**Քաղաքացիական իրավունքի նոտարներ** կամ լատինական նոտարները, մասնավոր քաղաքացիական իրավունքի փաստաբաններ, ովքեր մասնավոր կողմերի համար նախագծում, վերցնում և գրանցում են իրավական փաստաթղթեր, տրամադրում են իրավաբանական խորհրդատվություն և վերապահվում են որպես պետական հաստատման իրավասություն ունեցող պետական պաշտոնյաներ։ Ի տարբերություն նոտարների մեծամասնության, նրանց ընդհանուր իրավասության գործընկերները, քաղաքացիական իրավունքի նոտարները բարձր պատրաստվածություն ունեն, լիցենզավորված պրակտիկայով զբաղվող մասնագետներ են, որոնք տրամադրում են կարգավորվող իրավաբանական ծառայությունների մի ամբողջ շարք։ Թեև նրանք զբաղեցնում են պետական պաշտոններ, այնուամենայնիվ, գործում են սովորաբար ոչ միշտ մասնավոր պրակտիկայով և վճարվում ծառայության դիմաց վճարման հիմունքներով։ Նրանք սովորաբար ստանում են նույն կրթությունը, ինչ քաղաքացիական իրավունքի փաստաբանները՝ հետագա մասնագիտացված կրթությամբ, բայց չունեն փաստաբանական, դատավարական կամ օրենքով որակավորում, ինչը որոշ չափով համեմատելի է փաստաբանների վերապատրաստման հետ (որոշակի ընդհանուր իրավունքի երկրներում)։

Քաղաքացիական իրավունքի նոտարները սահմանափակվում են մասնավոր իրավունքի ոլորտներով, այսինքն` ներքին օրենսդրությամբ, որը կարգավորում է ֆիզիկական անձանց միջև հարաբերությունները, և որոնց պետությունն ուղղակիորեն չի առնչվում։ Քաղաքացիական իրավունքի նոտարների գործնականում ամենատարածված ուղղությունները բնակելի և առևտրային տարածքների փոխանցումն ու գրանցումն են, պայմանագրերի կազմումը, ընկերությունների ձևավորումը, իրավահաջորդության և գույքի պլանավորումը և լիազորագրերը։ Սովորաբար նրանք իրավունք չունեն ներկայանալ դատարան իրենց հաճախորդի անունից. դրանց դերը սահմանափակվում է որոշակի տեսակի գործարքային կամ իրավական գործիքների մշակմամբ, վավերացմամբ և գրանցմամբ։ Որոշ երկրներում, ինչպիսիք են Նիդեռլանդները, Ֆրանսիան, Իտալիան կամ Կանադան և ի թիվս այլոց, նրանք նաև պահում և պահպանում են իրենց գործիքների սկզբնական պատճենը ՝ հուշագրի տեսքով՝ նոտարական արձանագրություններում կամ արխիվներում։

Նոտարներն, ընդհանուր առմամբ, ունեն քաղաքացիական իրավունքի բակալավրի աստիճան և նոտարական իրավունքի մագիստրոսի/ասպիրանտի աստիճան։ Նոտարական իրավունքը ներառում է մասնավոր իրավունքի լայն սպեկտրի փորձաքննություն, ներառյալ ընտանեկան, գույքային և կտակարանային իրավունքը, փոխադրող և գույքային իրավունքը, գործակալության իրավունքը և պայմանագրային և ընկերությունների իրավունքը։ Ուսանող նոտարները պետք է ավարտեն երկար աշկերտություն կամ հմտորեն արտասահմանյան գործավարություն ՝ որպես պրակտիկ նոտար, և սովորաբար մի քանի տարի անցկացնեն որպես կրտսեր աշխատող փոքր  նոտարական ընկերությունում ՝ նախքան գործընկերություն հաստատելը կամ մասնավոր պրակտիկա սկսելը։ Ցանկացած նման պրակտիկա սովորաբար խստորեն կարգավորվում է, և երկրների մեծ մասը բաժանում է տարածքները նոտարական շրջանների, որոնք ունեն որոշակի քանակի նոտարական պաշտոններ։ Սա ազդում է նոտարական նշանակումները շատ սահմանափակ դարձնելու վրա։

Նոտարական գործիքներ
-------------------

Որպես իրավաբան, քաղաքացիական իրավունքի նոտարը կազմում և կատարում է նոտարական գործիքներ կոչվող իրավական գործիքները (Fr acte notarié, Sp instrumento notarial, It atto notarile, Du notariële akte, Ger notarielle Urkunde, Notariatsurkunde): Վավեր համարվելու համար նոտարական փաստաթուղթը պետք է զուգահեռ (unotextu) ստորագրվի ներկայանալի մասնակիցների կողմից, երբեմն վկայող վկաների ներկայությամբ և այն նոտարի առջև, որը նույնպես ստորագրում և առհասարակ կատարում է ստորագրման արարողությունը։

### Իրավունքի կարգավիճակ

Նոտարական գործիքները, եթե prima facie պատշաճ կերպով կատարված են, ապա

* ենթադրվում է, որ վավեր են և կանոնավոր,
* ինքնա-վավերական են,
* ապացուցողական են (այսինքն, դրանց բովանդակության ապացույցը կա),
* հանրային են,
* ինքնագործարկվող են
* ունեն տվյալների վկայագիր, օրինակ`հաստատված,  անփոփոխ ամսաթիվ ունեն։

Ավանդաբար, նոտարական փաստաթղթերը հրահրում են præsumptio veritatis et solemnitatis, որն իր հետ բերում է երկու հետևանք ՝ կանոնավորություն և կանխատեսում։ Նախ, լինելով պաշտոնական ակտ, գործիքի վրա կցվում է օրինաչափության ենթադրությունը, այսինքն՝ կատարվե՞լ են արդյոք սահմանված բոլոր ձևականությունները, ներառյալ ՝ փաստաթղթի ընթերցումը։ Երկրորդ, նոտարական փաստաթուղթը ինքնավերահաստատվող և ապացուցողական է, այսինքն ՝ այն կազմում է իր մեջ պարունակվող համաձայնության լիակատար ապացույց, ինչպես կողմերի, այնպես էլ նրանց ժառանգների և իրավահաջորդների դեմ։ Դա նշանակում է նաև, որ նոտարի առաջին ձեռքի (ex propriis sensibus) փաստերը վերջնականապես ենթադրվում են ճշմարիտ և ճիշտ, մինչդեռ երկրորդային գրությունները (արտաքնապես ներկայացված անձինք) զուտ նոտարական պնդումներ են, որոնք անվիճելիորեն համարվում են վավեր։ Չնայած բոլոր նոտարական փաստաթղթերը պաշտոնական փաստաթղթեր են, դրանք բոլորը պարտադիր չէ, որ հանրային լինեն. Գործիքների մեծ մասը հասարակական ձևով է արտահայտված, այսինքն `բնօրինակը նոտարի կողմից պահվում է իր արձանագրության մեջ կամ գրանցվում է հանրային ռեգիստրում։ Բայց ոմանք ունեն անձնական ձև, այսինքն` մի բնօրինակը տրվում է ուղղակիորեն հայտատուին ( հայտ տվողներին)։ Երկու դեպքում էլ, մասնակիցը միշտ հեռանում է ինքնագործարկվող ձևով, այսինքն ՝ այն չի պահանջում որևէ այլ գործողություն, որպեսզի արդյունավետ լինի և գործադրվի, ճիշտ այնպես, ինչպես դատարանի որոշումը։ Վերջապես, նոտարական փաստաթղթերը ունեն հաստատված գործողության կամ ստորագրության ամսաթիվ (տվյալների վկայական), որը չի կարող հետաձգվել, ստորագրությունից հետո փոփոխվել կամ դատարկ մնալ։

#### Երկրորդական էֆեկտներ

Նոտարական գործիքները չեն կարող փոփոխվել կամ գերադասվել նախկին կամ հաջորդ գործող գործիքների միջոցով (օրինակ ՝ պարզ պայմանագրերի)։ Այլ կերպ ասած, օրինակ, նոտարական կտակը չի կարող փոփոխվել կամ փոխարինվել ոչ նոտարական ծածկագրով և ոչ էլ կտակով։ Դրանք նաև կասեցնում են (բացառում) են, որ պայմանագիրը մերժող մասնակիցը կատարի գործադրելիության վերաբերյալ ամենահաստատուն պաշտպանողականությունը, ներառյալ ՝ (օրինակ ՝ գերբեռնվածություն, կարողությունների պակաս, ոչ պատշաճ կատարումը և այլն)։

#### Հերքում

Նոտարական գործիքի «վավեր» չափաբաժինները բաց են ուղղակի հերքման համար, բայց «վճռական» մասերը որոշ իրավասություններում կարող են հերքվել միայն անբավարարության գործողությամբ (Fr inscription de faux, It querela di falso, Germ Fälschungsklage), որում մրցակիցը պետք է գործի գրավադրի հարձակման դեմ՝ ապացուցելով դիտավորյալ նյութական մեծ սխալը, հստակ և դրականորեն համոզիչ ապացուցելով, այլ ոչ թե քաղաքացիական գործողություններում ապացույցների ստանդարտ սովորական գերակայությամբ։ Իրավաբանորեն, հաջող մարտահրավերը պետք է հաղթահարի նոտարական փաստաթղթին կցվող praesumptio iustae causa- ն, որի արդյունքն այն է, որ ենթադրվում է, որ նշված գործիքը պատրաստվել կամ ձևավորվել է iusta causa- ով, այսինքն `բավարար իրավական քննարկմամբ (պատճառաբանությամբ)։ Այս ենթադրությունը բխում է նրանից, որ նոտարը ակնկալում է ստուգել իր արարքում նշված փաստերը, պնդումները կամ իրադարձությունները՝ դրանով իսկ ստանձնելով դրա բովանդակության համար պատասխանատվություն և տալով երաշխիք։ Հաջողությամբ անհավանական գործիքը զրոյական է և մի կողմ դրված։

### Ձևաթղթեր

Ներկայումս հասարակական ձևով գործիքը նախ պատրաստվում է որպես չկատարված բնօրինակ, որը կոչվում է րոպե (Fr minute, It minuta, Sp matriz, Du minuut, Ger Urschrift): Րոպեն արխիվացվում է նախագծի նոտարի արձանագրության մեջ (Fr protocole, It protocollo, Sp protocolo, Ger Urkundenrolle): Գործիքի մանրամասները՝ վճարները, առարկան, վկաները, ամսաթիվը և այլն, նշվում կամ զետեղվում են գրանցամատյանում կամ մատյանում։ Այն պահից, երբ նոտարը տարածում է կատարյալ խճճված կատարման պատճենը, որը հայտնի է որպես խճճվածություն (Fr / Du grosse, It rogito, Sp վկայություն, copia autorizada, Ger Ausfertigung), որն ինքնակատարվում է, քանի որ այն պարունակում է ոչ միայն նյութական պայմաններ, այլ նաև հանդիսավոր և կանոնադրական նոտարական ձևակերպումներ, իսկ որոշ իրավասություններում `դրույթներ, ինչպիսիք են դատարանի որոշումները։ Այն նաև միակ պատճենն է, որի վրա թարմ ստորագրություններ և կնիքներ կան։ Փորագրված պատճենը տրամադրվում է անմիջապես հայտատուին (մասնակիցներին)։ Այնուամենայնիվ, հայտ ներկայացնողներն ընդհանուր առմամբ միայն մեկ ներգրավման իրավունք ունեն, ուստի դրանից հետո թողարկված ցանկացած այլ օրինակ նոտարի օրինակելի օրինակ է, որը չի պարունակում մասնակիցների նոր ստորագրությունները և չունի ներգրավման ձևականություններ. հետևաբար օրինակելի օրինակները (Fr expédition, It copia conforme, Sp copia certificada, copia simple, Du uitgift, authentiek afschrift, Ger beglaubigte Abschrift), միայն հղման նպատակներով են։ Գործիքների որոշակի տեսակներ փոխանցվում են անձնական ձևով, այսինքն `միայն մեկ օրինակ` բնօրինակը, կազմվում և տրամադրվում է հայտ ներկայացնողին, մինչդեռ նախագծի նոտարը չի պահում դրա օրինակը։ Մասնավոր ձևաթղթերը սովորաբար միակողմանի են, ունեն կարճաժամկետ իրավական ուժ և չեն շահում երրորդ անձանց, ինչպիսիք են `կարգավիճակի վկայագրերը, լիազորագրերը, վկայականները, կանոնադրական հայտարարագրերը, փաստերի ստուգումը, վարձավճարը, վճարման անդորրագրերը, կենսաթոշակային և որոշակի պարտքերի փաստաթղթերը։ Բացի այդ, որոշ իրավասություններ, հատկապես Ավստրիայի քաղաքացիական օրենսգրքի ազդեցության տակ, նոտարական փաստաթղթերը բաժանում են երեք տեսակի.

* օպերատիվ (Aust Notariatsakt, Du partij-akte, Sp escritura pública). այստեղ պահպանվում է և քննվում է անվերադարձ իրավական գործարարությանը. այն ներառում է գործարքային և կառավարման բոլոր գործիքները,
* դեկլարատիվ (Aust Notariatsprotokoll, Du proces-verbaal akte, Sp acta նոտարական). գրանցում կամ ծանուցում է իրավական գործողությունները, փաստերը կամ իրավունքները,
* ներառում է կանոնադրական հայտարարագրեր, ընկերության արձանագրություններ և գրանցման հուշագրեր,
* հավաստագրող (Germ notarielle Beglaubigung, Du notariële waarmerking, Sp Certificación նոտարական). հաստատում է անձնական կարգավիճակի մանրամասները. ներառում է կենսական վկայականներ, լավ դիրքի վկայականներ, պատճենների վկայագրեր, ստորագրության վկայագրեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Kieron Wood's pages". Արխիվացված է the original 2014 թ․ հոկտեմբերի 10-ին. Retrieved 2014 թ․ հոկտեմբերի 6.
2. ↑  John Henry Merryman and Rogelio Pérez-Perdomo (2007). *The Civil Law Tradition: An Introduction to the Legal Systems of Europe and Latin America*, 3rd ed. (Stanford: Stanford University Press), p. 107.