**Դիադին**, քաղաք Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դիադինի գավառակում։ Հանդիսանում էր գավառակի կենտրոնը։ Գտնվում է Արածանի գետի վերին հոսանքի աջ ափին, Ծաղկանց լեռների արևելյան փեշերին, Բայազետից 38 կմ արևմուտք, Էրզրում-Բայազետ ճանապարհի վրա` տեղական մի քանի ճանապարհների ելման վայրում։

Անվան ստուգաբանություն
----------------------

Ըստ Ղևոնդ Ալիշանի բնակավայրը հանդիսանում է հին **Տատյանս** կամ **Տատեոնս** ավանը։ 371 թվականի Ձիրավի ճակատամարտից հետո զոհված հույն զինվորներին թաղել են այստեղ։ Ս. Հովհաննես (Ուչքիլիսե) վանքի միաբանները բնակավայրի անվանումը սկսել են հիշատակել Դիերի տուն` **Դիատուն** ձևով, որն էլ աղավաղվել դարձել է Դիադին։

Աշխարահագրություն
-----------------

Քաղաքից 5-6 կմ հեռու Արածանիի վրա գտնվում էր հռչակավոր բնական կամուրջը, որն առաջացել էր կրաքարային և ծծմբային բաղադրությամբ ջրերի երկարատև գործունեությունից` կրի և ծծմբի միացությունից։ Կամուրջն ուներ ավելի քան 21 մետր բարձրություն և 21 մետր լայնություն։ Կամրջի չորս կողմից բխում էին բազմաթիվ տաք ու գոլ կրային և ծծմբային հանքային ջրեր։

Կամրջից մի փոքր հեռու` Արածանիի աջ ափին գտնվում էր Գերմավը` Դիադինի հանքային ջրերի մեծ ակը։ Ջրի ջերմաստիաճանը այն աստիճան բարձր էր, որ նրանում կարելի էր նույնիսկ ոչխարի միս եփել։

Պատմություն
-----------

Ըստ ոմանց բնակավայրը նույն Ծաղկոտն գավառի **Շահապիվան** որսարան էր, կամ էլ նույն գավառի կենտրոն հանդիսացող **Զարեհավան** ավանը։

1828-1829 թվականների ռուս թուրքական պատերազմից հետո հայ բնակչութայն մեծ մասը գաղթեց Արևելյան Հայաստան և հաստատվեցին ներկայիս Արագածոտնի (Ապարանի շրջանի) Լուսագյուղ գյուղ և Վարդենիս Քաղաքում։

Բնակչություն
------------

Մինչև XIX դարի 20-ական թվականները Դիադինի բնակչության մեծամասնությունը հայեր էին։

XIX դարի սկզբներին ուներ 500 հայ և քուրդ բնակիչ, նույն դարի 80-ականներին ուներ 80 տուն, XX դարի սկզբին` 100, 1909 թվականին՝ 300 տուն, իսկ 1915 թվականի Մեծ եղեռնից առաջ 400 տուն բնակիչ։

Տնտեսություն
------------

Հայ բնակչության հիմնական զբաղմունքը գյուղատնտեսություն, արհեստներն ու առևտուրն էր։ Ապրանքները հիմնականում մանրածախ վիճակով սպառվում էին ներքին շուկայում, իսկ արտաքին շուկայում, որն անցնում էր Բայազետ Էրզրում ճանապարհով, Դիադինը քիչ մասնակցություն ուներ։

1909 թվականի դրությամբ Դիադինն ուներ փոքր շուկա` 40-50 կրպակով ու արհեստանոցներով։ Կրպակների տերերը մեծ մասամբ հայեր էին։

Առողջարան
---------

Հանքային ջրերի բխման վայրը դիադինցիների համար յուրովի հանգստավայր էր։ Հոդացավերով տառապող տեղացի և եկվոր հիվանդները այդտեղ լոգանք էին ընդունում։

Պատմամշակութային կառույցներ
---------------------------

Դիադինը Արածանիի ժայռոտ ափի վրա ունեցել է բերդ, որը կանգուն է եղել մինչև 1843 թվականը, իսկ ապա վերածվել է ավերակների կույտի։

Քաղաքն ուներ **Ս. Աստվածածին** անունով եռախորան և փայտածածկ հայակական եկեղեցի, որը կանգուն էր մինչև XX դարի սկզբներին։ Դիադինի մոտակայում կար **Դիադին** անունով ավերակ վանք և այլ հնություններ։

Հասարակական կառույցներ
----------------------

Քաղաքն ուներ վարչական շենքեր և հեռագրատուն։

Տես նաև
-------

* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Էրզրումի նահանգ, Դիադինի գավառ». Վերցված է 2015 ապրիլի 14-ին.
2. ↑  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 2, էջ 97

Աղբյուրներ
----------

* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ. Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · GeoNames |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Դիադինի գավառակ |
| --- |
|  |
| Կենտրոն | Դիադին |
|  |
| Գյուղեր | Ադաքենդ • Ալադևե • Ալահվերդի • Ալավգարա • Ալիկոր • Աղաբազար • Բաբխան • Բոտի Ներքին • Բոտի Վերին • Բութակ • Գալյուտա • Գմբեթ • Գեդիկ • Գոմիկ • Գոնդափերի Ներքին • Գոնդափերի Վերին • Գորանի • Գումլուպուճախ • Դանակարան • Դաշլիչայ Ստորին • Դաշլիչայ Վերին • Դաշկեսան • Դավուդ • Դոմբաթ • Դութաղ • Թաբիա • Թաբիլ • Թավլա • Թոխլուջա • Թութակ Մեծ • Թութակ Փոքր • Իպակ • Լաշկոյի • Խլֆոյի • Կուբիկ • Ղարաբազար • Ղարաշեյխ • Ղումլուջա • Մաի • Մամեդ • Մայա • Մաչիդ • Մարդիկ • Միրզաջան • Մոլլակարա • Մոլլաղայա • Մոսուն • Նավրուզ • Շահվելետ • Շավադատ • Պրումի • Ջանաղիս • Ջուջան • Սահմանղուլի • Սարան • Սեյդո • Վանք • Վզակ • Տոմիկ • Ուլուքենդ • Փիրալի • Քարվչուր • Քյալտոշ |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայաստանի պատմական քաղաքներ |
| --- |
|  |
| Ադամակերտ • Ալաշկերտ • Ակն • Ամասիա • Անի • Արաբկիր • Արդահան • Արդվին • Արծկե • Արծն • Արղանա-Մադեն • Արճեշ • Արմավիր • Արշակավան • Արշամաշատ • Արտամետ • Արտանուջ • Արտաշատ • Բաբերդ • Բագարան • Բալու • Բայազետ • Բերկրի • Բիթլիս • Գյումուշխանա • Դիադին • Դիարբեքիր • Դիլման • Դվին • Երազգավորս • Երզնկա • Երվանդաշատ • Զարեհավան • Զարիշատ • Իգդիր • Խարբերդ • Խլաթ • Խնուս • Խոզաթ • Խոյ • Կաղզվան • Կամախ • Կապան Մադեն • Կարաքիլիսա • Կարկաթիոկերտ • Կարին • Կարս • Հազրու • Հասանկալա • Ճապաղջուր • Մալաթիա • Մակու • Մամախաթուն • Մանազկերտ • Մեծկերտ • Մոկս • Մուշ • Շապին Գարահիսար • Շատախ • Ոստան • Չմշկածագ • Ջերմուկ • Սալմաստ • Սարիղամիշ • Սեբաստիա • Սպեր • Սղերդ • Վաղարշապատ • Վաղարշավան • Վան • Տևրիկ • Տիգրանակերտ • Փերի • Ուրմիա • Քղի • Օլթի |
|  |
| Պորտալ:Հայաստան |

 |