Ֆրանսերենում գրեթե բոլոր հասարակ գոյականները պահանջում են հոդի կամ որոշիչ բառի գործածություն։ Հոդերը և որոշիչ բառերը սեռով (արական կամ իգական) և թվով (հոգնակի կամ եզակի) համաձայնում են այն գոյականի հետ, որին լրացնում են, չնայած մեծ մասն ունի միայն մեկ հոգնակի ձև (արականի և իգականի համար)։ Շատերը նաև հաճախ փոխում են արտասանությունը, եթե դրանց հաջորդող բառը սկսվում է ձայնավոր հնչյունով։

Չնայած հոդերն ընդհանրապես իրենցից ներկայացնում են որոշիչ բառերի մի ենթատեսակ, դրանք հիմնականում դիտվում են առանձին, իսկ ֆրանսերենի որոշիչ բառերի մեծ մասը ածականների ենթատեսակ է համարվում։

Հոդեր
-----

Ֆրանսերենի հոդերը երեք տեսակի են՝ **որոշիչ հոդ**, **անորոշ հոդ** և **մասնական հոդ**։

### Որոշիչ հոդ

Ֆրանսերենի որոշիչ հոդը ծագել է լատիներեն *ille* ցուցական դերանունից, և համապատասխանում է հայերեն *-ը* կամ *-ն* որոշիչ հոդերին։ Ֆրանսերենում որոշիչ հոդի ընտրությունը կախված է գոյականի սեռից, թվից, ինչպես նաև գոյականի առաջին տառից.

| եզակի | հոգնակի |
| --- | --- |
| բաղաձայնից առաջ | ձայնավորից կամ համր *h*[lower-alpha 1]-ից առաջ |
| արական | *le* | *l'* | *les* |
| իգական | *la* |

Ինչպես հայերենում ***ը***-ն և ***ն***-ն, այնպես էլ ֆրանսերենում որոշիչ հոդերը գործածվում են խոսողին և խոսակցին արդեն ծանոթ առարկա մատնանշելու համար։ Որոշիչ հոդի գործածությունը պարտադիր է հետևյալ դեպքերում.

| Գործածության դեպքեր | Օրինակ |
| --- | --- |
| Ընդհանուր կատեգորիա և վերացարկում | *La patience est une vertu.*
Համբերությունն առաքինություն է։ |
| Անուն+ածական կառույց | *Le vieux Londres est fascinant.*
Հին Լոնդոնը հմայիչ է։ |
| Լեզուներ և ուսումնական առարկաներ | *Je comprends l’allemand.*
Ես հասկանում եմ գերմաներեն։ |
| Երկրներ | *Je veux visiter la France.*
Ես ուզում եմ գնալ Ֆրանսիա։ |
| Տարվա եղանակներ | *Le printemps est ma saison favorite.*
Գարունն իմ սիրելի եղանակն է։ |
| Կոչում, ընտանիքի անուններ | *Voici les Moreau.*
Ահա Մորոները։ |
| Մարմնի մասեր | *Il se lave les mains.*
Նա լվանում է իր ձեռքերը։ |
| Օրեր[lower-alpha 4] | *Je sors le vendredi soir.*
Ես տնից դուրս եմ գալիս ամեն ուրբաթ երեկոյան։ |

Ֆրանսերենում որոշիչ հոդերը գործածվում են նաև անհաշվելի գոյականների հետ, ընդհանրական իմաստ արտահայտող հոգնակի գոյականների հետ և վերացական գոյականների հետ։ Օր.՝

* J'aime **le** lait. (Ես սիրում եմ կաթ:)
* J'aime **les** romans. (Ես սիրում եմ վեպեր:)
* **Le** capitalisme a transformé ce pays. (Կապիտալիզմը վերափոխել է այս երկիրը:)

***Թավատառ տեքստ***=== Անորոշ հոդ ===
Ֆրանսերենի անորոշ հոդը համապատասխանում է հայերեն *մի* անորոշ հոդին (թեև հայերենում անորոշ առումը հաճախ արտահայտվում է նաև հոդի բացակայությամբ)։ Ինչպես հայերենում, այնպես էլ ֆրանսերենում անորոշ հոդը գործածվում է խոսողին կամ խոսակցին անծանոթ առարկա նշելու համար, օր.՝

J'ai cassé **une** chaise rouge. (Ես **մի** կարմիր աթոռ եմ ջարդել:)
Ֆրանսերեն անորոշ հոդը ունի նաև հոգնակի տարբերակ՝ *des*, որը կարելի է թարգմանել որպես *մի քանի* կամ էլ ուղղակի բաց թողնել։ Օր.՝ Il y a des livres là-bas. (Այնտեղ (մի քանի) գրքեր կան:)

Անորոշ հոդն ունի հետևյալ ձևերը.

| եզակի | հոգնակի |
| --- | --- |
| արական | *un* | *des* |
| իգական | *une* |

1. Անորոշ հոդը դառնում է ***de*** (կամ ***d***) ժխտական բայերից հետո, բացառությամբ *être* բայի. Je n'ai pas **de** livre (Ես գիրք չունեմ)։
2. Հոգնակի ***des*** ձևը սովորաբար դառնում է *de* (կամ ***d'*** ձայնավորից առաջ) երբ այն վերաբերում է այնպիսի գոյականի, որին ածական է նախորդում.  **de** nombreux livres  *(բազմաթիվ գրքեր),*  **d'**autres livres  *(այլ գրքեր)*, բայց **des** livres reliés  *(կազմած գրքեր),* քանի որ վերջին օրինակում ածականը հաջորդում է գոյականին։
3. Ֆրանսերենում մասնագիտությունը նշելիս ընդհանրապես հոդ չի գործածվում. Ma soeur est avocat.  (Իմ քույրն իրավաբան է)։

### Մասնական հոդ

Ֆրանսերենի մասնական հոդը ցույց է տալիս անհաշվելի գոյականների ընդհանուր ծավալի անորոշ մասը, կամ էլ հաշվելի գոյականների անորոշ քանակություն. J'ai **du** café (Ես սուրճ ունեմ)

Մասնական հոդն ունի հետևյալ ձևերը.

| եզակի | հոգնակի |
| --- | --- |
| բաղաձայնից առաջ | ձայնավորից կամ համր *h*-ից առաջ |
| արական | *du* | *de l'* | *des* |
| իգական | *de la* |

1. Ինչպես անորոշ հոդը, այպես էլ մասնական հոդը դառնում է de (կամ d' ձայնավորից առաջ) ժխտական բայերից հետո, բացառությամբ être բայի, և այն հոգնակի գոյականներից հետո, որոնց ածական է նախորդում. Il prend **de** l'eau (Նա ջուր է բերում)։

Պետք է նկատել, որ (բացառությամբ ժխտական բային հաջորդելու դեպքի) մասնական հոդը կազմվում է *de* նախդրի և որոշյալ հոդի ձևերից։ Հարկ է ուշադրություն դարձնել նաև այն հանգամանքին, որ ժխտական բայից հետո անորոշ և մասնական հոդերն ունենում են հոգնակիի նույն ձևը. տվյալ դեպքում իմաստի մեջ հստակ տարբերություն չկա։ (Որոշ քերականագետներ *des-*ն համարում են բաձարձակապես անորոշ կամ բաձարձակապես մասնական հոդ՝ ասելով, որ մյուս հոդը հոգնակի ձև չունի:)

Որոշիչ բառեր
------------

Որոշիչ բառերը, ինչպես մյուս ածականները, սեռով և թվով համաձայնում են այն գոյականի հետ, որին լրացնում են։

### Ստացական որոշիչ բառեր

Ստացական որոշիչ բառերը (կամ *ստացական ածականները*) ցույց են տալիս պատկանելություն և սեռով ու թվով համաձայնում են այն գոյականի հետ, որին լրացնում են՝ միաժամանակ նշելով այն անձի/առարկայի դեմքը և թիվը, ում պատկանում է տվյալ գոյականը, սակայն ոչ սեռը, օր.՝ *le stylo(m) de Patricia(f)- son stylo:*

Ստացական ածականն ունի հետևյալ ձևերը.

| առարկան, որը պատկանում է |
| --- |
| եզակի | հոգնակի |
| անձ, ում պատկանում է առարկան | առաջին դեմք | եզակի | *mon*, *ma*[lower-alpha 5] | *mes* |
| հոգնակի | *notre* | *nos* |
| երկրորդ դեմք | եզակի | *ton*, *ta* | *tes* |
| հոգնակի | *votre* | *vos* |
| երրորդ դեմք | եզակի | *son*, *sa* | *ses* |
| հոգնակի | *leur* | *leurs* |

### Ցուցական որոշիչ բառեր

| եզակի | հոգնակի |
| --- | --- |
| արական | *ce*
*cet* (ձայնավորից և համր h-ից առաջ ) | *ces* |
| իգական | *cette* |

Ցուցական որոշիչ բառերը (կամ *ցուցական ածականները*) համապատասխանում են հայերեն *այս, այդ* ցուցական դերանուններին։ Ավելի կոնկրետացնելու և անորոշությունից խուսափելու համար *-ci* կամ *-là* կարող է ավելացվել գոյականից առաջ։

* cet homme-ci - այս տղամարդը
* cet homme-là - այդ տղամարդը

### Հարցական որոշիչ բառեր

```
*Quel* հարցական որոշիչ բառը կարելի է թարգմանել որպես *որ* կամ *ինչ*։ Quel-ը սեռով և թվով համաձայնում է այն գոյականի հետ, որին լրացնում է.
```

| եզակի | հոգնակի |
| --- | --- |
| արական | *quel* | *quels* |
| իգական | *quelle* | *quelles* |

Օրինակ՝ *quel train-որ գնացքը*, *quelle chaise-որ աթոռը*, *quels hommes-որ տղամարդիկ*, *quelles fleures-որ ծաղիկները*

*Quel*-ը կարող է գործածվել որպես բացականչություն

* Quel film ! (Ի՜ նչ ֆիլմ/ինչպիսի՜ ֆիլմ)
* Quelle gentillesse ! (Ի՜նչ բարություն/ինչպիսի՜ բարություն)

### Չափորոշիչներ

*Չափորոշիչը* որոշիչ բառ է, որը ցույց է լրացյալի չափը կամ քանակը, ինչպես *շատ* և *քիչ* բառերը հայերենում։ Ֆրանսերենում չափորոշիչների մեծ մասը կազմվում է քանակ ցույց տվող գոյականի կամ մակբայի և *de* (կամ *d*) նախդրի միջոցով։

Քանակ ցույց տվող գոյականների և *de* նախդրի միջոցով կազմված չափորոշիչների մեջ են մտնում հետևյալ արտահայտությունները. 

* *des tas de* (շատ)
* *trois kilogrammes de* (երեք կիլոգրամ)
* *une bouchée de* (մի բերան/պատառ)
* *une douzaine de* (մի դյուժին/տասներկու հատ)

Քանակ ցույց տվող մակբայի և *de* նախդրի միջոցով կազմված չափորոշիչների մեջ են մտնում հետևյալ արտահայտությունները. 

* *beaucoup de* (շատ)
* *un peu de* (մի փոքր/մի քիչ)
* *peu de* (քիչ)
* *assez de*, *suffisamment de* (բավական)
* *pas de* (ոչ մի)

Այլ չափորոշիչների մեջ մտնում են.

* *bien* + մասնական հոդ (շատ)
* *quelque(s)* (որոշ/մի քանի)
* քանակական թվականները (73, 4, 2, և այլն)

Նշումներ
--------

1. ↑  The prepositions *à* (*to*, *at*) and *de* (*of*, *from*) contract with the forms *le* and *les* to form *au*, *du*, *aux*, and *des*, respectively.
2. ↑  The article can be exempt in several cases when using the passive voice: « Ce livre est écrit en français ».
3. ↑  See Elision (French)
4. 1 2  The forms *mon*, *ton*, and *son* are used with masculine nouns, or before vowels or mute *h*'s; the forms *ma*, *ta*, and *sa* are used before consonants with feminine nouns.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Epstein, էջ 161

Աղբյուրներ
----------

* Epstein Richard (1995)։ «The Later Stages in the Development of the Definite Article: Evidence from French»։ in Andersen Henning։ *Historical Linguistics, 1993*։ Amsterdam: John Benjamins Publishing Co.։ էջեր 159–175։ ISBN 1-55619-578-8։ ISSN 0304-0763
* Ayres-Bennett Wendy (1971)։ *A history of the French language through texts*։ London: Routledge։ ISBN 0-07-147513-3
* L'Huillier Monique (1999)։ *Advanced French Grammar*։ London: Oxford University Press։ ISBN 0-521-48425-1
* Kurbegov Eliane (2007)։ *French Grammar Drills*։ McGraw-Hill Contemporary։ ISBN 0-07-147513-3

Արտաքին հղումներ
----------------

* L'Académie française (French)