recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Օլաֆ V թագավորի հիշատակին նվիրված մեդալ**, Նորվեգիայի պետական պարգև։

Պատմություն
-----------

Նորվեգիայի Օլաֆ V թագավորը մահացել է 1991թ.-ի հունվարի 17-ին։ Թաղման արարողությունը տեղի ունեցավ 1991 թ.-ի հունվարի 30-ին, որին մասնակցեցին բազմաթիվ արտասահմանյան քաղաքական և պետական գործիչներ, պետությունների ղեկավարներ, Եվրոպայի թագավորական ընտանիքների անդամներ։ Այդ իրադարձության կապակցությամբ հաստատվեց Օլաֆ V թագավորի հիշատակին նվիրված մեդալը, որն ունի երկու աստճանակարգ՝ ոսկյա և որձաթյա։

Նկարագրություն
--------------

Մեդալը շրջանաձև է և պատրաստված ոսկուց կամ արծաթից՝ կախված պարգևի աստիճանակարգից։ Վերին հատվածում պատկերված է թագավորական զինանշանը։ Դիմային հատվածում պատկերված է թագավորը, որի շուրջ գրված է *«OLAV • V • NORGES • KONGE •»*: Մեդալի հակառակ կողմում՝ կենտրոնում պատկերված է Օլաֆ V թագավորի թագադրումը։ Մեդալի վերևի հատվածում՝ թագի վրա ամրացված է օղակ, որի միջոցով այն ամրացված է ժապավենին։ Մեդալի ժապավենը մետաքսից է, կարմիր գույնի, մեջտեղում հորիզոնական արծաթե սալիկով։ Սալիկի վրա գրված է «30 januar 1991»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Norske dekorasjoner», Kongehuset. Lest 8. november 2015.
2. ↑  *Heder og ære. Nasjonale og internasjonale dekorasjoner brukt i Norge* Archived 2015-09-24 at the Wayback Machine. bilag til *Forsvarets Forum*, nr. 5, 2012, Oslo: *Forsvarets Forum* / Forsvarets Veterantjeneste, 2012, s. 25.

Աղբյուրներ
----------

* Kingdom of Norway: King Olav V's Commemorative Medal. (անգլերեն)
* Olav Vs minnemedalje 30 januar 1991.(չաշխատող հղում)
 (նորվեգերեն)
**Էվոլյուոն** (հոլ.՝ Evoluon), կոնֆերանս-կենտրոն և տեխնիկայի գիտության նախկին թանգարան Էյնդհովենում, Նիդերլանդներ։

Շենքը կառուցվել է 1966 թվականին Philips ընկերության կողմից՝ որպես ժամանակակից տեխնիկայի գիտության թանգարան։ Ստեղծման գաղափարը պատկանում էր Ֆրից Ֆիլիպսին, ով ցանկանում էր Philips ընկերության 75-ամյակի առթիվ գեղեցիկ և յուրօրինակ անակնկալ մատուցել Էյնդհովենի բնակիչներին։ Շենքի էսքիզը և նախագծումն իրականացրեց ճարտարապետ Լուի Քրիստիան Կալֆը (հոլ.՝ Louis Christiaan Kalff), իսկ ցուցադրությունների և էքսպոզիցիաների գաղափարը պատկանում են Ջեյմս Գարդներին։

Շենքը կառուցված է ֆուտուրիստական ոճով և իրենից ներկայացնում է 77 մետր տրամագծով գմբեթ, որը թռչող ափսեի տեսք ունի։ Գմբեթը կանգնած է 12 V-աձև սյուների վրա, իսկ ընդհանուր մակերեսը նրա ներքին տարածքի կազում է 2700մ 2:

1960-ական և 1970-ական թվականներին իր բացառիկության և Նիդերլանդների համար նորամուծություն հանդիսացող ինտերակտիվ ցուցադրությունների շնորհիվ թանգարանը մեծ համբավ էր վայելում։ 1970 թվականին թանգարան այցելեց 527 000 մարդ։ Բայց այլ քաղաքներում բացված գիտական թանգարանների պատճառով թանգարանն անկում ապրեց, դարձավ վնասաբեր և 1989 թվականին փակվեց։ Իսկ 1998 թվականին շենքը վերակազմավորվեց՝ դառնալով կոնֆերանս-կենտրոն։

Էվոլյուոնի ինտերիերը 1968 թվականին:
Philips ընկերությունը 1968 թվականից մինչև 1972 թվականն ընկած ժամանակահատվածում թողարկեց թանգարանի գավազդային հոլովակը, որը կոչվում էր Evoluon: Ռեժիսոր Բերտ Հաանստրոյի նկարահանած հոլովակը մի քանի անգամ ցուցադրեցին BBC One հեռուստաալիքով։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. 1 2
3. ↑  Նիդեռլանդների հուշարձանների ցուցակ (նիդերլ.)
4. ↑  Koepel - Evoluon Eindhoven. Congres, Evenement en Meeting(չաշխատող հղում)
5. ↑  Ruimten - Evoluon Eindhoven. Congres, Evenement en Meeting(չաշխատող հղում)
6. ↑  1970-1980 - Evoluon Eindhoven. Congres, Evenement en Meeting(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էվոլյուոնի պաշտոնական կայք

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Թեյի ծիսակարգի թանգարան Կիմուրա**, թանգարանը գտնվում է ճապոնական Կասիվաձակի քաղաքում, նվիրված է ճապոնական թեյի ծիսակարգին։ Թանգարանը բացվել է 1984 թվականի նոյեմբերի երեքին։

Պատմություն
-----------

Անգլերենի նախկին ուսուցիչը Կիմուրա Կանգո Անսիգեսը Կասիվաձակիում հայտնի էր որպես թեյի ծիսակարգը տարածող ու ծիսակարգը սովորեցնող ուսուցիչ։ Քաղաքում թեյի թանգարան բացելու նրա միտքը քաղաքի զբոսաշրջության վարչության, քաղաքապետի և ձեռնարկատերերի կողմից միանգամից ստացել է ամեն տեսակ օժանդակություն։ Կարճ ժամանակահատվածում թանգարանի հիմնադրամում հավաքվել է շուրջ 100 մլն իեն։

1984 թվականի մարտի 1-ին հիմնադրվել է բարեգործական հիմնադրամ` թանգարանի կառուցման համար,
1984 թվականի նոյեմբերի 3-ին թանգարանի բացումը,
1992 թվականի փետրվարին վերակառուցվել է թեյի ծիսակարգի թանգարանը,
1995 թվականի հունիսի 12-ին Կասիվազակիի քաղաքապետը և իր կինը թանգարանին նվիրել են թեյի իրերի հավաքածու,
2001 թվականի ապրիլից Սեոն Սանսո այգում այցելունուները հրավիրվում են բացօթյա թեյախմության։

Ցուցադրություն
--------------

Թանգարանը տեղակայված է ավանդական ճապոնական ճարտարապետությամբ կառուցված շենքում և ներառում է իր մեջ թեյի արարողությունների սրահ, երկու ցուցասրահ, վերանդա` բացօթյա թեյախմության համար։ Սկզբում թանգարանի հավաքսծուն կազմված էր Կիմուրոյի անձնական իրերի հավաքածուից։ Ներկայումս թանգարանի ցուցադրությունը ներառում է արվեստի 103 գործ. 78 թեյի ամաններ և ջրային անոթներ, ծաղկամաններ ծաղիկների համար, թեյի փաթեթավորումներ, անուշաբույր ջրերով մեծ ամաններ, հին գեղանկարներ։ Տարին երկու անգամ ցուցադրությունը թարմացվում է։ Թանգարանի առանձնահատկությունն այն է, որ թանգարանի իրերը օգտագործվում են այցելուների կողմից` թեյի արարողությունների ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թեյի ծիսակարգի թանգարան Կիմուրա(չաշխատող հղում)
2. ↑  Kimura Tea Ceremony Museum

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թանգարանի պատմությունը Archived 2022-04-20 at the Wayback Machine.
* Թեյի ծիսակարգի թանգարան «Կիմուրա-սադո» Archived 2018-12-16 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 253508386 · WorldCat VIAF: 253508386 |

 |
**Բոգդան Յանուշ** (ուկրաիներեն՝ Богда́н Я́нуш, կեղծանունը` **Վասիլ Կարպովիչ** (ուկրաիներեն՝ Василь Карпович),հունվարի 23, 1887(1887-01-23) կամ 1889, Լվով, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա - նոյեմբերի 5, 1930(1930-11-05), Լվով, Լեհաստանի Երկրորդ Հանրապետություն), ուկրաինացի հնագետ, պատմաբան, ազգագրագետ, արվեստաբան, հայագետ։

Կենսագրություն
--------------

1907-1908 թվականներին եղել է Շևչենկոյի անվան գիտական ընկերության Լվովի թանգարանի աշխատակից, 1923-1926 թվականներին՝ Արևելյան Գալիցիայի հնագիտական հուշարձանների թանգարանապահ, 1928 թվականին՝ Ստանիսլավի (այժմ՝ Իվանո-Ֆրանկովսկ) տեղական թանգարանի տնօրեն։

Աշխատություններ
---------------

Հեղինակ է շուրջ 200 գիտական աշխատությունների, որոնցից մոտ 20-ը նվիրված են Ուկրաինայի և Լեհաստանի հայերի պատմությանը։ Լվովում ստեղծել է հայագիտական գրականության հավաքածու, 1925 թվականին բացել Լվովի հայկական տաճարի (XV—XVI դարեր) որմնանկարները, 1927 թվականին մասնակցել Լվովի հայկական գաղթավայրի «Պոսլանիեց Շվիենտիեգո Գժեգոժա» լեհերեն ամսագրի հիմնադրմանը։ 1930 թվականին մշակել է Լվովում հայկական գիտահետազոտական ինստիտուտ ստեղծելու նախագիծ։

Հրատարակել է Լվովի հայկական բանկին նվիրված Լվովի հայերի «Mons բատ» («Գթության լեռ») լեհերեն գիրքը (1928)։ Ձեռագիր են «Հայկական մայր տաճարը Լվովում», «Լեհաստանի հայագիտության պատմությունից», «Գալիցիայի և Պոդոլիեի հայերի մատենագիտությունը» հայագիտական աշխատությունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Личаківський некрополь (укр.) — P. 197.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ֆաթմա Աբբաս ղիզի Մուխտարովա** (ադրբ.՝ Fatma Abbas qızı Muxtarova, մարտի 14 (26), 1893, Ուրմիա, Իրան - հոկտեմբերի 19, 1972(1972-10-19), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի օպերային երգչուհի, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1940), Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1936); Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան և «Պատվո» շքանշանով:

Կենսագրություն
--------------

Ֆաթմա Մուխտարովան ծնվել է 1893 թվականի մարտի 26-ին Ուրմիայում (Պարսկաստանի հյուսիս-արևմուտք, այժմ՝ Իրանի Արևմտյան Ադրբեջան օստան) պարսիկ, այլ տվյալներով՝ ադրբեջանցի երգիչ և թառահար Աբբաս Ռզաևի և լեհա-լիտվական թաթարուհի Սառա Խասենևիչի ընտանիքում: Վաղ տարիքում նա ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Ռուսաստան: 1910 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Սարատով: Ֆաթմա Մուխթարովան սովորել է Սարատովի կոնսերվատորիայում: 1913 թվականին Ֆաթմա Մուխտարովան առաջին անգամ եկավ Բաքու: 2 տարի կոնսերվատորիայի կրթություն ստանալուց հետո նա մեկնել է Մոսկվա, որտեղ հանդիպել է հայտնի երաժիշտ Ֆեոդոր Շալյապինի հետ:

Գործունեություն
---------------

Սարատովի կոնսերվատորիան ավարտելուց հետո աշխատել է Մոսկվայի, Սարատովի, Սանկտ Պետերբուրգի, Կիևի, Խարկովի, Օդեսայի և այլ քաղաքների օպերային թատրոններում: 1938-1853 թվականներին եղել է Ադրբեջանի Օպերայի և բալետի թատրոնի մենակատար: Այնուհետև Շալյապինի միջոցով նրան հրավիրել են «Զիմինի» օպերայի թատոն և աշխատել այնտեղ մինչև 1917 թվականը: 1920 թվականից ի վեր ներկայացվել է Կազան, Լենինգրադ, Կիև, Խարկով, Օդեսա, Թբիլիսի և այլ քաղաքների օպերային թատրոններում:

Ֆաթմա Մուխթարովան մահացել է 1972 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Բաքվում:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Мухтарова Фатьма Саттаровна». Большая биографическая энциклопедия.
2. ↑  Фатмы ханум Мухтаровa Из воспоминаний внучки Фатмы Мухтаровой Светланы Курочкиной
3. 1 2  Лучшая в мире Кармен. Из воспоминаний внучки Фатьмы Мухтаровой, Светланы Курочкиной. «Азербайджанский конгресс». 16 ноября 2009 года.
4. ↑  Марина Раку. Музыкальная классика в мифотворчестве советской эпохи— Новое Литературное Обозрение, 2015-02-28. — 2885 с.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ֆելիքս Ձերժինսկու հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Ֆելիքս Ձերժինսկու հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Феликсу Дзержинскому), լեհ խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, հեղափոխական շարժման ակտիվ մասնակից Ֆելիքս Ձերժինսկուն նվիրված հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության Նիժնի Նովգորոդի մարզի Ձերժինսկ քաղաքում։ Տեղադրվել է 1948 թվականի նոյեմբերի 7-ին Ձերժինսկու հրապարակում։ Հուշարձանի հեղինակներն են Սերգեյ Մերկուրովը և Ա. Ֆ. Կուսակինը:

Պատմություն
-----------

1946 թվականին Ֆելիքս Ձերժինսկու մահվան քսանամյա տարելիցի օրը, Ձերժինսկի քաղաքի պատգամավորների խորհուրդն ընդունել է հուշարձանի ստեղծման մասին որոշում: 1948 թվականի նոյեմբերի 7-ին կայացել է հուշարձանի հանդիսավոր բացումը:

Հուշարձանը գտնվում է քաղաքի գլխավոր՝ Ձերժինսկո հրապարակում: Հենց այս հրապարակից է սկսվել քաղաքի կառուցումը:

Անտառահատները ապագա հրապարակի համար տարածք են մաքրել, իսկ 1929 թվականի նոյեմբերի 7-ի հանրահավաքում տեղադրվել է քաղաքի առաջին քարը: Հրապարակի ճարտարապետական նախագիծը կազմել է ճարտարապետ Ա. Ֆ. Կուսակինը: Պուրակում, որտեղ տեղադրված է հուշարձանը աճում են լորենիներ: Հրապարակի շրջակայքը շրջապատված է փշոտ թփերով: Հուշարձանի դիմաց կան ծաղկաթմբեր:

Նկարագրություն
--------------

Հուշարձանը պատրաստված է կռածո բրոնզից, տեղադրված է գրանիտե պատվանդանի վրա: Ձերժինսկին պատկերված է վճռական կամային տեսքով, ամբողջ հասակով:

Հեղինակներ
----------

* Քանդակագործ՝ Սերգեյ Մերկուրով
* Ճարտարապետ՝ Ա. Ֆ. Կուսակին

Գրականություն
-------------

* Горнева Р. Н. Город Дзержинск: Экскурсионный очерк. Горький: Волго-Вятское книжное изд. 1985. 127 с.
* Шальнов С. М. Дзержинск - наш дом. Н. Новгород: Литера, 1999. 160 с.
**Ֆիլեմութ** (հուն․՝ **Φιλημοὺθ**, **Filimoúth**, 6-րդ դար - ոչ վաղ քան 552 և ոչ ուշ քան 553, Իտալիա), Հերուլների առաջնորդ, բյուզանդական զորավար։

Կենսագրություն
--------------

Ֆիլեմութը դաշնակցում կամ ծառայում էր Բյուզանդիայի կայսր Հուստինիանոս Ա-ին։ Մասնակցել է 540-562 թվականներին տեղի ունեցած պարսկա-բյուզանդական պատերազմին։ 543 թվականին, ցեղակից Բերոսի հետ հերուլներից բաղկացած զորաբանակով տեղափոխվել է Բյուզանդական Հայաստանի Խորձյան գավառ և բյուզանդական մի շարք զորավարների հետ արշավել դեպի Մարզպանական Հայաստան։ Վճռական ճակատամարտը տեղի է ունեցել Անգղ բերդի մոտ, որտեղ բյուզանդական բանակը պարտություն է կրել։

Գոթական պատերազմ (535-554)
--------------------------

Հիմնական հոդված՝ Գոթական պատերազմ (535-554)
545 թվականին Հուստինիանոս Ա կայսեր հրամանով հերուլների իշխանավորների մոտ է գնում Ներսես պատրիկը, որպեսզի նրանց համոզի մասնակցել դեպի Իտալիա ծրագրվող արշավանքին։ Ներսեսին միացած Ֆիլեմութը և մի շարք այլ անձինք տեղափոխվում են Թրակիայի շրջաններ, որպեսզի ձմեռեն այնտեղ և գարնան սկզբին միանան Բելիսարիոսին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հայ Ժողովրդի պատմություն», Հատոր Բ, Երևան, 1984, հատոր 2, էջ 237․
2. 1 2  «Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին Հ. 5։ Բյուզանդական աղբյուրներ, Հ. Ա։ Պրոկոպիոս Կեսարացի», Հատորի խմբ.՝ Գ. Խ. Սարգսյան։ ՀՍԱՀ ԳԱ Պատմության ին-տ. Երևան։ ՀՍԱՀ ԳԱ հրատ. 1967, էջ 141-142, 229, 290.
**Ֆլեգմոնա** (հին հունարեն՝ φλεγμονή - բորբոքում), ենթամաշկային ճարպաբջջանքի տարածուն սուր թարախային բորբոքում։

Ի տարբերություն թարախակույտի, չունի ընդգծված եզրեր։ Ըստ տեղադրության տարբերում են․ ենթամաշկային, ենթափակեղային, միջմկանային, ետորովայնային, հարերիկամային, հարուղիղաղիքային, կրծքավանդակի միջնորմի բջջանքի, ներբանի, դաստակի և այլ ֆլեգմոնա։ Հարուցիչներն առավելապես ստաֆիլակոկերն են և թարախածին այլ միկրոօրգանիզմները, հազվադեպ՝ աղիքային ցուպիկը և անաերոբները։ Ըստ հարուցիչների առանձնահատկությունների ֆլեգմոնան լինում է թարախային, նեխական և անաերոբ կամ գազային։

Հարուցիչները ճարպաբջջանք են թափանցում վնասված մաշկով կամ շրջակա բորբոքային օջախնեից (ֆուրունկուլ, ատամների ոսկրափուտ, թարախակալված ավշահանգույցներ և այլն), երբեմն՝ արյան միջոցով։ Ախտանշանները ցավ, այտուց, ենթամաշկային ֆլեգմոնայի դեպքում՝ մաշկի կարմրություն, մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացում, դող և այլն, հնարավոր է բորբոքային պրոցեսի տարածում հարևան օրգանների վրա, սպեսիսի առաջացում, բարդությունների դեպքում հնարավոր է նաև հիվանդի մահ։

Բուժումը կատարվում է վիրաբուժական եղանակով, հակաբիոտիկներով կամ ֆիզիոթերապիայի միջոցով։ Կանխարգելման եղանակներն են մաշկի հիգիենան, միկրովնասվածքների մշակումը, թարախամաշկության և վարակի տեղային օջախների ժամանակին բուժումը: Ախտորոշումը զարգացած երկրներում համարավում է բարենպաստ, թույլ զարգացած երկրներում որպես կանոն համարվում է շատ վատ:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  А.В.Жаров, В.П.Шишков и др. Патологическая анатомия сельскохозяйственных животных. — М.: Колос, 1995. — 543 с.

Արտաքին հղումներ
----------------

doctors.am կայքում

Տես նաև
-------

* Ցելյուլիտ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՄԴ-10-ԿՄ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Universalis · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4174298-9 · LCCN: sh85101012 · Microsoft: 2777154197 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 679)։*  |
**Ֆրանսերենը Վիետնամում**, ֆրանսերենը եղել է Վիետնամի պաշտոնական լեզուներից ֆրանսիական գաղութացումից մինչև XIX դարի կեսերը։ Դա ամրագրվել էր Ժնևյան համաձայնագրով և պահել էր այդ կարգավիճակը մինչև 1975 թվականը։ Ֆրանսիական համայնքը Վիետնամում հանդիսանում էր Հարավարևելյան Ասիայի երեք ֆրանսախոս համայնքներից ամենախոշորը, որը ներառում էր նաև Լաոսը և Կամբոջան։ Ֆրանսերեն էր խոսում բնակչության 5%-ը, և երբեմն էլ այն գործածվում էր դիվանագիտության և կրթության մեջ և աշխատավայրերում։

Պատմություն
-----------

Ֆրանսերեն լեզվի ներկայությունը Վիետնամում սկսվում է XVIII դարից, երբ ֆրանսիացի հետազոտողներն ու առևտրականները սկսում են ճանապարհորդել Հնդկաչինի առափնյա շրջաններում։ Ֆրանսիացիները 1790-ական թվականներին դառնում են հարավարևելյան Ասիայի գլխավոր եվրոպական իշխանությունները՝ ի վնաս Պորտուգալիայի։ Օգնելով Նգուեն դինաստիային միավորել Վիետնամը՝ գաղութացնում են Հարավային Վիետնամը։ Նրանք գիտեին տեղաբնակների լեզուն։ Ֆրանսերենը դառնում է ֆրանսիական Հնդկաչինի կառավարման լեզուն (նաև Լաոսի և Կամբոջայի լեզուն)։ Շատ վիետնամցիներ սկսում են սովորել ֆրանսերեն, որը արքայական պալատում փոխարինում է վիետնամերենին, իսկ վիետնամական գրելաձևը համապատասխանում էր լատիներեն այբուբենին։

Դպրոցների կառուցումը Վիետնամում կառավարության և միսիոներների կողմից տարածում է ֆրանսերենը կրթված վիետնամցիների մեջ, և XIX դարի վերջին այն դառնում է էլիտայի լեզուն: XX դարի սկզբին ֆրանսիացիները մուտք են գործում քաղաքային դասեր, և սկսվում է հիմնական լեզվի ուսուցումը։ Վիետնամում Պիջին Տեա բոյ լեզվով հաղորդակցվում են ֆրանսիական զարգացած ընտանիքների ծառաները, որոնք հաճախ էին գործածում ֆրանսերենը։ 1900-1940-ական թվականներին շատ վիետնամցիներն ազատ հաղորդակցվում են ֆրանսերենով, թեև կային նաև վիետնամցիներ, որոնք չէին սովորում լեզուն, օրինակ, հեղափոխականները, որոնք հրաժարվում էին ֆրանսերենից։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ճապոնացիները կարճ ժամանակով օկուպացնում են Վիետնամը, և ֆրանսերենը համարվում է միակ պաշտոնական լեզուն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  La Francophonie в Азии, Франция - дипломатия, 2005
2. ↑  History of Vietnam and its French connection. learn-french-help.com
3. ↑  Chieu, p. 309.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Site officiel de Le Courrier du Vietnam
* Site officiel de La Francophonie Archived 2010-11-04 at the Wayback Machine.
**Վեստալուհիների տուն** (իտալ.՝ casa delle Vestali, լատին․՝ atrium Vestae), տեղակայված Վեստայի տաճարի մոտակայքում, Հռոմի ֆորումում։ Տնից պահպանվել է ուղղանկյունաձև գավիթը, որը նախկինում շրջանակված էր սյունազարդ նախասրահով։ Սյունազարդ նախասրահում կանգնեցված էին Վեստայի գերագույն քրմուհիների արձանները, որոնցից մի քանիսը պահպանվել են մինչ օրս։

Վերջին պեղումներում հայտնաբերվել են Վեստայի տաճարի մնացորդները, ինչպես նաև վեստալուհիների կացարանը։ Տունը գտնվում է Պալատի ստորոտին, Ֆորումին մոտ։ Այն ոչնչով չի տարբերվում սովորական հռոմեական տներից։ Նախկինում տունը նախատեսված է եղել մեծ հայրապետի համար` որպես հանրային տուն (*domus publica*): Օգոստոսը, այն բանից հետո, երբ նա մ.թ.ա. 12 թվականին դարձավ մեծ հայրապետ, այս տունը նվիրեց վեստալուհիներին։

Վեստալուհիների տուն։ Արևելյան մաս
Տունը, կառուցված ամբողջությամբ աղյուսներից, կազմված է 68 մետր երկարությամբ և 28 մետր լայնությամբ ուղղանկյունաձև գավիթից` շրջապատված 44 սյուների վրա հենված փակ պատկերասրահով։ Գավիթից ելք է եղել դեպի այլ տարածքներ, որոնք տեղակայված էին երկու հարկով։ Դրանցից գլխավորը *tablinum*-ն էր` մեծ և ճոխ ընդունելության սրահը։ Դրա կողմերից շարված էին վեց սենյակներ, նախատեսված, ըստ երևույթին, վեց վեստալուհիների համար։ Գավիթի մեջտեղում տեսանելի են ինչ-որ փոքր ութանկյուն կառույցի հետքեր, մանրազննությամբ ոչնչացված և հողին հավասարեցված. հնարավոր է, որ այն ոչնչացրել են հենց վեստալուհիները` այն բանից առաջ, երբ նրանց համայնքը ոչնչացվեց Թեոդոսիոս կայսեր օրոք, և որ սա հենց այն գաղտնի սրբությունն էր, որում պահվում էին սուրբ իրերը։

Վեստալուհիների տան արձանները
Փակ պատկերասրահում կանգնեցված էին մեծ վեստալուհիների արձանները, որոնք դրվել էին տարբեր դեմքերի կողմից. հայտնաբերվել է 12 այդպիսի արձան, որոնցից միայն երեքն ունեն գլուխ։ Առավել լավ պահպանված արձաններ կան թերմի թանգարանում, մնացածները իրենց տեղերում են։ Պեղումները ցույց են տվել նաև, որ տունը բազմիցս վերանորոգվել է Հռոմեական կայսրության ժամանակներում։

Վեստալուհիների ինստիտուտը գոյատևել է մոտ մինչև 391 թվականը, երբ Թեոդոսիոս կայսրը արգելեց հանրային հեթանոսական դավանանքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Platner, Samuel Ball; Ashby, Thomas. A Topographical Dictionary of Ancient Rome. Bill Thayer’s Web Site.

Արտաքին հղումներ
----------------

* 

* Վիքիպահեստի պատկերանիշ Մեդիաֆայլեր **Վեստալուհիների տուն** թեմայով Վիքիպահեստում:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հռոմի ֆորում |
| --- |
|  |
| Պահպանվող կառույցներ | Տաբուլարիում, Հառաչանքների աստիճաններ, Սատուրնի տաճար, Վեսպասիանոսի և Տիտոսի տաճար, Սեպտիմիոս Սևերոսի հաղթակամար, Կուրիա Յուլիա, Ռոստրա (ամբիոն), Էմիլիայի բազիլիկա, Յուլիայի բազիլիկա, Կեսարի տաճար, Ռեգիա, Կաստորի և Պոլիդևքեսի տաճար, Վեստայի տաճար |
|  |
| Կայսերական կոմիցիում (հավաքատեղի) | Կուրիա Յուլիա, Օգոստոսի ամբիոն, Ումբիլիկուս Ուրբիս, Ոսկե անկյունաքար, Սև մարմար, Մաքսենտիոսի բազիլիկա |

 |



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1090937156 |

 |
**Հայաստանի տարվա լավագույն մարզիկ**, Հայաստանի մարզական լրագրողների ֆեդերացիայի կողմից անցկացվող մրցույթ, որում մարզական լրագրողների շրջանում անցկացվող հարցման միջոցով որոշվում է տվյալ տարվա Հայաստանի լավագույն մարզիկը։

Մրցույթի պատմությունը
---------------------

Մինչև 1996 թ. ներառյալ մրցույթն անց է կացվել «Մարզական Հայաստան» («Հայաստանի ֆիզկուլտուրնիկ») շաբաթաթերթը։ 1997 թվականին՝ Հայաստանի ազգային օլիմպիական կոմիտեի գործադիր կոմիտեն։ 1998 թվականին՝ ՀՀ մշակույթի, երիտասարդության հարցերի և սպորտի նախարարության լրատվական ծառայությունը։ 1999 թվականից ի վեր մրցույթն անց է կացնում Հայաստանի մարզական լրագրողների ֆեդերացիան։

Մրցույթի անցկացման կարգը
------------------------

Մրցույթին մասնակցող յուրաքանչյուր մարզական լրագրող իր հարցաթերթիկում նշում է 10 մարզիկի անուն՝ ըստ իր նախընտրության։ Հարցաթերթիկի առաջին տեղում նշված մարզիկին տրվում է 10, երկրորդ տեղում՝ 9, երրորդ տեղում՝ 8, չորրորդ տեղում՝ 7, հինգերորդ տեղում՝ 6, վեցերորդ տեղում՝ 5, յոթերորդ տեղում՝ 4, ութերորդ տեղում՝ 3, իններորդ տեղում՝ 2, տասներորդ տեղում՝ 1 միավոր։ Ամենաշատ միավորներ վաստակած մարզիկը ճանաչվում է տարվա լավագույն մարզիկ։

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայաստանի տարվա լավագույն մարզիկի մրցույթները |
| --- |
|  |
| Հայաստանի Հանրապետություն |  1996 • 1997 • 1998 • 1999 • 2000 • 2001 • 2002 • 2003 • 2004 • 2005 • 2006 • 2007 • 2008 • 2009 • 2010 • 2011 • 2012 |

 |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայաստանի տարվա լավագույն մարզիկները |
| --- |
|  |
| Հայաստանի Հանրապետություն |  1996 Արմեն Նազարյան • 1997 Արա Գևորգյան • 1998 Արա Գևորգյան• 1999 Վլադիմիր Հակոբյան • 2000 Արսեն Մելիքյան • 2001 Վաղինակ Գալստյան • 2002 Արամ Մարգարյան • 2003 Էլինա Դանիելյան • 2004 Ռաֆայել Վահանյան • 2005 Լևոն Արոնյան • 2006 Լևոն Արոնյան • 2007 Գևորգ Դավթյան • 2008 Գաբրիել Սարգսյան • 2009 Նազիկ Ավդալյան • 2010 Տիգրան Գ. Մարտիրոսյան • 2011 Ռոման Ամոյան • 2012 Արսեն Ջուլֆալակյան |

 |
**Կուռք** (հունարեն՝ είδωλο), կրոնական *պաշտամունքի* առարկա։ Որպեն կուռքեր ծառայել են հիմնականում մարդկանց և կենդանիների քարե ու մետաղե արձանները։ Կռապաշտությունը ծագել է հնագույն ժամանակներում և տարածվել հատկապես բազմաստվածական, հեթանոսական կրոններում։ Կուռքեր պաշտողների պատկերացմամբ՝ կուռքերը կամ աստված է, կամ կերպավորում, փոխարինում է աստծուն։ Ժամանակակից կրոններում շարունակում է գոյատևել սրբապատկերի ձևով։ Փոխաբերական առումով ունի կույր, անմիտ պաշտամունքի իմաստ։ Կուռքերի պաշտամունքը տարածված է եղել նախաքրիստոնեական Հայաստանում։ Մարմնավորելով հայկական հեթանոսական աստվածներին՝ պահվել են տաճարներում (տես *Մեհյան*), որոնք կառուցվել են պաշտամունքային խոշոր կենտրոններում (Բագարան, Բագավան, Թիլ, Աշտիշատ, հետագայում՝ Արտաշատ ևն)։ Կուռքերի պաշտամունքի վերապրուկները երկար ժամանակ պահպանվել են Հայաստանում։

Աղբյուրներ
----------

* Աստվածաշունչ
* Բառգիրք հայերէն լեզուի։ Անդրանիկ Վրդ. Կռանեան, Պէյրութ, 1998։ Էջ 222։
* Բառգիրք հայերէն լեզուի։ Անդրանիկ Վրդ. Կռանեան, Պէյրութ, 1998։ Էջ 223։
* Հայերէն Բացատրական Բառարան։ Ստեփան Մալխասեանց, Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն՝ Երեւան, 1944։(Էջ 490)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աստվածաշունչ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 18)։*  |
**PNL** («**P**eace **N'** **L**ovés» [Խաղաղություն Ու Փող] բառի հապավումը), ֆրանսիական ռեփ դուետ, որի անդամներն են **Ադեմոն** (ֆր.՝ Ademo, իրական անունը՝ Թարիք Անդրիու ֆր.՝ Tarik Andrieu, ծնվ. 1986թ. դեկտեմբերի 26) և **Էն.Օ.Էսը** (ֆր.՝ N.O.S, իրական անունը՝ Նաբիլ Անդրիու ֆր.՝ Nabil Andrieu, ծնվ. 1989թ. ապրիլի 25)։ Եղբայրները ծագումով ալժիրցի են։

Դուետն հայտնի է մամուլում հարցազրույցների բացարձակ բացակայությամբ, ինչպես նաև իրենց նորարարական տեսահոլովակներով, որոնք նկարահանվել են Ճապոնիայում, ԱՄՆ-ում, Իտալիայում, Իսլանդիայում, Հարավային Աֆրիկայում, Նամիբիայում, Ջամայկայում և այլուր։

Գործունեություն
---------------

Դուետը հիմնադրվել է 2014 թվականին, իսկ հաջորդ տարի թողարկել է իր «Le Monde Chico» անվանումը կրող դեբյուտային ստուդիական ալբոմը։ 2016 թվականին թողարկվել է «Dans la légende» կոչվող երկրորդ ալբոմը, որը ունեցել է շուրջ է 1 միլիոն օրինակի վաճառք և ստացել է ադամանդե սերտիֆիկատ։

2017 թվականին PNL-ն պետք է ելույթ ունենար ԱՄՆ-ում անցկացվող Coachella երաժշտական փառատոնին, սակայն Ադեմոյի դատվածության պատճառով մերժել էին նրանց մուտքն ԱՄՆ։ 2019 թվականին դուետը թողարկեց իր «Deux frères» կոչվող երրորդ ալբոմը, որը առաջին շաբաթում վաճառվեց 100,000 օրինակով։ 2020 թվականին Netflix-ում ներկայացվեց դուետի մեկ ժամանոց համերգային ֆիլմը, որը նկարահանվել է 2017 թվականի շրջագայության ընթացքում։

Երաժշտական ոճ
-------------

PNL-ը ստեղծագործում է քլաուդ ռեփ ոճում։ Ֆրանսիացի լրագրող Օլիվիե Կաշենն նրանց ոճն անվանել է «հում, հիպնոզացնող և հուզիչ», որն ըստ նրա թարմություն է տալիս ֆրանսիական ռեփին։ Դուետի երգերի հիմնական թեմաներն են` փող, թմրանյութերի վաճառք, ընտանիք և այլ մարդկանցից տարբերվելու զգացողությունը։

Սկավառակագրություն
------------------

### Ստուդիական ալբոմներ

* «Le Monde Chico» (2015)
* «Dans la légende» (2016)
* «Deux frères» (2019)

### Միքսթեյփեր

* «Que la famille» (2015)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «PNL, nouvelle icône du rap français»։ Le Temps
2. ↑  «PNL entre Dans La Légende en battant ce nouveau record»։ Melty
3. ↑  «PNL au festival Coachella avec Beyoncé et Radiohead»։ The Huffington Post
4. ↑  «PNL : les chiffres stratosphériques de la première semaine de "Deux Frères"»։ Mouv
5. ↑  «PNL x Netflix : le concert de Bercy 2017 est disponible»։ Mouv
6. ↑  «PNL, le phénomène rap : cru, hypnotique et émouvant... Ils réinventent leur art»։ Le Nouvel Obs
7. ↑  «Quand une prof de français examine les paroles de PNL»։ Télérama

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2021-03-21 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Ֆեյսբուք · Թվիթթեր · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Apple Music · Deezer · Ինստագրամ · Last.fm · SoundCloud · Spotify · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 000000047031198X · VIAF: 718148390862510830004 · WorldCat VIAF: 718148390862510830004 |

 |
*Այս հոդվածը **Կելվինի ձևափոխության** մասին է, որն օգտագործվում է հարմոնիկ ֆունկցիաների հետազոտման ապարատում։*

Անվերջ տարածություններում հարմոնիկ ֆունկցիաների հետազոտման ժամանակ հաճախ հարմար է լինում կցել անվերջ հեռու կետը(∞) **R**n - ին։
Կելվինի ձևափոխության օգնությամբ ստանալու ենք նոր ֆունկցիա, սակայն մինչ դրան անցնելը սկզբում հետազոտենք **R**n տարածության ինվերսիան 0 կենտրոնով և R շառավղով շրջանի նկատմամբ։ Ցանկացած x կետի համապատասխանության մեջ դնենք x\* կետը հետևյալ ձևով՝

{\displaystyle x^{\*}={\frac {R^{2}}{|x|^{2}}}x.}
Մասնավորաբար R=1 - ի դեպքում այն կընդունի հետևյալ տեսքը

{\displaystyle {\begin{cases}x/|x|^{2},&x{\neq }0,{\infty }\\0,&x={\infty }\\{\infty },&x=0\end{cases}}}
Ցանկացած E⊂**R**n բազմության համար սահմանենք E\* բազմությունը հետևյալ կերպ՝
E\* = {x\* : x ∈ E}
Այս ձևափոխության կարևոր հատկույուններից մեկն այն է, որ այն արտապատկերում է անվերջ հեռու կետը 0-ի և հակառակը։
Տրված u ֆունկցիայի համար E⊂**R**n\{0} բազմության վրա սահմանենք K[u] ֆունկցիա E\* բազմության վրա հետևյալ ձևով՝
{\displaystyle K[u](x^{\*})={\frac {|x|^{n-2}}{R^{2n-4}}}u(x)={\frac {1}{|x^{\*}|^{n-2}}}u(x)={\frac {1}{|x^{\*}|^{n-2}}}u\left({\frac {R^{2}}{|x^{\*}|^{2}}}x^{\*}\right).}
Մասնավորապես միավոր շրջանի դեպքում այն կստանա հետևյալ տեսքը՝
{\displaystyle K[u](x)={|x|^{2-n}}u(x^{\*}).}
K[u]-ն կոչվում է u ֆունկցիայի Կելվինի ձևափոխություն։
Երբ n=2 ,ապա {\displaystyle K[u](x)=u(x^{\*}).}
Հեշտությամբ կարելի է համողվել, որ K[K[u]]=u
Կելվինի ձևափոխությունը նաև գծային է, այսինքն՝ եթե u-ն և v-ն տրված ֆունկցիաներ են E-ի վրա և b, c-ն հաստատուններ են, ապա
K[bu+cv]=bK[u]+cK[v], E\* - ի վրա։
Կելվինի ձևափոխության կարևորագույն առանձնահատկությունն այն է , որ այն պահպանում է ֆունկցիայի հարմոնիկությունը,այսինքն՝ եթե u-ն հարմոնիկ ֆունկցիա Է E բազմության վրա, ապա K[u] - ն հարմոնիկ է E\* բազմության վրա։
**Մարի-Էմանուել Բայոն** (ֆր.՝ Marie-Emmanuelle Bayon), նաև **Մարի-Էմանուել Բայոն-Լուի** (Marie-Emmanuelle Bayon-Louis, հունիսի 6, 1745(1745-06-06), Marcei, Q3123097? - մարտի 29, 1825(1825-03-29), Aubevoye, Էր), ֆրանսիացի երգչուհի, դաշնակահարուհի և կոմպոզիտոր։

Կենսագրություն և գործունեություն
--------------------------------

Մարի-Էմանուել Բայոնը ծնվել է 1746 թվականի օգոստոսի 30-ին կամ 31-ին Մարսի կոմունայում (Օրն վարչություն)։ Նրա ծագման, երիտասարդ տարիների և կրթության մասին քիչ բան է հայտնի։ 1760-ական թվականների վերջին նա արդեն հայտնի էր Փարիզի արտիստական շրջանակներում և այցելում էր, մասնավորապես, Մադամ Ժանլիսի հայտնի սրահը, որտեղ հանդես էր գալիս որպես դաշնակահարուհի։

1769 թվականին հրատարակվել են նրա վեց սոնատները կլավեսինի կամ դաշնամուրի համար։ Այս ժամանակահատվածում նա նաև կլավեր էր սովորեցնում Անժելիկ Դիդրոյին՝ Դենիս Դիդրոյի դստերը։ 1770 թվականին Մարի-Էմանուելն ամուսնացել է ճարտարապետ Վիկտոր Լուիի հետ։ Կարճ ժամանակ անց ամուսինները տեղափոխվել են Բորդո, որտեղ Լուի-Վիկտորը նախագծել և կառուցել է թատրոնի շենքը։ 1774 թվականին նրանք ունեցել են աղջիկ՝ Մարի-Էլեն Վիկտուարը։ 1780 թվականին ընտանիքը վերադարձել է Փարիզ։

Ամուսնական զույգի հետագա կյանքի մասին քիչ տեղեկատվություն է պահպանվել. հնարավոր է, որ նրանք հեռացել են Փարիզից Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ։ Լուի Վիկտորը մահացել է 1800 թվականին Փարիզում, Մարի-Էմանուելը մահացել է 1825 թվականի մարտի 19-ին Օբուվայում։

Մարի-Էմանուել Բայոնի ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մամխի ծաղիկը» կատակերգական օպերան է (ֆր.՝ Fleur d’Épine), որի պրեմիերան կայացել է 1776 թվականի օգոստոսի 22-ին Փարիզի իտալական թատրոնում։ Նրա չհրապարակված ստեղծագործությունները չեն պահպանվել. դրանց թվում էին այլ կատակերգական օպերաներ, կամերային երաժշտություն և «Սուրբ Պետրոսի տոն» դիվերտիսմենտը (ֆր.՝ La fête de Saint Pierre): Մարի-Էմանուել Բայոնին է վերագրվում Ֆրանսիայում դաշնամուրի հանրահռչակումը։

Նշումներ
--------

1. ↑  Տարբեր աղբյուրներում նշվում են ծննդյան և մահվան տարբեր օրեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Women Composers of Classical Music, 2011, էջ 43
3. ↑  Deborah Hayes, 1990, էջ 16
4. 1 2 3 4 5  Claudia Schweitzer
5. 1 2 3  Women Composers of Classical Music, 2011, էջ 44
6. ↑  Deborah Hayes։ «Bayon Louis [née Bayon], Marie Emmanuelle»։ *Grove Music Online*

Գրականություն
-------------

* *Deborah Hayes* Marie-Emmanuelle Bayon, Later Madame Louis, and Music in Late Eighteenth-Century France // *College Music Symposium*. — 1990. — Т. 30. — № 1. — P. 14—33.
* *Mary F. McVicker* Marie Emmanuelle Bayon // Women composers of classical music: 369 biographies from 1550 into the 20th century. — McFarland & Company, 2011. — P. 43—44. — ISBN 978-0-7864-4397-0

Արտաքին հղումներ
----------------

* Claudia Schweitzer։ «Bayon, Baillon, Marie-Emmanuelle, verh. Louis»։ *Europäische Instrumentalistinnen des 18. und 19. Jahrhunderts* (գերմաներեն)
**Յու Մեիդենի սուրը**, Ջին Յոնի (Լուի Չա) գրած ուսյական պատմվածք։ Այն առաջին անգամ տպագրվել է 1970 թվականին Հոնկոնգի «Ming Pao Evening Supplement» թերթում։ Չնայած պատմվածքը հեղինակի վերջին ճշգրիտ ուսյական ստեղծագորություններից է, գարնան և աշնան ժամանակաշրջանում ժամանակագրորեն Ջին Յոնի ամենավաղ գրվածքներից է։

Սյուժե
------

Պատմությունը տեղի է ունենում Չինաստանում գարնան և աշնան ժամանակաշրջանում Չինաստանի հարավային Վու և Յե նահանգների միջև հակամարտության ֆոնի դեմ։ Վուի սուսերամարտիկների թիմը հաղթում է Յեի ամենալավ սուսերամարտիկներին։ Յեի թագավոր Գոջիանի խորհրդատու Ֆան Լին գտնում է երիտասարդ հովվուհի Աքինգին, որը հեշտությամբ պարտության է մատնում Վուի սուսերամարտիկների թիմին։

Բացահայտվում է, որ Աքինգը ձեռք է բերել այդ հմտությունները սպիտակ գիբոնի հետ կեղծ սուսերամարտ խաղալիս։ Ֆան Լին թույլ է տալիս Աքինգին սուսերամարտի մրցարշավի համար մարզել Յեի զինվորներին։ Աքինգն աստիճանաաբար սիրահարվում է Ֆան Լիին։ Յեի արքան վերջապես իր մրցակցին՝ Վուի արքա Ֆուչայիին, պարտության է մատնում տևական դժվարություններից և ստորացումներից հետո։ Ֆան Լին միացել էր իր սիրելիի՝ Սի Շիի հետ, որին՝ որպես հարճ, ուղարկել էին Ֆուչայիի մոտ։ Աքինգը փորձում է սպանել Սի Շիին, բայց Սի Շիի գեղեցկությունը շփոթեցնում է նրան։ Աքինը, երբ սուրը նետում է դեպի Սի Շին, պատահականորեն իր նեյհունով ցավեցնում է նրան, չնայած անգամ ծայրը չէր դիպել։ Նա ցավով կուրծքն ամուր սեղմում է, և նրա դեմքի արտահայտությունն այսպես էր նկարագրվում. «Այնքան գեղեցիկ է, որ դա ցանկացած մարդու, որը կնայեր նրան, հոգին կալեկոծեր»։ Այստեղից է չինական «Սիզին ամուր սեղմում է կուրծքը» ( Չինարեն՝ 西子捧心; *xīzǐ pěng xīn*) արտահայտության ծագումը, որը վերաբերում է բարձրացող կնոջ գեեցկությանը, երբ նա վշտի կամ հոգեվարքի մեջ է։

Հիմնական կերպարներ
------------------

* Աքինգ (Չինարեն՝ 阿青; *Āqīng)*
* Ֆան Լի (Չինարեն՝ 范蠡; *Fàn Lǐ)*
* Սի Շի (Չինարեն՝ *西施; Xī Shī)*
* Գոջիան (Չինարեն՝ *勾踐; Gōujiàn)*
* Վեն Ժոնգ (Չինարեն՝ *文種; Wén Zhǒng)*
* Էլդեր Բայի (Չինարեն՝ *白公公; Bái gōnggōng)*

Ադապտացիա
---------

.1986 թվականին Հոնկոնգի «ATV» հեռուստաընկերությունը արտադրեց հեռուստատեսային սերիալ՝ հիմնված նովելի վրա, որտեղ Մուն Լին խաղում էր Աքինգի դերում։

Տես նաև
-------

* Յուենյու

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wu, Dingbo, Murphy, Patrick D. eds. (1994)։ «Gallant Fiction»։ *Handbook of Chinese Popular Culture*։ Greenwood Press։ էջ 248։ ISBN 0313278083
2. ↑  Li Yijian (2007)։ «'Rewriting' Jin Yong's Novels into the Canon: A Consideration of Jin Yong Novels as Serialized Fiction»։ in Huss Ann, Liu Jianmei։ *The Jin Yong Phenomenon: Chinese Martial Arts Fiction and Modern Chinese Literary History*։ Youngstown, New York: Cambria Press։ էջ 78։ ISBN 1624990207
3. ↑  The date conforms to the data published in Chen Zhenhui (陳鎮輝), *Wuxia Xiaoshuo Xiaoyao Tan* (武俠小說逍遙談), 2000, Huizhi Publishing Company (匯智出版有限公司), p. 58.
4. ↑  Moon Lee (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում
**1969 թվականի Սուդանի պետական հեղաշրջումը** հաջողված հեղաշրջում էր, որը ղեկավարում էր գնդապետ Ջաֆար Նիմեյրին։ Ջաֆար Նիմեյրին դեմ է եղել նախագահ Իսմայիլ ալ-Ազհարիի կառավարությանը։ Հեղաշրջումը նշանավորեց Սուդանի երկրորդ Ժողովրդավարական դարաշրջանի ավարտը և Նիմեյրիի 16-ամյա կառավարման սկիզբը։

Նիմեյրիի կառավարությունը արաբական արմատական ազգայնական ծրագիր է իրականացրել ՝ սոցիալ-տնտեսական զարգացման սոցիալիստական ծրագիր ներդնելով, ներառյալ մասնավոր սեփականության ազգայնացումը։ Նրա կառավարությունը նաև նպաստել Է Սուդանում առաջին քաղաքացիական պատերազմի դադարեցմանը, որը 1969 թվականից շարունակվել է գրեթե 14 տարի։ Ձգտելով խաղաղության ՝ նոր կառավարությունը շնորհել է համաներում և 1969 թվականի հունիսի 9-ին Հարավային Սուդանը ինքնավար շրջան հայտարարել։

Հեղաշրջումը
-----------

Հեղաշրջումը սկսվել է մայիսի 25-ի վաղ առավոտյան, և առավոտյան ժամը 4-ին Խարթում-Բահրի-Օմդուրման շրջանում հիմնական օբյեկտները գրավվել են, իսկ Սուդանի բանակի առաջատար գեներալները ձերբակալվել։ Առավոտյան ժամը 7:00-ին «Օմդուրման» ռադիոն հաղորդեց Նիմեյրիի և Բաբիկեր Ավադալլայի ձայնագրված ելույթները, որոնցում նրանք կառավարության վերաբերյալ իրենց ծրագրերը ներկայացրին։ Նույն առավոտ ավելի ուշ «Օմդուրման» ռադիոն հայտնել է նաև նախարարների նոր խորհրդի անդամների անունները, որոնք առաջադրվել էին մայիսի 23-ին Ավադալլայի և վեց առանցքային պաշտոնյաների միջև կայացած հանդիպման ժաանակ։

Մինչհեղափոխական հրամանատարության իշխող խորհրդի կազմը նախատեսված էր նախապես, սակայն օրվա ընթացքում խորհրդի կազմը ընդլայնվել է։ Մինչ Ազատ սպաները այցելում էին բանակի հիմնական ստորաբաժանումները և անվտանգության կազմակերպությունները, որպեսզի համոզվեն նոր ռեժիմին իրենց հավատարմության մեջ, Նիմեյրին հանդիպեց Ազատ սպաների երկու անդամների հետ, ովքեր դեմ էին հեղաշրջմանը ՝ Բաբիկիր Ալ-Նուրը և Աբու ալ Քասիմ Հաշիմը։ Երկուսն էլ ունեին իրենց համապատասխան իշխանական բազաները։ Ընդ որում Ալ Նուրը Սուդանի կոմունիստական կուսակցության հետ կապ ունեցող բարձրաստիճան սպա էր, իսկ երկրորդը առանցքային կապեր էր պահպանում արաբ ազգայնականների և նասերիստների հետ։ Նիմեյրին, առանց այլ դավադիրների հետ խորհրդակցելու, որոշել է նրա աջակցության բազան ընդլայնելու համար երկուսին էլ մտցնել նոր կառավարության կազմի մեջ։ Նոր խորհրդի մեջ ներառվել է նաև կոմունիստական կուսակցության հետ կապ ունեցող մեկ այլ սպա ՝ Հաշեմ Ալ Աթտան։ Այսպիսով, նոր խորհուրդը բաղկացած էր ոչ միայն հեղաշրջում իրականացնողներից, այլև «Ազատ սպաներ» շարժման ներկայացուցիչներից, ովքեր դեմ էր տեղի ունեցած հեղաշրջմանը։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  *Historical Dictionary of the Sudan*։ էջ 41
2. 1 2  Niblock Tim (August 1987)։ *Class and Power in Sudan: The Dynamics of Sudanese Politics, 1898-1985*։ էջ 240։ ISBN 9780887064814

Տես նաև
-------

* Սուդանի հեղաշրջումը (1989)
* Սուդանի առաջին քաղաքացիական պատերազմ
* Սուդանի երկրորդ քաղաքացիական պատերազմ
* Սուդանի հեղաշրջումը (1985)
* Սուդանի հեղաշրջումը (1971)
***Որդուարի Բաբայանների մետաքսի գործարան***, գործարան Գողթն գավառի Գողթն քաղաքում։ Եղել է այս քաղաքի մետաքսի յոթ գործարաններից ամենանշանավորը 19-րդ և 20-րդ դարերի առաջին տասնամյակներում։ Գործարանը ստեղծվել է 1849 թվականին Հանդամեջ գյուղի բնակիչ Կարապետ Բաբայանի կողմից։ Ունեցել է 210-220 բանվոր, մետաքսի 30 մեքենա և տարեկան միջին հաշվով տվել է ընտիր մետաքսաթել՝ 66760 ռուբլուն համարժեք։

19-րդ դարում Բաբայանների գործարանը մասնակցել է մի շարք միջազգային ցուցահանդեսների և առաջնակարգային գործարան է համարվել։ 1878 թվականին արժանացել է մեդալի և դիպլոմի՝ մասնակցելով Փարիզի մետաքսի ընկերության ցուցահանդեսին և համարվել է այդ ընկերության պատվավոր անդամ։ Պարգևատրվել է Մոսկվայի կայսերական հանդեսի մեդալով և արժանացել գովասանքների 1877 թվականին։ Իսկ 1890 թվականին պարգևատրվել է ոսկե մեդալով և դիպլոմով՝ մասնակցելով Նիժնի Նովգորոդի ցուցահանդեսին։

Բաբայանների, Որդուարի մյուս և Ագուլիսի մետաքսի գործարանների արտադրանքների մեծ մասը եվրոպական երկրներ էր արտահանվում։ Օրինակ, Ագուլիսի և Որդուարի գործարաններից 19-րդ դարի վերջերին ֆրանսիացի Էդուարդ Բերտրանը տարեկան գնել է 400 փութ թաց բոժոժ, որից 50 փութի չափ չոր բոժոժ և 20 փութ սերմ էր ստացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա․ Ա․ Այվազյան, ՆԱԽԻՋԵՎԱՆ․ պատկերազարդ բնաշխարհիկ հանրագիտակ, Երևան, «Հուշարձան», 1995, էջ 49 — 368 էջ. — 2700 հատ, ISBN 5-8079-0911-9։
Պարսից շահ Նասըր ադ Դին Քաջարը
**Պարսկական քայլերգ** (գերմ.՝ Persischer Marsch) Op. 289, հեղինակ՝ Յոհան Շտրաուս (որդին)։ Գրվել է 1864 թվականի աշնանը։ Առաջին անգամ կատարվել է Վիեննայի Ֆոլկսգարդեն զբոսայգում 1864 թվականի դեկտեմբերին կայացած համերգի ժամանակ։

Ստեղծման պատմությունը
---------------------

Շտրաուսը 1855 թվականից սկսած տասը տարի շարունակ ամեն ամառ համերգներով հանդես էր գալիս Ռուսաստանի Պավլովսկ քաղաքում։ Նա Ռուսաստանում մշտապես ջերմ ընդունելության էր արժանանում և հենց ռուսական համերգների համար էլ գրել է իր վալսերի ու պոլկաների զգալի մասը։ Սակայն դրանից հետո միայն երբեմն-երբեմն էր ղեկավարում նվագախմբերը թե՛ հայրենիքում, թե՛ արտերկրում։ Պավլովսկը Ռուսաստանի առաջին երկաթուղու կարևոր կայաններից մեկն էր՝ Ցարսկոյե Սելո տանող ճանապարհին։ Կայարանի մոտակայքում գործում էր Vauxhall ռեստորանը, որտեղ էլ հենց կայանում էին համերգները։ Ռեստորանը ֆինանսավորվում էր հենց կայարանից, և այդ շրջանում հայտնվել էր ֆինանսական դժվարին կացության մեջ։ Գործավարը հույս ուներ, որ եթե համերգներին շարունակի ապահովել Շտրաուսի մասնակցությունը, կկարողանա վերականգնել իր հաճախորդների նախկին մեծ թիվը։ Եվ ահա, «Պարսկական քայլերգը» նախատեսված էր Շտրաուսի 1865 թվականի ամառային այս համերգաշրջանի համար։
Սակայն այնպես պատահեց, որ ստեղծագործությունն առաջին անգամ հնչեց Վիեննայի Ֆոլկսգարդեն զբոսայգում 1864 թվականի դեկտեմբերին կայացած համերգի ժամանակ, որը նվիրված էր Շտրաուսի ստեղծագործական գործունեության 20-րդ տարեդարձին։ Համերգը ղեկավարում էր կոմպոզիտորն անձամբ։ Ստեղծագործությունը նախապես կոչվում էր «Պարսկական բանակի քայլերգ», սակայն 1865-ին Վիեննայում հրատարակվելիս կրճատվեց և դարձվեց պարզապես «Պարսկական քայլերգ»։

Շտրաուսն ուներ պատվո շքանշանների բավականին մեծ հավաքածու, որոնք նա որպես պարգև ստացել էր եվրոպացի տարբեր տիրակալներից՝ վերջիններիս նվիրված ստեղծագործությունների համար։ Եվ ահա, 1864 թվականին այդ հավաքածուին ավելացավ ևս մեկը. «Պարսկական քայլերգ» ստեղծագործության համար նրան պարսկական «Արևի շքանշանով» պարգևատրեց պարսից շահ Նասըր ադ Դին Քաջարը (1831-1896)։ Նա գահակալել էր 1848 թվականից, և սպանվեց 1896 թվականին Թեհրանում։

Ստեղծագործությունը
------------------

Շտրաուսի քայլերգերը հիմնականում կարճ ստեղծագործություններ են և «Պարսկական քայլերգն» էլ բացառություն չէ։ Այն բաղկացած է երեք երաժշտական թեմայից։ Ռիթմն ընդգծվում է դափի միջոցով, որին ուղեկցում է ֆլեյտայի նվագը։ Մեղեդու մեջ ընդգծված է առանձին փոքր հատվածների ներդաշնակ համադրությունը, ինչը ցույց է տալիս 19-րդ դարում եվրոպացիների հետաքրքրության ընդլայնումը Մերձավոր Արևելքի երաժշտական ավանդույթների հանդեպ։

Աղբյուրներ
----------

* STRAUSS II, J.: Edition — Vol. 22 CD". NaxosDirect. Retrieved 12 October 2008.
**Պիտա** (հուն․՝ πίτα, թուրքերեն՝ pide), կլոր, հարթ, առանց թթխմորի հաց։ Այս հացը թխվում է ինչպես թեփահան ալյուրից, այնպես էլ բարձր տեսակի ցորենի ալյուրից։ Բավականին մեծ տարածում ունի միջերկրածովյան շրջանում և Մերձավոր Արևելքի երկրներում։

Այսպիսի հացի մասին առաջին հիշատակությունները գտնվում են Հին Կտակարանում՝ եբրայերենում օրիգինալ տարբերակը հիշատակվում է որպես *«պատ լեհեմ»* (եբրայերեն՝ פת לחם‎), ինչը կարելի է թարգմանել որպես «մեծ հացային պիտա», «բոքոն»։ Ռուսերենում այս բառը ուղղակի թարգմանված է «հաց»։ «Պիտա»-ն «պատ»-ի (եբրայերեն՝ פת‎) փոքրացուցիչն է։ Ժամանակակից իմաստով՝ «պիտա» (եբրայերեն՝ פיתה‎) բառը եբրայերենում կիրառվում է 1950-ական թվականներից ի վեր։

Ավանդական արաբական բիտայի տարբերակիչ առանձնահատկությունը ջրային գոլորշին է, որը պիտան թխելիս ձևավորվում է խմորի մեջ, կուտակվում բլիթի մեջտեղում՝ առանփնացնելով խմորի շերտերը։ Այդ կերպ բլիթի ներսում «գրպանիկ» է առաջանում, որը կարելի է բացել՝ սուր դանակով կտրելով պիտայի ծայրը և «գրպանիկ»-ի մեջ աղցան կամ միս լցոնելով։ Ավանդական արաբական բիտայի միջին տրամագիծը սովորաբար 15-20 սմ է։

Բացի արաբական պիտայից, գոյություն ունեն պիտայի մի քանի այլ տեսակներ, օրինակ՝ վրացական լավաշ, իրաքյան լաֆեր, դրուզյան պիտաներ (չափազանց բարակ, բայց շատ մեծ բլիթներ), հնդկական չապատիներ։

Պատկերասրահ
-----------

* Ֆալաֆելներով և բանջարեղենով պիտաՖալաֆելներով և բանջարեղենով պիտա
* Դրուզյան պիտան՝ պատրաստման ընթացքումԴրուզյան պիտան՝ պատրաստման ընթացքում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Орфографический словарь
2. ↑  ОРФОГРАФИЧЕСКИЙ АКАДЕМИЧЕСКИЙ РЕСУРС «АКАДЕМОС»
3. ↑  pitta(չաշխատող հղում)
4. ↑  Jewish Language Review


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh86003078 |

 |
**Պողոս և Պետրոս առաքյալների սրբապատկեր** (ռուս.՝ Апостолы Пётр и Павел), սուրբ Պողոս և Պետրոս առաքյալների հին ռուսական սրբապատկեր, որը պատկերվել է 13-րդ դարի սկզբին Նովգորոդում։ Բելոզերսկի Սուրբ Պողոս և Պետրոսի եկեղեցու սրբապատկերն է։

Հայտնաբերվել է Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո, Բելոզերսկի Կիրակնօրյա եկեղեցում և տարվել է Պետական կենտրոնական ռեստավրացիոն արվեստանոց, որտեղ նկարը փորձնական մաքրվել է։ 1934 թվականին սրբապատկերը ներառվել է Ռուսական պետական թանգարանի հավաքածուի մեջ, որտեղ էլ այն բացվել է։

Նկարագրություն
--------------

Սրբապատկերը նկարված է լորենու փայտի վրա` տապանակով և պավոլոկայով, վահանը բաղկացած է երեք շարքերից, որոնք միացած են իրար մանվածապատ սեպիկներով։

Այս կերպարի սրբանկարչությունը նման է Պողոս և Պետրոս առաքյալների 11-րդ դարի սրբապատկերին Սոֆիայի տաճարից։

Առաքյաները պատկերված են խիստ ճակատային, սրբապատկերն առաջնային ցույց է տալիս նրանց հավասարությունը։ Աջ ձեռքերը ծալված են աղոթելու դիրքով։

Պողոսի ձախ ձեռքին փաթաթված գլան է, Պետրոսի ձեռքին` բաց ավետարան։ Առաքյալների կերպարների գլխավերևում տեղադրված է Հիսուս Քրիստոսի պատկերը, որը երկու ձեռքով օրհնում է առաքյալներին։ Նկարի վերևում, երկու կողմերից պատկերված են հրեշտակներ։

Ս. Կոլպակովան նշում է, որ պատկերի երանգը պատկանում է 1200-ականներին գերակշռող սպիտակեցված կապույտ և վարդագույն երանգների շարքին։ Նրա կարծիքով, սրբապատկերի առաքյալները ներկայացված են որպես *«Քրիստոսին հավասար մարտիկներ», որոնք քրիստոնեական եկեղեցուն հավատարմության երդում են տվել և պատրաստ են կանգնել նրա պաշտպանության համար»*։

Սրբապատկերի պահպանումը բավարար է գնահատվում։ Բնօրինակ արծաթե ֆոնը գրեթե ամբողջությամբ կորած է։ Պողոս Առաքյալի դեմքի աջ կեսի բնօրինակ նկարը նույնպես չի պահպանվել, դրա տեղում նոր լևկաս է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Отдельные исследовали датируют икону XII веком: Турцова Н. М. Апостолы Петр и Павел. — СПб.: Метропресс, 2013. — Стр. 4, илл. с. 5, стр. 66-73. Перцев Н. В. О некоторых приемах изображения лица в древнерусской станковой живописи XII—XIII вв. // Сообщения Государственного Русского музея. Вып. 8. Л. 1964.
2. 1 2  Живопись домонгольской Руси: Каталог выставки. — М.: Советский художник, 1974. — Стр. 27-28
3. 1 2  *Колпакова Г.С.* Искусство Древней Руси: Домонгольский период. — М.: Азбука, 2007. — С. 471-472. — (Новая история искусства). — ISBN 978-5-352-02088-3
4. ↑  Лазарев В. Н. Русская иконопись от истоков до начала XVI века. — М.: Искусство, 2000. — Стр. 166
**Պարտիզպանյան Լևոն Ղունկիանոսի** (1887 թվական, Խարբերդի նահանգի Խարբերդի գավառի Մեզիրե քաղաքում), հայ բժիշկ, հասարակական-քաղաքական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1887 թվականին, Խար­բեր­դի նահանգի Խարբերդի գավառի Մեզիրե քաղաքում։ Հայրը՝ Ղունկիանոս Պարտիզպանյանը երկար տարիներ եղել է Բաքըր-Մադենի քաղաքապետության բժիշկը և 1907 թվականին մահացել խորհրդավոր պայմաններում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Մեզիրեի Կեդրոնական վարժարանում, այնուհետև՝ նույն քաղաքի Սուլթանիե վարժարանում։ Բնակվել է Կոստանդնուպոլսի Կադը գյուղ թաղամասում։ Եղել է ՀՅԴ Կադըգյուղի կոմիտեի եռանդուն անդամ։ 1912 թվականին, երբ Արտակարգ դատարանը դադարեցրել է ՀՅԴ օրգան «Ազա­տա­մար­տի» հրատարակությունը, ՀՅԴ տպագիր օրգանի դերը կատարել է «Ազ­դա­րա­րը», որի արտոնատերն էր Լևոնը։ 1914 թվականին ավարտել է Կոստանդնուպոլ­սի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը և բժշկի վկայական ստացել։ 1914 թվականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսվելուն պես զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժիշկ ծառայել՝ հարյուրապետի աստիճանով։ 1915 թվականի ապրիլին, զինվորական համազգեստը հագին ձերբակալվել է և բանտարկվել Կոստանդնուպոլսի կենտրոնական բանտում, ապա աքսորվել Չանղըրը։ Այնուհետև մի շարք դաշնակցական մտավորականների հետ աքսորվել է Այաշ և պահվել տեղի բանտում։ Անունը փորագրվել է Չանղըրըի բանտում հավաքված համրիչի 99 հատիկներից մեկի վրա։ Թէոդիկի «Յու­շար­ձան…» գրքում ասվում է, թե սպանվել է 1915 թվականին, Այաշի ճանապարհին, ի թիվս մի խումբ հայ մտավորականների՝ 28 տարեկանում։ Այլ աղբյուրում ասված է, որ սպանվել է Դեյր-էլ-Զորում։ Մինչդեռ Գրիգորիս ծ. վրդ. Պալաքյանը նրան հիշում է Չանղըրըի աքսորից վերապրողների թվում։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կոստանդնուպո­լիս, 1919։
* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ. Հայ գողգոթան, Վի­են­նա, 1922։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատ գամները),Պոսթոն, 1957։
* Թէոդիկ, Յուշ արձան նահատակ մտաւոր ականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Պալաքյան Գրիգորիս ծ. վրդ. Հայ գողգոթան, Երևան, 1991։
* Յուշամատեան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, Ալբոմ-ատլաս, Բ. հատոր, Գոյամարտ, 1914-1925, Լոս Անճելըս, 2001։
* Ավագյան Կարինե, Եղեռնահուշ մասունք կամ խոստովանողք և վկայք խաչի, Երև­ան, 2002։
* Խաչատրյան Լուսինե և Բաբլումյան Արփինե (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923 թվականներ), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երևան, 2004։
* Ավագեան Կարին է, «Չան­ղը­րըի 1915 թվական ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-1

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։