Սկաներ, որն օգտագործվում է ոսկրերի հանքային խտության չափման համար
**Ոսկրային խտություն** կամ **ոսկրերի հանքային խտություն**, ոսկրային հյուսվածքի հանքային նյութի քանակը։ Ոսկրի խտության չափումը օգտագործվում է կլինիկական բժշկության մեջ որպես օստեոպորոզի և կոտրվածքների ռիսկի անուղղակի ցուցանիշ։ Այն չափվում է դենսիտոմետրիա անվանումով հետազոտությամբ։ Այն հաճախ իրականացվում է հիվանդանոցների կամ ամբուլատորիաների ռադիոլոգիական կամ միջուկային բժշկության բաժանմունքներում։ Ոսկրի հանքային խտության չափումն անցավ է և ոչ ինվազիվ, ներառում է ցածր ճառագայթային ազդեցություն։ Չափումներն առավել հաճախ կատարվում են ողնաշարի գոտկային հատվածի և ազդրի վերնամասի հետազոտմամբ։ Ազդրի կամ ողնաշարի գոտկային հատվածի անհասանելիության դեպքում կարող է հետազոտվել նաև նախաբազուկը։

Կա վիճակագրական կապ` ոսկրերի ցածր խտության և կոտրվածքի ավելի մեծ հավանականության միջև։ Ոտքերի և կոնքի կոտրվածքները, որոնք առաջանում են ընկնելու պատճառով՝ հանրային առողջության լուրջ խնդիր են, հատկապես տարեց կանանց մոտ, ինչը հանգեցնում է բժշկական մեծ ծախսերի, ինքնուրույն ապրելու անկարողության և նույնիսկ մահվան։ Ոսկրերի խտության չափումներն օգտագործվում են օստեոպորոզի ռիսկի կանխարգելման և ոսկորների ամրությանն ուղղված միջոցառումների իրականացման համար։

Հետազոտություններ
-----------------

Ոսկային խտության հետազոտություններն անհրաժեշտ են միայն ռիսկային խմբում գտնվողներին։

### Հետազոտման ցուցումներ

Սրանք այն ռիսկային խմբերն են, որոնք կարիք ունեն ոսկրային խտության հետազոտության՝

* 65-ից բարձր տարիքի կանայք
* 70-ից բարձր տարիքի տղամարդիկ
* 50 անց անձինք հետևյալներից որևէ մեկի պարագայում
	+ թույլ տրավմայի հետևենքով նախկինում կրաժ կոտրվածք
	+ ռևմատոիդ արթրիտ
	+ մարմնի ցածր քաշ
	+ ծնողներից մեկի ազդրոսկրի կոտրվածք
* Ողնաշարի ձևախախտումներ ունեցող անձինք
* Երկար ժամանակ գլուկոկորտիկոիդային բուժում ստացող անձինք
* Առաջնային հիպերպարաթիրեոիդիզմ ունեցող անձինք
* Սննդային վարքագծի խանգարումներ ունեցող անձինք

Ոսկրերի հանքայնացման խտությունը պետք է որոշել նաև ծխախոտամոլության, ալկոհոլիզմի, կորտիկոստերոիդների երկարատև կիրառման և D վիտամինային անբավարարության դեպքում։

Ոսկրերի հանքային խտության թեստերը հայտնաբերում են օստեոպորոզ և օստեոպենիա։ Թեստի նման պատասխանի դեպքում անհրաժեշտ է անցնել բժշկական խորհրդատվություն։

Տերմինաբանություն
-----------------

1. Տվյալ հատվածի խտությունը գ սմ 2-ում
2. Z- միավոր, որը ցույց է տալիս հիվանդի տվյալ տարիքի, սեռի և էթնիկ խմբումի միջինից բարձր կամ ցածր ստանդարտ շեղումների քանակը
3. T- միավոր, որը ցույց է տալիս 30-ամյա մեծահասակի նույն սեռի և էթնիկ խմբումի միջինից բարձր կամ ցածր ստանդարտ շեղումների քանակը

Հետազոտման տեսակները
--------------------

Ոսկրային հյուսվածքի խտության հետազոտություն
Չնայած ոսկրերի հանքային խտության բազում հետազոտման մեթոդներին, դրանք բոլորն էլ ոչ ինվազիվ են։

Հետազոտման տեսակները ներառում են՝

* Կրկնակի էներգիայով ռենտգեն դենսիտոմետրիա (DEXSA)
* Կրկնակի ռենտգեն դենսիտոմետրիա և լազեր (DXL)
* Քանակական համակարգչային տոմոգրաֆիա (QCT)
* Քանակական ուլտրաձայնային հետազոտություն (QUS)
* Եզակի ֆոտոնային դենսիտոմետրիա (SPA)
* Կրկնակի ֆոտոնային դենսիտոմետրիա (DPA)
* Թվային ռենտգեն դենսիտոմետրիա (DXR)
* Եզակի էներգիայով ռենտգեն դենսիտոմետրիա (SEXA)

Դենսիտոմետրիան (DXA) ներկայումս ամենատարածված մեթոդն է, բայց քանակական ուլտրաձայնային հետազոտությունը համարվում է ոսկրային խտության չափման ավելի արդյունավետ մեթոդ։ Դենսիտոմետրիայի ժամանակ հետազոտվում են սովորաբար՝ ողնաշարը, ազդրն ու դաստակը։ Այս ոսկրերի խտությունն այնուհետև համեմատվում է միջին ցուցանիշի հետ՝ հիմնվելով տարիքի, սեռի և քաշի վրա։ Արդյունքում համեմատությունն օգտագործվում է կոտրվածքների և օստեոպորոզի փուլը (առկայության դեպքում) որոշելու համար։

Ոսկրերի առավելագույն հանքային խտություն = BMC / W [գ/սմ2]

* BMC = ոսկրի հանքային ծավալ = գ/սմ
* W = լայնությունը սկանավորված գոտում

Մեկնաբանություն
---------------

Արդյունքները, ընդհանուր առմամբ, գնահատվում են երկու ձևով՝ T- միավորով և Z- միավորով։ Միավորները որոշում են ոսկորի հանքային խտության տատանումը միջինից։ Բացասական տվյալներն արտացոլում են ոսկրային ցածր խտություն, իսկ դրական տվյալներն` բարձր։

### T-միավոր

T-միավորը ճշգրիտ ցուցիչ է օստեոպորոզի գնահատման ժամանակ։ Այն ոսկրի հանքային խտության համեմատությունն է առողջ 30-ամյա մեծահասակի նորմալ ոսկրային խտության միջին ցուցանիշին։ ԱՄՆ-ն ստանդարտի համար օգտագործում է նույն սեռի և էթնիկ պատկանելիության 30-ամյա մեծահասակներից ստացված տվյալներ, բայց ԱՀԿ-ն խորհուրդ է տալիս բոլորի համար օգտագործել 30-ամյա սպիտակամորթ կանանցից ստացված տվյալներ։ 30-ամյա մեծահասակի տվյալներն օգտագործվում են հետդաշտանադադարային շրջանում գտնվող կանանց և 50 տարեկանից մեծ տղամարդկանց դեպքում, քանի որ նրանց մոտ ազդրոսկրի կոտրվածքի ռիսկն ավելի բարձր է։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության չափանիշներն են՝

* Նորմա՝ −1.0 կամ բարձր
* Օստեոպենիա՝ −1.0-ից −2.5
* Օստեոպորոզ՝ −2.5-ից ցածր

Ազդրի կոտրվածքները տարեկան 1000 հիվանդի հաշվով| ԱՀԿ ցուցանիշներ | 50–64 տարեկան | տարիքը > 64 | ընդհանուր |
| --- | --- | --- | --- |
| Նորմա | 5.3 | 9.4 | 6.6 |
| Օստեոպենիա | 11.4 | 19.6 | 15.7 |
| Օստեոպորոզ | 22.4 | 46.6 | 40.6 |

### Z-միավոր

Z- միավորը **տարիքային նորմայի** համեմատությունն է, սովորաբար օգտագործվում է ծանր օստեոպորոզի ժամանակ։ Այն ցույց է տալիս հիվանդի տվյալ տարիքի, սեռի և էթնիկ խմբի միջինից բարձր կամ ցածր ստանդարտ շեղումների քանակը։ Այս արժեքը օգտագործվում է նախադաշտանադադարային տարիքի կանանց, 50 տարեկանից փոքր տղամարդկանց և երեխաների համար։ Ավելի օգտակար է, երբ ցուցանիշը 2 ստանդարտ շեղումով ցածր է նորմայից։ Կարևոր է ուսումնասիրել նաև այն հիվանդությունները կամ բուժումները, որոնք կարող են նպաստել օստեոպորոզի զարգացմանը, ինչպիսիք են՝ գլյուկոկորտիկոստերոիդային բուժումը, հիպերպարաթիրեոիդիզմը կամ ալկոհոլիզմը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Cole RE (June 2008). "Improving clinical decisions for women at risk of osteoporosis: dual-femur bone mineral density testing". *J Am Osteopath Assoc*. **108** (6): 289–95. PMID 18587077. Արխիվացված է the original 2020 թ․ ապրիլի 27-ին. Retrieved 2020 թ․ հունվարի 30.
2. ↑  American Academy of Family Physicians, presented by ABIM Foundation, «Five Things Physicians and Patients Should Question», *Choosing Wisely: an initiative of the ABIM Foundation* (American Academy of Family Physicians), արխիվացված  օրիգինալից June 24, 2012-ին, վերցված է August 14, 2012
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  Consumer Reports; American Academy of Family Physicians (May 2012), «Bone-density tests: When you need them – and when you don't», *Choosing Wisely: an initiative of the ABIM Foundation* (Consumer Reports), արխիվացված  օրիգինալից March 4, 2016-ին, վերցված է August 14, 2012
4. 1 2 3 4  "Bone Mass Measurement". *NOF*. Արխիվացված է the original 2008 թ․ մարտի 7-ին. Retrieved 2008 թ․ մարտի 20.
5. 1 2  Consumer Reports; American Academy of Family Physicians (May 2012), «Bone-density tests: When you need them – and when you don't», *Choosing Wisely: an initiative of the ABIM Foundation* (Consumer Reports), արխիվացված  օրիգինալից March 4, 2016-ին, վերցված է August 14, 2012
6. ↑  "Bone densitometry". Retrieved 2008 թ․ սեպտեմբերի 2.
7. ↑  Unknown, Unknown (2011 թ․ հուլիսի 29). "T and Z scores". University of Washington Bone Physics. Retrieved 2013 թ․ հունիսի 22.
8. 1 2  Richmond, Bradford (2007 թ․ նոյեմբերի 13). "Osteoporosis and bone mineral density". American College of Radiology. Արխիվացված է the original 2008 թ․ սեպտեմբերի 17-ին. Retrieved 2008 թ․ մայիսի 11.
9. ↑  WHO Scientific Group on the Prevention and Management of Osteoporosis (2000 : Geneva, Switzerland) (2003). "Prevention and management of osteoporosis : report of a WHO scientific group" (pdf). Retrieved 2007 թ․ մայիսի 31.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
10. ↑  Cranney A, Jamal SA, Tsang JF, Josse RG, Leslie WD (2007). "Low bone mineral density and fracture burden in postmenopausal women". *Canadian Medical Association Journal*. **177** (6): 575–80. doi:10.1503/cmaj.070234. PMC 1963365. PMID 17846439.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779329777, 2908829543, 2910443481 |

 |