**Մոնիր Շարուդի Ֆարմանֆարմայան** (պարս.՝ منیر شاهرودی فرمانفرمائیان, 1924[…] կամ 1923, Ղազվին, Իրան - ապրիլի 20, 2019(2019-04-20), Թեհրանի նահանգ, Իրան), իրանցի արվեստագետ, ավանդական ժողարվեստի հավաքորդ։ Համարվում է ժամանակակից արվեստի իրանյան ամենակարկառուն ներկայացուցիչներից, առաջին ժամանակակից նկարիչը, ով գեղարվեստական պրակտիկայում միավորում է իրանյան ժառանգության երկրաչափական պատկերը և կտրված ապակե խճանկարային տեխնիկան ժամանակակից արևմտյան երկրաչափական աբստրակցիայի ռիթմերին։

Կենսագրություն
--------------

### Կրթություն

Մոնիր Ֆարմանֆարմայանը ծնվել է Իրանի հյուսիսարևմտյան Ղազվին քաղաքում։ Նկարչություն սովորել է մանուկ հասակից, գծանկարչության դասեր է առել, ուսանել է բացիկների վրա արևմտյան արվեստի պատկերում։ 1944 թվականին ավարտել է Թեհրանի համալսարանի գեղարվեստի ֆակուլտետը և շոգենավով տեղափոխվել Նյու Յորք։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի պատճառով Փարիզում ուսանելու նրա պլանները ի չիք են դարձել։ Նյու Յորքում սովորել է Կորնելի համալսարանի Պարսոնս դիզայն դպրոցի իլյուստրացիայի նորաձևության բաժնում և Նյու Յորքի արվեստի ուսանողների լիգայում։ Որպես նորաձևության իլյուստրատոր կատարել է տարբեր աշխատանքներ, աշխատել է Glamour ամսագրում, Bonwit Teller հանրախանութում, որտեղ էլ ծանոթացել է Էնդի Ուորհոլի հետ։ Արվեստում էլ ավելի է կատարելագործվել թանգարաններ կատարած այցելությունների, «Eighth Street Club»-ում ցուցադրության ժամանակ, ինչպես նաև ընկերանալով ժամանակակից արվեստագետների՝ Լուիզա Նևելսոնի, Ջեքսոն Պոլլոքի, Վիլեմ դե Կունինգի, Բարնետ Նյումանի, Ջոան Միտչելի հետ։

1957 թվականի սկզբում տեղափոխվել է Իրան։ Ոգեշնչված տեղի մշակույթով՝ նա բացահայտեց իր երկրի պատմության «տոհմական և ժողովրդական արտիստիկ ավանդույթների հմայքը», որը նրան ստիպեց վերանայել անցյալը և հասկանալ դեպի արվեստ իր նոր ճանապարհը։ Հետագա տարիներին նա զարգացրել է իր պարսկական ոգեշնչումը՝ ստեղծելով հայելային խճանկարներ, աբստրակտ մոնոտիպեր՝ իր աշխատանքները 1958 թվականին ներկայացնելով է Վենետիկի Բիենալեի Իրանի տաղավարում, ինչպես նաև մի շարք այլ ցուցահանդեսներում, ինչպիսիք են Թեհրանի համալսարանի ցուցահանդես (1963), Իրանա-ամերիկյան ընկերության ցուցահանդես (1973), Ջեք Կապլան/Mario Ravagnan պատկերասրահի ցուցահանդես (1974)։

### Աքսոր, երկրորդ վերադարձը դեպի Թեհրան

1979 թվականին Ֆարմանֆարմայանը իր երկրորդ ամուսնու՝ Աբոլբաշարի հետ ճամփորդում են Նյու Յորք՝ այցելելու ընտանիքին, երբ սկսվում է Իրանական հեղափոխությունը և նրանց արտաքսում են Իրանից, որը տևում է շուրջ 20 տարի։ Ֆարմանֆարմայանը հայելային խճանկարներ ստեղծելիս փորձում է համակերպվել Ամերիկայում առկա սահմանափակ ռեսուրսներով, սակայն նյութերի պակասը, համեմատաբար անփորձ աշխատողները սահմանափակում էին նրա աշխատանքը։ Միաժամանակ նա մեծ կարևորություն է տալիս արվեստի այլ բնագավառների՝ կոմիսիոն վաճառք, տեքստիլ դիզայն, գծանկարչություն։

Իրան վերադառնում է 1992 թվականին, այնուհետև՝ 2004 թվականին, վերահաստատում է իր տեղն Իրանի արվեստի համայնքում, հավաքելով հին և նոր աշխատակիցներին՝ օգնելու ստեղծել խճանկարներ։ Ներկայումս ապրում և ստեղծագործում է Թեհրանում։

Ցուցահանդեսներ
--------------

Ֆարմանֆարմայանի աշխատանքները ցուցադրվել են Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Գրեյ արվեստի պատկերասրահում, Փարիզի և Նյու Յորքի Դենիս Ռենե պատկերասրահում, Լոնդոնի Լեյթոն տուն- թանգարանում, Մյունիխի գեղարվեստի տանը, Դուբայի Երրորդ գիծ պատկերասրահում, Բեռնի Zentrum Paul Klee, Վիեննայի Lower Belvedere, Տոկիոյի Օտա գեղարվեստի պատկերասրահում։ 2010 թվականին մասնակցել է Սան Պաուլոյի 29-րդ բիենալեին, 2009 թվականին՝ 6-րդ խաղաղօվկիանոսյան եռամյա ժամանակակից արվեստի ցուցահանդեսին և Վենետիկի բիենալեներին (1958, 1966 և 2009)։ 1958 թվականին արժանացել է Վենետիկի փառատոնի իրանյան տաղավարի ոսկե մեդալի։

«Անսահման հնարավորություն. հայելային աշխատանքներ և գծանկարներ» խոշորամասշտաբ ցուցահանդեսը Պորտուգալիայի Սռալվես թանգարանում համադրել է Սյուզան Կոտերը (2014-2015), 2015 թվականին ցուցադրությունը ներկայացվել է Նյու Յորքի Սոլոմոն Գուգենհայմի թանգարանում։

### Ինստալյացիոն փորձարկումներ

Խոշորամասշտաբ ինստալյացիոն փորձարկումներ է արել Քուինսլենդ արվեստի սրահում (2009), Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարանի Ջամիլ հավաքածուում (2006), Նյու Յորքի Dag Hammerskjod շենքում (1981) Niyavaran մշակույթի կենտրոնում (1977-1978), ինչպես նաև ձեռքբերումներ Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանի, Թեհրանի ժամանակակից արվեստի թանգարանի և Տոկիոյի ժամանակակից արվեստի թանգարանի համար։

Անձնական կյանք
--------------

1950 թվականին ամուսնացել է իրանցի նկարիչ Մանուչեր Եկտայի հետ, 1953 թվականին ամուսնալուծվել են և 1957 թվականին Մոնիրը վերադարձել է Թեհրան, ամուսնացել իրավաբան Աբոլբաշար Ֆարմանֆարմայանի հետ, ով 1991 թվականին մահացել է լեյկոզից։ Ունի երկու դուստր՝ Նիմա և Զահրա։ Իրանում բնակվելու տարիներին Ֆարմանֆարմայանը եղել է հավաքորդ։ Բացի ապակեգործությունը հետամուտ է եղել ավանդական ոսկերչական, խեցեգործական աշխատանքների, ժողովրդական նկարիչներից հավաքել է "coffee-house paintings": Ժողովրդական արվեստին առնչվող նրա աշխատանքների և հավաքածուների ճնշող մեծամասնությունն առգրավվել, վաճառվել կամ ոչնչացվել է։

2015 թվականին Ֆարմանֆարմայանն ընդգրկվել է BBCի «100 կանանց» ցանկում։

Ֆարմանֆարմայանի հուշագրությունները ներկայացված են «Հայելային պարտեզ. հուշագրություն» գրքում (համահեղինակ՝ Զառա Հուշմանդ, 2007)։

### Ֆիլմ

Ֆարմանֆարմայանի կյանքի և գործունեության մասին պատմող *Monir* (2014) վավերագրական ֆիլմը նկարահանվել է Բահման Կիարոստամի կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Union List of Artist Names
3. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
4. 1 2 3  NMVW-collection
5. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
6. 1 2
7. 1 2
8. ↑  Barnett, Laura. "Monir Farmanfarmaian: 'In Iran, life models wear pants'". *the Guardian*. Retrieved 2015 թ․ հոկտեմբերի 29.
9. ↑  Barnett, Laura (2011 թ․ հուլիսի 13). "Gale Business Insights: Essentials". *Guardian*. Retrieved 2015 թ․ հոկտեմբերի 24.
10. ↑  "Recollections: Monir Farmanfarmaian. Nafas Art Magazine". *universes-in-universe.org*. Retrieved 2015 թ․ հոկտեմբերի 29.
11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  Stein, Donna (2012). "Monir Shahroudy Farmanfarmaian: Empowered by American Art: An Artist's Journey". *Woman's Art Journal*. Retrieved 2015 թ․ հոկտեմբերի 24.
12. ↑  Bortolotti, Maurizio (2013). "Flash Art". *Flash Art*. Flash Art International. Արխիվացված է the original 2015 թ․ սեպտեմբերի 19-ին. Retrieved 2015 թ․ հոկտեմբերի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
13. ↑  "Monir Shahroudy Farmanfarmaian Biography – Monir Shahroudy Farmanfarmaian on artnet". *www.artnet.com*. Retrieved 2015 թ․ հոկտեմբերի 29.
14. ↑  "Cosmic Geometry: The Life and Work of Monir Shahroudy Farmanfarmaian". *Vogue*. Արխիվացված է the original 2015 թ․ նոյեմբերի 18-ին. Retrieved 2015 թ․ հոկտեմբերի 29. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
15. ↑  "Monir Shahroudy Farmanfarmaian: Infinite Possibility. Mirror Works and Drawings". *www.guggenheim.org*. Արխիվացված է the original 2015 թ․ նոյեմբերի 19-ին. Retrieved 2015 թ․ նոյեմբերի 17. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
16. ↑  Cestar, Juliet (June 2008). "Recollections: Monir Farmanfarmaian". *Nafas*. Institute for Foreign Cultural Relations and Universes in Universe. Retrieved 2014 թ․ դեկտեմբերի 28.
17. 1 2  "Monir Shahroudy Farmanfarmaian (Iranian, born 1924)". *ArtNet*. Artnet Worldwide Corporation. Retrieved 2014 թ․ դեկտեմբերի 28.
18. 1 2  "Monir Shahroudy Farmanfarmaian". *Queensland Art Gallery of Modern Art (QAGOMA)*. Արխիվացված է the original 2014 թ․ դեկտեմբերի 28-ին. Retrieved 2014 թ․ դեկտեմբերի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
19. ↑  "Monir Shahroudy Farmanfarmaian: Infinite Possibility. Mirror Works and Drawings 1974-2014, From Oct 2014 to Jan 2015". *Serralves*. 2014. Արխիվացված է the original 2015 թ․ մայիսի 30-ին. Retrieved 2015 թ․ մայիսի 29. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
20. ↑  "Monir Shahroudy Farmanfarmaian: Infinite Possibility. Mirror Works and Drawings". *Guggenheim.org*. 2015 թ․ մարտի 1. Արխիվացված է the original 2015 թ․ մայիսի 30-ին. Retrieved 2015 թ․ մայիսի 29. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
21. ↑  "Monir Shahroudy Farmanfarmaian Interview Part 1 from ArtAsiaPacific magazine". *Vimeo*. ArtAsiaPacific magazine. 2011. Retrieved 2014 թ․ դեկտեմբերի 28.
22. ↑  "THE IRANIAN: Monir Shahroudy Farmanfarmaian, Fathali Ghahremani". *iranian.com*. Retrieved 2015 թ․ նոյեմբերի 30.
23. ↑  "BBC 100 Women 2015: Iranian artist Monir Farmanfarmaian". BBC. 2015 թ․ նոյեմբերի 26. Retrieved 2015 թ․ նոյեմբերի 27.
24. ↑  Farmanfarmaian, Monir; Houshmand, Zara (2007 թ․ հունիսի 12). *A Mirror Garden: A Memoir*. Knopf. ISBN 0307266133.
25. ↑  Kennedy, Randy (2015 թ․ մարտի 20). "Monir Farmanfarmaian, Iranian and Nonagenarian, Celebrates a New York Museum First". *The New York Times*. ISSN 0362-4331. Retrieved 2015 թ․ մայիսի 29.
26. ↑  "DOCUNIGHT #15: Monir". *The Roxie*. Արխիվացված է the original 2015 թ․ մայիսի 30-ին. Retrieved 2015 թ․ մայիսի 29. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* ArtForum magazine interview with Monir Shahroudy Farmanfarmaian
* Monir Shahroudy Farmanfarmaian Interview from 2010 with ArtAsiaPacific at the Metropolitan Museum of Art
* Byrnes, Lucy (2015 թ․ օգոստոսի 19). "Monir Shahroudy Farmanfarmaian". *Freunde von Freunden*. Retrieved 2015 թ․ սեպտեմբերի 1.
* Monir Shahroudy Farmanfarmaian: Infinite Possibility. Mirror Works and Drawings

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 15019635 · BNF: 16663600n · GND: 136435572 · ISNI: 0000000078837661 · LCCN: n2006082192 · SUDOC: 131108034 · VIAF: 80779022 · ULAN: 500355942 · WorldCat VIAF: 80779022 |

 |

 |