**Նարնջային պատերազմ** կամ **Նարինջների պատերազմ** (պորտ.՝ Guerra das Laranjas, ֆր.՝ Guerre des Oranges, իսպ.՝ Guerra de las Naranjas), կարճատև (երեքշաբաթյա) ռազմական հակամարտություն 1801 թվականին Իսպանիայի և Պորտուգալիայի միջև։

Նախադրյալներ
------------

1800 թվականին դաշնակիցներ Ֆրանսիան և Իսպանիան, ի դեմս առաջին կոնսուլ Նապոլեոն Բոնապարտի և իսպանացի նախարար Մանուել Գոդոյի, պահանջեցին Պորտուգալիայի թագավորությունից խզել դաշնակցային հարաբերությունները Բրիտանական կայսրության և մտնել Բոնապարտի դաշինք (ընդդեմ Անգլիայի)՝ ընդ որում Ֆրանսիային զիջելով իր ազգային տարածքների զգալի մասը։ Պորտուգալիան, որի դաշնակցային հարաբերությունները Մեծ Բրիտանիայի հետ հիմնված էին դեռևս 1373 թվականին Անգլիայի թագավոր Էդուարդ III-ի և Պորտուգալիայի կառավարողներ Ֆերնանդու I թագավորի և թագուհի Լեոնորայի միջև կնքված պայմանագրի վրա, առաջ քաշված պահանջները չընդունեց։

1800 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Իսպանիան և Ֆրանսիան ստորագրեցին Սան Իլդեֆոնսոյի երրորդ պայմանագիրը, որն ավելի ուշ՝ 1801 թվականի մարտի 21-ին հաստատվեց Արանխուեսի պայմանագրով։ Ըստ հաջորդող՝ հունվարի 29-ի Բադախոսի պայմանագրով Իսպանիան պարտավորվեց պատերազմ հայտարարել Պորտուգալիային, և 1801 թվականի ապրիլին դաշնակից ֆրանսիական զորքերը մոտեցան Պորտուգալիայի սահմանին։

Պատերազմի ընթացք
----------------

1801 թվականի մայիսի 20-ին ֆրանսիական ուժերն ամրապնդվեցին իսպանական զորքերով՝ Մանուել Գոդոյի հրամանատարության ներքո։ Գեներալ-կապիտան Գոդոյը, 60-հազարանոց բանակի գլուխ անցած, գրեթե երկօրյա ժամկետում բռնագրավեց Պորտուգալիան։

Համարվում է, որ իսպանական զինվորները Գոդոյին ողջունել են նարնջենու ճյուղերով, որից պատերազմը և ստացել է այդ անվանումը։ Կամ էլ, վստահ լինելով իր հաջողությանը, Գոդոյը Իսպանիայի թագուհի Մարիա-Լուիզային, որի ֆավորիտն էր նա, ուղարկեց նարինջներով զամբյուղ՝ խոստանալով, որ հաջորդն արդեն կուղարկի Լիսաբոնից։ Կարծիք կա նաև, որ ռազմագործողություններից առաջ հանդիպում է կայացել պատերազմող կողմերի հրամանատարների միջև, որի ժամանակ որոշվել է, որ Անգլիայի համար իմաստ չունի պայքարել հանուն Պորտուգալիայի, իսկ Ֆրանսիայի համար՝ հանուն Իսպանիային, ուստի և բոլոր ռազմական գործողությունները կուղղվեն *անարյուն* մանևրելուն (*"նարնջային տնկարկներում*)։

Պորտուգալական զորքերը (2 հազար հեծելազոր և 16 հազար հետևակազոր) ղեկավարում էր 82-ամյա վարչապետ՝ իշխան Ժուան Կառլոս դե Սոուզան (պորտ.՝ João Carlos de Bragança e Ligne de Sousa Tavares Mascarenhas da Silva), 2-րդ դուքս Լաֆոյնիշը (պորտ.՝ Duque de Lafões): Ռազմական գործողությունների արագընթացության պատճառով ֆրանսիացիների հիմնական ուժերը՝ գեներալ Շարլ Լեկլերի (*Charles Victor Emmanuel Leclerc*) հրամանատարությամբ այդպես էլ չմասնակցեցին մարտերին։

1801 թվականի հունիսի 6-ին Բադախոսում կնքվեց հաշտության պայմանագիր։

Հետևանքներ
----------

Բադախոսյան պայմանագրով Իսպանիան ստացավ Օլիվենսի մի փոքր սահմանային շրջանը, իսկ Պորտուգալիան պարտավորվել է փակել իր նավահանգիստները բրիտանական նավերի համար և Ֆրանսիային 20 միլիոն ֆրանկ ռազմատուգանք վճարել։ Հետագայում պայմանագրում փոփոխություններ կատարվեցին. նոր տարբերակը ստորագրվեց 1801 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Պորտուգալիայի թագավոր Ժուան VI-ի հետ Մադրիդում։

Անգլիացիների՝ ֆրանս-իսպանական ծովային ուժերի դեմ Տրաֆալգարյան ճակատամարտում տարած հաղթանակից հետո՝ 1805 թվականի հոկտեմբերի 21-ին, Պորտուգալիայի կառավարությունը որոշեց վերականգնել հարաբերությունները իր վաղեմի դաշնակցի հետ։ Դա հանգեցրեց Պիրենեյան թերակղզում պատերազմի, ինչի հետևանքով չեղարկվեցին Բադախոսյան և Մադրիդյան խաղաղության համաձայնագրերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Примечания(ռուս.) // *Фейхтвангер Л.* Гойя, или Тяжкий путь познания. Иудейская война  / Перевод. Н. Касаткина. — АСТ, 2005. — ISBN 5-17-029-635-5.
2. 1 2  *Фримонт-Барнс Г.* Извечные враги: Британия, Франция и Испания(ռուս.) // *Грегори Фримонт-Барнс* Война на Пиренейском полуострове 1807-1814 гг.. Архивировано из первоисточника 13 Մայիսի 2008.
3. ↑  «Алькудия». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
4. ↑  «Карл IV Испанский и Наполеон» (ռուսերեն). Всемирная история. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 26-ին. Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 18-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|publisher=`` (օգնություն)
5. ↑  Примечания(ռուս.) // *Сарамаго Ж.* Поднявшиеся с земли. — Прогресс, 1992.
6. ↑  «Guerra de las Naranjas (1801): Las intrigas de Godoy, el verdadero Rey» (իսպաներեն). Mundo Historia. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 26-ին. Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 19-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|publisher=`` (օգնություն)
7. ↑  War of the Oranges в Բրիտանիկա հանրագիտարան.(անգլ.)
8. ↑  Часть 1. Время Наполеона I. 1800-1815.: Глава VI. Испания и Португалия. 1800—1814(ռուս.) // *Под редакцией профессоров Эрнеста Лависса и Альфреда Рамбо* История XIX века : В восьми томах. — М: Государственное социально-экономическое издательство, 1937. — Т. I.
9. ↑  «Португалия: Международные отношения и вооружённые силы» (ռուսերեն). Справочник по странам. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 26-ին. Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 18-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|publisher=`` (օգնություն)
10. ↑  *Fournier A.* Napoleon the First: A Biography. — H. Holt and Company, 1903. — С. 210.
11. ↑  «Мадридский договор» (ռուսերեն). Хронос. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 26-ին. Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 18-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նարնջային պատերազմ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2009008249 |

 |