recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ֆաշիստական զորքերը Բագնի հարավում (Նորվեգիա)
**Նորվեգական օպերացիա**, **«Վեզերյուբունգ» գործողություն** (գերմ.՝ *Unternehmen Weserübung*, 1940 թ․ ապրիլի 9-ից հունիսի 10), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Նորվեգական ռազմագործողության շրջանակում Նացիստական Գերմանիայի հարձակումը Դանիայի և Նորվեգիայի վրա։ 

Դանիայի ռազմական ուժերը կազմում էին՝ Փոքրաթիվ կազմով 5 դիվիզիա և ոչ մեծ ռազմածովային նավատորմ, Նորվեգիայինը՝ 6 դիվիզիա (15,5 հազար մարդ, հետագայում՝ 50—55 հազար), 4 զրահակիր, 30 ականակիր, 9 սուզանավ և 190 ինքնաթիռ։ Դանիայի դեմ գործում էին գերմանական 2 դիվիզիա և 1 բրիգադ, Նորվեգիայի դեմ՝ 6 դիվիզիա (հետագայում ավելացավ ևս մեկ դիվիզիա), ընդամենը՝ 140 հազար մարդ, 1300 ինքնաթիռ և նավատորմի գլխավոր ուժերը։

1940 թվականի ապրիլի 9-ի առավոտյան գերմանական ցամաքային զորքերը, հանկարծակի ներխուժեցին Դանիա, միաժամանակ իջեցրին ծովային դեսանտներ։ Դանիական զորքերը չդիմադրեցին և հանձնվեցին։ Դրան հետևեց Նորվեգիայի ռազմակալումը, իբր որպես կանխարգելիչ խուսանավում ընդդեմ Նորվեգիայի՝ պլանավորված և բացահայտ քննարկվող ֆրանս-բրիտանական օկուպացիայի («Ռ-4 պլան»)։ Նորվեգիայում գերմանական զորքերը հանդիպեցին դիմադրության, նորվեգական առափնյա ուժերը զգալի կորուստներ պատճառեցին գերմանական նավատորմին։ Ապրիլի 10-ից սկսվեց գերմանական ցամաքային զորքերի հիմնական ուժերի տեղափոխումը ծովով և օդով։ Գերմանական զորքերը գրավեցին Հյուսիսային Նորվեգիայի մեծ մասը։ Անգլիայի ծովային հաղորդակցության ուղիներին սպասվող սպառնալիքը (Նորվեգիայի գրավման դեպքում) ստիպեց ֆրանս-բրիտանական հրամանատարությանը օգնել Նորվեգիային․ ուղարկելով 4 դիվիզիա, սակայն, նրանց հարձակումն ավարտվեց անհաջողությամբ։ Կենտրոնական Նորվեգիայում գործող նորվեգական զորքերը մայիսի 3-ին հանձնվեցին, Հյուսիսային Նորվեգիայում մարտերը փոփոխակի հաջողություններով շարունակվեցին մինչև հունիսի 8-ը։ Հունիսի 8—10-ին հանձնվեցին նորվեգական զորքերի մնացորդները, և Նորվեգիան ամբողջովին օկուպացվեց։ Նորվեգիայի գրավումով Նացիստական Գերմանիան ձեռք բերեց ստրատեգիական ամուր հենակետ Եվրոպայի հյուսիսում։ 

Գերմանական կողմը Դանիայի և Նորվեգիայի կառավարություններին հայտնեց, որ Վերմախտը եկել է պաշտպանելու երկրների չեզոքությունը ֆրանս-բրիտանական ագրեսիայից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 385)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4502688-9 · NKC: ph536904 |

 |
**Բագրատ Թևյան** (1893, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - 1970), հայ արձակագիր, դրամատուրգ, հրապարակախոս։

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը, սովորել նախ թաղային վարժարանում, ապա՝ Կեդրոնական։ 1918-1919 թթ.-ից սկսած պոլսահայ մամուլում տպագրել է հրապարակախոսական հոդվածներ և գեղարվեստական երկեր, ինքնուրույն և թարգմանական թորթոններ։ Աշխատակցել է «Ճակատամարտ», «Շեփոր», «Ժամանակ», «Զարթոնք», «Մարմարա», «Նոր լուր» և այլ պարբերականների։ 1926-ին հրատարակել է «Կեսուր» երգիծական շաբաթաթերթը։ Հետագայում խմբագրել է «Անուշապուր», «Պատկեր» պարբերականները։ 1928 թ.-ից՝ մոտ քառասուն տարի, հրատարակել է «Երջանիկ տարեգիրքը», որին աշխատակցել են պոլսահայ բոլոր գրողներն ու բանաստեղծները։

Առանձին գրքերով հրատարակել է «Թոսուն Միրիկ» (Կ. Պոլիս, 1931), «Բանտարկյալի մը օրագիրը» (1933), «Զսպանակի վրա» (1951) վեպերը, «Հանգրվանը» (1943), «Շուշիկին կաղանդը» (1954), «Զարթիկ հորքուրին տունը» (1955) պիեսները, գրված Ատրինե Տատրյանի հետ միասին։

Թարգմանություններից առանձին գրքով լույս է տեսել Վ. Քեոյի «Փոցտամի գաղտնիքները» վեպը (Կ. Պոլիս, 1924)։ Օգտագործել է *Բոռ, Մահակ, Զապել Տերտերյան, Պրպտող, Բ. Թայիս, Սեդա, Բակուր, բրոֆ. Ներսես Ճիլանճյան* և այլ ծածկանուններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ 358


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11674 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 174)։*  |
**Բիչի-Հեդ** (անգլ.՝ Beachy Head), հրվանդան Մեծ Բրիտանիայի հարավային ափին։

Նկարագիր
--------

Բիչի-Հեդը իրենից ներկայացնում է կավճային լեռ Արևելյան Սասիքսում մոտիկ Իստաբորնային, որը չնայած իր մեծ ձգվածությանը կախված է օդում։ Բարձրությունը հասնում է 162 մ, այն ամենաբարձր կավճային լեռն է Մեծ Բրիտանիայում։

Հաճախ Բիչի-Հեդ այցելում են զբոսաշրջիկներ։ Լեռան գագաթից բացվում է տեսարան դեպի ծովափ՝ արևելքից Դագնես հրվանդանից մինչև արևմուտք Սելսի-Բիլ հրվանդան։

Տեղի վտանգավորությունից ելնելով 1830-ականներին արևմտյան հրվանդանում կառուցվել է Բել-Տու փարոսը, իսկ 1902 թվականից աշխատում է նաև այլ փարոս՝ 43 մ բարձրությամբ, որը գտնվում է բաց ծովում՝ լեռից ցած։ 1983 թվականից այն աշխատում էր ավտոմատ ռեժիմով։

Հրվանդանը նաև հայտնի է 1690 թվականի ծովային ճակատամարտով, որ տեղի է ունեցել հրվանդանից ոչ այդքան հեռու։ Հրվանդանը հայտնի է նաև մեկ այլ մարտով, որ տեղի է ունեցել 1653 թվականին՝ Առաջին Անգլո-հոլանդական պատերազմի ժամանակ։

Տես նաև
-------

* Դուվրի սպիտակ (ժայռեր)
* Յոթ քույրերի (ժայռեր)

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

Բինչի-Հեդը ամենահայտնի ինքնասպանության վայրերից մեկն է։ Տարեկան այստեղ իրենց կյանքին վերջ են տալիս մոտ 20 մարդ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  World’s 10 most popular suicide destinations
2. ↑  Meaney, Thomas. «Exiting Early: Is life worth living? The question is perennial. The answers include 'no'», The Wall Street Journal, April 15, 2006.

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh91003132 · VIAF: 315527480 · WorldCat VIAF: 315527480 |

 |
**Հակոբ Նալյան Զմարացի** (1702, Զիմարա - 1764, Կ. Պոլիս), հայ մատենագիր, մանկավարժ, մեկնիչ, եկեղեցական գործիչ։ Հայտնի է եղել նաև «Զիմարացի», «Ակնեցի» անուններով։

Կենսագրություն
--------------

Հակոբ Նալյանը ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Զիմարա գյուղաքաղաքում` Պողոս Նալօղլինի և Թամամի ընտանիքում։ Մինչև 14 տարեկանը ապրելել է ծննդյավայրում, ապա մեկնել Կ.Պոլիս, ընդունվել Հովհաննես Կոլոտ պատրիարքի կողմից հիմնած Սկյուտարի դպրատուն։ 1728 թվականին ձեռնադրվել է աբեղա։

Աշակերտել է Հովհաննես Կոլոտ Բաղիշեցուն։ 1741-1749, 1752-1764 թվականներին՝ Պոլսի հայոց պատրիարք, 1749-1752 թվականներին՝ Երուսաղեմի հայոց պատրիարք։ Պայքարելով կաթոլիկ եկեղեցու ազդեցության դեմ՝ ձգտել է հայությանը համախմբել Հայոց եկեղեցու շուրջը։ Հիմնադրել է Կ. Պոլսի Գումգափու թաղի Մայր դպրատունը և դասավանդել այնտեղ։ Աշխատություններն ունեն աստվածաբանական-դավանաբանական բնույթ։ Առանձնակի արժեք ունի Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության»-ը և ներբողներին նվիրված լուծմունքը, որտեղ փորձ է արված բանասիրական-աղբյուրագիտական և աստվածաբանական առումով քննել նրա գրական ժառանգությունը։ Հակոբ Նալյան Զմարացու առաջաբանով, առաջին անգամ հրատարակվել է Եզնիկ Կողբացու «Եղծ աղանդոց»-ը (1762)։

Երկեր
-----

* Գիրք կոչեցեալ վէմ հաւատոյ, ԿՊ, 1733։
* Գրքուկս կոչեցեալ հոգեշահ, ԿՊ, 1746։
* Գրքուկս կոչեցեալ ճրագ ճշմարտութեան. ԿՊ. 1756:
* Գիրք կոչեցեալ Գանձարան Ծանուցմանց, ԿՊ, 1758։

Գրականություն
-------------

* Բամպուքճյան, Գ. (1981) Հակոբ պատրիարք Նալյան (1706-1764). Ծննդյան 275-ամյակի առթիվ. Էջմիածին. Պաշտօնական ամսագիր Հայրապետական Աթոռոյ Ս. Էջմիածնի, ԼԸ (Ը). pp. 35-37.(չաշխատող հղում)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Baghdasaryan Aram։ «AV Production - Հակոբ Նալյան»։ *avproduction.am*։ Վերցված է 2017-11-26
2. ↑  Հակոբ Քյոսեյան, (2005-03-31)։ «Հակոբ Նալյան Պատրիարքը՝ գրոց գյուտի և թարգմանչաց մասին»։ *echmiadzin.asj-oa.am*։ Վերցված է 2017-11-26 (չաշխատող հղում)


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 69)։*  |
**Աբդուլվախաբ Ռախիմ օղլի Սալամզադե** (ադրբ.՝ Əbdülvahab Rəhim oğlu Salamzadə, փետրվարի 16, 1916(1916-02-16), Շամախի, Բաքվի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 19, 1983(1983-08-19), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն), ադրբեջանցի արվեստի պատմաբան, ճարտարապետ, արվեստագիտության դոկտոր, ակադեմիկոս, Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ, Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի վաստակավոր գիտության գործիչ, Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Ճարտարապետության և արվեստի ինստիտուտի փոխտնօրեն;

Կենսագրություն
--------------

Աբդուլվախաբ Սալամզադեն ծնվել է 1916 թվականի փետրվարի 16-ին Շամախի քաղաքում։ Նա Ադրբեջանի ազգային արվեստագիտական դպրոցի հիմնադիրներից մեկն է։

Աբդուլվախաբ Սալամզադեն 1939 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի արդյունաբերական ինստիտուտ։ Ինստիտուտը ավարտելուց հետո նա աշխատել է «Ազպետականճարտարապետանախագծ»-ում որպես ճարտարապետ։ 1944-1947 թվականներին սովորել է Ադրբեջանի Գիտությունների ակադեմիայի ասպիրանտուրայում։ Պաշտպանել է 1948 թվականին թեկնածուական, 1964 թվականին ՛դոկտորական դիսերտացիաները։ 1967 թվականին ստացել է պրոֆեսորի գիտական կոչում։ Աշխատել է 1951-1957 թվականներին որպես բաժնի վարիչ, 1957-1983 թվականներին ՛ որպես փոխտնօրեն Ադրբեջանի Գիտությունների ակադեմիայի ճարտարապետության և արվեստի ինստիտուտում։

Գիտնականն ավելի քան 130 գիտական աշխատանքների, այդ թվում `15 մենագրությունների հեղինակն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Աբդուլվախաբ Ռախիմ օղլի Սալամզադե
3. ↑  Əbdülvahab Salamzadə
**Ազարիա Նոր Ջուղայեցի**, վարդապետ տոմարագետ։ Դավիթ և Մելքիսեդեկ կաթողիկոսների օրով սա նրա նոր տոմար կարգադրեց տարեմուտը նշանակելով 1616 թ. մարտ 21-ից (1904 թ. Աջարիայի 289 թվականն է)։

Տոմարը գործ էր ածվում Նոր Ջուղայի հայոց և դեռ այժմ էլ հետքեր են մնացել։ Առաջին ամիսն է Շամս, որի 1-ը հավասար է մարտի 21-ին։ Ամիսների անունները Շամս, Ադամ, Շբաթ, Նախայ, Ղամար, Նադար, Թիրայ, Դամայ, Համերայ, Արամ, Օվդան, Նիրհան, որոնք ունեն 30-ական օր և Ավելյաց, որը 5 օր ունի։

Լուսնի զատկական բոլոր լրումները տեղի են ունեցել Շամս ամսին։ Ջուղայեցիների կամ ինչպես ձեռագրերում է հաճախ օգտագործվել, Նոր կամ Փոքր թվականը գտնելու համար անհրաժեշտ է հանել 532-ամյա երկու պարբերաշրջան, ընդ որում հարկ է հիշել, որ Հայոց մեծ թվականով տարեսկիզբը Նավասարդի 1-ն էր, իսկ նոր կամ փոքր թվականով Շամսի 1-ին։

Ազարիա Ջուղայեցու կազմած տոմարը շուրջ երկու հարյուրամյակ օգտագործվել է Պարսկաստանի և Հնդկաստանի հայկական գաղթավայրերում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 100)։*  |
**Բալետի պարուհի** (իտալերեն՝ ballerina պարուհի, իտալերեն ballare, պարել բառից), բալետի թատրոնի դերասանուհի, ով կատարում է դասական պարեր` ըստ բալետի ակադեմիական կանոնների։
Ռուսաստանում 20-րդ դարում բալետի պարուհի էր կոչվում բալետում պարող յուրաքանչյուրը, իսկ Ռուսաստանի կայսրությունում այդպես էր կոչվում միայն մենապարուհին, ով ամենաբարձր դիրքն ուներ բալետի պարախմբում։ Այդ տիտղոսն առաջացել է կայսերական թատրոներում 19-րդ դարի 2-րդ կեսին` Իտալիայից հրավիրվող մի շարք վարպետ պարուհիների` բեմում հայտնվելուց հետո։ Ոչ առաջատար պարուհիներին սկսեցին անվանել դանսյորուհիներ (ֆր.՝ danse — պար) կամ` ուղղակի պարուհիներ։

Պրիմա բալերինա
--------------

Պրիմա բալետի պարուհին (լատ.՝ prima «առաջին» բառից) բալետի պարուհի է, ով առաջին դիրքն է գրավում թատրոնում, խմբի առաջատար մենապարուհին է և ներկայացումներում կատարում է գլխավոր դերերը։ Բարձր որակավորմամբ այդ պարուհին տիրապետում է դերերի անկրկնելի ինքնատիպ մեկնաբանությանը, բարձր տեխնիկային և օժտված է մեծ արտիստիզմով։ Այդ տիտղոսը նույնպես Ռուսաստան է եկել Իտալիայից, սակայն հիմնականում այն օգտագործվում է զուտ խորհրդանշական իմաստով` մամուլում, հարցազրույցներում, քննադատական աշխատանքներում և այլն։ Միևնույն ժամանակ, ռուսական մի քանի թատրոնների մենապարուհիներ (օրինակ, Կ. Ս. Ստանիսլավսկու և Վլ. Ի. Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի անվան Մոսկվայի երաժշտական ակադեմիական թատրոնում) այդ տիտղոսը կրում են պաշտոնապես։ Անգլիախոս երկրներում բալերինայի բարձրագույն կարգավիճակը նկարագրելու համար օգտագործվում է անգլ.՝ principal dancer, «գլխավոր պարուհի» արտահայտությունը, Ֆրանսիայիում` *première danseuse*` «առաջին պարուհի» արտահայտությունը։ Փարիզյան օպերայի բալետի խմբում, որն ավանդաբար ուներ սեփական բարդ հիերարխիան, 19-րդ դարում առաջատար պարուհուն կոչում էին (ֆր.՝ première sujet), «առաջին սյուժե»։ Այն դերասանները և դերասանուհիները, որոնք կարող էին բարձրանալ այդ խմբի ծառայողական ամենաբարձր աստիճանին, 19-րդ դարի վերջից սկսել են կրել «աստղ» (ֆր.՝ étoile) կոչումը։ 1895 թվականին ի հայտ եկած այս կոչումը որպես (ֆր.՝ sujet étoile) վերջնականապես հաստատվել է 19-րդ դարում։ 1938 թվականին բալետի պարուհի Սոլանժ Շվարցն առաջինն է եղել, ում պաշտոնապես տրվել է «աստղ» պարուհու (ֆր.՝ danseuse étoile) կարգավիճակ։

### Prima ballerina assoluta

1805 թվականից սկսած որոշ իտալացի պարուհիներ սկսել են իրենց պրիմա-բալերինա տիտղոսին ավելացնել իտալերեն՝ assoluta «բացարձակ» մասնիկը, այդ ձևով ընդգծելով իրենց կարևորությունը մասնգիտության մեջ և այն փաստը, որ իրենք բեմում մրցակցուհիներ չունեն։ Ռուսաստանում 19-րդ դարի վերջում այդպես էին անվանում Պիերինա Լենյանիին, հետո, 20-րդ դարում, այդ տիտղոսը կրում էր Աննա Պավլովնան, ով հայտնի է դարձել այն բանից հետո, երբ լքել է Ռուսաստանն ու սկսել է իր խմբով ելույթներ ունենալ տարբեր երկրներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Балет. Энциклопедия.
**Գևորգ Դպիր Պալատեցի** (**Տեր-Հովհաննիսյան**, դասական ուղղագրությամբ՝ *Գէորգ Դպիր Պալատեցի (Տէր-Յովհաննէսեան)*, 1737, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - 1812, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն), հայ բառարանագիր, պատմաբան, թարգմանիչ։ Ինքնաշխատությամբ տիրապետել է մոտ 10 լեզուների (եբրայերեն, հունարեն, լատիներեն, արաբերեն, պարսկերեն և այլն)։

Աշխատություններ
---------------

Գլուխգործոցը 1826 թվականին հրատարակված պարսկերեն-հայերեն բառարանն է։ Բացի բառի բացատրությունից, այն ամփոփ տեղեկություններ է տալիս իրանական դիցաբանության, առասպելաբանության, ժողովրդական բառ ու բանի, սովորույթների ու բարքերի, վիպական հերոսների ու նշանավոր գրողների մասին։ Վերջում տրված են հայերեն և պարսկերեն նման բառերի ցանկ, նրանց ծագումը, փոխառության աղբյուրը։

Զբաղվել է պատմությամբ («Գիրք պատմութեան արքայից Օսմանեան զարմին․․․», անտիպ)։

Գևորգ Դպիր Պալատեցին ընտիր հիմք-օրինակներից ընդօրինակել է Մովսես Խորենացու և Եղիշեի պատմությունները, XIII դարի հուշարձան «Գիրք վաստակոց»-ը, որը մեզ է հասել նրա ընդօրինակության շնորհիվ, IV դարի հույն պատմիչ Եվսեբեոս Կեսարացու «Քրոնիկոն»-ը, որի բնօրինակը չի պահպանվել և աշխարհին հայտնի է Գևորգ Դպիր Պալատեցու թարգմանության շնորհիվ։

Կատարել է թարգմանություններ պարսկերենից («Գիրք մեծագին և պատուական ականց․.․», հրատարակված 1807), հունարենից («Հայելի գրոցն Հոմերոսի․․․», 1783, անտիպ) և այլն։

Գևորգ Դպիր Պալատեցին հայ առաջին հոմերագետն է․ «Իլիական»-ի թարգմանության կապակցությամբ նրա գրած նախաբանում քննվում են Հոմերոսին ու նրա պոեմներին վերաբերող բանասիրական ու գրականագիտական մի շարք հարցեր (Հոմերոսի ծննդյան տեղը, պոեմի արվեստի ու ոճի ազդեցությունները և այլն)։

Գևորգ Դպիր Պալատեցու որոշ ձեռագրեր պահվում են Վենետիկի Մխիթարյան և Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան մատենադարաններում։

Գրականություն
-------------

* Այվազյան Ա․, Շար հայ կենսագրությանց, հ․ 1, ԿՊ, 1893։
* Աճառյան Հ․, Պատմություն հայոց նոր գրականության, պր․ 1, Նոր Նախիջևան, 1910։
* Աղայան Է․ Բ․, Հայ լեզվաբանության պատմություն, հ․ 1, Ե․, 1958, էջ 135-139։
* Չուգասզյան Բ. Պարսկերեն-հայերեն առաջին տպագիր բառարանը, ՀՍՍՀ ԳԱ «Տեղեկագիր», հմր 12, 1962, էջ 73-92:(չաշխատող հղում)
* Չուգասզյան Բ․ Լ․, Հայ-իրանական գրական առնչություններ (V-XVIII դդ․), Ե․, 1963։
* Գասպարյան Գ․, Հայ բառարանագրության պատմություն, Ե․, 1968, էջ 159-167։
* Հ. Ս. Ճեմճեմեան, Գէորգ Դպիր Տէր Յովհաննիսեան (Պալատեցի) և Մխիթարյանները, Վենետիկ-Ս. Ղազար, 1984։
* Չուգասզեան Բ. Գէորգ Դպիր Պալատեցու կեանքի և գործունեութեան տարեգրութիւն. 1737-1811, Եր. 1994։
* Մարինե Սարգսյան, Գևորգ Դպիր Պալատեցին լեզվաբան-բառարանագիր (1737-1811) ,- «Բանբեր մատենադարանի», 20, Երեւան, 2014, էջ 203-221։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գէորգ Պալատեցի (Տէր-Յովհաննէսեան), Բառարան Պարսկերէն ըստ կարգի հայկական այբուբենից, Կ. Պոլիս, 1826։
2. ↑  Գիրք մեծագին և պատուական ականց, և այլոց պէսպէս հանք կան և կենդանական քարանց նաև եօթանց հրահալելեաց, և զանազան ազնուագոյն իրաց, Կ. Պոլիս, 1807։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գևորգ Դպիր Պալատեցի

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 15)։*  |
**Հատի Չիրպան** (թուրքերեն՝ Hatı Çırpan, 1890, Անկարա, Անկարայի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - մարտի 21, 1956(1956-03-21), Անկարա, Թուրքիա), նաև հայտնի է, որպես **Սաթի Քադին** (թուրքերեն՝ Satı Kadın), թուրք քաղաքական գործիչ, Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի առաջին կին անդամներից մեկը, որն ընտրվել է 1935 թվականի համընդհանուր ընտրություններում։

Կենսագրություն
--------------

Երկրորդ լեզվական համագումարից անմիջապես առաջ (թուրքերեն՝ İkinci Türk Dil Kurultayı), որն անցկացվել է 1934 թվականի օգոստոսի 18-ից 23-ը, հուլիսի 16-ին, նախագահ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքը մեկնել է Անկարայից էքսկուրսիա դեպի Ղազան գյուղ (այն ժամանակ մտնում Էր Անկարայի մարզի Կիզիլջահամամ շրջանի կազմի մեջ), Անկարա մայրաքաղաքից 50 կմ հեռավորության վրա։ Այս շրջայցի ընթացքում Աթաթուրքին ներկայացրել են Սատի Կադինին, որը Ղազանի գյուղապետն էր։ Նա գեղջկուհի էր Կենտրոնական Անատոլիայից, որը չորս տարի պայքարում էր թուրքական անկախության պատերազմի ժամանակ։ Աթաթուրքը նրա հետ զրույցի է բռնվել, որից հետո նա, ինչպես հաղորդվել է, համակրանք է տածել Սաթի Քադինի նվաճումների և ինտելեկտի նկատմամբ։

Ըստ Աֆեթ Ինանի, Աթաթուրքը նրան հանդիպելուց հետո ասել է. «Սա այն կինն է, որը կարող է հաջողության հասնել որպես խորհրդարանի անդամ»։ Իր հաջող ընտրարշավում Սաթի Քադինին հովանավորում և աջակցում էր ինքը` Աթաթուրքը։ Հետագայում նա փոխել է իր անունը *Հատի*` Աթաթուրքի խորհրդով, որը այդ ժամանակ հետաքրքրված էր նախախեթերի քաղաքակրթությամբ, և քանի որ նրա նախկին` Սաթի անունը նշանակում էր «վաճառք» կամ «գնել» թուրքերեն, նա ընդունել է *Չիրպան* ազգանունը այն բանից հետո, երբ 1934 թվականին ազգանվան մասին օրենքը պահանջում էր, որ Թուրքիայի բոլոր քաղաքացիները ունենան ազգանուն։

* 18 կին պատգամավորներ ընտրվել են Թուրքիայի ազգային մեծ ժողովում 1935 թվականին։18 կին պատգամավորներ ընտրվել են Թուրքիայի ազգային մեծ ժողովում 1935 թվականին։
* Հատի Չիրպանը ԹուրքիայիԱզգային մեծ ժողովի ամբիոնի մոտ։Հատի Չիրպանը ԹուրքիայիԱզգային մեծ ժողովի ամբիոնի մոտ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  A. Turan Alkan, «Bu cennet yurt köşesinde mutlusunuz Kızılcahamamlılar!» Archived 2012-03-14 at the Wayback Machine. *Zaman*, 25 июля 2010
2. 1 2  A. Afetinan, *Tarih’ten bugün’e*, Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1970, p. 164.
3. 1 2  A. Afetinan, *Cumhuriyetʼin Ellinci yılı için Köylerimiz*, Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1978, p. 8.
4. 1 2 3  Emin Karakuş, *40 yıllık bir gazeteci gözü ile İşte Ankara*, Hür Yayın ve Ticaret, 1977, p. 22.
5. 1 2  *The Turkish Woman (1919—1923)*, Basın Yayın Genel Müdürlüğü, p. 36.
6. ↑  *İşte mebus olacak kadın.*, A. Afetinan, *Kemal Atatürk'ü Anarken*, Güzel Sanatlar Matbaası, 1956, p. 67.
**GԺիլբերտ դը Կլեր, Հարտֆորդի 6-րդ կոմս, Գլոքեստերի 7-րդ կոմս, Գլամորգանի 3-րդ լորդ, Կլերի 9-րդ լորդ** (սեպտեմբերի 2, 1243, Christchurch, Bournemouth, Christchurch and Poole, Դորսետ, Անգլիա - դեկտեմբերի 7, 1295, Մոնմութ, Մոնմութշիր, Ուելս, Անգլիայի թագավորություն), անգլիացի մեծ իշխանություն ունեցող ազնվական։ Նա նաև հայտնի էր որպես «Կարմիր» Ժիլբերտ դը Կլեր կամ «Կարմիր կոմս», հավանաբեր նրա մազերի գույնի կամ արյունաբեր ճակատամարտների պատճառով։ Նա տիրեց Գլամորգանի լորդությանը, որը Ուելսի սահմանի լորդություններից ամենահզորն էր 200 անգլիական տնտեսություններով։

Ծագում
------

Ժիլբերտ դը Կլերը ծնվել է Հեմպշիրի Կրայսչըրչում, Հերտֆորդի և Գլոքեստերի կոմս Ռիչարդ դը Կլերի և Մուդ դը Լասիի ընտանիքում։ Ժիլբերտը ժառանգեց հոր ունեցվածքը 1262 թվականին։ Նրան բաժին հասան նաև տիտղոսները, ներառյալ Գլամորգանի լորդ 1263 թվականից։

Հրեաների կոտորած Քենթերբերիում
------------------------------

Երկրորդ բարոնական պատերազմի ընթացքում 1264 թվականի ապրիլին Ժիլբերտը գլխավորեց հրեաների կոտորածը Քենթերբերիում, ինչպես Սիմոն դը Մոնֆորի աջակիցները իրականացրեցին այլ վայրերում։ Ժիլբերտ դը Կլերի ամրոցներ Քինգսթոնը և Թոնբրիջը վերցվեցին Հենրի III թագավորի կողմից։ Սակայն թագավորը թույլատրեց Կլերի կնոջը, ով վերջին ամրոցում էր, ազատ արձակել, որովհետև իր զարմուհին էր, սակայն մայիսի 12-ին Մեյ դը Կլերը և դը Մոնֆորը հայտարարվեցին հանցագործներ։

Լյուիսի ճակատամարտ
------------------

Երկու օր անց, Լյուիսի ճակատամարտից առաջ, դը Կլերին և նրա եղբայր Թոմասին շնորհվեց ասպետի կոչում։ Կոմսը ղեկավարեց Բարոնական բանակի կենտրոնական մասը և տեղակայվեց Լյուսիսց արևմտուք Դոունսում։ Երբ Մոնֆորի ճնշման ներքով արքայազն Էդուարդը լքեց դաշտը, թագավորը և Կորնուելի կոմսը հետ մղվեցին դեպի քաղաք։ Հենրին գերի ընկավ Սուրբ Պանկրասի մոտ և Ժիլբերտը գերևարեց Կորնուելի կոմսին։ Դրանից հետո Մոնֆորը և Կլերը մեծ իշխանություն ձեռք բերեցին, Մոնֆորը *դե ֆակտո* դարձավ Անգլիայի թագավոր։

Եկեղեցուց վտարում
-----------------

1264 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Ժիլբերտը և նրա կողմնակիցները հեռացվեցին եկեղեցուց Հռոմի պապ Կլիմենտ IV-ի կողմից և նրա հողերի դրվեցին ինտերդիկտի տակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Kindred Britain
2. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage
3. ↑  Page, W. (1927) Parishes: Chilton. A History of the County of Buckingham: Volume 4. Ed. London, England: Victoria County History.
4. ↑  Harrison, B.H. (2009). The Family Forest Descendants of Milesius of Spain for 84 Generations. The Family Forest National Treasure Edition. Kamuela, HI: Millicent Publishing Company, Inc.
5. ↑  Richard Huscroft, *Expulsion: England's Jewish Solution* (2006), p. 105.
6. ↑  Robin R. Mundill (2010), *The King's Jews*, London: Continuum, ISBN 9781847251862, OCLC 466343661,  , p89-91
**Անդրե Չալիշիր** (շվեդերեն՝ André Calisir, հունիսի 13, 1990(1990-06-13), Ստոկհոլմ, Շվեդիա), հայ ֆուտբոլիստ, շվեդական «Գյոտեբորգ» ակումբի և Հայաստանի հավաքականի պաշտպան։

Կենսագրություն
--------------

### Ակումբային կարիերա

Շվեդիայի առաջնությունում իր նորամուտը նշել է 2010 թվականի մայիսի 9-ին՝ «Էրեբրու» ակումբի դեմ խաղում, որի 59-րդ րոպեին փոխարինել է Յուսիֆ Արուբային։ 2011 թվականի մրցաշրջանի ընթացքում վարձավճարով տեղափոխվել է երկրորդ դիվիզիոնի «Յոնչյոպինգս Սյոդրա» ակումբ։ Վարձավճարային պայմանագրի ժամկետի ավարտից հետո ակումբի հետ կնքել է լիարժեք պայմանագիր։ 2015 թվականին «Յոնչյոպինգսը» դարձել է երկրորդ դիվիզիոնի հաղթող և անցել բարձրագույն լիգա։ 2017 թվականի մրցաշրջանի արդյունքում թիմը վերադարձել է երկրորդ լիգա՝ զիջելով փլեյ-օֆֆի խաղերում, իսկ Անդրե Չալիշիրը հեռացել է ակումբից և տեղափոխվել «Գյոտեբորգ»։

### Կարիերան հավաքականում

Իր ֆուտբոլային կարիերայի սկզբում Անդրե Չալիշիրը հանդես է եկել Շվեդիայի մինչև 19 տարեկանների հավաքականում։

2018 թվականի մայիսին առաջին անգամ հրավիրվել է Հայաստանի հավաքական՝ մասնակցելու Մալթայի և Մոլդովայի հավաքականների դեմ ընկերական խաղին։ Հունիսի 4-ին կատարել է իր նորամուտը հավաքականում՝ մասնակցելով Մոլդովայի հավաքականի դեմ ողջ խաղին։

Անձնական կյանք
--------------

Չելիշիրի հայրը ազգությամբ ասորի է, ով ծնվել է Թուրքիայում, իսկ մայրը հայ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. 1 2  FBref.com(բազմ․)
3. ↑
4. ↑  «André Calisir om debuten i allsvenskan»։ *Expressen* (Swedish)։ մայիսի 14, 2010։ Վերցված է մարտի 8, 2011
5. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պրոֆիլը *transfermarkt.com* կայքում(անգլ.)
* Վիճակագրութունը *National Football Teams* կայքում(անգլ.)
* Ֆուտբոլիստի էջը *FootballFacts.ru* կայքում
* Ֆուտբոլիստի էջը *Sports.ru* կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | eu-football.info (խաղացող) · FootballFacts.ru · National Football Teams.com · Soccerway · svenskfotboll.se · Transfermarkt (խաղացող) · ՈւԵՖԱ · ՖԻՖԱ |

 |
**Արևմտա-Պոնտական լեռնաշղթա** լեռներ, Պոնտական լեռների մի հատվածը։ Ձգվում են Փոքր Ասիա թերակղզու հյուսիսում, Սև ծովի հարավային մասում, Սակարիա և Կզըլիրմակ գետերի միջև։ Երկարությունը մոտ 400 կմ է, բարձր գագաթը Դալիթափա գագաթն է (2600 մ)։ Կազմված է պաեոզոյի մետամորֆային կրաքարերից և թերթաքարերից։

Ձգվում է Սև ծովի հարավային ափով, Սակարիա և Կզըլ–Իրմակ գետերի միջև։ Երկարությունը մոտ 400 կմ է, բարձրությունը՝ մինչև 2600 մ (Դելիթեփա լեռ)։ Կազմված է պալեոզոյի մետամորֆային կրաքարերից և թերթաքարերից, որոնք ծածկված են կավճի և պալեոգենի նստվածքային ապարներով։ Գոգհովիտներում տարածված են նեոգենի գիպսատար կավերը և անթրոպոգենի լճա–գետային նստվածքները։ Կան քար ածխի հանքեր (Զոնզուլդակի հանքավայր)։ Արևմտա–Պոնտական լեռների երկայնակի խզումնային գոգհովիտներով տրոհված է երկշարք (տեղ–տեղ եռաշարք) շղթաների։ Դեպի Սև ծովն ուղղված լանջերը միաթեք սարավանդներ և ճյուղավորված ցածրադիր լեռնաշղթաներ են, որոնք վերջանում են խզումնային կառուցվածքի ծովափնյա դարավանդներով։ Կլիման անցողիկ է՝ սև ծովայինից միջերկրածովայինին։ Տարեկան տեղումները՝ 1000-2000 մմ։ Հյուսիսահայաց լանջերի ստորին գոտին (300-500 մ բարձրությամբ) ծածկված է կաղնու անտառներով և մակվիսով, մինչև 1200 մ՝ միջերկրածովային սաղարթավոր ծառատեսակներով, 1200-1900 մ՝ եղևնու և եղևենու անտառներով, մերձգագաթնային շրջանները՝մարգագետիններով։ Հարավային լանջերը չորայինեն, ֆրիգանային և լեռնատափաստանային բուսածածկույթով։ Գոգավորություններում և հարթավայրերում զբաղվում են այգեգործությամբ, պտղաբուծությամբ, մշակում են եգիպտացորեն, բրինձ, ծխախոտ և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 2. — էջ 39.
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 428 — 992 էջ։
Երախտագիտոության բերքի փառատոնը Միացյալ Թագավորությունում հողի վրա աճեցված բերքի և սննդի տոն է: Այն տարվա ընթացքում հաջող բերքի համար շնորհակալություն հայտնելու առիթ է, երբ մոտենում է ձմեռը: Փառատոնը նաև շնորհակալություն է հայտնում մարդկանց կյանքում բոլոր լավ և դրական բաների համար, ինչպիսիք են ընտանիքը և ընկերությունները:

Բերքի տոները ըստ ավանդույթի անց են կացվում ոչ միայն եկեղեցիներում, այլ նաև դպրոցներում և երբեմն գինետներում: Որոշ կալվածքներ և ագարակներ նախկինում բերքի տոնը անցկացնում էին գոմում։ Որոշ քաղաքներում և գյուղերում բերքահավաքի տոներն այնպես են կազմակերպվում, որ տարբեր եկեղեցիներում այն ​​նույն օրը չունենա։ Մարդիկ իրենց այգուց, համայնքային պարտեզից կամ ագարակից են բերում բերք, նույնիսկ պահածոյացված և փաթեթավորված սնունդ:

Ժամանակը
--------

Բերքի Փառատոն
Եկեղեցիների մեծամասնությունը, հատկապես գյուղական վայրերում, Բերքի տոնը անց է կացնում տատանվող ժամանակներում՝ ըստ տեղական ավանդույթների: Շատ եկեղեցական դպրոցներ նշում են կես շաբաթ: Բերքահավաքի փառատոները Միացյալ Թագավորությունում տեղի են ունենում բերքահավաքի ավարտից հետո տարբեր օրերին, սովորաբար սեպտեմբերին կամ հոկտեմբերին, կախված նրանից, թե ինչ մշակաբույսեր են աճեցվում և երբ են դրանք հավաքվում տեղում: Ի տարբերություն ԱՄՆ-ի Երախտագիտության օրվա, այդ օրը պաշտոնական տոն չի հայտարարվել։ Չնայած Բերքի օրը ինքնին կիրակի է նշվում, շատ շքերթներ, փառատոներ և ծառայություններ տեղի են ունենում մոտ օրերին:

Տես նաև
-------

* Բերքի տոն
* Գոհաբանության օր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Harvest Festivals and Michaelmas»։ 15 September 2015
2. ↑  «Peover Churches » Harvest Festival»
3. ↑  «British harvest: How long does the season last, when is harvest day, plus history and traditions»
**Յուլիանա Բանզե** (գերմ.՝ Juliane Banse, հուլիսի 10, 1969(1969-07-10)[…], Տետնանգ), գերմանացի երգչուհի (սոպրանո)։

Կենսագրություն
--------------

Մանկությունն անցել է Ցյուրիխում, հինգ տարեկանում սկսել է ջութակ նվագել։ Բալետ սովորել է Ցյուրիխի օպերայում, որտեղ էլ սկսել է սովորել երգել։ Ուսումը շարունակել է Մյունխենում Բրիգիտտ Ֆասսբենդերի մոտ։ Մյունխենում (1989 թ.) վոկալիստների մրցույթում ստացել է առաջին մրցանակ։ Նույն տարում առաջնելույթ է ունեցել Բեռլինի կոմիկական օպերայում, Մոցարտի «Կախարդական սրինգում» Պամինի դերակատարմամբ։ 1993 թվականին ստանում է Ֆրանց Շուբերտի Մեծ մրցանակը (ժյուրիի կազմում էին Էլիզաբեթ Շվարցկոպֆը և Դիտրիխ Ֆիշեր-Դիսկաուն)։ 1995 թվականին առաջելույթ է ունենում ԱՄՆ-ում Գուստավ Մալերի № 2 սիմֆոնիայի կատարմամբ Սենտ Լուիսի սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ Լեոնարդ Սլատկինի գլխավորությամբ։ 2003 թվականին արժանացել է Ռոբերտ Շումանի մրցանակին։

Ամուսինը Կրիստոֆ Պոպպենը ջութակահար է և դիրիժոր։

Երգացանկ
--------

Կատարում է Բրամսի և Բերգի երգերը, Մալերի, Գիորգի Կուրթագի, Յորգ Վիդմանի վոկալ ստեղծագործությունները, դերեր Մոցարտի, Լյուդվիգ վան Բեթհովենի, Շուբերտի, Շումանի, Չայկովսկու, Պֆիցների, Խումպերդինկի, Յանչեկի օպերաներում։ Բանզեն առաջինն է կատարել Սպիտակաձյունիկի դերը Խ. Խոլիգերի համանուն օպերայում։ 2005-2006 թվականներին Անդրաշ Շիֆֆի և ֆրանկոավստրիական Mosaïques կվարտետի հետ համատեղ Վայմարում մասնակցել է Բախի նոր բացված Alles mit Gott und nichts ohn' ihn արիայի համաշխարհային պրեմիերային։

Մանկավարժական գործունեություն
-----------------------------

2007 թվականից Մյունխենի երաժշտության և թատրոնի բարձրագույն դպրոցի պրոֆեսոր է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Discogs — 2000.
2. 1 2  filmportal.de — 2005.
3. 1 2  FemBio database (գերմ.)
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #131386204 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. 1 2  Juliane Banse (Soprano)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 3010154 · BNF: 13994682s · CiNii: DA11302078 · GND: 131386204 · GTAA: 259329 · ISNI: 0000 0000 8008 3862, 0000 0001 1057 4196 · LCCN: no96003581 · LNB: 000043413 · NKC: pna2010575089 · NLA: 35606611 · NLP: A25337543 · NTA: 099947692 · NUKAT: n2006148139 · SUDOC: 082978131 · VIAF: 100318791, 234532086 · WorldCat VIAF: 100318791, 234532086 |

 |

 |
**Էվարիստե Նդայիշիմիե** (կիռունդի`  և ֆր.՝ Évariste Ndayishimiye, ) պետական, ռազմական և քաղաքական գործիչ, Բուրունդիի ներկայիս նախագահը 2020 թվականի հունիսի 18-ից ի վեր, Հութու համայնքի ներկայացուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1968 թվականին Գիհետա կոմունայում։ Սովորել է իրավաբանություն Բուժումբուրայի Բուրունդիի համալսարանում: 1995 թվականի ամռանը թութսի զինվորականների կողմից համալսարանի կամպուսի գրոհից հետո Նդայիշիմիեն միացել է Ժողովրդավարության պաշտպանության ազգային խորհուրդ-Ժողովրդավարության պաշտպանության ուժերին: Աստիճանաբար անցել է ապստամբների մարտական ​​կազմավորումների հրամանատարական դիրքեր. նրա անմիջական հրամանատարը Նկուրունզիզան էր։ Նդայիշիմիեւ մականունը եղել է «Նևա» «N.Eva»։

Նա վերահսկում էր Ժողովրդավարության պաշտպանության ազգային խորհուրդ-Ժողովրդավարության պաշտպանության ուժերի մարտիկների հավաքագրման ծրագիրը Բուրունդիայի կանոնավոր բանակում՝ համաձայն կառավարության հետ կնքված պայմանագրերի։ Բանակի բրիգադի գեներալի կոչումով զբաղեցրել է կադրերի բաժնի պետի և նյութատեխնիկական ապահովման վարչության պետի կարևորագույն պաշտոնները։ 2006-2007 թվականներին եղել է ներքին գործերի և հասարակական անվտանգության նախարարը, որից հետո զբաղեցրել է նախագահի ռազմական կաբինետի ղեկավարի (խորհրդատուի) պաշտոնը։ 2009 թվականին Նդայիշիմիեն դարձավ Բուրունդիի ազգային օլիմպիական կոմիտեի ղեկավարը։

2020 թվականի հունվարի 26-ին Ժողովրդավարության պաշտպանության ազգային խորհուրդ-Ժողովրդավարության պաշտպանության ուժերի համագումարում Ռուենը առաջադրվել է որպես Բուրունդիի նախագահի թեկնածու։ Նա հաղթել է 2020 թվականի մայիսի 20-ին կայացած համընդհանուր ընտրություններում՝ ստանալով ձայների 68,72%-ը (87,7%-ի մասնակցությամբ)։ Նա պաշտոնը ստանձնեց սպասվածից մի փոքր շուտ՝ 2020 թվականի հունիսի 18-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Outgoing Burundi President Nkurunziza, Famed for Soccer and Violence, Dies» (անգլերեն)։ *The New York Times*։ 2020-06-09։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-06-23-ին։ Վերցված է 2020-06-20  `|deadlink=` պարամետրը գոյություն չունի: Խորհուրդ է տրվում օգտագործել (`|dead-url=`-ը) (օգնություն)
2. ↑  Кусов В.Г.։ «Эварист Ндайишимийе: президент Бурунди, биография и правление»։ *Правители Африки: XXI век* (ռուսերեն)։ Վերցված է 2021-02-05
3. ↑  «Ндайишимийе, Эварист»։ *ТАСС*։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-06-30-ին։ Վերցված է 2020-06-14  `|deadlink=` պարամետրը գոյություն չունի: Խորհուրդ է տրվում օգտագործել (`|dead-url=`-ը) (օգնություն)
4. ↑  «Burundi’s Evariste Ndayishimiye is sworn in as president» (անգլերեն)։ «Би-би-си»։ 2020-06-18։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-06-22-ին։ Վերցված է 2020-06-18  `|deadlink=` պարամետրը գոյություն չունի: Խորհուրդ է տրվում օգտագործել (`|dead-url=`-ը) (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էվարիստե Նդայշիմիեի կենսագրությունը «Աֆրիկայի կառավարիչներ, 21-րդ դար» կայքէջում
**Տնտեսական ճգնաժամ Վրաստանում**, 2008-2010 թվականների տնտեսական ճգնաժամ Վրաստանում, որ տեղի է ունեցել համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի ընթացքում։

Ճգնաժամի ընթացք
---------------

2008 թվականի սկզբից զարգացում ապրած համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամն անդրադարձավ Վրաստանի տնտեսության վրա ևս։ 2008 թվականի գարնանից խնդիրներ առաջացան ֆինանսական ռեսուրսների հետ, անկում ապրեց ներդրումային ակտիվությունը, կրճատվեց պահանջարկը։

2008 թվականի հոկտեմբերին արևմտյան երկրները Վրաստանին հատկացրին 4,5 միլիարդ դոլար ֆինանսական օգնություն, որից 2,5 միլիարդը՝ որպես երկարաժամկետ պարտք, իսկ 2 միլիարդը՝ գրանտ։ Որոշ փորձագետների կարծիքով՝ այդ օգնությունը հիմնական դեր խաղաց Վրաստանում տնտեսության կոլապսը կանգնեցնելու նպատակով։

2008 թվականի տվյալներով՝ ՀՆԱ-ն ավելացել է 2,1 %-ով, ուղղակի ներդրումների թիվը նվազել է 22 %-ով (մինչև 1,564 միլիարդ դոլար)։ 2009 թվականի առաջին երեք քառորդների ընթացքում ստացվել է 505,2 միլիոն դոլար ուղղակի արտասահմանյան ներդրում։

2009 թվականի արդյունքներով՝ ՀՆԱ-ն նվազել է 7 %-ով, ինչը ՀՆԱ-ի վատագույն ցուցանիշներից մեկն էր աշխարհում։ Արդյունաբերական արտադրությունն այդ տարվա ընթացքում անկում ապրեց 8,5 %-ով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Экономику Грузии спасла война // Бизнес Грузия, 18 ноября 2009
2. ↑  В Грузии ожидается подорожание продуктов питания // Кавказский узел, 7 декабря 2009
3. ↑  Год «тощих коров» в Грузии // Вестник Кавказа, 17 января 2010
4. 1 2  Factbook: Georgia Archived 2015-10-16 at the Wayback Machine. // ЦРУ
5. 1 2  Foreign Direct Investments // Geostat.ge
6. ↑  CIA — The World Factbook — Country Comparison :: National product real growth rate Archived 2017-07-01 at the Wayback Machine. // CIA; 200 место из 213 по днамике ВВП
**Սարգիս Չիլինկիրյան** (25 հունվարի, 1884/1885, Բանդրմա (Պանտերմա)- 1916, Գոշհիսար), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1884/1885 թվականի հուն­վա­րի 25-ին, Մարմարա ծովի ասի­ա­կան ափի Բանդր­մա (Պան­տեր­մա) քա­ղա­քում՝ հայ առա­քե­լա­կան ըն­տա­նի­քում։ 1899 թվականին ավարտել է ծննդա­վայ­րի թա­ղա­յին վար­ժա­րա­նը։
1899-1902 թվականներին սո­վո­րել է ամե­րի­կա­ցի մի­սի­ո­ներ­նե­րի Բրուսայի նահանգի Նի­կո­մի­դի­ա­յի գա­վա­ռա­կի Պարտիզակ ավա­նի Բյութանիայի բարձրագույն վարժարանում։ 1902-1906 թվականներին ու­սա­նել է Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկա­կան ֆա­կուլ­տե­տում։ 1908-1909 թվականներին վի­րա­բու­ժու­թյան և ման­կա­բար­ձու­թյան մեջ կա­տա­րե­լա­գործ­վե­լու նպա­տա­կով հա­ջոր­դա­բար եղել է Փարիզի և Լոնդոնի բժշկա­կան խո­շո­րա­գույն հաս­տա­տու­թյուն­նե­րում։ 1909 թվականին, վե­րա­դառ­նա­լով Կ. Պոլիս, վի­րա­բույժ և ման­կա­բարձ է աշ­խա­տել։ 1914 թվականի դրու­թյամբ եղել է ան­վա­նի և հարգ­ված բժիշկ Կ. Պոլ­սի բազ­մազգ բնակ­չու­թյան շրջա­նում։

Գրա­կան-ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան աշ­խա­տանք­նե­րով աշ­խա­տակ­ցել է «Ման­զու­մեի էֆ­քե­ար»-ին և պրոֆեսոր Հա­կո­բոս Ճե­ճի­զյա­նի հրա­տա­րա­կած «Բիւ­րակն»-ին, իսկ «Բժիշկ»-ի հրա­տա­րա­կու­մից սկսած՝ եղել է նրա կա­նո­նա­վոր աշ­խա­տա­կի­ցը։ Գրել է ըն­կե­րա­յին և առող­ջա­պա­հա­կան բնույ­թի հոդ­ված­ներ, որոնք ըն­թեր­ցող­նե­րը մեծ հե­տաքրք­րու­թյամբ են կար­դա­ցել։ Գոշհիսարի թա­ղա­պե­տա­կան բժիշկ է աշ­խա­տել։

Մա­հա­ցել է 1916 թվականին Գոշհիսարում, ժան­տախ­տից՝ 31 տա­րե­կա­նում։ Այլ տվյա­լով՝ սպան­վել է Դեր-Զորի ճա­նա­պար­հին։

Աշ­խա­տու­թյուն­նե­րը
---------------------

* Առող­ջա­պա­հու­թիւն կամ հի­ւանդ չըլ­լա­լու արո­ւես­տը, Առող­ջա­պա­հա­կան դա­սա­գիրք նա­խակր­թա­րան­նե­րի հա­մար։
* Սի­րոյ զո­հը, Վա­հան Ղա­զա­րե­ա­նի «Բժշկա­կան եւ առող­ջա­պա­հա­կան տա­րե­ցոյց» գրքում, Կ. Պօ­լիս, 1914։

Գրականություն
-------------

* Ղա­զա­րե­ան Վա­հան, Բժշկա­կան եւ առող­ջա­պա­հա­կան տա­րե­ցոյց, Կ. Պօ­լիս, 1914։
* Հայ բժշկու­թե­ան տո­ւած զո­հե­րը, ցու­ցա­կագ­րո­ւած վա­ւե­րա­կան փաս­տե­րով, Կ. Պո­լիս, 1919։
* Քէս­տե­նե­ան Հրաչ, Պէյ­րու­թի Ամե­րի­կե­ան Հա­մալ­սա­րա­նէն Շրջա­նա­ւարտ Եւ Մեծ Եղեռ­նին Նա­հա­տա­կո­ւած Հայ Բժիշկ­ներ, «Ազ­դակ», 01-11-2012։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կանոն (այլ կիրառումներ)
**Կանոն** (հուն.՝ κανών - օրենք, կարգ), հայ հին ու միջնադարյան մատենագրության մեջ օգտագործվել է ինչպես ընդհանուր նշանակությամբ, այնպես և մասնավոր, հատկապես երաժշտական մի քանի իմաստներով։

Հայ եկեղեցական երաժշտության մեջ կանոններ են կոչվել պաշտոներգության որոշակի կարգավորությամբ կատարվող միավորների խմբերը՝ Սաղմոսարանում, Շարակնոցում և Գանձարանում։ Հայկական Սաղմոսարանը, դեռևս 5-րդ դարից, ի տարբերություն հունականի և ասորականի, բաժանված է ութ կանոնների, որոնցից յուրաքանչյուրին համապատասխանում է հոգևոր երաժշտության ութ ձայնեղանակներից մեկը։ Այդ կանոններն իրենց հերթին բաղկացած են յոթական գուբղայից և ամեն մի գուբղա՝ 2-6 սաղմոսից (ըստ ծավալի)։

Սաղմոսարանի կանոններ
--------------------

Սաղմոսարանի կանոնները սկզբնապես բաժանված են եղել եկեղեցական օրվա վեց ժամերի վրա ու երգվել միաձայն, երկու դասերի մասնակցությամբ, փոխեփոխ՝ երկուական կանոներ գիշերային ու առավոտյան, և մեկական՝ երրորդ, վեցերորդ, իններորդ ու երեկոյան ժամերին։ Կանոնների առաջին վեց գուբղաները կատարվել են առավել պարզ, անպաճույճ եղանակավորումով, իսկ յոթերորդները, որոնք կոչվել են կանոնագլուխներ, վերարտադրվել են ծոր երգային վառ մեղեդիների զուգորդությամբ։

Շարակնոցի կանոններ
------------------

Շարակնոցի կանոնների ծագումը վերաբերում է 8-րդ դարին, երբ հայ եկեղեցին ընդունեց կանոնը որպես հոգևոր ինքնուրույն երգի նոր, 5-րդ դարից հորինվող կցուրդների համեմատությամբ՝ գրական ու երաժշտական առումներով ավելի զարգացած մի տեսակը։ Այն փաստորեն յուրահատուկ շարք է, բաղկացած 8-9 երգերից, որոնք նվիրված են եկեղեցական միևնույն տոնին, բայց կատարվում են տվյալ օրվա տարբեր աղոթաժամերին (գիշերային, առավոտյան, ճաշի, երեկոյան)։ Դրանցից յուրաքանչյուրն ունի այսպես կոչված սկսվածք՝ Հին կամ Նոր կտակարանի օրհնություններից մեկի և կամ սաղմոսի սկզբնաբառերով, որտեղից և ստանում է իր անվանակոչությունը։

Շարակնոցի կանոնները լինում են լրիվ կամ թերի, տվյալ տոնի համար հատուկ հորինված կամ հին կցուրդների համապատասխան խմբավորմամբ ստեղծված։

Գանձարանի կանոններ
------------------

Որպես ընդհանուր օրենք՝ Գանձարանի կանոններն աչքի են ընկնում ավելի բարձր գեղարվեստական արժանիքներով։ Դրանք ձևավորվել են սկսած 13-րդ դարից, նախապես ստեղծված ու տվյալ պատմաշրջանում առավել նախանձախնդրությամբ հորինվող գանձերի, տաղերի, մեղեդիների և հորդորակների համապատասխան մեկտեղման հիման վրա։

Գանձարանային չափորոշ կանոնները բաղկացած են միևնույն տոնին նվիրված հիշյալ չորս տեսակի ստեղծագործություններից։ Սակայն այստեղ ևս լինում են թերի կանոններ, և կամ այնպիսիներ, որոնք ունեն չորսից ավելի կտորներ։ Դրանց մեջ երաժշտականորեն ամենահարուստը մեղեդի կոչվածներն են։

Գանձերը 10-12-րդ դարերում կատարվել են ասերգին մոտիկ եղանակավորումներով, որոնք զարգացել են նույնիսկ ծորերգի վերածվելու միտումով։ Այնպես, որ 13-15-րդ դարերում գանձերն իրապես երգվել են արդեն և դրանցից շատերն իրենց երաժշտական բաղկացուցիչի յուրահատկություններով ընդհուպ մոտեցել են տաղերին, ինչպես և մի ամբողջ շարք տաղեր էլ՝ նույն այդ առումով՝ մեղեդիներին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 239)։*  |
**Մոսկվայի ապստամբություններ** XVII դ․,

**1․** Աղի խռովություն 1648․ բռնկել է մեկ միասնական աղի հարկ մտցնելու (պետությունը հարստացնելու նպատակով) և պետության գործադրած բռնությունների պատճառով։ Մասնակցել են քաղաքային բնակչության ստորին և միջին խավերը, ստրելեցներ, խոլոպներ։ Հուզումները շարունակվել են մինչև 1649 թվականի փետրվարը։

**2․** Պղնձի խռովություն 1662․ ծագել է ռուսլեհական պատերազմի տարիներին (1654-1667)՝ հարկերի բարձրացման և արժեզրկված մետաղյա դրամների մեծաքանակ թողարկման հետևանքով։ Հուլիսի 25-ի ելույթներին մասնակցել են քաղաքացիների ստորին և միջին խավերը, ստրելեցներ, զինվորներ։ Ապստամբությունը ճնշվել է, ավելի քան 1000 մարդ սպանվել և մահապատժի է ենթարկվել, մի քանի հազարը՝ աքսորվել։

**3․** 1682 թվականի֊ի ապստամբության մասին տես «խովանշչինա»։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Սա բազմիմաստ կամ համանուն եզրի տարբեր իմաստներով և կիրառումներով Հայերեն Վիքիպեդիայում առկա հոդվածների ցանկ է։ Ընտրեք ձեր որոնած իմաստը կամ կիրառումը ցանկից, իսկ հոդվածի բացակայության դեպքում կարող եք ավելացնել այն՝ հետևելով համապատասխան կանոններին։  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 31)։*  |
**Ամստերդամի էթնոգրաֆիկական թանգարան** (հոլ.՝ Ethnographisch Museum Artis), ազգագրական թանգարան է Ամստերդամում` Նիդերլանդներում, գտնվում է Ամստերդամի կենդանաբանական այգու տարածքում։

Պատմություն
-----------

Էթնոգրաֆիկական թանգարանը, ինչպես նաև Ամստերդամի կենդանաբանական այգին, հիմնադրվել է 1838 թվականին Թագավորական կենդանաբանական հանրության կողմից։ Ստեղծման նպատակն էր հանրության ուշադրությունը սևեռել ազգագրություն, կենդանաբանություն, երկրաբանություն գիտությունների վրա և այցելուներին ծանոթացնել նիդերլանդական գաղութային տիրույթների աշխարհին։

Ցուցադրության մեջ ներառված էին էկզոտիկ կենդանիներ և կենդանաբանական այլ նմուշներ (կմախքներ և խրտվիլակներ), ազգագրական օբյեկտներ։ 1851 թվականին այդ հավաքածուները տեղավորված էին Բնական պատմության թանգարանում։ Շուտով ազգագրական օբյեկտների հավաքածուն առանձնացվեց հիմնական ցուցադրությունից և տեղափոխվեց Ընկերության հանրության հարևան շինություն։ Ցուցանմուշների թվի աճը հանգեցրեց նրան, որ 1888 թվականին էթնոգրաֆիկական թանգարանի համար կառուցվեց առանձին շինություն։

Դա Նիդերլանդների երրորդ էթնոգրաֆիկական թանգարանն էր Ամստերդամի պետական թանգարանից և Ռոտերդամի համաշխարհային թանգարանից հետո։ Ցուցադրությունը ձևավորվել է տարբեր ընկերությունների և գիտական համայնքների, ինչպես նաև անհատների կողմից թանգարանին նվիրած առարկաներից։ Գլխավոր նվիրաբերողը լեզվաբան *Գերման Նոյբրոններ վան դեր Տուկն* էր։

1887-1902 թվականներին հավաքածուի ղեկավարը *Կորնելիս Մարինուս Պլեյտեն* էր` «Ուղեցույց Թագավորական կենդանաբանական հանրության Էթնոգրաֆիկական թանգարանի այցելուների համար։ Ամստերդամի կենդանաբանական այգի» աշխատության հեղինակը (հրատարակման թվական՝ 1888)։

Հավաքածուի մեջ ներառված էին առարկաներ, որոնք հավաքվել էին դեպի նիդերլանդյան Նոր Գվինեա գիտական առաջին արշավների ժամանակ, փաստեր Աֆրիկայի, Օկեանիայի, Հարավ-արևելյան Ասիայի և Հեռավոր Արևելքի բնիկ ժողովուրդների վերաբերյալ։

Պաշտոնապես Էթնոգրաֆիկական թանգարանը գոյատևել է մինչև 1910 թվականը։ Ամբողջ հավաքածուն նվիրաբերվել է Գաղութային ինստիտուտին, որում գտնվում էր Ամստերդամի Գաղութային թանգարանը (ներկայումս՝ Արևադարձային թանգարան)։

1926 թվականից, երբ հավաքածուն նորից հասանելի դարձավ այցելուներին, ավելի քան 11 000 առաջարկներից պահպանվեց միայն մի մասը։ Էական մասը ներառված է մշտական ցուցադրության մեջ։

Տես նաև
-------

* Ամստերդամի պատմության թանգարան

Արտաքին հղումներ
----------------

* De schepping in artis(չաշխատող հղում)
* Het Ethnographisch Museum փորագրություն Ամստերդամի էթնոգրաֆիկական թանգարանի ինտերիերի հետ
**Շեյխ** (անգլ.՝ The Sheik), ռեժիսորն է Ջորջ Մելֆորդի ամերիկյան արկածային մելոդրաման, նկարահանված 1921 թվականին՝ Էդիթ Մոդ Հալի համանուն վեպի հիման վրա ։

Սյուժե
------

Սահարա անապատում կա օազիս՝ Բիսկրա քաղաք, որտեղ հարուստ արաբներն իրենց համար հարսնացուներ և հարճեր են ընտրում։ Այստեղ է ժամանել նաև Շեյխ Ահմեդ բեն Հասանը՝ բարեկեցիկ կլանի ղեկավարը։ Երբ նա տեսավ համառ անգլիացի գեղեցկուհի Դիանա Մայոյին, առաջին հայացքից սիրահարվեց նրան և որոշեց, որ նա կդառնա իր կինը։ Դիանան ամբարտավանորեն անտեսում է գեղեցիկ երկրպագուին։

Մի օր Դիանան նա մի քանի արաբների ուղեկցությամբ ճամփորդում է անապատով, և շեյխը առևանգում է նրան։

«Շեյխը»
Շեյխը հրամայում է իր նոր գերին ենթարկվել իրեն

Դերերում
--------

* Ռուդոլֆ Վալենտինո- Շեյխ Ահմեդ Բեն Հասան
* Ագնես Այրես-Դիանա Մայո
* Ռութ Միլլեր-Զիլա
* Ջորջ Վագներ-Յուսուֆ
* Ֆրենկ Բաթլեր-Սըր Օբրի Մեյո
* Չարլզ Բրինլի Մուստաֆա Ալի
* Լյուսիեն Լիթլֆիլդ-Գաստոն-ֆրանսիացի աշխատակից
* Ադոլֆ Մենժուն՝ բժիշկ Ռաուլ դե Սենտ-Հյուբերտի դերում
* Ուոլթեր Լոնգ–Օմար
* Լորետա Յանգ-երեխա (տիտրերում նշված չէ)
* Պոլլի Էն Յանգ-երեխա (տիտրերում նշված չէ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "The Sheik",
2. 1 2  "The Sheik", imdb.com

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Sheik(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* «The Sheik»(անգլ.) ֆիլմը allmovie կայքում:
* NPR Article on The Sheik
* Review of the Sheik DVD
* Vintage Reviews for The Sheik
**Մյուլհայմ ան դեր Ռուր** (գերմ.՝ Mülheim an der Ruhr, ստորին գերմաներեն՝ Mölm), քաղաք Գերմանիայի Հյուսիսային Ռեյն Վեստֆալիայում։

Ըստ 2009 թվականի տվյալների՝ բնակչությունը կազմում է 168,3 հազար մարդ, 2000-ին՝ 173,9 հազար։

Տնտեսություն և տրանսպորտ
------------------------

Քաղաքում աշխատում են *Siemens AG* և *Turck* ընկերությունները։ Այստեղ է գտնվում նաև Tengelmann Group առևտրային հոլդինգի գլխադասային գրասենյակը։

Մյուլհայմում կա երկաթուղային կայարան, որտեղ կանգ են առնում RB, RE, S Bahn գնացքները։ Գործում է նաև ավտոբուսային ցանց, որը աշխատում է նաև գիշերային ժամերի։

Քաղաքում գործում է տրամվայի ցանց, որը Էսեն քաղաքի տրամվայի ցանցի մի մասն է։ Մյուլհայմի տրամվայի ցանցը կոմբինացված է՝ կազմված սովորական տրամվայի և արագընթաց տրամվայի գծերից։ Շտադտբանի գիծը քաղաքը կապում է Էսենի հետ և Մյուլհայի տարածքում ունի 9 կայարան։ Աշխատում է U18 երթուղին։ Straßenbahn 102 և 110 երթուղիները ներքաղաքային են։ 107 երթուղին կապում է Էսենի հետ։ 112- Մյուլհայմը կապում է Օբերհաուզենի հետ, 901-ը՝ Դուսբուրգի։ Տրամվայի երթուղին անցնում է երկու գետնանցումներով։ Շտադտբանի գիծը ունի 6 կայարան, Ստրասենբանը՝ 4, որը ամբողջությամբ օգտագործում է 102 երթուղին և մասամբ 901-ը։ Հանդիպում են Mülheim Hbf կայարանում։

Քաղաքի տարածքում է գտնվում «Էսեն-Մյուլհայմ» օդանավակայանը։

Տեսարժան վայրեր
---------------

* Բրոյքսի դղյակ
* Շտյուրումի դղյակը
* Սահարնի վանք
* Ռորռայի Մյուլհայմի խուց
* Aquarius ջրի թանգարան
* Բիսմարկի աշտարակ
* Ժոզեֆ Թիսենի առանձնատուն
* Մյուլհայմի ջրակարգավորիչներ

Միջազգային հարաբերություններ
----------------------------

### Քույր քաղաքներ

* Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա, Դարլինգթոն (1953)
* Ֆրանսիա Ֆրանսիա,Ֆրանսիա Տուր (1962)
* Լեհաստան Լեհաստան,Լեհաստան Ոպոլե (1989)
* Իսրայել Իսրայել,Իսրայել Կֆար Սավա (1993)
* Թուրքիա Թուրքիա,Թուրքիա Բեյքոզ (2007)
* Ֆինլանդիա Ֆինլանդիա,Ֆինլանդիա Կոուվոլա (2009)

### Համագործակցող քաղաքներ

* Պաղեստին Պաղեստին, Կալկիլիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  register of German municipalities (4th quarter 2022) (գերմ.) — DESTATIS, 2023.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Նոր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4040475-4 · LCCN: n50008254 · NKC: ge702714 · VIAF: 159414469 · WorldCat VIAF: 159414469 |

 |
**Եվրոպայի առաջնության եզրափակիչ 1960**, Եվրոպայի առաջնության եզրփակիչ հանդիպում։ Խաղը տեղի է ունեցել 1960 թվականի հուլիսի 10-ին՝ Փարիզի «Պարկ դե Պրենս» մարզադաշտում։ Հանդիպմանը մասնակցել են ԽՍՀՄ-ի և Հարավսլավիայի հավաքականները։

Խաղի արդյունքում Եվրոպայի չեմպիոն է հռչակվել ԽՍՀՄ-ի հավաքականը, որը 2:1 հաշվով հաղթել է Հարավսլավիայի հավաքականին։ Հանդիպման հիմնական ժամանակը ավարտվել է 1:1 հաշվով՝ ինչի արդյունքում խաղը տեղափոխվել է լրացուցիչ ժամանակ։ Լրացուցիչ ժամանակում Վիկտոր Պոնեդելնիկը 113-րդ րոպեին հաղթանակ է պարգևել ԽՍՀՄ-ի հավաքականին։

Խաղի հաշիվը
-----------

| Եվրոպայի առաջնության եզրափակիչ |
| --- |
| 1960 հուլիսի 1021:30 | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ | 1:1(Ավելացված ժամանակում) | Հարավսլավիա Հարավսլավիա | «Պարկ դե Պրենս», ՓարիզՀանդիսական՝ 17966Մրցավար՝ Անգլիա Արթուր Էդվարդ |
| Մետրևելի Goal 49'
Պոնեդելնիկ Goal 113' | Հոդված | Գալիչ Goal 43' |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  European Championship 1960

Արտաքին հղումներ
----------------

* ЮГОСЛАВИЯ - СССР - 1:2
* Впереди Европы всей(չաշխատող հղում)