recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Կենայ** (անգլ․ Kenai Peninsula), թերակղզի ԱՄՆ-ում Ալյասկայի հարավային ծովափին։ Անունն առաջացել է Կուկի ծովածոցի ռուսական Կենայական ծովածոցի անվանումից։ Թերակղզին ունի 240 կմ երկարություն, արևմուտքում ողողվում է Կուկի ծովածոցով, արևելքում՝ Վիլհելմ Արքայազնի նեղուցով։ Նեղուցի տերիտորիայի մեծ մասը մտնում է Կենայ բորոյի (մարզի) մեջ։ Առաջին անգամ թերակղզին նկարագրվել է ռուս հետազոտող Գերասիմ Ազմայլովի կողմից 1789 թվականին։
Թերակղզու ամբողջ տարածքով՝ հյուսիսից հարավ, անցնում է Կենայ լեռնաշղթան, որը ծածկված է սառցադաշտերով։ Թերակղզու զգալի մասը գրավում է բնապաշտպանական տարածքները, այդ թվում Կենայի արգելոցը, Կենայ-Ֆյորդսի ազգային պարկը, Չուգաչ ազգային անտառը։
Թերակղզում են գտնվում մի քանի բնակավայրեր, որոնցից ամենամեծը Կենայն է։
Թերակղզում կան նաֆտի, գազի և ածուխի հանքավայրեր, ինչպես նաև զարգացած են այլ արդյունաբերության ճյուղեր։ Կատարվում են կոմերցիոն ձկնորսություն։ Եկամուտի կարևոր աղբյուր թերակղզու բնակիչների համար հանդիսանում է զբոսաշրջությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GNIS


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4131611-3 · LCCN: sh85071918 · VIAF: 237297782 · WorldCat VIAF: 237297782 |

 |
**Կենդանիների ածխաջրային սննդառություն**, կենդանիների օրգանիզմում կերի ածխաջրերի ընդունման և օգտագործման շարժընթաց՝ էներգիայի պահանջն ապահովելու և ֆիզիոլոգիական կենսընթացները կարգավորելու համար։

Սննդառություն
-------------

Կենդանիների համար ածխաջրերի հիմնաղբյուրը բուսակերերն են, որոնք չոր նյութի մեջ կազմում են 40–80%։ Կերային ածխաջրերի խմբում առանձնացնում են հումթաղանթանյութը և ոչ ազոտային մզվածքային նյութերը։ Ածխաջրերը կենդանիների համար էներգիայի գլխավոր աղբյուրն են։Դրանց օգտագործման աստիճանը կախված է ճեղքման հետևանքով մարսող ուղիներում առաջացած վերջնանյութերից և մարսելիությունից։ Շաքարներն ու օսլանհիդրոլիզվում են միաշաքարների, որոնք ներծծվում են արյան մեջ ու, որպես գլիկոգեն, կուտակվում լյարդում, մասամբ՝ մկաններում, և օգտագործվում օրգանիզմում։ Ֆերմենտների ազդեցությամբ թաղանթանյութը վերածվում է մարսող ուղիների թաղանթանյութա լուծիչ մանրէների։Որոճողների նախաստամոքսում և կույրաղիում մարսվում է բջջանյութի 50–70%-ը, ձիերի և խոզերի կույրաղիում՝ համապատասխանաբար՝ 40 և 25%-ը։ Բջջանյութի մարսողության վերջն արգասիքները օրգանական թթուներն են (քացախաթթու, պրոպիոնաթթու, կարագաթթու են), որոնք մասնակցում են նյութափոխանակությանը, էներգիայով ապահովում օրգանիզմը, ծառայում որպես կաթնայուղի նախանյութ։



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Կիսահաղորդչային դիոդ**, երկէլեկտրոդ կիսահաղորդչային սարք, որի գործողությունը հիմնված է կիսահաղորդչի տարբեր հաղորդականության (խոռոչային և էլեկտրոնային) երկու տիրույթների սահմանում առաջացող {\displaystyle p-n} անցման հատկությունների վրա։ Կ. դ. ունի ոչ սիմետրիկ վոլտ–ամպերային բնութագիր, որի հետևանքով մի բևեռայնության դեպքում սարքով անցնող հոսանքն անհամեմատ ավելի մեծ է, քան հակառակ բևեռայնության դեպքում։ Կիսահաղորդչային դիոդի տարատեսակներն են ստաբիլիտրոնը, վարիկապը, թունելային դիոդը, ֆոտոդիոդը, լուսադիոդը. վերջինում օգտագործվում է էլեկտրական հոսանքի ազդեցությամբ որոշ {\displaystyle p-n} անցումների լուսարձակման երևույթը։ Կիսահաղորդչային դիոդների հիմնական առանձնահատկություններն են փոքր չափերը, զանգվածը, իներտությունը, սպառման փոքր հզորությունը, լայն սահմաններում պարամետրերի կառավարման հնարավորությունը, ծառայության մեծ ժամկետը, որոշ դիողների պարամետրերի ուժեղ ջերմաստիճանային կախումը։ Կիսահաղորդչային դիոդը կիրառվում է փոփոխական հոսանքի ուղղման, մոդուլված տատանումների դետեկտման, հաճախականությունների փոխակերպման, տատանումների ուժեղացման համար, ինչպես նաև ռադիոտեխնիկական և էլեկտրոնային սարքերում՝ իբրև կառավարվող տարր (ռադիոհաճախականությունների բոլոր տիրույթներում)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 446)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4174934-0 |

 |
| **՞**Կենդանիների անատոմիա |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կենդանիների անատոմիա**, կենդանիների կազմախոսության, կենդանաբանության բաժին, որն ուսումնասիրում է օրգանիզմի և նրա առանձին օրգանների ձևը, դիրքը, չափերը, ներքին կազմությունը՝ կապված նրանց դերի հետ։

Նկարագրություն
--------------

Կենդանիների անատոմիայի ձևաբանության (մորֆոլոգիայի) մասնավոր բաժինն է (ուսումնասիրում է կենդանիների ձևը և կազմությունն անհատական և պատմական կամ էվոլյուցիոն զարգացման ընթացքում), անխզելիորեն կապված է կենդանիների ֆիզիոլոգիայի հետ։ Տարբեր հիվանդությունների ժամանակ օրգանների և հյուսվածքների բնականոն կառուցվածքի խանգարումներն ուսումնասիրում է ախտաբանական անատոմիան։ Ժամանակակից կենդանիների անատոմիական խնդիրներից ելնելով՝ այն բաժանվում է համակարգերի, տեղագրության համեմատ ցեղերի, տարիքային, անասնաբուժական և այլ անատոմիաների։ Կենդանիների անատոմիայի հիմնական և հնագույն մեթոդը դիահերձումն ու պատրաստուկներ պատրաստելն էր (դիակից մկանների, անոթների, նյարդի և այլնի առանձնացումը)։ Ժամանակակից կենդանիների անատոմիան կիրառում է նաև ռենտգենադիտումը, ռենտգենաբանությունը¸ ձևաչափությունը և այլն։ Հայաստանում կենդանիների անատոմիայի ուսումնասիրության հարցերով զբաղվել են 1928 թվականից, երբ Երևանում կազմակերպվել է Անդրկովկասի անասնաբուժական (1931–1994 թվականին՝ Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտ, 2005 թվականից՝ Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի կազմում) ինստիտուտը։ Անասնաբույժ գիտնականներն ուսումնասիրել են Հայաստանում բուծվող ցեղատեսակի՝ տավարի, խառնածինների և գոմեշների համեմատությամբ անատոմիայի հարցերը (Ս. Սմիրենսկի, Պ. Հարությունյան, Է. Խոյեցյան, Ս. Չիտչյան)։ Ախտաբաական ֆիզիոլոգիայի հարցերով զբաղվել են Մ. Գրիգորյանը, Ա. Բրուտյանը, ախտաբանական անատոմիայի խնդիրներով՝ Տ. Մովսիսյանը, Է. Թուխիկյանը և այլոք։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Օձուն  
Կամրակապ կառույց ստելաներով
**Կոթող**, ուղղաձիգ կանգնեցրած քարե քառանիստ, բազմանիստ, կլոր սյուն կամ տախտակ է, որն ունի հիմնականում հիշատակային նշանակություն։ Ծագել է ուղղաձիգ կանգնեցված բրոնզեդարյան խորհրդանիշ մենհիրներից։ Ժամանակի ընթացքում քարագործության զարգացման հետ կոթողները ծածկվել են պատկերաքանդակներով և արձանագրություններով (հիերոգլիֆ, սեպագիր)։ Կոթողների պաշտամունքային նշանակությունը երբեմն արտահայտվել է կենդանակերպ (հայկական վիշապները), երբեմն մարդակերպ (ուրարտական կուռքերը)։ Խորհրդանշական նմանատիպ կոթողներ հայտնի են Հին Արևելքում (Եգիպտոս, Բաբելոն, Ասորեստան և այլն), որոնց վառ օրինակը Աքսումի մոնումենտալ ստելաներն են։

Կոթողները Հայկական լեռնաշխարհում
--------------------------------

Հայկական լեռնաշխարհի կոթողների հիմնումն ու պաշտամունքը հատուկ է ուրարտական շրջանին, որ հայտնի է Ալթըն- Թեփեի պեղումների նյութերից։ Վանի ուրարտական կոթողների սեպագիր արձանագրությունները ունեն պաշտոնական ռազմազեկուցային բովանդակություն և ժամանակի պետական ու շինարարական գործունեության մասին կարևոր աղբյուրներ են։ Արտաշես Ա -ի հողային ռեֆորմի առթիվ կանգնեցված արամեական արձանագրությամբ քարետախտակ կոթողները սահմանաբաժան դեր են կատարել։ Այս հին հայկական «արձանները» 301 թվականին քրիստոնեության ընդունումից հետո հիմք են հանդիսացել հուշարձանների կազմավորման համար։

IV - VII դարերում կանգնեցվում են բազմաթիվ պատկերազարդ, նուրբ հյուսվածքային ստելաներ, սյունակոթողներ և կամարակապ կառույցներ։ Հաճախ ստելաները և այլ կոթողները ավարտվում են ազատ թևերով ծավալուն խաչերով, որ փոխարինում է անտիկ շրջանի կոթողը պսակող քանդակին։ Այս խաչերը հիմք են ծառայել VIII- IX դարերի նոր տիպի կոթողի՝ խաչքարի ստեղծմանը։

Տես նաև
-------

* Գավազան (Տաթևի վանք)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Խաչքարը որպես կոթող

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 507)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Նազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Հրաչիկ Հարությունի Նազարյան** (մարտի 27, 1952(1952-03-27), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), կլառնետահար, մանկավարժ, պրոֆեսոր (2012), Փարիզի գիտությունների միջազգային ակադեմիայի անդամ (2016)։ Երգչուհի, խմբավար Լաուրա Մամյանի ամուսինը։

Կենսագրություն
--------------

Հրաչիկ Նազարյանը ծնվել է 1952 թվականի մարտի 27-ին Երևանում։ 1971 թվականին ավարտել է Երևանի Ա. Բաբաջանյանի անվան երաժշտամանկավարժական ուսումնարան, 1979 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիա։ 

1972-1979 թվականներին եղել է Հայաստանի ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի կլառնետահար, 1979 թվականին՝ Հայաստանի ժողովրդական գործիքների նվագախմբի առաջին դուդուկահար, 1980-1982 թվականներին՝ «Տկզար» անսամբլի դուդուկահար և դիրիժոր, 1982-1985 թվականներին՝ Գեղագիտական կենտրոնի դիրիժոր, 1983 թվականից՝ Հայաստանի ժողովրդական և գուսանական երգի պետական անսամբլի դուդուկահար (1991-2011 թվականներին՝ տնօրեն)։ 1980 թվականին սկսել է դասավանդել ԵՊՄՀ (պրոֆեսոր՝ 2012 թվականից)։

Հեղինակել է «Դուդուկի ձեռնարկ», «Մենանվագներ դուդուկի համար», «Երկեր դուդուկի ու դաշնամուրի համար» (բոլորը՝ 2008), «Ստեղծագործություններ կլառնետի և դաշնամուրի համար» (2013), «Գամմաներ կլառնետի համար», «Էտյուդներ կլառնետի համար», «Կոմիտաս. երկեր կլառնետի և դաշնամուրի համար» (բոլորը՝ 2012) ձեռնարկները։

Մրցանակներ
----------

* 1967 – Պ. Ի. Չայկովսկու անվան միջազգային մրցույթի 1-ին մրցանակ և ոսկե մեդալ (Սիմֆերոպոլ),
* 2008 – Սևծովյան երկրների միության միջազգային մրցույթի դափնեկիր (Քոբուլեթի),
* 2012 – ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ,
* 2001 – Բաբելոնյան մրցույթ-փառատոնի դափնեկիր (Բաղդադ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հրաչիկ Նազարյան


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Փաստրմաճյան Խաչիկ Հարությունի** (1877, Կարին, Էրզրումի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - 1915, Մալաթիա, Թուրքիա), հայ բժիշկներ։

Մեծատոհմիկ Փաստրմաճյանների ընտանիքից։

Կենսագրություն
--------------

Ազգային անվանի գործիչ Ար­մեն Գա­րո­յի (Գարեգին Հարությունի Փաստրմաճյան, 1873-1923) կրտսեր եղբայրն է։ Պապը՝ Խաչատուր էֆեն դի Փաստրմաճյանը Կարինում եղել է տաղանդավոր ու ձեռներեց մարդ և առասպելական հարստություն ունեցել։ Թուր­քե­րի դեմ ըմբոստության համար, Կարինի կառավարության կարգադրությամբ և ուղղակի հրահանգով, սպանվել է իր կառուցած հոյակապ բաղնիքի դիմաց նստած ժամանակ։ Հայրը՝ Հարություն Փաստրմաճյանը և Հովհաննես եղբայրը ուղղակի մասնակցություն են ունեցել Կարինի 1890 թվականի դեպքերին և հայկական ցույցերին։ Ավարտել է Կարինի Սանասարյան վարժարանը։ Հավանաբար 1900 թվականին ավարտել է Բեյրութի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսիական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի դեղագործական բաժինը։ Ուսանողական տարիներին եղել է Բեյրութի ՀՅԴ «Զավարյան ուսանողական միության», ապա՝ ՀՅԴ անդամ։ Ավարտելուց հետո Կարին է վերադարձել։ 1908 թվականին Կարինում սեփական դեղատուն է ունեցել։ Եղել է նյութապես ապահովված և հանրային գործերով մտահոգված անձնավորություն։ 1908 թվականի Օսմանյան սահմանադրության վերահաստատման ժամանակ եղել է Կարինի երիտասարդության առաջպահներից և կարևոր դեմքերից, ամենուր սիրված անձնավորություն։ Եղել է վարչությունների, ուսումնական խորհուրդների և հանրային մարմինների անդամ։ Այնուհետև Մելիտինեում դեղագործ է աշխատել։ Սպանվել է 1915 թվականին, Մելիտինեում՝ 38 տարեկանում։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուժած զոհերը, ցուցակագրուած վավերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Չարըգ Ղազար, Յուշամատեան Բարձր Հայքի. Կարինապատում, Պէյրութ, 1957։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձաննահատակ մտաւորականութեան, Ե. 1985։
* Հայրապետյան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործության պատմությունից, Երևան, 1990։

Աղբյուրներ
----------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Հրատարակությունների դասակարգումներ**, տպագիր հրատարակությունների, վավերագրական փաստաթղթերի և տեղեկատվության այլ տեսակների դասակարգումը՝ ըստ նրանց բովանդակության, նշանակության, ուղղվածության, տեսակի, վայրի, տարեթվի և այլ հատկանիշների։ Նախատեսված է գրադարանային ֆոնդերի, գրացուցակների, քարտարանների և այլնի կազմման ու դրանց օգտագործումը դյուրացնելու համար։

Առավել հաճախ կիրառվում են համընդհանուր տասնորդական (ՀՏԴ), գրադարանամատենագիտական (ԳՄԴ) և միջազգային (ISBN և այլն) դասակարգումները, որոնց հիմքում դրված է հրատարակություններն ըստ ոլորտների 0–9 (տասը) թվերով բաժանումը. դրանց հաջորդաբար ավելացվող (դարձյալ՝ 0–9 միջակայքում) թվերով առանձնացվում են գիտելիքի ենթաբաժինները՝ դասեր, ենթադասեր, խմբեր, ենթախմբեր և այլն՝ աստիճանաբար ավելի նեղացնելով ու որոշակիացնելով հրատարակության տեսակն ու նշանակությունը։

Համընդհանուր տասնորդական դասակարգումը մշակել են բելգիացի մատենագետներ Պոլ Օտլեն և Անրի Լաֆոնտենը՝ 1895 թվականին հիմնադրված Բրյուսելի միջազգային մատենագիտական ինստիտուտում։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1897 թվականին։ Այդ համակարգը ստեղծվել է ամերիկացի մատենագետ Մ. Դյուիի՝ ԱՄՆ-ի Կոնգրեսի գրադարանի համար 1876 թվականին կազմած «Տասնորդական համակարգի» հիման վրա։ Աղյուսակներն առաջին անգամ հրատարակվել են 1905 թվականին՝ ֆրանսերեն, որոնք ներկայում հատուկ կազմավորված ՀՏԴ-ի միջազգային կոնսորցիումի (միավորում է աղյուսակները տարբեր լեզուներով օգտագործող հրատարակիչներին) մտավոր սեփականությունն են։

ՀՏԴ համակարգերի հիման վրա մշակված աղյուսակները ԽՍՀՄ-ում (նաև ՀԽՍՀ-ում) օգտագործվել են մինչև 1937 թվականը, որոնք 1938 թվականին վերամշակել է ռուս գրադարանագետ Լ. Տրոպովսկին, 1955 թվականին և 1960 թվականին՝ Զաքար Համբարձումյանը, և հրատարակել «Գրադարանային դասակարգման աղյուսակներ» վերնագրով։ Այնուհետև դրանք լրամշակվել են և 1960-1968 թվականներին տպագրվել (30 պրակ) «Գրադարանամատենագիտական դասակարգում» մատենաշարով՝ «Աղյուսակներ գիտական գրադարանների համար» խորագրով, որոնցով ցայսօր առաջնորդվում են նաև ՀՀ գրադարաններն ու ազգային գրապալատը։

2009 թվականի նոյեմբերին ՀՀ ԳԱԱ հիմնարար գիտությունների գրադարանը պայմանագիր է կնքել ՀՏԴ կոնսորցիումի հետ՝ ՀՏԴ-ի որոշ բաժիններ հայերեն թարգմանելու, նրա հայալեզու համառոտ տարբերակը հրատարակելու և օգտագործելու համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Հառանի ավերակները
**Խառան** (եբրայերեն՝ חָרָן (Ḥaran)‎, լատին․՝ Κάῤῥαι, հունարեն՝ ῾Ελληνὀπολις), պատմական քաղաք Հյուսիսային Միջագետքում, ներկայիս Թուրքիայի հարավ-արևելքում՝ Սիրիայի հետ սահմանին մոտ։ Հիմնվել է մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակում։ Մ.թ.ա. XVII-XVIII-րդ դդ. եղել է Միտաննիի, մ.թ.ա. XIII-XII դդ.՝ Ասորեստանի կազմում։ Մ.թ.ա. 610-ին Հառանը նվաճել է Բաբելոնի թագավոր Նաբոպալասարը, մ.թ.ա. VI-րդ դ. 40-ական թթ.՝ Պարսկաստանը, այնուհետև գտնվել է Սելևկյանների, պարթևների, Հռոմի գերիշխանության տակ։ Մ.թ.ա. 53-ին Հառանի մոտ պարթևական զորքը ջախջախել է հռոմեական զորավար Մարկոս Կրասոսի զորքերին։ Մ.թ. 166-ին հայտարարվել է ազատ քաղաք՝ Հռոմի հովանավորության տակ։ Հետագայում գտնվել է Սասանյանների և արաբական տիրապետության տակ։ 13-րդ դարում մոնղոլների արշավանքների հետևանքով ավերվել է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 31)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4125951-8 · LCCN: n91113444 · VIAF: 235960998, 137344335 · WorldCat VIAF: 235960998, 137344335 |

 |
|  |
| --- |
| **Կղմուխ Օշեի** |
| Կղմուխ ՕշեիԿղմուխ Օշեի |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Աստղածաղկազգիներ (Asteraceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Աստղածաղկայիններ (Asteroideae) |
| **Տրիբա** | *Inuleae* |
| **Ցեղ** | Կղմուխ *(Inula)* |
| **Տեսակ** | **Կղմուխ Օշեի** *(I. aucheriana)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Inula aucheriana***DC. 1838 |

**Կղմուղ Օշի** (լատին․՝ Inula aucheriana), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա դժգույն-կանաչ խոտաբույս է, որի բարձրությունը 15-60 սմ է։ Կոճղարմատը հանգուցավոր է և ծածկված կռճիկանման գորտնուկային թմբիկներով։ Տերևները թեթևակի մսալի են։ Զամբյուղներն ունեն 5-8 մմ տրամագիծ և հավաքված են փուխր ողկույզներում։ Լեզվակավոր ծաղիկները 1-4 ստամինոդիումներով են, ծաղկափոշի չառաջացնող առէջներով։ Սերմնիկները մերկ են կամ հազվագյուտ մազիկներով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Արարատ ավանի շրջակայք, Մասիս, Երասխի լեռնաշղթա)։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Անատոլիայում և Արևմտյան Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 800-1100 մ բարձրությունների վրա, տրավերտիններում, հանքայնացած ճահճային տեղերում, խոնավ աղուտերերում, հանքային աղբյուրների մոտ։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս-սեպտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության ոչ մի կոնկրետ գործողություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · NCBI · WoRMS |

 |
«Աբրահամի ուղևորությունը Ուրից Քանան» (Յոժեֆ Մոլնար)
**Հայրիշխանություն**, նախնադարյան հասարակական հարաբերությունների առավել տարածված ձև, որին բնորոշ է տղամարդու առաջատար դերը տնտեսության, հասարակության մեջ և ընտանիքում։ Առաջացել է նախնադարյան համայնական հասարակարգի անկման շըրջանում։ Պայմանավորված էր արտադրողական ուժերի զգալի զարգացմամբ և աշխատանքի արտադրողականության բարձրացմամբ՝ բոլոր տնտեսաձևերում (հողագործություն, անասնապահություն, որսորդություն և ձկնորսություն), որոնց հետևանքով աճում էր ապրանքափոխանակությունը, և առաջանում մասնավոր սեփականություն։ Արտադրության գրեթե բոլոր բնագավառներում նսեմանում էր կնոջ դերը՝ աստիճանաբար սահմանափակվելով տնային աշխատանքով, և բարձրանում տղամարդու դերը։ Հայրիշխանությանը բնորոշ էին նաև սերունդը հոր գծով հաշվելը, տոհմի տնտ. միասնության քայքայումը, անցումը զուգամուսնությունից մենամուսնության, հայրատեղային ամուսնությունը և մեծ նահապետական ընտանիքների (գերդաստան) առաջացումը։ Հետագայում, կապված գույքային անհավասարության խորացման, նահապետական ստրկության առաջացման և հասարակության՝ դասակարգերի բաժանման հետ, Հայրիշխանությունն ավելի ամրապնդվեց։

Հայկական լեռնաշխարհում Հայրիշխանությունը ձևավորվել է Էնեոլիթի վերջում, վաղ բրոնզի դարի սկզբին (մեր թվարկությունից առաջ 4-րդ հազարամյակի վերջ, 3-րդի սկիզբ)։ Հասարակության պատմության մեջ Հայրիշխանության տեղի հարցը դարեր շարունակ բանավեճի առարկա է եղել։ Շատ տարածված էր մարդկային հասարակության նախասկզբնական նահապետականության վերաբերյալ տեսակետը, որին անտիկ ժամանակաշրջանում կողմնակից էին Պլատոնն ու Արիստոտելը։ Հիշյալ տեսակետը տիրապետող էր միջնադարում, 19-րդ դարում պաշտպանում էր Գ. Մենը։ 1860-1870-ական թվականներին, սկզբում Բախոֆենը, ապա՝ Լ. Մորգանը մերժեցին այն։

Տես նաև
-------

* Հետերոհայրիշխանություն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 213)։*  |
| **՞**Կյանքի արմատ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
| Դաս | Երկշաքիլավորներ |
|
|
|
| Կարգ | Հովանոցածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Արալիազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Ժենշեն |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Panax

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**29398**NCBI**4053**EOL**87100**IPNI**85871**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կյանքի արմատ**, **ժենշեն**, **ջնսան**, **ջանսան** (չինարեն՝ կյանքի արմատ, բառացի՝ մարդ-արմատ) (լատին․՝ Panax), արալիազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույս։ Ձմեռող օրգանները արմատն ու կոճղարմատն են։ Արմատը առանցքային է, թույլ ճյուղավորված, մսալի, սպիտակամոխրագույն կամ դեղնավուն։ Ցողունը կանգուն է, մոտ 50 սմ, գագաթնային մասում՝ տերևների (3—5) վարդակով։ Տերևները երկարակոթուն են, բարդ մատնաձև, սղոցաեզր։ Ծաղկաբույլը հովանոց է՝ 15—20 մանր, դեղնասպիտակավուն, երկսեռ ծաղիկներով։ Պտուղը վառ կարմրավուն կորիզապտուղ է։ Ծաղկում է հուլիս ամսին, պտուղները հասունանում են օգոստոսին։ Վայրի Կյանքի արմատը հազվագյուտ, ռելիկտային բույս է։ Հանդիպում է Ռուսաստանում, Չինաստանում և Կորեայում։ Աճում է առավելապես լայնատերև-փշատերև անտառներում, փուխր, հումուսով հարուստ հողերում։ Վայրի Կյանքի արմատը դանդաղ է աճում և զարգանում։ Ապրում է 100 տարի։ Արմատի կշիռը 50—400 գ է։ Դեղաբույս է։ Արմատի պատրաստուկները սպիրտային թուրմերի, փոշու կամ հաբերի ձևով կիրառվում են հիպոտոնիայի, հոգնածության, գերհոգնածության, նևրասթենիայի դեպքերում՝ որպես տոնուսը բարձրացնող միջոց։ Կյանքի արմատը արագ է աճում, տալիս է հզոր արմատներ։ Կյանքի արմատին լիարժեք փոխարինող է հեռավորարևելյան էլեուտերոկոկ բույսը։ Հայաստանում արհեստական պայմաններում աճեցնում են Կյանքի արմատ։

1788 թվականին հնդկահայ հասարակական գործիչ Շահամիր Շահամիրյանի կողմից հրատարակած Հայաստանի սահամանդրաության նախագծում՝ Որոգայթ փառացում, 502-րդ հոդվածի համաձայն «ով որ շնորհ ունենա մեր Հայաստան երկրում վերականգնել կարմիր որդանը... գտնել անտառի արմատ, այսինքն՝ ջնսան...մեկ անգամ միայն Հայոց տան կողմից պետք է շնորհի արժանանա, այսինքն՝ 10.000 արծաթ դահեկան»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  , Որոգայթ փառաց, Երևան, 2002, էջ 208-209 — 271 էջ, ISBN 5-540-01746-3։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 488)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Կրուգոսվետ · Մեծ Յուժակովի · Մեծ նորվեգական · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12286837f · LCCN: sh85097357 · Microsoft: 2909979766 · NKC: ph127981 |

 |
«**Կիլիկիա**», հրատարակչություն։

Պատմություն
-----------

Հիմադրվել է 1992 թվականին Հալեպում։ Հիմադիր-տնօրեն՝ Մաթիկ (Մաթևոս) Էպլիղաթյան։

Տպագրել է հայ դասական և ժամանակակից հեղինակների (Հ. Պարոնյան, Հ. Թումանյան, Րաֆֆի, Ե. Օտյան, Վ. Սարոյան, Գ. Զոհրապ, Ա. Արփիարյան, Վ. Թոթովենց, Արամ Հայկազ, Մուշեղ Իշխան, Համաստեղ, Ա. Ծառուկան և ուրիշներ) ստեղծագործություններ, մանկական պատկերազարդ (խավաքարտե էջերով) գրքեր, կրոնական երկեր, բառարաններ, դասագրքեր, քարտեզներ և այլն, նաև այլալեզու գրքեր (շուրջ 200 անուն)։

«Կիլիկիայի» մի շարք արժեքավոր գրքեր հրատարակել է Գալուստ Կյուլպեն­կյան հիմարկության հայկական բաժանմունքի հովանավորությամբ (Ա. Սյուրմեյանի «Պատմութիւն Հալէպի հայոց» (հ. Ա–Գ, 2002) աշխատությունը, Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» պոեմի գրաբար և աշխարհաբար հրատարակությունները (2003), Հ. Աճառյանի «Հայոց անձնանունների բառարանը» (հ. 1–5, 2006), Թեոդիկի «Տիպ ու տառ» (2012) աշխատությունը, «Ամենուն տարեցոյցը» (հ. Ա–Բ, 2006) և այլն)։

Գործել է մինչև 2012 թվականը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
«**Կոմիտաս**», երաժշտական հրատարակչություն։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1996 թվականին Երևանում, հիմնադիր-տնօրեն և գլխավոր խմբագիր՝ Ռուզան Եսայան։ Դարձել է առաջին ոչ պետական մասնագիտացված երաժշտական հրատարակչությունը Հայաստանում։ Հրատարակում է հիմնականում հեղինակային գործեր, դասագրքեր, մեթոդական ձեռնարկներ, ժողովածուներ (մշակումների, փոխադրումների և այլն) և այլն։ Տպագրվել են Ռ. Եսայանի կազմած «Ա. Հարությունյան. Ինչ են պատմում լուսանկարները» (2014) ալբոմը, Վ. Սարգսյանի, Կոմիտասի, Ռ. Մելիքյանի երգերը, Ա. Սպենդիարյանի ստեղծագործությունների փոխադրումները՝ դաշնամուրի, Լ. Չաուշյանի Տրիոն՝ ջութակի, թավջութակի և դաշնամուրի համար» (2002), Ռ. Սարգսյանի «Քրոնիկոն» սիմֆոնիան (2005), Դ. Ղազարյանի «Մեներգերի ընտրանի»-ն (2009), Է. Ադամյանի «Դաշնամուրային զուգանվագները» (2010) և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
[[Image:Enō Ichikawa as Benkei.jpg|thumb|150px|{{lang|ja-Latn|Բենկեի անհետանալու հանարքը հանամիչիում]]

Հանամիչին Ճապոնիայի ազգային թատրոնում
***Հանամիչի*** (ճապ.՝ 花道) բեմի լրացուցիչ բաժին է, որն օգտագործվում է ճապոնական կաբուկի թատրոնում։ Այն երկար, բարձրացված հարթակ է, որը կենտրոնից ձախից գնում է դեպի բեմ հանդիսատեսի կողքով միանալով հիմնական բեմին։

Հանամիչին սովորաբար օգտագործվում է կերպարների մուտքի և ելքի համար, թեև օգտագործվում է նաև կողմնակի տեսարանների համար, որոնք հանդես չեն գալիս որպես հիմնական բեմի տեսարաններ։ Հանամիչին նաև սովորաբար ունի թակարդի դուռ՝ թռիչքուղու և բեմի մեջտեղում, որը տեղադրված է հանդիսատեսի համար տեսանելի լինելու համար, և սովորաբար օգտագործվում է կերպարների մուտքի համար։ Որոշ կաբուկի պիեսներ պահանջում են նաև երկու հանամիչիի օգտագործում, որոնք անցնում են հանդիսատեսի ձախ և աջ երկայնքներով։

Պատմություն
-----------

Հանամիչին առաջին անգամ օգտագործվել է 1668 թվականին Կավարազակի-զայում՝ պարզ փայտե տախտակի տեսքով, որը հասնում էր բեմի կենտրոնից մինչև թատրոնի կեսը։ Այն չէր օգտագործվում ներկայացումներում, սակայն դերասաններին թույլ էր տալիս ներկայացումից հետո մտնել հանդիսատես՝ ծաղիկներ ստանալու համար, իսկ *հանամիչի* բառը բառացիորեն նշանակում է «ծաղկի ճանապարհ»։

Հանամիչիի ժամանակակից ոճը, որը երբեմն կոչվում է *հոնհանամիչի* (本花道, «գլխավոր ծաղկի արահետ»), առաջին անգամ ստեղծվել և ստանդարտացվել է 1740 թվականին։ Ստանդարտ չափերը տատանվում են 6,38 մետրից մինչև 18,20 մետր երկարությամբ և 150 սմ - 180 սմ լայնությամբ։ Որոշ թատրոններ սկսել են օգտագործել հանդիսատեսի աջ կողմում գտնվող երկրորդական հանամիչի, որը հայտնի է որպես *կարիհանամիչի* (仮花道, «պատճենված ծաղիկների ճանապարհ»), որը կազմում է ձախ կողմում հոնհանամիչիի լայնության մեկ երրորդի կեսը։

Օգտագործում
-----------

1858 թվականի հուլիսին Շիբարակու բեմադրությունը Էդո Իչիմուրա-զա թատրոնում, հանամիչին ցուցադրված է ձախ կողմում
Թեև հազվադեպ է օգտագործվում պիեսի հիմնական գործողությունների համար, բայց ավելի դրամատիկ կամ հայտնի կերպարների պահերը տեղի են ունենում հանամիչիի երկայնքով մուտքերի կամ ելքերի ժամանակ։ Հատկապես դրամատիկ գործողություններ տեղի են ունենում հանամիչիի (բեմից երեք տասներորդ հեռավորության վրա) ճանապարհի յոթ տասներորդ մասում, մի վայրում, որը ճապոներեն հայտնի է որպես *shichisan* (ճապ.՝ 七三) (բառ. «յոթ-երեք»)։ Այստեղ է, որ դուրս եկող կերպարները կարող են ասել իրենց վերջին խոսքերը, իսկ մուտք գործող կերպարները կարող են դիմել հանդիսատեսին կամ բեմի հերոսներին։ Քանի որ հանամիչին անցնում է հանդիսատեսի միջով, այն թույլ է տալիս հանդիսատեսի համար ավելի մոտիկից տեսնել կատարողներին, քան սովորաբար թույլատրվում է ավանդական թատրոնի այլ ձևերի կողմից։

Սումո
-----

Սումոյում դեպի դոհյո տանող ճանապարհը հայտնի է նաև որպես հանամիչի։

Տես նաև
-------

* Կաբուկի

Ծանոթագրություններ
------------------

* *Հանամիչի* (2001). Japanese Architecture and Art Net Users System (JAANUS).
Քրիիստոսը դրախտի բանալին հանձնում է Պետրոս առաքյալին
**«Հանդերձյալ աշխարհ»**, ըստ կրոնադիցաբանական պատկերացումների երևակայական աշխարհ, որտեղ մարդկանց մահվանից հետո իբր շարունակվում է նրանց կյանքը (հոգին կամ նաև մարմնապես)։ «Հանդերձյալ աշխարհ» գաղափարն առաջ է եկել դեռևս այն ժամանակ, երբ մարդն իր և շրջապատի մասին ունեցած պարզունակ պատկերացումներով կարծել է, թե մարդկային կյանքը տեղափոխվում է նաև իրական աշխարհից դուրս, որ, մասնավորապես, անմահ է նրա հոգին։ Այդ պրոցեսում մեծ դեր են կատարել նաև մարդկանց հոգեբանական ապրումները՝ հատկապես սարսափը մահվան և սերը կյանքի նկատմամբ հաճախ արտահայտել է աշխարհի կատարյալ լինելու ցանկությունը և ընդունվել է որպես երկրային կյանքի շարունակություն, սակայն առանց վերջինիս թերությունների։

Պատմական զարգացման ընթացքում մահը և «Հանդերձյալ աշխարհ» մեկնաբանվել են յուրովի։ Հին եգիպտացիների համար երկրային կյանքը միջոց էր ապագա կյանքի համար՝ այստեղից էլ մահացածների մումիացման սովորույթը և նրանց պաշտամունքը։ Հունական մշակույթի ծաղկման շրջանում անհատը դիտվում էր որպես իրական աշխարհում գործող հասարակական-քաղաքական էակ, այդ պատճառով «Հանդերձյալ աշխարհ» համարվում էր ստվերների թագավորություն։ Հին հայերի պատկերացմամբ, մարդու մահից հետո հոգին անջատվում է մարմնից և շարունակում իր կյանքը։ Իշխել է նաև «Հանդերձյալ աշխարհ»-ում մարմնապես ապրելու գաղափարը։ Այս պատճառով մահացածների համար դամբարաններ են կառուցել, նրանց հետ թաղել ստրուկներին, հարազատներին, զենք, ուտելիք և այլն։

Հասարակության սոցիալական շերտավորման հետևանքով[*փա՞ստ*] առանձնացել են դժոխքի և դրախտի գաղափարները։ «Հանդերձյալ աշխարհ»-ի պատկերացումը սկսել է կատարել մարդկանց սոցիալ-դասակարգային վարքի կարգավորման ու գնահատման ֆունկցիա և մարդկանց ապակողմնորոշել կյանքի իրական խնդիրներից։ Կյանքի իմաստը, մարդկության գոյության նպատակը կապվել է «Հանդերձյալ աշխարհ»-ի հետ, կյանքը համարվել է լոկ ժամանակավոր փորձություն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 220)։*  |
**Ձայնորդներ**, բաղաձայն հնչյուններ, որոնք իրենց ձայնային հատկանիշներով առավել մոտ են ձայնավորներին։

Բնութագրությունը
----------------

Արտաբերությամբ ձայնորդներ բնութագրվում են արգելքների՝ նեղվածքների, առկայությամբ, դա հիմք է տալիս ձայնորդներ դասելու բաղաձայնների շարքը։
Սակայն ձայնային սպեկտրով ձայնորդներ նմանվում են ձայնավորներին և բնութագրվում են որոշակի ձևամասնիկներով, որոնք, ի տարբերություն ձայնավորների, ավելի թույլ են։ Ձայնորդներ ունեն նաև գործառական առանձնահատկություն. որոշ լեզուներում (սերբերեն, չեխերեն, անգլերեն) դրանք կարող են հանդես գալ նաև որպես վանկարար հնչյուններ։ Հայերենի ձայնորդներ են մ, ն, լ, յ, ր, ռ։

Կազմավորությունը
----------------

Ըստ կազմավորման տեղի լինում են ռնգային՝ մ, ն, քմային՝ յ, ալվեոլային՝ ր, ռ, լնդերքային՝ լ։ Ըստ արտաբերման եղանակի մ և ն հպական ձայնորդներ են, ր, լ, յ՝ նեղվածքային, իսկ ռ՝ թրթռուն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 693)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85125268 · Microsoft: 74731656 |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | **Այս էջում կա կորեերեն տեքստ։** Առանց արևելաասիական լեզուների գրերի օժանդակ ծրագրի՝ դուք կարող եք կորեերեն պայմանանշանների փոխարեն տեսնել հարցականներ կամ այլ նշաններ։ |

**Կիմ Սոնգ Բոմ** (հանգըլ՝ 김범, հուլիսի 7, 1989(1989-07-07), Սեուլ, Հարավային Կորեա), հարավկորեական դերասան, երգիչ և մոդել։ Ավելի շատ նա հայտնի հեռուստատեսային սերիալի «Տղաներ՝ ծաղիկներից գեղեցիկ», որտեղ նա խաղացել է գլխավոր դերերից մեկը՝ Սո Ի Ջոն։

Կենսագրություն
--------------

Կիմ Բոմը ծնվել է հուլիսի 7-ին Հարավային Կորեայում։ Նրա ընտանիքը կազմված է նրա մորից, հորից և իր փոքր քույրիկից։ Փոքր հասակում երբ Կիմ Բոմը սովորում էր ավագ դպրոցում, նա սպորտում բոլորին գերազանցում էր։ Այժմ նա հաճախում է Չունանի Համալսարանը, որպեսզի շարունակի ուսումը կինոյի և թատրոնի բաժնում։

2006 թվականին Կիմը մասնակցեց «Survival Star Audition» մրցույթին և զբաղեցրեց 6-րդ տեղն այն պատճառով, որ նա 17 տարեկան էր, իսկ մրցույթի կանոններին համաձայն, մասնակցի տարիքը պետք է լիներ 20 տարեկանից ոչ ցածր։ «Survival Star Audition» բացել է բազմաթիվ հնարավորություններ Կիմի համար։ Նա ստացել է մի քանի դերեր կինոֆիլմերում, և դառել հայտնի։ 2008 թվականին Կիմ Բեմը ստացավ մրցանակ Կորեական դորամաների մրցանակաբաշխությանը, ինտերնետի օգտատերերի միջև առավել հայտնի լինելու համար։

Նա դարձավ հայտնի 2009 թվականին շնորհիվ սերիալի «Տղաներ՝ ծաղիկներից գեղեցիկ», որտեղ նա խաղացել է 4 գլխավոր դերերից մեկը՝ Սո Ի Ջոն։ 2011 թվականին նա նկարահանվեց «Պադամ-պադամ...Նրանց սրտերի զարկերի ձայնը» (Padam Padam։ The Sound of His and Her Heartbeats), նա խաղում էր պահապան հրեշտակի դերը՝ Լի Գուկ Սու։

Անձնական կյանք
--------------

Նոյեմբերի 1-ին 2013 թվականին Kingkong Entertainment գործակալությունը հայտարարեց, որ Կիմ Բոմը հանդիպում է «Կրակի Աստվածուհի» - Մուն Գըն Յոնգի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  탤런트, 영화배우 *Naver Profiles. July 13, 2009. Retrieved August 6, 2011 (կոր.)*


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Sina Weibo · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000460251688 · LCCN: no2019021929 · VIAF: 259149616530503750808 · WorldCat VIAF: 259149616530503750808 |

 |
**Խիստ ոճ**, խիստ ոճի գրելաձևի պոլիֆոնիա (գերմ.՝ klassische Vokalpoliphonie, լատ.՝ stylus a cappella eccle - siasticus), պատմական և ոճագեղարվեստական հասկացություն։ Ձևավորվել է 15-16-րդ դարերում, հիմքում՝ վոկալ երաժշտության ինտոնացիոն հնարավորությունները, դիատոնիկ ձայնակարգերը, պարզ հավասարակշռված մետրն ու ռիթմը, դիատոնիկից բխող ինտերվալային մեղեդային քայլերը, կոնսոնանսության առաջնակարգ դերը, դիսոնանսների կախվածությունը կոնսոնանսներից։

Խիստ ոճի երաժշտությանը բնորոշ են դիատոնիկ եկեղեցական ձայնակարգերը, խուսափումը հարմոնիկ-ֆունկցիոնալ հարաբերություններից, չնախապատրաստված դիսոնանսներից ու խրոմատիզմից, համաչափ (հավասար տևողություններով) և սահուն ընթացքը, ռիթմիկ և ինտոնցիոն առումով պարզ մեղեդին, ընդհանուր հնչողականության հավասարակշռվածությունն ու բարեհնչունությունը։ Այդ հատկանիշներն ապահովելու համար մշակվել են մի շարք կանոններ, որոնք խստորեն պահպանել են խիստ ոճի ներկայացուցիչ կոմպոզիտորները։

Խիստ ոճի կանոնները չափավորել են երաժշտի ստեղծագործական երևակայությունը, մինչ նա ձեռք կբերեր բազմաձայնության մասին անհրաժեշտ գիտելիքներ, որից հետո դյուրությամբ և գիտակցված կտիրապետեր ազատ ոճին։

17-րդ դարից խիստ ոճի առաջընթացը պայմանավորվել է գործիքային և վոկալ-գործիքային երաժշտության զարգացումով. կարևոր նշանակություն են ստացել ձայնահարմոնիկ ֆունկցիոնալ սկզբունքի աստիճանականացումը, մաժոր և մինոր կենտրոնացված ձայնակարգերի դրսևորումը։ Այդ ոճի նշանավոր ներկայացուցիչներից են Պալեստրինան, Օ. դի Լասսոն և ուրիշներ։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Հանելուկ**, բանահյուսական ժանր, որը փոխանցվել է նաև գրականությանը։ Ունեցել է մի քանի անվանում՝ առակ, հանք, պընգըլ, ճեռոք ևն։ Հանելուկն առարկան, երևույթը պատկերում է այլաբանորեն, նրա հատկանիշները նկարագրում գաղտնագրված։ Կազմված է երկու բաղադրիչից՝ բանաձևից և լուծման առարկայից։

Հանելուկի վաղնջական նմուշներ և կիրառման մասին վկայություններ պահպանվել են Ռիգվեդայում, Աստվածաշնչում, գրավոր ու բանավոր ավանդված այլ աղբյուրներում։

Հայկական հանելուկներ
--------------------

Հանելուկը հայ բանահյուսության և գրականության հնագույն տեսակներից է, գրականության մեջ մշակվել է 5-րդ դարից, չափածո մեկ կամ մի քանի տողից կազմված սեղմ բանաձև է, մեծ մասամբ՝ հարց։ Խոր հնադարում լայն կիրառություն է ունեցել իբրև մարդու մտավոր հասունությունը և հնարամտությունը փորձելու միջոց, իսկ մեր ժամանակներում վերածվել է մանկական ժամանցի։ Հանելուկներում պահպանվել են առասպելաբան, պատկերացումներ, կենցաղային շատ իրողություններ, որով դրանք ձեռք են բերել պատմամշակութային արժեք։ Հայ բանահյուսության բանաձևային տեսակներից են հնչյունախաղերի վրա կառուցված շուտ ասելուկները, մանկական հանգավոր ասելուկները, խաղերգերը (հաճախ՝ երկխոսային), փաղաքշանքի, սպառնալիքի, հիշոց-հայհոյանքի բանաձևերը և դարձվածքները։ Հանելուկը մեկ կամ մի քանի առարկայի այլաբանական պատկեր է՝ արտահայտված բոլորովին ուրիշ առարկաներով կամ երևույթներով։ Հանելուկները երեխաների մեջ կենդանի հետաքրքրություն են առաջացնում որպես պարզ այլաբանություններ, որոնց հիմքում ընկած են շրջապատից վերցրած ծանոթ ու հայտնի առակների հիմնական հատկանիշները։ Հանելուկը արձակ կամ չափածո, մեկ կամ մի քանի տողերից բաղկացած գեղեցիկ պատկեր է, որն «Ի՞նչն է», «Այն ի՞նչն է, ի՞նչը», «Ի՞նչն է, որ» հարցերով մի անձն առաջադրում է մյուսին։

12-րդ դարում Ներսես Շնորհալին հորինել է մի քանի հարյուրի հասնող հանելուկներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 221)։*  |
|  |
| --- |
| **Խլորոֆիտում** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Ծնեբեկազգիներ (Asparagaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Ագավայիններ (Agavoideae) |
| **Ցեղ** | **Խլորոֆիտում** *(Chlorophytum)*Ker Gawl. 1807 |

**Խլորոֆիտում** (լատին․՝ Chlorophytum), պատկանում է շուշանազգիների (*Liliaceae*) ընտանիքին։ Հայրենիքը Աֆրիկան է (Բարեհուսո հրվանդան)։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Ջերմատնային, կախվող (ամպելային) խոտաբույս է, որի տերևափունջը, որ շատ նման է վիշապածառի տերևափնջին, սկիզբ է առնում անմիջապես արմատավզիկից։ Մշակության մեջ լայն տարածում է գտել *Ch.comosum Bak.* տեսակը, որի խայտաբղետ տերևավոր այլատեսակով, որը անվանվում է (*Ch.strenbergianum aureo-marginata*)։ Խլորաֆիտումներն արձակում են երկար, կախվող ծաղքասլաքներ, որոնց վրա բացի անդուր, մանր, սպիտակ ծաղիկներից, առաջանում են նաև նոր փոքրիկ բուսակներ, իրենց օդային արմատիկներով։ Հենց այդ բուսակներն էլ օգտագործում են բազմացման համար, անջատելով ծաղկասլաքից և տնկելով թաղարների մեջ։

Մշակում
-------

Բազմացումը կատարվում է նաև թփիկների բաժանումով։ Բույսն ունի հաստ, մսոտ արմատներ, որոնք ուժեղ աճման հետևանքով երբեմն թաղարը ճեղքում են։ Խլորաֆիտումը լուսասեր բույս է։ Նորմալ աճը և տերևների խայտաբղետ գունավորումը պահպանելու նպատակով բույսը պետք է տեղավորել լուսամուտին մոտ։ Մշակությունը չափազանց պարզ է։ Ամենաաննշան խնամքի դեպքում էլ աճում ու զարգանում է։ Պահանջկոտ է խոնավության նկատմամբ։ Հատկապես լավ է զգում այգու հողում կամ ճմահողում։

Գրականություն
-------------

* Ծաղկաբուծություն և դեկորատիվ այգեգործություն, Հ. Ե. Նարինջյան

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776666951 |

 |
Մարասկինայի կոկտելային բալ
**Կոկտելային բալ** (անգլերեն և մի շարք այլ լեզուներով` մալաշինի բալ` ի պատիվ այն տեսակի, որից ի սկզբանե պատրաստվել էր), հատուկ եղանակով շաքարապատված բալ, որը նախատեսված է կոկտեյլների, ինչպես նաև տորթերի, պաղպաղակների և այլ աղանդերների ձևավորման համար։

Պատրաստում
----------

Կոկտելային բալը ի սկզբանե պատրաստվել էր իտալիացիների կողմից Դալմացում, Զադար քաղաքի շրջանում, տեղական բալերի տեսակներից։ Կոկտելային բալի պատմությունը այսպիսով կապված է Մարասկին լիկյորի պատմության հետ։ Այսօր պատրաստման համար բացի մարասկինյան բալից օգտագործվում են նաև այլ տեսակի բալեր։

Կոկտելային բալն ունի անսովոր համ, վառ կարմիր գույն և թափանցիկ է։ Պատրաստման ընթացքում բալը 4-6 շաբաթվա ընթացքում թրջոց են դնում ծծմբի երկօքսիդի 1%-անոց լուծույթի և չհանգած կրի կես տոկոսային լուծույթի մեջ, որի արդյունքում հատապտուղները դառնում են խիտ և ստանում փղոսկրի գույն։ Այնուհետև բալից հեռացնում են կորիզը, սպիտակեցնում են նատրիումի քլորիդի մեջ, ջրի մեջ պահում 24-36 ժամ , մսային մասից հեռացնում են գունազրկված հատվածը, իսկ երկու շաբաթվա ընթացքում` պահում են նատրիումի բիսֆոլիտի լուծույթի մեջ, դրանց ամբողջական կազմվածք տալու համար։ Շատ բարդ գործընթացի վերջում բալը թրջում են շաքարի օշարակով, ավելացնելով կամ նուշ, կամ անանուխ։

Պատկերասրահ
-----------

* Քափքեյքի մեջ:Քափքեյքի մեջ:
* Քափկեյքի մեջ:Քափկեյքի մեջ:
* Պինա Կոլադա կոկտեյլում:Պինա Կոլադա կոկտեյլում:
* Տորթի վրա:Տորթի վրա:
* Չապոնական մինադալական աղանդերում:Չապոնական մինադալական աղանդերում:
* Կաթնային կոկտեյլում:Կաթնային կոկտեյլում:
* Իտալական Չիզքեյքում:Իտալական Չիզքեյքում:
* Զախոր տորթի վրա:Զախոր տորթի վրա:

Արտաքին հղումներ
----------------

* U.S. Food and Drug Administration. Maraschino Cherries.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Who Made That Maraschino Cherry?». New York Times Magazine. September 19, 2014


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2010013134 |

 |
«**Ձիրք**» (ռուս.՝ Дар), ռուս գրող Վլադիմիր Նաբոկովի վեպը։ Նաբոկովի վերջին ստեղծագործությունն է։

Վեպը գրվել է 1935-1937 թվականներին։ Վեպի գլխավոր հերոսը կրում է հեղինակի կենսագրական գծերը՝ նա երիտասարդ սկսնակ բանաստեղծ է, հայտնի գիտնականի որդի, ներգաղթյալ, անհետ կորած։

Հերոսն ապրում է իր վարձակալած բնակարանում։ Տանտերը նախկին դատախազ է։ Այդ տանը ապրում էր նաև տան տիրոջ աղջիկը։ Հերոսը և աղջիկը սիրում են միմյանց, սակայն հարաբերությւոնները հետագա ընթացք չեն ստանում։

Վեպն առաջին անգամ թարգմանվել է անգլերեն 1963 թվականին։

Հրատարակում
-----------

Վեպը առաջին անգամ հրատարակվել է «Ժամանակակից գրառումներ» ամսագրում 1937-1938 թվականներին։

Վեպը ԽՍՀՄ-ում առաջին անգամ հրատարակվել է 1990 թվականին՝ Մոսկվայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Translation of «Дар» in English

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Gift Project. Concordance, Literary and Visual Commentary
* Dieter E. Zimmer: Nabokov's Berlin Archived 2007-11-14 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | OCLC |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4304714-2 |

 |
**Կոնսերվացում** (լատ. conservatio — պահպանում), արվեստի և ճարտարապետական ստեղծագործությունների, հուշարձանների, հնագիտական նյութերի, ձեռագրերի, գրքերի, արխիվային փաստաթղթերի և այլնի լիարժեք, երկարատև ու անվնաս պահպանումը տարբեր պայմաններում ու եղանակներով։ Կոնսերվացումը սերտորեն կապված է վերականգնման հետ։ Կայուն ջերմաստիճանի և օդի խոնավության պահպանումը, համապատասխան լուսավորումը, փոշու, բորբոսի, միջատների չեզոքացումը կոնսերվացման պարտադիր պայմաններ են։ Կիրառվում են առարկաների ծածկման և ամրացման պաշտպանական տարբեր միջոցներ (հատուկ միացություններով պատում և ներծծում)։ Կոնսերվացման մեթոդի մշակմամբ և իրականացմամբ զբաղվում են մասնագիտացված լաբորատորիաներ ու արվեստանոցներ, Հայաստանի պատմության պետական թանգարանի թանգարանային արժեքների կոնսերվացման և վերականգնման, Հայաստանի պետական պատկերասրահի թանգարանային-արժեքների վերականգնման, Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվ. Մատենադարանի ձեռագրերի ախտահանման, վերականգնման և վերակազմման բաժինները, ՀՀ Ա. Մյասնիկյանի անվ. հանրապետական գրադարանի հիգիենայի և վերականգնման ենթաբաժինը, ՀՀ պետշինի հուշարձանների պահպանության և վերականգնման վարչության գիտա-արտադրական արվեստանոցը, ՀՀ պետ. կենտրոնական արխիվների փաստաթղթերի վերանորոգման և վերականգնման լաբորատորիան։

Տես նաև
-------

* Պահպանում (ճարտարապետական)
* Վերականգնում (ճարտարապետական)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 574)։*  |
|  |
| --- |
| **Խորդենի արևելակովկասյան** |
| Խորդենի արևելակովկասյանԽորդենի արևելակովկասյան |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խորդենածաղկավորներ (Geraniales) |
| **Ընտանիք** | Խորդենազգիներ (Geraniaceae) |
| **Ցեղ** | **Geranium** |
| **Տեսակ** | **Խորդենի արևելակովկասյան** *(G. albanum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Geranium albanum***M.Bieb. 1808 |

**Խորդենի արևելակովկասյան** (լատին․՝ Geranium albanum), խորդենազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Իլիկանման, հաստացած արմատներով բազմամյա բույս է։ Ցողունն ունի 20-60 սմ երկարություն, ծածկված է երկար, ցցված մազիկներով։ 6-8 սմ լայնությամբ տերևները երիկամաձև-կլոր են, ստորինները՝ 7-բաժան, վերինները՝ 5-բաժան սեպաձև եռաբաժան ատամնավոր մասերով։ Ծաղիկները ծիրանագույն են, պսակաթերթերը՝ 15-20 մմ երկարությամբ, գոգավոր։ Պտղի փեղկերը մեջքի կողմից սանրաձև հաստացած ելուններով են, մազոտ, կտուցը թելանման է, թավոտ։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում («Շիկահող» պետական արգելոց, Ճակատեն գյուղի շրջակայք)։ Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Արևելյան Անդրկովկասը և Իրանը։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 800-1200 մ բարձրությունների վրա, թփուտների մեջ, անտառի եզրերին։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |
**Կոնստանտին Իլյիչ Խաջիև** (ռուս.՝ *Константин Ильич Хаджиев*, հուն․՝ *Κωνσταντίνος Χατζίγιεβ*, մայիսի 18, 1911(1911-05-18), Ալավերդի, Բորչալուի գավառ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 3, 1977(1977-06-03), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Խորհրդային Միության հերոս (մարտի 24, 1945), կապիտան։ Ազգությամբ հույն։ 

Ավարտել է Բաքվի Մ. Օրջոնիկիձեի անվան ռազմահետևակային ուսումնարանը (1932)։ Հայրենական մեծ պատերազմում աչքի է ընկել Սիվաշի, Սիմֆերոպոլի համար մղված (1944) մարտերում։ 1944 թվականի մայիսին, Սևաստոպոլի ազատագրման ժամանակ՝ հրաձգային դասակի հրամանատար Խաջիևն իր վրա վերցնելով վաշտի հրամանատարությունը, ետ է մղել հակառակորդի տասնմեկ հակահարձակում, առաջինն է քաղաք մտել, ինքը բարձրացրել կարմիր դրոշը, որի համար արժանացել է հերոսի կոչման։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր աստղի շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 5. — էջ 30.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 30)։*  |