recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Օսլո-ֆյորդ** (նորվ.՝ Oslofjorden), ծոց Նորվեգիայի հարավ-արևելքում։ Ունի 102 կմ երկարություն և ձգվում է Դանիական նեղուցից (հարավ) մինչև մայրաքաղաք Օսլո (հյուսիս)։ Ֆյորդի մուտքի մոտ գտնվում է երկու փարոս՝ արևելքում գտնվող Տորբորնսքերը (նորվ.՝ Torbjørnskjær) և արևմուտքում գտնվող Ֆերդերը (նորվ.՝ Færder): Ծոցը Դրյոբաք (նորվ.՝ Drøbaksundet) նեղուցով բաժանվում է ներքին և արտաքին մասերի։

Օսլո-ֆյորդի քարտեզը հարակից բնակավայրերով:
Չնայած անվանմանը՝ Օսլո-ֆյորդը աշխարհագրական իմաստով ֆյորդ չէ բառից։ Մեր թվարկության առաջին հազարամյակում այն կոչվում էր Վիքեն ծոց (նորվ.՝ Viken): Ներկայիս անվանման ստուգաբանությունը հայտնի չէ։

Բնակչություն
------------

Օսլո-ֆյորդում բնակվում է 1,96 միլիոն մարդ։ Նորվեգիայի բնակչության 40 % -ից ավելին բնակվում է Օսլո-ֆյորդի մոտ, ավտոմոբիլային ճանապարհով ընդամենը 45 րոպե հեռու։ Այստեղ են գտնվում նավերի և լաստանավերի ամենածանրաբեռնված և ակտիվ նավագնացության նորվեգական երթուղիները։

Չնայած ֆյորդն ունի բազմաթիվ բնակեցված կղզիներ՝ բնակչության մեծ մասը ապրում է մայրցամաքում։

Աշխարհագրություն և կլիմա
------------------------

Ֆյորդի ներքին հատվածը պատված է անտառներով, հիմնականում կեչիներ և սոճիներ։

Այստեղ է գրանցվել Նորվեգիայի միջին տարեկան ամենաբարձր ջերմաստիճանը, որը եղել է 7,5 °C: Ֆյորդի ամենացուրտ ամիսը փետրվարն է (-1,3 °C), ամենատաքը՝ հուլիսը (17,2 °C): Կենտրոնական կղզիները ամենատաք վայրն են Նորվեգիայում, ինչը բարենպաստ պայմաններ է ստեղծում այգեգործության համար։

Պատմություն
-----------

Օսլո-ֆյորդի տարածաշրջանի ամենահին բնակատեղիները թվագրվում են քարի և բրոնզի դարերով։ Այստեղ հայտնաբերվել են վիկինգների ամենալավ պահպանված նավերը։

Ծոցի ափին ամառանոց էր վարձել հայտնի գեղանկարիչ Էդվարդ Մունկը։ Նրա բազմաթիվ կտավներում կարելի է տեսնել ֆյորդին նվիրված տեսարաններ։ Պատահական չէ, որ Մունկի ամենահայտնի կտավում («Ճիչ») պատկերված է հենց Օսլս-ֆյորդը։

1940 թվականի ապրիլի 9-ին դանիա-նորվեգական ռազմագործողության շրջանակներում ֆյորդը դարձել է պատերազմական թատերաբեմ նորվեգական կայազորի և գերմանական դեսանտային խմբի համար։ Օսկարսբյորգ ամրոցի հրամանատարը հրահանգում է 280 միլիմետրանոց թնդանոթներից կրակ բացել Դրյոբաք նեղուցից ծոց մտած գերմանական «Բլյուգհեր» ծանր հածանավի ուղղությամբ։ Հածանավը արագ խորտակվեց, իսկ մյուս գերմանական նավերը նահանջեցի դեպի ծոցի ներքին ջրեր։ Այդ քայլը հնարավորություն տվեց նորվեգական թագավորական ընտանիքին և կառավարությանը հեռանալ մայրաքաղաքից և ստանձնել նորվեգական դիմադրության շարժումը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

Լաստանավային անցում
-------------------

Օսլո-ֆյորդում գործում է ուղևորա-ավտոմոբիլային լաստանավային անցում, որը Հորթեն և Մոս կոմունաները միացնում է իրար։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Օսլո-ֆյորդ: (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4138092-7 · LCCN: sh85095920 · VIAF: 315127424 · WorldCat VIAF: 315127424 |

 |
**Կեսարիայի վերաշինական միավորում**, հայրենակցական միություն։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1905 թվականի հունվարի 8-ին, Նյու Յորքում՝ Աբրահամ Կյուրյունլյանի, Արմենակ Մեծյանի, Ավետիս Մերտինյանի և ուրիշների նախաձեռնությամբ։ Մասնաճյուղեր ունի Ֆրանսիայում, Միրիայում, Լիբանանում և այլուր։ Մինչև 1929 թվականը կոչվել է «Կեսարիո աղքատախնամ ընկերություն», ապա «Կեսարիայի վերաշինական միություն»՝ նպատակ ունենալով առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կորցրած Կեսարիայի փոխարեն Խորհրդային Հայաստանում հիմնադրել համանուն բնակավայր և այնտեղ փոխադրել տարբեր երկրներում ապաստանած կեսարացիներին։

Խորհրդային Հայաստանի կառավարությունը, ընդառաջելով կեսարացիների խնդրանքին, 1934 թվականի հուլիսի 12-ին որոշում ընդունեց Նոր Կեսարիա ավանի հիմնադրման մասին։ 1934 թվականի նոյեմբերից միությունը հրատարակել է «Նոր Կեսարիա» ամսագիրը (խմբագիր՝ Արշավիր Քաղցրունի, լույս է տեսել մինչև 1937 թվականը), որի էջերում կեսարահայերին կոչ է արվել համախմբվել կառուցվելիք Նոր Կեսարիայում։

1935 թվականի հունվարին կեսարիայի վերաշինական միավորումը և ֆենեսեցիների «Ռուբինյան ուսումնասիրաց ընկերությունը» կազմեցին «Նոր Կեսարիայի համագործակցական միություն»-ը, որի կանոնադրության մեջ նշվեց. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Միությանս նպատակն է շինել Խորհրդային Հայաստանի մեջ արդեն հիմնարկված Նոր Կեսարիան և հոն համախմբել միությանս անդամակցող քաղաքների ու գյուղերի տեղացի ժողովուրդը։ |  |

Համագործակցական միության անդամ կազմակերպություններ դարձան նաև Թոմարզայի, էվերեկի, էֆքերեի, Պելեկեսիի, Թաշխանի հայրենակցական միությունները։

Խորհրդային Հայաստանի քարտեզի վրա 1969 թվականի հունվարին երևաց Նոր Կեսարիա անունը, երբ ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի հրամանագրով Հոկտեմբերյանի շրջանի խորդենու արտադրության պետական տնտեսության քաղաքատիպ ավանը անվանակոչվեց Նոր Կեսարիա (ավանի փողոցները կոչվեցին Արգեոս լեռան և Թոմարզա, էվերեկ, Թալաս բնակավայրերի անուններով)։ Կեսարիայի վերաշինական միավորումը (կենտրոնական վարչության ատենապետ՝ Հարություն Հազարյան, քարտուղար՝ Արամ Բագրատունի) սերտ կապերի մեջ է Նոր Կեսարիայի հետ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 387)։*  |
Զույգվող անձրևորդներ
**Հերմաֆրոդիտիզմ**, իգական և արական սեռի հատկանիշների առկայությունը միևնույն անհատի մոտ։

Կենդանական աշխարհում հերմաֆրոդիտիզմ բնորոշ է զարգացման համեմատաբար ցածր աստիճանում գտնվող տեսակներին։ Տարբերում են բնական և ախտաբանական հերմաֆրոդիտիզմ։ Բնական հերմաֆրոդիտիզմ հանդիպում է անողնաշարավոր կենդանիներից աղեխորշավորների (հիդրա), համարյա բոլոր տափակ որդերի, որոշ օղակավոր որդերի, առանձին փափկամորթների, ինչպես նաև որոշ ողնաշարավորների՝ ձկների (ծովային պերկես, ծովային ծածան) մոտ։ Բնական հերմաֆրոդիտիզմի դեպքում օրգանիզմում առաջանում են և՝ ձվաբջիջներ, և՝ սպերմատոզոիդներ։ Օրինակ, մակաբույծ ժապավենաձև որդերի արական և իգական սեռական գեղձերը միաժամանակ կարող են գործել անհատի ամբողջ կյանքի ընթացքում, որի հետևանքով նրանք օժտված են ինքնաբեղմնավորության ունակությամբ։ Սակայն հերմաֆրոդիտ կենդանիների մեծ մասին առավել հատկանշական է ոչ թե ինքնաբեղմնավորումը, այլ զուգավորումը։ Ախտաբանական հերմաֆրոդիտիզմ հանդիպում է կենդանական աշխարհի բոլոր խմբերում, այդ թվում նաև բարձրակարգ ողնաշարավորների և մարդկանց մոտ։ Այն կարող է լինել իսկական և կեղծ։ Առաջին դեպքում միևնույն անհատն ունենում է իգական և արական սեռական գեղձեր կամ մեկ բարդ գեղձ, որի մի մասը կատարում է սերմնարանի, մյուս մասը՝ ձվարանի ֆունկցիա։ Կեղծ կամ *պսևդոհերմաֆրոդիտիզմի* ժամանակ անհատն ունենում է մեկ սեռին բնորոշ սեռական գեղձեր, իսկ արտաքին սեռական օրգանները և երկրորդային սեռական հատկանիշները ամբողջությամբ կամ մասամբ համապատասխանում են հակառակ սեռին։ Կեղծ հերմաֆրոդիտիզմի օրինակ են կանացիակերպ տղամարդիկ կամ առնական տեսք ունեցող կանայք։ Մարդկանց հերմաֆրոդիտիզմ հիմնականում ժառանգական ծագում ունեցող զարգացման բնածին արատ է և բնորոշվում է իգական ու արական սեռական հատկանիշների միաժամանակյա առկայությամբ։ Այստեղ ևս հանդիպում է պսևդոհերմաֆրոդխոիզմ, երբ սեռական գեղձերի և երկրորդային սեռական հատկնիշների միջև բացակայում է համապատասխանությունը։ Սեռի տարբերակման գործում մեծ դեր են խաղում էնդոկրին գործոնները և քրոմոսոմային մեխանիզմները։ Բուժումը՝ վիրաբուժական, ընդհուպ մինչև պլաստիկ վիրահատություններ, հորմոնոթերապիա։ Հերմաֆրոդիտիզմ նկատվում է նաև որոշ բույսերում։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 380)։*  |
Վիկտոր Վասնեցով, «Թագուհի-Անժպտուհի»
**Ձանձրույթ**, բացասական գունավորված զգացմունքի կամ տրամադրության տարատեսակ, հոգեկան պասիվ վիճակ, որը բնորոշվում է ակտիվության նվազեցմամբ, որևէ գործունեության, շրջակա աշխարհի և այլ մարդկանց նկատմամբ հետաքրքրության բացակայությամբ։ Ձանձրույթը, ի տարբերություն ապատիայի, զուգորդվում է գրգռվածությամբ և անհանգստությամբ։

Ձանձրույթի վիճակը կարող է առաջանալ ինչպես արտաքին պատճառներից (միատեսակ աշխատանք, շփման պակաս, զգայական դեպրիվացիա), այնպես էլ արտաքին դատարկությամբ և ուրախություն առաջացնող զգայական վերապրումների նկատմամբ անկարողությամբ, նպատակի և կյանքի իմաստի բացակայության զգացողությամբ։

Էքզիստենցիալ հոգեբանության մեջ տարբերում են «էքզիստենցիալ ձանձրույթ» և «նևրոտիկ ձանձրույթ» հասկացությունները։ Հոգեվերլուծական մոտեցման դեպքում ձանձրույթը դիտարկվում է կոնֆլիկտի և վերահսկողության խնդրիների միջով։ Այդպես, Օտտո Ֆենիչելը ենթադրում էր, որ ձանձրույթը առաջանում է, «երբ մեզ չի կարելի անել այն, ինչը մենք ցանկանում ենք անել, կամ պետք է անենք, կամ պետք է անել այն, ինչը անել մենք չենք ցանկանում»։

Այլ հանրահայտ հոգեբանների, ինչպես, օրինակ, Էրիխ Ֆրոմի և Վիկտոր Ֆրանկլի կարծիքով՝ ժամանակակից հասարակության մեջ ձանձրույթի խնդիրը դառնում է ավելի ու ավելի սուր։ Ֆրանկլի խոսքերով՝ «ձանձրույթն այսօր մեր՝ և՛ հաճախորդների, և՛ հոգեբանների առջև ավելի շատ խնդիրներ է դնում, քան ցանկությունները և նույնիսկ այսպես կոչված սեռական ցանկությունները»։

Ձանձրույթը անմիջականորեն կախված է ֆիզիոլոգիական վիճակի փոփոխություններից։ Երբ մարդը ձանձրանում է, նրա գլխուղեղում գերակշռում են արգելակման գործընթացները, սակայն դրա հետ միասին կա գրգռման որոշակի մաս, որը կապված է միօրինակ աշխատանքի կատարման կամ դրա ավարտման սպասումի հետ։ Ձանձրացող մարդիկ, որպես օրենք, ներփակված են, անհամբերության և անբավարարվածության զգացում են ունենում, ցանկանում են խոսուափել այն պայմաններից, որոնք ապահովում են ակտիվ գործողությունների անհնարինությունը։

Տես նաև
-------

* Դեպրեսիա
* Ապատիա
* Երջանկություն

Գրականություն
-------------

* Մարդու հոգեֆիզիոլոգիական դրությունը, Գլուխ 9 «Վիճակները, որոնք առաջանում են միօրինակ գործունեության և իրավիճակի մեջ»(չաշխատող հղում)
 Ե․ Պ․ Իլյին // Պիտեր®, 2005. — 411 էջ։
* Ձանձրույթի փիլիսոփայություն։ Լարս Սվենդսեն // Մ.: Պրոգրես, 2003. — 256 էջ։ ISBN 5-89826-161-3։
* Ձանձրույթ։ Հոգեբանական հետազոտություն։ Է․ Տարդյե // Մ.: 2010—256 էջ։ ISBN 9-5-484-01136-0։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հոգեբանական հանրագիտարան, Ռ․ Կորսինի, Ա․ Աուրեբախ(չաշխատող հղում)
* Հոգեվերլուծության բառարան, Լեյբին Վ․ (2010)(չաշխատող հղում)
* Հոգեֆիզիոլոգիական գոյություն և աշխատանքի միօրինակության չափանիշներ (ուկր.)
* «Ձանձրույթ» հայեցակարգը և նրա լեզվաբանական պատկերացումները Ի․ Ա․ Գոնչարովի ստեղծագործություններում
**Բնատնտեսություն**, տնտեսություն, որտեղ աշխատանքի արդյունքները արտադրվում են ոչ թե վաճառքի, այլ տնտեսության սեփական պահանջները բավարարելու համար։ Պատմականորեն նախորդել է ապրանքային արտադրությանը։

Հատկանիշներ
-----------

Բնատնտեսության գլխավոր հատկանիշներն են նրա՝ աշխատանքի միջտարածաշրջանային բաշխման աննշան մասնակցությունը, ընդհուպ մինչև արտաքին աշխարհից դրա տնտեսական մեկուսացումը (ավտոկարիա)՝ արտադրության և աշխատանքի միջոցների ինքնաբավությամբ, ինչը թույլ է տալիս սեփական ռեսուրսների հաշվին բավարարել բոլոր (գրեթե բոլոր) պահանջները։   
Հասարակության արտադրական ուժերի զարգացումը և աշխատանքի միջտարածաշրջանային բաժանման խորացումը օբյեկտիվորեն նախապատրաստում են բնատնտեսությունը ապրանքային տնտեսությամբ փոխարինելու պայմաններ, որտեղ զարգանում է արտադրողների մասնագիտացումը մեկ կոնկրետ ապրանքի արտադրության մեջ՝ ավելի շատ ընդգրկելով ընդարձակ տարածքներ։

Դրսևորումներ
------------

Ստրկատիրական հասարակության մեջ և ֆեոդալիզմի պայմաններում բնատնտեսությունը շարունակում էր մնալ գերիշխող` չնայած փոխանակման և ապրանք-փող հարաբերությունների զարգացմանը։ Ֆեոդալական հասարակության մեջ բնատնտեսության գերակայությունը ծառայում է որպես ֆեոդալական մասնատվածության պահպանման նախադրյալներից մեկը։  

Բնատնտեսությունը մինչ օրս պահպանվել է աշխարհի տնտեսապես հետամնաց շրջաններում (Ասիա, Աֆրիկա, Լատինական Ամերիկա), որտեղ գերակշռում էին ցեղային կամ ֆեոդալական հարաբերությունները մինչ եվրոպացիների կողմից նրանց գաղութացումը։ Երկրներում, որոնք ազատվել են գաղութային կախվածությունից, 20-րդ դարի կեսերին բնակչության 50-60% -ը զբաղված էր բնա, կամ կիսաբնատնտեսությամբ։ Բնատնտեսության մեջ օգտագործվում են արտադրության այնպիսի գործիքներ և տեխնոլոգիաներ, ինչպիսիք են՝ բահը, մանգաղը, բրիչը և այլն։  

Հայաստանում բնատնտեսություն գոյություն է ունեցել (իր դասական ձևով) մինչև սովետական կարգերի հաստատումը։ Այն որոշ ժամանակ պահպանվել է նահապետական կացութաձևի տեսքով և 1920-ական թվականներին լրիվ վերացել տնտեսության սոցիալիստական վերակառուցման հետևանքով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Соболев М. Н. Натуральное хозяйство // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան։ Հատոր 2-րդ. - էջ 246
*
**Սուրբ Մարիամ Աստվածածին տաճար** (նորվ.՝ Vår Frue kirke), կաթոլիկ եկեղեցի Նորվեգիայի Թրոմս ֆյուլքեի Թրոմսյո կոմունայի Թրոմսյո քաղաքում։ Այն ենթարկվում է Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու Թրոմսյոյի թեմին։ Սուրբ Մարիամ Աստվածածին տաճարը համարվում է ամենահյուսիսային կաթոլիկ եկեղեցին։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Մարիամ Աստվածածին տաճարի շինարարությունը ավարտվել է 1861 թվականին նեոգոթիկա ոճով։ Տաճարի ներքին տեսքը կառուցման սկզբից մի քանի անգամ ձևափոխության է ենթարկվել։

1944 - 1945 թվականների ձմռանը եկեղեցում են պատսպարվել Ֆինմարքից ժամանած փախստականները։ 1967 թվականին տաճարի տարածքում գործել է կաթոլիկ դպրոց։ 1969 թվականի մայիսի 14-ին տաճարը տուժել է հրդեհից, որը սկսվել էր քաղաքի այլ վայրում։ 1989 թվականի հունիսին տաճար է այցելել Հռոմի պապ Հովհաննես Պողոս II-ը։

Ներկայումս Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցու քրիստոնեական համայնքը միավորում է տարբեր ազգությունների շուրջ 500 հավատացյալների, որոնց մեծ մասը նորվեգացիներ, լեհեր և ֆիլիպինցիներ են։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Աղբյուրներ
----------

* Թրոմսյոյի Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցու թեմ: (նորվ.)
**Կրոնական տոներ** , կրոնա-դիցաբանական կարևոր անցքերի, իրադարձությունների և անձնավորությունների պատվին սահմանված օրեր։ Կրոնական տոները պաշտամունքի կարևոր մաս են և նշվում են հատուկ արարողություններով, շուքով ու հանդիսավորությամբ, ուղեկցվում թատերական տեսարաններով, երգեցողությամբ, երաժշտությամբ, պարերով ու խնջույքներով, երբեմն՝ զոհաբերությամբ։ Կրոնական տոներն առաջացել են նախնադարյան հասարակարգում՝ սերտորեն առնչվելով մոգական արարողություններին, տոտեմի պաշտամունքին և մարդկանց հիմնական կենսապայմաններին՝ երկրագործությանը (ցանք, արգասավորում, բերքահավաք), անասնապահությանը (բեղմնավորում, ծին, կիթ), որսորդությանը։ Դասակարգային հասարակարգում կրոնական տոները ստացել են համապետական բնույթ, ամփոփվել պաշտոնական տոնացույցներում։ Հեթանոսական Հայաստանում կրոնական տոներին են նվիրված եղել Նավասարդին, հայոց դիցաբանի աստվածներին (Արամազդ, Սիհր, Վահագն, Տիր, Անահիտ, Աստղիկ, Նանե)։ Քրիստոնեական եկեղեցու կրոնական տոները հիմնականում հինկտակարանային և հեթանոսական տոների ժառանգություն են։ Զատիկը՝ գարնանային օրահավասարին տոնվող պասեքի, Հոգեգալուստը՝ Մովսես մարգարեին աստծո 10 պատվիրանների նվիրաբերման հին կտակարանային տոնի, Ծննդյան տոնը՝ եգիպտական Օսիրիսին, փոքրասիական Կիբելային կամ հունական Դիոնիսոսին նվիրված ծննդյան տոների վերափոխումն էր։ Քրիստոնեական կրոնական տոներին են նվիրված նաև Մարիամ Աստվածածնին, Հովհաննես Մկրտչին, Առաքյալներին, սրբադասված գործիչներին։ Իսլամի կրոնական տոները նույնպես ժառանգված են հեթանոսությունից (Ղուրան-բայրամ, Ուրազա-բայրամ) կամ նվիրված են Մուհամմեդ մարգարեին (Մավլիդ, Միրաջ)։ Քրիստոնեական եկեղեցիները նշում են համաքրիստոնեական, ինչպես նաև իրենց պատմությանը, ավանդույթին ու դոգմաներին վերաբերող յուրահատուկ տոներ։ Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու կրոնական տոներն են Այլակերպությունը (հեթանոսական Վարդավառը), Աստվածահայտնությունը, Խաչվերացը, Տյառնընդառաջը, Գրիգոր Լուսավորչին, Թարգմանչաց, Վարդանանց, սրբադասված գործիչների, համաշխարհային առաջին և երկրորդ պատերազմների զոհերի, Սարդարապատի հերոսամարտում ընկածների հիշատակին նվիրված տոները և այլն։ Կրոնական տոների նպատակն է հավատացյալների մեջ ամրապնդել կրոնի հեղինակությունը, «ապացուցել» եկեղեցու կամ տվյալ կրոնական կազմակերպության հավատարմությունը քարոզած գաղափարներին։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 699)։*  |
| **՞**Նեղտերևի Դոդոնի |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Ապուզանազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Նեղտերևի Դոդոնի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Chamaenerion dodonaei

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Նեղտերևի Դոդոնի** (լատ.՝ Chamaenerion dodonaei), ապուզանազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

60 սմ երկարությամբ բազմամյա բույս է։ Տերևները գծային նշտարաձև են, մերկ կամ տակից առսեղմ թավոտ։ Պսակաթերթերը վարդագուն են։ Առէջները 8-ն են, որոնցից չորսը ավելի կարճ և մեկ շարքով դասավորված։ Սռնակը առէջներից թեթևակի երկար է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Լոռու ֆլորիստիկական շրջանում (Ստեփանավան, Տաշիր)։ Աճում է նաև Նախակովկասում, Արևելյան Կովկասում, Արևմտյան և Կենտրոնական Անդրկովկասում, Միջին և Հարավային Եվրոպայում, միջերկրածովյան ավազանի երկրներում և Փոքր Ասիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1700-2300 մ բարձրությունների վրա, խոնավ տեղերում, գետերի ափերին։ Ծաղկում է մայիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս-սեպտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* BioLib: 40155
* EoL: 2865593
* EUNIS: 176526
* GBIF: 3666323
* GRIN: 27830
* iNaturalist: 335498
* IPNI: 611790-1
* ISC: 114111
* ITIS: 836065
* NCBI: 33136
* PalDat: Epilobium\_dodonaei
* Plant List: kew-2790362
* PLANTS: EPDO
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:611790-1
* Tropicos: 23201922

 |

 |
**Պապանագիոտիի տուն** (ռուս.՝ Дом Папанагиоти), 19-րդ դարի երկրորդ կեսի ճարտարապետության հուշարձան Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում։ Գտնվում է Իտալական նրբանցք, 18 հասցեում։ Մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտ է՝ համաձայն 1992 թվականի նոյեմբերի 18-ի թիվ 301 որոշման։

Պատմություն
-----------

19-րդ դարի երկրորդ կեսին Տագանրոգի Իտալական նրբացք, 18 հասցեով կառուցվել է երկհարկանի առանձնատուն։ Հայտնի են տան նախկին տերերը։ Մինչև 1860-ական թվականները տունը պատկանել է հույն Դմիտրի Պապանագիոտիի ժառանգներին։ 1880-ական թվականների վերջում հույնի ժառանգները տունը վաճառել են Ելենա Չանգլի-Չայկինային։ Տոհմի ժառանգները տանը տիրել են մինչև 1890-ական թվականները, որից հետո շենքը գնել գործարար, 1-ին գիլդիայի վաճառական Ֆեոդոր Պավլովիչ Սիֆնեոյի ժառանգները, որը մահացել է 1896 թվականի մարտին 71 տարեկանում՝ թոքերի բորբոքումից։ Ժամանակին վաճառականն ամուսնացած էր Խումսոմալա Իվանովնայի հետ, նրանց ընտանիքում 1875 թվականի հուլիսին ծնվել է որդին՝ Արիստիդը։ Ֆեոդոր Պավլովիչի եղբայրը՝ Իվանը, զբաղվել է հացահատկի վերավաճառքով, երկու վաճառականներն էլ Տագանրոգում խոշոր արտահանողներ էին։

1915 թվականին շենքը գնահատվում էր մոտ 12000 ռուբլի։ Խորհրդային իշխանության տարիներին շենքն ազգայնացվել է։

Նկարագրություն
--------------

Իտալական նրբանցքի թիվ 18 շինությունը պսակող քիվով և կիսանկուղով երկհարկանի աղյուսե շենք է։ Ճակատի երկայնքով այն ունի հինգ պատուհան, կենտրոնում՝ արխիտրավների վրա եռանկյունաձև նախամուտք։ Տան ամբողջ երկայնքով ձգվում է միջհարկային քիվը։ Պատուհաններն ուղղանկյունաձև են, երեք ստորին կենտրոնական պատուհանները և երկրորդ հարկի բոլոր պատուհանները շրջանակված են։ Երեք վերին կենտրոնական պատուհանների վրա ուղղանկյունաձև զարդաքիվեր են, ներքին պատուհանների վրա կողպեքային քարեր են։ Շենքի մուտքը բակի կողմից է։

Ներկայումս սա բնակելի շենք է, մուտքը շենքի բակ նրա աջ մասում է՝ քարե հենասյուներով մետաղե դարպասի միջով։ Շենքը գրանցված է մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտների ցանկում՝ համաձայն 1992 թվականի նոյեմբերի 18-ի թիվ 301 որոշման։

Գրականություն
-------------

* Рыбалкин А.А. Итальянский переулок // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 370. — ISBN 978-5-88040-064-5.
* Волошин В. Вдоль и поперёк Итальянского. — Таганрог: ИП Кравцов В.А. 2012. ISBN 978-5-904585-27-3.
* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.
* Давидич Т. Ф. Стиль как язык архитектуры. — Харьков: Изд-во Гуманитарный центр, 2010. — 336 с. — ISBN 978-966-8324-70-3.
* Собрание фасадов Его Императорского Величества, высочайше апробированных для частных строений в городах Российской империи. Ч. 1-4. СПб. 1809–1812.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Таганрог, Итальянский переулок. д. 18 Archived 2014-03-25 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Глазычев В. Л. Архитектура. Энциклопедия. — М.: Дизайн. Информация. Картография; Астрель; АСТ, 2002. — 672 с. — ISBN 5-17-005418-1.
**Երևանի դրամատուն**, Երևանի փողերանոց, դրամահատարան, 14-19-րդ դարերում։ Թողարկել է բացառապես մետաղադրամներ։ Դրամագիտական տվյալների համաձայն Երևանում առաջին դրամները կտրված են 14-րդ դարի առաջին կեսին՝ Տուլաղույան Աբու Սաիդ (1316-1335 թվականներին) և Անուշիրվան (1344-1359 թվականներին) խաների օրոք (ոսկյա, առավելապես՝ արծաթյա դրամներ)։ Հետագայում Երևանի դրամատան ոսկյա, արծաթյա և պղնձյա դրամներ է թողարկել Սեֆյան Թահմասպ I-ը (1524-1576 թթ.), Իսմէսյիլ 2-րդ (1576-1578 թվականներին), Մուհամեդ Խոդաբենդե (1578-1587 թվականներին), Աբբաս I-ին (1587-1629 թվականներին), Սեֆի I-ին (1629-1642 թթ.), Աբբաս II-րդ (1642-1666 թվականներին), Սուլեյման I-ին (1667-1694 թվականներին), Տյուսեին I-ին (1694-1722 թթ.), Աբբաս III-րդ (1731 -1736 թթ.), Աֆշարյան Նադիր (1736-1747 թթ.), Զենդյան Քերիմ խանի (1750-1779 թթ.), Կաջարյան Ֆաթհ Ալի (1797-1834 թթ.) շահերի անուններով։ Երևանի դրամատունը գործել է նաև օսմանյան տիրապետության տարիներին, որի մասին վկայում են սուլթան Ահմեդ 11-ի (1703-1730 թթ.) անունով արծաթյա դրամները։ Տեղական առուծախի համար 16-րդ դարի վերջից մինչև 19-րդ դարի սկիզբը Երևանում թողարկվել են ֆուլուս կոչված պղնձյա դրամներ, որոնց պատկերատիպը գրեթե ամեն տարի փոխվել Է մի երեսին դրոշմել են կենդանիների (լորիկ, փիղ, ոչխար, սագ, սիրամարգ, աքաղաղ, առյուծ, ձուկ, կապիկ, ուղտ) պատկերներ, իսկ մյուսին՝ պարսկերեն արձանագրությամբ քաղաքի անունը, դրամի թողարկման ժամանակը տարեթվով։ Երևանի դրամատուն վերջին դրամները վերաբերում են 1824-1825 թվականներին։ Կապված միջազգային առևտրի զարգացման հետ՝ 17-րդ դարի առաջին քառորդից երևանի դրամատուն ընդունել և վերաձուլել է արևմտաեվրոպական արծաթե դրամներ։ Մոտ 28 գրամանոց մեկ արծաթե ռայխսթալերից ստացել են երեք իրանական աբասանոցներ՝ 23 գ ընդհանուր քաշով, այսինքն, յուրաքանչյուր թալերի վերաձուլումից կատարվել է 5 գ արծաթի խնայողություն։ Երբեմն վարձակալման սկզբունքով Երևանի դրամատունը հանձնվևլ է մասնավոր անձանց տնօրինությանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 569)։*  |
### Պատմություն

**Երևանի թեթև արդյունաբերության պետական քոլեջը** (նախկինում՝ տեխնիկում) ստեղծվել է 1929 թ. Լենինականում` տեղի տեքստիլ ֆաբրիկայի համար կադրեր պատրաստելու նպատակով (Լենինականի տեքստիլ տեխնիկում)։ Առաջին շրջանավարտները` թվով 12 հոգի, տվել է 1932 թվականին։
Նախորդ դարի քառասունական թվականներին Երևանում մեկը մյուսի հետևից կառուցվում են նոր ձեռնարկություններ՝ նուրբ բրդյա գործվածքների, մահուդի կոմբինատները, կարի, կոշիկի, տրիկոտաժի արտադրության գծով ֆաբրիկաներ։ Լենինականի տեքստիլ տեխնիկումը տեղափոխվում է Երևան՝ տեղավորվելով նուրբ բրդյա գործվածքների կոմբինատի տարածքում այդ նպատակի համար կառուցված շենքում։

Տեխնիկումը վերանվանվում է սկզբում՝ *կարի և կոշիկի արտադրության*, այնուհետև *Երևանի թեթև արդյունաբերության տեխնիկումի*։

1951 թ. տեխնիկումը տեղափոխվում է Գլինկայի 2 հասցեում գտնվող ներկայիս ուսումնական շենք։ Աստիճանաբար բացվում են նոր մասնագիտություններ։ Տեխնիկումն այն եզակի ուսումնական հաստատություններից էր, որը կարողացավ պահպանել ոչ միայն իր գոյությունը, այլև պրոֆիլը։ Իր գոյության ընթացքում տեխնիկումը տվել է մոտ 17 հազար շրջանավարտ։ Նրանցից շատերը հետագայում զբաղեցրել են բարձր պաշտոններ. Ռաֆիկ Շահբազյանը՝ ՀՍՍՀ մթերումների մինիստր, Գագիկ Պողոսյանը՝ ՀՀ եկամուտների նախարար, թեթև արդյունաբերության ֆաբրիկաների և միավորումների տնօրեններ, գլխավոր տնօրեններ։
Ներկայումս քոլեջում գործում են տնօրինական, կոլեգիալ կառավարման, մեթոդամանկավարժական և ուսանողական խորհուրդներ։

Դաստիարակության գծով տնօրենի տեղակալը կոորդինացնում և կազմակերպում է դաստիարակչական բնույթի միջոցառումները և արտալսարանային աշխատանքները։
Հանրապետության համանման քոլեջների համար Երևանի թեթև արդյունաբերության պետական քոլեջը հանդիսանում է ուսումնամեթոդական կենտրոն «Հագուստի մոդելավորում և նախագծում» և «Հագուստի պատրաստման տեխնոլոգիա» մասնագիտությունների ուսուցման գծով։

Քոլեջը 84 տարիների ընթացքում կադրեր է պատրաստել 22 մասնագիտությունների գծով՝ պրակտիկորեն բավարարելով Հայաստանի Հանրապետության արդյունաբերական ձեռնարկությունների պահանջարկը։

Ամեն տարի կազմակերպվում են ուսանողների անհատական աշխատանքների ստուգատես-մրցույթներ, որտեղ ցուցադրվում են հագուստի 120-150 նոր նմուշներ։

### Ընդունելություն

Ընդունելությունը իրականացվում է ինչպես հիմնական կրթությամբ (9-ամյա), այնպես էլ՝ լրիվ (12-ամյա)։

Քոլեջում ուսուցումը տարվում է հետևյալ մասնագիտություններով՝

* Հագուստի մոդելավորում և նախագծում
* Հաշվողական տեխնիկայի և ավտոմատացված համակարգերի ծրագրային ապահովում
* Էկոնոմիկա, հաշվապահական հաշվառում և աուդիտ (ըստ ճյուղերի)
* Հագուստի պատրաստման տեխնոլոգիա
* Սպասարկման կազմակերպում
* Թարգմանություն և գործավարություն
* Կոշիկի արտադրության տեխնոլոգիա կոշկակարի որակավորում
* Դիզայն (ըստ ճյուղերի)

### Արտաքին հղումներ
**«Փիլիպոսյանց եղբայրներ»**, Անդրկովկասում հիմնադրված առաջին շոկոլադի արտադրությունը։ Ստեղծվել է 1891 թվականին Փիլիպոսյանց եղբայրների կողմից։ Այն միակ ձեռնարկությունն էր ամբողջ Կովկասում, որ արտադրում էր ընտիր շոկոլադ՝ շոկոլադե–մինոյն ու շոկոլադե կոնֆետներ, ինչպես նաև բարձրորակ կարամելի զանազան տեսակներ։ Արտադրանքը տարբեր միջազգային ցուցահանդեսներում արժանացել է 3 ոսկե մեդալի։ Ձեռնարկությունը գտնվում էր Կարանտիննայա փողոցի թիվ 121 հասցեում, սեփական շենքում, իսկ վաճառատունը՝ Մարինսկայա փողոցի թիվ 8 հասցեում։

Ձեռնարկությունը փակվեց 1918 թվականի սեպտեմբեր–նոյեմբեր ամիսներին թուրքերի և թաթարների (ադրբեջանցիների) կողմից իրականացված հայոց ցեղասպանության պատճառով։

Պատկերասրահ
-----------

* Փիլիպոսյան եղբայրներ շոկոլադե ձեռնարկության արտադրանքի պիտակը
* Փիլիպոսյան եղբայրներ շոկոլադե ձեռնարկության շենքը Բաքվում, կառուցվել է 1901թ․-ին ճարտարապետ Գաբրիել Տեր-Միքելյանի կողմից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Весь Кавказ․ Иллюстрированный справочно–литературный сборник, Тифлис, 1903 г․ (раздел реклам)․
**Մամփրե արքան**, Մուշեղ Գալշոյանի «Մարութա սարի ամպերը» պատմվածքների ժողովածուի պատմվածքներից մեկը։ Այն հեղինակի ամենահայտնի ստեղծագործություներից է, բազմիցս բեմադրվել է։ Պատմվածքի հիման վրա նկարահանվել է ֆիլմ-ներկայացում։

Սյուժեն
-------

Մամփրեն հետևում է, թե ինչպես է երրորդ դասարանում սովորող թոռնուհին կրտսեր եղբորը սովորեցնում հայոց այբուբենը։ Թոռնուհին սկսեց տառերը սովորեցնել նաև պապին։ Մամփրեն Արևմտյան Հայաստանում ապրելու տարիներին սովորել էր վարժապետ Հարությունի դպրոցում։ Նա հիշում է, որ վարժապետը կարմիր տառեր էր ասեղնագործում սպիտակ պաստառի վրա։ Տառերը կարմիր էին, որովհետև Մաշտոցը տառերն իր սրտից է հանել, դրանք թրծվել են արևով ու մասնակցել են սրբազան կռիվների։ Վարժապետ Հարությունն ասեղնագործում էր, աշակերտները բարձրաձայն կրկնում էին այբուբենը։ Սակայն տառերը գրել սովորել չհասցրին։ Պատերազմ եղավ, գաղթեցին, հետո պատերազմ եղավ։ Միայն տարիներ անց գյուղում անգրագիտության վերացման համար լիկկայան բացեցին, սակայն Մամփրեն թողեց ուսումը չնչին պատճառով։ «Եվ գյուղը դրնգաց. Մամփրեն որոշել է տառաճանաչ դառնալ։ Մամփրեն՝ ութսունին մոտ, ութսուն տարի առանց գրի յոլա է գնացել, իսկ ահա որոշել է գրել-կարդալ սովորել»։ Թոռնուհու հետ սկսեց գրել սովորել. «ջուխտակ առվակ կողք-կողքի սարից կիջվարեն-կթափվեն պստիկ առվակի մեջ, ու առվակներն ավելի կլցվեն ու ավելի կբարձրանան ու աջակողմյան առվակից պստիկ մեկ առվակ ճոթ կտա դեպ աջ ու քչիկ կերթա ու էլի կդառնա իջվար։ Էս քեզ մեծտառ Ա»։ Գարնանը Մամփրեն արդեն գիտեր բոլոր տառերը, որոնց անվանում էր հայոց զինվորներ։ «Որքան բան կա գրելու։ Որքան և որքան ճշմարտություններ ունի ասելու Մամփրեն։ Ափսոս, հազար ափսոս, որ գրերի հետ ուշ ծանոթացավ— օր ծերություն»։ 

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Մամփրե արքան**

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պատմվածքը abcd.am կայքում Archived 2013-07-22 at the Wayback Machine.
* Պատմվածքը Արցախի էլեկտրոնային գրադարանում
**Եկեղեցական սոնատ** (իտալերեն՝ sonata da chiesa), բարոկկոյի դարաշրջանի գործիքային ստեղծագործություն՝ սովորաբար կազմված չորս մասից։ Հաճախ եկեղեցական սոնատներում կար մի քանի երաժշտություն, իսկ մասերը ստեղծվում էին տարբեր տեմպերով (դանդաղ-արագ-դանդաղ-արագ)։ Այսպիսի սոնատների երկրորդ մասը սովորաբար գրվում էր արագ տեմպով և ուներ ֆուգայի ձև, իսկ երրորդ և չորրորդ մասերը ունեին երկակի ձև և գրված էին սարաբանդայի և ժիգայի նման։

Կան նաև սխալ տեսակետներ, որ եկեղեցական սոնատները ստեղծվել են բացառապես կրոնական արարողությունների ժամանակ կատարվելու համար։ Այս ստեղծագործությունները չնայած իրենց մեջ ունեին նաև կրոնական գործառույթ, սակայն կատարվում էին ավելի հաճախ զվարճությունների ժամանակ որպես համերգային երգեր։

Այս ժանրում աշխատող քիչ թե շատ հայտնի կոմպոզիտորներից է Արքանջելո Կորելլին (1653–1713)։ Նրա լավագույն ստեղծագործություններից կարելի է առանձնացնել Հռոմում ապրող Շվեդիայի թագուհի Քրիստինային (1626–1689) նվիրված եկեղեցական №6, օպ.1 սոնատը։ Նրա 12 կոնչերտո գրոսսոներից ութը ևս եկեղեցական սոնատ են։ Ստեղծագործության նշված ձևը Յոհան Սեբաստիան Բախի կողմից կիրառվել է նաև ջութակի համար գրված մի քանի սոնատներում։

1700 թվականից հետո սոնատների այս տեսակը փոխարինվում է կամերային սոնատներով։ Եկեղեցական սոնատը նորաձևությունից դուրս է գալիս Հայդնի (1732–1809) ժամանակաշրջանում․ չնայած նրա վաղ շրջանի մի քանի սիմֆոնիաներում այս ոճը դեռ պահպանվում է։ Ավելի ուշ Ամադեուս Մոցարտը ստեղծել է 17 «եկեղեցական սոնատ», սակայն դրանք նախատեսված էին արդեն բոլորովին այլ նպատակների համար։ Մոցարտի ստեղծագործությունները միմասանի ստեղծագործություններ էին երգեհոնի և լարային գործիքների համար, որոնք կատարվում էին եկեղեցական տոնակատարությունների ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *F. E. Kirby* The Germanic symphony in the eighteenth century: Bridge to the romantic era(անգլ.) // *Journal of Musicological Research*. — 1984-01-01. — В. 1-3. — Т. 5. — С. 51-83. — ISSN 0141-1896. — doi:10.1080/01411898408574545
2. ↑  *Zaslaw, Cowdery* The Compleat Mozart: A Guide to the Musical Works of Wolfgang Amadeus Mozart. — New York: W. W. Norton & Company, 1991. — P. 109-112. — 368 p. — ISBN 0-393-02886-0


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7727966-9 |

 |
**Գվադառաման** ազգային պարկ է Իսպանիայում, որն ընդգրկում է 34000 հա տարածք։ Ազգային հինգ պարկերի համակարգում ամենամեծն է։ Սիերա դե Գվադառամա լեռնաշղթան պարունակում է մի քանի էկոլոգիապես մաքուր տարածքներ, որոնք տեղակայված են Մադրիդ ինքնավար համայնքում ու Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար մարզում։ Օրենքը, որը ղեկավարում է վերջերս ընդունված ազգային պարկը, հրապարակվել է *BOE* -ում 2013 թվականի հունիսի 26-ին։

Էկոլոգիա
--------

Կա մի նախագիծ, որի նպատակն է պաշտպանել 11 տարբեր էկոհամակարգերը, որոնք առկա են Գվառամա լեռներում։ Այն ներառում են «Միջերկրական բարձր լեռ» միակ իբերական օրինակը։ Ընդհանուր առմամբ տվյալ գոտում կա ավելի քան 1280 կենսաբանական տեսակ, որոնցից 13-ը ոչնչացման եզրին են, ավելի քան 1500 տեղական և 30 տարբեր տեսակի բույսեր։ Լեռներում կենդանիների տեսակները կազմում են Իսպանիայի կենդանական աշխարհի 45%-ը և եվրոպականի 18%-ը։ Բուսական աշխարհը հարուստ է սովորական սոճու, կաղնու, գիհու և թիթեռնածաղկավորների ընտանիքին պատկանող շատ բույսերի տեսակներով։ Ինչ վերաբերվում է կենդանական աշխարհին, ապա այնտեղ բնակվում են շատ կաթնասուններ, ինչպիսիք են ազնվացեղ եղնիկները, այծյամները, վարազները, վայրի այծերը, փորսուղները, վայրի կատուները, աղվեսները և նապաստակները։ Շատ տեսակի թռչուններ՝ ջրային և գիշատիչ, ապրում են ջրամբարներում, որոնցից են իսպանական արծիվները և սև անգղերը։ 70 տարվա բացակայությունից հետո վերջերս այգում հայտնաբերվել է գայլի ոհմակ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Nationally designated areas (CDDA)
2. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* *La Comunidad concluye el proyecto del Parque Nacional de la Sierra de Guadarrama* 2006 report from the Community of Madrid's Website, accessed September 2008
* Official map of the madrilenian area of the Guadarrama National Park Archived 2012-02-09 at the Wayback Machine.
* Video of the Guadarrama National Park

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX5319808 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Նիկոլայ Մանուկյան (այլ կիրառումներ)

**Նիկոլայ Արկադիի Մանուկյան (Նիկօ)** (հունվարի 10, 1946(1946-01-10), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 6, 2018(2018-12-06), Երևան, Հայաստան), հայ նկարիչ։ Հայաստանի ժուռնալիստների և նկարիչների (2014 թվականից) միությունների անդամ։

Կենսագրություն
--------------

1962-1965 թվականներին սովորել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, ընդունվել է Լենինգրադի (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ) Ռեպինի անվան գեղարվեստի ակադեմիա և 1972 թվականին ավարտել Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիան։ 1972 թվականից որպես նկարիչ-ձևավորող աշխատել է Հայֆիլմի մուլտիպլիկացիոն խմբում, հայկական մի շարք պարբերականներում՝ «Պիոներ կանչ», «Հայություն», «Ոզնի», «Սովետական Հայաստան», «Իրավունք», «Զարուհի» և այլն։ 14 տարի եղել է Սփյուռքահայության հետ մշակութային կապի կոմիտեի գլխավոր նկարիչ։

2008 թվականից մինչև կյանքի վերջին օրերը «Իրատես» թերթի գեղարվեստական խմբագիրն էր։

Ձևավորել է 1000-ից ավելի գրքեր՝ «Թագավորի երազները», «Սրամիտ և միամիտ ջավախքցիները» և այլն։

Վախճանվել է ծանր հիվանդությունից հետո 2018 թվականի նոյեմբերի 6-ին, Երևանում։

Ստեղծագործական ուղի
-------------------

Ստեղծել է ծաղրանկարներ (մասնակցել է միջազգային մրցույթների և ցուցահանդեսների)։

Գեղանկարներ՝

* «Աղջիկը ծաղիկների աշխարհում»
* «Արևածաղկի դաշտ»
* «Լուսնի սոնետ»
* «Դիմակահանդես»
* «Տասներեքերորդ ամիսը»

Ցուցահանդեսներ
--------------

1989 թվականից անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել տարբեր երկրներում՝ ՌԴ, Ճապոնիա (1970 թվականին՝ բրոնզե մեդալ), Ֆրանսիա, Բրազիլիա, Հունաստան, Կանադա և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Իմ ամեն կտավի տակ երբեմն երկու-երեք նկար կա»
2. 1 2 3 4  «ԻՄ ՆԿԱՐՆԵՐՈՒՄ ԼԱՎԱՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ԿԱ ԵՎ ՄԻՇՏ ՊԵՏՔ Է ԼԻՆԻ»
3. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
4. ↑  «Լույս քո երկնային ճանապարհներին, սիրելի Նիկօ»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նիկոլայ Մանուկյանի էջը «Իրատես» թերթի կայքում
**ԲիԷսԴին** (անգլերեն՝ BSD (Berkeley Software Distribution)) յունիքսանման օպերացիոն համակարգ է, որը 1977-1995 թվականներին մշակվել է Բերքլիի համալսարանի համարգչային հետազոտական խմբի կողմից։

Պատմականորեն, ԲիԷսԴին համարվում է յունիքսի մի ճյուղ՝ «ԲիԷսԴի յունիքս», քանի որ այն ելակոդը ներկայացնում է AT&T UNIX օպերացիոն համակարգի տեսքով։
BSD օպերացիոն համակարգի յուրահատկությունն է համարվում հատուկ BSD արտոնագիրը, որը կարճ կարելի է նկարագրել հետևյալ կերպ՝ ամբողջ սկզբնական կոդը BSD-ի սեփականությունն է և բոլոր փոփոխությունները հանդիսանում են իրենց հեղինակների սեփականությունը։

BSD ընտանիքի անդամներ են հանդիսանում NetBSD-ն, FreeBSD-ն, OpenBSD-ն, MirBSD-ն, DragonFly BSD-ն, PC-BSD-ն, DesktopBSD-ն, SunOS-ը, TrueBSD-ն, Frenzy-ն, Ultrix-ը և մասնավորապես Darwin-ը (Մաք ՕԷս-ի միջուկ)։

BSD–ն «դասական» UNIX տարբերակից տարբերվում է իրականացվող մակարդակների փոխանջատման բացակայությամբ, տպման և ֆայլային համակարգերով, ինչպես նաև պրոցեսորի ղեկավարությամբ։ Սակայն օգտագործողի հրամանները գրեթե միանման են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3
3. ↑
|  |
| --- |
| **Միկրոկնեմում մարջանանման** |
| Միկրոկնեմում մարջանանմանՄիկրոկնեմում մարջանանման |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Հավակատարազգիներ (Amaranthaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բաբախայիններ (Salicornioideae) |
| **Տրիբա** | *Salicornieae* |
| **Ցեղ** | '**Microcnemum'** |
| **Տեսակ** | **Միկրոկնեմում մարջանանման** *(M. coralloides)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Microcnemum coralloides***Font Quer, 1925 |

**Միկրոկնեմում մարջանանման** (լատ.՝ Microcnemum coralloides), թելուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

5-10 սմ բարձրությամբ միամյա խոտաբույս է։ Տերևները ռեդուկցված են, թեթևակի ցողունագիրկ և բթացած։ Հասկանման ծաղկաբույլերում գտնվող 1-3 սմ երկարությամբ ծաղիկները շատ մանր են և ունեն բարակ թաղանթային ծաղկապատ։ Ծաղկակից տերևները նման են ցողունայիններին, հիմքում գտնվողները 2-3 ծաղիկներով են։ Բույսն ունի մեկ առէջ։ Սերմերը սև են և կիսակլոր։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հայտնի է միայն Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Արարատ բանավանի, Մասիսի և Բուրաստանի շրջակայքում)։ Տեսակի ընդհանուր արեալը շատ դիզյունկտիվ է։ Հանդիպում է նաև Իսպանիայում և Անատոլիայում (Կոնիա)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 800-850 մ բարձրությունների վրա, աղակալված ճահիճներում և աղուտներում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման անմիջական սպռնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված է Բեռնի կոնվենցիայի 2-րդ հավելվածում։ Ընդգրկված չէ CITES-ի կոնվենցիայի հավելվածում։

Արարատի աղակալված ճահիճը ներկայումս առանձնացված է որպես բնության հուշարձան, սակայն պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Microcnemum coralloides* | 
* Վիքիցեղեր: Microcnemum coralloides
* EPPO: MKKCO
* EUNIS: 167851
* GBIF: 3760494
* iNaturalist: 982176
* IPNI: 166150-1
* NBN: NHMSYS0020704579
* NCBI: 224148
* Plant List: kew-2369938
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:166150-1
* Tropicos: 7200106

 |
|  |
| *Arthrocnemum coralloides* | 
* GBIF: 3757583
* IPNI: 163550-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:163550-1
* Tropicos: 7201384

 |

 |
**Պլաչկովիցա** (մակեդոներեն՝ Плачковица (օգնություն • ինֆո)), լեռնաշղթա է, որը տեղակայված է Մակեդոնիայի Հանրապետության արևելյան մասում։ Գտնվում է Ռադովիշ և Վինիցա քաղաքների միջև։

Լեռնաշղթայի ամենաբարձր գագաթը Լիսեց լեռն է 1754 մ բարձրությամբ։ Գլխավոր լեռնաշղթայի երկարությունը կազմում է 34 կմ։ Զրնովյան գետի հովիտը բաժանում է լեռները երկու մասի՝ արևմտյան և արևելյան։ Արևմտյան ամենաբարձր կետը հանդիսանում է՝ Տուրտելը (1689 մ)։ Լեռնազանգվածի մյուս խոշոր բարձրություններն են՝ Չուպինո Բրդոն (1725 մ), Բել Կամենը (1707 մ) և Քարա Թեփեն (1625 մ)։

Լիսեցը տեղացի ալպինիստների համար հանդիսանում է բավական հայտնի երթուղի, քանի որ այն հանդիսանում է ամենադժվար բարձունքներից մեկը երկրի այս հատվածի։ Լեռան գագաթը հաճախ ձյունով է պատված հունիսին։

Լեռներում առկա են մի քանի քարանձավ, որոնցից հինգը հասանելի են հաճախման համար։ Նրանցից խոշորը Մեծ քարանձավը ունի 600 մետր երկարություն։

Պլաչկովիցյան լեռնաշղթան հիմնականում բաղկացած է՝ գրանիտից, թերթաքարերից, գնեյսից և մարմարից։ Լեռները կտրատված են բազում խորը գետային հովիտներով։ Հյուսիսային լանջերի գետերը առավել խորն են և առակ են մի շարք ջրվեժներ։

Պլաչկովիցյան լեռնաշղթայում կլիման չափավոր մայրցամաքային է, որոշակի ազդեցություն է գործում միջերկրածովյան կլիման։ Միջին տարեկան ջերմաստիճանը կազմում է մոտավորապես 10-12 °C։ Միջին տարեկան տեղումների քանակը ցածր վայրերում կազմում է 500 մմ, իսկ բարձրադիր հատվածներում 800 մմ։

Գոյություն ունեն ծրագրեր, որի համաձայն նախատեսվում է կառուցել առաջին մակեդոնական աստղադիտարանը Պլաչկովեցյան լեռներում։ Այն պետք է կառավարվի Շտիպ քաղաքի համալսարանի կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2  Плачковица
3. ↑  Прва македонска астрономска опсерваторија на Плачковица


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Տիրամայր Գվադալուպեի եկեղեցի**  (իսպ.՝ Basílica de Nuestra Señora de Guadalupe), Մեխիկոյի հյուսիսում գտնվող կաթոլիկ եկեղեցի, բազիլիկ, ազգային տաճար, որը կառուցվել է Տեպեյակ բլրի մոտ, այն վայրում, որտեղ տիրամայր Գվադալուպեն երևացել է Խուան Դիեգո Կուաուխտլատոատցինին։ Վայրը հայտնի է նաև որպես Գվադալուպե վիլա կամ պարզապես վիլա, քանի որ այստեղ կան բազմաթիվ եկեղեցիներ և նման կառույցներ։

Նոր բազիլիկայում է գտնվում Խուան Դիեգոյի տիլմատլին (կամ ժամացույցը), որի վրա պատկերված է Գվադալուպեն։ Վայրը համարվում է կաթոլիկ աշխարհի ամենակարևոր ուխտատեղին, որտեղ տարեկան այցելում են միլիոնավոր մարդիկ, հատկապես դեկտեմբերի 12-ին, երբ նշվում է Տիրամայր Գվադալուպեի օրը։

Պատմություն
-----------

Երբ իսպանացի նվաճողներն ավերում են մայր աստվածուհուն նվիրված Տոնանցին տաճարը, նույն սրբավայրում կառուցվում է մատուռ։ Այս սրբավայր ուխտավորները եկել են դեռևս 1531-1532 թվականներից։ Վերջին տարիներին սրբավայր է կառուցվել Տեպեյակ բլրի լանջին։ Այն հարմարեցվել է որպես նոր բազիլիկի ծխական մաս։ 1622 թվականին կառուցվել է նոր, վեհաշուք սրբավայր, իսկ 1709 թվականին կառուցվել է ավելի մեծ կառույց։ Տարածքում գտնվող 18-րդ դարի մյուս կառույցներն են ծխական եկեղեցին, մենաստանը, միանձնուհիների եկեղեցին, մատուռ և բլորի մատուռը։ 1750 ստեղծվել է եկեղեցական երգչախումբը։ 1754 թվականին այն միանում է Սուրբ Ջոն Լատերանի բազիլիկին։

Պատկերասրահ
-----------

* Հին Տիրամայր ԳվադալուպեիՀին Տիրամայր Գվադալուպեի
* Pocito տաճարPocito տաճար
* 
* Տիրամայր Գվադալուպեի պատկերը նոր բազիլիկայումՏիրամայր Գվադալուպեի պատկերը նոր բազիլիկայում
* Տիրամայր Գվադալուպեի Հին տաճարը ներքին տեսքըՏիրամայր Գվադալուպեի Հին տաճարը ներքին տեսքը

Աղբյուրներ
----------

* Archdiocese of Mexico (2009), Vicaría de Guadalupe - Antecedentes Históricos (in Spanish)

Արտաքին հղումներ
----------------

* (Իսպաներեն) Interactive tour of the Basilica campus Archived 2011-07-26 at the Wayback Machine.
* (Իսպաներեն) Official website of the Basilica, Virgen de Guadalupe


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Տիրամայր Գվադալուպեի եկեղեցի (Մեխիկո)***էջը Վիքիպահեստում |
ծխախոտ բույսի ֆուզարիոզ
**Ֆուզարիոզներ**, բազմաթիվ մշակովի և վայրի աճող բույսերի հիվանդություններ, որոնք հարուցվում են Fusarium ցեղի անկատար սնկերով։ Տարածված են կլիմայական բոլոր գոտիներում։ Վնասվում են բույսի անոթային համակարգը և հյուսվածքները։ Հարուցիչները թափանցում են բույսերի մեջ արմատային համակարգով և ցողունի ստորին մասով։ Վարակի աղբյուր են նաև վարակված սերմերն ու սածիլները։

Ֆուզարիոզային թառամման դեպքում սնկամարմինը խցանում է անոթները և արտադրում թունավոր նյութեր, որի հետևանքով խիստ խանգարվում են բույսերի կենսական ֆունկցիաները, բույսը մահանում է։ Ֆուզարիոզային արմատային փտախտները վնասում են բույսերին զարգացման բոլոր փուլերում։ Հացազգիների հասկի և հասկիկի ֆուզարիոզներն առաջացնում է հասկիկների սպիտակավուն-վարդագույն փտախտ, ապա՝ գորշացում և դրանց մեջ ոչ կենսունակ հատիկների գոյացում։ Եգիպտացորենի կողրերի ֆուզարիոզը, բնութագրվում է դրանց վրա (լրիվ հասունացման փուլի սկզբում) վարդագույն կամ սպիտակ փառով պատված բծերի առաջացմամբ։ Բծերի կենտրոնում հատիկները գորշ են, հեշտությամբ փշրվում են։ Զյունաբորբոսը (ֆուզարիոզի տեսակներից) վտանգավոր է աշնանացան ցորենի, տարեկանի ու բազմամյա հացազգի խոտաբույսերի համար։ Հիվանդ բույսերը հաճախ մահանում են։

*Պայքարի միջոցները* - ցանքաշրջանառությունների կիրառում, հիվանդությունների նկատմամբ դիմացկուն սորտերի ստեղծում, բույսերի մնացորդների հեռացում և այրում, սերմերի ախտահանում, ցանքերի մշակում սնկասպաններով, առողջ սերմերի և սածիլների օգտագործում, սնուցումներ ֆոսֆոր-կալիումական պարարտանյութերով, հողերի կրացում և չորացում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Fusarium and Verticillium Wilts of Tomato, Potato, Pepper, and Eggplant;
* Fusarium oxysporum
* Fusarium Wilt

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Մարիուս Չելարու** (ռումիներեն՝ *Marius Chelaru*, օգոստոսի 30, 1961(1961-08-30), Նեգրեշտի, Vaslui County, Ռումինիա), ռումինացի բանաստեղծ, արձակագիր, գրական քննադատ, թարգմանիչ։ Ռումինիայի գրողների, Կանադայի Քվեբեկի ռումինալեզու գրողների միությունների անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1961 թվականին Ռումինիայի Վասլուի շրջանի Նեգրեշտի քաղաքում։ Ավարտել է Ալեքսանդրու Յոհան Կուզայի անվան համալսարանի տնտեսագիտության բաժինը։ 2012 թվականին եղել է Արցախում, մասնակցել Արցախի գրողների միության կազմակերպած, Ստեփանակերտում անցկացված պոեզիայի միջազգային փառատոնին։

Ստեղծագործություն
-----------------

Հեղինակ է հոդվածների, բանաստեղծությունների, արձակ և թարգմանական գործերի, տպագրվել է տարբեր միջազգային անթոլոգիաներում և տարբեր երկրների ամսագրերում ու հանդեսներում (Ռումինիա, ԱՄՆ, Անգլիա, Բելգիա, Կանադա, Շվեդիա, Իտալիա, Պարագվայ, Ճապոնիա, Եգիպտոս, Հորդանան, Վիետնամ, Լիբանան, Մակեդոնիա, Կոսովո, Ալբանիա, Հոլանդիա և այլուր)։

Տպագրել է ավելի քան երեսուն գիրք (վեպեր, բանաստեղծությունների ժողովածուներ, քննադատություն, էսսեներ)։

Արժանացել է մի քանի ազգային և միջազգային գրական մրցանակների։

Մարիուս Չելարուն հայերեն
------------------------

* Արարում; Քրիստոս (բանաստեղծություններ)։ Բանաստեղծությունն աշխարհի միջօրեականներում, Ստեփանակերտ, «Դիզակ պլյուս», 2012, էջ 80-84։ Թարգմ.՝ Կարինե Փաթյան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բանաստեղծությունն աշխարհի միջօրեականներում, Ստեփանակերտ, «Դիզակ պլյուս», 2012, էջ 79։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1066697272 · ISNI: 0000 0004 3626 3937 · NDL: 001172672 · VIAF: 309861588 · WorldCat VIAF: 309861588 |

 |
**Այնթապի հայրենակցական միություններ** 1915 թվականի հունիսի 20-ին Բոստոնում (ԱՄՆ) հիմնադրվել է այնթապահայերի առաջին՝ «Այնթապի ամերիկահայոց ուսումնասիրաց միություն»–ը, որի նպատակն էր օգնել Այնթապի որբ և աղքատ մանուկների դաստիարակության և կրթության գործին։ 1920 թվականին Միությունը կազմակերպեց հանգանակություն Այնթապի ինքնապաշտպանության կարիքների համար։ 1921 թվականից օգնել է Սիրիա, Լիբանան և այլուր ապաստանած տարագիր հայրենակիցներին։ 1924 թվականի մարտ-մայիս ամիսներին մասնաճյուղեր հիմնվեցին Նյու Յորքում, Չիկագոյում, Տրոյում։ 1924 թվականի օգոստոսի 17-ին Բոստոնում հրավիրեց բոլոր մասնաճյուղերի պատգամավորական ժողով, որը «Ուսումնասիրաց»–ը վերակազմեց «Ամերիկաբնակ այնթապցիների միության» (Այնթապի հայրենակցական միություններ) և ընտրեց վարչություն (5 հոգուց), որի գլխավոր խնդիրն էր՝ Միության շուրջը համախմբել այնթապցիներին, նյութական օգնություն ցույց տալ կարիքավորներին և ավելացնել կրթական նպատակներին հատկացվող միջոցները։

Մասնճյուղեր
-----------

1924 թվականի դեկտեմբերին կազմվեցին Ֆիլադելֆիայի, 1925 թվականին՝ Դետրոյտի մասնաճյուղերը։ 1928 թվականի վերջերին Միությանը միացան Լոս Անջելեսի Այնթապի որբախնամ ընկերությունը (գոյություն ուներ 1920 թվականից), 1945 թվականի դեկտեմբերի 2-ին՝ Այնթապցիների ազգային միությունը (ստեղծված 1935 թվականի մայիսի 12-ին, Բոստոնում), որը մասնաճյուղեր ուներ ԱՄՆ-ի մի շարք քաղաքներում։ Այնթապցիների ազգային միությունը սփյուռքի ամենազանգվածային հայրենակցական միություններից է և ԱՄՆ-ից դուրս ունի խորհրդատու մարմին Սիրիայում։ Այնթապի հայրենակցական միություններ կան նաև Լիբանանում, Արգենտինայում, Ուրուգվայում, Բրազիլիայում։

Վարչություն
-----------

Այնթապցիների հայրենակցական միության կենտրոնական վարչությունը ընտրվում է տարեկան պատգամավորական ժողովում և 2 տարուց ավելի չի կարող մնալ նույն վայրում։ Այնթապի հայրենակցական միություններին մասնակցել են համագաղութային ձեռնարկումներին, խրախուսել և գլխավորել մեծ թվով այնթապցիների ներգաղթը Աովետական Հայաստան։ Նրանք սերտ կապ են պահպանում Սովետական Հայաստանի հետ։ Հայկական ԽՍՀ Գերագույն սովետը, ընդառաջ գնալով Այնթապի հայրենակցական միությունների և Սովետական Հայաստանում ապրող այնթապցիների խնդրանքին, 1970 թվականի սեպտեմբերին Մասիսի շրջանի Թազագյուղ գյուղը վերանվանեց Այնթապ։ 1960 թվականից հրատարակվում է «Հայ Անթեպ» (1970 թվականից «Նոր Այնթապ») պարբերականը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 347)։*  |