LPS կառուցվածք, կողային պոլիսախարիդային օղակներ (О-անտիգեն), կենտրոնական օլիսախարիդ և լիպիդ А
**Լիպոպոլիսախարիդ** (LPS, անգլ.՝ lipopolysaccharide), մակրոմոլեկուլ՝ բաղկացած պոլիսախարիդից, որը կովալենտորեն կապված է լիպիդին՝ գրամ բացասական բակտերիաների արտաքին թաղանթի հիմնական բաղադրիչն է։

Կառուցվածք
----------

Լիպոլիսախարիդների կառուցվածքը ներառում է 3 կովալենտորեն կապված բաղադրիչներ.

* Լիպիդ Ա.
* Կենտրոնական օլիգոսախարիդ
* O- անտիգեն

Լիպիդ A-ն դիսախարիդ է` անսովոր հիդրոքսիմիրիստական ճարպաթթվի մի քանի միացված շղթաներով։ Բակտերիալ բջիջի ոչնչացումից հետո լիպիդ A- ն արտանետվում է արյան մեջ և կարող է առաջացնել ծանր թունավոր ազդեցություն, այդ թվում սեպտիկ ցնցում։ Կենտրոնական օլիգոսախարիդը բաղկացած է անսովոր շաքարներից։ Այն ծառայում է որպես մոլեկուլային կամուրջ և միացնում լիպիդ A- ն O անտիգենին։ Դա էնդոտոքսին է և արյան մեջ թողնելիս, ինչպես նաև լիպիդ A-ն, կարող է առաջացնել թունավորում, մինչև իսկ սեպտիկ ցնցում, չնայած ավելի փոքր չափով, քան լիպիդ A-ն։

O- անտիգենը պոլիսախարիդային շղթա է, որը կցված է կենտրոնական օլիգոսախարիդին։ Լիպոլիսախարիդի այս մասը ենթարկվում է շրջակա միջավայրի ազդեցությանը։ O-անտիգենի կազմը տատանվում է կախված բակտերիաներից։ Որքան երկարեն O- անտիգեն պոլիսախարիդները, այնքան ավելի վատ են հիդրոֆոբիկ հակաբիոտիկները դրանց միջոցով ներթափանցում մանրէային բջիջ։ Լիպոլիսախարիդի այս մասը առավել իմունոգեն է և հեշտությամբ ճանաչվում է ընդունողի իմունային համակարգի կողմից, ինչը և նրա անվան բացատրությունն է։

Գործառույթ
----------

Լիպոպոլիսաքարիդը (LPS, էնդոտոքսին) բոլոր գրամ-բացասական միկրոօրգանիզմների բջջաթաղանթի արտաքին մասի ջերմակայուն բաղադրիչն է։ Այն ապահովում է մանրէների բջիջի կառուցվածքային ամբողջականությունը և պաշտպանում թաղանթը շրջակա միջավայրի ագրեսիվ ազդեցություններից։ Լիպոլիսախարիդի բացասական լիցքը մեծացնում է մանրէների ընդհանուր բացասական լիցքը և կայունացնում դրա թաղանթը։ Շատ հակաբիոտիկներ գործում են լիպոլիսախարիդին վնասելու համար։

Էնդոտոքսին
----------

Հիմնական հոդված՝ Էնդոտոքսին
Էնդոտոքսին տերմինը գիտականի իմաստաբանության մեջ մտել է 1892 թվականին։ Սա էր գրամ-բացասական մանրէների լիպոպոլիսախարիդի լիզատի ջերմակայուն բաղադրիչի անվանումը։ Էնդոտոքսին և լիպոպոլիսախարիդ տերմինները հաճախ օգտագործվել են որպես հոմանիշներ։

Էնդոտոքսինները կարող են փոխազդել մակրոօրգանիզմի տարբեր բջիջների հետ և, կախված դոզայից, պատճառել դրանց վնասը կամ խթանել ֆիզիոլոգիապես ակտիվ նյութերի սինթեզը։ Էնդոտոքսինի գործողության վտանգավոր հետևանքներն են Դիսեմինացված ներանոթային մակարդման համախտանիշով (ԴՆՄ) և էնդոտոքսինային ցնցումներով։ Նախկինում հավատացել են, որ սովորաբար աղիքից պորտալարային երակ մտնող բոլոր էնդոտոքսինները վերացվում են լյարդի ֆիքսված մակրոֆագների համակարգով։ Ներկայումս էնդոտոքսինները հայտնաբերվել են գործնականում առողջ մարդկանց համակարգային շրջանառության մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Rietschel E. T. Kirikae T. Schade F. U. Mamat U. Schmidt G. Loppnow H. Ulmer A. J. Zähringer U. Seydel U. Di Padova F.* Bacterial endotoxin: molecular relationships of structure to activity and function(անգլ.) // *The FASEB Journal* : journal. — Federation of American Societies for Experimental Biology, 1994. — Т. 8. — № 2. — С. 217—225. — PMID 8119492.
2. ↑  ПЕТРУХИНА, Н.Н.; ГОЛУБЕВА, М.А.; МАКСИМОВ, А.Л. (2019-06). «ПОЛУЧЕНИЕ И ПРИМЕНЕНИЕ ГИДРИРОВАННЫХ ПОЛИМЕРОВ (ОБЗОР)». *Журнал прикладной химии*. **92** (6): 683–702. doi:10.1134/s004446181906001x. ISSN 0044-4618.

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Wexler H. Oppenheim J. D.* Isolation, characterization, and biological properties of an endotoxin-like material from the gram-positive organism Listeria monocytogenes(անգլ.) // *Infection and Immunity* : journal. — 1979. — Т. 23. — № 3. — С. 845—857. — PMID 110684.
* «MeSH Browser». *meshb.nlm.nih.gov*. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 19-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լիպոպոլիսախարիդ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Foundational Model of Anatomy · KEGG |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778754761 |

 |