**Էդիթ Ջեսի Արչիբալդ** (անգլ.՝ Edith Jessie Archibald, ապրիլի 5, 1854(1854-04-05), Իսի լե Մուլինո, Սենա, Ֆրանսիա - մայիսի 11, 1936(1936-05-11), Հալիֆաքս, Կանադա), կանադացի սուֆրաժիստ ու գրող, որը ղեկավարել է Մարիթայմի «Կանանց քրիստոնեական չափավորության միությունը» (WCTU), Կանադայի կանանց ազգային խորհուրդը և Հալիֆաքսի կանանց տեղական խորհուրդը։ Իր սոցիալական ակտիվության բազմաթիվ ձևերի պատճառով թագավոր Գեորգ V-ը նրան անվանել է «Ողորմած տիկին», իսկ 1997 թվականին Կանադայի կառավարությունը նրան հռչակել է Ազգային պատմական նշանակություն ունեցող անձ։

Վաղ կյանք
---------

Քեթրին Էլիզաբեթ (Ռիչարդսոն) Արչիբալդի և սըր Էդվարդ Մորտայմեր Արչիբալդի դուստր Էդիէ Ջեսի Արչիբալդը ծնվել է Կանադայի Նյուֆաունդլենդ և Լաբրադոր նահանգի մայրաքաղաք Սենտ Ջոնսում՝ հանրային ծառայության պատմություն ունեցող ականավոր ընտանիքում։ Նախնական կրթության մի մասն ստացել է Լոնդոնում և Նյու Յորքում, որտեղ իր հայրիկը բրիտանական հյուպատոս էր։

Քսան տարեկանում ամուսնացել է իր զարմիկ, հանքարդյունաբերության ինժեներ Չառլզ Ա․ Արչիբալդի հետ, որին էր պատկանում Նոր Շոտլանդիա նահանգի Քաու Բեյ համայնքում գտնվող Գոուրի ածխարդյունաբերարանը։ 1893 թվականին ամուսինը վաճառել է վերոհիշյալ գործարանն ու զբաղեցրել Հալիֆաքսում գտնվող Նոր Շոտլանդիայի բանկի նախագահի ու տնօրենի պաշտոնը։ Ունեցել են չորս զավակ՝ Սյուզան Ջորջիանան (հայտնի որպես Ջորջի), Թոմասը, Չառլզը և Էդվարդը և բնակվել Պորտ Մորիենում գտնվող «Seaview» անունով առանձնատանը, որից հետո տեղափոխվել են Հալիֆաքս։

Կանանց քրիստոնեական չափավորության միություն
-------------------------------------------

Արչիբալդը ներգրավվել է Կանանց քրիստոնեական չափավորության միության մեջ 1880-ական թվականներին ու 1892 - 1896 թվականներին եղել Մարիթայմի սրահային հանդիպումների բաժնի տեսուչ, որը խրախուսում էր անդամների տանը կազմակերպվող սոցիալական իրադարձությունները որպես ժուժկալ գործունեության կազմակերպման և կանանց կրթելու մեթոդ։ Խանդավառված սրահի հանդիպումների առավելություններով՝ նա հարցում է անցկացրել տեղական 54 արհմիություններում՝ հանդիպումների վերաբերյալ նրանց գնահատականը պարզելու նպատակով, շրջանառության նամակ է հրապարակել միության պաշտոնական ազգային թերթում, նաև հրատարակել այն որպես թռուցիկ։ Արչիբալդը հասկանում էր, որ տեղական գործողություններ էին անհրաժեշտ կազմակերպության ազգային նպատակներին հասնելու համար։ Նա նույնիսկ ղեկավարել է անդամների հարձակումները Քաու Բեյում գտնվող երեք ապօրինի սրահների վրա։

Այլ սոցիալական ակտիվիզմ
-----------------------

Էդիթ Արչիբալդի հուշատախտակ, Ջորջ Ռայթ Հաուսի սեփականություն, Հալիֆաքս, Նոր Շոտլանդիա
Եղել է Կանադայի կանանց ազգային խորհրդի և Վիկտորիանական բուժքույրերի միության (VON) առաջնորդը, Հալիֆաքսի կանանց տեղական խորհրդի նախագահը 1896 - 1906 թվականներին և Հալիֆաքսի Վիկտորիանական բուժքույրերի միության նախագահը 1897 - 1901 թվականներին։ Ակտիվություն է ցուցաբերել Հալիֆաքսում մանկական հիվանդանոց կառուցելու գործում, այնուհետև դարձել այդ հիվանդանոցի տնօրենը։

1914 թվականին եղել է Նոր Շոտլանդիայի կարմիր խաչի փոխնախագահը, ղեկավարել բաժանմունքը, որը վերահսկում էր արտերկրում կանադացի ռազմագերիներին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում իրականացրած աշխատանքի համար արժանացել է Երուսաղեմի շքանշանի։

Տասնամյակներով պայքարել է կանանց ընտրելու իրավունքի համար և 1917 թվականին ղեկավարել կանանց պատվիրակությունը՝ համոզելու Նոր Շոտլանդիայի վարչապետ Ջորջ Հենրի Մյուրեյին չխոչընդոտել ընտրական իրավունքի մասին օրինագծի ընդունմանը․ օրենսդիր մարմինը վերջապես շնորհել է այս իրավունքը 1918 թվականին։

Արչիբալդը նաև Հալիֆաքսի տիկնանց երաժշտական ակումբի հիմնադիրն ու առաջին նախագահն էր, Նոր Շոտլանդիայի արվեստի և դիզայնի քոլեջի տնօրենը։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Հետագա կյանքում զբաղվել է պատմվածքներ, պիեսներ և հոդվածներ գրելով, ինչպես նաև հեղինակել է մի քանի գրքերի։ Նրա գրքերից մեկը՝ «*Bed-Time Stories for My Grand-Children*» (1910), մասնավոր հրատարակված հուշագրությունն էր, որի պատճառ էր հանդիսացել դստեր՝ Ջորջիի մահը 1909 թվականին։ Նա գրի է առել հուշերը, որպեսզի Ջորջիի երեխաներն իմանան, թե ինչպիսին է եղել իրենց մոր մանկությունը Քաու Բեյում։

1924 թվականին հրատարակել է «*Life and Letters of Sir Edward Mortimer Archibald, K.C.M.G. C.B»* վերնագրով իր հայրիկի կենսագրությունը։ Գրել է «*The Token: A Tale of Cape Breton Island»* պիեսը 1920-ական թվականների կեսերին, որը 1930 թվականին հրատարակվել է որպես վեպ։ Պատմությունը տեղի է ունենում Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմից հետո և վերաբերում ոմն Անգուս ՄքՌորիի սխրագործություններին։ Գրքի գրախոսության մեջ *London Morning Post* թերթը հայտարարել է, որ այն խոստումնալից երիտասարդ գրողի աշխատանք է՝ չիմանալով, որ հեղինական այդ ժամանակ յոթանասունն անց տարիքի կին էր։

Այլ գրքերի թվում են՝ «*Stray Songs for Glad Days and Sad Days»* (1894) և *G«ufshathi and Herriaman: A Missionary Story»* ստեղծագործությունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  "Archibald, Edith Jessie". Simon Fraser University Digitized Collections.
4. 1 2 3 4 5 6 7  Ernest R. Forbes. «Edith Jessie Archibald». *The Canadian Encyclopedia*. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 25-ին.`{{cite encyclopedia}}`: CS1 սպաս․ url-status (link)
5. 1 2 3 4  Willard, Frances E. and Mary A. Livermore, eds. *A Woman of the Century: Fourteen Hundred-Seventy Biographical Sketches Accompanied by Portraits of Leading American Women in All Walks Of Life*. Moulton, 1893, pp. 31-32.
6. ↑  *Types of Canadian Women: and of women who are or have been connected with Canada, Vol. 1*. Toronto: William Briggs. 1903. էջ 12. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 30-ին.
7. 1 2 3 4  MacDonald, Ken (2014 թ․ հունվարի 12). «Part one of a look at Edith Archibald». Cape Breton Post. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ դեկտեմբերի 10-ին.
8. ↑  Forster, Merna. «The Cow Bay Saloon Raider: Edith Jessie Archibald (1834 - 1936)». *100 Canadian Heroines: Famous and Forgotten Faces* (անգլերեն). Dundurn. էջ 35. ISBN 978-1-55002-952-9. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 30-ին.
9. 1 2  Parker, C. W. ed. "Archibald, Edith Jessie". *Who's Who and Why*, vol. 5, 1914, p. 29.
10. ↑  Clara Thomas, *Canadian Novelists 1920-1945*, Longmans, Green and Comoany, Toronto, 1946 p. 3.

Հետագա ընթերցանություն
----------------------

* Ruth Bordin, *Woman and Temperance: The Quest for Power and Liberty, 1873-1900* (Philadelphia: Temple University Press, 1981)
* Ernest R. Forbes, "Battles in Another War: Edith Archibald and the Halifax Feminist Movement" in *Challenging the Regional Stereotype: Essays on the 20th Century Maritimes* (Fredericton: Acadiensis Press, 1989)
* Ernest R. Forbes. *Prohibition and the Social Gospel in Nova Scotia*. 1971.
* Janet Guildford. "Edith Jessie Archibald: Ardent Feminist and Conservative Reformer" Journal of the Royal Nova Scotia Historical Society, 2008.
* Joanne E. Veer, "Feminist Forebears: The Woman's Christian Temperance Union in Canada's Maritime Provinces, 1875-1900" (PhD thesis, University of New Brunswick, 1994), 5.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Archibald in SFU Digitized Collections, Simon Fraser University, Coll. Canada's Early Women Writers

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Էդիթ Արչիբալդ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Կանադական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 317273591 · WorldCat VIAF: 317273591 |

 |