**Հինգերորդ իշխանություն** (անգլ.՝ fifth power), տերմին, որն ըստ Իգնասիո Ռամոնեի, փորձում է շարունակել բարոն դե Մոնտեսքյոի երեք դասական իշխանությունների (գործադիր, օրենսդիր և դատական) և չորրորդ իշխանության՝ զանգվածային լրատվության միջոցների շարքը։ Առաջին անգամ հիշատակվել է 2003 թվականին։

Որպես հայեցակարգ *հինգերորդ իշխանություն* տերմինը կիրառվել է երկու շատ տարբեր երևույթների նկատմամբ. մի կողմից` շուկայում պետության (մասնավորապես՝ կառավարության) տնտեսական միջամտության, իսկ մյուս կողմից` նոր սոցիալական երևույթների, որոնք առաջացել են համացանցի շուրջ (հասարակական կարծիք)։

Կառավարության տնտեսական միջամտությունը՝ որպես հինգերորդ իշխանություն
--------------------------------------------------------------------

Պատմականորեն, իշխանության հարաբերությունները տնտեսության հետ շատ սերտ կապակցված են եղել, հատկապես նոր դարաշրջանի մերկանտիլիզմի հետ։ Այնուամենայնիվ, ժամանակակից դարաշրջանից սկսած կարելի է սահմանել չորս դիրք, որոնք առավելապես ի հայտ են եկել 1929 թվականի ճգնաժամի դիմակայությունից սկսած.

1. Լիբերալիզմը, որը բխում է դասական տնտեսական լիբերալիզմից (որը նորացնում է իր արդիականությունը գլոբալիզացիայի հետ, հատկապես Բեռլինի պատի անկումից հետո), պաշտպանում է նվազագույն լիազորություններով (մինարխիզմ) կամ սուբսիդավորվող պետություն, որը սահմանափակվում է ազատ շուկայի գործունեության պայմանների երաշխավորմամբ։
2. Կոմունիզմը, որը զարգացնում էր Խորհրդային Միությունում և այսպես կոչված սոցիալիստական ճամբարի երկրներում, հանդես է գալիս պրոլետարիատի դիկտատուրային ենթարկված պետության կողմից տնտեսության ամբողջական վերահսկողությամբ՝ արտադրության միջոցների յուրացմամբ և տնտեսական պլանավորման պարտադրմամբ։
3. Ֆաշիզմը, որը մշակել էր պատեռնալիզմ և կենտրոնացնող տնտեսական միջամտություն, որը կարող է սահմանվել որպես կորպորատիվիզմ (ըստ որի հասարակության տարրական մասնիկները որոշակի սոցիալական խմբերն են, այլ ոչ թե անհատները)։
4. Սոցիալական պետությունը, որը ներշնչված էր սոցիալ-դեմոկրատիայով և քեյնսանությամբ (20-րդ դարի արևմտյան պետական քաղաքականության գերիշխող միտումները), հենվում է առաջադեմ հարկերի, պետական ծախսերի և ինդիկատիվ պլանավորման վերաբաշխման կարողությունների, ինչպես նաև ռազմավարական ոլորտները (բանակ, էներգետիկա, տրանսպորտ...) վերահսկող և տնտեսությունը մասնավոր հատվածի հետ մրցակցությանն ուղղորդող պետական հատվածի առկայության վրա։

2008 թվականի վերջին ֆինանսական ճգնաժամը հանգեցրեց շուկայական տնտեսության մեջ պետության դերի վերաբերյալ բանավեճի, որը շուկայի քննադատների համար հարցականի տակ է դնում կապիտալիզմի և ժողովրդավարության միջև փոխհարաբերությունները, որոնք նախորդ ժամանակաշրջանում համարվում էին ճանաչելի տերմիններ (դեմոկրատական կապիտալիզմ)։ Այնուամենայնիվ, շուկայի պաշտպանների կողմից քննադատությունն ուղղված է պետությունների կողմից ուղղորդվող ֆինանսական կարգավորման քաղաքականությանը (Բիզնես ցիկլերի ավստրիական տեսություն)։

Ինտերնետը որպես հինգերորդ իշխանություն
--------------------------------------

Համացանցը ավանդական մեդիային գերազանցելով և սոցիալական կազմակերպման հնարավորություններով կարող ծառայել որպես *հինգերորդ իշխանություն:* Մասնավորապես բլոգոլորտը, վիքիները, սոց-ցանցերը և այն ամենը, ինչ կոչվում է Web 2.0, որն ըստ էության պետության վերահսկողությունից և ավանդական մասնավոր լրատվամիջոցներից *պլստում է* և իրականացվում է հենց հասարակության կողմից։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Լրագրողները, համալսարանի ուսանողները, ասոցիացիաների ակտիվիստները, թերթի ընթերցողները, ռադիոլսողները, հեռուստադիտողները, համացանցի օգտատերերը, բոլորը միավորվում են` ստեղծելու բանավեճի և ժողովրդավարական գործողությունների հավաքական զենք։ Գլոբալիզատորները հայտարարել էին, որ 21-րդ դարը լինելու է համաշխարհային ընկերությունների դար. Media Watch Global ասոցիացիան հաստատում է, որ դա կլինի դարաշրջան, երբ հաղորդակցությունն ու տեղեկատվությունը, ի վերջո, կպատկանի բոլոր քաղաքացիներին։ |  |

Հենց այս տեսանկյունից է, որ Time ամսագիրը 2006 թվականի «Տարվա մարդուն» նվիրած ամենամյա հայտնի շապիկը ներկայացնում է համաշխարհային սարդոստայնի ինֆորմացիայի օգտատերերին. պատկերված է համակարգիչ, որի էկրանին արտացոլված է «YOU» (ԴՈՒ) բառը։

Եկեղեցին որպես հինգերորդ իշխանություն
-------------------------------------

«Հինգերորդ իշխանություն» կոչման մեկ այլ ուժեղ թեկնածու կարող է համարվել եկեղեցին` եկեղեցու և պետության տարանջատման հայեցակարգի պատճառով։ Այս հայեցակարգն ընդունվել է մի շարք երկրներում՝ տարբեր աստիճաններով՝ կախված կիրառելի իրավական կառույցներից և հասարակության մեջ կրոնի պատշաճ դերի նկատմամբ տարածված տեսակետներից։

Եկեղեցու իշխանությունը պետության մյուս երեք իշխանություններից (գոծադիր, օրենսդիր և դատական) տարանջատելու այս հայեցակարգը շատ ավելի հին է, քան *տնտեսական իշխանության* կամ *ինտերնետի իշխանության* հասկացությունները։ Մասնավորապես, Ֆրանսիայում մինչև ֆրանսիական հողափոխությունը եկեղեցին մեկն էր սեփականության սկզբնական երեք սոցիալական շերտավորումներից (նվիրապետություն, ազնվականություն, գյուղացիություն)։

Տես նաև
-------

* Web 2.0
* Իշխանությունների բաժանում
* Չորրորդ իշխանություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ramonet Ignacio (2003-10-01)։ «El quinto poder»։ *Le Monde diplomatique* (իսպաներեն)։ Վերցված է 2023-01-13
2. ↑  «What is Fifth Power | IGI Global»։ *www.igi-global.com*։ Վերցված է 2023-01-13
3. ↑  Pablo Sebastián *El sexto poder y la semilla del Diablo*, ABC, 23 de octubre de 2006. [Ղեկավարները (...) չդիմացան այս լիազորությունները՝ գործադիր, օրենսդիր և դատական (...) միավորելու գայթակղությանը, ինչպես նաև դրանց հետ կապված հանրային և մասնավոր լրատվամիջոցները։ [Հավելելով] Որպես տորթի համեղ պատառ՝ պետության հինգերորդ իշխանության վերահսկողությունը՝ խոշոր ընկերությունները և ֆինանսական հատվածը կարգավորելու կարողությունը]։
4. ↑  Chad (2014-12-30)։ «The Austrian Theory of the Trade Cycle and Other Essays Audiobook»։ *Mises Institute* (անգլերեն)։ Վերցված է 2023-01-14
5. ↑  Ramonet Ignacio (2003-10-01)։ «El quinto poder»։ *Le Monde diplomatique* (իսպաներեն)։ Վերցված է 2023-01-14
6. ↑  «TIME Magazine -- U.S. Edition -- December 25, 2006 Vol. 168 No. 26»։ *content.time.com* (en-us)։ Վերցված է 2023-01-14

Արտաքին հղումներ
----------------

* Bloggers' Universe Malaysia, BUM2008