| Հայաստանի քաղաքականություն |
| --- |
|  |
|  Անկախ պետությունների համագործակցություն ԱՊՀ և  Եվրոպայի խորհուրդ կազմակերպությունների անդամ

---

 |
| Սահմանադրություն
* Սահմանադրական դատարան
Նախագահ՝ Արման Դիլանյան
* Մարդու իրավունքներ
 |
| Պետության ղեկավար
* Նախագահ
Վահագն Խաչատուրյան
 |
| Գործադիր
* Վարչապետ
Նիկոլ Փաշինյան
* Փոխվարչապետ
Մհեր Գրիգորյան
Համբարձում Մաթևոսյան
* Ներկայիս կառավարություն
 |
| Օրենսդիր
* Ազգային ժողով
Նախագահ՝ Ալեն Սիմոնյան
Պատգամավորներ
 |
| Դատական
* Իրավական համակարգ
 |
| Վարչական բաժանում
* Մարզեր
* Համայնքներ
 |
| Ընտրություններ
* Կուսակցություններ
Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն
Հայաստան դաշինք
Պատիվ ունեմ դաշինք
Բարգավաճ Հայաստան կուսակցություն
Լուսավոր Հայաստան կուսակցություն
Հայաստանի հանրապետական կուսակցություն
* Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով
* Խորհրդարանական վերջին ընտրություններ՝

	+ 2017
	+ 2018 2021
 |
| Արտաքին հարաբերություններ
* Արտաքին գործերի նախարարություն
Նախարար՝ Արարատ Միրզոյան

---

* Հայաստանի / Հայաստանում դիվանագիտական ներկայացուցչությունների ցանկ

---

* Հանրապետության իրավունք
* Անձնագիր
* Սփյուռք
* Վիզային պահանջներ
* Վիզային քաղաքականություն
 |
| Կապված թեմաներ
* Պատմություն
* Արցախի քաղաքականություն
* ԵԱՀԿ Մինսկի խումբ
 |
| * դ
* ք
* խ
 |


| Արցախի քաղաքականություն |
| --- |
|  |
|  |
| Սահմանադրություն
* Արցախի Սահմանադրություն
 |
| Կառավարություն
* Արցախի նախագահ
Արայիկ Հարությունյան
* Ներկայիս կառավարություն
 |
| Օրենսդիր
* Արցախի Ազգային ժողով
Արցախի Ազգային Ժողովի նախագահ՝ Արթուր Թովմասյան
Անդամներ
 |
| Դատական
* Դատական
 |
| Վարչական բաժանում
* Արցախի վարչական բաժանում
 |
| Ընտրություններ
* Քաղաքական կուսակցությունների ցանկ
* Recent elections

	+ Համապետական՝ 2020

	+ Նախագահական՝ 2012
	+ 2017

	+ Խորհրդարանական՝ (2010)
	+ (2015)
* Հանրաքվեներ

	+ 1991 (անկախության)
	+ 2006
	+ 2017
 |
| Արտաքին քաղաքականություն
* Արտաքին քաղաքականություն
Նախարար՝ Դավիթ Բաբայան
Ներկայացուցչական գրասենյակներ
Քաղաքական կարգավիճակ
Վիզային քաղաքականություն
 |
| Կապված թեմաներ
* Արցախի քաղաքական կարգավիճակ
* ԵԱՀԿ Մինսկի խումբ
* Հայաստանի պետական համակարգ
 |
| * դ
* ք
* խ
 |

Ազգային Ժողով
-------------

### Ընդհանուր ակնարկ

Հայ իրականության մեջ խորհրդարանական ավանդույթները սկզբնավորվեցին 18-րդ դարի վերջին։ 1773 թ. Մադրասում լույս տեսավ Շ. Շահամիրյանի «Որոգայթ փառաց» աշխատությունը, որում արտացոլվեցին սահմանադրության և խորհրդարանական կարգի մասին դրույթները։

Պետականության շուրջ 600-ամյա կորստից հետո 1918 թ. մայիսի 28-ին Հայաստանը հռչակվեց անկախ պետություն։ Ձևավորվեց Հայաստանի խորհրդարանը՝ երկրի գերագույն իշխանության մարմինը։ Գործադիր իշխանությունը՝ կառավարությունը ենթակա էր խորհրդարանին, այսինքն՝ Հայաստանը խորհրդարանական հանրապետություն էր։

1920 թ. նոյեմբերի 29-ին Հայաստանում հաստատվեցին խորհրդային կարգեր։ ՀԽՍՀ-ն Հայաստանի երկրորդ հանրապետությունն էր՝ առաջին հանրապետության իրավահաջորդը և մտնում էր ԽՍՀՄ-ի կազմի մեջ։ Այս ժամանակաշրջանում Հայաստանում գումարվել են խորհուրդների համագումարներ և Գերագույն խորհրդի նստաշրջաններ։

Անկախացման նախաշեմին Հայաստանի առաջին գումարման Գերագույն խորհուրդը կազմավորվեց 1990 թ. մեծամասնական ընտրակարգով՝ երկու փուլով (260 պատգ.) մայիսի 20-ին և հունիսի 3-ին։ Այդ ժամանակ Հայաստանը դեռևս խորհրդային հանրապետություն էր։ Նոր խորհրդարանում, որն սկսեց գործել հուլիսի 20-ից, ներկայացված էր երկու քաղաքական ուժ՝ կոմկուսը և Հայոց համազգային շարժումը։ Հետագայում խորհրդարանում կազմավորվեցին ՀՀՇ, ՀՌԱԿ, ՀՅԴ, ՀԱԺԿ, ՀԿԿ կուսակցական խմբակցությունները։ ԳԽ-ում ստեղծվեցին «Հանրապետություն» (38 պատգ.), «Արցախ» (11 պատգ.), «Լիբերալ-դեմոկրատներ» (10 պատգ.), «Ազգային առաջադիմություն» (10 պատգ.) պատգամավորական խմբերը, ՀՀԴ խմբակցությունը վերափոխվեց պատգամավորական խմբի (12 պատգ.)։

1990 թ. օգոստոսի 4-ին Լ. Տեր-Պետրոսյանն ընտրվեց Գերագույն խորհրդի նախագահ։ Խորհրդարանը օգոստոսի 23-ին ընդունեց «Հայաստանի անկախության մասին» հռչակագիրը. որոշում կայացվեց ՀԽՍՀ-ն վերանվանել Հայաստանի Հանրապետություն։ 1991 թ. սեպտեմբերի 21-ին անցկացվեց համաժողովրդական հանրաքվե, և Հայաստանը հռչակվեց անկախ պետություն։ Հոկտեմբերի 16-ին ՀՀ Նախագահ ընտրվեց Լևոն Տեր-Պետրոսյանը։ Նույն թվականի դեկտեմբերի 24-ին ՀՀ Գերագույն խորհրդի նախագահ ընտրվեց Բաբկեն Արարքցյանը։

1995 թ. հուլիսի 5-ին տեղի ունեցան ՀՀ առաջին գումարման Ազգային ժողովի ընտրությունները (190 պատգամավոր՝ 150 մեծամասնական և 40 համամասնական ընտրակարգով)։ Օրենքով սահմանված 5 տոկոսի սահմանագիծը հաղթահարեց 5 կուսակցություն, որոնց միջև տեղերը բաշխվեցին հետևյալ կերպ. «Հանրապետություն» միավորում (50%, 20 պատգ.), «Շամիրամ» (20%, 8 պատգ.), ՀԿԿ (15%, 6 պատգ.), ԱԺՄ (7,5%, 3 պատգ.), ԱԻՄ (7,5%, 3 պատգ.)։ ԱԺ-ում ստեղծվեց նաև «Բարեփոխումներ» պատգամավորական խումբը (31 պատգ)։ 21 պատգամավոր ընդգրկված չէր որևէ խմբակցության կամ պատգամավորական խմբի կազմում։ Հետագայում ձևավորվեց «Երկրապահ» պատգամավորական խումբը (17 պատգ.)։ ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահ ընտրվեց Բաբկեն Արարքցյանը։

### Պատմություն

#### Առաջին գումարում

#### Երկրորդ գումարում

#### Երրորդ գումարում

#### Չորրորդ գումարում

#### Հինգերորդ գումարում

#### Վեցերորդ գումարում

#### Յոթերորդ գումարում

ՀՀ յոթերորդ գումարման Ազգային ժողովի արտահերթ ընտրությունները (132 պատգամավոր) տեղի ունեցան 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ին։ Արտահերթ ընտրությունների գաղափարն առաջացել էր Թավշյա հեղափոխության ընթացքում, իսկ այն իրավականորեն հաստատվեց, երբ Նիկոլ Փաշինյանը հրաժարական տվեց ՀՀ վարչապետի պաշտոնից և քաղաքական պայմանավորվածության արդյունքում Ազգային Ժողովը երկու անգամ չընտրեց նոր վարչապետ։
Սա Թավշյա հեղափոխությունից հետո առաջին համապետական ընտրությունն էր Հայաստանում։
2018 թվականի դեկտեմբերի 8-ի տվյալներով ընտրելու իրավունք ունեին 2.573.779 քաղաքացիներ։ Ընտրություններին մասնակցեցին 1261105 քաղաքացիներ կամ ընտրելու իրավունք ունեցողների 48,63 տոկոսը։ Ընտրությունների արդյունքում ԱԺ անցան 3 քաղաքական ուժեր՝

* «Իմ քայլը» դաշինք-70,42 % - 88 մանդատ,
* Բարգավաճ Հայաստան կուսակցություն-8.26 % - 26 մանդատ,
* «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցություն-6.37 % - 18 մանդատ։

Այսպիսով լիակատար հաղթանակ տարավ «Իմ քայլը» դաշինքը՝ ավարտելով հեղափոխությունը։
ՀՀ Վարչապետ է նշանակվել Նիկոլ Փաշինյան 2019 թ․ հունվարի 14-ին ԱԺ քաղաքական մեծամասնության՝ «Իմ քայլը» դաշինքի թեկնածուն ՀՀ Նախագահ Արմեն Սարգսյան հրամանագրով։

### Ութերորդ գումարում

2021 թվականի ապրիլի 25-ին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հրաժարական է տալիս ներքաղաքական ճգնաժամի ֆոնին և 2021 թվականի հունիսի 20-ին տեղի են ունենում արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ։ Արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցում են 22 կուսակցություն և 4 դաշինք։ Ընտրություններին մասնակցել է ընտրելու իրավունք ունեցող ՀՀ քաղաքացիների 49.39%-ը։ Խորհրդարան են անցել 3 քաղաքական ուժեր`

* Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն - 53.92% - 71 մանդատ
* «Հայաստան» դաշինք - 21.04% - 29 մանդատ
* «Պատիվ ունեմ» դաշինք - 5.23% - 7 մանդատ

Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցությունը ստանում է սահմանադրական մեծամասնություն։ 2021 թվականի օգոստոսի 2-ի նախագահի հրամանագրով Նիկոլ Փաշինյանը նշանակվում է ՀՀ վարչապետ, որպես մեծամասնության թեկնածու։

#### Ղեկավարություն

Նախագահ
* Ալեն Սիմոնյան (Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն)

Նախագահի տեղակալներ
* Հակոբ Արշակյան (Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն)
* Ռուբեն Ռուբինյան (Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն)
* 

### Հանձնաժողովներ

#### Մշտական Հանձնաժողովներ

* Առողջապահության հարցերի մշտական հանձնաժողով

*Առողջապահության հարցերի մշտական հանձնաժողով*

Հանձնաժողովի նախագահ
* Նարեկ Զեյնալյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն

Հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ

* Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողով

*Սոցիալական ապահովություն, հաշմանդամության հիմնահարցեր, աշխատանք, զբաղվածություն, արհեստակցական միություններ, ժողովրդագրություն և այդ ոլորտնռրը կարգավորող օրենքներ*

Հանձնաժողովի նախագահ
* Հերիքնազ Տիգրանյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն

Հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ

* Արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողով

*Միջազգային պայմանագրեր, միջազգային հարաբերություններ և միջխորհրդարանական կապեր*

Հանձնաժողովի նախագահ
* Սարգիս Խանդանյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն

Հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ

* Գիտության, կրթության, մշակույթի, սփյուռքի, երիտասարդության և սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողով

*գիտություն, կրթություն, հրատարակչական գործ, մշակույթ, սփյուռքի հետ կապեր, մամուլ, ռադիո, հեռուստատեսություն, ինտերնետ (համացանց), երիտասարդություն, սպորտ*

Հանձնաժողովի նախագահ
* Սիսակ Գաբրիելյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն

Հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ

* Տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության և շրջակա միջավայրի հարցերի մշտական հանձնաժողով

*գյուղատնտեսություն, ջրային պաշարներ, բնության պահպանություն*

Հանձնաժողովի նախագահ
* Վահե Ղալումյան- Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն
* 

Հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ

* Եվրոպական ինեգրման հարցերի մշտական հանձնաժողով

*Եվրոպական Միության և Եվրախորհրդի հետ կապեր, Հայաստանի Հանրապետության օրենքների և եվրոպական օրենսդրության ներդաշնակեցում*

Հանձնաժողովի նախագահ
* Արման Եղոյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն

Հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ

* Մարդու իրավունքների պաշտպանության և հանրային հարցերի մշտական հանձնաժողով

*մարդու և քաղաքացու իրավունքներ և ազատություններ, փաստաբանական և նոտարական ծառայություններ, երեխայի իրավունքներ, կուսակցություններ և այլ հասարակական միավորումներ, կրոն, գենդերային հարցեր, ազգային փոքրամասնություններ, տեղեկատվություն*

Հանձնաժողովի նախագահ
* Թագուհի Թովմասյան-անկուսակցական

Հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ

* Պաշտպանության և անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողով

*պաշտպանություն, անվտանգություն, արտակարգ իրավիճակներ, ոստիկանություն, ռազմարդյունաբերական համալիր, ռազմական ուսումնական հաստատություններ, զինվորական և ոստիկանական ծառայություններ*

Հանձնաժողովի նախագահ
* Անդրանիկ Քոչարյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն

Հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ

* Պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողով

*սահմանադրական փոփոխություններ, ընտրական համակարգ, հանրային ծառայություն, դատարանակազմություն, արդարադատություն, դատախազություն, քաղաքացիական, քրեական, վարչական օրենսդրություն, Ազգային ժողովի կանոնակարգ*

Հանձնաժողովի նախագահ
* Վլադիմիր Վարդանյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն

Հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ

* Տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողով

*հարկեր, տուրքեր, վճարներ, արդյունաբերություն, քաղաքաշինություն, էներգետիկա, բնական պաշարներ, բացառությամբ ջրային պաշարների, տրանսպորտ, կապ, հեռահաղորդակցություն, արտադրական ենթակառուցվածքի այլ ճյուղեր, զբոսաշրջություն, առևտուր և ծառայություններ, ձեռնարկատիրական գործունեություն, պետական գույքի կառավարում*

Հանձնաժողովի նախագահի ժամանակավոր պաշտոնակատար 
* Բաբկեն Թունյան-Անկուսակցական

Հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ

* Ֆինանսավարկային և բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողով

*բյուջետային օրենսդրություն, պետական բյուջե, փոխառություններ, վարկեր, դրամ, դրամաշրջանառություն, բանկային համակարգ, ֆինանսական (դրամական, կապիտալի, վարկային, ապահովագրական և արժեթղթերի) շուկաներ*

Հանձնաժողովի նախագահ
* Գևորգ Պապոյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն

Հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ

* Տարածաշրջանային և Եվրասիական ինտեգրման հարցերի մշտական հանձնաժողով

*Եվրասիական տնտեսական միության և տարածաշրջանի մյուս երկրների հետ կապեր, Հայաստանի Հանրապետության և Եվրասիական տնտեսական միության անդամ մյուս պետությունների օրենսդրության ներդաշնակեցում, միասնականեցում և այդ ոլորտները կարգավորող օրենքներ*

Հանձնաժողովի նախագահի ժամանակավոր պաշտոնակատար 
* Վաղարշակ Հակոբյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն

Հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ

* Ազգային ժողովի յոթերորդ գումարման հաշվիչ հանձնախումբ

1) կազմակերպում է գաղտնի քվեարկությունների անցկացումը և Ազգային ժողով է ներկայացնում դրանց արդյունքները. 
2) Ազգային ժողովի նիստերի էլեկտրոնային համակարգը չգործելու դեպքում գրանցում է պատգամավորներին, հաշվում է բաց քվեարկությանը մասնակցած պատգամավորների ձայները, ինչպես նաև կազմակերպում է անվանական քվեարկությունների անցկացումը և Ազգային ժողով է ներկայացնում դրանց արդյունքները:

Հանձնաժողովի նախագահ
* Նարեկ Բաբայան

Հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ

#### Ժամանակավոր Հանձնաժողովներ

* 

Հանձնաժողովի նախագահ

Հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ

Կառավարություն
--------------

Վարչապետ
Նիկոլ Փաշինյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն
Փոխվարչապետ
Տիգրան Խաչատրյան-Անկուսակցական
Փոխվարչապետ
Մհեր Գրիգորյան-Անկուսակցական
Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարար
Նարեկ Մկրտչյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն
Առողջապահության նախարար
Անահիտ Ավանեսյան-Անկուսակցական
Արդարադատության նախարար
Գրիգոր Մինասյան-Անկուսակցական
Արտակարգ իրավիճակների նախարար
Արմեն Փամբուխչյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն
Արտաքին գործերի նախարար
Արարատ Միրզոյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն
Շրջակա միջավարի նախարար
Հակոբ Սիմիդյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն
Էկոնոմիկայի նախարար
Վահան Քերոբյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն
Կրթության,գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարար
Ժաննա Անդրեասյան-Անկուսակցական
Պաշտպանության նախարար
Սուրեն Պապիկյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն
Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար
Գնել Սանոսյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն
Բարձր տեխնոլոգիաների արդյունաբերության նախարար
Ռոբերտ Խաչատրյան-Անկուսակցական
Ֆինանսների նախարար
Վահե Հովհաննիսյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն
Ներքին գործերի նախարար
Վահե Ղազարյան-անկուսակցական

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայաստանի Նախագահ
* Հայաստանի էլեկտրոնային կառավարում
* Հայաստանի Կառավարություն
* Հայաստանի պետական մարմինների կայքերի հղումներ