**Բիրգիթ Յուրգենսեն** (գերմ.՝ Birgit Jürgenssen, ապրիլի 10, 1949(1949-04-10), Վիեննա, Ավստրիայի բռնազավթումը դաշնակիցների կողմից - սեպտեմբերի 25, 2003(2003-09-25)[…], Վիեննա, Ավստրիա), ավստրիացի լուսանկարիչ, նաև նկարիչ, գրաֆիկ, կուրատոր և մանկավարժ։ Ապրել է Վիեննայում, մասնագիտացված է բոդի-արտում։ Նրա արվեստին են նվիրված եղել մի շարք անհատական ցուցահանդեսներ։ Դասավանդել է Կիրառական արվեստի ինստիտուտում (1981-1982) և Վիեննայի գեղարվեստի ակադեմիայում (1982-1997)։

Կենսագրություն
--------------

Բիրգիթ Յուրգենսենը ծնվել է Վիեննայում 1949 թվականին։ 1968-1971 թվականներին սովորել է տեղի Կիրառական արվեստի ինստիտուտում, իսկ 1980-1981 թվականներին դասավանդել է այդ նույն ինստիտուտում։ 1982-1997 թվականներին դասավանդել է Վիեննայի գեղարվեստի ակադեմիայում։ Բացի այդ` նա կուրատորի դերում հանդես է եկել ցուցահանդեսների ժամանակ։ Մահացել է 2003 թվականին։

Աշխատանքներ և քննադատություն
----------------------------

Բիրգիթ Յուրգենսենը ճանաչվել է որպես միջազգային ֆեմինիստական ավանգարդի ակնառու ներկայացուցիչներից մեկը։ 1960-ական թվականների վերջից նա մշակել է ֆոտոարվեստի տարբեր ձևեր. նրա արվեստի հիմնական թեման եղել է կանացի մարմինը և նրա տրանսֆորմացիաները։ Նրա ինքնադիմանկարները և ֆոտոշարքերը լուսաբանել են իրադարձություններ, որոնք նվիրված են եղել կնոջ առօրյա կյանքին, ընդ որում ամենատարբեր ձևերով` ներառյալ «ցնցող վախի ու նախապաշարմունքի մթնոլորտը»։

Յուրգենսենի արվեստում ներկայացված են տարբեր «կանացիության ձևեր», որոնք ստեղծվել կամ փոխանցվել են լուսանկարի միջոցով։ Նրա աշխատանքները արտացոլել են ժամանակի հասարակական բարքերի` կնոջ նկատմամբ ունեցած սահմանափակ ու ճնշող բնույթը։ Նրա աշխատանքների շարքում հանդիպում են նաև նկարներ ու ջրաներկով աշխատանքներ։ Յուրգենսենի արվեստում մեծ դեր է խաղացել Յուբեր Վինտերը (գերմ.՝ Hubert Winter), ով «Յուրգենսենների կալվածք» տուն-թանգարանի կառավարիչն էր, որտեղ ներկայացվել են Բիրգիթի շատ աշխատանքներ։

1972 թվականին, աշխատանքներ ստեղծելով գենդերային թեմայով, Յուրգենսենն իրեն լուսանկարել է չորս դիրքերով, որոնք խորհրդանշում են գերմաներեն *կին* (գերմ.՝ Frau) բառի չորս տառերը։ Մեկ այլ ինքնադիմանկարում, որ ստեղծվել է 1976 թվականին և կոչվել «Ես ուզում եմ դուրս կորչել այստեղից», Յուրգենսենը հագնվել է որպես «լավ կին»` ճերմակ օձիքով ու ժանյակից կրծքազարդով, սակայն նա իրեն պատկերել է այտերով ու ձեռքերով ապակուն սեղմված։ Դա քննադատների կողմից մեկնաբանվել է որպես «հարձակում կանացի գեղեցկության և առտնին կյանքի ճնշող նորմերի դեմ, ինչին հաճախ ենթարկվում են կանայք»։

Յուրգենսենի լուսանկարչական աշխատանքները որոնք մոտ 250-ն են, ներկայացվել են ռետրո-ցուցահանդեսում, որը կազմակերպվել էր «Հավաքորդների միության» (գերմ.՝ Sammlung Verbund) ու «Ավստրիական բանկի Արվեստի վիեննական համաժողովի» (գերմ.՝ Bank Austria Kunstforum) հետ համատեղ։ Այդ աշխատանքներից 50-ը ներկայացնում էր վիեննական ընկերությունը։ Յուրգենսենի ինքնատիպ աշխատանքներից է «10 օր, 100 լուսանկար» նախագիծը, որը հրապարակվել է 1980 թվականին։ Այս հավաքածուն, որը պարունակում է 100 լուսանկար, իսկապես ստեղծվել է 10 օրվա ընթացքում։ Այն բաղկացած է *Polaroid*-ով արված ինքնադիմանկարներից, ինչպես նաև դասական լուսանկարներից, որոնց մեջ հերոսուհու դեմքը քողարկված է մորթով։ Այս շարքի մասին Յուրգենսենն ինքն ասել է, որ «կնոջ անհատականությունը ներկայացված է որպես անհետացող. չի մնացել ոչինչ` բացի ֆետիշացված օբյեկտից, որը տղամարդու երևակայության կենտրոնն է»։ Իր մեկ այլ աշխատանքում, որ ստեղծվել էր ավելի շուտ` 1974 թվականին, և կոչվում էր «Ամազոնուհին», Բիրգիթ Յուրգենսենը լուսանկարել է «մորն ու երեխաներին կանգնած դիրքում այնպիսի ձեռքերով, որոնք նման են սրբի կերպարներին շատ բարձր աթոռների վրա»։

Իր շատ նկարներում ու լուսանկարներում Յուրգենսենն ակտիվորեն օգտագործել է մաշկը` որպես կոմպոզիցիայի հիմք, ընդ որում իր աշխատանքներում նրան մասամբ հաջողվել է փոխանցել այդ նյութի հատկությունները։ Այս կոնտեքստում քննադատները հատկապես ընդգծել են այսպես կոչված «կոշիկի շարքը»` ստեղծված 1970-ական թվականներին և բաղկացած տարբեր «կոշիկի քանդակներից»։ Յուրգենսենը ստեղծել է այդպիսի 18 «քանդակ», որոնցից յուրաքանչյուր համար նա օգտագործել է տարբեր նյութեր` ճենապակի, մոմ, ժանգ, հաց և նույնիսկ կենդանիների ծնոտներ` տեղադրված մետաքսե բարձում («Relict Shoe», 1976): Նկարներից մեկում պատկերված են երեք քարեր կնոջ ցայլքի տեսքով, որ ստացել է «Գեղեցկության մրցույթ» անվանումը։

Յուրգենսենի նշանավոր այլ նկարներից են «Տնային տնտեսուհի-գոգնոցը» (Կաղապար:Langden, 1975), «Բույն» (գերմ.՝ Nest, 1979), «Այժմ» (գերմ.՝ Nun, 1979) ինքնադիմանկարները, որոնք արված են ոսկեգույնով։ Դրանցում հերոսուհին սև դիմակ է կրում և ներկայացված է պառկած «թատերական» իրավիճակում։ Մասնավորապես, դրանցից առաջինում Յուրգենսենն իրեն պատկերել է որպես կանացի ձև` միաձուլված խոհանոցային սալիկներին և դրանով իսկ «նոր օրգանիզմ ձևավորելով»։

Բիրգիթ Յուրգենսենին են նվիրված երկու խոշոր մենագրություններ։ Առաջինը հրապարակվել է 2009 թվականին «Հատյե Կանտց» (գերմ.՝ Hatje Cantz) հրատարակչությունում։ Այն պարունակում է նկարչուհու որոշ լուսանկարներ, որոնք ներկայացնում են նրա «անկախ մոտեցումը» արվեստին։ Երկրորդ մենագրությունը հրատարակվել է 2010 թվականին Գաբրիել Շորի և Հայկե Էյպելդաուերի (գերմ.՝ Heike Eipeldauer) խմբագրությամբ։

Ցուցահանդեսներ
--------------

### Անհատական ցուցահանդեսներ

* *Retrospective*, Bank Austria Kunstforum, Վիեննա (2011)
* Sammlung Verbund, Վիեննա (2009)
* *Subversive Aspects of «Feminism»*, Կիրառական արվեստի թանգարան, Վիեննա (2004)
* *XL: 19 New Acquisitions in Photography*, Ժամանակակից արվեստի թանգարան, Նյու Յորք (2013)
* *Privacy*, Schirn Kunsthalle, Մայնի Ֆրանկֆուրտ (2013)
* Centre Pompidou, Փարիզ (2010)
* Կիրառական արվեստի թանգարան և Բելվեդեր պատկերասրահ, Վիեննա.

### Հատընտիր ցուցահանդեսներ

* *X X,* Kunsthal Charlottenborg, Կոպենհագեն (1975)
* *MAGNA. Feminismus: Kunst und Kreativität*, Galerie nächst St. Stephan, Վիեննա (1975)
* *LINEATUREN. Graphische Sammlung*, Ալբերտինա պատկերասրահ, Վիեննա, (1978)

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  Birgit Jürgenssen (նիդերլ.)
2. 1 2 3 4  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
3. 1 2 3 4 5 6  *Gadzinski A.* KALLIOPE Austria (գերմ.): Frauen in Gesellschaft, Kultur und Wissenschaft — Wien: Bundesministerium für Europa, Integration und Äußeres, 2015. — S. 121. — ISBN 978-3-9503655-5-9
4. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
5. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
6. ↑
7. 1 2 3  Alison Jacques Gallery, 2013
8. ↑  Bösch, Finta, Hoffer, et al. 2002, էջ 146
9. 1 2  Kunsthalle Krems, 2009
10. ↑  Schor, Eipeldauer, 2010, էջ 12
11. ↑  Schor, Eipeldauer, 2010, էջ 12—14
12. ↑  The Museum of Modern Art, 2006
13. 1 2 3 4 5  Wall Street International Magazine, 2013
14. ↑  Lajer-Burcharth, Söntgen, 2016, էջ 348
15. ↑  Mörtenböck, Mooshamme, 2011, էջ 37
16. ↑  Schor, Solomon-Godeau, 2009, էջ 2
17. ↑  Schor, Eipeldauer, 2010

Գրականություն
-------------

Գրքեր
* *Schor G. Solomon-Godeau A.* Биргит Юргенсен = Birgit Jürgenssen. — Hatje Cantz Verlag, 2009. — 296 с. — ISBN 978-3-7757-2460-9
* *Schor G. Eipeldauer H.* Birgit Jürgenssen. Exhibition catalogue. — Munich: Prestel Verlag, 2010. — 312 с. — ISBN 978-3-7913-5103-2
* *Bösch G. Finta D. Hoffer A. et al.* Augenblick Foto-Kunst. — Edition Sammlung Essl, 2002. — 165 с. — ISBN 978-3902001061
* *Lajer-Burcharth E. Söntgen B.* Interiors and Interiority. — Walter de Gruyter, 2016. — 497 с. — ISBN 978-3-11-034045-7
* *Mörtenböck P. Mooshamme H.* Space (Re)Solutions. — Transcript. — 2011. — 264 с. — ISBN 978-3-8394-1847-5

Հոդվածներ
* Retrospective: Birgit Jürgenssen // *Kunsthalle Krems*. — 2009. Архивировано из первоисточника 3 Հունիսի 2016.
* Birgit Jürgenssen: Woman, 1972 // *The Museum of Modern Art (MoMA)*. —Нью-Йорк, 2006.
* Birgit Jürgenssen. Works from the 1970 // *Wall Street International Magazine*. — 2013.
* Birgit Jürgenssen // *Alison Jacques Gallery*. —Лондон, 2013.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 166265008 · CiNii: DA19229765 · GND: 119274922 · ISNI: 0000000114538520 · LCCN: n92087665 · NKC: mzk2012717276 · NUKAT: n2015178813 · SUDOC: 146473558 · VIAF: 102460673 · ULAN: 500100238 · WorldCat VIAF: 102460673 |

 |

 |