recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Տաշքենդի համալսարան
**Միրզո Ուլուգբեկի անվան Ուզբեկստանի ազգային համալսարան** (ուզբ.՝ Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy Universiteti), բարձրագույն ուսումնական հաստատություն, հիմնադրվել է 1918 թվականին որպես ժողովրդական համալսարան (բնա-մաթեմատիկական, գյուղատնտեսական, տեխնիկական, սոցիալ-տնտեսական և գրական-փիլիսոփայական ֆակուլտետներ)։ 

1920-ական թվականների վերջին և 1930-ական թվականների սկզբին համալսարանի բաժանմունքների հիման վրա ստեղծվել են Տաշքենդի բժշկական, գյուղատնտեսական, մանկավարժական, ոռոգման և գյուղատնտեսության մեքենայացման ինժեներների ինստիտուտները և մի շարք բարձրագույն տեխնիկական ուսումնական հաստատություններ, որոնք միացվել են (1933) պոլիտեխնիկական ինստիտուտին։ Տաշքենդի համալսարանն ունի մաթեմատիկայի, կիրառական մաթեմատիկայի և մեխանիկայի, ֆիզիկայի, քիմիայի, կենսաբանական-հողային, երկրաբանության, աշխարհագրության, պատմության, իրավաբանական, բանասիրական, էսրևելյան, ժուռնալիստիկայի, ռոմանո-գերմանական բանասիրության, Ասիայի, Աֆրիկայի և Լատինական Ամերիկայի զարգացող երկրների քաղաքացիների համար նախապատրաստական ֆակուլտետներ, երեկոյան, հեռակա և նախապատրաստական բաժիններ, ասպիրանտուրա, 109 ամբիոն, 14 պրոբլեմային լաբորատորիա, հաշվողական կենտրոն, 6 ուսումնական թանգարան, բուսաբանական այգի, հերբարիում, գիտական գրադարան (2,5 միլիոն գիրք)։ Համալսարանին կից գործում են Միջին Ասիայի ԲՈՒՀ-երի հասարակագիտական առարկաների դասախոսների կատարելագործման ինստիտուտներ, մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի, քիմիայի, կենսաբանության, ուզբեկերեն լեզվի և գրականության դասախոսների կատարելագործման ֆակուլտետներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 574)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · LinkedIn · Տելեգրամ |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14573378h · ISNI: 0000000109413766 · LCCN: n80150310 · Microsoft: 47151758 · SUDOC: 02778035X · VIAF: 129948625 · WorldCat VIAF: 129948625 |

 |

 |
**Ուիլյամ Ադամ** (անգլ.՝ William Adam, 1689[…], Կերկլոդի, Ֆայֆ, Շոտլանդիա - հունիսի 24, 1748(1748-06-24), Էդինբուրգ, Շոտլանդիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն), շոտլանդացի ճարտարապետ, որմնադիր, ձեռնարկատեր, նեոդասական ոճի հիմնադիր և ճարտարապետական նորաձևության օրենսդիր։ Համարվել է Շոտլանդիայում իր ժամանակի գլխավոր և ունիվերսալ ճարտարապետը։

Նա աշխատել է բարոկկո և պալադական ոճերով։

Կենսագրություն
--------------

Ուիլյամ Քրանսթոունի՝ երրորդ լորդ Քրանսթոունի թոռն է (մոր կողմից)։ 15 տարեկանում Ու. Ադամն ավարտել է դպրոցը, այնուհետև ուսանել է սըր Ուիլյամ Բրյուսի մոտ։ Դրանից հետո, շնորհիվ իր որմնադիր հոր, սկսել է յուրացնել քարի որմնադրության արվեստը։

Կամուրջ Թեյ գետի վրա (Աբերֆելդի)
1714 թվականին Գլեդնիից լորդ Ուիլյամ Ռոբերտսոնի հետ համատեղ կազմակերպել է որմնադիրների ընկերակցությունը, կազմակերպել աղյուսների արտադրություն, մեծ պատվեր ստացել նիդեռլանդացի պատվիրատուներից։ 1717 թվականին դարձել է Քըրքելդի որմնադիրների գիլդիայի անդամ։ Հետո երեք տարի շրջագայել Ֆրանսիայում և Նիդեռլանդներում։ 

Ուիլյամ Ադամը իր ժամանակի ամենաառաջին շոտլանդացի ճարտարապետներից մեկն էր, որի ճարտարապետական ոճը, սկիզբ առնելով պալադիզմից, ոգեշնչված են մայրցամաքային ճարտարապետությամբ և առանձնանում են շատ մանրամասնություններով։ Իր կարիերայի ընթացքում Ու. Ադամին հաջողվել է նախագծել և կառուցել բազմաթիվ տներ և հասարակական շենքեր՝ հանդես գալով որպես կապալառու և ճարտարապետ։ 

Ջոն, Ռոբերտ և Ջեյմս Ադամների հայրն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Union List of Artist Names
3. 1 2  *Swartz A.* Open Library — 2007.
4. 1 2  Շոտլանդացի ճարտարապետների բառարան
5. 1 2  *Brozović D. Ladan T.* Hrvatska enciklopedija (хорв.) — LZMK, 1999. — 9272 p. — ISBN 978-953-6036-31-8

Գրականություն
-------------

* Colvin, Howard (1978) A Biographical Dictionary of British Architects, 1600—1840, John Murray(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրություն(անգլ.)



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists · The Peerage · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Օքսֆորդի կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12167577h · GND: 119546701 · ISNI: 0000000081669814 · LCCN: n85378686 · NLA: 36126777 · NTA: 068477996 · NUKAT: n2011153790 · SUDOC: 175196532 · VIAF: 94361911 · ULAN: 500001704 · WorldCat VIAF: 94361911 |

 |

 |
**Պապա Բեջանի Քալանթարյան** (հուլիսի 10, 1887(1887-07-10), Արդվի, Բորչալուի գավառ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 21, 1942(1942-02-21), կոմունիստական վարչակարգի զոհ), հայ ագրոքիմիկոս, մանրէաբան։ Գյուղատնտեսության դոկտոր, պրոֆեսոր (1934 թ.), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1935 թ.)։

Կենսագրություն
--------------

1905 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, 1911 թվականին՝ Լայպցիգի համալսարանի բնագիտության ֆակուլտետ, պաշտպանել ատենախոսություն և ստացել դոկտորի աստիճան։

Աշխատել է Պոլտավայում որպես մանրէաբան, ապա Մոսկվայի գյուղատնտեսական մանրէաբանության կայանում՝ որպես գիտաշխատող։ 1914-1918 թվականներին եղել է Թիֆլիսի երկրագործության դեպարտամենտի կենտրոնական գյուղատնտեսական լաբորատորիայի մանրէաբան։ 1919 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան և 1920 թվականին նշանակվել հողագործության ժողկոմի տեղակալ։ Մասնակցել է Երևանի համալսարանի կազմակերպմանը, եղել գյուղատնտեսական ֆակուլտետի առաջին դեկանը, հայկական գյուղատնտության ինստիտուտի տնօրենի տեղակալ ուսումնական և գիտական գծով։

1923 թվականին նշանակվել է հողագործության ժողովրդական կոմիսարիատի և ժողովրդական տնտեսության խորհրդի կենտրոնական միացյալ լանորատորիայի ղեկավար և ագրոհողագիտության գիտահետազոտական կայանի տնօրեն։

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են հարցերի ուսումնասիրմանը։

ԵՊՀ-ում նա կարդացել է «Մանրէաբանություն», «Հողագիտություն», «Ագրոքիմիա» և «Երկրագործություն» առարկաների դասընթացները։ Նա նաև ԽՍՀՄ ԳԱ հայկական մասնաճյուղի հիմնադիրներից ու նախագահության առաջին անդամներից է։ Նրա մի շարք ուսումնասիրություններ վերաբերում են անասնապահության, ոռոգման, բույսերի պահպանության, մեքենայացման, գյուղատնտեսության էկոնոմիկայի, Հայաստանի հողերի ֆիզիկա-քիմիական հատկությունների, ագրոքիմիական և մանրէաբանական առանձնահատկությունների, բամբակենու փտախտ հիվանդության հարուցիչների հայտնաբերման, պալարաբակտերիաների տարածվածության հարցերին։

1934 թվականին ԲՈՀ-ը, առանց ատենախոսության պաշտպանության, նրան շնորհել է գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան և պրոֆեսորի կոչում։

Պապա Քալանթարյանի գիտական և հասարակական գործունեությունը ընդհատվել է 1937 թվականին։ Ենթարկվել է հալածանքների և բռնադատվել։ Վախճանվել է աքսորավայրում։ Արդարացվել է հետմահու։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 12. — էջ 383—384.
2. ↑  Կենսագրական հանրագիտարան, Ե. ԵՊՀ հրատ. 2009, էջ 585-586։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9223 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Պտտախտ**, ցենուրոզ, կճղակավորների (գերազանցապես ոչխարների), որոշ կրծողների, հազվադեպ նաև մարդկանց ճիճվային հիվանդություն, որը բնորոշվում է տարբեր հյուսվածքներում երիզորդի թրթուրների՝ ցենուրների զարգացմամբ։ Վերջիններս տեղակայվում են գլխուղեղում (ուղեղային Պտտախտ), ենթամաշկային բջջանքում, միջմկանային շարակցական հյուսվածքում։ Հարուցիչների աղբյուրը մսակեր կենդանիներն են (հիմնականում շները), որոնց աղիքներում մակաբուծվում են սեռահասուն ցեստոդները։

Ախտահարում
----------

Կենդանիները պտտախտով հիվանդանում են մակաբույծների ձվերով վարակված խոտի և ջրի միջոցով։ Ոչխարների համար առավել վտանգավոր է Պտտախտի ուղեղային ձևը, որի ժամանակ կենդանիները կատարում են շրջանաձև շարժումներ, գլուխը ետ են գցում կամ հակում, նկատվում են ջղաձգություններ, տեսողության կորուստ։ Հիվանդ կենդանիները խիստ հյուծվում են և մի քանի նոպաներից հետ սովորաբար սատկում են։

Բուժում
-------

Բուժումը․ վիրաբուժական (միայն արժեքավոր կենդանիներին)։ Մնացած դեպքերում կենդանիներին մորթում են, իսկ մսեղենը (բացի ախտահարված մասից) օգտագործում սննդի մեջ։ Կանխարգելիչ միջոցառումները․ ծառայողական շների ճիճվաթափում, թափառողների՝ ոչնչացում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 413)։*  |
**Շպանդաուեր** (գերմ.՝ Spandauer — «шпандауский», «шпандауэц»), դանիական քաղցր յուղահունց բլիթ, կլորացված ձևով, մեջտեղում բաց կրեմով կամ պովիդլոյով, որը պատված է շաքարի գլազուրով։ Դանիական խմորեղենի հայտնի նմուշ ամբողջ աշխարհում։ Դանիայում շպանդաուերները հայտնի են նախաճաշի և կեսօրվա սուրճի համար։

Ըստ Դանիական բացատրական բառարանի՝ «շպանդաուեր» բուլկի անունը գրանցված է 1938 թվականին հացթուխների գիլդիայի փաստաթղթերում։ Ինչ վերաբերում է գերմանական անվան ծագմանը, կա չհաստատված վարկած, որը ցույց է տալիս շպանդաուերի ձևի նմանությունը Բեռլինի Շպանդաու միջնաբերդի հետ։ Շպանդաուերի համար քառակուսի յուղահունց բլիթի անկյունները ծալվում են դեպի կենտրոն այնպես, որ դրանք կազմեն «բերդապատնեշ», պատելով քաղցր լցոնումը վանիլային կրեմով, խնձորի սոուսով, նուշի մածուկով կամ պահածոյացված մրգերով։

Շպանդաուերները թխում են դանիական յուղահունց բլիթի խմորից, որն իր հերթին վիեննական ծագում ունի և Դանիայում կոչվում է «վիեննական կեքս»։ Ավստրիայում և Գերմանիայում դանիական խմորեղենը կոչվում է կոպենհագենյան, իսկ շպանդաուեր տեսակի բուլկիները պարզապես բլիթներ են (գերմ.՝ Plunder)։ ԱՄՆ-ում, որտեղ դանիական խմորեղենը ճանաչում է ստացել 20-րդ դարի սկզբից, շպանդաուերները կոչվում է «Դենիշ» (անգլ.՝ Danish)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Der Tagesspiegel: Шпандауская зøгадка(գերմ.)
2. ↑  Ordbog: Spandauer(դան.)
3. ↑  Charles Sinclair, 2004
4. ↑  Heather Arndt Anderson. Breakfast: A History
5. ↑  Merriam-Webster: Danish(անգլ.)
6. ↑  Timothy G. Roufs Ph.D. Kathleen Smyth Roufs. Sweet Treats around the World: An Encyclopedia of Food and Culture

Արտաքին հղումներ
----------------

* SBS Food: Adam Liaw on how to bake like a Dane (անգլ.)
**Յուջին Փոլի** (անգլ.՝ Eugene Polley; նոյեմբերի 29, 1919(1919-11-29), Չիկագո, Իլինոյս, ԱՄՆ - մայիսի 20, 2012(2012-05-20), Դաուներս Գրոուվ, Դյուպաժ շրջան, Իլինոյս, ԱՄՆ), ամերիկացի ինժեներ և գյուտարար։

Հայտնի է անլար հեռուստացույցի հեռակառավարման վահանակի ստեղծումով։

1935 թվականին սկսել է աշխատել Zenith Radio Corporation ընկերությունում (այժմ` Zenith Electronics, LG Electronics-ի դուստր կազմակերպություն)։ 1955 թվականին նա ստեղծել է Flash-Matic անլար հեռակառավարման վահանակը, որը լույս բաց թողնելով դեպի էկրանի լուսազգայուն անկյուն, կարողանում է այն ակտիվացնել և հաղորդումները փոխելը։ Շուտով պարզվել է, որ այդ կենցաղային տիպի սարքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հեռուստատեսության, իսկ այնուհետև` կինոմատոգրաֆիայի զարգացման համար։ 

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Յուջին Փոլին աշխատել է կատարելագործել ռադիոտեղորոշիչը ԱՄՆ-ի բանակի համար։ Zenith-ում իր 47-ամյա աշխատանքի ընթացքում հասցրել է գլխավորել ձայնագրությունների բաժինը և դառնալ ընկերության գլխավոր ինժեների օգնական։ Նաև ստացել է 18 արտոնագիր իր գյուտերի համար։ 

Նա և իր գործընկերը` Zenith-ի ինժեներ Ռոբերտ Ադլերը 1997 թվականին արժանացել են «էմմի» մրցանակին Ազգային հեռուստատեսային արվեստի և գիտության ակադեմիայի կողմից` որպես «Անլար հեռուստատեսային հեռակառավարման վահանակների զարգացման ոլորտի առաջամարտիկներ»։

Մահացել է 2012 թվականի մայիսի 23-ին, 97 տարեկան հասակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Eugene Polley dies at 96; inventor of wireless TV remote control // *Chicago Tribune* — Chicago: Tribune Publishing, 1847. — ISSN 2165-171X; 1085-6706
2. 1 2  Умер изобретатель пульта для телевизора Юджин Полли (ռուս.) — Россия: 1990. — ISSN 1606-5484; 1560-0823
3. ↑  Умер изобретатель пульта для телевизора Юджин Полли — Российская газета — Умер изобретатель пульта для телевизора Юджин Полли

Արտաքին հղումներ
----------------

* Յուջին Փոլի` հեռակառավարման վահանակի ստեղծող
* Յուջին Փոլի. հեռուստացույցի հեռակառավարման համակարգի ստեղծող, կինեմատոգրաֆի կործանի՞չ Archived 2012-05-25 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Treccani · Universalis |

 |
| **՞**Սեկուրյան աղվես |
| --- |
| Սեկուրյան աղվես  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Գիշատիչներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Շնազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Գայլեր |
|
|
| Տեսակ | Գայլ |
| Ենթատեսակ | **Սեկուրյան աղվես** |
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Lycalopex sechurae

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակIUCN 3.1 *Near Threatened* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սեկուրյան աղվես** (լատին․՝ Lycalopex sechurae), Հարավային Ամերիկայում հանդիպող աղվեսի տեսակ։ Այդ մայրցամաքում հանդիպող ամենափոքր աղվեսն է։ Հանդիպում է միայն Սեկուրյան անապատում՝ հարավարևմտյան Էկվադորում և հյուսիսարևմտյան Պերուում։

Ընդհանուր բնութագիր
-------------------

### Չափսերը

Սեկուրյան աղվեսը փոքր կենդանի է։ Նա կշռում է 2.5 -4.2 կգ։ Ունի 50-78 սմ մերմնի երկարություն, պոչը 27-34 սմ է։
Ունի համեմատաբար փոքր բերան և փոքր ատամներ, որոնք նախատեսված են մանր ուտելիքների համար՝ միջատներ, չոր բույսեր և այլն։

### Մորթին

Մորթին հիմնականում մոխրագույն է։ Վզի և ոտքերի ներքևի մասը բաց է՝ սպիտակ։ Ականջների մոտ, աչքերի շուրջը և ոտքերին կարող են նկատվել կարմրավուն մազեր։ Պոչը ավելի մուգ է և կենտրոնական մասում ունի սև գունավորում։

Բազմացումը
----------

Այս կենդանու մասին քիչ ուսումնասիրություններ են կատարվել։ Հայտնի է, որ ձագերը ծնվում են հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին։ Սեկուրյան աղվեսները վարում են միայնակ կյանք և որսում են մենակ, բայց եղել են նաև դեպքեր, երբ նրանք որսի դուրս են եկել զույգերով։

Սնունդը
-------

Սեկուրյան աղվեսները որսում են գիշերը։ Ցերեկը նրանք սովորաբար անց են կացնում իրենց գետնի տակ փորած բներում։ Սեկուրյան աղվեսները ուտում են գրեթե ամեն ինչ։ Սնունդը կախված է տարվա եղանակից։ Նրանք ուտում են տարբեր տեսակի բույսեր, բույսերի արմատներ, կարող են ամիսներով ապրել միայն բուսական սննդով։ Բացի բույսերից սեկուրյան աղվեսները ուտում են նաև միջատներ, թռչունների ձվեր, կրծողներ և այլ մանր կենդանիներ։

Պահպանումը
----------

Սեկուրյան աղվեսը համարվում է վերացման եզրին գտնվող կենդանի՝ հիմնականում Էկվադորում։ Նրանք երբեմն վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը՝ գողանալով հավերին։ Մարդիկ որսում են այս կենդանուն առևտրական նպատակներով։
Պերուում նրանց որսը արգելված է։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

 |
Շվիի երկու տեսակները համապատասխանաբար՝ քանդվող և ամբողջական
**Շվի** , հայկական ազգային նվագարան։ Անվանումը ծագում է «շվվոց» բառի արմատից։ Շվին հնագույն հայկական նվագարաններից մեկն է և հայտնի է անհիշելի ժամանակներից։ Շվին ըստ կառուցվածքի լինում է երկու տեսակի՝ քանդվող և ամբողջական։ Ի տարբերություն ամբողջական շվիի քանդվող շվին ունի ինտոնացիան փոփոխելու հնարավորություն։ Նվագարանի դիապազոնը սկսում է առաջին օգտավայի C/C# (կախված գործիքից) նոտայից և ձգվում է մինչև երրորդ օկտավայի G/A (կախված գործիքից)։ Շվին ունենում է տարբեր լարվածքներ, բայց ամենատարածված լարվածքը C-ն է։

Շվին բաժանված երկու մասի

### Պատրաստումը

Շվին պատրաստվում է բնական փայտից (հիմնականում ծիրանենուց) կամ եղեգից։ Շվի չափերը տատանվում են։ Միջինում շվին ունենում 30 սմ երկարություն։ Տրամագիծը միջինում 1,5 սմ է (քանդվող շվիների դեպքում մուդշտուկը լայնանում է մինչև 2,5 սմ)։ Քանդվող շվիների մունդշտուկը երիզված է լինում մետաղյա օղակով, որը սովորաբար պատրաստվում է լատունից, իսկ հատուկ դեպքերում կարող է պատրաստվել ոսկուց կամ այլ թանկարժեք մետաղներից։ Օղակը բացի զարդարանք լինելուց պահպանում է գործիքը ճաքերից (խոնավությունից փայտը ուռում է և միացման մասում կարող են ճաքեր առաջանալ), որոնք կարող են ազդել ձայնի որակի վրա։ Շվիի վրա բացվում են 8 անցքեր (չհաշված մունդշտուկի անցքը) 7 անցք վերևում և մեկ անցք ներքևում։ Շվին լարվում է անցքերի մեծացումով, ինչը բարձրացնում է գործիքի ինտոնացիան։ Անցքերը լայնացվում են շիկացված մետաղով։ Քանդվող շվիների մասերը իրարից հեռացնելով կարելի է իջեցնել գործիքի ինտոնացիան։

Մատների դրվածքը համապատասխանապար C և C# նոտաները ստանալու համար

### Նվագ

Շվիի առաջին 4 անցքերը ներառյալ ներքևինը փակվում են սովորաբար ձախ ձեռքի մատներով։ Բութը փակում է ներքևի անցքը, իսկ ճկույտը չի օգտագործվում։ Աջ ձեռքի մատներով փակվում են մնացած անցքերը, իսկ ճկույտով հազվադեպ փակվում է վերջին 8-րդ անցքը, որը օգտագործվում C/C# նոտաները ստանալու համար։ Կիսատոներ ստանալու համար անցքերը փակվում են կիսով չափ։ Օրինակ երկրորդ օկտավայի C-ն ստանալու համար փակվում է առաջին վերևի անցքը, իսկ C# համար առաջին անցքը փակվում կիսով չափ։ Ներ մղված օդի ուժգնությունը պայմանավորում է նոտայի օկտավան (ավելի ուժեղ ներմղված օդը բարձրացնում է նոտան օկտավայով)։

### Ստեղծագործություններ

Շվին թեև ազգային նվագարանների թվին է պատկանում, սակայն բազմաժանր նվագարան է. շվիով նվագում են թե՛ ազգային և թե՛ դասական ստեղծագործություններ։ Շվիի համար ամենահայտնի գրված ստեղծագործությունը Խաչատուր Ավետիսյանի շվիի համար կոնցերտն է։ Այլ հայտնի ստեղծագործություններ են՝ Գրիգոր Հախինյանի «Ինտերմեցցո»-ն, Գրիգոր Մանասյանի «Պոեմ պար»-ը և այլն։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Իշխանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Իշխանյան Յուրի Գեորգիի** («Ջաբի») (հունվարի 9, 1947, Ստեփանակերտ – մարտի 14, 1998, Ստեփանակերտ), ազատամարտիկ-հրամանատար։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Ստեփանակերտի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցում, այնուհետև՝ Ստեփանակերտի առևտրի տեխնիկումում։ Խաղացել է Ստեփանակերտի «Ղարաբաղ» ֆուտբոլային թիմում։ Աշխատել է «Ղարմետաքս» կոմբինատում՝ որպես վարպետ, այնուհետև՝ Ասկերանի առևտրի վարչությունում։ Զինվորական պարտադիր ծառայությունն անցել է Բաքվում։

Արցախյան շարժման ու ընդհատակյա պայքարի ակտիվ մասնակից էր։ Ակտիվորեն մասնակցել է 1988 թվականի փետրվարի 22-ին Աղդամից Ասկերանի վրա հարձակված ադրբեջանցիների ետ մղման գործողությանը, որի համար մի քանի օրից հետո ձերբակալվել է և ապրիլ-օգոստոս ամիսների ընթացքում պահվել է Բաքվի, Մոսկվայի, Շուշիի բանտերում։ 1988-1994 թվականներին տարբեր կամավորական ջոկատների, 9-րդ վաշտի կազմերում որպես հրամանատար մասնակցել է Մարտակերտի, Ասկերանի, Քաշաթաղ, Կուբաթլուի, Քարվաճառի, Շուշիի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Մահացել է 1998 թվականի մարտի 14-ին Ստեփանակերտում։ Հետմահու պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Թաղված է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Պավել Ստեպանովիչ Մոլչանով** (բելառուս․՝ *Павел Сцяпанавіч Малчанаў*, մարտի 1 (14), 1902, Ivoĺsk, Գոմելի գավառ, Մոգիլյովյան նահանգ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 24, 1977(1977-02-24), Մինսկ, Բելառուսական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), բելառուս խորհրդային դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1949)։

Կենսագրություն
--------------

1922-1926 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Բելառուսական դրամատիկական ստուդիայում։ 1926-1930 թվականներին, 1936-1951 թվականներին (ընդհատումներով) աշխատել է Վիտեբսկի Բելառուսական 2-րդ պետական դրամատիկական թատրոնում (այժմ՝ Յակուբ Կոլասի անվան թատրոն)։ 1951 թվականից աշխատել է Յանկա Կուպալայի անվան բելառուսական թատրոնում (Մինսկ)։

Դերեր
-----

Լավագույն դերերից են՝ Համլետ (Շեքսպիրի «Համլետ»), Սորին (Անտոն Չեխովի «Ճայը»), Դոկտոր (Նազիմ Հիքմեթի «Բոլորից մոռացվածը»)։ Ստեղծել է Վլադիմիր Լենինի կերպարը Պոգոդինի «Հրացանավոր մարդը», Զորինի «Հավերժական աղբյուր» և այլ բեմադրություններում։ Նկարահանվել է կինոյում։

Պատկեր:Могила артиста Павла Молчанова.jpgՄոլչանովի գերեզմանը

Մրցանակներ
----------

* ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր է (1946)
* Բելառուսիայի ժողովրդական արտիստ, (1940)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, (1948)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · Internet Movie Database |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 693)։*  |
|  |
| --- |
| **Խուլեղինջազգիներ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթաթագավորություն** | *Viridiplantae* |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | **Խուլեղինջազգիներ** (Lamiaceae)Martinov, 1820 |

**Շրթնածաղիկներ**, խուլեղինջազգիներ (լատին․՝ Labiatae, Lamiaceae), երկշաքիլ բույսերի ընտանիք։ Ընդգրկում է խոտաբույսեր, կիսաթփեր, թփեր, հազվադեպ՝ լիաններ և ոչ մեծ ծառեր։ Տերևները պարզ են, առանց տերևակիցների, հակադիր կամ օղակաձև դասավորված։ Ծաղիկները երկսեռ են, անկանոն, գլխավորապես ծաղկաբույլերով։ Բաժակը ձուլաթերթ Է, հնգաթև, հնգատամ կամ երկշուրթ խողովակավոր։ Պսակը երկշուրթ Է, ձուլաթերթ։ Առէջքները չորսն են (2 զույգ), հազվադեպ՝ երկուսը։ Վարսանդը կազմված է երկու պտղատերևիկից։ Սերմնարանը վերնադիր է, քառաբուն, յուրաքանչյուր բնում զարգանում է մեկ սերմնաբողբոջ։ Պտուղը հավաքական է, կազմված չորս միասերմ մանր ընկուզիկներից։ Մեծ մասի ցողունը քառանիստ է՝ գեղձային մազիկներով ծածկված։ Փոշոտվում են գլխավորապես միջատների միջոցով։ Շրթնածաղիկի ընտանիքն ընդգրկում է շուրջ 250 ցեղ և շուրջ 3500 տեսակ տարածված ամենուրեք, առավելապես միջերկրածովյան երկրներում, Առաջավոր և Կենտրոնական Ասիայում։

Հայաստանում
-----------

Շրթնածաղիկով շատ հարուստ է Հայկական լեռնաշխարհը։ Հայաստանում ամենատարածված ցեղերն են՝ անանուխը (լատին․՝ Mentha), կատվադաղձը (լատին․՝ Nepeto), եղեսպակը (լատին․՝ Salvia), ուրցը (լատին․՝ Thy mus), ուրցադաղձը (լատին․՝ Ziziphora), խուլեղինջը (լատին․՝ Lamium), թթվիճը (լատին․՝ Betonica), վիշապագլուխը (լատին․՝ Dracocephalum), սաղավարտուկը (լատին․՝ Scutellaria), լերդախոտը (լատին․՝ Teucrium), պատրինջ դեղատու (լատին․՝ Melissa officinalis) և այլն։ Շրթնածաղիկը օգտագործվում են օծանե լիքի (նարդոս, հազրեվարդ), տեխնիկական յուղերի (պերիլլա և այլն) արտադրության, բժշկության (անանուխ, առյուծագի) մեջ։ Համեմունքային շրթնածաղիկները (ռեհան, ուրց, ուրցադաղձ, անանուխ և այլն) լայն կիրառություն ունեն հայկ․ կերակրատեսակների և ազգային պանիրների պատրաստման մեջ։ Կան բազմաթիվ մեղրատու տեսակներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Plant List: Lamiaceae


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ նորվեգական · MESH ID · Universalis |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12233067d · GND: 4167807-2 · LCCN: sh85074201 · Microsoft: 2777143434, 2910322982 · NDL: 00871112 · NKC: ph471343 |

 |

 |
**Յուրի Կասպարյան** (հունիսի 24, 1963(1963-06-24), Սիմֆերոպոլ, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայազգի երաժիշտ է, առավել հայտնի է որպես ռուսական լեգենդար «Կինո» ռոք խմբի կիթառահար։

Կենսագրություն
--------------

Յուրի Կասպարյանը ծնվել է 1963 թվականի հունիսի 24-ին Սիմֆերոպոլում, սակայն մեծացել և ապրել է Լենինգրադում։ Կիթառ սկսել է նվագել դպրոցական տարիքից։ Նվագել է ռոքնռոլ և քանտրի դպրոցական խմբերում։ 1983 թվականին իր խմբի բաս կիթառահար Մաքսիմ Կոլոսովի հետ միանում է ռուսական Կինո ռոք խմբին։ Նույն տարվա մարտին համերգ տալուց հետո տարաձայնություններ ծագեցին խմբի ստեղծողներ Վիկտոր Ցոյի և Ալեքսեյ Ռիբինի միջև։ Արդյունքում Կինո խումբը ցրվեց։ Նույն տարվա ամռանը, երբ Կինո խումբը համալրվել էր նոր երաժիշտներով, Վիկտոր Ցոյը հրավիրում է Յուրի Կասպարյանին դառնալու խմբի լիակատար անդամ։ 

Մինչև 1990 թվականը եղել է խմբի անփոխարինելի անդամ, որի հետ ձայնագրել է 8 ալբոմ։ Զուգահեռ նվագում էր Պոպ-Մեխանիկա խմբում։ Բազում համերգներ է տվել ԽՍՀՄ-ի տարածքում, ինչպես նաև Իտալիայում, Դանիայում, Ֆինլանդիայում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում։

1987 թվականին ամուսնանում է ամերիկացի երգչուհի Ջոանա Ստինգրեյի հետ։

1990 թվականին Կինո խմբի մեներգիչ Վիկտոր Ցոյը ավտովթարի արդյունքում մահանում է, իսկ Կինո խումբը դադարում է իր գոյությունը։

1990 թվականից համագործակցում է «Атриум драконовы ключи» արտ-խմբի հետ։

1996 թվականին ձայնագրում է ինստրումենտալ « Драконовы ключи » ալբոմը։ Այնուհետև սկսում է համագործակցել ռուսական Նաուտիլուս Պոմպիլիուս խմբի նախկին մեներգիչ Վյաչեսլավ Բուտուսովի հետ։

1997 թվականին Կասպարյանը, Բուտուսովը և Սերգեյ դե Ռոկամբոլը միասին ձայնագրում են ալբոմ՝ «НезаконНоРожденный АльХимик Доктор Фауст - Пернатый Змей» անվանմամբ։

1998 թվականի ամռանը Յուրի Կասպարյանը և Կինո խմբի ստեղծողներից մեկը ՝ Ալեքսեյ Ռիբինը, փորձում են վերականգնել լեգենդար Կինո խումբը։ Նրանք համերգներ են տալիս Ռուսաստանում և հասնում են անսպասելի հաջողությունների, ինչի շնորհիվ երաժիշտները նպատակ են դնում լիարժեքորեն վերականգնել լեգենդար խումբը, սակայն տարբեր պատճառներով նպատակը չի իրականանում։

1999-2001 թվականներին Յուրի Կասպարյանը աշխատում է իր երկրորդ սոլո ալբոմի վրա։

2001 թվականին Յուրի Կասպարյանը Վյաչեսլավ Բուտուսովի հետ ստեղծում է Յու-Պիտեր խումբը, որի հետ ձայնագրել է 3 ալբոմ։

Ալբոմներ
--------

Սոլո։

* НезаконНоРожденный АльХимик Доктор Фауст - Пернатый Змей

Կինո խմբի հետ։

* 46
* Ночь
* Начальник Камчатки
* Это не любовь
* Группа крови
* Звезда по имени Солнце
* Французский альбом
* Черный альбом

Յու-Պիտեր խմբի հետ։

* Имя рек
* Биографика
* Цветы и тернии

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Stingray J. Stingray M.* Red wave: an American in the Soviet music underground — 2020.

Աղբյուրներ
----------

* Յուրի Կասպարյան կենսագրություն Archived 2010-03-24 at the Wayback Machine.
* vitya-tsoy.narod.ru/sostavgroup.html
* Վիկտոր Ցոյ. «Շնորհակալություն, որ եկաք ու օգնեցիք Հայաստանին», Աշոտ Գրիգորյան, Art-Collage, 18/08/20

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | ՎԿ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Discogs · MusicBrainz |

 |
*Շրիի մարմնացումը, Դրաուպադի*
*Բրնձի աստվածուհի Շրիի հին ինդոնեզական արձանը*
**Շրի** (սանսկրիտ՝ श्री, «փայլ, հաջողություն, երջանկություն, բարեկեցություն»), արքայական իշխանության աստվածուհի, համարվում է հաջողության և բարգավաճման, ինչպես նաև պտղաբերության աստվածուհի. դասական հինդուիզմում՝ Լակշմի աստվածուհու էպիտետը։

Առաջին անգամ հիշատակվում է վեդայական «Շատապատխա-բրախմանա»–ում։ Մահաբհարաթայում Շրին Ինդրայի կինն է, ավելի ճիշտ՝ ցանկացած աստվածուհի, ով հասնում է Ինդրայի կարգավիճակին՝ դառնալով երկնային արքա։ Երկրային արքան նույնպես համարվում էր նրա ամուսինը՝ ճանաչվելով որպես Ինդրայի մարմնացում (Պանդավա եղբայրները՝ Ինդրայի մարմնավորումները, ունեն ընդհանուր ամուսին՝ Դրաուպադին, ով Շրիի մարմնացումն է)։ Շրիի պատկերը միաձուլվում է Լակշմիի հետ (ի սկզբանե, ըստ երեւույթին, գեղեցկության և անձնական երջանկության աստվածուհի)։ Շրի–Լակշմին ասոցացվում է Վիշնուի ամուսնու հետ։

Ինդոնեզական հինդուիզմում՝ մասնավորապես Բալիում, Շրի աստվածուհին համարվում է Բրնձի Մայրը՝ ունենալով բրնձի դաշտերի և բերրիության աստվածության անկախ կարգավիճակ։

Հնդկաստանում և մասամբ Հարավարևելյան Ասիայում «Շրի» էպիտետը հաճախ օգտագործվում է որպես հայտնի կրոնական և փիլիսոփայական ուսուցիչների (գուրու), սրբերի և կրոնական առաջնորդների անունների մի մաս (այս դեպքում դա կարող է նշանակել «մեծ, հարգարժան, բարձր, հայտնի, սուրբ, օրհնված, աստվածային»)։ Ծառայում է նաև որպես դիմելաձև, որը նշանակում է «տեր կամ տիրուհի»։ Նման իմաստով այս բառը գործածվում է Շրի Լանկա նահանգի անվան մեջ։

Տես նաև
-------

* Հինդուիզմ
* Վիշնու
* Կրիշնա

Գրականություն
-------------

* *Бандиленко, Геннадий Георгиевич* Индуизм в Юго-Восточной Азии // Индуизм. Джайнизм. Сикхизм: Словарь / Под общ. ред. Альбедиль, Маргарита Фёдоровна. — М.: Республика (издательство), 1996. — С. 209—216. — 576 с.
* *Васильков, Ярослав Владимирович* Шри (Лакшми) // Индуизм. Джайнизм. Сикхизм: Словарь / Под общ. ред. Альбедиль, Маргарита Фёдоровна. — М.: Республика (издательство), 1996. — С. 466. — 576 с.
* «Շրի»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վասիլկով, 1996, էջ 466
2. ↑  Բանդիլենկո, 1996, էջ 214—215
**Յուրի Նիկոլաևիչ Պատրիկեև** (ռուս.՝ Юрий Николаевич Патрикеев, սեպտեմբերի 28, 1979(1979-09-28), Kirovo-Chepetsk, Կիրովի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հունահռոմեական ոճի հայ և ռուս ըմբշամարտիկ, Ռուսաստանի չեմպիոն (2005), Եվրոպայի քառակի չեմպիոն (2002, 2004, 2008, 2009), աշխարհի առաջնությունների եռակի մրցանակակիր (2002, 2007, 2010), Օլիմպիական խաղերի մրցանակակիր (2008)։ Ռուսաստանի միջազգային կարգի սպորտի վարպետ։

Կենսագրություն
--------------

Յուրի Պարտիկեևը հունահռոմեկան ոճի ըմբշամարտով սկսել է զբաղվել Կիրովո Չեպեցկում, Պավել Վերտունովի մոտ։ 1996 թվականին ընդունվել է Կուբանի ֆիզկուլտուրայի պետական համալսարան, տեղափոխվել Կրասնոդար, որտեղ շարունակել է զբաղվել ըմբշամարտով Ռուսաստանի վաստակավոր մարզիչ Իգոր Իվանովի մոտ։ 2000-2005 թվականներին մտել է Ռուսաստանի ազգային հավաքականի կազմի մեջ։ 2002 թվականին դարձել է Եվրոպայի չեմպիոն և աշխարհի առաջնության մրցանակակաիր։

2004 թվականին Եվրոպայի առաջնությունում տարած երկրորդ հաղթանակից հետո Պատրիկեևը Ռուսաստանի առաջնության եզրափակչում պարտվեց Հասան Բարոևին և Աթենքի Օլիմպիական խաղերին չընդգրկվեց Ռուսաստանի հավաքականի մեջ։ Մարզչական շտաբի այս որոշումը նա համարեց անարդար, քանի որ Հասան Բարոևը երկար ժամանակ ազատված էր միջազգային մրցաշարերի մասնակցությունից և ուներ հնարավորություն անցկացնելու նպատակասլաց պատրաստություն Ռուսաստանի առաջնությանը։ Սրա արդյունքում Պատրիկեևի և Ռուսաստանի հունահռոմեկան ոճի ըմբշամարտի հավաքականի գլխավոր մարզիչ Գենադի Սապունովի միջև առաջացավ վիճաբանություն, ու Պատրիկեևը որոշեց ռուսական քաղաքացիությունը փոխարինել հայկականով։ Արդյունքում Յուրին շարունակեց ապրել և մարզվել Կրասնոդարում, բայց սկսեց հանդես գալ Հայաստանի դրոշի ներքո։

2007 թվականին՝ Բաքույի աշխարհի առաջնությանը դարձավ մրցանակակիր, իսկ 2008 թվականին դարձավ Եվրոպայի չեմպիոն և Պեկինի Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր։ 2009 թվականին նա չորրորդ անգամ դարձավ Եվրոպայի չեմպիոն, իսկ Մոսկվայի աշխարհի առաջնությանը դարձավ արծաթե մեդալակիր։ Լոնդոնի Օլիմպիական խաղերին առաջին շրջանում հաղթեց Հասան Բարոևին, միայն թե 1/8-րդ եզրափակչում պարտվեց իրանցի Բաշիր Բաբաժանզադին և դուրս մնաց մեդալների համար պայքարից։

2008 թ. սեպտեմբերի 17-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Յուրի Պատրիկեևի հարցազրույցը «Սպորտ Էքսպրես» թերթին (2008 թվական)
* Յուրի Պատրիկեևի հարցազրույցը «Սովետական սպորտ» թերթին (2011 թվական)
* 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Միասնական պայքարի աշխարհ |

 |
| **՞**Ոզնագլխիկ սովորական |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Բարդածաղկավորներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Ոզնագլխիկ սովորական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Echinops ritro

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ոզնագլխիկ սովորական** (լատին․՝ Echinops ritro), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա բույս է, որի բարձրությունը 20–60 սմ է։ Ցողունը բարակ է, սպիտակ–թաղիքավոր։ Տերևները մանր են, թույլ փշոտ, վերևից մերկ, կամ ոստայնանման թավոտությամբ, իսկ տակից՝ սպիտակ–թաղիքավոր։ Զամբյուղների երկարությունը 12–17 մմ է, խոզանների փունջը զամբյուղի երկարության 1/4–ն է կազմում։ Ծածկոցի բոլոր թերթերը ազատ են, առանց գեղձային մազիկների։ Պսակը կապույտ է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հայտնի է միայն Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում (Բարձրունի գյուղի շրջակայք)։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Նախակովկասում, Ղրիմում, Միջին և Հարավային Եվրոպայում, Անատոլիայում, Արևմտյան Սիբիրի հարավում և Միջին Ասիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1800 մ բարձրության վրա, չոր կրաքարային լանջերին, մարգագետնատափաստանային բուսականության մեջ։ Ծաղկում է հուլիս–օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս–սեպտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա՝ 10 կմ²–ից պակաս տարածման և բնակության շրջանների մակերեսով։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Պատմական քերականություն**, լեզվաբանական գիտակարգ, քերականագիտության ճյուղերից մեկը, դիտարկում է պատմականորեն շարժման մեջ, բացահայտում է լեզվի զարգացման օրինաչափությունները գրավոր զարգացման տարբեր փուլերում և միջփուլային անցումներում։ Այն հիմնվում է գլխավոր աղբյուրների ընձեռած տվյալների վրա։

Պատմական քերականությունը որպես ընդհանուր գիտակարգ
-------------------------------------------------

Հայերենում կատարված տեղաշարժերը ամբողջ գրավոր շրջանում՝ սկսած 5-րդ դարից մինչև մեր օրերը, ուսումնասիրում է հայերեն պատմական քերականությունը։ Նրա ձեռքի տակ են հարուստ մատեագրություն և գիտական-գեղարվեստական ճոխ գրականություն։ Հայերենի պատմական քերականությունը իբրև ինքնուրույն գիտակարգ ձևավորվել է 19-րդ դարի կեսերին մեծանուն հայերենագետ Ա.Այտնյանի ջանքերով։ Այս բնագավառում իրենց մեծ ներդրումն ունեն Անտուան Մեյեն ու Հ.Աճառյանը։ Այս մոտեցումներում հիմնականում քերականության սկզբունքներով շարադրված են Հ.Աճառյանի քերականությունը։ Պատմական քերականության առանձին հարցեր են մշակել Գ. Ջահուկյանը, Է.աղայանը, Է. Թումանյանը և այլ հայերենագետներ։ Այս գիտակարգն ընդգրկում է հայերենի հորինվածքի բոլոր կողմերը՝ հնչյունաբանությունը, նաև ուղղագրությունը, բառակազմությունը, ձևաբանությունը, շարահյուսությունը։ Ըստ այդմ էլ զանազանում են պատմական հնչյունաբանություն, պատմական ձևաբանություն, պատմական շարահյուսություն։ Հանգամանորեն մշակված են պատմական հնչյունաբանության և ձևաբանության հարցերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ.Զ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1984
**Ուլտրամարին,** անօրգանական պիգմենտ։

Նկարագրություն
--------------

Ուլտրամարինը սինթետիկ նատրիումի ալյումինոսիլիկատ է, որը պարունակում է նատրիումի պոլիսուլֆիդներ։ Կախված կազմությունից՝ այն կարող է լինել սպիտակ, կանաչ, կապույտ, մանուշակագույն և կարմիր։

Ուլտրամարինի գույնային  բնութագիրը կախված է նատրիումի պոլիսուլֆիդներից։

Ուլտրամարինը համապատասխանում է ընդհանուր բանաձևին.:

n(Na2O·Al2O3·mSiO2)·Na2Sx;

որտեղ n = 2—3; m = 2—3; x = 1—5։

Առավել գործնական  նշանակություն ունի հագեցած կապույտ գույնի բարձրսիլիցիումային պոլիծծմբային արգասիքը, որը համապատասխանում է հետևյալ բաղադրությանը՝

2(Na2O·Al2O3·3SiO2)·Na2S4։

Կախված ծծմբի պարունակությունից և ալյումինի և սիլիցիումի հարաբերակցությունից, առանձնանում են հետևյալ կապույտ ուլտրամարինները.

* ցածր ծծմբային և ցածր սիլիցիումային` կանաչավուն երանգով;
* պոլիծծմբային և ցածր սիլիցիումային;
* բարձրծծմբային և բարձրսիլիցիումային՝ կարմրավուն երանգով։

Անկախ բաղադրությունից և գույնից, բոլոր ուլտրամարիններն ունեն միևնույն բյուրեղային ցանցը, որն ունի բնական ուլտրամարինը (լապիս լազուր)։

Ուլտրամարինը չունի հակակոռոզիոն հատկություններ, բարակ ծածկույթով (փայլուն) (ծածկողունակությունը՝ 120 գ/մ²), ջերմա-լուսակայուն է, բայց ֆոտոակտիվ է, որի պատճառով չի կարող կիրառվել եղանակային անջրանցիկ ծածկույթների համար։ Դիմացկուն է ալկալիների նկատմամբ, բայց քայքայվում է թթուներով՝ ծծմբաջրածնի անջատմամբ։

Կիրառություն
------------

Այն օգտագործվում է կոմպոզիտային նյութերում որպես գունանյութ։ Այն լայնորեն օգտագործվում է սպիտակ ներկերի և լաքերի, տեքստիլի, թղթի, պլաստմասսայի, շաքարի և այլ նյութերի դեղին երանգը հեռացնելու և կապտերանգ հաղորդելու համար

Ստացում
-------

Ուլտրամարինի արտադրական գործընթացը իրականացվում է երկու փուլով՝ ջերմային եղանակով։ Նուրբ աղացած հումքը, որը բաղկացած է ալյումինոսիլիկատից` կաոլինից, ամորֆ սիլիցիումի երկօքսիդից (ինֆուզորիտ հող), սոդա, ծծումբ, կոքս կամ սկիպիդար (բիտում), բրիկետացված է և ենթարկվում է թրծման՝ առանց օդի հասանելիության։ Սկզբում 450 °C ջերմաստիճանի դեպքում ձևավորվում են պոլիսուլֆիդներ և ջուրը հանվում է, այնուհետև 780-800 °C ջերմաստիճանում ստացվում է միջանկյալ արգասիք՝ կանաչ ուլտրամարին։

Օքսիդացնող թրծման երկրորդ փուլում, օդի հասանելիությամբ և 450 °C ջերմաստիճանով, տեղի է ունենում կանաչ ուլտրամարինը դառնում է կապույտ, իսկ ավելցուկային ծծումբը հեռացվում է։

Հումքը թրծվում է հաջորդաբար՝ երկու անընդմեջ պտտվող վառարաններում։ Թրծված կիսաֆաբրիկատը ենթարկվում է թաց աղացման, լվացման միջոցով աղազերծման, ջրազերծման և չորացման։

Գրականություն
-------------

* *Ермилов П. И. Индейкин Е. А. Толмачев И. А.* Пигменты и пигментированные лакокрасочные материалы. — Л. Химия, 1987
* *Беленький Е. Ф. Рискин И. В.* Химия и технология пигментов. — Л. Химия, 1974
* Сырьё и полупродукты для лакокрасочных материалов. Տեղեկատվական ձեռնարկ, խմբ․ Մ․ Գոլդբերգ, — М.: Химия, 1978

Արտաքին հղումներ
----------------



 Archived 2019-09-24 at the Wayback Machine.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85139474 · Microsoft: 2909063619, 2909238081 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Վահանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Նաիրա Յուրայի Վահանյան** (մայիսի 1, 1966(1966-05-01), Կիրովական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դաշնակահարուհի, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Նաիրա Վահանյանը ծնվել է 1966 թվականի մայիսի 1-ին Կիրովականում (ներկայում՝ Վանաձոր)։ 1982 թվականին ավարտել է Վանաձորի Է. Կզարթմյանի անվան երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի բաժինը, 1986 թվականին՝ Մ. Թավրիզյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի դաշնամուրի բաժինը, 1991 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի (Է. Ապրեսովայի դասարան) դաշնամուրի բաժինը։

Դասավանդել է Վանաձորում, 1995-1996 թվականներին՝ Մոսկվայի N 138 դպրոցում, նաև Իսահակ Դունաևսկու անվան (դասատու, կոնցերտմայստեր), 1996 թվականից՝ Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցում (եղել է դասատու, ապա՝ դաշնամուրի բաժնի վարիչ), 2011 թվականից (միաժամանակ)՝ Արմեն Տիգրանյանի անվան երաժշտական դպրոցում (եղել է դաշնամուրի բաժնի վարիչ)։ 2012 թվականին դարձել է Տիգրան Չուխաջյանի անվան երաժշտական դպրոցի տնօրեն։ 

2007 թվականին դարձել է «Առնո Բաբաջանյանի հիշատակի միջազգային հիմնադրամի» անդամ, 2016 թվականին՝ փոխնախագահ։ 2017 թվականին դարձել է «Էդվարդ Միրզոյանի հիշատակի հիմնադրամի» տնօրեն։

Պարգևներ
--------

* 2013 – Հայաստանի Հանրապետության Մովսես Խորենացու մեդալ,
* 2015 – Ռուսաստանի Դաշնության «Լավագույն ուսուցիչ» մեդալ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Պատրանք**, Սարգիս Երկանյանի նկարներից։ Հավատարիմ մնալով ռեալիստական սկզբունքին՝ ստեղծել է իրական կյանքի հարազատ պատկեր։ Նկարիչն ընտրել է իդեալական մարմնակազմությամբ օրիորդ՝ համոզիչ դարձնելու համար ջրում անդրադարձված մարմնով հրապուրվելու փաստը։ Ռեալ մեկնաբանումով հանդերձ՝ պատկերը գնահատելի է իր քնարական բովանդակությամբ, որին նպաստել է և՛ տեղանքի նպատակահար ընտրությունը՝ իր նախաստեղծ լռիկ միջավայրով, և՛ գեղանի կերպարը իր մարմնական հրապույրով։

Մտահղացում
----------

Մտահղացման շարժառիթը հանդիսացել է մի ոմն բարեկազմ օրիորդ, որը ծառայել է որպես մոդել այդ պատկերի համար։

Նկարագրություն
--------------

Տեղանքը ներկայացնում է բուսականությամբ առատ, անանցանելի մի վայրի բնության մի հատված՝ խոշոր քարերով շրջապատված լճակի ափին՝ ջրերի վրա վարսերը կախած ուռենիով, որի ճյուղից բռնած՝ կանգնած էր ջրի մեջ իր անդրադարձումով հիացող օրիորդը։ Թվում է, թե միանգամայն նպաստավոր միջավայր է ընտրված օրիորդի համար՝ առանձնանալու համար իր իր մտերիմ զգացմունքների հետ։ Հիացմունք է պատճառում պատկերի հերոսուհին իր մարմնական գեղեցկությամբ։ Նա ունի բարձր հասակ, մարմնի կատարյալ համաչափություն, ճկուն մարմնաձևեր, նազանի շարժում, համակրելի դիմագծեր։

Գեղարվեստական արտահայտչականություն
----------------------------------

Հերոսուհին ներկայացված է գերազանց վարպետությամբ և մտածել է տալիս, թե արդյոք այդպիսիք են եղել հունական առասպելներում փառաբանված անտառների փերիները, որոնք գիշերները դուրս են եկել լոգանքի անտառների սառնորակ լճերում կամ գետերում։ Հավանաբար ամենագեղեցիկ ջրահարսն անգամ կնախանձեր այս օրիորդի անզուգական մարմնակազմությանը։ Երկանյանն իր հերոսւհուն պատկերել է այնպիսի մարմնակազմությամբ, իմաստավորված կեցվածքով և արտահայտությամբ, որով հնարավոր է եղել առավել չափով ընդգծել նրա մարմնի գեղեցկությունը, որի անդրադարձումը օրիորդին համակել է բավականության զգացումով։ Ջրի վրա կիսով չափ վիճակը հնարավոր է դարձրել առավել ամբողջականությամբ ցուցադրել օրիորդի մարմնի անգերազանցելի հմայքը։ Ծածկոցի մեջ սեղմ փաթաթված մարմնի ձևերն ընդգծված են ճկուն, գեղեցիկ ուրվագծերով։ 

Երկանյանը օրիորդին պատկերել է այնպիսի արտահայտությամբ, երբ լճակի հայելիում տեսնելով սեփական գեղեցկության գերազանցությունը՝ համակվել է անսահման բավականությամբ և, թվում է, թե դրանից առաջացած երջանկության զգացումը վայրկենապես ներխուժել է երիտասարդական կենսունակությամբ լի նրա ներաշխարհը՝ նրա մարմնի յուրաքանչյուր մասնիկ մասնակից դարձնելով այդ ցնծությանը։ Քնարական այս մոտիվը ներկայացված է գեղանկարչական ամենանուրբ միջոցներով։ Բուսականությամբ առատ բնության այդ բազմատարր ֆոնի վրա՝ ծառերի շուքի տակ, նրբերանգ արտացոլումներով ողողված օրիորդի մարմինը դիտվում է որպես մարմարակերտ չքնաղ արձան։
Հիացմունք է պատճառում բացօթյա պայմաններում երանգի նրբությունն զգալու նկարչի ունակությունը
։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Եղիշե Մարտիկյան, Հայկական կերպարվեստի պատմություն
**Ջեդի** (ֆր.՝ Oued Djedi) գետ Ալժիրում։ Սահարայի ամենամեծ գետերից մեկն է, երկարությունը՝ մոտ 480 կմ է։

Գետը գտնվում է հետևյալ կոորդինատներում՝ 34°39′00″ հս․. լ. 5°55′00″ ավ. ե.HGЯOL։ Գետը սկիզբ է առնում Սահարայի Ատլաս լեռներից, մոտ 1400 մետր բարձրության վրա և հոսում է արևմուտքից դեպի արևելք։ Այն թափվում է Մելգիրի աղի լիճը, ծովի մակարդակից 40 մետր բարձրության վրա, որը Ալժիրի ամենացածր կետն է։ Անձրևային եղանակների ժամանակ գետի շնորհիվ լճում ջրի մակարդակը բարձրանում է, իսկ ամռանը լիճը և գետաբերանը չորանում են։ Գետահունը բաղկացած է գիպսից և ցեխից, դրա լայնությունը կարող է հասնել մի քանի կիլոմետրի, բայց դա հազվադեպ է ջրառատ լինում։ Գետի ափերի երկայնքով հողը աղի բարձր խտություն ունի, ինչի համար այստեղ հազվադեպ է ինչ֊որ բան աճում։

Գետը հոսում է Լագուատ (բնակչությունը մոտ 125 հազար) և Սիդի֊ Խալեդ (մոտ 40 հազար մարդ) քաղաքների կողքով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Алжир. Справочная карта*. Масштаб 1:3 500 000. М. ГУГК, 1980
2. ↑  Annales des mines: Mémoires, Cadrilian-Gœury et Vor. Dalmont, 1880 pp. 154, 159, 172
3. ↑  Jean-Louis Ballais. Des oueds mythiques aux rivières artificielles: l'hydrographie du Bas-Sahara algérien. — P. 107–127.
4. ↑  The Annals and magazine of natural history: zoology, botany, and geology, Taylor and Francis, Ltd. 1871 p. 377
5. ↑  Henry Woodward Geological magazine, Volume 1, Cambridge University Press. 1864, p. 28
6. ↑  Hizia a nomadic homeland Архивировано 31 января 2011 года.
| **՞**Նախագազաններ |
| --- |
| ԲադակտուցԲադակտուց  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
| Ենթադաս | **Նախագազաններ** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| *Prototheria*

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**179914**NCBI**9254**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Նախագազանները** կամ **ձվածին կաթնասունները** (լատ. *Prototheria*) կաթնասունների մեջ առավել պրիմիտիվ և սակավատեսակ կենդանիներն են։ Այս ենթադասին են պատկանում բադակտուցը, պրոեքիդնան և եքիդնան, որոնք տարածված են Ավստրալիայում, Տասմանիայում և Նոր Գվինեա կղզիներում։ Սրանք, թռչունների նման, բազմանում են ձու դնելով։ Բեղմնավորված ձվաբջիջը շուրջ 15-16 օր մնում է էգի սեռական ուղիներում և զարգանում։ Բադակտուցը դնում է 1-3 ձու և թռչունների նման թխսում։ Եքիդնան դնում է 1-2 ձու, որից հետո տեղափոխում է պարկի մեջ։ Պարկում ջերմաստիճանը հասնում է 33-35±, որտեղ սաղմը շարունակում է զարգանալ ևս 10-11 օր։ Ձվից սաղմը դուրս է գալիս 8սմ երկարությամբ և ասեղանման մազերով։ Նա մնում է պարկում և սնվում կաթով։ Եքիդնայի մոտ դիտվում է չավարտված կենդանածնություն։ Նախագազանները ի տարբերություն ժամանակակից բոլոր կաթնասունների, ունեն կոյանոց, որի մեջ բացվում են ուղիղ աղիքը միզածորանները և սերմնատարները (կամ ձվատարները)։ Գլխուղեղի կիսագնդերի միջև կոշտուկային մարմին չկա։ Չունեն փափուկ շրթունքներ։ Բադակտուցն ունի բազմաբլուր ատամներ, իսկ հասուն առանձնյակներն անատամ են։ Մարմնի ջերմաստիճանը համեմատաբար ցածր է և անկայուն։

Համակարգում
-----------

Այժմյան նախագազաններն ընդգրկված են մեկ՝ միանցքավորների կարգի մեջ, որը բաժանվում է երկու ընտանիքի՝

* կարգ միանցքավորներ կամ ձվադիրներ (*Monotremata*)
	+ - ընտանիք բադակտուցներ (*Ornithorhynchidae*)
			* բադակտուց (*Ornithorhynchus anatinus*)
		- ընտանիք եքիդնաներ (*Tachyglossidae*)
			* եքիդնա ավստրալիական (*Tachyglossus aculeatus*)
			* պրոեքիդնա (*Zaglossus bruijni*)
		- ընտանիք † *Kollikodontidae*
		- ընտանիք † *Steropodontidae*

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779713301 |

 |
| **՞**Պարագվայական աղվես |
| --- |
| Պարագվայական աղվես  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Գիշատիչներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Շնազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Գայլեր |
|
|
| Տեսակ | Գայլ |
| Ենթատեսակ | **Պարագվայական աղվես** |
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Lycalopex gymnocercus

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Պարագվայական աղվեսը** (լատին․՝ Lycalopex gymnocercus) Հարավային Ամերիկայում հանդիպող աղվես է։ Միջին չափսի այս կենդանին ունի նաև Ազարայի աղվես կամ Ազարայի զորրո անվանումը, որը նրան տրվել է բնագետ Ֆելիքս դե Ազարայի պատվին։

Արտաքին բնութագիր
-----------------

### Չափսերը

Պարագվայական աղվեսները ունեն 50-80 սմ մարմնի երկարություն և կշռում են մոտ 2.5-8 կիլոգրամ։ Արուները էգերից իրենց չափսերով ավելի մեծ են ու ծանր։

### Մորթին

Պարագվայական աղվեսները ունեն կարճ և մոխրագույն մորթի։ Այն ունի սև գունավորում հիմնականում պոչի հատվածում և մեջքի կենտրոնական մասում։ Ականջները լայն բացված են և ունեն կարմրավում գունավորում։ Փորի հատվածը ավելի բաց է՝ սպիտակավուն։

Պահվածքը
--------

Պարագվայական աղվեսներ
Պարագվայական աղվեսները հիմնականում ապրում են մենակ։ Բազմանալու ժամանակ նրանք կարող են զույգ կազմել և ապրել միասին մի քանի ամիսների ընթացքում՝ միասին դաստիարակելով և մեծացնելով ձագերին։
Նրանք բույնը հիմնում են քարանձավներում, ծառերի արմատների մոտ կամ այլ կենդանիների լքված բներում։
Պարագվայական աղվեսները որսում են միայնակ, նույնիսկ երբ որ ապրում են զույգերով։ Նրանք նշում են իրենց տարածքը իրենց մեզը թողնելով տեղանքում առկա ծառերի վրա։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ յուրաքանչյուր աղվես իր տրամադրության տակ ունի 260 հեկտար տարածք։

Բազմացումը
----------

Պարագվայական աղվեսները զույգ են կազմում գարնան սկզբին։ Հղիությունը տևում է 55-60 օր և էգ աղվեսը ծնում է իր ձագերին (կարող են լինել մինչև ութը)։ Նրանք ծնվում են բոլորովին անպաշտման՝ կույր և խուլ։ Կարող են բնից դուրս գալ երկու ամսական հասակում։ Ձագերը սկսում են ծնողների հետ որսալ երեք ամսական հասակում։
Էգերը սեռապես հասունանում են մեկ տարեկան հասակում և ձագեր են ունենում տարին մեկ անգամ։
Պարագվայական աղվեսները ապրում են մոտ 14 տարի։

Սնունդը
-------

Պարագվայական աղվեսները ուտում են գրեթե ամեն ինչ՝ մրգեր, բույսեր, միջատներ, կրծողներ, թռչուններ, ընտանի կենդանիներ, ձվեր, երկկենցաղներ, սողուններ և այլն։ Նրանց հիմնական մրցակիցները համարվում են պումաները և փողոցային շները։

Ներկայացող վտանգ
----------------

Չնայած այն փաստին, որ պարագվայական աղվեսը չի համարվում վտանգի տակ գտնվող կենդանի, նրանց շատ հաճախ որսում են մորթու համար։ Կատարվել են աղվեսների որսը կանխարգելող բազմաթիվ գործողություններ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Animal Diversity Web ։ Lycalopex gymnocercus (en)
* NCBI ։ Lycalopex gymnocercus (en)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

 |