recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Լազարյան ճեմարանի շենքը ՀՀ փոստային նամականիշի վրա
**Լազարյան ճեմարանի տպարան**, հիմնադրվել է 1829 թվականին, Մոսկվայում, Լազարյան ճեմարանին կից։

Ուներ 13 լեզվով տառատեսակ։ 1830 թվականին տպագրվել են «Կարգադրութիւնք կայսերական հովանավորութեամբ պաշտպանեալ Հայկական ճեմարանին», Ներսես Շնորհալու «Հաւատով խոստովանիմ»-ը (12 լեզվով), Շուշիի բողոքականների 2 աշխարհաբար գրքույկներ։ Հետագայում տպագրվել են քերականական, ճարտասանական և այլ ձեռնարկներ, նաև՝ «Նկարագիր գաղթականութեան հայոց ի Պարսկաստանէ ի Ռուսաստան» (1832), Ռասինի «Գոթողիւս»-ն (1834), Ալեքսանդր Խուդաբաշյանի երկհատոր հայ-ռուսերեն բառարանը (1838), «Թարգմանութիւնք... ի ժուկովսկիոյ, Պուշկինէ, Լերմոնտովայ, Բարատինսկիոյ, Գնեդիչէ» (1843), Մկրտիչ էմինի «Ընտիր հւստուածք» (1848)։ Ռուսաց լեզվով տպագրություններից նշանավոր են եռահատոր «Հայ ժողովրդի պատմության տեսության վերաբերյալ փաստաթղթերի ժողովածու»-ն (1833—1838), Սաադիի «Գուլիստան»-ը (1858), Մովսես խորենացու «Հայոց պատմություն» (1858) և այլն։ Գրական հայագիտական հրատարակություններով աչքի է ընկել հատկապես իր գործունեության վերջին շրջանում։

Լույս են տեսել գուսան Աբգար Ադամի երգերը (1855), Մսեր Մսերյանցի «Հիշատակարան կենաց և գործոց մեծանուն պայագատաց Լազարյան տոհմի» (1856), Ստեփանոս Նազարյանցի «Հանդես նոր հայախոսության» (1857) գործերը։ 1859—1863 թվականին տպարանը վարձակալել է Մկրտիչ էմինը և հրատարակել Մովսես Կաղանկատվացու, Մխիթար Այրիվանեցու, Վարդան Բարձրբերդցու, Ստեփանոս Օրբելյանցի պատմությունները, Ա. Մխիթարյանցի «Անուշաաւն ի գերեվարս» (1860) պատմավեպը ևն։ 1863—1866 թվականներին տպարանը վարձակալել է Ա. Մամոնտովը։ Այդ տարիների կարևորագույն տպագրություններից են Ռափայել Պատկանյանի «Բանաստեղծություններ»՝ը (1864), «Լազարյան ինստիտուտի հանդիսավոր ժողովում կարդացված ճառերն ու հաշվետվությունը» ռուս, ժողովածուն, Սմբատ Շահազիզի «Լևոնի վիշտը» (1865)։ Լազարյան ճեմարանի տպարանում են հրատարակվել «Հյուսիսափայլ», «ճռաքաղ» և «Համբավաբեր Ռուսիո» պարբերականները։ 1866 թվականին տպարանը գնել է Ա. Մամոնտովը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 471)։*  |
**«Կանաչ խաչ» կազմակերպություն** (株式会社ミドリ十字; *Kabushiki Gaisha Midori Jūji*, ռուս.՝ Зелёный Крест) Ճապոնիայի առաջատար դեղագործական կազմակերպություններից մեկը։ 1998 թվականի ապրիլի 1-ին այն միացավ Yoshitomi Pharmaceutical Co. Ltd. (吉富製薬株式会社) կազմակերպությանը և 2000 թվականի ապրիլին անվանափոխվեց Welfide Corporation (ウェルファイド株式会社)։

Պատմությունը
------------

«Կանաչ Խաչ» կազմակերպությունն ստեղծվել է 1950 թվականին և դարձել առաջին կոմերցիոն «արյան բանկ»-ը Ճապոնիայում դառնալով միջազգային լիցենզավորված դեղագործական կազմակերպություն ՝ արտադրելով դեղորայք առողջապահական ոլորտում։ Այս կազմակերպության հիմնադիրները զինվորական հանցագործներ էին ՝ « ջոկատ 731»-ից, ովքեր մարդկանց վրա փորձարկումներ էին կատարում։ Այդպիսիք էին փոխգնդապետ Նայիթոն և ստորաբաժանման հիմնադիր գեներալ-լեյտենանտ՝ Մասադզի Կիտանոն։

Արտադրություն
-------------

Արտադրված արտադրանքը լայնորեն կիրառվել է հիվանդությունների լայն շրջանակի բուժման համար։ Բացի արյան ամբողջ փոխներարկումը մատակարարելուց, «Կանաչ խաչ»- ը նաև ակտիվ գործունեություն է ծավալել արյան արտադրանքի մշակման գործում ՝ ուսումնասիրելով արյան մակարդման, հակամարմինների և ալբումինի ասպեկտները։ 1960-ական թվականներին նրանք զբաղվում էին ոչ միայն պլազմայով, այլ նաև դարձան առաջատարներ և գործակալներ սիրտ-անոթային, իմունային, հակաբորբոքային, ալբումինի վրա հիմնված խնդիրների և այլ ոլորտների ասպարեզում։Այդ ամենը կազմում էին արյան պլազմայի բաղադրիչների պարանտերային սննդի հետ ⅔ եկամուտ՝ կազմակերպության համար։ Ախտորոշիչ ռեակտիվների մեծածախ վաճառքը նույնպես ապահովեց զգալի շահույթ։ Ընկերությունն ուներ 11 դուստր ձեռնարկություն ՝ երեքական ԱՄՆ-ում և Ճապոնիայում, մեկական Գերմանիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Բարբադոսում, Չինաստանում և Հոնկոնգում։ 1998 թ. Ֆինանսական հաշվետվություններում համախառն եկամուտների 41.9% -ը բաժինն ստանում էին արտասահմանյան վաճառքից։

ՄԻԱՎ
----

1980 թվականի վերջին «Կանաչ խաչ » կազմակերպությունը և բժիշկ Թաքեսի Աբեն հայտնվեցին սկանդալի կիզակետում ՝ այն պատճառով, որ 3000 ճապոնացի վարակվեցին ՄԻԱՎ-ով ՝ օգտագործելով կազմակերպության կողմից արյան համար ստեղծված արտադրանքը։ Այն, ինչպես գիտենք, անվտանգ չէր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Tomoko Otake, "Ministry insider speaks out" *Japan Times* (November 1, 2009). Retrieved April 1, 2011
2. ↑  Masao Miyamoto, "Mental Castration, the HIV Scandal, and the Japanese Bureaucracy" Archived 2021-05-26 at the Wayback Machine. Japan Policy Research Institute (August 1996). Retrieved April 1, 2011

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ճապոնիայի կանաչ խաչը-Համաշխարհային կանաչ խաչը Archived 2018-08-16 at the Wayback Machine. (անգլ.)
Լաթերանյան բազիլիկի ճակատամասը՝ ձևավորված Ալեսսանդրո Գալիլեի կողմից 1735 թվականին
**Լաթերան և Լաթերանո**՝ Հռոմի մի քանի ճարտարապետական նախագծերի անվանում։ Պատկանել են նախկին Հռոմեական կայսրության Լաթերանուս ընտանիքին։ Լաթերանները կորցրեցին իրենց ունեցվածքը Կայսր 
Կոստանդիանոս Ա Մեծի օրոք, որը այն տվեց Կաթոլիկ եկեղեցուն 311 թվականին։

Ամենահայտնի Լաթերանյան կառույցը Լաթերանյան պալատն է, որին անվանում էին «Պապերի Պալատ» և Լաթերանի բազիլիկ եկեղեցին՝ Հռոմի եկեղեցին, որը չնայած Իտալիայի մաս էր, համարվում է Սուրբ Աթոռի սեփականությունը։ Դա եղավ Լաթերանյան պայմանագրի արդյունքում, ըստ որի Սուրբ Աթոռն ուներ արտատարածքային արտոնություններ։ Պապի պաշտոնական եկեղեցական նստավայրը Լաթերանի բազիլիկ եկեղեցու աբսիդում է։ Լաթերանյան բազիլիկը քրիստոնեական ամենահին բազիլիկն է։

Բազիլիկի կողքին Լաթերանյան մկրտարանն է՝ ամենահին քրիստոնեական մկրտարաններից մեկը։ Լաթերանյան համալիրի մյուս բաղկացուցիչ մասը Սուրբ աստիճանն է, Սանկտա Սանկտորում աղոթարանը և Սբ. Լեո III Պապի եռօթոցը։

Պապական Լաթերանյան համալսարանը Հռոմի պապական համալսարաններից մեկն է։ Նախկին Լաթերանյան թանգարանը դադարել է գոյություն ունենալ 1970 թվականից, երբ Հովհաննես XXIII պապը հավաքածուները տեղափոխեց Վատիկանի թանգարաններ։ Ֆիլիպինների Colegio de San Juan de Letran եկեղեցական քոլեջը, որ հիմնադրվել է 1620 թվականի, կրում է Սբ. Ջիովանի ին Լաթերանի անունը։

Բազիլիկը և պալատը

Տես նաև
-------

* Լաթերանյան կոթող
* Լաթերանի բազիլիկ եկեղեցի
* Լաթերանյան պալատ
* Սուրբ աստիճան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Lateran Treaty
2. ↑  The Sancta Sanctorum chapel is a chapel entered from the Scala Sancta (holy staircase) of the Lateran Palace, Rome.
3. ↑  "Vatican Museums". Office of the President, Vatican City State. Retrieved 2009-09-29.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Scala Sancta (Holy Stairs) - Article from the Catholic Encyclopedia
* Christian Museum of Lateran - Article from the Catholic Encyclopedia
* Colegio de San Juan de Letran

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4224663-5 · VIAF: 3146152920105251357 · WorldCat VIAF: 3146152920105251357 |

 |
**Լիպոֆիլներ**, բակտերիաներ, որոնք կարող են աճել ու բազմանալ լիպիդներում։ Դրանց են պատկանում լիպոֆիլ կորինեբակտերիաները (լատ.` *Corinebacterium*):

* *Corynebacterium jeikeium*
* *Corynebacterium urealyticum*
* *Corynebacterium afermentans*
* *Corynebacterium accolens*
* *Corynebacterium macginleyi*
* *CDC coryneform*
* *Corynebacterium bovis*

*Propionibacterium acnes*-ը տիպիկ լիպոֆիլ բակտերիա է, որն ազատում է ճարպաթթուները և խթանում է կոմեդոնների ձևավորումը։ Սակայն լիպոֆիլ բակտերիաները պաթոգեններ չեն, քանի որ չեն առաջացնում սննդային թունավորումներ և ինֆեկցիաներ։

Լաբորատորիաներում և առողջության պահպանման կենտրոններում առկա նյութերի մեծամասնության մակերեսին առկա են որոշ քանակությամբ լիպիդներ, ինչը կարող է լիպոֆիլ բակտերիաների տարածման պատճառ դառնալ, բայց քանի որ դրանք պաթոգեն չեն, դա մեծ վտանգ չի ներկայացնում։

Լիպոֆիլ բակտերիաներն ունակ են տարածվել նաև դիետիկ ճարպերում, սակայն ժամանակակից սննդային արդյունաբերության մեջ դա հազվադեպ է հանդիպում և վատագույն դեպքում առաջացնում է ճարպի գունավորում։

Աղբյուրներ
----------

Funke G. von Graevenitz A. Clarridge J. E. Bernard K. A. Clinical microbiology of coryneform bacteria (англ.) // Microbiology and Molecular Biology Reviews (англ.)русск. : journal. — American Society for Microbiology (англ.)русск. 1997. — January (vol. 10, no. 1). — P. 125—159. — PMID 8993861

```
The Action of Microorganisms on Fats (недоступная ссылка) By L. B. JENSEN and D. P. GRETTIE Swift & Company Laboratories, Chicago, Ill. (Published 1933, so feel free to replace)
Postoperative endophthalmitis. Journal of Cataract & Refractive Surgery, Volume 30, Issue 11, Pages 2441-2444 C. Ferrer, J. Ruiz-Moreno, A. Rodríguez, J. Montero, J. Alió
```
**Լալակաոնի ճակատամարտ** (հուն․՝ Μάχη τοῦ Λαλακάοντος), ճակատամարտ 863 թվականին սեպտեմբերի 3-ին Բյուզանդիայի և արաբների միջև։ Պոսոն վայրում (Պափլագոնիայի և Արմենիակների բանակաթեմերի սահմանագլխին, Հալիս գետից արևմուտք, Լալակաոն գետի մոտ)։

Արաբական 40 հազարանոց զորքը՝ Մալաթիայի ամիրա Օմար իբն Աբդալլահ ալ Ակտայի գլխավորությամբ, ասպատակել է Արմենիակների բանակաթեմը, գրավել Ամիսոսը (Սամսոն), հասել Սինոպ։ Նրանց դեմ ելել են բյուզանդանական փոքրասիական բանակաթեմերի զորքերը (մոտ 50 հազար), Թրակեսիոնի բանակաթեմի հայազգի զորավար Պետրոնասի գլխավորությամբ։ Արաբական զորքը նահանջել է, բայց Պոսոնի մոտ շրջապատվել և ջախջախվել է, մարտում սպանվել է նաև ամիրա Օմար իբն Աբդալլահ ալ Ակտան։

Պոսոնի ճակատամարտում տարած հաղթանակից հետո բյուզանդական զորքերը շարժվել են հարավ-արևելք և Միջագետքի սահմանի մոտ հոկտեմբեր-նոյեմբերին պարտության մատնել նաև Արմինիայի ոստիկան` հայազգի Ալի իբն Յահյա ալ Արմանիին։ Պետրոնասը վերադարձել է Կ. Պոլիս, ստացել մագիստրոսի պատվաստիճան և սխոլերի դոմեստիկոսի (սպարապետ) աստիճան։ Ենթադրվում է, որ Պոսոնի ճակատամարտին արաբների կողմում մասնակցել են նաև պավլիկյանները՝ Կարբեասի գլխավորությամբ։ Պոսոնի ճակատամարտը Բյուզանդիայի առաջին վճռական հաջողությունն էր Արևելքում գերիշխանության համար Արաբական խալիֆայության դեմ մղած դարավոր պայքարում։ Այն կայունացրեց կայսրության տիրապետությունը Արևելքում, նախադրյալներ ստեղծեց հետագամ առաջխաղացման համար։

Սկզբնապես արաբները կարողացան հասնել որոշ հաջողությունների և հասնել մինչև Սև ծով։ Սակայն շուտով արաբները շրջապատվեցին բյուզանդացիների կողմից Լալակաոն գետի մոտ։ Ճակատամարտում արաբները ջախջախիչ պարտություն կրեցին, որի հետևանքով Բյուզանդիան ազատվեց անընդհատ կրկնվող արաբական ասպատակիչ արշավանքերից։ Այս ճակատամարտով նաև սկսվեց Բյուզանդիայի վերանվաճման դարաշրջանը Արևելքում։

Այս հաղթանակի մյուս հետևանքն էր նաև այն, որ Բյուզանդիան ազատվելով արաբական վտանգից ավելի մեծ ուշադրություն սկսեց հատկացնել եվրոպական հատվածում, որի հետևանքով Բյուզանդական կայսրության ճնշման տակ Բուլղարական Առաջին Կայսրությունն ընդունեց քրիստոնեություն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 383)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Կանբան**՝ կազմակերպության արտադրության և մատակարարման համակարգ, որը թույլատրում է իրականցնել «ճիշտ ժամանակին» սկզբունքը։ «Կամբան» բառը ճապոներենից թարգամանաբար նշանակում է «գովազդային վահանակ, ցուցանակ» (ճապ.՝ 看板):

Պատմությունը և նկարագրությունը
------------------------------

Հասկացության առաջացումը կապված է ստանդարտ գործառնությունների փոխանցման հետ. մասնակիցները կատարվելիք աշխատանքքները փոխացնում էին թղթին և փակցնում էին աչքի ընկնող տենող՝ մյուսների կողքին։

Կանբան համակարգը փորձարկվել և առաջինը աշխարհում իրականացվել է Toyota ընկերության կողմից։ 1959 թվականին այս ընկերությունը սկսեց փորձեր կատարել կանբանի համակարգում և 1962 թվականին ամբողջ արտադրությունը սկսեց իրականացվել հենց այս սկզբունքով։

«Տոյոտա» ընկերության արտադրության կազմակերպման հիմքում ընկած է մեքենաների արտադրության և շահույթի տարեկան պլանը, ինչի հիման վրա էլ կազմվում են յուրաքանչյուր ստորաբաժանման ամսական և օպերատիվ պլանները՝ հիմնված սպառողական պահանջարկի կանխատեսման վրա (ձեռքբերման ժամանակահատվածը 1-3 ամիս)։ Ամենօրյա գրաֆիկը կազմվում է միայն գլխավոր հոսքագծի համար։ Գլխավոր հոսքագիծը սպասարկող ստորաբաժանումների և խանութների համար դրանք չեն կազմվում (սահմանվում են միայն արտադրության ամսական ծավալները)։

«Ճիշտ ժամանակին» փիլիսոփայության անընդհատ օգտագործումը թույլ է տալիս բացահայտել թաքնված թերություները։ Քանի որ արտադրանքի և դետալների պաշարները կարող են թաքցնել խնդիրները, դրանց ամենօրյա վերահսկողությունը բացահայտում է, օրինակ, խափանումները կամ անգործությունը։

Տեսակները
---------

### Քարտային կանբան

Իրենից ներկայացնում է քարտ, որը պարունակում է՝

* քարտի գույնը
* ուղարկողի հասցեն
* դետալի անունը, համարը, քանակը
* դետալը ստացողի հասցեն։

Գունային տարբերակներից մի քանիսը՝

* Կապույտ՝ արտադրական կանբան (արտադրական գծի և ստացողի միջև)
* Կարմիր՝ պահեստային կանբան (պահեստի և ստացողի միջև)
* Կանաչ՝ միջգերատեսչական կանբան (խանութների, արտադրություների, գործարանների և այլնի միջև)։

### Ծրագրային կանբան

Ծրագրային ապահովման տարատեսակներից մեկն է։ Աութսորսինգ և անկախ ընկերությունների համար խոստումնալից տարբերակ է, որը աշխատում է մեծ քանակի պատվերներով։ Տեխնոլոգիան աշխատում է նույն սկզբունքով, ինչ քարտային կանբանը, բայց հատուկ ծրագրային ապահովման օգնությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ռեյսբերգ* Ժամանակակից տնտեսագիտական բառարան. — Մոսկվա.
2. ↑  Կանբան և «ճիշտ ժամանակին»-ը Toyota-ում, 2014, էջ 106
3. 1 2  *Ռիչարդ Շոնգերգեր* Արտադրության կառավարման ճապոնական մեթոդները = Japanese Manufacturing techniques. — Մոսկվա, 1988.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4202406-7 · Microsoft: 2775914053 |

 |
Մայր խոզը կերակրում է խոճկորներին
**Լակտացիա** (լատիներեն՝ Lacto բառից՝ պարունակում եմ կաթ, կերակրում եմ կաթով), կաթի առաջացման, կուտակման և պարբերաբար արտազատման պրոցես կնոջ և կաթնասուն կենդանու կաթնագեղձում։ Լ. սկսվում է ծննդաբերությունից հետո և շարունակվում մինչև կաթի արտազատման դադարը։ Կաթն առաջանում է արյան բաղադրամասերից կաթնագեղձի ալվեոլների էպիթելային (սեկրետոր) բջիջներում։ Ընթանում է չորս փուլով, արյունից «նախակաթի» ներծծում էպիթելային բջիջներում, կաթի բաղադրամասերի սինթեզում, բջիջների ցիտոպլազմայում սինթեգվող նյութերի կազմավորում և կուտակում, կաթի արտազատում ալվեոլների խոռոչի և կաթնագեղձի այլ ծավալների մեջ (օրինակ, կաթնամբար)։ Կաթի սպիտակուցները սինթեզվում են արյան ամինաթթուներից, կաթնաշաքարը՝ գլյուկոզից, կաթնայուղը՝ չեզոք և ազատ ճարպաթթուներից։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Remarks on the Subject of Lactation by Edward Morton

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 476)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · MESH ID |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX557246 · BNF: 120499258 · GND: 4166486-3 · LCCN: sh85073863 · Microsoft: 2776659692, 2908539859 · NDL: 00563294 · SUDOC: 028721772 |

 |

 |
**Լիվերպուլի համալսարան** (անգլ.՝ University of Liverpool), համալսարան Անգլիայի Լիվերպուլ քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1881 թվականին որպես Լիվերպուլի համալսարանական քոլեջ։ 1884 թվականին դարձել է Վիկտորյայի համալսարանի մասնաճյուղը։ 1903 թվականին դարձել է անկախ համալսարան` կրթական աստիճաններ շնորհելու իրավունք ստանալով։ Հենց այդ ժամանակ էլ ստացել է «Լիվերպուլի համալսարան» անվանումը։ Համալսարանն ընդգրկված է «կարմիր աղյուսից համալսարանների» խմբում, որի բոլոր անդամները նախապես հիմնադրվել են որպես քոլեջներ և համալսարանի կարգավիճակ են ստացել մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը։ Համալսարանը մտնում է նաև Մեծ Բրիտանիայի լավագույն 20 համալսարանների «Ռասել» խմբում։

Լիվերպուլի համալսարանների շրջանավարտներից ինը Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ են գիտության, բժշկության և խաղաղության հաստատման ոլորտներում։ Նրանք են` բժիշկ Ռոնալդ Ռոս, ֆիզիկայի պրոֆեսոր Չարլզ Գլովեր Բարկլա, ֆիզիոլոգ Չարլզ Սկոտ Շերինգթոն, ֆիզիկոս Ջեյմս Չադվիկ, քիմիկոս Ռոբերտ Ռոբինսոն, ֆիզիոլոգ Հար Գոբինդ Կորանա, ֆիզիոլոգ Ռոդնի Ռոբերտ Պորտեր և ֆիզիկոս Ջոզեֆ Ռոտբլատ։

Լիվերպուլի համալսարանն առաջինն էր աշխարհում, որ ստեղծել է օվկիանոսագիտության, քաղաքացիական դիզայնի բաժիններ։ 2006 թվականին այն առաջինն էր Մեծ Բրիտանիայում, որ ստեղծեց անկախ համալսարան Չինաստանում` դառնալով բրիտանաչինական առաջին համալսարանը։ 2014-2015 թվականներին համալսարանի շրջանառությունը կազմել է £480.4 միլիոն` ներառյալ £102 միլիոնի հետազոտական դրամաշնորհն ու պայմանագրերը։

Մասնաշենքեր և ֆակուլտետներ
--------------------------

Համալսարանի կենտրոնական մասնաշենքը` Victoria Building
Համալսարանը հիմնականում կենտրոնացված է քաղաքային մեկ մասնաշենքի շուրջ, որը գտնվում է քաղաքի կենտրոնական մասում և զբաղեցնում է 100 հա տարածք։ Համալսարանն ունի 3 ֆակուլտետ` առողջապահություն ու գիտական կյանք, հումանիտար ու սոցիալական գիտություններ և գիտություն ու տեխնիկա։

Համալսարանական քաղաքում և նրա մոտակայքում տեղակայված բնակելի 51 շենքերը ուսանողների համար ապահովում են շուրջ 3.385 սենյակներ։ Համալսարանական քաղաքի կենտրոնը կարմիր աղյուսից ինքնատիպ շենքն է (Victoria Building), որը բացվել է 1892 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑  "History of the University". University of Liverpool. 27 March 2007. Archived from the original on 2 September 2007. Retrieved 10 September 2007

Արտաքին հղումներ
----------------

* Համալսարանի պաշտոնական կայք

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 97022119 · BNF: 121547178 · CiNii: DA02411425 · GND: 36310-8 · ISNI: 0000000419368470 · LCCN: n80118371 · Microsoft: 146655781 · NKC: kn20101125005, ko2010612775 · NLA: 35284462 · NUKAT: n2013023995 · SUDOC: 030052726 · VIAF: 136918390 · ULAN: 500301599 · WorldCat VIAF: 136918390 |

 |

 |
**Լանդշաֆտագիտություն**, ֆիզիկական աշխարհագրության ճյուղ, ուսումնասիրում է բնատարածքային համալիրները՝ որպես երկրի աշխարհագրական թաղանթի կառուցվածքային մասեր։ Լանդշաֆտյան կորիզը աշխարհագրական լանդշաֆտի մասին ուսմունքն է՝ Երկրի ֆիզիկա - աշխարհագրական դիֆերենցման հիմնական աստիճանը։

Ուսմունք
--------

Ուսումնասիրում է լանդշաֆտների առաջացման, կառուցվածքի ու դինամիկայի հարցերը, նրանց զարգացման օրենքները և մարդկային հասարակության տնտեսության գործունեության հետևանքով վերափոխումը։

Խնդիրներ
--------

Լանդշաֆյան խնդիրներից է՝ լանդշաֆտների բաղադրիչ մասերի՝ երկրահամակարգերի ցածր մակարդակի (տեղանքի լանդշաֆտային բնասահմանի, բնավայրի, ֆացիաների) ու դրանց փոխադարձ տեղադրության, փոխներգործության, տարածական կառուցվածքային տիպերի ու ժամանակի ընթացքում դրանց վերափոխման (լանդշաֆտի մորֆոլոգիա) ուսումնասիրությունը։

Կառուցվածք
----------

Լանդշաֆտագիտությանն է վերաբերում նաև զոնաների, մարզերի, նահանգների և այլ բարձր կարգի տեղական երկրահամակարգերի ուսումնասիրությունը։ Լանդշաֆտագիտությունը երկրի ֆիզիկա աշխարհագրական շրջանացման տեսական հիմքն է։ Նրա փաստացի նյութերի գլխավոր աղբյուրը դաշտային հետազոտություններն են, որոնց հաջորդում է լանդշաֆտների քարտեզագրումը։

Քարտեզագրում
------------

Լանդշաֆտյան սահմաններում ձևավորվել են նոր ուղղություններ, լանդշաֆտների երկրաքիմիա, լանդշաֆտների երկրաֆիզիկա, ագրոլանդշաֆտագիտություն են։ Լանդշաֆտյան հիմնադիրներն են Լ. Ս. Բերգը, Դ. Ն. Վիսոցկին, Դ. Ֆ. Մորոզովը և Վ. Վ. Դոկուչաևի դպրոցի այլ ներկայացուցիչներ, արտասահմանում՝ գերմանացի աշխարհագրագետ Զ. Պասսարգեն։ Տես նաև լանդշաֆտաշխարհագրական։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 484)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի |

 |
**Կողբի Ջահան Կարախանյանի անվան թիվ 1 միջնակարգ դպրոց**, միջնակարգ կրթական հաստատություն Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի Կողբ գյուղում։

Պատմություն
-----------

Կողբի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը հիմնադրվել է 1928 թվականին և կրում է Կողբ գյուղում ծնված և «Խորհրդային Միության հերոսի» կոչման արժանացած Ջահան Կարախանյանի անունը։

Կրթական հաստատության աշակերտները ավանդաբար հաջողություններ ու ձեռքբերումներ են ունեցել բուհական ընդունելության քննություններում, օլիմպիադաներում և տարբեր տեսակի կրթական մրցույթներում։

Տեղադրություն
-------------

Կողբի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը գտնվում է գյուղի 30-րդ փողոցի 20-րդ շենքում։

Ուսումնական գործընթաց
---------------------

Կողբի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը գործում է 12-ամյա կրթական համակարգով։ Յուրաքանչյուր տարի կրթական հաստատությունում սովորել են ընդհանուր առմամբ շուրջ 300 աշակերտ։ 2020 թվականի դրությամբ դպրոցում սովորել է 284 աշակերտ։

2020 թվականի դրությամբ կրթական հաստատությունն ունեցել է 55 աշխատակից։ Դպրոցի տնօրենն է Գայանե Ավագյանը։

Պատկերասրահ
-----------

* Մշակութային միջոցառումից հետո լուսանկար դպրոցի բակում, 1930թ․Մշակութային միջոցառումից հետո լուսանկար դպրոցի բակում, 1930թ․
* Դպրոցի նկարազարդ պարիսպը (09․05․2021թ․)Դպրոցի նկարազարդ պարիսպը (09․05․2021թ․)
* Ջահան Կարախանյանի կիսանդրին դպրոցի բակում, 2020թ․Ջահան Կարախանյանի կիսանդրին դպրոցի բակում, 2020թ․

Տես նաև
-------

* Կողբ գյուղ
* Կողբի Բագրատ Սահակյանի անվան թիվ 2 միջնակարգ դպրոց
* Կողբի մշակույթի կենտրոն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Տավուշի մարզպետարանի ենթակայությամբ գործող կրթական կազմակերպությունների վերաբերյալ տեղեկություններ մարզպետարանի կայքում, *(արխիվացված 23․04․2021թ․)*
2. 1 2 3 4 5 6  Կողբի թիվ 1 դպրոցի մասին տեղեկություններ koghb.am կայքում, *(արխիվացված 27․04․2021թ․)*։
**Թադևոս Ավետիքի Անտիկյան** (*Թաթոս Անտիկենց*, 1835, Գյումրի - 1899, Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն), հայ որմնադիր, քանդակազարդող վարպետ։

Կենսագրություն
--------------

Անտիկենց Թաթոսը ծնվել է Ալեքսանդրապոլում։ Տներ է կառուցել Ալեքսանդրապոլում, Կարսում, Էջմիածնում, մասնակցել է Գևորգյան Ճեմարանի շինարարությանը, Գյումրիում՝ բերդերի և թաղակապ ստորերկրյա անցուղիների շինարարությանը։ Ժողովրդական ճարտարապետության արժեքավոր նմուշ է Անտիկյան սեփական երկհարկանի տան նկուղի քարե զանգվածեղ առաստաղը, որը չի փլվել անգամ 1926 թվականի երկրաշարժից։

1858-1876 թվականներին Անտիկյանին հանձնարարվել է Անիի կաթողիկե Մայր տաճարի տիպարով Ալեքսանդրապոլում Սուրբ Փրկիչ (Ամենափրկիչ) եկեղեցու կառուցումը, որն այդ ժամանակվա Հայաստանի ամենամեծ եկեղեցին էր (բարձրությունը՝ 36 մ)։

Մասնակցել է Հառիճավանքի վերանորոգումներին, դպրոցի, աղբյուրի կառուցմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 452.
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17321 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 452)։*  |
|  |
| --- |
| **Կաննա հնդկական** |
| Կաննա հնդկականԿաննա հնդկական |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Իմբիրածաղկավորներ (Zingiberales) |
| **Ընտանիք** | Կաննաազգիներ (Cannaceae) |
| **Ցեղ** | Կաննա *(Canna)* |
| **Տեսակ** | **Կաննա հնդկական** *(C. indica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Canna indica***L. 1753 |

**Կաննա հնդկական**, կաննաազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա, կոճղարմատավոր ծաղկաբույս։ Հայրենիքը Հնդկաստանն է։

Նկարագրություն
--------------

Տերևները խոշոր են, բրոնզակարմրավուն, կանաչ և կապտավուն՝ մինչև 50 սմ երկարությամբ և 25 սմ լայնությամբ։ Ծաղիկները խոշոր են՝ հավաքված հասկանման ծաղկաբույլերում, կարմիր, վարդագույն կամ դեղին։ Պսակաթերթերի վրա երբեմն լինում են բծեր կամ շերտիկներ։ Ծաղկաբույլերը բացվում են ուղղաձիգ ցողունների գագաթին։

Բազմանում է կոճղարմատների բաժանման և սերմերի ցանքի միջոցով։ Հայաստանի պայմաններում կոճղարմատները բաց գրունտում ձմռանը ցրտահարվում են այդ պատճառով բույսը պահում են 5°-6 °C պայմաններում։ Ցանքը կատարում են փետրվար-մարտ ամիսների։ Ծիլերը երևում են 20-25 օր հետո։ Սերմնաբույսերը մեկական տնկում են թաղարներում։ Մայիսիսն բույսերը տեղափոխում են ջերմոց։

Ջերմասեր բույս է։ Տնկում են ցրտահարությունների վտանգը անցնելուց հետո։ Լավ է աճում տաք, արևոտ ու լուսավոր, չափավոր խոնավ, սննդանյութերով հարուստ փուխր, ստրուկտուրային հողերում։ Տնկում են բույսը բույսից 50-70 սմ հեռավորության վրա։

Օգտագործում են միայնակ տնկումներում (սոլիտեր) և խոշոր խմբեր ստեղծելու համար։ Տարածված տեսակներն են՝

* Ոսկե թռչուն (պսակաթերթիկները դեղին են՝ սպիտակ եզրերով)
* Հրե թռչուն (ծաղիկները շատ խոշոր են և կարմիր)
* Պրեզիդենտ
* Յուլիուս Կոխ (ծաղիկները կարմիր են)
* Թագավոր Հումբերդ (ծաղիկները խոշոր են և կարմիր)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ․Վ․ Հարությունյան, Քո շրջապատի ծաղիկները, Արևիկ հրատարակչություն, Երևան, 1987


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Լիտվական դրագունյան գնդի զորանոցներ** (ռուս.՝ Казармы Литовского драгунского полка), ճարտարապետական հուշարձան Ռուսաստանի Կալինինգրադի մարզի Սովետսկ քաղաքում, քաղաքի տեսարժան վայրերից մեկը։ Համալիրն իրենից ներկայացնում է ռազմական պրուսական ճարտարապետության վառ օրինակ։ Գլխավոր շենքի ներսում կան հնագույն որմնանկարներ, որոնք պատմում են դրագունյան գնդի անցած մարտական ուղու մասին, սկսած 1740 թվականից։

Դիրք
----

Զորանոցի շենքը գտնվում է Սովետսկ քաղաքի կենտրոնում, Կրասնոարմեյսկի փողոցի 2 բ հասցեում։

Պատմություն
-----------

Պրուսիայի բանակի դրագունյան Լիտվական գունդը հիմնադրվել է 1717 թվականին։ Նույն տարվա դեկտեմբերին գունդը տեղակայվում է Ինստերբուրգում (շտաբ), Տիլզիտում, Ռագնիտում, Գոլդապում, Շտալլյուպյոնենում և Պիլկալենում։

1800 թվականին Տիլզիտում Կազերնեն շտրասսեի (այժմ` Կոմսոմոլսկայա փողոց), Մեծ և Գերմանական դարպասների միջև կառուցվեց նոր վիթխարի զորանոց, որն ուներ բազմաթիվ սենյակներ և ախոռներ ձիերի համար։ Քյոնիքսբերգում Վիլհելմ I-ի թագադրության ժամանակ 1861 թվականին գունդը ստանում է իր վերջնական անվանումը` «Թագաժառանգ Ալբրեխտ Պրուսսկու Լիտվական № 1 դրագուն գունդ»։ 1878 թվականի հոկտեմբերին Տիլզիտի գերմանական լյութերական եկեղեցում հանդիսավորապես բացվեց գնդին նվիրված հուշատախտակ։ 1879 թվականին գունդը տեղակայվում է Տիլզիտ քաղաքի Բանհոֆ-շտրասսեի (այժմ` Կրասնոարմեյսկի փողոց) վրա գտնվող նոր զորանոցներում։ Դրագունյան զորանոցների հսկայական մասնաշենքը դարձավ տոնական ամրոցների արժանի իրավահոջորդը։ Այդ մասնաշենքի ճակատային մասի երկարությունը շուրջ 150 մետր է։ 

1919 թվականին դրագունյան գունդը կազմացրվում է։ 

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո զորանոցների շենքերը օգտագործվում են ըստ նշանակության, այնտեղ տեղակայվում են խորհրդային զինվորական զորամասերը։

2009 թվականի սեպտեմբերի 23-ին երեք զինծառայողներ զբաղվում էին զորանոցի նախասրահի վերանորոգման աշխատանքներով և ներկի շերտի տակ հայտնաբերեցին հնագույն որմնանկարներ։ Սանկտ Պետերբուրգից եկած ռեստավրատորները իրականացրին հին որմնանկարների վերականգնման առաջին փուլը, որոնք ինչպես պարզվեց վկայում են Լիտվական դրագունյան գնդի անցած մարտական ուղու մասին 1740 թվականից մինչև 1890-ական թվականները։ 2013 թվականին զորանոցային համալիրի ախոռները ավերվեցին, անհետացան սյուների եզակի գեղարվեստական ձևավորմամբ ձուլածո պսակաձև հատվածները և խմոցների թուջե սալիկները։ Բացի այդ վնասվեց հնաոճ սակաքարային շարվածքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Приказы Службы государственной охраны объектов культурного наследия Калининградской области от 24.11.2016
2. ↑  Казармы драгунского полка «Принц Альберт Прусский» ( Литовский ) № 1

Արտաքին հղումներ
----------------

* Зал славы
**Լավ Էլի**, հայկական ալտերնատիվ ռոք-խումբ։ Կազմավորվել է 1996 թվականին Վանաձորում։ Խումբը հիմնել են Մհեր Մանուկյանը և *Snack* խմբից Գոռ Մխիթարյանը։ Հետագայում խմբին միացել են նաև Վահե Տերտերյանը և Դավիթ Գրիգորյանը՝ Ալք խմբից։ Այս կազմով մեկ տարի անց խումբը ձայնագրել է իր՝ «*Առաջին ԼԱՎ Ալբոմ»* ձայներիզը։ Ալբոմում տեղ են գտել 21 երգեր՝ 11-ը՝ հայերեն, 10-ը՝ անգլերեն։

1999 թվականին թողարկվել է խմբի երկրորդ՝ «*Essays»* ալբոմը, որի պրոդյուսերը Արտյոմ Այվազյանն է եղել։ Խումբը ճանաչվել է ողջ Հայաստանով, իսկ «*Ճամփորդական»* և «*Գտա քեզ երկնքում»* երգերը հիթեր են դարձել։ Դրանից հետո խումբը ժամանակավորապես լքել է Մհեր Մանուկյանը, իսկ Գոռը սկսել է իր մեներգչի կարիերան։ 2001 թվականին խումբը կրկին միավորվել է։

2006 թվականին խումբը թողարկել է «Notes from Vanadzor: Urban Armenian Rock» հայալեզու ալբոմը։ 2008 թվականից խումբն առանձնապես ակտիվ չէր՝ չհաշված առանձին ելույթները, երբ Գոռ Մխիթարյանն այցելում էր Հայաստան։

2012 թվականի հուլիսին խումբը հայտարարել է համերգային ծրագրերի մասին։ Հուլիսին տեղի են ունեցել բացօթյա համերգներ Երևանում և Վանաձորում։

Ներկա կազմը
-----------

* Գոռ Մխիթարյան - առաջատար/ռիթմ կիթառ, վոկալ
* Դավիթ Գրիգորյան - հարվածային գործիքներ
* Մհեր Մանուկյան - վոկալ, առաջատար/ռիթմ կիթառ, շրթհարմոն
* Վահե Տերտերյան - բաս կիթառ

Նախորդ կազմը
------------

* Մհեր Մանուկյան - վոկալ, կիթառ
* Գոռ Մխիթարյան - կիթառ, բեք-վոկալ
* Բագրատ Ազնաուրյան - կիթառ, բեք-վոկալ
* Տիգրան Ոսկանյան - բաս-կիթառ
* Շողեր Մանուկյան - թավջութակ
* Դավիթ Գրիգորյան - հարվածային

Ալբոմներ
--------

* 1995 - *Ահա և մենք*
* 1997 - *Առաջին ԼԱՎ ալբոմ*
* 1999 - *Էսսեներ*
* 2006 - *Notes from Vanadzor: Urban Armenian Rock*
* 2018 - Անձրևաշուն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վահե Տերտերյան
2. ↑  Allmusic - Notes from Vanazdor
3. ↑  LAV ELI Open Air Concert in Vanadzor

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Լավ Էլի - Հայաստանը ռոքի մեջ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |

 |
**Լարային նվագախումբ**, ընդգրկում է բացառապես աղեղնային երաժշտական գործիքներ (1-ին և 2-րդ ջութակներ, ալտեր, թավջութակներ և կոնտրաբասեր)։

Նկարագրություն
--------------

Անցյալում կոմպոզիտորները որպես տարբերվող կազմ չեն առանձնացրել սիմֆոնիկ նվագախմբից, քանի որ 17-րդ դարերում և 18-րդ դարի 1-ին կեսին սիմֆոնիկ նվագախմբի կազմը հաճախ սահմանափակվել է աղեղնային գործիքներով և կլավեսինով։

Ժամանակակից լարային նվագախումբը ձևավորվել է 19-րդ դարի 2-րդ կեսին, երբ սիմֆոնիկ նվագախմբի լարային գործիքների խումբը դիտարկվել է որպես ինքնուրույն կատարողական միավոր։

Լարային նվագախմբին բնորոշ են թե՛ կամերայնությունը (կամերայնությունը անսամբլին բնորոշ արտահայտման մտերմիկությունը), թե՛ սիմֆոնիկ նվագախմբի հնչողության հագեցվածությունը։

Լարային նվագախումբը օգտագործել են նվագախմբի սյուիտներում։ Ավելի ուշ մի շարք կոմպոզիտորներ ստեղծել են ինքնուրույն ցիկլային ստեղծագործություններ (հաճախ՝ անցյալի երաժշտական ժանրերի ոճավորումներ), որոնց վերնագրերում նշվել է լարային նվագախմբի անվանումը (Պյոտր Չայկովսկու Սերենադը՝ լարային նվագախմբի համար, 1880 թվական)։ 20-րդ դարից լարային նվագախմբի ժանրերի ծավալն ընդարձակվել է։

Նվագախմբի համար գրվել են սիմֆոնիաներ (Ն. Արզումանյանի՝ 1992 թվական, Է. Հայրապետյանի՝ 2013 թվական), կոնցերտներ (Վ. Շարաֆյանի Կոնցերտը՝ 1992 թվական, «Ջութակը և Դուդուկը» կոնցերտը՝ 2013 թվական), սիմֆոնիետներ, նոր տեսակի շարքեր։

Լարային նվագախմբի համար որոշ ստեղծագործություններում ընդգրկել են նաև դաշնամուր (Ն. Արզումանյանի «Հուշերի փունջ»՝ 2003), ջութակ (Մ. Կոկժաևի «Պարզ մեղեդի» և «Moonlighting»), շեփոր, հարվածային գործիքներ (Է. Միրզոյանի սիմֆոնիան՝ լարային նվագախումբի և լիտավրների համար, 1964 թվական), ձայն (Մ. Իսրայելյանի «Ռիթմեր»՝ 1992 թվական, «Մաշտոցի շարական»՝ 2008 թվական)։

Լարային նվագախմբի համար են նաև Վ. Բաբայանի «Ռեքվիեմ» (1983 թվական), «Այստեղ, այնտեղ և ամենուր» (2006 թվական), Է. Հայրապետյանի «Սիբելիուս–Երազ» (2011 թվական), «Բարի գալուստ» («Welcome»), Մ. Ուլիխանյանի «Յոթ մահացու մեղքեր» (2013 թվական)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Լաս Լահաս** (իսպ.՝ El Santuario de la Virgen del Rosario de Las Lajas en Ipiales), բազիլիկ, որ գտնվում է Կոլումբիայի Նարինյո նահանգում՝ Իպիալես քաղաքից 7 կմ հեռավորության վրա՝ Գուաիտարա գետի կանիոնում։ Կոլումբիայում ամենամեծ թվով այցելություններ ունեցող եկեղեցիներից է։ Նեոգոթիկայի ոճով կառուցված եկեղեցին գտնվում է անմիջապես կամրջի վրա։

Պատմություն
-----------

Աստվածամոր սրբապատկերը ժայռին
Լեգենդի համաձայն՝ նախկինում եկեղեցու տեղում եղել է քարանձավ, որը վատ համբավ է ունեցել տեղի բնակիչների մոտ, ովքեր փորձել են միշտ շրջանցել քարանձավը։ Սակայն մի անգամ՝ 1754 թվականին, այստեղ Մարիա Մուեսես անունով հնդկացի մի կնոջ և նրա խուլուհամր աղջկա՝ Ռոզայի աչքի առաջ հրաշք է կատարվում. հայտնվում է Աստվածամոր կերպարանքը։ Աստվածամայրը ոչ միայն բուժում է աղջկան, այլև նրան կրկին կյանք է պարգևում, քանի որ աղջիկը հիվանդացել և մահացել էր։

Քարանձավի պատին հայտնվում է փոքր երեխա գրկած կնոջ անձեռակերտ պատկերը։ Այն բանից հետո, երբ խուլուհամր աղջիկը իսպաներենով հայտնում է պատկերի հայտնության մասին, պատկերին սրբագործ ու բուժիչ հատկություն է վերագրվում։ Այդ ժամանակներից սկսած՝ Կոլումբիայից և Էկվադորից հավատացյալների մեծ հոսք է ուղղվում դեպի քարանձավ։ Մարդիկ Գուաիտարա գետի կանիոն են գալիս ժայռի սրբապատկերը տեսնելու համար, որը քողարկված է եկեղեցու գեղեցիկ պատերի հետևում։

Տաճարի գմբեթը
Մոտավորապես 1794 թվականին քարանձավի մոտ կառուցել են առաջին համեստ մատուռը, որտեղ մոմ և ծաղիկներ էին բերում Աստվածամոր պատկերին։

1796-1853 թվականների ընթացքում այստեղ հիմնում են երկրորդ, ապա նաև երրորդ եկեղեցին, սակայն, միևնույն է, չեն կարողանում բավարարել մեծաթիվ հավատացյալների պահանջները։ 1916 թվականին նվիրատվությունների հաշվին սկսվում է չորրորդ եկեղեցու շինարարությունը, որը հիշեցնում է բերդ-ամրոց։ Այնուհետև որոշվում է խոր կիրճի երկու կողմերը միացնել 30մ բարձրություն ունեցող կամարաձև կամրջով։ Շինարարությունը տևում է մինչև 1948 թվականը։

Լաս Լահաս եկեղեցու գլխավոր մասունքը՝ քարին դաջված սրբապատկերը, այսօր էլ գրավում է մեծ թվով հավատացյալների։ Ժայռապատկերը երբեք չի վերականգնվել, սակայն այն այսօր էլ ցնցում է իր վառ գույներով, որոնք կարծես խոր ներծծված են քարի մեջ։ Ավելի քան 250 տարվա ընթացքում մեծացել է սրբապատկերով բուժված տարբեր հիվանդությունների ու մոլորությունների թիվը՝ թմրամոլներից մինչև ամուսնական անհավատարմություն։ Այդ մասին են վկայում երախտագիտության խոսքերով քարե հազարավոր վահանակները, որոնք մարդիկ թողնում են եկեղեցու շուրջը։

Ներկայումս եկեղեցու պահպանությամբ զբաղվում են ֆրանցիսկյան միաբանության երկու համայնքները՝ կոլումբիական և էկվադորյան։ Այդպիսով՝ Լաս Լահասը դարձել է հարավամերիկյան երկու պետությունների բարեկամության գրավականը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կոլումբիայի Լաս Լահաս եկեղեցին
* Պրոֆ. Պլինիո դե Օլիվեյրա. Լաս Լահասի սրբապատկերը
**Կապիտալի կուտակում**, մարքսյան քաղաքատնտեսության մեջ նկարագրվում է որպես կապիտալիստական ընդլայնված վերարտադրության պրոցեսում հավելյալ արժեքի փոխարկումը կապիտալի. լրացուցիչ արտադրամիջոցներ գնելու և աշխատուժ վարձելու համար հավելյալ արժեքի մի մասի միացում գործող կապիտալին։ Միաժամանակ այն նյութական բարիքների և կապիտալիստական արտադրահարաբերությունների վերարտադրության պրոցես է։

Հավելյալ արժեքի կիրառումը որպես կապիտալ կամ նրա մի մասի միացումն ավանսավորված կապիտալին կոչվում է կապիտալի կուտակում։ Կապիտալի կուտակումը պայմանավորված է առավելագույն շահույթ ստանալու կապիտալիստի ձգտմամբ և մրցակցությամբ, որոնք ստիպում են նրան ընդլայնել արտադրության մասշտաբները։ Կապիտալի կուտակումը ենթադրում է նյութական և դրամական լրացուցիչ միջոցների ներդրում արտադրության մասշտաբներն ընդլայնելու և բարիքների ծավալը ավելացնելու համար։

Կապիտալի կուտակումը՝ դա ընդլայնված վերարտադրության մեջ ծախսվող միջոցների աճն է։ Նման կարգի լրացուցիչ կապիտտալը կարելի է անվանել ներդրում ապագայի մեջ, քանի որ այն նպատակաուղղվում է մարդկանց ներկա և ապագա սերունդների կյանքի բարելավմանը։

Կապիտալի կուտակումը բնականաբար ենթադրում է նրա աղբյուրների առկայություն։ Նորմալ գործող ֆիրմայի համար կուտակման սկզբնական աղբյուր է ծառայում նրա շահույթը։

Ձեռնարկություններում որպես կանոն կապիտալի կուտակումն ունի հետևյալ կառուցվածքը՝

1. արտադրական կուտակում,
2. ոչ արտադրական կուտակում,
3. կուտակում, որը հատկացվում է լրացուցիչ աշխատողներ ներգրավվելու և բոլոր զբաղվածների որակավորումը բարձրացնելու նպատակին։

Արտադրական կուտակումը, որը տնտեսագիտության մեջ ընդունված է անվանել ներդրումներ, ծախսվում է՝

* արտադրության միջոցների քանակն ավելացնելու համար,
* նյութական պաշարների աճը ապահովելու համար։

Ոչ արտադրական կուտակումն օգտագործվում է՝

* ոչ արտադրական ոլորտի ֆոնդերի աճը ապահովելու համար,
* աշխատողների ուսուցումն ու որակավորման բարձրացումն ապահովելու համար։

Կապիտալի կուտակման չափերի ավելացումը կախված է մի շարք գործոններից։ Դրանք են՝

1. աշխատանքի շահագործման աստիճանի բարձրացումից,
2. աշխատանքի արտադրողականության բարձրացումից,
3. կիրառվող և սպառվող հարաբերությամբ,
4. կապիտալի օրգանական կազմի կառուցվածքից,
5. փոխառու կապիտալի մեծությունից,
6. արտադրության միջոցների էժանացումից և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 257)։*  |
**Լարիսա Զամոտինա** (ռուս.՝ Лариса Владимировна Замотина, հունիսի 25, 1967(1967-06-25), Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), գեղասահորդուհի ԽՍՀՄ-ից, 1990 և 1991 թվականների ԽՍՀՄ առաջնությունների բրոնզե մեդալակիր, 1985 և 1987 թվականների ԽՍՀՄ գավաթի կրկնակի հաղթող, 1987 թվականի Ձմեռային ունիվերսիադայի հաղթող, 1990 և 1991 թվականների Եվրոպայի առաջնությունների մասնակից կանանց մենասահքում։

Կենսագրություն
--------------

Լարիսա Զամոտինան ներկայացնում էր Սվերդլովսկի գեղասահքի դպրոցը, իսկ 1984 թվականից մարզվում էր Իգոր Քսենոֆոնտովի ղեկավարությամբ։ ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետ։ Ավարտել է Սվերդլովսկի պետական մանկավարժական ինստիտուտը։ Մարզական կարիերայի ավարտից հետո 1992 թվականից հնադիսանում է աշխարհահռչակ Disney on Ice սառցե շոուի մենակատարը։ 2000 թվականից ապրում է Չիկագոյում ԱՄՆ և աշխատում է որպես գեղասահքի մարզիչ։

Սպորտային ձեռքբերումներ
-----------------------

| Մրցումներ/Մրցույթներ | 1985–86 | 1986–87 | 1987–88 | 1988–89 | 1989–90 | 1990–91 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Գեղասահքի Եվրոպայի առաջնություն |  |  |  |  | 10 | 11 |
| Գեղասահքի ԽՍՀՄ առաջնություն | 7 | 10 | 4 |  | 3 | 3 |
| NHK Trophy |  |  |  |  | 3 |  |
| Trophée de France |  |  |  | 4 |  |  |
| Ձմեռային ունիվերսիադա |  | 1 |  | 2 |  |  |
| «Московские новости» թերթի մրցանակի մրցույթ | 10 | 6 | 4 |  |  |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ИГОРЬ "КСЕН" БЫЛ НУЖЕН ВСЕМ(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Профиль на сайте www.igorksenofontov.in
**Կոնստանտինո Գուվեյա Դոմինիկ Կինկաձինո Չիվենգա** (շոնա՝ Constantino Guveya Dominic Nyikadzino Chiwengaօգոստոսի 25, 1956(1956-08-25), Wedza District, Mashonaland East Province, Զիմբաբվե), ծնված՝ *Կոնստանտինե Գուվեյնա Չիվենգա* (շոնա՝ Constantine Guveya Chiwenga), Զիմբաբվեի ռազմական և քաղաքական գործիչ, բանակի գեներալ։ 2017 թվականի դեկտեմբերի 28-ից Զիմբաբվեի առաջին փոխնախագահն է։ 2017 թվականի նոյեմբերին, ղեկավարելով երկրի զինված ուժերը, կազմակերպել է հաջող պետական հեղաշրջում։

Կենսագրություն
--------------

Չիվենգայի դասընկերները ապագայում եղել են Զիմբաբվեի ականավոր զինվորականներ։ Մարզումներից հետո Մոզամբիկում նա մասնակցել է 1970 թվականի Ռոդեզիայի պատերազմին (ZANLA-ի կողմից), իսկ հետո կարիերան սկսել է բանակում։

### 2017 թվականի պետական հեղաշրջում

Հիմնական հոդված՝ Ռազմական հեղաշրջում Զիմբաբվեում (2017)
Չիվենգայի և նրա զինակիցների հավատարիմ զորքերը և զրահատեխնիկան մտել են Հարարե և գրավել որոշ օբյեկտներ։ Գեներալը ընթերցել է ազգին ուղղված ուղերձ։ Դրան հաջորդել են ZANU-PF-ի ֆունկցիոներների ձերբակալությունները, ձերբակալվածների թվում է եղել Զիմբաբվեի ֆինանսների նախարար Իգնացիուս Չոմբեն։ Այնուհետև հաղորդագրություններ են հայտնվել նաև Մուգաբեի և նրա կնոջ ձերբակալության մասին։ 2017 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Չիվենգան նշանակվել է Զիմբաբվեի առաջին փոխնախագահ։

### Մահափորձ

2018 թվականի հունիսի 23-ին նախագահ Մնանգագվայի ելույթի ժամանակ նա վիրավորվել էր Բուլավայո քաղաքում տեղի ունեցած ահաբեկչական գործողության հետևանքով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Пользуясь псевдонимом, впрочем, близким к реальному имени
2. ↑  Военно-политический кризис в Зимбабве. Досье - Биографии и справки - ТАСС
3. ↑  Explosion rocks ED rally - President escapes unhurt.
4. ↑  В Зимбабве на стадионе во время речи президента произошел взрыв
**Լեա Լուկաս Գարսիա դե Ագուար** (պորտ.՝ Léa Garcia մարտի 11, 1933(1933-03-11), Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա - օգոստոսի 15, 2023(2023-08-15), Գրամադու, Ռիու Գրանդի դու Սուլ, Բրազիլիա), կինոյի և թատրոնի բրազիլացի դերասանուհի։ Նոմինացվել է Կաննի կինոփառատոնի լավագույն կին դերասանուհի անվանակարգում Սև Օրփեոս օսկարակիր ֆիլմում գլխավոր դերի համար։

Ծնվել է՝ 1933 թվականին Ռիո դե Ժանեյրո քաղաքում, ունենալով դժվարին մանկություն․ նրա ծնողները մահացել էին և նա 11 տարեկանից ապրում էր իր տատիկի հետ, ուսանում էր որպես նամակագիր, և չէր էլ պատկերացնում, որ մի օր դառնալու է բրազիլական կինո ինդուստրիայի ամենահաջողված դերասանուհիներից մեկը, և մեկնելու Փարիզ ներկայացնելու իր երկիրը։ Թատրոնի հանդեպ նրա սերը սկսվեց այն ժամանակ, երբ նա ծանոթացավ հունական ողբերգություններին մասնավորապես՝ Հոմերոսի գրվածքներին։ Եվ հաղթահարեց բարդագույն խնդիր լինելով սևամորթ հայտնվեց թատրոնում և հեռուստատեսությունում։ Հենց սրա համար էլ արժանացավ հեղափոխական դերասանուհի կոչմանը։

### Գործունեություն

Նա իր հայտնիության գագաթնակետին հասավ թատրոնի բազմաթիվ դերերից հետո նկարահանվելով Օսկարակիր ՝ Սև Օրփեոս ֆիլմում որտեղ նրա խաղով երկար ժամանակ հիացած էին ֆրանսիացիները։ Դրան հաջորդեց 1976 թվականին Ստրկուհի Իզաուրա (1976) սերիալը, որտեղ նա խաղում էր Նեուզա Բորժեսի հետ, որը ևս այդժամ սկսնակ դերասանուհի էր։ Ռեդե Գլոբո հեռուսաընկերությունում աշխատանքի անցավ և առաջին անգամ նկարահանվեց գունավոր հեռուստաշոուում։ «Ստրկուհի Իզաուրա սերիալը իմ այցեքարտը դարձավ»- խոստովանել է հենց դերասանուհին, չնայած դրա դաժան տեսարանները նկարելիս դերասանուհին ունեցել է խորը ընկճախտ կապված ստրկության ու խտրականության հետ։ Հեռուստասերիալի եթեր դուրս գալուց հետո նա անգամ ենթարկվել է հասարակության կողմից հարձակումների՝ կերպար դերասան ոչ տարանջատման պատճառով։ Նրան ավելի մեծ ճանաչում է բերում Կլոն (հեռուստասերիալ)ում իր ունեցած Մորաքույր Լոլայի դերը, որում նկարահանվել է հենց հեռուստասերիալի սցենարիստ Գլորիա Պերեզի հրավերով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2 3 4

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX1730748 · ISNI: 0000000114585079 · LCCN: nr2003014857 · SUDOC: 18314337X · VIAF: 164550999 · WorldCat VIAF: 164550999 |

 |
**Լեգրանի առաքելություն**, ՌԽՖՍՀ դիվանագիտական ներկայացուցչությունը Հայաստանի Հանրապետությունում 1920 թվականին՝ երկու երկրների միջև հարաբերությունները կարգավորելու նպատակով։ Պատվիրակությունը ղեկավարել է Բորիս Լեգրանը (1920 թվականի հուլիսին նշանակվել է ՌԽՖՄՀ լիազոր ներկայացուցիչ Հայաստանի Հանրապետությունում). կազմի մեջ եղել են Ա. Տեր-Գաբրիելյանը, Օ. Սիլինը, Ի. Շիֆֆերսը, Ա. Հովհաննիսյանը։ ՌԽՖԱՀ և Հայաստանի Հանրապետության միջև բարիդրացիական հարաբերություններ հաստատելու վերաբերյալ բանակցությունները ընթացել էին Մոսկվայում, դեռ մինչև Լեգրանի առաքելությունը, որոնք, սակայն, հաջողություն չէին ունեցել՝ 1920 թվականի հուլիսին Լեգրանի առաքելությունը ժամանել է Անդրկովկաս, սակայն Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը հապաղել է ընդունել նրան։ Հաստատվելով Թիֆլիսում՝ Լեգրանի առաքելությունը բանակցություններ է սկսել այնտեղ ժամանած Հայաստանի Հանրապետության կառավարության ներկայացուցիչների հետ։ 1920 թվականի օգոստոսի 10-ին Թիֆլիսում ստորագրվել է Համաձայնագիր Հայաստանի Հանրապետության և ՌԽՖՍՀ միջև, որով ՌԽՖԱՀ ճանաչում էր Հայաստանի Հանրապետությունը, կողմերի միջև դադարեցվում էին ռազմական գործողությունները, ՌԽՖՍՀ զորքերը մնում էին հայ-ադրբեջանական սահմանային շրջաններում, մինչև դրանց պատկանելության որոշումը։ Լեգրանի առաքելությունը առաջարկել է իր միջնորդությունը հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման հարցում, սակայն այն չի ընդունվել։

1920 թվականի հոկտեմբերին Լեգրանի առաքելությունը ժամանել է Երևան, որտեղ շարունակվել են բանակցությունները Հայաստանի Հանրապետության հետ։ Մշակվել է հաշտության պայմանագրի նախագիծ (տես Հաշտության պայմանագիր Հայաստանի Հանրապետության և ՌԽՖՍՀ միջև 1920), համաձայն որի ՌԽՖՍՀ ճանաչում էր Հայաստանի Հանրապետության անկախությունը, հրաժարվում էր նախկինում նրա նկատմամբ ունեցած իր իրավունքներից, խոստանում իր աջակցությունը արևմտյան Հայաստանի տարածքները միացնելու գործում, պարտավորվում հետ քաշել թուրքական զորքերին մինչև 1914 թվականի ռուս-թուրքական սահմանը, ֆինանսական օգնություն ցույց տալ Հայաստանին։ ՌԽՖՍՀ ստանում էր երկաթուղային ճանապարհներից օգտվելու տրանզիտի իրավունք։ Պայմանագրի նախագիծը մերժհլ է ՌԿ (բ)Կ ԿԿ Կովկասյան բյուրոն և Ադրբեջանական կոմկուսի ԿԿ քաղբյուրոն։ Շարունակելով բանակցությունները Հայաստանի Հանրապետության հետ՝ Լեգրանի առաքելությունը 1920 թվականի դեկտեմբերի 2-ին ստորագրել է համաձայնագիր, որով Հայաստանը հայտարարվել է սոցիալիստական հանրապետություն։

Տես նաև
-------

* Համաձայնագիր Հայաստանի Հանրապետության և ՌԽՖՍՀ միջև (1920, օգոստոսի 10)
* Շանթի առաքելություն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 512)։*  |
«**Կոնստիտուցիոննոյե պրավոսուդիե**» («Конституционное провосудие» – «Սահմանադրական արդարադատություն»), իրավաբանական եռամսյա հանդես։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսնում 1997 թվականից Երևանում՝ ռուսերեն։ Ունի խմբագրական խորհուրդ, որի կազմում ընդգրկված են Տաջիկստանի, Ուկրաինայի, Ռուսաստանի, Ադրբեջանի, Ղազախստանի, Մոլդովայի, Բելառուսի ՍԴ-ների դատավորները), գլխավոր խմբագիրը եղել է ՀՀ ՍԴ նախագահ Գագիկ Հարությունյան։

Անդրադառնում է սահմանադրական արդարադատության պատմությանը և արդի հիմախնդիրներին, տպագրում է ոլորտի վերաբերյալ ուսումասիրություններ, տարբեր երկրների Սահմանադրական դատարանների նախագահների՝ սահմանադրական արդարադատությանը վերաբերող հոդվածներ, սահմանադրական արդարադատության մարմինների որոշումեր, ոլորտի կարևոր իրադարձությունները, նոր հրատարակություններ և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |