Օքսիդիչ քիմիկատների միջազգային պիկտոգրամ
Ապրանքային պիտակ` օքսիդացնող նյութերի համար
**Օքսիդիչներ**, այլ նյութեր օքսիդացնելու հատկություն ունեցող քիմիական նյութեր։ Օքսիդացնել ասելով՝ հասկանում ենք էլեկտրոն կորզելու գործընթաց։ Սովորական օքսիդիչներն են՝ թթվածինը, ջրածնի պերօքսիդը և հալոգենները։ Մի դեպքում օքսիդիչն իրենից ներկայացնում է նյութ, որը ռեակցիայի ընթացքում էլեկտրոններ է վերցնում փոխազդող նյութի ատոմներից, մյուս դեպքում այն իրենից ներկայացնում է նյութ, որը տալիս է իր էլեկտրաբացասական ատոմը, սովորաբար թթվածինը։ Այրման, պայթյունի և օրգանական օքսիդավերականգնման ռեակցիաների ժամանակ տեղի է ունենում էլեկտրաբացասական ատոմի՝ թթվածնի տեղափոխում։

Էլեկտրոն ընդունողներ
--------------------

Օքսիդավերականգնման ռեակցիան էլեկտրոնների անցումներով իրականացվող ռեակցիա է, որին մասնակցում են օքսիդիչը (էլեկտրոնների ակցեպտոր) և վերականգնիչը (էլեկտրոնների դոնոր)։ Դասական մետաղօրգանական օքսիդիչ է հանդիսանում ֆերոցենիում իոնը՝ Fe(C  
5H  
5)+  
2, որն էլեկտրոն ընդունելով վեր է ածվում Fe(C5H5)2 նյութին։ Ամենաուժեղ էլեկտրոնային ակցեպտորներից, որը հասանելի է վաճառքում, կապույտ գույնի կատիոն ռադիկալ նյութն է, որն ստանում են N(C6H4-4-Br)3 նյութից։

Տետրացիանոխինոդիմեթանը հանդիսանում է էլեկտրոնների օրգանական ակցեպտոր
Կան տարբեր աղյուսակներ, որոնցում ներկայացված են զանազան ռեագենտների էլեկտրոն ընդունելու հատկությունները՝ օքսիդավերականգնման պոտենցիալը, օրինակ՝ Ստանդարտ էլեկտրոդային պոտենցիալ (տվյալների էջ)։

Ատոմ փոխանակող օքսիդիչ
----------------------

Շատ դեպքերում օքսիդիչն իր մոլեկուլում առկա թթվածնի ատոմը «տալիս է» այն նյութին, որի հետ փոխազդում է։ Այս համատեքստում օքսիդիչը կարող է անվանվել օքսիգենացնող ռեագենտ կամ թթվածին փոխանցող ագենտ։ Օրինակ՝ MnO−  
4 (պերմանգանատ իոն), CrO2−  
4 (քրոմատ իոն), OsO4 (օսմիումի քառօքսիդ), և հատկապես ClO−  
4 (պերքլորատ իոն)։ Բոլոր նշված նյութերը պարունակում են թթվածին։ Որոշ դեպքերում այս նյութերը կարող են հանդես գալ որպես էլեկտրոնային ակցեպտորներ՝ կախված փոխազդող նյութի բնույթից։

Ոժեղ օքսիդիչի և վերականգնիչի միջև ընթացող ռեակցիայի ցուցադրություն։ Մի քանի կաթիլ գլիցերինը (վերականգնիչ) ավելացնում են մանրացված կալիումի պերմանգանատի (ուժեղ օքսիդիչ) վրա, սկսվում է բուռն ռեակցիա, որն ուղեկցվում է ինքնաբոցավառմամբ։ Մակեդոնիայի Կիրիլ և Մեֆոդի համալսարան, քիմիայի ֆակուլտետ։
### Օքսիդացնող ագենտներ

* Թթվածին (O2)
* Օզոն (O3)
* Ջրածնի պերօքսիդ (H2O2) և այլ անօրգանական պերօքսիդներ
* Ֆտոր (F2), քլոր (Cl2) և այլ հալոգեններ
* Ազոտական թթու (HNO3) և նիտրատներ
* Ծծմբական թթու (H2SO4)
* Պերօքսիերկծծմբական թթու (H2S2O8)
* Պերօքսիմոնոծծմբական թթու (H2SO5)
* Քլորիտ, քլորատ, պերքլորատ և այլ նմանատիպ հալոգենմիացություններ
* Հիպոքլորիտ և այլ հիպոհալոգենիտներ՝ ներառյալ կենցաղում օգտագործվող սպիտակեցնող միջոցները (NaClO)
* Քրոմի վեցվալենտ միացությունները՝ քրոմական թթու, երկքրոմական թթու, քրոմի եռօքսիդ, քրոմատներ և երկքրոմատներ
* Նատրիումի պերբորատ
* Ազոտի ենթօքսիդ (N2O), ազոտի երկօքսիդ (NO2) և ազոտի երկօքսիդի դիմեր (N2O4)
* Կալիումի նիտրատ (KNO3), սև վառոդ
* Նատրիումի բիսմուտատ

Վտանգավոր նյութերի որոշում
--------------------------

Վտանգավոր օքսիդացնող քիմիկատն այն նյութն է, որը կարող է առաջացնել կամ նպաստել այլ նյութի այրմանը։ Այս սահմանման համաձայն՝ որոշ նյութեր, որոնք վերլուծաբան քիմիկոսների կողմից դասակարգված են որպես օքսիդիչներ, չեն համարվում վտանգավոր օքսիդիչներ։ Դրա օրինակ է հանդիսանում կալիումի երկքրոմատը, որը չի անցնում օքսիդացնող նյութի վտանգավոր ապրանքատեսակի փորձարկում։ ԱՄՆ տրանսպորտի նախարարությունն ունի օքսիդիչ նյութերի կոնկրետ սահմանում։ Գոյություն ունի օքսիդիչների երկու սահմանում, դրանք են՝ 5-րդ դասի 5.1 (а) 1 և 5.1 (а) 2 ենթադասերը։ Առաջին ենթադասը վերաբերում է պինդ օքսիդիչներին, որոնց այրման ժամանակամիջոցը փոքր կամ հավասար է կալիումի բրոմատի և ցելյուլոզի 3:7 հարաբերակցությամբ խառնուրդի այրման ժամանակամիջոցին։ Երկրորդ ենթադասը վերաբերում է հեղուկ օքսիդիչներին, որոնք 690-2070 կՊա ճնշման դեպքում ինքնաբոցավառվում են ավելի կարճ ժամանակամիջոցում, քան 1:1 հարաբերությամբ 65 % ազոտական թթվի և ցելյուլոզի խառնուրդը։

Ընդհանուր օքսիդիչներ
--------------------

| Ելանյութ | Արգասիք |
| --- | --- |
| O2 թթվածին | Տարբեր օքսիդներ, հիմնականում՝ H2O և CO2 |
| O3 օզոն | Տարբեր՝ կետոններ, ալդեհիդներ, ջուր |
| F2 ֆտոր | F− |
| Cl2 քլոր | Cl− |
| Br2 բրոմ | Br− |
| I2 յոդ | I−, I−3 |
| ClO− հիպոքլորիտներ | Cl−, H2O |
| ClO−3 քլորատներ | Cl−, H2O |
| HNO3 ազոտական թթու | NO ազոտի ենթօքսիդNO2 ազոտի երկօքսիդ |
| SO2 ծծմբի երկօքսիդ | S ծծումբ(Ավելի շատ հանդես է գալիս որպես վերականգնիչ) |
| Վեցվալենտ քրոմCrO3 քրոմի եռօքսիդCrO2−4 քրոմատներCr2O2−7 երկքրոմատներ | Cr3+, H2O |
| MnO−4 պերմանգանատներMnO2−4 մանգանատներ | Mn2+ (թթվային) կամMnO2 (հիմնային) |
| {\displaystyle {\ce {RuO4}}} ռութենիումի քառօքսիդ{\displaystyle {\ce {OsO4}}} օսմիումի քառօքսիդ | Օրգանական սինթեզներ |
| H2O2 և այլ պերօքսիդներ | Տարբեր, ներառյալ՝ օքսիդներ և ջուր |
| Tl(III) թալիումի միացություններ | Tl(I) թալիումօրգանական միացություններ |

Տես նաև
-------

* Այրում
* Ստանդարտ էլեկտրոդային պոտենցիալ (տվյալների էջ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  N. G. Connelly, W. E. Geiger (1996)։ «Chemical Redox Agents for Organometallic Chemistry»։ *Chemical Reviews* **96** (2): 877–910։ PMID 11848774։ doi:10.1021/cr940053x
2. ↑  Australian Dangerous Goods Code, 6th Edition
3. ↑  49 CFR 172.127 General Requirements for Shipments and Packagings; Subpart D