recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Անա Մարիա Բոտելյա Սերանո** (իսպ.՝ Ana María Botella Serrano, հուլիսի 23, 1953(1953-07-23), Մադրիդ, Իսպանիա), իսպանացի քաղաքական և պետական գործիչ, Իսպանիայի ժողովրդական կուսակցության անդամ։

Կենսագրությւոն
--------------

Անա Մարիա Բոտելյա Սերանոն ծնվել է 1953 թվականի հուլիսի 23-ին Մադրիդում, Իսպանիա։ Անա Բոտելյան դիպլոմավորված իրավաբան է, ավարտել է Կոմպլուտենսե համալսարանը։ 2007 թվականից Անա Բոտելյան եղել է Մադրիդի քաղաքային խորհրդի անդամ և զբաղվել էկոլոգիայի և տրանսպորտի հարցերով։ 2011 թվականի դեկտեմբերի 27-ին քաղաքային խորհրդում Ժողովրդական կուսակցության խմբակցության ձայների մեծամասնությամբ ընտրվել է Իսպանիայի մայրաքաղաքի՝ Մադրիդի քաղաքապետ՝ դառնալով այդ պաշտոնում առաջին կինը։ Նա փոխարինել է Մադրիդի քաղաքապետ Ալբերտո Ռուիս Գալյարդոնին, որը նշանակվել է Մարիանո Ռախոյի կառավարությունում արդարադատության նախարար։ Անա Բոտելյան 1977 թվականից ամուսնացած է Իսպանիայի նախկին վարչապետ Խոսե Մարիա Ասնարի հետ, նրանք ունեն երեք երեխա։ Անա Բոտելյան ամուսնու նման հարում է իր կուսակցության պահպանողական թևին։ Նա քննադատության է ենթարկել սոցիալիստների որոշումը միասեռ ամուսնությունների օրինականացման մասին, ինչով մամուլում վաստակել է «խնձորի և տանձի թագուհի» մականունը, քանի որ նրա կարծիքով «խնձորն ու տանձը չեն կարող լինել երկու խնձոր»։

2013 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Անա Բոտելյան հանդես է եկել ՄՕԿ-ի անդամների առջև՝ ներկայացնելով Մադրիդի հայտը 2020 թվականի Օլիմպիական խաղերին։ Ելույթի ժամանակ անգլերեն խոսել է ուժեղ շեշտադրմամբ՝ ժամանակ առ ժամանակ օգտագործելով իսպաներեն բառեր։ Ելույթն արագ դարձել է համացանցային մեմ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2  Boletín oficial del Estado (իսպ.) — Agencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 1661. — ISSN 0212-033X
4. ↑
5. ↑  Ana Botella, peras y manzanas
6. ↑  *E. Tapia.* Ana Botella, un fenómeno de masas Archived 2017-11-25 at the Wayback Machine. // ABC

Արտաքին հղումներ
----------------

* Выступление Аны Ботельи перед членами МОК: Relaxing cup of Café con Leche

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1053878 · GND: 129471860 · ISNI: 000000007822382X · LCCN: n97016504 · SUDOC: 176013997 · VIAF: 63287833 · WorldCat VIAF: 63287833 |

 |

 |
**Կատալինա Միկելա Ավստրիացի** (իսպ.՝ Catalina Micaela de Austria, հոկտեմբերի 10, 1567, Մադրիդ, Իսպանիա - նոյեմբերի 6, 1597(1597-11-06), Թուրին, Սավոյայի դքսություն), Իսպանիայի ինֆանտա և հերցոգուհի։

Կարլ Էմանուել-ի կինը, Վիկտոր Ամադեուսի մայրը։

Կենսագրություն
--------------

Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպ II-ի և նրա երրորդ կնոջ՝ Էլիզաբետ Վալուայի դուստրը։ Մորական տատը Եկատերինա Մեդիչին էր, ում պատվին անվանակոչեցին աղջկան։ Նա մեկ տարեկան էր, երբ դժվար ծննդաբերությունից հետո մահացավ մայրը։ Կատալինան և նրա ավագ քույրը՝ Իզաբելլա Կլարա Եվգենիան մեծացել են իրենց հոր կողքին, իսկ նրանց խնամքով զբաղվում էր Մարի դե Մեսսան։

1585 թվականի մարտի 18-ին Կատալինա Միկելան ամուսնացավ Սարագոսայի դուքս Կարլ Էմանուիլ Սավոյացու հետ և լքեց իսպանական պալատը։ Ամուսնությունից հետո Կատալինան այլևս չտեսավ հորը։ Չնայած տարածությանը, նա մինչև հոր մահը նամակագրական կապ ուներ նրա և ընտանիքի մնացած անդամների հետ։

Կատալինան ունեցել է տասը երեխա և հոգսաշատ առօրյա։ Նա մահացավ 1597 թվականի նոյեմբերի 6-ին, երեսուն տարեկան հասակում՝ վաղաժամ ծննդաբերության պատճառով։ Այդ ժամանակ նա լույս աշխարհ բերեց Թոմաս Սավոյացուն, ով հետագայում պիտի դառնար արքայազն Եվգենի Սավոյացու պապը։ Չնայած Կատալինային վիճակված էր իր մոր ճակատագիրը, այնուամենայնիվ, նա կատարեց իր պարտքը և Սավոյի գահին ժառանգորդ պարգևեց։

Երեխաներ
--------

* Ֆիլիպ Էմանուիլ (1586—1605);
* Վիկտոր-Ամադեյ I (1587—1637), Սավոյի դուքս
* Իմանուիլ-Ֆիլիբերտ (1588—1624), Սիցիլիայի փոխարքա
* Մարգարիտա Սավոյացի (1589—1655)
* Իզաբելլա (1591—1626);
* Մորիս (1593—1657)
* Մարիա Ապոլոնիա (1594—1656)
* Ֆրանսուազա Կատերինա (1595—1640)
* Թոմաս Ֆրանսիսկ(1596—1656)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage
2. ↑
**Բրանի դղյակը** գտնվում է Ռումինիայում, գեղատեսիլ Բրան գյուղում որը ունի 30 կմ հեռավորություն Բրաշովից և սահմանակից է Տրանսիլվանիային և Մունտենիային։ Դղյահը Ռումինիայի ամենահայտնի զբոսաշրջության կենտրոններից մեկն է։

Պատմություն
-----------

Դղյակը կառուցվել է XIV դարի վերջին, տեղի բնակիչների սեփական ուժերով և իրենց հաշվին, որի դիմաց նրանք ազատվում էին հարկեր վճարելուց։ 1622-1625 թվականներին դղյակին ավելանում է երկու պաշտպանական աշտարակներ։

Կառույցի գագաթները ունեն անսովոր ձևավորում, Բրանի դղյակը ծառայել է որպես ռազմավարական պաշտպանության դղյակ։ Այն ունի 4 հարկ որոնք միմյանց կապված են աստիճաններով։ Սրահները և միջանցքները ձևավորվել են խորհրդավոր լաբիրինթոսի տեսքով, իսկ դղյակի բակում կա լավ պահպանված ստորգետնյա սենյակ։

Դղյակի գոյության ընթացքում այն ունեցել է բազմաթիվ սեփականատերեր։ Սկզբում այն պատկանել մագիստրոս՝ Միրչ Ա-ին, իսկ այնուհետև Բրաշովի և Հաբսբուրգի կայսրություններին։ Ըստ լեգենդի Վլադ Տեպեշը - Դրակուլան իր արշավների ժամանակ գիշերել է այդ դղյակում որտեղ էլ նրան սպանել են թուրք թշնամիները, և հավանաբար հենց այդտեղից էլ դղյակը հայտնի է որպես Դրակուլայի դղյակ։

1918 թվականին երբ Ռումինիան հռչակվեց Մեծ Ռումինիա Բրաշովի բնակիչները, որոնց նախնիների ուժերով կառուցվել էր դղյակը այն նվիրեցին թագուհի Մարիին ի նշան սիրով և նվիրվածության, որն էլ դարձավ արքայական նստավայր։ Ներկայումս դղյակում պահպանվում են կահույքներ, զենք ու զրահներ ինչպես նաև XIV և XIX դարերի այլ հետաքրքիր իրեր։

Բրան գյուղը հայտնի է իր պանրի տարբեր տեսակների բաղադրատոմսերով, որոնք պահվում են գաղտնի և փոխանցվում են սերնդեսերունդ։

Այսօր դղյակի մոտակայքում կարելի է գտնել փոքրիկ վաճառակետեր որտեղ վաճառում են Դրակուլայի պատկերով պաստառներ, բաժակներ, ափսեներ և այլ իրեր։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* Ներքին բակըՆերքին բակը
* Դղյակի ներքին տեսքըԴղյակի ներքին տեսքը

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 316735530 · WorldCat VIAF: 316735530 |

 |


1. 1 2 3  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
| **՞**Փռշնի կովկասյան |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Եղինջածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Թեղազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Փռշնի |
|
|
| Տեսակ | Փռշնի կովկասըան |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Celitis caucasica

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Փռշնի** (լատին․՝ Celitis caucasica), թեղազգիներ ընտանիքին պատկանող փռշնի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Ծառ է՝ մինչև 4-8 մ, երբեմն 12 մ բարձրությամբ և 40-50 սմ բնի տրամագծով։ Սաղարթը գմբեթաձև է, նոսր։ Կեղևը հարթ է, մոխրավուն, պատված մակերեսային ճաքերով։ Ընձյուղները կարմրագորշավուն են կամ գորշավուն, սկզբում աղվամազածածկ, հետագայում՝ մերկ։ Տերևները վերևի կողմից մոխրականաչավուն են, ներքևից՝ կապտականաչավուն, ձվաձև-ռոմբաձև, ձվաձև կամ էլիպսանշտարաձև, կաշվեկերպ, 3-8 (13) սմ երկարությամբ և 1,5-9,0 սմ լայնությամբ, անհավասարակողմ, սրածայր, եզրերը՝ ատամնավոր։ Ծաղկում է տերևները բացվելու հետ միաժամանակ։ Պտուղները կլորավուն են, կարմրադեղնավուն կամ մուգ գորշավուն, ծածկված կապտավուն խավով։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Արևմտյան Հայաստանում, Իրանում, Միջին Ասիայում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Իջևանի, Շամշադինի, Նոյեմբերյանի, Թումանյանի շրջաններում, Սևանի ավազանում, Զանգեզուրում, Մեղրիի շրջանում։ Աճում է չոր, քարքարոտ թեքությունների վրա, ծովի մակերևույթից մինչև 1000 մ բարձրություններում։ Արտակարգ չորադիմացկուն բույս է, պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, ջերմասեր և լուսասեր է։ Երբեմն աճում է ուղղակի ժայռերի մեջ, քարերի ճեղքերում՝ բնով ու արմատներով ձուլվելով դրանց։ Դանդաղ է աճում։ Ապրում է մինչև 500 տարի։

Նշանակություն
-------------

Բուժական նպատակով օգտագործում են տերևներն ու բնի կեղևը, հասուն պտուղները, սերմերը։ Կեղևը պարունակում է մոտ 4% դաբաղանյութեր։ Քաղցր պտուղները թարմ ու չորացած վիճակում օգտագործում են սննդի մեջ։ Մանրացրած պտուղներից պատրաստում են շիլա և բլիթներ։ Օգտագործում են այգիների և պուրակների կանաչապատման համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (158)։
2. ↑  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
**Էդուարդո Ալբերտո Դուալդե Մալդոնադո** (), Արգենտինայի նախագահը 2002-2003 թվականներին: Դուալդեի իշխանությունը նշանավորեց Արգենտինայի ելքը տնտեսական ճգնաժամից։ Մասնագիտությամբ իրավաբան է։  1973 թվականից ՝ մայրաքաղաքի արվարձանների ղեկավար։ 1987-1989թթ. եղել է պատգամավոր և փոխխոսնակ: 1989-1991 թվականներին եղել է Արգենտինայի փոխնախագահ Կառլոս Մենեմի օրոք։ 1991-1999թթ. ՝ Բուենոս Այրես նահանգի նահանգապետ: 1999 թվականին նախագահի ընտրություններում զբաղեցրել է երկրորդ տեղը։ 2002 թվականի հունվարին խորհրդարանի կողմից ընտրվել է ժամանակավոր նախագահ ՝ Ֆեռնանդո դե լա Ռուա, Ադոլֆո Ռոդրիգես Սաայի և նախագահի երկու պաշտոնակատարների հրաժարականից հետո։

Մառադոնային առաջարկել է պաշտոն կառավարությունում։ 2009 թվականին ցանկություն է հայտնել կրկին մասնակցել ընտրություններին որպես նախագահի թեկնածու։

Տնտեսական քաղաքականություն
--------------------------

Նրա ժամանակավոր կառավարության միջոցառումները ներառում են երկիրը խաղաղեցնելու ցանկությունը այնպիսի գործիքների միջոցով, ինչպիսիք են արգենտինական երկխոսությունը, տարբեր տնտեսական միջոցառումներ, որոնք ուղղված են Արգենտինայի տնտեսության վերականգնմանը, որը երկար տարիներ անկում է ապրել. արտարժույթի արժեզրկում, որն ավարտեց փոխարկելիության մասին օրենքը. արտարժույթով բանկային ավանդների հարկադիր կրճատում և մի շարք սոցիալական միջոցառումներ, որոնք ուղղված են տնտեսության անկման հետևանքների մեղմմանը, որոնք հանգեցրին աղքատության ավելացմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Диего Марадона станет членом правительства»։ *Коммерсантъ*։ 2002-01-31։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-12-15-ին։ Վերցված է 2021-12-15  `|deadlink=` պարամետրը գոյություն չունի: Խորհուրդ է տրվում օգտագործել (`|dead-url=`-ը) (օգնություն)
2. ↑  Duhalde oficializó su postulación: «Voy a ser candidato a presidente»  Արխիվացված է Մարտ 5, 2016 Wayback Machine-ի միջոցով:(իսպ.)
3. ↑  Duhalde planteó otra convertibilidad - LA NACION
Քաղաքական ռազմավարության խորհրդանիշ
**Քաղտեխնոլոգ** (կրճատված քաղաքական տեխնոլոգ), (հին հունական πολιτική) «պետական գործունեություն» հին հունական τέχνη- արվեստ, հմտություն, կարողություն, λόγος - միտք, պատճառ։ գործնական քաղաքականության քաղաքական տեխնոլոգիայի մասնագետ։ Ռուսաստանում քաղտեխնոլոգ բառը առաջին անգամ օգտագործվել է 1996 թ. հոլիսին «Անկախություն թերթում» «Միզոնտրոպ» սյունակում, որը վերաբերվում էր Բորիս Ելցինի նախընտրական շտաբներին, որպես որոշակի մասնագիտության մասնագետ։ Ինչպես ռուսական, այնպես էլ միջազգային քաղաքական գիտություն մեջ քաղաքական տեխնոլոգներին հաճախ նաև անվանում են կապված մասնագիտությունների ներկայացուցիչներ, որը նշանակում էր, որ քաղաքական խորհրդատվությունների մասնագետները հարաբերականորեն վերջին ժամանակներին են ի հայտ եկել։

Քաղտեխնոլոգը քաղաքական խորհուրդատուին տարբերում է քաղաքական կոմպանիանների ընդգրկավծության աստիճանից։ Այսպիոսով քաղաքական տեխնոլոգը այդպիսի կոմպանիանների ղեկավարն է, իսկ խորհուրդատուն հանդես է գալիս միայն որպես թեկնածուի, կամ կոմպանիայի խորհրդական։ Եթե քաղաքական խորհրդատուն զբաղվում է խորհրդատվությամբ, ապա քաղտեխնոլոգը մարքետինգով։ Ռոմանալեզու պետություններում հենց քաղաքական խորհրդատուն ընդունված է անվանել քաղաքական մարքետոլոգ։

Նեղ իմաստով « քաղտեխնոլոգներ» անվանում են այն քաղաքական մասնագետներին, ում մասնագիտական հմտություններին համապատասխանում են, կրեատիվ ղեկավարում, որոնք հանդես են գալիս որպես քաղաքագիտության ճարտարապետներ, ռեժիսորներ։ Հաճախ այդպիսի մասնագետները իրենց անվանում են «քաղաքական կարկանդակներ» «գործունյա քաղաքագետներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Frisk H.* Griechisches etymologisches Wörterbuch, Band II. — Carl Winter’s Universitätsbuchhandlung. — Heidelberg, 1960.
2. ↑  *В. Моченов, С. Никулин, А. Ниясов, М.Савваитова.* Словарь современного жаргона российских политиков и журналистов, 2003 г.  Archived 2013-10-29 at the Wayback Machine.
3. ↑  Journal of Political Marketing Volume 5, Issue 1-2, 2006
4. ↑  *: *Полуэктов В. В.** Полевые и манипулятивные технологии. — М.: Русская панорама, 2003. — 464 с. — (Профессионалы просто о сложном). — ISBN 5-93165-079-2
5. ↑  *: *Пушкарева Г.В.** Политический менеджмент. — М.: Дело, 2002. — 400 с. — (Учеб.пособие). — ISBN 5-7749-0282-X
| **՞**Անգոլական գենետ |
| --- |
| Անգոլական գենետ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Genetta angolensis
Bocage, 1882 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
|   Տարածվածություն |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Անգոլական գենետ** (լատին․՝ Genetta angolensis (լատ. Genetta angolensis), վիվերների (մշկաբեշկների) ընտանիքի գիշատիչ կենդանի։

Տարածագոտի
----------

Տեսակը տարածված է Անգոլայում, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում, Մալավիում, Մոզամբիկում, Տանզանիայում, Զամբիայում։ Ապրում է բաց նոսր անտառներում (Brachystegia), երբեմն սավանաններում, հիմնականում համատաբար մեծ քանակությամբ սեզոնային տեղումներ ունեցող տարածքներում։ Կյանքի հանդեպ սպառնալիքները հայտնի չեն։ Հայտնի է, որ տեսակը գտնվում է մի քանի պահպանվող տարածքներում։

Արտաքին տեսք
------------

Ունի երկար, բարեկազմ մարմին, համեմատաբար կարճ ոտքեր և երկար պոչ։ Ունի մեծ աչքեր և բութ, եռանկյունաձև միջին չափսի ականջներ։ Առջևի և հետևի ոտքերն ունեն հինգ մատնաչափ կարճ, սուր ճանկեր, որոնք կորացած են և կիսով չափ ծալված։ Ոտքերի ոտնաթաթերը ուռած են մատների ու բարձիկների մեջ։ Արուները կարող են լինել ավելի մեծ և ծանր, քան էգերը։ Մազածածկույթն ունի մուգ կարմրամոխրագույն երանգ կամ սևադարչնագույն պուտերով։ Վզի և մեջքի վրա կլոր կամ ձվաձև մուգ շագանակագույնից մինչև սև պուտերով երանգավորվում են մեջքի վրայի սապատները։ Մեջքի սապատը բավականին երկար է (մինչև 6 սմ)։ Վերևի պուտերի երկու շարքը կարող են ջնջվել։ Առանձին պուտեր կան վերջույթներիի յուրաքանչյուր հատվածներում։ Մարմնի ներքևի հատվածը գորշ է և առանց պուտերի։ Դունչը մուգ մոխրագույն է։ Շատ մուգ գույնի կամ հատկապես մելանիզմ (ի ծնե մաշկային հիվանդություն) ունեցող կենդանիները հազվադեպ չեն համարվում։

Կենսաձև
-------

Վարում է գիշերային կենսաձև, հանգստանում է ցերեկը լեռների մեջ գտնվող ապաստարաններում, ծառերի վրա կամ ստորգետնյա փոսերում։ Հավանական է վարում է մեծ չափով ծառից ծառ մագլցելու կենսաձև։ Հոտառությունը հրաշալի է, հատկապես լավ զարգացած է տեսողությունը, ցածր լուսավորության տակ կատարված յուրաքանչյուր շարժում հեշտությամբ նկատում է։ Սնվում են փոքր ողնաշարավոր և անողնաշարավորներով կենդանիներով։ Կարող են ուտել նաև մրգեր և կենդանիների լեշեր։

Մեկ արուի բնակեցման տարածքը ավելին է մի քանի էգերի տարածքներից։ Արուներն ու էգերը, հավանական է, զույգ են կազում բազմացման համար։ 1-4 ձագ ծնվում են անօգնական, կույր, փուսի մեջ կամ ծառերի խոռոչներում 70-77 օր հղիությունից հետո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Gaubert, P. Fischer, C. Hausser, Y. & Do Linh San, E.* 2016. Genetta angolensis. The IUCN
2. 1 2 3  *White, P.* 2000. "Genetta angolensis" (On-line), Animal Diversity Web


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Genetta angolensis
* ADW: Genetta\_angolensis
* EoL: 328094
* GBIF: 5219351
* iNaturalist: 41593
* IRMNG: 10229140
* ITIS: 621990
* IUCN: 41696
* MSW: 14000387
* NCBI: 235200

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ֆիզուլի (այլ կիրառումներ)

Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Վարանդա** (ադրբեջանական անունը՝ Ֆիզուլի), գյուղաքաղաք Արցախի Հանրապետության արևելքում։

Նախկինում եղել է Կարաբուլաղ անունով գյուղ Ելիզավետպոլի նահանգի Կարյագինոյի գավառում։

Ըստ Արցախի վարչական բաժանման՝ քաղաքը 1993 թվականից մտնում է Հադրութի հայաբնակ շրջանի կազմի մեջ, իսկ Ադրբեջանի Հանրապետությունը այն համարում է 1993-1994 թվականների պատերազմի ընթացքում հայերի կողմից գրավված տարածք, որը ներառվում է ադրբեջանական Ջաբրայիլի շրջանի կազմի մեջ։

2020 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է ադրբեջանական բանակի կողմից Ֆիզուլի քաղաքի ազատելու մասին։ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն ուղիղ եթերում ասել է. «Փառապանծ ադրբեջանական բանակը ազատագրել է Ֆիզուլի քաղաքը և Ֆիզուլիի շրջանի Գոչահմեդլի, Չիմեն, Ջուվարլը, Փիրահմեդլի, Մուսաբեյլի, Իշըգլը, Դեդելի գյուղերը»։ Հայաստանի պաշտպանության նախարարությունը հերքել է այս հայտարարությունները։

### Արցախյան պատերազմ

Հիմնական հոդված՝ Արցախյան ազատամարտ
Հիմնական հոդված՝ Ֆիզուլու, Ջաբրայիլի և Կուբաթլուի ռազմական գործողություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արցախի տարածքները համարվում են օկուպացված Ադրբեջանի կողմից. ԱՀ ԱԺ հայտարարությունը, *(արխիվացված 05․04․2021թ․)*
2. ↑  Security Council Resolution 874 - UNSCR
3. ↑  Security Council Resolution 884 - UNSCR
4. ↑  ԱՀ ՊՆ պաշտոնական կայք
5. ↑  azvision.az
6. ↑  kommersant
7. ↑  video
8. ↑  https://www.bbc.com/
**Աալե** (նաև՝ *Այալե*), բերդաքաղաք Վանի թագավորությունում, նրա հարավային մասում, Արմարիլիի երկրամասում։

Պատմություն
-----------

Հիշատակվում է Ասորեստանի թագավոր Սարգոն Բ-ի մ.թ.ա. 714 թվականի սեպագիր արձանագրություններում։ Հակոբ Մանանդյանը ենթադրաբար նույնացնում է այժմյան Խամուր բնակավայրից 12 կիլոմետր արևելք գտնվող Ալադևե (Աղադևե) գյուղի հետ։ Սակայն անունների նմանությունը պատահական է՝ Աալեն գտնվում է Հայկական Տավրոս լեռնաշղթայի հարավում, Խամուրը՝ Ալաշկերտում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 1 — 992 էջ։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 
Վանի թագավորություն

|  |  |
| --- | --- |
| Աալե (Ուրարտու)Աալե (Ուրարտու)Թեյշեբաինի
Ռուսախինիլի
**Տուշպա**
Արգիշտիխինիլի
Էրեբունի
Մենուախինիլի
Ուլխու
Մուսասիր
Վանալիճ
Ուրմիալիճ
Սևանալիճ | Տնտեսություն | Արվեստ | Ճարտարապետություն | Դիցարան
 |

 

 |
**Քասբ** (արաբ․՝ ‎‎كسب), կրոնա-էթիկ հայեցակարգ։ Համաձայն քասբի մարդկային գործողությունների կատարման գործում մասնակցում է երկու «կատարող» (արաբ․՝ فاعلان‎‎` ֆաիլան)՝ Ալլահը, ով արարում է գործողությունը, և մարդ, ով իրականացնում, ի կատար է ածում այն։ Այս հայեցողակարգի կողմնակիցները կոմպրոմիսային դիրք են գրավում կադարիների և ջաբարիների դոկտրինաների միջև։

Մարդու ազատ կամքի (արաբ․՝ إرادة‎‎՝ իրադա) և ունակության (արաբ․՝ قدرة‎‎՝ կուդրա) աղբյուրի մեկնության տարակարծությունները ծնել են քասբի հայեցակարգի տարբեր տարբերակներ։ Նախկին մութազիլի Դիրար իբն Ամրը կարծում էր, որ մարդու «ի կատար ածելու» ունակությունը և հենց «ի կատար ածելը» մարդու ազատ կամքի հետևանք են, այսինքն մարդը համարվում է գործողության նախաձեռնողը։ Դիրարի հայեցակետի կողմնակիցներն էին Հիշամ իբն ալ-Հաքամը և մի շարք սիֆաթիներ։ Հուսեյն ան-Նաջարը պնդում էր, որ ունակությունն ու ակտը Ալլահը արարում է մարդու մեջ գործողության ստեղծմանը զուգահեռ, և այդ իմաստով մարդը հանդես է գալիս որպես գործողության կատարման նախաձեռնող միայն մետաֆորիկ իմաստով։ Ալ-Նաջարի կոնցեպցիայի կողմնակիցներն էին կուլլաբիները։ Ալ-Բակիլլանիի ու ալ-Ջուվայնիի մոտ նկատվում է մարդու կամքի դերը «ի կատար ածելուց» առանձնացնելու տենդենցը։ Մարդու կամքի և ունակության անհասկանալի դերը ծնել է մի արտահայտություն, որը դարձել է թևավոր խոսք կրթված մարդկանց շրջանում․ «Դա ավելի անհասկանալի է, քան աշարիների քասբը»։

Մութազիլիները քասբ բառով են նշանակել մարդու կամային գործողությունները՝ օգտագործելով ղուրանային տերմիններ քասբը և իքթիսաբը (արաբ․՝ إكتساب‎‎)՝ «անել», «իրագործել» իմաստներով։ Քասբը այսպես էին հասկանում հիմնականում Բաղդադի մութազիլիները և զեյդիները։ Մութազիլի աստվածաբան աշ-Շահհամը Դարիրի և ան-Նաջամի պես պնդում էր, որ յուրաքանչյուր մարդկային գործողություն ունի երկու նախաձեռնող՝ Ալլահը և մարդը, սակայն նա կարծում էր, որ իրականանում է միայն մեկը երկու հնարավորից, այնպես որ լինում է մեկ նախաձեռնող։ Այս կարծիքին էին Աբու Ալի ալ-Ջուբային, ով քասբի փոխարեն օգտագործում էր արարում (արաբ․՝ خلق‎‎՝ խալկ) տերմինը, և ան-Նաշի ալ-Աքբարը։

Աբու Համիդ ալ-Ղազալին օգտագործում էր քասբ տերմինը անվանելու համար այն գործողությունը, որը մարդ կատարում է ինքնակամ, բայց միևնույն ժամանակ ստիպված, քանի որ վերջին հաշվով գործողության որոշումը կատարվում է պարտադրված։ Ալ-Ղազալիի համաձայն մարդու այդ գործողությունները միջին դիրքում են պարտադրված գործողության և մարդու ազատ կամքով իրագործված գործողության միջև։

Իբն Ռուշդը (1126-1198 թթ.) աշարիական քասբի հայեցակետին հակադրում էր իքթիսաբի հայեցակետը, որի համաձայն «հարկադրման» և «ազատ կամքի» տեղը իր ուսմունքի մեջ զբաղեցնում է «անհրաժեշտությունը»։

Աղբյուրներ
----------

* Ибрагим, Т. К. и Сагадеев А. В. Касб // Ислам: энциклопедический словарь / отв. ред. С. М. Прозоров. — М. : Наука, 1991. — С. 134-135.
* Али-заде, А. А. Касб (архив ) // Исламский энциклопедический словарь. — М.: Ансар, 2007.
* Касб // Философский энциклопедический словарь / Гл. редакция: Л. Ф. Ильичёв, П. Н. Федосеев, С. М. Ковалёв, В. Г. Панов. — М.: Советская энциклопедия, 1983.
* Watt W. M. The origin of the Islamic doctrine of acquisition. — «Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland». — 1943. — P. 234—247.
* Gardet L. Les grands problemes de la thoologie musulmane. Dieu et la destinee de l'homme. — P. 1967. — P. 60—64.
**Սերջիու Բալան** (ռումիներեն՝ Sergiu Balan, օգոստոսի 15, 1987(1987-08-15), Քիշնև, Մոլդովական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), մոլդովացի դահուկորդ և բիաթլոնիստ, Վանկուվերում անցկացվող 2010 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերի մասնակից։

Դահուկորդի կարիերա
------------------

Աշխարհի գավաթի առաջնությունում Բալանը երբեք հանդես չի եկել, մի քանի անգամ մեկնարկել է Ալպիական գավաթում, սակայն նրանցից ոչ մեկում չի բարձրացել 56-րդ հորիզոնականից վերև և չի նվաճել գավաթային միավորներ։

2010 թվականի Վանկուվերի Օլիմպիական խաղերում նա ազատ ոճի 15 կմ մրցավազքում զբաղեցրել է 86-րդ տեղը։

Իր կարիերայի ընթացքում նա մասնակցել է աշխարհի մեկ առաջնության, իսկ լավագույն արդյունքը Լիբերեցի 2009 թվականի աշխարհի առաջնությունում գրաված 100-րդ տեղն է։

Բիաթլոնիստի կարիերա
-------------------

Մասնակցել է աշխարհի մեկ առաջնության, իսկ լավագույն արդյունքը 2009 թվականի առաջնությունում եղել է անհատական մրցավազքի 91-րդ տեղը և մրցավազքի 100-րդ տեղը։ Մեկնարկել է աշխարհի գավաթի մի շարք մրցաշարերի մրցավազքերում, սակայն նրանցից ոչ մեկում 100-րդ հորիզոնականից վերև չի բարձրացել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Sergiu Balan at the Olympics Olympian Database

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սերջիու Բալան – օլիմպիական վիճակագրությունը *Sports-Reference.com* կայքում (անգլ.)
* Վիճակագրությունը *IBU* կայքում
* Էջը sochi2014.com կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FIS (դահուկներով մրցավազք) · IBU |

 |
**Յոնաս Ավիժյուս** (լիտ.՝ Jonas Avyžius, մայիսի 16, 1922(1922-05-16), Մեդգինայ, Kepaliai Eldership, Joniškis District Municipality, Լիտվա - հուլիսի 7, 1999(1999-07-07), Վիլնյուս, Լիտվա), լիտվացի գրող, արձակագիր։ ԽՄԿԿ անդամ 1962 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է գյուղացու ընտանիքում։ Աշխատել է որպես լրագրող։ 1948 թվականից եղել է պրոֆեսիոնալ գրող։ Լիտվական ԽՍՀ-ի ժողոցրդական գրող։ 1996 թվականին ընտրվել է Լիտվայի Սեյմի անդամ, եղել է Հայրենիքի միության անդամ։

Գործունեություն
---------------

1948 թվականին հրատարակվել է «Առաջին ակոսներ» (լիտ.՝ «Pirmosios vagos») պատվածքների ժողովածուն։ Նրա «Ժառանգություն» (լիտ.՝ «Palikimas») վիպակում պատկերված է լիտվական գյուղի կոլխոզային կյանքի առաջին փուլը։ Սովետական գյուղին են նվիրված նաև «Փառք» լիտ.՝ «Garbė» պատմվածքը, «Սպիտակ ուռենիներ» պիեսը (1954), «Ազատվածները», «Մարդիկ և իրադարձությունները» (1954) պատմվածքների ու ակնարկների ժողովածուները, «Գյուղը ճամփաբաժանին» (լիտ.՝ «Kaimas kryžkelėje») վեպը (1964)։

Հեղինակել է Լիտվայի անցյալին նվիրված «Ապակե լեռ» (լիտ.՝ «Į stiklo kalną», 1961) վեպը, որը համարվում է նրա առաջին լուրջ ստեղծագործությունը։ Ավիժյուսի կարևորագույն ստեղծագործությունը «Կորցրած կտուր» վեպն է (լիտ.՝ «Sodybų tuštėjimo metas», 1970, 1976 թվականի Լենինյան մրցանակ), որը ներկայացնում է Լիտավական ժողովրդի դաժան և արյունալից տարիները Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ, ինչպես նաև դրանից հետո։

Թարգմանություններ
-----------------

Ռուսերեն են թարգմանվել «Վեպեր և պատմություններ» (1953), «Գետը և ափերը», «Շփոթություններ գյուղում» ժողովածուները, «Կորցրած կտուր» վեպը (թարգմանված է նաև անգլերեն, արաբերեն, հայերեն, բուլղարերեն, հունգարերեն, ղազախերեն, վիետնամերեն, կխմերերեն, լատիներեն, մոլդավերեն, մոնղոլերեն, գերմաներեն, լեհերեն, ռումիներեն, սլեվերեն, ուզբեկերեն, ուկրաիներեն, ֆրանսերեն, չեխերեն, էստոներեն)։

Պարգևներ
--------

* Լենինյան մրցանակ (1976) «Կորցրած կտուր» վեպի համար (1970)
* Լիտվական ԽՍՀ ժողովրդական գրող (1986)
* Լիտվայի Գյադիմինաս մեծն իշխանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Авижюс Йонас // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2  Store norske leksikon(նորվ.) — 1978. — ISSN 2464-1480
5. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119171074 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Avyžius, Jonas Archived 2007-09-27 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX927175 · BNF: 127815498 · CiNii: DA08143307 · CONOR: 111939171 · GND: 119171074 · ISNI: 0000000109277215 · LCCN: n50035143 · LNB: 000138265 · NKC: ola2003162714 · NLA: 35729952 · NTA: 069666342 · NUKAT: n2005001493 · SUDOC: 113382073 · VIAF: 97086024 · WorldCat VIAF: 97086024 |

 |

 |
**«Քնած արքայադուստրը»** (ռուս.՝ «Спя́щая царе́вна»), Վասիլի Ժուկովսկու հեքիաթը՝ գրված 1831 թվականի օգոստոսի 26-ից մինչև սեպտեմբերի 12-ը Ցարսկոյե Սելոյում։ Գեղարվեստական ինքնուրույն հեղինակային ստեղծագործություն է, որ գրվել է «Քնած գեղեցկուհին» (գերմ.՝ Dornröschen) գերմանական ժողովրդական հեքիաթի (գտել է Գրիմ եղբայրների մոտ) և «Անտառում քնած գեղեցկուհին» (ֆր.՝ La Belle au Bois Dormant, մշակվել է Շառլ Պերոյի կողմից) ֆրանսիական հեքիաթի սյուժեների մոտիվներով։ Հեքիաթն առաջին անգամ տպագրվել է «Европеец» ամսագրի 1832 թվականի № 1-ում (հունվար, էջ 24-37)՝ «Հեքիաթ քնած գեղցկուհու մասին» վերնագրով։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

1831 թվականի ամառը Ժուկովսկին և Պուշկինն անցկացրել են Ցարսկոյե Սելոյում։ Այնտեղ նրանք մի յուրօրինակ վիճաբանություն են ունեցել. ով ավելի լավ հեքիաթ կգրի, որը նման կլինի ռուսական ժողովրդական ոճին։ Երկու բանաստեղծների կյանքի այդ կողմի մասին Գոգոլը, որը նրանց հետ էր, հիշել է. «Ամբողջ ամռանը ես ապրեցի Պավլովսկում և Ցարսկոյե Սելոյում... Գրեթե ամեն երեկո հավաքվում էինք մենք՝ Ժուկովսկին, Պուշկինը և ես։ Որքա՜ն հրաշալիքներ դուրս եկան այդ մարդկանց գրիչներից։ Պուշկինի... հեքիաթները ռուսական ժողովրդական են... Ժուկովսկին նույնպես ունի ռուսական ժողովրդական հեքիաթներ են... Զարմանահրաշ աշխատանք։ Ժուկովսկունն անճանաչելի է»։

Ժուկովսկին այդ թվականին գրել է «Հեքիաթ Բերենդեի թագավորի մասին» և «Քնած արքայադուստրը» հեքիաթները, իսկ Պուշկինը՝ «Հեքիաթ Սալթան թագավորի մասին» ստեղծագործությունը։

Սյուժե
------

Թագավորն ու թագուհին երկար ժամանակ երեխա չէին ունենում, այնուհետև ծնվեց երկար սպասված նրանց աղջիկը։ Փոքրիկ արքայադստեր ծննդյան պատվին մեծ խնջույք է կազմակերպվում, որին հրավիրվում են թագավորությունում ապրող 12 կախարդուհիներից տասնմեկը։ Տասներկուերրորդը, որին չէին հրավիրել, վիրավորվում է։ Երբ կախարդուհիները արքայադստերն ամեն տեսակի բարիքներ էին ցանկանում, հայտնվում է տասներկուերորդն ու կանխագուշակում արքայադստեր մահը 15 տարեկանում իլիկի ծակոցից։ Տասնմեկերորդ կախարդուհին, որը ոչինչ չէր հասցրել ցանկանալ, ասում է, որ դա ոչ թե մահ կլինի, այլ 300 տարի տևող քուն։

Թագավորը, վախենալով, հպատակներին արգելում է ընդհանրապես մանել և հրամայում է թագավորությունում հավաքել այն ամենը, ինչը կապված է մանելու հետ։ Նշանակված տարիքում աղջիկը, այնուամենայնիվ, մատն իլիկով ծակում է և քնում, նրա հետ քնում են նաև թագավորը, թագուհին և բոլոր հպատակները։

300 տարի անց նրան արթնացնում է արքայազնի համբույրը, նրա հետ արթնանում են և յուսները։ Արքայազնն ամուսնանում է արքայադստեր հետ, և նրանք ապրու են երկար ու երջանիկ։

Տես նաև
-------

* Քնած գեղեցկուհին
* Քնած դշխուհու և յոթ քաջերի հեքիաթը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Спящая царевна // В. А. Жуковский Собр. соч. в 4-х тт. Т. 3 Примечания
2. ↑  История русской поэзии, Том 1. ‎Институт русской литературы (Пушкинский дом) — Л.: Наука, 1968 — С. 258

Գրականություն
-------------

* Спящая царевна // В. А. Жуковский Собр. соч. в 4-х тт. Т. 3 Примечания
* *Эфендиева Н. Р.* Сказка В. А. Жуковского «Спящая царевна» на страницах журнала «Европеец» // Актуальные проблемы лингвистики и литературоведения. Сборник материалов I (XVI) Международной конференции молодых учёных (9—11 апреля 2015 г.) Выпуск 16

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Քնած գեղեցկուհին» հեքիաթի վերլուծություն
**Ֆրեդերիկ Ռյուշի անատոմիայի դասը** (հոլ.՝ Anatomische les van Prof. Frederik Ruysch), Ադրիան Բակերի նկարը, որը ստեղծվել է 1670 թվականին, վիրահատողների միության պատվերով: Նկարում պատկերված է Ֆրեդերիկ Ռյուշը, որը վեց վիրահատողների շրջապատմամբ անցկացնում է անատոմիայի դաս:

1670 թվականի գարնանը Ռյուշը հրապարակայնորեն անցկացրել է դիահերձում, որը տևել է հինգ օր և դրանից միությանը ստացել է 255 գուլդեն շահույթ: Դա պատճառ հանդիսացավ, որ Ռյուշը սկսի հանդես գալ, որպես անատոմիայի դասախոս: Ավելի վաղ այդպիսի խմբակային դիմանկարների համար դիմում էին Ռեմբրանդին, Ռյուշի նախորդների համար՝ Տուլպի (1632) և Դեյմանի (1656) համար:

Նկարի համար պատվիրել էին նկարիչ Յակոբ Բանների բարեկամ Ադրիան Բակերին, որը Դամ հրապարակում պատկերել է Սարսափելի դատի պատկերը:

Սյուժե
------

Նկարում պատկերված է հրապարակայնորեն իրականացվող դիահերձում, տղամարդու մերկ մարմինը դրված է սեղանին գլխի կողմը դեպի դիտորդները: Ֆրեդերիկ Ռյուշը, որը պատկերված է գլպարկով, դիտորդներին ցույց է տալիս աճուկը: Դիտորդների դերում են միության գլխավոր անդամները՝ Լեենդերը Ֆրոյտ, Աարտ վան Ստիվեն, Գիլիս Հոնդեկուտեր, Ռեյնիր դե Կուն, Յորիս վան Լոոն, Յակոբ Բրանդ (ձախից աջ):

Նկարի հետևի պլանում պատկերված են Ասկլեպիոսի և Գալեն Կլավդիոսի, կամ էլ հնարավոր է Ապոլլոնի արձանները:

Գրականություն
-------------

* Կոյմանս Լյուկ, Մաահվան նկարիչ: Ֆրեդերիկ Ռյուշի անատոմիայի դասերը (De doodskunstenaar. De anatomische lessen van Frederik Ruysch), Սանկտ Պետերբուրգ, 2008 — 448, էջ 82-84, էջեր 448 — 448 էջ, ISBN 978-5-02-025550-0։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Anatomische les van Prof. Frederik Ruysch Ամստերդամի պատմության թանգարանում:

1. ↑
2. 1 2 3
3. 1 2
**Ժելկա Ցվիյանովիչ** (սերբ.՝ Жељка Цвијановић, Željka Cvijanović, մարտի 4, 1967(1967-03-04), Տեսլիչ, Բոսնիայի և Հերցեգովինայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ), Բոսնիայի և Հերցոգովինայի սերբ քաղաքական գործիչ։ 2018 թվականի նոյեմբերի 9-ից Սերբական Հանրապետության նախագահ։ 2013-2018 թվականներին Սերբական Հանրապետության վարչապետ։

Կրթություն
----------

Սովորել է Սարաևոյի Բանյա Լուկայի համալսարանի փիլիսոփայության և իրավունքի ֆակուլտետում։

Անգլերեն լեզվի և գրականության պրոֆեսոր է, մագիստրոսական աստիճան ունի դիվանագիտական և հյուպատոսական իրավունքով։

Կենսագրություն
--------------

Նախքան մեծ քաղաքականություն մտնելն անգլերեն լեզվի ուսուցիչ էր։

2010 թվականի դեկտեմբերի 29-ից նախորդ իշխանությունում Տնտեսական կապերի և տարածաշրջանային զարգացման նախարար էր։

2013 թվականի մարտի 12-ին դարձավ վարչապետ։

2014 թվականի հոկտեմբերի 10-ին մասնակցել է Բոսնիայի և Հերցոգովինայի նախագահական ընտրություններին սերբերի կողմից։

Ամուսնացած է, ունի երկու որդի։

Հայացքներ
---------

Աջակցում է հատուկ նույնականացաման քարտերի օգտագործումն Բոսնիայի և Հերցոգովինայի յուրաքանչյուր էթնիկ խմբի համար։

Ցավակցում է պատերազմի զոհերին և հանդես է գալիս Սրեբրենիցայի նյութական աջակցության համար։

Քաղաքական պաշտոններ
-------------------

| Քաղաքական պաշտոններ
 |
| --- |
| Նախորդող:**Ալեքսանդար Ձոմբիչ** |  **Սերբական հանրապետության վարչապետները** 2013 - 2018 | Հաջորդող:**Ռադովան Վիսկովիչ** |
| Նախորդող:**Միլորադ Դոդիկ** |  **Սերբական Հանրապետության նախագահ** 2018 - մինչ օրս | **Գործող պաշտոնակատար** |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Zeljka Cvijanovic new Prime Minister of Republic Srpska
**Սերգեյ Ալֆրեդի Քոչարյան** (ապրիլի 20, 1901), խորհրդային հայ ռեժիսոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1941), ԽՄԿԿ անդամ 1944 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Բեմական գործունեությունը սկսել է 1921 թվականին Երևանում որպես Գ․ Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնի դերասան։ Որպես դերասան աշխատել է նաև Բաքվի, Լենինականի, Կիրովականի թատրոններում։ 1935 թվականին ավարտել է ԳԻՏԻՍ-ի ռեժիսուրայի ֆակուլտետը։ 1936 թվականից եղել է Երևանի Գորկու անվան բանվորական թատրոնի, իսկ 1937-1948 թվականներին՝ Պատանի Հանդիսատեսի թատրոնի ռեժիսորը։ 1935 թվականից ծավալել է մանկավարժական գործունեություն, 1944 թվականից՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։

Ռեժիսոր
-------

### Ֆիլմեր

| Տարեթիվ | Ֆիլմ |
| --- | --- |
| 1931 | Կիկոս |

### Ներկայացումներ

| Տարեթիվ | Ներկայացում | Հեղինակ |
| --- | --- | --- |
| 1939 | Քաջ Նազար | Դ․ Դեմիրճյան |
| 1939 | Ավազակները |  |
| 1943 | Հազարան Բլբուլ | Բեյլերյան |
| 1946 | Հին ընկերներ | Մալյուգին |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սերգեյ Քոչարյանի մասին kino-teatr.ru կայքում
**Աղի ճանապարհ**, Կողբի աղահանքերից (Արաքսի աջ ափին) դեպի Թիֆլիս և Քութայիս ձգվող սայլուղի։

Հայտնի էր դեռ վաղ միջնադարում։ Աղի ճանապարհը սկիզբ առնելով Կողբ ավանից, Արաքսի գետանցով մտնում էր Խերբեքլու (այժմ՝ Երվանդաշատ) և Ախուրյանի ձախափնյա հովտով ձգվում դեպի Բայանդուր-Ալեքսանդրապոլ-Շիշթափա-Գորելովկա-Բոգդանովկա։ Այստեղ Աղի ճանապարհը երկճյուղվում էր՝ մեկը դեպի Ծալկա-Թիֆլիս, իսկ մյուսը՝ Ախալքալաք-Ասպինձա-Ախալցխա-Զեկարի լեռնանցք-Քութայիս ուղղությամբ։

Արդեն XIX դ. երկրորդ կեսին այս երթուղով դեպի Անդրկովկասի տարբեր շրջաններ սայլերով և գրաստներով տարեկան տեղափոխվում էր ավելի քան 80 հզ. տոննա քարաղ։ Աղի ճանապարհը բանուկ էր մինչև XX դ. սկզբերը։ Այդ ուղով կատարվող երթևեկությունը նվազեց հատկապես 1902 թվականին՝ Թիֆլիս-Երևան երկաթուղու բացումից հետո։

Կողբից հարավ-արևմուտք Հայկական Պարի լեռնանցքներից մեկը, որտեղով աղ էին արտահանում Միջագետք և այլ երկրներ, կոչվում էր «Աղտո ձոր»:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 256)։*  |
Հայ հին և միջնադարյան գրականության պատմական զարգացումն ընդգրկում է 5-18-րդ դարերը և ներքուստ ենթարկվում է այսպիսի խմբավորման՝
5-րդ դար, Ոսկեդար
6-9-րդ դարեր
10-12-րդ դարեր
13-18-րդ դարեր

Աստվածաշունչ
Ամբողջությամբ տասնչորսդարյա գրականություն՝ լի հայ ժողովրդի պատմության բախտորոշ իրադարձություններով։

5-րդ դար
--------

5-րդ դարում գրվեց հայոց պատմությունը, Մաշտոցի վարքը, ստեղծվեց հոգևոր բանաստեղծությունը, հայերեն թարգմանվեց Աստվածաշունչը։

6-9-րդ դարեր
------------

6-9-րդ դարերում ստեղծվեցին պատմագիտական նոր աշխատություններ, որոնց հեղինակներն էին Սեբեոսը, Հովհան Մամիկոնյանը, Մովսես Կաղանկատվացին, Ղևոնդը։ Ասպարեզ եկան բանաստեղծ Դավթակ Քերթողը, Կոմիտաս Աղցեցին, Ստեփանոս Սյունեցին և ուրիշներ։ Ձևավորվեց աշխարհիկ և հոգևոր բանաստեղծության ավանդույթը։ Այս շրջանի գրականությունը կոչվում է նաև մաքառումների գրականություն, որովհետև ստեղծվեց հայոց պետականության անկումից հետո։

Այս շրջանում հայ ժողովրդի հանճարն ստեղծեց «Սասնա ծռեր» դյուցազներգությունը, ինչը, պատմվելով սերնդեսերունդ, հասավ մինչև 19-րդ դար, գրի առնվեց և առանձին պատումներից ստեղծվեց «Սասունցի Դավիթ» համահավաք բնագիրը։

10-12-րդ դարեր
--------------

10-12-րդ դարերում շարունակվեց պատմագրությունը՝ Թովմա Արծրունի, Հովհաննես Դրասխանակերտցի, Ուխտանես , Ստեփանոս Տարոնեցի Ասողիկ, Արիստակես Լաստիվերցի, Մատթեոս Ուռհայեցի։ Այս շրջանում ապրեց և ստեղծագործեց մեծագույն հայ բանաստեղծ Գրիգոր Նարեկացին։ Նրա գործը շարունակեցին Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունին, Հովհաննես Սարկավագ Իմաստասեր և Կիլիկիայի հայոց թագավորության շրջանի այնպիսի նշանավոր դեմքեր, ինչպիսիք են Ներսես Շնորհալին, Գրիգոր Տղան, Ներսես Լամբրոնացին։

13-18-րդ դարեր
--------------

13-18-րդ դարերում հայ գրականությունն առավելապես ընդունեց աշխարհիկ բնույթ։ Եթե 5-12-րդ դարերում լեզուն գրաբարն էր, ապա այժմ գրաբարին փոխարինում է միջին հայերենը։ Պատմագրության, տաղերգության հետ մեկտեղ զարգացավ նաև առակագրությունը (Մխիթար Գոշ, Վարդան Այգեկցի), ստեղծվեցին հայերենները և ժողովրդական խաղիկները։ Մատենագիրներից առավել հայտնի են Կիրակոս Գանձակեցին և Ստեփանոս Օրբելյանը։ Տաղերգուները բազմաթիվ են, առավել հայտնի են Ֆրիկը, Հովհաննես Երզնկացին, Կոստանդին Երզնկացին, Հովհաննես Թլկուրանցին, Մկրտիչ Նաղաշը, Նաղաշ Հովնաթանը, Պաղտասար Դպիրը և Սայաթ-Նովան։

Գրականություն
-------------

* 9-րդ դասարանի գրականության դասագիրք
Բակտրիա
**Բակտրիա**, պատմական երկիր Ամուդարյա գետի միջին և վերին հոսանքներում։ Ընդգրկել է ներկայիս Ուզբեկստանի և Տաջիկստանի հարավային, Աֆղանստանի հյուսիսային շրջանները։ Մ.թ.ա 1-ին հազարամյակի 1-ին կեսին եղել է զարգացած երկրագործական մշակույթ ունեցող վաղ ստրկատիրական պետություն՝ Բակտրիա կենտրոնով։ Մ.թ.ա. VI-IV դդ. իբրև առանձին կուսակալություն մտել է Աքեմենյան պետության մեջ։ Մինչև մ.թ.ա. III դ. կեսը ենթարկվել է հունա-մակեդոնական տիրապետությանը։ Մ.թ.ա. մոտ 250 թվականին Եպարքոս Դիոդոտոս I-ը, օգտվելով Սելևկյան պետության թուլացումից, Բակտրիան հռչակել է անկախ թագավորություն, որտեղ իշխել են հելլենները և տեղացի հելլենացած վերնախավերը։ Դիոդոտոս թագավորը և հաջորդները նվաճել են Սողդը, Մարզիանան։ Մ.թ.ա. մոտ 175 թվականին Հունա-Բակտրիական այդ թագավորության զգալի մասն առանձնացել է՝ կազմելով Հունա-Հնդկական թագավորություն։ Մ.թ.ա. 140-130 թվականներին միջինասիական ժողովուրդների հակահունական շարժումների, ինչպես նաև թոխարների և վաչկատուն այլ ցեղերի ներխուժումների պատճառով Բակտրիայի թագավորությունը վերացել է, և նրա տարածքում առաջացել է Քուշանական պետությունը։
Հունա-Բակտրիական թագավորության ժամանակ ավելի են խորացել ստրկատիրական հարաբերությունները, զարգացել քաղաքներն ու արհեստները։ Միջազգային առևտրական ճանապարհներով սերտ կապեր են ունեցել Հնդկաստանի, Չինաստանի, Իրանի, Հայաստանի հետ։ Բակտրիայից պեղված նյութերը կրում են հունական մշակույթի ազդեցություն։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Իրանիկա · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4004308-3 · NDL: 00576994 · NKC: ge550844 · VIAF: 239863610 · WorldCat VIAF: 239863610 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 244)։*  |
**Աբրահամ Բոլորաձորեցի** (*Տեր Աբրահամ, Աբրահամ ծաղկող*, 15-րդ դար - 15-րդ դար), հայ մանրանկարիչ, նկարազարդող։ Աշակերտել է Դանիել Աստվածաբան րաբունապետին՝ Սևանավանքում։ Բոլորաձորի վանքի (Վայոց ձոր, Սրկղունք) առաջնորդ (1476 թվականից), Ավագտեր վարդապետի եղբորորդին։

Կենսագրություն
--------------

Ձախից՝ «Պայծառակերպություն» (Ավետարան, 1495)։ Ներքևում՝ Աբրահամը (ձախից) և եղբայրը՝ Զաքարիան։ Մանրանկարները կատարված են 1498-ին։ Աջից՝ Մատթեոս ավետարանիչը (Ավետարան, 1475): Երկուսն էլ գտնվում են Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում)։
Բոլորաձորի վանքի (Բոլորաբերդի) վանական Աբրահամի անունը հիշատակվում է 1461 թվականից։ Ապրել է 15-րդ դարում։ Հայտնի մանրանկարիչ էր Սյունյաց աշխարհի Վայոց ձոր գավառի Բոլորաձորի վանքում։ 15-րդ դարի վերջերին Տաթևի վանքում ձեռագրեր է նկարազարդել, կատարելագործելով իր արվեստը, մեծապես օգտվել Գլաձորի և Տաթևի մանրանկարչության դպրոցների ավանդույթներից։ Նկարազարդել է 10 մատյան (Ավետարաններ (ձեռ. № 8409, 2634, 221, 7770, 6865, 5303), երկուսը՝ 1475 թվականին, 1482, 1495), Հայսմավուրք № 6268 (1474), Ճաշոց № 2781 (1476), Ճառընտիր № 942 (1478), Շարակնոց (№ 1579), պահվում է Մատենադարանում, մեկը՝ Երուսաղեմի (№ 3230), մեկը՝ Վիեննայի (№ 403), երկուսը՝ Էջմիածնի (№ 129, 322) մատենադարաններում, որոնցում նկատելի է Գլաձորի մանրանկարչության դպրոցի և Թորոս Տարոնացու ազդեցությունը (ձեռ. № 5303), օրինակել է Մանրուսմունք (1484) և այլն։ Ձեռագրերում զետեղել է նաև պատվիրատուների նկարները, լուսանցքներում թողել բացատրական ոտանավորներ։ 1495 թվականի ավետարանի «Պայծառակերպության» նկարի ցածում Աբրահամը տեղավորել է իր և եղբոր՝ Զաքարիայի պատկերները (թվագրված ՋԽԷ֊1498)։ Նրա բազմաթիվ պատկերազարդումները հայ միջնադարյան մանրանկարչության կարևոր էջերից են, կատարված են վարպետությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայ գրատպություն և գրքարվեստ հանրագիտարան (խմբ. Հովհաննես Այվազյան), Երևան, «Հայկական Հանրագիտարան Հրատարակչություն», 2015 — 13, էջեր 13 — 1120 էջ. — 1500 հատ, ISBN 978-5-89700-042-5։
2. 1 2 3 4  «Գորիսի հանրագիտարան», Էդուարդ Զոհրաբյան, Համլետ Միրզոյան, Երևան, 2008, էջ 3.
3. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 40.
4. ↑  Խմբագրական կոլեգիա, Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 1 (խմբ. Վիկտոր Համբարձումյան), Ե. «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիա Հայկական Սովետական Հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն», 1974, էջ 40-41 — 720 էջ։

Գրականություն
-------------

* «ԺԵ դարի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ», Խաչիկյան Լ. Ս. մաս 1-2, Ե. 1958֊1967

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 40)։*  |
**Հայկ Վարդանի Պետրոսյան** ( հուլիսի 8, 1987(1987-07-08), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դերասան, դիվանագետ, երգիչ, երգերի հեղինակ, բեմադրիչ։

Դերասան, երգիչ, կատակերգու Վարդան Պետրոսյանի որդին է։

Կենսագրություն
--------------

Հայկ Պետրոսյանը նախնական կրթությունն ստացել է Հովհաննես Իսակովի անվան համար 132 միջնակարգ դպրոցում։

2001 թվականին տեղափոխվել է Ֆրանսիա՝ Փարիզ և ուսումը շարունակել է Ժան-Ժակ Ռուսոյի անվան լիցեյում։ 2009 թվականին ավարտել է Փարիզի Ռ. Կրոսի անվան բարձրագույն կրթական համալիրը։ 2011 թվականին՝ ավարտել է Երևանի Եվրոպական տարածարջանային ակադեմիայի միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետը։

Տիրապետում է կիթառի, դաշնամուրի, որոնց տիրապետել սովորել է ինքնուրույն։ 2008 թվականին 
նկարահանվել է «Հաջողակները» ֆիլմում։ 2009 թվականին մասնակցել է «Շանթ» հեռուստաընկերության «Հայ սուպերսթար» նախագծին` անձնական դրդապատճառներից ելնելով։ 2010 թվականից հանդես է եկել հեղինակային մոնոներկայացումով, որը կոչվում էր «Հայկա-սթրես»։ 2011 թվականից երևանյան մի շարք ակումբներում հանդես է եկել մենահամերգներով։ 2016 թվականին նկարահանվել է «Կյանք ու կռիվ» ֆիլմում որտեղ կերտել է Լևոնի կերպարը։ 2016 թվականին հանդես է եկել նաև «Եթե ես լինեի պապա» ներկայացումով։ 2017 թվականին նկարահանվել է Արմենիա հեռուստաընկերությամբ հեռարձակվող Ֆուլ հաուս սիթքոմի 6-րդ եթերաշրջանում հանդես գալով Սևակի դերում։ 2017 թվականի դեկտեմբերի 18-ին և 19-ին հանդես է եկել ՀԱՅԿական Նոր տարի համերգ-ներկայացումով, որտեղ նրա հետ միասին հանդես են եկել Սոնա Ռուբենյանը և Մաշա Մնջոյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀԱՅԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* ԿՅԱՆՔՆ ԱՌԱՆՑ ԿԱՆԱՆՑ ՆՈՒՅՆՆ Է, ԻՆՉ ՊՈՄԻԴՈՐՈՎ ՁՎԱԾԵՂՆ ԱՌԱՆՑ ՊՈՄԻԴՈՐԻ. ՀԱՅԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ(չաշխատող հղում)
* Կարդում էի հորս` Վարդան Պետրոսյանի նամակը, բոլորը հոտընկայս և հուզված ծափահարում էին. Հայկ Պետրոսյան

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 1538 |

 |
**Ջոյս Հիլդա Բանդա** (անգլ.՝ Joyce Hilda Banda ապրիլի 12, 1950(1950-04-12), Zomba, Մալավի), Մալավիի նախագահ (ապրիլ 5, 2012 - մայիս 31, 2014)։

Կենսագրություն
--------------

Նախքան մեծ քաղաքականություն մտնելը մանկավարժ էր և կնոջ իրավունքների շարժման ակտիվիստ։

2006-2009 թվականներին եղել է Մալավիի Արտաքին գործերի նախարար։

2009 թվականին ընտրվեց Մալավիի առաջին փոխնախագահ` Բինգու վա Մուտարիկա նախագահի օրոք. երկրի պատմության մեջ առաջին կին փոխնախագահը։

2010 թվականին հեռացվեց նախագահի կողմից ղեկավարվող Դեմոկրատական առաջադիմական կուսակցությունից։

Բինգու վա Մուտարիկա նախագահի մահից հետո, 2012 թվականի ապրիլի 7-ին երթմնակալություն ընդունեց, որպես երկրի նախագահ, դառնալով երկրի պատմության մեջ առաջին կին նախագահը։

Երկու տարի անց Մալավիում անց են կացվում նախագահական հերթական ընտրությունները, որտեղ մասնակցում էր նաև երկրի նախագահը։ Սակայն նա ջախջախիչ պարտություն կրեց և փորձեց չեղարկել ընտրության արդյունքները։ Սակայն Մալավիի Գերագույն դատարանը չաջակցեց այդ որոշմանը և 2014 թվականին գարնան վերջին օրը Մալավիի նախագահի պաշտոնում նրան փոխարինեց Պիտեր Մուտարիկան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Denzer L.* Encyclopædia Britannica
2. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
4. ↑
5. ↑  Джойс Банда стала первой женщиной-президентом в истории Малави.
6. ↑  Глава Малави аннулировала итоги президентских выборов в этой стране.
7. ↑  В Малави к присяге приведен новый президент Мутарика.

Աղբյուրներ
----------

* The Presidency Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine..
**Անուշավան Հայկի Սահակյան** (հունվարի 23, 1972(1972-01-23), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ, Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն), ազատ ոճի ըմբշամարտի խորհրդային և հայ մարզիկ, Հայաստանի կրկնակի չեմպիոն (1994, 1995), Եվրոպայի չեմպիոն (1994): ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1989): Հայաստանի միջազգային կարգի սպորտի վարպետ (1993):

Կենսագրություն
--------------

Անուշավան Սահակյանը ծնվել է 1972 թվականի հունվարի 23-ին Երևանում։ Ազատ ըմբշամարտով սկսել է զբաղվել 12 տարեկանից՝ Յուրի Բաբայանի ղեկավարությամբ։ 1990 թվականին պատանիների շրջանում ճանաչվել է աշխարհի չեմպիոն։

1993-1999 թվականներին ընդգրկվել է Հայաստանի ազգային հավաքականի կազմի մեջ։ Ամենախոշոր հաջողություններից մեկը իր կարիերայում դարձավ 1994 թվականին Հռոմում՝ Եվրոպայի առաջնությունում տարած հաղթանակը։ Այդ առաջնության եզրափակչում նա հաղթեց ռուս հայտնի մարզիկ, Եվրոպայի առաջնության երկակի չեմպիոն Բագաուտդին Ումախանովին։

1999 թվականին ավարտեց իր սպորտային կարիերան։ 2010 թվականից սկսած զբաղվում է մարզչական գործունեությամբ Վահան Զատիկյանի անվան «Մալաթիա» երևանյան ըմբշամարտի ակումբում։ 2010-2012 թվականներին աշխատել է Եվրոպայի առաջնության մեդալակիր Գրիգոր Գրիգորյանի հետ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արդյունքները Wrestling Database(անգլ.) կայքում։
Ֆոսֆորային պարարտանյութերով աճեցված բույսեր
**Ֆոսֆորային պարարտանյութեր,** անօրգանական և օրգանական ֆոսֆոր պարունակող միացություններ, որոնց հողի մեջ են մտցնում բերքառատության համար։ Ֆոսֆորի պակասի կամ բացակայության պայմաններում բույսերը ի վիճակի չեն աճելու նորմալ եղանակով։ Հողում ֆոսֆորի քիչ քանակությունը ազդում է հատկապես հացահատիկային բույսերի բերքի վրա։

Տարբերակված են ֆոսֆոր պարունակող պարարտանյութերի մի քանի տեսակներ.

* **Ֆոսֆորային ալյուր և ոսկրալյուր**

Ֆոսֆորի ալյուրի կամ ոսկրալյուրի բաղադրության մեջ մտնող հիմնական մասնիկը կալցիումի ֆոսֆորատն է, և այդ իսկ պատճառով այն օգտագործվում է բացառապես թթվային հողերի մեջ։ Հողերի մեջ մասի համար չլուծվող աղերը պիտանի չեն, քանի որ բույսերի մեծ մասը դրանք չեն յուրացնում։

* **Հասարակ սուպերֆոսֆորատ**

Հասարակ սուպերֆոսֆորատը կամ Սովորական սուպերֆոսֆորատը կալցիումի երկհիդրոֆոսֆորի և կալցիումի սուլֆատի խառնուրդն է համարվում, որը ստացվում է՝ ծծմբական թթվի և մանր աղացած բնական ֆոսֆորիտի անհրաժեշտ քանակությամբ մշակելու հետևանքով։

* **Կրկնակի սուպերֆոսֆորատ**

Սովորական սուպերֆոսֆորատում պարունակող կալցիումի սուլֆատը բույսերը չեն յուրացնում։ Այդ իսկ պատճառով մանր աղացած ֆոսֆորիտը մշակում են ֆոսֆորական թթվով և ստանում ջրում լուծելի կալցիումի երկհիդրոֆոսֆատ։

* **Պրեցիպիտատ**

Համարվում է ջրում ամենավատ լուծվող ֆոսֆորային պարարտանյութը, ուստի օգտագործվում է միայն թթվային հողերում։ Ստացվում է կալցիումի հիդրօքսիդի կամ կալցիումի կարբոնատի և ֆոֆորական թթվի փոխազդեցության հետևանքով։

* **Ամոֆոսներ**

Արժեքավոր կամլեքս պարարտանյութեր, որոնք բույսերին հողի միջոցով բացի ֆոսֆորից մատակարարում են նաև ազոտ։ Սրանք բացի ֆոսֆորային պարարտանյութ լինելուց, համրվում են նաև ազոտային պարարտանյութեր։ Ֆոսֆորային պարարտանյութերում սննդատար տարերի պարունակությունը որոշում է ըստ ֆոսֆորի (V) օքսիդի։

Գրականություն
-------------

* Լ.Ա. Սարգսյան, Հ.Գ. Խաչատրյան, Ք.Հ. Բդոյան, *Օրգանական քիմիա*, Քիմիա, 9-րդ դասարան, Երևան, ««Տիգրան Մեծ» հրատարակչություն ՓԲԸ», 2015, ISBN 978-99941-0-678-3։
* Ֆ.Ն. Կապուցկի, Ֆ.Վ. Տիկովի. Քիմիայի ձեռնարկ – համալսարան մուտքի համար — Մինսկ, Բելառուս։ Ձեր դպրոց, 1979. — էջ 384.
* Գ.Պ. Հոպչենկո. Քիմիան համալսարաններ մտնելու համար. — Դ.: Ավագ դպրոց, 1994. — էջ 447.