recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Դվինի եկեղեցական ժողով (այլ կիրառումներ)
**Դվինի եկեղեցական ժողով** 719 կամ 720 թվականին Արմինիա կուսակալության մայրաքաղաք Դվինում Հովհաննես Գ Օձնեցու կաթողիկոսի գլխավորությամբ հրավիրված ազգային-եկեղեցական ժողով։ Ժողովը հետապնդել է երկու նպատակ։

Դվինի կաթողիկե եկեղեցին
1. ընդունել և վերջնական տեսքի է բերել Հովհաննես Գ Օձնեցու՝ կանոնական ցաքուցրիվ նյութերից ընտրությամբ հավաքած և կազմած ժողովածուն, որը հայտնի է «Կանոնագիրք» անունով։
2. Դվինում նոր ժողով հրավիրելը արձագանքն էր ժամանակի քրիստոնյա Արևելքում սրված դավանական վեճերի, ինչպես նաև պայմանավորված էր քաղկեդոնականների, նեստորականների, նաև՝ Հայ եկեղեցու ներսում հանդես եկած աղանդների (պավլիկյաններ, մծղնեականներ) դեմ պայքարի անհրաժեշտությամբ։

Դվինի Զ ժողովն ընդունել է նաև 32 հոդվածից կազմված մի կանոնախումբ, որը հայտնի է «Կանոնք տեառն Յովհաննիսի Իմաստասիրի Հայոց կաթողիկոսի» անունով։ Այդ կանոններով որոշվել է Հայ եկեղեցու ժամերգության կարգը (նշելով առավոտյան, երեկոյան, գիշերային պաշտամունքները, կիրակնօրյա ժամերգությունները), ի մի են ժողովվել Գրիգոր Ա Լուսավորչի, Սահակ Ա Պարթևի, Հովհաննես Ա Մանդակունու բոլոր կանոնները և կարգերը (կանոն ԻԱ–ԻԵ)։

Ի կանոնով որոշվել են «Սուրբ Աստված» երգի «խաչեցարի» հավելման, ԻԶ և Լ կանոններով՝ Քրիստոսի Ծննդյան և Մկրտության տոնը հունվարի 6-ին կատարելու, Ը կանոնով՝ անապակ գինու և անխմոր հացի գործածության վերջնական խնդիրները։ ԼԲ կանոնով խստիվ արգելվել է օթևան տալ կամ հաղորդակցվել պավլիկյան աղանդավորների հետ։

Տես նաև
-------

* Դվինի եկեղեցական ժողով (506)
* Դվինի եկեղեցական ժողով (554)
* Դվինի եկեղեցական ժողով (609-610)
* Դվինի եկեղեցական ժողով (645)
* Դվինի եկեղեցական ժողով (648)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու ժողովներ, պաշտոնական կայք


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Դվինի եկեղեցական ժողով (այլ կիրառումներ)
**Դվինի եկեղեցական ժողով** 648 թվականին Մարզպանական Հայաստանի մայրաքաղաք Դվինում հայոց կաթողիկոս Ներսես Գ Տայեցու և Հայոց իշխան Թեոդորոս Ռշտունու օրոք ու նախաձեռնությամբ գումարված ժողով։ Ըստ Սեբեոսի, ժողովին մասնակցել են Հայոց բոլոր եպիսկոպոսներն ու նախարարները (նրանց անուններն ու թիվը չի նշվում)։

Դվինի կաթողիկե եկեղեցին
640-ական թվականներին, Հայաստանի վրա արաբական արշավանքների ժամանակ, Բյուզանդիան ձգտել է իր կողմը գրավել հայերին, «դավանական միության» առաջարկով պարտադրել քաղկեդոնականություն։ Բյուզանդական Կոստանդիանոս III կայսրը և Կոստանդնուպոլսի պատրիարքը նամակ են ուղարկել Հայոց կաթողիկոսին և Թեոդորոս Ռշտունի իշխանին՝ հորդորելով ընդունել քաղկեդոնական դավանանքը և վերջ տալ թշնամանքին։ Կաթողիկոսը և իշխանը Դվինի Ե ժողովը հրավիրել են նախ պատրաստելու կայսրին և պատրիարքին ուղարկվելիք պատասխանը, երկրորդ՝ կազմելու դավան. ձեռնարկ փաստական պատճառաբանությամբ, և երրորդ՝ իբրև ուղեցույց հավատի ձեռնարկ սահմանելու հայերի համար, որպեսզի պարզ լինի հայոց դավանությունը և նրա տարբերությունը հունականից։

Սեբեոսի (7-րդ դար) «Պատմությունից» չի երևում, որ ժողովում կազմած թուղթը ուղարկել են կայսրին։ Սակայն ընդարձակորեն բերված է դավան. ձեռնարկը։ Նրա ընդհանուր բովանդակությունը հայոց դավանության ամփոփումն է, որտեղ մասնավորապես շեշտվել է Քաղկեդոնի և Հայ եկեղեցու վարդապետությունների տարբերությունը։ Հեղինակները հիմնավորել են Հայ եկեղեցու դավանության ուղղափառությունը՝ համաձայն 3 տիեզերաժողովների(Նիկիայի-325 թվական,Եփեսոսի-381 թվական,Քաղկեդոնի-451 թվական) որոշումների։ Վերջում նզովել են բոլոր հերձվածողներին և քաղկեդոնականներին։ Ժողովը նզովել է նաև Հովհան Մայրավանեցու աշակերտ Սարգսի հերձվածը (հայտնի է Մայրագոմեցիների աղանդ անունով), բացատրել «Սուրբ Աստված» երգը «խաչեցարով» ասելու դավանական սկզբունքը։ Թղթում խոսվում է նաև երկրորդ անգամ ամուսնացողներին եռամյա ապաշխարությունից հետո հաղորդություն ընդունելու, իսկ երրորդ և չորրորդ անգամ ամուսնացողներին՝ եկեղեցու հաղորդությունից զրկելու կանոնների մասին։ Ժողովի որոշումները ստորագրել են հոգևորական և աշխարհական բոլոր ժողովականները, կնքել իրենց մատանիներով և հանձնել կաթողիկոսին՝ ի պահպանություն։

Տես նաև
-------

* Դվինի եկեղեցական ժողով (506)
* Դվինի եկեղեցական ժողով (554)
* Դվինի եկեղեցական ժողով (609-610)
* Դվինի եկեղեցական ժողով (645)
* Դվինի եկեղեցական ժողով (719-720)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու ժողովներ, պաշտոնական կայք


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Շայեններ
Շեյեն կին: 1930 թվական
**Շայեններ** (անգլ.՝ Cheyenne), Ամերիկայի բնիկներ։ Նրանք ապրել են այժմյան Միննեսոտայում և ավելի մոտ են համարվում Լակոտա և Արապահո ցեղերին։ Շայենները բաժանվում են երկու խմբի՝ Հարավային Շայեն և Հյուսիսային Շայեն։ Եվրոպացիների Ամերիկա մայրցամաքը գրավելուց հետո Շայենները գաղթեցին ավելի հյուսիսային տարածքներ և սկսեցին զբաղվել ձիաբուծությամբ։ 2014 թվականի ցեղային մարդահավաքի շրջանակներում պարզվեց, որ ԱՄՆ-ում ապրում են մոտ 10800 շայեններ։ Նրանցից մեկ քառորդից ավելի հինգ տարեկանից բարձր երեխաները խուսում են անգլերեն, ինչպես նաև իրենց բնիկ լեզվով։

Պատմություն
-----------

### Վաղ ժամանակներ

Առաջին անգամ շայենների մասին հիշատակվում է 17-րդ դարում երբ մի խումբ շայեններ այցելեցին ֆրանսիական զորական բաժանմունք՝ այժմ Իլլինոյ նահանգ։ Այդ ժամանակ շայենները ապրում էին Միսիսիպի և Միլ Լաք գետերի միջև։ Նրանք զբաղվում էին վայրի բրնձի բերքահավաքով և որսորդությամբ։ Տարբեր պատմական փաստեր ապացուցում են, որ շայենները բնակվել են Միսսուրի լճի շրջանում դեռ 1676 թվականից մինչև մոտ 1766 թվականը։ Նրանք անհամաձայնություններ են ունեցել այլ ցեղերի հետ, այդ իսկ պատճառով լքել են իրենց տարածքները։
Միսուրի գետի մոտ բնակվելու ժամանակ նրանք կրկնօրինակել են Հիդատսա և Արիկանա ցեղերի սովորույթները։
Նրանք Լակոտա ցեղի ավանդության մեջ մտցրին ձիաբուծությունը։
Հետագա կոնֆլիկտների պատճառով շայենները ստիպված եղան նորից լքել իրենց հողը և տեղափոխվեցին ավելի հյուսիսային տարածքներ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Map of Lakota-Sioux and Cheyenne War on Central Plains in 1866-1876
* "Cheyenne Culture and History Links", Native Languages
* mains finally at rest" Archived 2012-03-15 at the Wayback Machine. *The Rapid City Journal*, 31 March 2005
* "The Cheyenne Outbreak: The Battle of Turkey Springs and Red Hills" Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine. Freedom Oklahoma
* "Cheyenne perform Victory Dance to honor Marine tank driver" Archived 2012-04-22 at the Wayback Machine. Turtle Track
* Minnesota State University eMuseum Archived 2010-09-26 at the Wayback Machine. Article on the Cheyenne
* «Cheyennes»։ *Collier's New Encyclopedia*։ 1921
* Կաղապար:Cite NSRW
* Կաղապար:Cite AmCyc

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ ռուսական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85023188 · NKC: ph128062 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Դվին (այլ կիրառումներ)

**Դվին հյուրանոց**, հյուրանոցային համալիր՝ Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանի կենտրոնում, կառուցված 1979 թվականին։ Խորհրդային շրջանի նախագծի հեղինակներն են` ճարտարապետներ Ֆելիքս Հակոբյանը, Աշոտ Ալեքսանյանը, Էդուարդ Սաֆարյանը, քանդակագործ Արամազդ Շիրազը, նկարիչ Վլադիմիր Աթանյանը։ Ստեղծագործական այս խումբը 1979 թվականին արժանացել է ՀԽՍՀ Պետական մրցանակի։

Հյուրանոցի կառուցումը կատարվել է Կոնդ թաղամասի իրացման ծրագրի շրջանակներում։

Պատմություն
-----------

Երևանի «Դվին» հյուրանոցն իր դռները բացեց հանրության առջև 1983 թվականին։ Հյուրանոցը՝ իր ենթակառուցվածքներով, 14 հարկանի մեծ շինություն է. ուներ լյուքս համարներ, ռեստորան, սրճարան, բար, հուշանվերների խանութ, ամառային սրճարան, լողավազան և այլն։ Բոլոր սենյակները կահավորված էին ֆիննական կահույքով։

Ճարտարապետական և գեղարվեստական ոճով աչքի ընկնող հյուրանոցի ինտերյերի ձևավորմանը մասնակցել են նկարիչներ, քանդակագործներ և դեկորատիվ կիրառական արվեստի վարպետներ։ Նրանք ակնհայտորեն գեղարվեստական նոր լուծումներին հաղորդել են ազգային բնույթ։

«Դվին» հյուրանոցում իջևանել են շատ անվանի մարդիկ։ Այստեղ ելույթ էին ունենում հայրենական էստրադայի նշանավոր աստղեր։ Հյուրանոցային համալիրի բակում` շատրվանների կողքին, տեղադրված է կոփածո պղնձից պատրաստված «Լեռնային պար» խմբաքանդակը (քանդակագործ՝ Տիգրան Արզումանյան)։ «Դվինը» համարվում էր երևանցիների ամենասիրելի վայրերից մեկը։

1988 թ. Արցախ մեկնող ջոկատները երդման արարողության են մասնակցել այս քանդակի մոտ։

2012 թ. մայիսի սկզբերին պարզ դարձավ, որ Հայաստանի պատմամշակութային հուշարձանների ցանկում ընդգրկված խմբաքանդակը գտնվում է կիսավեր վիճակում։

Վերանորոգման նախագիծ
--------------------

2003 թ. «Դվին» հյուրանոցը 3 միլիոն դոլարով վաճառվեց «Կովկասյան հաղորդակցական խումբ» ՓԲԸ-ին, որը պարտավորվում է ամբողջությամբ վերակառուցել հյուրանոցը մինչև 2016 թվականը։ Սակայն 2014 թվականի դրությամբ, ընկերությունը այդ ոււղղությամբ ոչ մի ներդրում չի արել։

Գրականություն
-------------

* Աշոտ Ալեքսանյանի անձնական արխիվ

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Լեռնային պարի» հեղինակ. «Կենսագրությունիցս 15 տարի դեն գցեցին» (Տեսանյութ)
* «Դվին» հյուրանոցն ամբողջությամբ կվերակառուցվի մինչև 2016թ.(չաշխատող հղում)
* Երևանի «Դվին» հյուրանոցի վերակառուցման համար մինչև 2015թ.–ը 13,6 միլիոն դոլար կներդրվի Archived 2013-05-12 at the Wayback Machine.
* «Դվին» հյուրանոցի մոտակայքում տեղադրված «Լեռնային պար» քանդակը փրկության կարիք ունի Archived 2012-05-23 at the Wayback Machine.
**Արեֆևի փողոց** (ռուս.՝ Улица Арефьева), փողոց Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքի Պերվոմայսկի շրջանում, Օրջոնիկիձե ավանում։ Անվանվել է ժողովրդական աշխարհազորի Ռոստովի հրաձգային գնդի 3-րդ գումարտակի շտաբի պետ, ավագ լեյտենանտ Ալեքսեյ Անդրեևիչ Արեֆևի (1915-1942) պատվին։ Սկիզբ է առնում Մոլոդյոժնայա փողոցից և ավարտվում Պանֆիլովականների փողոցի հետ հատումով։ Մինչև 1966 թվականը կոչվել է Պրյամայա փողոց։ Երկարությունը 1,3 կիլոմետր է։

Նկարագրություն
--------------

Դոնի Ռոստով քաղաքի Արեֆևի փողոցը սկսվում է Մոլոդյոժնայա փողոցից, հատում Դեկտեմբերի 12-ի, Կոնստիտուցիոննայա փողոցները, Հոկտեմբերի 20-ամյակի պողոտան, Կեմերովսկայա, Կալուժսկայա, Գլինկայի, Մուրմանսկայա, Կամսկայա, Վոլժսկայա, Հունիսի 26-ի, Դվինսկայա, Պեչորսկայա, Լեսոզաշչիտնայա փողոցները և ավարտվում Պանֆիլովականների փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 1300 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 102 շինություն։

Արեֆևի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 344020։

Փողոցն անվանվել է ժողովրդական աշխարհազորի Ռոստովի հրաձգային գնդի 3-րդ գումարտակի շտաբի պետ, ավագ լեյտենանտ Ալեքսեյ Անդրեևիչ Արեֆևի (1915-1942) պատվին։ Դոնի Ռոստովի շոգեքարշաշինական գործարանի տեխնիկական բյուրոյի պետը Հայրենական մեծ պատերազմ է մեկնել կամավոր։ 1941 թվականի աշնանը ավագ լեյտենանտ Արեֆևը և նրա մարտիկները Դոն գետի երկաթուղային կամրջի տարածքում հայտնաբերել և ոչնչացրել են ֆաշիստական կրակակետեր։ 1942 թվականին Ռոստովի համար համառ մարտերում Արեֆևի աշխարհազորայինների խումբը մի քանի ժամ հետ է մղել հակառակորդի գրոհը։ Արեֆևը զոհվել է թշնամու գնդակից։ 1966 թվականին Պրյամայա փողոցը վերանվանվել է նրա պատվին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Улица Арефьева (Ростов-на-Дону, Первомайский район)»։ Վերցված է 2019 Մայիս 9

Աղբյուրներ
----------

* Улица Арефьева в Ростове-на-Дону
* Подробная карта Улица Арефьева, город Ростов-на-Дону со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс улица Арефьева, г. Ростов-на-Дону
**Խազրի** (ադրբ.՝ Xəzri), ադրբեջանական ինքնաձիգ, որը ստեղծվել է խորհրդային արտադրության ԱԿ-74Մ ինքնաձիգի հիման վրա։ Արտադրվում է 2011 թվականից Ռուսաստանի կողմից տրված լիցենզիայով։

Պատմություն
-----------

Խազրի ինքնաձիգի արտադրության պայմանագիրը կնքվել է 2010 թվականին «Ռոսոբոռոնէքսպորտի» և Ադրբեջանի ռազմական արդյունաբերության նախարարության միջև 10 տարի ժամկետով։ Ռուսական կողմից պայմանագրի կատարող է հանդիսանում Իժմաշ ԲԲԸ-ն։ Ինքնաձիգների համար անհրաժեշտ բաղադրիչներն ու մասերը մատակարարվում է Ռուսաստանից։ Ըստ պայմանագրի՝ անհրաժեշտության դեպքում հնարավոր է արտադրել ինքնաձիգի համար անհրաժեշտ մասեր Ադրբեջանում։ Համաձայն պայմանագրի դրույթների՝ Ադրբեջանում արտադրված բոլոր ինքնաձիգները պետք է մատակարարվեն միայն Ադրբեջանի զինված ուժերին և այդ երկրի ուժային այլ կառույցներին։

Կառուցվածքային առանձնահատկություններ
------------------------------------

ԱԿ-74Մ-ից Խազրին տարբերվում է որոշ որակական հատկություններով։ Ինքնաձիգն ունի գիշերային տեսողության, լազերային նշանառման, լուսավորման սարքավորումներ կրելու հարմարանքներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Азербайджан приступил к серийному производству автоматов АК-74М по российской лицензии. Archived 2013-09-22 at the Wayback Machine.(ռուս.)
2. ↑  Первые автоматы Калашникова соберут в Азербайджане в конце 2011 года Archived 2011-02-24 at the Wayback Machine.(ռուս.)
3. ↑  Ադրբեջանն ԱԿ-47Մ-ի ինքնաձիգի սերիական արտադրություն է սկսել:
| **՞**Դարվինի ռինոդերմա |
| --- |
| Դարվինի ռինոդերմա  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Երկկենցաղներ |
|
|
|
| Կարգ | Գորտեր |
|
|
|
| Ընտանիք | ռինոդերմայիններ |
|
|
|
| Ցեղ | ռինոդերմաներ |
|
|
| Տեսակ | **Դարվինի ռինոդերմա** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Rhinoderma darwinii

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Խոցելի տեսակIUCN 3.1 *Vulnerable* : 3.1 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Դարվինի ռինոդերմա** կամ **չիլիական գորտ** (լատ.՝ Rhinoderma darwinii), ռինոդերմայինների ընտանիքի ռինոդերմաների ցեղին պատկանող գորտի տեսակ։

Համարվում է ռինոդերմաների ցեղի միակ ներկայացուցիչը։ Դասակարգված է, որպես խոցելի տեսակ։ Անվանվել է ի պատիվ Չարլզ Դարվինի։

Ներառված է համաշխարհային կարմիր գրքի մեջ՝ որպես ոչնչացող տեսակ։

Տարածվածություն
---------------

Համարվում է Հարավային Ամերիկայի Չիլի պետության էնդեմիկ կենդանատեսակ։ Դա է պատճառը, որ շատ հաճախ առանձնյակին անվանում են նաև *չիլիական գորտ*։

Ապրում է Չիլիի բարձր լեռնային ջրերում։

Նկարագրություն
--------------

Գորտի յուրօրինակ, առանձնացվող տեսակ է։ Զարմանալիորեն սրադունչ է։ Երկարությունը մոտ 3 սմ է։ Գույնը խիստ փոփոխական է. լինում է կավագույն գունավորմամբ, մուգ դարչնագույն, մոխրագույն, կանաչ, մոխրակարմիր և այլն։

Մաշկի գունավորման վրա ազդեցություն ունի կլիման և մակերևույթը։ Բարձր ջերմաստիճանային պայմաններին բացարձակապես չի կարող դիմանալ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կաղապար:Գիրք:ՀՏԿ


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780266424 |

 |
**Ալֆրեդ Ամեդե Դոդս** (ֆր.՝ Alfred Amédée Dodds, փետրվարի 6, 1842(1842-02-06), Սեն Լուի, Ֆրանսիական Սենեգալ - հուլիսի 17, 1922(1922-07-17), Փարիզ), ֆրանսիացի ռազմական գործիչ, դիվիզիայի գեներալ (այդ զինվորական կոչումը հավասար է գեներալ-մայոր կոչմանը)։ Առավել հայտնի է որպես Աֆրիկայում Ֆրանսիայի գաղութային գործողությունների մասնակից, որ եղել է Երկրորդ ֆրանս-դահոմեյական պատերազմի ֆրանսիական ստորաբաժանումների հրամանատարը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է ֆրանսիացի վերաբնակների ընտանիքում ժամանակակից Սենեգալի տարածքում։ 1867 թվականին ստացել է ծովային հետևակի լեյտենանտի կոչում։ Առաջին անգամ առանձնահատուկ կարևոր դեր է կատարել Ռեյունյոնի անկարգությունների ճնշման գործողությունների ժամանակ։

1869 թվականի դեկտեմբերին ստացել է կապիտանի կոչում։ Մասնակցել է Պրուսիայի դեմ պատերազմին 1870-1871 թվականներին և գերազանց ծառայության համար ստացել է Պատվավոր լեգեոնի շքանշանի։ Նապոլեոն Երրորդի կապիտուլյացիայից հետո Սեդանի մոտ փախչել է մարտադաշտից և դրա հետևանքով տեղափոխվել է Շվեյցարիա։

1871 թվականից գտնվել է Սենեգալում, իսկ 1878 թվականից մինչև 1879 թվականը՝ Կոխինխինում։ 1883 թվականին մասնակցել է ֆրանս-չինական պատերազմին։ Պատերազմի ավարտից հետո վերադարձել է Սենեգալ, որտեղ պարբերաբար զբաղվել է ապստամբությունների և գաղութային իշխանությունների նկատմամբ դժգոհությունների ճնշմամբ։ 1887 թվականին ստացել է գնդապետի կոչում։

1892 թվականին ստացել է բրիգադային գեներալի կոչում՝ դառնալով ծովային հետևակի տեսուչ։ Դահոմեայի դեմ երկրորդ պատերազմում գլխավորել է ֆրանսիական զորքերը։ Ընդունել է Դահոմեայի թագավոր Բեհանզինի կապիտուլյացիան։

1895 թվականին դառնալով Պատվավոր լեգեոնի Մեծն սպա՝ ստացել է Հնդկաչինում ֆրանսիական զորքերի գլխավոր հրամանատարությունը։

1899 թվականին ստացել է դիվիզիայի գեներալի վերջին կոչումը։ 1903 թվականից մինչև 1907 թվականը եղել է Ֆրանսիայի ռազմածովային ուժերի ավագ հրամանատարը։

1935 թվականին Փարիզի 12-րդ շրջանի փողոցներից մեկը ստացել է Դոդսի անունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Base Léonore (ֆր.) — ministère de la Culture.

Գրականություն
-------------

* Pierre Gentil, *Les Troupes du Sénégal, 1816—1890*, tome 2 *Les Troupes du Sénégal : du colonel Pinet-Laprade au colonel Dodds (1865—1890)*, Paris, université de Paris, 1978, 545 p. (thèse d'État)
* François Manchuelle, "Métis et colons : la famille Devès et l'émergence politique des Africains au Sénégal, 1881—1897. ", *Cahiers d'études africaines*, 1984, 24, n° 96, pp. 477–504.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Dossier de Légion d’honneur du général Dodds.
**Անտահկարանա** (Անտասկարանա, Antaxkarana; սանսկր.՝ **անտար** - ներքին, **կարանա** - զգացողության օրգան, «ներքին զգայական օրգան»), սանսկրիտերեն եզրույթ՝ կիրառված հնդկական փիլիսոփայության Սանքհյա և Վեդանտա (հատկապես Ադվաիտա Վեդանտա) համակարգերում, որը տարբեր իմաստ և նշանակություն ունի տարբեր դպրոցներում։ Շանկարան թարգմանում է իբրև «հասկացում», այլք՝ իբրև «ներքին գործիք, հոգի՝ կազմված մտածական սկզբունքից և էգոիզմից»։

Վեդանտայի մեջ անտահկարանա («ներքին գործիք») եզրով նշանակում են բանականությունն ամբողջությամբ, որն ընկած է «Ես»-ի (Աթմա) և նրա ներքին գործիքի՝ մարմնի միջև։ Անտահկարանան բաղկացած է չորս ստորաբաժանումներից՝ Դպրոցներից մեծ մասի մոտ առկա են միայն երեք օրգանները՝ ահամկարա, մանաս, բուդդհի/մահաթ, իսկ չորրորդ՝ չիտտա օրգանն (antaḥkaraṇa catuṣṭaya) առաջադրում է Վեդանտան։ Ընդ որում՝ վերջինս որոշ տեքստերի համաձայն միմյանց է միավորում նախորդ երեք օրգանները)։ Այսու՝ անտահկարանան բաղկացած է հետևյալ չորս ստորաբաժանումներից՝

1. *Ահամկարա* (Ahaṃkāra, अहंकार, Էգո-ն) - «Ես-ի զգացողությունը», «կեղծ Էգո-ն»։ Այն, ինչը նույնականացնում է ինչպես անհատական և տվյալ անձնավորությանը պատկանող գաղափարները, այդպես և բանականության մեջ ծագող բոլոր մտքերն ու գաղափարները, այդ թվում և սեփական «անձնականությունը»։
2. *Բուդդհի* կամ *մահաթ* (Բանականություն) – այն, ինչը գնահատում է գաղափարները, մտքերն ու այն փաստերի բովանդակությունը, որոնք դրանք բովանդակում են։
3. *Մանաս* (Միտք) – այն, ինչը համեմատում/համադրում և դասակարգում է առարկաների գաղափարներն ու պատկերները բանականության մեջ. Այն, ինչը մտածում է նրանց մասին։
4. *Չիտտա* (Հիշողություն) – բանականության այն մասը, որը ներսուզված է արտաքին աշխարհի մեջ, այն կուտակում և պահպանում է մտային պատկերներն ու փաստերը։ Կոչվում է նաև ստորակարգ բանականություն։

**Թաքնագիտության** մեջ անտահկարանան Ուղին է, կամ Կամուրջը՝ վերին և ներքին բանականությունների միջև, որն այդ երկուսի հաղորդակցության միջոցն է։

Արևելյան փիլիսոփայության և Յոգայի մեջ դա բանականությունն է, որը կառավարում է ֆիզիկական մարմինը։

Օկկուլտիզմի մեջ անտահկարանան ստորին և վերին մանասների, ինչպես նաև՝ մարդու աստվածային Էգո-ի և անձնական հոգու միջև եղած կածանն է, կամ կամուրջը։

Անտահկարանան հաճախ հանդես է գալիս նաև իբրև անհատականության սկզբունք։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  > (ռուսերեն) Грицанов А. А. «Эзотеризм. Энциклопедия»
2. ↑  (Ֆրանսերեն) Lorsque que l'on ajoute citta, on parlera d'organe interne quadruple (*antahkarana catustaya*). Voir *The Sanskrit Heritage Dictionary* de Gérard Huet
3. ↑  (ռուսերեն) А. А. Бейли «исьма об Оккультной Медитации»
4. ↑  (Ֆրանսերեն) *Indian Psychology Perception*. Jadunath Sinha. Éd. READ BOOKS, 2007, page 373. ISBN 9781406712261

Գրականություն
-------------

* Թորգոմ Սարայդարյան, Ինքնանալու գիտությունը, Ե. Մշակույթի հայկական ֆոնդ, 1991։
**Դաստակերտի պղինձ-մոլիբդենային հանքավայր**, հանքավայր Հայաստանի Սյունիքի մարզում՝ Բարգուշատի լեռնաշղթայի հյուսիսարևմտյան լանջին։ Հայտնի է 1945 թվականից։ Միջին ջերմաստիճանի, ջրաջերմային, չափավոր խորությունների հանքավայր է։

Հանքավայրը գտնվում է ծովի մակերևույթից 2000 - 2400 մ բարձրության վրա։ Հայտնաբերել է ՀԽՍՀ ԳԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի արշավախումբը 1945 թվականին։ Հետախուզել է հանրապետության երկրաբանական վարչությունը 1947-51 թվականներին, շահագործվել է 1947-1977 թվականներին։

Հանքավայրի շրջանը կազմված է ստորին էոցենի հրաբխածին հաստվածքից (պորֆիրներ, դրանց տուֆեր և տուֆաբրեկչիաներ), հատված վերին էոցեն-օլիգոցենի գրանոդիորիտային փոքր շտոկներով։ Հանքայնացումը հարում է հյուսիսարևմտյան տարածման բեկորատման գոտուն, որը հատում է պրոֆիրիտներին ն մասամբ հետամտվում վերջիններիս և գրանոդիորիտների շփման մակերեսի երկայնքով։ Հանքանյութերը հիմնականում երակիկացանցավոր են, տեղադրված եղջրաքարացած պորֆիրիտներում՝ մասամբ անցնելով ինտրուզիայի ներկոնտակտային գոտին։

Ուժեղ բեկորատված պորֆիրիտների մեջ զարգացած են պղնձով և հատկապես մոլիբդենով արտակարգ հարուստ բրեկչիանման հանքանյութերը, որոնց մեջ պորֆիրիտների բեկորները ցեմենտացված են մոլիբդենիտով և խալկոպիրիտով։ Հանքայնացումը ընթացել է պիրիտային, խալկոպիրիտային, խալկոպիրիտ-մոլիբդենային և գալենիտ-սֆալերիտային հաջորդական փուլերով։

Դաստակերտի պղնձամոլիբդենային հանքավայրը դասվում է չափավոր խորություններում ձևավորված միջին ջերմաստիճանային հիդրոթերմալ տիպին։ Հանքանյութը հիմնականում արդյունահանված էր, հանքավայրը՝ փակված։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 296)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**«Ցեղասպանությունը վերապրածների ծննդավայրերը Լիբանանի տապանագրերում»** (անգլ.՝ The birthplaces of Genocide survivors in the epitaphs of Libanon, ռուս.՝ Места рождения переживших Геноцид армян в надгробных надписях Ливана), Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի կողմից 2018 թվականին հրատարակված «ՀՃՈՒ գիտական ուսումնասիրություններ» շարքի թվով 18-րդ գիրքը (ԺԸ)։ Այն հեղինակել է Բեյրութ քաղաքում բնակվող Լոռի Թաշճյանը։ Տպագրվել է եռալեզու տարբերակով՝ հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն։ Գիրքը ներկայացնում է Արևմտյան Հայաստանում և Օսմանյան կայսրության այլ վայրերում ծնված, 1914-1923 թվականներին թուրքերի կողմից իրականացրած Հայոց ցեղասպանությունը վերապրած և Լիբանանում հաստատված հայերի տապանաքարերի արձանագրությունները։
Հասցեագրվում է հայ ժողովրդի պատմությամբ հետաքրքրվողներին։ Ներկայացված են նաև պատմական և ժամանակակից լուսանկարներ, ինչպես նաև գծապատկերներ և տապանաքարերի գրությունների արտատպումներ։ Աշխատությունը հրատարակվել է Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի գիտական խորհրդի երաշխավորությամբ։ Գրքի նախահրատարակչական աշխատանքները հովանավորել է Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի նախարարությունը, իսկ տպագրությունն իրականացվել է Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի միջոցներով։ Հասցեագրվում է հայ ժողովրդի պատմությամբ հետաքրքրվողներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ցեղասպանությունը վերապրածների ծննդավայրերը Լիբանանի տապանագրերում» գրքի մասին տեղեկություններ Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի կայքում Archived 2019-05-03 at the Wayback Machine. *(արխիվացված)*։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Պահակ (այլ կիրառումներ)

**«Պահակ»**, գրական, հասարակական, քաղաքական շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1935-1941, 1944-1946 թվականներին, Բուխարեստում։ ՀՕԿ-ի կենտրոնական վարչության, իսկ 1945 թվականից՝ «Հայաստանյան ճակատ» ռումինահայ կազմակերպության ԿԿ-ի հրատարակություն։

Խմբագիրներ
----------

Խմբագիր՝ Հ․ Պապոյան։ Պրոպագանդել է Խորհրդային Հայաստանի տնտեսության, գիտության ու մշակույթի նվաճումները, նշել Հոկտեմբերյան հեղափոխության և Հայաստանի խորհրդականացման տարեդարձները։ Լուսաբանել է սփյուռքահայ կյանքը, Ռումինիայի և միջազգային քաղաքական կացությունը, հանդես եկել ֆաշիզմի դեմ։

Հրատարակություն
---------------

Հրատարակել է Հայաստան այցելած անձանց տպավորությունները, խրախուսել ներգաղթը։ Գրական բաժնում տպագրել է հայ խորհրդային և սփյուռքի հեղինակների գործեր, նմուշներ ռումին գրականությունից։ «Պահակ»-ին հաջորդել է «Հայաաոանրսն ճակատ» թերթը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 96)։*  |
ԽՍՀՄ փոստային նամականիշ, 1972 թվական: Մարս-3 կայանի իջեցվող ապարատ, որը Մարսի վրա իրականացրեց առաջին փափուկ վայրէջքը:ԽՍՀՄ փոստային նամականիշ, 1972 թվական: Մարս-3 կայանի իջեցվող ապարատ, որը Մարսի վրա իրականացրեց առաջին փափուկ վայրէջքը:
Սփեյս Շաթլ տիեզերանավն իրականացնում է փափուկ վայրէջք
**Փափուկ վայրէջք**, տիեզերական սարքավորման (կամ նրա մի մասի) վայրէջք, որի ժամանակ մակերևույթի հետ հպվելու պահին արագությունն այնքան փոքր է, որ չի հանգեցնում կառուցվածքային և համակարգային ավերածությունների. պահպանվում է հետագա գործարկման հնարավորությունը։ Ինչպես նաև այսպիսի ընկալումը վերաբերում է քաղաքացիական օդային նավատորմից բեռի դեսանտավորված վայրէջքին, ինչը տեղի է ունենում ռեակտիվ-օդապարիկային համակարգերի օգնությամբ։

Գոյություն ունի փափուկ վայրէջք իրականացնելու մի քանի տարբերակ։ Կայուն մթնոլորտ ունեցող մոլորակի, օրինակ՝ Վեներայի վրա, սարքավորման վայրէջքի համար կիրառվում են օդապարիկներ. մասնավորապես՝ այդ կերպ է տեղի ունեցել «Վեներա-4» իջեցվող սարքավորման վայրէջքը։ Բացի այդ, որպես օդապարիկների լրացում՝ արագության փոքրացման նպատակով, կարող են կիրառվել հատուկ ռեակտիվ շարժիչներ՝ փափուկ վայրէջքի շարժիչներ։ Օրինակ՝ դրանք կիրառվում են Երկիր վերադառնալիս՝ «Սոյուզ» տիեզերանավի ու խոշոր ծավալաչափի բեռների դեսանտավորման ժամանակ։

Թևավոր սարքավորման փափուկ վայրէջքն ապահովում է թևի բարձրացնող ուժը, որն առաջանում է մակերևույթի վրայով հորիզոնական շարժման դեպքում։

Մակերևույթ չունեցող երկնային մարմինների վրա փափուկ վայրէջքի համար կիրառվում էին հրթիռային շարժիչներ, օրինակ՝ «Սերվեյոր» ծրագրում։

Առանց մակերևույթի մարմնի վրա փափուկ վայրէջքի համար այլ սարքավորում է հանդիսանում փչովի կառուցվածքը. մասնավորապես՝ այն կիրառվել է «Լունա» և «Mars Pathfinder» տիեզերակայանների կազմության մեջ։

Ոչ հողահին մարմնի վրա առաջին փափուկ վայրէջքն իրականացվել է խորհրդային «Լունա-9» կայանի կողմից 1966 թվականի փետրվարի 3-ին։

Մեկ այլ մոլորակի վրա առաջին փափուկ վայրէջքը տեղի է ունեցել 1970 թվականի օգոստոսի 17-ին՝ խորհրդային «Վեներա-7» կայանի կողմից։

2019 թվականի հունվարի 3-ին Մոսկվայի ժամանակով 05:26 տեղի ունեցավ «Չանյե-4»-ի **փափուկ վայրէջք**ը՝ Լուսնի հակառակ կողմի վրա։ 

Հիմնական հոդված՝ Չանյե-4

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Сост. А. М. Плехов* Словарь военных терминов. — М.: Воениздат, 1988. — С. 168. — 336 с. — 65 000 экз. — ISBN 5-203-00175-8
2. ↑  *Гл. ред. В. П. Глушко* Космонавтика. Энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, 1985. — С. 255. — 528 с. — 75 000 экз.
3. ↑  Jones, Andrew (5 December 2018). «China to launch Chang'e-4 lunar far side landing mission on December 7» Archived 2019-04-15 at the Wayback Machine.. GBTIMES.
4. ↑  В Китае запустили аппарат для исследования обратной стороны Луны
5. ↑  *Stephen Clark.* China launches historic mission to land on far side of the moon // Spaceflight Now, 7 December 2018

Արտաքին հղումներ
----------------

* Փափուկ վայրէջք
**ՀՀ բնապահպանության նախարարության անտառային գիտափորձարառական կենտրոն**, գիտափորձարառական կենտրոն ՀՀ-ում։ Կազմավորվել է 1998 թվականին։

Խնդիրներ
--------

Հիմնական խնդիրներն են անտառների արդյունավետության բարձրացման, բնապահպանական հատկությունների բարելավման, անտառածածկ տարածքների ընդարձակման գիտական և կիրառական հիմունքների, անտառների գենետիկական պաշարների պահպանման, վերարտադրման և արդյունավետ օգտագործման ուղիների մշակումը, անտառվերականգնման արդյունավետ միջոցառումների և անտառաշինության իրականացումը, անտառների գույքագրումը, հաշվառումը, անտառային պաշարների տեղեկատվական բանկի ստեղծումը, բնության հատուկ պահպանվող տարածքների ցանցի ընդլայնումը, բնության հուշարձանների ուսումնասիրությունը, էկոզբոսաշրջության կազմակերպումը։

Ունի անտառաշինության և անտառային ֆոնդի հաշվառման, անտառաբուծության և անտառագիտության, միջազգային համագործակցության բաժիններ։

Գործունեություն
---------------

Մշակվել են անտառկառավարման պլաններ Նոյեմբերյանի, Ձիգկատարի (Գուգարաց լեռնաշղթա), Լալվարի, Ջիլիզայի, Դսեղի, Գուգարքի անտառտնտեսություների և Ստեփանակերտի անտառտնտեսության Տառնավազի անտառապետության համար։ Իրականացվել է ՀՀ բնության հուշարձանների գույքագրում և անձնագրավորում։ Մշակվել են ծրագրեր՝ ՀՀ բնության հատուկ պահպանվող նոր տարածքների ստեղծման համար (Խոր Վիրապ արգելավայր, Ջերմուկ, Գնիշիկ, Արփի լիճ ազգային պարկեր, Որոտան և Կիրանց բնական պարկեր, Արևիկ արգելոց)։ Ստեղծվել է «Զիկատար» անտառային ուսուցման տարածաշրջանային կենտրոն, որտեղ իրականացվում են անտառաէկոլոգիական գիտափորձարարական հետազոտություններ, անտառագետների ուսուցում և վերապատրաստում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՀՀ կառավարության որոշումը «Անտառային գիտափորձարառական կենտրոն» ՊՈԱԿ ստեղծելու մասին

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Բես** (Բիսու), Հին Եգիպտոսի կրտսեր աստվածներից, ով պատկերվում էր գաճաճ մարմնով, մեծ գլխով, 
դուրս պրծած աչքերով, դուրս ցցված լեզվով, ծուռ ոտքերով, փարթամ պոչով և փետուրներից թագով։

Բեսի գործառույթները
-------------------

Բես անունն այժմ օգտագործվում է հնից եկող համանման տարբեր աստվածություններին անվանակոչելու համար։ Աստծո մարմինը պատկերվում էր գաճաճ խաբեբայի տեսքով, քանի որ այն միտված էր հրճվանք և ուրախություն պատճառելու։ Իսկ նրա տգեղությունը, ենթադրաբար, չար ոգիներին սարսափեցնելու համար էր։

Բեսը պատկերվում էր հայելիների, ծաղկամանների և այլ անձնական իրերի վրա։ Բեսը կապվում էր երաժշտության և ծննդաբերության հետ։ Նա ներկայացված էր իրեն, որպես երեխաների աստծո, նվիրված ծննդատներում ։ Ի տարբերություն այլ աստվածների, որոնք պատկերվում էին կիսադեմով, Բեսը պատկերվում էր լրիվ դեմքով։ Համարվում էր, որ լրիվ դեմքով կերպարներն անհամատեղելի էին նորմալ և կանոնակարգված աշխարհի հետ։

Բեսը գրականությունում
---------------------

* Բեսը ՝ Րիք Րիորդանի "Քեյնի քրոնիկները" սագայի, կարևոր հերոսներից մեկն է։
* Նիլ Գեյմանի՝ "Ավազե մարդը։ Մառախուղների ժամանակը" գրքում, Բեսը եգիպտական աստվածների պատվիրակության անդամներից էր։
* Բրեմ Ստոքերի ՝ "Սպիտակ որդի որջում" գրքում, Էդգար Կասուոլը գտնում է Բեսի փոքր արձանիկը։
* Թոմաս Մանի՝ "Հովսեփը և իր եղբայրները" վեպում, Բեսը Պետափրեսի տան հովանավորն էր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բես, եգիպտական աստված


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 16717847z · GND: 120908379 · SUDOC: 131833847 · VIAF: 15612609, 198049957 · WorldCat VIAF: 15612609, 198049957 |

 |
Վիլֆրուա (Villefroy) Գուլիելմուս (1690—1777), ֆրանսիացի արևելագետ, հայագետ, ձեռագրագետ։ Աստվածաբանության դոկտոր։

Սովորել է Տիրոնում և Բեզանսոնում։ Տիրապետել է եբրայերենին, ասորերենին, հունարենին, լատիներենին։ 1729 թվականից սկսել է հայերեն սովորել 1739 թվականին լույս է ընծայել Փարիզի Արքունի մատենադարանի հայերեն ձեռագրերի երկու ցուցակ, որոնք ամփոփում են համապատասխանաբար 128 և 138 ձեռագրի նկարագրություն։ Այստեղ Վիլֆրուան անդրադարձել է հայ գրչության առանձնահատկություններին, թանաքին, ներկին, մանրանկարներին, նկարագրել է նաև Հայսմավուրք, Ճառընտիր, Շարակնոց և այլ ժողովածուներ, նշելով դրանց եվրոպական համարժեքները․ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձրել Գրիգոր Մագիստրոսի, Հովհաննես Երզնկացու քերականական գործերին, Գրիգոր Նարեկացու ճառերին, Մովսես Խորենացուն ևն։ Լատիներեն և ֆրանսերեն է թարգմանել Ներսես Շնորհալու, Հովհան Ոսկեբերանի ստեղծագործություններից, Աստվածաշնչից որոշ հատվածներ։ 1740 թվականին լույս է տեսել Վիլֆրուաի «Հայկական եկեղեցին։ Պատարագներ և ծեսեր»աշխատությունը։ Գրել է նաև հայոց լեզվի քերականություն, հայերենին և Հայաստանին նվիրված այլ գործեր (բոլորն էլ անտիպ)։ Երկ․ Catalogus codicum manuscriptorumBiblio’thecae Regiae, t․ 1, P․, 1739; Recit dumartyrde S․ Christofle (Kristapor Vga) de lafamille de Shanaghlouch et de ceux qui ontete immoles par le fer avec lui, P․, 1752․ Գրկ․ Շրումպֆ Գիտությունների Ակադեմիայի, Ուսումնասիըությիւնք հայ լեզվի և մատենագրութեան յարևմուտս (14-19-րդ դարեր), թարգմանում և լրացնում է Գ․ Զարբհանալյան, Վնտ․, 1895։ Գ․ Աբգարյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 445)։*  |
|  |
| --- |
| **Փափկապտղիկ կրիտմոտերև** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Զուգատերևածաղկավորներ (Zygophyllales) |
| **Ընտանիք** | Զուգատերևազգիներ (Zygophyllaceae) |
| **Ցեղ** | **Malacocarpus** |
| **Տեսակ** | **Փափկապտղիկ կրիտմոտերև** *(M. crithmifolius)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Malacocarpus crithmifolius*** |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Տվյալների անբավարարություն |

**Փափկապտղիկ կրիտմոտերև** (լատ.՝ Malacocarpus crithmifolius), զուգատերևազգիների ընտանիքի, փափկապտղիկ ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Թուփ է՝ ցրված, տարածված ճյուղերով, մինչև 1 մ բարձրությամբ, ծածկված թաղանթաձև անջատվող, սպիտակավուն կեղևով։ Առանցքների և բազմամյա ճյուղերի վրա կեղևը գորշամոխրավուն է։ Բնափայտը դեղին է։ Տերևադասավորությունը հերթադիր է, տերևները նստադիր են, ձվաձև ուրվագծով, մինչև 6 սմ երկարությամբ, անկանոն հատվածքով գծանշտարաձև, ամբողջական կամ կտրատված, մերկ։ Տերևակիցները նշտարաձև են կամ կտրատված, մանր։ Ծաղիկները միայնակ են, տերևների նկատմամբ հակադիր դասավորությամբ, բաժակաթերթիկները և պսակաթերթիկները 5-ական են։ Վերջինները սպիտակ են, նշտարաձև։ Առէջները, որոնք 15 հատ են, թելիկների հիմքում լայնացած են, սերմնարանը 2-4 բնանի է։ Հատապտուղը գնդաձև է, 0.6-1 սմ տրամագծով, գորշակարմրավուն, պտղի վրա պահպանվող սռնակով։ Սերմերը համարյա ձվաձև են, մուգ գորշավուն։ Ծաղկում է ապրիլին, պտուղները հասունանում են հունիսին։

Էկոլոգիական խումբը VIII: Մշակության հավանական շրջանները՝ 23-25, 27-28:

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կասպից ծովի արևելյան ափի երկարությամբ մինչև Արալի ծով (Մանգիշլակ, Ուստյուրտ, արևմտյան Կարակում), արևմտյան Կոպետ-Դաղ, Հյուսիսային Իրան։ Աճում է ժայռուտներում, քարքարոտ լանջերում, մանր խճաքարային բերվածքներում։ Կարելի է մշակել անապատակիսաանապատային այն շրջաններում, որտեղ այլ թփատեսակներ չեն աճում կամ դժվարությամբ են աճում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 143։
| **՞**Կուրկուրան կարճաթև |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Լոբազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Կուրկուրան կարճաթև |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Hedysarum micropterum

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կուրկուրան կարճաթև** (լատ.՝ Hedysarum micropterum), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

10-30 սմ բարձրությամբ, թխակապույտ առսեղմ թավոտ բազմամյա բույս է։ Ցողունները ճյուղավորված են։ Տերևիկները 4-9 զույգ են, գծային, վերևից՝ մերկ, ներքևից՝ թավոտ, 15-40 մմ երկարությամբ և 1,5-2 լայնությամբ։ Ծաղկաբույլը սակավածաղիկ է։ 10-11 մմ երկարությամբ պսակը վարդագույն է։ Ունդերը բաղկացած են 1-3 մասերից, որոնք խիտ ալյուրանման–խավոտ և խոզանավոր են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Երևանի (Ուրծի լեռնածղթա, Զովաշեն, Դվին, Երանոս, Վեդի, Երսախ, Ուրցաձոր գյուղերի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջանում։

Էկոլոգիա
--------

Բույսը աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 700–1800 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ, կավային և ավազային հողերի վրա։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս–հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է։ Աճում է ինտենսիվ յուրացվող տարածքներում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI · IRMNG |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 645451
* GBIF: 2960963
* IPNI: 497895-1
* IRMNG: 10165183
* NCBI: 2250688
* Plant List: ild-35655
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:497895-1
* Tropicos: 13020231

 |

 |
|  |
| --- |
| *Շարքի մաս* |
| Քաղաքականություն |
| Ballot box |
| Գլխավոր թեմաներ
* Քաղաքականության վերաբերյալ հոդվածների ինդեքս
* Քաղաքականություն ըստ երկրի
* Քաղաքականություն ըստ երկրի վարչատարածքային միավորի
* Քաղաքատնտեսություն
* Քաղաքական պատմություն
* Համաշխարհային քաղաքական պատմություն
* Քաղաքական փիլիսոփայություն

 |
| Քաղաքական համակարգեր
* Անարխիա

* Քաղաք-պետություն
* Ժողովրդավարություն

* Դաշնություն
* Ֆեոդալիզմ

* Դիկտատուրա
* Դիրեկտորիա

* Մերիտոկրատիա
* Միապետություն

* Խորհրդարանական
* Նախագահական

* Հանրապետություն
* Կիսախորհրդարանական

* Կիսանախագահական
* Կրոնապետություն

 |
| Ակադեմիական առարկաներ
* Քաղաքագիտություն(քաղաքագետներ)
* Միջազգային հարաբերություններ(տեսություն)
* Համեմատական քաղաքագիտություն

 |
| Հանրային կառավարում
* Բյուրոկրատիա (փողոցային)
* Ադհոկրատիա

 |
| Կառավարում
* Պետական քաղաքականություն (դոկտրին)

* Ներքին և Արտաքին քաղաքականություն

Քաղաքացիական հասարակություն
* Ընդհանուր բարօրություն

 |
| Կառավարության օրգաններ
* Իշխանությունների բաժանում

* Օրենսդիր իշխանություն
* Գործադիր իշխանություն

* Դատական համակարգ
* Ընտրական հանձնաժողով

 |
| Կապված թեմաներ
* Ինքնիշխանություն
* Քաղաքական վարքի տեսություններ
* Քաղաքական հոգեբանություն
* Կենսաբանական և քաղաքական կողմնորոշում
* Քաղաքական կազմակերպություններ
* Օտարերկրյա ընտրական միջամտություն

 |
| Ենթաճյուղեր
* Ընտրական համակարգեր

* Ընտրություններ (քվեարկություն)

* Ֆեդերալիզմ
* Կառավարություն

* Գաղափարախոսություն
* Քարոզարշավ

* Քաղաքական կուսակցություններ

 |
| * դ
* ք
* խ
 |

Ազգերի Պալատ
**Միջազգային հարաբերություններ**, երկրների միջև հարաբերությունները, ինքնիշխան պետությունների, միջկառավարական կազմակերպությունների, միջազգային ոչ կառավարական կազմակերպությունների, ինչպես նաև հասարակական կազմակերպությունների և միջազգային ձեռնարկությունների դերը ուսումնասիրող դիսցիպլինա։

Միջազգային հարաբերություննեը գիտական և հանրային քաղաքականության ոլորտ է և այն կարող է լինել պոզիտիվ և նորմատիվ, քանի որ վերլուծում և սահմանում է պետության արտաքին քաղաքականությունը։ Որպես քաղաքական գործունեություն՝ միջազգային հարաբերությունները հայտնի են դեռևս հույն պատմաբան Թուկիդիդեսի ժամանակվանից (մոտ. Ք.Ա 460-395)։ 20-րդ դարի սկզբին միջազգային հարաբերությունները դարձավ գիտության առանձին ճյուղ քաղաքագիտություն մեջ։ Կարելի է ասել, որ այն ներառում է նաև այլ գիտությունների տարրեր։

Բացի քաղաքագիտությունից, միջազգային հարաբերությունների ոլորտը ընդգրկում է գաղափարներ տեխնոլիգիայից և ճարտարագիտությունից, տնտեսագիտությունից և պատմությունից, միջազգային իրավունքից, փիլիսոփայությունից, աշխարհագրությունից և սոցիոլոգիայից, մարդաբանությունից, քրեաբանությունից, հոգեբանությունից, մշակութաբանությունից։ Միջազգային հարաբերությունները ուսումնասիրում է նաև գլոբալիզացիան, պետությունների ինքնիշխանությունը, միջազգային անվտանգությունը, բնապահպանական կայունությունը, միջուկային զենքի տարածումը, ազգայնականությունը, տնտեսական զարգացումը և համաշխարհային ֆինանսները, ահաբեկչությունը և կազմակերպված հանցագործությունը, արտաքին միջամտությունը և մարդու իրավունքները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  François Modoux, "La Suisse engagera 300 millions pour rénover le Palais des Nations", *Le Temps*, Friday 28 June 2013, page 9 (Ֆրանսերեն)
**Միջազգային ծառայության համար ոստիկանության մեդալ**, Նորվեգիայի ոստիկանության գերատեսչական պարգև։

Պատմություն
-----------

Միջազգային ծառայության համար ոստիկանության մեդալը հաստատվել է 2004թ.-ի սեպտեմբերի 14-ին և նախատեսված է Նորվեգիայի ոստիկանության աշխատակիցներին պարգևատրելու համար, ովքեր ծառայությունն անցկացրել են արտասահմանում նվազագույնը 6 ամիս ժամկետով։ Մեդալը շնորհվում է Նորվեգիայի ոստիկանապետի կողմից։ Այն կարող է տրվել նաև օտարերկրյա քաղաքացիներին։ Կրկնակի պարգևատրման դեպքում մեդալի ժապավենապատ սալիկին ամրացվում է ոսկեզօծ հնգանկյուն աստղ, բայց որը չի կարող գերազանցել 3 հատը։ 60 ամիս ծառայության դեպքում սալիկին ամրացվում է արծաթյա դափնեճյուղ։

| Մեդալի սալիկները |
| --- |
| 6 ամսվա ծառայության դիմաց | 60 ամսվա ծառայության դիմաց |
|  |  |
|

Նկարագրություն
--------------

Մեդալը շրջանաձև է և պատրաստված է արծաթից։ Դիմային հատվածում պատկերված է խաչ շրջապատված դափնեճյուղերով, ինչպես նաև Նորվեգիայի ոստիկանության զինանշանը։ Մեդալի վերևի մասում ուռուցիկ գունդ կա, որը հիշեցնում է երկրագունդը։ Գնդին ձուլված է օղակ, որի միջոցով մեդալը ամրացվում է ժապավենին։ Մեդալի հակառակ կողմում վերևի հատվածում գրված է *«POLITIET»*, իսկ կենտրոնում՝ *«FOR / INTERYFSJONAL / TJENESTE»* (*Ոստիկանություն • Հանուն միջազգային ծառայության*)։

* Նորվեգիայի ոստիկանության խորհրդանիշըՆորվեգիայի ոստիկանության խորհրդանիշը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Statutter fra Politiets reglement, arkivert hos Internet Archive.

Աղբյուրներ
----------

* Kingdom of Norway: Police Medal for International Service. (անգլերեն)
* Մեդալի կարգավիճակը Նորվեգիայի ոստիկանության կայքում: (նորվեգերեն)
Նոր շենքը «Սև ալմաստ», 1999
Հին շենքը Սլոտսհոլմեն կղզում, 1906
**Թագավորական գրադարան** (դան․՝ Det Kongelige Bibliotek), Դանիայի ազգային գրադարան (Կոպենհագեն)։ Սկանդինավյան երկրների և աշխարհի խոշորագույն գրադարաններից մեկը։

Ունի բազմաթիվ պատմական փաստաթղթեր։ 17-րդ դարից Դանիայում հրատարակված բոլոր ստեղծագործությունները պահվում են գրադարանի ֆոնդերում։

Պատմություն
-----------

Սև ալմաստ, 2005
Գրադարանը հիմնադրվել է 1648 թվականին Ֆրեդերիկ III թագավորի կողմից եվրոպական ստեղծագործությունների հսկայական հավաքածուի հիման վրա։ Հանրային մուտքը բացվել է 1793 թվականին։ 1989 թվականին գրադարանի ֆոնդերը միավորվեցին Կոպենհագենի համալսարանի գրադարանի ֆոնդերի հետ, իսկ 2005 թվականին Դանիայի բնագիտության և բժշկության ազգային գրադարանի ֆոնդերի հետ (դան․՝ Danmarks Natur- og Lægevidenskabelige Bibliotek)։ 2006 թվականի հունվարի 1-ից պաշտոնապես անվանվում է *Թագավորական գրադարան, Ազգային գրադարան և Կոպենհագենի համալսարանի գրադարան* (դան․՝ Det Kongelige Bibliotek, Nationalbibliotek og Københavns Universitetsbibliotek)։

Այսօր գրադարանն ունի չորս մասնաշենք. երեք մասնաշենք Կոպենհագենի համալսարանում և գլխավոր մասնաշենքը՝ Սլոտսհոլմեն կղզում։ Սլոտսհոլմեն կղզու հին շենքը կառուցվել է 1906 թվականին։ Այն Աախեն քաղաքում գտնվող Կառլ Մեծի առանձնատանը գտնվող մատուռի կրկնօրինակն է։ 1999 թվականին կառուցվեց նոր շենք, որը կոչվեց «Սև ալմաստ» (դան․՝ Den Sorte Diamant). Անվանումը ստացել է իր արտաքին տեսքի պատճառով (կառուցվել է սև գրանիտից և ապակուց)։ Շենքում տեղակայված է նաև համերգասրահ։

Գրքերի կողոպուտ
---------------

1968 և 1978 թվականների միջև գրադարանում տեղի է ունեցել ամենամեծ հափշտակություններից մեկը։ Անհայտ անձինք գողացան մոտավորապես 3200 պատմական գրքեր 50 միլիոն ԱՄՆ դոլար մոտավոր արժեքով, այդ թվում՝ Մարտին Լյութերի ձեռագրերը, Իմանուիլ Կանտի, Թոմաս Մորի և Ջոն Միլթոնի առաջին հրատարակումները։ Գողությունը հայտնաբերվեց միայն 1975 թվականին։ 1998-2002 թվականներին գողացված նմուշները մոտավորապես 2 միլիոն դոլար գումարով վաճառվեցին տարբեր աճուրդներում։ 2003 թվականին հաջողվեց հետևել գողին Լոնդոնի Քրիստիս աճուրդում դրված լոտով։ Դա գրադարանի աշխատող Ֆրեդե Մյոլլեր-Քրիստենսենն էր (դան․՝ Frede Møller-Kristensen, մահացել է 2003 թվականի փետրվարին)։ Գողացված գրքերի առևտուրը նրա մահից հետո շարունակեցին ընտանիքի անդամները։ Տան խուզարկությամբ հայտնաբերվեցին 1500 գողացված նմուշներ։ 2004-2005 թվականներին նրանք բանտարկվեցին 18 ամսից 3 տարի ժամկետներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  All figures are from: *Årsberetning 2014* (Annual Report 2014)  (դան.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գրադարանի կայքը (անգլերեն)

Տեղեկատվություն հափշտակված գրքերի մասին գրադարանի պաշտոնական կայքում
* Կորած գրքերի ցանկ (անգլերեն)
* Archived 2005-10-30 at the Wayback Machine.
* Archived 2006-07-23 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNC: a11309210 · BNE: XX143724 · BNF: 118703468 · CiNii: DA0192251X · GND: 43027-4 · ISNI: 0000 0001 2308 732X · LCCN: n79003366 · Microsoft: 2802466791 · NKC: kn20010710520 · PTBNP: 537209 · SUDOC: 026458853 · VIAF: 138525910 · WorldCat VIAF: 138525910 |

 |

 |
**Միջազգային կոնֆերանսներ ցեղասպանության խնդիրների շուրջ**, Նյուրնբերգի դատարանի կանոնադրությունը կամ սկզբունքները, որոնցով առաջնորդվել է Միջազգային զինվորական ատյանը նացիստական գլխավոր հանցագործների դատավարության ժամանակ (1945-ի հոկտեմբերի 20 1946-ի հոկտտեմբերի 1)։ Հրովարտակն ընդունվել է 1945-ի օգոստոսի 8-ին և հանդիսանում է պատերազմական գլխավոր հանցագործներին դատելու ու պատժելու մասին ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, ԽՍՀՄ-ի և Ֆրանսիայի միջև կնքված համաձայնագրի անկապտելի մասը։ Ատյանի առաջ կանգնած պատերազմական հանցագործներին մեղադրանք է ներկայացվել ագրեսիվ պատերազմի նախապատրաստելու և սանձազերծելու, այսինքն՝ խաղաղության դեմ հանցագործությունների, պատերազմական հանցագործությունների և մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունների համար։ Հրովարտակի 6-րդ կետի համաձայն, մարդկության դեմ ոճրագործություն են ճանաչվել «պատերազմից առաջ կամ պատերազմի ընթացքում քաղաքացիական բնակչության սպանությունը, բնաջընջումը, ստրկացումը, տեղահանությունը և նրա դեմ գործադրված այլ անմարդկային գործողությունները, կամ քաղաքական, ռասայական, կամ կրոնական շարժառիթներով հալածանքները...»։ Հրովարտակի այս կետը հիմք է հանդիսացել «ցեղասպանություն» հասկացության՝ որպես միջազգային հան ցագործության իրավական նորմի մշակման համար։ Հրովարտակում ընդունված սկզբունքները որպես միջագգային իրավունքի հանրաճանաչ սկըգբունքներ հաստատվել են ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի բանաձևերում (տես Միավորված ազգերի կազմակերպությունը և ցեղասպանության խնդիրը)։ Հետագայում դրանց հիման վրա ընդունվել է պատերազմական հանցագործությունների և մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունների նկատմամբ վաղեմության ժամկետի չկիրառման մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիան (1968)։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

Գրականություն
-------------

Нюрнбергский процесс над гллвнь/ми военными преступниками, сб. мат-лов, т. 1-7, М. 1957-61. (ռուս.)