recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սվերդլովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Սվերդլովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Свердлова), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է կոմունիստական կուսակցության և խորհրդային պետության գործիչ Յակով Միխայլովիչ Սվերդլովի (1885-1919) պատվին։ Սկիզբ է առնում Ռուզվելտի փողոցից և ավարտվում Յուժնոբերեժնոյե խճուղու հետ հատումով։ Երկարությունը 3300 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Յալթա քաղաքի Սվերդլովի փողոցը սկսվում է Ռուզվելտի փողոցից, հատում Իգնատենկոյի, Դրաժինսկու, Ֆոնտաննայա, Տոլստոյի, Բասեյննայա փողոցները, Սվերդլովի նրբանցքը, Բակունինի անցուղին և ավարտվում Յուժնոբերեժնոյե խճուղու հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 101 շինություն։ Երկարությունը 3300 մետր է։

Սվերդլովի փողոցի փոստային դասիչները՝ ‎298600‎ և 298603։

Փողոցն անվանվել է կոմունիստական կուսակցության և խորհրդային պետության գործիչ Յակով Միխայլովիչ Սվերդլովի (1885-1919) պատվին։ 1917 թվականի նոյեմբերի 8 (21)-ին Լենինի առաջարկությամբ նա ընտրվել է Համառուսաստանյան ԿԴԿ-ի նախագահ։ Եղել է ՌԽՖՍՀ առաջին սահմանադրությունը կազմող հանձնաժողովի նախագահը։ Մասնակցել է Կոմինտերնի 1-ին կոնգրեսի նախապատրաստմանը։ Թաղված է Կարմիր հրապարակում, Կրեմլի պատի տակ։

Պատմություն
-----------

Յալթա քաղաքի ձևավորումը սկսվել է Սվերդլովի փողոցից, որի առաջին անվանումն էր Պոչտովայա։ Հետագայում այն կոչվել է Սիմֆերոպոլի փողոց, իսկ Խորհրդային Միության տարիներին նախ` Կուտուզովի փողոց, այնուհետև ստացել է ներկայիս անվանումը։

Պատկերասրահ
-----------

* Մորդվինովի առանձնատունը (Սվերդլովի, 34ե)Մորդվինովի առանձնատունը (Սվերդլովի, 34ե)
* Բարյատինսկայայի  առանձնատունը (Սվերդլովի, 34դ)Բարյատինսկայայի առանձնատունը (Սվերդլովի, 34դ)
* Մելցերի նախկին բնակելի տունը (Սվերդլովի, 43)Մելցերի նախկին բնակելի տունը (Սվերդլովի, 43)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 11, էջ 92»
3. ↑  Дроженко Екатерина։ «С улицы Свердлова (Почтовой) начиналась Ялта»։ «Русская планета»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Свердлова в Ялте
* Подробная карта улица Свердлова, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Ялта, улица Свердлова Archived 2019-04-18 at the Wayback Machine.
**Բոսնիա և Հերցեգովինայի ֆուտբոլային միություն** (բոս․՝ Nogometni/Fudbalski Savez Bosne i Hercegovine), Բոսնիա և Հերցեգովինայում ֆուտբոլի վերահսկողություն և կառավարում իրականացնող կազմակերպություն։ Գտնվում է Սարաևոյում։ Բոսնիա և Հերցեգովինայի ֆուտբոլային միությունը հիմնադրվել է 1992 թվականին, ՖԻՖԱ-ին անդամակցել է 1996 թվականին, իսկ ՈՒԵՖԱ-ին՝ 1998 թվականին։ Միությունը կազմակերպում և կառավարում է ֆուտբոլի ազգային հավաքականները (արական, իգական, երիտասարդական)։ Միության հովանու ներքո անցկացվում են Բոսնիայի և Հերցեգովինայի տղամարդկանց և կանանց առաջնությունները, ինչպես նաև բազմաթիվ այլ մրցումներ։

Որակազրկում ՖԻՖԱ-ից և ՈՒԵՖԱ-ից
------------------------------

2011 թվականի ապրիլի 1-ին Բոսնիայի և Հերցեգովինայի ֆուտբոլային միությունը հեռացվել էր ՖԻՖԱ-ի և ՈՒԵՖԱ-ի կազմից իրենց կանոնադրության պահանջներին չհամապատասխանելու համար, որը բոսնիացիներին հանձնարարվել էր 2011 թվականի մարտի 31-ից ոչ ուշ փոխել 2010 թվականի հոկտեմբերի 4-ի (ՈՒԵՖԱ) և 2010 թվականի հոկտեմբերի 28-ի (ՖԻՖԱ)։ Միությունից պահանջվում է իշխող խորհրդի փոխարեն իր համար ընտրել մեկ գլուխ, որն ընտրվում է էթնիկ հատկանիշով (սերբ, բոսնիացի և խորվաթ)։ 2011 թվականի մարտի 29-ին Սարաևոյի գլխավոր ասամբլեայում միությունը քվորում չէր հավաքել կանոնադրության մեջ փոփոխություններ կատարելու համար, քանի որ փոփոխությունների օգտին քվեարկել է 54 պատվիրակներից միայն 22-ը։ Մինչև որակազրկումը չեղյալ հայտարարելը Բոսնիայի հավաքականները, ակումբները, դատավորները և պաշտոնատար անձինք իրավունք չունեին մասնակցել միջազգային խաղերին։

Մայիսի 26-ին Սարաևոյում հաստատվեց միության նոր կանոնադրությունը, որից հետո մայիսի 28-ին Լոնդոնում ՈՒԵՖԱ-ի արտակարգ իրավիճակների աշխատանքային խումբը հանեց իր որակազրկումը, իսկ Ցյուրիխում կայացած հանդիպման ժամանակ ՖԻՖԱ-ի գործադիր կոմիտեն նույնպես որոշում կայացրեց ԲՀՖՄ-ը վերադարձնել իր շարքերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Футбольная федерация Боснии и Герцеговины исключена Публикация на сайте УЕФА от 1 апреля 2011 года
2. ↑  ФИФА и УЕФА дисквалифицировали сборную Боснии Публикация на сайте Lenta.ru от 1 апреля 2011 года
3. ↑  Представителям Боснии и Герцеговины вновь разрешили играть в футбол Публикация на сайте NEWSru.com от 31 мая 2011 года

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт(բոսն.)
* Страница на сайте ФИФА Archived 2018-06-01 at the Wayback Machine.(անգլ.)
* Страница на сайте УЕФА(ռուս.)
**Ալեքսանդր Վլադիմիրի Լեոնտև** (ռուս.՝ Александр Владимирович Леонтьев, հայտնի է նաև որպես "Ռենեգատ" ռուս.՝ Ренегат, հունիսի 19, 1976(1976-06-19), Քիշնև, Մոլդովական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս ռոք-երաժիշտ, կիթառահար, երգահան։

Կենսագրություն
--------------

Ալեքսանդր Լեոնտևը ծնվել է 1976 թ. հունիսի 19-ին Քիշնևում, Մոլդովա։ Միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո տեղափոխվել է Սանկտ Պետերբուրգ, ուր ընդունվել է անասնաբուժական ինստիտուտ՝ սովորելով այնտեղ ընդամենը մեկ տարի։ Այնտեղ նա հանդիպում է իր ապագա կոլլեգաներին՝ Կուկռինիկսի խմբից։ 1997-2001 թթ. Կուկռինիկսի խմբի անդամ է։ «Сон», «Долгой дорогой», «Солдатская печаль» և «Невезучий» երգերի հեղինակն է, որոնք մտան խմբի առաջին ալբոմի մեջ։

«Կորոլ ի Շուտ» խմբի հետ առաջին անգամ ելույթ է ունեցել 1996 թ. ամռանը, որի մասնակցությամբ ձայնագրվում խմբի Ակուստիկ ալբոմ ձայներիզը։ Դրանից հետո ժամանակ առ ժամանակ մասնակցում է Կորոլ ի Շուտ խմբի համերգներին՝ շարունակելով մասնակցել Կուկռինիկսի խմբի գործունեությանը։

2001 թ. հունվարի 28-ին «Կուկռինիկսի» խմբի պաշտոնական կայքում լուր հայտնվեց, որ Ալեքսանդր «Ռենեգատ» Լեոնտևը վերջնականապես լքել է խումբը, դառնալով «Կորոկ ի Շուտ» խմբի լիակատար անդամ։

2006 թ. սկզբին, երբ Կորոլ ի Շուտ խումբը լքում է Ալեքսանդր Բալունովը, Ռենեգատը սկսում է հանդես գալ իբրև բաս-կիթառահար։ Նույն թվականի վերջում լքում է խումբը՝ ընտանեկան հանգամանքներից ելնելով։

2011 թ. օգոստոսի 17-ին պաշտոնապես հայտարարվեց, որ Լեոնտևը վերադառնում է խումբ։

2013 թվականին՝ Կորոլ ի Շուտ խմբի առաջնորդ Միխայիլ Գորշենյովի մահից հետո, Լեոնտևը խմբի մյուս անդամների հետ որոշել են լուծարել խումբը և ստեղծել նոր՝ «Հյուսիսային նավատորմ» խումբը։

Սկավառակագրություն
------------------

Ալեքսանդր Լեոնտևի մասնակցությամբ թողարկվել են հետևյալ ալբոմները՝

* 1999 Կուկռինիկսի - Կուկռինիկսի - վոկալ, կիթառ, բաս-կիթառ, 4 երգերի հեղինակ
* 2000 ԿԻՆՈպրոբի
* 2001 Կորոլ ի Շուտ - Как в старой сказке - բէք-վոկալ, կիթառ, ակուստիկ կիթառ
* 2002 Կորոլ ի Շուտ - Ափսոս, հրացան չկա - բէք-վոկալ, կիթառ, ակուստիկ կիթառ
* 2002 Կուկռինիկսի - Раскрашенная душа - բոնուս երգեր
* 2003 Կորոլ ի Շուտ - Мёртвый Анархист (Live, 2003) - կիթառ, բէք-վոկալ
* 2001 Զախար Մայ - Черные Вертолеты - песни «Черные Вертолеты», «Бог Не Фраер», «Нахуй» - гитара
* 2003 Կորոլ ի Շուտ - Концерт в Олимпийском (Король и Шут)
* 2003 Ռոկ Գրուպա - Попса.
* 2004 Կորոլ ի Շուտ - Ապստամբություն նավի վրա
* 2005 Горшок - Я Алкоголик Анархист - гитара, аранжировки
* 2005 Князь - Любовь негодяя - гитара, акустическая гитара, аранжировки
* 2006 Կորոլ ի Շուտ - Սարսափների վաճառողը - կիթառ, ակուստիկ կիթառ, բաս-կիթառ

Ծանուցումներ
------------

1. ↑  Попса(ռուս.)
**Պիրիդօքսալային ֆերմենտներ**, ֆերմենտներ, որոնց պրոսթետիկ խումբը (ոչ սպիտակուցային մասը) պիրիդօքսալ ֆոսֆատն է։ Պիրիդօքսալային ֆերմենտներ կատալիզում են ամինաթթվային փոխանակությունն օրգանիզմում։

Պատմություն
-----------

Պիրիդօքսալային ֆերմենտների գործունեությունն առաջինը բացահայտել են խորհրդային կենսաքիմիկոսներ Ա․ Ե․ Բրաունշտեյնը և Ս․ Դ․ Կրիցմանը, 1937 թվականին։

Հատկություններ
--------------

Պիրիդօքսալային ֆերմենտների կատալիտիկ գործունեությունը պայմանավորված է պիրիդօքսալ ֆոսֆատի ալդեհիդային խմբի (-CHO) ամինաթթուների և ամինների հետ, Շիֆի I և II տիպի միացություններ (ազոմետիններ) առաջացնելու հատկությամբ։ Վերջիններում տեղի է ունենում էլեկտրոնների տեղաշարժ ամինաթթվի a-ածխածնի ատոմից դեպի պիրիդօքսալ ֆոսֆատի պիրիդինային օղակի ազոտի ատոմը, որը հանգեցնում է մոլեկուլային բևեռացման և ամինաթթվի a-ածխածնի ատոմի կապերի ճեղքմանը ու ջրածնի ատոմի անջատմանը։

Հետագա ռեակցիաների ընթացքում (Շիֆ II) էլեկտրոնների տեղաշարժը ընթանում է հակառակ ուղղությամբ, և անջատված ջրածնի ատոմը միանում է ազոմետինի ածխածնին, միաժամանակ պիրիդօքսալ ֆոսֆատի կորիզում տեղի է ունենում կապերի վերադասավորում (Շիֆ III)։ Հիդրոլիզի հետևանքով առաջանում է նոր a-կետոթթու և ֆոսֆոպիրիդօքսամին։ Վերջինս կարող է Շիֆի միացությունների հետադարձ հերթականության ռեակցիաների միջոցով ամինախումբը տեղափոխել մի այլ կետոթթվի վրա, առաջացնելով նոր ամինաթթու։ Ընթացող ռեակցիաների յուրահատկությունը և ընթացքը պայմանավորված են ֆերմենտի սպիտակուցային բաղադրիչով (ապոֆերմենտով)։

Պիրիդօքսալային ֆերմենտի մեջ պիրիդօքսալ ֆոսֆատի ալդեհիդային խումբը կարոդ է միացած լինել ապոֆերմենտի լիզինի e-NH2 խմբի հետ։ Այդ պատճառով ֆերմենտը ամինաթթվի (սուբստրատ) հետ միանալու ժամանակ տեղի է ունենում տեղակալման ռեակցիա՝ ամինաթթվի NH2 խումբը դուրս է մղում ֆերմենտի NH2 խմբին և գրավում նրա տեղը։ Պիրիդօքսալային կատալիզի մյուս բոլոր ռեակցիաները սկզբում նույնպես ընթանում են Շիֆի միացությունների առաջացման ճանապարհով, տարբերությունները ի հայտ են գալիս հետագայում։
|  |
| --- |
| **Գազ Աղասու** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Galegeae* |
| **Ցեղ** | Գազ *(Astragalus)* |
| **Տեսակ** | **Գազ Աղասու** *(A. agassii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Astragalus agassii***Manden. 1958 |

**Գազ Աղասու** (լատ.՝ Astragalus agasii), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

10-12 սմ բարձրությամբ, պարզ մազիկներով ծածկված, բազմամյա, փուխր ճմիկներ առաջացնող, համարյա անցողուն բույս է։ Տերևները մոխրագույն, խիտ թավոտ են։ Տերևիկները 7-18-ական զույգ են, էլիպսաձև, 3-7 մմ երկարությամբ, 1,5-3 մմ լայնությամբ։ Ծաղկաբույլը խիտ է, գլխիկանման, պտղի ժամանակ չերկարացող։ Պսակը դեղին է, դրոշը ունի 18-21 մմ երկարություն։ Ունդերը ձվաձև են, 10 մմ երկարությամբ, խիտ, երկար, մազոտ։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում (Բարգուշատի և Զանգեզուրի լեռնաշղթաների վրա Սիսիանի շրջանի սահմաններում)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից 2900-3000 մ բարձրությունների վրա, քարքարոտ–խճաքարոտ և ժայռոտ լանջերին։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայաստանի էնդեմիկ է։ Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա՝ կազմված երկու լոկալիտետներից։ Արեալը խիստ մասնատված է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · IRMNG |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 669257
* GBIF: 5343204
* IPNI: 475985-1
* IRMNG: 11416278
* Plant List: ild-53708
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:475985-1
* Tropicos: 13039464

 |

 |
|  |
| --- |
| **Գազ Բիլովայի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Galegeae* |
| **Ցեղ** | Գազ *(Astragalus)* |
| **Տեսակ** | **Գազ Բիլովայի** *(A. bylowae)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Astragalus bylowae***Elenevsky, 1962 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Կրիտիկական վիճակում գտնվող |

**Գազ Բիլովայի** (լատ.՝ Astragalus bylowae), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա բույս է, որը ծածկված է երկծայր մազկիներով։ 20-40 սմ բարձրությամբ ցողունը ճյուղավորված է։ Տերևների երկարությունը հասնում է 3-6 սմ-ի։ Տերևիկները 7-12-ական են, վերևից մերկ են, իսկ տակից՝ առսեղմ խավոտ։ Պսակը կարմրավուն է, 12-15 մմ երկարությամբ։ Ունդերը գլանաձև են, գծային, կախված և ունեն 20-30 մմ երկարություն, 2 մմ լայնություն։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում (Տեղ գյուղի շրջակայք)։

Էկոլոգիա
--------

Բույսը աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1350 մ բարձրության վրա, տափաստաններում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայաստանի էնդեմիկ։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Աճում է հողերի ինտենսիվ յուրացվող գոտում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 669365
* GBIF: 5347258
* iNaturalist: 437310
* IPNI: 476583-1
* IRMNG: 11037687
* IUCN: 199954
* Plant List: ild-53814
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:476583-1
* Tropicos: 13039618

 |

 |
Սուրբ Կարապետ եկեղեցին Կեսարիայում
**Կեսարիան** (անտիկ՝ *Կեսարեա*, թուրքերեն՝ *Կայսերի*) Փոքր Ասիայի Կապադովկիա (հայերեն՝ Գամիրք) երկրամասի հնագույն բնակավայրերից է։ Ըստ Մովսես Խորենացու՝ կառուցել է Հայոց թագավոր Արամի կուսակալ Մշակը՝ իր անունով (հետագայում անունն աղավաղվել է և դարձել Մաժաք)։

Կեսարիան հնագույն ժամանակներից քաղաքական, տնտեսական և մշակութային սերտ կապեր է ունեցել Հայաստանի հետ։ 4-րդ դարի Հայոց առաջին կաթողիկոսները ձեռնադրվել են Կեսարիայում։ Այստեղ վաղնջական շրջանից ապրել է հոծ հայություն, որի թիվն ստվարացել է միջին դարերում, երբ 11-րդ դարի սկզբից Կեսարիան հանձնվել է հայ իշխաններին, իսկ 1045 թվականին՝ Գագիկ Բագրատունուն։ 1915 թվականին Կեսարիայում բնակվել է ավելի քան 20 հազար հայ։ Զբաղվել են արհեստներով (մասնավորապես հռչակված էին ապխտագործները) և առևտրով, հիմնել գործարաններ։ Քաղաքում գործել են Սուրբ Աստվածածին, Սուրբ Լուսավորիչ, Սուրբ Սարգիս և կաթոլիկ Սուրբ Խաչ եկեղեցիները, Հայկական, Հակոբյան, Կյումուշյան, Արամյան, ժառանգավորաց վարժարանները, որբանոց, նախակրթարաններ, մանկապարտեզներ և այլն։ 1908 թվականին Կեսարիայում լույս է տեսել «Տիգրիս» շաբաթաթերթը, 1912 թվականին՝ «Նոր սերունդ», 1910-1913 թվականներին՝ «Հայեկ» և այլ թերթեր։ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին գործել են հայկական թատերախմբեր։ Կեսարիայի շրջակայքում էին գտնվում հայկական հռչակավոր Թոմարզայի Սուրբ Աստվածածին, Սուրբ Գրիգոր Նյուսացի, Սուրբ Կարապետ, Սուրբ Դանիել, Սուրբ Սարգիս վանքերը։ Կեսարիան համանուն անկախ սանջակի կենտրոնն էր։

1915 թվականին թուրքական իշխանությունները Կեսարիայի և սանջակի բազմահազար հայերին բռնությամբ տեղահանել են, մեծ մասին կոտորել։ Փրկվածները տարագրվել են օտար երկրներ։ 1938 թվականին Կեսարիայում բնակվել է եղեռնից վերապրած ավելի քան 2,2 հազար հայ։ Ներկայումս (2003) Կեսարիայում կա փոքրաթիվ հայ համայնք, գործում է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Moment of Glory**, գերմանական ռոք խումբ Scorpions-ի ալբոմներից է։ Այն ձայնագրվել է Բեռլինի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ և թողարկվել է 2000 թվականին։ Ալբոմը ներառում է վերամշակված երգեր խմբի երգացանկից, ինչպես նաև դասական ընդմիջումներ, մեկ երգի cover կատարում և նոր սինգլ` Moment of Glory: Ի սկզբանե, անգլիացի կոմպոզիտոր Էնդրյու Փաուելին խնդրել էին տրամադրել նոր մշակումներ, իսկ Մայքլ Կամենը նշանակված էր նվագախմբային գործերի համար։ Այն բանից հետո, երբ վերջինը հրաժարվեց աշխատանքից՝ Metallica-ի հետ նրանց S&M ալբոմի վրա աշխատելու համար, վերջապես ավստրիացի գործիքավորող և դիրիժոր Քրիստիան Կոլոնովիցը ապացուցեց, որ կարող է հիանալի համագործակցություն ստեղծել խմբի հետ։

Կենդանի կատարումներ
-------------------

Moment of Glory համերգի ծրագիը նախ ներկայացվել է Hannover EXPO-ի ժամանակ՝ 2000 թվականի հունիսին, երբ Քրիստիան Կոլոնովիցը դիրիժորում էր Բեռլինի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը։ Համերգը նկարահանվել է՝ 2000 թվականի դեկտեմբերին VHS-ով և Video CD-ով հեռարձակվելու համար։ 2001-ին խումբը այս ռոք-սիմֆոնիկ շոուով շրջագայել է Ռուսաստանի և Բալթյան երկրների 7 քաղաքներով։ Քրիստիան Կոլոնովիցը և Սքոթթ Լաութոնը միմյանց փոխարինեցին դիրժորի դերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Michael Custodis, chapter: *Moment of Glory - The Scorpions und die Berliner Philharmoniker*, in: Klassische Musik heute. Eine Spurensuche in der Rockmusik, Bielefeld transcript-Verlag 2009 978-3-8376-1249-3


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · Մետալում հանրագիտարան · MusicBrainz |

 |
**Montagnard Foundation Incorpotated** (**MFI**; վիետ․՝ Tổ chức Quỹ người Thượng), հիշատակվում է նաև **Degar Foundation**), քրիստոնեական իրավապաշտպան կազմակերպություն, որը հիմնվել է Միացյալ Նահանգներում։ Զբաղվում է Վիետնամում մարդու իրավունքների իրավիճակի մշտադիտարկմամբ։ Այն հիմնադրվել է 1990-ականների սկզբին Վիետնամական հակակոմունիստական վտարանդիության ներկայացուցիչների կողմից։ Նա պաշտպանում է երկրի հարավում գտնվող Կենտրոնական լեռնաշխարհի բնիկ բնակչության` թհիոնգների (կամ մոնտանյարների) ներկայացուցիչներին, ովքեր երկրի ղեկավարության կողմից խտրական վերաբերմունքի են արժանանում։

Պատմություն
-----------

Վիետնամի պատերազմի ժամանակ թհիոնգները մարտնչում էին ինչպես Վետկոնգի պարտիզանների, այնպես էլ Հարավային Վիետնամի կառավարության դեմ։ Միևնույն ժամանակ, ավելի քան 40 հազար լեռնականներ համագործակցել են ամերիկյան կենտրոնական հետախուզության հետ։ Իրավապաշտպանների գնահատմամբ՝ հակամարտության ողջ ընթացքում մոնտանյարների ներկայացուցիչների շրջանում կորուստները կազմել են ավելի քան 200 հազար մարդ։ Կոմունիստների հաղթանակը նրանց համար վերածեց բռնաճնշումների նոր փուլի արդեն իսկ Հյուսիսային Վիետնամի իշխանությունների կողմից։

*Montagnard Foundation*–ը հիմնադրվել է 1990 թվականին Վիետնամական հակակոմունիստական վտարանդիության ներկայացուցիչների կողմից։ 1992 թվականի օգոստոսին *MFI*-ն ստացավ ոչ առևտրային կազմակերպության կարգավիճակ։ Կազմակերպության կենտրոնակայանը տեղակայված է Սպարտանբերգում (Հարավային Կարոլինա, ԱՄՆ)։ Հիմնադրման պահից կազմակերպությունը ղեկավարում է Մարդու իրավունքների պաշտպանության ակտիվիստ, այլախոհ և Միջազգային արմատական կուսակցության անդամ Կոկ Կսորը։ Ներկայումս նա ներկայացնում է լեռնականների շահերը ՄԱԿ-ում և այն ժողովուրդների շահերը կազմակերպությունում, որոնք ներկայացուցչություն չունեն։

Գրականություն
-------------

* Sidney Jones, Malcolm Smart, Joe Saunders, HRW. (2002). *Repression of Montagnards: Conflicts Over Land and Religion in Vietnam's Central Highlands*, Human Rights Watch. ISBN 1-56432-272-6.
* United States Congress. Senate. Committee on Foreign. (1998). *The Plight of the Montagnards: Hearing Before the Committee on Foreign Relations, United States Relations*, Original from the Library of Congress.
* Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights and fundamental freedoms of indigenous people by Rodolfo Stavenhagen for United Nations Commission on Human Rights 6 March 2002. Submitted pursuant to Commission resolution 2001/57 Addendum. Selected summaries of communications examined by the Special Rapporteur in 2001/2002

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
**Երևանյան փողոց** (ռուս.՝ Ереванская улица, Երևանսկայա փողոց), փողոց Եկատերինբուրգ քաղաքի Երկաթուղագործների շրջանում։

Տեղաբաշխում և բարեկարգում
-------------------------

Փողոցը սկիզբ է առնում փակուղուց, այնուհետև կտրուկ շրջադարձ կատարելով՝ ուղղահայաց շարունակվում է իր նախկին ուղղությամբ, հատվում է Կոնտոպսկի և Արմավիրսկի փողոցների հետ, հարում է Բանջարանոցային և Բրյանսկի փողոցներին։ Խցանումների ժամանակ փողոցն ապահովում է շրջանցիկ երթևեկությունը։ 

Փողոցի վրա տեղակայված են տարբեր ավտոխանութներ և ավտոսպասարկման կետեր, արդյունաբերական պահեստներ։ Վերջում փողոցը դառնում է փակուղի՝ հարելով արդյունաբերական տարածքների հետ։

Կառուցապատում
-------------

Փողոցը հիմնականում կառուցապատված է հին քառակող գերաններով և աղյուսներով կառուցված տներով, մասնավոր հատվածում առկա են 1949 թվականին կառուցված տներ։

Տրանսպորտ
---------

Տրանսպորտի մոտակա կանգառը ««Ստրելա» մշակույթի տունն» է, որտեղ կայանում են 33, 33ա ավտոբուսները և 020 ու 021 երթուղային տաքսիները։ Բացի այդ մի քանի րոպե քայլքի հեռավորության վրա գտնվում է «Ստրելոչնիկով» կանգառը, որտեղ կայանում են 6, 13, 57, 60 ավտոբուսները և 15, 024, 035, 082 երթուղայինները։

Պատկերասրահ
-----------

* 
*

Գրականություն
-------------

* Рабинович Р. И. Шерстобитов С. Л. Улицы Свердловска. - 2-е издание. - Свердловск: Средне-Уральское книжное издательство, 1965. - 25 000 экз.
* Рабинович Р. И. Низамутдинова Т. М. Улицы Свердловска. - 5-е издание. - Свердловск: Средне-Уральское книжное издательство, 1988. - 224 с. - 100 000 экз. - ISBN 5-7529-0009-3.
* Худякова М. Ф. Улицы Екатеринбурга. - Екатеринбург: Средне-Уральское книжное издательство, 2003. - 336 с. - ISBN 5-7529-0048-4.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Երևանյան փողոց (Եկատերինբուրգ)** կատեգորիայում։ |
**Սուխումի կապիկների բուծարան** (ռուս.՝ Сухумский обезьяний питомник), *Աբխազիայի գիտությունների ակադեմիայի փորձարարական ախտաբանության և թերապիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի* գիտական բազայի հիման վրա ստեղծված առողջապահական ինստիտուտ։

Բուծարանը գտնվում է Սուխումում՝ Տրապեցիա լեռան լանջին, ռուս գիտնական Ալեքսեյ Օստրոումովի նախկին ամառանոցի տեղում։ Այն գտնվում է Սուխումի բուսաբանական այգուց քիչ հեռու։

Սուխումի կապիկների բուծարանը աշխատում է առանց հանգստյան օրերի՝ առավոտյան 9-ից մինչև երեկոյան ժամը 7-ը։

Պատմություն
-----------

Ռուսաստանի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետության առողջապահության առաջին ժողովրդական կոմիսար Նիկոլայ Սեմաշկովը առաջարկել է Խորհրդային Միության տարածքում կապիկների բուծարանի ստեղծման գաղափարը։

Նպատակը պրիմատների վրա փորձարկումներ կատարելու միջոցով ուսումնասիրել մարդկային հիվանդությունները։ Սուխում քաղաքը ընտրվեց որպես արևադարձային կլիմայական պայմաններ ունեցող քաղաք։

Նաև այն, որ այստեղ աճում են տարբեր արևադարձային մրգեր, որոնք կարող են սնունդ ծառայել կապիկների համար։

Սուխումի կապիկների բուծարանի հիմնադրման թվականը համարվում է 1927 թվականի օգոստոսի 24-ը, երբ Գվինեայից Բաթում տեղափոխվեց երկու շնագլուխ կապիկ և մեկ շիմպանզե:

Բուծարանում պահվում են մոտ 1000 պրիմատներ։ Կապիկների վրա կատարվում են պաշ դեղորայքային և հակաբիոտիկների փորձարկումներ։ Այստեղ հայտնաբերվել են տարբեր վիրուսների մոդելներ՝ աշխարհում առաջին անգամ։

Բուծարանի բակում տեղադրված է ռուս առաջին Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Իվան Պավլովի արձանը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Նշումներ
--------

1. ↑  Ի սկզբանե պլանավորված էր Աֆրիկայից Վրաստանի ԽՍՀ տեղափոխել 15 պրիմատներ, սակայն երկար ճանապարհի ընթացքում նրանց մեծ մասը սատկել են

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սուխումի կապիկների բուծարան Archived 2017-06-08 at the Wayback Machine. — *Абхазия.РФ*
* НИИЭПиТ: Փորձարկումներ և ուսումնասիրություններ պրիմատների վրա  — *Sputnik Абхазия*
* Լուսանկարներ — *Сухум.net*
**Լիանկուր կղզեխումբ** (հանգըլ՝ 독도 - Դոկտո, ճապ.՝ 竹島 - Թեքսիմա), փոքր կղզեխումբ Ճապոնական ծովի արևմտյան մասում։ Տեղակայված է հյուսիսային լայնության 37°14'30" և արևելյան երկայնության 131°52′ աստիճանում։

Վիճելի տարածք է համարվում Հարավային Կորեայի և Ճապոնիայի միջև։ Սառը պատերազմից հետո կղզիները վերահսկվում են Հարավային Կորեայի կողմից։

Անվանում
--------

Կորեայում կղզիներն կոչվում են Դոկտո (հանգըլ՝ 독도/獨島, կորեերենից բառացիորեն թարգմանած՝ *միայնակ կղզիներ*), իսկ Ճապոնիայում Թեքսիմա (竹島, ճապոներենից բառացիորեն թարգմանած՝ *Բամբուկե կղզիներ*)։

Կղզիներն անգլերենով կոչվում են Լինկուրի ժայռեր (անգլ.՝ Liancourt Rocks)։ Այս անվանումը ծագել է «*Le Liancourt*» ֆրանսիական կետորսական նավի անունից, որի անձնակազմի անդամները այն առաջին եվրոպացիներն էին, ովքեր հայտնաբերել էին կղզին և 1849 թվականին քարտեզում պատկերել։

Ռուսաստանում դրանք կոչվել են «Մենելայի» և «Օլիվուցի» ժայռեր (ռուս.՝ Скалы «Менелай» и «Оливуца»)՝ ի պատիվ 19-րդ դարի ռուսական Մենելայ կորվետի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Charles Scanlon «South Koreans vent fury at Japan» *BBC Online*, 18 March 2005
4. ↑  «Liancourt Rocks / Takeshima / Dokdo / Tokto», *Globalsecurity*
5. ↑  Կա տառադարձման մի քանի տարբերակ՝ Dokdo, Tokto, Tokdo, Dokto։


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX462397 · BNF: 135056009 · GND: 4518553-0 · LCCN: sh86000336 · NDL: 00641102 · NKC: ge823397 · SUDOC: 050159941 · VIAF: 6144647636484443387, 466145856861322920296 · WorldCat VIAF: 6144647636484443387, 466145856861322920296 |

 |

 |
**Ջոն Ալբերտ Կիցհաբեր** (անգլ.՝ John Albert Kitzhaber, մարտի 5, 1947(1947-03-05), Colfax, Վաշինգտոն, ԱՄՆ) , ամերիկացի քաղաքական գործիչ, բժիշկ, Օրեգոնի նահանգապետ (1995—2003 և 2011—2015):

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Յուջինի միջնակարգ դպրոցը (1965), Դարտմուտի քոլեջը (1969), Օրեգոնի համալսարանը (1973):

1973-1986 թվականներին Օրեգոնի Ռոզբուրգ քաղաքի հիվանդանոցի շտապ օգնությունում զբաղվել է բժշկական պրակտիկայով։

Օրեգոն նահանգի ներկայացուցիչների պալատի անդամ դառնալով (1979—1981) սկսել է կարիերան քաղաքականության մեջ։ 1980 թվականին ընտրվել է Օրեգոն նահանգի սենատոր։ Նահանգի սենատում նա ծառայել է 1981-1993 թվականներին, 1985-1993 թվականներին եղել է սենատի նախագահ։

Կիցհաբերն է եղել Օրեգոնի բժշկական ապահովագրության ծրագրի հիմնական հեղինակը։ Այն ժամանակ այս օրենքը հակասում է դաշնային օրենսդրությանը։ Այն բանից հետո, երբ նախագահ Բիլ Քլինթոնը հավանություն տվեց նախագծին, Օրեգոն դարձավ բժշկական ապահովագրության բարեփոխումների ոլորտում առաջատարը։

Կիցհաբերը Օրեգոն նահանգի 35-րդ նահանգապետն էր, և այս պաշտոնը նա զբաղեցրել է երկու ժամկետով (1995—2003): Սահմանադրության համաձայն նա կարողացել է նահանգում 2004 թվականին ևս մեկ անգամ թեկնածություն դնել և ընտրվել։

Նահանգապետի պաշտոնում լինելու ժամանակ և 2010 թվականի ընտրություններին ընթացքում Կիցհաբերը մասնակցել է մի քանի ոչ առևտրային սոցիալական կազմակերպությունների գործունեությանը։

2010 թվականին մասնակցել է Օրեգոնի ընտրություններին, հաղթել է ու դարձել նահանգապետ, իսկ 2011 թվականի հունվարի 10-ից նորից ղեկավարել է նահանգը։

Ամուսնացած է եղել Շերոն Լակուրայի հետ։ Այդ ամուսնությունից նա ունեցել է իր որդի՝ Լոգանին (ծնվել է 1997 թվականին)։

2015 թվականի փետրվարի 14-ին հրաժարական է տվել իր հարսնացուի՝ Սիլվի Հեյզի հետ կապված մեղադրանքների պատճառով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Lydgate, Chris. «In sickness and in health». Willamette Week 25 Years retrospective. Archived 2008-12-07 at the Wayback Machine.(անգլ.)
2. ↑  Pear, Robert (March 20, 1993). «U.S. Backs Oregon’s Health Plan for Covering All Poor People». The New York Times.(անգլ.)
3. ↑  Korn, Peter (February 27, 2007). «Some forge ahead on reform». Portland Tribune. Archived June 8, 2011, at the Wayback Machine.(անգլ.)
4. ↑  John Kitzhaber, MD. Archived 2010-07-27 at the Wayback Machine.(անգլ.)
5. ↑  John Kitzhaber wins Oregon’s governor race.(անգլ.)
6. ↑  «Губернатор Орегона ушел в отставку из-за скандала с невестой»։ Лента.ру։ 14 февраля 2015
**Էթնոսոցիոլոգիա** (հուն․՝ ethnos՝ ժողովուրդ, լատ.՝ socius՝ հասարակություն, հուն․՝ logos՝ գիտություն), սոցիոլոգիական դիսցիպլին, որն ուսումնասիրում է ժողովրդաէթնիկական խմբերի հարաբերությունների բարդ և բազմաբնույթ ոլորտներըը։ Այս հարաբերությունները վերաբերում են տարբեր էթնիկ համայնքների կյանքի, կենցաղի գրեթե բոլոր ասպեկտներին։ Միևնույն ժամանակ այս հարաբերությունները լինում են շփոթեցնող և հակասական։ Դրանցում արտացոլվում են էթնիկ համայնքի կամ էթնոսի բնական և սոցիալ-հոգեբանական որակները։

Էթնոսոցիոլոգիան սոցիոլոգիայի մի մասն է՝ վերջինիս ուղղություններից մեկը (ինչպես օրինակ՝ ընտանիքի սոցիոլոգիան)։ Էթնոսոցիոլոգիայի առարկան համարվում է սոցիալական ասպեկտների զարգացման ուսումնասիրությունը և էթնիկ խմբերի գործունեությունը, դրանց ինքնությունը, հետաքրքրությունը և ինքնակարգավորման ձևը, նրանց կոլեկտիվ վարքի օրինաչափությունները, էթնիկ խմբերի փոխհարաբերությունները, այդ խմբերում ներառված մարդկանց անձնային հարաբերությունները։

Հիմնական թեմաներ՝

* ազգային գործոնների ազդեցությունը սոցիալական կառուցվածքի և բնակչության միգրացիայի վրա,
* աշխատանքային ռեսուրսների օգտագործումն ու ռացիոնալ բաշխումը կախված ազգային պատկանելիությունից,
* ազգային ինքնագիտակցության սոցիալական դետերմինիզմ, միջէթնիկական հարաբերություններ,
* միջէթնիկական կոնֆլիկտներ,
* արժեքային կողմնորոշումների ազգային բնութագիր, վարքագծի կարծրատիպերը, սոցիալական խմբերում մշակութային հետաքրքրություններն ու պահանջմունքները,
* էթնոլեզվական գործընթացները, այդ թվում՝ բիլինգվիզմ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ю. В. Арутюнян, Л. М. Дробижева, А. А. Сусоколов.* Этносоциология. Учебное пособие для вузов. — М.: Аспект Пресс, 1999.
2. ↑  Этносоциология Archived 2009-12-09 at the Wayback Machine. // Российская социологическая энциклопедия. Под общей редакцией академика РАН Г. В. Осипова, 1998
**Հարդ ռոք** (անգլ.՝ hard rock կամ *heavy rock*, բառացի՝ *ծանր ռոք*), ռոք երաժշտության ենթաժանր, որի հիմքում ընկած են 1960-ականների կեսերից գարաժ ռոքը, բլյուզ-ռոքը և փսիխոդելիկ ռոքը։ Հարդ ռոքը համարվում է ավելի ծանր, քան մինչ այդ հայտնի ռոք երաժշտությունը։ Դրան բնորոշ է Էլեկտրակիթառների, բասս կիթառի, հարվածայինների, դաշնամուրի և ստեղնաշարային գործիքների առատ օգտագործումը։ Ծանրությունը, մասնավորապես, ստացվում է էլեկտրոկիթառի առանձնահատուկ հնչողության (օրինակ՝ այնպիսի էֆֆեկտների, ինչպիսին են դիստորշնը և օվերդրայվը) և ռիթմ-սեկցիայի աշխատանքի շնորհիվ։

Պատմություն
-----------

### Սկիզբը (1960-ականներ)

Հարդ ռոքի ձևավորման վրա իր խորագույն ներգործությունն է ունեցել բլյուզ երաժշտությունը։ Ամերիկյան և բրիտանական ռոք խմբերը սկսեցին ձևափոխել ռոք-ըն-ռոլլը՝ ստանդարտ ժանրին ավելացնելով ավելի ծանր հնչյուններ, կիթառային ռիֆֆեր, փքուն թմբկահարում և ավելի բարձր վոկալ։ Այս հնչողությունը դրեց հարդ ռոքի հիմքը։ Դրա վաղ ձևերը կարելի է լսել The Kinks-ի "You Really Got Me", The Beatles-ի "Paperback Writer", The Who-ի "My Generation", The Animals-ի "See See Rider", The Yardbirds-ի "Happenings Ten Years Time Ago" երգերում։

Ավելի ուշ Ջիմի Հենդրիքսը (անգլ. Jimi Hendrix) ստեղծեց բլյուզային հիմքով փսիխոդելիկ ռոքը, որը պարունակում էր ջազի, բլյուզի և ռոք-ըն-ռոնլլի էլեմենտներ։ Նա, ինչպես նաև Դեյվ Դեյվիսը (անգլ. Dave Davies) The Kinks-ից, Հիլթոն Վալենթայնը (անգլ. Hilton Valentine) The Animals-ից, Փիթ Թաունզենդը (անգլ. Pete Townshend) The Who-ից, Էրիկ Քլեպտոնը (անգլ. Eric Clapton) Cream-ից և Ջեֆֆ Բեքը (անգլ. Jeff Beck) The Yardbirds-ից, առաջին կիթառահարներից էին, որ փորձում էին կիթառային այնպիսի նոր էֆֆեկտներ, ինչպիսին են ֆեյզերը, ֆիդբեքը և դիստորշնը։

Հարդ ռոքն առաջ է գալիս 1960-ականների վերջին՝ այնպիսի խմբերի հետ, ինչպիսիք են՝ The Who, Deep Purple, Iron Butterfly, Blue Cheer և Led Zeppelin։ Նրանք վաղ շրջանի ռոք խմբերի երաժշտությունը համադրում էին բլյուզ ռոքի և էյսիդ ռոքի ավելի ծանր ձևերի հետ։ Deep Purple խումբը հարդ ռոքի պիոներներից մեկը դարձավ իր *Shades of Deep Purple (1968), The Book of Taliesyn (1968)* և *Deep Purple (1969)* ալբոմներով, սակայն նրանց կողմից մեծագույն առաջընթաց գրանցվեց 4-րդ և հատկանշականորեն ծանր ալբոմով՝ *In Rock (1970)*։ Հարդ ռոքի սկզբնական շրջանը բնութագրող ալբոմների օրինակներ են Led Zeppelin-ի առաջին նույնանուն ալբոմը՝ *Led Zeppelin (1969)* և The Who-ի *Live at Leeds*-ը (1970)։ Այդ ալբոմների բլյուզային ակունքներն ակնհայտ են, դրանցում ներառված են նաև հայտնի բլյուզ երաժիշտների մի քանի երգերի ադապտացված տարբերակներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
**Աբելյան - Արմենյան թատերախումբ**

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Ստեղծվել է 1908 թ. Թիֆլիսում, Հ. Աբելյանի և Ա. Արմենյանի ջանքերով։ Նպատակն էր հյուրախաղերով այցելել Արևմտյան Հայաստանի, Անատոլիայի, Կոստանդնուպոլսի հայությանը։ 1908 թ. ելույթներ է ունեցել Ալեքսանդրապոլում, Կարսում, Սարիղամիշում, ապա՝ Թոքաթում, Կարինում, Բաբերդում, Տրապիզոնում, Սամսոնում, Կոստանդնուպոլսում (40 ներկայացում), Օրդուում, Ադափազարում, Իզմիթում, Էսքիշեհիրում, Կարասոնդեում, Պարտիզակում, Զմյուռնիայում, Մանիսայում, Բուրսայում։

Գործունեություն
---------------

1909 թ. ներկայացումներ է ունեցել Իրանում։ Վերադառնալով Թիֆլիս՝ խումբը համալրվել է, մեկնել Բաթում և 1909 թ. նոյեմբերի 8-ին "Պատվի համար" ներկայացումով սկիզբ դրել տեղի հայ նոր թատրոնին։ Ուղևորվելով Կոստանդնուպոլիս՝ միացել է Հ. Զարիֆյանի թատերախմբին։ "Աբելյան - Արմենյան - Զարիֆյան" թատերախումբը, ավարտելով ներկայացումները Կոստանդնուպոլսում, բաժանվել է 3 մասի. մի մասը հյուրախաղերի է մեկնել Զմյուռնիա՝ Ա. Արմենյանի ղեկավարությամբ, երկրորդը՝ Անատոլիայի հայաշատ կենտրոնները՝ Ա. Բերոյանի, երրորդը՝ Իզմիթ, Պարտիզակ, Ադափազար, Էսքիշեհիր և Ռոդոսթո՝ Հ. Աբելյանի և Հ. Զարիֆյանի ղեկավարությամբ։ Աբելյան - Արմենյան թատերաղմբի վերջին հյուրախաղերը կայացել են 1911 թ. Բաքվում, Նոր Նախիջևանում, Մոսկվայում, Հյուսիսային Կովկասի հայաշատ կենտրոններում։

Տարբեր ժամանակներում թատերախմբի հյուրախաղերին մասնակցել են՝ Հովհաննես Աբելյանը, Ա. Արմենյանը, Հ. Զարիֆյանը, Զաբելը, Ե. Դուրյան-Արմենյանը, Օլգա Գուլազյանը, Ժասմենը, Հ. Ոսկանյանը, Ա. Բերոյանը, Մ. Մանվելյանը, Գ. Ավետյանը և ուրիշներ։ Թատերախմբի խաղացանկը բաղկացած էր Շիրվանզադեի, Հակոբ Պարոնյանի, Գաբրիել Սունդուկյանի, Ա. Աբելյանի, Ս. Թառայանի, Մ. Գևորգյանի, ինչպես և Վիլյամ Շեքսպիրի, Ֆ. Շիլլերի, Հ. Իբսենի, Հ. Նայդյոնովի և ուրիշների պիեսներից։ Ժամանակի մամուլում Մ. Մնակյանը, Վահան Թեքեյանը, Տ. Կամսարականը, Գրիգոր Զոհրապը բարձր են գնահատել թատերախմբի ներկայացումները։

Թատերախմբի գործունեությունը խոշոր երևույթ էր հայ հասարակական - մշակութային կյանքում։

Աղբյուրներ
----------

* Գ. Ղարիբյան, «Էջեր Բաթումի հայ թատրոնի պատմությունից», Երևան, 1961 թ.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 22)։*  |
**Լիթոլոգիա** (լիթ... և ...լոգիա), գիտություն նստվածքային ապարների (այդ թվում և՝ հանքանյութերի) կազմության, ստրուկտուրայի, տեքստուրայի և ծագման մասին։ Ընդհանուր պետրոգրաֆիայից առանձնացել է 1916 — 1922 թվականներին, երբ ստեղծվել են նստվածքային ապարների ուսումնասիրման մեթոդական ձեռնարկներ։ ժամանակակից Լիթոլոգիան բաղկացած է երեք բաժնից։ *Առաջինն* ընդգրկում է նստվածքային ապարների ուսումնասիրման մեթոդները, այսինքն նրանց դաշտային և լաբորատոր հետազոտման եղանակները. դրանք լիթոլոգիական գիտելիքների հիմքն են։ *Երկրորդ* բաժնում կամ մասնակի Լիթոլոգիայում (նստվածքային ապարների պետրոգրաֆիա) տրվում է տարբեր կարգի ապարների նյութակազմության, ստրուկտուրայի և տեքստուրայի նկարագիրը, նրանց համակարգումը, առանձին ապարների ծագման հարցերի պարզաբանումը։ *Երրորդ* բաժնի կամ ընդհանուր Լիթոլոգիայի խնդիրն է՝ նստվածքային ապարագոյացման կամ լիթոգենեզի ընդհանուր տեսության մշակումը։ Այդ բաժնում վերլուծության են ենթարկվում ոչ թե առանձին ապարներ, այլ նստվածքային պրոցեսի ընթացքը և օրինաչափություններն ընդհանրապես։ Ընդ որում մասնակի ապարները ծառայում են որպես լիթոգենեզի տարբեր կողմերը լուսաբանող տվյալներ, իսկ վերլուծությունը հիմնվում է ոչ միայն նստվածքային ապարների պետրոգրաֆիայի տվյալների, այլ նաև մի շարք հարակից գիտությունների՝ հողագիտության, երկրաքիմիայի, ֆիզքիմիայի, ռեգիոնալ և պատմական երկրաբանության վրա։ Լիթոլոգիական հետազոտություններն առավել զարգացած են ՄՄՀՄ-ում և ԱՄՆ-ում։ ԱՄՀՄ-ում Լթոլոգիայի զարգացման գործում խոշոր ներդրում ունեն Շվեցովը, Ռուխինը, Պուստովալովը, ժեմչուժնիկովը և այլք։ ՀՄՄՀ-ում լիթոլոգիական ուսումնասիրություններ են կատարվում ԳԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում, հանրապետության երկրաբանական վարչությունում և Երևանի պետական համալսարանի երկրաբանական ֆակուլտետում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 613)։*  |
**Հայկական գամփռի արձան**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Օղակաձև զբոսայգում՝ Տերյան և Մոսկովյան փողոցների խաչմերուկում։ Տեղադրվել է 2018 թվականին։

Հեղինակ
-------

* Քանդակագործ՝ Լևոն Թոքմաջյան

Նկարագրություն
--------------

Հայկական գամփռի քանդակը բրոնզից է, չափսերը՝ 1:1,3 մասշտաբով՝ 160 սմ x 100 սմ x 40 սմ։ Պատվանդանին հայերեն և անգլերեն փորագրված են հետևյալ բառերը. *«Ամստերդամի հայ համայնքից Երևան քաղաքին 2800-ամյա հոբելյանի առթիվ»*։ Արձանի արժեքն է 7000 եվրո։

Պատմություն
-----------

Գամփռի արձանը Ամստերդամի հայ համայնքի նվերն է Երևանին՝ 2800-ամյակի կապակցությամբ։ Մտահղացումն իրագործելու համար կազմակերպվել է դրամահավաք, որին մասնակցել է Նիդերլանդների հայությունը, ինչպես նաև հոլանդացիներ։ Նախաձեռնության կազմակերպիչն է «Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի» հիմնադրամի վարչությունը։

Հայկական գամփռի արձանի բացումը տեղի է ունեցել Երևանի Տերյան և Մոսկովյան փողոցների խաչմերուկում 2018 թվականի օգոստոսի 23-ին։ Արարողությանը մասնակցել են Ամստերդամի Սուրբ հոգի եկեղեցի հիմնադրամի վարչության նախագահ Տիգրան Միգդեսյանը, Երևանի Մատենադարանի տնօրեն Վահան Տեր-Ղևոնդյանը, Մոնտե Կառլոյի բալետի թատրոնի մենապարուհի Վիկտորյա Անանյանը, ՀՀ Ազգային անվտանգության ծառայության պետ Արթուր Վանեցյանը, Երևանի քաղաքապետի տեղակալ Արամ Սուքիասյանը, արվեստի գործիչներ և ուրիշներ։

Ելույթ են ունեցել քանդակի հեղինակ Լևոն Թոքմաջյանը, «Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի» հիմնադրամի վարչության պատվավոր նախագահ Վահան Ավագյանը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական Գամփռի հուշարձան Ամստերդամից Երևանին»
2. 1 2 3  «Մանկության գաղափարն արդեն իրականություն է. Երևանում տեղադրվեց Լևոն Թոքմաջյանի քանդակած հայկական գամփռի արձանը»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Երևանում տեղի ունեցավ Հայ գամփռի հուշարձանի բացումը
**Մաքս Բեքման** (գերմ.՝ Max Beckmann), (փետրվարի 27, 1884(1884-02-27)[…], Լայպցիգ, Սաքսոնիայի թագավորություն, Գերմանական ռայխ - դեկտեմբերի 27, 1950(1950-12-27)[…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), գերմանացի նկարիչ, 20-րդ դարի միջպատերազմյան շրջանի խոշոր վարպետ, դիմանկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Գեղանկարչություն է սովորել Վայմարում, ապա տեղափոխվել է Բեռլին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ աշխատել է հոսպիտալում։ Հետաքրքրվել է միստիկայով և թեոսոֆիայով։ Մեծ ճանաչման է հասել Վայմարյան հանրապետության ժամանակաշրջանում։ 1927 թվականին *Գերմանական արվեստ* անվանակարգում ստացել է Կայսրական պատվավոր մրցանակ և Դյուսելդորֆի ոսկե մեդալ։ 1925 թվականից դասավանդել է Շտեդելի գեղարվեստի ինստիտուտում։ 1933 թվականին նացիստական իշխանության կողմից վտարվում է ինստիտուտից և զրկվում դասավանդման հնարավորությունից։ Բեքմանի մոտ 500 աշխատանք հանվում են Գերմանիայի թանգարաններից՝ ցածրաճաշակ արվեստի (անգլ.՝ Degenerate art) որակավորում ստանալով։ Նկարիչը 1937 թվականին կնոջ հետ տեղափոխվում է Ամստերդամ, սակայն նացիստները այստեղ էլ հանգիստ չեն թողնում նրան. 1944 թվականին նա հազիվ է փախչում նրանց հետապնդումներից՝ ինֆարկտ ստանալով։ 1947 թվականին Բեքմանը կնոջ հետ տեղափոխվում է ԱՄՆ։ Չնայած կարճ ժամանակ է եղել ԱՄՆ-ում, սակայն հասցրել է մեծ ազդեցություն թողնել ամերիկյան արվեստի վրա։

Ստեղծագործություն
-----------------

1920-ական թվականների նկարչական ոճից Բեքմանը 1930-ական թվականներին անցնում է ողբերգական էքսպրեսիոնիզմի ոճին. նրա արվեստը աղերսներ է դրսևորում Բոսխի, Բրեյգելի, Գրունեվալդի, Ռեմբրանդտի, Պոլ Սեզանի, Վան Գոգի ստեղծագործությունների հետ։

Բեքմանը նկարազարդել է Նոր կտակարանը, Գյոթեի «Ֆաուստը», Ֆ. Դոստոևսկու «Գրառումներ մեռյալ տնից» ստեղծագործությունները։

Ժառանգություն
-------------

Մաքս Բեքմանի գեղանկարչական և գրաֆիկական աշխատանքները ցուցադրված են աշխարհի խոշորագույն թանգարաններում՝ Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի թանգարանում (MoMA), Փարիզի Պոմպիդու կենտրոնում, Լոնդոնի Թեյթում, Էրմիտաժում, նաև Իտալիայում, Իսպանիայում, Նիդեռլանդներում։

Արխիվային հրապարակումներ
------------------------

* Aufsätze. München: Bayerische Staatsgemäldesammlungen, Max Beckmann Archiv, 2002
* Beiträge 2002. München: Bayerische Staatsgemäldesammlungen, Max Beckmann Archiv, 2003
* Beiträge 2004—2005. München: Max Beckmann Archiv, 2006

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Max Beckmann (նիդերլ.)
3. 1 2 3 4  Max Beckmann // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00014940
4. 1 2 3 4 5  Artnet — 1998.
5. 1 2 3 4  The Fine Art Archive
6. 1 2
7. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
8. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
9. 1 2 3
10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
11. ↑

Գրականություն
-------------

* Belting H. Max Beckmann: tradition as a problem in modern art. New York : Timken Publishers, 1989
* Beckett W. Max Beckmann and the self. Munich; New York: Prestel, 1997
* Reimertz St. Max Beckmann: Biographie. München: Luchterhand, 2003

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բեքմանի գործերը աշխարհի տարբեր թանգարաններում
* Առցանց պատկերասրահ
* Բեքմանի արխիվի կայք
**Համազասպ Ոսկյան** (Անտոն, հուլիսի 1, 1895 թվական, գյուղ Խանդաձոր (էրզրումի վիլայեթի Կիսկիմ գավառում) -փետրվարի 25, 1968 թվական, Վիեննա), հայ պատմաբան, բանասեր, ձեռագրագետ, մանկավարժ։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության անդամ (1914), Վիեննայի համալսարանի աստվածաբանության դոկտոր (1922)։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Վիեննայի Հայոց վանքի դպրոցում։ 1914 թվականից եղել է Մխիթարյան միաբանության անդամ։ Եղել է Պլովդիվի (Բուլղարիա) Մխիթարյան վարժարանի ուսուցիչ (1928-1931), տնօրեն (1931-1937), ապա Բեյրութի Մխիթարյան վարժարանի տնօրեն (1947-1960)։

Գործունեությունը
----------------

Համազասպ Ոսկյանը շատ տարիներ մանկավարժական գործունեությամբ է զբաղվել և միաժամանակ կատարել բանասիրական հետազոտություններ։ 1920-ական թվականներին աշխատակցել է «Հանդես ամսօրյա»-ին, ապա դարձել նրա խմբագրապետը (1938-1946, 1963-1968)։ 1932 թվականին Պլովդիվում հիմնել է «Ուսումնարան» դպրոցական ամսագիրը։ Շուրջ կես դար զբաղվել է գիտական գործունեությամբ, հրատարակել բազմաթիվ հայագիտական երկեր։ Ուսումնասիրել է հայ նախարարական տների պատմությունը, հայ միջնադարյան մատենագիրներ Հովհաննես Սարկավագի, Ներսես Լամբրոնացու, Հովհաննես Վանականի, Վարդան Արևելցու, Մխիթար Գոշի, Կիրակոս Գանձակեցու կյանքն ու ստեղծագործությունը։ «Չորս հայ տաղասացներ և անոնց տաղերը» (1966) աշխատությունում ներկայացրել է հայ միջնադարյան բանաստեղծներ Հովհաննես Կարնեցուն, Գրիգոր Օշականցուն, Մովսես Կարնեցուն, Մարտիրոս Ղրիմեցուն և նրանց ստեղծագործությունները։

Ստեղծագործությունը
------------------

Հատկապես արժեքավոր են Հայաստանի վանքերի պատմությանը վերաբերող աշխատությունները («Վասպուրական-Վանի վանքերը», մաս 13, 1940-1947, «Սեբաստիայի վանքերը», 1946, «Բարձր Հայքի վանքերը», 1951, «Տարոն-Տուրուբերանի վանքերը» 1953, «Արցախի վանքերը» 1953, «Կիլիկիայի վանքերը» 1957, «Գուգարքի վանքերը» 1960, «Սեբաստիայի, Խարբերդի, Դիարբեքիրի և Տրապիզոնի նահանգներու վանքերը», 1962)։ Աշխատասիրել և հրատարակել է «Երգ երգոցի առաջին և երկրորդ թարգմանությունը» (1924), «Սարդիկեի ժողովքի հայերեն կանոնները» (1945), Ստեփանոս Ռոշքայի «Ժամանակագրութիւն կամ Տարեկանք եկեղեցականք» (1964), Հովհաննես Ղրիմեցու «Պատմութիւն հռչակավոր վանից Հաղբատայ» (1965) գործերը, թարգմանել Օբերտինսկու «Լեհահայերը և անոնց Անդրեաս արքեպիսկոպոսը Ցազլովեցի մեջ» (1963) աշխատությունը։ Հետազոտել, կազմել և հրատարակել է «Ցուցակ հայերեն ձեռագրաց մատենադարանին ի Վիեննա» (համար 2, 1963) ձեռագրացուցակը, որը Տաշյանի համանուն գործի շարունակությունն է։ Սփյուռքի հայերի համար կազմել է հայերեն դպրոցական ձեռնարկներ («Դասագիրք Հայոց պատմության», համար 1-5, 1959-1960 և այլն)։ Թողել է անտիպ գործեր («Արարատյան նահանգի վանքերը», «Սյունյաց աշխարհի վանքերը», «Հայ վանքեր ի սփյուռս» և այլն)։ Ոսկանյանը հետևել է Խորհրդային Հայաստանի գիտական կյանքին, «Հանդես ամսօրյա»-ում հրատարակած բազմաթիվ գրախոսականներով անդրադարձել խորհրդային պատմաբանների և բանասերների հայագիտական երկերին։

Աղբյուրներ
----------

* Ռ․ Իշխանյան «Համազասպ Ոսկյան», պատմաբանասիրական հանդես № 1, 1968, էջ 317, 318

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 634)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Չեռնիշևսկու փողոց (այլ կիրառումներ)

**Չեռնիշևսկու փողոց** (ռուս.՝ Улица Чернышевского), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Անվանվել է ռուս ուտոպիստ փիլիսոփա, հեղափոխական-դեմոկրատ, գիտնական, գրաքննադատ, հրապարակախոս և գրող Նիկոլայ Չեռնիշևսկու (1828-1889) պատվին։ Սկիզբ է առնում Մոլոդոգվարդեյսկի նրբանցքից և ավարտվում թիվ 30 շենքի մոտ։ Երկարությունը 210 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Չեռնիշևսկու փողոցը սկսվում է Մոլոդոգվարդեյսկի նրբանցքից, արևելյան ուղղությամբ ձգվում Վոկզալնայա, 2-րդ Զարեչնայա փողոցներին և Գնիլուշա գետին զուգահեռ և ավարտվում թիվ 30 շենքի մոտ։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 210 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 26 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 4 և աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 26 շենք։

Չեռնիշևսկու փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346359։

Փողոցն անվանվել է ռուս ուտոպիստ փիլիսոփա, հեղափոխական-դեմոկրատ, գիտնական, գրաքննադատ, հրապարակախոս և գրող Նիկոլայ Չեռնիշևսկու (1828-1889) պատվին։ Չեռնիշևսկու աշխարհայացքը ձևավորվել է անտիկ, ապա նաև 17-18-րդ դարերի ֆրանսիական և անգլիական մատերիալիզմի ազդեցությամբ, բնագետներ Նյուտոնի, Լապլասի և այլ սոցիալիստ-ուտոպիստների, դասական քաղաքատնտեսների, Հեգելի դիալեկտիկայի և Ֆոյերբախի մարդաբանական մատերիալիզմի առանձնահատկություններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Русская философия. Энциклопедия. Изд. второе, доработанное и дополненное. Под общей редакцией М.А. Маслина. Сост. П.П. Апрышко, А.П. Поляков. – М. 2014, с. 763-764»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Чернышевского в Красном Сулине
* Подробная карта улица Чернышевского, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Красный Сулин, улица Чернышевского(չաշխատող հղում)
Սալիցին ասպիրինին նման գլիկոզիդ։
**Գլիկոզիդներ**, բուսական, հազվադեպ կենդանական ծագում ունեցող օրգանական միացություններ։ Շատ բույսեր կուտակում են քիմիական միացությունները ոչ ակտիվ գլիկոզիդների ձևով։ Հետագայում ֆերմենտային հիդրոլիզի միջոցով այս միացությունների գլյուկոզային հատվածը ճեղքվում է. միացությունները դառնում են հասանելի օգտագործման համար։

Գլիկոզիդներում ածխաջրերի (գլիկոն) և ոչ շաքարատիպ (ագլիկոն) մնացորդները միմյանց հետ միացած են թթվածնի, ազոտի կամ ծծմբի ատոմներով։ Գլիկոնի կամ նրա օքսիդային օղակի մեծությունից կախված գլիկոզիդները լինում են գլյուկոզիդներ, ֆրուկտոզիդներ, մալտոզիդներ, ֆուրանոզիդներ, պիրանոզիդներ և այլն։ Ագլիկոն կարող են լինել սպիրտների, ֆենոլների, ցիանիդրինների, ստերոիդների կամ ծծումբ պարունակող միացությունների մնացորդներ։ Գլիկոզիդների ջրում և սպիրտներում լավ լուծվող, սովորաբար չեզոք, դառը համով, բյուրեղային նյութեր են։ Հեշտությամբ ենթարկվում են էնզիմատիկ և թթվային հիդրոլիզի՝ առաջացնելով ածխաջուր և ագփկոն։ Գլիկոզիդները կենսաբանական ակտիվ միացություններ են, որոնցից ստրոֆանաինը, ցիմարինը, սինիգրինը և այլն օգտագործվում են որպես դեղամիջոցներ։ Հայաստանի բուսականությունը հարուստ է գլիկոզիդներ պարունակող բույսերով։

Առաջին գլիկոզիդը՝ ամիգդալինը, նկարագրել են ֆրանսիացի քիմիկոս Պիեռ Ժան Ռոբիկը և Անտուան Բուտրոն-Շարլարը 1830 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Brito-Arias Marco (2007)։ *Synthesis and Characterization of Glycosides*։ Springer։ ISBN 978-0-387-26251-2
2. ↑  Robiquet, Boutron-Charlard (1830)։ «Nouvelles expériences sur les amandes amères et sur l'huile volatile qu'elles fournissent»։ *Annales de chimie et de physique* (ֆրանսերեն) **44**: 352–382

Կենսաքիմիական միացությունների հիմնական խմբերը

Ամինաթթուներ ·
Պեպտիդներ ·
Սպիտակուցներ ·
Ածխաջրեր ·
Նուկլեոտիդներ ·
Նուկլեինաթթուներ ·
Լիպիդներ ·
Տերպեններ ·
Կարոտինոիդներ ·
Ստերոիդներ ·
Ֆլավանոիդներ ·
Ալկալոիդներ ·
Գլիկոզիդներ ·
Իրիդոիդներ

 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | NCI Thesaurus  |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 122672159 · GND: 4021359-6 · LCCN: sh85055407 · Microsoft: 194671627, 2910365739 · NDL: 00562825 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 94)։*  |