**Մաք Մերդո կայան** (անգլ.՝ McMurdo), ամերիկյան անտարկտիկական հետազոտական կայան, նավահանգիստ, տրանսպորտային հանգույց։ Պատկանում է ԱՄՆ անտարկտիկական ծրագրին, սակայն սպասարկում է նաև այլ պետությունների կայաններն ու հետազոտական ծրագրերը։ Այն գտնվում է Ռոսս կղզու հարավային ծայրամասում՝ Ռոսս սառցադաշտի կողքին, Նոր Զելանդիայի տարածքային պահանջների գոտում։ Հեռավորությունը Նոր Զելանդիայից դեպի հյուսիս 3500 կմ է, մինչև նորզելանդական Սքոթ Բեյզ հետազոտական կայան՝ 2 կմ։ Անտարկտիդայի ամենամեծ բնակավայրն է։ Նախկինում բնակչությունն ամռանը կարող էր հասնել 1258-ի (1996 թվական), ձմռանը՝ մոտ 150 մարդու (1999 թվական)։ Այժմ բնակչության թիվը կայունացել է․ այնտեղ շուրջ 1300 մարդ է ապրում։

Պատմություն
-----------

Կայանի մոտ պահպանվել է Ռոբերտ Սքոթի խրճիթը, որի կառուցումից (1902 թվական) սկսվեց «Անտարկտիդայի մայրաքաղաքի» պատմության հետհաշվարկը։ Այժմ կայանը ֆունկցիոնալ ժամանակակից գիտական կենտրոն է և Անտարկտիդայի ամենամեծ համայնքը, ունի երեք օդանավակայան (որոնցից երկուսը սեզոնային), ուղղաթիռի վայրէջքի վայր և ավելի քան 100 շինություն։ Կայանը գործում են ծաղկաջերմոցներ, որոնք անձնակազմին թարմ արտադրանք են մատակարարում։ Այստեղ է գտնվում նաև Ձյուների եկեղեցին՝ աշխարհի ամենահարավային կրոնական շենքը։

1960-1972 թվականներին կայանում գործել է մայրցամաքի առաջին և միակ ատոմակայանը։ Անտարկտիդայում ատոմային էներգիայի օգտագործման արգելքի, ինչպես նաև ռեակտորի շահագործման ընթացքում նկատված խնդիրների պատճառով (ընդհանուր առմամբ, գրանցվել է 438 անսարքություն, այդ թվում՝ ջրի արտահոսք և ռեակտորում ճաքեր), կայանը դադարեցվել է և ուղարկվել է ամբողջությամբ Սան Դիեգո։ Հաղորդվում է, որ մի շարք նավաստիներ, որոնք մասնակցել են ռեակտորի տարհանմանը, հետագայում մահացել են քաղցկեղից։ Ներկայումս ատոմակայանի տարածքում մնացել է միայն բրոնզե հուշատախտակ։

Կայանը չորս հեռուստաալիք է ստանում կայանից 40 կմ հեռավորության վրա գտնվող արբանյակային կենտրոնի միջոցով։ Որոշ ժամանակ Մաք Մերդոյում գործում էր Անտարկտիդայի միակ հեռուստաընկերությունը՝ AFAN-TV-ն, որը վարում էին զինվորականները։

Կայանը որոշ քննադատությունների է արժանացել ԱՄՆ-ում՝ թափոնների հեռացման ոչ էկոլոգիական մեթոդի պատճառով, ինչպես նաև՝ կապված Տրանսանտարկտիկական մայրուղու կառուցման հետ, որը պետք է միացնի կայանը Հարավային բևեռին և Ամունդսեն Սքոթ կայարանին։ Շրջակա միջավայրի պահպանության արձանագրության համաձայն՝ 2003 թվականին գործարկվել է թափոնների վերամշակման նոր կայան։

Մաք Մերդո կայանը միակ վայրն է Անտարկտիդայում, որտեղ ցույց է տեղի ունեցել Իրաք առաջիկա ներխուժման դեմ։ Ցույցը տեղի է ունեցել 2003 թվականի փետրվարի 15-ին, որին մասնակցել են 50 գիտնականներ և կայանի աշխատակիցներ։

Կլիմա
-----

Հաթ Փոինթ թերակղզու ծայրամասի օդային տեսարան՝ մոտակայքում գտնվող Մաք Մերդո կայանով և հեռվում՝ Սքոթ Բեյզով կայանով
Բոլոր ամիսների ընթացքում միջին ջերմաստիճանը ցրտից ցածր է 0 °C կետից․ Մաք Մերդոն ունի բևեռային սառցե գլխարկի կլիմա (Köppen EF): Այնուամենայնիվ, ամենատաք ամիսներին (դեկտեմբեր և հունվար) ամսական միջին բարձր ջերմաստիճանը երբեմն կարող է բարձրանալ 0 °C-ից։ Կայանը պաշտպանված է Անտարկտիդայի ներքին ցուրտ ալիքներից Տրանսանտարկտիկական լեռներով, ուստի −40°-ից ցածր ջերմաստիճանները հազվադեպ են՝ համեմատած ավելի բաց տարածքների հետ, ինչպիսին է Նոյմայեր կայարանը, որը սովորաբար ունենում է այդ ջերմաստիճանը տարին մի քանի անգամ․ մայիսին, իսկ երբեմն նույնիսկ ապրիլին՝ 0 °C-ից բարձր։ Մաք Մերդոյում երբևէ գրանցված ամենաբարձր ջերմաստիճանը եղել է 10,8 °C, 1987 թվականի դեկտեմբերի 21-ին։ Ամռանը ձնհալի չափը բավարար է, որը նպաստում է սահմանափակ քանակությամբ բուսականության աճին (մասնավորապես մամուռի և քարաքոսի մի քանի տեսակներ)։

Տրանսպորտ
---------

«Ivan the Terra» ավտոբուս
MV American Tern-ը ռուսական սառցահատ «Կրասին» նավով առաջնորդվում է դեպի Մաք Մերդո կայարան «Deep Freeze 2006» գործողության ժամանակ: Հետևում տեսանելի է Էրեբուս լեռը։
### Ցամաք

Մաք Մերդոն աշխարհի ամենահարավային նավահանգիստն է։ Բազմաթիվ ճանապարհային և արտաճանապարհային մեքենաներ մարդկանց և բեռներ տեղափոխում են կայարանի տարածքով, ներառյալ «Ivan the Terra» ավտոբուսը (բառախաղ Իվան Ահեղ *(Ivan the Terrible*) անվամբ)։ Մաք Մերդոյից դեպի Նոր Զելանդիայի Սքոթ բազա կա ճանապարհ, ինչպես նաև գործում է դեպի Հարավային բևեռ մայրուղին։

### Օդ

Մաք Մերդոն սպասարկում է երեք սեզոնային օդանավակայաններ.

* Phoenix Airfield (ICAO: NZFX), հարթեցված ձյան թռիչքուղի, որը փոխարինեց Pegasus Field-ին (ICAO: NZPG) 2017 թվականում
* Sea Ice Runway (ICAO: NZIR), ամենամյա թռիչքուղի, որը կառուցվում է ծովի սառույցի վրա՝ մոտակա Մաք Մերդո կայարանում
* Williams Field (ICAO: NZWD), մշտական ձյան թռիչքուղի

Պատմական վայրեր
---------------

Ռիչարդ Բըրդ պատմական հուշարձան
Ռիչարդ Բըրդի պատմական հուշարձանը կանգնեցվել է Մաք Մերդոում 1965 թվականին։ Այն ներառում է բրոնզե կիսանդրի սև մարմարի վրա, 150 սմ × 60 սմ (5 ոտնաչափ × 2 ոտնաչափ) քառակուսի, փայտե հարթակի վրա, որը պարունակում է մակագրություններ, որոնք նկարագրում են բևեռային հետազոտության նվաճումները։ Այն համարվել է որպես պատմական վայր կամ հուշարձան (HSM 54)՝ հետևելով Անտարկտիկայի պայմանագրի Խորհրդատվական հանդիպմանը Միացյալ Նահանգների առաջարկին։

Ատոմակայանի բրոնզե հուշատախտակն ունի մոտ 45 սմ × 60 սմ (18 × 24 դյույմ) չափս, և ամրացված է մի մեծ ուղղահայաց ժայռի վրա՝ դիտորդական բլրի արևմտյան մասի կեսին, նախկին PM-3A միջուկային ատոմակայանի նախկին տեղում՝ էներգիայի ռեակտոր Մաք Մերդոյի կայանում։ Գրությունը մանրամասնում է Անտարկտիդայի առաջին ատոմակայանի ձեռքբերումները։

Պատկերասրահ
-----------

* Տեսքը տիեզերքիցՏեսքը տիեզերքից
* Սառցահատը կայան հասնելիսՍառցահատը կայան հասնելիս
* Կադր կայանի կյանքիցԿադր կայանի կյանքից
* Բեռնանավը բեռնաթափվում է Մաք ՄերդոյումԲեռնանավը բեռնաթափվում է Մաք Մերդոյում
* Airbus A319 "Skytraders"-ը Մաք ՄերդոյումAirbus A319 "Skytraders"-ը Մաք Մերդոյում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  COMNAP Antarctic Facilities List — 2017.
2. ↑  "4.0 Antarctica - Past and Present". Արխիվացված from the original on 2017 թ․ հուլիսի 3. Retrieved 2012 թ․ հունիսի 7.
3. ↑  "Жизнь в Антарктиде". Արխիվացված from the original on 2014 թ․ հունվարի 14. Retrieved 2012 թ․ հունիսի 7.
4. ↑  "6 самых труднодоступных мест, где живут люди". Արխիվացված է the original 2012 թ․ օգոստոսի 17-ին. Retrieved 2012 թ․ օգոստոսի 12.
5. ↑  Zomobo.net/Мак-Мердо
6. ↑  "10News — Navy Vet: Antarctic Mission Gave Sailors Cancer — 10News.com — News". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2013 թ․ դեկտեմբերի 18. `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 7 (help)
7. ↑  "Protest photos". *PunchDown*. Արխիվացված է the original 2010 թ․ հոկտեմբերի 25-ին. Retrieved 2010 թ․ օգոստոսի 29.
8. 1 2  "List of Historic Sites and Monuments approved by the ATCM (2012)" (PDF). Antarctic Treaty Secretariat. 2012. Retrieved 2014 թ․ հունվարի 3.

Տես նաև
-------

* Անտարկտիդա

Արտաքին հղումներ
----------------

* NSF page on McMurdo
* Virtual Tour — McMurdo Station Antarctica
* Zimbio — McMurdo Station Antarctica
* Life and work at the McMurdo Station — from USA Today
* The Adventures of Sandwich Girl at McMurdo station
* Phil Jacobsen
* bigblueglobe
* United States Antarctic Program
* Raytheon Polar Services
* Big Dead Place
* McMurdo Flights Disc Golf Course
* Art of Antarctica (including the Mechanical Equipment Center Alternative Art Gallery, or MAAG)
* Страница станции Мак-Мердо на сайте Национального Научного Фонда
* Веб-камера с видом станции Мак-Мердо