**Ստուդենչիշտի ճահիճը** նախկինում ընդարձակ ջրային տարածքի մնացորդային մաս է Հյուսիսային Մակեդոնիայի հնագույն Օհրիդ լճի արևելյան ափին: Այն նաև Օհրիդ լճի վերջին խոշոր ափամերձ ճահիճն է  և միայն յոթ ճահիճներից մեկը՝ ռելիկտային մնացուկներով, որոնք դեռ գոյություն ունեն Հյուսիսային Մակեդոնիայում : Ունենալով մի քանի հազարամյակ բնական պատմություն, այն հանդիսանում է հիմնական պահպանության հետաքրքրություն ներկայացնող վայր և Ռամսարի կոնվենցիայի համաձայն Օհրիդ լճի միջազգային նշանակության ջրաճահճային տարածքի մաս:

Ֆլորա և ֆաունա
--------------

Ստուդենչիշտի ճահիճը, պարունակում է բուսական և կենդանական աշխարհի տեսակների լայն բազմազանություն, որոնք էապես տարբերվում են Օհրիդ լճից, որը Երկրի վրա ամենաբազմազան ֆլորա և ֆաունա ունեցող ցամաքային ջրերից մեկն է: Հետևաբար, ճահիճը զգալիորեն նպաստում է Օհրիդի տարածաշրջանի կենսաբանական, էկոհամակարգային և կենդանական աշխարհի բազմազանությանը, իր բնությամբ որպես ԱկնառուՀամաշխարհային Արժեք հանդիսանում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ է :

Պատմականորեն Ստուդենչիշտե ճահիճը Օհրիդի լճի ամենակարևոր բնադրավայրերից մեկն էր թռչունների համար և ցիպրինիդ ձկների ձվադրման վայրերից մեկը, թեև այս նշանակության մեծ մասը կորել է վերջին տարիներին մի շարք մարդածին ճնշումների պատճառով: Այնուամենայնիվ, թեև Ստուդենչիշտում շատ ավելի քիչ թռչուններ են բնադրում, քան նախկինում, նրա թռչնաֆաունան դեռևս ունի 79 տեսակ, իսկ Ստուդենչիշտե ջրանցքը, որը համարվում է ճահճային տարածքի հյուսիսային սահմանը, բնակեցված է 17 տեսակի ձկներով, ներառյալ մի քանիսը, որոնք էնդեմիկ են:

Տարածքում հանդիպող երկկենցաղների նվազագույն ինը սորտերից ուշագրավ են մակեդոնական սրածայր տրիտոնը (Triturus macedonicus) և դեղնափոր դոդոշը (Bombina variegata): Սողունների և կաթնասունների կենդանական աշխարհը էականորեն հետազոտված չէ, թեև առաջին կատեգորիայում հայտնի է եվրոպական լճային կրիան և օձի երեք տեսակը, իսկ երկրորդում՝ ջրասամույրը, աղվեսը, հաճարենու կզաքիսը և եվրոպական ժանտաքիսը: Ստուդենչիշտեն, հավանաբար, կրծողների և չղջիկների մի քանի տեսակների տուն է, սակայն ճշգրիտ տվյալներ չկան:

Անողնաշարավորներից Ստուդենչիշտի ճահիճը և նրա շրջակա ափամերձ ջրերը ներկայացնում են Գաստրոպոդայի 16%-ը, Տրիկլադիդաի 20%-ը, Օլիգոչետայի 35%-ը և Օհրիդ լճում հայտնաբերված Chironomidae-ի 22,5%-ը, մինչդեռ ջրաճահճային պլանարիումի 9 տաքսոններից մի քանիսը էնդեմիկ են Օհրիդ լճի առափնյա աղբյուրների համար: Բզեզները, որոնք մանրակրկիտ ուսումնասիրված միջատներից են, առկա են 39 տարբեր տեսակներով, որոնցից մի քանիսը չեն գրանցվել Հյուսիսային Մակեդոնիայի ոչ մի այլ վայրում, և կենսաբանական բազմազանությունը խթանվում է 34 տեսակի ճպուռների և և ցեց թիթեռների կողմից, որոնցից 19%-ը հատուկ են Հարավային Եվրոպային։

Բույսերի առումով Ստուդենչիշտեն պահպանում է կենսամիջավայրերի լայն տեսականի, այդ թվում՝ ալկալային ճահիճներ և հովիտներ, ինչպես նաև կիսաբնական խոնավ մարգագետիններ: Ալկալային ճահիճները հարուստ են սննդանյութերով, ինչը խթանում է բույսերի և կենդանիների ավելի մեծ բազմազանությունը: Արդյունքում ձևավորված ֆլորան Հյուսիսային Մակեդոնիայի ճահիճների գրանցված բույսերի միավորումների ընդհանուր բազմազանության 50%-ն է: Բացի այդ, տեղանքում գրանցվել է տասը հազվագյուտ և ռելիկտային տեսակ, ինչը ցույց է տալիս, որ այն յուրահատուկ ապաստան է ջրաճահճային բուսական աշխարհի համար: ԴՆերկայումս ենթադրվում է, որ դրանց կեսը ոչնչացվել է, բայց մյուսները, ինչպիսիք են Carex elata-ն, կարող են աղբյուր հանդիսանալ Հյուսիսային Մակեդոնիայում այլ դեգրադացված խոնավ տարածքների վերականգնման համար: Բուսական աշխարհի կարևոր բաղադրիչներն են նաև IUCN-ի չափանիշներին համապատասխան տեղանքին հատուկ, խոցելի և վտանգված տեսակները, ինչպիսիք են ջրային կաղամբը (Trapa natans) և լողացող պտերը (Salvinia natans):

Վերջերս Ստուդենչիշտեում հայտնաբերվել են էնդեմիկ դիատոմների տեսակների զգալի պոպուլյացիաներ, ներառյալ տեսակներ, որոնք, ենթադրաբար, նոր են գիտության համար:

Էկոհամակարգային ծառայություններ
-------------------------------

Ստուդենչիշտի ճահիճը օգուտ է բերում տեղական տարածաշրջանին ոչ միայն կենսաբազմազանության պահպանման, այլև կենսամիջավայրի առումով: Նրա 5 մետր խորությամբ տորֆերը, որոնք կուտակվել են ավելի քան 5000 տարի, ապահովում են ածխածնի կուտակում, և նրա բնական ֆիլտրի գործառույթը կանխում է սննդանյութերի մուտքը Օհրիդ լիճ և այդպիսով պաշտպանում է այն էվտրոֆիկացումից: Սա կարևոր է Օհրիդ լճի եզակի էկոհամակարգի կողմից տրամադրված հետազոտական հնարավորությունների պատճառով, որը կախված է նրա շատ յուրահատուկ ջրային պայմաններից: Նախորդ տարիներին Ստուդենչիշտի ճահիճը, որպես ձկների ձվադրման վայր, նույնպես նպաստեց Օհրիդ լճում ձկնորսության զարգացմանը, Չնայած այժմ այս գործառույթը մեծապես թուլացել է: Խոնավ տարածքները ծառայում են որպես բնական պաշտպանություն ջրհեղեղներից։

Սպառնալիքներ
------------

Նախկին Ստուդենչիշտի ճահճի տարածքի մեծ մասը վերածվել էր գյուղատնտեսական նշանակության հողերի, ճանապարհների կամ շենքերի: Նրա վիճակն էլ ավելի է վատացել զբոսաշրջային օբյեկտների լայնածավալ շինարարության պատճառով։ Մի քանի ջրանցքներ, որոնք ժամանակին այն կապում էին Օհրիդ լճի հետ, ավերվել են ։ Լողափերի ուրբանիզացիան հանգեցրել է եղեգի թփուտների վերացման։ Բացի այդ, խոնավ տարածքներում, որոնք զբաղեցնում են վեց հեկտար տարածք, մեծ քանակությամբ շինարարական թափոններ են կուտակվել ։ Արդյունքում, նրանց ձկների պոպուլյացիաներ աճեցնելու և ապաստարան ծառայելու ունակությունը, ինչպես նաև թռչունների համար դրանց կարևորությունը գրեթե ամբողջությամբ կորել է:

Օխրիդ քաղաքի 2014-2024 թվականների գլխավոր քաղաքաշինական պլանի փոփոխությունը նախատեսում էր տարածքի գրեթե ամբողջական ջրահեռացում և դրա փոխարինում զբոսաշրջային կացարաններով, հանգստի օբյեկտներով, նավամատույցով և սպորտային կենտրոնով: Այս մտադրությունները գրավել են միջազգային հանրության ուշադրությունը, և 2015 թվականին ստեղծվել է "Օխրիդ Սոս" քաղաքացիական նախաձեռնությունը, որը ստեղծվել է ի հակակշիռ այդ ծրագրերի: Գլոբալ գիտական կազմակերպությունները, ինչպիսիք են խոնավ տարածքների հետազոտողների միությունը (SWS) և լիմնոլոգիայի միջազգային ընկերությունը (SIL), նույնպես արտահայտվել են այս հարցի շուրջ:

2017-ին Ստուդենչիշտի ջրահեռացման և զարգացման առաջարկները չեղյալ հայտարարվեցին, չնայած տեղական իշխանությունների ծրագրերը հանգստավայր կառուցելու վերաբերյալ դեռ անհասկանալի են:

Կարգավիճակի պահպանում
---------------------

Տասնամյակներ շարունակ առաջարկվում էր Ստուդենչիշտի ճահիճին շնորհել պահպանվող բնական տարածքի կարգավիճակ, թեև ազգային մակարդակով այդ հարցը այդպես էլ չլուծվեց ։ Խոնավ տարածքների փորձագիտական ուսումնասիրության համաձայն ՝ 2012 թվականին նրանց շնորհվել է 63,97 հա մակերեսով բնության հուշարձանի կարգավիճակ (III կատեգորիա):

Այնուամենայնիվ, 2020 թ. - ին կատարված վալորացման արդյունքում, որպես Ստուդենչիշտիում պահպանվող տարածքի ստեղծման օրինական գործընթացի մաս, պահպանության ենթադրյալ կատեգորիան իջեցվել է բնական պարկի (IUCN IV կատեգորիա), որը, ի տարբերություն բնության հուշարձանի, Մակեդոնիայի օրենսդրության համաձայն, չի պահանջում բուֆերային գոտու ստեղծում: Այնուամենայնիվ, 2020 թ. - ին կատարված վալորացման արդյունքում, որը նախատեսված էր որպես "բնական Պարկ" (IUCN IV կատեգորիա), 2012-ի առաջարկի համեմատ այն նաև նախատեսում է ընդհանուր սահմանների կրճատում մինչև 60,23 հա և ներքին խիստ պահպանության և ակտիվ կառավարման գոտիների կրճատում մինչև տարածքի ընդամենը 34%:

2017 թ.-ին Մակեդոնիայի կառավարությանը ներկայացվեց Օհրիդ Սոս-ի առաջարկը, որը հաստատվել է Ստուդենչիշտի ճահճի և Օհրիդ լճի խոնավ տարածքների հետազոտողների ընկերության կողմից ' դրանք Ռամսարի կոնվենցիայի համաձայն միջազգային նշանակության խոնավ տարածքների ցանկում ներառելու համար: Իր 60-րդ նստաշրջանում ՝ 2018 թվականի մարտի 20-ին, կառավարությունը որոշեց շարունակել Ստուդենչիշտի առաջադրումը ինչպես բնության հուշարձանի (IUCN III կատեգորիա): Ռամսարի կոնվենցիայի կարգավիճակը հաստատվել է 2021 թվականի փետրվարին, սակայն խոնավ տարածքները դեռևս ազգային մակարդակով պաշտպանված տարածք չեն հայտարարվել ։

Օխրիդ լճի էկոհամակարգի պաշտպանության հռչակագիր
----------------------------------------------

2018 թվականի ապրիլի 30-ից մայիսի 4-ը տեղի ունեցած իր 13-րդ ժողովում Օհրիդ լճի էկոհամակարգի պաշտպանության մասին հռչակագիրը, որը միաձայն ընդունվել է խոնավ տարածքների հետազոտողների ընկերության եվրոպական մասնաճյուղի 45 անդամների կողմից, ընդգծում է Ստուդենչիշտի ճահճի կարևոր կարևորությունը ' իր տեսակների կազմի և հազվադեպության, տորֆի անձեռնմխելի շերտերի և շրջակա միջավայրի էկոհամակարգային ծառայությունների պատճառով: Այն կոչ է անում մշակել խոնավ տարածքների պաշտպանության և վերականգնման հրատապ գործողությունների ծրագիր ' գյուղատնտեսական հողերի երկարաժամկետ խոնավացման նպատակով: