recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Մեգան Քեյթ Գեյլ** (անգլ.՝ Megan Kate Gale, օգոստոսի 7, 1975(1975-08-07), Պերթ, Ավստրալիա, Ավստրալիա), ավստրալիացի ֆոտոմոդել, դերասանուհի և մոդելավորող։ Մեգանի կարողությունը ներկայումս կազմում է 10 միլիոն դոլար։

Կենսագրություն
--------------

Մեգան Քեյթ Գեյլը ծնվել է 1975 թվականի օգոստոսի 7-ին, Ավստրալիայի Արևմտյան Ավստրալիա նահանգի Պերթ քաղաքում՝ անգլիացու և պոլինեզացի մաորիի ընտանիքում։ Մեգանն ունի երկու ավագ եղբայր։ 2003 թվականի դրությամբ նա ապրում է Շվեյցարիայի Տիչինո կանտոնի Լուգանո քաղաքում։

Կարիերա
-------

Տասնութ տարեկան հասակում Մեգանը հայրների Պերթ քաղաքում հաղթել է գեղեցկության մրցույթը։ 1999 թվականին, մի քանի տարի մոդել աշխատելուց հետո, Գեյլը ընդունվել է իտալական «Omnitel» գովազդային հոլովակների նկարահանման համար, որտեղ աշխատել է մինչև 2006 թվականը։

1999 թվականից սկսած Մեգան նկարահանվել է նաև կինոյում և եղել է մոդելավորող։ 2012 թվականին նա առաջադրվել է «Astra Awards» մրցանակի «Սիրելի անձնավորություն — կին» կատեգորիայում։

Անձնական կյանք
--------------

2011 թվականի հունվարից Մեգանը ամուսնացած է «Richmond Tigers»-ում աշխատող Շոն Հեմփսոնի հետ (ծնվել է 1988 թվականին)։ Զույգն ունի մեկ տղա՝ Ռիվեր Ալան Թոմաս Հեմփսոնը (ծնվել է 2014 թվականի մայիսի 13-ին)։

Ֆիլմագրություն
--------------

| Տարի |  | Հայերեն անվանում | Բնօրինակ անվանում | Դեր
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2004 | ֆ | Հիացած լուսնով | *Stregati dalla luna* | Վիվիանա |
| 2005 | ֆ | Սթելս | *Stealth* | Բժիշկ Օրբիթայի քարտուղարուհին |
| 2010 | ֆ | Ես էլ եմ քեզ սիրում | *I Love You Too* | Ֆրանչեսկա Մորեթթի |
| 2014 | ֆ |  | *Հրաշքների աշխարհ* | Wonderland / Ամելյա Ունիդսոն |
| 2014 | ֆ | Ջրի որոնողը | *The Water Diviner* | Ֆաթմա |
| 2015 | ֆ | Խելագար Մաքս․ զայրույթի ճանապարհը | *Mad Max: Fury Road* | Վալքիրիա |
| 2016 | ֆ | Ձիթապտղե քույրերը | *The Olive Sisters* | միսիս Մարտինո |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
3. ↑  Megan Gale, AUSTRALIAN MODEL
4. ↑  How rich is Megan Gale
5. ↑  Gale welcomes son

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մեգան Գեյլի պաշտոնական կայքը
* Մեգան Գեյլ Internet Movie Database կայքում


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Մեգան Գեյլ***էջը Վիքիպահեստում |



|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · ČSFD · Internet Movie Database |

 |
Սիմֆոնիկ նվագախումբ
**Նվագախումբ**, երաժշտական ստեղծագործությունը տարբեր գործիքներով համատեղ կատարող երաժիշտների խումբ է։

Մշտական կազմով նվագախմբերը երևան են եկել 16-րդ դարում։ Ժամանակակից իմաստով նվագախմբերի ձևավորումը կապված է 16–17-րդ դարերի սահմանագծին բազմաձայն երաժշտության նոր ժանրերի՝ օպերայի, օրատորիայի, կոնցերտի սկզբնավորման հետ։ Նվագախմբերի հնարավորությունների ընդլայնմանը մեծապես նպաստել են կոմպոզիտորներ Լյուդվիգ վան Բեթհովենը, Հեկտոր Բեռլիոզը և Ռիխարդ Վագները։

Նվագախմբերը, ըստ գործիքային կազմի, լինում են միատարր՝ լարային, փողային, հարվածային, նաև խառը՝ տարբեր գործիքներից կազմված, իսկ ըստ նշանակության՝ զինվորական, էստրադային և այլն։

Կատարման ոճով և յուրատեսակ հնչեղությամբ առանձնանում է կամերային նվագախումբը, որը փոքրակազմ է. հիմքը լարային խումբն է՝ գումարած փոքրաքանակ փողային գործիքներ, հին դասական երաժշտության դեպքում՝ նաև կլավեսին։ Նվագախմբի բարձրագույն ձևը սիմֆոնիկն է, որը կազմված է երաժշտական գործիքների 5 տարբեր խմբերից. լարային գործիքներ՝ ջութակ, ալտ, թավջութակ ու կոնտրաբաս, փայտե փողային գործիքներ՝ ֆլեյտա, կլառնետ, հոբոյ, ֆագոտ, պղնձե փողային գործիքներ՝ փող, գալարափող, տրոմբոն, տուբա, հարվածային գործիքներ՝ թմբուկ, լիտավր, եռանկյունի, քսիլոֆոն, մետաղաֆոն, կսմիթային-ստեղնավոր՝ տավիղ, դաշնամուր, կլավեսին և այլն։

Սիմֆոնիկ նվագախմբի կատարողական հնարավորություններն ընդլայնել են 20-րդ դարի կոմպոզիտորներ Կլոդ Դեբյուսին, Մորիս Ռավելը, Ռիխարդ Շտրաուսը, Սերգեյ Պրոկոֆևը, Դմիտրի Շոստակովիչը, Իգոր Ստրավինսկին, Ալեքսանդր Սպենդիարյանը, Արամ Խաչատրյանը, Ավետ Տերտերյանը և ուրիշներ։ Ժամանակակից նվագախմբերում ժողովրդական գործիքների՝ մանդոլինի, կիթառի, բայանի, բալալայկայի, թառի, քամանչայի, դուդուկի, դափի, դհոլի առկայությունն ընդարձակել է հնչերանգային հնարավորությունները։ Նվագախումբը ղեկավարում է դիրիժորը։

Հայաստանում առաջին սիմֆոնիկ նվագախումբը կազմավորվել է 1924 թվականին՝ Երևանի նորաստեղծ կոնսերվատորիայի ուսանողների և դասախոսների «Նարեկացի» ժողովրդական նվագարանների անսամբլի ուժերով։ Նույն թվականին տեղի է ունեցել առաջին սիմֆոնիկ համերգը՝ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի ղեկավարությամբ։

1925–1936 թվականներին Երևանում գործել է «Արևելյան վերակառուցված սիմֆոնիկ նվագախումբը» (ղեկավար՝ Վարդան Բանի)։
Հայաստանում գործում են սիմֆոնիկ, կամերային, էստրադային, փողային, Հեռուստատեսության և ռադիոյի էստրադային-սիմֆոնիկ, ֆիլհարմոնիկ, ժողովրդական գործիքների և բազմաթիվ այլ նվագախմբեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Դպրոցական մեծ հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
|  |
| --- |
| **Երնջակ դաշնային** |
| Երնջակ դաշնայինԵրնջակ դաշնային |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հովանոցածաղկավորներ (Apiales) |
| **Ընտանիք** | Նեխուրազգիներ (Apiaceae) |
| **Ցեղ** | Երջնակ *(Eryngium)* |
| **Տեսակ** | **Երնջակ դաշնային** *(E. campestre)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Eryngium campestre***L. 1753 |

**Երինջնակ դաշտային**, նեխուրազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա, երկշաքիլավոր մոլախոտ, որը տիպիկ բարեխառն գոտու բույս է։ Նրա ծաղկակիցները փշապատ են։

Նկարագրություն
--------------

Արմատն առացքային է, ժապավենաձև, խորը գնացող։ Արմատավզիկից սովորաբար առաջանում է զարգացած, հաստ ցողունը, որը ճյուղավորում է վերին կեսից։ Ցողունն ուղղականգուն է, ողորկ, հասնում է մինչև 70 սմ բարձրության։ Ինչպես ցողունն, այնպես էլ ամբողջ բույսն ունի կանաչաարծաթավուն երանգավորում։ Տերևները եռաբաժան են, սուր, փշաձև կտրտված, կոթունավոր, կոշտ։ Ծաղիկը գնդաձև է՝ սպիտակավուն պսակաթերթերով, պտուղը՝ ձվաձև։ 1000 սերմը կշռում է 2 գրամ։

Բազմացում
---------

Բույսը կարող է տարածվել ու բազմանալ ինչպես այս, այնպես էլ ամբողջ բույսի կամ նրա մի մասի կոտրվել-գլորվելու և վեգետատիվ ճանապարհով՝ հսկայական վնաս հասցնելով հատկապես բնական խոտհարքներին, արոտներին ու մարգագետիններին, ինչպես նաև մշակաբույսերի ցանքերին ու տնկարկներին։

Տարածվածություն
---------------

Ծայր հյուսիսում, ինչպես նաև արևադարձային տաք ու խոնավ գոտիներում այն չի աճում։ Լայնորեն տարածված է Եվրոպայի միջին, բարեխառն գոտիներում, Միջին Ասիայում, Կովկասում, Հայաստանի բոլոր գոտիներում։ Արոտներից ու մարգագետիններից բացի աղբոտում է նաև հացաբույսերի ու միամյա խոտաբույսերի ցանքերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ռ․Ս․Կարապետյան, Հայաստանում տարածված մոլախոտերի ատլաս, «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1980


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779498731 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Eryngium campestre
* APDB: 154711
* APNI: 74613
* BioLib: 40381
* Ecocrop: 14023
* EoL: 581795
* EPPO: ERXCA
* EUNIS: 151324
* GBIF: 3034426
* GRIN: 402532
* iNaturalist: 162699
* IPNI: 841701-1
* IRMNG: 10695241
* ISC: 114252
* ITIS: 29487
* NBN: NBNSYS0000003637
* NCBI: 82086
* NZOR: 1f9faac3-ae9d-4d0d-9f83-89a90cb1624d
* PalDat: Eryngium\_campestre
* PFI: 3432
* Plant List: kew-2799168
* PLANTS: ERCA19
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:841701-1
* Tropicos: 1700078
* VASCAN: 2576

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խուտոր (այլ կիրառումներ)
Կոնստանտին Կրիժիցկի․ «Խուտոր Փոքր Ռուսիայում»
**Խուտոր** (ռուս.՝ хутор, ուկրաիներեն՝ хутiр, բելառուս․՝ хутар), մեկ կամ մի քանի ագարակներից բաղկացած բնակավայր Արևելյան Եվրոպայում, մասնավորապես Դոնի կոզակների բնակավայրեր Ռուսաստանում, Ուկրաինայում։ Խորհրդային շրջանում խուտորների մեծ մասը վերածվել են կոլխոզների և սովխոզների։

Սկզբում եղել է միաբակ (յուրահատուկ է հողագործ ժողովուրդներին՝ նոր հողեր յուրացնելիս), հետագայում՝ բազմաբակ։ Գյուղատնտեսության մեջ կապիտալիստական տարրերի զարգացման հետ սկսեցին խուտոր անվանել անհատական օգտագործման հողակտորի վրա առանձնացված տնտեսությունը։ 1905—1907 թթ.-ի հեղափոխությունից հետո Ռուսաստանում խուտորերի քանակը խիստ աճեց։ Նախկին ԽՍՀՄ-ում, գյուղատնտեսության կոլեկտիվացումից հետո, ստեղծվեցին Խուտորները խոշոր կոլտնտեսային գյուղերում համախմբելու պայմաններ։

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Բնակավայրեր |
| --- |
|  |
| Բնակավայրերի տեսակներ | Ագարակ  • Գյուղ  • Ավան  • Քաղաքատիպ ավան  • Քաղաք  • Խուտոր  • Առանձնաթաղ  • Քաղաքային ագլոմերացիա  • Պոլիս  • Կիբուց  • Մեգապոլիս  • Ուլուս |

 |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 102)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կարլ Մարքսի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Կարլ Մարքսի փողոց** (ռուս.՝ Улица Карла Маркса), փողոց Ղրիմի Ալուշտա քաղաքի կենտրոնում։ Անվանվել է գերմանացի փիլիսոփա, տնտեսագետ, հասարակագետ, գրող, պոետ, քաղաքական լրագրող, սոցիոլոգ և հասարակական գործիչ Կարլ Մարքսի (1818-1883) պատվին։ Սկիզբ է առնում առափից և ավարտվում Կրապիվնու նրբանցքի հետ հատումով։ Երկարությունը 730 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Ալուշտա քաղաքի Կարլ Մարքսի փողոցը սկիզբ է առնում քաղաքի առափնյա փողոցից, հատում է Ապրիլի 15-ի փողոցը, երկու անգամ` Ուրիցկու փողոցը և ավարտվում Կրապիվնու նրբանցքի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 46 շինություն։ Երկարությունը 730 մետր է։

Կարլ Մարքսի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298500։

Փողոցն անվանվել է գերմանացի փիլիսոփա, տնտեսագետ, հասարակագետ, գրող, պոետ, քաղաքական լրագրող, սոցիոլոգ և հասարակական գործիչ Կարլ Մարքսի (1818-1883) պատվին։ 1867 թվականին Համբուրգում լույս է տեսել Մարքսի գլխավոր աշխատության՝ «Կապիտալի» 1-ին հատորը (2-րդ և 3-րդ հատորները տպագրության է պատրաստել Ֆրիդրիխ Էնգելսը և հրատարակել Մարքսի մահից հետո)։ Մարքսը «Կապիտալում» վերլուծել է հասարակության տնտեսական կյանքը, հանգել «հասարակական կեցությունն է որոշում հասարակական գիտակցությունը» գաղափարին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 7, էջեր 355-358»։ Վերցված է 2019 Ապրիլ 10

Աղբյուրներ
----------

* Улица Карла Маркса в Алуште
* Подробная карта Улица Карла Маркса, город Алушта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Алушта, улица Карла Маркса Archived 2019-04-10 at the Wayback Machine.
**Ընթերցող աղջիկը** (իտալերեն՝ La lettrice), քանդակագործ Պիետրո Մանիի 1856 թվականին ստեղծած մարմարե քանդակ, որը գտնվում է Միլանի Ժամանակակից արվեստի պատկերասրահում։

Պատմություն
-----------

Ի տարբերություն ավանդական քանդակների՝ «Ընթերցող աղջիկը» քանդակը չունի անարտահայտիչ աստվածուհու դեմք, այլ դեմքին կան մարդկային արտահայտություններ։ Աղջիկն առանց կոշիկների նստած է աթոռին, որը հենարան է և՛ գրքի, և՛ հագուստի համար և կարդում է բանաստեղծ և դրամատուրգ Ջովանի Բատիստա Նիկոլինիի գրքերից։ Նա նստած է թեք, ինչը նուրբ շարժ է ստեղծում նրա մարմնի առանցքի շուրջ և կլանված ընթերցում է գիրքը։ Հագին ունի գիշերազգեստ, որն իջնելով՝ բացել է նրա կուրծքը։ Աղջկա ձախ այտին՝ աչքի մոտ, արցունքի կաթիլ կա։ Պարանոցին պարզ թելով կախված է Ջուզեպպե Գարիբալդիի դիմանկարով մեդալիոնը։

Քանդակում մարմնավորված է Իտալիան՝ որպես երիտասարդ, հասունացող երկիր։

Այլ տարբերակներ
---------------

«Ընթերցող աղջիկը» քանդակի այլ տարբերակ Արվեստի ազգային պատկերասրահում
«Ընթերցող աղջիկը» քանդակի մեկ այլ օրինակ գտնվում է Վաշինգտոնի Արվեստի ազգային պատկերասրահում։

Տես նաև
-------

* Պիետրո Մանի
* Ժամանակակից արվեստի պատկերասրահ (Միլան)
* Արվեստի ազգային պատկերասրահ
* Ջովանի Բատիստա Նիկոլինի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Julius Bryant, 'Bergonzoli's Amor degli angeli: the Victorian taste for contemporary Latin Sculpture', Apollo, CLVI (2002): 16-21.
* Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
**Ալյոշա Միքայերի Մաղաքելյան** (փետրվարի 1, 1953, գյուղ Քոլատակ (ԼՂՀ Մարտակերտի շրջան)), վիրաբույժ-վնասվածքաբան, ազատամարտիկ։ ՊԲ բժշկական ծառայության մայոր (1997 թվական)։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1998 թվական), դոցենտ (1999 թվական)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանը (1978 թվական)։ 1978-1992 թվականներին աշխատել է Ստեփանակերտի ուռուցքաբանության դիսպանսերում, մարզային հիվանդանոցում։ 1992 թվականից՝ ՊԲ կենտրոնական զինվորական կլինիկական հոսպիտալի զորամասի հրամանատարի բուժական գծով տեղակալ (միաժամանակ՝ Արցախի պետական համալսարանի դասախոս)։ 1988 թվականին Ստեփանակերտում մասնակցել է կամավորական ջոկատների կազմավորմանը։

1988 թվականին Խաչենի ձորակում ստեղծել է կամավորական ջոկատ և մասնակցել Կիչան, Սրխավենդ գյուղերի ինքնապաշտպանությանը,

1994 թվականին ՊԲ ստորաբաժանումների կազմում՝ Տող գյուղի, Ղարադաղլու-Մալիբեկլու-Խոջալուի, Լեսնոյ-Շուշիի, Մարտակերտի, Աղդամի, Ֆիզուլի-Ջաբրայիլ-Կուբաթլուի ուղղությունների ազատագրական մարտերին։ Հոսպիտալներում բուժել, վիրահատել է հարյուրավոր վիրավոր ազատամարտիկների և խաղաղ բնակիչների։

Գիտական աշխատությունները վերաբերում են ականապայթյունային վնասվածքների բուժման հարցերին։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական ծառայական համար» մեդալով և «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Արաբա-բյուզանդական սահմանային գոտի**, Արաբական խալիֆայության և Բյուզանդիայի միջև Միջերկրական ծովից մինչև Պոնտոս ձգվող սահմանային գոտի (արաբ․՝ ‎‎ «Սուղուր»), որը 7–10-րդ դարերում ենթակա էր երկու կողմերի անվերջ ասպատակություններին։ Ընդգրկում Էր Կիլիկիան (արաբ․՝ ‎‎ Ասորիքի սահմանային գոտի) և Փոքր Հայքի մերձեփրատյան շրջանները (արաբ․՝ ‎‎ Վերին Միջագետքի սահմանային գոտի)։ Կիլիկիայում արաբների վարչական կենտրոնը Տարսոնն էր, կարևոր էին նաև Ադանան, Մոփսուեսսփան (Մսիս), Անարզաբան, Հարունիյյան և Մարաշը։ Վերին Միջագետքի (Զա– գիրա) սահմանային գոտում արաբների վարչական կենտրոնն էր Մելիտինեն (Մալաթիա), իսկ կարևոր ռազմական հենակետերը՝ Տերենտե, Սոցոպետրա, Հիսն Սանսար, Բեհեսնա և Հադաս բերդերը, ինչպես նաև Բարձր Հայքի Կամախ բերդը (Բարձր Հայք և Ծոփք նահանգների արևմտյան մասերի հետ միասին)։ Սահմանային այդ գոտու հետ սերտորեն կապված էին Հայաստանի Շիմշատ, իյարբերդ և, հատկապես, Կարին քաղաքները։ Ամբողջ Փոքր Ասիան և մանավանդ նրա արավ-արևելյան կողմերն արաբա-բյուզանդական անվերջ ընդհարումների թատերաբեմ էին։ Կռվող կողմերը փոխադարձաբար քանդում էին հակառակորդի բերդերն ու քաղաքները՝ ամայացնելով Կիլիկիան, Փոքր Հայքը և ընդհանրապես Փոքր Ասիան։ Այս կողմերի ասորի, հայ և հույն բնակչությունը մեծապես տուժեց, նրա թիվը պակասեց, որի համար խալիֆայությունը որոշ հարկային առանձնաշնորհումներ տվեց նրանց։ Մակեդոնական հարստության ժամանակ հույներն սկսեցին նեղել արաբներին։ Վասիլ առաջին կայսրը (867—886 թվականներին) գրավեց պավլիկյանների կենտրոնները և, մասնավորապես, Տևրիկեն։ 928 թվականին Մելիսփնեի ամիրան հպատակություն հայտնեց Բյուզանդիային։ Նիկեփորոս 2-րդ Փոկաս կայսրը գրավեց Կիլիկիան, իսկ Հովհաննես առաջին Չմշկիկը՝ Անտիոքը, Մծբինը և Ամիդը։ 1032 թվականին Բյուզանդիան գրավեց նաև Եդեսիան և, այսպիսով, ամբողջ սահմանային գոտին ներքին նահանգների հետ միասին անցավ հույներին։ Արաբա-բյուզանդական երեքհարյուրամյա ռազմական ընդհարումների հետևանքով Կիլիկիան, Փոքր Հայքը և ընդհանրապես Փոքր Ասիայի զգալի մասն ամայացան՝ նպաստավոր հող ստեղծելով սելջուկյան հրոսակների համար, որոնք հեշտությամբ հաստատվեցին Փոքր Ասիայում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 666)։*  |
**Հավատարմության հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник преданности), համբերատար իր տերերին սպասող շան հուշարձան Ռուսաստանի Սամարայի մարզի Տոլյատի քաղաքում։

Շան պատմություն
---------------

1995 թվականի ամռանը Ավտոգործարանային շրջանում՝ Հարավային մայրուղու ճամփեզրին, Տոլյատիի ամենաաշխույժ փողոցներից մեկում հայտնվում է գերմանական հովվաշուն։ Հազարավոր քաղաքացիներ նրան ամեն օր տեսնում էին նույն տեղից ոչ հեռու։ Հարևան տների բնակիչները նրան կերակրում էին, պարբերաբար փորձում ընտելացնել, նրա համար բույն էին սարքում, բայց նա անընդհատ հայտնվում էր ճամփեզրին՝ հետևելով մեքենաներին։ Անհայտ էր նույնիսկ նրա մականունը և ժողովուրդը նրան կոչում էր «Հավատարիմ» կամ «Կոնստանտին» (հունարենից թարգմանաբար՝ «մշտական»)։

Այսպես շարունակվեց 7 տարի, շունը անփոփոխ մնում էր իր սովորական տեղում, անկախ տարվա եղանակից։ 2002 թվականին շունը սատկեց։ 

Շունը հսկում է ճանապարհը

Լեգենդ
------

Քաղաքացիների կողմից առաջ քաշված պաշտոնական վարկածով շունն ավտովթարից միակ կենդանի մնացածն էր։ Առավել ռոմանտիկ տարբերակում խոսում էին, որ նրա տերերը հարսանեկան ճամփորդությունից վերադարձող նորապսակներ էին։ Երիտասարդ կինը մահացել էր մինչև բժիշկների գալը, մի քանի ժամ անց վերակենդանացման բաժնում մահացել էր նաև ամուսինը։ Իսկ շունը այդպես էլ սպասում էր նույն տեղում, որտեղ իր տերերին վերջին անգամ կենդանի էր տեսել։ Նա սպասում էր, որ տերը կվերադառնա՝ պահպանելով տերերի վերջին հանգրվանը, ամեն օր դես ու դեն էր թռչկոտում՝ սպասելով, որ «Տերը կվերադառնա»։ Լեգենդի հավաստիությունը հնարավոր չէ հաստատել։ Գոյություն ունեն նաև շան վարքագծի վերաբերյալ ավելի վսեմ և ռոմանտիկ տարբերակներ։

Հուշարձան
---------

Նման քանդակի գաղափարն առաջարկեց Կոմսոմոլսկի շրջանի № 39 գիմնազիայի 8-րդ դասարանի աշակերտուհի Քսենիա Նալյոտովան դեռևս 1990 թվականին, երբ Տոլյատի քաղաքի պատմամշակութային ժառանգության թանգարանի կողմից քաղաքում նոր հուշարձանների համար մրցույթ հայտարարվեց։ Քսենյան առաջարկեց նաև շան հուշարձանի մանրակերտը, այն անվանելով «Հավատարմության հուշարձան»։ «Պատվանդանի վրա պատկերված է շուն, նրա շուրջը ժապավեն, որը խորհրդանշում է ճանապարհը։ Ժապավենի վերջում աստղ է , տիրոջ հոգին, իսկ շան հայացքն ուղղված է աստղին»։ Մանրակերտի լուսանկարը տպագրվեց «Ազատության հրապարակ» թերթում։

Շան մահից հետո ճանապարհի եզրին տեղադրվեց վահանակ հետևյալ մակագրությամբ, «Շանը, որը մեզ սովորեցրեց սեր և հավատարմություն»։ Քամին փչել տարել էր վահանակը, այն ենթարկվել էր վանդալների գրոհին։ Տոլյատիի հասարակությունը հանդես եկավ նախաձեռնությամբ «Հավատարիմին» իսկական հուշարձան տեղադրելու վերաբերյալ։ Քաղաքի բնակիչների հավաքած միջոցներով հուշարձան ստեղծվեց։ Կազմակերպված մրցույթում հաղթեց ուլյանովսկցի քանդակագործ Օլեգ Կլյուևի նախագիծը։ 

Հուշարձանը բացվեց 2003 թվականի հունիսի 1-ին Հարավային մայրուղու և Լև Յաշինի փողոցի հատման տեղում։ 
Բրոնզաձույլ քանդակը դարձավ առաջին ապաքաղաքականացված հուշարձանը Տոլյատիում։ Այսօր այն հանդիսանում է նորապսակների մշտական հաճախելիության վայրը։

Տես նաև
-------

* Հաչիկո

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  У верности в глазах тоска и печаль
2. ↑  Памятник истинно Верному

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Հավատարմության հուշարձան** կատեգորիայում։ |
**«Մանկան երկրպագություն»** (իտալերեն՝ Adorazione del Bambino), հոլանդական ոսկե դարաշրջանի նկարիչ Ջերարդ Հոնթհորսթի մոտ 1619-1621 թվականներին ստեղծած Քրիստոսի ծնունդը պատկերող կտավ յուղաներկ, որը գտնվում է Իտալիայի Ֆլորենցիա քաղաքի Ուֆֆիցի պատկերասրահում։

Նկարագրություն
--------------

«Մանկան երկրպագություն» կտավում լուսնի լույսով ողողված տեսարանում Մարիամը խանձարուրով փաթաթում է երեխային։ Հովսեփը նայում է նրա թիկունքից, իսկ երկու հրեշտակները ծնկի են իջել օրորոցի մոտ։ Կտավում լուսնի լույսն այնպես է արտացոլված դեմքերին, որ ասես Քրիստոսը լինի լույսի աղբյուրը։ Կտավը հիշեցնում է այս թեմայով ավելի վաղ ստեղծված տարբերակներ, ինչպիսին է 1490 թվականին ստեղծված Գերտգեն տոտ Սինտ Յանսի «Սուրբ ծննդյան գիշերը»։ «Մանուկը որպես լույսի աղբյուր» Հոնթհորսթը հետագայում օգտագործել և զարգացրել է իր կտավներում՝ անդրադառնալով նույն թեմային։ Նրա «Հովիվների երկրպագությունը» կտավն այժմ գտնվում է Վալրաֆ Ռիչարց թանգարանում.

* «Հովիվների երկրպագությունը», 1622«Հովիվների երկրպագությունը», 1622

Սկզբնաղբյուր
------------

«Մանկան երկրպագություն» կտավը Հոնթհորսթի Ուֆֆիցի պատկերասրահում գտնվող հինգ կտավներից մեկն է։ Ենթադրվում է` դրանք բոլորը գնել է Տոսկանայի դուքս Ֆերդինանդո II Մեդիչին, ով նոր էր վերադարձել Հյուսիսային Եվրոպա կատարած ուղևորությունից և միջնորդ էր ուղարկվել տեղեկանալու Հռոմում վաճառվող «6 նկարների» մասին։

Գրականություն
-------------

* Gerson 1942/1983, p. 178
* Chiarini 1989, p. 197
* Judson/Ekkart 1999, p. 59-60, cat. no. 20
* Papi 1999, p. 158-159, cat. no. 30 met ill. op p. 99
* Papi 2010, p. 184, cat. no. 34
* G.J. Hoogewerff, ‘Honthorst in Italië. Een naschrift’ Onze Kunst 31 (1917), p. 141-144

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑
3. ↑
4. ↑  painting record in the RKD
5. ↑  739 in Florentine museum
6. ↑  Florentijnsche Gegevens II by J.A.F. Orbaan in Oud Holland, Vol. 43 (1926), pp. 277-288


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDimages |

 |
Երեխաները բռնոցի խաղալիս
**Մանկական խաղեր**, երեխաների ակտիվ գործունեության տեսակ, որը սովորաբար շրջապատող աշխարհի, մեծերի գործողությունների և փոխհարաբերությունների ընդօրինակում։ Մանկական խաղերն իրենց ծագումով, բնույթով և բովանդակությամբ սոցիալական են, կրում են ազգային, ժողովրդական բնույթ և փոխանցվում սերնդեսերունդ։ Դրանցում ձևավորվում և դրսևորվում է աշխարհը ճանաչելու, նրա վրա ներգործելու երեխայի պահանջը, զարգանում են նրա կամային, ֆիզիկական հատկությունները։

Մանկավարժության մեջ կարող են տարբերվել մանիպուլացված (մինչև 3 տարեկանների), սյուժետային (դերային, թատերականացված, բեմականացված), շարժական և դիդակտիկ մանկական խաղեր։ Մսուրային տարիքի երեխաներին խաղի ընթացքում սովորեցնում են առարկաներով գործողություններ կատարել, ծանոթացնում են դրանց ձևին, գույնին, նշանակությանը և այլն։ Նախադպրոցականների սյուժետային խաղերի համար հաճախ փոքրածավալ թեմաներ են ընտրվում գեղարվեստական գրքերից, ռադիո և հեռուստատեսային հաղորդումներից, մանկական ու ժողովրդական հեքիաթներից։ Խաղն սկսվում է դերերի բաշխումով։ Երեխաներին տրվում է կենդանու, մեքենայի, ծառի և այլ իրի դեր, խաղի մեջ են մտնում նաև կենցաղային առարկաներ, խաղալիքներ, գործիքներ։ Խաղային իրադրությունը նպաստում է երեխաների գիտելիքների, մտածողության ու երևակայության զարգացմանը։ Թատերականացված խաղերում երեխաները սովորաբար դերերը բաշխում են խաղալիքների միջև և գործում նրանց փոխարեն։

Բեմականացված խաղերում նախադպրոցական և դպրոցական ցածր տարիքի երեխաները թատերականացված ձևով վերարտադրում են գրական ստեղծագործությունների բովանդակությունը։ Երեխաներին դերի հետ միասին տրվում են խաղալիքներ, օգտագործվում է նաև տիկնիկային թատրոնը։ Մի շարք խաղեր ունեն կանոններ։ 4-5 տարեկանները խաղալով մրցում են վազքում, թռիչքում և այլ ձևերում։ 5-6 տարեկանների մոտ շարժուն խաղերը ստանում են մարզական բնույթ։

Երեխաների, մանավանդ նախադպրոցականների մտավոր դաստիարակության գործուն միջոցներից են դիդակտիկ խաղերը, որոնց նպատակն է նոր գիտելիքներ հաղորդել առարկաների, նրանց դասակարգման, նշանակության, հատկությունների, աշխատանքի տեսակների, բնության երևույթների և այլնի մասին։ Լայն տարածում ունեն առանց խաղալիքի, բանավոր մանկական խաղերը ՝ հանելուկները, վանկախաղերը և այլն։

Հաճախ դիդակտիկ մանկական խաղերը կրում են ճանաչողական-մարզական խաղ-վարժությունների և խաղ-մրցույթների բնույթ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 230)։*  |
լուսանկարիչներ
**Լուսանկարիչ** (հունարեն՝ լույս և γραφή՝ «նկարչություն» և «գրություն», որոնք միասին նշանակում են լույսով նկարչություն), մարդ, որը ստեղծում է լուսանկարներ։

Պարտականություններն ու գործունեությունը
---------------------------------------

Մի Ամերիկացի լուսանկարիչ իր ստուդիայում 1850 թվականին
Լուսանկարչության մեջ սիրողական և պրոֆեսիոնալ հասկացությունները ամբողջովին կատեգորիկ չեն։ Պրոֆեսիոնալ լուսանկարիչը լուսանկարում է գումար վաստակելու համար ցուցադրությունների և վաճառքի միջոցով, մինչդեռ սիրողական լուսանկարիչը լուսանկարում է հաճույքի կամ որևէ իրադարձություն, վայր, զգացողություն արձանագրելու համար, առանց դրամական շարժառույթի։

Պրոֆեսիոնալ լուսանկարիչը կարող է լինել օրինակ թերթի աշխատակից, կամ որևէ կարևոր իրադարձություն, հարսանիք կամ ավարտական երեկո, գովազդ նկարահանող։ Մյուսները, ներառյալ պապարացիները, արվեստի գործերի լուսանկարիչները անկախ մասնագետներ են, որոնք սկզբում լուսանկարում են, այնուհետև զբաղվում են դրանց վաճառքով կամ ցուցադրությամբ։ Որոշ աշխատողներ, օրինակ դեպքի վայրի խուզարկուները, լրագրողները, անշարժ գույքի գործակալները, գիտնականները ստեղծում են որպես այլ գործի մաս կազմող լուսանկարներ։

Այն լուսանկարիչները, որոնք ավելի հաճախ ստեղծում են շարժական նկարներ, կոչվում են կինոգործիչներ կամ օպերատորներ, կախված առևտրի կոնտեքստից։ 
Սիրողական լուսանկարիչները կարող են մեծ գումարներ ներդնել մրցույթների մասնակցելու և նույսնիսկ իրենց աշխատանքները ամսագրերում ընդգրկելու համար։
Պրոֆեսիոնալ տերմինը նաև կարող է նշանակել ուսուցում՝ լուսանկարիչների հմտությունները զարգացնելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Online Etymology Dictionary
**Ագուլիսի գրչության կենտրոն**, գործել է 14-18-րդ դարերում Ագուլիսի Սբ Թովմա առաքյալի վանքում, որտեղ ընդօրինակվել է մոտ 90 ձեռագիր։ Մեզ հասած հնագույն ձեռագիրը Վարդան գրիչի՝ 1375 թվականին ընդօրինակած Գրիգոր Նարեկացու «Մատեան ողբերգութեան» պոեմն է։ Ագուլիսի գրչության կենտրոնն ընդլայնել է գործունեությունը 15-րդ դարում՝ Հակոբ րաբունապետի ջանքերով։ 1425 թվականին Մատթեոս գրիչն ընդօրինակել է Գրիգոր Տաթևացու «Գիրք հարցմանցը», 1447 թվականին՝ «Տօնական», իսկ Թումա գրիչը 1432 թվականին՝ Միքայել Ասորու «Ժամանակագրութիւնը», ապա՝ Վարդան Արևելցու «Հաւաքումն պատմութեան», Կիրակոս Գանձակեցու «Պատմութիւն Հայոց» երկերը։ 16-րդ դարից վկայություններ կան միայն ձեռագրերի նորոգման մասին, իսկ 17-րդ դարից պահպանվել է 8 ձեռագիր։

Ագուլիսի գրչության կենտրոնը 1752 թվականին կողոպտել են Ատրպատականի Ազատ խանի, 1789 թվականին՝ Մուստաֆա խանի հրոսակները։ Վանքի սպասքից բացի՝ նրանք հափշտակել են նաև ձեռագրերը (1477 թվականի ճաշոցը 3900 ար­ծաթով Պետրոս տիրացուն գնել է և վերադարձրել վանքին)։ Ագուլիսի գրչության կենտրոնում գրված 10 ձեռագիր պահվում է Մատենադարանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայ գրատպություն և գրքարվեստ հանրագիտարան (խմբ. Հովհաննես Այվազյան), Երևան, «Հայկական Հանրագիտարան Հրատարակչություն», 2015 — 21, էջեր 21 — 1120 էջ. — 1500 հատ, ISBN 978-5-89700-042-5։
Փեղկավոր պատուհան
**Լուսամուտ**, պատի ապակեպատ մակերեսներն անվանում են լուսամուտներ։

Նշանակություն և կիրառություն
----------------------------

Լուսամուտների հիմնական դերը արդյունաբերական շենքերում նույնն է, ինչ որ քաղաքացիական շենքերում՝ լուսավորել և օդափոխել։ Սակայն արդյունաբերական կառույցների լուսամուտները զգալիորեն տարբերվում են իրենց չափերով, քանի որ ավելի շատ լուսավորություն և մաքուր օդ պետք է ապահովեն։ Լուսամուտները լինում են առանձին բացվածքների ձևով, ժապավենաձև ամբողջ մակերեսի կամ նրա առանձին մասերի հոծ ապակեպատմամբ։

Արդյունաբերական կառույցներում, որտեղ աշխատատեղերը արտաքին պատից հեռու են մինչև 2մ, լուսամուտները կառուցվում են մեկ շերտ ապակիով։ 3.6 մ բարձրության դեպքում կառուցում են 2 շերտանի, սակայն դրանից ավելի բարձրի դեպքում ավելացվում է ևս մեկ շերտ։

Հաստատուն ջերմաստիճանի և խոնավության պայմաններում ամբողջ բարձրությամբ օգտագործում են 2 շերտ ապակի։ Օդափոխության համար ապակեկալների միայն մի մասն է արվում բացվող։ Խուլ մասերում փեղկերից մեկը արվում է բացվող, որպեսզի հարմար լինի վերջիններիս մաքրումը։

Այժմ լուսամուտները պատրաստվում են փայտից, պլաստմասսայից, ալյումինից և այլն։ Նորմալ ջերմախոնավային ռեժիմ ունեցող շենքերում օգտագործվում են փայտե լուսամուտներ, իսկ ավելի կապիտալ շենքերում՝ մետաղյա։

5 խցիկանի պլաստմասե պատուհանի կտրվածք
### Կառուցվածք

Փայտե լուսամուտները հիմնականում կազմված են շրջանակից և ապակեկալներից։ Շրջանակը հենվում է շենքի կարկասին, որի մեջ զետեղվում են ապակեկալները։ Հորիզոնական առանցքի շուրջը բացվող ապակեկալները կոչվում են **ֆրագմա**։ Դուրս և ներս բացվող փայտե պատուհանների փեղկերը վերևից կախված են։ Լուսամուտի առավելագույն բարձրությունը չպետք է գերազանցի 7.2 մ, հակառակ դեպքում կիրառվում են հատուկ կոնստրուկտիվ միջոցներ։

* *Միափեղկ պատուհանները* լինում են 1.5 մ լայնությամբ
* *Եռափեղկ պատուհանները* լինում են 2.7 մ և 3.0 մ լայնությամբ
* *Քառափեղկ պատուհանները* լինում են 4.5մ լայնությամբ։

Արդյունաբերական շենքերում պողպատե լուսամուտները պատրաստում են 6մ պանելի ձևով և ավելի փոքր բլոկներով։ Լուսամուտների արտաքին գոգը պետք է ծածկվի ցինկապատ թիթեղյա գոգնոցով։

Գլանաձև վանդակաճաղով պատուհան Սամբուրգից:

Աղբյուրներ
----------

1. *Վ.Մ. Տեր-Ավագյան* «Քաղաքացիական և արդյունաբերական շենքերի ճարտարապետություն»
2003 թվականին նախագահ Ջորջ Ուոքեր Բուշը «Առաքելությունը կատարվել է» խոսքով ելույթ է ունենում ավիակիր «Աբրահամ Լինքոլն (CVN-72)»-ում:
**Լուսանկարման հնարավորություն** (անգլ. ժարգ.՝ *photo opportunity*  կամ *photo opp*, կամ էլ՝ անգլ.՝ photo op), հարմար պահ նկարելու կամ քաղաքական գործչի կամ նշանակավոր անձի լուսանկարչական ապարատի դիմաց հարմար դիրքավորվելու համար։ Սիրողական նկարիչների շարքում տերմինն օգտագործվում է լավ լուսանկար նկարելու ցանկացած հնարավորություն նկարագրելու համար։

Ծագումնաբանություն
------------------

Տերմինի ծագումը կապված է Նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնի վարչակազմի հետ։ Ուիլյամ Սաֆիրը տերմինի ստուգաբանությունը վերագրում է մամուլի քարտուղար Ռոն Զիգլերի օգնական Բրյուսով Վելիկանին։ Զիլգերը հրամայել է. «Թող ներս մտնեն, նկարեն», իսկ Վելիխանը Սպիտակ տան մամուլի կենտրոնին հնազանդ հայտարարել Է. «Օվալաձև գրասենյակում կա լուսանկարման հնարավորություն»։

Տերմինը բացասական երանգ է ստացել այն դեպքերի նկարագրության համար, որոնք վերաբերում են լուրերի տակ քողարկված մանրակրկիտ ծրագրավորված կեղծ միջոցառումներին։ Դա ասոցացվում է քաղաքի կանաչապատման, աղբահավաքի կամ տարեցների տներ այցելելու հետ, ինչը հաճախ նախընտրական մրցարշավի ժամանակ էր արվում՝ կադրերում հայտնվելու մտադրությամբ, ինչը դրական փաբլիսիթի կառաջացներ։

Կիրառման պրակտիկա
-----------------

Գրեթե ծիսական լուսանկարների հնարավորությունների թվում հանդիպում են. երբ գագաթաժողովների մասնակիցները դուրս են գալիս իրենց մեքենաներից, ձեռքեր են սեղմում կամ համբուրում, կամ փաստաթուղթ են ստորագրում։ Սպիտակ տան պաշտոնական, նախապես ծրագրված ֆոտոսեսիաները արմատներով գնում են 1930-ական թվականներ, երբ Ֆրանկլին Ռուզվելտի մամուլի քարտուղարը լուսանկարիչներին խորհուրդ էր տալիս խուսափել սայլակի մեջ նստած նախագահի նկարահանումներից։

Տերմինի մեկ այլ օգտագործում վերաբերում է հիշարժան վայրում՝ ինչպես, օրինակ, զվարճանքների այգում, կենդանաբանական այգում, շոուներից հետո, և այլն, նախապես պլանավորած լուսանկար անելուն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Photo Op», an article about the buzzword at a BBC webpage
2. ↑  New York Times ON LANGUAGE; In Nine Little Words, WILLIAM SAFIRE Published: March 26, 1989
3. ↑  "Commentary (The Photo Opportunity)", from CBS Evening News for Saturday, July 27, 1991; at the Vanderbilt Television News Archive
4. ↑  «Photo Op»
5. ↑  «Photo Op» Archived 2010-11-02 at the Wayback Machine. among dinosaurs
**Արգ-է Բամ** (պարսկերեն՝ ارگ بم, «Բամ ամրոց»), պարսկական կավաշեն չթրծած աղյուսից պատրաստված ամրոցի առավել խոշոր և հնագույն նմուշ։ Աշխարհում խոշորագույն այս կավաշեն շինությունը գտնվում է Մեծ մետաքսի ճանապարհին՝ իրանական Բամ քաղաքում (Քերման նահանգ)։

Հուշարձանը բաղկացած է տարբեր դարաշրջանների ճարտարապետական ենթաշերտերից, այդ թվում՝ հետպատերազմական ժամանակների վերականգնողական ազդեցության։ Բամի ամրոցի հնագույն շերտը կազմում է «Օրիորդաց ամրոցը», որի շինարարությունը սկսվել է VII դարում, հավանաբար, դեռևս Սասանյանների օրոք։ Ամրոցի ներսում կան XII դարի մի քանի դամբարան և 38 դիտաշտարակներ, ինչպես նաև Սեֆյանների առաջնորդական փոխանորդի նստավայրը և XVIII դարի մայր մզկիթը։ Բացառիկ հնագույն շինություն սառույց ստանալու և պահպանելու համար։ Արգ-է Բամի պատերը մեկ անգամ չէ, որ վերակառուցվել են. դրանք շրջապատում է 10-15 մետր լայնությամբ խրամը։

Բամի Ոսկե դարն ավարտվել է XII դարում թյուրքական քոչվորների, ապա մոնղոլների  արշավանքների պատճառով։ Բամի ամրոցի վերածննդի սկիզբը դրեց Թամերլանը։ Նրա բարգավաճման գրավականը ստորգետնյա ոռոգման ջրանցքներն էին՝ քանաթները, որոնցից հնագույնները կառուցվել են դեռևս մեր թվարկությունից առաջ։

Բամի երկրաշարժը (2003) խլեց քաղաքի 26 հազար բնակիչների կյանք և լրջորեն վնասեց շինությունները 80% - ը։ Ամրոցի վիճակով անհանգստացած՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն Բամը և նրա մշակութային լանդշաֆտը արագորեն մտցվեց Համաշխարհային ժառանգության հուշարձանների ցանկում՝ միաժամանակ ներառելով Ոչնչացման վտանգի տակ գտնվող Համաշխարհային ժառանգության ցանկում (հեռացվել է վերջինից 2013 թվականին)։

Տե՛ս նաև
--------

* Ռաեն ամրոց — մեկ այլ կավաշեն ամրոց Իրանի հարավ-արևելքում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  Bam Citadel (Iran)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2018000491 |

 |
**Ságat** (շվեդ.) («Լուրեր»), նորվեգերեն օրաթերթ, որը հրատարակվում է Նորվեգիայի Ֆինմարք ֆյուլքեում։ Թերթի հոդվածները հիմնականում վերաբերում են սաամների ազգային, սոցիալ-տնտեսական, մշակութային խնդիրներին։ 1978 թվականից թերթի խմբագիրը Յեիր Վուլաֆն է։

Թերթի հրատարակման սկզբնական շրջանում հոդվածները հիմնականում գրվում էին հյուսիսսաամերենով, իսկ 1960-ականներից նորվեգերենով գրված նյութերի քանակը ավելացավ։ 1970-ականներից թերթը դադարեց լինել երկլեզու և մինչ օրս հրատարակվում է միայն նորվեգերեն։

Պատմություն
-----------

1955 թվականի ապրիլինՖինմարքի տեղական իշխանությունների կողմից սաամերեն թերթի հրատարակման ծրագիր ներկայացվեց։ Ներկայացված թերթի անվանման երկու տարբերակներից՝ *Ságat*(շվեդ.) («Լուրեր») և *Sádni Doalvo* («Լրաբեր»), ընտրվեց առաջինը։

Թերթի առաջին համարը լույս տեսավ 1956 թվականին Վադսյոյում։ Սկզբնական շրջանում այն լույս էր տեսնում ամեն օր, սակայն հետագայում խմբագրությունը ունեցով ֆինանսական խնդիրներ, որի պատճառով 1957 թվականի հունիսից հրատարակումը դադարեցվեց:.

1958 թվականի աշնանից թերթը սկսեց հրատարակվել որպես ամենամսյա թերթ։ 1961 թվականից հրատարակվում էր ամիսը երկու անգամ։ Գործունեության առաջին երկուն տասնամյակում թերթը կանգնեց բազմաթիվ խնդիրների առաջ, հիմնականում՝ ֆինանսական։ 1970-ական թվականներից ֆինանսական իրավիճակը հնարավոր եղավ կայունացնել, այդ թվում՝ նաև գովազդի տեղադրման և պետական աջակցության շնորհիվ։ 1975 թվականին թերթը անցավ A3 ձևաչափի։

Սկզբնական շրջանում թերթի խմբագրությունը տեղակայված էր Վադսյոյում, իսկ 1981 թվականից այն գործում է Լակսելվ։ Այն տարածվում է հիմնականում սաամներով բնակեցված շրջաներում:.

2008 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Ságat թերթը դարձավ օրաթերթ, որի համարները լույս են տեսնում շաբաթը 5 օր։

Ներկա վիճակ
-----------

2008 թվականի պետությունը ֆինանսական զգալի աջակցություն ցուցաբերեց օրաթերթին։ Այդ ֆինանսական աճակցության արդյունքում ամենամեծ դրամական օգնությունը ստացան սաամական Ságat և Ávvir թերթերը:.

Պաշտոնական տվյալների համաձայն 2010 թվականին օրաթերթի տպաքանակը կազմել է 2732 օրինակ։

Սեփականատերեր
-------------

Թերթի հիմնական բաժնետերը հանդիսանում է Պորսանգեր կոմունան, որին պատկանում է 40 % բաժնեմասը։ Ընդհանուր բաժնետերերի թիվը 51 է՝ նորվեգական կոմունաներ, սաամական հասարակական կազմակերպություններ և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Ságat> Store Norske Leksikon. (նորվեգերեն)
2. ↑  Саамские газеты Норвегии получили 18 миллионов крон.(չաշխատող հղում)
 (ռուսերեն)

Գրականություն
-------------

* *Eikeseth, Knut Roger.* Ságat // Norske aviser fra A til Å. Norsk presses historie 1660–2010 / Flo, Idar. — Oslo: Universitetsforlaget, 2010. — Vol. 4. — P. 35. — ISBN 978-82-15-01604-7

Արտաքին հղումներ
----------------

* [www.sagat.no/ Օրաթերթի պաշտոնական կայք:]
* Ságats historie («Ságat թերթի պատմություն»). Archived 2012-06-05 at the Wayback Machine. (նորվեգերեն)
**ABBYY Software House** (մինչև 1997 թ. BIT Software), ռուսական ծրագրային ապահովում արտադրող ընկերություն, որի հիմնական արտադրանքի ոլորտներն են՝ տեքստերի ճանաչում (OCR), կիրառական լեզվաբանություն և արհեստական ինտելեկտ, մասնավորապես՝ տեքստերի ճանաչման և բնական լեզուների մշակման զարգացում։

ABBYY ընկերության ամենահայտնի արտադրանքներից են - տեքստերի ճանաչման ABBYY FineReader համակարգը և ABBYY Lingvo էլեկտրոնային բառարանների ընտանիքը։ ABBYY ընկերությունների խմբի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Մոսկվայում։ Խմբի մեջ մտնող այլ ընկերությունները գտնվում են ԱՄՆ-ում, Գերմանիայում, Ճապոնիայում, Ուկրաինայում և ամենուրեք Ռուսաստանում։ Ընկերության արտադրանքներից աշխարհում օգտվում է մոտ 30 միլիոն մարդ։

Պատմություն
-----------

Էբբի ընկերությունը հիմնել է Դավիթ Յանը 1989 թվականին։ Գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Մոսկվայում։ Ընկերությունն ունի գրասենյակներ աշխարհի տարբեր երկրներում` Գերմանիա (Մյունխեն), Մեծ Բրիտանիա (Թեալ), ԱՄՆ (Միլպիտաս ԿԱ.), Ճապոնիա (Տոկիո), Թայվան (Տայպեյ), Ռուսաստան (Մոսկվա), Ուկրաինա (Կիեվ), Կանադա (Օնտարիո), Ավստրալիա (Սիդնեյ) և Կիպրոս։

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑
2. ↑  "Mixergy interview: How A Bulletin Board Post Changed Everything – with David Yang". Retrieved 22 August 2013.
3. ↑  «ABBYY - Հիմնական փաստեր». Վերցված է 17 Հոկտեմբեր 2011.
Համայնապատկերի ազատությունն ամբողջ աշխարհում։
     Այո, ներառյալ արվեստի գործերը
     Այո, միայն շենքերը
     Այո, միայն ոչ առևտրային նպատակով
     Ոչ ազատ համայնապատկերին
     տվյալներ չկան
**Համայնապատկերի ազատություն**, հասարակական վայրում գտնվող և հեղինակային իրավունքով պաշպանվող օբյեկտները (շինություններ, քանդակներ և արվեստի այլ գործեր) լուսանկարելու և ազատ տարածելու հնարավորություն։

**Համայնապատկերի ազատություն,** տարբեր իրավասության հեղինակային իրավունքի օրենքներն են, որոնք թույլ են տալիս հասարակական վայրերում գտնվող կառույցների, քանդակների և ուրիշ արվեստի գործերի լուսանկարներ, վիդեո կամ այլ պատկերներ (օրինակ գեղանկար) ստեղծել առանց խախտելու հեղինակային իրավունքը, որ կարող է առկա լինել այդ գործերում, և հրապարակել այդ պատկերները։ 
Համայնապատկերի ազատության օրենքները և/կամ հեղինակային իրավունքը սահմանափակող դրույթները նախատեսված են հեղինակային իրավունքը խախտողների՝ այդպիսի պատկերներ ստեղծողների և տարածողների դեմ։ Սա բացառություն է հեղինակային իրավունքի օրենքից, որտեղ հեղինակը բացառիկ իրավունք ունի սեփականացնել ածանցյալ գործերի ստեղծման և տարածման համար։

Օրենքները ողջ աշխարհում
-----------------------

Շատ երկրներ ունեն հեղինակային իրավունքի շրջանակները սահմանափակող դրույթներ, որպեսզի հստակ թույլատրեն հասարակական վայրերի պատկերների կամ հասարակական վայրերի լուսանկարների պատկերների օգտագործումը։ Սակայն որոշ երկրներ սկզբունքի իրենց մեկնաբանմամբ խստորեն տարբերվում են։

### Եվրոպա

Եվրամիությունը, Հրահանգ 2001/29/EC իր անդամ պետությունների համար նախատեսում է հեղինակային իրավունքի մասին օրենքում ունենալ համայնապատկերի ազատության հոդված, բայց չի պարտադրում։

Գերմանիան՝ 59 հոդվածով, Շվեյցարիան՝ 27, Միացյալ Թագավորությունը՝ 62 և մի շարք այլ երկրներ հեղինակային իրավունքի օրենքներում ունեն Համայնապատկերի ազատություն հոդվածը։

Մյուս կողմից կան նաև այնպիսի Եվրոպական երկրներ, ինչպիսին Իտալիան, որտեղ դեռևս համայնապատկերի ազատություն բացարձակապես չկա։ Իտալիայում չնայած բազմաթիվ պաշտոնական բողոքներին և ազգային նախաձեռնությանը, որ ղեկավարում են փաստաբան Գուիդո Սկորզան և լրագրող Լուկա Սպինելին, հասարակական վայրերի լուսանկարների կրկնօրինակների հրապարակումը արգելված է համաձայն հեղինակային իրավունքի իտալական հին օրենքի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Seiler, D.: *Gebäudefotografie in der EU – Neues vom Hundertwasserhaus Archived 2016-06-04 at the Wayback Machine.*, in *Photopresse* 1/2 (2006), p. 16. URL last accessed 2007-09-20.
2. ↑  N.N.: *Panoramafreiheit Archived 2015-04-18 at the Wayback Machine.*. URl last accessed 2007-09-20. See also Article 5(3)(h) of 2001/29/EC.
3. ↑  Seiler, D.: *Fotografieren von und in Gebäuden Archived 2016-05-21 at the Wayback Machine.*, in *visuell* 5/2001, p. 50. See also §59 UrhG (Germany). URLs last accessed 2007-09-20.
4. ↑  Rehbinder, M.: *Schweizerisches Urheberrecht* 3rd ed. p. 158, Stämpfli Verlag, Berne, 2000. ISBN 3-7272-0923-2. See also §27 URG (Switzerland). URL last accessed 2007-09-20.
5. ↑  Lydiate, H.: *Advertising and marketing art: Copyright confusion Archived 2011-10-27 at the Wayback Machine.*. See also section 62 of the Copyright, Designs and Patents Act 1988. URLs last accessed 2007-09-20.
**Զինծառայողների ապահովագրության հիմնադրամ, ԶԱՀ**, Հայաստանում գործող հիմնադրամ, որի նպատակն է ապահովել Հայաստանի զինված ուժերի «զոհված զինծառայողների ընտանիքների, ինչպես նաև մարտական գործողությունների ընթացքում վիրավորված զինծառայողների սոցիալական բարօրությունը»։

Հիմնադրամն աշխատում է բացարձակ թափանցիկության սկզբունքով, ինչը նշանակում է, որ հիմնադրամի կայքի միջոցով կարելի է տեսնել քաղաքացու կողմից կատարված թե՛ պարտադիր վճարումները և թե՛ նվիրաբերությունները։ Յուրաքանչյուր պահի կարելի է տեսնել նաև Հիմնադրամի կողմից հավաքագրված միջոցների և իրականացված հատուցումների չափը։

Առաքելություն
-------------

Ինչպես նշված է պաշտոնական կայքում, հիմնադրամի առաքելությունն է ապահովել «զոհված զինծառայողների ընտանիքների, ինչպես նաև մարտական գործողությունների ընթացքում վիրավորված զինծառայողների սոցիալական բարօրությունը», ինչպես նաև «յուրաքանչյուրին խրախուսել սատար կանգնել հայկական բանակի քաջերին՝ նվիրատվություն կատարելով վերջիններիս կյանքի ապահովագրության համար»։

Պատմություն
-----------

2017 թվականի հունվարի 1-ից հիմնադրամը հատուցումներ է դրամադրում յուրաքանչյուր զոհված զինծառայողի ընտանիքին, ինչպես նաև մարտական գործողությունների ընթացքում վիրավորված զինծառայողներին։

Ֆինանսների կազմավորում
----------------------

Հիմնադրամի ֆինանսական գլխավոր աղբյուրն է հանդիսանում Հայաստանում աշխատող անձանց կողմից աշխատավարձից պարտադիր կերպով փոխանցվող ամսական 1000 դրամը։

Հոգաբարձուների խորհուրդ
-----------------------

Հիմնադրամն ունի հոգաբարձուների խորհուրդ, որի կազմի մեջ են մտնում Իրինա Սեյլանյանը, Ադամ Կաբլանյանը, Ժոզեֆ Սիմոնյանը, Անահիտ Ադամյանը և Դավիթ Հակոբյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Զինծառայողների ապահովագրության հիմնադրամ // Առաքելություն
2. ↑  Զինծառայողների ապահովագրության հիմնադրամ // Հոգաբարձուների խորհուրդ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
**Ապշիյախտա**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի հանրապետությունում, Ալթայի երկրամասով։ Գետաբերանը գտնվում է Կատուն գետի ձախ ափից 221 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 20 կմ է։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային գրանցամատյանի տվյալների՝ այն պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսության մասը կազմում է Կատուն գետը։ Գետի գետային ենթաավազանն է Բիյաի և Կատուն գետերը։ Գետի ավազանը Օբն է մինչև Իրտիշ գետ թափվելը։ թափվելու վայրը։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների։

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ - 13010100312115100006725
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) - 115100672
* Ավազանի կոդը - 13.01.01.003
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի - 15
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի - 1

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Государственный водный реестр РФ: Апшияхта». Արխիվացված է սկզբնաղբյուրից 2012 թվականի հուլիսի 20-ին
**Օսլոյի ֆոնդային բորսա** (նորվ.՝ Oslo Børs), նորվեգական կազմակերպությունների բաժնետոմսերի առևտրի գլխավոր շուկան։ Տեղակայված է Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյում։ Այն բացվում է երկուշաբթիից ուրբաթ՝ տեղական ժամանակով (ԿԵԺ) 08։30-ին և փակվում 16:30-ին։ Էլեկտրոնային առևտրի բորսան լիովին անցել է 1999 թվականին։

Հանդիսանում է սկանդինավյան ամենափոքր բորսան։ Հիմնադրվել է 1819 թվականին՝ որպես օտարերկրյա արժույթի շուկա, այնուհետև դարձել է ապրանքային բորսա, իսկ արժեթղթերի առևտրով սկսել է զբաղվել 1881 թվականին։ Նորվեգիայի Բերգեն և Տրոնհեյմ քաղաքների ֆոնդային բորսաները Օսլոյի ֆոնդային բորսայի մասնաճյուղերն են։ Տրոնհեյմի բորսան զբաղվում է բաժնետոմսերի, արժեթղթերի, ֆինանսական օպցիոնների առևտրով և համարվում է օպցիոնների նորվեգական շուկան։ Արժեթղթերում գերակշռում են էներգետիկ ոլորտի ընկերությունները։ Օսլոյի ֆոնդային բորսայի գների ընդհանուր ինդեքսում ներառված է 50 կազմակերպությունների բաժնետոմս։ Ամբողջ առևտուրն իրականացվում է էլեկտրոնային եղանակով, իսկ գործարքների վերջնահաշվարկը իրականացվում է առավելագույնը 7 օրում։

Ֆոնդային ինդեքսներ
------------------

* OBX — Օսլոյի ֆոնդային բորսայի գլխավոր ինդեքսը։ ներառում է 25 բարձր իրացվելի բաժնետոմսեր։
* OSEAX — ինդեքսը ներառում է այն բոլոր բաժնետոմսերը, որոնք գնանշվում են բորսայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Օսլոյի ֆոնդային բորսայի պաշտոնական կայք

Կաղապար:Նորվեգիա-անավարտ
**Խողովակագլոցման հաստոն**, խողովակագլոցման ագրեգատ, գլոցման հաստոնների և այլ մեքենաների համակարգ, որն իրականացնում է մետաղե անկար խողովակների արտադրության ողջ տեխնոլոգիական ցիկլը։

Խողովակագլոցման հաստոնի կատարած հիմնական գործողություններն են՝ 

* նախապատրաստուկի տաքացում
* անցքահատում, ստացված պարկուճի գլոցում երկարացնող հաստոնով
* տրամաչափում
* ուղղում
* եզրերի կտրում
* պատրաստի արտադրանքի որակի վերահսկում։

Այս գործողությունները կատարող մեքենաները միմյանց հետ կապված են փոխադրող մեխանիզմներով, որոնք ապահովում են արտադրության լրիվ ավտոմատացումն ու հոսքայնությունը։

Խողովակագլոցման հաստոնի չափերը որոշվում են գլոցվող խողովակների ամենամեծ տրամագծով, իսկ տիպը՝ երկարացնող հաստոնի կառուցվածքով։

Տարբերում են հետևյալ խողովակագլոցման հաստոնները՝ 

* անընդհատ
* ավտոմատ
* եռագլան
* պիլիգրիմային երկարացնող

Առաջին տիպի խողովակագլոցման հաստոնները ամենաարտադրողականներն են և լայն կիրառություն ունեն մինչև 110 մմ տրամագծով խողովակների գլոցման համար։ Ավտոմատ երկարացնող հաստոնով խողովակագլոցման հաստոնները այլ կերպ կոչվում են նաև Շտրիֆելի ագրեգատ (ստեղծողի անունով)։ Սրանք օգտագործվում են 60 - 450 մմ և ավելի տրամագծով խողովակների արտադրության համար։ Եռագլան երկարացնող հաստոնով խողովակագլոցման հաստոններն օգտագործվում են 35 - 200 մմ տրամագծով հաստ պատերով խողովակների մշակման համար։ Պիլիգրիմային հաստոնով խողովակագլոցման հաստոնն օգտագործվում է մեծ տրամագծով (մինչև 400 - 700 մմ) անկար խողովակների արտադրության համար։ Բացի կլոր հատվածքով խողովակներից, կարելի է ստանալ քառակուսի, վեցանիստ, աստիճանավոր և այլ պրոֆիլի խողովակներ։ Խողովակագլոցման հաստոնների տարեկան միջին արտադրողականությունը 140 000 - 180 000 տ է։ Անընդհատ երկարացնող հաստոնով խողովակագլոցման հաստոնն ունի ռեկորդային արտադրողականություն՝ տարեկան 400 000 - 600 000 տ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 69)։*  |