**Հոկտեմբերյանի շրջան** (մինչև 1935 թվականը՝ Ղուրդուղուլիի շրջան) Հայկական ԽՍՀ, ապա՝ Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային միավոր այժմյան Արմավիրի մարզի կենտրոնում։ Գտնվում էր ՀԽՍՀ արևմուտքում։ Կազմավորվել է 1930 թվականի սեպտեմբերի 9-ին։ Սահմանակից էր Թուրքիային։ Տարածությունը 423 քառ. կմ էր, բնակչությունը՝ 109 900 (1987), խտությունը՝ 259,8 մարդ։

Բնակավայրեր
-----------

Հոկտեմբերյանի շրջանի վարչական կենտրոնը Արմավիր (այժմ՝ Արմավիր) քաղաքն էր։ Ուներ 1 քաղաք (Հոկտեմբերյան), 1 քտա (Մեծամոր), 1 քաղաքային, 1 ավանային, 16 գյուղական խորհուրդ։ Բնակավայրերն են՝

* Ամասիա
* Այգեգործական N15 սովխոզին կից
* Այգեգործական N5 սովխոզին կից
* Այգեշատ
* Արազափ
* Արգավանդ
* Արմավիր
* Արևիկ
* Արտաշար
* Բամբակաշատ
* Բերքաշատ
* Գետաշեն
* Եղեգնուտ
* Երասխահուն
* Զարթոնք
* Ժդանով
* Լենուղի
* Լուկաշին
* Հայկավան
* Հոկտեմբեր
* Ձերժինսկի
* Մարգարա
* Մեծամոր
* Մրգաշատ
* Նալբանդյան
* Նոր Արմավիր
* Նոր Արտագերս
* Նոր Կեսարիա
* Շենավան
* Ջանֆիդա
* Ջրաշեն
* Սովետական
* Վարդանաշեն
* Տանձուտ
* Փշատավան

Պատմություն
-----------

Հոկտեմբերյանի շրջանի տարածքը դեռ հնադարում եղել է Հայաստանի կազմում՝ Երվանդունիների (մ.թ.ա. 570-201) և Արտաշեսյանների (մ.թ.ա. 189-1) թագավորության ժամանակ։ Ավելի ուշ Հոկտեմբերյանի շրջանի տարածքը կազմել է Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Ոստան գավառի մեջ։ 9-րդ դարի վերջից մտել է Բագրատունյաց թագավորության, ապա՝ Զաքարյան իշխանապետության մեջ։ 14-16-րդ դարերում այն մտել է մոնղոլական, ապա՝ կարակոյունլու և ակկոյունլու թուրքմենական պետությունների մեջ։

Պարսկական տիրապետության ժամանակ Հոկտեմբերյանի շրջանը Երևանի կուսակալության, ապա Երևանի խանության մի մասն էր։ Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միանալուց հետո, այն մտել է Հայկական մարզի, Երևանի նահանգի, 1920-1930 թվականներին կազմել է Էջմիածնի գավառի Ղուրդուղուլի գավառամասը։

Ճարտարապետական հուշարձաններից նշանավոր են ուրարտական քաղաք Արգիշտիխինիլին, Մեծամոր հնադարյան մետաղաձուլարանը։ Շրջանի տարածքում են Սարդարապատի հերոսամարտի հուշարձանը, Հայաստանի ազգագրության պետական թանգարանը։ Շրջանի կուսակցական կազմակերպությունը ստեղծվել է 1930 թվականին։ 1987 թվականին կար 153 սկզբնական կուսակցական, 182 կոմերիտական կազմակերպություն։ Լույս էր տեսնում «Կոմունիզմի համար» շրջանային թերթը։

Ռելիեֆ և կլիմա
--------------

Հոկտեմբերյանի շրջանը գտնվում է Արարատյան դաշտի հյուսիսարևմտյան մասում, Արաքսի ձախ ափին։ Մակերևույթը հարթ է՝ արևմուտքից արևելք ընդհանուր թեքությամբ և 800-1200 մ բարձրությամբ։ Կան ավազի, բազալտի, կավի հանքավայրեր։ Գերակշռում է կիսաանապատային լանդշաֆտը։

Կլիման չոր ցամաքային է, հունվարի միջին ջերմաստիճանը՝ -5 °C-ից մինչև -6 °C, հուլիսինը՝ 20- 26 °C, տարեկան տեղումները՝ 200- 250 մմ, վեգետացիայի շրջանը՝ 210 օր։ Սահմանով հոսում է Արաքսը։ Կան արհեստական լճակներ։ Գործում են Հոկտեմբերյանի ջրանցքը (44 կմ), Սև ջրի և Սովետականի ջրհան կայանները։

Տնտեսություն
------------

Տնտեսության առաջատար ճյուղերն են էներգետիկական, սննդի, թեթև, շինանյութերի արդյունաբերությունը, հաստոցաշինությունը, այգեպտղաբուծությունն ու բուսաբուծությունը։ Գործում էր 21 արդյունաբերական ձեռնարկություն։ Արտադրանքի ծավալով առաջնակարգ են Հայկական ատոմակայանը, պահածոների, կոնյակի, հաստոցաշին. գազապարատուրաների, ապակե- տարաների գործարանները, կահույքի ֆաբրիկան, եթերայուղերի, տնաշինական կոմբինատները։ Զարգացած են խաղողագործությունն ու պտղաբուծությունը, բանջարաբուծությունն ու բոստանային կուլտուրաների մշակումը, խորդենագործությունը։ Կար 23 կոլեկտիվ, 11 խորհրդային տնտեսություն, 1 միջտնտեսային ինկուբատոր կայան, 11 ծածանալճակային տնտեսություն։ Ավտոճանապարհների երկարությունը 265 կմ է, երկաթուղին՝ 35 կմ։ Գործում է կապի հանգույց՝ 37 բաժանմունքով։

1986-87 ուսումնական տարում գործում էր 49 միջնակարգ, 7 ութամյա, 3 երաժշտական, 3 մարզական դպրոց, 2 տեխնիկում, 1 պրոֆտեխնիկական ուսումնարան։ 1986 թվականին կար 50 գրադարան, 25 մշակույթի տուն, 8 ակումբ, 1 ժողովրդական թատրոն, 7 հիվանդանոց, 20 ամբուլատորիա, 1 ստոմատոլոգիական պոլիկլինիկա, հակատուբերկուլոզային դիսպանսեր։

Տես նաև
-------

* Հայկական ԽՍՀ վարչական բաժանում

Պատկերասրահ
-----------

* Հոկտեմբերյանի երկաթգծի կայարանՀոկտեմբերյանի երկաթգծի կայարան
* Արարատյան դաշտԱրարատյան դաշտ
* Հայկական ատոմային էլեկտրակայանՀայկական ատոմային էլեկտրակայան

---

* Սուրբ Ղազար եկեղեցի (Մեծամոր)Սուրբ Ղազար եկեղեցի (Մեծամոր)
* Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիրՍարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիր
* Արգիշտիխինիլի քաղաքի հատակագիծԱրգիշտիխինիլի քաղաքի հատակագիծ

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն Հայկական ԽՍՀ վարչական բաժանում |
| --- |
|  |
| Շրջաններ |  • Աբովյանի  • Ազիզբեկովի  • Ամասիայի  • Անիի  • Ապարանի  • Արագածի  • Արարատի  • Արտաշատի  • Արթիկի  •  • Ախուրյանի  • Աշտարակի  • Բաղրամյանի  • Գորիսի  • Գուգարքի  • Եղեգնաձորի  • Էջմիածնի  • Թալինի  • Թումանյանի •  • Իջևանի  • Կալինինոյի  • Կամոյի  • Կրասնոսելսկի  • Հոկտեմբերյանի  • Հրազդանի  • Ղափանի  • Ղուկասյանի  • Մարտունու  •  • Մասիսի  • Մեղրու  • Նաիրիի  • Նոյեմբերյանի  • Շամշադինի  • Սիսիանի  • Սպիտակի  • Ստեփանավանի  • Սևանի  • Վարդենիսի  • | Հայկական ԽՍՀ զինանշան |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 523)։*  |