**Յակոբ Ֆուգգեր-կրտսեր** (գերմ.՝ Jakob Fugger, Հարուստ մականունով գերմ.՝ Jacob Fugger der Reiche, մարտի 6, 1459, Աուգսբուրգ, Սրբազան Հռոմեական կայսրություն - դեկտեմբերի 30, 1525, Աուգսբուրգ, Սրբազան Հռոմեական կայսրություն), աուգսբուրգյան բանկիր և վաճառական, Ֆուգգերների աուգսբուրգերական առևտրաբանկային տան ղեկավար, իր ժամանակի Եվրոպայի ամենահարուստ մարդը։ Առաջինն է, ով առևտրաֆինանսական գործեր է վարել ողջ Եվրոպայում, Հունգարիայից և Լեհաստանից մինչև Մադրիդ և Լիսաբոն, Հոլանդիայից մինչև Նեապոլ։ 1511 թվականի մայիսին անցել է ազնվականության շարքերը։ Նրա հիշատակը հավերժացել է Վալհալլայում։ Աուգսբուրգում նրա անունն է կրում է Ֆուգգերայ թաղամասը։

Ընտանիքի հարստությունը հիմնականում ստեղծվել է Իտալիայի հետ տեքստիլի առևտրի միջոցով։ Ընկերությունն արագ զարգացել է այն բանից հետո, երբ Ուլրիխ, Գեորգ և Յակոբ եղբայրները սկսել են բանկային գործարքներ կատարել Հաբսբուրգների տան, ինչպես նաև Հռոմեական Կուրիայի հետ, և միևնույն ժամանակ սկսեց հանքարդյունաբերական գործունեությունը Տիրոլում, իսկ 1493 թվականից՝ Բոհեմիայի և Հունգարիայի թագավորություններ արծաթի և պղնձի արդյունահանմամբ։

1487 թվականից հետո Յակոբ Ֆուգգերը դե ֆակտո ղեկավարել է Ֆուգգերների բիզնես գործառնությունները, որոնք շուտով գրեթե մենաշնորհային դիրք են ունեցել եվրոպական պղնձի շուկայում։ Հունգարիայից պղինձը Անտվերպենով տեղափոխվել է Լիսաբոն, այնտեղից էլ առաքվել Հնդկաստան։ Յակոբ Ֆուգերը նաև նպաստել է գերմանացի վաճառականների հետ համագործակցությամբ դեպի Հնդկաստան առաջին և միակ առևտրային արշավախմբին, դեպի հնդկական արևմտյան ափ՝ պորտուգալական նավատորմին (1505–1506), ինչպես նաև 1525 թվականի ձախողված իսպանական առևտրային արշավախմբին դեպի Մոլուքյան կղզիներ։

Հաբսբուրգների դինաստիայի աջակցությամբ, նա որոշիչ ազդեցություն է ունեցել այն ժամանակվա եվրոպական քաղաքականության վրա, ֆինանսավորել է Մաքսիմիլիան I-ի վերելքը և զգալի ներդրում է կատարել Իսպանիայի թագավոր Կառլոս V կայսր ընտրվելու համար՝ դառնալու Սուրբ Հռոմի կայսր։ Յակոբ Ֆուգգերը նաև ֆինանսավորել է ամուսնություններ, որոնք հետագայում հանգեցրել են նրան, որ Հաբսբուրգների տունը ձեռք է բերել Բոհեմիայի և Հունգարիայի թագավորությունները։

Յակոբ Ֆուգգերն իր ժառանգությունն ու մնայուն համբավն ապահովել է Աուգսբուրգի իր հիմնադրամների միջոցով։ Նրա կողմից ֆինանսավորվող և 1509-1512 թվականներին կառուցված մատուռը Գերմանիայի առաջին վերածննդի շենքն է, որտեղ գտնվում են Ուլրիխ, Գեորգ և Յակոբ եղբայրների գերեզմանները։ 1521 թվականին Յակոբի հիմնադրած *Fuggerei*-ը աշխարհի ամենահին սոցիալական բնակարանային համալիրն է, որը դեռ օգտագործվում է։ Աուգսբուրգի *Fuggerhäuser*-ի մի մասը կազմող Դամենհոֆը (*Damenhof*), Գերմանիայում առաջին աշխարհիկ վերածննդի շենքն է և կառուցվել է 1515 թվականին։

1525 թվականի դեկտեմբերի 30-ին իր մահից հետո Յակոբ Ֆուգգերը իր եղբորորդուն՝ Անտոն Ֆուգգերին է կտակել ընկերության ակտիվները՝ ընդհանուր 2,032,652 գուլդեն։ Նա ամենահայտնի գերմանացիներից է և, հավանաբար, Աուգսբուրգի ամենահայտնի քաղաքացին․ իր հարստությամբ վաստակել է «*Fugger the Rich*» անվանումը։ 1967 թվականին նրա կիսանդրին տեղադրվել է Վալհալլայում՝ Ռեգենսբուրգի մերձակայքում գտնվող «փառքի սրահում»։

Կենսագրություն
--------------

### Ընտանիք, երիտասարդություն

Շուշաններով զինանշանը, որը տրվել է Ֆուգգերների ընտանիքին 1473 թվականին
Յակոբ Ֆուգգերը տասնմեկ երեխաներից տասներորդն էր, որը ծնվել է Յակոբ Ֆուգգեր ավագի (ծնվել է 1398 թվականից հետո, մահացել 1469 թվականին) և նրա կնոջ՝ դրամահատարանի վարպետ Ֆրանց Բեյսինջեր Բարբարայի (1419-1497) դստեր ընտանիքում։ Որպես ազատ կայսերական Աուգսբուրգ քաղաքի երկրորդ սերնդի ներկայացուցիչներ, Ֆուգգերները իրենց դրսևորել են որպես հաջողակ առևտրականներ։ Յակոբ Ֆուգգերի պապը՝ Հանսը, ներգաղթել է Աուգսբուրգ 1367 թվականին, քաղաքացիություն է ստացել ամուսնության միջոցով և արդեն զգալի հարստություն է վաստակել Իտալիայի հետ բամբակի առևտրի միջոցով։ Նրա որդին՝ Յակոբ Ֆուգգեր Կրտսերը, Աուգսբուրգի ամենահարուստ բնակիչներից մեկն էր իր մահից ընդամենը մի քանի տարի առաջ։

Յակոբ Ֆուգգերը ունեցել է վեց ավագ եղբայր։ Անդրեասը և Հանսը մահացել են երիտասարդ տարիքում Վենետիկում, ինչպես և Պիտերը՝ Նյուրնբերգում 1473 թվականին։ Նրա եղբայր Մարկուսը հոգևորական է եղել, 1470 թվականից՝ Հռոմի պապական գրասենյակի գրագիր, որտեղ նա մահացել է 1478 թվականին։ Մնացած եղբայրները՝ Ուլրիխը (1441-1510) և Գեորգը (1453-1506), հիմք են դրել ողջ Եվրոպայում ընկերության վերելքի համար։ Մոտավորապես 1470 թվականին նրանք առևտրային կետեր են հիմնել Վենետիկի և Նյուրնբերգի կարևոր առևտրային կենտրոններում։ Ուլրիխի ծառայությունների համար Սրբազան Հռոմեական կայսր Ֆրեդերիկ III Հաբսբուրգցին 1473 թվականին ընտանիքին շնորհել է շուշանի տեսքով զինանշան։ Զինանշանից հետո ընտանիքի այդ ճյուղն իրեն անվանում է «շուշան»՝ իրենց «եղնիկ» հարազատներից տարբերելու համար։

Մինչև 2009 թվականը պատմաբանները ենթադրում էին, որ Յակոբ Ֆուգգերը, ով ձեռնադրվել է 12 տարեկանում, որպես կանոնիկոս ապրել է Միջին Ֆրանկոնիայի Հերիդեն աբբայությունում մինչև 1478 թվականը։ Այնուամենայնիվ, Վիեննայի պալատի, դատարանի և պետական ​​արխիվի մի փաստաթուղթ ապացուցում է, որ Յակոբ Ֆուգգերը 14 տարեկանում ներկայացրել է ֆուգգերներին Վենետիկում դեռևս 1473 թվականից։ Վերջին հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ Յակոբը 1473-1487 թվականներին աշխատել է հիմնականում Վենետիկի գերմանական վաճառականների տանը՝ Ֆոնդակո դեի Տեդեսկիում։ Քաղաքը ոչ միայն Միջերկրական ծովի առևտրային կենտրոնն է եղել, այլև թույլ է տվել գերմանացիներին լավ կրթություն ստանալ բանկային և առաջին հերթին, մետաղագործական բիզնեսում։ Յակոբ Ֆուգգերի մի քանի տարի Իտալիայում մնալը հանգեցրել է Գերմանիայում առաջին Վերածննդի շենքերի կառուցմանն Աուգսբուրգում։ Ֆուգգերեայում հիմնադրած իրավական և ճարտարապետական ​​կառույցները նույնպես կարող էին ոգեշնչված լինել Վենետիկի սոցիալական բնակավայրերից և գտնվել են դրանց ազդեցության ներքո։

### Հանքարդյունաբերությունը Տիրոլում

Յակոբ Ֆուգգերը (կանգնած) և Մաթեուս Շվարցը (նստած) Աուգսբուրգի գրասենյակի Ոսկե մատենագրական սենյակում
Յակոբ Ֆուգգերը Զալցբուրգի մերձակայքում հանքարդյունաբերական բիզնես է սկսել։ Նա պարտավորագրով գումարներ է տվել Զալցբուրգի արծաթի անկախ հանքերի սեփականատերերին, ովքեր մշտապես կապիտալի կարիք են ունեցել։ Սակայն, չի ունեցել դրա համար տրված մուրհակներ, ինչպես սովորաբար դա արվել է, այլ պահանջել է կուքս (փայաբաժին հանքարդյունաբերության միավորման ակտիվներում) և կարող էր օգտագործել այդ մասնակցությունը՝ ստիպելով Գաշտեյնի և Շլադմինգի հանքարդյունաբերական ընկերություններին իրեն ուղղակիորեն արծաթ վաճառել առանց միջնորդների։

Յակոբ Ֆուգգերը պատասխանատու է եղել ընտանիքի բիզնեսի համար Աուգսբուրգ-Տիրոլ-Վենետիկ-Հռոմ երթուղով։ Մոտավորապես 1485 թվականին Ֆուգգերները հիմնել են նաև ֆակտորիա Ինսբրուքում (1510 թվականից՝ Հոլ ին Տիրոլում, 1539 թվականից՝ Շվացում)։ Հենց այդ ժամանակ էլ, 1485 թվականին, փոխառություն տալով, Յակոբ Ֆուգգերը սկսել է համագործակցել Տիրոլի կոմսի և արքհերցոգ Սիգիզմունդի հետ։ Լինելով տիրոլյան բերգեգալի միակ սեփականատերը՝ նա հանքարդյունահանման իրավունքներ է շնորհել մասնավոր հանքերի վարձակալներին, որոնք պարտավոր էին իրեն վճարել եկամտի մի մասը՝ որպես վարձավճար։ Թեև կոմսը եկամուտ ունեցել է այդ բիզնեսից և ստացել է «մետաղադրամներով հարուստ» մականունը, սակայն նա անընդհատ փողի կարիք է ունեցել՝ արտասովոր արքունիքը պահելու, իր բազմաթիվ անօրինական երեխաներին ապահովելու և մեծ շինարարական աշխատանքների համար։ Երբ Վենետիկի հետ պատերազմի արդյունքում նա ստիպված է եղել փոխհատուցել 100 հազար գուլդենի չափով վնասը, Յակոբ Ֆուգգերը հանդես է եկել որպես պարտատեր։

1488 թվականին Հաբսբուրգի վարկային պարտավորությունները Ֆուգգերների ընտանիքին կազմել են ավելի քան 150 հազար գուլդեն։ Այդ գումարից բացի հատուկ ուշադրության է արժանի եղել վճարման եղանակը՝ Յակոբ Ֆուգգերը գումարը վճարել է ոչ թե անձամբ տիրակալին, այլ նրա պարտատերերին՝ ի դեմս արքունիքի և արհեստավորների։ Արդյունքում Ֆուգգերները ստացել են «ժամանակավոր իրավունք ամբողջ արծաթի և պղնձի նկատմամբ»։ 1517 թվականին, օրինակ, Ֆուգգերը ապահովել են Տիրոլի պետական ​​բյուջեի մոտավորապես կեսը։ Տիրոլյան տարեգիրը գրել է․ «Այն ամենը, ինչ փողի նշանակություն ունի, տեղափոխվել է այս երկիր, Աուգսբուրգից Ֆուգգեր ընտանիքը մեծ կալվածք ունի Շվազում և տարեկան ստանում է 200 հազար գուլդեն»։ Այդ պրակտիկան լայն տարածում է գտել, օրինակ, կայսր Մաքսիմիլիան I-ը (որոշ բացառություններով) գրավ է դրել «բոլոր եկամտաբեր կալվածքներն ու արքունիքը» և օգտվել դրանից։ Պատմաբան Էյկե Էբերհարդ Ունգերն ասել է. «Սակայն Ֆուգգերները միշտ չէ, որ ստանում էին այնպիսի հսկայական շահույթ, ինչպես որ այդ մասին ասում էին...»։ Մաթեուս Շվարցը Ֆուգգերների առևտրային տան գլխավոր հաշվապահն է եղել և ընտանիքի վստահելի անձը։ Միլանում և Վենետիկում իր առևտրական ուսումնառությունից հետո, որտեղ նա ձեռք է բերել հաշվապահական գիտելիքներ, 1516 թվականին աշխատանքի է ընդունվել Յակոբ Ֆուգգերի մոտ։

### Հարաբերությունները Մաքսիմիլիան I-ի հետ

Ֆուգգերների և Հռոմի թագավոր Մաքսիմիլիանի միջև չափազանց ռիսկային, թեև չափազանց շահավետ բիզնես կապի ընդլայնումը, անշուշտ, կարելի է վերագրել Յակոբին։ Տիրակալին աջակցելու որոշումը հիմնված էր նրա գնահատականի վրա, որ Հաբսբուրգների տունը որոշիչ դեր էր խաղալու Գերմանիայի ապագայում։ Յակոբ Ֆուգգերն առաջին անգամ հանդիպել է նրան 1489 թվականին, Ֆրանկֆուրտի տոնավաճառում։ Այդ ժամանակ դեռևս անկախ Տիրոլի վերաբերյալ նրա ծրագրերը քննարկվել էին թագավորական կանցլեր Յոհան Վալդների հետ։ Երբ դուքս Սիգիզմունդը և տիրոլյան ազնվական դասը հանդիպել են 1490 թվականի մարտի 16-ին, այդտեղ է գտնվել նաև Մաքսիմիլիանը։ Ազնվական դասի ճնշման տակ նրան մեղադրել են վատ կառավարման մեջ, Սիգիզմունդը ստիպված է եղել հրաժարվել գահից՝ հօգուտ Մաքսիմիլիանի, որը պարտավորվել է մարել իր նախորդի բոլոր վարկերը։ Դա Ֆուգգերներին դարձրել է Մաքսիմիլիանի ամենակարևոր հովանավորներից մեկը, ով 1486 թվականից եղել է Սուրբ Հռոմեական կայսրության կառավարչակիցը, իսկ 1493 թվականից՝ միակ կառավարիչը հոր՝ Ֆրեդերիկ III-ի մահից հետո։ Մաքսիմիլիանը կամ «վերջին ասպետը», ինչպես նրան անվանել են, ժամանակին համարվել է «բոլոր Հաբսբուրգների ամենավատ տիրակալը և խելագարության աստիճան շռայլ էր»։ Այսօր այդ կարծիքը դիտարկվում է ավելի տարբերակված ձևով. չնայած ֆինանսական բոլոր դժվարություններին և բազմաթիվ անհաջող քաղաքական նախագծերին, գիտակցվում է, որ Մաքսիմիլիան I-ին, ի վերջո, հաջողվեց իրականացնել իր ծրագրերը։ Ամուսնության շնորհիվ, այլ ոչ թե պատերազմի միջոցով նա ամրապնդել է Հաբսբուրգների տան հարաբերություններն Իսպանիայի, Բոհեմիայի և Հունգարիայի թագավորությունների հետ։ 

1507 թվականի հուլիսի 15-ին Մաքսիմիլիան I-ը 50 հազար գուլդենով Յակոբ Ֆուգգերին է վաճառել Ուլմի մոտ գտնվող Կիրխբերգ կոմսությունը, Վայսենհորնի հարևան կալվածքը համանուն քաղաքով և Վուլենսշտետեն և Պֆաֆենհոֆեն ան դեր Ռոթի կալվածքը Արևմտյան Ավստրիայում գտնվող Հաբսբուրգների կալվածքներից։ 1508 թվականին Մաքսիմիլիան I-ը Հոֆմարկ Շմիեխեն նույնպես վաճառել է Յակոբ Ֆուգգերին, իսկ 1514 թվականին՝ Բիբերբախի տիրակալությանը։ Կայսր Մաքսիմիլիան I-ը 1511 թվականին Յակոբ Ֆուգգերին շնորհել է ազնվականության աստիճան, և 1514 թվականին նրան նշանակել կայսերական կոմս, որպեսզի Աուգսբուրգի ժողովուրդը կարողանա իր իշխանությունն իրականացնել առանց ազնվականության դիմադրության։

Բարեփոխիչ Մարտին Լյութերի կողմից քննադատությունը, որը հիմնականում անծանոթ է եղել տնտեսական պահանջներին, Ֆուգգերի բիզնեսին և Ֆուգգերի պատմության նորարարական պատկերացումներին («Գնիր քեզ համար կայսր» և այլն) հանգեցրել է այն կարծիքին, որ Յակոբ Ֆուգգերը թագավորին ձեռք է բերել իր վարկերի միջոցով։ Ավելի շուտ, նոր հետազոտությունները հակառակն են ենթադրում։ Կյանքի վերջում Մաքսիմիլիան I-ը այնքան շատ էր պարտական ​​Յակոբ Ֆուգգերին, որ Աուգսբուրգի բանկիրը չէր կարող չշարունակել աջակցել Հաբսբուրգներին։ Երբ 1519 թվականին Մաքսիմիլիանի թոռ և իրավահաջորդ Չարլզ I-ը ծրագրել է ընտրվել Գերմանիայի թագավոր և ապագա Սուրբ Հռոմեական կայսր, Յակոբ Ֆուգգերը մոտ 852,000 գուլդենից 545,585-ը հանձնել է, որոնք օգտագործվել են ընտրողներին կաշառելու համար՝ խուսափելու Ֆրանսիայի թագավոր Ֆրանցիսկ I-ի ընտրվելուց։ Արդյունքում Ֆուգգերների ընտանեկան ընկերությունը կախվածության մեջ է ընկել Հաբսբուրգներից և հետագայում կորցրել իր հարստության մեծ մասը իսպանական պետության երեք սնանկացումների արդյունքում։

### Ֆուգգերների հանքարդյունաբերական ընկերություն

Աուգսբուրգ (Հարթման Շեդելի տարեգրություն, 1493)
Հավանաբար, Յակոբ Ֆուգգերի պնդմամբ, ընկերությունը 1494 թվականին վերափոխվեց Եվրոպայում առաջին լիակատար ընկերակցություններից մեկի (compagniapalese ֆրանսիական օրենսդրության համաձայն)։ Միևնույն ժամանակ, անունը փոխվեց «Ուլրիխ Ֆուգգեր և Գեբրյուդեր ֆոն Աուգսբուրգ»՝ ցույց տալու համար, որ ներգրավված երեք եղբայրները հավասար իրավունքներ ունեն բիզնեսի հարցերում։ Այդ իրադարձությունը արտացոլում է Յակոբի զգալիորեն ավելացած ազդեցությունն ընկերությունում։ Արդեն 1480-ականների վերջին Յակոբ Ֆուգգերը ավելի ու ավելի էր որոշում ընկերության քաղաքականությունը, չնայած նրա ավագ եղբայր Ուլրիխը միշտ ղեկավարում էր ընկերությունը դրսից։ Այդ մասին է վկայում այն փաստը, որ «Տիրոլյան աղբյուրները գրեթե հետևողականորեն խոսում էին Յակոբ Ֆուգգերի ընկերության մասին և որ հետագայում ընկերությունը կենտրոնական պայմանագրեր էր կնքել հունգարական առևտրի համար»։

Հետագա տարիներին Յակոբ Ֆուգգերը չափազանց շահավետ օգտագործեց հանքարդյունաբերության և հանքաքարի առևտրի աճի հսկայական ներուժը։ Որպես Հաբսբուրգի և Հունգարիայի վարկերի ապահովություն, նրան տրվել էր Տիրոլում հանքարդյունաբերությունից ստացված եկամուտը (հանքարդյունահանումը Շվացում) և հանքարդյունաբերության իրավունքները Վերին Հունգարիայում։ Այսպիսով, հանքարդյունաբերական ընկերությունը վերջապես ձեռք բերեց գերիշխող դիրք Սուրբ Հռոմեական կայսրության պղնձի առևտրում։ Իրենց բիզնես գործընկեր Հանս Թուրցոյի հետ Ֆուգգերները 1494 թվականին հիմնեցին «Հունգարական առևտուրը»։ Նոյզոլում (Բանսկա Բիստրիցա) Ֆուգգերների կողմից ֆինանսավորվող հանքերը պատկանում էին Հունգարիայի Թագավորությանը։ Յակոբն արդեն ստեղծեց իսկական հանքարդյունաբերական ընկերություն, ի լրումն Նոյզոլի ձուլարանի, 1495 թվականին հիմնվեց Կարինթիայում գտնվող Ֆուգերաուի ձուլման և հարստացման գործարանը, որից կարճ ժամանակ անց նմանատիպ արտադրություններ հիմնվեցին Թյուրինգիայի Հոհենկիրխենում և Մոշնիցում։ Պղինձն իրացվել է Բրեսլաուի, Լայպցիգի, Կրակովի և Օֆենի առևտրային կետերի միջոցով։ Բալթիկ ծով տեղափոխելու համար Յակոբ Ֆուգգերը հատուկ կառուցել է նոր ճանապարհ Յաբլունկովսկի լեռնանցքով, որտեղով պղինձը ուղարկել են Դանցիգի, Շչեցինի և Լյուբեկի նավահանգիստներ։ Այնտեղից էլ Վերին Հունգարիայից ստացվող պղինձը Անտվերպենով առաքվել է Լիսաբոն, որտեղ այն համարվել է Հնդկաստան արտահանվող պորտուգալական ամենակարևոր ապրանքը։ Նոյզոլից Ֆուգգերի պղինձը մուտք է գործել Վենետիկի պղնձի շուկա Վիներ-Նոյշտադտի և Ադրիատիկի Տրիեստ և Սեն նավահանգիստների միջոցով։

1502 թվականին Ֆուգգերները սկսել են ոսկի արդյունահանել Սիլեզիայում։ Սլովակիայում արտադրվող պղնձը կազմել է եվրոպական պղնձի արտադրության գրեթե 40 տոկոսը։ Եվրոպայի պղնձի 40 տոկոսը ստացվել է Տիրոլից, որտեղ Ֆուգգերները հիմնականում գերիշխել են շուկայում։ Այսպիսով, «Աուգսբուրգ» ընկերությունը գերիշխող դիրք է զբաղեցրել Եվրոպայի պղնձի բիզնեսում, թեև այն մենաշնորհ չի եղել։ «Handelsblatt»-ը գրել է. «Հազարավոր հանքագործների համար, ովքեր աշխատում էին Ֆուգգերի հանքերում և ձուլարաններում, կյանքը (...) նույնքան անորոշ և դժվար էր, որքան 19-րդ դարի արդյունաբերական պրոլետարիատի համար»։

### Հարաբերությունները Հանզայի հետ

Ֆուգերների ածխի և պողպատի արտադրանքը առևտրային պայմանագրերով իրենց կողմից կառուցված ճանապարհներով ու գետերով Բալթիկ ծով տեղափոխելը հակասել է Հանզեական լիգայի շահերին, որն արդեն անհանգստանում էր ծովային առևտրի փոփոխություններից և Ամերիկայի հայտնագործումից։ Յակոբ Ֆուգգերն այնտեղ ունեցել է իր սեփական առևտրային կետը, որով առևտուր է արել Անտվերպենի և Լիսաբոնի միջև՝ այդ առևտրային ճանապարհով էկզոտիկ ապրանքներ բերելով Աուգսբուրգ։

Արդեն 16-րդ դարի սկզբին Ֆուգգերներն իրենց առևտրային շահերը տեղափոխել են Հյուսիսային Եվրոպա՝ այնտեղ նոր շուկաներ բացելու և ընդլայնելու նպատակով։ Առաջին մասնաճյուղերը գտնվել են Անտվերպենում (1494) և Լյուբեկում (1496)։ Առանձնակի նշանակություն է ունեցել Դանցիգը, որտեղից կազմակերպվել է պղնձի առևտուրը։ Հանզեական միությունը շատ ուշ է արձագանքել Վերին Գերմանիայում Ֆուգգերների մրցակցությանը, հատկապես շվեդական պղնձի դեմ։ Քանի որ Դանցիգը, Շչեցինը և Համբուրգը, Լյուբեկի հետ միասին, հրաժարվեցին միջոցներ ձեռնարկել ֆուգգերների դեմ, սկսվեց ավելի բացահայտ պայքար։ Երբ 1510 թվականի նոյեմբերին Վերին Հունգարիայից 200 տոննա պղնձով հոլանդական նավը նավարկել է Դանցիգ նավահանգստից, այն բռնագրավվել է Հելա թերակղզու մոտ Հանզեական նավի կողմից։

Ֆուգգերների առևտրային տունը ակնկալել է, որ Սուրբ Հռոմեական կայսրությունն կաջակցի իրենց ռազմավարական ջանքերին՝ ընդլայնելու առևտուրը Բալթյան երկրներից դեպի Մոսկովյան Մեծ Դքսության տարածք և պաշտպանություն կապահովի իրենց ապրանքների փոխադրման համար, որոնք անցնում էին Բալթյան նավահանգիստներով։ Սակայն, Հանզեական միությունը չի ենթարկվել կայսերական շնորհազրկմանը, իսկ Ստորին գերմանական քաղաքների ազդեցությունը կարող էր վախեցնել, որ Ռայխսֆիսկալը հայց կներկայացնի շվաբացիների դեմ՝ մենաշնորհի մեղադրանքով։ Արդյունքում Ֆուգգերները չէին կարող վրեժխնդիր լինել Հանզեականներից, բայց դաշինքը չպետք է խոչընդոտեր Բալթյան երկրներում առևտրական ընտանիքների ընդլայնմանը։ Լեոն X-ի ընտրությունը չի հանգեցրել Հարավային Եվրոպայում Ֆուգգերների հռոմեական ճյուղի իշխանության աճին, քանի որ նա Մեդիչիների ընտանիքից էր և գերադասում էր ընտանեկան կապերը։ Մյուս կողմից, լարվածությունը Վենետիկի հանրապետության և կայսրի միջև, որի խնդրանքները փոխառություններ տրամադրելու Ֆուգերին շարունակվում էին անխափան, բարձրացնում էին Ֆուգգերների կարգավիճակը։ 1514 թվականի հուլիսի 17-ին Յակոբ Ֆուգգերը դարձել է առաջին գերմանացի վաճառականը, ով ստացել է կայսերական կոմսի տիտղոս։

### Հարաբերությունները Վատիկանի հետ

Մոտավորապես 1495 թվականին Ֆուգգերները եղել են «Վերին Գերմանիայի առաջին առևտրական տունը, որն անմիջական գործարար հարաբերություններ է ունեցել կուրիայի հետ»։ 1503 թվականի օգոստոսին Հռոմի Պապ Ալեքսանդր VI-ի մահից հետո Յակոբ Ֆուգգերը Հռոմում ակտիվացրել է իր շփումները Վատիկանի հետ։ 1505/06 թվականներին նա ֆինանսավորել է Շվեյցարական գվարդիայի հավաքագրումը Հռոմի նոր պապ Հուլիոս II-ի համար։ 1478 թվականին մահացած քահանա Մարկուս Ֆուգգերի առաջին գործարքները Հռոմում թվագրվում են մոտավորապես 1473 թվականով։ 1477 թվականին Ֆուգգերներն առաջին անգամ եկեղեցական եկամուտները փոխանցել են Շվեդիայից։ 1508-1524 թվականներին Ֆուգգերը ընդհատումներով վարձակալել է հռոմեական դրամահատարանը («zecca»): Այդ ժամանակաշրջանից փաստագրված է չորս պապերի համար 66 մետաղադրամների թողարկումը։ Ֆուգգերները Հռոմում ներկայացված են եղել միայն առևտրային կետով մինչև 1530-ականների վերջը (հատկապես կայսերական զորքերի կողմից Հռոմի գրավման և Գերմանիայի հանդեպ անբարյացակամ Պապ Կղեմես VII-ի պատճառով)։

Լինելով Եվրոպայի առաջատար բանկիրներից մեկը և Վատիկանի հետ սերտ շփումների շնորհիվ՝ Յակոբ Ֆուգգերը զբաղվել է նաև ինդուլգենցիաների վաճառքով, որոնք այդ ժամանակ եկեղեցիների, հիվանդանոցների ֆինանսավորման և Հյուսիսային ծովում ամբարտակների կառուցման միջոց են եղել։ Ինդուլգենցիաների համակարգը վատ համբավ է ունեցել միայն այն պատճառով, որ այն չափազանց հաճախ է օգտագործվել Վերածննդի դարաշրջանի պապերի կողմից, ովքեր հակված էին շինարարությանը և սիրում էին արվեստը, ինչպես նաև ինդուլգենցիաների վաճառքով զբաղվող տիրակալները։

1515 թվականին բանկը 48 հազար գուլդեն փոխառություն է տրամադրել Մագդեբուրգի և Մայնցի արքեպիսկոպոս Ալբրեխտ Բրանդենբուրգցուն՝ երկու արքեպիսկոպոսությունների ձեռքբերման համար, որը վճարման դիմաց ընտանիքին տվել է Լեո X-ի հայտարարած նոր ինդուլգենցիան՝ Հռոմում Սուրբ Պետրոսի տաճարի շինարարության համար։ Ֆուգգերների համար ինդուլգենցիաների վաճառքը տնտեսական տեսանկյունից բոլորովին աննշան բանկային բիզնես է եղել։ Այնուամենայնիվ, ինդուլգենցիաների վաճառքը հակամարտությունների զգալի ներուժ է ստեղծել և բարոյական կասկածելիության պատճառով նպաստել է Գերմանիայում ռեֆորմացիայի զարգացմանը։ 1520 թվականին Լյութերը գրել է իր «Գերմանական ազգի քրիստոնյա ազնվականությանը» էսսեն, որտեղ նա հարձակվել է Յակոբ Ֆուգգերի վրա։

### Արտաքին առևտուր

Ապրանքների առևտուրը Ֆուգգերի համար միայն աննշան դեր է խաղացել՝ համեմատած նրանց հանքարդյունաբերական ընկերությունների հետ։ Յակոբ Ֆուգգերի մասնակցությունը վաղ առևտրային էքսպեդիցիաներին Ֆուգգերի պատմության մեջ նշանավոր է միայն դրա հետ կապված էկզոտիկության պատճառով։

Այն բանից հետո, երբ պորտուգալացի Վասկո դա Գաման 1498 թվականին բացեց ծովային ճանապարհ դեպի Հնդկաստան և ստեղծեց պորտուգալական մենաշնորհ համեմունքների հետ կապված, Յակոբ Ֆուգգերը նույնպես սկսեց զբաղվել համեմունքների առևտրով և 1503 թվականին բացեց առևտրային կետ Լիսաբոնում։ 1503 թվականի հոկտեմբերի 3-ին նա *Casa da India*-ից թույլտվություն ստացավ պղպեղի, այլ համեմունքների և պերճանքի առարկաների, մարգարիտների և թանկարժեք քարերի առևտուր անելու համար։ 1505 թվականին ընկերությունը, Աուգսբուրգի, Նյուրնբերգի և Ջենովայի մյուս առևտրային տների հետ միասին, 3 հազար գուլդեն ներդրեց գերմանական ընկերությունների մասնակցությամբ Հնդկաստան կատարած առաջին (և միակ) էքսպեդիցիայի համար։ 1505 թվականի մարտի 25-ին Լիսաբոնից երեք առևտրային նավ նավարկեցին Հնդկաստանի առաջին պորտուգալական փոխարքայի՝ Ֆրանսիշկո դե Ալմեյդայի 22 նավերի նավատորմի հետ և հասան Հնդկաստանի արևմտյան ափ 1505 թվականի սեպտեմբերի 13-ին՝ մեկ տարի անց վերադառնալով Լիսաբոն։ Թեև ներմուծվող ապրանքների 1/3-ի արժեքը որպես տուրք վճարվել է Պորտուգալիայի թագավորին, սակայն մաքուր շահույթը կազմել է 175%։ Պորտուգալիայի թագավոր Մանուել I-ն այժմ Հնդկաստանի հետ համեմունքների առևտուրը հռչակել է որպես արքունական մենաշնորհ՝ եկամուտ ապահովելու և օտարերկրյա առևտրականներին բացառելու համար։ Սակայն, պորտուգալացիները դեռևս կախված էին ֆուգգերյան պղնձի մատակարարումներից, որը անփոխարինելի արտահանման ապրանք էր հնդկական առևտրում և միայն Յակոբ Ֆուգգերը կարող էր ապահովել դրա անհրաժեշտ քանակությունը։ Ֆուգգերներն արդեն բանակցություններ էին սկսել պորտուգալացիների հետ 1493 թվականին Աուգսբուրգում, դեպի Չինաստան էքսպեդիցիայի մասին, որն ի վերջո, չկայացավ։

Ի տարբերություն աուգսբուրգյան Վելզերների, Ֆուգգերները չափազանց զգույշ էին վերաբերվում Հեռավոր Արևելքի և Ամերիկայի հետ առևտրին։ Յակոբ Ֆուգգերը համեմատաբար փոքր գումար է ներդրել 1525 թվականին երկրորդ առևտրային էքսպեդիցիայի համար, որը անցնելու էր Ամերիկայի հարավային ծայրամասով մինչև Համեմունքների կղզիներ։ Իսպանացի Գարսիա Խոֆրե դե Լոայսայի էքսպեդիցիայի լիակատար ձախողումը Մոլուքյան կղզիներ ապացուցել էր աուգսբուրգյան վաճառականի ճշմարտացիությունը։

### Ճգնաժամ

Ֆուգգերները հսկայական կապիտալի կարիք ունեին, հատկապես Վերին Հունգարիայում օգտակար հանածոների արդյունահանման համար։ 1496 թվականին Բրիքսենի կարդինալը և եպիսկոպոս Մելխիոր ֆոն Մեկաուն դարձավ Ֆուգգերների հիմնական ֆինանսական աջակիցը։ Շրջանցելով կապիտուլը՝ նա երկար տարիների ընթացքում գաղտնի տոկոսով գումարներ է տրամադրել Ֆուգգերներին, մոտավորապես 150 հազար գուլդենի չափով՝ խախտելով հոգևորականների վաշխառությունից փող աշխատելու գործող արգելքը։ 1509 թվականին ֆոն Մեկաուն հանկարծամահ է եղել Հռոմում և հայտնաբերվել են Ֆուգգերի ավանդի անդորրագրերը։ Հռոմի պապը, Բրիքսենի թեմը և ֆոն Մեկաուի ընտանիքը, որպես պոտենցիալ ժառանգորդներ, պահանջել են անհապաղ վճարել ավանդը, ինչը կհանգեցներ Ֆուգգերների անվճարունակության։ Մաքսիմիլիանը հայտարարել է իր պատրաստակամության մասին՝ միջամտելու Հռոմի Պապի Հուլիոս II-ի և Վենետիկի միջև ռազմական հակամարտությանը՝ Հաբսբուրգներին որպես հանգուցյալ կարդինալի ժառանգներ ճանաչելու դիմաց, որոնց ժառանգությունը 100 հազար գուլդենը, կարող էր հաշվանցվել Ֆուգգերների չմարված պահանջների դիմաց։ Ֆուգգերները Հռոմի Պապին վճարել են թանկարժեք զարդերով։ Սակայն նույն 1509 թվականին կայսրը պահանջել է համապատասխան փոխհատուցում, իսկ Յակոբ Ֆուգգերը նրան տվել է 170 հազար գուլդեն՝ Վենետիկի դեմ պատերազմը ֆինանսավորելու համար։

Իր եղբոր՝ Ուլրիխի մահից հետո (Գեորգը մահացել է 1506 թվականին), Յակոբ Ֆուգգերը միայնակ ղեկավարել է ընտանեկան բիզնեսը, ընկերությունը սկսել է կոչվել «Յակոբ Ֆուգգեր և Գեբրյուդեր Զյոնե»։ Իր մահից առաջ Ֆուգգերին հաջողվել է ընկերության կապիտալը 200 հազարից (1511) հասցնել 2 միլիոն գուլդենի։

Յակոբ Ֆուգգերը իրավաբանական խորհրդատվություն է խնդրել Յոհան Էկկից՝ տոկոսային եկամուտ ստանալու օրինականության վերաբերյալ։ Նա պնդել է, որ տոկոսով և վնասով ավանդները մտահոգիչ չեն, ի տարբերություն հաստատագրված եկամտով ներդրումների։ Էկկը սկսել է նախնական աշխատանքը իր «*Tractatus de contractu quinque de centum*»-ով (1514), որտեղ նա թվարկել է երեք հարյուր փաստարկ։ Ֆուգերը խնդրել է Էկկին պատրաստել փորձագիտական ​​եզրակացություն ավանդի համաձայնագրի վերաբերյալ, որում նա դեմ է եղել կաթոլիկ եկեղեցու ավանդական արգելքին և պաշտպանել է հինգ տոկոս տոկոսադրույքը։ 1515 թվականի հուլիսի 12-ին նա մեծ աղմուկ է բարձրացրել Բոլոնիայի համալսարանում հետաքրքրությունների արգելման մասին բանավեճում։ Տոկոսներ ստանալու կենտրոնական հարցի շուրջ Էկկը, ով նախկինում կապ է ունեցել Աուգսբուրգի Ֆուգգերի բանկի հետ, պաշտպանել է 5% տոկոսադրույքը։

### Հարաբերությունները Կառլոս V կայսեր հետ

Կարլ Բեկկեր. Յակոբ Ֆուգգերն այրում է թղթադրամները Կառլոս V-ի առաջ (1866)
Մաքսիմիլիան կայսրը մահացել է 1519 թվականի հունվարին, կայսերական գահի հավակնությունը թողնելով իր 19-ամյա թոռանը` Բուրգունդիայի դուքս և Իսպանիայի թագավոր Կառլոսին։ Հաբսբուրգների գոյություն ունեցող պարտքի մուտքերը (ավելի քան 170 հազար գուլդեն) քաղաքականապես ապահովելու համար Յակոբն աջակցել է երիտասարդին։ Ընտրական կոլեգիան բաղկացած էր երեք եկեղեցական իշխաններից (Մայնցի, Քյոլնի և Տրիրի արքեպիսկոպոսները) և չորս աշխարհիկ իշխաններից (Բոհեմիայի, Սաքսոնիայի թագավորը, Բրանդենբուրգի մարկգրաֆը և Պֆալցի կուրֆյուրստը)։ Իրենց թեկնածությունն են առաջադրել նաև Անգլիայի թագավոր Հենրիխ VIII-ը և Ֆրանսիայի թագավոր Ֆրանցիսկ I-ը։ Ընտրությունների նախօրեին վերջինը ապահովել է Տրիրի արքեպիսկոպոսի և Պֆալցի կուրֆյուրստի ձայները, ինչպես նաև պատրաստ էր ծախսել 300 հազար գուլդեն իր ընտրության համար։ Այդ իրավիճակում Կառլոսն ապահովել է իր ընտրությունը՝ բոլոր յոթ կուրֆյուրստներին վճարելով 851,918 գուլդեն, որից 543,585 գուլդեն ստացել է Ֆուգգերից, 143 հազար գուլդեն՝ Վելզերներից և 165 հազար գուլդեն՝ երեք իտալացի բանկիրներից։ 1519 թվականի հունիսի 28-ին Կառլոսը միաձայն ընտրվել է Հռոմի թագավոր, իսկ մի քանի օր անց Պապը թույլ է տվել նրան իրեն անվանել ընտրված կայսր (Պապի կողմից թագադրումը տեղի է ունեցել 1530 թվականին Բոլոնիայում և դարձել վերջինը պատմության մեջ)։

1521 թվականին Կառլոս V-ը Յակոբ Ֆուգգերին պարտք է եղել 600 հազար գուլդեն, որից 400 հազարը փոխհատուցել է տիրոլյան արծաթի և պղնձի արտադրությունից։ Երբ 1523 թվականին Նյուրնբերգի Ռայխստագի կայսերական կալվածքները քննարկել են առևտրային կապիտալի սահմանափակումը և ընկերությունների մասնաճյուղերի քանակը, Յակոբ Ֆուգգերը գրել է կայսրին և հիշեցրել անցյալում ցուցաբերած օգնությունը․ «Հասկանալի է և ակնհայտ, որ ձերդ կայսերական մեծությունը չէր կարող առանց իմ օգնության ստանալ հռոմեական թագը...»։ Միաժամանակ, նա պահանջել է անհապաղ մարել պարտավորությունները, ինչի շնորհիվ Յակոբը կարողացել է համոզել կայսրին դադարեցնել մենաշնորհը սահմանափակելու գաղափարը։ 1525 թվականին Յակոբ Ֆուգգերը նաև երեք տարվա վարձակալության պայմանագիր է կնքել Կաստիլիայի Ալմադենում գտնվող սնդիկի և ցինեբարի հանքերի շահագործման վերաբերյալ։ Ֆուգգերները մնացել են իսպանական հանքարդյունաբերության բիզնեսում մինչև 1645 թվականը։

Գերմանական գյուղացիական պատերազմի ժամանակ Յակոբ Ֆուգգերը ապստամբ գյուղացիներին անվանել է «ծույլ ավազակներ»՝ մեղադրելով նրանց «առանց ջանքեր գործադրելու հարստանալու ցանկության» մեջ։ Նա ֆինանսական աջակցություն է ցուցաբերել Շվաբական միությանը ապստամբների դեմ պայքարում։

Ապագա բանկիրը Վենետիկում սովորել է կրկնակի գրանցման հաշվապահություն և իր ողջ կյանքի ընթացքում չի կորցրել կապերը առևտրային հանրապետության հետ։ Նա առաջինն էր Ֆուգգերներից, ով որոշել է բրդի և արևելյան համեմունքների առևտրից անցնել վարկային գործառնություններին՝ հետագայում դրան միացնելով հանքարդյունաբերությունը։

1488 թվականին Ֆուգգեր եղբայրները Տիրոլի էրցհերցոգ Սիգիզմունդին 150,000 ֆլորին վարկ են տվել, մինչև որի մարումը շվացյան հանքերից ստացված ամբողջ արծաթը էժան գնելու իրավունք են ստացել։ Դրան զուգահեռ Ֆուգգերն ու իր եղբայրները ուղղակիորեն հանքահորեր են գնել Տիրոլում, Կարինտիայում և Հունգարիայում։ Գերմանական կայսր Մաքսիմիլիան I-ը բազմիցս դիմել է Ֆուգգերին և նրանցից մեծ գումարներ ստացել արծաթի կամ պղնձի հանքերի արտադրության անվտանգության ապահովման համար։ Փաստորեն Ֆուգգերը դարձել է կայսեր պալատական ​​բանկիրը։

Տիրոլյան և մյուս հանքավայրերից ստացված արծաթն ու պղինձը վաճառելու համար Յակոբ Ֆուգգերը մշտապես ընդլայնել է իր առևտրային շրջանառությունը։ 1505 թվականին նա մասնակից է դարձել Հնդկաստանում իտալացի վաճառականների խոշոր ձեռնարկությանը, մոտավորապես նույն ժամանակ Անտվերպենում հայտնվել է Ֆուգգերների գրասենյակը, որը սկզբում առևտրային մասնաճյուղ է եղել, այնուհետև դարձել է հիմնականում բանկային գրասենյակ։ Պապական արքունիքին վարկավորումը մեծ եկամուտներ է բերել և Ֆուգգերների գրասենյակը գործել է նաև Հռոմում։

Կառլոս V Հաբսբուրգը Ֆուգգերներին դարձրել է իր իշխանության տնտեսական հենարանը։ Առանց Ֆուգգերների կապիտալի նա չէր կարողանա ստանալ Սուրբ Հռոմեական կայսրության թագը։ Ֆրանցիսկ I-ին հակազդելու համար, ով գնում էր ընտրողների ձայները, գերմանացի բանկիրները 1519 թվականին վարկավորել են նրան ֆանտաստիկ գումարով՝ 850 000 ոսկե ֆլորինի չափով, որից 543000 ֆլորինը հատկացրել է անձամբ Յակոբ Հարուստը։

Իր կյանքի վերջում Ֆուգգերը սկսել է ընդլայնել գործունեությունը դեպի Իսպանիա։ 1524 թվականին Ֆուգգերը հատկացված գումարի դիմաց իսպանական թագից վերցրել է ​​երեք իսպանական ասպետական միաբանությունների՝ Սանտյագոյի, Կալատրավի և Ալկանտարայի եկամուտները տնօրինելու իրավունք։ Այդ բացառիկ իրավունքը շուրջ մեկ դար նրանց ահռելի ֆինանսական եկամուտների հիմնական աղբյուրն է եղել Իսպանիայում։ Ավելի ուշ դրան են միացել Ալմադենում սնդիկի հանքաշերտերի և Գուադալկանալի արծաթի հանքերի շահագործումը։ Փրկագումարը հսկայական է եղել, Իսպանիայի թագավորները անընդհատ բարձրացրել են այն, բայց Ֆուգգերների եկամուտը նույնպես շատ մեծ է եղել, ջենովացի բանկիրներն անընդհատ փորձել են խանգարել նրանց։

Յակոբ Ֆուգգերը մահացել է 1526 թվականին, անժառանգ։ Ընտանիքի կարողությունը տասնապատկվել է 1487-1511 թվականներին՝ հասնելով 200,000 գուլդենի, իսկ 1511-1528 թվականներին այն արդեն կազմել է մոտ 2 միլիոն գուլդեն, այսինքն՝ այն կրկին տասնապատկվել է։

Նրա հարազատներից Ուլրիխը մահացել է նրանից առաջ, Երոմը պարզվել է, որ պիտանի չէ բիզնեսի համար, Ռայմունդը վատառողջ է եղել, ուստի, Յակոբի կտակի համաձայն, ընկերության ղեկավար է դարձել Անտոն Ֆուգգերը։

Հիշատակ
-------

1959 թվականի նամականիշ՝ նվիրված Յակոբ Ֆուգգերի ծննդյան 500-ամյակին
Յակոբ Ֆուգգերը ոչ առաջին կապիտալիստն էր, ոչ էլ առաջին միջազգային ընկերությունների խմբի հիմնադիրը։ Վաղ կապիտալիզմը՝ բանկերով, տոկոսների հավաքագրմամբ և անկանխիկ վճարման գործարքներով, հաշվապահական համակարգերով, միջազգային առևտուրով, մասնաճյուղերի համաեվրոպական ցանցով և ընկերությունների ներքին կապերի համակարգերով, իտալացի վաճառականներին ծանոթ էր ամենաուշը 13-րդ դարից (Եվրոպայի խոշորագույն բանկիրների թվում էին 14-րդ դարի Ֆլորենցիայի Բարդի և Պերուցի ընտանիքները)։ Յակոբ Ֆուգգերի օրոք ընկերության արտաքին առևտուրը սահմանափակվում էր մի քանի չափազանց զգուշավոր մասնակցությամբ առևտրային էքսպեդիցիաներում։ Մյուս կողմից, նրա մասնաճյուղերի ցանցը տպավորիչ էր՝ հայտնի էին գրեթե 20 առևտրային կետեր Վենետիկում (1473 թվականին կամ ավելի վաղ) և Նյուրնբերգում (1474 թվականից ոչ ուշ), առևտրային կետեր կային Միլանում (1483 թվականից ոչ ուշ), Ինսբրուքում (1485), Անտվերպենում (1493), Հռոմում (1500) և Լիսաբոնում (1503))։ Առևտրային կետեր կային նաև Օֆենում, Կրակովում, Իոզոլում, Դանցիգում, Լյուբեկում, Ամստերդամում, Բրեսլաուում, Լայպցիգում և Վիեննայում։ Բացի այդ, կային ավելի քան 30 փոքր մասնաճյուղեր, հանքեր և վերամշակող գործարաններ։

Ուշագրավ էր Յակոբ Ֆուգգերի ընդունակությունը՝ օգտագործելու հիմքերը, շենքերը և բարձրորակ արվեստը որպես իր ընտանիքի համար հեղինակություն և «հիշողություն» ստեղծելու միջոց։ Նա, անշուշտ, ուներ սոցիալական կապիտալը զարգացնելու և քաղաքական ցանցեր կառուցելու սուր զգացողություն «աշխատանքային փոխհարաբերությունների» միջոցով։ Որպեսզի կարողանար կառավարել վաճառքի ցանցը և ընկերության կառուցվածքը Ֆուգգերի պլանավորմամբ և այն ժամանակ առկա երթևեկության և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների համաձայն, Յակոբ Ֆուգգերին պետք է հաջողվեր հավաքագրել և պահպանել չափազանց ընդունակ աշխատակիցներ։ Դա վերաբերում էր նաև նրա սեփական ընտանիքի անդամներին, որոնց մեջ նրա իրավահաջորդներն էին համարվում միայն ամենակարողները։ Յակոբ Ֆուգգերը ղեկավարել է ընկերությունը բացարձակ միապետական ​​ձևով առնվազն վերջին 15 տարիների ընթացքում։ Կոպտությունը մրցակիցների և քաղաքական հակառակորդների, սեփական հարազատների, ինչպես նաև սեփական անձի նկատմամբ միշտ էլ նկատելի էր։

Յակոբ Ֆուգգերը ամենահայտնի գերմանացիներից էր և ամենահայտնին Աուգսբուրգից։ 1967 թվականին Ռեգենսբուրգի մերձակայքում գտնվող «Գերմանական փառքի սրահում» տեղադրվել է Յակոբ Ֆուգգերի կիսանդրին։

1963 թվականից ի վեր Բավարիայի թերթերի հրատարակիչների ասոցիացիան Յակոբ Ֆուգգերի մեդալը շնորհում է անկանոն պարբերականությամբ «ամսագրերի հրատարակման գործում ակնառու ծառայության և ակնառու նվաճումների համար»։ Այդ մրցանակը գերմանալեզու ամսագրերի ոլորտում ամենահայտնի մրցանակներից մեկն է։ Յակոբ Ֆուգգերը պատկերված է նաև հիմնադրամի արժանիքների մեդալի վրա, որը շնորհվում է Գերմանական հիմնադրամների դաշնային ասոցիացիայի կողմից հիմնադրամի նշանավոր գործիչներին։ Որպես Ֆուգգերայի հիմնադիր՝ Յակոբ Ֆուգգերը համարվում է օրինակելի տիպար։

Գրականություն
-------------

### Գիտական

* Martha Schad: *Die Frauen des Hauses Fugger – Mit Macht zum Weltruhm.* 5. Auflage. Serie Piper, München 2012, ISBN 978-3-492-23818-2.
* Bruno Bushart: *Die Fuggerkapelle bei St. Anna in Augsburg.* München 1994.
* Richard Ehrenberg: *Das Zeitalter der Fugger, Geldkapital und Creditverkehr im 16. Jahrhundert.* 2 Bände, Jena 1896.
* Peter Geffcken: *Jakob Fuggers frühe Jahre. In: Martin Kluger (Augsburg): Jakob Fugger (1459–1525). Sein Leben in Bildern.* context medien und verlag, Augsburg 2009, ISBN 978-3-939645-14-6.
* Peter Geffcken: *Jakob Fugger der Reiche (1459–1525): „Königsmacher, Stratege und Organisator".* In: *Damals.* 7/2004.
* Peter Geffcken: *Fugger – Geschichte einer Familie: „Die Handelsherren mit dem Dreizack".* In: *Damals.* 7/2004.
* Mark Häberlein: *Die Fugger. Geschichte einer Augsburger Familie (1367–1650).* Stuttgart 2006.
* Sarah Hadry: *Die Fugger in Kirchberg und Weißenhorn. Herrschaftsverfassung und Leibeigenschaft, Konfessionalisierung und Residenzbildung.* Augsburg 2007.
* Max Jansen: *Die Anfänge der Fugger.* Leipzig 1907.
* Peter Kalus: *Die Fugger in der Slowakei.* Augsburg 1999.
* Franz Karg: *Eines Stadtherren Profil. Jakob der Reiche, der erste Fugger in Weißenhorn.* In: *Weißenhorner Profile 1160–2010. Beiträge und Untersuchungen zur Stadtgeschichte.* (= *Kataloge und Schriften des Weißenhorner Heimatmuseums.* 5). Weißenhorn 2010.
* Hermann Kellenbenz: *Die Fugger in Spanien und Portugal bis 1560. Ein Großunternehmen des 16. Jahrhunderts.* 2 Bände. München 1990.
* Martha Schad: *Die Frauen des Hauses Fugger von der Lilie (15.-17. Jahrhundert) Augsburg-Ortenburg-Trient.* Mohr-Verlag, Tübingen 1989, ISBN 3-16-545478-7.
* Norbert Lieb: *Die Fugger und die Kunst. Band 1: Im Zeitalter der Spätgotik und der frühen Renaissance.* München 1952.
* Götz von Pölnitz: Fugger, Jakob der Reiche. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 5, Duncker & Humblot, Berlin 1961, ISBN 3-428-00186-9, S. 710–714
* Götz von Pölnitz: *Die Fugger.* 6. Auflage. Mohr & Siebeck, Tübingen 1999, ISBN 3-16-147013-3.
* Götz von Pölnitz: *Jakob Fugger*. Mohr & Siebeck, Tübingen 1949. (online auf: *books.google.de*)
* Benjamin Scheller: *Memoria an der Zeitenwende. Die Stiftungen Jakob Fuggers des Reichen vor und während der Reformation (ca. 1505–1555).* Berlin 2004.
* Aloys Schulte: *Die Fugger in Rom 1495–1523.* 2 Bände, Leipzig 1904.
* Marion Tietz-Strödel: *Die Fuggerei in Augsburg.* Tübingen 1982.
* Eike Eberhard Unger: *Die Fugger in Hall i. T.* Tübingen 1967.

### Հանրաճանաչ ոչ գեղարվեստական ​​գրքեր

* Martin Kluger: Die Fugger in Augsburg. Kaufherrn, Montanunternehmer, Bankiers und Stifter. 1. Auflage. context verlag Augsburg, Augsburg 2013, ISBN 978-3-939645-63-4.
* Martin Kluger: Die Fugger um Augsburg, München und Ulm. Adel, Schlösser und Kirchen. context verlag, Augsburg 2012, ISBN 978-3-939645-43-6.
* Martin Kluger: Die Bank der Fugger. Ein glanzvolles Kapitel europäischer Wirtschaftsgeschichte. context verlag, Augsburg 2011, ISBN 978-3-939645-42-9.
* Martin Kluger: *Die Fugger in Augsburg. Kaufherrn, Stifter und Mäzene.* context verlag, Augsburg 2010, ISBN 978-3-939645-31-3.
* Martin Kluger: Fugger – Italien. Geschäfte, Hochzeiten, Wissen und Kunst. Geschichte einer fruchtbaren Beziehung. context verlag, Augsburg 2010, ISBN 978-3-939645-27-6.
* Martin Kluger: *Die Fugger: Die deutschen Medici in und um Augsburg.* context verlag, Augsburg 2009, ISBN 978-3-939645-13-9.
* Martin Kluger: *„Jakob Fugger (1459–1525). Sein Leben in Bildern".* context verlag, Augsburg 2009, ISBN 978-3-939645-14-6.
* Martin Kluger: *Die Fuggerei. Ein Führer durch die älteste Sozialsiedlung der Welt.* context-verlag, Augsburg 2009, ISBN 978-3-939645-16-0.
* Franz Herre: *Die Fugger in ihrer Zeit.* 12. Auflage. Wißner-Verlag, Augsburg 2005, ISBN 3-89639-490-8.
* Greg Steinmetz: Der reichste Mann der Weltgeschichte. Leben und Werk von Jakob Fugger. 7. Auflage. FinanzBuch Verlag, München 2021, ISBN 978-3-89879-961-4.
	+ Greg Steinmetz: *The Richest Man Who Ever Lived.* Simon & Schuster, New York 2015, ISBN 978-1-4516-8855-9 (englische Originalausgabe).

### Գեղարվեստական ​​գրականություն

* Günter Ogger: *Kauf dir einen Kaiser. Die Geschichte der Fugger.* 17. Auflage. Droemer Knaur, München 1995, ISBN 3-426-03613-4.
* Peter Dempf: *Das Amulett der Fuggerin.* BLT, Bergisch Gladbach 2006, ISBN 3-404-92273-5.
* Tanja Kinkel: *Die Puppenspieler.* Goldmann, 1995, ISBN 3-442-42955-2.
* Andreas Eschbach: *Eine Billion Dollar.* Lübbe, 2001, ISBN 3-7857-2049-1.

Նշումներ
--------

1. ↑  Der Reichsfiskal war ein rechtsgelehrter kaiserlicher Beamter, der ab dem 16. Jahrhundert die Rechte des Kaisers bei den Reichsgerichten vertrat, insbesondere bei der gerichtlichen Verfolgung derer, die gegen kaiserliche Gesetze, Befehle und Urteile verstießen.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  CERL Thesaurus — Consortium of European Research Libraries.
2. ↑  Peter Geffcken: *Fugger – Geschichte einer Familie: "Die Handelsherren mit dem Dreizack"*. In: DAMALS 7/2004
3. ↑  «Anton Fugger». *Encyclopædia Britannica*.
4. ↑  «Jakob Fugger». *The Wall Street Journal*.
5. ↑  Peter Geffcken: *Jakob Fuggers frühe Jahre.* In: *Jakob Fugger (1459—1525). Sein Leben in Bildern.* context medien und verlag, Augsburg 2009.
6. ↑  Vergleiche Preise im 15. Jahrhundert
7. 1 2  Eike Eberhard Unger: *Die Fugger in Hall i.T.* Tübingen 1967.
8. ↑  Sarah Hadry: *Die Fugger in Kirchberg und Weißenhorn. Herrschaftsverfassung und Leibeigenschaft, Konfessionalisierung und Residenzbildung.* Augsburg 2007.
9. 1 2  Mark Häberlein: *Die Fugger. Geschichte einer Augsburger Familie (1367—1650).* Stuttgart 2006.
10. ↑  Peter Geffcken: *Jakob Fugger der Reiche (1459—1525): «Königsmacher, Stratege und Organisator».* In: *Damals.* 7/2004.
11. ↑  Guido Komatsu (2010-12-20). «Geld und Glaube». *Handelsblatt-Onlineausgabe*. Վերցված է 2021-08-13-ին.
12. ↑  Michael North: *Geschichte der Ostsee: Handel und Kulturen.* C. H. Beck, München 2011, ISBN 978-3-406-62182-6, S. 114.
13. ↑  Götz von Pölnitz: *Fugger und Hanse.* J. C. B. Mohr, Tübingen 1953, S. 295.
14. ↑  Greg Steinmetz: *Der reichste Mann der Weltgeschichte. Leben und Werk des Jakob Fugger.* 2. Auflage. Finanzbuch Verlag, München 2016, ISBN 978-3-89879-961-4, S. 107—119.
15. ↑  Aloys Schulte: *Die Fugger in Rom 1495—1523.* 2 Bde. Leipzig 1904.
16. ↑  *Das Grosse Biographische Lexikon der Deutschen.* S. 149: Johannes Eck, Biographie von Prof. Dr. Heribert Smolinsky
17. ↑  Franz Herre: *Die Fugger in ihrer Zeit.* Augsburg, 2000.
18. ↑  Webseite Fugger. «Zeitstrahl für das Jahr 1525». Վերցված է 2021-08-11-ին. «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ օգոստոսի 11-ին. Վերցված է 2023 թ․ դեկտեմբերի 1-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Allgemeine Deutsche Biographie |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10173659 · BIBSYS: 1470399607894 · BNE: XX1275705 · BNF: 16228592j · GND: 118694022 · ISNI: 0000000121009141 · LCCN: n82238858 · NKC: xx0084512 · NLP: a0000003308528 · NTA: 117333948 · NUKAT: n2004082440 · SUDOC: 081152035 · VIAF: 42632256 · ULAN: 500312963 · WorldCat VIAF: 42632256 |

 |

 |