|  |
| --- |
| **Կեռնեխ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Ենթադաս** | Տիպիկ թռչուններ (Neognathae) |
| **Վերնակարգ** | *Neoaves* |
| **Կարգ** | Ճնճղուկազգիներ (Passeriformes) |
| **Ենթակարգ** | Երգեցիկ թռչուններ (Passeri) |
| **Վերնաընտանիք** | *Muscicapoidea* |
| **Ընտանիք** | **Կեռնեխ** (Turdidae)Rafinesque, 1815 |

**Կեռնեխ** (լատին․՝ Turdidae), այս թռչունները տարածված են աշխարհով մեկ։ Կեռնեխները փոքր կամ միջին չափի ցամաքային թռչուններ են, որոնք սնվում են միջատներով, անողնաշարավոր կենդանիներով և մրգերով։ Աշխարհում իրար հետ կապ չունեցող որոշ տեսակներ կոչվել են կեռնեխի անունով՝ այս ընտանիքի թռչուններին նմանության պատճառով։ Կեռնեխները բնութագրվում են թառելու սովորությամբ։

Բնութագրություն
---------------

Կեռնեխները հաստլիկ, փափուկ փետրավոր, փոքր կամ միջին չափի թռչուններ են, որոնք բնակվում են անտառապատ տարածքներում և հաճախ սնվում են գետնին։ Ամենափոքր կեռնեխը անտառային կեռնեխն է՝ 21 գ և 14,5 սմ։ Փոքր և կարճ թևը միջինում 12 սմ է։ Ամենխոշոր կեռնեխը Մեծ կեռնեխն է՝ 128-ից 175 գ և 28-ից 33 սմ Այնուամենայնիվ, Ամամիի կեռնեխը կարող է ավելի մեծ լինել, քան Մեծ կեռնեխը։ Տեսակների մեծամասնությունը մոխրագույն կամ շագանակագույն գույն ունի, հաճախ մարմնի ստորին մասը բծավոր։

Նրանք միջատակեր են, բայց տեսակների մեծ մասը ուտում է նաև որդեր, ցամաքային խխունջներ և մրգեր (սովորաբար հատապտուղներ)։ Շատ տեսակներ մշտապես բնակվում են տաք կլիմայական պայմաններում, մինչդեռ մյուսները ամռանը գաղթում են,հաճախ զգալի հեռավորությունների վրա։

Կեռնեխները գավաթաձեւ բներ են հյուսում, երբեմն էլ ցեխապատում։ Նրանք ածում են երկու-հինգ խայտաբղետ ձու՝ երբեմն ածելով տարեկան երկու կամ ավելի անգամ։ Երկու ծնողներն էլ օգնում են երեխաներին մեծացնել։ Գրեթե բոլոր դեպքերում բույնը հյուսվում է ճյուղի վրա, միակ բացառությունը կապույտ կեռնեխն է, որոնք բնադրում են անցքերում։

Էկոլոգիա
--------

Մի շարք տեսակներ տարածում են բույսերի սերմերը՝ նպաստելով բազմաթիվ բուսատեսակների տարածմանը և էկոհամակարգերի վերականգնմանը։

Բույսերը սերմերի ցրման սահմանափակ շարժունակություն ունեն,հետևաբար, ապավինում են ցրման տարածման համար ցանկացած գործոնի այդ թվում աբիոտիկ և բիոտիկ գործոններին։ Սերմերը կարող են ցրվել մայր բույսից առանձին կամ միասին, ինչպես նաև ցրվել տարածության մեջ։

Շատ չղջիկներ և թռչուններ իրենց սննդակարգում մեծապես կախված են մրգերից։ Մրգեր ուտելու ընթացքում այս կենդանիները կուլ են տալիս սերմերը, իսկ հետո դրանք անցնում են կղանքով հողի մեջ։ Նմանօրինակ սնմումը հանգեցրեց սերմերի ցրմը, տարածումը օվկիանոսից այն կողմ։

Մյուսկողմից սերմերը կարող են կպչել թռչունների ոտքերին կամ փետուրներին և այդ կերպ կարող են երկար ճանապարհ անցնել։ Խոտերի սերմերը, ջրիմուռների սպորները և փափկամարմինների և այլ անողնաշարավորների ձվերը սովորաբար հայտնվում են հեռավոր վայրերում նման երկար ճանապարհորդություններից հետո։ Կեռնեխը ունի էկոլոգիական մեծ նշանակություն, քանի որ որոշ պոպուլյացիաներ գաղթում են երկար հեռավորությունների վրա և ցրում անհետացող բույսերի տեսակների սերմերը նոր տեղամասերում՝ օգնելով պահպանել տեսակը և մեծացնել տեղական ֆլորայի գենետիկական բազմազանությունը:

Սև կեռնեխ Տոկիոյում.

Տաքսոնոմիա
----------

Կեռնեխների ընտանիքը նկարագրվել է ֆրանսիացի Կոնստանտին Սամուել Ռաֆինեսկի կողմից 1815 թ.։ Վերջին տարիներին այս մեծ ընտանիքի տաքսոնոմիկ վերաբերմունքը զգալիորեն տարբերվել է։ Ավանդաբար, Turdidae-ն ներառում էր Հին աշխարհի փոքր տեսակները, ինչպիսիք են բլբուլը և եվրոպացի խոզուկը Saxicolinae ենթաընտանիքում, սակայն մեծամասնությունն այժմ դասում է այս խմբին ճանճորսների ընտանիքում՝ Muscicapidae: Մոլեկուլային ֆիլոգենետիկ անալիզը ցույց է տվել, որ Turdidae ընտանիքը Muscicapoidea գերընտանիքի անդամ է և Muscicapidae ընտանիքի քույրն է։ Երկու ընտանիքները բաժանվել են մոտ 17 միլիոն տարի առաջ։

Ընտանիքը նախկինում ներառում էր ավելի շատ տեսակներ։ 2003 թվականին Հովարդ և Մուր Աշխարհի թռչունների ամբողջական ստուգաթերթի երրորդ հրատարակության հրապարակման ժամանակ Myophonus, Alethe, Brachypteryx և Heinrichia սեռերը ներառվել են Turdidae-ում՝ կեռնեխների ընտանիքում։ Հետագա մոլեկուլային ֆիլոգենետիկ հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այս չորս ցեղերի տեսակներն ավելի սերտորեն կապված են Muscicapidae ընտանիքի տեսակների հետ։ Ի հակադրություն, Cochoa ցեղը, որը նախկինում տեղադրվել էր Muscicapidae-ում, ցույց տվեց, որ պատկանում է Turdidae-ին։

Ներկայացուցիչներ
----------------

Ընտանիքը պարունակում է 175 տեսակ, որոնք բաժանված են 18 ներկայացուցիչների։

* *Grandala* – գրանդալա
* *Sialia* –կապույտ թռչուններ (3 տեսակ))
* *Stizorhina* – փխրուն կեռնեխ (2 տեսակ)
* *Neocossyphus* – մրջյունային կեռնեխ (2 տեսակ)
* *Pinarornis* – բոուլդեր զրույց
* *Myadestes* – solitaires(12 տեսակ, ներառյալ մեկը վերջերս անհետացած)
* *Chlamydochaera* – պտուղ որսորդ
* *Cochoa* – կոխոա (4 տեսակ)
* *Ixoreus* – բազմազան կեռնեխ
* *Ridgwayia* –Ացտեկների կեռնեխ
* *Cichlopsis* – rշագանակագույն-շագանակագույն սոլիտեր
* *Entomodestes* – solitaires (2 տեսակ)
* *Hylocichla* – փայտի կեռնեխ
* *Catharus* – տիպիկ ամերիկյան կեռնեխներ և բլբուլ-կեռնեխներ (13 տեսակ)
* *Zoothera* – Ասիական կեռնեխ (21 տեսակ, ներառյալ վերջերս անհետացած մեկը)
* *Geokichla* –(21 տեսակ)
* *Turdus* – իսկական կեռնեխ (89 տեսակ, այդ թվում՝ մեկը վերջերս անհետացած)

Կիրառումը սննդում
-----------------

Կեռնեխը փոքր թռչունների բազմաթիվ տեսակներից մեկն է, որոնք տարածված են Եվրոպայի մեծ մասում և օգտագործվում են ուտեստներում։ Կեռնեխի պատրաստման ավանդական եղանակներից էին պոլենտան կամ շամփուրի վրա խորովածը Իտալիայում, հատապտուղներով ՝Բելգիայում ։ Ֆրանսիացի խոհարար և գրող Մարի-Անտուան Կարեմը խորհուրդ է տվել կեռնեխ պատրաստել կրեպինետներում և մատուցել Périgueux սոուսով:.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Escobar Riomalo, Maria Paula; Gongora, Esteban; Arsitizabal Leost, Sophie (2020 թ․ մարտի 4). Schulenberg, Thomas S (ed.). «Great Thrush (Turdus fuscater)». *Birds of the World* (անգլերեն). doi:10.2173/bow.grethr1.01. S2CID 216306066.
2. 1 2  Perrins, C. (1991). Forshaw, Joseph (ed.). *Encyclopaedia of Animals: Birds*. London: Merehurst Press. էջեր 186–187. ISBN 1-85391-186-0.
3. ↑  Rafinesque, Constantine Samuel (1815). *Analyse de la nature ou, Tableau de l'univers et des corps organisés* (ֆրանսերեն). Palermo: Self-published. էջ 67.
4. ↑  Bock, Walter J. (1994). *History and Nomenclature of Avian Family-Group Names*. Bulletin of the American Museum of Natural History. Vol. Number 222. New York: American Museum of Natural History. էջեր 151, 252. hdl:2246/830.
5. ↑  Oliveros, C.H.; և այլք: (2019). «Earth history and the passerine superradiation». *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States*. **116** (16): 7916–7925. Bibcode:2019PNAS..116.7916O. doi:10.1073/pnas.1813206116. PMC 6475423. PMID 30936315.
6. ↑  Dickinson, E.C. ed. (2003). *The Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World* (3rd ed.). London: Christopher Helm. ISBN 978-0-7136-6536-9.
7. 1 2  Voelker, G.; Spellman, G.M. (February 2004). «Nuclear and mitochondrial DNA evidence of polyphyly in the avian superfamily Muscicapoidea». *Molecular Phylogenetics and Evolution*. **30** (2): 386–394. doi:10.1016/S1055-7903(03)00191-X. PMID 14715230.
8. 1 2  Sangster, G.; Alström, P.; Forsmark, E.; Olsson, U. (October 2010). «Multi-locus phylogenetic analysis of Old World chats and flycatchers reveals extensive paraphyly at family, subfamily and genus level (Aves: Muscicapidae)». *Molecular Phylogenetics and Evolution*. **57** (1): 380–392. doi:10.1016/j.ympev.2010.07.008. PMID 20656044.
9. ↑  Gill, Frank; Donsker, David; Rasmussen, Pamela, eds. (July 2021). «Thrushes». *IOC World Bird List Version 11.2*. International Ornithologists' Union. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 19-ին.
10. 1 2  Davidson, Alan (1999). *The Oxford Companion to Food*. Oxford: Oxford University Press. էջ 793. ISBN 0-19-211579-0.
11. ↑  Carême, Marie-Antoine (1847). *L'art de la cuisine française au dix-neuviême siêcle*. Paris: Comptoir des Imprimeurs-Unis. էջեր 277–278. OCLC 969509254.

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Կեռնեխ***էջը Վիքիպահեստում |

* Thrush videos on the Internet Bird Collection
* High-resolution photo gallery of around 100 species.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Turdidae
* AFD: Turdidae
* BOLD: 1208
* EoL: 1603
* EPPO: 1TURDF
* Fauna Europaea: 10852
* Fauna Europaea (new): b4e89451-c7e7-4946-ac81-9b4ee57676c7
* Fossilworks: 129843
* GBIF: 5290
* iNaturalist: 15977
* IRMNG: 108421
* ITIS: 179751
* NBN: NBNSYS0000161220
* NCBI: 9183
* NZOR: 6b335a90-9561-40d7-b680-5c6c19439bb8
* WoRMS: 196049

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12266575r · GND: 4150711-3 · LCCN: sh85135091 · Microsoft: 2779835073 · NKC: ph119616 |

 |