recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
[[Կատեգորիա:Նկարներ այբբենական կարգով|]]

**«Վերջին ընթրիք»** (իտալ.՝ Ultima Cena),Կոսիմո Ռոսսելիի և Բիաջիո դ'Անտոնիոյի աշխատանքի որմնանկարը, որը նկարվել է 1480-1482 թվականներին։ Գտնվում է Վատիկանի Սիքստինյան կապելլայում:

Պատմություն
-----------

«Հիսուս Քրիստոսի ձերբակալությունը»1480 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Ռոսելլին, Ֆլորենցիայի այլ նկարիչների հետ միասին, այդ թվում՝ Դոմենիկո Գիրլանդայոի և Սանդրո Բոտիչելլի, ժամանեց Հռոմ, որտեղ նրանց հրավիրված էին մասնակցելու Ֆլորենցիայի Հանրապետության փաստացի կառավարիչ Լորենցո դե Մեդիչիի և Հռոմի պապ Սիքստոս IV-ի հաշտեցման նախագծին։ 

1481 թվականի գարնանը ֆլորենտացիները սկսեցին աշխատել Սիքստինյան մատուռում՝ Պիետրո Պերուջինոյի հետ միասին, որն ավելի վաղ էր սկսել աշխատանքը։

Նկարի թեման զուգահեռ էր Մովսեսի և Հիսուս Քրիստոսի պատմությունների միջև՝ որպես Հին և Նոր Կտակարանների, ինչպես նաև Մովսեսին տրված օրենքի և Հիսուսի ուղերձի միջև շարունակականության խորհրդանիշ, որն իր հերթին իր իրավահաջորդ էր ընտրել Սուրբ Պետրոսին (Հռոմի առաջին եպիսկոպոս)։

Աշխատանքի մեծ ծավալի պատճառով նկարիչները բերել էին բազմաթիվ օգնականների։ Ռոսելլին իր հետ տարել էր իր աշակերտ Պիերո դի Կոզիմոյին։ Արվեստի պատմաբան Ջորջ Վազարիի կարծիքով Ռոսելլին համարվում էր պակաս շնորհալի, քան իր գործընկերները, և նրա աշխատանքները դառնում էին նրանց հեգնանքի առարկա։ Այնուամենայնիվ, Պապը բարձր էր գնահատում գույների հետ նրա աշխատանքը, որն ակնհայտորեն նկարչության մասնագետ չէր։

Նկարագրություն
--------------

Որմնանկարի դետալ՝ նկարիչների ինքնադիմանկար ձախ կողմում
Որմնանկարը *Հիսուսի պատմության* մի մասն է և, ինչպես մատուռի մյուս որմնանկարները, այն պատկերում է Ավետարանից մի քանի դրվագ։ Որմնանկարի վրա կա մակագրություն՝ «REPLICATIO •LEGIS •EVANGELICAE •A •CHRISTO»: Ընթրիքը տեղի է ունենում կիսաշրջանաձեւ աբսիդում՝ սեղանի մոտ։ Հիսուսը գտնվում է կենտրոնում, կողքին առաքյալներն են։ Հուդան, ինչպես միշտ, պատկերված է խմբից անջատ՝ մեջքով դեպի դիտողը։ Կողքին կռվող շունն ու կատուն ընդգծում են նրա կերպարի բացասական երանգը։ Որմնանկարը ցույց է տալիս այն պահը, երբ Հիսուսը հայտարարում է, որ աշակերտներից մեկը կդավաճանի իրեն։ Մյուսները ձեռքերը սեղմում են կրծքին կամ խոսում միմյանց հետ։

Սեղանը դատարկ է՝ բացառությամբ Հիսուսի առջև դրված թասի, մի քանի սպասք հատակին է։ Որմնանկարի կողմերում կա երկու զույգ կերպար՝ շքեղ հագուստով։ Ձախ կողմում գտնվում են Կոսիմո Ռոսելլին և Բիաջիո դ'Անտոնիոն։

Հավաքվածների հետևում՝ երեք պատուհանում, պատկերված է ևս երեք տեսարան՝ Գեթսեմանական աղոթք գավաթի համար, Հիսուս Քրիստոսի ձերբակալություն և Խաչելություն։ Այս երեք տեսարանները պատկանում են Բիաջիո դ'Անտոնիոյի վրձնին։ Հետագայում նմանատիպ «նկար-նկարում» տեխնիկա կիրառել է Պերուջինոն իր «Վերջին ընթրիքը» որմնանկարում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Blumenthal,, Arthur R.* Cosimo Rosselli: painter of the Sistine Chapel. — George D. and Harriet W. Cornell Fine Arts Museum, Rollins College, 2001.
2. 1 2  *С. Блейзизен, М. В. Ковалева, Е. П. Киселева* Очерки по истории Италии эпохи Возрождения: монография. — Госуниверситет-УНПК, 2011. — ISBN 9785939323789

Գրականություն
-------------

* *Santi, Bruno* Botticelli // I protagonisti dell'arte italiana. — Florence: Scala, 2001.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սանոյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Արշակ Ռուբենի Սանոյան** (հունիսի 23, 1957(1957-06-23), Մրգաշատ, Հոկտեմբերյանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ)։

Կենսագրություն
--------------

Արշակ Սանոյանը ծնվել է 1957 թվականի հունիսի 23-ին ՀԽՍՀ Հոկտեմբերյանի շրջանի Մրգաշատ գյուղում։ Ազատ ոճի ըմբշամարտով սկսել է զբաղվել 1969 թվականին՝ Գրիգոր Հակոբյանի գլխավորությամբ։ 1972 թվականից մարզվել է Շահեն Ջանյանի մոտ։ 1977-1981 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ազգային հավաքականի անդամ։ 1977 թվականին դարձել է աշխարհի առաջնության գավաթակիր, 1979 թվականին՝ Եվրոպայի չեմպիոն։ 1981 թվականին Բուխարեստում անցկացված Ամառային 9-րդ ունիվերսիադայում ստացել է արծաթե մեդալ։

1983 թվականին ավարտել է իր մարզական կարիերան։ Հետագայում որպես մարզիչ աշխատել է «Դինամո» մարզական ընկերությունում, Երևանի մանկապատանեկան մարզադպրոցում և Հայաստանի զինված ուժերի մարզական ակումբում։

Արշակ Սանոյանի որդին՝ Նարեկը, նույնպես լրջորեն զբաղվում է ազատ ոճի ըմբշամարտով։ 2006-2009 թվականներին նա եղել է այդ մարզաձևի Հայաստանի պատանեկան հավաքականի անդամ, 2008 թվականի Եվրոպայի առաջնության մինչև 20 տարեկանների խմբում դարձել է չեմպիոն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Անգլերեն որոշ աղբյուրներում Արշակ Սանոյանի ազգանունը սխալմամբ նշված է Sanonyan или Sanorian
2. ↑  Ներկայումս` Արմավիրի մարզ, Հայաստանի Հանրապետություն
3. ↑  [ Նարեկ Սանոյանի պրոֆիլը Միասնական ոճի ըմբշամարտի​ միջազգային ֆեդերացիայի կայքում(անգլ.)]

Աղբյուրներ և արտաքին հղումներ
-----------------------------

* *Мягченков Н.И.* Классическая и вольная борьба: Справочник. — М: Физкультура и спорт, 1984. — 240 с.
*
Տերմիտներ
**Տերմիտներ** (իսպ.՝ *Isoptera*), միջատների կարգ։ Մոտ են խավարասերներին և աղոթարարներին։ Տերմիտներին բնորոշ է հասարակական կենսաձևը, միևնույն տեսակի սահմաններում տարբեր անհատների բազմակերպությունը (սեռական և «կաստայական» բազմաձևություն)։ Ապրում են մի քանի հարյուրից մինչև մի քանի միլիոն անհատից բաղկացած համայնքներով, գետնափոր կամ վերգետնյա, մինչև 15 մ բարձրությամբ (որոշ արևադարձային տեսակներ) տերմիտաբներում։ Համայնքը կազմված է էգից, արուից («թագավորական զույգ»), ապաճած սեռական գեղձերով երկսեռ խոշոր ու մանր «զինվորներից» և «աշխատավորներից» (որոշ տեսակներ չունեն «զինվորներ»)։ Աշխատավոր անհատները համայնքին ապահովում են սննդով, բույն են պատրաստում։ «Զինվորները» կատարում են պաշտպանական ֆունկցիա։ Աշխատավոր Տերմիտների մարմնի երկարությունը 2-15 մմ է, «զինվորներինը»՝ մինչե 20 մմ, գերզարգացած ձվարաններով էգինը՝ մինչև 140 մմ։ Հասուն սեռական անհատներն ունեն 2 զույգ երկար թևեր, որոնց դեն են նետում ամուսնական թռիչքից հետո։ «Աշխատավոր» և «զինվոր» Տերմիտներ թևեր չունեն, նման են թրթուրների։ «Զինվորներին» բնորոշ է հզոր ծնոտներով մեծ գլուխը։ Տերմիտների բերանը կրծող տիպի է։ Զարգանում են ոչ լրիվ կերպարանափոխությամբ։ Ցուրացնում են բնափայտի բջջանյութը (Տերմիտների մեծամասնության սննդի հիմնական աղբյուրը)։

Որոշ Տերմիտներ սնվում են միայն սնկերով (հիմնականում բորբոսասնկեր)։ «Թագավորական զույգի» կյանքի տևողությունը մինչև մի քանի տասնամյակ է․ համայնքը կարող է շարունակել իր գոյությունը շատ տասնամյակներ։ էգը կյանքի ընթացքում դնում է շուրջ 150 միլիոն ձու։ Տերմիտներ քայքայում են բնափայտը, փչացնում թուղթը, կաշվե իրերը, գյուղատնտեսական մթերքները։ Հողում ապրող տերմիտներ նպաստում են հողառաջացմանը։ Հայտնի է տերմիտների ավելի քան 2600 տեսակ՝ տարածված հիմնականում արևադարձային երկրներում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 677)։*  |
Քոբ-Դուգլասի ֆունկցիա
**Քոբ-Դուգլասի արտադրական ֆունկցիա**, արտադրության {\displaystyle Q} ծավալների կախումը դրանց ստեղծող արտադրական գործոններից․ աշխատանքի {\displaystyle L} ծախսումների և կապիտալի՝ {\displaystyle K}։

Առաջին անգամ այս տեսությունը առաջարկվել է Կնուտ Վիքսելի կողմից։ 1928 թվականին ֆունկցիան ուսումնասիրվել է Քոբ Չարլզի և Փոլ Դուգլասի վիճակագրական տվյալների հիման վրա՝ «Արտադրության տեսություն» աշխատության մեջ։ Այդ հոդվածում փորձ արվեց էմպիրիկ մեթոդով ԱՄՆ–ի արդյունաբերության մեջ որոշել ծախսվող կապիտալի և աշխատանքի ազդեցությունը թողարկվող արտադրանքի ծավալի վրա։
Ֆունկցիայի ընդհանուր տեսքը․

{\displaystyle Q=A\times L^{\alpha }\times K^{\beta }},
որտեղ {\displaystyle A}–ը տեխնոլոգիական գործակիցն է, {\displaystyle \alpha \geqslant 0}–ն՝ աշխատանքի առաձգականության գործակիցը, իսկ {\displaystyle \beta \geqslant 0}–ը՝ կապիտալի առաձգականության գործակիցը։

Եթե {\displaystyle \alpha +\beta }–ը հավասար է մեկի, ապա Քոբ–Դուգլասի ֆունկցիան գծային է, այսինքն՝ ցույց է տալիս, թե ինչքան գումար է վերադառնում արտադրողին արտադրության մասշտաբների փոփոխության ժամանակ։

Եթե {\displaystyle \alpha +\beta }–ը մեծ է մեկից, ապա այն ցույց է տալիս, թե ինչքանով է աճում եկամուտը, իսկ մեկից փոքրի դեպքում՝ նվազում։

Առաջին անգամ արտադրական ֆունկցիան հաշվարկվել է 1920-ական թվականներին ԱՄՆ–ի արդյունաբերության օրինակով․

{\displaystyle Q\sim L^{0.73}\times K^{0.27}}.
Քոբ-Դուգլասի արտադրական ֆունկցիայի ընդհանրական տեսքը համարվում է անընդհատ փոփոխման առաձգականության ֆունկցիան (CES-ֆունկցիա)։ {\displaystyle Q=A[\alpha L^{-\rho }+\beta K^{-\rho }]^{-{\frac {1}{\rho }}}}, որի համար {\displaystyle \rho \rightarrow 0} սահմանում ստանում ենք {\displaystyle Q=A\times L^{\alpha }\times K^{\beta }}։

Հակասություններ
---------------

Ո՛չ Քոբը, ո՛չ Դուգլասը չներկայացրին {\displaystyle \lambda } գործակցի անընդհատության տեսական հիմքեր տարբեր տնտեսական պայմանների համար։ Օրինակ, երբ ուսումնասիրենք տնտեսության երկու ոլորտների միևնույն տեխնոլոգիական գործակիցը․

{\displaystyle Q\_{1}=A\times L\_{1}^{\lambda }\times K\_{1}^{1-\lambda }},
{\displaystyle Q\_{2}=A\times L\_{2}^{\lambda }\times K\_{2}^{1-\lambda }},
գումարը չի ստացվի նույնը․

{\displaystyle Q\_{1}+Q\_{2}=A\times (L\_{1}+L\_{2})^{\lambda }\times (K\_{1}+K\_{2})^{1-\lambda }}։
Հավասարությունը հնարավոր է միայն․ 

{\displaystyle {\frac {L\_{1}}{L\_{2}}}={\frac {K\_{1}}{K\_{2}}}}։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քոբ-Դուգլասի արտադրական ֆունկցիայի ուսումնասիրությունը 3D
* Analysis of the Cobb-Douglas as a utility function Archived 2014-10-03 at the Wayback Machine.
* Արտադրական ֆունկցիայի սահմանափակ ուսումնասիրությունը

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777721285 |

 |
**Ատամնաշար** (ճարտարապետության մեջ)՚

* ամրոցների պարիսպների և աշտարակների վերնամասը պսակող ելուստների («ատամների») կարգը։ Ունեցել է ռազմավարական կարևորություն, ստեղծել հարմար բացվածքներ անհատական և խմբային պաշտպանության համար։ Ատամնաշարը միաժամանակ դիտվել է որպես գեղարվեստական տարր, և տարբեր ժամանակաշրջաններում փոփոխվել են նրա արտաքին ձևերը։

Հնագույն օրինակներ
------------------

Ատամնաշարի հնագույն օրինակները Հայաստանում հայտնի են ուրարտական ամրոցների փղոսկրյա մակետներից, որտեղ ուրարտական քանդակագործը դրանք պատկերել է աստիճանավոր եռանկյունիների ձևով։ Միջնադարյան ճարտարապետության մեջ առավել տարածված էր խորանարդաձև ելուստը (Դվին, Կարս, Մաղասբերդ, Օձաբերդ և այլն)։

Ձևերի տարբերակներ
-----------------

Ատամնաշարի ձևերի տարբերակներն առանձնապես հարուստ են եվրոպական ճարտարապետության մեջ, որտեղ հանդիպում են եռածայր (Ավիլա, Իսպանիայում), սրածայր (Տրավանկա, Պորտուգալիայում), երկլանջ (Տոմար, Պորտուգալիայում), երկծայր (Վերոնա, Պյաչենցա, Ֆերրարա՝ Իտալիայում, Մոսկվայի Կրեմլը)։

* Ճարտարապետական զարդատեսակ.

Կիրառում
--------

Օգտագործվում է գերազանցապես քիվը զարդարելու համար։ Ծագումով կապված է հին հունական ճարտարապետության հետ. հոնիական և կորնթական օրդերներում գոտևորում Է ամբողջ շինությունը։ Ատամնաշարի տարածումը Արևելքում կապված էր հելլենիզմի հետ։ Հայաստանում ատամնաշարով զարդարված հելլենիստական հուշարձաններից է Գառնիի տաճարը։

4-րդ-6-րդ դարերի հուշարձաններում ատամնաշարի հանդիպում է խորանարդաձև (Ջրվեժի եկեղեցի, Երերույք) և կամարակապ (Մաստարայի Սուրբ Հովհաննես և Օձունի եկեղեցիներ)։ Կան նաև զարդաքանդակված (Պեմզաշենի գյուղամիջի եկեղեցի), երկշարք (Թարգմանչաց վանք) և եռաշարք՝ շախմատաձև դասավորությամբ (Թալինի փոքր եկեղեցի, Արամուսի եկեղեցի) ելուստներով ատամնաշարեր։

Ատամնաշար վերևում՝ Կարսի ամրոցի պարսպի ատամնաշարը։ Ներքևում՝ Թալինի փոքր եկեղեցու (7-րդ դար) քիվերի ատամնաշարը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 652)։*  |
**Վիլհելմ Շպեռլինգ** (հունվարի 1, 1874(1874-01-01), Քյոնիգսբերգ, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն), գերմանացի դիրիժոր-կապելմայստեր, նվագել է փողային և լարային գործիքներ։

Կենսագրություն
--------------

Վիլհելմ Շպեռլինգը ծնվել է 1874 թվականի հունվարի 1-ին Քյոնիգսբերգում։ 1914 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան. 1914-1927 թվականներին ղեկավարել է Երևանի կայազորի և ռուսական արական գիմնազիայի փողային նվագախմբերը։ Նրա զինվորական նվագախումբը մեծապես նպաստել է եվրոպական փողային երաժշտության տարածմանը Հայաստանում։ 

1923 թվականին Ռոմանոս Մելիքյանը Վիլհելմ Շպեռլինգին հրավիրել է նորաստեղծ Երևանի պետական կոնսերվատորիա, որտեղ նա հիմնադրել է փողային, ապա՝ կոնտրաբասի բաժինները և ղեկավարել փողային գործիքների բոլոր դասարանները։

Որպես կազմակերպիչ և կատարող (կոնտրաբասահար, ֆագոտահար)՝ 1924 թվականին մասնակցել է Ա. Սպենդիարյանի հեղինակային սիմֆոնիկ համերգին, ինչպես նաև ԵՊԿ սիմֆոնիկ նվագախմբի (1925) գործունեությանը. վերջինս դարձել է Հայկական ԽՍՀ-ում ապագա բոլոր նվագախմբերի ստեղծման և սիմֆոնիկ երաժշտության սկզբնավորման հիմքը։ 

Խորհրդային կարգեր հաստատվելու օրերին (1920) Վիլհելմ Շպեռլինգն իր նվագախմբով դիմավորել է Կարմիր բանակի մուտքը Հայաստան։ Նրա կերպարը մար­մնավորվել է 1960 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի նկարահանած «Նվագախմբի տղաները» ֆիլմում (ռեժիսորներ՝ Հ. Մալյան, Հ. Մարգարյան)։ 

1931 թվականին Վիլհելմ Շպեռլինգին անհիմն մեղադրանքով 5 տարով աքսորել են Միջին Ասիայի համակենտրոնացման ճամբար։ Կալանքից հետո հաստատվել է Տաշքենդում. եղել է կրկեսի դիրիժոր, մասնակցել երաժշտական դրամաների ստեղծմանը (ներդաշնակում, գործիքավորում), 1944 թվականին հրավիրել են Բուխարա, ճանապարհին չպարզված հանգամանքներում Վիլհելմ Շպեռլինգն անհետացել է։ 

Գրել է «Սգո քայլերգ» (նվիրված է Ա. Սպենդիարյանի հիշատակին, հրատարակվել է 1930 թվականին), հայկական 2 երգ (հրատարակվել են 1931 թվականին)՝ հոբոյի, անգլիական եղջերափողի և նվագախմբի, տրիո՝ ֆլեյտայի և 2 գալարափողի, ֆանտազիաներ՝ տրոմբոնի և դաշնամուրի, փողի և դաշնամուրի, «Փայլուն կոնցերտ»՝ տրոմբոնի և դաշնամուրի համար և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Նվագախմբի տղաները» ֆիլմը Յութուբում
2. ↑  «Նվագախմբի տղաները» ֆիլմը *kino-teatr.ru* կայքում

Գրականություն
-------------

* Будагян А. Маилян Г. Вильгельм Шперлинг, Е. 2016.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
***La petite mort*** (ֆրանսերեն արտասանությունը՝ : [la pətit mɔʁ], փոքրիկ մահ), արտահայտություն, որը նշանակում է «գիտակցականության ժամանակավոր կորուստ կամ մթագնում», իսկ մեր օրերում մասնավորապես վերաբերում է «օրգազմի զգայությանը՝ մահվան նմանությամբ»։

Առավել լայն կիրառությամբ՝ այն կարող է ցույց տալ այն հոգևոր թեթևացումը, որ գալիս է օրգազմի հետ, ինչպես նաև մելանխոլիայի կամ տրանսցենդենտության կարճատև շրջանին, որը գալիս է որպես կյանքի ուժի սպառման արդյունք։ Գրաքննադատ Ռոլանդ Բարթսը նկարագրում է *la petite mort*-ը որպես գրականություն կարդալու գլխավոր մոտիվ՝ զգացողություն, որ յուրաքանչյուրը պիտի ունենա բարձրարժեք գրականություն կարդալիս։

La petite mort արտահայտությունը ոչ միշտ է վերաբերում սեռական փորձառությանը։ Այն կարող է նաև օգտագործվել, երբ մի անցանկալի բան է տեղի ունեցել անձի հետ, որը նրա վրա այնքան մեծ ազդեցություն է գործել, որ «նրա ներսում մի բան մահացել է»։ Այս մեկնաբանության հայտնի գրական օրինակ է Թոմաս Հարդիի «Տեսսը Դէրբերվիլների տոհմից» ստեղծագործությունում, երբ հեղինակը նկարագրում է Տեսսի հոգևոր ապրումները՝ իրեն բռնաբարողին տեսնելիս։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Նա զգաց la petite mort այս անսպասելիորեն սարսափազդու տեղեկությունից՝ իր ետևում թողնելով միայնակ տղամարդուն։ |  |

La petite mort արտահայտությունը կարող է նկարագրել ինչպես նորմալ հետ-օրգազմի վիճակը, այնպես էլ բժշկական կատեգորիաներ, ինչպիսիք են սեռական գլխացավերը, Դհաթի սինդրոմը, պոստ-կոիտալ դիսֆորիան կամ հետօրգազմիկ հիվանդության սինդրոմը։

Տես նաև
-------

* Ժորժ Բատայ
* Ռոլանդ Բարթս

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "petite mort". Oxford English Dictionary (Third ed.). Oxford University Press. 2005. Retrieved 21 August 2015.
**Վազգեն Ավետիսի Ղազարյան (Կազարով)** (1927, հունիսի 3, Արմավիր, Կրասնոդարի երկրամաս - 1991, ապրիլի 1, Մոսկվա), հայ ճարտարագետ-էներգետիկ։ ԽՍՀՄ պատվավոր էներգետիկ, վաստակավոր շինարար։

ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Ռաֆայել Ղազարյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

1950 թվականին ավարտել է Մոսկվայի էներգետիկայի ինստիտուտը։ 1960 թվականին ղեկավարել է ՉԺՀ ջէկերի մոնտաժման աշխատանքները, 1963 թվականին՝ Բելոյարսկայա ԱԷԿ-ի մոնտաժի ղեկավար։ 1968-1980 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ Գլավտեպլոէներգոմոնտաժ տրեստի պետի,1980-1986 թվականներին՝ Սոյուզատոմ-էներգոյի կապիտալ շինարարության պետի տեղակալ, 1986 թվականից՝ ԽԱՀՄ Ատոմէներգո նախարարության կապիտալ շինարարության գլխավոր վարչության պետ։

Ղեկավարել է նաև Հրազդանի ՊՇԷԿ-ի և ՀԱԷԿ-ի մոնտաժման աշխատանքները։
Ջերմուկում կառուցել է էներգետիկների առողջարանը։

Մահը
----

Վազգեն Ավետիսի Ղազարյանին է վստահվել վթարից հետո Չեռնոբիլի ԱԷԿ-ի սև արկղի բացումը (1986), որտեղ ստացած ճառագայթումից հետո մահացել է։

Մրցանակներ
----------

* ԽՍՀՄ աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններ (3)
* «Պատվո նշան» շքանշան
* ԺՏՆՑ և բազմաթիվ այլ մեդալներ
* ԽՍՀՄ պատվավոր էներգետիկ
* ԽՍՀՄ վաստակավոր շինարար

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
**Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության խորհրդարան**, առավել հայտնի է, որպես **Հյուսիսային Մակեդոնիայի Օրենսդիր ժողով** (մակեդոներեն՝ Собранието на Република Македонија), միապալատ օրենսդիր մարմինՄակեդոնիայի Հանրապետությունում, որը բաղկացած է թվով 120 պատգամավորներից։

Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության Օրենսդիր ժողովն ունի մեկ պալատ և մեկ կանոնադրություն՝ Հյուսիսային Մակեդոնիայի Սահմանադրությունը։ Խորհրդարանը կարող է ունենալ մինչև 140 պատգամավոր, չնայած նրան, որ Մակեդոնիայի սահմանադրական պատմության ընթացքում նման դեպք չի գրանցվել (պատգամավորների առավելագույն քանակը կազմել է 120 անձ)։

Պատգամավորներն ընտրվում են համապետական ընտրակարգով՝ փակ և գաղտնի քվեարկության միջոցով։ Վերջիններս ընտրվում են առավելագույնը չորս տարի ժամկետով։

Մակեդոնիայի Հանրապետության Օրենսդիր ժողովը գլխավորում է խորհրդարանի նախագահը կամ խոսնակը։ 2017 թվականի ապրիլի 27-ից այդ պաշտոնն է ստանձնում «Դեմոկրատական միություն՝ ինտեգրման համար» կուսակցության թեկնածու Տալատ Ջաֆերին։

Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության օրենսդիր իշխանության՝ խորհրդարանի շենքը տեղակայված է մայրաքաղաք Սկոպյեի կենտրոնական հատվածում։

Օրենսդրական գործընթաց
---------------------

Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետությունում օրենքի ընդունման և ամրագրման լիազորություն ունի միայն նախագահի ղեկավարած կառավարությունն ու օրենսդիր ժողովը։ Օրինագիծը մինչ իրավական ուժ ստանալը պետք է ունենա պետական այրերի կողմից ներկայացված բացատրագիր։ Ցանկացած օրինագիծը վերընթերցվում է համապատասխան մշտական ​​հանձնաժողովի կողմից։

Օրենսդիր ժողովի լիազորությունները սահմանում է երկրի սահմանադրությունը։ Մակեդոնիան լինելով խորհրդարանական կառավարմամբ հանրապետություն՝ օրենսդիր ժողովին վստահում է երկրի կառավարման վերաբերյալ կարևորագույն հարցերը։ Մակեդոնիայի խորհրդարանը կարող է՝

* Փոփոխել երկրի սահմանադրությունը կամ սահմանադրության որոշակի կետեր, ինչպես նաև սահմանել նոր օրենքներ
* Վավերացնել միջազգային պայմանագրեր, պատերազմ հայտարարել և հաշտության պայմանագիր կնքել, փոփոխություններ մտցնել Մակեդոնիայի Հանրապետության սահմաններում
* Ընտրել գործադիր և դատական իշխանության ղեկավարներ՝ նախագահ և դատավորներ
* Երկրում հայտարարել արտակարգ իրավիճակ։

Տես նաև
-------

* Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության Սահմանադրություն
* Հունաստանի խորհրդարան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մակեդոնիայի Հանրապետության խորհրդարանի պաշտոնական կայք
* «Իմ խորհրդարանը»՝ տեղեկատու Մակեդոնիայի օրենսդիր ժողովի վերաբերյալ Archived 2013-10-23 at the Wayback Machine.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության խորհրդարան** կատեգորիայում։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տիգրան Եսայան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Եսայան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Տիգրան Եսայան** (հունվար 1874, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - օգոստոսի 10, 1921(1921-08-10), Փարիզ), հայ նկարիչ։

Զապել Եսայանի ամուսինը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Մասնագիտական կրթությունն ստացել է Պոլսի գեղարվեստների վարժարանում։ Երիտասարդ հասակից եղել է գծագրության ուսուցիչ Ղալաթիայի Կենտրոնական վարժարանում։ 1896-ին անցնելով Փարիզ, կատարելագործել է արվեստը, հետևել Գեղարվեստի ազգային վարժարանի դասընթացներին՝ աշակերտելով Ժան Պոլ Լորանին, սովորել Ժյուլիան ակադեմիայում։

Հեղինակ է դիմանկարների, բնանկարների և թեմատիկ պատկերների՝ «Դպրոցի մոտ։ Ստամբուլ» (1902-1905), «Զապել Եսայանի մոր դիմանկարը» (1919), «Փողոց Փարիզում» (1910-1921)։
Նրա ուշագրավ նկարներից են «Բյուզանդական գերեզմանատունը», «Սկյուտարի սեմին վրա», «Պոլսի փողոցներից մեկը», «Արևելյան պեյզաժ» և այլն։ Հեղինակ է նաև գրքի ձևավորումների, թարգմանությունների։

Զբաղվել է նաև քանդակագործությամբ։ Գեղարվեստի վերաբերյալ հոդվածներով աշխատակցել է «Ծաղիկ» (Արշակ Չոպանյան), «Անահիտ», «Արևելյան մամուլ», «Ազդակ» և այլ պարբերականների։ Ֆրանսերեն և թուրքերեն հոդվածներ է տպագրել երիտթուրքերի արտասահմանյան մամուլում («Մեշվերեթ», «Շուռայի յումեթ»)՝ *Միհրան* ծածկանունով։

Մասնակցել է մի շարք ցուցահանդեսների։ 1935 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Երևանում։

Մի քանի տասնյակ գործեր պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

1900 թվականին Փարիզում ամուսնացել է Զապել Եսայանի հետ։ Մահացել է Փարիզում։

Մատենագրություն
---------------

* Կատալոգ Տ. Եսայանի ցուցահանդեսի, Երևան, 1935 թ.։
* Բնանկարն ու հայ նկարիչները։ Երևան, 1958

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 3. — էջ 523.
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
3. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ 305


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 523)։*  |
**Վալդիս Կալնրոզե** (լատիշ․՝ Valdis Kalnroze, հունվարի 17, 1894(1894-01-17), Կուլդիգա, Կուրլանդիական գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն - ապրիլի 16, 1993(1993-04-16), Ռիգա, Լատվիա), լատվիացի և խորհրդային նկարիչ։ Լատվիական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ։ Լատվիական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1980)։

Կենսագրություն
--------------

Վալդիս Կալնրոզեն (մինչև 1961 թվականը` Վոլդեմեր Ռոզենբերգս) ծնվել է 1894 թվականի հունվարի 17-ին, Ռուսական կայսրության Կուրլյանդս նահանգի Գոլդինգեն քաղաքում (այժմ` Կուլդիգա քաղաք, Լատվիա) հացթուխ Կարլիս Ռոզենբերգի ընտանիքում։

Սովորել է Լիեպայսկի հիմնական դպրոցում, Ա. Ստունդայի գեղարվեստի ստուդիայում, ավարտել է Լատվիայի գեղարվեստի ակադեմիան (Վիլհելմ Պուրվիտի բնանկարչական արվեստանոցում, 1932)։

Իր կյանքի սկզբում փոխել է շատ մասնագիտություններ և աշխատատեղեր։ Որոշ ժամանակ աշխատել է Լիեպայսկի թատրոնում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա ապրում էր որպես փախստական Սաարեմաա կղզում։ Վերադառնալով Լատվիա` նա մասնակցել է Անկախության պայքարին։

Եղել է Լատվիայի ստեղծագործական «Կանաչ ագռավ» միավորման գեղարվեստական բաժնի կազմում (1929)։ Եղել է Լատվիայի նկարիչների միության անդամ (1944-1952, վերականգնվել է 1957 թվականին)։ Լատվիական ԽՍՀ աևվեստի վաստակավոր գործիչ (1963) է, Լատվիական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1970)։ Լատվիական ԽՍՀ պետական մրցանակակիր է (1980)։

Մահացել է 1993 թվականի ապրիլի 16-ին, Ռիգայում։ Թաղված է Լեսնոյ գերեզմանատանը։

Ստեղծագործություն
-----------------

Ցուցահանդեսների սկսել է մասնակցել 1928 թվականից։ Առարկաների պատկերման ժամանակ վիրտուոզ կերպով փոխանցել է նուրբ կոմպոզիցիաներ։ 1960-ական թվականներից աշխատել է մեծապես մարինայի ժանրում։

Առավել հայտնի աշխատանքներից են «Աշունը փոքրիկ քաղաքում», «Երեք եղբայր», «Աշնանը` գետի մոտ», «Հին Ռիգա», «Ծաղկման ժամանակ», «Վարդակակաչներ», «Վարդեր և կիտրոն», «Երեկոյան ժամ» կտավները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
2. 1 2 3 4  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
3. ↑  Māksla un arhitektūra biogrāfijās. — [Rīga] : Latvijas enciklopēdija : Preses nams, 1995-[2003]. — (Latvija un latvieši). 1.sēj. Kal-Rum / atb. red. Andris Vilsons; aut.: Vaidelotis Apsītis, Laila Baumane … [u.c.]. — Rīga : Latvijas enciklopēdija, 1996. — 239 lpp. : il. ISBN 5-89960-057-8 ISBN 5-89960-059-4
4. ↑  Valdis Kalnroze // Latvijas Enciklopēdija. — Rīga: SIA «Valērija Belokoņa izdevniecība», 2007. — ISBN 9984-9482-0-X.

Գրականություն
-------------

* *Ņefedova I.* Valdis Kalnroze. Rīga, 1980
* Māksla un arhitektūra biogrāfijās. Atb. red. A. Vanaga — Rīga, 2000

Արտաքին հղումներ
----------------

* Биография и работы на сайте antonia.lv

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 127014667 · ISNI: 0000000078703524 · LCCN: n85117451 · LNB: 000171629 · VIAF: 18653626 · ULAN: 500121458 · WorldCat VIAF: 18653626 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վալենտին (այլ կիրառումներ)

**«Վալենտին»**, (անգլ.՝ Valentine), ամերիկացի գրող Թոմ Սավաժի թրիլերը։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1999 թ. սեպտեմբերին։ Գրքի սյուժեի հիման վրա 2011 թ. նկարահանվել է «Սուրբ Վալենտինի օրը» ֆիլմը։ Գրքից տարբեր՝ ֆիլմում մարդասպանը ընդամնեը Կուպիդոնի դիմակ է կրում։

Սյուժեն
-------

Թվում էր, թե Ջուլիան Բալոտն ունի ամեն ինչ՝ հարմարավետ տուն՝ Գրինվիչ-Վիլիջում, մոտ ընկերների նեղ շրջանակ, գեղեցիկ և կրքոտ սիրեկան, ով նրան առաջարկություն էր պատրաստվում անել, փայլուն ստեղծագործողի կարիերա՝ մեծաքանակ ընթերցող-երկրպագուներով, սակայն աղջիկը միշտ հետու է եղել այն դժոխքից, որը նկարագրում է հեղինակը։ Սկսվում է մղձավանջը, երբ աղջկան սկսում են հետևել Նյու-Յորքում։ Հետրողը գիտի նրա ամեն քայլը, վախերը, չնայած նրան որ նա ինքը դա դեռ չի գիտակցել։ Նա հավատարիմ և սիրահարված է աղջկան՝ թողնելով նամակներ փոստում, նվերներ՝ տան շեմին, հետախոսային հաղորդագրություններ ր այլն։ Նրա միտումները ծածուկ են, ինչպես և ընտրված անվանումը՝ Վալենտին։ Սակայն հաշվի առնելով ամենը, նա շատ կոպիտ և դաժան է։ Վերջապես նա հանդիպում է նրա հետ՝ տրիումֆի ժամանակ՝ վերջին օրը՝ Սուրբ Վալենտինի տոնին։

Էկրանավորում
------------

2001 թ. փետրվարի 1-ին տեղի ունեցավ «Սուրբ Վալենտինը օրը» ֆիլմի պրեմիարան՝ գրքի մոտիվների հիման վրա։ Նկարի հեղինակն է Ջեյմս Բլենքսը, սցենարի հեղինակ՝ հենց գրողը՝ Թոմ Սովաժը, Դոննա և Վեյն Պաուեռներ։ Հիմնական դերակատարներն էին՝ Դեվիդ Բերիանազ, Մառլի Շելտոն, Դենիս ՌիչեռդսՋեսիկա Կեպշոու, Ջեսիկա Կոֆֆիլ, Քեթրին Հեյգլ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գիրքը Ամազոնում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  OCLC — 1967.
2. ↑  Վալենտին 2001 թ.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | OCLC |

 |
**Վիկտոր Արտավազդի Կումկումաջյան** (սեպտեմբերի 11, 1926(1926-09-11), Կրասնոդար, Հյուսիսկովկասյան երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 5, 2003(2003-08-05), Երևան, Հայաստան), հայ բժիշկ, ուռուցքաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1976)։

Կենսագրություն
--------------

1951 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1960-1962 թվականներին եղել է Վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի ԳՀԻ օրգանների և հյուսվածքների պահածոյման լաբորատորիայի վարիչ, 1962-1978 թվականներին աշխատել է Ռենտգենաբանության և ուռուցքաբանության ԳՀԻ (1985 թվականից՝ Ռուռուցքաբանության գիտական կենտրոն) քաղցկեղի փորձարարական քիմիաբուժության լաբորատորիայում, 1978-1990 թվականներին՝ փորձարարական ուռուցքաբանության բաժնի, 1990-2003 թվականներին՝ քաղցկեղածնության լաբորատորիայի վարիչ։

Ստեղծագործություններ և ճանաչում
-------------------------------

Աշխատանքները վերաբերում են օրգանիզմի վրա տարբեր քիմիական նյութերի քաղծկեղածնության և մուտագենության հարցերին։ Հետազոտել է չարորակ նորագոյացությունների հանդեպ օրգանիզմի դիմադրողականության բարձրացման եղանակները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 18567 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տիգրան Մարտիրոսյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մարտիրոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*
**Տիգրան Արմանի Մարտիրոսյան** (հունիսի 12, 1970(1970-06-12), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգիչ (բաս)։ Երգիչ Հայկ Մարտիրոսյանի եղբայրն է։

Կենսագրություն
--------------

Տիգրան Մարտիրոսյանը ծնվել է 1970 թվականի հունիսի 2-ին Երևանում։ Սովորել է Մոսկվայի Գնեսինների անվան երաժշտական ակադեմիայում, որն ավարտել է 1995 թվականին։ Սովորելու տարիներին եղել է Մոսկվայի «Նոր օպերա» թատրոնի, 1995 թվականից՝ Մեծ թատրոնի մեներգիչ. դերերգերից են՝ Ռամֆիս (Ջ. Վերդիի «Աիդա»), Ռենե թագավոր (Պ. Ի. Չայկովսկու «Իոլանտա»), Ռայմոնդո (Գ. Դոնիցետտիի «Լյուչիա դի Լամերմուր»), Պիմեն (Մ. Պ. Մուսոգորսկու «Բորիս Գոդունով»), Իշխան Գալիցկի (Ա. Պ. Բորոդինի «Իշխան Իգոր») և այլն։ 

Հյուրախաղերով հանդես է եկել Միլանի «Լա Սկալա», Նյու Յորքի «Մետրոպոլիտեն օպերա», Հյուսթոնի «Մեծ օպերա», Լոնդոնի «Քովենտ Գարդեն» և այլ թատրոններում։

Մրցանակներ
----------

* 1993 – Ռուսական երաժշտության 1-ին մրցանակ (Մոսկվա),
* 1994 – Պ. Ի. Չայկովսկու անվան միջազգային մրցույթի 10-րդ մրցանակ և հատուկ դիպլոմ (Մոսկվա),
* 1996 – Բ. Խրիստովի անվան միջազգային մրցույթի 2-րդ մրցանակ (Սոֆիա),
* 1999 – Մ. Անդերսոնի անվան միջազգային մրցույթի 2-րդ մրցանակ (Շիզուոկա, Ճապոնիա),
* 2000 – Պ. Դոմինգոյի «Օպերալիա» միջազգային մրցույթի եզրափակիչ մասի մասնակից (Լոս Անջելես)։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տիգրան Մարտիրոսյան (անգլ.)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Գալինա Պետրովայի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Галине Петровой), Խորհրդային Միության հերոս, Սևծովյան նավատորմի Նովոռոսիյսկի ռազմածովային նավատորմի 386-րդ գումարտակի բուժքույր Գալինա Կոնստանտինովա Պետրովային նվիրված հուշարձան Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Նովոչերկասկ քաղաքում։

Հուշարձանի հասցե՝ Ռուսաստան, Ռոստովի մարզ, Նովոչերկասկ, Պրոսվեշենյա փողոց, տուն 126։

Պատմություն
-----------

Խորհրդային Միության հերոս, ռազմածովային կորպուսի սանտարական հրահանգիչ Գալինա Պետրովային նվիրված հուշարձանը հիմնադրվել և բացվել է 1963 թվականին Հարավռուսական պետական պոլիտեխնիկական համալսարանի գլխավոր մասնաշենքի դիմաց, որտեղ նա 1940 թվականից սովորել է անտառային տնտեսության ֆակուլտետում։ Հուշարձանը ստեղծվել է Նովոչերկասկի դպրոցականների, ուսանողների, համալսարանների և միջին մասնագիտական ​​ուսումնական հաստատությունների դասախոսների հանգանակած միջոցներով։ Հուշարձանի պատվանդանը ստեղծվել է Նովոռոսիյսկի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի դասախոս, ճարտարապետ Վ. Պ. Կոտելևսկու նախագծով։

Հարավռուսական պետական պոլիտեխնիկական համալսարանի գլխավոր մասնաշենքի դիմաց գտնվող հուշարձանն իրենից ներկայացնում է բարձր պատվանդանի վրա տեղադրված կիսանդրի։ Պատվանդանի վրա գրված են այս խոսքերը. «Գալինա Պետրովային։ 1920-1943 ուսանողներ»։ 2015 թվականին հուշարձանը վերականգնվել է։

Գալինա Պետրովա
Գալինա Պետրովան ծնվել է 1920 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Ուկրաինայի Նիկոլաև քաղաքում։ 1940 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Նովոռոսիյսկի դպրոցը, ընդունվել է Նովոչերկասկի ինժեներական-մելիորատիվ ինստիտուտի անտառտնտեսության բաժին։ Հայրենական պատերազմի սկսվելուն պես անցել է Կրասնոդարի բուժքույրերի դասընթացները։

Ավարտելուց հետո ծառայել է 386-րդ ռազմածովային գումարտակում (Նովոռոսիյսկի նավատորմ, Սևծովյան նավատորմ)։ 1943 թվականի աշնանը մասնակցել է Կերչ-Էլտիգենի դեսանտային գործողությանը, բուժքույր Պետրովան գերմանական կրակահերթի ներքո իջել է Սև ծովի ափին, Էլտիգեն գյուղի մոտ (այժմ՝ Գերոևսկոե, Ղրիմ), որից հետո, ետևում թողնելով մետաղալարերն ու ականապատ դաշտը, առաջ է նետվել, իր հետևից տանելով զինվորներին։ Մեկ գիշերվա ընթացքում բուժքույրը ռազմաճակատից դուրս է բերել մոտ քսան վիրավոր զինվորների։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի 1943 թվականի նոյեմբերի 17-ի հրամանագրով հրամանատարական հանձնարարականների օրինակելի կատարման, նացիստական ​​զավթիչների դեմ մարտերում ցուցաբերած քաջության ու հերոսության համար Գալինա Պետրովան արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչման։

Հետագայում Գալինա Պետրովան մասնակցել է գերմանական հարձակումների դիմագրավմանը, 1943 թվականի դեկտեմբերի 3-ին վիրավորվել է և ընկել դաշտային հիվանդանոց, որի վրա 1943 թվականի դեկտեմբերի 4-ին ռումբ է ընկել։ Զոհերի թվում էր բուժքույր Պետրովան։ Նրան թաղեցին Ղրիմում, Գերոևսկոե գյուղում։

Գրականություն
-------------

* Новочеркасск. Энциклопедия. Новочеркасск. Изд. Новопринт. 2005. ISBN 5-94549-006-7.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Памятник Галине Петровой
* Петрова, Галина Константиновна Archived 2019-12-29 at the Wayback Machine.
**Վահան Տերյանի դիմաքանդակը**, Հակոբ Գյուրջյանի` Մոսկվայում արված դիմաքանդակներից։ Դիմաքանդակը ինչ-որ պատճառով մնացել է գիպսի մեջ և թվում է անավարտ։ Գյուրջյանը նրան քանդակել է այն ժամանակ, երբ Տերյանը ծանր հիվանդությունից հյուծված էր։

Նկարագրություն
--------------

Դիմաքանդակը հոգեբանական է։ Դիտողը հաղորդակից է դառնում ծանր հիվանդության հետևանքով գրողի հոգում բուն դրած մղձավանջին։ Բանաստեղծի վերին աստիճանի ընկճված տրամադրությունը արտացոլված է նրա հուսահատ, խորը ընկած աչքերում, որոնցում երբեմնի կայծկլտացող կրակը հանգել էր։ Նրա գլխահակ կեցվածքը, լռության կարոտ սեղմած շրթունքները, ոսկրացած, վտիտ դիմագծերը, ահազանգում են պոետի մոտալուտ և ողբերգական մայրամուտը։

Մշակման տեխնիկա
---------------

Քանդակում նվազել է Գյուրջյանի նախորդ գործերի մշակման փափկությունը։ Դիմագծերն ունեն ռելյեֆային բազմազանություն, ձևերի անցումների ճկունություն, որոնք կարող էին աշխուժություն հաղորդել կերպարին։ Գյուրջյանի ստեղծած կերպարում ավելի ուժեղ է արտահայտված պոետի հիվանդոտ տրամադրությունը, քան նրա քնարական նուրբ զեղումներով զգայուն ներաշխարհը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ե․ Մարտիկյան, Հայկական կերպարվեստի պատմություն, Երևան, 1987

Արտաքին հղումնեի
----------------

*
**Վիկտոր Կոզմին** (ռումիներեն՝ *Victor Cozmin*, իսկական անուն-ազգանունը՝ **Բոգդան Սըրմաբրյկյան**, 1877 - 1903), ռումինական գրող, ազգությամբ հայ։

Սովորել է Գալացի ֆինանսական ակադեմիայում։ Եղել է «Վիացա մունչիտորիլոր» (1900, «Viata muncitorilor») և «Ավընտուլ» (1900—1901, 1904—1905, «Avintul») սոցիալ-դեմոկրատ թերթերի հիմնադիր-խմբագիրներից։ Գրել է քնարական բանաստեղծություններ («Մարմարի աղերսը», «Սեր», «Լռություն», «Իդեալ»), պոեմներ («Երջանկություն»), նովելներ («Դինա», «Թեոդոսիա»), որոնցում արտահայտել է մարդկանց իրավահավասարության, շահագործման վերացման, պարտադիր ուսուցման և այլ առաջադիմական գաղափարներ։ Կոզմինը ցասումով է արձագանքել սուլթան Համիդի սարքած հայկական կոտորածներին (1897), նույն թվականին Գալացում հրատարակել «Ներբող հայ ժողովրդին» և «Հերոս նահատակներ» բանաստեղծությունները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 506)։*  |
**Վիտտորե Գիսլանդի** (իտալ.՝ Vittore Giuseppe Ghislandi, մարտի 4, 1655(1655-03-04)[…], Բերգամո, Լոմբարդիա - դեկտեմբեր 1743, Բերգամո, Լոմբարդիա), ռոկոկոյի դարաշրջանից իտալացի գեղանկարիչ, որը հայտնի է իր դիմանկարներով։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Բերգամոյում։ Նկարիչ Դոմենիկո Գիսլանդիի որդին է, նա իր առաջին հմտությունները ստացել է հորից։ 1675 թվականին սովորել է Վենետիկում, որտեղ ուսումնասիրել է Տիցիանի և Պաոլո Վերոնեզեի արվեստը։ Սկզբում աշխատել է Ջակոմո Կոտտիի արվեստանոցում, այնուհետև` Բարտոլոմեո Բյանկայի արվեստանոցում և, վերջապես` 1690-ական թվականներին` Վենետիկում Սեբաստիանո Բոմբելլիի արվեստանոցում։ 1702 թվականին միացել է մինիմիների միաբանությանը, որը հոգևոր առումով շատ մոտ էր Ֆրանցիսկյան միաբանությանը։ Աշխատել է նաև Միլանում և Բոլոնիայում, այդտեղ մտերմացել է Ջուզեպպե Մարիա Կրեսպիի հետ և 1717 թվականին ընտրվել է Կլեմենտինյան ակադեմիայի անդամ։ Սովորել է նաև գերմանացի դիմանկարիչ Սալոմոն Ադլերի մոտ Միլանում։ Իր կյանքի վերջին տարիներն անցկացրել է Բերգամոյի Գալգարիո վանքում, որի համար ստացել է իր մականունը։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Արվեստի քննադատները նշում են Ռեմբրանդ վան Ռեյնի ազդեցությունը նրա աշխատանքում և նրա դիմանկարներում զուգահեռներ են գտնում Ուիլյամ Հոգարթի գեղանկարչության հետ։

Ժառանգություն
-------------

Գիսլանդիի աշխատանքները ներկայացված են Լուվրում, Էրմիտաժում, Վաշինգտոն ԿՇի ազգային պատկերասրահ, Ամստերդամի թագավորական թանգարանում, Մադրիդի Տիսեն-Բորնեմեսի թանգարանում և աշխարհի այլ խոշոր թանգարաններում և մասնավոր հավաքածուներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2   — Netherlands Institute for Art History.
2. 1 2  Vittore Ghislandi (նիդերլ.)
3. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2  *Ruggeri U.* Ghislandi [Galgario, Giuseppe] // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2018. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T031998
5. ↑  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ

Գրականություն
-------------

* Gozzoli M.C. Vittore Ghislandi detto Fra' Galgario. Bergamo: Poligrafiche Bolis, 1981

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* 
* 
* Աշխատանքները on line
* Աշխատանքներն աշխարհի թանգարաններում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Իտալացիների կենսագրական բառարան · Մեծ կատալոնական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14974697j, 14645747c · GND: 118717235 · ICCU: RAVV025825 · ISNI: 0000000116095532 · LCCN: n91061230 · NKC: xx0300849 · NLA: 35870169 · NTA: 07359363X · NUKAT: n2013005347 · SUDOC: 077658477 · VIAF: 24874840 · ULAN: 500014740 · WorldCat VIAF: 24874840 |

 |

 |
**Վիկտոր Հերման** (անգլ.՝ Victor Heerman, օգոստոսի 27, 1893(1893-08-27), Սըրրի, Միացյալ Թագավորություն - նոյեմբերի 3, 1977(1977-11-03), Լոս Անջելես, ԱՄՆ), անգլիական ծագում ունեցող ամերիկացի սցենարիստ, կինոռեժիսոր և կինոպրոդյուսեր։

Ծնվել է Մեծ Բրիտանիայում. ընտանիքում չորս երեխա էին։ Նրանց լքելուց հետո, նա մոր և եղբայրների հետ տեղափոխվել է ԱՄՆ, հաստատվել Նյու Յորքում։ 1911 թվականին Հերմանը տեղափոխվել է Լոս Անջելես, որտեղ դարձել է Մաք Սեննեթի կարճամետրաժ ֆիլմի սցենարիստը։ 1912 թվականին ամուսնացել է Սառա Մեյսոնի հետ։ Համատեղ կյանքի ընթացքում գրել է բազմաթիվ սցենարներ։ 1934 թվականին նրանք ստացել են «Օսկար» մրցանակը՝ 1933 թվականին Լուիսա Մեյ Էլքոթի վեպի հիման վրա նկարահանված «Փոքրիկ կանայք» ֆիլմի լավագույն ադապտացված սցենարի համար։ Սցենարիստի աշխատանքից բացի, Հերմանը հանդես է եկել և որպես ռեժիսոր՝ 1916 թվականից մինչև 1931 թվականը ժապավենի վրա նկարահանելով երեսունմեկ ֆիլմ, ներառյալ՝ «Իմ տղան» (1921 թվական) և «Գողերն ու որսորդները» (1930 թվական)։

Վախճանվել է 1977 թվականին Լոս Անջելեսում, ութսունչորս տարեկան հասակում։

Награды
-------

* 1934 թվական՝ Օսկար լավագույն ադապտացված սցենարի համար («Փոքրիկ կանայք»)։

Ծանոթագրություններր
-------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑  Vazzana, Eugene Michael (2001). *Silent Film Necrology.* McFarland, 9780786410590

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 5035941 · BNE: XX1089887 · BNF: 140319691 · CONOR: 154872419 · GND: 140807462 · ISNI: 0000000077290828 · LCCN: n86138587 · NKC: xx0153554 · NTA: 095928707 · SUDOC: 152857729 · VIAF: 14972317 · WorldCat VIAF: 14972317 |

 |

 |
**Տոլեդոյի ալկասար** (իսպ. ՝ *Alcázar*), ամրոց Իսպանիայի Տոլեդո քաղաքի բարձրադիր հատվածում։ Կառուցվել է Ալոնսոն դե Կովարուբիասայի նախագծի հիման վրա (1486-1570 թվականներ)։ Ժամանակին եղել է Կաստիլյայի թագավորների նստավայրը։ Այն կառուցվել է Կառլոս V կայսեր և իր որդի Ֆիլիպ II Հաբսբուրգի կողմից 1540-ական թվականներին։

Պատմություն
-----------

Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ գնդապետ Խոսե Մոսկարդո Իտուարտեն պայքարում պաշարել էր Ալկասարը հանրապետականների հետ։ Ի պատասխան նրան` հանրապետականները պատանդ են վերցրել իր 16-ամյա որդուն՝ Լուիսին, և պահանջում էին երեխան փոխանակել Ալկասարով։ Այդ ժամանակ Լուիսը ասում է հորը. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Կա'մ դու պետք է նրանց տաս Ալկասարը, կա'մ նրանք ինձ կսպանեն։ |  |

Այս խոսքին հայրը՝ Խոսե Մոսկարդո Իտուարտեն, պատասխանում է որդուն. «Ուրեմն, հանձնի'ր հոգիդ Աստծուն» մեռնում որպես հերոս` բղավելով` «Viva Cristo Rey»՝: Մոսկարդոն հրաժարվում է, ինչի պատճառով էլ (ըստ որոշ ժամանակակից աղբյուրների) Լուիսը սպանվեց։ Այլ պատմաբաններ նշում են, որ Լուիսը սպանվել է մեկ ամիս հետո։ 

Քաղաքացիական պատերազմի իրադարձություններն Ալկասարում Իսպանիայում դարձել են իսպանական ազգայնականության խորհրդանիշերից մեկը։

Պաշարման ավարտին շենքը խիստ վնասվել էր։ Պատերազմից հետո Ալկասարը վերակառուցվել է, և այժմ այստեղ է գտնվում Կաստիլիա-Լա Մանչայի ինքնավար համայնքի գրադարանը («Biblioteca Autonómica»), ինչպես նաև գործում է բանակի թանգարան («Museo del Ejército»):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Իսպանիան, որը մենք չգիտեինք։ Պատմական ուղեցույց. Մ. - Ն։ Վեչեն։ 2006.-384 էջ. ISBN 5-9533-1065-X.
2. ↑  Henry Kamen, *Philip of Spain*, (Yale University Press, 1999), 184-185.
3. ↑  *Ideal Spain* article

2. Տոլեդոյի ալկասա՝ լուսանկարներ Archived 2014-06-06 at the Wayback Machine.

Աղբյուրներ
----------

* Հյու Թոմաս, *Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմ*, 4th Rev. Ed. 2001. bv bvbv
* Էնոթնի Բիվոր, *The Battle for Spain*, 2006.
* Սեսիլ Էբի, *The Siege Of The Alcázar*, 1965

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX150561 · GND: 4443660-9 · LCCN: sh85003257 · VIAF: 305243040, 238757710 · WorldCat VIAF: 305243040, 238757710 |

 |
**Տոնապատճառ**, Պատճառ տօնից, հայոց Տոնացույցի՝ «Կանոնք ընթերցվածոց»-ի տոների շարքի և դրա հետ կապված առանձին ընթերցվածների՝ Հին և Նոր կտակարաններից մեջբերված բնագրերի մեկնությունների, վերլուծությունների ժողովածու։ Տոնապատճառում լուսաբանվում են տոների իմաստները, եկեղեցական մատենագրության մեջ առանձին կարևորություն ունեցող մի շարք ճառերի և մեկնողությունների երկերի հորինման շարժառիթները, բացատրվում են ավետարանական բնագրերը՝տոների «պատճառներ»-ը (այստեղից էլ՝ Տոնապատճառ անվանումը)` աստվածաբանական, վարդապետական մասնավոր ուղղվածությամբ։ Սկզբնապես հայտնի էին «Մեկնություն ընթերցվածոց» անվամբ։ Տոնապատճառի մեջ հայրախոսական տեքստերից բացի առկա են նաև Աստվածաշնչի և մի շարք ճառերի մեջ հանդիպող առավել խրթնիմաստ բառերի և արտահայտությունների կարճառոտ մեկնաբանություններ` լուծմունքներ, դավանաբանական երկեր, ինչպես նաև՝ մարգարեների, առաքյալների, նահատակների վերաբերյալ համառոտ պատմություններ, որոնք, զերծ լինելով վարքերին ու վկայաբանություններին հատուկ նկարագրականությունից, ունեն առավելապես բարոյական հրահանգի, վերլուծական պատգամի բովանդակություն։ Ի տարբերություն գործնական կիրառության համար սահմանված ծիսամատյանների, որոնք ժամանակի ընթացքում անխուսափելիորեն ենթարկվել են ինչ-ինչ փոփոխությունների, Տոնապատճառ ժողովածուն, ունենալով գերազանցապես տեսական բովանդակություն, քիչ է ենթարկվել արտաքին ազդեցության։ Իբրև տեսական-աստվածաբանական անհրաժեշտ գիտելիքներ պարունակող կարևոր դասագիրք՝ Տոնապատճառը լայնորեն կիրառվել է վանական դպրոցներում։ Ձեռագրական ավանդույթը «Տոնապատճառ» ժողովածուի ստեղծումը կապում է Արիստակես Ա Պարթև կաթողիկոսի (325–333 թվականներ) անվան հետ։ Սակայն Տոնապատճառի կազմավորման մեջ շատ ավելի էական է համարվում նախ՝ Գրիգորիս Արշարունի քորեպիսկոպոսի (VII–VIII դարեր.), ապա Զաքարիա Ա Ձագեցի կաթողիկոսի (855–876 թվականներ) մասնակցությունը։ Ժողովածուի բովանդակային ճոխացմանը կարևոր նպաստ է բերել նաև Սամվել Կամրջաձորեցին (X–XI դարեր)` այն համալրելով նոր միավորներով, այդ թվում նաև` իր հորինած մեկնողական ճառերով։ Իբրև այս ժողովածուի խմբագիրներ հիշվում են նաև Վարդան Հաղպատեցին (XII դար), XIII դարի հեղինակներ Հովհաննես Գանձակեցին, Վարդան Արևելցին և ուրիշներ։ Տոնապատճառ ժողովածուի առավել ներկայանալի օրինակներ են Մատենադարանի № 1007, 2021, 2039, 4139 ձեռագրերը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |
**Օմար Աբդուլ Համիդ Քարամե** (արաբ․՝ عمر عبد الحميد كرامي‎‎, սեպտեմբերի 7, 1934(1934-09-07), Սիրիայի և Լիբանանի ֆրանսիական մանդատ - հունվարի 1, 2015(2015-01-01), Բեյրութ, Լիբանան), Լիբանանի վարչապետ։ Առաջին անգամ վարչապետ է եղել 1990 թվականի դեկտեմբերի 24-ից, երբ Սելիմ Հոսսը հրաժարվել է իշխանությունից, մինչև 1992 թվականի մայիսի 13-ը, երբ հրաժարական է տվել ազգային արժույթի փլուզման ֆոնին զանգվածային բողոքներից հետո։ Կրկին որպես վարչապետ երդվել է 2004 թվականի հոկտեմբերի 21-ին և հրաժարական տվել 2005 թվականի փետրվարի 28-ին` նախորդ վարչապետ Ռաֆիկ Հարիրիի սպանությանը հաջորդած զանգվածային ցույցերի ժամանակ։

Կենսագրություն
--------------

Օմար Քարամեն ծնվել է Լիբանանի հյուսիսում` Նուրի քաղաքում։ Նախկին վարչապետ և անկախության համար պայքարի հերոս Աբդուլ Համիդ Քարամեի որդին է և վարչապետի պաշտոնում ութ անգամ պաշտոնավարած և 1987 թվականին սպանված Ռաշիդ Քարամեի կրտսեր եղբայրը։ Ստացել է իրավաբանի աստիճան Լիբանանի համալսարանում։ Իր եղբոր սպանությունից հետո քաղաքականություն է մտել և 1991 թվականին պատգամավոր է ընտրվել Է Տրիպոլիից։ Հարևան Սիրիայի հետ սերտ կապերի համոզված կողմնակիցն է։

Նախորդ վարչապետի` Ռաֆիկ Հարիրիի սպանությունից հետո, 2005 թվականին ընդդիմության անդամները Սիրիային մեղադրել են սպանության մեջ, և Սիրիայից պահանջել են դուրս բերել իրենց զորքերը և հատուկ ծառայությունների աշխատակիցներին Լիբանանից, Քարամեի պրոսիրիական կառավարությունը դեմ է հանդես եկել։ Ընդդիմության որոշ առաջնորդներ Քարամեի կառավարությանը մեղադրել են սպանությանը մասնակցելու մեջ։ Չնայած ցույցերի անցկացման պաշտոնական արգելքին, ուժեղացել են բողոքի ակցիաները Բեյրութում, և ընդդիմությունը մտադիր էր անվստահության քվե հայտնել։ Ընդդիմության աճող ճնշման տակ 2005 թվականի փետրվարի 28-ին Քարամեն հայտարարել է կառավարության հրաժարականի մասին, թեև նա ժամանակավորապես մնացել է վարչապետի պաշտոնակատարի պաշտոնում։

Սակայն կառավարության լուծարումից տասն օր անց՝ Բեյրութում ծավալված պրոսիրիական ցույցերից հետո, որը կազմակերպել էր շիա արմատական Հեզբոլլահ կազմակերպությունը, նախագահ Էմիլ Լահուդը մարտի 10-ին կրկին Քարամեին նշանակել է վարչապետի պաշտոնում և նրան հանձնարարել ձևավորել նոր կառավարություն։ Պատգամավորների մեծամասնության աջակցությամբ Քարամեն կոչ է արել բոլոր կողմերին միանալ ազգային միասնության կառավարությանը։

Ապրիլի 13-ին, նոր կառավարություն ստեղծելու անհաջող փորձից հետո, Քարամեն կրկին հրաժարական է տվել։

Կյանքի 81-րդ տարում մահացել է երկրի մայրաքաղաք Բեյրութում, 2015 թվականի հունվարի 1-ին։ Երկրում եռօրյա սուգ Է հայտարարվել։

Տես նաև
-------

* Լիբանանի պատմություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Former Prime Minister Omar Karami dies at age of 80. Archived 2017-11-16 at the Wayback Machine.(անգլ.)
2. ↑  Трехдневный траур объявлен в Ливане в связи со смертью экс-премьера.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1189731142 · GTAA: 117261 · VIAF: 6131156253574408110008 · WorldCat VIAF: 6131156253574408110008 |

 |
| **՞**Վայրի ցուլ |
| --- |
| Վայրի ցուլ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Երկսմբակավորներ |
|
|
| Վերնաընտանիք | Ցուլեր |
| Ընտանիք | Սնամեջ եղջերավորներ |
|
|
|
| Ցեղ | Իրական ցուլեր |
|
|
| Տեսակ | **Վայրի ցուլ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Bos taurus Linnaeus, 1758 |
|  Ենթատեսակներ |
| 
* կով (*Bos taurus taurus*)
* տուր *Bos taurus primigenius*)
* զեբու (*Bos taurus indicus*)

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Վայրի ցուլ** ավելի հայտն է որպես **Տուր** (լատին․՝ Bos taurus), իրական ցուլերի դասին պատկանող տեսակ, որ մտնում է սնամեջ եղջերավորների ընտանիքի մեջ, որի կազմի մեջ են մտնում ներկայիս տնային ցուլերին նախորդող վայրի ենթատեսակները, ինչպես նաև ընտելացված ենթատեսակները։ Լայն իմաստով, վայրի ցուլ անվանումը վերաբերվում է նաև մյուս ոչ ընտելացված ցուլերի տեսակներին, որոնք մտնում են ցուլերի ենթաընտանիքի մեջ։ Տուր անվանումով չափահաս արու ցուլերի զանգվածը հասնում է 600-1700 կիլոգրամ, երկարությունը մոտ 3 մետր է կազմում, իսկ մարմնի բարձրությունը հասնում է 120-ից 130-170 սմ։

Վայրի ցուլերի ավելի հայտնի ենթատեսակը և ռուսական ու արևմտյան կովերի անմիջական նախնին տուրն է (Bos taurus primigenius), որը տարածված է եղել Եվրասիայում և անհետացել է XVII դարի սկզբին։ Տուրի անունը երբեմն որպես հոմանիշ է օգտագործվում վայրի ցուլերի ամբողջ տեսակի համար։ Հնդկական զեբուն և նմանատիպ ցեղատեսակները գալիս են *Bos taurus indicus* ենթատեսակից և առանձնացել են իրենց մերձարևելյան և եվրոպական բարեկամներից մոտավորապես 300-ից 600 հազար տարի առաջ։ Որոշ փորձագետներ կարծում են, որ զեբուն նույնիսկ կարելի է առանձնացնել այլ տեսակի մեջ (Bos indicus)։ 1994 թվականին կատարված գենետիկական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ արդիական կովերը չեն պատկանում նույն տոհմական գծին։ Ընտելացման գործընթացը տեղի է ունեցել տարբեր վայրերում և տարբեր պոպուլյացիաների մեջ։

Տես նաև
-------

* Կով
* Մարտական ցուլ
* Տուր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  van Vuure T. (Cis) (2005)։ *Retracing the Aurochs – History, Morphology and Ecology of an extinct wild Ox*։ Sofia-Moscow: Pensoft Publishers։ ISBN 954-642-235-5


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL |

 |