**«Վերսալյան էքսպրոմտ»**, Մոլիերի մեկ գործողությամբ կատակերգություն, առաջին անգամ ներկայացվել է 1663 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Վերսալյան պալատի այգում։ Նոյեմբերի 4-ին կատակերգությունը խաղացել են Փարիզի Պալե-Ռոյալ թատրոնում։ Առաջին անգամ հրատարակվել է Մոլիերի մահից հետո, 1682 թվականին, Մոլիերի շարադրանքների հավաքածուում, հրատարակվել է Լագրանժի և Վինոյի կողմից։
Կատակերգությունում հնչում են Պիեռ Կոռնեյլի «Նիկոմեդ», «Հորացի», «Սերտորիուս» և «Էդիպ» ողբերգություններից բանաստեղծություններ։

Գործող դեմքեր
-------------

Այս կատակերգությունում Մոլիերի թատերախմբային դերասանները խաղում են ինքն իրենցով։

* **Մոլիեր** (կատակերգական մարկիզ)
* **Բրեկուր** (պալատականներից մեկը)
* **Լագրանժ** (կատակերգական մարկիզ)
* **Դյու Կրուազի** (պոետ)
* **Լատորիլիեր** (անհանգստացնող մարկիզ)
* **Բեժար** (շևալիե)
* **Տիկին Դյուպարկ** (սեթևեթող մարկիզ)
* **Տիկին Բեժար** (դյուրագրգիռ)
* **Տիկին Մոլիեր** (զգուշավոր ծաղրող)
* **Տիկին Դեբրի** (սրամիտ կոկետուհի)
* **Տիկին Դյու–Կրուազի** (քաղցրավուն չարասիրտ)
* **Տիկին Էրվե** (սեթևեթող աղախին)

Սյուժե
------

Մոլիերի թատերախումբը թագավորական ներկայացման համար փորձում է նոր կատակերգություն բեմադրել։ Դերասանները չեն հասցնում սովորել և պատրաստել դերերը, նրանց ներկայացման փորձերը անընդհատ ընդհատվում է պարապ մնացած հետաքրքրաշարժ մարկիզների պատճառով։ Թագավորի ծառաները շտապեցնում են Մոլիերին, ասելով, որ թագավորը արդեն սրահում է և սպասում է ներկայացմանը, բայց Մոլիերը անընդհատ հետաձգում է թատրոնի սկիզբը։ Վերջ ի վերջո, բարեհոգի թագավորը թույլատրում է նրանց խաղալ ցանկացած ուրիշ պիես, իսկ նորը թողնել մեկ այլ անգամվան։

Բուրգունդյան հյուրանոցի թատրոնի քննադատությունները
--------------------------------------------------

«Վերսելյան էքսպրոմտ»–ում Մոլիերը Բուրգուդյան հյուրանոցի թատրոնի կողմից ենթարկվում է դաժան և հիմնականում ոչ կոռեկտ քննադատությունների, խաղալու ոճը, դերասանները (մասնավորապես Մոնֆլյորին, Բոշատոն, Վիլլեն, Օտրոշան և պարոն Բոշատոն), ռեպերտուարը։

«Վերսելյան էքսպրոմտ»–ին ի պատասխան Բուրգունդյան հյուրանոցը այդ նույն տարում ներկայացրել է «Կոնդե հյուրանի էքսպրոմտ» պիեսը, որը գրել է Մոնֆլյորին։ Այնտեղի բացման ժամանակ ծաղրանքի է ենթարկվում Մոլիերը, նրա նախասիրությունները ֆարսի հանդեպ (թատրոնի «ցածր» ժանր, որի տեղը թատրոնի բեմը չէ, այլ Պոն Նյոֆը տոնավաճառների բեմում) և չէին կարողանում խաղալ ողբերգություններ (Մոլիերը եղել է *անհատական* խաղի կողմնակից, երբ որ Բուրգունդյան հյուրանոցի դերասանները խաղում էին *պաֆոսնո* ողբերգությունը); նաև ծաղրանքի առարկա է դառնում նրա անձնական կյանքը, մասնավորապես, պիեսում բացահայտորեն ծաղրում են նրա անհաջող ամուսնությունը և կնոջ (Արմանդի Բեժար) հանդեպ ունեցած անվստահությունը։

Իրականում, Մոլիերի թատերախմբի և Բուրգունդյան հյուրանոցի միջև մրցանկցությունը սկսվել է դեռևս 1658 թվականին, երբ որ Մոլիերը Լյուդովիկ XIV–ի կողմից ստացել էր Պտի–Բուրբոն սցենարը և Մեսյեի պաշտպանողությունը, Ֆիլիպ I-ի եղբայրը, և շարունակվեց մինչև 1680 թվականը, երբ հենց նույն Լյուդովիկ XIV–ի հրամանով թատերախմբերը միացվել են մեկ ընդհանուր թատրոնում խաղալու համար, ստանալով *Ֆրանսեզ կատակերգություն* անվանումը։ Փարիզյան հասարակությունը ուշադիր հետևում էր «դուել»–ի գործունեությանը և անհամբերությամբ սպասում էր ամեն մի նոր թատրոնային ներկայացմանը։

Մոլիերի և Բուրգունդյան հյուրանոցի առավել սուր մրցակցային պահերը

|  | Մոլիերի թատերախմբի ներկայացումներ | Բուրգունդյան հյուրանոցի ներկայացումներ |
| --- | --- | --- |
| 1663 | «Կանանց դպրոցի քննադատությունը» Մոլիեր | «Գեղանկարիչի դիմանկարը, կամ Կանանց դպրոցի քննադատության դեմ» Բուրսո |
|  | «Վերսելյան էքսպրոմտ» Մոլիեր | «Կոնդե Հյուրանոցի Էքսպրոմտ» Մոնֆլյորի |
| 1665 | «Կոկետկայի մայրը» Դոննո դե Վիզե | «Կոկետկայի մայրը» Կինո |
|  | «Ալեքսանրդ Վելիկի» Ռասինի | «Պոռուսա, կամ Շնորհակալություն Ալեքսանդրին» Բուայե |
| 1667 | *Թերեզա Դյուպարկ* *Մոլիերի թատերախումբը լքում է* | *և մասնակցում է Բուրգունդյան հյուրանոցի թատերախումբը* |
|  |  | «Անդրոմախա» Ռասինա (Դյուպարկը գլխավոր դերում) |
| 1668 | «Անդրոմախի քննադատությունները» Սյուբլինի |  |
| 1670 | «Տիտ և Բերենիկա» Կոռնելյա | «Բերենիկա» Ռասինա |
|

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Վերսելյան էքսպրոմտ» պիեսի տեքստը (թարգմանիչ Ա. Մ. Արգո)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  См. Н.Буало, *Поэтическое искусство*, Песнь III.
2. ↑  *Le Theatre en France* sous la direction de Jacqueline de Jomaron, Paris, Armand Colin Editeur, 1992. P.206.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 207939095 · WorldCat VIAF: 207939095 |

 |