Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոշ (այլ կիրառումներ)

**Կոշ,** գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում։ Կոշը գտնվում է մարզկենտրոնից 18 կմ հյուսիս-արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1250 մետր։ Համայնքի Տարածքը (ՀԱ) 2280

Անվան ստուգաբանություն
----------------------

Գյուղը հնում կոչվել է Կվաշ և մտել է Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի Արագածոտն գավառի մեջ։ Ըստ ավանդության ասյտեղ է բնակվել բիբլիական Քանանի որդի Քուշը, որի անվան աղավաղումից առաջացել է Կվաշ անվանումը։

Բնակչություն
------------

Կոշի ազգաբնակչության փոփոխությունը.



| Տարի | Բնակչություն |
| --- | --- |
| 1831 | 90 մարդ |  |
| 1897 | 163 մարդ |  |
| 1926 | 891 մարդ |  |
| 1939 | 1218 մարդ |  |
| 1959 | 1873 մարդ |  |
| 1970 | 1911 մարդ |  |
| 1978 | 1988 մարդ |  |
| 2001 | 2756 մարդ |  |
| 2004 | 3125 մարդ |  |
| 2011 | 2513 մարդ |  |

Տնտեսություն
------------

Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, մեղվաբուծությամբ, բանջարաբուծությամբ և պտղաբուծությամբ։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Ստեփանոս
Կոշի տարածքում և շրջակայքում հայտնի պատմահնագիտական հուշարձաններից վաղագույնները վաղ երկաթի դարաշրջանի բնակավայրի ավերակներն են և բազալտե խոշոր քարերով շարված աշտարակաձև կառույցը։ Հյուսիս-արևելքից ձորալանջին կանգուն է Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին (VII դ.) կառուցված դեղնակարմրավուն և դարչնագույն սրբատաշ տուֆից։ Փոքր, խաչաձև գմբեթավոր հորինվածք է արևելքից՝ կիսաշրջան, մյուս երեք կողմերից՝ ուղղանկյուն թևերով։ Ավագ խորանի երկու կողմերին ավանդատներ են, որոնցից հարավայինն ունի գլանաձև, իսկ հյուսիսայինը՝ խաչվող թաղերով ծածկ։ Գմբեթատակ քառակուսուց անցումը գմբեթի թմբուկին (չի պահպանվել) իրականացված է տրոմպների միջոցով։ Եկեղեցին ունի հարուստ դեկորատիվ հարդարանք։ Ինտերիերը որմնանկարազարդ է։ Համեմատաբար լավ է պահպանվել Քրիստոսի փառաբանության պատկերը բեմի գմբեթարդում։

Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցուց արևելք գտնվում են սրբատաշ կարմիր տուֆից կառուցված մատուռի հիմնապատերը, դեպի արևմուտք՝ XIII դարի խաչքարերով հարուստ գերեզմանոց՝ դարչնագույն սրբատաշ տուֆից շինված փոքր մատուռով, իսկ հյուսիս-արևմուտքում՝ միջնադարյան ինժեներական կառույց՝ կոպիտ մշակված բազալտից, կրաշաղախով շինված և ներսից սվաղված ջրամբար։ Այն թաղածածկ է՝ կալունակների վրա նստող երեք թաղակիր կամարներով։ Ներքին չափերն են 4,8 մ X 13,5 մ, բարձրությունը՝ 2,8 մ, պատերի լայնությունը՝ 1,45 մ։ Կոշում գտնվում են միանավ, թաղածածկ Գրիգոր Լուսավորիչ (XIII-XIV դդ.), Սուրբ Գևորգ (XIX դ.) եկեղեցիները, ձիթհան (XVIII դ.)։

Կոշ ձիթհան
Հյուսիսային կողմում՝ բլրի գագաթին, կանգուն է Կոշի ամրոցը (XIII դ.)։ 

Սուրբ Գևորգ
Ուղղանկյուն է, անկյուններում կլոր աշտարակներով, կառուցված մաքուր տաշած տուֆի խոշոր քարերից, իսկ պատերի ստորին մասը՝ կոպտատաշ բազալտից։ Մուտքերը հյուսիսից (այժմ՝ ավերված) և հարավից են՝ ներսից կից թաղակապ սրահ-անցումով։ Կոշից հարավ, խճուղու եզերին է գտնվում 6,8 մ բարձրությամբ, կարմիր տուֆից կերտված խաչքար-հուշարձան (1195)։ Ըստ արձանագրության՝ նվիրված է Արագածոտն գավառը սելջուկներից ազատագրելուն։ Հայկական մատենագրության մեջ կան IV դարի անցքերին վերաբերվող՝ Կոշի (հիշատակված է Կվաշ ձևով) հետ կապված տեղեկություններ։

Մովսես Խորենացին հաղորդում է, որ Հայոց Տիրան Բ թագավորը (339-345) կուրացվելուց հետո բնակություն է հաստատում Կոշում, իսկ նրա որդի Տրդատի՝ Բյուզանդիայում սպանվելուց հետո Կոշը իր մյուս կալվածների հետ նվիրում է վերջինս որդի Գնելին։ Արշակ Բ-ի պահանջով Գնելը թողնում է Կոշը, հեռանում Աղիովիտ և Առբերանի գավառները. այդ պատճառով Տիրան Բը նզովում է Արշակին, վերջինիս սենեկապետների ձեռքով խեղդամահ արվում և թաղվում է Կոշում։ Ըստ Վարդան աշխարհագրի՝ Կոշում են թաղվել Հայոց Հուսիկ և Դանիել կաթողիկոսները։

Պատկերասրահ
-----------

* Կապույտ խաչ մատուռի (Կոշ) արտաքին տեսքըԿապույտ խաչ մատուռի (Կոշ) արտաքին տեսքը
* Կապույտ խաչ մատուռի (Կոշ) ներքին տեսքըԿապույտ խաչ մատուռի (Կոշ) ներքին տեսքը
* 
* 
* 
* 
* 
* Կոշ գյուղի համայնապատկերըԿոշ գյուղի համայնապատկերը
* Ամրոցը և գյուղի գերեզմանոցըԱմրոցը և գյուղի գերեզմանոցը
* Սուրբ Գևորգ եկեղեցինՍուրբ Գևորգ եկեղեցին
* Սուրբ Գրիգոր եկեղեցիՍուրբ Գրիգոր եկեղեցի
* Կոշի ամրոցըԿոշի ամրոցը
* Կոշի Սուրբ ՍտեփանոսԿոշի Սուրբ Ստեփանոս
* Կոշի Սուրբ ՍտեփանոսԿոշի Սուրբ Ստեփանոս
* Կոշի Սուրբ ՍտեփանոսԿոշի Սուրբ Ստեփանոս

Տես նաև
-------

* Կոշի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքները (հայ.)
2. ↑  Աշտարակ համայնքի մասին տեղեկություն մարզպետարանի կայքում, (արխիվացված 15․05․2023 թվականին)։
3. ↑  Ս.Հ. Հարությունյան (2003). *Հայաստանի Հանրապետության Վարչատարածքային բաժանումը(01.01.2003)*. Երևան: «Տիգրան Մեծ» հրատարակչություն. ISBN 9994100009.
4. ↑  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 3, էջ 209
5. ↑  "Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2014 թ․ սեպտեմբերի 12-ին. Retrieved 2014 թ․ օգոստոսի 27.
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայաստանի Հանրապետության բնակավայրերի բառարան (հայ.) — Երևան: 2008. — 184 p.
7. ↑  Բրեյդի Քիեսլինգ, Ռաֆֆի Քոճյան (2005). *Վերահայտնաբերել Հայաստանը ուղեցույց (անգլերեն՝ Rediscovering Armenia Guide)* (2-րդ ed.). Հայաստան: Մատիտ. p. 46. ISBN 9994101218.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Wikimapia |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայաստան Արագածոտնի մարզ |
| --- |
|  |
| Քաղաքներ | **Աշտարակ** • Ապարան • Թալին |  |
|  |
| Բազմաբնակավայր համայքներ | Ալագյազ • Ապարան • Արագածավան • Ծաղկահովիտ |
|  |
| Գյուղեր | Ագարակ • Ագարակավան • Ալագյազ • Ակունք • Աղձք • Անտառուտ • Աշնակ • Ավան • Ավշեն • Արայի • Արագած • Արագածավան • Արագածոտն • Արևուտ • Արտաշավան • Ափնագյուղ • Արտենի • Արուճ • Բազմաղբյուր • Բերքառատ • Բյուրական • Գառնահովիտ • Գեղադիր • Գեղաձոր • Գեղարոտ • Գետափ • Դաշտադեմ • Դավթաշեն • Դդմասար • Դիան • Դպրեվանք • Եղիպատրուշ • Եղնիկ • Երնջատափ • Զարինջա • Զովասար • Թաթուլ • Թթուջուր • Թլիկ • Իրինդ • Լեռնարոտ • Լեռնապար • Լուսագյուղ • Լուսակն • Լուսաղբյուր • Խնուսիկ • Ծաղկահովիտ • Ծաղկաշեն • Ծաղկասար • Ծիլքար • Կաթնաղբյուր • Կանչ • Կայք • Կարբի • Կարին • Կարմրաշեն • Կաքավաձոր • Կոշ • Հակո • Հացաշեն • Հարթավան • Հնաբերդ • Ձորագլուխ • Ձորագյուղ • Ղազարավան • Ճարճակիս • Մաստարա • Մելիքգյուղ • Մեծաձոր • Միջնատուն • Միրաք • Մուղնի • Ներքին Բազմաբերդ • Ներքին Սասնաշեն • Նիգավան • Նիգատուն • Նոր Ամանոս • Նորաշեն • Նոր Արթիկ • Նոր Եդեսիա • Շամիրամ • Շենավան • Շենկանի • Շղարշիկ • Շողակն • Ոսկեթաս • Ոսկեհատ • Ոսկեվազ • Չքնաղ • Պարտիզակ • Ջամշլու • Ջրամբար • Ռյա Թազա • Սադունց • Սանգյառ • Սաղմոսավան • Սասունիկ • Սարալանջ • Սիփան • Սորիկ • Սուսեր • Վարդենիս • Վարդենուտ • Վերին Բազմաբերդ • Վերին Սասունիկ • Վերին Սասնաշեն • Տեղեր • Ուշի • Ուջան • Վարդաբլուր • Ցամաքասար • Փարպի • Քուչակ • Օթևան • Օհանավան • Օշական • Օրգով |
|  |
| Պորտալ:Արագածոտն |

 |