Բաբելոնի աշտարակ, Պիտեր Բրեյգել Ավագի նկարը, 1563 թվական
Լեզուների խառնաշփոթը, փորագրություն, Գուստավ Դորե, 1865
**Բաբելոնի աշտարակ**, **բաբելոնյան աշտարակ** (եբրայերեն՝ מִגְדַּל בָּבֶל‎` *Migddal Bāḇēl*), Հին կտակարանի, Հրեական Աստվածաշնչի (Թանախ) Ծննդոց գրքում գրված պատմություն է, լեգենդ, որը փորձում է բացատրել տարբեր լեզուների ծագումը։ Այս պատմության համաձայն՝ Մեծ Ջրհեղեղից հետո մարդկային սերունդները խոսում էին մի ընդհանուր լեզվով։ Գաղթելով արևելքից՝ նրանք գալիս են Սենաար (եբրայերեն՝ שנער‎) կոչվող երկիրը։ Հին Կտակարանում գրված է այսպես՝

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 4 Նրանք ասացին. «Եկէք մեզ համար քաղաք կառուցենք եւ աշտարակ, որի գագաթը հասնի մինչեւ երկինք։ Համբաւ ձեռք բերենք ողջ աշխարհով մէկ սփռուելուց առաջ»։

5 Տէրն իջաւ, որպէսզի տեսնի այն քաղաքն ու աշտարակը, որ կառուցում էին մարդկանց որդիները։
6 Տէրն ասաց. «Սրանք մէկ ժողովուրդ են, ունեն մէկ լեզու եւ սկսել են այդ գործն անել։ Արդ, ոչինչ չի խանգարում նրանց, որ կառուցեն այն, ինչ կամենում են։
7 Արի իջնենք եւ խառնենք նրանց լեզուն այնպէս, որ ոչ մէկը չհասկանայ իր ընկերոջ ասածը»։
8 Տէր Աստուած այնտեղից նրանց սփռեց աշխարհով մէկ, եւ նրանք դադարեցին քաղաքն ու աշտարակը կառուցելուց։

9 Դրա համար այն կոչուեց Խառնակութիւն (Բաբելոն), որովհետեւ Տէր Աստուած այնտեղ խառնեց ամբողջ երկրի բնակիչների լեզուները եւ այնտեղից նրանց սփռեց ողջ աշխարհով մէկ։- Ծննդոց 11:4–9 |  |

Որոշ ժամանակակից դպրոցներ համարում են, որ Բաբելոնյան աշտարակի պատմությունը վերցվել է Միջագետքի Մարդուկ աստծո պատվին Բաբելոնի թագավոր Նաբուպալասարի (մ. թ. ա. 610) կողմից կառուցված զիկկուրատից՝ Էտեմենանկիից։ Բաբելոնի Մեծ Զիկկուրատն ուներ 91 մետր բարձրություն։ Ալեքսանդր Մեծը հրամայել է այն ավերել մոտ մ. թ. ա. 331 թվականին։ Այս լեգենդին շատ նման պատմություն կա նաև շումերական «Էնմերկարը և Արատտայի թագավորը» ավանդազրույցում։

Պատմություն
-----------

Ուշ միջնադարյան գերմանական ձեռագիր (մոտ 1370-ական թվականներ)։ Դրա պատմությունը գրված է Ծննդոց 11:1-9 գլխում։ Երկրի վրա մարդիկ նույն լեզվով էին խոսում։ Արևելքից գաղթելով` մարդիկ բնակություն են հաստատում Սենաար կոչվող տեղանքում։ Մարդիկ որոշում են քարեր հավաքել և կառուցել քաղաք` մի աշտարակով, որը կհասնի երկնքին, սրանով ցույց տալով իրենց փառքը։ Աստված իջնում է երկիր` քաղաքը և աշտարակը տեսնելու և նկատում, որ եթե մարդիկ մեկ լեզվով չխոսեին, նրանք չէին կարող հասնել իրենց ուզածին։ Աստված վերադառնում է և խառնում մարդկանց լեզուները` դարձնելով նրանց անհասկանալի միմյանց համար, տարածում նրանց ամբողջ աշխարհով՝ սրանով դադարացնելով աշտարակի կառուցումը։ Սրա պատճառով քաղաքն անվանվում է Բաբելոն։

Ստուգաբանություն
----------------

«Բաբելոնի աշտարակ» բառակապակցությունը Աստվածաշնչում չի հանդիպում։ Աստվածաշնչում գրված է միայն «քաղաքը և աշտարակը» (եբրայերեն՝ אֶת-הָעִיר וְאֶת-הַמִּגְדָּל‎) կամ պարզապես «քաղաքը» (եբրայերեն՝ הָעִיר‎)։ Բաբելոն աքքադերենից թարգմանաբար նշանակում է «Աստծո դարպաս» (*bab*` «դարպաս» + *ilu*՝ «աստված»)։ Ըստ Աստվածաշնչի` «Բաբելոն» բառն առաջացել է եբրայերեն *balal*, բառից, որը նշանակում է «խառնաշփոթ»։

Պատմական հիմք
-------------

Բաբելոնի կախովի այգիները (19-րդ դար), ֆոնին պատկերված է Բաբելոնի աշտարակը։
Ծննդոցում գրված է, որ Բաբելոնը (Յոթանասունից թարգմանությունում` Βαβυλών) Նեբրովթ թագավորի թագավորության մի մասն էր կազմում։ Աստվածաշնչում կոնկրետ նշված չէ, թե արդյոք Նեբրովթն է հրամայել կառուցել աշտարակը, բայց շատ այլ աղբյուրներում Բաբելոնի աշտարակի կառուցումը կապվում է հենց Նեբրովթի հետ։

Ծննդոց 11:9-ում Բաբելոն բառի ծագումը կապվում է եբրայերեն *balal* բայի հետ, որը նշանակում է խառնել, խառնաշփոթ ստեղծել։ Առաջին դարի հռոմեահրեական հեղինակ Հովսեփոս Փլավիոսը նույնպես նշում է, որը *Բաբելոն (βαβὲλ)* բառը ծագել է եբրայերենից, որը նշանակում է խառնաշփոթ։

Բառի հունարեն ձևը սեպտուագինտայում՝ Βαβυλὼν, ծագել է աքքադերեն *Bāb-ilim* արտահայտությունից, որը նշանակում է *աստծո դարպաս*` նկատի ունենալով հին Շումերի մեծ տաճար-աշտարակները` զիկկուրատները։

Բաբելոնի ավերակները գտնվում են Ալ-Հիլլա քաղաքի մերձակայքում՝ Իրաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Աստուածաշունչ Մատեան Հին եւ նոր կտակարանների, արեւելահայերեն նոր թարգմանութիւն, Մայր աթոռ Ս. Էջմիածին եւ Հայաստանի Աստվածաշնչային ընկերութիւն, 1994, Ծննդոց 11:4-9
2. ↑  Harris Stephen L. (2002)։ *Understanding the Bible*։ McGraw-Hill։ էջեր 50–51։ ISBN 9780767429160
3. ↑  Streck Michael P. (2006)։ «Die Stadt, an deren Freuden man nicht satt wird»։ *Damals* (German)։ Special volume: 11–28
4. ↑  Diodorus Siculus, 2.9.9; Strabo, *Geography*, 16.1.5.
5. ↑  R.J. van der Spek, "Darius III, Alexander the Great and Babylonian scholarship" in: Achaemenid History XIII (Leiden 2003), 289-346.
6. ↑  «Online Etymology Dictionary»։ Etymonline.com։ Վերցված է 2013-11-07
7. ↑  Book of Genesis, 11:9
8. ↑  Josephus, *Antiquities*, 1.4.3

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 192)։*  |