recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Նիկողայոս Հրաշագործ եկեղեցի (Սուրբ Նիկողայոս տաճար, Նիկողայոսի տաճար)** (ռուս.՝ Церковь Николая Чудотворца; Свято-Никольский храм; Никольский храм), ուղղափառ եկեղեցի Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանի Գրեկովո-Տիմոֆեևկա գյուղում։ Ենթարկվում է Ռոստովի թեմի Մատվեևո-Կուրգանյան գործակալությանը։

Պատմություն
-----------

Գրեկովո գյուղը (ավելի ուշ սկսեց կոչվել Գրեկովո-Տիմոֆեևկա) հիմնադրվել է 1779 թվականին։ 1856 թվականին գյուղում սկսվել է եկեղեցական տաճարի շինարարությունը, որը շարունակվել է գրեթե երեք տարի. 1858 թվականին եկեղեցում կայացել է առաջին պատարագը։ Գեղեցիկ տաճարը դարձել է ոչ միայն Գրեկովո-Տիմոֆեևկայի, այլև շրջակա գյուղերի հոգևոր կենտրոնը։

Սուրբ Նիկողայոս Զմյուռնացու անունով օծված եկեղեցին կառուցվել է հինմոսկովյան ոգով՝ ճերմակ քարից, խիստ, կենտրոնական մեծ և փորագրված կամարաձև գոտիներով չորս փոքր գմբեթները հեշտությամբ պահող։ Այն ժամանակ նման տաճարները Ռուսաստանի հարավում հազվադեպ էին։ Եկեղեցուն պատկանող շինություններից էին քահանայի և դպիրի տները, ինչպես նաև պահակակետը։ Ավելի ուշ եկեղեցուն կից ստեղծվել է եկեղեցական-ծխական դպրոց։

1935 թվականին Մալոկիրսանովսկի գյուղական խորհրդի Անաստասիևսկի շրջանի Շիրոկովի անվան կոլտնտեսությունը զբաղեցրեց եկեղեցու շենքը և մինչև գյուղի գերմանական օկուպացիան՝ 1941 թվականի հոկտեմբերը, այն օգտագործեց որպես հացահատկի պահեստ։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ եկեղեցու շենքում վերսկսվեցին ծիսակատարությունները, որոնք տևեցին մինչև խրուշչովյան ժամանակները։ 1963 թվականի մարտից եկեղեցին չի գործել և կրկին օգտագործվել է որպես հացահատկի պահեստ։

Ծիսակատարությունները տաճարում, որոնք տեղի են ունենում մինչ օրս, վերսկսվել են 1990-ական թվականների սկզբից, ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո։ 1991 թվականին եկեղեցում սկսվել են վերականգնողական աշխատանքներ, կրկին կառուցվել է տանիքը, վերականգնվել է հատակը, նկարազարդվել են պատերը։ 2014 թվականին տաճարում տեղադրվել է կենտրոնական ոսկեզօծ գմբեթը, եկեղեցու տարածքն ասֆալտապատվել է, տեղադրվել են նոր դարպաս ու ցանկապատ։

Սուրբ Նիկողայոս տաճարի վանահայրը քահանա Գեորգի Սերգեևիչ Սվետլովն է։

*Հասցեն՝* 346970, Ռոստովի մարզ, Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջան, գյուղ Գրեկովո-Տիմոֆեևկա, Բերեգովայա փողոց, 12։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Никольский храм с. Греково-Тимофеевка Матвеево-Курганского района
2. ↑  «Храм села Греково-Тимофеевка». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 23-ին. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 1-ին.
3. ↑  История прихода
4. ↑  «Иерей Светлов Георгий Сергеевич». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 24-ին. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 1-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт Արխիվացված 2017-05-10 Wayback Machine
* Сайт храма
* Храмы Матвеево-Курганского благочиния
* «Слободский» запад Ростовской области
* Свято-Никольский храм в селе Греково-Тимофеевка отметил свой престольный праздник
**Ուկի Աժիև** (ռուս.՝ Ажиев, Уки Ажиевич), (դեկտեմբերի 23, 1924(1924-12-23), Dzhetysuy Governorate, Kirghiz Autonomous Socialist Soviet Republic, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 7, 2015(2015-05-07), Ալմաթի, Ղազախստան), խորհրդային և ղազախստանցի նկարիչ, ջրաներկի վարպետ։ Ղազախական ԽՍՀ-ի արվեստի վաստակավոր գործիչ (1985 թվական), Չոքան Վալիխանովի անվան պետական և «Թարլան» անկախ մրցանակների դափնեկիր (2006 թվական)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Ալմաթիի շրջանում, գյուղական ընտանիքում։ Ծագումով Ավագ ժուզի դուլատների տոհմից էր։ 1938-1939 թվականներին Աժիևը դարձել է Ալմաթիի գեղարվեստական ուսումնարանի ուսանող։ 1939 թվականին որպես առավել շնորհալի աշակերտ ուղարկվել է Լենինգրադի նկարիչների Ակադեմիայի դպրոց։ Հայրենական մեծ պատերազմից սկսվելուց հետո մեկնել է ռազմաճակատ, մասնակցել է Լենինգրադի պաշտպանությանը։ 1948-1950 թվականներն համաշխարհային պատերազմից հետո սովորել է Ալմաթիի գեղարվեստական ուսումնարանում գեղանկարչության դասարանում։ 1959 թվականից եղել է ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ։

Ստեղծագործություն
-----------------

Ջրաներկի գեղանկարչության վարպետ։ Նկարների, հայտնի մարդկանց, աշխատավորների, գյուղական աշխատավորների, գիտնականների, ժամանակակից երիտասարդների դիմանկարների հեղինակ է։ «Ա. Կաստաևի դիմանկարը», «Ղազախստանյան տիրամայր», «Ինքնանկար», «Չոկան Վալիխանովի ճանապարհորդությունը» (1959 թվական), «Պրոֆեսոր Մ. Բալակաևը» (1962 թվական), «Բակիտ ուսանողուհին» (1965 թվական), «Մանգիլշակի տափաստանում» (1976 թվական), «Երամակապան» (1980 թվական), «Իմ կողակցի նկարը» (1995 թվական), «Սարերի նկարը» (1997 թվական) և այլ նկարների հեղինակ է։

Աժիևի ստեղծագործությունները գտնվում են Տրետյակովյան պատկերասրահում, Լոնդոնի ճարտարապետության և արվեստի թանգարանում, Ա. Կաստեևի անվան Ղազախստանի արվեստի պետական թանգարանում, հանրապետության և ԱՊՀ երկրների, Կիևի, Բաքվի, Վիլնյուսի, Ռիգայի տարբեր այլ թանգարաններում ինչպես նաև` Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Գերմանիայում, ԱՄՆում, Շվեյցարիայում, Հարավային Կորեայում։ Ըստ փորձաքննական հաշվարկների` նա ստեղծել է մոտավորապես 10.000 ստեղծագործություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ажиев Уке Ажиевич» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2015 թ․ մայիսի 27-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 27-ին.
2. 1 2 3  Ажиев, Уки // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. — Т. I. — ISBN 9965-9389-9-7Կաղապար:Свободно
3. ↑  Бердалы Оспан. Руға бөліну керек пе?
4. ↑  *Нагим-Бек Нурмухаммедов* Искусство Казахстана. — Искусство, 1970. — С. 43.
5. ↑  Уке АЖИЕВ. "Красота живых мгновений"
6. ↑  Картины моей земли

Արտաքին հղումներ
----------------

* Любовь Шашкова (2006 թ․ հունվարի 9). «Маэстро акварели Уке Ажиев». megapolis.kz. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ ապրիլի 18-ին. Վերցված է 2015 թ․ փետրվարի 10-ին.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Պետրոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արմեն Պետրոսյանը** (նոյեմբերի 6, 1986(1986-11-06), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), իտալահայ քիքբռնցքամարտիկ է, ով հանդես է գալիս միջինքաշային կարգում։ Ագրեսիվ մարտիկ Պետրոսյանը սկսել է մարզվել Մուայ Թայ ոճում Իտալիա տեղափոխվելուց հետո։ Արմեն Պետրոսյանն ու նրա եղբայրը Ջորջիո Պետրոսյանը պայմանագիր են կնքել «Օկտագոն Մենեջմենթ»-ի հետ և հենց այդ ընկերության մարտերի շնորհիվ էլ հայտնի է դարձել ամբողջ աշխարհում։ Նա արդեն դարձել էր Իտալիայի կրկնակի չեմպիոն ու Եվրոպայի չեմպիոն մինչև 2010 թ. միջազգային ասպարեզում մրցելը։

Վաղ կյանքը
----------

Արմեն Պետրոսյանը ծնվել է Երևանում, հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ-ում և տեղափոխվել Իտալիա, Գորիցիա 13 տարեկանում մոր, քույրերի` Կարինեի, և Լիաննայի հետ, միանալով հոր և ավագ եղբայրներ Անդրանիկին,Ջիորջիոին եւ Ստեփանին, ովքեր տեղափոխվել էին Իտալիա մեկ տարի առաջ։ Նա հանդիսանում է Իտալիայի նատուրալիզացված քաղաքացի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Dzhbar Askerov vs». Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հոկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 25-ին.
2. ↑  Fight Code Dragons Final 8 on Saturday: Who To Look For
3. ↑  «Armen Petrosyan scheda del fighter che combattera' a Yokkao Extreme». Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 25-ին.
**Անատոլի Նիկոլայևիչ Բայդաչնի** (ռուս․` Анатолий Николаевич Байдачный, հոկտեմբերի 1, 1952(1952-10-01), Մոսկվա, ԽՍՀՄ) ռուս ֆուտբոլային մարզիչ։

Միջազգային կարիերա
------------------

Բայդաչնին իր առաջնախաղը սկսել է ԽՖԱՀ-ում 1972 թվականի ապրիլի 30-ին ՈւԵՖԱ Եվրո 1972 թվականի քառորդ եզրափակչի Հարավսլավիայի դեմ խաղում։ Նա իր վերջին հանդիպումն անցկացրել է Արևմտյան Գերմանիայի դեմ եզրափակչում հունիսի 14-ին, երբ 19 տարեկան է եղել։

Մարզչական կարիերա
-----------------

2010 թվականի հունվարին Բելառուսի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի և Դարիդա Մինսկի Ռայոն ՖԱ-ի մարզիչը միացել է Գրոզնիի «Թերեք» ՖԱ-ին և փոխարինել է Շահին Դինիևին, ով արդեն ղեկավարում էր Թերեքի պահեստային թիմը։ 2011 թվականի հունվարին «Թերեքում» նրան փոխարինել է Ռուդ Գուլիտը։

2021 թվականի մարտի 24-ին Արարատ-Արմենիան հայտարարել է Բայդաչնիին որպես իր նոր գլխավոր մարզիչ, բայց 2,5 ամիս անց՝ 2021 թվականի հունիսի 8-ին, երկուստեք համաձայնությամբ թողել է այդ պաշտոնը՝ հաղթելով իր գլխավորած տասներկու խաղերից ընդամենը երեքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2
3. ↑  "ԱՆԱՏՈԼԻ ԲԱՅԴԱՉՆԻՆ' "ԱՐԱՐԱՏ-ԱՐՄԵՆԻԱՅԻ" ԳԼԽԱՎՈՐ ՄԱՐԶԻՉ". facebook.com/ (in Armenian). FC Ararat-Armenia Facebook. 24 March 2021. Retrieved 1 April 2021.
4. ↑  "Արարատ-Արմենիա ֆուտբոլային ակումբը և մարզիչ Անատոլի Բայդաչնին երկկողմանի համաձայնությամբ լուծել են պայմանագիրը". facebook.com/ (in Armenian). FC Ararat-Armenia Facebook. 8 June 2021. Retrieved 9 June 2021.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռուսերեն կայք Արխիվացված 2020-11-05 Wayback Machine
**Հովհաննես Սոմունճյան** (1879, Պարտիզակ - հոկտեմբերի 1, 1957(1957-10-01), Կոմոտինի), հայ բժիշկ, ազգային, հասարակական, կուսակցական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1879 թվականին, 1879 Պար­տի­զակ ավանում։ Սովորել է ամերիկացի միսիոներների Պարտիզակի Բյութանիայի բարձրագույն վարժարանում։ Ավարտել է Կ. Պոլ­սի Օսմանյան կայսերական բժշկական համալսարանը։ Երկար տարիներ Բրուսայի հայաշատ շրջաններում բժիշկ, ապա՝ քաղաքապետական բժիշկ է աշխատել։ 1914 թվականին Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժիշկ ծառայել։ Պաղեստինի ռազմաճակատում գերի է ընկել անգլիացիներին։ 1922 թվականին Փոքր Ասիայի աղետի հետևանքով ապաստանել է Հունաստանում և հաստատվել Թրակիայի Քոմոթինի (Գյումյուլջինա) քաղաքում, ուր ապրել և աշխատել է 35 տարի։ Քոմոթինիի հայ համայնքի պառակտման ամենասուր շրջանում գտնվել է պայքարի առաջին գծի վրա՝ մնալով ՀՅԴ-ի կողքին։ Ժողովրդական ընտրության արդյունքում ստանձնել է Քոմոթինիի ազգային մարմնի ատենապետի պաշտոնը։ Ընտրվել է նաև Քոմոթինիի քաղաքապետական խորհրդի անդամ՝ 4 տարիով։ Հանրային շահերի և ազգային-քաղաքական առաջադրությունների առողջ ըմբռնում է ունեցել, եղել խղճամիտ բժիշկ, բնավորությամբ շենշող, ընկերական, ուղղամիտ, սիրված բոլորից։ Մահացել է 1957 թվականի հոկտեմբերի 1-ին, Քոմոթինի քաղաքում՝ 78 տարեկանում։

Գրականություն
-------------

* Գէորգեան Կարօ, Ամէնուն տարեգիրքը, Զ. տարի,1959, Պէյ­րութ, 1960։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Անգելինա**, ռուսական կանացի անուն՝ հունական ծագմամբ։ Ծագում է հին հունարեն՝ Αγγελίνα; άγγελο — «լրագիր», «պատգամաբեր», Αγγελος հին հունական դիցաբանության մեջ Զևսի և Արտեմիդի մականուններից մեկն է։

Պատմություն
-----------

Անգելինա անվան ծագումը կապված է սուրբ Անգելինա Սերբսկայայի ( սերբ. *Ангелина Српска* или *мать Ангелина)* (1516 կամ 1520)՝ Սերբիայի վերջին կառավարիչ Ստեփան Բռանկովիչի կնոջ հետ, որն իր կալվածքներից ընտանիքով արտաքսվել է թուրքերի կողմից 1459 թվականին։

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո արևմտաեվրոպական լեզուների ազդեցության տակ հայտնվեց բառի Անժելինա տարբերակը։ Բացի դրանից, ռուսական անտրոպոնիմիկոնը պարունակում է մի քանի ստուգաբանական անվանուներ Անգելինա անվանը մոտ՝ Անգելինա (և նրա ժամանակակից տարբերակը՝ Անժելա, ինչպես նաև Անգելիկա և Անժելիկա)։.

Անվանակոչության օր
------------------

Ուղղղափառների անվանակոչության օր (տվյալներն ըստ Գրիգորյան օրացույցի)։

* հուլիսի 14, օգոստոսի 12, սեպտեմբերի 12, դեկտեմբերի 23

Այլ լեզուներով
--------------

Որոշ լեզուներում այս անունը կարդում են ջ տառով՝ Անջելինա, այլ լեզուներում ժ տառով՝ Անժելինա։ Անգելինա անունը Հայաստանում կարդացվում է և՛ գ տառով և՛ ջ տառով։

Անգելինա նշանակում է ԱՍՏԾՈ ՍՈՒՐՀԱՆԴԱԿ և ՀՐԵՇՏԱԿ։ Այս անունից առաջացել են հարյուրավոր անուններ։ Օրինակ՝ Էլինա, ալինա, լինա, լիանա, անի, աննա, ինա և այլն։
Անգլերենում ավելի շատ Օրինակ՝ Angel, Angie, Elina, Ina, Lina, Angela, Angelea, Anjelika, Anjelica, Angelynn, Angelyn, Angella, Angeliki, Angeli, Angeleta, Angelene,Agilina։

Այս պահին աշխարհում կան չորս հազարից ավելի Անգելինա անունը կրող կանայք, երեխաներ և աղջիկներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Суперанская А. В.* Словарь русских личных имён. — М.: Эксмо, 2006. — (Библиотека словарей). — ISBN 5-699-10971-4
2. ↑  «Ангелина». *Православная энциклопедия*. 16 сентября 2008. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ սեպտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 27-ին.
3. ↑  «Святая с именем Ангелина». *Православный календарь*. Православие.ру. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ սեպտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 28-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անգելինա անունի նշանակությունը։ Ангелина Անունների ազատ հանրագիտարան
**Արփիար Տեր-Մարգարյան** (1889, Խուլթիկ, Բիթլիսի գավառ - 1970, Կոստանդնուպոլիս), խմբագիր, մանկավարժ, արձակագիր։

1902 թվականին ավարտելով Բիթլիսի ամերիկյան վարժարանը՝ որպես ուսուցիչ մեկ տարի աշխատել է նույն վարժարանում, այնուհետև մեկ տարի ուսուցչություն է արել Մուշի ամերիկյան վարժարանում։ 1905-1909 թվականներին հաճախել է Խորբերդի ամերիկյան քոլեջ, որն ավարտելուց հետո մեկ տարի լինում է Բիթլիսի ամերիկյան վարժարանի տնօրենը։ Երկու տարի սովորում է Ստամբուլի իրավաբանական վարժարանում՝ միևնույն ժամանակ ավարտելով Պահեստի սպայի զինվորական վարժարանը։ Մասնակցել է Բալկանյան և Առաջին համաշխարհային պատերազմներին, որոնց ընթացքում ստացել է հարյուրապետի աստիճան և որոշ ժամանակ եղել է Ոստիկանական զորքերի փոխտնօրեն։ 1918 թվականին, վերադառնալով Կ. Պոլիս, մինչև 1921 թվականը Յետիգուլեի Ս. Փրկիչ և Օրթագյուղի որբանոցներում հայերեն և անգլերեն է դասավանդել։ 1921-1933 թվականներին նախ որպես ուսուցիչ, ապա տնօրեն պաշտոնավարում է Սամաթիայի Սահակյան-Նունյան վարժարանում։ Այնտեղից որպես դաստիարակ և հայերենի ուսուցիչ տեղափոխվում է Կեդրոնական վարժարան։ 1939-1941 թվականներին եղել է Կեդրոնական վարժարանի փոխտնօրենը։ Կեդրոնական վարժարանից հեռացել է 1945 թվականին։ 1950-1953 թվականներին պաշտոնավարել է Պեզազյան վարժարանում։

5-րդ և 6-րդ դասարանների համար գրել է դասագրքեր «Աղբերակ» անունով։ Վերահրատարակել է Արամ Անտոնյանի «Գանձարան»-ները՝ լրացնելով պարունակությունը։ Նրա պատմվածքներն ամփոփված են «Արձագանգ» (Կ. Պոլիս, 1946) և «Անցորդը» (Կ. Պոլիս, 1962) ժողովածուներում։

1932-1949 թվականներին եղել է Ս. Փրկիչ ազգային հիվանդանոցի տարեգրքերի խմբագիրը։ Տարեգրքերի ամսաթերթ դառնալուց հետո ևս վեց տարի եղել է խմբագիրը։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեքստեր Վիքիդարանում

1. ↑  Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն (խմբ. խմբագրող և համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան), Միշիկըն, «Ռօյըլ Օք», 1994, էջ 52 — 536 (հատոր Ա), 780 (հատոր Բ) էջ։
**Ավտոմոբիլիստ մարտիկների հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник воинам-автомобилистам), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Նովոչերկասկ քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Ավտոմոբիլիստ մարտիկների հուշարձանը Նովոչերկասկ քաղաքում գտնվում է Ռոստովսկի վիեզդ և Սիլիկատնայա փողոցների հատման վայրում՝ ՌԴ ԶՈՒ Հարավային ռազմական օկրուգի 49-րդ համազորային բանակի Նովոչերկասկի 293-րդ առանձին ավտոմոբիլային գումարտակի (զորամաս 46027) հսկիչ-անցագրային կետի առջև։ Հուշարձանը բացվել է 2004 թվականի հոկտեմբերին՝ Ավտոմոբիլիստի օրը։

Աֆղանական պատերազմի և Հյուսիսային Կովկասում հակաահաբեկչական գործողության տարիներին Հայրենիք չի վերադարձել Նովոչերկասկի ավտոմոբիլային գումարտակի 10 զինծառայող։ Չեչենական Արգուն քաղաքի մոտ գնդակոծվել է դաշնային զորքերի շարասյունը։ Մի քանի մեքենաների ղեկի մոտ են եղել Նովոչերկասկի ավտոմոբիլային գումարտակի մարտիկները։ Հուշարձանը տեղադրվել է ի հիշատակ Չեչնիայում և Աֆղանստանում զոհված ավտոմոբիլիստների։

Ավտոմոբիլիստների հուշարձանի ստեղծման գաղափարը պատկանում է զորամասի զինծառայողներին, որն արժանացել է հրամանատարների և զոհված զինծառայողների ծնողների հավանությանը։ Հուշարձանի նախագիծը ստեղծվել է Դոնի Ռոստովի «Դոնպրոյեկտ» ինստիտուտում և համաձայնեցվել զորամասի ղեկավարների հետ։ Հուշարձանի շինարարությանը մասնակցել են նովոչերկասկցի գործարարներ, ավտոմոբիլային գումարտակի զինծառայողները։

Նկարագրություն
--------------

Ավտոմոբիլիստ մարտիկների հուշարձանը ներսում կախված զանգով բետոնե կամարաձև շինություն է։ Հուշարձանը տեղադրվել է սև երկսանդուղքավոր պատվանդանի վրա։ Նրա վերին մասում ամրացված է ուղղափառ խաչ, ներքևի մասում տեղադրված են երեք տախտակներ և ավտոմոբիլային զորամասի խորհրդանշանը։ Մեկի վրա գրված է. *«Զոհված ավտոմոբիլիստ մարտիկներին»։* Մյուս երկու տախտակներին գրված են զոհվածների անունները մահվան տարեթվերով. *«Բեզռոդնի Վ. Յ. (1982), Բիլյակաև Վ. Ա. (1982), Գավրիլով Ս. Ն. (1994), Բերեժպոլով Ի. Ի. (1995), Տրետինա Յ. Ա. (1995)»* և այլք։

Գրականություն
-------------

* Новочеркасск. Энциклопедия. Новочеркасск. Изд. Новопринт. 2005. ISBN 5-94549-006-7.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Памятник воинам-автомобилистам
* Новый памятник — погибшим автомобилистам
**Պողոս Փալաբըյըքյան** (ոչ վաղ քան 1880 և ոչ ուշ քան 1885, Կոստանդնուպոլիս - 1915), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1880/1885 թվականին Կոստանդնուպոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Կ. Պոլսի թաղային ազգային վարժարաններից մեկում։ 1912 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը։ 1912 թվականից Վանի նահանգի Վանի գավառի Արճեշ քաղաքի թաղապետական բժիշկ է աշխատել և թուրք ու հայ բնակչության հարգանքը վայելել։

1914 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին, զորակոչվել է օսմանյան բանակ և Համիդիե հեծելազորի զինվորական բժիշկ ծառայել։ Թուրք հրամանատարներից սիրված և հարգված է եղել համեստ բնավորության և բացառիկ ծառայությունների համար։ 1915 թվականի հունվարին Էնվեր փաշայի բանակը ծանր պարտություն է կրել Սարիղամիշի ռազմաճակատում, իսկ ինքը՝ Էնվերը փրկվել է սեբաստացի սպա Հովհաննես Ակինյանի և հայ զինվորների հերոսական ու անձնազոհ դիմադրության շնորհիվ։ Ի «հա­տու­ցում», Էնվերը հրամայել է օսմանյան բանակի հայ զինվորներին զինաթափել։

1915 թվականին Բաղեշի և Մուշի միջև ընկած մի անմարդաբնակ վայրում, մոտ 33 տարեկանում գնդակահարվել է գազազած թուրք հրամանատարի կողմից, որն իմացել է, թե բժիշկը վիրավոր թուրք զինվորների հետ միասին նույնպիսի հոգատար բժշկական օգնություն է ցուցաբերել նաև հայ զինվորներին։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Իսթանպուլ, 1940։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
* Սահակյան Լիլիկ, Ոճրագործները չխնայեցին նույնիսկ մարդու կյանքը փրկողներին, «Առող­ջա­պա­հու­թյուն», Երևան, 1965, թ. 4։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Հայրապետյան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործության պատմությունից, Երևան, 1990։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Հակոբ Քենդիրյան** (1880, Խարբերդ, Օսմանյան կայսրություն - 1915, Խարբերդ, Օսմանյան կայսրություն), հայ դեղագործ, ուսուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1880 թվականին Խարբերդի նահանգի կենտրոն Խարբերդ քաղաքում։ Դեղագործական կրթություն է ունեցել և դեղագործ աշխատել։ Զբաղվել է նաև ուսուցչությամբ։ 1914 թվականին՝ Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական դեղագործ ծառայել։

Սպանվել է 1915 թվականի օգոստոսին Խարբերդում (կամ Մեզիրեի բանտում)՝ 35 տարեկանում։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Հայրապետյան Վ. Էջեր Հայաստանի դեղագործության պատմությունից, Երևան, 1990։
* Խաչատրյան Լ. Բաբլումյան Ա. Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երևան, 2004։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Իվան Ագուելի** (ֆր.՝ Ivan Aguéli, մայիսի 24, 1869(1869-05-24)[…], Sala parish, Sweden, Շվեդիա - հոկտեմբերի 1, 1917(1917-10-01)[…], Օսպիտալետ դե Լյոբրեգատ), շվեդ նկարիչ, որը իսլամ է ընդունել Աբդուլ-Հադի անունով, եղել է Ռենե Գենոնի սուֆիզմի նախաձեռնողը։ Արվեստի յուրահատուկ ոճը նրան դարձրել է շվեդական ժամանակակից արվեստի շարժման հիմնադիրներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Իվան Ագուելի անվան շատրվան Սալայում
Ծնվել է անասնաբույժ Յոհան Գաբրիել Ագելիի ընտանիքում։ Ծննդյան ժամանակ ստացել է Յոհան Գուստավ Ագելի անունը։ 1889 թվականին նա փոխել է իր անունը Իվան Ագուելի և տեղափոխվել Փարիզ։ Երիտասարդ տարիքում նա սկսեց դրսևորել բացառիկ գեղարվեստական տաղանդ և մեծ հետաքրքրություն կրոնական միստիկայի նկատմամբ։ Սովորել է նկարիչ Էմիլ Բեռնարի մոտ։ ռուս հեղափոխական, անարխիզմի տեսաբան Պյոտր Կրոպոտկինի հետ։ 1894 թվականին ձերբակալվել է անարխիստական գործունեության համար։1895 թվականին նա մեկնել է Եգիպտոս, որտեղ ընդունել է իսլամ։ 1899 թվականին նա մեկնել է Կոլոմբո։ 1899 թվականին նա այցելել է Կոլոմբո։ 1902 թվականին նա առաջին եվրոպացին էր, որն ընդունվել է Կահիրեի Ալ-Ազհարի համալսարանը և միացել Շազիլի ավանդույթին։ 1911 թվականին նա Փարիզում հիմնադրել է Ալ Ակբարիա գաղտնի սուֆիական միությունը։

1916 թվականին տեղափոխվել է Իսպանիա, որտեղ վթարի է ենթարկվել և մահացել հոսպիտալետում։ Նրա աճյունը պահվել է Իսպանիայի Բարսելոնա քաղաքում մինչև 1981 թվականը։ Դրանից հետո այն տարվել Շվեդիա և կրկին թաղվել իսլամական ծեսերով իր հայրենի Սալա քաղաքում։

Նկարչի աշխատանքները պահվում են Շվեդիայի ազգային, Ժամանակակից արվեստի և Ագուելի թանգարանում։ Նրա կարևորությունը Շվեդիայում ակնհայտորեն դրսևորվել է 1969 թվականին, երբ նրա ծննդյան հարյուրամյակի օրը նրա նկարներից վեցը տպագրվեցին որպես նամականիշներ Շվեդիայի փոստային ծառայության կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  Ivan or Gustave Aguéli // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00001504
2. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
3. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
4. 1 2  Շվեդիայի 1900 թվականի մարդահամար (շվեդերեն) — Riksarkivet.
5. 1 2  Շվեդիայի 1880 թվականի մարդահամար (շվեդերեն) — Riksarkivet.
6. ↑  *Abdullah Drury* Universal dimensions of Islam: studies in comparative religion // *Islam and Christian–Muslim Relations*. — 2012-01. — В. 1. — Т. 23. — С. 108–109. — ISSN 1469-9311 0959-6410, 1469-9311. — doi:10.1080/09596410.2011.634609

Արտաքին հղումներ
----------------

* Museo Aguéli
* Algunas obras de Anguéli Consultado el 30/08/2016

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 135275556 · GND: 119015765 · ISNI: 0000000084148424 · LCCN: n88679285 · NKC: xx0023802 · LIBRIS: 275680 · SUDOC: 150166842 · VIAF: 118597514 · ULAN: 500087733 · WorldCat VIAF: 118597514 |

 |

 |
Ինչ մնացել է Նևիլի խաչից այսօր Դարհեմում
**Նևիլի խաչ,** տեղավայր Անգլիայի Դարհեմ կոմսությունում։ Այն նաև Դարհեմի ծխերից մեկն է, ըստ 2011 թվականի մարդահամարի՝ 9940 բնակիչներով։ Գտնվում է Դարհեմի կենտրոնից դեպի արևմուտք A167 միջքաղաքային ճանապարհի վրա։

Տարածքը հիմնականում բնակեցված է, այնտեղ կա նաև թերթի կրպակ, եկեղեցի, մի քանի պանդոկ և երկու նախակրթարան։ Մինչև 2005 թվականին Ֆրամվելգեյթ Մուռի քոլեջին միանալն այստեղ գործել է նաև Դարհեմի Նյու Քոլեջը։

Պատմություն
-----------

Ենթադրվում է, որ այս տարածքում եղել է միջնադարյան խաչ, որը հավանաբար կանգնեցվել կամ անվանվել է տեղաբնակ ազդեցիկ Նևիլ ընտանիքի անդամներից մեկի կողմից կամ անվամբ, որոնք հանդիսանում էին Բրանսեպետի շքանշանակիրներ։ Նևիլի խաչը հավանաբար մատնանշել է այն վայրը, որտեղից ուխտավորները կարող էին տեսնել Դարհեմի մայր տաճարը սուրբ Քութբերթի գերեզմանով, երբ արևմուտքից, Վիլլինգթոնից ու Բրանսեպետից եկող հին հռոմեական ճանապարհով մոտենում էին Դարհեմին։ Նմանատիպ խաչեր էին գտնվում հյուսիսից, արևելքից, հարավ-արևելքից (Ֆիլիպսոնի խաչը Ջոյ լեռան մոտ) և հարավ-արևմուտքից (Չառլզի խաչը Նյու Ինն պանդոկի մոտ) Դարհեմ մտնող գլխավոր ճանապարհների վրա։

1346 թվականին Նևիլի խաչի մոտ է տեղի ունեցել Նևիլի խաչի ճակատամարտը, որտեղ անգլիացիները հաջողությամբ ետ են մղել ներխուժած շոտլանդական ուժերին։ Իմանալով, որ անգլիական բանակը Ֆրանսիայում է, Շոտլանդիայի թագավոր Դավիդ II-ը ներխուժել է Անգլիա։ Հյուսիսային Անգլիայի մեծ մասը թալանելուց հետո շոտլանդացիները հասել են Նևիլի խաչին, որտեղ նրանց դիմավորել է Յորքի արքեպիսկոպոսի կողմից գլխավորված լանկաստերցիների, յորքշիրցիների ու քումբրիացիների բանակը։ Փոքրաթիվ անգլիական բանակը հաղթել է շոտլանդացիներին ու գերի վերցրել Դավիդ II-ին։ Այս իրադարձությունը հավերժացնելու համար Ռեյբիի 2-րդ բարոն Նևիլ Ռալֆ Նևիլը ճակատամարտի վայրից դեպի հարավ ավելի շքեղ հուշարձան է կանգնեցրել։

19-րդ դարավերջին Քրոսգեյթի ընդլայնման արդյունքում Նևիլի խաչը դարձել է հարուստ բնակելի արվարձան։ Քանի որ այն գտնվում էր սուրբ Մարգարեթի եկեղեցական ծխի կազմում, այդ եկեղեցին հիմնել է սուրբ Ջոնի առաքելական եկեղեցին, որն այժմ ծխական եկեղեցի է։ Համայնքային խորհրդի կողմից կառուցվել է ուսուցիչների վերապատրաստման քոլեջ, որն այժմ վերափոխվել է համալսարանի ուսանողական կացարանի։ 1960 թվականին այս ընդլայնմանը հաջորդել է Դարլիգթոնի ու Նյուքսալ ճանապարհների վերամիավորումը այսօրվա A167 միջքաղաքային ճանապարհին, որը միացրել է արևելյան ափի երկաթուղին՝ հանգեցնելով Քրոսգեյթ Մուռից Նևիլի խաչի անջատմանը։

Ծանոթագրությյուններ
-------------------

1. ↑  «Ward population 2011». Արխիվացված է օրիգինալից 2021-02-28-ին. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 13-ին.
2. ↑  «The History of New College Durham». New College, Durham. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 10-ին. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 14-ին.
3. ↑  «Historic England listing».
Ժոզեֆ-Շարլ Մարդրյուսի գծանկարը
**Ժոզեֆ-Շառլ Մարդրյուսը** (1868–1949) հայկական ծագմամբ ֆրանսիացի բժիշկ է, արևելագետ, բանաստեղծ և նշանավոր թարգմանիչ։ Առավել հայտնի է *«Հազար ու մի գիշեր»* ստեղծագործության արաբերենից ֆրանսերեն թարգմանությամբ, որը հրատարակվել է 1898-ից 1904 թվականներին։

Մարդրյուսը պնդում էր, որ իր թարգմանությունը հիմնված է նախկինում անհայտ «թունիսյան տեքստի» վրա և արաբական տեքստի բառացի և լիակատար փոխադրություն է։

Կենսագրություն
--------------

Մարդրյուսը ծնվել է Եգիպտոսի Կահիրե քաղաքում 1868 թվականին հավանաբար Մարտիրոսեան ազգանունը կրող կաթոլիկ հայ ընտանիքում։ Նախքան Փարիզում հաստատվելը սովորել է Լիբանանում։

Որպես ֆրանսիական կառավարության բժիշկ՝ նա աշխատել է Մարոկկոյում և Հեռավոր Արևելքում։ Նա կատարել է այլ թարգմանություններ, որոնցից մի քանիսը նկարազարդել է շվեյցարացի փորագրանկարիչ Ֆրանսուա-Լուի Շմիդը (1873–1941)։ 1900 թվականի հունիսի 5-ին ամուսնացել է արձակագիր և բանաստեղծուհի Լյուսի Դելարու-Մարդրյուսի հետ։ Ավելի ուշ ամուսնալուծվելով՝ ամուսնացել է Գաբրիել Բրալանտի («Կոբրետ») հետ։

«"Հազար ու մի գիշեր"-ի թարգմանիչները» էսսեում Խորխե Լուիս Բորխեսը գովում է Մարդրյուսի բավական ազատ թարգմանության ստեղծարար բնույթը՝ նշելով․ «Առհասարակ հարկավոր է ասել, որ Մարդրյուսը թարգմանում է ոչ թե բառերը, այլ գրքի պատկերները», և ավելացնում է․ «Մարդրյուսը միակ արաբագետն է, որի փառաբանումը գրական գործիչները հանձն են առել այնպիսի աննախադեպ հաջողությամբ, որ այժմ նույնիսկ արաբագետներն իրենք ճանաչում են նրան»։

Թարգմանությունները
------------------

* *Les Mille et Une Nuits*
* *L'Apocalypse qui est la révélation*
* *Le Livre des Morts de l'Ancienne Égypte*
* *Le Cantique des Cantiques*
* *Le Livre des Rois*
* *Sucre d'amour* (1926)
* *La Reine de Saba* (1918)
* *La Reine de Saba et divers autres contes* (1921)
* *Le Koran,* 1925
* *Le Paradis musulman* (1930)
* *Toute-Puissance de l'Adepte* (Le Livre de la Vérité de Parole), 1932

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  *Swartz A.* Open Library — 2007.
3. ↑  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
4. 1 2  Archivio Storico Ricordi — 1808.
5. ↑  CONOR.Sl
6. ↑  «Mardrus, J. C. (Joseph Charles) 1868-1949». *WorldCat*. Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 6-ին.
7. ↑  «Joseph-Charles Mardrus». *BiblioMonde*. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 6-ին.
8. ↑  «Biographie». *Association des Amis de Lucie Delarue-Mardrus* (ֆրանսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ դեկտեմբերի 7-ին. Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 6-ին.
9. ↑  Բորխես, Խորխե Լուիս (2016). *«Հավերժության պատմություն»*. Երևան: Սարգիս Խաչենց, Փրինթինֆո, Անտարես. էջ 182. ISBN 978-9939-852-18-8.
**Հակոբ Նարկիլեճյան**  (1880 - *անհայտ*), հայ բժիշկ, դեղագործ, հանրային գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Հակոբ Նարկիլեճյանը ծնվել է մոտ 1880 թվականին։ 1900 թվականին ավարտել է Կոստանդնուպոլ­սի Կալաթասերայի «Մեք­թեբ-ի Սուլ­թա­նիե» բարձրագույն վարժարանը։ 1904 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Օսմանյան դեղագործարան վարժարանը և դեղագործ աշխատել։ Կ. Պոլսի Օսմանբեյ թաղամասում (Շիշլիի մոտ) ունեցել է սեփական դեղատուն և պատրաստել «Fitinli Maksut Surubu», «Terpestezin Ampulleri» դեղերը։ Եղել է հանրային գործիչ։ 1914 թվականին Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական դեղագործ ծառայել։

1915 թվականի ապրիլին 11-13 (24-26)-ի ընթացքում, լինելով զինվորական ծառայության մեջ, բանտարկվել է Կ. Պոլսի կենտրոնական բանտում։ Թուրք ոստիկանը նրան Կ. Պոլսի Հայտար փաշայի Ա. սպասասրահից արտաքնոց տանելով որպես նվաստացում պոկել է նրա զինվորական համազգեստի նշանները։ Այնուհետև աքսորվել է Չանղըրը։ Անունը փորագրվել է Չանղըրըի բանտում հավաքված համրիչի 99 հատիկներից մեկի վրա։ Եղել է Չանղըրըից ազատված 5 հոգանոց առաջին խմբի կազմում։

Մեծ Եղեռնից հետո վերապրել է։

1949-1951 թվականներին եղել է սբ. Փրկիչ ազգային հիվանդանոցի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ։

Գրականություն
-------------

* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ. Հայ գողգոթան, Վիեննա, 1922։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
* այ Եղեռնը, Բ տպագրութիւն, Պէյրութ, 1978, 171 էջ
* Պալաքյան Գրիգորիս ծ. վրդ. Հայ գողգոթան, Երևան, 1991։
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։
* Ավագյան Կարինե, Եղեռնահուշ մասունք կամ խոստովանողք և վկայք խաչի, Երևան, 2002։
* Ավագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թ. ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12
* Իսկահատեան Հարութիւն, Վկայարան Հայկական Ցեղասպանութեան, Գիրք Բ. Պէյրութ, 2011, 352 էջ

Աղբյուրներ
----------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Մամալիգա

**Մամալիգա** (ռումիներեն՝ mămăligă, *մեմելիգե*), եգիպտացորենի ալյուրից պատրաստված թանձր շիլա, մոլդովական, ռումինական, ուկրաինական և ղազախական ազգային ուտեստ։ Մամալիգան մեծ տարածում ունի նաև կովկասյան ժողովուրդների մոտ. վրացիների մոտ կոչվում է *«գոմի»*, աբխազների մոտ՝ *«աբիստա»*, ադըղեների մոտ՝ *«մերեմիսե»*, չեչենների մոտ՝ *«ահիար հուդար»* կամ շիլա՝ եգիպտացորենի ալյուրից, ինգուշների մոտ՝ *«ժուրան-հուդար»*, օսերի մոտ՝ *«մամելայ քեբեր»* (բառացի՝ «մի կտոր՝ չմեռնելու համար»)։

Իր համով, արտաքին տեսքով և նյութակազմվածքով տարբերվում է շիլայի մնացած բոլոր տեսակներից։ Կտրվում է մոմած թելով կամ հատուկ փայտե դանակով։

Պատրաստում
----------

Մամալիգան կարելի է կտորների բաժանել
Պատրաստվում է հատուկ եղանակով՝ ջրից, աղից և եգիպտացորենի ալյուրից՝ չուգունե ամանի մեջ (ռումիներեն՝ ceaun)՝ հատուկ փայտիկ-խառնիչի օգնությամբ։ Պատրաստելիս մամալիգան ավելի թանձր են պատրաստում, որպեսզի հաց չօգտագործեն այն համտեսելիս, և իտալական պոլենտայի նմանությամբ՝ մամալիգան էլ բաժանվում է կտորների։

Մամալիգան մատուցվում է թթվասերի և բրինզայի (ռումիներեն՝ mămăligă cu brânză şi smântână) հետ։ Երբեմն մամալիգան մատուցում են ափսեի մեջ լցված տաք կաթի հետ միասին (ռումիներեն՝ mămăligă cu lapte): Մամալիգայից պատրաստում են նաև եգիպտացորենի բլիթներ՝ այն կտրելով և փոքր-ինչ պահելով յուղի մեջ։

Քանի որ մամալիգան օգտագործվում էր հացի փոխարեն, այն մտնում է մեծ քանակությամբ ուտեստների բաղադրության մեջ։ Այդպիսի ուտեստներից մեկը մամալիգայով կաղամբով տոլման (ռումիներեն՝ sarmale, сармале) է։ Մյուս ուտեստը՝ բուլզը (ռումիներեն՝ bulz), իրենից ներկայացնում է թխված գնդիկներ, որոնց ներսում բրինզա և յուղ կա։

Մամալիգան կարող են մատուցել նաև խրխոզիով, կաթնաշոռով և պանիրով, խոզապուխտով, ձվով, սնկով, տապակած ձկով և այլն։

Պատմություն
-----------

Բրինզայով և խրխոզիով մամալիգա
Պատմականորեն մամալիգան եղել է քրիստոնյաների հիմնական սնունդը՝ փոխարինելով հացին։ Մամալիգան պատրաստել են նաև կորեկից։ Եգիպտացորենի դաշտերի մասին ամենավաղ հիշատակումը կապվում է մոլդովական իշանության, մասնավորապես՝ Կոնստանտին Դուկայի կառավարման շրջանի հետ (1693-1695): Եգիպտացորենն սկսեց շատ արագ տարածում գտնել, քանի որ զավթիչ թուրքերի կողմից հարկման չէր ենթարկվում։ Եգիպտացորենից պատրաստված մամալիգան իր որակական հատկանիշներով և կալորիականությամբ ավելի լավն էր, քան մինչ այդ կորեկից պատրաստված մամալիգան

Տես նաև
-------

* Շիլա

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Осетинский язык он-лайн. Учебные и справочные материалы

Արտաքին հղումներ
----------------

* Рецепт мамалыги по-пастушьи Արխիվացված 2016-12-03 Wayback Machine
* «Приходи на мамалыгу» в исполнении Надежды Чепраги]]
**Սեդրակ Մարմարյան** (1880, Տրապիզոն, Օսմանյան կայսրություն - 1951, Ալեքսանդրիա, Եգիպտոս), հայ բժիշկ, ազգային և հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է մոտ 1880 թվականին, Տրապիզոնի նահանգի կենտրոն Տրապիզոն քաղաքում՝ տեղի համբավավոր կաթոլիկ Մարմարյանների գերդաստանում, որը շատ մտավորականներ ու կղերական գործիչներ է տվել։ Նախնական կրթություն ստացել է Տրապիզոնում, միջնակարգը՝ Իտալիայում։ 1907 թվականին ավարտել է Իտալիայի Պադովա քաղաքի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։

1907 թվականին վերադարձել է Տրապիզոն և զբաղվել բժշկությամբ։ Եղել է նաև ճանաչված ազգային և հասարակական գործիչ։ Մեկնել է Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքը, որտեղ բնակվում էին հարազատները, և բժշկությամբ զբաղվելու արտոնագիր հանել։ Սակայն Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսվելու պատճառով վերադարձել է Տրապիզոն, զորակոչվել օսմանյան բանակ և զինվորական հիվանդանոցում զինվորական բժիշկ ծառայել։ 1915 թվականին՝ զինվորական ծառայության ընթացքում, տարագրվել է Մելիտինե, ուր հրաշքով ազատվել է սպանդից և տեղի հիվանդանոցում բժշկի պաշտոն ստացել։ 1918 թվականին՝ պատերազմի ավարտից հետո վերադարձել է Տրապիզոն։

1918 թվականի վերջին Տրապիզոնում հիմնել է Բուլղարահայ Կարմիր խաչի հիվանդանոց։ 1926 թվականին տեղափոխվել է Եգիպտոս, հաստատվել Ալեքսանդրիայում, ուր բացել է սեփական դարմանատուն և զբաղվել բժշկությամբ։ Եղել է ներքին և մանկական հիվանդությունների ճանաչված մասնագետ և սիրված ու հարգված քաղաքացի։ Կյանքի վերջին տարիներին Ալեքսանդրիայի հայ դարմանատանն է աշխատել։ Ունեցել է 7 երեխա, որոնցից երկուսը մահացել են՝ մեծ վիշտ պատճառելով բժշկին։ Մահացել է 1951 թվականին Ալեքսանդրիայում՝ մոտ 71 տարեկանում։

Գրականություն
-------------

* Յովակիմեան (Արշակունի) Յովակիմ, Պատմութիւն Հայկական Պոնտոսի, Պէյրութ, 1967։

Աղբյուր
-------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Սրբապատկերների ազգային թանգարան՝ Օնուֆրի** (ալբ․՝ Muzeu Ikonografik Onufri)**,** ազգային թանգարան Ալբանիայում։ Տեղակայված է Բերատ քաղաքի Աստվածածնի Վերափոխման տաճարում։

Պատմություն
-----------

Թանգարանը բացվել է 1986 թվականի փետրվարի 27-ին։ Անվանակոչվել է ի պատիվ XVI դարի ալբանացի նշանավոր գեղանկարիչ, սրբապատկերագիր Օնուֆրիոսի, որը ստեղծագործել է Ալբանիայի կենտրոնական և հարավային շրջաններում և հարավ-արևմտյան Մակեդոնիայում։ Տաճարը կրկին կառուցվել է 1797 թվականին և համարվում է հետբյուզանդական ճարտարապետության ամենատիպիկ օրինակը Բերատ քաղաքում։

Թանգարանի հավաքածուն կազմված է 173 ցուցադրանմուշներից՝ 106 սրբապատկեր, 67 եկեղեցական իրեր՝ ընտրված թանգարանային ֆոնդի մոտ 1500 իրերից։ Սրբապատկերները ստեղծվել են 14-20-րդ դարերի ալբանացի սրբանկարիչներ Օնուֆրիոսի, նրա որդու՝ Նիկոլայի, Օնուֆրիոս Չիպրիոտիի, Կոնստանդին Շպատարակի և անանուն այլ վարպետների կողմից։ Եկեղեցու խորանի պատկերակալը հեղինակել են Նաում Նգելը և Ստեֆան Բարկան 19-րդ դարի կեսին։

Պատկերասրահ
-----------

* Թանգարանի մուտքըԹանգարանի մուտքը
* «Մարիամ Աստվածածինը մանկան հետ», Օնուֆրիոս, 16-րդ դար«Մարիամ Աստվածածինը մանկան հետ», Օնուֆրիոս, 16-րդ դար
* «Պետրոս առաքյալ» Օնուֆրիոսի որդի Նիկոլայի աշխատանքը,  16-րդ դարի երկրորդ կես«Պետրոս առաքյալ» Օնուֆրիոսի որդի Նիկոլայի աշխատանքը, 16-րդ դարի երկրորդ կես
* Կոստանդիանոս  Մեծ կայսրը մոր՝ Հեղինեի հետ, Օնուֆրիոսի որդի Նիկոլայի աշխատանքը,  16-րդ դարի երկրորդ կեսԿոստանդիանոս Մեծ կայսրը մոր՝ Հեղինեի հետ, Օնուֆրիոսի որդի Նիկոլայի աշխատանքը, 16-րդ դարի երկրորդ կես
* «Սուրբ Գևորգ», Կոնստանդին Շպատարակ, 18-րդ դար«Սուրբ Գևորգ», Կոնստանդին Շպատարակ, 18-րդ դար

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  «Албанский национальный иконографический музей «Онуфрий»». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ դեկտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 15-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թանգարանի կայք(ալբ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 16330832-9 · LCCN: no2015161846 · NSK: 000586657 · SUDOC: 153392053 · VIAF: 202895134 · WorldCat VIAF: 202895134 |

 |
**Իրաքի ինթիֆադան** (արաբերեն․ انتفاةة العراق) իշխող Հաշիմյան միապետության և անգլո-Իրաքյան պայմանագրի դեմ մի շարք գործադուլների և բողոքի ակցիաներ է։ Եգիպտոսի հեղափոխությունից և Իրանի վարչապետ Մոհամեդ Մոսադեգի կողմից նավթի ազգայնացումից ոգեշնչված հեղափոխականները ցանկանում էին ստիպել Ֆեյսալ 2-րդին հրաժարվել գահից, պետությունը վերածել հանրապետության և հաստատել Իրաքի լիակատար անկախությունը Մեծ Բրիտանիայից ՝ ստանձնելով վերահսկողությունը նրա սեփական արտաքին գործերի նկատմամբ։

1952 թվականի օգոստոսի 23-ին Բասրայի նավահանգստի աշխատողները գործադուլ են հայտարարել։ Իրաքի դեղագործական քոլեջի ուսանողները դրա օրինակին հետևել են հոկտեմբերի 26-ին։ Իրաքի կոմունիստական կուսակցությունը, որը կանգնած էր 1948 թվականի անկարգությունների հետևում, առաջատար դեր է խաղացել այդ անկարգություններում։ Թեև ցուցարարները վճռական էին միապետության դեմ, նրանք դրական էին տրամադրված Իրաքի ազգային միասնությանը և անկախությանը։ Ֆեյսալ 2-րդի հորեղբայրը ՝ Աբդ ալ Իլահը, նոյեմբերի 23-ին փոխարինել է Մուստաֆա Մահմուդ Ալ-Ումարիին գեներալ Նուրեդդին Մահմուդով, սակայն նա զիջումների չի գնացել ընդդեմ ցուցարարների։ Ցուցարարները դատապարտել են Մահմուդին և պահանջել նրա հրաժարականը ՝ հօգուտ ազգային դեմոկրատական կուսակցությունից Կամիլ Ալ Չադիրչիի, որը էկոնոմիկայի նախարարի պաշտոնը չի զբաղեցրել 1936 թվականի հեղափոխությունից հետո։ Մահմուդը խիստ միջոցներ է ձեռնարկել, ռազմական դրություն և պարետային ժամ է մտցրել, փակել քաղաքական կուսակցություններն ու թերթերը և ձերբակալել ակտիվ ցուցարարներին։ 1953 թվականին Ջամիլ Ալ-Միդֆայը, ով թույլ քաղաքացիական քաղաքական գործիչ էր, ընտրվել է Մահմուդի իրավահաջորդը։ Մայիսին Ֆեյսալ II-ը դարձավ մեծահասակ և ստանձնեց թագավորի դերն ու պարտականությունները։ 1958 թվականին բանակային սպաները պետական հեղաշրջման արդյունքում տապալեցին միապետությունը ՝ սպանելով թագավորական ընտանիքին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  James DeFronzo (2009). *The Iraq War: Origins and Consequences*. Westview Press. էջ 37.
2. ↑  Bassam Yousif (2013). *Human Development in Iraq: 1950-1990*. Routledge. էջ 27.
3. ↑  Ibrahim Al-Marashi and Sammy Salama (2008). *Iraq's Armed Forces: An Analytical History*. Routledge. էջ 69.
4. ↑  Beth K. Dougherty and Edmund A. Ghareeb (2013). *Historical Dictionary of Iraq*. Scarecrow Press. էջ 140.
**Հակոբ Էֆենդի Էլմարյան** (1858, Մարաշ - 1918), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1858 թվականին, Կոստանդնուպոլ­սի Բերա թաղամասում։ 1880 թվականին ավարտել է Սուլթանական դպրոցը (Mektebi Sultani). 1886 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը։

1886-1890 թվականներին սովորել է Փարիզի համալսարանի բժշկական բաժնում։

1890 թվականի նոյեմբերի 18-ին ստացել է բժշկի վկայական։

1890 թվականից Կ. Պոլսում բժիշկ է աշխատել։

1918 թվականին, Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ընթացքում, կապիտանի աստիճանով ծառայել է օսմանյան բանակի Կ. Պոլսի Կուլելիի զինվորական հիվանդանոցում, որտեղ հիվանդներից վարակվել է ժանտախտով։

Մահացել է 1918 թվականի փետրվարի 23-ին, ժանտախտից, Կուլելիի հիվանդանոցում՝ 60 տարեկանում։ Այլ աղբուրում հիշվում է, որ «Չա­նաք­քա­լե­ում վի­րա­վոր­նե­րին բու­ժե­լու ժա­մա­նակ ռմբա­կոծ­ման հե­տև­ան­քով 1918 թվականին փետր­վա­րի 23-ին նա­հա­տակ­վել է»։ Գրանցված է 20-րդ դարում նահատակված թուրքական առողջապահության սպաների ցանկում։

Գրականություն
-------------

* Ընդարձակ օրացոյց Ս. Փրկչեան հիւանդանոցի հայոց, Կ. Պոլիս, 1905։
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Ատաշ Ադնան, 20-րդ դարի նահատակ եղած բժիշկները (թուրքերեն), Թուրքիա, 1997։
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Ստրասբուրգի դեկորատիվ արվեստի թանգարանը** գտնվում է Ֆրանսիայի Ստրասբուրգ քաղաքում։ Թանգարանը Ռոհան պալատի առաջին հարկում է, որը նախկինում եղել է Էլզաս նահանգի մայրաքաղաքի՝ Ստրասբուրգի, իշխանապետ–եպիսկոպոսների բնակավայրը։

Հավաքածուները
-------------

Թանգարանի հավաքածուները Ռոհան պալատին են հասել 1898 թվականին՝ Վիլհելմ ֆոն Բոնդի կողմից 1890 թվականին հիմնադրված Հոհենլոհ թանգարանից։ Հավաքածուն երկու մասից է կազմված․ Ռոհան պալատի կարդինալների բնակարաններն ու սենյակները և Ստրասբուրգի դեկորատիվ արվեստի կտորները՝ 1681–ից 1871 թթ․ ընկած ժամանակահատվածից։ Այս տարիներին նախորդող ժամանակահատվածին պատկանող հավաքածուները ցուցադրված են հարևան Նոթր Դամի ստեղծագործությունների թանգարանում։

Հավաքածուի ամենանշանավոր մասն են կազմում հատկապես Ստրասբուրգի հախճապակյա կերտվածքները՝ Ժան և Փոլ Հանոնգ եղբայրների ճենապակի ու հախճապակի պատրաստող գործարանում արտադրված։ Հավաքածուն նաև ներառում է Նիդերվիլեր քաղաքում արտադրված հախճապակյա արտադրանքներ ու Ստրասբուրգի հայտնի ոսկերիչներ Կրիստեյնի և Իմլինի կողմից պատրաստված գեղարվեստական կերտվածքներ։

Վերոհիշյալ իշխանապետ–եպիսկոպոսների բնակավայրերը վերականգնվել են իրենց՝ մինչև Ռոհան պալատի 1870 և 1944 թթ․ ռմբակոծությունների նախկին տեսքին։ Այս սենյակները զարդարված են ստուկկոյով, ֆրեսկոյով, տեսողական պատրանքներով, գոբելեն գորգերով, ջահերով, բնօրինակ շինուազրիով։ Կտավների ու փայտի վրա նկարված գեղանկարչությունն ու կահույքը հիշեցնում են ռոկոկո ոճը և ցուցադրում Առաջին կայսրության շրջանին տիպիկ տեխնիկական ու գեղարվեստական բարձրաստիճան ստույգությունը։

Թանգարանում են պահված նաև Ստրասբուրգի տաճարի հայտնի աստղագիտական ժամացույցի մասնիկներ, որոնցից ամենանշանավորը աքաղաղի կերպարանքով ավտոմատն է, որն աշխարհի ամենահին ավտոմատն է համարվում։

Պատկերասրահ
-----------

* Ճենապակյա ափսեներ ու ամաններ, Փոլ ՀանոնգՃենապակյա ափսեներ ու ամաններ, Փոլ Հանոնգ
* Ճենապակյա վարազի գլխիկ, Փոլ ՀանոնգՃենապակյա վարազի գլխիկ, Փոլ Հանոնգ
* Ճենապակյա փոքրիկ աղավնի, Փոլ ՀանոնգՃենապակյա փոքրիկ աղավնի, Փոլ Հանոնգ
* Ճենապակյա եփած հավկիթներ, Փոլ ՀանոնգՃենապակյա եփած հավկիթներ, Փոլ Հանոնգ
* Ճենապակյա կեռասներ, Փոլ ՀանոնգՃենապակյա կեռասներ, Փոլ Հանոնգ
* Արքայադստեր սերվիս, Ժան–Ժաք ԿրիստեյնԱրքայադստեր սերվիս, Ժան–Ժաք Կրիստեյն

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20  *Ministry of Culture* Fréquentation des Musées de France — Ministry of Culture.
2. ↑  Decorative Arts Museum, Strasbourg, www.hautehorlogerie.org/

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* Արխիվացված 2021-03-01 Wayback Machine

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12333828w · ISNI: 0000000123648107 · LCCN: n2003006512 · SUDOC: 032277504 · VIAF: 155766097 · ULAN: 500309282 · WorldCat VIAF: 155766097 |

 |

 |
**«Մեր տոնածառի ծանոթները»**, ռուսական կարճամետրաժ նկարված մուլտֆիմ, արտադրվել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում։ 
Մուլտֆիլմը մասնակցել է «Սյուզալ-2005» փառատոնի տեղեկատվական ծրագրին։

Սյուժե
------

Երիտասարդ ընտանիքը զարդարում է Նոր տարվա տոնածառը։ Հետո հայրը գնում է հեռուստացույց դիտելու, մայրը՝ հեռախոսով խոսելու, իսկ փոքրիկ որդին տխրում է՝ մտածելով, որ իր առաջին Ամանորը ձանձրալի կլինի, առանց հյուրերի, «նեղ ընտանեկան շրջանում»։ Հանկարծ հնչում է դռան զանգը, և բնակարանի շեմին հայտնվում Արջը՝ պնդելով, որ նա այն տոնածառի ծանոթն է, որը նրանք զարդարել են։ Սիրալիր ու եղելությունից մի քիչ ցնցված ընտանիքը նրան նստացնում է սեղանի մոտ։ Արջը պատմում է՝ որքան տխուր է նշել Ամանորը անտառում՝ իր որջում։ Մայրիկն առաջարկում է Արջին իրենց հետ դիմավորել Ամանորը։ Արջն անմիջապես համաձայնվում է, և պատրաստվում քնել՝ իր հետ վերցնելով տորթը։ Դրան հետևում է դռան երկրորդ զանգը, և բնակարանի դիմաց հայտնվում է նապաստակը։ Նապաստակին հյուրասիրում են կաղամբով և գազարով, և նա սկսում է ասել, որ պետք չէ կանչել այլ կենդանիներին՝ աղվեսին, վայրի խոզին, վեհանձն եղջերուին և արջին, սակայն, իմանալով, որ արջն արդեն այդտեղ է, միանգամից փոխում է իր դիրքորոշումը։

Կեսգիշեր է։ Մինչ հայրն իր որդու հետ զանգի ղողանջների ներքո սեղանն էին գցում, մայրը գնում է իրեն կարգի բերելու և վերադառնում է կարմիր երեկոյան զգեստով և մի տորթ ձեռքին։ Տանտերը և հյուրերը նստում են սեղանի շուրջ, երբ հանկարծ լսվում է դռան երրորդ զանգը, և հայտնվում է եղջյուրներով մի տարօրինակ արարած, ով, ինչպես պարզվեց, ամանորյա դիմակով տատիկն էր։ Նրան ուրախությամբ դիմավորում են, իսկ հետո բոլորն ուրախանում և պարում են, իսկ բոլորից շատ՝ փոքրիկ տղան։

Կինոնկարի ժամանակ ցուցադրվում են այլ բնակարանների պատուհաններ՝ պարող մարդկանց ուրվագծերով։

Մուլտֆիլմի մասին
----------------

Դ. Լազարևի «Մեր տոնածառի ծանոթները» ժամանակակից ընտանեկան հեքիաթի ավանդույթի շարունակության փորձն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Георгий Бородин*. «Новогодняя анимация». Аниматор.ру.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Մեր տոնածառի ծանոթները» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* «Մեր տոնածառի ծանոթները»
**Միքայել Ղարագյոզյան**, 1915 թվականի ապրիլին ձերբակալվել է Իթթիհադի ղեկավարներից դոկտոր Բե­հա­էդ­դին Շա­քի­րի կազմած 58 ականավոր հայ բժիշկների ցուցակով։ Սպանվել է 1915 թվականին, Տիգ­րա­նա­կեր­տի մոտերքում։

Կենսագրություն
--------------

1915 թվականին Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ժամանակ զորակոչվել է օս­մա­նյան բանակ և զինվորական բժիշկ ծառայել։ Կար­սի ռազ­մա­ճա­կա­տում փախել է օսմանյան բանակից, միացել ռու­սա­կան զորքին ու եկել Կարս։ Կարսի ձորի 3-րդ հայկական որբանոցի բժիշկ է աշխատել։ 1920 թվականի հոկտեմբերի վերջին օրերին թուրք զինվորները մտել են ձորը և կրակ բացել որբանոցի վրա։ Այդ ընթացքում զոհվել է որբանոցի բժիշկ Գ. Սուրյանը։ Այնուհետև թուրքերը մտել են որբանոց ու կրակ բացել երեխաների ու մեծերի վրա։ Այստեղ քե­մա­լա­կան­ները անմարդկային ու սարսափելի շատ բաներ են կատարել, շատ երեխաների ու քաղաքացիների սպանել։ Բժիշկ Ղարաքեշիշյանին ժանդարմները տարել են իրենց հետ։ Բժիշկներ Գ. Սուրյանն ու Ղարաքեշիշյանը հրաշալի մարդիկ և փայլուն մասնագետներ են եղել։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
* Ալեքսանդրյան Արտաշես, Կարս 1920-21։ Երևան,1986։
* Ալեքսանդրյան Արտաշես, Մղձավանջ, Երեւան,2001։
**Սպահանի ժամանակակից արվեստի թանգարան** (պարս.՝ موزه هنرهای تزئینی و معاصر اصفهان, անգլ.՝ Contemporary Arts Museum Isfahan), թանգարան Իրանի Սպահան քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1997 թվականի նախկին 19-րդ դարի թագավորական թանգարանի շենքում։ Թանգարանը պարբերաբար անցկացնում է պարսիկ հեղինակների կողմից ստեղծված ժամանակակից արվեստի գործերի ցուցահանդեսներ։

Պատմություն և նկարագրություն
----------------------------

Սպահանի ժամանակակից արվեստի թանգարանը հիմնադվել է Իրանի Սպահան քաղաքում 1997 թվականին, նախկին թագավորական թանագարնի շենքում։ Թանգարանային շենքը կառուցվել է քաղաքի կենտրոնում ՝ Չեհել-սոտուն պալատի հարևանությամբ, որն այսօր ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում է, XVII դարում և Սեֆևյանների դինաստիայի օրոք եղել է թագավորական փոքրիկ թանգարան։ Այդ ժամանակ շենքը հայտնի էր որպես "Jobbeh Khaneh" ("զենքի տուն"), քանի որ թանգարանում պահվում էր ռազմական պատմության հետ կապված իրերի և արտեֆակտների զգալի հավաքածու։

Քաջարների դինաստիայի շրջանում թանգարանի շենքը վերանորոգվել և վերանորոգվել է, այն նույնպես զարդարված է եղել քանդակով (ստուկկո), որը տվյալ ժամանակաշրջանի գլխավոր ճարտարապետական գիծն է։ Բացի այդ, Քաջարների իշխանության տարիներին շենքը վերածվել է Սպահան նահանգի կառավրչի նստավայրի։ Շենքում բնակվել է նահանգապետ Մասուդ Միրզա Զուլ Սուլթանը (Mass ' oud Mirza Zell-e Soltan, 1850-1918 թվականներ)։ Այն բանից հետո, երբ նահանգապետի համար հատուկ առանձնատուն կառուցվեց, նահանգապետի նստավայրը տեղափոխվեց այնտեղ, իսկ "զենքի տունը" կրկին վերածվեց թանգարանի։

21-րդ դարում շինությունը մեծ լսարանին հնարավորություն է ընձեռում ծանոթանալու ժամանակակից միջազգային արվեստին՝ ինչպես 1997 թվականին բացված մշտական ցուցադրության շրջանակներում, այնպես էլ ժամանակակից (թեմատիկ) ցուցահանդեսների ընթացքում։ Այսպես 2017 թվականի հունվար-փետրվար ամիսներին այստեղ տեղի է ունեցել "RTL:LTR" խմբակային ցուցահանդեսը, որը ներկայացրել է ինչպես տեղացի հեղինակներին (օրինակ ՝ լուսանկարիչ Ռեզա Արամեշին), այնպես էլ եվրոպացի նկարիչների (օրինակ ՝ Յոզեֆ Բաուերի և Թոմաս Էնցենհոֆերի) աշխատանքները։ 2019 թվականի փետրվարին Թեհրանում և Շիրազում երկու ցուցահանդեսներից հետո Սպահան հասավ գերմանացի քանդակագործ և նկարիչ Գյունտեր Յուքերի "Gunther Uecker — Tribute to Hafez" ցուցահանդեսը, որը հիմնված է եղել պարսկական բանաստեղծական մոտիվներով և ցուցադրվեց տեղի հանդիսատեսին Ժամանակակից արվեստի թանգարանի սրահներում։

Տես նաև
-------

* Թեհրանի ժամանակակից արվեստի թանգարան
* Ամմանի գեղարվեստի պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Gunther Uecker's "Tribute to Hafez" to travel to Isfahan». *tehrantimes.com* (անգլերեն). Tehran Times. 2019 թ․ փետրվարի 19. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 15-ին.

Գրականություն
-------------

* *Āksānā Bihishtī* Rāhnamā-yi safar bih ustān-i Iṣfahān. — Tihrān: Intishārāt-i Rawzanah, 2005. — С. 120. — 246 с. — ISBN 9789643342180

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Contemporary Arts Museum Isfahan: Public Institution». *artfacts.net* (անգլերեն). ArtFacts.Net GmbH. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 13-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1086316800 · VIAF: 220145858146023022410 · WorldCat VIAF: 220145858146023022410 |

 |