recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Եռաբլուր պանթեոն**, Հայաստանի պաշտպանության նախարարության զինվորական հուշահամալիր-պանթեոն, ազգային գերեզմանատուն Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանի արևմտյան մասում՝ Երևան-Էջմիածին ավտոմոբիլային ճանապարհից աջ՝ Եռաբլուր բարձունքում։ Այնտեղ ամփոփված են Արցախյան ազատամարտում և 1994 թվականի զինադադարից հետո զոհված ազատամարտիկների և զինծառայողների, 2020 թվականին տեղի ունեցած հայ-ադրբեջանական պատերազմի զոհված զինծառայողների, ինչպես նաև Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակի մի շարք մարտիկների աճյունները։ Գերեզմանատան կարգավիճակը հաստատվել է 1992 թվականի մայիսի 26-ի Հայաստանի կառավարության կարգադրությամբ։ Բլրի բարձրությունը 951 մ է։

Եռաբլուր պանթեոնի հատակագծի և ճարտարապետական լուծումների հեղինակները Ա. Մխիթարյանի արվեստանոցի ճարտարապետներն են։ Շինարարական և կառուցապատման աշխատանքներն իրականացրել է «Հայավիաշին» ընկերությունը։ Շիրմաքարերը հիմնականում պատրաստված են բազալտից։

Եռաբլուրի մուտքի ձախ մասում մատուռն է, դիմացը՝ Զոհված ազատամարտիկների թանգարանը (որը այդպես էլ չկառուցվեց, և շինարարությունը անավարտ մնաց), հարևանությամբ՝ Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակի 39 մարտիկների հիշատակը հավերժացնող հուշարձանը, ավելի խորքում՝ անհետ կորած ազատամարտիկների հուշաքար-կոթողը։ Եռաբլուրում են ամփոփված զորավար Անդրանիկի, Հայաստանի ազգային հերոսներ` Վազգեն Սարգսյանի, Ջիվան Աբրահամյանի, Մոնթե Մելքոնյանի, Վահագն Ասատրյանի, հազարավոր ազատամարտիկների և զինծառայողների աճյունները։ Համալիրը պահպանում և հսկում է գերեզմանատան զինվորական պահակային ծառայությունը։

2023 թվականի սկզբին զինվորական պանթեոնին հարող տարածքում սկսվել է 10 հեկտար տարածքով այգու շինարարությունը։

Պատկերասրահ
-----------

* Եռաբլուր պանթեոնի մուտքըԵռաբլուր պանթեոնի մուտքը
* Սուրբ Վարդանանց եկեղեցի, օծվել է 1999 թվականինՍուրբ Վարդանանց եկեղեցի, օծվել է 1999 թվականին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հռիփսիմե Սիմոնյան (2008 թ)։ *Սա մեր երկիրն է, Հայաստան*։ Երևան: Հեղինակային հրատարակություն։ էջեր 224–231։ ISBN 978-99930-4-959-3
2. ↑  «Դեպի Եռաբլուր տանող ճանապարհը կլինի կանաչապատ ու խնամված. մեկնարկել է շուրջ 10 հա անտառպուրակի հիմնումը»։ civic.am


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Եռաբլուր պանթեոն** կատեգորիայում։ |
**«Արցախի և Սյունիքի մելիքական ապարանքները»** (անգլ.՝ Princely palaces in Artsakh and Siunik, ռուս.՝ Дворцы меликов Арцаха и Сюника), Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության կողմից 2001 թվականին հրատարակված «ՀՃՈՒ գիտական ուսումնասիրություններ» շարքի թվով 4-րդ գիրքը (Գիրք Դ)։ Այն հեղինակել է ճարտարապետ Արտակ Ղուլյանը։ Տպագրվել է եռալեզու տարբերակով՝ հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն։ Աշխատությունը ներկայացնում է Պատմական Հայաստանի արևելյան մարզերի՝ Արցախի և Սյունիքի 15-18-րդ դարերի մելիքական պալատ-ամրոցները, ապարանքները։ Ուշ միջնադարյան պալատական ճարտարապետության այս ինքնատիպ հուշարձանները ներկայացվում են դարաշրջանի պատմաքաղաքական միջավայրի հենքի վրա, արժևորվում նրանց տեղն ու դերը հայկական միջնադարյան ճարտարապետության պատմական ընդհանրության մեջ։ Գիրքը հարուստ է պատկերագրական նյութերով՝ չափագրություններով, վերակազմություններով, համեմատական աղյուսակներով, պատմական և ժամանակակից արժեքավոր լուսանկարներով։

«Արցախի և Սյունիքի մելիքական ապարանքները» գիրքը հրատարակվել է Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի Արվեստի ինստիտուտի ու Երևանի ճարտարապետության և շինարարության պետական համալսարանի գիտական խորհրդի երաշխավորությամբ և տպագրվել ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչությունում։ Աշխատության հրատարակման աշխատանքները հովանավորել են լոսանջելեսաբնակ Շահեն և Մարթա Հարությունյանները։ Հեղինակը գիրքը նվիրում է իր ծնողներին՝ Գյուլիստանի դպրոցի ուսուցիչներ Բենիկ Ասատուրի Ղուլանյանին և Թերեզա Արսենի Ծատրյանին։

Տես նաև
-------

* Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամ
* Արտակ Ղուլյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Թիֆլիսի քաղաքագլուխներ» գրքի մասին տեղեկություններ Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի կայքում Archived 2019-03-02 at the Wayback Machine. *(արխիվացված)*։
**Իրավաբան** (գերմ.՝ Jurist, անգլ.՝ Jurist), իրավական փորձագետ, իրավաբանորեն գիտություն, գործնական գործիչ իրավունքի ոլորտում։

Իրավաբանական մասնագիտություններ
-------------------------------

«Իրավաբան» հասկացությունը միավորում է բոլոր այն մարդկանց, ովքեր զբաղվում են տարբեր մասնագիտական իրավական գործունեությամբ-դատավորներ, դատախազներ, քննիչներ, իրավաբաններ, նոտարներ, իրավաբաններ կազմակերպություններում, իրավաբաններ, որոնք զբաղվում են մասնավոր գործունեությամբ և ուրիշների։

Ռուսաստան
---------

Ռուսաստանի Դաշնությունում իրավաբան կարող է լինել այն անձը, որը ստացել է միջին կամ բարձրագույն մասնագիտական իրավաբանական կրթություն։ Իրավաբանը կարող է ցուցաբերել իրավական օգնություն և ծառայություններ քրեական, քաղաքացիական, հարկային, աշխատանքային, ընտանեկան, ժառանգական, բնակարանային, կորպորատիվ, վարչական և այլ գործերով իրավունքի ոլորտում։ Իրավապաշտպանի կարգավիճակը անհրաժեշտ է միայն փաստաբանի համար քրեական գործով պաշտպանություն իրականացնելիս։ Ռազմական փաստաբան` սպա ռազմական-իրավական հաշվառման մասնագիտությամբ։ Ռուսաստանի Զինված Ուժերում ռազմական իրավաբանները փոխարինվում են զինվորական դատախազության մարմիններում, ռազմական դատարաններում, ռազմական արդարադատության մարմիններում (ռազմա-իրավաբանական ծառայության միությունները, միավորումները և զորամասերը), ռազմական ВУЗов պրոֆեսորական-ուսուցչական կազմի մեջ։ Ռազմական իրավաբանների համար կարգվել են ռազմական կոչումներ «արդարադատություն» նախածանցով, օրինակ` «Արդարության կապիտան»։ Ներկայումս զինվորական ծառայության ինստիտուտը պահպանվում է Ռուսաստանի Դաշնության քննչական կոմիտեի զինվորական դատախազությունում և ռազմական հետաքննության մարմիններում։

Մասնագիտական տոն
----------------

Շատ երկրներում կան փաստաբանների մասնագիտական տոներ։ Օրինակ` Ռուսաստանում 2008 թվականից ստեղծվել է «Իրավաբանների օր» դեկտեմբերի 3-ին։ Կան նաև փաստաբանների որոշ կատեգորիայի տոներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Юрист // Малый академический словарь|Словарь русского языка: В 4-х т./ РАН, Институт лингвистических исследований РАН|Ин-т лингвистич. исследований]]; Под ред. А. П. Евгеньевой. — 4-е изд. стер. — Том IV. — М.: Рус. яз.; Полиграфресурсы, 1999. — 797 c.
2. ↑  Указ Президента РФ от 4 февраля 2008 года № 130 «Об установлении Дня юриста Archived 2011-06-06 at the Wayback Machine.» // Российская газета. — № 24. — 6 февраля 2008 года

Գրականություն
-------------

Նաչաև Վ. Մ.. Իրավագիտություն // Բրոքկաուզի և Էֆրոնի հանրագիտարանային բառարան` 86 տ. (82 տ. և 4 մաս)- Սանկտ Պետերբուրգ, 1890-1907։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Իրավագիտության 030503 մասնագիտության ամփոփ նկարագիրը  — Շրջանավարտի որակավոր
**Եպիսկոպոսի տուն** (ռուս.՝ Архиерейский дом), նաև՝ *Կիրսանովի տուն* (ռուս.՝ Дом Кирсанова), մեկուկեսհարկանի կառույց ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքի Չեխովի փողոց, 129 հասցեում։ 1992 թվականի նոյեմբերի 18-ից մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտ է։

Պատմություն
-----------

Տունը կառուցվել է 1824 թվականին և եղել է գեներալ Կիրսանովի սեփականությունը։ Մինչև 1917 թվականը այս տանը գտնվում էին եպիսկոպոսի բնակարանը և նրա գրասենյակը, այստեղ տնային եկեղեցի էր։ Որոշ ժամանակ անց այս առանձնատանը կահավորվեցին կոմունալ բնակարաններ։

Նկարագրություն
--------------

Առանձնատան առաջին հարկը երեսպատված է կոպտատաշ քարով։ Սյուները միանում են ճաղաշարքին երկրորդ հարկի մոտ։ Շենքի քիվը զարդարված է մի շարք փոքր ելուստներով՝ ատամնաշարերով, որոնք ընդունում են ուղղանկյուն ձև։ Միջնահարկն ընդգծում են կիսաշրջանաձև բարձր պատուհանները՝ կոպտատաշ քարի տեսք ունեցող երեսկալներով։ Տունն ունի պատշգամբ, որի ծածկը հենվում է կորնթական օրդենի չորս սյուներին։ Դրանք զարդարված են բարձր ցոկոլների վրա կանելյուրներով, որոնք հենվում են գետնին։ Ծոփորի վերևում գտնվում է 4 խորշով ատտիկոսը. նրանցից 2-ը գտնվում է գլխավոր ճակատին, 1-ը՝ կողային պատերին։

Կիրսանովի տունը կլասիցիզմի ոճով կառուցված տագանրոգյան շինության օրինակ է։

Պատկերասրահ
-----------

* Տագանրոգի տեսարժան վայրերից մեկըՏագանրոգի տեսարժան վայրերից մեկը
* Եպիսկոպոսների տան ճակատըԵպիսկոպոսների տան ճակատը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Русский классицизм
2. ↑  Объекты культурного наследия регионального значения г.
Միննա Կանտի դիմանկարը, ֆին նկարիչ Կաարլո Վուորի
**Իրավահավասարության օր** (ֆիններեն՝ Tasa-arvon päivä, շվեդերեն՝ Jämställdhetsdagen), կամ **Միննա Կանտի օր** (ֆիններեն՝ Minna Canthin päivä, շվեդերեն՝ Minna Canth-dagen), Ֆինլանդիայի համապետական տոն։ Այն նշում են մարտի 19-ին, ֆին բանաստեղծուհի, դրամատուրգ, լրագրող, հասարակական գործիչ, կանանց իրավահավասարության համար պայքարող Միննա Կանտի ծննդյան օրը։

Միննա Կանտը ֆինլանդիայի առաջին հայտնի կին բանաստեղծուհին է։ Նա հայտնի է որպես պատմվածքների, վեպերի և պիեսների հեղինակ, ինչպես նաև որպես լրագրողուհի։ Նա իր ստեղծագործությունները ստեղծել է ինչպես ֆիններեն, այնպես էլ շվեդերեն։ Նա գրել է կանանց դիրքի մասի, նրանց բաժին հասած ծանրության, հասարակության մեջ նրանց նկատմամբ անարդար վերաբերմունքի մասին։ Նրա հոդվածները և գեղարվեստական ստեղծագործությունները մեծ դեր են խաղացել այն բանում, որ 1906 թվականին Ֆինլանդիայի մեծ իշխանության նոր օրենքում կանայք, առաջիններից մեկը Եվրոպայում, ստացան այնպիսի ընտրական իրավունքներ, ինչպիսին ունեին տղամարդիկ։

Իրավահավասրաության օրը նշելու առաջարկն արել է Ֆինլանդիայի ներքին գործերի նախարարությունը (ֆիններեն՝ Sisäasiainministeri) 2003 թվականին։ Այն ստացել է դրական արձագանքներ, այդ թվում նաև Ֆիննական մշակութային ասոցիացիայի կողմից (ֆիններեն՝ Suomalaisuuden liitto) և 2007 թվականից այս տոնն սկսեց նշվել պաշտոնապես։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Кучер К.* За что финны помнят Минну Кант и почитают её имя? // *«ШколаЖизни.ру», рубрика «Мир вокруг нас»* : электронный журнал. — 19 марта 2009. (Ստուգված է 2 Սեպտեմբերի 2011)
2. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Альманах Хельсинкского университета: информация о Дне Минны Кант Archived 2007-06-09 at the Wayback Machine.(ֆին.)(Ստուգված է 2 Սեպտեմբերի 2011)
**Իրավական ակտերի նախագծերի հրապարակման միասնական կայք** կամ **e-draft.am**, Հայաստանի Հանրապետության գերատեսչությունների կողմից մշակվող նորմատիվ իրավական ակտերի նախագծերը բովանդակող և ներկայացնող համացանցային կայք։

Կայքը պատրաստել է Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարությունը, Եվրոպական Միության և ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի աջակցությամբ։

Ինչպես նշված է կայքում, այն առցանց հարթակ է հանդիսանում, «որը ապահովում է գերատեսչությունների կողմից իրավական ակտերի նախագծերը հանրությանը ներկայացնելու, առցանց տարբերակով հանրային քննարկումներ կազմակերպելու հնարավորությունը, արդյունքում նաև՝ քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչներին ակտիվ մասնակցությունը իրականացվող օրինաստեղծ աշխատանքներին»։ Կայքի միջոցով կարելի է որոնել և ծանոթանալ տեղադրված գերատեսչական նախագծերին, հետևել նախագծերի ընթացքին. ծանոթանալ ներկայացված առաջարկություններին, իսկ կայքում գրանցվելու դեպքում նաև ներկայացնել առաջարկություններ, ծանոթանալ նախագծերի վերաբերյալ առաջարկությունների ամփոփաթերթին, ընդունված առաջարկություններին կամ դրանք չընդունելու հիմնավորումներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Իրավական ակտերի նախագծերի հրապարակման միասնական կայք. կայքի մասին
2. ↑  Քաղաքացիներին կոչ է արվում e-draft.am-ում ակտիվ մասնակցել իրավական ակտերի նախագծերի մշակմանը
**Մադաթափա** (վրաց. მადათაფა), լիճ Վրաստանի Նինոծմինդայի շրջանում։ Գտնվում է Ջավախքի բարձրավանդակի հարավ-արևելյան հատվածում, Հայաստանի սահմանից ոչ շատ հեռու, ծովի մակարդակից 2108 մ բարձրության վրա։

Նկարագիր
--------

Լճի մակերեսը՝ 8,78 կմ² է, ջրի ծավալը՝ 9,66 մլն մ³, միջին խորությունը՝ 1,5 մ, իսկ առավելագույն խորությունը՝ 1,7 մ է։ Ջրահավաք ավազանի մակերեսը 136 կմ² է, որը ծածկված է ալպյան և ենթալպյան բուսականությամբ։ Լճափը ցածրադիր է և ծածկված է ջրային բուսականությամբ։ Լիճը սնվում է ստորգետնյա ջրերից, անձրևաջրերից և ձյան հալոցքից, որից առաջացած գետակները սկիզբ են առնում Ջավախքի լեռներից։ Գարնանը ջրի մակարդակը բարձրանում է, իսկ ձմռանը ցածրանում։ Լճից սկիզբ առնող գետի և դուրս բխող ստորգետնյա ջրերի պատճառով լճի մակարդակը կտրուկ փոփոխվում է։

Ջրի ջերմաստիճանը ամռանը հասնում է 17-18 °C, իսկ ձմռանը լիճը մինչև հատակը սառցակալում է։ Լճի ջուրը թեթևակի հանքայնացված է։

Լիճը տնտեսական նշանակություն չունի, քանի որ բացակայում են ձկնատեսակները։ Ամռանը նկատվում է ջրլող թռչունների առատություն։ Լճի ափին գտնվում են Եֆրեմովկա, Ժդանովական և Սամեբա գյուղերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Базисная исследование Ниноцминдского муниципалитета Archived 2018-11-12 at the Wayback Machine.(վրաց.)
2. 1 2 3  Կաղապար:ГСЭ


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի |

 |
|  |
| --- |
| **Աղտոր բուրավետ** |
| Աղտոր բուրավետԱղտոր բուրավետ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Օճառածաղկավորներ (Sapindales) |
| **Ընտանիք** | Աղտորազգիներ (Anacardiaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Աղտորայիններ (Anacardioideae) |
| **Ցեղ** | Աղտոր *(Rhus)* |
| **Տեսակ** | **Աղտոր բուրավետ** *(R. aromatica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Rhus aromatica***Aiton |

**Աղտոր բուրավետ** լատ.՝ Rhus aromatica, Սատապազգիներ ընտանիքի, աղտոր ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Մինչև 3 մ բարձրությամբ տերևաթափ սողացող բույս է, մերկ, կարմրադարչնագույն ճյուղերով և մազմզուկապատ ընձյուղներով, յուրահատուկ հաճելի բուրմունքով։ Տերևները կազմված են 3 նստադիր ձվաձև տերևիկներից 2,5-7 (երբեմն' 1 0) սմ երկարությամբ և 1,5-4 սմ լայնությամբ, կոպիտ-աղեղնաեզր, սկզբում մազմզուկապատ, ավելի ուշ' միայն ներքևի կողմից մազմզուկապատ, կոթունավոր։ Ծաղկում է մինչև տերևների բացվելը։ Ծաղիկները նարնջադեղին են, բուրումնավետ, հավաքված խիտ հասկիկներում, որոնք միայնակ են կամ խմբված կոմպակտ հուրաններում՝ 5-20 սմ երկարությամբ։ Կորիզապտուղները գրեթե գնդաձև են, դեղնակարմիր, աղվամազապատ։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլ ամիսներին, պտուղները հասունանում են հուլիս- օգոստոսին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում՝ Վերմոնտից և Օնտարիոյից մինչև Մինեսոտա, Ֆլորիդա և Լուիզիանա։

Հայաստանի տարածքում մշակվում է Երևանի բուսաբանական այգում, Արարատյան դաշտի մի շարք բնակավայրերում, Բյուրականում, Գյուլագարակում («Սոճուտ»)։ Պիտանի է հանրապետության ստորին և միջին լեռնային գոտիների համար, որպես արժեքավոր դեկորատիվ բույս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 96։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2781249316 |

 |
**Աղտոտիչ**, աղտոտող նյութ, ցանկացած ֆիզիկական ազդակ, քիմիական նյութ կամ կենսաբանական օրգանիզմ, որն առաջանում կամ թափանցում է շրջակա միջավայր՝ սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիաները գերազանցող քանակներով։ Տարբերում են մարդահարույց և բնածին աղտոտիչներ։

Տեսակներ
--------

Ըստ ծագման բնույթի՝ աղտոտիչները լինում են

* առաջնային (աղտոտման աղբյուրից անմիջապես շրջակա միջավայր արտանետվող)
* երկրորդային (առաջնային աղտոտիչների և բնական ազդակների միջև ընթացող քիմիական ռեակցիաների կամ առաջնային աղտոտիչների քայքայման հետևանքով առաջացող)։

Այլ աղտոտիչներ
--------------

Քիմիական ռեակցիաների հետևանքով առաջացած աղտոտիչները շրջակա միջավայրում տարբեր են իրենց կայունությամբ։ Լինում են քիմիապես կայուն (չեն մասնակցում նյութերի բնական շրջապտույտին, ուստի և քայքայվում են շատ դանդաղ), կամ անկայուն (կենսաբանական շարժընթացներում մասնակցում են նյութերի բնական շրջապտույտին, ուստի մաքրման արհեստական համակարգերում արագ քայքայվում են կենսաբանական ազդակների ազդեցությամբ, օրինակ՝ ջրի մաքրման կայաններում)։

Աղտոտիչ են համարվում նաև ֆիզիկական ազդակները, քիմիական նյութերն ու կենսաբանական օրգանիզմները, որոնք գտնվում են շրջակա միջավայրում որոշ նպատակների համար ցանկալի չափաքանակները գերազանցող քանակներով (օրինակ՝ որոշ արտադրությունների համար անհրաժեշտ է քիմիապես մաքուր ջուր, որը զերծ լինի բնական խառնուրդներից, որոնք տվյալ դեպքում աղտոտիչներ են, սակայն գյուղատնտեսական և կենցաղային նպատակների համար այդպիսի խառնուրդներով ջուրը համարվում է պիտանի)։

Աղտոտիչ են կոչում նաև այն օբյեկտը, որը շրջակա միջավայրի աղտոտման աղբյուր (ձեռնարկություն և այլն) է, ինչպես նաև այն ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, ով պատասխանատու է շրջակա բնական միջավայրի աղտոտման համար։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
| **՞**Դեղին տառեղ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Հավալուսնանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Տառեղներ |
|
|
|
| Ցեղ | Ardeolla |
|
|
| Տեսակ | Դեղին տառեղ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Ardeola ralloides
(Scopoli, 1769) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 106003731 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
|      Բնադրման արեալ
     Ամբողջ տարին
     Միայն ձմռանը |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**174864**NCBI**670334**EOL**1049020**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Դեղին տառեղ** (լատ.՝ Ardeolla ralloides), տառեղների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, քիչ տարածված։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 44-47 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 80-92 սմ։ Դեղին-դարչնագույն թռչուն է, վիզը և ոտքերը՝ կարճ, թռչելիս ակնառու են սպիտակ թևերը։ Գոտկատեղը և պոչը բաց գույնի են, մեջքը՝ ավելի մուգ։ Գլխին առկա են երկար փետրածփքեր՝ սև և դեղնավուն զոլերով։ Կտուցը կապույտ է՝ սև ծայրով, ոտքերը՝ վարդագույն։ Աշնանը ոտքերը և կտուցը կանաչավուն են։ Երիտասարդն առանց փետրածփքերի է։ Վիզը և կրծքի վերին մասը խայտավոր են, թևերը սպիտակ՝ դարչնագույն վրձնախազերով։ Կտուցը խամրած դեղին է, վերնակտուցը՝ մուգ։ Հաճախ սապատավորի կեցվածք է ընդունում։

Կենսակերպ
---------

Կերը հայթայթում է միայնակ՝ բուսուտների սահմանագծից ոչ հեռու։ Բնակվում է ձկնաբուծական լճակներում, լճերում, ճահճուտներում։ Սնվում է մանր ձկներով, երկկենցաղներով, ջրային միջատներով։ 
Գարնանային վերադարձը՝ մարտի վերջին։ Բնադրում է ապրիլի առաջին կեսին՝ եղեգնուտներում։ Բույնը գաղութային, ոչ խոր հարթակ է՝ եղեգի չոր ցողուններից, տերևներից։ Ձվերը բներում հայտնվում են մայիսից հունիսի սկիզբը։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Դնում է 39 մմ տրամագծով, մուգ կապույտ 4-6 ձու։ Գաղութային բնադրումը համատեղում է 5-6 տեսակի այլ տառեղների հետ։ Թխսակալում են արուն և էգը՝ 20-22 օր։ Ձագերը բներում հայտնվում են մայիսի վերջին, թռիչքի են դիմում հուլիս-օգոստոսին։ Աշնանային չուն՝ հոկտեմբեր-նոյեմբերին։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Կնոջ արձանիկ-կուռք**, կավե արձանիկ, հնագիտական օբյեկտ, որը պահվում է Երևանում գտնվող Հայաստանի պատմության թանգարանում և գրանցված է 2233-84 համարի տակ։

Այս արձանիկը համարվում է մ.թ.ա. 13-12-րդ դարերի հնություն։ Հայտնաբերվել է Հայաստանի Հանրապետության Արմավիրի մարզի Մեծամոր քաղաքի տարածքում։

Նկարագրություն
--------------

Այն իրենից ներկայացնում է նստած հեթանոսական աստվածուհու քանդակ։ Գլուխը փոքր է, դեմքը՝ օվալաձև և տափակ։ Ճակատի հատվածը նեղ է, քիթը՝ մեծ և ցցված։ Աչքերը նշված են կլոր փոսորակներով, բերանը՝ փոքր ճեղքով։ Կարճ պարանոցի շուրջը ոլորուն մանյակի նմանակած ռելիեֆ գծազարդ է։ Կրծքամասին կրում է հորիզոնական ուլունքաշարերով զարդ (10 շար)։ Կնոջ ուսերն ու թիկունքը ծածկող թիկնոցը եզրավորված է ջուրը և հացահատիկը խորհրդանշող ակոսներով և հատիկաձև զարդանախշերով։

Ներկայացված է պտղաբերության հովանավոր աստվածուհի։ Նման արձանիկներն օգտագործվել են ծիսական որոշակի արարողություններում՝ հմայական նաև մոգական նզովքի և անեծքի նպատակով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2016, 160 էջ։ A Glance from the Bronze Age. Yerevan, History Museum of Armenia, 2016, 160 pages.

Աղբյուրներ
----------

* Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010։
* Հասմիկ Իսրայելյան - Պաշտամունքն ու հավատալիքները ուշ բրոնզեդարյան Հայաստանում, Երևան, 1973։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակի նյութը տրամադրված է* Հայաստանի պատմության թանգարանի կողմից **ԳԼԱՄ** ծրագրի շրջանակներում։ *GLAMGLAM* |



|  |
| --- |
| 
  **Հայաստան**   **Մշակույթ**   **Պատմություն**
 |
|  |
| --- |
| **Գառնառվույտ լազիստանյան** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Galegeae* |
| **Ցեղ** | Գառնառվույտ *(Oxytropis)* |
| **Տեսակ** | **Գառնառվույտ լազիստանյան** *(O. lazica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Oxytropis lazica***Boiss. |

**Գառնառվույտ լազիստանյան** (լատ.՝ Oxytropis lazica), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Երկար, դեղին և սպիտակ մազիկներով ծածկված, բազմամյա գետնամերձ անցողուն բույս է։ Տերևներն ունեն 2-6 սմ երկարություն։ Տերևիկները 9-15 զույգ են։ Ծաղկակիրները թույլ են և ծաղկաբույլի հետ միասին ունեն 2,5-8 մմ երկարություն։ Ծաղկաբույլը սակավածաղիկ է, պտղի ժամանակ չերկարացող և 4-10 ծաղիկներով։ Պսակը բաց երկնամանուշակագույն է։ Դրոշն ունի 17-20 մմ երկարություն։ Մինչև 20 մմ երկարությամբ ունդերը ձվաձև-երկարավուն են, թեթևակի կորացած և կարճամազ։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Սևանի (Արտանիշի թերակղզի) և Գեղամի (լեռնագագաթներ Սևսար, Զիարեթ, Հատիս և Քյանքան գյուղի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Արևմտյան Անդրկովկասում և Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ենթալպյան և ալպյան լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 2000-3300 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև մարգագետիններում, քարքարոտ լանջերին և քարաթափվածքների վրա։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Արեալը խիստ մասնատված է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես կրճատվող տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Oxytropis lazica
* EoL: 680313
* EUNIS: 172171
* GBIF: 5361311
* iNaturalist: 966673
* IPNI: 511619-1
* NCBI: 1565099
* Plant List: ild-54788
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:511619-1
* Tropicos: 13031124

 |

 |
**Գառլո Հաճյան** (Գառլո բեյ), հայ դեղագործ։

Կենսագրություն
--------------

Ունեցել է դեղագործական կրթություն և աշխատել է որպես դեղագործ։ Երկար տարիներ որպես դեղագործ աշխատել է Կ. Պոլսի Հայդարփաշայի զինվորական հիվանդանոցում։

1900 թվականին Կ. Պոլսի Կադըգյուղ թաղամասի Մյուհյուրդար պողոտայում բացել է սեփական դեղատուն։

Գառլո Հաճյանն ունեցել է բեյի տիտղոս։

1915 թվականի ապրիլի 11 (24)-ին, ի թիվս բազմաթիվ ակնառու հայ մտավորականների, ձերբակալվել է ու բանտարկվել Կ. Պոլսի բանտում, ապա աքսորվել Չանղըրը։

Անվան առաջին «Գ» տառը փորագրվել է Չանղըրըի բանտում հավաքված համրիչի 99 հատիկներից մեկի վրա։

Հրաշքով վերապրել է։ Զինադադարից հետո Չանղըրը աքսորավայրից վերադարձել է Կ. Պոլիս։

Գրականություն
-------------

* Յարման Ա. Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն Սբ. Փրկիչ հիվանդանոցի (թրք.), Ստամբուլ, 2001։
* Ավագյան Կ. Եղեռնահուշ մասունք կամ խոստովանողք և վկայք խաչի, Ե. 2002։
* Ավագեան Կ. «Չան­ղը­րըի 1915 թ. ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ.. 1-12։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Աֆաղ Բաշիր ղիզի Սաֆարովա** (ադրբ.՝ Afaq Bəşir qızı Səfərova, օգոստոսի 15, 1955(1955-08-15), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի թատրոնի և կինոյի դերասանուհի, Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստուհի (1993), «Փառքի» շքանշանի դափնեկիր (2013)‚ Նախագահի պատվավոր թոշակառուն (2015), Ադրբեջանի մշակույթի և արվեստի պետական համալսարանի պրոֆեսոր, Ադրբեջանի պետական երաժշտական թատրոնի դերասանուհի;

Կենսագրություն
--------------

Աֆաղ Բաշիրղիզին ծնվել է 1955 թվականին Բաքվում, ադրբեջանցի դերասան Բաշիր Սաֆարօղլիու ընտանիքում։ 1972 թվականին ավարտել է թիվ 20 միջնակարգ դպրոցը։ 1974-1979 թվականներին սովորել է Ադրբեջանի պետական արվեստի ինստիտուտում (ներկայումս` Ադրբեջանի մշակույթի և արվեստի պետական համալսարան)։

Որպես դերասանուհի նրա կարիերան սկսվել է 1973 թվականին Լենքորանի պետական դրամատիկական թատրոնում։ 1975 թվականին նա հրավիրվել է Սումգայիթի պետական դրամատիկական թատրոն։ Դերասանուհին այստեղ աշխատել է մինչև 1989 թվականը։ Աֆաղ Բաշիրղիզին ներկայումս աշխատում է Ադրբեջանի պետական երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում (ներկա Ադրբեջանի պետական երաժշտական թատրոն)։

Աֆաղ Բաշիրղիզին նաև խաղացել է մի շարք ֆիլմերում։ Որպես կինոյի դերասանուհի նրա կարիերան սկսվել է «Բեշիր Սաֆարօղլու» ֆիլմով՝ խաղալով Աֆաղի դերը։

1989 թվականի մայիսի 17-ին Ադրբեջանի թատերական արվեստի և կինեմատոգրաֆիայի զարգացման գործում ունեցած ավանդի համար արժանացել է Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի վաստակավոր արտիստի կոչման։ 1993 թվականին արժանացել է Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստի կոչման։

Տես նաև
-------

* Ադրբեջանական կինո
* Նաջիբա Մելիքովա
* Նասիբա Զեյնալովա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  president.az
2. ↑  Աֆաղ Բեշիր կըզը Սաֆարովա
3. ↑  Կենսագրություն Աֆաղ Բաշիրղիզի
4. ↑  Сафарова Афаг Баширгызы - народная артистка Азербайджана


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
Ցուցակում ներկայացված են 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարասկզբի Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրերը ըստ գավառների։

Սեբաստիայի գավառ
----------------

#### Սեբաստիայի գավառակ

Ակկայա, Բրգինք, Դավրա, Թորսուլու, (Թորոսի), Իշխանի, Կալդի, Կողալի, Սաֆրաճի, Սեբաստիա։

#### Խաֆիքի (Հաֆիգի) գավառակ

Ակկոյու, Աղտք, Բարջին, Բյուրակն (Բինգյոլ), Բոքա, Բռաբերդ, Դդմաճ, Դևօձա (Տևեքսե), Թավշանլու, Թորդորակ, Խանծառ, Խավրազ, Խորասան, Խորոխոն, Կամիս, Կովտուն, Ճանճի, Շժղենիկ, Ողնովուտ, Չիֆթլիկ (Էմին աղա Չիֆթլիկ), Պարտիզակ, Պետրոսի (Քոչհիսար), Սարի Հասան, Սթանոս (Չիմեն Ենիջե), Քյոթու Ենիջե, Քոթնի։

#### Կանգալի (Քանկալի) գավառակ

Բոզ Արմուդ (Պոզ Արմուտ), Գոմսուռ, Կանգալ, Կարա օրեն (Քարյորեն), Մաղարա, Մանջալիկ, Մուրսալ, Յարահիսար, Ուլաշ։

#### Տևրիկի (Դիվրիգի) գավառակ

Արշուշան, Արտամետ, Բագրատուն, Բալամաղա, Բարղամ, Բինկյան (Բենկան), Զմառա, Խուռնավիլ, Կասման, Կրասոն, Մրվանա, Շիկիմ, Սինջան, Սուրբ Հակոբ, Տանձիկ, Տևրիկ, Օտուռ։

#### Թոնոսի (Թոնուսի գավառակ)

Ալաքիլիսե, Ակչակալե, Բավրոզ (Պավրոզ), Բարդին, Բուրհան, Գազի-Մաղարա, Դենդիլ (Տենտիլ), Թեմեջյու, Թեքմեն, Թոնուս, Թոփաճ (Իսքյան-Թոփաճ), Լիսանլի, Կայափունար, Կանթարոս, Կարագյոլ, Կարահիսար, Կեմերեկ, Կիկի, Կուրթլուկայա, Մաղարա, Յափալթուն, Չաթ, Չեփնի, Սարը օղլան, Սըվղըն, Սիքանթ, Փաշագյուղ։

#### Կոչգիրի (Քոչգիրի) գավառակ

Ալաքիլիսե, Զարա, Կավաք, Կարաբողազ, Միատուն, Չայքուրդ, Քարհատ, Քեչայուրդ։

#### Կյուրինի գավառակ

Դանիելի, Ելքեն, Կավաք, Կյուրին, Կպին, Չախըրընքյոյ, Սաղիձոր, Քրիստիանօրեն։

#### Նոր Խանի (Ենիխանի) գավառակ

Բալահոր (Պալախոռ), Բորազիտ (Բորազուտ), Կավաք, Նոր խան, Շնքուրակ, Սիվրի։

#### Ազիզիեի գավառակ

Ագարակ, Ազիզիե, Բյունյան, Չեք, Սաղլի։

#### Տարենտեի (Դերենդեի) գավառակ

Աշոտի, Տարենտե։

Շապին Գարահիսարի գավառ
----------------------

Աբանա, Ալամոնիկ (Արամանյակ), Ախշար (Աշխարհաբերդ), Աղվանիս, Աղրավիս, Անդրեաս, Անեղի (Աներղի), Աֆսունդու, Բեդրի, Բուսեիդ, Բուրգ (Բուրք), Գոմեշտուն, Դեմիջիլիք, Դիշքյոյ, Դմլուճ, Զաղափա, Էսքիշեհիր, Թամզարա, Թանդրջիկ, Լթառիճ, Խյուտուկ (Ղուրտիկ), Ծիպեռի, Կամնի (Համամ), Կթանոց (Քրթանոց), Կոյլուհիսար (Կոլոնիա), Ղավազ, Ղրաճ, Մադեն, Մահմուդ, Մասուդիե (Ալուջրա), Մելեթ, Մելիք Շերիֆ, Մշկանոց, Մուշազ, Յաղբասան, Նոր գյուղ (Վարի և Վերի), Շապին Գարահիսար, Չամլըջա, Չարբախ, Չիֆթլիկ, Չորախ, Չորլու (Չոնլու), Պալատիզ, Ջրտակ (Չրդախ), Սեվինդիկ, Սիս (I), Սիս (II), Ուզկենի, Վարի Ածպտեր, Վերի Ածպտեր, Քեչելի, Քեչեյուրդ, Օրեյբիլ։

Եվդոկիայի գավառ
---------------

Աղաբաղի, Այվազա, Արգիլեդ, Բազարքյոյ, Բյուսգյունջիկ, Գետախազ, Գրիգորես, Գուրջի, Դարագյուղ (Դերեգեղ), Եվդոկիա, Զելա (Զիլե), Էնդիզ, Թախթիբաղ, Կափուաղզի, Կեսարա, Կեքսին, Հերեք, Յաթմիշ, Նեոկեսարիա (Նիկսար), Չարչի, Չիփթլիկ, Չողշար, Պիծեռի (Պիզեռի), Պոլիս, Սախարչալ, Սարիկայա (Սարըղայա), Վարազ, Քարվանսարայ։

Ամասիայի գավառ
--------------

Ամասիա, Գեչելի, Գյումուշ (Մադեն), Ենիջեքյոյ, Լաոդիկեա (Լադիկ), Լիճ (Քյորքյոյ), Հաջի քյոյ, Հավզա (Խավսա), Մարզվան, Մեջիդօզու, Յարըմջա, Սիմ-Հաջիքյոյ, Վեզիր քյոփրու։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Սուբխիի փողոց** (ռուս.՝ Улица Субхи), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքի Վասիլևկա միկրոշրջանում։ Անվանվել է Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցության (ԹԿԿ) հիմնադիրներից մեկի` Մուստաֆա Սուբխիի (1882-1921) պատվին։ Սկիզբ է առնում Ա. Ի. Կազանցևի փողոցից, կատարում շրջադարձ և ավարտվում նույն փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 340 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Յալթա քաղաքի Սուբխիի փողոցը գտնվում է Վասիլևկա միկրոշրջանում։ Այն սկսվում է Ա. Ի. Կազանցևի փողոցից, կատարում շրջադարձ 180 աստիճանով և ավարտվում նույն փողոցի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 43 շինություն։ Երկարությունը 340 մետր է։

Սուբխիի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298624։

Փողոցն անվանվել է Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցության (ԹԿԿ) հիմնադիրներից մեկի` Մուստաֆա Սուբխիի (1882-1921) պատվին։ 1910 թվականին նա մտել է Օսմանական սոցիալիստական կուսակցության մեջ։ 1913 թվականին բանտարկվել է, որտեղից փախել է Ռուսաստան։ 1915 թվականին մտել է ՌՍԴԲ(բ)Կ շարքերը և հեղափոխական աշխատանք տարել թուրք ռազմագերիների շրջանում։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո կուսակցական հանձնարարություններ է կատարել Մոսկվայում, Կազանում, Ղրիմում, Տաշքենդում։ Հայրենիք վերադառնալուց հետո, ԹԿԿ ԿԿ-ի 14 այլ անդամների և կուսակցության ակտիվիստների հետ նրան ձերբակալել և խեղդել են ծովում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 11, էջ 175»։ Վերցված է 2019 Ապրիլ 17

Աղբյուրներ
----------

* Улица Субхи в Ялте
* Подробная карта улица Субхи, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Ялта, улица Субхи Archived 2019-04-17 at the Wayback Machine.
**Ախթալայի խորովածի փառատոն**, խորովածի համահայկական ամենամյա փառատոն, որը 2009 թվականից ավանդաբար անց է կացվում Ախթալա քաղաքում, Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու բակում։ 2018 թվականից փառատոնը անց է կցվում Ախթալայի մարզադաշտում։ Փառատոնը կազմակերպում են «Հայ խոհարարական ավանդույթների զարգացման և պահպանման» հասարակական կազմակերպությունը, Ախթալայի քաղաքապետարանը և Լոռու մարզպետարանը։

Պատմություն
-----------

Փառատոնն առաջին անգամ անց է կացվել 2009 թվականին։ Նպատակը հայ խոհարարական ավանդույթների զարգացումը և Ախթալայի ու տարածաշրջանի զբոսաշրջության խթանումն է։ Խորովածի տոնին մասնակցում են հասարակական կազմակերպությունների, ուսումնական հաստատությունների, ռեստորանների և սրճարանների ներկայացուցիչներ, ինչպես նաև անհատ խոհարարներ Հայաստանից և աշխարհի տարբեր երկրներից։ 2017 թվականին կազմակերպիչներն Ախթալան հռչակեցին խորովածի համաշխարհային մայրաքաղաք։

Փառատոնի ծրագրի շրջանակներում անց են կացվում խոհարարական մրցույթներ, պատրաստվում են տարբեր մսամթերքներից խորովածներ, այս ամենը ուղեկցվում է ազգային երգ ու պարով։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Խորովածի երրորդ փառատոնը կանցկացվի Ախթալայում
2. ↑  Խորովածի փառատոն` Ախթալայում, hetq.am
3. ↑  Սեպտեմբերի 8-ին կայանալու է Խորովածի փառատոն 2012 -ը | Armlur Լուրեր Հայաստանից
4. ↑  Համի տոն Ախթալայում. Հայաստանում մեծ շուքով անցկացվեց Խորովածի փառատոնը
5. ↑  Այսուհետ՝ Խորովածի միջազգային փառատոն

Արտաքին հղումներ
----------------

* Խորովածի փառատոն Archived 2021-05-16 at the Wayback Machine.
* Ախթալան հռչակվել է խորովածի համաշխարհային մայրաքաղաք
**Տալլինի կիրառական գիտությունների համալսարան** (էստ․՝ Tallinna Tehnikakõrgkool, TTK), Էստոնիայի մայրաքաղաք Տալլինում 1992 թվականից գործող բարձրագույն ուսումնական հաստատություն, որի խնդիրն ու նպատակն է ինժեներական գործի բարձրակարգ մասնագետների պատրաստումը։ Համալսարանի նախապատմությունն սկսվում է 1915 թվականին հիմնադրված առևտրի արական դպրոցից։

Ներկայումս համալսարանի կազմի մեջ ընդգրկված են վեց ինստիտուտ. 

* ճարտարապետության ինստիտուտը,
* տնտեսագիտության ու տեխնոլոգիայի ինստիտուտը,
* հագուստի ու տեքստիլի ինստիտուտը,
* քաղաքացիական ինժեներական գործի ինստիտուտը,
* համակարգչային գիտությունների ինստիտուտը,
* տեխնոլոգիայի ինստիտուտը։

Համալսարանում կազմավորվել ու գործում են չորս կենտրոն.

* գիտությունների կենտրոնը,
* հումանիտար և տնտեսական գիտությունների կենտրոնը,
* մարզական կենտրոնը,
* գործարարության կենտրոնը։

Տեխնոլոգիական համալսարանը համարվում է Տալլինի շինարարական-մեխանիկական համալսարանի (TEMT-ի) իրավահաջորդը։ Վերջինս 1992 թվականին դարձել է կիրառական բարձրագույն կրթության ինստիտուտ, 1999 թվականին ստացել *Տալլինի տեխնիկական համալսարան* անվանումը։

2006 թվականին համալսարանում Տալլինի թեթև արդյունաբերության տեխնիկումի հիմքի վրա բացվել է հագուստի և տեքստիլի ֆակուլտետը։ 2019 թվականին Լյաենե-Վիրումաայի կիրառական գիտությունների համալսարանը միավորվել է Տալլինի տեխնոլոգիական համալսարանի հետ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Institutes and Centres Archived 2021-03-05 at the Wayback Machine. Tallinna Tehnikakõrgkool
2. ↑  TTK ajalugu. Tallinna Tehnikakõrgkool. Vaadatud 19.11.2013.
3. ↑  RT III, 09.04.2019, 6

Արտաքին հղումներ
----------------

* http://www.tktk.ee Տալլինի կիրառական գիտությունների համալսարան. պաշտոնական կայք

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0004 0609 2321 |

 |
**Մետամորֆիզմ** (< հուն, metamorphoómai — փոխակերպվել, վերափոխվել), ապարների տեքստուրայի, ստրուկտուրայի, միներալային ու քիմիական կազմի էական փոփոխություններ երկրակեղևում և Երկրի մանթիայում՝ ջերմության, ճընշման և խորքային ֆլյուիդների (ցնդող բաղադրիչների) ներգործության շնորհիվ։ Տերմինն առաջարկ ել է անգլիացի երկրաբան Չ․ Լայեչը, 1883-ին։ Մետամորֆիզմին չեն պատկանում նստվածքների խտացման, ցեմենտացման, դիագենեզի պրոցեսները և հողմահարումը։ Մետամորֆիզմի գլխավոր գործոններն են ջերմությունը, ճնշումը (հիդրոստատիկ և միակողմանի), ֆլյուիդների կամ լուծույթների բաղադրությունը և քիմիական ակտիվությունը։tԿարևոր նշանակություն tuAihli Tiuilr սկզբնական ապարների կազմը, կառուցվածքը և Մետամորֆիզմի երկրաբանական պայմանները (տարածական և ծագումնային փոխադարձ կապերը տեկտոնական շարժումների, մագմատիզմի ևնի հետ)։ Ըստ այդ գործոնների (հիմնականում ջերմություն և ճնշում) կատարվում է մետամորֆային ապարների գլխավոր միներալների կայունության մարզերի (Մետամորֆիզմի ֆացիաներ) առանձնացում, որն ընկած է բոլոր մետամորֆային ապարների ստորաբաժանման և Մետամորֆիզմի աստիճանի ուսումնասիրության հիմքում։ Մետամորֆային փոփոխությունները հանգում են սկզբնական միներալների տրոհման, մոլեկուլների վերախմբավորման և միներալային տեսակների նոր, ավելի կայուն ասոցիացիաների առաջացման, այսինքն՝ տեղի է ունենում ապարների մասնակի կամ լրիվ վերաբյուրեղացում, որը զուգակցվում է նոր ստրուկտուրաների, իսկ մեծ մասամբ՝ նոր միներալների կազմավորմամբ։ Մետամորֆային պրոցեսները խիստ բազմազան են ըստ դրսևորման ձևի և ապարների վերափոխման բնույթի։ Մ․ կարող է ընդգրկել ապարների հսկայական զանգվածներ (ռեգիոնալ Մ․) կամ արտահայտվել տեղայնացված, հարելով մագմատիկ ապարների կոնտակտին (կոնտակտային Մ․) կամ բեկվածքներին (մերձբեկվածքային Մ․)։ Խորքային զոնաներում Մ․ հաճախ համընկնում է գրանիտոիդային մագմատիզմի ռեգիոնալ զարգացման մարզերի հետ։ Ջերմության բարձրացման դեպքում կատարվող Մ․ կոչվում է պրոգրեսիվ և ուղեկցվում է սկզբնական ապարների ցնդող բաղադրիչների կորստով (ապահիդրատացում, ապակարբոնատացում)։ Ջերմության նվազման ֆոնի վրա ընթացող հետադարձ պրոցեսները վերագրվում են ռեգրեսիվ Մ-ին։ Կրկնվող ռեգրեսիվ Մ․ ստացել է դիաֆտորեզ անունը։
**Դ-1-5Ու** (ռուս.՝ Д-1-5У), դեսանտային պարաշյուտ՝ ստեղծված Մեծ Հայրենական պատերազմից հետո ՊԴ-47 պարաշյուտի հիման վրա։ Նախատեսված է ինչպես դեսանտայինների, այդպես էլ սկսնակ պարաշյուտիստների ուսումնամարզական թռիչքների համար։ Իր պարզության և հուսալիության համար մինչ օրս օգտագործվում է ինչպես Ռուսաստանում, այնպես էլ ԱՊՀ շատ երկրներում։ Մասնավորապես Հայաստանում հենց Դ-1-5ու-ով են իրականացվում զորքերի դեսանտավորումը և Հայաստանի պարաշյուտային սպորտի ֆեդերացիայի սաների ուսումնամարզական թռիչքները։

Պարաշյուտի մարտավարա-տեխնիկական բնութագրեր

* միջին վերտիկալ արագություն 5.1մ/վ,
* միջին հորիզոնական արագություն 2.47մ/վ,
* շրջադարձ կամայական ուղղությամբ 16-18 վայրկյանի ընթացքում,
* լրացուցիչ Զ-5 և Զ-6Պ պարաշյուտների օգտագործում,
* տեխնիկական ռեսուրս՝ 200 օգտագործում ավելի քան 15 տարվա ընթացքում ժամանակին վերանորոգման և գմբեթի ծածկոցի փոխարինման դեպքում,
* պարաշյուտի քաշը 17.5 կգ։

Հավաքված վիճակում պարաշյուտը աշխատունակ է առանց վերահավաքման 30 օր։
Գմբեթը նախատեսված է վայրէջք կատարելու համար։ Ունի կլոր տեսք, մակերեսը՝ 82.5 մետր քառակուսի։ Գմբեթի մեջտեղում առկա է բևեռային անցք՝ 430մմ տրամագծով։ Գմբեթին միացված են 28 ճոպան՝ 8.87 մետր երկարությամբ։ Ճոպանների միջև գմբեթին կարված են գրպաններ, որոնք արագացնում են գմբեթի լցվելը օդով։ Գմբեթի վրա 27-28, 28-1 և 1-2 ճոպանների միջև առկա են եռանկյունաձև անցքեր 2.5 մետր քառակուսի ընդհանուր մակերեսով։ Նրանցով օդի անցման ժամանակ առաջանում է ռեակտիվ ուժ, որի հաշվին կատարվում է պարաշյուտի հորիզոնական տեղափոխություն։ Պարաշյուտը ղեկավարելոը համար 26, 27, 28 և 1, 2, 3 ճոպաններին միացված են ղեկավարման ճոպաններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Техническое описание № 9254-70 и инструкция № 9255-70 по укладке и эксплуатации тренировочного управляемого парашюта Д-1-5у. (ռուս.)
**Մետատեսություն**, տեսություն, որն ուսումնասիրում է մեկ այլ, այսպես կոչված, առարկայական տեսության (օբյեկտ, տեսական համակարգ) կառուցվածքը, նրա մեթոդներն ու հատկությունները։ «Մետատեսություն» հասկացությունը իմաստ ունի միայն այն դեպքում, երբ այն վերագրվում է մի կոնկրետ (առարկայական) տեսության, օրինակ, մաթեմատիկայի մետատեսություն ՝ մետամաթեմատիկա, տրամաբանության մետատեսություն՝ մետատրամաբանություն։ Սկզբունքորեն ամեն տեսություն կարող է ունենալ մետատեսություն, սակայն մետատեսության միջոցների կիրառումը արդյունավետ է այն դեպքում, երբ համապատասխան առարկայական տեսությունը կառուցված է դեդուկտիվ եղանակով և ձևայնացված է։ Մետատեսությունն այն բովանդակային միջոցների ամբողջությունն է, որով կառուցվում է (ձևական) առարկայական տեսությունը և բացահայավում է նրա հատկությունները․ նախ այն միջոցները, որոնցով առարկայական տեսության տարրերը ներկայացվում են որպես բովանդակությունից զուրկ կոնստրուկտիվ օբյեկտներ (հաշվի այբուբեն), տրվում են այդ տարրերից արտահայտություններ (բանաձևեր) կազմելու և նրանք միմյանցից արտածելու կանոնները (մտահանգման և ապացուցման ձևական կանոններ)։ Այս առումով մետատեսության հիմնական բովանդակությունը կազմում են մետաթեորեմները (օրինակ, դեդուկցիայի թեորեմը ասույթների ու պրեդիկատների հաշիվների մեջ)։ Մետատեսության ոլորտին են պատկանում նաև առարկայական տեսության հնարավոր մեկնաբանությունների, նրա անհակասականության ու չրիվության ուսումնասիրության հարցերը։ Մետատեսության դրույթի օրինակ են Կ․ Գյոդեչի թեորեմները։ Ցանկացած մետատեսություն իր հերթին կարող է ձևայնացվել և ծառայել որպես առարկայական տեսություն նոր մետատեսության ՝ մետամետատեսության համար։ Մետատեսության գաղափարը ներմուծել է Դ․ Հիլբերտը դասական մաթեմատիկայի հիմնավորման իր ֆորմալիստական ծրագրի իրականացման նպատակով։ Այս բնագավառում մեծ ներդրում ունեն Ա․ Տարսկին, Ռ․ Կառնապը, Տ․ Կյոռին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 483)։*  |
**Արդյունաբերական սառնարան**՝ շուտ փչացող սննդամթերքը և այլ մթերքներ ցածր ջերմաստիճաններում պահելու համար նախատեսված կառույց։ Խոշոր արդյունաբերական սառնարանը (որը գործում է որպես ինքնուրույն ձեռնարկություն) բաղկացած է ավտոմոբիլային և երկաթուղային հարթակներ ունեցող պաղեցվող պահեստից, սառնարանային տեղակայանքի մեքենայական և կոնդենսատորային բաժանմունքից, խտարանից, շրջանառու ջրամատակարարման պոմպակայանից և այլ շենքերից ու կառույցներից։ Ըստ նշանակման արդյունաբերական սառնարանները լինում են արտադրական՝ պաղեցված կամ սառեցված սննդամթերքի սառը մշակման և պահման համար, բաշխիչ՝ արդյունաբերական կենտրոններն ու քաղաքները տարվա ընթացքում սեզոնային սննդամթերքով հավասարաչափ սպասարկելու համար, և առևտրական (առևտրի բազաներում, խանութներում, ճաշարաններում և այլ օբյեկտներում մթերքը կարճատև պահելու համար)։ Արդյունաբերական սառնարաններում նախատեսված են տարբեր ջերմաստիճանային ռեժիմներով սառնարանային խցիկներ։ Բոլոր սառնարանային խցիկները սարքավորվում են ջերմամեկուսիչ դռներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 189)։*  |
**Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի փողոց** (մինչ 2019 թվականի մայիսի 22-ը՝ *Գրիգոր Լուսավորչի փողոց*), փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Անվանվել է ի պատիվ եկեղեցա-քաղաքական գործիչ, Հայոց եպիսկոպոսապետ Գրիգոր Լուսավորչի։

Տվյալներ
--------

Սկսվում է Ագաթանգեղոսի փողոցի և Արշակունյաց պողոտայի հանգույցից, ձգվում դեպի հյուսիս-արևմուտք և ավարտվում Մաշտոցի պողոտայի և Պարոնյան փողոցի խաչմերուկում։ Հատում է Իտալիայի, Բեյրութի, Զաքյան, Արգիշտիի փողոցները, Ռուսաստանի և Մյասնիկյանի հրապարակները։

Նշանակալի օբյեկտներ
-------------------

Փողոցի աջ կողմում են Երևանի կրկեսը, որը ներկայումս վերակառուցվում է, Գաբրիել Սունդուկյանի անվան պետական ակադեմիական թատրոնը, Ֆրանսիայի դեսպանատունը, Ալեքսանդր Մյասնիկյանի հուշարձանը, Մանկական այգին։

Փողոցի ձախ կողմում են Մայակովսկու անվան թիվ 7 դպրոցը, «Արարատ» հյուրանոցը, «Երևան պլազա» բիզնես կենտրոնը, «Արդշինբանկի» գլխավոր մասնաշենքը, ՀՀ ԳԱԱ մի շարք ինստիտուտների (գրականության, լեզվի, տնտեսագիտության) շենքը, Ռուսաստանի Դաշնության դեսպանությունը։

Մինչև 2012 թվականը այս փողոցում էր գտնվում Երևանի հեծանվահրապարակը, որը ներկայումս քանդվել և դրա տեղում կառուցվել է «ԴաբլԹրի Բայ Հիլթն» հյուրանոցային համալիրով։

Խորհրդային տարիներին ի պատիվ խորհրդային բանակի կոչվել է Կարմիր բանակի փողոց։ 1990-ական թվականների սկզբին անվանակոչվել է Գրիգոր Լուսավորչի փողոց։ Երևանի ավագանու 2019 թվականի մայիսի 22-ի որոշմամբ վերանվանվել է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի փողոց։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* Ալեքսանդր Մյասնիկյանի հուշարձանը Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի փողոցումԱլեքսանդր Մյասնիկյանի հուշարձանը Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի փողոցում
* 
* 
* 
* Երևանի հեծանվահրապարակը և կրկեսը, որոնք արդեն քանդվել ենԵրևանի հեծանվահրապարակը և կրկեսը, որոնք արդեն քանդվել են
* Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի 7, «Եվրոմոտորս» ընկերության շենքՍուրբ Գրիգոր Լուսավորչի 7, «Եվրոմոտորս» ընկերության շենք
* Ռուսաստանի Դաշնության դեսպանատան շենքըՌուսաստանի Դաշնության դեսպանատան շենքը

Տես նաև
-------

* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վ. Բելի, Ի. Բելայա-Բարսեղյան, Հայաստան. ճանապարհորդի հանրագիտարան, Երևան, ՀՍՀ գլխ. խմբ. 1990, 320 էջ (ռուսերեն), 107-րդ էջ (Երևանի կենտրոնի փողոցների երկարությունը)
2. ↑  Երևանի հրապարակները
3. ↑  «Երևանի Գրիգոր Լուսավորչի փողոցը անվանափոխվեց Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի փողոց»

Աղբյուրներ
----------

* Երևան քաղաքի քաղաքային նշանակության փողոցների ցանկ
* Երևան քաղաքի հասցեների տեղեկատու, Երևան, 1983, էջեր 369-506, Երևան քաղաքի փողոցների անվանումները
* Սերգեյ Ավագյան, Երևանի փողոցները, Երևան, «ՎՄՎ-ՊՐԻՆՏ», 2010 — 272 էջ։
**Տիգրան Երկաթ** (*Կարապետ Պիլեզիկճյան*) (1870, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - 1899, Եգիպտոսի խեդիվատ, Օսմանյան կայսրություն), հայ գրող, հրապարակախոս, գրական-հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Փոքր հասակից, 1880 թվականին, մոր հետ մեկնել է Փարիզ, որտեղ ստացել է կրթությունը։ Եղել է Եվրոպայի և Ամերիկայի բազմաթիվ քաղաքներում։ Ֆրանսերենին զուգընթաց սովորել է նաև անգլերեն։ Ֆրանսիական պարբերականներում հրատարակել է բազմաթիվ հոդվածներ արևելքի ժողովուրդների, արևելյան կենցաղի ու սովորությունների, հայկական հարցի վերաբերյալ։ Հիմնական աշխատակիցն է եղել «Նուվել ռեվյու», «Ինտերնասիոնալ», «Ֆիգարո» և այլ պարբերականների։ Համարվել է ճանաչված ու հարգված դեմք Ֆրանսիայում։ Մտերմական կապեր է ունեցել Էմիլ Զոլայի, Ժան Ժորեսի և այլ ականավոր դեմքերի հետ։ 1893 թվականին վերադարձել է Պոլիս, զբաղվել ֆրանսերենի ուսուցչությամբ, միաժամանակ գաղտնի թղթակցել Փարիզում հրատարակվող «Ռևյու դե ռևյու» պարբերականին, որտեղ տպագրել է Գամառ Քաթիպայի հայրենասիրական ոտանավորներից մի քանիսի ֆրանսերեն թարգմանությունը։ *Սիմոն Սիմոնովիչ, Կարապետ* և *Միր Կարո* ծածկանուններով հոդվածներ է տպագրել նաև Կ. Պոլսի «Հայրենիք» թերթում։ 1895 թվականի կոտորածներից հետո նորից մեկնել է արտասահման։ Եղել է Աթենքում, կարդացել դասախոսություններ Հունական մամուլը մեծ հիացմունքով է խոսել նրա մասին։ Աթենքից մեկնել է Փարիզ, ապա՝ Բելգիա։ 1898 թվականին մեկնել է Եգիպտոս, որտեղ և մահացել է։ Պարբերական մամուլում տպագրած բանաստեղծությունները հետմահու լույս են տեսել «Մի քանի ժամ» վերնագրով։ Դեռևս 1900-ականների սկզբներից Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում հիմնադրվել է նրա անունով «Տիգրան Երկաթ» մշակութային միությունը, որը նկատելի դեր է կատարել այդ գաղութի կյանքում։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ 314-315
**Յուլիան Սեմյոնովի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Юлиану Семенову), հուշարձան Ղրիմի Յալթա քաղաքում, որը նվիրված է ռուս գրող և հրապարակախոս Յուլիան Սեմյոնովին։ Տեղադրվել է 2012 թվականի սեպտեմբերի 29-ին քաղաքի առափնյա փողոցում՝ «Օրեանդա» հյուրանոցի գլխավոր մուտքի մոտ։ Հեղինակն է քանդակագործ Ալեքսանդր Ռուկավիշնիկովը։

Նկարագրություն
--------------

Գրող և հրապարակախոս Յուլիան Սեմյոնովի հուշարձանը 2012 թվականի սեպտեմբերի 29-ին բացվել է Լենինի անվան առափնյա փողոցի և Գոգոլի փողոցի խաչմերուկում՝ «Օրեանդա» հյուրանոցի կենտրոնական մուտքի մոտ, որտեղ անցկացվել են նրա հիմնադրած Դետեկտիվ և քաղաքական վեպի միջազգային ասոցիացիայի համագումարները։ 1,8 մ բարձրությամբ բրոնզե արձանի հեղինակը Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի ակադեմիկոս, ՌԴ ժողովրդական նկարիչ Ալեքսանդր Ռուկավիշնիկովն է։

Քանդակագործը Յուլիան Սեմյոնովին պատկերել է զրույցի կամ հարցազրույցի ժամանակ. գրողը նստած է աթոռին, նոթատետրը ձեռքին, փոքր-ինչ առաջ է թեքված և ուշադիր լսում է զրուցակցին։

Հուշարձանի գրանիտե պատին փորագրված է մեջբերում Յուլիան Սեմյոնովից. *«Ես գրել եմ իմ գրքերը, որպեսզի մարդիկ հասկանան. հուսալքություն չկա, միշտ ելք կա, միայն պետք է ապավինենք սեփական ուժին և ամեն ինչում ու միշտ տեսնենք գեղեցիկը»*։

Պատմություն
-----------

Սեմյոնովի հիշատակը հավերժացնելու գաղափարի հեղինակները նրա դուստրերն են՝ Օլգան և Դարյան, որոնք ավելի վաղ Մուխալատկայում բացել էին գրողի հիշատակային տուն-թանգարանը, ինչպես նաև դիմել էին Յալթայի իշխանություններին՝ խնդրելով քաղաքում տեղ հատկացնել հուշարձանի համար։ «Գարնան տասնյոթ ակնթարթների» հեղինակը բազմիցս է եղել Յալթայում և այն շատ է սիրել։

Գրողը հաճախ է կանգ առել «Օրեանդայում», երազել է հարևանությամբ բացել Ստեղծագործ գրողների ակումբ և «Շտիռլիցի մոտ» փոքր ռեստորան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «ПАМЯТНИК ЮЛИАНУ СЕМЕНОВУ В ЯЛТЕ»
2. 1 2 3 4  «Памятник Юлиану Семенову»