recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Դանիել Գորչիչկա**, հայտնի է որպես **Սինապիուս-Գորչիչկա** (չեխ․՝ Daniel Sinapius-Horčička, օգոստոսի 3, 1640(1640-08-03), Սուչանի, Մարտին, Ժիլինայի շրջան - հունվարի 27, 1688(1688-01-27), Լևոչա, Spišská Nová Ves District, Սլովակիա), սլովակ-չեխ գրող, բանաստեղծ, դրամատուրգ, բարոկկո հոգևոր երաժշտության կոմպոզիտոր, բողոքական հոգևորական։

Կենսագրություն
--------------

Դանիել Գորչիչկան ծնվել է 1640 թվականի օգոստոսի 3-ին Սուչանի գյուղում, քարոզչի ընտանիքում։ Սովորել է Լևոչայում ու Վիտենբերգի համալսարանում (Գերմանիա), Սլովակիայի մի շարք քաղաքներում ծառայել է որպես քարոզիչ և դպրոցի տնօրեն (ռեկտոր)։

1673 թվականին, երբ հալածվում էին բողոքականները, Դանիել Սինապիուս-Գորչիչկան վտարվել է Հունգարիայի թագավորությունից։ Իր ընտանիքի հետ նա մեկնել է Սիլեզիա։ 1683 թվականին հայրենիք վերադառնալուց հետո բնակություն է հաստատել Լևոչայում։ Եղել է ավետարանական եկեղեցու առաջնորդ, դպրոցական տեսուչ, սլովակերենով հրատարակվող գրքերի սրբագրիչ։

Դանիել Գորչիչկա հեղինակել է լատիներեն բանաստեղծություններ ու դրամաներ։ 17-րդ դարում ավետարանական քարոզիչ և գրող Դանիել Սինապիուս-Գորչիչկան առաջին անգամ հանդես է եկել ի պաշտպանություն սլովակյան մշակույթի ինքնակայության։ 1678 թվականին նա հրատարակել է իր *«Neoforum latino-slovenicum»* աշխատությունը, որում հավաքված են սլովակյան ժողովրդական առածներ ու ասացվածքներ։ Ժողովածուի ներածությունում Դանիել Սինապիուս-Գորչիչկան գրում է, թե սլովակերենը հին լեզու է և ցեղակից ու հավասար է սլավոնական մյուս լեզուների հետ։

Դանիել Սինապիուս-Գորչիչկան քննադատել է նրանց, ովքեր երես էին թեքում հարազատ ժողովրդից ու մայրենի լեզվից։

Դանիել Սինապիուս-Գորչիչկան մահացել է 1688 թվականի հունվարի 27-ին Լևոչայում։

Ընտրյալ երկեր
-------------

Դանիել Սինապիուս-Գորչիչկայի *Cithara Sanctorum* գիրքը, 1828 թվականի հրատարակություն
* *Plesanie neba a zeme (լատ. Plausus poli et soli)* (1660)
* *Zahradka dušičky pobožné (լատ. Hortulus animae piae)* (1676)
* *Nový trh latinsko-slovenský (լատ. Neo-forum Latino-Slavonicum)* (1678)
* *Osud verný vo svete duše (լատ. Sors fidelis in mundo animae)* (1679)
* *Nestálosť vidiečanovej forúny (լատ. Fortunae inconstantia in rustico)* (1681)
* *Trojnásobný bič božieho hnevu (Flagellum irae divinae triplex)* (1681)
* *Pocta Bojanovu (Coelum Bojanoviense)* (1682)
* *Perlička dítek božích* (1683)
* *Cithara sanctorum* (1684)
	+ *Těžká búrka již povstává*
	+ *Smrt jest nestydatá obluda*
	+ *O milá nevinnosť, jak si potupená*
* *Orbis pictus* (1685)
* *Hainov dom — zarmútený Nain (Domus Hain — moesta Nain)* (1686)
* *Jádro všech modliteb v nemnohých slovích obsažené…* (1703)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Лось, Ян. Горчичка, Даниил // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
2. ↑  Daniel Sinapius-Horčička

Արտաքին հղումներ
----------------

* Daniel Sinapius-Horčička st.(սլովակ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 133265005 · ISNI: 0000 0000 8050 2940 · LCCN: n90720530 · NKC: mzk2002156814 · NUKAT: n2013190729 · VIAF: 60265508 · WorldCat VIAF: 60265508 |

 |

 |
**Փոքրլեհական վոևոդության մշակութային հուշարձան**։ գրանցման համար՝ *А-615*
**Զինվորական գերեզմանատուն № 72 (Ռոպա)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 95 - Stróżówka), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է Լեհաստանի Փոքրլեհական վոևոդության Ռոպա գյուղի շրջակայքում։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Ավստրո-Հունգարական, Գերմանական և Ռուսական բանակների զինծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականին։ Փոքրլեհական վոևոդության հուշարձան։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է 1915 թվականին Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից, ավստրիացի ճարտարապետ Հանս Մայրի նախագծով։ 120 քմ մակերեսով գերեզմանատանը գտնվում են 6 եղբայրական և 16 անհատական գերեզմաններ, որոնցում թաղված են 31 ավստրիացի և 6 ռուս զինվորներ։

1990 թվականի փետրվարի 16-ին գերեզմանատունը ներառվել է Փոքրլեհական վոևոդության հուշարձանների ռեեստրի մեջ (№ А-615):

Նկարագրություն
--------------

Գերեզմանատունը գտնվում է լավ վիճակում, և զբաղեցնում է գյուղական գերեզմանատան առանձին տարածք, որից այն բաժանվում է ցածր քարե ցանկապատով։ Գերեզմանատան կենտրոնում գտնվում է փայտե բարձր խաչ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie(չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cmentarz wojenny nr 95 — Stróżówka Archived 2016-12-20 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
**Գայլաձկան հրամանով** (ռուս.՝ По щучьему велению), խորհրդային տիկնիկային ֆիլմ, որը նկարահանվել է ռեժիսորներ Վլադիմիր Պեկարի և Վլադիլմիր Պոպովի կողմից, 1970 թվականին։ Ֆիլմը նկարահանվել է ըստ Տվերի պետական տիկնիկային թատրոնի բեմադրության, ըստ Ելիզավետա Տարախովսկայայի պիեսի, որի սյուժեն վերցված է ռուսական ժողովրդական «Գայլաձկան հրամանով» հեքիաթից։

«Էկրան» ստեղծագործական միության առաջին տիկնիկային ֆիլմն է։

Սյուժե
------

Մի թագավորությունում, մի երկրում ապրում էր աշխատասեր, բայց աղքատ գյուղացի մի տղա, որի անունն էր Եմելյա։ Որքան էլ որ աշխատում չէր, միևնույնն է, ոչինչ չուներ։ Բայց մի անգամ հաջողությունը նրան էլ է հասնում։ Պատահաբար գետում բռնելով խոսող կախարդական գայլաձուկ, Եմելյան խղճում է նրան և բաց է թողնում նրան, և որպես պարգև` ազատության դիմաց, գայլաձուկն սկսում է կատարել Եմելյայի բոլոր ցանկությունները։

Այդ թագավորության մեջ իշխում էր վախկոտ թագավոր Ոլոռը, և նա ուներ քմահաճ դուստր՝ արքայադուստր Նեսմեյանա, որը հաճախ սենյակում տանջվում էր ձանձրույթից։ Եվ անկախ նրանից, թե քանի փեսացու էր գալիս նրա մոտ, ոչ ոք չէր կարողանում նրան ծիծաղեցնել։ Այդ պատճառով թագավորը խոստացանում է ամուսնացնել արքայադստերն այն մարդու հետ, ով կծիծաղեցնի նրան, սակայն երբ դա հաջողվում է Եմելյային, նա հրամայում է տղային դուրս հանել պալատից, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ արքայադստեր մայրը հիշեցնում է նրան իր խոստման մասին։ Ֆիլմի ավարտին Եմելյան արքայադստեր հետ հեռանում է պալատից և սկսում են միասին ապրել երկար ու երջանիկ։

Նկարահանող խումբ
----------------

* Ռեժիսորներ և նկարիչներ՝ Վլադիմիր Պեկար, Վլադիլմիր Պոպով
* Օպերատոր՝ Իգոր Նիկոլաև
* Հնչյունային օպերատոր՝ Ա. Կուցի
* Խմբագիր՝ Վալերիա Կոնովալովա
* Ֆիլմի տնօրեն՝ Ա. Սեմիլետովա

Դերերը հնչյունավորել են
-----------------------

* Զինաիդա Նարիշկինա՝ գայլաձուկ / նապաստակ / աղվես / մայրիկ
* Անատոլի Կուբացսկի՝ թագավոր

Վերաթողարկում DVD ձևաչափով
--------------------------

Ֆիլմը DVD ձևաչափով վերաթողարկվել է մուլտֆիլմերի հետևյալ հավաքածուներում. «Հեքիաթների ճանապարհներով», «Հին, հին հեքիաթներ 3», «Հին հին հեքիաթներ 2», «Հրեղեն թռչուն», «Պատառիկ և ամպ», «Գայլաձկան հրամանով»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Գայլաձկան հրամանով» (1970) մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Էկրան» ստեղծագործական միավորում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Բանկ օֆ Ամերիկա մարզադաշտը** (անգլ.՝ Bank of America Stadium), գտնվում է ԱՄՆ-ի Հյուսիսային Կարոլինա նահանգի Շառլոտ քաղաքում։ Հանդիսանում է «Կարոլինա Պանթերս» ֆուտբոլային ակումբի տնային խաղադաշտը։ 2002 թ.-ից սկսած այստեղ անց են կացվում նաև ամերիկյան ֆուտբոլի **«Բելկ Բոուլ»** կոչվող քոլեջային թիմերի մրցաշարը, տեղի են ունեցել նաև ֆուտբոլային ակումբի **«ACC-ի առաջնություն»** մրցաշարի 2010-2011 թթ. խաղարկությունները։ Մարզադաշտը տեղավորում է 73 778 հանդիսականի։

Մարզադաշտը 1994 թ. բացվեց *Կարոլինաս մարզադաշտ* (անգլ.՝ Carolinas Stadium) անվամբ։ 1996 թ. շվեդական «Էրիքսոն» տելեկոմունիկացիոն ընկերությունը 10 տարով գնեց մարզադաշտի անվանման իրավունքները՝ վճարելով 25 միլիոն դոլար։ 2004 թ. *Էրիքսոն մարզադաշտ* (անգլ.՝ Ericsson Stadium) անվանումը վերագնվեց «Բանկ օֆ Ամերիկա» կորպորացիայի կողմից 20 տարով։ Դրանից հետո մարզադաշտին անվանում էին նաև հասարակայնորեն առավել հայտնի **«Դը Վոլտ»** (անգլ.՝ The Vault` պահեստ կամ ապաստարան) ձևով։  

Մշակութային միջոցառումներից առավել աչքի է ընկնում 1997 թ. օգոստոսի 10-ին կայացած **«Ռոլինգ Սթոունզի»** համերգը։

|  |
| --- |
| Բանկ օֆ Ամերիկա մարզադաշտ |

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2008-12-06 at the Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Բանկ օֆ Ամերիկա մարզադաշտ Վիքիպահեստում |
|  |
| --- |
| **Ուրց Կոչիի** |
| Ուրց ԿոչիիՈւրց Կոչիի |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Խուլեղինջազգիներ (Lamiaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Կատվադաղձայիններ (Nepetoideae) |
| **Ցեղ** | Ուրց *(Thymus)* |
| **Տեսակ** | **Ուրց Կոչիի** *(T. kotschyanus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Thymus kotschyanus***Boiss. & Hohen. 1844 |

**Ուրց Կոչիի** (լատ.՝ Thymus kotschyanus), խուլեղինջազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

Նկարագրություն
--------------

5-15 սմ բարձրությամբ, տեղ-տեղ արմատավորվող բազմամյա, լավ մեղրատու, գեղազարդային փոքր կիսաթուփ է, որի սողացող ցողունները ստորին մասում փայտացած են։ Կարճակոթ մանր տերևները, որոնք պատված են եթերային յուղ պարունակող գեղձիկներով, բազմաթիվ վեր բարձրացող ծաղկակիր ցողունների վրա հակադիր դասավորված են օվալաձև կամ նշտարաձև։ Կազմելով գլխիկանման ծաղկաբույլեր` երկշուրթ սպիտակ, մանուշակագույն կամ վարդագույն ծաղիկները աճում են օղակներով փոքրիկ ճյուղերի գագաթներին։ Համարյա գնդաձև պտուղները մուգ գորշագույն շատ մանր ընկուզիկներ են։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիների չոր լանջերին։ Հանդիպում է բոլոր մարզերում։

Նշանակություն
-------------

Բուժական նպատակներով օգտագործում են բույսի վերգետնյա մասը, որը հավաքում են ծաղկման շրջանում։ Ուրցի վերգետնյա մասը պարունակում է դաբաղանյութեր, դառնանյութեր, օրգանական թթուներ, խեժ, ֆլավոնային գլիկոզիդներ, ուրսոլաթթու, օլեինաթթու, եռտերպենոիդներ, ճարպային յուղեր և եթերային յուղ, որի մեջ կուտակվում են ֆենոլներ, թիմոլ և կարվակրոլ, ինչպես նաև լինալոոլ, պինեն, ցիմոլ և այլ տերպեններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Thymus kotschyanus
* GBIF: 7307181
* GRIN: 419466
* iNaturalist: 1091350
* IPNI: 461323-1
* NCBI: 2019954
* Plant List: kew-204954
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:461322-1
* Tropicos: 17604707
* WCSP: 204954

 |

 |
|  |
| --- |
| **Կորալորիզ եռաբաժան** |
| Կորալորիզ եռաբաժանԿորալորիզ եռաբաժան |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Խոլորձազգիներ (Orchidaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Էպիդենդրայիններ (Epidendroideae) |
| **Տրիբա** | *Epidendreae* |
| **Ենթատրիբա** | *Calypsoinae* |
| **Ցեղ** | **Corallorhiza** |
| **Տեսակ** | **Կորալորիզ եռաբաժան** *(C. trifida)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Corallorhiza trifida***Châtel. 1760 |

**Կորալորիզ եռաբաժան** (լատ.՝ Corallorhiza trifida), խոլորձազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

10-25 սմ բարձրությամբ, բազմամյա, առանց քլորոֆիլի օբլիգատ միկոտրոֆ խոտաբույս է։ Կոճղարմատը կարճ կորալանման է և առանց արմատների։ Ծաղկակիցները սերմնարանից կարճ են։ Խոտաբույսն ունի 3-10 ծաղիկ։ Ծաղկապատի եզրային արտաքին մասերը ներքև են թեքված և միացած՝ առաջացնելով թմբիկ։ Շուրթը եզրերից ատամիկներով է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում աճում է միայն Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Վանաձորի շրջակայք)։ Ընդհանուր արեալն ընդգրկում է Կովկասը, բացի Նախակովկասից և Թալիշից, Եվրասիայի արկտիկական և բարեխառը շրջանները և Հյուսիսային Ամերիկան։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1300-1800 մ բարձրությունների վրա և փշատերև անտառներում։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է 1977 թվականին կատարված միակ հավաքով։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակը աճում է միայն փշատերև անտառներում, որոնք Հայաստանի անտառների աննշան մասն են կազմում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես անհետացած տեսակ։ Ընդգրկված է նաև CITES-ի կոնվենցիայի հավելվածում որպես Orchidaceae ընտանիքի ներկայացուցիչ։ Ընդգրկված չէ Բեռնի կոնվենցիայի հավելվածում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777889652 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Corallorhiza trifida
* BioLib: 42176
* Calflora: 2333
* CNPS: 1637
* EoL: 1092012
* EPPO: CQZTR
* EUNIS: 189481
* FNA: 242101537
* FoC: 242101537
* GBIF: 2797313
* iNaturalist: 50709
* IPNI: 30219502-2
* ITIS: 894654
* MichiganFlora: 1802
* NBN: NHMSYS0000457493
* NCBI: 451881
* PalDat: Corallorhiza\_trifida
* PFI: 8258
* Plant List: kew-47090
* PLANTS: COTR18
* Plazi: FBEBD888-8F96-8931-C36F-8898EAC17805
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30219502-2
* Species+: 20362
* Tropicos: 23500637
* VASCAN: 6853
* WCSP: 47090
* WisFlora: 3204

 |

 |
**Վաստակավոր արտիստ** (ռուս.՝ Заслуженный артист, պետական կոչում ԽՍՀՄ-ում, Ռուսաստանում, Խորհրդային միության երկրներում և Ինքնավար հանրապետություններում, նաև այլ Սոցիալիստական ճամբար երկրներում և մեծ թվով Հետ-Խորհրդային երկրներում։

Կոչումը չնորհվում էր կառավարության կողմից դերասաններին, ռեժիսորներին, կինոգործիչներին, գրողներին, պարողներին, երգիչներին, նկարիչներին, ճարտարապետներին և այլ իրենց մեծ ներդրման համար արվեստում։

Այս պատվավոր կոչումը ընդօրինակվել էր գերմանական պատվավոր կոչումից, որը տրվում էր օպերային երգիչներին։ Պատմականորեն կոչումը տրվել է արքայազների կամ թագավորների կողմից։ Ռուսական կայսրությունում 1917 թվականից առաջ որոշ կինոաստղերի շնորհվել է «Կայսրեական երգիչ» կոչումը, սակայն 1917 թվականի հեղափոխությունից հետո իրականացվեցին փոփոխություններ և այն ստացավ վաստակավոր արտիստ անվանումը։

Որոշ արվեստներում տրվում են հատուկ կոչումներ` Վաստակավոր ճարտարապետ, Վաստակավոր գրող, Վաստակավոր բանաստեղծ։

Ժամանակակից Ռուսաստանում ներմուծվել է նաև **Վաստակավոր դերասան** կոչումը ներկայացուցչական արվեստում և վաստակավոր արվեստի կործիչ արվեստում, որը տրվում է կոմոզիտորներին, կերպարվեստի ներկայացուցիչներին և այն։
Հայաստանում նույնպես գործում է վաստակավոր արտիստ կոչումը, ինչպես նաև վաստակավոր ճարտարապետ, շինարար, բժիշկ, իրավաբան, արվեստի գործիչ, նկարիչ, մշակույթի գործիչ, մանկավարժ, լրագրող, տնտեսության աշխատող, կուլտուրայի և սպորտի գործիչ, սպորտի մարզիչ և կոլեկտիվ։ Կոչումը շնորհվում է Հայաստանի նախագահի կողմից։

Տես նաև
-------

* Հայաստանի վաստակավոր արտիստ
* Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր արտիստների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Kammersänger Archived 2012-04-01 at the Wayback Machine. PONS Online Dictionary
2. ↑
**Վարդանովներ** (կեղծանունը՝ Վարդանիո), կրկեսի արտիստների (հեծանվորդների) ընտանիք։ Ալեքսանդր Փարեմուզովիչ Վ․ [Օգոստոս 18․8․1890—10․5․1963]։ Գործունեությունն սկսել է 1905 թվականին։ 1914 թվականից՝ մենահեծանվորդ։ 1919 թվականին ստեղծել է խմբային համար (Վարդանիո կեղծանունով)։ Խաղընկերուհիներից էր կինը՝ Անտոնինա Ֆիլիպովնա Վ․ Օգոստոս 4․1910 — Հոգտեմբեր 27․1961։ Տարբեր տարիներ Վարդանովների հետ հանդես են եկել նաև Վ․ Ֆ․ Ասմուսը, Կ․ Կ․ Ասմուսը, Ն․ Ռ․ Գալանովան, Գ․ Մ․ Սերգեևը, իր դուստրը՝ Տամարա Ալեքսանդրովնա Վ․ (ծնվել է Ապրիլ 10․1935), ԽՄԿԿ անդամ 1964 թվականից։ Ավելի ուշ հանդես է եկել եռյակում, ուր քույրն էր՝ Եկատերինա Ալեքսանդրովնան և Գ․ Վիտկովսկին։

Կրկեսը թողել է 1969 թվականին։ Եկատերինա Ալեքսանդրովնա Վ․ (ծնվել է Նոյեմբեր 29․1932), Վարդանովների դուստրը, հեծանվորդների եռյակի ղեկավար (խաղընկերները՝ Գ․ Վիտկովսկի, Ռ․ Բոչարովա)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 324)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վասպուրական (այլ կիրառումներ)

**Վասպուրականի լեռներ**, *Կոտուրի լեռնաշղթա*, Հայկական լեռնաշխարհում, Վանա լճից արևելք։ Ձգվում են մերձմիջօրեականի ուղղությամբ Իրանի և Թուրքիայի սահմանում, ջրբաժան են Վանա լճի և Արաքս գետի ավազանների միջև։ Սկսվում են Թոնդրակ հրաբխի նախալեռնային սարավանդի Գառնիձոր (Թափարիզ) լեռնանցքից, ձգվում մինչև Զագրոսի լեռնաշղթան։

Երկարությունը մոտ 120 կմ է, միջին բարձրությունը՝ 2800-2900 մ, առանձին գագաթներ անցնում են 3200 մ-ից (Հաջի բեյ, 3292 մ, Ավրին, 3623 մ)։ Լանջերը խիստ մասնատված են, նշանավոր է Կոտուր գետի միջանցիկ խոր հովիտը, որով անցնում է Վան-Թավրիզ երկաթուղին։ Վասպուրականի լեռները կազմված են կավճի ժամանակաշրջանի կրաքարերի և մերգելների ծալքավոր և խզումներով բեկորազատված շերտախմբերից, որոնց մեջ նեդրված են գերհիմքային ապարների զանգվածներ։ Նախալեռնային գրաբենային իջվածքները (Բերկրիի, Արճիշակի) լցված են նեոգենի ծովային և չորրորդականի լճագետային հզոր նստվածքներով։ Վասպուրականի լեռների տեկտոնական կառուցվածքը պայմանավորում է նրա ասիմետրիկ մորֆոստրուկտուրան՝ արևմուտքում՝ խզումնային զառիթափ աստիճանավոր, արևելքում՝ միաթեք լանջերով։

Կլիման ցամաքային է, ցուրտ ձմեռներով և շոգ ամառներով։ Տարեկան տեղումները՝ 100-500 մմ։ Տեղումների առավելագույնը լինում է գարնանը։ Վասպուրականի լեռներին բնորոշ է լանդշաֆտների բարձունքային գոտիականությունը, տարածված են տափաստանները, մերձալպյան և ալպյան մարգագետինները։ Գետահովիտներում հանդիպում են պուրակային տիպի անտառներ և ֆրիգանա։ Օգտակար հանածոները չեն ուսումնասիրված։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 297)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Մանոս Լոյիզոս** (հուն․՝ Μάνος Λοΐζος, հոկտեմբերի 22, 1937, Ալեքսանդրիա, Եգիպտոս - սեպտեմբերի 17, 1982, Մոսկվա, ԽՍՀՄ), հույն երգիչ և կոմպոզիտոր, հասարակական գործիչ և հայտնի հակաֆաշիստ։

Եղել է հունական կինոարվեստի ամենանշանավոր ստեղծագործություններից մեկի՝ «Եվդոկիայի» երաժշտության հեղինակը։

Կենսագրություն
--------------

Մանոս Լոյիզոսը ծնվել է 1937 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Եգիպտոսում՝ Ալեքսանդրիայում։ Նրա հայրը եղել է ծագումով Կիպրոսից, իսկ մայրը՝ Հունաստանի Հռոդոս կղզուց։ Տասնյոթ տարեկան հասակում Մանոս Լոյիզոսն ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Աթենք։

Սովորել է Աթենքի պետական համալսարանի դեղագործության ֆակուլտետում, սակայն շուտով թողել է ուսումը և նվիրվել երաժշտությանը։ Այնուամենայնիվ Մանոսը երբեք չի ստացել երաժշտական կրթություն։

Երաժշտական կարիերային զուգահեռ Լոյիզոսը 1963 թվականից սկսել է ակտիվորեն մասնակցել երկրի հասարակական կյանքին։ Նա երբեք չի թաքցրել իր ձախակողմյան և հակաիշխանական դիրքորոշումը և բազմիցս քննադատել է Հունաստանում իշխող «սև գնդապետների» ռազմական խանտիային։ Նա ակտիվ գործունեություն է ծավալել Հունաստանի կոմունիստական կուսակցության շարքերում։

1967 թվականից նրա երաժշտությունը ձեռք է բերել համազգային ճանաչում։ Մանոս Լոյիզոսը մահացել է 1982 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Մոսկվայում, ուր նա ժամանել էր բուժման։ 2007 թվականը Հունաստանում կոչվել է Մանոս Լոյիզոսի տարի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1034060821 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX4739865 · BNF: 169872891 · GND: 1034060821 · ISNI: 0000 0001 1820 8027 · LCCN: n85309481 · NLG: 22995 · VIAF: 169222781 · WorldCat VIAF: 169222781 |

 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Կենսագրություն**   **Հունաստան**   **Կինո**
 |
**Թրոմսյոյի համալսարան *(Նորվեգիայի արկտիկական համալսարան)*** (նորվ.՝ Universitetet i Tromsø *– Norges arktiske universitet*), հակիրճ՝ **UiT**, բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Նորվեգիայում։ Գտնվում է Թրոմսյո քաղաքում։ Համալսարանի գիտաշխատողները նաև մասնակցում են Սվալբարդի միջազգային համալսարանի (UNIS) ուսումնական գործընթացին։

Պատմություն
-----------

Համալսարանի ստեղծմման որոշումը կայացվել է 1968 թվականի, իսկ արդեն 1972 թվականին այն մեծ հանդիսավորությամբ բացվեց Նորվեգիայի Ուլավ V թագավորի կողմից։ Սկզբնական շրջանում համալսարանի շենքը գտնվում էր քաղաքի կենտրոնում, սակայն ներկա պահին մասնաշենքերի մեծ մասը տեղակայված է Բրեյվիկի կամպուսում, որը գտնվում է քաղաքի կենտրոնից հյուսիս։

### Ֆակուլտետներ

Համալսարանը ունի մի քանի ֆակուլտետներ

1. հումանիտար գիտությունների ֆակուլտետ,
2. հասարակական գիտությունների ֆակուլտետ,
3. մաթեմատիկական-բնական գիտությունների ֆակուլտետ,
4. իրավաբանական ֆակուլտետ,
5. բժշկական ֆակուլտետ։

Նորվեգիայի բարձրագույն ձկնորսական դպրոցը նույնպես հանդիսանում է Թրոմսյոյի համալսարան ֆակուլտետ *(նորվ.՝ Norges Fiskerihøgskole)*:

Բժշկագիտական առարկաների ուսուցումը իրականացվում է Հյուսիսային Նորվեգիայի համալսարանական հոսպիտալի *(նորվ.՝ Universitetssykehuset Nord-Norge, UNN)* հիման վրա, որի մասնաշենքերի մի մասը տեղակայված է համալսարանի մոտ։

Համալսարանի շրջանակներում գործում են նաև մի շարք գիտական կենտրոններ, ինչպիսիք են Սաամերենի ուսումնասիրության կենտրոնը, Ռուալ Ամունդսենի անվան բևեռային ուսումնասիրությունների կենտրոնը, Շրջակա միջավայրի և զարգացման ուսումնասիրությունների կենտրոնը, Լեզվաբանության խորքային ուսումնասիրությունների կենտրոնը (CASTL), Շիբոտնի աստղադիտարանը և այլն։

Հայտնի շրջանավարտներ և դասախոսներ
---------------------------------

* Ջեյմս Լյուիս

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2 3 4  [Isaksen, Lisbeth (2012-05-04). "Venn i vekst". Dagbladet. p. 73. I dag eies Barentsinstituttet av Universitetet i Tromsø.]

Արտաքին հղումներ
----------------

* Համալսարանի պաշտոնական կայք: (նորվեգերեն, անգլերեն)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր  |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ  · ՅուԹյուբ  |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12548640z · GND: 1106415418 · ISNI: 0000 0001 2259 5234 · LCCN: n78087619 · Microsoft: 78037679 · NKC: ko2003183548 · SUDOC: 03476657X · VIAF: 156629472, 22146937730113830031 · WorldCat VIAF: 156629472, 22146937730113830031 |

 |

 |
| **՞**Հյուսիսային ծովափիղ |
| --- |
| Հյուսիսային ծովափղի արու  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Գիշատիչներ |
|
|
|
| Ընտանիք | *Phocidae* |
|
|
|
| Ցեղ | Ծովափղեր |
|
|
| Տեսակ | Հյուսիսային ծովափիղ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| *Mirounga angustirostris*
*Gray*, 1866 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**180672**NCBI**9716**EOL**13994123**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հյուսիսային ծովափիղ** (լատ.՝ *Mirounga angustirostris*), կաթնասունների դասին պատկանոող տեսակ։ Գիշատիչ խոշոր կաթնասուն։

Նկարագրություն
--------------

Հյուսիսային ծովափիղը մի քանի անգամ փոքր է իր ազգական հարավային ծովափղից։ Արուները ունեն 6 մ երկարություն և կշռում են 2.7 տ։ Բաժանասեռությունը ավելի մեղմ է արտահայտված քան հարավային ծովափղի մոտ։ Արուների կնճիթը հասնում է 30 սմ-ի։

Բազմացում
---------

Բազմացման շրջանն սկսվում է փետրվարին։ Հղիությունը տևում է 11 ամիս։ Ձագերը ծնվում են հաջորդ տարվա հունվար ամսին, իսկ ապրիլին կամ մայիսին ձագերը լքում են ծովափը։

Տարածվածություն
---------------

Ժամանակին հյուսիսային ծովափղերը տարածված էին Հյուսիսային Ամերիկայի հարավային մասերում՝ Ալյասկայից մինչև Ստորին Կալիֆոռնիա։ 19-րդ դարում սկսվեց նրանց գնդակահարումը։ Մարդիկ սկսեցին մեռած համարել կենդանիների այդ տեսակը։ Բայց նրանց մի մասը ողջ էր մնացել Գուադալուպեում (*Isla Guadalupe*)։ Նրանց վերցվեցին պաշտպանության տակ։

1930 թվականին հյուսիսային ծովափղերը բազմացման համար տեղափոխվել են Կալիֆոռնիայի մոտ գտնվող Չանել կղզի։ Ներկայումս հյուսիսային ծովափղերը հանդիպպում են շատ կղզիներում՝ աշխարհամասի արևելյան շրջաններում տարածված։ Հյուսիսում նրանց բնական արեալը հասնում է մինչև Ֆարոլոն կղզիների, իսկ բազմացման սեզոնի ընթացքում հասնում են մինչև Վանկուվեր։

Նրանց թվաքանակն ամեն տարի աճում է 15 %-ով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նկարագիր
2. ↑  Տարածում

Գրականություն
-------------

* Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World. Johns Hopkins University Press, 1999 ISBN 0-8018-5789-9
* Judith E. King: Seals of the World. Cornell University Press, 1983 ISBN 0-8014-1568-3

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · SeaLifeBase · WoRMS |

 |
**Լասլո Չեխը-կրտսեր** (հունգ.՝ Cseh László) (դեկտեմբերի 3, 1985(1985-12-03), Բուդապեշտ, Հունգարական Ժողովրդական Հանրապետություն), հունգարացի լողորդ, Օլիմպիական խաղերի հնգակի մրցանակակիր, աշխարհի կրկնակի չեմպիոն, Եվրոպայի 32-ակի չեմպիոն (2003-2016), 2011 թվականի ամառային Ունիվերսադայի եռակի չեմպիոն, Հունգարիայի բազմակի չեմպիոն։

Մասնագիտացած է համալիր լողում 200 և 400մ տարածություններում, բատերֆլայում, թիկնալողում և ազատ ոճում։ 200 և 400մ տարածություններում համալիր լողում և 25 մետրանոց լողավազաններում աշխարհի նախկին ռեկորդակիր է, Եվրոպայի և Հունգարիայի բազմակի ռեկորդակաիր է երկար և կարև տարածություններում։

1968 և 1972 թվականների Օլիմպիական խաղերին մասնակցած հունգարացի լողորղ Լասլո Չեխի (1952) ավագի որդին է։

Եվրոպայի առաջնությունների ամենաշատ տիտիղոս ունեցող լողորդներից է. երկար տարածություններում Չեխը ստացել է 21 մեդալ, որոնցից 13-ը ոսկի են, իսկ 25 մետրանոց լողավազանում հունգարացին ունի 25 մեդալ, այդ թվում 19-ը ոսկի:Լասլոն նաև 50 մետրանոց տարածությունում Եվրոպայի 7 առաջնություններում հաջորդաբար (2004, 2006, 2008, 2010, 2012, 2014, 2016 )ստացել է ամենաքիչը 2 մեդալ, որոնցից գոնե մեկը ոսկի։

Աշխարհի առաջնություններում և Օլիմպիական խաղերում Չեխը մի քանի տարի հաջորդաբար, համալիր և բատերֆլայ ոճերում ստիպված էր պայքարել ամերիկացի Մայքլ Ֆելպսի հետ, ով աշխարհի 23-ակի չեմպիոն է։Արդյունքում, Օլիմպիական խաղերում (2004, 2008, 2012 ) Չեխը ստացավ հինգ մեդալ, որոնցից ոչ մեկը և ոսկի չէին (2008 թվականի խաղերում Հենց Ֆելպսն էր Չեխից առաջ անցել բոլոր երեք տարածություններում, և հունգարացին ստացել էր 3 արծաթե մեդալ)։Իսկ աշխարհի առաջնությունների ժամանակ Չեխը միայն երկու անգամ է ոսկի նվաճել․ 2005 թվականին 400 մետր համալիր լողում և 10 տարի հետո 200 մետր բատերֆլայում։Աշխարհի առաջնության արծաթե և բրոնզե մեդալները թիվը անցնում է 10-ից։ Չեխը աշխարհի 7 իրար հաջորդող առաջնություններից (2003-2015 )չի հեռացել առանց մեդալի։

2006 և 2015 թվականներին ճանաչվել է Հունգարիայի լավագույն մարզիկ, 2005 և 2006 թվականներին Եվրոպայի լավագույն լողորդ։

Լասլո Չեխը ամառային օլիմպիական խաղերում
---------------------------------------

| Տարածություն | 2004 | 2008 | 2012 | 2016 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 100 մետր թիկնալող | 6 | — | — |  |
| 200 մետր համալիր | 4 | 01 1st | 03 3rd |  |
| 400 մետր համալիր | 03 3rd | 01 1st | 9 |  |
| 100 մետր բատերֆլայ | — | — | — | 01 1st |
| 200 մետր | — | 01 1st | 12 |  |
| Էստաֆետ 4x200 մետր ազատ ոճում | — | — | 8 |  |
| Համադրված էստաֆետ 4x100 մետր | 7 | — | 5 |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  ČSFD (չեխերեն) — 2001.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2020-10-24 at the Wayback Machine.
* Լասլո Չեխը Archived 2015-09-25 at the Wayback Machine. — օլիմպիական վիճակագրություն կայքում *Sports-Reference.com* (անգլ.)
* Անձնագիրը swimrankings.net

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | FINA · Olympic Channel · Sports-Reference.com · Swimrankings.net · SwimSwam · ՄՕԿ · ČSFD |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Munzinger |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ախտա (այլ կիրառումներ)

**Ախտա**, *Ախտաչայ, Ախտե, Ախտի, Ախտչայ, Աղջա, Ջեմիշաթոյի ջուր*, գետ Արածանիի ավազանում, Արածանիի աջակողմյան վտակ Դարաբի գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Հայկական Պարի հարավային լանջերից, Ախտա Մեծ գյուղի մոտակայքից և հոսում է դեպի հարավ-արևմուտք։ Մայր գետին է միանում Դարաբի գյուղից ոչ հեռու։ Ըսա Ղ. Ալիշանի՝ ստորին մասում կոչվում է *Չադի*՝ կազմելով Արածանիի Մանդասար վտակի օժանդակը։ Լեռնային արագահոս գետակ է։ Գետի և նրա ակունքների շրջաններում ընկած Ախտա զետի անունը առաջացել է հին Աղտից ձոր անվան աղավաղումից։ 5–վերստանոց քարտեզում նշված է Ախտաչայ, իղկ 10-վերստանոցում՝ Ախտչայ ձևով։ Հայտնի է նաև Ախտե, Ախտի անուններով։ Անցնելով Ջեմիշաթո զավառով սրա անվամբ անվանվել է նաև Ջեմիշաթոյի ջուր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ։Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 122 — 992 էջ։
**Դավանանք Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցու**, հայ եկեղեցու կողմից որպես ուղղափառ ճանաչվող դավանական դրույթների ամբողջությունը։

Հայ եկեղեցու դավանական համակարգը
--------------------------------

Կոստանդնուպոլսի Բ տիեզերական ժողով
Հայ եկեղեցին (նաև մյուս Արևելյան ուղղափառ եկեղեցիները) որպես տիեզերական է ճանաչում միայն երեք եկեղեցական ժողովներ։ Երեք տիեզերաժողովների դավանական որոշումների վրա է կառուցված Հայ եկեղեցու դավանական համակարգը։

Տե՛ս նաև՝ Նիկիայի Ա տիեզերական ժողով(325)

Տե՛ս նաև՝ Կոստանդնուպոլսի Բ տիեզերական ժողով(381)

Տե՛ս նաև՝ Եփեսոսի Գ տիեզերական ժողով(431)

Դավանական համակարգի զարգացմանը նպաստած անձինք
---------------------------------------------

Գրիգոր Նարեկացու մանրանկարը (1173 թ. ձեռագրից)
Հայ եկեղեցու դավանաբանության կարևորագույն աղբյուրներից են եկեղեցու սուրբ հայրերի՝ Դիոնիսիոս Արիոպագացու, Աթանաս Ալեքսանդրացու, Եփրեմ Ասորու, Կյուրեղ Երուսաղեմացու, Բարսեղ Կեսարացու, Գրիգոր Նազիանզացու, Գրիգոր Նյուսացու, Եպիփան Կիպրացու, Հովհան Ոսկեբերանի, Կյուրեղ Ալեքսանդրացու դավանական երկերը, որոնց ավանդների հիման վրա զարգացել և ձևավորվել է հայ դավանական միտքը։ Կարևոր աղբյուր է նաև Տիմոթեոս Կուզի «Հակաճառութիւն...» երկը, որը զգալի ազդեցություն է թողել հայ դավանական մտքի ձևավորման վրա։ Նշանավոր են «Կնիք հավատո» և «Գիրք թղթոց» ժողովածուները։ Հայ եկեղեցու դավանական համակարգը վերջնականապես բյուրեղացել է Հովհաննես Գ Օձնեցու, Խոսրովիկ Թարգմանչի, Ստեփանոս Սյունեցու, Գրիգոր Նարեկացու, Անանիա Սանահնեցու, Պողոս Տարոնացու, Հովհաննես Սարկավագի, Ներսես Շնորհալու, Մխիթար Գոշի, Վարդան Արևելցու, Մխիթար Սասնեցու, Կիրակոս Երզնկացու, Ստեփանոս Օրբելյանի, Եսայի Նչեցու, Հովհան Որոտնեցու, Գրիգոր Տաթևացու աշխատությունների շնորհիվ։ Հայ դավանական մտքի զարգացման պատմության մեջ առանձնահատուկ դեր է ունեցել 726 թվականի Մանազկերտի եկեղեցական ժողովը, որի ընդունած նզովքները ուղղափառ հավատքի սահմանումներ են ընդհակառակից։

Հայ եկեղեցու կառուցվածքը
------------------------

Հայ եկեղեցում ծիսական կիրառություն ունի երեք Հանգանակ, որոնք հակիրճ ներկայացնում են հայ հավատքի կարևորագույն սկզբունքները։ Առաջինը կոչվում է Նիկիական, սակայն իրենից ներկայացնում է ՆիկիաԿ. Պոլսյան մի խմբագրություն։ Երկրորդը Գրիգոր Տաթևացու խմբագրած հավատքի խոստովանությունն է։ Երրորդը Մկրտության ծեսի մեջ գործածվող համառոտ տարբերակն է։ Դավանական աղերսներով լի են նաև Հայ եկեղեցու ծիսամատյանները՝ Շարակնոցը, Ժամագիրքը, Մաշտոցը և Խորհրդատետր-Պատարագամատույցը։
Հայ եկեղեցու դավանությունն ունի հետևյալ կառույցը.

1. Աստված,
2. Արարչագործություն,
3. Փրկագործություն։

Վերջինս բաժանվում է երեք հիմնական մասերի.

* քրիստոսաբանություն,
* Սուրբ Հոգու տնօրինություն և եկեղեցի,
* վախճանաբանություն։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |
**Մասրիկի դաշտ**, *Գիլ դաշտ, Գիլի դաշտ, Գիլի հարթություն, Զոդի հարթություն, Մազրայի դաշտ, Մազրիայի դաշտ, Մազրիյան հովիտ, Սարզի դաշտ, Սոդքի դաշտ, Սոթքի լեռնադաշտ*, հարդավայր Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում Սևանի ավազանի հարավ-արևելքում։ Զբաղեցնում է Մասրիկի ստորին հոսանքի ավազանը։ Բարձրությունը 1900-2000 մ է։ Հարթ մակերևույթն ունի թեքություն դեպի արևմուտք, ծածկված է լճագետաբերուկային նստվածքների հզոր շերտով։ Արևմուտքում՝ նախկին Գիլի լճի տեղում, կան տորֆի պաշարներ։ Մշակում են կարտոֆիլ, հացահատիկ, ծխախոտ, բանջարեղեն և այլն։ Հնում կոչվում էր *Սոդքի* (հետագայում՝ *Մազրայի*) դաշտ։ Ունի եոանկյունաձև, հարթ մակերևույթ։ Երկարություն 20 կմ, լայնություն՛ 15 կմ։ Վաղ ժամանակներում ծաձկվաձ է եղել լճի ջրերով։ Կլիման խստաշունչ է՝ ցուրտ ու երկարատև ձմեռներով և զով ամառներով։ Ծածկված է մուգ շագանակագույն հողերով, ունի հիանալի արոտավայրեր։ Բազմանում են մի քանի տեսակի ճահճային թռչուններ։ Արևմտյան կողմում՝ Գիլլի ցամաքած լճի և ճահճուտների տեղում մնացել են 1500 հա տորֆավայրեր, կա շինարարական քար։ Զոդում է գտնվում ոսկու հանքավայր։ Գյուղատնտեսական շրջան է, ոոոգվում է Մասրիկ գետի, նրա վտակների և Մասրիկի ջրանցքի ջրերով։ Մշակում են կարտոֆիլ, ցորեն, ծխախոտ, բանջարեղեն։ Այստեղ պահպանվել են հին և միջնաղարյան մի շարք հուշարձաններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 80 — 150 էջ։
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 3 [-] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 2001, էջ 709 — 992 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Գուրգեն Ա Կյուրիկե** (*անհայտ* - *անհայտ*)՝ Լոռու թագավոր մոտ 970-991 թվականներին, Լոռու (Կյուրիկյան) թագավորության հիմնադիրը։ Աշոտ Գ Ողորմածի կրտսեր որդին։ Հայոց թագավորը նշանակել է Տաշիր-Ձորագետի՝ Դեբեդ և Աղստև գետերի ավազանների ու հարակից գավառների թագավոր։ 974 թվականին մասնակցել է Աշոտ Գ-ի գլխավորած զորահավաքին, որը կազմակերպվել էր բյուզանդական կայսր Հովհաննես Ա Չմշկիկի փոքր-ասիական արշավանքի կապակցությամբ, երբ սպառնալիք էր ստեղծվել Հայաստանի հարավային սահմանների համար։ Գուրգեն Կյուրիկեի օրոք ավարտվեց Սանահինի Ս. Աստվածածին և Հաղբատի Ս.Նշան եկեղեցիների շինարարությունը, որոնց կառուցումը ձեռնարկել էր իր մայրը՝ Խոսրովանույշ թագուհին՝ «Ի փրկություն Սմբատայ և Գուրգենայ» Կիրակոս Գանձակեցի, էջ 56 »։ Լինելով խիստ բարեպաշտ ու կրոնասեր անձնավորություն, նա այնուհետև կամավոր թողել է գահը և Սանահինում ութ տարի կրոնավորելով վախճանվել։ Հուղարկավորվել է Սանահինի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում» ։ Մեկ այլ տեղեկությամբ եղբոր՝ Անիի թագավոր Սմբատ Բ-ի մահվան տարում 989 թվականին մահացավ նաև Գուրգեն Ա-ն, Լոռու Կյուրիկյան թագավորության հիմնադիրն ու առաջին արքան։ Մարմինը տեղափոխվեց Սանահինի Ս. Աստվածածին եկեղեցու թագավորական դամբարան։ «Ս Աստվածածին եկեղեցու արևելյան պատի տակ, արտաքուստ գտնվում է միապաղաղ, եռանկյունաձև քարից շինած մի գերեզմանաքար, որի գեղեցկությունը, ձևը և վրան քանդակված կամարաձև խորանների հետքերը հուշում են, որ նշանավոր մարդու գերեզման պիտի լինի այստեղ ամփոփված։ Մոտենալով գերեզմանաքարին և շուրջն աճած խոտերն այս ու այն կողմ ցրելով՝ քարի երեսի մի անկյունում կարող ենք կարդալ հետևյալ տողերը. «Այս է հանգիստ Գուրգենայ որդոյ Աշոտոյ Ողորմածին»։ Ղ. Մովսիսյան. Լոռիի Կյուրիկյան թագավորների պատմություն, Վիեննա 1923 թվական։ Գուրգեն Ա-ն ունեցել է երկու որդի՝ Դավիթ ու Սմբատ։ Արիստակես Լաստիվերտցին հիշատակում է Գուրգենի մի դստերը առանց անուն, որն ամուսնացավ Դվինի ամիրա Ապուսուարինի հետ։ Գուրգեն Ա-ին հաջորդեց ավագ որդին՝ Դավիթ Անհողին, գահակից ունենալով կրտսեր եղբորը՝ Սմբատին։ Վերջինս ըստ էության քիչ է զբաղվել թագավորության կառավարման գործերով, այն ամբողջությամբ թողնելով եղբորը՝ Դավթին, որը դարձավ Կյուրիկյան տոհմի ամենանշանավոր գործիչը։

Գրականություն
-------------

* Ղ. Մովսիսյան. *Լոռիի Կյուրիկյան թագավորներու պատմություն* Վիեննա 1923 թ.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 5. — էջ 492.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայկական թագավորություններ Archived 2014-02-02 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 256)։*  |
**Մոտոֆրիսթայլ** (անգլ. Freestyle motocross, Freestyle MX, Moto X, FMX), այս տերմինը, որն առաջացել է 1990-ական թվականներին ԱՄՆ-ում, նշանակում էր ակրոբատիկ տարրերով թռիչքներ, որոնք իրականացվում են պրոֆեսիոնալների կողմից մոտոցիկլետային մրցավազքի ընթացքում։ Մեր օրերում մոտոֆրիսթայլը սպորտի երիտասարդ ձև է, որի մեջ մարզիկները հատուկ ցատկահարթակներից իրականացնում են թռիչքներ՝ կատարելով բազմաթիվ հնարքներ թռիչքի ընթացքում։

Մոտոֆրիսթայլում կան հինգ հիմնական ուղղվածություններ, ըստ որոնց անցկացվում են պրոֆեսիոնալ մրցումները։ Դրանք են.

**1. Մոտոֆրիսթայլ** (freestyle motocross), այս մրցույթում ցանկացած մարզիկի տրվում է սահմանափակ ժամանակ (որպես կանոն՝ 2 րոպե), որի ընթացքում նա պետք է իրականացնի իր ծրագիրը, որը կազմված է բազմաթիվ հնարքներից։ Որպես կանոն, մարզիկները փորձում են առավելագույս շատ հնարքներ իրականացնել։ Սովորաբար մեկ ելույթի ընթացքում հնարքների քանակը տատանվում է 10-15 հնարքի սահմաններում։

**2. Լավագույն հնարք** (Best Trick Contest), լավագույն հնարքն իրականացնելու մրցույթ։ Յուրաքանչյուր մարզիկ ունի երկու հնարք իրականացնելու հնարավորություն։ Այդ ժամանակ մարզիկը կարող է իրականացնել նույն հնարքը երկու անգամ կամ երկու իրարից տարբեր հնարքներ։ Հաշվի է առնվում առավելագույն ցուցանիշը։ Այս մրցույթում զգալի նշանակություն ունի հնարքի նոր լինելը։ Եթե այդ սպորտաձևի պատմության ընթացքում տվյալ հնարքը առաջին անգամ է իրականացվում, ապա այս մրցույթում առավելագույն բալեր հավաքելու հավանականությունը մեծանում է։

**3. Թռիչքի բարձրություն** (Step Up-ամերիկ. Highest Air-եվրոպ.), սահմանաձողի վրայով թռիչքի բարձրության մրցույթ։ Ցանկացած մարձիկ սահմանաձողը հաղթահարելու երկու հնարավորություն ունի։ Հաղթում է նա, ով բոլորից բարձր կթռչի, այսինքն՝ բարձրության վերջին սահմանը հաղթահարողը։ Որպես կանոն՝ այդ սահմանաձողը 9.144 մետրից բարձր է։

**4. Լավագույն «Whip» հնարք** (Best Whip Contest), «Whip» հնարքի լավագույն կատարման մրցույթ։ Մրցույթի էությունը կայանում է մոտոցիկլը մաքսիմալ հորիզոնական դիրքի հասցնելու մեջ։
**5. Արագություն և ոճ** (Speed and style-ամերիկ. Race and Style-եվրոպ.)
**Հենրիկ Վիսնապուու** (էստ․՝ Henrik Visnapuu, 2 հունվարի, 1890, Հելմե, Էստոնիա — 3 ապրիլի, 1951, Լոնգ Այլենդ, Նյու Յորք ), էստոնացի բանաստեղծ, դրամատուրգ։

Կենսագրություն
--------------

Հենրիկ Վիսնապուուն մասնագիտությամբ ուսուցիչ էր։ Տարտուի նահանգային դպրոցն ավարտելուց հետո՝ 1907 թվականին քննություն է հանձնել Նառվայի գիմնազիայում և իրավունք ստացել զբաղվել դասավանդել տարրական դասարաններում։ Դրանից հետո նա աշխատել է տարբեր դպրոցներում։ 1912 թվականին Վիսնապուուն տեղափոխվել է Տարտու, որտեղ էստոներեն ու գրականություն է դասավանդել իգական գիմնազիայւոմ։ Միաժամանակ հաճախել է Տարտուի համալսարան` լսելու փիլիսոփայության դասախոսություններ։ 1916 թվականին ընդունվել է Տարտուի համալսարան, իսկ 1922—1923 թվականներին սովորել է Բեռլինում։

1917-1935 թվականներին աշխատել է որպես լրագրող։ Կարմիր բանակի` Էստոնիա մտնելուց հետո՝ 1944 թվականին, փախել է Գերմանիա, իսկ 1949 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ։

Ստեղծագործություն
-----------------

Հենրիկ Վիսնապուուն իր առաջին բանաստեղծությունները գրել է 1908 թվականին։ Բանաստեղծուհի Մարիա Ունդերի, գրողներ Ֆրիեդեբերգ Տուգլասի, Յոհաննես Բարբարուսի, Ավգուստ Հայլիտի և այլ մտավորականների հետ միասին 1917 թվականից անդամակցել է Սիուրու գրական խմբակին։ Հենրիկ Վիսնապուուն հայտնի է դառնում որպես սիմվոլիստ-բանաստեղծ։ Նրա ստեղծագործությունը կրում է նաև ֆուտուրիզմի ու էքսպրեսիոնիզմի ազդեցությունը։ XX դարի 20-30-ական թվականներին Հենրիկ Վիսնապուուն համարվում էր իր ժամանակի ամենահայտնի գրողներից մեկը։

Հենրիկ Վիսնապուուի բանաստեղծությունների երկու գրքերը թարգմանվել են ռուսերեն («Amores», 1922, «Դաշտային մանուշակ», 1939)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Eesti biograafiline andmebaas ISIK (эст.)
3. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag

Գրականություն
-------------

* *Мисникевич Т. В.*, *Пильд Л.* Игорь Северянин — переводчик поэзии Хенрика Виснапуу // Русская литература. 2012. № 2. С. 192—202.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ ռուսական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 13503182m · GND: 119498715 · ISNI: 0000 0000 7689 7513 · LCCN: n87829980 · NKC: xx0111502 · NLP: A32222646 · NUKAT: n2013079509 · SUDOC: 057654271 · VIAF: 59895485 · WorldCat VIAF: 59895485 |

 |

 |
**Գուրամ Օդիշարիա** (վրաց.՝ გურამ ოდიშარია, նոյեմբերի 23, 1951(1951-11-23) կամ 1951, Սուխում, Աբխազական Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ և Սուխում, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ, հրապարակախոս։

Ծնվել է 1951 թվականին Սուխումիում։ Ավարտել է Սուխումիի պետական համալսարանը, այնուհետև աշխատել է քաղաքային ռադիոյում և տարբեր պարբերականներում։ 1987-1994 թվականներին եղել է «Ռիծա» գրական-հասարակական հանդեսի գլխավոր խմբագիրը։ 2012-2014 թվականներին եղել է Վրաստանի մշակույթի և հուշարձանների պաշտպանության նախարարը։

Հեղինակ է բանաստեղծական, արձակ և դրամատիկական ստեղծագործությունների շուրջ 25 գրքերի, ավելի քան հարյուր հրապարակախոսական հոդվածների։ Պետական և մոտ մեկ տասնյակ գրական մրցանակների դափնեկիր է։ Արդի գրականության զարգացման գործում ներդրած ավանդի համար պարգևատրվել է Ա. Պ. Չեխովի անվան Ոսկե մեդալով։

Օդիշարիայի ստեղծագործությունները թարգմանվել են անգլերեն, ռուսերեն, աբխազերեն, հայերեն, ադրբեջաներեն, իտալերեն, սլովակերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն և այլ լեզուներով։

Նրա «Պրեզիդենտի կատուն» վեպը թարգմանվել է անգլերեն, ռուսերեն, ուկրաիներեն, սլովակերեն, աբխազերեն, ադրբեջաներեն։

Գուրամ Օդիշարիան հայերեն
------------------------

* Չուղարկված նամակներից (բանաստեղծություններ), Ե. ՀԳՄ հրատ. 2016, 160 էջ։ Թարգմ.՝ Գագիկ Դավթյան։
* Պրեզիդենտի կատուն (վեպ), Ե. «Անտարես», 2016, 232 էջ։ Վրացերենից թարգմ.՝ Անահիտ Բոստանջյան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Պրեզիդենտի կատուն (վեպ), Ե. «Անտարես», 2016։
2. ↑  Չուղարկված նամակներից (բանաստեղծություններ), Ե. ՀԳՄ հրատ. 2016:


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 25477 · GND: 1078907773 · ISNI: 0000 0000 3585 4517 · LCCN: n2006062452 · NKC: xx0216111 · NUKAT: n2019072994 · VIAF: 43729285 · WorldCat VIAF: 43729285 |

 |

 |
**Փեսացուն և հարսնացուն** (դան․՝ Kjærestefolkene, Toppen og Bolden), դանիացի հայտնի հեքիաթագիր Հանս Քրիստիան Անդերսենի հեքիաթը։ Գրվել է 1843 թվականին։

Սյուժե
------

Հոլն ու գնդակը ուրիշ խաղալիքների հետ պառկած էին արկղում, և հոլը գնդակին առաջարկում է ամուսնանալ։ Բայց գնդակը, որ կարված էր այծի կաշվից իրեն շատ էր երևակայում։
Հաջորդ օրը գալիս է խաղալիքների տերը և հոլին գեղեցիկ գույներով ներկում, իսկ ուղիղ մեջտեղը պղնձե մեխ խփում։ Այնպե՞ս գեղեցիկ էր հոլը, երբ սկսվեց պտտվել։
Նա նորից առաջարկում է գնդակին ամուսնանալ, սակայն գնդակը շարունակում է իրեն երևակայել։
Այդպես նրանք երկար զրուցեցին։ Հաջորդ օրը մի տղա սկսեց գնդակով խաղալ և նա գնդակը նետեց օդ և այն այլևս հետ չեկավ։ Տղան սկսեց որոնել այն, բայց չգտավ։ Հոլը գիտեր, թե ուր է գնդակը. նա ջրածիծառի բնում էր և ամուսնացել էր նրա հետ։ Եվ որքան ավելի էր հոլը մտածում գնդակի մասին, այնքան ավելի էր սիրահարվում նրան։ Շատ տարիներ անցան, հոլը ծերացավ և մի օր հոլին ոսկեզօծեցին և նա գեղեցկացավ ու սկսեց ցատկոտել։ Այնքան ցատկոտեց, որ կորավ և ոչ մեկը չգիտեր նրա տեղը։ Նա ցատկել էր կեղտաջրի մեջ։ Հոլն այնտեղ տեսնում է մի կլոր խնձորի նման բան։ Պարզվում է, որ դա խնձոր չէր, այլ գնդակը։ Հետո գալիս է աղախինը, որ կեղտաջուրը տանի թափի և գտնում է հոլին ու գնդակին։ Հոլը չէր ճանաչում գնդակին, որը 5 տարի մնացել էր կեղտոտ ջրի մեջ։

Կերպարներ
---------

* Հոլ
* Գնդակ
* Տղա
* Աղախին
* Դատավոր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Ք. Անդերսեն, Հեքիաթներ, Երևան, 2015, էջ 154
2. ↑  Նույն տեղում, էջ 156

Արտաքին հղումներ
----------------

* Փեսացուն և հարսնացուն
* Փեսացուն և հարսնացուն
Հելիոգաբալուսի վարդերը
Հին Հռոմի խոհանոցը և սնվելու կուլտուրան մշակվել և փոփոխվել են հինհռոմեական պետության գոյության ամբողջ ընթացքում։ Սկզբնական շրջանում Հին Հռոմի կերակուրը շատ պարզ էր։ Խոհարարական արվեստը Հռոմում սկսել է զարգանալ, սկսած մ.թ.ա. III դարից, ավելի ուշ գտնվել է հին հունական մշակույթի ազդեցության տակ, ապա կայսրության ընդլայնումը նպաստեց հինհռոմեական խոհանոցի ռեցեպտուրայի և ճաշարանային սովորույթների զարգացմանը։

Սննդամթերքներ
-------------

Հռոմեացիների մեծամասնությունը շատ հասարակ էր սնվում, նրանց ամենօրյա սնունդը կազմում էր հիմնականում ցորենը, որից պատրաստվում էին հաց և շիլա։ Հռոմեացիների օրապահիկում ներառվում էին նաև միրգ և բանջարեղեն։ Հետանտիկյան հեղինակների կարծիքով հիմնական սննդամթերք են հանդիսացել հացը և գինին։

Որոշ քաղաքներ և հայտնի են եղել իրենց սննդամթերքով. օրինակ, Վենաֆրոյում և Կազինայում պատրաստել են առաջին տեսակի ձիթայուղ, Պոմպեյում եղել է ձկնային սոուսի (լատ. liquamen, ռուս. Гарум ) խոշոր արտադրություն

### Հացահատիկ և հաց

Սկզբնական շրջանում որպես ցորեն հանդես է եկել հաճարը, հետագայում այն դուրս է մղվում, տեղը զիջելով կուլտիվացված ցորենին։

### Բանջարեղեն

Բանջարեղենից հայտնի են եղել գլուխ սոխը, սխտորը, գազարը, հազարը, շաղգամը, բողկը։ Հայտնի են եղել կաղամբի մի քանի տեսակներ; կաղամբն օգտագործել են քացախի հետ անեփ վիճակում, շոգեխաշել են և կերել համեմունքների և աղի հետ, ճարպի հետ։
**Հեշտ հաց**, բելառուսական ժողովրդական հեքիաթ։

Սյուժե
------

Հեքիաթը պատմում է մի հնձվորի մասին, ով մարգագետնում խոտ հնձելիս շատ էր հոգնել, և նստել էր հաց ուտելու։ Հանկարծ անտառից մի սոված գայլ է դուրս գալիս, մարդուն հարցնում, թե ինչ է նա ուտում, նա էլ պատասխանում է, որ հաց է ուտում, ու մի կտոր տալիս գայլին։ Գայլը շատ է հավանում հացը, և մարդուն հարցնում է, թե ինչպես կարելի է այն ստանալ, մարդն էլ նրան բացատրում է, թե ինչպես կարելի է հաց ստանալ, գայլը ընկնում է մտքերի մեջ, հետո ծոծրակը քորում, ու ասում, որ դա իր համար չէ, խնդրում, որ մարդը նրան հեշտ հաց վաստակելու ձևը սովորեցնի։ Մարդն էլ ասում է, որ եթե ուզում է հեշտ հաց վաստակել, թող գնա ձիու մոտ, գայլն էլ այդպես է անում։ Հենց ձիուն տեսնում է, ասում է, որ ձիուն կուտի, ձին էլ խորամանկության է դիմում, ասելով, որ եթե գայլը իրեն սմբակներով ուտի, սմբակները նրա ատամները կջարդեն, գայլն էլ գնում է, որ ձիու սմբակները հանի, ձին գայլին այնպես է հարվածում, որ գայլը գլորվում է, ընկնում դաշտ, գնում է, որ լվացվի, տեսնում է գետի մեջ սագեր են լողում, գնում է նրանց մոտ։ Սագերն էլ նրան ասում են, որ երգի, նա էլ սկսում է երգել, ու բոլոր սագերը թռչում հեռանում են։ Բարկացած գնում է, տեսնում մի տարեց մարդ քայլում է, նույնը կրկնվում է, տարեցն էլ ասում է, որ առաջին հերթին պետք է թութունից հոտ քաշեն, թութունը հանում է մի թեթև հոտ է քաշում, տալիս է գայլին, գայլն ամբողջ ուժով հոտ է քաշում, ու սկսում փռշտալ, մեկ ժամ, երկու ժամ, այնքան է փռշտում, մինչև թութունի հատիկները քթից լրիվությամբ մաքրվում են, նայում է տեսնում այդ մարդը արդեն գնացել է, ինքն էլ գնում է մարգագետին տեսնում մի խոյ է արածում, խոյին էլ է ասում, որ նրան կուտի, խոյն էլ առաջարկում է, որ ինքը գնա մարգագետնի ծայրը, վազքով գա, ցատկի գայլի բերանը, գայլն էլ համաձայնվում է։ Խոյն այդպես է անում, բայց գայլի բերանը ցատկելու փոխարեն, պոզերով հարվածում է գայլին, ու փախչում։ Այդպես էլ գայլը հեշտ հաց չի կարողանում վաստակել։

Կերպարներ
---------

* Գայլ
* Հնձվոր
* Ձի
* Սագեր
* Տարեց մարդ
* Խոյ

Տես նաև
-------

* Կորած բառը
* Ճստիկ-պստիկը
* Փիսիկ ոսկեճակատիկ (հեքիաթ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բելառուսական ժողովրդական հեքիաթներ, Երևան, 2013, էջ 63
2. ↑  Легкий хлеб

Արտաքին հղումներ
----------------

* Белорусская народная сказка:«Легкий хлеб» Archived 2017-11-01 at the Wayback Machine.
* Сказка «Лёгкий хлеб»