Սմիթսոնյան ինստիտուտի լոգոն
**Սմիթսոնյան ինստիտուտ** (անգլ.՝ Smithsonian Institution), գիտահետազոտական և կրթական խոշոր ինստիտուտ և նրան պատկանող թանգարանների համալիր ԱՄՆ-ում։ Հիմնադրվել է 1846 թվականի օգոստոսի 10-ին ԱՄՆ Կոնգրեսի հատուկ որոշմամբ Վաշինգտոնում` անգլիացի քիմիկոս և հանքաբան Ջեյմս Սմիթսոնի (1765-1829) կտակած միջոցներով, որը զավակ չուներ և իր ողջ ունեցվածքը կտակել է «գիտությունը ժողովրդի մեջ տարածելու և ընդլայնելու» համար։

Ինստիտուտն ավանդաբար գլխավորում է ԱՄՆ-ի նախագահը, պատվավոր խորհրդի կազմում են նաև փոխնախագահը, պետական քարտուղարը, ֆինանսների, պաշտպանության, արդարադատության մինիստրները և պաշտոնական այլ անձինք։

Միավորում է Ազգային թանգարանը, Սմիթսոնյան աստղադիտարանը, Արվեստի ազգային պատկերասրահը, Ազգաբանական հետազոտությունների ինստիտուտը, Ազգային կենդանաբանական այգին և գիտական այլ հիմնարկներ։

Այն ի սկզբանե կազմակերպվել էր որպես «Միացյալ Նահանգների ազգային թանգարան», բայց այս անվանումը դադարել է գոյություն ունենալ 1967 թվականին։

Սմիթսոնյան ինստիտուտն անվանվել է «ազգի ձեղնահարկ», իր բազմաբնույթ պաշարների թվով` 154 միլիոն առարկաներով տարբեր հաստատություններում. 19 թանգարան, 21 գրադարան, 9 հետազոտական կենտրոն և կենդանաբանական այգի, որոնք ներառում են պատմական ու ճարտարապետական տեսարժան վայրեր։ Հաստատությունների մեծ մասը գտնվում է Վաշինգտոնում։ Լրացուցիչ օբյեկտները գտնվում են Արիզոնայում, Մերիլենդում, Մասաչուսեթսում, Նյու Յորքում, Փիթսբուրգում, Տեխասում, Վիրջինիայում և Պանամայում։ Ավելի քան 200 հաստատություններ և թանգարաններ 45 նահանգներում, Պուերտո Ռիկոյում, իսկ Պանամայում Սմիթսոնյան ինստիտուտի մասնաճյուղերն են։

Տարեկան մոտ 30 միլիոն մարդ անվճար այցելում է ինստիտուտի հիմնարկներ։ Պաշտոնապես համարվում է պետական հաստատություն, ֆինանսավորվում է ԱՄՆ կառավարության, մասնավոր նվիրատուների, ինչպես նաև հրատարակչական և առևտրային գործունեության հաշվին (հիմնականում՝ զարգացնող և ուսուցողական խաղերի, ծրագրերի, տեսանյութերի թողարկում, հուշանվերների վաճառք)։ Նրա տարեկան բյուջեն կազմում է մոտ 1,2 մլրդ դոլար, ընդ որում երկու երրորդը կազմում են ամենամյա դաշնային հատկացումները։ Եկամուտների մնացած մասը գալիս է մասնավոր և կորպորատիվ նվիրատվություններից, անդամավճարներից և մանրածախ առևտրից, կոնցեսիաներից և լիցենզիաներից ստացված եկամուտներից։ Ինստիտուտը հրատարակում Smithsonian и Air & Space ամսագրերը։

Պատմություն
-----------

Սմիթսոնյան ինստիտուտը կրթական և գիտահետազոտական ինստիտուտ է ու դրա հետ կապված թանգարանային համալիր, ցուցանմուշների, թանգարանային արժեքների և արտեֆակտների ամենախոշոր պահոցը աշխարհում։ Ինստիտուտի կազմում ընդգրկված են նաև 156 թանգարան, որոնք Սմիթսոնյան ինստիտուտի մասնաճյուղերն են։ Դրանցից 10-ը գտնվում են Ազգային ճեմուղում։

Ջեյմս Սմիթսոնն իր կտակում ցուցակում երկրորդը նշել է Միացյալ Նահանգները իր եղբորորդու` Հենրի Ջեյմս Հանգերֆորդի (Henry James Hungerford) անունից հետո։ 1835 թվականին Հանգերֆորդը մահացել է անզավակ, և այդ կերպ Ջեյմս Սմիթսոնի ժառանգությունն անցել Է ԱՄՆ-ի կառավարությանը՝ Վաշինգտոնում Սմիթսոնյան ինստիտուտ անունով հաստատություն հիմնելու պայմանով` «մարդկանց շրջանում գիտելիքների ընդլայնման և տարածման համար»։ 1836 թվականի հուլիսի 1-ին ԱՄՆ-ի Կոնգրեսն իրականացրել է բոլոր ձևականությունները՝ կապված համապատասխան բարեգործական հիմնադրամի ստեղծման հետ։ Ժառանգություն ստանալով` նախագահ Ջեքսոնը պատասխանատվությունը դրել է դիվանագետ Ռիչարդ Ռաշի վրա, որը Ջ ․ Ք. Ադամսի օրոք եղել է ԱՄՆ ֆինանսների նախարարը։ 1838 թվականի օգոստոսին Ռաշը Ամերիկա է բերել 105 պարկ` 104 960 ոսկե սովերենով (անգլիական ոսկե դրամ), ինչը ոսկու ժամանակակից գնի դեպքում կազմում է ավելի քան 10 մլն դոլար։

Սմիթսոնի կարգավիճակի ճակատագիրը երկար վեճերից հետո (գիտնականը կոնկրետ չէր նշել, թե ինչ գումարն ինչի վրա պետք է ծախսվի) ի վերջո լուծվել է. 1846 թվականի օգոստոսի 10-ին ստորագրվել է Սմիթսոնյան ինստիտուտի հիմնադրման ակտը, որի մեջ պետք է մտնեին թանգարանը, գրադարանը, ինչպես նաև պատմության, գիտության և արվեստի իրերի հավաքածուն ու հետազոտական ծրագրի անցկացումը։ 1901 թվականին այն շենքում, որն այսօր տեղեկատվական կենտրոն է բոլոր նրանց համար, ովքեր այցելում են թանգարան, թաղվել են Սմիթսոնի մասունքները, որոնք բերվել են Անգլիայից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  2012 Annual Report — Smithsonian Institution. — P. 24.
5. ↑  *Library of Congress* Library of Congress Name Authority File
6. ↑  OpenCorporates — 2010.
7. ↑  Union List of Artist Names
8. ↑  Charity Navigator identifier
9. 1 2 3  "About Us". *Smithsonian*. Smithsonian Institution. Արխիվացված է the original 2017 թ․ մարտի 7-ին. Retrieved 2017 թ․ մարտի 8.
10. ↑  *Barlow, William* The Smithsonian Institution, "for the Increase and Diffusion of Knowledge Among Men": An Address on the Duties of Government, in Reference Chiefly to Public Instruction : with the Outlines of a Plan for the Application of the Smithsonian Fund to that Object. — B.R. Barlow, 1847.
11. ↑  "Smithsonian History > National Museum of American History". Smithsonian Institution. Արխիվացված է the original 2013 թ․ հունիսի 23-ին. Retrieved 2013 թ․ հունիսի 21.
12. ↑  *Kernan, Michael* A Real Nation's Attic (und) // *Smithsonian*. — Smithsonian Institution, 1997. Архивировано из первоисточника 23 Սեպտեմբերի 2009.
13. ↑  *Leaf, Jesse* The Everything Family Guide To Washington D.C.: All the Best Hotels, Restaurants, Sites, and Attractions. — Everything Books, 2007. — ISBN 1-4405-2411-4:57
14. ↑  *Kurin, Richard* The Smithsonian's History of America in 101 Objects Deluxe. — Penguin, 2013. — ISBN 978-0-698-15520-6
15. ↑  "Smithsonian Affiliations". *Smithsonian Affiliations*. Smithsonian Institution. Արխիվացված է the original 2017 թ․ մարտի 16-ին. Retrieved 2017 թ․ մարտի 8.
16. ↑  "Visitor Statistics". *Newsdesk: Newsroom of the Smithsonian*. Smithsonian Institution. 2013 թ․ մայիսի 31. Արխիվացված է the original 2014 թ․ փետրվարի 8-ին. Retrieved 2014 թ․ հուլիսի 26.
17. ↑  "Budget / Federal Appropriations". *Smithsonian Dashboard*. Smithsonian Institution. 2015. Արխիվացված է the original 2017 թ․ փետրվարի 17-ին. Retrieved 2017 թ․ մարտի 8.
18. ↑  "Founding of the Smithsonian Institution". *Fact Sheets, Smithsonian Newsdesk*. Smithsonian Institution. Արխիվացված է the original 2012 թ․ սեպտեմբերի 1-ին. Retrieved 2012 թ․ հոկտեմբերի 4. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
19. ↑  Heather Ewing, *The Lost World of James Smithson: Science, Revolution, and the Birth of the Smithsonian*, pp. 323-24, 330, 409.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 458)։*  |