**Մել Բրուքս** (անգլ.՝ Mel Brooks, ի ծնե՝ **Մելվին Ջեյմս Կամինսկի**,հունիսի 28, 1926(1926-06-28)[…], Բրուքլին, Նյու Յորք), ամերիկացի կինոռեժիսոր, դերասան և պրոդյուսեր, որը հայտնի է իր պարոդիաներով և ֆարս ֆիլմերով։ 1969 թվականին իր ռեժիսորական «Պրոդյուսերները» դեբյուտի համար արժանացել է «Օսկար»֊ի։

2001 թվականին, նախկինում ստանալով Էմմի, Գրեմմի և Օսկար, նա միացել է ԷԳՕՏ֊ի սակավաթիվ հաղթողների ցանկին՝ «Պրոդյուսերները» մյուզիքլի համար պարգևատրվելով նաև Տոնիի մրցանակով։

Կենսագրություն
--------------

Մել Բրուքսը ծնվել է Նյու Յորքում (ԱՄՆ)՝ Վիլնյուսի նահանգից ներգաղթածների ընտանիքում։ Ապագա դերասանի առաջին լեզուն իդիշն է, որը նա հետագայում օգտագործել է իր կատակերգություններում (իր կատարմամբ ամենահայտնին՝ հնդկական ցեղի եզդախոս առաջնորդն է՝ «Շողշողացող թամբեր» կինոնկարում)։ Նրա մանկությունն անցել է Բրուքլինում՝ Ուիլյամսբուրգի շրջանում։ Երեկոյան հաճախել է կինոթատրոններ, որտեղ Չարլի Չապլինի մասնակցությամբ համր կատակերգություններ են ցուցադրվել։

Բանակում ծառայելուց հետո նա աշխատել է Լաս Վեգասում՝ որպես խաղատան հավաքարար, մինչև մի օր, ռեժիսորի խնդրանքով, բարձրացել է բեմ՝ սթենդ֊ափ արտիստի փոխարեն։ Սկզբում ելույթ է ունեցել մոր ազգանունով` Բրուքման, հետագայում այն կրճատել և դարձրել է Բրուքս։ Նա նաև թմբուկ է նվագել Բադի Ռիչի մոտ, ավելի ուշ դարձել դերասան, ապա՝ ռեժիսոր, այնուհետև աշխատել հեռուստատեսությունում, ստեղծել իր սեփական հեռուստածրագիրը, մի քանի սցենարներ է գրել *«The Muppet»* շոուի և «Խելացի՛ եղիր» սերիալի համար (ինչպես նաև հնչյունավորել է տիկնիկներից մեկի՝ պրոֆեսոր Կրասմանի կերպարը)։

Ստեղծագործություն
-----------------

Առաջին կինոնկարը` «Պրոդյուսերներ» (1968)՝ խարդախ պրոդյուսերների մասին, նրան «Օսկար» է բերել՝ լավագույն սցենարի համար։ Հաջորդ կինոնկարը՝ «Տասներկու աթոռ»֊ը (1970), որը նկարահանվել է Իլյա Իլֆ և Եվգենի Պետրով վեպի մոտիվների վրա, հաջողություն չի ունեցել։ Դրանից հետո նա այլևս դասական ոճով ֆիլմ չի նկարահանել։

Հաջողությունը նրա դուռը թակել է չորս տարի անց. «Շողշողուն թամբեր» կատակերգությունը (1974) Մել Բրուքսին հավերժացրել է համաշխարհային կինոյի գանձարանում՝ որպես տաղանդավոր պարոդիստ։ Հաջորդ պարոդիական ֆիլմը՝ «Երիտասարդ Ֆրանկեշտեյն»-ն է (1975), որը նկարահանվել է Ջին Ուայլդերի սցենարով։ Այդտեղ Բրուքսը խաղացել է դոկտոր Ֆրանկենշտեյնի դերը, ինչն էլ ամրապնդել է նրա հեղինակությունը որպես կատակերգու։ Ֆիլմը նկարահանվել է սև ու սպիտակ կինոժապավենով (կանխատեսել են, որ այն կձախողվի, բայց դա տեղի չի ունեցել)։

Հաջորդ փորձը՝ կապված ձայնի հետ` «Համր ֆիլմ»֊ն է եղել (1976): Այն ստեղծվել է համր ֆիլմի կանոններին համապատասխան, որը մանուկ ժամանակ այդքան սիրել է Բրուքսը։ Այնուհետև նա նկարահանել է ևս մի քանի պարոդիա՝ «Վախ բարձունքից» (1977) (Ալֆրեդ Հիչքոքի թրիլերների հիման վրա), «Համաշխարհային պատմություն, մաս 1» (1981) (պատմական ֆիլմերի հիման վրա), «Տիեզերական ձվեր» (1987) (Ջորջ Լուկասի «Աստղային պատերազմների», Ջին Ռոդդենբերիի «Աստղային ճանապարհի», և «Օտարը» ֆիլմի հիման վրա), «Ռոբին Հուդ։ Զուգագուլպաներով տղամարդիկ» (1993) («Ռոբին Հուդ։ Գողերի արքայազնը» բլոկբասթերի հիման վրա) և «Դրակուլա։ Մեռած և գոհ» (1995) (Կոմս Դրակուլայի մասին ֆիլմերի և Բրեմ Սթոքերի վեպի հիման վրա)։

Մել Բրուքսը նկարահանել է նաև ոչ պարոդիական ֆիլմ՝ «Կյանքը զզվանք է» (մեկ այլ թարգմանությամբ՝ «Փողը չի հոտում» 1991):

Բրուքսն ո Բենկրոֆտը՝ Կաննյան կինոփառատոնի ժամանակ, 1991 թվական
Ռեժիսորն իր ֆիլմերում հանդես է եկել նաև որպես դերասան՝ խաղալով փոքր դերեր. «Տասներկու աթոռներում»՝ հավաքարար Թիհոն, «Շողշողացող թամբերում»՝ առաջնորդ և նահանգապետ, «Ռոբին Հուդ. Զուգագուլպաներով տղամարդիկ»՝ Ռեբե։ Երբեմն խաղացել է նաև գլխավոր դերեր. բժիշկ Վան Հելսինգի դերը՝ «Դրակուլա. մեռած և գոհ» կինոնկարում, Մել Ֆանի դերը՝ «Համր կինոնկարում»։ «Տիեզերական ձվեր» կատակերգության մեջ խաղացել է նախագահ Դրիստի և Մեծն Յոգուրտի դերերը, իսկ «Կյանքը զզվանք է» ֆիլմում՝ Գոդդարթ Բոլթի (Պեպտո) դերը։

Մել Բրուքսի անունը բազմիցս հիշատակվում է «Սիմփսոններ» մուլտիպլիկացիոն սերիալում։ *«Homer vs. Patty and Selma»* սերիայում Հոմերը եղել է Բրուքսի տաքսու վարորդը։

Նա նաև երգեր է գրել՝ իր իսկ կինոնկարների համար։ «Ռոբին Հուդը. Զուգագուլպաներով տղամարդիկ» և *«To be or not to be»* ֆիլմերի ռեփերը, «Վախ բարձրությունից» երգը՝ նույնանուն ֆիլմում։ Այսպիսի բազմակողմանի զարգացվածության շնորհիվ Բրուքսը (ռեժիսոր, սցենարիստ, կոմպոզիտոր, դերասան) երկրպագուների շրջանում ստացել է «Մարդ֊Նվագախումբ» մականունը։

Մել Բրուքսը *«Brooks Film»* կինոստուդիայի տնօրենն է։ Դեյվիդ Լինչի «Փիղ֊մարդը» ֆիլմը նկարահանվել է այս ստուդիայում (ժամանակին անգամ կատակել են այն մասին, թե ինչպես կարող են դրաման նկարահանել կատակերգու ռեժիսորի ստուդիայում)։ Բրուքսը հեղինակել է ևս մի քանի կինոնկար՝ «Լինել, թե չլինել» (1983), «Ճանճը» (1986), «Ճանճը 2» (1989), «Պրոդյուսերները» (վերափոխում՝ 2005 թվականին)։

Այժմ վարպետն այլևս չի նկարահանում, բայց ակտիվորեն դերեր է ստանձնում կինոնկարներում և հեռուստասերիալներում, ինչպես նաև հնչյունավորում է անիմացիոն կերպարներ։ 2007 թվականին թողարկվել է «Տիեզերական ձվերի» մուլտիպլիկացիոն տարբերակը, որը բաղկացած է 25 րոպեանոց սերիաներից։

2013 թվականի հունիսին Բրուքսը արժանացել է Ամերիկայի կինոարվեստի ինստիտուտի մրցանակին` համաշխարհային կինեմատոգրաֆիայում ունեցած կարևոր ավանդի համար՝ դառնալով ամենատարեց մարդը, որը Լիլիան Գիշից հետո ստացել է այդ մրցանակը։ 2016 թվականի սեպտեմբերին նա արժանացել է Արվեստի ոլորտի ազգային մեդալով՝ «ամբողջ կյանքում աշխարհին ծիծաղել սովորեցրելու» համար։

Անձնական կյանք
--------------

1951-1961 թվականներին Բրուքսը ամուսնացած է եղել Ֆլորենս Բաումի հետ. նրանք ունեցել են երեք երեխա՝ Ստեֆանին, Նիկկին և Էդին։ Երկրորդ անգամ ամուսնացել է դերասանուհի Էն Բանկրոֆթի հետ, որը մահացել է 2005 թվականին։ Նրանց միակ ընդհանուր երեխան՝ Մաքս Բրուքսը, դարձել է գրող և սցենարիստ։

Ֆիլմագրություն
--------------

* 1968 — *«The Producers»*
* 1970 — *«The Twelve Chairs»*
* 1974 — *«Blazing Saddles»*
* 1974 — *«Young Frankenstein»*
* 1976 — *«Silent Movie»*
* 1977 — *«High Anxiety»*
* 1981 — *«History of the World, Part I»*
* 1983 — *«To Be Or Not To Be»*
* 1987 — «*Spaceballs*»
* 1991 — *«Life Stinks»*
* 1993 — «*Robin Hood: Men in Tights*»
* 1994 — *«The Little Rascals»*
* 1995 — *«Dracula: Dead and Loving It»*
* 1999 — *«Screw Loose»*
* 2007 — *«Spaceballs»*
* 2015 — *«Hotel Transylvania 2»*
* 2018 — *«Hotel Transylvania 3: Summer Vacation»*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Barson M. Erickson H. L.* Encyclopædia Britannica
2. 1 2 3 4  Internet Broadway Database — 2000.
3. 1 2  Internet Movie Database — 1990.

Գրականություն
-------------

* Adler, Bill, and Jeffrey Feinman. *Mel Brooks: The Irreverent Funnyman*. Chicago: Playboy Press, 1976. OCLC 3121552.
* Crick, Robert A. *The Big Screen Comedies of Mel Brooks*. Jefferson, N.C: McFarland, 2002. 978-0-7864-1033-0. OCLC 49991416.
* Holtzman, William. *Seesaw, a Dual Biography of Anne Bancroft and Mel Brooks*. Garden City, N.Y: Doubleday, 1979. 978-0-385-13076-9. OCLC .
* Patrick McGilligan (biographer)|McGilligan, Patrick. *Funny Man: Mel Brooks*. Harper, 2019, 978-0062560995
* Parish, James Robert. *It's Good to Be the King: The Seriously Funny Life of Mel Brooks*. Hoboken, N.J: Wiley, 2007. 978-0-471-75267-7. OCLC 69331761.
* Symons, Alex. *Mel Brooks in the Cultural Industries: Survival and Prolonged Adaptation*. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2012. 978-0-7486-4958-7. OCLC 806201078.
* Yacowar, Maurice. *Method in Madness: The Comic Art of Mel Brooks*. New York: St. Martin's Press, 1981. 978-0-312-53142-3. OCLC 7556005.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Hitler Rap  — Մել Բրուքսի երաժշտական տեսահոլովակը, որը 1983 թվականին ներկայացված *«To be or not to be»* ֆիլմի սաունդթրեքի մի մասն է։
* Պաշտոնական կայք
* Mel Brooks – Box Office Data Movie Director at The Numbers
* Mel Brooks – Box Office Data Movie Star at The Numbers
* "The Films of Mel Brooks" ՅուԹյուբում, video compilation of film clips, 5 minutes
* Interview with Brooks on National Public Radio|NPR's *Fresh Air* (March 16, 2005)
* TonyAwards.com Interview with Mel Brooks at Tony Awards site
* Interview with Mel Brooks biographer James Robert Parish
* Photographs and literature
* Mel Brooks at Emmys.com
* Mel Brooks interview on BBC Radio 4 *Desert Island Discs*, July 4, 1978

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մել Բրուքս» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Spotify · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · Allmusic · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Filmportal · Internet Broadway Database · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · Rate Your Music · Rotten Tomatoes · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90863744 · BNE: XX1265457 · BNF: 13891880r · CiNii: DA10100409 · CONOR: 32964707 · GND: 11851573X · GTAA: 86297 · ISNI: 0000000109208877, 0000000368558281 · LCCN: n79060094 · NDL: 01014265 · NKC: ola2002153796 · NLA: 35858726 · NLG: 95958 · NLP: a0000002380399 · NTA: 073178047 · NUKAT: n00050649 · LIBRIS: 295498 · SUDOC: 027427935 · VIAF: 84968687 · WorldCat VIAF: 84968687 |

 |

 |