**Ղազախստանի Հանրապետության կենտրոնական պետական թանգարան** (ղազ.՝ Қазақстан Республикасы Мемлекеттік орталық музейі), թանգարան Ղազախստանի Ալմաթի քաղաքում։ Համարվում է Ղազախստանի և Կենտրոնական Ասիայի տարածաշրջանի ամենահին և ամենամեծ թանգարաններից մեկը։ Թանգարանի հավաքածուն ներառում է շուրջ 300 հազար միավոր թանգարանային ցուցանմուշ։

Պատմություն
-----------

19-րդ դարի 30-ական թվականներին Օրենբուրգ քաղաքի Նեպլյուևսկու ռազմական ուսումնարանում ստեղծվել է «Օրենբուրգի շրջանի թանգարան»։ Հետագայում Օրենբուրգի շրջանի թանգարանի հավաքածուն և Ժետիսուի (Սեմիրեչենսկի) տարածաշրջանային թանգարանի հավաքածուն ընդգրկվել է թանգարանի ֆոնդում։

1931 թվականին թանգարանը գտնվում էր Ալմաթի քաղաքի նախկին տաճարի շենքում։ 1941 թվականին հիմնադրամի մեջ ընդգրկվել է Հանրապետական հակակրոնական թանգարանի հավաքածուն։

1985 թվականին կառուցվել է ժամանակակից շենք, որտեղ այժմ գտնվում է Ղազախստանի կենտրոնական պետական թանգարանը։ Թանգարանային համալիրը ներառում է Ղազախստանի ամենամեծ վերականգնողական կենտրոնը, որն աշխատում է արվեստի գործերի վերականգնման ուղղությամբ։

2005 թվականին թանգարանը ստացել է հետազոտական կազմակերպության պաշտոնական կարգավիճակ, ինչը հնարավորություն է տալիս իրականացնել պատմական արշավներ և ընդլայնել կազմակերպության շրջանակները։ 2006 թվականից թանգարանը մասնակցում է «Թանգարանային գիշեր» միջազգային ակցիային։

2015 թվականին թանգարանի գործունեությունը Մշակութային կենտրոնի վերափոխելու նախաձեռնություն է եղել, որը պետք է ներառեր ցուցահանդեսի փոփոխություն։ Առաջարկն առնչվում էր թանգարանը պետությունից մունիցիպալ սեփականությանը հնարավոր փոխանցմանը։

Ցուցահանդեսային սրահներ
-----------------------

* Առաջին ցուցասրահը հնէաբանության և հնագիտության սրահն է։
* Երկրորդ ցուցասրահը պատմական ազգագրության սրահն է։
* Ցուցահանդեսների երրորդ դահլիճը բաղկացած է երկու բաժիններից. «Ղազախստանում բնակվող մարդկանց պատմություն և ազգագրություն» և «Ղազախստանը Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին. 1941-1945»:
* Չորրորդ ցուցահանդեսային դահլիճը «Ժամանակակից Ղազախստան» սրահն է։
* Հինգերորդ ցուցասրահը «Բաց ֆոնդ»-ն է։ Ղազախստանի հնագիտական ոսկի։
* Վեցերորդ ցուցասրահը «Մարդաբանության թանգարան»-ն է։
* Յոթերորդ ցուցադրության սրահը Նիկոլայ Գավրիլովիչ Խլուդովի դահլիճն է։

Թանգարանի տնօրեններ
-------------------

Ստորև ներկայացված է թանգարանների տնօրենների ցուցակը։

* Ա․ Մ․ Ժիրենչին (1942-1951)
* Ս․ Ս․ Եսովա (1956-1973)
* Ռ․ Ի․ Կոսմամբետովա (1974-1995)
* Գ․ Բ․ Դյուսենբինովա (1995-1997)
* Ե․ Տ․ Ժանգելդին (1997-1999)
* Նուրսան Ալիմբայուլի Ալիմբայ (1999 թվականից առ այսօր)

Թանգարանի շենք
--------------

Թանգարանի շենքը կառուցվել է 1978-1985 թվականներին։ Դրանից առաջ թանգարանը գտնվում էր Սուրբ Համբարձման տաճարում։

Այն կառուցվել է Ալմաթիի քաղգործկոմի կոմիտեի պատվերով՝ «Главалмаатастрой» կազմակերպության կողմից։

Նախագիծը մշակվել է «Казгорстройпроект» ГПИ-ի կողմից։ Ճարտարապետական թիմի ղեկավարն էր Յու․ Գ․ Ռատուշնին։ Նախագծի հեղինակը Զ. Մ․ Մուստաֆինան է՝ Բ. Ա. Ռզագալիևի, Բ. Ի. Նիկիշինայի, Վ. Ի. Սլյուսարևայի և այլոց հետ համագործակցությամբ։

Պլանով ուղղանկյուն եռահարկ շենքը հենվում է տարածքի բնական ռելիեֆով ձևավորված «ստիլոբատի» վրա։ Կառուցվածքի ծավալային և տարածական բնութագրերը հիմնված են ղազախական ճարտարապետության ոճային տեխնիկայի օգտագործման վրա։ Շենքի շրջանակը նախատեսված է ութ արտաքին հենասյունների շրջանակային համակարգի վրա։ Ճակատները նախագծված են սյուների մեկ ռիթմիկ կառուցվածքով, որոնք միավորում են երեք հարկերը։ Թանգարանի ներսի հարդարման համար օգտագործվում են գունավոր մետաղներ, մարմար, մանրահատակ, կեղևաքար, գրանիտ։

### Հուշարձանի կարգավիճակ

1986 թվականի հունվարին Ալմաթի քաղաքի գործադիր կոմիտեի որոշմամբ Կենտրոնական թանգարանի շենքը ներառվել է մշակույթի պատմության հուշարձանների շարքում։

Նոյեմբերի 10-ին հաստատվել է Ալմաթիի տեղական նշանակության պատմամշակութային հուշարձանների նոր պետական ցուցակը, որի հետ միաժամանակ անվավեր էին այս հարցի վերաբերյալ բոլոր նախկին որոշումները։ Այս որոշումը պահպանել է թանգարանի շենքի տեղական հուշարձանի կարգավիճակը։ Պաշտպանված գոտիների սահմանները հաստատվել են 2014 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Официальный сайт Государственного музея Республики Казахстан
2. ↑  "900 отреставрированных экспонатов выставлено в Центральном государственном музее Алматы". Արխիվացված է the original 2019 թ․ փետրվարի 7-ին. Retrieved 2021 թ․ մայիսի 6.
3. ↑  «Ночь в музее» длилась до полуночи
4. ↑  В Алматы пройдет «Ночь музеев»
5. ↑  Старейший музей Казахстана в Алматы хотят переделать в культурный центр
6. ↑  "История музея". Оф. сайт ЦГМ Казахстана. Retrieved 2017 թ․ դեկտեմբերի 16.
7. ↑  "Достопримечательности г. Алматы. Центральный музей Казахстана". Արխիվացված է the original 2019 թ․ փետրվարի 7-ին. Retrieved 2021 թ․ մայիսի 6.
8. ↑  "Музей Алматы. Центральный Государственный музей Республики Казахстан". Արխիվացված է the original 2019 թ․ հունվարի 29-ին. Retrieved 2021 թ․ մայիսի 6.
9. ↑  "Управление культуры г. Алматы. Центральный Гос. музей Республики Казахстан". Արխիվացված է the original 2020 թ․ փետրվարի 4-ին. Retrieved 2021 թ․ մայիսի 6.
10. ↑  Постановление Акимата города Алматы от 10 ноября 2010 года N 4/840 «Об утверждении Государственного списка памятников истории и культуры местного значения города Алматы»
11. ↑  Решение ХХХI сессии маслихата города Алматы V созыва от 10 сентября 2014 года N 261 «Об утверждении границ охранных зон, зон регулирования застройки и зон охраняемого природного ландшафта объектов историко-культурного наследия города Алматы»