recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Խաղխաղի կամուրջ**, կամուրջ Յանխլի գյուղի արևելյան եզրին՝ Զակամ գետի վրա, Զակամ գավառի տարածքում։ Ծովի մակերևույթից ունի 110 մ բարձրություն։

Պատմություն
-----------

Կառուցման ժամանակն անհայտ է, սակայն կամրջախելերի ստորին շարվածքի վաղ միջնադարին բնորոշ կառուցողական և քարի մշակման առանձնահատկությունները թույլ են տալիս ենթադրելու, որ կամուրջն ավանդվել է մեր թվարկության առաջին դարերից՝ Խաղխաղի՝ Հայ Արշակունիների (66-428) արքայական ձմեռանոց եղած ժամանակներից։ Հետագայում կատարված բազմաթիվ նորոգությունների շնորհիվ կանգուն է եղել մինչև 11-րդ դարի սկզբները։

Դեռևս 1890 թվականին բանահավաք Սարգիս Քամալյանը նկարագրել է կամուրջը․ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ․․․ 3 ահագին կամար ունի և լայնանիստ սներ, որոնց մեջը դատարկ է, ծառայում է իբրև պահեստատեղի։ Մեջտեղի ոտը երկու կողմից դռներ ունի։ Կամուրջը խախտված է, չի բանում․․․Տեղը կոչվում է Խննալու կամ Խլխլանա։ |  |

Ճարտարապետություն
-----------------

Թռիչքի երկարությունը 8,80 մ է, անցուղու լայնությունը՝ 4,23 մ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Սամվել Կարապետյան, «Արցախի կամուրջներ», Երևան, 2009 թվական։
**Մարգարիտա**, կոկտեյլ, որը պարունակում է տեկիլա, լայմի կամ լիմոնի հյութ, ցիտրուսային լիկյոր` ֆր.՝ Triple Sec և սառույց։

Ծագում
------

Կոկտեյլն ունի լատինաամերիկյան ծագում, սկսել են պատրաստել մոտ 1936-1948 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում։ Նրա ծագման շատ տարբերակներ կան, գործնականորեն բոլոր տարբերակներում հիշատակվում է Մարգարիտա անունով կինը։ Մեքսիկայի մի քանի շրջաններում ավանդական է համարվում կոկտեյլը, որի բաղադրության մեջ մտնում է ոչ թե ֆրանսիական «Կուանտրո» նարնջի լիկյորը, այլ *«Damiana»* բույսերով լիկյորը, որի գլխավոր բաղադրամաս է հանդիսանում *Turnera diffusa* բույսը, որը հաճախ էին օգտագործում մայա հնդկացիները։

Բաղադրություն
-------------

Կոկտեյլի բաղադրության մեջ մտնում են տեկիլա, «Կուանտրո» լիկյոր (կամ փոխարինող «Triple Sec») և լայմի հյութ տարբեր չափաբաժիններով, օրինակ` 2:1:2, 2:1:1, 3:2:1, 3:1:1 և 1:1:1 «Պատմականորեն հավատարիմ» է համարվում հենց 2:1:2 համամասնությունը։ Այն համային տեսանկյունից ավելի ներդաշնակ է և չի զգացվում կոկտեյլի առանձին բաղադրամասերը։

Բարմենների միջազգային ասոցիացիայի ստանդարտով կոկտեյլի ճիշտ չափաբաժին է համարվում **7:4:3** հարաբերությունը։

Բոլոր բաղադրամասերը խառնվում են սառցով հատուկ ամանի (անգլ.՝ shake) մեջ, որից հետո կոկտեյլը ֆիլտրվում է սառույցից և մատուցվում է «Մարգարիտա» գավաթով, որի պռունկները զարդարված են աղով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Alcoproof.ru

Արտաքին հղումներ
----------------

* 9 рецептов коктейля «Маргарита» с фото Archived 2016-09-02 at the Wayback Machine.
* История и рецепт классической Маргариты

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |

 |
**1 լիտր արցունք** (ճապ.՝ 1リットルの涙 (իտի ռիտտորու նո նամիդա)), գիրքը համարվում է «դրամատիկական ողբերգություն», որը գրվել էր Այա Կիտոյի կողմից օրագրի տեսքով (1962 թվականի հուլիսի 19 - 1988 թվականի մայիսի 23) և հրատարակվել է նրա մահվանից 2 տարի առաջ։ Դա Այայի տասնչորս օրագրերի հավաքածուն է, որոնցում նա կիսվել է իր պատանեկան կյանքի դժվարությունների և հաշմանդամության մասին, ով հիվանդ էր նեյրոգեներատիվ հիվանդությամբ։ Իր օրագրում նա ոչ միայն բնութագրել է այն ամենը, ինչ նրա հետ էր կատարվում, այլ նաև արտացոլել է իր իրավիճակը, բնութագրելով այն դժբախտությունները, որոնք նա պարտավոր էր տանել։

Խորհելով մարդկանց մասին, կարոտելով նախկին կյանքը, վառ ապագայի և առողջության մասին երազանքներով, աղջիկը մեծանում էր գրառումների ընթացքից ելնելով, սակայն նրա հիվանդությունը նույնպես զարգացում էր ապրում։ Ի սկզբանե Կիտոյի համար օրագիր վարելու նպատակն էր մտցնել այնտեղ այն զգացողությունները, որոնք ի հայտ են եկել այն պահից, երբ հիվանդությունը սկսել էր ընթացք ստանալ և ինչպես էր այդ ամենը անդրադարձել իր կյանքի վրա։ Նրա վիճակի վատացման հետ մեկտեղ օրագիրը վեր էր ածվում իր ներսում ընթացող լարված պայքարի բնութագրման վայր, որը կատարվում էր միաժամանակ հաղթահարման, հարմարման, և ամենաուղիղ իմաստով՝ իր կենդանի մնալու փորձերի հետ զուգահեռաբար։ Իր գրառումներից մեկում նա նշում է.- «Ես գրում եմ, և իմ գրելու ունակությունը նշանակում է, որ ես դեռ կենդանի եմ»։

«1 լիտր արցունք» օրագիրը 2007 թվականի դրությամբ վաճառվել էր ավելի քան 18 միլլիոն օրինակով։

Համառոտ բովանդակություն
-----------------------

15 տարեկան հասակում Այա Կիտոյի մոտ ախտորոշվել էր սպինոցերեբելյար ատաքսիա։ Այս հիվանդությունը մարդու մոտ առաջացնում է մարմնի վերահսկողության կորուստ, բայց քանի որ մարդու մոտ պահպանվում են մտավոր ունակությունները, նրա հիվանդությունը մեկուսանում էր։ Վերջում նա չէր կարողանում ուտել, քայլել և խոսել։

Անցնելով բոլոր՝ յոթ բժշկական ստուգումները, և վերջ ի վերջո զիջելով հիվանդությանը՝ Այան պետք է ոտքի կանգներ շարունակելով ապրել մինչև մահը։ Նա մահացավ 25 տարեկան հասակում։

### Ֆիլմ

Տվյալ գրքի կինեմատոգրաֆիական մեկնակերպը համարվում է «Լիտր արցունք» դրամատիկական ֆիլմը։

### TV սերիալ

Նույնանուն ճապոնական հեռուստասերիալը հեռարձակվել է 2005 թվականին Fuji TV հեռուստաալիքով, որի հիմքում դրված էր Այայի կենսագրությունը։ Գլխավոր՝ Այա Իկեուտի դերը մարմնավորել է Էրիկա Սավաձիրին, ով մարմնավորել է նույն հիվանդությամբ աղջկա, ինչպես Այա Կիտոն, ով անցել է նույնպիսի մեծաքանակ խնդիրների միջով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   *Ichi rittoru no namida*, վերցված է 2020-07-21

Արտաքին հղումներ
----------------

* Diary of Aya անգլերեն՝ թարգմանված է չինարենից
* Blog de Aya-Kito-s-Diary — Le Journal d’Aya Kito — Skyrock.com Archived 2011-07-16 at the Wayback Machine. Un litre de larmes, en français.
* Un litre de larmes, le journal d’Aya traduction française du livre
* Un Litro di Lacrime Traduzione italiana dall’inglese
* A Diary of Tears գերմաներեն՝ թարգմանված է անգլերենից
* One Litre of Tears Թարգմանվել է գերմաներեն
| **՞**Արոսենի լուրիստանյան |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
| Դաս | Երկշաքիլավորներ |
|
|
|
| Կարգ | Վարդածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Վարդազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Արոսենի |
|
|
| Տեսակ | Արոսենի լուրիստանյան |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Salix luristanica

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Արոսենի լուրիստանյան** (լատին․՝ Salix luristanica), վարդազգիների ընտանիքի, արոսենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Թուփ կամ փոքր ծառ է, 3-7 մետր բարձրությամբ։ Երիտասարդ ընձյուղները ծիրանագորշավուն են կամ մուգ մանուշակագույն, մերկ, բնի և ծեր ճյուղերի վրա բաց մոխրավուն։ Բողբոջները ձվաձև են։ Տերևները երկարավուն՝ էլիպսաձև են կամ լայն ձվաձև էլիպսաձև, կլորավուն 3֊8 սմ լայնությամբ։ Ներքևի մասում ամբողջաեզր, գագաթի կողմում թույլ բլթակավոր (երբեմն՝ համարյա ամբողջաեզր), կաշվեկերպ, վերևի կողմից բաց կանաչ, փայլուն, ներքևի կողմից ծածկված է սպիտակ աղվամազով։ Տերևակոթունը ունի 1,5-2 սմ երկարություն, մազմզուկապատ է։ Ծաղկաբույլերը նոսր են, 5-8 սմ տրամագծով վահանիկներ։ Բաժակաթերթիկները նեղ եռանկյուն են, արտաքին կողմից ծածկված խիտ աղվամազով։ Պսակաթերթիկները կլորավուն են, եղունգավոր, սպիտակ։ Սերմնարանը կիսացածրադիր է, երկբնանի։ Պտուղն ունի 1,0-1,2 սմ երկարություն և 0,7-0,9 սմ լայնություն, հակառակ ձվաձև էլիպսաձև է կամ հակառակ կոնաձև, հիմքում և գագաթում բրդանման աղվամազով, դեպի ետ թեքված բաժակաթերթիկներով։

Ծաղկում է մայիս֊հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են նոյեմբերին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Իրանում, Թուրքիայում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Արայի լեռան անտառներում, Գառնիի շրջակայքում, Վայքում, Սևանի ավազանում, կաղնու անտառներում, թփուտներում, ծովի մակերևույթից 1600-2000 մ բարձրությունների վրա։

Կիրառություն
------------

Արժեքավոր թփատեսակ է, որն աչքի է ընկնում դեկորատիվ բարձր առանձնահատկություններով և դիմացկունությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 362)։
1300 կապրալներին նվիրված հուշարձան Ռայաց բարձունքին
**1300 կապրալներ** (սերբ.՝ 1300 каплара), Սերբիայի Թագավորության բանակի կրտսեր սպաների ջոկատի հավաքական անունը Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Ջոկատը օգնության է ուղարկվել սերբական առաջին բանակին Կոլուբարայի ճակատամարտին։ Նրա կազմի մեջ մտել են սերբական ռազմական ուժերի ապագա պոտենցիալ ղեկավարները։

Նախապատմություն
---------------

Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո սերբ շատ ուսանողներ ու դպրոցականներ ստիպված էին դադարեցնել ուսումը և մեկնել գերագույն հրամանատարության շտաբ ենթազորամասերում ընդգրկվելու համար։ Կամավորներից մի քանիսը հայտնվեցին Սկոպյեի ռազմական դպրոցում, որտեղ էլ սկսել են ուսումնասիրել ռազմական գործը։ Ուսումնական պլանը չէր ենթադրում կուրսանտների մասնակցությունը ռազմական գործողություններին։

Կոլուբարայի ճակատամարտի մասնկցություն
-------------------------------------

Դեկտեմբերի 2-ին ավստրո-հունգարական զորքերը մտնում են Բելգրադ` վստահ լինելով, որ Սերբիան շուտով կստորագրի կապիտուլյացիայի ակտը և դուրս կգա խաղից։ Սերբական բանակը նահանջում է` գրեթե ամբողջովին բարոյալքված և հույս չունենալով Անտանտի դաշնակիցների օգնության վրա։ Ավստրո-հունգարացի զինվորները ամբողջ օրվա ընթացքում թալանի են մատնում քաղաքը և բռնանում բնակիչների վրա։ Նրանք վստահ էին, որ շուտով կգրավեն Նիշը և Կրագուևացը։

Հարավային կողմից 16-րդ կորպուսը Պոժեգ-Ուժիցայի ուղղությամբ և հյուսիսից 15-րդ կորպուսը Սուվոբոր ուղղությամբ դեկտեմբերի 3-ին սերբական բանակի կազմում Ժիվոին Միշիչի և Ռադոմիր Պուտկինի գլխավորությամբ անցնում են հարձակման։ Կենդանի ուժի պակասը սերբերը լրացնում են ռազմական դպրոցների 1300 կուրսանտներով, որոնք շտապ օգնության են հասնում Սկոպյեից։ Ռազմական ուսումնական հաստատություներ ընդունվելիս այս երիտասարդները միանգամից ստացել էին կապրալի կոչում, այստեղից էլ` ջոկատի անվանումը։ Կոլուբարայի ճակատամարտում զոհվում են նրանցից 400-ը, սակայն սերբերին հաջողվում է հետ մղել ավստրո-հունգարական ուժերը և ետ գրավել Բելգրադը։ Կոլուբարայի հաղթանակը Սերբիայի ամենամեծ ու կարևոր հաղթանակներից մեկն էր Առաջին համաշխարհային պատերազմում։

Հիշատակ
-------

Սերբիայի մշակույթում 1300 կապրալները խորհրդանշում են սեփական զոհողության գնով հայրենիքի և հարազատ ժաղովրդի ազատության ձեռքբերումը։ Նրանց հիշատակը անմահացվել է շատ քաղաքներում. Բելգրադում, Բանյա Լուկայում կան 1300 կապրալների փողոցներ։ Բելգրադում նրանց անունով դպրոց կա, իսկ Ռայաց բարձունքին կանգնեցվել է հուշարձան։

Գոյություն է ունեցել «1300 կապրալների միավորումը» (սերբ.՝ Удружење 1300 каплара), որի մեջ մտել են պատերազմը վերապրած զորակոչիկները Սկոպյեից։ Նրանցից վերջինի` Թադի Պեյովիչի մահվան հետ միավորումը դադարել է գոյություն ունենալ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Сербия помнит Archived 2017-03-21 at the Wayback Machine. (ռուս.)
2. ↑  Сербия. 1914. Часть третья (ռուս.)
3. ↑  Раде Дацић: Кидани таленат - Тадија Ж. Пејовић

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բելգրադի` 1300 կապրալների անվան դպրոցի պաշտոնական կայք
**Արսեն Կյորկիզյան** (1886, Վան, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - 1977, Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), հայ բանասեր, պատմաբան, մանկավարժ։ Ավարտել է ամերիկյան Անատոլիա կոլեջը, ապա սովորել Բեռլինի Աստվածաբանական համալսարանում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին եղել է Կովկասում. Բաքվում հայերեն է դասավանդել հայ որբերին, Երևանում աշխատել է գաղթականների օգնության ամերիկյան կոմիտեում։ 1923 թվականից ապրել է ԱՄՆ-ում, եղել կրոնական գործիչ։ Գրել է «Վասպուրականի հերոսամարտը. 1915 ապրիլ 7—1915 մայիս 7» (1965), «Մեր ազգային գոյապայքարը թրքական մեծ եղեռնի յոթ տարիներուն — 1915—1922» (արժանացել է Բեյրութի Թեքեյան մշակութային միության Հայկաշեն Ուզունյան գրական մրցանակին) և «Պավղիկյան թոնդրակեցիներու շարժումը հայ առաքելական եկեղեցվո մեջ...» (1970) պատմական ուսումնասիրությունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 5. — էջ 490.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 490)։*  |
**Սպիտակ թիթեռը** (ռուս.՝ Бе́лая ба́бочка), խորհրդային տիկնիկային մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է 1981 թվականին Սվերդլովսկի կինոստուդիայում։

Նկարահանվել է ըստ Ալեքսանդր Տիմոֆեևսկու սցենարի` Եվգենի Պերմյակի համանուն հեքիաթի հիման վրա։ Լուսագրերում նշված է. *ԽՍՀՄ նախարարների խորհրդի հեռուստառադիոհեռարձակման պետական կոմիտեի պատվերով*։

Սյուժե
------

Մի անգամ ամուրի ճագարամուկը գնում է Բուից աղ ուզելու, վերջինս նրան խորհուրդ է տալիս շուտ ամուսնանալ, որպեսզի կինն իր համար պատրաստի և հետևի տնտեսությանը։ Ճագարամուկը մտածում է բուի ասածների մասին և վճռում է գնալ անտառ ու իր համար հարսնացու փնտրել։ Տեղացի հարսնացուները նրան դուր չեն գալիս այն պատճառով, որ չեն գովում իր արտաքին տեսքը։ Եվ ահա հայտնվում է սպիտակ թիթեռը, որը նկատելով Ճագարամկանը` հիանում էր նրանով և գովաբանում նրա խարտյաշ մորթին։ Ճագարամուկը հալվում է կեղծ շողոքորթություններից։ Նա մտածում է, որ հանդիպել է քնքուշ, գեղեցիկ և հասկացող թիթեռին. նրանք ամուսնանում են։ Սակայն կինը հաճախ հեռանում էր իր գործերով։ Նա երբեմն գալիս էր ամուսնու մոտ, սպասում մինչև նա կքնի, և պոկում էր նրա մորթուց իր նոր զգեստի համար։ Մի օր էլ Ճագարամուկը նկատում է, որ մնացել է առանց կնոջ և առանց մորթու։ Կինն իր համար նոր զգեստ կարելով` գնում է ապրելու Փորսուղի մոտ։ Այդ ժամանակ Ճագարամուկը հասկանում է, որ իր նախկին սիրելի կինը պարզապես ուտիճ է։ Վերջում նրան այցելում է մորաքույր Բուն։ Ճագարամուկն ասում է. «Այ քեզ ճակատագիր. ես գնացի մի պտղունց աղի, իսկ արդյունքում ամուսնացա ուտիճի հետ»։ Բուն պատասխանում է, ասելով, որ մորթին նորից կաճի, իսկ Ճագարամկանը խորհուրդ է տալիս հետագայում ամուսնանալ ոչ միայն ըստ արտաքինի։

Նկարահանող խումբ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| **Ռեժիսոր**  | Գալինա Տուրգենևա |
| **Սցենարի հեղինակ**  | Ալեքսանդր Տիմոֆեևսկի |
| **Նկարիչներ**  | Ն. Պավլով, Պ. Կիրեև |
| **Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ**  | Վալենտին Բաժենով, Տատյանա Մուխլինինա |
| **Տիկնիկները պատրաստել են**  | Ե. Պապլովա, Ն. Մալյուկովա, Ն. Սենիչկինա, Յու. Ուշակով |
| **Օպերատոր**  | Վալենտին Բաժենով |
| **Կոմպոզիտոր**  | Վլադիսլավ Կազենին |
| **Հնչյունային օպերատոր**  | Պ. Շումելով |
| **Օպերատորի օգնական**  | Վ. Տարնովսկի |
| **Մոնտաժոր**  | Լ. Պերմյակովա |
| **Խմբագիր**  | Իրիրնա Դույկովա |
| **Մուլտֆիլմի տնօրեն** | Ֆյոդոր Անտոնով |

Դերերը հնչյունավորել են
-----------------------

Մուլտֆիլմում Զինաիդա Նարիշկինան հնչյունավորել է մորաքույր բուի, Վսևոլոդ Աբուդլովը` ճագարամկան դերը (լուսագրերում նշված չեն)։

Վերաթողարկում DVD ձևաչափով
--------------------------

Մուլտֆիլմը DVD ձևաչափով թողարկվել է ռեժիսոր Գալինա Տուրգենևայի «Ռոմկան, Ֆոմկան և Արտոսը» մուլտֆիլմերի հավաքածուում։ Սկավառակի մեջ ընդգրկված են եղել հետևյալ մուլտֆիլմերը. «Ռոմկան, Ֆոմկան և Արտոսը», «Տատիկի դասը» (1986), «Սպիտակ թիթեռը» (1981), «Փոքրիկ իշուկի երազանքը» (1984), «Կուղխն ու աղվեսը» (1982), «Քամիների տիրակալը» (1984), «Ձկնի՛կ, բռնվի՛ր» (1983)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  DVD «Ромка, Фомка и Артос»

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Սպիտակ թիթեռը» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* Каталог ТПО «Союзтелефильм» Archived 2013-10-30 at the Wayback Machine.
* Энциклопедия отечественной мультипликации (авт. Сергей Капков, «Алгоритм», 2006)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Animator.ru |

 |
**3Р41 «Ալիք»** (պայմանական անվանումն ըստ ՆԱՏՕ-յի` անգլ.՝ Top Dome), խորհրդային և ռուսական ռադիոտեղորոշիչ ուղեկցորդ և Ս-300Ֆ «Ֆորտ» ռազմածովային զենիթահթիռային համալիրի թիրախի լուսավորման կայան։

Կառուցվածք
----------

Իրենից ներկայացնում է ֆազավորված ալեհավաքի վանդակ` մոտավորապես 4 մ տրամագծով բարձրացման ֆիքսված անկյունով և ըստ ազիմուտի դուրս հանված գմբեթի տակ։ Պատվանդանի դիմային մասում են գտնվում նաև երեք կիսագլանաձև ռադիոթափանցիկ թասակներ և մեկ ոչ մեծ կիսագնդաձև թասակ։

Յուրաքանչյուր ռադար սպասարկում է հրթիռների ուղղահայաց արձակման 6 կամ 8 թմբկագլան և կարող է հրթիռով միաժամանակ նշանառել միանգամից երեք թիրախ` ի տարբերություն ավելի վաղ ստեղծված խորհրադային ռազմածովային զենիթահթիռային համալիրների, որտեղ յուրաքանչյուր թիրախ ուղեկցվում էր առանձին ռադարով։ Տեղանքի անկյունային սկանավորումն ապահովվում է էլեկտրոնային տարբերակով։ Յուրաքանչյուր թիրախի ուղղությամբ հնարավոր է միաժամանակ երկու հրթիռ արձակել։

Ֆազավորված ալեհավաքի վանդակը տարբերվում է սարքավորման ինքնատիպությամբ։ Անհատական ճառագայթող տարրերի փոխարեն այն օժտված է կենտրոնական ճառագայթահարիչով և հարթ անդրադարձնող հայելիով։

Տեղադրում նավերի վրա
--------------------

* Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն Ռուսաստանի դրոշը 1134-Б նախագծի մեծ հակասուզանավային նավեր
* Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն Ռուսաստանի դրոշը 1144 նախագծի հածանավեր
* Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն Ռուսաստանի դրոշը 1164 նախագծի հածանավեր

Պատկերասրահ
-----------

3Р41 «Ալիք» ռադիոտեղորոշիչ կայանը «Վարյագ» հրթիռային հածանավի վրա, Վլադիվոստոկ, 2015 թվական, մայիսի 22

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  
*Norman Friedman* The Naval Institute guide to world naval weapons systems, 1997-1998. — Naval Institute Press, 1997. — 808 p. — ISBN 1557502684, 9781557502681.
2. 1 2  
3R41 Volna ("Top Dome") FC radar(չաշխատող հղում)
**Արևի տաճար (Ուակա դել Սոլ)**, հարդախառն չթրծած աղյուսից տաճար Պերուում, որը կառուցվել է մոչիկա քաղաքակրթության գոյության ընթացքում։ Գտնվում է պերուական Տրուխիլիո քաղաքից ոչ հեռու։ Այստեղ է գտնվում նաև երկրորդ նմանատիպ կառույցը` Լուսնի տաճարը, որն ավելի լավ է պահպանված, բայց չափերով ավելի փոքր է։

Տաճարները կառուցվել են մոտավորապես մ. թ. ա. 450 թվականին։

Շենքը բաղկացած է չորս հիմնական մակարդակներից։ Կառուցումից հետո այն բազմիցս վերակառուցվել է։ Արևի տաճարը գտնվում էր Մոչե քաղաքակրթության մայրաքաղաքի կենտրոնում և կատարում էր ծիսակարգերի անցկացման ու մոչիկական հասարակության վերնախավի հուղարկավորության վայրի գործառույթները։

Պատմություն
-----------

Արևի տաճարի մոտավոր պատկերը
Արևի տաճարը, ըստ հնագետների հաշվարկների, բաղկացած է ավելի քան 130 միլիոն աղյուսներից` դրանով իսկ հանդիսանալով մինչկոլումբոսյան Ամերիկայի աղյուսե խոշորագույն շինությունը։ Աղյուսների նոր շերտերն ուղղակիորեն դրվել են անմիջապես հների վրա, ուստի շինարարության համար մեծ քանակությամբ աղյուսներ են պահանջվել։ Տարբեր արտադրողների կողմից աղյուսների վրա դրոշմների քանակը հուշում է, որ ավելի քան հարյուր տարբեր համայնքներ աղյուսներ են տրամադրել տաճարի կառուցման համար։

17-րդ դարում` իսպանացիների գաղութային կառավարման ժամանակ արդեն տեղաշարժվել է Մոչե գետի հունը, որի արդյունքում դրա ընթացքը ուղղվել է դեպի տաճար։ Այս եղանակով գաղութարարները փորձել են իրենց համար ավելի հեշտ դարձնել մնացած ոսկու արդյունահանումը տաճարի ստորին մակարդակներից։ Դրա արդյունքում շենքը զգալիորեն վնասվել է. կորսվել է տաճարի 2/3-ը` ինչպես էրոզիայի, այնպես էլ կողոպտիչների ակտիվության պատճառով։ Շենքի պահպանված հատվածի բարձրությունը 41 մետր է (135 ոտնաչափ)։

Տես նաև
-------

* Լուսնի տաճար
* Մոչե
* Պերուի պատմություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  *Cameron, Ian* Kingdom of the Sun God: a history of the Andes and their people. — New York: Infobase Publishing, 1990. — С. 43. — ISBN 0-8160-2581-9

Արտաքին հղումներ
----------------

* www.huacas.com
* Sun and Moon Official Project information
* Huaca del Sol placemarks Google Earth .kmz
**Բաբադաղ** (թուրքերեն՝ Babadağ, հնում՝ **Քրագուսի լեռ**), լեռ Թուրքիայի Մուղլայի մարզի Ֆեթհիյե քաղաքի մոտ։ Լեռը բաղկացած է երկու գագաթներից։ Առաջինի բարձրությունը կազմում է 1969 մետր, իսկ երկրորդը, որը կոչվում է նաև «Քարաթեփե», ունի 1400 մետր բարձրություն : Երկու գագաթները գտնվում են իրար մոտ, սակայն բաժանված են ցածրադիր հարթավայրով։ Հարթավայրը ունի տրանսպորտային կարևոր նշանակություն։ Լեռան լանջին կան կրաքարի մեծ պաշարներ։ Լեռը աչքի է ընկնում իր հարուստ ֆլորայով, ներառյալ նաև լիբանանյան մայրին։ Լեռը ծովափից գտնվում է հինգ կիլոմետր հեռավորության վրա։ Լեռը օգտագործվում է պարապլաներիզմի սիրահարների կողմից։
Ֆեթհիյե այցելող զբոսաշրջիկների մեծ մասը այցելում են նաև Բաբադաղ։

Հնում լեռը գտնվել է պատմական Լիկիայի կազմում։ Ստրաբոնը իր «Անաբասիս» աշխատության մեջ լեռանը տվել է մի քանի անվանումներ՝ «Անտիկրագուս», «Կրագուս»։ Հետագայում, լեռան ստորոտին կառուցվել է Պինարա բնակավայրը։

Կրագուսի ժայռերը և անտառները անտիկ փիլիսոփաների ճառերում նշվել է որպես Դիանա դիցուհու կեցավայր։ Ֆրենսիս Բոֆորտի քարտեզում Քարամանիայի ափերը մոտ գտնվող լեռները ունեն մոտ 2000 մետր բարձրություն։ Լեռանը իրենց աշխատություններում անդրադարձել են նաև Պլինիոս Ավագը

Map of Classical LyciaԼիկիայի քարտեզը, որտեղ պատկերված են խոշոր քաղաքները, գետերը և լեռները: Կարմիրով նշված են լեռների գագաթների, իսկ սպիտակով՝ անտիկ քաղաքները

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Lycia*, *op. cit.*, vol. ii. p. 301.
2. ↑  *Lycia*, vol. ii.
3. ↑  Horace, Carm. i. 21.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Hiking Babadağ: Index
**Ունիվերսալ շարժական 40Վ6Մ դիտաշտարակ**, Ս-300 զենիթահրթիռային համալիրի բաղկացուցիչ մաս տարբեր վերափոխություններով։ Մշակվել է համալիրների՝ անտառապատ կամ խիստ կտրտված տեղանքներում զենիթային դիվիզիոնների և ռադիոտեխնիկական զորքերի ստորաբաժանումների տեղակայման ժամանակ ոչ բարձր թիրախների հայտնաբերման հայտնաբերման և ուղեկցման հնարավորությունների ընդլայնման համար։ Դիտաշտարակը սպառազինության կազմում ընդգրկվել է 1970-ական թվականների վերջերին և 1980-ական թվականների սկզբներին։ Ավելի ուշ զորքերում ներառվել է մոտ 39 մ բարձրությամբ 40Վ6ՄԴ դիտաշտարակը, որը 40Վ6Մ դիտաշտարակից տարբերվում էր 13 մետրանոց լրացուցիչ կցանով։

Դիտաշտարակի կառուցվածք
----------------------

* Սարքավորումներով շրջանակ,
* Սարքավորումներով սլաք,
* Աութրիգերներ (ձախ և աջ),
* Ձգալարեր,
* Կայանման հենակներ,
* Հենակետային կցաշուրթ,
* Հոդակապավոր հենարան (վերին և ստորին հենարաններ),
* Ջրաբաշխական սարքավորում,
* Էլեկտրասարքավորումներ,
* Շարժուն մաս,
* Հենակետային սալեր,
* ՄԱԶ-537 քարշակ,
* Պահուստային մասեր, գործիքներ, պիտույքներ։

Դիտաշտարակի տեղափոխում
----------------------

Մոտ 25 մետր բարձրությամբ 40Վ6Մ դիտաշտարակին տրանսպորտային վիճակում բուքսիրում է նրա կազմի մեջ մտնող ՄԱԶ-537 քարշակը։ 40Վ6Մ դիտաշտարակի լրացուցիչ հատվածների տեղափոխման համար օգտագործվում է ԿռԱԶ-260 ավտոգնացքը և ՄԱԶ-938-ի կիսակցորդը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ганин С. М. А. В. Карпенко Журнал «Невский Бастион: Зенитная ракетная система С-300», Санкт-Петербург, 2001

Արտաքին հղումներ
----------------

* Вышка 40В6М(չաշխատող հղում)
 на сайте «Энциклопедия ракетного оружия»
* Журнал «Невский Бастион» Archived 2020-02-01 at the Wayback Machine. Персональная страница главного редактора Александра Карпенко
**Բագրատ Վասիլի Լոգյան** (հունիսի 28, 1888(1888-06-28), Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 12, 1955(1955-11-12), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Անդրկովկասում բոլշևիկյան հեղափոխությունների մասնակից, ԽՄԿԿ անդամ (1917), Կարսի համաքաղաքային բանվորական կոմիտեի (1905) հիմնադիրներից։

1906-1909 թվականներին մասնակցել է Բաքվի բանվորական հեղափոխական շարժմանը։ 1917 թվականին ընտրվել է Ալեքսանդրապոլի քաղաքային բոլշևիկյան կոմիտեի անդամ։ 1918 թվականին Հյուսիսային Կովկասում կարմիր բանակի շարքերում կռվել է դենիկինցիների դեմ։ 1919 թվականին ընդհատակյա կուսակցական աշխատանք է կատարել Թիֆլիսում։ Անդրկովկասում խորհրդային ռեժիմի հաստատումից հետո ղեկավար տնտեսական աշխատանք է վարել Թիֆլիսում, Երևանում, Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 4. — էջ 651.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 651)։*  |
**Աշոտ Արամի Ռուխկյան**, (մարտի 4, 1903(1903-03-04), Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 24, 1993(1993-06-24), Երևան, Հայաստան) հայ խորհրդային անասնաբույծ-սելեկցիոներ։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1961)։

Երաժշտագետ Մարգարիտա Ռուխկյանի հայրը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1903 թվականին Ալեքսանդրապոլում։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1942), պրոֆեսոր (1942), ՀԽՍՀ գիտնական, վաստակավոր գործիչ (1961), Վ. Լենինի անվան ՀամԳԳԱ ակադեմիկոս (1972)։ ԽՄԿԿ անդամ 1948 թվականից։ Ավարտել է Թիֆլիսի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ագրոնոմիական ֆակուլտետը (1925)։ 1930 թվականից աշխատել է Անդրֆեդերացիայի անվան անասնաբուժության Աշոտ Ռուխկյան (հետագայում՝ Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական) ինստիտուտում, որպես ոչխարաբուծության (1931-1935), գյուղատնտեսական կենդանիների գենետիկայի և բուծման (1935-1959), գյուղատնտեսական կենդանիների բուծման և տոհմային գործի (1959 թվականից) ամբիոնների վարիչ։ Եղել է նաև ՀԽՍՀ ԳԱ անասնապահության (ՀԽՍՀ անասնապահության և կերարտադրության) ինստիտուտի տնօրեն (1943-1952)։ 1967-1977 թվականներին եղել է գենետիկների և սելեկցիոներների հայկական ընկերության նախագահ։

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են ոչխարաբուծության որակական բարելավմանը և տոհմային գործին։ Նրա ղեկավարությամբ ստեղծվել են Արագածյան ոչխարի ցեղախումբը և բալբասի ներցեղային տիպը, որը տարածված է Հայաստանի լեռնային շրջաններում։

Պարգևներ
--------

* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* «Պատվո նշան» շքանշան, 1944
* ՀԽՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ, 1961
* ՀամԳԳԱ ակադեմիկոս, 1972
* Լենինի շքանշան, 1971
* ՌԽՖՍՀ Մ. Իվանովի անվան ոսկե մեդալ, 1986

Աշոտ Ռուխկյանի հուշտախտակը հուշատախտակը Երևանի Նալբանդյան 47 հասցեում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11827 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 15)։*  |
**Բաունտին** շոկոլադե բատոն է՝ պատրաստված «Մարս» ընկերության կողմից, որը 
վաճառվում է համաշխարհային շուկայում։ Այն առաջին անգամ արտադրվել է Միացյալ Թագավորությունում և Կանադայում 1951 թվականին և սկզբում ունեցել է միայն կաթնային շոկոլադե ջնարակ։

Բաունտին ունի կոկոսե միջուկ, որը պատված է կաթնային շոկոլադով (վաճառվում է կապույտ փաթեթավորմամբ) կամ մուգ շոկոլադով (վաճառվում է կարմիր փաթեթավորմամբ) և վաճառվում է մի փաթեթի մեջ երկու կտորով։

2006 թվականից ի վեր՝ Ավստրալիայում հասանելի է եղել Բաունտիի՝ կեռասի համով տարբերակը։ Սա հենց սկզբից սահմանափակ արտադրության համ էր, բայց 2013 թվականի դրությամբ դեռ հասանելի էր։ Եվրոպայում 2004-2005 թվականներին և Ուկրաինայում ու Ռուսաստանում 2010 թվականին հասանելի էր նաև մանգոյի համով սահմանափակ արտադրությամբ տարբերակը։

Չնայած Բաունտին ԱՄՆ-ում վաճառքում չէ, (այնտեղ կա նմանատիպ մեկ այլ արտադրանք, Մաունդսը, որն արտադրվում է Հերշիս ընկերության կողմից), այն կարելի է գնել շատ սուպերմարկետների համաշխարհային արտադրանքի բաժիններում և «Վորլդ Մարքեթ» վաճառքի ցանցում։

Բաունտիի հեռուստատեսային գովազդը մշտապես եղել է կոկոսյան արմավենիների և արևադարձային լողափերի սցենարով տենդենցների մեջ։ Այս հեռուստատեսային գովազդների մեջ հաճախ օգտագործվել են Դոմինիկյան Հանրապետությունում գտնվող Սաոնա կղզում նկարահանված տեսարաններ։

Ձևը
---

2003 թվականին Մարսը Բաունտիի ձևը գրանցել է որպես Եվրամիության ապրանքային նշան։ Սա վիճարկվել է գերմանական մի հրուշակեղենի գործարանի՝ Լյուդվիգ Շոկոլադեի կողմից։ 2009 թվականին Լյուքսեմբուրգի առաջին ատյանի դատարանը հայտարարեց, որ. «...թվացյալ տարբերակիչ հատկանիշները, այս դեպքում՝ սալիկի կլոր ծայրերը և դրա վրա եղած սլաքի երեք նշանները, բավարար չեն այս սալիկները այլ շոկոլադե սալիկներից տարբերակելու համար»։

Խոհարարական գործածությունը
--------------------------

Նիգելլա Լոուսոնն իր գրքում և «Նիգելլա Բայթս» հեռուստահաղորդման մեջ ներկայացնում է Բաունտի սալիկը լավ տապակելու բաղադրատոմսը։

Ասորտիմենտ
----------

Հայաստանի շուկայում հանդիպում են Բաունտի բատոնի հետևյալ տեսակները.

* Bounty — 55 գ (2 բատոն, յուրաքանչյուրը 27,5 գ)
* Bounty Trio — 82,5 գ (3 բատոն, յուրաքանչյուրը 27,5 գ)

Բնութագիր
---------

* Պահպանման ժամկետը՝ արտադրման օրից 7 ամիս։
* Պահպանել +5 °C-ից մինչև +22 °C ջերմաստիճանում՝ 70% խոնավության պայմաններում։
* Ապրանքն անցել է կամավոր սերտիֆիկացիա։

### Բաղադրությունը

* Միջուկ՝ կոկոսի չորացրած միջուկ, շաքար, գլյուկոզայի օշարակ, էմուլգատոր (գլիցերինի մոնոստեարատ), խոնավության վերահսկիչ (գլիցերին), աղ, բնականին մոտ անուշաբույր նյութ (վանիլին)։
* Շոկոլադ՝ շաքար, կակաոյի յուղ, ամբողջական չոր կաթ, կակաոյի զանգված, լակտոզ, կաթնային ճարպ, էմուլգատոր (լեցիտին), բնականին մոտ անուշաբույր նյութ (վանիլին), յուղազերծված չոր կաթ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Nigella Lawson loves scoffing fried Bounty bars
**Արշավիր Պետրոսի Ղազարյան** (մայիսի 22, 1896(1896-05-22), Օլթի, Էրզրումի մարզ, Թուրքիա - հունվարի 21, 1981(1981-01-21), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ համաճարակաբան։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1945): ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1950): ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր համաճարակաբան (1955-1975):

Կենսագրություն
--------------

Արշավիր Ղազարյանը ծնվել է 1896 թվականի ապրիլի (մայիս) 22 (4)-ին, Օլթի (Կարսի մարզ) քաղաքում։ 1936 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1938-1952 թվականներին եղել է Լենինականի սանիտարահամաճարակաբան, կայանի գլխավոր բժիշկ, 1953-1955 թվականներին՝ համաճարակաբան։ 1955-1975 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր համաճարակաբանը։

Աշխատանքները վերաբերում են ուղեղապատյանաբորբի, աղիքային սուր վարակիչ հիվանդությունների, դիֆթերիայի, սալմոնելոզի, վիրուսային լյարդաբորբի կլինկային, համաճարակաբանությանն ու կանխարգելմանը։

Պարգևներ
--------

* ԽՍՀՄ Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1951):
* Լենինի շքանշան (1954) :

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։
Չերոկիների ազգային դրոշը
**Չերոկիներ** (անգլ.՝ Cherokee, ինքնանվանումը՝ տսալագա - իսկական մարդիկ), Հյուսիսային Ամերիկայում բնակվող հնդկացիական ժողովուրդ։ Ծագումով մոտ են իրոկեզներին, լեզուն իրոկեզյան լեզուներից մեկն է։

Նախկինում չերոկիները բնակվել են Թենեսի և Հյուսիսային Կարոլինա նահանգների ներկայիս տարածքում ` Ապալաչների երկու կողմի լանջերին։ Առաջին եվրոպացիները, ում հետ շփվել են չերոկիները` իսպանացիներն էին։ Դա տեղի է ունեցել 1540 թվականին։

Ամբողջ 18-րդ դարի ընթացքում չերոկիները պատերազմներ էին մղում հարևան հնդկացիական ցեղերի և սպիտակամորթ գաղութարարների դեմ։ 19-րդ դարում չերոկիների հիմնական կրոնը դարձավ քրիստոնեությունը։ 18-րդ դարի վերջերին և 19-րդ դարի սկզբին չերոկիները իրենց քոչվորական կենսակերպը փոխարինեցին նստակյացով, սկսեցին ապրել իր ժամանակի ժամանակակից տներում, զբաղվում էին արդեն հողագործությամբ, անասնապահությամբ և արհեստներով։ Շուտով նրանք համարվում էին արդեն ԱՄՆ-ի հինգ քաղաքակիրթ ցեղերից մեկը։ 1821 թ-ին չերոկիների առաջնորդ Սեքվոյան (Ջորջ Գես) ստեղծեց չերոկիների այբուբենը։ Հարուստ չերոկի հնդկացիները վարում էին արիստոկրատ ապրելակերպ, ունեին մեծ տնկադաշտեր և հարյուրավոր սևամորթ ստրուկներ։

19-րդ դարի 1830-ական թվականներին հարավարևելյան նահանգների կառավարությունների ճնշման ներքո, ԱՄՆ կառավարությունը որոշեց վերացնել հնդկացիական անկլավները, իսկ հնդկացիներին արտաքսել դեպի Միսիսիպի գետից արևմուտք գտնվող անապատային հողեր։ 1838-1839 թվականներին, հարկադրանքի ներքո գաղթելու ժամանակ, ճանապարհին զոհվեց մոտ 4 հազար հնդկացի («Արցունքի ճանապարհ»)։ Մինչ գաղթը, չերոկիներն ունեին սեփական սահմանադրություն, օրենքներ, ընտրովի կառավարություն և նախագահ (գերագույն առաջնորդ)։ Ներկայումս չերոկիները ԱՄՆ-ի ամենամեծ հնդկացիական ցեղերից մեկն են։
**Բապտիստներ** (հուն․՝ ЗалхС£со – մկրտում եմ), բողոքականության տարատեսակներից մեկի կողմնակիցները։ Բապտիստների շարժումն սկսվել է Հոլանդիայում (1609), անգլիացի վտարանդիների շրջանում, այնուհետև տարածվել Անգլիայում, ԱՄՆ-ում, Ռուսաստանում և այլուր։ 

Մերժում են եկեղեցական հիերարխիան, սրբապատկերները, մասունքները, եկեղեցական խորհուրդները, շատ ծեսեր ու տոներ։ Սակայն նրանք էլ ունեն իրենց ծեսերը (օրինակ, չափահասների մկրտումը)։ Բապտիստների համաշխարհային խորհուրդը գտնվում է Վաշինգտոնում, Եվրոպական ֆեդերացիան (1950 թվական)՝ Փարիզում։ 1966 թվականին աշխարհում եղել են մոտ 27 մլն բասպտիստ, որոնցից 24 մլնը՝ ԱՄՆ-ում։ Որպես բուրժուական գաղափարախոսության կրոնական տարատեսակ բապտիզմը սկզբունքորեն թշնամի է սոցիալիստական աշխարհայացքին, մարդու առողջ բանականությանը։ Բապտիստները նիհիլիստական վերաբերմունք ունեն հասարակական շահերի, գիտության ու մշակույթի նկատմամբ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 297)։*  |
**Բառաշերտեր**, տարբերակվում են ըստ այն բանի, թե բառերը մարդկային գործունեության, բնության ու հասարակական կյանքի ո՞ր բնագավառին է սպասարկում։

Բառաշերտը կարող է արտահայտել բնության իրեր, առարկաներ, երևույթներ, օրինակ, հող, գառ, առյուծ, թռչուն, ագռավ, անձեր՝ մարզ, ուսուցիչ, Արամ, Հայկ, բուսական աշխարհ՝ ծաղիկ, վարդ, շուշան, ազգակցական կապեր, հարաբերություններ՝ հայր, մայր, պապ, տատ, հարս, զոքանչ, սկեսուր, մարմնի մասեր՝ գլուխ, ձեռք, աչք, ոտք, աշխատանքային, արտադրական գործիքներ՝ սղոց, կացին, տրակտոր, արհեստներ, մասնագիտացում, զբաղմունք (բանվոր, ծառայող, ուսուցիչ, հյուսն, բժիշկ, ֆիզիկոս), կենցաղային իրեր ու երևույթներ (եփել, լվանալ, խոհանոց), տարածք, աշխարհագրական վայր (Երևան, Արաքս, Մասիս) և այլն։ Բառախմբերի այս բազմազանությունը պայմանավորված է բառերի իմաստային դաշտի անմիատարրությամբ։ 

Լեզվի բառապաշարը գտնվում է անընդհատ փոփոխությունների մեջ, այն ավելի հեշտ է ենթարկվում արտաքին գործոնների ազդեցության, զգայուն է բնության մեջ ու հասարակական կյանքում կատարվող տեղաշարժերի նկատմամբ, դրանց ուղեկցում է բառեր կորցնելով, դուրս մղելով և նորերը ստեղծելով։ Որոշ հաշվումներով հիմնական բառաֆոնդից յուրաքանչյուր հազարամյակում դուրս է ընկնում 15 տոկոսը։ Կան մասնավոր դեպքեր բառապաշարային տեղաշարժերում։

Բառապաշարային տեղաշարժերի մասնավոր դեպքեր
-----------------------------------------

Ա․ Բառը փոխում է իր իմաստը, ինչպիսին տեղի է ունեցել վաճառել, մորթել, մարտկոց բառերի հետ տեղի է ունեցել։ Այսպիսի բառերին կարելի է հատկացնել առհասարակ բառիմաստի ընդլայնման, նեղացման, շրջման երևույթները, փոխաբերական իմաստներ ձեռք բերելը, մենիմաստութնուն, բազմիմաստություն և հակառակ անվանումները։

Բ.Բառը կարող է փոխել իր արտասանությունը՝ հնչյունափոխությամբ պայմանավորված, ինչպես, օրինակ, տեսանել > տեսնել, աւր > օր, սիւն > սյուն։

Գ.Բառը փոխվում է և՛ իմաստով և՛ արտասանությամբ, օրինակ, սեպուհական> սեփական։

Դ․ Բառը փոխում է անցում է կատարում ժողովրդախոսակցականից գրական լեզվի չեզոք բառաշերտին (ալրաթաթախ, բարալիկ, ձնհալ, լուսնահաչ), ոչ գործունը դառնում է գործուն (ծիծաղախիտ, դաստակերտ), գործականը հնանում է (լիկկայան, կուլակ), մուտք են գործում նորաբանություններ (տիեզերագնաց, մայրուղի), նորաբանությունները դառնում են համագործածական։ 

Ե․ Բառարգելում, երբ մերժվում է բառի գործածությունը տվյալ հանրության մեջ։

Զ․Մեղմասություն, երբ գռեհիկ կոպիտ կամ այդպիսին համարվող բառերը փոխարինվում են ավելի մեղմ բառերով ու արտահայտություններով (հղի–պատճառավոր, փսխել–սիրտը ետ տալ)։
Է․ Մաքրամոլություն, երբ լեզվի բառերը մաքրվում են օտար, անհարկի տարրերից։

Ը․ Բառափոխարինումներ, օրինակ, կայուն բառակապակցությունը փոխարինվում է բարդությամբ և հակառակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ.Զ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1984
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բատրակ (այլ կիրառումներ)

**Բատրակ**, երկշաբաթաթերթ, ապա՝ շաբաթաթերթ, օրգան Հայաստանի Գյուղանտառ միության կենտրոնական վարչության։ 

Լույս է տեսել 1928-31-ին Երևանում։ Մինչև N: 7-ը հրատարակվել է իբրև «Մաճկալ» թերթի հավելված, 1930 թվականի հոկտեմբերից վերանվանվել է «Գյուղատնտեսական բանվոր», որը լույս է տեսել մինչև 1931 թվականի մարտը։ Խմբագիր՝ Ա․ Պետրոսյան։ 

Արծարծել է կոլտնտեսային շինարարության հարցերը, արտացոլել գյուղի չքավորության և բատրակների առօրյան՝ նպաստելով նրանց լուսավորությանն ու քաղաքական դաստիարակությանը։ Լուսաբանել է նորաստեղծ սովետական տնտեսությունների աշխատանքը, նյութեր տպագրել վարձատրության, բնակարանային շինարարության, բանվորական սննդի մատակարարման, կուլտուր–կենցաղային սպասարկման հարցերի մասին։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 307)։*  |
**Հոմանիշություն**, լեզվի արտահայտության և բովանդակության (ձևի և բովանդակության) փոխհարաբերությունները բացահայտող լեզվական երևույթ, որով բնութագրվում են ձևով (հնչյունակազմով) տարբեր, սակայն իմաստով նույն կամ խիստ մոտ բառերը, ձևույթները, բառաձևերը, բառակապակցությունները, նախադասությունները և այլն։

Հոմանիշությունն ունի համակարգային բնույթ և հատուկ է լեզվական այն մակարդակներին, որոնք ունեն իմաստակիր միավորներ։

Հոմանիշների տեսակները
---------------------

Հոմանիշները լինում են բառական և քերականական։ Բառական հոմանիշները ընդգրկում են լեզվի բառական համակարգը, դրանք ձևով տարբեր, իմաստով նույն կամ նման բառերն են, որոնք կազմում են հոմանիշական շարքեր՝ քաջ-արի-խիզախ, մազ-հեր-վարս-ծամ և այլն։ Այս խմբի մեջ են մտնում նաև բառադարձվածային հոմանիշները՝ հաջողվել-գլուխ գալ, խռովել-երես դարձնել։ Քերականական հոմանիշները երևան են գալիս լեզվի քերականական համակարգում և, ի տարբերություն բառական հոմանիշների, ունեն շատ ենթատեսակներ՝ հոմանիշ ձևույթներ (ի-վա-ոջ, եր-ներ-ք-ենք և այլն), բառաձևեր (կանգնել եմ-կանգնած եմ, գրելու եմ, պիտի գրեմ), բառակապակցություններ (գիրքը դնել սեղանին—գիրքը դնել սեղանի վրա), նախադասություններ (Հեռվից նկատելի է — Հեռվից նկատվում է, Ւնչռ՞ւ ես հուզվում-Մի՛ հուզվիր) են, որոնք խմբավորվում են «ձևաբանական և շարահյուսական հոմանիշներ» տեսակների մեջ։ Կան նաև բառաքերականական հոմանիշներ, այս դեպքում հոմանիշական շարք են կազմում բառական և քերականական միավորները (գարնան-գարնանային, արագընթաց-արագ ընթացող)։ Հոմանիշների բնորոշման համար խիստ կարևոր է այն հանգամանքը, որ նրանք, մատնանշելով նույն առարկան, հատկանիշը, առարկայական հարաբերությունը, սովորաբար ունենում են նրբիմաստային, ոճական, հուզարտահայտչական գործառական տարբերություններ։

Նույնանիշներ և համանիշներ
-------------------------

Ըստ իմաստային մերձավորության հոմանիշները բաժանվում են երկու խմբի՝ նույնանիշներ (բացարձակ հոմանիշներ) և համանիշներ (հարաբերական հոմանիշներ)։ Նույնանիշները ձևով տարբեր, իմաստով լրիվ նույնական լեզվական միավորներն են, որոնք կարող են ունենալ միայն գործառական-ոճական տարբերություններ կամ գտնվել լրացուցիչ բաշխման հարաբերության մեջ (հմմտ. դրամ-փող, պարանոց-վիզ, տվեցի-տվի, ձյան-ձյունի, ի-ու-վա և այլն)։ Համանիշները ձևով տարբեր, իմաստով մոտ լեզվական միավորներն են։ Արտահայտելով նույն առարկայի, հատկանիշի հասկացությունը, ինչպես նաև նույն քերականական հարաբերությունները՝ համանիշները տարբերվում են իրարից իմաստային նրբերանգներով, հատկանիշի դրսևորման որոշ աստիճանավորումով, տվյալ իմաստի դրսևորման ինտենսիվության աստիճանով, հուզարտահայտչական երանգավորումով, ոճական-գործառական առանձնահատկություններով (հմմտ. սիրուն-գեդեցիկ-հրաշագեղ, համարձակ-֊հանդուգն, ծիծաղել-հռհռալ, դեմք-մռութ, կոտրատել-կտոր-կտոր անել և այլն)։ Ի տարբերություն նույնանիշների, համանիշները լեզվում ունեն կիրառության մեծ ոլորտ և լեզվի հարստության, ճկունության չափանիշ են։

Տես նաև
-------

* Հոմանիշ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 538)։*  |
**Իվան Իվանովիչ Բոնդարև** (1917, Ստեփանավանի շրջան - մարտի 4, 1945(1945-03-04), Լեհաստան), ավագ սերժանտ, Խորհրդային Միության հերոս (1945), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Իվան Բոնդարևը ծնվել է գյուղացու ընտանիքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է գյուղի դպրոցում, աշխատել է կոլխոզում։ 1940 թ. զորակոչվել է Կարմիր Բանակի գյուղացիական- աշխատավորական ծառայության։ Պատերազմի սկզբից եղել է առաջնագծում։

1945 թվի հունվարին ավագ սերժանտ Բոնդարևը եղել է տանկի վարորդ Առաջին Բելառուսական ճակատի երկրորդ տանկային բանակի 12-րդ կորպուսի 49-րդ բրիգադում։ Աչքի է ընկել Վիսլա-Օդերսկի գործողություններում։

1945 թ հունվարի 15-25–ին ընկած ժամանակահատվածում տանկի անձնակազմը, որի կազմում է եղել նաև Բոնդարևը, վերացրել է հակառակորդի երկու հրետանային հակատանկային կայանք, երեք ականանետ, վեցը գնդացիր, չորս ավտոմեքենա։

1945 թ. փետրվարի 27-ի ԽՍՀՄ գերագույն խորհրդի նախագահի հրամանով ավագ սերժանտ Իվան Բոնդարևը արժանացել է Սովետական Միության հերոսի կոչման՝ ստանալով Լենինի շքանշան և «Ոսկե աստղ» կրծքանշան։

Զոհվել է 1945 թ մարտի 4-ին մարտի դաշտում։ Թաղված է Լեհաստանի Շեցինսկի նահանգի Գրիֆիցե քաղաքի խորհրդային գերեզմանատանը։ 
Պարգևատրվել է նաև «Կարմիր Աստղ» շքանշանով և մեդալով։

Իր հայրենի գյուղում 1978 թ կառուցված դպրոցն ի պատիվ Բոնդարևի կրում է հերոսի անունը, իսկ 1984 թ. նույն դպրոցի բակում բացվել է Ի. Ի. Բոնդարևի կիսանդրին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 518)։*  |
**Կոնստանտինե Գամսախուրդիա** (վրաց.՝ კონსტანტინე გამსახურდია, մայիսի 3 (15), 1891, Աբաշա, Քութայիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 17, 1975(1975-07-17), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի խորհրդային գրող։ Վրացական ԽՍՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս (1944)։
Միխեիլ Ջավախիշվիլիի հետ միասին համարվել են Վրաստանի 20-րդ դարի ազդեցիկ վիպասանները։

Կենսագրություն
--------------

Կոնստանտինե Գամսախուրդիան ծնվել է 1891 թվականին Աբաշա քաղաքում, Սիմոն Կացիևիչ Գամսախուրդիայի և Ելիզավետայի ընտանիքում։ Ավարտել է Քութայիսի միջնակարգ գիմնազիան, այնուհետև ուսումը շարունակել է Սանկտ Պետերբուրգի կայսերական համալսարանում, որտեղ ներկա է գտնվել արևելագետ Ն. Յ. Մարայի դասախոսություններին ու սեմինարներին, սակայն շուտով նրա ջերմեռանդ կողմնակիցը դառնում է մրցակից, թողնում համալսարանը և մեկնում Գերմանիա, որտեղ շարունակել է ուսումը Քյոնիգսբերգում, Լայպցիգում, Մյունխենում և Բեռլինում։ 1919 թվականին ավարտել է Բեռլինի համալսարանը։ 1924 թվականին գլխավորել է «Ակադեմիական ասոցիացիա» գրական միավորումը։ Նույն թվականին լույս է ընծայել «Երկիր, որը ես տեսնում եմ» նովելների ժողովածուն, 1925 թվականին՝ «Դիոնիսիոսի ժպիտը» վեպը, որոնք արտացոլում են հին աշխարհի մարդկանց հոգևոր ճգնաժամը հեղափոխության շրջանում։ «Լուսնի առևանգումը» (հ․ 1-3, 1935-1936) վեպը կոլեկտիվացման շրջանում նորի և հնի հակամարտության գեղարվեստական պատկերն է։ «Վարպետաց վարպետի աջը» (1939) պատմավեպն արտացոլում է ավատատիրության դեմ Գեորգի թագավորի պայքարը։ «Դավիթ Շինարար» (հ․ 1-4, 1946-1958, Ռուսթավելու անվան մրցանակ, 1965) քառահատոր վեպը նվիրված է XI դ․ վրաց ժողովրդի՝ ազատության ու անկախության համար մղած պայքարին։ 1966 թվականին հրատարակել է «Վազի ծաղկումը» վեպը։ Գրել է գրականության, արվեստին նվիրված աշխատություններ։ Վրացերեն է թարգմանել Դանթեի «Աստվածային կատակերգություն»-ը, Գյոթեի «Երիտասարդ Վերթերի տառապանքները», Ստեփան Զորյանի «Խնձորի այգին»։

Մրցանակներ
----------

* Վրաստանի ԽՍՀ Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական մրցանակ «Դավիթ Շինարարի» եռագրության համար (1965)
* Լենինի շքանշան (2)
* Երկու այլ շքանշաններ և մեդալներ

Հիշատակ
-------

* Գամսախուրդիայի անունով է կոչվում Սուխումիի պետական դրամատիկական թատրոնը
* Թբիլիսիում կանգնեցվել է Գամսախուրդիայի հուշարձան (քանդակագործ Թ. Կիկալիշվիլի, ճարտարապետ` Թ. Թևզաձե)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. ↑  ბურუსი: Фотогалерея (վրաց.)


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 674)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · Rodovid · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 2056838 · CiNii: DA08416385 · GND: 118537474 · ISNI: 0000 0001 0865 9166 · LCCN: n80150103 · NKC: jo2001085080 · NTA: 229899315 · NUKAT: n01200819 · SUDOC: 083616691 · VIAF: 5722336 · WorldCat VIAF: 5722336 |

 |

 |
**Վլադիմիր Եգորովիչ Յարցև** (ռուս.՝ Владимир Егорович Ярцев, 15 հոկտեմբերի, 1924, հանքարանի № 3 գյուղ, Դոնեցկի նահանգ, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ – 8 նոյեմբերի, 1956, Չեպել կղզու մոտ, Հունգարիայի Ժողովրդական Հանրապետություն), 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության մասնակից, Հարավային զորամիավորման 880-րդ գվարդիական ավիացիոն ռմբակոծիչ գնդի ավիացիոն էսկադրիլիայի կապի պետ, Սովետական Միության հերոս, գվարդիայի ավագ լեյտենանտ։

Կենսագրություն
--------------

Վլադիմիր Յարցևը ծնվել է 1924 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Ուկրաինական ԽՍՀ Դոնեցկի նահանգի հանքարանի № 3 գյուղում (ներկայում՝ Ուկրաինայի Լուգանսկի մարզի Ռովենկի քաղաքային խորհրդի Դերժինսկի գյուղ), ռուս բանվորի ընտանիքում։ Ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։ 1942 թվականին Ստալինգրադ քաղաքում (ներկայում՝ Վոլգոգրադ) ավարտել է կապի շրջանային դպրոցը։

Կարմիր բանակում ծառայությունն սկսել է 1941 թվականին։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին․ 1941 թվականի սեպտեմբերից մինչև դեկտեմբեր ծառայել է Հարավարևմտյան ճակատի 6-րդ հրաձգային կորպուսի կազմում, 1943 թվականի մարտից մինչև նոյեմբեր՝ Բելառուսական ճակատի 16-րդ օդային ուժերի 67-րդ գրոհիչ ավիացիոն գնդում։ 1945 թվականի հունվարից մինչև մայիս ավագ լեյտենանտ Յարցևը եղել է 16-րդ օդային ուժերի 327-րդ ռմբակոծիչ ավիացիոն դիվիզիայի 970-րդ ռմբակոծիչ ավիացիոն գնդի ավագ օդային հրաձիգ-ռադիստը։ Պատերազմի ընթացքում չորս անգամ վիրավորվել է, պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։

1946 թվականից անդամակցել է Կոմունիստական կուսակցությանը։

1950-ական թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակի հարավային խմբավորման ռազմաօդային ուժերում (Հունգարիայի Ժողովրդական Հանրապետություն)։

1956 թվականի աշնանը 880-րդ գվարդիական ռմբակոծիչ ավիացիոն գնդի ավիացիոն էսկադրիլիայի կապի պետ, գվարդիայի ավագ լեյտենանտ Վլադիմիր Յարցևը խորհրդային զորքերի կազմում մասնակցել է Հունգարիայում ծավալված դեպքերին, որոնք խորհրդային իշխանությունները պաշտոնապես որակում էին *«հակահեղափոխական խռովության ճնշում»*։

1956 թվականի նոյեմբերի 8-ին Վլադիմիր Յարցևը Իլ-28 ռմբակոծիչի անձնակազմում (հրամանատար՝ գվարդիայի կապիտան Ալեքսանդր Բոբրովսկի, ղեկապետ՝ գվարդիայի կապիտան Դմիտրի Կարմիշին) կատարել է ռազմական հրամանը՝ լուսանկարել ռազմական գործարանները։ Հաջողությամբ կատարելով առաջադրանքը և անհրաժեշտ նյութերը փոխանցելով շտաբին՝ խորհրդային ինքնաթիռը օդանավակայան վերադառնալիս Չեպել կղզու մոտ ենթարկվել է զենիթային գնդակոծման և ընկել։ Անձնակազմի բոլոր անդամները զոհվել են։

Սովետական գվարդիական սպաների մարմինները տեղափոխվել են Խորհրդային Միություն և թաղվել Ուկրաինայի Լվով քաղաքի Լիչակովի գերեզմանատանը։ Գերեզմանի վրա տեղադրվել է հուշաքար։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության՝ 1956 թվականի դեկտեմբերի 18-ի հրամանով ռազմական պարտքի կատարման ժամանակ ցուցաբերած արիության ու խիզախության համար գվարդիայի ավագ լեյտենանտ Վլադիմիր Յարցևին հետմահու շնորհվել է Սովետական Միության հերոսի կոչում։

Պարգևներ
--------

Լենինի շքանշան, Կարմիր աստղի երկու շքանշաններ, մեդալներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Վլադիմիր Յարցևը «Երկրի հերոսները» կայքում»։ Վերցված է 28 հոկտեմբերի, 2016
2. ↑  Շիրմաքարի լուսանկարը


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ |

 |
**«Արիության համար» մեդալ**, Արցախի Հանրապետության պետական պարգև, որով պարգևատրվում են Արցախի Հանրապետության պաշտպանության բանակի շարքային, հրամանատարական և ղեկավար կազմի զինծառայողները, որոնք մեծ դերակատարություն են ունեցել Արցախի Հանրապետության թշնամիների դեմ մարտերում, ռազմական գործողություններում, պետական սահմանների անձեռնմխելիությունը պաշտպանելիս, դիվերսանտների, լրտեսների և հանրապետության այլ թշնամիների դեմ պայքարում։ «Արիության համար» մեդալով պարգևատրվում են նաև Պաշտպանության բանակի շարքերում չգտնվող այն անձինք, որոնք Արցախի թշնամիների դեմ պայքարում եղել են հմուտ և ձեռներեց, ինչպես նաև սեփական կյանքը վտանգի ենթարկելով ռազմաճակատում մարտական գործողությունների հաջողությանը, հանրապետության բնակչության, մարդկանց կյանքի և առողջության անվտանգության ապահովմանը նպաստած անձինք։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |