recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ահտո Լևի** ((էստ․՝ Ahto Levi), իսկական անունը՝ Լևի Լիպպու, էստ․՝ Levi Lippu, հունիսի 18, 1931(1931-06-18), Կուռեսաառե, Էստոնիա - հունվարի 20, 2006(2006-01-20), Մոսկվա, Ռուսաստան), էստոնացի խորհրդային գրող։ Ստեղծագործել է ռուսերեն։ «Գորշ գայլի նոթեր» վեպի հեղինակն է։

Կենսագրություն
--------------

Լևի Լիպպուն ծնվել է Սաարեմաա կղզում՝ Կուռեսաառե քաղաքում։ Սովորել է տարրական դպրոցում։ 1944 թվականին գերմանացիները նրան ստիպել են աշխատել օդանավակայանում։ Գերմանացիների նահանջի ժամանակ տարհանվել է Գերմանիա։ Պատերազմի ավարտից հետո ձերբակալվել է, տարվել ԽՍՀՄ ու տեղավորվել ճամբարում, որտեղից նա փախել է 1947 թվականին և վերադարձել հայրենիք։ Այնտեղ նորից ձերբակալվել է, տարվել Տոմսկի շրջան, որտեղից փախչելուց ու Էստոնիա վերադառնալուց հետո միացել է անտառային եղբայրներին։ Վերջիններիս միանալու հիմնական պատճառն այն էր, որ նա իմացել էր հոր՝ չեկիստների կողմից սպանվելու մասին։ Սակայն հետագայում նա իմացել է, որ իր հորը սպանել է անտառային եղբայրների հրամանատարներից մեկը։ Սպանելով այդ հրամանատարին ու նրա գործակիցներից մեկին՝ Լևի Լիպպը հանձնվել է իշխանություններին։ Ավելի ուշ նա բանտարկվել է Կալուգայի և Կիրովոգրադի բանտերում։ Բանտարկոթւյան վերջին տարիներն անցկացրել է Սոլիկամսկի շրջանի Միսյա գյուղի ճամբարում։

Բանտից ազատվելուց հետո ապրել է Մոլդավիայում, 1965-1967 թվականներին երկրաբանական արշավախմբի հետ աշխատել է Կարպատներում, այնուհետև մինչև 1968 թվականը ձկնորսությամբ է զբաղվել Սախալինում։

1968 թվականին լույս է տեսել նրա ինքնակենսագրական վեպը՝ «Գորշ գայլի նոթեր», որ գրել էր բանտարկության տարիներին։ Այդ վեպի հիման վրա 1972 թվականին կինոռեժիսոր Վլադիմիր Բասովը նկարահանել է «Վերադարձ կյանք» ֆիլմը։

Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են մի շարք լեզուներով։

Կյանքի վերջին տարիներն անցկացրել է Մոսկվայում ու Տարտուում։ Մահացել է 2006 թվականի հունվարի 20-ին Մոսկվայում։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* *Փախչել սեփական ստվերից* (ռուս.՝ Бежать от тени своей)
* *Գորշ Գայլի նոթերը* (ռուս.՝ Записки Серого Волка)
* *Մոր* (ռուս.՝ Мор (роман о воровской жизни, резне и Воровском законе))
* *Ճանապարհի կեսին* (ռուս.՝ Посредине пути)
* *Այնքան ծիծաղելի Թագավորը* (ռուս.՝ Такой смешной Король!)
	+ *Վիպակ առաջին։ Թագավոր* (ռուս.՝ Повесть первая։ Король)
	+ *Վիպակ երկրորդ։ Շրջափակում* (ռուս.՝ Повесть вторая։ Оккупация)
	+ *Վիպակ երրորդ։ Թակարդ* (ռուս.՝ Повесть третья։ Капкан)

Էկրանավորում
------------

* Վերադարձ դեպի կյանք (ֆիլմ, 1972)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Kes on kes? Kes on kus? Kaugete maade eestlased. Lühielulood. Vello Lään. Olion 2011.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրություն

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 118572296 · ISNI: 0000000086371259 · LCCN: n90634236 · LNB: 000112328 · NTA: 133456927 · NUKAT: n97019552 · VIAF: 297414200 · WorldCat VIAF: 297414200 |

 |

 |
**Հակատուբերկուլոզային դեղամիջոցներ**, տուբերկուլոզի պատճառային բուժման և կանխարգելման համար նախատեսված դեղամիջոցների խումբ, որոնց բուժական էֆեկտները պայմանավորված են նրանց հակամիկրոբակտերիային հատկություններով։

Բոլոր հակատուբերկուլոզային պրեպարատները միավորված են մի քանի խմբերի մեջ՝ հաշվի առնելով նրանց կլինիկական էֆեկտիվությունը.

* I խումբ - առավել արդյունավետ դեղամիջոցներ. իզոնիազիդ և նրա անալոգներ, ռիֆամպիցին,
* II խումբ - միջին էֆեկտիվության պրեպարատներ. էթամբուտոլ, ստրեպտոմիցինի խմբի պրեպարատներ, պրոտիոնամիդ, էտիոնամիդ, պիրազինամիդ, ցիկլոսերին, կանամիցինի սուլֆատ, ֆլորիմիցինի սուլֆատ,
* III խումբ - թույլ էֆեկտներ ունեցող պրեպարատներ. նատրիումի պարաամինոսալիցիլաթթու և սոլյուտիզոն։

Նշված դեղամիջոցները նշանակում են մի քանի (սովորաբար՝ երեք) պրեպարատներ իրար հետ համակցելով, քանի որ այլապես՝ սրանցից ինչ որ մեկով մենաբուժումը բերում է միկոբակտերիայի մոտ կայունության զարգացմանը, բուժումից հետո արդեն 2-3 ամիս անց։ Առավել հաճախ համակցում են I խմբի երկու պրեպարատները II խմբից որևիցե մեկի կամ երկուսի հետ։ III խմբի դեղորայքը ունի հիմնականում օժանդակող նշանակություն (մասնավորապես՝ մյուս պրեպարատների օգտագործման անհնարինության ժամանակ)։

Կայուն բուժական էֆեկտ ստանալու և ախտահարված հատվածներում մնացորդային փոփոխությունների նվազեցման համար հակատուբերկուլոզային դեղամիջոցները նշանակվում են բավականին երկար ժամկետով՝ 6-12 ամիս և ավելի երկար։ Բուժման կանխարգելիչ կուրսերը իրականացվում են տարին երկու անգամ, 2-3 ամիս տևողությամբ, նշանակելով մեկ պրեպարատ կամ երկու պրեպարատների կոմբինացիա։

Աղբյուրներ
----------

* А.Г. Хоменко (1988)։ *Туберкулез органов дыхания*
**Ավտոմատ կառավարման համակարգի ճշգրտություն**, ավտոմատ կառավարման համակարգերի (ԱԿՀ) կարևոր բնութագիր, որոշում է իրական կառավարվող պրոցեսի (ԿՊ) մոտեցման աստիճանը պահանջված պրոցեսին։

ԿՊ-ի շեղումը պահանջվածից պայմանավորված է կառավարման օբյեկտի և ԱԿՀ-ի դինամիկական հատկություններով, ԱԿՀ-ի մեջ մտնող չավփչ և գործադիր սարքերի սխալանքներով, որոշ տարրերի ներքին աղմուկներով և արտաքին խանգարումներով։ Այդ շեղումն առաջանում է սիստեմատիկ և պատահական սխալանքներից։

Սիստեմատիկ սխալանքը ԿՊ-ի պատահական շեղման մաթեմատիկական, սպասումն է։

Պատահական սխալանք
-----------------

Պատահական սխալանքը սովորաբար բնութագրվում է դիսպերսիայով կամ միջին քառակուսային շեղմամբ (միաչափ ԿՊ-ի դեպքում) և կամ կոռելյացիոն մատրիցով (բազմաչափ ԿՊ-ի դեպքում)։

Սիստեմատիկ և պատահական սխալանքների միջև եղած առնչությունը որոշվում է համակարգի թողունակության շերտով (մուտքի ազդանշանի տատանումների այն հաճախականությունների տիրույթով, որոնց արձագանքում է համակարգը)։ Թողունակության շերտի ընդլայնումով համակարգը դառնում է պակաս իներցիոն, և սիստեմատիկ սխալանքը փոքրանում է, սակայն մեծանում է պատահական սխալանքի դիսպերսիան։ Ճշգրտությունը սերտորեն կապված է ԱԿՀ-ի մեկ այլ կարևոր բնութագրի՝ զգայունության հետ։

Տես նաև
-------

* Ավտոմատ կառավարման համակարգ
* Ավտոմատ կառավարման համակարգի կայունություն
* Ավտոմատ կառավարման համակարգի ազդեցություն
* Զգայունություն ավտոմատ կառավարման տեսության մեջ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 102)։*  |
**Աղա Մոհամմադ (Աղա-Մահմեդ) խան Ղաջար** (1742, Գորգան, Իրան - հունիսի 17, 1797(1797-06-17), Շուշի, Ղարաբաղի խանություն), Իրանի շահ 1796 թվականից, Ղաջարական հարստության և Ղաջարական Պարսկաստանի (1796-1925) հիմնադիրը։

1780-ական թվականներին գլխավորել է իշխանության համար Ղաջարների պայքարը, որը 1794 թվականին ավարտվեց իր հաղթանակով։ Պարսկական գերիշխանությունը Հարավային Կովկասում վերահաստատելու նպատակով 1795 թվականին արշավեց Ղարաբաղ, Երևան և Շիրվան։ 30 օրվա պաշարումից հետո գրավեց Երևանը։

Անհաջողություն կրելով Շուշիի բերդի մոտ՝ Աղա-Մահմեդն արշավել է Վրաստան։ Սեպտեմբերին գրավեց Թիֆլիսը, կողոպտեց քաղաքն ու գերեվարեց հազարավոր բնակիչների (նվաճողների վայրագությանը զոհ գնաց Սայաթ Նովան)։ Վերադառնալով Վրաստանից՝ թագադրվեց շահ։ 1797 թվականին երկրորդ անգամ անցավ Արաքս գետը, մտավ Սյունիք, գրավեց Շուշիի բերդը։ Աղա Մոհամմադ խան Ղաջարի բռնություններն ու դաժանությունները նրա դեմ հանեցին նույնիսկ մոտիկ և հավատարիմ մարդկանց, որոնց ձեռքով էլ 1797 թվականին հունիսի 17-ին սպանվեց Շուշիում։ Թաղված է Մաշհադում։

Աղա Մոհամմադ խանը ներքինացվել էր երիտասարդ տարիքում, ուստի չուներ երեխաներ։ Նրան հաջորդել է իր զարմիկը՝ Ֆաթհ Ալի շահը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Encyclopædia Britannica
2. 1 2 3 4  Gran Enciclopèdia Catalana (կատ.) — Grup Enciclopèdia, 1968.
3. 1 2  Sapere.it (իտալ.) — De Agostini Editore, 2001.
4. 1 2
5. 1 2  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Իրանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Սիտինի ռազմական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 124384951 · ISNI: 0000000055050882 · LCCN: n85046640 · VIAF: 30469576 · WorldCat VIAF: 30469576 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 242)։*  |
**Մուսակա** (հուն․՝ μουσακάς, ռումիներեն՝ musaca, թուրքերեն՝ musakka, հարավսլավոներեն՝ *мусака/musaka*, արաբերեն՝ *مسقعة*), սմբուկից պատրաստվող Մերձավոր Արևելքի և Բալկանների ավանդական ուտեստ։

Նկարագրություն
--------------

Հունական մուսական բաղկացած է խաշած շերտերից.

* Սմբուկի ստորին շերտ՝ ձիթապտղի յուղով,
* Գառան միջին շերտ՝ լոլիկով
* Վերին շերտ՝ բեշամել սոուսով։

Երբեմն ուտեստին ավելացնում են դդմիկ, կարտոֆիլ, սունկ։

Մակեդոնական մուսակա
Արաբական երկրներում մուսական իրենից ներկայացնում է սառը աղցան՝ պատրաստված լոլիկից և սմբուկից, որը նման է իտալական կապոնատին։ Սերբական, բոսնիական և ռումինական խոհանոցներում մուսական պատրաստվում է նաև սմբուկը լոլիկի հետ։

Ռումինական խոհանոց
------------------

Ռումինական խոհանոցում մուսական մսով ուտեստ է, որի կեսը, երբեմն նաև ավելին, կազմում է բանջարեղենը։ Հնարավոր է նաև, որ ամբողջովին բանջարեղենային բաղադրություն ունեցող մուսական բուսակերների ուտեստ է։

Մուսակայի պատրաստման առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ բոլոր մթերքները լցնում են միաժամանակ, իսկ հետո շոգեխաշում են մի ժամ։

Մուսակայի համար անհրաժեշտ միսը կարող է լինել գառան կամ հորթի։ Հատուկ և պարտադիր բանջարեղեն համարվում են սոխը, սմբուկը, լոլիկը։ Մուսական համեմում են սև կամ կարմիր պղպեղով, դափնու տերևով, սխտորով, սամիթով, մաղադանոսով, նաև ավելացնում են թթվասեր, արևածաղկի ձեթ։

Միսը կտրում են քառակուսիների, ինչպես անում են գուլյաշի համար։ Հետո կտրատում են բանջարեղենը։ Ոչ խոր և լայն կաթսայի հատակին, որը յուղում են կարագով, դնում են սմբուկի շերտը, հետո սոխի շերտը, լոլիկի, դդմիկի, իսկ նրանց վրա՝ մսի։ Հետո շերտերը կրկնում են։ Յուրաքանչյուր 2-3 շերտից հետո մուսական համեմում են։ Հատկապես համեղացնում են մսի միջին և բանջարեղենի վերին շերտերը։ Մուսակայի վերին մասը ծածկում են արևածաղկի ձեթով կամ թթվասերով։ Ուտեստը ջեռոցում թողնում են 1 ժամ։ Վրան ցանում են կանաչի։ Մատուցում են տաք վիճակում, սոուսի հետ, ինչի մեջ եփվել է։

Բուլղարական խոհանոց
-------------------

Բուլղարիայում մուսական թխած, աղացած խճողակ է՝ լցված կատոֆիլի մեջ։ Իսկ ուտեստը հունական մուսակայի նման, կազմված է տարբեր բանջարեղենից, կարտոֆիլից, մսից, դա անվանում են *գյուվեչ:* Գյուվեչ բառը բուլղարենում փոխաբերեկան իմաստ ունի։

Ստուգաբանություն
----------------

*Մուսակա* բառը գալիս է արաբերեն musaqqa` («սառած», *saqqaʿa* բայից՝ սառչել), եկել է այլ լեզուներ հունարենից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Semitic Roots // The American Heritage® Dictionary of the English Language. — Fourth Edition. — Boston : Houghton Mifflin Company, 2000.

Գրականություն
-------------

* *Похлёбкин, Вильям Васильевич* Национальные кухни наших народов. — Центрполиграф, 1978.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հունական մուսակա Archived 2011-05-22 at the Wayback Machine.
* Մոդովական մուսակա
* Թուրքական մուսակա
* Մուսակայի դասական բաղադրատոմս Archived 2014-04-01 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |

 |
|  |
| --- |
| **Խանձիլ հաղարջի** |
| Խանձիլ հաղարջիԽանձիլ հաղարջի |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Հնդկացորենազգիներ (Polygonaceae) |
| **Ցեղ** | Խավարածիլ *(Rheum)* |
| **Տեսակ** | **Խանձիլ հաղարջի** *(R. ribes)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Rheum ribes***L. 1753 |

**Խանձիլ հաղարջի** (լատին․՝ Rheum ribes), մատիտեղազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ուտելի, կերային և բազմամյա խոտաբույս է։ 50-100 սմ բարձրությամբ ցողուններն առանց տերևների են և հաստ։ Մինչև 50 սմ տրամագծով արմատամերձ տերևները կոթունավոր են, կաշենման, սրտաձև կլոր կամ կլորավուն։ Ծաղկաբույլը կիսագնդաձև բազմածաղիկ հուրան է։ Ծաղկապատի թերթերը 6 հատ են և պսակաթերթանման։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում աճում է Շիրակի (Արագած գյուղի շրջակայք) և Երևանի (Սուրենավան գյուղի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Լոկալիտետները երկուսն են, որոնց միջև հեռավորությունը 120 կմ է։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Արևելյան Անատոլիայում, Հյուսիսային Իրաքում, Իրանում, Աֆղանստանում և Պակիստանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1200-1400 մ բարձրությունների վրա և չոր քարքարոտ տեղերում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայաստանում գտնվում է ընդհանուր արեալի հյուսիսային սահմանում։ Հայտնի են 2 պոպուլյացիաներ։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Արեալը խիստ մասնատված է։ Տեսակին, կապված ներքին գործոնների և աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ, սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776860371 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Rheum ribes
* EoL: 2904238
* FNA: 242100143
* FoIO: RHERIB
* GBIF: 4037514
* GRIN: 31122
* iNaturalist: 639168
* IPNI: 696789-1
* PfaF: Rheum ribes
* Plant List: tro-26002461
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:696789-1
* Tropicos: 26002461
* WoI: 2433

 |

 |
Ուելսի արքայազն Ուիլյամ, 2011
**Լանջագոտի** (ֆր.՝ écharpe, գերմ.՝ Schärpe), տարբեր տեսակի գործվածքներից կամ կաշվից պատրաստված լայն ժապավեն, որը կրում են արտաքին հագուստի վրա։

Լայն լանջագոտին (նաև գոտիի տեսքով) մի շարք ժողովուրդների՝ հայերի, բուլղարների, հույների, հնդիկների և այլոց ազգային տարազի տարրն է։ Իսպանացիների համար նման լանջագոտի է ֆախան (իսպ.՝ faja), ճապոնացիների համար՝ օբին, իսկ ռուսական կանացի տարազը ներառում է աղջկա գլխազարդը, որը բաղկացած է գլխի շուրջը կապված ժապավենից, որի երկար ծայրերը իջնում են մեջքի երկայնքով, ինչպես նաև լայն գոտի կամ ուսի վրայով անցնող գործվածքի շերտ։

Պատմություն
-----------

Նախկինում լանջագոտին եղել է արական պալատական հագուստի մի մասը։ 14-րդ և 15-րդ դարերում եվրոպական երկրներում լանջագոտին սովորաբար կրում էին մարմնի շուրջը կամ աջ ուսի վրայից մինչև ձախ ազդր։ Հետագայում դա եղել է որոշակի քաղաքական խմբին կամ ռազմական դաշինքին պատկանելու նշան։ Զինվորական համազգեստի մշակումից ու կատարելագործումից հետո լանջագոտի կրելու իրավունք են ստացել միայն սպաները։ 20-րդ դարի սկզբին նման զարդեր կրում էին միայն զորահանդեսների ժամանակ։ Բացի այդ, մոտավորապես 1600 թվականից սկսած, եվրոպական և արևելյան շատ պետությունների բարձրագույն շքանշանները պետք է կրեին լայն լանջագոտու վրա։

Հուսարների (հեծյալների) լանջագոտին (կարաբինի լանջագոտին), որին ամրացված էր կարաբինը կամ մուշկետոնը, կոչվում էր պանտալեր (բանդալեր)։ Այդպես է կոչվում է նաև դրոշակակիրի և նրա օգնականների լանջագոտին։

Պատկերասրահ
-----------

* Պրեոբրաժենսկի գնդի ցմահ գվարդիայի օբեր-սպա և շտաբի սպա, 1700-1732 թթ.Պրեոբրաժենսկի գնդի ցմահ գվարդիայի օբեր-սպա և շտաբի սպա, 1700-1732 թթ.
* Ալբրեխտ ֆոն ՎալենշտայնԱլբրեխտ ֆոն Վալենշտայն
* Մեծ դքսուհի Մարիա ԱլեքսանդրովնաՄեծ դքսուհի Մարիա Ալեքսանդրովնա
* Միսս Չիլի 2007 Բերնարդինա ՍունիգաՄիսս Չիլի 2007 Բերնարդինա Սունիգա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Перевязь»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
2. ↑   Перевязывать // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.

Գրականություն
-------------

* Андреева Р. П. Перевязь // Энциклопедия моды. — СПб.: Издательство «Литера», 1997. — С. 280. — 416 с. — ISBN 5-86617-030-2.
* Перевязывать // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
* «Перевязь»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Մեծ նորվեգական |

 |
**Սիլիվրի** (թուրքերեն՝ Silivri), քաղաք և շրջան Թուրքիայի հյուսիսարևմտյան մասում, Ստամբուլի մարզում։ Շրջանը գտնվում է Մարմարա ծովի ափին։ Սահմանակից է Ստամբուլի Բույուքչեքմեջե, Չաթալջա շրջանների և Թեքիրդաղի մարզի հետ։

Պատմություն
-----------

Սելիմբրիան (հին հունարեն՝ Σηλυ(μ)βρία) հիմնվել է մ.թ.ա. 675 թվականին Մեգարայից Թրակիա գաղթած դորիացիների կողմից և կառուցվել է թրակիական նախկին բնակավայրի հիմքում։ Մ.թ.ա. 6-րդ դարում քաղաքը նվաճվել է պարսիկների կողմից։ Ստրաբոնը գտնում է, որ անվան մեջ առկա է brias արմատը, որը նրա կարծիքով թրակիերեն նշանակում է քաղաք։ Նիկոլայ Դամասկոսացին Սելիմբրիա բառը մեկնաբանում է որպես «Սելիայի քաղաք»։ Պելոպոնեսյան պատերազմի ժամանակ քաղաքը նենգաբար գրավվել է Ալքիբիադեսի կողմից։

Ֆլավիոս Արկադիոսը քաղաքը վերանվանել է Եվդոկսիոպոլիս՝ իր կնոջ Էլիա Եվդոքսիացու պատվին։ Պահպանվել են Անաստասիոս I-ի և Միքայել III-ի ժամանակների պաշտպանական ամրոցների հետքեր։

1399 թվականին Սիլիվրիան նվաճել են օսմանները, չնայած որ չորս տարի անց Բյուզանդական կայսրությունը վերականգնեց քաղաքի նկատմամբ իր իրավունքները։ Թուրքական կարողացան նվաճել քաղաքը միայն Կոստանդնուպոլսի անկումից հետո։ 1562 թվականին Միմար Սինանի գլխավորությամբ Սիլիվրիում կառուցվել է կամուրջ։

Սևրի պայմանագրով Սիլիվրին պետք է անցներ Հունաստանին, սակայն 1922 թվականին այնտեղ մտան թուրքական զորքերը և այդ ժամանակվանից սկսած Սիլիվրին ներառվեց Ստամբուլի մարզի մեջ։

Սիլիվրի բյուջեն հիմնականում ձևավորվում է պետական հատկացումներից և տուրիստական եկամուտներից։ Շրջանում լայնորեն տարածված է գյուղատնտեսությունը։ Աճեցվում է ցորեն, արևածաղիկ և գարի։ 2008 թվականին Սիլիվրիում է բացվել Եվրոպայի ամենամեծ բանտը։

2014 թվականի հուլիսի 15-ին Կոստանդնուպոլսի տիեզերական պատրիարքության Սուրբ Սինոդի որոշմամբ վերականգնվել է Սիլիվրիի թեմը.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ским Хиосский. Землеописание. 715-716.
2. ↑  Геродот. История. VI. 33; Скилак: Эллины в Одрисском царстве в V—IV вв. до н. э.
3. ↑  География
4. ↑  История
5. ↑  Алкивиад
6. ↑  Νέο Μητροπολίτη εξέλεξε το Οικουμενικό Πατριαρχείο (հուն.)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ստամբուլի մարզի վարչական բաժանում |
| --- |
|  |
| Եվրոպական հատված |  Ավջըլար  • Արնավութքյոյ  • Բաղջըլար  • Բայրամփաշա  • Բաշաքշեհիր  • Բաքըրքյոյ  • Բեհչելիևլեր  • Բեշիկթաշ  • Բեյլիքդյուզյու  • Բեյօղլու  • Բյույուքչեքմեջե  • Էսենլեր  • Էսենյուրթ  • Էյուփ  • Գազիօսմանփաշա  • Գյունգյորեն  • Զեյթինբուրնու  • Շիշլի  • Չաթալջա  • Սարըյեր  • Սիլիվրի  • Սուլթանգազի  • Քյաղըթհանե  • Քյուչյուքչեքմեջե  • Ֆաթիհ  |  |
|  |
| Ասիական հատված |  Աթաշեհիր  • Բեյքոզ  • Իշխանաց կղզիներ  • Թուզլա  • Մալթեփե  • Շիլե  • Չեքմեքյոյ  • Սանջաքթեփե  • Սկյուտար  • Սուլթանբեյլի  •  • Ումրանիե  • Փենդիք  • Քադըքյոյ  • Քարթալ |
|  |
| Այլ | Ստամբուլ  Վիքիքաղվածքում  ·  Վիքիպահեստում  ·  Վիքիլուրերում |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Դասական հնությունների իրական բառարան |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4054486-2 · LCCN: n89670690 · VIAF: 125615476 · WorldCat VIAF: 125615476 |

 |
Թեոդոր Գալլե. «Հնարավորությունն օգտագործված է, հնարավորությունը բացթողնված է»
**Օպորտունիզմ** (ֆր.՝ opportunisme, լատին․՝ opportunus – հարմար, օգտավետ), որոշակի հանգամանքների գոյացման իրավիճակում առիթի օգտվելու գիտակցական քաղաքականություն և գործելակերպ՝ առանց հաշվի առնելու սեփական կամ կոլեկտիվ սկզբունքները, ինչպես նաև անտեսելով հետևանքները, որոնք այն կարող են թողնել այլոց համար։

Օպորտունիստական քայլերը համարվում են նպատակահարմար գործելակերպեր, որոնք առաջնորդվում են միմիայն անձի կամ խմբի սեփական շահերով։ Սույն եզրույթը կարող է նկարագրել անհատ մարդկանց կամ կենդանի օրգանիզմների, խմբերի, ոճերի, վարքագծերի և ընդհանուր ուղղությունների գործունեությունը։

Օպորտունիզմը կամ «օպորտունիստական վարքագիծը» մանրամասնորեն ուսումնասիրվում է այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են կենսաբանությունը, գործարքային արժեքի տնտեսագիտությունը, խաղերի տեսությունը, բարոյագիտությունը (էթիկա), հոգեբանությունը, սոցիոլոգիան և քաղաքականությունը։

Գրականություն
-------------

* Маркс К․ и Энгельс Փ․, [Письмо] А․ Бебелю, В․ Либкнехту, В․ Брак- ке и др․ («Циркулярное письмо»), 17–18 сент․ 1879 г․, Соч․, 2 изд․, т․ 34;
* Լենին Ч․ Ի․, Մարքսիզմ և ռևիզիոնիզմ, Երկ․ լիակտ․ ժող․, հ․ 17։ Նույնի, Տարաձայնություններ եվրոպական բանվորական շարժման մեջ, նույն տեղում, հ․ 20։ Նույնի, \* Կարլ Մարքսի ուսմունքի պատմական բախտը, նույն տեղում, հ․ 23։ В․ И․ Ленин против догматиз– ма, сектантства, «левого» оппортунизма․ Сб․, М․, 1964;
* В․ И․ Ленин против ревизионизма․ Сб․, М․, 1958․

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  E.g. Donald L. Luskin, "Newt's Bain Opportunism Is Mitt's Opportunity". *Wall Street Journal*, 17 January 2012.
**Հնդկացորենով ապուր**, ուկրաինական և բելառուսական խոհանոցների ավանդական ուտեստ, որը պատրաստվում է մսի արգանակով, կամ տավարի մսի, կամ խոզի մսի արգանակով, որին ավելացվում է հնդկացորենը։

Բելառուսական խոհանոցում ապուրին ավելացվում էր կաթ, և ուտեստը կոչվում էր «սպիտակ ուտեստ»։ Քանի որ Բուլղարիայում կովերը քիչ էին կաթ տալիս, այս ուտեստը հիմնականում պատրաստվում էր ամռանը։ Ապուրը պատրաստվում է հիվանդանոցներում, հոսպիտալներում, դաշտային խոհանոցում։

Պատրաստման եղանակ
-----------------

Արգանակը եփվում է խոզի կրծքամսից, սոխից և դափնու տերևից։ Երբ արդեն արգանակը պատրաստ է լինում, ավելացվում է հնդկացորենը, հետո՝ կարտոֆիլը։ Մինչ եփվում է արգանակը, բուսական յուղով տապակում են գազարը և գլուխ սոխը։ Առանձին կտրատում են կանաչին՝ սամիթը և մաղադանոսը։ Ապուրի եփվելու վերջում ավելացնում են սխտոր և սև պղպղեղ։ Լցնում են տապակված սոխն ու գազարը, նաև կանաչին, իսկ աղը լցվում է ըստ ճաշակի։

Ապուրը կարելի է պատրաստել առանց մսի, այսպես կոչված բուսական տարբերակով, օրինակ լոլիկով և խմորագնդիկներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Молчанова, 1968, էջ 203
2. ↑  Гаджиев, 1961, էջ 138
3. ↑  Сенявская, 1997, էջ 24
4. ↑  Братушева, 2017, էջ 16

Գրականություն
-------------

* *Молчанова Л.А.* Материальная культура белорусов. — Наука и техника,, 1968.
* *Булах Гаджиев* Буйнакск в истории и легендах. — Дагестанское книжное изд-во, 1961. — С. 138.
* *Сенявская Е.С.* Человек на войне: историко-психологические очерки. — Институт российской истории РАН, 1997.
* *Братушева А. Савинова Н.* Вегетарианские блюда. — ЛитРес, 2017. — ISBN 9785457357266
**Սուրբ երրորդություն եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի, որը գտնվում է Վրաստանի Կախեթի մարզի Թելավ քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցու կառուցման մասին պատմող արձանագրություններ չեն պահպանվել, սակայն «Մեղու Հայաստանի» հայկական քաղաքական, բանասիրական և առևտրային շաբաթաթերթի 1862, № 35, էջ 3-ում կա հետևյալ գրառումը՝ «...պ. Ղաղոյ Թադոսեանց տեսեալ, թէ բազմաթիւ բնակիչք վերին թաղի չունելով եկեղեցի յամենայն դէպս դիմեն ի հեռաւոր եկեղեցիս քաղաքին... ընտրեաց նախ զյարմարաւոր տեղի շինութեան նոր եկեղեցւոյ իւր սեպհական ծախիւք ի նոր գերեզմանատան քաղաքիս մերձ իւր շինած աղբերն, պատրաստեաց ամենայն հարկաւոր նիւթերը շինութեան, ի ձեռս բերեալ զձևակերպութիւն նոր եկեղեցւոյ, ետ փորել զհիմն նորա և ի 30 յունիսի արժանապատիւ գործակատարն տեղւոյս Խաչատուր աւագ քահանայն Սուքիասեանց հանդերձ ուխտիւք եկեղեցւոյ ընդ այլ միաբան քահանայից մեծաւ և փառաւոր հանդիսիւ օրհնեաց զհիմն եկեղեցւոյն, և ըստ աւուր պատշաճին խօսեցաւ... Ապա ի հիմունս նորաշէն եկեղեցւոյս եդաւ կապարեայ տախտակ այսու արձանագրութեամբ՝ *Ի ժամանակս կայսերութեան Ռուսաց Աղեքսանդրի Բ եւ ի հայրապետութեան Ամենայն Հայոց Տ.Տ. Մատթեոսի Ա եղեւ հիմնարկութիւն շինութեան սուրբ Երրորդութեան տաճարիս ի ձեռն Թէլավու քաղաքացի Ղաղօյի Եսայեան Թադոսեանց վասն փրկութեան հոգւոյն եւ արեւշատութեան որդւոց իւրոց ի 1862 ամի եւ Ազգային ՌՅԺԱ*։

Շինութիւնն օր ըստ օրէ առաջ է գնում և մեծ յոյս ունիմք փութով տեսանել աւարտումն շինութեան այս նորաշէն տաճարին...»։

1888 թվականին մահացել է Թելավի հայոց դպրոցների հոգաբարձու և առևտրական տան հիմնադիր Բաղդասար Բաղդոյանը, որի հիշատակին եկեղեցու նորոգման համար փոխանցվել է 50 ռուբլի։

1923 թվականին եկեղեցին փակվել է։

Եկեղեցու շուրջ գտնվում է հայոց գերեզմանոցը, որտեղ կան 1830-ական թվականների արձանագիր տապանագրեր։ Գերեզմանոցում ավելի շատ կան վրացագիր տապանաքարեր։

Վավերագրերում Սուրբ Երրորդություն եկեղեցին հիշվում է նաև որպես գերեզմանատան եկեղեցի։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցին երկթեք ծածկով միանավ շենք է, տանիքը թաղակապ է, այն ներքուստ պահում են չորս որմնասյուների վրա հենված թաղակիր կամարներ։ Արևելյան մասում գտնվում է կիսաշրջանաձև եզրագծով խորանը որի երկու կողմերում կան մեկական ավանդատներ։ Եկեղեցին ունի երեք մուտք՝ բացված արևմուտքից, հյուսիսից և հարավից։ Ներքուստ հյուսիսային պատի մեջ՝ իր ավանդական տեղում գտնվում է մկրտարանի ավազանը։ Արևմտյան ճակտոնի գագաթին սրածայր վեղարով ավարտվող փոքրիկ զանգակատունն է։ Արտաքուստ որմերը զարդարված են որմնակամարաշարով։ Եկեղեցին կառուցված է աղյուսով, գետաքարով ու կրաշաղախով։ Արտաքին չափերն են՝ 14,05 x 8,85 մ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Մեղու Հայաստանի», 1862, № 35, էջ 3
2. ↑  «Մշակ», 1888, № 74, էջ 2
3. ↑  ՀԱԱ, ֆ. 57, ց. 3, գ. 525, թ. 120-121

Արտաքին աղբյուրներ
------------------

* Կարապետյան, Սամվել Գևորգի; Զաքարյան, Անուշավան Հազարապետի ; Հասրաթյան, Մուրադ Մարգարի ; Չոբանյան, Պավել Աշոտի; Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության (RAA) գիտական խորհուրդ.Էջ 79-80 Archived 2021-06-13 at the Wayback Machine.
**Վաջիր** (անգլ.՝ Wajir)՝ քաղաք Քենիայի նախկին հյուսիսարևելյան նահանգում։ Հանդիսանում է համանուն շրջանի կենտրոն։ Բնակչությունը՝ 41 430 մարդ (2010–ի գնահատմամաբ)։

Միջազգային աստղագիտական միությունը (ՄԱՍ) Մարսի խառնարաններից մեկը անվանակոչել է ի պատիվ Վաջիրի։

Քաղաքում ապրում են բազմաթիվ բնագավառների ներկայացուցիչներ՝ հարևան Սոմալիից։ Դա տումալն է՝ դարբինների և վզնոց պատրաստողների կաստան, միգդան՝ որսորդների և կաշեգործների կաստան, իբիր՝ հեքիմների և երգիչների կաստան։ Քաղաքի հիմնական բնակչությունը կազմում են կուշիտսկի ժողովուրդը՝ մարեխան, օրոմոներ, դեգոդիա։ Ջրելատեղերի մոտ հաժախ կարելի է տեսնել միգդան կաստայի տղամարդկանց, շյուչիխ սանդալներ՝ այդ վայրերի ազգային կոշիկիը։ Նրանք նույպես պատրաստվում են կժերից, ինքնաճանաչ հատկությամբ թերմոսներ։

Վաջիրում միատեղվում են հինգ ճանապարհներ և կես հարյուր ուղտի արահետներ։ Քաղաքում նրա շուրջը գտնվում են բազմաթիվ հորեր և վայրեր ջրելատեղերի համար։ Դրա պատճառով Վաջիրի շրջանում բնակություն են հաստատել բազմաթիվ քոչվորներ։

Սովի ճգնաժամ, 2006 թվականին ունեցավ Սոմալիում, հատկապես տուժեց Վաջիրը, այնպես ինչպես հասարակության մեջ լայն տարածում գտան մի շարք խնդիրներ՝ կարմրուկը և լուծը։

2006 թվականին քաղաք է այցելել Իլինոյս նահանգի սենատոր Բարաք Օբաման։

Բացառությամբ մի քանի դպրոցների քաղաքում կա շրջանային հոսպիտալ, ռեստորան, հյուրանոց, ավտոկայան, մանկատուն։ Իսլամի հետևորդները, որոնք կազմում են Վաջիրի բնակչության մեծ մասը, ունեն մզկիթ և մուսուլմանական դպրոց։ Քաղաքի կաթոլիկ բնակչությունը պատկանում է Գարիսայի թեմին։ Քաղաքը հանդիսանում է տարածաշրջանի միսիոներներ-կոնսոլների հենակետային վայր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Kenya: largest cities and towns and statistics of their population World Gazetteer(անգլ.)(գերմ.)(ֆր.)(իսպ.)
2. ↑  Gazetteer of Planetary Nomenclature. International Astronomical Union (IAU) Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN) (անգլ.)
3. ↑  Ken Menkhaus. Political Science Department, Davidson College, Davidson, USA The rise of a mediated state in northern Kenya: the Wajir story and its implications for state-building (.psd) (անգլ.)
4. ↑  Белый тюрбан сенатора Обамы вызвал скандал // Владимир Козловский, Русская служба Би-би-си, 26 февраля 2008
5. ↑  Obama draws crowds on slum tour BBC News, 27. August 2006

Գրականություն
-------------

* Я познаю мир: Детская энциклопедия: Города мира. Автор Е. Чекулаева; — М.: ООО «Фирма „Издательство АСТ"»; ООО «Издательство Астрель», 1999.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ваджир — город ремесленников Geography.ru

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4371860-7 · VIAF: 244714709 · WorldCat VIAF: 244714709 |

 |
**«Prisencolinensinainciusol»** (արտասանվում է Լսել *Պրիզենկոլինենսինայնչուզոլ*), իտալացի երգիչ և դերասան Ադրիանո Չելենտանոյի հայտնի երգը, որն ստեղծել և կատարել է նա, ինչպես նաև կինը՝ Կլաուդիա Մորին։

Ստեղծագործության մասին
----------------------

Երգը մինչ այժմ մեծ ճանաչում ունի Իտալիայում. Rai Uno հեռուստաալիքով հաճախ է ցուցադրվում Ադրիանոյի և պարուհի Ռաֆայելա Կառայի մասնակցությամբ տեսահոլովակը, որտեղ նրանք կատարում են երգը՝ երաժշտության տակ կատարելով համաչափ շարժումներ։ Առաջին անգամ կատարվել է որպես սինգլ 1972 թվականի նոյեմբերի 3-ին, ապա թողարկվել է «Nostalrock» ալբոմում։

Երգի տեքստն իրենից ներկայացնում է մաքուր գլոսոլալիա՝ հորինված բառեր, որոնք ոչինչ չեն նշանակում։ Տեքստի հնչողությունը հիշեցնում է անգլերենի և իտալերենի խառնուրդ։ Կատարվել է ռեչիտատիվով, կարելի է գնահատել որպես առաջին ռեփ փորձարարություններից մեկը։ Երգը երկար ժամանակ եղել է եվրոպական հիթ-շքերթների վերին հորիզոնականներում, տեղ է գտել ամերիկյան փոփ շքերթներում։ Ներկայումս երգը բավականին հայտնի է համացանցային մեմերի շրջանում. ստեղծումից քառասուն տարի անց այն հանրաճանաչություն է ձեռք բերել ԱՄՆ-ում շնորհիվ բլոգերի Կորի Դոկտորոուի, որը հիացած էր երգով և Չելենտանոյին անվանել է «երաժշտական նորարարության լեգենդ և առաջատար»։ Երգի հիման վրա ստեղծվել են տասնյակից ոչ պակաս ռեմիքսներ (դրանցից երկուսը թողարկվել են Չելենտանոյի *Alla corte del remix* ալբոմում)։ 2014 թվականին երգը կատարվել է համակարգչային *Forza Horizon 2* խաղի անոնսում։ 2016 թվականին *Le migliori* ալբոմում ներառվել է այս երգի ռիմեյքը, որն ստեղծել է իտալացի հայտնի դիջեյ Բենի Բենասին, նույն թվականի դեկտեմբերին երգի հիման վրա նկարահանվել և թողարկվել է տեսահոլովակ։

1987 թվականին Խորհրդային Միությունում համերգի ժամանակ Ադրիանո Չելենտանոն խոստովանել է, որ այս երգով ցանկացել է ասել շատ մարդկանց հաղորդակցվելու անկարողության մասին, որոնք չեն կարողանում են հասկանալ միմյանց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Звуки. Ру — Adriano CELENTANO — Дами иль моменто кени пьячи пью — музыка, mp3, новости, клипы, фотографии звезд, альбомы, бесплатные mp3 без регистрации
2. ↑  Official Forza Horizon 2 — Live Action TV Commercial: Leave Your Limits [Full Length
**Աղեր**, քիմիական միացությունների դաս, իոնական կառուցվածք ունեցող բյուրեղային նյութեր։ Սովորաբար աղերը դիտվում են որպես թթվի չեզոքացումով առաջացած, մետաղ և թթվային մնացորդ պարունակող միացություններ։ Մի շարք աղեր (մալաքիտը, լազուրիտը, պաղլեղները, կերակրի աղը, ամոնիումի քլորիդը և այլն) հունական և ալքիմիական ձեռագրերում անվանում են «հայկական աղ» (Sal armenicum)։ Ըստ Մ. Բերթլոյի, Մեյերի, Ի. Հոլանդի և այլոց, այդ աղերն այդպես են անվանվել Հայաստանից արտահանված լինելու պատճառով։ Այդ անվանումը հաճախ ենք հանդիպում նաև միջնադարյան հայկական ձեռագրերում (օրինակ՝ Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի № 551, 6924, 8655 և այլ ձեռագրերում)։ Բերցելիոսը, առաջինը դասակարգելով քիմիական նյութերը (1812), աղեր անվանեց թթուների և հիմքերի միացությունները։ Աղերի մեծ մասը կարելի է դիտել որպես միացություններ,որոնք առաջացել են թթուներից՝ նրանց մոլեկուլներում ջրածնի ատոմները մետաղի ատոմներով տեղակալվելու հետևանքով։ Երբ տեղակալված են ջրածնի բոլոր ատոմները, աղը կոչվում է չեզոք(CaCO3,Na3PO4 և այլն), իսկ երբ տեղակալված է դրանց մի մասը՝ թթու [NaHPO4, Ca(H2PO4)2 և այլն]։ Հիդրօքսիդ խմբեր պարունակող աղերը կոչվում են հիմնային աղեր։

Ֆիզիկական և քիմիական հատկություններ
-----------------------------------

Աղեղի որոշ ֆիզիկական և քիմիական հատկություններ կախված են տվյալ աղի կատիոնների և անիոնների հատկություններից։ Աղեղի լուծելիությունը կախված է աղի ու լուծիչի բնույթից, ինչպես նաև ջերմաստիճանից։ Բազմաթիվ աղերի համար լավ լուծիչ է ջուրը, որտեղ նրանք ենթարկվում են էլեկտրոլիտային դիսոցման։ Այդ պատճառով աղեղի ջրային լուծույթներն էլեկտրականության լավ հաղորդիչներ են։ Լուծույթով հաստատուն հոսանք անցնելիս տեղի է ունենում աղեղի էլեկրոլիզ։ Ջրային լուծույթներում աղեր, բացառությամբ ուժեղ թթուներից և հիմքերից առաջացածների, հիդրոլիզվում են։ Աղեղին հատուկ բազմաթիվ քիմիական ռեակցիաներ իոնական են և ընթանում են ջրային լուծույթներում։ Աղեղը կարող են փոխազդել այլ աղերի, թթուների և հիմքերի հետ, եթե ռեակցիայի հետևանքով առաջանում են վատ դիսոցվող կամ քիչ լուծվող նյութեր։

Աղերի ստացման եղանակներ
-----------------------

Աղերի ստացման եղանակներից կարևոր են թթուների (կամ անհիդրիդների) ռեակցիաները հիմքերի (կամ հիմնային օքսիդների) հետ։ Աղերը բուսական և կենդանական օրգանիզմների կարևոր բաղադրիչ մասերն են։ Մարդու կշռի 5,5% աղերն են։ Քիմիական տարրերի մեծ մասը բնության մեջ գտնվում են աղերի ձևով։ Շատ տարածված աղերն են սիլիկատները, ալյումինատները, սուլֆիդները, սուլֆատները, կարբոնատները, ֆոսֆատները, քլորիդները և բորակները։ Մեծ քանակով լուծված աղեր կան լճերում, ծովերում և օվկիանոսներում։ Երկրի ընդերքում գտնվող աղերի կուտակումները ծովերի ու լճերի չորացման հետևանք են։

Աղերն օգտագործվում են մետալուրգիայում, ապակու, կաշվի արտադրություններում, գյուղատնտեսության, մանածագործության, ներկագործության, սննդարդյունաբերության, բժշկության մեջ և այլուր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 253)։*  |
**Լաուրա Գուրգենի Մուրադյան** (հոկտեմբերի 3, 1940(1940-10-03), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1992), պրոֆեսոր (2003)։

Կենսագրություն
--------------

1962 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1969 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ գրականության ինստիտուտի գիտաշխատող, 1992 թվականից՝ առաջատար գիտաշխատող, 1995 թվականից, միաժամանակ՝ Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի «Հանդես» պարբերականի հիմնադիր-խմբագիր։

Ուսումնասիրությունները վերաբերում են հայ նոր և արդի գրականության խնդիրներին՝ «Վրթանես Փափազյանը գրականության պատմաբան և քննադատ» («Գրական դեմքեր» ժողովածուում, 1976), «Արփիար Արփիարյան. կյանքը և ստեղծագործությունը», 1991։ Կազմել է Րաֆֆու երկերի ժողովածուի 11-րդ (1991) և 12-րդ (1999) հատորները, «Հայ քննադատական մտքի պատմության մատենագիտությունը» (1987), համահեղինակ է «Հայ քննադատության պատմություն» (հ. 2, 1997), «Հայ վեպի պատմություն» (2006) գրքերի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
2. ↑  ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի հիմնարար գիտական գրադարան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լաուրա Մուրադյան
**Աճական** (լատին․՝ *augmentum*), հնդեվրոպական լեզվաբանության մեջ այսպես է կոչվում արմատին կամ բառին, կամ սրանց կազմության մեջ ավելացող այն հնչյունը կամ հնչյունական տարրը, որը սովորաբար ունենում է անորոշ ծագում ու նշանակություն։ Այն կարող է իմաստային նոր երանգ հաղորդել բառին, երբեմն էլ՝ փոխել նրա իմաստը։ Աճականը ածանց կամ մասնիկ չէ, թեև որոշ պայմաններում նա կարող է այդպիսի նշանակություն ստանալ։ Այսպես, օրինակ, ըստ Հրաչյա Աճառյանի՝ *ողբ*, *սուրբ*, *քարբ*, *քերբել* բառերում *«բ»* տարրն աճական է։ Աճականի կցման երևույթն անվանում է **աճում**։

Գրաբար
------

Գրաբարում հանդես է գալիս մեծ մասամբ անցյալ կատարյալի եզակի թվի 3-րդ դեմքում, երբ բայը միավանկանում է (հմմտ. **բերի, բերեր, բեր և եբեր, հատի, հատեր, հատ և եհատ**)։

Ապառնին ևս միավանկ մնալով ստանում է աճական (օրինակ՝ **դնեմ** բայի ապառնին **դից**-ի փոխարեն լինում է **եդից**)։

Աճական հայերենում միավանկությունը և վանկազրկությունը վերացնելու միջոց էր։ Աճական են համարվում նաև արմատի վրա ավելացած բաղաձայնները հմմտ. (սեր (սերել) - սերմ, գող - գոդտ (գողտուկ), գադ - գաղտ, լի - լիր և այլն)։

Սեպագիր
-------

Շումերերեն, աքքադերեն, խեթերեն ձեռագրերի սեպագրերում, շատ գոյականներին նախորդում կամ հաջորդում է շումերերեն մի բառ, որը ծառայում է որպես աճական։ Այս աճականը ցույց է տալիս բառի պատկանելիությունը որոշակի սեմանտիկ խմբին։ Այս աճականները չեն արտասանվել։ Շումերերենից տառադարձման ժամանակ, այս աճականները գրվում են վերին ինդեքսում՝ փոքրատառով։

Օրինակներ՝

* 𒁹(1 կամ m) արական անձնանունների համար
* 𒊩(f) իգական անձնանունների համար
* 𒄑 (GIŠ) ծառերի և փայտից պատրաստված ամեն ինչի համար
* 𒆳 (KUR) պետությունների համար
* 𒌷 (URU) քաղաքների համար
* 𒇽 (LÚ) մարդկանց և մասնագիտությունների համար
* 𒇽𒈨𒌍(LÚ.MEŠ) ազգերի և մարդկանց խմբերի համար
* 𒀭(DINGIR) կամ D աստվածների և այլ աստվածությունների համար
* 𒂍(É) շինությունների և տաճարների համար
* 𒀯(MUL) աստղերի և համաստեղությունների համար
* 𒀀𒇉 (ÍD) վարչական տեքստերում՝ ջրանցքների և գետերի համար

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 8։
2. 1 2  Edzard, 2003
3. ↑  Hayes, John L. "A Manual of Sumerian Grammar and Texts", Undena Publications, 2000


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 267)։*  |
**Մարիա Պորտուգալացի, ինֆանտա** **Մարիա** (հունիսի 8, 1521, Լիսաբոն, Պորտուգալիա - հոկտեմբերի 10, 1577, Լիսաբոն, Պորտուգալիա), Վիզեուի դքսուհի։

Պորտուգալիայի թագավոր Մանուել I-ի և նրա երրորդ կնոջ՝ Էլեոնորա Հաբսբուրգի դուստրը։

Կենսագրություն
--------------

Մարիան ծնվել է Լիսաբոնում։ Ինչպես և մայրը, ինֆանտան նույնպես հովանավորում էր արվեստագետներին։ Որոշ ժամանակ նա համարվել է իր զարմիկ Ֆիլիպ II Հաբսբուրգի հավանական հարսնացու։

1521 մահացավ նրա հայրը, իսկ 1530 թվականին մայրն ամուսնացավ Ֆրանսիայի թագավոր Ֆրանցիսկ I-ի հետ։ Այդ օրվանից Մարիան չտեսավ մորը։ 1557 թվականին Էլեոնորան վերադարձավ Իսպանիա, քսան տարվա բաժանումից հետո, երբ նրանք հանդիպեցին, սակայն Մարիան հրաժարվեց ապրել մոր հետ և երեք շաբաթ հետո վերադարձավ Պորտուգալիա։

1575 թվականին հովանավորել է Կարնիդեի եկեղեցու վերականգնման աշխատանքները։ Աշխատանքներն ավարտվեցին 1594 թվականին այն մինչ այժմ էլ պահպանված է և զարդարում է Պորտուգալիայի մայրաքաղաքը։

Մարիան, ով համալրում էր Եվրոպայի ցանկալի հարսնացուների շարքերը, մահացավ առանց ամուսնանալու և անժառանգ։ Թաղվել է այն տաճարում, որը վերականգնվել է նրա օգնությամբ։

Հիշատակ
-------

Ինֆանտա Մարիայի դիմանկարը պատկերվել է պորտուգալական հիսուն էսկուդո թղթադրամի վրա։

Աղբյուրներ
----------

* Paulo Pereira, Enciclopédia dos Lugares Mágicos de Portugal, volume IX
* Juan de Mariana: Historia general de España, vol. XIV

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree · WeRelate · Rodovid |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1384979 · BNF: 16712101h · GND: 122413431 · ISNI: 0000 0000 6683 6880 · LCCN: n85062767 · NLA: 35271795 · NTA: 083950508 · PTBNP: 47610, 102267 · SUDOC: 133279618 · VIAF: 64888325, 98569263 · WorldCat VIAF: 64888325, 98569263 |

 |

 |
**Կոստանցա** (իտալ.՝ Costanza, 1303 - հունիսի 19, 1344, Կիպրոս), Կիպրոսի, Երուսաղեմի և Կիլիկյան Հայաստանի թագուհի։

Կոստանցան Սիցիլիայի արքա Ֆեդերիգո II-ի և Էլեոնորա Անժուացու դուստրերից մեկն էր։

Նա սկզբում նշանվել է Ֆրանսիայի թագավոր Ֆիլիպ IV-ի և Ժաննա Նավարացու կրտսեր որդու՝ արքայազն Ռոբերտի հետ, բայց գործը ամուսնության չի հասել, քանի որ Ռոբերտը երիտասարդ հասակում՝ 1308 թվականին մահացել է։

1317 թվականին Կոստանցան ամուսնացել է Կիպրոսի և Երուսաղեմի թագավոր Հենրիի (Հուգո 3-րդ դը Լուսինյանի որդու) հետ, ով կնոջից մեծ էր շուրջ երեսուն տարով։ Նրանք միասին ապրել են 7 տարի՝ մինչև Հենրիի մահը 1324 թվականին, և այդպես էլ զավակ չեն ունեցել։

1331 թվականին առողջական լուրջ խնդիրներ ունեցող Կոստանցան ամուսնացել է Կիլիկյան Հայաստանի թագավոր Լևոն V-ի հետ։ Այդ ամուսնությունը նպաստել է կրոնական հակասություններից բզկտված հայոց արքունիքում լատինական ազդեցության ուժեղացմանը, ինչը հարուցել է հայ իշխանների զգալի մասի խիստ դժգոհությունը։ Թագուհին պալատում արժանացել է հիմնականում քամահրական վերաբերմունքի։ 1341 թվականին Լևոնն սպանվել է իր իշխանների ձեռքով, և Կոստանցան դարձյալ այրիացել է։ Երկրորդ ամուսնությունից նույնպես նա երեխաներ չի ունեցել։

1343 թվականին Կոստանցան ամուսնացել է Կիպրոսի զորապետ՝ կոնետաբլ Ժան դը Լուսինյանի հետ։ Որոշ ժամանակ անց նա մահացել է (մոտավորապես քառասուն տարեկան հասակում)՝ դարձյալ չունենալով ոչ մի զավակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Edbury, 2005, էջ 72
2. ↑  Stopka, 2016, էջ 233

Աղբյուրներ
----------

* Stopka Krzysztof (2016)։ *Armenia Christiana: Armenian Religious Identity and the Churches of Constantinople and Rome (4th-15th Century)*։ Jagiellonian University Press
* Edbury Peter W. (2005)։ «Franks»։ in Konnari Angel Nicolaou, Schabel Christopher David։ *Cyprus: Society And Culture 1191-1374*։ Brill։ էջեր 63–102

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WeRelate |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Իտալացիների կենսագրական բառարան · Մեծ կատալոնական |

 |
| **՞**Ծնկլտան գեղգեղին |
| --- |
| Ծնկլտան գեղգեղին  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | շահրիկևեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| phylloscopus collybita

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ծնկլտան գեղգեղին** (լատին․՝ phylloscopus collybita), շահրիկների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, տարածված։

Կառուցվածք
----------

Մարմնի երկարությունը՝ 10-11 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 15-21 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 7,8 գ։ Փոքրիկ է. առաջնային փետուրները կարճ են, ոտքերը՝ սևավուն։ Հասունի մարմինը վերևից մոխրավուն դարչնագույն-կանաչ է, ներքևից՝ սպիտակ-դեղնավուն, կտուցը՝ մուգ։ Երիտասարդի մարմինը վերևից կանաչ-մոխրագույն է, թափահարող փետուրները՝ դեղին երիզով, թևին կա բաց գույնի շերտ։ Աշխույժ է, կեր է որոնում գետնից մինչև ծառերի գագաթը։ Հաճախ պոչը տմբտմբացնում է։ Երկհնչյուն երգը հաճախակի է կրկնվում։ Բնակվում է անտառներում, չուի ընթացքում լայնորեն տարածված է։ Սնվում է անողնաշարավորներով։ Գարնանային վերադարձը՝ մարտի 2-րդ կեսից։

Բազմացում
---------

Հարսանեկան զույգերը ձևավորվում են ապրիլի վերջից մայիսի 1-ին կեսը։ Ձվերի լրիվ քանակով պատրաստ բները հայտնվում են մայիսի վերջ-հունիսի ընթացքում, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ հուլիսի 1-ին կեսին։ Բույնը գավաթաձև է կամ գնդանման՝ չոր խոտաբույսերից։ Բնադրում է գետնին մոտ։ Դնում է 17 մմ տրամագծով, սպիտակ՝ մուգ պտերով 4-7 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 14 օր։ Ձագերին կերակրում է էգը։ Ձագերը բնից զանգվածաբար հեռանում են հունիսի վերջից օգոստոսի սկիզբը։ Այդ ընթացքում ի հայտ են գալիս նաև թռիչքին համեմատաբար թույլ տիրապետող ձագերից և ինքնուրույն կերակրվող երիտասարդ թռչուններից բաղկացած ընտանիքներ։ Ծ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4190827-2 |

 |
**«Smile»** (անգլ․-ից՝ Ժպիտ), բրիտանական ռոք խումբ, որը հայտնի է որպես Queen ռոք խմբի նախորդը։ Նրա կազմում էին կիթառահար Բրայան Մեյը, վոկալիստ և բաս կիթառահար Թիմ Ստաֆելը և թմբկահար Ռոջեր Թեյլորը։

Պատմություն
-----------

1968 թվականի հոկտեմբերին խումբը ձևավորվել է Բրայան Մեյի և Թիմ Ստաֆելի կողմից։ Խմբի համար թմբկահարի որոնմամբ զբաղվել է Մեյը։ Նա սովորել է Լոնդոնի «Իմպերիալ քոլեջում» և այդ ուսումնական հաստատության հայտարարությունների տախտակի վրա կախել է հայտարարությունը։ Հայտարարության մեջ ասվում էր, որ խմբին պահանջվում է թմբկահար Միթչ Միթչելի և Ջինջեր Բեյքերի ոճով նվագելու համար։ Լսման է եկել ուսանող ատամնաբույժ Ռոջեր Թեյլորը, ով Մեյի վրա տպավորություն է թողել իր թմբուկների գործիքակազմի ճշգրտությամբ և դարձել է խմբի հարվածայիններով երաժիշտը։ Բացի Մեյից, Ստաֆելից և Թեյլորից, սկզբնական կազմ են մտել Մայք Գրոուզը (բաս), Քրիս Սմիթը, Ջոն Հարիսը և Ֆիլը (ստեղնաշարային գործիքներ)։

1969 թվականի փետրվարին Հարիսը և Սմիթը լքել են խումբը, իսկ փետրվարի 27-ին Smile-ը (առանց Գրոուսի) ունեցել է բարեգործական համերգ։ Այդ ելույթը հիշատակվել է «Times» թերթում, ինչը դարձել է խմբի նվաճումներից մեկը։ Բայց, այնուամենայնիվ, «Smile»-ի գլխավոր ձեռքբերումը Pink Floyd-ի համերգում ելույթ ունենալն էր։

Լարված ուսման և որևէ մենեջմենթի բացակայության պատճառով, 1970 թվականի գարնանը Թիմ Ստաֆելը լքել է խումբը։ Նրան փոխարինելու է եկել Ֆրեդի Մերկուրին, իսկ մշտական բասիստ է մնացել Մայք Գրոուզը։ 1970 թվականի հունիսին խումբը փոխել է անվանումը Queen-ի վրա։

Սկավառակագրություն
------------------

1. Gettin Smile (Ալբոմը թողարկվել է 1982 թվականի սեպտեմբերի 23-ին միայն Ճապոնիայում)
2. Ghost Of A Smile (Ալբոմը թողարկվել է 1997 թվականին միայն Հոլանդիայում)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   *Queen Biography 1970*, Queen Zone, արխիվացված  օրիգինալից 23 July 2011-ին,

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ghost of a Smile ալբոմի մասին
* Ghost of a Smile ալբոմի երգերի տեքստեր

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · MusicBrainz |

 |
**Ամբասսադոր** (անգլ.՝ The Ambassador Theatre), բրոդվեյան թատրոն, որը գտնվում է ԱՄՆ Նյու Յորք քաղաքի Մանհեթեն վարչական շրջանի 49-րդ փողոցի արևելյան մասում։

Պատմություն
-----------

Թատրոնի շենքը կառուցվել է ճարտարապետ Հերբերտ Քրափփի կողմից՝ «The Shubert Organization» թատերական ընկերության համար։ «Ամբասսադոր» թատրոնը հանդիսատեսի համար իր դռները բացել է 1921 թվականի փետրվարի 11-ին՝ «The Rose Girl» մյուզիքլի պրեմիերայով։ 1935 թվականին ընկերությունը վաճառում է թատրոնը, որը դառնում է «NBC»-ի և «DuMont Television Network»-ի կինոթատրոնը և հեռուստատեսային ստուդիան։

1956 թվականին «The Shubert Organization»-ը կրկին դառնում է թատրոնի սեփականատերը։ 1980 թվականի վերակառուցումից հետո թատրոնը անունը փոխում է՝ դառնալով «The New Ambassador Theatre»: Սակայն այն երկար չգոյատևեց։ Նույն թվականի հունիսին թատրոնը ստացել է իր հին անվանումը։

2003 թվականի հունվարի 29-ին «Ամբասսադոր» թատրոնի բեմ է բարձրանում 1996 թվականին Բրոդվեյ վերադարձած «Չիկագո» մյուզիքլը։

Թատրոնի հիմնական ներկայացումները
--------------------------------

* 1927. «Հրթիռ»
* 1933. «Լուսինը հունիսին»
* 1935. «Հունվարի 16-ի գիշերը»
* 1955. «Աննա Ֆրանկի օրագիրը»
* 1963. «Կանգնեցրեք Երկիրը՝ ես կգնամ»
* 1966. «Առյուծը ձմռանը»
* 1977. «Աստվածային հոգնածությունը»
* 1983. «Տեսարան կամրջից»
* 1985. «Ոհմակի առաջնորդը»
* 1987. «Երազանքի աղջիկները» (*վերաբեմադրված*)
* 2003. «Չիկագո» (վերաբեմադրված)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Ambassador Theatre: History
2. ↑  IBDb: Ambassador Theatre

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թատրոնի պաշտոնական կայք(անգլերեն)
* Թատրոնի էջը Internet Broadway Database-ում (անգլերեն)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Broadway Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n2009031524 · VIAF: 158505599 · WorldCat VIAF: 158505599 |

 |
**Stern, «Շթերն»** (գերմաներենից թարգմանաբար «Աստղ») Համբուրգի հրատարակչության տեղեկատվական և քաղաքական շաբաթաթերթի պատկերազարդ գերմանական ամսագիր, որը պատկանում է *Bertelsmann* մեդիա կոնցեռնին։ Հիմնվել է 1948 թվականին։ Շտաբը գտնվում է Համբուրգում։ *Der Spiegel* և *Focus* ամսագրերի հետ միասին *Stern*-ը Գերմանիայում ամենաշատ վաճառվող տեղեկատվական-քաղաքական ամսագրերի եռյակի մեջ է մտնում։ 2019 թվականի կտրվածքով ամսագրի հրատարակած տպաքանակը կազմել է 466 019 օրինակ, որը 1998 թվականի հետ համեմատած 57,7 տոկոսով ավելի քիչ է։

Պատմություն
-----------

*Anzeiger-Hochhaus*-ը Հաննովերում
Ամսագրի առաջին տպագրությունը հայտնվել է 1948 թվականի օգօստոսի 1-ին՝ Հենրի Նաննենի կողմից նորաստեղծ Stern*-Verlag Henri Nannen* հրատարակչությունում, իսկ շտաբը գտնվել է Հաննովերի *Anzeiger-Hochhaus*-ի շենքում։ 1946 թվականին այդ նույն շենքում իր ուղին է սկսել *Der Spiegel* ամսագիրը, որը Stern-ի գլխավոր միրցակիցն էր։ 1949-1980 թվականներին Նաննեն եղել է ամսագրի գլխավոր խմբագիրը, իսկ մինչև 1983 թվականը նաև համարվել է նրա հրատարակիչը և մեծ դեր է խաղացել ամսագրի հետագա զարգացման գործում։ 1983 թվականին Կոնարդ Կույաուի «Հիտլերի օրագրերի» հետ կապված սկանդալից հետո, որը հրատարակել էր Stern-ը, Նաննեն հրապարակայնորեն իր վրա է վերցրել ողջ պատասխանատվությունը և ինքնակամ հեռացել է ամսագրից։

Այժմ *Stern*-ը համարվում է Գերմանիայի երկրորդ ամենահայտնի տեղեկատվական-քաղաքական ամսագիրը, որի 2019 թվականին հրատարակած տպաքանակը կազմել է 466 019՝ *Der Spiegel*-ից հետո (719 326)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Statistiken zu den Nachrichtenmagazinen» (գերմաներեն)։ Statista
2. ↑  *Catherine C. Fraser; Dierk O. Hoffmann* Pop Culture Germany!: Media, Arts, and Lifestyle. — ABC-CLIO, 2006. — С. 201. — ISBN 978-1-85109-733-3
3. ↑  «Die Hitler-Tagebücher: Von der Sensation zum Alptraum» (գերմաներեն)։ Die Zeit (չաշխատող հղում)