|  |
| --- |
| **Երեկօրնիկ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Կաղամբածաղկավորներ (Brassicales) |
| **Ընտանիք** | Կաղամբազգիներ (Brassicaceae) |
| **Տրիբա** | *Hesperideae* |
| **Ցեղ** | **Երեկօրնիկ** *(Hesperis)*L. 1753 |

**Երեկօրնիկ** (լատ.՝ *Hesperis*), գիշերային մանուշակ, կաղամբազգիների (*Brassicaceae*) (խաչածաղկավորներ) ընտանիքի երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ, միաթերթ և լիաթերթ ծաղիկներով։ Մշակվում է հիմնականում կանացի գիշերային մակուշակ տեսակը։ Այս ծաղկատեսակի հայրենիքը համարվում է ոԵբվրոպան և Սիբիրը։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Ցողունը պարզ է, ճյուղավորվող՝ գեղձային մազիկներով պատված, բարձրությունը՝ 30-120 սմ։ Տերևները հերթադիր են, սցողաեզր։ Ծաղկաբույլը հասկանման ողկույզ է, ծաղիկները՝ դեղնավուն, սպիտակ, բաց մանուշակագույն, վարդագույն․, արձակում են դուրալի բուրմունք, որը հատկապես ուժեղ է զգացվում երեկոյան ժամերին և գիշերը։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղը երկար-գծաձև, բացվող, դժվար բացվող կամ չբացվող պատիճ է։ Հանդիպում է նաև գիերաիյն մանուշակի H.m.nanacandidissima այլատեսակը, որը ավելի ցածր բույս է քան մնացած այլատեսակները, վերջինիս ծաղիկները սպիտակ են։ Սերմերը ունեն միչև 3 մմ երկարություն, գորշ֊մանուշակագույն երանգ, ծլությունը պահպանում են 2֊3 տարի։ Ծլում են 10֊20 օրվա ընթացքում։ Մեկ գրամում պարունակվում է մոտավորապես 700 հատիկ։

Մշակում
-------

Բույսը բազմացվում է սերմերով։ Ցանքը կատարվում է բաց գրունտում, գարնանա կամ աշնան սկզբին։ Բույսերի ծաղկումը սկսվում է միայն հաջորդ տարվանից։ Լիաթերթ ծաղկավոր այլատեսակները բազմացվում են գարնանը՝ կտորներով և թփիկների բաժանումով։ Բույսերը լավ են աճում կիսաստվերում, բույսը բույսից 25֊35 սմ հեռավորության վրա տնկելու դեպքում։Պահանջվում է չափավոր ոռոգում, հողի նկատմամբ պահանջկող չէ, լավ է աճում այգու սովորական հողում։

Տեսակներ
--------

Հայտնի է մոտ 30 կամ 28 տեսակ Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝ 

* Գիշերային մանուշակ (H.matronalis)
* Երեկօրնիկ պարսկական (H.persica)։

Տարածում
--------

Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է անտառներում, մարգագետիններում, թփուտներում, քարքարոտ լանջերին։

Նշանակություն
-------------

Սերմերը յուղատու են. պարունակում են սապոնիններ, եթերայուղեր, ճարպեր, ֆլավոնոիդներ, ալկալոիդներ և այլն։ Տերևների և սերմերի պատրաստուկները միզամուղ և քրտնաբեր են։ Մշակվում է նաև կտրված ծաղիկներ ստանալու նպատակով, որոնք ջրի մեջ կարողաանում են դիմանալ 
6֊12 օր։ Դեկորատիվ այգեգործության մեջ բարձր է գնահատվում գիշերային մանուշակի լիաթերթ այրատեսակը։ Սակայն այդ բույսը Երևանի պայմաններում շատ դժվար է աճում։ Սակայն 1952֊1953 թվականներին գիտնականների կողմից կատարած հետազոտությունները ցույց են տվել, որ բավարար խնամքի և մշակության դեպքում այս տեսակը Երևանյան պայմաններում կարելի է օգտագործել ծաղկեգործության մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Русское название таксона — согласно следующему изданию:*Вакуленко В. В.* Семеноводство однолетных и двухлетних цветочных растений. — Изд-во Мин-ва коммунал. хоз-ва РСФСР, 1963.
2. ↑  Հովհաննես Նարինջյան, Ծաղկաբուծություն, Երևան, «Հայաստան», 1954 — 213-214, էջեր 213-214 — 456 էջ։
3. ↑  Список видов рода Вечерница на сайте The Plant List(անգլ.)

Գրականություն
-------------

* Вечерница, род растений // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907

Արտաքին հղումներ
----------------

* Jepson Manual Treatment
* Beschreibung in der Flora of China
* Germplasm Resources Information Network (GRIN); abgerufen am 22. November 2013.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777549247 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Hesperis
* APDB: 191355
* APNI: 149930
* EoL: 71309
* EPPO: 1HEVG
* FNA: 115229
* FoC: 115229
* GBIF: 3042187
* GRIN: 5590
* iNaturalist: 47698
* IPNI: 12648-1
* IRMNG: 1352396
* ITIS: 23137
* NBN: NHMSYS0000459317
* NCBI: 264417
* NZOR: c3068a46-6d8d-4009-bc65-7ba3e375dcab
* PLANTS: HESPE2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60436426-2
* Tropicos: 40024670
* VASCAN: 1242

 |

 |