**Ազգային հնագիտական թանգարան-ինստիտուտ** (բուլղար․՝ Национален археологически музей, *Natsionalen arheologicheski muzey*) հնագիտական թանգարան Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայում։ Թանգարանը զբաղեցնում է նախկին օսմանյան մզկիթի շենքը՝ Büyük camii (Մեծ մզկիթ), որը կառուցվել է 1474 թվականին Մեհմեդ II-ի օրոք։ Թանգարանը որպես առանձին մարմին՝ «Ազգային թանգարան», հիմնադրվել է 1893 թվականին, այն, ինչպես նաև նախկին մզկիթի շենքը, որտեղ 1880-1883 թվականներին տեղակայվել է «Ազգային թանգարանը», ղեկավարել է չեխ Վացլավ Դոբրուսկին։

Թանգարանը պաշտոնապես բացվել է 1905 թվականին, և քաղաքում առկա բոլոր հնագիտական ցուցադրությունները տեղափոխվել են այստեղ։ Հետագա տարիներին կառուցվել են հավելյալ սրահներ և վարչական շենքեր որպես հավելում նախկին մզկիթի շենքին, որը շարունակում է օգտագործվել, չնայած անբարենպաստ պայմանների, մասնավորապես ամռան ընթացքում ի հայտ եկող խոնավության։ Թանգարանը կառավարվում է Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի կողմից։

Պատմություն
-----------

Թանգարանը 1920 թվականին
Հնագիտական թանգարան-ինստիտուտ ստեղծելու մտահղացումը բուլղարացի մտավորականներն ունեցել են 1840-ական թվականներին, և 1969 թվականին Բուլղարիայի գրական ընկերության ստեղծումից հետո այն եղել է առաջնային։ Բուլղարիայի ազատագրումից հետո անմիջապես քայլեր են ձեռնարկվել այդ ուղղությամբ։ 1892 թվականին ցարի հրամանով հաստատությունը հիմնվել է *de jure*, իսկ հավաքածուի համալրումն սկսել է հաջորդ տարի։ Ի սկզբանե այն հայտնի է եղել որպես «Հայրենիքի թանգարան-տաճար»։

Մինչև 1906 թվականը թանգարանը ընդգրկել է ազգագրական իրերի հավաքածու։ Այնուհետև հավաքածուի ընդլայնման պատճառով այն առանձնանում է և ցուցադրվում առանձին կառույցում, որն էլ դառնում է Սոֆիայի ազգագրական թանգարան։ Հիմնադրումից ի վեր թանգարանն ակտիվորեն համագործակցում է Բուլղարիայի հնագիտական ընկերության հետ։ 1920 թվականին որպես առանձին կառույց հիմնադրվել է Հնագիտական ինստիտուտը, որը գլխավորել է Բոգդան Ֆիլովը։ 1948 թվականին այն միավորվել է թանգարանի հետ և գտնվում է Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի հովանու ներքո։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ստեղծված համատեղ հաստատությունն սկսել է Բուլղարիայում իրականացնել մի շարք հնագիտական արշավներ։ Կատարվել են մի շարք վայրերի ուսումնասիրություններ էնեոլիթ շրջանից մինչև վաղ միջնադար, որի արդյունքում թանգարանի հավաքածուն համալրվել է մի շարք թանգարանային նմուշներով։ Այսօր թանգարանում են պահում մեծ քանակությամբ իրեր, ճնայած դրանց մի մասը վտանգված է ամառային սեզոնի բարձր խոնավության պատճառով։

Հավաքածու
---------

Թանգարանն ունի հինգ ցուցասրահ՝

* *Կենտրոնական սրահ*, գտնվում է գլխավոր շենքի առաջին հարկում։ Ներկայացված են տարբեր հավաքածուներ հին Թրակիայից, Հունաստանից, Հռոմից մինչև ուշ միջնադար։
* *Նախապատմության սրահ*, գտնվում է շինության հյուսիսային հատվածում։ Այստեղ ցուցադրվում են մ. թ. ա. 1,600,000 մինչև մ.թ.ա. 1,600 թվականների նմուշներ։ Հավաքածուն ներկայացված է ժամանակագրական տեսքով և ներառում է տարբեր գտածոներ Բուլղարիայի քարանձավներից, նախամարդու գործիքները, գծագրեր, պարզ խեցեղեն, ծիսական իրեր և այլն։ Հավաքածուն բաժանվում է վաղ, միջին և ուշ պալեոլիթի հավաքածու, նեոլիթյան և բրոնզեդարյան հավաքածու։
* *Միջնադար*, գտնվում է գլխավոր շենքի երկրորդ հարկում։ Հավաքածուն ներառում է միջնադարյան գրքեր, փայտե աշխատանքներ, գծանկարներ, մետաղական իրեր և ժամանակաշրջանին բնորոշ այլ առարկաներ։
* *Գանձարան*, գտնվում է արևելյան հատվածում։ Այստեղ ցուցադրվում են ինվենտարիզացիա անցած գերեզմաններ, ուշ բրոնզեդարյան գանձեր, ինչպես նաև երկու ամենահայտնի բուլղարական գանձերը՝ Վիլչիտրին գյուղի և Լուկովիտի գանձերը։
* *Հատուկ ժամանակավոր ցուցադրություն*

Պատկերասրահ
-----------

* Թանգարանի ցուցանմուշներից
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Shegunova, Rositsa. "The building of Byuyuk Mosque has housed the National Archaeological Museum for 111 years now". Bulgarian Diplomatic Review. Արխիվացված է the original 2007 թ․ նոյեմբերի 7-ին. Retrieved 2006 թ․ օգոստոսի 24. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ազգային հնագիտական թանգարան-ինստիտուտ (Բուլղարիա)***էջը Վիքիպահեստում |

* Ազգային հնագիտական թանգարան-ինստիտուտ, Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիա
* Թանգարանի պատմական լուսանկարները

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 16039899-X · ISNI: 000000012217718X · LCCN: no2009056184 · NKC: ko2010566141, kn20100322011 · VIAF: 166335986, 302552544 · WorldCat VIAF: 166335986, 302552544 |

 |