**Airbus A350 XWB** (անգլ. Extra Wide Body - extra-wide fuselage) պատկանում է երկար հեռավորություն թռչող, երկշարժիչ մարդատար ինքնաթիռների ընտանիքին, որը մշակվել է Airbus-ի կողմից՝ որպես A330-ի և A340-ի փոխարեն։
Այն կարող է տեղափոխել 250-ից մինչև 350 ուղևոր՝ երեք դասի կոնֆիգուրացիայով և առավելագույնը 440-550 ուղևորի՝ կախված մոդիֆիկացիայից։

A350-ը արտադրողի կողմից դասվում է որպես ամենաանաղմուկը, նախորդ սերնդի ինքնաթիռների համեմատ։ Ձայնային աղմուկը 40%-ով ավելի քիչ է, իսկ CO₂ արտանետումներ պակասել է 25%–ով։
A350-ը Airbus-ի առաջին ինքնաթիռն է, որում ֆյուզելյաժն ու թևը հիմնականում պատրաստված են Ածխապլաստիկից։
A350-ը առաջին թռիչքը կատարել է 2013 թվականի հունիսի 14-ին, իսկ առաջին տեսակի վկայականը տրվել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 30-ին։

A350-ի մեկնարկային պատվիրատուն հանդիսացել է Qatar Airways-ը, որը պատվիրել է 80 ինքնաթիռ։ 2014 թվականի ապրիլին Airbus-ը 812 ինքնաթիռների պատվերներ էր ստացել աշխարհի 39 տարբեր հաճախորդներից

2015 թվականի հունվարի 15-ին Qatar Airways ավիաընկերությունը իրեն պատկանող A350 XWB-ով կատարեց իր առաջին կոմերցիոն չվերթը ՝ Դոհա - Ֆրանկֆուրտ ուղղությամբ։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Հայտարարելով Բոինգ 787 Dreamliner նախագծի մասին՝ Boeing կորպորացիան հայտարարեց, որ այդ ինքնաթիռի շահագործման ավելի ցածր արժեքը լուրջ հարված կհասցնի Airbus A330-ի դիրքին։ Սկզբում Airbus-ը թերահավատորեն էր վերաբերվում հայտարարությանը` նշելով, որ 787-ը միայն արձագանք է A330-ին, և իր հերթին որևէ պատասխան քայլ ձեռնարկելու անհրաժեշտություն չի տեսնում։

Ավիաընկերությունները, այնուամենայնիվ, պայմանավորվել էին Airbus–ի հետ մրցակից ստեղծելու մասին, քանի որ, ըստ Boeing-ի հայտարարությունների, 787 մոդելը պետք է 20%-ով ավելի քիչ վառելիք օգտագործի, քան առկա գործընկերները։ Ի սկզբանե Airbus-ը նախատեսում էր ստեղծել A330-ի վրա հիմնված մոդել, որը ոչ պաշտոնապես կոչվում էր "A330-200lite" և կունենար բարելավված աերոդինամիկա և Boeing 787-ի նման շարժիչներ։
Նախնական տարբերակը մտահղացվել է 2004 թվականին A330-ի վրա հիմնված ֆյուզելաժով և նույն դասավորությամբ, ինչ այն, բայց զգալիորեն թարմացված դիզայնով։ Ավիաընկերություններին չբավարարեց այս տարբերակը, և հետագայում, պոտենցիալ հաճախորդների խնդրանքով, Airbus-ը հրաժարվեց այս գաղափարից։ Airbus-ը 4 միլիարդ եվրո է հատկացրել A350 կոչվող նոր մոդելի մշակման համար։ Նոր շարժիչները, թևերի և պոչի կայունացուցիչները, զուգորդված նոր կոմպոզիցիոն նյութերի և ֆյուզելյաժի արտադրության մեթոդների հետ, A350-ը դարձրել են գրեթե ամբողջովին նոր ինքնաթիռ։
2006 թվականին Airbus-ը վերափոխեց դիզայնը և այն վերանվանեց **A350 XWB**։ Ընկերությունը նշել է, որ ինքնաթիռը կլինի ավելի խնայող, և դրա շահագործման ծախսերը 8%-ով ցածր կլինեն, քան Boeing 787 Dreamliner-ինը։

Մշակման և ճշգրտման ծախսերը, ըստ 2011 թվականի կանխատեսումների, պետք է կազմեին 12 միլիարդ եվրո (15 միլիարդ դոլար)։

### A350 XWB

Ի պատասխան ավիաընկերությունների ցանկության՝ 2006 թվականի կեսերին Airbus-ը զգալիորեն վերանայեց Airbus A350-ի հայեցակարգը։ Փոփոխված և զգալիորեն վերանախագծված նախագիծը ստացել է XWB - eXtra Wide Body հապավումը(լրացուցիչ երկարացված ֆյուզելաժ)։ Օդանավի նոր տարբերակը օդային փոխադրումների շուկայում մրցում է Boeing 777 ինքնաթիռի, ինչպես նաև Boeing 787 ինքնաթիռի որոշ մոդելների հետ։

2012 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Airbus A350 XWB "MSN1"-ի առաջին օրինակը դուրս է բերվել հավաքման արտադրամասի անգարներից։ A350 XWB նախատիպն առաջին թռիչքն իրականացրել է 2013 թվականի հունիսի 14-ին Ֆրանսիայի Թուլուզ-Բլանյակ քաղաքում, առաջինը օդ է բարձրացել A350 XWB-900 մոդիֆիկացիայի ինքնաթիռը ՝ F-WXWB գրանցման համարով։

Առաջին տեսակի վկայականը տրվել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Եվրոպական ավիացիոն անվտանգության գործակալության կողմից Rolls-Royce Trent XWBruen շարժիչներով A350-900 տարբերակի համար։

Կառուցվածք
----------

A350–ի կառուցվածքում լայնորեն օգտագործված է վերջին տեսակի նյութեր. ինքնաթիռի քաշի 52%-ը կոմպոզիտային նյութեր են, 20% - ալյումին, 14% - տիտան, 7 % - պողպատ, 7% - այլ նյութեր (համեմատության համար նշենք, որ նրա մրցակից Boeing 787-ը բաղկացած է 50% կոմպոզիտներից, 20% ալյումինից, 15% տիտանից, 10% պողպատից և 5% այլ նյութերից)։ Airbus-ն ակնկալում է, որ օդանավը կունենա 10%-ով ցածր գործառնական արժեք և 14%-ով ավելի քիչ քաշ մեկ ուղևորի համար, քան մրցակիցը։

A350 XWB-ն ի վիճակի է տեղավորել մինչև 10 ուղևորի նստատեղ յուրաքանչյուր շարքում (գործնականում բոլոր A350 օպերատորներն ունեն ինը նստատեղ նստատեղերի դասավորվածություն)։ Airbus A330-ը և Airbus A350-ի վաղ կոնցեպտները կարող էին ունենալ ընդամենը 8 ուղևորի նստատեղ մեկ շարքում։ Boeing 787-ը կարող է տեղավորել 8 կամ 9 նստատեղեր մեկ շարքում, իսկ Boeing 777-ը կարող է տեղավորել 10 (հազվադեպ՝ 9) նստատեղեր։ Աչքի մակարդակով Airbus A350 խցիկը 33 սմ-ով ավելի լայն է, քան Airbus A330-ի խցիկը և 13 սմ-ով ավելի լայն, քան Boeing 787-ի խցիկը, բայց 27 սմ-ով ավելի նեղ, քան Boeing 777-ի սրահը։
A350 XWB-ի բոլոր մոդիֆիկացիաները ունեն թռիչքի առնվազն 15000 կմ հեռավորություն։

### Թևեր

A350 XWB-ն ունի կոմպոզիտային թեւ, նույնը բոլոր երեք տարբերակների համար։ Թևերի մակերեսը կազմում է 443 մ², սա ամենամեծ թևն է, որը երբևէ ստեղծվել է մեկ տախտակամած ունեցող ինքնաթիռի համար (մինչև 516,7 մ2 թևի մակերես ունեցող Boeing 777X-ի ստեղծումը)։ Թևերի բացվածքը կազմում է 64,8 մետր, ինչը 4,5 մետրով ավելի է A330-ի և A350-ի նախնական տարբերակներից։ Սա համարժեք է Boeing 777-200LR/777-300ER-ի բացվածքին, որն ունի մի փոքր ավելի փոքր մակերես։ Sharklet թևի ծայրերն անսովոր են Airbus-ի համար, դրանք վերջին 4,4 մետրում թեքվում են դեպի վեր ՝ թքուրաձև ձևով։ Թևերի նետաձևությունը 31,9° է, ինչը կօգնի բարձրացնել նավարկության արագությունը մինչև 0,85 մ, իսկ առավելագույն արագությունը ՝ մինչև 0,89 մ։

Նոր ծխնիների շեղման փեղկը (նման է A380-ին) թույլ է տալիս սփոյլերի միջոցով փակել հետևի եզրի և փեղկի միջև եղած բացը։ Airbus–ը իրականացրել է ավելի քան 4000 ժամ թեստեր ցածր և բարձր արագությամբ աերոդինամիկ գոտիներում ՝ բարելավելով ինչպես թևերի, այնպես էլ դրանց ծայրերի աերոդինամիկ կոնֆիգուրացիան։

Թևերը արտադրվում են Airbus Broughton-ի 46,000 մ² նոր տարածքում, որտեղ աշխատում են 650 աշխատողներ, որը կառուցվել է Ուելսի կառավարության աջակցությամբ։
2011 թվականի դեկտեմբերին A350 XWB-ի ինտեգրված փորձարկումը սկսվեց Air System Integration Bench ծրագրի շրջանակներում Մեքսիկայի Մեխիկո քաղաքում գտնվող Honeywell Aerospace հաստատությունում։

### Շարժիչ

Trent XWB ընտանիքը ներառում է երկու հիմնական Rolls-Royce Trent XWBruen շարժիչներ A350 XWB-ի համար։ Rolls-Royce Trent XWB շարժիչները հագեցած են 3 մետր տրամագծով օդափոխիչով։ A350-1000-ի փոփոխության վրա տեղադրվում է ավելիզ հզոր տարբերակ՝ 432 կՆ մղումով։ Այս տարբերակն ունի օդափոխիչի պտտման ավելի բարձր արագություն։ Բացի այդ, ամենահզոր տարբերակի օդափոխիչն ունի սայրի այլ ձև և աշխատում է ավելի բարձր ջերմաստիճանում՝ նոր նյութերի օգտագործման շնորհիվ։ Մերձավոր Արևելքի հաճախորդների համար՝ Qatar Airways և Etihad, Airbus-ը նաև առաջարկում է մոդիֆիկացիա տաք երկրներում բարձրադիր օդանավակայանների համար (այսպես կոչված՝ «տաք և բարձր»)։ Այս մոդիֆիկացիան ապահովում է 350 կՆ-ի մղում տաք կլիմայական և թթվածնի պակասի պայմաններում։

A350 XWB-ն համալրված է 1750 ձիաուժ հզորությամբ Honeywell HGT1700 оժանդակ էներգաբլոկով (APU), որն ունի 10%-ով ավելի հզորություն, քան նախորդ սերնդի Honeywell 331 APU ընտանիքը։

Hamilton Sundstrand ինքնաթիռի վթարային տուրբինը կարող է անհրաժեշտության դեպքում ապահովել 100 կՎԱ հզորություն (համեմատելի է A380-ի 150 կՎԱ-ի հետ)։

Մոդիֆիկացիաներ
--------------

A350-ը մշակվել է երեք տարբերակով՝ A350-800 - արտադրության մեջ չի մտել, A350-900-ը գործում է 2014 թվականից և A350-1000-ը գործում է 2015 թվականից։

### A350-800

A350-800-ը՝ երեք հարմարավետության դասերով, ըստ նախագծի, պետք է կարողանար տեղափոխել 270 ուղևորի մինչև 15700 կմ հեռավորության վրա։ 2014 թվականի սեպտեմբերին նախագծի փակվելու մասին հայտարարվեց հօգուտ A330neo-ի։ Նախապես պատվիրված 16 A350-800–ներիը, հաճախորդների հետ բանակցություններից հետո Airbus-ը փոխարինեց կամ A350-900 կամ Airbus A330neo։

### A350-900

A350-900-ը շահագործման է հանձնվել 2014 թվականին և կարող է տեղափոխել մինչև 314 ուղևոր երեք հարմարավետության դասերում։ Թռիչքի առավելագույն հեռավորությունը 15000 կմ է։ Ըստ Airbus-ի՝ A350-900-ը 30%-ով ավելի խնայող է մեկ նստատեղի համար և ունի 25%-ով ցածր շահագործման արժեքը՝ համեմատած Boeing 777-200ER-ի։ A350-900-ի մեկժամյա վառելիքի ծախսը կազմում է 5800 կգ/ժամ ՝ Boeing 777-200ER-ի 6700 կգ/ժամի համեմատ։

#### A350-900 Ultra Long Range

Ուլտրա երկար հեռավորություն A350-900-ի տարբերակը ստացել է A350-900ULR (անգլ.ultra-long range – ուլտրա երկար հեռավորություն)։ A350-900ULR տարբերակի քաշն ավելացել է մինչև 280 տոննա, իսկ վառելիքի տարողությունը՝ 141 տոննայից մինչև 165 տոննա, ինչը թույլ է տալիս թռիչքներ իրականացնել առանց վառելիքի լիցքավորման մինչև 19 ժամ թռիչք տիրույթով և մինչև 18000 կմ՝ համեմատած A350-900-ի 15 ժամ թռիչքի հետ։

Ընդլայնված հեռահարությամբ առաջին A350 XWB-ն (A350-900 Ultra Long Range) հավաքվել է 2018 թվականի փետրվարի 28-ին Թուլուզի Airbus գործարանում։ Սա A350 XWB ընտանիքի նորագույն մոդիֆիկացիան է, որի առաջին և միակ օպերատորը Singapore Airlines-ն է։ Առաջին A350-900ULR մոդելները առաքվել են Singapore Airlines 2018 թվականի սեպտեմբերի 23-ին։ Ընդհանուր առմամբ, Singapore Airlines-ն իր առաջին պատվերով ստացել է յոթ A350-900 Ultra Long Range ինքնաթիռ։ 2018 թվականի հոկտեմբերից A350-900ULR ինքնաթիռները սպասարկում են աշխարհի ամենաերկար կոմերցիոն թռիչքը՝ Սինգապուր - Նյու Յորք։

### A350-1000

Առաջին A350-1000-ը ներկայացվել է 2016 թվականի հուլիսին Թուլուզի Airbus գործարանում։ A350 ընտանիքի այս ամենամեծ մոդելը կարող է տեղափոխել 350 ուղևոր երեք հարմարավետության դասերում։ Թռիչքի առավելագույն հեռահավորությունը 14800 կմ է։

A350-1000-ի թևի մակերեսը ավելացել է մոտավորապես 4%-ով՝ համեմատած A350-800/900 մոդիֆիկացիաների հետ։ A350-1000-ն ունի երեք առանցք ունեցող հիմնական շասսի հենարաններ, ինչպես Boeing-777-ը։ Օդանավն առաջին անգամ օդ է բարձրացել Թուլուզի Airbus օդանավակայանից 2016 թվականի նոյեմբերի 24-ին։ Առաջին օպերատորը Qatar Airways-ն էր։

Պատվերներ և Առաքումներ
----------------------

2020 թվականի հունվարի դրությամբ Airbus-ը ստացել է **913** A350 XWB-ի պատվերներ 50 ավիաընկերություններից։

 **Պատվերներ և Առաքումները ըստ Մոդիֆիկացիաների** 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | A350-900 | A350-1000 | Ընդ. |
| Պատվերներ | 759 | 176 | 922 |
| Առաքումներ | 351 | 47 | 398 |

**Պատվերներ և Առաքումները ըստ Տարիների**

|  | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | **Ընդ.** |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Պատվերներ | 2 | 292 | 163 | 51 | 78 | -31 | 27 | 230 | -32 | -3 | 41 | 36 | 40 | 19 | 9 | 922 |
| Առաքումներ |  |  |  |  |  |  |  |  | 1 | 14 | 49 | 78 | 93 | 106 | 57 | 398 |

Առաջին եվրոպական ավիաընկերությունը, որը պատվիրեց Airbus A350, Finnair-ն էր։ 2020 թվականի փետրվարի 29-ին Աերոֆլոտ-ը ստացավ առաջին (և առայժմ միակը Արևելյան Եվրոպայում և ԱՊՀ երկրներում) լայն թափքով Airbus A350 (A350-900) ինքնաթիռը։ Ընդհանուր առմամբ, ընկերությունը պայմանագիր ունի 22 նման ինքնաթիռի մատակարարման համար։ Մարտի 6-ից նա սպասարկել է Մոսկվա (Շերեմետևո) - Սանկտ Պետերբուրգ (Պուլկովո) երթուղին։ Airbus A350-ներն օգտագործվում են Գերմանիայի զինված ուժերի կողմից։

### A350 տիպի ինքնաթիռներ շահագործող ավիաընկերություններ 2021 թ. դրությամբ

| **Ավիաընկերություն** | **А350-900** | **А350-1000** | **Պատվեր** |
| --- | --- | --- | --- |
| Air Caraïbes | 3 | - | 1 | - |  |
| Air China | 15 | 2 | — | — |  |
| Аэрофлот | 6 | 5 | - | - |  |
| Air France | 9 | 2 | — | — |
| Air Mauritius | 4 | — | — | — |
| Airbus Industrie | 3 | — | 1 | — |
| Asiana Airlines | 13 | — | — | — |
| Avolon | 2 | — | — | — |
| Azul Linhas Aéreas | — | 1 | — | — |
| British Airways | — | — | 8 | 2 |
| Cathay Pacific | 27 | 1 | 14 | 1 |
| China Airlines | 14 | — | — | — |
| China Eastern | 9 | 3 | — | — |
| China Southern | 9 | 3 | — | — |
| Delta Air Lines | 15 | — | — | — |
| Ethiopian Airlines | 16 | — | — | — |
| Ethihad Airways | — | — | 1 | 4 |
| Evelop Airlines | 2 | — | — | — |
| Fiji Airways | 2 | — | — | — |
| Finnair | 16 | 1 | — | — |
| French bee | 4 | — | — | — |
| German Air Force | 1 | 1 | — | — |
| Hainan Airlines | 3 | — | — | — |
| Hong Kong Airlines | 1 | — | — | — |
| Iberia | 9 | 3 | — | — |
| Japan Airlines | 8 | 1 | — | — |
| K5-Aviation | 1 | — | — | — |
| LATAM Airlines Brasil | 11 | — | — | — |
| Lufthansa | 17 | — | — | — |
| Malaysia Airlines | 6 | — | — | — |
| Philippine Airlines | 6 | — | — | — |
| Qatar Airways | 34 | — | 19 | 6 |
| SAS Scandinavian Airlines | 5 | 1 | — | — |
| Sichuan Airlines | 4 | — | — | — |
| Singapore Airlines | 52 | 2 | — | — |
| Strarlux Airlines | — | 1 | — | — |
| Thai Airways | 12 | — | — | — |
| Turkish Airlines | 5 | — | — | — |
| Vietnam Airlines | 14 | — | — | — |
| Virgin Atlantic | — | — | 7 | 1 |
| Wilmington Trust Company | 2 | — | — | — |
| World2Fly | — | 1 | — | — |

Տեխնիկական Բնութագիր
--------------------

| Բնութագիր | A350-800 | A350-900 | A350-1000 |
| --- | --- | --- | --- |
| Անձնակազմ | 2 օդաչու |
| Տարողություն | 280(ստանդարտ)
440(առավելագույն) | 315(48B+267Y)
325(ստանդարտ)
440(առավելագույն) | 366(ստանդարտ)
369(54B+315Y)
387(2 դաս)
480(առավելագույն) |
| Երկարություն | 60,54 մ | 66,89 մ | 73,88 մ |
| Թևերի բացվածք | 64,75 մ |
| Թևերի մակերես | 568 մ² |
| Թևի նետաձևություն | 31,9° |
| Բարձրություն | 17,1 մ |
| Ֆյուզելաժի լայնությունը | 5,96 մ |
| Խցիկի լայնությունը | 5,61 մ |
| Թռիչքի առավելագույն քաշը | 248 000կգ | 268 000կգ | 298 000կգ |
| Նավարկության արագություն(Крейсерская скорость) | 0,85 (903 կմ/ժ, 12 190մ բարձրության վրա) |
| Առավելագույն արագություն | 0,89 Маха (945 կմ/ժ, 12 190մ բարձրության վրա) |
| Թռիչքի հեռավորությունը | 15 200կմ | 15 000կմ (18 000կմ - A350-900 ULR) | 16 100կմ |
| Վառելիքի առավելագույն քանակը | 138 000 լ | 165 000 լ | 156 000 լ |
| Շարժիչներ (2×) | Rolls-Royce Trent XWB |
| Շարժիչի մղում | 337 կՆ | 374 կՆ | 414 կՆ |
| Թափավազքի երկարություն, մ |  | 2600 |  |
| Վազքի երկարություն, մ |  | 2000 |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ դեկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 24-ին.
11. ↑
12. ↑
13. ↑
14. ↑
15. ↑
16. ↑
17. ↑
18. ↑
19. ↑
20. ↑
21. ↑
22. ↑
23. ↑
24. ↑  «Airbus A350 XWB Operators». *www.planespotters.net*. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 8-ին.
25. ↑  «Airbus A350 XWB Production List» (անգլերեն). www.planespotters.net. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հունիսի 30-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 30-ին.
26. 1 2  «A350 Specifications». Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ սեպտեմբերի 15-ին. Վերցված է 2007 թ․ նոյեմբերի 20-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Airbus A350 XWB» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 145941162 · SUDOC: 083420940 |

 |