**«Գրումման»** (անգլ.՝ Grumman Aircraft Engineering Corporation), ինքնաթիռներ արտադրող ամերիկյան ընկերություն, որը գոյություն է ունեցել 1929-1994 թվականներին, իր ժամանակի ռազմական և քաղաքացիական ինքնաթիռների ամերիկյան առաջատար արտադրողներից մեկը։ Մատուցվող ապրանքների և ծառայությունների վաճառքից ստացված հասույթի ավելի քան երկու երրորդը ստացվել է ռազմական պատվերների սպասարկման դաշնային հաճախորդների սեկտորից (բացառությամբ ամերիկյան զենքի և ռազմական տեխնիկայի օտարերկրյա պատվիրատուների)։ 1980-ականներին պատվերների ծավալով այն մտնում էր ԱՄՆ ռազմարդյունաբերական համալիրի տասնյակ խոշորագույն կապալառուների շարքում։

Պատմություն
-----------

Լերոյ Գրումմանը և նրա ուղեկիցները 1920-ականներին աշխատել են *Loening Aircraft Engineering Corporation*-ում ՝ նախքան *Keystone Aircraft Corporation*-ի կողմից կազմակերպության գնումը։ Գրումմանը և գործընկերները (Էդմունդ Ուեր Փուրը, Ուիլյամ Շվեդլերը, Ջեյք Սվիրբուլը և Քլինթ Թաուլը) հիմնեցին իրենց ընկերությունը *Cox-Klemin Aircraft Co.*-ի հին գործարանում (Բոլդուինում, Լոնգ Այլենդ, Նյու Յորք)։ Ընկերությունը ստացել է *Grumman Aircraft Engineering Corporation* անվանումը և հիմնադրվել է 1929 թվականի դեկտեմբերի 5-ին։

ԱՄՆ ռազմածովային նավատորմի համար առաջին մոդելը *FF-1*-ն էր՝ երկինքնաթիռ՝ հետ քաշվող վայրէջքի սարքով, որը թողարկվել է 1932 թ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Գրումմանը ճանաչելի դարձավ «Կատուների» շնորհիվ՝ ԱՄՆ ռազմածովային նավատորմի համար նախատեսված կրիչի վրա հիմնված կործանիչների շարքի՝ *F4F Wildcat*-ը և *F6F Hellcat*-ը, քիչ հայտնի *Grumman F7F Tigercat*-ը և *Grumman F8F Bearcat*-ը (վերջին երկուսը չեն օգտագործվել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ) և *TBF Avenger* տորպեդային ռմբակոծիչը։ *Grumman*-ը դարձավ 22-րդ ամենաթանկ ամերիկյան ընկերությունը պատերազմի ժամանակ արտադրական պայմանագրերով։ Ընկերությունն արտադրում էր ամսական 500 ինքնաթիռ (ընդհանուր՝ 17 հազար մինչև պատերազմի ավարտը), դրանք օգտագործվում էին հիմնականում Խաղաղօվկիանոսյան ռազմաճակատում՝ Ճապոնիայի դեմ։

Grumman-ի արտադրանքը ցուցադրվել է *Top Gun* ֆիլմում և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի, ծովային հետևակի կորպուսի և ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի մասին բազմաթիվ ֆիլմերում։ ԱՄՆ ռազմածովային նավատորմի ավիացիոն ստորաբաժանումներում *Grumman E-2 Hawkeye* և *Grumman EA-6 Prowler*-ը դեռ ծառայության մեջ են։

Ընկերության առաջին ռեակտիվ ինքնաթիռը *F9F Panther*-ն էր, որին հաջորդեցին *F9F/F-9 Cougar*-ը և քիչ հայտնի *F-11 Tiger*-ը 1950-ականներին։ *A-6 Intruder*-ը և *E-2 Hawkeye*-ը հաջողություն բերեցին ընկերությանը 1960-ականներին, որոնք խարսխված էին 1970-ականներին *Grumman EA-6B Prowler-*ի և *F-14 Tomcat*-ի հետ։ Նաև 1950-ականներին ընկերությունը ընդլայնվեց ավտոպահեստամասերի, կանոների և նավակների արտադրության մեջ։ 1958 թվականին ներկայացվեց ընկերության առաջին մասնավոր ինքնաթիռը, որը կոչվում էր *Gulfstream I*։

Գրումանը եղել է Լուսնի վրա մարդու վայրէջքի համար Լուսնի մոդուլի կառուցման գլխավոր կապալառուն։ Պայմանագիրը կնքվել է 1962 թվականի նոյեմբերի 7-ին, և ընկերությունը կառուցել է 13 լուսնային մոդուլ։ Երբ «Ապոլոն» ծրագիրը ավարտվեց, Գրումմանը «Շաթլ»-ի կառուցման հայտատուներից մեկն էր, բայց պարտվեց «Ռոքվել Ինթերնեյշնլ»-ին։ Ի վերջո, ընկերությունը մտցվեց *Shuttle* ծրագրի մեջ, բայց որպես ենթակապալառու, որը արտադրում էր պոչի տարրեր և ուղղահայաց կայունացուցիչներ *Rockwell*-ի համար։

1969 թվականին ընկերությունը վերանվանվեց *Grumman Corporation*։ 1973 թվականին սկսվեց *F-14 Tomcat* տախտակամածային կործանիչի արտադրությունը։ 1970-ականների մեկ այլ մոդել էր *E-2 Hawkeye*-ը, որն օգտագործվում էր Իսրայելի ռազմաօդային ուժերի կողմից 1982 թվականին Լիբանանի պատերազմի ժամանակ։ 1978-ին վաճառվեց մասնավոր ինքնաթիռների դուստր *Gulfstream Aerospace Corporation*-ը։ Նույն թվականին գնվել է *Flxible* ավտոբուսների արտադրողը, որը վաճառվել է 1983 թվականին՝ պատճառելով 200 միլիոն դոլարի վնաս։ 1984 թվականին փորձարկումներ են իրականացվել փորձնական *Grumman X-29* ինքնաթիռի վրա՝ առաջ ուղղված թևերով։ 1980-ականների կեսերից ընկերությունը արտադրում էր *Grumman LLV*, թեթև ֆուրգոն՝ ԱՄՆ փոստային ծառայության կողմից օգտագործելու համար։

1980-ականների ընթացքում Գրումմանը մեծ ներդրումներ կատարեց գիտահետազոտական ​​ գործունեության մեջ, սակայն նախագծերի մեծ մասը երբեք շահույթ չբերեցին։ Ընկերությունը նաև չկարողացավ նվազեցնել իր կախվածությունը ռազմական պատվերներից՝ 1992 թվականի դրությամբ իր 3,5 միլիարդ դոլար եկամուտի 90%-ը ստացվում էր ԱՄՆ կառավարությունից։ Ընկերությունը սկսել է անձնակազմի զանգվածային կրճատումներ, աշխատակիցների թիվը 1987 թվականի 33,7 հազարից նվազել է 1993 թվականին՝ 21 հազարի։ 1994 թվականին ընկերությունը տիրելու հնարավորության համար պայքար ծավալվեց Martin Marietta-ի և Northrop Corporation-ի միջև; Արդյունքում այս տարվա ապրիլին հաղթող դուրս եկավ Northrop-ը, որը Grumman-ի համար վճարեց 2,17 միլիարդ դոլար։ Գործարքի արդյունքում ձևավորվել է Northrop Grumman կորպորացիան։։

Նորաստեղծ ընկերությունը փակեց Լոնգ Այլենդի իր գրեթե բոլոր գործարանները և *Beckpage* գործարանը վերածեց բնակելի և գրասենյակային համալիրի, գլխամասային գրասենյակը դարձավ *Cablevision*-ի կենտրոնական գրասենյակը, իսկ Քալվերտոնի տարածքը տեղափոխվեց գրասենյակային-արդյունաբերական համալիր։ Ինքնաթիռների անգարները տեղափոխվել են *Grumman Studios*-ի տաղավարներ, որոնք մասնագիտացած են հեռուստատեսային և կինոարտադրության մեջ։ Օդանավակայանի գույքի մի մասը օգտագործվում է որպես *Grumman Memorial Park*: Մնացած *Northrop Grumman* հաստատությունը *Battle Management* և *Engagement Systems Division* կամպուսն է, որտեղ աշխատում է 2000 մարդ։

Ինքնաթիռներ
-----------

**Ռազմական**

C-2A Greyhound-ը վայրէջք է կատարում ավիակիրի վրա
* Grumman FF1
* Grumman F2F
* Grumman F3F
* Grumman XF5F Skyrocket
* Grumman XP-50
* General Dynamics-Grumman F-111B
* Grumman G-118
* Grumman AF Guardian
* Grumman C-1 Trader
* Grumman E-1 Tracer
* Grumman S-2 Tracker
* Grumman E-2 Hawkeye
* Grumman C-2 Greyhound
* Grumman OV-1 Mohawk
* Grumman X-29

палубные истребители

**Տախտակամածային կործանիչներ**

F4F-3 1942 թվականի սկզբին
F-14D Tomcat - Պարսից ծոց (5 նոյեմբերի 2005 թ.)
* Grumman F4F Wildcat
* Grumman F6F Hellcat
* Grumman F7F Tigercat
* Grumman F8F Bearcat
* Grumman F9F Panther
* Grumman F-9 Cougar
* Grumman XF10F Jaguar
* Grumman F-11 Tiger
* Grumman F11F-1F Super Tiger
* Grumman F-14 Tomcat

**Հիդրոինքնաթիռներ**

Grumman HU-16 Albatross.
* Columbia XJL
* Grumman JF Duck
* Grumman J2F Duck
* Grumman G-21 Goose
* Grumman G-44 Widgeon
* Grumman G-73 Mallard
* Grumman HU-16 Albatross

**Տախտակամած հարձակման ինքնաթիռ**

* Grumman A-6 Intruder

**Տորպեդո ռմբակոծիչներ**

* Grumman XSBF
* Grumman TBF Avenger
* Grumman XTB2F
* Grumman XTSF

**Ռադիոէլեկտրոնային պատերազմի և հետախուզական ինքնաթիռներ**

* Grumman EA-6B Prowler
* General Dynamics/Grumman EF-111A Raven

**Քաղաքացիական**

Grumman G-159 Gulfstream I.
* Grumman Gulfstream I
* Grumman Gulfstream II
* Grumman American AA-1 (1971-76)
* Grumman American AA-1B Trainer (1971-76)
* Grumman American AA-5 Traveler (1972-75)
* Grumman American AA-5A Cheetah (1976-79)
* Grumman American AA-5B Tiger (1975-79)
* Grumman American Cougar
* Grumman Ag Cat
* Grumman Kitten
* Grumman G-65 Tadpole

Տիեզերական ապարատներ
--------------------

Apollo 11 լուսնային մոդուլ։
Լուսնային մոդուլը (LM), որը նաև հայտնի է որպես LEM (Lunar Excursion Module), վայրէջքի մոդուլ է, որը եղել է Apollo տիեզերանավի մի մասը։

Այլ ապրանքներ
-------------

*Grumman Olson*-ը բեռնատար և ֆուրգոն շասսի է։ *Grummann-Olson* ապրանքանիշի ներքո արտադրվել են P-600 և P-6800 ֆուրգոններ UPS-ի համար։

Grumman-ը արտադրեց հրշեջ մեքենաներ, որոնք կոչվում էին Firecat, իսկ աշտարակային մեքենաները կոչվում էին Aerialcat։ Ընկերությունը մտավ հրշեջ սարքավորումների բիզնես 1976 թվականին՝ գնելով Howe Fire Apparatus-ը և փակեց այդ բիզնեսը 1992 թվականին։

Կանոեի արտադրությունը սկսվել է 1944 թվականին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին։ Գործադիր տնօրեն Ուիլյամ Հոֆմանի նախաձեռնությամբ ընկերությունն ավանդական փայտի փոխարեն օգտագործել է ինքնաթիռային ալյումին։ Կանոները ձեռք են բերել ավելի ամուր, թեթև և դիմացկուն լինելու համբավ, քան իրենց փայտե տիպերը և ունեին շուկայի զգալի մասնաբաժին։ 1952 թվականին նավակների արտադրությունը տեղափոխվեց Մարաթոն, Նյու Յորք։ 1990 թվականին կ անոեի ստորաբաժանումը գնեց *Outboard Marine Corp.*-ն, իսկ *Grummann* ապրանքանիշի վերջին նավը թողարկվեց 1996 թվականին։ Կարճ ժամանակ անց *Grummann*-ի նախկին ղեկավարները հիմնեցին *Marathon Boat Group*-ը՝ արտադրությունը շարունակելու համար։ 2000 թվականին *Northrop Grumman*-ի հետ համաձայնագիր կնքվեց *Grummann*-ի լոգոտիպն ու անունը օգտագործելու համար։ *Կանոե Grummann*-ն օգտագործվել է *Deliverance* ֆիլմում։

Flxible Metro - միջքաղաքային ավտոբուս (1978—1982):

Բեն Ֆրանկլինը (PX-15) գիտական խորը ծովային մեքենա է։

Grumman LLV `առաքման ֆուրգոն ԱՄՆ և Կանադայի փոստային ծառայությունների համար։

1984 թվականին *Գրումմանը* վարձակալեց Մանհեթենում առաջին MRI սարքը։

* ԱՄՆ փոստային ծառայության Grummann LLV-ն Կոնկորդում, Նյու Հեմփշիր: 2017թԱՄՆ փոստային ծառայության *Grummann LLV-ն* Կոնկորդում, Նյու Հեմփշիր: 2017թ
* Grumman-Flxible 870Grumman-Flxible 870
* Grummann Firecat-ն Սանտյագոյում, Չիլի*Grummann Firecat-ն* Սանտյագոյում, Չիլի
* Grumman OlsonР-600Grumman OlsonР-600

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  Testimony of Dr. Gordon Adams, Director, Defense Budget Project. / Department of Defense Authorization for Appropriations for Fiscal Year 1991 : Hearings on S. 2884. — May 4, 1990 — Pt. 6 — P. 466—1483 p.
2. ↑  Statement of Willis J. Willoughby, Jr. OASN (RDA), Director for Product Integrity, U.S. Navy. / Department of Defense Authorization for Appropriations for Fiscal Year 1991 : Hearings on S. 2884. — April 2, 1990 — Pt. 6 — P. 205—1483 p.
3. ↑  «History of Northrop Grumman Corporation – FundingUniverse» (անգլերեն). International Directory of Company Histories, Vol. 45. St. James Press, 2002. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ դեկտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 16-ին.
4. ↑  «Northrop Grumman Corporation - American company» (անգլերեն). Britannica. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ դեկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 16-ին.
5. 1 2 3 4 5 6  «Northrop Grumman Corporation - Company Profile, Information, Business Description, History, Background Information on Northrop Grumman Corporation» (անգլերեն). Advameg, Inc. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ դեկտեմբերի 15-ին. Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 16-ին.

Հղում
-----

* The Grumman Story 1930—1945 Արխիվացված է Մարտ 25, 2012 Wayback Machine-ի միջոցով: