**Իրենա Սխյոր-Սավիցկա** (անգլ.՝ Irena Scheur-Sawicka, օգոստոսի 18, 1890(1890-08-18), Գուչին, Gmina Czerwin, Ostrołęka County, Մազովեցի վոյեվոդություն, Լեհաստան - օգոստոսի 1, 1944(1944-08-01)), լեհ հնէաբան, ազգագրագետ, կրթական ու կոմունիստական շարժման ակտիվիստ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ միացել է Լեհ աշխատավորների կուսակցությանը և պատերազմի ընթացքում Ժեգոտայի (Հրեաների օգնության խորհուրդ) հետ միասին ակտիվ գործունեություն իրականացրել լեհական դիմադրության մեջ՝ օգնելով հրեա փախստակններին Վարշավայի գետտոյից։ Մահացել է Վարշավայի ապստամբության ժամանակ։

Կենսագրություն
--------------

Սխյոր-Սավիցկան ծնվել է Օստրոեկա նահանգի Գուչին քաղաքում։ Հայրը՝ Յան Սխյորը, եղել է ֆրանսիացի գաղթական Էլզասից, մոր օրիորդական ազգանունը Վլոդարկիևիչ է։ Կրթվել է մասնավոր կրկնուսույցների մոտ և Կրակովում և Վարշավայում կանանց համար կազմակերպված փոքր դասընթացներում։ Շատ արագ զբաղվել է ակտիվ կրթական գործունեությամբ՝ դասավանդելով փողոցի երեխաներին։ 1915 թվականին ամուսնացել է հնէաբան Լյուդվիգ Սավիցկու հետ։ Երեխաներ չեն ունեցել։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտին՝ 1916 թվականին, չկարողանալով Մինսկից վերադառնալ Վարշավա, նա և իր ամուսինը աշխատանք են գտել Մոսկվայի լեհ գաղթականների կազմակերպություններում, հետագայում Հեռավոր Արևելքում զբաղվել են հնագիտական արշավներով (ներառյալ 1916-1918 թվականներին մեկնել են Հարբին)։ 1918 թվականին վերադառնալով Լեհաստանի երկրորդ հանրապետություն` նա ակտիվ գործունեություն է ծավալել մեծահասակներին կրթություն տրամադրող կազմակերպություննեում, ինչպես նաև ամուսնուն ուղեկցել է հնագիտական հետազոտությունների ընթացքում, անցնելով Վարշավայի գիտական ընկերության առաջարկած հնագիտության մի քանի դասընթացներ։ 1920-ականների սկզբից Լեհաստանի կառավարության կազմում աշխատել է որպես պահպանող-վերականգնող և հրատարակել է մի շարք գիտական հոդվածներ։ 1922-1927 թվականներին եղել է նաև Լեհաստանի նախապատմական ընկերության (Polskie Towarzystwo Prehistoryczne) քարտուղար։

1920-ականների վերջին Սավիցկայի ուշադրությունը հնագիտությունից տեղափոխվել է կրթության բնագավառ, ներգրավվել է մեծահասակների կրթության մեջ կենտրոնացած մի շարք կազմակերպություններում և հաստատություններում, ինչպիսիք են Մեծահասակների կրթության ինստիտուտը (Instytut Oświaty Dorosłych) և Մեծահասակների կրթության 3-րդ կենտրոնը (III Ognisko Oświaty Dorosłych):

1930-ականներին Սավիցկան ներգրավվել է Լեհաստանի Կոմունիստական կուսակցության կազմում։ Գերմանիայի Լեհաստան ներխուժումից հետո նա ոչ բռնի ակտիվ գործունեություն է իրականացրել լեհական դիմադրության կազմում, ինչպիսիք են հրեաների ստորգետնյա կրթության ապահովումն ու հրեաների փրկությունը Վարշավայի գետտոյից։ Ադոլֆ Բերմանը նրան նկարագրել է որպես Ժեգոտայի հայտնի անդամ։ 1942 թվականին Սավիցկան միացել է նորաստեղծ Լեհաստանի աշխատավորների կուսակցությանը, որի կազմում Զոլիբորզ և Մոկոտով շրջաններում եղել է բարձրաստիճան պաշտոնյա և Արմիա Լուդովայի պարտիզաններին ապահովել մթերքով ու պաշարով։

Իրենա Սավիցկան մահացել է Վարշավայի ապստամբության առաջին օրերին՝ սպանվել է գերմանական կրակոցներից։ Մահվան ամսաթիվ նշվում է կա՛մ օգոստոսի 1-ը, կա՛մ օգոստոսի 4-ը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  The Righteous Among the Nations Database
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  «Irena Sawicka (Scheur-Sawicka)». *www.ipsb.nina.gov.pl* (լեհերեն). Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 5-ին.
3. ↑  *Z otchłani wieków*. Zakład im. Ossolińskich. 1980. էջ 290.
4. ↑  Jewish Resistance: Konrad Żegota Committee, Jewish Virtual Library
5. ↑  Teresa Prekerowa (1999). *Zegota: Commission d'aide aux Juifs*. Éditions du Rocher. էջ 85. ISBN 978-2-268-03276-4.
6. ↑  Irene Tomaszewski; Tecia Werbowski (2010). *Code Name Żegota: Rescuing Jews in Occupied Poland, 1942-1945 : the Most Dangerous Conspiracy in Wartime Europe*. ABC-CLIO. էջ 67. ISBN 978-0-313-38391-5.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000409465015 · NUKAT: n2014185129 · VIAF: 303272143 · WorldCat VIAF: 303272143 |

 |