**Ալկի Զեի** (հուն․՝  Άλκη Ζέη, դեկտեմբերի 15, 1923(1923-12-15), Աթենք, Հունաստան - փետրվարի 27, 2020(2020-02-27), Աթենք, Հունաստան), հույն բանաստեղծուհի և դրամատուրգ, երեխաների և մեծահասակների համար պատմվածքների և վիպակների հեղինակ։ Արվեստի և գրականության շքանշանի կոմանդոր։

Կենսագրություն
--------------

Ամբողջական անունը Անգելիկա (Αγγελική) է։ Հայրը` Զինոն Զեիսը (Ζήνων Ζέης), աշխատել է որպես բանկային ծառայող։ Նա մեծացել էր Կրետեում, սակայն իր ընտանիքը կղզուց տեղափոխել է Անդրոս։ Մայրը` Էլլին, Սամոս կղզուց էր, սակայն իր մանկությունն անց էր կացրել Զմյուռնիայում։ Ալկի Զեիի մանկությունն անցել է Սամոսում` իր ավագ քրոջ հետ։ Այդ ժամանակ նրանց մայրը տուբերկուլյոզից բուժվում էր Աթենքից հյուսիս գտնվող Պառնիս լեռան առողջարանում։ 1937 թվականին ընտանիքի հետ Աթենք վերադառնալով` Ալկին սկսել է սովորել մասնավոր դպրոցում, որտեղ ծանոթացել է իր ընկերուհու` Գերոգիա Սարիվակսևանի Կարակոստայի հետ, որը հետագայում դառնալու էր գրող Ժորժ Սարին։ Միջնակարգ դպրոցի երեք ավագ դասարանները Ալկի Զեին ավարտել է Սխոլի Աիդոնոպուլու մասնավոր դպրոցում։ Գրական առաջին քայլերն անել նրան օգնել է գրող Դիդի Սոտիրիուն` նրա քեռու` Պլատոն Սոտիրիուի կինը։ Դեռևս միջնակարգ դպրոցի աշակերտ լինելու ժամանակ Ալկին մասնացկել է թատերական ստուդիայի տիկնիկային խմբի գործունեությանը։ Այդ ժամանակ սկսել է պիեսներ գրել տիկնիկային թատրոնի համար։ Այդ ժամանակ նրա ստեղծած կերպարներից մեկը` «Նեխածը», արդյունքում դարձել է Աթենքի «Բարբա Միտուսիս» (հուն․՝ Μπάρμπα Μυτούσης) տիկնիկային թատրոնի գլխավոր հերոսների մեկը։

Ավարտել է Աթենքի համալսարանի փիլիսոփայության և Աթենքի կոնսերվատորիայի դրամատիկական ֆակուլտետները։ Ամուսնացել է թատերական գրող և ռեժիսոր Գեորգիոս Սևաստիկողլուի հետ։ Ամուսինը, որ Հունական դիմադրության, այնուհետև` Հունաստանում 1946-1949 թվականների քաղաքացիական պատերազմի մասնակից էր, երկիրը լքել է 1949 թվականին և քաղաքական ապաստարան է գտել Խորհրդային Միությունում։ Ալկի Զեին ևս լքել է Հունաստանը` ամուսնուն միանալու համար։ Նախ որոշ ժամանակ ապրել է Իտալիայում, որտեղ սովորել է Էդուարդո դե Ֆիլիպոյի մոտ։ Կյանքի այդ շրջանի մասին նա ավելի ուշ պատմել է Մոսկվայում գրած «Իմ ուսուցիչ Էդուարդո դե Ֆիլիպո» ակնարկում։ 1954 թվականին նրան հաջողվել է Ֆրանսիայով հասնել ԽՍՀՄ։ Որոշ ժամանակ Տաշքենդում ապրելով` Զեին ամուսնու հետ տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ ավարտել է Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը։

1964 թվականին ընտանիքի հետ վերադարձել է Հունաստան։

Ավելի ուշ շարունակել է գրել` մի շարք հոդվածներ հրապարակելով «Երիտասարդական ձայն» ամսագրում, որի խմբագրակազմում էին Մարիոս Պլորիտիսը, Տասոս Լիգնադիսը, Կոստիս Սկալիորասը։

Հունական գրականության մեջ առաջին անգամ հայտնվել է 1963 թվականին, մինչև երկիր վերադառնալը։ «Ընձայռուծն ապակու հետևում» վեպը հունական մանկական գրականության մեջ ժամանակաշրջան է որոշել, քանի որ առաջին անգամ անչափահաս ընթերցողի համար լուսաբանել է քաղաքական թեմաներ։ Սա պատմական վեպ էր, որի գործողությունները տեղի էին ունենում բռնապետ գեներալ Մետակսասի օրոք։

Ռազմական բռնապետության հաստատման հետ 1967 թվականին նորից լքել է երկիրը` տեղափոխվելով Փարիզում ապրելու։

1971 թվականին Զեին գրել է «Պետրոսի մեծ զբոսանքը» գիրքը, այս անգամ նկարագրելով շրջափակման ու ազատագրման տարիների իրադարձությունները։

Նրա պատմավեպերում նշանակալի է այն, որ դրանք ուղղակի պատմական իրադարձությունների նկարագրություն չեն, այլ պարունակում են հերոսների ինքնակենսագրական տարրեր։

«Պետրոսի մեծ զբոսանքը» գիրքը պիեսի տեսքով թարգմանվել է մի շարք լեզուներով և տարածվել է «Պետրոսի պատերազմը» վերնագրով։

Նրա «Ընձայռուծը ապակու հետևում» գիրքը ներառվել է ֆրանսիական դպրոցների ուսումնական ծրագրում։

«Վիշապի ոտքերի դոփյունը» վեպի գործողությունները տեղի են ունենում նախահեղափոխական Ռուսաստանում, սակայն այստեղ հղում կա Հունաստանում Մետակսասի բռնապետության ժամանակշրջանին, ինչպես նաև` 1973 թվականի Պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ցույցին։ Այս վեպում գրողը ցույց է տալիս որոշակի պատմական իրադարձությունների ու որոշակի գաղափարների` ազատության, ժողովրդավարության, դիմադրության, համընդհանուր լինելը։ Նա այսպիսով վերացնում է ժամանակի ու տարածքի սահմանները` տեքստը հասանելի դարձնելով ցանկացած պատմամշակութային միջավայրի համար։ Նույնը վերաբերում է նաև նրա մյուս պատմավեպերին։ Այս բոլոր երեք գրքերն արժանացել են Mildred Batchelder Prize մրցանակին (l970, l974, 1980), որոնք հանձնվել են ԱՄՆ-ում ALSC -ի կողմից` որպես անգլերեն լավագույն թարգմանված արտասահմանյան գրքեր։

Գրող Ժորժ Սարիի հետ, ում նա ծանոթ էր դեռ դպրոցական տարիներից, Զեին նոր սկզբունք է բերել մանկապատանեկան վեպ` ինչպես ինքնակենսագրական ոճով, այնպես էլ` ժանրում քաղաքական, հասարակական և պատմական տարրեր մտցնելով։

2010 թվականին Ալկի Զեին պարգևատրվել է Աթենքի ակադեմիայի կողմից։

2015 թվականին պարգևատրվել է Արվետսի և գրականության ֆրանսիական շքանշանով։

Աշխատանքներ
-----------

* Քեռի Պլատոնը (Ο θείος Πλάτων)
* Ռելսերի մոտ (Κοντά στις ράγες
* Կոշիկներ (Αρβυλά κια καιγόβες
* Մի ապրիլյան կիրակի (Μια Κυριακή του Απρίλη)
* Հանիբալի կոշիկը (Τα παπούτσια του Αννίβα)
* Աքիլեսի հարսնացուն (մեծահասակների համար) (Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα (για ενηλίκους))
* Մանուշակագույն հովանոցը (Η μωβ ομπρέλα)
* Ալիսան մարմարի աշխարհում (Η Αλίκη στη χώρα των μαρμάρων)
* Կոնստանտինան և նրա սարդերը (Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της)
* Խաբեբա պապիկը (Ψεύτης Παππούς)
* Ընձառյուծն ապակու հետևում (Το καπλάνι της βιτρίνας)
* Պետրոսի մեծ զբոսանքը (Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου)
* Իսպանական կոշիկներ (Σπανιόλικα Παπούτσια)
* Կատուների զրույցներ (Γατοκουβέντες)
* Տասներկուերորդ տատիկը և այլն...(Η δωδέκατη γιαγιά και άλλα..)
* Երիտասարդ ձայն (Νεανική Φωνή)
* Ուրիշ ժամանակներ, ուրիշ երեխաներ... (Ժորժ Սարիի հետ համատեղ) (Άλλοι καιροί, άλλα παιδιά…(Μαζί με την Ζωρζ Σαρή))

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #122841972 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. 1 2  «Έφυγε» η σπουδαία συγγραφέας Άλκη Ζέη — 2020.
3. 1 2 3 4 5 6
4. ↑  Alki Zei nell’Enciclopedia Treccani
5. ↑  Греческий театр в поисках идентичности(չաշխատող հղում)
6. ↑  bookboom Archived 2006-08-25 at the Wayback Machine.
7. ↑  «Τιμητική διάκριση για την Aλκη Ζέη — 17/9/2012 4:51:42 μμ». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ նոյեմբերի 3-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 21-ին.
8. ↑  «Άλκη Ζέη: Νέα τιμητική διάκριση, από το υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας | naftemporiki.gr». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 21-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 21-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 25474 · BIBSYS: 90147003 · BNC: a11247514 · BNE: XX902734 · BNF: 119296301 · CONOR: 27857507 · GND: 122841972 · ISNI: 0000000072462176 · LCCN: n50061995 · LNB: 000241121 · NKC: mub2015881518 · NLG: 18597 · NTA: 082533822 · NUKAT: n2013124826 · PTBNP: 113552 · SUDOC: 027203085 · VIAF: 95215595 · WorldCat VIAF: 95215595 |

 |

 |