recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Խլեբնայա հրապարակ** (ռուս.՝ Хлебная площадь), Սամարա քաղաքի հնագույն հրապարակ, որը գտնվում է Սամարյան շրջանում, Ստեպան Ռազինի և Կրուպսկայա փողոցների միջև, Վոլգա և Սամարա գետերի միջև ընկած ցամաքալեզվակում։ Այդտեղից է սկսվում Կույբիշևի փողոցը։

Ստուգաբանություն
----------------

Քաղաքի հիմնադրման ժամանակվանից` 1586 թվականից, այս վայրում բարձրանում էին Սամարյան ամրոցի աշտարակները։ Քաղաքի չորսհարյուրամյակի պատվին կառուցվում է ամրոցի աշտարակների նման փայտաշեն կառույց։ Խլեբնայա հրապարակն իր անվանումը ստացել է այստեղ գործող հացահատիկի բեռնաթափման նավամատույցի, հացի բորսայի, հացի գործարանի և ալրաղացի պատվին։ Այս հրապարակում և երբեմն էլ «Ռևել» պանդոկում կնքվում էին հացահատիկի առք ու վաճառքի գործարքներ։

Հրապարակի այլ անվանումներ` Առևտրի, Շեպետիլնայա, Կազանսկայա, Պշենիչնայա։ 

Հացահատիկների մեքենայացած շտեմարանների հին շենքը, Մշակութային ժառանգության օբյեկտ` 6300329000

Պատմություն
-----------

Հին ալրաղացի շենքը 2012 թվականից համարվում է մշակութային ժառանգության օբյեկտ № 6300329000: 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Խլեբնայա հրապարակը դարձավ Պովոլժիեի գլխավոր հացի շուկան։ 1898 թվականին ճարտարապետ Ալեքսանդր Շչերբաչովի նախագծով կառուցվեց հացի բորսայի շենքը։ Երկհարկանի բորսայի շենքի ճարտարապետական լուծումն իրականացվել է նեոկլասիցիզմի ոճով, որն արտահայտում է այդ տարիների պաշտոնական հասարակական կարծիքը։ 1916 թվականին ինժեներ Պետրովի նախագծով կառուցվեց Եվրոպայում խոշորագույն ալրաղացը։ 19-րդ դարում հրապարակում կառուցվեց հրդեհադիտանոց։

Հրապարակի ներկայիս վիճակ
------------------------

Պատմական Խլեբնայա բորսայի և հին ալրաղացի շենքերը ճանաչվել են մշակութային ժառանգության օբյեկտ։ 
Հրապարակի որոշ մասը զբաղեցնում է պուրակը։

Խլեբնայա հրապարակի շրջանում կատարված հնագիտական պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են փայտե ամրոցի մնացորդներ, որոնք ենթադրաբար վերաբերվում են 18-րդ դարի սկզբին։

Տրանսպորտ
---------

* Ավտոբուս` 3, 5д, 17, 19, 24, 32, 36, 37, 47.
* Երթուղային տաքսիներ` 5д, 24, 32д, 34, 47, 48д, 48к, 61(д), 77(д), 94, 127, 128 և այլն
* Տրամվայ` 1, 3, 5
* Տրոլեյբուս` 6, 16

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Славадий Севостьянов Хлебная площадь Самарская газета, 15.04.2011
2. ↑  *Юлия Бондарева* МЧС РФ выделит средства на восстановление пожарной каланчи на Хлебной площади в Самаре. «Комсомольская правда», 14 мая 2014
3. ↑  *Александра Кривова* К июлю на Хлебной площади в Самаре отремонтируют сквер. 63.ru
4. ↑  *Татьяна Пашинская, Юлия Рубцова* Остатки Самарской крепости начала XVIII века планируется законсервировать. ВолгаНьюс, 01.09.2014
5. ↑  Археологи обнаружили в Самаре остатки крепости начала XVIII века.(չաշխատող հղում)
 «Волжская коммуна», 01.09.2014

Արտաքին հղումներ
----------------

* Хлебная площадь на сервисе Яндекс.Панорамы
* Хлебная площадь на сайте «Самарские новости»
**Խորհրդային բռնազավթման օր**, նշվում է ամեն տարի Վրաստանում փետրվարի 25-ին, սկսած 2011 թվականից։

Պատմություն
-----------

Խորհրդա-վրացական պատերազմի ժամանակ՝ 1921 թվականի փետրվարի 25-ին, Կարմիր բանակը ներխուժել է Թբիլիսի։ Այս օրը Վրաստանում խորհրդային կարգերի հաստատման օրն է համարվում։ Վրաստանի խորհրդային սոցիալիստական հանրապետության ստեղծման նախաձեռնողը Ֆիլիպ Մախարաձեն էր, որը Կարմիր բանակի հաղթանակից հետո զբաղեցրել Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի, գործադիր կոմիտեի նախագահի և ԱԽՖՍՀ Կենտրոնական գործադիր կոմիտեի նախագահի պաշտոնները։

Ներկայումս
----------

Խորհրդային բռնազավթման օրվա մասին հրամանը 2010 թվականի հուլիսի 21-ին ընդունել է Վրաստանի Գերագույն Խորհուրդը («կողմ» քվեարկել են 110պատգամավորներից 87-ը)։ Առաջին անգամ նշվել է 2011 թվականի հուլիսի 21-ին։ Այդ օրը խոնարհել են Վրաստանի դրոշները և հայտարարվել է լռության րոպե։ Խորհրդային բռնազավթման օրը Վրաստանը ընդունել է Լատվիայից և Մոլդովայից (չի ընդունվել) հետո;

2006 թվականից Թբիլիսիում գործում է Խորհրդային բռնազավթման թանգարան, որը նվիրված է ԽՍՀՄ-ի կազմում լինելու տարիներին, խորհրդային բռնադատման զոհերին և հակախորհրդային շարժումներին։

Տես նաև
-------

* Վրաստանի խորհրդայնացում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Парламент Грузии утвердил День советской оккупации, *lenta.ru*, 21 июля 2010
2. ↑  25 февраля - День советской оккупации Грузии, *newsgeorgia.ru*, 25 февраля 2011
3. ↑  День советской оккупации появился в Грузии, *rian.ru*, 21 июля 2010
4. ↑  Грузия отмечает «День советской оккупации», *bbc.co.uk*, 25 февраля 2011. Аудио 00:08:33
5. ↑  В Грузии будут отмечать День советской оккупации, *kommersant.ru*, 21 июля 2010
**Մարինա Կուդրյավցևա** (ռուս.՝ Кудрявцева, Марина Григорьевна, հուլիսի 1, 1952(1952-07-01), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային գեղասահորդուհի, մարզիչ։

Կենսագրություն
--------------

Մարինա Տիտովան ներայացնում էր «Սպարտակ» ակումբը (Մոսկովյան շրջան)։ Մարզվում էր Վիկտոր Կուդրյավցևի ղեկավարությամբ։ Առաջին հաջողությունները 1970 թվականին էին, երբ անսպասելիորեն հաղթեց «Московские коньки» տուրնիրը, այնուհետև 1971 թվականի հունվարին Ռիգայում դարձավ ԽՍՀՄ չեմպիոն։ Սակայն Եվրոպայի իր միակ առաջնությունում Տիտովան անհաջող ելույթ ունեցավ, գրավելով տասներկուերորդ տեղը, զիջելով նույնիսկ 1971 թվականին ԽՍՀՄ առաջնությունում երկրորդ տեղը գրաված Ելենա Ալեքսանդրովային, ինչից հետո էլ ղեկավարությունը որոշեց Ալեքսանդրովային ուղարկել 1971 թվականի Աշխարհի գավաթի առաջնությանը։ Չնայած 1971/72 թվականների «Московские коньки» մրցաշրջանի նոր հաղթանակներին` 1972 թվականին միջազգային մրցաշարերի ուղարկվեց Մարինա Սանայան։ Սակայն 1972 թվականի ապրիլի տասնմեկին Տիտովան նորից դարձավ Մինսկում կայացած ԽՍՀՄ առաջնության հաղթողը` կատարելով եռակի թռիչք։ Այնուհետև ավարտեց ելույթը։

Մարինայի արագ ու անսպասելի հաջողությունը պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ նա միակ խորհրդային գեղասահորդ էր, որը եռակի ցատկ կատարեց, բայց ոչ միշտ էր հետևողական։

Այնուհետև Տիտովան ամուսնացավ իր մարզիչ Վ. Կուդրյավցևի հետ (զույգը տղա ունի` Անտոնը)։ Մարզել է մի շարք անվանի գեղասահորդների, այդ թվում` Իգոր Պաշկևիչը, Վիկտորյա Վոլչկովան, Յուլյա Սոլդատովան, Յուլյա Լաուտովան, Ելենա Սոկոլովան, Ալեքսանդր Ուսպենսկին, Իվան Բարիևը և այլն։

### Սպորտային ձեռքբերումներ

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Մրցումներ/Տարի** | **1970** | **1971** | **1972** | **1973** |
| Գեղասահքի Եվրոպայի առաջնություն |  | 12 |  |  |
| Գեղասահքի ԽՍՀՄ առաջնություն | 6 | 1 | 1 | 4 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վ.Վոլչկովան(անգլ.) Չմշկորդների միջազգային միության պաշտոնական կայքում
2. ↑  Յուլյա Սոլդատովան(անգլ.) Չմշկորդների միջազգային միության պաշտոնական կայքում
3. ↑  Յուլյա Լաուտովան(անգլ.) Չմշկորդների միջազգային միության պաշտոնական կայքում
4. ↑  Ելենա Սոկոլովան(անգլ.) Չմշկորդների միջազգային միության պաշտոնական կայքում
5. ↑  Ալեքսանդր Ուսպենսկին(անգլ.) Չմշկորդների միջազգային միության պաշտոնական կայքում
6. ↑  Իվան Բարիևը(անգլ.) Չմշկորդների միջազգային միության պաշտոնական կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Биография на сайте В.Соловьёва

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FSkate.ru |

 |
**Հայաստանի Հանրապետության քաղաքական բանտարկյալների և հալածյալների պաշտպանության կոմիտե, ՀՀ ՔԲՀՊԿ**, Հայաստանի Հանրապետությունում գործող հասարակական կազմակերպություն։

Նպատակներ
---------

Ըստ Կարապետ Ռուբինյանի, կոմիտեի առաջնային նպատակն է ամեն կերպ աջակցել Հայաստանի քաղբանտարկյալներին` ցուցաբերելով նրանց իրավական, քաղաքական, բարոյական, նյութական աջակցություն, նաև ավելի խթանելու նրանց ազատության համար տարվող պայքարը։

Պատմություն
-----------

Կազմակերպությունը հիմնադրել են 2008 թվականի մայիսին մի խումբ ընդդիմադիր գործիչներ՝ Վարդան Հարությունյանը, Ժիրայր Սեֆիլյանը, Կարապետ Ռուբինյանը, Տիգրան Խզմալյանը, որի մասին հայտարարել է 2008 թվականի մայիսի 9-ին Կարապետ Ռուբինյանը։ Այդ ժամանակ նա նաև նշել էր, որ կոմիտեի առաջին գործն է լինելու նույն օրը՝ մայիսի 9-ին ՀՀ նախագահի նստավայրի դիմաց «Հայոց կանանց միության» կազմակերպած բողոքի ակցիային օժանդակելը և ակցիան իրականացվելու է ի պաշտպանություն միակ կին քաղբանտարկյալի`Անուշ Ղավալյանի։

Անդամներ
--------

Կոմիտեի մեջ ընդգրկված են Վարդան Հարությունյանը, Ժիրայր Սեֆիլյանը, Կարապետ Ռուբինյանը, Տիգրան Խզմալյանը, ինչպես նաև «Ժամանակ Երևան» օրաթերթի լրագրող Գագիկ Աբգարյանը, ազատամարտիկ Մեսրոպ Մեսրոպյանը, Նորիկ Նորիկյանը, «Կանայք հանուն խաղաղության» ՀԿ-ից Գայանե Մարտիրոսյանը, ազատամարտիկ Արշավիր Բոզինյանը։

Տես նաև
-------

* Մարդու իրավունքները Հայաստանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Քաղբանտարկյալների և հալածյալների պաշտպանության կոմիտե
**Կիրխհոֆի կանոններ**, առնչություններ են սահմանում հաստատուն կամ քվազիհաստատուն հոսանքի ճյուղավորված էլեկտրական շղթայի հոսանքների և լարումների համար։ Ձևակերպել է Գուստավ Ռոբերտ Կիրխհոֆը (1847)։

Կիրխհոֆի առաջին կանոն
---------------------

Որքան հոսանք է անցնում հանգույց և որքանը դուրս գալիս. *i*2 + *i*3 = *i*1 + *i*4
Կիրխհոֆի առաջին կանոնը, որ բխում է լիցքի պահպանման օրենքից, հետևյալն է. հաղորդալարերի ճյուղավորման ցանկացած կետում (հանգույցում) հավաքվող հոսանքների ուժերի (Ik) հանրահաշվական գումարը հավասար է զրոյի, այսինքն՝

{\displaystyle \sum \_{k=1}^{l}{I}\_{k}=0}

l-ը տվյալ հանգույցում հավաքվող հոսանքների թիվն է. ընդ որում, հանգույց մտնող հոսանքը համարվում է դրական, հանգույցից դուրս եկողը՝ բացասական։

Կիրխհոֆի երկրորդ կանոն
----------------------

Կիրխհոֆի երկրորդ կանոնի համաձայն՝ հաղորդիչների բարդ ցանցում կամայականորեն առանձնացված ցանկացած փակ կոնտուրի բոլոր տեղամասերի լարման անկումների (IkRk) հանրահաշվական գումարը հավասար է այդ կոնտուրի էլշուների ({\displaystyle {\varepsilon \!}}k) հանրահաշվական գումարին, այսինքն՝

Լարման համար {\displaystyle \sum \_{k=1}^{n}E\_{k}=\sum \_{k=1}^{m}U\_{k}=\sum \_{k=1}^{m}R\_{k}I\_{k};}
Փոփոխական լարման համար {\displaystyle \sum \_{k=1}^{n}e\_{k}=\sum \_{k=1}^{m}u\_{k}=\sum \_{k=1}^{m}R\_{k}i\_{k}+\sum \_{k=1}^{m}u\_{L\,k}+\sum \_{k=1}^{m}u\_{C\,k}.}
m-ը փակ կոնտուրի տեղամասերի թիվն է, Ik-ն k-րդ տեղամասի հոսանքի ուժն է, Rk-ն՝ դիմադրությունը։
Կիրխհոֆի կանոնները թույլ են տալիս հաշվարկել էլեկտրական բարդ շղթաները, եթե հայտնի են բոլոր տեղամասերի էլշուները և դիմադրությունները։

Օրինակ
------

Միավորների քանը հանգույցներում։ 3. {\displaystyle p-1=2}  

Մասնաճյուղերի (փակ սխեմաների)։ 4. Ձայների մասնաճյուղեր պարունակող ընթացիկ աղբյուրներ։ 0. {\displaystyle m-m\_{i}-(p-1)=2}  

Միավորների սխեմաներ։ 2.  

Առաջի օրենքի կիրառումը

{\displaystyle {\begin{cases}I\_{1}-I\_{2}-I\_{6}=0\\I\_{2}-I\_{4}-I\_{3}=0\end{cases}}}
Ըստ երկրորդ կանոնի, տեղի են ունենում հետևյալ հարաբերությունները՝

{\displaystyle {\begin{cases}U\_{2}+U\_{4}-U\_{6}=0\\U\_{3}+U\_{5}-U\_{4}=0\end{cases}}}

Գրականություն
-------------

* The Feynman Lectures on Physics: Networks of ideal elements; Kirchhoff’s rules
**Սպասարկու բառեր**, նյութական (առարկայի, հատկանիշի) իմաստ չունեցող բառեր, որոնք արտահայտում են քերականական (առավելապես շարահյուսական) հարաբերություններ։ Սպասարկու բառերն առաջանում են նյութական իմաստ ունեցող բառերից, երբ սրանք աստիճանաբար կորցնում են նյութական իմաստը, և հարաբերության իմաստը դառնում է առաջնային, հաճախ՝ միակը։ Իրենց իմաստային ու կիրառական յուրահատկության պատճառով սպարարկու բառերը նախադասության անդամ չեն լինում։ Սպասարկու բառեր են կապերը, շաղկապները, բառ-մասնիկները, օժանդակ բայերը, անկախ գործածություն ունեցող հոդերը։ Սպասարկու բառերի առանձին տեսակներ ունեն նաև իմաստաքերականական յուրահատկություններ։ Կապերն արտահայտում են բառերի ստորադասական հարաբերություններ (պայքարել հանուն առաջադիմության), շաղկապները՝ բառերի, բարդ նախադասության բաղադրիչների, ինչպես և ինքնուրույն նախադասությունների հարաբերություններ։ Սպասարկու բառերի կա՛մ նյութական իմաստ ունեցող բառի հետ միասին հանդես են գալիս որպես քերականական վերլուծական միավորի բաղադրիչ (կապ, օժանդակ բայ, հոդ), կա՛մ առհասարակ չեն մտնում նախադասության անդամի կազմի մեջ (շաղկապ)։ Սպասարկու բառերը գերազանցապես ունեն գործածության մեծ հաճախականություն և խոշոր դեր են կատարում նախադասության կառուցվածքի մեջ։ Նախադասության ձևավորման գործում առանձնապես մեծ է օժանդակ բայերի դերը [եմ, ես, է, դառնալ (վարպետ դառնալ՝ վարպետանալ), տալ (վազել տալ՝ վազեցնել)]։ Բայական համակարգում սպասարկու բառերը կարելի է համարել անջատ հանդես եկող եղանակիչները (պիտի, որը բարբառներում ունի իր տարբերակները՝ տի, պտի և այլն)։ Սպասարկու բառեր առանձնապես մեծ դեր ունեն վերլուծական կառուցվածքի լեզուներում և համեմատաբար փոքր դեր՝ թեքական լեզուներում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 57)։*  |
**Արիադնա Տիրկովա-Ուիլյամս** (նոյեմբերի 13 (25), 1869, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 12, 1962(1962-01-12), Վաշինգտոն, Կոլումբիայի շրջան, ԱՄՆ), ռուս լրագրող, գրող։

Աշխատակցել է Բիրժևիե Վեդոմոստի ("Биржевые ведомости"), Ռուսսկիե վեդոմոստի ("Русские ведомости") թերթերին։ 1911-1912 թվականներին եղել է Թուրքիայում։ Գրել է «Հին Թուրքիան և երիտթուրքերը։ Մեկ տարի Կոստանդնուպոլսում» (1916) գիրքը, որտեղ հանգամանորեն քննել է թուրքերի կյանքի քաղաքական և այլ կողմերը։ Համեմատելով Օսմայան կայսրության և երիտթուրքերի քաղաքականությունը՝ Տիրիկովան նշել է «Հայ ժողովրդի անօրինակ կոտորածը ապացուցում է, որ չնայած Տիրկովա Արիադնան (1869-1962) Եվրոպայից փոխառնված ծրագրերին ու կարգախոսներին, երիտթուրքերը ըստ էության ոչնչով չեն տարբերվում հին թուրքերից»։ Տիրիկովան գտնում էր, որ հայերի ջարդերի պատմությունը արյունոտ տառերով գրված դատավճիռ է երիտթուրքերին։ Խոսելով Թուրքիայում հայերի կոտորածների մասին՝ Տիրկովան գրել է. «Հայկական ջարդերի նկարագրությունը հիշեցնում է հին կոտորածների սարսափելի տարեգրությունները, երբ հաղթողները սպանում և տանջում, թալանում և բռնաբարում էին պարտվածներին այնպիսի սանձարձակությամբ, ինչպիսին հատուկ է գազաններից միայն մարդուն։ 1896 թվականին հենց Կոստանդնուպոլսում երեք օրվա ընթացքում սպանվել է 10 հազար հայ` չխոսելով տասնյակ հազարներով սպանվածների ու վիրավորների, թալանվածների մասին՝ մեծ ու փոքր գավառական քաղաքներում։ Աբդուլ Համիդի տապալումից և սահմանադրության հռչակումից անմիջապես հետո իրագործվեց Ադանայի ջարդը»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ ռուսական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV12296873 · BNE: XX1052071 · BNF: 168368250 · GND: 118976346 · ISNI: 0000 0001 1467 9876 · LCCN: no92002370 · NKC: js20020925024 · NTA: 175822018 · NUKAT: n00027980 · PTBNP: 178776 · LIBRIS: 98090 · SUDOC: 11369217X · VIAF: 13107532 · WorldCat VIAF: 13107532 |

 |

 |
**Ագապի Նասիբյան** (1929, Կիպրոս - դեկտեմբերի 1, 2018(2018-12-01), Լիմասոլ, Լիմասոլի շրջան, Կիպրոս), պատմաբան։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1981)։ Բրիտանական ակադեմիայի անդամ (2002, Լոնդոն)։

Ավարտելով Նիկոսիայի Մելգոնյան վարժարանը՝ պատմություն է դասավանդել այդ վարժարանում։ Հետագայում ուսումը շարունակել է Լոնդոնի և Գլազգոյի համալսարաններում, Օքսֆորդի համալսարանում պաշտպանել է դոկտորական դիսերտացիա և ստացել փիլիսոփայության դոկտորի գիտական աստիճան (1981 թ․)։ 1985-1989 թվականներին եղել է Մելգոնյան վարժարանի տնօրեն։ 1984 թ․-ին լույս է տեսել Նասիբյանի «Բրիտանիան և Հայկական հարցը. 1915-1923» աշխատությունը (անգլերեն), որը գրել է լայնորեն օգտագործելով բրիտանական արխիվներից վերցված փաստաթղթերը։ Աշխատության մեջ մանրազնին վերլուծել է Մեծ Բրիտանիայի քաղաքականությունը հայկական հարցում, ցույց տվել անգլերեն տարբեր բարեգործական կազմակերպությունների, բրիտանական հասարակայնության ներկայացուցիչների գործունեությունը Թուրքիայից տեղահանված հայ գաղթականներին օգնություն ցույց տալու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  ՑԱՎԱԼԻ ԿՈՐՈՒՍՏՆԵՐ


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Ան Նուրի մզկիթ** (արաբ․՝ جامع النوري‎‎), պատմական մզկիթ Իրաքի Մոսուլ քաղաքում։ 2017 թվականի հունիսի 21-ին պայթեցվել է ԻԼԻՊ-ի գրոհայինների կողմից։

Տեղանք
------

Գտնվում է Մոսուլում՝ Տիգրիսի գետի աջ (արևմտյան) ափին։

Պատմություն
-----------

Մզկիթը կառուցվել է XII դարում։ Մոսուլում կառուցված երկրորդ մզկիթն է։ Առաջին մզկիթը եղել է Օմեյանների մզկիթը։ Մի քանի անգամ վերակառուցվել է։ Վերջին անգամ վերակառուցվել է 1944 թվականին։

2017 թվականի հունիսի 21-ին պայթեցվել է ԻԼԻՊ-ի գրոհայինների կողմից։ Ոչնչացել է ոչ միայն մզկիթը, այլ նաև հարակից կառուցված մինարեթը։

Ճարտարապետական առանձնահատկություններ
------------------------------------

Հայտնի է թեք մինարեթով, որը ուղղված է դեպի արևելք։ Մինարեթը միակ տարրն է, որը պահպանվել է առաջնակառույց մզկիթից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Густерин, Павел Вячеславович; Города Арабского Востока. — М. — 2007. — С. 157.
2. ↑  Islamic State blows up historic Mosul mosque where it declared 'caliphate' | Reuters
3. ↑  Боевики ИГ взорвали главную мечеть Мосула — BBC Русская служба
**Բլատինա**, կարմիր գինու խաղողի տեսակ, հիմնականում աճեցվել է Բոսնիա և Հերցեգովինայի Հերցեգովինայի շրջանում։ Այն ունի ֆունկցիոնալ իգական ծաղիկ (ավտոստերջ), և այդ պատճառով այն մշտապես մշակվում է այլ տեսակների տնկադաշտերում, ինչպիսիք են *Alicante bouschet*-ը (*Kambuša*), *Merlot*-ը և *Trnjak*-ը, որը միաժամանակ փոշոտում է բլատինային։ Սերմնավորման ժամանակահատվածում անձրևի պատճառով կարող է ձախողվել պտուղներ տալը, արդյունքում այն կոչվում է *praznobačva* (դատարկ տակառ)։ Բլատինայից կարող է ստացվել 12-13.5% ալկոհոլով, 5-7 գ/լ ընդհանուր թթվայնությամբ, 25-32 գ/լ մզվածքով չոր կարմիր գինի։ Այն ունի մուգ սուտակի կարմիր գույն։

Հնեցվելով և′ չժանգոտվող պողպատից, և′ կաղնե տակառներում, բլատինան հաճախ ցուցադրում է հոտեր և համային տեսականի, որոնք համեմունքի և սուրճի վրա են հիմնված։ Երկար հնեցումը հանգեցնում է նաև չոր շոկոլադի բուրմունքների։

Արտադրությունը կենտրոնացած է Մոստարի հարավում գտնվող Չիտլուկ, Մեջուգորյե, Լյուբուշկի և Չապլինա քաղաքների շրջակայքում։

Մշակման տարածքներ
-----------------

Բլատինան աճեցվում է գրեթե բացառապես Արևմտյան Հերցեգովինայում, ի տարբերություն Արևելյան Հերցեգովինայի, որն անբարենպաստ է բլատինի աճեցման համար։ Արևելյան Հերցեգովինայում հիմնականում մշակում են *Vranac* կարմի խաղողի սորտեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Miquel Hudin & Elia Varela Serra (2011), *Vinologue Herzegovina*, Vinologue, pp. 75, ISBN 978-0-9837718-1-4,
2. ↑  Raško Vlastelica, Dušan Jelić: *A building block of Herzegovina Wine Report 2013.* In: *WINES of BALKANS*, 14. November 2013. Archived 2015-03-18 at the Wayback Machine. Abgerufen am 14. Oktober 2014

Արտաքին հղումներ
----------------

* Wine Route of Bosnia and Herzegovina
* Blatina Red Wine
**Հայերի ցեղասպանությունը Օսմանյան կայսրությունում** (ռուս.՝ Геноцид армян в Османской империи), փաստաթղթերի և նյութերի ժողովածու հայերի ցեղասպանության մասին։

Կազմողներ
---------

* Մկրտիչ Ներսիսյան
* Ռ. Սահակյան

Բովանդակությունը
----------------

Ժողովածուն ամփոփում է Օսմանյան կայսրության մեջ հայերի ցեղասպանության վերաբերյալ փաստաթղթեր և նյութեր հայկական, ռուսական, թուրքական, գերմանական, անգլիական, ֆրանսիական, ամերիկյան և այլ աղբյուրներից։ Փաստաթղթերի մեծ մասը տարբեր պետությունների հյուպատոսների, դեսպանների, նախարարների և բարձրաստիճան այլ պաշտոնյաների զեկուցագրեր են, տեղեկագրեր ու նամակներ։ Այդ հարուստ և հավաստի նյութերը ճշմարտացիորեն պատկերում են հայերի ոչնչացման ահավոր պատկերը Թուրքիայում 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին, և մասնավորապես, Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին, երբ երիտթուրքերի արյունոտ ոճրագործությունների հետևանքով զոհվեցին մոտ մեկուկես միլիոն անմեղ մարդիկ և ամայացավ Արևմտյան Հայաստանը։

Հայերի ցեղասպանությանը նվիրված այս ժողովածուն 1966 և 1982 թվականներին ռուսերեն հրատարակված "Геноцид армян в Османской империи" գրքի թարգմանությունն է (հայերենում ավելացված են մի շարք նոր նյութեր)։ Այս ժողովածուն ընդգրկում է 1876-1918 թվականների ժամանակաշրջանը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցավ մարդկության պատմության մեծագույն ողբերգություններից մեկը՝ Հայոց Ցեղասպանությունը։ Իշխանության գլուխ անցած ազգայնամոլ կուսակցությունը կազմակերպեց հայերի ցեղասպանությունը և անապատի վերածեց ողջ Արևմտյան Հայաստանը։ Դաժան ու նենգ սուլթան Աբդուլ Համիդը միայն 1890-ական թվականներին սրի քաշեց ավելի քան 300000 մարդ։ 1909 թվականին Կիլիկիայի Ադանա քաղաքի հայ բնակչության թիվը կազմեց շուրջ 30000 մարդ։ Երբ խոսվում է Մեծ եղեռնի մասին, ապա պետք է նկատի ունենալ ոչ միայն 1915-1916 թվականների կոտորածը, այլ նաև 19-րդ դարի վերջերի և 20-րդ դարի սկզբի զանգվածային ջարդերը։ Գտնվելով թուրքական լծի տակ, Արևմտյան Հայաստանը ենթարկվում էր դաժան ճնշումների և կեղեքումների։ «Հայերի, ինչպես և մյուս քրիստոնյաների դրությունը Թուրքիայում, խղճալի է․․․Ես տեսել եմ մի քանի հայերի կտրված ականջներով և քթերով, և դա արված էր ոչ թե դատարանի վճռով, այլ քմահաճությամբ ու բռնությամբ ինչ-որ մի հարուստ ու ազդեցիկ տղայի, գուցե և տեղական դիվանի մի անդամի կողմից։ Հայերը մշտապես գտնվում են տագնապալի վիճակում»։ Այսպես է նկարագրել հայերի վիճակը ռուս գեներալ Մ․ Լիխուտինը, որը 1854-1855 թվականներին եղել է Արևմտյան Հայաստանում։ Ականավոր ազգագրագետ ու հասարակական գործիչ Գարեգին Սրվանձտյանը 1864 թվականին Մուշ գավառում տիրող վիճակը պատկերել է հետևյալ ձևով․ «Գնդակների արձակում, արյան հոսում, ընչից ավար, ընտանյաց բռնաբարություն, եկեղեցուց կողոպտում, օրինաց եղծում, կենաց գրավում․․․»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Հայերի ցեղասպանությունը Օսմանյան կայսրությունում։ Փաստաթղթերի եվ նյութերի ժողովածու* (հայերեն)։ Hayastan։ 1991  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
**Հայերի նահատակություն**, լրիվ անվանումը՝ **Հայերի նահատակություն։ Հայաստանի կոտորածների պաշտոնական աղյուսակ** (ֆր.՝ Père Félix Charmetant, Martyrologe arménien: Tableau officiel des massacres d’Arménie), 
Հայր Ֆելիքս Շարմետանի նախաձեռնությամբ 1896 թվականի տպագրված գիրքն է, որտեղ ներկայացված են Կոստանդնուպոլսում վեց դեսպանների ուսումնասիրությունները և լուսավորական ու բողոքական ականատեսների վիճակագրությունները։

Բովանդակություն
---------------

Գրքում ներկայացված է նաև եկեղեցիների պղծման, հոգևորականների սպանության, բռնի կրոնափոխման, կանանց և աղջիկների առևանգման, մահմեդականացման վերաբերյալ փաստեր ու վկայություններ։ Նման իրավիճակը բնորոշ էր կայսրության տասնմեկ վիլայեթների համար (Տրապիզոն, Էրզրում, Վան, Մամուրեթ-ուլ-Ազիզ, Բիթլիս, Վան, Դիարբեքիր, Ադանա, Հալեպ, Անգորա, Իզմիթ)։ Հեղինակը վստահեցնում է, որ այս տվյալները, որոնք ներկայացված են պաշտոնական ցուցակում, վերջնական չեն։ Գրքին կցված է նաև կոտորածների աշխարհագրությունը ներկայացնող քարտեզ։

Քաղվածքներ
----------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Աղյուսակի զոհերի թվերը, նույնիսկ կրճատված, գերազանցում են քսանհինգ կամ երեսուն հազարը։ Այս թվերն առանց չափազանցնելու ներկայացնում են կոտորածների ընդհանուր թվի հազիվ քառորդ մասը և թույլ են տալիս խոսել ավելի քան հարյուր հազար զոհերի մասին։ |  |



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Յուրաքանչյուր դեսպան հոգացել է իր կառավարությանը ցույց տալ, որ վեց դեսպանների պատվիրակության կոմիտեի կողմից ներկայացված այս ցուցակը կազմվել է իրենց հյուպատոսների պաշտոնական զեկույցների և իրադարձությունների բոլոր վկաների հիման վրա, ովքեր այնտեղ նշվել են, և եթե որոշ մասնավոր դեպքերի համար ընդունել են եվրոպական կաթոլիկ կամ բողոքական միսիոներների վկայությունները, ապա այն դեպքում, որ այդ իրադարձությունները կատարվել են նրանց աչքի առաջ։ Հակառակը, ջանասիրաբար հեռացրել են բոլոր այն տեղեկությունները, որոնք կարող էին ներկայացնել տեղացիները և հոգևորականութունը։ Հայկական ոչ մի վկայություն չի ընդունվել։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայր Ֆելիքս Շարմետան, Հայերի նահատակություն։ Հայաստանի կոտորածների պաշտոնական աղյուսակ, Փարիզ, 1896, 96 էջ
**Պատեռնալիզմ** (լատիներեն` paternus — հայրական), հայրիշխանական ընտանիքի տիպարով ձևավորված հարաբերությունների տեսակ։ Պատմականորեն ծագել կամ հատուկ մշակվել է հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտներում (ընտանիք, քաղաքականություն, արտադրություն, միջազգային հարաբերություններ)։ Պատեռնալիզմը եղել է նաև հասարակական կառուցվածքի ձև (օրինակ՝ ֆեոդալական Եվրոպայի երկրներում, Չինաստանում), որտեղ հասարակությունը դիտվել է որպես ընտանիք (թագավորը՝ հայր, վասալները՝ զավակներ) և ենթադրվել է, որ ընտանիքի բոլոր անդամների միակ նպատակը այն պահպանելն է, ընդ որում զավակը պարտավոր է սիրել և հնազանդվել հորը, իսկ հայրը՝ հոգ տանել և հովանավորել զավակին։ Այս կարգի հարաբերությունները լինելով զուտ բարոյական, քողարկում են այդ շրջանակներում գործող մյուս հարաբերությունների էությունը, դրանց տալով բարոյական երանգավորում։ Պատեռնալիզմի նկատմամբ հետաքրքրությունը ծնվել է կապիտալիստական երկրներում դասակարգային հարաբերությունների սրման հետևանքով, մասնավորապես, առաջին համաշխարհային ճգնաժամից հետո։ Պատեռնալիզմի գաղափարները կիրառել է Հենրի Ֆորդը։ Պատեռնալիզմը պետք է «մեղմացներ» դասակարգային հակասությունները՝ արտադրությունը ներկայացնելով որպես կապիտալիստներին և բանվորներին մեկ ընդհանուր նպատակով միավորող ընտանիք։ Այստեղ տնտեսական և սոցիալ-քաղաքական հարաբերությունների դասակարգային էությունը նենգափոխված է բարոյականությամբ՝ ստեղծելով «ընտանիքի» միասնության նկատմամբ պատասխանատվության պատրանք։ Պատեռնալիզմը այժմ էլ օգտագործվում է Ճապոնիայում, իսկ կապիտալիստական մյուս երկրներում իր տեղը զիջել է տարբեր նորագույն տեսությունների (տես «Մարդկային հարաբերությունների տեսություն)։ Ա․ Ադիբեկյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Կավայայի շրջան** (ալբ․՝ Rrethi i Kavajës), շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Ալբանիայի Հանրապետությունում։ Գտնվում է երկրի կենտրոնում։ Հանդիսանում է Տիրանայի գավառի չորս շրջաններից մեկը։

Վարչական բաժանում
-----------------

Կավայայի շրջանն ունի 8 համայնք, որոնք ներառում են 2 քաղաք և 66 գյուղ։

Վարչական կենտրոնը Կավայա քաղաքն է։ 2010 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմել է 24 230 մարդ։ Քաղաքն ու շրջակա ավանները կազմում են 695 քառ.կմ տարածք։

Աշխարհագրություն
----------------

Կավայայի շրջանը գտնվում է Կենտրոնական Ալբանիայում, Ադրիատիկ ծովի ափին։ Հյուսիսում գտնվում է Դուրրես քաղաքը։ Ծովափնյա դաշտավայրը արևելքում վերածվում է 400 մ բարձրության բլրաշղթայի։ Լյուշնյայի շրջանի հետ բաժանված է Շկումբինի գետով։

Բնակչության մեծամասնությունը ապրում է գյուղերում։

Տնտեսություն
------------

Շրջանի վարչաքաղաքական կենտրոն Կավայա քաղաքը կառուցվել է Դուրրեսից և մայրաքաղաք Տիրանայից եկող առևտրական ճանապարհի վրա։ Այն ուղղվում էր հարավային Ալբանիա։ Կավայայի շրջանի ապագա զարգացումը կապված է զբոսաշրջության հետ։ 21-րդ դարի սկզբին այստեղ սկսել է հյուրանոցների ու ժամանցի վայրերի կառուցումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  GeoNames — 2005.
2. ↑  Ալբանիայի մարդահամար, 2010


|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ալբանիա Ալբանիայի վարչական բաժանում |
| --- |
|  |
| 
* Բերատ
* Բուլկիզա
* Գիրոկաստրա
* Գրամշի
* Դելվինա
* Դիբար
* Դրենովա
* Դուրրաս
* Էլբասան
* Լեժա
* Լիբրաժդի
* Լյուշնյա
* Կավայա
* Կոլյոնյա
* Կորչա
* Կրույա
* Կուկես
* Կուչովա
* Կուրբին
* Հաս
* Մալակաստրա
* Մալեսի-Մադի
* Մատի
* Միրդիտա
* Շկոդեր
* Պեկինի
* Պերմետի
* Պոգրադեց
* Պուկա
* Սարանդա
* Սկրապար
* Վլյորա
* Տեպելենա
* Տիրանա
* Տրոպոյա
* Ֆիերի

 |  |
|  |
| Պորտալ:Ալբանիա |

 |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n99053516 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շենգավիթ (այլ կիրառումներ)

**Շենգավիթ** 97 մ.պ. թիմը առաջին անգամ ՀՀ ֆուտբոլի առաջնությունում մասնակցեց 2010 թվականին մինչև 14տ. Ա ենթախմբում։ Այդ տարի Շենգավիթ 97 մ.պ. թիմը անհաջող մրցաշրջան անցկացրեց, զբաղեցնելով նախավերջին 9-րդ տեղը։
2010 թ. Ցուցանիշներ.
18 խաղ,3 հաղթանակ,1 ոչ ոքի,14 պարտություն։ Խփած գոլեր 10,բաց թողնված գոլեր 78,միավոր 10։
Լավագույն խաղ՝Շենգավիթ-97 2-1 Փյունիկ-Մրգաշատ-97։ Գոլեր՝Հարություն Ասատրյան 21(1-0),Ժիրայր Պապիկյան 55(2-0),Ինքնագոլ 57(2-1)։
2011 թ.
2011 թ.-ին ՀՀ ֆուտբոլի մինչև 15տ. առաջնությունում, Շենգավիթ 97-ը զբաղեցրեց նախավերջին 11-րդ տեղը։
2011 թ. Ցուցանիշներ.
22 խաղ,1 հաղթանակ,4 ոչ ոքի,17 պարտություն։ Խփած գոլեր 13,բաց թողնված գոլեր 67,միավոր 7։
Լավագույն խաղ՝ Շենգավիթ-97 4-0 Ֆուրման-97։ Գոլեր՝Լևոն Մանուկյան 17(1-0),Համբարձում Խաչատրյան 34(2-0),Վարազդատ Սարգսյան 46(3-0),Հարություն Ասատրյան 50(4-0)։
2012—2013 թթ.
Շենգավիթ 97-ը 2012—2013 թթ. մինչև 16տ. մրցաշրջանը անցկացրեց Բ ենթախմբում, գրավելով 1-ին տեղը։ Այդ տարի թիմին զգալի չափով օգուտ տվեց նորանշանակ մարզիչ՝Ներսես Մանուկյանը։ Գրեթե անպարտելի մրցաշրջան անցկացրեցին Շենգավիթ 97-ի տղաները։ ՀՖՖ որոշմամբ 2012—2013 թթ. Բ ենթախմբի 4 լավագույն ֆուտբոլիստներից,2-ը Շենգավիթ 97-ից էին՝դարպասապահ՝Հովհաննես Արշակյանը և հարձակվող՝Դավիթ Գալստյանը։
2012—2013 թթ. Ցուցանիշներ.
20 խաղ,17 հաղթանակ,0 ոչ ոքի,3 պարտություն։ Խփած գոլեր 89,բաց թողնված գոլեր 13,միավոր 51։
Լավագույն խաղ՝ Շենգավիթ-97 4-1 Ֆուրման-97։ Գոլեր՝Արամ Խաչատրյան 27(1-0),Լիպարիտ Դաշտոյան 37(1-1),Ժիրայր Պապիկյան 43(2-1),Հարություն Ասատրյան 57(3-1),Արմեն Իսայան 67(4-1)։

Թիմի ընդհանուր կազմը՝
1.Հովհաննես Արշակյան(դպ) 23.Սայադ Սմբատյան 3.Վահե Սեպանյան 7.Դավիթ Նավասարդյան(ավագ) 4.Հովհաննես Կուրեղյան 15.Մկրտիչ Պորտուգալյան 6.Արսեն Կիրակոսյան 17.Արմեն Իսայան 13.Ժիրայր Պապիկյան 11.Դավիթ Գալստյան 2.Սևակ Թադեվոսյան 12.Թելման Մանուչարյան 5.Նարեկ Սիմոնյան 10.Համբարձում Խաչատրյան 14.Արամ Խաչատրյան 8.Լևոն Մանուկյան 9.Նարեկ Սիմոնյան 37.Արամ Համբարձումյան 20.Հովնան Անդրեասյան 21.Նարեկ Մաքոյան
Գլխավոր մարզիչ՝Ներսես Մանուկյան։
**Վարձու բանակներ**, կազմվել են պրոֆեսիոնալ զինվորներից (վարձկաններից), որոնց վարձել են պետություններ, քաղաքներ, առանձին ֆեոդալներ։

Վարձու բանակներ (ջոկատներ) գոյություն են ունեցել Հին Եգիպտոսում, Պարսկաստանում, Կարթագենում, Հին Հռոմում և այլուր։ Ֆեոդալիզմի ժամանակաշրջանում ֆեոդալները (XI դարից) օգտվել են վարձկան ջոկատների ծառայությունից։ XIV դարի սկզբից, Արևմտյան Եվրոպայում կենտրոնացված պետությունների կազմավորմամբ, թագավորներն, իրենց իշխանությունն ամրապնդելու նպատակով, ստեղծել են սեփական զորք վարձկան զինվորներից, այդ բանակը դուրս է մղել ֆեոդ. աշխարհազորը։ XVI դարից, ֆեոդ, բացարձակ միապետական պետությունների ձևավորմամբ, Արևմտյան Եվրոպայի երկրներում (Իսպանիա, Նիդերլանդներ, Ֆրանսիա, Պրուսիա) պատերազմի ժամանակվա համար ստեղծված վարձու բանակների փոխարեն սկսել են ստեղծել մշտական վարձու բանակներ, որոնցում (հատկապես՝ Ֆրանսիայում և Պրուսիայում) ծառայել են շատ օտարերկրացիներ։ Ծովային խոշոր պետությունները՝ Իսպանիան, Անգլիան, Նիդերլանդները, XVI— XVII դարերում ունեին մշտական վարձկան ռազմածովային նավատորմ։ XVII—XVIII դարերում սկսել են ստեղծել մշտական ազգային վարձու բանակներ։ ժամանակակից պայմաններում ազգային զինված ուժերի համալրումը մի շարք կապիտալիստական պետություններում (ԱՄՆ, Անգլիա, մասամբ՝ ԳՖՀ-ն) կատարվում է քաղաքացիներին վարձելու (հավաքագրելու) միջոցով, որոնց հետ կնքվում են պայմանագրերտարբեր ժամկետներով։ Կապիտալիստական մի շարք պետություններում տարբեր երկրներից հավաքագրված վարձկաններից ստեղծվում են զինվորական միավորումներ ազգային ազատագրական շարժումները ճնշելու համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ռոդ Թաուն** (անգլ.՝ *Road Town*), բրիտանական Վիրջինյան կղզիների մայրաքաղաք, քաղաք՝ տեղակայված Տորտոլա կղզում։ Քաղաքը գտնվում է ձիարշավային նավահանգիստ Ռոդ Հարբորի հյուսիսային ափի միջնամասում։ Բնակչությունը կազմում է շուրջ 9400 մարդ (2004 թվական)։ Քաղաքի անունը ծագում է անգլ.՝ *the roads*-«ճանապարհներ» բառից, վայր, որտեղ մարդիկ կարող են կանգնել խարիսխի վրա՝ ափից ոչ հեռու։ Ծովից 67 ակր տարածք էր նվաճվել՝ Վիքհեմ Բեյ (*Wickham Bay*) անվանմամբ։ Այս տարածքը հետագայում դարձավ զբոսաշրջության կենտրոն։ Քաղաքի ամենահին կառույցը նախկին թագավորական բանտն է, որը գտնվում է Մեյն փողոցում (*Main Street*): Բանտը կառուցվել է 1840-ական թվականներին։ Քաղաքը համարվում է Կարիբյան ավազանում նավերով բեռնափոխադրության կարևորագույն կենտրոններից մեկը։

Քաղաքի սահման
-------------

Պարզ չէ, թե որտեղ է սկսվում քաղաքի սահմանը։ Արևմտյան կողմից մուտքը քաղաք ազդարարվում է ճանապարհային նշանով, որը դրված է Սլեն հովտի ստորոտում (*Slaney Hill*). Մինչդեռ ավանդաբար ենթադրվում է, որ քաղաքը սկսվում է Ռոդ կոչվող ստորջրյա ժայռից (*Road Reef*) և Ֆորտ Բյորտից (*Fort Burt*), և որ «Ռիֆ պողոտա» (*Prospect Reef*) հյուրանոցը, որն զբաղեցնում է նրանց միջև ընկած գրեթե ամբողջ տարածությունը, դե յուրե չի պատկանում Ռոդ Թաունին։ Քաղաքի արևելյան սահմանը դարձյալ հստակ չէ՝ քաղաքը սկսվում է Պորտ Պյորսել (*Port Purcell*) շրջանից ներքև գտնվող Ֆորտ Ջորջի՞ց, թե՞, այնուամենայնիվ, տարածքում ներառվում է նաև Բոերս Բեյը (*Baughers' Bay*): Ֆորտ Բյորտը և Ֆորտ Ջորջը պատմականորեն համարվում են արևմուտքի և արևելքի սահմանները և նախկինում օգտվում էին բրիտանական թագի պաշտպանությունից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Commonwealth Secretariat — British Virgin Islands Archived 2006-08-20 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Карта и путеводитель по Род-Тауну на англ. языке Archived 2018-04-02 at the Wayback Machine.
* Подробная карта Род-Тауна на англ. языке
* Карта острова Тортола на англ. языке
* Статья в Encyclopedia Britannica на англ. языке

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7543502-0 · LCCN: n83227628 · VIAF: 159489391 · WorldCat VIAF: 159489391 |

 |
**«Ցանկապատ»** (ռուս.՝ «Забор», անգլ.՝ «Fence»), խորհրդային նկարված միկրոմետրաժ մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ՝ ստեղծված 1967 թվականին։ Նկարահանվել է Մոնրեալում կայանալիք համաշխարհային ցուցահանդեսում ներկայացվելու համար (*Էքսպո-67*), որն անցկացվել է «Մարդն ու նրա աշխարհը» կարգախոսով։ Ըստ ցուցադրության պայմանների՝ մուլտֆիլմը տևողությունը չպետք է գերազանցեր մեկ րոպեն։ Ֆիլմը մեծ հաջողությամբ ցուցադրվել է նաև մուլտիպլիկացիոն ֆիլմերի՝ Անսիում անցկացված միջազգային կինոփառատոնում։

1968 թվականին «Ցանկապատ» մուլտֆիլմը, որը հաճախ կոչվել է Լև Ատամանովի լավագույն աշխատանքը, ներառվել է («Գետաձի» և «Հեծանվորդը» մուլտֆիլմերի հետ միասին) մեծահասակների համար նախատեսված «Калейдоскоп-68» հավաքածուում։ Որպես «Ցանկապատ» մուլտֆիլմի հավելում նկարահանվել է «Հեծանվորդը» փիլիսոփայական փոքր առակ-մուլտֆիլմը։

> 
> 
> ․․․այդ երկու ֆիլմիկներն էլ ես շատ եմ սիրում։
> 
> 
> 
> *Բնօրինակ տեքստ* (ռուս.)  
> 
> *…оба эти фильмика я очень люблю.*
> 
> 
> — Լև Ատամանով
> 
>

Սյուժե
------

Վառ դեղին ներկած բարձր ցանկապատի երկու կողմերում, չտեսնելով մեկը մյուսին, քայլում են միմյանցից շատ տարբեր երկու շներ։ Հոտից զգալով միմյանց ներկայությունը՝ նրանք սկսում են սպառնալից մռլտալ, ապա դաժանորեն հաչել։ Աճող կատաղությունից մոլեգնելով՝ շները հարձակվում են ցանկապատի վրա։ Նրանց հարձակումները գնալով դառնում են ավելի ագրեսիվ։

Հանկարծ ուժեղ դղրդյունով ցանկապատը քանդվում է։ Հակառակորդների միջև այլևս ոչ մի պատնեշ չկա։

Անսպասելիությունից հանդարտվելով՝ շները մի վայրկյան լուռ դիտում են միմյանց։ Ապա չարությունը հորդում է նոր ուժով, և կատաղած շները բախվում են միմյանց։ Ատելությունը հասնում է իր գագաթնակետին։

Հանկարծ շներից մեկը լռում է՝ հաչոցից հազախեղդ լինելով։ Ընդմիջումը բավական է լինում, որ շները հնարավորություն ստանան միմյանց հոտոտելու և հասկանալու, որ արտաքինից միմյանց նման չլինելու հետ մեկտեղ նրանց միջև սկզբունքային տարբերություններ ու հակասություններ չկան։ Այդ բացահայտումը ժպիտ է առաջացնում նրանց մոտ։ «Նշելով» ցանկապատից մնացած միակ տափակափայտը, որը դրան արձագանքում է կանաչ ընձյուղներով, շները, մտերմաբար ծիծաղելով, հանգիստ ու վստահաբար սկսում են իրենց համատեղ ուղին, որ լուսավորված է փայլող արևով։

Ստեղծողներ
----------

|  |  |
| --- | --- |
| *Ռեժիսոր*  | Լև Ատամանով |
| *Սցենարի հեղինակներ*  | Լև Արկադև, Լև Ատամանով, Իգոր Բոլգարին |
| *Բեմադրող նկարիչներ* | Ռոզալիա Զելմա, Անատոլի Պետրով |
| *Կինոօպերատոր*  | Միխայիլ Դրույան |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  *Людвига Закржевская.* Интервью с Львом Атамановым. Вторая половина 70-х годов XX столетия.
2. ↑  *Л. Атаманов.* «Автобиографические наброски». «Киноведческие записки» № 92, 2009.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Калейдоскоп-68». на сайте Аниматор.ру
* «Забор» «Հայրենական կինոյի հանրագիտարան» կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Animator.ru |

 |
**Մարինա Սոսլանովնա Մարգիևա** (հունիսի 28, 1986(1986-06-28), Վլադիկավկազ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), մոլդովացի մուրճ նետող։ 2008 և 2012 թվականների Աշխարհի առաջնության և Օլիմպիական խաղերի մասնակից։

Կենսագրություն և կարիերա
------------------------

Մարինա Սոսլանովնա Մարգիևան ծնվել է 1986 թվականի հունիսի 28-ին Վլադիկավկազում, Հյուսիսային Օսիա, ԽՍՀՄ, սակայն տարածաշրջանում իրավիճակի վատթարացումից հետո ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Մոլդովա։ Մարգիևային սպորտ է բերել նրա հայրը, Սոսլանը, որը այժմ համարվում է նրա անձնական մարզիչը։ Մոլդովացին համարվում է իր երկրի էքս ռեկորդակիր։

### Որակազրկում

Լոնդոնի Ամառային օլիմպիական խաղերի ժամանակ Մարգիևայի և սկավառակաձիգ Նատալյա Արտիկի արյան մեջ հայտնաբերվել է ստանոզոլոլ արգելված դեղամիջոցը։ Սպորտսմենները հեռացվել էին առաջնություններից։ Առաջնությունների ավարտից հետո Մարգիևան հայտարարել է, որ արգելված դեղամիջոց չի օգտագործել և պատրաստ է վիճարկել իր որակազրկումը։

Ընտանիք
-------

Հայր՝ Սլամոն, այժմ համարվում է Մարգիևայի մարզիչը։  

Քույր՝ Զալինա Մարգիևա (ծնվ. 1988), մուրճ նետող։  

Եղբայր՝ Սերգեյ Մարգիև (ծնվ. 1992), մուրճ նետող։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  World Athletics Database
2. 1 2  Olympedia — 2006.
3. ↑  Наталья Артык и Марина Маргиева были исключены из состава олимпийской сборной Молдовы
4. ↑  Марина Маргиева утверждает, что не принимала запрещённых препаратов

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մարինա Մարգիևա – օլիմպիական վիճակագրությունը *Sports-Reference.com* կայքում (անգլ.)
* Մարինա Մարգիևա - անձնական էջը IAAF-ում(անգլ.)
* Էջը moldova.sports.md կայքում
* Մարգիևաների ընտանիքում օլիմպիադայի երեք մասնակից է
* Հարցազրույց Զալինա և Մարինա Մարգիևաների հետ Archived 2019-03-25 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Olympic Channel · Sports-Reference.com · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · ՄՕԿ |

 |
Պատկերված են առավել վառ արտահայտված չորս Կիրկվուդի ճեղքերը
**Կիրկվուդի ճեղքեր** աստերոիդների հիմնական գոտու շրջանում աստերոիդների բաշխման ճեղքեր կամ բացակներ են։ Նրանք համընկնում են Յուպիտերի հետ ուղեծրային ռեզոնանսերի տեղաբաշխման հետ։

Օրինակ, կան չափազանց քիչ աստերոիդներ, որոնց մեծ կիսաառանցքը գտնվում է 2,5 ա. մ.-ի մոտակայքում, պտույտի պարբերությունը 3,95 տարի, որը հավասար է երեք պտույտի Յուպիտերի մեկ պտույտի դիմաց (հետևաբար, կոչվում է 3:1 ուղեծրային ռեզոնանս)։ Աստերոիդները չեն կարող եկար ժամանակ մնալ այս ուղեծրերում քանի որ Յուպիտերի ձգողության ուժի ազդեցության տակ նրանք շատ արագ դառնում են ոչ կայուն և դուրս են մղվում այս ուղեծրերից։ Յուպիտերի հետ հանդիպումից խուսափելով, որոշ աստերոիդներ շարժվում են նրա հետ ռեզոնանսի մեջ, նրանց պտույտի պարբերությունները կազմում են պարզ հարաբերություններ հսկա մոլորակի պտույտի պարբերության հետ։ Սրա պարզագույն դեպք է հանդիսանում 1:1 ռեզոնանսը, այսպիսի ուղեծրերում են գտնվում «տրոյացիները»։

Այս ճեղքերը առաջին անգամ հայտնաբերվել են 1857 թվականին Դենիել Կիրկվուդի կողմից, ով էլ բացատրել է նրանց առաջացման պատճառները Յուպիտերի հետ ուղեծրային ռեզոնանսի պատճառով։

Ավելի ուշ հայտնաբերվեցին փոքր քանակով աստերոիդների ընտանիքներ, որոնք ունեն ուղեծրի մեծ էքսցենտրիսիտետ և պտտվում են Կիրկվուդի ճեղքերի շրջանակներում։ Այս ընտանիքների օրինակներ են հանդիսանում Ալինդայի ընտանիքը և Գրիքուայի ընտանիքը։ Այս ուղեծրերը աստիճանաբար ավելի են ձգվում ավելացնելով իրենց էքսցենտրիսիտետները տասնյակ միլիոնավոր տարիների ընթացքում, և ի վերջո նրանք դուրս կմղվեն ռեզոնանսից մեծ մոլորակի հետ հանդիպումների հետևանքով։

Ամենացայտուն Կիրկվուդի ճեղքերը տեղակայված են հետևյալ ուղեծրերի վրա՝

* 2,06 ա. մ. (4:1 ռեզոնանս)
* 2,5 ա. մ. (3:1 ռեզոնանս), Ալինդայի ընտանիքի աստերոիդներ
* 2,82 ա. մ. (5:2 ռեզոնանս)
* 2,95 ա. մ. (7:3 ռեզոնանս)
* 3,27 ա. մ. (2:1 ռեզոնանս), Գրիքուայի ընտանիքի աստերոիդներ

Գտնվել են նաև ավելի թույլ կամ նեղ ճեղքեր՝

* 1,9 ա. մ. (9:2 ռեզոնանս)
* 2,25 ա. մ. (7:2 ռեզոնանս)
* 2,33 ա. մ. (10:3 ռեզոնանս)
* 2,71 ա. մ. (8:3 ռեզոնանս)
* 3,03 ա. մ. (9:4 ռեզոնանս)
* 3,075 ա. մ. (11:5 ռեզոնանս)
* 3,47 ա. մ. (11:6 ռեզոնանս)
* 3,7 ա. մ. (5:3 ռեզոնանս)

Տես նաև
-------

* Ուղեծրային ռեզոնանս
* Աստերոիդների ընտանիքներ
* Կասինիի ճեղք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  (անգլերեն) Coleman Helen Turnbull Waite (1956)։ *Banners in the Wilderness: The Early Years of Washington and Jefferson College*։ University of Pittsburgh Press։ էջ 158։ OCLC 2191890

Արտաքին հղումներ
----------------

* Article on Kirkwood gaps at Wolfram's scienceworld
* A method to create a short-term simulation Archived 2011-07-16 at the Wayback Machine.
**Խորհրդային Ռուսաստանը և Լեռնային Ղարաբաղը՝ Անդրկովկասի խորհրդայնացման շրջանում**, Խորհրդային Ռուսաստանի զինված ուժերը 1920 թվականի ամռանը երկրամասի խորհրդայնացման շրջանում օկուպացրել են ԼՂ-ն և չեն ճանաչել այն որպես Խորհրդային Ադրբեջանի մաս։ ՌԽՖՍՀ-ի և Հայաստանի միջև 1920 թվականի օգոստոսի 10-ին ստորագրվել է համաձայնագիր, որով ՌԽՖՍՀ-ն պետք է ճանաչի Հայաստանը և չմիջամտի նրա ներքին գործերին, դադարեցվեն ռազմական գործողությունները միմյանց դեմ, և խորհրդային էորէերը հետ քաշվեն, ու վերականգնվի ստատուս քվոն՝ մինչև նրանց Ղարաբաղ և Իջևան մտնելը, հայկական զաքերն իրենց հերթին չեն մտնի Ղարաբաղ, Հայկական կառավարությունը թույլ կտա Նախիջևան մտած խորհրդային զուքերին ազատորեն անցնել Ադրբեջան։ Հայկական զուքելը Նախիջևանի հատվածում պետք է զբաղեցնեն Շահթախթի-Խոկ-Ազնաբերդ-Սուլթանբեկ և այնուհետև հյուսիսային ու Բազարչայից արևմուտք, իսկ Ղազախի գավառում՝ մինչև հուլիսի 30-ը զբաղեցրած գծերը։ ՌԽՖՍՀ զուքելը զբաղեցնում էին վիճելի տարածք համարվող Ղարաբաղը, Զանգեզուրը և Նախիջևանը, բացի հայկական զուքերի կողմից զբաղեցվող վերը նշված շերտի։ Խորհրդային զուքերի կողմից վիճելի տարածքների գրավումը չպետք է կանխորոշեր դրանց նկատմամբ Հայաստանի կամ Ադրբեջանի իրավունքի հարցը։ Այդ տարածքների ժամանակավոր գոսվումով ՌԽՖԱՀ նպատակ ուներ նպաստավոր պայմաններ ստեղծել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև տարածքային վեճերի խաղաղ լուծման համար այն հիմունքներով, որոնք կհաստատվեին ՌԽՖԱՀ-ի և Հայաստանի միջև կնքվելիք հաշտության պայմանագրում։ Համաձայնագրից դժգոհ մնացին ինչպես Հայաստանի, այնպես Էլ ՌԽՖԱՀ-ի դաշնակիցները։ Քեմալական Թուրքիան և Ադրբեջանը, դժգոհելով, առավել ուժեղացրին հակահայկական իրենց գործունեությունը։ Թարքիան կարմիր բանակի հետ անմիջական կապ ստեղծելու պատրվակով համաձայնություն ստացավ խորհրդային կառավարությունից Շահթախթին ու Արաիղամիշը գարվելա համար։ 1920 թվականի սեպտեմբերին թուրքական զուքելը ներխուժեցին Հայաստան։ Միաժամանակ 1921 թվականին բոլշևիկյան Ռուսաստանը կանգնեց Թուրքիայի կողմը՝ իբւ «Արևելքում սոցիալիստական հեղափոխության իրագործման համար» և նրա միջամտությամբ խորհրդային Ադրբեջանին անցան Լեռնային Ղարաբաղը և Նախիջևանը։

Տե՛ս նաև՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Սպառողի ավելցուկը** դրամական գումարի, որը սպառողը պատրաստ է վճարել, և իրականում վճարվածի տարբերությունն է։

Բարիքի արժեքը կամ գինը որոշվում է դրա վերջին միավորի սահմանային օգտակարությամբ, թեև առաջին միավորի օգտակարությունը սպառողի համար ավելի բարձր է, քան վերջին միավորինը։ Այստեղից է ձևավորվում սպառողի ավելցուկը, որի բովանդակությունը հետևյալն է․ սպառողը տվյալ բարիքի խմբաքանակի համար վճարում է դրա վերջին միավորի օգտակարությամբ որոշված գնով, ինչը նշանակում է, որ յուրաքանչյուր հաջորդ միավորի հաշվով նա ունի որոշակի օգուտ։ Ավելի հստակ ներկայացնելու համար դիտարկենք հետևյալ օրինակը։ Սպառողը առաջին կոստյումի համար պատրաստ է վճարել 80 դոլար, երկրորդի համար՝ 60 դոլար, քանի որ վերջինիս օգտակարությունը առաջինի համեմատությամբ նվազել է։ Երրորդ կոստյումի համար նա պատրաստ է վճարել 40 դոլար, որովհետև դրա օգտակարությունը, նախորդի համեմատությամբ, փոքր է։ Նույն տրամաբանությամբ՝ չորրորդ կոստյումի համար պատրաստ է վճարել 20 դոլար։ Շուկայում կոստյումի գինը, ըստ սահմանային օգտակարության տեսության, որոշվում է վերջին միավորի օգտակարությամբ։ Մեր դեպքում կոստյումի գինը 20 դոլար է։ Չորս կոստյում գնելու համար սպառողը ծախսում է՝ 4ˑ20=80 դոլար։ Սակայն սպառողի անհատական գնահատականը հավասար է 80+60+40+20=200 դոլար։ Այսինքն՝ սպառողը շահել է՝ 200-80=120 դոլար։ Դա էլ համարվում է սպառողի ավելցուկ։

Առաջին միավորի բարիքի ձեռքբերման համար սպառողը պատրաստ է վճարել 80 դոլար, բայց վճարում է 20-ը, նրա օգուտը կազմում է 80-20=60 դոլար։ Երկրորդ միավոր բարիքի համար պատրաստ է վճարել 60, բայց վճարում է 20 դոլար, նրա օգուտը կազմում է 60-20=40 դոլար։ Երրորդ միավոր բարիքի համար պատրաստ է վճարել 40 դոլար, ձեռք է բերում՝ 20 դոլարով, օգուտը՝ 40-20=20 դոլար։ Չորրորդ միավորը պատրաստ է ձեռք բերել 20 դոլարով և դրա դիմաց վճարում է 20 դոլար։ Գնորդի օգուտը կոչվում է սպառողի ավելցուկ և կազմում է 60+40+20=120 դոլար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Курс экономической теории (под общей редакцией Чепурина М. Киселевой Е.), Киров, 2006. էջ 116։

Աղբյուրներ
----------

* Աղաջանյան Հովսեփ, Տնտեսագիտության տեսության ընդհանուր հիմունքները.-Երևան, Տնտեսագետ, 2008.- էջ 178։
**Բյուզանդիայի անկումը** 1452 թվականին ամռանը թուրքերը նախապատրաստվեցին Կոստանդնուպոլսի գրավմանը։ Նրանք մայրաքաղաքը շրջափակեցին և՝ ծովից, և՝ ցամաքից։ Սուլթան Մեհմեդ 2–րդը Կոստանդնուպոլսի պարիսպների տակ հավաքեց շուրջ 200 հազար զինվոր։ Թուրքական բանակն ուներ այն ժամանակվա համար առաջնակարգ հրետանի։ Մայրաքաղաքի մեկ պաշտպանին ընկնում էր շուրջ 20 պաշարող։ Չնայած մայրաքաղաքի բնակչության ցույց տված հերոսական դիմադրությանը՝ թուրքերը 1453 թվականին մայիսի 29–ին գրավեցին Կոստանդնուպոլիսը և երեք օր կողոպտեցին այն։ Վերջին կայսր Կոստանդին 11-րդ Պալեոլոգոսը սպանվեց ճակատամարտում։ Կոստանդնուպոլսի անկումով Բյուզանդական կայսրությունը դադարեց գոյություն ունենալուց։ Կոստանդնուպոլիսը դարձավ Օսմանյան կայսրության մայրաքաղաք և վերանվանվեց Ստամբուլ։ Այնուհետև թուրքերը ձեռնամուխ եղան նախկին կայսրության մյուս տարածքների նվաճմանը։ Նրանք գրավեցին Պելոպոնեսը, իսկ 1461 թվականին՝ Տրապիզոնի կայսրությունը։ Բյուզանդիայի անկումը պայմանավորված էր ոչ միայն արտաքին, այլև ներքին պատճառներով։ Ամենածանր հարվածը նրան հասցրեց խաչակրաց չորրորդ արշավանքը, որից Բյուզանդիան այդպես էլ չկարողացավ ուշքի գալ։ 13-րդ դար կայսրությունն անընդհատ պատերազմների մեջ էր և՝ Արևելքում, և՝ Արևմուտքում։ Սակայն Բյուզանդիայի կործանման գլխավոր պատճառը քաղաքների, արհեստի և առևտրի անկումն էր, որոնք զգալի չափով կապված էին ինչպես թուրքական նվաճումների, որոնք տիրել էին ասիական առևտրական ճանապարհներին, այնպես էլ օտարերկրյա վաճառականների վարած քաղաքականության հետ։ Նրանց տրված առևտրական արտոնությունների և մենաշնորհների արդյունքում բյուզանդական առևտուրն անկում ապրեց։ Կայսրության կործանմանը նպաստեց նաև պապականության և արևմտաեվրոպական երկրների վարած քաղաքականությունը, որոնք Բյուզանդիային միայնակ թողեցին թուրքական վտանգի դեմ։ Բյուզանդիայի և Բալկանյան թերակղզու մյուս երկրների նվաճումը թուրքերի կողմից բացասական հետևանքներ ունեցավ այստեղ բնակվող ժողովուրդների ճակատագրի համար։ Նրանց տնտեսական, քաղաքական և մշակութային զարգացումը երկար ժամանակով կասեցվեց։ Թուրքական տիրապետության հաստատումը Բալկաններում սպառնալիք ստեղծեց Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի երկրների համար։ Պապականությունը և Արևմտյան Եվրոպան պետք է հատուցեին Բյուզանդիայի նկատմամբ իրենց վարած քաղաքականության համար։ Օսմանյան Թուրքիայի ձեռքն ընկան առևտրական կարևորագույն ճանապարհները, որը մեծ հարված հասցրեց Արևելքի հետ Արևմտյան Եվրոպայի առևտրին։

Ծանոթագրություններ
------------------

Համաշխարհային պատմություն 11
**Գիհոն** կամ **Գեոն** (եբր.` փոթորկոտ, արագ) կամ **Ջեյհուն**, Աստվածաշնչյան չորս գետերից երկրորդն է (Ծննդոց 2:13), որոնք հոսում են Եդեմից. ոռոգելու Քուշի թագավորության կամ Եթովպիայի ամբողջ երկիրը։

Եդեմից հոսող գետեր
------------------

«Եդեմից մի գետ դուրս եկավ դրախտը ոռոգելու համար. և այնուհետև այն բաժանվեց չորս գետեր» (Ծննդոց 2։ 10-14).

1. Ֆիսոն (Փիշոն) — «*հոսում է ամբողջ Հավիլա (Havilah) երկրով, այն երկրով, որտեղ ոսկի կա. և այդ երկրի ոսկին լավն է. այնտեղ բդոլահ կա և օնիքս քար*»,
2. Գիհոն — «*հոսում է ամբողջ Քուշ երկրով*»,
3. Հիդդեկել (Տիգրիս) — «*հոսում է Ասորեստանի առջևով*»,
4. Եփրատ։

Վեճեր տեղակայման մասին
----------------------

Գիհոն գետի գտնվելու վայրը վաղուց դարձել էր աստվածաշնչյան քննադատների և մեկնաբանների բուռն քննարկման առարկան։ Փլավիոսը Գիհոնին նույնացրել էր Նեղոսի հետ, իսկ Սեպտուագինտան թարգմանում է Շիհոր բառը (Եր. 2։18; Նեղոս) «*Γηών*»-ի միջոցով։ Միդրաշը և ավելի ուշ մեկնաբանները, ինչպես Ռաշին և Սաադիան, Նեղոսը համարում էին Եդեմի առաջին գետը՝ Փիշոնը։ Միջնադարյան մեկնաբանները, հետրելով Սեպտուագինտային, Քուշը համարում էին Եթովպիան և, այդպիսով, Գիհոնին տեղափոխում էին Աֆրիկա։

Արաբները Գիհոն (ռուս.՝ Джейхун, անգլ.՝ Djaichun) անվանում էին Օկս (Ամուդարյա) գետը, որի ապատճառով որոշ քննադատներ այն համարում էին աստվածաշնչյան Գիհոն։ Ենթադրում են նաև, որ սա Կասպից ծով թափվող իսկական Արաքս գետն է. նույնպիսի փոթորկոտ գետ։

Ըստ Յուեի, Քուշի թագավորությունը Եթովպիան չէ, այլ Խուզեսթանն է, և ըստ Բոհարտի՝ դա Սուզիանան է։ Այսպիսով, Գիհոնը կարող էր լինել Օկսը կամ Օրոնտեսը կամ Ինդոսը (Գանգեսը)։ Ենթադրվում էր նաև, որ այն Շատ ալ-Արաբի արևելյան հունն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Древн.», I, 1, § 3

Գրականություն
-------------

* «Գիհոն, Աստվածաշնչյան գետ»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907