**Անձնական դերանուն**, անձնական դերանունները մատնացույց են անում խոսող, խոսակից կամ մի երրորդ անձ` առանց դրանց անվանելու, արտահայտում են դիմային հարաբերություններ։ Անձնական դերանուններն ունեն դեմքի, թվի և հոլովի քրեականական կարգ և լինում են երեք դեմքի՝ առաջին, երկրորդ և երրորդ, եզակի կամ հոգնակի թվով։

Խոսքի մեջ խոսողը առաջին դեմքն է, խոսակիցը` երկրորդ, իսկ այն անձը կամ առարկան, որի մասին խոսվում է` երրորդ։
Առաջին դեմքի են` *ես*, *ինքս*, *մենք*, *ինքներս* դերանունները։ Այս դերանունների միջոցով խոսողն իրեն է անվանում։

* Օրինակ՝

Ես հարցրի, թե ինչպե՞ս է այդ մարդը հայտնվել այս հեռու ձորերում։ Ամեն ինչ ինքս եմ պատրաստել։ Մենք խաղում էինք այնքան, մինչև մութն ընկեր, ինքներս էլ չզգալով, որ արդեն հոգնել ենք։

Երկրորդ դեմքի են՝ *դու*, *ինքդ*, *դուք*, *ինքներդ* դերանունները, որոնցով խոսողը անվանում է խոսակցին։

* Օրինակ՝

Դու այն ժամանակ դեռ փոքրիկ էիր։ Դուք շատ սիրալիր եղաք իմ նկատմամբ։ Ինքդ էլ չես հասկանում, թե ինչ ես ուզում։ Դուք ինքներդ պիտի բերեք ձեր բեմական հագուստները։

Երրորդ դեմքի են՝ *նա*, *ինքը*, *նրանք*, *իրենք* դերանունները, որոնցով խոսողը անվանում է ո՛չ իրեն, ո՛չ էլ իր խոսակցին, այլ մի ուրիշ անձի։

* Օրինակ՝

Նայում էր նա ցանկապատի հետևից ու ժպտում։ Տները ցրվելուց առաջ նրանք հազար ու մի ենթադրություն արեցին։ Մեզ դիմավորեց ինքը՝ տանտերը։ Իրենք մի քիչ դժգոհեցին, բայց հարմարվեցին։

Անձնական դերանունների ընդհանուր պատկեր
--------------------------------------

Անձնական դերանունը կարող է բայից առաջ կրճատվել, որովհետև բայի վերջավորությունը բավական է դերանունը ցույց տալու, այն լեզուների մեջ սակայն, ուր բայի խոնարհման մեջ միշտ միևնույն ձևն ունի, անհրաժեշտ է դնել դերանուն։

Դերանունը հայերենի մեջ պարտադիր է այն դեպքում, երբ՝

1. մի քանի ենթակա միասին են օրինակ՝ Ես ու եղբայրս գնացինք։ Դուք և ձեր հարևանը չկայիք։
2. Դերանունը դնել պարտադիր է, երբ կան տարբեր նախադասություններ տարբեր ենթականերով՝ Ես դպրոց եմ գնում, իսկ նա տուն է գնում։
3. Երբ դերանունը տարբեր բառերի լրացուցիչ ունի՝ Ես, խեղճս մենակ եմ մնացել։ Դու, որ մինչև երկինք էիր բարձրացել, այժմ ընկար։
4. Երբ շեշտված է՝ Ե՛ս եմ ուզում։

Անձնական դերանուններ| Դեմք | Եզակի թիվ | Հոգնակի թիվ |
| --- | --- | --- |
| I | ես, ինքս | մենք, ինքներս |
| II | դու, ինքդ | դուք, ինքներդ |
| III | նա, ինքը | նրանք, իրենք |

Ես ինքս, դու ինքդ, նա ինքը զույգերը հաճախ գործածվում են միասին՝ շեշտելով դեմքի գաղափարը։
Ես ինքս, դու ինքդ, նա ինքը դերանունները գրվում են անջատ և կետադրական որևէ նշանով չեն բաժանվում։

* Օրինակ՝

Ես ինքս ասացի։

Քաղաքավարության համար *դու*-ի փոխարեն գործածվում է նրա հոգնակին, որը գրվում է մեծատառով։

* Օրինակ՝

Նա հարցրեց ուսուցչին.

-Դուք ինձ կանչե՞լ եք։

Անձնական դերանվան հոլովում
--------------------------

Անձնական դերանունները, ի տարբերություն անվանական հոլովումների, որոնք թեք հոլովաձևերում ստանում են համապատասխան հոլովիչներ, հոլովվում են դերանվան հոլովմամբ և ունեն հետևյալ առանձնահատկությունները։

1. Ի տարբերություն անվանական հոլովման, երբ հոլովիչ են ստանում, անձնական դերանունները թեք հոլովաձևերում փոխում են իրենց արմատը, հոլովվում տարահիմք ձևով (ինչպես՝ ես–իմ–ինձ–դու–քո–քեզ և այլն)։
2. Դերանվանական հոլոման դեպքում սեռական և տրական հոլովները ձևաբանորեն տարբերակված են, ստանում են տարբեր հոլովաձևեր, ինչպես՝ ես–իմ–ինձ, դու–քո–քեզ, նա–նրա–նրան, ինքը–իր–իրեն և այլն։
3. Դերանվան հոլովման դեպքում բացառական, գործիական, ներգոյական հոլովները կազմում են տրական հոլովաձևով, նմանվում է տրականին։

Անձնական դերանունները, նաև մի քանի այլ դերանուններ հոլովվում են գոյականից տարբեր ձևով։ Սրանք սեռական հոլովում հոլովական վերջավորություն չեն ստանում, այլ ունենում են մի ուրիշ հիմք։

Դա կոչվում է դերանվանական հոլովում։

Դերանվանական հոլովման են ենթարկվում *ես*, *դու*, *նա*, *մենք*, *դուք*, *նա*, *ինքը* դերանունները։

Նրանք և իրենք դերանունները ենթարկվում են գոյականական *ց* հոլովման։ Եզակի թվի անձնական դերանունների սեռական և տրական հոլովները ձևով իրարից տարբերվում են, տրական և հայցական հոլովները ձևով նույնն են։

Անձնական դերանունների հոլովումը այսպիսին է՝

| Հոլով | Եզակի թիվ | Հոգնակի թիվ |
| --- | --- | --- |
| Դեմք | առաջին դեմք | երկրորդ դեմք | երրորդ դեմք | առաջին դեմք | երկրորդ դեմք | երրորդ դեմք |
| Ուղղ․ | ես, ինքս | դու, ինքդ | նա, ինքը | մենք, ինքներս | դուք, ինքներդ | նրանք, իրենք |
| Սեռ. | իմ | քո | նրա, իր | մեր | ձեր | նրանց, իրենց |
| Տր. | ինձ | քեզ | նրան, իրեն | մեզ | ձեզ | նրանց, իրենց |
| Հայց. | ինձ | քեզ | նրան, իրեն | մեզ | ձեզ | նրանց, իրենց |
| Բաց․ | ինձնից, ինձանից | քեզնից, քեզանից | նրանից, իրենից | մեզնից, մեզանից | ձեզնից, ձեզանից | նրանցից, իրենցից |
| Գործ. | ինձնով, ինձանով | քեզնով, քեզանով | նրանով, իրենով | մեզնով, մեզանով | ձեզնով, ձեզանով | նրանցով, իրենցով |
| Ներգ․ | ինձնում, ինձանում | քեզնում, քեզանում | նրանում, իրենում | մեզնում, մեզանում | ձեզնում, ձեզանում | նրանցում, իրենցում |

Անձնական դերանունները նախադասության մեջ լինում են՝

* ենթակա, Օրինակ՝

Նա հարցնում էր ինձ հեռու քաղաքների մասին։

* բայի լրացում, Օրինակ՝

Արդեն մեկ ժամ է՝ քեզ եմ սպասում։

* գոյականի լրացում,

Օրինակ՝
Օրերն իրենց խաղաղ ընթացքը երբեմն փոխում էին։

Տես նաև
-------

* Դերանուն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Եզեկյան, Լևոն (2007). *Հայոց լեզու*. Երևան: ԵՊՀ հրատարակչություն. էջեր 260–261. ISBN 5-8084-0688-9.
2. ↑  Աճառյան, Հրաչյա (2005). *Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի*. Երևան: ԵՊՀ հրատարակչություն. էջ 290. ISBN 5-80884-0697-8. `{{cite book}}`: Check `|isbn=` value: length (օգնություն)

Աղբյուրներ
----------

* Հրաչյա Աճառյան, Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի, Երևանի 2005, 1987, էջ 290
* Լևոն Եզեկյան Հայոց լեզու, Երևան 2007 էջ 260-261

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Անձնական դերանուն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4045271-2 · LCCN: sh85056322 · Microsoft: 24184978 |

 |