recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Պորտուգալական թատրոնը** իմպրովիզացիոն բնույթի ներկայացումների, լիթուրգիական դրամայի երևան գալու մասին առաջին տեղեկությունները մեզ հասել են 12-րդ դարից։ 14-րդ դարի վերջին վերածննդի շրջանի մշակույթի կազմավորումը նպաստել է թատրոնի և դրամատուրգիայի զարգացմանը։

Ազգային թատրոնի հիմնադիրն է դրամատուրգ, դերասան և կոմպոզիտոր Ժ․ Վիսենտեն։ 16-րդ դարի վերջին Լիսաբոնում երևան են եկել հանրային թատրոններ։ 16-րդ դարի 2-րդ կեսին և 17-րդ դարի ինկվիզիցիայի հետապնդման և եկեղեցական գրականության պատճառով թատերարվեստը անկում է ապրել։

Ազգային թատրոնի վերելքը կապված է 19-րդ դարի 20-30-ական թվականներին ռոմանտիկական ուղղության հաստատման հետ։

Դրամատուրգ Ժ․ Պ․ Ալմեյդա Գառետի նախաձեռնությամբ Լիսաբոնում կազմակերպվել է Դրամատիկական արվեստի կոնսերվատորիա, ստեղծվել Մարիա 11 թագուհու ազգային թատրոն (1846 թվականին), որը դարձել է Պորտուգալիայի բեմական մշակույթի կենտրոններից։ 19-րդ դարի ճանաչված դերասաններից էին Ֆ․ դե Սիլվան, Է․ դաժ Նևիշը և Ա․ Ռոզա եղբայրները և ուրիշներ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո միայն որոշ գործիչներ են անդրադարձել համաշխարհային և ազգային դասականների և օտարերկրյա խոշոր հեղինակների պիեսներին։ Թատերական կյանքի կենտրոնը Լիսաբոնն է, ուր բացի Մարիա 2-րդ թագուհու ազգային թատրոնից գործում են Ազգային ժողովի, Գեղարվեստական թատրոնները և այլն։

Թատերախմբեր կան նաև Պորտուում և Կոիմբրայում։ Խաղացանկում են ժամանակակից դրամատուրգներ Լ․ Ս․ Մոնտեյրուի, Սանտարենուի, Լ․ Ֆ․ Ռեբելուի, Ա․ Ռեդոլայի և այլոց պիեսները։ 20-րդ դարի 1-ին կեսի դերասաններից են՝ Ռ․ Մոնտեյրուն, Ա․ Ռեյ Կոլասուն, Լ․ Աի- մոինշը, Մ․ Մատուշը, Ա․ դա Կունյան, Ռ․ Պաուլուն և ուրիշներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 399)։*  |
Հեղինակ՝ Աբուլ Կադիր Ալ-Ռասսամ
**Իրաքյան արվեստ**, Իրաքը հարուստ է ճարտարապետական կոթողներով, որոնք պատկանում են նրա տարածքում գոյություն ունեցող տարբեր քաղաքակրթությունների՝ Ուբայդի, Ուրուկի և Ջամդաթ-Նասրի (մ. թ. ա. 4-րդ հազարամյակ), բաբելա-ասուրական, պարթևական և սասանյան մշակույթներին։ Բաբելոնում, Ուրում, Նինվեում, Հատրայում, Տիզբոնում և այլուր պահպանվել են համաշխարհային նշանակություն ունեցող ճարտական հուշարձաններ։

Դեր
---

7-րդ դարից իրաքյան արվեստը զգալի դեր է խաղացել արաբական ճարտարապետության զարգացման գործում։ Որոշակի հատակագծով կառուցվել են Բասրա, Կուֆա (7-րդ դար), Վասիտ և Բաղդադ (8-րդ դար) քաղաքները։ Կաֆայում, Բաղդադում, Ուքայդիրում և Մամարայում կառուցվել են խալիֆաների պալատներ՝ այգիներով, բնակելի շենքերով ու պարիսպներով, տարբեր վայրերում՝ ամրոցներ, մեդրեսեներ, իսկ Բաղդադում, Բասրայում, Նաշաֆում, Քերբելայում, Կազիմայնում, Մամարայում, Մոսուլում՝ մինարեթներով մզկիթներ, հատկապես նշանակալից է Մամարայի ալ-Մալվիտա պարուրաձև մինարեթը։

Զարգացում
---------

10-րդ դարի ազգային-ազատագրական շարժումը և 1958 թվականի հեղափոխությունը նպաստեցին նոր ճարտարապետության զարգացմանը։ Վերակառուցվում են Բաղդադը, Մոսուլը, Բասրան։ Ժամանակակից ճարտարապետությանը բնորոշ է միշազգային ստանդարտի ներդաշնակումը տեղական բնակլիմայական պայմաններին, նաև հատակագծման ու դեկորի ավանդական ձևերի կիրառումը (ներքին բակեր, զարդաճաղեր, տեղական տիպի երկհարկ բնակելի շենքեր)։ Աբբասյանների շրջանից պահպանվել են որմնանկարների պատառիկներ, արհեստական մարմարի քանդակազարդումներ։

Ծաղկում
-------

12-14-րդ դարերում ծաղկել է գրքի մանրանկարչությունը։ Առանձնապես մեծ հռչակ էին վայելում մանրանկարիչներ Ցահյա իբն Մահմուդը և Ջունաիդ Մուլթանին։ Իրաքի արվեստը միջնադարյան դեկորատիվ-կիրառական արվեստում կարևոր դեր են խաղացել ջնարակված, բազմագույն խեցեղենը, մետաղյա և ապակյա գեղարվեստական իրերը, գործվածքները։ Այդ ավանդույթները պահպանվել են մինչև 10-րդ դար։ Ցուղաներկով գեղանկարչությունը Իրաքում սկզբնավորվել է 10-րդ դարի սկզբին (Աբդ ալ Կադր Ռասսամի, Մուհամեդ Սալեհ Զաքիի և ուրիշների դիմանկարներն ու բնանկարները)։ 1939 թվականից Բաղդադում գործում է Գեղեցիկ արվեստների ինստիտուտը։ 1956 թվականին կազմակերպվել է Մուստանսիրիա մեդրեսեն (1227-1233, վերականգնվել է 10-րդ դարի) Բաղդադում Արվեստագետների ասոցիացիան։ 1958 թվականի հեղափոխությունը նպաստել է կերպարվեստի վերելքին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 461)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սվերդլովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Սվերդլովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Свердлова), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Անվանվել է կոմունիստական կուսակցության և խորհրդային պետության գործիչ Յակով Միխայլովիչ Սվերդլովի (1885-1919) պատվին։ Սկիզբ է առնում Շչեբզավոդ փողոցի շարունակություն հանդիսացող ճանապարհից և ավարտվում Շիրոկայա և Բերեժնոյի փողոցների հանգույցում։ Երկարությունը 560 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Սվերդլովի փողոցը սկսվում է Շչեբզավոդ փողոցի շարունակություն հանդիսացող ճանապարհից, հատում է Պոկրովսկու նրբանցքը, Կալինինի փողոցը, Զագորոդնայա փողոցը և ավարտվում Շիրոկայա և Բերեժնոյի փողոցների հանգույցում։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 560 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 11 շինություն և բոլորը` փողոցի աջ կողմում (զույգ համարներ)։

Սվերդլովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346358։

Փողոցն անվանվել է կոմունիստական կուսակցության և խորհրդային պետության գործիչ Յակով Միխայլովիչ Սվերդլովի (1885-1919) պատվին։ 1917 թվականի նոյեմբերի 8 (21)-ին Լենինի առաջարկությամբ նա ընտրվել է Համառուսաստանյան ԿԴԿ-ի նախագահ։ Եղել է ՌԽՖՍՀ առաջին սահմանադրությունը կազմող հանձնաժողովի նախագահը։ Մասնակցել է Կոմինտերնի 1-ին կոնգրեսի նախապատրաստմանը։ Թաղված է Կարմիր հրապարակում, Կրեմլի պատի տակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 11, էջ 92»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Свердлова в Красном Сулине
* Подробная карта улица Свердлова, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Красный Сулин, улица Свердлова Archived 2019-03-26 at the Wayback Machine.
**ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակ (ՄԱՓԳՀ)** (անգլ.՝ United Nations High Commissioner for Refugees, UNHCR), ՄԱԿ-ի կազմակերպություններից մեկը, որը զբաղվում է փախստականների հարցերով։ Այն հիմնադրվել է 1951 թվականին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետևանքով դեռևս անօթևան մնացած ավելի քան մեկ միլիոն մարդկանց օգնելու նպատակով։

Փախստականների գերագույն հանձնակատարը միջազգային պաշտպանություն է տրամադրում փախստականներին, որի հիմքում ընկած է Մարդու իրավունքների հարգանքը, ընդհուպ մինչև ապաստան գտնելու հնարավորությունը։ Գերագույն հանձնակատարն է Ֆիլիպպո Գրանդին է (իտալացի դիվանագետ)։

ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակը ստեղծվել է 1950 (1951) թվականի դեկտեմբերի 14-ին, ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի կողմից։ Գործակալությանը հանձնարարվել էր ղեկավարել և համակարգել փախստականներին պաշտպանելու և ամբողջ աշխարհում նրանց խնդիրների լուծման միջազգային գործողությունները։ գրասենյակը երկարատև լուծումներ է առաջարկում փախստականներին կամավոր հայրենադարձության, ապաստան երկրներում ինտեգրման կամ երրորդ երկրներում վերահաստատման համար։

Պատմություն
-----------

ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակը ստեղծվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, երբ պատերազմի ընթացքում բազմաթիվ եվրոպացիներ բռնի ուժով տեղահանվեցին։ Այն հիմնադրվել է 1951 թվականին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետևանքով դեռևս անօթևան մնացած ավելի քան մեկ միլիոն մարդկանց օգնելու նպատակով։ Գրասենյկաը ի սկզբանե ուներ երեք տարվա մանդատ, որն ավելի ուշ երկարաձգվեց իրար հոջորդող հինգ տարի ժամկետով մինչև 2003 թվականը, երբ Ընդհանուր վեհաժողովը որոշեց օժտել կառույց այն մանդատով «մինչև փախստականների խնդիրը վերջնականապես լուծում ստանա»։

Նպատակներ
---------

* Դրա հիմնական նպատակն է պաշտպանել փախստականների իրավունքները և բարեկեցությունը։
* Փախստականներին պաշտպանել և ամբողջ աշխարհում միջազգային գործողություններով լուծել նրանց խնդիրները։
* Թույլ չտալ, որ երբևիցե մեկին իր կամքին հակառակ վերադարձնեն մի երկիր, որտեղ հիմքեր կան վախենալու, որ կարող է ենթարկել հալածանքի։
* Օգնել այն մարդկանց, ովքեր նույնիսկ որևէ որկրի քաղաքացիություն չունեն

Փաստեր
------

Մինչև 2010 թվականի վերջը *Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակն* արդեն հոգ էր տանում շուրջ 36.5 միլիոն հոգու, այդ թվում՝ փախստականների, վերադարձված անձանց, սեփական երկրում տեղահանվածների և քաղաքացիություն չունեցող մարդկանց համար։

ՄԱՓԳՀ-ի գրասենյակը՝ Շվեյցարիայի Ժնև 2, CH-1211, փոստարկղ 2500, հեռ՝ (41-22) 739, 8111:

Սկսած 1950 թվականից, գործակալությունը օգնել է տասնյակ միլիոնավոր մարդկանց նորովի սկսել իրենց կյանքը։

Գրասենյակի 2010 թվականի հաստատած երկամյա բյոջեն կազմում էր 3,2 միլիարդ դոլար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  20th Century Press Archives — 1908.
3. 1 2 3 4  ՄԱՓԳՀ-ի պաշտոնական կայքը
4. 1 2 3 4 5  «Հիմնարար Փաստեր», Միավորված Ազգերի Կազմակերպություն, Երևան, 2013 թվական, էջ 80
5. 1 2 3  Office of the United Nations High Commissioner for Refugees

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՄԱՓԳՀ-ի պաշտոնական կայք
	+ Ընդհանուր տեղեկություններ (անգլ.)
	+ Կառավարում և կառուցվածք (անգլ.)
	+ Գերագույն հանձնակատար (անգլ.)
	+ ՄԱՓԳՀ-ի պատմությունը (անգլ.)
**Բևերեջի անտենա**, ալիքային անտենա, որն առաջարկվել է Բևերեջի կողմից և օգտագործվում է երկարալիքային ռադիոընկերությունների ազդանշանների ընդունման համար։ Այն կազմված է մալուխից որի երկարությունը սկսվում է մինչև կիսալիքայինից մի քանի երկարություն ունեցող ալիքներ որոնք հողից գտնվում են մինչև ութ մետր բարձրության։ Մալուխի ծայրը որը որ ավելի մոտ է գտնում հասցեատիրոջը հողանցվում է հակադրամն միջոցով որը իր հերթին հավասար է անտենայի ալիքային հակադրման։ Մալուխի ծայրը միացվում է ընդունիչին որի մուտքի հակադրությունը նույնպես հավասար է անտենայի ալիքային հակադրությանը։ Անտենան արձագանքում է էլեկտրական դաշտի լարման հորիզանական բաղկացուցչին որը իր հերթին կազմում է էլեկտրական դաշտի մի մասը։ Ինչպես երևում է նկարից ալիքի առաջնամասը որը տարածվում է երկրի մակերեսի վրայով թեքված է ալիքի ուղղության կողմը։ Եթե ալիքը գալիս է կլանող հակադրության կողմից ապա էլէեկտրական դաշտի լարվածության վեկտորի հորիզոնական բաղադրիչը ուղղված է մալուխի առանցքի երկայնքով։ Եթե ալիքները գալիս են այլ ուղղություններից ապա մալուխի առանցքի երկայնքով գործում է էլեկտրական դաշտի լարվածության վեկտորի հորիզոնական բաղադրիչի պրոյեկցիան, որը հավասար է էլետրական դաշտի վեկտորի հորիզոնական բաղադրիչի ալիքի մոտեցման կոսինուսի անկյան արտադրյալին։ Վազող ալիքի կարճ ալիքների անտենայի նման ընդունիչի հոսանքը կարող է մաքսիմալ լինել այն դեպքում երբ ալիքը գալիս է մալուխի առանցքի ուղղությամբ։

Օգտագործումը
------------

Բևերեջի անտենան օգտագործվում է երկար ալիքների վրա որպես պաշտպանիչ մթնոլորտային խոտաններից, ինչպես նաև հաճախությամբ նման կայաններից։ Որպես փոխանցող անտենա այն երբեք չի օգտագործվում որովհետև այն հիմնականում ունենում է փոքր ՕԳԳ։ Ճառագայթման արդյունքում ինչպես նաև հողի մեջ կորուստների պատճառով հոսանքների ալիքը որ շարժվում է անտենայի հեռակա ծայրի շարժման ընթացքում հանգչում է։ Օգտագործման դեպքում անհրաժեշտ է դառնում կարգավորել ընդունման զրոյի ուղղությունը։

Աղբյուրներ
----------

Антенны. Шифрин Я.С. "Вирта", 1976г.
**ԳԱԱ Մանրէաբանության ինստիտուտ**, միկրոբիոլոգիայի ինստիտուտ, գիտահետազոտական հիմնարկություն Աբովյան քաղաքում (1973 թ-ից)։ Կազմակերպվել է 1961 թ-ին՝ Երևանում, 1943 թ-ից գործող ՀԽՍՀ ԳԱ մանրէաբանության սեկտորի հիմքի վրա, Հ. Կ. Փանոսյանի ղեկավարությամբ։

1962 թ-ից Մանրէաբանության ինստիտուտի տնօրենն է Գ. Աֆրիկյանը։ Մանրէաբանության ինստիտուտն ունի 8 լաբորատորիա (1979)՝ ազոտֆիքսող բակտերիաների, խմորող միկրոօրգանիզմների, սպոր առաջացնող բակտերիաների, բջջային կենսասինթեզի, մանրէների կենսաքիմիայի, ֆոտոսինթեզող բակտերիաների, մանրէների հավաքածուի, հանքային մանրէաբանության։ Մանրէաբանության ինստիտուտի աշխատանքներում կարևոր տեղ են գրավել մանրէների տարբեր խմբերի էկոլոգիայի հարցերին նվիրված հետազոտությունները, որոնց շնորհիվ բացահայտվել են զանազան մանրէների բնական տարածվածության բազմաթիվ օրինաչափությունները։ Ինստիտուտի բազմամյա աշխատանքները հնարավորություն են տվել մեկուսացնել և նկարագրել ազոտֆիքսող, կաթնաթթվային, սպորավոր, ֆիտոպաթոգեն, քեմոսինթետիկ բակտերիաների և սնկերի նոր տեսակներ ու տարատեսակներ։ Ուսումնասիրված մանրէներից շատերն օգտագործվում են պարարտանյութերի, ինսեկաիցիդների, թթու կաթնամթերքների, գինու, հացի արտադրության և արդյունաբերության այլ ճյուղերում։ Մանրէների էկոլոգիական հարմարվածության, մանրէային անտագոնիզմի ուսումնասիրման և անտիբիոտիկները բուսաբուծության ու շերամապահության մեջ կիրառելու բնագավառում։ Մանրէաբանության ինստիտուտը ԽՍՀՄ-ում եղել է առաջիններից մեկը։ Մանրէաբանության ինստիտուտը գործուն մասնակցություն է ունեցել ՀԽՍՀ-ում մանրէաբանական արդյունաբերության կազմակերպմանը։ Վերջին տարիներին մանրէաբանության ինստիտուտում աշխատանքներ են տարվում՝ նվիրված ֆոտոտրոֆ միկրոօրգանիզմների և մանրէային ֆերմենտների ուսումնասիրման ու կիրառման, մանրէների կենսաքիմիային, գենետիկական ինժեներիայի արդիական հարցերին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 250)։*  |
**Նիկոլա Իվանով Բոնև** (բուլղար․՝ Никола Бонев, հուլիսի 23, 1898(1898-07-23) կամ հուլիսի 11, 1898(1898-07-11), Ստարա Զագորա, Բուլղարիա - հունիսի 18, 1979(1979-06-18), Սոֆիա, Բուլղարիա), բուլղարացի աստղագետ։

Կենսագրություն
--------------

Նիկոլա Բոնևը ծնվել է 1898 թվականի հուլիսի 11-ին Բուլղարիայի Ստարա Զագորա քաղաքում։

Բարձրագույն կրթությունը ստացել է Սոֆիայի պետական համալսարանում, որից հետո վերապատրաստվել է Արևմտյան Եվրոպայում՝ Փարիզում և Բեռլինում։ 1932 թվականից եղել է Սոֆիայի համալսարանի աստղագիտության ֆակուլտետի պրոֆեսոր, իսկ 1952-1972 թվականներին՝ Բուլղարիայի գիտությունների ազգային ակադեմիայի աստղագիտության ամբիոնի տնօրեն։ Ունի մի շարք աշխատություններ, որոնք նվիրված են Արեգակնային համակարգին և վերջինիս մոլորակներին։

Մի շարք աշխատություններ նվիրել է լուսնի էվոլյուցիային և ծագմանը, ինչպես նաև Երկիր մոլորակի միակ բնական արբանյակի՝ լուսնի մակերևույթին։ Մանրակրկիտ ուսումնասիրել է Յուպիտեր, Սատուրն և Վեներա մոլորակների արբանյակները, ինչպես նաև պտույտն իր առանցքի շուրջը։

1978 թվականին դարձել է Բուլղարիայի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս, իսկ 1962-1963 թվականներին եղել է Միջազգային աստղագիտական ֆեդերացիայի անդամ։ Մահացել է 1979 թվականի հունիսի 18-ին Սոֆիայում։

Գրականություն
-------------

* *Колчинский И.Г.Корсунь А.А.Родригес М.Г.* Астрономы.Биографический справочник. — Киев: Наукова думка, 1986.
«**Ծաղկամանով կինը**» (գերմ.՝ Frau, eine Blumenschale tragend), գերմանացի նկարիչ Ավգուստ Մակեի նկարն է, վրձնել է 1910 թվականին։ Նկարը ներկայումս պահպանվում է մասնավոր կոլեկցիոների մոտ։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Նկարի ստեղծման համար Մակեն ներշչվել է 1910 թվականի մայիսի 14-ին մյունխենյան «Մուսուլմանական մշակույթի գլուխգործոցների ցուցահանդես» այցելելուց։ Ցուցահանդեսին ներկայացվել են Պարսկաստանի, Թուրքիայի և նվաճման արդյունքում մավրիտանական ազդեցության տակ գտնված երկրների նկարիչների ստեղծագործություններ (այդ թվում արևելյան մշակույթի հայտնի կոլեկցիոներ Ֆրիդրիխ Զարեի հավաքածուից, որն իսլամադավան Արևելքի գեղարվեստական մշակույթի մասին լայն պատկերացում է տալիս։

Նկարագրություն
--------------

Ծաղկամանը ձեռքին կիսամերկ կնոջ պատկերը ներկայացված է ծնկներից վերև։ Պատկերի համաչափությունը մաներիզմի ոճով փոքր-ինչ ձգված է, կտորը փաթաթած է ազդրերի շուրջ, մյուս կտորը չալմայաձև փաթաթված է գլխին, այս ամենը նկարին տալիս է արևելյան հատկանիշներ։ «Ծաղկամանով կինը» իրենից ներկայացնում է մերկ բնորդով նկարի նոր ձև, ինչը Մակեն մշակել է Տեգերնզեում գտնվելու սկզբում։ Այդ ընթացքում նրա ու նրա զամիկ Հելմուտի համար բնորդուհի է եղել տեղացի մի պանրագործ աղջիկ։

Մոդելը ներկայացված է համարյա ամբողջ հասակով։ Նկարիչը, կառուցելով նկարի բովանդակությունը, ընտրում է գուներանգության լավագույն տեղաբաշխումը, ներդաշնակության և ռիթմիկայի հարաբերակցությունը։ Կնոջ իրանը թեքված է դեպի աջ, պատկերը հավասարակշռում է ծաղկամանը, որն իր ձախ կողմում պահում է կինը։

Նկարը ստեղծվել է Անրի Մատիսի ոճի ազդեցությամբ։ Պատկերի գունաստվերային մոդելավորումը, որն առանձնանում է չեզոք հիմնապաստառի վրա մուգ ուրվագծի օգնությամբ, ընդհանրացված է։ Մոդելի դեմքը պատկերված է առանց անհատականության արտահայտման, բայց նա հիշեցնում է նկարչի կնոջ՝ Էլիզաբեթ Մակեի դեմքը։ Ներկապնակը սահմանափակ է, իսկ ներկերն ավելի հանգիստ են։ Նկարիչը հրաժարվում է աշխատել լրացուցիչ գույներով (դեղնակապույտ կամ կարմրականաչ), բայց հասնում է տպավորիչ արդյունքի, ձևերի և գույների ներդաշնակության։

Կիսաբաց աչքերով աղջկա դեմքն անմեղ է, նուրբ հատկանիշներով, կանաչի և կապույտի սառը երանգների համադրմամբ, դա ընդգծում է զուսպ, «նույնիսկ իմաստուն» (Մյոլեր) նկարի էրոտիզմը։ Այն հեռակա կարգով հիշեցնում է ակադեմիստների՝ նախ և առաջ Էնգրի աշխատանքները, բայց, ի տարբերություն դրանց, այնքան էլ զգացմունքային չեն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Moeller, 1988

Գրականություն
-------------

* Moeller, Magdalena M. August Macke, «DuMont Buchverlag», ISBN 3-7701-2209-7։
* Vriesen, Gustav, August Macke, «Kohlhammer»։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալբիստան (այլ կիրառումներ)

**Ալբիստան**, քաղաք Կիլիկիայում, Հալեպի վիլայեթում Ալբիստանի գավառակում։ 1915 թվականի դրությամբ այն գավառակի ամենահայաշատ բնակավայրն էր։

Անվան ստուգաբանություն
----------------------

Ալբիստանն արաբերեն նշանակում է **պարտեզ**։

Քաղաքի անվանումները
-------------------

Քաղաքն ունեցել է բազմաթիվ անվանումներ, որոնք են Աբլաստան, Աբլըստան, Ալբասթայն, Ալբըստան, Ալբիսթան, Ալպիստան, Ալպոսդան, Ալպսթան Ալպստան, Ալպութան, Ալպուստան, Ալպուստան, Աղբսթան, Ապլասթա, Ապլասթան, Ապլեթին, Ապլեսթին, Ապլստան, Էլբիստան, Էպլեսթեյն, Էպլստեյն, Ղփթիսթան, Պլասթա, Պլաստա։

Պատմություն
-----------

Կառուցվել է VIII - IX դարերում։ Քաղաքի տները կառուցված են եղել աղյուսով և շրջապատված են եղել պտղատու այգիներով, արգավանդ դաշտերով։

X-XI դարերում քաղաքը հայտնի է եղել Պլաստա անունով։ Այն ժամանակ հայերը զգալի թիվ էին կազմում։

1897 թվականին Ալբիստանում հիմնվել է «Միություն Կիլիկիո» ընկերությունը։

Հայ արհեստավորների աշխատանքը մեծ համբավ ուներ՝ մասնավորապես հայ վարպետների գործած կտավը, կապան և կարպետը։

Ալբիստանը թուրքերի ձեռքով ավերվեց 1915-1918 թվականներին։ Հայերի մեծ մասը ոչնչացվեց և տեղահանվեց։

Բնակչություն
------------

1873-1873 թվականներին ուներ 130 տուն հայ և մոտ 2000 թուրք բնակիչ։ 1914 թվականին ուներ 12000 բնակիչ, որից 4000-ը հայեր էին։ 1952 թվականին ուներ 7474 թուրք բնակիչ։

Օգտակար հանածոներ
-----------------

Ալբիստանում է գտնվում **Իչմե** ջերմուկը։ Քաղաքն հարուստ է եղել երկաթի պաշարներով, որոնք օգտագործել են զեյթունցիները։

Պատմամշակությային կառույցներ
----------------------------

Ալբիստանն ուներ **Սբ. Հակոբ** և **Սբ. Գևորգ** հայկական եկեղեցիներ։ Կար նաև արական և իգական վարժարաններ։ Քաղաքի շրջակայքում կար խեթական, հռոմեական և բյուզանդական հնություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 1, էջ 71


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 135089625 · WorldCat VIAF: 135089625 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 148)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ալբիստանի գավառակ |
| --- |
|  |
| Քաղաքներ | Ալբիստան • Չերքես |
|  |
| Գյուղեր | Իջմե |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |
**Կլայզենի կոնդենսացում** (էսթերային կոնդենսացում), ալկալիների առկայությամբ նույն կամ տարբեր Էսթերների փոխազդեցությամբ **B** կետոէսթերների ստացման եղանակ։ 
Տիպական օրինակ է նատրիումի ալկոհոլատների, հիդրիդի կամ ամիդի առկայությամբ էթիլքացախատից ացետոքացախաթթվի էթիլէսթերի ստացումը՝

{\displaystyle {\mathsf {C\_{3}COO\_{2}H\_{5}+HCH\_{2}COOC\_{2}H\_{5}\rightarrow CH\_{3}COCH\_{2}COOC\_{2}H\_{5}+C\_{2}H\_{5}OH}}}
Մրջնաթթվի էսթերների օգտագործման դեպքում ստացվում են ալդեհիդաթթուերի ածանցյալներ՝

{\displaystyle {\mathsf {HCOOC\_{2}H\_{5}+C\_{6}H\_{5}C\_{2}COOC\_{2}H\_{5}\rightarrow C\_{6}H\_{5}CH(COOC\_{2}H\_{5})CHO+C\_{2}H\_{5}OH}}}
Կլայսենի կոնդենսացումն կիրառվում է նաե B կարբոնիլային այլ միացությունների ստացման համար, օրինակ, էսթերների ռեակցիան նիտրիլների հետ տալիս է B կետոնիտրիլներ՝

{\displaystyle {\mathsf {CH\_{3}COOC\_{2}H\_{5}+C\_{6}H\_{5}CH\_{2}CN\rightarrow CH\_{3}COCH(C\_{6}H\_{5})CN+C\_{2}H\_{5}OH}}}
իսկ կետոնների հետ՝ դիկետոններ (օրինակ, ացետիլացետոն)՝

{\displaystyle {\mathsf {CH\_{3}COOC\_{2}H\_{5}+CH\_{3}COCH\_{3}H\_{3}\rightarrow CH\_{3}COCH\_{2}COCH\_{3}+C\_{2}H\_{5}OH}}}
Կլայզենի կոնդենսացումը լայնորեն կիրառվում է արդյունաբերության մեջ օրգանակն տարբեր միացություններ, օրինակ, ացետոքացախաթթվի էսթեր, ացետիլացետոն և դրանց ածանցյալներ ստանալու համար։ Ռեակցիան հայտնաբերել է գերմանացի քիմիկոս Լ. Կլայզենը։


|  |
| --- |
| Animation zum Reaktionsmechanismus der Claisen-Kondensation |
|

Հատուկ դեպքեր
-------------

Հաճախ « Կլայզենի ռեակցիան» անվանում են Պերկինի փոփոխական ռեակցիա, կիրառվում է դարչինի ստացման համար, որպես կատալիզատոր մետաղական նատրիումի առկայության պայմաններում։

{\displaystyle {\mathsf {C\_{6}H\_{5}CHO+CH\_{3}COOC\_{2}H\_{5}\rightarrow C\_{6}H\_{5}{\text{-}}CH{\text{=}}CH{\text{-}}COOC\_{2}H\_{5}+H\_{2}O}}}

Աղբյուրներ
----------

* *Ласло П.* Логика органического синтеза. — 2 т. — М.։ «Мир», 1998.
* *Серрей А.* Справочник по органическим реакциям. — М.։ Издательство химической литературы, 1962.

Տես նաև
-------

* Լյուդվիգ Կլայզեն
* Կլայզենի վերախմբավորում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 471)։*  |
**Ալբիգոյցիներ** (ֆր.՝ Albigeois)՝ աղանդավորներ հարավային Ֆրանսիայում 12-13-րդ դարերում։ Հարում էին կաթարների և վալդենսների աղանդներին։ Ալբիգոյցիների անվան առաջացումը վիճելի է։ Սովորաբար այն կապում են Ալբի (լատ.՝ Albiga) քաղաքի անվան հետ, որտեղ, ըստ ենթադրության սկիզբ է առել այս շարժումը։ Որոշ պատմաբաններ բխեցնում են ալբանացիներ (Albanenses) բառից քանի որ կաթարների հերձվածը տարածվել է Բալկանյան թերակղզուց։ Ենթադրվում է, որ Ալբիգոյցիների վրա ներգործել է Թոնդրակեցիների աղանդը։ Ալբիոյցիները աշխարհը, ներառյալ կաթոլիկ եկեղեցին, համարում էին սատանայի ստեղծածը, ժխտում էին կրոնական հիմնական դոգմաները, պահանջում վերացնել եկեղեցական հողատիրությունն ու տասանորդը։ Նրանց հիմնական զանգվածը արհեստավորներ ու գյուղացիներ էին։ Շարժմանը հարում էր նաև տեղական ազնվականության մի մասը՝ եկեղեցու հարստությանը տիրանալու ակնկալիքով։ Աբիգոյցիներին ջախջախեցին և գրեթե ոչնչացրին պապության նախաձեռնած խաչակրաց արշավանքների ժամանակ (1209-1229 թթ.)։ Ալբիգոյցիները վերացան 14-րդ դարում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալբիգոյցիների հոդվածը Բրիտանիկայում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 148)։*  |
**Նավը լեռան վրա** (արևմտ․՝ Նաւը լերան վրայ), Կոստան Զարյանի վեպը, որ նա գրել է 1943 թվականին՝ Բոստոնում ապրելու տարիներին։ Հետագայում վեպը վերամշակվել է կոմունիստական գրաքննության կողմից և 1963 թվականին կրճատումներով հրատարակվել Երևանում։

Սյուժեն
-------

Վեպում շարունակվում ու զարգացվում են այն տրամադրությունները, որոնք արտահայտված էին Կոստան Զարյանի «Անցորդը և իր ճամփան» ուղեգրության մեջ և «Բանկոոպը և մամութի ոսկորները» վեպում։ Վեպում պատկերված է 1918-20 թվականներին Հայաստանը՝ հայերի պայքարը թուրքերի դեմ, Սարդարապատի ճակատամարտը, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության տարիներն ու Հայաստանում սովետական կարգերի հաստատումը։ Հայաստանը լցված էր արևմտահայ փախստականներով, թուրքերը հարձակվում էին, նոր ստեղծված պետությունը, ինչպես Զարյանն է ներկայացնում, անզոր էր աղետի առաջն առնելու։ Հերյանը Հայաստան է գալիս ահա այդ ճակատագրական տարիներին և չնայած բոլոր դժվարություններին՝ մնում է հայրենիքում։ Սա է Հերյանի ամենամեծ տարբերությունը Զարյանի նախորդ գրքերի «անցորդ» հերոսներից։ Հեռավոր նավարկությունների նավապետ Արա Հերյանը Բաթում քաղաքում նավ է գնում, գնացքով բերում Հայաստան, այնուհետև եզներով քաշում մինչև Քանաքեռ, սակայն քաղաքական պատճառներով երկար ժամանակ նավը մնում է այդտեղ։

Վեպում նավը ընթացքի ու շարժման խորհրդանիշ է, լեռը՝ Հայաստանի ու հայ ժողովրդի։ Նավը լեռը բարձրացնելը՝ Սևան հասցնելը, խորհրդանշում է հայոց պետականության վերականգնումը։

Վեպի առաջին տարբերակում Հերյանին այդպես էլ չի հաջողվում նավը հասցնել Սևան, սակայն երկրորդ տարբերակում կոմունիստները Հերյանին օգնում են նավը հասցնել Սևան և ջուրն իջեցնել։

Միշա Թումանյանը նույնպես նավապետ է, որը թողել է իր ծառայությունը ռուսական նավատորմում և եկել Հայաստան՝ իր հայրենիքին ծառայելու։ Նրան չի հուսահատեցնում այն, որ ծովերի և օվկիանոսների փոխարեն իր առջև ընդամենը Սևանա լիճն է, նա էլ կառուցում է ի՛ր երազանքի նավը՝ խղճուկ նավակ այն նավերի փոխարեն, որոնցով ինքը նավարկել է Ռուսաստանում։ Բայց նա նվիրված է իր հայրենիքին ու իր երազանքին, հայրենիք, որը նա նոր-նոր սկսում է ճանաչել։

Այս խմբին է պատկանում նաև երիտասարդ սպա Բաբկեն Միրանյանը, որը դաստիարակվել է Ռուսաստանում և ծառայել է ցարական բանակում, իսկ հիմա ծառայում է հայկական բանակում և զոհվում թուրքերի դեմ մղված մարտերում։

Հերյանին հակադրվում է վեպի մեկ այլ գործող անձ ևս. Պետրոս Մարկը, որն Ամերիկայից վերադարձել է Հայաստան, ուսումնասիրում է Հայաստանը, փորձում հասկանալ նախնիների հայրենիքը։ Զարյանը էջեր է նվիրում նրա և Հերյանի զրույցներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Մենք և ժամանակը», 16.07.2015 թողարկում

Գրականություն
-------------

* Կոստան Զարյան, Նավը լեռան վրա, Երևան, 1963։

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Նավը լեռան վրա*** հոդվածին
**Մեգերյան կարպետ**, հայկական գորգագործական արվեստը ներկայացնող ընկերություն։

Պատմություն
-----------

«Մեգերյան կարպետ» ընկերությունը հիմնադրվել է 1917 թվականին Նյու Յորքում։ Ի սկզբանե զբաղվել է նոր և անտիկ ձեռագործ գորգերի վերանորոգման և մշակման աշխատանքներով, ինչպես նաև ձեռագործ գորգերի առք ու վաճառքով։ Մեգերյանների գերդաստանն ավելի քան չորս սերունդ զբաղվել է հին գորգերի վերականգնմամբ և նոր գորգերի արտադրությամբ։

2000 թվականին Մեգերյան ընտանիքի ջանքերով Հայաստանում թարմացվել և վերազինվել է նախկին «Հայգորգ» ընկերությանը պատկանող գործարանը, ՀՀ շրջաններում, Արցախում վերաբացվել են նախկին արտադրական մասնաճյուղերը։ Մեգերյանները Հայաստանում ընդարձակել են գորգերի արտադրությունը` օգտագործելով դիզայնի և ոճավորման այնպիսի տեսակներ, ինչպիսիք են Վասպուրականի, Ղարաբաղի, Լոտուսի, Լոռիի և ժամանակակից այլ ոճավորումներ և լուծումներ։ Արտադրված գորգերը պահպանում են հայկական գորգերի ավանդական ոճն ու դիզայնը։

Մեգերյան գորգերից գտնվում են Անգլիայի թագուհու պալատում, Հայաստանի, Ռուսաստանի, Վրաստանի, Ֆրանսիայի, Չինաստանի, Եգիպտոսի, Բուլղարիայի, Շվեդիայի և այլ պետությունների նախագահական նստավայրերում, Սուրբ Ղազար կղզու եկեղեցու խորանում։

Հավաքածուներ
------------

* Լոտտո
* Ավանդական
* Վասպուրական
* Արցախ
* Թավրիզ
* Մամլուք
* Ուշակ
* Սավոների
* Նորաոճ
* Հնաոճ

Գորգերի ցուցասրահ-թանգարան
--------------------------

«Մեգերյան կարպետ» ընկերությունը Երևանում ցուցասրահ ունի, որտեղ կազմակերպվում են անվճար շրջայցեր։ «Մեգերյան կարպետ» գործարանում 2014 թվականին բացվել է թանգարան, որտեղ ցուցադրվող ամենահին գորգը թվագրված է 17-րդ դարի։ Թանգարան-ցուցասրահում ներկայացված են անտիկ, հարյուր և ավելի տարեկան հայկական գորգեր։ Հին գորգերի ամենամեծ քանակը Մեգերյանները պահում են Նյու Յորքում։

Բացի Նյու Յորքի 5-րդ Պողոտայից, ընկերությունը ցուցասրահներ ունի նաև Իտալիայում, Ֆրանսիայում, Շվեցարիայում և Գերմանիայում։

Տես նաև
-------

* Հայկական գորգ
* ՀՀ թեթև արդյունաբերություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Մեգերյանների գերդաստանն ավելի քան չորս սերունդ զբաղվել է հին գորգերի վերականգնումով. 100-ամյա պատմություն

Արտաքին հղումներ
----------------

Պաշտոնական կայք
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Գագրայի Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի** հաճախ կոչվում է նաև **Սուրբ Փրկիչ եկեղեցի**, Հայ Առաքելական Եկեղեցու տաճար Աբխազիայի Գագրա քաղաքում։

Եկեղեցու Օծումը
---------------

2013 թ. նոյեմբերի 5-ին, ձեռամբ Հարավային Ռուսաստանի Հայոց թեմի առաջնորդ գերաշնորհ Տ. Մովսես եպիսկոպոս Մովսեսյանի օծվեց Գագրայի (Աբխազիայի Հանրապետություն) Ամենափրկիչ եկեղեցին։ Օծման արարողությանը մասնակցեցին նաև Հարավային Ռուսաստանի թեմի 14 քահանա հայրեր, մասնավորապես արժանապատիվ Տ. Մակար ավագ քահանա Տերտերյանը, Տ. Հարություն ավագ քահանա Բայադյանը, Տ. Գրիգորիս քհն. Պողոսյանը, Տ. Խաչատուր քհն. Եղիազարովը, Տ. Դանիել քհն. Կուկույանը, Տ. Գևորգ քհն. Միրզոյանը և ուրիշներ։ Ներկա էր նաև Սբ. Գայանե վանքի միանձնուհի քույր Եղիսաբեթը։
Սուրբ պատարագին մասնակցեցին պետական բարձրաստիճան այրեր՝ Աբխազիայի Պառլամենտի նախագահ պրն. Վալերի Բգամբայի գլխավորությամբ։ Ներկա էին նաև Հայաստանի ԱԺ պատգամավոր Արագած Ախույանը, Աբխազիայի ազգությամբ հայ պատգամավորներ, ներկայացուցիչ Սփյուռքի նախարարությունից։ Իրենց մասնակցությունը բերեցին նաև Թեմական Խորհրդի անդամներ՝ Ազատ Ասատուրովը, Նիկոլայ և Իլյա Քոչյանները, Գեորգի Պողոսովը։ Օծման սրբազան արարողությանը ներկա էին 4-5 հազար հավատացյալ հայորդիներ, ոչ միայն Աբխազիայից, այլ նաև Ռուսաստանի տարբեր քաղաքներից (Մոսկվա, Կրասնոդար, Սոչի, Դոնի Ռոստով և այլն), ինչպես նաև Հայաստանից և Արցախից։
Եկեղեցին կառուցվել է ժողովրդական հանգանակության շնորհիվ։ Եկեղեցու խաչը 2,1 մետր բարձրությամբ տեղադրվել է 2011 թվականին, և դեկտեմբերի 12-ին՝ օծվել ձեռամբ թեմակալ բարեխնամ առաջնորդ Մովսես եպիսկոպոս Մովսեսյանի
Հավարտ սուրբ պատարագի, Մովսես Սրբազանն օրհնելով բազմահազար հավատացյալներին, մասնավորապես անդրադարձավ նրանցից երկուսին՝ տիար Գալուստ Տրապիզոնյանին (որն ի դեպ, Աբխազիայի ազգային հերոս է) և տիար Արկադի Սարգսյանին՝ նշելով նրանց անմնացորդ նվիրումը եկեղեցու կառուցման սրբազան գործին։ Սրբազան հայրը բարձր գնահատեց նաև Աբխազիայի հոգևոր հովիվ արժանապատիվ Տ. Սեդրակ քահանա Ազնավուրյանի ազնիվ ծառայությունը։ Առանձնապես կարևորվեց և գնահատվեց թեմական բարերարներ՝ Անդրեյ Ամոսովի և Կարեն Գրիգորյանի, ներդրումը եկեղեցու կառուցման սրբազան գործին։
Օծման և Սուրբ պատարգից հետո սկսվեց ազգային երգ ու պարը, բաժանվեց ավանդական մատաղը, և այդ պատմական և հիշարժան օրվա տոնակատարությունը շարունակվեց մինչ ուշ երեկոյան։
Այսօր Աբխազիայում ապրում է 50.000 հայ, գործում է 32 հայկական դպրոց։
Աբխազիայի հայերի մեծ մասը համշենցի է, գաղթել են Սև ծովի հարավարևելյան ափերից՝ Տրապիզոնի, Օրդուի և Սամսոնի շրջաններից։ Հայերի հոսքը դեպի Աբխազիա աճել է հատկապես 1895-96 թթ.. 1915-ի հայկական կոտորածների ժամանակ։ Հայերը Աբխազիայում սփռված են տարբեր գյուղերում՝ Լաբրայ, Ախալշենի, Աթարայ, Պսիրցխայ, Մծարայ և այլն։ Մի մասն էլ ապրում է քաղաքներում՝ Սուխումում, Օչամչիրայում, Գուդաութայում, Գագրայում։

Տես նաև
-------

* Վրաստանի հայկական տաճարների ցանկ
* Հայերը Աբխազիայում
* Սուրբ Հռիփսիմե մատուռ (Գագրա)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Եկեղեցու լուսանկարը Archived 2011-07-01 at the Wayback Machine.
* Աբխազիայի հայ համայնքի հոգևոր վերածնունդը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ։ Համաձայն Վրաստանի սահմանադրության, Աբխազիան մտնում է Վրաստանի կազմի մեջ։ Սակայն իրականում Աբխազիան չի կառավարում Վրաստանի կողմից։
**Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա** (գերմ.՝ Preußische Akademie der Wissenschaften), ակադեմիա, որը հիմնվել է Բեռլինում 1700 թվականի հուլիսի 11-ին։ Ակադեմիա ստեղծելու հրամանը ստորագրել է պրուս կուրֆյուրստ (կայսեր ընտրող իշխան) Ֆրիդրիխ I-ը։ Ակադեմիայի ստեղծման գործընթացն անցել է Լայբնիցի ակտիվ մասնակցությամբ, ով և դարձավ ակադեմիայի առաջին նախագահը։ Ստեղծվելու պահին Լայբնիցի առաջարկով ակադեմիան ստացավ «Բրանդենբուրգի կուրֆյուրստի գիտական ընկերություն» (գերմ.՝ Kurfürstlich Brandenburgische Societät der Wissenschaften) անվանումը։ Կուրֆյուրստը հրաժարվեց ֆինանսավորել ակադեմիայի գործունեության ծախսերը, սակայն փոխարենը նրան՝ Բրանդենբուրգում օրացույցներ հրատարակելու մենաշնորհ տվեց։

1701 թվականին Ֆրիդրիխը դարձավ Պրուսիայի արքան, իսկ ակադեմիան համապատասխանաբար վերանվանվեց Պրուսիայի թագավորական գիտական ընկերություն (գերմ.՝ Königlich Preußische Sozietät der Wissenschaften)։ Գիտական ուսումնասիրությունների համար ընկերությունն ստացավ աստղադիտարան (1709), «անատոմիական թատրոն» (1717) և բուսաբանական այգի (1718)։ 1710 թվականին ընդունվեց այս հրամանը, որը գործեց մինչև 1830 թվականը։ Ընկերության գիտական վարկանիշը երկար ժամանակ ցածր էր, մասնակիորեն նաև քիչ ֆինանսավորման պատճառով։

1744 թվականին՝ արդեն Ֆրիդրիխ II-ի գահակալման ժամանակ, ակադեմիան անվանվեց Գիտությունների թագավորական ակադեմիա (գերմ.՝ Königliche Akademie der Wissenschaften)։ Ակադեմիայի ֆինանսավորումն զգալիորեն բարելավվեց, այն ընդարձակվեց և ապահովվեց լաբորատորիայով (1753)։ Ակադեմիան ղեկավարելու, ինչպես նաև այնտեղ ուսումնասիրություններ կատարելու համար հրավիրվեցին առաջնակարգ գիտնականներ։ 19-րդ դարում Պրուսիայի ակադեմիան արդեն դարձել էր հեղինակավոր գիտական հաստատություն։

20-րդ դարում նացիստների օրոք ակադեմիան ռասայական մաքրման ենթարկվեց։ Պատերազմից հետո դրա հիման վրա 1946 թվականին ստեղծվեց Գերմանական գիտությունների ակադեմիան (գերմ.՝ Deutsche Akademie der Wissenschaften), իսկ 1972 թվականին ակադեմիան նոր անուն ստացավ՝ ԳԴՀ գիտությունների ակադեմիա (գերմ.՝ Akademie der Wissenschaften der DDR)։ Գերմանիայի միավորումից հետո ակադեմիան սկսեց անվանվել Բեռլին-Բրանդենբուրգի գիտությունների ակադեմիա (1992)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Прусская Академия наук это:
2. ↑  В Берлине основана Германская академия наук

Արտաքին հղումներ
----------------

* History of the Academy of the Sciences Archived 2009-04-29 at the Wayback Machine. (գերմ.)
* К 275-й годовщине со дня основания

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 15514-7 · ISNI: 0000 0001 1940 6391 · LCCN: n88253586 · NKC: ko2002150432, kn20030512001, ntk20211099328, ntk20211099324 · SUDOC: 032610696 · VIAF: 127696567 · WorldCat VIAF: 127696567 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սերգեյ Մարկով (այլ կիրառումներ)

**Սերգեյ Ալեքսանդրի Մարկով** (ռուս.՝ Серге́й Алекса́ндрович Ма́рков, ապրիլի 18, 1958(1958-04-18), Դուբնա, Մոսկվայի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս հասարակական գործիչ, քաղաքագետ, Քաղաքական հետազոտությունների ինստիտուտի գլխավոր տնօրեն, Ռուսաստանի Պետական Դումայի 5-րդ գումարման պատգամավոր, Ռուսաստանի հասարակական պալատի անդամ, Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի վստահված անձ, քաղաքագիտական գիտությունների թեկնածու, շուրջ 20 տարի դասավանդել է Մոսկվայի պետական համալսարանի քաղաքագիտության ֆակուլտետում, եղել է ՄՀՄՊՀ քաղաքագիտության ֆակուլտետի պրոֆեսոր, Արտաքին և պաշտպանողական քաղաքականության խորհրդի անդամ, Ազգային ռազմավարության խորհրդի համանախագահ, «Ֆորոս» միջազգային երիտասարդական փորձագիտական-քաղաքագիտական ֆորումի հիմնադիր և նախագահ։ «Բյուզանդական ակումբի» վարչության նախագահ։ 2007-2011 թվականներին եղել է Եվրոպայի Խորհրդի Խորհրդարանական ասամբլեայի անդամ։ Ռոստուրիզմին կից հասարակական խորհրդի նախագահ։ Տարիներ շարունակ համաշխարհային ԶԼՄ-ներում ամենամեջբերվող ռուս քաղաքագետն է։

Մի շարք գրքերի և հոդվածների հեղինակ և համահեղինակ է, այդ թվում՝ The Troubled Birth of Russian Democracy (1995, Hoover Institute Press and Stanford University), Քաղաքական վերլուծություն (2006, Մայքլ ՄաքՖոլի համահեղինակությամբ)։ Լեքցիաներ է կարդացել Կոլումբիայի, Բերքլի, Սթենֆորդի, Հարվարդի, Ջորջթաունի, Սորբոնայի, Լոս Անջելեսում Կալիֆորնիայի, RAND Corporation և այլ համալսարաններում։

Հակահայ արտահայտությունները
---------------------------

2017 թվականի նոյեմբերի 28-ին ՆՏՎ դաշնային հեռուստաալիքի «Մեստո վստրեչի» հեռուստահաղորդման եթերում Մարկովը կարծիք է հայտնել, որ Հայաստանը կնքել է պայմանագիրը Եվրամիության հետ այն բանի համար, որ «Ռուսաստանը Հայաստանին քիչ գումար է տալիս», իսկ Գարեգին Նժդեհին անվանել է «Ադոլֆ Հիտլերի ընկեր», «նացիստական հանցագործ» և դրա հետ մեկտեղ, նրա կարծիքով, «Հայաստանը փորձեր է անում խառնվել Ռուսաստանի ներքին գործերին, ազդել ռուսական հեռուստահաղորդումների վրա»։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1958 թվականի ապրիլի 18-ին Դուբնա քաղաքում, Մոսկվայի մարզ, ԽՍՀՄ։
]</ref>.
-->

Տես նաև
-------

* Հակահայկականությունը Ռուսաստանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  RusProfile.ru: НП «Институт политических исследований»
3. ↑  «Մեստո վստրեչի» (28.11.2017)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քաղաքական հետազոտությունների ինստիտուտի կայք (ռուս.)
* Էջը Ռուսաստանի հասարակական պալատի կայքում (ռուս.)
* Էջը արտաքին և պաշտպանողական քաղաքականության խորհրդի կայքում Archived 2012-02-09 at the Wayback Machine. (ռուս.)
* Կենսագրական ամփոփում «Լաբիրինտ» տվյալների բազայում (ռուս.)
* Может ли Запад приструнить Россию? / Սերգեյ Մարկովը Նիկոլայ Զլոբինի դեմ «Կլինչ» հաղորդմանը // «Էխո Մոսկվի» (ռուս.)
**Արկադի Աշոտի Ծատրյան** (սեպտեմբերի 5, 1961, Ստեփանակերտ), «Ագո» կամավորական ջոկատի ազատամարտիկ, ՊԲ փոխգնդապետ (1998)։ 1981-1983 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈւ-ում։ 1992 թվականից ՊԲ Յոթանասունմեկերորդ աոանձին մոտոհրաձդային գումարտակի հրամանատարի տեղակալ, 1998-2000 թվականներին՝ առանձին նորոգմանվերականգնողական հենակետի հրամանատար։

Մարտեր
------

1988-1994 թվականներին մասնակցել է Ասկերանի (Ջամիլու, Կարազյավ, Խոջալու, Նախիջևանիկ, Սարուշեն և այլն), Մարտունիի (Ղարադաղլու, Մյուրիշեն), Հադրութի (Տող, Ծամձու), Մարտակերտի, (Մաղավուզ, Կարմիրավան) Ֆիզուլիի, Քելբաջարի (Օմարի լեռնանցք), Շուշիի (Լիսագու, Զառսլու), Լաչինի («Մարդասիրական միջանցք»), Աղդամի, Ջաբրայիլի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով, «Շուշիի ազատագրմր-համար» մեդալով, «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Վարազդատ Բալասանի Բալասանյան** (հոկտեմբերի 10, 1949(1949-10-10), Քարին տակ - նոյեմբերի 30, 2012(2012-11-30), Մայա-Մայա օդանավակայան, Բրազավիլ, Կոնգոյի Հանրապետություն), օդաչու-հրամանատար։ Մուրադ Բալասանյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Սասովոյի (Ռյազանի մարզ, Ռուսաստան) քաղաքացիական ավիացիայի օդաչուական ուսումնարանը (1972) և Սանկտ-Պետերբուրգի քաղաքացիական ավիացիայի ակադեմիան (1989)։ 1973-1977 թվականներին աշխատել է Ուրալսկի (Ղազախստան) քաղաքացիական ավիացիայի վարչության, 1977-1996 թվականներին՝ «Էրեբունի» օդանավակայաններում, 1996-2000 թվականներին՝ Ստեփանակերտի օդանավակայանի պետ։

1988-1992 թվականներին կամավոր մասնակցել է Արցախի ինքնապաշտպանությանը։ Շուշիի ազատագրմանը նախորդող օրերին մարտական գոտում կատարել է 50-ից ավելի թռիչք։

Ընդհանուր թռիչքաժամը Արցախ կազմել է 250 ժամ։

Պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

2012 թվականի նոյեմբերի 30-ին Կոնգոյի Հանրապետության մայրաքաղաք Բրազավիլի «Մայա-Մայա» օդանավակայանից մոտ 500 մ հեռավորության վրա գտնվող բնակելի տների վրա ընկնելով «Իլ-76» ինքնաթիռը, որի արդյունքում զոհվեցին անձնակազմի 7 անդամները, որոնցից 5-ը հայեր էին։ Ըստ ՀՀ ԱԳՆ-ի զոհվածների մեջ էր նաև Վարազդատ Բալասանյանը։ Մյուս անդամներն էին՝ Արա Թովմասյանը, Թադևոս Հովհաննիսյանը, Անդրանիկ Գևորգյանը և Էդգար Ավետյանը։ Ավիավթարից զոհվել է նաև առնվազն 30 և վիրավորվել շուրջ 20 բնակիչ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  5 հայ օդաչուները զոհվել են հայ գեներալին պատկանող օդանավի վթարից(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* 5 հայ օդաչուները զոհվել են հայ գեներալին պատկանող օդանավի վթարից(չաշխատող հղում)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Ֆիզիոլոգիական հարմարվողականություն**, ֆիզիոլոգիական ռեակցիաների ամբողջություն, որը կազմում է միջավայրի պայմանների Փոփոխություններին օրգանիզմի հարմարվելու պրոցեսների հիմքը և ուղղված է նրա ներքին միջավայրի հարաբերական կայունության պահպանմանը։ Ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության շնորհիվ բարձրանում է օրգանիզմի դիմադրողականությունը ցրտի, ջերմության, թթվածնի անբավարարության, բարոմետրիկ ճնշման և այլ գործոնների հանդեպ։ Ուժեղ գրգռիչների ազդեցությամբ օրգանիզմում տեղի ունեցող նրան ոչ հատուկ փոփոխություններիդ ամբողջությունը կոչվում է հարմարվողական սինդրոմ, իսկ դրանց դեմ օրգանիզմի ռեակցիան՝ սթրես։

Ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության պրոցեսն ընթանում է մի քանի փուլերով, սկզբում գերակշռում են ապակոմպենսացման (ֆունկցիաների խանգարում), այնուհետև ոչ լրիվ հարմարվածության (օրգանիզմի համար նոր միջավայրին համապատասխան կայուն վիճակի ակտիվ փնտրում) երևույթները, և, վերջապես, առաջանում է հարաբերական կայուն հարմարվածություն։ Վերջինները ցայտուն են արտահայտվում բարձրության հանդեպ ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության դեպքում։

Ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության պրոցեսում ընթացող տեղաշարժերը վերաբերում են օրգանիզմի բոլոր մակարդակներին։ Դրանում կարևոր դեր է կատարում օրգանիզմի ռեակտիվությունը, տարիքը, մարզվածությունը (հատկապես տիեզերագնացների և մարզիկների) և այլն, ինչպես նաև նյարդային համակարգի պլաստիկությունը, որը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու միջավայրի փոփոխված պայմանների հանդեպ օրգանիզմի հավասարակշռությունը։ Օրգանիզմի վերադարձը ֆիզիոլոգիական հարմարվողականությունից ելակետային վիճակի կոչվում է դեզադապտացիա։

Վերլուծիչների (անալիզատորների) հարմարվողականությունը պայմանավորված է ընդունիչների (ռեցեպտորների) կամ զգայության օրգանների վրա յուրահատուկ գրգռիչների ազդեցությամբ (օրինակ՝ տեսողական անալիզատորի հարմարվողականությունը լույսի կամ մթության, լսողականինը՝ ձայնի, մաշկայինինը՝ մեխանիկական և ջերմային գրգռիչների, անդաստակայինինը՝ պտտական շարժումների հանդեպ և այլն)։ Վերլուծիչների ֆիզիոլոգիական հարմարվողականությունը պայմանավորված է ծայրամասային ընդունիչների զգայունության փոփոխություններով և կենտրոնական նյարդային համակարգում ընթացող պրոցեսներով։ Օրինակ, լուսային հարմարվողականությունը հանգեցնում է ուժեղ լույսի հանդեպ աչքի զգայնության իջեցման, մթության պայմաններում՝ ընդհակառակը։ Լսողական վերլուծիչում հարմարվողականությունը արտահայտվում է ուժեղ և երկարատև ձայնային գրգռիչների հանդեպ լսողական զգացողության բարձրացմամբ, լռության դեպքում՝ ընդհակառակը։ Զգայունության աստիճանական փոփոխվելու երևույթը նկատվում է նաև մաշկի վրա ցածր կամ բարձր ջերմաստիճանների ազդեցության դեպքում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 309)։*  |
**Աստվածատուր** (Աստուածատուր, ծննդյան և մահնվան թիվը անհայտ է), XVI կամ XVII դարի հայ պոետ։

Կենսագրական տվյալները անհայտ են։ Հայտնի է նրա միակ պահպանված գինու, խաղողի որթերի մասին պոեմով։

Գինին, որպես քրիստոնյա ժողովրդի խորհրդանիշ հաճախ է օգտագործվում հայկական գրականության մեջ դեռևս միջնադարից, բայց XVI-XVII դարերում գինին օգտագործվել է, որպես հայ ժողովրդի սիրելի ըմպելիք։ Դրա վառ օրինակը Աստվածատուրի պոեմն է։ Նա գինին նկարագրում է, որպես քրիստոնեական խորհրդանիշ և ժողովրդի սիրելի ըմպելիք, նա իր պոեմում նկարագրում է որթերի գեղեցկությունը և թե ինչպես են դրանցից գինի ստանում։ Չնայած դրան պոեմում գինին նկարագրվում է, որպես մահկանացուների ըմպելիք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Kevork B. Bardakjian* A Reference Guide to Modern Armenian Literature, 1500-1920: With an Introductory History. — Wayne State University Press, 2000. — С. 41. — 714 с. — ISBN 978-0-81432-747-0
2. 1 2  История всемирной литературы. — М.: «Наука», 1987. — Т. 4. — С. 426.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աստվածատուրի պոեմը

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17654 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արկադի Հարությունյան (այլ կիրառումներ)

**Արկադի Ավետիսի Հարությունյան** (ծննդյան պահին՝ Հարությունով, դեկտեմբերի 20, 1948(1948-12-20), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային և հայ նախկին ֆուտբոլիստ, պաշտպան։

Կարիերան
--------

Հայկական ֆուտբոլի սան է։ 1965 թ. հանդես է եկել ԽՍՀՄ առաջնության երկրորդ խմբում՝ «Լեռնագործ» (Կապան) ակումբում։ 1967-68 թթ. խաղացել է ԽՍՀՄ առաջնության առաջին խմբում («Ա» դասի երկրորդ խումբ) և անց է կացրել 19 խաղ Լենինականի «Շիրակի» կազմում։

1968 թ. տեղափոխվել է Երևանի «Արարատ», որի կազմում մինչև 1975 թ. խաղացել է ԽՍՀՄ առաջնության բարձրագույն խմբում, ուր մասնակցել է 106 խաղի, դարձել ԽՍՀՄ չեմպիոն, արծաթե մեդալակիր, կրկնակի գավաթակիր։

1976-1980 թթ. խաղացել է Կույբիշևի «Կռիլյա Սովետով» ակումբում, ուր անցկացրել է 160 խաղ ԽՍՀՄ առաջնության բարձրագույն և առաջին խմբերում և խփել 3 գոլ։

2013 թ. հոկտեմբերի 10-ին Հայկական ֆուտբոլի զարգացման գործում ներդրած նշանակալի ավանդի և ձեռք բերած փայլուն նվաճումների համար պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով։

Նվաճումները
-----------

Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն Արարատ

* ԽՍՀՄ չեմպիոն՝ 1973
* ԽՍՀՄ առաջնության արծաթե մեդալակիր՝ 1971
* ԽՍՀՄ գավաթակիր՝ 1973, 1975։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով պարգևատրելու մասին
**Տելաո** (իտալերեն՝ Tellaro), ձկնորսական փոքր գյուղ Իտալիայի հյուսիսում գտնվող Լիգուրիա մարզում՝ Սպեցիա ծոցի արևելյան առափնյակի ժայռին։ Այն համարվում է Իտալիայի ամենագեղեցիկ և գողտրի բնակավայրերից մեկը։

Տելաոն եղել է իտալացի և օտարերկրացի նկարիչների սիված վայրը։ Իր կյանքի վերջին տարիներն այստեղ է անցկացրել իտալացի հայտնի գրող և կինոռեժիսոր Մարիո Սոլդատին։

Առափնյա այս բնակավայրը հանդիսանում է Սպեցիայի ծոցում անցկացվող ամենամյա Պալիո դել Գոլֆո նավավարական մրցույթ-փառատոնի հանգրվաններից մեկը։

Պատմություն
-----------

1152 թվականին Տելորան ընդգրկվել է Ջենովայի հանրապետության կազմում։

Մշակույթ
--------

Տելաոն, չնայած իր փոքր չափերի, ունի հարուստ մշակութային կյանք։ Այստեղ կազմակերպվում են բազմաթիվ և բազմաբնույթ մշակութային փառատոններ, որոնցից հատկապես առավել հետաքրքրություն է առաջացնում Սուրբ Ծննդյան տոնակատարությունները, որոն իրականացվում են Ծննդյան գիշերը։ Այդ գիշեր ջրասուզակների հատուկ խումբը ծովից դուրս է բերում մանուկ Հիսուսի արձանը և տեղադրում խանձարուրի մեջ։ Այդ ընթացքում ափի մոտ վառվում են ավելի քան 8000 մոմեր, իսկ ծովի վրա կազմակերպվում է հրավառություն։ Տելաոյի հովանավորն է հանդիսանում Սուրբ Գրիքորը, որի տոնը նշվում է ապրիլի 23-ին։ Սիրված տոներից է «Ութնոտնուկի փառատոնը», որն անցկացվում է յուրաքանչյուր տարի օգոստոսի 2-րդ կիրակի օրը Յունիոն Սպորտիվայի շրջանակներում։

Գոյություն ունեն Տելաոյին վերաբերվող մի շարք առասպելներ։ Դրանցից ամենահայտնին վերաբերվում է միջին դարերում սարացիական ծովահենների կողմից բնակավայրի հարձակմանը։ Նշվում է, որ փոքրիկ գյուղը փրկել է հսկայական ութոտնուկը, որը նախազգուշացրել է բնակչությանը՝ բարձրանալով եկեղեցու աշտարակի վրա և հնչեցնելով զանգերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  11 Secret Italian Villages to Visit Before the Crowds Do․(անգլ.)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Տելարո** կատեգորիայում։ |
**Մագնիսական ուժեղացուցիչ**, էլեկտրական ազդանշանների հզորության ուժեղացուցիչ, որի գործողության հիմքում ընկած է մագնիսական ինդուկցիայի և մագնիսական դաշտի լարվածության՝ ֆեռոմագնիսական նյութերին հատուկ ոչ գծային կախման օգտագործումը։ Ուժեղացումը հնարավոր է դառնում ֆեռոմագնիսական միջուկ պարունակող կոճի դիմադրության կառավարումով։ Կոճին հաջորդաբար միացնելով Ս սնման աղբյուր և R բեռ ու կիրառելով մագնիսացնող (կառավարող) լրացուցիչ փաթույթ, կարելի է կառավարող հոսանքի փոքր փոփոխությամբ առաջ բերել հիմնական կոճի դիմադրության մեծ փոփոխություն, այսինքն՝ բեռում արտադըրվող հզորության զգալի ուժեղացում։ Քանի որ հաստատուն Io հոսանքով կառավարվող կոճը փոփոխական հոսանքի համար ոչ սիմետրիկ դիմադրություն է, ապա բեռի հոսանքը կպարունակի զույգ հարմոնիկներ։ Դրանք վերացնելու համար հիմնական փաթույթը պատրաստում են զուգահեռ կամ հաջորդաբար միացված երկու միանման W փաթույթներից, իսկ կառավարող Wo Փաթույթները միացնում այնպես, որ երբ մի փաթույթի միջուկում փաթույթների մագնիսաշարժ ուժերը գումարվում են, ապա մյուսում դրանք ուղղված են լինում հակառակ։ Այդպիսի միացումը միաժամանակ համակշռում է կառավարող շղթայում հիմնական կոճից մակածվող փոփոխական հոսանքները՝ ավելորդ դարձնելով հատուկ դրոսելի օգտագործումը։ Կառավարումը կարելի է իրագործել նաև հիմնական շղթայի հոսանքի հաճախականությունից զգալիորեն ավելի ցածր հաճախականության հոսանքով, այսինքն՝ մոդուլելով բեռով անցնող բարձըր հաճախականության հոսանքը։ Մագնիսական ուժեղացուցիչի կատարելագործված տարբերակներից է կամրջակայինը, որն ապահովում է ավելի մեծ զգայնություն, ուստի և ուժեղացում։ Ուժեղացման գործակցով չզիջելով էլեկտրոնային ուժեղացուցիչին՝ Մագնիսական ուժեղացուցիչը գերազանցում է վերջինիս հուսալիությամբ, ծառայության ժամկետով, գերբեռնվածությունների նկատմամբ իր դիմացկունությամբ։ Մագնիսական ուժեղացուցիչների հիմնական թերությունը իներցիոն հատկությունն է, որը սահմանափակում է նրանց կիրառումը 10 կհց-ից ոչ բարձր հաճախականությունների տիրույթով։ Մագնիսական ուժեղացուցիչը լայնորեն օգտագործվում է հզոր ագրեգատների ավտոմատ կառավարման համակարգերում, ճշգրիտ չափման սարքերում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 118)։*  |