**Կրկես** (անգլ.՝ Circus), գիորգինյան ճարտարապետության օրինակ Անգլիայի Բաթ քաղաքում, շինարարությունը տևել է 1754-1768 թվականներին։ Անվանումը եկել է լատիներեն *circus* բառից, որը նշանակում է օղակ, օվալ, շրջան։ Բաժանված է հավասար երկարություն ունեցող երեք մասերի։ Այն շրջանաձև տարածք է՝ շրջապատված մեծ տներով։ Կորացած սեգմենտներից յուրաքանչյուրը նայում է երեք մուտքերից մեկին այնպես, որ ներս մտնողի առաջ բացվում է նույն տեսարանը։

Պատմություն
-----------

Կրկեսը, որ մի ժամանակ կոչվել է Թագավորի Կրկես, նախագծվել է ճարտարապեռ Ջոն Վուդ Ավագի կողմից, թեև նա այդպես էլ չի տեսել, թե ինչպես է իրականություն դարձել իր ծրագիրը, քանի որ նա մահացել է ավելի վաղ, մինչ կտեղադրվեր առաջին քարը։ Վուդը, համոզվելով, որ Բաթը եղել է Մեծ Բրիտանիայում դրուիդների կատարած գործողությունների կենտրոնը, ուսումնասիրել է Սթոունհենջը և օգտագործել նույն չափերը (318 ոտնաչափ) Կրկեսի տրամագծի համար։

Նրա որդին՝ Ջոն Վուդ Կրտսերը, շաունակել և ավարտին է հասցրել հոր նախագիծը։ Հարավարևմտյան հատվածի համար առաջին վարձակալումն արվել է 1755-67 թվականներին, հարավարևելյան հատվածինը՝ 1762-66 թվականներին, իսկ հյուսիսային հատվածինը՝ 1764-66 թվականներին։

Ջոն Վուդ Ավագի մտահղացումն էր քաղաքի համար վերստեղծել Պալադական ճարտարապետության դասական մի կառույց։ Մյուս նախագծերը ընդգրկում էին Թագուհու հրապարակը և Ֆորումը (որը երբեք էլ չկառուցվեց) մոտ։ Կրկեսը Վուդի կարիերայի գագաթնակետն է և համարվում է նրա գլուխգործոցը։

Օգտագործվում են երեք դասական օրդերներ՝ (հունական դորիական, հռոմեական/կոմպոզիտ և կորնթական) կառույցի ճակատային հատվածում։ Կառույցը ձևավորված է Դորիական անտաբլեմենտի եզրազարդերի հաջորդական տրիգլիֆներով և 525 պատկերազարդ խորհրադանիշներով՝ ներառյալ օձերի, ծովային, արվեստը և գիտությունը ներկայացնող, նաև մասոնական խորհրդանիշները։ Եզրապատը զարդարված է ֆլերոններով։ Վերևից նայելիս Կրկեսը Թագուհու հրապարակի և հարակից Գեյ սթրիթի հետ միասին ունի է բանալու ձև, որը մասոնական խորհրդանշան է և նման է Վուդի կառույցներից շատերի զարդարանքին։

Կենտրոնական տարածքի գետինը պատված է քարե սալիկներով։ Այնտեղ տեղակայված է ջրամբար, որը ջուր է մատակարարում տներին։
1800 թվականին Կրկեսի բնակիչները ցանկապատում են կենտրոնական մասը՝ այնտեղ պարտեզ ստեղծելու նպատակով։ Հիմա կենտրոնական տարածքը խոտածածկ է և պատված սոսիներով։ 1758-1774թթ. ընթացքում Թոմաս Գեյնսբորոն Կրկեսի 17 համարի սենյակն օգտագործել է որպես նկարչական ստուդիա։ 1942թ․ ապրիլի 25-26-ին Baedeker Blitz-ի դեպի Անգլիա արշավանքներից մեկին հաջորդեց Արքայական օդային ուժերի արշավանքը Լյուբեկի վրա, ռումբն ընկել է Կրկեսի վրա՝ քանդելով մի-քանի տներ։ Դրանք հետագայում վերակառուցվել են նախնական ոճով։

Ճարտարապետ-պատմաբան Դեն Քրիքշենքն ընտրել է Կրկեսը 2006 թվականին BBC հեռուստատեսային վավերագրական ֆիլմում Բրիտանիայի հինգ լավագույն կառույցներից մեկը ներկայացնելու համար։

* ԿրկեսըԿրկեսը
* Հատված ԿրկեսիցՀատված Կրկեսից
* Հատված կառույցի եզրազարդերի հաջորդական տրիգլիֆներից և դեկրատիվ խորհրդանիշներից։ Հատված կառույցի եզրազարդերի հաջորդական տրիգլիֆներից և դեկրատիվ խորհրդանիշներից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. 1 2 3  National Heritage List for England
3. ↑  Conway, Hazel; Roenisch, Rowan (2006). *Understanding Architecture: An Introduction to Architecture and Architectural History*. էջ 35.
4. ↑  Gadd, David, *Georgian Summer*, Countryside Books, updated edition 1987.
5. ↑  Thomas, Ceri. «The Royal Crescent in Bath». Pictures of England. Վերցված է 2012 թ․ հունիսի 10-ին.
6. ↑  Greenwood, Charles (1977). *Famous houses of the West Country*. Bath: Kingsmead Press. էջեր 74–76. ISBN 978-0-901571-87-8.
7. ↑  Cruickshank, Dan. «Britain's Best Buildings». BBC Four. Արխիվացված է օրիգինալից 2004 թ․ հունիսի 26-ին. Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 3-ին.

Գրականություն
-------------

* Michael Forsyth, *Bath*, Pevsner Architectural Guides, Yale University Press, 2003.
* Jean Manco, *The Hub of the Circus: A history of the streetscape of the Circus, Bath* (Bath and North East Somerset Council 2004).

Արտաքին հղումներ
----------------

* + Bath Past: The Circus — an article by Jean Manco.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կրկես (Բաթ)» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |