Հունոտի կիրճ
**Հունոտի կիրճ**, բնապատմական արգելոց, որը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Շուշիի շրջանում։ Այստեղ են գտնվում պատմական, բնական և ճարտարապետական մի շարք գեղատեսիլ վայրեր։ 2020 թ, Արցախյան երկրորդ պատերազմից հետո Հունոտի կիրճի զգալի մասը դարձել է պետական սահման, հարավային մասը անցել է Ադրբեջանին։

Ջդրդուզ
-------

Կատարոտ կամ Ջդրդուզ կոչվող դաշտավայրը գտնվում է Շուշի քաղաքի եզրին։ Դաշտն ունի մոտ 5 հեկտար տարածք։

Շուշիի պարիսպներ
----------------

Շուշիի պարիսպներ
Պաշտպանական ամրոցների շինարարությունը սկսվել է 18-րդ դարում։ Դրանք Շուշիին օգնում էին պաշտպանվել Մխիթարաշեն և Քարինտակ գյուղերի կողմից հարձակվող զավթիչներից։ Ինչպես նաև օգնում էին պաշտպանել Հունոտի ջրաղացները, որոնք Շուշիի համար կարևորագույն նշանակություն ունեին։ 

Ջդրդուզ

Զոնտիկներ
---------

Մամռոտ քար ջրվեժ
Մամռոտ Քար ջրվեժ
*Մամռոտ Քար* ջրվեժն ավելի հայտնի է (ռուս.՝ зонтики) Զոնտիկներ կամ Հովանոց անունով։ Սկիզբ առնելով կիրճի ներսից այն թափվում է մամռապատ քարի վրա և հովանոցաձև ջրվեժ ձևավորում։ Մամռոտ Քար ջրվեժը գտնվում է Կարկառ գետի ափին՝ բնական լողավազանի մոտ։

Զոնտիկներ

Հունոտ գյուղ
------------

Հունոտ գյուղը հիմնադրվել է 18-րդ դարում։ 1895 թվականին 130 բնակիչ ունեցող գյուղը մեծ դեր էր խաղացել Շուշիի համար։ Բերդաքաղաքին ալյուր մատակարարող ջրաղացների մեծամասնությունը գտնվում էին հենց Կարկառ գետի վրա՝ Հունոտի տարածքում։ Գյուղը լքվել է 1930 թվականին։

Հունոտի ջրաղացներ
-----------------

Հունոտի ջրաղացների ավերակներից
Հունոտի կիրճում և դրա շրջակայքում մոտ 12 ջրաղացների ավերակներ են պահպանվել։ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին այս ջրաղացները Շուշի քաղաքին ալյուր մատակարարելու գործում մեծ դեր են խաղացել։

Քարանձավ Ավանա Կարան
--------------------

Բերդաքաղաք Շուշիի կիրճը հայտնի է նաև քարանձավներով, որի վրա այն կառուցվել է։ Դրանցից ամենամեծը և հայտնին *Ավանա Կարան* քարանձավն է։ Ավանա Կարանը գտնվում է Շուշիի հարավ-արևմուտքում, որը կոչվում է Ավանի Քերծ։ Քարանձավն ունի մոտ 75 մ խորություն և մինչև 15 մ հասնող լայնություն, իսկ բարձրությունը 7-10մ է։ Քարանձավի ուղղահայաց մուտքի մոտ կարող եք տեսնել մարդաշեն հատվածներ, քարե պատեր և այլ կառույցներ։ Դրանք տարիներ շարունակ կառուցվել են տարբեր նպատակների ծառայելու համար, քանի որ քարանձավը մարդկանց կողմից օգտագործվել է Ք.ա. 2-րդ հազարամյակից սկսած մինչև 18-րդ դարը։

Շուշիի քարանձավներ

Քարանձավ Ալեքսանա Ղուզե
-----------------------

Ալեքսանա Ղուզե քարանձավը գտնվում է Քարինտակ գյուղի հարավ-արևմուտքում՝ Կարպեն Քերծ սարի ստորոտում՝ Զառ գետի ձախ ափին։ Այս քարանձավն ունի մոտ 50 մ խորություն և շուրջ 7 առանձնացած սրահներ։ Հելլենիստական դարաշրջանում բնակեցված լինելով՝ Ք.ա. 1-ին դարից մինչև մ.թ. 1-ին դարը քարանձավը հանդիսացել է հեթանոսական պաշտամունքի վայր։ Այսօր քարանձավը հանդիսանում է Արցախում բնակվող սպիտակաթև չղջիկների միակ հանգրվանը, որոնցից պետք է խուսափել, քանի որ մարդկանց ներկայությունը կարող է մեծ վնաս հասցնել դրանց բազմացմանն ու զարգացմանը։

Պըլը Պուղի հուշաքար
-------------------

Հայտնի սրամիտ Պըլըն ծնվել է 1731 թվականին, և չնայած մահացել է 1810 թվականին՝ նա դեռ ապրում է ժողովրդական բանահյուսության մեջ և ճանաչված է արցախյան բոլոր ընտանիքներում։ Պըլը Պուղին զվարճացնում էր Մելիքին և նրա հյուրերին հանգստի և տոնակատարությունների ժամանակ։ Այդ ժամանակ նա համարձակորեն քննադատում էր նաև Մելիքի սխալ որոշումները, հաճախ դրանով իսկ օգնելով վերջինիս լուծել դժվար խնդիրներ։ Բանահյուսությանը համաձայն՝ Պըլը Պուղիի աճյունը գտնվում է Շոշ և Մխիթարաշեն գյուղերի արանքում տեղակայված քարանձավում, և այդտեղ էլ, 1976 թվականին կառուցվեց Վարանդայի Մելիք Շահնազարի պալատական ծաղրածուի՝ Պըլը Պուղու հուշաքարը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Հունոտի Կիրճ - ՏԵՍԱՐԺԱՆ ՎԱՅՐԵՐ - Karabakh Travel». *karabakh.travel*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 31-ին. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 16-ին.
2. ↑  «Արցախի զարմանահրաշ վայրերը». Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 16-ին.
3. ↑  «ՀՈՒՆՈՏԻ ԿԻՐՃ. ԱՐՑԱԽԻ ԳԵՂԵՑԿՈՒՀԻՆԵՐԻՑ ՄԵԿԸ | Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայության». *hushardzan.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 14-ին. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 16-ին.
4. ↑  "Guidebook Artsakh", Ministry of Economy of NKR, Stepanakert, 2016