**Սպարտայի հնագիտական թանգարան** (հուն․՝ Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης), հնագիտական թանգարան Սպարտայում՝ Լակոնիայում՝ Հունաստանում, որտեղ պահպանվում է հազարավոր արտեֆակտներ Սպարտայի հնագույն ակրոպոլիսից և Լակոնիա մունիցիպալիտետի մնացած մասից։ Սա Հունաստանի հնագույն թանգարաններից մեկն է։ Ինչպես հաղորդվում է․ «սա առաջին հունական թանգարանն է՝ կառուցված գավառաքաղաքում» (1874–76 թվականներ)։ Կառուցվել է ճարտարապետ Գ․ Կացարոսի հատակագծով։

Հավաքածուի առարկաները թվագրվում են նոր քարի դարից մինչև ուշ հռոմեական շրջանով։ Կա 500 մ² ընդհանուր մակերեսով յոթ սենյակ, որոնք ցուցադրում են հավաքածուի փոքր մասը։

Պատմություն
-----------

Սպարտայի հնությունների առաջին պատմական ուսումնասիրությունները սկսվում են 1720-ական թվականների վերջերից, երբ Միշել Ֆոուրմոնթը ճամփորդում էր Հունաստանում՝ ուսումնասիրելով հին գրությունները, բայց հնագիտական պեղումներ չեն անցկացվել։ Առաջին պեղումները անցկացրել է Լուի Ռոսը (1806–1859 թվականներ)․ նա ուսումնասիրել է փլատակները և որոշ գերեզմաններ։ Որոշ գտածոներ, որոնք սկզբնական շրջանում հավաքվել են Սուրբ Պենտելեմոնի մատուռում, տեղափոխվել են քաղաքային ռատուշա, որտեղ վնասվել են հրդեհի ժամանակ։ 1872 թվականին հնագիտական միությունը ուղարկել է հնագետ Պանագիոտիս Ստամատակիսին․ հայտնաբերված բազմաթիվ գտածոներ ցրվել են քաղաքի մասնավոր տներում և ամբողջ տարածաշրջանում։ Երկու տարվա ընթացքում դպրոցի բակում ձևավորված հավաքածուն համալրվել է և այնտեղից փոխանցվել հնագիտական թանգարանի նորակառույց շենքին։

Սպարտայի հնագիտական թանգարանը ստեղծվել է 1875 թվականին և գտնվում է նեոդասական շինությունում՝ կառուցված ճարտարապետ Գ․ Կացարիսի հատակագծով։ Բացումից տարիներ անց այն զգալիորեն լքվել է, և նրա ցուցանմուշների մեծ մասը ներկայումս պահվում են պահեստներում։

2020 թվականի հունիսին Հունաստանի մշակույթի և սպորտի նախարար Լինա Մենդոնին հավանություն է տվել քաղաքի նոր հնագիտական թանգարանի կառուցման և գոյություն ունեցող թանգարանի վերակառուցման ծրագրերին։ Այս նախաձեռնությունը ներառում էր Ստավրոս Նիարհոսի հիմնադրամի կողմից նշանակալի ֆինանսավորում և առաջխաղացում։

Հավաքածու
---------

Թանգարանում պահվում են Լակոնիա պրեֆեկտուրայի շրջանում պեղեմնումների գտածոներ, այն պայմանով, որ դրանք չեն ցուցադրվում Գիտիոնի կամ Նեապոլի ազգային հնագիտական թանգարանի հավաքածուներում։

Շենքի յոթ սենյակներում կան հետևյալ սրահները․

* I սրահ՝ հռոմեական ժամանակաշրջանի ստելաներ
* II սրահ՝ գտածոներ Արտեմիս Օրտիայի սրբավայրից
* III սրահ՝ հռոմեական դարաշրջանի մոնումենտալ քանդակ և դիմանկարչություն
* IV սրահ՝ նախապատմական գտածոներ ողջ Լակոնիայից
* V սրահ՝ հռոմեական խճանկարներ
* VI սրահ՝ Ապոլոնի տաճարի ճարտարապետական մասերը Ամիկլներում, որոնք հավաքածուի ավելի մեծ բաժին են կազմում
* VII սրահ՝ լակոնիական քանդակներ և դրանց մասեր։

Ցուցանմուշներ
-------------

Թանգարանի աջ կողմում՝ առաջին սրահում, գտնվում են արխայիկ արձանագրություններ և սյուներ։ Երկրորդ սրահում ցուցադրված են ռելիեֆային աշխատանքների նմուշներ, որոնք վերաբերում են արխայիկ և հռոմեական շրջանին։ Երրորդ սրահում ցուցադրված են տարբեր գտածոներ՝ միկենյան գործիքներ և սպասք, Աթենասի բրոնզե արձանիկը, որը թվագրվում է մոտ մ․թ․ա․ 450 թվականով, նաև մ․թ․ա․ 5-րդ դարի սպարտացի հոպլիթի կիսանդրին, որը, ինչպես կարծում են, պատկերում է Լեոնիդ թագավորին։

Թանգարանի ձախ մասում՝ առաջին սենյակում, այցելուն հնարավորություն ունի տեսնելու հին հունական քրմերի փոքր զոհաբերությունները Արտեմիսի, Մենելաոսի և Ամբուրգի սրբավայրերից կավե և բրոնզե իրերը։ Հատուկ հետաքրքրություն են իրեիցից ներկայացնում կավե դիմակները Արտեմիսի սրբավայրից, որոնք 7-6-րդ դարերի լակոնական մշակույթի կարևոր նմուշներ են։ Դա փայտե կամ կաշվե իրերի իմիտացիա է, որոնք կրում էին սուրբ վայրերում կրոնական պարերին մասնակցողները։

Վերջապես, երկրորդ սրահում ցուցադրված են հելլենիստական և հռոմեական ժամանակաշրջանների գտածոներ, նաև գտածոներ Ալեպոտիրիպ անձավից։

Պատկերասրահ
-----------

* Այսպես կոչված, Լեոնիդի կիսանդրին թանգարանի հավաքածուից (մ․թ․ա․ 5-րդ դար)Այսպես կոչված, Լեոնիդի կիսանդրին թանգարանի հավաքածուից (մ․թ․ա․ 5-րդ դար)
* Ստելա, ՍպարտաՍտելա, Սպարտա
* ՌելիեֆՌելիեֆ
* Ռելիեֆ ՀերակիիցՌելիեֆ Հերակիից
* Եվրոպայի առևանգումը Զևսի կողմիցԵվրոպայի առևանգումը Զևսի կողմից
* ՌելիեֆՌելիեֆ
* Տրիրեմայի մանրանկարչական պատկերըՏրիրեմայի մանրանկարչական պատկերը
* Սպարտական խճանկարՍպարտական խճանկար

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  Anastasiou, Stavros (2020 թ․ հուլիսի 15). «New Archaeological Museum Approved for Ancient City of Sparta». Greek Reporter. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 16-ին.
2. ↑  Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης στο *cities.gr* Արխիվացված 2012-11-03 Wayback Machine, ανάκτηση 02092012
3. ↑  Σπηλιοπούλου Δ. "Στις όχθες του Ευρώτα" στο *Αρχαιολογία και Τέχνες*, τ. 117, 117-120.
4. ↑  Χάινριχ Ντρέσσελ (1845 - 1920), Άρτουρ Μιλχόφερ (1852-1903) (1877). Deutsches Archäologisches Institut (ed.). *Die Antiken Kunstwerke aus Sparta und Umgebung, στο Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Athenische Abteilung*. Berlin: Gebr. Mann. էջեր 293-295. Վերցված է 2 Σεπτεμβρίου 2012-ին.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
5. ↑  «Θέμος Aθανάσιος, Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης: Περιγραφή, στο *Οδυσσεύς*». Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ սեպտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 4-ին.

Գրականություն
-------------

* Marcus Niebuhr Tod; Alan John Bayard Wace (1906). *A catalogue of the Sparta Museum*. Oxford: Clarendon Press. էջեր 1-249. Վերցված է 24 Φεβρουαρίου 2011-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Hellenic Ministry of Culture and Tourism/in Greek
* www.planetware.com