**Ալեքսանդր Նիկոլաևիչ Սոկուրով** (ռուս.՝ Александр Николаевич Сокуров, հունիսի 14, 1951(1951-06-14), Իրկուտսկի շրջան, ԽՍՀՄ), ռուս կինոռեժիսոր է։ Նրա ամենանշանակալի գեղարվեստական ֆիլմերից են «Ռուսական տապանը» (2002), նկարահանված մեկ չմոնտաժված կադրով և «Ֆաուստը» (2011), որն արժանացել է Վենետիկի կինոփառատոնի «Ոսկե առյուծ» բարձրագույն մրցանակին։

Կենսագրություն
--------------

Սոկուրովը ծնվել է Սիբիրի Իրկուտսկի շրջանի Պոդորվիխայում, զինվորական սպայի ընտանիքում։ 1974 թվականին ավարտել է Նիժնի Նովգորոդի համալսարանի պատմության բաժինը, իսկ հաջորդ տարի ընդունվել է ՎԳԻԿ։ Այնտեղ նա ընկերացել է Տարկովսկու հետ և խորապես ազդվեց նրա *«Հայելի»* ֆիլմից։ Սոկուրովի վաղ շրջանի գեղարվեստական ֆիլմերի մեծ մասն արգելվել է խորհրդային իշխանությունների կողմից։ Իր վաղ շրջանում նա նկարահանել է բազմաթիվ վավերագրական ֆիլմեր, այդ թվում՝ *«Երկխոսությունները Սոլժենիցինի հետ»* և Սանկտ Պետերբուրգում Գրիգորի Կոզինցևի բնակարանի մասին ռեպորտաժը։ Նրա *«Ողբալի անհանգստություն»* ֆիլմը 1987 թվականին առաջադրվել է Բեռլինի 37-րդ միջազգային կինոփառատոնի «Ոսկե արջ» մրցանակի։

*«Մայր և որդին»* (1997) նրա առաջին գեղարվեստական ֆիլմն էր, որը միջազգային ճանաչում ստացավ։ Այն ցուցադրվել է Մոսկվայի 20-րդ միջազգային կինոփառատոնում, որտեղ արժանացել է արծաթե հատուկ Սբ. Գեորգի մրցանակին Սյուզան Սոնթագը 1990-ականների իր տասը սիրված ֆիլմերի շարքում ներառեց Սոկուրովի երկու ֆիլմերը՝ ասելով. «Այսօր չկա գործող մեկ այլ ռեժիսոր, ում ֆիլմերով ես այդքան հիանում եմ»։ 2006 թվականին Սոկուրովը ստացել է Մանհայմ-Հայդելբերգի միջազգային կինոփառատոնի կինոյի վարպետի մրցանակը։

Սոկուրովը կանոնավորապես մասնակցում է Կաննի կինոփառատոնին, որտեղ ցուցադրվել են նրա դեբյուտային չորս ֆիլմերը։

Քաղաքական դիրքորոշում
---------------------

2016 թվականի դեկտեմբերին Մշակույթի և արվեստի խորհրդի նիստի ժամանակ Սոկուրովը դիմել է նախագահ Վլադիմիր Պուտինին ՝ վերանայելու կինոռեժիսոր Օլեգ Սենցովի դատավճիռը (որը Պուտինը մերժել է)։

2022 թվականին Սոկուրովը քննադատել է Կրեմլին և դեմ արտահայտվել Ուկրաինայի պատերազմին։ Դրա համար 2022 թվականի հունիսին նրան զրկել են Ռուսաստանից հեռանալու իրավունքից։

2020 թ․ 44-օրյա պատերազմի ժամանակ հանդես է եկել բաց նամակով։ 2020 թվականի նոյեմբերին ռուսական մշակույթի այլ գործիչների հետ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին կոչ է արել Լեռնային Ղարաբաղի քրիստոնեական մշակութային, գեղարվեստական և ճարտարապետական ժառանգությունը ներառել Համաշխարհային ժառանգության ցանկում՝ դրանց հետագա պահպանման համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Berlinale: 1987 Prize Winners». *berlinale.de*. Վերցված է 2011 թ․ մարտի 1-ին.
2. ↑  «20th Moscow International Film Festival (1997)». *MIFF*. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ մարտի 22-ին. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 22-ին.
3. ↑  *The Second Circle* and *The Stone* 2000» March. JonathanRosenbaum.net. Retrieved on 13 September 2011.
4. ↑  Putin on revision of Sentsov verdict: "Appropriate conditions should ripen", UNIAN (2 December 2016)
5. ↑  «Film director Alexander Sokurov loses the right to leave Russia after Kremlin criticism» (անգլերեն). The Times UK. 2022 թ․ հունիսի 27. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 27-ին.
6. ↑  «Режиссёр Александр Сокуров: «Зачем народу нужны победы, оплаченные смертями и сиротством?»». *Армянский музей Москвы и культуры наций* (կանադական անգլերեն). 2020 թ․ հոկտեմբերի 15. Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 22-ին.
7. ↑  «Российские знаменитости призвали ЮНЕСКО защитить памятники в Карабахе». *РИА Новости* (ռուսերեն). 2020 թ․ նոյեմբերի 19. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ փետրվարի 10-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 17-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · ՏԱՍՍ տեղեկանք · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 98073242 · BNE: XX4876753 · BNF: 14470946n · CiNii: DA10251324 · GND: 121662985 · GTAA: 229740 · ISNI: 0000000120269742 · LCCN: no95055206 · LNB: 000230461 · NDL: 00516311 · NKC: jn20030714008 · NLA: 40454538 · NLP: a0000002816507 · NTA: 096893850 · NUKAT: n2015082137 · LIBRIS: 234800 · SUDOC: 068985525 · VIAF: 61771756 · ULAN: 500473929 · WorldCat VIAF: 61771756 |

 |

 |