**Անդրեա Ռիտա Դվորկին** (սեպտեմբերի 26, 1946(1946-09-26)[…], Քեմդեն, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ - ապրիլի 9, 2005(2005-04-09)[…], Վաշինգտոն, Կոլումբիայի շրջան, ԱՄՆ), ամերիկացի արմատական ֆեմինիստ գրող և ակտիվիստ, որը հայտնի է եղել պոռնոգրաֆիայի իր վերլուծությամբ։ Նրա ֆեմինիստական ստեղծագործությունները, սկսած 1974 թվականից, տևել են 30 տարի։ Ստեղծագործությունները հանդիպել են մեծաքանակ ստեղծագործությունների մեջ՝ ինը ոչ գեղարվեստական գրականություն, երկու վեպ և պատմվածքների ժողովածու։ Եվս երեք հատորներ գրվել կամ համատեղ խմբագրվել են ԱՄՆ Սահմանադրական իրավունքի պրոֆեսոր և ֆեմինիստ ակտիվիստ Քեթրին Մաքքիննոնի հետ։

Դվորկինի աշխատանքի կենտրոնական նպատակն է եղել վերլուծել արևմտյան հասարակությունը, մշակույթը և քաղաքակրթությունը՝ կանանց նկատմամբ տղամարդկանց սեռական բռնության պրիզմայով հայրիշխանության համատեքստում։ Նա գրել է թեմաների լայն շարան, այդ թվում՝ Ժաննա դ'Արկի, Անդրեաս Պապանդրեուի և Նիկոլ Բրաուն Սիմփսոնի կյանքը
, վերլուծել է Շառլոթ Բրոնտեի, Ջին Ռիսի, Լև Տոլստոյի, Կոբո Աբեի, Թենեսի Ուիլյամսի, Ջեյմս Արթուր Բոլդուինի և Իսահակ Բաշևիս Զինգերի գրականությունը։ Նա համոզել է իր արմատական ֆեմինիստական տեսակետը պատմականորեն գրված կամ նկարագրված թեմաների իր ուսումնասիրության համար տղամարդկանց տեսանկյունից, ներառյալ հեքիաթները, համասեռամոլությունը, լեսբիականությունը, կուսությունը, հակասեմականությունը, Հոլոքոստը, կենսաբանական գերազանցությունը և ռասիզմը։ Նա բացահայտել է այնպիսի գաղափարների նախադրյալներ, ինչպիսիք են մամուլի ազատությունը և անձի ազատությունը։ Նա տեսականացրել է մտավոր կարողության, վախի, քաջության և ազնվության սեռական քաղաքականությունը։ Նա նկարագրել է տղամարդու գերակայության քաղաքական գաղափարախոսությունը, որը դրսևորվում է բռնաբարության, ծեծի, մարմնավաճառության և պոռնոգրաֆիայի մեջ։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ կյանք

Անդրեա Դվորկինը ծնվել է 1946 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Նյու Ջերսիի Քեմդեն քաղաքում Հարրի Դվորկինի և Սիլվի Շպիգելի ընտանիքում։ Նրա հայրը եղել է ռուս հրեայի թոռ, որը 15 տարեկանում փախել էր Ռուսաստանից՝ զինվորական ծառայությունից խուսափելու համար, իսկ մայրը՝ Հունգարիայից եկած հրեա ներգաղթյալների զավակ։ Նա ունեցել է մեկ կրտսեր եղբայր՝ Մարկը։ Նրա հայրը դպրոցի ուսուցիչ և նվիրված սոցիալիստ է եղել, որին նա վերագրել է սոցիալական արդարության հանդեպ իր բուռն զգացմունքի ներշնչման աղբյուր լինելու համար։ Նրա հարաբերությունները մոր հետ եղել են լարված, բայց Դվորկինը հետագայում գրել է, որ մոր հավատը ծնելիության օրինական հսկողության և աբորտի նկատմամբ, «շատ ավելի վաղ, քան դրանք հարգելի համոզմունքներ են եղել», ոգեշնչել է իր հետագա գործունեությանը։

Թեև նա նկարագրել է իր հրեական ընտանիքը որպես Հոլոքոստի հիշատակի գերակշռող շատ առումներով, այն, այնուամենայնիվ, ապահովել է երջանիկ մանկություն մինչև նրա ինը տարեկանը, երբ անհայտ տղամարդը բռնության է ենթարկել նրան կինոդահլիճում։ Երբ Դվորկինը տասը տարեկան է եղել, նրա ընտանիքը քաղաքից տեղափոխվել է Չերի Հիլլի արվարձաններ (այն ժամանակ հայտնի է եղել որպես Դելավեր Թաունշիփ)։ Նա ավելի ուշ գրել է, որ իրեն «փորձել են առևանգել օտար մարդիկ և տարել քրեական գաղութ»։ Վեցերորդ դասարանում նրա նոր դպրոցի տնօրինությունը պատժել է նրան Silent Night երգելուց հրաժարվելու համար (որպես հրեա նա դեմ է եղել, որ իրեն ստիպեն դպրոցում քրիստոնեական կրոնական երգեր երգել)։ Նա ասել է, որ ինքը «հավանաբար ռաբբի կդառնա», և «կուզենա լինել թալմուդագետ»։

Դվորկինը վեցերորդ դասարանում սկսել է գրել պոեզիա և գեղարվեստական գրականություն։ Մոտավորապես այդ ժամանակ նա չի կողմնորոշվել՝ դառնալ իրավաբան, թե գրող, քանի որ այնուհետև հետաքրքրված է եղել աբորտի նկատմամբ, և ընտրել է գրելը, քանի որ կարող էր դա անել «մենակ սենյակում» և «ոչ ոք չէր կարող իրեն կանգնեցնել»։ Ավագ դպրոցի ողջ ընթացքում նա ծնողների խրախուսանքով մոլի կարդացող է եղել։ Նա հատկապես ներշնչվել է Արթյուր Ռեմբոյից, Շառլ Բոդլերից, Հենրի Միլլերից, Ֆեոդոր Դոստոևսկուց, Չե Գևարայից և Բիթ սերունդ խմբի արձակագիրներից, և հատկապես Ալեն Գինզբերգից և գրողների շարքում, որոնցով «ամենից շատ է հիացել» ընդգրկել է՝ Ժան Ժենեին, Պերսի Բիշի Շելլիին և Ջորջ Բայրոնին։ Նա ավարտել է 1964 թվականին այժմյան *Cherry Hill High School West*-ը։

### Քոլեջ և վաղ ակտիվություն

1965 թվականին՝ Բենինգթոն քոլեջի առաջին կուրսեցի եղած ժամանակ, Դվորկինը ձերբակալվել է ՄԱԿ-ի Միացյալ Նահանգների առաքելությունում Վիետնամի պատերազմի դեմ բողոքի ցույցի ժամանակ և ուղարկվել Նյու Յորքի կանանց կալանավայր, որը հայտնի է հռչակավոր ձախակողմյան կանանց ապաստարանբնակարանային ֆոնդով։

Ուղղումների հանձնակատար Աննա Կրոսին գրելուց հետո Դվորկինը վկայել է, որ կալանավայրի բժիշկները նրան ներքին հետազոտություն են անցկացրել, որն այնքան կոպիտ է եղել, որ օրեր անց նա արյունահոսել է։ Նա խոսել է հանրության առաջ և ցուցմունք տվել մեծ երդվյալ ատենակալների առջև իր փորձառության մասին, և նրա վկայության լրատվամիջոցների լուսաբանումը դարձել է ազգային և միջազգային նորություններ։ Մեծ երդվյալ ատենակալները հրաժարվել են գործով մեղադրական եզրակացություն ներկայացնելուց, սակայն Դվորկինի ցուցմունքները նպաստել են բանտարկյալների նկատմամբ վատ վերաբերմունքի վերաբերյալ հանրային զայրույթին։ Յոթ տարի անց բանտը փակվել է։

Մեծ երդվյալ ատենակալների առաջ ցուցմունք տալուց անմիջապես հետո Դվորկինը *Castel Felice* նավով լքել է Բենինգթոն քոլեջը՝ Հունաստանում ապրելու և իր գրելուն հետամուտ լինելու։ Նա Փարիզից Աթենք է մեկնել Արևելյան ճեպընթացով և գնացել է Կրետե կղզում ապրելու և գրելու։ Այնտեղ գտնվելու ժամանակ նա գրել է մի շարք բանաստեղծություններ *(Vietnam) Variations* վերնագրով, բանաստեղծությունների և արձակ բանաստեղծությունների ժողովածու, որը նա տպել է կղզում *Child* գրքում, և մի վեպ՝ մոգական ռեալիզմի ոճով, որը կոչվել է *Notes on Burning Boyfriend*, վկայակոչել է պացիֆիստ Նորման Մորիսոնին, որն ինքն իրեն այրել է՝ ի նշան Վիետնամի պատերազմի դեմ բողոքի։ Նա նաև գրել է մի քանի բանաստեղծություններ և երկխոսություններ, որոնք նա ձեռքով տպել է Միացյալ Նահանգներ վերադառնալուց հետո *Morning Hair* գրքում։

Կրետեում ապրելուց հետո Դվորկինը երկու տարով վերադարձել է Բենինգթոն քոլեջ, որտեղ նա շարունակել է գրականություն ուսումնասիրել և մասնակցել քոլեջի ուսանողական վարքագծի կանոնների դեմ արշավներին, համալսարանում բեղմնականխման, աբորտի օրինականացման և Վիետնամի պատերազմի դեմ։ 1968 թվականին ավարտել է գրականության բակալավրի աստիճանը։ Այդ տարիներին նա հրատարակել է բանաստեղծության երկու գիրք՝ *Child* (1965) և *Morning Hair* (1967):

### Կյանքը Նիդերլանդներում

Ավարտելուց հետո Դվորկինը տեղափոխվել է Ամստերդամ՝ հարցազրույցներ վարելու հոլանդացի անարխիստների հետ Պրովո շարժման մեջ, որոնք օգտագործել են թատերական փողոցային իրադարձություններում փոփոխություններ հրահրելու համար։ Այնտեղ նա կապվել է անարխիստներից մեկի՝ Կոռնելիուս (Իվան) Դիրկ դե Բրույնի հետ և նրանք ամուսնացել են։ Շուտով նա պատմել է, որ դե Բրյունն սկսել է ընտանեկան բռնության ենթարկել՝ բռունցքներով և ոտքերով հարվածել նրան, այրել ծխախոտով, փայտե հեծանով ծեծել նրա ոտքերին, և գլուխը հարվածել հատակին, մինչև նա խփել է նրան անգիտակից վիճակում։

1971 թվականի վերջում դե Բրյունից հեռանալուց հետո, Դվորկինն ասել է, որ իր նախկին ամուսինը հարձակվել, հետապնդել և ոտնձգություններ է կատարել նրա վրա՝ ծեծելով և սպառնալով, երբ գտել է, թե որտեղ է թաքնված։ Նա հայտնվել է փողի հուսահատ վիճակում, հաճախ անօթևան, իր ընտանիքից հազարավոր կիլոմետրեր հեռու, ավելի ուշ նշելով, որ «նա հաճախ է ապրել փախածի կյանքով, բացառությամբ, որ դա ծեծված կնոջ ավելի հուսահատ կյանքն է եղել, որը վերջին անգամ փախել էր, ինչպիսին էլ որ լիներ արդյունքը»։ Աղքատության պատճառով Դվորկինը որոշ ժամանակ դիմել է մարմնավաճառության։ Նրա ֆեմինիստ և արտագաղթած ընկերուհին՝ Ռիկի Աբրամսը, ապաստան է տվել իր տանը Դվորկինին և օգնել նրան գտնելու կացարաններ տնային նավակներում, կոմունալ ֆերմայում և ամայի շենքերում։ Դվորկինը փորձել է գումար հավաքել ԱՄՆ վերադառնալու համար։

Աբրամսը Դվորկինին ծանոթացրել է Միացյալ Նահանգների վաղ արմատական ֆեմինիստական գրություններին, և Դվորկինին հատկապես ոգեշնչել են Քեյթ Միլլեթի «Սեռական քաղաքականություն», Շուլամիթ Ֆայրսթոունի «Սեքսի դիալեկտիկան» և Ռոբին Մորգանի «Քույրությունը հզոր է» աշխատությունները։ Նա և Աբրամսն սկսել են միասին աշխատել մշակույթի և պատմության մեջ կանանց ատելության մասին արմատական ֆեմինիստական տեքստի «վաղ հատվածների և դրվագների» վրա,
ներառյալ՝ *Suck* պոռնոգրաֆիկ հակամշակույթի մասին ամսագրի ամբողջական նախագիծը, որը հրատարակվել է Նիդերլանդներում գտնվող մի խումբ հայրենակիցների կողմից։

Ավելի ուշ Դվորկինը գրել է, որ ի վերջո համաձայնել է օգնել մաքսանենգ ճանապարհով հերոինի պայուսակ տեղափոխել 1000 դոլարի և ինքնաթիռի տոմսի դիմաց՝ մտածելով, որ եթե հաջողակ լինի, կարող է տուն վերադառնալ տոմսով և գումարով, և եթե բռնվի, գոնե կխուսափի նախկին ամուսնու բռնությունից՝ բանտ նստելով։ Պայուսակի գործարքը ձախողվել է, բայց այն մարդը, որը խոստացել էր Դվորկինին գումար, ամեն դեպքում նրան տվել է ավիատոմսը, և նա 1972 թվականին վերադարձել է Միացյալ Նահանգներ։

Ամստերդամից հեռանալուց առաջ Դվորկինը խոսել է Աբրամսի հետ՝ Նիդերլանդներում իր փորձառությունների, ձևավորվող ֆեմինիստական շարժման և այն գրքի մասին, որը նրանք միասին էին սկսել գրել։ Դվորկինը համաձայնել է ավարտել գիրքը, որը նա ի վերջո վերնագրել է *Woman Hating* և հրատարակել այն, երբ հասել է Միացյալ Նահանգներ։ Իր հուշերում Դվորկինը պատմել է, որ այդ զրույցի ընթացքում նա երդվել է իր կյանքը նվիրել ֆեմինիստական շարժմանը.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Նստելով և զրուցելով Ռիկիի հետ, ես երդվեցի նրան, որ կօգտագործեմ այն ամենը, ինչ գիտեմ, ներառյալ մարմնավաճառությունից, կանանց շարժումն ավելի ուժեղ և լավը դարձնելու համար. որ ես կյանքս կտամ շարժմանը և շարժման համար։ Ես խոստացա պատվորեն կապված լինել կանանց բարեկեցության համար, անել ամեն ինչ, ինչ անհրաժեշտ է այդ բարեկեցության համար։ Ես խոստացա ապրել և մեռնել, եթե պետք լինի կանանց համար։ Ես այդ երդումը տվել եմ մոտ երեսուն տարի առաջ և դեռ չեմ դավաճանել։ |  |

### Վերադարձ Նյու Յորք և շփում ֆեմինիստական շարժման հետ

Նյու Յորքում Դվորկինը կրկին աշխատել է որպես հակապատերազմական կազմակերպիչ, մասնակցել Հարավային Աֆրիկայում լեսբիների իրավունքների և ապարտհեյդի դեմ ցույցերին։ Ֆեմինիստ բանաստեղծուհի Մյուրիել Ռուկեյզերը նրան աշխատանքի է ընդունել որպես օգնական (հետագայում Դվորկինն ասել է. «Ես աշխարհի պատմության մեջ ամենավատ օգնականն եմ եղել։ Բայց Մյուրիելը ինձ պահել է, քանի որ նա հավատացել է ինձ որպես գրողի»։ Դվորկինը նույնպես միացել է ֆեմինիստական գիտակցությունը բարձրացնող խմբին և շուտով ներգրավվել արմատական ֆեմինիստական կազմակերպություններում՝ կենտրոնանալով կանանց նկատմամբ տղամարդկանց բռնության դեմ արշավների վրա։ Ի լրումն իր գրականության և ակտիվության, Դվորկինը հայտնի է դարձել որպես բանախոս, հիմնականում տեղի ֆեմինիստական խմբերի կողմից կազմակերպված միջոցառումների համար։ Նա հայտնի է դարձել կրքոտ, անզիջում ելույթներով, որոնք ուժեղ զգացմունքներ են առաջացրել և՛ համախոհների, և՛ քննադատների մոտ և ոգեշնչել է հանդիսատեսին իր գործողությունները, ինչպես օրինակ՝ 1978 թվականի նոյեմբերին «Վերադարձրեք գիշերը» առաջին երթը և նրա 1983 թվականի ելույթը Փոփոխվող տղամարդկանց ազգային կազմակերպության (այժմ՝ սեքսիզմի դեմ տղամարդկանց ազգային կազմակերպություն) Միջին Արևմուտքի տարածաշրջանային «Ես ուզում եմ քսանչորս ժամյա զինադադար, որի ընթացքում բռնաբարություն չկա» կոնֆերանսում։

### Հարաբերություններ Ջոն Ստոլտենբերգի հետ

1974 թվականին երկու դեպք նրանց ի մի է բերել։ Նախ՝ Անդրեային և Ջոն Ստոլտենբերգին ներկայացրել է ընդհանուր ընկերը՝ թատրոնի ռեժիսորը, այն ժամանակվա նորաստեղծ գեյերի ակադեմիական միության հանդիպման ժամանակ։ 1974 թվականին՝ ավելի ուշ, միասին չմասնակցելով, նրանք երկուսն էլ դուրս են եկել պոեզիայի ընթերցանությունից, որը նպաստել է Գրինվիչ Վիլիջում գտնվող *War Resisters League*-ին, քանի որ դաժան բովանդակություն էր։ Հենց այդ ժամանակ էլ նրանք սկսել են իրենց տասնամյակներ տևած ինտելեկտուալ և անձնական հարաբերությունները։ Միասին տեղափոխվելով՝ նրանց համաձայնությունն այն էր, որ չնայած նրանք միշտ միասին են ապրելու, այնուամենայնիվ նրանք կարող են հարաբերություններ ունենալ իրենց գործընկերությունից դուրս։ Նրանք պլանավորել են երբեք չամուսնանալ, քանի դեռ երկու բաներից մեկը տեղի չի ունեցել։ 1985 թվականին ինչպես Անդրեան ասել է The New York Times-ին, «եթե նրանցից որևէ մեկը մահացու հիվանդ չէ կամ քաղաքական գործունեության համար բանտարկված չէ»։ Այդ հոդվածի մասին Ջոնն ասել է, որ «խմբագիրը մերժել է գրողին թույլ տալ նրանց նույնասեռական և լեսբուհի նույնացնել, քանի որ նրանք ամուսնացել են 1998 թվականին նրա վատառողջության պատճառով, մասնավորապես՝ ցավոտ օստեոարթրիտի պատճառով։ Նրանց երեսունմեկ տարվա համատեղ կյանքը ավարտվել է 2005 թվականի ապրիլին Դվորկինի հանկարծակի մահով լայնացած սրտի հիվանդությունից։ Հիվանդության առաջացումից հետո մինչև մահանալը նա ապրել է ամուսնու հետ Վաշինգտոնում։

Մարտին Դյուբերմանի կենսագրության մեջ «Անդրեա Դվորկին. ֆեմինիստը՝ որպես հեղափոխական» Ջոնը մեջբերել է իրենց հարաբերությունների սեռական հարթությունը։ Անդրեայի հարաբերությունները մի կնոջ՝ Ջոանի հետ, լուծվել են տասնամյակի վերջին կեսին, և Ջոնը պահպանել է գեյ հարաբերությունները տղամարդկանց հետ իրենց համատեղ կյանքի ընթացքում։ Բայց նրանց սերն արտահայտվել է սեռական ճանապարհով, երբեմն, մտերմորեն և ջերմությամբ ու կրքով։

Ստոլտենբերգն սկսել է գրել մի շարք էսսեներ, գրքեր և հոդվածներ, որոնք քննել են տղամարդկությունն ու առնականությունը արմատական ֆեմինիստական տեսանկյունից։ Թեև Դվորկինը հրապարակավ գրել է. «Ես սիրում եմ Ջոնին իմ սրտով և հոգով», իսկ Ստոլտենբերգը նկարագրել է Դվորկինին որպես «իմ կյանքի սերը», նա շարունակել է հրապարակայնորեն ճանաչել իրեն որպես լեսբուհի, իսկ ինքը՝ գեյ։ Ստոլտենբերգը, պատմելով այն տարակուսանքի մասին, որ իրենց հարաբերությունները կարծես թե առաջացրել են մամուլում, ամփոփել է հարաբերությունները՝ ասելով. «Ուստի ես հրապարակայնորեն նշում եմ միայն ամենապարզ փաստերը. այո, ես և Անդրեան ապրում ենք միասին և սիրում ենք միմյանց, և մենք միմյանց կյանքի ընկերն ենք, և այո, մենք երկուսս էլ ինքնաբացահայտվում ենք։

Դվորկինն ու Ստոլտենբերգն ամուսնացել են 1998 թվականին։ Նրա մահից հետո Ստոլտենբերգն ասել է. «Այդ պատճառով մենք երբեք ոչ ոքի իսկապես չենք ասել, որ մենք ամուսնացել ենք, քանի որ մարդիկ շփոթվում են այդ հարցում։ Նրանք կարծում են, որ նա քոնն է։ Եվ մենք պարզապես չէինք ուզում այդ անհեթեթությունը»։

### Հետագա կյանք

1974- 1983 թվականներին Դվորկինը բեղուն աշխատանք է կատարել՝ հրատարակելով չորս հատոր՝ զարգացնելով իր ընդհանուր թեզը հայրիշխանական, կենաց բռնության պրակտիկայի, իմաստի և գործառույթի մասին։ 1977 թվականին դարձել է Մամուլի ազատության կանանց ինստիտուտի թղթակից անդամ, 1985-1997 թվականներին թողարկել է ևս ութ գիրք, որոնցից երեքը Քեթրին Ա. Մաքքիննոնի հետ՝ որպես համահեղինակ կամ խմբագիր, և նախկինում չհրապարակված էսսեների և ելույթների երկու ժողովածու։ Նրա երկու վերջին գրքերը լույս են տեսել նոր դարի առաջին տարիներին, վերջինս հուշագրություն է։

Դվորկինը նախագահ Բիլ Քլինթոնի և Հիլարի Քլինթոնի ուժեղ հակառակորդն է եղել այն սկանդալի ժամանակ, որը կենտրոնացած էր Մոնիկա Լևինսկու նկատմամբ նրա պահվածքի վրա, որին նա աջակցել է։ Նա նաև աջակցություն է հայտնել Պաուլա Ջոնսին և Խուանիտա Բրոդդրիկին։

2000 թվականի հունիսին նա հրատարակել է *Scapegoat: The Jews, Israel and Women's Liberation*-ը, որտեղ նա համեմատել է կանանց ճնշումը հրեաների հալածանքների հետ, քննարկել հրեական ինքնության և հակասեմիտիզմի սեռական քաղաքականությունը և կոչ արել ստեղծել կանանց հայրենիք՝ ի պատասխան կանանց ճնշումներին։

Նույն ամսին Դվորկինը հոդվածներ է հրապարակել *New Statesman*-ում և *The Guardian*, որտեղ նշվել է, որ նախորդ տարի մեկ կամ մի քանի տղամարդ բռնաբարել են իրեն Փարիզի հյուրանոցի իր սենյակում՝ *GHB*-ն խմիչքի մեջ լցնելով, որպեսզի նրան հաշմանդամ դարձնեն։ Նրա հոդվածները բորբոքել են հանրային հակասություններ, երբ գրողներ, ինչպիսիք են` Քեթրին Բենեթը և Ջուլիա Գրեյսենը կասկածներ են հրապարակել նրա մասին՝ բևեռացնելով կարծիքը թերահավատների և կողմնակիցների միջև, ինչպիսիք են Քեթրին Մաքքիննոնը, Քեթրին Վիները և Գլորիա Սթայնեմը։ Միջադեպի մասին նրա հիշատակումը հետագայում նկարագրվել է Շառլոտ Ռեյվենի կողմից որպես «համատարած անհավատալի պնդում», որն ավելի լավ է դիտել որպես «մի տեսակ գեղարվեստական տնային տնտեսություն»։ Զգացմունքային առումով փխրուն և վատառողջ Դվորկինը հիմնականում հոդվածներից հետո երկու տարով հեռացել է հասարակական կյանքից։

2002 թվականին Դվորկինը հրատարակել է իր ինքնակենսագրությունը՝ «Սրտաճմլիկ ֆեմինիստ զինյալի քաղաքական հուշերը»։ Շուտով նա նորից սկսել է խոսել և գրել, և 2004 թվականին Ջուլի Բինդելի հետ հարցազրույցում ասել է. «Ես կարծում էի, որ ավարտվել եմ, բայց ես նոր կենսունակություն եմ զգում։ Ես ուզում եմ շարունակել օգնել կանանց»։

Նա հրապարակել է ևս երեք հոդված The Guardian-ում և սկսեց աշխատել նոր՝ *Writing America. How Novelists Invented and Gendered a Nation* գրքի վրա, որը պատմել է Էռնեստ Հեմինգուեյի, Զորա Նիլ Հրստոնի, Ուիլյամ Ֆոլքների և Յուդորա Ուելտիի ամերիկյան քաղաքական և մշակութային ինքնության դերի մասին, որն անավարտ է մնացել, երբ նա մահացել է։ Անդրեայի ուրվագծերը և գրքի առաջարկը հրապարակվել են 2022 թվականի հունիսի 15-ին։

### Հիվանդություն և մահ

Իր վերջին տարիներին Դվորկինը տառապել է կարճատև առողջությունից, և նա The Guardian-ի իր վերջին շարքում բացահայտել է, որ վերջին մի քանի տարիների ընթացքում թուլացել և գրեթե հաշմանդամ է եղել իր քաշի և ծնկների ծանր օստեոարթրիտից։ 1999 թվականին Փարիզից վերադառնալուց կարճ ժամանակ անց նա հոսպիտալացվել է բարձր ջերմությամբ և ոտքերի թրոմբներով։ Հիվանդանոցից դուրս գրվելուց մի քանի ամիս անց նա ավելի ու ավելի չի կարողացել ծալել իր ծնկները և ենթարկվել է վիրահատության՝ ծնկները տիտանով և պլաստիկ պրոթեզներով փոխարինելու համար։ Նա գրել է. «Բժիշկը, որը լավագույնս ճանաչում է ինձ, ասել է, որ օստեոարթրիտը սկսվում է հաշմանդամությունից շատ առաջ, իմ դեպքում՝ հնարավոր է անօթևանությունից կամ սեռական բռնությունից, կամ ոտքերիս ծեծից կամ իմ քաշից։ Ջոնը՝ իմ գործընկերը, մեղադրել է *Scapegoat*-ին. «Հրեական ինքնության և կանանց ազատագրման ուսումնասիրություն», որը գրելու համար պահանջվել է ինձնից ինը տարի, նա ասել է, որ դա այն գիրքն է եղել, որը գողացել է իմ առողջությունը։ Ես մեղադրում եմ 1999 թվականին Փարիզում ապրած թմրանյութերի բռնաբարությանը»։ Երբ թերթի զրուցակիցը նրան հարցրել է, թե ինչպես կցանկանար, որ իրեն հիշեն, նա ասել է. «Թանգարանում, երբ տղամարդու գերակայությունը մեռած է։ Ես կուզենայի, որ իմ աշխատանքը մարդաբանական արտեֆակտ լիներ անհետացած, պարզունակ հասարակությունից»։ Նա մահացել է 2005 թվականի ապրիլի 9-ին Վաշինգտոնում գտնվող իր տանը քնած ժամանակ, 58 տարեկանում։ Հետագայում մահվան պատճառը որոշվել է սրտամկանի բորբոքումը։

Հակապոռնոգրաֆիկ ակտիվություն
----------------------------

Դվորկինը ֆեմինիստական հակապոռնոգրաֆիայի շարժման մեջ հայտնի է որպես բանախոս, գրող և ակտիվիստ ։ 1976 թվականի փետրվարին նա գլխավոր դերն է ստանձնել Նյու Յորքի *Snuff*-ի հանրային ցանկապատման կազմակերպման գործում և աշնանը միանալով՝ Ադրիեննա Ռիչին, Գրեյս Փեյլիին, Գլորիա Սթայնեմին, Շեր Հայթին, Լոիս Գուլդին, Բարբարա Դեմինգին, Կարլա Ջեյին, Լետի Քոթին Պոգրեբինին, Ռոբին Մորգանին և Սյուզան Բրաունմիլլերին փորձել են արմատական ֆեմինիստական հակապոռնոգրաֆիկ խումբ ստեղծել։ Այս խմբի անդամները 1979 թվականին շարունակել են հիմնել *Women Against Pornography*-ն, բայց այդ ժամանակ Դվորկինը սկսել էր իրեն հեռացնել խմբից՝ մոտեցումների տարբերությունների պատճառով։ Նա ելույթ է ունեցել 1978 թվականի նոյեմբերին «Վերադարձրեք գիշերը» առաջին քայլարշավին և միացել է 3000 կանանց երթին Սան Ֆրանցիսկոյի Կարմիր լապտերների թաղամասում։

1981 թվականին Դվորկինը հրատարակել է *Pornography: Men Possessing Women*-ը, որը վերլուծել է ժամանակակից և պատմական պոռնոգրաֆիան՝ որպես միասեռական կնատյացություն։ Նա պնդել է, որ պոռնոգրաֆիան ներգրավված է կանանց նկատմամբ բռնության մեջ՝ ինչպես դրա արտադրության մեջ (դրա մեջ նկարահանված կանանց բռնության միջոցով), այնպես էլ դրա սպառման սոցիալական հետևանքների մեջ՝ խրախուսելով տղամարդկանց էրոտիկացնել գերիշխանությունը, նվաստացումը և չարաշահումը։

Արձակագրություն
---------------

Դվորկինը հրապարակել է երեք գեղարվեստական ստեղծագործություն՝ որպես ֆեմինիստ հեղինակ և ակտիվիստ հայտնի դառնալուց հետո։ Նա 1980 թվականին հրատարակել է «Նոր կնոջ կոտրված սիրտը» պատմվածքների ժողովածու։ Նրա առաջին վեպը՝ «Սառույց և կրակ», ի սկզբանե լույս է տեսել Միացյալ Թագավորությունում 1986 թվականին։ Սյուզի Բրայթը պնդել է, որ դա հավասարազոր է Մարկիզ դը Սադի ամենահայտնի գործերից մեկի՝ Ջուլիետի ժամանակակից ֆեմինիստական վերագրմանը։ Այնուամենայնիվ, Դվորկինը նպատակ է ունեցել պատկերավոր դարձնել տղամարդկանց վնասը կանանց որպես նորմալացված քաղաքական վնաս, այլ ոչ որպես էքսցենտրիկ սիրային։ Դվորկինի երկրորդ վեպը՝ *Mercy*-ն, որը վերանայվել է The New York Times-ի կողմից, առաջին անգամ լույս է տեսել Միացյալ Թագավորությունում 1990 թվականին։ Ըստ *The Telegraph*-ի, վեպերը եղել են «հանրաճանաչ»։

Դվորկինի կարճ արձակագրությունը և վեպերը հաճախ ներառել են տարրեր նրա կյանքից և թեմաներ նրա ոչ գեղարվեստական գրքից, որոնք պատմողին երբեմն առնչվել են առաջին դեմքով։ Քննադատները երբեմն մեջբերել են «Սառույց և կրակ» ստեղծագործությովնների հերոսների հատվածները՝ որպես Դվորկինի սեփական տեսակետների ներկայացում։ Դվորկինը, սակայն, գրել է. «Իմ արձակագրությունը ինքնակենսագրություն չէ։ Ես էքսբիբիցիոնիստ չեմ։ Ես ինքս ինձ ցույց չեմ տալիս։ Ես ներողություն չեմ խնդրում։ Ես չեմ ուզում խոստովանել։ Բայց ես օգտագործել եմ այն ամենը, ինչ գիտեմ՝ իմ կյանքը, որպեսզի ցույց տամ այն, ինչին ես հավատում եմ, որ պետք է ցույց տրվի, որպեսզի հնարավոր լինի դրան առերեսվել։ Իմ գրածի հիմքում ընկած հրամայականը՝ այն, ինչ պետք է անել, բխում է անմիջապես իմ կյանքից։ Բայց ես չեմ ցույց տալիս իմ կյանքը ուղղակիորեն, ամբողջությամբ, ոչ էլ նույնիսկ նայում եմ դրան, մինչ մյուսները դիտում են»։

Ազդեցություն
------------

Դվորկինի գրվածքները նախագծված են եղել պնդելու համատարածությունը և դատապարտելու ինստիտուցիոնալացված և նորմալացված սեռական վնասի անարդարությունը կանանց նկատմամբ։ Դվորկինը դարձել է ամերիկյան արմատական ֆեմինիզմի ամենաազդեցիկ գրողներից և խոսնակներից մեկը 1970-ական թվականների վերջին և 1980-ական թվականներին։ Նա պոռնոգրաֆիան բնութագրել է որպես վնասաբեր օբյեկտիվացման և չարաշահման արդյունաբերություն, այլ ոչ թե մետաֆիզիկական ֆանտազիայի ոլորտ։ Նա քննարկել է մարմնավաճառությունը՝ որպես շահագործման համակարգ, իսկ սեռական հարաբերությունը՝ որպես պատրիարքության մեջ ինտիմ ենթակայության հիմնական վայր։ Նրա վերլուծությունն ու գրությունն ազդել և ոգեշնչել են այնպիսի ժամանակակից ֆեմինիստների աշխատանքի վրա, ինչպիսիք են Քեթրին Մաքքիննոնը, Գլորիա Սթայնեմը, Ջոն Ստոլտենբերգը, Նիկի Քրաֆթը, Սյուզան Քոլը, և Էմի Էլմանը։ Ռեբեկա Թրեյսթերը նշել է, որ Դվորկինի «Սեռական հարաբերությունը» այն գրքերից մեկն է, որով ոգեշնչվել է և 2018 թվականին գրել իր «Լավ և խելագար» գիրքը։ Այնուամենայնիվ, Ջեսսա Քրիսպինը 2017 թվականին իր «Ինչու ես ֆեմինիստ չեմ. ֆեմինիստական մանիֆեստ» գրքում հանդիմանել է ժամանակակից ֆեմինիստներին Դվորկինի աշխատանքից հրաժարվելու համար։

Դվորկինի անզիջում դիրքերը և գրելու ու խոսելու ուժգին ոճը, որը Ռոբերտ Քեմփբելը նկարագրել է որպես «հայտնություն», արժանացել է նրա հաճախակի համեմատություններին այլ բանախոսների հետ, ինչպիսիք են Մալքոլմ Իքսը (Ռոբին Մորգանի, Սյուզի Բրայթի, և այլոց հետ)։ Գլորիա Սթայնեմը բազմիցս համեմատել է նրա ոճը աստվածաշնչյան մարգարեների ոճի հետ։

Քննադատելով այն, ինչ նա նկարագրել է որպես տղամարդու գերակայության արժեքներ, որոնք արտահայտված են պահպանողականների, լիբերալների և արմատականների շրջանում, այնուամենայնիվ, նա համագործակցել է բոլոր երեք խմբերի հետ։ Նա դուրս է եկել ձախակողմյան տղամարդկանց կողմից ղեկավարվող շարժումներից, օրինակ, երբ բողոքում էր Վիետնամի պատերազմի դեմ կամ երբ ակտիվ էր Գեյերի ազատագրական շարժման մեջ։ Նա դիմել է ազատական տղամարդկանց բռնաբարության հարցով։ Նա խոսել և գրել է քաղաքականապես պահպանողական կանանց մասին, ինչի արդյունքում հրատարակվել է «Աջակողմյան կանայք»։ Նա ցուցմունք է տվել *Meese* հանձնաժողովի պոռնոգրաֆիայի վերաբերյալ լսումների ժամանակ, երբ գլխավոր դատախազ Էդվին Միսը ծառայում էր սոցիալապես պահպանողական նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանին։ Նա քաղաքական զրույց է ունեցել *National Review*-ի գրող Դեյվիդ Ֆրամի և նրանց ամուսինների հետ, որը կազմակերպել էր Քրիստոֆեր Հիթչենզը։

Նրա կյանքի ընկեր Ջոն Ստոլտենբերգը գրել է, որ Դվորկինը տրանսֆերային դաշնակից է եղել, որը «հրաժարվել է սեքսի երկուականությունից և կենսաբանական էականիզմից, որի վրա հիմնված է դրա հանդեպ հավատը»։ Սթոլթենբերգը նաև գրել է, որ «նրան հաճախ են դիմել՝ աջակցելու այն համոզմունքներին, որոնք նա ակտիվորեն հերքել է իր աշխատանքում»։

Քննադատություն
--------------

Դվորկինի դիսկուրսիվ ոճը, զուգորդված նրա հայացքների հանդեպ հակակրանքով, կտրուկ բևեռացնող բանավեճ է առաջացրել։ Նրան դիտել են ծաղրանքով և արհամարհանքով։ 1992 թվականին Մելանի Մաքֆադյանը գրել է. «Մարդիկ կարծում են, որ Անդրեան մարդատյաց է, նրան անվանում են ֆաշիստ և նացիստ, հատկապես ամերիկյան ձախերը, բայց դա նկատելի չէ նրա աշխատանքում»։ Դվորկինի տեսակետները պառակտող են եղել նաև պահպանողական շրջանակներում՝ առաջացնելով և՛ գովասանք, և՛ դատապարտում աջակողմյան քննադատների կողմից։ Նրա մահից հետո պահպանողական գեյ գրող և քաղաքական մեկնաբան Էնդրյու Սալիվանը հայտարարել է, որ «սոցիալական աջերից յուրաքանչյուրին դուր է եկել Անդրեա Դվորկինը»։ Ինչպես Դվորկինը, նրանց էական մղումը, երբ նրանք տեսել են, թե ինչպես են մարդիկ ապրում ազատորեն, նրանց վերահսկելն է կամ կանգնեցնելը՝ հանուն իրենց բարօրության։ Ինչպես Դվորկինը, նրանք սարսափում են տղամարդու սեքսուալությունից և տղամարդկանց համարում են այնպիսի խնդիր, որը պետք է ընտելացնել։ Ինչպես Դվորկինը, նրանք հավատացել են պետության ուժին՝ գրաքննելու և պարտադրելու սեռական ազատությունները։ Ինչպես Դվորկինը, նրանք վիթխարի նոր ազատությունը, որը կանայք և գեյերը ձեռք են բերել 1960-ական թվականներից ի վեր, դիտարկել են որպես մարդկային մշակույթի սարսափելի զարգացում։ Ամերիկացի ազատական/պահպանողական լրագրող Քեթի Յանգը դժգոհել է «սպիտակեցումից», Դվորկինի համար ֆեմինիստական մահախոսականներում՝ պնդելով, որ Դվորկինի դիրքորոշումներն ակնհայտորեն միզանդրիստական են, նշելով, որ Դվորկինն իրականում խելագար է, քննադատելով այն, ինչն անվանել է Դվորկինի «կործանարար ժառանգությունը» և նկարագրելով Դվորկինին որպես «տխուր ուրվական», որը ֆեմինիզմի կարիք ունի։

Մյուս ֆեմինիստները տպագրել են համակրանքի կամ տոնակատարությունների հուշահամալիրներ առցանց և տպագիր տեսքով։ Քեթրին Մաքքիննոնը՝ Դվորկինի երկարամյա ընկերն ու համագործակիցը, շարք է հրապարակել The New York Times-ում՝ նշելով այն, ինչ նա նկարագրել է որպես Դվորկինի «շիկացած գրական և քաղաքական կարիերա», առաջարկել է Դվորկինին արժանացնել գրականության Նոբելյան մրցանակի, և բողոքել, որ «սեռականության վերաբերյալ նրա տեսակետների մասին սուտը (որ նա կարծել է, որ սեռական հարաբերությունը բռնաբարություն է) և նրա քաղաքական դաշինքները (որ նա անկողնում է աջ կողմում) հրապարակվել և վերահրատարակվել են առանց ստուգման փորձերի, ուղղիչ նամակները գրեթե միշտ մերժվել են։ Այնտեղ, որտեղ տղամարդ գրողների ֆիզիկական տեսքը համարվել է անտեղի կամ փայփայված որպես հմայիչ էքսցենտրիկություն, Անդրեայի արտաքինը նախատել և ծաղրել են և վերածվել է պոռնոգրաֆիայի։ Երբ նա դատի է տվել զրպարտության համար, դատարանները պոռնոգրաֆիկ սուտը չնչին են համարել որպես ֆանտազիա և դրանք արժանացրել երգիծանքի»։

Հետագա քննադատները, հատկապես կանայք, ովքեր նույնպես համարվել են որպես ֆեմինիստներ, բայց կտրուկ տարբերվել են Դվորկինի դիրքերից և ռազմավարությունից, առաջարկել են նրբերանգ տեսակետներ՝ ենթադրելով, որ Դվորկինը ուշադրություն է հրավիրել իրական և կարևոր խնդիրների վրա, բայց որ նրա ժառանգությունն ամբողջությամբ կործանարար է եղել կանանց շարժման համար։ Պոռնոգրաֆիայի վերաբերյալ նրա աշխատանքն ու ակտիվությունը, հատկապես Հակապոռնոգրաֆիայի Քաղաքացիական իրավունքների մասին որոշման տեսքով, քննադատության են ենթարկվել լիբերալ խմբերի կողմից, ինչպիսին է Ֆեմինիստական հակագրաքննության աշխատանքային խումբը (FACT):

Դվորկինը նաև արժանացել է սեքս-պոզիտիվ ֆեմինիստների քննադատությանը, ինչը հայտնի է դարձել որպես 1970-ական թվականների վերջի և 1980-ական թվականների ֆեմինիստական սեռական պատերազմներ։ Սեռական պատերազմները բուռն բանավեճերի շարք են եղել, որոնք բևեռացրել են ֆեմինիստական մտքերը սեքսի և սեռականության հետ կապված մի շարք հարցերի շուրջ։ Սեքս-պոզիտիվ ֆեմինիստ քննադատները քննադատել են Դվորկինի օրինական ակտիվությունը որպես գրաքննության, և պնդել, որ նրա աշխատանքը պոռնոգրաֆիայի և սեքսուալության վերաբերյալ խթանել է սեռականության էականիստական, պահպանողական կամ ռեպրեսիվ տեսակետը, որը նրանք հաճախ բնութագրել են որպես «հակասեքս» կամ «բացասական սեքս»։ Սովորական հետերոսեքսուալ սեռական արտահայտման, պոռնոգրաֆիայի, մարմնավաճառության և սադոմազոխիզմի վերաբերյալ նրա քննադատությունները հաճախ պնդել են, որ արհամարհում են կանանց սեփական ազատությունը սեքսի հարցում կամ մերժում են կանանց սեռական ընտրությունը։ Դվորկինը հակադարձել է, որ իր քննադատները հաճախ խեղաթյուրել են իր տեսակետները, և որ «ընտրություն» և «սեքս-դրականություն» վերնագրի ներքո նրա ֆեմինիստ քննադատները չեն կարողացել կասկածի տակ առնել հաճախ դաժան քաղաքական կառույցները, որոնք սեռական ակտերի միջոցով սահմանափակել են կանանց ընտրությունը և ձևավորել իմաստը։

Այնուամենայնիվ, 21-րդ դարում Դվորկինը շահել է ֆեմինիստների երիտասարդ սերունդների բարեհաճությունը, որոնցից են՝ Լիլի Պազները (ծնվ. 2006), Լորեն Օյլերը (ծնվ. 1991), Մոիրա Դոնեգանը (ծնվ. 1989), Ջենիֆեր Սալայը (ծնվ. 1979-80), Միշել Գոլդբերգը (ծնվ. 1975) և Ջոաննա Ֆաթմենը (ծնվ. 1974 թ.), ովքեր գտել են, որ լիբերալ և դրական սեքս ֆեմինիզմը բացակայել է վերլուծության և գործողությունների խորության մեջ։ 1989 թվականին Դվորկինը հոդված է գրել Նիդերլանդներում ծեծված կնոջ կյանքի մասին՝ «Ինչ է իրականում մարտկոցը» վերնագրով, ի պատասխան Սյուզան Բրաունմիլլերի, որը պնդել է, որ ծեծված կնոջը՝ Հեդդա Նուսբաումին, պետք է մեղադրանք առաջադրվեր այն բանի համար, որ նա չի կարողացել կանգնեցնել Ջոել Սթայնբերգին իրենց որդեգրած աղջկան սպանելու ժամանակ։

*Newsweek*-ն ի սկզբանե հրապարակման համար ընդունել է «Ինչ է իրականում մարտկոցը» (*What Battery Is*), բայց հետո հրաժարվել է հրապարակել հաշիվը իրենց փաստաբանի խնդրանքով, ըստ Դվորկինի, պատճառաբանելով, որ պետք է կամ անանուն հրապարակել «դատապարտողի ինքնությունը պաշտպանելու համար» և հեռացնել կոնկրետ վնասվածքների մասին հիշատակումները, կամ տրամադրել «բժշկական գրառումներ, ոստիկանության արձանագրություններ, վնասվածքները տեսած բժշկի գրավոր հայտարարությունը»։ Փոխարենը Դվորկինը հոդվածը հանձնել է Los Angeles Times-ին, որը հրապարակել է այն 1989 թվականի մարտի 12-ին։

Մատենագիտություն
----------------

#### Միակ հեղինակ

Գրքերի ցանկ՝ առաջին հրատարակության մանրամասներով| Վերնագիր | Առաջին հրատարակության մանրամասները |
| --- | --- |
| Տարեթիվ | Հրատարակիչ |
| *Woman Hating: A Radical Look at Sexuality* | 1974 | Է. Պ. Դաթոն |
| *Our Blood: Prophecies and Discourses on Sexual Politics* | 1976 | Հարփեր և Ռաու |
| *Pornography: Men Possessing Women* | 1981 | Պուտնամ |
| *Right-Wing Women: The Politics of Domesticated Females* | 1983 | Կանանց մամուլ |
| *Intercourse* | 1987 | Ազատ մամուլ |
| *Letters from a War Zone: Writings, 1976–1989* | 1989 | Է. Պ. Դաթոն |
| *Life and Death: Unapologetic Writings on the Continuing War Against Women* | 1997 | Վիրագրո մամուլ |
| *Scapegoat: The Jews, Israel, and Women's Liberation* | 2000 | Ազատ մամուլ |
| *Heartbreak: The Political Memoir of a Feminist Militant* | 2002 | Հիմնական գրքեր |

### Ոչ գեղարվեստական

#### Համահեղինակ Քեթրին Ա. Մաքքինոնի հետ

* *The Reasons Why: Essays on the New Civil Rights Law Recognizing Pornography as Sex Discrimination*. New York: Women Against Pornography. 1985. OCLC 15992953.

*Ներառյալ:*
* Dworkin, Andrea (Spring 1985). «Against the Male Flood: Censorship, Pornography, and Equality». *Harvard Journal of Law & Gender*. **8**: 1–30. Pdf.

* *Pornography and Civil Rights: A New Day for Women's Equality*. Minneapolis, Minnesota: Organizing Against Pornography. 1988. ISBN 9780962184901. Available online.
* *In Harm's Way: The Pornography Civil Rights Hearings*, Dworkin, Andrea; MacKinnon, Catharine A. eds. Boston: Harvard University Press. 1998. 9780674445796

#### Անթոլոգիա

* *Last Days at Hot Slit: The Radical Feminism of Andrea Dworkin*, Fateman, Joanna; Scholder, Amy, eds. Cambridge: The MIT Press. 2019. 9781635900804

#### Գլուխներ այլ անթոլոգիաներում

* Lederer, Laura; Delgado, Richard, eds. (1995). "Pornography happens to women". The price we pay: the case against racist speech, hate propaganda, and pornography. New York: Hill and Wang. ISBN 978-0809015771.
* Bell, Diane, & Renate Klein, eds. (1996). "Dworkin on Dworkin". Radically Speaking: Feminism Reclaimed (N. Melbourne, Vic. Australia: Spinifex. pp 203–0217. ISBN 1-875559-38-8.
* Jackson, Stevi; Scott, Sue, eds. (1996). "Biological superiority: the world's most dangerous and deadly idea". Feminism and sexuality: a reader. New York: Columbia University Press. pp. 57–61. ISBN 978-0231107082.
* Jackson, Stevi; Scott, Sue, eds. (1996). "Pornography". Feminism and sexuality: a reader. New York: Columbia University Press. pp. 297–299. ISBN 978-0231107082.
* Morgan, Robin, ed. (2003). "Landscape of the ordinary: violence against women". Sisterhood is forever: the women's anthology for a new millennium. New York: Washington Square Press. pp. 58–69. ISBN 978-0743466271

### Արձակագրություն

Գրքերի ցանկ՝ առաջին հրատարակության մանրամասներով| Վերնագիր | Առաջին հրատարակության մանրամասները |
| --- | --- |
| Տարեթիվ | Հրատարակիչ |
| *The New Woman's Broken Heart: Short Stories* | 1980 | Գորտ ջրհորի մեջ |
| *Ice and Fire: A Novel* | 1986 | Սեքեր և Վարբուրգ |
| *Mercy* | 1991 | Չորս պատ ութ պատուհան |

### Պոեզիա

* *Child*. Crete: Heraklion. 1966. OCLC 4708955.
* *Morning hair*. Philadelphia: Philadelphia College of Art. 1967. OCLC 9290267.

### Հոդվածներ

* *Marx and Gandhi were liberals: feminism and the "radical" left*. East Palo Alto, CA: Frog in the Well. 1977. OCLC 6189987.
* *Why so-called radical men love and need pornography*. East Palo Alto, CA: Frog in the Well. 1978. OCLC 8309555.
* «Against the male flood: censorship, pornography, and equality». *Harvard Journal of Law & Gender*. **8**: 1–30. Spring 1985. Pdf
* *Pornography is a Civil Rights Issue for Women*. Minneapolis, MN: Organizing Against Pornography. 1986. OCLC 18843030. Page 1 of 4 Page 2 of 4. Page 3 of 4 Page 4 of 4
* «Pornography is a civil rights issue for women». *NoStatusQuo*. Nikki Craft. 1986. Pdf. Page 1 of 2 Page 2 of 2
* «The ACLU: bait and switch». *Yale Journal of Law and Feminism*. **1** (1): 37–40. Spring 1989. Pdf
* «Prostitution and male supremacy». *Michigan Journal of Gender and Law*. **1**: 1–12. 1993. Page 1 of 2. Page 2 of 2
* *Are you listening, Hillary? President Rape is who he is*. 1999.
* Excerpt with *Note from John Stoltenberg, May 25, 2007*
* «A good rape». *New Statesman*. 2003 թ․ հունիսի 30. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հոկտեմբերի 4-ին. A review of *Lucky,* by Alice Sebold, 978-0684857824
* «Out of the closet». *New Statesman*. 2003 թ․ սեպտեմբերի 22. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունվարի 1-ին. A review of *Normal: transsexual CEOs, cross-dressing cops and hermaphrodites with attitude,* by Amy Bloom, 978-0747564560
* «The day I was drugged and raped». *New Statesman*. 2013 թ․ մարտի 4.

### Ճառեր

* Why Men Like Pornography & Prostitution So Much Andrea Dworkin Keynote Speech at International Trafficking Conference, 1989. *(Audio File: 22 min, 128 kbit/s, mp3)*
* Andrea Dworkin's Attorney General's Commission Testimony on Pornography and Prostitution
* Violence, Abuse & Women's Citizenship Brighton, UK November 10, 1996
* "Freedom Now: Ending Violence Against Women"
* "Speech from Duke University, January 1985"

### Բանավոր խոսքի ձայնագրում

* Taped Phone Interview Andrea Dworkin interviewed by Nikki Craft on Allen Ginsberg, May 9, 1990. (Audio File, 20 min, 128 kbit/s, mp3)
* *Dworkin on Dworkin*

### Գրախոսություններ

* *Ice and Fire*, by Andrea Dworkin; *Intercourse*, by Andrea Dworkin. "Male and Female, Men and Women". Reviewed by Carol Sternhell for *The New York Times* (May 3, 1987).
* *Intercourse*, by Andrea Dworkin; *Feminism Unmodified*, by Catharine MacKinnon. "Porn in the U.S.A. Part I". Reviewed by Maureen Mullarkey for *The Nation* (May 30, 1987)
* *Intercourse*, by Andrea Dworkin (Tenth Anniversary Edition 1997) at the Wayback Machine (archived April 2, 2003). Reviewed by Giney Villar for *Women in Action* (3:1998)
* *Pornography: Men Possessing Women*. "Unburning a Witch: Re-Reading Andrea Dworkin" at the Wayback Machine (archived March 6, 2005). Reviewed by Jed Brandt for the *NYC Indypendent* (February 7, 2005)

Հանրամատչելի մշակույթում
------------------------

Դվորկինի կենդանության օրոք գրվել է երկու հատոր՝ հաշվի առնելով և վերլուծելով նրա ստեղծագործության ամբողջականությունը` Ջերեմի Մարկ Ռոբինսոնի «Անդրեա Դվորկինը», որն առաջին անգամ հրատարակվել է 1994 թվականին, և 1998 թվականին՝ Սինդի Ջենեֆսկու «Առանց ներողության. Անդրեա Դվորկինի արվեստը և քաղաքակրթությունը»։ Դվորկինի մահից հետո լույս են տեսել նրա կամ նրա մասին մի քանի գործեր։ 2015 թվականին Ջոն Սթոլթենբերգը ստեղծել է «Հետևանք» պիեսը, երբ գտել է Դվորկինի չհրապարակված գրությունը, որը նա խմբագրել էր բեմի համար։ Նրա *Last Days at Hot Slit* աշխատանքի անթոլոգիան, լույս է տեսել 2019 թվականին։ 2020 թվականին թողարկվել է նրա մասին պատմող «Իմ անունը Անդրեա է» վավերագրական ֆիլմը, որի հեղինակն է եղել Պրատիբհա Պարմարը, և լույս է տեսել նրա կյանքի կենսագրությունը՝ «Անդրեա Դվորկին. Ֆեմինիստը որպես հեղափոխական», որը հրատարակել է Մարտին Դյուբերմանը։ Նրա առաջարկը նոր գրքի (*Writing America: How Novelists Invented and Gendered a Nation*) վերաբերյալ, որը նա չի հասցրել ավարտին հասցնել, հրապարակել են 2022 թվականի կեսերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
2. 1 2 3 4  *Societies A. C. o. L. Press O. U.* Dworkin, Andrea (26 September 1946–09 April 2005), feminist and writer // *American National Biography Online* / S. Ware — [New York]: Oxford University Press, 2017. — ISSN 1470-6229 — doi:10.1093/ANB/9780198606697.ARTICLE.1501335
3. 1 2 3 4  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
4. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
5. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
6. ↑  Dworkin, Andrea (1995). «Disorder in the Court : THE ABUSE : In Nicole Brown Simpson's Words». *Los Angeles Times*.
7. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
8. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
9. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
10. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
11. ↑  Dworkin, Andrea (1975). «Lesbian Pride». *No Status Quo*.
12. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
13. ↑  Dworkin, Andrea (1990). «Israel: Whose Country Is It Anyway?». *No Status Quo*.
14. ↑  Dworkin, Andrea (1977). «Biological Superiority: The World's Most Dangerous and Deadly Idea». *No Status Quo*.
15. ↑  Whisnant, Rebecca (September 2016). «Our Blood: Andrea Dworkin on Race, Privilege, and Women's Common Condition». *Women's Studies International Forum*. **58**: 68–76. doi:10.1016/j.wsif.2016.07.004 – via Research Gate.
16. ↑  Dworkin, Andrea (1979). «For Men, Freedom of Speech; For Women, Silence Please». *No Status Quo*.
17. ↑  Dworkin, Andrea (1981). «The ACLU: Bait and Switch». *No Status Quo*.
18. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
19. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
20. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
21. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
22. ↑  Dworkin, Andrea (1978b). «A Battered Wife Survives». *No Status Quo*.
23. ↑  Dworkin, Andrea (1993). «Prostitution and Male Supremacy». *No Status Quo*.
24. ↑  Dworkin, Andrea (1981). «Pornography and Male Supremacy». *No Status Quo*.
25. ↑  Shalvi, Alice. «Andrea Dworkin, 1946–2005». *Jewish Women Encyclopedia*. Jewish Women's Archive. Վերցված է 2012 թ․ դեկտեմբերի 28-ին.
26. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
27. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
28. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
29. ↑  Vincent, Norah, *Sex, Love and Politics: Andrea Dworkin*, in *New York Press*, vol. 11, no. 5, Feb. 4–10, 1998, p. 42, col. 1 (main title and subtitle may have been in either order, per *id.*, p. [1]).
30. 1 2  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**; **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
31. ↑  Both quotations: Vincent, Norah, *Sex, Love and Politics*, *op. cit.*, p. 42, col. 4.
32. ↑  Vincent, Norah, *Sex, Love and Politics*, *op. cit.*, p. 42, col. 4 (quoting interviewer Vincent).
33. ↑  Strauss, Robert. "A 50th High School Reunion, and a Generation to Follow", *The New York Times*, September 19, 2014. Accessed October 29, 2018. "Today the drive-in spot is occupied by the Crowne Plaza hotel, where the Worthingtons, along with about 100 former classmates, gathered on a recent Saturday night for the 50th reunion of their Cherry Hill High School West graduating class..... On the 'In Memory' board with 54 other deceased classmates was Andrea Dworkin, the feminist known for her writings against pornography."
34. ↑  Apmann, Sarah Bean (2018 թ․ հունվարի 29). «The Women's House of Detention». *The blog of the Greenwich Village Society for Historic Preservation*.
35. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
36. ↑  Farrell, William E. (1965 թ․ մարտի 6). «Inquiry Ordered at Women's Jail; Mrs. Kross Acts in Case of a Bennington Student Seized in U.N. Protest». *The New York Times*. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 4-ին.
37. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
38. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
39. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
40. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
41. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
42. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**; **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
43. ↑  *Dworkin, Andrea. Videotape Collection of Andrea Dworkin, 1981–1998 (Inclusive): A Finding Aid* (Cambridge, Mass.: Arthur and Elizabeth Schlesinger Library on the History of Women in America, Radcliffe Institute for Advanced Study, Harvard Univ. (Vt-136), Feb. 2009) Archived November 6, 2018, at the Wayback Machine. as accessed October 18, 2018.
44. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**; **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
45. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
46. 1 2  Catherine Bennett (2000 թ․ հունիսի 8). «Doubts about Dworkin». *The Guardian*. London. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 11-ին.
47. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
48. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**; **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
49. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
50. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**; **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
51. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**; **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
52. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
53. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**.
54. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
55. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
56. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
57. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
58. ↑  «A Brief History of NOMAS». National Organization for Men Against Sexism. May 2012. Արխիվացված օրիգինալից 2009 թ․ հունիսի 3-ին. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 5-ին.
59. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
60. 1 2  John Stoltenberg (May–June 1994). «Living with Andrea Dworkin». *Lambda Book Report*. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 5-ին.
61. ↑  Duberman, Martin (2020). *Andrea Dworkin: the Feminist as Revolutionary* (English). New York, NY: New Press. էջեր 74–76, 106. ISBN 9781620975855.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
62. ↑  Sporenda (2013 թ․ սեպտեմբերի 9). «John Stoltenberg on manhood, male supremacy, and men as feminist allies». *Feminist Current*.
63. ↑  Dworkin (1994). «Andrea Dworkin». *Contemporary Authors Autobiography Series, Vol. 21*. Farmington Hills, MI: Thomson Gale. ISBN 978-0-8103-4518-8.
64. 1 2  John Stoltenberg (2005 թ․ ապրիլի 30). «Imagining Life Without Andrea». Feminist.com. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 18-ին.
65. ↑  «Associates |  The Women's Institute for Freedom of the Press». *www.wifp.org* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 21-ին.
66. ↑  James Taranto (1998 թ․ օգոստոսի 4). «Who's a Hypocrite – and Who Cares?». *The Wall Street Journal*. Վերցված է 2011 թ․ մարտի 4-ին.
67. ↑  Candice E. Jackson. *Their Lives: The Women Targeted by the Clinton Machine*. Torrance, Calif.: World Ahead Publishing. p. 240.
68. ↑  Dworkin (2000 թ․ հունիսի 5). «The Day I Was Drugged and Raped». *New Statesman*. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ օգոստոսի 3-ին. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 20-ին.
69. ↑  Dworkin (2000 թ․ հունիսի 2). «They took my body from me and used it». *The Guardian*. London. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 11-ին.
70. ↑  David A. Roberts (2005 թ․ ապրիլի 27). «A Post-Mortem Analysis of Andrea Dworkin». ifeminist.com. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 11-ին.
71. ↑  Julia Gracen (2000 թ․ սեպտեմբերի 20). «Andrea Dworkin in Agony». *Salon.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ հունվարի 13-ին. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 11-ին.
72. 1 2 3 4  Katharine Viner (2005 թ․ ապրիլի 12). «She never hated men». *The Guardian*. London. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 11-ին.
73. ↑  Charlotte Raven (2006 թ․ հունիսի 19). «Body of Evidence». *New Statesman*. Արխիվացված օրիգինալից 2009 թ․ հունիսի 4-ին. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 11-ին.
74. 1 2 3 4  Julie Bindel (2004 թ․ սեպտեմբերի 30). «A life without compromise». *The Guardian*. London. Արխիվացված օրիգինալից 2009 թ․ մայիսի 29-ին. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 11-ին.
75. 1 2  Louise Armstrong (2001 թ․ հուլիսի 25). «The Trouble with Andrea». *The Guardian*. London. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 11-ին.
76. ↑  Pat Califia, ed. *Forbidden Passages: Writings Banned in Canada.* Pittsburgh: Cleis Press, 1995.
77. ↑  Adam Parfrey. "The Devil and Andrea Dworkin", in *Cult Rapture*. Portland, OR: Feral House Books, 1995. pp. 53–62.
78. ↑  «"Writing America: How Novelists Invented & Gendered a Nation" By Andrea Dworkin». *Daily Kos*. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 16-ին.
79. 1 2  Dworkin (2005 թ․ ապրիլի 23). «Through the pain barrier». *The Guardian*. London. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 11-ին.
80. 1 2 3  Julie Bindel (2005 թ․ ապրիլի 12). «Obituary». *The Guardian*. London. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 12-ին.
81. 1 2 3  Ariel Levy (2005 թ․ մայիսի 29). «The Prisoner of Sex». *New York*. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 12-ին.
82. ↑  Beth Ribet (2006 թ․ մարտի 11). «First Year: An Interview with John Stoltenberg». Արխիվացված օրիգինալից 2009 թ․ հունիսի 15-ին. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 12-ին.
83. ↑  Susan Brownmiller (1999). *In Our Time: Memoir of a Revolution*. New York City: Dial Press. էջեր 297–299. ISBN 978-0-385-31486-2.
84. ↑  Brownmiller, *In Our Time*, pp. 303, 316.
85. ↑  Brownmiller, *In Our Time*, pp. 391–392.
86. 1 2  Susie Bright (2005 թ․ ապրիլի 11). «Andrea Dworkin Has Died». Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 11-ին.
87. ↑  Steiner, Wendy (1991 թ․ սեպտեմբերի 15). «Declaring War on Men». *New York Times*. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ մայիսի 25-ին.
88. ↑  *Andrea Dworkin*, in *The Telegraph*, April 13, 2005, (section "News", subsection "Obits", subsubsection "Culture"), as accessed February 15, 2013 (obituary).
89. ↑  Gladden Schrock. «Feminist Hate-Speech». The Fatherhood Coalition. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ մայիսի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 11-ին.
90. ↑  Eric Ross (2017 թ․ նոյեմբերի 21). «Mind-Programming of the Masses». *MacDworkinism and VAWA: The Fraud of the Millennia*. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մայիսի 8-ին. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 11-ին.
91. ↑  Nikki Craft. "The Andrea Dworkin Lie Detector". Andrea Dworkin Online Library
92. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
93. ↑  Jeffries, Stuart (2006 թ․ ապրիլի 12). «Are women human?». *The Guardian*. London. Արխիվացված օրիգինալից 2009 թ․ օգոստոսի 26-ին. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 18-ին.
94. ↑  Heller, Zoe (1992 թ․ դեկտեմբերի 6). «The New Eve». *Independent on Sunday*. London. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հուլիսի 5-ին. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 18-ին.
95. ↑  Craft, Nikki. «The Nikki Wiki: All About Nikki Craft». *nikkicraft.com*. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 18-ին.
96. ↑  Cole, Susan G. (May 12–19, 2005). «Sex, lies and ideologies». *NOW*. **24** (37).
97. ↑  Waltman, Max (July 2009). «The Civil Rights and Equality Deficit: Legal Challenges to Pornography and Sex Inequality in Canada, Sweden, and the U.S.». *Meeting of the Canadian Political Science Association, Ottawa, May 27–29, 2009*. SSRN 1452255. Pdf.
98. ↑  Traister, Rebecca (2018 թ․ հոկտեմբերի 2). «The Books That Inspired Rebecca Traister's Good and Mad». *The Cut*.
99. ↑  Crispin, Jessa (2017). *Why I Am Not A Feminist: A Feminist Manifesto*. Brooklyn, NY: Melville House Publishing. ISBN 978-1612196015.
100. ↑  Campbell, Robert L. (2004 թ․ մարտի 29). «Radical Feminism: Some Thoughts on Long's Defense (blog)». History News Network. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ նոյեմբերի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 12-ին.
101. ↑  Honigsbaum, Mark (2005 թ․ ապրիլի 12). «Andrea Dworkin, embattled feminist, dies at 58». *The Guardian*. London. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 12-ին.
102. ↑  Steinem, Gloria (2005 թ․ հունիսի 23). «Gloria Steinem remembers feminist writer and activist Andrea Dworkin». *Democracy Now!*. Արխիվացված օրիգինալից 2009 թ․ հուլիսի 15-ին. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 12-ին.
103. ↑  Dworkin, Andrea (1983). «I Want a Twenty-Four-Hour Truce During Which There Is No Rape». *NoStatusQuo*.
104. ↑  Frum, David (2005 թ․ ապրիլի 12). «Andrea Dworkin RIP (blog)». *David Frum's Diary, National Review Online*. National Review. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 26-ին. Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 9-ին.
105. ↑  Staff writer (2005 թ․ ապրիլի 17). «The Nation: Seeing Eye to Eye; A Radical Feminist Who Could Dine With (Not On) Conservatives». *The New York Times*. Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 9-ին.
106. ↑  Stoltenberg, John (2020 թ․ ապրիլի 8). «Andrea Dworkin Was a Trans Ally». *Boston Review*.
107. ↑  McFadyean, Melanie (1992 թ․ հուլիսի 19). «How we met: 43. Michael Moorcock and Andrea Dworkin». *The Independent*. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ ապրիլի 16-ին.
108. ↑  Sullivan, Andrew (2006). *The conservative soul: how we lost it, how to get it back*. New York: HarperCollins Publishers. ISBN 978-0060188771.
109. ↑  Sullivan, Andrew (2005 թ․ ապրիլի 18). «The far-left-theocon alliance (blog)». *Daily Dish*. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ մարտի 14-ին. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 5-ին.
110. ↑  Young, Cathy. «Welcome to the website of writer and journalist Cathy Young». Արխիվացված օրիգինալից 2009 թ․ հունիսի 11-ին. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 12-ին.
111. ↑  Young, Cathy (2005 թ․ նոյեմբերի 24). «Anti-feminist? *Moi*? (blog)». *cathyyoung.blogspot.co.uk*. Blogspot. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 12-ին.
112. ↑  Young, Cathy (2005 թ․ ապրիլի 17). «The Dworkin Whitewash (blog)». *Reason.com*. Reason Foundation. Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ ապրիլի 11-ին.
113. ↑  Young, Cathy (2005 թ․ ապրիլի 18). «The Misdirected Passion of Andrea Dworkin». *The Boston Globe*. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 12-ին.
114. 1 2  MacKinnon, Catharine A. (2005 թ․ ապրիլի 16). «Who Was Afraid of Andrea Dworkin?». *The New York Times*. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 12-ին.
115. ↑  Staff writer (2005 թ․ ապրիլի 11). «Andrea Dworkin Dies». *Ms.* Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ դեկտեմբերի 25-ին. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 12-ին.
116. ↑  Marking, Havana (2005 թ․ ապրիլի 15). «The Real Legacy of Andrea Dworkin». *The Guardian*. London. Արխիվացված օրիգինալից 2009 թ․ օգոստոսի 26-ին. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 12-ին.
117. ↑  Rodgerson, Gillian; Semple, Linda (1990). «Who Watches the Watchwomen?: Feminists against Censorship». *Feminist Review*. **36** (36): 19–24. doi:10.1057/fr.1990.42. JSTOR 1395106. S2CID 144019251.
118. ↑  See, for example, **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**: "One of the slurs constantly used against me by women writing in behalf of pornography under the flag of feminism in misogynist media is that I endorse a primitive biological determinism. *Woman Hating* clearly repudiates any biological determinism; so does *Our Blood* (1976), especially "The Root Cause." So does this piece, published twice, in 1978 in *Heresies* and in 1979 in *Broadsheet*. The event described in this piece ["Biological Superiority: The World's Most Dangerous and Deadly Idea"], which occurred in 1977, was fairly notorious, and so my position on biological determinism—I am against it—is generally known in the Women's Movement."
119. ↑  See, for example, the 1995 Preface to *Intercourse*, pp. vii–x, and *Intercourse*, Chapter 7.
120. ↑  April 21; Pazner, 2021 Lily. «Lessons From Andrea Dworkin: On Creating the Feminist Movement We Need». *Jewish Women's Archive* (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 15-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
121. ↑  Oyler, Lauren (2019 թ․ մարտի 23). «The Radical Style of Andrea Dworkin». *The New Yorker* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 15-ին.
122. ↑  Donegan, Moira (Feb–Mar 2019). «Sex During Wartime: The return of Andrea Dworkin's radical vision». *www.bookforum.com* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 15-ին.
123. ↑  Szalai, Jennifer (2019 թ․ մարտի 12). «Andrea Dworkin, a Startling and Ruthless Feminist Whose Work Is Back in the Spotlight». *The New York Times* (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0362-4331. Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 15-ին.
124. ↑  Goldberg, Michelle (2019 թ․ փետրվարի 22). «Opinion | Not the Fun Kind of Feminist». *The New York Times* (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0362-4331. Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 15-ին.
125. ↑  Fateman, Johanna (2019 թ․ փետրվարի 15). «The Power of Andrea Dworkin's Rage». *The New York Review of Books* (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 15-ին.
126. ↑  Dworkin, Andrea (1989b). «What Battery Really Is». *No Status Quo*.
127. ↑  **Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Footnotes/anchor\_id\_list' not found.**
128. ↑  Dworkin, Andrea, Dworkin on Dworkin, in Bell, Diane, & Renate Klein, eds. Radically Speaking: Feminism Reclaimed (N. Melbourne, Vic. Australia: Spinifex, 1996 (ISBN 1-875559-38-8)), pp. 203–217 (ed. Bell then prof. religion, economic development, & social justice, Coll. of the Holy Cross, MA & ed. Klein then sr. lecturer & dep. dir. Australian Women's Research Centre, Deakin Univ. as reprinted from Dworkin on Dworkin, in Trouble and Strife, vol. or no. 19 (Summer, 1990), pp. 2–13 (itself from Braeman, Elizabeth, and Carol Cox, title not stated, in Off Our Backs (probably off our backs) (10th birthday issue).
129. ↑  Library Resource Finder: Table of Contents for: Sisterhood is forever: the women's anthology for a new millennium. vufind.carli.illinois.edu. DePaul University. 2003. ISBN 978-0743466271. Retrieved October 15, 2015.

	* Dworkin, Andrea (2004). "Pornography, prostitution and a beautiful and tragic recent history". In Whisnant, Rebecca; Stark, Christine (eds.). Not for sale: feminists resisting prostitution and pornography. North Melbourne, Victoria: Spinifex Press. pp. 137–158. ISBN 978-1876756499.
130. ↑  Dworkin, Andrea, *Dworkin on Dworkin*, in Bell, Diane, & Renate Klein, eds. *Radically Speaking: Feminism Reclaimed* ([[North Melbourne, Vic. Australia: Spinifex, 1996 (1-875559-38-8)), pp. 203–217 (ed. Bell then prof. religion, economic development, & social justice, Coll. of the Holy Cross, MA & ed. Klein then sr. lecturer & dep. dir. Australian Women's Research Centre, Deakin Univ. as reprinted from *Dworkin on Dworkin*, in *Trouble and Strife*, vol. or no. 19 (Summer, 1990), pp. 2–13 (itself from Braeman, Elizabeth, and Carol Cox, title not stated, in *Off Our Backs* (probably *off our backs*) (10th birthday issue).
131. ↑  Robinson, Jeremy Mark (2008). *Andrea Dworkin* (Second ed.). Kent, UK: Crescent Moon Publishing. ISBN 978-1-86171-126-7.
132. ↑  Jenefsky, Cindy (1998). *Without Apology: Andrea Dworkin's Art and Politics*. Boulder, CO: Westview Press. ISBN 978-0813318264.
133. ↑  Stoltenberg, John. «Staging Andrea's Last Words». *Feminist.com*.
134. ↑  Fateman, Johanna; Scholder, Amy, eds. (2019). *Last Days at Hot Slit*. Los Angeles, CA: Semiotext(e). ISBN 978-1635900804.
135. ↑  Parmar, Prathibha. «My Name is Andrea». *IMDb*.
136. ↑  Duberman, Martin (2020). *Andrea Dworkin: The Feminist as Revolutionary*. The New Press.

Աղբյուրներ
----------

* Dworkin, Andrea (2002). *Heartbreak: The Political Memoir of a Feminist Militant* (անգլերեն). Basic Books.
* Dworkin, Andrea (1987). *Intercourse*. Basic Books.
* Dworkin, Andrea (1989a). *Letters From a War Zone*. New York: Dutton. ISBN 978-0525248248.
* Dworkin, Andrea (1997). *Life and Death* (անգլերեն). London: Virago.
* Dworkin, Andrea (1976). *Our Blood: Prophecies and Discourses on Sexual Politics*. New York: G.P. Putnam's Sons. ISBN 0-399-50575-X.
* Dworkin, Andrea (1978a). *Right-Wing Women*. New York: G.P. Putman's Sons. ISBN 0-399-50671-3.
* Dworkin, Andrea (1974). *Woman Hating: A Radical Look at Sexuality* (անգլերեն). E. P. Dutton. ISBN 978-0-452-26827-2.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Portal for Andrea Dworkin's Websites maintained by Nikki Craft
* Official Andrea Dworkin Online Library maintained by Nikki Craft
* Andrea Dworkin Memorial Page maintained by Nikki Craft
* Papers, 1914–2007 (inclusive), 1973–2000 (bulk): A Finding Aid. Radcliffe Institute, Harvard University.
* Videotape collection of Andrea Dworkin, 1981–1998 (inclusive): A Finding Aid. Radcliffe Institute, Harvard University
* Audiotape collection of Andrea Dworkin, 1975–1997 (inclusive): A Finding Aid. Radcliffe Institute, Harvard University

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Speculative Fiction Database · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · American National Biography · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90171785 · BNE: XX1089629 · BNF: 14409536z · CiNii: DA02060615 · CONOR: 47782755 · GND: 122043596 · ICCU: UBOV097153 · ISNI: 0000000109290559 · LCCN: n81012150 · LNB: 000033923 · NDL: 00465931 · NKC: mub2014810593 · NLA: 35052238 · NLP: a0000003291251 · NSK: 000257166 · NTA: 074988425 · NUKAT: n01723269 · SUDOC: 079100384 · VIAF: 100884599 · WorldCat VIAF: 100884599 |

 |

 |