recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Գլիպտիկա**, ( հուն․՝ γλφκσ-փորագրել), թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարերի վրա փորագրելու, քանդակելու արվեստ։ Գլիպտիկայի հայտնի հնագույն նմուշները ստեղծվել են մ․թ․ա․ 4-րդ հազարամյակում՝ Մի Հեծյալի և հետևակի մենամարտի պատկերով գեմմա, սարդիոն, թռչունի պատկերով գեմմա, սարդիոն Միջագետքում, Առաջավոր Ասիայում և Եգիպտոսում։ Փորագրված այդ քարերը հիմնականում գլանաձև կնիքներ են՝ մարդկանց և կենդանիների ռեալիստա Դիմապատկերով գեմմա կան պարզունակ պատկերներով, կենցաղային ու դիցաբանական տեսարաններով, երկրաչափական նախշերով։

Միջագետքի գլիպտիկայի ավանդույթներին սերտորեն կապված են Ուրարտուի և Աքեմենյան Պարսկաստանի գեմմաները։ Ուրարտական կնիքների վրա հաճախ հանդիպում են պաշտամունքային պատկերներ, խորհրդանշաններ, երբեմն՝ թագավորի, քրմապետի, նրանց մերձավոր Զկնկուլի պատկերով սարդիոնե գեմմայի կնքադրոշմների, ինչպես և առյուծի նկարներ։ Եգիպտոսի կնիքները ունեն բզեզի՝ սուրբ կոյաբնդեռի ձև, որոնց ստորին մասում կան գաղափարագիր տեքստեր կամ դիցաբանական կերպարներ։ Հին Տունաստանոլմ և Տռոմում գլիպտիկայի արվեստը հասել է բացառիկ նրբության և գծանկարի գեղեկցության։

Մ․թ․ա․ 5-4-րդ դարերում, երբ կազմավորվել են անտիկ գլիպտիկայի դասական ձևերը, մեծ նշանակություն է ստացել քարերի տարբեր դեկորատիվ հատկությունների կիրառումը։ Այդ ժամանակի գեմմաների պատկերները աչքի են ընկնում զուսպ կոմպոզիցիայով, պարզությամբ և ներդաշնակությամբ։ Մ․թ․ա․ 4-րդ դարում տարածում են գտել կամեյոնները՝ ուռուցիկ պատկերներով գեմմաները։ Հելլենիզմի շրջանում բարձր ծաղկման է հասել դիմանկարներով գլիպտիկան։ Դանուբի, Տռենոսի, Մերձսևծովյան հյուսիսային շրջաններում, Անդրկովկասում գոյություն են ունեցել գլիպտիկայի տեղական դպրոցներ։ Հայաստանի պատմության պետական թանգարանում պահվում են կիսաթանկագին քարերից բազմաթիվ կնիքներ, որոնց վրա փորագրված են կամ անուններ, կամ արձանագրություններ, բանաձևեր կամ նրանց տերերի նշանները։ Միջին դարերում գլիխպտիկան գլխավորապես զարգացել է Արևելքում։ Եվրոպայում այն կրկին վերելք է ապրել Վերածննդի դարաշրջանում, առանձնապես՝ կլասիցիզմի շրջանում։ 19-րդ դարում գլիպխտիկան որպես արվեստի տեսակ անկում է ապրել։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 95)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Ուղղափառ · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4057223-7 · LCCN: sh85055425 · NKC: ph120574 |

 |
**Հիլսբորո** (անգլ.՝ Hillsborough River), գետ Քուինս շրջանում և Էդուարդ արքայազնի կղզում (Կանադա)։ Գետի երկրորդ անվանումը **Իսթ Ռիվեր** է (անգլ.՝ East River)։

Աշխարհագրություն
----------------

Գետը սկիզբ է առնում Էդուարդ արքայազնի կղզու հյուսիսային ափից ոչ հեռու գտնվող Հեդ օֆ Հիլսբորոյից, որը հիմնականում հոսում է հարավ-արևմուտքով, Շառլոթաուն գավառական քաղաքի մոտով, թափվում է Շառլոթաուն Հարբոր ծոցում և առաջանում է երեք գետերից՝ Հիլսբորոյից (Իսթ Ռիվեր), Յորքից (Նորթ Ռիվեր) և Էլիոթից (Ուեսթ Ռիվեր)։ Շառլոթաուն Հարբորը ջրանցքով կապված է Նորթամբերդլենի ծոցին, որը պատկանում է Սուրբ Լավրենտիոս ծոցի ջրավազանին։ Գետը կղզին բաժանում է երկու մասի, որը դարեր շարունակ եղել է տրանսպորտային հարմար ճանապարհ։ Գետի գրեթե 75%-ը ունի մակընթացային ազդեցություն (մինչև Մաունթ Սթյուարտ)։ Գետը ունի կիլոմետր երկարությամբ գետաբերան։

Բնություն
---------

Հիլսբորոյի ջրավազանը, որտեղ կան աղի և քաղցրահամ ջրեր, տալիս է բնական միջավայր վայրի կենդանիների համար։ Այսեղ հիմնականում շատ են ջրային թռչունները, մշկառնետները և աղվեսները։ Գլենֆանան կղզում բնակվում են հարյուրավոր զույգ կապույտ ձկնկուլներ։ Ջրերում բնակվում են ոչ միայն քաղցրահամ ջրերում ապրող, այլ նաև ծովային ձկներ, այդ թվում՝ իշխանը, բծավոր պերկեսը, եվրոպական սաղմոնիկը, թյունոսը և օձաձուկը։

Գետավազանում կան բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ որտեղ աճում են հասուն կարմիր կաղնիները։ Հիլսբորոյի ավազանում նաև աճում են 57 հազվագյուտ տեսակի անոթավոր բույսեր։

1997 թվականին Հիլսբորո գետը ներգրավվել է Կանադայի մեծ գետերի ցանկին (Canadian Heritage Rivers)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Canadian Geographical Names Data Base, base de données toponymiques du Canada, Canadian Geographical Names Database — Natural Resources Canada.
2. ↑  Toporama
3. ↑  "Հիլսբորո գետի սխեման". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 5-ին. Retrieved 2017 թ․ հունվարի 7.
4. ↑  "Canadian Heritage Rivers — Hillsborough River". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2017 թ․ հունվարի 7.
5. ↑  "Canadian Encyclopedia. Canadian Heritage Rivers". Արխիվացված է the original 2014 թ․ մարտի 10-ին. Retrieved 2017 թ․ հունվարի 7.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Պետրո Նիկիտովիչ Բիբա** (ուկրաիներեն՝ Петро́ Мики́тович Бі́́ба, հուլիսի 1, 1913(1913-07-01), Նովոմիրգորոդ, Ելիսավետգրադսկի գավառ, Խերսոնի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 22, 2002(2002-03-22)), ուկրաինացի բանաստեղծ, լրագրող, հրատարակիչ։ Ուկրաինայի գրողների միության անդամ (1948), Ուկրաինական ԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Պետրո Բիբան ծնվել է 1913 թվականին Նովոմիրգորոդ քաղաքում՝ ծառայողի ընտանիքում։ Բանաստեղծություններ սկսել է տպագրել դպրոցական տարիքից։ Դպրոցն ավարտելուց հետո աշխատել է թերթերի խմբագրություններում, տպագրվել է մանկական «Більшовиченята», «Червоні квіти» ամսագրերում։

Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, եղել է սերժանտ, հրամանատարի օգնական, հանդես է եկել 212-րդ հրաձգային դիվիզիայում։ Մասնակցել է Շեպետովկայի, Չերկասիի, Կրեմենչուգի մարտերին։ 1941 թվականի սեպտեմբերին վիրավորվել է Խմելնիկի մոտ։ Բուժվելուց հետո վերադարձել է ռազմաճակատ, եղել Անդրկովկասի ճակատում։ 1942 թվականի հոկտեմբերին կրկին վիրավորվել է։

Հետպատերազմյան շրջանում խմբագրել է «Вогні Придніпров'я» ալմանախը։ 1950 թվականին ավարտել է Նիկոպոլի մանկավարժական ինստիտուտը։ 1950-ական թվականներին եղել է Դնեպրի «Зоря» շրջանային թերթի պատասխանատու քարտուղար։ 1962-1975 թվականներին եղել է «Культура і життя» («Մշակույթ և կյանք») թերթի գլխավոր խմբագիրը։ 1948 թվականին լույս է տեսել Բիբայի բանաստեղծությունների առաջին «Եղբայրություն» գրքույկը։

1964 թվականին Մոսկվայում ռուսերեն լույս է տեսել նրա «Կռունկները արևի ներքո» բանաստեղծությունների գիրքը։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* «Եղբայրություն», 1948
* «Великий почин» («Մեծ նախաձեռնություն»), 1951
* «З любов'ю» («Սիրով»), 1956
* «Слухаю серце» («Լսում եմ սրտիս»), 1958
* «А ми - навколо Сонця», 1961
* «Струм», 1967
* «Вись» («Բարձունք»), 1970
* «Час» («Ժամանակ»), 1973
* «Краплини теплого дощу», 1980
* «Година зоряна - життя», 1982
* «З вершини літа», 1986
* «Цвіт багряний», 1988
* «Грані», 1998
* «Будем жить», 2001

Պետրո Բիբայի բանաստեղծություններից թարգմանվել են ադրբեջաներեն, բելառուսերեն, բուլղարերեն, հայերեն, ռուսերեն, չեխերեն։

Պարգևներ
--------

* Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* «Պատվո նշան» շքանշան
* ՌՍՖՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության պատվոգիր

Հիշատակ
-------

Գրողի հայրենի քաղաք Նովոմիրգորոդի փողոցներից մեկը 2015 թվականին անվանվել է նրա անունով։

Պետրո Բիբան հայերեն
-------------------

* Ծառերը; Կայարան Այրում; Աղբյուրը։ Ոսկե դարպասներ (ուկրաինական քնարերգություն), Ե. «Սովետական գրող», 1977 էջ 69-70։ Թարգմ.՝ Ալեք Խաչունց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "В память о выдающемся журналисте в Никополе открыта мемориальная доска | «Никополь Онлайн»". *www.nikopol-online.info* (in ամերիկյան անգլերեն). Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 3.
2. ↑  Ոսկե դարպասներ (ուկրաինական քնարերգություն), Ե. «Սովետական գրող», 1977 էջ 68։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Петро Біба
* Магнітне поле життєлюба. Петро Біба: яким він був у житті? Archived 2017-03-27 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs |

 |
**Հունգարա-ուկրաինական հարաբերություններ,** երկկողմ դիվանագիտական հարաբերություններ Հունգարիայի և Ուկրաինայի միջև։ Երկրների միջև պետական սահմանի երկարությունը կազմում է 128 կմ։

Պատմություն
-----------

1990 թվականին Ուկրաինական ԽՍՀ պաշտոնական այցով ժամանեց Հունգարիայի նախագահ Արփադ Գյոնցը, որտեղ բանակցություններ վարեց ԽՍՀՄ այդ հանրապետության ղեկավարության հետ։ 1991 թվականի դեկտեմբերին Հունգարիան ճանաչեց Ուկրաինայի անկախությունը ԽՍՀՄ-ից և դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատեց այդ երկրի հետ։ 1993 թվականին Կիևում բացվել է Հունգարիայի դեսպանատունը՝ բարիդրացիության և համագործակցության մասին պայմանագրի ստորագրումից հետո։

2017 թվականին Հունգարիան սպառնացել էր արգելափակել Եվրամիությանը Ուկրաինայի անդամակցության գործընթացը, քանի որ հունգարական կողմի կարծիքով հարևան երկիրը ոտնահարում է փոքրամասնությունների լեզվական իրավունքները։ Հունգարիայի կառավարությունն իր անհանգստությունը հիմնավորում է նրանով, որ Ուկրաինայում բնակվում է շուրջ 150 000 էթնիկ հունգարացի, ինչը կազմում է Անդրկարպատյան շրջանի բնակչության մոտ 12%-ը։ 2018 թվականի մարտին Կիևը հայտարարել էր Հունգարիայի հետ սահմանին զինված ուժերի շուրջ 1000 զինվորների տեղակայելու պլանների մասին՝ Ուկրաինայի արևմուտքի հունգարալեզու բնակիչների իրավունքների պաշտպանության շուրջ շարունակվող հակամարտության պատճառով։

Առևտուր
-------

2017 թվականին երկու երկրների միջև ապրանքաշրջանառության ծավալն ավելացել է 31,2 %-ով (629,0 միլիոն ԱՄՆ դոլարով) նախորդ տարվա համեմատ և կազմել 2 միլիարդ 684 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ 2018 թվականի հունվար-փետրվար ամիսներին ապրանքաշրջանառությունը կազմել է 483,6 միլիոն ԱՄՆ դոլար (2017 թվականի համեմատ աճել է 46,4 %-ով)։ 2017 թվականին Հունգարիան Ուկրաինայի տնտեսության մեջ ներդրել է 796,0 միլիոն ԱՄՆ դոլար, ինչը կազմում է օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ընդհանուր ծավալի 2,0 %-ը, իսկ Ուկրաինան Հունգարիայի տնտեսության մեջ ներդրել է 17,5 միլիոն ԱՄՆ դոլար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "The World Factbook — Central Intelligence Agency". Արխիվացված է the original 2009 թ․ հունիսի 10-ին. Retrieved 2020 թ․ ապրիլի 1.
2. ↑  "Արխիվացված պատճենը". Արխիվացված է the original 2018 թ․ ապրիլի 30-ին. Retrieved 2020 թ․ ապրիլի 1.
3. ↑  Hungary threatens to block Ukraine's EU progress in language row | Reuters
4. ↑  Hungary in language dispute with Ukraine over schools - BBC News
5. ↑  Hungary-Ukraine Relations: Transcarpathia and the "Western Front" - Global ResearchGlobal Research - Centre for Research on Globalization
6. ↑  "Hungary-Ukraine relations hit new low over troop deployment". Արխիվացված է the original 2019 թ․ մարտի 31-ին. Retrieved 2020 թ․ ապրիլի 1.
7. ↑  "Արխիվացված պատճենը". Արխիվացված է the original 2018 թ․ մայիսի 12-ին. Retrieved 2020 թ․ ապրիլի 1.
Հունգարիայի Հանրապետության Նախագահության մարմնի «Հունգարական թերթ»   
1956 թվականի նոյեմբերի 12-ի թողարկումը՝ Իմրե Նագիի կառավարությունը ցրելու մասին հրամանագրով
**Հունգարիայի հեղափոխական աշխատավորներ-գյուղացիների կառավարություն** (հունգ.՝ magyar Forradalmi Munkás-Paraszt Kormány), ձևավորվել է 1956 թվականին հունգարական հեղափոխության ժամանակ խորհրդային աջակցությամբ` նպատակ ունենալով փոխարինելու Իմրե Նաձի կառավարությանը։

Նոյեմբերի 2-ին Յանոշ Կադարը, ով այս ժամանակահատվածում խզել էր հարաբերությունները Նաձիի կառավարության հետ, պաշտոնապես՝ որևէ տեղ Արևելյան Հունգարիայում, հավանաբար՝ Ուժգորոդում, սկսում է կազմակերպել «նոր հեղափոխական կենտրոն»՝ խորհրդային աջակցությամբ տապալելու Նաձիի կառավարությանը։

Նոյեմբերի 4-ին, ժամը 04.05 Szolnok ռադիոյով Ֆերենց Մյուննիխը հայտարարել է «Հունգարիայի հեղափոխական աշխատավորներ-գյուղացիների կառավարություն» ստեղծման մասին։ Կարճ ժամանակ անց, 05.00-ին, Յանոշ Կադարը ռադիոյով հայտարարել է «Հունգարիայի հեղափոխական աշխատավորներ-գյուղացիների կառավարության» նոր կազմը որպես վարչապետ իր ղեկավարության ներքո, ուրվագծել է իր ծրագիրը, և աջակցության կոչ արել։ Նոյեմբերի 4-ին Կադարի կառավարությունը դիմել է Խորհրդային Միությանը՝ օգնելու ճնշել «հակադիր հեղափոխականներին»։ Խորհրդային ռազմական պահակախմբի հետ միասին Կադարը Բուդապեշտ է հասել նոյեմբերի 7-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Cseh Géza: Válogatás az 1956-os forradalom levéltári dokumentumaiból. Szolnok megye". *vfek.vfmk.hu*. Retrieved 2016 թ․ հոկտեմբերի 24.
2. ↑  Origo. "ORIGO". *ORIGO*. Retrieved 2016 թ․ հոկտեմբերի 24.
3. ↑  A Kádár-kormány felhívása
**Հունվարի 9**, գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Օրենբուրգի մարզի Օրենբուրգի շրջանում։ Կրասնոուրալսկի գյուղական խորհրդի վարչական կենտրոնն է։

Պատմություն
-----------

«Հունվարի 9» գյուղը հիմնադրվել է 1927 թվականին։ Հենց այդ ժամանակ, դատելով փաստաթղթերից, այստեղ հաստատվեցին առաջին բնակիչները։

Սկզբում տնտեսությունը գործում էր անհատապես, իսկ 1929 թվականին ստեղծվեց առաջին խմբավորումը (արտել)։ Ֆերման ուներ մեծ այգի և բանջարանոց։ Կոլտնտեսության հողատարածքը սկզբում կազմում էր 1800 հա, հետո աղբավայրի հաշվին հատվել է ևս 1500 հա, իսկ արդեն կազմավորման տարվա ժամանակ կոլտնտեսությունը ցորենի բերք է հավաքել 1 հեկտարից 28-32։ Բացի բուսաբուծությունից զբաղվում էին անասնապահությամբ՝ բուծում էին կովեր, ոչխարներ, ձիեր, խոզեր։ Առաջին կոլտնտեսային ակումբը բացվել է 1931 թվականին։

Անտառտնտեսությունում գնված նյութերից կառուցվել է դպրոց, որտեղ սովորում էր ընդամենը 40 աշակերտ։

Գյուղում 1950 թվականին կազմավորվել է գյուղական խորհուրդը։ Այսօր գյուղական խորհուրդը ղեկավարում է Վիկտոր Սերգեևիչ Սելիվանովը։

1960-ական թվականներին գյուղը մեծացել ու բարենորոգվել է։ Այնտեղ կառուցվել է նոր ակումբ (ղեկավարը՝ Իվան Վասիլևիչ Դրոնով), որտեղ կազմավորվել է «Կոլեկտիվ ֆերմայի ձայներ» մեծ երգչախումբը։ Նրա ղեկավարն էր օրենբուրգյան կոմպոզիտոր Ալեքսեյ Ֆեդորովիչ Ցիբիզովը։ 1970 թվականին երգչախումբն արժանացել է «Ռուսական երգի ժողովրդական երգչախմբի» կոչմանը։ Գյուղացիները հնարավորություն ունեցան սովորել երաժշտական դպրոցում (ղեկավար՝ Վլադիմիր Դմիտրիևիչ Շկոդին), նվագել փողային նվագախմբում և ժողովրդական գործիքների նվագախմբում, տիրապետել կոճակային ակորդեոնին և երգել երգչախմբում։ Գյուղի մշակութային կյանքի ծաղկումը տեղի է ունեցել կոլտնտեսության նախագահ Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչ Սոլովյովի աջակցությամբ։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Գյուղը գտնվում է մարզկենտրոն Օրենբուրգի մոտ։

Ժամային գոտի
«**Հունվարի 9**» գյուղը, ինչպես ամբողջ Օրենբուրգի շրջանը, գտնվում է MSC + 2 ժամային գոտում։ UTC-ից կիրառելի ժամանակի շեղումը +5:00 է։

Բնակչություն
------------

| Տարի | Բնակչություն, մարդ |
| --- | --- |
| 2010 | 3382 |
| 2014 | 4321 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  "Красноуральский сельсовет - Официальный сайт МО Оренбургский район Оренбургской области". *www.xn--c1adanwdbfmc.xn--p1ai*. Արխիվացված է the original 2022 թ․ փետրվարի 9-ին. Retrieved 2022 թ․ փետրվարի 9.
3. ↑  "Статья 5. Часовые зоны / КонсультантПлюс". *www.consultant.ru*. Retrieved 2022 թ․ փետրվարի 9.
4. ↑  "Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Оренбургской области". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 6-ին. Retrieved 2022 թ․ մարտի 22.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պատմական տեղեկություններ գյուղի մասին Archived 2022-02-09 at the Wayback Machine.
**Արտաշ(ես) Միքայելի Արսլանյան** (գրվել է նաև Ասլանյան, 1887, Խար­բեր­դի նա­հան­գ, Խար­բեր­դի գա­վա­ռ, Մեզիրե - 1915), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1887 թվականին, Խարբերդի նահանգի Խարբերդի գավառի Մեզիրե քաղաքում՝ կաթոլիկ ծնողների բազմազավակ ընտանիքում։ Բժիշկներ Զարեհ Պողոս, Լևոն ու Հրանտ Արսլանյանների եղբայրն է։ Հայրը՝ փաստաբան Միքայել Արսլանյանը, եղել է Մեզիրեի բարեկեցիկ և ուսումնասեր ազգայիններից մեկը։ Ընտանիքի 7 որդիներից 5-ը բժիշկ է դարձել։ Եթե հաշվենք նաև թոռներին, ապա գերդաստանում եղել է 12 բժիշկ։ Դրա համար էլ համաքաղաքացիները նրանց կոչել են «Հեփիսի Տօքթօր Արսլանենք» («Բոլորը բժիշկ Արսլանյանները»)։

Ավարտել է Բեյրութի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսիական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Բժիշկ է աշխատել։ Կարինում բծա­վոր տի­ֆով վարակվելու և հիվանդանալու պատճառով արձակուրդ է վերցրել և մեկնել Հալեպ, եղբոր՝ Զարեհի մոտ։
1915 թվականին, ընդհանուր տեղահանության ընթացքում վայրագորեն սպանվել է եղբոր հետ միասին՝ 28 տարեկանում։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Խաչատրյան Լ. Բաբլումյան Ա. Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923 թթ.), հ. 2, Խարբերդ ի նահ անգ, Երևան, 2004։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Արտյոմի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Артёму), ռուս հեղափոխական, խորհրդային քաղաքական գործիչ ընկեր Արտյոմի (Ֆեոդոր Անդրեևիչ Սերգեևի կեղծանունը) հուշարձանը ՌԴ Ռոստովի մարզի Շախտի քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Ընկեր Արտյոմը (իսկական անունը` Ֆեոդոր Սերգեև) եղել է պրոֆեսիոնալ հեղափոխական, Սերգեյ Կիրովի և Իոսիֆ Ստալինի մտերիմ ընկերը, Կոմունիստական կուսակցության գործիչ, Դոնեցկ–Կրիվոյռոգյան խորհրդային հանրապետության հիմնադիրը և այդ հանրապետության ժողկոմխորհրդի առաջին նախագահը։ XX դարի սկզբում այդ հանրապետության կազմում էր Ալեքսանդրովսկ-Գրուշևսկի քաղաքը (այժմ` ք. Շախտի)։

Ընկեր Արտյոմն ուշադրություն էր դարձնում Դոնբասի ածուխի արդյունաբերության հետպատերազմյան վերականգնմանը։ 1921 թվականի ապրիլի 18-ին Ֆեոդոր Անդրեևիչը ժամանել է Շախտի։ Այնտեղ նա մասնակցել է Խորհուրդների Շախտիի գավառային կոմիտեի նստաշրջանի աշխատանքներին, հանդես է եկել 1-ին պետական հանքահորի բանվորների ժողովներին (այժմ դա Արտյոմի անվան հանքահորն է)։

Ընկեր Արտյոմը
Ընկեր Արտյոմի հիշատակը հավերժացվել է Ուկրաինական ԽՍՀ-ում, Ռոստովի մարզում։ Նրա անունն է կրել Շախտի քաղաքի ավաններից մեկը, էլեկտրակայանը, Արտյոմի անվան հանքահորը, «Գլուբոկայա» հանքահորը (Արտյոմի անվան № 2), քաղաքի փողոցներից մեկը։

Ընկեր Արտյոմի հուշարձաններ տեղադրվել են ԽՍՀՄ Դոնեցկ, Սվյատոգորսկ քաղաքներում, Պրիմորիեի երկրամասի Արտյոմ քաղաքում, Կրիվոյ Ռոգում և այլն։ Խոշորագույններն էին երկաթբետոնե հուշարձանները Արտյոմովսկ (այժմ` Բախմուտ) քաղաքում (քանդակագործ` Իվան Կավալերիձե, 1927), որի պատվանդանի բարձրությունը 15 մետր էր, քանդակինը` նույնպես 15 մետր, ինչպես նաև Սվյատոգորսկում, որի բարձրությունը 22 մետր է, պատվանդանինը` 6 մետր։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Արտյոմովսկի հուշարձանն ավերվել է գերմանացիների կողմից։

1968 թվականի օգոստոսի 13-ին ընկեր Արտյոմի հուշարձանը տեղադրվել է Արտյոմ ավանի կենտրոնում։

Նկարագրություն
--------------

Հուշարձանի քանդակի բարձրությունը 9,7 մետր է, պատվանդանինը` 5,2 մետր։ Հուշարձանը պատրաստել է շախտիեցի քանդակագործների խումբը` Բ. Վ. Ակոլզինը, Լ. Ի. Գանշինը, Ն. Ա. Կարագոդինը, Ա. Դեմիդովիչը։ Ընկեր Արտյոմը պատկերված է շարժման մեջ, քանդակը գունավորված է արծաթագույն ներկով։

Ժամանակի ընթացքում հուշարձանը սկսել է քայքայվել և փլուզվել։ 2012 թվականին Վլադիմիր Լավրենևը վերականգնել է հուշարձանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Шахта «Глубокая» (Шахты)

Աղբյուրներ
----------

* Памятники истории и культуры. Официальный сайт Департамента культуры г. Шахты.
* Памятник Артему в Шахтах снова в строю Archived 2020-09-26 at the Wayback Machine..
* Памятник Артему (Ф.А.Сергееву)
* СТАТУЯ ТОВАРИЩА АРТЕМА
* Памятник Артёму

Գրականություն
-------------

* Болдырев А. Кто Вы, товарищ Артём?: [история Донбасса]/ А.Болдырев // Российский Донбасс. - 2002. – 16 авг. – С. 4.
* Телегин В. Город Шахты в исторических памятниках / В. Телегин // Ленинское знамя. – 1975. – 11 янв. – С. 2.
**Արտո Տերյան** (1892, Թեհրան, Իրան - 1954, պարս.՝ آرتو طریان), իրանահայ դերասան, ռեժիսոր, Իրանի «Սեփահ բանկի» տնօրեն։ Իրանում մեծ դեր է խաղացել թատրոնի զարգացման գործում։

Թատրոնի դերասանուհի, ռեժիսոր Վարթո Տերյանի ամուսինը, ֆիզիկոս, աստղագետ Ալենուշ Տերյանի հայրը։

Կենսագրություն
--------------

Արտո Տերյանը ծնվել է 1892 թվականին Թեհրանում։ Սովորել է Թեհրանի Հայկազյան դպրոցում։ Երիտասարդ տարիքից մեծ հետաքրքրություն է դրսևորել թատրոնի նկատմամբ։ 1917 թվականին Տերյանն մեկնել է Մոսկվա, ուսումնասիրել թատերական արվեստը։ Թեհրանում հիմնադրել է մի շարք թատերախմբեր, մարմնավորել է բազմաթիվ դերեր։

Արտո Տերյանը մեծ ներդրում ունի իրանական թատրոնի առաջընթացի գործում։ Նա հայերեն և պարսկերեն է թարգմանել մի շարք պիեսներ։

Մահացել է 1954 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Bedrosian, Narek Hartunian and Narbeh. "فصلنامه فرهنگی پیمان". *www.paymanonline.com*. Արխիվացված է the original 2015 թ․ փետրվարի 7-ին. Retrieved 2017 թ․ նոյեմբերի 25.

Գրականություն
-------------

* Իրանահայոց հանրագիտարան։ Կազմող` Ժանետ Տ. Լազարյան։ Երևան, «ՎՄՎ-Պրինտ, 2012։
**Վիշնյանի աստղադիտարան** (խորվ.՝ Zvjezdarnica Višnjan, ՄԱՄ կոդը՝ 120), աստղադիտարան Խորվաթիայի Վիշնյան գյուղի մոտ։ Ղեկավարվել է Կորադո Կորոլևիչի կողմից։ 2009 թվականին Վիշնյանի աստղադիտարանը տեղափոխվել է Տիկան բնակավայրի մոտ նոր կառուցված տարածք, և հետևաբար, 2017 թվականի հոկտեմբերի 5-ին աստղադիտարանի կոդը փոխվեց դառնալով L01։

Պատմություն
-----------

Վիշնյանի աստղադիտարանը հիմնադրվել է 1992 թվականին որպես հանրային աստղադիտարան։ Աստղադիտարանում հիմնականում կատարվել են աստղաչափության ոլորտում աշխատանքներ, ինչպես նաև կատարվել է աստերոիդների որոնում։ Աճող լուսային աղտոտումը սկսեց խոչնդոտել Վիշնյանում հետազոտություններին, և 2001 թվականին աստղադիտարանում հետազոտությունները դադարեցվեցին։ 2009 թվականին աստղադիտարանի նոր շենքը բացվեց Տիկան գյուղի մոտ, մոտավորապես 2,5 կիլոմետր հեռու նախնական տեղաբաշխումից։

Համաձայն աստղադիտարանի կայքում տեղադրված վիճակագրության 2016 թվականի դրությամբ այստեղ հայտնաբերվել են ընդհանուր առմամբ 1420 աստերոիդ և 2 գիսաստղ։ Աստղադիտարանում օգտագործվում են 11 աստղադիտակներ, աշխատում են 78 աշխատակիցներ և կամավորներ

Համաձայն Փոքր մոլորակների կենտրոնի (MPC) տվյալների, Վիշնյանի աստղադիտարանին է վերագրվում 108 աստերոիդների հայտնաբերումը։ Մինչդեռ 1294 հայտնաբերումներ վերագրվում են Կորադո Կորոլևիչին (աստղադիտարանի կայքում տեղադրված վիճակագրական տվյալները կարող են ներառել հայտնաբերված մարմիններ, որոնք դեռևս համարակալված չեն և չեն գրանցված ՓՄԿ-ի կողմից, ինչպես նաև դրանց հայտնաերումը չի վերագրվում որևիցե մեկին)։

Աստղադիտարանում կազմակերպվում են բազմաթիվ կրթական ծրագրեր երիտասարդության համար, աստղագիտության, հնէաբանության, ծովային կենսաբանության և այլ գիտություններով. Երիտասարդական գիտական ճամբար, Ամառային գիտական դպրոց Archived 2016-11-27 at the Wayback Machine. և Վիշնյանի աստղագիտության դպրոց։

Նոր աստղադիտարանը Տիկան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "MPC/MPO/MPS Archive". *Minor Planet Center*. Retrieved 2017 թ․ հոկտեմբերի 18.
2. ↑  "Višnjan Observatory". Science and Education Centre Višnjan. Արխիվացված է the original 2016 թ․ օգոստոսի 13-ին.
3. ↑  *Rona. Guide through Istria for All Your Senses* (PDF). p. 14. Արխիվացված է the original (PDF) 2017 թ․ մայիսի 4-ին. `{{cite book}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. ↑
5. ↑  "Minor Planet Discoverers (by number)". *Minor Planet Center*. 2016 թ․ նոյեմբերի 14. Retrieved 2016 թ․ նոյեմբերի 27.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Archived 2018-10-29 at the Wayback Machine.
**Արևային ժամացույց Բաելո Կլաուդիայից** (իսպ.՝ Reloj solar de Baelo Claudia), 1-ին դարի արևային ժամացույց, որը օգտագործել են Բետիկայի բնակիչները։

Պատմություն
-----------

Արևային ժամացույցը հայտնաբերվել է հռոմեական հնագույն Բաելո Կլաուդիա քաղաքում, Իսպանիայի Կադիս վարչական շրջանի Տարիֆա քաղաքից 22 կմ հյուսիս-արևմուտք։

Իր մեծությամբ և իր դիզայնով ենթադրվում է, որ ժամացույցը օգտագործվել է Բաելո Կլաուդիայի հասարակական շենքերից որևէ մեկի համար և համարվում է հռոմեական ժամանակաշրջանի լավ պահպանված նմուշներից։

Նկարագրություն
--------------

Բաելո Կլաուդիա հին հռոմեական քաղաքի ավերակները
* Ոճ՝ հռոմեական
* Տեխնիկա՝ քանդակ
* Նյութը՝ մարմար
* Բարձրություն՝ 84.5 սմ
* Լայնություն՝ 74 սմ
* Խորություն՝ 60,2 սմ

Պահպանում
---------

Արևային ժամացույցը գտնվում է Մադրիդի ազգային հնագիտական թանգարանում 33185 համարի ներքո։

Տես նաև
-------

* Արևային ժամացույց
* Բաելո Կլաուդիա
* Ազգային հնագիտական թանգարան (Մադրիդ)

Գրականություն
-------------

* Raya Román, Jose María (feb 1984). Boletín del Museo Arqueológico Nacional, 2, nº1.(չաշխատող հղում)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Hispania romana, Reloj solar de Baelo Claudia

Արտաքին հղումներ
----------------

* Web de l'Ajuntament de Tarifa
* El reloj de Baelo Claudia Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
* Reloj de sol
* Reloj de sol, MAN
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սմբատյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գագիկ Ցոլակի Սմբատյան** (փետրվարի 18, 1949(1949-02-18), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ջութակահար։ ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (2015)։

Կենսագրություն
--------------

Գագիկ Սմբատյանը ծնվել է 1949 թվականի փետրվարի 18-ին Երևանում։ 1964 թվականին ավարտել է Երևանի Ա. Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցը (դասատու՝ Գ. Հարությունյան), 1968 թվականին՝ Ռ. Մելիքյանի անվան երաժշտ. ուսումնարանը։ Սովորել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում, որն ավարտել է 1974 թվականին (ղեկավար՝ Հ․ Սմբատյան)։ 1978 թվականին ավարել է ԵՊԿ ասպիրանտուրան (ղեկ.՝ Հ. Սմբատյան)։

1974-1976 թվականներին դասավանդել է Ա. Սպենդիարյանի երաժշտական դպրոցում և Ռ. Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում, 1976-1980 թվականներինին՝ Սենեգալի ազգային կոնսերվատորիայում, 1980 թվականից՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (1994 թվականից՝ պրոֆեսոր, 1997 թվականից՝ ամբիոնի վարիչ) և Երևանի Պ. Ի. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում։

Համերգներով շրջագայել է Ուկրաինայում, Վրաստանում, Հունաստանում, Սենեգալում, Գամբիայում և այլուր։ Ա. Սաթյանի, Ռ. Սարգսյանի, Վ. Բաբայանի, Հ. Մելիքյանի, Ա. Յոլչյանի, Հարություն Դելլալյանի և ուրիշների ջութակի համար գրված բազմաթիվ ստեղծագործությունների առաջին կատարողն է։

Մրցանակներ
----------

* 1972 – Երիտասարդ կատարողների IV այսրկովկաս. մրցույթի 1-ին մրցանակ (Բաքու),
* 1972 – Երիտասարդ ջութակահարների համամիութենական մրցույթի Հատուկ պատվոգիր (Երևան)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Անդրկովկասի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետություն** (ԱԽՖՍՀ) (ռուս.՝ Закавказская Советская Федеративная Социалистическая Республика – ЗСФСР), Ֆեդերատիվ Հանրապետություն Հարավային Կովկասում։ Ընդգրկում էր Հայաստանը, Վրաստանը ու Ադրբեջանը՝ 1922 թվականի մարտից մինչև 1936 թվականը։

1936 թվականին Անդրկովկասի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետությունը լուծարքի ենթարկվեց տեղի տալով 3 հանրապետությունների՝

* Հայաստանի Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն (կամ՝ Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն)
* Վրացական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն (կամ՝ Վրացական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն)
* Ադրբեջանի Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն (կամ՝ Ադրբեջանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն)

Անունը նման էր 1918 թվականի ապրիլից-մայիս ամիսներին հայտարարված պետական կազմավորմանը։ Վերջինս ստեղծվել էր Ռուսական Կայսրության և նրան կարճ ժամանակով հաջորդած ժողովրդավարական Ռուսաստանի Դաշնություն կործանումից հետո՝ Օսմանյան Թուրքիայի դեմ պատերազմի պայմաններում։ Թուրքական բանակի՝ Արևմտյան Հայաստանի ազատագրված տարածքներ, իսկ ապա՝ նախկին Ռուսական կայսրությանը պատկանած Արևելյան Հայաստանի տարածքներ ներխուժումից հետո Անդրկովկասում հիմնվեց **Անդրկովկասյան Դեմոկրատական Ֆեդերատիվ Հանրապետություն** (**ԱԴՖՀ**; ռուս.՝ Закавказская демократическая Федеративная Республика (ЗКДФР)), հայտնի նաև որպես **Անդրկովկասյան Ֆեդերացիա**) որ շատ կարճ կյանք է ունեցել՝ 1918 թ. ապրիլի 22-ից մինչև նույն թվականի մայիսի 28-ը։

Տես նաև
-------

* Անդրկովկասյան Դեմոկրատական Ֆեդերատիվ Հանրապետություն (1918)
|  |
| --- |
| **Աֆրիկյան ցիվետ** |
| Աֆրիկյան ցիվետԱֆրիկյան ցիվետ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Կաթնասուն (Mammalia) |
| **Կարգ** | Գիշատիչներ (Carnivora) |
| **Ենթակարգ** | *Feliformia* |
| **Ընտանիք** | Մշկաբեշկներ (Viverridae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Viverrinae* |
| **Ցեղ** | '**Civettictis'** |
| **Տեսակ** | **Աֆրիկյան ցիվետ** *(C. civetta)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Civettictis civetta***Schreber, 1776 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Աֆրիկյան ցիվետ** (աֆրիկյան ցիվետ, լատ․Civettictis civetta), վիվերիդ տեսակի գազանների ընտանիքի կաթնասուն։ *Civettictis* տեսակի միակ կենդանին է, որը նախկինում պատկանում էր Վիվերրա տեսակի կենդանիների շարքին։

Ծագումնաբանություն
------------------

Civettictis և civetta տեսակի անվանումն առաջացել է ֆրանսերեն civette, իտալերեն zibetto, միջնադարյան լատիներենում zibethum, արաբերեն. زباد‎ (*zabād*) բառերից, որոնք նշանակում են ցիբետ։

Նկարագրություն
--------------

Մարմնի ձևով աֆրիկյան ցիվետը նման է կատվին։ Նրա գլուխը լայն է, ունի սուր ձգված մռութ, կարճ, սուր ականջներ, կլոր փոքր-ինչ թեք աչքեր։ Աֆրիկյան ցիվետի մարմինը երկար և գեր է։ Պոչը միջին երկարության է և նրա երկարությունը մոտավորապես հավասար է մարմնի կեսի երկարությանը։ Ոտքերը միջին երկարության են։ Մորթին կոշտ է և բավականին հազվադեպ հանդիպող։ Բաշը ձգվում է մինչև մարմնի կենտրոն և վերջանում է պոչի մոտ։ Մորթու հիմնական գույնը մոխրա-դեղնագույն է, որի վրա հաճախ հանդիպում են սև ու սպիտակ բծեր։ Տարբեր առանձնյակների վրա դրանք գտնվում են մարմնի տարբեր մասերում։ Աֆրիկյան ցիվետի պոչի վրայի մորթին ավելի խիտ է։ Նրա պոչի վրա կան մոտավորապես 5 սև օղակաձև նախշեր, որոնց ծայրերը սև գույն են։ Աֆրիկական ցիվետի մարմնի երկարությունը սովորաբար չի անցնում 65 սանտիմետրը։ Պոչի երկարությունը մոտավորապես 30 սանտիմետր է։ Վզակոթի բարձրությունը 25-30 սանտիմետր է։ Աֆրիկյան ցիվետին պահում են միայն վանդակներում, կերակրում են մսով, հատկապես թռչնամսով։ Եթե փոքր տարիքի ցիվետ են բռնում, ապա հեշտ է նրան վարժեցնել։

Աֆրիկյան ցիվետ

Տարածումը
---------

Տարածված է Աֆրիկայում՝ Սահարայից ավելի հարավ, բացառությամբ՝ Հարավային Աֆրիկայի և Սոմալի թերակղզու։

Ենթատեսակներ
------------

Առանձնացնում են 6 տեսակի աֆրիկյան ցիվետը (*Civettictis civetta*)՝

* *C. c. civetta*
* *C. c. australis*
* *C. c. congica*
* *C. c. pauli*
* *C. c. schwarzi*
* *C. c. volkmanni*

Պահպանումը
----------

Ներդրված է III CITES հավելվածում Բոտսվանայում։

Գրականություն
-------------

* Կաղապար:ВТ-БСЭ1

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "civet". *Lexico.com*. Oxford University Press. Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 5-ին. Retrieved 2019 թ․ օգոստոսի 28.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Ափանայ մզկիթ** (թաթ.՝ Apanay məçete, Апанай мәчете, Ազատաբնակների երկրորդ ավան, Բայսկայա, Քարանձավային), մզկիթ Կազանում, թաթարական կրոնական ճարտարապետության հուշարձան։ Գտնվում է Ստարո-Թաթարսկի ազատաբնակների ավանում։

Ճարտարապետություն
-----------------

Կառուցվել է 1768-1771 թվականներին վաճառական Յակուբ Սուլթանհալեևի միջոցներով, երբ Կազանի մուսուլմանական համայնքի ղեկավարները կայսրուհի Եկատերինա II-ից թույլտվություն են ստացել կառուցելու երկու քարե մզկիթներ կայսրուհի Աննա Յոհանովնայի հրամանով ավերված և այրված մզկիթի փոխարեն։

Ստուգաբանություն
----------------

Մզկիթն իր անունը ստացել է առևտրականներ Ապանաևների անունից, որոնք բնակվել են մահալում։ Սրա հետ է կապված նաև մզկիթի մեկ այլ անուն` «Բայսկայա» (թաթ.՝ Байлар) հետ։ «Քարանձավային» անունը (թաթ.՝ Тау тишеге), հավանաբար, կապված է բլուրոտ ռելիեֆի և կտրուկ ափի հարևանության հետ։

Ճարտարապետական ոճ
-----------------

Շենքի արտաքին տեսքում նկատելի են ռուսական «մոսկովյան» բարոկկոյի և թաթարական դեկորատիվ արվեստի տարրեր։ Ճարտարապետն անհայտ է։ Սկզբում մզկիթն ուներ մեկ սրահ՝ ութանկյունային մինարեթով։ 1872 թվականին ճարտարապետ Պ. Ի. Ռոմանովի նախագծով շենքի հյուսիսային մասից մզկիթին կցվել է երկհարկանի կառույց՝ բնօրինակ կառույցի ոճով։ 1882 թվականին մզկիթի շուրջ կառուցվել է աղյուսե պատ, որի վրա կառուցվել է մեկ հարկանի կրպակ։ 1887 թվականին կրպակն ընդլայնվել է, կառուցվել է երկրորդ հարկ։

Պատմություն
-----------

Մզկիթը փակվել է 1930 թվականի փետրվարի 6-ին Թաթարստանի նախագահության հրամանով։ Խորհրդային տարիներին մզկիթը, սրահները քանդվել են, իսկ ներքին տարածքը բաժանվել է երեք հարկերի։ Շենքում տեղակայվել է մանկապարտեզ։ 1995 թվականին շենքը հանձնվել է «Մուհամադիա» մեդրեսին։ 2007-2011 թվականներին իրականացվել է վերակառուցում։

Աղբյուրներ
----------

* Салихов Р. Р. Хайрутдинов Р. Р. Исторические мечети Казани. — Казань, 2005.
* Салихов Р. Р. Хайрутдинов Р. Р. Республика Татарстан: Памятники истории и культуры татарского народа (конец XVIII-начало XX веков). Казань, 1995.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոմունիստ (այլ կիրառումներ)

1936 թվականի Սահմանադրությամբ ԽՍՀՄ-ի դրոշը
**Կոմունիստ**, Ռուսաստանի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետության ազգությունների գործերի ժողովրդական «Կոմունիստ» (Բաքու) թերթի գլխագիրը, կոմիսարիատին կից Հայկական գործերի կոմիսարիատի մարմին։

Լույս է տեսել 1918 թվականին (9 համար), Մոսկվայում։ Խմբագիրն էր Վահան Տերյանը։ Շաբաթաթերթը հրապարակել է Խորհրդային Միության առաջին դեկրետներն ու որոշումները, զբաղվել լենինյան գաղափարները աշխատավորության շրջանում քարոզելով։ Տպագրել է Վլադիմիր Լենինի «Մարգարեական խոսքեր» և «Զեկուցում գործարանային կոմիտեների Մոսկվայի նահանգային կոնֆերենցիայում» (հուլիսի 23, 1918 թվական) գործերը, լուրեր Անդրկովկասի և միջազգային իրադարձությունների մասին, մամուլի տեսություններ, ֆելիետոններ։

Աշխատակցել են Ստեփան Շահումյանը, Ալեքսանդր Մյասնիկյանը, Նադեժդա Կրուպսկայան, Վառլամ Ավանեսովը, Արտաշես Մկոյանը, Ասքանազ Մռավյանը, Հայկ Բժշկյանը (Գայ) և ուրիշներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 554)։*  |
Մաթեմատիկայում **էլեմենտը** կամ բազմության **անդամը** բազմությունը կազմող առանձին օբյեկտներից մեկն է։

Բազմություններ
--------------

*A* = {1, 2, 3, 4 } գրառումը նշանակում է, որ 1, 2, 3 և 4 թվերը *A* բազմության տարրեր են։
Օրինակ, {1, 2},  *A*-ի ենթաբազմություն է։

Բազմությունները իրենք կարող են որպես տարր հանդես գալ։ Օրինակ, դիտարկենք *B* = {1, 2, {3, 4} բազմությունը}։ *B* բազմության տարրերը 1, 2, 3, և 4 չեն։ Ավելին *B*-ն ունի միայն երեք տարր, 1 և 2 թվերը, և {3, 4} բազմությունը։

Բազմության տարրերը կարող են լինել ամեն ինչ՝ օրինակ, *C* = { կարմիր, կանաչ, կապույտ } բազմություն է, որի տարրերը գույներ են՝ կարմիր, կանաչ և կապույտ։

Նշանակումներ և տերմինաբանություն
--------------------------------

"Պատկանում է", կամ **բազմության անդամ** է հարաբերությունը նշանակվում է  ∈ և գրվում է՝

{\displaystyle x\in A\,}
նշանակում է "*x*  *A*-ի տարր է"։ Համարժեք արտահայտություն է՝ "*x*-ը  *A-ի անդամ է*", "*x*-ը պատկանում է *A*"։ "{\displaystyle x} Տրամաբան Ջորջ Բուլոսը խստորեն պահանջում էր "պարունակում է" օգտագործել միայն անդամների համար և պարունակում է ենթաբազմությունների հարաբերության համար։

Բազմության անդամության ժխտումը նշանակվում է՝ ∉։

Բազմության հզորություն
----------------------

Բազմության տարրերի քանակը կոնկրետ բազմության հատկություն է, որ կոչվում է հզորություն։
Վերևի օրինակներում *A* բազմության հզորությունը  4 է, մինչդեռ *B* և *C* բազմությունների  3 է. Անվերջ բազմությունը դա անվերջ թվով տարրեր ունեցող բազմությունն է, մինչդեռ վերջավոր բազմությունը վերջավոր թվով տարրեր ունեցող բազմություն է։ Վերևում բերված օրինակները վերջավոր բազմությունների օրինակներ են։ Անվերջ բազմության օրինակ է բնական թվերի բազմությունը, **N** = { 1, 2, 3, 4, ... }.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կաղապար:Cite speech
**Սավվա Մամոնտովի քաղաքային դաստակերտի կողաշենք** (ռուս.՝ Флигель городской усадьбы Саввы Мамонтова), տուն Մոսկվայում, Սադովոյե կոլցոյում (Սադովայա-Սպասսկայա փողոց, տուն 6, շինություն 2)։ Քաղաքային դաստակերտի միակ պահպանված շինությունն է։ Կառուցվել է 1870-ական թվականներին, վերնակառուցվել 1890-ական թվականների սկզբին նկարիչ Միխայիլ Վրուբելի նախագծով, որը դրանից հետո այնտեղ որոշ ժամանակ բնակվել է։ Շենքն ունի մշակութային ժառանգության դաշնային նշանակության օբյեկտի կարգավիճակ։

Պատմություն
-----------

Սադովայա-Սպասսկայա փողոցի քաղաքային դաստակերտը կառուցվել է 1816 թվականին արքունի խորհրդական Պրասկովյա Եսաուլովայի կողմից։ 1867 թվականին այն զգալիորեն վերակառուցվել է, ինչից հետո այնտեղ բնակվել է հայտնի բարերար Սավվա Մամոնտովը։ Նրա սալոնում հաճախ են եղել Ֆեոդոր Շալյապինը, Վիկտոր Վասնեցովը, Միխայիլ Վրուբելը, Սերգեյ Ռախմանինովը և մշակույթի ու արվեստի այլ գործիչներ։

Սավվա Մամոնտովի քաղաքային դաստակերտից մինչև մեր ժամանակներ պահպանվել է միայն բակային կողաշենքը, որը կառուցվել է 1870-ական թվականներին։ 1891-1893 թվականներին նկարիչ Միխայիլ Վրուբելի նախագծով վերնակառուցվել է կողաշենքի կողմնային մասը։ Վրուբելն իր ստեղծագործության ոճը բնորոշել է որպես «հռոմեական-բյուզանդական»։ 1895-1896 թվականներին վերնակառուցվել է ամբողջ շենքը, 1911 թվականին մասամբ փոխվել են ճակատները։ Այդ վերակառուցումներից հետո կողաշենքի ճարտարապետական ոճը կարելի է բնութագրել որպես «աղյուսային»։

Նկարիչ Մ. Ա. Վրուբելը կողաշենքի ճակատները դրվագել է մայոլիկայով (դեկորը չի պահպանվել), մուտքի դարպասի վերևում առյուծի դիմակ էր։ Մինչև մեր օրերը չհասած ներսույթի ձևավորման մեջ նույնպես լայնորեն օգտագործվել է մայոլիկան։ Վրուբելի էսքիներով պատրաստված երկու մայոլիկային բուխարիները և երկու վառարանները հիմա ցուցադրվում են «Աբրամցևո» արգելոց-թանգարանում։

1898 թվականին Մամոնտովի ֆինանսական ծանր վիճակի պատճառով դաստակերտը գրավադրվել է։ 1912 թվականին գլխավոր տան տեղում կառուցվել է Ստրախովի արական վարժարանը, որից պահպանվել է միայն հիմնապատերի մի մասը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Постановление Совета Министров РСФСР № 1327 от 30.08.1960
2. ↑  "Дом Мамонтова с двухэтажной квартирой худ. М. А. Врубеля, построенной по его проекту в 1891—1892 гг". Արխիվացված է the original 2018 թ․ մայիսի 27-ին. Retrieved 2018 թ․ մայիսի 30. `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 46 (help)
3. 1 2  Садовая-Спасская, 6 // Московский Журнал. № 11. Ноябрь 1999.
4. 1 2 3  *Ю. А. Федосюк* Москва в кольце Садовых. — М. 1983. — С. 405.
5. 1 2  Москва: Архитектурный путеводитель / И. Л. Бусева-Давыдова, М. В. Нащокина, М. И. Астафьева-Длугач. — М.: Стройиздат, 1997. — С. 450. — 203 с. — ISBN 5-274-01624-3
**Սեն Լյո Սեն Ժիլ** (ֆր.՝ Saint-Leu-Saint-Gilles), կաթոլիկ եկեղեցի Փարիզի 1-ին շրջանում։ Պատմական հուշարձանները ունեն 1915 թվականի կարգավիճակ։ Եկեղեցում պահպանվում է Հռոմից տարված Հեղինե կայսրուհու մասունքները։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցու վայրում 12-րդ դարում եղել է Սուրբ Ժիլ մատուռը, կառուցվել է Սուրբ Մագլուա աբբայի կողմից։ 1235 թվականին որոշվեց կառուցվել քարե եկեղեցի։ Այն նվիրված է արքեպիսկոպոս Լյոին և սուրբ ճգնավոր Ժիլին, հիշատակի օրը նշում են սեպտեմբերի 1-ին նույն օրը։ Եկեղեցին կառուցվել է հռոմեական ոճով, բազմիցս վերակառուցվել և կառուցվել է։ 1320 թվականին եկեղեցին ընդլայնվել է, 16-րդ դարում կառուցվել է ժամանակակից ճակատը, իսկ 18-դ դարում՝ տանիքը։ 1858 թվականին եկեղեցուն կից կառուցվեց զանգակատուն։ 
1820 թվականին եկեղեցին պատկանել է սուրբ Տիրոջ Երուսաղեմի գերեզմանին։ 
Եկեղեցում գտնվում են Պիեռ-Լուի Դելավալի մի քանի առավել հայտնի ստեղծագործություններ, որոնք ստեղծվել են 19-րդ դարի 20-ական թվականներին։

Սուրբ Հեղինեյի մասունքներ
-------------------------

Սուրբ Հեղինեյի մասունքները, պահպանվում են եկեղեցում, որին 9-րդ դարում Հռոմից Ֆրանսիա զոհ են մատուցել։ Սկզբում դա տեղափոխել են Հոտվիլեր տեղանքի աբբայություն, այդտեղից էլ Շամպայն նահանգի Ռեյմս քաղաք։ Այնտեղ դա գտնվեց մինչև 1871 թվականը, իսկ Փարիզյան կոմունայի ժամանակահատվածում տեղափոխվեց Փարիզ և տեղադրվեց Սեն-Լե-Սեն-Ժիլ եկեղեցում։ Երկար ժամանակ դա եղել է գլխավոր զոհասենյակում, հետագայում տեղափոխվել է կրիպտոն։

Գրականությունում
----------------

Եկեղեցին հիշատակվում է Ալեքսանդր Դյումայի «Երեք հրացանակիրները» ֆիլմում։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | դ'Արտանյանը, մի անգամ նկատելով, որ Պորտոսը ուղևորվում է է Սեն-Լյո եկեղեցի, հետևում է նրան, ասես ինչ-որ զգացողությամբ առաջնորդված լինելով։ Սուրբ կացարան մտնելուց առաջ Պոտոսը ոլորեց բեղերը և շոյեց այծմորուքը, ինչը նրա մոտ միշտ նշանակում էր մարտական տրամադրվածություն։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  base Mérimée (ֆր.) — ministère de la Culture, 1978.
2. ↑  Eglise Saint-Leu-Saint-Gilles
3. ↑  В Париже у мощей св. равноапостольной Елены впервые совершена православная литургия
4. ↑  "Église Saint-Leu — Saint-Gilles". Արխիվացված է the original 2017 թ․ նոյեմբերի 7-ին. Retrieved 2017 թ․ հուլիսի 2. `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 17 (help)
5. ↑  «Три мушкетера»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Église Saint-Leu - Saint-Gilles

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Mérimée: PA00085797 |

 |
**Սերեբրյակովի տուն** (ռուս.՝ Дом Серебрякова), առանձնատուն ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում (Պետրովսկայա փողոց, 47)։ XVIII դարի երկրորդ կեսին այն պատկանել է առաջին գիլդիայի հայ վաճառական Հակոբ Միքայելի Սերեբրյակովին (Աստվածագործյան)։

Պատմություն
-----------

Առաջին գիլդիայի հայ վաճառական Հակոբ Միքայելի Սերեբրյակովը (Աստվածագործյան) եղել է 1853 թվականին հիմնադրված և 1858 թվականին գործարկված Տագանրոգի կաշվի գործարանի առաջին սեփականատերը։ 1865 թվականին նա կառուցել է բազմաբնակարան եկամտաբեր տուն Պետրովսկայա փողոցում։ Շինությունը գտնվում էր Ուկրաինսկայա և Տուրգենևսկայա նրբանցքների միջև։ Մեծ տան առաջին հարկը հատկացված էր խանութներին, որոնցում կարելի էր ձեռք բերել փարիզյան հագուստ և կոշիկներ։ Նույն տանը բացվել էր նաև Լադոխինի նոտարական գրասենյակը։ Շենքի ճարտարապետական ոճը ռուսական կլասիցիզմն է։

1895 թվականի ապրիլի 12-ին Տագանրոգ է այցելել մեծ ծովանկարիչ Հովհաննես Այվազովսկին։ Հայտնի է, որ նրան ընդունել են Պետրովսկայա, 47 տանը։ Հակոբ Սերեբրյակովը եղել է ակտիվ հասարակական գործիչ և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Այն վայրում, որտեղ այժմ կառուցված է Հունական փողոց, 62 տունը, նախկինում գործել է Հայ-առաքելական եկեղեցու Սուրբ Հակոբ եկեղեցին։ Վաճառականը հատուկ գնել էր այդ հողակտորը և այնտեղ կառուցել եկեղեցին, որը բացվել է 1906 թվականի գարնանը։ Այն կանգուն մնաց մի քանի տասնամյակ և քանդվեց 1930 թվականին։

1920 թվականից հետո Պետրովսկայա, 47 տունն անցավ Կարմիր բանակի 9-րդ հրաձգային դիվիզիային։ Ապա այդ տարածքը զբաղեցրել է թիվ 16 դպրոցը։ XXI դարում այդ շենքում գործում է Տագանրոգի կառավարման և տնտեսության ինստիտուտը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Игорь Пащенко. Сказки Старого Таганрога
2. ↑  "Кожзавод станет памятником?". Արխիվացված է the original 2018 թ․ նոյեմբերի 16-ին. Retrieved 2017 թ․ փետրվարի 24.
3. ↑  "Памятники архитектуры, истории и культуры Таганрога на Старых открытках и фотографиях, 186 с. — С.132" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2017 թ․ հունվարի 2-ին. Retrieved 2017 թ․ փետրվարի 24. `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 94 (help)

Գրականություն
-------------

* *Бюндюгова Т.* История давно минувших дней…[Серебрякове и его семье] // Alma mater.- 2001.- № 5.- с.1
**Սունդարբան ազգային պարկ,** ազգային կենսոլորտային և վագրային արգելոց Արևմտյան Բենգալիայում, Սունդարբան շրջանի հնդկական հատվածում՝ Բրահմապուտրա, Գանգես և Մեգխնի գետերի ընդհանուր դելտայի արտաքին մասում։ Տարածքի ընդհանուր մակերեսը 1 միլիոն հա։ Հողահանդակների կեսից ավելին բաժին է ընկնում Հնդկաստանին, իսկ մնացածը տարածվում է Բանգլադեշում։ Սունդարբանը ծածկված է խիտ մանգրային անտառներով, որոնք համարվում են աշխարհի ամենաընդարձակ մանգրային մացառուտները։ Սունդարբանը հանդիսանում է բենգալյան վագրերի և ուրիշ անհետացող կենդանիների բնակեցման բնական միջավայր։ Պարկում ապրում են նաև թռչուններիր շատ տեսակներ, անողնաշարավորներ և սողուններ, ինչպես նաև ծովային կոկորդիլոսներ։
1911 թվականին անգլիական գաղութացման ժամանակաշրջանում Սունդարբանի շրջանը նկարագրվում էր իբրև անանցանելի, անհայտ և չուսումնասիրված ջունգլիներ՝ Խունգլի և Մեգհնա գետերի գետաբերանների միջև 226 կիլոմետր ձգվածությամբ, 16902 կիլոմետր² տարածքով։ Սունդարբան ազգային պարկը հիմնադրվել է 1973 թվականին՝ որպես վագրային արգելոց՝ բենգալյան վագրերի պոպուլյացիայի պահպանման նպատակով։ 1977 թվականին ստացել է արգելոցի կարգավիճակ, իսկ 1984 թվականի մայիսի 4-ին՝ ազգային պարկի։ 1987 թվականին Սունդարբան ազգային պարկը մտել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցուցակի մեջ։ Կենսոլորտային արգելոցի կարգավիճակ ստացել է 1989 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  "Արխիվացված պատճենը". Արխիվացված է the original 2018 թ․ օգոստոսի 9-ին. Retrieved 2021 թ․ հուլիսի 26.
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Sundarban National Park(անգլ.)
* Official UNESCO website entry(անգլ.)
* "Project Tiger Reserves in India — Sundarbans" (in անգլերեն). Արխիվացված է the original 2011 թ․ հունվարի 6-ին. `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 32 (help)
* "IndianTiger.org Sundarbans National Park" (in անգլերեն). Արխիվացված է the original 2012 թ․ փետրվարի 6-ին.
* Indian Wildlife Tours Sundarbans National Park(անգլ.)
* Web123India: Sundarbans(անգլ.)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցի Արմավիրի մարզի Արմավիր քաղաքում, որը կառուցվել է սուրբ Սարգիս մատուռի տեղում։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցու տարածքում նախկինում եղել է ամառային կինոթատրոն, որի տեղում 2009 թվականին կառուցվել է Սուրբ Սարգիս մատուռը։ Սակայն եկեղեցական տոներին, երբ մեծ է եղել մարդկանց հոսքը ոչ բոլորն են կարողացել մասնակցել արարողություններին և մի քանի կիլոմետր հաղթահարելով հասել մոտակա եկեղեցիներ։ 2011 թվականին Սուրբ Սարգիս մատուռի տեղում սկսվել է Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցու շինարարությունը։ Եկեղեցու հիմնարկեքը տեղի է ունեցել 2012 թվականին՝ Հայ Առաքելական Սուրբ եկեղեցու Արմավիրի թեմի առաջնորդ Տեր Սիոն Եպիսկոպոս Ադամյանի հանդիսապետությամբ։ Եկեղեցին օծվել է 2014 թվականի մայիսի 31-ին Արմավիրի թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Սիոն Եպիսկոպոս Ադամյանի և մասնակցությամբ Նոր Նախիջևանի և Ռուսաստանի թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Եզրաս Արքեպիսկոպոս Ներսիսյանի, Վրաստանի Հայոց թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Վազգեն Եպիսկոպոս Միրզախանյանի, Գեղարքունիքի առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Մարկոս Եպիսկոպոս Հովհաննիսյանի, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Լուսարարապետ Տեր Հովնան Եպիսկոպոս Հովնանյանի, Վանորեից տեսչության տեսուչ Գերաշնորհ Տեր Արտակ Եպիսկոպոս Տիգրանյանի։

Եկեղեցին բազիլիկ կառույց է, ունի 17 մետր բարձրությամբ զանգակատուն։ Կառուցվել է ճարտարապետ Միքայել Մկրտչյանի նախագծով, բարերար Կարեն Մկրտչյանի հովանավորությամբ։ Եկեղեցու տարածքում տեղադրվել են խաչքարեր։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Արմավիրի քաղաքի Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցի". *armaviritem.am*. Արխիվացված է the original 2016 թ․ մայիսի 18-ին. Retrieved 2016 թ․ օգոստոսի 9.
2. ↑  "Նախագահ Սերժ Սարգսյանը Արմավիրում ներկա է գտնվել Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցու օծմանը". Retrieved 2016 թ․ օգոստոսի 9. `{{cite web}}`: line feed character in `|title=` at position 72 (help)
3. ↑  Նախագահը մասնակցեց Արմավիրի սբ. Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցու օծման արարողությանը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արմավիրի Ս. Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցու օծումը

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցի (Արմավիր)** կատեգորիայում։ |
**Բախտիար Վահաբզադեի տուն-թանգարան**(ադրբ.՝ Bəxtiyar Vahabzadənin ev-muzeyi), Ադրբեջանի ժողովրդական բանաստեղծ, դրամատուրգ, գրականագետ, հասարակական գործիչ Բախտիար Վահաբզադեին նվիրված հուշահամալիր թանգարան։ Թանգարանի շենքը գտնվում է Շեքիում, այն տանը, որտեղ ժամանակին ապրել է Բախտիյար Վահաբզադեն, իսկ այնուհետև գործել է որպես մանկապարտեզ։

Պատմություն
-----------

Թանգարանի հիմքը դրվել է բանաստեղծի ծննդյան 100-ամյակի կապակցությամբ ՝ Ադրբեջանի նախագահի 2015 թվականի հոկտեմբերի 27-ի հրամանով։ Թանգարանի բացման պաշտոնական արարողությունը տեղի է ունեցել 2018 թվականի օգոստոսի 31-ին ՝ 2017-2018 թվականներին իրականացված վերականգնման, վերակառուցման և գեղարվեստական նախագծման աշխատանքներից հետո։

Ցուցադրություն
--------------

Տուն-թանգարանի ցուցադրության տարածքը 70 մ 2 է և բաղկացած է 3 սենյակներից։ Այստեղ կան նաև վարչական և ֆոնդային սենյակներ։ Թանգարանի ցուցադրության հիմքը բանաստեղծի ընտանիքի կողմից ներկայացված փաստաթուղթ, գիրք, ձեռագիր, լուսանկարչական և արխիվային փաստաթղթեր, անձնական իրեր են։ Ընդհանուր առմամբ թանգարանում ցուցադրվում է 735 ցուցանմուշ։

Տես նաև
-------

* Բախտիար Վահաբզադե

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Bəxtiyar Vahabzadənin ev-muzeyi(չաշխատող հղում)
*museum.az*
2. ↑  ԱՀ մշակույթի նախարարության պաշտոնական կայք
3. ↑  Բախտիար Վահաբզադեի տուն-թանգարան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բեխթիյար Վահաբզադեի տուն-թանգարանի տնօրեն Էլշեն Զեքերիյեբեկլի
**Ստանիսլավ Վալերևիչ Եֆիմով** (ռուս.՝ Станислав Валерьевич Ефимов, օգոստոսի 9, 1993(1993-08-09), Մոսկվա, Ռուսաստան), ռուս ֆուտբոլիստ, որը խաղում է ֆիննական ԵԻՖ ակումբում։

Կենսագրություն
--------------

Մոսկվայի «Սմենա» մարզադպրոցի սան է։ Նա իր պրոֆեսիոնալ նորամուտը նշել է «Լոկոմոտիվ-2»-ի կազմում։ Այնուհետև նա խաղացել է ՊՖԼ-ի և ՖԱԼ-ի այլ թիմերում։ 2016 թվականին նա հայտավորվել է լատվիական «Ռիգայի» կազմում, սակայն չի խաղացել հիմնական կազմում։

2018 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան։ Առաջին դիվիզիոնում առաջնության 26 խաղում նա 46 գոլ է խփել «Երևան» ակումբի կազմում և օգնել թիմին ձեռք բերելու Պրեմիեր լիգայի ուղեգիր։ 2019 թվականի ամռանը նա պայմանագիր է կնքել «Փյունիկի» հետ, որի կազմում շուտով իր նորա,ուտն է նշել եվրոպական գավաթներում։

Նվաճումներ
----------

* Ռուսաստանի ՊՖԼ առաջնության «Արևմուտք» գոտու հաղթող՝ 2015/16
* Հայաստանի Առաջին լիգայի հաղթող և լավագույն ռմբարկու՝ 2018/19

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. ↑  "Станислав Ефимов — игрок «Пюника»". Արխիվացված from the original on 2019 թ․ հուլիսի 11. Retrieved 2019 թ․ օգոստոսի 20.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · Sportbox.ru · Transfermarkt (խաղացող) · ՌՊԼ (խաղացող) |

 |