recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ադրբեջանի անկախության թանգարան** (ադրբ.՝ Azərbaycan İstiqlal Muzeyi), թանգարան, որտեղ պահվում են ադրբեջանական ժողովրդի ազգային-ազատագրական շարժումը արտացոլող ցուցանմուշները։ Գտնվում է Բաքվի թանգարանի կենտրոնում։

Ադրբեջանի անկախության թանգարանը հիմնադրվել է 1991 թվականի հունվարի 9-ին։ Այդ ժամանակ թանգարանը ունեցել է ընդամենը 7000 ցուցանմուշ։ Ներկայումս թանգարանում կան ավելի քան 22000 ցուցանմուշներ։

Պատմություն
-----------

Թանգարանի ցուցանմուշը
Ադրբեջանի առաջին պետական թանգարանը Անկախության թանգարանն էր։ 1919 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Անկախության թանգարանը կազմակերպվել էր `Ադրբեջանի Ժողովրդավարական Հանրապետության խորհրդարանի ստեղծման առաջին տարեդարձի կապակցությամբ։ Թանգարանը գործել է ընդամենը մի քանի ամիս։ 1920 թվականի ապրիլի 27-ին ԲԳԿԲ 11-րդ բանակի ստորաբաժնումները հատել են ԱԺՀ սահմանը և ապրիլի 28-ին Բաքու մտել։ ԱԺՀ դադարել է իր գոյությունը և հռչակվել է Ադրբեջանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունը (ԱԽՍՀ)։ Այս իրադարձություններից հետո թանգարանը դադարեց իր գործունեությունը։

Թանգարանը վերականգնել է իր գործունեությունը 1991 թվականին `71 տարի անց։ Անկախության թանգարանը հիմնադրվել է 1991 թվականի հունվարի 9-ին։

Տես նաև
-------

* Ադրբեջանի բժշկության թանգարան
* Ադրբեջանի պատմության թանգարան (Բաքու)
* Ադրբեջանի արվեստի ազգային թանգարան
* Բաքվի ժամանակակից արվեստի թանգարան
* Նիզամի Գյանջևիի անվան ադրբեջանական գրականության թանգարան
* Ադրբեջանի Ազգային կրթական թանգարան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GeoNames — 2005.
2. ↑  Անկախության թանգարանում ցուցադրություն
3. ↑  Ադրբեջանի անկախության թանգարանի կայքը
4. ↑  Ադրբեջանի անկախության թանգարան
5. ↑  Г. Гафарова. История музейного дела в Азербайджане // журнал : Вопросы музеологии. — 2010.
**Ալեքսանդր Հարությունյան փողոց**, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Անվանվել է հայ կոմպոզիտոր և դաշնակահար, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր Ալեքսանդր Հարությունյանի պատվին։

Տվյալներ
--------

Փողոցն սկսվում է Լեոնիդ Ազգալդյան փողոցից, ձգվում հարավարևելյան ուղղությամբ և ավարտվում Վերին Անտառային փողոցի թիվ 128/2 տան մոտ։ Հատող փողոցներ չունի։ Փողոցի երկարությունը 350 մետր է։

Փողոցն անվանակոչվել է Երևանի ավագանու 2022 թվականի հունիսի 21-ի թիվ 607-Ն որոշմամբ։

Որոշման հիմնավորում
-------------------

Հաշվի առնելով երաժշտի մեծ ավանդը և ղեկավարվելով «Երևան քաղաքում տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 23-րդ կետի դրույթներով, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2005 թվականի դեկտեմբերի 29-ի N2387-Ն որոշմամբ հաստատված կարգի 4-րդ կետով՝ Երևանի ավագանին քննարկել է փողոցն անվանափոխելու որոշման նախագիծը և հաստատել։

Տես նաև
-------

* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՎԱԳԱՆՈՒ 2022 թվականի հունիսի 21-ի N 607-Ն ՈՐՈՇՈՒՄ՝ ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔՈՒՄ ՓՈՂՈՑՆԵՐ ԱՆՎԱՆԱԿՈՉԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ
2. ↑  ՏԵՂԵԿԱՆՔ – ՀԻՄՆԱՎՈՐՈՒՄ «ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔՈՒՄ ՓՈՂՈՑՆԵՐ ԱՆՎԱՆԱԿՈՉԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ» ԵՐԵՎԱՆԻ ԱՎԱԳԱՆՈՒ ՈՐՈՇՄԱՆ ԸՆԴՈՒՆՄԱՆ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ (էջ 2)
«**Առանց որևէ կասկածների քաղաքացու գործով հետաքննություն**» (իտալ.՝ Indagine su un cittadino al di sopra di ogni sospetto ), իտալացի ռեժիսոր Էլիո Պետրի դրամատիկական կինոֆիլմը։ Պրեմիերան կյացել է 1970 թվականի փետրվարի 9-ին։ Գլխավոր դերերը կատարել են Ջան Մարիա Վոլոնտե, հոգեկան հիվանդ տեսուչ կերպարի համար արժանացել է բազմաթիվ համաշխարհային պարգևների և Ֆլորիդա Բոլկան։ Որպես օտար լեզվով լավագույն ֆիլմ կինոժապավենը արժանացել է «Օսկարի»։ Ֆիլմը մեծ հաջողության արժանացավ իտալական հանդիսատեսի մոտ (1969-1970 թվականներին կինովարձույթի մեծությամբ նրանից առաջ էր անցնում միայն «Աստվածների կործանումը» Վիսկոնտի և «Սատրիկիոն» Ֆելինի)։

Սյուժե
------

Ոստիկանը ստանալով բարձր պաշտոն քաղաքական հետախուզման պետ (ֆիլմում նրա անունը չի նշվում, շրջապատում անվանում են նրան վերացկան- հարգանքով; Դոթթորե)
ժամադրության ամենաբուռն պահին սպանում է իր սիրուհուն վերջինիս սեփական տանը։ Միևնույն ժամանակ նա հասկանում է, որ չի կարող կատարել իր առջև պարտականնությունները և տարօրինակ խաղ է սկսում իր գործընկերների հետ՝ կամ փորձում է ուղղել նրանց իրական մարդասպանի վրա կամ կեղծում է հետքերը։ Միակ վկան, երիտասարդ անարխիստը, հրաժարվում է վկայություն տալ՝ ելնելով գաղափարական սկզբունքներից։ Վերջիվերջո Դոթթորեն գրում է խոստովանական նամակ ձեռնարկներին և սպասում է ձերբակալությանը․ նա տեսնում է երազ, որտեղ գործընկերները ստիպում են նրան ստորագրել «խոստովանություն սեփական անմեղության մեջ»։ Հերոսն արթնանում է՝ եկել են նրա հետևից։

Բնօրինակում մեջ ֆիլմն ավարտվում է Ֆրանց Կաֆկայի «Դատավարություն» վեպի մեջբերմամբ․ «Ինչպիսն էլ նա լինի, նա օրենքի ծառան է, իսկ դա նշանակում է, որ նա օրենքի հետևորդ է, նշանակում է՝ նա մարդկային դատի ենթակա չէ»։

Դերերում
--------

* Ջան Մարիա Վոլոնտե - Դոթթորե, ոստիկանական ղեկավարության պետ
* Ֆլորիդա Բոլկան - Աուգուստա Տերցի, նրա սիրելին
* Ջաննի Սանտուչո - քվեստոր
* Օրացիո Օրլանդո - Բիլյա
* Սերջո Տորմանտի - Անտոնիո Պաչե
* Արտուրո Դոմինիչի - Մանգանի
* Սալվո Ռանդոնե - ջրմուղագործ

Պարգևներ
--------

* 1970 - Գրան-Պրի ժյուրի և Պարգև Ֆիպրեսիայի Կաննի կինոփառատոնում
* 1970 - Երկու պարգև «Դավիդ դա Դոնաթթելո»․ լավագույն ֆիլմ (Մարինա Չիկոնյա, Դանիլե Սենաթորե), լավագույն դերեսան (Ջան Մարիա Վոլոնտե)։
* 1971 - «Օսկար» մրցանակ օտար լեզվով լավագույն ֆիլմի համար։
* 1971 - անվանկարգ «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի համար, որպես օտար լեզվով լավագույն ֆիլմ։
* 1971 - Էդգար Ալլան Պոյի անվանակրգ, որպես լավագույն գեղարվեստական ֆիլմ (Էլիո Պետրի, Ուգո Պիրրո)։
* 1971 - երեք անվանկարգ « Արծաթե ժապավեն»․ լավագույն ռեժիսոր(Էլիո Պետրի), լավագույն օրիգինալ պատմությունը Յուսսի, լավագույն դերասան (Ջան Մարիա Վոլոնտե), բացի դրանից ժապավենը ստացել է երկու անվանակարգ․ լավագույն պրոդյուսեր (Մարինա Չիկոնյա, Դանիլե Սենաթորե), լավագույն սցենար(Էլիո Պետրի, Ուգո Պիրրո)։
* 1971 - անվանկարգ «Յուսսի», որպես լավագույն արտասահմանյան ֆիլմ։
* 1972 - «Օսկար» մրցանակի անվանակարգ, որպես լավագույն օրիգինալ սցենար (Էլիո Պետրի, Ուգո Պիրրո)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Alberto Tovaglieri. La dirompente illusione: Il cinema italiano e il Sessantotto 1965-1980
**Գաբրիել Գրիգորի Նորատունկյան** (նոյեմբերի 6, 1852(1852-11-06), Selamsız, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - դեկտեմբեր 1936, Էպինե սյուր Սեն), Օսմանյան կայսրության ազգությամբ հայ խոշոր քաղաքական գործիչներից մեկը։ Դիվանագետ։

Կենսագրություն
--------------

Գաբրիել Նորատունկյանը ծնվել է 1852 թվականին և մահացել 1936 թվականին։ Նախնական կրթությունը նա ստացել է Կ. Պոլսի Սկյուտարի ճեմարանում։ Փարիզի Իրավագիտական համալսարանը ավարտելուց հետո, 1875 թվականին վերադառնում է Կ.Պոլիս և արտաքին գործերի նախարար Ռեշիդ փաշայի հանձնարարությամբ՝ քարտուղարի պաշտոնում զբաղվում Արտաքին գործերի նախարարության իրավագիտական գործերի կարգավորման աշխատանքներով։ Կարճ ժամանակահատվածում Գաբրիել Նորատունկյանը ցուցադրում է օրենսգետի և դիվանագետի իր կարողությունները։ Տարբեր ժամանակներում պատասխանատու պաշտոններ է վարել այս գերատեսչությունում և հաջողությամբ լուծել զանազան դժվարին և կնճռոտ խնդիրներ։ 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմից հետո, որպես առաջին քարտուղար մասնակցել է ռուս-թուրքական սահմանագիծը որոշող միջազգային հանձնաժողովի աշխատանքներին։ 1883 թ.-ին ստանձնում է Բարձրագույն դռան իրավագետ-խորհրդականի պաշտոնը։ 1908 թ Օսմանյան սահմանադրության վերահռչակումից հետո դարձել է Հանրային կառույցների նախարար և իր պաշտոնավարության ընթացքում իրականացրել օգտաշատ գործունեություն։ Որպես օսմանյան պատվիրակ՝ մասնակցել է Լահեի (Հաագա) միջազգային ժողովին։ Բալկանյան պատերազմի նախօրեին՝ 1912 թ. Գաբրիել Նորատունկյանը ստանձնում է արտաքին գործոց նախարարի պաշտոնը։ Այդ թվականներին օսմանյան պետությունը շատ ծանր իրավիճակում էր։ Նորատունկյանը ցուցաբերել է դիվանագիտական նրբություն և ամեն ջանք գործադրել երկիրը սպառնացող վտանգներից փրկելու համար։ Որպես օրենսգետ՝ միջազգային համբավ է ունեցել։

Գաբրիէլ էֆէնի Նորատունկեանի ծաղրանկար հրապարակվել է Թիֆլիսի հայկական «Խաթաբալա» երգիծական թերթիցմ նրա հրաժարականից հետո
Ֆրանսերեն լեզվով հրատարակել է օսմանյան տերության սկզբնավորման շրջանից կայսրության՝ օտար պետությունների հետ կնքած միջազգային դաշնագրերի քառահատոր "Recueil d'actes internationaux de l'Empire Ottoman" հավաքածուն։ Կոթողային այս աշխատությունը Գաբրիել Նորատունկյանին ճանաչում է բերել Եվրոպայի գիտական շրջանակներում՝ նրան դարձնելով ֆրանսիական և գերմանական մի շարք գիտական ընկերությունների անդամ։ Պետական բարձր պաշտոնյա, նախարար, ծերակուտական լինելով հանդերձ՝ ունեցել է բեղուն ազգային գործունեություն։ Որպես անդամ կամ ատենապետ՝ աշխատել է ազգային տարբեր մարմիններում։ Վարել է նաև Ազգային ժողովի ատենապետի պաշտոնը։ Լոզանի կոնֆերանսում (1922-1923 թթ.) Պողոս Նուբարի հետ գլխավորել է Ազգային պատվիրակությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2

Գրականություն
-------------

* Գ. Նորատունկյան. «Հառաջ» օրաթերթ, Փարիզ, 1936, նոյեմբեր, 15-20։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Լաս-Վենտաս**, ցլամարտի մրցասպարեզ Մադրիդում։ Այն կառուցվել է 1929 թվականին նեոմուդեխար ոճով և փոխարինել է հին մրցասպարեզին, որը գտնվում էր քաղաքի կենտրոնում՝ Ալկալկա դարպասների կողքին։ Ներսի պատկերասրահների կամարները ունեն շրջանաձև ձիու տեսք, իսկ քարերի ձևով զարդարանքները Լաս-Վենտասը դարձնում են ցլամարտի լավագույն վայրերից մեկը։ Մարտերը անցկացվում են մայիսից հոկտեմբեր ամիսներին։ Մրցասպարեզում երկու ցլամարտիկների՝ Անտոնիո Բենվենիդայի և Խոսե Կուբերոյի արձաններն են։

Պատմություն
-----------

Լաս-Վենտաս մրցասպարեզի տեսքը: Տրամագիծը 65 մետր
1913-1920 թվականներին իսպանացիների հետաքրքրությունը ցլամարտի նկատմամբ այնքան էր մեծացել, որ Մադրիդի հին մրցասպարեզը, որը գտնվում էր ներկայից Կալլե-դե-Ալկալա փողոցում, չէր կարող տեղավորել բոլոր ցանկացողներին։ Հռչակավոր ցլամարտիկ Խեսելիտոն այն ժամանակ հայտարարել էր, որ Մադրիդում պետք է կառուցվի «մոնումենտալ» մրցասպարեզ, որը ամբողջ Մադրիդի առաջ կբացի Իսպանիայի և նրա մշակույթի այս հատվածը։ Նրա ընկերը՝ ճարտարապետ Խոսե Էսպելիուսը, սկսեց աշխատել այս նախագծի վրա։ 1922 թվականի մարտի 19-ին դրվեց մրցասպարեզի քարը։ Շինարարությունը արժեցավ 22 միլիոն պեսետ, որը գերազանցեց նախնական 4,5 միլիոն բյուջեն։ 1929 թվականին մրցասպարեզը հիմնադրվեց և երկու տարի անց՝ 1931 թվականի հունիսի 17-ին լեփ-լեցուն տրիբունաներով տեղի ունեցավ առաջին բարեգործական պայքարը։ Մարտերի անցկացումը դադարեցվել է Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ և վերսկսվել 1939 թվականի մայիսին։

Դևիսի գավաթի կիսաեզրափակիչը Իսպանիայի և ԱՄՆ-ի միջև Լաս-Վենտասում։ 2008 թվականի սեպտեմբեր
1951 թվականին բացվեց Ցլամարտի թանգարանը։ Նրա հավաքածուի մեջ մտնում են հայտնի ցլամարտիկների դիմանկարներ և քանդակագործական պատկերներ, սպանված ցլերի գլուխներ, ցլամարտիկների կոստյումներ և հանդերձանքներ։ Ցուցահանդեսում առանցքային է համարվում արյունով թաթախված տոնական կոստյումը, որը հագել էր Մանոլետեն 1947 թվականին Լինստեսի ցլամարտի ժամանակ։ Այնտեղ պահվում է նաև կին ցլամարտիկ Խուսանիտա Կրուսի կոստյումը, որը Իսպանիան լքել էր 1930-ական թվականներին։ Սեպտեմբերին և հոկտեմբերին այստեղ տեղի են ունենում զանգվածային համերգներ։ 

Մրցասպարեզի տեսարանը Կալլե-դե-Ալկալա փողոցից
Մրցասպարեզի պուրակի առաջ գտնվում է քանդակագործական կոմպոզիցիա, որը պատկերում էր Մադրիդի դպրոցի միակ շրջանավարտի՝ Խոսե Կուբերոյի մահը, ով մահացել էր 1985 թվականին այստեղ։ Գոյություն ունի կոմպոզիտոր Մանուել Լիլիոյի պասադոբլը՝ Plaza de las Ventas, նվիրված Մադրիդի մրցասպարեզին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Las Ventas Bullring — Տեղեկություններ և նկարներ
* Davis Cup semifinal: Spain vs USA

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Կոզա նոստրա** (Cosa Nostra, սիցիլիական լեզվից թարգմանաբար նշանակում է «Մեր գործը»), սիցիլիական հանցավոր կազմակերպություն, մաֆիա։ Կոզա նոստրա արտահայտությունը ամբողջ աշխարհում հայտնի է դարձել հիմնականում ամերիկյան գրող Մարիո Պյուզոյի «Կնքահայրը» վեպի միջոցով։

Պատմությունը
------------

Կոզա նոստրան գործում է Սիցիլիայում` սկսած 19-րդ դարի սկզբից։ 20-րդ դարի սկզբին վերածվել է միջազգային հանցավոր կազմակերպության։ Ի սկզբանե այն զբաղվում էր ավազակներից` նարնջենու այգիների և խոշոր հողատարածքների սեփականատերերին պաշտպանելով (ներառելով ամենադաժան մեթոդները)։ Ավելի ուշ Կոզա նոստրան սկսեց լայնացնել իր գործունեության ծավալները` բոլոր առումներով վերածվելով հանցավոր խմբավորման։ 20-րդ դարում Կոզա նոստրայի գլխավոր ուղղությունը դարձել էր ավազակությունը։

Կազմակերպությունը կազմված էր խմբերից, որոնք իրենց անվանում էին «ընտանիքներ» (famiglia): Բուն «ընտանիքն» ուներ կոշտ հիերարխիկ կառուցվածք, որը գտնվում էր այսպես կոչված «կնքահոր» (padrino) ենթակայության տակ։ «Ընտանիքի» գործունեության տարածքը բաժանվում էր յուրատեսակ «շրջանների», որոնք կարող էին ընդգրկել փողոցներ, շրջաններ, մարզեր կամ գավառներ։ Յուրաքանչյուր «շրջան» սովորաբար ղեկավարվում էր երեք «ընտանիքների» կողմից, որոնք ընտրում էին իրենց առաջնորդին (capo di capi` գլուխների գլուխ)։ Պարագլուխը ընտրում էր իր տեղակալին և մեկից մինչև երեք խորհրդատուների (կոնսիլյերի)։

Կոզա նոստրա անվանումը ներկայումս բացառապես վերագրում են սիցիլիական մաֆիային, ինչպես նաև ծնունդով Սիցիլիայից` ԱՄՆ-ում բնակվողներին։ Այն հիմնականում գործածվում է միջազգային այլ հանցավոր կազմակերպությունները ավանդական սիցիլիականից տարբերելու համար։ Կոզա նոստրայի գործունեությունը ներառում է թմրավաճառքը, կավատությունը, խաղային բիզնեսը, շորթումը, ռեկետը, զենքի առևտուրը, խարդախությունը, վաշխառությունը, սպանությունները և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------


1. ↑  Processo Dell’Utri, Spatuzza in aula: «Graviano mi parlò di Berlusconi»
«**Ջութակ և խաղող**» (ֆր.՝ Violon et raisins), իսպանացի և ֆրանսիացի նկարիչ Պաբլո Պիկասոյի նկարը՝ ստեղծված 1912 թվականին։ Յուղաներկով նկարված կտավ է։ Նկարը համապատասխանում է այսպես կոչված *սինթետիկ* կուբիզմի շրջանին։ Նկարը գտնվում է Նյու Յորքի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում։ Չափսը կազմում է 61 x 50,8 սմ։

Պատմություն և նկարագրություն
----------------------------

Նկարը համարվում է *սինթետիկ* կուբիզմի տիպիկ օրինակ։ Կուբիզմի շրջանը տևել է 1912 թվականի ապրիլից մինչև 1917 թվականը։ Եթե *վերլուծական* կուբիզմին բնորոշ էին մոնոխրոմային աբստրակտ կոմպոզիցիաները, որոնցում ձևերը բաժանվում էին բազմաթիվ երկրաչափական բեկորների, ապա *սինթետիկ* կուբիզմում կոմպոզիցիան դառնում է ավելի քիչ վերացական։ Պիկասոն իր նկարներն աշխուժացնում է իրական, հեշտությամբ ճանաչելի իրերով՝ հագեցած տարբեր հյուսվածքներով և գույնով։

Կտավում պատկերված է կարմիր-դեղին երանգի ջութակ։ Նրա շրջանաձև, աղավաղված ձևը բաժանված է խառնված բեկորների։ Ջութակի որոշ դետալների վրա երևում է փայտյա հյուսվածքներ։ Վերևի աջ անկյունում նկարիչը պատկերել է սև և սպիտակ խաղողների ողկույզներ, որոնց վրա հստակ նշված են ստվեր, կիսամութ և գունային ռեֆլեքսներ։

«Ջութակ և խաղող» նկարը Պիկասոյի այն 5 աշխատանքներից մեկն է, որը 1913 թվականի օգոստոսին Մյունխենի «Goltz» պատկերասրահում ցուցադրվել է մեծ ցուցահանդեսում։

Նկարը սկսած 1960 թվականից հանդիսանում է Նյու Յորքի թանգարանի մշտական մասը, որտեղ նկարը հանձնել է տիկին Մ. Լ. Բեկվեստը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. Pablo Picasso. Violin and Grapes. MoMA. Дата обращения 6 марта 2020.
2. ↑ СИНТЕТИЧЕСКИЙ КУБИЗМ (1912-1917). PicassoLive. Дата обращения 6 марта 2020.
3. ↑ Reaching for Success: Picasso’s Rise in the Market (The First Two Decades). Res.Mdpi.com. Дата обращения 6 марта 2020.


1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
2. 1 2
3. ↑
α- и β-տուբուլինի դիմերները
Տուբուլինի փաթեթավորումը միկրոխողովակներում
**Տուբուլին՝** սպիտակուց, որից կազմված են բջիջների միկրոխողովակները։ Վերջիններիս մեջ, ինչպես նաև ցիտոպլազմայում այն հանդես է գալիս դիմերի տեսքով, որը կազմված է α-տուբուլինի և β-տուբուլինի մեկական մոլեկուլներից։ Տուբուլինի յուրաքանչյուր մոլեկուլում դիմերների կազմի մեջ առկա է ԳԵՖ-ի մոլեկուլ։ Այս ենթամիավորների մեջ տարբերում են երեք դոմեն։ Բացի վերոնշյալ դիմերներից, առկա է նաև γ-տուբուլինը, որի հիմքի վրա ձևավորվում են միկրոխողովակները։

Տուբուլինը լուծույթում ունակ է միացնել ԳԵՖ-ի մոլեկուլ։ Միկրոխողովակների աճը հնարավոր է միայն այն դեպքում, երբ իրար են միանում տուբուլինի դիմերները, որոնց մեջ երկու ենթամիավորները միացած եմ ԳԵՖ-ի մոլեկուլների հետ։ Միկրոխողովակների պատերի վրա տեղի է ունենում β-ենթամիավորին միացած ԳԵՖ-ի հիդրոլիզ մինչև ԳԿՖ (α-ենթամիավորին միացած ԳԵՖ-ը կայուն է)։ ԳԿՖ-ին միացած տարաձևությունը ավելի հեշտությամբ է առանձնանում միկրոխողովակներից, որը վկայում է միկրոխողովակների դինամիկ անկայունության մասին՝ որոշակի պայմաններում նրանք կարող են գրեթե ամբողջությամբ քայքայվել։

Երկար ժամանակ ենթադրվում էր, որ տուբուլինը առկա է միայն կորիզավորների բջիջներում։ Սակայն ոչ վաղ անցյալում նախակորիզավորների մոտ հայտնաբերվել է բջջի բաժանմանը մասնակցող FtsZ սպիտակուցը, որը տուբուլինի նման կառուցվածք ունի և կարող է վերջինիս էվոլյուցիոն «նախնին» լինել։

δ- և ε-տուբուլինները հայտնաբերվել են ցենտրիոլների մեջ և ամենայն հավանականությամբ մասնակցում են բաժանման իլիկի ձևավորմանը։

β-տուբուլինի մոլեկուլային զանգվածը կազմում է մոտ 55 կԴա, երկարությունը՝ 8 նմ։

Տուբուլինը հանդիսանում է հակաուռուցքային դեղամիջոցների համար որպես թիրախ։ Կոլխիցինը միանալով տուբուլինի հետ՝ խանգարում է միկրոխողովակների առաջացման գործընթացը։ Նրա այս հատկությունը օգտագործվում է արհեստական պոլիպլոիդների ստացման և հոդատապի բուժման համար (կոլխիցինը նվազեցնում է նեյտրոֆիլների շարժունակությունը և դրանով թուլացնում է բորբոքային գործընթացը)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Tubulin and FtsZ form a distinct family of GTPases»։ *Nature Structural Biology* **5** (6): 451–8։ June 1998։ PMID 9628483։ doi:10.1038/nsb0698-451  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
2. ↑  «Genes for the cytoskeletal protein tubulin in the bacterial genus Prosthecobacter»։ *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America* **99** (26): 17049–54։ December 2002։ Bibcode:2002PNAS...9917049J։ PMC 139267։ PMID 12486237։ doi:10.1073/pnas.012516899  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն) CS1 maint: display-authors (link)
3. ↑  «Archaeal origin of tubulin»։ *Biology Direct* **7**: 10։ March 2012։ PMC 3349469։ PMID 22458654։ doi:10.1186/1745-6150-7-10  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
4. ↑  «Treadmilling of a prokaryotic tubulin-like protein, TubZ, required for plasmid stability in Bacillus thuringiensis»։ *Genes & Development* **21** (11): 1340–52։ June 2007։ PMC 1877747։ PMID 17510284։ doi:10.1101/gad.1546107  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
**Աննա Գևորգի Աճեմյան** (հուլիսի 20, 1965(1965-07-20), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դաշնակահարուհի, Գևորգ Աճեմյանի անվան ջութակահարների անսամբլի ղեկավար և կոնցերտմայստեր, ջութակահարներ Գևորգ Աճեմյանի և պրոֆեսոր Անահիտ Աճեմյանի դուստրը։

Կենսագրություն
--------------

Աննա Աճեմյանը ծնվել է 1965 թվականին Երևան քաղաքում։ 1973 թվականին ընդունվել է Չայկովսկու անվան միջնակարգ երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի բաժինը և 1983 թվականին այն ավարտել գերազանցությամբ։ 1988 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրի բաժինը՝ պրոֆեսոր Սերգեյ Սարաջյանի դասարանը։ 2005-2006 թվականներին սովորել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ասպիրանտուրայում։ 2005-2013 թվականներին աշխատել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում՝ Սերգեյ Սարաջյանի դասարանում՝ որպես ասիստենտ։ 1988 թվականից աշխատել է իր հոր՝ Գևորգ Աճեմյանի մոտ, որպես կոնցերտմայստեր։ Հետագայում՝ Գևորգ Աճեմյանի մահից հետո աշխատել է Անահիտ Աճեմյանի ղեկավարության տակ։ 2010 թվականից Գևորգ Աճեմյանի անվան ջութակահարների անսամբլի ղեկավարն ու կոնցերտմայստերն է։ 1988 թվականից մինչ այսօր դասավանդում է Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում։ 2000 թվականից սկսած Անահիտ Աճեմյանի հետ միասին հրատարակում է Գևորգ Աճեմյանի մշակումները ջութակահարների անսամբլի համար։ Ունի հեղինակած գիրք՝ «Գևորգ Աճեմյանի երգող ջութակները» անվանվամբ։

Պարգևներ
--------

2003 թվականին Երևանի քաղաքապետարանի Մշակույթի, երիտասարդության հարցերի և սպորտի վարչությունը Աննա Աճեմյանին պարգևատրել է պատվոգրով` մանկավարժական արդյունավետ գործունեության համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ջութակահարների անսամբլը բնակարանում է փորձեր անցկացնում

Աղբյուրներ
----------

* ԵՐԱԺՇՏՈՒԹՅՈՒՆԸ` ԿՅԱՆՔԻ ԱՂԲՅՈՒՐ
Երիտասարդական մոտիվացի
----------------------

տիվացիա
-------

Յուրաքանչյուր անձ յուրովի տիրապետում է որոշակի տաղանդի և հմտության ,և դա անձը կոմպլեքսացնում է իր մեջ ։ Երիտասարդների շրջանում բացակայում է առաջ գնալու ներուժը, բայց դա կարելի է լուծել որոշակի քայլերով ։ Երիտասարդները չեն կարողանում հստակ դրսևորել որոշակի հստակ բան առանց մոտիվացիայի։

Մոտիվացին քարշիչ ուժ է որը հասցնում է անձին իր նշանակետին։ Երիտասարդների շրջանում կատրված վերլուծությունների արդյունքում պարզվել է որ երիտասարդների 99%-ը մոտիվացվում է խորհրդատվական տեսահոլովակների օգնությամբ , իսկ մնացած 1%-ը գրքերի և դիզայնի հաշվին ։

Ընդգծված խորհուրդներ։

1) Ճիշտ կռավարիր ժամանակդ -կազմիր to-do լիստի օգնությամբ պլանավորված օր

2) Փորձիր լինել առողջ-օգտագործիր վիտամին պարունակող մրգերի մեծ տեսականի

3) Բավականին շատ ընթերցիր դեդեկտիվ և արկածային գրքեր-քանի որ դրանք մարզում են ուղեղը և զարգացնում ուղեղի շատ այլ հնարավորություններ

4) Օգտագործեք նոր դիզայն-շատ դեպքերում մոտիվացիայի հիմնական աղբյուրը մոտիվացիան է

5) Կիրառեք նոր մեթոդներ ձեր կրթության մեջ ինչպիսիք են ՝

Օգտագործեք Արհեսատակն բանկանություն 

Օգտագերծեք համակարգչյին ռենսուրսներ

Օգտագործեք մեծ քանակով գրքային անալիզներ

Վերլուծեք ձեր առորյան 

Օգտվեք սոցցանցերից

Օգտվեք youtube կրթական ալիքներից

6) Փորձեք շուտ արթնանալ -շուտ արթնանալով սկսեք ձեր առօրյան և կատարեք համապատասխան վարժություններ 

7) Օգտագործեք նոթատետրեր և նշումային կորպորացիա

8) Մասնակցեք բավականին շատ միջոցառումների ու ծրագրերի-բավականաչափ մեծ է հնարավորությունը ստանալ քաղաքացիական և ոչ ֆորմալ կրթություն 

9) Մասնակցեք կրթական ֆորումների

10) Զրուցեք արտերկրացիների հետ Googleechat կայքով և ձեռք բերեք համապատասխան պատկերացումներ արտասահմանայան աշխարհի և մարդկային իդեալի ցերաբերյալ

11) Սովորեք լեզուներ

12) Զբաղվեք ինքնակրթությամբ

13) Բավականին շատ եղեք հետաքրքրասեր
**89-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիա**, լրիվ անվանումը՝ **Հայկական 89-րդ Թամանյան կարմրադրոշ, Կուտուզովի II աստիճանի շքանշանակիր հրաձգային դիվիզիա**, կազմավորվել է 1941 թվականի դեկտեմբերին, Երևանում՝ 45-րդ բանակի կազմում։

Հայրենական Մեծ պատերազմի տարիներին հրամանատարներ են եղել գնդապետ Սիմոն Զաքյանը, փոխգնդապետ Ա. Սարգսյանը, գնդապետ Ա. Վասիլյանը և գեներալ–մայոր Նվեր Սաֆարյանը, հետպատերազմյան տարիներին՝ գեներալ-մայորներ Ա. Կարապետյանը, Հ. Մարտիրոսյանը, Ս. Միանսարովը։ Հրատարակել է «Կարմիր զինվոր» հայերեն թերթը։ Ռազմաճակատ է մեկնել 1942 թվականի օգոստոսին։

Առաջին անգամ մարտերի մեջ է մտել սեպտեմբերին, Գրոզնու մատույցներում՝ 9-րդ բանակի կազմում։ 1943 թվականին 58-րդ բանակի կազմում՝ մասնակցել է Հյուսիսային Կովկասի, 18-րդ բանակի կազմում՝ Թաման թերակղզու ազատագրմանը, արժանացել «Թամանյան» անվանմանը։ 1943 թվականի նոյեմբերից 1944 թվականի ապրիլին Առանձին մերձծովյան բանակի կազմում աչքի է ընկել Կերչի ազատագրման մարտերում և պարգևատրվել Կարմիր աստղի շքանշանով։ Այնուհետև մարտնչել է Ղրիմում և Սևաստոպոլի ազատագրման համար արժանացել Կարմիր դրոշի շքանշանի, 390-րդ և 400-րդ գնդերը՝ «Սևաստոպոլյան» անվանմանը։ 1945 թվականի հունվարի 1-ին բելառուսական ռազմաճակատի 33-րդ բանակի կազմում մարտնչել է Լեհաստանում։ Փետրվար–ապրիլին դիվիզիան պաշտպանել է Օդեր գետի ձախ ափին գրաված հենակետը, մասնակցել Բեռլինի ճակատամարտին և աչքի ընկել Օդերի Ֆրանկֆուրտի գրավման և Բեռլինի փողոցային մարտերում։ Վերջին մարտերին դիվիզիան մասնակցել է 3-րդ հարվածային բանակի կազմում։ Բեռլինի ճակատամարտում մարտական առաջադրանքը հաջողությամբ կատարելու համար պարգևատրվել է Կուտուզովի II աստիճանի շքանշանով։ Պատերազմի ընթացքում դիվիզիան անցել է 7250 կմ, որից 3640 կմ՝ համառ մարտերով։

Դիվիզիայի 9 ռազմիկ արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչման, 8-ը՝ դարձել Փառքի շքանշանի լրիվ ասպետ։ Դիվիզիայի կազմում է հերոսացել Հունան Ավետիսյանը։ 1945-ի աշնանը դիվիզիան վերադարձել է Հայաստան։ Կազմացրվել է 1956 թվականին։

Հայկական 89-րդ Թամանյան կարմրադրոշ, Կուտուզովի II աստիճանի շքանշանակիր հրաձգային դիվիզիայի մարտական ուղին։ Հրամանատարներ` Ա.Սարգսյան և Ն.Սաֆարյան։ «Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հաղթանակի 50-ամյակը», նամականիշերի շարք, Հայաստան 1995 թ.

Հրամանատարական կազմ
-------------------

* Սիմոն Զաքյան (15.12.1941 - 09.02.1942) - գնդապետ
* Անդրանիկ Սարգսյան (03.23.1942 - 01.11.1942) - փոխգնդապետ, 10.16.1942` գնդապետ
* Արտաշես Վասիլյան (11.05.1942 - 02.10.1943) - գնդապետ
* Նվեր Սաֆարյան (19.02.1943 - 05.09.1945) - գնդապետ, 12.20.1943` գեներալ - մայոր
* Հայկ Մարտիրոսյան (1946-1951) գեներալ - մայոր.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ա. Մ. Հակոբյան, Թամայան հայկական դիվիզիայի մարտական ուղին  Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 175)։*  |
**Ատաման**, կազակների ստանիցայի էթնոտուրիստական համալիր է բաց երկնքի տակ։ Գտնվում է Թամանի թերակղզում (Կրասնոդարի երկրամաս)։ Թանգարանի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 20 հեկտար։ Բացվել է 2009 թվականի սեպտեմբերի 5-6-ին։

Պատմություն
-----------

Սև ծովի Թամանյան ծոցի ափին՝ Թաման ստանիցայի արևմտյան եզրում, 2009 թվականի օգոստոսին բացվեց կազակական ստանիցայի էթնոտուրիստական համալիր, որը ստեղծվել է բնական չափերով։ Թանգարանի ցուցանմուշները, որոնք հավաքվել են երկրամասի տարբեր ստանիցաներից, արտացոլում են 18-20-րդ դարերի կազակական ընտանիքների կենցաղը և ապրելակերպը։ Տեսարժան վայրերի մակերեսային դիտման համար պահանջվում է առնվազն 2-3 ժամ։ Յուրաքանչյուր հյուղակ (խատա)ռուս.՝ хата հովանավորվում է և կցված է Կրասնոդարի երկրամասի առանձին մունիցիպալ կառույցի։

Համալիրի նկարագրություն
-----------------------

Համալիրը բաղկացած է կազակական ստանիցայի մի քանի փողոցից, որտեղ յուրաքանչյուր շինություն ներկայացնում է առանձին գործունեություն, մասնագիտացում կամ արտադրություն։ Կա նաև դպրոց, հրշեջ ծառայություն, ջրաղաց, ծխական համայնք։ Առանձին հատված է հատկացված Բաբա֊Յագայի հեքիաթային տնակին իր բոլոր դետալներով։

Համալիրի վրա վեր է խոյանում մատուռը։ Կա նաև մեծ ավտոկայանատեղի և առևտրի կենտրոնի հրապարակ։

Ատամանի նախագիծը
### Կառուցում

Հյուղակների պատրաստման պատմական տեխնոլոգիան բավականին պարզ էր․ ձողացանկից պատրաստված կամ հնարավորության դեպքում գերանակապ հիմնակմախք։ Ստացված թափանցիկ պատերը երկու կողմից ծեփում էին մանր ծղոտի հետ խառնած կավով։ Առաստաղները ծածկվում էին կարճ գերաններով կամ տախտակներով, կամ որպես վերջին տարբերակ՝ պատերի նման ծածկվում էին կավով։ Տանիքը պատվում էր ձողաշեն խրձերով հավաքված եղեգի չափով, իսկ այնտեղ, որտեղ եղեգ չէր լինում, ծղոտի խրձերով, որոնք պատվում էին հեղուկ կավով։ Հյուղակում տեղադրվում էր վառարան։ Ամուր տախտակներից պատրաստվում էին դռները։ Ավելի մանրակրկիտ ձևով պատրաստվում էին պատուհանները։ Հատակը տախտակներից պատրաստվում էր միայն նյութապես ապահովված ընտանիքներում։ Իսկ ավելի աղքատ հյուղակները բավարարվում էին հողով լցված հատակով, որը պարբերաբար պատում էին գոմաղբով։ Ամեն տարի հյուղակը ներսից և դրսից պատում էին կավճով կամ կրով։

Ամռանը հյուղակում վառարանն օգտագործելը հարմար չէր։ Յուրաքանչյուր հյուղակի բակում կար ամառային խոհանոց իր սալօջախով, որը վառում էին բուսական աղբով։ Իսկ ձմռանը հյուղակի վառարանի համար օգտագործում էին փայտ կամ ածուխ։

Ատամանում կատարված վերակառուցումներն իրականացվել են ժամանակակից տեխնոլոգիաների և նյութերի կիրառմամբ, իսկ նկուղները և հորերը նշանակված են միայն վերգետնյա հատվածով, քանի որ ամբողջ համալիրը ստեղծված է երկրի վրա և ունի հնագիտական կարևոր նշանակություն։

Ատամանի համալիրն արտացոլում է ոչ միայն 19-20-րդ դարերի կուբանյան կազակների կենսակերպը, այլև ԽՍՀՄ֊ի հարավի բոլոր կազակական ստանիցաների կյանքը։

Ներկա ժամանակներում ապրողները կյանքի այդ ձևը հիշում են որպես կորցրած և մոռացված։ Համալիրը նաև արժեքավոր է դրանով, քանի որ թարմացնում է հիշողությունները։

Պատկերասրահ
-----------

* Ատաման
* Ատամանի նախագիծԱտամանի նախագիծ
* Գլխավոր փողոցԳլխավոր փողոց
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Համալիրի պաշտոնական կայքը
* Կուբանի նահանգապետը պահանջում է տարածաշրջանում ակտիվորեն զարգացնել էթնոտուրիզմը, ИА "Регнум", 01.07.2011
* Ատամանի բացումը 2010 թվականին
**Իվան բեյը**, պատմվածք, Ակսել Բակունցի՝ 1927 թվականին գրված, գավառական կյանքը ներկայացնող գործերից։

Բնութագիր
---------

Բակունցյան երգիծապատումի մեջ են մտնում ազգային երգիծապատումի վերջին շառավիղների դեմ ուղղված մի շարք ստեղծագործություններ, որոնք ոչ այնքան ուժեղ զավեշտավեպեր են, այլ ներկայացնում են հին աշխարհի վերադարձի պատկերների նկարագրությունները։ Եվ «Իվան բեյը» համարվում է այդ պատկերների գեղարվեստական անզուգական արժեքներից մեկը։ Պատմվածքում նկարագրված «Գավառական մի քաղաքը»՝ լայն և ուղիղ փողոցներով, կանաչ խոտ մայթերի վրա 1920-ական թվականների Գորիսն է։

Տպագրման պատմություն
--------------------

Առաջին անգամ հրապարակվել է «Նորք» հանդեսի 1926թ․ գիրք 1-ում։ 1930 թ․ Բաքվում լույս է տեսել ադրբեջաներեն առանձին գրքույկով։ Այնուհետև տեղ են գտել Երկերի 1955թ․ միհատորյակում և 1964թ․ երկհատորյակի առաջին հատորում՝ որոշ փոփոխություններով։ 1979 թ․ հրատարակության համար հիմք է հանդիսացել 1926թ․ «Նորքում» հրապարակված բնագիրը։

Սյուժե
------

Հոգեբանական դրամատիկ լարվածությամբ առանձնանում է «Իվան բեյը» պատմվածքը։ Գավառական խուլ քաղաքում, ուր ավտոմեքենա տարին մեկ անգամ էր գնում, փողոցներն էլ միշտ դատարկ էին, իր գավառական սնապարծությամբ ապրում էր Իվան բեյը։ Նա նախկինում եղել էր պրիստավի գրագիր, և դեռ մի փոքր պաշտոն ուներ՝ հսկում էր փաստաթղթերի պահոցը։ Այս ամենը բավական էր, որ նա ամեն առավոտ ինքնագոհությամբ ծառայողին խեթի․ «-Ակո՛փ, օթախս լավ ես սրբե՞լ, տես հա՞․․․» Իվան բեյն ապրում էր իր պառավ կնոջ հետ։ Երկուսով էին և նրանց կյանքի անցած օրերը։ Ներկան ասես նրանց համար չէր։ Մի կողմից խտանում էր հիշողությունը, մյուս կողմից՝ լռությունը։ Նախկինում գյուղացիներին ծեծելու համար նրան հեռացնում են աշխատանքից։ Կտրվում է աշխարհի հետ նրա վերջին ու միակ կապը։ Նա իրեն զգում էր ինչպես ավելորդ ու անպետք մի իր՝ աստիճանաբար դառնալով ավելի լուռ ու մտասույզ։ Մահանում է կինը, բայց կնոջ մահը նրան այնքան չի տանջում, որքան լքվածությունը, որ նա ավելի էր զգում աշխատանքի գնացողների հանդիպելիս։ Այդ հոգեվիճակը նրան հասցնում է ցնորման։ Մի օր նա հանում է մառանում պահած իր նախկին համազգեստի պղնձյա կոճակները, երկար նայում իր փառքի հիշատակներին և ափի մեջ սեղմած էլ ավանդում հոգին։

Գաղափարական բովանդակություն
---------------------------

Հոգեբանական այս խոր ու ցնցող պատկերը ոչ միայն հին օրերի մարդու միայնությունն ու ողբերգությունն է, այլև, ընդհանրապես, կյանքում տեղը կորցրած մարդու ծանր ողբերգությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Աղաբաբյան Սուրեն (1986)։ *Ակսել Բակունց*։ Երևան: Սովետական գրող։ էջեր 16։
2. ↑  *Ակսել Բակուց Երկեր*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ։ 1979։ էջեր 636։
3. ↑  *Ակսել Բակունց Երկեր*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ։ 1979։ էջեր 636։
4. ↑  *Ակսել Բակունց*։ Երևան: Սովետական գրող։ 1986թ․։ էջեր 280–300։
5. ↑  Գասպարյան Դավիթ (Սկիզբը՝ 2011 Մայիս Ա-Հունիս Ա։)։ *Ակսել Բակունց 1899-1937*։ Քրիստոնյա Հայաստան
**Կցուրդ**, հայ հոգևոր երգի հնագույն տեսակ։ Անունը ստացել է աստվածաշնչյան սաղմոսներին և օրհնություններին կցված լինելու և որպես դրանց հավելված կատարվելու պատճառով։ Կցուրդը ծագել է 4-5-րդ դարերում որպես ասորական madhrase-ի և հունական τροπάριον-ի հայկական նմանակ։

4-րդ դարում ստեղծված առանձին նմուշներ մինչև գրերի գյուտը հարատևել են բանավոր ավանդությամբ։ Գրերի գյուտից անմիջապես հետո սկսվել է կցուրդների բուռն զարգացման շրջանը։ Առաջին կցուրդները հիմնականում երեքական տնից բաղկացած փոքր երգեր էին, հորինված դավթյան սաղմոսների, մարգարեական օրհնությունների, ինչպես և ավետարանական պատումների հարասությամբ։

Կցուրդների անդրանիկ հեղինակներ Մեսրոպ Մաշտոցն ու Սահակ Պարթևը, առաջինը՝ Հին կտակարանի, երկրորդը՝ Նոր կտակարանի հայերեն թարգմանություններին հատուկ բանաստեղծական կերպարներն ու լեզվաոճական հարստությունները զարգացնելուց բացի, տոգորված են եղել հայ հոգևոր նորաստեղծ երգը պատմականորեն կարճ ժամանակամիջոցում ասորականի և հունականի տեխնիկա-գեղարվեստական մակարդակին բարձրացնելու գաղափարներով։ Այդ գործը հաջողությամբ ավարտեցին նրանց ավագ և կրտսեր աշակերտները, ինչպես և հետագա դարերի բանաստեղծ-երաժիշտները։ Հետզհետե բազմանալով` կցուրդներն ամփոփվեցին «կցուրդարան» կոչված ժողովածուում։ Պատմական զարգացման ընթացքում կցուրդները ձևով և բովանդակությամբ ավելի անկախ, ինքնուրույն են դարձել, ծավալով ավելի մեծ՝ պահպանելով Սահակ-Մեսրոպյան շրջանից ուրվագծված կերպարային, երկու միմյանց լրացնող ոլորտներին հատուկ գծերը։ 12-րդ դարի սկսած` կցուրդները կոչվել են շարական, իսկ կցուրդարանը՝ շարակնոց։ Կցուրդներն անցյալում երբեմն նույնացվել են կցորդին (հայ հին մատենագրության մեջ ոչ հազվադեպ հանդիպում է կցորդ-սաղմոս ձևով)։ Կցուրդի հետ չպետք է շփոթել նաև կացուրդը, որ նշանակում է ակրոստիքոսով գրված տոնական մեծ երգ, հաճախ ընկալվում է որպես հունական *κοντάκιον*-ի հայկական նմանակը, որ երբեմն անվանվում է նաև ուղղակի «կոնդակ»։

Տես նաև
-------

* Շարական

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 703)։*  |
**Հոգևոր տեսիլք**, իրականության մեջ ակամա ընկալվող տեսողական պատկերներ (ոչ երազում ), որոնք ստեղծում են օբյեկտիվ իրականության քիչ թե շատ ամբողջական տպավորություն, բայց չունեն արտաքին նյութական ենթաշերտ (արտահայտում)։

Տեսողական երևակայության սովորական պատկերացումներից, բացի ավելի պայծառությունից, կոնկրետությունից և ավելի որոշակի օբյեկտիվացումից, հիմնականում տարբերվում են նրանով, որ չեն կարող առաջանալ, մնալ և ուժեղանալ մարդու ցանկությամբ, ինչպես դա տեղի է ունենում երևակայական պատկերների հետ, հատկապես կենդանի երևակայության տաղանդ ունեցող անձանց մոտ: Տեսողական երևույթները, ընդհակառակը, առաջանում և պահպանվում են անկախ սուբյեկտի սեփական գիտակցական վիճակից, և այդ պատճառով էլ ընկալվում են որպես արտաքին իրականություն: Սակայն այս իրականությունը չի զգացվում այնպես, ինչպես սովորական է մեր շրջապատի իրականությունը՝ տեսիլքները, կարծես, իրենց հատուկ միջավայր են բերում, որը նույնքան տարբերվում է մեր ներքին հոգեկան կյանքի և նյութական երևույթներից: Այդ պատճառով տեսիլքների ենթարկված մարդիկ սովորաբար ընդունում են իրենց հետևում հատուկ օբյեկտիվ իրականություն, տեսնում են դրանցում բարձր ուժերի և արարածների գործողությունը, ինչը հանդիսանում է գերնատիրական աշխարհայացքի հիմքներից մեկը: Թեև, ինչպես ցույց է տալիս բառը, տեսիլքները հիմնականում ներառում են տեսողական երևույթներ, սակայն հաճախ դրանց հետ սերտորեն կապված են այլ ֆունկցիաներ, հատկապես լսողությունը, որոնք հիմնականում ուղեկցվում են տեսիլքներով, երբեմն տեղի են ունենում տեսողական պատկերներից անկախ (այսպես կոչված «ձայներ»)։

Անկախ թեմայի վերաբերյալ այս կամ այն տեսակետից, կարելի է վստահ լինել, որ տեսիլքներ ունենալու կարողությունը միշտ կապված է նյարդային համակարգի կամ նրա ռեակցիաների որոշ առանձնահատկությունների հետ: Այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ է առանձնացնել հոգեկան խելագարների հալյուցինացիաները ճիշտ իմաստով տեսիլքներից։

Տեսիլքների օրինակներ
--------------------

Տեսիլքների բազմաթիվ և հետաքրքիր օրինակներ կարելի է գտնել․

* Էմանուել Սվեդենբորգի ստեղծագործություններում (օրինակ՝ «Երկնքի և ջրի մասին»),
* Ջասթին Քերների «Die Seherin von Prevorst» գրքում («Պայծառատեսը Պրևորստից»)։

19-րդ դարի քննադատական ուսումնասիրություններ
--------------------------------------------

Հոգեբանական հետազոտությունների Լոնդոնի միությունը ձեռնարկել է նյութերի մշակումը հատուկ մահամերձ ուրվականների բաժնում և հրատարակել է նրանց աշխատանքի արդյունքները 20 հատորով («Ապրողների ուրվականները»)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  «Видения»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
2. ↑  Лейпциг, 1861; гугл-скан.
3. ↑  «Христианская мистика» / Die christliche Mystik, 4 т. 1836—1842.
Остан Хоросан в ИранеОстан Хоросан в Иране
**Խորասան** (պարսկերեն՝ خراسان — *Խորասան* — որտեղից ծագում է արևը), Արևելյան Իրանում տեղակայված պատմական երկրամաս։ «Խորասան» անվանումը հայտնի է Սասանյանների ժամանակներից։ Խորասանը ամբողջ աշխարհում հայտնի է քրքումի և ծորենու արտադրությամբ, որոնք աճում են տարածաշրջանի հարավային շրջաններում (արտադրությունը` տարեկան ավելի քան 170 տոննա)։ Խորասանը հայտնի է նաև իր նշանավոր գորգերով և Ֆիրդուսու, Օմար Խայամի և Իմամ Ռեզայի դամբարաններով։

Վարչական բաժանում
-----------------

Խորասանը եղել է Իրանի ամենամեծ շրջանը՝ նախքան 2004 թվականի սեպտեմբերի 29-ին երեք գավառների բաժանվելը։ Խորհրդարանի (2004 թվականի մայիսի 18) և Հոգաբարձուների Խորհրդի (2004 թվականի մայիսի 29) կողմից հաստատված շրջաններն են՝

* Հյուսիսային Խորասան, կենտրոնը՝ Բոջնուրդ, այլ գավառներ՝ Շիրվան, Ջաջարմ, Մեյնխ և Սամլագան, Էսֆարեյեն։
* Հարավային խորասան, Կենտրոնը՝ Բիջենդ, այլ գավառներ՝ Սարայան, Նախբանդան, Սարբիշեխ
* Ռեզավի Խորասան, կենտրոնը՝ Մաշհադ, այլ գավառներ՝ Գոուչան, Դարգազ, Չենարան,Սարախս, Ֆարիման,Թորբաթե-Ջամ,Թեյբադ, Ֆիրդուս,Գեյեն, Հաֆ և Ռաշտխար,Քաշմաչ, Բարդասկան, Նիշապուր, Սեբզևար, Հոնաբադ,Կալատ, Բոշրուեխ և Խալիլ Աբադ։

Խորասանի պատմություն
--------------------

Մեծ Խորասան ներառել է տարածքներ, որոնք այսօր գտնվում են Իրանում, Տաջիկստանում, Աֆղանստանում, Ուզբեկստանում և Թուրքմենիայում։ Պարսկաստանի՝ պատմական գլխավոր քաղաքներից մի քանիսը՝ Նիշապուրը (այժմ՝ Իրանում), Մերվը և Սանջանը (այժմ՝ Թուրքմենիայում), Հերաթը, գտնվել են Մեծ Խորասանում։ Խորասանը իր երկարընթաց պատմության մեջ շատ նվաճողներ և կայսրություններ է ճանաչել՝ հույներ, թուրքեր, արաբներ, ուզբեկներ, սելջուկներ, մոնղոլներ, սեֆյաններ և այլք։

XIV-XV դարերում Խորասանը եղել է գիտությունների և արվեստի կարևորագույն կենտրոն։ Այստեղ (մասնավորապես Հերաթ քաղաքում) ապրել և ստեղծագործել են բանաստեղծներ Լութֆին, Ջամին, Ալիշեր Նավոին, Բաբա Ֆեգանին, սուլթան Հուսեյն Բայկարան (ստեղծագործել է Հուսայնի մականվամբ), նկարիչ Բեհզադը։

Էթնիկ խմբեր
-----------

Այս շրջանի էթնիկ գլխավոր խմբերը պարսիկներն են, բայց Խորասանը իր դժվարին պատմության արդյունքում բնակեցված է զանազան էթնիկ խմբերով՝ թուրքմեններով, հյուսիս-արևմուտքում՝ խորասանյան թուրքերով, քրդերով՝ Բոջնուրդի և Կաչանի մոտակայքում, թեյմուրներով և ջեմշիդներով (սրանք մտնում են չեհեր-այմակների միավորման մեջ)՝ արևելքում, դրանցից որոշները մինչ օրս համարվում են քոչվոր-վաչկատուններ, ավելի հեռու՝ դեպի հարավ-արևմուտք բնակվում են հեիդարիսները, իսկ հարավ-արևելքում՝ բելուջները։ Տարածաշրջանում կա նաև աֆղանական մեծ հանրություն, որը ձևավորվել է վերջին տարիներին Աֆղանստանից եկած փախստականներից։ Քաղաքներում հանդիպում են խորասանյան արաբներ, գնչուներ, հրեաներ։ Խորասանի լեզուներն են խորասանա-թուրքերենը, պարսկերենը և քրդերենը։

Պատկերասարահ
------------

* Կամել ալ Մուլկի գերեզմանը Նիշապուրում:Կամել ալ Մուլկի գերեզմանը Նիշապուրում:
* Աթարի գերեզմանը Նիշապուրում:Աթարի գերեզմանը Նիշապուրում:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Производство барбариса в Хорасане
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մայիլյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Լևոն Մինասի Մայիլյան** (փետրվարի 3, 1891(1891-02-03), Մեծշեն, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1976, Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բժիշկ, թերապևտ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1935), պրոֆեսոր (1938): Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1939): Ադրբեջանական ԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1941):

Կենսագրություն
--------------

Լևոն Մայիլյանը ծնվել է 1891 թվականի փետրվարի 3 (15)-ին Մեծշեն (այժմ՝ ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանում) գյուղում։ 1927 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1927-1938 թվականներին աշխատել է Ադրբեջանի բժշկական ինստիտուտի թերապիայի ամբիոնում, 1938-1976 թվականներին՝ վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են ստամոքսի և 12-մատնյա աղիքի խոցային հիվանդության վաղ ախտորոշման և ֆիզիոթերապևտիկ եղանակներով բուժման հարցերին։ Եղել է Ադրբեջանի բժշկական ընկերության փոխնախագահ, Թերապևտների համամիութենական ընկերության նախագահության անդամ, Ադրբեջանի ռևմատոլոգների ընկերության նախագահ։

Մաահացել է 1976 թվականին, Բաքվում։

Պարգևներ
--------

* Լենինի շքանշան (1952)
* Ադրբեջանական ԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1941)
* Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1939)

Երկեր
-----

* Секреторная реакция на пищевое раздражение при язве желудка, как объективный диагностический метод, Баку, 1936.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007, էջ 29։
**Դյուրարարա!!** (ճապ.՝ ` デュラララ!!), Ճապոնիայում լույս տեսած լայթ-նովել` Րյոգո Նարիտոյի գլխավորությամբ և Սիձուխիտո Յասուդայի պատկերազարդումներով։

Սյուժե
------

Միկադո Րյուգամինեն՝ հանգիստ և համեստ մի երիտասարդ, ապրում է մայրաքաղաքի արվարձանում և նախընտրում շփումը համացանցով։ Սակայն հերոսը հանկարծ ինչ-որ նոր բան է ցանկանում և մանկության ընկերոջ խորհրդով տեղափոխվում Ռայրա ավագ դպրոց։ Այն գտնվում էր Իկիբակուրույում` Տոկիոյի ամենաուրախ ու ամենավտանգավոր թաղամասերից մեկում։ Այստեղ լինելով` Միկադոն ուղղակի խորասուզվում է ուրիշ աշխարհի մեջ, իսկ հին ընկեր Մասաոմին ավելի խորն է տանում նոր բնակավայրի փուլերով։ Շատ շուտով նորեկ Միկադոն հասկանում է, որ ապրելու համար պետք է կարողանալ շրջանցել մարդկանց, փողոցային ավազակախմբերը առաջվա պես արտասովոր չեն։ Իսկ երբ Միկադոն տեսնում է քաղաքային լեգենդին՝ անգլուխ հեծյալին, վերջնականապես հասկանում է, որ իզուր չի եկել։ Դրանից հետո գլխավոր հերոսը դառնում է մեծ քաղաքի, դպրոցական ընկերների հետ համարձակ արկածների ու կյանքի, փողոցային և համացանցային ավազակների, սև շուկայի գործարքուների, գերբնական արարածների մի մասը։

### Կերպարներ

**Սելտի Ստուրլուսոն**

Սելտի Ստուրլուսոն
Սերիալի գլխավոր հերոսուհին՝ նույն ինքը անգլուխ մոտոցիկլավարուհին, սև մոտոցիկլավարուհին։ Նրա կերպարը կելտերի դիցաբանությունից է։ Նա պարտավորված է այցելել այն մարդկանց, որոնք մահամերձ են։ Ճապոնիայում եղել է դեպքերից 20 տարի առաջ՝ իր կորած գլխի փնտրտուքներով։ Գլխի բացակայությունը Սելտին թաքցնում է դեղին սաղավարտի տակ և ճանապարհորդում սև մոտոցիկլով, որն իրականում անգլուխ ձի է։ Իր ընկեր Սինրոյի հետ անցկացրած երկար տարիներ ից հետո սկսում է երկմտել փնտրտուքները դադարեցնելու մասին։ Սամ Սինրան սիրում է նրան, բայց Սելտին միանգամից փոխադարձ չի պատասխանում նրան։ Քաղաքային զրուցարանում նրա կեղծանունը Սետտոն է։

**Միկադո Րյուգամինե** Երազկոտ հերոս, ով սկզբում ապրում էր Տոկիոյի արվարձանում, այնուհետև՝ Իկիբակուրույում։ Հակառակ իր ծնողներին՝ նա որոշում է հեռանալ և ընդունվել նոր դպրոց։ Դոլարներ ավազակախմբի հիմնադիրն է։ Քաղաքային զրուցարանում նրա կեղծանունը Տարո Տանակա է։

**Մասաոմի Կիդա** Իկիբակուրույի հին բնակիչ, Կիդոյի մանկության ընկերը։ Հենց նա է, որ խորհուրդ է տալիս Միկադոյին տեղափոխվել։ Սկզբում նա ներկայանում է որպես կենսուրախ, շատախոս տղա, այնուհետև բացահայտվում է, որ նա «Դեղին շալեր» ավազակախմբի հիմնադիրն ու նախկին առաջնորդն է հանդիսանում։ Իկուբակուրոյի 3 առաջնորդ խմբերի հետ բախումից հետո նա լքում է քաղաքը իր ընկերուհու՝ Սակի Միկաձիմայի հետ։ Քաղաքային զրուցարանում նրա կեղծանունը Բակյուրա է։

**Անրի Սոնահարա** Սիրային եռանկյունու ներկայացուցչուհի, որի մեջ ներգրավված էին Կիդան և Միկադոն՝ չնայած նրան, որ նա երկուսին էլ համարում է իր լավագույն ընկերները։ Հանգիստ և գրավիչ մի աղջիկ։ Նրա ծնողները մահացել են, երբ նա 5 տարեկան էր։ Քաղաքային զրուցարանում նրա կեղծանունը Սայկա է։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AniDB · Anime News Network · Anime News Network · FilmAffinity · Internet Movie Database |

 |


1. 1 2 3  MyAnimeList — 2006.
2. 1 2 3  AniList — 2013.
3. ↑  love polygon - Tag - Anime - AniDB
4. ↑  contemporary fantasy - Tag - Anime - AniDB
**Բուսահամակեցություն**, ֆիտոցենոզ (<հուն. phyton՝ բույս և koinos՝ ընդհանուր), բուսատեսակների ամբողջությունը երկրի մակերևույթի սահմանափակ, համեմատաբար համասեռ հատվածի վրա, որոնք երկարատև ընտրության արդյունքում ունակ են համատեղ գոյատևման միմյանց և տվյալ հողային, կլիմայական և այլ պայմաններում ապրող այլ օրգանիզմների հետ։ «Ֆիտոցենոզ» եզրույթն առաջինը կիրառել են Ի. Կ. Պաչոսկին (1908) «մաքուր բուսուտների համար» և Վ. Ն. Սուկաչովը (1917)՝ բոլոր համակեցությունների համար։

Ընդհանուր նկարագիր
------------------

Բուսահամակեցությունը կենսաերկրահամակեցության էական հաճախ որոշիչ բաղադրամասն է, տարասուն օրգանիզմների համար՝ օրգանական նյութերի հիմնական արտադրողը։ Յուրաքանչյուր բուսահամակեցություն ունի որոշակի կազմ (որպես կանոն՝ ընդգրկում է շատ տեսակներ), կառուցվածք (օրինակ՝ հարկ՝ ծառային, թփային, խոտային, կիսագերիշխող ) ևբուսահամակեցություններ զարգացման շարժ (ոչ մի բուսահամակեցություն չի գոյատևում հավիտյան, վաղ, թե ուշ այն փոխարինվում է ուրիշ բուսահամակեցությամբ)։

Բուսահամակեցության վրա մարդու ազդեցությունը կարող է լինել անուղղակի կամ ուղղակի։ Օրինակ՝ կենդանիների կանոնավոր արածեցումն անտառահատված տեղերում հանգեցնում է որոշ տեսակների (երիտասարդ ծառերի, թփերի) ընկճման և ստեղծում է ավելի բարենպաստ պայմաններ մյուսների (խոտեր) համար, որի արդյունքում տվյալ բուսահամակեցության (անտառ) փոխարեն զարգանում է մարգագետնային բուսահամակեցությունը։ Եթե մարգագետնում ցանում են կերային խոտաբույսեր, հեռացնում են ճմաթմբերը կամ կոպիտ ցողուններով բույսերը, ապա այդպիսի մարգագետնի բուսահամակեցությունը դառնում է կիսամշակովի։ Արհեստական բուսահամակեցությունը, որի զարգացման առաջատար գործոն է դառնում ագրոտեխնիկան, որը որոշում է ինչպես բույսերի փոխազդեցությունը, այնպես էլ ապրելավայրի միջավայրի առանձնահատկությունները, կոչվում է ագրոբուսահամակեցություն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**About the House** (հայերեն՝ Տան մասին), Ուիսթեն Հյու Օդենի բանաստեղծությունների գիրքն է, որը հրատարակված 1965 թվականին, Random House հրատարակչության կողմից (Անգլիայում առաջին անգամ հրատարակվել է Ֆաբեր և Ֆաբեր հրատարակչության կողմից, 1966 թվականին)։

Գիրքը բաղկացած է երկու չհամարակալված՝ «Thanksgiving for a Habitat» և «In and Out» մասերից, որոնցից առաջինը Ավստրիայի Կիրխստետեն քաղաքում Օդենի տան մասին բանաստեղծությունների հավաքածու էր։ Գրեթե բոլոր բանաստեղծությունները գրվել են 1960-ից մինչև 1964 թվականները։ «Thanksgiving for a Habitat» հաջորդականությունը ներառում է 15 բանաստեղծություններ տարբեր ձևերով, ոմանց հաջորդում է «Հետգրություն»՝ ընդհանուր առմամբ հայկու տեսքով։ Հերթականությունը, ի թիվս այլ բանաստեղծությունների, ներառում է «The Cave of Making», «The Geography of the House», «Tonight at Seven-Thirty», «The Cave of Nakedness» և «The Common Life»: Հերթականության մեջ մի բանաստեղծություն` «Grub First, Then Ethics»-ը գրվել է 1958 թվականին և հրատարակվել է Օդենի նախորդ գրքում` «Homage to Clio»-ում «On Installing an American Kitchen in Lower Austria» վերնագրով։

Բանաստեղծությունները «In and Out» բաժնում ներառում են «A Change of Air», «You», «Et in Arcadia Ego», «On the Circuit», «After Reading a Child's Guide to Modern Physics», և «Whitsunday in Kirchstetten»:

Սա Օդենի գրքերից առաջինն էր, որը ներառում էր հայկու ձևը, որը նա շարունակել է օգտագործել իր բազմաթիվ բանաստեղծություններում իր կարիերայի մնացած մասի համար։

Գիրքը նվիրված է Էդմունդին և Ելենա Ուիլսոնին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* The W. H. Auden Society

1. ↑  Freebase տվյալների վերբեռնում — Google.
**Մուրատ-Ռափայելյան վարժարան**, հայկական վարժարան Վենետիկում։ Գիշերօթիկ է, 1980-ականներին սովորում էր մոտ 120 սան, որից շուրջ 45-ը՝ անվճար։ Վարժարանն ունի հարուստ գրադարան, թանգարաններ, մարզական հրապարակներ, գործում են «Սայաթ-Նովա» նվագախումբը, թատերական խմբակը։

Այնտեղ բացի հայերից, ուսանել են հայագետներ Հայնրիխ Հյուբշմանը, Մ. Բրոսսեն, Յորգանը և ուրիշներ։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1836 թվականին, Մխիթարյան միաբանության նախաձեռնությամբ, Էդվարդ Ռափայելի Ղարամյանի միջոցներով՝ Ռափայելյան վարժարան անվամբ։ 1870 թվականից կոչվում է Մուրատ-Ռափայելյան (կրթական հաստատությանն է միանում Փարիզի Մուրադյան վարժարանը, որը 1929 թվականին անջատվում և նորից բացվում է Փարիզում, սակայն Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանը պահպանում է իր անունը (Սամվել-Մուրադյան վարժարան)։

1917 թվականին տեղափոխվել է Հռոմ, 1918 թվականին՝ նորից Վենետիկ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ փակվել է, վերաբացվել 1950 թվականին։ Սկզբնական շրջանում վարժարանն առաջնորդվում էր գիմնազիական ծրագրով, ուներ 6-ամյա դասընթաց։ 1867 թվականին Ֆրանսիայի, 1879 թվականին Իտալիայի կառավարությունները Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանն օժտում են լիցեյական իրավունքներով։

Վարժարանի դասավանդողներ
-----------------------

Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանում դասավանդել են Ղևոնդ Ալիշանը, Ս․ Թեոդորյանը, Մ․ Նուրիխանը, Վ․ Ավգերյանը, Ա․ Գասքանտիլյանը, Դ․ Նազարեթյանը, Գ․ Ճելալյանը, Գ․ Նահապետյանը, Թ․ Թովմաճանյանը, Մ․ Թաշճյանը, Վ․ Հացունին, Մ․ Ճանաշյանը, Ս․ Ագլյանը, Հ․ Ապոյանը, Սինանյանը, Հ․ Դերձակյանը, Ա․ Ճարյանը, Ա․ Ղազիկյանը, ֆրանսիացի և իտալացի ուսուցիչներ Ալեանսքը, Մ․ Տամեն, Տե-Լուգան, պրոֆեսոր Գալոն, վարժարանի «Հայկական քայլերգի» հեղինակ Ավրելիանոս Բոնձիլագուան։

Վարժարանի շրջանավարտներ
-----------------------

Շրջանավարտներից են Դանիել Վարուժանը, Թովմաս Թերզյանը, Մ․ Աճեմյանը, Վ․ Սվաճյանը, Ա․ Արապյանը, Վահրամ Փափազյանը, Հակոբ Փափազյանը, Էդգար Շահինը, Զարեհ Մութաֆյանը, Գուրգեն Ալեմշահ, Էդգար Մանասը, Սրապիոն Հեքիմյանը, քաղաքական գործիչ Արման Բաբաջանյանը և ուրիշներ։ Վարժարանում սովորել են նաև եվրոպացիներ։ Անվանի հայագետներից Հյուբշմանը, Պ․ Ֆետտերը, Ֆ․ Նևը, Բրոսսեն, Է․ Դյուլորիեն, Ն․ Յորգան, Ֆ․ Ֆեյդին և ուրիշներ մշտական կապերի մեջ են եղել Մխիթարյանների և Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանի հայագետների հետ։

Գրականություն
-------------

* Թեոդորեան Սարգիս, Պատմութիւն Մուրադեան վարժարանին, հտ․ 1, Փարիզ, 1857։
* Տայեան Ղեւոնդ Վրդ. Համայնապատկեր հարիւրամեայ շրջանի Մխիթարեան դաստիարակներու գործունէութեան Մուրադեան եւ Ռափայէլեան վարժարաններու սեմերէն ներս (1836-1936), Վենետիկ - Ս. Ղազար, 1937։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 8. — էջ 96.
2. ↑  *Մշակույթի աշխարհ. Հանրագիտակ, Երևան, 2007*


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 96)։*  |