recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Միխայիլ Իվանովիչ Բրիժինսկի** (էրզ.՝ Михаил Иванович Брыжинский , հոկտեմբերի 6, 1951(1951-10-06), Նովիե Տուրդակի, Կոչկուրովսկի շրջան, Մորդովական Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 22, 2020(2020-12-22)), խորհրդային մորդովացի բանաստեղծ, ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ (1990), Մորդովիայի Հանրապետության ժողովրդական գրող։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է ուսուցիչներ Իվան Սերգեևիչ Բրիժինսկու և Նադեժդա Անդրեևնա Ֆատկինի ընտանիքում։ Ավարտել է Նովոտուրդակովսկի միջնակարգ դպրոցը և Մորդովական մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրության ֆակուլտետը։ Բանակում ծառայելուց հետո` 1977 թվականին, աշխատանքի է անցել հայրենի գյուղում` որպես մայրենի լեզվի և գրականության ուսուցիչ։

Իր առաջին վիպակը` «Պոլովտ»-ը («Ահազանգ»), որը նվիրված էր մոնղոլ թաթարների լծի դեմ ռուսների և մորդովների մղած պայքարին, լույս է տեսել 1983 թվականին։ 1986 թվականին նա ռուսերեն հրատարակում է «Հանուն իրենց եղբայրների» վիպակը, որտեղ պատմում է Ստեպան Ռազինի ապստամբության և Ալյոնա Արզամասկայայի կյանքի մասին, 1988 թվականին լույս է տեսնում «Խոնարհվիր ակոսին» վեպը, որը պատմում է գյուղական կյանքի մասին։ 1991 թվականին մորդովերեն հրատարակում է «*Эрямодо надобия*» («Դեղորայք կյանքից»), պատմվածքների ժողովածուն, որտեղ ընդգրկված են երեք պատմվածք, «Զակու- ուն» տրիպտիխը և «Пингень гайть» («Դարաշրջանների ղողանջը») էսսեն, որը լույս է տեսել 2004 թվականին։ Էսսեում Բրիժինսկին պատմում է մորդովական ժողովրդի ծագման մասին, գիտական տեսանկյունից հիմնավորելով և գիտական ապացույցներով ամրապնդելով այն։ 2008 թվականին նա հրատարակում է «*Кирдажт*» («Հասակակիցներ») ազգագրական վիպակը, որտեղ գեղարվեստական ձևով ներկայացնում է մորդովական ժողովրդի պատմությունը և պատանուց տղամարդու ձեռնադրման ծեսի արարողոոթյունը, ցուցադրում է մարդու բնավորության և աշխարհայացքի ձևավորման հանգամանքները, շրջակա միջավայրի գոյության պայմաններին ամբողջական հարմարվողականության շրջանում։ Բրիժինսկին հայտնի է նաև որպես «Ռուս-էրզյան դպրոցական բառարանի» (2015) հեղինակ, ինչպես նաև կնոջ Նադեժդա Նիկիֆորովնայի հետ հրատարակած մորդովական գրականության քրեստոմատիայի դասագրքի հեղինակ։

1990 թվականից ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ է։

ՌՍՖՍՀ ընդհանուր կրթության պատվավոր աշխատող է։ Մորդովիայի հանրապետության պետական մրցանակի դափնեկիր է (2004): Մորդովիայի հանրապետության ժողովրդական գրող (2014):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Яркий прозаик, знаток фольклора, педагог Archived 2018-12-01 at the Wayback Machine.(ռուս.)
2. ↑  МИФОЛОГИЧЕСКИЕ ОБРАЗЫ И МОТИВЫ В ПОВЕСТИ «КИРДАЖТ» («РОВЕСНИКИ») М. БРЫЖИНСКОГО(ռուս.)
3. ↑  Русско-эрзянский школьный словарь Archived 2018-04-18 at the Wayback Machine.(ռուս.)
4. ↑  «Певец любви». Андрей Иванович Брыжинский(ռուս.)
5. ↑  В музее А. И. Полежаева — филиале Мемориального музея военного и трудового подвига 1941—1945 гг. состоится Творческий вечер и откроется выставка «Звон эпохи» Archived 2018-12-01 at the Wayback Machine.(ռուս.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Библиотека мордовской литературы. Михаил Иванович Брыжинский Archived 2018-12-01 at the Wayback Machine.(ռուս.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1060080338 · LCCN: no93036116 · VIAF: 78352555 · WorldCat VIAF: 78352555 |

 |
**Ութ մանրանկարիչների ավետարան**, Կիլիկիայի արքունական ամենաճոխ և ընտիր ձեռագրերից։ Գտնվում է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում (ձեռ․ N« 7651)։ Պատկերազարդվել է 13-րդ դարի վերջին քառորդում անհայտ նկարիչների, և 1320 թվականին՝ Սարգիս Պիծակի կողմից։ Գրիչն է նշանավոր Ավետիսը, որը մինչ այդ ընդօրինակել էր նան Թորոս Ռոսլինի պատկերազարդած մի Ավետարան և «Մաշտոցը», «Կեռան Թագուհու ավետարանը» և այլն։ Ըստ ձեռագրի 1320 թվականի հիշատակարանի, որ թողել է Սեբաստիայի Ստեփանոս եպիսկոպոսը, գրիչը գրելու ընթացքում բնագրում թողել է տեղեր գլխատառերի, ոսկե երկաթագրերի, տեքստային մանրանկարների համար։ Ձեռագրի մանրանկարների զգալի մասի ոճը և ընտիր գրչությունը թույլ են տալիս այն համարել արքունական դպրոցի 80-ական թվականների գործ։ Ըստ հիշատակարանի 1320 թվականի՝ Ստեփանոս եպիսկոպոսը այն ստացել է Սիսի արքունական գրապահոցից և տվել Սարգիս Պիծակին՝ պատկերազարդումը ավարտելու։ Ձեռագիրն ունի 230 սյուժետային մանրանկար և չորս շքեղ տիտղոսաթերթ։ Այն պատկերազարդել են վեցից ութ մանրանկարիչներ։ Մանրանկարները (մի մասը վերագրվել է Թորոս Ռոսլինին) բազմաբնույթ են ինչպես ոճով, այնպես էլ թեմատիկայով։ Ձեռագրում հանդիպում են հայ և բյուզանդական արվեստում մշակված տեքստային մանրանկարների գրեթե բոլոր հայտնի տիպերը։ Ձեռագրի 17 ֆրիզաձև մանրանկարներ ընդօրինակված են Ֆլորենցիայի Լաուրենցիանա գրադարանի նշանավոր VI․ 23 բյուզանդական քառավետարանից (11-րդ դար)։ Մնացած դեպքերում գործադրվել է ոճական մեծ հնարամտություն ու բազմազանություն։ 1320 թվականին Սարգիս Պիծակի ծաղկած 13 մանրանկարներում ավելի շեշտված են սյուժեների արարողական և այլաբանական կողմերը (Քրիստոսի առակների մեծ մասի պատկերազարդումը Սարգիս Պիծակինն է)։ 13-րդ դարի մանրանկարներում շեշտված են առավելապես պատմողական և դրամատիկական կողմերը։ Ձեռագիրը արժեքավոր է նաև նրանով, որ, ասես, Կիլիկիայի մանրանկարչության դպրոցի տարբեր մոտեցումների հանրագիտարան լինի։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Մոգադիշոյի համալսարան** (արաբ․՝ جامعة مقديشو‎‎), բարձրակարգ ուսումնական հաստատություն, որը գտնվում է Սոմալիի մայրաքաղաք Մոգադիշոյում։

Ըստ 2012 թվականի տվյալների, Մոգադիշոյի համալսարանը համարվում է Աֆրիկայի 40 լավագույն համալսարաններից մեկը։

Պատմություն
-----------

Սոմալիիում ոչ կառավարական կրթական հաստատություն բացելու գաղափարը եղել է դեռևս 1993 թվականից։ Կարծիքների հիման վրա սկսվեց շինարարությունը և հինգ տարի հետո տեղի ունեցավ համալսարանի բացման միջոցառումը։

Համալսարանը բացվեց 1997 թվականի սեպտեմբերի 22-ին, որպես ոչ կառավարական և շահույթ չհետապնդող բարձրագույն ուսումնական հաստատություն։

Համալսարանը ղեկավարվում է հոգաբարձուների խորհրդի և համալսարանի կոլեգիալ կառավարման խորհրդի կողմից։ Համալսարանը գտնվում է Մոգադիշոյի ծայրամասում։

Համալսարանի նախագահը և գլխավոր ռեկտորը ազգությամբ արաբ Ալի Շեյխ Ահմեդն է։ Համալսարանի ստեղծմանը մեծապես հովանավորել է Սաուդյան Արաբիայում գործող Իսլամական զարգացման բանկը։

2004 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Մոգադիշոյի համալսարանի ներկայացուցիչ Ֆաթուդդին Մոհամեդը ներկայացրել է համալսարանը Աֆրիկայի երկրների երկրորդ գիտակրթական վեհոժողովում, որը անց է կացվել Քենիայի մայրաքաղաք Նայրոբիում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Աֆրիկայի պետություններում գտնվող 100 լավագույն համալսարաները Archived 2016-04-17 at the Wayback Machine.՝ Մոգադիշոյի համալսարան, Սոմալի


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: nb2017025179 · VIAF: 6130151353538152720005 · WorldCat VIAF: 6130151353538152720005 |

 |
**Միխայիլ Կոկժաև** (իսկական անունը՝ Միքայել Արտեմի Կոկժայան, մայիսի 20, 1946(1946-05-20), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կոմպոզիտոր, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2015), արվեստագիտության թեկնածու (2007), պրոֆեսոր (2012), Բնական գիտությունների եվրոպական ակադեմիայի ակադեմիկոս (2011)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1946 թվականի մայիսի 20-ին Բաքվում։1971 թվականին ավարտել է Բաքվի կոնսերվատորիան, կատարելագործվել Մոսկվայում (ղեկ.՝ Յ. Ա. Ֆորտունատով)։ 

1989 թվականին սկսել է դասավանդել Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (1998 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Գրել է սիմֆոնիկ, կամերային, խմբերգային, վոկալ, մանկական, ջազային ստեղծագործություններ, 6 սիմֆոնիա (1971, 1974, 1982, 1987, 1989, 1998), ադաջո՝ «Նմանակելով Ալեքսանդր Հարությունյանին» (2008), «Garden of Stones-2» պարաֆրազ (ըստ Գ. Գուինոյի, 2010)՝ սիմֆոնիկ նվագախմբի համար ստեղծագործություններ՝ կամերային նվագախմբի համար («To the Temple»՝ 13 մենակատարներից բաղկացած կամերային անսամբլի համար, 1990, «Հիշատակի օր»՝ երկրաշարժի զոհերի հիշատակին, 1990, «Նահատակներին»՝ Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին, 1991, «Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու լուսավորումն ու ողբը», 2001, «Insomnia»՝ բարիտոնի և կամերային նվագախմբի համար, ըստ Վ. Շեքսպիրի, 2011, «Concerto Grosso», 2004, Concerto Buff, 2006, «Մոխրոտիկի առաջին պարահանդեսը», 2010, «Պարզ մեղեդի»՝ ջութակի և լարային նվագախմբի համար՝ նվիրված Բ. Լիվշիցին, «Պավանա»՝ թավջութակի և լարային նվագախմբի համար, 2008, և այլն), գործիքային կոնցերտներ, կվարտետներ, կվինտետներ, տրիոներ, սոնատներ, ստեղծագործություններ՝ գործիքային անսամբլների համար և այլն։

Միխայիլ Կոկժաևի ստեղծագործությունները կատարվել են Երևանում, Թբիլիսիում, Մոսկվայում, Սանկտ Պետերբուրգում, Ռիգայում, նաև Ֆրանսիայում, Հոլանդիայում, Գերմանիայում, Կանադայում և այլուր։ 

Ուսումնասիրությունները վերաբերում են երաժշտական տարածության հիմնավոր օրինաչափություններին։ Մշակել է երաժշտական ստեղծագործությունների վերլուծության մեթոդիկան։

Պարգևներ
--------

* 1993 – Ա. Խաչատրյանի անվան մրցանակաբաշխության 1-ին մրցանակ,
* 2011 – ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ,
* 2015 – ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ։

Մատենագիտություն
----------------

* Квартеты советских композиторов, М. 1988; Топология музыкального пространства, М. 2004.
* Сильва Бунатян [О представителе армянской фортепианной школы], Е. 2005.
* Александр Арутюнян: особенности композиторского стиля, М. 2006.
* Полифония в музыке Александра Арутюняна, Е. 2012.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Միխայիլ Կոկժաև

Արտաքին հղումներ
----------------

* Միխայիլ Կոկժաև - Ռեքվիեմ (Lux aeterna) երգչախմբի և նվագախմբի համար
* Միխայիլ Կոկժաև. «Մենք ունենք հրաշալի սերունդ, որի ձեռքերում է հայկական երաժշտության ապագան»

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Մեխանիկական ձայնագրում**, ձայնային հաճախության էլեկտրական ազդանշանների գրառման համակարգ, որը հիմված է մեծ ազդեցության ազդանշանակրի (սկավառակի) ձևի փոփոխության վրա։ Սովորաբար մեխանիկական ձայնագրումը կատարվում է սկավառակի եզրից դեպի կենտրոն, ուստի ձայնաշառավիղը պարուրաձև է։ Մոնոֆոն ձայնագրման տեսակներն են՝ 

1. Լայնական, երբ գրառող տարրի (կտրիչի) մեխանիկական տատանումերը տեղի են ունենում սկավառակի ուղղությամբ,
2. Խորքային, երբ կտրիչը տատանվում է սկավառակի մակերևույթին ուղղահայաց,
3. Միկրոձայնագրում՝ փոքր ամպլիտուդի տատանումներով լայնական ձայնագրում։

Ստերեոֆոնիկ ձայնագրման դեպքում կտրիչը տատանվում է սկավառակի մակերևույթի նկատմամբ 45° ան­կյուն ունեցող 2 փոխուղղահայաց ուղղություններով (լայնական-խորքային ձայնագրում)։

Պատմություն
-----------

Ձայնի ձայնագրման և նվագարկման առաջին սարքերը եղել են մեխանիկական երաժշտական գործիքները։ Նրանք կարող էին մեղեդիներ նվագել, բայց ի վիճակի չէին արձանագրել կամայական հնչյուններ, ինչպիսիք են մարդու ձայնը։ Մեխանիկական հայտնագործությունները նվագել ե թղթի, փայտի, մետաղական գլանափաթեթների, ծակոտկեն սկավառակների և այլ հարմարանքների վրա ձայնագրված երաժշտություն։ Բացի մարդու ձեռքերից, այդ մեխանիզմները կարող էին գործի դրվել նաև այլ ձևերով՝ ջուր, ավազ, բեռ, զսպանակ կամ էլեկտրականություն։

Վերածննդի դարաշրջանում հայտնվում են մի շարք մեխանիկական երաժշտական գործիքներ, որոնք օգտագործում են գլան՝ մեղեդիներ նվագելու համար, ինչպիսիք էին երգեհոնիկը (15-րդ դար), երաժշտական ժամացույցները (1598), մեխանիկական սպինետները (16-րդ դար), երաժշտական արկղերը, տուփերը (1815)։ Այս բոլոր գյուտերը կարող էին նվագել պահպանված երաժշտություն, բայց չէին կարող ձայնագրել տարբեր հնչյուններ, կենդանի կատարումներ և ունեին մեղեդիների սահմանափակ շարք։

Մեխանիկական դաշնամուրն առաջին անգամ ցուցադրվել է Ֆիլադելֆիայի ցուցահանդեսում 1886 թվականին՝ օգտագործելով թղթե ծակոտկեն ժապավեն, որը թույլ է տալիս ձայնագրել երկար հատվածներ։ Դաշնամուրների մեխանիզմը անընդհատ բարելավվում էր, և դրանց թողարկումը շարունակվել է մինչև 20-րդ դարի կեսերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Музыкальная энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор. Под ред. Ю. В. Келдыша. 1973—1982.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
|  |
| --- |
| **Նեկտարասկորդում եռաոտնաչափ** |
| Նեկտարասկորդում եռաոտնաչափՆեկտարասկորդում եռաոտնաչափ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Շքանարգիզազգիներ (Amaryllidaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Սոխայիններ (Allioideae) |
| **Տրիբա** | *Allieae* |
| **Ցեղ** | Սոխ *(Allium)* |
| **Տեսակ** | **Նեկտարասկորդում եռաոտնաչափ** *(A. tripedale)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Allium tripedale*** |

**Նեկտարասկորդում եռաոտնաչափ** (լատին․՝ Nectaroscordum tripedale), սոխազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։

Նկարագրություն
--------------

Սոխուկավոր, գեղազարդային բույս է, որի բարձրությունը 50-150 սմ է։ Տերևները 3-5 են` գծային-նշտարաձև, սուր ողնուցով։ Ծաղիկները ծաղկաբույլերում փնջաձև-փռված են։ Ծաղկապատը զանգակաձև է, ունի 13-15 մմ երկարություն, մասերը հիմքերում կանաչ են, վերևում՝ սպիտակ կամ վարդագույն, ծիրանագույն կամ կանաչ ջղերով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Արագածի (Ամբերդ), Ապարանի (Արզական, Աղվերան, Բուժական գյուղերի շրջակայք), Դարեղեգիսի (Ջերմուկ) և Մեղրու (Այգեձոր գյուղի շրջակայք) ֆլորիստական շրջաններում։ Հանդիպում է նաև Նախիջևանում, Դաղստանում, Արևելյան և Հարավարևելյան Անատոլիայում, Հյուսիսային Իրաքում, Հյուսիս արևմտյան և Հարավային Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտուց մինչև ենթալպյան գոտի՝ ծովի մակարդակից 1700-2500 մ բարձրւթյունների վրա, անտառային բացատներում, մարգագետիններում, թփերի մացառուտներում, ժայռերի ճեղքերում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 20000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 2000 կմ²-ից պակաս։ Մարդածին գործոնների ազդեցության պատճառով տեսակին սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատման վտանգ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված է որպես հազվագյուտ տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պոպուլացիայի մի մասը պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկի սահմաններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779822182 |

 |
Ձվաբջիջները իգական սեռական բջիջներն են։ Ձվաբջիջները սովորաբար խոշոր, անշարժ բջիջներ են, բացառությամբ մի քանի ստորակարգ կենդանիների (հիդրա), որոնք ընդունակ են պսևդոպոդների օգնությամբ ամեոբաձև շարժումների։  
 

Մարդու ձվաբջիջը‎
Ձվաբջիջները սովորաբար կլոր են կամ ձվաձև։ Նրանք երբեմն հասնում են այնպիսի չափերի, որ տեսանելի են դառնում չզինված աչքով։
Հատկապես խոշոր են այն կենդանիների ձվերը, որոնց սերունդը զարգանում է մայրական օրգանիզմից դուրս։ Որպես օրինակ կարող են ծառայել թռչունների ձվերը, ձկների, երկկենցաղների ձկնկիթը։

Ձվաբջիջները, ինչպես և յուրաքանչյուր բջիջ պարունակում են բջջապլազմա, կորիզ, թաղանթ, տարբեր օրգանոիդներ և ներառուկներ։ Վերջիններից հատկապես կարևոր են սննդանյութերը, որոնք ապահովում են սաղմի աճն ու զարգացումը։ Նրանք ձվում սովորաբար գտնվում են դեղնուցի հատիկների ձևով։

Սննդանյութերի քանակի և տեղաբաշխման համաձայն տարբերում են՝

* Իզոլեցիտալ ձվեր, որոնք սովորաբար պարունակում են փոքր քանակությամբ դեղնուց՝ հավասարաչափ բաշխված ձվի ամբողջ բջջապլազմայում։

Իզոլեցիտալ ձվերը հատուկ են կարճատև սաղմնային զարգացումով ստորակարգ կենդանիներին, իսկ բարձրակարգ կենդանիներից այն տեսակներին, որոնց սաղմը ներարգանդային զարգացում է անցնում (կաթնասուններ)։

* Թելոլեցիտալ ձվերը բնութագրվում են դեղնուցային հատիկների մեծ քանակով, որը տեղավորված է ձվի մի բևեռում և կրում է վեգետատիվ բևեռ անունը։ Այս ձվերում բջջապլազման և կորիզը հետ են մղված հակառակ՝ դեղնուցի հատիկներից զուրկ անիմալ բևեռ։ Այսպիսի ձվերի մեծ չափերը հետևանք են նրանցում սննդարար պահեստանյութերի մեծ քանակի։

Դեղնուցով հարուստ թելոլեցիտալ ձվերը բնորոշ են այն ողնաշարավոր կենդանիներին, որոնք զարգանում են օրգանիզմից դուրս (ձկներ, երկկենցաղներ, սողուններ, թռչուններ)։

* Ցենտրոլեցիտալ ձվերի կենտրոնական տեղը գրավում է կորիզը, որի շուրջ գտնվում Է սննդանյութը։

Ձվի մակերեսը ծածկված է բջջապլազմայի բարակ շերտով։ Ցենտրոլեցիտալ ձվերը բնորոշ են հոդվածոտանիներին։  


|  |  |
| --- | --- |
| Թելոլեցիտալ ձվաբջիջ | Ցենտրոլեցիտալ ձվաբջիջ |

Չնչին քանակով դեղնուց գոյություն ունի կաթնասունների և մարդու ձվաբջիջներում. այդ պատճառով էլ նրանք ունեն փոքր չափեր։ Նրանք շրջապատված են ֆոլիկուլային բջիջների հաստ շերտով։ Այդ բջիջների գանգվածի խորքում կուտակվում է հեղուկ, ստացվում Է յուրահատուկ բշտի պատկեր, որը կոչվում է գրաաֆյան բուշտ։ Սրա մի պատի մեջ տեղավորված է ձվաբջիջը, որը հասունանալուց հետո դուրս է գալիս այդ բշտից։
Մարդու ձվաբջիջը պատկանում է իզոլեցիտալ տիպին, գնդաձև է, ունի 150-200 միկրոն տրամագիծ։

Ձվաբջիջն ունի պաշտպանողական թաղանթներ, իր սեփական թաղանթով նա շրջապատված է անմիջականորեն։ Մյուս թաղանթները գոյանում են սեռական օժանդակ գեղձերից։ Այսպես, օրինակ՝ թռչունների մոտ, ձուն ձվատար խողովակով անցնելիս ծածկվում է սպիտակուցով, ենթակճեպային թաղանթով և կճեպով։

Միջատների և որդերի ձվերը ծածկվում են ամուր, պիգմենտ պարունակող խիտինային ծածկով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 714)։*  |
**Միհրան Հովակիմի Դեմիրճյան** (մարտի 12, 1950(1950-03-12), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 30, 2016(2016-04-30), Երևան, Հայաստան), ուդահար, ուդի վարպետ։ ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2014 թվական)։

Կենսագրություն
--------------

Ուդ նվագել սովորել է քամանչահար Հ. Ավետիքյանից։ Ավարտել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանը (1969 թվական), Երևանի պետական կոնսերվատորիայի (1986 թվական, երկուսն էլ՝ Կ. Արիստակեսյանի դասարան), միաժամանակ հաճախել Էդվարդ Բաղդասարյանի ստեղծագործական դասարանը։ Աշխատել է Հայկական երգի-պարի պետական (1971 թվական), Հայաստանի ռադիոյի ժողովրդական գործիքների (1974 թվականից) անսամբլներում։

Հյուրախաղերով շրջագայել է ԱՄՆ-ում, Անգլիայում, Հոլանդիայում, Ֆրանսիայում, Բելգիայում, Ավստրիայում, Եգիպտոսում և այլուր։ 1974 թվականից դասավանդել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական, Առնո Բաբաջանյանի անվան երաժշտամանկավարժական ուսումնարաններում, 1986 թվականից՝ 
Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (պրոֆեսոր՝ 2006 թվականից)։

1999 թվականին հիմնադրել է «Ազատություն» ժողովրդական գործիքների անսամբլը։ Հեղինակ է կոնսերվատորիայի ժողովրդական գործիքների բաժնի (1988 թվական), նաև երաժշտական դպրոցների 1-ից 5-րդ դասարանների (համահեղինակ, 1980 թվական) ուդի դասավանդման ծրագրերի, «Դու կրակ աչերով» (2003 թվական), «Պիեսներ ուդի (քանոնի) համար» (2006), «Ուդի հայկական դպրոց» (2006 թվական), «Փոխադրումներ, մշակումներ և օրիգինալ ստեղծագործություններ ուդի համար» (2008 թվական, կազմող) ժողովածուների։

Դեմիրճյանի պատրաստած ուդը պահվում է Բելգիայի թանգարաններից մեկում։ Գրել է գործեր ուդի և քանոնի համար՝ «Պիես», «Արևելյան պար», «Կոնցերտային էքսպրոմտ», կատարել է բազմաթիվ մշակումներ ու փոխադրումներ։

Սայաթ-Նովայի անվան հանրապետական մրցույթի դափնեկիր (Երևան, 1987 թվական)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Վլադիմիր Լենին
**Մեծամասնության Կոմիտեների Բյուրո**, **ՄԿԲ** (ռուս.՝ *Бюро комитетов большинства*), տեղական կազմակերպությունները ղեկավարելու, ՌՍԴԲԿ 3-րդ համագումարը նախապատրաստելու և հրավիրելու համար Վլադիմիր Լենինի նախաձեռնությամբ 1904 թվականի վերջին ստեղծված համառուսաստանյան բոլշևիկյան կուսակցական կենտրոն։ 

ՄԿԲ-ի ստեղծումը պայմանավորված էր մենշևիկների գործունեությամբ, որոնց ՌԽԴԲԿ 2-րդ համագումարից հետո հաջողվել է կուսակցության ղեկավար մարմիններում մեծամասնություն կազմել։ Համագումարի հրավիրման գործում նշանակալի դեր է ունեցել Լենինը, ում նախաձեռնությամբ 1904 թվականին Ժնևում հրավիրվեց 22 բոլշևիկների խորհրդակցությունը, որի ընդունած «Կուսակցությանը» դիմումը համագումարի հրավիրման կոչ էր անում։ Համագումարի նախապատրաստման կոնկրետ աշխատանքներ իրականացնելու համար որոշվեց Ռուսաստանում ստեղծել բոլշևիկյան կենտրոն՝ *Մեծամասնության կոմիտեների բյուրո*։ Երեք մարզային կոնֆերանսներում՝ Հարավային, Հյուսիսային և Կովկասյան (1904 թվականի նոյեմբերի վերջին ՌՍԴԲԿ կովկասյան միութենական կոմիտեների ներկայացուցիչների՝ Թիֆլիսում կայացած կոնֆերանսը հատուկ որոշում ընդունեց կուսակցության 3-րդ համագումար հրավիրելու մասին, ստեղծեց հատուկ բյուրո, որը պետք է գործեր բոլշևիկյան մյուս կոմիտեների հետ սերտ համագործակցությամբ) ստեղծվեց այդպիսի կենտրոն։ ՄԿԲ-ի կազմում ընտրվեցին Ալեքսանդր Բոգդանովը, Ս․ Ի․ Գուսևը, Ռոզալիա Զեմլյաչկան, Մաքսիմ Լիտվինովը, Մարտին Լյադովը, Պյոտր Ռումյանցևը և ուրիշներ։ 

ՄԿԲ-ի հետ միասին հիմնվեց մեծամասնության օրգան համարվող «Վպերյոդ» թերթը։ ՄԿԲ և «Վպերյոդ» թերթը ղեկավարում էր Լենինը։ ՄԿԲ-ի և մենշևիկյան կենտրոնների միջև պայքար ծավալվեց ս-դ․ կոմիտեների համար։ 1905 թվականի մարտին ՌԽԴԲԿ 28 կոմիտեներից 21-ը արտահայտվեցին հօգուտ համագումարի։ Այս պայմաններում ՌՍԴԲԿ մենշևիկյան ԿԿ ստիպված փոխեց իր դիրքորոշումը և սկսեց բանակցություններ վարել ՄԿԲ-ի հետ։ Մարտի 12 (25)-ին ՄԿԲ-ի և ԿԿ-ի միջև համաձայնություն կնքվեց համագումարի հրավիրման մասին և ստեղծվեց կազմակերպական կոմիտե։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 438)։*  |
**Ղուլ Արզունի** (մոտ 1650 թվական, հավանաբար՝ Նոր Ջուղա - 1750 թվական), հայ աշուղ, Ղուլ Էգազի ժամանակակիցը և հետևորդը։ Սովորել է Նոր Ջուղայում։ Երկար ժամանակ ապրել է Կալկաթայում։ Ղուլ Արզունիի մասին տեղեկություններ և նրա հատուկենտ երգերը հրապարակվել են սկսած 1823 թվականից։ Գրականագետ-արվեսաաբան Ա․ Երեմյանը «Պարսկահայ աշուղներ» (1930 թվական) գրքում զետեղել է նրա ութ երգը, Գ․ Թարվերդյանը «Հայ աշուղներ» (1937 թվական) ժողովածուում՝ բանավոր պահպանված մինչ այդ անտիպ մեկ երգը։ Գրականագետ Հ․ Սահակյանը «Հայ աշուղներ» (1961 թվական) գրքում ամփոփել է աշուղի մասին տեղեկություններն ու մատենագրությունը և վերահրատարակել նրա հայտնի 9 երգից 7-ը։ Ղուլ Արզունիի երգերի մեղեդիները մեզ չեն հասել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 7. — էջ 50.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ղուլ Արզունի Archived 2022-04-02 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17731 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 50)։*  |
Մեղրեցոց Սուրբ Աստվածածաին եկեղեցու ավերակները
**Մեղրեցոց Սուրբ Աստվածածաին եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Շուշի քաղաքում։ Կառուցվել է 1833 թ. Մահտեսի Հախումյանի ծախսերով Շուշիի վերին մասում համանուն թաղում։ Արձանագրություններում հիշատակվում է որպես Սուրբ Ամենափրկիչ Մեղրեցոց եկեղեցի։ Աղոթասրահը (24,75x12,77 մ) ուղղանկյուն ծավալատարածական հորինվածք է ունեցել։ Թաղակապ կամարները հանգում էին սրահի կենտրոնի չորս սյուների և երկայնական պատերի վեց որմնասյուների վրա։ ՈՒնեցել է երկու դուռ հարավային և արևմտյան կողմերից և 10 լուսամուտ։

Հարավային դռան ճակատային քարի վրա եղել է հետևյալ արձանագրությունը.«1838 Մահտեսի պապայ հախումեանց տոհմին չուներ զաւակ մարմնաւոր ինքեան զօր հասին պատրաստեաց կտակ շինել զտաճար սուրբ եկեղեցւոյ մի երկնահանգոյն,որ տայ վերճեմել մարդկային սեռից ի բարին անհուն յանուն Տիրամայր սուրբ Աստվածածաին կենաց պատճառի յիշատակ հոգւոյն ընդ անցաւորին յայսմ աշխարհի նախ քան կատարել նոր նպատակի հողացաւ մարմին, որ աստ կայ եդեալ ի մեջ տաճարիս պերճ գերեզմանիս։»
Զանգակատունը եռահարկ էր՝ սրբատաշ քարից։ ՈՒթանկայուն ռոտոնդայի նման մի փոքրիկ զանգակատուն էլ գտնվում էր եկեղեցու տանիքի մեջտեղում։ Երբեմնի ճարտարապետական համալիրը 1960-ական թթ. ադրբեջանական գաղութարարների կողմից քանդվել, հարմարեցվել և վերածվել էր ամառային բացօթյա բեմահարթակի։ Խորանը և կողային աբսիդները պահպանվել են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մակար Բարխուդարյան,Արցախ,Եր. 1996,էջ 94-95
2. ↑  Շահեն Մկրտչյան,Լեռնայաին Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները,Եր. 1985 թ. էջ225-226
«**Մեճմաայը հավատիս**» («Ծաղկաքաղ լուրերի»), հայատառ թուրքերեն ամսաթերթ, շաբաթաթերթ, ապա՝ օրաթերթ։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսել 1852-1877 թվականներին Կ. Պոլսում։ Արտոնատեր-խմբագիրներն են եղել Հովսեփ Վարդանյանը, Հովակիմ Թյուլպենտճյանը, Հովհաննես Մարգարյանը, Պողոս Քիրիշճյանը, Հովհաննես Թոլայանը։

Պարբերականը տպագրել է Թուրքիայի քաղաքական, վարչական, գիտական, գյուղատնտեսական և այլ բնագավառների, երկրում տեղի ունեցող կարևոր իրադարձությունների վերաբերյալ տեղեկատվություն, անդրադարձել թուրքահայության տնտեսական, կրթամշակութային կյանքին, քննադատել թուրքական կառավարության՝ հայերի նկատմամբ վարած ազգային քաղաքականությունը։

Ունեցել է «Իլավէյի (հավելված) Մէճմաայը Հավատիս» (1853), «Րուզնամէի (օրացույց) Մէճմաայը Հավատիս» («Լրատու Մէճմաայը Հավատիս», 1861-1866) հավելվածներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստան հանրագիտարան, խմբագիր՝ Հովհաննես Այվազյան, Երևան, 2012


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Մոխրոտիկը** (ռուս.՝ Золушка), 1985 թվականին նկարահանված հեռուստատեսային բալետ, որն ստեղծել են Կոնստանտին Սերգեևը և ռեժիսոր Վիկտոր Օկունցովն ըստ «Մոխրոտիկը» համանուն բալետի, որը բեմադրվել է 1946 թվականին, Մարիինյան թատրոնում։ էկրանավորվել է բալետի 1964 թվականին խմբագրված տարբերակը։ Այս ֆիլմը հենց հեռուստաբալետ է, ոչ թե բալետի էկրանավորում, քանի որ այն նկարահանվել է ըստ ռեժիսորական սցենարի, ինչպես ֆիլմը։

Հեռուստաֆիլմի սյուժեի հիմքում Մոխրոտիկի բարի ու հուզիչ պատմությունն է ըստ Շառլ Պերոյի հեքիաթի։

Դերերում
--------

* Գաբրիելլա Կոմլևա` Մոխրոտիկ
* Մարատ Դաուկաև` Արքայազն
* Լյուբով Գալինսկայա` Չարք
* Մարգարիտա Կուլլիկ
* Անելինա Կաշիրինա
* Վալենտին Օնոշկո

Նկարահանող խումբ
----------------

* Սցենարի հեղինակ` Վիկտոր Օկունցով
* Բեմադրող ռեժիսորներ` Կոնստանտին Սերգեև և Վիկտոր Օկունցով
* Խորեոգրաֆ` Կոնստանտին Սերգեև

Մոխրոտիկի այլ էկրանավորումներ
-----------------------------

Մեգի Մարեն Ֆիլմսը 1989 թվականին ֆիլմ-բալետ է նկարահանել ըստ 1985 թվականին Լիոնի օպերայում բեմադրած բալետի, որն ուղղակի այս բալետի էկրանավորումն է։ Այն ինքնուրույն ֆիլմ չէ։

«Մոխրոտիկն» էկրանավորվել է նաև 1988 թվականին, ըստ Ռուդոլֆ Նուրիևի ներկայացման, Ար-դեկո ոճով, որը ռեժիսորը բեմադրել է Գրանդ օպերայում։

Ֆրեդերիկ Աշտոնը բեմադրել է «Մոխրոտը» Կովենտ գարդեն արքունական թատրոնի բեմում 1969 թվականին, այդ ներկայացումը նույնպես էկրանավորվել է։

Ֆրանսիական արվեստի շքանշանի ասպետ և հայտնի պարուսույց, 1993 թվականից` Մոնտե Կառլոյի բալետի տնօրեն Ժան Կրիստոֆ Մայոյի 23 բեմադրություններից մեկը դարձել է «Մոխրոտիկը» բալետը, որն էկրանավորվել է։

Ռեժիսոր Ալեքսանդր Ռոուն 1960 թվականին նկարահանել է «Մոխրոտիկի» «Բյուրեղապակյա կոշիկը» վերնագրով տարբերակը, որտեղ գլխավոր դերում էր Ռաիսա Ստրուչկովան։ Դա Սերգեյ Պրոկոֆևի «Մոխրոտիկը» բալետի էկրանավորումն էր, լիբրետոյի հեղինակը Նիկոլայ Վոլկովն էր, պարուսույցը` Ռոստիսլավ Զախարովը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Фильмы Виктора Федоровича Окунцова
2. ↑  Фрагмент «Золушки» ՅուԹյուբում
3. ↑  «К 100-летию со дня рождения К. М. Сергеева» // — «Ballet Art» — автор Дмитрий Ягодкин
4. ↑  Биография Маги Марэн // — «Иное кино»
5. ↑  Cinderella — Sergei Prokofiev // — «Иное кино»
6. ↑  Cinderella — Фредерик Эштон (1904—1988)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ճակատ (այլ կիրառումներ)

**Ճակատ**, շենքի կամ կառույցի արտաքին կողմը։ Տարբերակվում են գլխավոր, կողային, դեպի փողոց կամ բակ նայող և այլն ճակատներ։ ճակատի համամասնությունները, մասնատումները և հարդարանքը սովորաբար պայմանավորված են կառույցի նշանակությամբ, նրա ոճական, տարածական և կոնստրուկտիվ լուծումների յուրահատկություններով։ ժամանակակից, հատկապես մասսայական ինդուստրիալ շինարարությունում, երբ կառույցները շրջապատված են լայնարձակ տարածություններով, շենքի բոլոր ճակատները ունեն հավասարազոր կարևոր նշանակություն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 58)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX529858 · GND: 4016507-3 · LCCN: sh85046782 · Microsoft: 2780113678 · NKC: ph120144 |

 |
**Ներգործական սեռի** բայերը ցույց են տալիս մի այնպիսի գործողություն, որի ժամանակ տրամաբանական սուբյեկտի, քերականական ենթակայի կատարած գործողության համար պահանջվում է ուղիղ խնդիր լրացում (տրամաբանական օբյեկտ)։ Ուղիղ խնդիրը դրվում է հայցական հոլովաձևով։

Ներգործական սեռի բայերը միշտ ստանում են *ու՞մ*, *ի՞նչ(ը)* հարցերին պատասխանող լրացում, որն էլ հենց ուղիղ խնդիրն է։ Վերջինս դրվում է հայցական հոլովաձևով։

* *Շողիկը սիրում է իր աշխատանքը։*
* *Մարիամ բաջին խոհանոցում ճարպի մոմը վառեց և բերավ ներս։* (Շիրվանզադե)
* *Երբ ես տեսնում եմ Ձեզ - Անդարձ անցած մի սեր Սկսում է իր հեզ Հեքիաթները հյուսել։* (Եղիշե Չարենց)

Ներգործական սեռի բայերի մեծ մասը **Ե** խոնարհման բայեր են։ Ներգործական սեռի բայերի կազմում կան սահմանափակ թվով **Ա** խոնարհման բայեր (*զգալ, կարդալ, տալ* և այլն)։

Պատճառական բայերը, որ համապատասխան ածանցի միջոցով կազմվում են ինչպես ներգործական սեռի, այնպես էլ չեզոք սեռի բայերից, ներգործական սեռի բայեր են։ Օրինակ՝ *Իմաստուն մարդ եք, դերվիշ, մի խորհուրդ տվեցեք, արդյոք ինչո՞վ կարող ենք վտանգը հեռացնել։* (Րաֆֆի)

Ներգործական սեռի բայերից են կազմվում կրավորական սեռի բայերը։ *Վ* ածանց ստանալով՝ ներգործական որոշ բայեր կարող են արտահայտել նաև չեզոք սեռի գաղափար, օրինակ՝ *- Ներս ե՛կ,- հրամայեց Հայրապետը յուր որդուն, ինքը հետ ու հետ քաշվելով։* (Շիրվանզադե)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Ձևաբանություն, Երևան, 2002
2. ↑  Սերգեյ Աբրահամյան, Ժամանակակից հայերենի քերականություն, Երևան, 1975, էջ 139։

Տես նաև
-------

* Բայի սեռ
* Չեզոք սեռ
* Կրավորական սեռ

Գրականություն
-------------

* Է. Աղայան, Լեզվաբանության հիմունքներ, Երևան, 1987։
* Հրաչյա Աճառյան, Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի, հատոր 4, գիրք Ա, Երևան, 1959։
* Ա. Աբրահամյան, Բայը ժամանակակից հայերենում, գիրք առաջին, Երևան, 1962։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 78955940 |

 |
**Ուրբաթօրյա ապուրի բաշխումը**, Էդգար Շահինի նկարներից, Հրապարակում հավաքված է ծերանոցների բազմությունը՝ սպասելով մի ափսե ապուրի։ Խորաթափանց նկարիչը չի բավարարվել ընչազուրկներին միայն հեռվից նայելով։ Նա շփվել է նրանց հետ, ճանաչել, վերապրել է նրանց կյանքը, զգացել թշվառների դրության ահավորությունը։
Կոմպոզիցիայի հմուտ վարպետ, հոգեբան նկարիչը բանվորին պատկերել է ակնթարթային շարժման մեջ, որ նրա և բազմության մեջ պահպանում է կենդանի կապ։ Հանձին այդ բանվորի՝ տեսնում ենք ոչ թե վիճակին համակերպված հնազանդ մարդու, այլ բողոքողի, դատապարտողի, որը պատրաստ է պայքարել թշվառությունը ծնող չարիքի դեմ

Նկարագրություն
--------------

Բազմությունից առանձնացված է մի բանվոր, որի կերպարում կենտրոնացված են իր բախտակիցների հոգեկան ապրումները, որոնց այնտեղ է բերել իրենց անելանեի վիճակը։ Այդ հուժկու տղամարդը, հավանաբար գործազուրկ բանվոր, զայրույթը դեմքին, վրդովված, թվում է բողոքի կենդանի մարմնավորում՝ խորհրդանշելով հրապարակի եռուզեռի մեջ գտնվող բազմությունը։ Նրա հոգում թանձրացած զայրույթը, որպիսին հատուկ է գործազուրկ, անոթի, անհեռանկար կացության մեջ գտնվող մարդու հոգեբանությունը, պատրաստ է վերածվելու ահեղ պոռթկումի։

Մշակման տեխնիկա
---------------

Կիրառելով չոր ասեղի տեխնիկա՝ որին կատարելապես հմտացել է, Շահինը ստեղծել է կենդանի, արտահայտիչ կերպար։ Գծերի պլաստիկ արտաբերումներով պատկերված բանվորի հնամաշ զգեստների մեջ նույնպես զգացվում է ֆիզիկապես հյուծված այդ մարդու տձևացած մարմինը։ Ասեղը Շահինի ձեռքում հնազանդ է, ինչպես մատիտը՝ ստեղծելով բազմերանգ գծերի հյուսվածք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայ կերպարվեստի պատմություն, Ե․Մարտիկյան, Երևան, 1987
Ալելների և հոմոլոգ քրոմոսոմների կապը
**Մենդելի 1 օրենք**, Մենդելի առաջին օրենքն իրենից ներկայացնում է առաջին սերնդի միակերպության կանոնը։ Եթե խաչասերվող օրգանիզմները միմյանցից տարբերվում են մեկ հատկանիշով, ապա այդպիսի խաչասերումը կոչվում է միահիբրիդային խաչասերում:Այսպիսով, միահիբրիդային խաչասերման ժամանակ ուսումնասիրվում է միայն մեկ հատկանիշ։

|  |
| --- |
| 
Միահիբրիդային խաչասերման առաջին սերնդում առաջացած օրգանիզմների ձևերը բոլորը միմյանց նման են և նման են դոմինանտ ծնողին
 |

Մենդելի փորձը
-------------

Մենդելը խաչասերեց ոլոռի դեղին և կանաչ բույսերով սերմերը։ Մենդելը իր փորձում օգտագործեց ոլոռի այն բույսերը, որոնք մի քանի սերունդ հետազոտվող հատկանիշի առումով անփոփոխ էին եղել և ճեղքավորում չէին տվել, այսինքն մաքուր գծեր էին և հետազոտվող հատկանիշի նկատմամբ դոմինանտ հոմոզիգոտ էին (*AA*) և ռեցեսիվ հոմոզիգոտ էին (*aa*)։

### Առաջացած սերունդ

Մենդելի փորձում դեղին և կանաչ ոլոռների խաչասերումից առաջացած հիբրիդները դեղին էին։ Նույն արդյունքները ստացվեցին նաև այն ժամանակ, երբ Մենդելը խաչասերեց հարթ և կնճռոտ մակերևույթ ունեցող ոլոռներ։ Առաջացած բոլոր ոլոռներն ունեին հարթ մակերևույթ։

### Գենետիկ դրսևորում

Երկու հոմոզիգոտ ձևերի խաչասերման արդյունքում (*aa* և *AA*) ստացված հիբրիդային սերունդն արդեն հետերոզիգոտ էր, սակայն ուներ նույն ֆենոտիպը ինչ դոմինանտ հոմոզիգոտը։

### Վարկածներ

Այս և մյուս արդյունքների հիման վրա Մենդելն առաջադրեց 4 վարկածներ։

#### Առաջին վարկած

Գոյություն ունեն գեների այլընտրանքային տարբերակներ, որոնք ժառանգական հատկանիշները պահպանող միավորներ են։ Օրինակ՝ ոլոռի գույնը որոշող գենը կանաչի դպեքում հանդես է գալիս մեկ, իսկ դեղինի դեպքում՝ այլ տեսակով։ Գենի այլընտրանքային տարբերակները կոչվում են ալելներ։

#### Երկրորդ վարկած

Ժառանգական յուրաքանչյուր հատկանիշի համար օրգանիզմը ժառանգում է 2 ալել՝ յուրաքանչյուր ծնողից մեկական։ Այս ալելները կարող են նույնը, կամ տարբեր լինել։ Այն օրգանիզմը, որն ունի միևնույն գենի 2 նույնական ալել, կոչվում է հոմոզիգոտ։ Իսկ այն օրգանիզմը, որն ունի միևնույն գենի 2 տարբեր ալելներ կոչվում է հետերոզիգոտ։

#### Երրորդ վարկած

Եթե ժառանգական զույգի երկու ալելները տարբեր են, ապա դրանցից մեկը որոշում է օրգանիզմի արտաքին տեսքը և կոչվում է դոմինանտ ալել, իսկ մյուսն օրգանիզմի արտաքին տեսքի վրա ոչ մի ազդեցություն չունի և կոչվում է ռեցեսիվ ալել։ Դոմինանտ ալելները նշանակաելիս օգտագործում են շեղագիր մեծատառեր (*A*), իսկ ռեցեսիվ ալելները ներկայացնելու համար շեղագիր փոքրատառեր (*a*)։

#### Չորրորդ վարկած

Սերմնաբջիջը կամ ձվաբջիջը ժառանգական յուրաքանչյուր հատկանիշի համար կրում է միայն մեկ ալել, քանի որ ալելների զույգի երկու անդամները ճեղքավորվում են գամետների առաջացման ժամանակ։ Այս պնդումը այժմ հայտնի է որպես ճեղքավորման օրնեք։ Երբ բեղմնավորման ժամանակ սերմնաբջիջն ու ձվաբջիջը միանում են, յուրաքանչյուրը ներդնում է իր ալելները՝ վերականգնելով սերնդի ալելների զույգ։
**Ուրբանո Ռատացի** (իտալ.՝ Urbano Pio Francesco Rattazzi, հունիսի 30, 1808(1808-06-30), Ալեսանդրիա, Պիեմոնտ, Իտալիա - հունիսի 5, 1873(1873-06-05), Ֆրոզինոնե, Լացիո, Իտալիա), Իտալիացի քաղաքական և պետական գործիչ, երկու անգամ ընտրվել է Իտալիայի վարչապետ, և երկու անգամ էլ այդ պաշտոնում փոխարինել է Բետտինո Ռիկասոլին։

Կենսագրություն
--------------

Ուրբանո Ռատացին ծնվել է Հյուսիսային Իտալիայում՝ Ալեսանդրիա քաղաքում։ Ռատտացիի հայրը եղել է Պիեմոնտում գտնվող Արդարադատության խորհրդի քարտուղարն։ 

Ուրբանո Ռատացին իր իրավաբանական կրթությունը ստացել է Թուրինում։ 

1848 թվականին ընտրվել է պատգամավոր թուրինյան խորհրդարանում, դարձել է «Ձախ» կուսակցության ղեկավարը, նպաստել է Բալբոյի նախարարության անկմանը, ստացել է հանրային կրթության նախարարի պաշտոնը, այնուհետև եղել է ներքին գործերի նախարար, որից հետո՝ վարչապետ։  

Նովարի ճակատամարտում Կառլ Ալբերտի զորքերի պարտությունից հետո հրաժարական է տվել ինչպես նաև դուրս եկել «Ձախ» կուսակցությունից։ 

1852 թվականին Ռատացիի և Կամիլլո Բենսո Կավուրի միջև համաձայնագիր է կնքվել, այս համաձայնագրի արդյունքում Ուրբանոն դարձել է պալատի նախագահ։ 1854 թվականին Ուրբանոն ստացել է արդարադատության նախարարի պաշտոնը Կավուրի գրասենյակում, իսկ 1855-1858 թվականներին՝ ներքին գործերի նախարար։ 

Այս ընթացքում Ուրբանոն իրականացրել է մի շարք կարևոր բարեփոխումներ Իտալիայում (որոշ վանական համայնքների ոչնչացում, քրեական օրենսգրքի վերափոխում, քաղաքական հանցագործությունների համար մահապատժի վերացում և այլն)։ Դուրս է եկել նախարարությունից Կավուրի արտաքին քաղաքականության հետ անհամաձայնության պատճառով։

1859 թվականին Կավուրի հրաժարականից հետո՝ 1862 թվականի մարտին Ուրբանոն դարձել է Իտալիայի վարչապետը, բայց Ֆրանսիայի նկատմամբ չափազանց մեծ համակրանքը և Հռոմի դեմ արշավանքը (որն ավարտվել է Ասպրոմոնեի ճակատամարտով) պատճառ դարձավ նրա անկմանը նույն թվականի օգոստոսին։

Ուրբանո Ռատացցին մահացել է 1873 թվականի հունիսի 5-ին Ֆրոզինոն քաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  *Malandrino C.* Dizionario Biografico degli Italiani (իտալ.) — 2016. — Vol. 86.
3. 1 2  Encyclopædia Britannica
4. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Իտալացիների կենսագրական բառարան · Մեծ կատալոնական · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX993667 · BNF: 125510237 · GND: 119149273 · ICCU: SBLV226184 · ISNI: 0000000083389656 · LCCN: nr94008685 · NLG: 238818 · NTA: 161420699 · NUKAT: n2017034634 · SUDOC: 069037531 · VIAF: 5045510 · WorldCat VIAF: 5045510 |

 |

 |
**Մոն-քխմերի լեզուներ**, մոնք մեր լեզուներ, ցեղակից լեզուների խումբ, մտնում է ավստրալա-ասիական լեզվաընտանիքի մեջ։ Խոսվում է Հնդկաչին թերակղզում, Չինաստանի հարավում, Հնդկաստանի հյուսիս-արևելքում և Նիկոբարյան կղզիներում։ Տրոհված է 4 ճյուղի՝ հարավարևելյան (Կամպուչիա, Վիետնամ, Թաիլանդ, Լաոս, Բիրմա)՝ քմերերեն, մոներեն, պոար, ստիենգ, մնոնգ, սրեմա, տրաու և այլն։ Հյուսիս-արևմուտքում (Լաոս, Թաիլանդ, Բիրմա, Չինաստան)՝ պալաունգ, քմու, լամետ և այլն, հյուսիսարևմտյան (Հնդկաստանի Ասսամ նահանգ)՝ քասի, հարավ-արևմուտք (Նիկոբարյան կղզիներում)՝ նիկոբարերեն։ Մոն-քխմերի լեզուներին բնորոշ է ձայնավորական համակարգի հարստությունը, երկբարբառների առատությունը, վանկակազմության սահմանափակ հնարավորությունը, ուժեղ և թույլ վանկերի առկայությունը, ածանցումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Crystal D.* The Cambridge Encyclopedia of Language — Cambridge University Press, 1987. — P. 309. — ISBN 978-0-521-42443-1


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 21)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Կրուգոսվետ · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Նոր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11949553t · GND: 4220651-0 · LCCN: sh85086665 · LNB: 000290023 · NDL: 00567831 |

 |
**Նիլս Վերկոյեն** (հոլ.՝ Nils Verkooijen, մարտի 12, 1997(1997-03-12), Հաառլեմ, Նիդերլանդներ), հոլանդացի դերասան։

Կարիերա
-------

Նիլսի կարիերան սկսվել է 2004 թվականին, երբ նա 7 տարեկան էր։ Նրա առաջին դերը ոչ այդքան ուշագրավ «Էնգելն ու նրա եղբայրը» կարճամետրաժ ֆիլմում էր։ Արդեն 2005 թվականին Նիլսը խաղացել է «Ձիուկ Վինկիի համար» ավելի հաջողված նախագծում։ Նրան անմիջապես նկատում են պրոդյուսերները և ռեժիսորները` երիտասարդ և խոստումնալից դերասանին հրավիրելով մասնակցելու նոր նախագծերի։ Այնուհետև Նիդերլանդներում թողարկվել է Նիլսի մասնակցությամբ նոր` «Van Speijk»-ը ֆիլմը (հեռուստասերիալ, 2006-2007)։

Նիլսը նկարահանվել է բազմաթիվ նախագծերում, ինչպիսիք են «Մաաստրիխի ոստիկանները» (հեռուստասերիալ 2007), «Որտե՞ղ է Ձմեռ պապիկի ձին» (2004), «Ողջ մնալու կանոնները» (սերիալ, 2011-2012) «Մահացու կինը» (հեռուստասերիալ, 2012)։ Նիլսի կարիերայում եղել է նաև կրկնօրինակման փորձ, նա հնչունավորել է «Որդի» ֆիմի հերոսին (2011)։ Նա նկարահանվել է այնպիսի ֆիլմերում, ինչպիսիք են «Գաղտնի նամակ» (2010), «Դիկ Տրոմ» (2010), «Նոր նիտրո տղաներ» (2011), «Լավ երեխաները չեն արտասվում» (2012)։

Ներկայումս Նիլսը շարունակում է հանդես գալ ֆիլմերում, զբաղվել դերասանությամբ և ուրախացնել իր երկրպագուներին այնպիսի նոր դերերով, ինպիսիք են «Բոբբին և ուրվականների որսորդները» (2013), «Խղճացեք» (2013) նախագծերում խաղացած դերերը։

Ֆիլմագրություն
--------------

| Տարի | Հայերեն անվանում | Բնօրինակ անվանում | Դեր |
| --- | --- | --- | --- |
| 2004 |  | Engel en Broer | Broer |
| 2005 |  | Het paard van Sinterklaas | Nils |
| 2006 |  | Worst | Jongetje |
| 2007 |  | De Brug | Max |
| 2009 |  | Juli | Mick |
| 2010 | Գաղտնի նամակ | Briefgeheim | Thomas |
| 2010 |  | Dik Trom | Viktor |
| 2011 |  | Collins Kosmos | Robin |
| 2011 |  | New Kids Nitro | Sarcastische jongen |
| 2012 | Լավ երեխաները չեն արտասվում | Achtste-groepers huilen niet | Joep |
| 2013 | Բոբբին և ուրվականների որսորդը | Bobby en de geestenjagers | Bobby |
| 2013 | Խղճացեք | Spijt! | Justin |
| 2013 | Նախ ընկերները, հետո աղջիկները | Bro’s Before Ho’s | Jongen die film huurt |
| 2013 |  | 20 leugens, 4 ouders en een scharrelei | Dylan DeLahaye |
| 2014 |  | Oorlogsgeheimen | Leo |
| 2014 | Պարեր հրաբխի վրա | Dansen op de vulkaan | Maarten |
| 2015 |  | Michiel de Ruyter | Engel de Ruyter |
| 2015 |  | Baron 1898 | Jochem |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  ČSFD (չեխերեն) — 2001.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AlloCiné · ČSFD · Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1204634475 · GTAA: 230191 · LCCN: no2015154576 · NKC: pna20221160707 · VIAF: 10145003618161340679 · WorldCat VIAF: 10145003618161340679 |

 |
**Մեսրոպ Գևորգի Ճանաշյան** (հունվարի 11, 1908(1908-01-11), Անկարա, Անկարայի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - ապրիլի 13, 1974(1974-04-13), Վենետիկ, Իտալիա), գրականագետ, բանաստեղծ, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սկզբնական կրթությունն ստացել է Վենետիկի Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանում։ Այնուհետև սովորել է Մխիթարյան միաբանության դպրոցում (1923-1927), Հռոմի Ա․ Անսելմոսի համալսարանի փիլիսոփայության (1928-1931) և աստվածաբանության (1931-1935) ֆակուլտետներում։ Մխիթարյան միաբանության անդամ 1931 թվականից։ 1937 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ, դասավանդել հայկական վարժարաններում։ 1939-1942 թվականներին եղել է Վենետիկի վարժարանի տնօրենը, 1942 թվականից, որոշ ընդմիջումներով՝ «Բազմավեպ»-ի խմբագիրը, 1955-1969 թվականներին՝ նաև տպարանապետը։ 1953 թվականին Ճանաշյանը հրատարակել է «Պատմություն արդի հայ գրականության» մեծածավալ աշխատության 1-ին հատորը, 1973 թվականին՝ «Հայ գրականության նոր շրջանի համառոտ պատմությունը»։ Առանձին գրքերով լույս է ընծայել «Լորդ Բայրոնը Սբ․ Ղազարում» (ֆրանսիա 1960), «Սայաթ-Նովա» (1964), «Սբ․ Ներսես Շնորհալիի շարականները» (1973) և այլ գրական ուսումնասիրություններ։ Տպագրել է «Հոգետավիղ» (1954), «Լուսաղբյուր» (1960), «Մեսրոպական» (1963, նվիրված Մեսրոպ Մաշտոցին), «Փշրված քնար» (1973, նվիրված Պ․ Դուրյանին) բանաստեղծությունների ժողովածուները։ Կազմել է «Ծաղկաքաղ արդի հայ գրականության» (հստոր 1-2, 1957-1960) հատընտիրը, «Հայկական մանրանկարչություն» (1966) ալբոմը (արվեստաբան Մ․ Տեր-Ներսեսյանի առաջաբանով)։

Երկեր
-----

* Փոլ Վալերի եւ իր բանաստեղծութիւնը, Վնտ. 1947:
* Հ. Արսէն Ղազիկեան եւ իր թարգմանութիւնները, Վնտ. 1974.

Գրականություն
-------------

* Տեր-Ներսեսյան Ն. Խմբագրապետը, «Բազմավեպ», 1974, համար 1-2։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 7. — էջ 63.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 11573 · BNF: 16577215k · GND: 1165694751 · ISNI: 0000000117223030 · LCCN: n92069521 · NLG: 248892 · NTA: 071486747 · NUKAT: n2005105599 · SUDOC: 24277752X · VIAF: 165641712 · WorldCat VIAF: 165641712 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 63)։*  |
Ճարտարագետ երկրաբանն աշխատանքի ժամանկ
**Ինժեներական երկրաբանություն**, երկրաբանական գիտություն զանազան ինժեներական կառույցների շինարարության և տարածքի տնտեսական օգտագործման երկրաբանական պայմանների մասին։ Ինժեներական երկրաբանությունը սկզբնավորվել է 19-րդ դարում։

Ծովային ինժեներական երկրաբանությունը դիտարկում է շինարարության հնարավորությունները սուբակվալ միջավայրի պայմաններում։ Ձևավորվում է ինժեներական երկրաբանության մի նոր ուղղություն, որը քննարկում է սեյսմիկ երևույթները ինժեներաերկրաբանական տեսանկյունից (ինժեներային սեյսմաերկրաբանություն)։ Ինժեներական երկրաբանությունը սերտորեն կապված է հիդրոերկրաբանության, սառցագիտության, նավթի երկրաբանության հետ։ Դաշտային հետազոտությունների ժամանակ ինժեներական երկրաբանությունը օգտագործում է երկրաֆիզիկական (էլեկտրահետախուզություն, կարոտաժ), ֆիզիկական և քիմիական մեթոդներ։ 1968 թվականին Պրահայում կայացած միջազգային երկրաբանական կոնգրեսի 23-րդ նստաշրջանը հիմնեց ինժեներական երկրաբանների միջազգային ասոցիացիա։

Հայաստանում առաջին ինժեներաերկրաբանական աշխատանքները կապված էին Շիրակի ջրանցքի, Երևանի, Քանաքեռի, Գյումուշի ՀԷԿ-երի, Ս. Մ. Կիրովի անվանում են քիմկոմբինատի շինարարության հետ։ Ինժեներական երկրաբանությունը ընդգրկում է գրունտագիտությունը, ինժեներական երկրադինամիկան, որը հետազոտում է ինչպես բնական, այնպես էլ մարդու ինժեներաշինարարական գործունեությամբ ստեղծվող երկրաբանական պրոցեսները, նպատակ ունենալով գնահատել նրանց հնարավոր ազդեցությունը տվյալ տեղանքի կայունության, շինարարության պայմանների, կառույցների կայունության ու շահագործման նկատմամբ, և ռեգիոնալ ինժեներական երկրաբանությունը։ Ինժեներական երկրաբանության գծով ուսումնասիրություններ են տարվում ՀՀ ԳԱԱ համակարգում, Երևանի պետական համալսարանի երկրաբանական ֆակուլտետում, մի շարք նախագծային ինստիտուտներում և այլուր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 344)։*  |
**Մեսրոպ (Մարտիրոս) Հայրապետի Փափազյան**  (դեկտեմբերի 15, 1823(1823-12-15), Արտամետ, Թուրքիա - 1891, Հաֆթվան), հայ մանկավարժ, գրող, հրապարակագիր, հասարակական, թատերագիր և եկեղեցական գործիչ։ 

Վրթանես Փափազյանի հայրը։

Ավարտել է Օրթագյուղի հայոց ազգային վարժարանը (1841)։ Հիսուն տարի մանկավարժական գործունեություն է ծավալել Զմյուռնիայում, Կյումուշխանեում, Կողբում, Փայաջուկում, Վանում, Ագուլիսում, Թավրիզում, Թեհրանում, Բերկրիում և այլ վայրերում։ 1859 թվականին ձեռնադրվել է քահանա՝ շարունակելով զբաղվել ուսուցչությամբ։ Նշանակվել է Պարսկաստանի և Հնդկաստանի հայոց թեմերի առաջնորդական տեղապահի փոխանորդ։ 1882 թվականին Թավրիզում ստեղծել է պարսկահայ առաջին թատերախումբը։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9180 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Չաննել** (անգլ.՝ Channel Islands of California), կղզների խումբ՝ բաղկացած միջին և փոքր ութ կղզիներից։ Դրանք ընկած են Խաղաղ օվկիանոսի հարավկալիֆոռնիական ափի մոտ՝ Սանտա Բարբարա նեղուցի երկայնքով։ Դրանցից հինգում կա նույնանուն ազգային պարկ։

#### Կղզիների նկարագրությունը

Ութ կղզիները ներառված են Կալիֆորնիական երեք շրջաների՝ Սանտա Բարբարայի (չորս կղզի) Վենտուրայի (երկու կղզի) և Լոս Անջելեսի (երկու կղզի) մեջ և բաժանված են երկու խմբի՝ Հյուսիսային ջրանցքի կղզիներ և Հարավային ջրանցքի կղզիներ։ կղզեխումբըը տարածվում է 257․5 կիլոմետր հյուսիսային կղզի, Սան Միգել, հարավային, Սան Կլեմենտին։ Կղզու ընդհանուր մակերեսը 908․8 կիլոմետր² (221 331 ակր կամ մոտավորապես 346 մղոն²)։ Հինգ կղզիների վրա 1980 թվականին հիմնադրվեց ազգային պուրակ։ Միայն Սանտա Կատալինա կղզում կան մշտական բնակավայրեր՝ Ավալոնը և Երկու նավահանգիստները։

Այդ կղզիները համարվում են միակ վայրը, որտեղ հանդիպում է գաճաճ աղվեսների տեսակը։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 93144648454061285620 · WorldCat VIAF: 93144648454061285620 |

 |