**«Der Stürmer»**, շաբաթաթերթ, որը լույս է տեսել Վայմարյան Հանրապետությունում և Նացիստական Գերմանիայում 1923 թվականի ապրիլի 20-ից մինչև 1945 թվականի փետրվարի 22-ը (ընդմիջումներով)։ Հրատարակվել է Նյուրնբերգում ֆրանկոնիայի գաուլիտեր Յուլիուս Շտրեյխերի կողմից։ Նոր համարը թողարկվում էր շաբաթվա վերջին։ Դրանում հիմնականում տպագրվում էին հոդվածներ, կարգախոսներ և ծաղրանկարներ, որոնք ատելություն էին առաջացնում հրեաների նկատմամբ. հրապարակվում էին նաև նյութեր կաթոլիկների (երրորդ Ռեյխում բողոքականության տարբեր ուղղություններն ավելի տարածված են), խոշոր կապիտալիստների, կոմունիստների և այլ «Ռեյխի թշնամիների» դեմ։ Երրորդ ռեյխի ամենահաջողակ հակասեմական թերթն էր։ Ենթավերնագիր՝ «շաբաթաթերթ ճշմարտության համար պայքարի մասին» (գերմ.՝ Wochenblatt zum Kampfe um die Wahrheit)։ Մինչև 1935 թվականը լույս է տեսել Verlag Wilhelm Härdel-ում, այնուհետև Շտրայխերի սեփական հրատարակչությունում (գերմ.՝ Verlag Der Stürmer)։

Պատմություն
-----------

Ի սկզբանե թերթը լույս է տեսել Նյուրնբերգում՝ որպես հասարակական-քաղաքական տեղական հրատարակություն, նախնական տպաքանակով՝ 2000-ից 3000 օրինակ։ Հակասեմական քարոզչությունն ավելի ու ավելի էր առաջին պլանում, մինչև այն դարձավ հրատարակության գրեթե միակ թեման։ Հաջողության հասնելով 1933 թվականից թերթը դարձել է նացիստական զանգվածային թերթ։ Թերթի նպատակն ու բովանդակությունը հրեաներին զրպարտող հոդվածներն էին, բազմաթիվ հակասեմական ծաղրանկարների հեղինակը նկարիչ Ֆիլիպ Ռուպրեխտն էր։ 1927 թվականից ի վեր թերթի յուրաքանչյուր տիտղոսաթերթի վրա եղել է պատմաբան Հայնրիխ ֆոն Թրեյչկեի մեջբերումը․ «Հրեաները մեր դժբախտությունն են», որը տպագրվել է մեծ տառերով։ Չնայած «Der Stürmer»-ը նացիստական մամուլի պաշտոնական հրատարակություն չէր, 1933 թվականից դրա օրինակները ցուցադրվում էին պարբերականների հանրային ցուցափեղկերում։ Առավելագույն տպաքանակը եղել է 486 000 օրինակ (1936/1937), հատուկ թողարկումները հասել են երկու միլիոնի։

Թերթը հակասեմիտիզմը տարածում էր մոլեռանդորեն և միևնույն ժամանակ պարզունակ կերպով։ Դրանում հաճախ տպագրվում էին ենթադրյալ բռնաբարությունների, ծիսական սպանությունների մասին հորինված պատմություններ, հաղորդումներ «միջազգային ֆինանսական հրեականության դավադրության» և «հրեա-բոլշևիկյան դավադրության», ինչպես նաև «ռասայական խայտառակության» և ատելության զգացում հրահրող դատապարտումների մասին։ Բացի ագրեսիվ զրպարտությունից, տարածվեցին սեռական բովանդակության մոլուցքներ և պոռնոգրաֆիկ պատկերներ, որոնք գրավում էին երիտասարդ հանդիսատեսին։ Պարզ լեզվով գրված հոդվածները պատմում էին ենթադրյալ «ռասայական խայտառակության» մասին, որը տեղի էր ունենում հրեա տղամարդկանց (ծեր) և «արիացի» կանանց (երիտասարդների) միջև։ Թերթը թիրախավորում էր ցածր կրթական մակարդակ ունեցող մարդկանց, ընթերցողներին պարբերաբար հրավիրում էին գրել և տարածել շաբաթաթերթի հոդվածները։ Գերմանական ռայխի ողջ տարածքից զրպարտչական նյութերը հրապարակվել են «Հարգելի գործադուլավոր» խորագրի ներքո և կարող էին բաժանվել անվճար։

Ստրեյխերը ողջունել է նացիստական ռեժիմի հակասեմական քաղաքականության ուժեղացումը, բացահայտ պահանջել հրեաների ֆիզիկական ոչնչացում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի բռնկմամբ «Der Stürmer»-ը ուժեղացրեց ատելության քարոզչությունը «պլուտոկրատական-բոլշևիկյան համաշխարհային հրեականության» դեմ։ Թշնամիների կարծրատիպային պատկերները, բացի հրեաներից, թերթում էին «ճիզվիտները», «բոլշևիկները», «մասոնները» և «սևամորթները»։ Սեռական մոլուցքների և «հրեա-բոլշևիկյան համաշխարհային դավադրության» մասին նախազգուշացումների խառնուրդի օգնությամբ թերթը ատելություն առաջացրեց բոլշևիկների նկատմամբ և արմատական հակասեմիտիզմ բորբոքեց գերմանական հասարակության մեջ։

Թերթում հրապարակված ծաղրանկարները ձևա վորեցին հրեաների կերպարը նացիստական քարոզչության մեջ. այդ ժամանակից ի վեր «Stürmerjude» տերմինը նշանակում է հրեաների խիստ հակասեմական գաղափար։ Հայտնի և տխրահռչակ հակաֆաշիստների շրջանում «Stürmerjude»-ում հրեական ծաղրանկարներն էին։ Նկարիչ Ֆիլիպ Ռուպրեխտը, ով իր աշխատանքները ստորագրում է «Fips» կեղծանունով, ստեղծել է հրեայի նացիոնալ-սոցիալիստական կերպարի մարմնացում՝ ուռուցիկ աչքեր, ծուռ մեծ քիթ, ագահ, սեռական մտահոգ և վախկոտ։ «Stürmerjude» տերմինը հոմանիշ է դարձել հրեաների հակասեմական ծաղրանկարին։

Մի քանի հազար օրինակով գոյության առաջին տարիներից հետո տպաքանակը 1933 թվականին առաջին անգամ հասավ 10 հազարի, այնուհետև սկսեց արագ աճել։ Թերթը գագաթնակետին հասավ 1936/37 թվականներին, երբ թողարկվեց 486,000 օրինակ։ Պատերազմի ժամանակ տպագրվել է մինչև 300,000 օրինակ։ Ավելի ուշ միջազգային ռազմական տրիբունալը պարզեց, որ իրական կարիքներն ավելի բարձր են, քան պաշտոնապես հայտարարվածները իրավական ծանուցման մեջ։ 1935-1939 թվականներին կարող էր արտադրվել շաբաթական մինչև 700,000 օրինակ։ Նացիստական կուսակցության հանրահավաքներին նվիրված առանձին հատուկ թողարկումներն ունեցել են առնվազն երկու միլիոն տպաքանակ։

Թերթը, որպես ցածրորակ և չափազանց ազգայնական, հավանություն չէր տալիս Գեբելսին։ «Ամբողջ աշխարհը գիտի, որ նա նացիոնալ-սոցիալիզմի ամենակեղտոտ և զզվելի դրսևորումն է. շանտաժիստը, այլասերվածը, սադիստը պոռնոգրաֆիստ է, որի քաղաքականությունը ոչ այլ ինչ է, քան նրա հանցավոր հակումների հանրագումարը»։ Թերթը սիրում էր կարդալ Ադոլֆ Հիտլերը։ «Եթե ցանկանում եք ազգային սոցիալիզմ, ապա պետք է հավանություն տաք Ստրեյխերին»,-ասաց նա Ջուլիուս Ստրեյխերի լրագրողական գործունեության մասին։ Թերթը միշտ եղել է մասնավոր հրատարակություն, նրա հիմնադիրը դարձել է միլիոնների սեփականատեր։ Թերթը վերջին անգամ թողարկվել է 1945 թվականի փետրվարի 22-ին։

Թերթը որպես նացիստական հրատարակություն
--------------------------------------

Գերմանիայի քաղաքացիները կարդում են «Der Stürmer» թերթը, Վորմս, 1933 թվական։ Ներքևում գրված է «*Հրեաները մեր դժբախտությունն են*»
Թերթը, տարբերություն գաղափարական և քարոզչական նացիստական մամուլի մեծամասնության, ոչ պաշտոնական բնույթ էր կրում, տաբլոիդային հրատարակություն էր, դիմում էր ցածր բնազդներին, օգտագործում էր կոպիտ արտահայտություններ և սեռական անկեղծ նկարազարդումներ և ծաղրանկարներ, որոնք թերթում շատ էին։ Թերթի դեմ հանդես եկած բարձրաստիճան նացիստների թվում էին նաև Հերման Գյորինգը (որն արգելում էր հրատարակության տարածումը իր բոլոր բազմաթիվ հաստատություններում) և Բալդուր ֆոն Շիրախը (որը բացառում էր դրա մանկավարժական օգտագործումը Հիտլերյուգենդի բոլոր ուսումնական հաստատություններում)։

Միևնույն ժամանակ, ինքը՝ Հիտլերը, ռայխսֆյուրեր Հենրիխ Հիմլերը և Գերմանիայի աշխատանքային ճակատի առաջնորդ Ռոբերտ Լեյը խրախուսեցին հրատարակությունը՝ համարելով, որ թերթի պրիմիտիվիզմը և տարածքի ոճը նացիստական գաղափարները ավելի մատչելի են դարձնում փողոցից եկած մարդկանց համար։ Օսվենցիմի հրամանատար Ռուդոլֆ Հեսի խոսքով՝ իր ենթականերից նրանք, ովքեր պարբերաբար կարդում էին «Դեր Շտյուրմեր»-ը, պատկանում էին ամենանեղ մտահորիզոն ունեցող մարդկանց թվին։ Նա ինքը հազվադեպ էր կարդում թերթը, քանի որ համարում էր, որ հրատարակությունը չափազանց մակերեսային է։

«Դեր Շտյուրմերը» տպագրել է հատվածներ այսպես կոչված «Սիոն իմաստունների արձանագրություններից»՝ ավելացնելով հրեաների կողմից գերմանացի երեխաների ծիսական սպանությունների մասին պատմություններ, հրեաների կողմից բռնաբարված գերմանացի աղջիկների մասին պատմություններ՝ դրանով իսկ խթանելով հակասեմականությունը գերմանական հասարակության մեջ։ Օրինակ «սատանայական ուրախությամբ սև մազերով մի երիտասարդ հրեա թաքնվում է՝ սպասելով չկասկածող մի աղջկա, որին պատրաստվում է պղծել իր արյունով՝ այդպիսով առևանգելով նրան ժողովրդից»։

«Դեր Շտյուրմերի» գործունեության հետևանքները հատկապես ծանր էին, քանի որ այս թերթն ուներ գրեթե կես միլիոն տպաքանակ՝ ամենամեծերից մեկը Գերմանիայում, և նաև այն պատճառով, որ այն փակցվում էր երկրի քաղաքներում և գյուղերում հատուկ տաղավարների վրա։ «Դեր շտյուրմերը» և, հետևաբար, «արձանագրությունները» ուսումնասիրվել են գերմանական դպրոցներում։ Թերթը փորձել է հակասեմիտիզմին գիտական երանգ հաղորդել՝ ապացուցելով, որ այն կինը, ում արյունը պղծել է «ռասայական թերարժեք»-ը, այլևս երբեք չի կարող իսկական արիացիներ ծնել։

«Դեր Շտյուրմեր»-ում տպագրվում էին ընթերցողների նամակները՝ բողոքելով հրեաների դեմ, որոնք ձգտում էին ամեն կերպ վատացնել «իսկական արիացիներին»։ Դրանց զգալի մասը հորինել է ինքը՝ Ստրեյխերը։

Իրադարձություններ
-----------------

1920-ականներին Ստրայխերի հակասեմական հրապարակումները զրպարտության մի շարք մեղադրանքների պատճառ դարձան, որոնց համար նա՝ որպես հեղինակ, խմբագիր և հրատարակիչ, ընդհանուր առմամբ 8 ամսվա ազատազրկում ստացավ։

Նացիստների իշխանության գալուց հետո Գերմանիայի այլ մասերում հայտնվեցին ևս 9 նմանատիպ հրատարակություններ։ Նրանք բոլորն էլ զգալի եկամուտ են բերել իրենց հրատարակչին։

1934 թվականին Շտյուրմերը առաջ քաշեց բոլոր հրեաներին Մադագասկար տեղափոխելու և նրանց ճամբարներում պահելու գաղափարը «մինչև նրանք ոչնչացնեն և ուտեն միմյանց»։

1937 թվականին Ստրեյխերի ցուցումով «Դեր Շտյուրմեր»-ի համարներից մեկում Գյորինգի միակ դուստրն անվանվեց «արհեստական բեղմնավորման պտուղ»։ Գյորինգի հասցեին Այս հարձակումը կապված էր այն բանի հետ, որ վերջինս ցանկանում էր հրեա Միլխին տեսնել որպես իր տեղակալ՝ ուղղելով նրա կենսագրությունը։ Այնուամենայնիվ, Գյորինգը Հիտլերից հասավ Ստրեյխերի գործունեության ֆինանսական ստուգմանը, որի արդյունքը 1940 թվականին նրան բոլոր կուսակցական պաշտոններից հեռացնելն էր։ Դրանից հետո նա ուղղակիորեն քաղաքականությամբ չի զբաղվել՝ կենտրոնանալով «Դեր Շտյուրմերի» խմբագրման վրա, այսինքն՝ ուղղակիորեն միայն հրեաների նկատմամբ ատելություն հրահրելու վրա։

1938 թվականի հոկտեմբերին «Դեր Շտյուրմեր»-ում հրեաների մասին ավելի մեծ անկեղծությամբ գրվեց. «Բակտերիաներ, մակաբույծներ, վնասատուներ. նրանց չի կարելի հանդուրժել։ Մաքրությունն ու հիգիենան պահպանելու համար մենք պարտավոր ենք վնասազերծել, սպանել նրանց»։

1939 թվականի մայիսին թերթը գրել է. Բոլշևիկյան Ռուսաստանում հրեաների դեմ պետք է պատժիչ արշավախումբ իրականացվի։ Սովետական հրեաներին կպատահի բոլոր հանցագործների և մարդասպանների ճակատագիրը՝ անհապաղ հաշվեհարդար և մահ։ Այդ ժամանակ ամբողջ աշխարհը կտեսնի, որ հրեաների վերջը բոլշևիզմի վերջն է։ Այսինքն՝ թերթն ընթերցողներին ներշնչել է, որ «հրեաներ» և «խորհրդային իշխանություն» հասկացությունները նույնական են, ինչը նացիստական քարոզչության տարածված հնարք էր։

1940 թվականի հունվարին, հրեական հարցի վերջնական լուծման մեկնարկից անմիջապես առաջ, թերթի առաջամարտիկում գրված էր. «մոտենում է ժամանակը, երբ գործի կդրվի մի մեքենա, որը պատրաստ կլինի քանդել համաշխարհային հանցագործ հրեաների գերեզմանը, և նրանք դրանից փրկություն չեն գտնի»։

Հրատարակչի ճակատագիրը
---------------------

«Stürmer» շաբաթաթերթի հրատարակիչ Յուլիուս Շտրեյխերը՝ որպես Ֆրանկոնիայի նացիստական գաուլիտեր, որը նույնպես անմիջական մասնակցություն է ունեցել հրեաների հետապնդմանը, պատերազմի ավարտից հետո Նյուրնբերգի միջազգային ռազմական տրիբունալի կողմից դատապարտվել է մահապատժի՝ մարդկության դեմ հանցագործության համար, որն արտահայտվել է շաբաթաթերթի հրատարակությունում և հրեաներին հալածելու հրահրմամբ, և կախաղան է բարձրացվել 1946 թվականի հոկտեմբերի 16-ին։ Ծաղրանկարիչ Ֆիլիպ Ռուպրեխտը դատապարտվել է 10 տարվա ազատազրկման։ Ազատ է արձակվել հինգ տարի անց՝ 1950 թվականին, ապրել է Շտարնբերգում և Մյունխենում, աշխատել է որպես նկարիչ և դեկորատոր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Nuremberg Trials Project — 2016.
2. 1 2  Siegfried Zelnhefer. "Der Stürmer. Deutsches Wochenblatt zum Kampf um die Wahrheit". *bavarikon* (in գերմաներեն). Արխիվացված է the original 2021 թ․ նոյեմբերի 6-ին. Retrieved 2021 թ․ նոյեմբերի 6. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  *Reuband, K.-H* Die Leserschaft des "Stürmer" im Dritten Reich: soziale Zusammensetzung und antisemitische Orientierungen(գերմ.) // *Historical Social Research*. — № 33 (4). — С. 214—254. — doi:10.12759/hsr.33.2008.4.214-254 Архивировано из первоисточника 6 Նոյեմբերի 2021.
4. ↑  "Ein Überblick über die antisemitische Nazi-Zeitung Der Stürmer". *greelane.com* (in գերմաներեն). Արխիվացված է the original 2021 թ․ նոյեմբերի 6-ին. Retrieved 2021 թ․ նոյեմբերի 6. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑  "«Der Stürmer» - Nürnberg (Bestand)". *Online-Beständeübersicht* (in ռուսերեն). Արխիվացված է the original 2021 թ․ նոյեմբերի 6-ին. Retrieved 2021 թ․ նոյեմբերի 6. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
6. 1 2 3 4  "Stürmer / Stürmerjude". *Die GRA* (in գերմաներեն). Արխիվացված է the original 2021 թ․ նոյեմբերի 6-ին. Retrieved 2021 թ․ նոյեմբերի 6. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
7. ↑  "AUSSENAUSSTELLUNG DER ANTISEMITISCHEN ZEITUNG DER STÜRME". *Holocaust Encyclopedia* (in գերմաներեն). Արխիվացված է the original 2021 թ․ նոյեմբերի 6-ին. Retrieved 2021 թ․ նոյեմբերի 6. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
8. ↑  Verena Keilen, Thomas Rink, Arnulf Scriba. "Die Zeitung "Der Stürmer"". *Deutsches Historisches Museum* (in գերմաներեն). Արխիվացված է the original 2021 թ․ հոկտեմբերի 8-ին. Retrieved 2021 թ․ նոյեմբերի 6. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
9. ↑  Otto Langels. "«Der Stürmer». Geschichte eines Hass-Organs". *Deutschlandradio* (in գերմաներեն). Արխիվացված է the original 2021 թ․ հոկտեմբերի 30-ին. Retrieved 2021 թ․ նոյեմբերի 6. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
10. ↑  Imbleau, 2005, էջ 247
11. ↑  Цит. по: L.W. Bondy. Racketeers of Hatred. Julius Streieher and the Jew-baiters' international. London. 1946, p. 61.

Գրականություն
-------------

* *Martin Imbleau.* Der Stürmer // *Editor in Chief Dinah L. Shelton* Encyclopedia of Genocide and Crimes against Humanity. — Thomson Gale, 2005. — Т. 1. — С. 247—249. — ISBN 0-02-865848-5.
* *Ralph Keysers.* Der Stürmer, instrument de l'idéologie nazie. — L'Harmattan, 2012. — 376 p. — ISBN 9782296962583(ֆր.)
* Йохен фон Ланг. Протоколы Эйхмана.