recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Նատրիումի սելենատ**, անօրգանական միացություն, մետաղական նատրիումից և սելենաթթվից առաջացած աղ, քիմիական բանաձևը՝ Na2SeO4, իրենից ներկայացնում է անգույն բյուրեղներ, լուծվում է ջրում՝ վերածվելով բյուրեղահիդրատի։

Ստացում
-------

Սելենի լուծելիությունը մետաղական կոնցենտրացիայով լուծույթում.

{\displaystyle {\mathsf {Se+2NaOH+3H\_{2}O\_{2}\ {\xrightarrow {}}\ Na\_{2}SeO\_{4}+4H\_{2}O}}}
Նատրումի սելենատի օքսիդացումը ջրածնի պերօքսիդով, կամ էլեկտրոլիզով.

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}SeO\_{3}+H\_{2}O\_{2}\ {\xrightarrow {}}\ Na\_{2}SeO\_{4}+H\_{2}O}}}
{\displaystyle {\mathsf {2Na\_{2}SeO\_{3}+O\_{2}\ {\xrightarrow {700-750^{o}C}}\ 2Na\_{2}SeO\_{4}}}}
{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}SeO\_{3}+H\_{2}O\ {\xrightarrow {e^{-}}}\ Na\_{2}SeO\_{4}+H\_{2}\uparrow }}}
Սելենաթթվի և մետաղի հիդրօքսիդի կամ նատրումի կարբոնատի փոխազդեցությունից.

{\displaystyle {\mathsf {H\_{2}SeO\_{4}+2NaOH\ {\xrightarrow {}}\ Na\_{2}SeO\_{4}+2H\_{2}O}}}
{\displaystyle {\mathsf {H\_{2}SeO\_{4}+Na\_{2}CO\_{3}\ {\xrightarrow {}}\ Na\_{2}SeO\_{4}+CO\_{2}\uparrow }}}

Ֆիզիկական հատկություններ
------------------------

Նատրիումի սելենատը իրենից ներկայացնում է անգույն բյուրեղներ, լավ լուծվում է ջրում։

Առաջացնում է բյուրեղահիդրատներ՝ Na2SeO4•10H2O քիմիական բանաձևով։

Քիմիական հատկություններ
-----------------------

* Ուժեղ տաքացնելիս քայքայվում է.

{\displaystyle {\mathsf {2Na\_{2}SeO\_{4}\ {\xrightarrow {500^{o}C}}\ 2Na\_{2}SeO\_{3}+O\_{2}}}}
{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}SeO\_{4}\cdot 10H\_{2}O\ {\xrightarrow {200^{o}C,vacuum}}\ Na\_{2}SeO\_{4}+10H\_{2}O}}}
{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}SeO\_{4}+H\_{2}SeO\_{4}\ {\xrightarrow {}}\ 2NaHSeO\_{4}}}}
* Հանդիսանում է ուժեղ օքսիդացնող.

{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}SeO\_{4}+4HCl\ {\xrightarrow {100^{o}C}}\ SeO\_{2}+Cl\_{2}\uparrow +2NaCl+2H\_{2}O}}}
{\displaystyle {\mathsf {Na\_{2}SeO\_{4}+4H\_{2}\ {\xrightarrow {600-700^{o}C}}\ Na\_{2}Se+4H\_{2}O}}}

Գրականություն
-------------

* Химическая энциклопедия / Редкол.: Кнунянц И.Л. и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1995. — Т. 4. — 639 с. — ISBN 5-82270-092-4
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд. испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* *Лидин Р.А. и др.* Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд. испр. — М.: Химия, 2000. — 480 с. — ISBN 5-7245-1163-0

1. ↑  SODIUM SELENATE
**Թրաֆալգարյան հրապարակը** (անգլ.՝ Trafalgar Square), հրապարակ է, որը գտնվում է Լոնդոնի կենտրոնում։ Հրապարակը գտնվում է լոնդոնյան Վեստմինստերում։ Սկզբնական շրջանում կոչվել է Մեծ Բրիտանիայի թագավոր Վիլհելմ IV-ի անունով, սակայն 1805 թ-ին վերանվանվել է *Թրաֆալգարյան հրապարակ՝* ի հիշատակ Նապոլեոնյան պատերազմում Ֆրանսիայի և Իսպանիայի դեմ Անգլիայի տարած ռազմածովային հաղթանակի, որ տեղի է ունեցել 1805 թվականի հոկտեմբերի 21-ին՝ Իսպանիայի Թրաֆալգար հրվանդանի մոտ։

Մինչև 13-րդ դարը հրապարակի տարածքում գտնվում էր թագավորական արքունիքը, իսկ երբ Գևորգ 4-րդը արքունիքը տեղափոխեց Բուքինգեմյան պալատ, տարածքը սկսեց վերակառուցվել Ջոն Նաշի կողմից։ Սակայն վերջինիս մահից հետո գործընթացը դանդաղեց, և հրապարակը բացվեց միայն 1844 թվականին։

Հրապարակի կենտրոնում վեր է խոյանում 169 ոտնաչափ (52մ) բարձրությամբ Նելսոնի սյունը, որ պահպանվում է 4 առյուծների արձանների կողմից։

Հրապարակը մշտապես օգտագործվել է համայնքային հավաքների և քաղաքական ցույցերի համար, այդ թվում՝ արյունոտ կիրակին։ Հրապարակի ծայրում Ադմիրալների կամարն է։ Հրապարակում ամենուր կարելի է հանդիպել աղավնիների։ Ջորջ Օրվելի 1984 վեպում հրապարակը անվանված է «Հաղթանակի հրապարակ»։

Թրաֆալգարի հրապարակը Անգլիայում Սուրբ ծննդյան տոները նշելու ամենանշանավոր վայրն է։ Գեղեցիկ տոնածառը զարդարվում է տոներից տասներկու օր առաջ և մնում ևս տասներկու օր տոներից հետո։

Ճարտարապետություն
-----------------

Հրապարակի կենտրունում 44 մ բարձրությամբ Նելսոնի սյունն է՝ մուգ մոխրագույն գրանիտից, պսակված ադմիրալ Նելսոնի արձանով։

Պատկերասրահ
-----------

* Հայացք Նելսոնի սյունինՀայացք Նելսոնի սյունին
* Սուրբ Մարտինի տաճարը գիշերըՍուրբ Մարտինի տաճարը գիշերը
* Աղավնիները Թրաֆալգարյան հրապարակումԱղավնիները Թրաֆալգարյան հրապարակում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1047651807 · LCCN: sh93002019 · VIAF: 315530001 · WorldCat VIAF: 315530001 |

 |

1. ↑  National Heritage List for England
**Մանթաշաբերդ** (երբեմն՝ **Մանթաշ ամրոց**, **Մանթաշ կալա**, **Կարա-Կալա**), ռազմական կառույց Հայաստանի Տավուշի մարզի Իջևան քաղաքից 7 կմ հարավ, Աղստև գետի աջ ափի անտառապատ լեռան գագաթին, շրջապատված է լայն, բրգավոր պարիսպներով։ Պատկանում է Բագրատունիների ժամանակաշրջանին։

Ճարտարապետություն
-----------------

Ամրոցն ունի երկու մուտք, որոնց դռներ եղել են ամբողջական մեծ քարերից։ Լեռան անցանելի հատվածներն ամրացված են ամուր պարսպապատերով, որոնք ունեն բրգաձև աշտարակներ, պատերի մեջ՝ կլոր, փոքր անցքեր։ Պարսպապատերը սև քարից են, ամուր կրաշաղախով։ Ամրոցը կրկնահարկ է, սանդղավանդի ձևով, առաջին հարկը բավական ընդարձակ է, հյուսիսից բարձրանում է մի այլ քարաժայռ, որի վրա տեղավորված է ամրոցի երկրորդ աստիճանը՝ միջնաբերդը, այն ամրացված է պարսպապատերով, արևելյան կողմից ունի առանձին մուտք։ Միջնաբերդը զբաղեցնում է փոքր տարածություն։ Հիմնական մուտքը բարձրավանդակի հարավարևմտյան անկյունից է, լեռնապարսպի արևելյան կողմից։ Ամրոցի երկու մասերում էլ նկատվում են կառույցների հիմնապատերը։

Պատմական աղբյուրներում Մանթաշաբերդը միշտ հիշատակվում է Կայան բերդի հետ միասին, որից կարելի է ենթադրել, որ այն կառուցվել է 10-րդ դարի առաջին քառորդում։

Գրականություն
-------------

* Ի.Բ. Էլլարյան, Աղստևի հովտի պատմության և կուլտուրայի հուշարձաններ, Երևան, «Հայաստան», 1980 — 40-41, էջեր 40-41 — 154 էջ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |

 |

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
**Մատաթիա** (հուն․՝ Ματθίας, լատին․՝ Matthias, 1-ին դար, Հրեաստան, Հռոմեական կայսրություն - 80, Երուսաղեմ, Հրեաստան, Հռոմեական կայսրություն), Հիսուս Քրիստոսի հետևորդներից, ով հետագայում համալրեց 12 առաքյալների շարքը։

Մատաթիա առաքյալը Նոր Կտակարանում
--------------------------------

Միակ առաքյալը, ում մասին գրված չէ Ավետարանում, բնականաբար, Մատաթիան է. նրան առաջին և վերջին անգամ հանդիպում ենք Գործք առաքելոցում։ Հուդայի դավաճանությունից ու ինքնասպանությունից հետո առաքելական 1 տեղ թափուր էր մնացել, ուստի Քրիստոսի Համբարձումից հետո 11 առաքյալները Պետրոսի գլխավորությամբ որոշում են վիճակ գցել 12-րդ առաքյալին գտնելու համար, քանի որ մարգարությունը փաստում էր, թե «Նրա [Հուդայի] պաշտոնը թող ուրիշն առնի» (Գործք. 1։20)։ Վիճակահանություն համար առաջ են քաշվում մի քանի պայմաններ. Հուդային փոխարինողը պետք է՝

* ուղեկիցը լիներ առաքյալների Հիսուսի քարոզչության ընթացքում (Հովհաննեսի մկրտությունից մինչև համբարձում)
* առաքյալների հետ վկա լինի Քրիստոսի Հարությանը

Այնուհետև Գործք առաքելոցը փաստում է. *«Եվ ներկայացրին երկուսին՝ Հովսեփին, որին Բարսաբա էին կոչում, և որ վերանվանվեց Հուստոս, ու Մատաթիային։ Եվ աղոթք անելով՝ ասացին. «Տե՛ր, դու որ գիտես բոլորի սրտերը, ցո՛ւյց տուր այս երկուսից մեկին, որին ընտրեցիր, որպեսզի առնի վիճակն այն պաշտոնի և առաքելության, որից Հուդան ընկավ իր տեղը գնալու համար»։ Եվ նրանց համար վիճակ գցեցին. վիճակը ելավ Մատաթիային, և սա դասվեց տասնմեկ առաքյալների հետ»* (Գործք. 1։21-26)։

Ավանդության համաձայն Մատաթիա առաքյալը քարոզել է Եթովպիայում։

Հիշատակության օրը
-----------------

Սուրբ Մատաթիա առաքյալը Ընդհանրական Եկեղեցու սուրբ է։ Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին տոնում է նրա տոնը 12 առաքյալների հետ և Խաչի հինգերորդ շաբաթվա երեքշաբթի օրըը։
Հույն Եկեղեցին տոնում է օգոստոսի 9-ին, իսկ Լատին Եկեղեցին փետրվարի 24-ին։

Աղբյուրներ
----------

1. Աստուածաշունչ Մատեան Հին և Նոր Կտակարանների, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին և Հայաստանի Աստուածաշնչային ընկերութիւն, 2004։
2. Մաղաքիա արք. Օրմանյան, Համապատում, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին, 1997։
3. Շնորհք արքեպիսկոպոս Գալույտեան, Աստուածաշնչական սուրբեր, Երևան, 1997։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Catholic (1997—…) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1025456 · BNF: 149568390 · GND: 120125374 · ISNI: 0000000039756228 · LCCN: n89116825 · NKC: xx0197170 · NLA: 50043257 · VIAF: 4059422 · WorldCat VIAF: 4059422 |

 |

 |



1. ↑
2. ↑  Calendarium Romanum (լատ.): Ex decreto Sacrosancti Œcumenici Concilii Vaticani II instauratum auctoritate Pauli PP. VI promulgatum. Editio typica — Civitas Vaticana: Typis Polyglottis Vaticanis, 1969. — P. 26.
Փյունիկյան Չերչել բնակավայրը
**Հնագիտական մշակույթ** , հնագիտության հիմնական հասկացություններից մեկը, միևնույն ժամանակաշրջանի, տեղական առանձնահատկություններով տարբերվող և որոշակի տարածքում կենտրոնացված հնագիտական հուշարձանների ընդհանրություն։ Հնագիտականը մշակույթը տարբերվում է նույն կարգի այլ ընդհանրություններից և համապատասխանում անցյալի սոցիալ-մշակութային որևէ համակարգի։ Առաջանում է, երբ գործող «կենդանի» մշակույթը «մահանում» է, մարդկային գործունեության առարկաներն ընդմիշտ կորցնելով կիրառական նշանակությունը՝ դառնում են մշակույթի (հնագիտական) հուշարձաններ, որոնց իրական ֆունկցիան բացահայտվում է վերակազմական ուսումնասիրության ընթացքում։ Երկրագնդի հնագիտական բոլոր հուշարձանների ընդհանրությունը կարող է դիտվել իբրև մի ընդհանուր մշակույթ հնագիտական․։ Սակայն հնագիտական հետազոտությունների պրակտիկայում հնագիտականը մշակույթը ասելով ամենից հաճախ հասկանում են հնագիտական հուշարձանների մի ամբողջություն, որի մեջ ընդգրկված հուշարձանները իրար նմանվում են կրկնվող մի շարք հաստատուն հատկանիշներով, որոնցով էլ՝ տարբերվում են համապատասխան այլ խմբերից։ Հնագիտականը մշակույթը բնութագրվում և տարբերակվում է ոչ թե առանձին, այլ մի խումբ յուրահատուկ հատկանիշներով։ Առանձին դեպքերում հաջողվում է բացահայտել հնագիտական մշակույթի համապատասխանությունը տնտեսական-մշակութային տիպին, պատմաազգագրական մարզին։ Ենթադրվում է, որ ճիշտ տարբերակված հնագիտական մշակույթը առավելապես համապատասխանում է պատմաազգագրական մարզերի տիպաբանական որևէ ստորաբաժանման։ Հնագիտականը մշակույթները, որպես կանոն, անվանվում են ըստ այն հուշարձանախմբի կամ տարածքի, որտեղ տվյալ մշակույթը տարբերակվել է առաջին անգամ (օրինակ, Տրիպոլյան մշակույթ՝ Տրիպոլիե գյուղից և այլն) և ըստ առարկայական հատկանիշների, որ բնորոշ են որոշակի խմբի (օրինակ, գանգաձև գավաթների մշակույթ, կատակոմբային մշակույթ և այլն)։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Հնագիտական մշակույթ Վիքիպահեստում |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 657)։*  |
**Հովհաննես Ներսեսի Մելիք-Փաշաև** (Մելիք-Փաշայան) մայիսի 1 (13), 1889, Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 10, 1935(1935-10-10), Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային ինժեներ-էներգետիկ։

Ներսես Մելիք-Փաշայանի հայրը։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Պետերբուրգի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1913)։ Մելիք-Փաշաևի նախագծերով են կառուցվել ԽՍՀՄ հիդրոէներգետիկայի առաջնեկները՝ Զեմո-Ավճալայի Լենինի անվան, Ռիոնի, Երևանի, Լենինականի, Ստեփանակերտի ՀԷԿ-երը։ Մելիք-Փաշաևի անմիջական ղեկավարությամբ է մշակվել նաև Չիրչիկ գետի (Ուզբեկական ԽՍՀ) ՀԷԿ-երի կասկադի նախագիծը։ Մելիք-Փաշաևի մշակած «Հայաստանի էլեկտրիֆիկացման օրինակելի պլանը» (1921-1922) օգտագործվել է ՀԽՍՀ էներգետիկայի զարգացման հիմքում։ Ընտրվել է ԽՍՀՄ Կենտգործկոմի անդամ։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 394.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 394)։*  |
**Մեծ Կայսին**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասով։ Գետաբերանը գտնվում է Չարիշ գետի ձախ ափից 492 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 16 կմ։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Վերխնեոբլաստնիյ ավազանային շրջանին, Օբ գետի Բիա և Կատուն վտակների միախառնումից մինչև Բարնաուլ քաղաք, առանց Ալեյ գետի, գետի գետային ենթաավազանը՝ (Վերին) Օբից մինչև Թոմի գետաբերանը։ Գետի գետային ավազանն է (Վերին) Օբից մինչև Իրտիշի գետաբերան։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 13010200312115100008986
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 115100898
* Ավազանի կոդը — 13.01.02.003
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 15
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 1

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Государственный водный реестр РФ: Большой Кайсын»


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · ГВР |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կրուտիխա (այլ կիրառումներ)

**Կրուտիխա**  (ռուս.՝ Крутиха ), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Պորոզիխայ գետի աջ ափից 37 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 21 կմ։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Կոմի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը - Բիյա և Կատուն, գետի գետային ավազանը Օբն է մինչեև թափվելը՝ Իրտիշը։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝.

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 13010200312115100010125
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 115101012
* Ավազանի կոդը — 13.01.02.003
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Государственный водный реестр РФ: Крутиха»


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
**Էնդի Հերցֆելդ** (անգլ.՝ Andy Hertzfeld, ապրիլի 6, 1953(1953-04-06), Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ), ամերիկացի ծրագրավորող և գյուտարար, ավագ ծրագրավորային ՕՍ ճարտարապետ Macintosh–ի համար 1981 թվականին։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1953 թվականին, Ֆիլադելֆիայում։ 1975 թվականին ստացել է ինֆորմատիկայի բակալավրի աստիճան Բրաունի համալսարանում և ընդունվել է Բերկլիի Կալիֆոռնիայի համալսարան։ 1978 թվականին նա հայտնագործել է Էփլ II անհատական համակարգիչը և սկսել է դրա համար ծրագրեր գրել։ 1979 թվականին նա աշխատանքի է անցել Apple Computer ընկերությունում` որպես համակարգային ծրագրավորող և այնտեղ մշակել է Apple Silentype տպիչ սարքի և Sup'R'Terminal վիդեոքարտեզի ծրագիրը։ 1980-ական թվականների սկզբին հրավիրել է համալսարանի իր ծանոթին` Սյուզեն Կերին, մասնակցելու Apple Computer ընկերության աշխատանքներին որպես գրաֆիկական դիզայներ։

1981 թվականի փետրվարին Ստիվ Ջոբսը Էնդի Հերցֆելդի խնդրանքով ընդգրկել է նրան Macintosh մշակողների խմբում։ Բիլլ Աթքինսոնի և Բարելլ Սմիթի հետ աշխատելով Գայ Տրիբբլի մոտ` Հերցֆելդը դառնում է Mac OS-ի ավագ ծրագրային ճարտարապետը, հեղափոխություն անելով այն բանի շնորհիվ, որ դրա մեջ ներմուծվել էր օգտատիրոջ գրաֆիկական ինտերսեյֆ։

1984 թվականին Էնդի Հերցֆելդը հեռացել է Apple Computer-ից։ Դրանից հետո նա մասնակցել է ևս երեք` Radius (1986 թվական), General Magic (1990 թվական) և Eazel (1999 թվական) ընկերությունների հիմնադրմանը։ Eazel-ում նա օգնել է ստեղծել Nautilus ֆայլային մենեջեր` ԳՆՕՄ աշխատասեղանի համար։ 2002 և 2003 թվականին նա կամավոր աշխատել է Open Source Applications Foundation-ի համար` գրելով առաջին Chandler անձնական ինֆորմացիոն մենեջեր նախատիպը։ 2004 թվականի սկզբին Հերցֆելդը ստեղծել է folklore.org կայքը, որտեղ հրատարակել են հուշեր (խմբի այլ անդամների մասնակցությամբ) առաջին Macintosh-ի ստեղծման գործընթացի մասին։ 2005 թվականի օգոստոսից սկսել է աշխատել Գուգլում։ Մասնակցել է Գուգլ+ սոցիալական կայքի ստեղծմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Artists + Artworks
2. ↑  *Alexandra Lange* The Woman Who Gave the Macintosh a Smile(անգլ.). — 2018-04-19. — ISSN 0028-792X.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNC: a11569645 · GND: 1038117178 · ISNI: 0000000049741425 · LCCN: no2005008517 · NDL: 01013806 · NKC: vse2012721242 · SUDOC: 094640785 · VIAF: 62634502 · WorldCat VIAF: 62634502 |

 |

 |
**«Վերջին ամրոցը»** (ռուս.՝ «Последний форт»), 1972 թվականի խորհրդային ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Վասիլե Բրեսկանուն «Մոլդովա-ֆիլմ» կինոստուդիայում Սամսոն Շլյախի «Զինվորը գնում է գութանի հետևից» (ռուս.՝ «Солдат идёт за плугом») վեպի հիման վրա։

Սյուժե
------

1945 թվականի գարնանը Կարմիր բանակի չորս զինվորներ մնացել են որպես ռազմական պարետներ ֆաշիստներից նոր գրավված գերմանական քաղաքում։ Սերժանտ Վորոնինը, որը նախկին հաշվապահ է, այժմ «հերր պարետ» է։ Պարետին օգնում է տեղացի կոմունիստը, որն ազատվել է նացիստական համակենտրոնացման ճամբարից։

Զինվորները սկսում են վերականգնել քաղաքի խաղաղ տնտեսական կյանքը՝ փորձելով հարաբերություններ հաստատել նախապաշարմունքային և դառնացած բնակչության հետ։ Մոտակայքում դեռ մարտեր են ընթանում, և բնակիչները անմիջապես չեն հասկանում, որ Կարմիր բանակը խաղաղությամբ է եկել իրենց մոտ։ Համոզված նացիստ ֆրաու Բլաումերը փորձում է քաղաքի բնակիչների շրջանում ատելություն բորբոքել սովետական  զինվորների նկատմամբ, թաքնված նացիստները հասցնում են հարված հարվածի հետևից. ծեծում են Բերտային, որն աշխատում է ռազմական խոհանոցում, ինքնասպանության հասցնում դարբին Կուրտին։

Սովետական «պարետատան», չորս սովորական զինվորների համառ աշխատանքը, որոնք արդեն «խաղաղ ժամանակ» վարում են տնտեսական «մարտեր», աստիճանաբար փոխում են բնակչության տրամադրվածությունը, և երբ նրանց փոխարինելու է գալիս իսկական պարետը, և զինվորները վերջապես զորացրվում են, քաղաքի բնակիչները Նրանց ուղեկցում են գնահատանքով և բաժանման համար ափսոսանքով ՝ հրաժեշտ տալով նրանց՝ որպես իրենց ընկերների։

Դերերում
--------

* Վալենտին Զուբկով - Վորոնին
* Բոլոտ Բեյշենալիև - Քամալ Ասլանով
* Ալեքսանդր Բոյարսկի - Իոսիֆ Կամինսկի
* Անատոլ Չոկանու - Գրիգորի Բուտնարու
* Լինա Բրակնիտե - Քրիստին
* Լիդիա Սմիրնովա - Բերտա
* Էլզա Լեջդեյ - ֆրաու Բլաումեր
* Լայմոնաս Նորեյկա - Հայնրիխ Կնապկե
* Անդրեյ Չեգարովսկի - Վիլլի
* Ինտս Բուրանս - Կուրտ
* Յանիս Գրանտինս - Յոհան
* Գրաժինա Բայկշտիտե - Գերտրուդ
* Անդա Զայցե - Էլզա
* Գալինա Դրուկ - Իրենա

Նկարահանող խումբ
----------------

* Ռեժիսոր՝ Վասիլե Բրեսկանու
* Սցենարի հեղինակներ՝ Սերգեյ Տարասով, Սամսոն Շլյախու
* Օպերատոր՝ Վադիմ Յակովլև

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Վերջին ամրոցը» ֆիլմը *kino-teatr.ru* կայքում
2. ↑  «Վերջին ամրոցը» ֆիլմը *kinopoisk.ru* կայքում

Գրականություն
-------------

* Последний форт (Худож. фильм.) // Московская кинонеделя, 9 июля 1972
* *Юргайте К.* — Последний форт (Одноим. молд. худож. фильм) // Савайтес экранас, № 21, 27 августа 1972 (на литов. яз. то же в парал. изд. «Экран недели». — на рус. яз.)
* Последний форт // Советские художественные фильмы: 1970—1971. — М.: Нива России, 1995. — стр. 249

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Փարիզի Բուսաբանական պատկերասրահ** (ֆր.՝ Galerie de Botanique), Փարիզի Բնության պատմության ազգային թանգարանի մաս։ Պատկերասրահն ունի աշխարհի ամենահին և ամենամեծ բույսերի հավաքածուն` Ֆրանսիայի Հերբարիում (ֆր.՝ Herbier national):

Թանգարանի պատմություն
---------------------

Պատկերասրահը դասակարգվել է որպես պատմական հուշարձան։ Թանգարանի հավաքածուի պատմական հիմքը թագավորական հերբարիումն է, որը ստեղծվել է 1635 թվականին։

Մշտական ցուցադրության համար նախատեսված տարածքը բացվել է 2013 թվականի նոյեմբերի 27-ին։

2008—2012 թվականներին թանգարանը փակվել է վերանորոգման նպատակով։

Հավաքածու
---------

Թանգարանային հավաքածուն պարունակում է ավելի քան 8 միլիոն բույսերի ցուցանմուշներ, ինչպես նաև ֆոտո և վիդեո նյութեր, փաստաթղթեր, գրքեր, պարբերականներ, տպումներ և հիմնական հավաքածուի հետ կապված այլ նյութեր։ Հավաքածուի մի մասը` ավելի քան 6 միլիոն թերթ հերբարիում, թվայնորեն հասանելի է թանգարանի պաշտոնական կայքում, որը հնարավորություն է տալիս այցելուներին գրել և ավելացնել տեղեկատվություն ցուցադրվող ցուցանմուշների վերաբերյալ։ Այս թվայնացված նմուշներից 500000-ը «տեսակներ» են (յուրաքանչյուր «տեսակ» նմուշ է, որը ծառայում է որպես տվյալ տեսակի գիտական նկարագրության օրինակ)։ Հավաքածուներն անընդհատ ավելացվում են (յուրաքանչյուր տարի ավելացվում է 10.000-ից 15.000 նմուշ)։ Թանգարանում կան նաև բույսերի սերմերի հավաքածուներ։

Գործնական տեղեկատվություն
-------------------------

Պատկերասրահը բաց է ամեն օր, բացի երեքշաբթի օրերից և մայիսի 1-ից։

Պատկերասրահ
-----------

* Պատկերասրահի տեսքը պարտեզի կողմից*Պատկերասրահի տեսքը պարտեզի կողմից*
* Պատկերասրահի տեսքը Բուֆոն փողոցի կողմից*Պատկերասրահի տեսքը Բուֆոն փողոցի կողմից*
* Ազգային հերբարիում (ցուցանմուշներ)*Ազգային հերբարիում (ցուցանմուշներ)*
* Հերբարիումի նմուշ (գաճաճ իրիս)*Հերբարիումի նմուշ (գաճաճ իրիս)*
* Սերմերի հավաքածուներՍերմերի հավաքածուներ
* Բուսաբանական պատկերասրահի կենդանի ժառանգության սածիլները*Բուսաբանական պատկերասրահի կենդանի ժառանգության սածիլները*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ministry of Culture* Fréquentation des Musées de France — Ministry of Culture.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բնական պատմության ազգային թանգարանների հավաքածուների տվյալների շտեմարան
* Հերբարիումներ  MNHN
**Խորենիա** (վրաց.՝ ხორენია) հայաբնակ գյուղ Ջավախքում, Վրաստանի Ախալքալաքի շրջանում, Ախալքալաք քաղաքից 7 կմ հարավ-արևելք, Փարվանա լճի աջ կողմում։ Ծովի մակարդակից 1, 780 և 1, 800 մետր բարձրության վրա։

### Պատմական ակնարկ

1595 թվականին ունեցել է 28 ընտանիք հայ-բնիկներ։ Այն անվանվել է Մեծ Խորենիա։ Սկզբնական բնիկներն են եղել Ղայտմազի որդիներ՝ Գրիգորը և Մովսեսը։ Գրիգորի որդիներ՝ Սարգիսը և Սահակը, եղբայրներ՝ Գուրասպը և Խաչատուրը, և մի քանիսը։ Իսկ փոքր Խորենիան ունեցել է ընդամենը երեք տուն։ Մեծ Խորենիան եղել է մուսուլմանների իշխանության տակ, և այդ օրերին գյուղապետն է եղել Յուսուփը։ 19-րդ դարի 2-րդ կեսերին գյուղը պատկանել է կալվածատեր Ղերխկյամովին Հայ-կաթոլիկե Ախալցխայից։ 1978 թ.-ին Խորենիայի հայերն իրենց գյուղում կառուցում են 2 հուշարձան, մեկը նվիրվում է տղամարդկանց, մյուսը կանանց, ովքեր զոհվել են թուրքական բարբարոսությունների ժամանակներում։ II համաշխարհային պատերազմին Խորենիան տվել է 119 զինվոր, որոնցից 46-ը չեն վերադարձել ընտանիքներ։

### Բնակչություն

Ներկայիս գյուղի բնակիչներն այն մարդկանց հետնորդներն են, ովքեր տեղափոխվել են այստեղ Կարսի շրջանի Կարինից և Արտահանից։ Խորենիա գյուղի ծխական դպրոցը հիմնադրվել է 1873 թ-ին ունեցել է 1 ուսուցիչ Հարություն Տեր-Վարդանյանցն է դասավանդել և 25 աշակերտ, որոնց թիվը չի փոփոխլել մինչև 1875 թ.-ը։ Խորենիաի հայերը գաղթել են Էրզրումի վիլայեթից, 1830 թ.-ին։

### Եկեղեցին

Յերման Սուրբ-Խաչ եկեղեցին այն հայտնի է որպես նաև Սուրբ Հովհաննես Կարապետ անվամբ, այն կառուցված է 10-11 րդ դարում Բյուզանդիացիների իշխանության ժամանակաշրջանում։ Հայերը որոնք վերաբնակվեն են Կարինից 1830-ական թվականներին վերակառուցում և վերանվանում են Սուրբ Հովհաննես Կարապետ։ Դեռևս 1850-ական թվականների արխիվային փաստաթղթերի այն հիշատակվում է Յերևման Սուրբ-Խաչ։ Հարավից այն միանում է մի փոքրիկ եղեղեցու, որը թվանշվում է նույն ժամանակաշրջանին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014»։ საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური։ ნოემბერი 2014։ Վերցված է 26 ივლისი 2016


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 89)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ախալքալաքի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն | ք. Ախալքալաք |  |
|  |
| Գյուղեր | Աբուլ • Ագանա • Ազավրեթ • Ազմանա • Ալաթուման • Ալաստան • Արագովա • Ափնիա • Բալխո • Բավրա • Բարալեթ • Բեժանո • Բուզավեթ • Բոզալ • Բուղաշեն • Բուռնաշեթ • Գոգաշեն • Գոման • Գումբուրդո • Դադեշ • Դավնիա • Դիլիսկա • Զակ • Էխթիլա • Էրինջա • Թախչա • Թոթխամ • Լոմատուրցխ • Խանդո • Խավեթ • Խոսպիա (Մարտունի) • Խորենիա • Խուլգումո • Կաջո • Կարծախ • Կարտիկամ • Կիրովական (Զրեսկ) • Կոթելիա • Կոկիա • Կորխ • Կուլիկամ • Հոկամ • Ղադոլար • Մաջադիա • Մարտունի • Մեծ Սամսար • Մերենիա • Մյասնիկյան • Մոդեգամ • Մուրջախեթ • Չամդուրա • Չունչխա • Պրտենա • Սիրկվա • Սուլդա • Վաչիան • Վարևան • Տրկնա • Տուրցխ • Փոքր Սամսար • Քարսեպ • Օլավերդ • Օրջա • Ֆիլիպովկա |
|  |
| Վրաստան **Վրաստանի Պորտալ** |

 |
**Փայլատակող աշխարհ** (ռուս.՝ Блиста́ющий мир), Ալեքսանդր Գրինի վեպը, որ գրվել է 1921-1923 թվականներին։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1924 թվականին Սանկտ Պետերբուրգյան «Կարմիր Նիվա» լրագրում։

Սյուժե
------

Վեպում պատմվում է Դրուդի՝ մի մարդու մասին, ով օժտված է թռչելու կարողությամբ։ Մի քաղաքում հայտնվում է հայտարարություն, որ կրկեսում լինելու է մեկ ներկայացում՝ «Մարդը 2 աստղով», ով կկատարի թռիչք առանց որևէ սարքավորման։ Երբ արտիստը չի վերցնում ներկայացման գումարը, դրանով հետաքրքրվում է գաղտնի ոստիկանությունը։ Քաղաքում հայտնվում են բազմատեսակ բամբասանքներ արտիսների անձնականի վերաբերյալ, և ներկայացման բոլոր տոմսերը գնվում են նույնիսկ եռակի գնով։ Կրկեսում հավաքվել էին քաղաքի հայտնի մարդիկ, որոնց մեջ էր նաև նախարար Ռունա Բեգուեմի քրոջ աղջիկը։

Ներկայացումից հետո տուն վերադառնալիս Դրուդի վրա հարձակում են գործում, որի ժամանակ հարձակվողներից մեկը զոհվում է։ Տարօրինակ իրադարձություններ են կատարվում «Հռոմ» հյուրանոցում. բանալիով փակված սենյակում հայտնվում է մի կենվոր, որ Դրուդն էր։ Նա ապրում էր հորինված անվամբ՝ մարդկանցից գաղտնի, որպեսզի չդառնա գիտական հետազոտությունների օբյեկտ։ Հյուրանոցի տերը իշխանությունների հրամանով քնաբեր է լցնում Դրուդի սուրճի մեջ, շտապօգնության մեքենան նրան տանում է բանտ։

Էկրանավորում
------------

* «Հիասքանչ աշխարհ» - 1984 թվականի էկրանավորում, որի ռեժիսորն է Բուլատա Մանսուրովան։

Գրականություն
-------------

* *Варламов А. Н.* Александр Грин. Биография. — М.: ЭКСМО, 2010. — 544 с. — (Лауреаты литературных премий). — ISBN 978-5-699-38651-2
* *Кобзев Н. А.* Роман Александра Грина (проблематика, герой, стиль). — Кишинёв, 1983.
* *Ковский В. Е.* Романтический мир Александра Грина. — М.: Наука, 1969. — 296 с.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7534140-2 |

 |
**Գարամբա ազգային պարկ** (ֆր.՝ Parc national de la Garamba), ազգային պարկ, որը գտնվում է Կոնգոյի Դեմոկրատական հանրապետության  հյուսիս-արևելքում։ Այն Աֆրիկայի ամենահին ազգային պարկերից մեկն է։ Զբաղեցնում է 4480 կմ² տարածք։

Առաջին հերթին ազգային պարկը հայտնի է նրանով, որ այստեղ բնակվում են սպիտակ ռնգեղջյուրի հազվագյուտ տեսակ՝ հյուսիսային սպիտակ ռնգեղջյուր։

Աշխարհագրություն
----------------

Հյուսիսում բնապահպանական տարածքում գերակշռում են խոնավ սավաննաները և բարձրախոտ մարգագետինները։ Դեպի հարավ շարժվելիս նրանք վերափոխվում են սակավատերևների, որն այնուհետև դառնում է ընդարձակ անտառ։ Պարկի հարավային կեսը առավելապես զբաղեցված է խոնավ աևադարձային անտառներով.

Պատմություն
-----------

Ազգային պարկը հիմնադրվել է 1938 թվականին։ 1960 թվականին այստեղ կար  մոտ 1000 հյուսիսային սպիտակ ռնգեղջյուր։ Սակայն 1980 թվականին, Կոնգոյի քսանամյա պատերազմից հետո, նրանց թվաքանակը կրճատվել է մինչ 12 տեսակի։

1980 թվականին տեղի ունեցավ Գարամբայի ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում գրանցվելու գործընթացը։ Չորս տարի անց ազգային պարկը ընդգրկվել է Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում, որոնք գտնվում են ոչնչացման վտանգի եզրին։ Դա ստիպել է Բնության պահպանության միջազգային միությանը, Վայրի բնության համաշխարհային հիմնադրամին և Ֆրանֆուրտյան կենդանաբանական հանրությանը գործարկել ծրագիր, որով հնարավոր էր վերականգնել այգու դաունան՝ համագործակցելով զաիրսկի կառավարության հետ։ Դրական արդյունքները հանգեցրել են այն բանին, որ 1992 թվականին Գարամբան ջնջվել է օբյեկտների ցանկից, որոնք գտնվում են ոչնչացման վտանգի տակ։

Սակայն 1996 թվականին պարկի տարածքը կրկին մտցվեց այդ ցուցակի մեջ, երբ զինվորականները կենդանիների սպանդ իրականացրին։ Սակայն այն արդյունավետ չէ հյուսիսային սպիտակ ռնգեղջյուրի համար, որը վերացման եզրին է։ 2005 թվականին հետազոտողները միայն 4 կենդանի ցուցակագրեցին։

Պատկերասրահ
-----------

* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Национальный парк Гарамба Archived 2013-12-07 at the Wayback Machine. на сайте Красной книги.
2. ↑  Национальный парк Гарамба на сайте Всемирного наследия.
3. ↑  Смит Льюис (17.06.2008)։ «Poachers kill last four Northern White Rhino»։ *The Times* (Лондон)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1138258628 · LCCN: sh2007006769 · VIAF: 315531032 · WorldCat VIAF: 315531032 |

 |
**Գորիսի երկրագիտական թանգարան**, Գորիսի տարածաշրջանը ներկայացնող երկրագիտական թանգարան, որ գտնվում է Սյունիքի մարզի Գորիս քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Գորիսի Երկրագիտական թանգարանը հիմնադրվել է 1948թ․։ Մարզի առաջին թանգարանն է։ Խորհրդային տարիներին տեղակայված է եղել քաղաքի Սբ․ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցում։ 1991թ․ Հայաստանի անկախացումից հետո և Ղարաբաղյան պատերազմի տարիներին թանգարանը հանվել և կոնսերվացվել է։ 2001թ․ վերաբացվել է Գորիսի Գուսան Աշոտի անվան մշակույթի կենտրոնի տարածքում և գործում է մինչ այսօր։

Հավաքածու
---------

Թանգարանում կենտրոնացված են տարածաշրջանի պատմությունն ու մշակույթն արտացոլող 5300 և ավելի միավոր ցուցանմուշ։ Ունի հնագիտական հարուստ հավաքածու։Հատկապես ուշագրավ են եզակի համարվող Հնգադեմ կուռքն (մ․թ․ա․ 2-րդ հազ․) ու Առյուծի արձանիկը (մ․թ․ա 8-7-րդ դդ․)։

* ՌիտոնՌիտոն
* ՌիտոնՌիտոն
* Ծիսական անոթԾիսական անոթ
* կավե կուժկավե կուժ
* 19-րդ դարի գորգ19-րդ դարի գորգ
* Գորիսի երգրագիտական թանգարանԳորիսի երգրագիտական թանգարան
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
**Հ. Հովնանյան ընտանեկան հիմնադրամը** բարեգործական կազմակերպություն է, որը հիմնադրվել է 1986 թվականին ամերիկահայ բարերարներ Հրայր և Աննա Հովնանյանների կողմից։ Հիմնադրամն աջակցում է բարեգործական նպատակներին, կրթական նախաձեռնություններին և համայնքի զարգացմանը՝ հիմնականում կենտրոնանալով Միացյալ Նահանգների և Հայաստանի հայ համայնքի վրա:

Հիմնադրամը ստեղծվել է 1986 թվականին՝ նպատակ ունենալով դրական ազդեցություն ունենալ տարբեր բարեգործական կազմակերպությունների վրա, կրթաթոշակներ տրամադրել ուսանողներին և նախաձեռնել իր գործառնական ծրագրերը։ 2006թ.-ին Հայաստանում բացվեց հիմնադրամի հայաստանյան մասնաճյուղը` իրականացնելու բարեգործական ծրագրեր և կրթական ծրագրեր, այդ թվում` կրթաթոշակներ և դրամաշնորհներ:

Վիլանովայի համալսարանի Հովնանյան կրթաթոշակը հիմնադրվել է 2010 թվականին՝ բարձրագույն կրթությանն աջակցելու նպատակով: 2017 թվականին ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի հետ համատեղ մեկնարկեց Ֆուլբրայթ-Հովնանյան կրթաթոշակային ծրագիրը՝ ֆինանսավորելով ԱՄՆ-ում STEM+E ուսումնասիրությունների մագիստրոսի կոչում փնտրող 23 ուսանողների ավարտական ​​կրթությունը: 2022 թվականին հիմնադրամը հայտարարեց 10 միլիոն դոլարի նվեր Վիլանովայի համալսարանին՝ աջակցելու ուսանողների և դասախոսների վրա հիմնված ակադեմիական նախաձեռնություններին:


1. ↑  «Վիլանովայի համալսարանում Հովնանյանի անվան կրթաթոշակառուների թիվը տարեցտարի ավելանում է»։ *armenpress.am* (հայերեն)։ Վերցված է 2024-02-11  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
2. ↑  «Հ.Հովնանյան ընտանեկան հիմնադրամը տրամադրում է դրամաշնորհներ»։ *www.tert.am* (հայերեն)։ Վերցված է 2024-02-11  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
3. ↑  «Hovnanian Foundation Grants 30 Scholarships This Year»։ *Hetq.am* (անգլերեն)։ 2013-07-01։ Վերցված է 2024-02-11
4. ↑  Armenia U. S. Mission (2016-05-20)։ «Ֆուլբրայթ-Հովնանյան նոր ծրագիրը»։ *Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանատունը* (հայերեն)։ Վերցված է 2024-02-11  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
5. ↑  «Villanova University Receives $10 Million Gift from The H. Hovnanian Family Foundation | Villanova University»։ *www1.villanova.edu*։ Վերցված է 2024-02-11
**Դ. Ն. Մամին-Սիբիրյակի գրական-հուշային թանգարան** (ռուս.՝ Литературно-мемориальный музей Д. Н. Мамина-Сибиряка), ռուս գրող Դմիտրի Նարկիսովիչ Մամին-Սիբիրյակի թանգարանը, որը բացվել է 1979 թվականին գրողի հոր՝ Նարկիս Մատվեևիչ Մամինի տանը, Սվերդլովսկի մարզի Վիսիմ ավանում՝ Նիժնի Տագիլ շրջակայքում։ Գտնվում է Մամին-Սիբիրյակի փողոցի թիվ 9 տանը։ Թանգարանը համարվում է «Գորնոզավոդսկի Ուրալ» միացյալ արգելոց-թանգարանի մաս։

Պատմություն
-----------

Թանգարանը բացվել է Դմիտրի Նարկիսովիչ Մամին-Սիբիրյակի հոր՝ Նարկիս Մատվեևիչ Մամինի տանը՝ Վիսիմ ավանում, 1979 թվականին։ Գրողը ծնվել և իր մանկությունն ու պատանեկությունն անց է կացրել այդ տանը (1852-1868 թվականներ)։ Գրողի դստեր՝ Ելենա Դմիտրիևնա Մամինայի կտակի համաձայն 1946 թվականին, տանը, որտեղ ապրել է Դ. Ն. Մամին-Սիբիրյակը, բացվել է նրա անվան գրական-հուշային թանգարան, իսկ 1959 թվականին, գրողի հայրենի տանը բացվել է հիշատակի սենյակ։ 1979 թվականին հուշահամալիր սենյակը վերածվել է Դ. Ն. Մամին-Սիբիրյակի տուն-թանգարանի՝ ի պատիվ ռուս մեծ գրողի։ 2002 թվականին վիսիմյան տուն-թանգարանի մեծամասշտաբ վերակառուցումից հետո բացվել է նոր ցուցադրություն։

Ցուցադրություն
--------------

Թանգարանը ներառում է գրող Ն. Մ. Մամինի հոր խոհանոցը, ննջասենյակը և աշխատասենյակը։ Ինտերիերը վերստեղծվել է ըստ գրողի և նրա ընտանիքի հիշողությունների։ Հուշատան սենյակներում կախված են գրողի ծնողների՝ Աննա Սեմյոնովնայի և Նարկիս Միխայլովիչ Մամինի դիմանկարները, ինչպես նաև նրա եղբոր և ընկերների։ Հավաքածուն ներառում է գրողի բազմաթիվ նամակներ։ Թանգարանի գրական բաժնում ներկայացված են Դմիտրի Մամին-Սիբիրյակի ամենահայտնի ստեղծագործությունները։

Թանգարանում ներկայացված է նաև Վիսիմո-Շայտանսկի գործարանային ավանի կենցաղին ու պատմությանը նվիրված ցուցադրություն, որի հետ կապված է գրողի կյանքն ու աշխատանքը։ Ցուցադրությունում պահվում են գյուղի բնակիչների բնօրինակ առարկաները, հին գործիքները, XIX դարի հագուստ, ուրալցի արվեստագետների նկարներ և քանդակներ։ Տրամանկարում վերարտադրված է Վիսիմո-Շայտանսկի գործարանն ավանի հետ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Знаменитые люди

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սվերդլովսկի մարզ
* Поселок Висим
**Սլովակյան Կարստ** (սլովակ.՝ Slovenský kras), լեռնազանգված արևելյան Սլովակիայում և մասամբ Հունգարիայում։ 1973 թվականից ի վեր պահպանվել է որպես ռելիեֆի յուրօրինակ ձև, 2002 թվականի մարտի 1-ից հայտարարվել է ազգային պարկ։ Բացի այդ, պարկի տարածքը կենսոլորտային արգելոց է հանդիսանում, իսկ Սլովակյան Կարստի քարանձավները ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի հուշարձան են։

Զանգվածը բաղկացած կրաքարից և դոլոմիտից, իրենից ներկայացնում է հսկայական սարավանդեր և կարստային հարթավայրեր։ Ծածկված է կաղնու և բոխու անտառներով։ Ամենաբարձր կետը ծովի մակարդակից 947 մ է։ Զանգվածը ինտենսիվ կարստային է, ձևավորվել են կարստային ձագարներ, խորխորատներ, քարանձավներ, կարստային հարթավայրեր, լճեր, դաշտեր, իրենից ներկայացնում է կարստային ռելիեֆի օրինակ։ Արդյունքում «կարստ» բառը դարձել է ընդհանրական բառ և գիտական գրականության մեջ հաստատվել է որպես տարածքներին բնորոշ, լուծելի ապարներից բաղկացած կոնկրետ երևույթներ և ձևեր։

Արգելոցում աճում են մի շարք հազվագյուտ բույսեր-էնդեմիկներ. կարմրածաղիկ եվրոպական (Erythronium dens-Canis), օնոսմա աշտարակային (Onosma tornensis), սեսլերիա Գեյֆլերի (*Sesleria heufleriana*), մեխակ փետրավոր (*Dianthus lumnitzerii*), բնակվում են որոշ տեսակների հազվագյուտ կենդանիներ. գերեզմանարծիվ (*Aquila heliaca*), օձակեր արծիվ (*Circaetus gallicus*), տափաստանային հողմավոր բազե (*Falco naumanni*):

Կրասնա Գորկա դղյակ

Տեսարժան վայրեր
---------------

* Կրասնա Հորկա, Բետլիար դղյակներ
* Բազմաթիվ քարանձավներ. Դոմիցա, Գոմբասեկի, Օխտինյան, Յասովյան և այլ քարանձավներ
* Խորխորատներ. Սատանայի (-186 մ), Բրազդայի (-181 м), Փոքր Ժելեզնա (-142 մ), Դիվյաչյա (-122 մ) և այլն
* Ժայռեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  БРЭ/Западные Карпаты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արգելոցի էջ Archived 2010-12-18 at the Wayback Machine.

Տես նաև
-------

* Կարստ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4338760-3 · NKC: ge200635 · VIAF: 233856905 · WorldCat VIAF: 233856905 |

 |
**Ահմեթ Շաքիրի** (բաշկիրերեն՝ Әхмәт Шакири; 1920, Բիշկուրաևո, Տույմազինսկի շրջան - 1941) — սովետական բաշկիր բանաստեղծ, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ահմեթ Շաքիրին ծնվել է 1920 թվականին Ուֆայի նահանգի Բելեբեևսկի վարչաշրջանի Բիշկուրաևո գյուղում (այժմ՝ Բաշկորտոստանի Տույմազինսկի շրջան)՝ մոլլայի ընտանիքում։ Նա ավարտել է յոթնամյա դպրոցը, որտեղ սկսել էր սովորել 1930 թվականից։ 1937-1939 թվականներին սովորել է Բաշկորտոստանի Ուֆա քաղաքում՝ Բ. Նուրմանովի անվան մանկավարժական բանֆակում։ 1939 թվականին ընդունվել է պետական համալսարան, բայց նույն թվականի հոկտեմբերին զորակոչվել է բանակ։ Նա ծառայել է որպես քաղղեկի օգնական։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ գնացել է ռազմաճակատ։ Նա մահացել է 1941 թվականին։

Ահմեթ Շաքիրին սկսել է բանաստեղծություններ գրել դպրոցական տարիներին։ 1935 թվականին իր բանաստեղծություններն ու հոդվածները տպագրել է «Йәш төҙөүсе» («Երիտասարդ շինարար») թերթում։ Բաշկիրի մանկավարժական բանֆակում ուսանելու տարիներին «Тәүге йыр» («Առաջին երգ»), «Икенсе йыр» («Երկրորդ երգ») ալմանախներում, հանրապետական թերթերում և ամսագրերում տպագրել է իր լիրիկական բանաստեղծությունները։ 1939 թվականին գրել է «Ҡара күҙлек аҫтындағы сер» («Գաղտնիքը սև ակնոցի տակ») պոեմը, որի հիմնական թեման ֆաշիզմի և պատերազմի հանդեպ ատելությունն էր։ Նրա բանաստեղծություններն ընդգրկվել են «Бәхетле ғүмер» ժողովածուում (1940; «Երջանիկ կյանք»՝ Գ. Իբրահիմովի հետ համատեղ)։ Ահմեթ Շաքիրին Միխայիլ Լերմոնտովի և Տարաս Շևչենկոյի մի շարք ստեղծագործություններ թարգմանել է բաշկիրերեն։

Գրքեր
-----

* Бәхетле ғүмер [Երջանիկ կյանք]։ Шиғырҙар. — Өфө: Башгосиздат, 1940 (Գ. Իբրահիմովի հետ համատեղ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Шакири Ахмет // Башкирская энциклопедия / гл.ред. М.А.Ильгамов. — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2019. — ISBN 978-5-88185-306-8.
2. 1 2  Р. Х. Тимерғәлина, 1968
3. 1 2 3  Писатели земли башкирской: справочник / сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — С. 452.

Գրականություն
-------------

* *Сафуанов С. Ғ.* Йыр сафта ҡала. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1960. — 184 бит. — 123—135 биттәр.
* *Тимерғәлина Р. Х.* Әхмәт Шакири (1920—1941) (ba) // *Башҡортостан яҙыусылары (библиографик белешмә)*. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1968. — С. 457.
**Պիպերազին (հեքսահիդրոպիրազին, դիէթիլենդիամին**), C4H10N2 բանաձևով օրգանական նյութ է, որը պատկանում է ալիֆատիկ ցիկլային ամիններին։

Հատկություններ
--------------

Պիպերազինը անգույն, պինդ, հիգրոսկոպիկ բյուրեղ է՝ բնորոշ ամինային հոտով։ Լավ լուծվում է ջրի և գլիցերինի մեջ, ավելի վատ՝ էթանոլի մեջ։

Ջրի հետ այն հեշտությամբ ձևավորում է հեքսահիդրատ՝ 44 °C հալման ջերմաստիճանով։ Ջրային լուծույթներն ունեն հիմնական հատկություններ՝ pKa1 = 9,83, pKa2 = 5,56:

Պիպերազինն ունի երկրորդային ալիֆատիկ ամինների բոլոր հատկությունները. այն մտնում է ալկիլացման, նիտրոզացման և քլորացման ռեակցիաների մեջ՝ NH կապի միջոցով՝ ազոտի երկու ատոմներում։ Ջրային լուծույթները փոխազդում են թթուների հետ՝ առաջացնելով պիպերազինի աղեր։

Պիպերազինի ջրազրկումից ստացվում է պիրազին։

Ստացում
-------

Պիպերազինի սինթեզն իրականացվում է էթիլենդիամինի և պոլիէթիլենպոլիամինների ցիկլացման ռեակցիայի միջոցով 175-200 oC ջերմաստիճանում՝ կատալիզատորների առկայությամբ (մետաղական նիկել, կոբալտ, պղինձ, պլատին); մոնո-, երկ- և տրիէթանոլամինի կամ դրանց խառնուրդների ջրազրկում ալկիլենդիամինի հետ՝ ցինկի քլորիդի, ֆոսֆորական թթվի, ալյումինի օքսիդի կամ նիկելի առկայության դեպքում, ալյումինի օքսիդի վրա, 150-300oC ջերմաստիճանում, 10-25 ՄՊա ամոնիակի հետ ջրածնի խառնուրդի ճնշման դեպքում, օրինակ․

300x300փքս

Բացի այդ, պիպերազինը ամոնիակից և 1,2-դիքլորէթանից էթիլենդիամինի սինթեզի կողմնակի արտադրանք է։

Կիրառում
--------

Արդյունաբերության մեջ պիպերազինը օգտագործվում է որպես կոռոզիայի արգելակիչ, քլորոպրենի պոլիմերացման արագացուցիչ, ինչպես նաև որպես համապոլիմեր բարձր հալեցման պոլիամիդների արտադրության համար։

Պիպերազինը և նրա աղերը օգտագործվում են բժշկության և անասնաբուժության մեջ՝ որպես հակահելմինթային միջոց։

Պիպերազինային ցիկլը հանդիսանում է կառուցվածքային հատված է մի շարք դեղերի համար․ ցավազրկողներ, սպազմոլիտիկներ, հոգեմետ նյութեր (ֆրենոլոն, տրիֆտազին) և որոշ հակաուռուցքային դեղամիջոցներ (դիպին, պրոսպիդին, սպիրազիդին)։

Գրականություն
-------------

* *Нейланд О.Я.* Органическая химия. — М.: Высшая школа, 1990. — 751 с. — 35 000 экз. — ISBN 5-06-001471-1

1. ↑  piperazine
2. ↑  *Bradley J. Williams A. J. Andrew S.I.D. Lang* Jean-Claude Bradley Open Melting Point Dataset // *Figshare* — 2014. — doi:10.6084/M9.FIGSHARE.1031637.V2
**ՀՀ ԳԱԱ տեղեկագիր։ Ֆիզիկա**, հրատարակվում է ռուսերեն՝ հայերեն համառոտագրություններով «Известия НАН Армении. Физика» անվանումով ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչության կողմից 1966 թ․-ից և անգլերեն՝ «Journal of Contemporary Physics (Armenian Academy of Sciences)» անվանումով **Allerton Press**, Springer հրատարակչությունների կողմից 1984 թ․-ից։

Ամսագրի ISSN նույնականացման համարներն են՝ ISSN 0002-3035 տպագիր ռուսերեն, ISSN 1068-3372 տպագիր անգլերեն և ISSN 1934-9378 էլեկտրոնային անգլերեն հրատարակությունների համար։

* Գլխավոր խմբագիր՝ Վլադիմիր Հարությունյան,
* Գլխավոր խմբագրի տեղակալ՝ Էդվարդ Շառոյան,
* Պատասխանատու քարտուղար՝ Նաթելլա Աղամալյան։
* Խմբագրական կազմ՝ Արամ Պապոյան, Արսեն Հախումյան, Դավիթ Սարգսյան,  
Արմեն Մելիքյան, Էդուարդ Ղազարյան, Ալբերտ Սիրունյան։

Ամսագրում ներառված են ժամանակակից ֆիզիկայի բոլոր ոլորտները։ Այն մեծ ներդրում ունի հիմնարար և կիրառական գիտությունների այնպիսի բաժիններում, ինչպիսիք են գերբարձր էներգիաներով տարրական մասնիկների միջև փոխազդեցություն, տարրական մասնիկների ֆիզիկա, լիցքավորված մասնիկների փոխազդեցությունը նյութի հետ, հոծ միջավայրերի ֆիզիկա, տարածական քվանտացման երևույթներ, ռադիոֆիզիկա և էլեկտրոնիկա, օպտիկա և քվանտային էլեկտրոնիկա, նանոֆիզիկա, ազդակների ֆիզիկա և գերհաղորդականություն։

Դասակարգվում և համառոտագրվում է․ Science Citation Index Expanded (SciSearch), Journal Citation Reports/Science Edition, SCOPUS, INSPEC, Chemical Abstracts Service (CAS), Google Scholar, Academic OneFile, Expanded Academic, OCLC, SCImago, Summon by Serial Solutions․

Ընդգրկված է Հայաստանի Հանրապետության բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած գիտությունների դոկտորական և գիտությունների թեկնածուական ատենախոսությունների հիմնական արդյունքների և դրույթների հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակությունների ցուցակում։

Պատկերասրահ
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| Известия НАН Армении. Физика | Journal of Contemporary Physics(Armenian Academy of Sciences) |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տեղեկագրի պաշտոնական կայքը՝ jcp.sci.am։
2. ↑  **Allerton Press** հրատարակչության կայքը՝ www.AllertonPress.com։
3. ↑  Springer հրատարակչության կայքը՝ www.Springer.com։
4. ↑  Գիտական տեղեկատվական վերլուծության և մոնիթորինգի կենտրոն, Հայաստանում հրատարակվող գիտական պարբերականների ցանկ Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.։
5. ↑  «Известия НАН Армении. Физика»։ *physics.asj-oa.am*։ Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 3 (չաշխատող հղում)
6. ↑  «Journal of Contemporary Physics (Armenian Academy of Sciences)»։ *www.springer.com*։ Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 3
**«Սիրելիս»** (հինդի՝ Kurbaan, բառացի՝ Զոհ), ռեժիսոր Դիպակ Բահրիի հնդկական մելոդրաման հինդի լեզվով։ Վարձույթի է հանվել 1991 թվականի մայիսի 31-ին։ Դերասանուհի Այեշա Ջուլկայի դեբյուտային աշխատանքն է։ Ֆիլմը չափավոր հաջողություններ ունեցավ վարձույթում։

Սյուժե
------

Մաան Սինգհը (Բհարատ Կապուր) և Պրիտհվի Սինգհը (Սունիլ Դատ) դատարանում վիճարկում են հողատարածք ունենալու իրավունքը։ Պրիտհվին հաղթում է դատական գործընթացը, իսկ Մաանը վարձում է հանցագործ Պաննա Սինգհին՝ հանձնարարելով սպանել Պրիտհվիին և նրա ընտանիքի բոլոր անդամներին։ Պաննային հաջողվում է լեզու գտնել ընտանիքի համարյա բոլոր անդամների հետ, բայց Պրիտհվին ողջ է մնում և երդվում վրեժ լուծել իր թշնամուց։ Նա նույն կերպ է վարվում՝ հարձակվելով վերջինիս ընտանիքի վրա։ Նրա կազմակերպած մարտից հետո նրա լավ ընկեր Սուրաջ Սիգհը (Կաբիր Բեդի) և Մաան Սինգհի եղբայրը որոշում են դատի տալ նրան, ինչը ոչնչացնում է նրանց ընկերությունը։ Պրիտհվին փախչում է պահակներից և բռնում է Պաննա Սինգհի խմբին, որից հետո նրանց և իր ընտանիքի ողջ մնացած անդամների՝ Չանդա դստեր, Կաակի աղախնի և Խիմմաթ որդու հետ թաքնվում է անտառում։

Տարիներ անց Սուրաջ Սինգհի որդի Ակաշը (Սալման Խան) հանդիպում է Չանդային (Այիշա Ջուլկա) և սիրահարվում նրան։ Նրանք դեռ չգիտեն, որ իրենց հայրերը ոխերիմ թշնամիներ են, և ինչ դժվարություններ են սպասվում իրենց։

Դերերում
--------

* Սալման Խան - *Ակաշ Սինգհ*
* Այեշա Ջուլկա - *Չանդա Սինգհ*
* Գուլշան Գրովեր - *Հիմմատ Սինգհ*
* Կաբիր Բեդի - *տեսուչ Սուրաջ, Ակաշի հայրը*
* Սունիլ Դատտ - *Պրիտհվի Սինգհ, Չանդայի հայրը*
* Ռոխինի Խատտանգադի - *Կաակի, Հիմմատի մայրը*
* Բխառար Կապուր - *Մաան Սինգհ*
* Գոգա Կալպուր - *հանցագործ Պաննա Սինգհ*
* Կունիկա - *Գայատրի Սինգհ, Պրիտհվի Սինգհի կինը*
* Սուդհա Չանդրան - *Պրիտհվի Սինգհի քույրը*
* Ռաջեշ Պուրի - *տեսուչ Չատուրվեդի*
* Քամալ Դիպ - *ժյուրի*
* Ռամեշ Գոել - *Մաանի և Պաննայի միջնորդը*
* Սուբբիրաջ - *փաստաբան Գուպտաջի*
* Ռաջիտ - *երգիչ*

Սաունդթրեք
----------

Բոլոր երգերի տեքստերի հեղինակն է Սամիրը, բոլոր երգերի հեղինակն է՝ Անանդ-Միլինդ կոմպոզիտորների դուետը։

| # | Անվանում | Կատարողներ | Տևողություն |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | «Aao Main Padhadoon Tumhain»   | Աբհիջիտ, Սարիկա Կապուր | 08:24 |
| 2. | «Baitha Neeli Jheel Kinare»   | Սուրեշ Վարդկար, Անուրաջա Պաուդվալ | 07:27 |
| 3. | «Deewanon Se Poochho»   | Սուքխվինդեր Սինգհ | 05:26 |
| 4. | «Main Tujhpe Kurbaan»   | Մոհամմադ Ազիզ | 06:21 |
| 5. | «Yeh Dharti Chand Sitare»   | Ուդիտ Նարայան, Անուրադհա Պաուդվալ | 10:58 |
| 6. | «Zuba Zuba»   | Սապնա Մուկերջի | 03:34 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  *Mohit Gandhi* Salman Khan. — Prabhat Prakashan. — P. 3.
3. ↑  *Renu Saran* Encyclopedia of Bollywood–Film Actresses. — Diamond, 2010. — P. 20. — ISBN 978-8128829000
**Մարսելախանգարում**, **դիսպեպսիա** (հուն, δύσπεπτος-դժվարամարսելիություն), ստամոքսա-աղիքային համակարգի ֆունկցիոնալ խանգարումներ։ Պատճառը սննդի քանակի և որակի նկատմամբ օրգանիզմի պահանջների և այդ սննդանյութը մարսողական օրգանների բնականոն քանակությամբ ֆերմենաներով մարսելու հնարավորության անհամապատասխանությունն է։ Առավել հաճախ հանդիպում է մինչև 8-9 ամսական երեխաների մոտ։

### Անվանում

«Մարսելախանգարում» տերմինն առաջարկել է վիեննացի մանկաբույժ Հ․ Վիդերհոֆերը, XIX դարի վերջում։ Ներքին հիվանդությունների կլինիկայում մարսելախանգարումը նույնացվում է մի շարք հիվանդությունների ընթացքում առաջացած ստամոքսաաղիքային տարբեր խանգարումների հետ։

Մարսելախանգարումը մանկաբուժության մեջ
-------------------------------------

Մանկաբուժության մեջ տարբերում են մարսելախանգարման կլինիկական հետևյալ ձևերը՝ հասարակ, թունավոր և հարաղիքային (պարէնտերալ)։ Առաջին երկուսն առաջանում են կրծքի երեխայի կերակրման կանոնների խախտման, իսկ հարաղիքայինը՝ սուր հիվանդությունների (թոքաբորբ, բրոնխիտ, միջին ականջի բորբոքում և այլն) հետևանքով։ Նշված բոլոր դեպքերում երեխան դառնում է անհանգիստ, որովայնը փքվում է, ախորժակը վատանում, առաջանում են փսխումներ, կղանքը դառնում է հաճախակի (օրական մինչև 10 անգամ)։ Օրգանիզմի ջրազրկման հետևանքով երեխայի քաշը խիստ պակասում է։ Թունավոր մարսելախանգարման ընթացքը առավել ծանր է, ի հայտ են գալիս սիրտ-անոթային և նյարդային համակարգերի, նյութափոխանակության և ծայրամասային արյան շրջանառության խանգարումներ։ Թունավորման հարաճուն ընթացքի դեպքում կարող են զարգանալ կոլապս և կոմա։

Բուժում
-------

Հասարակ մարսելախանգարման՝ սննդի ռեժիմի կարգավորում, դյուրամարս դիետա, ստամոքսի շարժողությունն ու հյութազատությունը կարգավորող միջոցներ (աղաթթու՝ պեպսինի հետ, պանկրեատին), В, С խմբի վիտամիններ։

Թունավոր մարսելախանգարում՝ ստացիոնար պայմաններում, սիրտ-անոթային համակարգի գործունեությունը լավացնող միջոցներ (սրտային գլիկոզիդներ, կոկարբօքսիլազ), արյանը փոխարինող հեղուկներ։

Հարաղիքային մարսելախանգարման դեպքում՝ հիմնական հիվանդության բուժում։ (տես Մարսողական համակարգ), (տես Մարսողություն)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 340)։*  |