recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Իդա Բաչինի** (իտալ.՝ Ida Baccini, մայիսի 16, 1850(1850-05-16), Ֆլորենցիա, Իտալիա - փետրվարի 28, 1911(1911-02-28), Ֆլորենցիա, Իտալիայի թագավորություն), իտալացի մանկագիր, լրագրող։ Հանդես է եկել նաև Մանֆրեդո կամ Մարինելլա դել Ռոսսո կեղծանուններով։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1850 թվականին Ֆլորենցիայում Լեոպոլդո Բաչինիի (երկու հրատարակչությունների աշխատակից) և Էսթեր Ռինալտիի ընտանիքում։ Մայրը Պրատո քաղաքի հարուստ ագարակատիրոջ դուստր էր։ 1857 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Ջենովա, որտեղ հայրը զբաղվել է հրատարակչական գործով, այնուհետև 1960 թվականին ընտանիքը վերադարձել է Տոսկանա։ Նրանք ապրում են Լիվորնոյում մինչև 1865 թվականը, այնուհետև հոր ձեռնարկության ձախողումից հետո վերադառնում են Ֆլորենցիա և ապրում մեծ քրոջ տանը։

1868 թվականի հոկտեբերին Իդան ամուսնանում է լիվորնոցի քանդակագործ Վինչեցո Չերրի հետ, սակայն երեք տարի անց ամուսնալուծվում է բնավորությունների անհամատեղելիության պատճառով։ 

1878 թվականին ծնվում է նրա Մանֆրեդո որդին, որին նա տալիս է իր ազգանունը։ 1904 թվականին Իդան ամուսնանում Տիտո Մարիոտինիի հետ։ Մահացել է 1911 թվականին թոքերի լայնացումից։

Ստեղծագործական գործունեությունը
-------------------------------

1872 թվականից հինգ տարի դասավանդել է Ֆլորենցիայի քաղաքպետարանի տարրական դպրոցում։ Այնուհետև ամբողջովին նվիրվել է մանկական գրքերի և պարբերականներում հոդվածների հրապարակմանը։ 1875 թվականին տպագրվում է նրա «Ճուտիկի հուշերը» գիրքը, որը մեծ հաջողություն է ունենում։

Հրապարակել է գրեթե հարյուր հատոր, այդ թվում՝ դպրոցական դասագրքեր և պատմվածքներ։ Աշխատակցել է տարբեր պարբերականների, որոնցից են՝ «La vedetta», «Fanfulla della Domenica», «La Nazione», «The European magazine»։ 1884 թվականին ստանձնում է երիտասարդ աղջիկների համար նախատեսված «Cordelia» ամսագրի ղեկավարումը և այն խմբագրեց մինչև իր մահը։ 1895 թվականին Licinio Cappelli Editore-ի համար ստեղծել է ամսագիր, որի ամբողջ նյութե գրել է գրեթե ինքնուրույն։ Սակայն այն այնքան էլ հաջողություն չունեցավ և ինը տարի անց ձուլվեց կիրակնօրյա թերթի մեջ։

Իդա Բաչինին հայերեն
-------------------

* Ճուտիկի հուշերը, Ե. Դարակ, 2020, 312 էջ։ Թարգմանիչ` Լուսինե Հակոբյան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #128974990 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. 1 2 3 4 5 6  WeChangEd
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
4. ↑
5. ↑  Իտալերեն Վիքիպեդիա (իտալ.) — 2001.
6. 1 2


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Գուտենբերգ նախագիծ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Իտալացիների կենսագրական բառարան · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV12456484 · BNF: 10841096g · GND: 128974990 · ICCU: RAVV066582 · ISNI: 0000000052958967 · LCCN: nr99007947 · NKC: jn20020716801 · NSK: 000756155 · NTA: 131993275 · NUKAT: n2012050214 · SUDOC: 075952335 · VIAF: 31988283 · WorldCat VIAF: 31988283 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Իլի (այլ կիրառումներ)

**Իլի** (անգլ.՝  Ely), եկեղեցական քաղաք Անգլիայում (բնակչությունը 15․102 մարդ, 2001 թվականի տվյալներով), գտնվում է Արևելյան Քեմբրիջշիրում (Քեմբրիջշիր կոմսությունը գտնվում է Անգլիայի արևելքում), Քեմբրիջից 23 կմ հյուսիս-արևելք։

Իլին համարվում է արքեպիսկոպոսության ոչ պաշտոնական նստավայրը՝ հաստատված 1974 թվականի Թագավորական Պատվոգրով։ Միևնույն ժամանակ ծխական խորհուրդը կազմավորվել է տեղական իշխանության կազմավորման ընթացքում։

Իր բնակչությամբ Իլին հանդիսանում է Անգլիայի երրորդ ամենափոքր քաղաքներից մեկը (Ուելսից, որը Սոմերեսթ կոմսության մեջ է և Լոնդոն Սիթիից հետո) և վեցերորդն է ամբողջ Մեծ Բրիտանիայում (միևնույն ժամանակ նրանից փոքր են Սենթ-Դեյվիս, Բանգոռ Ուելս և Արմա քաղաքները)։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Քաղաքը հարուստ է պատմական շինություններով, ոլորուն փողոցներով և խանութների բազմությամբ։ Քաղաքային շուկան աշխատում է ամեն չորեքշաբթի և շաբաթ օրերին։ Իլին տեղակայված է Գրեյթ Ուզ գետի վրա։ Մինչև 8-րդ դարը այստեղ գտնվում էր գետային մեծ նավահանգիստ, այնուհետև ճահիճների չորացնելուց հետո քաղաքը դադարեց ունենալ կղզու կարգավիճակ։ Մինչ օրս գետը հանդիսանում է նավակնեով զբոսանքի սիրահայրների հաճելի զբոսավայր։ Քմբրիջի համալսարանի թիավարման սպորտային թիմը Գրեյթ Ուզ գետի վրա ունի հիմք։ Ամեն օր այստեղ անցկացվում են նավակներով մրցավազք, որտեղ հիմնականում մրցում են Քեմբրիջի և Օքսվորդի համալսարանների թիմերը։

Ասում են, որ քաղաքի անունը առաջացել է Անգլիական «Եել», որը շանակում է պզուկ(օձաձուկ)։ Դա կարող է ճիշտ լինել, քանի որ քաղաքը տեղակայված է ձորում, ճահիճների վրա, որտեղ կային բազմաթիվ պզուկներ(օձաձկներ)։ Կան տեղեկություւներ, որ 11-րդ դարում տեղական Վարդապետները պզուկները օգտագործում էին իրենց հարկերի մարման նպատակով։

Քաղաքի պատմություն
------------------

Քաղաքի պատմության արմատները ձգվում են դեպի հեռավոր անցյալ։ Առաջին հիշատակությունը վերաբերում է 673 թվականին, որտեղ նկարագրված էր Իլի կղզում գտնվող Կրեմտանդուն բնակավայրը, որը գտնվում էր Սբ․ Էտելդրեդի ենթակայության, Էտելդերդի թագավորի աղջիկ Աննայի ենթակայության ներքո։ Աբբայությունը կործանվեց 870 թվականին դանիական բարբարոսների կողմից և 100 տարուց ավել ոչ ոքի կողմից չվերականգնվեց։ Բնակչությունը մինչև վերջ դիմադրություն ցույց տվեց Վիլհելմ Առաջինին, որ ձգտում էր գրավել Անգլիան և ընկավ միայն 1071 թվականին։

Գրականություն
-------------

* "Eels could be slipping away from city’s river", Ely Standard Web Editorial, July 13, 2007. Accessed December 12, 2007

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քաղաքի կայքը (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (9-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4085571-5 · LCCN: n50000574 · NKC: ge217218 · VIAF: 132490111 · WorldCat VIAF: 132490111 |

 |
**Զմրուխտե լիճ** (անգլ.՝  Emerald Lake), գտնվում է Կանադայի Բրիտանական Կոլումբիա նահանգի Յոհո ազգային պարկում։ Այն Յոհոյի 61 լճերից և լճակներից ամենամեծն է, և զբոսաշրջիկների այցելությամբ համարվում է առաջատար տեսարժան վայրերից մեկը։ Լճի ափին են գտնվում «Լոջ» բարձրակարգ քոթեջ-տնակները, որտեղ կան համարներ այցելուների համար։ Զմրուխտե լճի երկայնքով կա հետիոտն ճանապարհ, որի առաջին հատվածը հասանելի է հաշմանդամների սայլակների և մանկասայլակների համար։ Ամռանը առաջարկվում է կանոե։ Ձմռանը այստեղ տարածված է դահուկասպորտը։

Լիճը շրջապատված է Նախագահական լեռնաշղթայով, ինչպես նաև Բերջես և Վապտա լեռներով։ Այս ավազանային թակարդները հաճախակի փոթորկում են, ամռանն առաջացնելով հորդառատ անձրևներ, իսկ ձմռանը՝ առատ ձյան տեղումներ։ Խոնավության այս քանակը լճի ցածր խորության հետ ստեղծում է յուրօրինակ բուսական աշխարհ։ 

Լճի ափին գտնվող քոթեջները
Զմրուխտե լիճը և Վան Հորն լեռնաշղթան 1902 թվական
Այստեղ գտնված ծառերը բնորոշ են Բրիտանական Կոլումբիայի առավել խոնավ անտառներին․ արևմտյան կարմիր մայրին, արևմտյան կենին (կարմրածառ), արևմտյան նոճին և արևմտյան սպիտակ սոճին։ Հյուսիսում ալուվյալ օդի տեղաշարժերը արևելյան ափին հունիսի վերջին և հուլիսի սկզբին առաջացնում են դաշտային ծաղիկներ։

Մեծ բարձրություն ունենալու պատճառով, լիճը սառցակալում է նոյեմբերից մինչև հունիս։ Ջուրը վառ փիրուզագույն է, որի պատճառը փոշենման կրաքարերն են։ Լիճն առավել տպավորիչ է լինում հուլիս ամսին, երբ շրջակա լեռների ձյունը հալվում է։

Լիճը տեսած առաջին մարդը, ով չի պատկանել տեղաբնիկ ժողովուրդներին, եղել է կանադացի զբոսավար Թոմ Ուիլսոնը, ով պատահական հայտնվել է լճի մոտ 1882 թվականին։ Նրա ձիերը կորել էին, և Թոմը փորձել էր գտնել դրանց, մոլորվելով տարածքում` նա նկատել էր, որ հայտնվել է ինչ-որ հովտում։ Լիճը մեծ տպավորություն է թողել, նույնիսկ շատ հմուտ հետազոտողների վրա․ Թոմ Ուիլսոնն ասել է․ «Մի քանի ակնթարթ՝ ձիու վրա նստած, հիանում էի հազվադեպ, խաղաղ և գեղեցիկ տեսարանով»։ Հենց Ուիլսոնը լճի յուրօրինակ գույնի համար, անվանեց այն Զմրուխտե։ Լճի գույնը պայմանավորված է, սառցադաշտերի քայքայիչ աշխատանքից առաջացած, ջրում կախված վիճակում գտնվող, նստվածքային ապարների փոշով, որն անվանում են նաև քարային ալյուր։ Սակայն սա առաջին լիճը չէր, որին Ուիլսոնը տվել էր «Զմրուխտ» անունը։ Նա այդ նույն տարում, ավելի վաղ, մեկ այլ լճի ևս տվել էր այդ նույն անունը, որը կարճ ժամանակով հայտնվել էր նույնիսկ պաշտոնական քարտեզի վրա։ Այս առաջին լիճը, սակայն, շուտով վերանվանվել է Լուիզա։

Զմրուխտե լճի համայնապատկեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Emerald Lake". BC Geographical Names
2. ↑  Pole, Graeme (1999). *Canadian Rockies: An Altitude SuperGuide*, Altitude 1-55153-618-8
3. ↑  Beers, Don (1989). *The Wonder of Yoho*, Rocky Mountain Books 0-921102-28-3


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Խանումյան** ֊ հայկական ազգանուն։ Խանումյան ազգանվան հիմքում խանում ֊ թուրքերեն տիկին բառն է։

ԿՈԹԻ
----

Արցախի սղնախականների ազատագրական պայքարը մարելուց հետո ակտիվացան մոտակա տափաստններում բնակվող քոչվոր իսլամադավան ցեղերը։ Նրանք հաճախակի ասպատակում էին հայկական բնակավայրերը, ավերում, թալանում, իսկ դիմադրողներին` կոտորում։ Այդ քաչվորների անօրությունները խրախուսում էին տեղի իսլամադավան ցեղապետները։ Դա պատճառ դարձավ Արցախի մի շարք բնակավայրերից գյուղացիների տեղաշարժի։ Հենց այդ ժամանակներում էլ` 18֊րդ դարի 30֊ական թվականներին, Անդրեասյան և Խանումյան տոհմերը հեռացան Արցախից։ Նրանք շարժվեցին դեպի հյուսիս։ Հարմար բնակավայրի որոնումները նրանց հասցրին Կոթի։ Այստեղ նրանք ընդունեցին, բնակատեղ հատկացրին։ Այս տոհմերը մերվեցին գյուղի բնակչությանը, բազմացան, ճյուղավորվեցին, հետագայում էլ այս ազգատոհմերի մի շարք ընտանիքներ տեղափոխվեցին այլ բնակավայրեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ամիրխանյան (2022 թ)։ *ԿՈԹԻ*։ Յուրա։ էջ 279։ ISBN 9789939865959
2. ↑  Ամիրխանյան Յուրա (2022 թ)։ *ԿՈԹԻ*։ էջ 279։ ISBN 9789939865959
| **՞**Կարճականջ շուն |
| --- |
| Կարճականջ շուն  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Գիշատիչներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Շնազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Գայլեր |
|
|
| Տեսակ | Գայլ |
| Ենթատեսակ | **Կարճականջ շուն** |
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Atelocynus microtis

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակIUCN 3.1 *Near Threatened* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կարճականջ շունը** (լատին․՝ Atelocynus microtis), որը նաև անվանվում է կարճականջ աղվես, փոքրականջ շուն, Ամազոն գետի մոտակայքում հանդիպող էնդեմիկ կենդանի է, որը մտնում է շնազգիների ընտանիքի մեջ։

Ընդհանուր բնութագիր
-------------------

Կարճականջ շունը իր անվանումը ստացել է իր կարճ և կլորավուն ականջների շնորհիվ։ Այս ցեղատեսակը ունի շագանակագույն-կապտավուն կամ մոխրագույն մորթի։ Երբեմն այն ամբողջովին կապույտ կարող է լինել։ Նա ունի աղվեսի ծնոտը հիշեցնող ծնոտ և խիտ մազածածկ ունեցող պոչ։ Թաթերը ունեն հատուկ կառուցվածք, որը այս կենդանուն օգնում է լավ լողալ։ Այս տեսակը ունի երկարավուն գանգ և արկար ատամներ, որոնցից մի քանիսը դուրս են մնում, նույնիսկ եթե կենդանին փակում է իր բերանը։ Նա ունի 42 ատամ։ Պոչի սկզբնական մասը սովորաբար ունի ավելի բաց գունավորում։

Մարմնի բարձրությունը մոտ 25-30 սմ է, երկարությունը մոտ 100 սմ, իսկ պոչի երկարությունը 30-35 սմ։ Կարճականջ շունը կշռում է 9-10 կգ։

Սնունդը
-------

Կարճականջ շունը համարվում է մսակեր կենդանի և սնվում է միջատներով և փոքր կենդանիներով։ Նրա սննդի մեջ մտնում են նաև տարբեր տեսակի մրգեր և կանաչեղեն։ Սննդի մեծ մասը կազմում են ձկները, միջատները և տարբեր տեսակի կրծողներ, ավելի քիչ մաս են կազմում խեցգետինները, գորտերը, թռչունները և որոշ սողուններ։

Պահվածքը
--------

Կարճականջ շները ունեն բնավորության որոշ գծեր, որոնք բնորոշ են միայն նրանց։ Այս կենդանիների էգերը չափսով ավելի մեծ են, քան արուները։ Որոշ արուներ ընտրում են միայնակ կյանք և իրենց տարածությունը նշում են իրենց մեզը թողնելով ծառերի և քարերի վրա։ Երբ արուները վախենում են նրանք վեր են բարձրացնում իրեն մեջքի մազերը։

Կարճականջ շները սեռապես հասունանում են մեկ տարեկան հասակում։

Կյանքին սպառնացող վտանգ
-----------------------

Կարճականջ շները իրենց տարածքը կիսում են մեծ և հզոր կենդանիների հետ որոնցից են յագուարները, պումաները, ոցելոտները, երկարապոչ կատուները, հսկա ջրասամույրները և այլն։ Սնունդ հայթայթելու համար կարճականջ շները մրցում են այս կենդանիների հետ և հեշտությամբ կարող են սպանվել նրանց կողմից։ Փողոցային շները նույնպես վտանգ են ներկայացնում այս տեսակի համար, քանի որ նրանք կրում են տարբեր մահացու հիվանդություններ, որոնք կարող են փոխանցվել կարճականջ շներին։ Վտանգներից մեկն էլ մարդիկ են, որոնք կտրելով և ոչնչացնելով անտառային հատվածներ փոքրացնում են կարճականջ շների տարածքը և դժվարացնում նրանց կյանքը։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Իրաքի հայկական տպագրություն**, առաջին հայկական տպարանը հիմնադրել են Թադևոսյան եղբայրները 1874 թվականին Բաղդադում։

Պատմություն
-----------

Սկզբում տպագրել են դասագրքեր, իսկ 1890–1892 թվականներին Մ. Սվաճյանը հրատարակել է Իրաքում հայերեն առաջին պարբերականը՝ «Փունջ» խմորատիպ հանդեսը՝ Ազգային վարժարանի աշակերտների ուժերով։

1922–1923 թվականներ բժիշկ Գուրգեն Փափազյանի նախաձեռնությամբ Բաղդադում հրատարակվել է «Տիգրիս» եռօրյա թերթը (3 համար), 1948–1954 և 1957–1958 թվականներին՝ «Գոյամարտ» շաբաթաթերթը (արտոնատեր՝ Բաբկեն Փափազյան, խմբագիրներ՝ Լևոն Գարմեն և Արամ Տյուզյան, հիմնադիրներից էին նաև Մարգար Սոսոյանը և տպարանատեր Հակոբ Տեր-Ներսեսյանը)։

1966–1973 թվականներին հրատարակվել է «Մաշտոց» տարեգիրքը։ Ներկայում տպագրվում է միայն Հայոց առաջնորդարանի «Հաղորդագրութիւն» պարբերաթերթը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Զմրուխտե դարաշրջան** (անգլ.՝ The Diamond Age: Or, A Young Lady's Illustrated Primer), ամերիկացի ֆանտաստիկ ժանրի գրող Նիլ Սթիվենսոնի վեպը, հրատարակված 1995 թվականին և 1996 թվականին «Հյուգո» և «Լոկուս» մրցանակների արժանացած։

Գործողությունների վայր
----------------------

Վեպի գործողությունները տեղի են ունենում նույն վայրում, որտեղ կատարվել են նաև Նիլ Սթիվենսոնի ավելի վաղ գրված «Ձյունակույտ» վեպի գործողությունները, բայց ավելի հեռավոր ապագայում (2 սերունդ հետո)։
Ազգային կառավարությանը փոխարինելու էր եկել Ֆիլան, որը միավորում էր՝ ըստ մարդկանց էթնիկական, ազգային, կրոնական, գաղափարախոսական հատկանիշների։ Ամենամեծ ֆիլաներից էին Նոր Ատլանտիդան, որը առաջնորդվում էր Վիկտորայի ժամանակաշրջանի Անգլիայի մշակույթով, Նիպպոն (Ճապոնիա), կոնֆուցիական Չինաստան։ Ֆիլաները աշխարհագրական առումով հաճախ շատ ցրված են՝ ունենալով շատ տարածություններ այլ պետությունների մեծ քաղաքների շրջանում։ Նրանցից մի քանիսը շատ հեշտ էին ընդունում իրենց տարածքային կազմում ցանկացած ազգերի։ 
Կային նաև մարդիկ, ովքեր պատկանում էին մի քանի ֆիլաների։

### Տեխնոլոգիաներ

Վեպում նկարագրվածներից առավել նկատելի առանձնահատկությունը համարվում է նանոտեխնոլոգիաների զարգացումը։ Արտադրությունների մեծ մասը իրականացնում են մեքենաները, որոնք կարող են փոքր ատոմներից սարքել տարբեր բարդ մեխանիզմներ։ Դրանք սպասարկում են մարդկանց ջուր, կերակուր և քնելու ներքնակներ։

Սյուժե
------

Գործողությունները կատարվում են Շանհայում, որը վեպի գործողությունների մեծ մասում մնում է որպես չինական քաղաք։ Այն ամբարտակներով կապված էր արհեստական կղզիների հետ։ Վեպում միմյանց զուգահեռ զարգանում են մի քանի սյուժետային գծեր։ 
Սյուժեի կենտրոնում Նելլ անունով աղջկա մասին պատմություն է, ով աղքատ և անապահով ընտանիքից էր, ում ձեռքն էր ընկել «Հիմք վեհանձն աղջիկների համար»՝ ունիկալ ինտերակտիվ գիրք մշակված նորատլանտյան ինժեներ Ջոն Փերսիվալ Հաքվորթի կողմից լորդ Ֆինքել Մակգրոուի պատվերով։ Սկզբում գիրքը նախատեսված է եղել լորդի թոռնուհու համար, սակայն Հաքվորթը անօրինականորեն ստեղծել էր դրա պատճենը իր աղջկա համար։ Տան ճանապարհին գիրքը առևանգվել էր երիտասարդների ավազակախմբի կողմից, որի գլխավորն էլ Նելլի եղբայրն էր։

Ազդեցությունը
-------------

Call to power համակարգչային խաղում ապագայի մարդկանց զարգացման քայլերից մեկը անվանվում է «Զմրուխտե դարաշրջան» և հիմնված է նանոտեխնոլոգիաների վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մրցանակներ


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |

 |
**Խաչիկ Լուկաչի** (հունգ.՝ Lukácsy Kristóf, *Լուքաչյան, Ղուկասյան*, մարտի 30, 1804(1804-03-30), Beclean, Բիստրիցա Նեսեուդ, Ռումինիա - հոկտեմբերի 26, 1876(1876-10-26), Հայաքաղաք, Կլուժ, Ռումինիա), հունգարահայ հայագետ, եկեղեցական և հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Գեռլայի հայկական դպրոցը և Կոլոժվարի (այժմ՝ Կլուժ-Նապոկա) ու Վիեննայի համալսարանների փիլիսոփայության ու աստվածաբանության ֆակուլտետները։ 1828 թվականին Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության աբբահայր Ա. Ազարյանից ձեռնադրվել է հոգևորական և մինչև 1837 թվականը եղել Գեռլայի հոգաբարձու։ 1837-1856 թվականներին փիլիսոփայություն և այլ առարկաներ է դասավանդել Դյուլաֆեհերվարի (այժմ՝ Ալբա-Յուլիա) եպիսկոպոսական հոգևոր դպրոցում։ 1856-1876 թվականներին Լուկաչին Գեռլայի ժողովրդապետն (հոգևոր հովիվ) էր ու Դոբոկայի շրշանի ավագերեցը, 1861-1876 թվականներին՝ միաժամանակ Գեռլայի հայկական դպրոցի տնօրենը։ Եռանդորեն պայքարել է Տրանսիլվանիայի հայերի ապազգայնացման դեմ։ Հայ դպրոցն ու լեզուն, հայերի ավանդույթներն ու ազգային ինքնուրույնությունը պահպանելու համար ջանացել է հայերին ազատել լատին եպիսկոպոսի գերիշխանությունից և վերականգնել հայոց եպիսկոպոսությունը։ Այդ նպատակով մի քանի փորձ է արել։ 1850-ական թվականներին ավստրո-հունգարական կառավարությունը համաձայնել է վերականգնել հայոց եպիսկոպոսությունը և Լուկաչիին հանձնել թեմակալությունը, պայմանով, որ հայերն ուրանան 1848-1849 թվականների հեղափոխությանը մատուցած ծառայություններն ու զոհաբերությունները։ Լուկաչին և հայերը մերժել են այդ առաջարկը։ 1879 թվականին Լուկաչինը նոր ապարդյուն փորձ է արել եպիսկոպոսությունը վերականգնելու ուղղությամբ՝ մեկնելով Հռոմ և Պիոս IX պապին ներկայացնելով Տրանսիլվանիայի հայկական կենտրոններից ստացած խնդրագրերը։ Լուկաչիի միջոցներով է հիմնվել (1861) հայ տղաների որբանոցը Գեռլայում։ 1888 թվականին Լուկաչիի աճյունը տեղափոխվել և ամփոփվել է այդ որբանոցի մատուռում։

Լուկաչին կարեոր նպաստ ունի հայագիտության մեջ։ Տիրապետել է ինը լեզուների (հայերեն, հունգարերեն, գերմաներեն, ռումիներեն, իտալերեն, լատիներեն, ֆրանսերեն, անգլերեն, հունգարերեն), գրել աշխատություններ։ Արժեքավոր է «Տրանսիլվանիայի հայերի պատմություն» (1859, լատիներեն) երկը։ Բազմալեզու սկզբնաղբյուրների և ուսումնասիրությունների հիման վրա Լուկաչին առաջինն է շարադրել Տրանսիլվանիայի հայ գաղթավայրերի պատմությունը՝ հին ժամանակներից մինչև XIX դարի սկիզբը։ Այդ ինչպես և «Տվյալներ Տրանսիլվանիայի հայերի պատմությունից» (1867, հունգարերեն) երկերը կարեոր ավանդ են դարձել Տրանիլվանիայի հայերի ազգային ինքնագիտակցության զարգացման, ինչպես և հայ գաղթավայրերում պատմագիտության ծավալման համար։

Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա բարձր է գնահատել Լուկաչիի «Հունգարացիների նախնիները, նրանց վաղեմի անունները և բնակավայրերը՝ ըստ հայկական աղբյուրների» (1871, հունգարերեն) գիրքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 679)։*  |
Զուգահեռականները երկրագնդի մակերևույթի վրա
**Զուգահեռական**, երևակայական շրջանագիծ է, որը համապատասխանում է Երկրի գնդաձև մակերևույթը հասարակածին զուգահեռ հարթությամբ հատելու դեպքում առաջացած գծի հետ։

Զուգահեռականի բոլոր կետերը գտնվում են հասարակածից հավասար հեռավորության վրա։ Հասարակածին մոտենալիս զուգահեռականները երկարում են, իսկ բևեռներին մոտենալիս՝ կարճանում։ Հասարակածն ամենաերկար զուգահեռականն է։

Զուգահեռականի բոլոր կետերն ունեն նույն լայնությունը, սակայն՝ տարբեր երկայնություններ։

Զուգահեռականի մեծությունն արտահայտվում է այն անկյան մեծությամբ, որը կազմում են զուգահեռականի և հասարակածի միևնույն միջօրեականի վրա գտնվող կետերը, երբ գագաթը Երկրի կենտրոնն է։

### Հասարակած

Հասարակածն այն շրջանագիծն է, որը հավասար հեռավորության վրա է Հյուսիսային և Հարավային բևեռներից։ Այն երկրագունդը բաժանում է Հյուսիսային և Հարավային կիսագնդերի։

|  |
| --- |
|  |
| Հասարակած |

### Բևեռային շրջաններ

Հյուսիսային բևեռային շրջանը Հյուսիսային կիսագնդի այն ամենահարավային լայնությունների զուգահեռականն է, որոնցում արևը կարող է գտնվել հորիզոնից բարձր կամ ցածր 24 ժամերի ընթացքում։ Համապատասխանաբար, Հարավային բևեռային շրջանը նման ամենահյուսիսային կետերով կազմված զուգահեռականն է։

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |
| Հյուսիսային բևեռային շրջան |

 |  | 

|  |
| --- |
|  |
| Հարավային բևեռային շրջան |

 |

### Արևադարձներ

Հյուսիսային (Խեցգետնի) և Հարավային (Այծեղջյուրի) արևադարձները նշում են ամենահարավային և ամենահյուսիսային այն լայնությունները, որոնցում արևը կարող է երևալ ուղիղ գլխավերևում։

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |
| Խեցգետնի արևադարձ |

 |  | 

|  |
| --- |
|  |
| Այծեղջյուրի արևադարձ |

 |

Տես նաև
-------

* 49-րդ հյուսիսային զուգահեռական

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 713)։*  |
Այլ գործածությունների համար այցելեք Սանդալ (այլ կիրառումներ)։

|  |
| --- |
| **Կարմիր սանդալ** |
| Կարմիր սանդալԿարմիր սանդալ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Dalbergieae* |
| **Ցեղ** | Պտերոկարպուս *(Pterocarpus)* |
| **Տեսակ** | **Կարմիր սանդալ** *(P. santalinus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Pterocarpus santalinus***L.f. |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգված տեսակ |

**Սանդալի ծառ**, **կարմիր ճանդակ**, **պտերոկարպուս սանդալի** (լատ՝ *Pterocarpus santálinus*), ցածրաճ ծառ, որը աճում է ասիայի արևելյան արևադարձային և Ցեյլոնյան սաղարթավոր անտառներում։ Պտերոկարպուս ցեղի տեսակ է, Բակլաազգիների ընտանիքից։

Ստուգաբանությունը
-----------------

Պտերոկարպուս սանդալի ինչպես նաև Կարմիր սանդերս, Կարմիր սանդալ և Սանդալենի (սանդալի ծառ) հանդիսանում են Հարավային Հնդկաստանի հարավային Արևելյան Ղաթի լեռնաշղթայի էնդեմիկ։ Հոմանիշն է *Lingoum santalinum*:

Բուսաբանական նկարագրությունը
----------------------------

Ծաղիկները միայնակ են, դեղին կարմիր շերտերով, ունի 10 առէջներ, որոնցից ինը թելիկներով զողակցված են նմանակվելով խողովակին։ Պտուղը՝ հարթ, կլորավուն փոճոկ է։

Բարձրությունը հասնում է 6-8 մետրի, տերևները փետրավոր են։

Նշանակությունը և կիրառումը
--------------------------

Սանդալի ծառի բնաբայտը օգտագործվում է թանկարժեք կահույքի և ներկերի ստեղծման մեջ, պարունակում է սանտալին, սանդալաթթու, սանտալ և պտերոկարպին։

### Ծիսակատարություններ

Հինդուիզմում սանդալենին օգտագործվում է և համարվում է որպես սուրբ ծառ։ 
Քահանաներ ու ավելի բարձր կարգի կաստերի ներկայացուցիչները, ինչպիսիք են բրահամիններ, լայնորեն օգտագործում են սանդալի փայտը իրենց ծեսերում։

Պահպանության կարգավիճակը
------------------------

Պտերոկարպուս սանդալը նշված է որպես վտանգված տեսակներից IUCN-ի կողմից, քանի որ նրա փայտանյութը գերշահագործման է ենթարկվել Հարավային Հնդկաստանում։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղուկասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Զվարթ Հովհաննեսի Ղուկասյան** (հոկտեմբերի 15, 1911(1911-10-15), Դելիբաբա, Էրզրումի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - հոկտեմբերի 6, 1980(1980-10-06), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ արձակագիր, գրականագետ, գրող։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1971)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1968 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

1918 թվականին ընտանիքով գաղթել է Ալեքսանդրապոլ։ 1930-1938 թվականներին որպես լինոտիպիստ աշխատել է տպարանում։ 1943 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Սովորելուն զուգընթաց աշխատել է «Գրական թերթ»-ի, «Պիոներ կանչ»-ի, «Ագիտատորի բլոկնոտ»-ի և «Հայաստանի աշխատավորուհի» ամսագրի խմբագրություններում, ռադիոկոմիտեում։ Եղել է ՀԿԿ Երևանի քաղկոմի քարտուղար (1951-1953, 1954-1955), ՀԿԿ Կենտկոմի պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնի վարիչի տեղակալ (1956-1958)։ 1958-1980 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուում։ 1949 թվականին «Ռուս-հայ գրական կապերը նախառևոլյուցիոն շրջանում» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1974 թվականին «Գրականության կուսակցականության լենինյան ուսմունքը և հայ գրականագիտությունը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։

Հրատարակել է «Պատմվածքներ» (1958), «Ոտնահետքերը ցանկապատի մոտ» (1974) ժողովածուները, «Ռուս-հայ գրական կապերը նախառեվոլյուցիոն շրջանում» (1961), «Ժամանակակից սովետահայ վեպը (1953-1963)» (1964), «Գրականության կուսակցականության լենինյան ուսմունքը և հայ գրականագիտությունը» (1970) աշխատությունները։

ՀԽՍՀ III —IV գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։ ԽՄԿԿ անդամ 1938 թվականից։

Մահացել է 1980 թվականին, Երևանում։

Երկեր
-----

* Հպարտություն, Երևան, Հայպետհրատ, 1947, 80 էջ։
* Պատմվածքներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 155 էջ։
* Ռուս-հայ գրական կապերը նախառևոլյուցիոն շրջանում, Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 250 էջ։
* Ժամանակակից սովետահայ վեպը (1953-1963), Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1964, 240 էջ։
* Գրականության կուսակցականության լենինյան ուսմունքը և հայ գրականագիտությունը, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1970, 342 էջ։
* Ոտնահետքերը ցանկապատի մոտ (պատմվածքներ), Երևան, «Հայաստան», 1974։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 7. — էջ 52.


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | hush.am |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 10670 · BNF: 16628203z · ISNI: 0000000045142206 · LCCN: n2002053893 · NTA: 392662027 · VIAF: 1830357 · WorldCat VIAF: 1830357 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 52)։*  |
**Էդուարդ Գևորգի Բադալյան** (հոկտեմբերի 15, 1937(1937-10-15), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 15, 1995(1995-12-15), Երևան, Հայաստան), կիթառահար, կոմպոզիտոր, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Նունե Պողոսյանի հայրը։ Դասական կիթառի դպրոցի հիմնադիրը Հայաստանում։ 

1957 թվականին ավարտել է Երևանի Փ. Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, Մոսկվայի Արվեստների ժողովրդական համալսարանի հարմոնիայի (1965 թվական), դասական կիթառի (1975 թվական, Ա. Իվանով-Կրամսկոյի դասարան) հեռակա բաժինները։ 1973 թվականից՝ Հայհամերգի և Սոյուզկոնցերտի մենակատար։ 

1968 թվականին՝ Երևանի Տիգրան Չուխաճյանի անվան (Հայաստանում՝ առաջին), 1978 թվականին՝ Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցներում, Ռ. Մելիքյանի անվան երաժշտական, Ա. Օստրովսկու անվան երաժշտամանկավարժական ուսումնարաններում բացել է կիթառի դասարաններ։ 

Նպաստել է դասական կիթառի երկացանկի տարածմանը, կիթառահարների նոր սերնդի դաստիարակմանը։ 

Գրել է կիթառի 48 պիես, «Ադաջո» պոեմը՝ կիթառի և կամերային նվագախմբի համար, մշակել և փոխադրել է հայ և այլազգի կոմպոզիտորների բազմաթիվ մենանվագ և անսամբլային երկեր։ 

Բադալյանի գործերի մեծ մասն ընդգրկվել է երաժշտական հավաքածուներում («Կոնցերտային պիեսներ վեցլարանի կիթառի համար», «Կիթառահարի նվագացանկը», «Սկսնակ կիթառահարի ալբոմ»)։ 

Համերգներով շրջագայել է Վրաստանում, Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Բելառուսում, Մոլդովայում, Լատվիայում, Լիտվայում, Էստոնիայում, Ղազախստանում, Թուրքմենստանում, Ուզբեկստանում, Ղրղըզստանում, Տաջիկստանում։ 

Երկացանկում՝ Յոհան Սեբաստիան Բախի, Լեոպոլդ Վեյսի, Ռոբեր դե Վիզեի, Ֆրանսիսկո Տառեգայի, Ֆերնանդո Սոռի, Անդրես Սեգովիայի, Լեո Բրաուերի, Ագուստին Բարիոսի, Իվանով-Կրամսկոյի, Մանուել Պոնսեի, Իսաակ Ալբենիսի, Ֆեդերիկո Տոռոբայի, Էյտոր Վիլա-Լոբոսի, Ատաուալպա Յուպանկի, նաև իր գործերից և հայկական ժողովրդական մեղեդիների մշակումներ։ Ունի ֆոնդային ձայնագրություններ ՀՀ ռադիոյում։ 

«Բյուրեղապակե լարեր» (1981–1983 թվականներին, Դոնեցկ, 1991 թվական, Մարիուպոլ), «Ղրիմյան լարեր» մարզային II (1989 թվական, Ղրիմ), «Կիթառիերաժշտության օրեր» (1990 թվական, Դնեպրոպետրովսկ), Կիթառի երաժշտության համամիութ. (1991 թվական, Չելյաբինսկ) փառատոների դափնեկիր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**«Իմ եղբայրը»** (ռուս.՝ «Брат мой»), 1971 թվականի խորհրդային ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Աբդուլլա Կարսակբաևը «Ղազախֆիլմ» ստուդիայում։

Սյուժե
------

Կենսագրական ֆիլմ է Ղազախական ԽՍՀ-ում կոմերիտմիության հիմնադիր Գանի Մուրատբաևի կյանքի մասին։

1921 թվականին 18-ամյա Գանին ստեղծում է Ղազախստանում առաջին կոմերիտական ջոկատը, որը մեկնում է աուլներում պարենամթերք հավաքելու՝ սովամահ Պովոլժիեի օգնության համար։ Նա և իր ընկերները պրոպագանդա են վարում բնակչության շրջանում, և չնայած մեծահարուստների ահաբեկչությանը խորհրդային իշխանության երիտասարդ կողմնակիցների դեմ, կոմերիտականների թիվն աճում է. Գանիի ջոկատին են միանում նաև բայ Կոժամկուլի որդին և մոլլա Ռաուշանի դուստրը, որը դառնում է Գանիի առաջին և միակ սերը։ Երկու տարի անց նա՝ որպես ԵԿԻ-ի արևելյան բաժնի վարիչ, հաստատում է խորհրդային երիտասարդության համար միջազգային կապեր։ Ծանր հիվանդությունը ընդհատուկ է նրա կյանքը 22 տարեկան հասակում։

Դերերում
--------

* Կուման Դաստանբեկով – *Գանի Մուրատբաև*
* Աննա Լիսյանսկայա – *Ն. Կ. Կրուպսկայա*
* Ալեքսեյ Զոլոտնիցկի – *Վասիլի*
* Եվգենի Կրասավցև – *Նիկոլայ*
* Գուրամ Գոգավա – *Նազըմ Հիքմեթ*
* Իրինա Կուբերսկայա – *Գալինա*
* Մերուերտ Ուտեկեշեևա – *Ռաուշան*
* Կենենբայ Կոժաբեկով – *Ամիրկուլ*
* Մակիլ Կուլանբաև – *Սադիրբայ*
* Աշիր Չոկուբաև – *Ուազիրկուլ*
* Անվար Կյոնջաև – *Բոլատ*
* Զ. Մենդիբաև – *Կոժամկուլ Ամիրկուլով*
* Օ. Արիստանով – *առողջ մարդ*
* Տ. Օկիմով – *Այդար*
* Բոլատ Կալիմբեկով – *անապաստան*
* Նուրժուման Իխտիմբաև

Ֆիլմը կրկնօրինակվել է Կինոդերասանի կենտրոնական ստուդիայում («Մոսֆիլմ»), կրկնօրինակման ռեժիսոր՝ Ե. Ալեքսեև։

Քննադատություն
--------------

Կինոգետները գնահատել են կոմերիտական առաջնորդի դերի կատարումը դերասան Կուման Տաստանբեկովի կողմից․

> 
> 
> «Біздің Гани» ֆիլմում, որը լույս է տեսել 1972 թվականին, դերասանը, որն ստեղծել է Գանի Մուրատբաևի՝ 20-րդ դարասկզբի ղազախական երիտասարդության բոցաշունչ ղեկավարի կերպարը, բազմակողմանիորեն բացահայտել է իր հերոսի բնավորությունն իր զգացմունքներով, հայրենասիրական զգացումներով, կոմերիտական ոգով և ցույց տվել իսկական մարտիկի։ 
> 
> 
> 
> *Բնօրինակ տեքստ* (ղազախ.)  
> 
> *Абдолла Қарсақбаевтың 1972 жылы жарыққа шыққан «Біздің Ғани» фильмінде ұлықтауға да, еліктеуге де тұрарлық XX ғасырдың басындағы қазақ жастарының жалынды жетекшісі болған Ғани Мұратбаевтың тұлғалық бейнесін жасаған актер өз кейіпкерінің мінезін сол заманның жастарына тән серпінмен, патриоттық сезіммен, комсомолдық рухпен жанжақты ашып, нағыз күрескерді көрсете білді.*
> 
> 
> 
>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Амирбекова Д.Н. - АКТЕР ҚҰМАН ТАСТАНБЕКОВТЫҢКЕЙІПКЕР БЕЙНЕСІН СОМДАУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ Archived 2021-06-10 at the Wayback Machine. 2018 - стр. 151

Աղբյուրներ
----------

* Брат мой // Искусство кино, № 12, 1972
* Брат мой // Советские художественные фильмы: 1970—1971. — М.: Нива России, 1995. — стр. 152

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խնդիր (այլ կիրառումներ)
**Խնդիր**  (հին հունարեն՝ πρόβλημα - խնդիր, հարց, դժվարություն), լուծում պահանջող տեսական կամ գործնական հարց, գիտության մեջ՝ հետազոտական խնդիր, որը ձևակերպված է գիտության տվյալ բնագավառի տերմիններով։

Խնդրի հստակ ձևակերպումը պայմանավորում է խնդրի լուծման համար համապատասխան հիպոթեզների առաջադրումը, հետազոտության ուղու և միջոցների ծրագրավորումը։ Խնդիրնն ուսումնասիրվում է գիտության մեթոդաբանության մեջ։

Հոգեբանության մեջ մտածողական պրոցեսի ելակետ համարվում էպրոբլեմային իրադրությունը՝ այն անորոշ իրավիճակը, որն առաջ է բերում գործնական կամ տեսական դժվարություն և մարդուն կանգնեցնում է որոշակի խնդիր հասկանալու և լուծելու անհրաժեշտության առջև։ Որոշ հոգեբաններ և փիլիսոփաներ (Ռիխարդ Ավենարիուս, Վիլյամ Ջեյմս, Ջոն Դյուի, Անրի Բերգսոն
և այլք) պրոբլեմային իրադրությունը մեկնաբանելով կենսաբանության հարմարվողականության նմանողությամբ՝ հակված են ամբողջ ճանաչողությունը հանգեցնելու այդ ելակետին։

Մինչդեռ բանականությունը, մտածողությունը և ճանաչողությունը, իսկապես ծագելով այդ հիմքի վրա, ձեռք են բերել հարաբերական ինքնուրույնություն և նոր որակ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 432)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4175771-3 |

 |
Ինտեգրված շղթա
--------------

Realtek-ի էթերնետի կոնտրոլերի ինտեգրված շղթայի մի մասը, իր տարբեր բաղադրիչներով
Էլեկտրոնիկայի մեջ, **ինտեգրված շղթաները**, նաև ճանաչված իբրև **միահավաք շրջույթ**, **ԻՇ**, **միկրոսխեմա**, **միկրոչիփ**, **սիլիցիումի չիփ** կամ **չիփ**, (անգլերեն՝ *integrated circuit*, *IC*, *microcircuit*, *microchip*, *silicon chip*, or *chip*) մանրակերտած էլեկտրական շղթա է, որը հիմնականում բաղկացած է կիսահաղորդիչ սարքերից, օր.՝ տրանզիստորներից, ինչպես նաև պասիվ բաղադրիչներից, օր.՝ դիմադրություններից և կոնդենսատորներից։ Դա արտադրվում է մի բարակ կիսահաղորդիչ հումքանյութի շերտի մակերեսի վրա։ Ինտեգրված շղթաները օգտագործվում են ներկա գրեթե բոլոր էլեկտրական սարքերի մեջ և հեղափոխել են ամբողջ էլեկրտրատեխնիկականն աշխարհը։

Մի CMOS (կարդացվում է սիիմօս) պարունակող չիփի պատկերը՝ կողքից։ Կարելի է տեսնել բոլոր այն շերտերը, որ լուսավիմագրության շնորհիվ ստեղծվել են սիլիցիումի հումքնանյութի մեջ, և ներկայացնում են մի ամբողջական մանրակերտ էլեկտրական շղթա։
Ինտեգրված շղթաները ստեղծվեցին՝ ի շնորհիվ որոշ գիտափորձերի և 20-րդ դարի կեսին կատարված կիսահաղորդիչ սարքերի արտադրական տեխնոլոգիայների առաջադիմությանը։ Գիտափորձերը ցուցադրեցին, որ կիսահաղորդիչ սարքերը կարող են օգտագործվել վակուումային լամպերի փոխարեն։ Մանր տրանզիստորների խոշոր քանակով փոքր չիփի մեջ ինտեգրումն ահռելի առաջադիմություն էր՝ համեմատած ձեռքով առանձին դիսկրետ էլեկտրոնային բաղադրիչներ մոնտաժելու հետ։ Ինտեգրված շղթաների մասսայական արտադրության ունակությունը, դրանց հուսալիությունը, և կառուցվածքային բլոկերով շղթաների նախագծումը պատճառ դարձան ստանդարտիզացված ԻՇ-ների արագ տարածմանը՝ առանձին տրանզիստորների փոխարեն։

ԻՇ-ները երկու հիմնական առավելություն ունեն առանձին սխեմաների հանդեպ՝ գինը և արտադրողականությունը։ Գինը ավելի ցածր է, որովհետև չիփերը, իրենց բոլոր բաղադրիչներով, տպվում են որպես մեկ միավոր՝ լուսավիմագրությամբ, և առանձին տրանզիստորներով չեն սարքվում։ Առավել ևս, ավելի քիչ նյութ է օգտագործվում։ Արտադրողականությունը ավելի բարձր է, քանզի բաղադրիչները արագորեն փոխանջատվում են և քիչ էներգիա են սպառում (համեմատած իրենց դիսկրետ նմանակներին), քանզի բաղադրիչները փոքր են և իրար շատ մոտ են գտնվում։ Մինչ 2006 թվականը, չիփի մակերեսը մի քանի քառակուսի մմ-ից մինչ 350 մմ² էր, և ամեն մմ²-ի մեջ մինչ 1 միլիոն տրանզիստորներ էին տեղադրված։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Treccani · Universalis · Universalis · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11931204n · GND: 4027242-4 · LCCN: sh85067117 · Microsoft: 530198007 · NDL: 00572448 · NKC: ph114781 |

 |

 |
**Ականա**, *Ականակերտ*, բերդաքաղաք Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Հաթերք գյուղի մոտ, Թարթառ գետի ափին, Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի Մեծկվենք (հետագայում՝ Խաչեն) գավառում։

Ոմանք ենթադրում են գյուղաքաղաք կամ բերդաքաղաք և նույնացնում են Ականա բերդի հետ։

Եղել է Խաչենի Հասան-Ջալալյաններ իշխանների բնակավայրը և հիշատակվում է XII-XVII դարերի աղբյուրներում (նաև Կիրակոս Գանձակեցու կողմից), ինչպես Ներքին Խաչենի իշխան Ջալալ Ա հայրենի բնակավայր, հետագայում XIII դարի վերջից՝ որպես Վերին Խաչենի կամ Ծարի իշխանների սեփականություն։ Ավերվել է Կովկասյան լեռնականների կողմից XVI դարի երկրորդ կեսում և թուրքերի ու պարսիկների պարբերական ասպատակությունների (XVI-XVII դարեր) հետևանքով։

Ն. Ճիվանյանը «Հայկական հատուկ անունք» ուսումնասիրության մեջ Ականա բնակավայրը համարում է քաղաք և այն Մեծկունյաց գավառի հետ սխալմամբ տեղադրում է Վասպուրականի մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 130 — 992 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 220)։*  |
**Կարոլ Յոզեֆ Լիպինսկի** (Karol Józef Lipiński, հոկտեմբերի 30, 1790(1790-10-30), Radzyń Podlaski, Siedlce Governorate, Լեհական թագավորություն, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 16, 1861(1861-12-16), Virliv, Ավստրիական կայսրություն),լեհ ջութակահար, կոմպոզիտոր և մանկավարժ։

1818 թվականին Կարոլ Լիպինսկին ուղևորվել է Իտալիա՝ մեծն Նիկոլո Պագանինիի նվագը լսելու միակ նպատակով։

«Լեհաստանից ինչ-որ Լիպինսկի էր եկել միայն իմ նվագը լսելու համար։ Այս մարդը սիրում է ինձ, և հետևել է ինձ ամենուր։ Նա որոշել էր հայրենիք չվերադառնալ այնքան ժամանակ, քանի դեռ չի աշխատել ինձ հետ մի քանի տարի, և որևէ այլ ջութակահարի չի ցանկացել լսել»։

Երկու արտիստների միջև շուտով բարեկամական հարաբերություններ են հաստատվել։ Նրանք հաճախ են հանդիպել, ջութակով դուետներ են նվագել, իսկ երբ ռեպերտուարը սպառվել է, անցել են իմպրովիզացիաների։ Լիպինսկին Պիաչենցայում համերգ է տվել, որում Պագանինիի հետ ջութակով դուետ է կատարել։ Այդ համատեղ ելույթում չի եղել մրցակցություն, ընդհակառակը, Պագանինին ձգտել է նպաստել իր գործընկերոջ հաջողությանը։

1829 թվականին Լիպինսկին և Պագանինին կրկին հանդիպել են Վարշավայում, որտեղ Կարոլը ծառայել են որպես պալատական նվագախմբի մենակատարներ։ Լիպինսկին տվել է իր համերգը, որի առիթով հայտնվել է գրախոսությունում, որը գովերգել է նրան և վարկաբեկել Պագանինիին։ Դրան ի պատասխան՝ մյուս գրախոսները գերազանցել են Պագանինիին և արատավորել Լիպինսկուն։ Որպեսզի պաշտպանեն իրենց այն կասկածներից, որ նա հետաքրքրված է եղել Պագանինիի վրա հարձակումներով, Լիպինսկին սեփական հոդվածով հանդես է եկել մամուլում։ Պագանինին, որն այդ բանավեճին վերաբերվել է առանց մեծ հետաքրքրության, սառել է Լիպինսկիի հանդեպ։ Երբ հարցրել է, թե ով է իր կարծիքով, աշխարհի առաջին ջութակահարը, նա պատասխանել է. «Չգիտեմ ով է առաջինը, բայց երկրորդը, անկասկած, Լիպինսկին է»։

Ռոբերտ Շումանը «Կառնավալը» դաշնամուրային շարքը նվիրել է Լիպինսկուն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Երաժշտություն (ֆր.)
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  Archivio Storico Ricordi — 1808.
4. ↑  *А. Пальмин.* Никколо Паганини // Краткий очерк жизни и творчества. — 1968. — с. 36.
**Գենադի Էլյամ-Արոնի Սուլկիս** (ռուս.՝ Геннадий Элям-Аронович Сулькис, եբրայերեն՝ גנאדי סולקיס‎, հունվարի 7, 1956(1956-01-07), Բիրոբիջան, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 25, 1992(1992-08-25), Վաղուհաս, Ադրբեջան), հայ ազատամարտիկ հրեական ծագմամբ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1956 թվականի հունվարի 7-ին Բիրոբիջանում՝ հրեական ընտանիքում։

### Արցախյան պատերազմ

1988 թվականի դեկտեմբերին Սպիտակի երկրաշարժի ժամանակ փրկարար ջոկատի կազմում ժամանել է Հայաստան՝ աղետի գոտի, ծանոթանում է արցախցիների հետ, որոնց հետ մեկնում է Արցախ և միանում պատերազմին, անդամագրվելով կամավորական ջոկատներից մեկում։ Հետագայում մարտնչել է Կենտրոնական պաշտպանողական շրջանի 6-րդ վաշտի կազմում։

Մասնակցել է Պողոսագոմերի, Վաղուհասի, Հարությունագոմերի, Գետավանի, Հաթերքի, Զագլիկի, Ակնաբերդի, Չափարի և այլ բնակավայրերի ազատագրման մարտական գործողություններին։

Զոհվել է 1992 թվականի օգոստոսի 25-ին Մարտակերտի շրջանի Վաղուհաս գյուղի մարտերում։

Հուղարկավորվել է Ստեփանակերտի հուշահամալիրում։

Գենադիի ընտանիքը տեղյակ չէր, որ նրանց որդին մեկնել է պատերազմ և համարվում էր անհայտ կորած մինչև 2016 թվականը, երբ իր եղբայր Միխայիլ Սուլկիսը հայտնաբերում է եղբոր մասին տվյալները ազատամարտիկներին նվիրված գրքում։

Ընտանիք
-------

Ամուսնացած էր, ուներ 5 երեխա։

Տես նաև
-------

* Կուրբանմուրադ Նեֆեսով
* Ալբերտ Ագարունով

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Անկախության օրը (ռուս.)
**Ինֆորմատիկայի ֆրանկոֆոն ինստիտուտ** (ֆր.՝ The Institut de la Francophonie pour l'Informatique (IFI)), ինֆորմատիկայի բնագավառում մագիստրոսի աստիճան շնորհող ուսումնական հաստատություն Վիետնամում։

Վիետնամի կառավարության պահանջով ստեղծվել և ֆինանսավորվել է 1995 թվականին Ֆրանկոֆոնիայի համալսարանական գործակալության կողմից Վիետնամում բարձր մակարդակի ինժեներների և ինֆորմատիկայի բնագավառի դասախոսների վերապատրաստման համար։ Ծրագիրը ֆինանսավորող երկրներն ու տարածաշրջաններն են` Վալոնիա, Բելգիա, Քվեբեկ, Կանադա, Ֆրանսիա, ֆրանսախոս Շվեյցարիա և Լյուքսեմբուրգ։

Ինֆորմատիկայի ֆրանկոֆոն ինստիտուտը ուսանողներ է հավաքագրում Վիետնամից և այլ ֆրանսախոս երկրներից։ Ֆրանկոֆոնիայի համալսարանական գործակալության անդամ համալսարանի (ինչպիսիք են Télécom ParisTech, Լյովենի կաթոլիկ համալսարան, Մոնրեալում Քվեբեկի համալսարան և այլն) դասախոսները դասավանդում են նաև Ինֆորմատիկայի ֆրանկոֆոն ինստիտուտում։ Բոլոր դասախոսությունները ֆրանսերենով են։

Սովորաբար, ավարտական պրակտիկան անցկացվում է արտասահմանում (Եվրոպա կամ Կանադա) արդյունաբերական ոլորտներում, համալսարաններում կամ հետազոտական լաբորատորիաներում։ Հետազոտական պրակտիկան հաճախ դեպի դոկտորական կամրջի դեր է խաղում։ Արդյունաբերական պրակտիկաներն իրականացվում են ծրագրային ապահովման զարգացման նախագծային առաջնորդի պրոֆիլ փնտրող կազմակերպությունները։

Ինֆորմատիկայի ֆրանկոֆոն ինստիտուտը Վիետնամում համարվում է ինֆորմատիկայի լավագույն համալսարաններից մեկը։ Ուսանողների մոտ մեկ երրորդը շարունակում է հետբուհական կրթությունը արտասահմանյան բուհերում, շատերը դառնում են Վիետնամում ծրագրային ընկերությունների մասնագետներ կամ ընկերությունների հիմնադիրներ։

Հիմնադրում և զարգացում
----------------------

* 1997 թվականին հիմնադրվել է որպես Ինֆորմատիկայի ֆրանկոֆոն ինստիտուտ
* 2006 թվականին հիմնադրվել է Հանոյի ֆրանսիական համալսարանի կենտրոնը
* 2014 թվականին Ֆրանսիական լեզվի ինստիտուտը միավորվել է Հանոյի ֆրանսիական համալսարանի կենտրոնին և անվանափոխվել Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային ինստիտուտի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Viện Quốc tế Pháp ngữ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Official Website
* Student's Magazine

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 141112312 |

 |
|  |
| --- |
| **Կելրեյթերիա հուրանավոր** |
| Կելրեյթերիա հուրանավորԿելրեյթերիա հուրանավոր |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Օճառածաղկավորներ (Sapindales) |
| **Ընտանիք** | Օճառազգիներ (Sapindaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Sapindoideae* |
| **Ցեղ** | Կելրեյթերիա *(Koelreuteria)* |
| **Տեսակ** | **Կելրեյթերիա հուրանավոր** *(K. paniculata)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Koelreuteria paniculata***Laxm. 1772 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Օճառածաղկավորներ** (լատին․՝ K. paniculata Laxm), Օճառազգիներ ընտանիքի, Կելրեյթերիա ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ ծառ է, մինչև 10 մ բարձրությամբ, որը հաճախ անբարենպաստ պայմաններում թփանման տեսք է ունենում։ Ճյուղերը ծածկված են դարչնամոխրավուն կնճռոտ կեղևով։ Ընձյուղները մազմզուկապատ են։ Տերևները պարզ, կենտ փետրաձև են կամ մասնակիորեն կրկնակի փետրաձև, տերևիկների խոր կտրտվածության պատճառով, 45 սմ երկարությամբ և 25 սմ լայնությամբ, կազմված 7-15 տերևիկներից, որոնք գրեթե հակադիր են, նստադիր, ուրվագծում՝ ձվաձևից մինչև ձվաձև-նշտարաձև, 3-8 սմ երկարությամբ, սրածայր կամ աստիճանաբար սրացող, լայն կամ նեղ սեպաձև հիմնով, բլթակաձև կամ քնարանման կտրտված, կոպիտ և անհավասար աղեղնաատամնաեզր, վերևի կողմից մերկ, ներքևի կողմից' ջղերի ուղղությամբ մազմզուկապատ կամ մեծ։ Ծաղիկները բաց դեղնավուն են, մինչև 1 սմ տրամագծով, հավաքված նոսր, ծայրային հուրաններում, 25—40 սմ երկարությամբ և հիմքում 25 սմ տրամագծով։ Բաժակաթերթիկներն ունեն 2-2,5, պսակաթերթիկները՝ 7-8 մմ երկարություն։ Սկավառակը ծիրանագույն է։ Տուփիկը երկարավուն ձվաձև է, 3,5—5 սմ երկարությամբ, դեպիսրավուն գագաթը աստիճանաբար սեղմված։ Ծաղկում է հունիս-օգոստոս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Չինաստանում, Կորեայում, ճապոնիայում։ Մեր հանրապետության տարածքում մշակվում է միայն ցածրադիր տաք, հովտային շրջաններում, ծովի մակերևույթից մինչև 1500 մ բարձրությունների վրա, հատկապես Իջևանում, Շամշադինում, 138 Նոյեմբերյանում, Թումանյանում, Արարատյան դաշտում, Ջանգեզուրում։ Բնափայտը շատ փափուկ է և դիմացկուն չէ, արդյունաբերական կիրառում չունի։ Տերևները զգալի քանակությամբ սապոնին են պարունակում։ Օգտագործվում է դեղագործության բնագավառում։ Արմատային առատ մացառներ տալու շնորհիվ կելրեյթերիան մեծ կիրառում է գտել հակաէրոզիոն տնկարկներում, որտեղ մեծ մասամբ աճում է թփանման, նպաստելով թեք, չոր, քարքարոտ լանջերի, ձորակների, լիցքերի ամրացմանը։ Մեծ կիրառում է գտել նաև կանաչապատման բնագավառում՝ գեղեցիկ ծաղիկների և տերևների աշնանային հիանալի գունափոխման շնորհիվ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 138։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Էնժենիո Կոլմա** (իտալ.՝ Eugenio Colmo, հայտնի է **Գոլիա** կեղծանվամբ, հոկտեմբերի 29, 1885(1885-10-29), Թուրին, Իտալիա - սեպտեմբերի 15, 1967(1967-09-15), Թուրին, Իտալիա), իտալացի մուլտիպլիկատոր, ծաղրանկարիչ և ջրանկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Թուրինում, երկաթգծային գրասենյակի աշխատողի ընտանիքում։ Նա նկարիչ Ջիովանի Կոլմոյի կրտսեր եղբայրն է։ Էնժենիոն երկար տարիներ ապրել է Գարեսիոյում։ Տարրական դպրոցում նա ընկերացել է բանաստեղծ Գուիդո Գոզանոյի և Վիլիարդի Պարավիայի հետ։ Սկսել է սովորել իրավաբանություն, բայց թողել է իր ուսումը արվեստագետ դառնալու համար, սկսելով իր կարիերան երգիծական *Due di picche*, *Torino* և *Ma chi è?* ամսագրերի համար գրելով։ 1904 և 1906 թվականներին նա տնօրինել է Pasquino ամսագիրը։ 1911 թվականին նա կազմակերպել է մուլտիպլիկացիոն արվեստի միջազգային ցուցահանդես այն նույն ժամանակ, երբ անց էր կացվում Թուրինի ցուցահանդեսը, որը նվիրված էր Իտալիայի Հանրապետության հաստատման 50-ամյակին։

Առաջին համաշխարհային պատերազմին հաջորդող տարիներին նա շարունակել է իր գործունեությունը որպես երգիծաբան, բայց նաև ստեղծել է պաստառներ և զբաղվել է խեցեգործությամբ։ 1941-1944 թվականներին նա մի շարք ողբերգություններ է ապրել. նրա կինը ինքնասպան է եղել, նրա ստուդիան և տունը ավերվել է ռմբակոծությունից և նվազել են վաճառքները։ Պատերազմից հետո նա աշխատանք է գտել Թուրինի **Gazzetta del Popolo** թերթում։

Գարեսիոյում նրա պատվին թանգարան է հիմնադրվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Bossaglia R.* Dizionario Biografico degli Italiani (իտալ.) — 1982. — Vol. 27.
2. ↑  Tourism guide to Garessio.
3. ↑  Arte nella Grande Guerra, website with biography.
4. ↑  Encyclopedia Treccani, Dizionario Biografico degli Italiani - Volume 27 (1982), entry by Rossana Bossaglia.
5. ↑  Comune of Garessio.

Մատենագրություն
---------------

* "Golia", in Giovanni Fanelli, Ezio Godoli (a cura), *Dizionario degli illustratori simbolisti e art nouveau*, Firenze, Cantini Editore, vol. I, 2010, p. 205.
* AA.VV. *Il mondo di Golia,* ed. GoBes, 1968
* AA.VV. *I Colmo, Alda Besso "Gio'",Giovanni Colmo, "Golia",* La Finestrella, Canelli, 2000
* AA.VV. *Alda Besso, un percorso d'arte nel '900,* Torino, ed. Collegio S.Giuseppe, 2019

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Իտալացիների կենսագրական բառարան |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ICCU: RAVV027791 · ISNI: 000000006680239X · LCCN: n82108836 · NTA: 069212031 · SUDOC: 182112705 · VIAF: 10740863 · ULAN: 500068451 · WorldCat VIAF: 10740863 |

 |

 |