**Դյոր** (հունգ.՝ Győr [ˈɟøːr]), քաղաք Հունգարիայի հյուսիս-արևմուտքում, Բուդապեշտի և Վիեննայի միջև ճանապարհի միջնամասում։ Դյոր - Մոշոն - Շոպրոն մարզի վարչական կենտրոն։ Բնակչությունը 128 902 մարդ է (2014), Հունգարիայի հինգերորդ խոշորագույն քաղաքն է։

Աշխարհագրություն և տրանսպորտ
----------------------------

Քաղաքը Բուդապեշտից գտնվում է 130 կմ դեպի արևմուտք։ Քաղաքի միջով անցնում է Բուդապեշտ - Վիեննա երկաթուղային և ավտոմոբիլային մայրուղին, բացի այդ Դյորը տրանսպորտային ուղիներով կապված է Բրատիսլավայի և Հունգարիայի հարավային տարածաշրջանների հետ։ Ճանապարհի ժամանակը Բուդապեշտից՝ գնացքով, 1,5-2 ժամ է։

Պատմություն
-----------

Տեղի բնակավայրը պատմում է քաղաքի խոր հնության մասին։ Մ.թ.ա V դարում այնտեղ կար բնակավայր, որը հռոմեական ժամանակաշրջանում դարձավ քաղաքի հարստությունը, որը հայտնի է Արաբոն անվանումով։ Արաբոնի անվան կրճատված տարբերակն է Ռաաբ կամ Ռաբ, քաղաքի ժամանակակից անունը գերմաներեն և սլովակերեն է։

Դանուբի ներխուժումից հետո, 900 թվականին քաղաքի պատմության մեջ սկսվեց հունգարացիների ժամանակաշրջանը։ Հունգարացիները վերականգնել են Ռաբ կիսավեր ամրոցը։ Սուրբ Իշտվանի ժամանակ քաղաքը դարձել է եպիսկոպոսի նստավայր և հայտնի դարձել Դյոր անունով։

Դյորը 1242 թվականին ենթարկվել է մոնղոլական արշավանքներին, իսկ 1271 թվականին՝ չեխական բանակի հարձակմանը։ XVI դարի Հունգարիայում թուրքերի ներխուժման ժամանակ քաղաքը 1594 թվականին կարճ ժամանակով գրավված էր թուրքերի կողմից, սակայն 1598 թվականին անցել է հունգարական և ավստրիական բանակների վերահսկողության տակ։ 1683 թվականին քաղաքը կրկին ենթարկվել է թուրքական պաշարումներին, սակայն Վիեննայի ճակատամարտում թուրքերը պարտություն կրեցին և հեռացվեցին քաղաքից։

XVIII դարը քաղաքի ծաղկման ժամանակաշրջանն էր, քաղաքում կառուցվեցին բազմաթիվ եկեղեցիներ և պալատներ՝ հիմնականում բարոկկո ոճով, իսկ 1743 թվականին նա ստացել է թագավորական ազատ քաղաքի կարգավիճակ։

XIX դարի սկզբին քաղաքը հայտնվում է նապոլեոնյան պատերազմների ասպարեզում։ 1809 թվականի հունիսի 14-ին Եվգենյա Բոգարնեի գլխավորությամբ ֆրանսիական բանակը պարտության մատնեց Իոգանի գլխավորած ավստրիական բանակին։ Պատմության մեջ այդ պայքարը հայտնի դարձավ որպես Ռաաբի ճակատամարտ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին քաղաքի պատմական շինություններին վնաս է հասցվել, որոնք սակայն շատ ավելի ծանր էին, քան այն վնասները, որոնք հասցվել էին Սեկեշֆեհերվարին և այլ բազմաթիվ հունգարական քաղաքներին։ Պատերազմից հետո պատմական կենտրոն Դյորը ամբողջությամբ վերականգնվել է։

Տնտեսություն
------------

XIX դարում Դյորը Հունգարիայի խոշորագույն արդյունաբերական կենտրոններից էր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո քաղաքում կառուցվել է մի քանի խոշոր ձեռնարկություններ։

1995 թվականին Դյորում կառուվել է Audi ընկերության ավտոմոբիլային գործարանը։

Քաղաքի տնտեսության մեջ մեծ դեր են խաղում նաև սննդի, շինարարական և քիմիական արդյունաբերությունը։

Տեսարժան վայրեր
---------------

* **Դյորի պատմական կենտրոնը** XVIII դարի քաղաքաշինության լավ պահպանված հուշարձան է։
* **Մայր տաճար**։ Գտնվում է Կապտալան բլրի վրա, Դյորի առավել հին մասում։ Այդ վայրում առաջին տաճարը կառուցվել է XI դարում՝ ռոմանական ոճով, սակայն այն ավերվել է թուրքերի կողմից։ Ժամանակակից բարոկկո ոճով շենքը կառուցվել է XVIII դարի սկզբին։
* **Եպիսկոպոսի նստավայր**։ Գտնվում է Կապտալան բլրի նախկին բերդի կենտրոնում։ Կառուցվել է 1575 թվականին, վերակառուցվել է 1783 թվականին։

Սպորտ
-----

Քաղաքում հիմնվել է հունգարական ուժեղագույն ֆուտբոլային թիմերից մեկը՝ «Դյորի» ֆուտբոլային ակումբը։ Թիմը չորս անգամ դարձել է երկրի չեմպիոն (վերջին անգամ 2013 թվականին)։ Քաղաքում կա նաև շատ հայտնի հանդբոլի թիմ։ Ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց հանդբոլի թիմն առաջատար դիրքեր են զբաղեցնում երկրում և բազմիցս մասնակցել են եվրոպական գավաթի մրցմանը։

Քույր քաղաքներ
--------------

* Ռուսաստան Ռուսաստան՝ Բրյանսկ
* Ռումինիա Ռումինիա՝ Բրաշով (ռումիներեն՝ Braşov)
* Գերմանիա Գերմանիա՝ Զինդելֆինգեն (գերմ.՝ Sindelfingen)
* Ֆրանսիա Ֆրանսիա՝ Կոլմար (ֆր.՝ Colmar)
* Ֆինլանդիա Ֆինլանդիա՝ Կուոպիո (ֆիններեն՝ Kuopio)
* Գերմանիա Գերմանիա՝ Ինգոլշտադթ (գերմ.՝ Ingolstadt)
* Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան՝ Ուհան ({{չին.|武漢|武汉|Wǔhàn}})
* Գերմանիա Գերմանիա՝ Էրֆուրտ (գերմ.՝ Erfurt)
* Լեհաստան Լեհաստան՝ Պոզնան (լեհ.՝ Poznań)
* Ուրուգվայ Ուրուգվայ՝ Մոնտեվիդեո (անգլ.՝ Montevideo)
* Ռուսաստան Ռուսաստան՝ Նիժնի Նովգորոդ

Պատկերասրահ
-----------

* ՔաղաքապետարանՔաղաքապետարան
* Արքեպիսկոպոսների պալատԱրքեպիսկոպոսների պալատ
* Պալատ Սեչենի հրապարակումՊալատ Սեչենի հրապարակում
* 
* 
* Թանգարանում վերածննդի կերպարվեստի ստեղծագործություններիցԹանգարանում վերածննդի կերպարվեստի ստեղծագործություններից
* Տաճար Սեչենի հրապարակումՏաճար Սեչենի հրապարակում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Magyarország helységnévtára, Detailed Gazetteer of Hungary (հունգ.) — KSH, 2023.
2. ↑  Ежегодное издание «Административная Венгрия» = Magyarország közigazgatási helynévkönyve (венг.) / Responsible editor: Waffenschmidt Jánosné. — Budapest: Központi Statisztikai Hivatal (Hungarian Central Statistical Office), 2014. január 1. — ISSN 1217-2952.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт
* Городской портал Արխիվացված 2009-09-27 Wayback Machine (չաշխատող հղում — *պատմություն*)

| Հունգարիա Հունգարիայի վարչական կենտրոններ |
| --- |
| Բուդապեշտ | Կեչկեմետ | Պեչ | Բեկեշչաբա | Միշկոլց | Սեգեդ | Սեկեշֆեհերվար | Դյոր | Դեբրեցեն | Էգեր | Սոլնոկ | Թաթաբանյա | Շալգոտարյան | Կապոշվար | Նյիրեձհազա | Սեկսարդ | Սոմբատհեյ | Վեսպրեմ | Զալաէգերսեգ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Դյոր» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12066026t · GND: 4103504-5 · NKC: ge134196 · VIAF: 122614984 · WorldCat VIAF: 122614984 |

 |