**ՌացիոՎիքի**` վիքի նախագիծ, որի նպատակն է «վերլուծել և հերքել կեղծ գիտությունները և հակացիենտիզմը, փաստել մարգինալ գաղափարները, հետազոտել կոնսպիրոլոգիական տեսությունները, ավտորիտարիզմը և ֆունդամենտալիզմը, ինչպես նաև վերլուծել, թե ինչպես են այդ թեմաները ներկայացվում ԶԼՄ-ներում»։ Նախագիծը մեկնարկել է 2007 թվականին՝ որպես հակակշիռ Կոնսերվատներին, այն բանից հետո, երբ դրա մի քանի օգտատերեր արգելափակվել էին հոդվածների բովանդակությունը վիճարկելու փորձերի համար։ ՌացիոՎիքին ունի անգլերեն և ռուսերեն տարբերակներ։

Պատմություն
-----------

##### Ստեղծում

2007 թվականի ապրիլին ամերիկացի թերապևտ Պետեր Լիպսոնը փորձեց խմբագրել կրծքագեղձի քաղցկեղի մասին մի հոդված Կոնսերվապեդիայում՝ հերքելու այնտեղ առկա պնդումները աբորտների և հիվանդության զարգացման միջև ենթադրաբար դրական կապերի մասին։ Կոնսերվապեդիան համացանցային հանրագիտարան է, որի հիմնադիր Էնդի Շլաֆլին այն ստեղծել է որպես Վիքիպեդիայի «այլընտրանք», քանի որ վերջինս, նրա կարծիքով, «լիբերալ և աթեիստական կողմնակալ էր»։ Կոնսերվապեդիայի ադմինիստրատորները, ներառյալ Շլաֆլին, կասկածի տակ դրեցին Լիպսոնի իրավասությունը և դադարեցրին քննարկումը՝ արգելափակելով նրա և այլ մասնակիցների օգտահաշիվները, որից հետո նրանք թողեցին կոնսերվապեդիայի հոդվածները խմբագրելու փորձերը և հիմնեցին իրենց սեփական կայքը՝ RationalWiki.com:

##### RationalMedia հիմնադրամ

Աշխատանքները համակարգեու և կայքի գործառնական ծախսերը հոգալու համար 2010 թվականին Թրենտ Թուլուզը հիմնել է ոչ առևտրային կազմակերպություն, որը կոչվեց՝ «Ռացիոնալվիքի հիմնադրամ»։ Բայց 2013 թվականի հուլիսին անվանումը փոխվել է *RationalMedia Foundation*-ի, քանի որ, հիմնադրամի հիմնադիրների խոսքով, դրա նպատակներն ավելի լայն են պետք է պարզապես աջակցել կայքին։

##### Ռուսալեզու տարբգերակ

ՌացիոՎիքիի ռուսալեզու տարբերակը ստեղծվել է 2011 թվականի հունվարի սկզբին, այն բանից հետո, երբ ֆորումի ռուսալեզու օգտատերը (borda.ru) գրել է կայքի սեփականատերերին՝ խնդրելով այդ մասին։ Առաջին ռուսալեզու հոդվածները հայտնվել են 2011 թվականի հունվարի 4-ին։ Ավելի ուշ ռուսական տարբերակի համար ստեղծվել է առանձին տիրույթ *ru.rationalwiki.org*։ Այս պահին ռուսալեզու տարբերակը կայքի միակ լրացուցիչ լեզվական տարբերակն է, բացի հիմնական՝ անգլերենից։ Ռուսական տարբերակի հոդվածների մեծ մասը համապատասխան անգլալեզու հոդվածների թարգմանություն է, սակայն կան նաև հոդվածներ միայն Ռուսաստանում հայտնի երևույթների և մարդկանց մասին, օրինակ՝ հումորիստ Միխայիլ Զադոռնովի մասին։ 2020 թվականի օգոստոսի դրությամբ ռուսերեն բաժինը պարունակում է ավելի քան հազար հոդված։

Առաջադրանքներ և բովանդակություն
-------------------------------

ՌացիոՎիքին որպես իր առաջադրանք նշում է հետևյալ կետերը՝

* Կեղծ գիտության և հակասիենտիզմի վերլուծություն և հերքում
* Մարգինալ տեսությունների ամբողջական ցուցակի ստեղծում
* Ավտորիտարիզմի և ֆունդամենտալիզմի ուսումնասիրություններ
* Վերլուծություն և Քննադատություն, թե ինչպես են այս թեմաները ներկայացվում լրատվամիջոցներին

Ռացիովիկայի փիլիսոփայությունը որոշ տարբերություններ ունի Վիքիպեդիայի և այլ տեղեկատվական վիքի նախագծերի փիլիսոփայությունից։ Պաշտոնական քաղաքականությունը նկարագրվում է որպես «բծախնդիր տեսակետ» [10] (անգլ.՝ *snarky point of view*), ի տարբերություն Վիքիպեդիայի չեզոք տեսակետի քաղաքականության։ Հետևելով այս կանոնին՝ շատ հոդվածներ ռացիովիկները ծաղրում են, երգիծանքի ենթարկում և հեգնական կերպով նկարագրում այն տեսակետները, որոնց դեմ հանդես է գալիս։ Սա հատկապես վերաբերում է այնպիսի թեմաների, ինչպիսիք են ոչ ավանդական բժշկությունը և քրիստոնեական ֆունդամենտալիզմի առաջնորդները։

Ռացիովիկայի ակտիվության զգալի մասը նվիրված է կոնսերվապեդիայի քննադատությանը և մոնիտորինգին։ Մասնակիցները, որոնցից շատերը նախկինում գրել են կոնսերվապեդիայում, հաճախ շատ կոշտ են քննադատում այն։ Ըստ Լեսթեր Հեյնեսի *The Register* կայքում հրապարակած խոսքերի՝ «*Conservapedia:Delusions*» վերնագրով հոդվածը ծաղրում է այնպիսի պնդումներ, ինչպիսիք են՝ «համասեռամոլությունը հոգեկան խանգարում է», «աթեիստները սոցիոպաթներ են» և «արարման առաջին 6 օրվա ընթացքում Աստված երկիրը տեղադրեց սև խոռոչի ներսում՝ ժամանակը դանդաղեցնելու համար, որպեսզի հեռավոր աստղերից լույսը հասցնի հասնել մեզ»։

Կարծիքներ
---------

2015-ին Անդրեա Բալատորեն Ռացիովիկին անվանեց Google-ի և Bing-ի որոնման արդյունքների դիրքերի առումով ամենանշանավոր «մերկացնող» կայքերից մեկը, որը մի փոքր ավելի հայտնի է, քան *rense.com*-ը, բայց ավելի քիչ նկատելի, քան YouTube-ը և Վիքիպեդիան։

ԷԷՃԻ-ի կողմից հրապարակված «*Intelligent Systems'2014*» գիտաժողովի ամփոփագրում Ալեքսանդր Շվեցը գրում է, որ «պարբերականներում կան մի քանի ինտերնետային ռեսուրսներ և հոդվածներ, որոնք տեղեկատվություն են տրամադրում կեղծ գիտական տեսությունների մասին։ Դրանք ներառում են՝ տեղեկատվություն, որն օգնում է ոչ փորձագետներին ձեռք բերել անհրաժեշտ գիտելիքներ՝ մոլորությունները կանխելու համար։ Այդպիսի ռեսուրսներից է ռացիովիքին, որը ստեղծվել է կեղծ գիտական տեսությունների, անհատների և կազմակերպությունների մասին գիտելիքները համակարգելու և դասակարգելու համար»։

ՌացիոՎիքին երբեմն մեջբերվում է հանրաճանաչ և ակադեմիական աղբյուրներում։ Թոմ Շիվերսը The Daily Telegraph-ից հղում է կատարել դիետիկներին՝ նկարագրելով համացանցի կանոնները։ Snopes.com կայքը բազմիցս մեջբերել է այն՝ նկարագրելով դավադրության տեսաբան Սորչ Ֆաալին European Union Times-ում։ Մագնուս Ռեմեջը «*Perspectives on Information*»-ում մեջբերել է նրան՝ պատմելով Կոնսերվապեդիայի հիմնադիրներ Էնդի Շլաֆլիի և կենսաբան Ռիչարդ Լենսկու նամակագրության մասին, որտեղ Շլաֆլին անհաջող փորձել է հերքել կենսաբանի էվոլյուցիոն փորձի եզրակացությունները։ Թոմաս Լեյտչը մեջբերել է այն «Wikipedia, knowledge, Authority և liberal education ին digital century» հոդվածում, որտեղ անդրադարձել է *Citizendium* նախագծի պատմությանը։

Տես նաև
-------

* Մետապեդիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "RationalWiki:Languages". RationalWiki. Արխիվացված է the original 2018 թ․ հոկտեմբերի 9-ին. Retrieved 2021 թ․ նոյեմբերի 11. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. 1 2  Keeler, Mary; Johnson, Josh; Majumdar, Arun. "Crowdsourced Knowledge: Peril and Promise for Complex Knowledge Systems" (PDF). p. 4. Արխիվացված է the original (PDF) 2015 թ․ ապրիլի 13-ին. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 17. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. 1 2 3  Simon, Stephanie (2007 թ․ հունիսի 22). "A conservative's answer to Wikipedia". *Los Angeles Times*. Արխիվացված է the original 2010 թ․ մարտի 26-ին. Retrieved 2007 թ․ նոյեմբերի 2.
4. 1 2 3  Haines, Lester (2007 թ․ հունիսի 20). "Need hard facts? Try Conservapedia". The Register. Արխիվացված է the original 2015 թ․ փետրվարի 11-ին. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 19. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑  "Introducing the new RationalMedia Foundation". RationalMedia Foundation. Արխիվացված է the original 2015 թ․ փետրվարի 11-ին. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 16. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
6. ↑  "Заглавная страница - RationalWiki". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2016 թ․ մարտի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
7. ↑  "Задорнов, Михаил Николаевич - RationalWiki". Արխիվացված է the original 2016 թ․ ապրիլի 28-ին. Retrieved 2016 թ․ մարտի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
8. ↑  "RationalWiki Main Page". RationalWiki. Արխիվացված է the original 2015 թ․ մարտի 16-ին. Retrieved 2015 թ․ մարտի 20. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
9. ↑  Ballatore, Andrea. "Google chemtrails: A methodology to analyze topic representation in search engine results". 20.7 (2015). First Monday. Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 8-ին. Retrieved 2016 թ․ մարտի 10. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
10. ↑  *Shvets, Alexander* Intelligent Systems'2014: Proceedings of the 7th Институт инженеров электротехники и электроники International Conference Intelligent Systems IS’2014, September 24–26, 2014, Warsaw, Poland, Volume 2: Tools, Architectures, Systems, Applications. Series: Advances in Intelligent Systems and Computing, Vol. 323 / Filev, D.; Jabłkowski, J.; Kacprzyk, J.; Krawczak, M.; Popchev, I.; Rutkowski, L.; Sgurev, V.; Sotirova, E.; Szynkarczyk, P.; Zadrozny, S.. — Springer Publishing[en], 2014. — С. A Method of Automatic Detection of Pseudoscientific Publications, page 533 et seq.. — ISBN 978-3-319-11310-4
11. ↑  Chivers, Tom (2009 թ․ հոկտեմբերի 23). "Internet rules and laws: the top 10 from Godwin to Poe". The Telegraph. Արխիվացված է the original 2018 թ․ հունիսի 19-ին. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 19. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
12. ↑  "Russia Warns Obama: Monsanto". Snopes.com. 2013 թ․ մայիսի 29. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 19.
13. ↑  "Loose Change". Snopes.com. 2013 թ․ հոկտեմբերի 10. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 19.
14. ↑  "Rapid Fire". Snopes.com. 2013 թ․ հոկտեմբերի 15. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 19.
15. ↑  "Outboxing Helena". Snopes.com. 2014 թ․ հունվարի 27. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 19.
16. ↑  *Ramage, Magnus; Chapman, David* Perspectives on Information. — Routledge, 2012. — С. 90. — ISBN 1136707638
17. ↑  *Leitch, Thomas* Wikipedia U: Knowledge, Authority, and Liberal Education in the Digital Age. — JHU Press, 2014. — С. 145. — ISBN 1-4214-1550-X
18. ↑  Reiss, Dorit Rubinstein, and Lois A. Weithorn. «Responding to the Childhood Vaccination Crisis: Legal Frameworks and Tools in the Context of Parental Vaccine Refusal(չաշխատող հղում)
.» (PDF) Buffalo Law Review 63 (2015).