recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ավել Ենուկիձե** ( վրաց.՝ აბელ ენუქიძე, ռուս.՝ Авель Сафронович Енукидзе, կուսակցական ծածկանունները` **Ավել, Աբդուլ, Զոլոտայա ռիբկա**, մայիսի 7 (19) 1877, գյուղ Ցխադիս (Քութայիսի նահանգում)- հոկտեմբերի 30, 1937, Մոսկվա), վրաց բոլշևիկ հեղափոխական («հին բոլշևիկ»), խորհրդային քաղաքական գործիչ։ ԽՄԿԿ անդամ (1898), ՌՍԴԲԿ Բաքվի կոմիտեի անդամ (1900)։

Մասնակցել է «Նինա» ընդհատակյա տպարանի հիմնադրմանն ու աշխատանքներին։ Կուսակցական գործունեությամբ է զբաղվել Բաքվում, Դոնի Ռոստովում, Մոսկվայում, Պետերբուրգում։ Բազմիցս ձերբակալվել է։ Փետրվարյան հեղափոխության (1917) ժամանակ մասնակցել է Պետրոգրադի զորքերի ելույթներին։ 1917 թվականի հունիսին ընտրվել է Պետրոգրադի խորհրդի գործադիր կոմիտեի անդամ։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո մինչև 1918 թվականի հոկտեմբերը եղել է Համառուսաստանյան ԿԳԿ-ի զինվորական բաժնի վարիչ, 1918 թվականի հոկտեմբերից՝ Համառուսաստանյան ԿԳԿ-ի նախագահության անդամ և քարտուղար, ԽՍՀՄ Խորհուրդների 1-ին համագումարից (1922 թվականի դեկտեմբեր) սկսած՝ ԽՍՀՄ ԿԳԿ նախագահության անդամ և քարտուղար։

Գնդակահարվել է խորհրդային բռնաճնշումների շրջանում՝ 1937 թվականին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 518)։*  |
**Կաստելյար ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de Castellar), 13-րդ դարի ամրոց, որը գտնվում է Կաստելյար դե Ֆրոնտերայում` Անդալուզիա, Իսպանիա։

Նկարագրություն
--------------

Կաստելլյար դե լա Ֆրոնտերան գտնվում է Ջիբրալթարի կենտրոնում` հարավարևելյան նահանգ Կադիսում։ Այն բաղկացած է երեք բնակավայրերից` Ալմորայմա, Պուեբլո Նուեվո դե Կաստիլլո և Կաստելլյար դե լա Ֆրոնտերայից(Կաստելլյար Վյեխո)։ Ալմորայման շատ մոտ է դե Պուեբլո Նուեվո դե Կաստելլյարին։
Նա գտնվում է նույն անունով հայտնի ընկերությունում և պաշտպանության նախարարության կողմից վերահսկողություն է սահմանված ինչպես շրջակա միջավայրի, այնպես էլ երկաթուղային կայարանի վրա։ Գրեթե կիլոմետրից ավել հեռավորության վրա գտնվում է Կաստելլյար Նուեվոն երիտասարդ ու ժամանակակից քաղաքը` սպիտակ ճակատամասերով պատշգամբներով` ծաղիկներով զարդարված։ Կառուցվել է 60-ական թվականներին` 1971 թվականին առաջ բերելով ամենազանգվածային անցումը հին Կաստելլյարից դեպի նորը։ Կաստելլյար Վյեխոն կառուցվել է քարքարոտ հրվանդանի վրա` պահպանելով ծովի մակարդակից 248 մետր բարձրության վրա գտնվող մավրիտանական ամրոցի տեսքը` մուտքը դեպի բերդ-ամրոց` Կաստելլյար դե Ֆրոնտերա (1963 թվականի գեղարվեստական պատմական հուշարձան)։ Իսլամական անցյալի շունչը ներծծված է սպիտակ պատերում և կենդանի բնության մեջ։ Զբոսանքը ոլորուն փողոցներով` դեկորատիվ բուսականությամբ զարդարված, միանում է Անդալուզիայի պատմական և հին ավանդույթների հետ։ Կաստելլյար բերդը ապահովում է կանաչ բնության հետ լիակատար շփման երազանքը։ Այստեղ մենք կարող ենք շնչել թարմ, մաքուր օդը, մեզ զգալ զարմանալի բնության մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Información del Parque Natural Los Alcornocales en el Castillo de Castellar

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Կաստելյարի ամրոց Վիքիպահեստում |

* Castillo de Castellar Viejo Archived 2012-06-07 at the Wayback Machine.

Պատկերասրահ
-----------

Կաստելլյար դե լա Ֆրոնտերա
Կաստելյար
Կաստիլո դե Կաստելյար
Կստիլո դե Կաստելյար
**Սիլվեր Սփրինգ** (անգլ.՝ Silver Spring), վիճակագրորեն մեկուսացված տարածք Մոնտգոմերի շրջանում, Մերիլենդ, ԱՄՆ։ 2000 թվականին բնակչությունը կազմել է 71 452 մարդ, ինչը այս տարածքը դարձնում է Մերիլենդում բնակվողների թվով չորրորդը, Բալթիմորից, Կոլումբիայից, Ջերմանտաունից հետո։

Սիլվեր Սփրինգի հարավային ամենահին և ամենաուրբանիզացված հատվածը ամենամեծ գործարար կենտրոնն է Վաշինգտոնի ամենահյուսիսային կետում, Կոլումբիա շրջան։ 2004 թվականի տվյալներով այդ գործարար կենտրոնում է գտնվում 673 986 մ2 գրասենյակային տարածք, 5216 բնակարան, 7,1 հա զբոսայգիներ։ Այժմ տարածքը զարգանում է. կառուցվել են խոշոր բնակելի, առևտրային և գործնական շենքեր։

1840 թվականին Ֆրենսիս Պրեստոն Բլերը դստեր` Էլիզաբեթի հետ, փայլարի ելքով աղբյուր են հայտնաբերել ժամանակակից Ակորն այգու մակերեսին, Նյուել սթրիթի և Ինստ վեստ խայվերի հատման կետում։

Արդյունքում նա գնել է մերձական հողերը և ամառանոց կառուցել, որը անվանել է «Արծաթե աղբյուր»։

Սիլվեր Սփրինգը անվանումը ստացել է հենց այդ տնից։

Պատմություն
-----------

Առաջին քաղաքային շինությունները հայտնվել են 1887 թվականին, երբ Սելինա Ուիլսոնը իր ֆերման հողամասերի է կիսել 5 և 10 ակրով` ժամանակակից Կոլսվիլ ռոուդ և Բրուկվիլ ռոուդ։

Տես նաև
-------

* Մոնտգոմերի շրջան (Մերիլենդ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *United States. Bureau of the Census* 2018 U.S. Gazetteer Files — Washington, D.C.: U.S. Census Bureau, 2018.
2. ↑  Geographic Names Information System
3. ↑  2020 United States Census / United States Census Bureau
4. 1 2
5. 1 2 3 4 5 6
6. ↑  *McCoy, Jerry A.* Historic Silver Spring. — Silver Spring, Md.: Arcadia Publishing, 2005. — P. 26–32. — ISBN 0-7385-4188-5
| **՞**Աշնանացանի բվիկ |
| --- |
| Աշնանացանի բվիկ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Հոդվածոտանիներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Բվիկներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ |  **Աշնանացանի բվիկ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Ailuropoda melanoleuca  ,

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Աշնանացանի բվիկ** (Agrotis segetum, Euxoa segetum, Schiff), բվիկների ընտանիքի թիթեռ։ Առջևի թևերն ունեն բաց գորշագույևից սև, հետևինները՝ սպիտակ գուևավորում։ Թևերի երկարությունը բացված վիճակում 4-4,5-սմ է։ Աշնանացանի բվիկի թրթուրների (*աշնանացանի որդ*) երկարություևը մինչև 5,2 սմ Է։ Դրաևք ունեն յուղային փայլ, ապրում են հողում և սնվում գյուղատնտեսական բույսերի արմատներով, արմատավզիկներով, ցողունևերով։ Աշնանացանի բվիկի թրթուրները վնասում են հացահատիկային (*հատկապես աշնանացան*), բանջարաբոստանային, տեխնիկական բույսերին և մատղաշ տնկարկներին։

Տարածված է Հայաստանի բոլոր շրջաևևերում։ Պայքարի միջոցներն են՝ սերմերի ևախացանքային փոշեպատումը հեքսաքլորանով, մոլախոտերի ոչնչացումը, ցանքերի սրսկումը սևիևի 0,3-0,5 տոկոսանոց լուծույթով, թիթեռների ոչնչացումը լուսաթակարդներով։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական · Նոր |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780512816 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 486)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խալտուրինի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Խալտուրինի փողոց** (ռուս.՝ Улица Халтурина), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Անվանվել է ռուս բանվոր հեղափոխական Ստեպան Նիկոլաևիչ Խալտուրինի (1856-1882) պատվին։ Սկիզբ է առնում Վոկզալնայա փողոցից և ավարտվում Տիխի նրբանցքի հետ հատումով։ Երկարությունը 250 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Խալտուրինի փողոցը սկսվում է Վոկզալնայա փողոցից, հասնում է Գնիլուշա գետի, շարունակվում նրան զուգահեռ և ավարտվում Տիխի նրբանցքի հետ հատումով։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 250 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 12 շինություն և բոլորը՝ ձախ կողմում (կենտ համարներ)։

Խալտուրինի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346359։

Փողոցն անվանվել է ռուս բանվոր հեղափոխական Ստեպան Նիկոլաևիչ Խալտուրինի (1856-1882) պատվին։ 1880 թվականի փետրվարին Ձմեռային պալատում նա անհաջող մահափորձ է կատարել կայսր Ալեքսանդր II-ի դեմ։ Ն. Ժելվակովի հետ նախապատրաստել է զինվորական դատախազ Ստրելնիկովի սպանությունը։ Մահապատժի է ենթարկվել 1882 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 4, էջ 707»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Халтурина в Красном Сулине
* Подробная карта улица Халтурина, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Улица Халтурина, г. Красный Сулин, р-н Красносулинский на карте Ростовской области(չաշխատող հղում)
Արտեմիս աստվածուհու արձանիկ, պահվում է Անդրոսի պատմության թանգարանում։
**Անդրոս** (հին հունարեն՝ Ἄνδρος), հին հունական հնագույն քաղաք-պետություն (կամ ինչպես ընդունված է անվանել՝ պոլիս) Եգեյան ծովում գտնվող համանուն կղզու վրա։ Հնուց ի վեր պոլիսը կոչվել է կղզու անունով, որն էլ իր հերթին ըստ ավանույթի անվանվել է Ռադամանտուսի կողմից ուղարկված գաղութարարի՝ Անդրիոսի պատվին։ Դեռևս վաղնջական ժամանակներում կղզին բնակեցվել է մայրցամաքային Հունաստանից եկած հոնիացիներով՝ դառնալով միջերկրածովյան առևտրի կարևորագույն հանգույց։ Այնուամենայնիվ, Անդրոսը ունեցել է սակավ կապեր մայրցամաքային Հունաստանի պոլիսների հետ։

Պարսիկների Հունաստան ներխուժումից առաջ Անդրոսի բանակը ստիպված է լինում միանալ Քսերքսես I-ի նավատորմին, որոնք էլ միասին մ․թ․ա․ 480 թվականի ներխուժում են Բալկանյան թերակղզի։ Այնուամենայնիվ, պարսից նվաճողները պարտություն են կրում, իսկ հույն զորավար, Մարաթոնի ճակատամարտի հերոս Թեմիստոկլեսը գալով Անդրոս պատիժներ է սահմանում վերջիններիս նկատմամբ։ Տեղի բնակիչները հրաժարվում են փոխհատուցում վճարել, որից հետո էլ հույն զորավարը փորձում է պաշարել քաղաքը, որը նրան չի հաջողվում։

Քաղաքը տեղակայված է կղզու արևմտյան ափին՝ լեռան ստորոտին։ Ըստ Քսենոփոնի հավաստման՝ Անդրոսը հնում երբևիցե չի ունեցել նավահանգիստ։ Ներկայումս հնագետներն ու հետազոտողները ժամանակակից Պալայոպոլի քաղաքի տարածքում հայտնաբերել են Անդրոս քաղաք-պետության ավերակները։ Հայտնի է, որ Անդրոսը հունական աշխարհում հայտնի է եղել իր գինեգործական արտադրությամբ, իսկ հին հույների խաղողագործության և հյուրասիրության աստված Դիոնիսոսը եղել է վերջիններիս հովանավորը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Mogens Herman Hansen & Thomas Heine Nielsen (2004)։ «The Aegean»։ *An inventory of archaic and classical poleis*։ New York: Oxford University Press։ էջեր 736-737։ ISBN 0-19-814099-1
2. ↑  Richard Talbert, ed. (2000). Barrington Atlas of the Greek and Roman World. Princeton University Press. p. 60, and directory notes accompanying.
**Հյուսիսային երկիր**, կղզեխումբ Կարայի և Լապտևների ծովերի սահմանագծում, Թայմիր թերակղզուց հյուսիս, որից բաժանվում է Վիլկիցկու նեղուցով։ Մտնում է Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոյարսկի երկրամասի Թայմիրի (Դոլգանո-Նենեցական) ինքնավար օկրուգի մեջ։ Տարածությունը մոտ 37 հզ կմ2 է։

Աշխարհագրություն
----------------

Թայմիր-Հյուսիսային երկիր ծալքավոր մարզի մի մասն է։ Ռելիեֆում գերակշռում են հարթավայրերը։ Սառցադաշտային գմբեթները հասնում են 965 մ բարձրության։ Կլիման արկտիկական է։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը –28 °C-ից մինչև –30 °C է, նվազագույնը՝ –50 °C, հուլիսինը՝ –0, 5 °C-ից մինչև –1, 6 °C։ Տարեկան տեղումները՝ 150–200 մմ է, (ծովում), 400–550 մմ (բարձրություններում)։ Սառցադաշտերը գրավում են 17472 կմ2 տարածություն։ Հալոցքի ջրերով սնվում են կղզիների բազմաթիվ գետեր։ Բնորոշ են արկտիկական և անտարկտիկական անապատային լանդշաֆտները։ Հյուսիսային երկիրը հայտնաբերել է Բ. Վիլկիցկու արշավախումբը 1913 թվականին։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Նոր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4398586-5 · LCCN: sh85120451 · VIAF: 236541134 · WorldCat VIAF: 236541134 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 446)։*  |
Փոխանակման բուֆերի հրամաններ
**Կտրել, պատճենել, փակցնել** (անգլ.՝ cut, copy, paste), գործառույթների համալիր, որը նախատեսված է օպերացիոն համակարգի ժամանակավոր շտեմարանի (անգլ.՝ clipboard) հետ աշխատելու համար։ Պատճենել և տեղափոխել այլ տեղ հնարավոր է ոչ միայն տեքստի և պատկերների հատվածներ այլև նիշքեր ամբողջությամբ։ Այս ամբողջը կատարվում է երեք գործողությամբ։ 

* **կտրել** (անգլ.՝ cut), ընտրված հատվածը տեղադրում է ժամանակավոր շտեմարան և միաժամանակ հեռացնում է այն փաստաթղթից։
* **պատճենել** (անգլ.՝ copy), հատվածը տեղադրում է ժամանակավոր շտեմարան և փաստաթուղթը թողնում է անփոփոխ։
* **փակցնել** (անգլ.՝ paste), ժամանակավոր շտեմարանում գտնվող ընտրված հատվածը տեղադրում է ընթացիկ փաստաթղթում։

Տվյալ գործառույթները ստեղներով կառավարելու համար ընդունված են հետևյալ ստանդարտները՝

* X

, կտրել,

* C

, պատճենել,

* V

, փակցնել։

Մշակութային ազդեցություն
------------------------

Ctrl-C, Ctrl-V
Համակարգիչների տարածման շնորհիվ օգտվողները հաճախ սկսեցին գրել տեքստեր, մեխանիկորեն միավորելով մեջբերումներ մեկ կամ մի քանի աղբյուրներից, երբեմն նույնիսկ առանց խմբագրման։ Արդյունքում տեքստը սովորաբար պարունակում էր տրամաբանական «ցատկոտումներ», որի արդյունքում տեքստը դառնում է անհետաքրքիր ու անտրամաբանական (բացառությամբ, եթե տեքստը ամբողջությամբ պատճենահանված է)։ Այս մեթոդը «արհամարհականորեն» կոչվում է «քոփի փասթ», «քոփի պեսթ» կամ «քոփի» (գործընթացը «քոփի-փասթինգ»)։

Պատմություն
-----------

Պլանշետ-նոթատետր (անգլ.՝ clipboard)
Անգլերեն բառը cut («կտրել») և paste («փակցնել») նմանեցվում է թղթից մկրատով կտրելու և մեկ այլ տեղ փակցնելու գործընթացին։ Գործիքը պատկերվում է մկրատի տեսքով։ Հին սերնդի համակարգիչների ինտերֆեյսում մկրատը պատկերվում էր ամբողջ թղթի երկարության չափով։ Հաջորդ սերնդի համակարգիչներում տեղակայված էին տառերի տպագրական տերմինալներ:Տեքստային խմբագրիչները հնարավորություն են տվել տեքստի հետ կատարել պատճենման և տեղափոխման գործողություններ. `cp` և `mv`, երբեմն փոխանակման բուֆերի միջոցով։ Իսկ QED տեքստային խմբագրիչը այդ գործողությունն իրականացնում էր այլընտրանքային ճանապարհով։ Այստեղ կուրսորի միջոցով կարելի է ընտրել փոփոխման ենթակա տեքստի հատվածը, ստեղնաշարի համապատասխան ստեղների միջոցով իրականացնել գործողությունները։

Գրականություն
-------------

* Ա.Ս.Կոլոև, հղում=, Սանկտ-Պետերբուրգի համալսարանի պարբերական, Սերիա 9։ Բանասիրություն, Արևելագիտություն, Ժուռնալիստիկա, 2012 , էջ 221—226
* *Лазуткина Е. В.* Новостные ресурсы Интернета: копирование информации и основные методы защиты публикации // *Вестник Волгоградского государственного университета. Серия 8: Литературоведение. Журналистика*. — 2014. — № 1 (13). — С. 69—76.
* *Ерёменко Т. В. Меркулова О. Г.* Актуальные проблемы информационной этики в научной деятельности российских вузов (по материалам экспертных интервью) // *Науковедение*. — 2015. — В. 5 (30). — № 7.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Миссионерская Церковь Копимизма
2. ↑  Документация по QED Archived 2011-10-06 at the Wayback Machine.(անգլ.)
**Բեկթաբեկյաններ**, Բեգթաբեգյաններ, հայ իշխանական տոհմ Վրաստանում։

Պատմություն
-----------

Բեկթաբեկյանները իշխանական տիտղոսը ստացել են 1685-ին, վրաց Գեորգի XI թագավորից (1676–88)։ Բեկթաբեկյանների ժառանգական տիրույթըն էր Վաղա գյուղը՝ Գորի քաղաքի մոտ։ Բեկթաբեկյանները նշանակալից դեր են խաղացել Վրաստանի XVII –XIX դդ․ պետական ու մշակութային կյանքում՝ վրացական արքունիքում ժառանգաբար վարելով մդիվանների (արքունի քարտուղարների) պաշտոնը։ Հերակլ II-ի օրոք (1747–98) Բեկթաբեկյաններից Սուլխանը վրաց պետության մդիվանբեկին էր, իսկ Սոլոմոնը՝ պետական գանձապահը (մոլարեթուխուցեսի)։ Վրաց մշակույթի պատմության մեջ այս տոհմից որոշակի հետք է թողել Բեգթաբեգը, որը համարվել է XVII դ․ վերջի և XVIII ղ․ սկզբի նշանավոր բանաստեղծներից և նկարիչներից մեկը։ Հայտնի են «Ընձենավորի» նրա պատկերազարդումները։ Բեկթաբեկյանների տոհմական գերեզմանատունը գտնվել է Վաղա գյուղի հայկական եկեղեցու բակում։ XVIII դ․ Մարտիրոսյաներ տոհմի մի ճյուղը հանդես է եկել Բեգթաբեգյան տոհմանունով։

Գրականություն
-------------

* Меликсет-Беков Л․ М․, Усыпальница кн․ Бегтабеговых, Тифлис, 1914;
* Мурадян П․ М․, Армяногрузинские литературные взаимоотношения в XVIII в․, Е․, 1966․

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 379)։*  |
**Վազիանի** (վրաց.՝ ვაზიანი, մինչև 1945 թվականը՝ Դամպալո), գյուղ Վրաստանի Մցխեթ-Մթիանեթ մարզի Մցխեթի մունիցիպալիտետում, Քսանի գետի ձախ ափին, Մցխեթ քաղաքից 29 կմ հեռավորության և ծովի մակարդակից 580 մ բարձրության վրա։

Բնակչությունը
-------------

Համաձայն 2002 թվականի տվյալների, գյուղն ուներ 590 բնակիչ, հիմնականում վրացիներ, իսկ 2014 թվականին, այնտեղ ապրում էր 526 մարդ։

Պատմական հուշարձաններ
---------------------

Վազիանիից հյուսիս-արևելք պահպանվել է ուշ միջնադարյան գյուղատեղի՝ գմբեթավոր եկեղեցով և հայերեն ու վրացերեն տապանագրերով, շիրմաքարերով գերեզմանատեղի։ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին (ժողովրդական հորջորջումը՝ Զումբիանի) կառուցվել է 1691 թվականին, ներսից խաչաձև, արտաքուստ ուղղանկյուն, գմբեթավոր կառույց է, արևելյան մասում` կիսաշրջանաձև խորանով։ Շինված է աղյուսից, սակայն պատերի շարվածքում կան նաև գետաքարից շարքեր։ Մուտքերը երկուսն են՝ արևմուտքից և հյուսիսից։ Գլանաձև հիմքի վրա բարձրացող գմբեթի ութանիստ թմբուկի նիստը մշակված է կամարաշարով։ Թմբուկի յուրաքանչյուր նիստում նեղ և բավական բարձր լուսամուտներ են։ Արևելյան ճակատը և հարավային պատի արևելյան հատվածը զարդարված են սեղանաձև կտրվածքով «հայկական» խորշերով։ Արտաքին հարդարանքի ուշագրավ տարրերից են արևմտյան ճակատին ագուցված հայերեն արձանագրություններով խաչքարերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014»։ საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური։ ნოემბერი 2014։ Վերցված է 7 ნოემბერი, 2016
2. ↑  Ethnic composition of Georgia 2014


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 226)։*  |
**Անթոուսա** (հուն․՝ Ανθούσα), քաղաքամերձ ավան Հունաստանի Հանրապետության արևելքում՝ Ատտիկեի պերիֆերիայի Արևելյան Ատտիկե նոմոսում։

2011 թվականի տեղական կառավարության մարմինների ռեֆորմներից հետո Անթաուսան Պալլինիի մաս է կազմում։

Աշխարհագրություն
----------------

Բնակավայրը գտնվում է Հունաստանի արևելքում։ Տեղակայված է Աթենքի կանտուրբացիայի արևելյան հատվածում՝ ծովի մակարդակից 300 մետր բարձրության վրա։ Այն գտնվում է Պալլինից 3 կմ հյուսիս, Պենտելիից 2 կմ հարավ և Հունաստանի մայրաքաղաք Աթենքի կենտրոնից 14 կմ հյուսիս-արևելք։

Բնակչություն
------------

Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի՝ քաղաքամերձ ավանի բնակչությունը կազմում է 2,132 մարդ, հիմնականում՝ հույներ։

| Year | Գյուղական բնակչություն | Բնակչություն |
| --- | --- | --- |
| 1981 | 577 | - |
| 1991 | 2,787 | 3,020 |
| 2001 | - | 3,024 |
| 2011 | - | 2,132 |

Տես նաև
-------

* Արևելյան Ատտիկե
* Պալլին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Kallikratis law Archived 2017-04-27 at the Wayback Machine. Greece Ministry of Interior (հուն.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ճամփորդական ուղեցույց

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Խոսուն անուններ**, որոշակի գեղարվեստական նպատակներով հորինված անուններ են, որոնք հիմնականում հանդիպում են երգիծական ստեղծագործություններում։

Խոսուն անունների, մականունների, ազգանունների, նաև տեղանունների միջոցով հեղինակը բնութագրում է իր հերոսներին, նրանց արտաքինը, բնավորությունը, իր վերաբերմունքն է արտահայտում նրանց նկատմամբ և այլն։ Նշենք Ֆրանսուա Ռաբլեի, Սերվանտեսի, Շերիդանի, Միխայիլ Բուլգակովի, Նիկոլայ Գոգոլի, Սալտիկով-Շչեդրինի, հայ գրողներից՝ Եղիշե Չարենցի, Դերենիկ Դեմիրճյանի, Երվանդ Օտյանի ևն ստեղծագործությունները, որտեղ շատ են խոսուն անձնանուններն ու տեղանունները։

Օրինակ՝ Չարենցի «Երկիր Նաիրի» վիպակի խոսուն անուններից են Մեռելի Ենոք, Բոչկա Նիկոլայ, Տելեֆոն Սեթո, Մազութի Համո և այլն։

Խոսուն անունների թարգմանությունը բավականին բարդ խնդիր է. դրա մասին հաճախ է նշվում թարգմանության տեսության մեջ։ Բայց միանշանակ է, որ դրանք պետք է ոչ թե գրադարձվեն ու տառադարձվեն, ինչպես ընդունված է սովորական հատուկ անունների դեպքում, այլ թարգմանվեն։

Գրականություն
-------------

* Бархударов Л. Язык и перевод. М. 1974, էջ 139. (ռուս.)
* Виноградов В.С, Лексические вопросы перевода художественной прозы. М. 1978. (ռուս.)
* Влахов С. Флорин С. Непереводимое в переводе. М.1983. (ռուս.)
* Ռ.Սաքապետոյան, «Երգիծանքի լեզվական միջոցները «Երկիր Նաիրի» վեպում»։ Չարենցյան ընթերցումներ, 3,1977։
* Հ.Հարությունյան, Գեղարվեստական խոսք։ Եր. 1986, էջ 100-101։
* Քամալյան Ա. «Խոսուն անունների թարգմանությունը», Բանբեր Երևանի համալսարանի, եր. 2007, N3 (123), էջ 179-185։
**ԲայԱլեքս** (անգլ.՝ *ByeAlex*, իրական անունը՝ *Ալեքս Մարտա*, հունիսի 6, 1984(1984-06-06), Կիշվարդա, Սաբոլճ-Սատմար-Բերեգ շրջան, Հունգարիա), հունգարացի երգիչ, ով 2013 թվականին «Kedvesem» երգով ներկայացրել է Հունգարիան Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթում։

Կենսագրություն
--------------

Ալեքս Մարտան ծնվել է 1984 թվականի հունիսի 6-ին Կիշվարդում, Հունգարիա։ Նա իր նախնական կրթությունը ստացել է Ֆենեշլիտկե գյուղի միջնակարգ դպրոցում, որից հետո սովորել է Միշկոլցի համալսարանի փիլիսոփայության բաժնում։

Ալեքսը երաժշտությամբ սկսել է հետաքրքրվել երիտասարդ տարիքում ստեղծելով տարբեր երգերի ռեմիքսներ, սակայն իր երաժշտական գործնեությունը սկսել է 2012 թվականից՝ թողարկելով իր առաջին սինգլը, որը կոչվում է «Csókolom»: 2013 թվականի մարտին նա «Kedvesem» մասնակցում է Եվրատեսիլի Հունգարիայի ազգային ընտրությանը և ճանաչվում է հաղթող՝ հնարավորություն ստանալով ներկայացնելու Հունգարիան Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթում։ Մայիսի 16-ին մասնակցելով Եվրատեսիլի երկրորդ կիսաեզրափակչին անցնում է եզրափակիչ և մայիսի 18-ին մրցույթի եզրափակչում զբաղեցնում է 10-րդ հորիզոնականը։

Սկավառակագրություն
------------------

### Սինգլներ

* «Csókolom!» (2012)
* «Messziről» (2012)
* «Láttamoztam» (2012)
* «Kedvesem» (2012)

### Դուետներ

* «Te vagy» - Ջոն դը Վալիանտ (2012)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բրեյ Մարկո։ «Դա ByeAlex-ն է Հունգարիայի համար»։ *ԵՀՄ*։ Վերցված է 2013, մարտի 3


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Deezer · Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Discogs · MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0004 6258 8946 · LCCN: n2017042809 · VIAF: 22150083868214942498 · WorldCat VIAF: 22150083868214942498 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
ԲայԱլեքս |
| --- |
|  |
| Սինգլներ | *Láttamoztam* • *Csókolom!* • *Messziről* • *Kedvesem* |
|  |
| Դուետներ | *Te vagy* |
|  |
| Առնչվող հոդվածներ | *Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթ* |

 |
**Մահթումկուլի Ֆրագիի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Махтумкули Фраги), հուշարձան Ռուսաստանի Աստրախան քաղաքում։ Նվիրված է թուրքմեն բանաստեղծ, մտածող, փիլիսոփա, թուրքմենական գրականության դասական Մահթումկուլի Ֆրագիին (1733-1783)։ Տեղադրվել է 2009 թվականին՝ Լենինյան շրջանում՝ Աստրախանի պետական համալսարանի դիմաց գտնվող «Ուսանողական» պուրակում։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը տեղադրվել է Աստրախանի մարզի նահանգապետ Ալեքսանդր Ժիլկինի առաջարկով։ Հուշարձանի հեղինակն է թուրքմեն հայտնի քանդակագործ Սարագթ Բաբաևը։ Հուշարձանը նվեր է Աստրախան քաղաքին։ Հուշարձանը բացվել է 2009 թվականի մայիսի 15-ին, Աստրախանի մարզի նահանգապետ Ալեքսանդր Ժիլկինի, Թուրքմենստանի մշակույթի նախարար Գուլմիրաթ Միրադովի գլխավորած պատվիրակության, ինչպես նաև թուրքմենական համանքի ներկայացուցիչների մասնակցությամբ։

Մաքթումկուլի Ֆրագին 18-րդ դարի թուրքմեն բանաստեղծ է, մտածող, փիլիսոփա և թուրքմենական գրականության դասական։ Մահթումկուլիի կյանքի մասին տեղեկությունները շատ սուղ են։ Միակ աղբյուրը ժողովրդական ավանդություններն ու նրա իսկ բանաստեղծություններն են։ Թուրքմենստանում նրան պաշտում են նույն կերպ, ինչպես Ալեքսանդր Պուշկինին Ռուսաստանում։ Հենց այդ պատճառով է, որ Մահթումկուլիի հուշարձանը տեղադրվել է այս քաղաքում, քանի որ Աստրախանում է ապրում Ռուսաստանում թուրքմենական խոշորագույն համայնքներից մեկը։

Սա Թուրքմենստանի ամենահարգված բանաստեղծի ու մտածողի երկրորդ հուշարձանն է Ռուսաստանում։ Առաջին հուշարձանը բացվել է 2008 թվականի մայիսին Ռուսաստանի Դաշնության Ստավրոպոլի երկրամասի Բլագոդարնենսկի շրջանի Էդելբայ թուրքմենական գյուղում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Памятник Махтумкули откроют в Астрахани будущей весной
2. ↑  В Астрахани будет установлен памятник классику туркменской литературы Махтумкули Фраги
3. ↑  Памятник туркменскому поэту Махтумкули откроют в Астрахани 15 мая
4. ↑  Памятник Махтумкули откроется в Астрахани в мае
5. 1 2  В Астрахани торжественно открыт памятник туркменскому поэту Махтумкули
6. 1 2  «Памятник Махтумкули (Астрахань)»
7. ↑  Մահթումկուլի (1983)։ *Հատընտրիր*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ 3-4
**Հաճընը և հայկական կոտորածները** (անգլ.՝ Hadjin and the Armenian Massacres), Ռոուզ Լամբերթի (անգլ.՝ Rose Lambert) 1911 թվականին տպագրված գիրքն է։

Հեղինակ
-------

Ռոուզ Լամբերթն ամերիկյան միսիոներուհի էր, Հաճըն քաղաքի որբանոցի աշխատակից։ Նա դարձել է 1909 թվականի Կիլիկիայում հայերի կոտորածների ականատես և հսկայական աշխատանք կատարել աղետի մեջ գտնվող կիլիկիահայությանն աջակցելու հարցում։ Պատահական չէ, որ նրան անվանել են «պահապան հրեշտակ»։ Նրա «Հաճընը և հայերի կոտորածները» աշխատանքն ունի չափազանց կարևոր նշանակություն բախտորոշ այդ իրադարձությունների ուսումնասիրման համար։

Բովանդակություն
---------------

Աշխատանքը բաղակացած է յոթ գլխից։ Նա նախ նկարագրում է քաղաքը՝ նշելով որ Հաճընը 20000 բնակչություն ունեցող հայկական քաղաք էր։ Այնուհետև ցույց է տալիս, թե ինչպես Երիտթուրքական հեղաշրջման հետևած ոգևորությունը շատ արագ անհետանում է։ Նա ներկայացնում է 1909 թվականի եղերական իրադարձությունները, Հաճընի և Կիլիկիայի այլ շրջանների հայության ողբերգական ճակատագիրը։ Այսպես, թե ինչ տեղի ունեցավ թուրքական զորքի հայտնվելուց հետո, Լամբերթը գրում է՝

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Հազիվ գունդը (թուրքական) ժամանեց, երբ մեզ լուրեր հասան հարթավայրում սարսափելի կոտորածի մասին։ Շատ քրիստոնեական գյուղեր ոչնչացվեցին, և ոչ մի հայ կենդանի չմնաց...։ |  |

Նրա կողմից դեպքերի նկարագրությունները շատ կենդանի են և լիակատար պատկերացում են տալիս դրանց մասին։ Ներկայացնելով տեղահանվածների վիճակը, նա գրում է՝ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Այրիներն ու որբերը հարյուրներով գալիս էին Հաճըն և շրջակա գյուղեր` զրկված հարազատներից, որոնց հարազատներից շատերին գազանաբար սպանել էին իրենց աչքի առաջ։ Նրանք չքավոր էին, թալանված, հիվանդ և անճանաչելիության աստիճանի գունատ։ Այդ նրանք էին` մայրերը, կանայք, քույրերը և դուստրերը այն երեք հազար տղամարդկանց, որոնք սպանվել էին հարթավայրում։ |  |

Լամբերթի նկարագրություններից ոչ պակաս կարևոր են գրքում տեղ գտած բազմաթիվ լուսանկարները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տեղեկություն գրքի մասին armenianhouse.org կայքում
2. ↑  Poghosyan H. P. (1942)։ *Hachěni ěndhanur patmutʻiwně ew shrjankay gōzan-taghi giwgherě*։ Bozart Press
3. ↑  Նյութեր Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտից
4. ↑  Rose Lambert, Hadjin and the Armenian Massacres, New York, 1911
5. ↑  Լուսանկարների ցանկը
**Մահիկ և երկաթյա խաչ** (անգլ.՝ Crescent and Iron Cross), Էդվարդ Ֆրեդերիկ Բենսոնի 1918 թվականին Լոնդոնում հրատարակած գիրքն է, որտեղ անդրադարձել է քրիստոնյաների վիճակին Օսմանյան կայսրությունում։ Աշխատանքը լույս է տեսել Առաջին համաշխարհային պատերազմի վերջում և բավական լայն արձագանք է ունեցել։

Բովանդակություն
---------------

Աշխատությունը բաղկացած է յոթ գլխից և ամբողջությամբ նվիրված Է Օսմանյան կայսրության, մեծ տերությունների և հպատակ քրիստոնյա ժողովուրդների դրության հետ կապված հարցերի լուսաբանմանը։ Բենսոնի գիրքն անդրադառնում է Հայոց ցեղասպանության գործում Գերմանիայի մեղսակցության խնդրին։ Աշխատության երրորդ գլուխը կրում է «Հայկական հարցի վերջը» վերտառությունը։ Հեղինակն առանձին-առանձին անդրադառնում է Մուշում, Բիթլիսում, Էրզրումում և այլ բնակավայրերում հայերի կոտորածներին, երիտթուրքերի ծրագրային դրույթներին, նրանց պարագլուխների հայտարարություններին, որոշումներին և քայլերին։

Հեղինակ
-------

Էդվարդ Ֆրեդերիկ Բենսոն (1867-1940) - անգլիացի գրող է, բազմաթիվ գեղարվեստական և գիտահանրամատչելի գրքերի հեղինակ։ Քենտրբերի արքեպիսկոպոս Էդվարդ Ուայթ Բենսոնի որդին է։

Քաղվածքներ գրքից
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մոտ վաթսուն տարի առաջ նրանք (հայերը) հաշվվում էին շուրջ 4.000.000… Նրանցից 2.500.000-ը ցրված էին Թուրքիայի գյուղերում և քաղաքներում… Այսօր հայ ժողովրդի արական մասը գործնականում դադարել է գոյություն ունենալուց… Թուրքիզմը սկզբում Աբդուլ Համիդի, ապա նաև Էնվեր փաշայի և Թալաաթ բեյի միջոցով լուծեց Հայկական հարցը։ |  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Թալեաթ բեյն ակնարկել էր իր պատրաստի ծրագրի մասին։ Նա առաջարկում էր, Էնվեր փաշան ընդունում էր։ Թալեաթ բեյի հրահանգներն ուղարկվել են կայսրության հայաբնակ բոլոր քաղաքներ։ Թե ինչպես Էնվերն իրագործեց ծրագրի իր մասը Հայաստանում, մենք բոլորս տեսել ենք. տարվա վերջին (1915) նրա աշխատանքն արված էր … Հայաստանն այլևս չի լինի Հայաստան։ Բայց միջոցառումները, որոնց մասին արդեն խոսել եմ, մնացած վայրերում տարվել են ավելի անշտապ կերպով` երկարացնելով այդ սպանդի պատճառած հոգեվարքը»։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Benson E. F, Crescent and Iron Cross, London, 1918, 268 p.
**Վազգեն Վարդգեսի Սեմերջյան** (հուլիսի 24, 1933(1933-07-24), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ սրտաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1973), պրոֆեսոր (1980), Բժշկատեխնիկական գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս։

Կենսագրություն
--------------

Վազգեն Սեմերջյանը ծնվել է 1932 թվականին Թիֆլիսում։ 1957 թվականին ավարտել է Մոսկվայի 2-րդ բժշկական ինստիտուտը։ 1957-1968 թվականներին եղել է Կալուգայի մարզի Կիրովի քաղաքային հիվանդանոցի վիրաբուժական բաժանմունքի, այնուհետև` ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի փորձարարական կենսաբանության և բժշկության ինստիտուտի սիբիրյան բաժանմունքի (Նովոսիբիրսկ) արհեստական արյան շրջանառության լաբորատորիայի վարիչ, 1968-1994 թվականներին` ՀՀ առողջապահության նախարարության Սրտաբանության, վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի ինստիտուտի գիտքարտուղար, Առողջության հանրապետական կենտրոնի գլխավոր բժիշկ, 1994-2004 թվականներին` Տուլայի պետական համալսարանի պրոֆեսոր, 2005 թվականից` ՀՀ ավանդական բժշկության համալսարանի պրոռեկտոր։

Աշխատանքները վերաբերում են սիրտանոթային վիրաբուժության, վնասվածքաբանության, վերակենդանացման, առողջապահության կազմակերպման խնդիրներին։ 1964 թվականին Ալեքսանդր Միքայելյանի հետ կիրառել է արհեստական արյան շրջանառության իր ստեղծած սարքը (սրտի բնածին արատների վիրահատությունների ժամանակ)։

Ուսումնամեթոդական ձեռնարկների հեղինակ է։

Անդամակցություն
---------------

* ՌԴ բժշկատեխնիկական գիտությունների ակադեմիայի անդամ, 1995
* Գիտնականների միջազգային ակադեմիայի անդամ, Ավստրիա, 2001
* «Բանբեր բժշկական նոր տեխնոլոգիաների» (ռուսերեն) հանդեսի խմբագրական խորհրդի անդամ, 1995
* Բնական գիտությունների եվրոպական ակադեմիայի Հիմնարար բժշկա-կենսաբանական հետազոտությունների բաժանմունքի պատվավոր անդամ

Գրականություն
-------------

* Айриян А. П. Армянские учёные-медики. - Ер. 1998 - 276 с. ISBN 99930-1-001-7.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007։
2. ↑  Семерджян Вазген Вардкесович
**Մոլդովա** (ռում. Moldova), Կենտրոնական Եվրոպայի պատմական շրջան, Մոլդովական իշխանություն նախկին տարածքը ընդգրկել է Ռումինիան, Մոլդովան և Ուկրաինան։ Մոլդովական իշխանության մեջ մտել են Բեսարաբիան, Բուկովինան, Մոլդովան և Բուջակին։ Հայտնի է նաև որպես Բոգդանիա, Մոլդովա անվանումը օսմանցիները տվել են գահակալաց Բոգդան իշխանի անունից, որը նախկին Ռուսիա թագավորության հարավ-արևմտյան տարածքում հիմնադրել է առանձին իշխանություն։ Սակայն իշխանության պատմական անվանումը՝ Ռուսո-Վալախիա կամ Մոլդովա, 1359-1365 թվականներին գահակալած Բոգդան իշխանի անունմ են օգտագործել օսմանցիները։

Պատմություն
-----------

Բոգդանիա (Մոլդովա), Էֆլակ (Վալախիա) և Էրդել (Տրանսիլվանիա) տարածաշրջաններն անվանում են Ռուսո-Վալախիա և Մոլդովա։ 13-14-րդ դարերում Մոլդովական իշխանությունը մտել է Ռուսիա թագավորության կազմի մեջ, դեռ թագավոր Դանիիլի և նրա որդի Լվայի օրոք։ 1334 թվականին Ռուսիայի թագավոր Յուրի II օրոք հիշատակվում է հավատարիմ մեծատոհմիկ Ալեքսանդր Մոլդովովիչ, որը այդ ժամանակ գահակալել է Ռուսո-Վալախիայում։ Ռուսիա թագավորության անկումից հետո նրա հարավային մասում 14-րդ դարում տեղի իշխանների և հունական ասպետության շնորհիվ ձևավորվեց Մոլդովական իշխանութթյունը (Ռուսո-Վալախիա), որը սկզբից կախվածության մեջ էր գտնվում Հունգարիայի թագավորից, Ռուսիայից և Լեհաստանի՝ Լյուդովիկ թագավորից, իսկ 1387 թվականին լավ հարաբերություններ հաստատվեցին Լեհաստանիի թագավորի հետ և այս տարածքները վերանվեցին Ռուսիա, իսկ Օսմանական կայսրության տարածքները գրավելուց հետո՝ Բոգդանիա։ Բացի դրանից՝ այդ ժամանակի թուրքական պատմական աղբյուրներում հիշատակվում է՝ Մոլդովայի կամ Բոգդանական Վալախիայի, Սև Բոգդանիա անվանումները։ Ավելի ուշ Բոգդանիայի մի մասը Պրուտ գետից արևմուտք անցավ Էֆլակի (Վալախիային), 1859 թվականին ձևավորվեց Ռումինական թագավորությունը։ Դրան ժամանակին միացավ Տրանսիլվանյան, որը օսմանցիները անվանում էին Էրդել։ Բոգդանիայի մի հատված, Պրուտ գետից արևմուտք բռնազավթել էր Ռուսական կայսրությունը, որը 1218 թվականին ստացավ Բեսարաբիա անվանումը։ Այսպիսով, որոշվեցին այժմյան Ռումինիայի և Մոլդովայի սահմանները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Janowski, Maciej & Constantin, Iordachi & Trencsenyi, Balazs (2005). "Why bother about historical regions?: Debates over central Europe in Hungary, Poland and Romania". East Central Europe. 32 (1–2): 5–58. doi:10.1163/18763308-90001031.
2. ↑  Klaus Peter Berger (1 January 2010). The Creeping Codification of the New Lex Mercatoria. Kluwer Law International B.V. pp. 132–. ISBN 978-90-411-3179-9
3. ↑  Radu, Sageata (February 2015). "România – Ţară Central-Europeană". Revista Română de Geografie Politică. IV. 15-20. ISSN 2065-1619
4. ↑  Where did the name Moldova come from? Archived 2010-01-27 at the Wayback Machine
5. ↑  Etymology of Moldova Archived 2011-09-19 at the Wayback Machine

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մոլդովայի շրջան** կատեգորիայում։ |
**Պարսից ժողով** (615/616), Տիզբոնի եկեղեցական ժողով, հրավիրել է Սասանյան արքա Խոսրով երկրորդ, Երուսաղեմի նվաճումից հետո՝ պարսկահպատակ քրիստոնյաների մեջ դավանական միասնություն հաստատելու նպատակով։ Հայաստանից ժողովին մասնակցել են Մամիկոնեից Կոմիտաս եպիսկոպոսը (վերադարձից հետո՝ Կոմիտաս Ա Աղցեցի կաթողիկոս) և Ամատունյաց եպիսկոպոսը։

Ժողովին քննարկված հարցերը
-------------------------

Արծարծվել են նաև դավանական հարցեր։ Ժողովի ընթացքի, ընդունած որոշումների և Պարսից արքայի դիրքորոշման վրա մեծ ազդեցություն են գործել Պարսից թագուհին, ուղղափառ ասորուհի Շիրինը, արքունի ուղղափառ դուրուստպետ (բժշկապետ) Գաբրիել Շիգգարացին և Վրկանի մարզպան Սմբատ Բագրատունին։ Հայաստանից Պարսից ժողովին մասնակցել են Մամիկոնեաց Կոմիտաս եպիսկոպոսը (վերադարձից հետո՝ Կոմիտաս Ա Աղցեցի կաթողիկոս) և Ամատունյաց Մատթեոս եպիսկոպոսը։ Ուղղափառ Գաբրիել բժշկապետը Շիրին թագուհու միջոցով այնպիսի ազդեցություն է ձեռք բերել եկեղեցական խնդիրներում Պարսից պետության մեջ, որ ամեն կերպ աշխատել է բոլորովին ոչնչացնել նեստորականությունը և հաստատել արևելյան ուղղափառությունը։

Նեստորականներին, որոնք մի քանի տարի չունեին կաթողիկոս, Պարսից ժողովում ոչ միայն չի հաջողվել իրավունք ստանալ իրենց համար կաթողիկոս ընտրելու, ինչը ժողովի գլխավոր խնդիրն էր, այլև Գաբրիել բժշկապետի դրդմամբ թագավորը նրանց գլխավորներին բանտարկել է, իսկ նեստորական նշանավոր աստվածաբան Գեորգ Իզալացուն՝ խաչել։

Գաբրիել բժշկապետին, սակայն, չի հաջողվել իր ուզած մարդուն նեստորական եկեղեցու կաթողիկոս դարձնել, ինչպես նրան լիազորել էր Խոսրով II-ը։ Պարսից ժողովին ներկայացվել է Հայ եկեղեցու Հավատո գիրը կամ Դավանության թուղթը, որ գրել էր Կոմիտաս Ա Աղցեցի կաթողիկոսը։ Երկար վիճաբանություններից հետո ընդունվել են միայն երեք տիեզերական ժողովները, մերժվել է Քաղկեդոնի ժողովը, ինչպես նաև նեստորականությունը։ Հայ եկեղեցու դավանանքը Պարսից տերության սահմաններում ճանաչվել է ուղղափառ դավանություն։

Ժողովին ներկայացվել է Հայոց եկեղեցու հավատո գիրը կամ դավանության թուղթը։ Երկար վիճաբանություններից հետո ընդունվել են միայն Տիեզերական առաջին 3 ժողովները, մերժվել է քաղկեդոնականությունը, ինչպես նաև նեստորականությունը։ Խոսրով երկրորդի հրամանով Պարսից տերության սահմաններում պաշտոնական է ճանաչվել միաբնակությունը։ Հայ պատմիչ Սեբեոսը գրում է, որ ժողովի ընթացքի վրա մեծ ազդեցություն են գործել պարսից թագուհին՝ ասորուհի միաբնակ Շիրինը և Վրկանի մարզպան Սմբատ Բագրատունին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 207)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |
**Պարսկական թատրոն**` թատերարվեստի տարրեր են պարունակել Իրանի հին ծիսակատարությունները։ Հիշատակություններ կան բազիգերների հին թատրոնի մասին, որ մոտ է եղել գուսանների արվեստին։ Կենցաղավարել են մնջախաղը, ստվերների և տիկնիկային թատրոնները։ 10-րդ դարին զարգացել են միստերիաները, որոնց գրառումներից 17-18 դարերին սկզբնավորվել է պարսկական ողբերգության թազիյե տեսակը։ Մինչև 10-րդ դարից 30-ական թվականին ներկայացումներ են տվել թափառաշրջիկ դերասանները՝ մասխա-րաբազները։

Թատրոների ստեղծում
------------------

1890 թվականին, Թեհրանում, պոլիտեխնիկական դպրոցին կից ստեղծվել է պալատական թատրոն, 1911-12 թվականին կազմակերպվել են Ազգային, 1917 թվականին՝ Իրանական կոմեդիայի թատրոնները, 1932 թվականին՝ թատրոն-ստուդիա (ղեկավար բեմանկարիչ Ս. Քերմանշահի). 1945-49 թվականին, Թեհրանում գործել է «Ֆիրդուսի» թատրոնը, 1963 թվականին ստեղծվել դրամատիկական ստուդիա։ Մշտական թատերախմբերից են՝ «Թատրոնն այսօր» (ղեկավար Մ. Ջաֆֆարի), «Ազգային» (ղեկավար Մ. Զավանմարդ) և Արվեստի ու մշակույթի մինիստրության խումբը։ Իրանի ճանաչված դերասաններից են՝ Մոստաֆա և Մախին Օսկույիները, Մոհամադ Ալի Քեշավարզը, Ռոհմեդին Իասրովին։ 1968-1969 թվականներին «Թալար մուզե» թատրոնում բեմադրվել են Ա. Օստրովսկու, Մ. Գորկու, Ա. Արբուզովի, Բ. Բրեխտի և արևմտաեվրոպական այլ դրամատուրգների պիեսները։ Թեհրանում գործում են նաե «Շահրիվարի 25-ի», «Քասրա», «Նասր», «Ջամեյե Բարբոդ», Մաշհադում՝ Ազգային թատրոն, Սպահանում՝ «Սեպա հան», Համադանում՝ «Բուալի» և այլ թատրոններ։

Հայ թատերական կյանքն Իրանում
----------------------------

Հայ թատերական կյանքն Իրանում սկզբնավորվել է 1879 թվականին՝ Թեհրանում (Մ. Փափազյանի նախաձեռնությամբ)։ 1880 թվականից ներկայացումներ են տրվել Թավրիզում, 1888 թվականից՝ Նոր Ջուղայում։ 1888 թվականին և 1890 թվականին Թավրիզում և Թեհրանում պիեսներ են բեմադրել Ս. և Ա. Սաֆրազյանները (այդ թվում «Պեպո»-ն՝ Ա. Փանվելյանի ադրբեջաներեն թարգմանությամբ)։ 10-րդ դարի սկզբին Իրանի հայաշատ քաղաքներում ներկայացումներ են տվել Թիֆլիսից, Բաքվից ժամանած հայկական թատերախմբերը (այդ թվում Աբելյան-Արմենյան թատերախումբը)։ 1919-1921 թվականներին Իրանում են աշխատել Սիրանույշը, Արմենյան ամուսինները, Ա. Հովհաննիսյանը։ Իրանի և իրանահայ թատրոնին մեծ ծառայություններ է մատուցել Վ. Փափազյանը (1934)։ Իրանում հայկակական թատրոնի զարգացմանը մեծապես նպաստել են Մ. Թաշճյանը, Մ. Մարությանը, Ս. Արզումանյանը, Ռ. և Լ. Աթայանները, Մ. Մանուկյանը, Եֆբարը և ուրիշներ։ 1940-1950-ական թվականներին Թավրիզում գործել են «Շիրվանզադե», «Հ. Աբելյան», «Սասունցի Դավիթ», ինչպես և Դրամատիկական, Դրամա-օպերետային թատերախմբեր։ Թատերական կապերն ամրապնդելու գործում նշանակալից դեր են կատարել երգիչ, բանաստեղծ և դերասան Ա. Հովհաննիսյանը, Մ. և Ն. Մարվարյանները, է. Բալասանյանլը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 450)։*  |
**Դմբո Հանսը** (դան․՝ Klods-Hans), դանիացի հայտնի հեքիաթագիր Հանս Քրիստյան Անդերսենի հեքիաթը։ Գրվել է 1885 թվականին։

Սյուժե
------

Գյուղում կար մի դաստակերտ, և այդ դաստակերտում ապրում էր մի ծեր պարոն։ Նա ուներ երկու խելացի տղա։ Նրանք պատրաստվում էին թագավորի աղջկան ձեռքը խնդրելու, բայց թագավորը ասել էր, որ նա իր աղջկան նրան կտա, ով իր հետ զրույցում ամենաճարտարը կլինի։ Դրա պատճառով տղաները անվերջ կարդում էին։ Իրականում նրանք երեքն էին, բայց փոքրին հաշվի չէին առնում, քանի որ նա խելացի չէր. նրան դմբո Հանս էին անվանում։ Հանսն էլ էր ցանկանում գնալ թագավորի պալատ, գալիս և իր հորից ձի է խնդրում, բայց հայրը չի տալիս։ Այդ ժամանակ նա վերցրնում է մի այծ և գնում է թագավորի պալատ։ Նրանք հասնում են թագավորի պալատ. այնտեղ նրանց համարակալում են և շարք կանգնեցնում։ Երկու եղբայրները փորձում են խոսել թագավորի աղջկա հետ, բայց չեն կարողանում։ Հետո դմբո Հանսն է խոսում նրա հետ. Հանսը խոսքի տակ չէր մնում և անեն մի հարցին պատասխանում էր։ Հանսը և թագավորի աղջիկ ամուսնանում են։

Կերպարներ
---------

* Երկու եղբայր
* Դմբո Հանս
* Հայր
* Թագավոր
* Թագավորի աղջիկ
* Խորհրդական

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Ք. Անդերսեն, Հեքիաթներ, Երևան, 2015, էջ 246

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հանս Քրիստիան Անդերսեն, «Դմբո Հանսը»
* «Դմբո Հանսը». պատմում է Միքայելը
Կենցաղային առանցքային օդափոխիչ
Կենցաղային առանցքային օդափոխիչ
**Օդափոխիչ**, օդը կամ մի այլ գազային ճնշման տակ (սովորաբար մինչև 0,15 Մպա) մատուցելու հարմարանք։ Ծառայում է շենքերի և հանքերի օդափոխման, խողովակաշարերով օդային խառնուրդների փոխադրման և այլ նպատակների համար։

Տեսակները
---------

Հիմնական տեսակներն են կենտրոնախույս (կամ շառավղային) և առանցքային օդափոխիչները։

### Կենտրոնախույզ օդափոխիչներ

Կենտրոնախույս օդափոխիչը բաղկացած է պարուրաձև պատյանի մեջ տեղադրված թիանվից, որի պտտման հետևանքով մուտքի անցքից մատուցվող գազն անցնում է թիակների միջև եղած կանալները և կենտրոնախույս ուժի ազդեցությամբ շարժվում դեպի պարուրաձև պատյանը, ապա՝ դեպի ելքի անցքը։

### Առանցքային օդափոխիչներ

Առանցքային օդափոխիչը բաղկացած է գլանաձև պատյանում տեղադրված թիանվից, որի պատման հետևանքով մատուցվող գազը տեղաշարժվում է առանցքի ուղղությամբ։ Վերջինս կենտրոնախույս օդափոխիչների համեմատությամբ ավելի պարզ է, ունի ավելի բարձր օգտակար գործողության գործակից և օժտված է դարձափոխման հատկությամբ, սակայն բարձր ճնշումներ չի ապահովում։

### Տրամագծային կամ լայնական հոսքով օդափոխիչներ

Լինում են նաև տրամագծային կամ լայնական հոսքով (ծռված թիակներով անիվը մասամբ գտնվում է պատյանի մեջ) օդափոխիչներ, որոնք նախորդների համեմատությամբ կարող են ստեղծել ավելի բարձր ճնշումներ և ավելի արտադրողական են։

Տարբերում են նաև ծխածծիչներ (ծխագազերի տեղափոխման համար), փոշային (մեխանիկական խառնուկներով աղտոտված օդի տեղափոխման համար) և տանիքային (տանիքում ներկառուցված) օդափոխիչներ։

Հանքային օդափոխիչներն ըստ նշանակության լինում են․ 

* Գլխավոր օդափոխման, որոնք հանքարանի բոլոր փորվածքներին օդ են մատուցում,
* Օժանդակ, տեղափոխվում են հանքային աշխատանքների կատարմանը զուգընթաց և ապահովում հանքարանի առանձին թևին, մեկ կամ մի քանի հանքամասերին կամ բլոկներին օդի մատուցումը,
* Մասնակի օդափոխման օդափոխիչներ՝ փակուղային փորվածքախորշերն ապահովում են օդով։

Օդափոխիչը գործողության մեջ է դրվում շարժիչով՝ փոկային փոխանցման կամ առաձգական կցորդիչի միջոցով։ Խոշոր օդափոխիչներն ունեն կարգավորիչ և թրթռամեկուսիչ հարմարանքներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 520)։*  |
**Վրաստանի զինված ուժեր**, Վրաստանի բանակը, որը կազմված է ցամաքային զորքերից, ռազմաօդային և ռազմածովային զինված ուժերից (ընդհանուր թվաքանակը՝ 30 հազար)։ Բացի այդ, կան ներքին զորքեր, սահմանապահ զորքեր, ազգային գվարդիա։ Ցամաքային զորքերում կա 6 բրիգադ։ Առավել նշանակալից իրադարձություն է ամերիկյան ռազմական հրահանգիչների մասնակցությունը վրացական հատուկ ստորաբաժանումների պատրաստման գործում (պաշտոնապես ահաբեկչության դեմ պայքարելու համար)։

Երկու տարվա ընթացքում նրանք պատրաստել են 4 «կոմադոս» գումարտակ, ընդհանուր առմամբ 2500 զինծառայողներով (յուրաքանչյուր գումարտակում մոտ 560 զինծառայող և 180 զինվոր` մեքենայացված մեկ վաշտում)։ Վրաստանը և ԱՄՆ-ը պայմանավորվել են պատրաստել ևս 2000 վրացական զինծառայողների։ Վրացական զինծառայողները պատրաստվում են Թուրքիայում և իրենց երկրում։ Վրաստանի ռազմական բյուջեն տարեցտարի ավելանում է, վերջին 3 տարում աճել է մոտ 4 անգամ։

Վրացական բանակի ցամաքային զորքերում կա 100-ից ավելի տանկ, 80 ՀՍՄ և 110 ԶՓ, 21 համազարկային կրակի հրթիռային համակարգ «Գրադ», մոտ 110 դաշտային հրետանու հրանոթ։ Ռազմաօդային ուժերում կա 10 գրոհային «ՍՈՒ-25», 10 ուսումնական ինքնաթիռ` «Լ-39», 42 ուղղաթիռ։ Հակաօդային պաշտպանությունում՝ 7 զենիթահրթիռային կայանք «Ս-125», ամերիկյան արտադրության շարժական զենիթահրթիռային համակարգ՝ «Ստինգեր», ռուսական «Իգլա-1», «Սարերս -2», «Ստրելա-3»։ Ռազմածովային ուժերում կա մոտ 30 հրթիռային, պահակային և դեսանտային կատեր։

Վրաստանի ազգային գվարդիայի առջև խնդիր է դրված՝ արտակարգ իրավիճակների ժամանակ օգնել ժողովրդին անցկացնելու զորահավաք, ստորաբաժանումները համալրել անձնակազմով։

2008 թվականի օգոստոսյան վրաց-ռուսական պատերազմում վրացական զինված ուժերը կրեցին զգալի կորուստներ, զորքերի բարոյահոգեբանական վիճակը ցածր է։
|  |
| --- |
| **Վեյգելա առատածաղիկ** |
| Վեյգելա առատածաղիկՎեյգելա առատածաղիկ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ակքանածաղկավորներ (Dipsacales) |
| **Ընտանիք** | Այծատերևազգիներ (Caprifoliaceae) |
| **Ցեղ** | Վեյգելա ծաղկառատ *(Weigela)* |
| **Տեսակ** | **Վեյգելա առատածաղիկ** *(W. floribunda)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Weigela floribunda***K.Koch, 1854 |

**Վեյգելա առատածաղիկ** (լատ.՝ Weigela floribunda), ցախեկեռասազգիների ընտանիքի, վեյգելա ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Մինչև 3 մ բարձրությամբ տերևաթափ թուփ է։ Երիտասարդ ընձյուղները մազմզուկապատ են, կամ մազմզուկները երկու շարքով են դասավորված։ Տերևները էլիպսաձև են, երկարավուն ձվաձև կամ երկարավուն հակառակ ձվաձև, 7-10 սմ երկարությամբ, գագաթում սրածայր, լայն սեպաձև կամ կլորավուն հիմքով, սղոցաեզր, վերևի կողմից ծածկված նոսր աղվամազով, ներքևի կողմից մազմզուկապատ են միայն գլխավոր ջիղի ուղղությամբ։ Տերևակոթունները կարճ են, 0,2-0,5 սմ երկարությամբ։ Ծաղիկները նստադիր են։ Պսակը խողովակաձագարաձև է, մուգ կարմիր, անհավասար բլթակավոր, 2,5-3 սմ երկարությամբ, մազմզուկապատ։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Տարածված է Ճապոնիայի լեռներում։

Տարածվածություն
---------------

Մեր հանրապետությունում մշակության մեջ հաճախ է հանդիպում։ Հաջողությամբ է աճում ու զարգանում միայն ցածրադիր և մասամբ` միջին լեռնային գոտու պայմաններում։ Երևանում, Դյուլագարակում, Բյուրականում և Իջևանում չի ցրտահարվում, առատորեն ծաղկում է, սակայն Երևանում չի պտղաբերում (պատճառն անհայտ է)։

Կիրառություն
------------

Չափազանց արժեքավոր, դեկորատիվ թփատեսակ է, որն աչքի է ընկնում գեղեցիկ ու երկարատև ծաղկմամբ։ Երբեմն սեզոնի ընթացքում ծաղկում է 2 անգամ։ Լուսասեր է, բավականին խոնավասեր, պահանջկոտ է հողային պայմանների նկատմամբ։ Լավ է աճում սննդանյութերով հարուստ, փուխր, չափավոր խոնավ, օդաթափանց և ջրաթափանց հողերում։ Ջերմասեր է, սակայն դիմանում է նաև մինչև -30 °C-ի սառնամանիքներին։ Դժվարությամբ է տանում խոտային բուսականության մրցակցությունը և դրանց դեմ պայքար չտանելու դեպքում արագորեն կորցնում է իր դեկորատիվ հատկանիշներն ու երբեմն` ոչնչանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 298։