**«Աշնան վերջին ամիսը»** (ռուս.՝ «Последний месяц осени»), ռեժիսոր Վադիմ Դերբենյովի գեղարվեստական ֆիլմը, որը նկարահանվել է «Մոլդովա-ֆիլմ» կինոստոիդիայում 1965 թվականին։ Խորհրդային և միջազգային կինոփառատոների մրցանակակիր։

Սյուժե
------

Երկու ծեր ամուսիններ՝ հայրը (Եվգենի Լեբեդև) և մայրը (Վալենտինա Սպերանտովա), երկար տարիներ սպասում են իրենց արդեն հասուն և երկրի տարբեր վայրերում ապրող երեք որդիներին։ Հայրը գնում է և մեկը մյուսի հետևից այցելում նրանցից յուրաքանչյուրին՝ Անտոնին (Ֆադեև), որն անտառապահ է, կամավորաբար ընտրել է մենակյացի կյանք, Անդրեյին (Տիմոֆեև), որը տրակտորիստ-մեխանիկ է, սրտաբաց և ուրախ, ունի արդեն մեծ հյուրընկալ ընտանիք, ինչպես նաև Սերաֆիմին (Սմիրնիտսկի)՝ սիրահարված ուսանողին, որը սկսնակ բանաստեղծ է և մարզիկ։ Հանդիպումներից յուրաքանչյուրն առանձին նովել է, սակայն նրանցից յուրաքանչյուրն հորը համոզում է, որ իր որդիներն արժանի են իրենց համեստ ու ազնիվ ընտանիքին։ Մաքուր խղճով նա վերադառնում է կնոջ մոտ և իր ամենօրյա աշխատանքին։

Դերերում
--------

* Եվգենի Լեբեդև – *հայր*
* Վալենտինա Սպերանտովա – *մայր*
* Մարիա Կրեմնյովա – *Մարիա, դուստր*
* Նիկոլայ Տիմոֆեև – *Անդրեյ, ավագ որդին*
* Մայա Բուլգակովա – *Գալյա, Անդրեյի կինը*
* Վիտալի Ֆադեև – *Անտոն, միջնեկ որդին*
* Վալենտին Սմիրնիտսկի – *Սերաֆիմ, կրտսեր որդին*
* Ինոկենտի Սմոկտունովսկի – *հեղինակի տեքստ*
* Ելենա Պոնսովա – *պառավ*

Նկարահանող խումբ
----------------

* Սցենարի հեղինակ՝ Իոն Դրուցե
* Ռեժիսոր՝ Վադիմ Դերբենյով
* Երկրորդ ռեժիսոր՝ Ալեքսանդր Մատվեև
* Օպերատորներ՝ Վադիմ Դերբենյով, Դմիտրի Մոտորնի
* Բեմադրող նկարիչ՝ Անտոն Մատեր
* Կոմպոզիտոր՝ Էդուարդ Լազարև

Գեղարվեստական առանձնահատկություններ
-----------------------------------

ԽՍՀՄ-ում կինեմատոգրաֆիական լուսավորության հիմնական աղբյուրը՝ «Սովետսկի էկրան» (№ 1, 1966 թվական) հանդեսը, ռեժիսոր Վադիմ Դերբենյովի ստեղծագործական ձեռագիրը գնահատել է որպես հավասարակշռված, խոհուն, չափավոր ռիթմիկ։ Նա հրավիրում է անձամբ մասնակցել դրվագների և տեսարանների՝ առանց իր բացատրությունները պարտադրելու տեղի ունեցող գործողությանը։ Ընդհանուր առմամբ, ֆիլմը բնութագրվում է հետևյալ կերպ․

> 
> 
> «Աշնան վերջին ամիսը» չի հավակնում լինել իմաստության դասագիրք, և, իհարկե, այն «կտավ» չէ։ Նրա հեղինակները չեն փորձել բարդ իրավիճակներից քամել «մեծ խնդիրներ»։ Այն հետաքրքրություն չի առաջացնում սյուժեով, և հազիվ թե նրանով կարելի է «զվարճանալ»։ Նրանում առկա է պարզ ճշմարտությունների պոեզիա < ... > և դերասանական բարձր արվեստը։
> 
> 
> 
> *Բնօրինակ տեքստ* (ռուս.)  
> 
> *«Последний месяц осени» не претендует быть учебником мудрости, и, конечно же, он не «полотно». Авторы его не пытались выжать из незамысловатых ситуаций «большие проблемы». Он не интригует сюжетом, и вряд ли на нём можно «развлечься». В нём есть поэзия простых истин <…> и высокое искусство актёра.*
> 
> 
>

Մրցանակներ
----------

* Երկրորդ համամիութենական կինոփառատոնի հատուկ մրցանակ (1966 թվական, Կիև) «ժամանակակից թեմայի մշակման համար» ռեժիսոր Վ. Դերբենյովին,
* Մար դել Պլատայի VIII-րդ միջազգային կինոփառատոնում (1966 թվական) Ե. Լեբեդևին շնորհվել է մրցանակ տղամարդու դերի լավագույն կատարման համար, ինչպես նաև Արգենտինայի դերասանական ասոցիացիայի «Սիմփաթիա-մրցանակ» հատուկ մրցանակ,
* Կաննի մանկական և պատանեկան ֆիլմերի միջազգային դիտումների Գրան պրի (1967 թվական)։

Քննադատություն
--------------

Ֆիլմն արժանացել է բազմաթիվ դրական արձագանքների։ «Օգոնյոկ» ամսագիրը (թիվ 13, 1966 թվական) առաջին հերթին նշում է Ե. Լեբեդևի և Վ. Սպերանտովայի դերասանական վարպետությունը, որոնք հստակ արտահայտում են «հոգու ազնվությունը, աշխատավոր մարդկանց զգացմունքների լիությունը»։ Մի փոքր ավելի ուշ նույն հրատարակությունը գնահատել է է հեղինակներից յուրաքանչյուրի ներդրումը և պնդել, որ ֆիլմը «ոչ միայն պահպանել է այնպիսի կերպարների միտքն ու պոեզիան, որոնք այդքան լուսավոր ու մաքուր առաջին անգամ ծնվել են դեռ գրական մտահղացման մեջ, այլև ստացել են իրենց նոր՝ ռեժիսորական ծնունդը»։

Ֆիլմի գեղարվեստական բարձր նշանակությունը և Ե. Լեբեդևի կերպարի մարմնավորումը նշում են նաև կինոգիտական աղբյուրները՝ «Խորհրդային կինոյի պատմություն» հանրագիտարան, «Խորհրդային կինոյի դերասաններ» և այլ աղբյուրներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Свободин А.* Поэзия простых истин // *Советский экран* : журнал. — 1966. — № 1.
2. ↑  Призёры фестиваля 1966 года на IMDb(անգլ.)
3. ↑  *Брусенцов В.* Люди, нужные людям // *Огонёк* : журнал. — 1966. — № 13. — С. 29.
4. ↑  *Толченова Н.* Обозрение // *Огонёк* : журнал. — 1966. — № 39. — С. 26.
5. ↑  История советского кино. — М.: Искусство, 1978. — Т. 4, 1952-1967. — С. 309.
6. ↑  Актёры советского кино. — М.: Искусство, 1972. — Т. 8. — С. 108.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աշնան վերջին ամիստ(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում 6,8` 10 աստղից

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · ČSFD · Internet Movie Database |

 |