recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Պենտամետր** (հունարեն՝ πεντάμετρος (pentámetros) - բռց. «հնգաչափ»), անտիկ տաղաչափության մեջ հնգոտնյա դակտիլով գրված տող։

Պենտամետրի սխեմատիկ պատկերում
Պենտամետրի երկրորդ անդամում ոտքերը միշտ մնում են դակտիլային, իսկ առաջին անդամում դակտիլներին կարող են փոխարինել երկու անընդմեջ շեշտված վանկերով չափը։ Պենտամետրը առաջին անգամ հանդես է եկել հունական քնարերգության մեջ Ք. ա. 7-6-րդ դդ. և այդ ժամանակից իսկ այն սովորաբար առանձին չէր կիրառվում, այլ միանում հեկզամետրի հետ՝ կազմելով, այսպես կոչված, էլեգիական դիստիքոսի երկրորդ տողը։ Էլեգիական դիստիքոսի կազմում պենտամետրը փոխառնվել է հռոմեական քնարերգուների կողմից Ք. ա. 1-ին դարում, մասնավորապես՝ Օվիդիուսի կողմից։ Բրոքհաուսի և Եփրոնի հանրագիտական բառարանում նշվում է, որ էլեգիաներում պենտամետրին և հեկզամետրին տարբեր դերեր էր բաշխված. հեկզամետրային տողում նկարագրվում էր իրողություն, իսկ պենտամետրային տողում հեղինակը պատմում էր իր զգացմունքների մասին՝ կապված այդ իրողությունների հետ։

Միջնադարյան լատինական տաղաչափության մեջ հայտնվում է այսպես կոչված լեոնինը՝ մեջտեղում պարտադիր հատածով պենտամետրը։

Համաշեշտ ոտանավորում պենտրամետրը հանդես է եկել որպես դակտիլաքորեյային բանաստեղծություն՝ սովորաբար անտիկ ձևի ընդօրինակման նպատակով։

Այժմ պենտամետր (անգլ.՝ *iambic pentameter*) արևմուտքում կոչում են նաև հնգոտնյա յամբը։

Տես նաև
-------

* Դիստիքոս
* Քորեյ
* Դակտիլ
* Չափական ոտանավոր
* Անտիկ տաղաչափություն
* Հեկզամետր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան (1980)։ *Գրականագիտական բառարան*։ Երևան: «Լույս»։ էջ էջ 251
2. ↑  Iambic Pentameter(չաշխատող հղում)
 *Poetry Archive* կայքում (անգլ.)
3. ↑  Iambic Pentameter Dictionary.com կայքում(անգլ.)


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 471)։*  |
**Ջեմիլ Աքսու** (թուրքերեն՝ Cemil Aksu, հունվարի 29, 1977(1977-01-29), Հոպա, Արդվինի մարզ, Թուրքիա), համշենահայ քաղաքական, հասարակական գործիչ, լրագրող, բնապահպան։ Հանդիսանում է «Համշեցու գոր» մշակութային հանդեսի գլխավոր խմբագիր և ընդդիմադիր Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցության տեղական համանախագահ։ Հայտնի է Թուրքիայի կառավարության՝ նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի գլխավորությամբ իր խիստ քննադատման համար։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1977 թվականի հունվարի 29-ին Թուրքիայի Հանրապետության Արդվինի մարզի Հոպա քաղաքում։

1996 թվականին Աքսուն ձերբակալվել է՝ քաղաքական մեղադրանքների հիման վրա: 2004 թվականին բանտից ազատվելուց հետո ընդունվել և ավարտել է Անատոլիական համալսարանի պետական կառավարման ֆակուլտետը։ Ստամբուլի Բիլգի համալսարանում (Istanbul Bilgi University) ստացել է փիլիսոփայության մագիստրոսի կոչումը։

2008-2011 թվականներին եղել է համշենական Բիրյաշամ (Biryaşam) հանդեսի խմբագիր, որտեղ լույս են տեսել Հոպայի պատմության, ինքնության, բնության և քաղաքականության վերաբերյալ հոդվածներ։ Հետագայում թերթը փակվել է։

2017 թվականի նոյեմբերին Ջեմիլ Աքսուն սոցիալական ցանցերում իր պոստերում «հանցագործության և հանցագործների փառաբանման» համար ձերբակալվել է Թուրքիայի ոստիկանության կողմից Արդվին քաղաքում։ Մինչև այդ, հոկտեմբերի 24-ին ձերբակալվել է նրա կինը՝ իրավապաշտպան և Ճնշվածների սոցիալիստական կուսակցության անդամ Նուրկան Վայչ Աքսուն։ 2017 թվականի դեկտեմբերի 8-ին՝ բանտում մի քանի շաբաթ անցկացնելուց հետո, Ջեմիլ Աքսուն կնոջ հետ ազատվել է բանտից։

Ընտանիք
-------

Ամուսանցած է իրավապաշտպան Նուրկան Վայչ Աքսուի (Nurcan Vayiç Aksu) հետ, ունեն մեկ դուստր՝ Արևը։

Աշխատություններ
---------------

Մի շարք գրքերի և հոդվածների հեղինակ է, այդ թվում՝

* Cemil Aksu // Karadeniz’in Sol Köşesi: Hopa // Ugur Biryol, Communications Publications, 2012
* Cemil Aksu, Meryem Özçep // Kimlikler, Çıkarlar, Siyasetler: Karadeniz Siyasetine Hopa’dan Bakmak

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Hamshen Armenian Activists Nurcan Vayiç Aksu and Cemil Aksu Released from Turkish Prison
2. ↑
3. 1 2 3 4 5  Yazar Cemil Aksu tutuklandı
4. 1 2 3  «Համշէնն ու համշէնահայերը. Ներկայացնում են համշէնցի մտաւորականները», akunq.net:
5. 1 2 3  «ՀԱՄՇԷՆՆ ՈՒ ՀԱՄՇԷՆԱՀԱՅԵՐԸ. ՆԵՐԿԱՅԱՑՆՈՒՄ ԵՆ ՀԱՄՇԷՆՑԻ ՄՏԱՒՈՐԱԿԱՆՆԵՐԸ» (արխիվացված)
6. 1 2 3  Cemil Aksu

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ջեմիլ Աքսու (թուրքերեն) Ֆեյսբուքում
* Ջեմիլ Աքսուի հարցազրույցը Kolektifi հանդեսին (թուրքերեն)
**Շտաուբբախ ջրվեժ** (գերմ.՝ Staubbachfall), ջրվեժ Շվեյցարիայում։ Գտնվում է Լաուտերբրուննեն քաղաքի մոտ՝ Բեռնի կանտոնում։ Բարձրությունը մոտ 300 մետր է։ Այս արդյունքով նա առաջատարն էր Շվեյցարիայում։ 2006 թվականի նոր ուսումնասիրությունների համաձայն՝ ամենաբարձր ջրվեժը համարվում է Զիրենբախի ջրվեժը (գերմ.՝ Seerenbachfälle)։

Զառիթափ ժայռից իջնելով ցած՝ ջրվեժը առաջացնում է ամպեր և մշուշ։ Հատկապես գեղեցիկ է գարնանը, երբ ավարտվում է ձնհալը և սկսում անձրևային սեզոնը։ Շրջակայքում փշատերև և լայտատերև անտառներ են։

Ջրվեժով կարելի է հիանալ նաև ժայռի մեջ փորված քարանձավից։

1779 թվականին, երբ Յոհան Վոլֆգանգ Գյոթեն այցելում է Լաուտերբրուննեն և տեսնում է ջրվեժը, գրում է «Ջրային ոգիների երգը» (գերմ.՝ Gesang der Geister über den Wassern)։

1816 թվականին Ջորջ Գորդոն Բայրոնը ջրվեժի մասին գրել է, որ այն ունի ձիու պոչի տեսք։ Խոսքը Ապոկալիպսիսի ձիու մասին է։

Պատկերասրահ
-----------

* Ալբերտ Բիրշտադտ, Շտաուբբախ ջրվեժԱլբերտ Բիրշտադտ, Շտաուբբախ ջրվեժ
* Լյուչին գետ, որի վրա գտնվում է ջրվեժըԼյուչին գետ, որի վրա գտնվում է ջրվեժը
* Ջրվեժի տեսքը վերևիցՋրվեժի տեսքը վերևից
* Լաուտերբրուննեն քաղաքըԼաուտերբրուննեն քաղաքը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Иоганн Вольфганг Гёте - Песнь духов над водами (1779)
2. ↑  The torrent is in shape, curving over the rock, like the tail of the white horse streaming in the wind, just as might be conceived would be that of the pale horse on which Death is mounted in the Apocalypse


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 282328512 · WorldCat VIAF: 282328512 |

 |
**Ջեյմս Ժոզեֆ «Վայթի» Բալջեր** (անգլ.՝ James Joseph «Whitey» Bulger; սեպտեմբերի 3, 1929(1929-09-03), Բոստոն, Մասաչուսեթս - հոկտեմբերի 30, 2018(2018-10-30), United States Penitentiary, Hazelton, Փրեստոն շրջան, Արևմտյան Վիրջինիա), ամերիկացի գանգստեր, «Winter Hill» հանցավոր խմբի ղեկավար (1970—1980 թթ.), մասնակցել է 19 սպանության, եղել է ՀԴԲ-ի գործակալ։

Կենսագրություն
--------------

2011 թվականի հունիսին ձերբակալվել է։ 2013 թվականի օգոստոսին դատապարտվել է՝ 11 սպանության և տասնյակ այլ հանցագործությունների համար, որոնց մեծամասնությունը կատարել է ՀԴԲ-ի գործակալ լինելու տարիներին։ Կատարած սպանություններում անմիջական մասնակցություն ունենալու պատճառով երկու անգամ դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման։

### Մահ

Նրան սպանված են գտել 2018 թվականի հոկտեմբերի 30-ի առավոտյան 8:20-ին «Հազլթոն» բանտում։ *The Boston Globe* թերթի հաղորդմամբ, նրան խցում սպանված են գտել «Հազլթոն» բանտ տեղափոխվելուց մեկ օր անց։ Բալջեր Ջեյմսին սպանել է իր խցակիցը՝ ՀԴԲ-ի հետ համագործակցության և կանանց հետ վատ վարվելու պատճառով։

Ընտանիք
-------

Ավագ եղբայրը՝ քաղաքագետ Ուիլյամ (Բիլի) Բալջերը (ծնվ. 1934 թվականին), երկար տարիներ եղել է Մասաչուսեթս նահանգի սենատի նախագահ։ Բիլի Բալջերը ստիպված է եղել լքել իր պաշտոնը այն ժամանակ, երբ հայտնի է դարձել, որ նա շարունակում է հարաբերությունները եղբոր հետ։

Մշակույթ
--------

### Կինո

«Հանգուցյալները»՝ նկարահանվել է 2006 թվականին։ Ֆիլմի գլխավոր կերպարներից մեկը համարվոմ է Բոստոնյան մաֆիայի գանգստեր Ֆրենկ Կոստելոն (Ջեք Նիկոլսոն), որի նախապատկերը համարվում է Ջեյմս Բալջերը։
«Սև պատարագ»՝ նկարահանվել է 2015 թվականին։ Ֆիլմում պատմվում է Ուայթ Բալջերի կյանքը։ Ուայթիի դերը կատարում է Ջոնի Դեփը, Բիլի Բալջերի դերը՝ Բենեդիկտ Քամբերբեչը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  *Lehr D. Cunningham J. M.* Encyclopædia Britannica
3. 1 2 3 4  GeneaStar
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #105358878X // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. 1 2
6. ↑  Знаменитого гангстера признали виновным в 33 эпизодах рэкета и 11 убийствах — Газета. Ru | Новости
7. ↑  «Босса бостонской мафии Балджера убили в тюрьме»
8. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Bulger’s FBI Top 10 Most Wanted Fugitive Alert
* Bulger’s profile on *America’s Most Wanted*
* *The Boston Globe* articles and current news
* *The Arrest of James 'Whitey' Bulger* *The Boston Globe* Special Report
* Grigg, William Norman, *How Whitey Bulger Bought Boston*, *The American Conservative* magazine, June 23, 2011.
* Info on FBI connections to mob Archived 2021-05-17 at the Wayback Machine.
* Whitey Bulger on crimelibrary.com

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Notable Names Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 105358878X · ISNI: 0000000049706195 · LCCN: nr2001052433 · NLP: a0000003587028 · VIAF: 61478558 · WorldCat VIAF: 61478558 |

 |
**Լեֆորտովոյի Պետրոս-Պողոսի եկեղեցի (Պետրոպավլովյան եկեղեցի)** (ռուս.՝ Храм Петра и Павла в Лефортове (Петропавловская церковь)), ուղղափառ եկեղեցի Մոսկվայի Լեֆորտովյան շրջանում։ Մտնում է Մոսկվայի քաղաքային թեմի Պետրոպավլովյան գործակալության կազմի մեջ։ Եկեղեցու վանահայրը վարդապետ Ալեքսին (Վիլաժանին) է։

Եկեղեցուն կից գործում է կիրակնօրյա դպրոց երեխաների և մեծահասակների համար։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Պետրոս-Պողոս եկեղեցին Սոլդադսկայա ավանում, Լեֆորտովո, 1882 թ .: (լուսանկարը` Նիկոլայ Նայդենովի)
1613 թվականին եկեղեցին օծվում է Նիկոլայ Հրաշագործի պատվին, կայսր Միխայիլ Ֆեդորովիչ Ռոմանովի մասնակցությամբ։ 1696 թվականին եկեղեցին վերակառուցեցին (գնդապետ Ֆրանց Լեֆորտի նախաձեռնությամբ) և առաջին Մոսկովյան գնդի զինվորների համար կառուցեցին փայտե եկեղեցի՝ այն օծելով առաքյալներ Պողոսի և Պետրոսի պատվին։ 1711 թվականին փայտե եկեղեցու տեղում կառուցեցին ներկայիս քարե տաճարը։ 

### 20-րդ դարում

Խորհրդային տարիներին եկեղեցին չփակվեց, զանգերը պահպանվեցին։ 1991 թվականին օծվեց Միխայիլ Հրեշտակապետի փոքրիկ մկրտության տաճարը, իսկ 2000 թվականին՝ Հիսուս Քրիստոսի խաչելության մատուռը։ Վեդենսկոե գերեզմանատանը գործում է տաճարին կից մատուռ, որը վերակառուցվել է Էրլանգերների տոհմական դամբարանի։

Ճարտարապետություն
-----------------

Տաճարը հնգագմբեթ է, բացի այդ կցաշենքերից յուրաքանչյուրի վրա կա մեկական գմբեթ։ Ութ զանգակներով զանգակատունը վրանաձև է միջանցիկ լուսանցքներով։ Դրսից կան երեք մուտքեր։ Արևմտյան մուտքի վերևում պատկերված է Աստվածամոր Կազանյան սրբապատկերը, հյուսիսայինում` Պեչերյան Աստվածամոր սրբապատկերը, հարավայինում` Վլադիմիրյան Աստվածամոր սրբապատկերը։ 
Տաճարի բարձրությունը խաչերի հետ միասին կազմում է 38 մետր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Постановление Совета Министров РСФСР № 1327 от 30.08.1960
2. ↑  Святых апостолов Петра и Павла церковь

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Церковь Петра и Павла, что в Лефортово
Ծաղիկների աճեցման ջերմոց ՀՀ Արմավիրի մարզի Գայ համայնքում
Լոլիկի աճեցումը ջերմոցային տնտեսությունում
**Ջերմոցներ**, կուլտիվացիոն կառույցներ՝ բանջարային բույսերի և ծաղիկների սածիլներ, ինչպես նաև բանջարեղեն և սերմեր աճեցնելու համար։ Տարածված են հս․ լայնության 40°-ից բարձր գտնվող երկրներում։

Կառուցվածքային տեսակները
------------------------

Ըստ կառուցվածքային առանձնահատկության բաժանվում են միաթեք և երկթեք տեսակների, որոնք էլ լինում են գետնափոր և վերգետնյա, իսկ վերջիններս՝ մշտական և փոխադրովի։ Ջերմոցում բույսերի տաքացումը իրագործվում է արևային, կենսաբանական (կենսավառելանյութով՝ թարմ գոմաղբ, տնային թափոններ) և տեխնիկական ջեռուցմամբ (շոգիով, ջրով, էլեկտրականությամբ)։ Օրվա ցուրտ եղանակին ջերմոցը ծածկում են ապակեպատ շրջանակներով կամ լուսաթափանց սինթետիկ թաղանթներով։ Ըստ շահագործումն սկսելու ժամկետների ջերմոցները բաժանում են վաղ, միջին և ուշ տիպերի։ 

* **Միաթեք գետնափոր** ջերմոցը, բաղկացած է փոսորակից (պեղանից), դրա եզրին տեղադրած արկղից (տախտակե, ցեմենտ-բետոնե կամ քարե, 25 սմ բարձրությամբ) և շրջանակից (լայնությունը 106 սմ, երկարությունը՝ 160 սմ)։
* **Միաթեք վերգետնյա** ջերմոցները տարածված են հս․ շրջաններում, ինչպես նաև այն վայրերում, որտեղ գրունտային ջրերը բարձր են։
* **Երկթեք** ջերմոցները քիչ են տարածված՝ շրջանակների ոչ ամուր միացման պատճառով։

Տեղադրումը
----------

Ջերմոցի տեղադրման համար հողամասը հարթեցնում են, նշագծում փոսորակները և միջփոսորակային անցումաշավիղները։ Ջերմոցը դասավորում են քառակուսի հողամասերում, յուրաքանչյուր հողամասում՝ 30 փոսորակ (կամ 600 շրջանակ)։ Քառակուսի հողամասի ընդհանուր երկարությունը 72, լայնությունը 21,2 մ է (հավասար է 20 շրջանականոց ջերմոցի երկարությանը՝ 1․06X X 20=21,2 մ)։ Եզրային ճանապարհները, ջերմոցային հողի պահպանման համար պետք է ունենան 10 մ լայնություն, իսկ կենսավառելանյութի համար՝ 15 մ։ Քառակուսի հողամասերի միջև ճանապարհների լայնությունը 5 մ է։ Այս սխեմայով 1 հա տարածության վրա տեղադրվում է 2500 շրջանակ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ջերմոցային գյուղատնտեսություն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 124)։*  |
ՍուդոկուՍուդոկու
Լուծված ՍուդոկուԼուծված Սուդոկու
**Սուդոկու**(ճապոներեն` 数独-թարգմանաբար` առանձին թիվ), տրամաբանական խաղ, գլուխկոտրուկ թվերով։

Խաղի կանոնները
--------------

Դիցուք ունենք 9×9 չափի քառակուսի, որը բաժանված է 3×3 չափի քառակուսիների։ Քառակուսին ընդհանուր ունի 81 վանդակ։ Պետք է ազատ վանդակները լրացնել 1-9 թվերվ այնպես, որ չհամընկնեն ո՛չ հորիզոնական, ո՛չ ուղղահայաց և ո՛չ էլ 3×3 չափի քառակուսու մեջ։
Սուդոկուները լինում են տարբեր բարդությունների, բայց դրանց բարդությունը կախված է ոչ միայն նախօրոք լրացված թվերի քանակից, այլ նաև լուծման մեթոդից։ Ամենահեշտ լուծման մեթոդը դեդուկցիայի մեթոդն է՝ միշտ կա գոնե մեկ վանդակ, որին համապատասխանում է միայն մեկ թիվ։ Ճիշտ կազմված սուդոկուն ունի միայն մեկ լուծում։

Պատմություն
-----------

1970-ական թվականներին Հյուսիսային Ամերիկայում Լեոնարդ Էյլերի լատինական քառակուսու հիման վրա հորինեցին թվերով գլուխկոտրուկներ, որոնք առաջին անգամ տպագրվեցին «Dell Puzzle Magazine» ամսագրում 1979 թվականին, որոնք կոչվում էին "Number Place"- թվերի տեղը։ Բայց սուդոկուները դարձան հանրահայտ միայն 1980-ական թվականներին, երբ "Նիկոլի"ճապոնական ամսագիր սկսեց պարբերաբար տպել իր համարներում։

Տարատեսակներ
------------

Սուդոկու
Լուծումը
Գոյություն ունեն Սուդոկուի բազմաթիվ տարատեսակներ՝

* Սուդոկուներ տարբեր չափերի՝ 4×4 մինչև 25×25 չափերի։
* Սուդոկուներ, որոնք ունեն 3×3 չափի քառակուսիների փոխարեն կամայական տեսքի ձև, որոնցում չպետք է համընկնեն 1-9 թվերը։
* Սուդոկուներ լրացուցիչ պայմաններով, օրինակ՝
* Սուդոկու գումար ըստ տողերի կամ սյուների, գումար անկյունագծերով և այլն։
* Զույգ կամ կենտ սուդոկու, որտեղ որոշ վանդակներ նախօրոք նշված են որևէ գույնով, որտեղ կարող են լինել միայն զույգ, կամ միայն կենտ թվեր։
* Սուդոկու տարբեր ձևերի, օրինակ՝ եռանկյան, վեցանկյան, կամ այլ տեսքով։

Սուդոկու բջջային հեռախոսների համար
----------------------------------

Գոյություն ունեն մի քանի տարբերակներ բջջային հեռախոսների և սմարթֆոնների համար։ Այս տարբերակները հարմար են նրանով, որ ցույց են տալիս սխալները, կամ կարող են հուշել որևէ թիվ։

Հետաքրքիր փաստ
--------------

Սուդոկու խաղն ունի 6,670,903,752,021,072,936,960 (մոտ 6.671 սեքստիլիոն) կոմբինացիա։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2005003630 · LNB: 000268949, 000106713 · NKC: ph314806 |

 |
**Շտեռնբերգի անվան աստղագիտական ինստիտուտ՝**, Մոսկվայի պետական համալսարանի գիտահետազոտական հաստատություն։ Կրում է ռուս աստղագետ, հեղափոխական գործիչ Պավել Շտեռնբերգի (1865-1920 թվականներ) անունը։ Կազմակերպվել է 1931 թվականին Մոսկվայի համալսարանի սատղադիտարանի (գործում է 1830 թվականից), Աստղագիտագեոդեզիական գիտահետազոտական ինստիտուտի (հիմնադրվել է 1922 թվականին) և Աստղաֆիզիկայի պետական ինստիտուտի (հիմնադրվել է 1923 թվականին) միավորումով։ Բացի գիտական հետազոտություններից, այստեղ ուսումնական աշխատանքներ են տարվում Մոսկվայի համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի աստղագիտության բաժնի ուսանողների հետ։ Շտեռնբերգի անվան աստղագիտական ինստիտուտի կազմի մեջ են մտնում Լենինյան բլուրներում և Կրասնայա պրեսնյայում գտնվող աստղադիտարանները (հիմնադրվել են 1954 թվականին և 1830 թվականին), մերձմոսկովյան Կուչինո վայրում գտնվող աստղաֆիզիկական աստղադիտարանը (հիմնադրվել է 1924 թվականին), Ղրիմի Հարավային կայանը (հիմնադրվել է 1956 թվականին) և Ալմա Աթայից ոչ հեռու, ծովի մակերևույթից 3000 մ բարձրության վրա գործող (1957 թվականից) մշտական կայանը։

Շտեռնբերգի անվան աստղագիտական ինստիտուտի խոշորագույն աստղադիտակը՝ 125 սմ-անոց ռեֆլեկտորը, տեղադրված է Ղրիմում։ Շտեռնբերգի անվան աստղագիտական ինստիտուտում կատարվում են աստղաֆիզիկական և ռադիոաստղագիտական հետազոտություններ, ինֆրակարմիր սպեկտրասկոպիայի մեթոդներով ուսումնասիրվում են մոլորակների մթնոլորտները, Արեգակի վրա ընթացող ֆիզիկական պրոցեսները, կազմվում են աստաղաչափական քարտացուցակներ, աշխատանքներ են տարվում երկնային մեխանիկայի և գրավիմետրիայի բնագավառներում։ Զարգանում է արտագալակտիկական աստղագիտությունը։ Շտեռնբերգի անվան աստղագիտական ինստիտուտը հրատարակում է «Տրուդի» («Труды», 1922 թվականից) և «Սոոբշչենիյա» («Сообщения», 1947 թվականից) ամսագրերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 579)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000121588067 · LCCN: n82085908 · Microsoft: 175612370 · VIAF: 131371880 · WorldCat VIAF: 131371880 |

 |
**Պինյոս** (հուն․՝ Πηνειός), գետ Հունաստանի Թեսալիա պերիֆերիայում (մարզում)։ Գետն անվանակոչվել է հունական Պենեյ աստծու անունով։ Ուշ միջնադարում գետը հայտնի էր նաև որպես Սալամբրիաս կամ Սալաբրիաս (Σαλα[μ]βριάς)։

Գետը հոսում է Պինդոս լեռներից և լցվում Եգեյան ծով, Տեմպեի հովտի հյուսիսարևելյան շրջանը, Ստոմիո գյուղի շուրջը։
Այն առաջացնում է մեծ գետահովիտ, որը հայտնի է իր գեղեցկությամբ և կենդանիների բազմազանությամբ։ Գետի ընդհանուր երկարությունը 216 կմ է։ Ակունքը գտնվում է Մալակասի գյուղի մոտ, Պինդոսի արևելյան լանջին, Մեցովոյի արևելքում։ Մետեորա մարզը և Լարիսա քաղաքը գտնվում են գետի ափին։
1960-ական թվականներին Աթենք-Սալոնիկ ավտոմայրուղին կառուցվել է Տեմպեի հովտի մեծ մասում։

Պենեյ գծանավը ստացել է իր անվանումը գետի անունից։

Վտակներ
-------

Պենեյի հիմնական վտակներն են՝ Մալակասիոտիկո Ռեմա (Հոսանք), Մուրկանիս (հոսանք), Պորտայիկոս, Լիթայոս, Պամիսսոս, Էնիպեաս և Տիտարիսսիոս։
Պենեյը հոսում է հետևյալ շրջաններով, ակունքից սկսած՝ Մալակասի, Կալամպակա, Մեգարչի, Մեգալա Կալուվիա, Ֆարկադոնա, Լարիսա, Էվանգելիսմոս, Օմոլոյո։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պինյոս գետ Archived 2005-09-02 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Դասական հնությունների իրական բառարան |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7583776-6 · VIAF: 67145424508686831320 · WorldCat VIAF: 67145424508686831320 |

 |
**Պետրոս Աֆրիկյան** (*Պետրո Սաչինարի*, 1854, Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1908), հայ երգիչ։

Կենսագրություն
--------------

Կրթությունն ստացել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանում, որն ավարտելուց հետո ընդունվել է Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1877 թվականին մի իտալացի երգիչ լսել է նրա ձայնը և օգնել երաժշտական կրթություն ստանալ Իտալիայում։ Միլանի կոնսերվատորիան ավարտելուց հետո հանդես է եկել որպես իտալական օպերաների մեներգիչ՝ Սաչինարի ազգանունով։ 1888 թվականին շրջագայել է Ռուսաստանում, մեծ հաջողությամբ հանդես եկել Մոսկվայում, Պետերբուրգում, Օդեսայում և այլ քաղաքներում, նույն թվականին երգել է նաև Թիֆլիսի արքունական թատրոնում։ Համերգներում կատարել է Վերդիի, Բիզեի, Գունոյի, Ռոսինիի, Մոցարտի, Չայկովսկու և այլ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններից։

Գրել է «Արաքսի արտասուքը» երգի երաժշտությունը։

1890-ականների վերջերից, կոկորդի անբուժելի հիվանդության պատճառով, թողել է արվեստը և Մոսկվայում զբաղվել բժշկությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գ. Ստեփանյան, Կենսագրական բառարան, հատոր Ա, Ե. 1973, էջ 163։
| **՞**Ոզնագլխիկ բազմատուն |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Բարդածաղկավորներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Ոզնագլխիկ բազմատուն |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Echinops polygamus

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ոզնագլխիկ բազմատուն** (լատին․՝ Echinops polygamus), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա բույս է, որի բարձրությունը հասնում է 40-60 սմ-ի։ Ցողունները խոր ակոսավոր են, ճյուղավորված, ամբողջ երկարությամբ տերևակալված, ոստայնանման և գեղձային թավոտությամբ։ Տերևները՝ գոգավոր, փշոտ արմատավոր են, ցողունագիրկ։ Խոզանների փունջը խիտ է և հավասար է զամբյուղի երկարության 3/5-ին։ Ծածկոցի ներքին թերթերի 2/3-րդը սերտաճած է սերմնիկի հետ։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Դարեղեգիսի (գյուղ Արփա) և Մեղրու (Շվանիձոր, Կուրիս, Կարճևան, Լեհվազ ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Հյուսիսային և ԿԵնտրոնական Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 800-1100 մ բարձրությունների վրա։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի են 2 պոպուլյացիներ՝ 5000 քառ․ կմ-ից պակաս տարածման շրջանի մակերեսով և 500 քառ․ կմ-ից պակաս բնակության շրջանի մակերեսով։ Տեսակն աճում է ինտենսիվ տնտեսական գործունեության գոտում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականցվում։ Անհրաժեշտ է ստեղծել նոր ԲՀՊՏ Մեղրու շրջանի Ագարակավանի մոտ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · WoRMS |

 |
**Ոսկե Ավազներ** (բուլղ.՝ *Златни пясъци*), Բուլղարիայի ծովափնյա առողջարանային հանգստավայր։ Գտնվում է ազգային պարկի տարածքում, Վարնայից 18 կմ դեպի հյուսիս–արևելք։ Առողջարանային հանգստավայր է 1957 թվականից։

Հանգստավայրում ձմեռը մեղմ է (հունվարին միջին ջերմաստիճանը 2 °C է), ամառը՝ տաք (հուլիսի միջին ջերմաստիճանը՝ 22.5 °C)։ Տարեկան տեղումների քանակը միջինում կազմում է 430 մմ։

Բուժման համար օգտագործվում են բնական միջոցներ՝ ծովային կլիմա, արևի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ, աղերով և միկրոտարրերով հարուստ ծովային ջուր, բուժական ցեխ և դեղաբույսերի տարբեր տեսակներ։

Ոսկե Ավազներում կան բազմաթիվ հանգստյան տներ, հյուրանոցներ, առողջարաններ, բուժական վաննաներ, ռեստորաններ և ժամանցի այլ վայրեր։

Տեսարժան վայրերի թվին են դասվում Սուրբ Հովհաննես Մկրտչի մատուռը, Ալաջի ժայռային վանքը (XIV դար) և հանքային ջրի աղբյուրներ։

Զարգացումը
----------

 Ոսկե Ավազների շրջակայքի ափը
Վարնայի և Բալչիկի միջև ընկած հնագույն անտառներն առաջին անգամ հիշատակվել են Պլինիոսի կողմից՝ որպես առասպելական գաճաճների տուն, ուր այցելել էին Արգոնավորդները։ Մինչև 1950-ական թվականներն այն գրեթե բնակեցված չէր, սակայն օգտագործվում էր զբոսանքների նպատակով։

Որպես հանգստավայր այն սկսեց կիրառվել 1957 թվականից և երկու տասնամյակների ընթացքում վերափոխվեց հանգստյան ժամանակակից համալիրի։

1990-ական թվականներին Ոսկե Ավազները մասնավորեցվեցին և 2000-ականներին դարձան ներդրումների գայթակղիչ վայր։ Ի սկզբանե նախատեսված լինելով 13 000 հյուրանոցային մահճակալների համար՝ 2007 թվականի դրությամբ այն ուներ շուրջ 30 000 հաշվառված մահճակալներ, սակայն ըստ Վարնայի զբոսաշրջային ժողովի աղբյուրների՝ իրական քանակը շատ ավելի բարձր է. ըստ որոշ ոչ պաշտոնական տվյալների՝ շուրջ 90 000։ Ներկայումս հյուրանոցների գերակշիռ մասն առաջարկում է ամեն ինչ ներառող ծառայություն։

Տաք հանքային ջուրը հոսում է Ֆրանգա բարձրավանդակի աղբյուրներից և թափվում սաղարթախիտ անտառների վրայով՝ ձևավորելով Ոսկե Ավազների ազգային պարկը և դարձնելով քաղաքը Արևելյան Եվրոպայի ամենահայտնի զբոսաշրջային կենտրոններից մեկը։

Պատկերներ
---------

Համալիրի հյուսիսային մասՄինի գոլֆի դաշտԶբոսանավերԾովափ
Ոսկե Ավազները հարուստ է բազմաթիվ հյուրանոցներով, առանձնատներով, բնակարանային շինություններով, սպա կենտրոններով, ռեստորաններով, ակումբներով, խաղատներով, առևտրի և զվարճանքի կենտրոններով, սպորտային հաստատություններով և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Географический энциклопедический словарь, с. 179
2. ↑  Иванова О. Е. Лопатин В. В. Нечаева И. В. Чельцова Л. К. "Русский орфографический словарь: около 200 000 слов", Отв. ред. В. В. Лопатин, О. Е. Иванова, 4-е изд. 2015
3. ↑  Розенталь Д. Э. "Большой справочник по русскому языку: Орфография. Пунктуация. Орфографический словарь. Прописная или строчная?", Отв. ред. С. О. Савчук, М. 2011
4. ↑  Словарь географических названий зарубежных стран / отв. редактор А. М. Комков. — 3-е изд. перераб. и доп.. — М.: Недра, 1986.
5. ↑  Հոդված զբոսաշրջային փաթեթների գների վերաբերյալ, 08.04.2008 (բուլղարերեն)
6. ↑  Հարցազրույց, 07.06.2007 (բուլղարերեն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, հայկական առաքելական եկեղեցի Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանի Ավետարանոց գյուղի կենտրոնում՝ ցածրադիր տեղանքում։ Կառուցվել է 1651 թվականին

Ճարտարապետություն
-----------------

Սուրբ Աստվածածին 27.35x15.30 մ չափերով բարձր, ընդարձակ, երկարավուն թաղակապով եռանավ բազիլիկ է՝ կառուցված սրբատաշ և կոպտատաշ քարերով։ Ներսի չորս շքեղ սյուները, բեմի երկու կողմերում՝ խորանների մուտքերի վրայի օթյակներն ու ճարտարապետական այլ հետաքրքիր լուծումներ ընդգծում են կառուցվածքի ներքին հորինվածքի արտահայտչականությունը։

Եկեղեցական մատյաններ և մասունքներ
---------------------------------

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում են գտնվել բազմաթիվ գրչագրեր, մագաղաթյա ավետարաններ, խաչեր և այլ արժեքավոր եկեղեցական իրեր, որոնք թվագրվում են 1671, 1661, 1650, 1659 թվականներով։ Մի շարք գրչագիր ավետարաններ գրվել են Ավետարանոցի գրչատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Շահեն Կկրտչյան (1985)։ *Ասկերանի շրջան*։ Երևան: «Հայաստան» հրատարակչություն։ էջեր 177–178 :
2. ↑  Բնաշխարհիկ բառարան, էջ 345։
**Պերսեպոլիսի գահական դահլիճ**, հայտնի է նաև որպես **Հարյուր սյուների դահլիճ**, կառույց, որ գտնվում է Պարսկականի (այժմ՝ Իրան) կայսրության նախկին մայրաքաղաք Պերսեպոլիսում։ Ներկայումս պահպանվել են միայն նրա ավերակները։ Հսկայական գահական դահլիճը, որը կազմված է (77 մ քա․) գահական սենյակից, կառուցվել է մ․ թ․ ա․ 5-րդ դարում և պալատի տեսարժան վայրերից մեկն է։ Դրա 100 սյուները պատրաստված են եղել փայտից և փլուզվել են, սակայն դրանց քարե հիմքերը պահպանվել են ամբողջությամբ։ Դահլիճի մուտքը զարդարում են գեղեցիկ բարձրաքանդակներով տեսարաններ՝ որտեղ պատկերված են դիցաբանական կենդանիներ և տեսարաններ Քսերքսես I-ի (իշխել է Պարսկաստանում մ․թ․ա․ 485-465 թթ․) ճակատամարտից։

Գահական դահլիճը եղել է պետական ընդունելությունների սենյակ և համալիրի համար առանձնահատուկ կարևորություն ունեցող կենտրոն է եղել։ Այն նախագծվել էր ոչ միայն որպես նստավայր, այլ նաև արքայական տոների համար հատկացված սենյակ։ Նոր տարվա տոնակատարությունը (գարնանային գիշերահավասարի ժամանակ) ամենակարևոր արքայական տոնն էր, որին մասնակցում էին պատվիրակներ ողջ կայսրությունից՝ բերելով իրենց նվիրատվությունները, օրինակ՝ առյուծներ, ցուլեր, ինչպես նաև թագավորի համար զգեստներ։ 10 000 նստարան ունեցող Ապադանայի (ընդունելության սրահ) վիթխարի դահլիճի բարձրաքանդակները ներկայացնում են նման նվիրատվությունների պատկերներ։ 
Պերսեպոլիսի պեղումները կատարվել են 1930-ականներին՝ ֆրանսիացի հնէաբան Անդրե Գոդարդի կողմից, ով առաջ քաշեց այն տեսությունը, որ այս վայրն ընտրել է Պարսկական կայսրության հիմնադիր Կյուորս Մեծը (մ․թ․ա․590-530 թթ․), իսկ Դարեհ I-ը նախաձեռնել է շինության կառուցումը։

Գրականություն
-------------

* Աշխարհի Հրաշալիքները․ 100 ամենատեսարժան վայրերն աշխարհում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Persepolis official website Archived 2015-10-19 at the Wayback Machine. Պերսեպոլիսի պաշտոնական կայք
* Persepolis at the Ancient History Encyclopedia with timeline, illustrations, and books
* Google Maps
* "Persepolis" Archived 2012-01-07 at the Wayback Machine. at Cultural Heritage Organization of Iran

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Իրանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |

 |
**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի** (ռուս.՝ Храм Покрова Пресвятой Богородицы на Городне), Մոսկվայի քաղաքային թեմի Դոնի գործակալության ուղղափառ եկեղեցի։ Եկեղեցու հին անվանումն է Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցի Պոկրովսկոե գյուղում։

Եկեղեցին գտնվում է Հարավային Չերտանովոյի Պոկրովսկու 2-րդ փողոցի թիվ 24 հասցեում։ Մոսկվայի Հարավային վարչական շրջանում պահպանված միակ պատմական և ճարտարապետական հուշարձանն է։ Սուրբ Աստվածածնի գլխավոր աթոռանիստ եկեղեցուն կից գործում է Նիկոլայ Հրաշագործի, բարեպաշտ Զաքարիայի և Ելիզավետայի սրբավայրը։ 

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (1901-1908 թթ.): Լուսանկարում քահանա հայր Նիկոլայ Վինոգրադովը, սարկավագ, տիրացու Սերգեյ Վիկտորով

Պատմություն
-----------

1627 թվականից եկեղեցին եղել է փայտաշեն։ 1722 թվականին խարխլված փայտաշեն եկեղեցու տեղում կառուցվեց քարե տաճար։ 1878 թվականին եկեղեցուն կից կառուցվեց մատուռ և զանգակատուն, իսկ 1895 թվականին սեղանատուն, ճարտարապետ Միխայիլ Պրիորովի նախագծով։ 1938 թվականին եկեղեցին փակվեց։ 1941 թվականին զանգակատան աշտարակի վերևի հատվածը քանդվեց, որպեսզի գերմանացի օդաչուները այն որպես նշանակետ չօգտագործեին Մոսկվայի վրա հարձակումների ժամանակ։ Խորհրդային իշխանության տարիներին եկեղեցում տեղակայվեց «Մետալիստ»ֆաբրիկան։ 1990 թվականի աշնանը շրջանի հավատացյալ բնակչության հանգանակություններով սկսվեց եկեղեցու վերակառուցումը։ 1991 թվականին Զատկի տոնին օծվեց եկեղեցու առաջին ընթերասեղանը և սկսվեց ժամերգությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Постановление Совета Министров РСФСР № 624 от 04.12.1974
2. ↑  Зодчие Москвы времени эклектики, модерна и неоклассицизма (1830-е - 1917 годы): илл. биогр. словарь / Гос. науч.-исслед. музей архитектуры им. А.В.Щусева и др. - М.: КРАБиК, 1998. - С. 205. - 320 с. - ISBN 5-900395-17-0.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Եկեղեցու կայք
*Holzer* նորաձևության խանութի պլակատը, 1902 թվական
**Պլակատ** (գերմ.՝ Plakat, < ֆրանս. placard – հայտարարություն, ազդագիր), առաջին իմաստով պոլիգրաֆյան եղանակով ընդօրինակված արվեստի ստեղծագործություն՝ հակիրճ տեքստով, աչքի զարնող պատկեր՝ սովորաբար՝ գունավոր, թղթե մեծ թերթի վրա, որն օգտագործում են քարոզչական, գովազդային, տեղեկատվական կամ ուսուցողական նպատակներով։ Երկրորդ իմաստով` գրաֆիկայի տեսակ։

Ծագում
------

Պլակատի ծագումը (նախ՝ գովազդային, ապա՝ քաղաքական) պայմանավորված է տնտեսության մեջ առևտրական և արդյունաբերական մրցակցությամբ, հասարակական-քաղաքական և մշակութային կյանքի առավել լարվածությամբ (արդյունաբերական և գեղարվեստական ցուցահանդեսներ, զանգվածային ցույցեր և այլն)։ Գովազդային պլակատը երևան է եկել 19-րդ դարի 2-րդ կեսին Արևմտյան Եվրոպայում, 19-րդ դարի վերջին առավել զարգացել է Ֆրանսիայում (Ժ. Շերե, Անրի Տուլուզ-Լոտրեկ, Թեոֆիլ Ալեքսանդր Ստեյնլեն և ուրիշներ)։

Պլակատը Հայաստանում
-------------------

Հայկական պլակատի առաջին նմուշներն ազդագրային էին, որտեղ գերիշխել է տեքստը։ Ուշագրավ է 1849 թվականին Թիֆլիսում Կ. Պոլսի «Արամյան թատրոնի» հյուրախաղերի ազդագիր-պլակատը։ Հայկական Պլակատիի առաջին նմուշը Ճանիկ Արամյանի «Մայր Հայաստան» («Ոգի Հայաստանի», «Անիի ավերակներ») նկարն է։ Տպագրվել է 1861 թվականին Փարիզում։

Խորհրդային Հայաստանում պլակատը լայնորեն կիրառվել է 1920-1930-ական թվականներին, առավել զարգացել 1950-ական թվականներից։ Ժամանակակից թատերական և երաժշտական ազդագրերին զուգահեռ ի հայտ են եկել գովազդային վահանակները։ Ուշագրավ պլակատներ են ստեղծել Սերգեյ Արուտչյանը, Ա. Վարդանյանը, Էդուարդ Արծրունյանը, Էդուարդ Սեդրակյանը, Արմեն Քոլոզյանը, Ալբերտ Ասլյանը, Լևոն Կարսյանը, Հարություն Մանուկյանը, Ա. Մանուկյանը, Ա. Ակնունին և ուրիշներ։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · Շվեյցարական կենսագրական · MESH ID · MESH ID · Universalis · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX5162666 · BNF: 119409485 · GND: 4046198-1 · LCCN: sh85105523, sh99001723 · LNB: 000263209, 000068691 · NDL: 00569172 · NKC: ph124084 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь Покрова Пресвятой Богородицы), ուղղափառ տաճար Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Մորոզովսկ քաղաքում։ Ենթարկվում է Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու Վոլգոդոնսկի և Սալսկի թեմի Բելոկալիտվինսկի մետրոպոլիային։

*Հասցեն՝* 347210, Ռոստովի մարզ, քաղաք Մորոզովսկ, Պաստուխովի փողոց, 80։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Աստվածածին առաջին եկեղեցին Մորոզովսկայա կայարանում կառուցվել է 1902 թվականին հավատացյալների նվիրատվություններով։ Այն օծվել է 1903 թվականի փետրվարի 15-ին։ Անմիջապես 1917 թվականի հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո տաճարը փակվել է, ապա ամբողջությամբ ոչնչացվել։

1984 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Մորոզովսկի կրոնական ընկերությունը գնել է Մորոզովսկի բնակիչ Բորիս Իվանովիչ Լիզենկոյի կիսակառույց տունը՝ որպես տաճար այն վերակառուցելու համար։ Եկեղեցու թույլտվությունը տրվել է Մորոզովսկի քաղգործկոմի 1984 թվականի սեպտեմբերի 20-ի թիվ 211 որոշմամբ։

Տաճարը կահավորելուց հետո նրա տարածքում կառուցվել են հոգևորականության տունը, խոհանոցը և տնտեսական շենքերը։ 1989 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Ռոստովի և Նովոչերկասկի մետրոպոլիտ Վլադիմիրը տաճարն օծեց հանուն Սուրբ Աստվածածնի։ Ավելի ուշ եկեղեցուն կից ստեղծվել է կիրակնօրյա դպրոց։

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու սրբություններն են.

* սուրբ նահատակ Նիկոլայ Պոպովի սրբապատկերը՝ նրա մասունքների մասնիկներով
* Մատրոնա Մոսկվացու սրբապատկերը՝ նրա մասունքների մասնիկներով
* Սուրբ Աստվածածնի սրբապատկերը

1999 թվականից Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու վանահայրն է ավագ երեց, աստվածաբանության թեկնածու Ալեքսանդր Պոչտովին։ Եռանդուն աշխատանքի համար նա պարգևատրվել է Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու «1812 թվականի Հայրենական պատերազմում հաղթանակի 200-ամյակի առթիվ» հուշամեդալով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Морозовск. Церковь Покрова Пресвятой Богородицы.
2. ↑  Свято-Покровский храм (Морозовск)
3. ↑  Церковь в честь Покрова Божией Матери
4. 1 2  Приход храма Покрова Пресвятой Богородицы
5. ↑  Святыни храма
6. ↑  Митрофорный протоиерей Александр Почтовый
7. ↑  Награждение настоятеля храма

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տաճարի կայքը
* Белокалитвенское благочиние. Все церкви и монастыри.
* Волгодонская епархия - приходы
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցի Հայաստանի Արարատի մարզի Շահումյան գյուղում։ Ընդգրկված է Շահումյանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Ըստ պահպանված արձանագրության՝ գյուղի հին բազիլիկ եկեղեցին կառուցվել է 1860-ական թվականներին և խորհրդային տարիներին շատ եկեղեցիների նման խոնարհվել և օգտագործվել որպես գյուղի գինու գործարանի պահեստ։ 2007 թվականին ճարտարապետ Արամ Բարսեղյանի նախագծով և տեղի բնակիչ «Շահումյան-վին» գինու գործարանի գործադիր տնօրեն Վարդան Վարդանյանի և Ազգային Ժողովի պատգամավոր Կարապետ Կարապետյանի օժանդակությամբ եկեղեցին նորոգվել է, կառուցվել են գմբեթը, մատաղատունը։

Եկեղեցին վերաօծվել է 2009 թվականի ապրիլի 5-ին՝ Ծաղկազարդի տոնին, Տեր Նավասարդ արքեպիսկոպոս Կճոյանի կողմից։

Պատկերասրահ
-----------

* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու մուտքըՍուրբ Աստվածածին եկեղեցու մուտքը
* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու խորանըՍուրբ Աստվածածին եկեղեցու խորանը
* Տապանաքար Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու բակումՏապանաքար Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու բակում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  Գյուղ Շահումյան, Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Շահումյան, Արարատ)** կատեգորիայում։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Որորներ (այլ կիրառումներ)

| **՞**Որորներ |
| --- |
| Larus ridibundusՍովորական որոր  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Քարադրանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Որորներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Laridae
Vigors, 1825 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**176802**NCBI**8910**EOL**8001**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Որորներ**, (լատին․՝ *Laridae*), քարադրանմանների կարգի թռչունների ընտանիք։

Ընդհանուր բնութագիր
-------------------

Մարմնի երկարությունը 20 սանտիմետրից (փոքր ծովածիծառ) մինչև 76 սանտիմետր է (բևեռային որոր)։ Որոշ տեսակների կտուցը բարակ, ուղիղ և սրածայր է, մյուսներինը՝ ավելի հզոր, կեռ ծայրով, ելուստավոր ներքնակտցով, հաճախ՝ վառ գունավորված։ Թևերը երկար են, սուր, երկարատև թռիչքների հարմարված, որոշ որորներ ընդունակ են սավառնող թռիչքի։ Ոտքերը համեմատաբար կարճ են, ամբողջական կամ կտրտված լողաթաղանթներով։ Լավ լողում են, որոշ տեսակներ (ծովածիծառներ) նաև սուզվում են։ Փետրածածկը խիտ է և չթրջվող։ Արուները և էգերը միագույն են, բայց խիստ գունափոխվում են ըստ սեզոնի և տարիքի։ Գերակշռում են սպիտակ, մոխրագույն, սև գույները։ Մերձափնյա թռչուններ են։ Բնադրում են, գլխավորապես գաղութներով, ծովերի, լճերի, գետերի առափնյա ծանծաղուտներում, ժայռերում, եղեգնուտներում և այլն։ Մոնոգամ են։ Դնում են 1-4 միագույն կամ բծավոր ձու։ Թխսում և ձագերին խնամում են էգը և արուն։ Տարածված են ամենուրեք։ Կան և՝ չվող, և՝ մշտաբնակ տեսակներ։ Սնվում են ձկներով, ջրային անողնաշարավորներով, լեշով, այլ թռչունների ձվերով ու ձագերով, ինչպես նաև միջատներով, մանր կրծողներով և այլն։

Գլխավորապես օգտակար թռչուններ են։

Հայկական որոր, Սևանավանքի մոտ
Հայտնի է որորների 82 տեսակ, ընդգրկված 2 ենթաընտանիքներում՝ բուն որորներ և ծովածիծառներ։ Հայաստանում հանդիպում է որորների 5 տեսակ։ Ամենատարածվածը և բազմաքանակը՝ հայկական արծաթափայլ որորն է (լատին․՝ Larus armenicus)։ Բնադրում են Սևանի ավազանում և Արփա լճում։ Մշտաբնակ են։

Գրանցված են «Կարմիր գրքում»։ Արփա լճում բնադրում են նաև չվող լճային որորներ։ Մնացած տեսակները Հայաստանում հանդիպում են միայն չվելիս։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12322643s · GND: 4170353-4 · LCCN: sh85074717 · NKC: ph519293 |

 |
**Սանահինի վանական համալիրի աղբյուր**, միջնադարյան աղբյուր-հուշարձան Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզի Ալավերդի համայնքի Ալավերդի քաղաքի Սանահին թաղամասում (գյուղում)։

Աղբյուր-հուշարձանն ընդգրկված է Ալավերդի քաղաքի պատմության և մշակութային անշարժ հուշարձանների ցանկում որպես հանրապետական նշանակության հուշարձան և ըստ օրենքի պահպանվում է Հայաստանի Հանրապետության կողմից։

Պատմություն
-----------

Սանահինի վանքի աղբյուրը կառուցվել է 1255 թվականին որպես վանական համալիրի կառույցներից և գտնվում է Սանահին գյուղի արևմտյան եզրին։

Կիսավեր աղբյուրի վերականգնողական աշխատանքներ են իրականացվել 1951-1952 թվականներին։

Ճարտարապետական նկարագիր
-----------------------

Աղբյուրը համարվում է հայկական ճարտարապետության աղբյուր-հուշարձանների բացառիկ նմուշներից։ Իրենից ներկայացնում է լայնակի ձգված ուղղանկյուն սրահ։ Ճակատային մասը երկկամար է, որոնք կողքերեց եզերված են խուլ պատերով։ Խորությամբ ծածկված զույգ կիսագլանաձև թաղերը հենվում են լայնական պատերի, իսկ մեջտեղի մասում ավելի ցածր տեղադրված լայնական կամարի վրա։ Տանիքը երկլանջ է։

Սրահի ներսի աջակողմյան անկյունում, որտեղ գտնվում է ջրի ելքը, կառուցված է քառակուսի կտրվածքով քարե գուռ։ Այդտեղից ջրի ավելցուկը լցվում է երկայնական պատին կից իրար միացված բազալտե խոշոր սալերով կառուցված ջրահավաք նավը։ 

Սրահի ներսում կան երկու ագուցված խաչքարեր, իսկ պատին փորագրված է Մխիթար քահանայի վերակառուցման նվիրատվական արձանագրությունը։ 

Աղբյուրի ջրի ակունքը գտնվում է Սուրբ Սարգիս մատուռի հարակից լեռան ընդերքում, որտեղից բերվել է կավե թրծված խողովակներով։

Տես նաև
-------

* Հաղպատի վանական համալիրի աղբյուր

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սանահինի վանական համալիրի աղբյուր** կատեգորիայում։ |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Շախկյան Գ. «Լոռի։ Պատմության քարակերտ էջերը», Երևան, «Հայաստան», 1986 թվական։
2. 1 2 3 4 5 6  Սանահինի վանական համալիրի աղբյուրի մասին տեղեկություններ hushardzan.am կայքում։
3. 1 2 3 4  Հայաստանի Հանրապետության կառավարչության որոշում 29 հունվարի 2004 թվականի N 49-Ն Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզի պատմության և մշակութային անշարժ հուշարձանների պետական ցուցակը հաստատելու մասին *(էլեկտրոնային տարբերակն arlis.am կայքում)*
1822 թվականի նկար, Վեզուվի ժայթքում1822 թվականի նկար, Վեզուվի ժայթքում
**Պլինինյան ժայթքում**, հրաբխի ժայթքման տեսակ, որի ժամանակ նկատվում է լավայի պայթուցիկ արտանետումներ, որոնք ուղեկցվում են մոխրի զանգվածային նստվածքներով։

Անունը գալիս է հռոմեացի գիտնական՝ Պլինիոս Ավագի անունից, ով մահացել էր Վեզուվի ժայթքումը դիտելու ժամանակ։

Նրա զարմիկ Պլինիոս Կրտսերը նկարագրել է Վեզուվի ժայթքումը, Պոմպեյի և Հերկուլանումի անկումը 79 թվականին հռոմեացի պատմաբան Պուբլիոս Կոռնելիոս Տակիտոսի երկու նամակներում։

Պլինինյան ժայթքման ժամանակ մի քանի ժամվա ընթացքում կարող են հրաբխային ուղիներով դուրս արտանետվել մի քանի խորանարդ կիլոմետր մագմա և լցվել մակերեսին։ Հսկայական ճնշումը և արտանետվող գազերը ներթափանցում են հրաբուխը խցանած շերտերի մնացորդների մեջ, խառնարանային պատերից տաք լավա և քարե բլոկներ նետում օդ։ Լավայի հոսքը մի քանի հարյուր մետր վայրկյան արագությամբ մակերևույթ է արձակում և **ժայթքող սյուն** (**ժայթքող**; լատին․՝ eruptio «ժայթքում») է կազմում խառնարանի վրա, մի քանի տասնյակ կիլոմետր բարձրության վրա, ապա հասնում է քարոլորտ։ Եթե փոշու և մոխրի ամպը սկսում է հարթվել, դա պիրոկլաստիկ հոսքի աղբյուր է։ Փլուզված խառնարանը կոչվում է կալդերա։

Պլինինի ժայթքումը բնորոշ է այսպես կոչված վերահսկիչ հրաբուխներին` հարթ հրաբուխներ մագմայով հսկայական տարածությունների վրա, ինչպիսիք են Ելոուսթոունի կալդերան, ինչպես նաև այն ստրատոհրաբուխները, որոնք, ի թիվս այլ բաների, ձևավորում են Խաղաղ օվկիանոսի հրաբխային հրե օղակը։ Այս ժայթքումի դրսևորումը ցուցադրվում է, օրինակ, Սենթ Հելենսի (այս օղակի հրաբուխներից մեկը) և իտալական Վեզուվի կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  name="Krugosvet"


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Սուրբ Աստվածածին վանք**, պատմական Երնջակ գավառում (այժմ՝ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Ջուղայի շրջանում), Օձասար լեռան հարավարևմտյան լանջին։

Պատմություն
-----------

1330 թվականին հիմնադրել է Գլաձորի համալսարանի սան Հովհաննես Քռնեցի վարդապետը։ Նա 1328 թվականին մեկնել է Մարաղայի Դոմինիկյան միաբանության առաջնորդ Բարդուղիմեոս Բոլոնիացու մոտ, կաթոլիկություն ընդունել, սովորել լատիներեն, Բարդուղիմեոսին և նրա գործընկերներին հայերեն սովորեցրել և նրանց հետ լատիներենից հայերեն մի շարք գրքեր թարգմանել։ Վերադառնալով Քռնա՝ ժողով է հրավիրել Երնջակ գավառի 12 վարդապետների մասնակցությամբ, որոնք որոշել են գավառի իրենց ենթակա համայնքներում կաթոլիկություն տարածել։ Քռնայի վանքի Ս. Աստվածածին («Կուսաբեր») եկեղեցին 1330 թվականին կառուցվել է Հովհաննես Քռնեցու քեռու՝ Քռնայի գյուղապետ Գորգի միջոցներով, ընդամենը 70 օրում։

Կառուցվածք
----------

Վանքն ունի կենտրոնագմբեթ հորինվածք, սրբատաշ և կիսամշակ քարերով, իսկ վերին մասը՝ աղյուսով իրականացված։ Եկեղեցու պարսպապատ տարածքում եղել են երկու տասնյակի հասնող վանքապատկան շինություններ (հիմնովին ավերված են)։

Ս. Աստվածածին եկեղեցուց մոտ 600 մ հարավ-արևմուտք մինչև 1970-ական թվականները նշմարելի էին Քռնայի Ս. Հռիփսիմե եկեղեցու ավերակները։ Ունիթորական միաբանություն ունեցող վանքում գործել է բարձր տիպի կրթական հաստատություն, գրադարանում ընդօրինակվել են ձեռագրեր, թարգմանություններ ու մեկնողական աշխատություններ։

### Քռնայի վանքի դպրոց

Քռնայի դպրոցի ուսուցիչներ են եղել Մարաղայից հրավիրված Բարդուղիմեոս Բոլոնիացին, Պետրոս Արագոնացին, Հովհաննես Անգլիացին, Հովհաննես Քռնեցին և Հակոբ Քռնեցին, Զաքարիան և ուրիշներ։

1333 թվականին Բարդուղիմեոս Բոլոնիացու մահից հետո դպրոցը, մինչև 1347 թվականը, ղեկավարել է Պետրոս Արագոնացին։ 1333 թվականին Հովհաննես Քռնեցին մեկնել է Հռոմի պապի մոտ և վերադարձից հետո դարձել Երնջակ գավառի ունիթորական եկեղեցու առաջնորդ։ Քռնայի դպրոցում հայերեն են թարգմանվել աստվածաբանական և դավանաբանական բնույթի, իմաստասիրական և բնագիտական թեմաներով գրքեր (հայտնի է ավելի քան 15-ը) կամ ինքնուրույն աշխատություններ շարադրվել։ Այս երկերը տարածվել են նաև Հայ առաքելական եկեղեցու կրթական կենտրոններում, ինչը հնարավորություն է տվել ծանոթանալու բնական ու հասարակական երևույթների մասին 13–14-րդ դարերում Եվրոպայում հայտնի գիտելիքներին։

Քռնայի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին գոյատևել է մինչև 18-րդ դարի կեսը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հասրաթյան Մուրադ (2002)։ *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան*։ Երևան: 1 հատոր, Հայկական հանրագիտարանի գլխ. խմբ.։ էջ 1058

Գրականություն
-------------

* Սեդրակյան Ա. Հնութիւնք հայրենեաց ի գաւառին Երնջակու, Վաղարշապատ, 1872։
* Ալիշան Ղևոնդ, Սիսական, Վենետիկ, 1893։
* Այվազյան Ա. Նախիջևանի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, Երևան, 1978։
**Պղձամոլիբդենային արդյունաբերություն**, գունավոր մետալուրգիայի ենթաճյուղ, որը ներառնում է զուտ պղնձի, պղինձ ու մոլիբդեն պարունակող հանքանյութի արդյունահանումը, հարստացումը, պղնձի ու մոլիբդենի մետալուրգիական մշակումը։ 

Հայաստանը եղել է պղնձի արտադրության և օգտագործման բնօրրաններից, սակայն պղնձագործությունը զարգացել է ընդհատումներով։ Պղնձի արդյունահանումն ու մշակումը որոշ չափով աշխուժացել է XVIII դարի վերջին- XIX դարի սկզբին (հատկապես Ալավերդու պղնձաձուլարանի գործարկմամբ)։ Պղնձագործությունը դարձել է արհեստագործության աչքի ընկնող բնագավառ, իսկ XIX դարի վերջին քառորդում՝ արտադրության մասնագիտացված ճյուղը։ 1913 թվականին Հայաստանում արտադրվել է Ռուսաստանում արդյունահանվող պղնձի 1/5 մասը, որը գրեթե ամբողջությամբ արտահանվել է։ 1918-1920-ական թվականներին պղնձի արդյունահանումն ու մետալուրգիան նորից անկում ապրեցին։ Հայաստանի ինքնիշխանության անկումից և երկրում խորհրդային ռեժիմի հաստատումից հետո սկսվեց պղնձամոլիբդենային արդյունաբերության վերականգնումն ու զարգացումը, աճեց արտադրանքի ծավալը, բարձրացավ հանրապետության հարավի (Ղափան) տնտեսական նշանակությունը։ Էլեկտրոլիզի, վայերբարսների, գլանման արտադրությունների կազմակերպման շնորհիվ պղնձի մետալուրգիայի ցիկլը դարձավ ավարտուն, մետալուրգիան օրգանապես կապվեց էլեկտրատեխնիկական, սարքաշինական, ռադիոտեխնիկայի արդյունաբերության հետ՝ դառնալով այդ ճյուղերի զարգացման հումքային բազան։ 

1930-1940-ական թվականներին Խորհրդային Հայաստանում (Քաջարանում և Ագարակում) հայտնաբերվեցին պղնձամոլիբդենային հարուստ հանքավայրեր և 1950-ական թվականներին կազմակերպվեց մոլիբդենի խտանյութերի արտադրությունը, որն ուներ «միութենական նշանակություն»։ 1983 թվականին ՀԽՍՀ պղձաբոլիբդենային արդյունաբերությունները ներկայացնում էին Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատը, Ագարակի պղձամոլիբդենային կոմբինատը, Ալավերդու լեռնամետալուրգիական կոմբինատը, և Երևանի կաբելի գործարանի գլանման արտադրամասը, որոնք (բացի արտադրամասից) ներառում էին Ղափանի, Շամլուղի, մասամբ Ախթալայի փակ և Քաջարանի ու Ագարակի պղնձամոլիբդենային բաց հանքերը, Ղափանի, Քաջարանի, Ախթալայի հարստացուցիչ ֆաբրիկաները։ Արդյունահանվողtպղնձի խտանյութը մշակվում է Ալավերդու լեռնամետալուրգիական կոմբինատում, իսկ մոլիբդենի խտանյութն առաքվում է որպես պատրաստի արտադրանք։ Վերջինս, համապատասխան մշակումից հետո, օգտագործվում է հիմնականում լեգիրված, հրակայուն և բարձրորակ այլ պողպատ արտադրելու համար։ Ալավերդու լեռնամետալուրգիական կոմբինատի հիմնական արտադրանքը պղնձի ձուլածոները (վայերբարսներ) և կատոդային պղինձն են։ Ծծմբային անհիդրիդի կորզմամբ այստեղ թողարկվում է նաև ծծմբական թթու, իսկ վերջինից՝ պղնձարջասպ (օգտագործելով դրսից ստացվող երկրորդային պղինձը)։ Որպես ուղեկցող արտադրանք ստացվում է ոսկի, արծաթ, սելեն, թելուր, որոնք կուտակվում են պղնձի էլեկտրոլիզի ընթացքում առաջացող խարամում։ Արտադրվող վայերբարսների մեծ մասը Երևանի կաբելի գործարանում գլանվում և վերածվում է էլեկտրալարի, կաբելի, պղնձյա ժապավենի։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |