**Նուբարաշեն**, Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանի վարչական շրջաններից մեկը։ Ընդհանուր սահմաններ ունի էրեբունի և Շենգավիթ վարչական շրջանների հետ։ Արտաքին սահմանագծով սահմանակից է Արարատի մարզին։

Ընդհանուր նկարագիր
------------------

Նուբարաշենն ունի 18 կմ² տարածք (Երևանի 8.07% -ը), մեծությամբ Երևանի 5-րդ շրջանն է։ Գտնվում է Երևանից մոտ 7 կմ հարավ-արևելք ամբողջությամբ մեկուսացված քաղաքից։

Թաղամասի կենտրոնում գտնվում է Նուբարաշենի կենտրոնական այգին և մոտակա Ղևոնդ Ալիշանի անվան թիվ 95 դպրոցը (բացվել է 1932 թվականին)։ Նուբարաշենի ռազմական բազան զբաղեցնում է թաղամասի արևելյան հատվածի մեծ մասը։

Բնակչությունը՝ 9800 մարդ (2015)։

Պատմություն
-----------

Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միությունը (ՀԲԸՄ) դարձավ միակ սփյուռքի կազմակերպությունը, որը թույլատրվեց գործունեություն ծավալել Հայաստանի խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունում (ՀԽՍՀ)։ ՀԲԸՄ թույլտվությունը տրվել է 1923 թվականին։

1926 թվականի Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միության Միացյալ Նահանգների Ֆիլադելֆիայի հանդիպման ժամանակ, ՀԲԸՄ-ն որոշում է կայացրել ֆինանսավորել Հայաստանի Սոցիալիստական Խորհրդային հանրապետությունում նոր բնակելի շենք կառուցելու համար` հիմնադիրի պատվին։ Ծրագրի հիմնական նպատակն էր ուղղված Հայոց ցեղասպանությունը վերապրած հայ ընտանիքների հայրենադարձությանը և այն տարածվեց Մերձավոր Արևելքում և Եվրոպայում։ 

Նուբարաշենի հատակագիծը ըստ Ալեքսանդր Թամանյանի
Ծրագրի իրականացման համար նախատեսված էր, մինչև 1931 թվականի ապրիլի 30-ը բարձրացնել 250.000 ԱՄՆ դոլարը, որպեսզի ծրագիրը սկսի ՀԲԸՄ-ի 25-ամյակի կապակցությամբ։ Նյու Յորքում հայերի համար նվիրաբերվել է 102.000 ԱՄՆ դոլար, իսկ Չիկագոյից` 25.000 ԱՄՆ դոլար։ Այնուամենայնիվ, Հայաստանի հարուստ նվիրատուներից շատերը 1929 թ. մեծ դեպրեսիայի զոհ դարձան։ Այսպիսով, 1929 թվականի վերջի դրությամբ ապահովվեց միայն 153.000 ԱՄՆ դոլար։

Հայաստանի կոմունիստական կառավարությունը նախաձեռնության համար առաջարկել է բազմաթիվ տեղեր, այդ թվում` Եղվարդ, Սարդարապատ և Մեծամոր։ Վերջապես, բնակավայրի գտնվելու վայրը ընտրվել է մայրաքաղաքի հարավ-արևելյան հարթավայրում, Նորագավիթի հարևանության հարավում։

Պողոս Նուբարը ծրագրի համար նվիրաբերեց 100,000 ԱՄՆ դոլար, իսկ վերջապես, 1930 թվականի ապրիլ-մայիսին Հայաստանի կոմունիստական կառավարության և ՀԲԸՄ-ի միջև պայմանավորվածություն էր ձեռք բերվել «Նուբարաշեն բնակելի թաղամասի կառուցումը»։ Շուտով նույն տարվանից սկսվեց շինարարական աշխատանքը Երևանի հարավում` քաղաքաշինական ծրագրի հիման վրա, որը մշակվել է ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանյանի կողմից։

1931 թ. հուլիսին մոտ 100-120 բնակելի շենքեր պատրաստ էին ծառայելու։ 1932 թվականին բնակավայրը պաշտոնապես հաստատվել է և անվանվել է Նուբարաշեն (նշանակում է Նուբար քաղաք)։ Նորաստեղծ բնակավայրի առաջին բնակիչները հայրենադարձվել են Հունաստանի հայ ընտանիքները, այնուհետև` Բուլղարիայից, Ֆրանսիայից, Լիբանանից և Սիրիայից։ Ծրագրի գրեթե 50%-ը ավարտվել է 1936 թ. վերջին։ 1937 թ. ամռանը Նուբարաշենում ապրում էր մոտ 1000 հայրենադարձված հայ։

1938 թվականին բնակավայրը վերանվանվեց Սովետաշեն (Սովետասեն), որը նշանակում է խորհրդային քաղաքը։ 1961 թ.-ին Օրդոնիկիձեի շրջանը (Օրրջոնիկիդզևի շրջան) ձևավորվեց որպես Երևանի վարչական շրջան։ 1963 թ. Սովետաշենին տրվել է քաղաքային տիպի բնակության կարգավիճակ՝ Օրջոնիկիձեի շրջանի մի մասը դառնալու համար։

1989 թ. թաղամասը վերանվանվել է իր սկզբնական անվամբ։ 1996 թ.-ին Հայաստանի վարչական բաժանման բարեփոխումների արդյունքում Նուբարաշենին տրվեց Երևանի վարչական շրջանի կարգավիճակ։

Ժողովրդագրություն
-----------------

2011 թվականի մարդահամարի տվյալներով, շրջանի բնակչությունը կազմել է 9,561 մարդ (քաղաքի բնակչության 0,9% -ը)։ Ըստ 2016 թվականի պաշտոնական տվյալների` թաղամասի բնակչությունը կազմում է շուրջ 9,800՝ Երևանի ամենաքիչ բնակիչներ ունեցող շրջան։

Թաղամասում գտնվում է 2015 թվականի ապրիլի 25-ին բացված Սուրբ Նահատակաց եկեղեցին։ Շինարարությունը սկսվել է 2012 թվականին և ավարտվել 2015 թվականին։ Եկեղեցին նախագծել է ճարտարապետ Արտակ Ղուլյանը, իսկ միջոցները հատկացրել է հայտնի գործարար Գագիկ Ծառուկյանը։

Մշակույթ
--------

Նուբարաշենի երաժշտական դպրոցը գործում է 1935 թվականից, իսկ թիվ 34 Նուբարաշենի գրադարանը գործում է 1936 թվականից։

Թաղամասում բազմաթիվ հուշարձաններ են տեղադրվել, այդ թվում `

* 1973 թվականին կառուցված Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հուշահամալիրը,
* 2004 թվականին կառուցված Ղևոնդ Ալիշանի կիսանդրին,
* Արցախյան պատերազմի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշահամալիր։

Տրանսպորտ
---------

Նուբարաշենի հիմնական տրանսպորտային միջոցները՝ ավտոմեքենաներ, ավտոբուսներ, և միկրոավտոբուսներ (ԳԱԶել)։

Տնտեսություն
------------

1958 թվականին բացված Նուբարաշենի գործարանը հանդիսանում է թաղամասի առաջին արդյունաբերական գործարաններից մեկը։ 1982 թվականին բացվեց Նուբարաշենի կահույքի գործարանը (ներկայումս հայտնի է որպես WoodLnad): Խորհրդային տարիներին Մասիսի կոշիկի գործարանի մասնաճյուղն էր։

Խորհրդային տարիներից ի վեր թաղամասում գործում են անասնաբուծարաններ, որոնցից ամենամեծը` 1971 թվականին բացված «Նուբարաշեն» թռչնաբուծական ֆերման է։

Անկախությունից հետո թաղամասում բացվեց սննդամթերքի վերամշակման բազմաթիվ գործարաններ, ինչպիսիք են Էլիզա և Գոհար պահածոների պահածոների գործարանը, որը բացվել է 2000 թվականին։

Նուբարաշենի հոգեբուժական բժշկական կենտրոնն ունի 500 մահճակալ։

Կրթություն
----------

2016-2017 թվականների դրությամբ Նուբարաշենն ունի 2 հանրակրթական դպրոց, ինչպես նաև հատուկ կարիքներով երեխաների համար ևս 2 դպրոց։

Սպորտ
-----

Սրբոց Նահատակաց եկեղեցին Նուբարաշենում
Նուբարաշենը մի շարք մարզական դպրոցներ ունի, որոնցից են`

* Նուբարաշենի սպորտի և մշակույթի կենտրոնը, որը բացվել է 2009 թվականին, ձյուդոյի և ժողովրդական պարերի համար։
* 2016 թվականին բացված Նուբարաշենի մանկապատանեկան մարզադպրոցը։

Միջազգային հարաբերություններ
----------------------------

Նուբարաշեն թաղապետարանը կապեր է հաստատել՝

* Արնոուվիլ, Իլ դը Ֆրանս, Ֆրանսիա, 2015թ․։

Փողոցներ, հրապարակներ, զբոսայգիներ
----------------------------------

* Նուբարաշենի կենտրոնական փողոց
* Ջրաշեն-Նուբարաշեն փողոց
* Նուբարաշենի կենտրոնական զբոսայգի
* Պողոս Նուբարի անվան զբոսայգի

Եկեղեցիներ
----------

* Սրբոց Նահատակաց եկեղեցի

Հուշարձաններ
------------

* Պողոս Նուբար Նուբարյանի կիսանդրին
* Անհայտ զինվորի հուշարձանը, 1941-1945 թթ.
* Ղևոնդ Ալիշանի կիսանդրին
* Չնքուշցիների հուշարձանը
* Արցախյան շարժման ժամանակ զոհված ազատամարտիկների հիշատակին նվիրված խաչքար

Պատկերասրահ
-----------

* Նուբարաշենի կենտրոնական զբոսայգիՆուբարաշենի կենտրոնական զբոսայգի
* Պողոս Նուբարի անվան զբոսայգիՊողոս Նուբարի անվան զբոսայգի
* Անհայտ զինվորի հուշարձանը, 1941-1945 թթ.Անհայտ զինվորի հուշարձանը, 1941-1945 թթ.
* Նուբարաշենի կենտրոնական փողոցըՆուբարաշենի կենտրոնական փողոցը

Տես նաև
-------

* Երևանի վարչական բաժանում
* Նուբարաշեն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Երևան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2   — National Statistical Service.
2. ↑  Նուբարաշեն վարչական շրջան

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Երևանի վարչական բաժանում |
| --- |
|  |
| Աջափնյակ | 
* Աջափնյակ
* Անաստասավան
* Չերեմուշկա
* Նազարբեկյան
* Նորաշեն
* Լուկաշին
* Սիլիկյան
* Վահագնի

 |  |
|  |
| Արաբկիր | 
* Այգեձոր
* Քանաքեռ ՀԷԿ
* Նոր Արաբկիր
* Մերգելյան
* Ռայկոմ

 |
|  |
| Ավան | 
* Հին Ավան
* Նոր Ավան
* Աղի հանք
* Ավան Առինջ

 |
|  |
| Դավթաշեն | 
* Դավթաշեն
* Հյուսիսային Դավթաշեն
* Հույսի Ավան

 |
|  |
| Էրեբունի | 
* Արգիշտի
* Էրեբունի
* Նոր Արեշ
* Նոր Բութանիա
* Մուշավան
* Սարիթաղ
* Վերին Ջրաշեն
* Վարդաշեն

 |
|  |
| Քանաքեռ-Զեյթուն | 
* Քանաքեռ
* Մոնումենտ
* Նոր Զեյթուն

 |
|  |
| Կենտրոն | 
* Այգեստան
* Կոնդ
* Նորագյուղ
* Նոր Կիլիկիա
* Փոքր Կենտրոն
* Կոզեռն
* Կասկադ

 |
|  |
| Մալաթիա-Սեբաստիա | 
* Արարատյան
* Զորավար Անդրանիկ
* Հաղթանակ
* Նոր Մալաթիա
* Շահումյան

 |
|  |
| Նորք-Մարաշ | 
* Նորք
* Նորք-Մարաշ

 |
|  |
| Նոր Նորք | 
* Բագրևանդ
* Նոր Նորք

 |
|  |
| Նուբարաշեն | 
* Նուբարաշեն

 |
|  |
| Շենգավիթ | 
* Աէրացիա
* Ներքին Չարբախ
* Ներքին Շենգավիթ
* Նորագավիթ
* Վերին Չարբախ
* Վերին Շենգավիթ

 |

 |