recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Հիվանդն ստանում է բուժում բժշկական բաժակներով
**Բժշկական բաժակներ**, օգտագործվում են կրծքավանդակի օրգանների (բրոնխներ, թոքեր, կրծքամիզ) բորբոքումների դեպքում, բժշկի նշանակմամբ։

Բաժակները մաշկի վրա առաջացնում են ժամանակավոր կարմրություն և թեթևակի արյունազեղում, որը ներքին օրգանների վրա ունենում է ռեֆլեքսային դրական ազդեցություն։ Դրա հետևանքով արագանում է արյան և ավշի շրջանառությունը, բարելավվում են հյուսվածքների սնուցումը և դիմադրողականությունը, բորբոքային օջախներն արագ են ներծծվում։

Կիրառում
--------

Բաժակները սովորաբար դնում են իրանի մկանային և ճարպային շերտերով հարուստ մասերում, որտեղ չկան ոսկրային ցցվածքներ (ենթաանրակային, ենթաթիակային և միջթիակային, գոտկային շրջաններում)։ Միաժամանակ կարելի է դնել 5-10 բաժակ։
Այրվածքներից և բաժակի եզրից օդի ներթափանցումից խուսափելու համար սկզբում մաքուր և անվնաս մաշկին վազելին են քսում, այնուհետև նախապես ունելուն փաթաթած սպիրտով թրջած բամբակը վառում են, մտցնում բաժակի մեջ, այն տաքացնելով դուրս են մղում օդը, և բաժակն ամբողջ շրջագծով արագ դնում մաշկին։

Անբավարար տաքացված բաժակները մաշկին չեն կպչում։ Բաժակի ներսում մաշկը ուռչում է 1-3 սմ դառնում վարդագույն կամ կարմիր։ Բաժակները թողնում են 10-15 ր՝ հիվանդին ծածկելով վերմակով։

Բաժակները հանելիս, որպեսզի ցավ չպատճառեն, մի ձեռքով այն թեթևակի թեքում են, իսկ մյուս ձեռքի մատներով հակառակ եզրից մաշկը սեղմում, որի հետևանքով օդը ներթափանցում է բաժակի ներսը, և այն հեշտությամբ պոկվում է։ Բաժակները երկար թողնելիս մաշկի վրա առաջանում են ոչ միայն կարմիր բծեր, այլև վարդագույն, թափանցիկ հեղուկով լցված բշտեր։ Ցանկալի է, որ բուժարարողությունը կատարի բուժաշխատողը։ Այն պետք է զգույշ կատարել, որպեսզի տաք սպիրտի կաթիլը կամ բաժակի տաք եզրերը մաշկի այրվածքներ չառաջացնեն։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cupping Directory Archived 2016-09-26 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* The efficacy of wet-cupping in the treatment of tension and migraine headache. (անգլ.)
* Traditional Cupping Film Archived 2017-06-05 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* British Cupping Society website (անգլ.)
* Cupping online journal Archived 2013-11-13 at the Wayback Machine. (անգլ.)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 222)։*  |
«**Գիրք**», Հայաստանի ազգային գրադարանի (ՀԱԳ) հրատարակչություն։

Պատմություն
-----------

Ստեղծվել է 1990 թվականին Երևանում (մինչև 1990 թվականը՝ ՀԱԳ-ի բաժին)։

Հրատարակչության գլխավոր խմբագիրը ի պաշտոնե Ազգային գրադարանի տնօրենն է։

Լույս է տեսել կենսամատենագիտական ժողովներ, մասնավորապես՝ «Հիշարժան տարեթվեր»-ի ամենամյա հրատարակչություններ՝ նվիրված հայ գրողներին, նկարիչներին, գիտնականներին, կոմպոզիտորներին։

1988 թվականից լույս է տեսել «Հայ գրքի մատենագրությունը» (հատոր 1–5, 1967–2012 թվականներին), որն ամփոփում է տեղեկություններ ՀՀ-ում և արտերկրում տպագրված հայ գրքի մասին։

«Հայոց ցեղասպանության մատենագիտությունը» տպագրվել է հայերեն և ռուսերեն։ Ամեն տարի հրատարակվում են «Նոր գրքեր» տեղեկատուները, «Հայաստանի գրադարաններ» վիճակագրական ժողովը։

Հայ գրատպության 500-ամյակի առթիվ լույս է ընծայել «Գանձեր Հայաստանի ազգային գրադարանի» (2012 թվական) ալբոմը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Բժշկական գաղտնիք,** բժշկական, իրավական, սոցիալ-էթիկական հասկացություն, որն արգելում է բուժաշխատողին երրորդ անձանց հայտնել տեղեկություններ հիվանդի առողջական վիճակի, ախտորոշման, հետազոտությունների արդյունքների, հենց բժիշկի դիմելու փաստի և անձնական կյանքի մասին, որոնք ստացվել են հետազոտությունների և բուժման ընթացքում։ Արգելքն ազդում է նաև բոլոր այն անձանց վրա, որոնց այդ տեղեկությունները հայտնի են դարձել օրենքով նախատեսված դեպքում։ Բժշկական գաղտնիքի մասին նշված է Հայաստանի առողջապահության օրենսդրության և բժշկի երդման մեջ։

Բժշկական գաղտնիքի էթիկական ասպեկտները
-------------------------------------

Բժշկական գաղտնիքը, հանդիսանալով բժշկական գործունեության բաղկացուցիչ և պարտադիր մաս, դեոնթոլոգիայի և մասնագիտական բժշկական էթիկայի ամենակարևոր սկզբունքներից է։ Հասարակության էթիկական նորմերը նախատեսում են, որ ցանկացած մարդ պետք է պահպանի գաղտնիքը, վստահված իրեն մեկ ուրիշի կողմից։ Այնուամենայնիվ «գաղտնիք» հասկացությունն ունի առանձնահատուկ նշանակություն բժշկական ոլորտում, ուր խիստ միահյուսված են տեղեկությունները հիվանդի, ներկա պահին նրա առողջական վիճակի ու հեռանկարների, նաև մասամբ նրա ապագա կյանքի վերաբերյալ։ Անձնական կյանքի շատ փաստեր բուժման ընթացքում հիվանդը հայտնում է բժիշկին, որպես ախտորոշման ու բուժման համար կարևոր տեղեկություն։ Այդ պատճառով բժիշկ-հիվանդ հարաբերությունները զգալիորեն տարբերվում են հասարակության մեջ մարդկանց շփումից։

Կա վարկած, որ բժշկական գաղտնիք հասկացությունը ձևավորվել է հին Հնդկաստանում, որտեղ բժիշկի ու հիվանդի միջև հարաբերությունների վստահելիությունը բնութագրվում էր հետևյալ աֆորիզմով․ «Կարելի է վախենալ եղբորից, ծնողից, ընկերոջից, բայց բժշկից՝ երբեք»։ Սկսած հին ժամանակներից բժիշկը երդվել է պահպանել գաղտնիքը և խստորեն կատարել այդ խոստումը։ Բժշկական գաղտնիքը Հիպոկրատի երդման հիմնական կետերից է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ինչ էլ, որ լսեմ բուժման ընթացքում կամ դրանից դուրս՝ վերաբերվող մարդկային կյանքին այն ամենից, ինչը չարժի, որ բարձրաձայնվի, ես կլռեմ այդ մասին և կպահեմ այդ ամենն ինչպես գաղտնիք |  |

Բժշկական գաղտնիքի իրավական ասպեկտները
-------------------------------------

Ի տարբերություն դեոնթոլոգիայի մյուս հասկացությունների, բժշկական գաղտնիքի համար բնութագրական է նաև այն, որ այն մտնում է միաժամանակ նաև իրավական հասկացությունների մեջ։ Նրա պահպանումը երաշխավորվում է կառավարության կողմից, և իրականացվում է օրենքի համաձայն՝ դնելով որոշակի արգելքներ և սահմանելով իրավական պատասխանատվություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նիկոլաև, Սմբատյան․ «Բժշկական գաղտնիք։ Բժշկական ու իրավական ասպեկտներ»
2. ↑  թարգմանություն Ռուդնևի և Հիպոկրատի աշխատություններից


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 434)։*  |
**Բժշկախորհրդատվական հանձնաժողով**, ստեղծվում է բժշկական հիմնարկներում (պոլիկլինիկայով կամ ամբուլատորիայով հիվանդանոցում, պոլիկլինիկաներում, դիսպանսերներում և այլն)։ Կազմված է 3 բժշկից՝ գլխավոր բժշկի տեղակալ, համապատասխան բաժանմունքի վարիչ և բուժող բժիշկ։ Միայն բժշկախորհրդատվական հանձնաժողովն իրավունք ունի երկարացնել անաշխատունակության թերթիկի ժամկետը, լուծել բարդ վիճահարույց հարցերը ժամանակավոր անաշխատունակության դեպքում։ Երկար ժամանակ չապաքինվող հիվանդներին (1 հիվանդության հետևանքով առաջացած անաշխատունակության դեպքում 4 ամսից ավելի՝ առանց ընդհատման կամ վերջին 12 ամսում՝ ավելի քան 5 ամիս) ուղարկել բժշկաաշխատանքային փորձաքննության հանձնաժողով։ Բացի այղ, բժշկախորհրդատվական հանձնաժողովն իրավունք ունի անաշխատունակության թերթիկով արձակուրդ տալ առողջարանաառողջավայրային բուժման համար, միջամտել աշխատանքի պայմանների փոփոխության, հեշտացման կամ այլ աշխատանքի անցնելու համար։ Հիվանդին բժշկախորհրդատվական հանձնաժողով են ուղարկում բուժող բժիշկը, բուժհիմնարկի բաժանմունքի վարիչը, արհմիութենական կազմակերպության վստահված բժիշկը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 433)։*  |
**Բայրոյթի վագներյան թատրոն** (*Հանդիսավոր ներկայացումների տուն*) (գերմ.՝ Bayreuth Festspielhaus)՝ օպերային թատրոն, գտնվում է Հյուսիսային Բավարիայի Բայրոյթ քաղաքում, կառուցվել է Ռիխարդ Վագների նախագծով՝ հատկապես նրա երաժշտական դրամաները, ինչպես նաև՝ մի շարք *սինթետիկ (համադրական)* ստեղծագործություններ բեմադրելու նպատակով։

Թատրոնի շենքի հիմքը դրվել է 1872 թ. մայիսի 22-ին՝ կոմպոզիտորի ծննդյան օրը, իսկ բացումը կայացել է 1876 թ. օգոստոսի 13-ին։ Թատրոնի դահլիճը նախատեսված է 2000 հանդիսատեսի համար։ Օթյակներ և թատերահարկեր չկան։ Նավագախումբը հանդիսատեսներին տեսանելի չէ։

Թատրոնի բացման պատվին երեք անգամ ներկայացվել է հիմնադրի «Նիբելունգի մատանին» օպերային քառերգությունը։ Այս թատրոնում ավանդաբար անց են կացվում **Վագներյան (Բայրոյթյան) փառատոններ**։

Թատրոնն սկզբնապես ամբողջովին ղեկավարել է ինքը՝ Ռիխարդ Վագները։ Նրա վախճանից հեըո թատրոնի ղեկավարությունն անցել է Կոզմինա Վագներին՝ կոմպոզիտորի տիկնոջն ու հունգարացի նշանավոր կոմպոզիտոր Ֆերենց Լիստի դստերը, այնուհետև՝ Վագների որդուն, թոռներին և այլն։

**Վագներյան (Բայրոյթյան) փառատոնները** Գերմանիայում հասարակական-մշակութային կյանքի կարևոր իրադարձություններից են։ Տարբեր երկրներից այստեղ են հավաքվում լավագույն երգիչներ ու դիրիժորներ։ Վագների անունը, նրա ստեղծագործությունը, գաղափարները, փիլիսոփայական աշխարհընկալումը, երկերի խորունկ դրամատուրգիան Բայրոյթ են մղում նրա տաղանդի երկրպագուների անվերջանալի հոսքեր։

Առաջին և Երկրորդ աշխարհամարտերի տարիներին Վագներյան փառատոները դադարեցվել էին։ 1951 թվականից այդ փառատոներն անցկացվում են Ռիխարդ Վագների թոռների՝ **Վիլանդ Վագների** և **Վոլֆգանգ Վագների** ղեկավարությամբ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Գլուտաթիոն**, γ— գլուտամինիլցիստեինիլ-գլիցին, տրիպեպտիդ է, կազմված երեք ամինաթթուների՝ գլյուտամինաթթվի, ցիստեինի և գլիցինի մնացորդներից։ Գլուտաթիոնի կազմության առանձնահատկությունը ցիստեինի և գլուտամինաթթվի միջև եղած պեպտիդային կապն է։ Պարունակվում է բոլոր կենդանի օրգանիզմներում և ունի կարևոր նշանակություն օքսիդավերականգնման գործընթացներում։ Ակտիվացնում է մի շարք ֆերմենտների (պապաին, կատեպսիններ, հեքսոկինազ, արգինազ և այլն) գործունեությունը։ Նյութափոխանակության մեջ գլուտաթիոնի գործառույթը բջջապլազմայի սպիտակուցների SH—խմբերը օքսիդացումից պահպանելն է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 104)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ChEMBL · Drugbank · IUPHAR · KEGG · KEGG · UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12267310v · LCCN: sh85055385 · Microsoft: 538909803 · NDL: 00933851 |

 |
Բիյամբարե անտառ
**Բիյամբարե** (բոս․՝ Bijambare), լեռնային շրջան Բոսնիա և Հերցեգովինայում՝ հայտնի իր քարանձավներով։ Գտնվում է Իլիյաշ համայնքի հյուսիսարևելյան մասում՝ Նիշիչի և Կրիվաևիչի գյուղերի միջև։ Այնտեղ կարելի է հասնել Սարաևո-Օլովո մայրուղու միջոցով, որից առանձնանում դեպի լեռներ և Բիյամբարեի քարանձավներ տանող է ասֆալտե ճանապարհ։ Այս քարանձավների մեծ մասը բաց է այցելության համար։

Բիյամբարեն ճանաչվել է որպես հատուկ պահպանվող բնական տարածք (մակերեսը՝ 370.3 հա)։ Կատարվել է ենթակառուցվածքի վերակառուցում՝ կառուցվել են արահետներ, տեղադրվել են էլեկտրական լուսավորություն, տեղեկատվական վահանակներ և այլն։

Օպտիմալ բարձրությունը ծովի մակարդակից (միջինը մոտավորապես 950 մ), խիտ փշատերև անտառները, մարգագետինները, լճեր և անձավներ ունեցող երկու գետերը, ութ քարանձավները, քարքարոտ զանգվածները և մաքուր օդը հիանալի պայմաններ են ստեղծում լեռնագնացության, քարանձավագիտության, դահուկային սպորտի, դեղաբույսերի, սնկի հավաքման կամ պարզապես արշավների և էքսկուրսիաների համար։

Բիյամբարեի միջին մասը կարստային անկյունն է այնպիսի բնորոշ առանձնահատկություններով, ինչպես քարանձավները, կորսվող գետերը, ձագարաձեւ իջվածքները և ժայռային զանգվածները։ Ութ քարանձավները գտնվում են բավականին փոքր տարածքում, երեք մակերևույթների վրա։ Դրանցից ամենաճանաչվածը՝ միջին քարանձավը, երկար ժամանակ հաճախ են այցելում զբոսաշրջիկները։ Քարանձավն ունի 420 մ երկարություն (հիմնական մուտքը, չհաշված մասնաճյուղերը) և չորս տարածք՝ ստալակտիտներով և ստալագմիտներով։ Չորրորդ տարածքը ամենամեծն է (մոտ 60 մ տրամագծով և 15-30 մ բարձրությամբ)։ Այն նաև կոչվում է «համերգային դահլիճ»՝ ակուստիկ էֆեկտների պատճառով։ Վերին քարանձավը ամենահինն է։ Այն այնքան էլ գրավիչ չէ զբոսաշրջիկների համար, այնուամենայնիվ այնտեղից շրջապատի գեղեցիկ տեսարաններ են բացվում։ Ներքևի քարանձավը նույնպես բաց է այցելության համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Природно наслијеђе Кантона Сарајево, Географско друштво у Федерацији Босне и Херцеговине, Сарајево 2015, стр.103,111. ISBN 978-9958-9270-9-6

Արտաքին հղումներ
----------------

* Bijambare Caves, Valley of Bosnian Pyramids and Bosna River Springs Archived 2011-07-13 at the Wayback Machine.
**Գծագրական երկրաչափություն** երկրաչափության բաժին, որը տարածության մեջ տրված երկրաչափական մարմիններն ուսումնասիրում է հարթության վրա, դրանց արտապատկերումների միջոցով։ Ուսումնասիրելով արտապատկերման զանազան մեթոդների երկրաչափական հիմունքները՝ սահմանում է այն օրենքները և կանոնները, որոնց միջոցով կարելի է ոչ միայն ցանկացած երկրաչափական մարմին արտապատկերել հարթության վրա, այլև գծագրի օգնությամբ վերականգնել այն և տալիս է տարածական խնդիրները հար–թության վրա գծագրի միջոցով լուծելու մեթոդներ։ Երկրաչափական մարմինը հարթության վրա արտապատկերելու մե–թոդը կոչվում է պրոյեկտման մեթոդ։ Կան տեխնիկայում կիրառվող պրոյեկտման տարբեր մեթոդներ։ Օրինակ, *оրթոգոնալ* կամ *ուղղանկյուն* պրոյեկտման միջոցով երեք փոխուղղահայաց հարթությունների վրա ստացված գծագրերը լայն կիրառություն ունեն մեքենաշինության մեջ, շինարարական և այլ նախագծային աշխատանքներում։ Աքսոնոմ և տրիկ պրոյեկցիաները, որոնք ստացվում են մեկ հարթության վրա զուգահեռ պրոյեկտման մեթոդով (երեք կոորդինատային առանցքներից ոչ մեկը չպետք է համընկնի պրոյեկտման ուղղությանը), կիրառում են այն դեպքում, երբ գծագիրը պետք է լինի մատչելի, պատկերավոր։ Կենտրոնական պրոյեկցիան կամ հեռաևկարը կիրառվում է ճարտարապետության, քաղաքաշինության, կամուրջների նախագծման բնագավառներում։ Թվանշանակիր պրոյեկցիաները կիրառվում են ճանապարհաշինության, քարտեզագրության, տոպոգրաֆիայի բնագավառներում և այլն։ Գծագրական երկրաչափուչյան հիմնադիրն է Մոնժը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 105)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Լարուսի · Կրուգոսվետ · Նոր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11931532q · GND: 4128330-2 · LCCN: sh85054144 · Microsoft: 2780507150 · NKC: ph121810 |

 |
**Դրվագում**, մետաղների մշակման եղանակ։

1. Դրվագիչ գործիքների և մուրճի օգնությամբ թերթավոր մետաղի վրա ստացված հարթաքանդակ։ Մետաղի գեղարվեստական մշակման հնագույն տարատեսակ։ Լայն տարածում ունի քանդակագործության և դեկորատիվ կիրառական արվեստում։ Նշանակալից են Սասանյան Իրանի, միջնադարյան Վրաստանի, 17-18 դարերի, Իտալիայի, Անգլիայի, ֆրանսիայի,Ռուսաստանի դրվագումները։ Դրվագում հայերը կիրառել են դեռևս բրոնզի դարից։ Բարձրարվեստ դրվագմանման նմուշներ են ուրարտական զրահները, միջնադարյան կենցաղային և եկեղեցական իրերը, ձեռագրերի կազմերը, այդ թվում՝ Հեթում 2-ի մասնատուփը (13 դար), Խոտակերաց Սուրբ Նշան վանքի մասնատուփը և այլն։ Դրվագման արվեստը լայնորեն տարածվել է սովետական շրջանում։ Շարունակելով ավանդները՝ դրվագմամբ զբաղվում են Հ․ Փիլիպոսյանը, Վ․ Խաչատրյանը, Դ․ Բաբայանը, Ի․ Բաբյանը, Բ․ Պետրոսյանը և ուրիշներ։

2․ Դրամների, մեդալների, մեդալիոնների վրա դրոշմակի օգնությամբ քանդակապատկեր ստանալը (տես Մետաղագործություն)։

3․ Ձուլածո մետաղյա առարկաների (այդ թվում՝ քանդակագործական ստեղծագործությունների) մակերեսի մշակումը կաղապարից հանելուց հետո։

4․ Սեղմման միջոցով մետաղի մշակում, որը հնարավորություն է ընձեռում ստանալ ճշգրիտ չափեր և հարթ մակերես։

5․ Գամկար կոնստրուկցիաների արտադրության ժամանակ կարերի և դուրգամերի սեղմումն ու պնդացումը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 456)։*  |
Արագածի տիեզերական ճառագայթների հետազոտման կայանը 2018 թվականին
**Արագածի տիեզերական ճառագայթների հետազոտման կայան**, ստեղծվել է 1943 թվականին. գտնվում է Արագած լեռան վրա, ծովի մակարդակից 3200 մ բարձր։

Հիմնադրվել է ֆիզիկոսներ Աբրահամ Ալիխանով և Արտեմ Ալիխանյան եղբայրների ջանքերով։ Իր տեսակի մեջ կայանն առաջինն էր Խորհրդային Միությունում, որ ուներ հաստատուն մագնիսով աշխատող աշխարհի ամենամեծ մագնիսական սպեկտրոմետրը։ Հետագայում այնտեղ տեղադրվեցին նաև մեծ էլեկտրամագնիսական սպեկտրոմետրեր և այլ սարքավորումներ, որոնք հնարավորություն էին տալիս հետազոտել տիեզերական ճառագայթների կազմի մեջ մտնող տարրական տարբեր մասնիկների (էլեկտրոնների, K–մեզոնների, պրոտոնների, նեյտրոնների, դեյտրոնների և այլն) բնույթը և դրանց փոխազդեցությունը զանազան նյութերի հետ։ Ֆոտոնային հեղեղների, լիցքավորված K–մեզոնների տրոհման և այլ հարցեր առաջին անգամ լուծվեցին կայանում։ Այնտեղ փորձարկվեցին և գործադրվեցին 1 և ապա 10 մետր քառակուսի մակերեսով իոնացման կալորիմետրեր՝ 1012-ից մինչև 1015 Էվ էներգիայով մասնիկների փոխազդեցությունները ուսումնասիրելու նպատակով։ Գիտական աշխատանքների ընդարձակ ծրագրի իրականացման համար 1960 թվականին Արագածի լանջին (2050 մ բարձրության վրա) հիմնադրվեց նաև Նոր Ամբերդի կայանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 679)։*  |
**Բարձր Տաուերն** (գերմ.՝ Hohe Tauern), ազգային պարկ Ավստրիայում, որը գտնվում է երեք նահանգների տարածքների վրա՝ Տիրոլ, Զալցբուրգ և Կարինտիա։ Բարձր Տաուերնը համարվում է Կենտրոնական Եվրոպայի ամենամեծ արգելոցը։ Նրա ընդհանուր մակերեսը կազմում է 181 500 հեկտար, որից 40 000 հա Կարինտիայում (արգելոց է դարձել 1891 թվականին), 80 500 հա՝ Զալցբուրգում (1984) և 61 000 հա՝ Տիրոլում (1992)։

Ազգային պարկը գտնվում է Բարձր Տաուերնի կենտրոնական մասում՝ Ավստրիայի ամենաբարձր լեռնաշղթայում։ Պարկի տարածքում տեղակայված են 3000 մ բարձրություն ունեցող մի քանի լեռնային գագաթներ, այդ թվում նաև Գրոսգլոնկեր լեռը (3798 մետր), որը համարվում է Ավստրիայի ամենաբարձր գագաթը։ Պարկի տարածքում կան մարգագետիններ և անտառներ։ Բարձր Տաուերնի լեռները սովորաբար բաժանվում են 3 լեռնային խմբի՝ Վենդիգեր (Գրոսվենդեիգերի ամենաբարձր գագաթը, 3674 մ), Գրանտեշպիցե (Գրոսեր Մունտանից, 3232 մ) և Գլոնկեր (Գրոսգլոնկեր, 3798 մ)։

Ազգային պարկի կարևոր տեսարժան վայրերից առանձնանում են Կրիմլեր և Գոլլինգ ջրվեժները և լեռնային նեղ կիրճ Լիխտենշտայկլամը։

Բարձր Տաուերնը համարվում է հայտնի տուրիստական վայր։ Բացի լեռնագնացությունից և լեռնային տուրիզմից, տուրիստներին առաջարկվումեն նաև մեծ թվով ճանապարհորդկան ուղիներ դեպի արգելոցի բնություն։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ազգային պարկի պաշտոնական կայքը(գերմ.)(անգլ.)
* Բարձր Տաուերն-նկար

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4687750-2 · LCCN: no2011188328 · NKC: ge327502 · SUDOC: 177603798 · VIAF: 128774695 · WorldCat VIAF: 128774695 |

 |
|  |
| --- |
| **Բանգի սև** |
| Բանգի սևԲանգի սև |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մորմածաղկավորներ (Solanales) |
| **Ընտանիք** | Մորմազգիներ (Solanaceae) |
| **Ցեղ** | Բանգի *(Hyoscyamus)* |
| **Տեսակ** | **Բանգի սև** *(H. niger)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Hyoscyamus niger***L. 1753 |

**Բանգի սև** (լատին․՝ Hyoscyamus niger), մորմազգիների ընտանիքի երկշաքիլավոր, երկամյա մոլախոտ է։

Նկարագիր
--------

Ունի հզոր իլիկաձև արմատներ, հաստ, ճյուղավորվող ու ամուր ցողուններ, որոց բարձրությունը հասնում է մինչև 60 սմ և ավելի։ Ծաղկաբույլը երկար է և սև։ Խոշոր ծաղիկները նստած են շատ կարճ ծաղկակոթունների վրա։ Հասունանալուց հետո կափարիչը միանգամից բացվում է ու դուրս են շպրտվում մանր, սև -գորշավուն ողորկ ու փայլատ սերմերը (1000 սերմը կշռում է մոտ 24 գրամ)։ Սև բանգիով վարակված հացաբույսերի կոմբայնային բերքահավաքը դժվար է։ Ծաղկում պտղաբերում է հունիս- սեպտեմբեր ամիսներին։

Նշանակություն
-------------

Որպես դեղամիջոց օգտագործում են բույսի տերևները և սերմերը։ Սերմերը հավաքում են օգոստոսի վերջին, սեպտեմբերի սկզբին։ Առաջին տարում բույսի տերևները հավաքում են ամռան սկզբին, իսկ երկրորդում՝ ծաղկման սկզբում։ Բանգին թունավոր բույս է։ Այն հավաքում են չոր եղանակին (նախապես անհրաժեշտ են ակնոց և ձեռնոցներ)։ Չորացնում են 40 °C տակ և պահում մինչև 2 տարի։
Իբրև դեղաբույս՝ այն հայտնի է դեռ հնուց․ դրանով բուժվել են Հին Եգիպտոսում, Հունաստանում և Հռոմում։ Միջին դարերում վիրահատությունների ժամանակ այն օգտագործել են իբրև ցավազրկող միջոց։ Դրա տերևներն ունեն ցավազրկող և հակաջղաձգային ազդեցություն։ Տերևներից դեղամզվածքները նշանակում են աղեստամոքսային ուղու հիվանդությունների ժամանակ։
Լայն տարածում ունի բանգու յուղը, որը գործածում են որպես ցավազրկող միջոց նևալգիայի, նևրիտի, ռադիկուլիտի, միոզիտի, հոդատապի և ճմլվածքի ժամանակ։
Բանգու տերևները մտնում են «Ասթմատոլ» սիգարետների բաղադրության մեջ, որոնք օգտագործվում են բրոնխիալ ասթմայի ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բնությունը՝ հարուստ դեղատուն, Չինար հրատարակչություն, Երևան-2007

Աղբյուրներ
----------

* Ռ.Ս.Կարապետյան - «Հայաստանում տարածված մոլախետերի ատլաս», «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1980

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778552436 |

 |
Բարոն Կարլ Ֆրիդրիխ Հիերոնիմուս ֆոն Մյունխհաուզեն. Գ. Բրուկներ, 1752
**Բարոն** (լատին․՝ baro-ից - ֆրանկական բառ, որը նշանակում է տղամարդ, մարդ), միջնադարյան ֆեոդալական տիտղոս Արևմտյան Եվրոպայում, հարուստ ազնվական կամ սենյոր, թագավորի անմիջական վասալը (կանացի՝ բարոնուհի)։ Անգլիայում կրտսեր պերի կոչումն է և մինչև այժմ գոյություն ունի. գտնվում է վիկոնտից ցածր, զբաղեցնելով պերերի ազնվական հիերարխիայի ամենացածր աստիճանը։ Գերմանիայում բարոնը կոմսից ցածր է։

Տիտղոսի պատերազմը
-----------------

Գերմանիայում այս տիտղոսը տրվում էր այնպիսի ասպետական միաբանությունների անդամներին, որոնք ունեին կայսեր հովանավորությունը։ 15-րդ դարից այն տրվում էր նաև մեծ իշխանավորների ցածր ազնվականներին։ Անգլիայում, ֆրանսիայում, Ավստրիայում այն ցածր էր վիկոնտից, կոմսից, մարքիզից և հերցոգից, նաև սրանց բոլորի որդիներից։

Ռուսական կայսրությունում
------------------------

Ռուսական կայսրությունում բարոնի տիտղոսը սահմանվել է Պետրոս I-ի կողմից, առաջինը 1710 թվականին այն ստացել է Պ.Պ. Շաֆիրովը։

19-րդ դարի վերջում Ռուսաստանում կային մոտ 240 բարոնական տոհմեր։ Տիտղոսը վերացվել է 1917 թվականի նոյեմբերի 11-ին։

Ճապոնիայում
-----------

Բարոն Կիձյուրո Սիդեխարան, Ճապոնիայի արտգործ նախարարը 1932 թ. «Time» ամսագրի վրա
Դանսյակու՝ բարոնական արժանապատվություն (չինական նան տիտղոսից) 1884 - 1947 թթ. բարձրագույն ճապոնական արիստոկրատիայի՝ կաձոկուի կազմում։ Ընդհանուր՝ 409 տիտղոս։

Կիլիկյան Հայաստանում
--------------------

Հիմնական հոդված՝ Բերդատեր պարոն
Կիլիկիայի հայկական պետության խոշոր ֆեոդալ իշխանները կրում էին Բերդատեր պարոն տիտղոսը։ Պարոն բառը փոխառյալ է բարոնից։ Բերդատեր պարոնները կազմել են պետության իշխող դասակարգի՝ ազնվականության վերնախավը։ Մոտ 80 բերդատեր պարոններից յուրաքանչյուրն ունեցել է իր կալվածքը, բերդը և զորքը, հաճախ եղել նաև համապատասխան գավառի տերն ու կառավարիչը։

Տես նաև
-------

* Բարոնետ
* Ֆրայխեր

* Անգլիական բարոնի թագԱնգլիական բարոնի թագ
* Բելգիական բարոնական թագԲելգիական բարոնական թագ
* Գերմանական բարոնական թագԳերմանական բարոնական թագ
* Իսպանական բարոնական թագԻսպանական բարոնական թագ
* Ֆրանսիական բարոնական թագՖրանսիական բարոնական թագ
* Ֆրանսիայի պերի և բարոնի թագՖրանսիայի պերի և բարոնի թագ
* Բարոնական թագ նապոլեոնյան ՖրանսիայումԲարոնական թագ նապոլեոնյան Ֆրանսիայում
* Շվեդական բարոնական թագՇվեդական բարոնական թագ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 335)։*  |
**Եգիպտական քայլերգ** (գերմ.՝ Ägyptischer Marsch), Op. 335, հեղինակ՝ ավստրիացի կոմպոզիտոր Յոհան Շտրաուս (որդին)։ Գրվել է 1869 թվականին։ Առաջին անգամ կատարվել է Ռուսաստանի Պավլովսկ քաղաքում նույն թվականի հուլիսին։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

1869 թվականի նոյեմբերի 16-ին տեղի ունեցավ Սուեզի ջրանցքի պաշտոնական և հանդիսավոր բացումը։ Ջրային այս ուղին իրար կապեց Միջերկրական ծովի Պորտ Սաիդ նավահանգիստը, որ գտնվում է Եգիպտոսի հյուսիսարևմուտքում, Կարմիր ծովի Սուեզ նավահանգստին, որը գտնվում է Եգիպտոսի հյուսիսարևելքում։ Հաջորդ օրը տարբեր երկրներից վաթսունութ նավ սկսեցին նավարկել այդ ճանապարհով՝ չորս օրից ժամանելով Սուեզ։ Այս ջրային արհեստական ուղու բացումը մեծ հետաքրքրություն առաջացրեց ամբողջ աշխարհում։ Այս կարևոր իրադարձությանը նվիրված գրվեցին տարբեր ստեղծագործություններ (ինչպես օրինակ իտալացի կոմպոզիտոր Ջուզեպպե Վերդիի Աիդա օպերան)։ Մի այդպիսի ստեղծագործություն էլ Վիեննայում գրեց ավստրիացի դերասան, բանասեր և լիբրետոների հեղինակ Անտոն Բիտները. այն կատակերգություն էր և կոչվում էր «Դեպի Եգիպտոս» ("Nach Ägypten"), որը ներկայացվեց Վիեննայի թատրոնում նույն տարվա դեկտեմբերի 26-ին։ Եվ ահա, կոմպոզիտոր Յոհան Շտրաուս կրտսերը գրեց «Եգիպտական քայլերգ» ստեղծագործությունը՝ որպես երաժշտական ձևավորում նախավերջին տեսարանի համար, երբ շարային քայլով անցնում են եգիպտական զորքերը։
Սակայն մինչ դեկտեմբերին կկայանար ներկայացումը, նույն տարվա հուլիսին Շտրաուսը համերգային ծրագրով ելույթ էր ունենալու Ռուսաստանի Պավլովսկ քաղաքի Վոքսհոլ (Waxhall) համերգասրահում։ Նրա հետ առաջին անգամ բեմ էր բարձրանալու նաև եղբայրը՝ Յոզեֆը։ Եվ ահա, Շտրաուսն այս ստեղծագործությունն ընդգրկում է ռուսական համերգաշրջանի մեջ, որտեղ էլ այն կատարվում է առաջին անգամ։ Դրանից հետո «Եգիպտական քայլերգը» մեկ անգամ էլ հնչում է Պավել I ցարի պալատում։
Իսկ վիեննացիները, ինչպես նախատեսված էր, այս զարմանահրաշ և աշխույժ երաժշտական պիեսը լսում են մի քանի ամիս անց՝ դեկտեմբերին, Անտոն Բիտների «Դեպի Եգիպտոս» կատակերգության ընթացքում։

Ստեղծագործության նկարագիրը
--------------------------

Պիեսը սկսվում է հանդարտորեն՝ թմբուկի մեղմ հարվածներով և կարծես հեռվից հնչող փողային նվագարանների ձայնով, որոնք կատարում են եգիպտական նուրբ մեղեդի։ Նրանց ի պատասխան մեղմորեն արձագանքում են լարային նվագարանները։ Մեղեդին հետզհետե սկսում է զարգանալ, երբ հանկարծակի երեք շեշտված ու զորեղ ակկորդներ են պոռթկում՝ նվագախմբի ամբողջ կազմի կատարմամբ։ Մեղեդին թողնում է զինվորական խրոխտ նվագախմբի տպավորություն։
Հաջորդ հատվածում մեղեդին կրկնվում է նվագախմբի առավել ընդգրկուն կազմով, բայց այժմ՝ համեմված արաբական երաժշտական տարրերով։ Դրանից հետո մեղեդին ստեղծում է մի այնպիսի տրամադրություն, ասես ունկնդիրը ներկա է արևոտ օրով կայացող խրոխտ զորահանդեսի։ Հաջորդ հատվածում միանում է երգչախումբը՝ ձայնակցելով մեղեդուն։ Այնուհետև կրկին հնչում է առաջին խրոխտ թեման, որից հետո ստեղծագործությունը մոտենում է ավարտին. հնչողությունը հետզհետե սկսում է մեղմանալ և թողնում է հեռացող նվագախմբի տպավորություն։

Աղբյուրներ
----------

*
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բլագոդատ (այլ կիրառումներ)

**Բլագոդատ** (ռուս.՝ Благодать), լեռ Միջին Ուրալի արևելյան լանջին, Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզում, Կուշվա քաղաքի մոտակայքում։ Երկաթի մագնետիտային հանքանյութերի հանքավայր է։ Բարձրությունը 364 մետր է։ Կազմված է սիենիտներից և պորֆիրիտներից։ Հարուստ է երկաթահանքով (154,9 մլն տ), որն արդյունահանվում է 1735-ից։

Անվանում
--------

Անվանումը տվել է ռուս պատմաբան, աշխարհագետ Վասիլի Տատիշչևը 18-րդ դարի 30-ական թվականներին։ Անվանումը ռուսերենից բառացի նշանակում է «բարեբերություն»։ Ոմանց կարծիքով այդպես է կոչվել երկաթի հարուստ պաշարներ ունենալու պատճառով։ Ոմանք էլ գտնում են, որ անվանումը Աննա կայսրուհու անվան պատճենումն է. հին եբրայերենից այդ անունը նշանակում է «բարեբերություն»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GEOnet Names Server — 2018.
2. ↑  Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ *Աշխարհագրական անունների բառարան*։ Երևան: «Լույս»


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Ռուսաստանի կայսրության աշխարհագրական և վիճակագրական |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 450)։*  |
**Գյուղատնտեսական կենդանների մորթ**, իրականացնում են մսի կոմբինատներում, սպանդանոցներում և սպանդասանիտարական կետերում, սպանդահրապարակներում։

Նկարագրություն
--------------

Մորթից առաջ կենդանիներին կերակրելը դադարեցնում են. խոշոր և մանր եղջերավոր անասուններին՝ սպանդից 24, խոզերին՝ 12, ճագարներին և տնային թռչուններին՝ 14–18 ժ առաջ։ Ջրումը չեն սահմանափակում, բայց դադարեցնում են սպանդից 3–4 ժ առաջ։ Սպանդից առաջ խոզերին լողացնում են (20–25°C ջերմաստիճանի ջրով) 5 րոպեից ոչ պակաս, խոշոր եղջերավոր կենդանիների վերջույթները լվանում։ 

Խոշոր եղջերավոր կենդանիների և խոզերի սպանդն իրականացվում է հիմնականում էլեկտրահարումով՝ կախովի շարժակի վրա, որից հետո կենդանին արյունազրկվում է, մաշկահանվում, ներքին օրգանները հեռացվում են, մսեղիքը լվացվում, համարակալվում, կտրատվում է։ Վերամշակվող բեկոններում խոզերի, ինչպես նաև ծխահարման մթերքներ արտադրելու համար խոզերի կաշին չեն հանում, այլ եռջրում կամ խանձում են։ 

Գյուղատնտեսական կենդանիների մորթի և մսեղիքի մշակման ժամանակ պահպանում են հիգիենայի և անասնաբուժասանիտարական կանոնները։

Տես նաև
-------

* Անասնաբուժասանիտարական հսկողություն
* Անասնաբուժասանիտարական փորձաքննություն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
եգիպտացորեն թեյ
**Եգիպտացորեն թեյ** (կորեերեն՝ 옥수수차 *օկսուսու-չհա*), կորեական ավանդական ըմպելիք, պատրաստված եգիպտացորենի հատիկներից։ Օկսուսու չհա պատրաստելու համար նախ եգիպտացորենի հատիկները փռում են արևի տակ, որպեսզի նրանք չորանան, այնուհետև բովում են թավայի մեջ մինչև դարչնագուն դառնալը։ Այս ամենից հետո բովված հատիկները եփում են մինչև ոսկեգույն գույն ստանալը։ Երբեմն ըստ ցանկության ավելացնում են շաքարավազ, չնայած որ եփուկը առանց այն էլ մի քիչ քաղցր է լինում։ Եգիպտացորենից թեյ պատրաստելու եղանակները հիմնականում անվանում են kanneni (Kor: 강냉이), որը մեծ տարածում ունի Հարավային Կորեայում։

Եգիպտացորենի թեյը բուժում է երիկամների և միզապարկի հիվանդություններ(3ճ/գ մանրացրած մազիկներ և կես լիտր ջուր) ջուրը պետք է եռացնել և լցնել եգիպտացորենի մազիկների վրա:Փակել այն և թողնել թրմվի 2ժամ։ Դրանից հետո քամել և օրական 3անգամ խմել 1բաժակ, ուտելուց հետո։ Եգիպտացորենի թեյը օգտակար է նաև սրտամկանի հիվանդության համար(1ճ/գ եգիպտացորենի մազիկներ, 1ճ/գ խատուտիկի մանրացրած արմատ, 1ճ/գ անանւխ) կես լիտր եռացրած ջուրը լցնել բոլոր բաղադրիչների վրա,կափարիչը ծածկել և թողնել թրմվի 2 ժամ։ Ապա քամել թեյը և խմել օրական 3անգամՙ ուտելուց առաջ, 1բաժակի չափով:Եգիպտացորենի թեյը բուժում է նաև միզուղիներ(3գ մազիկներ, 3գ թեղու(ВЯЗ) տերևներ, 20գ կտավատի սերմեր) 1/2 լիտր եռացրած ջուրը լցնել բոլոր բաղադրիչների վրա, ծածկել կափարիչը և թողնել թրմվի 2ժամ։ Ապա քամեք և խմեք օրական 3անգամՙ ուտելուց առաջ:Խորհուրդ է տրվում օգտագործելուց առաջ անպայման խորհրդակցել բժշկի հետ։ ===
Լուի Օգյուստ Բլանկի
**Բլանկիզմ**  (ֆր.՝ *blanquisme*), քաղաքական հոսանք XIX-րդ դարի Ֆրանսիայի հեղափոխական շարժման մեջ՝ Լուի Օգյուստ Բլանկիի անվամբ։ Բլանկիզմը ենթադրում էր, որ սոցիալիստական հեղափոխությունը պետք է իրականացվի խիստ կազմակերպված և գաղտնի դավադիրների՝ համեմատաբար փոքր խմբի կողմիc, որից հետո էլ պետք է սահմանվեր այսպես կոչված հեղափոխական դիկտատուրան։ Բլանկիստները նախապատվությունը տալիս էին պրակտիկ գործողություններին։

Հաշվի չառնելով հեղափոխական իրադրության առկայությունը՝ բլանկիզմը շեշտը դնում էր հարվածի հանկարծակիության վրա։ Վլադիմիր Լենինը հոսանքի վերաբերյալ նշել է, որ «բլանկիզմը վարձու ստրկությունից մարդկության ազատագրում է սպասում ոչ թե պրոլետարիատի դասակարգային պայքարի միջոցով, այլ ինտելիգենտ ոչ մեծ փոքրամասնության դավադրության միջոցով»։ Բլանկիստները ազդեցիկ դիրք ունեին Փարիզի կոմունայում և դրա խորհրդում։

Բլանկիստները գործուն դեր են խաղացել նաև առաջին Ինտերնացիոնալի գոյության վերջին շրջանում։ Բլանկիստները դեմ են արտահայտվել կառավարության մեջ մտած Ալեքսանդր Միլերանին։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) տարիներին բլանկիստների ղեկավարները շովինիստական պաշտպանողական դիրք գրավեցին։ Վայանի մահով (1915) բլանկիստական ուղղությունը դադարեց գոյություն ունենալուց։ Բլանկիզմի ազդեցությունը կրել են նաև այլ երկրների հեղափոխական գործիչներ, այդ թվում՝ որոշ ռուս նարոդնիկներ (Պյոտր Տկաչյով և այլք)։

Տես նաև
-------

* Պետական հեղաշրջում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Blanquism" Archived 2017-06-29 at the Wayback Machine.. վերցված է՝ ապրիլի 8, 2021.
2. ↑  Жуков Н. Н.. Воспоминания о Марксе и Энгельсе — Фридрих Энгельс и Карл Маркс Собрание сочинений

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սովետական մեծ հանրագիտարան(ռուս.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12002056j |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 451)։*  |
**Արագիլները** (դան․՝ Storkene), դանիացի հեքիաթագիր Հանս Քրիստիան Անդերսենի հեքիաթը։ Գրվել է 1839 թվականին։

Սյուժե
------

Հեքիաթը պատմում է արագիլների ընտանիքի մասին. ընտանիքում ապրում էին հայր արագիլը, մայր արագիլը և նրանց չորս ճուտիկները։ Բակում խաղացող երեխաներից ամենաչարաճճին մի օր սկսում է արագիլների մասին մի երգ երգել, իսկ մյուսները ձայնակցում էին նրան։ Արագիլի ձագերը լսելով երգը, վախենում են և սկսում ճվճվալ։ Մայր արագիլը փորձում էր ամեն կերպ հանգստացնել նրանց։ Երեխաներից միայն Պետերը չէր երգում, որովհետև չէր ուզում բարկացնել թռչուններին։ Մայր արագիլը իր ձագերին բացատրում է, թե ինչքան լավ կլինի, եթե նրանք թռչել սովորեն և հորդորում է չվախենալ երեխաների երգերից։ Մի օր էլ ճտերը սկսում են թռչել սովորել։ Երեք օր անց նրանք արդեն կարողանում էին թռչել, բայց ոչ շատ հեռու։ Իսկ որոշ ժամանակ անց նրանք արդեն շատ թեթև ու գեղեցիկ էին թռչում։ Աշնանը փոքրիկ արագիլները այնքան լավ էին թռչում, որ նրանք կարող էին մրցանակ ընտրել իրենց համար։ Արագիլները որոշում են քույրիկներ և եղբայրներ նվիրել խելոք երեխաներին, իսկ ամենաչար երեխային նվեր են տանում շատ խորը քնած փոքրիկի, որը երբեք չէր արթնանալու։

  

  

  

Մայր արագիլ

* Հայր արագիլ
* Ձագուկ արագիլներ
* Չար երեխաներ
* Պետեր (բարի երեխա)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Ք. Անդերսեն, Երևան, 2015, էջ 115

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արագիլները
|  |
| --- |
| **Բանպոտ Բրաունի** |
| Բանպոտ ԲրաունիԲանպոտ Բրաունի |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Դաս** | *Polypodiopsida* |
| **Կարգ** | Բազմոտիկներ (Polypodiales) |
| **Ենթակարգ** | *Polypodiineae* |
| **Ընտանիք** | Բազմաոտիկազգիներ (Dryopteridaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Dryopteridoideae* |
| **Ցեղ** | Բանպոտ *(Polystichum)* |
| **Տեսակ** | **Բանպոտ Բրաունի** *(P. braunii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Polystichum braunii***Fée, 1852 |

**Բանպոտ Բրաունի** (լատին․՝ Polystichum braunii), վահանապտերազգիների ընտանիքին պատկանող պտերանման բույս։ Գրանցված է Հայաստանի կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Կոճղարմատավոր, բազմամյա բույս է՝ մինչև 80 սմ բարձրության։ Վայրի թիթեղը փափուկ է, կաշենման, երկարավուն-նշտարաձև, հիմքում՝ կտրուկ նեղացած։ Առաջին կարգի սեգմենտները երկարավուն են, ստորինները՝ բութ, վերինները՝ կարճ և սրացած։ Երկրորդ կարգի սեգմենտները երկարավուն են, հիմքում՝ բութ, կարճ ականջուկներով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում տարածված է Լոռու (Աղքյորփի, Պրիվոլնոյե գյուղերի շրջակայք) և Իջևանի (Շահալի, «Դիլիջան» ազգային պարկ) ֆլորիստական շրջաններում։ EOO 1260 քառ․ կմ է, լոկալիտետները՝ 3։ Հայաստանից բացի աճում է նաև Կովկասում, Եվրոպայում, միջերկրածովյան ավազանի երկրներում, Հյուսիսային, Արևմտյան (Թուրքիա, Իրան), Արևելյան Ասիայում և Հյուսիսային Ամերիկայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծ․ մ․ 900-1900 մ բարձրության վրա, անտառներում ու անտառների ժայռոտ մասերում։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Արեալը մասնատված է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 քառ․ կմ-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 քառ․ կմ-ից պակաս։ «Հայաստանի Կարմիր գրքի» առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Բլեքփուլ ՖԱ** (անգլ.՝ Blackpool Football Club), անգլիական ֆուտբոլային ակումբ Բլեքփուլ քաղաքից։ Ներկայումս հանդես է գալիս անգլիական 4-րդ բարձրագույն դիվիզինում։ Ստեղծվել է 1887 թվականին։ 1901 թվականից ի վեր նրանց տնային մարզադաշտն է Բլումֆիլդ Ռոուդը։ Բլեքփուլի հիմնական մականունն է *Seasiders(Ափամերձներ)*, բայց վերջինիս կոչում են նաև *the 'Pool(Փուլ) ու Tangerines(Մանդարիններ)* նրանց մարզահագուստի գույնի համար։

Բլեքփուլի ամենանշանավոր հաղթանակը եղել է 1953թ. Անգլիայի գավաթում հաղթանակը, որի եզրափակչում՝ «Մեթյուզի եզրափակչում», նրանք կամային հաղթանակ տարան Բոլտոնի նկատմամբ՝ 1-3 հաշվով պարտվելու ժամանակ խփելով 3 գնդակ և հաղթելով 4-3 հաշվով։ Այդ հետպատերազմյան ժամանակաշրջանում Բլեքփուլը 6 տարվա մեջ 3 անգամ դուրս եկավ Անգլիայի գավաթի եզրափակիչ, 1950-ականների ընթացքում 4 անգամ Անգլիայի բարձրագույն դիվիզիոնում տեղ է զբաղեցրել լավագույն վեցնյակում։ Ամենալավ արդյունքը գրանցեցին 1955-56թթ. մրցաշրջանում՝ զբաղեցնելով երկրորդ հորիզոնականը և զիջելով միայն Մանչեսթեր Յունայթեդին։ 1953 թվականին Բլեքփուլի 4 ֆուտբոլիստներ խաղում էին Անգլիայի հավաքականի կազմում Հունգարիայի դեմ խաղում, ինչի հետևանքով Daily Mirror-ը գրեց, որ «Բլեքփուլն է այսօր խաղում Հունգարիայի դեմ», թեև Անգլիան հայտնի պարտություն կրեց՝ 6-3 հաշվով։

Բլեքփուլը միակ անգլիական ակումբն է, որ հաղթել է ուղեգիր դեպի ավելի բարձր դիվիզիոն փլեյ-օֆֆ համակարգով։ Թիմի նշանաբանն է *Progress(Առաջընթաց),* ինչպես գրված է իրենց լոգոյի վրա։ Բլեքփուլն ունի տեղական մրցակցություն Պրեստոն Նորթ Էնդի հետ, որի հետ սակայն առաջնությունում չեն հանդիպել 2010 թվականի փետրվարից։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքը
* Բլեքփուլի արդյունքները Archived 2017-06-06 at the Wayback Machine.
* Բլեքփուլի վիճակագրությունը
* Բլեքփուլի պաշտոնական Տվիտերի էջը
* Բլեքփուլի պաշտոնական Ֆեյսբուքի էջը
* Բլեքփուլի պաշտոնական Յութուբյան ալիքը
* Բլեքփուլը transfermarkt-ում
* Բլեքփուլը futbol24-ում
* Բլեքփուլի տվյալները soccerbase.com կայքում
* Բլեքփուլը soccerway.com-ում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Soccerbase · Transfermarkt |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 125878769 · WorldCat VIAF: 125878769 |

 |
**Բանֆ ազգային պարկ**, Կանադայի առաջին ազգային պարկ, ստեղծվել է 1883, 1885 վարչապետ Ջոն Ա. Մակդոնալդի որոշմամբ քարանձավն իր մերձակա տարածքով համարվեց պաշտպանված տարածք։

Պատմություն
-----------

Գրիզլիների, գայլերի, իշայծյամների և կոյոտների ապրելավայր կանադական Ժայռոտ լեռներում գտնվող Բանֆ ազգային պարկն աշխարհի առավել տպավորիչ բնապատկերներից է՝ միաժամանակ ներառելով սարցադաշտեր, ջրավազանների սառցակալած մակերևույթներ, խիտ անտառներ, տաք աղբյուրներ և լճեր։

Պարկը ստեղծվել է 1883, երբ երկաթուղային բանվորները հայտնաբերեցին տաք աղբյուրներ Ալբերտա լեռան մեջ գտնվող մի քարանձավում։ Դրանով պայմանավորված՝ վարչապետ Ջոն Ա.Մակդոնալդի որոշմամբ 1885 քարանձավն իր մերձակա տարածքով համարվեց պաշտպանված տարածք։ Սա Կանադայի առաջին ազգային պարկն էր, որի սկզբնական անունը Քարքարոտ լեռների պարկ էր։

Ճանապարհներն ու երկաթուղին, ինչպես նաև երկու հյուրանոցների կառուցւմը տաք աղբյուրների հարևանությամբ հանգեցրին նրան, որ այդ տարածքում զարգացավ զբոսաշրջությունը։ Ձմեռային տուրիզմը սկզբնաորվեց 1917՝ Բանֆի ձմեռային տոնակատարությամբ, որի ուշադրության առանցքում հսկայական սառցե պալատն էր։ Տոնակատարությունը ժողովրդականացրեց դահուկացատկը, դահուկավազաքը և ձյունակոշիկներով ցատկը։

Որպես հետևանք՝ պարկը ընդլայնվեց մինչ իր այժմյան չափերը՝ 2564 քառ. մղոն (6666 կմ²) մոտ 5 անգամ ավելի քան Նյու-Յորքի տարածքն է, և վերանվանվեց Բանֆ ազգային պարկ։ Այսօր պարկը տարեկան հյուրընկալում է 5 մլն այցելու։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արգելոցների համաշխարհային տվյալների շտեմարան — 1981.
2. ↑  Parks Canada Attendance 2010–11 to 2014–15 — Parks Canada.
3. ↑  Մարկ Տրուման, Աշխարհի հրաշալիքները. 100 ամենատեսարժան վայրերն աշխարհում, հրատարակչություն 2012, էջ 15


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Կանադական · Կանադական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4086346-3 · LCCN: sh85011509 · VIAF: 141819222 · WorldCat VIAF: 141819222 |

 |
**Բեգլերբեգի** բեյլերբեյ [բեգերի բեգ (թուրք. բեգտեր)], զինվորական տիտղոս։ Զորապետ, հրամանատար իմաստով գործածել են Ռումի սելջուկները, իլխանյանները, Եգիպտոսի մամլուքները, օսմանյան թուրքերը։ Թուրքիայում Բեգլերբեգիները իրենց ենթակա նահանգներում՝ բեգլերբեգություններում, սուլթանի փոխանորդներն էին՝ վարչական ու զինվորական արտակարգ լիազորություններով և բաժին ունեին այդ նահանգների «պետական հողերից»։ Նրանք կրել են նաև «փաշա» տիտղոսը։ 18-րդ դարի կուսակալներին հատուկ Բեգլերբեգի անվանման հետ օգտագործվել է «վալի» անունը, որը հետզհետե փոխարինել է նրան։ Բոգլթրբեգի Սեֆևյան Պարսկաստանում եղել է սահմանամերձ կուսակալությունների կառավարիչների տիտղոս։ Պարսկաստանում կային 13 բեգլերբեգություններ, այդ թվում՝ Չուխուր-Սաադինը (Երևան)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 350)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Իրանիկա · Treccani |

 |
**«Վացման»** (գերմ.՝ Der Watzmann), գերմանացի գեղանկարիչ, գրաֆիկ և գծանկարիչ, գերմանական վաղ ռոմանտիզմի կարկառուն ներկայացուցիչ Կասպար Դավիդ Ֆրիդրիխի նկարներից, որը ստեղծվել է ռոմանտիզմի ժանրում։ Նկարում հեղինակը պատկերել է Վացմանի լեռները, որոնք գտնվում են Բավարիայում։ Կտավը հեղինակը վրձնել է 1824-1825 թվականներին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 133 × 170 սմ։ Այսօր «Վացման» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Ազգային հին պատկերասրահում (Բեռլինի Թանգարանային կղզի, Գերմանիա)։

Ստեղծման պատմություն և նկարագիր
-------------------------------

«Վացման» ստեղծագործության համար որպես հիմք է ծառայել Կասպար Դավիդ Ֆրիդրիխի աշակերտ Ավգուստ Հենրիխի էտյուդը, որը արվել էր դեպի բավարական Վացման ճանապարհորդության ժամանակ՝ 1822 թվականին։ Էտյուդի հետ եթե համեմատել այս նկարը, ապա կարելի է նկատել, որ հեղինակը սխեմատիկ կերպով է վրձնել կոմպոզիցիան, մասնավորապես երկրաչափական ընդհանրացումով, ինչպես նաև զգալիորեն մեծացրել է ստեղծագործությունը բնօրինակ նկարից։

«Վացման» կտավում, հետին պլանում, վեր է խոյանում Հարցի լեռնազանգվածի Էրդբերքոփֆ գագաթը, որի էտյուդը անձամբ Կասպար Դավիդ Ֆրիդրիխն է արել 1811 թվականին։

Նկարի սիմվոլիզմ
---------------

«Վացման» ստեղծագործությունը նկարելու ժամանակ Կասպար Դավիդ Ֆրիդրիխը հաճախակի էր անդրադառնում էսքիզներին, որոնք ստեղծվել էին նախկինում։ Ֆրիդրիխը նաև երևակայությամբ էր նկարում ու որոշ դետալներ ավելացնում։ Այդպիսի մոտեցումը բացատրվում է այն փաստով, որ գեղանկարներում երբեմն հանդիպում են այնպիսի տեսարաններ ու օբյեկտներ, որոնք երբեք չեն եղել իրականում. այդպես է նաև «Վացման» կտավում։ Ժայռերի հետին մասում երևում են դաշտավայրեր, որոնք պատված են հարուստ բուսածածկույթով. այս տեսարանը իրական չէ։ Նկարում վառ արտահայտված են դեպի վերև ձգվող անկյունագծերը, որոնք հանդիսատեսին թույլ են տալիս, որպեսզի վերջինս տեսնի «բարձրացումը» ծառերից ու ծաղիկներից, որոնք ապրում և մահանում են, մինչև ձյունապատ բարձունքները, որոնք խորհրդանշում են հավերժությունը։ Լուսաստվերային խաղը առաջին պլանում այլաբանորեն խորհրդանշում է աշխարհիկ ունայնությունը, ծործորները, քերծերն ու զառիթափերը խորհրդանշում են կյանքի ուղիի վտանգներն ու խարդավանքները։ Կենտրոնում պատկերպած եղևնին խորհրդանշում է երբևիցե չսպառվող մարդկային հավատը։ «Վացման» կտավի կառուցվածքը այնպիսին է, որ դիտողի հայացքը հիմնականում կենտրոնանում է հետին պլանում վեր խոյացող լեռնագագաթին, որը խորհրդանշում է հանգիստն ու հոգևորությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  «Вацманн» на kunstkopie.de(գերմ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Internetseite Cicero Online vom 29. Juli 200
* Artikel in der Berliner Morgenpost vom 10. Juni 2008(չաշխատող հղում)
* Internetseite Bildindex

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4812941-0 |

 |
**Ելենա Հակոբի Միքայելյան** (ապրիլի 12, 1925(1925-04-12), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - մարտի 9, 2017(2017-03-09), Երևան, Հայաստան), հայ երգչուհի (սոպրանո), ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1969)։

Երգչուհի Հասմիկ Հացագործյանի մայրը։

Կենսագրություն
--------------

Ելենա Միքայելյանը ծնվել է 1925 թվականի ապրիլի 12-ին Լենինականում։ Սովորել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում, որն ավարտել է 1953 թվականին։ Նույն թվականին դարձել է Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգչուհի. դերերգերից են՝ Անուշ (Ա. Տիգրանյանի «Անուշ»), Աիդա, Լեոնորա (Ջ. Վերդիի «Աիդա», «Տրուբադուր»), Մարո (Ա. Բաբաևի «Արծվաբերդ»), Տատյանա (Պ. Ի. Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին») և այլն։ Հանդես է եկել համերգներով, եղել է մի շարք հայ կոմպոզիտորների (Հ. Ստեփանյան, Գ. Արմենյան և ուրիշներ) երկերի առաջին կատարողը։

Ելենա Միքայելյանը մահացել է 2017 թվականի մարտի 9-ին Երևանում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ելենա Միքայելյանը discogs.com կայքում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Քվարցի բյուրեղ
**Բյուրեղային քիմիա**, գիտություն բյուրեղային կառույցների և նյութի բնույթի մեջ եղած կապի մասին։ Բյուրեղային քիմիան ուսումնասիրում է բյուրեղներում ատոմների քիմիական կապերը և ատոմների տարածական դասավորությունը, ինչպես նաև քիմիական նյութի ֆիզիկական և քիմիական հատկությունների կախումը բյուրեղի կառուցվածքից։ Բյուրեղային քիմիան քիմիայի բաժին է և սերտորեն կապված է բյուրեղագիտության հետ։

Բյուրեղաքիմիան գիտություն է բյուրեղներում ատոմների տարածական դասավորության, քիմիական կապի, բյուրեղային նյութերի ֆիզիկական ու քիմիական հատկությունների և կառուցվածքի միջև եղած կախվածության մասին։ Բ–ի խնդիրն է պարզել, թե բյուրեղային նյութերի ֆիզիկական հատկությունները (էլեկտրահաղորդականություն, մագնիսականություն, առաձգականություն, կռելիություն, ամրություն, գույն, փայլ, հալման ջերմաստիճան ևն) ինչ փոխհարաբերության մեջ են քիմ․ կապի, բյուրեղային ցանցում միջատոմային հեռավորությունների, առանձին քիմ․ տարրերի հետ։ Բ․ հնարավորություն է ընձեռում որոշակի որակ տվող տարրերի ավելացումով ստանալ անհրաժեշտ ֆիզիկական հատկություններով օժտված համաձուլվածքներ, կարգավորել տեխնիկական և թանկարժեք քարերի գույնը, ամրությունը ևն, կանխատեսել նոր բյուրեղային նյութեր։ Բյուրեղաքիմ․ ուսումնասիրությունների հիմքում ընկած են ստերեոքիմ․ և բյուրեղակառուցվածքային վերլուծությունները։ Առաջին դեպքում ուսումնասիրվում են միջատոմային հեռավորությունները, արժեքականության անկյունների չափերը և պարզվում են, թե տվյալ ատոմը քանի ուրիշ ատոմների հետ կարող է մերձավորագույն կապի մեջ լինել։ Դրանք բնութագրելու համար մտցված են կոորդինացիոն թիվ և կոորդինացիոն բազմանիստ հասկացությունները։ Բացահայտված է, որ ամեն մի տարրի ատոմի համար բնորոշ են որոշակի կայուն կոորդինացիոն թիվ և բազմանիստ։ Այդ օրինաչափությունը բացատրելու համար Բ․ օգտվում է քվանտային մեխանիկայի մեթոդներից։ Բյուրեղակառուցվածքային ուսումնասիրությունները տարվում են բյուրեղային նյութի մեջ մասնիկների հարաբերական տարածական դասավորությունը և տվյալ կառուցվածքի կայունությունը պարզելու նպատակով։ Այս ասպարեզում Բ․ սերտորեն առնչվում է բյուրեղաֆիզիկայի և պինդ մարմնի ֆիզիկայի հետ։

Տես նաև
-------

* Քվանտային մեխանիկա

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 483)։*  |