Իսլանդերենը ունի բարդ բառակազմության համակարգ, քանի որ գոյականները, ածականները, դերանունները, թվականները և որոշյալ հոդը փոփոխվում են ըստ սեռի, թվի և հոլովի, իսկ բայերը փոփոխվում են ըստ անձի, թվի, ժամանակի, սեռի և եղանակի։ Ի տարբերություն դանիերենի, նորվեգերենի և շվեդերենի՝ իսլանդերենը պահպանել է հին նորվեգերենի բառակազմական կաղապարները։

Բառերի դասավորությունը
----------------------

Իսլանդերենում նախադասությունում բառերի դասավորությունը նման է գերմանական լեզուների կաղապարին՝ ենթակա-ստորոգյալ-լրացում։ Հարցական նախադասություններում բառերի հերթափոխությունը հետևյալն է. ստորոգյալ-ենթակա-լրացում։

| Պատմողական նախադասություն | Հարցական նախադասություն |
| --- | --- |
| Þú átt bók. | Átt þú bók? |
| *Դու գիրք ունես:* | *Դու գիրք ունե՞ս:* |
| Við borðum kjöt. | Borðum við kjöt? |
| *Մենք միս ենք ուտում:* | *Մենք մի՞ս ենք ուտում:* |

Ժխտական նախադասությունները կազմվում են *ekki* մասնիկի օգնությամբ, որը տեղադրվում է ստորոգյալից հետո։

| Իսլանդերեն | Հայերեն |
| --- | --- |
| Segðu mér ekki, hvað ég nú þegar. | *Ինձ մի՛ ասա այն, ինչ ես արդեն գիտեմ:* |

Որոշյալ հոդ
-----------

Իսլանդերենում, ինչպես և հայերենում, չկա անորոշ հոդ։ Անորոշ հոդի բացակայությունը հատուկ է նաև այլ գերմանական լեզուներին, սակայն ի տարբերություն դրանց, իսլանդերենում կա որոշյալ հոդի երկու տեսակ՝ ազատ որոշյալ հոդ, որը հանդես է գալիս, որպես ինքնուրույն բառ, և ածանցային որոշյալ հոդ, որը միանում է բառին։ Որոշյալ հոդը հոլովվում է, փոխվում է ըստ թվի և սեռի։

| Հոլով | Եզակի թիվ | Հոգնակի թիվ |
| --- | --- | --- |
| Արական սեռ | Իգական սեռ | Չեզոք սեռ | Արական սեռ | Իգական սեռ | Չեզոք սեռ |
| Ուղղական | hinn | hin | hið | hinir | hinar | hin |
| Սեռական | hins | hinnar | hins | hinna | hinna | hinna |
| Տրական | hinum | hinni | hinu | hinum | hinum | hinum |
| Հայցական | hinn | hina | hið | hina | hinar | hin |

Ազատ որոշյալ հոդի օգտագործումը սահմանափակ է։ Այժմ այն կիրառվում է հիմնականում պաշտոնական անվանումներում և առավել պահպանողական պարբերականների կողմից։ Բանավոր խոսքում ազատ որոշյալ հոդը հազվադեպ է հանդիպում։

| Իսլանդերեն | Հայերեն |
| --- | --- |
| Forseti **hins** Íslensku Lýðveldis | *Իսլանդիայի Հանրապետության նախագահ(ը)* |

Ածանցային որոշյալ հոդը նման է ազատ որոշյալ հոդին և միանում է գոյականին։ Բառին միանալիս այն կորցնում է առաջին **h** հնչյունը, իսկ եթե բառը վերջանում է ձայնավորով, ապա նաև երկրորդ **i** հնչյունը։

| Հոլով | Եզակի թիվ | Հոգնակի թիվ |
| --- | --- | --- |
| Արական սեռ | Իգական սեռ | Չեզոք սեռ | Արական սեռ | Իգական սեռ | Չեզոք սեռ |
| Ուղղական | -(i)nn | -(i)n | -(i)ð | -(i)nir | -(i)nar | -(i)n |
| Սեռական | -(i)ns | -(i)nnar | -(i)ns | -(i)nna | -(i)nna | -(i)nna |
| Տրական | -(i)num | -(i)nni | -(i)nu | -(i)num | -(i)num | -(i)num |
| Հայցական | -(i)nn | -(i)na | -(i)ð | -(i)na | -(i)nar | -(i)n |

Գոյական
-------

Իսլանդերենում գոյականը ունի երեք սեռ` արական (իսլ.՝ karlkyn), իգական (իսլ.՝ kvenkyn), չեզոք (իսլ.՝ hvorugkyn)։ Գոյականի՝ այս կամ այն սեռին պատկանելությունը որոշվում է ոչ թե բառի ձևից (օրինակ՝ վերջավորություններից, ինչպես ռուսերենում), այլ դրա հոլովման ձևից։ Իսլանդերենում գոյականները հոլովվում են ըստ չորս հոլովների՝ ուղղական հոլով (իսլ.՝ nefnifall), սեռական հոլով (իսլ.՝ eignarfall), տրական հոլով(իսլ.՝ þágufall) և հայցական հոլով (իսլ.՝ þolfall), ընդ որում՝ հոլովումների թիվը, ըստ որոշ լեզվաբանների, անցնում է 70-ից։ Ըստ հոլովվելու իրենց հատկության գոյականները լինում են թույլ և ուժեղ։ Իսլանդերենում գոյականները ունեն երկու թիվ՝ եզակի (իսլ.՝ eintala) և հոգնակի (իսլ.՝ fleirtala)։ Ընդ որում հոգնակու կազմությունը կախված է գոյականի սեռից, հոլովումից և թույլ կամ ուժեղ լինելուց։

Թվական
------

### Քանակական թվականներ

Իսլանդերենի քանակական թվականներից չորսը՝ *einn* (մեկ), *tveir* (երկու), *þrír* (երեք), *fjórir* (չորս), հոլովվում են և փոխվում ըստ սեռի՝ կախված գոյականի հոլովից և սեռից։

| Հոլով | Արական սեռ | Իգական սեռ | Չեզոք սեռ |
| --- | --- | --- | --- |
| einn |
| Ուղղական | einn | ein | eitt |
| Սեռական | eins | einnar | eins |
| Տրական | einum | einni | einu |
| Հայցական | einn, einan | eina | eitt |
| tveir |
| Ուղղական | tveir | tvær | tvö |
| Սեռական | tveggja | tveggja | tveggja |
| Տրական | tveim(ur) | tveim(ur) | tveim(ur) |
| Հայցական | tvo | tvær | tvö |
| þrír |
| Ուղղական | þrír | þrjár | þrjú |
| Սեռական | þriggja | þriggja | þriggja |
| Տրական | þrem(ur) | þrem(ur) | þrem(ur) |
| Հայցական | þrjá | þrjár | þrjú |
| fjórir |
| Ուղղական | fjórir | fjórar | fjögur |
| Սեռական | fjög(ur)ra | fjög(ur)ra | fjög(ur)ra |
| Տրական | fjórum | fjórum | fjórum |
| Հայցական | fjóra | fjórar | fjögur |

*Femm* (հինգ) թվականից բարձր քանակական թվականները չեն հոլովվում, սակայն փոխվում են ըստ սեռի և թվի, իսկ *hundrað* (հարյուր), *þúsund* (հազար), *milljón* (միլիոն) և *milljarður* (միլիարդ) թվականները կարող են օգտագործվել որպես գոյական և հոլովվել։

### Դասական թվականներ

Դասական թվականները կազմվում են՝ քանակական թվականներին **-ði**, **-ðji**, **-ti**, **-asti**, **-di** ածանցները ավելացնելով։ *Einn* (մեկ), *tveir* (երկու), *þrír* (երեք) և *fjórir* (չորս) թվականները ունեն անկանոն դասական թվականի ձև․ *einn* - *fyrsti*, *tveir* - *annar*, *þrír* - *þriðji*, *fjórir* - *fjórði*, ընդ որում՝ *annar* դասական թվականը փոփոխվում է ըստ սեռի, թվի և հոլովի։

| Հոլով | Արական սեռ | Իգական սեռ | Չեզոք սեռ |
| --- | --- | --- | --- |
| Եզակի թիվ |
| Ուղղական | annar | önnur | annað |
| Սեռական | annars | annarrar | annars |
| Տրական | öðrum | annarri | öðru |
| Հայցական | annan | aðra | annað |
| Հոգնակի թիվ |
| Ուղղական | aðrir | aðrar | önnur |
| Սեռական | annarra | annarra | annarra |
| Տրական | öðrum | öðrum | öðrum |
| Հայցական | aðra | aðrar | önnur |

*Annar* թվականը օգտագործվում է նաև որպես դերանուն՝ «այլ» իմաստով։

| Իսլանդերեն | Հայերեն |
| --- | --- |
| Ólafur sagði mér, að hann hefði elskað bara **aðra** konuna, sem hann hafði gift. | *Օլաֆյուրը ինձ ասել է, որ սիրել է այլ կնոջ, ում հետ ամուսնացել է:* |
| Siggi ætti að giftast **öðrum** manni. | *Սիգգին պետք է ամուսնանա այլ մարդու հետ:* |

Բաղադրյալ քանակական թվականներից դասական կազմելիս փոխվում են երկու մասն էլ՝ *tuttugu og einn* (քսանմեկ) - *tuttugasti og fyrsti* (քսանմեկերորդ)։

### Կոտորակային թվականներ

Կոտորակային թվականները կազմվում են *heill*, *hálfur* բառերի, ինչպես նաև դասական թվականների օգնությամբ։

| Մաթեմատիկական արտահայտություն | Իսլանդերեն | Հայերեն |
| --- | --- | --- |
| 1/1 | einn heill | մեկ |
| 2/1 | tveir heilir | երկու |
| 1/2 | (einn) hálfur | կես, (մեկ) երկրորդ |
| 3/2 | þrír hálfir | երեք երկրորդ |
| 1/3 | einn þriðji | մեկ երրորդ |
| 6/4 | sex fjórðu | վեց քառորդ |

Մակբայ
------

Մակբայը ցույց է տալիս գործողության կատարման տեղը, ժամանակը, ձևը և չափը։ Այն չի հոլովվում, փոխվում ըստ սեռի և թվի, սակայն ածականի պես ունի համեմատության աստիճաններ։

Իսլանդերենում մակբայների կազման հիմնական եղանակը ածականի չեզոք սեռի հայցական հոլովը եզակի թվով օգտագործելն է․ օրինակ՝ *hár* - բարձր (ածական) → *hátt* - բարձր (մակբայ)։ Որոշ դերանուների չեզոք սեռի հայցական հոլովը եզակի թվով օգտագործվում են որպես մակբայներ․ օրինակ՝ *hver* - ով → *hvað* - ինչպես։ Որոշ մակբայներ կազմվում են **-a** ածանցով․ օրինակ՝ *illur* - չար, վատ (ածական) → *illa* - վատ (մակբայ)։ **-legur** վերջածանց ունեցող ածականներից մակբայ կազմելիս դրանք ստանում են **-lega** վերջածանցը․ օրինակ՝ *skemmtilegur* - ուրախ, զվարճալի → *skemmtilega* ուրախ եղանակով, զվարճալիորեն։ **-lega** վերջածանցով կազմվում են նաև մի քանի մակբայներ, որոնց համապատասխան ածականը չունի **-legur** վերջածանց․ օրինակ՝ *kær* - սիրելի → *kærlega* - սիրելով (մակբայ)։

### Մակբայների համեմատության աստիճանները

Մակբայների ճնշող մեծամասնության բաղդատական և գերադրական աստիճանները կազմվում են կանոնավոր կերպով՝ վերջածանցներ ավելացնելով։ Բաղդատական աստիճանը կազմվում է **-ar** կամ **-(u)r** ածանցների օգնությամբ, իսկ գերադրական աստիճանը՝ **-(a)st** ածանցի միջոցով։

| Մակբայ | Բաղդատական աստիճան | Գերադրական աստիճան | Հայերեն |
| --- | --- | --- | --- |
| lengi | lengur | lengst | երկար |
| skammt | skemmur | skemmst | ոչ հեռու, ոչ երկար ժամանակ |

Մի խումբ մակբայների համեմատության աստիճանները կազմվում են անկանոն եղանակով։

| Մակբայ | Բաղդատական աստիճան | Գերադրական աստիճան | Հայերեն |
| --- | --- | --- | --- |
| illa | verr | verst | վատ |
| lítið | minna | minst | քիչ |
| lítt | miður | minst | ոչ շատ |
| mjög, mikið | meir | mest | շատ |
| snemma, árla | fyrr | fyrst | շուտ, վաղ |
| fjarri | firr, fjær | first, fjærst | հեռու |
| gjörla | gjör, ger | gjörst, gerst | պարզ |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  An Icelandic minigrammar Archived 2007-05-14 at the Wayback Machine. Իսլանդերենի համառոտ քերականություն (անգլ.)
2. 1 2 3  Corso Di Islandese Moderno. Kennslubók í Nútíma Íslensku handa Ítölum Archived 2016-07-05 at the Wayback Machine. (իտալ.)
3. 1 2  Исландско-русский словарь: Берков В.П. Бёдварссон А. Իսլանդերեն-ռուսերեն բառարան (ռուս.)