**Երկրորդ անգլո-աֆղանական պատերազմ,** Անգլիայի կողմից մղված գաղութային պատերազմ Աֆղանստանը ենթարկեցնելու նպատակով։ Համառ պայքարի արդյունքում բրիտանացիները ստանալով Քաբուլի իշխանությունների հավատարմությունը դուրս բերեցին իրենց զորքերը երկրից։

Ինչպես և Առաջին անգլո-աֆղանական պատերազմի ժամանակ անգլիացիները ներխուժեցին Աֆղանստան, դժգոհելով վերջիններիս ռուսամետ քաղաքականությունից։ 1878 — 1881 թթ. անգլո-հնդկական զորքերը գեներալ-մայոր Ռոբերտս Ֆրեդերիկի հրամանատարությամբ ջախջախում են աֆղաններին մի շարք բնակավայրերում, գրավում են՝ Ջալալաբադը, Ղանդահարը և Քաբուլը։ Ամիրա Շիր-Ալին պարտություն կրելով, իշխանությունը թողնում է որդուն՝ Յաղուբ-խանին և հեռանում Ռուսական տիրույթներ։

1879 թ. մայիսի 26-ին նորանշանակ ամիրա՝ Յաղուբ-խանը բրիտանիացիների հետ կնքում է Գանդամակի պայմանագիրը՝ որով Բրիտանիային է հանձնում մի շարք տարածքներ, և Քաբուլ է թողնում բրիտանացի գեներալ-նահանգապետ՝ Լուի Կավանյարիին։ Նույն թվականի սեպտեմբերի 3-ին Կավանյարին իր ուղեկիցների հետ սպանվում է՝ ինչը հանգեցնում է նոր ռազմական գործողությունների։ Յաղուբ-խանը հրաժարական է տալիս և անգլիացիների պաշտպանության ներքո տեղափոխվում է Հնդկաստան։ Բրիտանական զորքերը իրենց վերահսկողության տակ են վերցնում Քաբուլը և Ղանդահարը, իսկ Քաբուլի բրիտանական կայազորին սպառնացող աֆղանական ապստամբությունը չեզոքացվում է Ռոբերտս Ֆրեդերիկի կողմից։

1879 թ. վերջին երկրում սկսվում է նոր ժողովրդական ապստամբություն, որին մասնակցում է շուրջ 100 հազ. մարդ։ 1880 թվականին Հերաթից Ղանդահար շարժվող Մուհամմեդ Այուբ-խանի ուժերը Մայվանդի ճակատամարտում ջախջախում են անգլիացիներին, սակայն Ղանդահարի պատերի մոտ աֆղանները պարտվում են Քաբուլից ժամանած գեներալ Ռոբերտսի ուժերին, և նահանջում են Հերաթ։ 1881 թվականին Այուբ-խանը դարձյալ ուղևորվում է Ղանդահար, սակայն դարձյալ պարտություն կրելով փախչում է Պարսկաստան։

Այդ ժամանակ 1870 թվականին ռուս գեներալ Աբրամովի մոտ Սամարղանդ փախած՝ Աբդուր-Ռահմանը հետևելով հայրենիքում ծավալված իրադարձություններին, որոշում է նոր պայքար մղել գահի համար։ 1880 թվականին հաստատվում է Աֆղանական Թուրքեստանում և հավաքում է մի շարք համախոհներ։

Բրիտանական հրամանատարության խորհրդով Աբդուր-Ռահմանի հետ բանակցության է մեկնում Լեպել Գրիֆֆինը։ Բանակցության ընթացքում Աբդուր-Ռահմանը հասնում է բրիտանացիների կողմից իրեն Աֆղանստանի ամիրա հռչաակելուն։ 1880 թ. հուլիսի 22-ին Աբդուր-Ռահմանը նշանակվում է ամիրա, իսկ բրիտանացիները Աֆղանստանում նոր ղեկավարություն նշանակելուց հետո հեռանում են։

Տես նաև
-------

* Անգլո-աֆղանական պատերազմներ

Գրականություն
-------------

* Barthorp, Michael. 2002. *Afghan Wars and the North-West Frontier 1839–1947*. Cassell. London. ISBN 0-304-36294-8
* Gathorne-Hardy, Gathorne (1878). *The Afghan War*. Publications of the National Union. Westminster: National Union of Conservative and Constitutional Associations.
* Walker, Phillip Francis. *Afghanistan: A Short Account of Afghanistan, Its History, and Our Dealings with It*. London: Griffith and Farran (1881).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Barfield, Thomas (2010). *Afghanistan: A Cultural and Political History*. Princeton University Press. էջ 145. ISBN 978-0-691-14568-6. Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 22-ին.
2. ↑  Posturee, Bad (2002). *Understanding Holocausts: How, Why and When They Occur*. iUniverse. էջ 84. ISBN 978-0-595-23838-5. Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 22-ին.
3. ↑  Barthorp, Michael (2002) [1982]. *Afghan Wars and the North-West Frontier 1839–1947*. London: Cassell. էջեր 66–67. ISBN 0-304-36294-8.
4. ↑  Wilkinson-Latham, Robert (1998) [1977]. *North-West Frontier 1837–1947*. London: Osprey Publishing. էջ 15. ISBN 0-85045-275-9.
5. ↑  Wilkinson-Latham, Robert (1998) [1977]. *North-West Frontier 1837–1947*. London: Osprey Publishing. էջեր 16–17. ISBN 0-85045-275-9.
6. ↑  Barthorp, Michael (2002) [1982]. *Afghan Wars and the North-West Frontier 1839–1947*. London: Cassell. էջեր 85–90. ISBN 0-304-36294-8.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Երկրորդ անգլո-աֆղանական պատերազմ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Սիտինի ռազմական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ph697627 |

 |