**Կառլո Այրոլդի** (իտալ.՝ Carlo Airoldi, սեպտեմբերի 21, 1869(1869-09-21), Օրիջո, Վարեզե, Լոմբարդիա, Իտալիայի թագավորություն - հունիսի 18, 1929(1929-06-18), Միլան, Իտալիայի թագավորություն), մարաթոնի իտալացի վազորդ, որը հայտնի է 1896 թվականի Օլիմպիական խաղերին մասնակցելու համար կատարած հետիոտն ճանապարհորդությամբ։

Վաղ կյանք
---------

Այրոլդին ծնվել է Սարոնոյի մոտ գտնվող Օրիջո բնակավայրում, գյուղացու ընտանիքում։ Նա սկսել է մասնակցել Վարեզեի տարածքում անցկացվող մարզական մրցումներին (առաջին փաստագրված դեպքը եղել է Գոռլայում), այնուհետև ազգային և միջազգային մրցումներին, որտեղ նա հաղթել է այն ժամանակվա իր հիմնական մրցակցին՝ Լուի Օրտեգիու Մարսելին։ 1892 թվականին նա հաղթել է Լեկկո - Միլան մրցավազքում, իսկ հետո նաև՝ Միլան - Թուրին մրցավազքում։ Նա շատ արագ հայտնի է դարձել և մարաթոնի իր ժամանակի նշանավոր վազորդներից էր։ Նրա ամենամեծ հաջողությունը Միլան - Բարսելոնա մրցավազքում հաղթանակն էր (1895 թվականի սեպտեմբեր). մրցում, որը բաժանված էր 12 փուլերի և որի ընդհանուր երկարությունը 1050 կմ էր։ Այս հաղթանակը նրան բերել է 2000-2500 պեսետ։

Օլիմպիական խաղեր
----------------

Իտալիայից դեպի Հունաստան երթուղին, որն անցել է մարզիկը
Այրոլդին ձգտում էր մասնակցել Աթենքի 1896 թվականի օլիմպիական խաղերին և ուներ հաղթելու լավ հնարավորություններ։ Նրան, սակայն, Հունաստանի մայրաքաղաք հասնելու համար գումար էր պետք։ Նա փող խնդրեց իր ժամանակի հայտնի ամսագրի՝ «La Bicicletta»-ի տնօրենից և ասաց, որ իր ճանապարհորդությունը էժան է լինելու։ Նա ոտքով պետք է անցներ Ավստրո-Հունգարիայով, Թուրքիայով և հասներ Հունաստան. դա լինելու էր արկածային ճանապարհորդություն, որի ընթացքում նա պետք է քայլեր օրական 70 կմ՝ ճիշտ ժամանակին Աթենք հասնելու համար։ Ամսագիրը պետք է փաստեր նրա ճանապարհորդության բոլոր փուլերը և տրամադրեր նրան անհրաժեշտ տեղեկությունները։

Ամսագիրը ընդունել է նրա առաջարկը, և նրա ճանապարհորդությունը սկսվել է։ Միլանից Սպլիտ փուլը, անցնելով Տրիեստով և Ֆիումեով, ավարտվել է առանց խնդիրների։ Էյրոլդին մտադիր էր անցնել խորվաթական ափով, այսինքն՝ Կոտորով և Կորֆուով։ Ցավոք, Դուբրովնիկ ժամանելուց առաջ նա ընկել է և վնասել ձեռքը և ստիպված երկու օր անցկացրել է վրանում։ Նրան խորհուրդ են տվել Ալբանիան ոտքով չանցնել, քանի որ ափամերձ հատվածում ճանապարհներ գրեթե չկան, ինչպես նաև այդ երկիրն անվտանգ չէ։ Այրոլդին հետևել է այդ խորհրդին՝ նստելով ավստրիական նավակ, որով հասել է Պատրաս, որտեղից էլ ոտքով շարունակել է ճանապարհը դեպի Աթենք երկաթուղու կոճափայտերով, քանի որ սովորական ճանապարհներ չկային։

Իր 28-օրյա ճանապարհորդությունից հետո Այրոլդին չի կարողացել մասնակցել օլիմպիական մարաթոնին։ Նա գնացել է թագավորական պալատ՝ գրանցվելու խաղերին մասնակցելու համար, որտեղ նրան հարցաքննել է Օլիմպիական կոմիտեի ղեկավարը։ Նա որոշել է, որ Միլան - Բարսելոնա մրցավազքում հաղթելու համար գումար ստանալը նշանակում է, որ Այրոլդին համարվում է պրոֆեսիոնալ մարզիկ և, հետևաբար, չի կարող մասնակցել խաղերին։ Իտալիայից ուղարկվել են բողոքի հեռագրեր, բայց ապարդյուն. Այրոլդիին թույլ չեն տվել մասնակցել խաղերին։ Իտալիայում մեծ համոզմունք կար, որ կազմակերպիչները թույլ չեն տալիս ուժեղ մրցակցին մասնակցել մարաթոնին, քանի որ հույները ցանկանում են հաղթել։ Արոլդին երբեք չընդունեց այս որոշումը և մարտահրավեր նետեց օլիմպիական մարաթոնի հաղթող Սպիրիդոն Լուիսին։ Սակայն մարտահրավերը չընդունվեց։

Հետագա տարիներ
--------------

Տուն վերադառնալուն պես Այրոլդին բազմիցս փորձել է գերազանցել Սպիրիդոն Լուիսի ռեկորդը, սակայն դա նրան այդպես էլ չի հաջողվել։ Նա շարունակել է վազել մարաթոններ, հիմնականում Լոմբարդիայում և Շվեյցարիայում, որտեղ ամուսնացել է (ունեցել է 6 երեխա) և աշխատել (Բեռնում և Ցյուրիխում)։ Նա ի վերջո տեղափոխվել է Հարավային Ամերիկա՝ փնտրելու իր բախտը։

1902 թվականին նա վերադարձել է Իտալիա՝ մնալով սպորտի աշխարհում որպես մրցավազքերի կազմակերպիչ, իսկ այնուհետև որպես մարզական ակումբների մենեջեր։ Դրանցից վերջինը *La Veloce* հեծանվային ակումբն էր Լենյանո քաղաքում։

Այրոլդին մահացել է Միլանում՝ 1929 թվականի հունիսին՝ շաքարախտից առաջացած բարդություններից։ 2000-ական թվականներին նրա աթենքյան արկածների մասին գրվել է երկու գիրք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "at Atleticaleggera.com". Արխիվացված է the original 2018 թ․ սեպտեմբերի 19-ին. Retrieved 2012 թ․ հունիսի 4. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "CARLO AIROLDI, OLIMPIONICO MANCATO - 1.A PUNTATA". *web.archive.org*. 2017 թ․ սեպտեմբերի 20. Արխիվացված է the original 2017 թ․ սեպտեմբերի 20-ին. Retrieved 2023 թ․ փետրվարի 13. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|dead-url=` (help)
3. ↑  Paone, Alessandro Cecchi; Pagano, Flavio (2012 թ․ ապրիլի 27). "Il campione innamorato" (in իտալերեն). Giunti Editore. Retrieved 2023 թ․ փետրվարի 13.
4. ↑  Stadio, 1943(չաշխատող հղում)
5. 1 2  "Atleticanet". *web.archive.org*. 2016 թ․ հունիսի 30. Արխիվացված է the original 2016 թ․ հունիսի 30-ին. Retrieved 2023 թ․ փետրվարի 13. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
6. ↑  "Atleticanet". *web.archive.org*. 2018 թ․ օգոստոսի 17. Արխիվացված է the original 2018 թ․ օգոստոսի 17-ին. Retrieved 2023 թ․ փետրվարի 13. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|dead-url=` (help)
7. ↑  "Atleticanet". *web.archive.org*. 2018 թ․ օգոստոսի 17. Արխիվացված է the original 2018 թ․ օգոստոսի 17-ին. Retrieved 2023 թ․ փետրվարի 13. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|dead-url=` (help)
8. ↑  "Atleticanet". *web.archive.org*. 2018 թ․ օգոստոսի 17. Արխիվացված է the original 2018 թ․ օգոստոսի 17-ին. Retrieved 2023 թ․ փետրվարի 13. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|dead-url=` (help)
9. 1 2  "Atleticanet". *web.archive.org*. 2018 թ․ օգոստոսի 17. Արխիվացված է the original 2018 թ․ օգոստոսի 17-ին. Retrieved 2023 թ․ փետրվարի 13. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|dead-url=` (help)
10. 1 2 3  "Olympedia – Carlo Airoldi". *www.olympedia.org*. Retrieved 2023 թ․ փետրվարի 13.

Մատենագիտություն
----------------

* Manuel Sgarella, La leggenda del maratoneta, Macchione Editore

Արտաքին հղումներ
----------------

* Recensione al testo di Sgarella
* History of Carlo Airoldi and his journey to Athens