recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Բաբշենի կռիվ**ը տեղի է ունեցել 1898 թվականի հոկտեմբերի 20-ին, երբ Աղբյուր Սերոբն իր խմբով գտնվում էր Բիթլիսի շրջանի Բաբշեն գյուղում։ Մատնության շնորհիվ իմանալով Սերոբի խմբի Բաբշենում գտնվելու մասին՝ թուրքական զորքն ու ոստիկանությունը շտապում են դեպի Բաբշեն։ Սերոբն իր խմբով բարձրանում է գյուղի հանդիպակաց բարձունքներն ու հարմար դիրք գրավում ժայռերի մեջ։ Թուրքական համազարկերը մինչև ժայռերը չեն հասնում, իսկ հայդուկների մոսին հրացաններից արձակված գնդակները թուրքերից նորանոր զոհեր են խլում։

Բաբշենի կռվին Սերոբիի հետ մասնակցում են Առյուծ Ավագը, Փալապեխ Կարապետը, Սարսափ Առաքելը, Բիթլիսցի Մուշեղը, Երկար Նատոն, խնձորեսկցի Նատոն, Զուլումաթը, բուլանըղցի Սարգիսը և ուրիշներ (ընդհանուր հաշվով 14 հայդուկ)։ Կռիվը տևում է մինչև երեկո, որի ընթացքում թուրքական զորքին են միանում նաև շրջակա գյուղերի քրդերը և Բիթլիսի խուժանը։ Թշնամին գործի է դնում նաև թնդանոթ։

Երեկոյան, օգտվելով մթությունից, Սերոբի խումբը լեռան հակառակ կողմով հեռանում է և անցնում Գրգուռ լեռը։ Բաբշենի կռվում թուրքական կողմից սպանվում է շուրջ 70 ասկյար, իսկ հայդուկներից զոհվում է բուլանըղցի Սարգիսը և վիրավորվում Զուլումաթը։

Բաբշենի կռիվը հայդուկային շարժման պատմության հերոսական էջերից է։ Բաբշենի կռվից հետո Սերոբը հեռացել է Խլաթից, որովհետև թուրքական կառավարությունը ամենուրեք հետապնդել է նրան և այդ պատրվակով սրի ու ավերածության ենթարկել հայկական գյուղերը։

Գրականություն
-------------

* Կարօ Սասունի, Պատմութիւն Տարօնի աշխարհի, Պէյրութ, 1957։
* Ռուբէն, Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, Գ. հատ. Թեհրան, 1982։
* Գևորգյան Համլետ, Էջեր հայոց ազատամարտի, Երևան, 2010։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Առանձին ուսումնական մոտոհրաձգային զորամաս**, ՊԲ ստորաբաժանում։ Կազմավորվել է 1994 թվականի փետրվարի 1-ին՝ հրաձգային, տանկային գումարտակների և առանձին ծառայությունների հիմքի վրա։ Նպատակը զինվորական մասնագետների պատրաստումն ու վերապատրաստումն է։ Զորամասի կազմավորման գործընթացը ղեկավարել է Ք. Իվաճյանը։ Զորամասում տարբեր պաշտոններ են վարել Արցախի պետական համալսարանի ռազմագիտության ամբիոնի ուսումնական մասի վարիչավագ լեյտենանտ Շ. Այդինյանը, հրետանային ցիկլի պետ փոխգնդապետ Ռ. Սելքումյանը, շարային պատրաստության դասատու ավագ ենթասպա Ն. Մուսայելյանը։ Զորամասում մարտական պատրաստության սեղմ դասընթացներն ավարտելուց հետո զինվորական խմբելը մասնակցել են ազատագրական մարտերին։ Հարմանատար՝ Վ. Հայրիյան (Արցախի համալսարանի ռազմագիտության ամբիոնի պետ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
| **՞**Բազմոստ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| *Sésamum*
*Sesamum L.* (1753) |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**34430**NCBI**4181**EOL**61194**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Բազմոստ** (լատ.՝ *Sésamum*), յուղատու, միամյա բույսերի ցեղ է, որը պատկանում է քնջութազգիների ընտանիքին (*Pedaliaceae*).։

Աճում է արևադարձային և բարեխառն գոտու տաք շրջաններում։ Բազմոստն ունի ուղղաձիգ ցողուն, որն ունի 80-150 սմ բարձրություն, տերևները շատ բարակ են, ինչպես նաև երկարավուն, իսկ ծաղիկները լինում են սպիտակ կամ վարդամանուշակագույն։

Սերմերը տեղավորված են տուփիկների մեջ։ Բույսի վրա լինում է 80-120, իսկ առանձին տեսակների վրա անգամ 800 տուփիկ։ Տուփիկի երկարությունը 3 սմ է։ Տուփիկի մեջ հասունանում է 70-80 սերմ, որն ունի շագանակագույն, սև, դեղին կամ սպիտակ գույն։

Բազմոստը ջերմասեր բույս է, -3 °C ջերմաստիճանում ցրտահարվում է։ Աճման լավագույն ջերմաստիճանը համարվում է 22-25 °C։ Վեգետացիայի շրջանում այն 4-6 անգամ ջրվում է։ Քնջութը մշակվում է սերմեր ստանալու համար։ Նրա սերմերը պարունակում են 48-65% յուղ, մինչև 24 % սպիտակուց և 14% անազոտ նյութեր։ Բազմոստի յուղը ոսկեդեղնավուն է և չունի հոտ։

Բազմոստի յուղով են պատրաստում ընտիր տեսակի ձկնեղենի պահածոներ։ Քնջութի յուղը նաև մեծ կիրառություն ունի նաև օճառի, մարգարինի, պատճենահանող թղթերի և տուշերի արտադրության, բժշկության մեջ։ Սերմերի տաք և սառը մամլման միջոցով յուղը անջատելուց հետո, մնացորդը՝ քուսպը պարունակում է 8% յուղ և 40% սպիտակուց։ Քուսպին խառնում են ցորենի ալյուր և օգտագործում այն, հրուշակեղենի արտադրության մեջ։ Քնջութը՝ մարդուն հայտնի է հնագույն ժամանակներից, որոնց սերմերը հայտնաբերվել են եգիպտական փարավոնների դամբարաններում։ Քնջութը մեր թվարկությունից առաջ մշակվել է Եգիպտոսում, Ասորեստանում, Հայաստանում, Միջագետքում, Փոքր Ասիայում, Հնդկաստանում։ Ըստ որոշ գիտնականների քնջութի հայրենիքը Աֆրիկան է։ Ըստ Պավել Ժուկովսկու, երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին քնջութի ցանքատարածությունը ամբողջ աշխարհում կազմում էր 2365 հազար հա։

Խորհրդային երկրներում քնջութի մշակման գլխավոր շրջաններն են Միջին Ասիան, Ղազախստանը, ինչպես նաև Ուկրաինայի հարավային շրջանները։

Գրականություն
-------------

* Կ.Մ.Հարությունյան - «Բուսական աշխարհի արժեքավոր տեսակները», Երևան, 1984
**Առաձգականության մոդուլներ**, նյութի առաձգական հատկությունները բնութագրող մեծություններ են։ Առաձգական մարմնի փոքր դեֆորմացիաների դեպքում, երբ կիրառելի է *Հուկի օրենքը*, լարումների և դեֆորմացիաների միջև կախումը գծային է։ Առաձգականության մոդուլները համեմատականության գործակիցներ են այդ առնչություններում։ Առաձգականության մոդուլների ֆիզիկական իմաստը բացահայտվում է առաձգական մարմնի լարված վիճակների հիմնական տարրական տեսակների (միակողմանի նորմալ լարում, մաքուր սահք, համակողմանի նորմալ լարումներ) ուսումնասիրմամբ։

Յունգի մոդուլը
--------------

Պարզ ձգման (սեղման) ժամանակ առաջացող a միակողմանի նորմալ լարմանը համապատասխանում է ձգման ուղղությամբ երկայնական առաձգականության մոդուլը՝ E (*Յունգի մոդուլ*)։ Այն հավասար է a նորմալ լարման և լարման գործադրման ուղղությամբ վերջինիս հետևանքով առաջացող e հարաբերական երկարացման հարաբերությանը՝ E= a/e, և բնութագրում է ձգման դեֆորմացիային դիմադրելու նյութերի ունակությունը։ Մաքուր սահքի լարվածային վիճակին, որի դեպքում երկու փոխուղղահայաց հարթակներով ազդում են միայն т շոշափող լարումները, համապատասխանում է G սահքի մոդուլը։ Այն հավասար է т շոշափող լարման և հարթությունների միջև ուղիղ անկյան աղավաղման չափը որոշող γ սահքի անկյան հարաբերությանը՝

```
G=т / γ 
```

որը արտահայտում է ձևի փոփոխությանը դիմադրելու նյութի ունակությունը (ծավալի պահպանումով)։

Հիդրոստատիկական ճնշման ժամանակ առաջացող a նորմալ համակողմանի լարմանը համապատասխանում է ծավալային սեղման մոդուլը։ Այն հավասար է նորմալ լարման և հարաբերական ծավալային սեղման հարաբերությանը․

```
K=a / Δ
```

որը բնութագրում է ձևի փոփոխությամբ չուղեկցվող ծավալի փոփոխությանը դիմադրելու նյութի ունակությունը։

Պուասոնի գործակից
-----------------

Նյութի առաձգական հատկությունները բնութագրող հաստատուն մեծություններից Է Պուասոնի գործակիցը՝ v-ն, որը հավասար է е՜ հարաբերական լայնական սեղմման բացարձակ արժեքի և е հարաբերական երկայնական երկարացման հարաբերությանը, այսինքն՝

```
v = |e՜| / e։
```

Առաձգականության մոդուլները համասեռ մարմինների համար
---------------------------------------------------

Համասեռ իզոտրոպ մարմնի համար առաձգականության մոդուլները միևնույնն են բոլոր ուղղություններով։ E, G, К և v հաստատունները կապված են միմյանց հետ հետևյալ առնչություններով․

```
G=E / 2(1+v)
K=E / 3(1-2v)
```

Առաձգականության մոդուլները անհամասեռ մարմինների համար
-----------------------------------------------------

Անիզոտրոպ նյութի առաձգականության մոդուլների թիվը կախված է նյութի կառուցվածքից։ Առաձգական հատկությունների տեսակետից սիմետրիայից զուրկ անիզոտրոպ մարմնի առաձգականության մոդուլները 21-ն են։ Սիմետրիայի առկայության դեպքում դրանց թիվը կրճատվում է։ Առաձգականության մոդուլները որոշում են փորձնականորեն։ Դրանք խիստ հաստատուն մեծություններ չեն, այլ կախված են նյութի քիմ․ բաղադրությունից, նախնական մշակումից և ջերմաստիճանից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 667)։*  |
Շովինիզմը (ֆր.՝ chauvinsme) գաղափարախոսություն է, որի էությունը կայանում է ազգային գերակայության քարոզումը խտրականության «իրավունքը» հիմնավորելու և այլ ժողովուրդներին ճնշելու նպատակով։ Ազգայնականության ծայրահեղ տեսակներից է, որի ժամանակ ազնիվ նպատակներին հասնում են անպետք միջոցներով։ Ի տարբերություն ազգայնականների, որոնք «բարձրացնում են» իրենց ազգը՝ այն «առաջինը» դարձնելու նպատակով (ամենալավը), շովինստները (նույն նպատակով՝ տեսնել իրենց ազգը առաջինը) թույլ են տալիս իրենց «գցել» (ստորացնել) ուրիշ ազգությունների ներկայացուցիչներին, այսինքն առաջինների շարժիչ ուժը «սերն է սեփականի նկատմամբ», երկրորդներինը՝ «ատելությունը ուրիշների նկատմամբ»։ Ահա թե ինչու ազգայնականության գաղափարաբանները միշտ հանդես են գալիս ազգերի հավասարության օգտին, այն դեպքում երբ շովինիստները հակառակն են անում՝ իրենց ազգին օժտելով հատուկ իրավունքներով։

Տերմինի առաջացումը
------------------

Շովինիզմը բառը եկել է Նիկոլա Շովենի (ֆր. Nicolas Chauvin) անունից, որը Նապոլեոն Բոնապարտի կիսաառասպելական զինվորն էր։ Շարունակաբար մասնակցել է ֆրանսիական հեղափոխությանը և Նապոլեոնյան պատերազմներին (1799-1815)։ Չնայած, որ բոնապարտիզմը այնքան էլ մեծ ժողովրդականություն չէր վայելում 1815 թվականից հետո՝ Շովենը շարունակում էր մնալ Նապոլեոնի հավատարիմ հետևորդը՝ դարձածալում կրելով մանուշակ, ինչը հավատարմության նշան էր իր տապալված կայսերը։ Համաձայն առասպելի՝ Շովենը հավատարիմ էր մնում՝ չնայած աղքատությանը, անաշխատունակությանը և վիրավորանքներին։ Նա աստվածացնում էր կայսերը, նրան ամեն ինչում ճիշտ էր համարում և պատրաստ էր պատերազմել ամբողջ աշխարհի դեմ նրա կողքին։
**Գրիգոլ Վաշաձե** (վրաց.՝ გრიგოლ ვაშაძე, հուլիսի 19, 1958(1958-07-19), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի քաղաքական գործիչ, դիվանագետ, Վրաստանի մշակույթի նախկին նախարար (2008), Վրաստանի արտաքին գործերի նախկին նախարար (2008-2012)։

Վաղ կարիերա
-----------

Վաշաձեն 1981 թվականին սովորել է միջազգային հարաբերությունների Մոսկվայի պետական ինստիտուտում և աշխատել է Խորհրդային Միության արտաքին գործերի նախարարությունում։

Վրաստանում
----------

1990 թվականից մինչև 2008 թվականը Վաշաձեն զբաղվել է մասնավոր բիզնեսով և բնակվել է հիմնականում Մոսկվայում և Նյու Յորքում։ Նա Վրաստան է վերադարձել 2005 թվականին։ 2008 թվականի փետրվարին նա նշանակվել է Վրաստանի արտաքին գործերի նախարար Դավիթ Բաքրաձեի տեղակալ, իսկ նույն տարվա դեկտեմբերին զբաղեցրել է նախարարի պաշտոնը՝ փոխարինելով Եկատերինա Տղեշելաշվիլիին։ 2012 թվականի հոկտեմբերին նրան փոխարինել է Մայա Փանջիկիձեն։ 2018 թվականի հուլիսին «Միասնական ազգային շարժում» կուսակցության կողմից Գրիգոլ Վաշաձեն առաջադրվել է որպես Վրաստանի նախագահի թեկնածու։

Անձնական կյանք
--------------

Վաշաձեն ամուսնացել է 1988 թվականին հայտնի բալետ պարուհի Նինա Անանիաշվիլիի հետ և ունեցել են երկու երեխա։ Բացի իր մայրենիից Վաշաձեն տիրապետում է նաև ռուսերենին, անգլերենին, պորտուգալերենին, իտալերենին, իսպաներենին և ֆրանսերենին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  A Swan Takes Flight, interview of Nina & Gregory by Paul Lieberman. Archived 2001-10-20 at the Wayback Machine. Los Angeles Times Magazine, June 21, 2000, published at ananiashvili.com. Accessed on May 4, 2008.
2. ↑  Grigol Vashadze. Archived 2010-11-25 at the Wayback Machine. Ministry of Foreign Affairs of Georgia. Accessed on May 4, 2008.
«**Վարպետություն**» (ռուս.՝ Художество), ռուս գրող Անտոն Պավլովիչ Չեխովի պատմվածքը՝ գրված 1886 թվականին։

Հրապարակումներ
--------------

Առաջին անգամ «Վարպետություն» պատմվածքը լույս է տեսել «Պետերբուրգյան թերթում» 1886 թվականի հունվարի 6-ին (թիվ 5), «Թռչող գրառումներ» բաժնում, Պատմվածք ենթավերնագրով, Ա. Չեխոնտե ստորագրությամբ։ Պատմվածքը ներառվել է Անտոն Չեխովի «Խայտաբղետ պատմվածքներ» ժողովածուում (Սանկտ Պետերբուրգ, 1899) և ընդգրկվել է Ա. Ֆ. Մարքսի հրատարակության մեջ։ Բազմաթիվ խմբագրումներով և փոփոխություններով «Վարպետություն» պատմվածքը 1899 թվականին լույս է տեսել նկարիչ Ֆ. Կոզաչինսկու նկարազարդումներով «Մեր ժամանակը» (Պետերբուրգյան թերթի անվճար առդիր) ամսագրում (թիվ 52)։ 1900 թվականին Չեխովը պատմվածքը փոփոխություններով ներառել է երկերի ժողովածուի երկրորդ հատորում, նա ջնջել հանել է մի քանի արտահայտություն։

Սյուժե
------

«Վարպետություն» պատմվածքի գործողությունը տեղի է ունենում Բիստրյանկա գետի վրա։ Չեխովի հերոսներից շատերը զվարճալի, թշվառ և աննշան մարդիկ են. այդպիսին է նաև պատմվածքի գլխավոր հերոսը՝ Սերյոժկան, տգետ, հարբեցող, ծույլ, «երեսունից փոքր, կարճ ոտքերով, ցնցոտիավոր, մազերը թափված...», բայց նա ունի տաղանդ, «երբ նրա ձեռքին կարկին կամ կողմնացույց է, ապա Աստծու ծառան արդեն ամեն ինչից բարձր է»։

Ամեն տարի սուրբ Մկրտության տոնի նախօրյակին նա պատրաստվում էր ջրօրհնեքին սառցե քանդակներով։ Նրան այդ գործում օգնում էր եկեղեցու պահակը՝ բարետես ծերունի Մատվեյը։ Պատմվածքն ավարտվում է, քանի որ Սերյոժկայի հոգին «լցվում է փառքի և հաղթանակի զգացումով», «բայց հետո նրանք ընկղմում են խաչը, և օդը լցվում է անսովոր աղմուկով։ Հրացանների համազարկը, հիացմունքի բարձրաձայն արտահայտությունները, ճիչերը, հրմշտոցը երկար ժամանակ չեն ընդհատվում։ Սերյոժկան լսում է այս աղմուկը, տեսնում է իր վրա հառած հազարավոր աչքերը, և ծույլի հոգին լցվում է փառքի և հաղթանակի զգացումով»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Чехов, А. П. Собрание сочинений: в 12 томах. Т. 4. [Рассказы], 1886. - М.: Государственное издательство художественной литературы, 1955. - 639 с.
2. 1 2 3  Антон Чехов. Художество

Գրականություն
-------------

* Чехов, А. П. Собрание сочинений: в 12 томах. Т. 4. [Рассказы], 1886. - М.: Государственное издательство художественной литературы, 1955. - 639 с.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Художество
* Антон Чехов. Художество
**Ազգային պարկ Պենջարի** (ֆր.՝ *Parc national de la Pendjari*), բուսաբանական արգելոց Բենինի տարածքում։

Պենջարի արգելոցը հիմնադրվել է 1954 թվականին, իսկ 1961 թվականին ստացել է Ազգային պարկի կարգավիճակ, 1986 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից հայտարարվել է որպես կենսոլորտային արգելոց։ Գտնվում է Բենինի հյուսիս-հարավային մասում, Ատակորա լեռների և Բուրկինա-Ֆասո միջև, Պենջարի գետի ավազանում, ծովի մակարդակից 100-500 մետր բարձրության վրա։ Նրա հարևանությամբ են գտնվում Արլի ազգային պարկը, ֆր.՝ Réserve partielle de Pama արգելոցը, նաև ֆր.՝ "W" du Niger արգելոցը։

Պենջարի ազգային պարկն ունի 2755 քառ. կմ մակերես։ Բնական լանդշաֆտն անտառապատ սավաննա է, ճահճացած և խոտածածկ մարգագետիններ։ Տարեկան տեղումների քանակը 1000 մմ է։ Արգելոցի հպարտությունն են հանդիսանում այստեղ պահպանվող հեպարդները։ Բացի այդ արգելոցում կարելի է տեսնել առյուծներ, փղեր, լեոպարդներ, գետաձիեր, կոկորդիլոսներ, պիթոններ, ջրային այծեր և տարբեր տեսակի այծքաղներ։

Ամեն տարի Պենջարի ազգային պարկ են այցելում մինչև 6000 զբոսաշրջիկներ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  GeoNames — 2005.
3. ↑  Սովետսկայա էնցիկլոպեդիա (հրատարակչություն) Աշխարհագրական բառարան, էջ 585}}


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4691365-8, 4693270-7 · LCCN: sh92005887 · VIAF: 241225177 · WorldCat VIAF: 241225177 |

 |
Օպտիկական պատկերների առաջացումը։ ա. M կետի կեղծ պատկերը (M') հարթ հայելու մեջ, բ․ M կետի կեղծ պատկերը (M') ուռուցիկ գնդաձև հայելու մեջ, գ․ M կետի կեղծ պատկերը (M') և N կետի իրական պատկերը (N') գոգավոր գնդային հայելու մեջ, դ․ AB և MN առարկաների իրական (A՛B՛) և կեղծ (M՛N՛) պատկերները հավաքող ոսպնյակում, ե․ MN առարկայի կեղծ պատկերը (M՛N՛) ցրող ոսպնյակում։ i-ն և j-ն ճառագայթների անկման, i՛-ը և j՛-ը՝ անդրադարձման անկյուններն են, C-ն գնդերի կենտրոնն է, F-ը և F՛-ը ոսպնյակների կիզակետերն են։
**Օպտիկական պատկեր**, օպտիկական համակարգերի միջոցով ստացվող պատկեր, որը որոշակի ճշգրտությամբ և մասշտաբով վերարտադրում էր առարկայի (օբյեկտի) ուրվագծերը և մանրամասները։ Օրինակ, աչքի օպտիկական համակարգի միջոցով առարկաները և տեսարանները փոքրացած չափերով արտապատկերվում են աչքի ցանցաթաղանթի վրա։ Օպտիկական պատկերի և առարկայի միջև լրիվ համապատասխանություն կլինի այն դեպքում, երբ տվյալ օպտիկական համակարգը կետն արտապատկերի կետով։ Այն կետերի համախումբը, որոնց օպտիկական պատկերը կարելի է ստանալ օպտիկական համակարգի միջոցով, կազմում է *առարկաների տարածություն*, իսկ այդ կետերի կետային պատկերների համախումբը՝ *պատկերների տարածություն*։

Իրական և կեղծ օպտիկական պատկերներ
---------------------------------

Օպտիկական պատկերները լինում են իրական և կեղծ։
Եթե օպտիկական համակարգից դուրս եկող ճառագայթները զուգամետ են, ապա դրանց հատման կետերում ստացվում էր առարկայի իրական պատկերը, որը կարելի էր դիտել էկրանի վրա կամ գրանցել լուսանկարչական ժապավենի վրա։ Իսկ երբ օպտիկական համակարգից դուրս եկող ճառագայթները տարամետ են, ապա դրանց երևակայական շարունակությունների հատման կետերում ստացվում է առարկայի կեղծ պատկերը, որը հնարավոր չէ պրոյեկտել էկրանի վրա կամ գրանցել։

Օպտիկական պատկերի չափերը և դիրքը կախված են օպտիկական համակարգի բնութագրերից և առարկայի դիրքից։ Օպտիկական համակարգերի թերությունների առկայությունն ազդում է օպտիկական պատկերի օրակի վրա։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված* Հայկական սովետական հանրագիտարանի «Օպտիկական պատկեր» *հոդվածից (հ․ 12, էջ 560 )։*  |
**Կլորինդա**  (իսպ.՝ Clorinda), քաղաք Արգենտինայում։

Աշխարհագրություն
----------------

Կլորինդա քաղաքը տեղակայված է Արգենտինայիա ամենահյուսիսային մասում։ Չորս կիլոմետր հեռավորության վրա սահմանակից է Պարագվայ պետությանը։ Գլխավոր քաղաքը դա Պիլկոմայնոն է՝ Ֆորմաս նահանգով, որը գտնվում է 115 կմ հյուսիս-արևելք վարչական կենտրոնական մարզից։ Կլորինդան երկրորդ խոշորագույն քաղաքն է մարզում։ 
Կլորինդան ընկած է մարզի արևմտյան մասում՝ Պիլկոմայնո գետի աջ ափին։ Այս քաղաքով են անցնում Արգենտինա Պարագվայ սահմանը։ Քաղաքի աջակողմյան մասում գտնվում է Պարագվայ պետության մայրաքաղաք Ասունցիոն։ Երկու քաղաքները իրար են միացնում *Իգնատիա Լոյալ* կամուրջները։ Ընդհանուր քաղաքը խոնավ է, ընկած է մերձարևադարձային գոտու մեջ։

Պատմություն
-----------

Կլորինդա քաղաքը հիմնադրվել է 1900 թվականին, որպես սահմանային բերդ-ամիրություն։ Արագորեն դառնում է խոշոր քաղաք։ Կլորինդա քաղաքը մեծ դեր է ունեցել անդրսահմանյան առևտրի զարգացման մեջ։ Եվ նրա դերը ավելի մեծ է, որպես տրանսպորտային հանգույց հարևան պետությունների միջև։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 9152079060807111393 · WorldCat VIAF: 9152079060807111393 |

 |
**Մատվեյ Պլատովի ձիարձան** (ռուս.՝ Конный памятник Матвею Платову), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Նովոչերկասկ քաղաքում։ Նվիրված է Դոնի կազակական զորքի ատաման, հեծելազորի գեներալ, Ռուսական կայսրության 18-րդ դարի վերջի - 19-րդ դարի սկզբի բոլոր պատերազմների մասնակից Մատվեյ Իվանովիչ Պլատովին (1753-1818)։ Բրոնզե ձիարձանը տեղադրված է Պլատովի պողոտայում՝ Համբարձման զորական մայր տաճարի առջև։ Բացվել է 2003 թվականին։ Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործ, ՌԴ վաստակավոր նկարիչ (2004) Ա. Ա. Սկնարինը և ճարտարապետ Ի. Ա. Ժուկովը։

Պատմություն
-----------

Դոնի կազակական զորքի ատաման, հեծելազորի գեներալ Մատվեյ Պլատովի բրոնզե ձիարձանը կառուցվել է Ռոստովի մարզի Նովոչերկասկ քաղաքի Պլատովի պողոտայում՝ Համբարձման զորական մայր տաճարի առջև։ Հուշարձանը բացվել է 2003 թվականի օգոստոսի 23-ին՝ Մատվեյ Պլատովի 250-ամյա հոբելյանի օրերին։

Հուշարձանի նախագծի հեղինակներն են քանդակագործ, Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր նկարիչ (2004) Ա. Ա. Սկնարինը և ճարտարապետ Ի. Ա. Ժուկովը։

Հուշարձանի հետնամասում, գրանիտե պատվանդանին, փակցված է մետաղյա հուշատախտակ, որի վրա գրված է. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Հուշարձանը տեղադրել են Դոնի մեծ զորքի ատամաններն ու կազակները՝ Դոնի երկրամասի մեծ որդու, ռուս հայտնի զորավար, հեծելազորի գեներալ, Օքսֆորդի համալսարանի դոկտոր, բանակային ատաման, կոմս Մատվեյ Իվանովիչ Պլատովի 250-ամյակի առթիվ։ Տեղադրվել է զորական ատաման Վ. Պ. Վոդոլացկու օրոք՝ Ռոստովի մարզի նահանգապետ Վ. Ֆ. Չուբի, Նովոչերկասկի քաղաքապետ Ա. Պ. Վոլկովի կառավարման ժամանակ։ Քանդակագործ՝ Ա. Ա. Սկնարին։ Ճարտարապետ՝ Ի. Ա. Ժուկով։ Ձուլված է բրոնզից «ՌՊՇՀ Ակադեմ-Արտ-մաստեր» արվեստանոցում 2003 թվականին։* |  |

Պատվանդանի դիմային կողմում թղթագլանի տեսքով մետաղական տախտակին արված է հետևյալ մակագրությունը. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Պլատով Մատվեյ Իվանովիչ։* |  |

Հուշարձանի բարձրությունը պատվանդանով մոտ ութ մետր է։ Բրոնզե ձիավորի քանդակի բարձրությունը 3 մետր 20 սանտիմետր է, քաշը՝ մոտ երեք տոննա։ Զորավար Մ. Ի. Պլատովը բազմել է ձիու վրա, նրա ձեռքին հուսարական գլխարկ է, հագուստը զարդարում են շքանշանները, կողքից կախված է թուրը։ Հուշարձանի տարածքը բարեկարգ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ռոստովի պետական շինարարական համալսարան
2. ↑  Памятники Платову

Գրականություն
-------------

* Новочеркасск. Энциклопедия. Новочеркасск. Изд. Новопринт. 2005. ISBN 5-94549-006-7.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Конный памятник М. И. Платову
* Конный памятник М. И. Платову Archived 2017-03-24 at the Wayback Machine.
Քվանտի(ֆոտոն) կամ այլ տարրական մասնիկի(ինչպես էլեկտրոնը կամ պրոտոնը) կապույտ շեղումը՝ դրա գրավիտացիոն դաշտ(նկարի ներքևի հատվածի դեղին աստղի ստեղծած) մտնելու ժամանակ։
**Կապույտ շեղում** (նաև **մանուշակագույն շեղում**)՝ աղբյուրի սպեկտրի մոնոքրոմատիկ բաղադրիչ ալիքի երկարության նվազում (հաճախության աճ)  դիտորդի հաշվարկման համակարգում՝ այդ բաղադրիչի սեփական  հաշվարկման համակարգում ալիքի երկարության(հաճախության) նկատմամբ։ Կարմիր շեղման հակադարձ երևույթն է։ Տերմինը սկզբնապես օգտագործվել է էլեկտրամագնիսական ալիքների տեսանելի տիրույթի համար, որոնք շեղվում էին դեպի սպեկտրի տեսանելի տիրույթի վերջին՝ կարճալիքային (կապույտ, մանուշակագույն) տիրույթին, սակայն երևույթը դիտվում է նաև էլեկտրամագնիսական ալիքների ոչ տեսանելի տիույթում, այդ պատճառով «գունավոր» պիտակը խիստ պայմանական է։ Ինչպես և կարմիր շեղումը, կապույտ շեղումը ևս նկարագրվում է շեղման z պարամետրով, որը որոշվում է՝

{\displaystyle z={\lambda -\lambda \_{0} \over \lambda \_{0}},}

(որտեղ\lambda և {\displaystyle \lambda \_{0}} — համապատասխանաբար ընդունման և առաքման կետերում ալիքի երկարությունն է ), սակայն կարմիր շեղման համար z (գտնվում է 0 - +∞ միջակայքում), իսկ կապույտի համար՝ բացասական(գտնվում −1 -0 միջակայքում)։

* Գրավիտացիոն կապույտ շեղումը բացարձակ է (գրավիտացիոն քվանտի(գրավիտոն) հաճախության աճ ավելի ուժեղ գրավիտացիոն դաշտի ազդեցության տակ ընկնելիս)։
* Դոպլերյան կապույտ շեղումը հարաբերական է (դիտորդի՝ քվանտի համեմատ շարժման ածանցյալն է)։

Որոշ կոսմոլոգիական մոդելներում էվոլյուցիայի որոշակի փուլերում(օրինակ, փակ տիեզերքի կոլափսի փուլում)  ազատ էլեկտրամագնիսական ալիքը կոլմոլոգիական կապույտ շեղման է ենթարկվում՝ կապված մասշտաբային գործոնի կրճատման հետ։

Բոլոր 3 դեպքերում (գրավիտացիոն, դոպլերյան և կոլմոլոգիական կապույտ շեղում) շեղման z{\displaystyle \lambda =(z+1)\lambda \_{0}}

Մշակույթում
-----------

* «Կապույտ շեղում»  տերմինը օգտագործվում է Half-Life: Blue Shift համակարգչային խաղի անվան մեջ։
* Գրող Ջոն Ստիցը իր դետեկտիվ ֆանտաստիկ վեպն անվանել է *Հանդիպումները կարմիր շեղումում*։

Տես նաև
-------

* Կարմիր շեղում
* Երկնագույն շեղում

Գրականություն
-------------

* doi:10.1364/JOSA.28.000215  
This citation will be automatically completed in the next few minutes. You can jump the queue or expand by hand
* *Mac-Arthur D.* Test of the Special-Relativist Doppler Formula …// Phys. Lett. 1986, V.56. No. 4
**Հասարակական կազմակերպություն**, իրավական կազմակերպություն, որը ստեղծված է անձանց կամ կազմակերպությունների կողմից առանց որևէ կառավարության մասնակցության։ Այս տեսակի կազմակերպությունները նաև կոչվում են լայն տարածում գտած **Ոչ կառավարական կազմակերպություն** եզրով և ավելի մեծ տարածում գտած **ՀԿ** հապավմամբ։

Հասարակական կազմակերպությունները ստեղծվում են այնպիսի հասարակական խնդիրների լուծման համար, որոնք միայանակ մարդու համար անհնարին կամ դժվար է լուծել։ Այդ նպատակով համընդհանուր շահեր ունեցող անձինք միավորվում են և ստեղծում կազմակերպությունը, որի նպատակը կարող է լինել նպաստել որոշակի հոգևոր, մշակութային, գիտական և այլ խնդիրների լուծմանը։ Գործունեության արդյունքում ստացված եկամուտը չի բաժանվում նրա անդամների միջև, այլ կարող է միայն ծախսվել կանոնադրական նպատակների իրագործման համար։

Հասարակական կազմակերպության անդամները ըստ դրա կանոնադրության վճարում են անդամավճար։

Հասարակական կազմակերպությունները, որպես կանոն, չունեն կայուն ֆինանսավորում։ Դրանց նախապես մշակած ծրագրերը հաստատվում և հետագայում ֆինանանսավորվում են պետությունների, միջազգային կազմակերպությունների և հիմնադրամների կողմից։ Ամբողջ աշխարհում հասարակական կազմակերպությունները ունեն տարբեր նպատակներ։ Նրանցից շատերը կրում են բարեգործական բնույթ, որոշները հանդիսանում են որևէ քաղաքական, կրոնական և այլ ուժերի ճակատներ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից ի վեր ՀԿ-ները համաշխարհային զարգացման մեջ կարևոր դերակատարում են ունեցել մասնավորապես մարդասիրական օգնություն ցուցաբերելու և աղքատությունը նվազեցնելու գործում։
Ամբողջ աշխարհում հասարակական կազմակերպությունների թիվը հասնում է 10 միլիոնի։ 
Հասարակական կազմակերպությունները տարբերվում են իրենց ուղղվածությամբ։ ՀԿ-ի ուղղվածությունը որոշվում է իր ունեցած գործառույթներով, որոնք կարող են վերաբերվել մարդու իրավունքներին, առողջության բարելավմանը և այլն։ Հասարակական կազմակերպություններն ըստ իրենց կատարած աշխատանքի շրջանակների լինում են տեղական, մարզային, ազգային կամ միջազգային։ 
Հասարակական կազմակերպությունների հիմնական ուժն իրենցից ներկայացնում են կամավորները։

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՀԿ կենտրոն
**Հայոց ազատագրական ընկերություն**, հիմնվել է 1906 թվականին, Թիֆլիսում, Երվանդ Լալայանի նախաձեռնությամբ։ Նպատակն էր ընդլայնել ազատագրական և մարդաբանական աշխատանքներն Հարավային Կովկասում և կից երկրներում։

Նախագահն էր Ա․ Մելիք-Ազարյանը, անդամ-քարտուղարը, միաժամանակ՝ խմբագրական մասնաժողովի նախագահը և գիտական ղեկավարը՝ Երվանդ Լալայանը։ Ընկերության դրամական միջոցները գոյացել են անդամավճարներից, նվիրատվություններից, ընկերության օգտին տրված համերգներից, երեկույթներից, դասախոսություններից, գրքերի ու պարբերականների վաճառքից ստացված գումարներից։

Ընկերության գործերը վարել են ընդհանուր ժողովը (հրավիրվել է տարի մեկ անգամ), խորհուրդը և խմբագրական մասնաժողովը։ Հայոց ազատագրական ընկերությունն իր մասնաճյուղերն ուներ Երևանում, Ալեքսանդրապոլում, Կարսում, Նոր Բայազետում և այլուր։

Գոյության ավելի քան 10 տարիների ընթացքում Հայոց ազատագրական ընկերությունը կազմակերպել է գիտական արշավանքներ, որոնք ազատագրական և հնագիտական ուսումնասիրություններ են կատարել Հարավային Կովկասի և Արևմտյան Հայաստանի մի շարք շրջաններում։ Ընկերության ջանքերով հրատարակվել է «Ազատագրական հանդես»-ի շուրջ 20 գիրք, կազմվել Վայոց ձորի, Նոյ Բայազետի, Վասպուրականի հայկական ձեռագրերի ցուցակը Թիֆլիսում ստեղծվել հնագիտական և ազատագրական թանգարան, ազատագրական-մարդաբանական և կովկասագիտական գրադարան (1908), Արևմտյան Հայաստանից Հարավային Կովկաս գաղթած հայերից գրի առնվել մոտ 50 հատոր բանահյուսական նյութ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ խմբ․ հանձնաժողով՝ Հ․ Մ․ Այվազյան (գլխ․ խմբ) և ուրիշ, Հայկական համառոտ հանրագիտարան, հ. 3 (ՀՀ գլխ․ խմբ․), Երևան, «Հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն», 1999, էջ 274 — 896 էջ. — 5000 հատ, ISBN 5-89700-010-7։
**Չոռնայա Գոռա**, կամ *Պոպ-Իվան Չեռնոգորսկի*, կամ *Չեռնոգորեց* (ուկրաիներեն՝ Піп Іван Чорногорський), Չեռնոգորա լեռնաշղթայի ամենաբարձր լեռներից մեկը, գտնվում է լեռնաշղթայի հարավարևելյան ծայրամասում, Իվանո-Ֆրանկովսկի և Անդրկարպատյան մարզերի սահմանին։ Բարձրությունը 2020,5 մ է։ Անհրաժեշտ է տարբերել այս լեռը Կարպատների մեկ այլ լեռից՝ Պոպ Իվան Մարմարոշսկի, որը գտնվում է Ուկրաինայի և Ռումինիայի սահմանին։

Ունի բուրգաձև ձև, վերին մասում քարակույտեր են։ Գտնվում է Կարպատյան պետական ազգային պարկի տարածքում։ Նախապատերազմյան լեհական քարտեզների վրա լեռը նշվում էր որպես № 16 սյուն։ Ծածկված է առավելապես ենթաալպիական բուսականությամբ։ Տարածված են թփուտները (սիբիրյան գիհի, ալպյան վարդ) և եղևնու անտառները (1500 - 1600 մ բարձրության վրա)։

Իր անվանումը ստացել է, ըստ առասպելների, գագաթին գտնվող ժայռի համար, որը նման է եկեղեցականի։ Այժմ այս ժայռից մնացել են միայն բեկորները։ Իրականում, լեռան ավելի հին անվանումը եղել է «Չոռնայա Գոռան», որը տրվել է այն բանից հետո, երբ առասպելական Դովբուշը այս գագաթին հաղթել է սատանային։ Իսկ «Պոպ-Իվան» անվանումը լեռը ստացել է քարտեզների գծման ժամանակ կատարված սխալի պատճառով։

Չոռնայա Գոռա լեռը հայտնի է նրա վրա գտնվող «Բելիյ սլոն» աստղադիտարանի շնորհիվ, որը գտնվում է լեռան գագաթին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  GEOnet Names Server — 2018.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ուղեգծեր, լուսանկարներ և առասպելներ Պոպ-Իվան լեռան մասին Archived 2013-04-03 at the Wayback Machine.
* Պոպ-Իվան լեռան գագաթ հասնելու ճանապարհները
**Կանաչ էվգլենան** (լատ.՝ Euglenophyta), միաբջիջ կենդանի է։

Կենսակերպը, կառուցվածքը և շարժումը
----------------------------------

Կանաչ էվգլենան, ինչպես և սովորական ամեոբան, ապրում է նեխած տերևներով կեղտոտված լճակներում, ջրափոսերում և կանգնած ջրով այլ ջրամբարներում։ Նրա առջևի ծայրը բութ է, իսկ հետևինը՝սուր։ Էվգլենայի ցիտոպլազմայի արտաքին շերտը խիտ է, այն մարմնի շուրջը առաջացնում է թաղանթ։ Թաղանթի շնորհիվ էվգլենայի մարմնի ձևը շարժման ժամանակ քիչ է փոխվում։ Էվգլենան կարող է միայն թեթևակի կծկվել, որի հետևանքով կարճանում ու լայնանում է։ Էվգլենայի մարմնի առջևի ծայրում գտնվում է ցիտոպլազմայի նուրբ թելանման ելուստ՝մտրակ։ Մտրակը պտուտակաձև շարժելով՝Էվգլենան խրվում է ջրի մեջ և դրա շնորհիվ լողում բութ ծայրով առաջ։
Մեկ կամ մի քանի մտրակներով տեղաշարժվող կենդանիները պատկանում են Մտրակավորների դասին։
Գիտնականները ենթադրում են, որ 1,5 միլիարդ տարի առաջ ապրած հնադարյան մտրակավորներից առաջացել են նախակենդանիների ժամանակակից դասերը։Արմատները սնվում են պատրաստի օրգանական նյութերով։Ամեոբան կեղծ ոտիկների օգնությամբ շրջապատում և կուլ է տալիս սսնդի մասնիկը։

Սննդառությունը
--------------

Էվգլենայի ցիտոպլազմայի մեջ կան 20-ից ավելի ձվաձև, կանաչ քլորոպլաստներ, որոնք նրան տալիս են կանաչ գույն։ Քլորոպլաստներում կա քլորոֆիլ։ Էվգլենան սնվում է լույսի պայմաններում, ինչպես կանաչ բույսերը, իր մարմինը կառուցելով օրգանական նյութերից, որոնք առաջանում են լույսի տակ ֆոտոսինթեզի միջոցով։ Ցիտոպլազմայում կուտակվում են օսլայի բաղադրությանը նման պաշարային սննդանյութերի մանր հատիկներ, որոնք ծախսվում են էվգլենայի սոված ժամանակ։ 
Եթե էվգլենային երկար ժամանակ տեղավորենք մթության մեջ, նրա քլորոֆիլը կանհետանա, նա կդառնա անգույն։ Դրա հետևանքով ֆոտոսինթեզը դադարում է, և էվգլենան սկսում է յուրացնել լուծված օրգանական նյութերը, որոնք առաջանում են մահացած տարբեր օրգանիզմների քայքայման ժամանակ։

Շնչառությունը և արտազատումը
---------------------------

Այն տեղի է ունենում այնպես, ինչպես ամեոբայինը։ Կծկուն վակոուլը գտնվում է էվգլենայի մարմնի առջևի ծայրում։ Դրա միջոցով էվգլենայի օրգանիզմից հեռանում են ավելորդ ջուրն ու արտաթորության նյութերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  §4. Зеленая эвглена — своеобразный жгутиконосец. Вольвокс // Биология: Животные: Учебник для 7—8 классов средней школы / Б. Е. Быховский, Е. В. Козлова, А. С. Мончадский и другие; Под редакцией М. А. Козлова. — 23-е изд. — М.: Просвещение, 1993. — С. 14—16. — ISBN 5090043884
**Կենտրոնական քաղաքային հիվանդանոցի շենք** (ռուս.՝ Здание Центральной городской больницы), տեսարժանություն ՌԴ Ռոստովի մարզիԱզով քաղաքի Իզմայլովի փողոց, 58 հասցեում։

Պատմություն
-----------

1890-ական թվականների վերջում տեղեկություն էր տարածվել այն մասին, որ Ազովի քաղաքային դուման որոշել է հիվանդանոց կառուցել ըստ ինժեներ Սոկոլովի մշակած նախագծի։ Շինարարությունը ղեկավարել է վաճառական Սիրովատսկին։ Ժամանակի ընթացքում գաղափարը կյանքի կոչվեց, և քաղաքի ծայրամասերում հայտնվեց հիվանդանոցային երկու շենք։ Հիվանդանոցում բուժման հնարավորություն ստանալու համար անհրաժեշտ էր վճարել, բայց եղել են նաև բացառություններ. օրինակ, հիվանդանոցում կար 5 անվճար մահճակալ, և բուժման միջոցներy ստացվում էին Սեմյոնկինայի ժառանգությունից։ Այս կինը կտակել էր տարեկան 5 հազար ռուբլի հատկացնել հիվանդատեղեր պահելու համար։ Բժիշկներն Ազովում շատ չէին, պատմությունը պահպանել է տեղեկություններ նրանցից միայն երկուսի մասին. հայտնի են բժիշկ Ֆաբիան Նատանովիչ Գուվարին, որը եղել է հիվանդանոցի ղեկավարը, և բժիշկ Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչ Կրավցովը։

XIX դարի վերջին հիվանդանոցը տեղավորված էր փոքր չափերի շենքում, որը նախատեսված էր 20 մահճակալի համար։ Բացի դրանից, հիվանդանոցում իրականացվել է հիվանդների ամբուլատորային ընդունելություն։

1911 թվականի դրությամբ Ազովի հիվանդանոցում կար կանանց 5 և տղամարդկանց 10 հիվանդասենյակ, իսկ 1940-ական թվականներին այստեղ գտնվել են ռազմական հոսպիտալներ։ Պատերազմի ավարտից հետո, բժիշկներին հիվանդներին այցելելու և հիվանդներին հիվանդանոց հասցնելու հնարավորություն ստեղծելու համար հաստատությանը հատկացվել է մի քանի ձի և երկու սայլ։

1955 թվականի սեպտեմբերին հիվանդանոցը դարձավ ինքնուրույն հաստատություն, որը կարող էր տեղավորել 135 մահճակալ։ Հիվանդանոցի կազմում էին վիրաբուժական, թերապևտիկ, մանկական և ծննդաբերական բաժանմունքները։ Վիրաբուժական բաժանմունքի վարիչը 1956 թվականին դարձել է Վասիլի Միխայլովիչ Կոնդաուրովը, որը 1977 թվականին դարձել է ՌԽՖՍՀ վաստակավոր բժիշկ։

1956 թվականին քաղաքային հիվանդանոցի կարիքների համար հատկացվել է առաջին սանիտարական ավտոմեքենան, բացվել է շտապօգնության առաջին կետը։ 1960-ական թվականներին հիվանդանոցը դարձել է ավելի ժամանակակից հիմնարկ։ Այն ուներ կլինիկական լաբորատորիայով պոլիկլինիկական բաժանմունք, ֆիզիոթերապևտիկ բաժանմունք, ռենտգենի կաբինետ։ Սկսել է գործել մանկական պոլիկլինիկական բաժանմունքը, բժշկական և բուժակային կետերը։ Մեր ժամանակներում այդ շենքերը զբաղեցնում են շտապօգնության բաժանմունքը, հակատուբերկուլյոզային դիսպանսերը և սրտաբանական բաժանմունքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Достопримечательности//Официальный сайт администрации города Азова
2. 1 2 3  Историческая справка
**Ազգային լեզու,** ազգորեն կազմավորված ժողովրդի լեզուն, պատմականորեն ձևավորված լեզվական այն ընդհանրությունը, որը միավորում է տվյալ ժողովրդի լեզվական միջոցների ամբողջությունը՝ գրական լեզվի հետ ներառելով նաև բարբառները, խոսվածքները և սոցիալական ժարգոնները։ Ազգի գրական լեզուն դիտվում է որպես ազգային լեզվի բարձրագույն ձև, արտահայտություն, որ կարող է լինել նաև պետական լեզու, եթե պաշտոնական լեզվի ճանաչում է ստանում տվյալ ազգի, ժողովրդի պետականության սահմաններում։ Ըստ այդմ էլ հաճախ գործածում են ազգային-պետական լեզու, ազգային-գրական լեզու։ Որոշակի տարածքում որպես առաջին լեզու խոսվող մեկ կամ ավելի լեզուները կարող են համարվել ազգային լեզուներ։ Ազգային կամ պետական լեզուների մասին նշված է ավելի քան 150 երկրների սահմանադրություններում։

Կոնրադ Բրաննը հիմնականում նկատի ունենալով Աֆրիկան՝ ենթադրում է, որ կան չորս միմյանցից տարբերվող ազգային լեզվի իմաստներ

* «Տարածքային լեզու» (քթոնոլեկտ, *chthonolect*)
* «Շրջանային լեզու» (քորոլեկտ, *choralect*)
* «Հիմնական կամ համայնքային լեզու» (դեմոլեկտ, *demolect*) ամբողջ պետության տարածքում օգտագործվող լեզուն
* «Կենտրոնական լեզու» (պոլիտոլեկտ, *politolect*) կառավարության կողմից օգտագործվող և հավանաբար խորհրդանշական արժեք ունեցող լեզուն

Կենտրոնական լեզուն հաճախ անվանում են նաև պետական լեզու։ Ստանդարտացված լեզուները, օրինակ՝ ստանդարտ գերմաներենը, ֆրանսերենը և իսպաներենը կարող են լինել ազգային, տարածքային կամ միջազգային լեզուներ։

Ազգային լեզվի գաղափարը համընդանուր ընդունելի չէ։ Այսպես, Սամուիլ Բերնշտայնը մերժում էր հասկացության լեզվաբանական բովանդակությունը՝ համարելով այն զուտ գաղափարական կառույց։ Դրան հակառակ՝ Վիկտոր Վինոգրադովը ազգային լեզուն համարում էր այն լեզվական իրականությունը, որի ներսում տեղի է ունենում լեզվական երևույթների վերախմբումը և հատկապես՝ բարբառների շարունակական տարբերակումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 3։
2. ↑  Jacques Leclerc, *L'aménagement linguistique dans le monde*, CEFAN, Université Laval
3. ↑  Brann, C.M.B. 1994. "The National Language Question: Concepts and Terminology." *Logos* [University of Namibia, Windhoek] Vol 14: 125–134
4. ↑  Wolff, H. Ekkehard "African Languages: An Introduction Ch./Art: Language and Society p. 321 pub. Cambridge University Press 2000
5. ↑  С. Б. Бернштейн. К изучению истории болгарского языка. // Вопросы теории и истории языка: Сборник в честь проф. Б. А. Ларина. — Л. 1963.
6. ↑  В. В. Виноградов. Проблемы литературных языков и закономерностей их развития. — М. 1967. — С. 76-80.
**Հայֆոն** (վիետ․՝ Hải Phòng, (Բացել ֆայլի մասին տվյալները արտասանություն)), քաղաք Վիետնամում, Հարավ-չինական ծովի Բաբկո ծոցը թափվող Կինմոն գետի ափին։ 1,3 միլիոն բնակիչ (1976 թվական)։ Բնակչության թվով երրորդն է երկրում, Հոշիմինից և Հանոյից հետո։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 19-րդ դարի 70-ականներին։ Անվանումը ստուգաբանվում է որպես «ծովային պաշտպանություն» քաղաքը սկզբնապես ծովային ամրոցի դեր է կատարել։

Քաղաքի հիմնադրման կոնկրետ ժամանակ գոյություն չունի, բայց հայտնի է, որ Հայֆոնական նավահանգիստը գոյություն ունի ամենաքիչը մի քանի դար։ Վիետնամի Ֆրանսիայի կողմից գաղութացումից հետո Հայֆոնը դարձավ ֆրանսիական ռազմածովային կարևոր հենակետերից մեկը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ օկուպացվել է Ճապոնիայի կողմից։

1954 թվականի հոկտեմբերին դարձել է «Անկախության երթ» օպերացիայի մեկնարկային կետը, որի ժամանակ 293 հազար փախստական տարահանվել է կոմունիստական Հյուսիսային Վիետնամից ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի նավերով դեպի Հոշիմին Հյուսիսային Վիետնամի մայրաքաղաք։ 1972 թվականին մեծապես տուժել է ամերիկյան ավիացիայի ռմբակոծություններից, հանդիսանում է Հյուսիասյին Վիետնամի խոշորագույն նավահանգիստը։

Էկանոմիկա
---------

Պատերազմից հետո վերակառուցվել է որպես խոշոր առևտրա-արդյունաբերական և ձկնորսական կենտրոն։ Հանդիսանում է որպես տուրիստական կենտրոն կարելի է այցելել Հալոնգ ծովախորշ։

Տրանսպորտ
---------

Հայֆոնը գտնվում է Հանոյից 108 կմ հյուսիս արևելք և կապվում է նրա հետ երկաթգծով և վճարովի ավտոմայրուղով։ Նավահանգիստը երկրորդն է Վիետնամում շրջանառությամբ։ Հայֆոնում գործում է նաև օդանավակայան` Կատեբի միջազգային օդանավակայան։

Եղբայր քաղաքներ
---------------

* Վիետնամ Դանանգ, Վիետնամ
* Հարավային Կորեա Ինչհոն, Կորեայի Հանրապետություն (1997)
* Ռուսաստան Վլադիվոստոկ, Ռուսաստան
* Ռուսաստան Սանկտ-Պետերբուրգ, Ռուսաստան
* Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Տյանցզին, Չինաստան (1999)
* Իտալիա Լիվոռնո, Իտալիա
* Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Սիեթլ, ԱՄՆ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ *Աշխարհագրական անունների բառարան*։ Երևան: «Լույս»
2. ↑  Атлас дорог Вьетнама = Tập bản đồ Giao thông đường bộ Việt nam. — Ханой: Cartographic Publishing House, 2006. — P. 121. — 15 000 экз.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 153899805 · GND: 4669380-4 · LCCN: n85137210 · VIAF: 125553803 · WorldCat VIAF: 125553803 |

 |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Վիետնամ Վիետնամի քաղաքներ |
| --- |
|  |
| Մայրաքաղաք՝ **Հանոյ** |
|  |
| Դանանգ • Հայֆոն • Վունգտաու |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 216)։*  |
Բջջի բջջաթաղանթի մանրամասն գծապատկերը։
**Պրոտոպլազմա** (գերմ.՝ Protoplasma, հին հունարեն՝ πρώτοσ` «պրոտո...» և πλάσμα՝ «ծեփված, ձևավորված»), կենդանի բջջի (ներառյալ կորիզը և ցիտոպլազման) պարունակությունը։ Կյանքի նյութական հիմքն է, կենդանի նյութը, որից կազմված են օրգանիզմները։ Ցիտոպլազմայի ընդհանրացված տերմինն է։ Պրոտոպլազման կազմված է միկրոմոլեկուլներից՝ իոններից, ամինաթթուներից, մոնոսախարիդներից և ջրից և մակրոմոլեկուլներից՝ նուկլեինաթթունիեց, սպիտակուցներից, լիպիդներից և պոլիսախարիդներից։ Էուկարիոտների բջջակորիզը շրջափակող պրոտոպլազման անվանվում է ցիտոպլազմա, իսկ կորիզի ներսինը՝ նուկլեոպլազմա։

Առաջին անգամ պրոտոպլազմա բառը առաջին անգամ օգտագործել Հյուգո ֆոն Մոլը բուսական բջիջների հեղուկը նկարագրելու և մյուս օրգանոիդներից առանձնացնելու համար։

Ուսումնասիրման պատմություն
--------------------------

Տերմինն առաջարկել է չեխ գիտնական Պուրկինյեն (1839)։ Բույսերի, կենդանիների, մանրէների բջիջների և միաբջիջ օրգանիզմների պրոտոպլազմայի մասին պատկերացումներն առաջացել և հաստատվել են բջջի կառուցվածքի ու հատկությունների ուսումնասիրության և բջջային տեսության զարգացման հետ կապված։ Նախկինում բջջի հիմնական կառուցվածքը համարվում էր թաղանթը, և միայն 19-րդ դարի կեսերին պարզ դարձավ, որ կյանքի նյութական հիմքը բջջի պարունակությունն է։ 20-րդ դարի 40-50-ական թվականներից կենսաբանության մեջ վերլուծության ֆիզիկաքիմիական մեթոդների կիրառման շնորհիվ բազմաթիվ նոր տվյալներ են ստացվել պրոտոպլազմայի բաղադրության և կառուցվածքի վերաբերյալ։

Մանրամասնորեն ուսումնասիրվել են արդեն հայտնի ներբջջային օրգանոիդները՝ կորիզը, միտոքոնդրիաները, ռիբոսոմները, Գոլջիի համալիրը, էնդոպլազմային ցանցը են։ Պարզաբանվել է կենսաբանական թաղանթների կարգավորիչ և կառուցվածքային կարևորագույն դերը։ Բացահայտվել է, որ բջջի բազմաթիվ ֆերմենտներ ոչ թե անկանոն ձևով են տեղաբաշխված պրոտոպլազմայի մեջ, այլ կապված են տարբեր ներբջջային կառուցվածքների հետ։ Գիտության զարգացման նշված փուլում ձգտում էին պրտոպլազմայի տարբեր կառուցվածքները հետազոտել ֆունկցիայի հետ կապված։ Այդ միասնության ուսումնասիրությունը Պրտոպլազմայի ուլտրակառուցվածքների և դրանք կազմող կենսապոլիմերների մակարդակով հանգեցրել է մոլեկուլային կենսաբանության առաջացմանը և զարգացմանը։ Երբեմն սխալմամբ «Պրոտապլազմա» են անվանում բջջի ոչ կորիզային մասը՝ ցիտոպլազման։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Cammack, Richard; Teresa Atwood; Attwood, Teresa K.; Campbell, Peter Scott; Parish, Howard I.; Smith, Tony; Vella, Frank; Stirling, John (2006), *Oxford dictionary of biochemistry and molecular biology*, Oxford [Oxfordshire]: Oxford University Press, ISBN 0-19-852917-1
2. ↑  Arthur C. Guyton, John E. Hall, *Textbook of Medical Physiology, Eleventh Edition*, Saunders, «Protoplasm is composed mainly of five basic substances: water, electrolytes, proteins, lipids and carbohydrates.»
3. ↑  Protoplasm. Later J. E. Purkinje coined the term for Cytoplasm + Nucleoplasm in animal cell. 1911 Edition of the Encyclopaedia Britannica.

Տես նաև
-------

* Բջիջ
* Բջջաբանություն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 448)։*  |
**Օպիկական համակարգերի թերություններ**, օպտիկական համակարգերի միջոցով ձևավորվող պատկերների աղավաղումներ, թերություններ։ Դրանց պատճառով օպտիկական պատկերները հստակ չեն լինում, ճշգրտորեն չէին համապատասխանում օբյեկտներին կամ ձեռք էին բերում գունավորում։

Առավել տարածված էին օպտիկական համակարգերի թերությունների հետևյալ տեսակները, սֆերիկ կամ գնդային աբեռացիա, որի դեպքում օբյեկտի մի կետից արձակված՝ համակարգի օպտիկական առանցքի նկատմամբ սիմետրիկ ընթացող լուսային փնջերը բացվածքի մեծ անկյան դեպքում վատ էին զուգամիտում և չեն հավաքվում մի կետում։

Թերության մյուս տեսակը՝ *կոման*, առաջանում էր, երբ լուսային ճառագայթները թեքությամբ էին անցնում օպտիկական համակարգի միջով։ Եթե օպտիկական համակարգով անցնելիս լույսի գնդային ալիքը ձևափոխվում է այնպես, որ օբյեկտի մի կետից ելնող ճառագայթների փնջերը չեն հատվում մի կետում, այլ դասավորվում էին երկու փոխուղղահայաց ուղղագիծ հատվածներում, միմյանցից որոշ հեռավորությամբ, ապա այդպիսի փնջերը կոչվում էին *տարաբեկ*, իսկ ինքը՝ թերությունը, կոչվում էր *տարաբեկություն*։ Դիստորսիա կոչվող թերությունը հանգեցնում էր օբյեկտի և իր պատկերի երկրաչափական նմանության խախտմանը։ Օպտիկական համակարգերի թերություններից էր նաև պատկերի դաշտի կորությունը։

Վերը թվարկված օպտիկական համակարգերի թերությունները երկրաչափական թերություններ էին։ Գոյություն ունի նաև գունային կամ քրոմատիկ աբեռացիա, որի պատճառն օպտիկական միջավայրի բեկման ցուցչի կախումն էր լուսային ալիքի երկարությունից։ Լույսի ալիքային բնույթով էին պայմանավորված օպտիկական պատկերների այն աղավաղումները, որոնք առաջանում էին դիաֆրագմաներից, ոսպնյակների շրջանակներից և այլն լույսի դիֆրակցիայի հետևանքով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ֆրենդզոնա**, կամ բարեկամության գոտի (անգլ.՝ Friend zone), իրավիճակ, որտեղ մեկը սիրահարված է մյուսին, բայց նա նրան ընկալում է միայն որպես ընկեր։

Որպես կանոն, դա անհարմար իրավիճակ է անպատասխան սիրուց տառապող մարդու համար։ Եթե երկրպագության օբյեկտը փոխադարձ չի պատասխանում սիրահարվածին, սակայն ամեն դեպքում պահում է իր մոտ, սա կոչվում է ֆրենդզոնայի ժխտում։ «Ֆրենդզոնա» տերմինը տղայի և աղջկա բարեկամական հարաբերությունների տեսակ է, սակայն այստեղ երկուսից մեկը հույս ունի, որ բարեկամությունը վաղ թե ուշ կվերաճի սիրային հարաբերությունների, իսկ մյուսը՝ ոչ։

Ըստ որոշ հոգեբանների, բարեկամական հարաբերությունների ժամանակ առավել հաճախ սիրահարվում են տղաները, իսկ երկրպագության օբյեկտի տեղում աղջիկներն են։ Բացի այդ, ուժեղ սեռի ներկայացուցիչները հաճախ չափազանցնում են աղջիկների շահագրգռվածությունը ռոմանտիկ հարաբերություններ ստեղծելու համար։

Պատճառներ
---------

Գոյություն ունեն տարբեր բացատրություններ, թե ինչու են մարդիկ ընկնում ֆրենդզոնայի մեջ։ Դրա պատճառը կարող է լինել ուշադրության կամ վախի նշանների սխալ մեկնաբանությունը, որ հարաբերությունների մի փուլից նոր փուլ անցնելը կարող է ընդհանրապես փչացնել ընկերությունը։ «Չիկագո Տրիբյուն» թերթի հոդվածների հեղինակը առաջարկեց մի քանի պատճառներ, ըստ որի մարդը կարող է հայտնվել տվյալ իրավիճակում։

* Օբյեկտ Ա-ն բավականաչափ դուր չի գալիս օբյեկտ Բ-ին։
* Օբյեկտ Ա-ն չի գրավում օբյեկտ Բ-ին սեռական առումով, բայց դա առիթ չէ խզելու ընկերական հարաբերությունները։

Հարկ է նշել, որ աղջկա և տղայի միջև ընկերության ժամանակ նման իրավիճակում կարող է հայտնվել ցանկացածը:Կարելի է բերել մեկ այլ օրինակ։ Տղան աղջկա համար, այսպես կոչված, ընկերուհու նման էր, որի հետ կարելի է քննարկել ամեն ինչ։ Սակայն նրանց հարաբերությունները զգալիորեն վատթարացել են այն բանից հետո, երբ սիրահարվածը ցանկացավ, որ նրանց ընկերությունը վերաճի սիրային հարաբերությունների։

Տես նաև
-------

* Սեր
* Անբաժան սեր
* Ընկերություն
* Սիրահարվածություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Yahr, Emily (2010-07-25). The CW's 'Plain Jane,' a not-so-extreme makeover show. *The Washington Post*
2. ↑  friend zone - definition of friend zone in English | Oxford Dictionaries Archived 2017-08-04 at the Wayback Machine.. *Oxford Dictionaries*
3. ↑  Column: The friend zone is sexist Archived 2014-12-05 at the Wayback Machine.. *www.themaneater.com*
4. ↑  'The Bachelor' recap: Girls get wild in Anguilla. *LA Times Blogs - Show Tracker*
5. ↑  How to stay out of the Friend Zone - Dr. Ali Binazir, Happiness Engineer. *Dr. Ali Binazir, Happiness Engineer*
6. ↑  Як вибратися з френдзони? Archived 2017-10-28 at the Wayback Machine.. *olympica.com.ua*.
7. ↑  Milner, Ryan M. (December 2013). FCJ-156 Hacking the Social: Internet Memes, Identity Antagonism, and the Logic of Lulz.. *The Fibreculture Journal*
8. ↑  What's so bad about the friend zone?. *tribunedigital-chicagotribune*
9. ↑  King, Susan (2005-11-21). Following his life into the 'love zone'. *Los Angeles Times*
**Ռուս-իտալական հարաբերություններ** (ռուս.՝ Российско-итальянские отношения, իտալերեն՝ relazioni bilaterali tra Italia e Russia), դիվանագիտական հարաբերությունները Ռուսաստանի Դաշնության և Իտալիայի Հանրապետության միջև։

Պատմություն
-----------

Դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1924 թվականի փետրվարին, միաժամանակ ստորագրվել է առևտրի և ծովագնացության վերաբերյալ պայմանագիր [դրան նախորդել է նախնական համաձայնագիր 1921, որը նշանակում էր Խորհրդային Ռուսաստանի ճանաչումը դեֆակտո]։ 1933 թ. բարեկամության, չհարձակման և չեզոքության պայմանագիր]ը ձևականորեն ուժի մեջ մնաց մինչև 1941 թվականի հունիսի 22-ը, երբ ֆաշիստական Իտալիան պատերազմ հայտարարեց ԽՍՀՄ-ին։ Իտալիայի կապիտուլյացիայից (1943 թվականի սեպտեմբեր 29) հետո երեք տերությունների ներկայացուցիչների Մոսկովյան խորհրդակցությունում (1943 թվականի հոկտեմբեր) ընդունվեց «Իտալիայի մասին դեկլարացիա», որտեղ շարադրված էին Իտալիայի նկատմամբ քաղաքականության հիմնական սկզբունքները։ 1944 թվականի հոկտեմբերին վերականգնեցին դիվանագիտական հարաբերությունները Խորհրդային Միության և Իտալիայի միջև։

Հաշտության պայմանագրի կնքումից (1947) հետո ստորագրվեցին առևտրական և ծովագնացության պայմանագիր 1948, մշակութային 1960, ատոմային էներգիայի խաղաղ օգտագործման 1965, տնտեսական և գիտատեխնիկական համագործակցության 1966, ԽՍՀՄ-ում մարդատար ավտոմոբիլների գործարան կառուցելու 1966, հյուպատոսական 1967, Իտալիային սովետական բնական գազ և ԽՍՀՄ-ին գազարդյունաբերության համար իտալիայի խողովակներ մատակարարելու 1969 համաձայնագրեր և այլն։ 1970-ական թվականներին կնքվեցին նոր պայմանագրեր ու համաձայնագրեր երկարաժամկետ առևտրի 1970, առևտրական նավագնացության 1972, գիտատեխնիկական համագործակցության 1974, 1975—79 թվականների և 1980— 1985 թվականների տնտեսական համագործակցության վերաբերյալ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |