ԱԱ-2018, Իսպանիա-Շվեյցարիա՝ մեկնարկային կազմեր
**Տիկի-տակա** (իսպ.՝ tiqui-taca, անգլ.՝ tiki-taka), իսպանական ֆուտբոլային մարտավարություն, որը հիմնված է կարճ փոխանցումների և դաշտի տարբեր գոտիներում գնդակով շարժումների, ինչպես նաև գնդակի անընդհատ տիրապետման վրա։ Նման ոճ է մշակել «Բարսելոնա» ֆուտբոլային ակումբը՝ Պեպ Գվարդիոլայի գլխավորությամբ, որը հետագայում հրաժարվել է նրանից՝ անվանելով «անօգուտ և հիմար»։ Տիկի-տակայի արմատները գալիս են 1990-ականների սկզբին «Բարսելոնայի» կողմից Յոհան Կրոյֆի սերմանած խաղաոճից։ Տիկի-տական Իսպանիայի հավաքականի «ոսկե կազմի» կարևորագույն բաղադրիչն էր Լուիս Արագոնեսի և Վիսենտե դել Բոսկեի ժամանակաշրջանում, որը 2008-2012 թվականներին նվաճեց երեք անընդմեջ տիտղոս՝ երկու Եվրոպայի և աշխարհի չեմպիոնություն, և «Բարսելոնա» ֆուտբոլային ակումբին, որը 2009 թվականին նվաճեց վեց գավաթ։ Տիկի-տական ենթադրում է հրաժարվել ֆուտբոլում ավանդական մտածելակերպից և անցնել զոնալ խնամակալության։

Նախորդներ
---------

Նախկինում կային տիկի-տակայի նման մարտավարություններ, որոնք հաջողություն էին բերում այն թիմերին, որոնց խաղացողները լավ էին փոխանցում և շարժվում առանց գնդակի։ Այսպես, գերմանական «Շալկե 04»-ը գերիշխում էր Գերմանիայի առաջնությունում 1934-1942 թվականներին՝ «Շալկեի հոլ» (գերմ.՝ Schalker Kreisel) անվանումը ստացած մարտավարության շնորհիվ, իսկ 1970-ական թվականներին Ամստերդամի «Այաքսը» և Նիդերլանդների հավաքականը մեծ համբավ ձեռք բերեցին «տոտալ ֆուտբոլի» շնորհիվ։ Նմանատիպ մարտավարությունը 1941-1944 թվականներին Արգենտինայի չեմպիոնի չորս տիտղոս է բերել «Ռիվեր Փլեյթ» ֆուտբոլային ակումբին, իսկ այդ դարաշրջանի ակումբի կազմը ստացել է «Մեքենա» մականունը։

Ծագում և զարգացում
------------------

Իսպանիայի հավաքականը Եվրոպայի 2012 թվականի առաջնության եզրափակիչ հաղթական խաղից առաջ
Ենթադրվում է, որ առաջին անգամ պաշտոնապես այս տերմինն օգտագործել է հեռուստամեկնաբան Անդրես Մոնտեսը Գերմանիայում կայացած աշխարհի առաջնության հանդիպման LaSexta հեռուստաալիքով հեռարձակման ժամանակ, սակայն կան վարկածներ, որ նման տերմին Իսպանիայում օգտագործվել է շատ ավելի վաղ։ Վարկածներից մեկի համաձայն՝ «տիկի-տական» ի սկզբանե համարվում էր արհամարհական արտահայտություն, որն արտասանել է «Աթլետիկ Բիլբաոյի» գլխավոր մարզիչ Խավիեր Կլեմենտեն։ Մոնտեսը, լուսաբանելով Իսպանիայի և Թունիսի հավաքականների խաղը 2006 թվականի աշխարհի առաջնությունում, հետևյալ կերպ է նկարագրել փոխանցումներ կատարելու և ստանալու իսպանական ոճը՝ «Խաղում ենք՝ տիկի-տակա, տիկի-տակա» (իսպ.՝ Estamos tocando tiki-taka tiki-taka): Ըստ վարկածներից մեկի՝ այս ոճի անունը լեզվաբանական տեսանկյունից օնոմատոպեա է, որում «տիկ» բառը նշանակում է խաղացողների միջև կարճ փոխանցում, բայց կա վարկած, որ անունը վերցվել է ի պատիվ «շատախոս» խաղալիքի, որը անգլիախոս երկրներում կոչվում է *clackers*, Իսկ Իսպանիայում ՝ *tiki-taka*:

Տակտիկայի հիմքերը, որի հետագա զարգացումը դարձել է տիկի-տական, դրել է հոլանդացի ֆուտբոլիստ և ֆուտբոլային մարզիչ Յոհան Կրոյֆը 1988-1996 թվականներին «Բարսելոնայի» մարզչական շտաբի ղեկավարի պաշտոնում աշխատելու ժամանակ։ Հետագայում այդ խաղաոճը զարգացրել են հոլանդացի մարզիչներ Լուի վան Գալը և Ֆրանկ Ռայկարդը, իսկ ավելի ուշ այդ մարտավարությունն ընդունել է ամբողջ Լա Լիգան։ Հոլանդացի մարզչական շտաբը հետագայում այս մարտավարությունը պարտադիր դարձրեց Բարսելոնայի «Լա Մասիա» ֆուտբոլային ակադեմիայում խաղացողների վերապատրաստման համար, ինչը հետագայում հանգեցրեց ակումբում տաղանդների կուտակմանը՝ աչքի ընկնելով ցածր հասակով և աչքի չընկնելով «ֆիզիկայով», նրանք ունեին խաղի փայլուն տեխնիկա։ Այս աստղերից են Պեդրոն, Չավին, Անդրես Ինիեստան, Սեսկ Ֆաբրեգասը և Լիոնել Մեսսին՝ նրանք բոլորն ունեն գերազանց փոխանցման հմտություններ, դաշտի տեսլական և հիանալի են աշխատում գնդակի հետ։

2008-2012 թվականներին, երբ «Բարսելոնայի» գլխավոր մարզիչն էր Պեպ Գվարդիոլան, տիկի-տական հասավ իր գագաթնակետին և ծաղկմանը՝ շնորհիվ Գվարդիոլայի մարզչական տեսլականի, «Լա Մասիայի» Սան խաղացողների ակնառու սերնդի և թիմի՝ գնդակը մշտապես վերահսկելու և մրցակցի կիսադաշտում ճնշում գործադրելու ունակության։ Կարևոր դեր է խաղացել նաև «խաղից դուրս» դրույթի ամրագրման կանոնների փոփոխությունը, որը կատարվել է 2005 թվականին։ Ավելի խորը դիրքավորելով պաշտպաններին՝ թիմն ավելի շատ հնարավորություններ էր ստանում արդյունավետ խաղի համար, և այժմ կարևոր դեր էին խաղում ոչ թե ֆիզիկական պարամետրերը, այլ տեխնիկան, որը կարելի էր կատարելագործել։ Գվարդիոլայի դարաշրջանի տիկի-տական նման էր նիդեռլանդական տոտալ ֆուտբոլին պաշտպանական բարձր գծի, դաշտում խաղացողների դիրքերի մշտական փոփոխության և գնդակի տիրապետման խաղադրույքների առումով։ Կենտրոնական հարձակվողը խաղում էր «կեղծ ինը» դերը, որը գնդակը կառավարում էր տարբեր անկյուններից, կենտրոնական պաշտպանը խաղում էր դաշտի կեսին մոտ, հենակետային կիսապաշտպանները փոխանցում էին գրոհները փոխանցման խաղի շնորհիվ, իսկ դարպասապահը գնդակը դուրս էր հանում իր իսկ պաշտպանից փոխանցումից հետո։

Ռաֆայել Հոնիխշտայնը 2010 թվականին ՀԱՀ-ում կայացած աշխարհի առաջնությունում հաղթած Իսպանիայի հավաքականի չեմպիոնական կազմի տիկի-տական անվանել է արմատական ոճ, որն ավելի է զարգացել չորս տարվա ընթացքում՝ 2006 թվականի աշխարհի առաջնությունում անհաջողությունից հետո իսպանացիները որոշել են չփորձել մրցակցին «ֆիզիկայում» գերազանցել, այլ կենտրոնանալ գնդակին տիրելու վրա։ Օքսֆորդի համալսարանի ֆուտբոլային մարզիչը, Օքսֆորդի համալսարանի ֆուտբոլային մարզիչը, որ տիկի-տական դարձել է հայեցակարգային հեղափոխություն, որը հիմնված է այն գաղափարի վրա, որ ցանկացած ֆուտբոլային խաղադաշտի չափը կարող է փոխվել այն թիմի կողմից, որը խաղում է դրա վրա։ Այնուամենայնիվ, նա կարծում է, որ տիկի-տական դարձել է այն գաղափարը, որ ցանկացած ֆուտբոլային խաղադաշտի չափը կարող է փոխվել։ Գնդակին տիրելու առումով թիմը հնարավորություն ուներ ավելի շատ տարածք ստեղծել իր համար, իսկ գնդակի բացակայության դեպքում կարող էր Վալերի Լոբանովսկու ոճով ագրեսիվ պրեսինգով վերադարձնել գնդակը։ Պեպ Գվարդիոլան ասում էր, որ թիմը գնդակը հետ կվերցնի վերահսկողության տակ միայն այն դեպքում, երբ մրցակցի դարպասին հասնի ոչ թե 80, այլ 30 մետր։

Մարտավարության ակնարկ
---------------------

Իսպանիայի հավաքականը՝ 2008 թվականին նվաճած Եվրոպայի գավաթով
Տիկի-տական հիմնված է թիմային խաղի և ֆուտբոլի դաշտում տարածության երկրաչափության լիարժեք ընկալման վրա։ «Բարսելոնայում» Գվարդիոլայի տիկի-տակայի օրինակը համարվում է այս ոճի լավագույն ցուցադրումը, հատկապես եվրոպական և համաշխարհային ֆուտբոլի 2008/2009 մրցաշրջանը, երբ «Բարսելոնան» միանգամից վեց ակումբային գավաթ նվաճեց։ Կատալոնացիները խաղացել են բարձր դիրք ունեցող պաշտպանական գծի հետ՝ ստեղծելով արհեստական խաղից դուրս վիճակ, և օգտագործել են պաշտպանությունում կիսապաշտպանների օգնությունը, որպեսզի թիմն ավելի շատ գոլային տարբերակներ ունենա։ Պաշտպանները տարբերվում են համբերատարությամբ և նախընտրում են փոխանցման ավելի անվտանգ տարբերակներ, երբ դաշտում փնտրում են կիսապաշտպաններ, որոնք սպասում են ուղղահայաց փոխանցման հնարավորության։ «Բարսելոնայի» հաջող ելույթների գրավականներից մեկը Լիոնել Մեսսիի խաղն էր, ով առաջին իսկ հնարավորության դեպքում փոխանցումներ էր ընդունում։ Խաղադաշտի վերջին երրորդում Գվարդիոլան նախընտրում էր գործողությունների ազատությունը, որտեղ գործողություններն ավելի արդյունավետ էին, որքան շատ պահեր էին ստեղծում թիմը խաղի ընթացքում։

Տիկի-տակայի ոճը նկարագրվում էր որպես  «խաղի ոճ, որը հիմնված էր կարճ ԵԽԽՎ-ի և շարժման վրա, որն օգնում էր գոլ խփել», որպես «ոճ, որտեղ գնդակը միշտ խնամքով վարվում է տարբեր ձևերով» և որպես «կատակային արտահայտություն, որի հետևում թաքնված է կարճ փոխանցում խաղալը, համբերությունը և գնդակի տիրապետումը որպես ամենակարևոր բաները»։ Կիսապաշտպանությունում տիկի-տակային բնորոշ է խաղացողների «թափառող շարժումը» և դիրքերի փոփոխությունը, գնդակը շփոթեցնող և բարդ ձևերով մատուցելը, և մեկ կամ երկու հպումով սրող փոխանցումները։ Քանի որ թիմը միշտ տիրապետում է գնդակին, կարելի է ասել, որ տիկի-տական կարող է լինել և հարձակողական, և պաշտպանական խաղաոճ։

Տիկի-տական հակադրվում էր «ճակատային հարձակմանը» ֆիզիկական տեսանկյունից և Արսեն Վենգերի «Արսենալի» 2007/2008 մրցաշրջանի արագ փոխանցումների ոճին, երբ Սեսկ Ֆաբրեգասը պաշտպանության և հարձակման միակ կապող օղակն էր։ Ֆուտբոլի փորձագետների շրջանում տիկի-տական կապված է հմտության, ստեղծագործականության և հպման հետ, բայց երբեմն դանդաղ, վտանգավոր խաղ է՝ առանց ուղղության, որը կարող է զոհաբերել արդյունավետությունը խաղի գեղեցկության համար։

Հաջող դիմում
------------

Իսպանիայի հավաքականը 2010 թվականին նվաճած ՖԻՖԱ-ի Աշխարհի գավաթի խաղարկությամբ
Իսպանիայի հավաքականը՝ 2012 թվականին նվաճած Եվրոպայի գավաթով
Համաշխարհային ֆուտբոլում առավել հաջող են օգտագործել տիկի-տական Իսպանիայի ազգային հավաքականը և «Բարսելոնա» ֆուտբոլային ակումբը։ Իսպանիայի հավաքականն այս մարտավարության շնորհիվ հաղթել է երեք խոշոր մրցաշարեր անընդմեջ՝ 2008 թվականի Եվրոպայի առաջնությունը, 2010 թվականի աշխարհի առաջնությունը և 2012 թվականի Եվրոպայի առաջնությունը, а «Барселона» завоевала шесть трофеев в 2009 году: победы в чемпионате Испании, Кубке Испании и Лиге чеիսկ «Բարսելոնան» 2009 թվականին նվաճել է վեց գավաթ՝ հաղթանակներ Իսպանիայի առաջնությունում, Իսպանիայի Գավաթում և ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգայում 2008/2009 մրցաշրջանում և հաղթել 2009/2010 մրցաշրջանի սկզբում ՈՒԵՖԱ-ի Սուպերգավաթը, Իսպանիայի Սուպերգավաթը և ՖԻՖԱ-ի Աշխարհի ակումբային առաջնությունը։ Խոսեպ Գվարդիոլայի գլխավոր մարզչի պաշտոնում աշխատելու ընդամենը չորս տարվա ընթացքում կատալոնացիները նվաճել են 19 հնարավոր տիտղոսներից 14-ը, այդ թվում՝ ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգան 2010/2011 մրցաշրջանում, իսկ 2014/2015 մրցաշրջանում ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգան ենթարկվեց նաև Լուիս Էնրիկեին, որը, սակայն, մի փոքր հեռացավ տիկի-տակի փիլիսոփայությունից՝ նախընտրելով այսպես կոչված «հիբրիդային ֆուտբոլը»։

Սիդ Լոուն որպես Եվրո-2008-ում իսպանացիների հաղթանակի հիմնական պատճառ նշել է հենց տիկի-տակուն, որն օգտագործվում էր Լուիս Արագոնեսի օրոք՝ պաշտպանական գիծն ամրապնդելու, գնդակի տիրապետման սկզբունքը պահպանելու և խաղը գերիշխելու համար, բայց առանց ծայրահեղությունների։ Այնուամենայնիվ, Եվրոպայի առաջնությունում իսպանացիների առաջին վեց գոլերը՝ չորսը Ռուսաստանի դարպասը և երկուսը Շվեդիայի դարպասը, խփվեցին ոչ թե տիկի-տակայի, այլ հակառակորդների սխալների և իսպանացիների առաջխաղացման շնորհիվ (հինգ դեպքում) և մեկը ստանդարտ դիրքից։ Ռուս մարզական լրագրող Իգոր ռաբիների խոսքով՝ Իսպանիայի հավաքականի հաղթանակը լիովին օրինաչափ էր «վերջին երկու տասնամյակների ամենավառ և հարձակողական մրցաշարերից մեկում», քանի որ իսպանացիները խաղի շնորհիվ յոթ հանդիպումներից յուրաքանչյուրում վերջապես դադարեցին պրագմատիզմի դարաշրջանը, որը սկսվել էր 2004 թվականին Եվրոպայի առաջնությունում Հունաստանի հաղթանակից հետո և ամրապնդվել 2006 թվականին Գերմանիայում կայացած աշխարհի առաջնությունում Իտալիայի հաղթանակից հետո։

2010 թվականի աշխարհի առաջնության հաղթանակը, Լոուի տեսանկյունից, հաստատեց իսպանական ֆուտբոլի երկու ավանդույթները՝ հզոր, ագրեսիվ և ուղիղ խաղաոճը, որը դեռևս 1920 թվականին Անտվերպենի Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալներ նվաճած Իսպանիայի հավաքականին շնորհեց «Կարմիր ֆուրիա» մականունը (իսպ.՝ La Furia Roja), և տիկի-տական, որը հիմք դրեց կարճ փոխանցում կատարելու և գնդակը անընդհատ տիրապետելու սկզբունքի համար։ Ռաֆայել Հոնիխշտայնը նշել է, որ Գերմանիայի դեմ կիսաեզրափակչում իսպանացիները ցուցադրեցին ժամանակակից ֆուտբոլային մարտավարության ամենաբարդ տարբերակը՝ անզիջում փոխանցումային խաղի տեսքով՝ զուգորդված ինտենսիվ, բարձր պրեսինգի հետ։ Այս մարտավարությունը դարձավ «տոտալ ֆուտբոլի» հետագա զարգացումը, որը հիմք էր նախատեսում հենց գնդակով շարժում, այլ ոչ թե դիրքերի մշտական փոփոխություն և թույլ էր տալիս իսպանացիներին վերահսկել գնդակը և հակառակորդին։

Իսպանիան հաղթեց 2012-ի Եվրոպայի առաջնությունը՝ առանց շատ փայլուն հանդիպումներ անցկացնելու, բայց գործելով բավականին արդյունավետ՝ իսպանական կարճ և միջին փոխանցումներով խաղը չկարողացավ հաղթահարել ոչ մի թիմ եվրոյի դիմաց։ 2012 թվականի հունիսի 28-ին, Եվրոպայի առաջնության եզրափակիչ հանդիպումից անմիջապես առաջ, հրապարակվեցին մաթեմատիկոսներ Խավիեր Լոպես Պենյայի (մաթեմատիկական գիտությունների դպրոց, Լոնդոնի Queen Mary համալսարան) և Ուգո Տուշետայի (Լոնդոնի համալսարանական քոլեջ) հետազոտությունները։ Դրանցում գիտնականները մաթեմատիկորեն հիմնավորել են տիկի-տակայի առավելությունները 2010 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունում՝ օգտագործելով ցանցային փոխազդեցությունների տեսությունը և իսպանացիների և հոլանդացիների կողմից արված բոլոր փոխանցումները (417 իսպանական ընդդեմ 266 Նիդեռլանդական) վերածել ցանցային սխեմայի։ Բացի իսպանացիների ավելի խիտ, սիմետրիկ և միատեսակ խաղից, որն ավելի մեծ ուշադրություն է դարձնում դաշտի կենտրոնում խաղին, գիտնականները հայտնաբերել են նաև այսպես կոչված «միջանկյալ կապերի կենտրոնացվածությունը»՝ ցանցի կախվածության աստիճանը մեկ հանգույցի խոցելիությունից (այլ կերպ ասած՝ թիմի կախվածությունը սեփական խաղացողների խոցելիություններից և սխալներից)։ Իսպանացիների մոտ այդ զգայունությունը խաղացողների սեփական սխալների նկատմամբ այնքան մեծ չէր, որքան հոլանդացիների մոտ, իսկ եզրափակչից հետո պարզվեց, որ բարձր զգայունություն է հայտնվել նաեւ Իտալիայի հավաքականի մոտ՝ Ջորջիո Կիելլինիի և Տիագու Մոտայի վնասվածքները 20-րդ և 61-րդ րոպեներին հանգեցրել են իտալացիների վերջնական ջախջախիչ պարտությանը՝ 0:4: Այսպիսով, գիտնականները մաթեմատիկորեն ապացուցել են թիմային խաղի կարևորությունը տիկի-տակայի հաջող կիրառման համար, իսկ հավաքականում ամենակարևոր հանգույցը նշել են Չավին։

Իսպանացիներից բացի, այս մարտավարությունը կիրառում էին նաև այլ թիմեր։ Կանանց աշխարհի 2011 թվականի առաջնությունը հաղթական էր Ճապոնիայի հավաքականի համար՝ Նորիո Սասակիի գլխավորությամբ։ Տիկի-տական օգնել է իր սաներին, որոնք հայտնի են «նադեսիկո» մականունով, պայքարից դուրս թողնել մրցաշարի երկու ֆավորիտներին՝ գերմանուհիներին և ամերիկուհիներին։ L ' Equipe-ի կարծիքով, նման ոճի կամ այսպես կոչված «ուղղահայաց տիկի-տակայի» է որդեգրել իտալական «Նապոլին» Մաուրիցիո Սարիի գլխավորությամբ 2017/2018 մրցաշրջանում, երբ ակումբը Իտալիայի առաջնությունում գրավել է 2-րդ տեղը։

Քննադատություն
--------------

ԱԱ-2010-ի Իսպանիա-Պորտուգալիա խաղից հետո «կարմիր ֆուրիան» քննադատվել է Ժոզե Մոուրինյոյի կողմից «ստերիլ» տեխնիկայի համար
Լրագրող Գայ Հեջկոուն քննադատել է տիկի-տակային այն բանի համար, որ Իսպանիայի հավաքականում դրա պատճառով չկան մաքուր հարձակվողներ, որոնց դերն այժմ խաղում են կիսապաշտպանները, իսկ հարձակվողները զբաղեցնում են «կեղծ ինը» դիրքը։ Այդ պատճառով, ասում է Հեջկոուն, դաշտի խաղացողներից բաղկացած խաղադաշտում (և երբեմն նույնիսկ դարպասապահի մտքում) կան միայն կիսապաշտպաններ, ովքեր միայն գնդակն են գլորում, մինչև ինչ-որ մեկը այն մղի դեպի դարպասը։ Այնուամենայնիվ, տիկի-տակայի ամենասուր քննադատը պորտուգալացի մարզիչ Ժոզե Մոուրինյոն էր, ով 2010 թվականի աշխարհի առաջնության մեկնարկի պահին «Ինտերից» հեռացավ Մադրիդի «Ռեալ»։ Մոուրինյոն նաև ասում էր, որ Իսպանիայի հավաքականում հարձակվողներ չկան, այլ ներկա են միայն կիսապաշտպաններ։ «Արսենալի» գլխավոր մարզիչ Արսեն Վենգերը պնդել է, որ Եվրո-2012-ում իսպանացիները փոխել են իրենց խաղային փիլիսոփայությունը և հրաժարվել են հարձակողական ոճից, և չնայած վերջնական հաղթանակին, գնդակի իսպանական տիրապետումը դարձել է ոչ թե հաղթանակի գլխավոր բանալին, այլ իսպանացիների՝ պարտվելու միակ միջոց։ Երկրպագուները քննադատել են խաղաոճը փոքր քանակությամբ գոլերի և հոգնեցուցիչ խաղի համար։ Ավելի ուշ Պեպ Գվարդիոլան, երբ տեղափոխվեց «Բավարիա», հրաժարվեց տիկի-տակայի հանդեպ իր սիրուց՝ այն անվանելով «ամբողջական աղբ» և դատապարտելով «փոխանցում հանուն փոխանցումների» սկզբունքը։

Տիկի-տակա դիմակայություն
------------------------

«Բարսելոնայի» և Իսպանիայի հավաքականի գերիշխանությունը տասնամյակների խաչմերուկում մարզիչներին ստիպել է մի շարք հակագրոհներ մշակել՝ հիմնված գնդակին տիրելու վրա։ Ամենապարզ և բավականին տպավորիչ օրինակը պաշտպանական մարտավարությունն էր, որը հայտնի դարձավ որպես «կայանված ավտոբուս»՝ Ժոզե Մոուրինյոյի մատուցմամբ։ Բացի այդ, տիկի-տակայի դեմ պայքարում ոչ պակաս դեր է խաղացել ճնշումը։

### 2009-2010 թվականներ

Իսպանիա-Շվեյցարիա հանդիպումը, որում շվեյցարացիները հաղթեցին աշխարհի ապագա չեմպիոններին
«Բարսելոնան» Պեպ Գվարդիոլայի գլխավորությամբ անհատական հանդիպումներում գոնե մեկ անգամ հաղթել է 51 թիմի։ «Չելսին» բացառիկ բացառություն էր՝ Գվարդիոլայի «Բարսելոնան» ոչ մի անգամ չհաղթեց այդ ակումբին անձնական խաղում (ոչ խաղերի քանակով)։ 2008/2009 մրցաշրջանում, երբ «Բարսելոնան» գրավեց ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգան, կիսաեզրափակչում «կապույտները» Գուս Հիդինգի գլխավորությամբ օգտագործեցին կոմպակտ պաշտպանություն, որպեսզի ստիպեն կատալոնացիներին հարվածներ հասցնել տուգանային հրապարակից դուրս, այլ ոչ թե տուգանային հրապարակում։ «Կամպ Նոուում» կայացած կիսաեզրափակիչի առաջին խաղում լոնդոնցիները ոչ-ոքի խաղացին՝ 0: 0, պաշտպանությունում դրսևորած Ժոզե Բոսինգվայի, Ջոն Թերիի և Մայքլ Էսսյենի անհատական վարպետության շնորհիվ, որոնք խաղից անջատեցին կատալոնացիների գլխավոր աստղ Լիոնել Մեսսիին և մրցաշրջանում առաջին անգամ թույլ չտվեցին կատալոնացիներին գոլ խփել «Կամպ Նոուում»։ Սակայն պատասխան խաղում «Բարսելոնան» եզրափակիչ դուրս եկավ ոչ առանց մրցավար Թոմ Հենինգ Էվրեբեի սխալների, ով առնվազն 4 անգամ 11 մետրանոց չի սահմանել կատալոնացիների դարպասը և ավելի ուշ սխալ է ճանաչել իր մի շարք որոշումներ։ Վերջին րոպեներին 1:0 հաշվի ժամանակ Անդրես Ինյեստան հավասարեցրեց հաշիվը, ինչը հյուրերի գոլի կանոններով «Բարսելոնային» ճանապարհ բացեց դեպի եզրափակիչ, որում կատալոնացիները հաղթեցին։

2009 թվականի ամռանը ՀԱՀ-ում կայացած կոնֆեդերացիաների գավաթի խաղարկությունում իսպանացիները, որոնք այնտեղ էին հայտնվել 2008 թվականի Եվրոպայի առաջնության հաղթողների կարգավիճակով, կիսաեզրափակչում սենսացիոն կերպով պարտվեցին ԱՄՆ-ին 0:2 հաշվով։ Ամերիկացիները փլեյ-օֆֆ դուրս եկան միայն խփած և բաց թողած գոլերի բավարար տարբերության շնորհիվ՝ առաջ անցնելով Եգիպտոսից և Իտալիայից։ Ամերիկացիների մարզիչ Բոբ Բրեդլին ապավինում էր 4-4-2 մարտավարությանը՝ խորը պաշտպանությամբ, որը պետք է կրճատեր իսպանական գնդակի տիրապետման տարածքը և ցնցեր իսպանական պաշտպանությունը, որպեսզի հնարավոր լիներ հակագրոհներ իրականացնել։ Ջոզի Ալտիդորի և Քլինթ Դեմփսիի գոլերը փակեցին իսպանացիների ճանապարհը դեպի եզրափակիչ, չնայած այն հանգամանքին, որ ամերիկացիները խաղում էին 10 ֆուտբոլիստներով։ Եզրափակչում ամերիկացիները գրեթե մեկ այլ սենսացիա ստեղծեցին՝ առաջին խաղակեսում երկու անգամ գոլ խփելով բրազիլացիներին՝ սակայն այդ անգամ ամերիկացիների պաշտպանությունը չդիմացավ, և նրանք, ի վերջո, պարտվեցին 2:3 հաշվով։ Մեկ տարի անց իսպանացիների կիսաեզրափակչում կրած պարտությունն աճեց 2010 թվականի աշխարհի առաջնության խմբային փուլում, երբ աշխարհի ապագա չեմպիոններն այդ մրցաշարում իրենց առաջին և վերջին պարտությունը կրեցին Շվեյցարիայի դեմ խաղում։ Իսպանացիներն այդ հանդիպման ժամանակ առնվազն երեք անգամ շվեյցարացիներին ստիպեցին առաջին խաղակեսում սխալվել, սակայն չօգտվեցին այդ հնարավորություններից, իսկ Խաբի Ալոնսոյի սխալը երկրորդ խաղակեսում անկյունայինից հետո հանգեցրեց նրան, որ Էրեն Դերդիյոկի և Ժելսոն Ֆերնանդեշի մասնակցությամբ կոմբինացիան ավարտվեց վերջինիս գոլով իսպանական դարպասը։ Հաշիվը հավասարեցնելու իսպանացիների հետագա փորձերը հաջողությամբ չպսակվեցին, իսկ 70-րդ րոպեին Էրեն Դերդիյոկը քիչ էր մնում խփեր երկրորդ գնդակը՝ հարվածելով դարպասաձողին։ Խաղից հետո Ալպերի մարզիչ Օթմար Հիթցֆելդը ասաց, որ ոգեշնչվել է Բոբ Բրեդլիի օրինակով։

2009 թվականի հոկտեմբերի 20-ին խմբային փուլում նա տանը սենսացիոն կերպով պարտվեց Կազանի «Ռուբինին» 1:2 հաշվով՝ գոլ բաց թողնելով արդեն 2-րդ րոպեին, հավասարեցնելով հաշիվը երկրորդ խաղակեսում և ավելի ուշ բաց թողնելով երկրորդը։ Կազանցիները ամուր էին խաղում պաշտպանությունում, և նույնիսկ թափանցող փոխանցումների և հովանոցների հետ միասին «կապտանռնագույնին» չհաջողվեց հետ խաղալ, ընդ որում՝ կատալոնացիների մի քանի հարվածներ հանդիպման վերջին րոպեներին հասան դարպասի շրջանակին։ Կազանցիները ամուր էին խաղում պաշտպանությունում, և նույնիսկ թափանցող փոխանցումների և հովանոցների հետ միասին «կապտանռնագույնին» չհաջողվեց հետ խաղալ, ընդ որում՝ կատալոնացիների մի քանի հարվածներ հանդիպման վերջին րոպեներին հասան դարպասի շրջանակին։ Նրանք խաղից անջատեցին Լիոնել Մեսսիին և խաղի ռիթմից դուրս բերեցին Չավիին, ինչը հանգեցրեց «Բարսելոնայի» սենսացիոն պարտությանը 1:3 հաշվով։ Կատալոնացիների հաղթանակը պատասխան խաղում 1:0 հաշվով, այնուամենայնիվ, եզրափակիչ դուրս բերեց «Ինտերին», որը խաղի մեծ մասն ավարտում էր 10 ֆուտբոլիստներով։

### ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների լիգայի կիսաեզրափակիչ 2011/2012

2011/2012 մրցաշրջանում «Բարսելոնան», լինելով ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգայի գործող գավաթակիր, հասավ խաղարկության կիսաեզրափակիչ, որտեղ երկու հանդիպումների արդյունքում պարտվեց Լոնդոնի «Չելսիին», որը գլխավորում էր իտալացի մարզիչ Ռոբերտո Դի Մատտեո։ Ֆերնանդո Տորեսի խոսքով՝ կիսաեզրափակչի երկխաղյա սերիայում ավելի կարևոր էին, քան գնդակի նկատմամբ վերահսկողությունը, տարածությունն «կապույտներով» վերագրավելը և եզրերում պայքարը, օրինակ՝ Ռամիրեսը, որը զսպում էր Դանիել Ալվեսին, ստիպում էր «Բարսային» հարձակվել ճակատի վրա։ «Չելսիի» նախկին կիսապաշտպան Փեթ Նևինը նշել է, որ «Չելսին» դաշտի մեջտեղում ուներ երեք կարգապահ կիսապաշտպաններ, որոնք նեղացնում էին կատալոնացիների մանևրելու տարածքը, ինչի պատճառով Լիոնել Մեսսին ավելի խորն էր գնում գնդակը ստանալու համար, և շատ դեպքերում նրան մեկ-մեկ հաղթում էր Ֆրենկ Լեմպարդը։ Առաջին խաղում «Չելսին» հաղթել է 1:0 հաշվով։

Երկրորդ խաղում Դի Մատեոն կիրառել է 4-5-1 տակտիկական կառուցվածքը՝ կոմպակտ կիսապաշտպանությամբ։ Կատալոնացիները երկու հանդիպումների արդյունքում գնդակին տիրեցին խաղաժամանակի 73%-ը՝ աչքի ընկնելով լոնդոնցիների դարպասին 46 հարվածով՝ «Չելսիի» 12 հարվածների դիմաց (համապատասխանաբար՝ դարպասին հարվածների հաշիվը՝ 11:4՝ հօգուտ «Բարսելոնայի»), սակայն երկրորդ խաղում կրկին առանցքային դեր խաղաց Ֆրենկ Լեմպարդը՝ աչքի ընկնելով երկու գոլային փոխանցմամբ, իսկ «կապտանռնագույնների»՝ օդում պայքարը հաղթելու անկարողությունը «թոշակառուների» մոտ նույնպես մեծապես կանխորոշեց դիմակայության ելքը. երկրորդ խաղում ոչ-ոքին՝ 2:2, բավարար եղավ «Չելսի»" «կապտանռնագույնների» համար հաղթական եզրափակչում։

### Մրցաշրջան 2012/2013

ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգայի 2012/2013 թվականներին խաղարկության 1/8 եզրափակչում կատալոնացիները խաղացել են Մասսիմիլիանո Ալլեգրիի գլխավորած «Միլանի» դեմ։ «Սան Սիրոյում» կայացած առաջին խաղում միլանցիները հավատարիմ էին 4-4-2 կազմավորմանը՝ հինգերորդ կիսապաշտպանի և երկրորդ հարձակվողի դերը խաղում էր Ստեֆան Էլ-Շաարավին, ով կարող էր հաղթել Դանի Ալվեսին, իսկ Սալլի Մունտարին կենտրոնում զբաղվում էր Չավիի խնամարկությամբ։ Այդ պատճառով «Բարսան»  նեղացրել է հարձակման հնարավորությունները, ինչը հանգեցրել է 0:2 հաշվով պարտության։ Պատասխան խաղում կատալոնացիները հաշվի են առել սխալներն ու անցել 3-3-1-3 սխեմային՝ կենտրոնական հարձակվող է դարձել Դավիդ Վիլյան, իսկ Լիոնել Մեսսին կարողացել է կիսապաշտպանությունից ազատ անցնել հարձակման։ Դա օգնեց «կապտանռնագույններին» հաղթել 4:0 հաշվով։ Այնուամենայնիվ, նույն մրցաշրջանում, կիսաեզրափակչում, «Բարսելոնան» կրկին պարտվեց տիկի-տակի պատճառով՝ Չեմպիոնների լիգայի ապագա հաղթող Մյունխենի «Բավարիան» երկու հանդիպումներում էլ ջախջախեց նրանց ընդհանուր 7:0 հաշվով։ Յուպ Հայնկեսը հավասարակշռեց իր թիմը և հրաժարվեց վան Գալի ակնարկներից «տոտալ ֆուտբոլի» վերաբերյալ՝ յուրաքանչյուր խաղացողին ամրացնելով իր դիրքն ու դերը խաղադաշտում հարձակման ժամանակ և ավելի շատ ազատություն տալով հարձակվողներին։ Առաջին խաղում «Բարսելոնան» 0:4 հաշվով պարտվել է գնդակի տիրապետման ժամանակի 63%-ի դեպքում, սակայն իր դարպասին 9 հարված է կատարել սեփական 1-ի դեմ, իսկ «Բավարիայի»՝ 11 անկյունային հարված՝ իր 4-ի դեմ։ Խավի Մարտինեսը և Բաստիան Շվայնշտայգերը դաշտի կենտրոնում խաղից դուրս թողեցին Չավիին և Անդրես Ինյեստային՝ թույլ չտալով նրանց առաջ փոխանցումներ կատարել, իսկ Արիեն Ռոբենն ու Ֆրանկ Ռիբերին ոչինչ թույլ չտվեցին կատալոնացիներին անել եզրերում։ Առաջին խաղում բավարացիների «կեղծ պրեսինգը» թույլ էր տալիս Հայնկեսի թիմին և պահպանել ուժերը երկրորդ խաղում, և թույլ չտալ «Բարսելոնային» ինչ-որ վտանգավոր բան ստեղծել արդեն կատալոնացիների նախընտրած հարձակման գոտիներում բավարացիների մեկ ներկայության շնորհիվ։ Պատասխան խաղում վնասվածքի պատճառով խաղադաշտ դուրս չեն եկել Կառլես Պույոլն ու Խավիեր Մասկերանոն, ինչը ոչնչացրել է կատալոնացիների պաշտպանական համակարգը և հանգեցրել 0:3 հաշվով ջախջախիչ պարտության։ The Guardian-ը գրել է, որ «Բարսելոնան» ֆիզիկապես պատրաստ չէր նման դիմակայության, չկարողացավ հաղթահարել չափանիշները խաղարկելիս և չպահեց հակագրոհները՝ այս երեք բաղադրիչներն էլ դարձան տիկի-տակի պարտության հիմնական պատճառը։

2013 թվականի Կոնֆեդերացիաների գավաթի խաղարկությունում Իսպանիայի հավաքականը, որը մրցաշարում հայտնվեց որպես 2012 թվականի Եվրոպայի չեմպիոն, եզրափակչում պարտվեց մրցաշարի և առաջիկա աշխարհի առաջնության տանտերերին՝ բրազիլացիներին, ջախջախիչ 0:3 հաշվով՝ դրանով իսկ ընդհատելով իր ռեկորդային անպարտելի շարքը՝ 29 անընդմեջ խաղ։ Գնդակին տիրելու հարցում իսպանացիները մի փոքր առավելություն ունեին (53% ընդդեմ Բրազիլիայի 47%-ի), բայց խաղի ընթացքում իսպանացիները արժանի պարտություն կրեցին՝ չկարողանալով հաղթահարել Նեյմար-Ֆրեդ դուետը։ Առաջին երկու գոլերը խփվեցին առաջին խաղակեսում այդ դուետի գործողության շնորհիվ՝ արդեն 2-րդ րոպեին Ֆրեդը Նեյմարի զեղչից հետո գրավեց Իկեր Կասիլյասի դարպասը, Առաջին խաղակեսի հիմնական ժամանակի ավարտից մեկ րոպե առաջ Նեյմարը տուգանային հրապարակի ձախ եզրից հայտնվեց մոտակա «իններյակում», իսկ ընդմիջումից հետո Ֆրեդը տուգանային հրապարակի եզր փոխանցումից հետո հաշիվը դարձրեց խոշոր՝ դուբլ ձևակերպելով։ Իսպանացիների անհաջողությունների ապոթեոզ դարձան 55-րդ րոպեին Սերխիո Ռամոսի անմոռաց 11 մետրանոցը և 68-րդ րոպեին Խերարդ Պիկեի հեռացումը վերջին հույսի խախտման համար։ Նեյմարի և Ֆրեդի անհատական վարպետությունը, փորձագետների կարծիքով, 2014 թվականի աշխարհի առաջնությունում Իսպանիայի առաջիկա փլուզման նախանշանն է։

### Մրցաշրջան 2013/2014

«Բարսելոնայի» խնդիրները շարունակվեցին 2013/2014 մրցաշրջանում, երբ Մադրիդի «Աթլետիկոն» ոչ միայն խլեց Իսպանիայի չեմպիոնի տիտղոսը, այլև կրկին դուրս թողեց «Բարսելոնային» Չեմպիոնների լիգայի կիսաեզրափակիչից։ Դիեգո Սիմեոնեն, կիրառելով 4-4-1-1 դասավորվածությունը, հենակետային գոտում տեղակայեց Գաբին և Տյագու Մենդիշը, իսկ ինսայդերների դիրքում՝ Կոկեն և Արդա Թուրանը՝ վինգեր Ռաուլ Գարսիայի և Դավիդ Վիլյայի փոխարեն, իսկ հարձակման գծում՝ Դիեգո Կոստան։ Այսպիսով, «Բարսելոնան» դաշտի մեջտեղում կորցրեց նաև տիկի-տակայի հետ մանևրելու հնարավորությունը, որը դատապարտված էր պարտության «Աթլետիկոյի» հետ դիմակայությունում։ Դիեգո Գոդինը և Միրանդան ընդհատում էին «Բարսելոնայի» երկար փոխանցումները և հաճախ առաջ էին գնում տուգանային և անկյունայինների խաղարկության ժամանակ։ Հենց Գոդինն է 2013/2014 թվականների մրցաշրջանում «Բարսելոնայի» դեմ Իսպանիայի առաջնության վերջին տուրի խաղում գոլի հեղինակ դարձել անկյունայինի խաղարկումից հետո և թիմին բերել Իսպանիայի չեմպիոնի տիտղոսը։ Այդ նույն մարտավարությունն օգնեց «ներքնակներին» դուրս մղել «Բարսելոնային» ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգայից։ Մյուս կողմից, տիկի-տակա Պեպ Գվարդիոլան ցավալիորեն հարվածեց նաև «Բավարիային»՝ «Սանտյագո Բերնաբեոում» կայացած առաջին կիսաեզրափակչում ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգայի ապագա հաղթող Մադրիդի «Ռեալը» Կարլո Անչելոտիի գլխավորությամբ 1:0 հաշվով հաղթանակ տարավ՝ օգտվելով բավարացիների խոցելի պաշտպանությունից, որոնց չի օգնել հարձակման բարձր ճնշումը և գոլի հեղինակ դառնալով հակագրոհից հետո։ Շատ առումներով «բավարացիների» հարձակումներից հետո վերջնական հարվածները փակուղու առաջ կանգնեցրին ոչ այնքան մադրիդցիներին, որքան ամբողջ «Բավարիային»։ Մյունխենում կայացած պատասխան խաղում մադրիդցիները հաղթեցին 4:0 հաշվով, ընդ որում՝ Սերխիո Ռամոսը երկու գոլ խփեց բավարացիների դարպասը ստանդարտ դիրքերի խաղարկումից հետո, որոնք ավանդաբար թույլ կողմ էին յուրաքանչյուր թիմի, որը հավատարիմ էր տիկի-տակային։

2014 թվականի աշխարհի առաջնությունում Իսպանիան ժամանակից շուտ վայր դրեց աշխարհի չեմպիոնների լիազորությունները՝ խմբային փուլում տանուլ տալով առաջին երկու հանդիպումները։ Առաջին հարվածը իսպանացիները բաց թողեցին Նիդեռլանդներից՝ Լուի վան Գալը, հետևելով 5-3-2 կառուցմանը, հարձակման դուրս բերեց Ռոբին վան Պերսիին և Արյեն Ռոբենին, երեք հոգուց բաղկացած կիսապաշտպանն ապահովագրում էր եզրային պաշտպաններ Դերիլ Յանմատին և Դեյլի Բլինդին՝ ևս երեք պաշտպանների աջակցությամբ։ Հաշիվը բացել են իսպանացիները 11 մետրանոցից, որը վաստակել է Դիեգո Կոստան, իսկ իրացրել է Խաբի Ալոնսոն, սակայն դրանից հետո հոլանդացիներն արագ հակագրոհների ժամանակ խփել են 5 անպատասխան գնդակ՝ 64 տարվա մեջ առաջին անգամ իսպանացիները պարտվել են 4 գնդակի տարբերությամբ։ Վան Գալը, ով «Բարսելոնայում» աշխատելու ընթացքում զբաղվել է Չավիի և Անդրես Ինյեստայի մարզմամբ, շատ լավ գիտեր իսպանացիների մարտավարությունը և չեզոքացրեց այն։ Խմբային փուլի երկրորդ խաղում Չիլիի թիմը, որը պահպանում էր 3-4-3 մարտավարությունը, որը սահուն անցնում էր 5-3-2, ապահովեց երեք իսպանացի կիսապաշտպանների անձնական խնամակալությունը՝ Դավիդ Սիլվայի դեմ դուրս եկավ խաղալու Մարսելո Դիաս Ռոխասը, Խաբի Ալոնսոն՝ Չարլես Արանգիսը, Սերխիո Բուսկետսը՝ Արթուրո Վիդալը։ Այդ մարտավարությունը նախկինում էլ կիրառել է չիլիացիների մարզիչ Մարսելո Բյելսան։ Չիլիի արագ հակագրոհները երկու գոլի հեղինակ դարձան առաջին խաղակեսում, իսկ չիլիացիները թույլ չտվեցին իսպանացիներին խելամիտ բան ստեղծել ամբողջ հանդիպման ընթացքում։ Իսպանիան դուրս մնաց հետագա պայքարից՝ վայր դնելով չեմպիոնական լիազորությունները արդեն խմբային փուլի երկրորդ տուրից հետո, և նույնիսկ երրորդ խաղում Ավստրալիայի նկատմամբ 3:0 հաշվով հաղթանակը ոչինչ չփոխեց։ «Բարսելոնայի» գլխավոր մարզիչներ Խերարդո Մարտինոն և Լուիս Էնրիկեն մտածել են, որ ժամանակն է, որ իսպանական ֆուտբոլը հրաժարվի տիկի-տիկից, իսկ Դիեգո Մարադոնան առաջիններից մեկն է հայտարարել, որ այդ մարտավարությունը «մեռած է»։

### Եվրոպայի առաջնություն 2016

Իսպանիայի հավաքականը, որը հենվում էր 2000-ականների վերջին «ոսկե սերնդի» խաղացողների վրա և աջակցում էր դեբյուտանտներին՝ ի դեմս Նոլիտոյի և Ալվարո Մորատայի, տրամադրված էր հաղթանակի Եվրո-2016-ում։ Առաջին երկու խաղերում նրանք հաղթել են չեխերին՝ 1:0, իսկ թուրքերին՝ 3:0: Տիկի-տակայի համադրությունը նոր հարձակվողական խաղացողների հետ, կարծես, ստիպեց մամուլին միաձայն խոսել իսպանացիների մասին՝ որպես մրցաշարի սիրեցյալներ։ Ենթադրվում էր, որ իսպանացիները վստահորեն կհաղթեն խմբում և չեն ընկնի հարևան խմբի հաղթողի վրա առնվազն մինչև կիսաեզրափակիչ՝ դա պետք է հաստատեր Խորվաթիայի դեմ երրորդ խաղը։ Սակայն խորվաթները հաղթեցին 2:1 հաշվով՝ Մորատայի գոլին իրենց դիպուկ հարվածներով պատասխանեցին Նիկոլա Կալինիչն ու Իվան Պերիշիչը (գոլի հեղինակ դարձավ վերջին րոպեներին), իսկ Սերխիո Ռամոսը դեռ 11 մետրանոց չի խփել։ Պարտվելու պատճառով իսպանացիները 1/8 եզրափակիչ դուրս եկան Իտալիայի դեմ, որը Անտոնիո Կոնտեի գլխավորությամբ գործում էր 3-5-2 սխեմայով՝ ունենալով ոչ միայն համակարգված պաշտպանություն, այլև լավ հարձակում։ Արդեն առաջին խաղակեսում Ջորջո Կյելինին բացեց հաշիվը։ Իսպանացի ֆուտբոլիստները, լիակատար վերահսկողության տակ վերցնելով գնդակը միայն երկրորդ խաղակեսում, չկարողացան վտանգավոր ոչինչ ստեղծել, իսկ իտալացիները հանդիպման ավարտին Գրացիանո Պելլեի գոլի շնորհիվ ավարտեցին իսպանացիներին և դուրս եկան քառորդ եզրափակիչ։ Չեխ ֆուտբոլիստ Իրժի Յարոշիկի խոսքով՝ իսպանացիներն առաջին խաղակեսում նման չէին իրենց և խաղը միացան միայն երկրորդ խաղակեսում, սակայն նրանց ֆուտբոլն արդեն նման էր «վետերան»-ի, իսկ տիկի-տակայի երբեմնի առավելությունից հետք չէր մնացել։

### Աշխարհի առաջնություն 2018

Անդրես Ինյեստան Ռուսաստանի դեմ խաղում
Ռուսաստանում կայացած աշխարհի առաջնությունում Իսպանիայի հավաքականի ելույթը, որի արդյունքում իսպանացիները դուրս եկան 1/8 եզրափակիչ, մամուլը գնահատեց որպես իսպանական ֆուտբոլի գերիշխանության դարաշրջանի ավարտ և տիկի-տակայի վերջնական փլուզում։ Խմբային փուլում իսպանացիները դիտարժան բաց խաղ ցուցադրեցին պորտուգալացիների դեմ (3:3), սակայն դժվարությամբ հաղթեցին Իրանին (1:0) և փրկվեցին Մարոկկոյի հետ խաղի վերջում (2:2)։ Այնուամենայնիվ, իսպանացիները ֆավորիտների տեսք ունեին Ռուսաստանի հետ հանդիպումից առաջ, որը մրցաշարի մեկնարկից առաջ ՖԻՖԱ-ի դասակարգման աղյուսակում ամենացածր տեղն էր զբաղեցնում և դեռ լուրջ խնդիրներ ուներ խաղի հետ, իսկ իսպանացիների՝ գնդակին տիրելու և առաջին համարով խաղալու փորձը հաջողության հույս էր ներշնչում։ Աշխարհի առաջնության տանտերերի դեմ 1/8 եզրափակչի խաղում իսպանացիները տարածքային և խաղային հսկայական առավելություն ունեին՝ ստիպելով տանտերերին շատ շարժվել առանց գնդակի։ Այսպիսով, 120 րոպե խաղաժամանակի (հիմնական ժամանակ և հավելյալ ժամանակ) և ամբողջ ավելացված ժամանակի ընթացքում իսպանացիները կատարել են ավելի քան 1000 փոխանցում՝ տարբեր գնահատականներով, այդ թիվը կազմել է 1029, 1114 կամ 1174 փոխանցում, ընդ որում դրանցից ընդամենը 7-ը եղել են մրցակցի տուգանային հրապարակում, ռուսները միևնույն ժամանակ կատարել են հինգ անգամ պակաս փոխանցում՝ ընդամենը 202։ Իսպանացիները 120 րոպեում 25 հարված են հասցրել դարպասին, որից 17-ը՝ Անդրես Ինյեստայի խաղադաշտ դուրս գալուց հետո։

Այնուամենայնիվ, այս առավելությունը լուրջ բանի չվերածվեց, քանի որ ռուսները, ովքեր խաղադրույք էին կատարում խիտ պաշտպանության և հակագրոհների վրա, հոգեբանորեն դիմակայում էին իսպանական ճնշմանը։ 120 րոպե խաղաժամանակից հետո, հաշվի առնելով Ավելացված րոպեները, հաշիվը 1:1 էր, և խաղի ելքը վճռվեց 11 մետրանոց հարվածաշարում, որտեղ իսպանացիներից արդեն երես թեքեց հաջողությունը։ Չնայած շատ փորձագետների թերահավատությանը խաղից առաջ, ընթացքում և հետո, պարտությանը այլ համարժեք բացատրություն, քան Իսպանիայի հավաքականի ուժեղ կախվածությունը տիկի-տակից, գտնել չհաջողվեց։ Գնդակի տիրապետումը, տարածքային և խաղային առավելությունը չար կատակ խաղաց իսպանացիների հետ, որոնք ոչ մի կրեատիվություն չցուցաբերեցին հարձակման գծում։ Իսպանիայի հավաքականի հայտացուցակում ընդգրկված չէին ոչ Չավին, ոչ Խաբի Ալոնսոն, իսկ ֆուտբոլիստներ Անդրես Ինյեստան և Դավիդ Սիլվան ոչ մարզավիճակում էին, ոչ էլ այն ֆիզիկական վիճակում, որոնք կօգնեն նրանց ոչ ստանդարտ գրոհներ կազմակերպել։ Պարտության պատճառներից մեկը հավաքականի ղեկին փորձառու մարզչի բացակայությունն էր՝ Յուլեն Լոպետեգին, ով հավաքականը ղեկավարում էր ընտրական փուլում և նրա մեջ խաղաոճ էր սերմանում, աշխարհի առաջնության մեկնարկից քիչ առաջ հրաժարական տվեց՝ տեղափոխվելով «Ռեալ Մադրիդ», և փոխարինվեց Ֆեռնանդո Իեռոյով, ով մունդիալում իր առաքելությունը ձախողեց և պարտությունից հետո նույնպես հրաժարական տվեց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  
Mati Perarnau (2014 թ․ հոկտեմբերի 16). «Pep Guardiola: I hate tiki-taka - it's rubbish and completely pointless». The Telegraph. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ դեկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.
2. ↑  Jed C. Davies (2012 թ․ հուլիսի 25). «The tiki taka handbook». *ФК «Ливерпуль»*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 4-ին. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 23-ին.
3. ↑  Jed C. Davies (2012 թ․ հունիսի 3). «The tiki taka handbook». *ФК «Ливерпуль»*. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ մայիսի 30-ին. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 23-ին.
4. ↑  Jed C. Davies (2012 թ․ հունիսի 3). «The tiki taka handbook». *ФК «Ливерпуль»*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 4-ին. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 23-ին.
5. ↑  Thomas Klemm (2014 թ․ հոկտեմբերի 4). «Die Schalker haben das Tiki-Taka erfunden (Schalke invented the tiki-taka)». *Frankfurter Allgemeine* (գերմաներեն). Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հունվարի 25-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 31-ին.
6. ↑  Michael Sailer (2018 թ․ մայիսի 4). «Heroes or culprits? The troubling relationship between Schalke's glory days and the Nazis». *These Football Times*. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ մարտի 7-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 31-ին.
7. ↑  Innes, Richard (2016 թ․ մարտի 24). «9 things Johan Cruyff did before any other footballer». *Daily Mirror*. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 25-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 31-ին.
8. ↑  «La Máquina es mejor que el Barcelona de Guardiola (encuesta)». BolaVip.com. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ հոկտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2015 թ․ փետրվարի 22-ին.
9. ↑  «La Máquina de River Plate». Marca. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ մարտի 25-ին. Վերցված է 2015 թ․ փետրվարի 22-ին.
10. ↑  «La maquina de river en una encuesta europea de los mejores clubes del mundo». TN.com. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ հոկտեմբերի 18-ին. Վերցված է 2015 թ․ փետրվարի 22-ին.
11. ↑  *Ian Hawkey* Spain's voice of football dies(անգլ.) // *The Sunday Times*. — 2009.
12. 1 2 3  *Lavric, Eva* The linguistics of football. — Gunter Narr Verlag, 2008. — С. 354. — ISBN 978-3-8233-6398-9
13. ↑  *Ramón Diez* La imaginación de la Deportiva se topa hoy con el autobús de Fabri(իսպ.) // *Կաղապար:Нп3*. — 2006.
14. ↑  La polemica – Posible penalti de Cáceres a Magno – El Celta sonó... al ritmo de Vagner – El Alavés …(իսպ.) // *Marca*. — 2002.
15. ↑  *Jean-Damien Lesay* Tiki-taka(ֆր.) // *Libération Cahier Spécial*. — 2006.
16. 1 2  Roberto Martínez (2010 թ․ հուլիսի 11). «World Cup final: Johan Cruyff sowed seeds for revolution in Spain's fortunes». *The Telegraph*. London. Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ սեպտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2010 թ․ հուլիսի 13-ին.
17. ↑  «Spain's World Cup run has Dutch flavour». CBC.ca. 2010 թ․ հուլիսի 9. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ նոյեմբերի 7-ին. Վերցված է 2010 թ․ հուլիսի 13-ին.
18. ↑  Alex Kay (2010 թ․ մարտի 27). «Lionel Messi, Cesc Fabregas, Gerard Pique...all forged in Barcelona's hothouse of champions». *Daily Mail*. London. Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ ապրիլի 21-ին. Վերցված է 2010 թ․ հուլիսի 13-ին.
19. 1 2 3  Gabriele Marcotti (2008 թ․ ապրիլի 14). «New coaching breed gives heart to Spain». *The Times*. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 26-ին. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 23-ին.
20. ↑  The quiet man finds his voice(անգլ.) // *FourFourTwo*. — 2008.
21. 1 2 3 4  Jonathan Wilson (2014 թ․ մայիսի 1). «The Question: is this the end for tiki-taka?». The Guardian. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ հունիսի 13-ին. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 1-ին.
22. ↑  Jonathan Wilson (2010 թ․ ապրիլի 13). «The Question: Why is the modern offside law a work of genius?». The Guardian. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ մայիսի 2-ին. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 1-ին.
23. 1 2 3  Raphael Honigstein (2010 թ․ հուլիսի 8). «Why Spain were anything but boring». CBC.ca. Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ հուլիսի 9-ին. Վերցված է 2010 թ․ հուլիսի 13-ին.
24. ↑  Phil Reade (2012 թ․ հունիսի 3). «Rodgers and 'Tiki Taka' – part two». *ФК «Ливерпуль»*. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ մայիսի 30-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 31-ին.
25. ↑  Jed Davies (2013 թ․ հունիսի 3). «Coaching the tiki-taka style of play». *Soccertutor*. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ նոյեմբերի 4-ին. Վերցված է 2013 թ․ հուլիսի 31-ին.
26. ↑  Jed C. Davies (2012 թ․ հուլիսի 24). «An Introduction To A Systems Football Approach Part II: Positioning». *The Path is Made By Walking*. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ հուլիսի 29-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 31-ին.
27. ↑  Jed C. Davies (2012 թ․ հուլիսի 24). «The tiki taka handbook: part two». *The Path is Made By Walking*. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ հուլիսի 29-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 31-ին.
28. ↑  Jed C. Davies (2012 թ․ հուլիսի 16). «Systems Football: The Basics – Tiki-Taka / Totaal-Voetball». *EPLindex*. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 18-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 31-ին.
29. ↑  Nick Witts (2016 թ․ ապրիլի 5). «Football Tactics for Beginners: The High Defensive Line» (անգլերեն). thefalse9.com. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 1-ին. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 1-ին.
30. ↑  Graham Hunter (2011 թ․ փետրվարի 15). «Get ready for a footballing feast». ESPN. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 1-ին. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 1-ին.
31. ↑  Aaron Flanagan (2016 թ․ հունվարի 5). «Thierry Henry reveals Pep Guardiola's philosophy that could rule the Premier League». The Mirror. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 1-ին. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 1-ին.
32. 1 2  David Hynter (2008 թ․ հունիսի 10). «Fábregas takes positive view, from the bench». *The Guardian*. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 19-ին. Վերցված է 2010 թ․ հուլիսի 13-ին.
33. 1 2 3  Sid Lowe (2008 թ․ հուլիսի 2). «The definitive story of how Aragonés led Spain to Euro 2008 glory». *The Guardian*. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 18-ին. Վերցված է 2010 թ․ հուլիսի 13-ին.
34. ↑  Jonathan Pearce (2008 թ․ հունիսի 29). «If Spain can reign it will be so good for the old game». *Sunday Mirror*. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 5-ին. Վերցված է 2010 թ․ հուլիսի 13-ին.
35. ↑  Ian Ladyman (2010 թ․ հուլիսի 8). «Beat Spain? It's hard enough to get the ball back, say defeated Germany». Mail Online. Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ հուլիսի 12-ին. Վերցված է 2010 թ․ հուլիսի 13-ին.
36. ↑  Jonathan Clegg, Javier Espinoza (2010 թ․ մարտի 31). «Fantasy football comes alive». *The Wall Street Journal*. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ փետրվարի 5-ին. Վերցված է 2010 թ․ հուլիսի 13-ին.
37. ↑  «А у сборной Испании не всё так хорошо» (ռուսերեն). Soccer.ru. 2017 թ․ հունիսի 12. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 21-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 20-ին.
38. ↑  Дуния Мартин (2015 թ․ հուլիսի 11). «Великие команды: "Барселона" 2008-2012» (ռուսերեն). УЕФА. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 21-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 21-ին.
39. ↑  Мысленная Ла Масия (2017 թ․ փետրվարի 20). «Барселона в беде. Спасет ли ситуацию возврат к «Тики-Таке»?» (ռուսերեն). Sports.ru. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 21-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 21-ին.
40. ↑  *И.Я. Рабинер* 30 июня. ¡VIVA ESPAÑA! // EURO 2008. Бронзовая сказка России. — М.: Олма Медиа Групп, 2008. — ISBN 978-5-373-02246-0
41. ↑  Sid Lowe (2010 թ․ հուլիսի 9). «Spain's "Tiki-taka" style dominates». *SI.com*. Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ հուլիսի 12-ին. Վերցված է 2010 թ․ հուլիսի 13-ին.
42. ↑  
Сергей Демидов (2012 թ․ հուլիսի 2). «Тики-така спасет мир» (ռուսերեն). Газета.ru. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 17-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 17-ին.
43. ↑  «Сборная Испании учинила разгром» (ռուսերեն). Дни.ру. 2012 թ․ հունիսի 15. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 17-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 17-ին.
44. ↑  «Математики близки к разгадке тайны испанского футбола». Газета.ru. 2012 թ․ հուլիսի 7. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 1-ին.
45. ↑  John Ashdown (2011 թ․ հուլիսի 4). «Hope Powell's England need cool heads in the heat of World Cup battle». *The Guardian*. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ մայիսի 3-ին. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 3-ին.
46. ↑  «As Napoli bring 'Sarri-ball' to Man City, a glossary of football's tactical systems» (անգլերեն). The Telegraph. 2017 թ․ հոկտեմբերի 17. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 1-ին. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 1-ին.
47. ↑  «Why I no longer love Spain's tiki-taka». 2012 թ․ հունիսի 26. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 31-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 1-ին.
48. ↑  «Sterile Spain». 2012 թ․ հոկտեմբերի 6. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 1-ին.
49. ↑  «Spain pass too much». *The Daily Telegraph*. 2012 թ․ հունվարի 7. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 1-ին.
50. ↑  Rob Smyth (2012 թ․ հունիսի 30). «Euro 2012: Spain wear tag of boring for lack of excitement and goals». *The Guardian*. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 16-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 1-ին.
51. ↑  «Гвардиола: «Тики-така»? Ненавижу ее, это полный мусор»» (ռուսերեն). readfootball.com. 2014 թ․ հոկտեմբերի 16. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 1-ին.
52. ↑  «Mourinho slams Spurs» (անգլերեն). BBC. 2004 թ․ սեպտեմբերի 19. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 29-ին. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 3-ին.
53. ↑  «Barcelona's 'tiki-taka' reign at an end?» (անգլերեն). CNN. 2013 թ․ սեպտեմբերի 21. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 4-ին. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 4-ին.
54. ↑  Daniel Taylor (2012 թ․ ապրիլի 23). «Chelsea required to better perfection to handle Barcelona's backlash». *The Guardian*. London. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 16-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 8-ին.
55. ↑  «Messi's Chelsea jinx continues». *Mid-Day*. Mid-Day Infomedia Ltd. 2012 թ․ ապրիլի 26. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ հոկտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 8-ին.
56. ↑  Steven Bloor (2012 թ․ ապրիլի 24). «Champions League: Barcelona v Chelsea – in pictures». *The Guardian*. London. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 16-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 8-ին.
57. ↑  Sam Dean (2018 թ․ փետրվարի 18). «Chelsea-Barca 2009 semi-final ref admits to mistakes but says 'you can't remember my career just for that game'» (անգլերեն). The Telegraph. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 9-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 20-ին.
58. ↑  Jason Burt (2012 թ․ ապրիլի 24). «Chelsea ride their luck with 'blue angel' sitting on their goal taunting Barcelona's Lionel Messi». *The Telegraph*. London: Telegraph Media Group Limited. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ դեկտեմբերի 21-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 8-ին.
59. 1 2  Изюмный шейк (2017 թ․ ապրիլի 10). «8 лучших матчей в истории Кубка конфедераций». Sports.ru. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 16-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 21-ին.
60. ↑  «Испания – Швейцария: европейский король на коленях!». Главред. 2010 թ․ հունիսի 16. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 1-ին.
61. ↑  Steven Goff (2010 թ․ հունիսի 18). «Switzerland credits U.S. for its upset of Spain». *Washington Post*. Washington Post. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հոկտեմբերի 5-ին. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 16-ին.
62. ↑  Артём Агапов (2009 թ․ հոկտեմբերի 21). «Казанская сказка на "Ноу Камп"». Спорт-Экспресс. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 1-ին.
63. ↑  Jonathan Stevenson (2010 թ․ ապրիլի 20). «Inter Milan 3 – 1 Barcelona». *BBC Sport- Football*. BBC. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 17-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 8-ին.
64. ↑  «Триумфы андердогов: Интер (2010) и Порту (2004)» (ռուսերեն). Football.ua. 2018 թ․ մայիսի 15. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ օգոստոսի 23-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 21-ին.
65. ↑  Alistair Magowan (2012 թ․ ապրիլի 23). «Chelsea can prey on Barcelona's weaknesses». *BBC Football Tactics Blog*. BBC. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ սեպտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 8-ին.
66. ↑  
Frank Isola (2012 թ․ ապրիլի 25). «Frank Isola: Lionel Messi failed to step up in the biggest games of the season». Goal.com. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 5-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 8-ին.
67. ↑  Roger Bogunyà (2012 թ․ ապրիլի 25). «Chelsea vs FC Barcelona: 12 shots to 46 over both legs». *Catalan News Agency*. Intracatalònia, SA. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 28-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 8-ին.
68. ↑  
Matt Barlow (2012 թ․ մայիսի 4). «Why injured Di Matteo was Ranieri's team leader in Cup clash with Arsenal». *Mail Online*. London: Associated Newspapers Ltd. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 8-ին.
69. ↑  Phil McNulty (2012 թ․ ապրիլի 18). «Chelsea 1- 0 Barcelona». *BBC Football*. BBC. Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ փետրվարի 16-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 8-ին.
70. ↑  Matt Lawton (2012 թ․ ապրիլի 24). «Barcelona 2 Chelsea 2 (agg 2–3): Salute the incredibles! Terry off, 2–0 down but brave Blues hit back to reach final». *Mail Online*. London: Associated Newspapers Ltd. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ նոյեմբերի 23-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 8-ին.
71. ↑  Debjit Lahiri (2012 թ․ ապրիլի 30). «Defensive solidity is as 'beautiful' as the fancy tiki-taka: Why is it not right to condemn Chelsea's approach against Barcelona». *Goal.com*. Goal.com. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 8-ին.
72. ↑  «Milan 2-0 Barcelona: Barca completely nullified». *Zonal Marking*. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 5-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 1-ին.
73. ↑  «Barcelona 4-0 Milan: Villa plays centrally and allows Messi space between the lines». *Zonal Marking*. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 14-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 1-ին.
74. ↑  «Bayern Munich: Is this their best ever team?». *BBC Sport*. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ նոյեմբերի 5-ին. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 15-ին.
75. ↑  «canada.com - Page Not Found». *Canada.com*. `{{cite web}}`: Cite uses generic title (օգնություն)(չաշխատող հղում)
76. 1 2  Cox, Michael (2013 թ․ ապրիլի 23). «Javi Martínez the key weapon as Bayern cut Barcelona down to size». *The Guardian*. London. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 16-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 1-ին.
77. ↑  «Bayern Munich 4-0 Barcelona». *BBC Sport*. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 16-ին. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 15-ին.
78. ↑  Sam Tighe. «Bayern Munich». *Bleacher Report*. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ ապրիլի 26-ին. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 15-ին.
79. ↑  
«Bayern Munich 4-0 Barcelona: Bayern produce an astonishingly dominant performance». *Zonal Marking*. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 14-ին. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 15-ին.
80. 1 2  «Barcelona: 10 reasons why they lost to Bayern Munich». *GiveMeSport*. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ ապրիլի 29-ին. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 15-ին.
81. 1 2  Taylor, Daniel (2013 թ․ ապրիլի 23). «Bayern Munich crush Barcelona with Thomas Müller leading the rout». *The Guardian*. London. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 16-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 1-ին.
82. ↑  «Fred and Neymar claim Confeds for Brazil». FIFA. 2013 թ․ հուլիսի 1. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հուլիսի 2-ին. Վերցված է 2013 թ․ հուլիսի 1-ին.
83. ↑  «Brazil defeats Spain to win Confederations Cup». CBC. 2013 թ․ հունիսի 30. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2013 թ․ հուլիսի 1-ին.
84. ↑  Владимир Щербань (2013 թ․ հուլիսի 2). «Бразилия - Испания 3:0» (ռուսերեն). Футбол на Куличках. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 8-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 21-ին.
85. ↑  «"Бавария" - "Реал" Мадрид: ответный ход "тики - така"» (ռուսերեն). euro-football.ru. 2014 թ․ ապրիլի 28. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 1-ին.
86. ↑  Игорь Зеленицын (2015 թ․ հունվարի 9). «Часы протикали. 3 смерти тики-таки как главное впечатление года». Eurosport. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 22-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 21-ին.
87. ↑  «Spain World Cup 2014: Spain's humiliating exit signals the painful death of tiki-taka as we know it». The Independent. 2014 թ․ հունիսի 19. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ օգոստոսի 5-ին. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 28-ին.
88. ↑  «Sunday's Clásico marked the definitive end of tiki taka». Fusion.net. 2015 թ․ մարտի 23. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ հունիսի 19-ին. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 28-ին.
89. ↑  «Диего Марадона: "Тики-така" мертва"». Спорт-Экспресс. 2014 թ․ հունիսի 15. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 22-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 21-ին.
90. ↑  
«Spain seem to be Euro 2016 favourites as contenders struggle for form». ESPN FC. 2016 թ․ հունիսի 19. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ նոյեմբերի 1-ին. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 28-ին.
91. ↑  «Тики-така или катеначчо? Пять тактических интриг матча Италия – Испания». Советский спорт. 2016 թ․ հունիսի 27. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 1-ին.
92. ↑  «Иржи Ярошик: "Футбол Испании все больше похож на ветеранский, тики-така осталась в прошлом"». Спорт-Экспресс. 2016 թ․ հունիսի 27. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 1-ին.
93. ↑  Олег Ткачук (2018 թ․ հուլիսի 2). «Чудо или закономерность. Десять причин победы России над Испанией». Вести.ua. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 6-ին. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 5-ին.
94. 1 2 3  Andrew Das (2018 թ․ հուլիսի 1). «That Roar You Heard Was From Russia. Its Team Sent Spain Packing». The New York Times. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 3-ին. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 4-ին.
95. 1 2  «60 минут по горячим следам», выпуск от 2 июля 2018, эфир телеканала «Россия-1» ՅուԹյուբում
96. ↑  
Михаил Борзыкин (2018 թ․ հուլիսի 2). «РОССИЯ ПОБЕДИЛА ИСПАНИЮ. ЧТО ЭТО БЫЛО?». Спорт-Экспресс. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 5-ին. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 5-ին.
97. ↑  «Россия в серии пенальти обыграла Испанию и вышла в четвертьфинал мундиаля». SPORT.TUT.BY. 2018 թ․ հուլիսի 1. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 6-ին. Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 22-ին.
98. ↑  «Стиль игры тики-така стал для Испании минусом в борьбе с российским арьергардом». *The Guardian*. ИноСМИ. 2018 թ․ հուլիսի 2. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 1-ին.
99. ↑  «Идиотизм некоторых озлобленных неудачников и «экспертов» зашкаливает». Свободная Пресса. 2018 թ․ հուլիսի 3. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 6-ին. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 3-ին.
100. ↑  «Posesión y vértigo: el Mundial de Rusia abre un tiempo de reflexión». RTVE. 2018 թ․ հուլիսի 2. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 6-ին. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 6-ին.
101. ↑  «Смерть «тики-така»? Испания не та, что была раньше, потому что у нее нет прежних игроков». *El Confidencial*. ИноСМИ. 2018 թ․ հուլիսի 4. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 1-ին.