recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ալկալի հողեր**, հողեր, որտեղ կլանված նատրիումի քանակը գերազանցում է կլանունակության 20%-ը։

Դասակարգում
-----------

Ըստ նատրիումի քանակի, ալկալի հողերը լինում են՝

* թույլ ալկալի (20-25%),
* միջին ալկալի (25-40%),
* ուժեղ ալկալի (40%-ից ավելի)։

Կան նաև թույլ ալկալիացած (5-10%), միջին ալկալիացած (10-15%) և ուժեղ ալկալիացած (15-20%) հողեր։

Պարունակած աղերի բնույթով ալկալի հողերը լինում են՝

* սոդայական
* քլորիդ-սուլֆատային

Սոդայական
Սոդայական ալկալի հողերը տարածված են համապատասխան աղուտների շրջաններում։

Քլորիդ-սուլֆատային
Քլորիդ-սուլֆատային ալկալի հողերը հատուկ են ԽՍՀՄ շագանակագույն և գորշ հողերի գոտիներին։

Առաջացում
---------

Ալկալի հողերը առաջացել են նատրիումական աղակալած հողերից բնական լվացման՝ աղազերծման ճանապարհով, որն արտահայտվում է մակերեսային փխրուն շերտի տակ՝ ալկալիացած սյունակոշտային հորիզոնի կազմավորմամբ։ Ալկալի հողերը առաջացել են նաև նատրիումի սուլֆատ պարունակող և բարձր մակարդակ ունեցող ստորգետնյա ջրերով սնվելու հետևանքով։ Այս դեպքում առաջանում է դիսպերս մասնիկներով հարուստ, խիստ արտահայտված խորքային ալկալիացած հորիզոն՝ հագեցած փոխանակային նատրիումով, որի առկայությամբ կոլոիդները հիդրատացվում են և խոնավ վիճակում վերածվում ցեխախառն, մածուցիկ, անջրանցիկ զանգվածի։

Չորանալու ընթացքում սեղմվելով՝ ճաքճքում և առաջացնում են հողասյուներ և կոշտեր։ Դրա հետևանքով հողն ամրանում է (նրա մշակումը՝ դժվարանում), գյուղատնտեսական բույսերի համար դառնում ոչ պիտանի։ Ալկալիացած հորիզոններն ունեն հիմնային ռեակցիա, որի աստիճանը պայմանավորված է փոխանակային նատրիումի, ինչպես նաև նորմալ սոդայի և նատրիումի կարբոնատի քանակով։

ՀԽՍՀ-ում ալկալի հողեր կան Արարատյան դաշտում։ Մերձարաքսյան հովտի ալկալի հողերը սոդայական են։ Գյուղատնտեսական բույսերի համար այս հողերը պիտանի դարձնելու նպատակով հոդի մեջ ներմուծում են կալցիում պարունակող աղեր, հատկապես՝ գիպս, որի շնորհիվ նատրիումը փոխարինվում է կալցիումով և սոդա չի առաջացնում, մեծանում է հողի ջրաթափանցելիությունը, հեշտանամ ջրալույծ աղերի լվացումը։

Հողի հիմնային ռեակցիան չեզոքացնելու համար օգտագործում են նաև քիմիական արդյունաբերության թափոններ՝ ծծմբական թթու, երկաթարջասպ և այլն։ Կառուցվում է ցամաքուրդային (դրենաժային) ցանց՝ լվացման ընթացքում լուծված աղերը հեռացնելու նպատակով։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2775845107 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 178)։*  |
**Ամերիկյան նպաստամատույց վարչություն** (անգլ.՝ American Relief Administration; ARA), կազմակերպություն, որ հիմնել է ԱՄՆ-ի կոնգրեսը 1919 թվականի փետրվարին, առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Եվրոպայի և Մերձավոր Արևելքի տուժած բնակչությանը օգնություն ցույց տալու նպատակով։ Ղեկավարն էր Հ. Հավերը։

Պատմություն
-----------

Կոնգրեսը 100 միլիոն դոլար է հատկացրել օժանդակելու Եվրոպայի ժողովուրդներին, ինչպես նաև «ներկայիս կամ անցյալին Փոքր Ասիայի մեջ Թուրքիայի հպատակ հայերին, սիրիացիներին, հույներին և այլ քրիստոնյա ու հրեա ազգաբնակչությանը»։

Հավերի Հայաստանին ուղարկված առաջին նավը Բաթում է հասել 1919 թվականի ապրիլին, մինչև օգոստոսի վերջը տեղ է հասել ևս 7 նավ։ Հայաստանի կառավարությունը իր ստացած յուրաքանչյուր նավի ապրանքների դիմաց ստորագրել է պարտամուրհակ։ Ըստ հրապարակված վերջնական տվյալների, Ամերիկյան նպաստամատույց վարչությունը Հայաստան է ուղարկել 50, 6 հազար տոննա ապրանք (ալյուր, սերմացու ցորեն, խտացրած կաթ, սիսեռ, բրինձ, շաքար, օճառ և այլն)՝ 10, 6 միլիոն դոլար ընդհանուր արժողությամբ։

Հայաստանի համար նախատեսված ոչ բոլոր ապրանքներն են, որ բաշխվել են հանրապետությունում. ալյուրը բաժանվել Է Անդրկովկասում և Մերձավոր Արևելքում ապրող հայերին, իսկ որոշ մթերքներ տրվել են վրացական և ադրբեջանական կառավարություններին՝ տարանցիկ արտոնությունների և նավթի դիմաց, ինչպես նաև որպես ամերիկյան բարի կամքի արտահայտություն։

Կոնգրեսի 100 միլիոն դոլար հատկացումը սպառվել է 1919 թվականի ամռանը, որից հետո Ամերիկյան նպաստամատույց վարչության՝ Անդրկովկասում ունեցած ապրանքներն ու ինչքը փոխանցվել են "Near East Relier («Օգնություն Մերձավոր Արևելքին») կազմակերպությանը։ Մինչև Ամերիկյան նպաստամատույց վարչության ստեղծումը, Հայաստանին ամերիկյան օգնություն է եկել ոչ կառավարական կազմակերպության՝ Մերձավոր Արևելքում ամերիկյան օգնության կոմիտեի միջոցով։

Կոմիտեն մեկ տարվա ընթացքում հանգանակել է 20 միլիոն դոլար. 1919 թվականին Ամերիկյան նպաստամատույց վարչությունը և Ամերկոմը Հայաստան են ուղարկել 83964 տոննա ապրանք՝ 20231000 դոլար արժողությամբ։
Այս օգնությունը բավարար էր, որպեսզի հաղթահարվեր 1915 թվականի Մեծ եղեռնի և թուրքերի ավերումների հետևանքով արևելյան Հայաստանի զգալի մասում առաջացած աղետը՝ սովը։

Գրականություն
-------------

* Harold Fisher, Famine in Soviet Russia 1919 1923 the Operation of the American Relief Administration, Publisher: Ayer Co Pub (June 1971), ISBN 0-8369-5650-8, ISBN 978-0-8369-5650-4
* *Поляков А. А.* Диверсия под флагом помощи. — Политиздат, 1985.
* Деятельность АРА в статьях Нью-Йорк Таймс(անգլ.)
* *В. Т. Макаров, B. C. Христофоров* Новые данные деятельности Американской администрации помощи (АРА) в России // *Новая и новейшая история*. — 2006. — № 5. — ISSN 0130-3864.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 666)։*  |
**Ժան-Պիեռ Ժոնե** (սեպտեմբերի 3, 1953(1953-09-03)[…], Le Coteau), ֆրանսիացի կինոռեժիսոր և սցենարիստ։ Համբավվել է հատկապես « Կորած երեխաների քաղաք», «Դելիկատես» և «Ամելի» ֆիլմերով։

Կյանքը և գործունեությունը
-------------------------

Ժան-Պիեռ Ժոնեն ծնվել է Ռուանում՝ Լուառ, Ֆրանսիա։ Նա իր առաջին տեսախցիկը ձեռք է բերել 17 տարեկանում։ Հենց այդ տարիքում՝ անիմացիա սովորելիս, նա նկարեց իր առաջին ֆիլմերը։ Նա ընկերացավ դիզայներ և երգիծական գրքույկների հեղինակ Մարկ Կարոյի հետ, որը դարձավ իր գործընկերը։ Միասին Ժոնեն և Կարոն նկարահանեցին բազմաթիվ անիմացիաներ։ Նրանց առաջին խաղարկային կինոնկարը «The Bunker of the Last Gunshots»-ն էր՝ Կարճամետրաժ ֆիլմ|կարճամետրաժ կինոնկար], որը պատմում է ապագա աշխարհում գտնվող զինվորականների մասին։ Ժոնեն նաև նկարահանել է շատ գովազդներ և երաժշտական հոլովակներ։ Ժոնեի և Կարոյի առաջին լիամետրաժ կինոնկարը «Դելիկատես»-ն է (1991 թ.)։ Այն մի մելանխոլիկ կատակերգություն է, որը տեղի է ունենում մի աշխարհում, ուր սովն էր տիրում։ Հաջորդը « Կորած երեխաների քաղաք»-ն էր։ Այն ֆիլմ է մի խելագար գիտնականի մասին, ով գողանում է երեխաների երազները, որպեսզի ինքը հավերժ ապրի։ Ժոնեն այնուհետև նկարեց « Ամելին» (2001 թ.)։ Այդ կինոնկարը շարունակում էր նախորդող ֆիլմերի սյուռեալիստական տրամադրությունը, սակայն այն ավելի ուրախ էր և նրա մեջ ավելացվել էին ռոմանտիկ և երգիծական տարրեր։ Այս ֆիլմը պատմում է մի կնոջ մասին, ով հաճույք է ստանում ուրիշներին լավություն անելիս, սակայն ինքը չի կարողանում գտնել իր իսկական սերը։ Ֆիլմը շատ մեծ հաջողություն ունեցավ ամբողջ աշխարհում։ 2004 թ-ին Ժոնեն թողարկեց «Երկար նշանդրեք»-ը, որը Սեբաստիան Ժապրիսոտի վեպի վրա էր հիմնված։ Այն պատմում էր մի կնոջ մասին, ով իր սիրեցյալին էր փնտրում Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  filmportal.de — 2005.
2. 1 2  Internet Broadway Database — 2000.
3. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Filmportal · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · Metacritic · Rotten Tomatoes |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 98063187 · BNC: a12245033 · BNE: XX980661 · BNF: 126149782 · CiNii: DA13703014 · CONOR: 22663523 · GND: 124120849 · ICCU: UBOV038047 · ISNI: 0000 0003 7411 2833 · LCCN: nr98036966 · NDL: 00867508 · NKC: xx0029996 · NLA: 35296221 · NLP: A16481902 · NTA: 100805302 · NUKAT: n02025432 · SUDOC: 066909775 · VIAF: 74776865 · ULAN: 500250820 · WorldCat VIAF: 74776865 |

 |

 |
| **՞**Մլուկխոտ երկգույն |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Աստղածաղկազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Մլուկխոտ |
|
|
| Տեսակ | Մլուկխոտ երկգույն |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Coreopsis bicolor

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մլուկխոտ երկգույն**, աստղածաղկազգիների ընտանիքին պատկանող միամյա ծաղկաբույս, որի հայրենիքը Հյուսիսային Ամերիկան է։ 
Բարձրությունը հասնում է 30-90 սմ-ի, խիստ ճյուղավորված է, մերկ։ Այն օգտագործվում է ծաղկադեկորատիվ ձևավորումներում։

Նկարագրություն
--------------

Մլուկխոտ երկգույնի արմատները, տերևները սակավաթիվ են, կոթունավոր, վերինները նստադիր են, փետրաձև կտրատված, բաժանված նեղ, գծանման շերտերի։ Ծաղկազամբյուղները հիմքում մուգ ծիրանագույն են կամ դարչնագույն։ Ծաղիկները հասարակ են, ոչ լիաթերթիկ, մեծ մասամբ՝ ոսկեդեղնավուն։ Բացվում են հունիսից մինչև սեպտեմբեր ամիսներին։ Բավականին լուսասեր տեսակ է, լավ է աճում ու զարգանում առատ լուսավորված ու տաք հողամասերում։ Գերադասում է փուխր, չափավոր խոնավ, ստրուկտուրային ավազակավային հողերը, որոնք աչքի են ընկնում լավ ջրաթափանցությամբ և օդաթափանցությամբ։ Օրգանական պարարտանյութերով հարուստ հողերում բույսերը առատորեն թփակալում են՝ ի հաշիվ ծաղկման։ Այս տեսակետից ցանկալի չէ հատկապես գոմաղբով պարարտացումը։

Սերմերը ցանում են արկղերում կամ ջերմոցների գրունտում՝ մարտի վերջերին-ապրիլի սկզբներին։ Առաջին զույգ իսկական տերևները երևալուց հետո վերատնկում են արկղերում։ Դաշտ են տեղափոխում ուշ գարնանային ցրտահարությունների վտանգն անցնելուց հետո։ Օգտագործում են ծաղկադեկորատիվ ձևավորումներում, ինչպես նաև կտրելու ծաղիկ ստանալու նպատակով։

Առանձնապես արժեքավոր է ծաղկային վերադաշնակումների համար, քանի որ սաղարթը նոսր է ու արտակարգ գեղեցիկ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ․ Վ․ Հարությունյան, Քո շրջապատի ծաղիկները, Արևիկ հրատարակչություն, Երևան, 1987
Վրացի պարողներ
**Վրաց ժողովրդի պարարվեստն** (վրաց.՝ ქართული საბალეტო) ունի դարերի վաղեմություն։ Սակայն բալետային թատրոնը ձևավորվել է 1852 թվականից, երբ Թիֆլիսում սկսել են հանդես գալ ռուսական բալետի թատերախմբերը։ Ազգային բալետ ստեղծելու առաջին փորձերն արել է կոմպոզիտոր Թ․ Վախվախիշվիլին։ Վրաստանում խորհրդային իշխանության առաջին տարիներին բալետային թատերախումբը գլխավորել է Մ․ Մորդկինը (1920–1922)։ 1921 թվականին ազգային կադրերից կազմակերպվել է բալետային թատրոնը։ 1920-1930-ական թվականներին բալետներ են բեմադրել Մ. Մորդկինը, Մ․ Մոիսեևը, Մ․ Սերգեևը, Ի․ Արբատովը, Վ․ Դամսախուրդիան, Վ․ Լիտվինենկոն, Դ․ Զավրիշվիլին և ուրիշներ։ 1936 թվականին Վ․ Ճաբուկիանին բեմադրել է Ա․ Բալանչիվաձեի «Մզեճաբուկի» առաջին ազգային դասական բալետը։ 1938 թվականին ստեղծվել է Շ․ Թաքթաքիշվիլու «Մալթաղվա» արդի թեմայով առաջին ազգային բալետը (բալետմայստեր Դ․ Զավրիշվիլի, Վ․ Լիտվինենկո)։ 1941 թվականից բալետային խումբը ղեկավարել է Վ․ Ճաբուկիանին, բեմադրություններից են՝ Գ․ Կիլաձեի «Մինաթլե» Տեսարան Ա․ Մաճավարիանիի «Օթելլո» բալետից (1957, Վրաստանի օպերայի և բալետի թատրոն) (1947, 2-րդ խումբ՝ 1965), Դ․ Թորաձեի «Գորդա» (1950, ՍՍՀՄ պետական մրցանակ, 1951), Ա․ Մաճավարիանիի «Օթելլո» (1957, լենինյան մրցանակ, 1958), Ռ․ Գաբիչվաձեի «Համլետ» (1971)։ Բեմադրություններ են իրականացրել նաե Դ․ Դավիթաշվիլին, Ա․ Ծերեթելին, Թ․ Մանաձեն, Վ․ Դոլիձեն, Զ․ Կիկալեիշվիլին, Ռ․ Ծուլուկիձեն, Ա․ Ճիճինաձեն և ուրիշներ։

Տարբեր տարիներ թատրոնում աշխատել են արտիստներ Ն․ Ռամիշվիլին, Ե․ Գվարամաձեն, Թ․ Ճաբուկիանին, Ի. Ալեքսիձեն, Ե․ Գելովանին, Վ․ Ծիգնաձեն, Մ․ Վեկուան, Է․ Ճաբուկիանին, Լ․ Միթաիշվիլին, Ի․ Մուխիշվիլին, Դ. Բագրատիոնին, Կ․ Լոլաձեն, Զ․ Կիկալեիշվիլին, Վ․ Գունաշվիլին, Ռ․ Սաղալաշվիլին, Ռ․ Սանաձեն և ուրիշներ։ 1972–81-ի բալետային խումբը ղեկավարել է Դ․ Ալեքսիձեն, բեմադրություններից են Բ․ Կվերնաձեի «Բերիկաոբա» (1973), Ս․ Ցինցաձեի «Դալին և որսորդը», Ռ․ Գաբիչվաձեի «Մեդեա» (երկուսն էլ՝ 1978) են։ 1982 թվականից գեղարվեստական ղեկավարն ու գլխավոր բալետմայստերն է Մ․ Լավրովսկին։ 1902-1934 թվականներին Թիֆլիսի ազգային վրացական պարերի ստուդիան կազմակերպել և ղեկավարել է Ա․ Ալեքսիձեն։ 1916 թվականին Մ․ Պերինին ստեղծել է առաջին բալետային ստուդիան, որը 1921 թվականին վերակազմավորվել է օպերայի և բալետի թատրոնին կից բալետային դպրոցի (1921–1935 թվականներին՝ տնօրեն Մ․ Պերինի)։ 1935 թվականին Դ․ Զավրիշվիլին այն վերակազմավորել է պարարվեստի ստուդիայի, ավելի ուշ՝ դպրոցի․ 1951 թվականին դարձել է Պարարվեստի պետական ուսումնարան, որը ղեկավարել է Վ․ Ճաբուկիանին (1951-1977)։ 1945 թվականին ստեղծվել է ազգային պարի անսամբլ (այժմ՝ Վրաստանի ժողովրդական պարի պետական ակադեմիական վաստակավոր անսամբլ։ 1947 թվականին կազմակերպվել է երգի և պարի անսամբլը (այժմ՝ Վրաստանի երգի և պարի պետ․ անսամբլ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Համբույր** (ռուս.՝ Поцелуй), Անտոն Չեխովի պատմվածքներից։ Գրվել է 1887 թվականին, առաջին անգամ տպագրվել է «Նոր ժամանակ» թերթում, 1887 թվականի (№ 4238) դեկտեմբերի 15-ին Անտոն Չեխովի ստորագրությամբ։

Սյուժե
------

Մի անգամ գարնանը երեկոյան հրետանային բրիգադը գիշերում է մի փոքրիկ գյուղում։ Սպաներին երեկոյան թեյի են հրավիրում տեղի կալվածատիրոջ` թոշակի անցած գեներալ-մայոր Ռաբեկի մոտ։ Թեյի արարողության ժամանակ (Ռաբեկին այցելել են նաև այլ կալվածատերեր իրենց տիկնանց ու դուստրերի հետ) լեյտենանտ Ռյաբովիչին, որ մոլորվում է հին տան սենյակների խավարում, հանկարծ մի տարօրինակ կին է համբուրում։ Եթե Ռյաբովիչի փոխարեն լիներ նվազ ռոմանտիկ, ավելի խելամիտ մեկը, դա կհամարեր լավ արկած ու կպատմեր ընկերներին, իրեն իսկական հաղթողի պես կպահեր, բայց Ռյաբովիչի համար այդ խորհրդավոր դրվագը, չնայած միայն հուշ մնալուն, դառնում է մի իրադարձություն, որը բացահայտում է քնքշանքի, սիրո, երջանկության պակասը։

Ընթրիքից հետո հյուրերը գնացին։ Չեխովը նկարագրում է տեղի բնությունը, առվակը, այգին։ Ռյաբովիչը դեռ երկար ժամանակ հիշում էր կատարվածը։ Ավելի ուշ նա պատմեց ծառայակիցներին, այն մասին թե ինչ է տեղի ունեցել նրա հետ, և մտածեց նաև, որ երբեք չի տեսնի այն աղջկան, որը նրան ուրիշի փոխարեն համբուրեց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Գրականություն
-------------

* Чехов А. П. Поцелуй// Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982.
|  |
| --- |
| **Գետնաստղ կովկասյան** |
| Գետնաստղ կովկասյանԳետնաստղ կովկասյան |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բոգածաղկավորներ (Gentianales) |
| **Ընտանիք** | Տորոնազգիներ (Rubiaceae) |
| **Ցեղ** | Գետնաստղ *(Asperula)* |
| **Տեսակ** | **Գետնաստղ կովկասյան** *(A. taurina)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Asperula taurina***L. 1753 |

**Գետնաստղ կովկասյան** (լատ.՝ Asperula taurina), տորոնազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

30-60 սմ բարձրությամբ բազմամյա խոտաբույս է։ Տերևները ձվաձև նշտարաձև են՝ ցողունի վրա դասավորված 4-ական և միմյանցից հեռացած օղակներով։ Գագաթնային գլխիկներում գտնվող ծաղիկների պսակը քառաբլթակ է, սպիտակ կամ բաց երկնագույն։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Իջևանի շրջակայք)։ Տեսակը հանդիպում է նաև Արևմտյան և Արևելյան Անդրկովկասում, Ղրիմում և Անատոլիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1300-1400 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև հաճարենու և կաղնու ստվերոտ անտառներում։ Ծաղկում է մայիսին, պտղաբերում՝ հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանները 10 կմ²-ից պակաս են։ Տեսակի տարածման և բնակության շրջաններին, կապված աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ, սպառնում է նվազման վտանգ։ Տեսակի հիմնական տարածման շրջանը գտնվում է Հայաստանի սահմաններից դուրս, հետևաբար սպառնալիքի կատեգորիան նվազեցվել է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Asperula taurina
* EoL: 1098478
* EPPO: ASETA
* EUNIS: 181704
* GBIF: 2916975
* iNaturalist: 361270
* IPNI: 744199-1
* ISC: 112483
* NBN: NBNSYS0000004302
* NCBI: 715646
* Plant List: kew-17145
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:744199-1
* Tropicos: 27900003
* WCSP: 17145

 |

 |
**90 mm/50 Mod. 1938/1939**, 90 մմ տրամաչափով նավային զենիթային հրետանային թնդանոթ, որը մշակվել ու արտադրվել է Իտալիայում։ Ներառված է եղել Իտալիայի թագավորական ռազմածովային ուժերի սպառազինության մեջ։ Նախագծվել է *Ansaldo* ընկերության կողմից, ինչպես նաև արտոնագրով արտադրվել է OTO ընկերության կողմից։ Մոդելների տարբերությունները եղել են աննշան։ Եղել է իտալական նավատորմի ամենակատարյալ զենիթային թնդանոթը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Օգտագործվել է «Անդրեա Դորիա» և «Լիտորիո» տիպի գծանավերի վրա։ Ընդհանուր առմամբ եղել է ոչ բավականաչափ արդյունավետ որպես գծանավերի հակաօդային պաշտպանության միջոց։ Այդ թնդանոթի հիման վրա մշակվել է 90-մմ/53 զենիթային թնդանոթը ցամաքային զորքերի և հակաօդային պաշտպանության զորամասերի համար, որը սպառազինության կազմում ներառված է եղել մինչև 1950-ական թվականների սկիզբը։

Կառուցվածք
----------

90-միլիմետրանոց զենիթային թնդանոթը մշակվել է *Ansaldo* ընկերության կողմից 1930-ական թվականների վերջին, որպեսզի այն փոխարինի նավատորմի 100 mm/47 OTO Mod. 1928 միջին տրամաչափի ստանդարտ զենիթային թնդանոթին, որն արդեն չէր համապատասխանում ժամանակի պահանջներին, հատկապես արագաձգության և նշանառությամբ արագության տեսանկյունից։ Թնդանոթի առաջին նմուշները պատրաստ են եղել 1938 թվականին և նույն թվականին տեղադրվել են «Սան Ջորջիո» զրահակիր հածանավը։ Փորձարկումն անցել է լիովին բավարար, և որոշվել է այդ թնդանոթները տեղադրել «Անդրեա Դորիա» արդիականացված գծանավերի ու «Լիտորիո» նոր գծանավերի վրա։ Դրանից բացի մտադրություն է եղել այդ թնդանոթներով զինել պլանավորված «Կոնստանցո Չիանո» տիպի թեթև գծանավերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Campbell J.* Naval weapons of World War Two. — Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1985. — P. 342. — ISBN 0-87021-459-4

Գրականություն
-------------

* *Малов А. Патянин С.* Суперлинкоры Муссолини. Главные неудачники Второй мировой. — М.: «Яуза», «Коллекция». ЭКСМО, 2010. — ISBN 978-5-699-39675-7
* *Campbell J.* Naval weapons of World War Two. — Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1985. — ISBN 0-87021-459-4

Արտաքին հղումներ
----------------

90 mm/50 Model 1939
**Բելգիայի սահմանադրություն**, Բելգիայի միակ բարձրագույն իրավական նորմն է, որը քվեարկությամբ ընդունվել է 1831 թվականի փետրվարի 7-ին Ազգային կոնգրեսի կողմից ու միայն համակարգվել 1994 թվականի փետրվարի 17-ին։ Սահմանադրությամբ Բելգիայում ներդրեցին սահմանադրական միապետության, խորհրդարանական և դաշնային համակարգերը։ Վերջին բարեփոխումները եղել են 2014 թվականի հունվարի 6-ին։

#### Պատմական համատեքստ

1830 թվականին Ֆրանսիայում տեղի ունեցած Հուլիսյան հեղափոխությունից հետո կաթոլիկների ու ազատականների միությունը, որն ընդդիմացել էր Գիյոմ I-ին, Բելգիային բռնությամբ պարտադրում է բաժանվել Հոլանդիայից։ Նույն թվականի սեպտեմբերի 26-ին ժամանակավոր կառավարություն է ձևավորվում։

#### Սահմանադրության խմբագրում

1830 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Բելգիայի ժամանակավոր կառավարությունը հռչակում է երկրի անկախությունը, իսկ կենտրոնական կոմիտեն սկսում է նոր սահմանադրության խմբագրումը, որն այնուհետև հետազոտվում, փոփոխությունների է ենթարկվում ու ընդունվում Ազգային կոնգրեսի կողմից։

#### Սահմանադրության առանձնահատկություններ

Բելգիայի սահմանադրությունը 1791, 1814 ու 1830 թվականների ֆրանսիական սահմանադրությունների, ինչպես նաև 1815 թվականի Նիդերլանդների թագավորության հիմնարար օրենքի հավասարակշռված սինթեզն է։ Խորհրդարանական միապետություն Բելգիայում իշխանությունները տարանջատման սկզբունքով էին գործում՝ օրենսդիր, գործադիր ու դատական։
Օրենսդիր իշխանությունը, որը փաստացի ամենահզորն է Բելգիայում, իրականացվում է Ներկացուցիչների պալատի ու Սենատի կողմից, որոնք քվեարկում են օրենքները, իսկ թագավորը հրապարակում է դրանք։
Գործադիր իշխանությունը վերապահված է թագավորին ու նախարարներին։
Դատական իշխանությունն իրականացվում է դռնբաց ու դռնփակ դատական նիստերում գործեր քննող տրիբունալների կողմից։

#### Սահմանադրական դեկրետներ

Մինչ սահմանադրության խմբագրումը, Ազգային կոնգրեսն ընդունեց 2 դեկրետ։ Առաջինով հռչակվեց բելգիացի ժողովրդի անկախությունն՝ ընդդեմ հոլանդական տիրապետության, իսկ երկրորդով Օրանժ-Նասոյի ընտանիքի անդամները Բելգիայում ցմահ զրկվեցին իրենց բոլոր իրավունքներից։

#### Հիմնարար իրավունքներ

1831 թվականին Ազգային կոնգրեսը ձեռնարկում է բոլոր բելգիացիների համար հիմնարար իրավունքների ցուցակի խմբագրումը, որի համար ոգեշնչման աղբյուր են դառնում Մարդու և քաղաքացու հռչակագիրը, ինչպես նաև 1789 թվականից սկսած՝ ֆրանսիական բոլոր սահմանադրությունները, Հոլանդական հիմնարար իրավունքն ու Բրիտանական իրավունքը։

#### Դաշնային խորհրդարան

Դաշնային օրենսդիր իշխանությունն իրականացվում են թագավորն ու երկպալատ խորհրդարանը՝ Ներկայացուցիչների պալատն ու Սենատը։ Առաջինը դաշնային խորհրդարանի ստորին պալատն է։ Անդամ կարող է դառնալ 21 տարին լրացած Բելգիայի քաղաքացին, ով ընտրվում է ուղիղ ընտրական իրավունքով, 5-ամյա ժամկետով։ Պատգամավորների թիվը 150-ն է։

#### Սենատ

Խորհրդարանի վերին պալատն է, ունի 71 սենատոր, ովքեր ընտրվում են 4-ամյա ժամկետով։

#### Թագավոր

Թագավորն իրականացնում է դաշնային գործադիր իշխանությունը։ Նա իրավունք ունի նշանակել ու ցրել կառավարությունը, կարող է ընդունել կամ մերժել նախարար(ներ)ի կամ կառավարության հրաժարականը, օգտվում է համաներում հայտարարելու իրավունքից։

Հղումներ
--------

1.    

2.    

3.
**Ավանի աղահանք**, գտնվում է Երևանի հյուսիսարևելյան մասում։ Հայտնի է 1949 թ.-ից, արդյունաբերական շահագործումն սկսվել է 1967 թ.-ից։

Ավանի աղահանքի երկրաբանական կառուցվածքի մեջ մասնակցող միոցենյան աղաբեր հաստվածքը արտահայտված է կավերի և քարաղի շերտերի հերթափոխությամբ և առաջացնում է զառիթափ թևեր ու միջօրեակաև տարածում ունեցող բրախիանտիկլինալ ծալք։ Աղաբեր շերտախմբի հաստությունը կազմում է 700 մ, աղի շահագործվող շերտերի հզորությունը՝ 2—50 մ։ Արդյունաբերական պաշարները գտնվում են 130-365 մ³։

Երկրաբանական կառուցվածքում մասնակցում են պլիոցենի մոտ 220 մ հաստության, մասամբ՝ պլեյստոցենի դոլոմիտային ու անդեզիտային բազալտներ։

Բաղադրություն
-------------

Հիմնական բաղադրիչների միջին պարունակությունն է՝

* NaCl - 96,84 %
* {\displaystyle SO\_{4}} - 1,12%
* անլուծելի մնացորդ՝ 1,47%։

Շահագործում
-----------

Քարաղի պաշարները կազմում են մոտ 29 միլիոն տոննա։ Հանքավայրը շահագործվում է հանքահորերի միջոցով՝ ընտրողական եղանակով՝ 100—300 մ խորությունների սահմաններում։

Երևանի հարավարևմտյան մասում աղաբեր շերտախմբից ստորերկրյա աղազերծման միջոցով ստացվում է աղի ջրային լուծույթ՝ քիմիական արդյունաբերական ձեռնարկությունների համար։ Շահագործման հետևանքով առաջացած դատարկությունները նախապատրաստվում են իբրև սառնարաններ և այրվող գազի ամբարներ օգտագործելու համար։ Ավանի աղի հանքի հիմքի վրա գործում են Ավանի աղի կոմբինատը և Հանրապետական անձավաբուժական կենտրոնը (1989 թվականից), որտեղ բուժում են բրոնխային հեղձուկ, բրոնխաբորբեր և այլ հիվանդություններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 606)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Քրեական գործի հարուցման փուլ**, քրեական դատավարության ընդհանուր խնդիրների լուծում, որոնք ամրագրված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածում։ Քրեական գործի հարուցման փուլի նշանակությունն այն է, որ հետաքննության մարմինը, քննիչը և դատախազը պարտավոր են իրենց իրավասության սահմաններում քրեական գործ հարուցել հանցագործության հատկանիշներ հայտնաբերելու յուրաքանչյուր դեպքում, ձեռնարկել օրենքով նախատեսված բոլոր միջոցառումները հանցագործությունները և հանցագործին բացահայտելու համար, իսկ քրեական գործի վարույթը բացառող հանգամանքների առկայության դեպքում որոշում կայացնել քրեական գործի հարուցումը մերժելու մասին։

Քրեական գործի հարուցման փուլը ներառում է՝ 

* հարուցման նախապատրաստում,
* բուն հարուցում։

Քրեական գործի հարուցման նախապատրաստում
--------------------------------------

Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 180-րդ հոդվածի՝ Հանցագործությունների մասին հաղորդումները պետք է քննարկվեն և լուծվեն անհապաղ, իսկ գործ հարուցելու առիթի օրինականությունը և հիմքերի բավարար լինելն ստուգելու անհրաժեշտության դեպքում՝ դրանց ստացման պահից 10 օրվա ընթացքում։ Այդ ընթացքում կարող են պահանջվել լրացուցիչ փաստաթղթեր, բացատրություններ, այլ նյութեր, կատարվել դեպքի վայրի զննություն, հանցագործություն կատարելու կասկածանքի բավարար հիմքերի առկայության դեպքում կարող են բերման և անձնական խուզարկության ենթարկվել անձինք, հետազոտման համար վերցվել նմուշներ, նշանակվել փորձաքննություն։ Քրեական գործի հարուցման նախապատրաստման ընթացքում կարող են կատարվել Նաև օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ և եթե այդպիսիք կատարվել են սահմանված կարգով, ապա ձեռք բերված տվյալները կարող են դիտվել որպես ապացույցներ։

Քրեական գործի հարուցում
-----------------------

Վերը նշված միջոցառումներից հետո ընդունվում է պատճառաբանված որոշում քրեական գործ հարուցելու կամ հարուցումը մերժելու մասին։
Այսպիսով՝ քրեական գործի հարուցումը համարվում է անհրաժեշտ պայման, որպեսզի կարողանան քրեական պատասխանատվության ենթարկել հանցագործություն կատարած անձին։ Քրեական գործի հարուցումը իրավական հիմք է հանդիսանում, որպեսզի կատարվեն օրենքով նախատեսված քննչական գործողությունները և կիրառվեն դատավարական հարկադրանքի միջոցները։

Ինչպես քրեական գործի անհիմն հարուցումը, այնպես էլ անհիմն մերժումը դիտվում են որպես օրինականության կոպիտ խախտումներ։
Քրեական գործի հարուցումից պետք է տարբերել քրեական հետապնդում հասկացությունը։ Քրեական գործը հարուցվում է փաստի առթիվ, այն դատավարության փուլ է, իսկ ահա քրեական հետապնդումը իրականացվում է անձի նկատմամբ. այն դատավարական մեղադրական գործառույթ է։ Քրեական հետապնդումը սկսվում է այն ժամանակ, երբ ունենում ենք կասկածյալի կամ մեղադրյալի ֆիգուրա։
«**Սև հրեշտակներ**» (բուլղար․՝ Че́рните а́нгели), Միտկա Գրիբչյովայի «Հանուն ժողովրդի» գրքի հիման վրա ռեժիսոր Վյալո Ռադևի նկարահանած ֆիլմը։ 1970 թվականին Կառլովի Վարիի 17-րդ կինոփառատոնի ժամանակ ֆիլմն արժանացել է «Գլխավոր մրցանակի»։

Սյուժե
------

Ֆիլմը պատմում է Բուլղարիայի կոմունիստական կուսակցության մարտնչող խմբի անօրինական գործունեությունների մասին, որոնք ղեկավարում էր 30-ամյա բուլղարացի կոմունիստ Սլավչո Բոնչովան։

1942 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Ռադոմիրի մարտնչող խումբը հրկիզում է Սոֆիայի կաշվե բաճկոնների գործարանի վերակուների պահեստը, որի արտադրանքը նախատեսված էր Բուլղարիայում արևելյան ճակատի զինված ուժերի համար։

Ըստ ֆիլմի խումբը վերացրել է գեներալ Հրստո Լուկովին և հիտլերյան ռեժիմի մի շարք այլ աշխատակիցների ու աջակիցների։

Մարտնչող խմբի 14 անդամներից զինված գործողությունների ընթացքում զոհվել կամ գերեվարվել, մահվան են դատապարտվել Միկո Պապոն, Վիոլետա Յակովան և ևս 5 մարդ։ Ռադիոինժեներ Կուլչո Յանակիևայի դեմ մահափորձի մեղսակցության համար անչափահաս Դոնկա Գանչևան դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման։

Դերեր
-----

* Ստեֆան Դանիլով
* Դորոտեա Տոնչևա
* Վիոլետա Գինդևա
* Իոսիֆ Սուրչաձիև
* Դոբրինկա Ստանկովա
* Մարին Մլադենով
* Անդրեյ Չապրազով
* Սվետոզար Նեդելչև
* Սլավչո Միտև
* Վելյո Գորանով

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սև հրեշտակներ(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* «Черните ангели» на сайте BGMOVIES.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · ČSFD · Internet Movie Database |

 |
1937 թվականին ստեղծված «Պողպատի միջազգային կարտելը» (ՊՄԿ) իրեն էր ենթարկել պողպատի գրեթե ամբողջ կապիտալիստական շուկան։ 1953 թվականին Ֆրանսիայի, Բելգիայի և Լյուքսեմբուրգի մետալուրգիական մոնոպոլիաները ստորագրեցին «Պողպատի կարտել» կազմակերպելու համաձայնագիրը։ Նույն տարում դրան միացան ԳՖՀ-ի ու Նիդերլանդների, հետագայում՝ Բրազիլիայի ու Ավստրալիայի ֆիրմաները։ Սև մետաղների շուկայում կոնյունկտուրայի վատացումը պատճառ դարձավ 1967 թվականին «Թուջի և պողպատի միջազգային ինստիտուտի» (ԹՊՄԻ) ստեղծման համար, որը կարտելի տիպի համաձայնություն է։ Պաշտոնական նպատակն է կապիտալիստական տարբեր երկրների պողպատ արդյունաբերողների միջև կապի ամրապնդումը, ինֆորմացիայի փոխանակությունը։ Բացի ընդհանուր կարտելներից կան նաև գլանվածքի առանձին տեսակների կարտելներ՝ խողովակի (գործել է 1920-ական թվականներից մինչև 1935 թվականը, 1950 թվականից՝ որպես «ջենտլմենական» համաձայնություն), ռելսերի (կազմակերպվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո), սպիտակ թիթեղի (մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը կար նման մի քանի կարտել, հետագայում կազմակերպվել է «ակումբի» ձևով) են։

Նավթի կարտել
------------

Միավորում է ԱՄՆ-ի «Էքսսոն» («Exxon»), «Սթանդարդ օյլ քամփընի օֆ Քալիֆոռնիը» («Standard Oil Company of California»), «Մոբայլ օյլ» («Mobil Oil»), «Գալֆ օյլ» («Geulf Oil»), «Թեքսաքո» («Texaco»), Մեծ Բրիտանիայի «Բրիթիշ փեթրոլիըմ» («British Petroleum»), անգլո-հոլանդական «ՌոյալԴաչ-Շելլ» («Royal Dutch-Shell») նավթի 7 խոշոր տրեստները, որոնց հետ մի շարք դեպքերում սերտորեն համագործակցում է ֆրանսիական «Կոմպանի Ֆրանսեզ դե պեթրոլ» («Compagnie Frangaise des petroles») մոնոպոլիան։ Կարտելը ձևավորվել է 1920-ական թվականների վերջից մինչև 1930-ական թվականների սկիզբը և իր գործունեությունը տարածել կապիտալիստական բոլոր երկրներում ու նավթային տնտեսության բնագավառներում։ Կարտելի մեջ մտնող ԱՄՆ-ի նավթի մոնոպոլիաները ամերիկյան, իսկ «Ռոյալ դաչ-Շելլ»-ը՝ անգլո-հոլանդական մասնավոր կապիտալի սեփականությունն են։ «Բրիթիշ փեթրոլիըմ»-ի բաժնետոմսերի 49%֊ը պատկանում է պետությանը։ Այդպիսով, նավթի կարտելը մասնավոր և պետական մոնոպոլիստական կապիտալի միավորում է, որը մասնակից-երկրների կառավարությունների ուղղակի աջակցությամբ հատկապես ագրեսիվ քաղաքականություն է վարում զարգացող նավթարդյունահանող երկրների նկատմամբ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո կարտելի անդամների և աութսայդեր-մոնոպոլիաների միջև մրցապայքարի սրման, նավթի և նավթամթերքների հիմնական սպառող արդյունաբերական զարգացած երկրներում պետական-մոնոպոլիստական միավորումների ուժեղացման, զարգացող երկրներում հակաիմպերիալիստական շարժման ծավալման և այլ պատճառներով կապիտալիստական ու զարգացող երկրների նավթային տնտեսության մեջ կարտելի բաժինը փոքրացել է։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 578)։*  |
**Կենցաղային խաղեր**, ժողովրդական, մարդկանց հասարակական կենսագործունեությունը վերարտադրող խաղեր։ Ներկայացնում են հիմնականում զբաղմունքը (անասնապահություն, որսորդություն, ձկնորսություն, երկրագործություն, արհեստներ), ամուսնա-ընտանեկան հարաբերությունները, սովորությունները։ Պարունակում են ծիսա-պաշտամունքային արարողությունների տարրեր։ Խաղերի բազմազանությունը պայմանավորված է բնակլիմայական, զբաղմունքային, սովորութային և այլ առանձնահատկություններով։ Խաղում են հիմնականում մանուկները։

Շինարարական բնույթի կենղացային խաղերը յուրովի վերարտադրել են ժողովրդի ճարտարապետությունը։ Երեխաները հիմնականում քարից, փայտից, ցեխից խաղային չափերով կառուցել են բերդեր, տներ և օժանդակ տնտեսական հարմարություններ (գոմ, թոնիր, փուռ)՝ ներկայացնելով համապատասխան կենսագործունեություն։

Որսորդություն պատկերող խաղերը ներկայացրել են զանազան միջոցներով (օղապարան, թակարդ, ծուղակ) կենդանիներ, թռչուններ, ձկներ որսալու տեսարաններ։ Անասնապահության հետ առնչվող խաղերում արտացոլվել են հատկապես խաշնարածության և դրա հետ կապված մյուս տնտեսական բնագավառները (կաթը փոխարինաբար տալը)։ Համեմատաբար շատ են եղել երկրագործությանը (դաշտամշակություն, այգեգործություն, ոռոգում, կալսում) վերաբերող կենղացային խաղերը։

Կենղացային խաղերի մի մասն արտացոլում է արհեստներ, զբաղմունք, առևտուր և առտնին կենցաղ։ Աղջիկները ներկայացրել են տնայնագործական և տնտեսական զբաղմունքը (մանել, գզել, գործել, կաբել, եփել, թխել), տղաները՝ տղամարդկանց հատուկ արհեստներն ու զբաղմունքը (սայլվոր, վաճառական, խանութպան, վարպետ)։

Որոշ խաղերով ներկայացվել են նախաամուսնական սովորություններն ու ընտանեկան կենցաղը (տունտունիկ, ճլորթի)։ Հարսանիքներն ուղեկցվել են սպորտային և զվարճալի տեսարաններ ներկայացնող խաղերով, որոնք որոշ դեպքերում արտահայտել են հարսի ու փեսայի ազգական-բարեկամների հակամարտությունները (մկնդախաղ, մենամարտեր)։ Կենղացային խաղերում հաճախ դատապարտվել են անազնվությունն ու խաբեությունը։ Կենղացային խաղերը կազմել են հայ մանուկների հիմնական խաղերի մեծ մասը և նպաստել նրանց հասարակական կենսագործունեությունը նախապատրաստելուն։ Այժմ նախկին կենցաղային խաղերի մեծ մասը վերացել է կենցաղային ու տեխնիկական նորամուծությունների հետևանքով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 382)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Դավիթ II (այլ կիրառումներ)

**Դավիթ II** (1756, Քութայիս - 1795, Ախալցխա, Վրաստան), Իմերեթի թագավոր, վրաց Բագրատունիների արքայատոհմից, եղել է Իմերեթի թագավոր (Արևմտյան Վրաստան) 1784-1789 թվականներին։

Գեորգի IX-ի որդին էր։

Պատմություն
-----------

Երբ մահանում է Դավիթի հորաքրոջ որդին՝ Սողոմոն I-ը, ժամանակավոր կառավարիչ է դառնում Դավիթը։ Գահին հավակնորդ իշխանները դա չէին ուզում և խանգարում էին նրան։ Բայց Կացիա II Դադիանի՝ Մեգրելիայի արքայազնի աջակցությամբ նրան հաջողվում է նստել գահին՝ 1784 թվականի մայիսին ինքնիրեն թագավոր հռչակելով։ Նա փորձում է հարաբերություններ հաստատել Ռուսական կայսրության հետ և սահմանափակել հզոր իշխանների իրավունքները՝ իրեն ենթարկելով նրանց։ Դավիթ II-ի քաղաքականությունը առաջ է բերում ազնվականների(նաև Մեգրելիայի իշխան Գրիգոր Դադիանի) զայրույթը և ըմբոստությունը։ Վրաստանի թագավոր Հերակլ II-ը բանակ է ուղարկում Իմերեթ և օգնում Սողոմոնին(Սողոմոն II) թագավոր դառնալ։ Դավիթ II-ը գահընկեց է արվում և ուղարկվում Ախալցխա, որը Օսմանյան տարածք էր։ 1790 թվականին, թուրքական զորքերի գլուխ անցած, Դավիթ II-ը վերադառնում է Իմերեթ՝ Սողոմոնին գահընկեց անելու, բայց չի կարողանում. զորքը պարտություն է կրում, և նա փախչում է Իմերեթից։ Ավելի ուշ Հերակլ II-ի միջնորդությամբ Դավիթին թույլատրվում է վերադառնալ Իմերեթ և այնտեղ կալվածք ստանալ։ 1792-1794 թվականներին Դաղստանի վարձկանների միջոցով Դավիթը նորից է փորձում գահին տիրանալ, սակայն դա նրան չի հաջողվում։ Նա հեռանում է Իմերեթից և հետագայում Ախալցխայում մահանում ծաղիկ հիվանդությունից.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  David Marshall Lang, *The Last Years of the Georgian Monarchy, 1658-1832*. New York: Columbia University Press, 1957
**Թբիլիսիի հեռուստաաշտարակ** (վրաց.՝ თბილისის ტელეანძა), օգտագործվում է բջջային կապի, հեռուստատեսության և ռադիոյի նպատակներով։ Գտնվում է Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիում։

Նկարագրություն
--------------

Աշտարակը կառուցվել է 1972 թվականին, փոխարինելով հին հեռուստաաշտարակին։ Պատկանում է 1955 թվականին ստեղծված Վրացական հեռուստակենտրոնին։ Առանձին կանգնած բնական բարձր շինություն է՝ տեղակայված Մթածմինդա բարձրության վրա։ Լեռան մակերևույթից բարձր է 274,5 մետր։ Ծովի մակերևույթից 719,2 մետր բարձրության վրա։ Այժմ այն գտնվում է վրացական «Մթածմինդա» այգում։

Հրդեհ
-----

1994 թվականի հոկտեմբեր ամսին, 100 մետր բարձրություն ունեցող շենքում հրդեհ է բռնկվում։ Այն ավարտեց միայն այն ժամանակ, երբ շինության բոլոր մալուխները այրվեցին, որոնցով ազդակը հաղորդում էր հաղորդող սարքավորումից անտենա։ Արդյունքում, աշտարակում հեռարդարձվող հաղորդումները դադարեցվեցին մեկ օրով, սակայն ամեն ինչ հաջող ավարտվեց, քանի որ հաղորդող սարքավորումները չէին վնասվել։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թբիլիսիի հեռուստաաշտարակում ևս հրդեհ է տեղի ունեցել Archived 2008-10-20 at the Wayback Machine.
* Information and pictures from Radiomap.eu
Ռոբերտ Ալֆոնսո Տաֆտ
Ֆրեդ Ալան Հարթլի
**Թաֆտ Հարթլիի օրենք** (անգլ.՝ Taft–Hartley Act), պաշտոնապես՝ **Աշխատանքային հարաբերությունների կարգավորման ակտ** (անգլ.՝ Labor-Management Relations Act), աշխատանքային հարաբերությունները կարգավորելու մասին դաշնային օրինագիծ ԱՄՆ-ում (1947)։ Տվյալ օրինագծով սահմանափակվում էր արհմիությունների գործունեությունը և ազդեցությունը։

Անվանումը ստացել է սենատոր Ռոբերտ Թաֆտի (անգլ.՝ R․ A․ Taft) և ներկայացուցիչների պալատի անդամ Ֆրեդ Հարթլիի անունով։ Թաֆտ Հարթլիի օրենքն արհմիությունների նկատմամբ սահմանում էր պետական վերահսկողություն, դրանց պարտավորեցնում կազմակերպական և ֆինանսական բնույթի տեղեկություններ հաղորդել Աշխատանքի Նախարարությանը։ Այդ կազմակերպությունների ղեկավարներն ու ակտիվիստները պետք է երդմամբ հավաստեին, որ կոմունիստական կուսակցության անդամ չեն (1959 թվականին այդ պահանջը վերացվել է)։ Թաֆտ Հարթլիի օրենքով սահմանափակվեց գործադուլներ անելու իրավունքը, անօրինական ճանաչվեցին քաղաքական, համերաշխության գործադուլները։ Տնտեսական գործադուլներ անցկացնելիս արհմիությունները պարտավոր էին այդ մասին նախապես (60 օր առաջ) հայտնել ձեռնարկատերերին և վարչական հատուկ մարմնին՝ միջնորդության և հաշտեցման հարցերով դաշնային ծառայությանը։ Դատարաններին իրավունք էր վերապահված որոշում կայացնել գործադուլները դադարեցնելու մասին։ Ի լրացումն Թաֆտ Հարթլիի օրենքի, 1959 թվականին ընդունվեց Լենդրամ-Գրիֆինի՝ արհմիությունների ներքին գործերին միջամտելու օրենքը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 632)։*  |
**Քրեական-դատավարական իրավունք**, Քրեական դատավարությունը հետաքննության մարմինների, քննիչի, դատախազի, դատարանի (դատավորի), ինչպես նաև դատավարության այլ սուբյեկտների (մեղադրյալ, պաշտպան, տուժող և այլոց) քրեադատավարական իրավունքի կողմից կարգավորվող և քրեական գործի քննության և լուծման կապակցությամբ իրականացվող գործողությունների ու այդ ընթացքում ծագող իրավահարաբերությունների համակարգ է, որը, որպես ուսումնասիրության առարկա (օբյեկտ) ունենալով գործի փաստական հանգամանքները, թույլ է տալիս պատասխանել մեղադրվող անձի մեղավոր կամ անմեղ լինելու մասին հարցին և լուծել քրեական դատավարության առջև դրված այլ խնդիրները։
Սկզբում ձևավորվում է քրեական նյութական իրավունքը, որի նորմերը սահմանում են, թե ինչպիսի պայմաններում և ինչն է համարվում հանցագործություն և ինչպիսի պատիժ է սպասում հանցավոր արարք կատարած անձին։ Ահա այդ պահից էլ առաջանում է քրեական իրավուքնի նորմերը յուրաքանչյուր իրավախախտման դեպքում կիրառելու խնդիրը։ 
Քրեական գործով վարույթը՝ դատավարական ընթացակարգը, որն սկսվում է քրեական գործի հարուցման հարցի լուծմամբ և ներառում է գործով ընդունվող և իրականացվող դատավարական որոշումներն ու գործողությունները, ամբողջովին ենթարկված է իրավական կարգավորման։
Քրեադատավարական գործունեության հիմնական բովանդակությունը պետության հատուկ մարմինների և պաշտոնատար անձանց կողմից քրեական գործերի քննությունն ու լուծումն է, որին մասնակցում են նաև այս կամ այն դատավարական կարգավիճակով գործի վարույթ ներգրավված ֆիզիկական անձինք։

Քրեական դատավարության խնդիրները (նպատակները)
--------------------------------------------

Գործունեության նպատակներն ու խնդիրները այն արդյունքներն են, ինչին պետք է ձգտել, ինչը պետք է ապահովվի, նվաճվի, կենսագործվի այդ գործունեության իրականացման հետևանքով։ Քրեական դատավարության խնդիրները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 2-րդ հոդվածում։ Քրեական դատավարության անմիջական խնդիրներն այն արդյունքներն են, որ պետք է իրացվեն կոնկրետ քրեական գործերով վարույթի ընթացքում։ 
Յուրաքանչյուր քրեական գործով դատավարություն իրականացնող մարմիններին պարտավորեցնում է ձեռնարկել բոլոր միջոցառումները, որպեսզի իրենց գործունեության ընթացքում՝

1. քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարք կատարած յուրաքանչյուր ոք բացահայտվի և քրեական օրենքով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով պատասխանատվության կենթարկվի,
2. ոչ մի անմեղ անձ հանցանքի կատարման մեջ չկասկածվի, չմեղադրվի և չդատապարտվի,
3. ոչ ոք անօրինական կամ առանց անհրաժեշտության չենթարկվի դատավարական հարկադրանքի միջոցների, պատժի, իրավունքների և ազատությունների այլ սահմանափակման։

Քրեական դատավարության համասոցիալական խնդիրներն այն արդյունքներն են, որոնք պետք է ապահովվեն ոչ քրեադատավարական գործունեության իրացման բոլոր քրեական գործերի քննության և լուծման հետևանքով։ Քրեական դատավարությունն իրականացվում է ապահովելու համար՝

1. անձի, հասարակության և պետության պաշտպանությունը հանցագործությունից։ Հանցավորության դեմ պայքարի գոյություն ունեցող ձևերից մեկն էլ քրեական դատավարությունն է։
2. անձի և հասարակության պաշտպանությունը պետական իշխանության ինքնիրավ գործողություններից և չարաշահումներից՝ կապված իրական կամ ենթադրվող հանցավոր արարքի հետ։

Գրականություն
-------------

* ՀՀ քրեական դատավարություն։ Ընդհանուր մաս/ Ս. Դիլբանդյան, Ա. Հարությունյան, Գ. Ղազինյան
Ռետրոտրանսպոզոնի կյանքի ցիկլը
**Ռետրոտրանսպոզոն** (կոչվում են նաև *տրանսպոզոններ ՌՆԹ միջնորդով*), գենետիկական տարրեր, որոնք կարող ենք բազմապատիկ անգամ մեծացնել իրենց քանակը գենոմում։ Տարածված են էուկարիոտիկ օրգանիզմների մեծ մասում։ Կազմում են տրանսպոզոնների երկու ենթադասերից մեկը. ի տարբերություն մյուս ենթադասի, ռետրոտրանսպոզոններին անհրաժեշտ է միջնորդ ՌՆԹ-ի տեսքով։

Հատկապես տարածված են բույսերում, որտեղ կազմում են կորիզային ԴՆԹ-ի նշանակալից մասը։ Օրինակ եգիպտացորենի գենոմի 49-78% կազմված է ռետրոտրանսպոզոններից։ Իսկ ցորենի գենոմի 90% կազմում են կրկնվող տարրերը և 68%՝ տրանսպոզոնները։ Կաթնասունների դեպքում գենոմի կեսը (45% - 48%) տրանսպոզոններ են կան վերջիններիս մնացորդներ։ Մարդկային գենոմի 42% կազմված է ռետրոտրանսպոզոններից, իսկ 2-3% ԴՆԹ տրանսպոզոններից։

Տարբերում են ռետրոտրանսպոզոնների երկու տեսակ — ռետրոտրանսպոզոններ երկար ծայրային կրկնություններով (անգլ.՝ LTR, long terminal repeats), և ռետրոտրանսպոզոններ առանց այդ կրկնությունների։

Վերջիններս իրենց հերթին բաժանվում են երկար միահյուսված (անգլ.՝ LINE, long interspersed elements) և կարճ միահյուսված կրկնություններ (անգլ.՝ SINE, short interspersed elements)։

Ռետրոտրանսպոզոնների կրկնապատկումը ՌՆԹ միջնորդի օգնությամբ ստեղծում է սեփական բազմաթիվ պատճեններ, որի հետևանքով գենոմի չափսը կարող է արագորեն աճել։ Ռետրոտրանսպոզոններն ընդունակ են նաև ինսերցիայի (ներդրում) եղանակով առաջացնելու տարատեսակ մուտացիաներ։ 

Ռետրոտրանսպոզոնները գործում են հետևյալ կերպ՝ նախ նրանք սինթեզում են կոմպլեմենտար ՌՆԹ շղթա, ապա այն դարձյալ ետ են վերածում ԴՆԹ շղթայի, որն արդեն կարող է ներդրվել գենոմի որևէ տեղամասում։ ՌՆԹ-ից ԴՆԹ անցումը իրականացվում է տրանսպոզոնների կողմից կոդավորվող հակադարձ տրանսկրիպտազների (անգլ.՝ reverse transcriptase) միջոցով։

Կուտակված բազմաթիվ մուտացիաների պատճառով տրանսպոզոնների մեծ մասն ակտիվ չէ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  SanMiguel P, Bennetzen JL (1998)։ «Evidence that a recent increase in maize genome size was caused by the massive amplification of intergene retrotranposons»։ *Annals of Botany* **82** (Suppl A): 37–44։ doi:10.1006/anbo.1998.0746  (անգլ.)
2. ↑  Li W, Zhang P, Fellers JP, Friebe B, Gill BS (նոյեմբեր, 2004)։ «Sequence composition, organization, and evolution of the core Triticeae genome»։ *Plant J.* **40** (4): 500–11։ PMID 15500466։ doi:10.1111/j.1365-313X.2004.02228.x  (անգլ.)
3. ↑  «Initial sequencing and analysis of the human genome»։ *Nature* **409** (6822): 860–921։ փետրվար, 2001։ PMID 11237011։ doi:10.1038/35057062  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն) (անգլ.)
4. ↑  «An in vivo assay for the reverse transcriptase of human retrotransposon L1 in Saccharomyces cerevisiae»։ *Mol. Cell. Biol.* **14** (7): 4485–92։ հուլիս, 1994։ PMC 358820։ PMID 7516468  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն) (անգլ.)
| **՞**Սև կարիճ |
| --- |
| Սև կարիճ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Հոդվածոտանիներ |
| Ենթատիպ | Chelicerata |
|
|
|
|
| Դաս | Սարդակերպեր |
|
|
|
| Կարգ | Կարիճներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Buthidae |
|
|
|
| Ցեղ | *Androctonus* |
|
|
| Տեսակ | ***A. crassicauda*** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Androctonus crassicauda
(Olivier, 1807) |
|  Հոմանիշներ |
| 
* Scorpio crassicauda Olivier, 1807, basionym
* Prionurus crassicauda orientalis Birula, 1900

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սև կարիճ** կամ **Հաստապոչ կարիճ** (լատ.՝ Androctonus crassicauda), կարիճների կարգի Buthidae ընտանիքի կարիճի տեսակ։

Անվան ստուգաբանություն
----------------------

Հաստապոչ անվանումը ծագում է լատ.՝ crassus՝ «հաստ» և լատ.՝ cauda՝ «պոչ» բառերից, որը ցույց է տալիս հաստ մետասոմի (մարմնի պոչային հատվածը) թանձրությունը։

Նկարագրություն
--------------

Մաշկի գույնը տատանվում է՝ բաց շականակագույնից մինչև կարմրավուն, սև-շականակագույն, կամ ամբողջովին սև։ Մարմնի երկարությունը կարող է հասնել մինչև 20 սմ-ի (3–20 սմ)։ Մետասոման շատ զանգվածեղ է, բռնաչանչերը ընդհանուր նեղ են, ինչպես մյուս Buthidae-ներինը։ Մարմինը կազմված է գլխակրծքից և հատվածավոր փորիկից։ Գլխակուրծքն ունի 2 խոշոր և 10 մանր աչքեր, 2 բռնաչանչ և 4 զույգ ոտքեր։ Փորիկի առջևի մասում կան 4 զույգ թոքային պարկեր, որոնցից հետինը վերջանում է 12 թունագեղձով։ Վերջիններս բացվում են կեռ խայթիչի մեջ։ Սև Կարիճի խայթոցը վտանգավոր է և կարող է մահացու լինել նաև մարդու համար։

Տարածվածություն
---------------

Պալեարկտիկական տեսակ է։ Հանդիպում է Սաուդյան Արաբիայում, Քուվեյթում, Քատարում, Իսրայելում, Իրաքում, Իրանում, Թուրքիայում, Հայաստանում, Ադրբեջանում, Միջին Ասիայի երկրներում և Հյուսիսային Աֆրիկայում։ Ապրում է անապատներում, կիսաանապատներում և չորային նախալեռներում։ Հայաստանում հանդիպում է Արարատյան դաշտում։

Վտանգավորությունը մարդկանց համար
--------------------------------

Կարիճների կարգում սև կարիճը հանդիսանում է ամենաթունավոր տեսակներից մեկը։ Խայթոցը առաջացնում է ծանր թունավորում և կարող է ավարտվել տուժողի մահվամբ, հատկապես երեխաների, մեծահասակների և սիրտանոթային հիվանդությամբ հիվանդների շրջանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Орлов Б. Н. Гелашвили Д. Б. Ибрагимов А. К.* Ядовитые животные и растения СССР : Справочное пособие для студентов вузов по спец. «Биология». — М. 1990. — С. 38—39. — 272 с. : ил. цв.

Գրականություն
-------------

* Olivier, 1807. Voyage dans l`Empire Othoman, l`Égypte et la Perse. Henri Agasse, Paris, 3: 96, 97.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սարդեր և կարիճներ

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2006002828 |

 |
Հունգարիայի առաջին արքա Իշտվան I-ը, որը 1008 թվականին նվաճել է սև հունգարների տարածքները։
**Սև հունգարներ** կամ **սև մագյարներ** (լատ.՝ Ungri Nigri), 9-րդ դարի վերջին արևելյան Եվրոպայում հաստատված ուգրո-գերմանական ծագում ունեցող հունգարների առանձին ցեղախումբ, որոնք նախքան Իշտվան I-ի նվաճումները բնակվել են Միջինդանուբյան դաշտավայրում՝ Ալպերի և Կարպատներ միջև, Դանուբ գետի միջին հոսանքում։ Առհասարակ, մագյարները բաժանված են եղել չորս անկախ ցեղախմբերի, որոնք միմյանցից տարբերակվել են գույների անվանումներով։ Հյուսիսում հաստատված հունգարները կոչվել են «սև», արևմուտքինը՝ «սպիտակ», հարավինը՝ «կարմիր», իսկ արևելքինը՝ «կապույտ»[1]։

Սև հունգարները գրավոր կերպով հիշատակվում են սակավաթիվ աղբյուրներում, առավել հաճախ՝ «սպիտակ հունգարների» դեմ առճակատումների կապակցությամբ։ Այնուամենայնիվ, աղբյուրներից և ոչ մեկը վերջիններիս անվանումը չի կապում նրանց մաշկի գույնի (սևամորթ լինելու կանխավարկածի) հետ և չի պատասխանում այն հարցին, թե արդյոք այն կախված է մագյարների միջև փոխհարաբերությունների և ապառազմական առնչությունների ճշգրիտ բնույթից[2]։

Հայտնի է, որ պատմական որոշակի ժամանակամիջոցում սև հունգարները հյուսիսից ասպատակել են Կիևյան Ռուսիայի քրիստոնեական տերության սահմանները՝ ձեռնարկելով նվաճողական արշավանք։ Հաջորդիվ նշվում է սև հունգարների շրջանում քրիստոնեական ուսմունքի և գաղափարախոսության տարածման մասին։ Մասնավորապես, սև հունգարների քրիստոնեացման գործընթացը շարունակվել է նույնիսկ Իշտվան I-ի կողմից համահունգարական, ազգային, կենտրոնացված թագավորության պատմության ասպարեզ դուրս գալուց հետո։ Սակայն քրիստոնեական ուսմունքը սև հունգարների շրջանում չի ընդունվում միանշանակ կերպով․ քրիստոնեության տարածման նպատակով վերջիններիս բնակության տարածք է ժամանում պրուսիացի միսիոներ Բրունո Քվերֆուրտացին, սակայն իր քարոզչության ընթացքում Բրունոն բախվում է տեղի հեթանոսների սանձարձակությանն ու բարբարոսությանը։ Վերջիններս շուտով կուրացնում են Բրունոյին[3]։

1008 թվականին Իշտվանը արշավանք է ձեռնարկում սև հունգարների դեմ, որը պսակվում է հաջողությամբ։ Կարճ ժամանակահատվածում «համայն հունգարների արքա» տիտղոսով իրեն հորջորջող Իշտվանը նվաճում է այսպես կոչված «Սև Հունգարիան»։

Տես նաև
-------

* Մեծ Հունգարիա
* Հունգարներ

Աղբյուրներ
----------

* *Korai Magyar Történeti Lexikon (9-14. század)*, főszerkesztő: Kristó, Gyula, szerkesztők: Engel, Pál és Makk, Ferenc (Akadémiai Kiadó, Budapest, 1994)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Béla Köpeczi. *History of Transylvania: From the beginnings to 1606*
2. ↑  A fehér és a fekete magyarok
3. ↑  Bruno of Querfurt: *Vita quinque fratrum eremitarum; Vita vel passio Benedicti et Iohannis sociorumque suorum*.