recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Քաֆուրիյաթ** (արաբ․՝ كافوريات‎‎), խոշորագույն արաբ բանաստեղծ ալ-Մութանաբբիի պոեզիայի 4 շրջաններից մեկը։

Սիրիայից հետո Եգիպտոսը դառնում է ալ-Մութանաբբիի հաջորդ հանգրվանը։ Երկիրը տիրած Իխշիների դինաստիայի ներկայացուցիչ Աբու ալ-Միսկ Քաֆուրի անունով նրա գործունեության երրորդ փուլը անվանվում է «Քաֆուրիյաթ»։ Ի տարբերություն Սայֆիյաթի եգիպտական բանաստեղծությունները իրենցից ոչ միայն ձոներ են ներկայացնում, այլև վիրավորանքներեն՝ ուղղված հովանավորին, հուսախաբություն դեռևս ոչ վաղ անցյալի վերաբերյալ, զղջում, վիրավորված ինքնասիրության զգացում այն մտքից, որ ստիպված է գովերգել սևամորթին։ Այս ամենը արտահայտված է այս շրջանի ստեղծագործությունների մեջ։ Քաֆուրի գովերգումը նրա համար շատ բարդ գործ էր ոչ միայն իր հոգեկան վիճակի պատճառով, այլև առաջինի ծագման, գործունեության պատճառով, քանզի ոչ առաջինը ոչ երկրորդը, աչ նույնիսկ նրա արտաքինը գովեստի արժանի չէին և նա ռազմական գործի գիտելիքներով և սխրանքներով առանձնապես չէր փայլում։ Այսպիսով բանաստեղծական ռեսուրսները շատ սահմանփակ էին և նա ստիպված էր գովերգել միայն հովանավորի առատաձեռնությունը։ 

Եգիպտոսի մայրաքաղաք Ֆուստատի ավերակները
Ալ-Մութանաբբիի բանաստեղծական տաղանդը օգնում էր իրեն գտնել կերպարներ, որ գովերգի չսիրած հովանավորին, սակայն, իմանալով թե ինչքան տհաճ էր Քաֆուրի համար ցանկացած ակնարկ իր արտաքինի վերաբերյալ, ալ-Մութանաբբին ամեն անգամ հաճոյախոսում էր նրան, հիշեցնում նրան իր մաշկի գույնը և ֆիզիկական թերությունները։ Նա գնալով ավելի ու ավելի էր գիտակցում իր դիրքի նվաստությունը Քաֆուրի մոտ։ Նա սկսում էր մտածել Եգիպտոսից հեռանալու մասին։ Քաֆուրի ներկայությամբ նա մի կասիդա է արտասանում, որտեղ անկեղծորեն հայտնում է Եգիպտոսը և իր տիրոջը լքելու մասին։ Քաֆուրը խմելու սովորություն չուներ և մեծ ուշադրություն չէր դարձնում սիրային արկածներին, այդ պատճառով նրա դիվանում քիչ են գինու և սիրո մասին աստեղծագործությունները։ Ինչպես սովորական քաղաքացի՝ նա համեատաբար անտարբեր էր կրոնի հանդեպ, հազվադեպ էր աղոթում, երբեք Ղուրան չէր կարդում։ Նա միշտ գտնվում էր հույսերի և երազանքների իշխանության տակ, որոնցից հեշտոեն անցնում էր հիասթափության և անգամ հուսահատության։

Այս փուլը ամենակարճն էր բանաստեղծի դիվանների մեջ. այն տևել է 4 տարի՝ 956-960 թվականներ

Գրականություն
-------------

* Фильштинский И.М. - История арабской литературы
* Крачковский И. Ю. Аль-Мутанабби и Абу-л-Ала, Избр. соч. т. 2, М. — Л. 1956
* Диван ал-Мутанабби, т. 1—4, Каир, 1936.

Արտաքին հղումներ
----------------

* ալ-Մութանաբբի՝ արաբ մեծագույն բանաստեղծ, անգլերեն
* ալ-Մութանաբբիի պոեզիան Սամար Տրաբուլզիի կողմից մեկնաբանված, անգլերեն
* Բանաստեղծության հրաշք, անգլերեն Archived 2009-02-23 at the Wayback Machine.
* ալ-Մութանաբբիի բանաստեղծությունների ամբողջությունը՝ բացատրություններով, արաբերեն
* ալ-Մութանաբբիի դիվան, արաբերեն Archived 2013-08-05 at the Wayback Machine.
* Ալ-Մութանաբբիի բանաստեղծություններ. Փրինսթոնի համալսարան
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աննա եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սբ. Աննա եկեղեցի**, Սուրբ Աստվածածնի մոր՝ Ս. Աննայի անունը կրող եկեղեցին գտնվում է Վայոց ձորի մարզի Մալիշկա գյուղում։ Այն կառուցվել է 2000 թ.` բարերարությամբ Արա Արշավիրի Աբրահամյանի և օծվել նույն թվականի նոյեմբերի 4-ին` Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ձեռամբ. «Ի Հայրապետութեան Տ.Տ. Գարեգին Բ Սրբազնագոյն Կաթողիկոսի Ամենայն Հայոց 2000 թ. կառուցաւ Ս. Աննայ եկեղեցին Արա Արշավիրի Աբրահամյանի բարերարութեամբ»։

Կառույցը
========

Ս. Աննան քառաթև կենտրոնագմբեթ վեհաշուք եկեղեցի է, ունի մեկ խորան, մեկ մկրտության ավազան, երկու փայտաշեն դռներ՝ եկեղեցու արևելյան ու հարավային կողմերում, երկու ավանդատուն, որոնցից մեկը մոմավառության համար է օգտագործվում։

Եկեղեցին լուսավորվում է հինգ էլեկտրական ջահերի, ինչպես նաև գմբեթի ութ և եկեղեցու երեսուն լուսամուտների շնորհիվ։

Ս. Աննա եկեղեցին ներսից ունի հիանալի տեսք, այն գրեթե ամբողջովին զարդարված է որմնանկարներով։ Խորանի վերևի պատի վրա պատկերված է Ս. Հոգու աղավնակերպ էջը, այնուհետև գմբեթի կաթողիկեն պահող չորս կամարների անկյուններում պատկերված են չորս Ավետարանիչների՝ Ս. Մատթեոսի, Ս. Մարկոսի, Ս. Ղուկասի ու Ս. Հովհաննեսի որմնանկարները։

Եկեղեցու պատերին պատկերված են Հիսուս Քրիստոսի ծննդյան, մկրտության, խաչելության, հրեշտակի կողմից հարության ավետումի դրվագները, ինչպես նաև Հայաստան աշխարհում քարոզած առաքյալների՝ Ս. Թադեոսի ու Ս. Բարդուղիմեոսի, Հայոց դարձի, գրերի գյուտի և Լուսավորչի տեսիլքի դրվագները հավերժացնող որմնանկարները։ Եկեղեցում առանձնահատուկ դիրք է գրավում Ս. Աննայի որմնանկարը, ում անունով էլ կոչվել է եկեղեցին։ Ս. Աննա եկեղեցին շրջապատված է պտղատու և դեկորատիվ ծառերով։ Եկեղեցու բակում կանգնեցված է հայ և ռուս ժողովուրդների բարեկամությունը հավերժացնող հուշահամալիր, որն ունի հայերեն ու ռուսերեն արձանագրություն։ Ս. Աննայի տարածքում առանձնահատուկ կերպով աչքի է ընկնում հայ և ռուս ժողովուրդների բարեկամության թանգարանը։

Պատկերասրահ
===========

* Սուրբ Աննա եկեղեցիՍուրբ Աննա եկեղեցի
* Խաչքար Սուրբ Աննա եկեղեցու բակումԽաչքար Սուրբ Աննա եկեղեցու բակում
* 
* Հուշաղբյուր Սուրբ Աննա եկեղեցու բակումՀուշաղբյուր Սուրբ Աննա եկեղեցու բակում
*

Արտաքին հղումներ
================

Վայոց ձոր Archived 2013-10-29 at the Wayback Machine.
Սևանա լճի արբանյակային լուսանկար
**Սևանի ջրակենսաբանական կայան**, խորհրդային շրջանի Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի գիտահետազոտական հիմնարկ Սևան քաղաքում։ 

Հիմնադրվել է 1923 թվականին, Նոր Բայազետի (հետագայում՝ Կամո, այժմ՝ Գավառ) շրջանում, պրոֆեսոր Ա․ Դերժավինի նախաձեռնությամբ և ղեկավարությամբ, որպես լճակայան (ՀԽՍՀ երկրագործության ժողկոմատի համակարգում)։ 1935 թվականին անցել է ԽՍՀՄ ԳԱ հայկական մասնաճյուղի համակարգ, տեղափոխվել քաղաք Սևան և վերանվանվել Սևանի ջրակենսաբանական կայան։ 

Կայանում գործել է հիդրոֆիզիկայի, հիդրոքիմիայի, պլանկտոնի, անողնաշարավորների, ձկնաբանության, ձկնաբուծության, մանրէաբանության, կենսաքիմիայի, էկոլգիական ֆիզիոլոգիայի և այլ լաբորատորիաներ։ Կայանի հետազոտությունների հիմնական խնդիրները եղել են ձկնային տնտեսության զարգացման և դրա հետ անմիջականորեն կապված հարցերը (իշխանի տարբեր տեսակների, կողակի պալարների, սիգի կլիմայավարժեցման, ձկների ձվադրման պայմանների, կերային բազաների, լճի կենդանական և բուսական աշխարհի ուսումնասիրություն և այլն)։ 

Հետագայում Սևանի ջրակենսաբանական կայանը զբաղվել է Սևանա լճի ֆիզիկաքիմիական, մանրէաբանական հետազոտություններով, ջրային բույսերի, նախակենդանիների, անողնաշարավորների, ձկների զարգացման օրինաչափությունների ուսումնասիրությամբ, լճի Էկոլոգիական ֆիզիոլոգիայի, կենսաքիմիայի, օրգանիզմների, համակեցությունների փոխհարաբերությունների և բազմաթիվ այլ հարցերով։ Կայանի հետազոտություններում կարևորագույն տեղը հատկացվում էր Սևանա լճի պահպանությանը։ Ուսումնասիրվել են նաև Հայաստանի մյուս լճերը, գետերն ու ջրամբարները։

Սևանի ջրակենսաբանական կայանը տվել է Սևանա լճի ֆիզիկաքիմիայի և մանրէաբանական նկարագրությունները, ջրի ստվարաշերտում և հատակում ապրող բուսական ու կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչների նկարագրություններն ու զարգացման օրինաչափությունները։ Կատարվել են Հայաստանի ջրամբարների ձկնաբանական, ձկնաբուծական և ձկնատնտեսական խորը ուսումնասիրություններ։ 1927 թվականից կայանը հրատարակել է աշխատությունների ժողովածու։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 321)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Աստվածածին**, հայ առաքելական եկեղեցի Իրաքի Բասրայի մարզում՝ Բասրա քաղաքում։ Պատկանում է Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու Իրաքի թեմին։ Դրա տարածքում գործող 8 եկեղեցիներից մեկն է։

Պատմություն
-----------

Ստորին Միջագետքի Բասրա վաճառաշահ քաղաքում հայերը հաստատվել են Արաբական խալիֆայության վերջին տասնամյակներին։ Նրանք հիմնականում վաճառականներ էին, որոնք կապեր էին հաստատել Իրանի, Հնդկաստանի ու տեղացի արաբների հետ։ Ուշ միջնադարում՝ թուրք-պարսկական հերթական պատերազմի ավարտին (1736), թվականին քաղաքի Հին Բասրա թաղամասում կառուցվել է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։ Վերջինս օծվել է 1754 թվականին։

Եկեղեցուն կից գործել է դպրոց։ 1920 թվականին եկեղեցու տարածքում բացվել է հայ ազգային վարժարանը։ 1973 թվականին տեղի հայության ստվարացմամբ պայմանավորված՝ Բասրայի հայկական գերեզմանատանը կառուցվել է սուրբ Հովհաննես Կարապետ մատուռը։ Վերջինս օծվել է նույն տարում՝ Ասողիկ եպիսկոպոս Ղազարյանի կողմից։

Եկեղեցին ակտիվ մասնակցություն է ցուցաբերում տեղի հայ հասարակական և կրոնական կյանքում։ 2019 թվականին Զատկի տոնից հետո Բասրա էր այցելել Իրաքում ՀՀ դեսպան Հրաչ Փոլադյանը։

Տես նաև
-------

* Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի, Բաղդադ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Իրաքում նոր հայկական եկեղեցի է կառուցվում
2. ↑  Հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտ, Իրաքի թեմ Archived 2020-07-15 at the Wayback Machine.
3. ↑  Իրաքում ՀՀ դեսպան Փոլադյանը այցելել է Բասրայի Սուրբ Աստվածածին հայկական եկեղեցի և հանդիպել համայնքի ներկայացուցիների հետ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու էջը facebook.com կայքում
* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու էջը youtube.com կայքում
| **՞**Սևավիզ սարյակ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Ճնճղուկանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Սարյակներ |
|
|
|
| Ցեղ | Սարյակներ |
|
|
| Տեսակ | **Սևավիզ սարյակ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| *Sturnus nigricollis*
*Paykull*, 1807 |
|  Հոմանիշներ |
| 
*Gracupica nigricollis*
 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
|   Տարածվածություն |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**563168**NCBI**381110**EOL**1051051**

 |
| --- | --- | --- |

 |


 **Սևավիզ սարյակ** (լատին․՝ *Sturnus nigricollis*), երգեցիկ թռչուն սարյակների ցեղից։ Տարածված է Չինաստանի հարավարևելյան շրջաններում և Հնդկաչինում։ Սովորական տեսակ է, որը բնակվում է բաց տարածություններում՝ անապատներում, մարգագետիններում, բրնձի ցանքատարածություններում, ավելի հազվադեպ՝ ցածրատերև անտառներում։ Հեշտ է բնակվում մարդաբնակ տարածքներում։ Ավանդաբար դասվում է սարյակներ ցեղին, բայց որոշ հեղինակ-հետազոտողներ այն առանձնացնում են։

Նկարագիր
--------

Խոշոր սարյակ է՝ 26—30 սմ երկարությամբ։ Թևերի երկարությունը կազմում է 14,6—16,2 սմ։ Գլուխը, կուրծքը և որովայնը գորշ սպիտակ է։ Մարմնի վերին հատվածներից վզի փետուրները սև են, մետաղական փայլով։ Աչքի շրջանում ակնհայտորեն երևում էդեղին շրջանակ անփետրածածկ հատվածներում։ Աչքի ծիածանաթաղանթը բաց մոխրագույն է։ կտուցը մուգ գույնի է։ Մեջքը, թևերը և պոչը գորշագույն-սև են։ Ոտքերը դեղին են։ Արուններն ու էգերը արտաքին հատկանիշներով առանձնապես չեն տարբերվում միմյանցից։

Տարածում
--------

Բնակվում են Չինաստանի հարավ-արևելքում, Մյանմայում, Կամբոջայում, Թայլանդում, Լաոսում և Վիետնամում։ Մալայան թերակղզու հարավային հատվածում բացակայում են։

Բազմացում
---------

Ի տարբերություն սարյակների շատ տեսակների, սևավիզ սարյակը կառուցում է առանձին բույն, ոչ թե օգտագործում է մոտական ծառերի փչակները։ Բույնը կոշտ կառուցվածք է՝ կառուցված տարբեր բույսերի մնացորդներից, բրնձի թեփից, չոր խոտերից, փետուրներից ու ծաղիկներից։ Բույնը սովորաբար գտնվում է ծառերի վերին հատվածներում։ Ձվադրում է սովորաբար 3—5 կապույտ կամ կապտականաչավուն ձվեր՝ առանց բծերի։ Ձվերի չափերը (29—37) x (21—25) մմ է։

Սնունդ
------

Սնվում է ծղրիդներով, ճռիկներով, անձրևորդերով։ Սնվում է նաև որոշ բուսատեսակներով։

Գրականություն
-------------

* *C. Feare, A. Craig, B. Croucher, C. Shields, K. Komolphalin.* Starlings and Mynas. — Princeton: Princeton University Press, 1999. — 285 с. — ISBN 0-691-00496-X

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Սարյակներ  |
| --- |
|  |
| Բրամինյան սարյակ • Կամբոջական սարյակ • Կարմրակտուց սարյակ • Մոխրագլուխ սարյակ • Մոխրագույն սարյակ • Սովորական սարյակ • Սպիտակերես սարյակ • Սև սարյակ • Սևաթև սարյակ • Սևավիզ սարյակ • Վարդագույն սարյակ • Sturnus contra • Sturnus sturninus |

 |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

 |
**Քեյթ Նելիգան** (անգլ.՝ *Kate Nelligan*, մարտի 16, 1950(1950-03-16), Լոնդոն, Միդլսեքս շրջան, Օնտարիո, Կանադա), կանադացի դերասանուհի։

Կենսագրություն
--------------

Քեյթ Նելիգանը ծնվել է 1951 թվականի մարտի 16-ին կանադական Լոնդոն քաղաքում, դպրոցի ուսուցչուհու և գործարանային շինարարի ընտանիքում։ Նելիգանը հաճախել է Լոնդոնի ուսումնարան, սովորել է Գլենդոն քոլեջում, բայց ուսումը չի ավարտել։ Հարազատ քաղաքի քոլեջը թողնելով՝ նա գնացել է Մեծ Բրիտանիա, որտեղ ընդունվել է Բեմական խոսքի և դրամատիկական արվեստի կենտրոնական դպրոց։ Հենց այնտեղ կայացել է նրա պրոֆեսիոնալ առաջնախաղը թատերական բեմում և հեռուստատեսությունում։

Կարիերա
-------

1975 թվականին նա առաջին անգամ հայտնվել է էկրանին, խաղալով ֆրանսա-բրիտանական «Ռոմանտիկ անգլուհին» մելոդրամայում։ 1979 թվականին կատարել է Լյուսի Սթյուարդի դերը «Դրակուլա» բրիտանական էկրանավորման մեջ։

1980-ականներին նա տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ ակտիվ աշխատել է Բրոդվեյում։ Իր դերերի համար թատերական «Թոնի» մրցանակաբաշխությանն ստացել է մրցանակ չորս անվանակարգերում։ 1991 թվականին դերասանուհին առաջադրվել է «Օսկար» մրցանակին, որպես «Երկրորդական պլանի լավագույն դերասանուհի» «Մակընթացությունների տիրակալը» ռոմանտիկ դրամայում։ Նույն թվականին դարձել է «BAFTA» մրցանակ՝ «Ֆրենկին և Ջոնին» մելոդրամայում կատարած Քորի դերի համար։

Հետագայում դերասանուհին շարունակել է իր աշխատանքը ինչպես ԱՄՆ-ում, այնպես էլ իր հայրենիք Կանադայում։

Ֆիլմագրություն
--------------

* 1975 - Ռոմանտիկ անգլուհին
* 1975 - Կոմս Մոնտե-Քրիստո
* 1979 - Դրակուլա
* 1977, 1978, 1980 - Խաղալ այսօրվա համար
* 1990 - Սպիտակ սենյակ
* 1994 - Գայլ
* 2010 - Օրենք և կարգ։ Հատուկ մասնաշենք

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քեյթ Նելիգան (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2  Internet Broadway Database — 2000.
3. ↑  Kate Nelligan profile, filmreference.com; accessed February 16, 2015.
4. ↑  *Senior Executive Cites Liberal Arts Education for Success* Archived 2017-01-08 at the Wayback Machine. Glendon


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Internet Broadway Database · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1173724 · BNF: 14210672s · GND: 1162705116 · ISNI: 0000000122090770 · LCCN: no97029492 · NKC: xx0119467 · NLP: a0000001253395 · NTA: 072091991 · SUDOC: 059335793 · VIAF: 16828469 · WorldCat VIAF: 16828469 |

 |

 |
**«Քեսաբի շրջանի պատմական հուշարձանները»** (անգլ.՝ The historical monuments of Kesab district, ռուս.՝ Исторические памятники Кассабского района), Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի կողմից 2014 թվականին հրատարակված գիրքը հեղինակել է Րաֆֆի Քորթոշյանը։ Տպագրվել է հայերեն և անգլերեն։ Գիրքը ներկայացնում է Սիրիայի Քեսաբի շրջանում 2006, 2008 և 2010 թվականներին պատմական հուշարձանների ուսումնասիրության նպատակով իրականացված գիտարշավների, ինչպես նաև նյութին առնչվող գրավոր աղբյուրների համալիր (պատմություն, ճարտարապետություն և վիմագրություն) ուսումնասիրությունը։

Նկարագրություն
--------------

Աշխատությունը հրատարակվել է Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի երաշխավորությամբ։ Գիտարշավները կատարվել են Բերիո հայոց թեմի ազգային երեսփոխանական ժողովի նախկին անդամ Հարություն Քորթոշյանի հովանավորությամբ։ Գրքի նախահրատարակչական աշխատանքները հովանավորել է Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի նախարարությունը, իսկ տպագրությունը՝ Դեպի Հայք հիմնադրամը։

2016 թվականին լույս է տեսել նաև գրքի անգլերեն տարբերակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Րաֆֆի Քորթոշյան (2014)։ «Քեսաբի շրջանի պատմական հուշարձանները»։ ՀՃՈՒ հիմնադրամ
2. ↑  Raffi Kortoshian (2016)։ «THE HISTORICAL MONUMENTS OF KESAB DISTRICT»։ RAA

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Առավոտ» լրատվականի անդրադարձը

* «Պանորամա» լրատվականի անդրադարձը
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Վրաստանի Քվեմո Քարթլիի մարզի Մառնեուլի շրջանի Շահումյան (նախկին Շուլավեր) քաղաքում։

Պատմություն
-----------

1750-ական թվականների վերջերից սկսած Շուլավերում գարդմանահայերի վերաբնակեցումից հետո վերջինները սկզբնական շրջանում իրենց կրոնական պահանջմունքները բավարարելու նպատակով սկսեցին օգտագործել բլրի գագաթին գտնվող Սուրբ Մարիամ կիսավեր եկեղեցին։

Որոշ ժամանակ անց նորաբնակները սկսում են եկեղեցաշինության աշխատանքները։ Նախատեսված էր նոր եկեղեցին կառուցել միջնադարում կառուցված գրեթե ավերված հին համանուն եկեղեցու տեղում։

Հայտնի է, որ 1841 թվականին պատրաստված էին եկեղեցու նախագծային փաստաթղթերն ու շինանյութը։

Արդեն 1844 թվականին Հայ առաքելական եկեղեցու Վրաստանի և Իմերեթիայի թեմի առաջնորդ Սարգիս Ջալալյանցի գլխավորությամբ կատարվեց եկեղեցու հիմնօրհնեքը։ Ստույգ հայտնի չէ, թե երբ է ավարտվելեկեղեցու շինարարությունը, բայց դեռևս 1850 թվականին այն շարունակվում էր։

1861 թվականին եկեղեցու հոգևորական Պողոս ավագ քահանա Սահակյանցի՝ հոգևոր իշխանությանն ուղղված նամակից պարզ է դառնում, որ եկեղեցին վաղուց արդեն կառուցված էր։

Հայտնի է, որ 1864 թվականին ավարտվել են եկեղեցում կատարվող վերանորոգման աշխատանքներ, ինչի մասին վկայում է եկեղեցու բարավորին պահպանված արձանագրությունը։

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին որպես կրոնական կառույց գործել է մինչև 1920-ական թվականները։ Խորհրդային իշխանությունների կողմից փակվելուց հետո այն օգտագործվել է որպես պահեստ՝ այդ կարգավիճակում մնալով գրեթե մինչև ԽՍՀՄ փլուզումը։ 1989-1990 թվականներին շուլավերցիները նախաձեռնեցին եկեղեցին վերանորոգելու գործը։ 1998 թվականի հունիսի 10-ին Վիրահայոց թեմի առաջնորդ Գևորգ արքեպիսկոպոս Սերայդարյանը սարկավագ Վահան Ասլամազյանին նշանակեց Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում ծառայող։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Սանդուխտ Ասլանյան, Սամվել Կարապետյան, «Շուլավեր» Archived 2020-06-26 at the Wayback Machine. Երևան 2002թ. էջ 34։
2. ↑  Ջալալեանց Սարգիս արքեպիսկոպոս, Ճանապարհորդութիւն ի մեծն Հայաստան, հատոր Բ, Տփղիս, 1858 թ. էջ 79։
3. ↑  Ջալալեանց Սարգիս արքեպիսկոպոս, Ճանապարհորդութիւն ի մեծն Հայաստան, հատոր Բ, Տփղիս, 1858 թ. էջ 80։
4. 1 2 3 4 5 6  Սանդուխտ Ասլանյան, Սամվել Կարապետյան, «Շուլավեր» Archived 2020-06-26 at the Wayback Machine. Երևան 2002թ. էջ 35։
5. 1 2  ՀՀՊՊԿԱ, Ֆ. 56, ց. 1, գ 1055, թ. 1:
6. ↑  ՀՀՊՊԿԱ, Ֆ. 56, ց. 1, գ 2288, թ. 15:
7. ↑  ՀՀՊՊԿԱ, Ֆ. 56, ց. 1, գ 4286, թ. 3:
8. ↑  ՀՀՊՊԿԱ, Ֆ. 56, ց. 1, գ 4286, թ. 4:
9. 1 2  «Վրաստան», 1998թ. թիվ 81-82, 10 հոկտեմբերի, էջ 8։
**Վագոն**, (ֆր.՝ *wagon*, անգլ.՝ *waggon* - սայլակ), երկաթուղային տրանսպորտի միջոց, որը նախատեսված է ռելսային գծերով ուղևորների և բեռների փոխադրման համար։ Ըստ նշանակման՝ տարբերում են մարդատար և բեռնատար, մայրուղային ու արդյունաբերական տրանսպորտի, ինչպես նաև լայն ու նեղ երկաթուղային աղուրի համար նախատեսված վագոններ։ ժամանակակից վագոնները լինում են ոչ ինքնագնաց և ինքնագնաց (տրամվայի, մետրոպոլիտենի, երկաթուղու առանձին վագոններ, որոնք ունեն մոտորային տեղակայանքներ և կառավարման խցիկներ)։ Մարդատար վագոնները լինում են ուղևորների, փոստի, ուղեբեռի փոխադրման համար, ինչպես նաև հատուկ նշանակման մարդատար վագոն (լաբորատորիաներ, ակումբներ և այլն)։ ժամանակակից մարդատար կուպեավոր վագոններն ունեն 24-32 տեղ, կոշտ կուպեավորները՝ 38 ննջատեղ։ Բեռնատար վագոնները լինում էին հետևյալ հիմնական տեսակների, ծածկած կիսավագոններ, բաց վագոններ, ցիստեռններ, իզոթերմիկ և հատուկ նշանակման վագոններ (վագոն-փոխադրիչներ՝ ծանր ու մեծածավալ բեռների փոխադրման, մեքենաների, անասունների, ցեմենտի փոխադրման, ինչպես նաև երկաթուղու կարիքների համար ծառայող վագոններ, վագոն-արհեստանոցներ, վերականգնիչ և հրշեջ գնացքների վագոններ և այլն)։ 

Բոլոր տիպերի վագոնները բաղկացած են հետևյալ հիմնական հանգույցներից, ընթացային մասից, թափքից, հարվածաքարշիչ սարքերից և արգելակներից։ Ընթացային մասերն ապահովում են վագոնի ընթացքը ռելսերով և երթևեկության անվտանգությունը պահանջվող արագության դեպքում, սահուն ընթացքր և շարժման նվազագույն դիմադրությունը, ինչպես նաև հիմք են ծառայում թափքի համար։ Թափքը բաղկացած է շրջանակից, որին ամրացվում են հարվածաքարշիչ սարքերը և արգելակման սարքավորման մի մասը։ Արգելակները ծառայում են շարժման արագությունը ավտոմատ կարգավորելու և վագոնը կամ գնացքը կանգնեցնելու համար։ Իզոթերմիկ վագոնները նախատեսված են շուտ փչացող բեռների (միս, ձուկ, միրգ և այլն) փոխադրման համար։ Դրանք լինում են համապիտանի և մասնագիտացված (կենդանի ձուկ, կաթ, հանքային ջուր, գինի փոխադրելու համար)։ Վագոնի նախատիպը՝ լեռնահանքային ձեռնարկություններում փայտե ռելսերով շարժվող սայլակը, որը շարժման մեջ էր դրվում ձեռքով, ապա՝ ձիաքարշով, առաջին անգամ կիրառվել է Անգլիայում 18-րդ դարի երկրորդ կեսին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 224)։*  |
**Վիկտոր-Ֆրանսուա, դը Բրոլի 2-րդ դուքս** (ֆր.՝ Victor-François, duc de Broglie; հոկտեմբերի 19, 1718(1718-10-19)[…], Փարիզ - մարտի 30, 1804(1804-03-30), Մյունստեր, Պրուսիայի թագավորություն), ֆրանսիացի մարշալ (1759 թիվ), ռուս գեներալ-ֆելդմարշալ (1797)։

Կենսագրություն
--------------

Վիկտոր Ֆրանսուա դը Բրոլին ծնվել է մարշալ Ֆրանսուա-Մարի դը Բրոլիի ընտանիքում։

Նա իր ռազմական կարիերան սկսել է 1734 թվականին Պարմայի և Գվաստալլայի ճակատամարտերում։

1741 թվականին նա աչքի է ընկել Պրահայի վրա անակնկալ հարձակման ժամանակ։

Այնուհետև կռվել է Ֆլանդրիայում և 1748 թվականին նշանակվել գեներալ-ինտենդանտ։

Զինվորական կարիերա
------------------

Վիկտոր Ֆրանսուա դը Բրոլին 1757 թվականին Յոթնամյա պատերազմի ընթացքում Լուի դը Էստրեի հրամանատարությամբ մասնակցել է Գաստենբեկի ճակատամարտին, արքայազն Սուբիզի հրամանատարությամբ՝ Ռոսբախի ճակատամարտին, իսկ 1759 թվականի ապրիլի 13-ին որպես գլխավոր հրամանատար՝ Բերգենի ճակատամարտին։ Այստեղ ունեցած հաղթանակի համար, դը Բրոլին կայսրի կողմից արժանացել է Սրբազան Հռոմեական կայսրության իշխանի կոչման։

1759 թվականի հուլիսի 9-ին գրոհով գրավել է Մյունդեն քաղաքը։

1759 թվականի հոկտեմբերին նա դարձել է Ֆրանսիայի մարշալ։

1761 թվականին արքայազն Սուբիզի հետ նա պարտություն կրեց Ֆելինգհաուզենի ճակատամարտում, ինչի համար նրանք սկսեցին մեղադրել միմյանց։ Նրա և Պոմպադուրի կողմից հովանավորվող Սուբիզի միջև տեղի ունեցած տարաձայնությունները պատճառ դարձան, որ նա հետ կանչվի և հեռացվի արքունիքից։

1789 թվականին Լյուդովիկոս XVI-ը դը Բրոլին նշանակել է ռազմական նախարար։ Նա ղեկավարում էր այն զորքերը, որոնք պետք է վերահսկեին Փարիզը։ Երբ հնազանդվելուց հրաժարվելը փչացրեց նրա բոլոր ծրագրերը, նա արտագաղթեց արտասահման։

1792 թվականին Առաջին կոալիցիայի պատերազմի ժամանակ դը Բրոլին ղեկավարել է գաղթականների ջոկատը և 1794 թվականին ստեղծել է ջոկատ, որի հետ անցել է անգլիական ծառայության։ Երբ 1796 թվականին ջոկատը լուծարվել է, նա ծառայության է անցել Ռուսաստանում։ 1797 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Պողոս 1-ի կողմից նա վերանվանվել է ռուսական բանակի ֆելդմարշալ։ 1799 թվականին դը Բրոլին սեփական դիմումի համաձայն ազատվել է ծառայությունից։ Ամբողջովին թողել է հասարակական գործունեությունը, մահացել է Մյունսթերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bischoff G. Foessel G. Baechler C.* Nouveau dictionnaire de biographie alsacienne (ֆր.) / Fédération des sociétés d'histoire et d'archéologie d'Alsace — 1982. — 4434 p.
2. 1 2 3 4  GeneaStar
3. 1 2 3 4 5  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.
4. 1 2 3 4 5 6 7  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
5. ↑  Брольи // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — СПб. 1907—1909.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Биография маршала Франции, герцога де Брольи (1718—1804)
* Биографии российских генералиссимусов и генерал-фельдмаршалов|1—2||часть=37-й Генералъ-Фельдмаршалъ дюкъ БРОЛЬО
**Ազատարար զինվորի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Воину-освободителю), խորհրդային զինվորին նվիրված հուշարձան Կալինինգրադի մարզի Սովետսկ քաղաքի Հաղթանակի հետիոտնային փողոցի պուրակում։ Բեռլինի Տրեպտով զբոսայգում տեղադրված Ազատարար զինվորի հուշարձանի փոքր տարբերակն է։

Պատմություն
-----------

Ազատարար զինվորի հուշարձանը (Բեռլինի հուշարձականի ամբողջական կրկնօինակ) Սովետսկում տեղադրվել է 1956 թվականին՝ մեծ շրջանաձև ծաղկաթմբի կենտրոնում։ Այդ ժամանակ Սովետսկում իրենց զինվորական ծառայությունն էին իրականացնում երկու քանդակագործ (Մարոխոնկա և Արկուլիսիզ)։ Ծառայության վերջում նրանք որոշեցին քաղաքին նվեր հանձնել և ստեղծեցին Բեռլինում գտնվող Ազատարար զինվորի հուշարձանի կրկնօրինակը։ Թույլտվության համար քաղաքային իշխանությունները դիմեցին հայտնի քանդակագործ Եվգենի Վուչետիչին, որը հուշարձանի ստեղծման համար տվեց իր համաձայնությունը։ Սա ԽՍՀՄ-ում լեգենդար հուշարձանի միակ կրկնօրինակն է։ Այնուամենայնիվ, ցեմենտով պատրաստված քանդակն արագորեն փչացավ։ Այդ պատճառով 1991 թվականին ձուլեցին մի նոր հուշարձան, այս անգամ արդեն բրոնզից։ Կա վարկած, որ չի հաջողվել Եվգենի Վուչետիչի ժառանգների հետ բանակցել հեղինակային իրավունքի համար, ուստի նոր հուշարձանը Բեռլինի Ազատարար զինվորի հուշարձանի լիարժեք պատճենը չէ։ Կան մոտ տասը էական տարբերություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Тильзит-Советск, Калининград. 2007. С. 48

Արտաքին հղումներ
----------------

* Памятник Воину-освободителю
* Форум города Советска
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աննա եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Աննա եկեղեցի**, հայկական առաքելական եկեղեցի Արմավիրի մարզի Աղավնատուն գյուղում։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Աննա եկեղեցին բացվել է 2012 թվականի հոկտեմբերի 21-ին։ Եկեղեցու օծման արարողությունը կատարել է Արմավիրի թեմի առաջնորդ Տեր Սիոն եպիսկոպոս Ադամյանը Արմավիրի թեմի հոգևոր դասի մասնակցությամբ։ Եկեղեցու օծմանը ներկա են գտնվել ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը, ՀՀ Արմավիրի մարզպետ Աշոտ Ղահրամանյանը, եկեղեցու բարերար՝ մոսկվաբնակ Վահան Ավագյանը՝ իր ընտանիքի հետ, Ազգային ժողովի պատգամավորներ, համայնքապետ Աշոտ Գրիգորյանը, հարակից համայնքների ղեկավարները, համագյուղացիներ, թեմի եկեղեցասեր երիտասարդաց միությունների անդամներ, բազմաթիվ ուխտավորներ։

2012 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Արմավիրի թեմի առաջնորդ Տեր Սիոն եպիսկոպոս Ադամյանի նախագահությամբ կատարվել է «Դռնբացէքի» արարողություն և օծվել են եկեղեցու 12 սյուները։ Հոկտեմբերի 21-ին Սրբազան Հայրը Սրբալույս մյուռոնով օծել է Սուրբ Սեղանը, Սուրբ Խորանի սյուները՝ չորս Ավետարանիչների անուններով, և Մկրտության ավազանը։

Սուրբ Աննա եկեղեցու բակում տեղադրվել են 17 խաչքարեր, որոնց հեղինակը քանդակագործ Ռուբեն Նալբանդյանն է (խաչքարերը ստեղծել է որդու և եղբայրների հետ)։

Եկեղեցին կառուցվել է բարերար Վահան Ավագյանի կողմից։ Եկեղեցու շինարարն է Գագիկ Գրիգորյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կատարվեց Աղավնատուն գյուղի նորակառույց եկեղեցու օծման արարողությունը
2. ↑  Աղավնատուն գյուղում բացվեց Սուրբ Աննա եկեղեցին

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աղավնատուն գյուղում բացվեց Սուրբ Աննա եկեղեցին. Մաս 1
* Արմավիրի մարզի Աղավնատուն գյուղի բնակիչները նշում են Սբ. Աննա եկեղեցու օծման երկրորդ տարեդարձը
**Վալանսեի դղյակ** (ֆր.՝ Château de Valençay), ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի կողմից որպես Համաշխարհային ժառանգություն պահպանվող Լուարայի դղյակներից մեկն է։ Վերածննդի ճարտարապետության և ամպիր ոճի շքեղ անֆիլադաով ինտերիերով ֆրանսիական (մանսարյան) կլասիցիզմի ակնառու հուշարձան է՝ կառուցված շատոյի ամենանշանավոր տիրակալ Թալեյրանի ժամանակներում։ Տեղակայված է Էնդր դեպարտամենտի նույնանուն համայնքում։

Պատմություն
-----------

Ներկայումս գոյություն ունեցող դղյակը կառուցվել է 12-րդ դարի ամրոցի քանդած տեղում՝ Շամբորի նմանությամբ։ Շինարարությունն սկսվել է 1540 թվականին և ձգվել է մինչև 18-րդ դարը։ Չնայած շինությունների տարաժամանակությանը, ամբողջության մեջ դրանք կազմում են օրգանական միություն։

1719 թվականին շատոն ձեռք բերեց շոտլանդացի մեծահարուստ ֆինանսիստ Ջոն Լոն, դրանից հետո շատ են փոխվում սեփականատերերը, մինչև կալվածքը 150 տարով դարձավ ազնվական տոհմ Թալեյրանների գլխավոր նստավայրը։ Ֆրանսիական դիվանագիտության գլուխը այն ձեռք բերեց 1803 թվականին Նապոլեոնի հրամանով, ով ցանկանում էր ունենալ իր վեհությամբ պատշաճ տեղ՝ օտարերկրյա դեսպաններին ընդունելու համար։ 6 տարի այստեղ է գտնվել գահընկեց արված իսպանական թագավոր Ֆերդինանդ 7-րդը։ Վալանսեում պատրաստող թալեյրանյան խոհարար Քարեմի փառքը թնդում էր ողջ Եվրոպայով։

Դիվանագետի մահից հետո (այնտեղ էլ թաղված է) կալվածքին տիրեցին նրա եղբոր ժառանգները, որոնցից վերջինը մահացել է 1952 թվականին։ Նրանք աշխատում էին պահպանել նշանավոր նախնու ջանքերով դղյակում ստեղծված պայմանները։ Դղյակի շուրջը կանոնավոր զբոսայգին գցվել է 20-րդ դարի սկզբին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ արքայազն Թալեյրանն իր կալվածքում թաքցրել էր այնպիսի Լուվրի գանձեր, ինչպես Միլոսյան Վեներան և Սամոֆրակիյան Նիկան։ Որպես Սագանի անվանական դուքս նա համարվում էր մեդիատիզացված գերմանական հպատակ և այդ պատճառով կարող էր չզգուշանալ գեստապոյի խուզարկումներից։

1979 թվականին դղյակը հանձնվեց Ֆրանսիայի պատմական ամրոցների միության տիրապետությանը։ Զբոսաշրջիկներ գրավելու համար այստեղ բացվեց հնագույն մեքենաների թանգարան, իսկ զբոսայգում բաց թողնվեցին լամաներ, սիրամարգեր և այլ էկզոտիկ կենդանիներ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Լուարայի դղյակներ
* Ֆրանսիայի դղյակներ

Արտաքին հղումներ
----------------

* (ֆր.) Դղյակի պաշտոնական կայք Archived 2008-11-15 at the Wayback Machine.
* (ֆր.) Վալանսե քաղաքի կայք Archived 2013-07-19 at the Wayback Machine.

Աղբյուրներ
----------

* *Châteaux de la Loire*, Guide de tourisme Michelin, ISBN 2-06-031705-3
* R.P. Raoul, *Guide Historique de Valençay — le château — l'église — le tombeau de Talleyrand* (1953).
* *Livre d’Or (Chateaux de la Loire)*; responsable de l’edition Giovanna Bonechi.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12317167d · Mérimée: PA00097475, MI174 · SUDOC: 261574523 · VIAF: 134691250 · WorldCat VIAF: 134691250 |

 |
**Սուրբ Գևորգ եկեղեցին** (ուկր.՝ Церква святого Юра) ուղղափառ եկեղեցի է, պատմության և ճարտարապետության հուշարձան է, որն գտնվում է Դրոգոբիչում (Լվովյան շրջան, Ուկրաինա)։ 2013 թվականին ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցուցակի մեջ ` ընդգրկելով « Լեհաստանի և Ուկրաինայի Կարպատյան շրջանի փայտաշեն եկեղեցիներ» կազմը
:

### Պատմություն

Փայտաշեն եկեղեցի է, եռահատված (եռահատ) է, վերագրում են XV դարավերջին կամ XVI դարասկզբին, խորանարդաձև երկուական նավերով և երկու նստակերտ կողմային երգչախմբային դասերով և երկուական տաշված փայտակերտվածքներով զոհասեղանով և գավիթով։

1656 թվականին եկեղեցին հանձնվել է Դոլինա քաղաքին մոտ գտնվող կարպատյան Նադիևա գյուղից։ Եկեղեցին փոխանակել են աղով, քանդել մասերի և տեղափոխել են Դրոգոբիչ՝ եզների վրա։ Տեղադրել են եկեղեցին նախկին եկեղեցու տեղում, որն այրվել էր, իսկ արդեն 1678 թվականից սկսել են կառուցել զանգակատունը :

Եկեղեցու ստորին հատվածը պատված է լայն գոտու տեսք ունեցող կամարաշարով, որն հիմնված է սյուներին։ Հատուկ կանանց համար նախատեսված գավիթների՝ բաբինեցների վերևում է գտնվում երգչախումբը՝ կամար -պատկերասրահով և Վվեդեսսկյան մատուռը։ Եկեղեցին, գլխավոր փայտյա գերաններով (срубами) մեծանում է երեք գագաթներով առանց թեքվելու, իսկ երգչախմբի տեղը՝ փոքր գագաթներով՝ մեկ թեքումով ութանկյուն թմբուկների վրա։

Եկեղեցու ներսակողմը նկարազարդված է որմնանկարներով, որոնք կատարվել են Ստեֆան-Մալյար Պոպովիչ Մեդիցիկովի գլխավորությամբ։ Բացի կրոնական կոմպոզիցիաներից ( «Քրիստոսի խանդավառություն» ), հարուստ են դեկորատիվ զարդաքանդակները՝ առավելապես բուսական բնույթի։ Պատկերակալը և սրբապատկերները նույն նկարչի (« Աստվածամոր օրհներգությունը՝ ակաթիստը», « Գործ Պետրոս առաքելոց», « Մեծ մարտիրոս Յուրիի գլխատումը» ) շագանակա- կավաքարագույն և կանաչավուն՝ ձիթապտղավուն երանգով, նկարչական պարզ միջոցներով զարդանկարների ստեղծողը հաղորդել է անհատական, գրեթե դիմային արտահայտություններ զարդաքանդակներին։ Պատկերակալի սյան՝ խաղողի ոստյունի փորագրության մակերևութապատկերը՝ ռելիեֆը մոտ է քարի փորագրությանը։

Սուրբ Գևորգի եկեղեցին մի քանի անգամ վերանորոգվել է, բայց այն չի կորցրել իր նախնական տեսքը և մինչ այսօր համարվում է XV—XVI դարերի գալիցկյան ճարտարապետության ամենապահպանված հուշարձանը։ Եկեղեցին համարվում է «Դրոգոբիչչինա» թանգարանի փայտաշեն ճարտարապետության առանձին բաղադրիչը ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ` Дерев’яні церкви Карпат внесли до Списку всесвітньої спадщини ЮНЕСКО
2. ↑  Карпатські церкви стали спадщиною ЮНЕСКО // Українська правда / Історична правда. - Неділя, 23 червня 2013
3. ↑
4. ↑  Нариси з історії Дрогобича (від найдавніших часів до початку XXI ст.). — Дрогобич : Коло, 2009. — ISBN 978-966-7996-46-8.
**Շաքրիան գյուղի Սուրբ Գևորգ մատուռ** հայկական մատուռ, որը գտնվում է Վրաստանի Կախեթի մարզի Շաքրիան գյուղում։

Պատմություն
-----------

Մատուռի կառուցման ստույգ ժամանակաընթացքը պարզ չէ։ Այն գտնվում է գյուղի հարավարևմտյան կողմում՝ հայոց գերեզմանատան մեջ։ Քարաշեն Է։

Ճարտարապետություն
-----------------

Մատուռն անմշակ քարով, կրաշաղախով, անկանոն հատակագծով թաղակապ փոքրիկ ու հասարակ շենք է, խորանն ուղղանկյուն է։ Արևմուտքից բացված է միակ մուտքը, իսկ արևելքից՝ լուսամուտը։ Խորանի կենտրոնում գտնվում է սեղանի վեմ քարը։ Արևմտյան կողմում, մուտքի սեղանի առջև գտնվում է հիմնավեր փոքրիկ գավիթը։ Մատուռի արտաքին չափերն են՝ 4,90 x 4 մ։ Մատուռի հարավային պատի մեջ ագուցված է փոքրիկ խաչքար (41 x 35 սմ), որի աջ կողմում խազագիր փորագրությամբ կա կիսաեղծ արձանագրության մնացորդ՝

> Ես Մաթէոս կ(անկն)եց[ի] յիշ(ա)տ(ա)կ Գոգ...։
> 
>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀԱԱ, ֆ. 53, ց. 1, գ. 13798, թ. 30

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կարապետյան, Սամվել Գևորգի; Զաքարյան, Անուշավան Հազարապետի ; Հասրաթյան, Մուրադ Մարգարի ; Չոբանյան, Պավել Աշոտի; Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության (RAA) գիտական խորհուրդ.Էջ 138-139 Archived 2021-06-13 at the Wayback Machine.
**Վինամ** (անգլ.՝ Winam Gulf, Կավիրոնդո, Kavirondo Gulf, Nyanza Gulf), ծովածոց Քենիայում, Արևելյան Աֆրիկայում գտնվող Վիկտորիա լճի հյուսիս-արևելյան մասում։ Գտնվում է Նյանզա նահանգի տարածքում։ Վիկտորիա լճին միացված է Ռուսինգա նեղ նեղուցով, որի լայնությունը 5 կմ է։ Ծովածոցը բաժանում է Ռուսինգա կղզին մայրցամաքից։ Ծովածոցի հյուսիս-արևելյան ափին գտնվում է Կիսումու նավահանգիստը, որը քենիական քաղաքներից մեծությամբ երրորդն է։ Ծովածոցի լայնությունը 25 կմ է, իսկ երկարությունը` 64 կմ։ Ծովածոցի մաս են կազմում բազմաթիվ ծովախորշեր, որոնցից են Նյակաչ Nyakach Bay ծովախորշը, որտեղ թափվում է Նյանդո գետը (Nyando River), Ռուրի (Ruri Bay) և Լամբվե ծովախորշերը։ Ծովածոցի ափին գտնվում են Կենդու Բեյը` Կենդու ծովախորշում, Հոմա-Բեյը` Հոմա ծովախորշում, Ասեմբոն` Ասեմբո ծովախորշում։ 

Ծովածոցում են գտնվում խոշոր կղզիներ Ռուսինգան, Մաբոկոն և Նդերեն և շատ այլ փոքր կղզիներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Демократическая Республика Конго, Уганда, Кения, Руанда, Бурунди, Танзания // Атлас мира / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 2009 г. ; гл. ред. Г. В. Поздняк. — М. : ПКО «Картография» : Оникс, 2010. — С. 152—153. — ISBN 978-5-85120-295-7 (Картография). — ISBN 978-5-488-02609-4 (Оникс).
2. 1 2  Կաղապար:Карта


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Սուրբ Եղիշե առաքյալ եկեղեցի**, կիսավեր չգործող հայ առաքելական եկեղեցի Ադրբեջանի Հանրապետության Օղուզի շրջանի (նախկին Վարդաշենի շրջանի) Օղուզ (նախկին Վարդաշեն) գյուղից 2 կմ հարավ, գետակի աջ ափին։ Այն ադրբեջանական հասարակությանը ներկայացվում է որպես Կալա Գերգեց անունով աղվանական-ուդիական եկեղեցի, իսկ Ադրբեջանի տուրիզմի և մշակույթի նախարարության ցուցակում գրանցված է Կալա Պիրի անվանումով։ Այն, որպես կրոնական կառույց, ծառայել է ինչպես հայերին, այնպես էլ ուդիներին, որոնք Հայ առաքելական եկեղեցու հետևորդներ էին։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցու մասին հիշատակություն է պահպանվել 1310 թվականից։ Ըստ ժողովրդական ավանդության՝ Եղիշե առաքյալն ունեցել է երեք աշակերտ՝ Վլասը, Քահալցիցիկը և Գոմ-Մուրատը։ Ըստ այդմ, առաջինը նահատակված և թաղված է եղել Նիժի Սուրբ Եղիշե եկեղեցում, երկրորդը նահատակվել և թաղվել է Վարդաշեն գյուղաքաղաքի ստորոտի գտնվող բլրակի վրա։

Այն 1811 թվականին վերանորոգվել է վարդաշենցի Առաքել Մուրատյանի ֆինանսավորմամբ։

Եկեղեցու հյուսիսային կողմում կառուցված է եղել միաբանների սենյակներ, որոնցից մեկի պատին առկա է եղել հետևյալ հայերեն արձանագրությունը. «Յիշատակ է սենեակս վարդաշէնցի Մաթոսի եւ իւր կողակից Աննայի Վրթանեանց 1890 ամի»։ 

Համաձայն ադրբեջանական հաքքին.ազ կայքի հրապարակման՝ 2017 թվականի հունվարին Սուրբ Եղիշե առաքյալ եկեղեցին փլուզվել է։ Լրատվամիջոցը, որպես փլուզման մեղավոր, նշում է Ադրբեջանի մշակույթի նախարարությանը, որի ենթակայության ներքո էլ գտնվում է եկեղեցին։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցին միանավ բազիլիկ է և կառուցվել է հայկական ճարտարապետական ոճով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Սամվել Կարապետյան, «Բուն Աղվանքի հայերեն վիմագրերը» Archived 2021-07-18 at the Wayback Machine. Երևան 1997թ. ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն։
2. 1 2 3  Բարխուտարեանց Մ. Աղուանից երկիր և դրացիք, Թիֆլիս, 1863։
3. 1 2  SOS: в Огузе разрушаются албанские церкви.
4. ↑  Албанская церковь в Огузе будет восстановлена.
5. 1 2  Պ. Ա. Չոբանյան, Վրացական ուղեգրությունները և նրանց տեղեկությունները հայերի մասին, Երևան, 1981, էջ 11։
6. 1 2  Յովսէփեան Ղազար քահանա, Ակնարկներ ուտիացի և մահմեդական հայերի մասին, Թիֆլիս, 1904, էջ 42։
**Քրիստափոր** (հուն․՝ Χριστόφορος, 9-րդ դար - 10-րդ դար), հայ զորավար, բյուզանդական բանակի հրամանատար։ Բարսեղ Ա Մակեդոնացու դստեր՝ Անաստասիայի ամուսինը։

Կենսագրություն
--------------

872 թվականին Պավլիկյանների աղանդավորական շարժման առաջնորդ Խրիսոխիրը իր զորքերով արշավում է Բյուզանդական կայսրության վրա և հասնում մինչև Անկյուրա քաղաքը։ Բարսեղ Ա-ն որոշում է անձամբ չարշավել նրա դեմ և ուղարկում է իր փեսային՝ բյուզանդական զորքերի սպարապետ Քրիստափորին։ Քրիստափորը սկսում է հետապնդել Խրիսոխիրին և 600 հոգի հայ ու 600 հոգի կապադովկիացի է ուղարկում, որպեսզի նրան հետևեն։ Նրա հրամանատարության տակ էին գտնվում կայսրության արևելյան երկու խոշոր բանակաթեմերի՝ Արմենիակների և Խարսիանոնի զորքերը։ Խրիսոխիրը կանգ է առնում Խարսիանոն բանակաթեմի Ագրանա կոչվող վայրում, իսկ բյուզանդական զորքը՝ Սիբորոն կոչվող վայրում։ Առավոտյան բյուզանդական բանակը հարձակման է անցնում։ Պավլիկյանները դիմում են փախուստի և բազմաթիվ զոհեր տալով հասնում են Վաթիռիաքս վայրից 30 մղոն հեռավորության վրա գտնվող Կոստանդնի լեռը։ Այստեղ, մի հույնի ձեռքով սպանվում է Խրիսոխիրը, իսկ վրա հասած զորավարները կտրում են նրա գլուխը և հապճեպորեն այն ուղարկում Բարսեղ Ա-ին։ Խրիսոխիրի սպանվելուց հետո, Քրիստափորը առանց կռվի գրավում է Պավլիկյանների շարժման կենտրոն Տևրիկը և այլ քաղաք-ամրոցներ։ Նա հիմնահատակ կործանում է Տևրիկը, պավլիկյանների մի մասին կոտորում, մյուս մասին ստիպողաբար զինվորագրում, իսկ մի մասին էլ ցրում է կայսրությունով մեկ, որով ավարտվում է 25 տարի տևած պավլիկյան շարժումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 229․
2. 1 2  «Հայ Ժողովրդի պատմություն», Հատոր Բ, Երևան, 1984, հատոր 2, էջ 413․
3. ↑  «Հայ ժողովրդի պատմության քրեստոմատիա», էջ 785․
**Սուրբ Կիրակի**, հայկական առաքելական եկեղեցական համալիր Վրաստանի Քվեմո Քարթլիի մարզի Մառնեուլի շրջանի հայաբնակ Շահումյան քաղաքի արևելքում գտնվող բլրի վրա։ Համաձայն Հայկական հուշարձանները ուսումնասիրող կազմակերպության կատարած ուսումնասիրությունների՝ հուշարձանախումբը թվագրվում է 12-ից 13-րդ դարերով։

Համալիրը կազմված է իրար միացված երկու եկեղեցիներից, շրջապարսպից, տապանատնից, ընդարձակ գերեզմանոցից և այլ շինություններից։

Եկեղեցիները կառուցված են կոփածո և անմշակ քարով, կրաշաղախով։ Ունեն միանավ, թաղակապ հորինվածք։ Եկեղեցիների ընդհանուր մակերեսը կազմում է 7.10x7.43 մ։

Համալիրի ընդարձակ գերեզմանոցը տարածված է բլրի լանջին, որտեղ պահպանվել են բազմաթիվ տապանաքարեր։ Այն թվագրվում է 18-ից 19-րդ դարերով։

Հուշարձանախմբի մաս է կազմում նաև կիսաաշտարակներով հզորացված շրջապարիսպը, որը գտնվում է կիսավեր վիճակում։

Սուրբ Կիրակի եկեղեցական համալիրից փոքր-ինչ հեռու գտնվում են ավերված մատուռի հետքեր։ Մատուռից պահպանվել են կիսաբոլորակ խորանին կից կրաշաղախի մնացորդներն առանց երեսպատի քարերից։ Մատուռն ունի 5.15 մ արտաքին չափ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Սանդուխտ Ասլանյան, Սամվել Կարապետյան, «Շուլավեր» Archived 2020-06-26 at the Wayback Machine. Երևան 2002թ. էջ 42-47։
**Վալերիան Վալերիանովիչ Օբոլենսկի** (ռուս.՝ *Валериан Валерианович Оболенский*, մարտի 25 (ապրիլի 6), 1887 կամ փետրվարի 25, 1887(1887-02-25), Byki, Kursk Oblast, Լգովի շրջան, Կուրսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 1, 1938(1938-09-01), Կոմմունարկայի կրակահրապարակ), հայտնի նաև որպես **Վալերիան Օսինսկի**, ռուս բոլշևիկ հեղափոխական, խորհրդային քաղաքական գործիչ, մարքսիստ տեսաբան, տնտեսագետ, Մոսկվայի գյուղատնտեսական ակադեմիայի պրոֆեսոր, ԽՄԿԿ անդամ (1907)։ 

1905 թվականին սովորել է Մոսկվայի համալսարանում, 1906 թվականին՝ Գերմանիայում։ 1907-1917 թվականներին կուսակցական ագիտացիոն աշխատանքներ է տարել Մոսկվայում, Տվերում, Խարկովում։ Փետրվարյան հեղափոխությունից (1917) հետո եղել էր ՌՍԴԲ(բ)Կ Մոսկվայի մարզային բյուրոյի անդամ։ ՌՍԴԲ(բ)Կ 6-րդ համագումարի պատգամավոր։ 1917 թվականի հոկտեմբերին՝ Իյարկովի ՌՀԿ–ի անդամ։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից (1917) հետո՝ ՌԽՖՍՀ պետական բանկի կառավարիչ, ժողովրդական տնտեսության բարձրագույն խորհրդի (ԺՏԲԽ) նախագահ (մինչև 1918 թվականի մարտը), ապա աշխատել է «Պրավդա» թերթի խմբագրությունում և ԺՏԲԽ–ում։ 1918 թվականի գարնանը եղել է «ձախ կոմունիստներ»-ի պլատֆորմի հեղինակներից մեկը։ 1920 թվականին՝ Տուլայի նահանգային գործադիր կոմիտեի նախագահ, Պարենժողկոմատի կոլեգիայի անդամ։ 1920-1921 թվականներին՝ «Դեմոկրատական ցենտրալիզմ» հակակուսակցական խմբի ակտիվ գործիչներից։ 1921-1923 թվականներին՝ Հողժողկոմի, ԺՏԲԽ նախագահի տեղակալ։ Հարել էր տրոցկիստական օպոզիցիային, ապա հեռացել դրանից։ 1923-1924 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ լիազոր ներկայացուցիչը Շվեդիայում։ 1925-1928 թվականներին՝ ԽՍՀՄ պետպլանի նախագահության անդամ, Կենտրոնական վիճվարչության կառավարիչ։ 1929 թվականից՝ ԽՍՀՄ ԺՏԲԽ նախագահի տեղակալ։ Կուսակցության 7-11, 14-17-րդ համագումարների պատգամավոր, 10, 14-17-րդ համագումարներում ընտրվել էր ԿԿ–ի անդամության թեկնածու։ Կոմինտերնի 1-ին կոնգրեսի (1919 թ.) պատվիրակ։ Եղել է տնտեսագիտական հարցերի վերաբերյալ աշխատությունների հեղինակ։

Գնդակահարվել է Խորհրդային բռնաճնշումների ժամանակահատածում՝ 1938 թվականի սեպտեմբերի 1-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #143509772 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. ↑  Slezkine Yuri (2017)։ *The House of Government*։ Princeton University Press։ էջեր 846–7։ ISBN 9780691176949


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Քրիստյո Պետրով Սարաֆով** (բուլղար․՝ Кръстьо Петров Сарафов, ապրիլի 6, 1876(1876-04-06), Ilinden, Խաջիդիմովո մունիցիպալիտետ, Բլագոևգրադի մարզ, Բուլղարիա - օգոստոսի 27, 1952(1952-08-27), Սոֆիա, Բուլղարիա), բուլղարացի դերասան, ԲԺՀ ժողովրդական արտիստ (1946)։

Կենսագրություն
--------------

1895-99 թվականներին սովորել է Պետերբուրգի թատերական ուսումնարանում (Պ․ Դ․ Լենսկու դասարան)։ Առաջին ելույթն ունեցել է Սոֆիայում՝ «Արցունք և ծիծաղ» թատերախմբում, ուր աշխատել է 1899-1905 թվականներին, 1906 թվականից (ոչ մեծ ընդհատումներով)՝ ժողովրդական թատրոնում (Սոֆիա)։ Եղել է Ռուսեի (1923-1925), Բուրգասի (1932-33) և Վառնայի (1935-36) թատրոնների դերասան և տնօրեն-ռեժիսոր։ Հաստատել է բուլղարական թատերարվեստի դեմոկրատական ավանդույթները։ Դերերից են՝ Պրոտասով (Լ․ Տոլստոյի «Կենդանի դիակ»), Աիրանո (Ռոստանի «Սիրանո դը Բերժերակ»), Գոլեմանով (Կոստովի «Դոլեմանով»)։ Բեմադրություններից են՝ Մուսակովի «Դալիլա», Նեմիրովի «Մութ հոգիներ»։

Հիշատակ
-------

1951 թվականից Սոֆիայի Թատրոնի և կինոարվեստի ազգային ակադեմիա|թատերարվեստի բարձրագույն ինստիտուտը կոչվում է Սարաֆովի անունով։

Պարգևներ
--------

Դիմիտրովյան մրցանակ (1950)։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 215)։*  |
**Մատանի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի, որը գտնվում է Վրաստանի Կախեթի մարզի Ախմետայի շրջանի Մատան գյուղում։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցու կառուցման ստույգ ժամանակը հայտնի չէ, սակայն վավերագրերում եկեղեցու մասին առաջին հիշատակությունը նշվում է 1818 թվականից։ Եկեղեցին բազմիցս հիշատակվել է նաև հետագա վավերագրերում՝ մինչև 20-րդ դարի սկիզբ։ Այն կառուցվել է հասարակության միջոցներով։ 1923 թվականին եկեղեցին փակվել է։

Ճարտարապետություն
-----------------

Սբ. Աստվածածին եկեղեցին եղել է փայտածածկ։ 1988 թվականին այն եղել է կիսավեր վիճակում, կանգուն են եղել աղյուսով, անմշակ քարով ու կրաշաղախով կառուցված պատերը։ Եկեղեցին ուղղանկյուն հատակագծով է, արևելյան կողմում կա խորան և երկու ավանդատուն, հարավային արևմտյան կողմերից՝ մեկական մուտք, 9 լուսամուտ։ Եկեղեցու վրա չկա հարդարանք և արձանագրություն, այն միանավ շենք է։ Արևմտյան ճակտոնի գագաթին կանգնած է զանգակատունը։ Շենքի արտաքին չափերն են՝ 12,78 x 7,55 մետր։

Վիճագրեր
--------

1818 թվականից պահվող բազմաթիվ իրերի շարքում եղել են նաև արձանագրված իրեր։ Դրանցից էին արծաթյա սկիհը և ձեռաց խաչը։

### Սկիհի վրայի արձանագրություն

Յիշատակ է սուրբ Դաւութբէկեանց Կարապետի դուստր Շուշան կուսին, իւր հոգևոր եւ մարմնաւոր ծնողացն և մասնակցած ձեռամբ ձրի շինօղաց, որ ընծայեցի Տէր Յոհաննէս քահանայի 1809, յունվարի 1։

### Ձեռաց խաչի վրայի արձանագրություն

Յիշատակ Պէպանի։

Քահանա
------

Ըստ վերոնշյալ սկիհի վրայի արձանագրության 1809 թվականին քահանա է եղել Տեր Հովհաննեսը, 1908-1910 թվականներին՝ Հովսեփ Տերտերյանցը, ով հովվել է նաև Խորխել և Քիսթաուր գյուղերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ԱԱ, ֆ. 57, ց. 3, գ. 525, թ. 120-121
2. 1 2  Գրակ. ՀԱԱ, ֆ. 53, g. I, գ. 2569, թ. 21
3. ↑  ՀԱԱ, ֆ. 35, ց. 1, գ. 559, թ. 21, 53, g. 1. գ. 3917, թ. 14

Արտաքին աղբյուրներ
------------------

* Հայերը Կախեթում = The Armenians in Kakhet = Армяне в Кахетии, էջ 21, Կարապետյան, Սամվել Գևորգի; Զաքարյան, Անուշավան Հազարապետի; Հասրաթյան, Մուրադ Մարգարի; Չոբանյան, Պավել Աշոտի. -- Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության (RAA) գիտական խորհուրդ
|  |  |
| --- | --- |
| 118 | Օգանեսոն |
| Og(294) |
| 5f146d107s27p6 |

**Օգանեսոն** (լատին․՝  Oganesson, Og), Քիմիական տարրերի պարբերական համակարգի 118-րդ քիմիական տարր։ Նախկինում հայտնի է եղել ժամանակավոր անվանումներով՝ ունունօկտիում (լատին․՝ Ununoctium, Uuo) կամ էկա-ռադոն, Մենդելեևի պարբերական աղյուսակի համակարգի յոթերորդ պարբերության 18-րդ խմբի քիմիական տարր (հնացած դասակարգմամբ՝ 8-րդ խմբի գլխավոր ենթախմբի), ատոմային համարը՝ 118։ Ամենակայունը (միակ հայտնին մինչև 2016 թվականը) 2940 գր նուկլիդն է, որի քայքայումը կազմում է 1 մվրկ, իսկ ատոմային զանգվածը հավասար է 294,214(5) զ.ա.մ.։

Արհեստականորեն սինթեզված ռադիոակտիվ տարրը բնության մեջ չի հանդիպում։ Օգանեսոնի միջուկի սինթեզը առաջին անգամ կատարվել է 2002 և 2005 թվականներին Միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստիտուտում (Դուբնայում)։ Լիվերմորսկի ազգային լաբորատորիայի համագործակցությամբ։ Այդ փորձերի արդյունքները հրատարակվել են 2006 թվականին: 2016 թվականի նոյեմբերի 28-ին ժամանակավոր համակարգային անվանումը «ունունոկտիում»-ը և ժամանակավոր նշանակումը՝ Uuo տարրի բացահայտման հաստատումից հետո փոխվեց հիմնական անունով՝ Օգանեսոն և նշանակումը՝ Og (ակադեմիկոս Յուրի Ցոլակի Հովհաննիսյանի պատվին), առաջարկված հայտնագործողների և հաստատված IUPAC-ի կողմից։

Տարրը իներտ գազ է, սակայն դրա ֆիզիկական, հնարավոր է նաև քիմիական հատկությունները, այդ խմբին պատկանող այլ տարրերից խիստ տարբերվում են։ Օգանեսոնը եզրափակում է Մենդելեևի աղյուսակի յոթերորդ պարբերությունը, չնայած որ դրա հայտնագործման պահին դեռ լրացված չէր աղյուսակի 117-րդ վանդակը (տենեսինը)։

Ստեղծում
--------

Օգանեսոնը ստացվել է հետևյալ միջուկային ռեակցիայի արդյունքում.

{\displaystyle {\ce {^{249}\_{98}Cf + ^{48}\_{20}Ca -> ^{294}\_{118}Og + 3 ^1\_0n}}}

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* А. Левин На пути к острову стабильности
* Ученые из России и США получили два атома унуноктия
* Օգանեսոնի ստեղծման պատմությունը

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2012003545 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Աբովյանի Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի**, եկեղեցի Հայաստանի Կոտայքի մարզի Աբովյան քաղաքում՝ Ռոսիայի փողոցում։ Եկեղեցու հիմնարկեքը կատարվել է 2006 օգոստոսի 24-ին։ Օծման արարողությունը տեղի է ունեցել 2013 թ. մայիսի 14-ին, Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ծայրագույն Պատրիարք և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի հանդիսապետությամբ և Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանի ու Հայաստանում պաշտոնական այցով գտնվող Բելառուսի Հանրապետության նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի ներկայությամբ։

Եկեղեցին կառուցվել է Գագիկ Ծառուկյանի բարերարությամբ։

Եկեղեցու հեղինակը Հայաստանի վաստակավոր ճարտարապետ Արտակ Ղուլյանն է, նախագծի կոնստրուկտորները՝ Հովհաննես Մեյրոյանը և Տիգրան Դադայանը։ Որմնանկարների հեղինակներն են հայր և որդի Աբրահամ ու Հայկ Ազարյանները։ Եկեղեցու քանդակազարդման աշխատանքներին մասնակցել է շուրջ 40 քանդակագործ և զարդագործ-վարպետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Օծվեց Աբովյանի Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցին

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի (Աբովյան)** կատեգորիայում։ |