Հայր Աստված, հեղինակ՝ Չիմա դե Կոնելյանո, մոտավորապես 1510-1517 թվականներ
**Աստծո սեր** (անգլ.՝ Love of God), արտահայտություն, որը կարող է նշանակել կա՛մ սեր Աստծո հանդեպ, կա՛մ սեր Աստծո կողմից։ Աստծո հանդեպ սերը (*philotheia*) կապվում է աղոթքի և Աստծուն նվիրվածության հասկացությունների հետ։

Հունարեն *theophilia* բառը նշանակում է «Աստծո սեր կամ բարեհաճություն», իսկ *theophilos* բառը՝ «Աստծո ընկեր»՝ ի սկզբանե Աստծո կամ աստվածների կողմից սիրված լինելու իմաստով, սակայն մեր օրերում երբեմն հասկացվում է Աստծո հանդեպ սեր ցուցաբերելու իմաստով։

Հունարեն *agape* տերմինը կիրառվում է և՛ մարդկանց՝ Աստծո հանդեպ ունեցած սիրո, և՛ Աստծո՝ մարդկանց հանդեպ ունեցած սիրո վերաբերյալ։

Բահայի
------

Բահայի ուսմունքների համաձայն՝ Աստծո սերը (*philanthropia*) մարդկության ստեղծման հիմնական պատճառն է և կյանքի առաջնային նպատակներից մեկը։ Այն մաքրագործում է մարդկային սրտերն ու դրա միջոցով մարդիկ վերափոխվում և անձնազոհ են դառնում, քանի որ արտացոլում են Աստծո հատկանիշներն ու որակները։ Կրոնի հիմնադրի որդին՝ Աբդուլ Բահան, գրել է․ «Չկա ավելի մեծ կամ ավելի օրհնված բան, քան Աստծո սերը։ Այն ապաքինում է տալիս հիվանդներին, բալասան՝ վիրավորներին, ուրախություն և մխիթարություն ամբողջ աշխարհին, և միայն դրա միջոցով մարդ կարող է հասնել Հավերժական կյանքին։ Բոլոր կրոնների էությունն Աստծո սերն է, և այն բոլոր սուրբ ուսմունքների հիմքն է»։

Քրիստոնեություն
---------------

Հին Կտակարանում Աստծո սերը՝ որպես բազմաթիվ օրինակներում հանդիպող հայեցակարգ, նկարագրելու համար օգտագործված է հարուստ բառապաշար։ Տերն իր սերն արտահայտում է Երեմիա մարգարեի միջոցով և ասում․ «Ես ձեզ հավիտենական սիրով եմ սիրել, ես ձեզ ստեղծել եմ սիրառատ բարությամբ» (Երեմիա 31։2)։ Սակայն Հին Կտակարանի՝ Աստծո սիրո մեկնությունը որոշ խնդիրներ է ստեղծել ժամանակակից գիտնականների համար։ Աստծո սիրո մասին նշված է մի քանի տեքստում (օրինակ՝ Հոսեա 1–3, այնուհետև Էզեկիել 16 և Եսայի 62), սակայն հետևողական մեկնաբանություն տալու համար հղումները վերլուծելը դժվարություններ է հարուցել ու քննարկումների առարկա դարձել։

Երրորդության ավետարանական աստվածայնության դպրոցի անվանի պրոֆեսորներից մեկը «Սիրո դժվարին վարդապետությունը»[*փա՞ստ*] աշխատության մեջ նշել է, որ և՛ Աստծո սերը, և՛ Աստծո բարկությունը Հին Կտակարանից տեղափոխվել են Նորը։ Նաև մի քանի մեկնությունների եզրափակիչ տողերում է շեշտվել սերը (Կորնթացիներ 16։22, Եփեսացիներ 6։24, Թեսաղոնիկեցիներ 3:5)։

Աստվածաշնչի ամենահիասքանչ խոստումներից շատերն ուղղված են նրանց, ովքեր սիրում են Աստծուն, մասնավորապես Հռոմեացիներ 8։28 (բոլոր բաները լավ են գործում նրանց համար, ովքեր սիրում են Աստծուն) և Երկրորդ օրենք 7։9 (Աստծուն սիրողներն օրհնվելու են հազար սերունդներով, մինչդեռ Հին Կտակարանում անեծքը տարածվում է մինչև 4-10 սերնդի վրա)։ Ջոնաթան Էդվարդսն իր «Մեծ զարթոնք» աշխատության 4-րդ հատորում նշել է, որ նրա գլխավոր պարտականությունն էր հարուցել Աստծո հանդեպ իր հավատավորների նվիրվածությունը։

Նոր Կտակարանում հանդիպում են և՛ Աստծո սեր, և՛ Քրիստոսի սեր արտահայտությունները։ Հովհաննես 14։31 հատվածում Հիսուսն արտահայտել է իր սերը Հայր Աստծո նկատմամբ․ սա Նոր Կտակարանի միակ հատվածն է, որտեղ ուղղակիորեն խոսվում է Հայր Աստծու նկատմամբ Հիսուսի սիրո մասին։

Հունական բազմաստվածություն
--------------------------

Բազմաստվածության մեջ այն, ինչը սիրում են աստվածները (τὸ θεοφιλές) համարվել է առաքինի և բարեպաշտ։ Հայտնի է Սոկրատեսի հարցն այն մասին, արդյոք դա նույնաբանություն չէ՞ (տես Էվտիֆրոնի դիլեմման)։

### «Ֆիլոթեոս» և «թեոֆիլոս»

Հունարեն «ֆիլոթեոս» նշանակում է «Աստծուն սիրող, բարեպաշտ», իսկ «փիլիսոփոս» նշանակում է «իմաստություն սիրող, իմաստասեր»։ Տիմոթեոս 3։4 հատվածում օգտագործված «ֆիլոթեոս» բառի հոգնակի տարբերակը վերաբերում է որոշ մարդկանց, որոնք φιλήδονοι μᾶλλον ἢ φιλόθεοι (ավելի շատ հաճույք են սիրում, քան Աստծուն)։ «Թեոֆիլոս» բառն օգտագործվել է որպես հատուկ անուն, այն որպես հասարակ գոյական կամ ածական հունարենում չի հանդիպում․ դրա փոխարեն օգտագործվում է «թեոֆիլես» բառը, որը նշանակում է «Աստծուն սիրելի» կամ «Աստծուն սիրող»։

Սակայն Էրիկ Ֆյոգելինը «թեոֆիլոս» բառն օգտագործել է «Աստծո սիրահար» իմաստով։ «*Phaedrus»* աշխատության մեջ Պլատոնը Սոկրատեսին նկարագրել է տվել իրական մտածողի հատկությունները։ Երբ Ֆեդրուսը հարցնում է, թե ինչպես պետք է անվանել այդպիսի մարդուն, Սոկրատեսը, հետևելով Հերակլիտին, պատասխանում է, որ *sophos՝ «*նա, ով գիտի*»* տերմինը չափազանցված կլիներ․ այն պետք է վերաբերի միայն Աստծուն։ Կարելի է անվանել «փիլիսոփոս»՝ «իմաստության սիրահար»։ Այսպիսով, «փիլիսոփայության» դասական իմաստն ու փաստացի գիտելիքները վերապահված են Աստծուն, իսկ մահկանացուն կարող է միայն գիտելիքի սիրահար լինել, ոչ թե այն մեկը, որը տիրապետում է գիտելիքին։ Այլ կերպ ասած՝ Աստծուն ճանաչելուն վերաբերող գիտելիքի սիրահարը՝ «փիլիսոփոսը» դառնում է «թեոֆիլոս»՝ «Աստծուն սիրող»։

Հինդուիզմ
---------

Հինդուիզմում, ի հակադրություն kāma-ի, որը եսասիրական կամ զգայական սերն է, prema-ն վերաբերում է վերերկրային սիրուն։ Կարունան կարեկցանքն է և ողորմությունը, ինչը դրդում է մարդուն օգնել նվազեցնել ուրիշների տառապանքները։ Բհակտին սանսկրիտերեն արտահայտություն է, որը նշանակում է «սիրառատ նվիրվածություն գերագույն Աստծուն»։ Բհակտիով զբաղվող անձը կոչվում է բհակտա։ Հինդու գրողները, աստվածաբանները և փիլիսոփաները տարբերակել են բհակտիի ինը ձևեր, որոնք կարելի է գտնել 18 «կանոնիկ» պուրաններից ամենահայտնի՝ «Բհագավատա-պուրանում» և Թուլսիդասի ստեղծագործություններում։ «Նարադա Բհակտի Սուտրա» փիլիսոփայական աշխատության մեջ տարբերակվում են սիրո տասնմեկ դրսևորումներ։

Հինդուիզմում Յոգայի միստիկ ձևերից մեկում ընդգրկված է Իշվարապրանիդհանան՝ Աստծուն ինքնահանձնվելն ու նրա երկրպագությունը։

### Բհակտի շարժումներ

Կրիշնայի նվիրյալները երկրպագում են նրան ռասա կոչվող տարբեր հուզական վիճակներում։ Ձևավորվել են Կրիշնայի երկրպագության երկու խոշոր համակարգներ, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր փիլիսոփայական կառուցվածքը։ Այդ համակարգերը կոչվում են *aishwaryamaya bhakti* և *madhuryamaya bhakti,* որոնցից առաջինը բացահայտվել է թագուհիների բնակավայրերում ու Կրիշնայի թագավորության մեջ Դվարակայում։ *Madhuryamaya Bhakti*-ն բացահայտվում է Բրաջի բնակատեղում։ Այսպիսով, Կրիշնային երկրպագում են տարբեր ձևերով՝ կախված նվիրյալի՝ Աստծո Գերագույն անհատականությանը որպես հոր, ընկերոջ, տիրոջ, սիրելիին երկրպագելու ճաշակից, որոնք բոլորը արտասովոր են։ Կրիշնան հայտնի է որպես *Makhanchor* կամ Կարագի գող։ Նա սիրում էր կարագ ուտել և իրենց փոքրիկ գյուղի՝ Գոկուլի սիրելին էր։ Վիշնուիզմը միաստվածության տեսակ է, որը երբեմն բնութագրվում է որպես «բազմանդամ միաստվածություն», որը ենթադրում է, որ կան մեկ բնօրինակ աստվածության շատ ձևեր, որը սահմանվում է որպես հավատ՝ տարբեր ձևեր ընդունող մեկ միասնական աստվածության հանդեպ։ Կրիշնայականության մեջ այս աստվածությունը Կրիշնան է, որին երբեմն վերաբերում են որպես մտերմիկ աստվածության, ի համեմատություն բազմաթիվ չորս-ձեռանի Վիշնուների։ Դա կարող է վերաբերել արարչագործության հանդեպ Աստծո սիրո փոխկապակցված հասկացություններից որևէ մեկին, Աստծո հանդեպ արարածների սիրուն։

Իսլամ
-----

Աստծո սերը, ինչպես նաև Աստծո վախը, Իսլամի երկու հիմնասյուներն են, որտեղ բարձրագույն հոգևոր նվաճում է համարվում Աստծո սերը։

Իսլամը, քրիստոնեության նման, Ասծո սիրո վերաբերյալ բազմաթիվ միստիցիզմեր ու ավանդույթներ ունի։

Աստվածային սիրո գաղափարը, որը պարսկերեն հնչում է որպես *Ishq-e-Haqeeqi,* մինչ օրս մշակում են շատ մեծ իսլամական սրբեր։ Որոշ սուֆիական գրողներ և բանաստեղծներ գուցե մարդկային սերն ընդունել են որպես աստվածային սերը սահմանելու փոխաբերություն, բայց հայտնի միստիկները բացատրում են հայեցակարգն իր ամբողջության մեջ ու բացահայտում դրա կոշտ իրականությունը։ 7-րդ դարի հանրահայտ միստիկ Ռաբիա Բասրին առաջին կինն էր, որը սահմանել է Աստվածային սիրո վարդապետությունը։ Իսլամական սուֆիզմում «իշք» նշանակում է «սիրել Աստծուն անձնուրաց և անվերապահորեն»։ Ռումիի համար սուֆիզմն ինքը «իշք» է և ոչ թե ճգնության ուղի։ Ըստ Սուլթան Բահուի՝ «իշք» նշանակում է ծառայել Աստծուն՝ նվիրելով նրան իր ամբողջ կյանքը և և դրա դիմաց ոչ մի վարձատրություն չխնդրելով։

Հուդայականություն
-----------------

Աստծո սերը համարվել է «Հուդայականության էությունը»՝ «Եվ դու կսիրես քո Տեր Աստծուն քո ամբողջ սրտով, քո ամբողջ հոգով և քո ամբողջ զորությամբ» (Երկրորդ օրենք 6։5)։

Այլ
---

Գյոթեն Աստծո սիրո զգացմունքն արտահայտել է աստվածատյացության զգացմունքի հետ համատեղ, իր «Գանիմեդես» և «Պրոմեթևս» երկու պոեմներում համապատասխանաբար։

Տես նաև
-------

* Ագապե
* Բհակտի
* Քրիստոնեական խորհրդապաշտություն
* Աստվածային ծագում
* Աստծո վախ (կրոն)
* Աստվածատյացություն
* Միստիցիզմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Liddell and Scott: φιλοθεΐα
2. ↑  Liddell and Scott: θεοφιλία
3. ↑  Liddell and Scott: θεόφιλος (refers the reader to θεοφίλητος
4. ↑  Liddell and Scott: θεοφίλητος
5. ↑  Teofil Արխիվացված 2010-12-03 Wayback Machine
6. ↑  Satran, Pamela Redmond; Rosenkrantz, Linda (2007 թ․ փետրվարի 20). *The Baby Name Bible: The Ultimate Guide By America's Baby-Naming Experts* (անգլերեն). Macmillan. ISBN 978-0-312-35220-2.
7. ↑  Theophilos Արխիվացված 2011-07-07 Wayback Machine
8. ↑  ἀγάπη, Liddell and Scott: Greek-English Lexicon, Oxford: Clarendon Press
9. ↑  Smith, Peter (2000). «love». *A Concise Encyclopedia of the Baháʼí Faith*. Oxford: Oneworld Publications. էջեր 227–228. ISBN 1-85168-184-1 – via Internet Archive.
10. ↑  Hatcher, William S.; Martin, J Douglas (1989). «God, His Manifestations, and Man». *The Baháʼí Faith: The Emerging Global Religion*. New York City: Harper (publisher)#Harper & Row (1962–1990)|Harper & Row. էջեր 100–101. ISBN 0-06-065441-4 – via Internet Archive.
11. ↑  ʻAbdu'l-Bahá (1912). *Paris Talks*. Baháʼí Distribution Service (published 1995). էջեր 82–83. ISBN 1-870989-57-0.
12. ↑  Theology of the Old Testament, Volume One by Walther Eichrodt 1961 0-664-22308-7 pages 250–251
13. ↑  «God in Old Testament / God in New Testament». *WELS Topical Q&A*. Wisconsin Evangelical Lutheran Synod. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հունվարի 2-ին. Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 29-ին.
14. 1 2  *Theologies in the Old Testament* by Erhard Gerstenberger 2007 0-567-08812-X page 87
15. ↑  Ward, Mark. «Edwards Quote Success! | By Faith We Understand». *byfaithweunderstand.com* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 9-ին.
16. 1 2  *Preaching the Gospel of John: proclaiming the living Word* by Lamar Williamson 2004 0-664-22533-0 page 192
17. ↑  The word does not appear in the great Liddell-Scott-Jones Greek-English Lexicon
18. ↑  Eric Voegelin, *Science, Politics, and Gnosticism (ISI Books 1-932236-48-1), p. 41*
19. ↑  Scheweig, (2004) pp. 13–17
20. ↑  Regunathan, Sudhamahi (2010 թ․ նոյեմբերի 29). «Rabia Basri and her Divine Love». *New Age Islam*.
21. ↑  Seyed Ghahreman Safavi, Simon Weightman (October 2009). *Rumi's Mystical Design: Reading the Mathnawi Book One*. SUNY Press. ISBN 978-1-438-42796-6.

Գրականության ցանկ
-----------------

* Nathan, Maungo (1898). *Krishna and Krishnaism*. S.K. Lahiri & Co.
* Thomas Jay Oord Defining Love: A Philosophical, Scientific, and Theological Engagement Brazos Press, 2010. 1-58743-257-9.
* Thomas Jay Oord The Nature of Love: A Theology Chalice Press, 2010. 978-0-8272-0828-5.
* SCHWEIG, G.M. (2005). *Dance of divine love: The Rasa Lila of Krishna from the Bhagavata Purana, India's classic sacred love story*. Princeton University Press, Princeton, NJ; Oxford. 0-691-11446-3.
* HAWLEY, John Stratton: *Three Bhakti Voices. Mirabai, Surdas, and Kabir in Their Time and Ours*. 2nd impression. Oxford 2006.
* Bahá'u'lláh (1991) [1856–63]. *The Seven Valleys and the Four Valleys*. Wilmette, Illinois: US Baháʼí Publishing Trust. ISBN 0-87743-227-9.

Արտաքին հղումներ
----------------

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Աստծո սեր*** հոդվածին
* Flash Animation About the Love of God (3.6 MB) Արխիվացված 2007-10-21 Wayback Machine
* Why Love God? Study Topics Site
* About the Divine Love of God for Man
* Spiritual Methods to Help One Practice Loving God
* What Is Divine Love?
* What Is God's Love Like?
* Souls who loved God? Արխիվացված 2020-02-13 Wayback Machine

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4125096-5 · Microsoft: 2776299749 |

 |