recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Շիդլովսկու դաշտամուկ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Կաթնասուն (Mammalia) |
| **Կարգ** | Կրծողներ (Rodentia) |
| **Ընտանիք** | Համստերանմաններ (Cricetidae) |
| **Ենթաընտանիք** | Դաշտամկներ (Arvicolinae) |
| **Ցեղ** | **Շիդլովսկու դաշտամուկ** *(Microtus)*Schrank, 1798 |

**Շիդլովսկու դաշտամուկ** (լատ.՝ Microtus), համստերանմանների ընտանիքին պատկանող կաթնասուն կենդանի, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված են Կենտրոնական Վրաստանում։ Հայաստանում հայտնի է Արագածոտնի մարզի արևմտյան և հյուսիսային մասերում, Շիրակի մարզի կենտրոնական և հարավային, Փամբակի լեռնաշղթայի արևմտյան և կենտրոնական մասերում՝ ծովի մակարդակից 1400-1700 մ բարձրություններում։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են չոր-լեռնային, լեռնային և մարգագետնային խոպան տափաստաններում, դաշտերի միջակոսներում, ցանքատարածություններում, այգիներում և բանջարանոցներում։

Գաղութային տեսակ է, Հայաստանում բնակվում է նոմինատիվ ենթատեսակը, որը մի փոքր խոշոր է Վրաստանում ապրող ենթատեսակից։ Արտաքնապես շատ նման է Փոքր Ասիայում հանդիպող հարթալեռնային դաշտամկանը։ Բներն ավելի հասարակ են, քան հասարակական և սովորական դաշտամկներինը։ Սնվում է վայրի խոտաբույսերով, կարող է սնվել նաև հացահատիկային, տեխնիկական և բանջարանոցային կուլտուրաներով։ Բազմացումը, կապված եղանակային պայմաններից, դիտվում է փետրվարի վերջից մինչև ապրիլի սկիզբը։ Հասուն էգը տարեկան կարող է ծննդաբերել մինչև 4 անգամ` բերելով միջինը 7-8 ձագ։ Առաջին սերնդի երիտասարդ էգերը կարող են միանալ բազմացմանը և ունենալ մինչև 2 սերունդ։

Պահպանություն
-------------

էնդեմիկ, նեղ արեալային, կրճատվող թվաքանակով տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Սկսած անցած դարի 80-ականնների վերջից և հատկապես 90-ականների կեսերին արեալի սահմաններում թվաքանակը զգալիորեն կրճատվել է։ Միայն 2003 թվականին է տեսակի թվաքանակն առանձին բիոտոպերում մոտ եղել թվաքանակի երկարամյա միջին ցուցանիշներին։ 1970-ական թվականներին կայուն համարվող որոշ պոպուլյացիաներ (օրինակ` Մաստարինի հարթակում) համարյա անհետացել են։

Վտանգման հիմնական գործոններ են հանդիսանում մարդու տնտեսական գործունեությունը և վաղ գարնանը հորդ անձրևներով և ամռանը երաշտներով ուղեկցվող կլիմայի փոփոխությունները, որն ազդում է դաշտամկների կերային բազայի վրա։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780138302 · NKC: ph514306 |

 |
**Շմավոն Մինասի Առուշանյան**, (հունվարի 2 (15), 1903, գյուղ Մինքենդ (այժմ Հակ՝ ԼՂՀ Քաշաթաղի շրջանում) - հունվարի 25, 1982, Երևան), ՀԽՍՀ ԳԽ
Նախագահության նախագահ՝ 1954-1963 թվականներին, ՀամԿ(բ)Կ անդամ՝ 1926 թվականից։ Ավարտել է Մոսկվայի Սվերդլովի անվան բարձրագույն գյուղատնտեսական
կոմունիստական համալսարանը (1935)։ 1937-1938 թվականներին՝ ՀԽՍՀ հողժողկոմ, 1938-1946 թվականներին՝ ՀԿԿ Լենինականի քաղկոմի առաջին քարտուղար, 1948-1953 թվականներին՝
ՀԽՍՀ ավտոտրանսպորտի նախարար, 1953-1954 թվականներին՝ ՀԿԿ Երևանի քաղկոմի առաջին քարտուղար։
ԽՍՀՄ (1937-1950, 1954-1966) և ՀԽՍՀ (1947-1967) ԳԽ-ների պատգամավոր։

**Նագուշ Խաչատուրի Հարությունյան**, (նոյեմբերի 10 (23), 1912, Երևան - հունվարի 18, 1993, Մոսկվա), ՀԽՍՀ ԳԽ Նախագահության նախագահ՝
1963-1975 թվականներին։ Տեխնիկական գիտական դոկտոր (1950), պրոֆեսոր (1950), ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիայի (1950)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1961)։ Ավարտել է Մոսկվայի ռազմաինժեներական ակադեմիան (1936)։ 1960-1961 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ փոխնախագահ, 1961-1963 թվականներին՝ ԵՊՀ ռեկտոր։ 1975-1993 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ Մեխանիկայի ինստիտուտի
առաձգամածուցիկության տեսության բաժնի գիտական ղեկավար, 1977-1988 թվականներին, միաժամանակ՝ ԽՍՀՄ ԳԱ Մեխանիկայի հիմնախնդիրների
ինստիտուտի բաժանմունքի վարիչ։ ժամանակակից մեխանիկայի հայկական գիտական դպրոցի հիմնադիրներից է։ Մշակել է ծերացող նյութերի մաթեմատիկական տեսությունը, որը հայտնի է Մասլով-Հարությունյանի տեսություն անվամբ։ «ՀԽՍՀ ԳԱ տեղեկագիտական Մեխանիկա» ամսագրի պատասխանատու
խմբագիր (1952-1986)։ ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավոր (1962-1979)։

**Բաբկեն Եսայու Սարկիսով**, (դեկտեմբերի 8, 1913, Շուշի - փետրվարի 2, 1999, Երևան), ՀԽՍՀ ԳԽ Նախագահության նախագահ՝ 1975-1985 թվականներին։ Ավարտել է
Բաքվի ինդուստրիալ ինստիտուտը (1938), ԽՄԿԿ ԿԿ-ին առընթեր կուսակցական բարձրագույն դպրոցը (Մոսկվա, 1944)։ 1955 թվականին՝ ՀԿԿ ԿԿ քարտուղար,
1966-1970 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ավտոմոբիլային տրանսպորտի նախարար, 1970-1975 թվականին՝ Նախարարների խորհրդի Գների պետական կոմիտեի Նախագահ,
1977-1985 թվականներին՝ նաև ԽՍՀՄ ԳԽ Նախագահության նախագահի տեղակալ։ ԽՄԿԿ ԿԿ անդամության թեկնածու (1981-1985), ՀԿԿ կենտկոմի բյուրոյի անդամ (1955-1961 և 1975-1985)։ ՀԽՍՀ (1959-1985) և ԽՍՀՄ ԿԿ (1974-1989) ԳԽ-ների պատգամավոր։

**Հրանտ Մուշեղի Ոսկանյան**, (մայիսի 15, 1924, գյուղ Առաջաձոր (այժմ՝ ՀՀ Սյունիքի մարզում) - հոկտեմբերի 20, 2005, Երևան), ՀԽՍՀ ԳԽ Նախագահության նախագահ՝ 1985-1990 թվականներին։ Ավարտել է ԵՊՄԻ-ն (1953, հեռակա), ԽՍՀՄ Պետպլանին առընթեր բարձրագույն տնտեսագիտական դասընթացները (1968)։ 1967-1973 թվականներին աշխատել է ԽՄԿԿ ԿԿ-ում, 1975-1985 թվականներին՝ ՀԿԿ ԿԿ քարտուղար։ ԽՍՀՄ (1966-1970, 1984-1991) և ՀԽՍՀ (1971-1990) ԳԽ-ների, ՀՀ Աժ-ի (1999-2003) պատգամավոր։ Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ Աշխատանքային 1049
կարմիր դրոշի 4 և ՀՀ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշաններով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Ստարտեր-ի արտաքին տեսքը
Ստարտ-ի ծայն
Ստարտերի մասերը
**Ստարտեր** (անգլ․ <starter, <ստարտ (անգլերեն)start> — սկսել, գործարկել), եզրը կարող է վերաբերել՝

1․ Շարժիչի գործարկման համակարգի հիմնական ագրեգատ, որը շարժիչի լիսեռին հաղորդում է գործարկման համար անհրաժեշտ պտտման հաճախականություն։ Ստարտերի հիմնական հանգույցներն են շարժիչը, ռեդուկտորը, հիմնական շարժիչի լիսեռի հեա կցորդման և ապակցորդման հարմարանքները, գործարկման հարմարանքը։

Ըստ աշխատանքի սկզբունքի ստարտերները լինում են

* իներցիոն,
* ուղղակի գործողության
* համակցված։

2․ Տարբերում են տուրբոստարտերներ, էլեկտրական, պնեմատիկ, հիդրավլիկական և բենզինային ստարտերներ։ Տորբո ստարտերներում որպես շարժիչ օգտագործում են օդով կամ գազերով պտտման մեջ դրվող տուրբինը։ Էլեկտրական Ս հաստատուն հոսանքի էլեկտրաշարժիչ է (մինչե 13000 պտ/ր պտտման հաճախականությամբ)։

Տե՛ս նաև՝ Գազային տուրբին
3․ Պնեմատիկ և հիդրավլիկական ստարտերն իրենցից ներկայացնում է որպես շարժիչ օգտագործվող պոմպեր կամ կոմպրեսորներ։

4․ Լուսատեխնիկայում՝ լյումինեսցենտային լամպերը վառելու հարմարանք։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Սա բազմիմաստ կամ համանուն եզրի տարբեր իմաստներով և կիրառումներով Հայերեն Վիքիպեդիայում առկա հոդվածների ցանկ է։ Ընտրեք ձեր որոնած իմաստը կամ կիրառումը ցանկից, իսկ հոդվածի բացակայության դեպքում կարող եք ավելացնել այն՝ հետևելով համապատասխան կանոններին։  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 111)։*  |
**Ժոսլեն II դը Կուրտենե** (ֆր.՝ Josselin II de Courtenay, մոտ 1113 - մոտ 1159, Հալեպ), հանդիսանում է Եդեսիայի կոմսության վերջին կառավարիչը։

Եդեսիայի կոմս Ժոսլեն I-ի և Կիլիկյան Հայաստանի իշխան Կոստանդին Ա-ի դուստր Բեատրիս Ռուբինյանի որդին։

Եդեսիայի կոմս
-------------

1125 թվականին Ազազի ճակատամարտում մուսուլմանները գերեվարում են Ժոսլենին, սակայն տարիներ անց Երուսաղեմի արքա Բալդուին II-ի ջանքերով ազատ է արձակվում։ 1131 թվականին նրա հայր Ժոսլեն I-ը Դանեշմանդի ամիրայության դեմ մարտում վիրավորվում է, իսկ հետագայում վախճանվում։ Հոր մահից հետո Ժոսլենը ժառանգում է գահը։

Այդ ժամանակ կոմսությանը կից ստեղծվում է Զանգիների ամիրայությունը, որը միավորում է Մոսուլը և Հալեպը։ Ժոսլենը լուրջ ուշադրություն չէր դարձնում կոմսության սահմանները ուժեղացնելու հարցին, քանի որ «զբաղված էր» Տրիպոլիի կոմսության հետ վիճաբանելով։ 1138 թվականին Ժոսլենը Անտիոքի դքսության և Բյուզանդական կայսր Հովհաննես II Կոմնենոսի միացյալ ուժերով փորձում է պարտության մատնել Իմադ ալ-Դին Զանգիին, սակայն հաջողության չի հասնում։

Մայրաքաղաքի գրավում
-------------------

1146 թվականի Եդեսիայի ճակատամարտը
1144 թվականին օգտվելով Ժոսլենի բացակայությունից, Զանգի ամիրան պաշարում է Եդեսիան։ Առավելապես հայաբնակ այս քաղաքը զարգացած էին արհեստները և առևտուրը։ Քաղաքի հայ և հույն պաշտպաններին հաջողվում է մեկ ամիս դիմադրել Զանգիներին, և միայն դեկտեմբերի 24-ին է հաջողվում գրավել քաղաքը։ Ըստ ժամանակագիր Միքայել Սիրիացու քաղաք ներխուժած մուսուլմանները կազմակերպում են քրիստոնեական բնակչության սպանդը։ Ժոսլենը շարունակում է ղեկավարել կոմսության մնացորդները Տուրբեսսել քաղաքից։

1146 թվականին Զանգիի մահից հետո Ժոսլենը փորձում է ետ վերադարձնել կորցրած տարածքները, սակայն աթաբեկ Նուր ալ-Դինը հաղթում է խաչակիրներին, իսկ կոմսը հրաշքով է փրկվում գերեվարվելուց։ Այնուամենայնիվ 1150 թվականին Ժոսլենը գերեվարվում է և տեղափոխվում է Հալեպ, որտեղ մինչև մահը պատանդ է պահվում։ Ժոսլենը տանջամահ է լինում 1159 թվականին Հալեպում։ Սկզբում Ժոսլենին գերեվարող թուրքմեն զինվորը չգիտեր, որ գերեվարել է կոմսին և պատրաստվում էր նրան քրիստոնյաներին վաճառել, սակայն արաբական գյուղերից մեկում հանգրվանելու ժամանակ ինչ-որ հրեա ճանաչում է կոմսին և դրա մասին տեղեկացնում թուրքմեն զինվորին վերջինս ոգևորվելով կոմսին հասցնում է Հալեպ։ Քաղաքագլուխը գնում է Ժոսլենին և հավատափոխ լինելու առաջարկը մերժելուց հետո կոմսին զնդան է նետում։ Կոմսը պարբերաբար կտտանքների էր ենթարկվում, բայց հավատարիմ էր մնում քրիստոնեությանը մինչև մահը։

Ժառանգներ
---------

Ժոսլենը ուներ երեք զավակ՝

* Ժոսլեն III-ը հորից ժառանգում է Եդեսիայի կոմսի տիտղոսը։
* Ագնես դը Կուրտենե 1158 թվականին ամուսնանում է Երուսաղեմի արքա Ամորի I-ի հետ։
* Իզաբել դե Կուրտենեն 1159 թվականին ամուսնանում է Կիլիկյան Հայաստանի իշխան Թորոս Բ-ի հետ։

Թոռներ

* Բալդուին IV և Սիբիլ Անժուացի

Ծոռ

* Բալդուին V

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  WikiTree — 2005. — ed. size: 23699588
3. ↑  Միքայել Սիրիացի. Ժամանակագրություն
4. ↑  Ստեփանենկո Վ. Պ. // Ռուբինյանները և Եդեսիայի կոմսերը XII դարում։ Սվերդլովսկ, 1990. 151—159 էջեր (չաշխատող հղում)
 արխիվ Archived 2012-10-12 at the Wayback Machine. (ռուսերեն)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · WikiTree · WeRelate · Rodovid · Rodovid |

 |
**Ալեքսանդր Պիդսուխա** (ուկրաիներեն՝ Олекса́ндр Миколайович Підсу́ха, հոկտեմբերի 16, 1918(1918-10-16), Կիևի նահանգ, Ուկրաինայի Ժողովրդական Հանրապետություն - հոկտեմբերի 21, 1990(1990-10-21), Կիև, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի բանաստեղծ, դրամատուրգ, խմբագիր, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ։ ԽՄԿԿ անդամ՝ 1947 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կիևի մարզի Նեժիլովիչի գյուղում։ 1939 թվականին ավարտել է Խարկովի օտար լեզուների մանկավարժական ինստիտուտը։ Մինչև 1941 թվականը Դոնեցիկի ինդուստրիալ ինստիտուտում դասավանդել է անգլերեն։

Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Պատերազմից հետո դասախոսել է Կիևի մանկավարժական ինստիտուտում, եղել է «Դնիպրո» հանդեսի գլխավոր խմբագիր։ Այնուհետև ղեկավարել է արտասահմանում ապրող ուկրաինացիների հետ մշակութային կապերի ընկերությունը։

Ստեղծագործությունը
------------------

Ալեքսանդր Պիդսուխան հրատարակել է բանաստեղծությունների և պոեմների բազմաթիվ ժողովածուներ, որոնց թվում՝ «Խաղաղության զինվորները» (1948), «Հերոիկա» (1951), «Մայրական պատգամ» (1964), «Արծաթե սահմանագիծ» (1971), «Պոլեսյան եռագրություն» չափածո վեպը և այլն։

Մոսկվայի «Մոլոդայա գվարդիա» և «Սովետսկի պիսատել» հրատարակչությունները լույս են ընծայել Ալեքսանդր Պիդսուխայի բանաստեղծությունների հինգ ժողովածուները։

Գրել է նաև մի շարք պիեսներ, որոնք բեմադրվել են ուկրաինական բազմաթիվ թատրոններում։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի, Կարմիր աստղի շքանշաններով և մեդալներով։

Ալեքսանդր Պիդսուխան հայերեն
---------------------------

* «Օրորո՜ւմ էր ինձ...» (թարգմ.՝ Գևորգ Էմին); «Ոչնչանո՜ւմ է ամեն ինչ կյանքում...» (թարգմ.՝ Գևորգ Էմին); Գարնան նախազգացում (թարգմ.՝ Մկրտիչ Կորյուն)։ Ոսկե դարպասներ (ուկրաինական քնարերգություն), Ե. «Սովետական գրող», 1977 էջ 303-305։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ոսկե դարպասներ (ուկրաինական քնարերգություն), Ե. «Սովետական գրող», 1977 էջ 302։


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 168401908 · GND: 119303833 · ISNI: 0000 0000 7997 7877 · LCCN: n82070188 · NKC: jx20050602004 · NTA: 074020897 · NUKAT: n2006057668 · VIAF: 311242376 · WorldCat VIAF: 311242376 |

 |

 |
**Ռաուֆ Իսրաֆիլ օղլի Աթաքիշիև** (ադրբ.՝ Rauf İsrafil oğlu Atakişiyev, հուլիսի 15, 1925(1925-07-15), Գյոքչայ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - փետրվարի 3, 1994(1994-02-03)), ադրբեջանցի երգիչ (քնարական տենոր), դաշնակահար, մանկավարժ, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ;

Կենսագրություն
--------------

Ռաուֆ Աթաքիշիևը ծնվել է 1925 թվականի հուլիսի 15-ին Գյոքչայի քաղաքում։ 1943 թվականին ընդունվել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիա։ 1946 թվականից սովորել է Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայում ՝Կ. Կ. Իգումնովի դաշնամուրի դասարանում և Ա. Նեժդանովայի վոկալ դասարանում։ 1952 թվականին, ասպիրանտուրան ավարտելուց հետո, նա վերադարձել է Բաքու։ Նա սկսեց ելույթ ունենալ որպես Օպերայի և բալետի թատրոնի դաշնակահար և երգիչ-մենակատար։ 1953 թվականից սկսեց դասավանդել Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիայում։ 1969 թվականից ղեկավարել է դաշնամուրի բաժինը։

1967 թվականին Աթաքիշիևին շնորհվեց Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչում։ 1972 թվականին դարձել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր։ Ռ.Աթաքիշիևը պարգևատրվել է Հոբելյանական Լենինի շքանշանով, ժողովուրդների բարեկամության շքանշանով, Ադրբեջանի ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության պատվո վկայագրերով։

Ռաուֆ Աթաքիշիևը մահացել է 1994 թվականի փետրվարի 3-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ռաուֆ Աթաքիշիև
2. ↑  Ռաուֆ Իսրաֆիլ օկլի Աթաքիշիև
3. ↑  Atakişiyev Rauf İsrafil oğlu
**Թեյլոր Կիտչ** (անգլ.՝ Taylor Kitsch, ապրիլի 8, 1981(1981-04-08), Kelowna, Regional District of Central Okanagan, Բրիտանական Կոլումբիա, Կանադա), կանադացի դերասան է և մոդել։

Կենսագրություն
--------------

Թեյլոր Կիտչը ծնվել է 1981 թ.-ի ապրիլի 8-ին Կելոունայում։ Նա ունի 2 մեծ եղբայր և 2 փոքր քույր։ Փոքր ժամանակ նա ցանկանում էր դառնալ պրոֆեսիոնալ հոկեյիստ, խաղացել է բրիտանական «BCHL» խմբում։ Ծնկի վնասվածքի պատճառով դադարեցրել է հոկեյիստի կարիերան։ 2002 թ.-ին նա տեղափոխվել է Նյու Յորք։

2 տարի անց նա պայմանագիր է ստորագրում «Untitled Entertainment» արտադրական խմբի հետ, որտեղ աշխատում է որպես մոդել։

Կիտչը ֆիլմերի ասպարեզում հանդես է գալիս 2006 թ.-ից։ Նրա առաջին դերերից է եղել ֆուտբոլիստի դերը՝ «Գիշերային հինգշաբթու կրակները» ֆիլմում։ Դրանից հետո նրան հրավիրել են խաղալու «Գործարք սատանայի հետ» ֆիլմում, որում նա խաղացել է գլխավոր դերերից մեկը։ 2008 թ.-ի փետրվարին նա կնքել է պայմանագիր «Իքս մարդիկ» ֆիլմում Գամբիտայի դերի համար։ 2010 թ.-ին նա խաղացել է «Խենթերի ակումբ» ֆիլմում։

Ֆիլմագրություն
--------------

* Կայլ XV (2006) - Փոստատար
* Մահացիր, Ջոն Թակեր (2006) - Ջասթին
* Ոճային թռիչք (2006) - Կայլ
* Գիշերային հինգշաբթու կրակները (2006-2011) - Թիմ Ռիգինս
* Գործարք սատանայի հետ (2006) - Պոգ Պերի
* Գոսպել Հիլ (2008) - Ջոել Հերոդ
* Իքս մարդիկ (2009) - Գամբիտ
* Խենթերի ակումբ (2010) - Կեյվին Կարտեր
* Ջոն Քարթեր (2012) - Ջոն Քարթեր
* Մեծ խարդախություն (2013) - Բժիշկ Պոլ Լուիս
* Սովորական սիրտը (2014) - Բրյուս Նայլս
* Իսկական խուզարկու (2015) - Փոլ Վուդրոու

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. ↑
3. ↑
**Ռաուֆ Զուլֆիղար օղլի Ադիգոզալով** (ադրբ.՝ Rauf Zülfüqar oğlu Adıgözəlov, նոյեմբերի 22, 1940(1940-11-22), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 29, 2002(2002-06-29), Բաքու, Ադրբեջան), Ադրբեջանցի ջութակահար, երգիչ, պրոֆեսոր, Արվեստի վաստակավոր գործիչ (1991);

Նա երաժիշտ է, ով մեծ ծառայություններ ունի ադրբեջանական երաժշտության մեջ։

Կենսագրություն
--------------

Ռաուֆ Ադիգյոզալովը ծնվել է 1940 թվականի նոյեմբերի 22-ին Բաքվում։ Ծնվել է մուղամի խանենտե Զուլֆի Ադիգյոզալովի ընտանիքում։ 1961 թվականին ընդունվել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիա։ Նույն թվականին նա մասնակցեց երիտասարդ կատարողների Անդրկովկասյան առաջին մրցույթին։ Ռաուֆը շարունակել ուսումը և ավարտել է Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիան։

Երկար տարիներ աշխատել է որպես կոնցերտմայստեր Ադրբեջանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբում, իսկ 1966 թվականից ՝Ադրբեջանի պետական կամերային նվագախմբում։

Ռաուֆ Ադիգյոզալովը մեծ օգնություն է ցուցաբերել Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիայում երիտասարդ անձնակազմների պատրաստման գործում։

Ռաուֆ Ադիգյոզալովը, որն ավելի լավ հայտնի է որպես վոկալիստ և ջութակահար, հանդես է եկել տարբեր երկրներում։ Նա որպես պրոֆեսոր հրավիրվել է Եգիպտոսի երաժշտական ակադեմիա 1996 թվականին։ Նա վերադարձել է Բաքու մի քանի տարի անց և մահացել է 2002 թվականի հունիսի 29-ին։

### Ընտանիք

Նրա հայրը մուղամի խանենդե Զուլֆի Ադիգյոզալովն է։ Նրա ավագ եղբայրը կոմպոզիտոր, Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ Վասիֆ Ադիգյոզալովն է։ Դիրիժոր, ժողովրդական արտիստ Յալչին Ադիգյոզալովի հորեղբայրն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Рауф Адигезалов
2. ↑  Զուլֆի Ադիգյոզալովի որդի
3. ↑  Ռաուֆ Ադիգյոզալով
4. ↑  Ադիգյոզալովների ընտանիքը
Լենգլի Միլ
----------

**Լենգլի Միլ** փոքր քաղաք Անգլիայի Դերբիշիր թաղամասի Ամբեր հովտում։ Այն գտնվում է**Նոթինգհամշիր**ի սահմանին, և անցնում Ալդերքար ( դեպի արևմուտք) ու Հինոր ( դեպի հարավ ) քաղաքներով։ Իրվոշ գետի վրա ՝ գտնվում Իսթվուդի Նոթինգհամշիր քաղաքը։ Այն Ալդերքարի և Լենգլի Միլի մի մասն է։ Չնայած նրան, որ քաղաքն ունի "NG" ինդեքս՝ այն գտնվում է Դերբիշիրում։ Սահմանն օգտագործվել է Իրվոշ գետի համար, սակայն գետի ջրանցքի ավազանը Նոթինգհամշիրից տարիներ առաջ տեղափոխվել է Դերբիշիր, իսկ A610-ը նրա նոր սահմանն է։ 
Իսկականում անվանված Լոնգ Լին՝ Լենգլի Միլի գյուղը, եղել է խոշոր գործատու ամբողջ 1900 թվականի կեսերին, ինչպես նաև բազմաթիվ ընկերությունների ներառողը, որոնցից են Ֆլուր Միլը ( The Flour Mill), Լենգլի Միլ Փոթեթրին ( Langley Mill Pottery), Արիստոկ Ընդ Կո ՍՊԸ-ն և Վիկ Հալամ Լիմիթիդը ( Vic Hallam Limited)։ 

Հյուսիսային փողոցում գտնվող Արիստոկ Ընդ Կո Լիմիթիդը դարձավ թիրախ գերմանական Բոմբերների ( German Bombers) համար Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ընթացքում։ Սկզբնապես լինելով մետաքսյա գուլպաների արտադրող՝ Արիստոկն արտադրեց օդապարիկներ՝ պատերազմում նվաճումների համար։ Կառույցներն այսօր փոխարինվել են բնակարանային տարածքների։ 
Միջազգային Սւպերբայքի ( Superbike) չեմպիոն Ռոն Հասլամը բարձր է գնահատել Լենգլի Միլին։ Նա 1970 և 1980- ականների սկզբին արժանացել է բազմաթիվ տիտղոսների մոտոցիկլային բեմերում՝ ցույց տալով իր բնական տաղանդները խոշոր աստղերի դեմ, որոնցից էր Բերի Շինը ( Barry Sheene)։

Լենգլին ( ոչ Լենգլի Միլը) գտնվում է Հինորում և Լոսկոյում։ 
Քաղաքը գտնվում է Իրվաշի հանգույցի խաչմերուկում, որ միացնում է Քրոմֆորդ և Նոթինգհամ ջրանցքները։ Քաղաքի տեղակայքը Լենգլի Միլի երկաթուղային կայարանի տարածքում է՝ Իրվաշի հովտի գծի վրա։

A610- ը £2.5 ( 2.5 եվրո) միլիոն արժողությամբ Լենգլի Միլ Բիմփասը բացվել է 1983 թվականի սեպտեմբերի 8- ին Ջո Քարթլիի՝ Դերբիշիր քաղաքի խորհրդարանի առաջնորդի կողմից։
### Էլեկտրամագնիսական դաշտի լրիվ էներգիան ըստ Մաքսվելի

```
Եթե այդ դաշտը կա V ծավալի ներսում, բաղկացած է էլեկտրական դաշտի էներքիայից.
```

{\displaystyle W=\oint \limits \_{v}{\vec {(}}E\*D)/2\cdot d{\vec {V}}\ } և մագնիսական դաշտի էներքիայից {\displaystyle W=\oint \limits \_{v}{\vec {(}}H\*B)/2\cdot d{\vec {V}}}
V ծավալի ներսում փակված էլեկտրամագնիսական դաշտի էներգիան չի կարող մնալ անփոփոխ։ Դաշտի էներգիան ժամանակի ընթացքում փոխվում է հետևյալ գործոնների ազդեցության տակ.

1. էլեկտրամագնիսական դաշտի էներգիայի մի մասը վերածվում է էներգիայի այլ տեսակի, օրինակ նյութի մասնիկների մեխանիկական էներգիայի, որը կապված է դրանց ջերմային շարժման հետ, որը հարուցված է հաղորդման հոսանքի տեսքով։
2. արտաքին աղբյուրների աշխատանքը, որը կարոխ է և ավելացնել և նվազեցնել դաշտի էներգիան։
3. V ծավալի և նրան շրջափակող տարածության միջակայքի միջև կատարվում է էներգիայի սպեցիֆիկ փոխանակում, որը բնորոշ է էլեկտրամագնիսական դաշտին և կոչվում է ճառագյթում։ Ճառագայթի գործընթացի ինտենսիվությունը էլեկտրադինամիկայում բնութագրում են Պոյնտինգի վեկտորով

* 

#### Պոյնտինգի վեկտորը

Ցույց է տալիս էլեկտրամագնիսական դաշտի էներգիայի հոսքի խտությունը։ Պոյնտինգի վեկտորը S, կարող է սահմանվել երկու վեկտորների վեկտորական արտադրյալի տեսքով։

{\displaystyle \mathbf {S=[E\times H]} }
{\displaystyle \mathbf {S} ={\frac {c}{4\pi }}\mathbf {[E\times H]} }
#### Մաքսվելի հավասարումները

{\displaystyle {\begin{cases}{\text{rot}}H=\varepsilon {\frac {{\hat {O}}E}{{\hat {O}}t}}+j^{e}\\{\text{rot}}E=\mu {\frac {{\hat {O}}H}{{\hat {O}}t}}+j^{m}\end{cases}}}
{\displaystyle {\textbf {H}}rot{\textbf {E}}=-\mu \_{0}{\textbf {H}}{\frac {\partial {\textbf {H}}}{\partial t}}={\frac {\mu \_{0}}{2}}{\frac {\partial H^{2}}{\partial t}}=-{\frac {1}{2}}{\frac {\partial }{\partial t}}\left(\mu \_{0}H^{2}\right)}
{\displaystyle {\textbf {E}}rot{\textbf {H}}=-\epsilon \_{0}{\textbf {E}}{\frac {\partial {\textbf {E}}}{\partial t}}={\frac {1}{2}}{\frac {\partial }{\partial t}}\left(\epsilon \_{0}E^{2}\right)}
{\displaystyle div\left[{\textbf {EH}}\right]={\textbf {H}}rot{\textbf {E}}-{\textbf {E}}rot{\textbf {H}}}
{\displaystyle {\textbf {H}}rot{\textbf {E}}-{\textbf {E}}rot{\textbf {H}}=div[{\textbf {EH}}]=-{\frac {1}{2}}{\frac {\partial }{\partial t}}(\mu \_{0}{\textbf {H}}^{2})-{\frac {1}{2}}{\frac {\partial }{\partial t}}(\epsilon \_{0}{\textbf {E}}^{2})}
Այս հավասարումներից ստանում ենք մի ինտեգրալային հավասարում, որը ցույց է տալիս կպրուստների ակնթարթային հզորությունը։

{\displaystyle P=-\sigma \*\oint \limits \_{V}{\vec {(}}E\*E)\cdot d{\vec {V}}}
Այս տեսքի ինտեգրալը կարող է կոչվել կորուստների ակնթարթային հզորություն։ Կորուստները գոյանում են ծավալում հոսող հաղորդման հոսանքների պատճառով։
**Ջերալդ Ջերմեյն Ուոլաս** (անգլ.՝ *Gerald Jermaine Wallace*, հուլիսի 23, 1982(1982-07-23), Sylacauga, Թալադեգա շրջան, Ալաբամա, ԱՄՆ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, թեթև հարձակվող։ 2001-2015 թվականներին հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայում (NBA)։

Ծնվել է Սիլակոգա բնակավայրում (Արկանզաս նահանգ)։ Դպրոցական կարիերան անցկացրել է Չայլդերսբուրգի ավագ դպրոցում, որի ավարտական տարում ճանաչվել է «Նեյսմիթի անվան տարվա դպրոցական բասկետբոլիստ»։ Դպրոցից հետո մեկ ուսումնական տարի հանդես է եկել Ալաբամայի համալսարանի բասկետբոլային թիմում, որից հետո ընտրվել է NBA-ի 2001 թվականի դրաֆթի առաջին ռաունդի 25-րդ ընտրությամբ՝ «Սակրամենտո Քինգսի» կողմից։

Մասնագիտական կարիերայի ընթացքում մեկ անգամ ճանաչվել է NBA աստղ (All-Star), ընդգրկվել «NBA All-Defensive» խորհրդանշական հավաքականում, ինչպես նաև 2006 թվականը ամփոփել որպես խլումների կատեգորիայում առաջատար մարզիկ (2,5 խ/խ)։

Ուոլասն հայտնի էր չափազանց էներգետիկ և կայծակնային խաղաոճ ունենալու համար, ինչի պատճառով հաճախ էր վնասվածքներ ձեռք բերել, ընդհուպ մինչև 4 անգամ տարել է գլխուղեղի ցնցում։ Վտանգավոր խաղաոճի համար թիմակիցների շրջանում ստացել էր **«Վրաերթ»** (*Crash*) մականունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Շառլոթ Օբզերվեր | Սպորտ»
2. ↑  «Բոբքեթսները դիմում են NFL-ի Փանթեսներին՝ Ուոլասի ցնցման հետ կապված օգնություն ստանալու համար»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էջը NBA.com կայքում
* ESPN.com էջը
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում Archived 2012-10-17 at the Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Գիտության պատմություն** |
|  |
| Թեմաներ |
| **Մաթեմատիկա** |
| **Բնագիտություն** |
| Աստղագիտություն |
| Կենսաբանություն |
| Բուսաբանություն |
| Աշխարհագրություն |
| Երկրաբանություն |
| Ֆիզիկա |
| Քիմիա |
| Էկոլոգիա |
| **Հասարակական գիտություններ** |
| Լեզվաբանություն |
| Հոգեբանություն |
| Սոցիոլոգիա |
| Փիլիսոփայություն |
| Տնտեսագիտություն |
| **Տեխնոլոգիա** |
| Հաշվողական տեխնիկա |
| **Բժշկություն** |
| Գյուղատնտեսություն |
| Նավարկություն |
| Պորտալ |
| Կատեգորիա:Գիտության պատմություն |

Տեխնոլոգիան իրերի պատրաստման և գործածման գիտությունն ու արվեստն է։ Միայն մարդն է ընդունակ, աշխարհի նյութերը վերափոխելով, ստեղծել կյանքի համար անհրաժեշտ գործիքներ, սարքեր և համակարգեր։ Թեև այլ էակներ էլ են ի վիճակի իրեր պատրաստել և գործածել, սակայն դրանց պատրաստման եղանակը համարյա չի փոխվել։ Այլ է մարդու պարագայում։ Տեսնելով, թե ինքն ինչի կարիք ունի, նա գտնում է դրա բավարարման նորանոր միջոցներ, հասկանում պատահական հայտնագործությունների կարևորությունը։ Օրինակ, կրակի հայտնագործումը և դրանով կավը խեցե ամանեղենի, իսկ ապարները մետաղների փոխակերպելու հնարավորությունը պայմանավորեց ժամանակակից աշխարհի գոյությունը։ Վերջին հարյուրամյակների ընթացքում գիտնականները պարզեցին, թե ինչու են նյութերը կամ մեքենաներն իրենց այս կամ այն կերպ դրսևորում։ Այդ գիտելիքների կիրառման շնորհիվ հայտնի նյութերը կատարելագործվեցին, հայտնագործվեցին նորերը, բնական գիտությունները և մաթեմատիկան նպաստեցին այնպիսի տարբեր արտադրանքների ստեղծմանը, ինչպիսիք են ինքնաթիռը կամ լողազգեստը։ Իրերի պատրաստումն սկսվում է նախագծումից, այսինքն՝ հաշվարկից, թե ինչ է հարկավոր և ինչպես պետք է դա իրականացնել։ Նախագծողներն այժմ ունեն նյութերի, եղանակների և բաղադրամասերի լայն ընտրության հնարավորություն, որոնց օգնությամբ գաղափարներն իրականացնում են։ Այսօր աշխատանքի մեծ մասն իրագործում է համակարգիչը։ Սպառողին գոհացնող, անխափան աշխատող էժան իր պատրաստելը ճշմարիտ արվեստ է։Տեխնոլոգյան իրերի պատրաստման և գործածման գիտությանն ու արվեստն է։

### Վիկտորյան ընթերցանիվ

XVIII դարի այս սարքը նախաէլեկտրոնիկայի դարի գիտնականներին առաջարկում էր այնպիսի հնարավորություն, որն այժմ մեզ ընձեռում է անհատական համակարգիչը։ Անիվը պտտելով՝ կարելի էր օգտվել լայնածավալ գրականությունից։ Բայց, ինչպես բազում հավակնոտ գյուտարարներ, ընթերցանիվի անհայտ ստեղծողը ևս հաշվի չէր առել նրա գինն ու հարմարավետությունը։

Տե՛ս նաև՝ Կատեգորիա:Տեխնոլոգիա

Արտաքին հղումներ
----------------

* Google տեխնոլոգիական լուրեր (անգլերեն)
* BBC տեխնոլոգիական լուրեր (անգլերեն) Archived 2006-02-09 at the Wayback Machine.
**Իկոնիկ մտապահում** (հունարեն՝ eikon - պատկերում, պատկեր), տեսողական զգայարանով ընկալված ինֆորմացիայի պատկերի անմիջական արտացոլում։ Իկոնիկ հիշողության մեջ պահպանման տևողությունը տատանվում է 0,3-1 վայրկյանի միջև։ Ավելի երկարատև՝ մինչև մի քանի վայրկյան մտապահման դեպքում հանդես է գալիս հաջորդական պատկերների տեսքով։

Գործառույթներ
-------------

1. Տեղեկատվության պահպանում, որը ապահովում է ազդակների ողջ տարածքը հաջորդիվ պետքական տեղեկատվության զտման համար։

1. Զգայական անընդհատության ապահովում, որը հանդես է գալիս ներկայի և անցյալի միջև կապի միջոց։

1. Ծառայում է վերափոխումների ադեկվատության վերահսկողության համար, որոնք իրականացվում են տեղեկատվության մշակման ավելի բարձր մակարդակում։

1. Ազդակի կարճաժամկետ ներկայացման պայմաններում ծառայում է որպես դրա փոխարինող։

Գիտափորձեր
----------

Սպերլինգը մշակել է «մասնակի հաշվետվության» մեթոդիկա, որտեղ հետազոտվողին 50 մվ֊ի ընթացքում ներկայացվում է այսպիսի թվերի հավաքածու․

R G C   

L X N

S B J

Եթե հետազոտվողներըը փորձում են ներկայացված թվերից վերարտադրել հնարավորինս շատ, ամենայն հավանականությամբ, նրանք կհիշեն չորսը կամ հինգը։ Սակայն Սպերլինգը, թվերի ողջ կազմի ցուցադրումից անմիջապես հետո ներկայացնում են երեք թվերից որևէ մեկը՝ բարձր, միջին կամ ցածր տոնայնության (բերված օրինակում RGC շարքը կարող էր նշանակվել բարձր տոնայնությամբ, LXN շարքը՝ միջին և այլն)։ Այդ ձայները հետազոտվողին մատնանշում էին, թե թվերի որ շարքն է պետք հիշել՝ առաջին, երկրորդ, թե՞ երրորդ։ Յուրաքանչյուր շարքը հստակորեն վերարտադրվում էր հետազոտվողների կողմից 100 % դեպքերում։ Քանի որ հետազոտվողները նախապես չգիտեին, թե երեք շարքերից որ մեկն են նշելու հիշելու համար, կարելի է եզրակացնել, որ բոլոր ինը թվերը հասանելի էին վերարտադրությանը; հետևաբար՝ սենսոր պահարանը պետք է պահպանի ամենաքիչը ինը տարր։ Սպերլինգի հետազոտությունների մեկ այլ առանձնահատկությունն այն է, որ նա փոփոխում էր տառերի ցուցադրման և ձայնի արձակման միջև ընկած ժամանակահատվածը։ Դա ստեղծում էր իկոնիկ հիշողությունը ուսումնասիրելու հնարավորություն՝ երբ ձայնը հապաղում էր ավելի քան 1 վայրկյանով, վերարտադրվող տառերի քանակը ընկնում էր այնպիսի մակարդակի, որը բնորոշ է լրիվ հաշվետվության մեթոդիկայի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հոգեբանություն Իկոնիկ հիշողություն Archived 2014-07-01 at the Wayback Machine.
2. ↑  Роберт Солсо. Когнитивная психология. Питер. 2006
**Գլադիատորների գործ** (ռուս.՝ Дело гладиаторов), Նիկիտա Խրուշչովի կառավարության շրջանի սեռական սկանդալ՝ խոշորագույնը ԽՍՀՄ պատմության ընթացքում։

Կոնստանտին Կրիվոշեինի մերձմոսկովյան Վալենտինովկայի ամառանոցում ընդհատակյա պոռնկատուն էին կազմակերպել, ուր բարձրաստիճան պաշտոնյաների համար ներգրավում էին համալսարանի փիլիսոփայական, լեզվաբանական ֆակուլտետների և բալետի ու թատերական ուսումնարանների ուսանողուհիներին։ Պոռնկատունը գործել է տարիներ։

Բացահայտվել է, երբ աղջիկներից մեկի մայրը անստորագիր նամակ է ուղարկել Խրուշչովին։

Գործի անվանում
--------------

Գործում ներգրավվածները ստացել են «գլադիատոր» անվանումը հետևյալ՝ հավանաբար հորինված, միջադեպի պատճառով։ Ակադեմիկոս և մշակույթի նախարար Գեորգի Ալեքսանդրովին և նրա գործընկերներին հրավիրել են Մոսկվայի քաղաքային կոմիտեի բյուրոյի նիստի, որին մասնակցել է Նիկիտա Խրուշչովը։ Խրուշչովը երկար գոռգոռացել է մեղավորների վրա և հետո հարցրել Ալեքսանդր Եգոլինին, թե Ալեքսանդրովը երիտասարդ է և հասկանալի է, բայց դու այդ տարիքում ի՞նչ էիր անում։ Եգոլինը պատասխանել է․ թե ինքը միայն շոյել է, ինչը ռուսերեն հնչում է «գլադիլ» (ռուս.՝ гладил)։ Այստեղից էլ առաջացել է գլադիատորներ անվանումը։

Ըստ մեկ այլ վարկածի՝ անունը կապվում է հին հռոմեական վաքխանալիաների հետ։

Ներգրավվածներ
-------------

* Կոնստանտին Կրիվոշեին - գրող
* Գեորգի Ալեքսանդրով - գիտնական-փիլիսոփա, ԽՍՀՄ ԳԱ անդամ
* Վլադիմիր Կրուչկով - ՍՄԿԿ Կենտրանական կոմիտեի գիտության և մշակույթի բաժնի վարիչի տեղակալ, ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից-անդամ
* Ալեքսանդր Եգոլին - ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից-անդամ
* Միխաիլ Իովչուկ
* Սերգեյ Կաֆտանով — ԽՍՀՄ բարձրագույն կրթության նախարար
* Սերգեյ Պետրով - Համաշխարհային գրականության ինստիտուտի փոխտնօրեն

«Գլադիատորների գործում» ներգրավված բոլոր անձինք ազատվել են գրաված պաշտոններից։

Քաղաքական աստառ
---------------

Ըստ որոշ ուսումնասիրությունների` «հարեմի» պատմությունը և նրա մասին տարածված ասեկոսեները հատուկ, քաղաքական նպատակներով էին հերյուրված՝ Գեորգի Մալենկովին հավատարիմ անձանց կառավարությունից հեռացնելու նպատակով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  ««Дело гладиаторов»: кто стоял за крупнейшим секс-скандалом в истории СССР»։ *russian7*
2. 1 2  «Дело гладиаторов»։ *mediasole.ru*։ 26 июня 2019
3. 1 2  «"Разврат, пьянка, совращение девушек"»։ *Журнал "Коммерсантъ Власть"*։ 28.11.2005
**Ալիովսաթ Շիրալի օկլի Սադիղով** (ադրբ.՝ Əlövsət Şirəli oğlu Sadıqov, դեկտեմբերի 8 (21), 1906, Շաքի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 17, 1970(1970-11-17), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի օպերային երգիչ, Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1943), Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1956), երկու անգամ «Պատվո» շքանշանի դափնեկիր։

Կենսագրություն
--------------

Ալիովսաթ Սադիկովը ծնվել է 1906 թվականի դեկտեմբերի 21-ին Նուխայում (այժմ՝ Շեքի)։ Նրա տեմբրը քնարական տենոր էր։ 1928-1930 թվականներին սովորել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիայում (ներկա Բաքվի երաժշտական ակադեմիա)։ 1930 թվականին ավարտելուց հետո նա սկսել է իր կարիերան՝ որպես Ադրբեջանի Օպերայի և բալետի պետական թատրոնի մենակատար։

Ուզեիր Հաջիբեկովի դասական օպերաների քնարական հերոսների դերը կարևոր դեր է խաղում Ալիովսաթ Սադիղովի ստեղծագործության մեջ։ Նա շատ հիշարժան դերեր խաղացել է Ադրբեջանի Օպերայի և բալետի թատրոնի բեմում։ Լավագույններից են՝ Մաջնուն, Իբն Սալամ, Զեյդ («Լեյլի և Մեջնուն», Ուզեիր Հաջիբեկով), Քյարամ («Ասլի և Քյարամ», Ուզեիր Հաջիբեկով), Էյվազ («Քյոռօղլի», Ուզեիր Հաջիբեկով), Գարիբ («Աշուղ Գարիբ», Զուլֆիկար Հաջիբեկով), Աշուղ Սեմեդ («Շահսենեմ», Ռեյնգոլդ Գլիեր), Շախ Իսմայիլ («Շախ Իսմայիլ», Աբդուլ Մագոմաև) և այլք։

Ստեղծագործական նվաճումների համար Ալիովսաթ Սադիղովին շնորհվել է 1944 թվականի հուլիսի 17-ին Ադրբեջանի վաստակավոր արտիստի պատվավոր կոչում, իսկ 1956 թվականի դեկտեմբերի 20-ին՝ ժողովրդական արտիստ։

Ալիովսաթ Սադիղովը մահացել է 1970 թվականի նոյեմբերի 17-ին Բաքվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ալիովսաթ Շիրալի օկլի Սադիղով
2. ↑  Ալիովսաթ Սադիղով
3. ↑  mugam.musigi-dunya
4. ↑  Ալիովսաթ Սադիղով

Աղբյուրներ
----------

* Təhmirazqızı, S. Sənətin Əliövsət zirvəsi /S.Təhmirazqızı //Mədəniyyət.-2010.- 22 dekabr.- S. 12.
«Մեծ Իրանի» սահմանները
**Պանիրանիզմ**, **համիրանականություն**, իրանյան ծայրահեղ ազգայնական գաղափարախոսություն, որի հիմքում ընկած է իրանալեզու բոլոր ժողովուրդների **«իրանական միասնական ազգ»** լինելու, **«Մեծ Իրան»** ստեղծելու գաղափարը։ Սկզբնավորվել է XX դարի սկզբին։ Իրանում ընդհանուր շուկա ստեղծելու նպատակով նորաստեղծ բուրժուազիան քարոզում էր երկրի ոչ իրանցի ժողովուրդների ձուլում, անցյալում Իրանի կազմի մեջ մտած տարածքների վերամիացում։ Պանիրանիզմը լայն ծավալ ստացավ հատկապես Ռեզա շահ Փահլավիի տիրապետության տարիներին (1925-1941)։ Քարոզելով «իրանական ազգի միասնություն»՝ պանիրանիզմի ներկայացուցիչները ճնշում էին Իրանի ոչ իրանցի ժողովուրդների ազատագրական պայքարները։ Սասանյան Իրանի նման «Մեծ Իրան» ստեղծելու ձգտումը հետապնդում էր Միջին Ասիայի և Անդրկովկասի ընդարձակ տարածություններն ու Աֆղանստանը իրանին միացնելու նպատակ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939-1945) նախօրյակին Նացիստական Գերմանիան և մյուս պետությունները պանիրանիզմը ծառայեցրին Իրանում իրենց ազդեցությունն ամրապնդելու, հակախորհրդային պրոպագանդա մղելու համար[*փա՞ստ*]։ Ետպատերազմյան տարիներին Իրանում ծավալված ազգային-ազատագրական շարժումները ճնշելու նպատակով իրանի կառավարող շրջանները վերակենդանացրին պանիրանիզմին։ 1946 թվականի սեպտեմբերին Թեհրանում ստեղծված Պանիրանական կուսակցությունը, համակերպվելով ժամանակի պահանջներին, առաջադրեց սեփականության չափի սահմանափակման, տնտեսության պլանային զարգացման և այլ խնդիրներ։ Նավթի ազգայնացման համար պայքարի (1951-1953) ժամանակաշրջանում կուսակցությունը որոշ ժամանակ համագործակցեց Մոսաղեղի կազմակերպած Ազգային ճակատին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 121)։*  |
**Բիրթվիսի բերդ** (վրաց.՝ ბირთვისი), միջնադարյան ավերված ամրոց Վրաստանի Քվեմո Քարթլի մարզում՝ հանգրվանած Ալգետիի ձորի կրաքարե ժայռերին։ Այժմ այն գտնվում է Թեթրի Ծղարոյի մունիցիպալիտետի սահմանում՝ Ալգետի ազգային արգելոցի հարևանությամբ՝ մայրաքաղաք Թբիլիսիից հարավ-արևմուտք։

Պատմություն
-----------

Բիրթվիսին 1 կմ երկարությամբ հիմնականում բնական ժայռերից ամրոց է՝ հաստատուն պատերով և աշտարակներով, որոնցից ամենաակնառուն Շևուպովարին է («անկոտրում», տարածքի ամենաբարձր ժայռի գագաթն է)։ Պահպանվել են տարբեր կից կառույցներ, այդ թվում նաև ջրակամուրջը։

Գրավոր աղբյուրներում Բիրթվիսին հիշատակվում է որպես Թիֆլիսի էմուրության սեփականություն, սակայն վրացական ազնվականներ՝ Լիպարիտ 4-րդ, Իվանե Աբազձեն ազատագրում են այն 1308 թվականին։

Միջնադարյան Վրաստանում Բիրթվիսին ձեռք բերեց անառիկ ամրոցի հեղինակություն, որի տիրակալը կարող էր ղեկավարել Ալգետի կիրճը։ Լենկթեմուրը 1403 թվականի իր արշավաքի ժամանակ նվաճեց ամրոցը։

Վրաստանի Թագավորությունից առանձնանալուց հետո 15-րդ դարում Բիրթվիսին ընդգրկվեց Քարթլիի թագավորության կազմում՝ իշխան Բարատաշվիլիի ենթակայության ներքո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Protected Areas: Algeti National Park Archived 2011-07-21 at the Wayback Machine.. Agency of Protected Areas of Georgia. Accessed June 18, 2011.
2. 1 2  ზაქარაია პ. საქართველოს ციხე-ქალაქები, ციხესიმაგრეები, ციხე-დარბაზები, ციხე-გალავნები, კოშკები.-თბ.2001.-გვ.86-88.
3. ↑  Thomson, Robert W. (1996), *Rewriting Caucasian History*, p. 289. Oxford University Press, ISBN 0-19-826373-2
4. ↑  Allen, William Edward David (1932), *A History of the Georgian People: From the Beginning Down to the Russian Conquest in the Nineteenth Century*, p. 125. Taylor & Francis
**Մեխանիկական էներգիա**, մեխանիկական համակարգի բաղադրիչների պոտենցիալ և կինետիկ էներգիաների գումարը ֆիզիկայում։ Մեխանիկական էներգիան մարմնի շարժումով կամ դիրքով պայմանավորված էներգիան է և ունակ է մեխանիկական աշխատանք կատարելու։

Եթե մարմինը կարող է որոշակի աշխատանք կատարել, ապա այն օժտված է էներգիայով։ Որքան մեծ աշխատանք կարող է կատարել մարմինը, այնքան մեծ էներգիայով է այն օժտված։

Ընդունված է էներգիան նշանակել E տառով:Էներգիան չափվում է նույն միավարով, ինչ աշխատանքը։ Միավորների ՄՀ-ում էներգիայի միավորը մեկ ջոուլն է(1Ջ) ։

Մեխանիկայում ուսումնասիրվող էներգիան կոչվում է մեխանիկական էներգիա։ Քանի որ մեխանիկայում ուսումնասիրում են մարմինների շարժումն ու փոխազդեցությունը,ապա դիտարկում են մեխանիկական էներգիայի երկու տեսակ` մարմինների շարժմամբ խպայմանավորված էներգիա, որն անվանում ե կինետիկ էներգիա, ր մարմինների փոխազդեցությամբ պայմանավորված էներգիա, որն անվանում են պոտենցյալ էներգիա։

Մեխանիկական էներգիայի պահպանում
-------------------------------

Մեխանիկական էներգիայի պահպանման օրենքը պնդում է, որ եթե մարմինը կամ համակարգը միայն կոնսերվատիվ ուժերի ներգործության տակ են, ապա այդ մարմնի կամ համակարգի լրիվ մեխանիկական էներգիան մնում է հաստատուն։ Մեկուսավցած համակարգում, որտեղ գործում են միայն կոնսերվատիվ ուժերը, լրիվ մեխանիկական էներգիան պահպանվում է։

Տարբերությունը այլ տիպի էներգիաներից
------------------------------------

Բնական գիտությունների տարբեր բնագավառներում հաճախ առկա է տարբեր Էներգիաների «տիպային» դասակարգում.

* Քիմիական էներգիա, քիմիական կապերով պայմանավորված էներգիան։ Ուսումնասիրվում է քիմիայում։
* Միջուկային էներգիա, ատոմի միջուկի մասնիկների փոխազդեցության էներգիան։ Ուսումնասիրվում է միջուկային ֆիզիկայում։
* Էլեկտրամագնիսական էներգիա, պայմանավորված է էլեկտրական լիցքով, մագնիսական դաշտով և ֆոտոնով։ Ուսումնասիրվում է էլեկտրամագնիսականության տեսության մեջ։
* Էներգիայի տարբեր ձևերը քվանտային մեխանիկայում, օրինակ, էլեկտրոնի էներգետիկ մակարդակներն ատոմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Prentice Hall *Science Explorer* (motion, forces, and energy)
2. ↑  Resnick, Robert and Halliday, David (1966), *Physics*, Section 8-3 (Vol I and II, Combined edition), Wiley International Edition, Library of Congress Catalog Card No. 66-11527
3. ↑  Jain Mahesh C. (2009)։ *Textbook of Engineering Physics (Part I)*։ PHI Learning Pvt. Ltd.։ էջ 11։ ISBN 8-120-33862-6 , Chapter 1, p. 11
**Ժան Վիլման Նիկո** (ֆր.՝ Jean Nicot; 1530, Նիմ - մայիսի 4, 1605(1605-05-04), Փարիզ), ֆրանսիացի դիվանագետ, ուսուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Ֆրանսիայի Նիմ քաղաքում։ Եղել է Ֆրանսիայի դեսպանը Լիսաբոնում 1559 թվականից 1561 թվականներին։ Նիկոյի առաքելությունը Պորտուգալիայում այն էր, որ նա պետք է կազմակերպեր տասնվեցամյա արքայադուստր Մարիետա դե Վալունայի և հինգամյա թագավոր Սեբաստյան Առաջինի ամուսնությունը, որն այդպես էլ անկատար մնաց։ 
Պորտուգալիայից վերադառնալուց հետո Նիկոն գնում է ծխախոտի պլանտացիաներ։ Նա ծխախոտ բերում է Իսպանիայից և Ֆրանսիայից։ 1560 թվականին Նիկոն Ֆրանսիական պալատում տարածում է քթախոտի օգտագործումը։ Ծխախոտի մշտական գնորդ է դառնում Եկատերինա Մեդիչի թագուհին, բացի դրանից ծխախոտը դուր է գալիս Մալթայի շքանշանի մեծ մագիստրին, ով նպաստում է դրա տարածմանը։ Այս ամենը հանգեցնում է նրան, որ Փարիզի մեծ թվով բնակիչներ սկսում են ծխել։ Նիկոյի անունը շատ հայտնի է դառնում։ 
Բույսը Նիկոյի անունով կոչվում է նիկոտին։

Ժան Նիկոն նաև կազմում է ֆրանսիական առաջին բառարաններց մեկը՝ «'Thresor de la langue francoyse tant ancienne que moderne*»(հրապարակվել է 1606 թվականին)։*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12003077r · CiNii: DA06501337 · GND: 118934880 · ISNI: 0000 0001 1856 542X · LCCN: n50003365 · NKC: xx0167045 · NLA: 35814977 · NTA: 071940103 · NUKAT: n2002098910 · SUDOC: 028136241 · VIAF: 100202281 · WorldCat VIAF: 100202281 |

 |

 |
**Ռաուֆ Ջանբախըշ օղլի Աբդուլլաև** (ադրբ.՝ Rauf Canbaxış oğlu Abdullayev, հոկտեմբերի 29, 1937(1937-10-29), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի դիրիժոր, Ադրբեջանի պետական ակադեմիական ֆիլհարմոնիայի սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժոր, պրոֆեսոր, Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստ (1982), «Պետական մրցանակի», «Փառք»ի շքանշանի, «Անկախության» շքանշանի դափնեկիր, «Ոսկե Սոսի» միջազգային մրցանակի դափնեկիր (2018):

Կենսագրություն
--------------

Ռաուֆ Աբդուլլաևը ծնվել է 1937 թվականին։ Ռաուֆ Աբդուլլաևի ընտանիքը Գուբադլիի շրջանից է։ 1959 թվականին ավարտել է Հաջիբեկովի անվան Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիան։ 1965 թվականին ավարտել է Լենինգրադի պետական կոնսերվատորիան։

1965-1984 թվականներին աշխատել է որպես Ադրբեջանի Օպերայի և բալետի պետական թատրոնի դիրիժոր։ 1984 թվականից եղել է Ադրբեջանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար և հինգ դիրիժոր։ 1991-1994 թվականներին աշխատել է որպես Անկարայի Օպերայի և բալետի պետական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար և հինգ դիրիժոր։ Մասնակցել է բազմաթիվ խոշոր միջազգային երաժշտական փառատոների և նախագծերի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  president.az
2. ↑  Ռաուֆ Ջանբախըշ օկլի Աբդուլլաև
3. ↑  Биография дирижера на сайте московской филармонии(չաշխատող հղում)
4. ↑  abdullaev


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · International Music Score Library Project · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 16589177j · GND: 174023049 · ISNI: 0000 0000 3127 2587 · LCCN: n86871865 · VIAF: 45807500 · WorldCat VIAF: 45807500 |

 |
*Մերձարևադարձային մուսսոնային կլիմա*
**Մերձարևադարձային մուսսոնային կլիմա**, մերձարևադարձային կլիմայի տարատեսակ։

Բնութագրություն
---------------

Մերձարևադարձային գոտիներում գտնվող մայրցամաքների արևելյան ծայրամասերում դիտվում է կլիմայի մուսսոնային տեսակ։ Ձմռանը այդ շրջանները գտնվում են սառը օդային զանգվածների ազդեցության տակ, ամռանը այստեղ ներթափանցում է օվկիանոսից եկող օդը։ Տեղումների տարեկան քանակը հակադիր է միջերկրածովյան կլիմային։ Ձմռանը եղանակը պարզ է և չոր, իսկ ամռանը՝ հակառակը՝ առատ տեղումներ, որոնք մայրցամաքում թափվում են ցիկլոններով։ Մեծ է նաև լեռնագրական նշանակությունը։

Տեղումներ
---------

Ընդհանուր առմամբ տեղումներն առատ են, այդ պատճառով կլիմայի այդ տեսակը բնորոշվում է հարուստ անտառներով, որտեղ աճում են լայնատերև ծառեր, փաթաթվող և մագլցող բույսեր (լիաններ, բաղեղ)։ Այս կլիմայում ձյուն տեղում է, սակայն երկար չի մնում։

Ընդհանուր ցուցանիշներ
---------------------

* Օրինակ՝ Ասիայի Պեկին քաղաքում միջին ջերմաստիճանը հուլիսին կազմում է +26 °C, իսկ հունվարին՝ -4 °C: Տեղումների տարեկան քանակը կազմում է 640 մմ, որոնցից 260 մմ-ը թափվում է հունիսին և 2 մմ-ը՝ դեկտեմբերին։
* Հարավային Ամերիկայում այդ կլիմայի տեսակը առկա է Լա Պլատայում։ Բուենոս Այրեսում հունվարին միջին ջերմաստիճանը կազմում է +23 °C, հուլիսին՝ +9 °C: Տեղումների տարեկան քանակը 940 մմ է, որոնցից 110 մ-ը թափվում է մարտին, իսկ 60 մմ-ը՝ հուլիսին։


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
|  Բուսան  |  Ուհան  |  Բաիա Բլանկա  |  Սոչի  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *The Times Atlas of the World* (1993). Times Books ISBN 0-7230-0492-7.

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Метеорология и климатология*. Ленинград, 1968 г. Автор – Хромов С. П.
* *Атлас мира*. ГНПП *Картография*, 2005 г.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 178963451 |

 |
**Խոշորաբլոկային կոնստրուկցիաներ**, բնական կամ արհեստական մեծածավալ քարերից պատրաստված հավաքովի կոնստրուկցիաներ։ Օգտագործվում են բնակելի, հասարակական և արդյունաբերական շենքեր ու շինություններ կառուցելիս։

Խոշորաբլոկային կոնստրուկցիաներ օգտագործվել են դեռևս Հին Եգիպտոսում, Ուրարտուում և այլուր։ Խոշորաբլոկային կոնստրուկցիաների օրինակ են Գառնիի հեթանոսական տաճարի խոշորաբլոկային բազալտե քարերից կառուցված պատերը։ Բնական թեթև քարերից, բետոնից, ինչպես նաև հավաքովի աղյուսից ու քարից ստացվող բլոկներն սկզբում մեծ չափեր չունեին (պատերի կտրվածքն ստացվում էր բազմաշարք)։ Հետագայում բլոկների չափերը մեծացվեցին, և պատի բազմաշարք կտրվածքից անցան եռաշարք, ապա՝ երկշարք կտրվածքի։ Սեյսմիկ շրջաններում խոշորաբլոկային պատերի կարանները միաձուլվում են թույլ թանձրության շաղախով կամ բետոնով և ամրանավորվում, որն ապահովում է կառույցի սեյսմիկությունը։ Բլոկների խոշորացումը հանգեցրեց միջնորմային բարավորային և ենթապատուհանային տարրերի միացման։ Գործարանային պայմաններում դրանց միաձուլումը որպես պատի ամբողջական կոնստրուկցիա, հանգեցրեց խոշորապանելային կոնստրուկցիաների ստեղծման։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 73)։*  |
**Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույցի պատմությունը (1915-1930)**, (անգլ.՝ Story of Near East Relief (1915-1930)), Ջեյմս Բարտոնի 1930 թվականին հրատարակած գիրքն է, որտեղ ներկայացրել է Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույց կազմակերպության պատմությունը։

Նախապատմություն
---------------

Ջեյմս Բարտոնի 1915 թվականի մի շարք ամերիկացի մարդասերների հետ հիմնել է Հայկական նպաստամատույց կոմիտեն, որը 1919 թ. վերանվանվել է Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույցի (անգլ.՝ Near East Relief)` ԱՄՆ Կոնգրեսի հատուկ ակտով, և ստացել տասնամյա գործունեության երաշխիք և օժանդակություն։ Բարտոնը սույն կազմակերպության նախագահն ու հոգաբարձուների խորհրդի անդամն էր։

Բովանդակությունը
----------------

Ջեյմս Բարտոնը «Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույցի պատմությունը» գրքում մանրամասն ներկայացրել է Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույց կազմակերպության պատմությունը, վերջինիս ծավալած հսկայական մարդասիրական գործունեությունը Մերձավոր Արևելքի կարիքավորների, ինչպես նաև հայ որբերի և գաղթականների շրջանում։ Հեղինակն առանձին գլուխներում ներկայացրել է 20-րդ դարի առաջին քառորդում Մերձավոր Արևելքում տիրող իրադրությունը, Օսմանյան կայսրության տարածքում հայերին հրատապ օգնություն ցուցաբերելու անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ շեշտադրում է արվել հայ որբերի համար ամերիկյան որբանոցներում կատարված աշխատանքի, ինչպես նաև հազարավոր երեխաների հետագա ձեռքբերումների վրա։ Հեղինակը ներկայացվել է կոմիտեի դրամահավաքների և հանգանակությունների կազմակերպման և իրականացման մեխանիզմները, որոնց շնորհիվ 1915-1930 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույցն ընդհանուր առմամբ 116.000.000 դոլարի մարդասիրական օգնություն է ցուցաբերել միլիոնավոր կարիքավորների, այդ թվում նաև տասնյակ հազարավոր տարագիր հայերին։

Քաղվածքներ գրքից
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Միջերկրականի արևելյան և Սև ծովի ափերով ձգվող բոլոր երկրներում «Ամերիկայի Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույց» և «Ամերիկյան կոմիտե» անուններն ընդունվում են առանձնահատուկ համակրանքով։ Կոմիտեի անունից ներկայացող ցանկացած մարդ, ով ճամփորդում է այնտեղ, ընդունվում է որպես բարեկամ։ Այդ բոլոր երկրների միլիոնավոր բնակիչների համար մեր երկիրը Բարի Սամարացին է, ով նրանց անուշադրության չմատնեց, այլ ամոքեց նրանց վերքերը և սփոփեց իր համակրանքով ու աջակցությամբ։ |  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Սա ամերիկյան մարդասիրության պատմությունն է։ Մեծ պատերազմին վերաբերող բոլոր պատմությունների մեջ այս մեկն, անկասկած, ամենաողբերգականն է, բազմագույնն ու հերոսականը։ Միլիոնավոր կարիքավորներին բուժելու և ապաստան տալու ջանքերը, 132.000 որբ երեխաներին փրկելու, սնունդով և ուսումով ապահովելու փորձը հույս ներշնչեցին և ոգևորեցին 3 մայրցամաքների 11 երկրների երկու նոր սերունդների։ |  |
Մանդարին
Լիմոն
Գրեյպֆրութ
**Մերձարևադարձային մշակաբույսեր**, մեծ մասամբ մշտադալար, երբեմն տերևաթափ բազմամյա բույսեր, որոնք մշակվում են մերձարևադարձային գոտում։ Մերձարևադարձային մշակաբույսերից նարնջենին, կիտրոնը, մանդարինը, գրեյպֆրութը, թզենին, խուրման, ձիթենին և այլն ծառեր են։ Տեխնիկական նշանակություն ունեն թեյը, դափնին, շաքարեղեգը, էվկալիպտը, բամբուկը, եղրիզենին և այլն, դեկորատիվ՝ նոճին, արմավենին, մագնոլիան, սեկվոյան և այլն։ Մերձարևադարձային մշակաբույսերը բնորոշվում են ցածր ցրտադիմացկունությամբ և երկարատև վեգետացիայով։ Ի տարբերություն արևադարձային բույսերի, Մերձարևադարձային մշակաբույսերի աճի ու զարգացման համար պահանջվում է որոշ չափով կայուն ձմեռային հանգստի շրջան։ Մերձարևադարձային պտղաբուծությունը զարգացած է գլխավորապես միջերկրածովյան երկրներում։ Ցիտրուսայինների պտուղները երկշերտ կեղևով են։ Արտաքինը դեղին կամ նարնջագույն է, ունի եթերայուղերով լցված անոթներ, որոնց վնասվելուց պտուղները կորցնում են բույրը և արագ փչանում։ Երկրորդ շերտը սպիտակ է, դառը (պարունակում է հեսպերիդին գլյուկոզիդ)։ Պտուղների սննդային արժեքը շատ բարձր է, պարունակում են շաքարներ, օրգանական թթուներ, վիտամիններ (C, Bi, B2, РР, կարոտին), պեկտինային նյութեր, հանքային աղեր, եթերայուղեր, գլյուկոզիդներ։ Օգտագործում են թարմ և վերամշակված (հյութ, մարմելադ, մուրաբա, ստանում են յուղ, կիտրոնաթթու և այլն) վիճակում, էվկալիպտի տերևները, որոնք պարունակում են 4% եթերայուղ, կիրառվում են բժշկության և օծանելիքի արդյունաբերության, իսկ բնափայտը՝ կահույքի և այլ արտադրության մեջ։ Բամբուկի բնափայտից պատրաստում են՝ կահույք և սպորտային առարկաներ։ Եղրիզենու պտուղներից ստանում են բարձրարժեք յուղ, որն օգտագործվում է լաքեր ու ներկեր արտադրելու համար։ Հայաստանի մերձարևադարձային գոտին հիմնականում գտնվում է Մեղրու ցածրադիր մասում, որտեղ աճում են թզենի, նռնենի, նշենի։ Կիտրոնն աճեցվում է Կարճևանում (1924 թվականից) ապրիլից մինչև հոկտեմբեր պահում են դրսում, այնուհետև՝ ծածկի տակ։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 495)։*  |