recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ֆելիքս Վիկտոր Կրես** (լեհ.՝ Feliks Wiktor Kres, հունիսի 1, 1966(1966-06-01), Լոձ, Łódzkie Voivodeship, Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն - հոկտեմբերի 14, 2022(2022-10-14)), իսկական անունը՝ **Վիտոլդ Խմելեցկի** (լեհ.՝ Witold Chmielecki, հունիսի 1, 1966(1966-06-01), Լոձ, Łódzkie Voivodeship, Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն - հոկտեմբերի 14, 2022(2022-10-14)), լեհ գրող, որ ստեղծագործել է ֆենտեզի ժանրում։

Կենսագրություն
--------------

Վիտոլդ Խմելեցկին ծնվել է 1966 թվականի հունիսի 1-ին Լեհաստանի Լոձ քաղաքում։

Իր առաջին պատմվածքը՝ «Կախարդ» (լեհ.՝ Mag), Ֆելիքս Կրեսը գրել է 1983 թվականին «Ֆանտաստիկա» ամսագրի կազմակերպած մրցույթի համար։ Պատմվածքը մրցույթում զբաղեցրել է երկրորդ տեղը։ Հետագայում Ֆելիքս Կրեսը հրատարակել է 8 վիպակներ ու ավելի քան 10 պատմվածքներ։

Ֆելիքս Կրեսն առավել հայտնի է իր ֆանտաստիկ երկերի շարքով։ Դրանցից առաջինը «Շերերյան շարքն» է, որի գործողությունները տեղի են ունենում Շերեր մտացածին աշխարհում, որտեղ մարդկանցից բացի բնակվում են նաև կատուների ու գիշակեր թռչունների բանական ռասաներ։ «Piekło i szpada» («Դժոխք և սուսեր») շարքում նկարագրվում է XVII դարի այլընտրանքային Երկիրը, որտեղ մարդիկ պայքարում են դևերի ու այլ արարածների դեմ, ովքեր Սատանայից էլ շուտ են ստեղծվել։

Երկար տարիներ Ֆելիքս Կրեսը «Fenix», «Magia i Miecz», «Science Fiction» ամսագրերում տպագրում է հոդվածներ, որոնց նպատակն է օգնել երիտասարդ գրողներին։ Հեղինակել է սկսնակ գրողներին ուղղված խորհուրդների գիրք՝ «Կոտրված փետուրների սրահ» (լեհ.՝ Galeria złamanych piór)։

Ֆելիքս Կրեսը «Մութ տարածությունների թագավոր» վիպակի համար 1992 թվականին արժանացել է Յանուշ Զեյդելի անվան մրցանակի, որ ամենահեղինակավոր պարգևն է լեհական ֆանտաստիկայի բնագավառում։ Նրա ստացել է նաև «Շլյակֆ» (1993 և 2001) և «Սֆինքս» (2000) մրցանակներ, ինչպես նաև պարգևատրվել է «Ֆանտաստիկա» (1987) և «Վոյաջեր» (1991) ամսագրերի ընթերցողների մրցանակներով։

Ֆելիքս Կրեսի ստեղծագործությունները թարգմանվել են ռուսերեն, չեխերեն և իսպաներեն։

Մատենագրություն
---------------

### Ամեն ինչի գիրք

* Հյուսիսային սահման
* Մութ տարածությունների թագավոր
* Գրոմբելարդյան լեգենդ
* Պատերազմի թագուհի
* Լքված թագավորություն
* Անառիկ լեռների պահապանները

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
2. ↑  . `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (help); Unknown parameter `|data dostępu=` ignored (`|access-date=` suggested) (help); Unknown parameter `|opublikowany=` ignored (`|agency=` suggested) (help); Unknown parameter `|praca=` ignored (`|work=` suggested) (help); Unknown parameter `|tytuł=` ignored (`|title=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2010-01-16 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Speculative Fiction Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 000000003517161X · LCCN: n96119414 · NKC: js20011212090 · NUKAT: n94000780 · VIAF: 21413661 · WorldCat VIAF: 21413661 |

 |
**Նախիջևանի արվեստի պետական պատկերասրահ** (ադրբ.՝ Naxçıvan Dövlət Rəsm Qalereyası), Պատկերասրահ, որը գտնվում է Նախիջևանում։

Պատկերասրահի մասին
------------------

Պատկերասրահը բացվել է 1982 թվականին Ադրբեջանի Նախիջևան քաղաքում։ Թանգարանը պահպանում, խթանում և ցուցադրում է ականավոր ադրբեջանցի նկարիչների աշխատանքները։ Թանգարանի ցուցադրության մեջ գլխավոր տեղը զբաղեցնում են Բ. Կանգարլիի, ժողովրդական նկարիչներ Մ. Աբդուլլաևի, Թ. Սալահովի, Օ. Սադիգզադեի, Մ. Ռահմանզադեի, Թ. Նարիմանբեկովի, Է. Շախտախտինկայայի, Հ. Ալիևի, Շ. Մուստաֆաևի, Ս. Գադիմովի, Մ. Իսմայիլովի, Մ. Սեյիդովի և այլ նկարիչների աշխատանքները։

Պատկերասրահը ցուցահանդեսներ է կազմակերպել Ադրբեջանի և Իրանի Իսլամական Հանրապետության տարբեր քաղաքներում։

Տես նաև
-------

* Ադրբեջանի պետական արվեստի պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Naxçıvan Dövlət Rəsm Qalereyası// Naxçıvan Ensiklopediyası / V.Y. Talıbov. — Təkminləşdirilmiş və yenidən işlənmiş ikinci nəşr. — Naxçıvan, 2005. — 2 cilddə. — II cild. — Səhifələrin sayı: 380. — Səh.: 77.
2. ↑  "Նախիջևանի արվեստի պետական պատկերասրահ". Արխիվացված է the original 2019 թ․ հուլիսի 16-ին. Retrieved 2021 թ․ մարտի 9.
3. ↑  Naxçıvan Dövlət Rəsm Qalereyası
4. ↑  Մշակույթի նախարարություն(չաշխատող հղում)
| **՞**Կուսածառ սովորական |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Լամիածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Աղավնիճազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Կուսածառ |
|
|
| Տեսակ | Կուսածառ սովորական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| V. agnus-castus Լ.

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Տվյալների անբավարարությունIUCN *Data Deficient* : ??? |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կուսածառ սովորական** (լատին․՝ V. agnus-castus Լ.), աղավնիճազգիներ ընտանիքի, կուսածառ ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ փոքր ծառ է՝ մինչև 10 մ բարձրությամբ, որը հաճախ թփանման է աճում։ Ընձյուղները քառանկյուն են, մոխրաթաղիքապատ, սուր բուրմունքով։ Տերևները բարդ են, կազմված 5—7 տերևիկներից, որոնք նշտարաձև են, նեղ նշտարաձև, 5—10 սմ երկարությամբ, ամբողջաեզր կամ նոսր ատամնաեզր, կարճ կոթունավոր, 1,5—5 սմ երկարությամբ ընդհանուր կոթունով։ Ծաղիկները եղրևանագույն են կամ բաց մանուշակագույն, բուրումնավետ, խիտ փնջերով և կեղծ հասկիկներով, 10—18 սմ երկարությամբ, մեծ մասամբ հավաքված հուրաններում։ Բաժակն ունի եռանկյունի, կարճ ատամիկներ։ Պսակի արտաքին կողմը և երախը աղվամազապատ են։ Առէջները և սռնակը դուրս են գալիս պսակի միջից։ Պտուղը գնդաձև է, 0,3—0,4 սմ տրամագծով, սուր հոտով։ Ծաղկում է հունիսից մինչև հոկտեմբեր, պտուղները հասունանում են հոկտեմբեր-դեկտեմբերին։ Ունի մի շարք պարտիզային ձևեր, որոնք աչքի են ընկնում սպիտակ, երկնագույն-կապույտ և խոշոր ծաղիկներով։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Արևմտյան Հարավային Կովկասում, Ղրիմի հարավային ափին, Միջին Ասիայի հարավում, Հարավային Եվրոպայում, Արևմտյան Ասիայում։ Աճում է գետերի ու գետակների ափերին, ձորակներում, խոնավ վայրերում, ծովափերին։ Համեմատաբար փարթամ է աճում ավազային և ավազակավային հողերում։ Լավ է դիմանում հողում եղած կրի առատությանը և աղիությանը։ Առանց վնասվելու դիմանում է մինչև 18 °C-ի սառնամանիքներին։ 20—22 °C-ի դեպքում բազմամյա ճյուղերի մի մասը ցրտահարվում է։ 25 °C-ի դեպքում վերերկրյա զանգվածը լրիվ ցրտահարվում է, սակայն հաջորդ տարի առատ շիվեր է տալիս և հենց նույն տարում էլ ծաղկում։ Գյումրիում լրիվ ցրտահարվում է և ոչնչանում։

Կիրառություն
------------

Որպես դեկորատիվ թուփ, որը բարձր է գնահատվում հատկապես ուշ և երկարատև ծաղկման շնորհիվ, պիտանի է մեր հանրապետության ցածրադիր գոտու համար։ Բուրումնավետ բնափայտը օգտագործում են մանր իրեր պատրաստելու համար, իսկ ճյուղերից կողովներ են գործում։ Էկոլոգիական խումբը՝ IV: Մշակության հավանական շրջանները՝ 18—19, 20ա, 25, 28, 32։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 317։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4488606-8 · LCCN: sh97008691 · Microsoft: 2777025855 |

 |
|  |
| --- |
| **Արքայածաղիկ բլրակային** |
| Արքայածաղիկ բլրակայինԱրքայածաղիկ բլրակային |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Շուշանածաղկավորներ (Liliales) |
| **Ընտանիք** | Շուշանազգիներ (Liliaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Շուշանայիններ (Lilioideae) |
| **Ցեղ** | Արքայածաղիկ *(Fritillaria)* |
| **Տեսակ** | **Արքայածաղիկ բլրակային** *(F. collina)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Fritillaria collina***Adams |

**Արքայածաղիկ բլրակային** (լատին․՝ Fritillaria collina), շուշանազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Սպիտակ, գնդաձև սոխուկով սոխուկավոր բույս է։ 12-20 սմ բարձրությամբ ցողունը մերկ է, ստորին մասում` անտերև, կեսից վերև՝ 4-6 հերթադիր նեղ նշտարաձև տերևներով։ 30-40 մմ երկարությամբ ծաղիկը բաց դեղին է, խոշոր և լայն զանգականման։ Տուփիկը օվալ գուրզաձև է և բութ եռանիստ։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Վերին Ախուրյանի, Շիրակի, Լոռու, Իջևանի և Սևանի ֆլորիստիկական շրջաններում։ Ընդհանուր արեալն ընդգրկում է Մեծ Կովկասը, Արևմտյան, Հարավարևմտյան, Կենտրոնական, Արևելյան և Հարավային Կովկասը։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտուց մինչև ենթալպյան գոտի՝ ծովի մակարդակից 1700-2500 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև կաղնու և կաղնու-բոխու անտառների եզրերին, բացատներում, կեչու կորաբուն անտառում և ենթալպյան մարգագետինների ժայռոտ տեղերում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Կովկասի էնդեմիկ բույսերից է։ Հայաստանում հայտնի է հինգ ֆլորիստիկական շրջաններում, սակայն ամենուրեք շատ հազվագյուտ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Fritillaria collina
* EoL: 11390950
* GBIF: 5300390
* GRIN: 451970
* iNaturalist: 565476
* IPNI: 535098-1
* Plant List: kew-306571
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:535098-1
* Tropicos: 100193325
* WCSP: 306571

 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սաֆարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ռուբեն Նիկիտի Սաֆարյան** (1886, Գանձակ, Ռուսական կայսրություն - 1957, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Անդրկովկասում և Հայաստանում հեղափոխական շարժումների մասնակից, Կոմունիստական կուսակցության անդամ (1905), Փետրվարյան ապստամբության ճնշման աջակից։

Սովորել է ծննդավայրի քաղաքային ուսումնարանում, որտեղից վտարվել է հեղափոխական գործունեության համար։ Ավարտել է Պետրոգրադի բարձրագույն գյուղատնտեսական դասընթացները (1916)։ Պետրոգրադում ուսանելիս կազմակերպել է մարքսիստական խմբակ, պայքարել ուսանողության մեջ տարածված ազգայնական տրամադրությունների դեմ։

1905-1907 թվականների հեղափոխության շրջանում Ստեփան Շահումյանի, Սուրեն Սպանդարյանի, Բ. Լեգրաեի և մյուսների հանձնարարությամբ կուսակցության կարիքների համար հայթայթել է զենք, թալանել դրամական միջոցներ, կազմակերպել գաղտնի հավաքույթներ։ 1916 թվականներին մեկնել է Անդրկովկաս։

1917 թվականին ընտրվել է կուսակցության Ալեքսանդրապոլի (Գյումրի) գավառային բյուրոյի նախագահի տեղակալ։ Քաղաքը թուրքերի կողմից օկուպացվելուց հետո, 1918 թվականին մեկնել է Արմավիր, նշանակվել Բաքվին զինվորական օգնություն ցույց տվող կոմիտեի նախագահի տեղակալ։ Կուսակցության երկրկոմի որոշմամբ եկել է Հայաստան՝ ընդհատակյա աշխատանքի։ Ալեքսանդրապոլում մասնակցել է 1920 թվականի Մայիսյան ապստամբության նախապատրաստմանը, ապստամբության օրերին նշանակվել հողժողկոմ։ Ապստամբության պարտությունից հետո ձերբակալվել և արտաքսվել է Հայաստանից։ 1920 թվականին մեկնել է Թիֆլիս, այնուհետև՝ Բաքու։ Հայկոմկուսի արտասահմանյան բյուրոյի որոշմամբ եկել է Երևան։ 1921 թվականին մասնակցել է Փետրվարյան ապստամբության ճնշմանը (Ղամարլուի ճակատում)։ 1921-1924 թվականներին եղել է Երևանի քաղսովետի գործկոմի հողբաժնի վարիչը, 1924 թվականից՝ գյուղատնտեսության բնագավառի աշխատողների կենտրոնական միության նախագահ։ 1930 թվականին տեղափոխվել է Թիֆլիս, մասնակցել Անդրֆեդերացիայի հողժողկոմատի կազմակերպմանը և նշանակվել գյուղատնտեսակա վարչության պետ։ 1932 թվականից Անդրֆեդերացիայի հողպարարտացման գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրենն էր։ 1934-1942 թվականներին Երևանում վարել է մի շարք պատասխանատու պաշտոններ։ 1942 թվականից՝ անհատական թոշակառու։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 254)։*  |
Երգահանների, հեղինակների և հրատարակիչների ամերիկյան միության պատկերանշանը
**Երգահանների, հեղինակների և հրատարակիչների ամերիկյան միություն** (անգլ.՝ The American Society of Composers, Authors and Publishers, ԵՀՀԱՄ), ամերիկյան ոչ առևտրային կազմակերպություն, որը պաշտպանում է իր անդամների հեղինակային իրավունքները և հավաքում հոնորարներ նրանց երաժշտության կատարման համար։ Հիմնադրվել է 1914 թվականին։

Պատմություն
-----------

ԵՀՀԱՄ-ը հիմնադրել է երգահան Վիկտոր Հերբերթը 1914 թվականի փետրվարի 13-ին Նյու Յորքում՝ իր անդամների երաժշտական ստեղծագործությունների հեղինակային իրավունքների պաշտպանման համար, հիմնականում այն հեղինակների և հրատարակիչների, որոնք գործում են Tin Pan Alley շրջանում։

ԵՀՀԱՄ-ի առաջին անդամների մեջ էին երգահաններ Իրվինգ Բեռլինը, Ջեյմս Ջոնսոնը, Ջերոմ Կերնն ու Ջոն Ֆիլիպ Սուզան, լիբրետիստ Օտտո Խարբախը։ 2009 թվականի հուլիսին ԵՀՀԱՄ-ի անդամներն էին ավելի քան 360,000 երգահաններ, հեղինակներ, երաժիշտներ ու հրատարակիչներ։ Նրանց շարքում գրեթե բոլորը ռոք ու փոփ աստղեր, քանթրիի, բլուզի, հիփ հոփի, ջազի և դասական ստեղծագործությունների հեղինակ-կատարողներ էին։

2008 թվականին ԵՀՀԱՄ-ը հավաքել է ավելի քան 933 միլիոն ԱՄՆ դոլար երաժշտության լիցենզավորված կատարման համար և վճարել է իր անդամներին 817 միլիոն ԱՄՆ դոլար որպես հոնորար, թողնելով միայն 11,3% գործառնությունների համար ծախսերի համար։

Այսօր ԵՀՀԱՄ-ն ամբողջ աշխարհի խոշարագույն կազմակերպություներից մեկն է, որը հետևում է հեղինակների հեղինակային իրավունքների իրագործմանը։ ԵՀՀԱՄ-ը լիցենզավորում է ավելի քան 11,500 առևտրային ռադիոկայանների, 2000 ոչ առևտրային հեռարձակողների և նաև մոտ 100 օտարերկրյա նույնատիպ կազմակերպությունների տարբեր մայր ցամաքներից։

Միացյալ Նահանգներում, ԵՀՀԱՄ-ը մրցակցում է երկու այլ հեղինակային կազմակերպությունների հետ՝ Broadcast Music Incorporated-ի (BMI) և Society of European Stage Authors and Composers-ի (SESAC)։

Պարգևներ
--------

ԵՀՀԱՄ-ի հասարակությունը պարգևատրում է ամենամյա հատուկ շոուներում իր լավագույն անդամներին 7 երաժշտական կատեգորիաներում՝ փոփ երաժշտություն, ռիթմ ընդ բլյուզ և սոուլ, ֆիլմեր և հեռուստատեսություն, լատինոամերիկյան երաժշտություն, քանթրի, քրիստոնեական և համերգային երաժշտություն։ Նաև գոյություն ունի Ջազի փառքի պատը՝ նոր և պատվավոր անդամներին Սրահ ավելացնելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Press release about ASCAP's 2008 Collections
2. ↑   «It’s Now or Never!»
3. ↑   Archived 2010-08-09 at the Wayback Machine. «ASCAP Payment System: Who Does ASCAP Collect From?»
4. ↑   Archived 2010-08-26 at the Wayback Machine. «Affiliated Foreign Societies»
5. ↑   Archived 2017-08-05 at the Wayback Machine. «ASCAP Events and Awards»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք www.ascap.com(անգլ.)
* ԵՀՀԱՄ’s history(անգլ.)
* ԵՀՀԱՄ Playback Magazine

### ԵՀՀԱՄ-ի ղեկավարն ազատ մշակույթի դեմ

* Դոկտորոու Կորի. "ASCAP raising money to fight Free Culture" (in անգլերեն). Արխիվացված է the original 2013 թ․ մարտի 12-ին. Retrieved 2013 թվականի մարտի 4. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|datepublished=` ignored (help)
* Masnick, Mike (2010 թվականի հուլիսի 28). "ASCAP Boss Refuses To Debate Lessig; Claims that It's an Attempt To 'Silence' ASCAP". բլոգ՝ Techdirt. Արխիվացված from the original on 2010 թ․ հուլիսի 31. Retrieved 2013 թվականի մարտի 5.
**Արտեմ Պետրոսի Աղաջանով** (մայիսի 15, 1913(1913-05-15), Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 29, 1989(1989-08-29), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), հայազգի երաժշտագետ, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Արտեմ Աղաջանովը ծնվել է 1913 թվականի մայիսի 15-ին, Մոսկվա քաղաքում։ 1930 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայի բանֆակը, 1939 թվականին՝ Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիան՝ Ս. Ի. Սպոսոբինի, Լ. Ա. Մաազելի դասարաններ։ Սովորելու տարիներին դասավանդել է նույն կոնսերվատորիային կից երաժշտական ուսումնարանում, 1393 թվականից կոնսերվատորիայում։ 1948-1951 թվականնեին եղել է Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայի փոխտնօրեն, միաժամանակ, 1939-1941 թվականին՝ ԽՍՀՄ ռադիոպետկոմի երաժշտական բաժնի գլխավոր խմբագիր։ Նրա սաներից է եղել Առնո Բաբաջանյանը։

1950 թվականին արժանացել է Ուզբեկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի կոչմանը, 1952 թվականին՝ արվեստագիտության թեկնածու, 1987 թվականին՝ պրոֆեսորի։

Հեղինակ է «Սոլֆեջոյի դասընթաց» (1965, 1974, 1985) ուսումնական ձեռնարկի, սիմֆոնիկ, խմբերգերի, կամերային երկերի, կինոյի և թատրոնի երաժշտությունների, մշակել է հայկական, ուզբեկական, թուրքմենական ժողովրդական երգեր։

Արժանացել է ԽՍՀՄ Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի։

Որդին կոմպոզիտոր, դաշնակահար է, ավարտել է Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի (Ս. Բալասանյանի, Ն. Ն. Սիդելնիկովի դասարաններ) և դաշնամուրի (Վ. Վ. Գոռնոստաևայի դասարան) բաժինները։ Գրել է սիմֆոնիկ գործեր։

Գրականություն
-------------

* Сборник двухголосных диктантов из музыкальной литературы, [ноты], М. 1947; Русские народные музыкальные инструменты, М. 1949;

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայ երաժշտության հանրագիտարան, էջ 36

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Աքսել Կաբու** (ֆր՝. *Axelle Kabou* 1955, Դուալա, Կամերուն), Ֆրանսիայում ապրող կամերունցի ժուռնալիստ, որի ուշադրության կենտրոնում զարգացմանը ցուցաբերվող աջակցության հարցերն են։

Կենսագրությունը, գործը
----------------------

Աքսել Կաբուն ուսումնասիրել է տնտեսագիտություն ու հաղորդակցման հմտություններ, երկար տարիներ աշխատել է որպես զարգացման քաղաքականության հարցերով խորհրդական։ Նրան ճանաչում, համբավ է բերել 1991 թվականին հրատարակած և բուռն բանավեճերի տեղիք տված իր Et si l'Afrique refusait le développement? («Եվ եթե Աֆրիկան հրաժարվի զարգանա՝լ») գիրքը, որտեղ ցավով նկատում է ու սուր քննադատության ենթարկելով՝ պնդում, որ աֆրիկացիներն ու նրանց ընտրյալ խավը ցանկություն ու կամք չեն դրսևորում իրենց մայրցամաքը զարգացնելու հենց միայն իրենց ուժերով, առանց դրսի օգնության։ Ներկայումս կան մի ամբողջ շարք աֆրիկացի մտավորականներ (ինչպես, օրինակ, Ռոժե Տագրին, Ժորժ Էյիտեյը, Էնդրյու Մվենդան), ովքեր այդ հարցում համամիտ են Կաբուին։ Սակայն կան նաև հեղինակություն ունեցող ընդդիմախոսներ (ի դեպ, վերջիններիս թվում է նաև Գերմանիայի Դաշնության զարգացման նախարար Բրիգիտե Էռլերը):

Կաբուն քննադատում է տեղական իշխանությունների թե՛ միամտությունը և թե՛ փոխարինող գործակալի դերի ստանձնումը նրանց կողմից։ Նա կարծում է, որ տեղական իշխանությունների մեղքի զգալի բաժինը կա այն բանում, որ բոլոր դեպքերում հանցագործները միշտ ուրիշներն են, իսկ զոհերը՝ միշտ աֆրիկացիները, և պանծացման ու մեղադրանքի ծեսը, սովորական դարձած արարողակարգը իրար է շաղկապում սևամորթ ընտրախավին և սատարող-աջակցող-օգնող սպիտակամորթներին։

Աշխատություններ
---------------

* Axelle Kabou, Et si l'Afrique refusait le développement ?, L'Harmattan, 1991, 207, ISBN 978-2738408938
* Axelle Kabou, Comment l'Afrique en est arrivée là ?, L'Harmattan, 2010, 426, ISBN 978-2296104686

Գրականություն
-------------

* Lilyan Kesteloot, « Axelle Kabou », in *Anthologie négro-africaine. Histoire et textes de 1918 à nos jours*, EDICEF, Vanves, 2001 (nouvelle éd.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  NUKAT — 2002.
2. 1 2  Պորտուգալիայի ազգային գրադարան — 1796.
3. ↑  Brigitte Erler: *Tödliche Hilfe Bericht von meiner letzten Dienstreise in Sachen Entwicklungshilfe.* Hayit Diskurs, ISBN 3-87322-081-4.
4. ↑  Bartholomäus Grill: *Bringt den weißen Mann zurück! Afrikas Frust mit seinen Helfern: Die einen wünschen sich neue Kolonialherren, die richtig aufräumen. Die anderen würden sie am liebsten hinauswerfen.* In: *Die Zeit* 01/2006, S. 23.

Արտաքին հղումներ
----------------

* El Hadji Gorgui Wade Ndoye, « Axelle Kabou - 'J'écris pour susciter des débats' » [archive]

Աղբյուրներ
----------

* « L'Afrique au xxie siècle : une conversation de bistrot » [archive], La gazette de Dakar, 11 novembre 2011 (consulté le 7 janvier 2012)
* « Axelle Kabou » [archive], Librairie Dialogue.fr (consulté le 7 janvier 2011)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12309270v · CiNii: DA08686357 · GND: 122738225 · ISNI: 0000000081821070 · LCCN: n91075006 · NTA: 089540719 · NUKAT: n2011221246 · PTBNP: 875440 · SUDOC: 031975437 · VIAF: 114059829 · WorldCat VIAF: 114059829 |

 |

 |
|  |
| --- |
| **Աֆրիկական գաճաճ իժ** |
| Աֆրիկական գաճաճ իժԱֆրիկական գաճաճ իժ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Սողուններ (Reptilia) |
| **Կարգ** | Թեփուկավորներ (Squamata) |
| **Ինֆրակարգ** | *Alethinophidia* |
| **Ընտանիք** | Իժեր (Viperidae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Viperinae* |
| **Ցեղ** | **Bitis** |
| **Տեսակ** | **Աֆրիկական գաճաճ իժ** *(B. peringueyi)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Bitis peringueyi***Boulenger, 1888 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Աֆրիկյան գաճաճ իժ** (լատին․՝ *Bitis peringueyi*), աֆրիկյան իժերի ցեղախմբի թունավոր օձ։

Ընդհանուր երկարությունը կազմում է միջինը 20-25 սմ, առավելագույն երկարությունը՝ մինչև 32 սմ։ Էգերն ավելի երկար և ծանր են արուներից։ Գլուխը լայն է, հարթ, իրանը՝ հաստ։ Աչքերի վերևում ոչ մի արտահայտիչ թեփուկ չկա։ Ունի մոխրագույն կամ կարմրադեղնավուն երանգ, մուգ կետերի երեք երկայնակի շարք։ Պոչի ծայրը սովորաբար սև է։ Սիրում է ավազային անապատներ։ Շարժվում է «կողային ընթացքի» միջոցով, իսկ վտանգի ժամանակ արագ թաքնվում է ավազի մեջ՝ իրանի արագ և վիբրացիոն շարժման օգնությամբ։ Ակտիվ է մթնշաղին և գիշերը։ Ցերեկը թաքնվում է՝ ծածկվելով ավազի մեջ, հիմնականում թփերի ստվերում է լինում։ Սակայն աչքերը, քթանցքները և պոչի ծայրը ավազից դուրս են լինում։ Սնվում է մանր մողեսներով։

Խայթելու ժամանակ թույնի քանակն աննշան է, դրա համար էլ մողեսները սատկում են խայթելուց միայն 10-20 րոպե հետո։ Մարդու մոտ միայն այտուց և տեղային ցավ է առաջանում՝ առանց մահվան ելքի։ Ձվադրող օձ է։ Էգը ունենում է 10 ձագ՝ 10-13 սմ երկարությամբ։ Տեսակը տարածված է Անգոլայում և Նամիբիայում։ Բնակվում է Նամիբ անապատում և հարակից շրջաններում։

Գրականություն
-------------

* McDiarmid, R.W.; Campbell, J.A. & Touré,T.A. 1999. Snake species of the world. Vol. 1. Herpetologists’ League, 511 pp.
* Dobiey, M. & Vogel, G. 2007. Venomous Snakes of Africa/Giftschlangen Afrikas. Terralog 15, Edition Chimaira, Frankfurt am Main, 150 pp.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Самая маленькая гадюка в мире? Самая маленькая гадюка планеты?". *zooclub.ru*. Retrieved 2018 թ․ նոյեմբերի 1.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աֆրիկյան գաճաճ իժ
* Самая маленькая змея

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
Հավերժական հրդեհ Բաբա Գուրգուրում։
Կիրկուկա շրջան, նավթային շատրվան։
**Բաբա Գուրգուր** (արաբ․՝ بابا كركر‎‎; քրդ.՝ بابه ‌گوڕگوڕ), մեծ նավթային հանք Կիրկուկ քաղաքի մոտ, բացվել է 1927 թվականին։ Նավթահանմամբ այժմ զբաղվում է Իրաքի նավթային ընկերությունը։

Այս նավթահանքը ամենամեծն էր համարվում այնքան ժամանակ, մինչև Սաուդյան Արաբիայում 1950-ական թվականներին բացվեց Ալ-Գավարը։ Բաբա Գուրգուրը գտնվում է Կիրկուկից 16 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք և հայտնի է դարձել «հավերժական հրդեհի» (արաբ․՝ النار الازلية‎‎) պատճառով, որը գտնվում է միջնամասում։

Բաբա-Գուրգուրի հավերժական հրդեհը տևում է արդեն 4000 տարի և ավելի։ Այս հրդեհը հին ժամանակներում նկարագրվել է Հերոդոտոսի և Պլուտարքոսի կողմից։

Ենթադրվում է, որ Նաբուգուդոնոսոր Երկրորդ արքան հրամայել է Հավերժական հրդեհի մեջ գցել երեք հրեացի պատանիների, քանի որ նրանք հրաժարվել էին խոնարհվել կուռքերին։ Մշտատև հրդեհի և առանձնացող ծծմբաջրածնի պատճառով զբոսաշրջիկներին խորհուրդ չի տրվում երկար մնալ հրդեհի շուրջ։

Տես նաև
-------

* Դժոխքի դարպասներ (Դարվազա)

Արտաքին հղումներ
----------------

* North Oil Company Archived 2006-11-27 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գաբրիելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Բաբկեն Սահակի Գաբրիելյան** (նոյեմբերի 23, 1902(1902-11-23), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 23, 1931(1931-11-23), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դերասան։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Ալեքսանդրապոլում, ընչազուրկ ընտանիքում, մեծացել է Բաքվում։ Թատերական կրթությունն ստացել է Վ. Միրզոյանի հիմնած ստուդիայում՝ Երևանում, ուր 1918 թ. տեղափոխվել էր Գաբրիելյանների ընտանիքը։ Բեմական առաջին քայլերը արել է Ամո Խարազյանի շրջիկ թատրոնում, այնուհետև, տարբեր թատերախմբերում խաղալուց հետո, 1924 թ. ընդունվել Մոսկվայի հայկական դրամատիկական ստուդիա, որը, սակայն, չի ավարտել։ Վերստին հայտնվելով Երևանում՝ նա վարում է դերասանական անկանոն ու թափառիկ կյանք մինչև որ 1928 թ. հաստատվում է Լենինականի թատրոնում, որտեղ աշխատում է մինչև իր մաղաժամ մահը։

Բաբկեն Գաբրիելյանը նոր խաղացանկի, նոր հերոսի, դերասանական արվեստի նոր ոճի դերասան էր։ Վերամարմնավորման բարձր արվեստով է ստեղծել հակադիր բնավորություններ՝ *Նեսչաստլիվցև*, (Ա. Օստրովկու «Եկամտաբեր պաշտոն»), *Կարլ Թոմաս* (Է. Տոլլերի «Հոպլյա, մենք ապրում ենք»), *Խլեստակով* (Ն. Գոգոլի «Ռևիզոր») և այլն։

*Սիմոն* (ըստ Ե. Յանովսկու «Զայրույթ»), *Գոդուն* (Բ. Լավրենյովի «Բեկում»), *Կարավաև* (ըստ Մ. Ֆուրմանովի «Խռովություն»), *Յուսով* (Ա. Օստրովկու «Անտառ»), *Մարտինով* (Ս. Լեվիտինաի «Դատավճիռ»), *Բաբա* (Ս. Բաղդասարյանի «Մարոկո»)։

Մահացել է Լենինականում։

Գրականություն
-------------

* Խալաթյան Լ. Բաբկեն Գաբրիելյան, Երևան, 1958

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 2. — էջ 634—635.
2. 1 2  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2005. — հատոր 1. — էջ 245.
3. ↑  Հայ սովետական թատրոնի պատմություն, 1967 թ.
4. ↑  ["Թատերական հանրագիտարան (ռուս.)". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 5-ին. Retrieved 2012 թ․ սեպտեմբերի 13. Թատերական հանրագիտարան (ռուս.)]
5. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին*. Երևան: ՀՀ ԳԱԱ, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն. 2005. p. էջ 245.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000033613381 · LCCN: n93012749 · VIAF: 45969572 · WorldCat VIAF: 45969572 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 634)։*  |
Էլեկտրատեխնիկական պողպատի լուսանկար, որտեղ պատկերված է բազմաբյուրեղի կառուցվածքը
**Բազմաբյուրեղ,** որևէ նյութի բյուրեղների զանգված (ագրեգատ) (ի տարբերություն միաբյուրեղի`առանձին բյուրեղի)։ Բազմաբյուրեղներ կազմող բյուրեղներն անկանոն ձևի պատճառով կոչվում են բյուրեղային հատիկներ կամ բյուրեղներ։ Բազմաբյուրեղներ են համարվում շատ բնական և արհեստական նյութեր (հանքանյութեր, մետաղներ, համաձուլվածքներ, կերամիկա և այլն), որոնց ֆիզիկական հատկանիշների վրա մեծ ազդեցություն ունի նյութի բազմաբյուրեղության չափը։

Հատկություններ և ստացում
------------------------

Բազմաբյուրեղների հատկությունները պայմանավորված են դրանց բաղադրիչ բյուրեղային հատիկների հատկություններով, դրանց միջին չափսով (որը տատանվում է 1-2 միկրոմետրից մինչև մի քանի մմ, իսկ որոշ դեպքերում՝ մինչև մի քանի մետր), հատիկների բյուրեղագիտական կողմնորոշումով և միջհատիկային սահմանների կառուցվածքով։ Եթե հատիկները կողմնորոշված են քաոսային, և դրանց չափերը փոքր են բազմաբյուրեղի չափի համեմատությամբ, ապա բազմաբյուրեղում չկա ֆիզիկական հատկությունների անիզոտրոպիա, որով օժտված են միաբյուրեղները։ Եթե բազմաբյուրեղը ունի հատիկների գերակշռող բյուրեղագիտական կողմնորոշում, ապա բազմաբյուրեղը հյուսված է և ունի անիզոտրոպ հատկություններ։

Հատիկների սահմանների առկայությունը զգալիորեն ազդում է բազմաբյուրեղների ֆիզիկական, հատկապես մեխանիկական հատկությունների վրա, քանի որ սահմաններում կատարվում է հաղորդականության էլեկտրոնների, ֆոնոնների ցրում,տեղաշարժերի արգելակում և այլն։

Բազմաբյուրեղները ձևավորվում են բյուրեղացման, բազմատեսակ վերափոխումների ընթացքում և բյուրեղային փոշիների եռակալման արդյունքում։ Բազմաբյուրեղը պակաս կայուն է, քան միաբյուրեղը, հետևաբար, բազմաբյուրեղի երկարատև թրծման դեպքում տեղի է ունենում վերաբյուրեղացում (ուրիշների հաշվին առանձին հատիկների գերակշռող աճ), ինչը հանգեցնում է խոշոր բյուրեղային բլոկների ձևավորմանը։

Տես նաև
-------

* Բյուրեղագիտություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Purdue University Categories of Solids

Աղբյուրներ
----------

* Поликристалл // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 211)։*  |
**Մարի Աջամի** (արաբ․՝ ماري عجمي‎‎, 1888, Դամասկոս, Օսմանյան կայսրություն - դեկտեմբերի 25, 1965(1965-12-25)), քրիստոնյա, արաբալեզու կին գրող, ֆեմինիստ։

Մարի Աջամին իր վաղ և որպես անհատ ձևավորման տարիները անց է կացրել Դամասկոսում, որտեղ նա ստացել է կրթություն իռլանդական և ռուսական միսիոներական դպրոցներում։ 1906 թվականից բուժքույրություն է սովորել Բեյրութի Ամերիկյան համալսարանի ինտերնատում։ Վախենալով հետապնդումներից նա գրել է հաճախ որպես գրական կեղծանուն օգտագործելով մոր անունը՝ Լայլա (արաբ․՝ ليلى‎‎)։ Գրել է բանաստեղծություններ, զբաղվել է լրագրությամբ, հիմնել է Դամասկոսի կանանց գրական ակումբը։ 1910 թվականին հիմնել է գրական, կանանց համար նախատեսված Ալ-Արուս (թարգմանաբար՝ հարսնացու) լրագիրը, որը գոյատևել է տասնմեկ տարի։

Աջամիի բարեհաջող գրական գործունեությանը հակադրվել է անձնական դժբախտ կյանքը։ Ողջ կյանքում փափագել է սովորել արտասահմանում, բայց հոր մահվան և պատերազմի պատճառով չի կարողացել իրագործել իր երազանքը։ Տ․ Ջոզեֆը գրում է, որ Մարի Աջամիի հաջողությունները պետք է գնահատվեն այն հսկայական խոչընդոտների ֆոնին, նա միշտ պայքարել է իր ամսագիրը պահելու համար, չնայած որ հայրը համոզում էր թողնել այդ գործը։ Մարի Աջամին ամուսնացած չի եղել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  Juha, Mishal (2001). *ميشال جحا*. Beirut: Riay El-Rayyes Books S.A.R.L. p. 11. ISBN 9953-21-045-4.
3. ↑  Booth, Marilyn (2006). "Babies or the Ballot? Women's Constructions of the Great War in Egypt". *The First World War As Remembered in the Countries of the Eastern Mediterranean*. "Beiruter Texte und Studien", **99**. Wurzburg: Ergon-Verlag. p. 79. ISBN 3-89913-514-8. `{{cite book}}`: Unknown parameter `|editors=` ignored (`|editor=` suggested) (help)
4. ↑  Zeidan, Joseph T. (1995). *Arab Women Novelists: The Formative Years and Beyond*. SUNY series in Middle Eastern Studies. Albany: State University of New York Press. ISBN 0-7914-2172-4.pp.46-49

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1145188427 · ISNI: 0000000139655619 · SUDOC: 069135665 · VIAF: 219321857 · WorldCat VIAF: 219321857 |

 |
**Սիրաջ ուդ-Դին Աբու-լ-Մուզաֆֆար Մուհամմադ Զաֆար**, կամ **Բահադուր Շահ, Բահադուր Շահ II** (ուրդու՝ ابو ظفر سِراجُ الْدین محمد بُہادر شاہ ظفر‎; ծնվել է 1775 թ. հոկտեմբերի 24-ին Դելիում վախճանվել 1862 թ. նոյեմբերի 7-ին, Մեծ Մողոլների կայսրության վերջին փադիշահը։ Կառավարել է 1837 թ. սեպտեմբերի 28-ից մինչև 1857 թ. սեպտեմբերի 14-ը հաջորդել է Աքբար II-ին։

1837 թվականի սեպտեմբերին իր հոր՝ Աքբար II-ի մահից հետո ժառանգում է գահը դառնալով Մեծ Մողոլների կայսրության վերջին փադիշահը։ Կառավարելու հիմնական ընթացքում չի ունեցել իրական իշխանություն, և ապրել է Բրիտանական Օստ-Հնդկական ընկերության կողմից հատկացված դրամական միջոցների հաշվին։ Հանդիսանում է ուրդու լեզվով բազմաթիվ բանաստեղծությունների հեղինակ։

Կյանքի 82-րդ տարում նրան վիճակվում առանցքային դեր խաղալ Հնդկական ժողովրդական ապստամբությունում։ 1857 թվականի մայիսի 11-ին սիփահիները գրավում են դելին, իսկ ապստամբների ճնշման ներքո Բահադուր Շահը հռչակում է Մեծ Մողոլների կայսրության իշխանության վերականգնումը և հնդիկներին կոչ անում միավորվել հանուն հայրենիքի։ Այսպիսով իր կամքին հակառակ հոգով և մարմնով տկար ծերունին դառնում է հակաամգլիական ապստամբության ղեկավարը։ Նրա որդիներին շնորհեցին բարձր պաշտոններ սիփահիների բանակում, իսկ ինքը՝ Բահադուր Շահը անցյալի պես զուրկ էր իրական իշխանությունից։

Ավելի ուշ, ապստամբության ճնշումից հետո Դելիում, երբ սկսվեցին դատական գործընթացները, Բահադուր Շահը դատարանում տված իր ցուցմունքի համաձայն նա ամբողջությամբ գտնվել է սիփահիների ազդեցության տակ՝

> 
> «Բոլոր փաստաթղթերը, որոնք անհրաժեշտ էին սիփահիներին, ստեղծվում էին վերջիններիս հրամանով։ Դրանից հետո ինձ ստիպում էին ստորագրել և կնքել։ Հաճախ ինձ ստձ ստիպում էին ստորագրել դատարկ թղթեր, իսկ երբ արքայազններ Միրազը, Միրզան, կամ Աբուբաքրը ինձ ներկայացնում էին փաստաթղթեր, նրանց ուղեկցում էին սիփահիների հրամանատարները ովքեր իրենց անհրաժեշտ հրամանները ներկայացնում էին ինձ գրված թղթերի վրա և ստիպում էին ինձ արտագրել դրանք»։
> 
> 
> 

1857 թվականի սեպտեմբերին անգլիացիները ծանր պաշարումից հետո գրավում են Դելին, շահը հանձնվում է անգլիացիներին։ Նրա որդիներ Միրզա Մողոլը և Միրզա Հայր Սուլթանը, ինչպես նաև թոռը՝ Աբուբաքրը սպանվում են անգլիացիների կողմից։ Անգլիացիները հայտարարում են Մեծ Մողոլների կայսրության վերացման մասին։ Բահադուր Շահը ձերբակալվում է, նրան հանձնում են դատարանին, շահը աքսորվում է Բիրմա։

87-ամյա Բահադուր Շահը իր մահկանացուն կնքում է 1862 թվականին Յանգոնում։

Տես նաև
-------

Հնդկական ժողովրդական ապստամբություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Zafar | meaning of Zafar | name Zafar". Thinkbabynames.com. Արխիվացված է the original 2011 թ․ օգոստոսի 3-ին. Retrieved 2012 թ․ նոյեմբերի 13.
2. ↑  "The Sunday Tribune — Spectrum". Tribuneindia.com. 1907 թ․ մայիսի 10. Retrieved 2012 թ․ նոյեմբերի 13.

Գրականություն
-------------

* Portrait of Bahadur Shah in 1840s Archived 2015-12-09 at the Wayback Machine. *The Delhi Book* of Sir Thomas Metcalfe, 4th Baronet
* William Dalrymple (2009). *The Last Mughal: The Fall of Delhi, 1857*. Bloomsbury Publishing. ISBN 978-1-4088-0688-3.
* H L O Garrett (2007). The Trial of Bahadur Shah Zafar. Roli Books. ISBN 8174365842.
|  |
| --- |
| **Խոշոր պնդուկենի** |
|  |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Տվյալների անբավարարություն |

**Խոշոր պնդուկենի**, կամ «լոմբարդիական ընկույզ» (լատին․՝ Corylus maxima), տիզենիների ցեղի տերևաթափային ծառային թփերի տեսակ (Corylus) կեչազգիների ընտանիքից (Betulaceae), որի պտուղները հայտնի են **ֆունդուկ** անունով։

Տարածում և էկոլոգիա
-------------------

Բնությունում արեալը գրավում է հարավ-արևելյան Եվրոպան և Փոքր Ասիան։

Մեծ քանակությամբ բուծվում է Թուրքիայում, Բալկաններում, Իտալիայում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Ֆրանսիայի հարավային շրջաններում, Գերմանիայում և Շվեյցարիայում, Ռուսաստանում, Հարավային Կովկասում և Ղրիմում։

Բուսաբանական նկարագրություն
---------------------------

Խոշոր թփուտը կամ ծառը 3-10 մետր բարձրության է։ Ծառի կեղևը և խոշոր ճյուղերը մոխրագույն են, դալար ճյուղերը սաղարթախիտ են, կարմրականաչ, իսկ տարեց ճյուղերը գրեթե մերկ են կամ ցուղուններով պատված։

Ընձյուղը ձվաձև, բաց շագանակագույն են՝ խոշոր գույնզգույն ծաղկաթերթերով։ Տերևները սրտանման են կամ լայն ձվաձև, 7-12 սմ երկարությամբ, 6-10 սմ լայնությամբ, խիստ կարճ և թույլ գծերով, ոչ հավասար կրկնակի ատամներով, կանաչ կամ հաճախ մուգ կարմիր գույնի, ներքևի հատվածից ավելի բաց գույնի գծերով և 0.8-2 սմ երկարությամբ թիթեղներով։ Կոթատերևիկները երկարակյաց են։
Առէջային փշփշուկի երկարությունը մինչև 10 սմ է, տրամագիծը՝ 1 սմ։

Պտուղները 3-6 են, հաճախ պակաս 1-ից մինչև 8, ցողունի երկարությունը մինչև 3 սմ։ Ներքևի հատվածում մսեղ է, կրկնակի երկար է պնդուկից, նրան կիպ շրջապատում և նրա վրա ձգվում է նեղացող խողովակ, որը տարածված է լայն ատամնավոր թիակի վրա, կանաչ կամ կարամրա-կանաչ, թավշե-խավ և երկաթախառն-մազավոր։ Ընկույզը երկարավուն-ձվաձև է մինչև անգամ գլանաձև, 2-2,5 սմ երկարությամբ, շառավիղը մոտ 1,5 սմ։

Ծաղկումը մարտին է։ Պտղատվությունը՝ սեպտեմբերին։

  

* 
* 
*

Նշանակություն և կիրառում
------------------------

Մշակույթում այն հայտնի է եղել դեռևս Հին Հունաստանի և Հռոմի ժամանակներից որպես ընկուզազգի բույս։ Շատ բարձր որակի համային և սննդային ընկույզներ են, պարունակում են 50-60% ճարպ, մոտ 15% Սպիտակուցներ և նուշի համ են հիշեցնում։ Մեծ քանակությամբ ընկույզները հրուշակեղենի արդյունաբերության մեջ օգտագործվում են Հալվայի արտադրության համար` որպես նուշի փոխարինող և այլն։

Յուղը շատ համեղ է և անուշաբույր, օգտագործվում է նաև հրուշակեղենի և սննդի արդյունաբերություններում։

Որպես դեկորատիվ բույս, տարածված չէ։

Տաքսոնոմիա
----------

Խոշոր պնդուկենու տեսակը մտնում է Տիզենիների ցեղատեսակի (*Corylus*), Պնդուկենիների ենթաընտանիքի (*Coryloideae*), Կեչիների ընտանիքի (*Betulaceae*), Հաճարածաղիկների կարգի (*Fagales*) մեջ։

Մի շարք աղբյուրներում այն համարվում է Կեչազգիների հոմանիշ (Corylus avellana):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Фундук — статья из Большой советской энциклопедии.
**Ռամզես II փարավոնի արձան** (արաբ․՝ تمثال رمسيس الثاني‎‎), հնագույն արձան, որը կառուցվել է մոտ 3200 տարի առաջ և հայտնաբերվել է եգիպտագետ Ջովաննի Բատտիստա Կավիգլիայի կողմից։

Ներկայումս կանգնեցված է Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության մայրաքաղաք Կահիրեում։ Արձանը ամբողջովին կառուցված է կարմիր գրանիտից՝ յուրահատուկ ճարտարապետական ոճով։

Պատմություն
-----------

Հին Եգիպտոսի փարավոն Ռամզես II-ի արձանը կանգնեցված է Կահիրեի Սալահ Սալեմի փողոցում։ 1820 թվականին հայտնաբերվել է արձանի վեց կտորները։

1955 թվականին Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության վարչապետ Գամալ Աբդել Նասերը արձանը տեղափոխել է Կահիրեի Բաբ ալ-Հադիդի հրապարակ, որից հետո հրապարակը վերանվանվելով կոչվել է Ռամզես փարավոնի հրապարակ։ Այստեղ արձանը վերակառուցվել է և կանգնեցվել 11 մետր բարձրությամբ։

Ռամզես փարավոնի արձանը կանգնեցվել է երեք մետրանոց պաատվանդանի վրա։ Արդյունքում՝ արձանի երկարությունը կազմել է 14 մետր։

Ժամանակի ընթացքում պարզ դարձավ, որ Ռամզեսի հրապարակը այնքան էլ նպաստավոր պայման չէ արձանի կանգնեցման համար։ Դա պայմանավորված էր նրանով, որ հրապարակում այն ենթարկվում էր աղտոտման։ Դա է պատճառը, որ արձանը ժամանակավորապես տեղափոխվում է առավել նպատակահարմար վայր։

Կահիրեում տեղակայված այս արձանը կշռում էր 83 տոննա։ Ի վերջո՝ Ռամզես II-ի արձանը կանգնեցվեց Սալահ Սալեմի փողոցում։ Ներկայումս գտնվում է կանգուն վիճակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Ռամզես փաավոնը վերադառնում է տուն". Արխիվացված է the original 2006 թ․ դեկտեմբերի 7-ին. Retrieved 2007 թ․ հունվարի 4. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "Ռամզես II-ի արձանի հեռացումը". Retrieved 2007 թ․ մարտի 17.
3. ↑  "Ռամզես փարավոնի արձանը տեղափոխվել է Եգիպտական բուրգերի մոտ". 2006 թ․ օգոստոսի 25. Retrieved 2006 թ․ օգոստոսի 25.(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ռամզես II-ի արձան (Կահիրե)** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| 
  **Եգիպտոս**   **Պատմություն**   **Ճարտարապետություն**
 |
**Նիկոլայ Եֆիմովիչ Անդրիանով** (ռուս.՝ Николай Ефимович Андрианов, 14 հոկտեմբերի, 1952, Վլադիմիր, ՌՍՖՍՀ, ԽՍՀՄ - 21 մարտի, 2011, Վլադիմիր, Ռուսաստան), ռուս մարմնամարզիկ։ Օլիմպիական խաղերի 7-ակի չեմպիոն (1972, 1976)։ 1976 թվականին դարձել է օլիմպիական խաղերի բացարձակ չեմպիոն։ Ընդհանուր առմամբ նվաճել է օլիմպիական 14 մեդալ։ Եղել է նաև աշխարհի և Եվրոպայի բազմակի չեմպիոն։

Կենսագրություն
--------------

Նիկոլայ Անդրիանովը ծնվել է 1952 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Ռուսաստանի Վլադիմիր քաղաքում։ 1980 թվականին Մոսկվայում անցկացված Ամառային օլիմպիական խաղեր Նիկոլայ Անդրիանովին է պատիվ վերապահվել մարզիկների անունից ասել երդման տեքստը։

Նիկոլայ Անդրիանովն օլիմպիական չեմպիոն է դարձել 1972, 1976, 1980 թվականներին։ Դրանից բացի նա արժանացել է բազմաթիվ այլ մեդալների ևս. 1978 թվականին նա դարձել է բազմամարտի աշխարհի չեմպիոն (1978), երկու անգամ էլ աշխարհի չէմպիոն է դարձել օղակների վրա կատարվող վարժություններում (1974, 1978)։ 1971, 1973 և 1975 թվականներին դարձել է Եվրոպայի չեմպիոն։ Աշխարհի գավաթի առաջնության հաղթող է դարձել 1975-1977 թվականներին։ Բազմիցս հռչակվել է ԽՍՀՄ չեմպիոն։ 2001 թվականին ընդգրկվել է Մարմնամարզության Փառքի սրահում, որ գտնվում է Օկլահոմա Սիթիում։ Մինչ 2008 թվականի օգոստոսը Նիկոլայ Անդրիանովին էր պատկանում ողջ կարիերայի ընթացքում ձեռք բերած օլիմպիական մեդալների քանակի (15) ռեկորդը տղամարդկանց շարքում. նրա ռեկորդը գերազանցել է ամերիկացի լողորդ Մայքլ Ֆելպսը։

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2  Encyclopædia Britannica
2. ↑
3. ↑  Lenta.ru: Спорт: Умер семикратный олимпийский чемпион Николай Андрианов
4. ↑  Ալբերտ Միքայելյան, Մարզաշխարհի հարյուր գերաստղեր, Երևան, «ՎՄՊ-Պրինտ», 2008, էջ 11։
5. ↑  "Страница на сайте гимнастического Зала славы" (in անգլերեն). Արխիվացված է the original 2006 թ․ հոկտեմբերի 18-ին. Retrieved 2011 թ․ մարտի 22. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help); Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FIG · Olympic Channel · ՄՕԿ · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Munzinger · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 118502999 · ISNI: 0000000010228886 · VIAF: 52480357 · WorldCat VIAF: 52480357 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցուն պատկանած եկեղեցի պատմական Պոնտոսում, Սեբաստիայի վիլայեթի Ամասիայի գավառի կենտրոն Ամասիա քաղաքում, հայաբնակ Սավայիտ թաղում։ Ներկայումս գտնվում է Թուրքիայի Հանրապետության Ամասիայի մարզի համանուն կենտրոնում։

Տոնակատարություններ
-------------------

### Ծնունդ

Այս տոնը ամասիացիները կոչում էին նաև՝ *Պզտիկ Զատիկ*։ Տոնակատարությունը Ամասիայում կատարվում էր ամեն տարվա հին տոմարով հունվարի 6-ին և տևում էր 3 օր։ Հունվարի 5-ի երեկոյան եկեղեցում կատարվում էր խթման արարողություն, որին ներկա էր լինում ժողովուրդը։ Այդ պահից սկսած վերջացած էր համարվում ծննդյան ծոմապահությունը։ Առավոտյան, նոր հագուստներ հագած, մարդիկ շտապում էին հասնել եկեղեցի և պատարագի ավարտից հետո, շնորհավորում էին միմյանց՝ «Շնորհաւոր Ծնունդ, Մկրտութիւն եւ Նոր Տարի» մաղթանքներով։

### Սուրբ Աստվածածին

Յուրաքանչյուր տարվա օգոստոսի 15-ին մոտակա կիրակի օրը Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում նշվում էր Սուրբ Աստվածածնի օրը։ Հայերը հավաքվում էին եկեղեցու մեջ, իսկ գրեթե նույնքան ժողովուրդ էլ եկեղեցու գերեզմանատնից էին հետևում ժամերգությանը։ Եկեղեցական արարողությունից հետո կատարվում էր խաղողօրհնեք և մատաղօրհնեք։ Խաղողն ու մատաղը բերում էին հավատացյալ հայերը։ Այնուհետև օրհնված պտուղը բաժանվում էր ժողովրդի մեջ։ Այս ավանդությունը ստիպում էր շատերին խաղողի պահք պահել և մինչև խախողօրհնեք այն չուտել։

Ամասիայի մյուս՝ Սուրբ Հակոբ և Սուրբ Նիկողոս եկեղեցիներում էլ էր կատարվում խաղողօրհնեք և մատաղօրհնեք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Ամասիա – Տօներ
2. ↑  «Հայոց պաշտամունքային վայրեր», Ստեփան Մելիք-Բախշյան, Երևան, ԵՊՀ Հրատարակչություն, 2009, էջ 57․
3. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Դ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 210 — 1008 էջ։
4. ↑  «Յուշամատեան Պոնտական Ամասիոյ», Գաբրիէլ Յ. Սիմոնեան, Վենետիկ, Ս. Ղազար, 1966, էջ 905-907․
**iPhone XR**, (ոճավորված է որպես **Xr**, «X» արտասանվում է որպես «թեն», «տաս»), Apple կորպորացիայի սմարթֆոն, որն օգտագործում է Apple A12 Bionic պրոցեսորը և iOS 12 օպերացիոն համակարգը, որոնք ներկայացվել են 2018 թվականի սեպտեմբերի 12–ին ավելի թանկարժեք iPhone XS–ի հետ միասին։

Բնութագրություն
---------------

Սմարթֆոնը հագեցած է Liquid Retina HD LCD էկրանով՝ 6,1 դյույմ անկյունագծով, ինչպես նաև Apple A12 Bionic նոր առաջադեմ պրոցեսորով։ Ունի օպտիկական պատկերի կայունացմամբ 12 մեգափիքսել հետևի տեսախցիկ և առջևի տեսախցիկ TrueDepth 7 մեգափիքսել։ Երկու տեսախցիկներն են ունեն «Դիմանկար» ռեժիմ, դիմանկարային լուսավորման ֆունկցիա, «Խորություն» և Smart HDR ֆունկցիաներ։

Ներկայումս iPhone XR-ը Apple iPhone X սարքերի շարքում առավել մատչելի սարքն է։

Հեռախոսը հասանելի է վեց գույներով՝ դեղին, սպիտակ, մարջան, սև, կապույտ, ինչպես նաև Product Red։

2019 թվականի օգոստոսին Apple ընկերությունը հայտարարել էր, որ iPhone XR, iPhone XS և iPhone XS Max նոր մոդելների վրա մարտկոցի ինքնուրույն տեղադրման դեպքում սարքերը կտեղեկացնեն սխալի մասին։ Այսպիսով, մարտկոցի փոփոխությունը հնարավոր է միայն Apple-ի լիազորված սպասարկման կենտրոններում։

Ծրագրային ապահովություն
-----------------------

Հիմնական հոդված՝ iOS 12iPhone XR–ի օպերացիոն համակարգը՝ iOS 12–ը, պաշտոնապես թողարկվել է 2018 թվականի սեպտեմբերի 17–ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "iPhone XR – A12 Bionic – Apple" (in ռուսերեն). Apple (Россия). `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 7 (help)
2. ↑  "iPhone - 机型比较". *Apple*.
3. ↑  "iPhone XR – Спецификации – Apple" (in ռուսերեն). Apple (Россия). `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 7 (help)
4. ↑  "Ошибка в iPhone: Apple запретила менять батареи самостоятельно" (in ռուսերեն). Газета.ru.
5. ↑  "iOS 12 – Apple" (in ռուսերեն). Apple (Россия). `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 7 (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* iPhone XR - Apple (RU)(ռուս.)
* Ներկայացված են iPhone XS и XS Max Archived 2018-09-13 at the Wayback Machine.(ռուս.)
* Ներկայացված է iPhone XR(ռուս.)
* Հայտնի են iPhone XR, iPhone XS և XS Max-ի գները(ռուս.)
**Մոհամմեդ Յունիս ալ-Մանաի** (արաբ․՝ محمد يونس المنفي‎‎, մարտի 3, 1976(1976-03-03), Տոբրուկ, Լիբիայի Արաբական Հանրապետություն), լիբիացի դիվանագետ և քաղաքական գործիչ։ Քաղաքական երկխոսության ֆորումի ժամանակ ընտրվել Է Լիբիայի նախագահական խորհրդի նախագահ, որտեղ լիբիական հակամարտության մասնակիցները հավանություն են տվել նոր անցումային կառավարությանը՝ երկրում նախագահական և խորհրդարանական ընտրություններ անցկացնելու համար։ Նախկինում եղել է Հունաստանում Լիբիայի դեսպանը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1976 թվականին Տոբրուկ քաղաքում։ Սովորել է Թոբրուկի համալսարանի ճարտարագիտական ֆակուլտետում, որտեղ ստացել է դոկտորի աստիճան։ Ալ-Մանայը Լիբիական ուսանողական ասոցիացիայի (Ջամահիրիայի ուսանողների միության մասնաճյուղ) ակտիվ առաջնորդներից մեկն էր, և այդ ժամանակ սովորել է Ֆրանսիայում։ Մուամմար ալ-Կադդաֆիի տապալումից հետո դարձել է Համընդհանուր ազգային կոնգրեսի անդամ, գլխավորել բնակարանային-կոմունալ տնտեսության կոմիտեն։

Հետագայում գլխավորել է դիվանագիտական առաքելությունը Հունաստանում։ Նրա գործունեությունը որպես Աթենքում դեսպան նշանավորվել է ՄԱԿ-ի և Հունաստանի կառավարության միջև լարված հարաբերություններով՝ կապված Լիբիա-Թուրքիա ծովային սահմանի համաձայնագրի հետ։ Ի վերջո, 2019 թվականի դեկտեմբերին նրան վտարել են Աթենքից։

2021 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Լիբիայում ընդհանուր ընտրություններ անցկացնելու համար Միավորված գործադիր իշխանության ընտրության վերաբերյալ Լիբիայի քաղաքական երկխոսության ֆորումի ընթացակարգի շրջանակներում Ալ-Մենֆին առաջադրվել է Աբդուլ Համիդ Դբեյբեի հետ համատեղ ցուցակով՝ որպես վարչապետ, իսկ Մուսա Ալ-Քոնին և Աբդուլլահ ալ-Լաֆին՝ որպես նախագահական խորհրդի անդամներ։ Նրանց ցուցակը ստացել է 39 ձայն, ինչը հինգով ավելի է Ագիլա Սալեհ Իսաի և Ֆաթհի Բաշագիի ցուցակից։ Սալեհ-Բաշագայի ցուցակն ընկալվում էր որպես ԱՄՆ-ում հավանության արժանացած, սակայն ամերիկյան դեսպանը հերքում էր ընտրական գործընթացի վրա ազդելու ցանկացած փորձ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  بويصير: المنفي يحمل الجنسية الأمريكية وعليه التنازل عنها
3. 1 2  "Greece Expels the GNA-Affiliated Libyan Ambassador Over Illegal Deal with Turkey". *Al-Marsad*. 2019 թ․ դեկտեմբերի 6. Արխիվացված է the original 2020 թ․ սեպտեմբերի 18-ին. Retrieved 2021 թ․ փետրվարի 5. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. ↑  ""من هو محمد المنفي رئيس المجلس الرئاسي الجديد في ليبيا؟"". 2021 թ․ փետրվարի 4. Արխիվացված է the original 2021 թ․ փետրվարի 5-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑  Sami Zaptia (2021 թ․ փետրվարի 5). "BREAKING: New unified Libyan government selected by LPDF in Geneva". *Libya Herald*. Արխիվացված է the original 2021 թ․ փետրվարի 5-ին. Retrieved 2021 թ․ փետրվարի 5. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
6. ↑  Sami Zaptia (2021 թ․ փետրվարի 4). "U.S denies attempting to influence LPDF process". *Libya Herald*. Արխիվացված է the original 2021 թ․ փետրվարի 4-ին. Retrieved 2021 թ․ փետրվարի 5. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |

 |