|  |
| --- |
| **Մատնունի ուղիղ** |
| Մատնունի ուղիղՄատնունի ուղիղ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Վարդազգիներ (Rosaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Վարդայիններ (Rosoideae) |
| **Տրիբա** | *Potentilleae* |
| **Ենթատրիբա** | *Potentillinae* |
| **Ցեղ** | Մատնունի *(Potentilla)* |
| **Տեսակ** | **Մատնունի ուղիղ** *(P. erecta)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Potentilla erecta***Raeusch. |

**Մատնունի ուղիղ** (լատին․՝ Potentilla erecta), վարդազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա խոտաբույս է, որն ունի 10-30 սմ բարձրություն։ Ցողունները նուրբ են, հիմքից մեկական բարձրացող, վերևում՝ եղանաձև ճյուղավորված և մինչև գագաթ տերևակալած։ Տերևները եռմասնյա են, համարյա մերկ կամ ծածկված եզակի մազիկներով։ Բարակ երկար ծաղկակոթերի վրա գտնվող 10-13 մմ տրամագծով ծաղիկները վառ դեղին են, մեկական, վերին տերևների անոթներից դուրս եկող։ Բաժակաթերթերը և պսակաթերթերը 4-ական են, իսկ առէջները՝ բազմաթիվ։ Ծաղկակալը կիսագնդաձև է։ Պտուղը կազմված է բազմաթիվ ընկույզիկներից։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Լոռու ֆլորիստիկական շրջանում (Ձորագետի վերին հոսանք, Օրան-Լոռի, Կլոր լիճ)։ Աճում է նաև Կովկասում, մասնավորապես Մեծ Կովկասի և Անդրկովկասի արևմտյան հատվածներում, հազվադեպ Դաղստանում, ինչպես նաև Եվրոպայում (բացի հարավային շրջաններից), Արևմտյան Սիբիրում և Հյուսիսային Ամերիկայում։

Բուժական նպատակով օգտագործվում են հատկապես տորֆային ճահիճներից հավաքած յոթնտերևուկներ։ Բուժական նշանակություն ունի բույսի կոճղարմատը։ Այն կարելի է հավաքել բույսի ծաղկման շրջանում։ Բահով հանված կոճղարմատներից, ձեռքով թափահարելով, հեռացվում են հողի մնացորդները և չորացվում բացօթյա կամ քամահարվող տեղում և չորանոցներում։

Քիմիական կազմը
--------------

Պարունակում է դաբաղող նյութեր (որոնք ապահովում են բույսի հիմնական բուժական ազդեցությունը), եթերայուղ, ֆլավոնոիդներ, թթուներ, գլիկոզիդ, մոմ, խեժ։

Բուժական ազդեցությունը
----------------------

Ունի դաբաղող, հակաբորբոքային, հյուսվածքների վերականգնումը խթանող ազդեցություններ։ Յոթնտերևուկի կոճղարմատի եփուկը կիրառվում է Էնտերիդների, էնտերոկոլիտների, լուծով ընթացող տարբեր [հիվանդությունների, բերանի և կոկորդի ողողումների, այրվածքների, էկզեմաների, թութքի, մաշկի բորբոքային հիվանդությունների դեպքում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1500-1800 մ բարձրությունների վրա, խոնավացած տեղերում, լճերի ափերին։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամսին, պտղաբերում է հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Չի պահպանվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776478964 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Potentilla erecta* | 
* Վիքիցեղեր: Potentilla erecta
* APDB: 152692
* APNI: 234041
* BioLib: 39835
* BOLD: 345239
* EoL: 239189
* EPPO: PTLER
* EUNIS: 180927
* FNA: 250100323
* GBIF: 5365576
* GRIN: 29479
* iNaturalist: 132622
* IPNI: 60457410-2
* ISC: 116507
* ITIS: 504577
* MoBotPF: 286352
* NBN: NBNSYS0000003349
* NCBI: 57940
* PalDat: Potentilla\_erecta
* PfaF: Potentilla erecta
* PFI: 2053
* Plant List: rjp-1192
* PLANTS: POER81
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60457410-2
* Tropicos: 27800094
* VASCAN: 8814

 |
|  |
| *Tormentilla erecta* | 
* APDB: 200509
* GBIF: 3016590
* IPNI: 742683-1
* IRMNG: 11199769
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:742683-1
* Tropicos: 50106472

 |

 |