recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Ամառանոցում»** (ռուս.՝ На даче), Անտոն Պավլովիչ Չեխովի պատմվածքը` գրված 1886 թվականին։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1886 թվականի մայիսի 25-ին «Զարթուցիչ» ամսագրում (№ 20) Ա. Չեխոնտե ստորագրությամբ։

Հրապարակում
-----------

Չեխովի «Ամառանոցում» պատմվածքը գրվել է 1886 թվականին, առաջին անգամ հրատարակվել է 1886 թվականի մայիսի 25-ին «Զարթուցիչ» ամսագրի թիվ 20 համարում Ա. Չեխոնտե ստորագրությամբ։ Պատմվածքը հրատարակվել է նաև 1899 թվականին «Զարթուցիչ» ամսագրի հոբելյանական համարում։ «Զարթուցիչի» հոբելյանական համարում պատմվածքի տպագրությունից Չեխովը դժգոհ էր, քանի որ հեղինակին սրբագրված տարբերակը չէր ուղարկվել։

Չեխովի կենդանության օրոք պատմվածքը թարգմանվել է ֆիններեն և չեխերեն։

Սյուժե
------

Պատմվածքի գործողությունները տեղի են ունենում ամառանոցում։ Մի օր ամառանոցի բնակիչ Պավել Իվանիչ Վիխոդցևը նամակ ստացավ հետևյալ տեքստով. «Ես Ձեզ սիրում եմ։ Դուք իմ կյանքն եք, երջանկությունը, իմ ամեն ինչը։ Ներիր ինձ խոստովանելու համար, բայց ես ուժ չունեմ տառապելու և լռելու համար։ Ոչ թե փոխադարձ համակրանք եմ խնդրում, այլ կարեկցանք։ Այսօր երեկոյան ժամը ութին եկեք հին տաղավար ... Ավելորդ եմ համարում անունս գրել, բայց մի վախեցեք անանուն նամակից։ Ես երիտասարդ եմ, գեղեցիկ ... դրանից ավելի ինչ եք ուզում»։

Պավել Իվանիչ Վիխոդցևը նամակը ստանալով չկարողացավ հասկանալ, թե ով է գրել այն, երկար ժամանակ երկմտում էր՝ գնալ հադիպմանը, թե՝ ոչ։ Բայց ի վերջո գնաց։

Կինը սկսեց նրանից հետաքրքրվել մտահոգության պատճառը և որտեղ էր նա գնում։ Վիխոդցևը պատասխանեց, որ որոշել է քայլել։

Մտնելով հանդիպման համար նախատեսված տաղավար՝ նա այնտեղ գտավ իր կնոջ եղբորը՝ ուսանող Միտյային, որն ապրում էր նրա ամառանոցում։ Տաղավարից հեռանալու յուրաքանչյուր կողմի համոզումները ոչնչի չհանգեցրին։ Միտյան տաղավարում խորհում էր թեկնածուական աշխատանքի մասին, իսկ Վիխոդցևի համար տաղավարը սառն էր։ Հանկարծ տաղավարում մի կնոջ դեմք երևաց՝ սուր քթով, մռայլվեց և անհետացավ։ Երկուսն էլ որոշեցին, որ դա նամակի հեղինակն է, նրանք վիճաբանեցին և հեռացան։

Ճաշի ժամանակ Պավել Իվանիչը և Միտյան լռում էին, բայց կինը խոստովանեց, որ ինքն է նամակ գրել, որ տանից բոլորին դուրս հանի և հատակը լվանա, քանի դեռ ոչ ոք չկա։ Այս տեղեկությունը հաշտեցրեց մրցակիցներին։

Էկրանավորում
------------

* Ամառանոցում (մուլտֆիլմ), ռեժիսոր՝ Գրիգորի Լոմիձե, Սոյուզմուլտֆիլմ, 1954 թ.:

Գրականություն
-------------

* Чехов А. П. В номерах // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982.
* Voir Dictionnaire Tchekhov, Page 67 à Kikine, Françoise Darnal-Lesné, Édition L'Harmattan, 2010, ISBN 978 2 296 11343 5.
* Traduction d'Édouard Parayre, Les Éditeurs Français Réunis, 1958.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Չեխով Ա. Պ. Ամառանոցում Archived 2017-06-03 at the Wayback Machine. Բնօրինակ ռուսերեն տեքստ
**Մարգիտ Մադարաս** (հունգ.՝ Madarász Margit, օգոստոսի 23, 1884(1884-08-23), Բուդապեշտ, Ավստրո-Հունգարիա - փետրվարի 15, 1959(1959-02-15), Բուդապեշտ, Հունգարական Ժողովրդական Հանրապետություն), հունգարացի թենիսիստուհի, առաջին հունգարացի կինն է, որ հանդես է եկել թենիսի միջազգային մրցաշարում։

Կենսագրություն
--------------

Մարգիտ Լաուրա Մադարասը ծնվել է Բուդապեշտում, թռչնաբան և բնանկարիչ Գյուլա Մադարասի և Մարգիտ Մարիա Լիգետիի ընտանիքում։ Նրա մայրական պապիկն է եղել բնանկարիչ Անտալ Լիգետին։ Մադարասի քույրերը՝ Կատալին և Սարոլտա Ցերիները նույնպես թենիսիստուհիներ են եղել։

Գործունեություն
---------------

Մադարասն առաջին հունգարացի կինն է, որ հանդես է եկել թենիսի միջազգային մրցաշարում։ Նա 1901 թվականին թենիսի մրցաշարերի է մասնակցել Budapest Lawn Tennis Club-ի կազմում։ 1903 և 1904 թվականներին եղել է Հունգարիայի ազգային չեմպիոն։ 1907 և 1908 թվականներին Համբուրգում հաղթել է կանանց անհատական մրցաշարում։ 1907 և 1908 թվականներին խաղացել է Մոնթե Կառլոյում։ 1908 թվականի մեկնաբանություններից մեկում ասվում է, որ Մադարասը ներկայացել է իր ամբողջ կարողությամբ։ Որակավորվել է մասնակցելու 1908 թվականի Լոնդոնի ամառային օլիմպիական խաղերին, բայց չի մրցել, փոխարենը ամուսնությունից հետո հեռացել է թենիսից։

Անձնական կյանք
--------------

Մադարասն ամուսնացել է երկու անգամ։ 1908 թվականին ամուսնացել է Պալ Կունցի հետ (մահացել է 1915 թվականին), երկրորդ անգամ՝ 1916 թվականին Կարոլի Տուրաոցիի հետ։ Նախքան Երկրորդ համաշխահային պատերազմը Բուդապեշտում եղել է սոցիալական տնտեսուհի։ 1947 թվականին այրիացել է։ Մահացել է 1959 թվականին 74 տարեկանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  PIM identifier
2. 1 2 3  Olga Szederkényi, "Thuróczy Károlyné Százéves szakácskönyve" *Magyar Konyha* (August 17, 2015).
3. ↑  "Lawn Tennis on the Riviera" *The Bystander* (March 20, 1907): 595.
4. ↑  "Riviera Championships" *American Lawn Tennis* (April 15, 1908): 18.
5. ↑  "Lawn Tennis and Croquet on the Riviera" *Country Life* (May 16, 1908): 692.

Արտաքին հղումներ
----------------

* A 1906 photograph of Madarász playing a mixed doubles match in the South of France, from Getty Images.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ITF |

 |
**«Պիկադոր»** (իսպ.՝ El picador), իսպանացի և ֆրանսիացի նկարիչ Պաբլո Պիկասոյի առաջին աշխատանքներից մեկը, որն արվել է 1890 թվականին՝ ութ տարեկան հասակում։ Պատկերված է յուղաներկով սիգարի արկղից պատրաստված փայտե կափարիչի վրա։ Ամենայն հավանականությամբ, տղան կրկնօրինակել է ցլամարտի (կորիդա) մասին այդ ժամանակվա հայտնի ամսագրի նկարը։ Կտավը պահվում է Փարիզում գտնվող Կլոդ Պիկասոյի մասնավոր հավաքածուում։ Չափը 24 х 19 սանտիմետր է։

Պատմություն և նկարագրություն
----------------------------

Փոքրիկ նկարը, որը պատկերում է պիկադորի՝ ասպարեզ դուրս գալը, պատկերել է Պաբլո Պիկասոն՝ ցլամարտի առաջին այցելությունից ստացած տպավորությամբ, որտեղ նրան տարել էր հայրը։ Այդ ժամանակից ի վեր՝ նկարիչը սկսել է հետաքրքրություն ցուցաբերել ցլամարտի արվեստի նկատմամբ։ Նա կատարել է բազմաթիվ ուրվանկարներ և էսքիզներ, որտեղ պիկադորը դարձել է այս դրամատիկ ներկայացման գլխավոր մասնակիցը։ Ողջ կյանքի ընթացքում նկարչի աշխատանքների մշտական թեման եղել է կորիդան։

Ձիուն հեծնած պիկադորը կրում է դեղին կոստյում։ Նրա կարճ բաճկոնը զարդարված է ասեղնագործությամբ։ Պատկերված է առանց նիզակի։ Հնարավոր է, որ տղան անուշադրության է մատնել այս կարևոր մանրուքը։ Հետին պլանում՝ տրիբունաներում, տեսանելի է երեք կերպար՝ երկու տղամարդ, որոնց միայն երեսն է երևում, և մեկ կին։ Նրա գլուխը կիսադիմի շրջված է։

Նկարում նկատելի է օբյեկտների անհամաչափությունը միմյանց նկատմամբ։ Ձին պիկադորի համար չափազանց փոքր է։ Բացակայում են հեռանկարի համապատասխան կանոնները։ Ֆիգուրները հետին պլանում չափազանց մեծ են՝ չնայած դրանց հեռավորությանը։ Նման անհամամասնությունները բնորոշ են բնության մանկական ընկալմանը։ Սակայն փոքրիկ Պիկասոյին հաջողվել է չեզոք ֆոնի վրա մուգ շագանակագույն երանգավորմամբ կտավ ստեղծել։ Ակնհայտ է, որ տղան վարպետության դասեր է վերցրել իր հորից՝ նկարչության ուսուցիչ և դեկորատոր Խոսե Ռուիս Բլասկոյից։

Պաբլո Պիկասոն ամբողջ կյանքում պահել է իր «Պիկադորը»՝ մի շարք այլ մանկական աշխատանքների հետ միասին։ Հնարավոր է, որ նրա ստեղծման պահին նա հատուկ տրամադրություն է ունեցել, որի մասին հիշողություններն օգնել են նրան ստեղծագործելիս։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Յուրաքանչյուր երեխա նկարիչ է։ Դժվարությունն այն է, որպեսզի մնան նկարիչ՝ դուրս գալով մանկական տարիքից։- Պաբլո Պիկասո |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Inglada, Rafael (2003), Picasso antes del azul (1881—1900), Fundación Pablo Ruíz Picasso-Museo Casa Natal/ Ayuntamiento de Málaga, Málaga, pp. 280—282.
2. ↑  «Picador. 1889»։ Picasso։ Վերցված է 2019-11-08
3. ↑  *Patrick O'Brian* Picasso: A Biography. — W. W. Norton & Company, 1994. — P. 26.
4. ↑  *Жидель, Анри* Пикассо. — М.: Молодая гвардия, 2007. — С. 45. — 416 с. — (Жизнь замечательных людей). — ISBN 978-5-235-03022-0
5. ↑  *Мудрова, Ирина* Пабло Пикассо // Художественные течения конца XIX — середины ХХ века. 24 самых известных художника. — М.: Центрполиграф, 2013. — 252 с. — ISBN 978-5-227-04263-7
6. ↑  «Пабло Пикассо»։ Викицитатник։ Վերցված է 2019-11-08
**Թոքերի կարծրացում**, պնևմոսկլերոզ (հուն․՝ πςευμος) — թոք և (հուն․՝ σχληρωσις) — կարծրացում, սպիական շարակցական հյուսվածքի գերաճը թոքերում։ Պատճառներն են թոքերի բորբոքումը, բրոնխիտը, բրոնխային հեղձուկը, թոքերի փոշեգարությունը, տուբերկուլոզը, կոլագենային հիվանդությունները, սրտային անբավարարությունը, մանկական վարակիչ հիվանդությունները (կարմրուկ, կապույտ հազ), վնասվածքները, մարտական թունավոր նյութերի ազդեցությունը և ճառագայթահարումները։ Հաճախ թոքերի կարծրացման հիմքում ընկած է բրոնխաթոքային համակարգի ալերգիական ռեակցիան (օրինակ, թոքերի դեղորայքային ախտահարումը)։ Թոքերի կարծրացման դեպքում թոքերն ունենում են պինդ կազմություն, առաձգական հյուսվածքը փոխարինվում է շարակցականով, որը ծանր դեպքերում հանգեցնում է թոքի հյուսվածքի կոպիտ ձևափոխման (պնևմոցիրոզ)։ Թոքերի կարծրացումը լինում է օջախային և տարածուն։ Օջախայինի դեպքում սովորաբար հիվանդները գանգատներ չեն ունենում։

### Տարածուն

Տարածուն թոքերի կարծրացման հիմնական ախտանշաններն են՝ հևոց (սկզբնական շրջանում ֆիզիկական լարումների, այնուհետև նույնիսկ հանգիստ ժամանակ), հազ, խորխարտադրություն, այտուցներ, իսկ ավելի ուշ՝ կապտուկ (ցիանոզ), սրտային անբավարարություն և գազափոխանակության խանգարումներ։

### Բուժում

Բուժումը. բրոնխների անցանելիությունը լավացնող միջոցներ, անտիբիոտիկներ, սուլֆանիլ-ամիդներ, կորտիկոստերոիդային հորմոններ, բուժական մարմնամարզություն, թոք-սրտային անբավարարության դեպքում՝ գլիկոզիդներ, էուֆիլին, միզամուղ միջոցներ, որոշ դեպքերում՝ արյան բացթողում։ Կանխարգելումը. բրոնխիտների, թոքերի բորբոքումների ժամանակին բուժում, փոշոտ արտադրամասերում աշխատողների պարբերական քննություն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 214)։*  |
**Բաշկալաայի գոգհովիտ**, Հայկական լեռնաշխարհում, Վանա լճից արևելք, Մեծ Զաբ (Աղբակ) գետի վերին հոսանքում։ Արևմուտքից եզերվում է Չոլախ դաղի, արևելքից՝ Քրդստանի, հավրավից՝ Ջիլոդաղի լեռներով։ Լեռների խիտ և խոր մասնատված լանջերն ստորոտներում փոխանցվում են խզումնա–աստիճանավոր սարավանդների, որոնցից մեկի վրա է գտնվում Բաշկալա (պատմական Ադամակերտ) ավանը (2250 մ)։ Գոգհովտի հատակը սինկլինալ գրաբենային ծագման լայն դարավանդային հարթավայր է (1900–2100 մ)՝ լցված լճագետային նստվածքներով։ Կլիման ցամաքային է, ուղղաձիգ գոտիականության բնորոշ հակադրություններով։ Տեղումները հարթավայրում 500–600 մմ են, լանջերին՝ 700–800 մմ է, իսկ Զիլոդաղի լանջերին՝ մինչև 1000–1500 մմ։ Հողածածկը սևահողերից մինչև ալպյան լեռնամարգագետնային է՝ տափաստանային, ենթալպյան և ալպյան մարգագետնային բուսականությամբ, լեռնալանջերին՝ սաղարթավոր անտառներ (մինչև 1900 մ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 294)։*  |
**Լութֆալի Էմիր օղլի Աբդուլաև** (ադրբ.՝ Abdullayev Lütfəli Əmir oğlu, մարտի 9 (22), 1914, Շաքի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 9, 1973(1973-12-09), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), թատրոնի և կինոյի ադրբեջանցի դերասան, Ադրբեջանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1960), Ադրբեջանի պետական երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի հիմնադիրներից մեկը;

Կենսագրություն
--------------

Լութֆալի Աբդուլաևը ծնվել է 1914 թվականի մարտի 22-ին Շաքի քաղաքում։ Առաջին կրթությունն է ստացել Շաքիում։ Մի քանի ամիս աշխատել է Շաքիի դրամա ասոցիացիայում։ 1928 թվականի սեպտեմբերին Բաքու ժամանած Լութֆալի Աբդուլլաևը ընդունվել է Պետական կոնսերվատորիայի գալարափող դասարան։ 1938 թվականին ստեղծվել է Ադրբեջանի պետական երաժշտական կոմեդիայի թատրոնը, Լութֆալի Աբդուլլաևը ընդունվել է թատերախմբի։ Երբ 1949 թվականին թատրոնը դադարեցվեց իր գործունեությունը, Լութֆալի Աբդուլլաևը տեղափոխվեց Ազգային դրամատիկական թատրոն։

1956 թվականին կրկին սկսեց աշխատել Ադրբեջանի պետական երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնում։ 
Լութֆալի Աբդուլլաևը բնորոշ էին կոմիկական դերերը։ Լավագույններից են՝ «Վելի» (Ուզեիր Հաջիբեկով, «Արշին սալ ալան»), «Մոհսուն» (Մամեդ Սաիդ Օրդուբադի և Սեիդ Ռուսթամով), «Գոշուն» (Մեհերրեմ Ալիզադե և Սոլթան Հաջիբեկով), «Գեհրեման» (Մեհերրեմ Ալիզադե և Ֆիքրեթ Ամիրով), «Դուրսուն» (Սուլեյման Ռուստամ և [[Սեիդ Ռուսթամով), «Մեհեմմեդ» (Սաբիթ Ռահման և Սուլեյման Ալեսկերով), «Գյուլողլան» (Քերիմ Քերիմով), «Շաքիր» (Հեսեն Սեյիդբեկլի և Թոֆիկ Կուլիև), «Դիլավերզադե» (Մեհերրեմ Ալիզադե և Սեիդ Ռուսթամով), «Սեմենդեր» (Մեհերրեմ Ալիզադե և Հաջի Խանմամեդով), «Գուդրեթ Սեդա» (Սալամ Գեդիրզադե և Սուլեյման Ալեսկերով) և այլն։

1946 թվականին արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի։

Լութֆալի Աբդուլլաևը մահացել է 1973 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Բաքվում։

Պարգևներ և կոչումներ
--------------------

* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան-(09.06.1959)
* Ադրբեջանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ-(1960)
* Ստալինյան մրցանակ-(1946)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  В Азербайджане отметят 100-летний юбилей Лютфяли Абдуллаева
2. ↑  Абдуллаев, Лютфали Амир оглы
3. ↑  История Баку и бакинцев Абдуллаев Лютфали - выдающийся азербайджанский актер


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |

 |
**Ինդիվիդուալիզմ**, **անհատապաշտություն** (ֆր.՝ individualisme, լատ.՝ individuum — անբաժանելի բառից) - բարոյական, քաղաքական և սոցիալական աշխարհհայացք (փիլիսոփայություն, գաղափարախոսություն), որն ընդգծում է անհատական ազատությունը, անհատի առաջնային նշանակությունը, անհատական ազատությունը սահմանադրական իրավակարգի շրջանակներում։ Ինդիվիդուալիզմն իրեն հակադրում է անհատի հասարակության և պետության կողմից ճնշվելու գաղափարին և պրակտիկային։ Ինդիվիդուալիզմը կոլեկտիվիզմի և դրա տարատեսակների հակադրությունն է։

Քաղաքական ինդիվիդուալիզմ
------------------------

Բենջամին Թաքերը
Քաղաքական փիլիսոփայության մեջ ինդիվիդուալիստական թեորիաները կողմ են պետության քաղաքական դերը նվազեցնելուն, պնդելով, որ այն պետք է իրականացնի գործողությունների սահմանափակ քանակ, որն անհրաժեշտ է իրավակարգը պահելու համար։ Անարխո-ինդիվիդուալիստները, օրինակ, Բենջամին Թաքերը, Ռոտբարդ Մյուրեյը դեմ են պետության մենատիրութանը իրավապահպան գործողություններում, պնդելով, որ ցանկացած ծառայությունների տրամադրում անհատական մարդկանց կողմից ավելի արդյունավետ և բարոյական է։

### Ինդիվիդուալիզմ և անարխիզմ

Ինդիվիդուալիզմի ականավոր հետազոտող Ֆրիդրիխ Հայեկը նշում էր ինդիվիդուալիզմի և անարխիզմի սկզբունքային տարբերությունը։ Ըստ նրա, այդ տարբերությունը կայանում է պետության հանդեպ ունեցած վերաբերմունքի մեջ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Իրական ինդիվիդուալիզմը՝ դա միանշանակ անարխիզմ չէ։ […] Այն չի բացառում պարտադիր իշխանության անհրաժեշտությունը, սակայն ցանկանում է սահմանափակել այն այնպիսի ոլորտներով, որտեղ այն անհրաժեշտ է այլ կողմերից բռնությունը կանխելու համար և որպեսզի բռնության ընդհանուր թիվը հասցնի նվազագույնին։ |  |

Տես նաև
-------

* Ազատականություն
* Կոլեկտիվիզմ

Գրականություն
-------------

* *Хайек, Фридрих Август фон* Индивидуализм и экономический порядок. — Челябинск: Социум, 2011.

* Рыков, Анатолий Владимирович|Рыков А. В. К вопросу о становлении модернистской парадигмы в искусстве ХIХ в. // Вестник Санкт-Петербургского университета. Сер. 2. 2013. Вып. 3. С. 123–132.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Индивидуализм — статья в БСЭ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Индивидуализм и экономический порядок, էջ 21
**Պիեռ դը Կուբերտենի շքնանշան** (անգլ.՝ Pierre de Coubertin medal, ֆր.՝ La médaille Pierre de Coubertin), նաև հայտնի է որպես **Սպորտի ճշմարիտ ոգու շքանշան** (անգլ.՝ True Spirit of Sportsmanship medal), հիմնական մրցանակ Միջազգային օլիմպիական կոմիտե, որը օլիմպիական մարզաձևերում շնորհվում է ակնառու դրսևորման ոգով տոգորված մարզիկներին։
1964 թվականին մեդալը հիմնադրվել և անվանվել է ի պատիվ պարոն Պիեռ դը Կուբերտենի, ժամանակակից օլիմպիական շարժման հիմնադիրն է։ Ինչպես հայտարարել է ՄՕԿ-ի պաշտոնական կայքը, «սա մեկն է այն առավել պատվավոր մրցանակներից, որը մեծ պատիվ է Օլիմպիական խաղերի մասնակից համար»։

Երբեմն էլ այդ շքանշանը համարվում է բարձրագույն Օլիմպիական պարգև, նույնիսկ ավելի կարևոր, քան Օլիմպիական ոսկե մեդալը։

Պիեռ դը Կուբերտենի արդար խաղի միջազգային մրցանակը չպետք է շփոթել Պիեռ դը Կուբերտենի մեդալով (անգլ.՝ Pierre de Coubertin International Trophy for Fair Play), որը ամեն տարի շնորհվում է Fair Play միջազգային կոմիտեի կողմից, ինչպես նաև հատուկ «Օլիմպիական իդեալները» ՄՕԿ-ի մեդալով, ստեղծվել է ՄՕԿ-ի 100-րդ տարելիցին, և պարգևատրվել է խորհրդային սուսերամարտիկ Ելենա Բելովան

Պիեռ դը Կուբերտենի մեդալ կրողներ
--------------------------------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Մարզիկներ** | **Երկիր** | **Օլիմպիադա/մրցումներ** | **Անցկացման վայրը** | **Պարգևատրման ամսաթիվը** |
| Լուց Լոնգ | Գերմանիա Գերմանիա | Ամառային Օլիմպիական խաղեր 1936 | Բեռլին, Գերմանիա | Պարգևատրվել է հետմահու |
| Էմիլ Զատոպեկ | Չեխոսլովակիա Չեխոսլովակիա | Ամառային օլիմպիական խաղեր 1952 | Հելսինկի, Ֆինլանդիա | 6 դեկտեմբերի 2000 (հետմահու) |
| Էուջենիո Մոնտի | Իտալիա Իտալիա | Ձմեռային Օլիմպիական խաղեր 1964 | Ինսբրուք, Ավստրիա[ | 1964 |
| Ֆրանց Յոնաց | Ավստրիա Ավստրիա | - | - | 1969 հուլիս |
| Կարլ Հայնց Կլեե | Ավստրիա Ավստրիա | Ձմեռային Օլիմպիական խաղեր 1964 | Ինսբրուք, Ավստրիա | 1977 փետրվար |
| Լոուրենս Լեմե | Կանադա Կանադա | Ամառային Օլիմպիական խաղեր 1988 | Սեուլ, Հարավային Կորեա | 1988 սեպտեմբեր |
| Ռայմոն Գաֆներ | Շվեյցարիա Շվեյցարիա | - | - | 1999 |
| Սպենսեր Էկկլս | Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ | Ձմեռային Օլիմպիական խաղեր 2002 | Սոլթ Լեյք Սիթի, ԱՄՆ | 2002 փետրվար |
| Տանա Ումագա | Նոր Զելանդիա Նոր Զելանդիա | Ռեգբիի ցուցադրական մրցախաղ 2003 | Կարդիֆֆ,Միացյալ Թագավորություն | 2003 հունիս |
| Վանդերլեյ դե Լիման | Բրազիլիա Բրազիլիա | Ամառային Օլիմպիական խաղեր 2004 | Աթենք, Հունաստան | 29 օգոստոսի 2004 |

Տես նաև
-------

* Օլիմպիական մեդալ
* Բազմաթիվ օլիմպիական չեմպիոնների ցանկ
* Fair Play
* Օլիմպիական շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Angel or Demon? The Choice of Fair Play (անգլ.)
Խոնարհման հարացույց
**Խոնարհում**, բայի այն փոփոխությունը, որով արտահայտվում են գործողության կատարման եղանակը, ժամանակը, դեմքը և թիվը։

Խոնարհման ձևերն ունենում են համադրական և վերլուծական կազմություն։ Տարբեր լեզուներում բայի եղանակների և ժամանակների, հետևաբար, սրանց համապատասխան բայաձևերի, քանակը տարբեր է։ Արդի հայերենն ունի հինգ եղանակ, սրանցում բաշխված բացարձակ կամ իրադրական երեք գլխավոր ժամանակների (ներկա, անցյալ, ապառնի) և անցյալ ժամանակների նկատմամբ առնված հարաբերական ժամանակների բավականին ներդաշնակ համակարգ։

Հայերենի խոնարհման ձևերը կազմվում են բայի ներկայի և անցյալ կատարյալի հիմքերից։ Ըստ անորոշ դերբայի լծորդության՝ բայերը լինում են «ա» կամ «ե», արևմտահայերենում՝ նաև «ի» խոնարհման։ Ըստ ստորոգման բովանդակության խոնարհումը լինում է դրական և ժխտական, ըստ կազմության օրինաչափությունների՝ կանոնավոր և անկանոն։ Խոնարհման համակարգը պատմականորեն փոփոխվող երևույթ է։

Արդի արևելահայերենի խոնարհումը, առաջացած լինելով «ում» ճյուղի բարբառների խոնարհումից, միաժամանակ գրաբարի խոնարհման պատմական զարգացման արդյունքն է։ Արևմտահայերենի խոնարհումը որոշ կողմերով ավելի հարազատ է գրաբարին, քան արևելահայերենինը։ Գրաբարի խոնարհմանը բնորոշ են բայաձևերի համադրական կազմությունը, եղանակա-ժամանակային ձևերի բազմիմաստությունը, այլաձևությունները։ Արևելահայերենի խոնարհումն առավելապես դերբայական է, կանոնավոր և ունի եղանակա-ժամանակային իմաստների հատուկ տարբերակում։

Գրականություն
-------------

* Աճառյան Հ. Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի, հ. 4, գիրք 1 - 2, Ե. 1953 - 61
* Աբեղյան Մ. Հայոց լեզվի տեսություն, Ե. 1965
* Բարսեղյան Հ. Արդի հայերենի բայի և խոնարհման տեսություն, Ե. 1953
* Աղայան Է. ժամանակակից հայերենի հոլովումը և խոնարհումը, Ե. 1967
* Ջահուկյան Գ. ժամանակակից հայերենի տեսության հիմունքներ, Ե. 1974

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 72)։*  |
Պրոստագլանդին E1
**Պրոստագլանդիններ**, մարդու և կաթնասուն կենդանիների հորմոններ։ Չհագեցած ճարպային օքսիթթուներ են, որոնց մոլեկուլների կմախքը բաղկացած է ածխածնի 20 ատոմից։

Պատմություն
-----------

Հայտնաբերել է շվեդ գիտնական Ու․ Էյլերը (1936), մարդու սերմնահեղուկում։ Պրոստագլանդիններ մաքուր վիճակում անջատել են Շվեդիայի և ԱՄՆ-ի գիտնականները՝ 1956-1965 թվականներին։ Սկզբնական շրջանում պրոստագլանդիններ համարվում էին շագանակագեղձի արտազատուկ։ Փոքր կոնցենտրացիաներով պրոստագլանդինները գտնվում են բարձրակարգ կենդանիների համարյա բոլոր օրգաններում, հյուսվածքներում և կենսահեղուկներում։

Կենսաքիմիա
----------

Հայտնի են մոտ 20 բնական պրոստագլանդիններ, որոնք թանձր հեղուկներ են կամ դյուրահալ բյուրեղներ։ Ըստ քիմիական կառուցվածքի տարբերում են А, В, E և F պրոստագլանդիններ, որոնցից առավել կարևոր են վերջին երկուսը։ Պրոստագլանդիններ օրգանիզմում առաջացնում են հարթ մկանների՝ հատկապես արգանդի և ֆալոպյան փողերի կծկում։

Ծննդաբերության պահին և դաշտանի ընթացքում պրոստագլանդինների պարունակությունն արգանդային հյուսվածքներում խիստ աճում է։ պրոստագլանդիններ ունեն նաև կարդիատոնիկ և բրոնխալայնիչ հատկություն։ A և E խմբի պրոստագլանդինները իջեցնում են, իսկ F խմբինը՝ բարձրացնում արյան զարկերակային ճնշումը, բարելավում արյան պսակային և երիկամային շրջանառությունը, ընկճում ստամոքսի հյութազատիչ ֆունկցիան, ազդում ներզատիչ գեղձերի գործունեության, ջրաաղային փոխանակության վրա։

Օրգանիզմում պրոստագլանդիններ սինթեզվում են հյուսվածքային տարբեր բջիջներում։ Պրոստագլանդինների կենսական ֆունկցիաների բազմազանության և օրգանիզմում պրոստագլանդիններ սինթեզող հատուկ օրգանի բացակայության պատճառով, դրանց դասում են «տեղային» կամ բջջային հորմոնների շարքը։

Ազդեցության մեխանիզմ
--------------------

Պրոստագլանդինների ազդեցության մեխանիզմը պարզված չէ։ Հայտնի է, որ նրանք ազդում են ադենիլցիկլազ ֆերմենտի ակտիվության վրա։ Պրոստագլանդիններ օգտագործվում են մանկաբարձության մեջ և գինեկոլոգիայում ծննդաբերությունը հեշտացնելու և հղիությունը վաղ շրջանում արհեստականորեն ընդհատելու նպատակով։

Կիրառում
--------

Հեռանկարային է պրոստագլանդինների օգտագործումը քիթմպանի բորբոքումների, ստամոքսի խոցի, կրծքահեղձուկի, հիպերտոնիայի, թրոմբոզների և հոդաբորբերի բուժման համար։ Պրոստագլանդինները ստանում են ֆերմենտային սինթեզով բնական բարձրմոլեկուլային չհագեցած ճարպաթթուներից, զուտ քիմիական սինթեզով՝ ցիկլապենտադիենից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 445)։*  |
| Գենետիկա |
| --- |
|  |
|   |
| 
Գլխավոր բաղադրիչներ |
| 
• Քրոմոսոմ• ԴՆԹ • ՌՆԹ

• Գենոմ • ժառանգականություն • Մուտացիա

• Նուկլեոտիդ • Վարիացիա
 |
| 
• Տերմինների ցանկ • ինդեքս • 
Բառարան
 |
| 
Պատմություն |
| 
• Ներածություն • Պատմություն
 |
| Հետազոտություն
• ԴՆԹ-ի սեկվենավորում • Գենետիկական ճարտարագիտություն • Գենոմիկա ( կատեգորիա)
• Բժշկական գենետիկա |
| 
• Էվոլյուցիա (մոլեկոլային) • Պապուլյացիոն գենետիկա • Մենդելյան ժառանգականություն • Քանակական գենետիկա • Մոլեկուլային գենետիկա |
| 
• Գենետիկայի ուղղությունները |
| 
Անհատականացված բժշկություն |
| Անհատականացված բժշկություն |
| * դ
* ք
* խ
 |

**Գենետիկական բազմազանությունը** կամ **գենետիկական պոլիմորֆիզմը**, պոպուլյացիաների բազմազանություն ըստ գենետիկական բնույթի հատկանիշների կամ մարկերների։ Կենսաբազմազանության մի տեսակ է։ Գենետիկական բազմազանությունը իրենից ներկայացնում է պոպուլյացիայի, պոպուլյացիաների խմբի կամ տեսակի գենետիկական բնութագրի կարևոր բաղադրիչ։ Գենետիկական բազմազանությունը, կախված դիտարկվող գենետիկական մարկերների ընտրույթունից, բնութագրվում է մի շարք բաղադրատարրերով.

1. Միջին հետերոզիգոտություն

2. Լոկուսի հաշվով ալլելների թիվը

3. Գենետիկական հեռավորությունը (միջպոպուլյացիոն գենետիկական բազմազանության գնահտման համար)

Միջին հետերոզիգոտություն
------------------------

Գենետիկական բազմազանության այս բաղադրատարրը նկարագրում է, թե պոպուլյացիայում ինչ մաս են կազմում առանձնյակները պոպուլյացիայում որոնք, հետերոզիգոտ են ըստ ուսումնասիրվող մարկերների օգտագործված հավաքածուի։

Լոկուսի հաշվով ալլելների թիվը
-----------------------------

Այս չափանիշը որպես կանոն օգտագործվում է ըստ մարկերների գենետիկական բազմազանության գնահատման համար, որոնք ունեն ավելի քան երկու նկարագրված ալլելային վիճակ, օրինակ՝ միկրոսատելլիտային լոկուսների համար։

Գենետիկական հեռավորություն
--------------------------

Չափանիշը բնութագրում է պոպուլյացիաների միջև տարբերության և բազմազանության աստիճանը ըստ առկայության/ բացակայության կամ օգագործվող մարկերների ալլելների հաճախականությունների։

Կենսաբանական նշանակություն
--------------------------

Գենետիկական փոփոխությունը պոպուլյացիայում ելակետային նյութ է հանդիսանում բնական ընտրության և գենետիկական դրեյֆի գործունեության համար։ Այսինքն միկրեէվոլյուցիոն պրոցեսների անհրաժեշտ տարր է հանդիսանում։ Մասնավորապես, ահյտնի են աշխատանքներ մաքուր գծերում՝ այսինքն՝ գենետիակական բազմազանության բացակայության դեպքում, ընտրանքի ոչ էֆֆեկտիվության մասին։ Մեկ այլ կողմից գենետիակական փոփոխականությունը հանդիսանում է ինքնին միկրոէվոլյուցիայի գործոնների ազդեցության առարկա։ Գենետիկական բազմազանությունը ըստ ոչ չեզոք հատկանիշների մեծ նշանակւոթյուն ունի պոպուլյացիաների էկոլոգիական ճկունության համար։ Ըստ ալլոզիմային լոկուսների մի քանի ալլելների առկայությունը պոպուլյացիաներում հնարավորություն է տալիս այդ նույն պոպուլյացիային հարմարվել տատանվող պայմաններին, որոնցում այս կամ այն ալլելների առանձնայակների առկայությունը առավելություններ է տալիս։ Օրինակ լայն տարածում ունեցող *Drosophila melanogaster* տարբերոկի մոտ ալկոհոլդեհիդրոգենազա գենը հոմոզիգոտ վիճակում կախված միջավայրի ջերմաստիճանային պայմաններից երկընտրողական օգտակար կամ վնասակար ազդեցություն է ունենում։

Գրականություն
-------------

1. Алтухов Ю.П. Генетические процессы в популяциях. – М.: ИКЦ «Академкнига». 2003. 431 с.
Վրացական ազգանունների ճնշող մեծամասնությունը հիմք են առնում հայրանուններից, հազվադեպ՝ տեղանուններից ու տարատեսակ վերջածանցների կազմություններից։ Սովորաբար վրացական ազգանունները տարբերակվում են ըստ երկրի այս կամ այն տարածքի։ Այսպիսով, արևմտյան և կենտրոնական Վրաստանում ազգանունները վերջանում են «ձե» (վրաց.՝ ძე), որը բառացիորեն նշանակում է «ծնված», մինչդեռ Արևելյան Վրաստանում վերջանում են «շվիլի» վերջածանցով (վրաց. შვილი), որը բառացիորեն նշանակում է «մանուկ» կամ «երեխա». սրանք փաստացի հոմանիշներ են համարվում։ Ի դեպ այս վերջածանցով ազգանուններ կրում են նաև Վրաստանի հրեաները։

Արևելյան Վրաստանի լեռնային շրջաններում հանդիպում են «ուրի» (վրաց.՝ ური) կամ «ուլի» (վրաց.՝ ული)։ Սվանների ազգանունների մեծամասնությունը, ըստ ըության ավարտվում են «-անի» (վրաց.՝ ანი), մեգրելների` «-իա» (վրաց.՝ ია), «-ուա» (վրաց.՝ უა) կամ «-ավա» (վրաց.՝ ავა), լազերի` «շի» (վրաց.՝ ში)։

Վրացական ազգանունների մասին առաջին հուշագրությունները վերագրվում են 7 - 8-րդ դարերին։ Նրանց ճնշող մեծամասնությունը կապված էր տեղանունների (Պավնելի, Սուրամելի, Օրբելի), հայրանունների, կամ էլ մասնագիտական պատկանելիության, գերդաստանի ավանդական հասարակական դիրքի ու կոչման (Ամիլախվարի, Ամիրեջիբի, Էրիսթավի, Դեկանոզիշվիլի) հետ։ 13-րդ դարից սկսած՝ ազգանունները հիմք էին առնում տեղանուններից։ Այս ավանդույթը ամբողջությամբ տարածվեց 15 - 18-րդ դարերում։

Վրաստանի քաղաքացիական ռեեստերի գործակալության 2008 թ. հաշվետվության համաձայն՝ Վրաստանի առավել տարածված ազգանունները հետևյալն են.

* Բերիձե(ბერიძე) - 24962
* Կապանաձե (კაპანაძე) - 17202
* Գելաշվիլի (გელაშვილი) - 16350
* Մաիսուրաձե (მაისურაძე) - 14824
* Գիորգաձե (გიორგაძე) - 12954
* Լոմիձե (ლომიძე) - 11796
* Ծիկլաուրի (წიკლაური) - 11571
* Բոլքվաձե (ბოლქვაძე) - 10916
* Կվարացխելիա(კვარაცხელია) - 10447
* Նոզաձե (ნოზაძე) - 10183
* Խուցիշվիլի (ხუციშვილი) - 4806
* Աբուլաձե (აბულაძე) - 4758
* Շենգելիա (შენგელია) - 4639
* Միքելաձե (მიქელაძე) - 4415
* Տաբատաձե (ტაბატაძე) - 4294
* Բաիրամովի (ბაირამოვი) - 4265
* Գուսեինովա (გუსეინოვი) - 4124
* Գոգոլաձե (გოგოლაძე) - 4057

Անուններ
--------

### Իգական անուններ

Վրաստանում ամենատարածված կանացի 9 անունները (2012 թվականի տվյալներով).

| # | Վրացերեն | Հայերեն | Թիվ |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | ნინო | Նինո | 246 879 |
| 2 | მარიამ | Մարիամ | 100 982 |
| 3 | თამარა | Թամարա | 97 531 |
| 4 | ნანა | Նանա | 69 653 |
| 5 | ნათია | Նաթիա | 66 947 |
| 6 | ანა | Անա | 64 980 |
| 7 | ლეა | Լեա | 55 059 |
| 8 | ქეთევან | Քեթեվան | 50 272 |
| 9 | მაია | Մայիա | 45 952 |

### Արական անուններ

Վրաստանում ամենատարածված արական 9 անունները (2012 թվականի տվյալներով).

| # | Վրացերեն | Հայերեն | Թիվ |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | გიორგი | Գիորգի | 193 828 |
| 2 | დავით | Դավիթ | 90 713 |
| 3 | ნიკოლოზ | Նիկոլոզ | 59 784 |
| 4 | ზურაბ | Զուրաբ | 49 403 |
| 5 | ალექსანდრე | Ալեքսանդրե | 45 488 |
| 6 | ლევან | Լևան | 40 488 |
| 7 | თეიმურაზ | Թեիմուրազ | 36 834 |
| 8 | ირაკლი | Իռակլի | 35 150 |
| 9 | მიხეილი | Միխեիլ | 28 232 |
| 10 | ლუკა | Լուկա | 27 692 |
| 11 | გოჩა | Գոչա | 22 063 |

Աղբյուրներ
----------

* Ամենատարածված ազգանունները Վրաստանում Archived 2012-03-09 at the Wayback Machine. (վրաց.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Այս տարում Վրաստանում ամենատարածվան անունները Գիորգին և Նինոն են։
**Բոհումիլ Կաֆկա** (չեխ․՝ Bohumil Kafka, փետրվարի 14, 1878(1878-02-14)[…], Նովա Պակա - նոյեմբերի 24, 1942(1942-11-24)[…], Պրահա, Բոհեմիայի և Մորավիայի պրոտեկտորատ), չեխ քանդակագործ և մանկավարժ, պրոֆեսոր, Պրահայի գեղարվեստի ակադեմիայի ռեկտոր։

Կենսագրություն
--------------

1892 թվականից 1896 թվականը սովորել է Գորիցեի քանդակագործության դպրոցում, ապա 1897 թվականին Պրահայի Կիրառական արվեստի բարձրագույն դպրոցում՝ Ստանիսլավ Սուխարդիի և Յոսեֆ Վացլավ Միսլբեկի ղեկավարություն։ Ավելի ուշ շարունակել է Վիեննայում։ Ստացած կրթաթոշակների շնորհիվ 1904-1908 թվականներին ապրել և աշխատել է Փարիզում։ Գտնվել է Օգյուստ Ռոդենի ստեղծագործությունների ուժեղ ազդեցության տակ։

Կաֆկայի առաջին փարիզյան ցուցահանդեսը կազմակերպվել է 1904 թվականին Ֆրանսիայի կրթության նախարարության աջակցությամբ։ Ավելի ուշ, Ֆրանսիայի կառավարությունը քանդակագործին պարգևատրել է Պատվավոր Լեգեոնի շքանշանով։

Նախքան վերադառնալը և բնակվելը Պրահայում, աշխատել է Լոնդոնում, Բեռլինում և Հռոմում։

1912 թվականին իր ուսուցիչ Ստանիսլավ Սուխարդիի հետ միասին Պրահայում մասնակցել է Ֆրանտիշեկ Պալացկի և սուրբ Վացլավի արձանների ստեղծմանը։ Ուսուցչի մահվանից հետո 1916 թվականին նշանակվել է Պրահայի կիրառական արվեստի դպրոցի դեկորատիվ քանդակների պրոֆեսոր։ 1925 թվականին դարձել է Պրահայի գեղարվեստի ակադեմիայի պրոֆեսոր։ Երկու անգամ ընտրվել է վերջինիս ռեկտոր։

Քանդակագործի աշխատանքները կատարվել են, գլխավորապես, սիմվոլիզմի և անիմալիստիկա ոճերով։ Հայտնի է իր դեկորատիվ քանդակներով, բնակելի ճակատների տարրերով և հասարակական շենքերով, կիսանդրիներով, արձաններով ու հուշարձաններով։

Բոհումիլ Կաֆկան համարվում է Չեխոսլովակիայի արվեստի մոդեռնի նոխահայրերից մեկը։

Մահացել է Պրահայում է որդանման ելունի բորբոքումից։ Թաղված է Վիշեգրադյան գերեզմանոցում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
4. 1 2 3 4  Czech National Authority Database
5. 1 2 3 4  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
6. 1 2  European Theatre Architecture — Arts and Theatre Institute.
7. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag

Արտաքին հղումներ
----------------

* Bohumil Kafka Archived 2014-05-12 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 101293635X · ISNI: 0000 0001 2029 6070 · LCCN: no2015157289 · NKC: jk01052498 · VIAF: 83763300 · ULAN: 500194101 · WorldCat VIAF: 83763300 |

 |

 |
**Բոհրուտ** կամ **Բողրութ** (այժմ կոչվում է՝ ադրբ.՝ Behrud), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Օրդուբադի շրջանում, նախկինում խոշոր միջնադարյան հայաբնակ գյուղ։ Տեղակայված է Գիրան քաղաքատեղից 3-4 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք, Գիլան գետի աջ կողմում։

Պատմություն
-----------

Գյուղում եղել է ավելի քան 60-80 բնակելի և այլ շինություններ։ 19-րդ դարավերջից անմարդաբնակ է և փլատակների է վերածվել։

Հուշարձաններ
------------

Բնակատեղիի անցյալի և հուշարձանների մասին աղոտ տեղեկություններ են պահպանվել։ Բոհրուտը, գտնվելով միջգավառային տարանցիկ երթուղիներից մեկի վրա, միջնադարում նշանակալից զարգացման է հասել։

Բոհրուտի պատմաճարտարապետական հուշարձաններից հայտնի է նրա կամուրջը և հնամենի եկեղեցին, որոնցից եկեղեցին ավերված է, իսկ կամրջից պահպանվում է մի հատված։ 1873 թվականի տվյալներով՝ Բոհրուտի եկեղեցին կանգուն է եղել, որի մասին առկա չեն տվյալներ։

Արձանագրություններ
------------------

Բոհրուտը որպես նշանավոր բնակատեղի թվարկվում է Ագուլիսի Սուրբ Թովմա վանքի արևմտյան մուտքի կարևոր արձանագրության մեջ։ Գյուղն այնուհետև ձեռագրական աղբյուրներում հիշատակվում է Փառակայում Ղատամի որդի Պետրոս սարկավագի 1719 թվականի ընդօրինակած ձեռագրում, ռամիսեցի մոր 1725 թվականին գրած նամակում։

Բոհրուտի բնիկները հնուց ի վեր Փառակայի, Ջուղայի, Շոռոթի և Ագուլիսի առևտրականների հետ ճամփորդել ու առևտուր են արել տարբեր երկրներում։ Ըստ 18-րդ դարի գրավոր աղբյուրների՝ բոհրուտցի Սահակը 1715 թվականին մերձավորների հետ վաճառական գործերով գտնվել է Ղրիմում։ Ծովափնյա քաղաքներից մեկի մոտ մուսուլմանները, Սահակին բազում տանջանքների ու խոշտանգումների ենթարկելով, ստիպում են ազգուրաց ու կրոնափոխ լինել։ Սակայն պատանին արիաբար դիմադրում է և նախընտրում է զոհվել երիտասարդ հասակում, քան ապրել որպես ազգուրաց և հայրենամոռ։ Ականատես Վրթանես Վարդապետը նշել է, որ Սահակի մարմինը փետել են երկաթե ունելիով, հետո հատել մարմնի մասերը, ոչխարի պես մորթեզերծ արել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նախիջևանի ԻՍՍՀ բնակավայրերը
2. 1 2 3 4  Ա․ Ա․ Այվազյան, ՆԱԽԻՋԵՎԱՆ․ պատկերազարդ բնաշխարհիկ հանրագիտակ, Երևան, «Հուշարձան», 1995, էջ 69-70 — 368 էջ. — 2700 հատ, ISBN 5-8079-0911-9։
3. ↑  *Ձեռագիր № 7397*։ Մատենադարան։ էջեր 639 ա, բ


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Օրդուբադի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Օրդուբադ** |
|  |
| 
* Աղբի
* Անապատ
* Տանակերտ
* Վերին Հանդամեջ
* Վերին Ագուլիս
* Ներքին Ազա
* Վերին Ազա
* Բաշդիզա
* Դիսար
* Բոհրուտ
* Բղև
* Բիստ
* Չապաևկա
* Ցղնա
* Դէր
* Դաստակ
* Տրունիս
* Դիզա
* Դուգլին
* Դուգլինդիզա
* Ողոհի
* Գանձակ
* Գիլանչայ
* Քաղաքիկ
* Քալանթարդիզա
* Քոթամ
* Մազրա
* Մեսրոպավան
* Նորակերտ
* Նունիս
* Փառակա
* Փառակաչայ
* Բազմառի
* Կորուխլար
* Կոշադիզա
* Սմբատան Դիզա
* Շահրիար
* Տևի
* Ունուս
* Ստուպի
* Վաղավեր
* Վանանդ
* Խողվանի
* Խուրս
* Վերին Հանդամեջ
* (Ներքին) **Ագուլիս**

 | Որդուարի շրջանը Ադրբեջանի քարտեզին |
|  |
| Լքված | 
* Ազատ
* Բերդակ
* Գիրան
* Ըզնմեր
* Ովդու
* Ռամիս
* Ազայի երկաթգծի կայարանի ավան
* Գեղերեցիկ
* Գիլանևայ
* Գիլնեակ
* Մցգուն
* Նավիշ
* Շրջու (Սրջու)
* Սալ
* Վարակերտ
* Քոթամի երկաթգծի կայարանի ավան
* Օրդուբադի երկաթգծի կայարանի ավան

 |
|  |
| Պորտալ:Ադրբեջան |

 |
**Սիմհասենա** (4-րդ դար - 384 կամ 385), հին հնդկական Արևմտյան Քշատրապաս պետության թագավորը (380-384/385)։

Կենսագրություն
--------------

Սիմհասենան Ռուդրասենա III-ի քրոջ որդին էր և գահ է բարձրացել նրա մահից հետո։ Չանդ Ջայն Քայլաշը, նշելով այն փաստը, որ Ռուդրասենա III-ին հաջորդել է ոչ թե որդին, այլ նրա զարմիկը, կասկած է հայտնել, որ երկրի տիրակալի փոփոխութունը տեղի է ունեցել բնական և խաղաղ ճանապարհով։ Հետազոտողը նաև առաջարկել է Սիմհասենային նույնականացնել Իսվարամիտրա թագավորի համանուն որդու հետ, որոնց անունները նշված են Սանչիի մոտ հայտնաբերված կավե իրերի վրա։ Միաժամանակ Քայլաշը դժվարանում է բացահայտել այս տիրակալների կապը Սրիդհարավարմանի հետ, որը իշխում էր Արևելյան Մալվայում։ Ըստ Սաթյա Շրավայի՝ Ռուդրասենա III-ը կարող էր մահանալ երիտասարդ հասակում կամ սպանվել գուպտաների հետ բախումների ժամանակ՝ չթողնելով ուղղակի իրավահաջորդներ։ Սիմհասենայի մետաղադրամների հատման տարեթվերը միանշանակ չեն, բայց ամեն դեպքում գիտնականներն այս մահաշատրապի կառավարման շրջանը վերագրում են 380-ական թվականներին։ Սիմհասենային հաջորդել է նրա որդին՝ Ռուդրասենա IV-ը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Kailash C. Malwa Through The Ages (From the Earliest Time to 1305 A. D.) — 1972. P. 180
2. ↑  Shrava S. The Sakas In India. — Delhi, 1947. P. 91.
3. ↑  *Tandon P.* A Simple Two Mint Model for Western Kshatrapa Coinage
4. ↑  *Rapson E.* Catalogue of the coins of the Andhra dynasty, the Western Ksatrapas, the Traikutaka dynasty, and the «Bodhi» dynasty. — London. Printed by order of the Trustees of British Museum. — 1908.
5. ↑  Mookerji R. The Gupta Empire. — Delhi, 1997. P. 68. ISBN 81-208-0089-3.



| ⛭Սիմհասենա — նախնիներ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Սիմհասենա |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |

 |


| ⛭Տոհմածառ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Սիմհասենա |  | Ռուդրասենա IV[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

 |
**Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ**, պատվավոր կոչում, հաստատվել է 1936 թվականի մայիսի 27-ին։ Շնորհվում էր Վրացական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության կողմից արվեստի ակնառու գործիչներին, ովքեր աչքի են ընկել թատրոնի, կինոյի ու արվեստի զարգացման գործում ունեցած իրենց ներդրումներով։

Կոչումը շնորհվում էր, որպես կանոն, ոչ շուտ, քան «Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ» կամ «Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ» կոչումն ստանալուց երեք տարի հետո։ Հաջորդ աստիճանի կոչումն էր «ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ»։

Մինչ 1936 թվականին պարգևի կարգավիճակի հստակեցումը խորհրդային հանրապետություններում շնորհվում էր *Հանրապետության ժողովրդական արտիստի* կոչում։ Վերջինիս կարգավիճակը հստակ չէր, այն շնորհվում էր ինչպես Խորհուրդների նախագահության, այնպես էլ Լուսավորության ժողովրդական կոմիսարիատի կողմից Միության, միութենական կամ ինքնավար հանրապետության մակարդակով։ Կոչումը միասնական էր (առանց հանրապետությունը նշելու) և չէր գրանցվում։ Առաջինը պարգևատրվել է վրացի գրող, դրամատուրգ Շալվա Դադիանին։

Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչման վերջինն արժանացել է Թամարա Գվերծիթելին 1991 թվականին։

ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Վրաստանում «Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ» կոչումը փոխարինվել է «Վրաստանի ժողովրդական արտիստ» կոչմամբ, ընդ որում, պահպանվել են նախկին ԽՍՀՄ օրենքով սահմանված իրավունքներն ու պարտականությունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Жалейко Б. А. Звания почётные // Юридический энциклопедический словарь. — 2-е издание. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — С. 139—143.
**«Վրաց պետական քաղաքականությունը և հայ մշակույթի հուշարձանները»** (անգլ.՝ The state policy of Georgia and the monuments of Armenian culture, ռուս.՝ Государственная политика Грузии и памятники армянской культуры (1988-1998)), Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության կողմից 1998 թվականին հրատարակված «ՀՃՈՒ գիտական ուսումնասիրություններ» շարքի թվով 2-րդ գիրքը (Գիրք Բ)։ Այն հեղինակել և կազմել է հուշարձանագետ, պատմաբան, բանահավաք, Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի երևանյան գրասենյակի ղեկավար Սամվել Կարապետյանը։ Տպագրվել է եռալեզու տարբերակով՝ հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն։ Ժողովածուն ընդգրկում է հատկապես 1988-1998 թվականների ընթացքում փաստագրական նյութեր ներկայիս Վրաստանի տարածքում գտնվող հայկական մշակութային հուշարձանների ավերումների և յուրացումների վերաբերյալ։ Գրքում ներկայացված են նաև փաստաթղթերի լուսապատճեններ և լուսանկարներ։

«Վրաց պետական քաղաքականությունը և հայ մշակույթի հուշարձանները» գիրքը հրատարակվել է Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի Արվեստի ինստիտուտի երաշխավորությամբ և տպագրվել ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչությունում։ Աշխատության հրատարակմանը նպաստել է Շվեյցարիայում բնակվող Գրոնիկ Փափազյանը։

Տես նաև
-------

* Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամ
* Սամվել Կարապետյան
* Հայերը Վրաստանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Վրաց պետական քաղաքականությունը և հայ մշակույթի հուշարձանները» գրքի մասին տեղեկություններ Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի կայքում Archived 2020-03-05 at the Wayback Machine. *(արխիվացված)*։
2. 1 2  «Օրենք չեմ խախտել». Սամվել Կարապետյանին գործունեության պատճառով արգելել են մտնել Վրաստան» *(արխիվացված)*։
3. ↑  «Սամվել Կարապետյան. «Կարծում եմ, որ վրացիներն ավելի են գնահատում իմ աշխատանքը, քան հայերը» (արխիվացված)։
4. ↑  «Երեք հարևան, երեքն էլ մի վարքի։ Հայ հուշարձանագետին արգելել են մտնել Վրաստան» *(արխիվացված)*։
**Վճարման օրդեր**, դրամական միջոցներ ստացողի պատվերի մասնակի կատարման համար բանկի կողմից ձևավորված հաշվարկային փաստաթուղթ, ըստ որի վճարողի մասնակի ակցեպտն առկա է բանկային հաշվին բավարար քանակությամբ դրամական միջոցների բացակայության դեպքում, որը տեղադրվում է ժամանակին չկատարված կարգադրության հերթում։

Սահմանում
---------

Համաձայն «Դրամական միջոցներ փոխանցելու կանոնների վերաբերյալ կանոնակարգեր № 383-Պ 19.06.2012-ից»-ի՝ *դրամական օրդերը* փաստաթուղթ է, ըստ որի վճարողի մասնակի ակցեպտը կա բանկային հաշվին բավարար քանակությամբ դրամական միջոցների բացակայության դեպքում, որը տեղադրվում է ժամանակին չկատարված կարգադրության հերթում։

Վճարման օրդեր և վճարման հանձնարարական
-------------------------------------

Հաճախորդը, օգտագործելով վճարման հանձնարարականը, բանկին հանձնարարում է հաճախորդի հաշվից պահանջվող դրամական միջոցների գումարը փոխանցել մեկ այլ անփոփոխ հաշվի։ Վճարման օրդերը վճարողի հաշվից դրամական միջոցների դուրսբերումն է` առանց նրա անմիջական կարգադրման (օրինակ` կարգադրողի ծառայության դատական պրիստավով)։ Հաճախորդը իր դրամական միջոցների դուրսգրման մասին տեղեկանում է միայն ծանուցում ստանալու պահին։

Տես նաև
-------

* Ինկասո

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Платежный ордер: бланк//Главкнига, 6.04.2017
**Մաշան այլևս ծույլիկ չէ** (ռուս.՝ Маша больше не лентяйка), խորհրդային կարճամետրաժ մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը նկարահանվել է 1978 թվականին «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում, ռեժիսոր Լև Միլչինի կողմից։

Սյուժե
------

Մաշան չէր ցանկանում օգնել տատիկին` ասելով, որ նա «իր ձեռքերի և ոտքերի տեղը չէ»։ Տատիկն ինքն էր գնում հրուշակեղենի խանութ, իսկ Մաշայի ձեռքերն ու ոտքերը սկսում էին հրաշքներ գործել. կերակրում էին նրան մանանեխով և կծվիչով, դուրս էին տանում, ստիպում էին ներկել հարևանի տաքսային կապույտ գույնով, պապիկից երկու խնձոր խլել մի շարք ակրոբատիկ շարժումներ անել և թռչել շարժվող ավտոբուսի մեջ։

«Տուժածները»` տղան շան հետ և խնձորներով պապիկը, բռնում են տատիկը հրուշակեղենի խանութի մոտ և պատմում ամբողջ կատարվածը։

Արդեն մթնում է, և ավտոբուսը Մաշային տանում է անտառ։ Մտահոգված վարորդը փորձում է կանգնեցնել անտառ վազող աղջկան, սակայն ոտքերն աղջկան տանում են հեռու-հեռու։ Վերջապես ուժասպառ աղջիկը ընկնում է դաշտում և վստահ արտասանում է իր ցանկությունը. «ուզում եմ նորից դառնալ իմ ոտքերի և ձեռքերի տերը»։ Երկնքից ընկնող աստղը կատարում է նրա ցանկությունը։ Երջանիկ Մաշայի ուղղությամբ շարժվում են երկու կրակներ, և նա կարծում է, թե դա գայլ է։ Սարսափահար եղած աղջիկն իր ձեռքերից և ոտքերից օգնություն է խնդրում, որպեսզի բարձրանա ամենաբարձր ծառի գագաթը և ճարպկորեն բարձրանում է սոճու վրա։ Բայց պարզվում է, որ գայլի աչքերը լապտերներ են, որով նրան փնտրում են «տուժածները»` տատիկի գլխավորությամբ։ Գրկելով տատիկին` հուզված Մաշան հայտարարում է, որ ինքն այլևս ծույլիկ չէ։

Հեղինակներ
----------

* Տնօրեն` Լյուբով Բուտիրինա
* Խմբագիր` Ռաիսա Ֆրիչինսկայա
* Մոնտաժող` Օլգա Վասիլենկո
* Ֆոնի նկարիչ` Դիմիտրի Անպիլով
* Օգնականներ` Լ. Նիկիտինա, Ն. Սարատովա

Դերերը հնչյունավորել են
-----------------------

* Զինաիդա Նարիշկինա - Մաշա/տատիկ
* Վասիլի Լիվանով - կկու/ավտոբուսի վարորդ

Վերաթողարկում DVD ձևաչափով
--------------------------

Մուլտֆիլմը մի քանի անգամ (2006, 2007 և 2008 թվականներին) DVD ձևաչափով վերաթողարկվել է «Հեքիաթներ Մաշինկայի մասին» մուլտֆիլմերի հավաքածուում («Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիա)։

Տես նաև
-------

* Ինչպես Մաշան կռվեց իր բարձի հետ
* Մաշան ու կախարդական մուրաբան

Գրականություն
-------------

* *Прокофьева С. Л.* Самый большой друг и другие сказки. — М.: АСТ, 2006. — 48 с. — (Сказки-мультфильмы). — 10 000 экз. — ISBN 5-17-042706-9 «Сказка о ленивых ручках и ножках» — стр. 11-22.
* *Прокофьева С. Л.* Сказка о ленивой девочке Маше. — М.: Облака, 2015. — ISBN 978-5-9905976-6-2

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Сказки про Машеньку DVD
2. ↑  Сказка о ленивой девочке Маше

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Մաշան այլևս ծույլիկ չէ»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* «Մաշան այլևս ծույլիկ չէ» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
Մյուռոնի կաթսա, որի մեջ օրհնվում է մյուռոնը Հայ Առաքելական եկեղեցում յոթ տարին մեկ։
**«Մյուռոն» բառի ծագումնաբանությունը**
«Մյուռոն»-ը հունարեն բառ է, որ նշանակում է «հոտավետ յուղ» կամ «բույսից հոսող հյութ»։ Այն ծագում է հնախոսական օծել արմատից։ Իբրև այդպիսին, շատ հին ժամանակներից ի վեր, զանազան անուշահոտ համեմունքների հետ միասին, կիրառվել է ձիթենու յուղը։ Այն լայնորեն գործածել են արևելյան ազգերը, գլխավորապես հին հրեաները տոնական օրերին (ՍԱՂՄ. ԻԲ 5, ԱՄՈՎՍ Զ 6)։ Քրիստոսի ժամանակ տակավին կենսունակ էր իբրև հարգանքի նշան հյուրի գլուխը կամ ոտքերը օծելու սովորույթը (ՄԱՐԿ. ԺԴ 3, ՀՈՎՀ. ԺԲ 3)։ Ըստ Մովսես նախամարգարեի ստացած աստվածային պատգամի (ԵԼՔ Լ 23-30), Աստծո սպասավորները ձիթենու յուղը կիրարկում էին ծանրագին խնկեղենի, այլևայլ համեմունքների և ծաղիկների միախառնումով։ Սրանց մեջ ամենից ազնիվն ու պատվականը նարդոսի յուղն էր (ԵՐԳ ԵՐԳՈՑ Ա 12, ՄԱՐԿ. ԺԴ 3)։

**Բաղադրամասեր**
Սրբալույս Մյուռոնի հիմնական բաղադրիչը ձիթենու անարատ ձեթն է, որին խառնվում է բալասան, ինչպես նաև քառասուն տեսակի տարբեր հոտավետ խունկերի, ծաղիկների, անուշահոտ բույսերի արմատների, ծաղկաջրերի, յուղային հյութերի և տերևների միաշաղախված հեղուկը։ «Մաշտոց»-ի Մյուռոնօրհնության կանոնում ասվում է, թե «գլխաւոր նիւթ սրբոյ Մեռոնին համարի ձէթ ի ձիթենեաց և իւղ պալասանի»։

Բալասանը փշատենու նման մի մշտադալար ծառի կեղևից ծորող անուշահոտ հեղուկն է։ Բալասանը նախ փափկեցվում է կտավատի յուղով, որպեսզի միախառնվի ձիթենու յուղին, որովհետև եթե չփափկի, ապա կնստի Մյուռոնի կաթսայի հատակին և ընդհանուր բաղադրությանը չի հաղորդի իր զորությունը և Մյուռոնում բալասանի պակասություն կլինի։ Այնինչ կանոնում ասվում է. «Որքան շատ իցէ պալասանն, այնքան գովելի է»։ Ահա այս պատճառով էլ առանձին կաթսաների մեջ եռացնում են բալասանը կտավատի ձեթով և մյուսում՝ ձիթենու յուղը, ապա եռացրած բալասանը լցնում են ձիթենու եռացած յուղի մեջ, որպեսզի լավ եփվի և միավորվի վերջինիս հետ, և այսպես առանձին պահում մինչև Մյուռոնի օրհնության օրը։

**Մյուռոնօրհնության օր**
Առավել հին շրջանում այն տեղի էր ունենում Ավագ Հինգշաբթի։ Վերջին երկու-երեք դարերում այժմյան խմբագրությամբ կանոնակարգված «Մաշտոցները» հրահանգում են օրհնությունը կատարել Ավագ Հինգշաբթի, Հոգեգալստյան տոնին կամ էլ պատշաճավոր որևէ մեկ այլ օր։ Հաշվի առնելով, որ օրհնության ժամանակ տարբեր կողմերից մեծաթիվ ուխտավորներ են գալիս և նկատի ունենալով Արարատյան դաշտի եղանակային յուրահատկությունները և համանման մի շարք գործոններ՝ վերջին հարյուրամյակում Մյուռոնի օրհնությունը սովորաբար կատարվում է աշնանը։

**Ավագ Խորանի վրա**
Օրհնությունից քառասուն օր առաջ ձիթենու մաքուր յուղով լի կաթսան դրվում է Մայր Տաճարի բեմում և ծածկվում նրբահյուս շղարշով։ Հնում այն ծածկվում էր յոթ շարք շղարշով։ Քառասուն օր շարունակ, երեկոյան ժամերգությունից հետո, հոգևոր պաշտոն է կատարվում՝ շարականներով, աղոթքներով և սուրբգրային ընթերցվածներով։ Մյուռոնօրհնեքի գիշերը, հսկում է կատարվում, իսկ հաջորդ օրը լինում է օրհնության հանդիսավոր շնորհաբաշխությունը։