recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Շանթ Կարապետի Հերթևցյան** (մայիսի 22, 1922, Ալեքսանդրապոլ - հուլիսի 4, 1985, Երևան), հայ նկարիչ։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1983)։

Կենսագրություն
--------------

1943 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1950 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1950-1985 թվականներին դասավանդել է ԵԳԹԻ-ում (1983 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ 1950 թվականից մասնակցել է հանրապետական և միջազգային ցուցահանդեսների։

Հեղինակել է հեղափոխական և ժամանակակից թեմատիկայով կոմպոզիցիոն կտավներ, հոգեբանական խտացումներով բնորոշվող դիմանկարներ, գեղեցիկ ու ինքնատիպ բնապատկերներ, նատյուրմորտներ։ Հեղինակ է կոմպոզիցիոն թեմատիկ կտավների («Մարտից հետո», «Էտապ»), դիմանկարների («Փամբուհ տատը», «Ավետիք Իսահակյան», «Շիրվանզադե», «Պետրոս Ադամյան»), գեղեցիկ ու ինքնատիպ բնապատկերների («Գարուն», «Սարեր», «Արագած», «Խնձորեսկ») և նատյուրմորտների («Ծաղիկներ», «Կակաչներ», «Դեղձեր»)։ «Դառն օրեր» նկարում տեսնում ենք սովորական կենցաղային տեսարան։ Այստեղ կարևոր է ծերունու դիմանկարը, որը ծխամուրճը ձեռքին մտորում էր անցած կյանքի դժվարությունների դառն օրերի մասին։ Եվ լույսը, որն ընկել էր ծերունու դեմքին, ավելի էր ընդգծում նկարի բովանդակությունը։ Նկարն ուներ սիմվոլիկ բնույթ։ Դառն օրերն արտահայտված են ծերունու դեմքի և մտածոկոտ հայացքի մեջ։ Մեծ վրձնահարվածներով արված գորշ գույների և կտրուկ լույսի միջոցով նկարիչը ավելի էր սրել նկարի ողբերգական թեման։ Անգամ սովորական, ամենորյա ոգտագործման ամանների մեջ տեսնում ենք դատարկություն։ Նկարը՝ գտնվում է Դիլիջանի երկրագիտական թանգարան-պատկերասրահում։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ, 1987
* ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, 1983

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 379)։*  |
**Ռուսաստանի զինանշան**, Ռուսաստանի պաշտոնական պետական խորհրդանիշ, Ռուսաստանի գլխավոր պետական խորհրդանիշներից մեկը, Ռուսաստանի Դաշնության պետական դրոշի և Ռուսաստանի Դաշնության պետական օրհներգի հետ միասին։ Ներկայիս զինանշանը հաստատվել է Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի հրամանագրով 1993 թվականի նոյեմբերի 30-ին։
։

Ռուսաստանի զինանշանի պատմություն
--------------------------------

### Հին ռուսական կնիքներ

Ալեքսանդր Նևսկու կնիքը (1236 թվականից հետո)
Արևմտյան Եվրոպայում ընդունված ասպետական ժառանգական զինանշանի հասկացությունը Ռուսաստանում գոյություն չուներ։ Մարտերի ժամանակ դրոշները ծառայել են հիմնականում Քրիստոսի, Աստվածածնի, Սուրբ կամ ուղղափառ խաչի ասեղնագործ կամ նկարված պատկերները։ Հին ռուսական ռազմական վահանակներում հանդիպող պատկերները նույնպես ժառանգական չեն եղել։ Հետևաբար, Ռուսաստանի զինանշանի պատմությունը նախևառաջ մեծ իշխանամետ մամուլի պատմությունն է։

Իրենց կնիքների վրա հին ռուս իշխանները, առաջին հերթին, պատկերել են իրենց հովանավոր սրբերին (օրինակ, Սիմեոն Հպարտի տպագրության վրա պատկերված է Սուրբ Սիմեոն, իսկ Դմիտրի Դոնսկու տպագրության վրա՝ Սուրբ Դիմիտրիի), ինչպես նաև տեղադրել են գրություններ, որոնք ցույց են տալիս, թե ում է պատկանում այդ կնիքը։ Սկսած Մստիսլավ Ուդատնուց և Վսևոլոդի թոռներից, կնիքների (ինչպես նաև մետաղադրամների) վրա սկսեց հայտնվել հեծյալը՝ իշխող իշխանի խորհրդանշական պատկերը։ Հեծյալի զենքը կարող է տարբեր լինել՝ նիզակ, աղեղ, սուր։ Իվան II Կարմիրի մետաղադրամների վրա առաջին անգամ հայտնվում է արշավային մարտիկը, որը սուրով հարվածում է օձին (վիշապին)։ Հեծյալի պատկերը բնորոշ էր ոչ միայն Վլադիմիրի և Մոսկվայի իշխանների կնիքներին, այլ նաև այլոց։ 

### Ռուսական պետության զինանշան

Ռուսական թագավորության զինանշանը: 1667 թվական
Առաջին անգամ երկգլխանի արծիվը, որպես ռուսական պետության պետական խորհրդանիշ, հանդիպում է Իվան III Վասիլևիչի պետական տպագրության հակառակ կողմում 1497 թվականին, չնայած երկգլխանի արծվի (կամ թռչունների) պատկերները հանդիպում էին հին ռուսական արվեստում և Տվերի մետաղադրամներում և նախկինում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  О Государственном гербе Российской Федерации: Федеральный конституционный закон от 25.12.2000 г. № 2-ФКЗ // Собрание законодательства РФ. 2000. № 52. Ст. 5021.
2. ↑  Силаев А. Г. Истоки русской геральдики. — М.: ФАИР-ПРЕСС, 2003. — с. 35—38. — ISBN 5-8183-0456-6
**Ունիթորներ և հակաունիթորներ**, սուր պայքար տարբեր խմբավորումների միջև։ Այն
խմբավորումը, որը կողմնակից էր հայկական եկեղեցին կաթոլիկականին միացնելուն
և եվրոպական ուժերի հետ դաշինք կնքելուն, կոչվեց ունիթորական հոսանք, իսկ
մյուսը, որը դեմ էր դրան, կոչվեց հակաունիթորական հոսանք։

Ունիթորներ
----------

Ունիթորները կողմնակից էին հայկական եկեղեցին կաթոլիկական եկեղեցուն միավորելուն։
Ունիթորականներին հարում էին առևտրականներ, արհեստավորների մի մասը,
Կիլիկիայում բնակություն հաստատած լատինական տարրերը, առանձին
բարձրաստիճան հոգևորականներ և արքունիքը։
Ունիթորական հոսանքին հարողները շահագրգռված էին արդյունագործության և առևտրական հարաբերությունների զարգացմամբ թե՛ երկրի ներսում և թե՛ եվրոպական երկրների հետ։ Այս իմաստով նրանց պայքարն ուներ առաջադիմական կողմեր։ Սակայն նրանք իրենց վարած քաղաքականությամբ ստեղծում էին խիստ վտանգավոր իրադրություն հայկական պետականության համար՝ նրա դեմ հանելով շրջապատի պետություններին։ Այս տեսակետից նրանց վարած քաղաքականությունն ու պայքարը խիստ կործանարար էր հայկական թագավորության համար և անընդունելի։

Հակաունիթորներ
--------------

Հակաունիթորները դեմ էին հայկական եկեղեցին կաթոլիկականին միավորելուն։
Հակաունիթորական հոսանքին կողմնակից էր հոգևորականությունը (հատկապես
ստորին դասը), խոշոր ֆեոդալները և այլ խավեր։

Պայքարի հետևանքներ
------------------

Ունիթորների և հակաունիթորների պայքարը, որ տևեց երկար տարիներ, ծանր կացության մեջ դրեց երկիրը՝ ջլատելով նրա միասնությունը, թուլացնելով նրա ռազմունակությունը և անպաշտպան դարձնելով նրան օտար նվաճողների հանդեպ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայ ժողովրդի պատմություն, Ժամկոչյան, Երևան, 1975
**Մոսամեդիշ** (պորտ.՝ Moçâmedes),1985-2016թթ. Նամիբե (պորտ.՝ Namibe), քաղաք Անգոլայում։ Նամիբե նահանգի վարչական կենտրոնն է։

Աշխարհագրություն
----------------

Մոսամեդիշ քաղաքը գտնվում է Անգոլայի հարավ-արևմտյան մասում՝ Ատլանտյան օվիանոսի ափին։ Ծովի մակարդակից քաղաքի միջին բարձրությունը 44 մ է։ Բնակչությունը կազմում է շուրջ 150,000 մարդ։ Նամիբե շրջանի հիմնական տեսարժան վայրերից մեկը անապատային ուելվիչիան բույսն է։

Պատմություն
-----------

Քաղաքը հիմնադրվել է պորտուգալացիների կողմից 1840 թվականին։ Անգոլայում քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում Նամիբե նահանգի ներքին տարածքը վերահսկվում էր УНИТА զորքերի կողմից, մինչդեռ Նամիբե քաղաքը և նահանգի ափը գտնվում էին կառավարական զորքերի ձեռքում։ 1981-1985 թվականներին Նամիբե նահանգը ենթարկվել է հարձակման Հարավային Աֆրիկայի կանոնավոր զորքերի կողմից, որոնք խորհրդային և կուբայական ռազմական օգնությամբ Անգոլայի զորքերը հետ են մղել ։ 1985-2016 թվականներին կրել է Նամիբե անունը։

1986 թվականի հունիսի 6-ին դիվերսիոն հարձակում է իրականացվել քաղաքի մի շարք օբյեկտների վրա։ Բացի այդ, երեք բեռնանավ (երկու խորհրդային և կուբայական) պայթեցվել են նավահանգստում՝ լողորդ-դիվերսանտների կողմից ամրացված մագնիսական ականներով։

Տրանսպորտ
---------

Օվկիանոսային նավահանգիստ, որը երկրում երրորդն է Լուանդայից և Լոբիտոյից հետո։ Նամիբեն Մենոնգվե քաղաքի հետ կապված է Մոսամեդիշ երկաթուղով, որի երկարությունը 907 կմ է։ Այս երկաթուղու գծի լայնությունը 1067 մմ է, չնայած այն ի սկզբանե կառուցվել է որպես նեղուղի երկաթուղի՝ 600 մմ գծի լայնքով։ Նամիբե օդանավակայանը գտնվում է քաղաքից 7 կմ հարավ։ Հին օդանավակայանը, որը կրում է Յուրի Գագարինի անունը գտնվում է Նամիբեի կենտրոնից 1,7 կմ հեռավորության վրա։

Կլիմա
-----

Քաղաքի կլիման համեմատաբար զով է և չոր։ Տարեկան տեղումները կազմում են ընդամենը 60 մմ։

| Մոսամեդիշի կլիման |
| --- |
| Ցուցանիշ | Հունվար | Փետրվար | Մարտ | Ապրիլ | Մայիս | Հունիս | Հուլիս | Օգոստոս | Սեպտեմբեր | Հոկտեմբեր | Նոյեմբեր | Դեկտեմբեր | Տարեկան |
| Բացարձակ առավելագույնը, °C | 32 | 34 | 35 | 38 | 37 | 38 | 29 | 28 | 27 | 31 | 32 | 33 | 38 |
| Միջին առավելագույնը, ° C | 26 | 28 | 28 | 27 | 25 | 22 | 20 | 21 | 22 | 23 | 25 | 26 | 26 |
| Միջին ջերմաստիճանը, °C | 22 | 24 | 24 | 22 | 20 | 17 | 16 | 17 | 18 | 19 | 21 | 21 | 20 |
| Միջին նվազագույնը, °C | 18 | 20 | 20 | 18 | 15 | 13 | 13 | 13 | 15 | 16 | 17 | 17 | 16 |
| Բացարձակ նվազագույնը, °C | 13 | 14 | 12 | 11 | 10 | 8 | 6 | 8 | 8 | 12 | 11 | 12 | 6 |
| Տեղուների քանակ, մմ | 0 | 10 | 10 | 10 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |  | 60 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նամիբե, Անգոլայի էջ. Falling Rain Genomics
2. ↑  Ինչպես էր դա...

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Նոր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12385510h · GND: 4283649-9 · LCCN: no96050016 · NKC: ge445883 · VIAF: 146884320 · WorldCat VIAF: 146884320 |

 |
| **՞**Ուռենի կեղծ Մեդեմի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | ուռածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | ուռազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | ուռենի |
|
|
| Տեսակ | ուռենի կեղծ Մեդեմի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Salix pseudomedemii

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ուռենի կեղծ Մեդեմի** (լատին․՝ Salix pseudomedemii), ուռազգիների ընտանիքի, ուռենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթաւի ծառ է՝ 5-6 մ բարձրությամբ, երբեմն աճում է որպես խոշոր թուփ։ Բնի տրամագիծը հասնում է 30-40 սմ-ի։ Հայաստանի պայմաններում հանդիպում է Թումանյանի, Նոյեմբերյանի, Իջևանի, Շամշադինի, Գուգարքի, Ապարանի, Հրազդանի շրջաններում, Արարատյան դաշտում և Վայքում։ Սովորաբար աճում է միջին և վերին լեռնային գոտիներում, ծովի մակերևույթից մինչև 1800-2000 մ բարձրության վրա, անտառային շրջանների գետահովիտներում ու խոնավ վայրերում։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Արևմտյան Հայաստանում, Փոքր Ասիայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 254։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |
Այս հոդվածը լրատվական գործակալության մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Նոյյան տապան (այլ կիրառումներ)։
**Նոյյան տապան**, անկախ լրատվավերլուծական կենտրոն, հիմնադրվել է 1991 թվականին։

Արտադրանք
---------

Գործում է ավելի քան 30 երկրների լրատվական շուկաներում, տեղեկատվություն (հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն և պարսկերեն) է պատրաստում և առաքում Հայաստանում, տարածաշրջանում և աշխարհում կատարվող քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական և մշակութային կարևորագույն իրադարձությունների, ինչպես նաև Սփյուռքի մասին։

1997 թվականից կենտրոնը պատրաստում է նաև լրատվական տեսաարտադրանք՝ ռեպորտաժներ, հաղորդումներ և այլն, անցկացնում մամուլի և հեռուստատեսության մշտադիտարկում, հրատարակում է «The Noyan Tapan Highlights» շաբաթաթերթը։

Համագործակցություն
------------------

Համագործակցում է «Ազատություն» ռադիոկայանի, «Ռոյթեր», BBC, DPA, «Ֆրանսպրես» և այլ գործակալությունների, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետությունում գործող դեսպանատների, միջազգային խոշոր կազմակերպությունների ներկայացուցիչների, ԶԼՄ-ների հետ։

Պարգևներ
--------

2000 թվականին արժանացել է Որակի միջազգային ոսկե մրցանակի (BID)։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կայք

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Մովսես Պչաքճյան** (հուլիսի 11, 1940(1940-07-11), Հալեպ - հոկտեմբերի 17, 2016(2016-10-17), Փարիզի 12-րդ շրջան, Փարիզ), սփյուռքահայ գրող, արձակագիր։ Հայաստանի գրողների միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Նախնական կրթությունը ստացել է Կրթասիրաց վարժարանում։ Ապա հաճախել է «Կարեն Եփփե» ազգային ճեմարան, որի արաբական բակալավրիատի դասընթացը հաջողությամբ ավարտելուց հետո ստացել է մասնագիտական կրթություն Դամասկոսի համալսարանում։ Ուսումնասիրել է անգլերենի և անգլիական գրականության ճյուղերը։

Ուսանողական տարիներին էլ կատարել է գրական առաջին փորձերը՝ տպագրվելով ճեմարանի «Պարման» և «Ծիլեր» պարբերաթերթերում։ Յոթ տարի հայոց լեզու և անգլերեն է դասավանդել նույն հաստատությունում։

1970 թվականին տեղափոխվել է Բեյրութ, որտեղ աշխատել է իբրև ճամփորդական գրասենյակի տնօրեն։ Այնուհետև աշխատել է Հալեպի «Արևելք» և Բեյրութի «Այգ» օրաթերթերում, ավելի ուշ` 1970-ական թվականներին՝ «Բագին» գրական ամսագրում։

1972 թվականին թարգմանաբար հրատարակել է Էրիկ Սիգալի «Սիրո պատմություն» վիպակը, 1973 թվականին՝ «Անկարելի կարելին» թատերակը, իսկ 1975 թվականին «Բարև՛, Հայաստան» հատորը։

1976 թվականից բնակություն էր հաստատել Ֆրանսիայում (Փարիզ)։

Պաշտոնավարել է Փարիզի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցում` որպես դիվանապետ։

Վերջին տարիներին աշխատում էր նոր գործերի` պատմվածքների, վեպի, թատերակների վրա։ Նրա գրքերից մի քանիսը հրատարակվել են Հայաստանում։

Կյանքի վերջին օրերին առողջական խնդիրներ է ունեցել և տեղափոխվել է հիվանդանոց։ Մահացել է Լիոնում` 2016 թվականի հոկտեմբերի 17-ին։

Մրցանակներ, պարգևներ
--------------------

1981 թվականին Պչաքճյանի «L’Imprevu» («Անկանխատեսելին») պատմվածքը ճանաչվել է Համազգային մշակութային միության «Բագին» գրական հանդեսի տարվա լավագոյն արձակ ստեղծագործություն։

1990 թվականին նրա «Ծիծեռնակները պիտի չսարսափին խրտուիլակներէն» վեպին շնորհվել է Թեքեյան մշակութային միության «Հայկաշեն Ուզունյան» գրական մրցանակ։

2009 թվականին Պչաքճյանը պարգևատրվել է Մովսես Խորենացու մեդալով, իսկ 2010-ին` Հայաստանի գրողների միության կողմից՝ «Գրական վաստակի համար» մեդալով։

Աշխատություններ
---------------

* «Անցողիկը Ու Անժամանցելին»
* «Մինչեւ Վերջինը Արեւներուն»
* «Աշխարհահայեաց Պատուհան»
* «Լուսաւոր Աչքերով Օտարականը»
* «Վարագոյրը Իջնելէ Առաջ»
* «Խմելով Քաղաքը»
* «Անկատար Վերծանումներ»
* «Լուացք Փռուած Տանիքի Վրայ»
* «Անկարելի Կարելին»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Fichier des personnes décédées
2. ↑  «Կյանքից հեռացել է ֆրանսահայ գրող Մովսես Պչաքճեանը»։ Վերցված է 2016 Հոկտեմբեր 19
3. ↑  Մինաս Թէօլէօլեան, Դար մը գրականութիւն, հ. Բ (Բ հրատարակութիւն), Հալէպ, 1982, էջ 539-540 — 664 էջ։
4. ↑  «Մովսէս Պչաքճեան»։ Վերցված է 2016 Հոկտեմբեր 19
5. 1 2  «Ոչ Եւս Է Գրագէտ Մովսէս Պչաքճեան»։ Վերցված է 2016 Հոկտեմբեր 19 (չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* ԾԱՆՕԹԱՆԱՆՔ «ԼՈՒՍԱՒՈՐ ԱՉՔԵՐՈՎ ՕՏԱՐԱԿԱՆ»ԻՆ Archived 2019-04-07 at the Wayback Machine.։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 121512740 · GND: 106338172X · VIAF: 12345336 · WorldCat VIAF: 12345336 |

 |
Գ. Դայմլերի Մոտոցիկլետը, 1885 թ.
Ժամանակակից Մոտոցիկլետ
**Մոտոցիկլետ** (ֆրանս. motocycle - լատ. mōtor - շարժում առաջացնող, և հուն. κύκλος - շրջան, ակ), երկու, երեք կամ չորսականի՝ մեխանիակական շարժիչ ունեցող տրանսպորտային միջոց։

Առաջին մոտոցիկլետը (որի անիվները փայտից էին) ստեղծվել է 1885 թվականին գերմանացի ինժեներներ Գոթլիբ Դայմլերի և Վիլհելմ Մայբախի կողմից։

Համարվում է ոչ միայն երթևեկության միջոց, այլ նաև սպորտային տեխնիկա։

2003 թվականից մոտոցիկլետների համաշխարհային արտադրության աճը է կազմել է 42 %։ Ամենամեծ պահանջարկը՝ Ասիական երկրներում է։ 
2006 թվականին ամբողջ աշխարհում արտադրվել է 44,1 մլն. մոտոցիկլ։

Մոտոցիկլետները նախատեսված են 1–2 ուղևորի համար։ Դրանք օգտագործվում են սպորտում և ակտիվ հանգստի համար։ Տարբեր մասնագիտությունների մարդիկ, օրինակ՝ ոստիկանները, ցրիչները, ապրանքների առաքիչներն աշխատանքի ընթացքում օգտվում են մոտոցիկլետներից։ Տրանսպորտով գերհագեցած փողոցներում մոտոցիկլետն ավելի շարժունակ է, քան ավտոմեքենան։

Առաջին բենզինով աշխատող շարժիչով մոտոցիկլետը կառուցել է Գոտլիբ Դայմլերը 1885 թվականին Գերմանիայում։ 
Հեծանիվների նման, մոտոցիկլետները նույնպես ունեն կրող շրջանակ, որի վրա տեղադրված են շարժիչը, փոխանցման տուփը, վառելանյութի բաքը, նստոցը և այլ մասեր։ Առջևի և հետևի անիվները հանդերձված են հիդրավլիկական մեղմիչներով, որոնք մեքենան պահպանում են ուժգին ցնցումներից ու հարվածներից։ Շարժումը փոխանցման տուփին ամրացված շարժիչից հետևի անվին փոխանցվում է շղթայի միջոցով։ Շարժիչի ծավալը 50–1200 սմ3 է։ 50 սմ3 և ավելի փոքր տարողությամբ շարժիչներով մոտոցիկլետներն անվանում են մոտոռոլլերներ։ Դրանց վրա սովորաբար տեղադրում են բենզինով աշխատող, օդահովացումով երկտակտ շարժիչներ։ Մեծ և թանկարժեք մոտոցիկլետները սովորաբար ունեն ջրահովացումով քառատակտ շարժիչներ։ Ղեկի վրա տեղադրված են առջևի արգելակի, կոճի (դրոսել), կցորդիչի բռնակները և ցոլալապտերի գործարկիչ-անջատիչը։ Մոտոցիկլետի արագությունը կարելի է փոփոխել նաև հատուկ ոտնակով։ Ներկայումս բազում մոտոցիկլետների վրա տեղադրված են փոխանցումների ինքնաշխատ տուփեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 46)։*  |
| **՞**Ուրարտական օձ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
|
| Կարգ | Թեփուկաթևավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Լորտուներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Elaphe urartica

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ուրարտական օձ** (լատին․՝ Elaphe urartica), լորտուների ընտանիքի լորտուների ենթաընտանիքի (լատին․՝ Elaphe) ցեղի օձ։

Հայտնաբերում
------------

Օձի այս տեսակը հայտնաբերել է գիտնականների միջազգային խումբը 2019 թվականին։ Գենետիկական և մորֆոլոգիական տվյալների հիման վրա հետազոտողները կարողացել են պարզել, որ Պալլասի մագլցող սահնօձը (Elaphe sauromates) իրականում բաղկացած է երկու տարբեր տեսակներից և ներառում է գաղտնի տեսակ, որը իր մեջ ներառում է «Elaphe urartica» տեսակը։ Վերջինս անվանակոչվել է **Ուրարտական**՝ ի պատիվ Վանի Ուրարտական թագավորության։ Այս անվանումը պայմանավորված է նրանով, որ օձը հայտնաբերվել է Ուրարտական հնագույն թագավորության ներկայիս տարածքում։ Նախագծի հեղինակներ Դանիել Յաբլոնսկին և Դևիդ Յանձիկը Բրատիսլավայի Կոմենսկու անվան համալսարանից, նշել են, որ այս տեսակի օձը շատ հազվադեպ է պատահում դաշտերում։ Արդյունքում դրանց ուսումնասիրման նյութերը հավաքվել են 17 տարի և պահանջել միջազգային լայն գործակցություն։

Տարածվածությունը
----------------

Ուրարտական օձը տարածված է Թուրքիայում, Ադրբեջանում, Հայաստանում, Վրաստանում, Իրաքում, Իրանում և Ռուսաստանում, ներառյալ՝ մի փոքրիկ տարածաշրջան Եվրոպայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  New snake species in Europe named after a long-forgotten Iron Age kingdom
2. 1 2 3  Ուրարտական օձ. եվրոպացի գիտնականները օձի նոր տեսակը կոչել են Ուրարտու թագավորության պատվին


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |
**Պետականություն չունեցող ազգ** կամ **պետականազուրկ ազգը** քաղաքական տերմին է, որպես տարբեր էթնիկական խմբերով ազգ։ Ասպիսով՝ առանձին ազգային պետություն հանդիսացողը պետական կազմավորման իրավունք ունի։ Քանի որ գոյություն չունեն որոշակի խմբի ազգ հանդիսանալու օբյեկտիվ չափանիշներ, տերմինի օգտագործումը քաղաքական է և վիճելի։ Սովորաբար այն օգտագործվում է որևէ պետությունից անջատողական շարժման կողմից։ Հաճախ անջատման կողմնակիցները գերպետության մեջ կայսրություն են տեսնում, իսկ կառավարության ձևը՝ իմպերիալիստական։ Այդպիսի հզոր պետությունները հիմնականում ժխտում են բազմազգային պետության սկզբունքը, հատկապես երբ էթնիկական խմբերից մեկը անկախություն է պահանջում։

Ոչ բոլոր էթնիկական խմբերն են իրենց պետականությունից զուրկ համարում, նույնիսկ երբ սրանք առանձին ազգեր են կազմում։ Պետությունները տարբեր աստիճանի ճանաչում են մանրամասնություն կազմող էթնիկ խմբերը և ազգությունները։

Ճանաչելով մշակությանի և լեզվական իրավունքները թույլատրվում է որոշակի ինքնավարություն, տալիս է իրավունքներ, իշխանություն, կրոնական և այլ ազատություններ։ Օրինակ՝ Եվրոպական Խորհուրդը 1992 թ. ստեղծել է **«Տարածքային կամ Մանրամասնության Լեզուների Եվրոպական Խարտիան»** խորհուրդը, որպեսզի պաշտպանի մշակութային, կրոնական և լեզվական իրավունքները։

Օրինակներ
---------

Վիճարկվող պետություն չունեցող երկիրներն են.
Ռոհինգյա,
Քուրդիստան,
Կատալան Երկրներ,
Բասկերի Երկիր,
Ֆլանդրիա,
Գալիցիա,
Շոտլանդիա,
Ուելս,
Կոռնուել,
Բրետան,
Քվեբեք,
և շատ ուրիշներ։

Նույնիսկ Արցախի Հանրապետությունը չունի լիակատար անկախություն։ Զարմանալի է, բայց Հայաստանի կողմից ճանաչված չէ որպես առանձին պետություն։

Տես նաև
-------

* Անկախություն
* Ինքնորոշում
* Ակտիվ ինքնավարության և անջատողական շարժումների ցանկ
* Տարածքային կամ Մանրամասնության Լեզուների Եվրոպական Խարտիա

Արտաքին հղումներ.
-----------------

* պետություն չունեցող ազգերի քարտեզ Archived 2006-06-23 at the Wayback Machine.
* Եվրոպական ազգային մանրամասնություններ Archived 2007-02-05 at the Wayback Machine.
* Ազգային, էթնիկական, կրոնական և լեզվային մանրամասնություններին պատկանող անձանց իրավունքների հռչակագիր
* MónDivers Archived 2017-05-21 at the Wayback Machine. Պետականություն չունեցող ազգերին, մարդկային իրավունքներին, փոքրամանություններին և շրջակա միջավայրին նվիրված ցանցային ամսագիր Կատալան կամ (Վալենսերեն լեզվով)։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778084537 |

 |
**Ժան Լու Ժակ Մարի Կրետյեն** (ֆր.՝ Jean-Loup Jacques Marie Chrétien օգոստոսի 20, 1938(1938-08-20), Լա Ռոշել), ֆրանսիացի տիեզերագնաց, բրիգադի գեներալ, Խորհրդային Միության Հերոս (1982):

Ֆրանսիացի առաջին քաղաքացի, որը տիեզերք է բարձրացել։ Սովետական տիեզերանավով օդ է բարձրացել «Սոյուզ Տ-6» և օրբիտալ կենտրոնի «Սալյուտ 7» (հունիս - հուլիս 1982 թիվ), ինչպես նաև «Սոյուզ ՏՄ-7» (թռիչք) և «Սոյուզ ՏՄ-6» (վայրէջք) և օրբիտալ կոմպլեքս «Միր» (նոյեմբեր- դեկտեմբեր 1988 թիվ)։

1959 թվականին աշխատում է Ֆրանսիայի զինված ուժերում։ 1961 թվականին ավարտել է ֆրանսիական օդային ակադեմիան։

1988 թվականի դեկտեմբերին Ժան-Լու Կրետյենը ստացավ գեներալի աստիճան։

1990-1993-ական թվականներին անցել է պատրաստման թռիչքների ԿԿ «Բուրան» և հանձնել վարժական թռիչքներ Տու-154 և ՄիԳ-25։

Ֆրանսիացի գեներալ Ժան-Լու Կրետենի երրորդ թռիչքը տիեզերք եղել է սեպտեմբերի 25-ից մինչև հոկտեմբերի 6-ը 1997 թվականին ամերիկյան տիեզերական մաքոքի «Atlantis» STS-86 ծրագրով («Мир»-ՆԱՍԱ-7)։ 1998 թվականի օգոստոսին հաղթահարելով 60 տարեկանը նա դիմել է ամերիկյան հատուկ դեմքերին ընդունել ամերիկյան քաղաքացիություն և աշխատել ամերիկյան ՆԱՍԱ աստղադիտարանում։ Իր ցանկություններին հասնելով Ժան-Լու Կրետենը աշխատել է ՆԱՍԱ-ում։

2000 թվականի սեպտեմբերին նա հաճախելով Home Depot խանութ, որը գտնվում է Տեխաս նահանգում Կրետենը ստացավ գլխի, մեջքի, թիկունքի վնասվածքներ, որովհետև նրա վրա է ընկել 3 մետր բարձրությամբ 31 կիլոգրամանոց հորատման մեքենաների դարակը։ Արդյունքում Կրետենը ստացել է վնասվածքներ և 2001 թվականի նոյեմբերին անցել թոշակի։ 2002 թվականին Home Depot ընկերությունը նրան տվել է դրամական փոխհատուցում։

Ավարտելով իր տիեզերական կարիերան Ժան-Լու Կրետյեն աշխատել է Tietronix Software Inc-ում, որպես փոխնախագահ։ 2002 թվականին նա հիմնեց Tietronix Optics-ը։

Պարգևներ
--------

* Պատվավոր Լեգեոնի շքանշանի կոմանդոր
* Խորհրդային Միության հերոս
* Լենինի շքանշան
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Roglo — 1997. — ed. size: 8549233
2. ↑  Babelio (ֆր.) — 2007.

Արտաքին հղումներ
----------------

 Ժան Լու Կրետյեն «Երկրի հերոսներ» կայքում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 139249120, 118968099 · GND: 140713875 · GTAA: 89355 · ISNI: 0000000083690895 · LCCN: n82123862 · SUDOC: 026788659 · VIAF: 31994565 · WorldCat VIAF: 31994565 |

 |

 |
**Շարտաշյան քարե վրաններ** (ռուս.՝ Шарташские каменные палатки), գրանիտե ժայռերի մնացորդներ Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզի Եկատերինբուրգ քաղաքի մոտ գտնվող Շարտաշ լճի մերձակայքում։ Համարվում է բնության գեոմորֆոլոգիական և պատմամշակութային հուշարձան։ Քաղաքի բնակչության համար հայտնի հանգստավայր է։

Նկարագրություն
--------------

Շարտաշյան քարե վրաններ
Գեղատեսիլ բնության հուշարձան է Եկատերինբուրգ քաղաքի մերձակայքում, քամու, ջրի և ջերմաստիճանի ազդեցությունների շնորհիվ այն ստացել է ներքնակաձև տեսք։ Ժայռերի բարձրությունը հասնում է 12 մետրի, իսկ հողաբլրի հետ, որի վրա տեղակայված են, հասնում է մինչև 25 մետր բարձրության։

Քարե Վրանները գտնվել են քաղաքից դուրս անտառներում, բայց Եկատերինբուրգի ընդլայնումից հետո 1980 թվականից մտել են նրա տարածքի մեջ և գտնվում են Կիրովսկի շրջանում` համարվելով քաղաքացիների ամենասիրած վայրերից մեկը` հետիոտների, հեծանվային և դահուկային զբոսանքների, զբոսախնջույքների, թարմ օդում երեխաների հանգստի կազմակերպման համար։ Հյուսիսից Քարե Վրանների ստորոտում կառուցված է գրանիտե ամֆիթատրոն։

Քաղաքի կողմից ժայռերի մատույցներում տեղադրվել էր հուշատախտակ (ներկայումս գոյություն չունի), որը հիշեցնում է, որ մինչև Հոկտեմբերյան մեծ հեղափոխությունը այստեղ 1905-1917 թվականներին անցկացվել են անլեգալ բանվորական ժողովներ, մայովկաներ, բոլշևիկների հավաքներ, որտեղ բազմիցս ելույթ է ունեցել ուրալյան բոլշևիկների ղեկավար Յակով Միխայլովիչ Սվերդլովը։

Ժամանակակից հնագիտական տվյալների համաձայն` Շարտաշ լճի ափերին տեղակայված են 10 բնակավայրեր, հնագույն մարդու կեցավայրեր, որոնցից ամենահինը վերաբերում է մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակին և նույնիսկ ավելի վաղ ժամանակաշրջաններին։ Այդ կեցավայրերը պարունակում են հնագույն կրոնական պաշտամունքի և ապրանքային արտադրության տարրեր։

Հնագույն բնակավայրերի պայմանական կենտրոն, զոհաբերությունների վայրեր և «մետալուրգիական բազա» էին ծառայում խոշոր գրանիտե գլաքարերը, որոնք այսօր կրում են **Շարտաշյան քարե վրաններ** անվանումը։

Տեղադրություն
-------------

Եկատերինբուրգում Քարե վրաններին կարելի է հասնել 8, 13, 15, 23, 32 տրամվայներով և «Ա» երթուղով, ինչպես նաև 04, 15, 25, 27, 059, 61, 077, 082 ավտոբուսներով մինչև «Քարե վրաններ» կանգառ։ Ավտոմեքենայով երթուղին շարունակվում է Մալիշևի և Վիսոցկու փողոցներով։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Раздел «Каменные палатки» на сайте, посвящённом озеру Шарташ Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine. Скалы «Шарташские Каменные палатки» — геологический, археологический, исторический памятник природы

Արտաքին հղումներ
----------------

* Археология и краеведение Урала Archived 2013-03-07 at the Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Շարտաշյան քարե վրաններ Վիքիպահեստում |
**Մորելի գյուտը** (իսպ.՝ La invención de Morel), Ադոլֆո Բիոյ Կասարեսի վիպակը, որը հրատարակվել է 1940 թվականին։ Գրքի առաջաբանը գրել է Խորխե Լուիս Բորխեսը։ Գիրքը երկու անգամ էկրանավորվել է. 1967 թվականին՝ ֆրանսիացիների կողմից, իսկ 1974 թվականին՝ իտալացիների կողմից (գլխավոր դերում՝ Աննա Կարինա)։

Հայերեն հրատարակություն
-----------------------

Վեպն հայերեն լույս է տեսել 2016 թվականին «Անտարես» հրատարակչության «Օտար գիր» մատենաշարով։ Իսպաներենից թարգմանել է Կառա Չոբանյանը։ 196 էջ։ Շապիկը՝ Սարգիս Անտոնյանի, կազմի ձևավորումը՝ Վիկտորիա Հարությունյանի։

Գրքի շնորհանդեսը տեղի է ունեցել 2016 թվականի նոյեմբերի 29-ին, որին ներկա է եղել նաև Հայաստանում Արգենտինայի արտակարգ և լիազոր դեսպան Գոնսալո Ուռիոլաբեիտիան։

2016 թվականի դեկտեմբերի 9-ին գիրքը եղել է «Արմենպրես» լրատվական գործակալության «Երևանյան բեսթսելեր» նախագծի ամենալավ վաճառված գրքերի ցանկում։

### Հայերեն հրատարակության հանձնարարականը

«Մորելի գյուտը» վեպը, որ արդարև համաշխարհային ֆանտաստիկ գրականության գլուխգործոցների թվին է դասվում, պատմում է Ռոբինզոնի նման ամայի մի կղզում ապաստանած փախստականի մասին, որը մի օր հանկարծ հայտնաբերում է, որ կղզում ինքը միայնակ չէ։ Հետագա դեպքերը ծավալվում են գաղտնիքը բացահայտելու շուրջ, որ անձնազոհ սիրո պատմություն է նաև։

Գրականություն
-------------

* Դավիթ Խաչիյան. Ադոլֆ Բիոյ Կասարեսի վիպակի մասին

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լույս են տեսել Կարլոս Ֆուենտեսի «Աուրա» և Ադոլֆո Բիոյ Կասարեսի «Մորելի գյուտը» վեպերը՝ Կառա Չոբանյանի բնագրային թարգմանությամբ:
* Մենք հրատարակում ենք, որովհետև անխոհեմ ենք. Երկու գրքի շնորհանդես

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մենք հրատարակում ենք, որովհետև անխոհեմ ենք. Երկու գրքի շնորհանդես
2. ↑  «Ես կնախընտրեի ապրել Բորխեսի գրադարանում»
3. ↑  Ցանկում երկու նոր գիրք է ընդգրկվել


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**«Ուրիշի դրամապանակը»** (ռուս.՝ «Чужой бумажник»), 1961 թվականի խորհրդային կարճամետրաժ ֆիլմ, որը նկարահանել է Գլեբ Կոմարովսկին Վլադիմիր Լիֆշիցի համանուն պատմվածքի հիման վրա։

Ֆիլմը թողարկվել է և՛ առանձին, և՛ «Կատակերգական ֆիլմերի հավաքածուում» (ռուս.՝ «Сборнике комедийных фильмов», 1961)՝ «Օղի թորողները», «Ջրային ոգին» (ռուս.՝ «Водяной») և «Մեծ անախորժություններ» (ռուս.՝ «Большие неприятности») ֆիլմերի հետ միասին։

Սյուժե
------

Ղրիմի հարավային ափին գտնվող առողջարանում հանգստանալիս Նիկոլայ Նիկանորովիչ Ստարոսելցևը ծովափին գտնում է դրամապանակ և այն հանձնում է առողջարանի վարչակազմին՝ սեփականատիրոջը վերադարձնելու համար։ Եվ այստեղ նա պարզապես գտածո է դառնում ձանձրացող մասսովիկների համար, որոնց դեմագոգիկ շաղակրատությունը խանգարում է նրան նորմալ հանգստանալ։ Նիկոլայ Նիկանորովիչը չի դիմանում, և նախքան ուղեգրի ավարտը հանգստավայրից փախչում է։ Ֆիլմում կան երաժշտական համարներ՝ Մ. Ժարովի կատարմամբ։

Դերերում
--------

* Միխայիլ Ժարով – *Նիկոլայ Նիկանորովիչ Ստարոսելցև*
* Ալեքսանդր Բենիամինով – *մասսովիկ*
* Պավել Վիննիկ – *բայանիստ*
* Նինա Գրեբեշկովա – *պիոներների ջոկատավար*
* Նինա Ագապովա – *տնօրենի քարտուղար*

Կադրից դուրս տեքստը կարդում է Յուրի Յակովլևը։

Քննադատություն
--------------

Ֆիլմը նկարահանվել է սցենարիստ Վլադիմիր Լիֆշիցի համանուն պատմվածքի հիման վրա, որն առաջին անգամ տպագրվել է «Կոկորդիլոս» ամսագրում 1959 թվականին։

Ֆիլմը «Մոսֆիլմում» Կատակերգական կինոյի հատուկ փորձարարական արվեստանոցի ստեղծած աշխատանքներից է։ Այս արվեստանոցում միավորվել են երգիծաբան գրողներ և ռեժիսորներ-երգիծաբաններ։ Սակայն, սպասվող ակնհայտ հաջող մտահղացումը չի իրականացել, բացառությամբ երկու ֆիլմերի, որոնց շարքին է դասվել նաև այս ֆիլմը։

> 
> 
> Եվ «Մոսֆիլմի» երկու կատակերգությունները՝ «Օղի թորողները» և «Ուրիշի դրամապանակը», այսպես ասած, «մնացորդային» երևույթներ են, վերջին բանը, որ արվել է։
> 
> 
> 
> *Բնօրինակ տեքստ* (ռուս.)  
> 
> *И две комедии «Мосфильма»: «Самогонщики» и «Чужой бумажник» — это, так сказать, «остаточные» явления, последнее, что было сделано.*
> 
> 
> 
> — քննադատ Ն. Բաբոչկինա, «Литература и жизнь» թերթ, 25 փետրվարի, 1962 թվական
> 
>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Чужой бумажник / Ил. Е. Щеглова // Крокодил. 1959. № 8. С. 6. — То же //Не смеха ради. М. 1959. С. 83—87.; Чужой бумажник: (В сокр. виде) //Веселый спутник. М. 1960. Вып. 2. С. 14—18.

Աղբույրներ
----------

* Чужой бумажник // Советские художественные фильмы: 1958—1963 / ВГФК, Москва. — М.: Искусство, 1968. — стр. 415 431
* Чужой бумажник // Домашняя синематека: отечественное кино 1918—1996 / Сергей Землянухин, Мирослава Сегида. — М.: Дубль-Д, 1996. — 520 с. — стр. 511

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ուրիշի դրամապանակը (1961) Մոսֆիլմ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Ուրիշի կինն ու ամուսինը մահճակալի տակ**, Ֆեոդոր Դոստոևսկու պատմվածքը։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

«Ուրիշի կինն ու ամուսինը մահճակալի տակ» պատմվածքը ծագել է երկու ինքնուրույն ստեղծագործություններից՝« Ուրիշի կինը» և «Խանդոտ ամուսինը» (Հրատարակվել են 1848 թվականին, «Հայրենական գրառումներ» ամսագրում)։ 1859 թվականին նախապատրաստելով երկհատորյա երկերի ժողովածուն, հեղինակը երկու պատմվածքները միավորեց մեկի մեջ՝ «Ուրիշի կինն ու ամուսինը մահճակալի տակ»։ Պատմվածքի առաջին մասում աննշան փոփոխվել են առարկություններ, իսկ երկրորդ մասը նկատելիորեն փոխվել է։ Իր պատմվածքի մեջ Դոստոևսկին մտցրեց զավեշտախաղ ժանրի մի քանի օրինակներ, մասնավորապես երկխոսությունների կառուցման և հագեցած բառախաղերի մեջ։ Պատմվածքի վերնագիրը հիշեցնում է 1830-1840-ական թվականներին հայտնի զավեշտախաղերը (օրինակ Ֆ. Ա. Կոնի «Ամուսինը բուխարու մեջ, իսկ կինը հյուր» (1834 թվական))։ Այսպիսի ոճաձև Դոստոևսկին օգտագործել է նաև հետագայում (օրինակ, «Քեռու երազը»)։ Հետագայում Դոստոևսկին տվեց խաբված ամուսնու թեմայի այլ, խորը հոգեբանական քննարկում «Հավերժ ամուսին» պատմվածքում» (1870 թվական)։

Բեմադրություններ
----------------

Պատմվածքը բազմիցս վերամշակվել է բեմադրությունների համար, օրինակ՝

* 1900 թվական, Վ. Ստրոմիլով «Խանդոտ ամուսինը»
* 1912 թվական Ս. Անտիմոնով «Ուրիշի կինն ու ամուսինը մահճակալի տակ»
* 1918 թվական Բրունո Ֆրանք («Bibikoff»)

Պատմվածքը Էկրանարկվել է 1984 թվականին ռեժիսոր Վիտալի Մելնիկովի կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Соломина, 1972, էջ 479
2. ↑  Соломина, 1972, էջ 480

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Чужая жена и муж под кроватью» в проекте «Федор Михайлович Достоевский. Антология жизни и творчества»
* Текст рассказа в библиотеке Мошкова
* Текст рассказа в РВБ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 973145424610886831117, 6894165326563116290007 · WorldCat VIAF: 973145424610886831117, 6894165326563116290007 |

 |
Կանաչ մորեխ
Չափահաս մորեխ
**Մորեխներ** (Acridoidea), ուղղաթևերի կարգի միջատների վերնաընտանիք։ Մարմնի երկարությունը՝ մինչև 9 սմ, բեղիկները կարճ են (մոտ 5 սմ)։ Բերանային ապարատը կրծող տիպի է, ետին ոտքերը ցատկող են։ Ունեն ձայնարձակ և լսողական օրգաններ։ Թևերը 2 զույգ են (երբեմն թերզարգացած կամ վերացած), թաթերը՝ եռանդամ, ձվադիրը՝ կարճ։ Զվերը դնում են հողում, հազվադեպ՝ բույսերի հյուսվածքներում և ծածկում հեղուկով, որը հողի մասնիկների հետ չորանում և կազմում է ձվապարկ։ Սովորաբար տալիս են տարեկան 1, առանձին տեսակներ՝ 2-3 սերունդ։ Զարգանում են ոչ լրիվ կերպարանափոխությամբ (ձվից դուրս եկած անհատները նման են հասուն միջատին)։ Չափահաս են դառնում 1-1,5 ամսում, 4-7 անգամ մաշկափոխվելով։ Տարբերում են հոտային և ոչ հոտային մորեխներ։ Հոտային մորեխները ցածր խտության դեպքում մենակյաց են (մենակյացության փուլ), իսկ բարձր խտության դեպքում կազմում են թրթուրների կուտակումներ և հասուն միջատների երամներ (հոտային փուլ), ընդ որում փոխվում են նրանց արտաքին տեսքը, ֆիզիոլոգիական ֆունկցիաները և այլն։ Զանգվածային բռնկումների շրջանում մորեխների խտությունը հասնում է հարյուրավոր, նույնիսկ հազարավոր անհատի 1 մ² վրա, իսկ զբաղեցրած մակերեսը՝ մինչև 1 միլիոն հա։ Բուսակեր են, հսկայական երամները ճանապարհին ոչնչացնում են կուլտուրական և վայրի բուսականությունն ամբողջությամբ։ Հետխորհրդային երկրներում մորեխների ամենավտանգավոր տեսակներից են չվող, ասիական, իտալական, մարոկկոյական մորեխները։ Տարածված են ամբողջ աշխարհում (շուրջ 10 հազար տեսակ, ԱՊՀ երկրներում՝ մոտ 500, Հայաստանում՝ 100)։ Պայքարի միջոցները՝ ագրոտեխնիկական միջոցառումներ, խոպան հողերի յուրացում և այլն։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778129497 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 53)։*  |
«**Նոր աշխարհ**», քաղաքական-հասարակական և գրական շաբաթաթերթ։ Ամերիկայի բանվորական (կոմունիստական) կուսակցության հայկական հատվածի (1926 թվականից), Ամերիկայի բանվորական (կոմունիստական) կուսակցության (1928 թվականից), ապա՝ Ամերիկայի կոմունիստական կուսակցության (1929 թվականից) պաշտոնաթերթ։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսել 1926-1930 թվականներին Նյու Յորքում։ Խմբագիրներն են եղել Պատրիկ Սելյանը, Խաչիկ Քյոսեյանը, Մարտիկ Մարտենցը։ 

Պարբերականը դարձել է «Պրոլետար» շաբաթաթերթի շարունակությունը։ Հանդես է եկել միջազգային բանվոր-հեղափոխական շարժման օգտին, ամերիկահայ աշխատավորությանը համախմբել բանվորական կուսակցության շուրջ։ Հրապարակել է Կոմինտերնի կոչերը, Ա. Մյասնիկյանի հոդվածները, միջազգային բանվորական շարժման այլ գործիչների ելույթներ և ուղերձներ։ Սփյուռքահայությանը, ՀՕԿ-երին և հայրենակցական միություններին կոչ է արել սատարել հայրենիքի վերաշինությանը։ Գրական բաժնում տեղ են գտել սփյուռքահայ (մասնավորապես՝ ամերիկահայ), խորհրդահայ հեղինակների գեղարվեստական գործեր, հրապարակախոսական, բանասիրական նյութեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Սաժեն**, երկարության հին ռուսական միավոր։ Ռուսական աղբյուրներում առաջին անգամ հիշատակվել է XI դարի սկզբին։ XI-XVII-րդ դարերում հանդիպել է 152 և 176 սմ–անոց սաժեն (այսպես կոչված, ուղիղ սաժեն), որը որոշվել է մարդու ձեռքերի բացվածքով՝ մի ձեռքի մատների ծայրից մինչև մյուս ձեռքի մատների ծայրը։ 216 և 248 սմ-նոց սաժեն (այսպես կոչված, շեղ սաժեն) որոշվել է ոտքի մատներից մինչև անկյունագծով պարզած ձեռքի մատների ծայրը եղած հեռավորությամբ։ 1835 թվականի հրամանագրով սաժենի չափը հավասարեցվել է 7 անգլիական ֆուտի կամ 84 դյույմի։ Դա համապատասխանել է 3 արշինի կամ 213,36 սմ-ի։

Սաժենի ածանցյալ միավորներն են եղել քառակուսի սաժեն՝ հավասար 9 քառակուսի արշինի, և խորանարդ սաժեն՝ հավասար 27 խորանարդ արշինի։ ՌԽՖՍՀ-ում չափերի մետրական համակարգի ներմուծումից (1918 թվական) հետո սաժենը գործածությունից դուրս է եկել։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ նորվեգական |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 114)։*  |
| **՞**Մորմ քաղցրադառնավուն |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
| Դաս | Երկշաքիլավորներ |
|
|
|
| Կարգ | Խլածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Մորմազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Մորմ |
|
|
| Տեսակ | Մորմ քաղցրադառնավուն |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Solanum dulcamara

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մորմ քաղցրադառնավուն** (լատին․՝ Solanum dulcamara), մորմազգիների ընտանիքի, մորմ ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ թուփ է՝ 2,5-3 մ բարձրությամբ։ Բունը ներքևի մասում փայտացած է, 2-2,5 (երբեմն՝ մինչև 5) սմ տրամագծով, մագլցող, ծածկված մոխրագույն կեղևով։ Երիտասարդ ընձյուղների կեղևը օքրադեղնավուն է։ Ընձյուղները ծածկված են նոսր, հպված աղվամազով կամ համարյա մերկ են։ Տերևները ձվաձև են կամ ձգված ձվաձև, երկարավուն սրածայր, ոչ խոր սրտաձև կամ հատված կլորավուն, երբեմն սրտաձև հիմքով, վերին տերևները հիմքում ունեն 1 -3 զույգ բլթակներ, երբեմն ամբողջ տերևը եռաբաժան է, 4-1 0 (մինչև 1 2) սմ երկարությամբ, 2,5-6 սմ լայնությամբ, ամբողջաեզր, հազվադեպ կարճ աղվամազապատ կամ մերկ։

Տերևակոթուններն ունեն 1 -3 սմ երկարություն։ Ծաղիկները մանուշակագույն են, հազվադեպ սպիտակ կամ վարդագույն, 1,2-1,8 սմ տրամագծով։ Պսակը հնգաբաժան է, նեղ բաժիններով, հետ շրջված, հիմքում 2 կանաչ, սպիտակաերիզ բծերով։ Բաժակը 5 ատամնավոր է, ծաղկաբույլը խոնարհված հուրան է, կազմված 6-25 (երբեմն՝ 30) ծաղիկներից։ Հատապտուղը վառ կարմիր է, երբեմն՝ կանաչադեղնավուն, փայլուն, ձվաձև կամ սրածայր, 1 -1,5 սմ երկարությամբ, թունավոր է, պարունակում է բազմաթիվ կամ սակավաթիվ սերմեր, որոնք տափակ են, կլորաերիկամաձև։ Ծաղկում է հունիս-օգոստոս ամիսներին, պտուղները հասունանում են հուլիս-հոկտեմբերին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայում և Հյուսիսային Աֆրիկայում։ Ունի մի շարք պարտիզային ձևեր, որոնք աչքի են ընկնում սպիտակ ծաղիկներով, խայտաբղետ կամ փետրաձև կտրտված տերևներով։ Մեր հանրապետությունում մշակվում է հիմնականում ցածրադիր և միջին լեռնային գոտում։ Երևանում բազմանում է ինքնացանով։

Կիրառություն
------------

Արժեքավոր դեկորատիվ փաթաթվող բույս է։ Հեշտությամբ է բազմանում սերմերով և կոճղարմատներով։ Արմատային համակարգը խիստ մակերեսային է, հողին թույլ է ամրացած։ Պահանջկոտ չէ աճման պայմանների նկատմամբ։ Բավականին ցրտադիմացկուն է և խոնավասեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 297։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2781357026 |

 |
Քաղաքն առաջին պեղումներից հետո
Տիպային ինտերիերի տեղամասային վերարտադրում
**Չաթալ Հույուք** թուրքերեն՝ *Çatalhöyük*, մեր թվարկությունից առաջ 7-րդ հազարամյակի նեոլիթյան խոշոր բնակավայր Առաջավոր Ասիայում (այժմ՝ Թուրքիայի Քոնյա քաղաքից մոտ 54 կմ հարավ-արևելք, Քյուչուքքյոյ գյուղից մոտ 1,5 կմ հարավ)։

Պեղվել է 1961-1963 թթ.՝ անգլիացի հնագետ Ջեյմս Մելլարտի ղեկավարությամբ։ Չաթալ Հույուքը բաղկացած է մշակութային մնացորդներից արհեստականորեն առաջացած երկու բլրից, որոնք միմյանցից բաժանվում են Չարշամբա գետի նախկին հունով։ Արևելյան բլուրը, որն ունի մոտ 13 հա մակերես, բազմաշերտ, օվալաձև (450 մ և 275 մ տրամագծերով) բնակավայր է՝ 17,5 մ առավելագույն բարձրությամբ։ Արևելյան բլուրը շրջանաձև (մոտ 400 մ տրամագծով), 7,5 մ բարձրությամբ, պղնձաքարային դարի բնակավայր է։ Պեղումները հիմնականում կատարվել են արևելյան բլրում, որի նեոլիթյան շերտերի հաստությունը ավելի քան 19 մ է։ Շուրջ 4000 մ2 տարածքում պեղված հաջորդական 12 շինարարական շերտերից յուրաքանչյուրն առանձին բնակավայր է (գոյատևել են 7-9-րդ դարերում)։ Հում աղյուսից կառուցված տները բաղկացած են ուղղանկյուն հիմքով 1-3 կից սենյակներից, մեծը (մոտ 25-27 մ2) ծառայել է իբրև բնակարան-խոհանոց, փոքրերը՝ պահեստներ։

Չաթալ Հույուքից հայտնաբերվել են որսորդության, անասնապահության զարգացման մակարդակը բացահայտող նյութեր, հասարակ խեցի, քարե գործիքներ, զենքեր (դաշույններ և այլն) ու զարդեր (նույնիսկ՝ հայելիներ), երկրաչափական նախշերով կավե կնիքներ, փայտե ամաններ։ Չաթալ Հույուքի բնակիչներին հայտնի է եղել պղնձի ու արճճի մշակումը։ Պեղված մոտ 40 սրբարաններում, որոնք բնակելի սենյակներից տարբերվում են միայն ներքին ձևավորմամբ, պահպանվել են աստվածուհիների ու հովազների պատկերներով կավե բարձրաքանդակներ, ցլերի կավե գլուխներ, վայրի ցլի եղջյուրներով կուռքեր։ Կան նաև որմնանկարներ (որսի, մարդկանց դիակներ հոշոտող գիշակեր թռչունների և այլ տեսարաններով), հրաբխի ժայթքում պատկերող բնանկար։ Առանձին խումբ են կազմում կավե ու քարե՝ մինչև 30 սմ չափի արձանիկները (գերակշռում են գազանների մայր աստվածուհուն անձնավորողները)։

Չաթալ Հույուքի բնակչության մեջ գերիշխել է որսորդության պաշտամունքը, սկսել են ձևավորվել երկրագործական հավատալիքների տարրերը։ Հանգուցյալներին թաղել են տներում (սովորաբար՝ կավե մահիճների կամ հատակի տակ)՝ կմախքը նախապես մաքրելով փափուկ հյուսվածքներից։ Զարգացած են եղել անդրշիրիմյան աշխարհի վերաբերյալ պատկերացումները (այդ են վկայում յուրահատուկ գույքն ու թաղման ծեսերը)։ Չաթալ Հույուքում հասարակական հիմնական միավորը եղել է փոքր ընտանիքը՝ մոր գլխավորությամբ։ Չաթալ Հույուքի մշակույթը, իր հասակակից մյուս մշակույթների համեմատությամբ, եղել է առավել զարգացած։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 659)։*  |
| **՞**Սալորենի սովորական |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Վարդածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Վարդազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Սալորենի |
|
|
| Տեսակ | Սալորենի սովորական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Prunus cerasifera

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Տվյալների անբավարարությունIUCN *Data Deficient* : ??? |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սալորենի սովորական** (լատին․՝ Prunus cerasifera), վարդազգիների ընտանիքի, սալորենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Փոքր ծառ է՝ 4-10 մ բարձրությամբ և 15-25 սմ բնի տրամագծով։ Երիտասարդ ճյուղերը կանաչ են, ավելի ուշ՝ կարմրադարչնագույն, ունեն բազմաթիվ կարճացած ընձյուղներ, որոնք ավարտվում են փշերով։ Բունը և բազմամյա ճյուղերը ծածկված են գորշամուգ կեղևով։ Տերևները էլիպսաձև են, երկարավուն էլիպսաձև կամ ձվաձև, 4-5-10 սմ երկարությամբ և 2-6 սմ լայնությամբ, աստիճանաբար սրվում են դեպի գագաթը և հիմքը, ատամնասղոցաեզր, վերևի կողմից մուգ կանաչ, մերկ, ներքևի կողմից ավելի բաց գույնի։ Աշնանը տերևները պահպանում են կանաչ գույնը կամ դառնում կիտրոնագույն, ծաղիկները սպիտակ են, բացվում են տերևների հետ, կամ մի փոքր ավելիի շուտ (մարտ-ապրիլ)։ 

Դեղին սալոր
Պտուղները գնդաձև են, էլիպսաձև կամ ձվաձև, 0,8-2 սմ տրամագծով, բաց դեղնավուն, վարդագույն, կարմիր, մանուշակագույն կամ լրիվ սև գույնի, ծածկված մոմաշերտով։ Հասունանում են հունիս-նոյեմբեր ամիսներին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Միջին Ասիայում, Իրանում, Փոքր Ասիայում, Բալկաններում։ Հանդիպում է Հայկական ՍՍՀ-ի հյուսիսարևելյան և կենտրոնական շրջաններում, Սևանի ավազանում, Զանգեզուրում, Վայքում, Մեղրիում, ստորինից մինչև վերին անտառային գոտում, ծովի մակերևույթից մինչև 2000 մ բարձրությունների վրա։ Ապրում է 100-120 տարի։ Երաշտադիմացկուն է, ցրտադիմացկուն, ստվերատար, պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 409։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4433611-1 · LCCN: sh85023102 |

 |
**Շեքիի պատմության թանգարան** (ադրբ.՝ Şəki Tarix Muzeyi), Ադրբեջանի Հանրապետության Շեքիի շրջանում գործող թանգարան։ Թանգարանն անվանակոչվել է ադրբեջանցի մանկավարժ, գրող և ազգագրագետ Ռաշիդ-բեկ Էֆենդիևի անունով։

Պատմություն
-----------

Շեքիի պատմության թանգարանը հիմնադրվել է 1925 թվականի սեպտեմբերին։ Թանգարանի ներկայիս շենքը, որը գործում է 1980 թվականից, պատմական հուշարձան է, որը կառուցվել է 1895 թվականին ՝ զորանոցների նպատակով։

Թանգարանի ընդհանուր մակերեսը 924 մ² է։ Ցուցասրահները տեղակայված են 724 մ² տարածքում։ Թանգարանում ցուցադրվում են ավելի քան 5000 ցուցանմուշներ, որոնք արտացոլում են Շեքիի պատմությունը, մշակույթը, հին արվեստները, ազգագրությունն ու խոհանոցը։ 

Թանգարանն ունի տաղավարներ `նվիրված Հայրենական մեծ պատերազմում (1941-1945), Աֆղանստանում և Ղարաբաղում մարտնչած շեքիցիներին։

Թանգարանը բաղկացած է հետևյալ բաժանմունքներից.

1. Բնություն
2. Հին ժամանակներ
3. Ազգագրություն
4. Հանրապետություն
5. Գիտության, մշակույթի, բժշկական գործիչներ
6. Մարտական համբավ
7. Շերամապահություն
8. Գյուղատնտեսություն
9. Շեքիի խոհարարական մշակույթ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Շեքիի պատմության թանգարան
2. ↑  ԱՀ մշակույթի նախարարության հաստատություններ
3. ↑  Թանգարանների միջազգային խորհուրդ
4. ↑  Շեքիի պատմության թանգարան
«**Նոր շարժում**», քաղաքական, աշխատավորական շաբաթաթերթ։ Հունաստանի կոմկուսի հայկական բյուրոյի պաշտոնաթերթ։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսել 1931-1934 թվականներին Աթենքում։ Խմբագիրներն են եղել Գրիգոր Նազիկյանը, Վ. Սաքալյանը, Մ. Դարբինյանը։ Եղել է «Ժողովուրդի ձայն» պարբերականի շարունակությունը։ 

Պարբերականը կազմակերպել է հունահայ գաղութի մասնակցությունը հույն աշխատավորության դասակարգային պայքարին։ Լուսաբանել է ՀՕԿ-ի հունահայ մասնաճյուղերի և հայրենասիրական այլ կազմակերպությունների աշխատանքները, հրատարակել լուրեր Խորհրդային Հայաստանի մշակութային ձեռքբերումների մասին։ Ջատագովել է հայրենադարձությունը և ակտիվորեն մասնակցել այդ գործին։ 

«Նոր շարժում» պարբերականի գրական-հրապարակախոսական բաժնին հիմնականում թղթակցել են հունահայ գործիչները։ Տպագրել է նաև խորհրդահայ հեղինակների արձակ և չափածո գործեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկական սովետական հանրագիտարան, խմբագիր՝ Վիկտոր Համբարձումյան, Երևան, Հայ սովետական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1987։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |