**Ղարիբ մշեցին**, Րաֆֆու` պանդխտությանը վերաբերող ստեղծագործություններից է, որը հրատարակվել է 1886 թվականին։

### Գրության ժամանակ

Վիպակի գրության ժամանակի վերաբերյալ րաֆֆիագիտոթյան մեջ առաջացել է սխալ տեսակետ, որը պայմանավորված է վիպակի ուշ հրատարակմամբ և Շիրվանզադեի անստույգ վկայությամբ։ Շիրվանզադեն իր հուշերում վկայում է, որ 
«Ղարիբ մշեցին» Րաֆֆին գրել է 1886 թվականին, այսինքն այն ժամանակ, երբ հրատարակվել է։ Շփոթի պատճառը տպագրության ընթացքում հեղինակի կատարած փոփոխություններն են։
Րաֆֆին վիպակը գրել է 1879 թվականին, սակայն հետաձգել է վիպակի հրատարակությունը՝ նպատակ ունենալով ճանապարհորդել Կոստանդնուպոլիս՝ հայության (մասնավորապես մշակների) կյանքին ծանութանալու և վիպակը կատարելագործելու համար։ Սակայն Րաֆֆուն այդպես էլ չի հաջողվում գնալ Կոստանդնուպոլիս՝ նյութական միջոցներ չունենալու պատճառով։ Եվ 1886 թվականին «Արձագանք» շաբաթաթերթում հրատարակվում է վիպակը։

### Վիպակի գրության շարժառիթ

Պանդխտության թեման տևական ժամանակ զբաղեցրել է Րաֆֆու միտքը՝ ստիպել տալով գրել մի շարք հոդվածներ և «Ղարիբ մշեցին» վիպակը։ Վիպակը գրելու շարժառիթը հայրենի Մուշից ու Վանից Կոստնադնուպոլիս եկած համալների ու ջրկիրների կյանքն է, որոնք, բռնակալության ծանր լծից հալածված, հեռացել էին հայրենի օջախից՝ աղքատությունը թոթափելու հույսով։

### Սյուժե

Պատանի Օհանը հարուստ ընտանիքի զավակ է եղել, որի հայրը կորցրել է իր հարստությունը և մահացել՝ ընտանիքի հոգսը թողնելով Օհանի վրա։ Վերջինս Մուշից եկել է Կոստանդնուպոլիս՝ աշխատանք գտնելու հույսով։ Օհանին Բաղչե-Ղափուսի նավահանգստում հանդիպում է Ոսկանը, որը երկար տարիներ համալ(բեռնակիր) էր Կոստանդնուպոլսում. նա օգնում է Օհանին աշխատանք գտնելու։ Օհանը դառնում է չոփչի՝ աղբ դուրս ածող։ Սակայն մի անգամ պատահում է անսպասելին, մի սևազգեստ կին, խաբելով միամիտ չոփչուն՝ նրան աղբի փոխարեն տալիս է նորածին մանուկի, որպեսզի ծովը նետի։ Օհանը փրկում է երեխային և երդվում է այլևս չոփչիություն չանել։ Օհանի բախտը փոխվում է, երբ սափրիչի խանութում հանդիպում է Մարտիրոս աղա Իշխանապետյանցին, որ զբաղվում է հարուստ փաշաների և աղքատ հայերի միջև աշխատանքի միջնորդություն անելով։ Նա Օհանին համոզում է թուրք փաշայի մոտ սպասավորություն անելու, որը նրան կապահովեր բարձր աշխատավարձ։ Մեկ տարի հետո Օհանը «էյվազ» է՝ սենեկապետ։ Փաշայի ապարանքում Օհանը հանդիպում է սևազգեստ կնոջը, որը առևտուր անելու նպատակով գալիս է փաշայի դստեր մոտ։ Մի անգամ, երբ հայտնվում է սևազգեստ կինը, Օհանը թաքնվում է փաշայի դստեր սենյակում, որպեսզի իմանա նրա գալու նպատակը։ Եվ պարզվում է, որ այն երեխան, որին փրկել է Օհանը փաշայի դստեր երեխան է, որի փոխարեն ուրիշ երեխա է բերել սևազգեստ կինը։ Օհանը, դուրս գալով թաքստոցից, պատմում է ողջ ճշմարտությունը և սպանում սևագեստ կնոջը՝ նրան նետելով ծովը։

### Գաղափարական բովանդակություն

Րաֆֆին իր ստեղծագործական կյանքի ընթացքում մշտապես արձագանքել է հայապահպանության հարցերին։ «Ղարիբ մշեցի» վիպակը այս հարցերի յուրօրինակ քննությունն է, որտեղ մեկնաբանվում է հայի արժանապատվությանը, բարոյականությանը, հավատարմությանը և օտար հողում հայ մնալու հարցերը։

### Վիպակի հերոսներ

* Օհան - պանդուխտ մշեցի
* Ոսկան - համալ
* Զահրա - թուրք փաշայի աղջիկը
* Ելենա - սևազգեստ հրեա կին
* Ալպինիա - Ելենայի հաճախորդը
* Էլիաս - Ալպինիայի ամուսինը
* Թաթոս - սափրիչ
* Ֆեյրուզ - սևամորթ ծառա
* Բեյ - ազգությամբ հայ երիտասարդ
* Մարտիրոս աղա Իշխանապետյանց - աշխատանքի միջնորդ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Շիրվանզադե (1981). *Երկերի ժողովածու։ Հ. 8-րդ*. էջեր 476:.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ հավելյալ կետադրություն (link)
2. ↑  Գր. Արծրունի (1879, 18 ապրիլ). *«Մշակ»*. №54.։
3. 1 2 3 4 5  Րաֆֆի (1984). *Երկերի ժողովածու*. Vol. Հ. 4-րդ. «Սովետական գրող» հրատ. էջեր 439:.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ հավելյալ կետադրություն (link)