**«Աբիդոսյան հարսնացուն»** (անգլ.՝ The Bride of Abydos), Ջորջ Գորդոն Բայրոնի պոեմը, որ գրվել է 1813 թվականին։ Նրա ամենավաղ ստեղծագործություններից մեկը։ Այսպես կոչված «արևելյան պոեմներից» երկրորդն է («Գյավուր» (1813), «Աբիդոսյան հարսնացուն» (1813), «Ծովահենը» (1814), «Լարա» (1814), «Կորնթոսի պաշարումը» (1816), «Փարիզինա» (1816)։ Պոեմի պրոտագոնիստ Սելիմը տիպիկ բայրոնյան հերոս է, որ զրկվել է բախտից, բայց չի կոտրվել։ Պոեմի սյուժեի հիմքում ընկած է նրա սերն իր քրոջ՝ Զուլեյկայի հանդեպ, որը նրանց երկուսին էլ տանում է կործանման։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

«Աբիդոսյան հարսնացուն» պոեմը քսանվեցամյա Բայրոնը գրել է շատ կարճ ժամանակում՝ չորս գիշերվա (գրառում օրագրում նոյեմբերի 16-ին) կամ մեկ շաբաթվա ընթացքում (նոյեմբերի 12-ին Գիֆորդին ուղարկված նամակ), 1813 թվականի նոյեմբերի առաջին կեսին։ Առաջին հրատարակությունը լույս է տեսել դեկտեմբերի 2-ին։ Իր օրագրում Բայրոնը նոյեմբերի 16-ին նշել է, որ «Աբիդոսյան հարսնացուն» գրել է «stans pede in uno» («մի ոտքի վրա կանգնած», քաղվածք Հորացիոսից, *Sat. I 4 10*)՝ նկատի ունենալով փողի համար արագ վատ բանաստեղծություններ գրելը։ Չնայած դրան՝ հայտնի է, որ նա մի քանի անգամ վերանայել է պոեմի տեքստը, թեև պահպանված ձեռագրերում առկա են միայն մանր փոփոխություններ։ Իր նամակներից մեկում Բայրոնը նշել է իր մտադրությունը՝ սյուժեի հիմք դարձնել եղբոր ու քրոջ միջև ծագած արգելված սերը, բայց վերջնական տարբերակն ընտրվել է պոեմի վրա աշխատանքն սկսելուց առաջ։

«Աբիդոսյան հարսնացուն» հրատարակվել է Բայրոնի առաջին «արևելյան պոեմի»՝ «Գյավուրի» վերջնական խմբագրության լույս տեսնելուց առաջ (27 դեկտեմբերի, 1813 թվական)։ Այդպիսով՝ երկրորդ պոեմի վրա նա աշխատել է առաջինի մշակմանը զուգահեռ։

Գործող անձինք
-------------

* Յաֆար (*Giaffir*) – օսման փաշա
* Սելիմ (*Selim*) – Յաֆարի որդին
* Զուլեյկա (*Zuleika*) – Յաֆարի դուստրը
* Հարուն (*Haroun*) – ծառա

Սյուժե
------

*Զուլեյկա և Յաֆար*, անհայտ հեղինակի փորագրանկար (1871)
«Աբիդոսյան հարսնացուն» պոեմը կազմված է երկու երգից (անգլ.՝ cantos), որ բաժանված են անհավասար թվով տողերով տների։ Պոեմն ընդհանուր առմամբ ունի 1214 տող։ Այն ունի բնագիր Ռոբերտ Բյոռնսից («Ae fond kiss» անաստեղծությունից) և ձոն լորդ Հոլանդին։

Առաջին երգի սկիզբը հիշեցնում է Մինոնի «Kennst du das Land» հայտնի երգը Յոհան Վոլֆգանգ ֆոն Գյոթեի «Վիլհելմ Մեյստերի ուսման տարիները»։ Ի տարբերություն «Գյավուրի» նախաբանի՝ «Աբիդոսյան հարսնացուն» պոեմում Բայրոնը սահմանափակվում է միայն Արևելքի կարճ նկարագրությամբ (տուն I) և անմիջապես ընթերցողին ներկայացնում Յաֆաի դիվանը։ Սելիմը հորից ներողություն է խնդրում նրա համար, որ ուշ գիշերով այգում գաղտնի զբոսնել է Զուլեյկայի հետ։ Փաշան կշտամբում է նրան ու զգուշացնում, որ հետագայում այդպես չանի։ Նրանք ատում են միմյանց, սակայն Զուլեյկային փաշան, ընդհակառակը, շատ է սիրում (II—V)։ Նրա հայտնվելը փաշային ստիպում է լացել։ Նա հայտարարում է, որ Զուլեյկային ամուսնացնելու է ծեր Օսմանի հետ, որի հետ միություն կազմելուց հետո Յաֆարի համար այլևս սարսափելի չի լինի նույնիսկ սուլթանը։ Աղջիկը վշտանում է, իսկ փաշան գնում է դիտելու զորքերը (VI-VIII)։

*Զուլեյկա և Սելիմ*, անհայտ հեղինակի փորագրանկար (1845)
Զուլեյկան գնում է վշտահար Սելիմի մոտ և փորձում ուրախացնել նրան. նա ջուր է ցողում նրա վրա, երգելով վարդ բերում, բայց անարդյունք (IX—X)։ Հուսահատվելով՝ Զուլեյկան հայտարարում է, որ իր ձեռքը չի տա Օսմանին առանց Սելիմի համաձայնության և հույս ունի չբաժանվել եղբորից (XI)։ Այդ խոստովանությունը Սելիմին ստիպում է բացահայտել իր զգացմունքները, և նա սպառնում է վրեժ լուծել Յաֆարից (XII)։ Զուլեյկան զարմանում է նրանում տեղի ունեցած փոփոխությունից։ Նրանք համբուրվում են ու որոշում փախչել։ Սելիմո խոստանում է գիշերը մտնել հարեմ և տանել նրան (XIII-XIV)։

*Երկրորդ երգն* սկսվում է Հելիսպոնտի և մերձակա տարածքների նկարագրությամբ (I—IV)։ Զուլեյկան լքում է իր տունն ու Սելիմի հետ գնում քարանձավ, որտեղ սովոր էր ժամանակ անցկացնել։ Այժմ այնտեղ զենք է դարսված։ Սելիմը հագնվել է ավազակի պես (V—IX)։ Նա խոստովանում է, որ Յաֆարն իր հայրը չէ և պատմում է, թե ինչպես է փաշան նենգությամբ թունավորել իր եղբորը՝ Աբդալին, բայց խղճացել է նրա մանկահասակ որդուն՝ Սելիմին։ Այդ պատմությունը նա իմացել է Աբդալի հավատարիմ ծառայից՝ Հարունից։ Սելիմը հույս ունի համախմբել Յաֆարի թշնամիներին ու վրեժ լուծել (X—XVI)։ Փաշայից գաղտնի նա կապ էր հաստատել ավազակների հետ և արդեն վաղուց մասնակցում էր նրանց սխրանքներին, իսկ Յաֆարը նրան համարում էր փափկասուն և կռվելու ոչ ընդունակ (XVII—XXI)։ Զուլեյկան ի պատասխան լռում է։

Լռությունը խախտում է ջոկատի հետ Յաֆարի մոտենալը։ Զուլեյկան վերադառնում է պալատ, իսկ Սելիմը մնում է պայքարելու՝ հույս ունենալով, որ ավազակները շուտով օգնության կգան։ Սկսված մարտում նա գրեթե հասցնում է նահանջել, բայց Յաֆարը կրակում է, և ալիքները տանում են Սլիմի մարմինը (XXII—XXVI)։ Զուլեյկան մահանում է վշտից, և նրա գերեզմանին աճում է անթառամ վարդ (XXVII—XXVIII)։

Պոեմի հիման վրա ստեղծված ստեղծագործություններ
---------------------------------------------

### Օպերաներ

Տեսարան Ադրիան Բարտի «Աբիդոսյան հարսնացուից»
1863 թվականի հուլիսին Կամիլ Դուսեն, որը դրանից կարճ ժամանակ առաջ նշանակվել էր պետական թատրոնների գլխավոր վարիչ, հայտարարել է մրցույթ Հռոմեական մրցանակի դափնեկիրների միջև, որի նպատակն էր գրել երեք գործողությունից բաղկացած օպերա Ժյուլ Ադենիի՝ «Աբիդոսյան հարսնացուն» պոեմի հիման վրա գրված լիբրետոյով (*La fiancée d'Abydos*)։ Մրցույթին մասնակցել են Ադրիան Բարտը, Ժան Կոնտը, Սամյուել Դավիդը, Էմիլ Պալադիլը և Թեոդոր Դյուբյուան։ 1864 թվականի հոկտեմբերի վվերջին և նոյեմբերի սկզբին տեղի են ունեցել լսումներ Կոնսերվատորիայում, որոնց արդյունքում ժյուրին միաձայն հաղթող է ընտրել Ադրիան Բարտին։ Վերջինիս օպերայի առաջին ներկայացումը տեղի է ունեցել 1865 թվականի դեկտեմբերի 30-ին, սակայն հաջողություն չի ունեցել և կատարվել է ընդամենը տասնինը անգամ։

1897 թվականին բեմադրվել է բելգիացի կոմպոզիտոր Պոլ Լեբրենի «Աբիդոսյան հարսնացուն» (*La fiancée d'Abydos*)։

### Նկար

Էժեն Դելակրուայի վրձնին է պատկանում «Աբիդոսյան հարսնացու» («Սելիմ և Զուլեյկա»)(*La fiancée d'Abydos*; *Selim et Zuleika*) հայտնի նկարը (1857), որում պատկերված են երկու սիրահարներ ափի մոտ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վերնագրում նշված Աբիդոս անունը վերաբերում է ոչ թե եգիպտական Աբիդոսին, այլ Հելեսպոնտի ափին գտնվող հունական համանուն քաղաքին։
2. ↑  Հայկական սովետական հանրագիտարան, խմբագիր՝ Վիկտոր Համբարձումյան, Երևան, Հայ սովետական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1976։
3. ↑  О. Афонина. Примечания / Джордж Гордон Байрон. Собрание сочинений в четырёх томах. Т. III. М.: Издательство «Правда», 1981. С. 344.
4. ↑  Mole, Tom. "The Regime of Visibility" *Liberty and Poetic Licence: New Essays on Byron*. eds. Bernard Beatty, Tony Howe, and Charles E. Robinson. Liverpool: Liverpool University Press, 2008. p.24.
5. ↑  Այդ խոսքերով Հորացիոսը հիացմունք է արտահայտել Լուցիլիոսի՝ շատ արագ ստեղծագործելու ունակության վերաբերյալ։
6. ↑  Coleridge, E. H. *The Works of Lord Byron.* New York: Octagon Books, Inc. 1966. p.150.
7. ↑  David Grayson. *Finding a stage for French opera* // Music, Theater, and Cultural Transfer: Paris, 1830-1914. P. 138.

Արտաքին հղումներ
----------------

* *The Bride of Abydos* Archived 2016-08-01 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4602353-7 |

 |