**Անգլոֆոբիա** (լատին․՝ *Anglus*, «անգլիացի» և հուն․՝ φόβος, *phobos*, «վախ»), թշնամանք, վախ կամ ատելություն Անգլիայի կամ անգլիացիների նկատմամբ։ Անգլոֆոբիային հակադրվում է անգլոմանիան։

Միացյալ Թագավորության շրջանակներում
-----------------------------------

Ջորջ Օրուելն իր «Նշումներ ազգայնամոլության մասին» ակնարկում գրել է, որ «ուելսեցիների, իռլանդացիների և շոտլանդացիների ազգայնականությունն ունի տարբերություններ, բայց նրանք նման են իրենց հակաանգլիական կողմնորոշմամբ»։ Ակնարկը գրվել է 1945 թվականի մայիսին և հրատարակվել *Polemic* ամսագրի առաջին համարում։

### Շոտլանդիա

2003 թվականին Շոտլանդիայում ապրող 500 անգլիացիների հարցման արդյունքում քառորդն ասել է, որ նրանք հալածվել կամ խտրականության զոհ են դարձել շոտլանդացիների կողմից։
2005 թվականին Գլազգոյի համալսարանի քաղաքագիտության ֆակուլտետից Հուսեինն ու Միլարը ուսումնասիրեցին անգլոֆոբիայի տարածվածությունը իսլամաֆոբիայի առնչությամբ։ Ըստ մի զեկույցի եզրակացության ազգային «ֆոբիաները» ընդհանուր արմատներ ունեն և անկախ ազգությունից դրանք առաջ են մղվում։ Ուսումնասիրությունը նշում է, որ.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Անգլիացի ընկեր ունենալը նվազեցնում է անգլոֆոբիան մոտավորապես այնքան, ինչքան մուսուլման ընկեր ունենալը նվազեցնում է իսլամաֆոբիան։ Իսլամի մասին գիտելիքի պակասը, հավանաբար, ցույց է տալիս «այլի» ավելի լայն մերժում։ |  |

Ըստ ուսումնասիրության «որոշ անգլիացիներ (Շոտլանդիայում ապրող անգլիացիների 16%-ը) կարծում են, որ շոտլանդացիների և անգլիացիների միջև կոնֆլիկտը նույնիսկ բավականին լուրջ է»։ Հուսեինի և Միլարի ուսումնասիրությունը պարզել է, որ անգլոֆոբիան մի փոքր ավելի քիչ է տարածված, քան իսլամաֆոբիան, բայց ի տարբերություն իսլամաֆոբիայի, անգլոֆոբիան փոխկապակցված է շոտլանդական ինքնության ուժեղ զգացման հետ։
2009 թվականին մի անգլիացի կին ենթարկվել է, ինչպես ասում են, հակաանգլիական ռասիստական հարձակման։ Մեծ ֆուտբոլային հանդիպումների և մրցաշարերի հետ կապված եղել են նմանատիպ դեպքեր, մասնավորապես միջազգային մրցաշարեր, որտեղ անգլիական և շոտլանդական թիմերը հաճախ մրցում են իրար հետ։ Հակաանգլիական հարձակումների տարափ տեղի ունեցավ 2006 թվականի ֆուտբոլի Աշխարհի գավաթի խաղերի ընթացքում։

### Ուելս

Ուելսի իրավական համակարգում 1535 և 1542-րդ ակտերը, որոնք հայտնի են նաև «Միության ակտեր» անվանումով, ընդունվել են Անգլիայի պառլամենտի կողմից և կցված են Անգլիայի թագավորության Ուելսի օրենքին։ Այդ ակտերով փոխարինվեց Ուելսի լեզուն ու Ուելսի իրավունքը անգլերենով և անգլիական իրավունքով։ Մասնավորապես, 1535 ակտի 20-րդ կետով անգլերենը դարձավ դատարաններում միակ լեզուն և հայտարարվեց, որ այն մարդիկ, ովքեր կօգտագործեն ուելսերենը չեն կարող նշանակվել Ուելսի որևէ հանրային գրասենյակում։ Ուելսերենը փոխարինվեց բազմաթիվ հասարակական ոլորտներում, ինչպես օրինակ որոշ դպրոցներում։ Սա ավելի ուշ կընդունվի որպես անգլիական ճնշման խորհրդանիշ, թեև ապացույցները վկայում են, որ դրա կատարումը մեծապես եղել է կամավոր կերպով։
2000 թվականին Սուոնսիի Ռասայական հավասարության հարցերով խորհրդի նախագահ Նազ Մալիքը ասել է, որ «հետընթացը բերել է հակաանգլիական պահվածքի որոշակի աճի», նշելով երեք կնոջ, ովքեր կարծում էին, որ իրենց կարիերայում ենթարկվում են խտրականության այն պատճառով, որ չեն խոսում ուելսերեն։ Հեղինակ Սայմոն Բրուքսը առաջարկել է «խաղաղ կերպով զբաղեցնել» անգլիացիներին պատկանող տները։

### Հյուսիսային Իռլանդիա

Հյուսիսային Իռլանդիայի կոնֆլիկտի ընթացքում իռլանդական հանրապետական բանակը հիմնականում հարձակվում էր Հյուսիսային Իռլանդիայի և Անգլիայի թիրախներին, և ոչ Շոտլանդիային կամ Ուելսին, չնայած այն հանգամանքին, որ նրանք պլանավորել էին 1981 թվականի մայիսին թագուհու այցի ժամանակ ռմբակոծել Սալոմ Վոն՝ նավթային տերմինալ Շետլանդյան կղզիներում (Շոտլանդիա)։ Այնուամենայնիվ պետք է նշել, որ շատ լոյալիստների և միավորվելու կողմնակիցների համայնքների նախահայրերն ավելի շատ շոտլանդացիներն են եղել քան անգլիացիները, ուստի Կալվինականության ձևերից շահավետ իրադրությունում էր Բողոքականությունը՝ ի հակադրություն Անգլիական եկեղեցուն։
Բողոքական համայնքներում անգլիացիները նույնացվում են բրիտանացի քաղաքական գործիչների հետ, և երբեմն վիրավորվում են նրանցից իրենց լոյալ համայնքները գիտակցված լքելու համար։

Միացյալ Թագավորությունից դուրս
------------------------------

1859 թվականին իր «Մի քանի խոսք չմիջամտելու մասին» ակնարկում Ջոն Ստյուարտ Միլը նշում է, որ Անգլիան «գտնում է ինքն իրեն (արտաքին քաղաքականության առնչությամբ), որ հասել է խայտառակության որպես էգոիզմի և եսասիրության տեսակ, որպես մի ազգ, որը բացի իր հարևաններին խաբելուց ոչնչի մասին չի մտածում»։

### Իռլանդիա

Իռլանդական ազգայնամոլության շրջանակներում անգլոֆոբիան հին ավանդույթ է։ Սա մեծ մասամբ ծագում է կաթոլիկ աղքատների և անգլո-իռլանդական ազնվականության թշնամանքից, ովքեր պատկանում էին Անգլիկան եկեղեցուն։ Ազգային կազմակերպություններում դրսևորվող հակաանգլիական թեմաները դիտվում են որպես ազգային իռլանդական արժեքները խթանելու միջոց։ Այդպիսի խմբերից է Շին Ֆեյնը։
Իռլանդիայի ազգայնականության շրջանակներում հակաանգլիական տրամադրությունների զգացումն ակտիվացավ Անգլո-բուրական պատերազմների ընթացքում, որը տարավ քսենոֆոբիայի՝ ընդգծված անգլոֆոբիայով։ Արդյունքում երկու իռլանդական զորամիավորումներ բուրերի հետ կռվում էին բրիտանական զինված ուժերի դեմ՝ Անգլո-բուրական պատերազմի ընթացքում (1899-1902)։ Բրիգադի անդամ Դոնոլին *Իռլանդական լուրերի* գլխավոր խմբագրին գրել է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մենք կռվում էինք ոչ թե բուրերի հանդեպ սիրուց դրդված, այլ անգլիացիների հանդեպ ատելությունից (1901)։ |  |

2011 թվականին լարվածությունը և հակաանգլիական կամ հակաբրիտանական զգացումները բորբոքվեցին Եղիսաբեթ Երկրորդի առաջարկվող այցի պատճառով։ Վերջինս առաջին բրիտանացի միապետն է, որ այցելել է Իռլանդիա 100 տարվա ընթացքում։ Իռլանդիայի նախագահի՝ Մերի Մքալիսի և իռլանդական կառավարության հրավերը իռլանդական մամուլում դիտվում էր որպես պատմական այց, սակայն դա քննադատվեց Շին Ֆեյնի նախագահ Ջերի Ադամսի կողմից։ 2011 թվականի փետրվարի 26-ին թագուհու դեմ ցույց տեղի ունեցավ Դուբլինում։ Ցույցին մասնակցում էր փոքրաթիվ իռլանդացի հանրապետականներից կազմված խումբ։ Այլ բողոքի ցույցերի ընթացքում մի մաքսավոր կախել էր դրոշ, որի վրա գրված էր. «Թագուհին երբեք չի ողջունվի այս երկրում»։

### Ֆրանսիա

«Ռոստբիֆ» (կամ «ռոսբիֆ»), անգլոֆոբիայի ֆրանսիական ժարգոնային տերմինն է, որը մատնանշում է անգլիացիներին կամ բրիտանացիներին: Դրա ծագումն ընկած է Ուիլյամ Հոգարթի ֆրանկոֆոբիական *Կալեի դարպասը* կամ *Օ՜, Հին Անգլիայի ռոստբիֆը* կտավում, որտեղ «ռոստբիֆ» այլաբանությունն օգտագործվում է որպես ծաղր: Դրա հայտնի կիրառումը ներառում է ֆիլմեր, հեռուստահաղորդումներ և կատակերգություններ: 
Անգլոֆոբիան Ֆրանսիայում հին ավանդույթներ ունի և վառ արտահայտված հակագլոբալիստական երանգ։ Այն սկսվել է Հարյուրամյա պատերազմից, երբ Ֆրանսիայի հայրենի հողից անգլիացիներին արտաքսեցին։ Այդ ժամանակ էլ Ժաննա դ'Արկը սկսեց ծավալել իր գործունեությունը։ Անգլոֆոբիան խորացավ 1940 թվականի հուլիսի 3-ին Մեր Էլ-Կեբիրում կատարվածից հետո, որտեղ անգլիական նավերը ոչնչացրեցին ֆրանսիական նավատորմի մի մասը՝ սպանելով մի քանի հազար նավաստու, իսկ այդ ընթացքում ֆրանսիական կողմը քննարկում էր անգլիացիների առաջարկը։ Մի քանի տարի անց լրագրող Ժան-Էրոլդ Պակին Վիշիում սկսեց իր հայտարարություններին կապել հետևյալ կոչը. «Անգլիան, ինչպես և Կարթագենը, պետք է կործանվի»։

Հետագայում ևս անգլիացիներն ու ֆրանսիացիները ներգրավված են եղել բազմաթիվ պատերազմներում։ Շոտլանդիայի հետ Անգլիայի շարունակվող կոնֆլիկտը հնարավորություն տվեց Ֆրանսիային ապակայունացնել Անգլիան։ Տասներեքերորդ դարի վերջից մինչև տասնվեցերորդ դարի կեսը Ֆրանսիայի և Շոտլանդիայի միջև հաստատվել էին ամուր հարաբերություններ։ Դաշինքն ի վերջո փլուզվեց Շոտլանդիայում աճող բողոքականության պատճառով։ Բողոքականությանը դեմ լինելը հետագայում դարձավ ֆրանսիական անգլոֆոբիայի հիմնական առանձնահատկությունը։ Հակակրանքն ու Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի միջև ընդմիջվող ռազմական գործողությունները շարունակվեցին հետագա դարերում։ Այն դարձավ ավելի ու ավելի քաղաքական։

### Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ

2002 թվականին ակադեմիկոս Ջոն Մոսերն ասաց, որ չնայած անգլոֆոբիան Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հասարակությունից «գրեթե ամբողջապես բացակայում է», սակայն միշտ չէ, որ այդպես է։ Նա հայտարարեց, որ «անգլոֆոբիայի առնչությամբ լարվածություն է եղել 19-րդ դարավերջից մինչև 20-րդ դարասկիզբը գրեթե բոլոր ժողովրդական շարժումներում»։ Պոպուլիստական կուսակցությունն, օրինակ, համարում էր Անգլիային «հրեշ», որը հափշտակեց Ամերիկայի թարմ էներգիան և անընդհատ իր ժանիքները խրում է Ամերիկայի հասարակական կյանք։
Անգլոֆոբիային նպաստեց Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ազդեցությունը, որն ավելի վաղ ժամանակների հետ համեմատ կրճատեց իռլանդացիներին տրվող քաղաքական աջակցությունը։ Մոսերը նաև ասել է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մի դարաշրջանում, երբ ամենահարուստ եւ ամենաազդեցիկ ամերիկացիները հակված էին անգլիացիների հետ կապված բաների, Մեծ Բրիտանիայի համար միանգամայն բնական էր ընկնել դժգոհ ժողովրդականների սպառնալիքների տակ։ Վերջին տարիներին, այնուամենայնիվ սա փոխվել է։ Երբ ժամանակակից Ամերիկայում ինչ-որ մեկը մտածում է հարստության և իշխանության մասին, մասնավորապես, երբ մեկը կարծում է, որ մարդիկ վերջին 30 տարիների ընթացքում են ստեղծել իրենց հարստությունը, անգլիական մշակույթը չէ, որ անմիջապես առաջ է գալիս մտքում։ |  |

Ֆիլմարդյունաբերությունում լայնորեն ընդունված է բրիտանական քաղաքացիություն տալ մի շարք ոճրագործների։ Լինդոն Լարուշը՝ Միացյալ Նահանգների նախագահության բազմամյա թեկնածուն և դավադրությունների տեսությունների շարժման առաջնորդը, ամերիկյան քաղաքականության մեջ «ամենահռչակավոր» անգլոֆոբն է եղել։

Տես նաև
-------

* Անգլոման
* Հակաամերիկանիզմ
* Ֆոբիաների ցանկ
* Ֆոբիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նշումներ ազգայնամոլության մասին
2. ↑  Անգլոֆոբիան և իսլամաֆոբիան Շոտլանդիայում
3. ↑  «Հակաանգլիական» բռունցքի հարված
4. ↑  «Հակաանգլիական հարձակումներ քաղաքում». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ դեկտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 14-ին.
5. ↑  Հակաանգլիական մոլեռանդությունը «նման է աղանդավորության»
6. ↑  Անգլիայի երկրպագուն ենթարկվել է հարձակման Էբերդինում
7. ↑  Կինը հարձակման է ենթարկվել. «Վերադարձի՛ր Անգլիա»
8. ↑  Ուելսի իրավունք
9. ↑  Ուելս և 19-րդ դարի կրթություն
10. ↑  Ռասիզմի զոհերը Ուելսում
11. ↑  Ուելսը ծանրաբեռնված է անգլիացի բնակիչներով
12. ↑  Իռլանդական հանրապետական բանակն Անգլիայում
13. ↑  Շետլանդյան ժամանակներ
14. ↑  Մի քանի խոսք չմիջամտելու մասին
15. ↑  Թագուհու տարեվերջյան այցը Իռլանդիա
16. ↑  Շին Ֆեյնի նախագահը քննադատում է թագուհու գալիք այցն Իռլանդիա
17. ↑  Թագուհին Իռլանդիայում. Ցույց Դուբլինում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780049907 |

 |