**Բջիջների և հյուսվածքների կուլտուրա**, բջիջների և հյուսվածքների կուլտուրա հարմար մոդել է բույսերի ֆիզիոլոգիայի և կենսաքիմիայի, բջջաբանության, գենետիկայի և բուս վիրուսաբանության բնագավառներում հետազոտություններ կատարելու համար։

Բույսերի բջիջների արհեստականորեն հարուցված բաժանում
---------------------------------------------------

Բույսերի բջիջների արհեստականորեն հարուցված բաժանումը բուսական հյուսվածքների մեկուսացված կտորներում կամ բույսերի ամբողջ օրգաններում (փոշանոթներ, սերմնաբողբոջներ)։ Մեթոդի ուսումնասիրությունն ավարտվել է գիտնականներ Ֆ. Ուայթի (Ֆրանսիա) և Ռ. Գոտրեի (Ամերիկա) աշխատանքներով, այնուհետև մանրամասն մշակել է ամերիկգիտնական Ֆ. Ստյուարդը (1954–1958)։ 

Կատարվում է հատուկ կուլտիվարարներում, ապակե անոթներում, փորձանոթներում՝ արհեստ սննդի միջավայրերում՝ որոշակի ջերմաստիճանի և լուսավորվածության պայմաններում։ Աճեցման պայմանները փոխելով՝ հնարավոր է պահպանել բջիջների անկազմակերպ բազմացումը (տևական պատվաստման աճեցում)՝ բջջային կենսազանգվածի մեծ քանակություններ ստեղծելու և դրանից տնտ բարձրարժեք մթերքներ ստանալու համար,կամ հարուցել ամբողջ բույսի զարգացմանը նպաստող կենսընթացներ։ Վերջինը հնարավորություն է տալիս բջիջների և հյուսվածքների կուլտուրա օգտագործել բուսաբուծությանմեջ։ Կարտոֆիլի, բանջարեղենի, պտղահատապտղային, գեղազարդիչ բույսերի կլոնային միկրո բազմացումն ապա հովում է բազմացման բարձր գործակից ( բողբոջից կամ հյուսվածքի միմասից մինչև 10 մլն բույս), նաև լավացնում է ինչպես տնկանյութի, այ նպես էլ վերջն արտադրանքի որակը, քանիոր բացառում է վիրուսներով և մանրէ ներով վարակման հնարավորությունը։ Բջիջների և հյուսվածքների կուլտուրաի մեթոդով փոշանոթներից և միկրոսպորներից հապլոիդ բույսերի սերմնաբողբոջների ու սաղմերի աճեցումն արագացնում և հեշտացնում է ընտրասերման կենսըն շթացը։ Բջիջների և հյուսվածքների կուլտուրաի մեջ բջջային ճարտարագիտության մեթոդների (բջջային մակարդակով մուտագենեզ և ընտրասերում, մարմնի բջիջների հիբրիդացում, բուսային բջիջների մեջ գեների տեղափոխություն) կիրառումը հնարավորություն է տալիս ստեղծել բույսերի փոփոխված ձևեր, դրանց հիմքի վրա արժեքավոր մշակաբույսերի աճեցման հեռանկար։ Մշակվել են մերիս թե մային հյուսվածքների կուլտուրաների պահպանման երկարատև (խիստ սառեցման պայմաններում) եղանակներ։

Կենդանիների կամ բջիջների և հյուսվածքների կուլտուրա
--------------------------------------------------

Կենդանիների կամ բջիջների և հյուսվածքների կուլտուրայի էքսպլանտացիան մեկուսացրած օրգանների կենսունակության պահպանման և արհեստական պայմաններում նրանց առանձնացված մասերի,հյուսվածքների կամ բջիջների պոպուլ յացիաների (էքսպլանտատ) աճեցման եղանակ է։ Կախված էքսպլանտատների աճման և կենսաբանական առանձնահատկություններից, նաև պատրաստման եղանակներից՝ առանձնանում են բջիջների և հյուսվածքների կուլտուրայի մի քանի տարբերակներ։ 

Պլազմայի մակարդակում կուլտուրաներ պատրաստելու համար հյուսվածքը մանրացնում են (մինչև 1 մմ3 չափի) և դրանք տեղադրում արյան պլազմայի կաթիլում, ապադնում ժամացույցի ապակու,փորձանոթի, Կարելիկամ Պետրիիթասիմեջ։Այնուհետև ավելացնում են սաղմնային մզուք կամ հեղուկ սննդային միջավայր։ Էքսպլանտաց ված կտորի եզրերին առաջանում է աճմանզոնա։ Միաշերտ կուլտուրաները մեկուսացրած բջիջների պոպուլյացիաներ են՝ աճեցված միաշերտ թիթեղի տեսքով՝ ապակու կամ այլ նյութի վրա, ստանում են թրիպսինով հյուսվածքների ապա ագրեգացման միջոցով։ Դրանք ստորաբաժանվում են առաջնային Բջիջների և հյուսվածքների կուլտուրաներ։ Բջիջների և հյուսվածքների կուլտուրայի, բջիջների գծերի, կլոնային գծերի և շտամների։Կախութային կուլտուրաները (խորքայիններ) կենդանիների բջիջների պոպուլյացիաներ են, որոնք բազմանում են սննդային միջավայրում՝ ազատ կախութային վիճակում։ Աճեցման շրջանում կախույթը խառնում են՝ բջիջների միմյանց և անոթի պատին կպչելը կանխելու նպատակով։ Օրգանային կուլտուրաներն ինչ-որ չափով պահպանում են բջիջների հյուսվածքային փոխհարաբերությունները կենդանիների օրգաններում եղածի նման։ Օրգանների մանր կտորները տեղավորում են հեղուկ միջավայրում լողացող կամ պինդ միջավայրում սև եռված «լաստի» (հավի սաղմի դեղնուցապարկ, հատուկ տեսակի թուղթ, վիսկոզի,մանրանցքավոր զտիչներեն) վրա։Գոյատևման հյուսվածքների կուլտուրաները, օրգանային հյուսվածքների տարատեսակ, որոնց օր գանների կտորների կախույթը սննդարար միջավայրում աճեցնում են՝ անընդհատ խառնելով և օդավորելով։Կուլտուրաներն օրգանիզմում եղանակով կենդանու օրգանիզմում (օր.՝ աչքի առաջային խցիկում, որո վայնի խոռոչում կամ մաշկի տակ տեղադրված կոլորիդային պարկիկներում) աճեցնում են աուտո, հոմո կամ հետերոտրան սպլանտատներ։ ։Բջիջների և հյուսվածքների կուլտուրա փորձարար կենսաբանության կարևորագույն եղանակներից է, այն լայնորեն կիրառվում է վիրուսաբանության, բակտերիա բանության, իմունաբանության, սաղմնաբանության, բջջաբանության, գենետիկայի և այլ բնագավառներում։