**Իկիտոս** (իսպ.՝ Iquitos), քաղաք Պերուում, ամենամեծը պերուական Ամազոնում։ Լորետո մարզի և Մայնաս նահանգի վարչական կենտրոնը։ Իկիտոսի բնակչությունը շուրջ 444700 է (2017), սա երկրի բնակչության թվով վեցերորդ քաղաքն է։ Քաղաքի հիմնադրման ճշգրիտ տարեթիվը հայտնի չէ։ Պատմական փաստաթղթերը վկայում են այն մասին, որ այն առաջացել է ճիզվիտական ռեդուկցիա Սան Պաբլո դե Նուևո Նապեանոսի տեղում, որը հիմնադրվել է 1757 թվականին Նանայ գետի ափին` նապեանո և իկիտո բնիկ ժողովուրդներով բնակեցված վայրերում։ 
Իկիտոսը, ինչպես բրազիլական Մանաուս և Բելեն քաղաքները, 1880-1914 թվականների կաուչուկի բումի կենտրոններից մեկն էր։ Այդ ընթացքում այն ուժեղ եվրոպական ազդեցություն է ունեցել մշակույթի և տնտեսության մեջ, որն արտացոլվել է պատմության և ճարտարապետական հուշարձաններում։ Դրա շնորհիվ այսօր Իկիտոսը վերածվել է կարևոր զբոսաշրջային ուղղության, որն այցելուներին գրավում է պատմական կենտրոնով, ամազոնյան բնապատկերներով, տեղական մշակույթով, ավանդական խոհանոցով և հագեցած գիշերային կյանքով։ 2012 թվականին Իկիտոս այցելել է ավելի քան 250 հազար զբոսաշրջիկ, և նրանց թիվը շարունակում է աճել Ամազոնային բնության յոթ հրաշալիքներից մեկի կարգավիճակ շնորհելուց հետո։ 2011 թվականին Իկիտոսը զբաղեցրել է 6-րդ տեղը *Lonely Planet*-ի կազմած «10 ականավոր քաղաքների» վարկանիշում։

Իկիտոսը երկրի խոշորագույն քաղաքն է, որը չունի ցամաքային հաղորդակցություն այլ քաղաքների հետ (չհաշված 100 կմ երկարությամբ ճանապարհը հարևան քաղաքի` Նաութայի հետ) և երկրի այլ շրջանների հետ կապված է միայն ջրի և օդի միջոցով։ Գտնվում է հարթավայրում` շրջապատված Ամազոն, Իտայա և Նանայ գետերով և Մորոնակոչա լճով։ Կամչատկայի Պետրոպավլովսկի և Նուուկի հետ մեկտեղ Իկիտոսը բրիտանական *The Guardian* թերթի վարկածով «աշխարհի ամենահեռավոր քաղաքների» ցուցակում է։

Քաղաքը բաղկացած է չորս շրջաններից` Իկիտոս, Պունչանա, Բելեն և Սան Խուան Բաուտիստա։ Իկիտոսի կենտրոնում գտնվում են Պերուի ազգային մշակութային ժառանգության օբյեկտները` Մայր տաճար, Երկաթյա տուն, Պալաս հյուրանոցի շենք, XIX և XX դարասկզբի առանձնատներ։ Մյուս տեսարժան վայրերը ներառում են Պլասա-դե-Արմասի կենտրոնական հրապարակը, Հիրոն Պրոսպերոյի պողոտան և Բելեն շրջանը, որը հայտնի է որպես «Ամազոնյան Վենետիկ»։ Քաղաքում է գտնվում է նաև Ամազոնյան գրադարանը, որը ներառում է Լատինական Ամերիկայում Ամազոնյան թեմայի վերաբերյալ գրքերի և լուսանկարների մեծությամբ երկրորդ հավաքածուն։

Իկիտոսում կա երկու համալսարան և միջազգային օդանավակայան։ Ժամանակակից Իկիտոսի տնտեսությունը ձևավորում են արդյունահանող ճյուղերը` անտառտնտեսությունը, ձկնորսությունը, նավթավերամշակումը, հանքագործությունը և գյուղատնտեսությունը։ Զարգացած են նաև զբոսաշրջությունը, արհեստները, գարեջրագործությունը, ռոմի և գազավորված ըմպելիքների արտադրությունը։ Իկիտոսն ունի կարևոր ռազմավարական նշանակություն` որպես Ատլանտյան և Խաղաղօվկիանոսյան ափերը կապող ներքին նավահանգիստ։

Անվան ծագում
------------

19-րդ դարի նկար, որը պատկերում է իկիտոյի հնդիկներին
Ճիզվիտական ռեդուկցիան, որը սկիզբ է առել Իկիտոսի պատմության մեջ, կրում էր Սան Պաբլո դե Նուեվո Նապեանոս անունը` նապեանո բնիկ ազգության անունով, որը տեղափոխվել է իկիտո ցեղի հետ Նանայ գետի վերին հատվածից։ 18-րդ դարի վերջին նապեանոն լքել է այդ բնակավայրը, և բնակավայրը հայտնի է դարձել որպես «Իկիտոս բնակավայր»։

Իկիտոս (iquitos) բառը *ikito* ցեղի անվանման իսպանական ձևն է։ Ik- արմատը նշանակում էր «գետ», «լճակ» կամ «ջրհոր», ինչպես նաև կարող էր բնութագրել հեռավորությունը կամ բաժանումը։
Այդ երկու անվանումների համադրությունը թույլ է տալիս թարգմանել «իկիտո» բառը` «մարդիկ` առանձնացված ջրով», որը արտացոլում է Ամազոնի աշխարհագրական առանձնահատկությունները։

Պատմություն
-----------

Քաղաքը հիմնադրվել է 1757 թվականին` որպես Սան Պաբլո ճիզվիտյան առաքելություն (San Pablo de Napeanos), սակայն 1860 թվականին վերանվանվել է Իկիտոս` իր շրջակայքում բնակվող հնդկական իկիտո ցեղի անունով։ Իկիտոսը սկսեց աճել XIX դարում` կաուչուկի բումի մեկնարկից հետո։ Այդ ընթացքում քաղաքում կառուցվել են շքեղ առանձնատներ, ինչպիսիք են երկաթյա տունը (Casa del Fierro), որը նախագծել է Գուստավ Էյֆելը։ Արհեստական կաուչուկի հայտնվելուց հետո քաղաքի տնտեսության աճը զգալիորեն դանդաղել է։

Տնտեսություն
------------

Քաղաքի տնտեսության հիմքը անտառի խառնուրդն է։ Զարգացած են նաև նավթավերամշակումը, գարեջրի և ռոմի արտադրությունը։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Տիպիկ տուն Բելենում
* **Բելեն** ` քաղաքի շրջան, տիպիկ բնիկ ամերիկյան գյուղ, հասանելի է անձրևոտ ժամանակահատվածում միայն ջրային ճանապարհով
* Նկարիչ Սեսար Կալվո Դե Արաուխոյի պատկերասրահը, որը հարևան Յուրիմագուաս քաղաքի բնակիչ էր, պատկերել է հայրենի վայրերը և նրանց բնակիչներն։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Իկիտոսի շրջակայքում նկարահանվել է Վեռներ Հերցոգի «Ֆիցկարալդո» (1982) ֆիլմը։
* Նկարագրվում է Մարիո Վարգաս Լյոսայի «Կապիտան Պանթալեոնը և բարի ծառայությունների վաշտը» վեպում»
* Իկիտոսի միջոցով է անցել Չե Գևարայի երթուղին` Հարավային Ամերիկայում նրա ճանապարհորդությունների ժամանակ, որը նա նկարագրել է «Մոտոցիկլիստի օրագրերը» ինքնակենսագրական գրքում։
* *Alain Delon* պարֆյումերային բրենդը 1987 թվականին թողարկել է տղամարդու հարդաջուր` «Iquitos» անվանումով։

* Ռետինե բումի ժամանակաշրջանի ճարտարապետության օրինակՌետինե բումի ժամանակաշրջանի ճարտարապետության օրինակ
* Կասա դել ԻերրոԿասա դել Իերրո

Գրականություն
-------------

* *Фидлер Аркадий.* Рыбы поют в Укаяли / Пер. с польск. В. С. Ковалевского. — М.: Географгиз, 1963. — 240 с.: ил. — Серия «Рассказы о природе».

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Данные переписи населения 2017 года, население административных центров регионов (1.1.6. Población censada en las ciudades capitales de departamento)
2. ↑  CPI Market Report (2017). «Perú: Población 2017» (PDF).
3. ↑  «Club de Estudiantes de Turismo - Iquitos». tourismofficialguide.es.tl. Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 12-ին.
4. ↑  «Путешествие Че Гевары по Южной Америке». *diletant.media* (ռուսերեն). Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 23-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Неофициальный сайт города Արխիվացված 2021-05-06 Wayback Machine
* Официальный сайт провинции Майнас Արխիվացված 2005-04-04 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Իկիտոս» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 137445704 · GND: 4253747-2 · LCCN: n82037388 · SUDOC: 167315684 · VIAF: 147765330 · WorldCat VIAF: 147765330 |

 |