recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Երևանի քաղաքային ժամացույցը
**Երևանի քաղաքային ժամացույց**, 1891 թվականին Երևանում տեղադրված քաղաքային ժամացույց։

Պատմություն
-----------

1891 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Երևանի քաղաքայի դուման որոշում է կայացրել քաղաքի համար աշտարակային ժամացույց ձեռք բերել։ Դուման այդ հարցով դիմել է Պետերբուրգի հայտնի ժամագործ Ֆ. Վինտերին։ Վերջինս նամակով ներկայացրել է ժամացույցների տարբեր տեսակներ և տեղեկացրել տեղափոխության դեպքում վտանգի մասին։ Ավելի շուտ՝ 1891 թվականի ապրիլի 5-ին դուման դիմել էր ժամագործ Հ. Գենեին, որը համաձայնվել էր 875 ռուբլի առժողությամբ ժամացույց ուղարկել Երևան և տեղադրել։ Ժամացույցի համար Երևանի նահանգապետն առաջարկել է քաղաքապետ Լևոն Տիգրանյանին կազմակերպել և գումար հավաքել Երևանի բնակիչներից։ Ժամացույցը գնվել է և տեղադրվել քաղաքային ոստիկանության շենքի աշտարակի վրա (գտնվում է ներկայիս Հանրապետության հրապարակի տարածքում)։

Նկարագրություն
--------------

Ժամացույցի սլաքների երկարությունը կազմել է 40-45 սանտիմետր, իսկ տրամագիծը՝ 122 սանտիմետր։ Ժամացույցի տեղադրման գործընթացի ժամանակ թվատախտակի ապակին կոտրվել է և սլաքները մնացել են բաց։ Այն ժամանակ քաղաքում շատ ագռավներ կային, որոնք նստում էին ժամացույցի սլաքներին՝ խախտելով ճիշտ ժամը, ինչը թյուրիմացությունների առիթ էր հանդիսանում։ Այդ պատճառով քաղաքի իշխանությունները ստիպված են եղել պահակ կարգել, որը, օդում կրակելով, ցրում էր սլաքներին նստել պատրաստվող թռչուններին։ Ոստիկանության շենքի քանդվելուց հետ ժամացույցը տեղափոխել են քաղաքի թանգարան։

Տես նաև
-------

* Հայաստանի գլխավոր ժամացույց

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Պսակ» թերթ
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ջոն Լուկաս (այլ կիրառումներ)

**Ջոն Հարդինգ Լուկաս II** (անգլ.՝ John Harding Lucas II, հոկտեմբերի 31, 1953(1953-10-31), Դարեմ, Հյուսիսային Կարոլինա, ԱՄՆ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ և մարզիչ։

Խաղացողի կարիերա
----------------

Խաղացել է խաղարկողի դիրքում։ Սովորել է Քոլեջ Պարկի Մերիլենդի համալսարանում։ 1976 թվականի NBA դրաֆթի ժամանակ ընտրվել է «Հյուստոն Ռոքեթս» ակումբի կողմից՝ առաջին համարի ներքո։ Հետագայում հանդես է եկել «Գոլդեն Սթեյթ Ուորիորս», «Վաշինգտոն Բուլեթս», «Սան Անտոնիո Սփըրս», «Միլոուքի Բաքս» և «Սիեթլ Սուպերսոնիքս» ակումբների կազմում։ NBA-ում, ընդհանուր առմամբ, անցկացրել է 14 մրցաշրջան։ Ընդգրկվել է NBA սկսնակների առաջին հավաքականի մեջ (1977)։ Երկու տարի շարունակ ընդգրկվել է NCAA առաջին համաամերիկյան հավաքականի մեջ (1975-1976): NBA կարիերայի ընթացքում, ընդհանուր առմամբ, խաղացել է 928 խաղ, որոնցում հավաքել է 9951 միավոր (10,7 մ/խ), կատարել 2151 անդրադարձ, 6454 փոխանցում, 1273 խլում և 73 բլոկշոտ։

Կարիերան ԱՄՆ-ի հավաքականում
---------------------------

1974 թվականին Լուկասը ԱՄՆ-ի հավաքականում Պուերտո Ռիկոյում անցկացվող Բասկետբոլի աշխարհի առաջնությունում գրավել է բրոնզե մեդալներ։ 1975 թվականին ԱՄՆ-ի հավաքականում Մեխիկոյում անցկացվող Պանամերիկյան խաղերում դարձել է չեմպիոն։

Մարզչի կարիերա
--------------

Կարիերայի ավարտից հետո մարզել է «Մայամի Թրոպիքս» (USBL) (1992, 1993), «Սան Անտոնիո Սփըրս» (1992-1993, 1993-1994), «Ֆիլադելֆիա-76» (1994-1996), «Կլիվլենդ Կավալիերս» (2001—2003) և Նիգերիայի հավաքականը (2009)։ Բացի դրանից նա գլխավոր մարզչի օգնականի պաշտոնն է զբաղեցրել «Դենվեր Նագեթս» (1998-2001) և «Լոս Անջելես Կլիպերս» (2009-2010) ակումբներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վիճակագրությունը Basketball-Reference.com կայքում Archived 2012-06-03 at the Wayback Machine.(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վիճակագրությունը NBA.com կայքում(անգլ.)
* Մարզչի կարիերան Basketball-Reference.com կայքում Archived 2015-12-05 at the Wayback Machine.(անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ATP · Basketball-Reference.com (խաղացող) · Basketball-Reference.com (մարզիչ) · Eurobasket.com (մարզիչ) · RealGM · Sports-Reference.com (քոլեջ) · ՖԻԲԱ |

 |
**Ալվիսի խոսքը** (իսլ.՝ Alvíssmál), սկանդինավյան «Ավագ Էդդա» էպոսի առասպելներից մեկը, որն ամբողջությամբ պահպանվել է միայն *«Codex Regius 2365»* ձեռագրերում և հաջորդում է անմիջապես «Երգ Թրիմրի մասին» առասպելին։ «Ալվիսի խոսքը» երգի ստեղծման ժամանակագրությունը կարելի է թվագրել մինչև 11-րդ դարը։

Նկարագրություն
--------------

Թզուկներից ամենաիմաստունը համարվող Ալվիս անունով մեկն ընդերքում գտնվող իր ապարանքից գալիս է քաջազուն աստված Թորի տուն և հզոր աստծու բացակայությամբ, հավանաբար նրա կնոջ՝ Սիֆի համաձայնությամբ, պատրաստվում է նշանվել նրանց դստեր հետ։ Հանկարծ արևելյան արշավից վերադառնում է Թորը և իր տան շեմին տեսնում է թզուկին, որը, նախօրոք խոստացված պայմանի համաձայն, իրեն հայտնում է նրա լուսապայծառ աղջկա հետ նշանադրվելու և իր հետ որպես հարս տանելու միտման մասին։ Թորը ոչ իրեն հատուկ որոշում է ընդունում։ Նա իր Մյոլնիր մուրճի օգնությամբ հարցը լուծելու փոխարեն թզուկին առաջարկում է մի պայման, ըստ որի՝ խոստանում է իր ձյունաճերմակ աղջկա ձեռքը տալ Ալվիսին, եթե նա կարողանա պատասխանել իր առաջադրած բոլոր հանելուկներին։ Ինչպես «Վաֆթրուդնիրի խոսքը» առասպելում, իրար հաջորդում են հարցեր ու պատասխաններ, սակայն մի տարբերությամբ, որ այստեղ շեշտադրվում է ոչ թե առասպելաբանական բազմաբնույթ գիտելիքների իմացության ստուգումը, այլ ներկայացվում է համապատասխան բառերի հոմանիշների մի երկար շարան, որով բնորոշվում են Իգդրասիլ տիեզերական հացենու ինն աշխարհներում տեղի ունեցող երևույթները։ 
Թորի և Ալվիսի միջև տեղի ունեցող հետաքրքրաշարժ երկխոսությանը հետևելով՝ ընթերցողը հայտնվում է անվերջանալի թվացող մի խոսքաշարի մեջ, որին վերջ է տալիս միայն կտրուկ վրա հասնող արշալույսը՝ իր հետ բերելով դաժան հանգուցալուծումը․ արևի ճառագայթներից վախճանվում է Ալվիսը, և աշխարհում պակասում է ևս մեկ բանիմաց ու իմաստուն թզուկ։

Աղբյուրներ
----------

* Ավագ Էդդա, Անտարես հրատարակչություն, Երևան 2018 թվական։ Թարգմանիչ՝ Հակոբ Սարգսյան։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |

 |
Լյուքսեմբուրգում կա երեք պաշտոնական լեզու ՝ ֆրանսերեն, գերմաներեն ու լյուքսեմբուրգերեն։ Լյուքսեմբուրգերենը պաշտոնական լեզու ճանաչվեց միայն 1984 թվականին։ Այս երեք լեզուներն էլ օգտագործվում են գործավարության մեջ։

Պետության առաջացումից հետո, ֆրանսերենը համարվեց պետության պաշտոնական և գործավարական լեզուն, քանի որ պետության տարածքում ամենահայտնի լեզուն էր։ Գերմաներենը օգտագործվում էր քաղաքական նկատառումներով, օրինակ, երբ անհրաժեշտ էր լինում օրենքի բնույթը հասականալի դարձնել բոլորին։ Տարական դպրոցում ուսուցանվում էր գերմաներեն, իսկ միջին դպրոցում ֆրանսերեն։ Երկլեզվությունը օրենքով հաստատվեց 1843 թվականի հուլիսի 26-ին։

Լյուքսեմբուրգերեն
-----------------

Լուքսեմբուրգերենը (*Lëtzebuergesch*), նման է գերմաներենին և հոլանդերենին, դպրոցներում սկսվել է դասավանդվել 1912 թվականից։ Սա մոսլեն-ֆրանկոնյան բարբառ է, հարստացված ֆրասնսիական բառերով։ Լյուքսեմբուրգերեն տպագրված առաջին հրատարակությունը *Luxemburger Wochenblatt* շաբաթաթերթն էր, որը սկսեց հրատարակվել 1821 թվականից։ 1829 թվականին լույս տեսավ առաջին լյուքսեմբուրգերեն տպագրված գիրքը՝ *E' Schrek ob de' Lezeburger Parnassus*, որի հեղինակը Անտուան Մեյերն էր։

Սահմանադրական բարեփոխումներ
---------------------------

Մինչև 1984 թվականը, համաձայն 1830, 1832 և 1834 թվականներին ընդունված օրենքի, որպես պաշտոնական լեզու կարելի էր ընտրել գերմաներենը կամ ֆրանսերենը։ Սակայն գործավարության ժամանակ նախապատվությունը տրվում էր ֆրանսերենին։ Լյուքսեմբուրգերենը ընդհանրապես չուներ ոչ մի պաշտոնական կարգավիճակ։

1984 թվականի փետրվարի 24-ին օրենք ընդունվեց, որը լյուքսմբուրգերենին տալիս էր ազգային կարգավիճակ։ Բացի այդ երեք լեզուներն էլ սկսվեցին օգտագործվել գործավարության մեջ։ Նապոլեոնի օրենսգրքի ընդունումը հանգեցրեց նրան, որ գործավարություններում շարունակեցին օգտագործել ֆրանսերենը։

Կրթություն
----------

Լյուքսեմբուրգերենը երրորդ լեզուն է, որը դասավանդվում է դպրոցում ֆրանսերենից ու գերմաներենից հետո։ Բացի սա, լյուքսեմբուրգերենը միջինակարգ դպրոցներում դասավանդվում է ընդամենը մեկ ժամ ողջ շաբաթվա ընթացքում։ 
Միջնակարգ դպրոցներում ֆրանսերենից, գերմաներենից և լյուքսեմբուրգերենից բացի դասավանդվում է նաև անգլերեն կամ լատիներեն, իսպաներեն կամ իտալերեն։ Բազմալեզու ուսուցումը հնարավորություն է տալիս լյուքսեմբուրգցի ուսանողների բարձրագույն կրթությունը շարունակել արտերկրում։

Մամուլ, ոստիկանություն և հանրային ծառայություններ
-------------------------------------------------

Լյուքսեմբուրգի հրատարակությունների մեծամասնությունը հրապարակվում են գերմաներեն և ֆրանսերեն, այս լեզուները նաև օգտագործում է ոստիկանությունը և հանրային ծառայությունները։

Այլ լեզուներ
------------

Օտարերկրյա քաղաքացիները և ներգաղթած աշխատավորները կազմում են Լյուքսեմբուրգի բնակչության մեկ հինգերորդը։ Հաճախ հանդիպում է ՝ պորտուգալերեն, իտալերեն, լեհերեն, թուրքերեն և արաբերեն։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Europeans and their Languages
* *Luxemburger Wort*, օգոստոսի 9-ին 2004
* www.francophonie.org Archived 2009-04-16 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Europeans and their Languages – Eurobarometer
**Պորտուգալական գոթիկա**, ոճ և Պորտուգալիայում գոթական ճարտարապետության զարգացման ժամանակաշրջան։ Քաղաքական տեսանկյունից այն Պիրենեյան թերակղզու մավրերի կառավարումից ազատման ժամանակաշրջանն էր։ Պորտուգալիայում ռեկոնկիստան անցավ և ավարտվեց ավելի շուտ, քան Իսպանիայում։ 12-13-րդ դարերում ազատագրված հողերի վրա ակտիվ եկեղեցական կառուցումներ սկսվեցին։ Ռոմանական արվեստը, որը նախորդում էր գոթիկային, հիմնականում տարածվել է ֆրանսիական կրոնական զարդարանքների ազդեցությամբ։

Պորտուգալիայում գոթիկայի տարբեր նշանակալի գործերից է Սանտա Մարիա դե Ալկոբասա վանքը (1190—1220)։ Մայր տաճարը վերակառուցվել է XVII-XVIII-րդ դարերում, և նրա ներքին ձևը կարծես աղավաղվել է։ Այնուհետև Դինիշ Առաջինի թագավորության ժամանակ գոթական ավանդույթնեով կառուցումը շարունակվել է։ Դա Պորտուգալիայում մշակույթի ծաղկման ժամանակաշրջանն էր։ 1383 թվականին դադարում է գոյություն ունենալ բուրգունդական արքայատոհմը, սկսվում է մեծ ֆեոդալների ապստամբությունը։ 1383 թվականին Ալժուբատորի ճակատամարտի ժամանակապստամբությունը ճնշվել է, ինչի կապակցությամբ կառուցվել է Սանտա Նարիա դի Վիկտորիա մայր տաճարը Բատալյե տաճարում։ Այն նույնպես պորտուգալական գոթիկայի նշանակալի գործերից է։ Հեղինակներն են Դոմինգիշը ր Ուգեն։

Ի տարբերություն իսպանական գոթիկայի` պորտուգալական տաճարներում նկատվում էր մեծ տարածական տատանումներ ինտերիերում։ Սակայն միաժամանակ տաճարի ներքին մասերը չեն տարբերվում ընդգծված ուղղահայացությամբ, այլ մնում են գետնամերձ, ինչպես իսպանականները։ Հարևան այս երկրների մշակույթները շատ ընդհանուր բաներ ունեն։

Պատկերասրահ
-----------

* Սինտրա Ազգային Պալատ (15-րդ դար).
* Ալկոբասա վանք
* Էվորի տաճար
* Սիլվեշ տաճարի ճակատարային մասը
* 
* 
* 
* 
* 
* Ամրոց Օուրեմում
* 
* 
* Բատալյա տաճար
* 
* Պոնտե դե Լիմա
* Գոթական պորտալ

Տես նաև
-------

* Գոթական ճարտարապետություն
* Ռոմանական ճարտարապետություն
**Հունաստանի ազգային կոնսերվատորիա** (հուն․՝ Εθνικό Ωδείο), երաժշտական բարձրագույն ուսումնական հաստատություն, որը գտնվում է Հունաստանի մայրաքաղաք Աթենքում։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1926 թվականին՝ հույն կոմպոզիտոր և հունական ժամանակակից երաժշտական դպրոցի հիմնադիր Մանոլիս Կալոմիրիսի, ինչպես նաև նշանավոր մի շարք նկարիչների՝ Հերակլ Կալոմիրի, Մարիկա Կոտոպուլիի, Դիոնիսոս Լավրանգասի և Սոֆիա Սպանդիի կողմից։

Տարիներ շարունակ Հունաստանի ազգային կոնսերվատորիան եղել է միակ կրթական և մշակութային հաստատությունը Հունաստանում, որը ունեցել է տարբեր մասնաճյուղեր հունաշատ այլ երկրներում։ Հունաստանի ազգային կոնսերվատորիայի մասնաճյուղեր կան նաև Եգիպտոսում և Կիպրոսում։

Մի շարք հայտնի նկարիչներ համագործակցել են կոնսերվատորիայի հետ։ Նրանցից նշանավորներն են Մարիա Կալլասին, Գաբրիել Պիերնեն, Դիմիտրիս Միտրոպուլոսը և Աբրահամ Թեոդորոպուլոսը։ Կոնսերվատորիայի նշանավոր շրջանավարտներից են Մարիա Կալասին, Լեոնիդաս Կավակոսը, Ագնես Բալցան և այլք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  86 Χρόνια Εκπαιδευτικής και Καλλιτεχνικής Προσφοράς Archived 2013-08-10 at the Wayback Machine. // ազգային կոնսերվատորիայի պաշտոնական կայքը (անգլ.)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0004 0622 3520 · VIAF: 20159032533901180175 · WorldCat VIAF: 20159032533901180175 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Հունաստան**   **Եվրոպա**   **Մշակույթ**
 |
**Հունաստանի Հանրապետության զինանշան,** Հունաստանի երեք պետական խորհրդանիշերից մեկը։ Զինանշանի հիմքում ընկած է վահանի վրա կապույտ և սպիտակ գույներով պատկերված խաչը, ինչպես նաև վահանը շրջապատող ձիթենու ճյուղերը։

Պատմություն
-----------

### 1832–1863

Առաջին հունական զինանշանը ընդունվել է Բավարիայի թագավոր Օտտոյի օրոք 1832 թվականին։ Զինանշանի վրա պատկերված էր վահանը և վահանի վրայի խաչը, որոնք բռնել էին երկու առյուծները։ Հետևում հունական արքունիքն էր։ 1863 թվականի Օտտոյի աքսորից հետո զինանշանը ևս կորցրեց իր դիրքերը։

### 1864-1924

Ըստ զինանշանի վահանը պահում է թագավորի թագը, իսկ երկու արական սեռի ներկայացուցիչները ներկայացվում են որպես նոր աջակիցներ, մարմնավորելով Հերակլեսի կերպարը։

### 1924–1935

1924 թվականին Հունաստանը հռչակվեց Հանրապետություն և երկրի զինանշանը և դրոշը փոփոխվեց։

### Մինչև մեր օրեր

Հունական նոր զինանշանի հեղինակը հույն նկարիչ Կոստաս Գրամետոպուլոսն է։

Պատկերներ
---------

* Հունական առաջին զինանշանՀունական առաջին զինանշան
* Հունական երկրորդ զինանշանՀունական երկրորդ զինանշան
* Հունական երրորդ զինանշանՀունական երրորդ զինանշան
* Հունական չորրորդ զինանշանՀունական չորրորդ զինանշան
* Հունական նոր զինանշանՀունական նոր զինանշան
* Հունական նորագույն զինանշանՀունական նորագույն զինանշան

Տես նաև
-------

* Հունաստանի դրոշ
* Հունաստանի օրհներգ

Ծաանոթագրություններ
-------------------

1. ↑  From the latter, royalists in Greece were sometimes mockingly called "*Ηρακλείς*" ("the Heracleses").
**Պիրին** (բուլղար․՝ Пирин), լեռնաշղթա Բուլղարիայի հարավ-արևմուտքում, Ստրումա և Մեստա գետերի միջև։ Երկարությունը մոտ 75կմ է։ Ամենաբարձր գագաթը Վիխրենն է (2914մ)։ Պիրինը Բուլղարիայի ամենաբարձր լեռնաշղթաներից մեկն է. ունի 2600մ և ավելի բարձրություն ունեցող 45 գագաթ։ Լեռները միասին կազմում են 1210 կմ² մակերեսով տարածք։

Լեռը կոչված է սլավոնական դիցարանի գլխավոր աստծու՝ կայծակի և ամպրոպի աստված Պերունի անունով։

Ռելիեֆ
------

Պոպովո լիճ
Սառցակալման հետևանքով լեռները ձեռք են բերել ալպյան ձև (թեք, ժեռուտ լանջեր, ջրբաժաններ, սուր գագաթներ)։ Պիրինի կիրճերում կան բազմաթիվ լճեր, որոնցից ամենամեծը Պոպովո լիճն է։ Պիրինի լեռները հիմնականում բաղկացած են գրանիտից և մարմարից։

Պիրինը բաժանված է երեք մասի՝ հյուսիսային, միջին և հարավային։ Հյուսիսային Պիրինը տարածքով ամենամեծն է։ Նրա ամենաբարձր գագաթը Վիխրենն է։ Հարավային Պիրինը ավելի մեծ է միջին Պիրինից, բայց ռելիեֆի բնույթով ավելի ցածր է։

Կլիմա
-----

Պիրինի բնապատկեր
Պիրինի կլիման բարձրլեռնային է՝ միջերկրածովյան ազդեցությամբ և արևմտյան ու հարավարևմտյան քամիների առկայությամբ։ Բաժանվում է կլիմայական երեք գոտիների՝ ցածրլեռնային (մինչև 1000մ բարձրություն ծովի մակարդակից), միջինլեռնային (1000-1600մ) և բարձրլեռնային (1600մ-ից բարձր)։ Տեղումների տարեկան քանակը 600-1000մմ է։ Տեղումների ամենամեծ քանակը դիտարկվում է նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին։ Ձմռանը լինում են առատ տեղումներ ձյան տեսքով։

Կենդանական և բուսական աշխարհ
----------------------------

Բայկուշևի սոճի
Մինչև 2000մ բարձրություններում կան անտառներ (ներքևում՝ կաղնու, բոխու, հաճարենու, վերևում՝ սոճու), լեռնային մարգագետիններ։ Լեռան վերին մասում գտնվում է Պիրին ազգային պարկը, որը գտնվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պահպանության ներքո։ Միջերկրածովյան կլիմայի շնորհիվ՝ տեղանքը հարուստ է կենդանական և բուսական աշխարհով։ Այստեղ աճում են հազվագյուտ որոշ բուսատեսակներ՝ էդելվեյս, պիրինյան կակաչ։ Լեռներում պահում են խոշոր եղջերավոր անասուններ և ոչխարի հոտեր։

Պիրինում է գտնվում Բուլղարիայի ամենահին ծառը, որը աշխարհի հնագույն ծառերից է՝ Բայկուշևի սոճին. այն մոտ 1.300 տարեկան է։

Զբոսաշրջություն
---------------

Գոռնո Վասիլաշկո լիճՊիրինը հայտնի է լեռնագնացների շրջանում։ Այստեղ կան և' դժվարին ուղիներ հմուտ լեռնագնացների համար, և' համեմատաբար մատչելի ուղիներ սկսնակների համար։ Կա լեռնադահուկային մարզաձևով զբաղվելու հնարավորություն (օրինակ՝ Բանսկո)։ Մեծ պահանջարկ ունեն հանքային աղբյուրները (օրինակ՝ Սանդանսկի առողջարան)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Rashev, N.; Martin Glovnya (1987). What do we know about ... the continents (Какво знаем за... континентите). Izdatelstvo Otechestvo. p. 40.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պիրինի ազգային պարկ Archived 2016-01-10 at the Wayback Machine.
* Արշավագնացությունը Պիրինի լեռներում Archived 2016-10-15 at the Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Գազ Մասսալսկու** |
| Գազ ՄասսալսկուԳազ Մասսալսկու |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Galegeae* |
| **Ցեղ** | Գազ *(Astragalus)* |
| **Տեսակ** | **Գազ Մասսալսկու** *(A. massalskyi)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Astragalus massalskyi***Grossh. 1952 |

**Գազ Մասսալսկու** (լատ.՝ Astragalus massalskyi), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Երկծայր մազիկներով ծածկված բազմամյա բույս է։ Տերևները ունեն 5-20 սմ երկարություն։ Տերևիկները 6-9 զույգ են և նշտարաձև։ Ծաղկակիրները տերևներից կարճ են, 2-10 սմ երկարությամբ, 3-5 ծաղիկներով։ Պսակը դեղին է, 22-27 մմ երկարությամբ։ Ունդի տրամագիծը 13-20 մմ է, կաշենման է, գնդաձև փքված։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Շիրակի (Կոշավան և Խարկով գյուղերի միջև) և Երևանի (Երախի և Ուրծի լեռնաշղթա, Գոռավան գյուղի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Նախիջևանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 700-1500 մ բարձրությունների վրա, կրաքարային լանջերին, կավոտ և ավազոտ հողերում, ֆրիգանանման բուսականության մեջ, տրագականտնիկներում, ավազային անապատում։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում՝ մայիս-հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հարավային Կովկասի էնդեմիկ է։ Հայտնի են երկու պոպուլյացիաներ։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, իսկ բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Աճում է ինտենսիվ տնտեսական գործունեության գոտում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · IRMNG |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Astragalus massalskyi
* EoL: 669080
* GBIF: 5343739
* IPNI: 478556-1
* IRMNG: 10172374
* Plant List: ild-54132
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:478556-1
* Tropicos: 13039642

 |

 |
**Ռասայական խտրականության վերացման համար պայքարի միջազգային օր** (ՄԱԿ-ի այլ պաշտոնական լեզուներով` անգլ.՝ International Day for the Elimination of Racial Discrimination, արաբ.՝ *اليوم الدولي للقضاء على التمييز العنصري*, իսպ.՝ *Día Internacional de la Eliminación de la Discriminación Racial*, չին.՝ 消除种族歧视国际日, ֆր.՝ *la Journée internationale pour l'élimination de la discrimination raciale*), նշվում է ամեն տարի մարտի 21-ին։ Այս միջազգային օրը հռչակվել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր Ասամբլեայի կողմից 1966 թվականին (թիվ 2142 բանաձև (XXI)): Ամսաթիվն ընտրվել է ի հիշատակ Հարավային Աֆրիկայում տեղի ունեցած ողբերգական իրադարձությունների զոհերի։ 1960 թվականի այդ օրը՝ աֆրիկացիների պարտադիր անձնագրավորման ապարտեյդի ռեժիմի օրենքների դեմ խաղաղ ցույցի ժամանակ, ոստիկանության կողմից սպանվել է 69 մարդ։

Այդ իրադարձությունների կապակցությամբ Հարավային Աֆրիկայում մարդու իրավունքների օրը նշվում է մարտի 21-ին, սակայն շատ երկրներում այն նշվում է դեկտեմբերի 10-ին։ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարն այդ օրվա հետ կապված իր 2006 թվականի ուղերձում նշում է, որ ռասայական խտրականության դեմ պայքարում հաջողությունը կախված է շարքային քաղաքացիներից, այն հանգամանքից թե որքանով նրանք հանդես կգան անհանդուրժողականության դեմ, որքանով նրանք չեն հաշտվի խտրական գործողություններին իրենց առօրյա կյանքում։

Միջազգային օրվա ամենամյա թեմաներ
--------------------------------

* 2019 - «Աճող նացիոնալիստական պոպուլիզմի և ծայրահեղ գերտերությունների գաղափարախոսությունների մեղմացում և հակազդեցություն»
* 2018 – «Հանդուրժողականության, ներառականության, միասնության և բազմազանության խթանում ռասայական խտրականության դեմ պայքարի համատեքստում»
* 2017 – «Ռասայական պրոֆիլավորում և ատելության հրահրում՝ միգրացիայի համատեքստում»
* 2016 –
* 2015 – «Ռասայական խտրականության դեմ պայքարելու համար դաս ենք քաղում ողբերգություններից»
* 2014 – «Առաջնորդների դերը ռասիզմի և ռասայական խտրականության դեմ պայքարում»
* 2013 –
* 2012 –
* 2011 –
* 2010 — «Ռասիզմի բացառում»
* 2009 —
* 2008 —
* 2007 — «Ռասիզմը և խտրականությունը զարգացման խոչընդոտներն են »
* 2006 — «Ամենօրյա պայքար խտրականության դեմ»

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

Ռասայական խտրականության վերացման պայքարի միջազգային օրը 1981 թվականի մարտի 21-ին պատահաբար համընկավ ԱՄՆ-ում պաշտոնապես գրանցված Կու Կլյուքս Կլանի անդամների նկատմամբ Լինչի դատաստանի վերջին գործին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Сегодня отмечается Всемирный день борьбы с расизмом. // Сайт телерадиокомпании Yleisradio Oy. Служба новостей Yle. — 21 марта 2016.(Ստուգված է 21 Մարտի 2016)
2. ↑  *International Day for the Emilination of Racial Discrimination* on *un.org*
3. 1 2 3  *International Day for the Elimination of Racial Discrimination* on *un.org*
4. ↑  Ms. Navanethem Pillay at United States Mission Geneva

Արտաքին հղումներ
----------------

* Международный день борьбы за ликвидацию расовой дискриминации 21 марта

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ռասայական խտրականության վերացման պայքարի միջազգային օր** կատեգորիայում։ |
|  |
| --- |
| **Խռնդատ բամբակային** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Խլածաղկազգիներ (Scrophulariaceae) |
| **Ցեղ** | Խռնդատ *(Verbascum)* |
| **Տեսակ** | **Խռնդատ բամբակային** *(V. gossypinum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Verbascum gossypinum***M.Bieb. |

**Խռնդատ բամբակային** (լատ.՝ Verbascum gossypinum), խլածաղկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

20-50 սմ բարձրությամբ, գորշ սպիտակ թաղիքային թավոտությամբ մոնոկարպիկ բույս է։ Միջին և վերին ցողունային տերևները ձվաձև նշտարաձև են, ներքև սահող, արմատամերձները` նշտարաձև կամ հակաձվաձև, երկարավուն համարյա նստադիր կամ կարճ կոթերով։ Ծաղկաբույլը հասկանման ողկույզ է։ 15-25 մմ տրամագծով ծաղկապսակը դեղին է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հայտնի է միայն Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում, Վարդանաձոր գյուղի շրջակայքում։ Աճում է նաև Կովկասի բոլոր շրջաններում, Արևելյան Անատոլիայում և Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 1300-1500 մ բարձրությունների վրա, քարքարոտ լանջերին, ժայռոտ տեղերում, անտառների եզրերին։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա, որի տարածման և բնակության շրջանի մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին աճելավայրերի պայմանների փոփոխության պատճառով սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Տեսակի հիմնական տարածման շրջանը գտնվում է Հայաստանի սահմաններից դուրս, հետևաբար սպառնալիքի կատեգորիան իջեցվել է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Verbascum gossypinum
* GBIF: 3739337
* iNaturalist: 1089983
* IPNI: 769876-1
* NCBI: 1685574
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:769876-1
* Tropicos: 29205672

 |

 |
|  |
| --- |
| **Խռնդատ հրաշալի** |
| Խռնդատ հրաշալիԽռնդատ հրաշալի |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Խլածաղկազգիներ (Scrophulariaceae) |
| **Ցեղ** | Խռնդատ *(Verbascum)* |
| **Տեսակ** | **Խռնդատ հրաշալի** *(V. speciosum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Verbascum speciosum***Schrad. |

**Խռնդատ հրաշալի** (լատ.՝ Verbascum speciosum), խլածաղկազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

Նկարագրություն
--------------

Առանցքային արմատով, սպիտակավուն կամ դեղնավուն, կարճ, փափուկ մազիկներով ծածկված ցողունով, մեղրատու երկամյա խոտաբույս է։ Թևավոր կոթուններով, արմատամերձ տերևներն ունեն խոշոր, երկարավուն-նշտարաձև, սրածայր, ամբողջաեզր տերևաթիթեղներ։ Վերին ցողունային, սրածայր, սրտաձև-կլորավուն տերևներն ալիքաձև են։ Ստորին ցողունային տերևներն համեմատաբար փոքր են։ Հաստ, ամուր ճյուղերի վրա խիտ դասավորված ծաղիկների փնջերով ծաղկաբույլը հուրանաձև ողկույզ է։ 5 մասերի բաժանված բաժակաթերթիկներով խոշոր, հնգանդամ, դեղին ծաղիկներն ունեն նշտարաձև-ձվաձև ծաղկակիցներ։ 5 սպիտակ, թավով պատված, անհավասար առէջներով պսակը հիմքային մասում ունի կարճ խողովակ և 5 լայն բլթակավոր վերին մաս։ Խիտ, փափուկ մազիկներով ծածկված պտուղը երկարավուն-ձվաձև, բազմասերմ տուփիկ է։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է միջին և վերն լեռնային գոտիների չոր լանջերին, ժայռերի մոտ, լեռնային տափաստաններում և դաշտերի եզրերին։ Հանդիպում է Շիրակի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի, Արմավիրի մարզերում և Երևանում։

Նշանակություն
-------------

Բուժական նպատակներով օգտագործում են եթերային յուղեր, կարոտին, ֆլավոնոիդներ, ասկորբինաթթու, խեժ, կումարին, դաբաղանյութեր, դառնանյութեր պարունակող ծաղիկները։ Պսակաթերթերն ունեն հաճելի հոտ և քաղցր համ։ Ծաղիկների թուրմն ունի հակաջղաձգական ազդեցություն։ Կիրառում են նաև անասնաբուժության մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777207978 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Verbascum speciosum
* BioLib: 40802
* Calflora: 8225
* EoL: 590870
* EPPO: VESSP
* EUNIS: 182855
* GBIF: 3171952
* GRIN: 102315
* iNaturalist: 79486
* IPNI: 770141-1
* IRMNG: 10998080
* ISC: 117787
* ITIS: 505655
* NBN: NHMSYS0000464797
* NCBI: 199092
* PalDat: Verbascum\_speciosum
* Plant List: kew-2453149
* PLANTS: VESP
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:770141-1
* Tropicos: 29200220

 |

 |
Բնությունը
----------

Երկրի հյուսիսային կեսը գտնվում է Սահարա անապատի սահմաններում, հարավային կեսն ընդգրկում է Սահելը և Սուդան բնամարզի մի մասը։ Ռելիեֆում գերակշռում են 250—400 մ բարձրությամբ տափարակ հարթավայրերը։ Հյուսիսային մասին բնորոշ են ուեդները (ժամանակավոր հոսքերի չոր հովիտներ) և շարժուն ավազներով ծածկված տարածությունները։ Ծայր հյուսիսում Տիբեստի բարձրավանդակն է (բարձրությունը՛ մինչև 3415 մ), հյուսիս-արևելքում՝ Երդի ու Էննեդի սարավանդները, հարավ-արևելքում՝ Վադայի զանգվածը։ Չադի տարածքը գտնվում է Աֆրիկական պլատֆորմի հյուսիս-արևելքում, Կենտրոնա-Աֆրիկյան վահանի, Սահարայի սալի և Չադ սինեկլիզի սահմաններում։ Մինչքեմբրյան հիմքի մետամորֆային ապարները մերկանում են Տիբեստի, Վադայի զանգվածներում և երկրի հարավ-արևմուտքում։ Պլատֆորմի ծածկույթը կազմված է պալեոզոյի, կավճի ու կայնոզոյի նստվածքային ապարներից։ Տիբեստի և Վադայի զանգվածներում մեծ տարածում ունեն հրաբխային ապարները։ Կան բոքսիտի, անագի, վոլֆրամի, երկաթի, բնական սոդայի, նավթի հանքավայրեր, ոսկու, ցինկի, պղնձի, ուրանի երևակումներ։

Կլիմա
-----

Կլիման հյուսիսում չոր արևադարձային անապատային է։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը 15°С է, հուլիսինը՝ 30—35°С, տարեկան տեղումները՝ 100—250 մմ (տեղ-տեղ 50 մմ-ից պակաս), բնորոշ են ավազային փոթորիկներ առաջացնող ուժեղ քամիները։ Հարավում կլիման հասարակածային մուսսոնային է։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը 21—24°С է, ապրիլ—մայիսին՝ 30—33°С, տարեկան տեղումները՝ մինչև 1000 մմ։

Չադ լիճը, նկարված է Ապոլլո 7-ի կողմից,1968 թվականի հոկտեմբերին

Գետային ցանց
------------

Գետային ցանցը համեմատաբար խիտ է երկրի հարավում։ Գետերը (Շարի, Լոգոն, Աուկ, Սալամաթ, Բաթհա) անձրևային սեզոնում հորդանում են, ողողում ընդարձակ տարածություններ և առաջացնում ճահիճներ։ Արևմուտքում Չադ լիճն է։ Երկրի հյուսիսի բուսածածկույթից զուրկ քարքարոտ անապատները հարավում փոխարկվում են թփուտային և կիսաթփուտային ավազային անապատներով։ Ավելի հարավ տիրապետում են սավաննային բուսածածկույթով կարմրագորշ և գորշ հողերը։

Կենդանական աշխարհ
-----------------

Կենդանական աշխարհին բնորոշ են հարավում՝ փիղը, ռնգեղջյուրը, ընձուղտը, գոմեշը, առյուծը, ընձառյուծը, գետերում՝ կոկորդիլոսը, գետաձին և այլն։ Շատ են օձերը, մողեսներն ու միջատները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 657)։*  |
**Լյումինաֆորներ** (< լատ. lumen-լույս և հուն. φορός-կրող), լուսային, ռենտգենյան, α. β. y-ճառագայթների, էլեկտրոնների փնջի կամ այլ ազդակների ներգործությամբ լուսարձակող արհեստական նյութեր։ Ըստ քիմիական բաղադրության լինում են օրգանական և անօրգանական։ Օրգանական Լյումինաֆորները (լյումոգեններ) սովորաբար օրգանական բարդ միացություններ են, իսկ Լյումինաֆորները՝ բյուրեղային նյութեր, որոնց ավելացված են փոքր քանակությամբ խթանիչներ (ակտիվատորներ)։ Անօրգանական Լյումինաֆորներ հաճախ կոչվում են նաև բյուրեղաֆոսֆորներ կամ ֆոսֆորներ։ Լյումինաֆորները հիմնականում կարելի է բաժանել հետևյալ խմբերի. 1. լույսով (տեսանելի, ուլտրամանուշակագույն, ինֆրակարմիր) գրգռվող Լյումինաֆորները՝ ֆոտոլյումինաֆորներ։ Այս խմբին են դասվում օրգանական Լյումինաֆորների մեծ մասը, որոնք ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների, ինչպես նաև տեսանելի լույսի կարճալիք մասի ազդեցությամբ պայծառ լյումինեսցենցում են առաջացնում։ Օգտագործվում են դեկորատիվ ներկերում, գործվածքեղենի լյումինեսցենտային սպիտակեցման համար, լյումինեսցենտային միկրոսկոպիայում, բժշկական, կենսաբանական հետազոտություններում են։ Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները տեսանելի լույսի փոխակերպվող անօրգանական Լյումինաֆորներ [MgWO4, (Zn, Be)2 SiO4-Mn են] օգտագործվում են լյումինեսցենտային լամպերում։ Ինֆրակարմիր ճառագայթների համար օգտագործվող Լյումինաֆորները նախօրոք գրգռվում են ուլտրամանուշակագույն կամ y-ճառագայթներով։ Երկարատև ետլուսարձակում ունեցող Լյումինաֆորներ (օրինակ՝ CaS-SrS, ZnS-Cu, Bi) օգտագործվում են վթարային լուսավորման համար, լուսատու ներկերում։ 2. էլեկտրոնային փնջով գրգռվող Լյումինաֆորներ՝ կաթոդլյումինաֆորներ (ZnS-Ag, ZnS\*CdS-Ag)։ Օգտագործվում են օսցիլոգրաֆների, հեռուստացույցների, ռադիոլոկատորների համար էլեկտրոնաճառագայթային խողովակներ և էլեկտրոնաօպտիկական փոխակերպիչներ պատրաստելիս։ 3. Ռենտգենյան ճառագայթներով գրգռվող Լյումինաֆորները՝ ռենտգենալյումինաֆորներ (58%ZnS և 42%CdS-Ag)։ Օգտագործվում են ռենտգենյան ճառագայթների թիրախների պատրաստման համար։ 4. Միջուկային (α,β,y) ճառագայթներով և այլ մասնիկներով գրգռվող Լյումինաֆորներ՝ սցինտիլյատորներ (ZnS-Cu, ստիլբեն, անտրացեն)։ Լյումինեսցենցման երևույթն այս դեպքում կոչվում է սցինտիլյացիա։ Օգտագործվում են սցինտիլյացիոն հաշվիչներում։ Այս խմբին են դասվում նաև «մշտական գործող» Լյումինաֆորներ։ Սովորական Լյումինաֆորներին (օրինակ՝ ZnS-Cu) ավելացվում է ռադիոակտիվ նյութ (օրինակ՝ Ra կամ C14), որի հետևանքով ստացվում է թույլ «մշտական» լուսավորություն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 645)։*  |
Գոյություն ունեն ոսպնյակային անտենաների հատուկ տեսակներ, որոնք ապահովում են բավականին մեջ անկյունային հատվածում ՈւԴ-ի ճոճումը։ Այդպիսի անտենաներին է պատկանում, այսպես կոչված Լյունբերգի ոսպնյակը, որը թույլ է տալիս փոփոխել առավելագույն ճառագայթման ուղղությունը՝ 360–ի սահմաններում։ Այն ոսպնյակ է, որում բեկման ցուցիչը չի համարվում հաստատուն, այլ փոխվում է որոշ օրենքով կախված սֆերիկ ոսպնյակների կենտրոնից և գլանաձևի առանցքից ունեցաց հեռավորությունից։ Բոլոր ուսումնասիրած ոսպնյակային անտենաներում բեկման ցուցիչը ոսպնյակի ներսում չի փոխվում, և ալիքի ճակատի հարթեցումը տեղի էր ունենում համապատասխան ոսպնյակի հաստության փոփոխության շնորհիվ։ Սովորաբար բեկման ցուցիչի փոփոխման օրենքը ընտրվում է հետևյալ կերպ, որպեսզի ոսպնյակի անցումում զւգահեռ ճառագայթները հավաքվեն միևնույն կետում ոսպնյակի մակերեսի վրա, իսկ կետային աղբյուրի ճառագայթվածները կազմում են զուգահեռ փունջ։ Լյունբերգի ոսպնյակը կառուցվում է ոչ միայն դիէլեկտրիկից, որի բեկման ցուցիչը փոփոխվում է շառավղի երկարության ուղղությամբ՝ ըստ  

{\displaystyle n={\sqrt {2-(p/a)^{2}}}}
  

Որտեղ՝

* a-ն գնդի ծառավիղն է
* p-ն գնդի կենտրոնից հեռավորություն

Գնդի մակերեսի վրա p=a բեկման ցուցիչը հավասար է (n<1) այսինքն այդ մակերեսը չբեկվող է։

Պատրաստումը
-----------

Լյունեբերգի ոսպնյակի կիրառումը փուլավորված անտենային ցանցում
Լյունբեգի ոսպնյակի պատրաստման ժամանակ որպես դիէլեկտրիկ օգտագործում են թրթրային պոլիստերոլը, որի խտությունը փոքրանում է կենտրոնից, ինչը ապահովում է բեկման ցուցիչի համապատասխան փոքրացում։ Օգտագործվում են նաև Լյունբերգի գլանաձև ոսպնյակներ, որոնք ՈՒԴ-ն նեղացնում են մեկ հարթութունում։
Ոսպնյակային անտենաների պատրաստումը պահանջում է մեջ ճշտություն և բարդ ու թանկ աշխատանք է։ Այդ պատճառով, չնայած՝ այս անտենաները օժտված են ուղղորդվածության լավ հատկություններով, իսկ դիէլեկտրիկ և մետաղադիէլեկտրիկ ոսպնյակային անտենաները նույնպես օժտված են լավ դիապազոնային հատկություններով, այնումենայնիվ, այս անտենաները հազվադեպ են օգտագործվում։

Կիրառումը
---------

Լայնորեն կիրառվում են ԲՀ տեխնիկայում։ Այդպիսիներց է համարվում ուժեղ արտացոլող ռադիոալիքային օբյեկտները։ Մասնավորապես Լյունբերգի ոսպնյակը օգտագործվում են թիրախային հրթիռներում՝ խորտակելով մեծ չափերով իրական թիրախներին։

Գրականություն
-------------

* Ա․Ս․ Սարգսյան - Անտենաներ
*
**Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդ** (հոլ.՝ Ingrid van Houten-Groeneveld, օրիորդական անունը՝ Ինգրիդ Գրունևելդ, հոլ.՝ Ingrid Groeneveld, հոկտեմբերի 21, 1921(1921-10-21), Բեռլին, Գերմանական ռայխ, Գերմանիա - մարտի 30, 2015(2015-03-30), Ուխստխեյստ, Հարավային Հոլանդիա, Նիդերլանդներ), հոլանդուհի աստղագետ։

Ավարտել է Հայդելբերգի համալսարանը (1944)։ Աշխատել է Լեյդենյան համալսարանում, զբաղվել է աստերոիդների որոնմամբ և հետազոտություններով։

Հետազոտություններ
-----------------

Համատեղ իր ամուսնու՝ Կոռնելիս վան Հաուտենի և Թոմ Գերելսի հետ նա հայտնաբերել և հետազոտել է հազարավոր աստերոիդներ (ավելին քան 4 հազար), ներառյալ Ապոլոնի աստերոիդները, Ամուրի աստերոիդները և բազմաթիվ Յուպիտերի տրոյացի աստերոիդներ։

Իր դիտարկումների համար Թոմ Գերելսը օգտագործում էր 48-դյույմանոց շմիդտի համակարգի աստղադիտակ Պալոմարյան աստղադիտարանում և ուղարկում էր ֆոտոթերթիկները երկու հոլանդացի աստղագետներին Լեյդենյան համալսարան, որոնք և վերլուծում էին դրանք և հայտնաբերում նոր, անհայտ, աստերոիդներ։ Այս եռյակին են վերագրում մի քանի հազար աստերոիդների հայտնաբերումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Czech National Authority Database

Գրականություն
-------------

* Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդ, Կոռնելիս վան Հաուտեն։ *Աստերոիդների ֆոտոմետրիկ հետազոտությունները։ VII*

Տես նաև
-------

* Կոռնելիս վան Հաուտեն
* Թոմ Գերելս

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդ Archived 2007-06-28 at the Wayback Machine.
* Ինգրիդ վան վան Հաուտեն-Գրունևելդ Archived 2010-09-20 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 117014230 · ISNI: 0000 0000 1832 3036 · NKC: mub2015880195 · VIAF: 315524530 · WorldCat VIAF: 315524530 |

 |
**Ասատուր Աղայի Սարգսյան** (հունվարի 18, 1905(1905-01-18), Կոռնիձոր, Հայաստան - հոկտեմբերի 3, 1970(1970-10-03), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ախտաբան-ֆիզիոլոգ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1955), պրոֆեսոր (1957)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1965)։

Կենսագրություն
--------------

Ասատուր Սարգսյանը ծնվել է 1905 թվականի հունվարի 18-ին (դեկտեմբերի 11-ին), Կոռնիձոր (այժմ՝ ՀՀ Սյունիքի մարզում) գյուղում։ 1931 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտг։ 1933-1943 թվականներին՝ ՀԽՍՀ առժողկոմատի բուժվարչության պետ, 1943-1970 թվականներին՝ Երևանի բժշկական ինստիտուտի ախտաբան, ֆիզոլոգիայի ամբիոնի վարիչ։ 1956-1970 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ախտաբան-ֆիզիոլոգների գիտական ընկերության նախագահը։

Աշխատանքները վերաբերում են որոշ մասնագիտական թունավորումների պատճառագիտության, ախտածնության և բուժման կլինիկական մահվան տևողության հարցում բարձունքային գործոնի նշանակության և այդ պայմաններում մա(սողական համակարգի, երիկամների, լյարդի և այլ օրգանների ֆունկցիոնալ վիճակի ու օրգանիզմի փոփոխական հակազդունակության (ռեակտիվություն) հարցերին։

Ասատուր Սարգսյանը մահացել է 1970 թվականի հոկտեմբերի 3-ին, Երևանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007, էջ 407։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 7251 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շչորսի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Շչորսի փողոց** (ռուս.՝ Улица Щорса), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Սուլինսկի ավան միկրոշրջանում։ Անվանվել է 1918-1920 թվականների քաղաքացիական պատերազմի հերոս Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչ Շչորսի (1895-1919) պատվին։ Սկիզբ է առնում Աբրիկոսովայա փողոցից և ավարտվում քաղաքի հարավային ծայրամասում։ Երկարությունը 560 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Շչորսի փողոցը սկսվում է Աբրիկոսովայա փողոցի թիվ 10 և 12 շենքերի արանքից, հատում է Մոլոդյոժնայա և Մոնտաժնիկների փողոցները և ավարտվում քաղաքի հարավային ծայրամասում։ Զուգահեռ է Բոլնիչնայա և Վոլգոգրադի փողոցներին։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 560 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 13 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 5, աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 8 շինություն։

Շչորսի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346353։

Փողոցն անվանվել է 1918-1920 թվականների քաղաքացիական պատերազմի հերոս Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչ Շչորսի (1895-1919) պատվին։ Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո իր ծննդավայր Սնովսկում (Չեռնիգովի մարզ) կազմակերպել է պարտիզանական ջոկատ, 1918 թվականի սեպտեմբերին՝ առանձին պարտիզանական ջոկատներից՝ Բոգունի անվան 1-ին Ուկրաինական խորհրդային գունդը, որը նրա հրամանատարությամբ կռվել է գերմանացիների և հետմանականների դեմ։ Սպանվել է մարտում՝ 1919 թվականի օգոստոսի 30-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 8, էջ 552»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Щорса в Красном Сулине
* Подробная карта Улица Щорса, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Красный Сулин, улица Щорса(չաշխատող հղում)
**Լյուդմիլ Ստոյանով** (**Գեորգի Ստայանով Զլատարև** (*Георги Стоянов Златарев*), փետրվարի 6, 1886(1886-02-06), Kovachevitsa, Գիրմենի համայնք, Բլագոևգրադի մարզ, Բուլղարիա - ապրիլի 11, 1973(1973-04-11), Սոֆիա, Բուլղարիա), բուլղար գրող, հասարակական գործիչ։ Բուլղարիայի Գիտությունների Ակադեմիայի ակադեմիկոս (1946)։ ԲԺՀ խորհրդային աշխատանքի հերոս (1963), կուլտուրայի ժողովրդական գործիչ (1963)։ ԲԿԿ անդամ 1944 թվականից։ Բուլղարիայի ԳԱ գրականության ինստիտուտի տնօրեն (1949-1959)։

Գործունեություն
---------------

Սկզբում գրել է սիմվոլիստական բանաստեղծություններ («Սառած ծաղիկներ», 1906, «Տեսիլներ խաչմերուկում», 1914, «Թուր և խոսք» 1917, ժողովածուներ)։ Մասնակցել է Բալկանյան և առաջին համաշխարհային պատերազմներին։ Հոկտեմբերյան հեղափոխության և Բուլղարիայում 1923 թվականի սեպտեմբերյան հակաֆաշիստական ապստամբության ազդեցությամբ Ստոյանովը հակվել է դեպի սոցիալական խնդիրները։ 1920-ական թվականներին հանդես է եկել վիպակներով («Սարսի գթասրտությունը», 1923, «Հաթիչե») և բանաստեղծությունների ու պատմվածքների ժողովածուներով («Աստծո պատիժ», 1927, «Սրբություն սրբոց», 1926, «Կանանց հոգիներ», 1929)։ 1930-ական թվականների սկզբից Ստոյանովը ներգրավվել է հակաֆաշիստական շարժման մեջ։ Այդ շրջանի հոդվածներն ամփոփված են «ճոճանակի ուղին» (1946) ժողովածուում։ Ֆաշիզմի դեմ բուլղար ժողովրդի մղած պայքարն է պատկերում «Լուսաբացին» (1945) վեպը, խաղաղության պաշտպանությանը և ռուս ու բուլղար ժողովուրդների եղբայրությանն է նվիրված «Երկաթե վարագույրից այն կողմ» (1953) բանաստեղծությունների ժողովածուն։ 1962 թվականին տպագրվել է «Մանկություն» ինքնակենսագրական վիպակը։ Ստոյանովը մեծ ավանդ ունի սովետա-բուլղարական մշակութային հարաբերությունների զարգացման մեշ։ Եղել է ԲԺՀ ԴԱ նախագահ (1946- 1948), ժողովրդական մեծ ժողովի (1946) և 3-րդ գումարման ժողովրդական ժողովի պադգամավոր։ Խաղաղության համաշխարհային խորհրդի անդամ (1950 թվքականից)։ Դիմիտրովյան մրցանակ (1950)։ Դորկու անվան մրցանակ (1972)։

Պարգևներ, մրցանակներ
--------------------

Պարգևատրվել է Գեորգի Դիմիտրովի 3 և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 146)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 121760564 · GND: 12888648X · ISNI: 0000 0001 1556 8959 · LCCN: n82024181 · NKC: mzk200185124 · NTA: 157226654 · NUKAT: n2003099641 · SUDOC: 126041873 · VIAF: 3414151778214318130001 · WorldCat VIAF: 3414151778214318130001 |

 |

 |
**Ասյա Վևիլ**, երբեմն՝ **Ուևիլ** (անգլ.՝ Assia Wevill, մայիսի 15, 1927(1927-05-15), Բեռլին, Վայմարյան Հանրապետություն - մարտի 23, 1969(1969-03-23), Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն), բրիտանացի պոետ Թեդ Հյուզի երկրորդ կինը քաղաքացիական ամուսնությամբ։ Ցավալիորեն հայտնի է նրանով, որ ինքնասպան է եղել նույն ձևով, ինչպես Հյուզի առաջին կինը՝ Սիլվիա Փլաթը (թունավորվել է գազից), միայն այն տարբերությամբ, որ Ասյան նախապես սպանել էր նաև իր աղջիկ Շուրային։

Կենսագրություն
--------------

Ասյա Գուտմանը ծնվել է բժշկի ընտանիքում, որը ծնունդով Ռուսաստանից էր։ Նրա մանկությունն անցել է Թել-Ավիվում։ Պատանեկության տարիներին նա աչքի էր ընկնում քմահաճությամբ։ Հաճախել է ակումբներ, որտեղ ծանոթացել և պարել է բրիտանացի զինվորների հետ։ Այդպես նա ծանոթացավ սերժանտ Ջոն Սթիլի հետ, որը և դարձավ նրա առաջին ամուսինը։ 1964 թվականին Ասյան նրա հետ տեղափոխվեց Լոնդոն։ Ավելի ուշ նրանք արտագաղթեցին Կանադա, որտեղ Ասյան ընդունվեց Բրիտանական Կոլումբիայի համալսարան։ Վանկուվերում նա ծանոթացավ տնտեսագետ Ռիչարդ Լիպսի հետ, որն էլ դարձավ նրա երկրորդ ամուսինը։ 1956 թվականին դեպի Լոնդոն նավով ճանապարհորդության ժամանակ Ասյան ծանոթացավ բանաստեղծ և թարգմանիչ Դեյվիդ Վևիլի հետ, որի հետ ամուսնացավ 1960 թվականին։

Ասյան ազատորեն խոսում էր մի քանի լեզուներով։ Բացի գովազդային արդյունաբերությունում աշխատելուց՝ նա զբաղվում էր թարգմանություններով, մասնավորապես նա թարգմանում էր հրեա բանաստեղծ Իեհուդ Ամիհայի ստեղծագործությունները, ինչպես նաև ինքն էր գրում բանաստեղծություններ և հրատարակում օրիորդական ազգանունով՝ Ասյա Գութման։

Ասյայի հարաբերությունները Թեդ Հյուզի հետ սկսվեցին 1961 թվականին։ Հյուզը բանաստեղծություններ էր նվիրում Ասյային։ Թեդի կինը՝ Սիլվիան, որն այդ ժամանակ արդեն տառապում էր ծանր դեպրեսիայով, նկատել էր նրանց մտերմությունը։ Հյուզի դավաճանությունը 1962 թվականի դեկտեմբերին դարձավ նրա և Սիլվիայի բաժանման հիմնական պատճառներից մեկը։ 1963 թվականի փետրվարին՝ Սիլվիայի ինքնասպանությունից հետո, Ասյան տեղափոխվում է Թեդի մոտ, ապրում մրցակցուհու տանը, քնում նրա անկողնում, հետևում նրա երեխաներին։

Ս. Փլաթի ինքնասպանությունից վեց տարի հետո Ասյան գրեթե նույն ճշգրտությամբ կրկնում է Սիլվիայի մահվան հանգամանքները, միայն այն տարբերությամբ, որ նախապես սպանում է դստերը՝ Շուրային։ 1969 թվականի մարտի 23-ին Ասյան փակվում է տան խոհանոցում, հերմետիկորեն փակում է պատուհանները և ճեղքերը, պառկեցնում է աղջկան ներքնակի վրա (նրան նախօրոք քնաբեր էր տվել՝ լուծված վիսկիի մեջ), իսկ հետո բացում է գազը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2
3. 1 2
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑  *Мария Степанова* Платный выход // *Журнал «Weekend»*. — Издательский дом «Коммерсантъ», 05 сентября 2008. — № 34 (80).
8. ↑  *Владислав Поляковский, Ксения Щербино* Письма из-за закулисья // *Деловая газета «Взгляд»*. — ЗАО «ВЗГЛЯД.РУ», 25 февраля 2007.


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX5449137 · BNF: 12569325w, 16041136b · GND: 132843994 · ISNI: 0000 0000 6936 9421 · LCCN: no2007000972 · NLG: 268423 · NTA: 302511202 · NUKAT: n2008057225 · VIAF: 51807905 · WorldCat VIAF: 51807905 |

 |

 |
**Սողոմոն Թեհլիրյանի հուշարձան**, Հայոց ցեղասպանության վերապրող, ազգային հերոս Սողոմոն Թեհլիրյանի հուշարձանը Շիրակի մարզի Մարալիկ քաղաքի հրապարակում։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը տեղադրվել է Հայոց ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցի միջոցառումների շրջանակում, 2015 թվականի ապրիլի 22-ին։ Հուշարձանի բացման արարողությանը ներկա են գտնվել Շիրակի մարզպետ Ֆելիքս Ցոլակյանը, Մարալիկի քաղաքապետ Արտակ Գևորգյանը, «Սողոմոն Թեհլերյան» հայրենասիրական հկ նախագահ Ռազմիկ Դարբինյանը, բարերար Յուրա Հովհաննիսյանը, քանդակագործ Սամվել Պետրոսյանը, մարալիկցիներ, հյուրեր։

Տվյալներ
--------

Բրոնզաձույլ հուշարձանն ունի 4 մետր բարձրություն։ Թեհլիրյանը կանգնած է գրանիտե պատվանդանին՝ ատրճանակը ձեռքին, ոտքի տակ Թալեաթի գլուխը։ Հուշարձանը ստեղծել է քանդակագործ, ՀՀ Վաստակավոր նկարիչ Սամվել Պետրոսյանը։ Կառուցվել է բարերար Յուրա Հովհաննիսյանի աջակցությամբ։

Սողոմոն Թեհլիրյանին նվիրված հուշարձաններ կան նաև Ֆրեզնոյում, Թալինի շրջանի Մաստարա գյուղում և Երևանում։

* 
* Սողոմոն Թեհլիրյանի հուշարձանի բացման արարողությունՍողոմոն Թեհլիրյանի հուշարձանի բացման արարողություն
* Սողոմոն Թեհլիրյանի հուշարձանը (2017 դեկտեմբեր)Սողոմոն Թեհլիրյանի հուշարձանը (2017 դեկտեմբեր)
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սողոմոն Թեհլիրյանի բրոնզաձույլ արձանը կանգնեցվեց Մարալիկում
2. ↑  Սողոմոն Թեհլերյանի հուշարձան՝ առանց գետին ընկած Թալեաթ փաշայի

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մարալիկում տեղադրվեց Սողոմոն Թեհլերյանի արձանը
**Ադրիան Ժան–Բատիստ Ամաբլ Ռամոն դյու Բոսկ Դյուտայ** (ֆր.՝ Adrien Jean-Baptiste Amable Ramon du Bosc Dutaillis, նոյեմբերի 12, 1760(1760-11-12), Nangis - փետրվարի 4, 1851(1851-02-04), Փարիզ), ֆրանսիացի ռազմական գործիչ, դիվիզիոնի գեներալ (1807 թ. հունիսի 29-ից), հեղափոխական և նապոլեոնյան պատերազմների մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Սերվել էր ազնվական ընտանիքից. բանակում ծառայել էր մինչև հեղափոխությունը, այնուհետև պաշտոնաթող եղել։ Սակայն հեղափոխության սկզբից դարձել էր Փարիզի Ազգային գվարդիայի սպա, հետո թեթև հետևակի 14-րդ գումարտակի կապիտան։ 1793 թվականին հեռացվել էր բանակից ռոյալիստական (միապետական) գաղափարների համար, բայց 1795 թվականին վերականգնվել էր։ Բոնապարտի իտալական ռազմարշավի ժամանակ դարձել էր գեներալ Բերտիեի համհարզը։ Հենց Իտալիայում էլ սկսվել էր նրա փայլուն կարիերան։ Նա 1796 թվականին դարձել էր գումարտակի հրամանատար, իսկ 1797 թվականին՝ գնդապետ։ Աշխատելով տարբեր շտաբներում՝ նա նշանակվել էր Նեյի կորպուսի շտաբի պետ և միաժամանակ ստացել բրիգադի գեներալի կոչում 1803 թվականին, Մեծ բանակի 6-րդ կորպուսում գեներալ Դյուտայը մասնակցել է 1805, 1806 և 1807 թվականների ռազմարշավներին։ Ըստ արժանահավատ տեղեկությունների Դյուտայը կորցրել է ձեռքը 1807 թվականի հունիսի 6-ին Գուտտշտադտում հետախուզության ժամանակ։ Փոխարենը մի քանի օր հետո նա արժանացել էր դիվիզիոնի գեներալի կոչման, իսկ մեկ տարի անց Դյուտայը ստացել էր կոմսի տիտղոս և 30 000 ֆրանկ դրամական ռենտա։ 1812 թվականին Դյուտայը դարձել էր Վարշավայի պարետ, այնուհետև Տորգաուի պարետ։ Վերջին ամրոցը Դյուտայը համառորեն պաշտպանել և հանձնել էր միայն 1813 նոյեմբերի 17-ին։ 1814 թվականին գերեվարվել էր, որից հետո վերադարձել էր ֆրանսիա և 1815 թվականին պաշտոնաթող եղել։

Ռազմական կոչումներ
------------------

* կապիտան (օգոստոսի 3, 1791 թ.),
* գումարտակի հրամանատար (ապրիլի 16, 1795 թ.),
* բրիդադի հրամանատար (հունիսի 13, 1797 թ.),
* շտաբի գնդապետ (հունվարի 7, 1801 թ.),
* բրիգադի գեներալ (օգոստոսի 29, 1803 թ.),
* դիվիզիոնի գեներալ (հունիսի 29, 1807 թ.)։

Պարգևներ
--------

* Պատվավոր Լեգեոնի շքանշանի լեգիոներ (հոկտեմբերի 16, 1803 թ.),
* Պատվավոր լեգեոնի շքանշանի կոմմանդան (հունիսի 14, 1804 թ.)
* Պատվավոր լեգեոնի շքանշանի մեծ սպա (ապրիլի 29, 1834 թ.),
* Երկաթե թագի շքանշանի ասպետ (հուլիսի 17, 1809 թ. Իտալիա),
* Սուրբ Լյուդվիգի շքանշանի ասպետ (1814 թ.),
* Մաքսիմիլիան Իոսիֆի շքանշանի ռազմական կոմանդոր (1810 թ. Բավարիա)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Գրականություն
-------------

* Օկտավ Լևավասսյոր, «Հիշողություններ նապոլեոնյան պատերազմների մասին (1802-1815)», Մ. 2014, էջ 317.
* «Adrien Jean-Baptiste du Bosc», dans Charles Mullié, Biographie des célébrités militaires des armées de terre et de mer de 1789 à 1850, 1852.