**Իրազեկ քաղաքացիների միավորումը (ԻՔՄ)**, Հայաստանում գործող հասարակական կազմակերպություն, հիմնադրվել է 2014 թվականին Դանիել Իոաննիսյանի, Տաթևիկ Քերոբյանի և Կարեն Վարդանյանի կողմից։ Այն գործունեություն է ծավալում Հայաստանում հանրության իրազեկվածության մակարդակի բարձրացման, ապատեղեկատվության դեմ պայքարի, բարեփոխումների առաջմղման և ընտրական գործընթացների մշտադիտարկման ու բարելավման ոլորտներում։ Կազմակերպում է հանրային իրազեկման արշավներ, քննարկումներ, ճանաչողական միջոցառումներ, դասընթացներ և սեմինարներ։

Գործունեություն
---------------

«Իրազեկ քաղաքացիների միավորում» ՀԿ-ի գործունեության ուղղություններն են

* հանրային իրազեկվածության մակարդակի բարձրացում
* փաստերի ստուգման լրագրություն
* մեդիագրագիտության խթանում
* լրագրողների հմտությունների հզորացում
* ընտրությունների դիտորդություն
* ժողովրդավարական բարեփոխումների առաջմղում
* հավաքների ազատության պաշտպանություն

### Առցանց հարթակներ

Վերոնշյալ գործունեությունն իրականացնելու համար ԻՔՄ-ն գործածում է իր պաշտոնական կայքէջն ու սեփական առցանց հարթակները։

* **UIC.am**-ի հրապարակումները հիմնականում վերաբերում են Հայաստանի արտաքին քաղաքականությանն ու դրան առնչվող հարցերին, Եվրասիական տնտեսական միությանը, ռազմական համագործակցությանը, ժողովրդավարական արժեքներին ու մարդու իրավունքներին, տնտեսությանը, ընտրություններին և այլն։
* **FIP.am**-ը («Փաստերի ստուգման հարթակ») Հայաստանում փաստերի ստուգմամբ զբաղվող առաջին մասնագիտացված լրատվամիջոցն է։ Կայքի գործունեության հիմնական նպատակն է բացահայտել պաշտոնյաների, պաշտոնական և հանրային մարմինների ու լրատվամիջոցների կողմից հրապարակված, իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկությունները։
* **Umdimel.am** կայքում ներկայացված են տարբեր իրավիճակներում հայտնված քաղաքացիների համար նախատեսված խորհուրդներ։ Կայքում կան ավելի քան 110 թեմատիկ հարցադրումներ և պատասխաններ, որոնք ընդգրկում են իրականացվելիք քայլերի հերթականությունն ու անհրաժեշտ փաստաթղթերի օրինակները։
* «**Վոչդոգ (անգլ․՝ Watchdog) հետաքննական լրագրության խթանումը Հայաստանում»** ծրագիրը վիդեոդասընթացների նախագիծ է, որը լրագրողներին, ուսանողներին և շահագրգիռ քաղաքացիներին առաջարկում է ինտերակտիվ դասընթացների միջոցով զարգացնել հմտությունները հետաքննության և փաստերի ստուգման ոլորտներում։
* **Արտաքին քաղաքականության քարտեզը** (անգլ․՝ Foreign Policy Map) ներկայացնում է Հայաստանի արտաքին քաղաքական հարաբերությունները։ Ինտերակտիվ քարտեզում ամեն երկրի համար ներկայացված են տվյալներ Հայաստանի հետ այդ երկրի հարաբերությունների վերաբերյալ։
* **Reforms.am** կայքում հանրամատչելի կերպով ներկայացված են տարբեր ոլորտների բարեփոխումների վերաբերյալ տեղեկություններ։
* **44-օրյա պատերազմի քաղաքական քրոնիկոնը** հրապարակում է, որում ամփոփած են ղարաբաղյան հակամարտության նոր փուլի վերաբերյալ համաշխարհային հանրության հայտարարությունները և գնահատականները։

ԻՔՄ-ի գործունեության կարևոր բաղադրիչներից է լրագրողների հմտությունների զարգացումն ու մեդիագրագիտության խթանումը։ Կազմակերպությունը զբաղվում է լրագրողների ուսուցմամբ և կազմակերպում **«Արտաքին քաղաքականություն և լուսաբանում»** թեմայով սեմինար-կոնֆերանսներ, որոնց ընթացքում «**Off the Record**» ֆորմատով ելույթ են ունենում և մասնակիցների հարցերին պատասխանում Հայաստանում տարբեր երկրների արտակարգ և լիազոր դեսպաններ, ինչպես նաև բարձրաստիճան պաշտոնյաներ և պետական կառույցների ու հասարակական սեկտորի այլ ներկայացուցիչներ։ ԻՔՄ-ն նաև կազմակերպում է փաստերի ստուգման լրագրության և մեդիագրագիտության դասընթացներ, որտեղ դասախոսությամբ հանդես են գալիս մեդիա ոլորտի առաջատար մասնագետներ Հայաստանից և արտերկրից։

### Մասնակցություն բարեփոխումներին

2019 թ․-ին «Իրազեկ քաղաքացիների միավորում» ՀԿ-ն ներառվել է **հակակոռուպցիոն** քաղաքականության խորհրդի կազմում։ Կազմակերպությունը հակակոռուպցիոն կոմիտեի ղեկավարի, քննիչների և օպեր-լիազորների ընդունելության հանձնաժողովում ներգրավված միակ ՀԿ-ն էր։ 2020 թ․-ին Հայաստանի վարչապետի որոշմամբ Դանիել Իոաննիսյանը, որպես ԻՔՄ ներկայացուցիչ, ներգրավվել է **ոստիկանության** բարեփոխումների համակարգող խորհրդում։ Իոաննիսյանը նաև պարեկային ծառայության ընդունող հանձնաժողովի անդամ է, իսկ կազմակերպության տարբեր անդամներ պարեկային ծառայության ընդունելության հարցազրույցի հանձնաժողովներում են։ 2020 թ․-ին վարչապետի որոշմամբ ձևավորված **սահմանադրական** բարեփոխումների մասնագիտական հանձնաժողովում ներկայացված էր քաղ․ հասարակության երկու ներկայացուցիչ, այդ թվում ԻՔՄ ներկայացուցիչը, որը 2022 թ․-ին վերանշանակվել է արդեն վերանվանված Հայաստանի սահմանադրական բարեփոխումների խորհրդում։ Կազմակերպության գործառույթներից ամենանշանակալին մասնակցությունն է **ընտրական** բարեփոխումներին։ Կազմակերպությունը ներգրավված է եղել 2016 թ․-ին ձևավորված **«4+4+4» ձևաչափով** քննարկումների խմբում։ Խումբը նպատակ ուներ Ընտրական օրենսգրքի բարելավման շուրջ աշխատանքներ իրականացնել։ ԻՔՄ ծրագրերի համակարգող Դանիել Իոաննիսյանը 2018 թ․ մասնակցել է ընտրական օրենսդրության բարեփոխումներին՝ որպես վարչապետին առընթեր ընտրական օրենսդրության բարեփոխումների հանձնաժողովի քարտուղար։

Բարեփոխումների նկատմամբ հանրային վերաբերմունքը լրջացնելու և գիտելիքները բարձրացնելու նպատակով ԻՔՄ-ն կազմակերպել է հանրային իրազեկման տարբեր միջոցառումներ, քննարկումներ և թրեյնինգներ, կազմակերպության կողմից հրապարակվել են տեսանյութեր, որոնք տարածվել են սոցիալական ցանցերում և հեռարձակվել հեռուստատեսությունների և ռադիոյի միջոցով, ինչպես նաև հրապարակվել են տեղեկատվական-բացատրական հոդվածներ ԻՔՄ-ի տարբեր օնլայն հարթակներում։

### Դիտորդական առաքելություն

2015 թվականից անհատապես, իսկ 2017-ից **«Անկախ դիտորդ»** դաշինքի շրջանակում կազմակերպությունն իրականացնում է երկարաժամկետ և կարճաժամկետ դիտորդական առաքելություն տեղական և միջազգային տարբեր ընտրությունների ժամանակ։ Կազմակերպությունը նաև հավատարմագրել է European Platform for Democratic Elections (EPDE)-ի դիտորդներին, որոնց հետ կազմել է համատեղ շրջիկ դիտորդական խմբեր։ Ընտրությունների դիտորդության արդյունքում հրապարակվում են զեկույցներ։

Կազմակերպությունը դիտորդական առաքելություն է իրականացրել հետևյալ ընտրությունների ժամանակ՝

**Տեղական (Հայաստանի տարածքում)**

**2015** - Սահմանադրական հանրաքվե

2016 - ՏԻՄ ընտրություններ

2017-  Խորհրդարանական և Երևանի ավագանու ընտրություններ

2018 - Արտահերթ խորհրդարանական, ՏԻՄ և Երևանի ավագանու ընտրություններ

2019 - Աբովյանի քաղաքապետի ընտրություններ

2021 - Արտահերթ խորհրդարանական և ՏԻՄ ընտրություններ Հայաստանում

**Միջազգային**

2018 - Խորհրդարանական ընտրություններ Շվեդիայում

2018 - Նախագահական ընտրություններ Վրաստանում

2019 - Ստեփանակերտի քաղաքապետի ընտրություններ

2020 - Նախագահական և ՏԻՄ ընտրություններ Լեռնային Ղարաբաղում

2021- Մունիցիպալ ընտրություններ Վրաստանում

Կառավարում
----------

«Իրազեկ քաղաքացիների միավորումն» ունի շահերի բախումը և կոռուպցիոն այլ ռիսկերը  բացառող գրավոր քաղաքականություն։ Կազմակերպության ղեկավար մարմիններն են գործադիր տնօրենը, ծրագրերի համակարգողը և 5 անդամներից բաղկացած խորհուրդը։

Իշխանության տարանջատման նպատակով կազմակերպության խորհուրդը կազմվում է կազմակերպության գործադիր տնօրենի և ծրագրերի համակարգողի հետ փոխկապակցվածություն չունեցող և կազմակերպության աշխատակից չհանդիսացող հանրությանը հայտնի անձանցից։

Կազմակերպության կազմում գործող «Փաստերի ստուգման հարթակն» (FIP.am) ունի անկախ խմբագրական քաղաքականություն, որն ամրագրված է ներքին կանոնակարգերով։

Գործընկերներ
------------

«Իրազեկ քաղաքացիների միավորում» ՀԿ-ի գործընկերներն են հետևյալ միջազգային և տեղական կազմակերպությունները

* ԵՄ Արևելյան գործընկերության քաղաքացիական հասարակության ֆորում (անգլ․՝ EU Eastern Partnership Civil Society Forum)
* Ժողովրդավարության ազգային հիմնադրամ (անգլ․՝ National Endowment for Democracy - NED)
* Եվրոպական հանձնաժողով (անգլ․՝ European Commission)
* Ազատության տուն (անգլ․՝ Freedom House)
* Բաց հասարակության հիմնադրամներ – Հայաստան (անգլ․՝ Open Society Foundations – Armenia)
* ՕքսԵՋեն հիմնադրամ (անգլ․՝ OxYGen Foundation)
* Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանություն (անգլ․՝ U.S. Embassy in Armenia)
* Լրագրողներ առանց սահմանների (անգլ․՝ Reporters Without Borders)
* Բաց տեղեկատվության համագործակցություն (անգլ․՝ Open Information Partnership)
* Միջազգային հանրապետական ինստիտուտ (անգլ․՝ International Republican Institute - IRI)
* Ժողովրդավարական ընտրությունների եվրոպական հարթակ (անգլ․՝ European Platform for Democratic Elections - epde)
* «Անկախ դիտորդ» հասարակական դաշինքը, որի սահմաններում իրականացնում է ընտրությունների դիտորդություն

Մրցանակներ
----------

«Իրազեկ քաղաքացիների միավորման» ծրագրերի համակարգող Դանիել Իոաննիսյանը 2017 թվականին արժանացել է «Ամալյա Կոստանյանի» անվան մրցանակի։ Նա նաև պարգևատրվել է «Կովկասի հերոսը» մրցանակով կովկասյան երկրներում մարդու իրավունքների հետ կապված խնդիրների լուսաբանմամբ զբաղվող ռուսալեզու «Կովկասյան հանգույց» խմբագրության կողմից։

Կազմակերպության «Փաստերի ստուգման հարթակը» 2017 թվականին ստացել է Երևանի մամուլի ակումբի մրցանակը՝ կեղծ տեղեկատվության տարածմանը դիմագրավելու նախաձեռնության համար։

Համընդհանուր իրավունքների մրցանակաբաշխության շրջանակներում 2017 թվականին «Իրազեկ քաղաքացիների միավորումն» արժանացել է «Արդարության և թափանցիկության խթանում» մրցանակի։

2019 թ․-ին «Իրազեկ քաղաքացիների միավորումն» արժանացել է ԵԱՀԿ-ում 36 անդամ-  երկրների ներկայացուցչությունների կողմից տրվող Ժողովրդավարության պաշտպանի մրցանակին, որը ամեն տարի շնորհվում է ԵԱՀԿ անդամ երկրների տարածքի մեկ կազմակերպության՝ Հելսինկյան եզրափակիչ ակտի և այլ ԵԱՀԿ սկզբունքների ու պարտավորությունների ոգուն համահունչ ժողովրդավարության և մարդու իրավունքների պաշտպանության խթանման գործում ունեցած ավանդի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Մեր կազամակերպությունը | Իրազեկ քաղաքացիների միավորում». 2017 թ․ փետրվարի 10. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.
2. 1 2 3  «Իրազեկ քաղաքացիների միավորում». Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.
3. ↑  «Մեր մասին». *fip.am*. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.
4. ↑  «Նախագծի մասին». *Ում դիմել*. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.
5. ↑  «Ծրագրի մասին». *Watchdog լրագրության խթանումը Հայաստանում*. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.
6. ↑  Way2up. «Արտաքին քաղաքականության քարտեզ». *map.uic.am* (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
7. ↑  «ծրագրի մասին». *Reforms*. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.
8. ↑  «Պատերազմի քրոնիկոն | Իրազեկ քաղաքացիների միավորում». 2021 թ․ փետրվարի 18. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.
9. ↑  ««Արտաքին քաղաքականություն և լուսաբանում» 6-րդ սեմինար-թրեյնինգ | Իրազեկ քաղաքացիների միավորում». 2018 թ․ մարտի 20.
10. ↑
11. ↑
12. ↑  One, Studio. «Հայտարարություն՝ Ոստիկանության բարեփոխումները համակարգող խորհրդի անհատական կազմում հասարակական կազմակերպությունների ներգրավման նպատակով հայտարարված մրցույթի արդյունքների ամփոփման վերաբերյալ - ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ - ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՈՍՏԻԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ». *www.police.am* (ռուսերեն). Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.
13. ↑
14. ↑
15. ↑  «Հայտարարություն ընտրական օրենսգրքի և դրա շուրջ վերջին զարգացումների վերաբերյալ». *Transparency.am*. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.
16. ↑  «Ստեղծվել է վարչապետին առընթեր ընտրական օրենսդրության բարեփոխումների հանձնաժողով». *Hetq.am*. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.
17. ↑  «Մեթոդաբանություն». *fip.am*. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.
18. ↑  «մեր գործընկերները | Իրազեկ քաղաքացիների միավորում». 2016 թ․ հունվարի 7. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.
19. ↑  «Membership Database | Eastern Partnership Civil Society Forum» (բրիտանական անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.
20. ↑  «Armenia 2021». *NATIONAL ENDOWMENT FOR DEMOCRACY* (ամերիկյան անգլերեն). 2022 թ․ փետրվարի 10. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.
21. ↑  «Armenia: Country Profile». *Freedom House* (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.
22. ↑  «Դոնորներ և գործընկերներ». *Oxygen*. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.
23. ↑  «Previously Funded Assistance Projects 2018-2021». *U.S. Embassy in Armenia* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.
24. ↑  «About us». *Open Information Partnership* (բրիտանական անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ մարտի 25-ին.