**Լեո Ֆրանկի գործ**, 1913 թվականին Ջորջիա նահանգի Ատլանտա քաղաքում 13-ամյա Մերի Ֆագանի բռնաբարության և սպանության համար Լեո Մաքս Ֆրանկի դատավարությունը։ Լեո Ֆրանկը մեղավոր է ճանաչվել կասկածելի ապացույցների հիման վրա, դատապարտվել է մահապատժի, նահանգապետի կողմից ներում է շնորհվել, ապա առևանգվել է բանտից և կախաղան հանվել մի խումբ վրդովված քաղաքացիների կողմից։
Լեո Ֆրանկի լինչինգը բացահայտեց ԱՄՆ-ում հակասեմականության խնդիրը և հանգեցրեց հակազրպարտության լիգայի ստեղծմանը։

Մեղադրյալ
---------

Լեո Ֆրանկը ծնվել է Տեխասի (ԱՄՆ) Կուերո քաղաքում 1884 թվականի ապրիլի 17-ին Ռուդոլֆի և Ռայա Ֆրանկների ընտանիքում։ Ծնվելուց անմիջապես հետո նա ծնողների հետ տեղափոխվեց Նյու Յորք։ 1906 թվականին ավարտել է Կոռնելի համալսարանը որպես ինժեներ-մեխանիկ։ 1910 թվականին նա ամուսնացավ Լյուսիլ Զելիգի՝ հարուստ հրեական ընտանիքի մի աղջկա հետ, որի նախնիները երկու սերունդ առաջ Ատլանտայում հիմնեցին առաջին սինագոգը։
Ազգային մատիտների գործարանի համասեփականատեր հորեղբոր հովանավորության շնորհիվ ստացել է գործարանի կառավարչի պաշտոնը։ Իր հմտությունները բարելավելու համար նա 1907-1908 թվականներին մեկնել է Եվրոպա, 1908 թվականին վերադարձել Ատլանտա։ Նա մեծ հաջողությունների հասավ ինչպես բիզնեսում, այնպես էլ հասարակական ոլորտում՝ դառնալով քաղաքի ամենահարուստ մարդը և հրեական «B'nai B'rith» կազմակերպության տեղական մասնաճյուղի նախագահը։ Հետաքրքրվում էր օպերայով, խաղում էր թենիս և բրիջ։

Զոհ
---

Մերի Ֆագանը, հասարակ բանվորական ընտանիքից մի աղջիկ, ծնված 1899 թվականի հունիսի 1-ին, աշխատում էր մատիտների գործարանում՝ մատիտներին ռետիններ ամրացնելով, ժամում 12 ցենտ։ Հայտնի է, որ նա պարբերաբար եկեղեցի է հաճախել և նույնիսկ նկարահանվել եկեղեցական ներկայացման մեջ։ 1913 թվականի ապրիլի 27-ին նրան սպանված են գտել գործարանի նկուղում և հետագայում թաղել Մարիետայի գերեզմանատանը, Ջորջիայում։

Դատավարություն
--------------

Լեո Ֆրանկը մեղադրվում էր Մերի Ֆագանի բռնաբարության և դաժան սպանության մեջ։ Լեոյի դեմ ուղղակի ապացույցներ չգտնվեցին, իսկ ոստիկանների ցուցմունքները լի էին հակասություններով։
Այնուամենայնիվ 29-ամյա Ֆրենկը մեղավոր է ճանաչվել։ Դատավորի համար որոշիչ է եղել միակ վկայի՝ սեւամորթ բանվոր Ջիմ Քոնլիի ցուցմունքը։ Ներկայումս պատմաբանների մեծ մասը կարծում է, որ Քոնլին կատարել է այս հանցագործությունը։ Մասնավորապես, Քոնլիի փաստաբանը դեռ 1914 թվականին հայտարարել էր, որ նրան մեղավոր է համարում։

Լեո Ֆրանկը դատավարության ժամանակ
1913 թվականին նրա դատավարության ժամանակ նա մեղավոր է ճանաչվել և դատապարտվել մահապատժի։ Մահապատժի մասին որոշումը պարբերաբար քննադատության է ենթարկվել ԱՄՆ հյուսիսի առաջատար իրավաբանների կողմից։ Բայց մի շարք պետական հրապարակախոսներ Թոմ Ուոթսոնի նախաձեռնությամբ մամուլում անցան հակառակ գրոհի։

Հասարակական կարծիքի ազդեցության տակ նահանգի նահանգապետը ներում է շնորհել Ֆրենկին՝ մահապատիժը փոխարինելով ցմահ բանտարկությամբ։ Քաղաքի մի խումբ վրդովված բնակիչներ նրան առևանգել են բանտից և 1915 թվականի օգոստոսի 17-ին կախելով իրականացնել մահապատիժը։

Նոր տվյալներ գործի և Ֆրանկի «ներման» վերաբերյալ
-----------------------------------------------

1982 թվականին՝ սպանությունից 70 տարի անց, Ալոնզո Մանը՝ մի տղա, ով աշխատում էր Ֆրենկի գրասենյակում, ասաց, որ տեսել է Ջիմ Քոնլիին գործարանում, որտեղ միայնակ էր Ֆագանի մարմինը տանում։ Մաննը երդման տակ ցուցմունք է տվել, որ Քոնլին սպառնացել է սպանել իրեն, եթե նա պատմի այն, ինչ տեսել է։ Երբ տղան այս մասին պատմել է ծնողներին, նրանք ստիպել են նրան երդվել, որ երբեք ուրիշին չի ասի։ Վերջապես Մաննը որոշեց հայտարարություն անել, ասում էր, որ խաղաղ մեռնի։ Նա անցավ ստի դետեկտոր թեստ և մահացավ երեք տարի անց՝ 85 տարեկան հասակում։ Մանի ցուցմունքը հիմք դարձավ Ֆրենկի հետմահու ներման համար, որը հաջորդեց 1986 թվականի մարտի 11-ին։ Քանի որ գործի նյութերը կորել են, և Քոնլին մահացել է 1962 թվականին, թվում էր, որ անհնար էր գործը նորից հետաքննել ժամանակակից մեթոդներով, ուստի պետությունը սահմանափակվեց Ֆրենկին ներում շնորհելով և նրա մահվան մեջ մեղքն ընդունելով։
2003 թվականին ամերիկացի լրագրող Սթիվ Օնին թողարկեց «Եվ մահացածները բարձրանում են. Մերի Ֆագանի սպանությունը և Լեո Ֆրանկի լինչացումը» գիրքը, որտեղ փաստաթղթերը վերլուծելուց և մարդկանց հետ զրուցելուց հետո նա եկել է այն եզրակացության, որ Լեո Ֆրանկը անմեղ է, իսկ լինչի կազմակերպիչներն ու մասնակիցները պետության ամենահարգված քաղաքացիներն են՝ ներառյալ նահանգապետը, դատավորը և նահանգային ժողովի կոմիտեի ղեկավարը։

Հետեւանքներ
-----------

Որոշ աղբյուրներ կարծում են, որ դեպքը հակասեմական դրդապատճառներ է ունեցել, քանի որ Լեո Ֆրանկը պրակտիկ հրեա էր։ Ըստ Ատլանտայի Հրեական պատմության թանգարանի աշխատակից Սանդրա Բերմանի, Վրաստանի հրեական համայնքի շատ անդամներ որոշել են լքել նահանգը և տեղափոխվել երկրի այլ շրջաններ։ Լեո Ֆրանկի գործը հանգեցրեց հակազրպարտության լիգայի ստեղծմանը։

Գրականություն
-------------

* Alphin, Elaine Marie. An Unspeakable Crime: The Prosecution and Persecution of Leo Frank. Carolrhoda Books, 2010 ISBN 9780822589440․

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Indicted For Girl's Murder; Leo A. Frank Accused In Case That Has Taken Political Turn». *The New York Times*. 1913 թ․ մայիսի 25.
2. ↑  Worthy, Larry. «Little Secrets». *About North Georgia*. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հոկտեմբերի 14-ին. Վերցված է 2009 թ․ հոկտեմբերի 21-ին.
3. ↑  *Waldrep, Christopher* The Many Faces of Judge Lynch. — New York: Palgrave Macmillan, 2002. — ISBN 0-312-29399-2
4. 1 2 3 4  «Самосуд в Мариэтте, Виктор Коршиков, Русский базар, 11-11-2003». Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ դեկտեմբերի 15-ին. Վերցված է 2023 թ․ սեպտեմբերի 23-ին.
5. ↑  Oney, с. 683—684.
6. ↑  Steve Oney. And the Dead Shall Rise: The Murder of Mary Phagan and the Lynching of Leo Frank. New York: Random House, 2003.   

According to «Publishers Weekly», «Oney carefully maps the history of the Jewish community in the South; the role that New York newspapers played in publicizing the trial and attacking anti-Semitism; and the complex role that racism and the interactions between black and white Georgians played in Frank’s conviction.»
7. ↑  «Экстремисты: от фашистов до экологов». Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հուլիսի 14-ին. Վերցված է 2010 թ․ մարտի 26-ին.