**Ֆեոդոր Իվանովիչ Սամոխին** (ռուս.՝ *Фёдор Иванович Самохин*, փետրվարի 12, 1918(1918-02-12), Q105064553?, Second Don Okrug, Դոնի զորքի մարզ, Խորհրդային Ռուսաստան - հուլիսի 17, 1992(1992-07-17), Բիշքեկ, Ղրղզստան), ռուս խորհրդային գրող, լրագրող, հրապարակախոս, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ (1958 թվականից)։

Հայրենական մեծ պատերազմին նվիրված մի շարք ստեղծագործությունների հեղինակ, որոնցից առավել մեծ ժողովրդականության է արժանացել «Չոլպոնբայ» վիպակը, որը պատմում է Խորհրդային Միության հերոս Չոլպոնբայ Տուլեբերդիևի մասին և մի քանի անգամ վերահրատարակվել է։ Գեղարվեստական գրականության բնագավառում ունեցած ավանդի և կիրգիզական խորհրդային գրականության պրոպագանդայի ու զարգացման գործին ակտիվ մասնակցության համար պարգևատրվել է Կիրգիզական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության երեք պատվոգրերով։

Կենսագրություն
--------------

Ֆեոդոր Սամոխինը ծնվել է 1918 թվականի փետրվարի 12-ին Վոյսկա Դոնսկի մարզի Վերխնե Սադովսկի խուտորում։ Իր աշխատանքային գործունեությունն սկսել է 1934 թվականին որպես հաշվառող կոլտնտեսությունում։ 1940 թվականին ավարտել է Նիժի Չիրի միջնակարգ դպրոցը։ 1940-1942 թվականներին աշխատել է Նիժնի Չիրի ձկնաբուծարանում որպես ավագ հաշվետար։ 1942-1943 թվականներին եղել է Նիժնի Չիրի շրջանի կոմերիտմիության բյուրոյի անդամ, եղել է «Մահ ֆաշիզմին» (ռուս.՝ «Смерть фашизму») պարտիզանական ջոկատի հետախույզ։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին ծանր վիրավորվել է։

1944 թվականին Կոմսոմոլի Ստալինգրադի շրջկոմը Ֆյոդոր Սամոխինին ուղարկել է Մոսկվա՝ մասնակցելու դասընթացների թերթի աշխատողների համար։ Նույն թվականին նա դարձել է ԽՍԿԿ անդամ։ Դասընթացներն ավարտելուց հետո Սամոխինը աշխատել է որպես «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» թերթի գրական աշխատող, 1946 թվականից` որպես գրական աշխատակից և «Ленинская смена» թերթի բաժնի վարիչ Ալմա Աթա քաղաքում, իսկ 1947-1949 թվականներին` որպես Ջամբուլի «Կոմունիստ» տարածաշրջանային թերթի հատուկ թղթակից։ 1949 թվականին Ֆեդոր Իվանովիչը տեղափոխվել է Ղրղզստանի մայրաքաղաք Ֆրունզե (ներկայում՝ Բիշքեկ), որտեղ մինչև 1961 թվականն աշխատել է տարբեր պաշտոններում «Комсомолец Киргизии» թերթում, մասնավորապես՝ որպես գրական աշխատակից և խմբագրության բաժնի վարիչ։ 1961-1963 թվականներին եղել է «Блокнот агитатора» ամսագրի խմբագրության գրական աշխատակից։

Ֆեոդոր Սամոխինը մահացել է 1992 թվականի հուլիսի 17-ին Բիշքեկում։

Ստեղծագործություն
-----------------

Սամոխինն իր գրական գործունեությունն սկսել է թերթում հրապարակումներով։ Այսպես, Նիժնի Չիրի շրջանը օկուպացումից ազատագրվելուց անմիջապես հետո նա սկսել է աշխատել որպես «Колхозник Дона» տարածաշրջանային թերթի պատասխանատու քարտուղար, և շուտով դարձել է դրա խմբագիրը։ Թերթում հրատարակել է իր առաջին պատմվածքները՝ «Ծանծաղւտում» (ռուս.՝ «На перекате»), «Հարմոն» (ռուս.՝ «Гармонь»), «Ճանապարհում» (ռուս.՝ «Проводы»): Այնուամենայնիվ, նրա մասնագիտական գրական գործունեության սկիզբը համարվում է 1949 թվականը և «Комсомолец Киргизии» թերթում աշխատանքի սկիզբը։ Լուրջ վնասվածքի հետևանքով կորցնելով երկու ոտքը՝ նա, այնուամենայնիվ, շատ է ճանապարհորդել հանրապետությունում, ծանոթացել հետաքրքիր մարդկանց հետ` Սուսամիրի անասնապահներ, Տոկտոգուլի հիդրոէլեկտրակայանի կառուցողներ, Իզբասկենտից նավթագործներ, Արավանի բամբակագործներ, Օրտո-Տոկոյի հիդրոլոգներ և Իսիկ Կուլի ձկնորսներ, Քիզիլ Կիյի հանքագործներ և Կեմինի հովտի ճակնդեղ մշակողներ, որոնք հետագայում դարձել են նրա ստեղծագործությունների հերոսներ, ինչպիսիք են՝ «Իմ հոր տունը» (ռուս.՝ «Дом моего отца»), «Երեք կղզի» (ռուս․՝ «Три острова»), «Հայրենի՛ք, ես կվերադառնամ» (ռուս.՝ «Родина, я вернусь!») պատմվածքները «Чуйские разливы» վեպը։ «Երեք կղզիներ» պատմվածքը լույս է տեսել Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցների աշխատանքների ժողովածուում «Փետուրով և ինքնաձիգով» (ռուս․՝ «С пером и автоматом») վերնագրով, որը նվիրվել է գերմանական ֆաշիզմի դեմ հաղթանակի 30-ամյակին։

Ֆեոդոր Իվանովիչի ստեղծագործության մեկ այլ կարևոր թեմա է եղել Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ սովետական մարդկանց սխրանքների թեման։ Այս ոլորտում նրա առաջին գրական գործը եղել է «Հետախույզ Կլավդիա Պանչիշկինան» (ռուս․՝ «Разведчица Клавдия Панчишкина») պատմվածքը Նիժի Չիրի շրջանի պարտիզանական ջոկատի մարտիկի մասին, որը լույս է տեսել 1952 թվականին Վոլգոգրադում։ Այս շարքւմ առանձնահատուկ տեղ է գրավում «Չոլպոնբայ» վիպակը՝ նվիրված Խորհրդային Միության հերոս Չոլպոնբայ Տուլեբերդիևին, որը մի քանի վերահրատարակվել է և ստացել բազմաթիվ գրախոսություններ, այդ թվում՝ գրականագետ և Կիրգիզիայի Հանրապետության Գիտությունների ազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ Թենդիկ Ասկարովից։ Վիպակը ստեղծվել է Լենինյան կոմերիտմիության 40-ամյակի առթիվ և հրատարակվել Ֆրունզեում՝ Կիրգիզիայի պետական հրատարակչությունում և միաժամանակ հրատարակվել է մոսկովյան «Մոլոդայա Գվարդիա» հրատարակչության կողմից կրճատված տարբերակով։ Այն դրական է ընդունվել սովետական երիտասարդության լայն շրջանակների կողմից։ Այն գրելիս Ֆեոդոր Սամոխինը մեծ աշխատանք է կատարել հերոսի կյանքի, աշխատանքի և պայքարի մասին նյութեր հավաքելու ուղղությամբ։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Ֆեոդոր Իվանովիչը եղել է պատերազմի վետերան և ունեցել է հաշմանդամություն, պատմվածքի վրա աշխատելու ընթացքում նա այցելել է Տուլեբերդիևի հայրենիք, շրջել է այն մարտերի վայրերում, որոնց նա մասնակցել է, անձամբ հանդիպել և նամակագրության միջոցով ծանոթացել է նրա ընկերների և զինակիցների հետ։ Նման լայնածավալ նախնական աշխատանքը Սամոխինին օգնել է շատ համոզիչ կերպով, ճշմարտացիորեն փոխանցել ոչ միայն իր հերոսի կենսագրությունը, այլև ցույց տալ նրա հոգևոր աշխարհի ողջ հարստությունը։ Հայրենական մեծ պատերազմի թեմային նվիրված հեղինակի մյուս գործերից են «Տղան Ստալինգրադից» (ռուս․՝ «Мальчик из Сталинграда») և «Դոնը՝ պարտիզանական գետը» (ռուս․՝ «Дон — река партизанская») վիպակները։

Նրա գրական գործունեության գերակշիռ ուղղությունը ակնարկներն էին, որոնցից մեկը՝ «Սրտի արյունով» («Кровью сердца»), լույս է տեսել ղրղզ գրողների «Դաժան տարիների գրողները»  ստեղծագործությունների ժողովածուումն, որում ներառված էին նաև Լենինյան մրցանակի դափնեկիր Չինգիզ Այթմատովի, Ղրղզստանի ժողովրդական բանաստեղծ և Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս Աալի Թոքոմբաևի, Ղրղզական ԽՍՀ ժողովրդական բանաստեղծ Սորոնբայ Ժուսուևի և այլ գրողների ստեղծագործությունները։ Ակնարկը ներառվել է նաև «ЖЗЛ» ստեղծագործությունների ժողովածուներից մեկում «Հայրենական մեծ պատերազմի երիտասարդ գրողները» վերնագրով, որը կազմել է խորհրդային բելառուս գրող Վասիլի Բիկովը։

Պարգևներ
--------

* «Ստալինգրադի պաշտպանության համար» մեդալ
* «Ի նշանավորումն Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի ծննդյան 100-ամյակի» մեդալ
* «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի քսան տարի» հոբելյանական մեդալ
* «Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի 25 տարի» նշան
* «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի երեսուն տարի» հոբելյանական մեդալ
* «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի քառասուն տարի» հոբելյանական մեդալ
* «ԽՍՀՄ զինված ուժերի 50 տարի» հոբելյանական մեդալ
* «ԽՍՀՄ զինված ուժերի 60 տարի» հոբելյանական մեդալ
* Ղրղզական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի Նախագահության երեք պատվոգիր

Ծանոթագրություններ
------------------

**Քույր նախագծիում*** Մեջբերումներ Վիքիքաղվածքում
* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  *Астахова В. А. Любецкая А. И. Цветкова Л. И.* Справочник Союза писателей СССР // Адреса и телефоны писателей / под ред. Селихова К. Н. — М.: Советский писатель, 1986. — С. 555. — 555 с.
2. ↑  Кулак, 1978, էջ 3
3. 1 2 3 4 5  Ботояров, 1989
4. ↑  Литературная газета, 1978, էջ 4
5. 1 2 3 4 5 6  Самаганов, 1969, էջ 386
6. ↑  Фёдор САМОХИН // *Комсомолец Киргизии* : газета. — 1992. — № 42. — С. 7.
7. 1 2  Имшенецкий, 1968, էջ 4
8. ↑  «С пером и автоматом [Текст] : Повести, рассказы, фронтовые записи : [Сборник] - Search RSL». *search.rsl.ru*. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 16-ին.
9. ↑  Орузбаева, 1982, էջ 374
10. ↑  *Аскаров Т* Повесть о герое(ռուս.) // *Комсомолец Киргизии* : газета. — 1958.
11. 1 2 3  Иванов, 1958, էջ 59
12. ↑  *Самохин Ф.* От вершины к вершине // Избранное / под ред. Иванова А. — Фрунзе: Кыргызстан, 1978. — 252 с. — 15 000 экз.
13. ↑  Герои суровых лет / под ред. Жажиева С. М. — Фрунзе: Кыргызстан, 1968. — С. 64. — 169 с. — 150 000 экз.
14. ↑  «Герои суровых лет [Текст] : [Повести] : [Перевод] - Search RSL». *search.rsl.ru*. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 16-ին.
15. ↑  Sostaviteli: E. I. Gorelik, L. P. Aleksandrova, R. A. Evseeva; Aleksandrova, L. P; Gorelik, E. I; Evseeva, R. A (2010). *Katalog "ZhZL": 1890-2010* (Russian). Москва: Молодая гвардия. ISBN 978-5-235-03337-5. OCLC 663741433.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link) CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
16. ↑  *40 let ZhZL: katalog, 1933-1973* (ռուսերեն). Mol. gvardii︠a︡. 1976.
17. ↑  Литературный Киргизстан : ЛК. Выпуски 1-6(ռուս.) // *Ала-Тоо* : журнал. — 1988.

Գրականություն
-------------

Հոդվածներ
* *Иванов Н* Повесть о бессмертном подвиге Чолпонбая(ռուս.) // *Коммунист* : журнал. — 1958. — № 10. — С. 59—63.
* *Имшенецкий Н.* К 50-летию Фёдора Самохина // *Комсомолец Киргизии* : газета. — 1968. — С. 4.
* «Навечно в памяти и в сердце» (К 60-летию Фёдора Самохина) // *Советская Киргизия* : газета. — 1978. — С. 3.
* Отрывок повести Самохина Ф. И. «Чолпонбай» // *Комсомолец Киргизии* : газета. — 1978. — С. 4.
* *Кулак Н* Главная тема (Фёдору Самохину — 60 лет) // *Вечерний Фрунзе* : газета. — 1978. — № 31 [1065]. — С. 3.
* Ф. И. Самохину — 60 лет // *Литературная газета* : газета. — 1978. — № 10. — С. 4. — ISSN 0233-4305.

Գրքեր
* *Самаганов Дженбай* Писатели Советского Киргизстана (био-библиографический справочник) / под ред. Жиркова А. В. — Фрунзе: Кыргызстан, 1969. — С. 386. — 644 с. — 24 000 экз.
* *Орузбаева Б. О* Киргизская Советская Социалистическая Республика : Энциклопедия. — Фрунзе: Глав. ред. Киргизской сов. энциклопедии, 1982. — 488 с.
* *Ботояров К. Момунбаева Р* Писатели Советского Киргизстана (био-библиографический справочник) / под ред. Рыспаева Б. — Фрунзе: Адабият, 1989. — 651 с. — 12 000 экз. — ISBN 5-660-00084-3

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆյոդոր Սամոխինի գրքերը ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի հիմնական գիտական գրադարան։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1158276672 · ISNI: 0000000492912655 · РГБ: 000241314 · VIAF: 1008152636066920050688 · РГАЛИ: 591622 · WorldCat VIAF: 1008152636066920050688 |

 |