recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Օրրան»,** բարեգործական հասարակական կազմակերպություն Երևանում և Վանաձորում։

Պատմություն
-----------

«Օրրան» բարեգործական հասարակական կազմակերպությունը հիմնադրվել է Արմինե և Րաֆֆի Հովհաննիսյանների կողմից 2000 թվականին։ Սկսելով 16 երեխայից՝ «Օրրանն» այսօր նեցուկ է դարձել ավելի քան 150 երեխաների և 50 տարեցների Երևան ու Վանաձոր քաղաքների իր կենտրոններում։ Մինչ օրս ավելի քան 5000 մարդ է օգտվել «Օրրան»-ի համալիր ծառայություններից։

«Օրրան»-ի առաքելությունն է.

* Օգնության ձեռք մեկնել փողոցում հայտնված երեխաներին՝ ներառելով կրթական, մշակութային, հոգեբանական, բժշկական և սոցիալական ծառայությունների մեջ։
* Պայքարել «երեխան՝ որպես ընտանիքում հիմնական հաց վաստակող» գաղափարի դեմ։
* Օգնել «ճգնաժամի մեջ հայտնված» ընտանիքներին։
* Աջակցել միայնակ և անօգնական ծերերին։
* Բացահայտել և զարգացնել երեխաների հետաքրքրություններն ու ընդունակությունները և ուղղորդել նրանց համապատասխան ապագա մասնագիտության։
* Կանխել և վերացնել աղքատության և մուրացկանության տարածումը Հայաստանի երեխաների ու տարեցների շրջանում։

Սոցիալական ծառայություն
-----------------------

Մուրացիկ և ծնողական խնամքից զուրկ շատ երեխաների ու կարիքավոր մարդկանց «Օրրան»-ի աշխատակիցները գտնում են փողոցային շրջայցերի, պետական ու հասարակական տարբեր հաստատությունների հետ աշխատանքի արդյունքում։ Բոլոր շահառուները ստանում են բարերարների կողմից նվիրաբերված կամ «Օրրան»-ի կողմիցգնված հագուստ, կոշիկ, երեխաները՝ նաև դպրոցական համազգեստ, պայուսակ և գրենական պիտույքներ։

Ձեռարվեստի կենտրոն
------------------

Մաքրամեի, փայտի գեղարվեստական փորագրության և կավագործության դասընթացների շնորհիվ երեխաները արհեստներ են սովորում՝ միաժամանակ ստանալով հետագայում ինքնուրույն ապրուստ վաստակելու հնարավորություն։

Պատկերասրահ
-----------

### Երևանի գրասենյակ

* Օրրանի շենքըՕրրանի շենքը
* 
* Օրրանի գրադարանըՕրրանի գրադարանը
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Վանաձորի գրասենյակ

* 
* 
* 
* 
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Օրրան բարեգործական կազմակերպության պաշտոնական կայքը
* Օրրանի լրագրողական ակումբ
**Բարիոնային աստղեր**, նեյտրոնային աստղեր, գերխիտ երկնային մարմիններ, որոնց զանգվածի խտությունը ատոմի միջուկի խտության կարգի մեծություն է (ատոմի միջուկի խտությունը մոտ 3, 6•1014 գ/սմ³ է)։ Ունեն մի քանի առանձնահատկություններ, բաղկացած են տարրական մասնիկների (հիպերոններ, նուկլոններ, էլեկտրոններ և այլն) խիստ այլասերված վիճակում գտնվող գազից։ Նրանց զանգվածը Արեգակի զանգվածի կարգի է (2•1033 գ), իսկ շառավիղը՝ շուրջ 10 կմ։ Առաջին անգամ 1933-1939 թթ.-ին տեսականորեն կանխագուշակվեց (Լ․Լանդաու, Ցվիկի, Ռ․ Օպենհայմեր և Վոլկով, Գամով) այնպիսի աստղերի գոյությունը, որոնք գերազանցապես բաղկացած են նեյտրոններից (այստեղից էլ՝ նեյտրոնային աստղեր անվանումը)։ Հետագայում (1938 թ.-ից) գերխիտ երկնային մարմինների հետ կապված հարցերը մանրակրկիտ մշակեցին Վ․Համբարձումյանը, Գ․ Սահակյանը և Երևանի պետական համալսարանի տեսական ֆիզիկայի ամբիոնի մի խումբ աշխատակիցներ։ Ապացուցվեց, որ առավելապես նեյտրոններից բաղկացած աստղ գոյություն ունի միայն այն դեպքում, երբ նրա խտությունը հասնում է 1013-1014 գ/սմ³։ Ավելի մեծ խտությունների դեպքում աստղը բաղկացած է *բարիոններից* (նուկլոններ, հիպերոններ և նրանց ռեզոնանսային մասնիկները) և համեմատաբար շատ փոքր քանակությամբ լեպտոններից (էլեկտրոններ և բացասական լիցքի մյուրոններ)։ Այդ իսկ պատճառով այս տիպի գերխիտ երկնային մարմինների համար ավելի ճիշտ է բարիոնային աստղ անվանումը (պետք է նկատի ունենալ, որ նեյտրոնները նույնպես մտնում են բարիոնների խմբի մեջ)։ Բարիոնային աստղերը կազմված են մի քանի կմ շառավղով կենտրոնական գերխիտ միջուկից (միջուկում կենտրոնացված է աստղի գրեթե ողջ զանգվածը), նեյտրոնային բարակ շերտից և էլ ավելի բարակ արտաքին թաղանթից, ուր նյութը կազմված է այլասերված էլեկտրոնա-միջուկային պլազմայից և վերջապես գազային մթնոլորտից։ Էլեկտրոնա-միջուկային թաղանթն իր հատկություններով շատ նման է ամորֆ պինդ հաղորդիչներին, ուր ատոմային միջուկները կատարում են ջերմային տատանումներ՝ սևեռված կետերի շուրջը, իսկ էլեկտրոնները ազատ լողում են նրանցով կազմված բյուրեղային ցանցում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 317)։*  |
**«Արվեստն արվեստի համար»** (ֆր.՝ *l'art pour l'art*), գեղագիտական սկզբունք, որի էությունը հասարակական–քաղաքական պահանջներից անկախ արվեստի՝ որպես ինքնուրույն և ինքնանպատակ երևույթի հաստատումն է։

Պատմություն
-----------

«Մաքուր արվեստի» նախանշանները նկատելի էին դեռևս հունահռոմեական գրականության մեջ (ալեքսանդրյան պոեզիա, կայսրության վերջին դարերի հռոմեական գրականություն), Հին Արևելքի և ապա ուշ Վերածննդի շրջանի արվեստներում։ Սակայն այն որպես որոշակի տեսություն ձևավորվեց 19-րդ դարում։ Նրա տեսական ակունքը Իմանուիլ Կանտի այն թեզն է, ըստ որի գեղագիտական սկզբունքները «անկախ են մարդկանց նյութական գործունեությունից»։ Գեղեցիկը մաքուր է ինքնին և կապված չէ կյանքի ուտիլիտար խնդիրների հետ։ «Մաքուր արվեստի» ջատագովները կանտյան այս ըմբռնումը միակողմանիորեն հանգեցնում են արվեստի հասարակական դերի Ժխտմանը, գեղարվեստական ստեղծագործության դաստիարակչական ու բարոյական խնդիրների անտեսմանը՝ ընդհանրապես։ «Մաքուր արվեստի» ծագման համար անմիջական շարժառիթ ծառայեց 1848 թվականի ֆրանսիական հեղափոխության պարտությունը։ 1850-ական թվականների կեսերին Ֆրանսիայում «Պառնաս» բանաստեղծական դպրոցի պարագլուխ Թեոֆիլ Գոթիեն, բանաստեղծներ Շառլ Բոդլերը Լըկոնտ դը Լիլը, ժ․ Մ․ Հրեդիան, Տ․ դը Րանվիլը հանդես եկան հօգուտ «արվեստի ազատության»։ «Պառնասականները» պայքարում էին հանուն արվեստի անկախության՝ արտաքին ազդեցությունից, ապրանքային հարաբերություններից։ «Մաքուր արվեստի» գործիչները գտնում էին, որ այսպես կոչված բուրժուական հասարակությունը ընդունակ չէ հասկանալու գեղեցիկը, և կոչ էին անում արվեստագետներին «վեր բարձրանալ հասարակությունից», մեկուսանալ նրանից։ Հետագայում նրանց գաղափարները փոխռան դեկադենտները։

Այլ
---

Տվյալ արտահայտության լատիներեն տարբերակը (**«ARS GRATIA ARTIS»**) մակագրված է ամերիկյան «Մետրո-Գոլդուին-Մայեր» մեդիաընկերության սկզբնահոլովակներում (մռնչացող առյուծի շրջանի մեջ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 118)։*  |
­­Հայկական խաչբառի օրինակ՝ պատասխաններով
**Հայկական խաչբառ**, խաչբառի տեսակ, որն ստեղծվել է Հայաստանում։

Նկարագրություն
--------------

Ի տարբերություն խաչբառերի մնացած բոլոր տեսակների՝ այստեղ հարցադրման համար կարելի է օգտագործել տվյալ լեզվում հայտնի բոլոր բառերը, անկախ նրանից, թե դրանք գոյական են, բայ, ձայնարկություն, թե մի այլ խոսքի մաս, բառի ուղիղ ձև են, թե հոլովված կամ խոնարհված բառաձևեր։ Այսինքն՝ այս խաչբառում լեզվի բոլոր բառերն ու բառաձևերը իրավահավասար են։ Պատասխանների ծածկագրման համար այստեղ ընդունելի է ցանկացած հնարք՝ բացատրություն, հոմանիշ, հականիշ, նկարելուկ, բառքամոցի, հանելուկ, նկար, տրամաբանական խնդիր, մեջբերում, բառախաղ, օրինաչափություն, գաղտնագիր և այլն, և այլն։ Հայկական խաչբառում կարող են օգտագործվել նաև խաչբառի՝ վերը հիշատակված տեսակները։ Հայկական խաչբառում միակ սահմանափակումը վերաբերում է հատուկ անուններին։ Պետք է խուսափել դրանք «Բառքամոցի», «Բառագումար» ու մի քանի այլ բաժիններում կիրառելուց, որտեղ բառերը սովորաբար մասնատվում են կամ փոփոխվում, իսկ այդ հանգամանքը կարծես թե այնքան էլ չի պատշաճում հատուկ անուններին։ Այդ բաժինների փոխարեն հատուկ անունները կարելի է կիրառել «Բացատրական», «Օրինաչափություն», «Գրական», «Պատմական», «Աշխարհագրական» և նման բաժիններում։

Պատմություն
-----------

Հայկական խաչբառի հեղինակը «9-րդ հրաշալիք» շաբաթաթերթի հիմնադիր և գլխավոր խմբագիր Վաչագան Սարգսյանն է։ Առաջին անգամ այդ խաչբառը լույս է տեսել «9-րդ հրաշալիքի» 1-ին համարում՝ 1994 թվականի հոկտեմբերի 20-ին։ «Հայկական» անվանումով խաչբառն առաջին անգամ լույս է տեսել թերթի 20-րդ համարում (1997 թ. ապրիլ)[1]։

Գրականություն
-------------

* Վաչագան Սարգսյան, Արտաշես Թադևոսյան. Հայկական խաչբառ։ Լեզվատրամաբանական խրախճանականներ։ Երևան, «9-րդ հրաշալիք» հրատ. 2002

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԽԱՉԲԱՌ. ով և երբ է ստեղծել»
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գագիկ Գրիգորյան (այլ կիրառումներ)

**Գագիկ Գրիգորի Գրիգորյան** (ապրիլի 23, 1971, Առատաշեն - դեկտեմբերի 16, 1991, գ. Ղուշչուլար (ԼՂՀ Ասկերանի շրջան)), հայ ազատամարտիկ։ 1988 թվականից սովորել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտում։ 1990-1991 թվականներին ՀՀԴ կամավորական ջոկատների կազմերում մասնակցել է ՀՀ Նոյեմբերյանի. ԼՂՀ Շահումյանի և Ասկերանի շրջանների ինքնաոյաշտոյանական մարտերին։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

Կենսագրություն
--------------

Գագիկ Գրիգորի Գրիգորյանը ծնվել է 1971 թվականի ապրիլի 23-ին Էջմիածնի շրջանի Առատաշեն գյուղում։
1978 թվականին հաճախել է Առատաշենի 8-ամյա դպրոց, իսկ 1986 թվականին տեղափոխվել է Երևանի թիվ 149 միջնակարգ դպրոց։
Պատանեկության տարիներին զբաղվել է սպորտով։ Մասնակցել է ծանրամարտի տարբեր մրցաշարերի, եղել է հաղթող ու դափնեկիր։
Նվագել է կիթառ, ինչպես նաև ստեղծագործել ու կատարել է իր գրած հեղինակային երգերը։
1988 թվականին, գերազանցությամբ ավարտելով դպրոցը, ընդունվում է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի ժողովրդական տնտեսության պլանավորման ֆակուլտետը։
1990 թվականին մի խումբ ուսանողների հետ ստեղծել է ինստիտուտի «Նժդեհ» գաղտնի ջոկատը։
1990 թվականից անդամակցել է նաև ՀՅԴ «Նիկոլ Աղբալյան» ուսանողական միությանը։ 1990 թվականին ինքնակամ մեկնել է Արցախ և զինվորագրվել ազատագրական պատերազմին։
1990 թվականին, անձնագրային ռեժիմի ստուգումներից խուսափելու նպատակով, գրանցվել է Շահումյանի շրջանի Էրքեջ գյուղում։
Մասնակցել է Երասխավանի, Էրքեջի, Բուզլուխի, Մանաշիդի, Վերիշենի, Գետաշենի, Հադրութի, Բերդաձորի, Ղարաչինարի և մի շարք այլ բնակավայրերի համար մղված մարտերին։
Զոհվել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 16-ին ռազմավարական նշանակություն ունեցող Հասանաբադ գյուղի պաշտպանական մարտերում։
Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով, «Արիության մեդալով», «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» մեդալով և այլ շքանշաններով ու պատվոգրերով։
Գագիկ Գրիգորյանի անունով է կոչվել նաև Առատաշենի միջնակարգ դպրոցը, որտեղ կա նրա անվան փառքի անկյուն և հուշատախտակ։
Առատաշենի գերեզմանոցում, ուր թաղված է Գագիկը, տեղադրված է նրա բրոնզե արձանը և հուշաքար։
**Ալբանական ավանդական հանդերձանք**, Ալբանական ավանդական հագուստեղենը ներառում է հագուստի 200 տեսակ Ալբանիայում և ալբանացիներով բնակեցված տարածքում։ Ալբանացիների զգեստները հաճախ զարդարված են խորհրդանշական հին ծագում ունեցող տարրերով՝ նման արևի, ասեղի, լուսինների, աստղերի և օձերի։ Ալբանիայի գրեթե ամեն շրջան ունի սեփական ավանդական հանդերձանքը կանացի հագուստի՝ բերելով յուրահատուկ գունագեղ մանրամասներ։ Գործարանները հագուստներ են պատրաստում ջուլհակային հաստոցների կողմից հյուսված կտորներից։ Այժմ շատ պահպանողական տղամարդիկ և կանայք հատկապես հյուսիսում իրենց առօրյա կյանքում կրում են ավանդական հագուստներ, իսկ հարավում կանայք սովորաբար հագնվում են ամբողջովին սև հանդերձանք։ Ավանդական ալբանական հագուստեղենը, պարերը և ֆոլկլորը ցուցադրվել է մի քանի փառատոներում՝ ներառյալ Գջիոքեստրի Ազգային ֆոլկլորի փառատոնը՝ Գջիոքեստրում, Սոֆրա Դարանդեն՝ ամեն հունիսին Բայրամ Գուրիում, Օդա Դեբրանեն՝ Պեշկոպիում, Լոգու Բջեշկեվեն ամեն օգոստոսին Կելմենտում։ Չամ Պարի փառատոնը Սարանդայում և ուրիշ փառատոներ ալբանական տարբեր քաղաքներում։ Այսօվա ալբանական հագուստեղենը նույնն է, ինչ որ եվրոպական մյուս քաղաքներինը։

Գլխարկներ
---------

Քելեշը Հյուսիսային Ալբանիայի, Կոսովոյի, Մոնտենեգրոյի, Մակեդոնիայի ալբանական բնակչության կողմից օգտագործվող գլխարկ է։ Գլխարկի այս տեսակը նման է եթե ոչ նույնական անտիկ հունական ազատության գլխարկ կոչվածին։ Կենտրոնական Ալբանիայում (Տիրանա, Դուրաս, Կավաջադա) այն կոնաձև է, իսկ հյուսիսային Ալբանիայում և Կոսովոյում` կլոր։

Ալբանական գլխարկ (Ֆրենչ)` գործածված 15-18 դարերում և անմահացած գեղանկարչության մեջ։

Էքսհամանդան
-----------

Զգեստ, որը կրում են ալբանացի տղամարդիկ Ալբանիայում, Կոսովոյում, Մակեդոնիայի Հանրապետությունում, Մոնտեգրոյում, Սերբիայում և իտալական գյուղերում։

Բրեզ
----

Ավանդական գոտիներ, որ կրում են ալբանացի տղամարդիկ Ալբանիայում, Կոսովոյում, Մակեդոնիայի Հանրապետությունում, Մոնտեգրոյում, Սերբիայում և իտալական գյուղերում։

Գորեփ
-----

Ավանդական գուլպաներ, որ հագնում են ալբանացի տղամարդիկ Ալբանիայում, Կոսովոյում, Մակեդոնիայի Հանրապետությունում, Մոնտեգրոյում, Սերբիայում և իտալական գյուղերում։

Օրինգա
------

Ավանդական կոշիկներ որ հագնում են ալբանացի տղամարդիկ Ալբանիայում, Կոսովոյում, Մակեդոնիայի Հանրապետությունում, Մոնտեգրոյում, Սերբիայում և իտալական գյուղերում։

Պատկերասրահ
-----------

Սոֆրա Դարանդեի փառատոն
Զգեստներ Դիբրայից
Կենտրոնական Ալբանիայի կանացի հագուստ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Leyla Belkaid (2013), "Albania", in Jill Condra, Encyclopedia of National Dress: Traditional Clothing Around the World I, ABC-CLIO, p. 16, ISBN 978-0-313-37636-8
2. ↑  de La Curne de Sainte-Palaye, Jean-Baptiste (1875). Dictionnaire historique de l'ancien langage françois (in French). Champion (T. 01-09). pp. 316–.
3. ↑  Anamali, Skënder (2002). Historia e popullit shqiptar në katër vëllime (in Albanian) I. Botimet Toena. p. 300. OCLC 52411919
**Սցիենտիզմ** կամ **սայենտիզմ** (լատ.՝ scientia *«գիտելիք», «գիտություն»*), գիտությունը մշակութային գերագույն արժեք և մարդու ու աշխարհի փոխհամագործակցության հիմնարար գործոն ներկայացնող գաղափարական տեսակետի ընդհանուր անվանում։

Սցիենտիզմը փիլիսոփայությանը մոտենում է գիտության չափանիշներով՝ այն վերակառուցելով գիտական տեսությունների համար մշակված հետազոտության ու փաստարկման եղանակներով։ Միաժամանակ սցիենտիզմի փիլիսոփայության իրավասությունից բացառում է ավանդաբար նրան վերաբերող կոնկրետ բնագավառները որպես մասնավոր գիտական հետազոտության ոլորտներ։ Բնականաբար նեղանում է նաև փիլիսոփայության առարկան՝ սահմանափակվելով գիտության հիմունքների, տրամաբանության, լեզվի, նրանում ծագող իմացաբանական դժվարությունների վերլուծությամբ։ Սցիենտիզմը հատկապես մերժում է ավանդական փիլիսոփայության հավակնությունը՝ մտահայեցողական-մետաֆիզիկական ճանապարհով տալու հասարակության, նրա պատմության, մշակույթի, մարդու էության բացատրությունը, և համապատասխան հասարակական-մշակութաբանական գիտությունների վրա տարածում է ճշգրիտ գիտությունների տրամաբանական հասկացութային մտածելակերպը։ Սցիենտիզմն այսպիսով ձեռք է բերում ավելի լայն իմաստ՝ որպես աշխարհայացքային-փիլիսոփայական կողմնորոշում առհասարակ հասարակական և հոգևոր մշակութային երևույթների բնագավառում։ Մինչդեռ հակասցիենտիզմը շեշտում է փիլիսոփայության և՝ առարկայի, և՝ մտածելակերպի ուրույնությունը, ինչպես նաև բացարձակացնում է հասարակության, մարդկային հոգևոր-մշակութային երեույթների արժեքային բնույթը, եզակիությունը, անկրկնելիությունը, ուստի և դրանց համար առաջադրում է մասնավոր գիտության մեթոդներից տարբեր՝ ըմբըոնման ու մեկնաբանության մտահայեցողական, ինտուիտիվ, «հասկացողական» և այլ եղանակներ։ Սցիենտիզմի և հակասցիենտիզմի միտումների պայքարը բնորոշ արտահայտություն է գտել նեոկանտականության մեջ։ Սցիենտիզմի տիպական դրսեորում է նեոպոզիտիվիզմը, մասնավորապես պոզիտիվիստական կոնկրետ սոցիոլոգիան։ Հակասցիենտիստական որոշակի դիրքավորում ունեն կյանքի փիլիսոփայությունը, էկզիստենցիալիզմը, այն տարածված է ժամանակակից մշակույթի փիլիսոփայության մեջ։ Դիալեկտիկամատերիալիստական փիլիսոփայությունը հաղթահարում է սցիենտիզմի և հակասցիենտիզմի միակողմանիությունները՝ գիտությունը դիտելով հասարակական գիտակցության մյուս ձևերի հետ սերտորեն կապված։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գիտական մեթոդ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 174)։*  |
Դե Մորգանի օրենքը բնութագրող Վենի դիագրամները
**Դե Մորգանի բանաձևեր** (**Դե Մորգանի օրենքներ**)[1][2][3], տրամաբանական օրենքներ, որոնք կապում են տրամաբանական գործողությունների զույգը տրամաբանական ժխտման միջոցով։ Բանաձևերը բացահայտվել են շոտլանդացի մաթեմատիկոս Օգաստես դե Մորգանի կողմից։

Սահմանումը
----------

Օգաստես դե Մորգանը սկզբնապես նկատել է, որ դասական տրամաբանության մեջ ճշմարիտ են հետևյալ հարաբերությունները.

not (P and Q) = (not P) or (not Q)
not (P or Q) = (not P) and (not Q)
Հետևյալ օրենքների սովորական գրառումը ֆորմալ տրամաբանության մեջ.

{\displaystyle \neg (P\wedge Q)=(\neg P)\vee (\neg Q),}
{\displaystyle \neg (P\vee Q)=(\neg P)\wedge (\neg Q),}
կամ

{\displaystyle {\overline {x\wedge y}}={\overline {x}}\vee {\overline {y}},}
{\displaystyle {\overline {x\vee y}}={\overline {x}}\wedge {\overline {y}}.}
Առանձին կարգի տրամաբանության մեջ.

{\displaystyle \neg \forall x\,P(x)\equiv \exists x\,\neg P(x),}
{\displaystyle \neg \exists x\,P(x)\equiv \forall x\,\neg P(x).}
Բազմությունների թեորեմում.

{\displaystyle (A\cap B)^{C}=A^{C}\cup B^{C},}
{\displaystyle (A\cup B)^{C}=A^{C}\cap B^{C}.}
Թեորեմի տեսքով.

Եթե գոյություն ունի երկու և ավելի տարրերի արտադրյալի տրամաբանական գործողություն՝ կոնյունկցիա՝ *(A&B)*, ապա նրա համար, որպեսզի գտնենք ողջ դատողության *~(A&B)* հակադիրը, անհրաժեշտ է գտնել յուրաքանչյուր տարրի հակադիրը և միավորել դրանք տրամաբանական գումարման գործողությամբ՝ դիզյունկցիայով՝ (**~A**+**~B**)։
Օրենքը գործում է նաև հակառակ ուղղությամբ.
*~(A+B)* = (**~A**&**~B**)

Պատմություն
-----------

* «Դիզյունկտիվ դատողության հակասող հակադրություն, կոնյունկտիվ դատողություն, որը բաղկացած է դիզյունկտիվ դատողության մասերի հակասող հակադրություններից (*The contradictory opposite of a disjunctive proposition is a conjunctive proposition composed of the contradictories of the parts of the disjunctive proposition*)» (Ուիլյամ Օքամ, *Summa Logicae*)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Քոուփի և Քոհեն
2. ↑  Հարլի
3. ↑  Մուր և Փարքեր
**Թեոդոր Բլանկ** (գերմ.՝ Theodor Blank, սեպտեմբերի 19, 1905(1905-09-19)[…], Էլց, Լիմբուրգ Վայլբուրգ, Giessen Government Region, Հեսսեն, Գերմանիա - մայիսի 14, 1972(1972-05-14), Բոն, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), գերմանացի քաղաքական և պետական գործիչ, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետության առաջին պաշտպանության նախարարը։

1957-1965 թվականներին աշխատել է որպես Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետության աշխատանքի և հասարակայնության հետ կապերի նախարար։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ 1945 թվականին, Թեոդորը կարևոր դեր է ունեցել Գերմանիայի քրիստոնեա-ժողովրդական Միության կազմավորման գործում։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1905 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Գերմանիայում։ 1939-1945 թվականներին մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին և կրվել է գերմանական ռայխում։

Մասնակցել է Գերմանիայի կողմից Նիդերլանդների, Բելգիայի և Ֆրանսիայի օկուպացմանը։ Պատերազմից հետո զբաղվել է քաղաքական բնույթի հարցերով։

1949-1972 թվականներին աշխատել է Գերմանիայի Բունդեսթագի պալատում, իսկ 1965-1969 թվականներին եղել է գերմանական քրիստոնեա-դեմոկրատական և քրիստոնեա-սոցիալիսական կուսակցությունների առաջնորդը։

1955 թվականին դարձել է Գերմանիայի առաջին հետպատերազմյան պաշտպանության նախարար։ Այս պաշտանում սակայն հանդես եկավ մեկ տարի։

1956 թվականից դարձավ Գերմանիայի աշխատանքի և հասարակայնության հետ կապերի նախարար։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Stammdaten aller Abgeordneten des Deutschen Bundestages
2. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  ODIS — 2003.
4. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
5. ↑  Evidence zájmových osob StB (EZO)


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 118865528 · ISNI: 0000 0003 9945 1786 · LCCN: n88210288 · NTA: 132939177 · SUDOC: 228948568 · VIAF: 293397820 · WorldCat VIAF: 293397820 |

 |

 |
**Վալիկո Ջուղելի** (վրաց.՝ ვალიკო ჯუღელი, հունվարի 1, 1887(1887-01-01), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 30, 1924(1924-08-30), Վրաստան), վրացի պետական և քաղաքական գործիչ, Վրաստանի դեմոկրատական հանրապետության զորքերի հրամանատար։

Կենսագրություն
--------------

Վալիկո (կամ Վլադիմիր) Ջուղելին ծնվել է 1887 թվականի հունվարի 1-ին Ռուսական կայսրությունում՝ Անդրկովկասի կենտրոն հանդիսացող Թիֆլիս (մերօրյա Թբիլիսի) քաղաքում։ Երիտասարդ տարիքում՝ 20-րդ դարի սկզբին, դառնում է Վրաստանի մարքսիստական շարժման (Ռուսական կայսրության կազմում) մասնակից։ Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական աշխատանքային կուսակցության պառակտումից հետո Ջուղելին անցավ բոլշևիկների կողմը՝ հետագայում սակայն դուրս գալով մենշևիկյան խմբակցությունից։

1917 թվականի ռուսական հեղափոխությունից հետո նրա նախաձեռնությամբ ստեղծվեց կարմիր գվարդիայի զորաջոկատը, որը հետագայում դարձավ Վրաստանի ժողովրդավարական գվարդիայի։ 1917 թվականին նա կազմակերպեց բոլշևիկների հարձակումը Թիֆլիսի ռազմական զինանոցի վրա։ 1918 թվականին նա հրաժարվեց աջակցել Վրաստանի անկախության հռչակմանը, սակայն հետագայում պահպանեց իր պաշտոնը։ Որպես ժողովրդական գվարդիայի հրամանատար նրան հանձնարարված էր պահպանել ներքին կարգուկանոնը երկրում։ Իր պաշտոնավարման ընթացքում նա վաստակել է Վրաստանի տարբեր շրջաններում բռնկված ագրարային անկարգությունների անողոք ճնշողի հեղինակություն։ 1918 թվականին դեկտեմբերին՝ Գիորգի Մազնիաշվիլու և Գիորգի Կվինիտաձեի զորակցությամբ նրա ղեկավարած վրացական բանակը ներխուժում է Լոռի՝ սկիզբ դնելով հայ-վրացական պատերազմին։ Վրաստանի խորհրդայնացումից հետո 1921 թվականի մարտին Վալիկոն նոր իշխանությունների կողմից աքսորվում է։ 1924 թվականին Խորհրդային Վրաստանում բռնկված հակակառավարական ապստամբությանը մասնակցելու նպատակով Ջուղելին վերադառնում է Թիֆլիս, սակայն շարժման պարտությունից հետո իշխանությունների կողմից ձերբակալվում ու սպանվում է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Ռոլանդ Գրիգեր (1994), *The Making of the Georgian Nation*, էջեր 223-4. Ինդիանայի համալսարանի հրատարակչրություն, 0-253-20915-3
**Լևան Բերիանիձե** (վրաց.՝ ლევან ბერიანიძე, հոկտեմբերի 10, 1990(1990-10-10), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ազատ ոճի ըմբիշ՝ վրացական ծագումով, 2010 թվականի աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր, աշխարհի պատանեկան առաջնության բրոնզե մեդալակիր։

Սպորտային կենսագրություն
------------------------

Բերիանիձեի կարիերայում պատանեկան մակարդակում կարևոր ձեռքբերումները տեղի են ունեցել 2008 թվականից։ Մեկ մրցաշրջանի ընթացքում երիտասարդ վրացի ըմբիշը դարձավ աշխարհի և Եվրոպայի պատանիների առաջնության բրոնզե մեդալակիր։ 2010 թվականին Լևանը հասավ ամենամեծ հաջողությունների։ Մոսկովյան Աշխարհի Առաջնությունում Բերիանիձեն կարողացավ հասնել կիսաեզրափակիչ փուլ, որտեղ զիջեց ռուս մարզիկ Բիլյալ Մախովին։ 3-րդ տեղի համար համառ պայքարում Լևանը պարտության մատնեց հունգարացի Դանիել Լիգետիին և դարձավ Աշխարհի Առաջնության բրոնզե մեդալակիր։ 2011 թվականին Բերիանիձեն հանդես եկավ մի շարք միջազգային մրցույթներում, ընդ որում նրան հաջողվեց դառնալ Աշխարհի չեմպիոն լողափնյա ըմբշամարտում։

Քաշային խնդիրների պատճառով նա հաճախ չէր կարողանում ընդգրկվել ամենածանր քաշային կարգում։ Այդ պատճառով Լևանը որոշում կայացրեց կենտրոնանալ սումոյում հանդես գալու վրա, որտեղ նրա քաշը հասել էր 160 կգ-ի։ 2014 թվականին նա վերադարձավ ըմբշամարտ։ 2014 թվականի նոյեմբերի 26-ին ՀՀ նախագահի հրամանով Բերիանիձեն ստացավ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիություն, և ազատվեց զինվորական ծառայությունից։

ՀՀ դրոշի ներքո առաջին նշանակալից սկիզբը Բերիանիձեի համար եղավ Ալեքսանդր Մեդվեդի մրցաշարում, Մինսկում, որտեղ նա հանդես եկավ անհաջող՝ գրավելով միայն 20-րդ տեղը։ Բաքվում կայացած առաջին Եվրոպական խաղերի ժամանակ Լևանը քառորդ եզրափակիչում զիջեց Ալեքսեյ Շեմարովին։ Այն բանից հետո, երբ բելառուս մարզիկն անցավ եզրափակիչ, Լևանը բրոնզե մեդալի հնարավորություն ստացավ։ Մրցույթի առաջին ռաունդում նա հաղթեց գերմանացի Նիկ Մատյուխինին, բայց որոշիչ մենամարտում պարտվեց հայրենակից Գենո Պետրիաշվիլիին և գրավեց 5-րդ հորիզոնականը։ 2015 թվականին Բերիանիձեն մրցույթի առաջին ռաունդում նորից հաղթեց Նիկ Մատյուխինին, բայց արդեն երկրորդ մենամարտում պարտվեց ապագա չեմպիոն Տախե Ակգյուլին։ Վստահ անցնելով մրցաշարի 2 ռաունդը, Լևանը բրոնզե մեդալի համար մենամարտում հանդիպեց Բիլյալ Մախովին։ Խաղի ժամանակ համառ պայքար չստացվեց, և ռուս մարզիկը հաղթեց 11:0 հաշվով։ Բոլոր չեմպիոնատների վերջնական արդյունքում Լևանը զբաղեցրեց 5-րդ տեղը՝ բերելով Հայաստանի հավաքականի համար առաջին օլիմպիական արտոնագիրը ազատ ոճի ըմբշամարտում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Сборная Армении укрепилась грузинским тяжеловесом
2. ↑  Грузинского борца-вольника освободили от службы в армянской армии
3. ↑  Rio 2016

Արտաքին հղումներ
----------------

* Результаты спортсмена (անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Sports-Reference.com · Միասնական պայքարի աշխարհ |

 |
**Ավգոլեմոնո** (հունարեն՝ Αυγολέμονο կամ հունարեն՝ Αβγολέμονο), ավանդական հունական ապուր։ Ուտեստի նմանօրինակները հանդիպում են արաբական, թուրքական, հրեական, իտալական և բալկանյան ժողովուրդների խոհանոցներում։

Ապուր
-----

Որպես կանոն՝ ապուրի պատրաստման համար օգտագործվում է հավի արգանակ, բայց հնարավոր է նաև այլ մսատեսակի (հիմնականում՝ արգանակից ոչխարի մսից), ձկից կամ բանջարեղենից պատրաստել։ Օրզոն կամ մեկ այլ մանր մակարոն արգանակի մեջ եփվում է մինչ ձվա-կիտրոնային խառնուրդի ավելացումը։ Հենց ձվա-կիտրոնային խառնուրդի միջոցով էլ կարգավորվում է ապուրի թանձրությունը (արգանակից մինչև ապուր-խյուս դառնալը)։ Հաճախ ապուրի մեջ ավելացնում են ոսկրահան արված այն մսակտորները, որոնք եփվել են, և ստացվել է ավգոլեմոնոյի արգանակը։ Ապուրը սովորաբար պատրաստում են ամբողջական ձվերից, բայց լինում են բաղադրատոմսեր, որոնց պատրաստման եղանակի համար պարտադիր պայման է ձվի դեղնուցի և սպիտակուցի առանձնացումը կիտրոնի հյութով, իսկ դրանք արգանակին ավելացնում են առանձին-առանձին։ Այս ապուրի պատրաստման գործում էական դեր ունի օրզո մակարոնի բաղադրության մեջ մտնող օսլան, որը նպաստում է ապուրի կայուն նյութակազմվածքի ձևավորմանը, ինչի շնորհիվ ապուրից հեղուկ չի ծորա։

Սոուս
-----

Որպես սոուս՝ ավգոլեմոնոն նախ և առաջ օգտագործվում է տոլմայի, բանջարեղենային ոտեստների համար։ Հունաստանում այս սոուսը մատուցում են ջեռոցում տապակած խոզի մսի հետ։ Մեծ տարածում ունի այսպիսի սոուսով պատրաստված տեֆտելին․ այս ուտեստը կոչվում է *յուվարլակյա ավգոլեմոնո* (հունարեն՝ γιουβαρλάκια αβγολέμονο)։ Մերձավոր Արևելքում այսպիսի սոուսը մատուցում են հավի և ձկան հետ։ Իտալիայում այս սոուսը մակարոնի հետ բավականին կիրառելի է նրանց մոտ, ովքեր հրեաների կաշրութի հետևորդներ են։

Պատմություն
-----------

Համարվում է, որ այդպիսի ապուր ի սկզբանե պատրաստել են իսպանացի հրեաները՝ դեռևս մինչև վտարումը։ Սեֆարդների մոտ այդպիսի ապուրը կոչվում էր *agristada*, ինչի պատրաստման համար որպես թթու բաղադրատարր կիրառվում է վիրժուսը՝ կանաչ հյութը, կամ նռան հյութը կամ թթու նարնջի հյութը, բայց ոչ երբեք քացախ։ Արդյունքում որպես մշտական թթու բաղադրատարր ընտրվեց կիտրոնահյութը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Maria Kaneva-Johnson, *Balkan Food and Cookery*, 1995, 0-907325-57-2, p. 349

Գրականություն
-------------

* Кипр: путеводитель. Jean-Paul Labourdette, Dominique Auzias. ISBN 9785863941790
* Food of Greece: Cooking, Folkways, and Travel in the Mainland and Islands of Greece. Vilma Chantiles. ISBN 9780671750961

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ավգոլեմոնո ապուր՝ օրզո մակարոնով
* Ավգոլեմոնոյի բաղադրատոմս
**Հաջիբաբա Հուսեյնալի օղլի Հուսեյնով** (ադրբ.՝ Hüseynov Hacıbaba Hüseynəli oğlu, մարտի 15, 1919(1919-03-15), Բաքու, Ադրբեջանի Ժողովրդավարական Հանրապետություն - հոկտեմբերի 24, 1993(1993-10-24), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի խանենդե, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1990);

Կենսագրություն
--------------

Հաջիբաբա Հուսեյնով, Բահրամ Մանսուրով և Թալաթ Բաքիխանով
Հաջիբաբա Հուսեյնովը ծնվել է 1919 թվականի մարտի 19-ին Բաքվում։ Նրա հայրը նավաստի էր։ Նա սկսեց երգել մուղամը վաղ տարիքից։ 1938 թվականին նա հանդիպեց խանենդե Զուլֆու Ադիգոզալովին։ 1941 թվականին Հայրենական մեծ պատերազմի բռնկումով, երիտասարդ Հաջիբաբան դադար տվեց մուղամ երգել։ 1945 թվականին պատերազմն ավարտվելուց հետո Սառա Ղադիմովան նրան ծանոթացրեց Ահմեդ Բաքիխանովի հետ։ Ահմեդ Բաքիխանովը այդ ժամանակվա հայտնի թառահար էր։ Ահմեդ Բաքիխանովը երիտասարդ Հաջիբաբային հրավիրում է աշխատել սեփական համույթում։ Հաջիբաբան երեք տարի աշխատել է այս համույթում։

1963 թվականին Ահմեդ Բաքիխանովը Հաջիբաբա Հուսեյնովին հրավիրեց մուղամ դասավանդելու Ադրբեջանի երաժշտական պետական դպրոցում։ Հաջիբաբա Հուսեյնովը նույն դպրոցում դասավանդում էր 30 տարի, մինչև կյանքի վերջը։ Մահացել է 1993 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Բաքվում։

Հաջիբաբա Հուսեյնովի երգացանկում հատուկ տեղ են զբաղեցնում «Սեգյահ», «Արազբարի», «Ղաթար», «Ղարաբաղի շիքյաստա», «Շուռ» մուղամները և այլ մուղամները։

Կոչումներ և Պարգևներ
--------------------

* Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1989),
* Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1990);

Աղբյուրներ
----------

* (2012) Энциклопедия Азербайджанского Мугама. Б: Şərq-Qərb, 97.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հաջիբաբա Հուսեյնով
2. ↑  Xalq artisti Hacıbaba Hüseynov
**Էստադիո Թոմաս Ադոլֆո Դուկո** (իսպ.՝ Estadio Tomás Adolfo Ducó), Արգենտինայի մայրաքաղաք Բուենոս Այրեսի հարևանությամբ՝ Պարկ Պատրիսիոս շրջանում գտնվող մարզադաշտ։ 1924 թվականից ի վեր «Ուրական» ֆուտբոլային ակումբի այսպես ասած՝ տնային մրցադաշտն է։ 2015 թվականի դրությամբ ուներ 48.314 նստատեղ։

Պատմություն
-----------

Մարզադաշտի բացումը տեղի է ունեցել 1924 թվականին։ Սկզբնական շրջանում նրա կառուցատարրերը փայտից էին, մրցադաշտն էլ նախատեսված էր ընդամենը տասներկու հազար ֆուտբոլասեր տեղավորելու համար։ Այստեղ կայացած առաջին մրցախաղը «Ուրական»-ի և «Կոլոն Սանտա Ֆե»-ի միջև էր. 4:0 հաշվով վստահ հաղթանակ են տարել տանտերերը՝ «Ուրական» ֆուտբոլային թիմի խաղացողները։

1942 թվականին սկսել են հենց հնի տեղում կառուցել նոր մարզադաշտ, որի շինարարությունն ավարտվել է գրեթե վեց տարի անց։ Նոր մրցասպարեզում առաջին խաղը անց է կացվել 1947 թվականի սեպտեմբերի 7-ին, «Ուրական»-ի և «Բոկա Խունիորս»-ի միջև՝ Արգենտինայի ֆուտբոլի բարձրագույն խմբի առաջնության շրջանակներում: 4:3 հաշվով կամային հաղթանակ են տարել տանտերերը։ Այդ մրցախաղին մարզադաշտի տրիբունաներից հետևել է մոտավորապես 80 հազար մարզասեր;

Իսկ նոր մարզադաշտի պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել ավելի ուշ՝ 1949 թվականի նոյեմբերի 10-ին։ Բացման խաղում «Ուրական»-ը, մրցապայքարի դուրս գալով ուրուգվայական «Պենյարոլ» թիմի դեմ, հաղթանակ է տարել խոշոր՝ 4:1 հաշվով։ 

Մարզադաշտը 1949 թ.
1967 թվականի նոյեմբերի 23-ին մարզադաշտն ստացել է իր ներկայիս անվանումը՝ ի պատիվ փոխգնդապետ Թոմաս Ադոլֆո Դուկոյի, որը 1938 թվականից մինչև 1954 թվականը ներառյալ, որոշ ընդմիջումներով, վարել է «Ուրական» ֆուտբոլային ակումբի նախագահի պաշտոնը (մահացել է 1964 թվականին)։

1977 թվականին մարզադաշտը գրեթե հիմնովին վերակառուցման է ենթարկվել; 2015 թվականին այս մարզադաշտում կայացել է հարավամերիկյան ֆուտբոլային գավաթի առաջին եզրափակիչ հանդիպումը (այդ տարի «Ուրական»-ը, իր պատմության մեջ առաջին անգամ, հասել էր խոշոր միջազգային մրցաշարի եզրափակիչ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Tres tribunas del Ducó cambiarán de nombre

Արտաքին հղումներ
----------------

* Страница стадиона на официальном сайте «Уракана» Archived 2011-09-12 at the Wayback Machine. (իսպ.)
* Панорама стадиона на estadios360.com.ar Archived 2013-01-27 at the Wayback Machine. (իսպ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | StadiumDB |

 |
Ալկոհոլատի իոն
**Ալկոհոլատներ**, օրգանական աղանման միացություններ, որոնք առաջանում են սպիրտների հիդրօքսիլ խմբի ջրածնի ատոմը մետաղով տեղակալելով՝ R–O–Me (Me = մետաղի ատոմ)։

Ստացում
-------

Ստացվում են մետաղների և սպիրտների փոխազդեցությունից։ (R - ռադիկալ, Me - մետաղներ)

{\displaystyle \mathrm {2ROH+2Me\longrightarrow 2ROMe+H\_{2}\uparrow } }
Ալկոհոլատները սպիրտներում լուծելի, ջրում հեշտ հիդրոլիզվող, պինդ, անկայուն նյութեր են։ Օգտագործվում են օրգանական սինթեզում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  alcoholates // IUPAC Gold Book


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ ռուսական · Տեխնիկական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4141898-0 · Microsoft: 2778839380 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 180)։*  |
**Կարմիր Ղրիմ** (ռուս.՝ Красный Крым - Կրասնի Կրիմ), հայաբնակ խուտոր  Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Մյասնիկովի շրջանում, Դոնի Ռոստովից 15 կմ հեռավորության վրա, Ռոստով-Նովոշախտինսկ ճանապարհին։ Կարմիր Ղրիմի գյուղական համայնքի վարչական կենտրոնն է։

Բնակչությունը
-------------

Համաձայն 2010 թվականի տվյալների, գյուղն ուներ 1063 բնակիչ։

Պատմությունը
------------

Գյուղը հիմնադրել են 1925 թվականին Թոփտիից տեղափոխված 9 ընտանիքները։

Տնտեսությունը
-------------

Կարմիր Ղրիմի գյուղական խորհրդի կազմի մեջ մտնում են Լենինական, Լենինավան, Կարմիր Ղրիմ և Փոքր Սալա գյուղերը։ Բնակիչներն զբաղվում են երկրագործությամբ (ցորենի, բանջարեղենի մշակություն), անասնապահությամբ և այգեգործությամբ։ Գյուղն ունի ութամյա դպրոց, մշակույթի տուն, գրադարան, բուժկայան, կապի բաժանմունք և այլն։

Գյուղում կան փողոցներ Հովհաննես Թումանյանի և Ստեփան Շահումյանի անուններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 334)։*  |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ռուսաստան Ռոստովի հայաբնակ գյուղեր |
| --- |
|  |
| Ռոստովի հայաբնակ գյուղեր | Լենինական • Լենինավան • Կարմիր Ղրիմ • Ղրիմ • Մեծ Սալա • Նեսվետայ • Շահումյանովսկի • Չալթիր • Սուլթան Սալա |

 |
**Հզորություն**, ֆիզիկական մեծություն, որը հավասար է ֆիզիկական մարմնի կատարած աշխատանքի և դրա կատարման ժամանակամիջոցի հարաբերությանը։

Աշխատանք կատարելու արագությունը կոչվում է Հզորություն։

Հզորությունը հավասար է միավորին,եթե 1 վ֊ում կատարվել է 1 Ջ աշխատանք։

1 ձիաուժ հզորություն է կոչվում այն հզորությունը,որը դրսևորում է ձին 75 կգ բեռը 1վ֊ում 1մ֊ով բարձրացնելիս։

Եթե աշխատանքը հավասարաչափ է կատարվում, Հզորությունը որոշվում է 
{\displaystyle N={\frac {A}{t}}} 
բանաձևով, որտեղ A-ն t ժամանակահատվածում կատարված աշխատանքն է։ Ընդհանուր դեպքում հզորությունը՝
{\displaystyle N={\frac {dA}{dt}}} 
որտեղ dA-ն dt տարրական ժամանակահատվածում (սովորաբար հավասար է 1 վրկ.) կատարված տարրական աշխատանքն է։

F ուժի հզորությունը հավասար է այդ ուժի և իր կիրառման կետի v արագության սկալյար արտադրյալին՝

 {\displaystyle N=\left({\vec {F}},{\vec {v}}\right)=Fv\cos \alpha } 
(α -ն F և V վեկտորներով կազմված անկյունն է)։ Հզորությունը համակարգի Էներգետիկ բնութագիրն է։ Միավորների միջազգային համակարգում այն չափվում է Վատտով. **1 Վտ= 1 Ջ/վրկ։** Տեխնիկայում կիրառվում Է նաև ձիաուժ արտահամակարգային միավորը։

Էլեկտրական հզորությունը էլեկտրական հոսանքի աշխատանքն է միավոր ժամանակում։

Հաստատուն հոսանքի շղթայում Էլեկտրական հզորությունը հավասար է հոսանքի և լարման արտադրյալին՝

 {\displaystyle N=UI} 
Փոփոխական հոսանքի դեպքում ակնթարթային հզորությունը (p) հավասար է լարման (U) և հոսանքի ուժի(I) ակնթարթային արժեքների արտադրյալին՝

 {\displaystyle p=UI} 
Պարբերական հոսանքների ժամանակ նպատակահարմար է օգտվել, այսպես կոչված, միջին կամ ակտիվ հզորությունից, որը հավասար է ակնթարթային հզորության՝ ըստ պարբերության միջինացված արժեքին։ Միափուլ սինուսոիդային հոսանքի ակտիվ հզորությունը հավասար է

 {\displaystyle Ul\cos \phi } 
որտեղ Ս-ն և I-ն փոփոխական լարման և հոսանքի գործող (էֆեկտիվ) արժեքներն են, իսկ φ-ն դրանց փուլերի տարբերությունն է։ Սինուսոիդային հոսանքների համար կիրառվում Է նաև ռեակտիվ hզորություն, որը որոշվում է հետևյալ առնչությամբ.

{\displaystyle Ul\ sin\phi } 

| Դասական մեխանիկա |
| --- |
| Դասական մեխանիկայի պատմություն **·** Դասական մեխանիկայի ժամանակացույց |
| ՃյուղերՍտատիկա **·** Դինամիկա / Կինետիկա **·** Կինեմատիկա **·** Կիրառական մեխանիկա **·** Երկնային մեխանիկա **·** Տարածական մեխանիկա **·** Վիճակագրական մեխանիկա |
| Սահմանումներ
* Նյուտոնի օրենքներ
* Վերլուծական մեխանիկա:
	+ Լագրանժի մեխանիկա
	+ Համիլտոնի մեխանիկա
 |
| Հիմնական հասկացություններՏարածություն **·** Ժամանակ **·** Արագություն **·** Արագացում **·** Զանգված **·** Ձգողություն **·** Ուժ **·** Իմպուլս **·** Իմպուլսի մոմենտ **·** Իներցիա **·** Իներցիայի մոմենտ **·** Էներգիա **·** Կինետիկ էներգիա **·** Պոտենցիալ էներգիա **·** Աշխատանք **·** Հզորություն |
| ԳիտնականներԳալիլեո Գալիլեյ **·** Իսահակ Նյուտոն **·** Ջերեմի Հորոքս **·** Լեոնարդ Էյլեր **·** Ժան դ'Ալամբեր **·** Ժոզեֆ Լագրանժ **·** Պիեռ Սիմոն Լապլաս **·** Ուիլյամ Համիլտոն **·** Սիմեոն Պուասոն |
| * դ
* ք
* խ
 |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 386)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կապուտջուղ (այլ կիրառումներ)

**Կապուտջուղ**, լեռնագագաթ Հայկական լեռնաշխարհում՝ Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի և Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Օրդուբադի շրջանի սահմանագլխին։ Զանգեզուրի լեռնաշղթայի ամենաբարձր կետն է։ Ունի 3906 մետր բարձրություն։ Հանդիսանում է Հայաստանի երկրորդ բարձր գագաթ Արագածից հետո։

Աշխարհագրություն
----------------

Ունի 3905 մ բարձրություն։ Նախիջևանի կողմից Կապուտջուղը մասնատված է մի քանի փոքրիկ ձորակներով։ Ունի լեռնոտ ու քարափային, զառիթափ, ալպյան բուսականությամբ ու թփուտներով լանջեր։ Կազմված է գրանիտներից և մոնցոնիտներից, լանջերն ի վար ունի մի շարք քարակարկառներ։ Նախիջևանի հատվածում Կապուտջուղը ունի Տապանասար կամ Նավասար, Կռնակոչ, Սարի սուրբ Նշան, Ղազարի սար և այլ գագաթնամասերը։ Այստեղ է գտնվում նաև Մեսրոպ Մաշտոցին վերագրվող քարայրը։ Խաչի աղբյուրի մոտակայքում և նրանից վերևի հատվածում կան մ.թ.ա. 3-1 հազարամյակներին վերագրվող հազարավոր ժայռապատկերներ, իսկ գագաթնամասում՝ մի քանի փոքրիկ լճակներ։

Կազմություն և դիրք
------------------

Կազմված է պալեոգենի գրանիտներից, գրանոդիորիդներից, պորֆիրիտներից։ Հարևան լեռնագագաթներից առանձնանում է բարձրադիր (3300-3500 մ) լեռնանցքներով։ Լանջերը զառիթափ են, առանձին մասերում քարափային, մասնատված Գիլան և Ողջի գետերի վտակներով։ Տիրապետում են ռելիեֆի ալպյան ձևերն ու չորրորդական սառցապատման հետքերը՝ կարեր, տրոգներ և մորեններ։ Որոշ տրոգների հատակային մասերում կան լճեր։ Տիրապետում են սառնամանիքային հողմահարումը և ծանրահակ պրոցեսները։ Շատ են քարակարկառները։

Կլիմա
-----

Կլիման լեռնատունդրային է, դաժան։ Կան ֆիռնային դաշտեր, ձնաբծեր։ Մթնոլորտային տեղումները հիմնականում ձյան տեսքով են, խոնավության հաշվեկշիռը դրական է։ Ձնածածկույթի տևողությունը 9-10 ամիս է, անսառնամանիք շրջանը՝ 30-35 օր, տարեկան տեղումները 800-850 մմ։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը -15 °C է, հուլիսինը կամ օգոստոսինը՝ մինչև 10 °C։

Բուսականություն
---------------

Տիրապետում են տրագանտները և ձյունամերձ գոտու բուսականությունը։ Գագաթնամերձ գոտին հիմնականում մերկ է, ալպյան մարգագետիններ չկան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 65 — 150 էջ։
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 2 [Դ-Կ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 955 — 992 էջ։

Գրականություն
-------------

* Այվազյան, Նախիջևան. Պատկերազարդ բնաշխարհիկ հանրագիտակ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 268)։*  |
Ֆիզիկական կամ բնական աշխարհագրությունն ուսումնասիրում է երկրագնդի բնությունը, այնտեղ ընթացող երևույթները, աշխարհագրական թաղանթի կառուցվածքը, դինամիկան և գործառույթները՝ իր կառուցվածքային ամբողջությամբ և բաղադրիչներով, ինչպես նաև այդ բաղադրիչների փոխազդեցության ու կապերի հետևանքով ձևավորված բնական Աշխարհահամակարգ

Ֆիզիկական աշխարհագրության կառուցվածքը կարելի է ներկայացնել երեք գլխավոր ճյուղով.

1. **Բնաաշխարհագրական գիտությունների խումբ** - այստեղ ընդգրկված ճյուղերն ուսումնասիրում են աշխարհագրական թաղանթի առանձին ոլորտները, դրանցում տեղի ունեցող երևույթները։ Այս ճյուղերով բնական աշխարհագրությունը կապվում է հարակից բնական գիտությունների հետ։ 
* Երկրաձևաբանություն (Գեոմորֆոլոգիա)
* Կլիմայագիտություն
* Ջրաբանություն
* Հողերի աշխարհագրություն
* Կենսաաշխարհագրություն

2. **Համալիրային աշխարհագրական գիտությունների խումբ** - ուսումնասիրում են բնության և աշխարհագրական թաղանթի բաղադրիչների փոխազդեցությամբ ձևավորված համալիրները։ 
* Ընդհանուր ֆիզիկական աշխարհագրություն (Երկրագիտություն)
* Հնէաշխարհագրություն
* Լանդշաֆտագիտություն
* Մայրցամաքների և օվկիանոսների աշխարհագրություն

3. **Միասնական աշխարհագրական գիտությունների խումբ** - ուսումնասիրում են այն օրենքներն ու օրինաչափությունները, որոնք ընդհանուր են թե՛ բնական, թե՛ հասարակական երևույթների տարածքային փոփոխությունների համար։
* Երկրաբնապահպանություն (Գեոէկոլոգիա)
* Աշխարհագրական ռեսուրսագիտություն
* Բժշկական աշխարհագրություն
* Տարածաշրջանային աշխարհագրություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մ. Մանասյան, Թ. Վարդանյան, Ա. Հովսեփյան, Ա. Գրիգորյան, Գ. Հովհաննիսյան, Ա. Պոտոսյան, «Աշխարհագրություն 10», Մ. Մանասյան, էջ 5, Երևան, 2010
**Նրանք** (վրաց.՝ Isini), 1992 թվականին Վրացֆիլմ կինոստուդիայում «Գեորգի» ստեղծագործական միության կողմից նկարահանված գեղարվեստական ֆիլմ, դրամա։ Ֆիլմը նկարահանել է Լևան Զաքարեյաշվիլին Գիա Բադրիձայի հետ համատեղ գրված սցենարով։ Ֆիլմի գլխավոր դերերում հանդես են գալիս Զազա Կոլելիշվիլին, Մինդիա Լորդքիփանիձեն, Քեթի Պանցխավան, Մատլյուբա Ալիմովան, ինչպես նաև Սերգեյ Շվեդկովը և Բեքա Ջգուբուրիան։

Ֆիլմը նկարահանվել է որպես սոցիալական առակ՝ քրեական դրամայի ժանրային առանձնահատկությունների օգտագործմամբ։ Ֆիլմը կինոքննադատներին է ներկայացվել 1992 թվականին Կաննի կինոփառատոնի շրջանակներում։ 2005 թվականի ապրիլի 3-ին ֆիլմը Չեխիայում մասնակցել է կինոփառատոնի (Febio Film Festival)։

Սյուժե
------

Ֆիլմում պատկերված է մի երիտասարդ մարդու կյանք։ Նրա կյանքի միջոցով ցույց է տրվում նաև Վրաստանում կատարվող փոփոխությունները՝ սոցիալիզմի վերջին տարիները, անկախության առաջին տարիները։ Այդ ժամանակ գլխավոր հերոսը բանտ է ընկնում, որտեղից դուրս գալուց հետո՝ 1990-ական թվականներին, զբաղվում է քրեական գործունեությամբ և ի վերջո ինքնասպանություն է գործում։

Ֆիլմի վերջաբանում ներկայացվում է մի քաղվածք Մատթեոսի ավետարանի 18-րդ գլխից. «Եթե մի մարդ հարյուր ոչխար ունենա և նրանցից մեկին կորցնի, մի՞թե չի թողնի իննսունիննին անապատում և չի գնա կորածի հետևից, մինչև որ գտնի նրան։ Եվ երբ գտնի, կուրախանա ու կդնի նրան իր ուսերին։ Ասում եմ ձեզ. այդպես էլ երկնքում ավելի մեծ ուրախություն կլինի զղջացող մեկ մեղավորի համար, քան իննսունինը արդարների համար, որոնք զղջալու կարիք չունեն»։

Դերերում
--------

* Զազա Կոլելիշվիլի
* Մինդիա Լորդքիփանիձե
* Քեթի Պանցխավա
* Մատլյուբա Ալիմովա
* Սերգեյ Շվեդկով
* Բեքա Ջգուբուրիա
* Զվիադ Թավաձե
* Զուխրիդտին Ռեջամետով
* Ջաբա Շամատավա

Նկարահանող անձնակազմ
--------------------

* Սցենարի հեղինակներ՝
	+ Լևան Զաքարեյշվիլի
	+ Գիա Բադրիձե
* Բեմադրող ռեժիսոր՝ Լևան Զաքարեյշվիլի
* Պրոդյուսեր՝ Թարխան Մագրաձե
* Բեմադրող օպերատոր՝ Օլեգ Բաշնին
* Բեմադրող նկարիչներ՝
	+ Թամար Փոցխիշվիլի
	+ Գիա Լապերաձե
* Կոմպոզիտոր՝ Տոմազ Կուրաշվիլի
* Մոնտաժող՝ Լալի Կոլխիդաշվիլի
* Հնչյունային ռեժիսոր՝ Էդիշեր Գեորգաձե

Մրցանակ
-------

* 1992, Թբիլիսիի կինոփառատոն - *Լավագույն ռեժիսոր* (*Լևան Զաքարեյշվիլի*)

Աղբյուրներ
----------

* «Նրանք» ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* «Նրանք» ֆիլմը kino-teatr.ru կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Они» на сайте Медиатека(չաշխատող հղում)
* «Они» на сайте Megakm.Ру Archived 2007-09-29 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database |

 |
Անդրե Իգուադալան փորձում է մեկ ձեռքով դանկ կատարել (Լոնդոն 2012)
**Սլեմ դանկ** (անգլ.՝ *Slam dunk*, այլ անվանում՝ **նետում վերևից**), բասկետբոլում օգտագործվող նետման հնարք, որի ժամանակ գնդակը տիրող բասկետբոլիստը ցատկում է վերև և գնդակը մխրճում հակառակորդի զամբյուղի մեջ։ Դանկն իրացնելու համար մարզիկը կարող է օգտագործել ինչպես մեկ, այնպես էլ երկու ձեռքերը։ Հաջող իրացված դանկ նետումով հարձակվող թիմին բերում է 2 միավոր։ «Սլեմ դանկ» եզրույթն առաջին անգամ գործածել է «Լոս Անջելես Լեյքերսի» մեկնաբան Չիկ Հերնը, որից առաջ այն կոչվում էր **dunk shot**։

Սլեմ դանկ նետումները համարվում են առավել վստահելի (բարձր նետման արդյունավետություն ունեցող) նետումներից մեկը, ինչպես նաև միաժամանակ դասվում են առավել դիտարժան հնարքների շարքին։ Գոյություն ունեն բազմաթիվ սիրողական և պրոֆեսիոնալ մակարդակների սլեմ դանկ մրցույթներ՝ հանդիսատեսին զվարճացնելու համար։ Մրցույթներից առավել դիտարժանն է NBA-ի սլեմ դանկ մրցույթը, որն անցկացվում է «Բոլոր աստղերի ուիքենդի» շրջանակներում և նախորդում NBA-ի բոլոր աստղերի հանդիպմանը։ Սլեմ դանկ մրցույթների մասնակիցները պարտավորվում են որոշակի ժամանակահատվածում կատարել սլեմ դանկ նետումներ՝ օգտագործելով իրենց աթլետիզմը և երևակայությունը։

Սլեմ դանկն արգելված է եղել NCAA ուսանողական առաջնությունում 1967-1976 թվականներին, քանի որ Լոս Անջելեսի կալիֆորնյան համալսարանի բասկետբոլիստ Լյու Ալսինդորը (այժմ՝ *Քարիմ Աբդուլ-Ջաբար*) չափազանց անկասելի էր այդ հնարքը կատարելիս։ Դանկ կատարելն արգելող օրենքն ավելի ուշ ստացավ «Լյու Ալսինդորի օրենք» անվանումը։

Պատկերասրահ
-----------

* Բլեյք Գրիֆինը երկու ձեռքով հաջող դանկ կատարելուց հետոԲլեյք Գրիֆինը երկու ձեռքով հաջող դանկ կատարելուց հետո
* Կոբի Բրայանտը աջ ձեռքով դանկ կատարելիսԿոբի Բրայանտը աջ ձեռքով դանկ կատարելիս
* Կարմելո Էնթոնին երկու ձեռքով դանկ է կատարումԿարմելո Էնթոնին երկու ձեռքով դանկ է կատարում
* Քևին ԴյուրանտՔևին Դյուրանտ
* Մայքլ Ջորդանի այցեքարտային դանկերից մեկըՄայքլ Ջորդանի այցեքարտային դանկերից մեկը
* Դարձափոխային սլեմ դանկ Ջեյմոնտ Գորդոնի կողմիցԴարձափոխային սլեմ դանկ Ջեյմոնտ Գորդոնի կողմից
* Ջուլիուս Էրվինգի դանկը խաղի ժամանակ (1981)Ջուլիուս Էրվինգի դանկը խաղի ժամանակ (1981)
* Էնդրյու Բոգուտը դանկ է կատարում Համադի Ն՛Դիայի վրաԷնդրյու Բոգուտը դանկ է կատարում Համադի Ն՛Դիայի վրա
* Դարձափոխային դանկ սիրողական մարզիկի կողմիցԴարձափոխային դանկ սիրողական մարզիկի կողմից
* Դենիել Կլարկի դանկըԴենիել Կլարկի դանկը
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  sportsillustrated.com, 85 տարեկանում մահացել է «Լեյքերսի» մեկնաբան Հերնը, *վերցված է*՝ Ապրիլի 15, 2007.
2. ↑  time.com, Լյուն պարզապես անհաղթահարելի է Archived 2006-08-19 at the Wayback Machine. *վերցված է*՝ Ապրիլի 15, 2007.
3. ↑  Կապոնի Ջենա (1999)։ *Signifyin(G), Sanctifyin', & Slam Dunking*։ Էմհերստ: Մասաչուսեթսի համալսարանի տպագրատուն։ էջ 4։ ISBN 978-1-55849-183-0
**Էրեբունի պետական արգելոց**, արգելոց Հայաստանի Արարատի մարզում, Երևան քաղաքից 8 կմ հարավ-արևելք։

Կազմավորվել է 1981 թվականին՝ Էրեբունի վարչական շրջանի տարածքում, կիսաանապատային և լեռնատափաստանային գոտիների անցումային հատվածում՝ ծովի մակերևույթից 1300-1450 մ բարձրություններում՝ դաշտավլուկազգիների վայրի ազգակիցների (մասնավորապես վայրի ցորենների աշխարհում եզակի գենոֆոնդի) պահպանության նպատակով։ Այժմ արգելոցն զբաղեցնում է 120 հա տարածք։

Բուսական աշխարհ
---------------

Բուսական աշխարհն ընդգրկում է բարձրակարգ բույսերի 176 ցեղի և 42 ընտանիքի 278 տեսակ, որոնցից 7-ը գրանցված են ՀՀ Կարմիր գրքում։ Տարածքում հանդիպում են աշխարհում հայտնի վայրի ցորենի 4 տեսակից 3-ը (արարատյան, ուրարտու և միահատիկ)` ներտեսակային մեծ բազմազանությամբ (շուրջ 110 տարատեսակ)։ Վայրի դաշտավլուկազգիներից աճում են նաև վայրի միամյա աշորան (*Վավիլովի աշորա*), այծակնի և գարու մի քանի տեսակներ, ինչպես նաև շատ հազվագյուտ անքիստ բթաթեփուկը և արևելյան արմատագլխիկը։

Հանդիպում են բազմաթիվ հազվագյուտ տեսակներ` Տուրնֆորի կանգարը, խոշորածածկոց ակտինոլեման և անցողուն հոհենակերիան։ Կիսաանապատային բույսերից տարածված է հաստասռնակ բոշխը, հիմնական մասն զբաղեցնում են դաշտավլուկատարախոտային համակեցությունները, որտեղ գերակշռում են վայրի ցորենները։ Հանդիպում են լեռնաչորասեր բույսեր՝ գազի մի քանի տեսակների գերակշռությամբ։

Կենդանական աշխարհ
-----------------

Կենդանական աշխարհն ընդգրկում է երկկենցաղներ` կանաչ դոդոշ, լճագորտ, փոքրասիական ծառագորտ, սիրիական սխտորագորտ, սողուններ` անդրկովկասյան գյուրզա, ոսկեգույն տրախիլեպիս, սահնօձի տարբեր տեսակներ, միջերկրածովյան կրիա և այլն, թռչուններ` լորը, մոխրագույն կաքավը, տատրակը, բազեն, կաթնասուններ` աղվես, աքիս, կզաքիս, գայլ, գորշուկ, փորսուղ, բազմաթիվ կրծողներ և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 45 — 150 էջ։
2. ↑  «Էրեբունի» պետական արգելոցի տարածքն ընդլայնվում է
3. ↑  Հայաստանի հատուկ պահպանվող տարածքներ, «Խազեր», Երևան 2014


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |