recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Դեմնա Կոնստանտինի Շենգելայա** (վրաց.՝ დემნა კონსტანტინეს ძე შენგელაია, 9 (21) մայիսի, 1896, Սաչիլաո, Քութայիսի նահանգ - 7 դեկտեմբերի, 1980, Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի խորհրդային գրող, Վրացական ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1969)։

Կենսագրություն
--------------

Դեմնա Շենգելայան ծնվել է 1896 թվականի մայիսի 9-ին (21-ին) Քութայիսի նահանգի Սաչիլաո գյուղում, բանվոր-երկաթուղագործի ընտանիքում։

Սովորել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում, ապա Թբիլիսիի ճարտարագիտական ինստիտուտի երկրաբանական ֆակուլտետում։

Իր առաջին ստեղծագործությունները Դեմնա Շենգելայան հրատարակել է 1915—1916 թվականներին։

Հեղինակել է մի շարք վեպեր՝ «Սանովարդո» (1926), «Բատա Կեկիա» (1933, 1978 թվականին վեպի հիման վրա նկարահանվել է «Ողջ կյանքը» ֆիլմը, ռեժիսոր՝ Լեյլա Գորդելաձե), «Արշալույս» (հրատարակվել է 1940 թվականին), «Ալվան ծաղիկ», ինչպես նաև «Գանձ» (1958), «Եղնիկի արահետ» վիպակները։

Դեմնա Շենգելայան պարգևատրվել է Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանով։

Դեմնա Շենգելայան մահացել է 1980 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Թբիլիսիում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Большая советская энциклопедия. Гл. ред. А. М. Прохоров, 3-е изд. Т. 29. Чаган— Экс-ле-Бен. 1978. 640 стр. илл.; 28 л. илл. и карт.

Գրականություն
-------------

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე", თბ. 1994.

Արտաքին հղումներ
----------------

* დემნა შენგელაია (վրաց.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 12327849X · ISNI: 0000 0001 1904 8766 · NTA: 392170566 · VIAF: 310639115 · WorldCat VIAF: 310639115 |

 |
**Հանթինգթոնի գրադարան, գեղարվեստական հավաքածու և բուսաբանական այգիներ** (անգլ.՝ The Huntington Library, Art Collections and Botanical Gardens), գիտակրթական կենտրոն ամերիկացի մեծահարուստ Հենրի Հանթինգթոնի ամառանոցի հիմքի վրա, որը գտնվում է Լոս Անջելեսի շրջանում գտնվող Սան Մարինո քաղաքում։

20-րդ դարի առաջին քառորդում երկաթուղային մագնատ Հենրի Հանթինգթոնը (1850—1927 թթ.) հավաքել էր 18-րդ դարի բրիտանական դիմանկարների մասնավոր խոշոր հավաքածու։ Նրան այդ գործում աջակցում էր նրա կինը` Արաբելլա Հանթինգթոնը (1850—1924 թթ.): Հավաքածուի գլուխգործոցների շարքում էին Թոմաս Գեյնսբորոյի «Տղան երկնագույն զգեստով», Թոմաս Լոուրենսի «Վարդագույն զգեստով աղջիկը», Ռոգիր վան դեր Վայդենի Տիրամոր պատկերներից մեկը։

Հանթինգթոնների գործունեության այլ ուղղություններից էր հազվագյուտ գրքերի և հայտնի մարդկանց ինքնագրերի հավաքումը։ Այս առումով մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում.

* Ջեֆրի Չոսերի «Քենթրբերյան պատմությունների» Էլլեսմերյան ձեռագիրը,
* Գութենբերգի Աստվածաշունչը,
* «Համլետ» ողբերգության առաջին հրատարակությունը (2 օրինակ),
* Ջորջ Վաշինգտոնի, Թոմաս Ջեֆերսոնի, Բենջամին Ֆրանկլինի, Աբրահամ Լինքոլնի նամակներն ու անձնական թղթերը,
* Հենրի Դեյվիդ Թորոյի «Ուոլդեն կամ կյանքն անտառում» հանրահայտ գրքի ձեռագիրը,
* Ջոն Ջեյմս Օդյուբոնի «Ամերիկայի թռչունները» գրքի լիակատար հրատարակությունը։

2006 թվականին հավաքածուն հարստացվել է «Բերնդի» ընկերության գիտական գրականության գրադարանով։ Հանթինգթոն կենտրոնում գործում է գիտական հրատարակչություն և երկու հետազոտական կենտրոն։

Ամառանոցի տարածքի ընդհանուր մակերեսով 120 ակրն զբաղեցնում է Բուսաբանական այգին, որտեղ առկա են հազվագյուտ բույսեր։ Այգու որոշ հատվածներ ձևավորված են չինական, ճապոնական, կորեական ոճերով, կա Շեքսպիրի ստեղծագործություններին նվիրված թեմատիկ այգի։ Տարածքը ձևավորված է Բեատրիքս Ֆարրանդի նախագծով, ով 20-րդ դարի հայտնի լանդշաֆտակառուցողներից է։

հանթինգթոն ամուսինների մահից հետո նրանց ամառանոցը բաց էր հասարակության համար որպես թանգարան։ Այդ ժամանակ հավաքածուի արժեքը գնահատվել էր 50 միլիոն դոլար։ Ամառանոցում հաճախ նկարահանվում են հոլիվուդյան ֆիլմեր։



Հենրի և Արաբելլա Հանթինգթոնների ամառանոցը
Հենրի և Արաբելլա Հանթինգթոնների ամառանոցը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *The common appellation of* The Huntington *may also refer to the Huntington Hospital.*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքէջ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10015332 · BIBSYS: 90387513 · BNF: 121414928 · CiNii: DA03488491 · GND: 1006046-7 · ISNI: 0000 0004 1936 9238 · LCCN: n79049138 · Microsoft: 1283991043 · NDL: 00559194 · NKC: kn20090403017 · NLA: 36201470 · NUKAT: n97700393 · LIBRIS: 117755 · SUDOC: 029883288 · VIAF: 147236009 · ULAN: 500293829 · WorldCat VIAF: 147236009 |

 |

 |
**«Մարսեցին»** ամերիկացի գրող Էնդի Ուիրի գիտաֆանտաստիկ վեպը։ Հեղինակը վեպը գրել է 2011 թվականին։ Հրատարակությունից անմիջապես հետո այն թարգմանվել է մի քանի տասնյակ լեզուներով և գրաքննադատների կողմից արժանացել դրվատական գնահատականների։ Վեպն իրենից ներկայացնում է մի յուրօրինակ տիեզերական ռոբինզոնիադա։

Սյուժե
------

Մարս մոլորակի ուսումնասիրություններով զբաղվող «Արես-3» տիեզերական արշավախումբը փոշոտ փոթորիկի պատճառով շտապ լքում է մոլորակը։ Արշավախմբի անդամ ինժեներ և կենսաբան Մարկ Ուոտնին էվակուացիայի պահին վնասվածք է ստանում։ Արշավախմբի մյուս անդամները կարծում են, որ Մարկը մահացել է և նրան թողնում են ու հեռանում։ Սակայն վեպի հերոսը ուշքի է գալիս և իրեն գտնում մեն միայնակ Մարս մոլորակի վրա։ Նրա խնդիրն է գոյատևել 4 տարի մինչև ժամանի հաջորդ «Արես-4» արշավախումբը։

Էկրանավորում
------------

Ամերիկացի կինոռեժիսոր Ռիդլի Սքոթը 2015 թվականին էկրանավորել է վեպը։ Գլխավոր դերակատար է ընտրվել Մեթ Դեյմոնը։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2015 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Տորոնտոյի կինոփառատոնի շրջանակներում։

Ֆիլմն արժանացել է մի շարք մրցանակների, այդ թվում երկու «Ոսկե գլոբուս»՝ լավագույն մյուզիքլի կամ կատակերգության և լավագույն ռեժիսուրայի համար։ Ներկայացված է եղել Օսկարի յոթ անվանակարգերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1077110847 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. ↑  Freebase տվյալների վերբեռնում — Google.
3. ↑  Toronto Film Review: ‘The Martian’

Արտաքին հղումներ
----------------

hollywoodreporter.com

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz · OCLC |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1077110847 · NLP: A29948319 · VIAF: 314763606 · WorldCat VIAF: 314763606 |

 |
**Վադիմ Ալեքսանդրի Գամալիա (Գամալեա)** (հոկտեմբերի 13, 1935(1935-10-13), Դոնի Ռոստով, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 13, 1995(1995-10-13), Մոսկվա, Ռուսաստան), խորհրդային ռուս երգահան, էստրադային երգերի հեղինակ, ինչպես նաև ֆիլմերի և մուլտֆիլմերի երաժշտության հեղինակ։ ԽՍՀՄ Երաժիշտների միության և ՌԴ Երաժիշտների միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Դոնի Ռոստով քաղաքում։ Ավարտել է Ռոստովի Արվեստների ուսումնարանը և Մոսկվայի կոնսերվատորիան։ Հայտնի է որպես մի տասնյակ երգերի հեղինակ, այդ թվում 1970-ականների սուպերհիթ՝ «Строгий капрал» (Как хорошо быть генералом…) երգի, որը կատարել են Վադիմ Մուլերմանը և Էդուարդ Խիլը։ Վադիմ Գամալիայի երգերը կատարել են Իոսիֆ Կոբզոնը, Լյուդմիլա Զիկինան, Գալինա Նենաշևան, Նինա Բրոդսկայան, Հելենա Վելիկանովան, Աիդա Վեդիշչևան, Վախթանգ Կիկաբիձեն, Լև Լեշչենկոն, Յուրի Գուլյաևը, Ռաիսա Նեմենովան, Էդիտա Պիեխան և այլք։

Վադիմ Գամալիան մուլտֆիլմերի և ֆիլմերի երաժշտությունների հեղինակ է, որոնց թվում է ռեժիսոր Ռոման Կաչանովի «Ձեռնոց» մուլտֆիլմը, որը մի քանի կինոփառատոնների մրցանակակիր է։

Համագործակցել է «Земляне» խմբի հետ։

Մահ
---

Թալանվել և մահացել է իր վաթսունամյակի օրը Մոսկվայում, Տվերսկայա փողոցում։

Ֆիլմագրություն
--------------

* 1950՝ «Աղվես-շինարար»՝ *մուլտֆիլմ*
* 1963՝ «Երկուշաբթի՝ բարդ օր»՝ *ֆիլմ, ռեժ. Իվան Լուկիսնկի*
* 1966՝ «Ժու-ժու-ժու»՝ *մուլտֆիլմ*
* 1966՝ «Պոչեր»՝ *մուլտֆիլմ*
* 1967՝ «Էվրիկա»՝ *մուլտֆիլմ*
* 1967՝ «Ձեռնոց»՝ *մուլտֆիլմ*
* 1968՝ «Մրցակիցներ»՝ *մուլտֆիլմ*
* 1969՝ « Առևանգում»՝ *(համահեղինակությամբ)՝ երաժշտական ֆիլմ, ռեժ. Յուրի Սաակով*
* 1970՝ «Երկաթե դռան գաղտնիքը»՝ *ֆիլմ երեխաների համար*։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑  «Аниматор.ру»: Гамалия Вадим Александрович
3. ↑  «Красная книга российской эстрады»: Вадим Гамалия
4. ↑  *Ю. Н. Чугунов* «Музыка и все остальное». — 2005.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վադիմ Գամալիա (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում
**Ֆեդոտ Իվանովիչ Շուբին** (ռուս.՝ Федот Иванович Шубин, մայիսի 17 (28), 1740, Archangelgorod Governorate, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 12 (24), 1805, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն), ռուս քանդակագործ, ռուսական լուսավորական կլասիցիզմի խոշորագույն ներկայացուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

1761-1767 թվականներին սովորել է Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիայում (1767-1770 թվականներին, 1770-1772 թվականներին՝ կրթաթոշակառու Փարիզում և Հռոմում)։ Շուբինի վաղ շրջանի գործերին, որոնք ստեղծվել են անտիկ արվեստի ազդեցությամբ, բնորոշ են դասական պարզությունն ու ռեալիստական վավերականությունը («Ֆ․ Ն․ Գոլիցին», մարմար, 1771 թվական, Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա)։ 1773 թվական վերադարձել է Պետերբուրգ, հիմնականում ստեղծել մարմարյա դիմաքանդակներ, որոնց բնորոշ են քանդակածավալի գեղանկարչական էֆեկտները, նրբագեղությունը, հոգեբանական խորությունը («Պ․ Ա․ Ռումյանցև-Զադունայսկի», մարմար, 1778 թվական, Ռուսական թանգարան, Լենինգրադ, «Անհայտը», մարմար, 1770-ական թվականների կեսերին, Տրետյակովյան պատկերասրահ)։ 1774-1775 թվականներին Չեսմենի պալատի համար կատարել է ռուս, ցարերի և իշխանների պատկերներով 58 մեդալիոններ (մարմար, Զինապալատ, Մոսկվա)։ 1770-1780-ական թվականներին, ստեղծել է բազմաթիվ արձաններ, ռելիեֆներ (այդ թվում՝ «Եկատերինա II-օրենսդիր» արձանը, մարմար, 1789—1790 թվականներին, Ռուսական թանգարան)։ 1790-ական թվականներին դիմաքանդակներում Շուբինը հասել է առանձնահատուկ ճշմարտացիության («Ա․ Ա․ Բեզբորոդկո», մարմար (1773 թվական, Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա) մարմար, մոտ 1798 թվական, Ռուսական թանգարան)։ Սուր ու բարդ հոգեբանական նկարագրով է առանձնանում Պավել I-ի կիսանդրին (մարմար, 1797 թվական, նույն տեղում)։ Շուբինի՝ Եկատերինա II-ի դիմաքանդակը գտնվում է Հայաստանի պետական պատկերասրահում (Երևան)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Ռուսական մեծ հանրագիտարան (ռուս.) — М.: Большая российская энциклопедия, 2004.
2. 1 2  Шубин Федот Иванович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 594)։*  |
**Ամանոս**, *Ագմադաղ, Ադմատադ, Արմադադ, Ախըռդաղ, Ախըր, Ախր, Ախրդաղ, Ախուր, Ակմադաղ, Ադջադադ, Աման, Ամանուա, Բարաքյաթդադ, Գարուտաղ, Գյավուրդաղ, Էյմադադ, Թուրտուշամա, Կարադաղ, Կյավուրդաղ, Հայ լեռ, Ղարադաղ, Ճեպելիպերեքեթ, Մանտոո, Մաուրոս օրոս, Մթին լեոներ, Մուսադաղ, Պերեքեթտաղը, Ջեբել էյ-Կարաման, Ջեբելի-բերեքեթ, Ջեբել-Մուաա, Ջեպել Մուսա, Սև լեռներ, Սյավ լյաոն, Սուրբ լերինք, Քեսաբդաղ* (թուրքերեն՝ Nur Dağları, հին հունարեն՝ Ἁμανός, լատ.՝ Amanus), լեռնաշղթա Կիլիկիայի հարավարևելյան կողմում, Կիլիկյան Տավրոս լեռնահամակարգում։ Ձգվում է Հայոց ծոցից (Ալեքսանդրետ) հյուսիս-արևելք մինչև Մարաշ։ Երկարությանը՝ 180 կիլոմետր է, բարձրությունը՝ մինչև 2262 մետր (Մհըր)։ Զգվում է Միջերկրական ծովի Անտաքյա ծոցից դեպի հյուսիս-արևելք, մինչև Մարաշի դաշտը։ Ծալքաբեկորավոր լեռնաշղթա է՝ կազմված պալեոզոյի ու մեզոզոյի նստվածքային ապարներից և հիմքային ներժայթուկներից։ Մեծ մասամբ անտառածածկ է։ Ամանոսը սովորաբար բաժանում են երեք հատվածի՝ հյուսիսարևելյան, կոչում են Գյավուրդաղ կամ Ակմադաղ (երբեմն այդպես են կոչում ողջ լեռնաշղթան), միջինը՝ Կզըլդաղ կամ Բեյլանդաղ, ստորինը կամ հարավայինը հայտնի է Քեսրիկդաղ կամ Ալմադաղ և Ջեբիլ-Մուսա կամ Մուսադաղ անուններով, որոնցով նույնպես հաճախ անվանում են Ամանոսը։ Հյուսիսային հատվածը ավելի բարձրադիր է։ Ամանոսը Կիլիկիան բաժանում է Ասորիքից։ Ունի մի քանի հայտնի լեռնանցքեր՝ Ամանոս, Դուռն Ասորվոց կամ Պորտելա և այլն։ Ունի պղնձի պաշարներ։ Ամանոսի տարածքում հնում եղել են հունական և հայկական բազմաթիվ բերդեր, վանքեր, մենաստաններ ու բնակավայրեր, որոնց ավերակները այժմ էլ նշմարվում են, դրա համար էլ այդ վայրերին տրվել է Պառլահու անունը, որ ասորերեն նշանակում է «դրախտ աստծու»։ Ամանոսը հիշատակվում է դեռևս Ստրաբոնի կողմից։ Նրա մասին հիշատակում են նաև միջնադարյան հայ և օտար շատ հեղինակներ։ Ոմանք հնարավոր են համարում Ամանոսը նույնացնել ասորեստանյան թագավոր Ասուրնասիրպալ II (884-860) արձանագրության մեջ հիշատակվող Խամանի լեռների հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 273.
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 207 — 992 էջ։
3. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 208 — 992 էջ։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Դասական հնությունների իրական բառարան · Հանրագիտարանային բառապաշար |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 273)։*  |
**«Ուղիղ երեքնանց տասնհինգ…»** (ռուս.՝ «Ровно в три пятнадцать…»), խորհրդային նկարված մուլտֆիլմ՝ ստեղծված 1959 թվականին ռեժիսոր-մուլտիպլիկատոր Բորիս Դյոժկինի և Եվգենի Միգունովի կողմից «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում։ Մուլտֆիլմը պատկանում է «Ուրախ մարդուկների արկածների մասին» պատմող շարքին։

Սյուժե
------

Մի անգամ «Ուրախ նկարներ» խմբագրությունում հնչում է հեռախոսային զանգ։ Տեղի պիոներական ճամբարի ջոկատավարներն Ուրախ մարդուկների ակումբի անդամներին խնդրում են տոնական համերգ տալ իրենց ճամբարի բացման կապակցությամբ։ Ակումբի մասնակիցներն ուրախությամբ համաձայնում են և անմիջապես ուղևորվում։ Սակայն ճամբարի ճանապարհին նրանց բեռնատարը փչանում է, և նրանք ստիպված են լինում անմիջապես սարքել այն կամ գտնել այլ միջոց, որպեսզի ճամբար հասնեն համերգի սկսվելուց առաջ։ Իսկ այն նախատեսված է ուղիղ 3:15։

Ստեղծողներ
----------

* Սցենարի հեղինակ և բեմադրող – Բորիս Դյոժկին, Եվգենի Միգունով
* Բեմադրող նկարիչներ – Բորիս Դյոժկին, Եվգենի Միգունով
* Կոմպոզիտոր – Ալեքսանդր Վառլամով
* Օպերատոր – Ա. Աստաֆև
* Հնչյունային օպերատոր – Նիկոլայ Պրիլուցկի
* Ռեժիսորի օգնականներ – Լ. Կովալևսկայա, Տ. Սազոնովա
* Նկարիչ-դեկորատոր – Ի. Սվետլիցա
* Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ – Բորիս Դյոժկին, Ֆեոդոր Խիտրուկ, Վյաչեսլավ Կոտյոնոչկին, Վլադիմիր Պեկար, Ֆաինա Եպիֆանովա, Անատոլի Պետրով, Վիոլետա Կոլեսնիկովա, Գալինա Բարինովա, Յուրի Բուտիրին
* Խմբագիր – Զ. Պավլովա
* Ֆիլմի տնօրեն – Ֆ. Իվանով

### Հնչյունավորողներ

* Գեորգի Վիցին – *Մատիտ / Պետրուշկա* (տիտրերում նշված չէ)

Թողարկումներ
------------

Մուլտֆիլմը թողարկվել է DVD սկավառակով «Союз-видео» ստուդիայի կողմից․ ձայն — Ռուսերեն Dolby Digital 1.0 Mono, տարածաշրջանային կոդ — 0 (All), պատկեր — Standart 4:3 (1,33:1), գույն — PAL։ Բովանդակություն՝ «Որտե՞ղ եմ ես տեսել նրան» (ռուս.՝ «Где я его видел?»), «Գարնանային մեղեդիներ» (ռուս.՝ «Весенние мелодии»), «Катерок», «Մաշենկայի համերգը» (ռուս.՝ «Машенькин концерт»), «Անտառային էստրադայում» (ռուս.՝ «На лесной эстраде»), «Օտար ձայն» (ռուս.՝ «Чужой голос»), «Երաժիշտ այծը» (ռուս.՝ «Козёл-музыкант»)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Весёлые человечки» (серия мультфильмов)
2. ↑  Праздничный мультконцерт

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Ուղիղ երեքն անց տասնհինգ...» մուլտֆիլմը Аниматор.ру կայքում
* «Ուղիղ երեքն անց տասնհինգ...» մուլտֆիլմը mults.spb.ru կայքում
**Ուղիղ աղիքը** կամ **վերջաղիքը** (intestinum rectum) հաստ աղիքի ծայրային մասն է, որը վերջանում է հետանցքով (anus)։ Ուղիղ աղիքի վերին սրբանային մասին համապատասխանող բաժինը տեղավորված է փոքր կոնքի խոռոչում և կոչվում է կոնքային հատված (pars pelvina). դեպի ցած այն լայնանում է և գոյացնում ուղիղ աղու ամպուլան՝ ampulla recti, որի տրամագիծը գերձգվելիս կարող է հասնել 7.5 սմ-ի։ Ուղիղ աղիքը լինում է տարբեր ձևերի՝

1. ամպուլային, երբ ամպուլան լավ արտահայտված է,
2. գլանաձև, երբ ամպուլան արտահայտված չէ և
3. փոխանցիկ ձև նրանց միջև։

Ուղիղ աղիքի մկանային պատյանը կազմված է երկու շերտից, արտաքին՝ երկայնաձիգ, և ներքին՝ օղակաձև։ Ուղիղ աղիքի օղաձև մկանաթելերը համատարած շերտ են կազմում այդ աղիքի ամբողջ երկարությամբ և հետանցքային խողովակի շրջանում սաստիկ հաստանում են ու գոյացնում հետանցքի ներքին սեղմիչը (m. sphincter ani internus) (հարթ մկանաթելերից), սա վերջանում է հետանցքային խողովակի և մաշկի միացման տեղում (անմիջապես մաշկի տակ ընկած է միջաձիգ-գծավոր մկանաթելերից կազմված օղը՝ արտաքին սեղմիչը (m. sphincter ani externus), որը մտնում է շեքի մկանների կազմության մեջ։ Լորձաթաղանթը ունի կարմրավուն գույն, համեմատաբար հարուստ է արյունատար անոթներով։ Ինչպես հաստ աղիում, այնպես էլ ուղիղ աղու լորձաթաղանթում կան լիբերկունյան գեղձեր և մենավոր ավշային հանգույցներ։

Հետանցքային մասում երևում են մի շարք սյունաձև շարքեր՝ columna anales , որոնք հետանցքի ուղղությամբ դառնում են ավելի ցայտուն՝ բարձր և լայն։ Նրանց ստորին ծայրերը միանում են իրար կիսալուսանձև ծալքերով, որի շնորհիվ հետանցքային սյուների միջև ստացվում են դեպի վեր բացված գրպաններ՝ սինուսներ կամ ծոցեր (sinusis anales s. rectales(BNA))։

Ծոցերի և հետանցքի միջև մնացած օղակաձև տարածությունը կոչվում է թութքային օղ (zona hemorrhoidalis), որի հաստության մեջ գտնվում է երակային հյուսակը (plexus hemorrhoidalis), այդ հյուսակի հիվանդագին լայնացումը կոչվում է թութք։
**Ամանորը Մոլդովայում**, մեկն է Մոլդովայի Հանրապետության պետական տոներից։ Նշվում է ամեն տարի հունվարի 1-ին։ Տոնվում է դեկտեմբերի 31-ի գիշերվանից հունվարի 1-ը՝ համաձայն գրիգորյան օրացույցի։ Ամանորի տոնման ժամանակը և ավանդույթը փոփոխություն են կրել վերջին հարյուրամյակի ընթացքում։ Վերջին կեսդարյա ժամանակաշրջանում Նոր տարին դարձել է լայնամասշտաբ ժողովրդայնություն վայելող տոնը երկրում։

Պատմություն
-----------

Ամանորի նշումը հունվարի 1-ին հիմնավորվել էր Պետրոս I-ի կողմից և տարածվել նաև Բեսարաբիայում(այժմյան Մոլդովայում 1812 թվականին։ 19-րդ դարում արևելյան սլավոնների բանահյուսության մեջ Ձմեռ պապի ավանդական կերպարի հետ միասին հանդես է գալիս նաևՁյունանուշը` կապված Ամանորի տոնակատարության հետ։ Այդ կերպարները իրենց անվանումն են ստանում մոլդովական բանահյուսության մեջ։ Մոշ Կրեչուն(Ձմեռ պապ) և Ֆատա դե Զեպադե(Ձյունանուշ)։ Ինչպես կարգն է, չար Բաբա Յագան(Բաբա Խիրկա) ձգտում է խանգարել տոնի գալստյանը, բայց վերջիվերջո նրա ծրագրերը ձախողվում են։

Խորհրդային շրջան
----------------

1920-1940 թվականներին` Ռումինիայի հետ միացման ժամանակ, հիմնական տոնը Մոլդովայում կաթոլիկական Սուրբ Ծնունդն էր։ 1940-1947 թվականներին Նոր տարին պաշտոնական տոնի կարգավիճակ չուներ։ 1947 թվականին ԽՍՀՄ-ի իշխանությունները Ամանորը մտցրեցին երկրի պաշտոնական տոների շարքը։ Ամանորյա ավանդույթների մեծ մասը Մոլդովայում հաստատվեցին հենց այս շրջանում։ Դրանք հաստատվել էին նաև Ռուսաստանում և Ուկրաինայում։ Մոլդովայում, ինչպես նաև Բալթյան երկրներում Նոր տարվա մուտքը և հանդիպումը նրա հետ ուներ իր առանձնահատկությունը։; Երկրի բնակիչները նրա գալուստը նշում են երկու անգամ։ Առաջին անգամ Մոսկվայի ժամանակով ժամը 22.00 և երկրորդ անգամ տեղական ժամանակով 24.00-ին։ Դա կապված է նրա հետ, որ երկիրը երկար ժամանակ գտնվել է Մոսկվայի ժամային գոտում; Ժողովրդական զբոսանքը տեղի է ունենում մեծ քաղաքների հրապարակներում, որտեղ տեղադրում էին տոնածառ և զարդարում էին փողոցները։ Քիշինևում ամենազարդարվածը հանդիսանում էր Ստեֆան Մեծի մայրուղին։

Մոլդովական ավանդույթներ
-----------------------

Առանձնահատուկ ավանդույթ է ամանորյա ցանկություններով փոքրիկ թերթիկների թխումը։ Մարդիկ ուտում են այդ ամանորյա կարկանդակները, հանում բարեմաղթանքներով թղթերը և իմանում, թե ինչ սպասելիքներ պետք է ունենան Նոր տարվանից։

Գյուղական բնակավայրեր
---------------------

Քանի որ Մոլդովան հիմնականում գյուղերով հարուստ երկիր է, գյուղական ամանորյա ավանդույթները պահպանվել են մինչև մեր օրերը։ Սեղանները ծանրաբեռնվում են տասներկու ազգային ճաշատեսակներով(ամիսների թվով)։ Գյուղերում պահպանվում էր նաև հարազատների՝ միմյանց այցելելու ավանդույթը։ Նրանք ծպտվում էին այծեմարդու հագուստներում՝ մարմնավորելով չար ոգիներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Новый год и Рождество в Молдове
2. ↑  Туристический портал Мопдовы. Молдааия и еедостопримечательности. Празднование Нового года в Молдове страница.
**Ուղեգնացական ակնարկներ** (անգլ.՝ Travel notes, ռուս.՝ Путевые очерки), Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի կողմից 2010 թվականին հրատարակված «ՀՃՈՒ գիտական ուսումնասիրություններ» շարքի թվով 13-րդ գիրքը (Գիրք ԺԳ)։ Գրքի հեղինակն է Եղիշե Գեղամյանց Հայկունին։ Տպագրվել է եռալեզու տարբերակով՝ հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն։

Աշխատությունը ներկայացնում է Արցախի պատմական, վիմագրական, ազգագրական, բանահյուսական, վիճակագրական, կրթական և տնտեսական կացությանը վերաբերող տվյալներ։ Ուշագրավ աշխատությունն առաջին և եզակի անգամ լույս է տեսել 1885 թվականին «Մեղու Հայաստանի» երկօրյա պարբերականում 43 հոդվածներով։ Հեղինակին կենդանության օրոք (1840-1920) չի հաջողվել հոդվածաշարն ի մի բերել առանձին գրքով։ Վերահրատարակման ժամանակ խմբագրության կողմից կատարվել են մասնակի միջամտություններ և որոշ ճշգրտումներ։ Բնագրին կցվել են հեղինակի այցելած վայրերին առնչվող լուսանկարներ, ինչպես նաև անցած երթուղին լուսաբանող քարտեզ։

«Ուղեգնացական ակնարկներ» գիրքը հրատարակվել է Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի գիտական խորհրդի երաշխավորությամբ։ Նախահրատարակչական աշխատանքները հովանավորել է Հայաստանի մշակույթի նախարարությունը, իսկ տպագրության հովանավորն է Արցախի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր զբոսաշրջության վարչությունը։ Գիրքը նվիրվում է Եղիշե ավագ քահանա Գեղամյանցի (Հայկունի) հիշատակին՝ նրա ծննդյան 166-ամյակի և մահվան 90-րդ տարելիցի կապակցությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Ուղեգնացական ակնարկներ» գրքի մասին տեղեկություններ Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի կայքում Archived 2021-11-01 at the Wayback Machine. *(արխիվացված)*։
**Դուռը** (ռուս.՝ Дверь), խորհրդային տիկնիկային մուլտֆիլմ, որը ստեղծել է ռեժիսոր Նինա Շորինան «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում, 1986 թվականին։ Մուլտֆիլմը նկարահանվել է ըստ Տ. Պոնոմարյովայի պատմվածքի մոտիվների։

Սյուժե
------

Մի հին, վաղուց կիսաքանդ տանը, որը հիմնանորոգման կարիք ուներ, մարդիկ ապրում են սովորական կյանքով։ Նրանք արդեն վաղուց հարմարվել են այն բանին, որ շքամուտքի դուռը բացվում է ոչ միայն ուժեղ ձայնով, այլ նաև որոշ մարդիկ չեն կարողանում անցնել դրա միջով։ Այս անհարմարությունը վերացնելու փոխարեն բնակիչները իրենց տներն են մտնում ոչ սովորական ձևով։ Ոմանք ուղղակի թռչում են պատուհանից, ոմանք իջնում են թելով և ճամպրուկով պատրաստված «վերելակով», ոմանք էլ սողում են խողովակով։ Եվ այդպես ամեն օր։ Բնակիչներն արդեն այնքան են սովորել այս տարօրինակ գոյությանը, որ գրեթե չեն նկատում դրա տարօրինակ լինելը։ Սակայն մի օր օդապարուկով թռչող մի փոքրիկ տղա դռան վրա յուղ է քսում, և այն սկսում է բացվել։ Թվում է, թե վերջապես կարելի է մտնել բաց դռնից աստիճաններով բարձրանալով` հայտնվել տանը։ Սակայն դա այնքան էլ այդպես չէ։ Հին տան բնակիչները չեն հրաժարվում իրենց սովորույթներից։

Նկարահանող խումբ
----------------

* Ռեժիսոր` Նինա Շորինա
* Սցենարի հեղինակ` Ալեքսեյ Ստուդզինսկի
* Բեմադրող նկարիչ` Վիկտոր Դուդկին
* Անիմատորներ` Սերգեյ Օլիֆիրենկո, Տատյանա Մոլոդովա, Միխայիլ Պիսման, Վյաչեսլավ Շիլոբրեև
* Տիկնիկները և դեկորացիաները պատրաստել են` Պ. Գուսև, Օ. Մասաինով, Վ. Աբակումով, Վ. Գրիշին, Մ. Կոլտունով, Վ. Պետրով, Ն. Բարկովսկայա, Մ. Չեսնոկովա, Ն. Մոլևա, Ա. Վետյուկովա, Ն. Զակլյակով, Ա. Բալյաև, Վ. Ալիսով, Ն. Գրինբերգ, Լ. Լյուտինսկայա, Ն. Մենչուկով
* Օպերատոր` Յուրի Կամենեցկի
* Հնչյունային ռեժիսոր` Բորիս Ֆիլչիկով
* Մոնտաժող` Գալինա Ֆիլատովա
* Խմբագիր` Ա. Վյատկին
* Տնօրեն` Գրիգորի Խմարա
* Դերերը հնչյունավորել են` Անատոլի Բարանցև, Բորիս Նովիկով, Մուզա Կրեպկոգորսկայա, Օլգա Գրոմովա, Վ. Մաշենկո, Չիկա թութակ

Փառատոններ և պարգևներ
---------------------

* Պարգևատրվել է Անսիի Միջազգային կինոփառատոնի մրցանակով (Ֆրանսիա)։
* Մուլտֆիլմը ներառվել է 1987 թվականի աշխարհի 10 լավագույն մուլտիպլիկացոն ֆիլմերի շարքում։

Վերաթողարկում DVD ձևաչափով
--------------------------

Մուլտֆիլմը DVD ձևաչափով թողարկվել է «Masters of Russian Animation Volume 4» մուլտֆիլմերի ժողովածուում։ Ժողովածուում ներառվել են հետևյալ մուլտֆիլմերը` «Դուռը» (1986), «Տղան ինչպես տղա» (1986), «Ազատագրված Դոն Կիխոտ» (1987), «Մարտինկո» (1987), «Մեծ ստորգետնյա պարահանդես» (1987), «Կատուն և ծաղրածուն» (1988), «Երազ» (1988), «Երկրորդ եսը» (1989), «Ընկերուհին» (1989), «Երկու անգամ երկու», «Կատուն և Կոն» (1990)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Наши мультфильмы». — Издательская программа «Интерроса», 2006. — С. «Нина Шорина». — 352 с. — ISBN 5-91105-007-2
2. ↑  Masters of Russian Animation Volume 4

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Դուռը» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* «Դուռը»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* «Դուռը» «Հայրենական կինոյի հանրագիտարան» կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FilmAffinity · Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Լուչերա** (իտալերեն՝ Lucera, բառացի՝ «լուսափայլ»), իտալական Ֆոջա գավառի Ապուլիա մարզի ոչ մեծ, բայց պատմական կարևոր նշանակություն ունեցող քաղաք (մունիցիպալիտետ)։ Բնակչությունը կազմում է 34,7 հազար մարդ (2009)։

Պատմություն
-----------

Հարավային Իտալիայի այլ նահանգների նման Լուչերան ևս բնորոշվում է թույլ տնտեսությամբ և ոչ բարենապաստ ժողովրդագրական իրադրությամբ։ Քաղաքում գործում են տեխնիկական դպրոց և կաթոլիկ եկեղեցի։ Պահպանվել են Ֆրիդրիխ II-ի կողմից կառուցված Ֆիորենտինո ամրոցի ավերակները։ Հենց այստեղ է իր կյանքին վերջ տվել միջնադարյան ամենահզոր ղեկավարներից մեկը։

Քաղաքն առաջացել է որպես հին հունական աքսորավայր։ Մ.թ.ա. 314 թվականին մտել է ընդլայնված Հռոմեական կայսրության կազմի մեջ` Լյուցերիա Ապուլորում (*Luceria Apulorum*) անունով։

Քրիստոնեական ժամանակներում քաղաքի հովանավորը դարձել է լուչերյան Մարիամ Աստվածածինը, տոնակատարությունները տեղի են ունենում օգոստոսի 16-ին և նոյեմբերի 29-ին։

### Մուսուլմանական Լուչերա

Միջնադարում (1240-1300 թվականներին) Լուչերան հայտնի է դարձել նորմանների գրաված Սիցիլիայի էմիրությունից այստեղ մուսուլմանների մասսայական արտաքսմամբ։ Արդյունքում, այն վերածվեց մուսուլմանական մեծ քաղաքի (*Luceria Saracaenorum*)՝ շուրջ 30 հազար բնակչությամբ, ովքեր ապրում էին Շարիաթի օրենքներով։ Քրիստոնյաների հետ մշտական ընդհարումները վերջին հաշվով հանգեցրին 1300 թվականից հետո մուսուլմանական համայնքի ոչնչացմանը։

Հայտնի բնակիչներ
----------------

* Ֆրանչեսկո Անտոնինո Ֆասանի (1681-1742) - Կաթոլիկ սուրբ եկեղեցու վանական,

Պատկերասրահ
-----------

* Մայր տաճարՄայր տաճար
* Անտիկ ամֆիթատրոնԱնտիկ ամֆիթատրոն
* Շտաուֆենյան ամրոցՇտաուֆենյան ամրոց

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Popolazione Residente al 1° Gennaio 2018 — Italian National Institute of Statistics.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք (իտալ.)

Աղբյուրներ
----------

* Alexander Knaak: *Prolegomena zu einem Corpuswerk der Architektur Friedrichs II. von Hohenstaufen im Königsreich Sizilien 1220–1250,* Marburg 2001. 3-89445-278-1 (For the medieval Lucera Castle of the Hohenstaufen see pp. 24–38)
* Aalulbayt Library, *An Introduction to the Spread of Islam*
* Taylor, Julie. *Muslims in Medieval Italy: The Colony at Lucera*. Lexington Books, 2005.
* University of Michigan-Dearborn, *UM-Dearborn professor publishes history of Muslim community in medieval Italy* (press release), 20 November 2003

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Դասական հնությունների իրական բառարան · Մեծ կատալոնական · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12222468d · GND: 4111403-6 · LCCN: n83193749 · VIAF: 146662125 · WorldCat VIAF: 146662125 |

 |
**«Էստակադային կամուրջ»** (ռուս.՝ Эстакадный мост), 1972 թվականին կառուցված էստակադային կամուրջ Ռուսաստանի Կալինինգրադի մարզի Կալինինգրադ քաղաքում։

Կամուրջը տեղակայված է Պրեգոլյա գետի երկու ափերին և անցնում է քաղաքի պատմական շրջանով` «Իմմանուիլ Կանտի կղզի» (նախկինում՝ Քյոնիգսբերգ քաղաքի մի մասը` «Կնայպհոֆ»)։ Հանդիսանում է Լենինսկի պողոտայի երթուղու մի մասը` քաղաքային տրանսպորտային կարևորագույն արտերիաներից մեկը։

Ավտոմեքենաների համար ունի չորս գիծ (երկուական յուրաքանչյուր ուղղությամբ), երկկողմանի տրամվայի գիծը մեջտեղում և հետիոտնային մայթեր եզրերի երկայնքով։

կամրջից դեպի «Իմմանուիլ Կանտի կղզի» կա հետիոտնային զառիթափ, ավտոմեքենաների համար վայրէջք չկա։

Կալինինգրադի էստակադային կամրջի դիզայնի հատված

Պատմություն
-----------

Էստակադային կամուրջը կառուցվել է 1972 թվականին Քյոնիգսբերգի յոթ կամուրջներից երկուսի փոխարեն։

Հասարակական տրանսպորտ
---------------------

Կալինինգրադի հանրային տրանսպորտի բոլոր տեսակների երթուղիներն անցնում են կամրջով. տրամվայի սպասարկման գիծ (տրամվայի երթևեկությունը վերականգնվել է 2010 թվականի հուլիսի 17-ից), տրոլեյբուսի երթուղին, ինչպես նաև ավտոբուսի և տաքսիների մեծ թվաքանակ։

Տես նաև
-------

* Երկրորդ էստակադային կամուրջ (Կալինինգրադ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Исторический календарь Калининграда». // Журнал «Запад России», № 1 (18) 1997 год, стр 40.
**Միջնադարյան լադեր**, ժողովրդական երաժշտությունից առնված յոթաստիճանանոց բնական մոնոդիական լադերի համակարգը, որոնք վաղ միջնադարից մինչև XVI դարը լատինական աշխարհի մասնագիտացված (նախ՝ միաձայն, ապա և բազմաձայն) երաժշտության հիմքն են կազմել (կոչվում են նաև եկեղեցական լադեր)։ Համակարգը կրել է բյուգանդական ութձայնի որոշակի ազդեցությունը, պատմականորեն զարգացել (X դարում լադերի թվային անվանումները փոխարինվել են հին հունական տեսությունից առնված հատուկ անուններով) և Վերածննդի դարաշրջանում հասել է իր ավարտուն վիճակին։ Տարբերում են հիմնական (արևմտաեվրոպական երաժշտության տեսության մեջ՝ «ավտենտիկ») և ածանցյալ (-«սլլագալ»-) լադեր։ 1547 թվականին շվեյցարացի երաժիշտ-տեսաբան Հեյնրիխ Գլարեանը համակարգի լադերի քանակը 8-ից հասցրել է 12-ի (ավելացրել է էոլական ու հոնիական լադերն իրենց ածանցյալներով)։ 1571 թվականին իտալացի Զ․ Ցառլինոն հաջորդականությունը սկսելով հոնիականից, լադային տոնիկաները դասավորել է դիատոնիկ շարքի դո-ից մինչև լյա ծավալում, պարզաբանել լադերի արտահայտչական հատկանիշները, որ լայնորեն դրսևորված են «խիստ ոճի» պոլիֆոնիայում։ XVII դարից հոնիական և էոլական լադերն իրենց արտահայտչական առավելագույն հնարավորությունների շնորհիվ առանձնացվել, կատարելագործվել են և դարձել դասական մաժորա-մինոր հարմոնիկ համակարգի հիմնական լադերը։ Դրանից հետո միջնադարյան լադերն իրենց նշանակությոնը պահպանել, բայց գործածվել են սոսկ «դիպվածաբար» (Բախ, Հենդել, Բեթհովեն, Շոպեն, Բրամս)։ XX դարի 1-ին կեսին երաժշտության լադային հիմքի նոր զարգացման ձգտումներով տոգորված կոմպոզիտորները հաճախ դիմել են հենց միջնադարյան լադեր֊ին, քանի որ դրանք մինչև այժմ էլ տարածված են շատ ժողովուրդների ժողովրդական երաժշտության մեջ։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 594)։*  |
**Կոնստանտին Մուրուզի** (ռումիներեն՝ Constantin Moruzi, 1730, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - մայիսի 1, 1787(1787-05-01) կամ 1787, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն), մոլդովացի պետական գործիչ, ֆանարիոտ Մուրուզիների իշխանական ընտանիքից, ով 1777-1782 թվականներին ղեկավարել է Մոլդովական իշխանությունը։

Եղել է մոլդովացի ղեկավար Ալեքսանդր Մուրուզիի հայրը։

Կենսագրություն
--------------

Կոնստանտինը ծնվել է 1730 թվականին՝ Օսմանյան կայսրության մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսում։ Ունի ազնվականական ծագում։ Հայրը՝ Դմիտրին, սերում էր Մուրուզիների իշխանական ընտանիքից, իսկ մայրը՝ Սմարաղդան, ծագումով հունական Խիոս կղզուց էր։

1761 թվականին Կոնստանտինը ստացել է Մոլդովայի արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը, որից հետո զբաղեցրել է նավատորմի դրագոմանի և ապա նաև Օսմանյան կայսրության մեծ նավատորմի դրագոմանի պաշտոնը։

Ենթադրվում է, որ Կոնստանտին Մուրուզին քաղաքականապես ներգրավված է եղել իր նախորդ Գրիգոր III իշխանի սպանության մեջ։ 1777 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Կոնստանտինը դարձել է Մոլդովական իշխանության ղեկավարը և պաշտոնավարել մինչև 1782 թվականի հունիսի 9-ը։

Իր գահակալության մեծ մասը Կոնստանտինն անց է կացրել ժամանակակից Ռումինիայի Հանրապետության մաս կազմող Յասի քաղաքում։ 1772 թվականի հունիսի 9-ին գահընկեց է արվել և աքսորվել Օսմանյան Հունաստանի մաս կազմող Տենեդոս, այժմ՝ Բոզջաադա կղզի։

Տիրապետել է հինգ լեզուների՝ հունարեն, լատիներեն, արաբերեն, թուրքերեն և ֆրանսերեն։

Տես նաև
-------

* Մոլդովական իշխանություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.
2. ↑  Brezianu, Andrei and Spânu, Vlad (eds.) (2007) "Moruzi. Constantin" Historical Dictionary of Moldova (2nd ed.) Scarecrow Press, Lanham, Maryland, USA, p. 250, ISBN 978-0-8108-5607-3


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree · Rodovid |

 |
**Բորիս Անտոնով Միտով** (բուլղար․՝ Борис Антонов Митов, հունվարի 11 (23), 1891, Վառնա, Բուլղարիա - հուլիսի 6, 1963(1963-07-06), Սոֆիա, Բուլղարիա), բուլղար նկարիչ, մանկավարժ։ Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետության վաստակավոր նկարիչ (1951)։ Դիմիտրովյան մրցանակի դափնեկիր։

Կենսագրություն
--------------

Բորիս Միտովը ծնվել է 1891 թվականի հունվարի 11-ին Վառնայում՝ նկարիչ Անտոն Միտովի և Օլգա Հրամցովայի ընտանիքում։

Նկարել է մանկությունից, տասնհինգ տարեկանից մասնակցել է գեղարվեստական ցուցահանդեսների։ Սովորել է Սոֆիայի Բուլղարիայի գեղարվեստի ուսումնարանում՝ Իվան Անգելովի ղեկավարությամբ։

1911 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ մինչև 1914 թվականը սովորել է Գեղարվեստի ակադեմիայում՝ Ֆերնան Կորմոնի ստուդիայում և Իվան Միրկվիչկայի գեղարվեստի դպրոցում։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է ռազմային նկարիչ (1915-1918)։ 1924-1929 թվականներին եղել է նկարչության և գեղանկարչության ուսուցիչ, Սոֆիայի գեղարվեստի ակադեմիայի պրոֆեսոր (1929-1959)։

Ստեղծագործություն
-----------------

Բուլղարիայի քաղաքական և մշակութային մի շարք ականավոր գործիչների դիմանկարների հեղինակ, որոցից են Գեորգի Դիմիտրովը, Էլին Պելինը, Ժեկո Սպիրիդոնովը, Իվան Շիշմանովը, Դոբրի Խրիստովը, Անտոն Միտովը և այլք։

Բացի դրանից, նա ստեղծել է նյու ժանրի մի շարք նկարներ։

Մրցանակներ
----------

* Բուլղարիայի արվեստի պետական մրցանակ «Ակնառու գեղարվեստական գործունեության համար» (1932)
* Դիմիտրովյան մրցանակ (1951)
* «Կյուրեղ և Մեթոդիոս» շքանշան (1961 և 1963)
* Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետության վաստակավոր նկարիչ (1951)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Биография в artprice.bg

Արտաքին հղումներ
----------------

* худ. Բորիս Միտով

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1140074954 · VIAF: 282144647697629848289 · WorldCat VIAF: 282144647697629848289 |

 |
Կառավարման համակարգն իրենից ներկայացնում է տվյալ երկրում իշխանության ձևավորման և ժողովուրդ-իշխանություն փոխհարաբերությունների համակարգ։ Ըստ կառավարման համակարգի պետությունները լինում են՝

* հանրապետություններ,
* միապետություններ։

### Հանրապետություն

Հանրապետական կառավարման համակարգի պարագայում իշխանությունը ձևավորվում է ուղղակի կամ անուղղակի ընտրությունների միջոցով, որի դեպքում ժողովուրդը մասնակցում է իշխանության ձևավորման գործընթացին։ Առանձնացվում են հանրապետական կառավարման համակարգի 3 տեսակներ՝

* նախագահական,
* պառլամենտական,
* խառը կամ կիսանախագահական։

#### Կիսանախագահական հանրապետություն

Կիսանախագահական կառավարման համակարգերը շատ տարածված են։ Կիսանախագահական հանրապետությունները բաժանվում են 2 խմբի՝

* նախագահական-վարչապետական,
* խորհրդարանական-նախագահական։

Առաջինի պարագայում նախագահը ավելի մեծ լիազորություններ ունի կառավարության ձևավորման գործընթացում։ նա կարող է ձևավորել կառավարություն, նշանակել վարչապետին, իսկ խորհրդարանը արդեն երկրորդ փուլում կառավարության հաստատման ժամանակ կարող է անվստահություն հայտնել կառավարությանը։ Այդպիսի կարգ էր գործում ՀՀժում մինչջ սահմանադրական բարեփոխումները՝ 2005 թ. նոյեմբերի 27-ին։ Սահմանադրության բարեփոխումներով կառավարության ձևավորման գործընթացում խորհրդարանի դերը ավելի մեծացավ։ Բարեփոխված սահմանադրությամբ նախագահը վարչապետ է նշանակում խորհրդարանական խումբ-խմբակցությունների հետ խորհրդակցելուց հետո, պատգամավորների մեծամասնության վստահությունը վայելող անձի։ Ռուսաստանում, որը նույնպես կիսանախագահական հանրապետություն է, վարչապետի թեկնածությունը նախագահը առաջարկում է ՊետԴումային, որն էլ քվեարկում է վարչապետի օգտին։
Ղազախական յուրդի ներսում
**Ղազախներ** (ղազախ. қазақтар), ազգ, Ղազախստանի հիմնական բնակչությունը։ Ապրում են նաև Ուզբեկստանում, Թուրքմենստանում, Ղրղզստանում, Տաջիկստանում, Ռուսաստանում, Չինաստանում, Մոնղոլիայում և Աֆղանստանում։ Խոսում են ղազախերեն լեզվով, որը պատկանում է Թյուրքական լեզվախմբին։ Կրոնը իսլամն է, հավատացյաները սուննի դավանանքի մուսուլմաններ են։

Մթա 3-2 դարերում Հարավային Ղազախստանում առաջացել է ուսունների ցեղային միավորումը։ 6-7-րդ դարերում Ղազախստանի հարավարևելյան մասում ապրող ցեղերը Արևմտա-Թյուրքական խաքանության տիրապետության տակ էին։ Հետագայում Ղազախստանի զանազան շրջաններում առաջացել են վաղ ֆեոդալական տիպի քաղաքական կազմավորումներ՝ Թյուրգեշական (8-րդ դար) և Կարլուկական (8-9-րդ դարեր) խաքանությունները, օղուզների (9-11-րդ դարեր), կիմակների և ղփչաղների (8-11-րդ դարեր) միավորումները։ Էթնիկական միաձուլմանը նպաստել է Կարախանյանների պետությունը (10-12-րդ դարեր)։

12-րդ դարի սկզբին Ղազախստանի տարածք են ներխուժել կիդանները, որոնք ի վերջո խառնվել են տեղի թյուրքալեզու բնակչությանը։ 13-րդ դարում Մոնղոլիայից և Ալթայից Ղազախստան են թափանցել նայմաններն ու կերեիտները։ 15-րդ դարի կեսին Ոսկե հորդայի արևելյան հատվածում առաջացել են Նողայական հորդան և Ուզբեկական խանությունը, որոնցում միավորված էին ղփչաղների, արգինների, կարլուկների, նայմանների և այլ թյուրքալեզու ցեղեր։ 15-րդ դարի վերջին, 16-րդ դարի սկզբին կազմավորվել է ղազախական ազգությունը՝ բաղկացած ցեղային երեք խմբավորումներից (ժուզ), որոնցից յուրաքանչյուրի մեջ մտնող ցեղերն առանձնանում էին տարածքով, բայց միմյանց հետ կապված էին տնտեսական շահերի ընդհանրությամբ։

Մինչև ղազախական հողերի Ռուսաստանին միացվելը (19-րդ դարի կեսեր), ղազախների հիմնական զբաղմունքը քոչվոր անասնապահությունն էր, մասամբ զբաղվում էին նաև տնային արհեստներով, ձկնորսությամբ, որսորդությամբ։ Տարիների ընթացքում փոխվեց ղազախների կենցաղն ու մշակույթը, նրանք անցան նստակեցության։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Սանտյագո Բերնաբեու մարզադաշտ** (իսպ.՝ Estadio Santiago Bernabéu), ֆուտբոլային մարզադաշտ Իսպանիայի Մադրիդ քաղաքում։ Ռեալ Մադրիդ ՖԱ-ի տան դաշտն է։ Երբեմն այստեղ անցնում են Իսպանիայի հավաքականի խաղերը։

Մարզադաշտը անվանվել է ի պատիվ 1943-1975 թթ. Ռեալի նախագահ Սանտիագո Բերնաբեուի, որը եղել է մարզադաշտի կառուցման հիմնական «մեղավորը»։ Շինարարությունը տևել է 3 տարի։ Բացման խաղը եղավ պորտուգալական Բելենենսեշի դեմ ընկերական խաղը, որը տեղի ունեցավ 1947 թ. դեկտեմբերի 14-ին, որն ավարտվեց դաշտի տերերի հաղթանակով 3:1 հաշվով։ 1950-ական թվականներին Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթում Ռեալի վստահ ելույթների շնորհիվ ակումբի շահույթը մեծացավ, ինչը հնարավորություն տվեց նոր մարզադաշտի նստատեղերի ավելացմանը, որի շինությունը հայտնի էր սպիտակ աշտարակներով, մինչև 125 000 նստատեղ։ 1955 թ. մարզադաշտը վերանվանվեց Սանտիագո Բերնաբեու, իսկ 1957 թ. Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակչում առաջին անգամ վառվեցին ստադիոնի լույսերը։ 1978 թ. մահացած Սանտիագո Բերնաբեուն նոր մարզադաշտի կառուցումը ցանկանում էր տեղափոխել Մադրիդի հյուսիս, սակայն իր ծրագիրը չհասցրեց իրականացնել։ 1982 թ. աշխարհի առաջնության ժամանակ մարզադաշտը վերակառուցվեց։ Այս ժամանակ արդեն կար 32 000 նստատեղ և 60 000 հանդիսականի համար նախատեսված կանգնելու տեղեր։ Ընդհանուր առմամբ խմբային փուլի 3 խաղերին և եզրափակիչ խաղին մարզադաշտը հյուրընկալեց 345 000 հանդիսականի։ Տասը տարի անց վերանորոգումը շարունակվեց. կառուցվեց մարզադաշտի տրիբունայի երրորդ յառուսը։ Նստատեղերի քանակը 65 000-ից հասավ 105 000-ի։ Հերթական վերակառուցումից հետո նստատեղերի քանակը նվազեց հասնելով 74 871-ի։ Մարզադաշտում կայացել է 1964 թվականի Եվրոպայի առաջնության եզրափակիչը, 2010 թ. Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչը։ 2007 թ. նոյեմբերի 14-ին ՈւԵՖԱ-ն Բերնաբեուին շնորհեց էլիտար ֆուտբոլային մարզադաշտի կարգավիճակ։

Մարզադաշտի համայնապատկեր
------------------------

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության եզրափակիչների մարզադաշտեր |
| --- |
|  |
| Սենտենարիո (1930)  • Նացիոնալե մարզադաշտ (Հռոմ) (1934)  • Օլիմպիկ մարզադաշտ (1938)  • Վանկդորֆ (1954)  • Ռոսունդա (1958)  • Ազգային մարզադաշտ (Սանտյագո) (1962)  • Ուեմբլի (1966)  • Ացտեկա (1970)  • Օլիմպիական մարզադաշտ (Մյունխեն) (1974)  • Մոնումենտալ (1978)  • Սանտյագո Բերնաբեու (1982)  • Օլիմպիական մարզադաշտ (1990)  • Ռոուզ Բոուլ մարզադաշտ (1994) • Ստադ դը Ֆրանս (1998)  • Նիսան մարզադաշտ (2002)  • Բեռլինի Օլիմպիական մարզադաշտ (2006)  • Սոկեր Սիթի (2010)  • Մարականա մարզադաշտ (2014)  • Լուժնիկի (2018)  • Ազգային մարզադաշտ (Լուսաիլ) (2022) |

 |
**Ստրաշենի** (նաև **Ստրեշեն**, մոլդ.՝ Strășeni, Ստրեշեն), քաղաք և մունիցիպալ Մոլդովայում, Ստրաշենի շրջկենտրոնը։ Քաղաքի կազմի մեջ է մտնում Ֆեգուրեն գյուղը։

Աշխարհագրություն
----------------

Ստրաշենին տեղակայված է Քիշնևից 23 կմ հյուսիս-արևմուտք, «Գիդիգիչի ջրամբարի» մոտ (արհեստական ջրամբար, որի տարածքը կազմում է մոտ 1000 հա) ։

Անվան ծագում
------------

Համաձայն առաջին վարկածի՝ քաղաքի անվանումը եկել է *straşnic* (սարսափելի) ածականից, այն ժամանակ, երբ տվյալ տարածքը ծածկված է եղել անանցանելի ճահճով (տարածքը 20-րդ դարում արհեստականորեն չորացվել է, ԽՍՀՄ-ի կազմում) և մութ անտառով։ Մյուս կողմից, գալիս է *strașina* (ուկրաիներեն՝ стриха) բառից. տներ, որոնք կառուցվել են երկար քիվերով։

Պատմություն
-----------

Բեսարաբիա նահանգի օրոք Ստրաշենին Քիշնևի գավառի մաս է կազմել։ 19-րդ դարի վերջին ունեցել է մոտավորապես 3000 բնակիչ, շատ սեփականատերեր։

1965 թվականի ապրիլի 7-ին Ստրաշենի գյուղը ստացել է քաղաքատիպ ավան բնակավայրի կարգավիճակ, իսկ 1994 թվականին՝ քաղաքի։

Տնտեսություն
------------

ՄԽՍՀ-ի օրոք Ստրաշենում աշխատել են են գուլպաների գործարան, շինանյութի գործարան և այլ ձեռնարկություններ։ 1975 թվականին քաղաքի բնակչությունը կազմել է 14.1 հազար մարդ։

Ներկայումս Ստրաշենին հայտնի է իրենց գինով։ Քիշնևից 12 կմ արևմուտք գտնվող «Ստրաշենիի խաղողի այգում» աճեցվող խաղողի տեսակները օգտագործվում են սպիտակ փրփրուն գինիներ պատրաստելու համար։

Ծնունդով քաղաքից
----------------

* Վալերի Իսաևիչ Ժերեգի (ծնվ. 1948)՝ մոլդովացի խորհրդային կինոռեժիսոր և սցենարիստ։
* Պոլիխրոնի Ագապիևիչ Սիրկու (1855-1905)՝ ռուս պատմաբան, գրականագետ և լեզվաբան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  2014 Moldovan census — 2017.
2. ↑  Կաղապար:Источник:Закон об административно-территориальном устройстве Республики Молдова


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Google Finance**, Գուգլ ընկերությանը պատկանող ֆինանսական տեղեկատվական գործակալություն։

Բովանդակություն
---------------

Google Finance կենցաղային սպասարկումը ներկայացնում է անդրմիջազգային ընկերությունների մեծամասնության ֆինանսական տեղեկատվության հասանելիություն։ Հասանելի է կոմերցիոն ընկերությունների արժեքորոշման և արժեթղթերի, կոմյունիկեների և հաշվապահական հաշվետվությունների տեղեկատվությունը։ Յուրաքանչյուր ընկերություն արտացոլում է Google News և Google Blog Search նորությունների ագրեգատորներից արդյունքները։ Պատմական տվյալները հասանելի են Adobe Flash տեխնոլոգիայով կատարված գծագրերի տեսքով։

Կայքն առաջարկում է մի շարք ծառայություններ անձնական ֆինանսական տեղեկատվության ղեկավարման համար։

Պատմություն
-----------

Google Inc ընկերությունը Google Finance սպասարկումը բացել է 2006 թվականի մարտի 21-ին։

2006 թվականի դեկտեմբերի 12-ին կատարվել է սկզբնական էջի նշանակալի փոփոխություն և սպասարկման լրացում։ Մասնավորապես հասանելի է դարձել տարադրամների և շուկայի տարբեր ասպեկտների մասին տեղեկատվությունը։ Ավելացվել է Google Trends գործիքը։ Ավելացվել են ավելի քան 40 տարվա արժեթղթերի արժեքորոշման պատմական տվյալներ։

2008 թվականի հունիսին հասանելի դարձան NASDAQ-ի և Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայի արժեթղթերի ընթացիկ արժեքորոշումները` Google-ի հետ ընկերական համաձայնագրերի շրջանակում։

2008 թվականի նոյեմբերի 18-ին նախագծի էջերում սկսեցին հայտնվել գովազդներ։

2009 թվականի օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին թողարկվեցին առաջատար ինդիկատորներ` Google Domestic Trends ներդրողների համար, որոնք հիմնված էին որոնողական հարցերի վերլուծության վրա։

Տես նաև
-------

* Yahoo! Finance
* Բլումբերգ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Search Engine Watch — Google Finance’s Untrusted Links and Spotting Nofollow — November 26, 2006 Archived 2008-12-27 at the Wayback Machine.
2. ↑  Spring is the season for love (and data) // Официальный блог.
3. ↑  Kirkpatrick, Marshall. «Google Finance and the Real Time Web» Archived 2010-07-15 at the Wayback Machine.. Read Write Web, June 2, 2008.
4. ↑  Webware — Google Finance gets real-time NYSE ticker updates — Josh Lowensohn — June 24, 2008 Archived October 19, 2013, at the Wayback Machine.
5. ↑  Google Finance теперь дает котировки NASDAQ без посредников.
6. ↑  Google Domestic Trends

Արտաքին հղումներ
----------------

* Google Finance-ի պաշտոնական կայքը
Բաստիլի գրավումը` Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության խորհրդանիշերից մեկը: Բաստիլի գրավման օրը նշվում է որպես ազգային տոն:
**Ապստամբության իրավունք** (ճնշման նկատմամբ դիմադրության իրավունք, հեղափոխության իրավունք), քաղաքագիտական փիլիսոփայության մեջ քաղաքացիների իրավունքը կամ պարտականությունն է ցանկացած միջոցներով, ընդհուպ մինչև զինված պայքարի միջոցով, պաշտպանել իրենց իրավունքները և ազատությունները բռնակալներից և տապալել իշխանությունը, որը գործում է իրենց ընդհանուր շահերին դեմ։ Այն պատկանում է բնական իրավունքների շարքին, այսինքն` չի պահանջում դրական իրավունքի նորմերով հաստատում։ Պատմության ընթացքում սահմանվելով տարբեր ձևերով, այս իրավունքի նկատմամբ հավատն օգտագործվել է արդարացնելու համար տարբեր հեղափոխություններ, ինչպիսիք են Անգլիական հեղափոխությունը, Ամերիկյան հեղափոխությունը և Ֆրանսիական հեղափոխությունը։

Ճնշումների նկատմամբ դիմադրության իրավունքի հիմնավորումը սկիզբ է առնում հին ժամանակների` բռնապետի սպանության իրավունքից։ Դիմադրության իրավունքն առաջին անգամ գրավոր ամրագրվել է 1776 թվականի ԱՄՆ անկախության հռչակագրում։

Փաստաթղթի ներածական մասում նշվում է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | […] եթե որևէ պետական կարգ խախտում է այս իրավունքները, ապա ժողովուրդն իրավունք ունի փոխել այն կամ լուծարել և հաստատել նոր կարգ` հիմնված այնպիսի սկզբունքների և կառավարումն այնպիսի ձևերով կազմակերպելու վրա, որոնք պետք է լավագույնս ապահովեն ժողովրդի անվտանգությունը և բարեկեցությունը։ […] երբ չարաշահումների և բռնությունների երկար շարանը վեր է հանում ժողովրդին բացարձակ բռնապետությանը ենթարկեցնելու ձգտում, ապա ժողովրդի իրավունքը և պարտականությունն է հեռացնել այդպիսի կառավարությանը և ստեղծել իր ապագա անվտանգության ապահովման նոր երաշխիքներ։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  (անգլ.) Marsavelski, A. (2013) *The Crime of Terrorism and the Right of Revolution in International Law'*' Connecticut Journal of International law, Vol. 28, С. 266-285
2. ↑  Декларация независимости США