recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Կոմսոմոլսկի զառիվայր** (ռուս.՝ Комсомольский спуск), փողոց ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում, որն իրենից ներկայացնում է զառիվայր դեպի ծով։

Աշխարհագրություն
----------------

Կոմսոմոլսկի զառիվայրը կառուցված է Տագանրոգի կենտրոնում` արևելյան զառիթափի լանջի հարմարավետ բնական ձորակում, նավահանգստի անմիջական հարևանությամբ։

Սկսվում է Հունական փողոցից, Ռեդուտնի նրբանցքի և Կոմսոմոլսկի ճեմուղու միջև, և Պորտովայա փողոցի ավտոմոբիլային հանգույցով իջնում ուղիղ դեպի Տագանրոգի ծովային առևտրային նավահանգիստ։

Երկարությունը 560 մետր է։

Պատմություն
-----------

Կոմսոմոլսկի զառիվայրի առաջին անվանումը եղել է Ազովսկի։ Զառիվայրը բացվել է 1834 թվականին։

1849 թվականին, միաժամանակ Արևելյան զառիվայրի (այժմ` Պուշկինի) հետ, ավարտվել են զառիվայրի սալապատման և բարեկարգման աշխատանքները։ Զառիվայրը, ինչպես և առափը, անվանվեց Վորոնցովի` ի պատիվ գեներալ-նահանգապետ, կոմս Միխայիլ Վորոնցովի։ Զառիվայրն արագ ձեռք բերեց իշխող դիրք բեռների փոխադրման համար։

1920 թվականին վերանվանվել է Պրիմորսկի։

1934 թվականին անվանվել է Կոմսոմոլսկի (Կոմերիտական), քանի որ բարեկարգման աշխատանքներին ակտիվ մասնակցել է քաղաքի երիտասարդությունը։

Տագանրոգի զառիվայրերը
---------------------

Տագանրոգի` ամենուր զառիթափ լանջերով և կավագետնով հրվանդանի վերևում գտնվելու առանձնահատկության պատճառով, ծովի և ծովափի հետ հաղորդագրությունը կարող էր իրականացվել միայն հատուկ զառիվայրերի միջոցով։ Տագանրոգի ամբողջ պատմության ընթացքում կառուցվել է յոթ զառիվայր` Բիրժևոյ, Գրադոնաչալնիչեսկի, Դուրովի, Կամպենհաուզենի, Կոմսոմոլսկի, Մալո-Բիրժևոյ, Ֆլագմանսկի, որոնք տարբեր ժամանակաշրջաններում ունեցել են տարբեր անվանումներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Киричек М. С.* Комсомольский спуск // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 407.
2. 1 2  *Киричек М. С.* Спуски Таганрога // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 650.
**Դրամատիկական սեռ** կամ **թատերգություն** (հին հունարեն՝ δρᾶμα — *գործողություն*), գեղարվեստական գրականության սեռ։ Դրամատիկական ստեղծագործություններում հեղինակը ոչ թե պատմում է դեպքերի և հերոսների մասին, այլ ուղղակիորեն ցուցադրում է այդ ամենը մեր առջև։ Էպիկական ստեղծագործության նման, դրաման ևս ունի հստակորեն գծագրված կերպարներ ու գործողության ընթացք՝ սյուժե։

Դրամատիկական սեռի (դրամա, թատերգություն) ստեղծագործությունները կոչվում են նաև պիեսներ։ Դրամատիկական սեռի ժանրերն են՝ ողբերգություն, կատակերգություն, դրամա, ֆարս։

Դրաման կատարված իրադարձությունը ներկայացնում է իբրև ներկա ժամանակում, ընթերցողի կամ դիտողի աչքերի առջև կատարվող իրադարձություն։ Ընթերցողը կամ դիտողն առանց հեղինակի անմիջական միջնորդության տեսնում է գործող, պայքարող, զարգացող մարդկանց։ Այդ պատճառով էլ դրաման հաճախ անվանում են գրականության ամենից օբյեկտիվ սեռը։

Դրաման ամբողջությամբ կառուցված է գործող անձանց խոսակցության վրա (երկխոսություններ, մենախոսություններ) և զուրկ է հեղինակային խոսքից։ Հերոսն այստեղ բնութագրվում է բացառապես իր սեփական խոսքի կամ մյուս կերպարների խոսքի միջոցով։ Հեղինակն իր կողմից միջամտել, որևէ բան լրացնել կամ բացատրել չի կարող, բացառությամբ այն որոշ դեպքերի, երբ փակագծերի մեջ տրվում են որոշ բացատրություներ այն մասին, թե ինչպիսին պիտի լինի բեմը, երբ պետք է մտնի կամ դուրս գա հերոսը, ինչպես նա պետք է իրեն պահի տվյալ տեսարանում։ Այդ խոսքերը կոչվում են *հեղինակային ռեմարկներ (նշագրություն)*։

Դրամատիկական ստեղծագործությունների նշված առանձնահատկությունները պայմանավորված են այն հանգամանքով, որ դրանք գրեթե միշտ գրվում են նկատի ունենալով թատերական բեմի վրա խաղացվելու հեռանկարը (շատ քիչ դրամաներ են գրվում միայն ընթերցանության համար)։ Դրաման մի տեսակ երկակի բնույթ ունի. այն հավասարապես պատկանում է և՛ գրականությանը, և՛ թատերական արվեստին։ Թատրոնում պիեսի գրական միջոցներին միանում են դերասանական խաղը, դեկորացիաները, երաժշտությունը, քանզի թատրոնը համադրական արվեստ է։

Դրամատիկական ստեղծագործություններն ունեն հատուկ կառուցվածք. դրանք բաժանվում են մի քանի գործողությունների (արարված, ակտ)։ Թատերգություններն ավելի հաճախ ունենում են 3-5 գործողություն, որոնցից ամեն մեկն ավարտում է սյուժեի զարգացման մի կարևոր օղակը։ Պիեսը գործողությունների բաժանելն անհրաժեշտ է ներկայացման ժամանակ ընդմիջումներ տալու, դեկորացիաները փոխելու համար։ Գործողությունն էլ երբեմն ունենում է իր մասերը՝ պատկերներ, որոնց ավարտից հետո տրվում է ավելի կարճատև դադար։ Գործողությունը կամ պատկերն ունենում են բազմաթիվ ենթաբաժիններ, որոնք կոչվում են տեսիլներ։ Ամեն մի տեսիլ սկսվում ու ավարտվում է այն ժամանակ, երբ բեմի վրա երևում է նոր հերոս, կամ, ընդհակառակը, ներկաներից մեկը հեռանում է։

Տես նաև
-------

* Էպիկական սեռ
* Քնարական սեռ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  В. Белинский, Собрание сочинений в трех томах, т. 2, 1948, 15 51:

Աղբյուրներ
----------

* Է. Ջրբաշյան, Գրականության տեսություն, Երևան, 1980, էջ 336-339։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Զարթոնք (այլ կիրառումներ)

**Զարթոնք,** գրական, հասարակական-քաղաքական օրաթերթ։ Հրատարակվել է Ստամբուլում, 1932-1933 թվականներին։ Խմբագիրն էր՝ Բ․ Շամլյանը։ Ուներ գրական, գեղարվեստական, երգիծական, գիտական, թատերական լուրերի բաժիններ։ Լուսաբանում էր Թուրքիայի և այլ գաղթավայրերի հայկական կյանքը, միջազգային իրադարձությունները։ Զգալի տեղ էր հատկացնում Սովետական Հայաստանի գրողներին ու մշակույթի գործիչներին, քաջալերել հայրենադարձությունը, վերաշինաց միությունների գործունեությունը։ Տպագրել էր ականատեսների տպավորությունները Խորհրդային Հայաստանի տնտեսական և մշակութային վերելքի մասին։ Թերթերով հրատարակում էր Ակսել Բակունցի «Խաչատուր Աբովյան» գործը, Երվանդ Օտյանի «Տասերկու տարի Պոլսեն դուրս» վեպը, թարգմանություններ ռուս և եվրոպական գրականությունից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 668)։*  |
**Հաղթանակի զբոսայգի** (ռուս.՝ Парк Победы), զբոսայգի Ռուսաստանի Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն-Ալանիայի Մոզդոկ քաղաքում։ Հեռավորությունը քաղաքի կենտրոնից 1,74 կիլոմետր է։

Նկարագրություն
--------------

Հաղթանակի զբոսայգին համարվում է Մոզդոկի այցեքարտը։ Քաղաքի այս կանաչ անկյունը մշակութային և մարզական զանգվածային միջոցառումների անցկացման կենտրոն է։ Այգում տնկվել են հազարավոր ծառեր ու թփեր, այնտեղ կառուցվել են մարզադաշտ, վոլեյբոլի և բասկետբոլի խաղահրապարակներ, համերգային հարթակ։ Զբոսայգին քաղաքի բնակիչների և հյուրերի սիրված հանգստավայրն է։

Հաղթանակի զբոսայգու մուտքի մոտ տեղադրված է գրանիտե միաձույլ կերտվածք, որի վրա փորագրված են շրջանի այն բնակիչների անունները, որոնք արժանացել են Խորհրդային Միության հերոսի կոչման և Հայրենական մեծ պատերազմի հռչակավոր հրամանատարներ են։ Սկզբում տեղադրվել է հուշարձանը և միայն դրանից հետո նրա մոտից հիմնադրվել են ծառուղիները։

Ի պատիվ Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի 30-ամյակի` Հաղթանակի զբոսայգում կանգնեցվել է «Ինքնաթիռ» հուշարձանը։ Մոզդոկ քաղաքի 246-ամյակի նախօրեին Հաղթանակի զբոսայգում հարևան հանրապետություններից և Ստավրոպոլի երկրամասից ժամանած հյուրերը վետերանների հետ համատեղ հիմնադրել են 65 ծառից կազմված Բարեկամության ծառուղին` ի պատիվ Մեծ հաղթանակի 65-ամյակի։ Նույն օրն այստեղ բացվել է զվարճանքի զբոսայգի երեխաների համար։

2007 թվականին քաղաքի Ներկայացուցիչների ժողովի որոշմամբ Հաղթանակի զբոսայգում հիմնվել է Հերոսների ծառուղի, որտեղ տեղադրվել են գեներալիսիմուս Ի. Վ. Ստալինի, մարշալ Գ. Կ. Ժուկովի, բանակի գեներալ Ի. Ա. Պլիևի, ինչպես նաև Խորհրդային Միության ծնունդով մոզդոկցի հերոսներ գեներալ Ե. Գ. Կոբերիձեի, գնդապետներ Գ. Ա. Կալոևի, Ն. Դ. Դրոնովի և Ն. Ն. Օրիշչենկոյի կիսանդրիները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Парк Победы»։ Վերցված է 2019 Հունվար 10
2. 1 2 3 4  «Парк Победы»։ Վերցված է 2019 Հունվար 10
Կատեխոլամինների կենսասինթեզը
**Սիմպաթոադրենալային համակարգ**, օրգանիզմի տարբեր հատվածներում քրոմաֆինային բջիջների ամբողջություն, որոնք արտադրում են ադրենալին, նորադրենալին և դոֆամին։ Քրոմաֆինային բջիջները այդ անունը ստացել են քրոմի միացություններով շագանակագույն գույնով ներկվելու պատճառով։ Քրոմաֆինային բջիջներ կան մակերիկամների միջուկում, սրտում, երիկամներում, աորտայում, քնային զարկերակների ճյուղավորման շրջանում և սիմպաթիկ հանգույցներում։ Խոշոր առումով այն ներառում է սիմպաթիկ նյարդային համակարգն ու մակերիկամների միջուկային մասը։

Օրգանիզմի տարբեր հատվածներում քրոմաֆինային բջիջների առկայությամբ է բացատրվում այն, որ մակերիկամների միջուկային մասի հեռացման դեպքում կենդանին չի մահանում, քանի որ նրա բացակայությունը փոխհատուցվում է արտամակերիկամային քրոմաֆինային հյուսվածքի գործունեությամբ։

Նշանակություն
-------------

Սիմպաթոադրենալային համակարգի հիմնական հորմոններն են՝ դոֆամինը, ադրենալինը, նորադրենալինը։ Դրանք սինթեզվում են թիրոզին ամինաթթվից և կոչվում են կատեխոլամիններ, քանի որ իրենց կառուցվածքում պարունակում են կատեխոլի (պիրոկատեխինի) կորիզ։ Դրանց առաջացումն ընթանում է հետևյալ փուլերով՝ թիրոզին, դիօքսիֆենիլալանին, ԴՕՖԱ, դոֆամին, նորադրենալին, ադրենալին։
Kատեխոլամինները միաժամանակ նեյրոմիջնորդանյութեր են։ Միջուկային մասում արտադրվող հիմնական կատեխոլամինը ադրենալինն է (շուրջ 80 %-ը), իսկ արտամիջուկային բջիջներում՝ նորադրենալինը։ Ադրենալինն ու նորադրենալինն ավելի հաճախ անվանվում են համապատասխանաբար՝ էպինեֆրին և նորէպինեֆրին։ Կատեխոլամինները հանդիպում են ողնաշարավոր և անողնաշարավոր կենդանիների մեծամասնության և, նույնիսկ, պարզագույնների մոտ։

Մակերիկամների միջուկում և սիմպաթիկ նյարդային վերջույթներում արտադրվող ադրենալինն ու նորադրենալինը վատ են թափանցում արյունաուղեղային պատնեշով։ Սակայն հսկայական քանակով կատեխոլամիններ արտադրվում են նաև ուղեղում, որոնք համակարգային արյան հուն չեն անցնում վերը նշված պատճառով։
Արյան մեջ անցած կատեխոլամինների կիսատրոհման պարբերությունը 2 րոպե է։ Դրանք քայքայվում են մոնոամինոօքսիդազով և կատեխոլ-Օ-մեթիլտրանսֆերազով, իսկ քայքայման արգասիքները հեռացվում են մեզով։ Երկրորդ ֆերմենտը հիմնականում արտադրվում է սինապսները շրջապատող նեյրոգլիայի բջիջների կողմից։ Բացի վերոհիշյալ կատեխոլամիններից մակերիկամների միջուկում սինթեզվում են նաև կենտրոնական նյարդային համակարգի և ստամոքսաաղիքային ուղու վրա ազդող այլ պեպտիդներ ևս. β-էնկեֆալին, P-նյութ, անոթաակտիվ աղիքային պեպտիդ, սոմատոստատին և այլն։

Արտաքին հղումներ
----------------

* sympathoadrenal
* sympathoadrenal
* Sympathoadrenal System
* Sympathoadrenal System
|  |
| --- |
| **Խոզանափուշ ղարադաղի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Աստղածաղկազգիներ (Asteraceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Տատասկափշայիններ (Carduoideae) |
| **Տրիբա** | *Cynareae* |
| **Ենթատրիբա** | *Carduinae* |
| **Ցեղ** | Խոզանափուշ *(Cousinia)* |
| **Տեսակ** | **Խոզանափուշ ղարադաղի** *(C. qaradaghensis)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Cousinia qaradaghensis***Rech.f. 1972 |

**Խոզանափուշ ղարադաղի** (լատ.՝ Cousinia qaradaghensis), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

40-50 սմ բարձրությամբ կիսաթփիկ բույս է։ Տերևները խիտ դասավորված են ցողունի վրա, հերթադիր են, կոշտ և փետրաձև բաժանված։ Ջղերի ծայրերին կան սուր փշեր։ Զամբյուղները գնդաձև են, կենտրոնականը կազմված է զգալիորեն մեծ եզրիններից։ Ծածկոցի թերթերն ունեն երկար ոստայնանման թավոտություն, նեղ են, երկարությամբ ծալված, աղեղնաձև հետ թեքված հավելուկներով։ Ծաղիկները վարդագույն են։ Սերմիկները սեպաձև են, պապուսը՝ թափվող։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Լիճք, Կուրիս)։ Աճում է նաև Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում և Հյուսիսարևնտյան Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1100-1400 մ բարձրությունների վրա, ժայռոտ և քարքարոտ վայրերում։ Ծաղկում է հունիս–հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս–օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Աճում է ինտենսիվ յուրացվող տարածքներում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկի սահմաններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · WoRMS |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 6267333
* GBIF: 3102213
* IPNI: 199243-1
* Plant List: gcc-33669
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:199243-1
* WoRMS: 1090924

 |

 |
**«Հրեշտակ-մարտիկ»** (ռուս.՝ Ангел-воин),չեխոսլովակ ռազմագերիների հուշարձան, որը նվիրված է քաղաքացիական պատերազմի իրադարձություններին։ Գտնվում է Տագանրոգի հին գերեզմանատանը։

Նկարագրություն
--------------

1918 թվականին Տագանրոգի Ռուս-Բալթիկ գործարանում («Կոմբայնի գործարան» ԲԸ) աշխատել են 1700 չեխ և սլովակ, որոնք գերի էին ընկել Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Բազմաթիվ բանվորներ զոհվել էին քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում` կռվելով բոլշևիկների կողմից։ Նրանց հիշատակը հարգելու համար 1927 թվականին կառուցվեց հուշարձան կարմիր ավազաքարից` Յան Նավրատի նախագծով։ 

Գերեզմանաքարի վրա կանգնած է հրեշտակ-մարտիկը։ Նրա մի թևը կոտրված է, մյուսով նա փորձում է ծածկել զոհված ընկերների գերեզմանը։ Այսպիսի քանդակով հեղինակը ցանկացել է արտահայտել հպարտությունը նրանց համար, ովքեր ընկել են մարտում։ Հրեշտակի կիսաֆիգուրի առկայությունը վկայում է, որ քանդակագործը ցանկացել է հուշարձանը ստեղծել ներկայացուցչական և հիշարժան։

Պատվանդանի ստորին մասում փորագրված են ռուսերեն և չեխերեն հետևյալ բառերը.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Հեռավոր երկրից աայրերի և գործերի մեծ ընկճված-տխուր հանճարը եկավ։ Նա իջավ եղբայրական գերեզմանի վրա աճյուններին այն տանջահար երկրի զավակների, որոնց ձեռքերից անգութ մահը պոկեց հաղթական սուրը Ազատության։* |  |

Հեղափոխական ռոմանտիզմի ոճով գրված այս տեքստը պահպանվել է միայն մասնակիորեն։ Կորսվել է հրեշտակ-մարտիկի գլխի մի հատվածը. փափուկ ավազաքարը քանդվում է, երբ գարնանը հալվում է ձյունը։ Հուշարձանը ժամանակավորապես պատված է ցեմենտակաթով, որից աղավաղվել է նրա գույնը։ Անհրաժեշտ են շտապ վերականգնողական աշխատանքներ։

Գրականություն
-------------

* Городская скульптура // История архитектуры Нижнего Дона и Приазовья. — Ростов-на-Дону: ГинГО, 1995. — 275 с. — ISBN 5-88616-027-2.
* Энциклопедия Таганрога / Гл. ред. В. И. Тимошенко. — 2-е изд. перераб. и доп. — Ростов н/Д: Ростиздат, 2003. — 510, [1] с. : ил. [4] л. ил. портр. карт. — 3000 экз. — ISBN 5-7509-0662-0

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Ангел-воин»։ Վերցված է 2017 Մարտ 15
Ռուսաստանի զինված ուժերի զինանշան:

**Տեղեկատվական գործողությունների զորքերը** (ռուս.՝ Войска информационных операций) Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերի կազմավորում են, որը ենթակա է Ռուսաստանի Դաշնության պաշտպանության նախարարությանը։ Փաստորեն դրանք կիբեռնետիկական պատերազմի կամ կիբեռպատերազմի մղման զորքեր են կամ պարզապես՝ կիբեռզորքեր։

Ստեղծումը
---------

2013 թվականի վերջին Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարեց կիբեռզորքերի ստեղծման մասին։

2014 թվականի հունվարի 14-ին Ռուսաստանի պաշտպանության նախարար Սերգեյ Շոյգուն հրաման ստորագրեց Ռուսաստանի ԶՈՒ Գլխավոր շտաբի կազմում կիբեռնետիկական հրամանատարության ստեղծման մասին։ Այդ նոր մարմնի հիմնական խնդիրն էր Ռուսաստանի էլեկտրոնային կառավարման համակարգերի մեջ չսանկցիավորված միջամտությունից պաշտպանությունը:.

Խնդիրները
---------

Ռուսաստանի կիբեռզորքերի հիմնական խնդիրներն են հանդիսանում կիբեռպատերազմի գործողությունների կենտրոնացված վարումը, Ռուսաստանի համակարգչային ցանցերի ղեկավարումը և պաշտպանությունը, Ռուսաստանի ղեկավարման և կապի ռազմական համակարգերի պաշտպանությունը կիբեռահաբեկչությունից և դրանցով անցնող տեղեկատվության հուսալի փակումը հավանական թշնամուց:.

Կիբեռզորքերն իրականացնում են Ռուսաստանի զինված ուժերի կիբեռստորաբաժանումների կողմից անցկացվող ռազմական գործողությունների համադրումը և ինտեգրացիան, Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարության կիբեռնետիկական ներուժի փորձաքննությունը և ընդլայնում են նրա գործողությունների հնարավորությունները կիբեռնետիկական տարածությունում։

Զարգացման մակարդակը
-------------------

Վերլուծաբանների գնահատականներով, կիբեռզորքերի զարգացման մակարդակով Ռուսաստանը աշխարհում գտնվում է առաջին տասնյակում՝ ԱՄՆ-ից, Չինաստանից, Մեծ Բրիտանիայից, Հարավային Կորեայից, Իսրայելից, Գերմանիայից, Նիդերլանդներից, Ֆրանսիայից, Հնդկաստանից հետո։ Ռուսական մասնագետների կարծիքով՝ Ռուսաստանը իր կիբեռզորքերի զարգացման մակարդակով աշխարհում 5-րդ տեղն է գրավում՝ ԱՄՆ-ից, Չինաստանից, Մեծ Բրիտանիայից և Հարավային Կորեայից հետո։

Տես նաև
-------

* ԱՄՆ-ի ռազմակիբեռնետիկական գործողություններ
* Կիբեռտարածությունում ԱՄՆ-ի պաշտպանության նախարարության ռազմական գործողությունների ռազմավարությունը
* ԱՄՆ-ի ծովային հետևակի կորպուսի կիբեռնետիկական հրամանատարություն
* ԱՄՆ կիբեռնետիկական հրամանատարություն
* Ռադիոէլեկտրոնային հետախուզություն

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  Антон Благовещенский В 2013 году России появятся свои кибервойска // Российская газета, 05.07.2013
2. ↑  Сайт мирнов.ру В России появятся кибернетические войска.
3. ↑  В Вооруженных силах России созданы войска информационных операций
4. ↑  В интернет ввели кибервойска

Հղումներ
--------

Шойгу объявил о создании войск информационных операций 

Կաղապար:Ռուսաստանի զինված ուժեր
**Que C'est Triste Venise** (հայերեն բառացի թարգմանությամբ՝ «**Որքա՜ն տխուր է Վենետիկը**») - ֆրանսահայ աշխարհահռչակ երգիչ Շառլ Ազնավուրի՝ ֆրանսիացի բանաստեղծ Ֆրանսուա Դորենի տեքստի հիման վրա ստեղծած երգը։

Հակիրճ տեղեկատվություն
----------------------

Վենետիկի մասին այս երգի երաժշտության հեղինակ Ազնավուրը հենց ինքն էլ առաջին անգամ կատարել է այն և 1964 թվականին ձայնագրել։ Կարճ ժամանակ անց երգը թարգմանվել, համերգասրահներում կատարվել և ձայնագրման ստուդիաներում ձայնագրվել է նաև իսպաներեն (*Venecia Sin Ti*), գերմաներեն (*Venedig im Grau*), անգլերեն (*How Sad Venice Can Be* կամ *Venice Blue*) և, որ առավել նշանակալից է՝ իտալերեն (*Com'è Triste Venezia*, 1971 թ.):

1964-1965 թվականներին Que C'est Triste Venise -ը առաջնային տեղեր է գրավել *Billboard* ամսագրի հրապարակած լավագույն հիթերի չարթերում՝ Ֆրանսիայում, Ռիո դե Ժանեյրոյում, ընդհանրապես ամբողջ Բրազիլիայում, Արգենտինայում և այլուր՝ դառնալով Ազնավուրի առաջին հիթային երգերից մեկը ոչ միայն Ֆրանսիայում, այլև միջազգային մասշտաբով։

Ազնավուրն ինքը այս երգը ֆրանսերենից բացի՝ կատարել է նաև այլ լեզուներով՝ իսպաներեն, անգլերեն, գերմաներեն, իտալերեն։

Իտալացի բանաստեղծուհի Ջուլիա Նիկոլաին իր 'Como è trieste Venezia' սիրային բանաստեղծությունը ձոնել է Շառլ Ազնավուրին՝ իր այս հանրահայտ երգի համար, և Ադրիանո Սպատոլային։

Պարգևներ
--------

Շառլ Ազնավուրի Que C'est Triste Venise երգը 1964 թվականին արժանացել է Blason d'Or մրցանակի՝ որպես այդ տարվա թոփ հիթերից մեկը։

Դասակարգումներ
--------------

| Երկիրը | Զբաղեցրած լավագույն տեղը |
| --- | --- |
| Արգենտինա | 1 |
| Բրազիլիա | 3 |
| Իսպանիա | 1 |
| Ֆլանդրիա | 7 |
| {{{2}}}Ֆրանսիա (IFOP) | 1 |
| Պերու | 5 |
| Վալոնիա | 4 |

Այլ կատարումներ
---------------

Շառլ Ազնավուրի Que C'est Triste Venise երգի կատարմամբ հանդես են եկել նաև այլ երգիչներ։ Ստորև ներկայացված է նրանց ոչ ամբողջական ցանկը.

* Claude François
* Gigliola Cinquetti
* Simone de Oliveira
* Maria Dangell

*Venecia Sin Ti*
* Gloria Lasso
* Juan Ramón (chanteur)|Juan Ramón
* Antonio Prieto
* Los Ovnis
* Estela Raval
* José Guardiola
* Los Sabandeños
* Monna Bell
* Carlos Lico
* Víctor Manuel
* Dyango
* Charles Aznavour և Julio Iglesias
* Diego Verdaguer
* Franco Simone
* Chico և The Gypsies

*Com'è triste Venezia*
* Iva Zanicchi]]

*Venice Blue*
* Bobby Darin

Գործիքային կատարումներ
----------------------

* Franck Pourcel : *Venice Blue*
* Ray Conniff
* Juan Torres Robles
* Sergi Vicente
* Alex Fox

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Billboard - 29 May 1965 - Page 20
2. ↑  Billboard, 1964
3. ↑  Billboard, 1965
4. ↑  Billboard, 1965
5. ↑  Billboard 5 Jun 1965
6. ↑  Billboard 29 May 1965
7. ↑  Classements de Charles Aznavour


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · MusicBrainz |

 |
**Վասա հարստություն** (շվեդերեն՝ Vasaätten, լեհ.՝ Wazowie, լիտ.՝ Vaza) վաղ ժամանակակից արքայատոհմ հիմնադրված 1523 թվականին Շվեդիայում, որի ներկայացուցիչները կառավարել են Շվեդիայում 1523–1654 թվականներին, the Ռեչ Պոսպոլիտայում` 1587–1668 թվականներին և Ռուսական թագավորությունում` 1610–1613 թվականներին (տիտղոսը կրել են մինչև 1634 թվականը։ Տղամարդկանց տոհմածառը կտրվեց Յան II Կազիմիրի մահից հետո 1672 թվականին։

Վասա հարստությունը սերում է 14-րդ դարի շվեդական ազնվական ընտանիքից և տոհմածառի սկիզբ է համարվում Նիլս Կետիլսոնը (մահացել է 1378 թվականին)։ Տոհմի որոշ անդամներ եղել են բարձրաստիճան սպաներ 15-րդ դարում։ 1523 թվականին, երբ փլուզվեց Կալմարյան միությունը, Գուստավ Էրիկսոնը (Վասա) դարձավ թագավոր Գուստավ I և հիմնադրվեց արքայական տոհմը։ Նրա կառավարումը հաճախ կապում են ներկայիս Շվեդիա պետության ձևավորման սկիզբը, որը ներառեց թագավորի հրաժարումը Կաթոլիկ եկեղեցուց Ռեֆորմացիայի ժամանակ և Շվեդական եկեղեցու հիմնադրումը։

Նրա ավագ որդի և իրավահաջորդ Էրիկ XIV-ը գահընկեց արվեց Գուստավի կրտսեր որդի Յուհան III-ի կողմից։ Յուհան III-ը ամուսնացավ լեհ կաթոլիկ արքայազն Կատերինա Յագիելլոնի հետ, որից հետ Վասայի ներկայացուցիչները սկսեցին իշխել նաև Լեհաստանում։

Նրանց կաթոլիկ որդի Սիգիզմունդ III Վազան դարձավ կարճ կյանք ունեցած Լեհ-շվեդական միության ղեկավար. որը 1599 թվականին փլուզեց Յուհանի բողոքական եղբայր Կառլ Վասա թագավորը in the Սիգիզմունդ դեմ պատերազմում։ Տոհմը բաժանվեց բողոքական շվեդական և կաթոլիկ լեհական թևերի, որոնք հակամարտում էին գահի համար հաճախակի պատերազմներում։

Հայտնի բողոքական զորավար և թագավոր Գուստավ II-ի մասնակցությունը Երեսնամյա պատերազմում բերեց Շվեդիայի հզորացմանը և նրան կոչեցին «հյուսիսային առյուծ»։ Սակայն նրա դուստր թագուհի Կրիստինան (1632–1654) գահընկեց եղավ 1654 թվականին, կաթոլիկություն ընդունելուց հետո և արտագաղթեց Հռոմ։ Լեհաստանում Յան II Կազիմիրը գահընկեց եղավ 1668 թվականին։ Նրա մահից հետո Վասա հարստությունը մարեց 1672 թվականին, չնայած Շվեդիայի ներկայիս թագավոր Կառլ XVI Գուստաֆը սերում է Գուստավ I-ից։

Աղբյուրներ
----------

* Nordisk familjebok. — B. 13. — Stockholm, 1910.
**Ալլոդ** (գերմ.՝ Allod, հին վերին - գերմ.՝ al - լրիվ, ամբողջ + od - տիրույթ), ֆեոդալական պարտույթից ազատ հողային սեփականություն վաղ միջնադարյան Եվրոպայում։ Նրա մնացուկները պահպանվել էին զարգացած ֆեոդալիզմի շրջանում։

Ալլոդը գերմանական ցեղերի մոտ փոխարինել է սեփականության համայնական ձևին, տարածվել Արևմտյան Հռոմեական կայսրությունում առաջացած «բարբարոսական» պետություններում։ Սկզբում ալլոդը ժառանգման սահմանափակ իրավունքով շարժական ու անշարժ ունեցվածք էր, հետագայում՝ հողային սեփականություն, որ ազատ էր ֆեոդալական պարտույթից։

Ավատատիրական սեփականության այս ձևը Մերովինգների ժամանակների ստացողի լիակատար մասնավոր սեփականությունն էր։ «Սալիական օրենսգրքի» 9-րդ գլխում խոսվում է ալոդի մասին, որի համաձայն՝ հողային ժառանգությունը՝ հողը (terra), ի տարբերություն շարժական գույքի, որը կարող էր անցնել ժառանգաբար կամ նվիրվել, անցնում էր միայն արական սեռին, եթե այլևս չկար ընտանիքի ղեկավարը՝ հայրը։ Իգական սեռը հանվում էր հողի ժառանգումից։ Որդիներ չլինելու դեպքում հողն անցնում էր համայնքի տնօրինությանը։

Ֆեոդալական հարաբերությունների զարգացման ընթացքում մանր ալլոդատերերի հողաբաժիններն անցան ֆեոդալական խոշոր տնտեսություններին։ Միաժամանակ խոշոր և միջակ հողատերերի ալլոդներն աստիճանաբար տեղի տվեցին պայմանական ֆեոդալական սեփականությանը՝ բենեֆիցիումին, ապա՝ ֆեոդին։

Սակայն ալլոդային սեփականությունն ինչ–որ չափով պահպանվեց Անգլիայում, Իտալիայում, Իսպանիայում, Գերմանիայում (գլխավորապես՝ Սաքսոնիայում) և հատկապես Հարավային Ֆրանսիայում ու Սկանդինավիայում։ Մերձավոր և Միջին Արևելքում ալլոդներին մոտավորապես համապատասխանում էր մյուլքը, ռուսական պետության մեջ՝ վոտչինան, Հայաստանում՝ «հայրենիքը»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ս. Դ. Սկազկին, Միջին դարերի պատմություն, հ. 1, Երևան, «Երևանի համալսարանի հրատարակչություն», 1975 — 158, էջեր 158 — 822 էջ։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119829114 · GND: 4141971-6 · LCCN: sh85003701 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 177)։*  |
**Տրելյու** (իսպ.՝ Trelew), քաղաք Արգենտինայի Չուբուտ նահանգում, գտնվում է Ատլանտյան օվկիանոսի ափից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա՝ Չուբուտ գետի ափին։ 2010 թվականին բնակչությունը կազմել է 99 430 մարդ։ Ռոսոն քաղաքում և Չուբուտ գետի ստորին հոսանքի մի քանի գյուղերում և քաղաքներում ապրում է մոտավորապես 150 հազար մարդ։ Նահանգի մեծությամբ երկրորդ քաղաքն է Կոմոդորո Ռիվադավիա քաղաքից հետո և Պատագոնիայի ամենամեծ քաղաքը։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Քաղաքը գտնվում է Չուբուտ գետի ստորին հոսանքում՝ Ատլանտյան օվկիանոսի ափից մոտավորապես 20-25 կմ, իսկ Ռոսոնից 17 կմ հեռավորության վրա։ Տեղանքում ռելիեֆը հարթավայրային է։ Քաղաքը գտնվում է կիսաանապատների և անապատների բնական գոտիների սահմանին։ Տարեկան տեղումների միջին քանակը չի գերազանցում 200 մմ։

Պատմություն
-----------

Քաղաքի անունը Վալլիերեն թարգմանվում է Լյուի քաղաք (քաղաքի հիմնադիր Լյուիս Ջոնսի անվան կրճատ ձևն է)։ Տրելյուն հիմնադրվել է 1886 թվականին որպես երկաթուղային կայարան։ Այն վալլիական գաղութի մաս է կազմել։ Ներկայումս քաղաքը Պատագոնիայի վալլիական խոշորագույն բնակավայրերից մեկն է, որտեղ մինչև օրս ապրում են Ուելսից եկածների սերունդներ։ Վալլիերենն օգտագործվում է առօրյա խոսքում և դասավանդվում որոշ դպրոցներում։

Տնտեսություն
------------

Տրելյուն խոշոր արդյունաբերական և առևտրային կենտրոն է։ Քաղաքի տնտեսության հիմքը կազմում են գյուղատնտեսությունը (անասնաբուծություն), արդյունաբերությունը, զբոսաշրջությունը, առևտուրը, բանկային գործը։ Գյուղատնտեսությամբ սկսել են զբաղվել դեռևս XIX դարի վերջին։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Video presentation of the town on the official website

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n85308492 · VIAF: 135505564 · WorldCat VIAF: 135505564 |

 |
**Էռնեստ Էդուարդի Սարուխանյանց** (օգոստոսի 19, 1971(1971-08-19), Դոնի Ռոստով, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայկական ծագմամբ ռուսաստանաբնակ նախկին ֆուտբոլիստ (կիսապաշտպան), մինի ֆուտբոլի խաղացող, ֆուտբոլային մարզիչ։

Կենսագրություն
--------------

Էռնեստ Սարուխանյանցը Դոնի Ռոստովի «Ստրելա» մանկապատանեկան մարզադպրոցի սան է։ Չափահասների մակարդակում իր կարիերայի առաջին տարիներին խաղացել է սիրողական թիմերում։ Պրոֆեսիոնալ մակարդակում իր նորամուտը կատարել է 1993 թվականին՝ Դոնի Ռոստովի «Իստոչնիկի» կազմում հանդես գալով երկրորդ լիգայում։

1994 թվականին հանդես է եկել Ղազախստանի բարձրագույն լիգայի «Գորնյակ» (Խրոմտաու) ակումբում, որի կազմում անցկացրել է երեք հանդիպում և խփել մեկ գոլ։ Իր նորամուտային հանդիպումն անցկացրել է 1994 թվականի հուլիսի 3-ին ընդդեմ «Ակտյուբինեցի», իսկ գոլը խփել է ակումբի կազմում անցկացրած իր երկրորդ խաղում՝ հուլիսի 6-ին գրավելով «Յասսի» (Թուրքեստան» ակումբի դարպասը։

Ռուսաստան վերադառնալուց հետո Էռնեստ Սարուխանյանցը երեք տարի խաղացել է «Սպարտակ-Բրատսկի» ակումբում երրորդ լիգայում։ Հետագայում տասը տարի չի խաղացել մեծ ֆուտբոլ պրոֆեսիոնալ մակարդակում, այլ հանդես է եկել Ռոստովի ու մարզի սիրողական թիմերում։ 2003 թվականից խաղացել է «Բատայսկում», որի հետ 2007 թվականին վերադարձել է պրոֆեսիոնալ մակարդակ և երեք մրցաշրջան անցկացրել երկրորդ դիվիզիոնում։ Իր կարիերայի ավարտին հանդես է եկել Նովոչերկասկի «ՄԻՏՕՍ» ակումբում, որի կազմում էլ 39 տարեկան հասակում ավարտել է կարիերան։

Մեծ ֆուտբոլից բացի Էռնեստ Սարուխանյանցը խաղացել է մինի ֆուտբոլ, այդ թվում «Նորիլսկի Նիկել» ակումբի հետ առաջին դիվիզիոնից անցել է բարձրագույն և 1998/99 մրցաշրջանում հանդես եկել բարձրագույն դիվիզիոնում։

Ֆուտբոլիստի կարիերան ավարտելուց հետո Էռնեստ Սարուխանյանցն սկսել է աշխատել որպես մարզիչ «ՄԻՏՕՍ», «Դոնէներգո» (Աքսայ, սիրողական) և Դոնի Ռոստովի ԲՄԱ ակումբների մարզչական շտաբներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Актюбинец» Актюбинск 1 : 1 «Горняк» Хромтау
2. ↑  «Горняк» Хромтау 2 : 1 «Яссы» Туркестан
3. ↑  Эрнест Саруханянц стал старшим тренером «МИТОСа»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆուտբոլիստի էջը *FootballFacts.ru* կայքում
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մխիթար Գոշի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Մխիթար Գոշի դիմաքանդակ**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Զաքյան փողոցում, Հայաստանի փաստաբանների պալատի վարչական շենքի պատին։ Տեղադրվել է 2016 թվականի մայիսի 31-ին։

Հեղինակ
-------

* Քանդակագործ՝ ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ Ղուկաս Չուբարյան

Տվյալներ
--------

Դիմաքանդակը կառուցված է պղնձից և գրանիտից։

Քանդակի ներքևում գրված է Մխիթար Գոշի գլխավոր աշխատության անվանումը՝ «ԴԱՏԱՍՏԱՆԱԳԻՐՔ»։ Կողքից փորագրված է Գոշի խոսքը. *«Օրենքներն են մարդու համար, ոչ թե մարդն՝ օրենքների համար»*։

Պատմություն
-----------

Մտածող, հասարակական գործիչ, օրենսդիր, առակագիր Մխիթար Գոշի դիմաքանդակը հեղինակի՝ Ղուկաս Չուբարյանի մահվանից հետո (2009) պահվել է Մատենադարանում։ Բարերարներ, ՀՀ վաստակավոր բժիշկներ Կառլեն և Սառա Եսայանների ջանքերով քանդակը նվիրաբերվել է Փաստաբանների պալատին։

Քանդակի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2016 թվականի մայիսի 31-ին։ Ներկա են եղել բազմաթիվ պաշտոնյաներ, հասարակական գործիչներ, փաստաբաններ, հասարակ քաղաքացիներ։ Հայ Առաքելական եկեղեցու Արարատյան Հայրապետական թեմի առաջնորդական փոխանորդ Նավասարդ արքեպիսկոպոս Կճոյանի աղոթքից հետո բացման խոսք է ասել ՀՀ փաստաբանների պալատի նախագահ Արա Զոհրաբյանը, ելույթ են ունեցել Հայաստանի արդարադատության նախարար Արփինե Հովհաննիսյանը, մարդու իրավունքների պաշտպան Արման Թաթոյանը, իրավաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Գառնիկ Սաֆարյանը, գրող հրապարակախոս, հասարակական գործիչ Զորի Բալայանը։

Փոքր բեմականացումով հանդես են եկել փաստաբանների երեխաները, որոնք ներկայացրել են Մխիթար Գոշի առակներից մեկը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մխիթար Գոշի դիմաքանդակը՝ փաստաբանների աչքի առջև
2. ↑  Փաստաբանների պալատի շենքի պատին փակցվել է Մխիթար Գոշի դիմաքանդակը(չաշխատող հղում)
3. 1 2  ՀՀ ՓԱՍՏԱԲԱՆՆԵՐԻ ՊԱԼԱՏՈՒՄ ԲԱՑՎԵԼ Է ՄԽԻԹԱՐ ԳՈՇԻ ԴԻՄԱՔԱՆԴԱԿԸ
4. ↑  Փաստաբանների պալատի վարչական շենքի բակում բացվել է Մխիթար Գոշի հուշարձանը

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մխիթար Գոշի դիմաքանդակ (Երևան)** կատեգորիայում։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բերդակ (այլ կիրառումներ)

**Բերդակ**, միջնադարյան հայաբնակ գյուղ էր, որը այժմ վերածվել է գյուղատեղիի ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Որդուարի շրջանի տարածքում, Տանակերտ գյուղից 1 կմ հարավ։

Նկարագրություն
--------------

Գտնվում էր պատմական Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Գողթն գավառում։ Ավերակներից երևում էր որ Բերդակը միջին մեծության գյուղ էր։ Ընդգրկել էր շուրջ 55-60 բնակելի և այլ շինություններ։ Գյուղի կենտրոնում վեր էր խոյանում փոքրիկ բլուր, որի գագաթնամասը հարթ էր։ Բլուրը շրջապատված էր գեղեցկատես այգիներով։ Այն հնում եղել էր բերդ, այդ իսկ պատճառով էլ տեղացի և շրջակա գյուղերի բնակրությունը գյուղը անվանում էին Բերդակ։

Հուշարձաններ
------------

Գյուղատեղի կենտրոնում վեր էր խոյանում վաղեմի բերդատեղի բլուրը, որի վրա կառուցվել էր Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին։ Այժմ վեր է ածվել փլատակների։

### Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի

Հիմնական հոդված՝ Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (Բերդակ)
Սուրբ Հովհաննեսը փոքր ծավալի միանավ, թաղածածկ դահլիճով եկեղեցի էր։ 20-րդ դարի սկզբներին գտնվում է կիսավեր վիճակում, քանդված էր եկեղեցու ամբողջ ծածկը, որմերի վերին հատվածները։ Եկեղեցու հետագա ճակատագիրն անհայտ է, հավանաբար այն արդեն ամբողջողվին ոչնչացված է։

Տես նաև
-------

* Գողթն
* Որդուարի շրջան
* Վասպուրական
* Օրդուբադ
* Վերին Ագուլիս
* Ներքին Ագուլիս

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արգամ Այվազյան, «Նախիջևան։ Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ», Երևան, 1995 թվական, էջ 67-68։
2. ↑  Արգամ Այվազյան, Նախիջևանի ԻՍՍՀ հայկական հուշարձանները։ Համահավաք ցուցակ (խմբ. խմբ. Բ. Ա. Ուլուբաբյան), Երևան, «Հայաստան», 1986 — 43, էջեր 43 — 224 էջ։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Օրդուբադի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Օրդուբադ** |
|  |
| 
* Աղբի
* Անապատ
* Տանակերտ
* Վերին Հանդամեջ
* Վերին Ագուլիս
* Ներքին Ազա
* Վերին Ազա
* Բաշդիզա
* Դիսար
* Բոհրուտ
* Բղև
* Բիստ
* Չապաևկա
* Ցղնա
* Դէր
* Դաստակ
* Տրունիս
* Դիզա
* Դուգլին
* Դուգլինդիզա
* Ողոհի
* Գանձակ
* Գիլանչայ
* Քաղաքիկ
* Քալանթարդիզա
* Քոթամ
* Մազրա
* Մեսրոպավան
* Նորակերտ
* Նունիս
* Փառակա
* Փառակաչայ
* Բազմառի
* Կորուխլար
* Կոշադիզա
* Սմբատան Դիզա
* Շահրիար
* Տևի
* Ունուս
* Ստուպի
* Վաղավեր
* Վանանդ
* Խողվանի
* Խուրս
* Վերին Հանդամեջ
* (Ներքին) **Ագուլիս**

 | Որդուարի շրջանը Ադրբեջանի քարտեզին |
|  |
| Լքված | 
* Ազատ
* Բերդակ
* Գիրան
* Ըզնմեր
* Ովդու
* Ռամիս
* Ազայի երկաթգծի կայարանի ավան
* Գեղերեցիկ
* Գիլանևայ
* Գիլնեակ
* Մցգուն
* Նավիշ
* Շրջու (Սրջու)
* Սալ
* Վարակերտ
* Քոթամի երկաթգծի կայարանի ավան
* Օրդուբադի երկաթգծի կայարանի ավան

 |
|  |
| Պորտալ:Ադրբեջան |

 |
**«Հյուսիսային Արցախ»** (անգլ.՝ Northern Artsakh, ռուս.՝ Северный Арцах), Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության կողմից 2004 թվականին հրատարակված «ՀՃՈՒ գիտական ուսումնասիրություններ» շարքի թվով 6-րդ գիրքը (Գիրք Զ)։ Այն հեղինակել է հուշարձանագետ, պատմաբան, բանահավաք, Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի երևանյան գրասենյակի ղեկավար Սամվել Կարապետյանը։ Տպագրվել է եռալեզու տարբերակով՝ հայերեն (2004թ.), անգլերեն (2007թ.), ռուսերեն (2018թ.): Աշխատությունը ներկայացնում է Պատմական Հայաստանի հյուսիսային հատվածը կազմող Գարդմանքի (հեղինակն այն անվանում է Հյուսիսային Արցախ, իրենից ներկայացնում է ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության արևելյան մասը) գրեթե բոլոր բնակավայրերի պատմությանն ու պատմական հուշարձաններին։ Գիրքը նախատեսված է Պատմական Հայաստանի Արևելից Կողմանց, վերջինի բնիկների և օտարամուտ ցեղերի ու ժողովուրդների պատմությամբ հետաքրքրվող մասնագետների, ինչպես նաև Գարդմանքի մասին ճանաչողական գիտելիքներ ստանալ ցանկացողների համար։

«Հյուսիսային Արցախ» գիրքը հրատարակվել է Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի Պատմության ինստիտուտի գիտական խորհրդի երաշխավորությամբ և տպագրվել ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչությունում։

2004 թվականին Հյուսիսային Արցախ գիրքն արժանացել է Արցախի Հանրապետության Եղիշեի անվան գրական մրցանակի։

Գրքի բովանդակությանն անդրադառնալիս հեղինակ Սամվել Կարապետյանը ասել է՝ «Գրքում խոսվում է մեր հայրենիքի հատկապես այն տարածքների մասին, որոնք մեր պետականության սահմաններից դուրս են, այսինքն՝ ներառված են մեր հարևան պետությունների տիրույթների մեջ, իսկ ինչ վերաբերում է կոնկրետ Հյուսիսային Արցախին, սա պարզապես բռնազավթված տարածք է և հայաթափվել է 1988-1892 թվականներին»։

Տես նաև
-------

* Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամ
* Սամվել Կարապետյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանը պատմում է «Հյուսիսային Արցախ» գրքի մասին (տեսանյութ) *(արխիվացված)*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հյուսիսային Արցախ» գրքի մասին տեղեկություններ Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի կայքում Archived 2019-02-06 at the Wayback Machine. *(արխիվացված)*։
2. 1 2  «Հյուսիսային Արցախ» գիրքը շատ բուռն է ընդունվել վրացիների կողմից *(արխիվացված)*։
3. ↑  Սամվել Կարապետյանի մասին anunner.com կայքում *(արխիվացված)*։
Հյուսիսային Ամերիկայի կլիմայական գոտիները վեցն են.

Արկտիկական գոտի
---------------

Արկտիկական կլիմայական գոտում գտնվում են մայրցամաքի ծայր հյուսիսային շրջանները, Կանադական Արկտիկական կղզեխումբը ու Գրենլանդիա կղզին։ Այստեղ ամբողջ տարին գերիշխում են արկտիկական օդային զանգվածները։ Ձմեռն այստեղ խիստ է, սառնամանիքային։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը - 30 -35 °C է, իսկ Գրենլանդիայի ներքին շրջաններում հասնում է մինչև - 70 °C։ Ձմեռը երկարատև է, բնորոշ բևեռային գիշերներով։ Ամառը կարճ է, ոչ տաք։ Հուլիսին օդի ջերմաստիճանը մոտ է 0 °C-ի։

Մերձարկտիկական գոտի
-------------------

Մերձարկտիկական կլիմայական գոտին տարածվում է Ալյասկայից մինչև Լաբրադորյան թերակղզի։ Ձմռանը այստեղ նույնպես ցուրտ է, երկարատև, ջերմաստիճանը՝ -16 -30 °C։ Ամառը կարճ է, զով։ Հուլիսի միջին ջերմաստիճանը +5 +10 °C է։

Բարեխառն գոտի
-------------

Բարեխառն կլիմայական գոտին զբաղեցնում է մայրցամաքի միջին մասը՝ մինչև 40 - 45° լայնությունները։ Բարեխառն գոտին բաժանվում է կլիմայական երեք մարզերի. բարեխառն չափավոր ցամաքային, բարեխառն ցամաքային և բարեխառն ծովային։

### Չափավոր ցամաքային

Արևելքում կլիման բարեխառն չափավոր ցամաքային է։ Լաբրադորյան սառը ծովային հոսանքի ազդեցության հետևանքով՝ ձմեռը ցուրտ է՝ -8 -10 °C, ամռանը՝ զով է, մառախլապատ և խոնավ։ Ամռան միջին ջերմաստիճանը +10 +20 °C է, տարեկան տեղումների քանակը՝ 500 - 1000 մմ.։

### Ցամաքային

Ներքին մասերում, որտեղ օվկիանոսի ազդեցությունը թուլանում է, կլիման բարեխառն ցամաքային է։ Ձմեռանը գրանցվող ջերմաստիճանները ավելի ցածր են, քան արևելքում (-15 - 22 °C), իսկ ամառային ջերմաստիճանները՝ ավելի բարձր (+20 +24 °C, առավելագույնը մինչև +45 °C)։ Տեղումների քանակը արևելքից արևմուտք նվազում է (800 - 500 մմ.)։ Ձմռանը դեպի մայրցամաքի ներքին շրջաններ են ներթափանցում արկտիկական ցուրտ, իսկ ձմռանը՝ արևադարձային չոր օդային զանգվածները։

### Ծովային

Արևմուտքում (Ալյասկայի ծոցի շրջանում) Ալյասկայի տաք հոսանքի շնորհիվ կլիման բարեխառն ծովային է։ Ձմեռը մեղմ է (մոտ 0 °C) ու շատ խոնավ, ամառը՝ զով (+16 °C)։ Տարեկան միջին տեղումների քանակը կազմում է 1500 - 3000 մմ.։

Մերձարևադարձային գոտի
---------------------

Մերձարևադարձային կլիմայական գոտին բաժանվում է երեք մարզերի. միջերկրածովային, մերձարևադարձային ցամաքային, մերձարևադարձային խոնավ։

Խաղաղ օվկիանոսի առափնյա շրջանները ունեն միջերկրածովային կլիմա։ Այստեղ ձմեռը մեղմ է (+7 +8 °C), ամառը՝ (Կալիֆորնիական սառը հոսանքի ազդեցության հետևանքով) զով (հուլիսին միջին ջերմաստիճանը +20-ից չի անցնում)։

Ներքին շրջաններում, հատկապես միջլեռնային սարահարթերում, կլիման մերձարևադարձային ցամաքային է։

Ատլանտյան օվկիանոսի ափին (Գոլֆստրիմ տաք հոսանքի ազդեցության շնորհիվ) ձմեռը մաղմ է (+8 +10 °C), ամառը՝ շոգ։ Այստեղ կլիման խոնավ մերձարևադարձային է։

Արևադարձային գոտի
-----------------

Արևադարձային կլիմայական գոտու արևմտյան մասում (Կալիֆորնիայի հարավը ու Մեքսիկական բարձրավանդակի հյուսիս-արևմուտքը) կլիման անապատային է։ Արևելյան շրջանին (ներառյալ Անտիլյան կղզիները) բնորոշ է տաք ամառը (+25 °C) և տաք ձմեռը (+20 °C-ից բարձր)։

Մերձհասարակածային գոտի
----------------------

Մերձհասարակածային կլիմայական գոտում միշտ տաք է և տարվա եղանակները գրեթե չեն արտահայտվում։
**Բելգրադի ֆոնդային բորսա** (սերբ.՝ Београдска берза), ֆոնդային բորսա Բելգրադում (Սերբիա)։

Պատմություն
-----------

Առաջին անգամ բորսան հիմնադրվել է 1894 թ. նոյեմբերի 21-ին և գործել է մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբը։ Բորսայում պաշտոնական առևտուրը սկսվել է 1895 թ. հունվարի 2-ին։ 1953 թ. բորսան ձևականորեն փակվել է, քանի որ չէր համապատասխանում սոցիալիստական տնտեսության նպատակներին։
Վերաբացվել է 1989 թ. որպես Հարավսլավիայի կապիտալի շուկա, սակայն Հարավսլավիայի բաժանումից հետո վերանվանվել է նորից Բելգրադի ֆոնդային բորսայի։ 2001 թ. լայնամասշտաբ սեփականաշնորհման ընթացքում բորսան սկսել է սեփականաշնորհված ձեռնարկությունների արժեթղթերի առևտուրը։ Մեկ տարի անց սկսվել է Սերբիայի պետական պարտատոմսերի առևտուր։ 2004 թ. սեպտեմբերին բորսան ընդունվել է Եվրո-ասիական ֆոնդային բորսաների դաշնություն։

Ինդեքսները
----------

Բելգրադի ֆոնդային բորսան ունի չորս բորսայական ինդեսքս.

* BELEXline
* BELEXfm
* BELEX15 — պարունակում է 15 ամենալիկվիդային էմիտենտներին
* SRX

Գործունեությունը
----------------

2006 թ. բորսայում ցուցակագրված էին մոտավորապես 1200 ընկերության արժեթղթեր, իսկ շուկայի կապիտալիզացիան հասել էր 11 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Market Identifier Code — ed. size: 1242
2. ↑  Բորսայի կայքը
**Սկլերոսներ** (հուն․՝ **Σκληρός**, հոգնակի՝ հուն․՝ **Σκληροί**, լատ.՝ **Sclerus**, կանացի տարբերակը՝ հայերեն՝ **Սկլերաինա**, հուն․՝ **Σκλήραινα**, լատ.՝ **Scleraena**), հայկական ծագմամբ ազնվական տոհմ Բյուզանդիայում։ Հանդես են եկել 9-11-րդ դարերում, որպես զինվորական ազնվականներ, իսկ դրանից հետո՝ որպես քաղաքական գործիչներ։

Ծագումը և ուշ շրջանի ներկայացուցիչները
--------------------------------------

Սկլերոսների ընտանիքը ծագում էր Փոքր Ասիայի հյուսիս-արևելյան շրջաններից, կամ Փոքր Հայքից, կամ էլ Սեբաստիայի բանակաթեմից։ Ըստ իրենց ծագման վայրի, նրանք ավանդաբար համարվել են հայեր, չնայած դա մերժում են որոշ պատմաբաններ։

Տոհմաբանություն
---------------

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հայ-բյուզանդական ուսումնասիրություններ», Նիկողայոս Ադոնց, հատոր Ե, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, էջ 12, 173․
2. 1 2  Kazhdan, 1991, էջ 1911
3. ↑  Stouraitis, 2003, Chapter 1

Բյուզանդիայի հայկական տոհմեր

Անգելոսներ •Անիի տոհմ • Ապոկապներ (Ապուխապներ) • Արմենոպուլներ • Արտավազդներ • Արծրունիներ (Սենեքերիմներ) • Ասպիետներ • Վարդաններ • Վասիլակներ • Վասպրականիտներ • Վահրամներ (Վրահմաներ) • Վիխկացներ • Վուրցեր • Գավրասներ (Գավրներ) • Գնունիներ • Դավաթիններ • Դալասիններ • Դելֆիններ • Կեկավմեններ • Կոկովասիլներ • Կոտերցներ • Կրինիտներ • Կուրկուասներ • Կուրտիկիներ • Լեկափենոսներ • Լեվունիներ • Հայկական հարստություն • Մահիտարիներ • Մելիտներ • Մոսիլեներ • Բակուրյաններ (Պակուրյաններ) • Պահլավունիներ • Ռուբինյաններ • Սկլերոսներ • Տարոնիտներ • Թոռնիկյաններ • Թեոդորոկաններ • Փոկասներ • Ցանցեր • Ցինցլուկներ • Ցիրիֆոններ •
«Լուսին-9»
**Ավտոմատ լուսնային կայան** (ԱԼԿ), տիեզերական ապարատ, որը նախատեսված է Լուսնի մակերևույթի վրա գործելու համար։

Ավտոմատ լուսնային կայանի խնդիրներ
---------------------------------

Ավտոմատ լուսնային կայանի հիմնական խնդիրը Լուսնի ֆիզիկական պայմանների և լուսնային մակերևույթի բնութագրերի հետազոտումն է, որի համար Ավտոմատ լուսնային կայանում տեղավորվում են գիտական ապարատներ, ինչպես նաև ռադիոհեռուստաչափական և հեռուստատեսային համակարգեր՝ լուսնային մակերևույթի դիտումների արդյունքներն ու պատկերները Երկիր հաղորդելու համար։

Առաջինը Լուսնի վրա վայրէջք կատարած խորհրդային Ավտոմատ լուսնային կայաններ
------------------------------------------------------------------------

Աշխարհում առաջինը 1966 թվականի փետրվարի 3-ին ավտոմատ միջմոլորակային կայանի օգնությամբ Լուսնի վրա վայրէջք կատարեց խորհրդային «Լուսին-9» Ավտոմատ լուսնային կայան, այնուհետև՝ «Լուսին-13», «Լուսին-16», «Լուսին-20», «Լուսին-21» և ամերիկյան «Սերվեյոր-1», «Սերվեյոր-3», «Սերվեյոր-6», «Սերվեյոր-7» Ավտոմատ լուսնային կայանները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 642)։*  |
**Նորդեն** (գերմ.՝ Norden), քաղաք Գերմանիայում, Ստորին Սաքսոնիայի տարածքում:

Մտնում է Աուրիհ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 25116 մարդ (2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով)։ Զբաղեցնում է 106,33 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝  *03 4 52 019:*

Քաղաքը բաժանվում է 10 քաղաքային շրջանների։

Պատմություն
-----------

Այն արևելյան Ֆրիսլանդիայի հնագույն քաղաքն է։ Իր գոյության սկզբնական ժամանակաշրջանում քաղաքը ծովափից գտնվում էր մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա։

Հայտնի է, որ 1100 թվականից հետո այստեղ գոյություն է ունեցել հնատոհմ հողագործների համայնք։

Բնակավայրը քաղաքի իրավունք է ստացել 13-րդ դարում։

14-րդ դարում ուժեղ փոթորիկների արդյունքում քաղաքի տարածքում հայտնված ջուրը հետ չգնաց։ 1400 թվականին քաղաքը հայտնվել է ստեղծված ծովախորշի ափին։ Այդժամ քաղաքի ձեռներեց բնակիչները այստեղ կառուցում են նավահանգիստ և սկսում են ծովային առևտրով զբաղվել։

1445 թվականին այստեղ ռոմանագոթական ոճով կառուցվում է Սուրբ Լիուդիգերի եկեղեցին։

15-16-րդ դարերը քաղաքի տնտեսական զարգացման ժամանակաշրջանն էր։ Այդ ժամանակաշրջանի վկան «Կարմիր տունն» էր («Schönig’sche Haus»), որը կառուցվել էր 1576 թվականին։

Այնուհետև 1930 թվականին ջուրը հետ գնաց քաղաքից, ինչը հիդրոշինարարության շրջանում բնակչության ջանքերի արդյունքն էր։

Ժողովրդագրություն
-----------------

| Տարի | Բնակչություն |
| --- | --- |
| 1990 | 23 630 |
| 1995 | 24 274 |
| 2000 | 24 931 |
| 2005 | 25 122 |
| 2010 | 25 044 |

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  register of German municipalities (4th quarter 2022) (գերմ.) — DESTATIS, 2023.
2. ↑  GeoNames — 2005.
3. ↑  *Roland Hanewald.* Nordweeküste Niedersachsens. 5 komplett aktualisierte Auflage. 2004. ISBN 3-8317-1241-7
4. ↑  *Werner Scharnweber*Niedersachsen/ Edition Temmen. ISBN 978-3-86108-953-7

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական էջ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4042513-7 · LCCN: n82090482 · NKC: ge703918 · VIAF: 130208753 · WorldCat VIAF: 130208753 |

 |
**Վերահսկում ավտոմատ**, մեքենաշինության մեջ մեքենաների դետալների չափերը վերահսկելու պրոցես, երբ օպերատորի գործողությունները լրիվ կամ մասամբ փոխարինված են չափիչ սարքավորումների մեխանիզմների գործողություններով։ Ավտոմատ վերահսկման նպատակը վերահսկման համար ծախսվող ժամանակի կրճատումն է և որակի գնահատման սուբյեկտիվության վերացումը։

Հիմնական գործողություններ
-------------------------

Հիմնական գործողություններն են․ դետալների բեռնում, դրանց տեղադրում վերահսկման դիրքերում, վերահսկում և պիտանի դետալների բաժանում։ Ըստ ավտոմատացման աստիճանի, տարբերում են ավտոմատներով (պրոցեսը լիովին ավտոմատացված է), կիսաավտոմատներով (ավտոմատացված է մեկ կամ մի քանի գործողություն), վերահսկիչ սարքավորումներով իրականացվող ավտոմատ վերահսկում։ Այն կիրառվում է դետալի մեկ պարամետրը չափելու և միաժամանակ կամ հաջորդաբար մի քանի պարամետրեր ստուգելու համար։ Երբեմն ավտոմատ վերահսկում են համարում ակտիվ վերահսկումը։

Խմբեր
-----

Ըստ նշանակման (նայած վերահսկումից հետո դետալների խմբերի թվի) տարբերում են ավտոմատ վերահսկման երկու խումբ։ Առաջին խմբի ավտոմատ վերահսկման դեպքում թույլտվածքի սահմաններում առանձնացվում է պիտանի դետալների միայն մեկ խումբ, մնացած դետալները (մեկ կամ երկու խումբ) խոտան են։ Խոտաններից առանձնացնում են այն դետալները, որոնք կարելի է ուղղել (օրինակ, լիսեռի տրամագիծը մեծ է թույլատրվածից) և որոնք չի կարելի ուղղել (օրինակ, լիսեռի տրամագիծը փոքր է թույլատրվածից)։ Այդպիսի վերահսկումը սովորաբար իրականացվում է վերահսկիչ ավտոմատներով կամ կիսաավտոմատներով, որոնց հիմնական նշանակումը պատրաստի արտադրանքի ընդունումն է՝ վերահսկող օպերատորի փոխարեն։ Երկրորդ խմբի ավտոմատ վերահսկման դեպքում առանձնացվում են պիտանի դետալների մի քանի խումբ, որոնք օգտագործվում են մեքենաների ընտրովի հավաքման համար։ Այդպիսի վերահսկման համար նախատեսվում են վերահսկիչ ավտոմատներ կամ կիսաավտոմատներ, որոնց հիմնական նշանակումը պատրաստման տեխնոլոգիական պրոցեսի թեթևացումն է։ Այն ավտոմատ վերահսկումը, որի դեպքում իրականացվում է միայն դետալների բաժանումը (պիտանիի և խոտանի), ի տարբերություն ակտիվ վերահսկման, հաճախ անվանում են պասիվ։ Առավել լայն տարածում ունի երկրորդ խմբի ավտոմատ վերահսկումը, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս պարզեցնել դետալների պատրաստման պրոցեսը և էժանացնել արտադրությունը։ Առաջին խմբի ավտոմատ վերահսկումը քիչ է տարածված, քանի որ նաիսստեսում է բոլոր շինվածքների ստուգում, որը հաճախ դառնում է տնտեսապես աննպատակահարմար և տեխնիկապես չհիմնավորված։ Սակայն ավտոմատ վերահսկման այդ տեսակը արդյունավետ է որոշ դեպքերում, օրինակ, չկարգավորվող անկայուն տեխնոլոգիական պրոցեսի դեպքում։ Ավտոմատ վերահսկումը իրականացվում է տարբեր վերահսկիչ֊չափիչ միջոցներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 393)։*  |
**Ավտոմատ կրկնակի միացում** բարձրավոլտ էլեկտրահաղորդմաև գծերի և բարձր լարման էլեկտրասարքավորման արագ ավտոմատ հետադարձ միացումը էլեկտրակաև ցանցին՝ վթարի պատճառով նրանց ավտոմատ անջատումից հետո։ էներգահամակարգի առանձին տարրեր ցանցից անջատվում են տեղակայումների հոսանքատար մասերի կարճ միացումների հետևանքով, որոնք առաջանում են կայծակի հարվածներից, երկրաշարժներից, մոտակա պայթյուևևերից։ Ավտոմատ կրկնակի միացում հակավթարային ավտոմատիկայի ամենաէֆեկտիվ միջոցներից է բարձրացնում է էլեկտրամատակարարման հուսալիությունը և վերականգնում էներգահամակարգի աշխատանքի նորմալ ռեժիմը։ Այն կատարվում է ավտոմատ սարքերի միջոցով, որոնք բանում են ռելեային պաշտպանությունից և ազդում ավտոմատ անջատիչների վրա։

Ավտոմատ կրկնակի միացման էֆեկտիվություն
--------------------------------------

Ավտոմատ կրկնակի միացման էֆեկտիվությունը բարձր է, եթե այն արագ է կատարվում, այսինքն՝ կարճ է տևում էլեկտրամատակարարման ընդհատումը։ Էներգահամակարգերում կիրառում են միապատիկ (մեկ ցիկլով), երկպատիկ (առաջին անհաջող ցիկլի դեպքում) և եռապատիկ (երեք հաջորդական ցիկլերով) ավտոմատ կրկնակի միացումներ։

Ավտոմատ կրկնակի միացման ցիկլներ
-------------------------------

Ավտոմատ կրկնակի միացման մեկ ցիկլի (ռելեային պաշտպանության բանումից մինչև ավտոմատ կրկնակի միացում) տևողությունը կախված է կարճ միացման տեղում մեկուսացման վերականգևման, ավտոմատ սարքերի և անջատիչների բանելու ժամանակից։

* Միապատիկ ավտոմատ կրկնակի միացոման ցիկլի տևողությունը 0, 5-1, 5 վայրկյան է,
* երկպատիկինը՝ 10-15,
* եռապատիկինը՝ 60-120։

Շատ տարածված է միապատիկ ավտոմատ կրկնակի միացում որը ապահովում է բարձր լարման (110 կվ և ավելի) օդայիև գծերի մինչև 86%, իսկ կաբելայիև գծերի (3-10 կվ)՝ մինչև 55% հաջող միաումներ։ Էլեկտրահաղորդմաև հեռավոր բարձր լարման եռաֆազ գծերի համար կիրառվում են եռաֆազ և միաֆազ ավտոմատ կրկնակի միացումներ։ Ավտոմատ կրկնակի միացոման կիրառումը տնտեսապես շահավետ է, քանի որ նրա սարքերի ու շահագործման արժեքը անհամեմատ փոքր է այն վևասից, որն առաջանում է էլեկտրամատակարարման ընդհատումների հետևանքով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 644)։*  |