**Լալիբելայի ժայռափոր եկեղեցիներ**, եկեղեցական համալիր Եթովպիայի Լալիբելա քաղաքի մոտակայքում։ Անվանված է Զագվե դինաստիայից թագավոր Գեբրե Մեսքել Լալիբելայի անունով 12-ից 13-րդ դարերում։ Գեբրե Մեսքելը ժայռափոր եկեղեցիների կառուցումը սկսել է 11-րդ դարում և նպատակ է ունեցել իր սեփական կայսրությունում ունենալ Երուսաղեմին փոխարինող կրոնական քաղաք։ Եկեղեցական համալիրը պատկանում է Եթովպական ուղղափառ միաբնակ եկեղեցուն և հանդիսանում է Եթովպիայի ուղղափառ քրիստոնյաների կարևորագույն սրբավայրերից մեկը։

Համալիրի կառուցվածք
-------------------

Եկեղեցական համալիրը գտնվում է ծովի մակարդակից 2480 մ բարձրության վրա։ Պատմահնագիտական հուշարձանը կազմված է Հյուսիս-արևմտյան և հարավ-արևելյան խմբերից և Սուրբ Գևորգ եկեղեցուց։

### Հյուսիս-արևմտյան խումբ

Հյուսիս-արևմտյան համալիրը կազմված է Բիեթ Մեդհանե Ալեմ, Բիեթ Մարիամ, Բիեթ Գողգոթա Միքայել, Բիեթ Մեսկել և Բիեթ Դենագել եկեղեցիներից, որոնք միմյանց հետ կապված են գետնափոր թունելներով։

### Հարավ-արևելյան խումբ

Հարավ-արևելյան խումբը կազմված է Բիեթե Ամանուել, Բիեթե Քեդուս Մերկորեուս, Բիեթե Աբբա Լիբանոս, Բիեթե Լեհեմ և Բիեթե Գաբրիել Ռուֆայել եկեղեցիներից, որոնք նույնպես միմյանց հետ կապված են ստորգետնյա թունելներով։

Պատմություն
-----------

### Ակսումի կայսրություն

Լալիբելայի եկեղեցիների տեղում նախկինում եղել է Կեդմետ Միքայել համալիրը, որը, ըստ տեղական ավանդազրույցների, եղել է առաջին քրիստոնեական եկեղեցին։ Այն կառուցվել է Ակսումի թագավոր Կալեբի կողմից այն բանից հետո, երբ վերջինս հիմնեց ՌՖոխա քաղաքը։

### Զագվե դինաստիա

Տեղական ավանդազրույցների համաձայն՝ ժայռափոր եկեղեցիները կառուցվել են Զագվե դինաստիայի և վերջինի ներկայացուցիչ թագավոր Գեբրե Մեսքել Լալիբելայի իշխանության օրոք։ Սակայն ամենայն հավանականությամբ եկեղեցիները ներկա տեսքով կառուցվել են շինարարական փուլով և պարբերաբար փոփոխությունների ենթարկվելով։

### 20-րդ դար

1978 թվականին Լալիբելայի ժայռափոր եկեղեցական համալիրը ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-յի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

Կրոնական նշանակություն
----------------------

Լալիբելայի ժայռափոր եկեղեցիները կարևոր նշանակություն ունեն եթովպիացի ուղղափառ քրիստոնյաների համար․ քանի որ ամբողջական համալիրի տարածքը նրանց համար ունի նույն նշանակությունը, ինչ մյուս քրիստոնյաների համար Երուսաղեմ քաղաքը։ Մինչ օրս այն օգտագործվում է որպես ամենօրյա աղոթքի, ժամերգության վայր, ուխտատեղի, ինչպես նաև հոգևորականության բնակավայր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Williams, Frances M. (2016 թ․ մարտի 21)։ *Understanding Ethiopia : geology and scenery*։ Cham։ ISBN 9783319021805։ OCLC 945445084
2. 1 2 3 4  ARCCH, 2013, *A Management Plan for the Rock-hewn Churches of Lalibela World Heritage Site Ethiopia,* December, Addis Ababa: ARCCH.
3. ↑  *Heritage, Tourism, and Urbanization: The Landscape and Development of Lalibela, Ethiopia*։ the Trustees of Columbia University of the City of New York։ 2017։ ISBN 978-0-9882675-3-4
4. 1 2 3  Windmuller-Luna Kristen (September 2014)։ «The Rock-hewn Churches of Lalibela»։ *Metropolitan Museum of Art*։ Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 2
5. ↑  Sani Frederico (June 2012)։ «Integrated geological-architectural pilot study of the Biet Gabriel-Rafael rock hewn church in Lalibela, northern Ethiopia»։ *Italian Journal of Geosciences* **131**: 171–186 – via ResearchGate
6. ↑  Fauvelle-Aymar François-Xavier, Bruxelles Laurent, Mensan Romain, Bosc-Tiessé Claire, Derat Marie-Laure, Fritsch Emmanuel (2010 թ․ դեկտեմբերի 1)։ «Rock-cut stratigraphy: sequencing the Lalibela churches»։ *Antiquity* (անգլերեն) **84** (326): 1135–1150։ ISSN 0003-598X։ doi:10.1017/S0003598X00067132
7. ↑  UNESCO, 2006, Report on the Mission to Rock Hewn Churches Lalibela, (Ethiopia): assessment of the planned project "Temporary shelters for five churches in Lalibela", funded by the European Union. Paris: UNESCO.