recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Կինոաշուն» ազգային կինոյի փառատոն**, ազգային կինոյի ամենամյա հայկական կինոփառատոն, որն ավանդաբար անցկացվել է աշնանը։ Կազմակերպվել է Հայաստանի ազգային կինոկենտրոնի կողմից, Հայաստանի Մշակույթի նախարարության աջակցությամբ։

Պատմություն
-----------

Փառատոնը կազմակերպվել է Հայաստանի ազգային կինոկենտրոնի կողմից, Հայաստանի Մշակույթի նախարարության կողմից։ Ըստ Ազգային կինոկենտրոնի տնօրեն Գևորգ Գևորգյանի՝ «Կինոաշունի» նպատակը ոչ միայն կինոյի ու հանդիսատեսի միջև կապի վերականգնումն է, այլև հայկական ժամանակակից ֆիլմերը հանդիսատեսին ներկայացնելը։ Նա նշել է, որ հոկտեմբերը հայտարարվելու է ազգային կինոյի ամիս, և «Կինոաշունը» անցկացվելու է ամեն տարի, ինչպես մայրաքաղաքում, այնպես էլ՝ հանրապետության մարզերում։ Հայաստանի Մշակույթի նախկին նախարար Հասմիկ Պողոսյանը փառատոնի մասին ասել է. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ուրախ եմ, որ այսօր բարի ավանդույթ է ձևավորվում։ Այսուհետև մենք գիտենք, որ աշնանը կշփվենք «կինո» անունով երևույթի հետ։ Կինոն ցանկացած ժողովրդի պատմությունն է, դա նրա հիշողությունն է, ինչպես նաև՝ դրա ապագան |  |

Երաժիշտ Արա Գևորգյանը խոսելով փառատոնի մասին, ասել է. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մշակութային բավական մեծ ժառանգություն ունենք, որոնց հետ առնչություն չունեն այսօրվա երիտասարդները։ Չգիտեն, չեն ճանաչում, հետևաբար տարվում են օտար մշակույթով։ Պետք է մենք մեր լավը ցուցադրենք, իրենք այդ լավը տեսնեն և հասկանան՝ որն է վատը։ |  |

Առաջին փառատոնը անցկացվել է 2010 թվականի հոկտեմբերի 11-ից նոյեմբերի 10-ը, Երևանում և Հայաստանի մարզերում։ Փառատոնի շրջանակներում ներկայացվել են հայկական արտադրության ինչպես ժամանակակից, այնպես էլ՝ խորհրդային տարիների ֆիլմեր։ Փառատոնի ընթացքում կազմակերպվել են նաև հայ կինոգործիչներին նվիրված հոբելյանական միջոցառումներ, կլոր սեղաններ և սեմինարներ։

Ազգային կինոյի երկրորդ փառատոնը, որը նվիրվել է Հայաստանի անկախության 20-ամյակին, անց է կացվել 2011 թվականի սեպտեմբերի 24-ից հոկտեմբերի 28-ը, Հայաստանի երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանի հովանու ներքո։ Ի տարբերություն Կինոաշուն 2010-ի, որի շրջանակներում ֆիլմերի դիտումներն անց էին կացվել հանրապետության միայն մի քանի մարզերում, երկրորդ փառատոնի ընթացքում ֆիլմեր ցուցադրվել են Հայաստանի բոլոր մարզերում։ Կինոփառատոնի շրջանակներում նշվել է հայտնի հայ կինեմատոգրաֆիստներ Դմիտրի Կեսայանցի և Հովիկ Հախվերդյանի հոբելյանները, ինչպես նաև՝ երեք գրքերի շնորհանդեսներ։

### Անցկացված կինոփառատոններ

* Կինոաշուն 2010
* Կինոաշուն 2011

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կինոաշուն
2. ↑  Դավիթ Մուրադյան. Մենք կինոյի այնպիսի ժառանգություն ունենք, որը չի կարող վաղվա օր չունենալ

Արտաքին հղումներ
----------------

* ԿԻՆՈԱՇՈՒՆ 2012
* Ավարտվեց Կինոաշուն 2013-ը
* Ազգային կինոյի «Կինոաշուն»
* Կինոցուցադրություններ՝ սահմանամերձ գյուղերում
* «Կինոաշուն» կինոամիսը մեկնարկեց
* Կինոաշուն 2015 Archived 2020-07-11 at the Wayback Machine.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արտիստը (այլ կիրառումներ)

**«Արտիստը»**, հայ գրող Շիրվանզադեի պատմվածքներից մեկը։ Լույս է տեսել 1901 թվականին։ Շիրվանզադեն գրել է այն Օդեսայում, երբ նրան մեղադրում էին հակաթուրքական գործողություններ վարելու մեջ և բանտարկում Վրաստանի Թիֆլիս քաղաքի Մետեխի բանտում։ Բանտում անցկացրած տարիներից հետո, 1898 թվականին նրան աքսորում են Օդեսա։ Այն գրված է առաջին դեմքով։

Սյուժե
------

Պատմվածքի գլխավոր հերոսը Լևոնն է, ով 16-17 տարեկան, գունատ դեմքով, նիհար, նուրբ դիմագծերով տղա է։ Նրա հոր մահից հետո, ով մահացել էր տիֆ հիվանդությունից, մայրը նրան հանձնում է մի ատաղձագործի, որպեսզի սովորի ատաղձագործություն, սակայն տղան փախչում է արհեստանոցից և գնում ուսումնարան։ Ուսումնարանի վարձը վճարում էին մի քանի բարի մարդիկ։

Նա սիրահարվել էր տանտիրուհի սինյորա Ստեֆանիայի աղջկան՝ Լուիզային։ Լուիզան երգչուհի էր և պատրաստվում էր գնալ Իտալիա՝ ձայնը մշակելու։ Հրաժեշտի ժամանակ Լևոնը Լուիզային նվիրում է ծաղկեփունջ և գրիչ, որպեսզի նա գրի իրեն։ Լուիզային դիմավորելու է Կավալլարոն Միլանում։ Լևոնին հուզում է այդ հանգամանքը և վճռում, որ պետք է գնա Իտալիա՝ Լուիզային տեսնելու։ Նա սկսում է նվագել «Արքայական յախտա» անունով պանդոկում, որտեղ ամեն նվագի համար վաստակում էր 10 կոպեկ։ Լևոնն աստիճանաբար սկսում է վատ սովորություններ ձեռք բերել, բերանից այժմ խմիչքի հոտ էր գալիս։ Խմել նրան ստիպում էին նավաստիները, ովքեր հաճախակի էին այցելում այդ պանդոկ։ Նրան խորհուրդ են տալիս հեռանալ այդ վայրից, սակայն նա ասում է, որ շուտով գնալու է, արդեն հավաքել է 150 ռուբլի։

Մի քանի օր հետո նա թալանվում է սրիկաների կողմից, ովքեր գողանում են Լևոնի կոշիկները, կիթառը և բաճկոնը։ Իր աշխատած 150 ռուբլին նա պահում էր ձախ կոշիկի մեջ. փողը նա փաթաթել էր թղթի մեջ, դրել կրունկի կողմում, վրան կաշի խփել։ Նա չէր ցանկանում այն տանը պահել, քանի որ մայրը կարող էր գտնել և այլևս չվերադարձնել։ Նրանք դիմում են Իցկոյի հորը, սակայն որոնումներն անցնում են ապարդյուն։ Ահա այս ամենից հետո Լևոնին ասում են, որ Լուիզան ամուսնացել է Կավալլարոյի հետ։

Այս ամենը լսելուց հետո, Լևոնը ձևացնում է, թե ամեն ինչ կարգին է։ Առավոտ էր, Լևոնը չկար ու չկար, նրան փնտրում էին ամենուր, սակայն անարդյունք։ Այդ ժամանակ լսվեց անսովոր մի աղմուկ, դա Իցկոյի և երկու ոստիկանների ձայներն էին, որոնք բերում էին Լևոնին։ Նրան նավաստիները հանել էին «*Խերսոն*» շոգենավի տակից, որով երկու շաբաթ հետո նա պետք է մեկներ Իտալիա...

Համանուն ֆիլմ
-------------

Շիրվանզադեի պատմվածքի հիման վրա նկարահանվել է համանուն ֆիլմը։ Ֆիլմի նկարահանումների ընթացքում օգտագործվել են արդիական տեխնիկա և տեխնոլոգիաներ։

Տես նաև
-------

* Ալեքսանդր Շիրվանզադե

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Պատմվածքի թվայնացված տարբերակը
2. ↑  «Արտիստը» ֆիլմը

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Արտիստը (Շիրվանզադե)**

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Արտիստը (Շիրվանզադե)*** հոդվածին
**«Լիտցլբերգկելլեր»** (գերմ.՝ Litzlbergkeller, «Լիտցլբերգի ներքնահարկ», նաև ««Լիտցլբերգկելլերը» Ատերզեում»), ավստրիացի նկարիչ Գուստավ Կլիմտի բնանկարներից մեկը։

Նկարում երկչափորեն պատկերված է ծառերի տակ, Ատերզե լճի ափին գտնվող քառաթեք տանիքով տուն։ Ատերզե լիճը գտնվում է հանգստյան Լիտցլբերգ գոտու հյուսիսում է, որտեղ Կլիմտը Էմիլիա Ֆլյոգեի ընտանիքի հետ անցկացրել է 1900-1907 թվականների ամառային ամիսները։ Շենքում տեղակայված պանդոկը ճանաչված վայր էր հանգստացողների զբոսանքների համար։ «Լիտցլբերգկելլերը» ճակատային կողմից եղել է դեպի բնանկարը։ Արվեստաբանները ենթադրել են, որ Կլիմտը նկարել է այն կամ լճի հակառակ կողմից՝ կիրառելով հեռադիտակ կամ թատերական բինոկլ, կամ էլ հիշողությամբ՝ իր վիեննական արվեստանոցում օգտվելով «Լիտցլբերգկելլերի» պատկերով փոստային բացիկից։ Լիտցլբերգկելլերի պատմական լուսանկարահանման համեմատությամբ պարզ է դառնում, որ նկարիչը տեսարանից հանել է աստիճանները, որոնք տանում էին դեպի լճափ, որպեսզի շենքն ամբողջությամբ հայտնվի բնությամբ շրջապատված։ Կլիմտի այս բնանկարի տարբերակիչ գիծը կանաչ և դեղին երանգների, տեղ-տեղ կապույտի երանգներով աղքատ գունապնակն է, որն ստեղծում է կտորային գորգի նյութակազմվածքի տպավորություն։ Լիտցլբերգկելլեր շինությունը պահպանվել է մինչ ներկա ժամանակներ և պահել է իր նշանակությունը։

1916 թվականի մայիսին «Լիտցլբերգկելլեր» բնանկարը 8 միլիոն կրոնով (մոտ 12 650 եվրո) ձեռք է բերեկ բանկիր և մեկենաս Օտտո Պրիմավեզին։ Ներկայումս գտնվում է մասնավոր հավաքածուում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Horncastle/Weidinger, 2018, Fotokunst und Mode
2. ↑  Natter, 2019
3. ↑  Фонд Климта: Litzlberg und Unerach Archived 2022-10-01 at the Wayback Machine.(գերմ.)
4. ↑  Horncastle/Weidinger, 2018, Kunst und Antisemitismus

Գրականություն
-------------

* *Mona Horncastle, Alfred Weidinger* Gustav Klimt. Die Biografie. — 1. Aufl. — Christian Brandstätter Verlag, 2018. — 320 S. — ISBN 9783710602528
* *Tobias G. Natter* Die Landschaften: Eine re-konstruierte Natur // Gustav Klimt. Zeichnungen und Gemälde. — Köln: Taschen, 2019. — S. 404. — 663 S. — ISBN 978-3-8365-6287-4
Սուխումի թանգարանում ցուցադրվող աբխազական դոլմեն
**Աբխազիայի դոլմեն** (վրաց.՝ აფხაზეთის დოლმენები, աբխ.՝ Аҧснытәи адамрақәа), հնագույն դամբարանային շինությունների համալիր, որը գտնվում է Աբխազիայում։

Համարվում է ոչ միայն Աբխազիայի երկրամասի, այլև ամբողջ Վրաստանի լավագույնս ուսումնասիրված հնավայրերից մեկը։ Նմանատիպ սալերով, հավաքական, տաշտաձև և մոնոլիտ դոլմեններ հայտնաբերվել են նաև Հյուսիսային Կովկասում և Հայաստանի Հանրապետությունում։

Նկարագրություն
--------------

Աբխազիայի դոլմենները Վրաստանի ամենալավ ուսումնասիրված հնավայրերից են։ Ամենայն հավանականությամբ այն կառուցվել է շուրջ երեք միլիոն տարի առաջ։

Համարվում է ամենալավ պահպանված վաղբրոնզեդարյա շինություններից մեկը ոչ միայն Վրաստանում, այլև ամբողջ տարածաշրջանում։ Աբխազիայի դոլմենները ծածկված են սալաքարերով։ Ժամանակին Աբխազիայի դոլմեններում թաղվել է մեկ ամբողջական ընտանիքի աճյուն՝ քարե կամ բրոնզի զենքերի հետ միասին։

Ներկայիս կարգավիճակ
-------------------

Ռուսական բանակի կողմից 2008 թվականին Աբխազիայի բռնազավթումից հետո պատմական այս շինությունը ստացել է անհայտ կարգավիճակ։

Դե յուրե այն գրանցված է Աբխազիայի Ինքնավար Հանրապետության մշուկութային ժառանգություն հանդիսացող օբյեկտների շարքում, որպես ոչնչացման սպառնալիքի տակ գտնվող հնավայր։ Աբխազական դոլմենները ցուցադրվել են Թբիլիսիում գտնվող Վրաստանի ազգային թանգարանում, ինչպես նաև Սուխումի պետական թանգարանում։

Տես նաև
-------

* Նախնադարյան Վրաստան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Darvill, Timothy (2013). "Monuments and Monumentality in Bronze Age Europe". In Fokkens, Harry; Harding, Anthony. The Oxford Handbook of the European Bronze Age. OUP Oxford. p. 143. ISBN 0199572860.
**Բայի ժամանակ**, քերականական կարգ, որը հատուկ է բայի դիմավոր ձևերին և ցույց է տալիս խոսելու պահի կամ սրա նկատմամբ վերցված որևէ անցյալ կամ ապառնի ժամանակակետի հարաբերումը գործողությանը կամ եղելությանը։

Ժամանակակից հայերենի բայն աչքի է ընկնում ժամանակային ձևերի հարստությամբ։ Հիմնական երեք ժամանակները՝ ներկա, անցյալ, ապառնի, ցույց են տալիս խոսելու պահին կատարվող, նախորդած կամ հաջորդող գործողություններ և ունեն իրենց տարատեսակները։ Դրանք բաշխվում են ըստ եղանակների, սահմանական եղանակն ունի 9 ժամանակ՝ ներկա, անցյալ անկատար, ապառնի, անցյալ ապառնի, վաղակատար, անցյալ վաղակատար, անցյալ կատարյալ, կրավորական վիճակ ցույց տվող չեզոք բայերի համար՝ նաև հարակատար և անցյալ հարակատար։

Ըղձական, ենթադրական և հարկադրական եղանակներն ունեն
երկուական ժամանակ՝ ապառնի և անցյալ։

Հրամայականն ունի միայն մեկ ժամանակ՝ ապառնի։

Որոշ լեզուներում բացակայում են ապառնի ժամանակի հատուկ ձևերը։ Ժամանակակից հայերենի բայի ժամանակները ըստ կազմության բաժանվում են երկու խմբի՝ համադրական և վերլուծական։ Համադրական ժամանակները կազմվում են բայահիմքերից՝ վերջավորությունների հավելումով, իսկ վերլուծական ժամանակները՝ դերբայներով (անկատար, ապառնի, վաղակատար, մասամբ նաև՝ հարակատար) և օժանդակ բայի ներկա ու անցյալ ժամանակներով։

Ժամանակակից հայերենում գործածվում են նաև երկրորդական վերլուծական ժամանակներ, որոնք կազմվում են զուգընթացական, հարակատար ու ապառնի դերբայներով և լինել բայի խոնարհված ձևերով։ Գրաբարում ևս բայի ժամանակները ըստ կազմության բաժանվում են երկու խմբի՝ համադրական և վերլուծական, որոնք բաշխված են ըստ եղանակների հետևյալ կերպ, սահմանական եղանակ՝ ներկա, անցյալ անկատար, անցյալ կատարյալ, վաղակատար–հարակատար ներկա, անցյալ, բաղադրյալ ապառնի և անցյալ ապառնի. ստորադասական եղանակ՝ առաջին ապառնի, երկրորդ ապառնի, բաղադրյալ երկու ապառնիներ, հրամայական եղանակ՝ ներկա (բուն հրամայական), ապառնի (հորդորական և արգելական հրամայականներ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 272)։*  |
**Բանահյուսություն**, ժողովրդական ֆոլկլոր (անգլերեն՝ folk-lore-ժողովրդական իմաստություն, գիտելիք), այս կամ այն ժողովրդի կերտած բանավոր ստեղծագործությունների ամբողջությունը։ Բանահյուսության մեջ ժողովուրդն արտացոլել է իր պատմության առավել կարևոր դեպքերը, իր դարավոր փորձն ու իմաստությունը, ձգտումներն ու իդեալները։ Ըստ էության, բանահյուսությունը (ֆոլկլորը) ժողովրդի կյանքի և աշխարհազգացողության հայելին է։ Ժողովրդական բանահյուսության երկերն ստեղծվել և դարերով պահպանվել են բանավոր, հաղորդվել սերնդից սերունդ։ Դրանք շատ հաճախ բանասացի կողմից կատարվել, նույնիսկ ստեղծվել են ուղղակի լսարանի առջև, երբեմն երգի և նվագի ուղեկցությամբ։ Բանահյուսական ստեղծագործությունները ժամանակի ընթացքում փոփոխվել, զարգացվել և հարստացվել են բազմաթիվ անանուն հեղինակների կողմից։ Այդ է պատճառը, որ բանահյուսական երկերը սովորաբար մի շարք տարբերակներ են ունենում։ Ժողովրդական բանահյուսության տեսակները բազմազան են՝ առակ, հեքիաթ, հանելուկ, ասացվածք, առասպել, ավանդավեպ, ասք, ավանդություն, վիպերգություն (էպոս), աշխատանքային, սիրո երգեր և այլն։ Այս ժանրերից յուրաքանչյուրն ունեցել է բովանդակության, կառուցվածքի, պատկերավորության կայուն յուրահատկություն։ Բացի այդ՝ յուրաքանչյուր ազգի բանահյուսության մեջ եղել են ուրույն ժանրային ձևեր, օրինակ՝ ռուսական բիլինան, չաստուշկան, ուկրաինական դուման և այլն։ Հայ հին բանահյուսության մեջ եղել են բազմազան տեսակներ՝ զրույց, առասպել, ավանդավեպ, վիպասանք և այլն։ Բանահյուսության շատ թեմաներ, սյուժեներ ու կերպարներ մշակվել և ընդհանրացվել են տարբեր գրողների կողմից։ Բավական է նշել միայն Հովհ. Թումանյանի և Ավ. Իսահակյանի բալլադները, հեքիաթներն ու պոեմները, որոնք ստեղծվել են ժողովրդական աղբյուրների հիման վրա։

Աղբյուրներ
----------

* Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան, «Գրականագիտական բառարան», 1980, էջ 44

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 291)։*  |
**Բանհադոս դե Իգուապե էկոլոգիական կայան** (պորտ.՝ Estaco Ecológica dos Banhados de Iguape), էկոլոգիական կայան Բրազիլիայի Սան Պաուլու նահանգում։ Պաշտպանում է մանգլենիների ճահճուտային տարածքը։ 2013 թվականից այն կառավարվում է որպես Ժուրեիա Իտատինս էկոլոգիական կայանի մաս։

Տեղագրություն
-------------

Բանհադոս դե Իգուապե էկոլոգիական կայանն ընդգրկում է հարավում Սան Պաուլուի 16,588.64 հա մանգլենիներով ճահճուտային տարածքը։ Այցելությունները թույլատրվում են միայն բնապահպանական կրթության և գիտական հետազոտությունների նպատակով։ Կայանը ներառում է որոշ տարածքներ Մեծ Բանհանդոյից և Փոքր Բանհանդոյից, որոնք պարունակում են մի քանի վտանգված և էնդեմիկ տեսակներ։ Երկու տարածքները Սերրա դու Բանանալի, Սերրա դոս Իտատինսի և Ժուրեայի զանգվածի կարևոր մասերն են։ Դրանք պարունակում են Ատլանտյան անտառի ընդարձակ տարածքն ու հարակից էկոհամակարգերը։

Պատմություն
-----------

Բանհադոս դե Իգուապե էկոլոգիական կայանը սկիզբ է առնում 1958 թվականին ստեղծված Իտատինս պետական արգելոցից։ 1984 թվականին տարածքը ներառվել է Կանանեա-Իգուապե-Պերուիբի շրջակա միջավայրի պահպանության գոտում։ 1986 թվականին Սերրա դու Մարի Ատլանտյան լանջի բիոտան հայտարարվել է հատուկ պետական պահպանության տարածք։ Էկոլոգիական կայանը ստեղծվել է նահանգի նահանգապետի 2006 թվականի մարտի 30-ի 50.664 որոշմամբ՝ ապահովելու բուսական, կենդանական աշխարհի, տեսարժան գեղեցկության և ծովային ու ցամաքային էկոհամակարգերի ամբողջական պաշտպանությունը։ Բաղկացած էր երեք հատվածներից, որոնք հարում էին Ժուրեիա Իտատինս էկոլոգիական կայանին։ 

2006 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Ժուրեիա Իտատինս էկոլոգիական կայանը սահմանող օրենքը փոփոխվեց՝ որոշ ոլորտներ բացառելու և վերադասակարգելու նպատակով։ Ձևավորվեց Ժուրեիա Իտատինս Մոզաիկը և նոր կազմաձևում Բանհադոս դե Իգուապեն ինտեգրվեց Ժուրեիա Իտատինս էկոլոգիական կայանի հետ։ Մոտ 110,000 հա տարածքով Մոզաիկը ներառում էր նաև Իտունգուսու և Պրելադո պետական պարկերը, Իլհաս դու Աբրիգու վայրի բնության ապաստարանը, Բարրա դու Ունա ու Դեսպրայադո կայուն զարգացման արգելոցները։

2009 թվականին Մոզաիկի գործունեությունը դադարեցվեց և տարածքը կրկին կառավարվեց որպես էկոլոգիական կայան։ 2013 թվականի ապրիլի 8-ի 14982 օրենքը կրկին վերասահմանեց Ժուրեիա էկոլոգիական կայանի տարածքը` վերստեղծելով մյուս պահպանության միավորները, համանուն Մոզաիկը և կրկին ներառելով 2136 հա Բանհադոյի տարածքը ու 14428 հա Բանհադո Գրանդեն՝ Ժուրեիա Իտատինս էկոլոգիական կայանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3

Աղբյուրներ
----------

* (portuguese) *ESEC dos Banhados do Iguape*, ISA: Instituto Socioambiental, վերցված է 2016-07-22
**Բարեխառն գոտիներ**, երկրագնդի աշխարհագրական երկու գոտիները՝ Հյուսիսային կիսագնդում հյուսիսային մերձարևադարձային և մերձարկտիկական (հյուսիսային լայնության 40°-65°), Հարավայինում՝ հարավային մերձարևադարձային և մերձանտարկտիկական (հարավային լայնության 42°-58°) գոտիների միջև։ Բարեխառն գոտիների տարածությունը մոտ 132 մլն կմ է (Հյուսիսային կիսագնդում 45%, Հարավային կիսագնդում 98% գրավում է օվկիանոսը)։ Բարեխառն գոտիներին հատուկ է ջերմային ռեժիմի և բնական պրոցեսների սեզոնայնությունը։ Բարեխառն գոտիների տարեկան գումարային ռադիացիան 70-80-ից 140-150 կկալ/սմ է, երկրի մակերևույթի ճառագայթային հաշվեկշիռը դրական է Հյուսիսային կիսագնդի օվկիանոսներում՝ 20-60 կկալ/սմ, ցամաքում՝ 20-40 կկալ/սմ, Հարավային կիսագնդում համապատասխանաբար՝ 30-60 և 30-40 կկալ/սմ։ Տրոպոսֆերայում ամբողջ տարին հիմնականում տիրապետող է օդային զանգվածների արևմտյան հոսքը և ցիկլոնային գործունեությունը։ Ցամաքի տարածքի այն մասերում, որտեղ ցիկլոնային գործունեությունը թույլ է արտահայտված, տեղումները քիչ են։ Տիրապետում են բարեխառն լայնությունների օդային զանգվածները, հաճախ ներխուժում են արկտիկական (Հարավային կիսագնդում՝ անտարկտիկական) և արևադարձային օդային զանգվածները՝ առաջացնելով եղանակի և օդի ջերմաստիճանների խիստ փոփոխություններ։ Հյուսիսային կիսագնդում ձմռանը՝ հունվարին, ցամաքում -50 °C-ից 6 °C է, օվկիանոսներում՝ -8 °C-ից 10 °C, հուլիսին համապատասխանաբար՝ 10-28 °C և 8-20 °C։ Հարավային կիսագնդում ձմռանը՝ հուլիսին, միջին ջերմաստիճանը 2 °C-ից 10 °C է, ամռանը՝հունվարին, համապատասխանաբար՝8 °C-ից 16 °C օվկիանոսների շրջանում, 20 °C՝ ցամաքում։ Բարեխառն գոտիների ցամաքային շրջաններում մեծ է մակերևութային հոսքը, որը պայմանավորում է մակերևույթի ինտենսիվ մասնատումը։ Հոսքի մեծությունը ներցամաքային շրջաններում պակասում է։ Որոշ տեղերում գերակշռում է ներքին հոսքը։ Բարեխառն գոտիների հողառաջացման պրոցեսն ընթանում է օրգանական նյութերի ակտիվ հանքայնացման և լվացման պայմաններում։ Լայն տարածում ունեն պոդզոլային հողերը։ Ավելի տաք շրջաններում կավահողեր են, չափավոր խոնավ շրջաններում՝ ճմակալված, իսկ չորային շրջաններում՝ աղուտային հողեր։ Կան նաև գորշ անտառային, շագանակագույն և սևահողեր։ Տիրապետող է անտառային բուսածածկույթը, ավելի քիչ՝ անտառատափաստանային, տափաստանային, կիսաանապատային և անապատային բուսական խմբավորումները։ Կենդանական աշխարհը հարուստ չէ։ Գերակշռում են անտառային կենդանիները։ Բարեխառն գոտիների օվկիանոսները հարուստ են պլանկտոնով և բենթոսով։ Հայկական ՍՍՀ գտնվում է Բարեխառն գոտիներում։ Այստեղ ձմռանը գերակշռում են բարեխառն լայնությունների, ամռանը՝ արևադարձային օդային զանգվածները։ Գերակշռում է ուղղաձիգ գոտիականության կիսաանապատային–ալպիական ասպեկտը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 315)։*  |
Ազատ Մշակույթի Շարժումը սոցիալական մի շարժում է, որ խրախուսում է ստեղծագործ աշխատանքները տարածելու և ձևափոխելու ազատությունը՝ համացանցի և այլ մեդիայի տեսակների օգտագործման միջոցով։
Շարժումն ընդդիմանում է հեղինակային իրավունքի չափազանց սահմանափակող օրենքներին, կամ լիովին մերժում է հեղինակային իրավունքի ու ինտելեկտուալ սեփականության հասկացությունները, որ ըստ շարժման բազմաթիվ անդամների կարծիքի՝ նաև արգելակում է ստեղծագործականությունը։ Նրանք այս համակարգն անվանում են "թույլտվությունների մշակույթ"։

Կազմակերպություններ
-------------------

Ազատ Մշակույթի շարժման հետ սովորաբար առնչվող հիմնական կազմակերպությունն է Քրիեյթիվ Քոմընզ-ը (Creative Commons – CC – Ստեղծագործ Ազատ Քաղաքացիներ), որ հիմնադրել է Լոուրենս Լեսսիգը։ Լեսսիգը Սթենֆորդի Համալսարանի (Stanford University) իրավունքի ոլորտի պրոֆեսոր է և նշանավոր անհատ՝ ազատ համակարգչային ծրագրերի շարժման մեջ։ Նա գրել է "Ազատ Մշակույթ" ("Free Culture" – ֆրի Քալչըր) գիրքը, որում ազատ մշակույթի շարժման օգտին բազմաթիվ փաստարկներ են բերվում։
Ուսանողները Հանուն Ազատ Մշակույթի (Students For Free Culture - Ստյուդենտս Ֆոր Ֆրի Քալչըր) կազմակերպությունը երբեմն շփոթեցնող կերպով անվանում են նաև "Ազատ Մշակույթի Շարժումը", սակայն դա վերջինիս պաշտոնական անվանումը չէ. կազմակերպությունը շատ ավելի մեծ մի շարժման ընդամենը մի փոքր մասն է։
Ազատ Մշակույթի Շարժումը վերցնում է ազատ համակարգչային ծրագրերի շարժման իդեալներն ու դրանք ընդլայնում է՝ լոկ համակարգչային ծրագրերի ոլորտից հանելով ու տարածելով ողջ մշակութային և ստեղծագործ աշխատանքների վրա։ Քրիեյթիվ Քոմընզ-ի կյանքի վաղ շրջանում, Րիչըրդ Սթոլմանը (Ազատ Համակարգչային Ծրագրերի Հիմնադրամի և Ազատ Համակարգչային Ծրագրեր շարժման հիմնադիրը) աջակցում էր կազմակերպությանը։ Նա իր աջակցությունը դադարեցրեց, երբ Քրիեյթիվ Քոմընզ-ը նարկայացրեց մի շարք հավաստագրեր, ի թիվս որոնց՝ զարգացող ազգերի հավաստագիրն ու օրինակների հավաստագրերը, և ապա կրկին վերականգնեց որոշ աջակցություն, երբ Քրիեյթիվ Քոմընզ-ը այս հավաստագրերը չեղյալ հայտարարեց։

Սահմանման Ազատություն
---------------------

Ազատ Մշակույթի Շարժման շրջանակներում, Քրիեյթիվ Քոմընզ-ը քննադատվել է ազատության չափանիշների անբավարարության համար։
Ուստի, այդ շարժման անդամներից ոմանք Քրիեյթիվ Քոմընզ-ի հավաստագրերից միայն մի քանիսն են իսկապես ազատ համարում՝ Ազատ Մշակութային Աշխատանքների Սահմանման համաձայն։
2008 թ. Փետրվարին, Քրիեյթիվ Քոմընզ-ն ավելացրեց "հաստատված է ազատ մշակութային աշխատանքների համար" անվանանիշն իր այն հավաստագրերին, որոնք բավարարում են "հեղինակության հաստատում" և "Համակիրառման նման հեղինակության հաստատում" պայմանները։ Քրիեյթիվ Քոմընզ-ի որոշ հավաստագրերի Ոչ Կոմերցիալ տրամադրումը դեռևս չափազանց վիճելի է մնում Ազատ Մշակույթ Շարժման շրջանակներում։

Քննադատություն
--------------

Էնդրյու Քինը քննադատում է Ազատ Մշակույթի որոշ գաղափարներ իր "Անփորձի Կուլտը" գրքում՝ Ազատ Մշակույթի երաշխավոր ու ջատագով Լոուրենս Լեսսիգին "ինտելեկտուալ սեփականության կոմունիստ" անվանելով։
**Ամենայն մարմին խոտ է** (անգլ.՝ All Flesh is Grass անվանումը նաև թարգմանվում է ինչպես՝ ամենայն կենդանի...), գիտա-ֆանտաստիկ վեպ, որի հեղինակը Քլիֆորդ Սայմակն է։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակի ամենահայտնի և ամենահաջողված ստեղծագործություններից մեկն է։ Վեպը առաջին անգամ ռուսերեն հրատարակվել է 1968 թվականին, իսկ 1998 թվականին այն ընդգրկվել է «Քլիֆորդ Սայմակ․ հատընտիր» հավաքածուի մեջ (290 000 օրինակ հրատարակությամբ)։ Վեպը ռուսերեն լեզվով վերահրատարակվել է ավելի քան 20 անգամ։

Սյուժե
------

Վեպի գլխավոր հերոս Բրեդշոու Կարտերն է՝ նախկին ապահովագրական գործակալ, որն ապրում է Միլվիլլ քաղաքում։ Քաղաքը հայտնվեց բոլորի ուշադրության կենտրոնում, երբ շրջապատվեց անտեսանելի խոչընդոտով, որով միայն մարդիկ կարող էին անցնել։ Այս ամենի մեղավորը շուշաներն էին։ Հենց Բրեդշոուի հայրն էր ժամանակին գտել այդ շուշանները և տնկել Միլվիլլիով մեկ։ Բայց պարզվեց, որ այդ ծաղիկները ուրիշ աշխարհից էին, որը գտնվում էր Երկրի վրա, բայց ժամանակային առումով տարբերվում էր մի քանի վայրկյանով։ Կարտերը ընկնում է այդ աշխարհ։ Նա նաև իմանում է, որ այդ ծաղիկները կարող են ընդունել ցանկացած երկրային բույսի տեսք։ Սյուժեն զարգանում է այնպես, որ Միլվիլլի վրա պատրաստվում են ջրածնային ռումբ գցել։ Բարեբախտաբար Կարտերը ելք է գտնում ստեղծված իրավիճակից։ Այս հարցում նրան օգնում է տեղացի հարբեցող Շկալիկ Գրանտը։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Միլվիլլ - այս անվանումով քաղաքը գտնվում է Վիսկոնսիի մարզում։ Այս քաղաքում է ծնվել և մեծացել Քլիֆորդ Սայմակը։
* Գրքի անվանումը վերցրված է Հին Կտակարանի Եսայու մարգարեության 40:6 հատվածից, որը նաև նշվում է Նոր Կտակարանի Պետրոսի Առաջին թղթի 1:24 բաժնում
* Քանի որ գրքի անունը վերցված էր Աստվածաշնչից, Խորհրդային Միության ժամանակ այն անվանափոխվել էր և կոչվել «Ամեն կենդանի»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մարգարէութիւն Եսայայ, գլ․ Խ, 6
**Բարիի ամրոց**, կամ **Կաստելո Նորմանո-Սվեվո**, (իտալ.՝ Castello normanno-svevo) ամրոց Իտալիայի Ապուլիա մարզի Բարի քաղաքում։ Կառուցվել է մոտավորապես 1132 թվականին նորմանդական Ռոժեր II թագավորի կողմից։ Ներկայումս օգտագործվում է ցուցահանդեսների համար։

Պատմություն
-----------

Ամրոցը հավանաբար կառուցել է նորմանդական Ռոժեր II արքան 1132 թվականին։ 1156 թվականին ամրոցը ավերվում է Վիլհելմ Սիցիլիացու կողմից, իսկ 1233 թվականին վերականգնվում և ամրացվում Հռոմեական Սրբազան կայսրության արքա Ֆրիդրիխ II-ի կողմից։ Անժույի Կապետյան արքայատոհմի գերիշխանության ընթացքում ամրոցը զանազան փոփոխությունների է ենթարկվում և ի վերջո հայտնվում է Արագոնի դուքս Ֆերդինանդի ձեռքում, որը ամրոցը նվիրում է Սֆորցա ընտանիքին և Լեհաստանի թագուհի Բոնա Սֆորցային։ Բոնայի մահից հետո ամրոցի սեփականության իրավունքը վերադարձվում է Նեապոլի արքաներին, որից հետո այն փոխակերպվում է և սկսում օգտագործվել որպես բանտ։ 
Ամրոցը բոլոր կողմերից շրջապատված է խրամով, բացի հյուսիսային հատվածից, որը սահմանակցում է ծովին և կամրջի միջոցով կապվում է նրա հետ։ ամրոցի դարպասը հարավային մասում է։ Ամրոցը հիմնականում բաղկացած է արագոնյան ժամանակաշրջանի պատերից և հոհենշտաուֆենյան գլխավոր աշտարակից։ Ներկայումս օգտագործվում է որպես ցուցադրությունների սրահ։

Ֆրանցիսկը և կայսրը
------------------

Ավանդության համաձայն, 1221 թվականին կայսր Ֆրիդրիխ II-ը Բարիի ամրոցում հանդիպում է Ֆրանցիսկ Ասսիզեցու հետ։ Ըստ այդ նույն ավանդության, կայսրը մի պոռնիկ է ուղարկում Ֆրանցիսկի սենյակ, իսկ ինքը դիտանցքից հետևում է, թե ինչ կպատահի։ Երբ Ֆրանցիսկը մերժելով հետ է ուղարկում կնոջը, Ֆրիդրիխը շատ է տպավորվում նրա բարոյական սկզբունքներով։ Գիշերվա մնացած մասը այդ երկուսն անցկացնում են զրուցելով։ Թեև այս պատմության ճշմարտացիությունը չի ապացուցվել, սակայն այն հավանական է համարվում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* ԲակըԲակը
* Հին քաղաքըՀին քաղաքը
* ԾովափըԾովափը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Indagine sui musei e le istituzioni similari — 2022.
2. ↑  dati.beniculturali.it — 2014.
3. 1 2 3  Atlante castellano d'Italia
4. ↑  Ջորջինա Մասոն «Ֆրիդրիխ II Հոհենշտաուֆեն. մի կյանք» էջ 88-89


|  |  |
| --- | --- |
|  | Բարիի ամրոց Վիքիպահեստում |
**Ազգային կամ էթնիկ, կրոնական և լեզվական փոքրամասնություններին պատկանող անձանց իրավունքների հռչակագիր**ն ընդունվել է Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր ասամբլեայի կողմից 1992 թվականի դեկտեմբերի 18-ին՝ առանց քվեարկության թիվ 47/135 բանաձևով։

Իր հիմնական դրույթները ներառում են, որ «ազգային կամ էթնիկ, կրոնական և լեզվական փոքրամասնություններին պատկանող անձինք (այսուհետ՝ փոքրամասնություններին պատկանող անձինք) իրավունք ունեն օգտվել իրենց սեփական մշակույթից, դավանել և կիրառել իրենց սեփական կրոնը և օգտագործել իրենց սեփական լեզուն մասնավոր և հասարակական կյանքում ազատ և առանց որևէ միջամտության կամ խտրականության» (Հոդված 2.1):

Հռչակագրին հղող միջազգային փաստաթղթեր
-------------------------------------

Ազգային փոքրամասնությունների պաշտպանության մասին շրջանակային կոնվենցիան հղում է կատարում հռչակագրին իր Բացատրական զեկույցի 24-րդ կետում։

Ազգային փոքրամասնություններին պատկանող անձանց իրավունքների երաշխիքների մասին ԱՊՀ կոնվենցիան (այլ թարգմանություններում՝ «Ազգային փոքրամասնություններին պատկանող անձանց իրավունքների մասին կոնվենցիա» կամ «Ազգային փոքրամասնություններին պատկանող անձանց իրավունքների պաշտպանության մասին կոնվենցիան») ներածության մեջ հղում է կատարում հռչակագրին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Resolutions adopted by the General Assembly at its 47th session
2. ↑  Рамочная конвенция о защите национальных меньшинств
3. ↑  Конвенция стран СНГ об обеспечении прав лиц, принадлежащих к национальным меньшинствам Archived 2017-05-27 at the Wayback Machine.

Գրականություն
-------------

The UN Declaration on Minorities. An Academic Account on the Occasion of its 20th Anniversary (1992-2012). Ed. by U. Caruso, R. Hoffmann Brill–Nijhoff 2015. 978-90-04-25155-7

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հռչակագիր
* Հայտարարագրի մեկնաբանություն E/CN.4/Sub.2/AC.5/2005/2
* ՄԱԿ-ի փոքրամասնությունների հարցերով հատուկ զեկուցող, որի մանդատի մեջ է մտնում հռչակագրի քարոզչությունը
**Ազգային պարկերի համակարգ Կապույտ լեռներում**, ներառում է յոթ ազգային պարկ և մեկ հատուկ տարածք, գտնվում է Ավստրալիայի Նոր Հարավային Ուելս նահանգում։

Աշխարհագրություն
----------------

Համակարգը գտնվում է նահանգի արևելյան մասում, Սիդնեյից ոչ հեռու, Կապույտ լեռներում` հեռավորությունը քաղաքից մոտակա կետ կազմում է մոտավորապես 60 կմ։ Համակարգի մակերեսը 10 326,49 քառ. կմ է, ավելացրած 862 քառ կմ, որը բուֆերային գոտի է հանդիսանում։ Չնայած անվանմանը համակարգի տարածքում լեռներ չկան, հիմնականում սարահարթեր են, որոնց բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 100-1300 մետր։

Ջեմիսոնի արահետը 2008 թվականի նոյեմբերին

Նկարագրություն
--------------

Ազգային պարկերի համակարգը Կապույտ լեռներում կազմված է հետևյալ ազգային պարկերից.

* Կապույտ լեռներ (ազգային պարկ), 1959
* Կանանգրա-Բոյդ (ազգային պարկ) (Kanangra-Boyd National Park), 1969
* Թիրլմեր-Լեյքս (ազգային պարկ) (Thirlmere Lakes National Park), 1972
* Վոլլեմի, 1979
* Յենգո (Yengo National Park), 1988
* Նատայ (ազգային պարկ), 1991
* Գարդենս օֆ Սթոուն (Gardens of Stone National Park), 1994
* և *Jenolan Caves Karst Conservation Reserve* արգելոցը, որի գլխավոր տեսարժանությունն է հանդիսանում Ջենոլան քարայրը։

2000 թվականին Համաշխարհային ժառանգության կոմիտեի 24-րդ նիստում այս բոլոր գոտիները միավորվեցին և համակարգ դարձան։

### Ֆլորա

Տարածքում մեծ քանակությամբ աճում են 91 տեսակի էվկալիպտներ, որը կազմում է աշխարհում գոյություն ունեցողների 13%-ը, դրանցից 12-ը այդ ազգային պարկերում էնդեմիկ տեսակ են հանդիսանում։ Բույսերից մեծամասնություն են կազմում վոլեմիաները` մնացուկային բույսեր, աշխարհում ամենահին և հազվագյուտ, որի մասին իմացվել է միայն 1994 թվականին Վոլլեմի ազգային պարկի տարածքում։

### Ֆաունա

Տարածքում բնակվում են ավելի քանի 400 տեսակի կենդանիներ։ Կարելի է առանձնացնել կզաքիսներին, կոալաներին, թռչող սկյուռներին և այլն։ Համակարգի խոշոր գիշատիչ է Դինգո շունը, որի կերն է հանդիսանում հսկայական կենգուրուն։ *BirdLife International* կազմակերպությունն այս պարկերը հայտարարել է այսպես կոչված *Important Bird Area*, թռչունների համար բարենպաստ տարածք, քանի որ այստեղ մեծ քանակությամբ թռչուններ են բնադրում` Rockwarbler, Diamond Firetail, իսկ սեզոնային արտագաղթի ժամանակ այստեղ կանգ են առնում *Yellow-faced Honeyeater* թռչունների երամները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  См. тж. ст. Ավստրալիայի թռչունների էնդեմիկ տեսակները
2. ↑  Система национальных парков в Голубых Горах Archived 2011-07-06 at the Wayback Machine. на сайте *birdata.com.au* Поиск по *Greater Blue Mountain*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Система национальных парков в Голубых Горах на сайте *whc.unesco.org*
* Система национальных парков в Голубых Горах на сайте *eoearth.org*
* Система национальных парков в Голубых Горах на сайте *newworldencyclopedia.org*
* Видеотур по Системе Archived 2011-07-06 at the Wayback Machine. на сайте *gundungurra.org.au*
* Blue Mountains, NSW, Australia from above Archived 2013-03-17 at the Wayback Machine. на сайте *bluemountainsnswaustralia.com* Видео 0:05:56
Ստորին աջ մասի դետալ, գլխավոր որմնանկար (վերևում)
Վերականգնված նկար Լուսնի տաճարի առաստաղին
**Լուսնի տաճար**, հարդախառն չթրծած աղյուսից կառույց Պերուի հյուսիսում՝ Լա Լիբերտադ շրջանում՝ Տրուխիլիո քաղաքից մոտ 5 կմ հեռավորության վրա։ Տաճարը վերաբերում է մոչիկա հնագույն մշակույթին։ Դրանից ոչ հեռու գտնվում է Արևի տաճարը, որը ևս Մոչե քաղաքակրթության նմուշ է։

Քաղաքը գտնվում էր երկու տաճարների միջև, որոնք կառուցվել են մոտավորապես մ. թ. ա. 450 թվականին։

Ներկայումս Լուսնի տաճարը զբոսաշրջիկներին գրավում է պատերին պահպանված որմնանկարներով։

Պաշտամունքի կենտրոն
-------------------

Տաճարը պաշտամունքային, արարողակարգային և կրոնական կենտրոն էր։ Այն սակավաթիվ ուականերից է, որտեղ պահպանվել են հոյակապ պատերն ու պատի որմնանկարները, չնայած այն հանգամանքին, որ տաճարը թալանվել է։ Այս ուակայի կառուցվածքում կարելի է նշմարել մի քանի տաճարներ, որոնք միմյանց վրա են կառուցվել տարբեր դարաշրջաններում։ Այն ունի ուղղանկյունաձև հիմք՝ 87 մետր լայնությամբ և 21 մետր բարձրությամբ։ Դրա վերին հարթակում բարձրանում են մի քանի սրահներ, որոնք զարդարված են մարդկային պատկերաքանդակներով։ Ըստ ժամանակի՝ տաճարներից ամենավերջին շինարարության արարողակարգային զոհասեղանին հայտնաբերվել են զոհաբերված 40 զինվորների մնացորդներ։ Ըստ երևույթին՝ զոհաբերության ավարտից հետո զոհերի մարմինները դեն են նետվել ուակայից և այդպես մնացել են ներքին բակերում։ Հետազոտողները ժայռի ստորոտում հայտնաբերել են մեծահասակ տղամարդկանց մի քանի կմախքներ, որոնք բոլորն էլ վնասվածքների նշաններ են ունեցել (սովորաբար գլխի վրա ուժեղ հարված՝ որպես մահվան պատճառ)։

Լուսնի տաճարում պահպանվել են հանքային ծագում ունեցող 5 գույների (սպիտակ, սև, կարմիր, կապույտ և մանանեխա-շագանակագույն) ներկերով պատված պատի հետաքրքիր որմնանկարներ, ինչպես նաև ռելիեֆներ, որոնցում կարելի է ճանաչել մոչիկական Այ Ապաեկի աստվածությունը կամ ինչ-որ գլխատված աստվածություն (իսպ. degollador-կտրված կոկորդ)։ Բացի այդ՝ տաճարի շուրջ կա տաճարային բակ և ավելի քան 1500 տարի առաջ կառուցված հրապարակ։

Ճակատային մասում պատկերված են մի քանի կերպարներ, ինչպիսիք են լեռների աստվածությունը գոտիներով, որոնց վրա կախված են վարազահավի, աղվեսի, օձերի գլուխներ, արարողակարգային դանակներով հսկայական խեցգետիններ, միմյանց ձեռք բռնած մարդիկ, ինչպես նաև քրմեր։ Յուրաքանչյուր պատկերաքանդակ կապված է ջրի պաշտամունքի, հողի բերրիության և տաճարում մատուցված զոհերի հետ։

Կա 10 հազար մ² մակերեսով ներքին բակ, որտեղից քաղաքային գոտու բնակչությունը կարող էր ականատես լինել զինվորների զոհաբերությունների նախապատրաստմանը, սակայն, ինչպես երևում է, զոհաբերման բուն գործողությունը տեղի է ունեցել միայն բարձրաստիճան պաշտոնյաների ներկայությամբ։

Տես նաև
-------

* Արևի տաճար
* Մոչե
* Պերուի պատմություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Benson, E.P. Cook, A.G. (2001)։ *Ritual sacrifice in ancient Peru*։ University of Texas Press։ էջեր 211

Արտաքին հղումներ
----------------

* www.huacas.com
* Sun and Moon Official Project information
* High-res colour panorama of Huaca de la Luna
**«Դեղագործը»** (իտալ.՝ Il farmacista), իտալացի նկարիչ, ժանրային գեղանկարչության կարկառուն ներկայացուցիչ Պիետրո Լոնգիի նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է մոտավորապես 1752 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 59 × 48 սմ։ Այսօր «Դեղագործը» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Ակադեմիայի պատկերասրահում (Վենետիկ, Իտալիա)։

Նկարագիր
--------

Պիետրո Լոնգին «Դեղագործը» ստեղծագործությունում պատկերել է դեղագործի կրպակ։ Դիմացի պատի ամբողջ տարածությունում պատկերված են պահարաններ, որոնց մեջ փոքրիկ կերամիկական և ապակե անոթներ են՝ դեղորայքի և էսենցիաների համար նախատեսված, որոնք կանոնավոր կերպով շարված են դարակներում։ Առաջին պլանում Լոնգին նկարել է դեղագործին, որը հետազոտում է մի կնոջ։ Վերջինս, ըստ էության, տառապում է ատամնացավից։ Ծերունի գրագիրը դեղատոմս է գրում աջ կողմում տեղադրված փոքրիկ սեղանի վրա։ Ներքևի ձախ անկյունում աշակերտն է պատկերված, ով ծնկաչոք հետևում է կաթսային, որում, ըստ երևույթին, ինչ-որ մի եփուկ է պատրաստվում։ Հիվանդ կնոջ հետևում հեղինակը երկու անձանց է վրձնել, որոնք համբերատար սպասում են հետազոտվելու իրենց հերթին։

Պատմություն
-----------

Ենթադրվում է, որ Լոնգիի համար որպես նախատիպար է ծառայել Կիոջա դեղատունը, որը ղեկավարում էին նկարի սեփականատերերը, ում պատկերները նկարված է դեղատան պատին։ Ի դեպ այդ նկարի իրական հեղինակը Անտոնիո Բալեստրան է (1666-1740), և նկարը կոչվում է «Սուրբ ծնունդ». այսօր այն պահպանվում է վենետիկյան անձնական հավաքածուներից մեկում։

«Դեղագործը» ստեղծագործությունում վառ արտահայտված է հեղինակի ժանրային գեղանկարչության նկատմամբ յուրահատուկ մոտեցումը։ Այստեղ Պիետրո Լոնգիի նուրբ հումորի զգացումն է երևում։

Գրականություն
-------------

* «Галерея Академии. Венеция». Под ред. Лучии Импеллузо. = Gallerie Dell'accademia: Venezia. — /Пер. с ит. — М.: БММ, 2006. — 160 с. — (Великие музеи мира). — 3000 экз. — ISBN 5-88353-246-2
* *Н. Неташвілі, Л. Чечик.* ТОМ 14. // «Галерея Академії. Венеція». — К.: ПрАТ «Комсомольська правда - Україна», 2012. — P. 10. — 96 p. — («Великі музеї світу»). — 7000 экз. — ISBN 978-966-2492-95-8

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Դեղագործը (նկար)** կատեգորիայում։ |
**Լուցկի կենդանաբանական այգի** (ուկրաիներեն՝ Луцький зоологічний парк), կենդանաբանական այգի և գիտահետազոտական կենտրոն, որը գտնվում է Ուկրաինայի Լուցկ քաղաքում։

Կենդանատեսակներ
---------------

Ի տարբերություն Ուկրաինայի մյուս առաջատար կենդանաբանական այգիների՝ Լուցկի քաղաքային գազանանոցի կենդանատեսակներն այդքան էլ բազմազան չեն։ Գիտահետազոտական կենտրոնում ներկայացված են Ուկրաինայի և արտասահմանյան ֆաունայի 42 տեսակներ, ընդհանուր առմամբ՝ 88 կենդանի (կաթնասուն, սողուն, երկկենցաղ) և 35 թռչուն։

Այգում ներկայացված են նաև արևադարձային ֆաունայի այնպիսի ներկայացուցիչներ, ինչպիսիք են օրինակ առյուծները, արջերը, ազնիվ եղջերուները, բիզոնները, այծքաղներ, ուղտայծներ, բազմապիսի պրիմատներ, սիրամարգներ, սև կարապներ և այլն։

Լուցկի կենդանաբանական այգին համագործակցում է Լեհաստանի բնապահպանական ասոցացիայի հետ։ Այդ համագործակցության շրջանակներում նախատեսվում է Լուցկի կենդանաբանական այգում կառուցել առյուծների, արջերի և շնագայլների անասնաբուժական կլինիկաներ՝ կենդանիների սննդառության և տրանսպորտային փոխադրման համակարգերի բարելավման նկատառումներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լուցկի կենդանաբանական այգին համալրվել է նոր բիզոններով (ուկր.)
2. ↑  Լուցկի կենդանաբանական այգու զարգացման ծրագրերը Archived 2014-02-01 at the Wayback Machine. (ուկր.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լուցկի կենդանաբանական այգու կենսաբազմազանությունը Archived 2018-05-08 at the Wayback Machine. (ուկր.)
* Լուցկի կենդանաբանական այգում ներկայացված ֆաունան (ուկր.)
Բելգիական նվագախումբ
**Բելգիայի երաժշտությունը** կազմավորվել է ֆլամանդացիների և վալլոնների երաժշտական ավանդույթների հիման վրա։ Բելգիական երաժշտության զարգացման ընդհանուր հիմքը այսպես կոչված ֆրանկո–ֆլամանդական XV–XVI դարերի նիդերլանդական դպրոցն է (խոշորագույն ներկայացուցիչներն են՝ Յա․ Օբրեխաը, Ա․ Վիլլարտը, ժոսքեն Դեպրեն և Օռլանդո Լասսոն), որի պոլիֆոնիկ արվեստը ձևավորվելով Վերածննդի դարաշրջանում, մեծապես ազդել է Արևմտյան Եվրոպայի կոմպոզիտորական դպրոցների վրա։ Բելգիայի երաժշտության ազգային ինքնատիպությունը որոշակի դարձավ անկախ պետություն Բելգիայի կազմավորումից հետո (1830)։ Հին ավանդույթներ ունեցող օրատորիայի և կանտատի ժանրի, ինչպես և պաշտամունքային երաժշտության այլ ժանրերի զարգացման ազդակը եղել է խմբերգային արվեստը, որ շատ վաղուց տարածված էր Բելգիայում։ XIX–XX դդ․ սահմանագլխին կազմավորվել է ազգային վոկալ դպրոցը (երգիչներ՝ Է․ Դեյք, Է․ Բլաուվարտ, երգչուհի՝ Վ․ Բովի)։ Առավել զարգացել է գործիքային, հատկապես ջութակի կոնցերտը (Շ․ Բերիո, Ա․ Վիյոտան, Է․ Իգայի, Յ․ Լեոնար, Պ․ Մարսիկ, Ս․ Թոմսոն)։ Նշանավոր վիրտոզներ է տվել նաև բելգիայի թավջութակի դպրոցը (Ֆ․ Սերվե, Ա․ Բատտա, Ֆ․ Դեմունկ)։ XX դ․ Բելգիայի երաժշտություն են ներթափանցել իմպրեսիոնիզմը և ավանգարդիստական տարբեր հոսանքներ (ատոնալ, սերիական երաժշտություն են)։ ժամանակակից խոշոր երաժիշտներից են կոմպոզիտորներ՝ Ժ․ Աբսիլը, Ռ․ Դեֆոսեն, Ֆ․ Կինեն, Ա․ Սուրին, Մ․ Պոտը, դիրիժորներ՝ Ֆ․ Անդրեն, Դ․ Դեֆոն, ջութակահարներ՝ Ա․ Դրյումիոն, Կ․ Նեստեն։ Կոնսերվատորիաներ կան Բրյուսելում, Լիեժում, Դենտում, Անտվերպենում և Մոնսում (երաժշտագիտության ինստիտուտ), քաղաքային երաժշտության ակադեմիաներ՝ Տուրնեում, Շառլերուայում, եկեղեցական երաժշտության ինստուտուտ՝ Մեխելենում (Մալին)։ Երաժշտության խոշորագույն կենտրոնը Բրյուսելն է, ուր բացի Դլա Մոննե օպերային թատրոնից կան համերգային ընկերություններ, սիմֆոնիկ նվագախմբեր։ Երեք տարին մեկ կազմակերպվում են Ելիզավետա թագուհու անվան դաշնակահարների և ջութակահարների մրցույթներ։ Օպերային թատրոններ կան նաև Անտվերպենում (հիմնված 1893 թ.-ին) ու Դենտում (հիմնված 1900 թ.-ին)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**«Այգում նստած կինը»** (ֆր.՝ Femme assise dans le jardin), ֆրանսիացի գեղանկարիչ, ֆրանսիական իմպրեսիոնիզմի հիմնադիրներից և ամենակարկառուն ներկայացուցիչներից մեկի` Կլոդ Մոնեի նկարներից։ Կտավը հեղինակը վրձնել է 1876 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 50 × 65,5 սմ։ «Այգում նստած կինը» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Էրմիտաժի թանգարանում (Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան)։

Նկարագիր
--------

«Այգում նստած կինը» ստեղծագործությունում հեղինակը՝ Կլոդ Մոնեն նկարել է իր կնոջը՝ Կամիլլա Դոնսիեին։ Վերջինս նստած է խոտերի վրա՝ ստվերոտ մասում։ Կտավում պատկերված այգին իրենց տան բակում է՝ Արժանտյոյում։ Բուն տունը տեսանելի է կտավի հետին պլանում՝ ծաղիկներից և երիտասարդ ծառերից անդին։ Կլոդ Մոնեն տունը որպես նկարի գունագեղ ու արևային ֆոն է օգտագործել։

Կինն այգում Մոնեի համար շատ հոգեհարազատ երևույթ է, բազմիցս նկարիչը վրձնել է իր կնոջը։ Հայտնի են հետևյալները՝ «Ընթերցող Կամիլլան», 1872 թ. Ուոլթերս գեղարվեստի թանգարան, Բալթիմոր, «Կամիլլան խոտի վրա», 1876 թ. մասնավոր հավաքածու, «Հանգիստ այգում, Արժանտյո», 1876 թ. մասնավոր հավաքածու։ Մոնեն մեծ հաճույքով նաև նկարել է իր տունը, այգին և հարակից մարգագետինը՝ «Տունը Արժանտյոյում», 1876 թ. մասնավոր հավաքածու։

Այսպիսի սյուժեով նկարներ նաև Մոնեի ընկերներն են նկարել, երբ այցելել են հյուր։ Հայտնի են Էդուարդ Մանեի «Մոնեների ընտանիքը այգում» (1874 թ. Մետրոպոլիտեն թանգարան, Նյու Յորք), Պիեռ Օգյուստ Ռենուար «Մ-մ Մոնեն որդու հետ այգում, Արժանտյո» (1874 թ. Արվեստի ազգային պատկերասրահ, Վաշինգտոն)։

Պատմություն
-----------

«Այգում նստած կինը» ստեղծագործությունն առաջին անգամ հանրությանն է ներկայացվել փարիզյան Ժորժ Պետի պատկերասրահում։ 1909 թվականին այն ցուցադրվել է Բերնհայմ Ժյունե պատկերասրահում։ 1914 թվականին կտավը գնում է գերմանացի վաճառական Գոլդշմիդտը, ումից այն ձեռք է բերում գերմանացի ձեռնարկատեր և կոլեկցիոներ Օտտո Կրեբսը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նկարը բռնազավթել են Կարմիր բանակի զինվորները և ուղարկել ԽՍՀՄ որպես ռազմատուգանք։ Երկար ժամանակ «Այգում նստած կինը» նկարը պահվել է Էրմիտաժում, և միայն 1995 թվականին է ռազմաավարի ցուցահանդեսի շրջանակներում հանրությանը ներկայացվել։ 2001 թվականից մշտական ցուցադրության է ներկայացված Էրմիտաժում, իսկ 2014 թվականից ցայսօր այն ներկայացված է Սերգեյ Շուկինի և Մորոզով եղբայրների հիշատակի սրահում՝ Գլխավոր շտաբում (սրահ 403)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6
2. ↑  Государственный Эрмитаж. — Клод Моне «Женщина, сидящая в саду»
3. ↑  Костеневич А. Неведомые шедевры. Французская живопись XIX—XX веков из частных собраний Германии. — Нью-Йорк; Санкт-Петербург: Издательство «Харри Н. Абрамс», 1995. — С. 144—147.
4. ↑  Государственный Эрмитаж. — Здание Главного Штаба. — Зал Клода Моне.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Այգում նստած կինը (նկար)** կատեգորիայում։ |
**Բեմական գործողություն** դերասանական արվեստի, առանձնահատուկ արտահայտչալեզու, որ դրսևորվում է խոսքային–ինտոնացիոն և միմիկա–պլաստիկական ձևերի միջոցով։

Հատկանշվում է գործող անձի ու դերակատարի միասնական վարքագծով, որը առանձին հատվածներում և ամբողջության մեջ ենթադրում է չորս հիմնական պահեր՝ *նպատակ, հանգամանքներ, արարք, ցույց*։ Դա միասնական, համաժամանակյա (սինխրոն) և համադրական (սինթետիկ) պրոցես է, որ ունի իր ներքին և արտաքին բովանդակությունը։ Նպատակը, հանգամանքներն ու արարքը կազմում են Բեմական գործողության ներքին բովանդակությունը և փոխպայմանավորում են միմյանց։ Նպատակը պայմանավորված է այն օբյեկտիվ կամ սուբյեկտիվ հանգամանքներով, որոնք կամ ներդաշնակ, կամ հակառակ են գործող անձի կամքին։ Արարքը ֆիզիկական դրությունն է՝ դրսևորված խոսքով, ինտոնացիայով, դիմախաղով, կեցվածքով ու շարժումով, որի միջոցով են միայն հանդիսականին հայտնի դառնում գործող անձի ներքին նպատակները և գործողության օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ հանգամանքները։

Բեմական գործողության ընթացքում դերասանը ունի ուշադրության երկու օբյեկտ՝ *խաղակիցը* և *հանդիսականը*․ առաջինը հատկանշում է խաղի ներքին գործնական նպատակը, երկրորդը՝ արտաքին, ցուցադրական։ Ուշադրության երկու օբյեկտի միատեղ առկայությամբ և նրանց հետ ունեցած տարաբնույթ շփումով է պայմանավորված Բեմական գործողության առանձնահատկությունը՝ տարբերությունը կենսական գործողությունից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 385)։*  |
**Բեռնար Ժոզեֆ «Բեն» Ռիդեր** (անգլ.՝ Bernard Joseph "Ben" Ridder, հունիսի 29, 1913(1913-06-29), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - հուլիսի 30, 1983(1983-07-30), Huntington Beach, Օրինջ շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), թերթի ամերիկացի հրատարակիչ, որն աշխատել է որպես Ridder Publications, Inc.-ի տնօրենների խորհրդի նախագահ և Կալիֆոռնիայի ձիարշավարաններով մրցավազքի արդյունաբերության գործադիր տնօրեն, ինչպես նաև` մրցարշավի ձիու սեփականատեր և բուծող։

Ռիդերը ծնվել է Նյու Յորքում, նա թերթի մագնատ Հերման Ռիդերի ութ թոռներից մեկն էր։ Նրա հայրը, Ժոզեֆ Է. Ռիդերը, նրանց ընտանեկան Ռիդեր հրատարակչության տնօրենն էր։

Բեն Ռիդերը ամուսնացել էր Ջորջիա Բաքի հետ 1936 թվականին։ 1956 թվականին նրանք հեռացել են իրենց տնից, որը գտնվում էր Նյու Յորքի Լոնգ Այլենդ թաղամասում և տեղափոխվել են Կալիֆոռնիա, որպեսզի նա ստանձնի Pasadena Independent & Star News-ի հրատարակչի պաշտոնը, երբ Ridder Publications-ը ձեռք է բերել այդ թերթը։

Ձիերի բուժում
-------------

Մի քանի տարի Կալիֆոռնիայում կարգավորումներից հետո Բեն Ռիդերը և նրա կինը` Ջորջիան, դարձել են ազնվացեղ ձիերի ձիաբուծարանի սեփականատերեր։ Նրանց մի քանի նշանավոր վազորդների թվում էր Flying Paster-ը, որն 1-ին դասի Սանտա Անիտայի և Հոլիվուդի Դերբիների և Կալիֆոռնիայի տարվա ձի անվանակարգի հաղթողն էր, ինչպես նաև` Eclipse մրցանակի դափնեկիր Կասկապեդիան։ Բեն Ռիդերը աշխատել է որպես Կալիֆոռնիայի մանրածախ բուծողների ասոցիացիայի նախագահ և 1969 թվականին դարձել է Oak Tree Racing Association-ի հիմնադիր գործադիր տնօրենը, որը կազմակերպում է ամենամյա աշնանային հանդիպումը Սանտա Անիտա զբոսայգում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *New York Times* - July 30, 1983
2. ↑  *Sarasota Herald-Tribune* - April 2, 1979
**«Բժիշկ Արիետան բուժում է Գոյային»** (իսպ.՝ Goya atendido por el doctor Arrieta), իսպանացի գեղանկարիչ, դիմանկարիչ, Իսպանիայի պալատական գեղանկարիչ Ֆրանցիսկո Գոյայի նկարներից։ Կտավը հեղինակը վրձնել է 1820 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են՝ 117 × 79 սմ։ Այսօր «Բժիշկ Արիետան բուժում է Գոյային» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Մինեապոլիսի արվեստի ինստիտուտում։
Նկարում հեղինակը պատկերել է ինքն իրեն։

Սյուժե
------

1819 թվականի վերջին Ֆրանցիսկո Գոյան ծանր հիվանդանում է։ Նկարչի հիվանդության և դրա բուժման մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։ Ապաքինվելուց հետո Գոյան ստեղծում է ինքնանկարը Էուժենիո Արիետայի հետ։ Նկարի ստորին հատվածում հեղինակը ընկերոջը ուղերձ է հղել.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Գոյան շնորհակալ է իր ընկեր Արիետային հաջող բուժման և հոգատարության համար դաժան և վտանգավոր հիվանդության ժամանակ 1819 թվականի ավարտին 73 տարեկանում»- Ֆրանցիսկո Գոյա |  |

Նկարում կտրուկ զգացվում է բժշկի առողջ տեսքն ու Գոյայի գրեթե հոգեվարքի մեջ գտնող վիճակը։

Նկարիճակատագիր
--------------

«Բժիշկ Արիետան բուժում է Գոյային» ստեղծագործությունը Գոյայի նվերն էր Էուժենիո Արիետային։ Չեն պահպանվել ոչ մի հիշատակություններ, թե բժշկի մոտ որքան է մնացել այս կտավը։

1820 թվականին Արիետան ուղևորվում է Աֆրիկա և, ըստ էության, ստեղծագործությունը մնացել է Իսպանիայում։ 1860 թվականին նկարը ցուցադրվել է մայրաքաղաք Մադրիդում՝ Մարտինեսի անհատական հավաքածուի կազմում։ Հետագայում այս ստեղծագործությունը եղել է փարիզյան զանազան հավաքածուներում։

Այսօր «Բժիշկ Արիետան բուժում է Գոյային» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Մինեապոլիսի արվեստի ինստիտուտում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3

Գրականություն
-------------

* BOZAL, Valeriano, *Francisco Goya, vida y obra*, (2 vols.) Madrid, Tf. Editores, 2005. Vol. II, págs. 243—247 ISBN 84-96209-39-3.
* GLENDINNING, Nigel, *Francisco de Goya*, Madrid, Cuadernos de Historia 16 (col. «El arte y sus creadores», nº 30), 1993.
* HAGEN, Rose-Marie y HAGEN, Rainer, *Francisco de Goya*, Colonia, Taschen, 2003. ISBN 3-8228-2296-5.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Fiche sur le site du musée Minneapolis Institute of Arts. (անգլերեն)
* Fiche sur InfoGoya Archived 2007-07-06 at the Wayback Machine.. (Իսպաներեն)
* Analyse des maladies de Goya sur *medicinaybellasartes.blogspot.fr* (Իսպաներեն)
* 

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Բժիշկ Արիետան բուժում է Գոյային (նկար)** կատեգորիայում։ |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Խաչատրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Խաչիկ Բադալի Խաչատրյան** (1924, Բջնի, Նոր Բայազետի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - 2000, Երևան, Հայաստան), հայ դուդուկահար, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1978)։

Կենսագրություն
--------------

Խաչիկ Խաչատրյանը ծնվել է 1924 թվականին Բջնիի դուդուկի՝ 200 տարվա տոհմական ավանդույթներով հարուստ և երաժշտության սիրահար ընտանիքում։ Խաչիկի պապը եղել է 1920-ական թվականների Հայաստանի լավագույն դուդուկահարներից մեկը, ով 1939 թվականին հայկական ռադիոյի ժողգործիքների անսամբլի կազմում մասնակցել է Մոսկվայում Հայաստանինարվեստի և գրականության տասնօրյակին։ Հայրը նույնպես նվագել է դուդուկ, նաև զուռնա և կլառնետ։

Սովորել է Բջնիի միջնակարգ դպրոցում և երաժշտության դասատուից սովորել է նոտագրություն։

1934-1935 թվականներին ընտանիքով տեղափոխվել են Երևան։ Սովորել է Պիոներ պալատի ժողգործիքների խմբակում Մարգար Մարգարյանի մոտ։ 1940 թվականին Մարգար Մարգարյանը նրան ներկայացնում է Ժողովրդական անսամբլի հիմնադիր և ղեկավար Արամ Մերանգուլյանին, որը լսելով երիտասարդ կատարողին, անմիջապես ընդունում է անսամբլ։

1942 թվականից մեկնում է ռազմաճակատ՝ մասնակցում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ 1947 թվականին, զորացրելուց հետո, սկսում է աշխատել Արամ Մերանգուլյանի անվան ժողգործիքների անսամբլում։ Դասավանդել է Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում։ 1978 թվականին արժանացել է ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստի կոչման։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Անահիտ Կիրակոսյան, Հայ ժողովրդական նվագարանային կատարողական արվեստ, Երևան 2011