recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սամվել Մելիքի Մանգասարյան** (սեպտեմբերի 8, 1956(1956-09-08), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 13, 1992(1992-08-13), Մաղավուզ, Մարտակերտի շրջան, Ադրբեջան, Մարտակերտի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1956 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Բաքու քաղաքում, ուր ավարտել է միջնակարգը, այնուհետև՝ գազաէլեկտրաեռակցողի դասընթացները, աշխատել իր մասնագիտությամբ

Ծառայել է Խորհրդային բանակի շարքերում։ Զորացրվելուց հետո կրկին վերադարձել է Բաքու՝ ծնողների մոտ և շարունակել աշխատել նույն հիմնարկությունում։

1989 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Կրասնոդարի երկրամասի Արմավիր քաղաքը, իսկ այնտեղից՝ Ստեփանակերտ։ Աշխատանքի է ընդունվել որպես էլեկտրաեռակցող։ Անդամագրվել է ինքնապաշտպանության ուժերում, պաշտպանական «Կայծ» խմբի կազմում՝ որպես հրամանատարի տեղակալ մարտնչել Մարտակերտի շրջանի Վանք, Կոճողոտ, Չլդրան գյուղերի պաշտպանության համար։ Զոհվել է 1992 թվականի օգոստոսի 13-ին, Մարտակերտի շրջանի Մաղավուզ գյուղում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

Տես նաև
-------

* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Ազատամարտիկը Արցախյան պատերազմի թանգարանի կայքում». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 5-ին. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 14-ին.
**Սքուիդվարդ Տենտակլես** (անգլ.՝ Squidward Tentacles), մուլտհերոս «Սպունգ Բոբ Քառակուսի Տաբատ» մուլտֆիլմից։ Կերպարը ստեղծել է Ռոջեր Բոմպասը` ութոտնուկ ծովային կենդանու նմանությամբ։ Սքուիդվարդ ծովային ութոտնուկը ապրում է իր պալատում` միայնակ, Սփանչ Բոբի և Պատրիկ Սթարի հարևանությամբ։ Ըստ բնույթի այս կերպարը եսասեր է, կռվարար և արհամարհում է իր հարևանությամբ ապրողներին։ Չնայած որ ոչ մի գաղափար չունի վիրաբուժությունից, այն ու ամենայնիվ երազում է դառնալ վիրաբույժ։ Սքուիդվարը աշխատում է Միսթր Կրաբսի ռեստորանում, որպես գանձապահ։ Սքուիդվարդը խաղաղություն է սիրում, բայց նրա ցանկությունը մնում են չբավարարված։ Նա կարծում է, որ տաղանդավոր է և արժանի է ավելի բարձր սոցիալական կարգավիճակի։

Միջազգային ճանաչում
-------------------

Չնայած խիստ բացասական կերպարին, Սքուիդվարդը չի արժանացել քննադատանքների և լավ ընդունվել բոլորի կողմից։ Սքուիդվարդի պատվին ստեղծվել են համակարգչային վիդեոխաղեր, լիամետրաժ ֆիլմեր։ Իսկ Սքուիդվարդի կերպարը օգտագործվել է, որպես հագուստների զարդարաք, իսկ կերպարի հիման վրա ստեղծվել են արձանիկներ և փափուկ խաղալիքներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Writers: Kent Osborne, Paul Tibbitt (հուլիսի 12, 2002). «My Pretty Seahorse». *SpongeBob SquarePants*. Season 3. Սերիա 42b. `{{cite episode}}`: Unknown parameter `|channel=` ignored (օգնություն)
2. ↑  Writers: Aaron Springer, Erik Wiese, Merriwether Williams (ապրիլի 1, 2000). «Fools in April». *SpongeBob SquarePants*. Season 1. Սերիա 19a. `{{cite episode}}`: Unknown parameter `|channel=` ignored (օգնություն)
3. ↑  Writers: Casey Alexander, Zeus Cervas, Richard Pursel (հոկտեմբերի 21, 2012). «Chum Fricassee». *SpongeBob SquarePants*. Season 8. Սերիա 176b. `{{cite episode}}`: Unknown parameter `|channel=` ignored (օգնություն)
4. ↑  Writers: Aaron Springer, Erik Wiese, Mr. Lawrence (դեկտեմբերի 31, 1999). «SB-129». *SpongeBob SquarePants*. Season 1. Սերիա 14a. `{{cite episode}}`: Unknown parameter `|channel=` ignored (օգնություն)
**Լևոն Գևորգի Լիանոսյան** (ռուս.՝ Левон Георгиевич Лианозов`), հայազգի նշանավոր գործարար, ձկնարդյունաբերող։

Կենսագրություն
--------------

Մարտին Լիանոսյանը ծնվել է Գևորգ Մարտինի Լիանոսյանի ընտանիքում ու ուներ երկու եղբայր` Մարտին և Ստեփան։ Հոր մահից հետո 1894 թվականին որդիները ժառանգեցին ընտանեկան գործը։ Ստեփանը սկսեց զբաղվել նավթային արդյունաբերությամբ ու դարձավ կայսրության խոշորագույն նավթարդյունաբերող, իսկ Մարտինը ու Լևոնը շարունակեցին ձկնարդյունաբերական ու խավիարի արտադրության գործը։

### Ընտանեկան գործը

Լևոնի հորեղբայր Ստեփանը 1873 թվականին ստացել էր պարսից շահի կողմից 5 տարով թույլատվություն մենաշնորհային հիմունքներով զբաղվելու Կասպից ծովի խավիարի արտադրությամբ։

Նրա եղբայր Գևորգ Լիանոսյանը 80-ականներին հիմնում է Պարսկաստանի Բանդարե Անզալի նավահանգստում խավիարի արտադրության ֆաբրիկա ու սկսում է մեծ ծավալներով խավիարի արտահանումը դեպի ռուսական ու եվրոպական շուկաներ՝ դարձնելով այն «Ռուսական բրենդ» ։ Գևորգ Լիանոսյանը դիմում է ռուսական կառավարությանը Կասպից ծովի խավիարի արտադրության թույլատրվություն ստանալու համար։ 1890 թվականի մարտի 22-ին նա ստորագրում է պայմանագիր Ռուսական կայսրության կառավարության հետ 25 տարով, որը հեղափոխությունից հետո Կոմունիստական կուսակցության կողմից կողմից չեղյալ է համարվում։

1890-ականներին Լիանոսյանները դառնում են Կասպից ծովի ու իր մեջ թափվող բոլոր գետերում խոշորագույն ձկնարտադրող ու խավիարի արտադրողը։ Այդ շրջանում ձկնարտադրությամբ ու խավիարի արտադրությամբ զբաղվող գործարարների ընդհանուր համախառն ներքին արդյունքը կազմում էր շուրջ 600 000 ռուբլի, 20-րդ դարի սկզբից մինչև 1906 թվականը այն հասավ 900 000-ի, իսկ 1907-1915 թվականներին՝ 2,25 միլիոն ռուբլի։

20-րդ դարի սկզբում Լիանոսյանների ձկնարդյունաբերական արտադրությունը ներառում էր էլեկտրակայաններ, սառնարանային տարածքներ, հեռախոսային կապ, մեխանիկական ու այլ արհեստանոցներ, 20 նավերից բաղկացած նավատորմ, այդ թվում երկու մեծ շոգենավ, որոնցից մեկի անունն էր «Պիրոգով», մյուսինը՝ «Մարտին»՝ ի պատիվ Մարտին Լիանոսյան ավագի։ Արտադրության մեջ զբաղված էր 5900 մարդ։ Մինչև 1914 թվականը կապիտալ ներդրումների ծավալը կազմում էր 3 միլիոն 380 հազար ֆրանկ, իսկ 1916 թվականին՝ 9 միլիոն։

### Հետպատերազմական շրջան

Հեղափոխությունից հետո Լևոնը Ստեփանի հետ տեղափոխվում են Փարիզ, որտեղ և ապրում են մինչև կյանքի վերջը։ Լևոնը ուներ որդի՝ Վլադիմիր անունով։

Լիանոսյանների տոհմածառը
-----------------------

  


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |  |  |  |  | {{{Մարտին Լիանոսյան}}} |
|
|   |  |  |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   | {{{Ստեփան Մարտինի Լիանոսյան}}} |   |   |   |   |   | {{{Գևորգ Մարտինի Լիանոսյան}}} |   |
|   |   |   |   |   |
|   |  |  |   |   |  |  |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |  |  |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   | {{{Գևորգ Ստեփանի Լիանոսյան}}} |  | {{{Մարտին Գևորգի Լիանոսյան}}} |  | {{{Ստեփան Գևորգի Լիանոսյան}}} |  | {{{Լևոն Գևորգի Լիանոսյան}}} |   |
|
|   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |   |   |  |  |  |   |   |   |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | {{{Նիկոլայ Լիանոսյան}}} |  | {{{Վլադիմիր Լիանոսյան}}} |  |   |
|

Հղումներ
--------

1. 1 2 3  Лианозовы. Короли серого и черного золота
2. 1 2  Клан Лианосян-Лианозовых
**Զաքարիա Բ Փոքուզյան Կաղզվանցի**, (մոտ 1720, Կաղզվան – 1799, Կ․ Պոլիս), Կ․ Պոլսի հայոց պատրիարք 1773–81 և 1782–99-ին։

Պայքարել է կաթոլիկ և բողոքական եկեղեցիների ազդեցության դեմ։ Այդ նպատակով 1778-ին հրավիրել է Ազգային ժողով, որը եվրոպական տերությունների դեմ բողոքագիր է ներկայացրել սուլթանական կառավարությանը։ Վերջինիս (որը շահագրգռված էր հայերին օտար պետությունների ազդեցությունից հեռու պահելու) աջակցությամբ հալածել է կաթոլիկ հայերին։ 1780-ից պայքարել է Հայոց կաթողիկոսական աթոռին տիրանալու համար։ Ավստ․ և ֆրանս․ դեսպանների միջամտությամբ 1781-ին զրկվել է պաշտոնից և աքսորվել Բուրսա։ Մեկ տարի անց, հայերի պահանջով վերականգնվել է պաշտոնում և ստիպված հաշտվողական դիրք բռնել այլադավան հայերի նկատմամբ։ Նրա նախաձեռնությամբ բացվել են Կ․ Պոլսի հայկ․ առաջին թաղային դպրոցները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 674)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Նախորդող՝ **Գրիգոր Պատրիարք** | **Պոլսո Հայոց Պատրիարք**1773–1781, 1782–1799 | Հաջորդող՝ **Հովհաննես Ժ Համատանցի** |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ռուբեն Ալեքսանյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ալեքսանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ռուբեն Ալեքսանյան** (մարտի 14, 1990(1990-03-14), Արարատ, Արարատի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ծանրամարտիկ, 2019 թվականի աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։

Մարզական կարիերա
----------------

2007 թվականի ծանրամարտի աշխարհի առաջնությանը զբաղեցրել է 14-րդ, իսկ 2008 թվականին երկրորդ հորիզոնականը։ 2009 թվականին Լեհաստանի Վլադիսլավովո քաղաքում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում գրավել է առաջին հորիզոնականը։ Բելառուսի մայրաքաղաքում 2010 թվականի Եվրոպայի առաջնությունում վաստակել է արծաթե մեդալ։ Եղել է Եվրոպայի մինչև 20 տարեկանների ռեկորդակիր 432 կգ երկամարտի արդյունքով (195 կգ պոկում, 237 կգ հրում), որը հետագայում գերազանցեց Եվգենի Չիգիշևը։ Թել Ավիվում կայացած ծանրամարտի Եվրոպայի առաջնության գերծանր քաշային կարգում Ալեքսանյանը երկամարտում հավաքեց 436 կգ (190+246)՝ գրավելով երկրորդ տեղը։ Պոկում վարժությունից հետո հայ ծանրորդը 5-րդն էր, սակայն հրում վարժությունում նվաճեց փոքր արծաթե մեդալ։ Երկամարտի 457 կգ արդյունքով Եվրոպայի չեմպիոն դարձավ ռուս Ալեքսեյ Լովչևը, իսկ Գերմանիան ներկայացնող Ալմիր Վելագիչն արժանացավ բրոնզե մեդալի՝ 423 կգ (191+232)։ 2014 թվականին Ղազախստանի մայրաքաղաքում՝ Աստանայում կայացած աշխարհի առաջնությունում Ռուբեն Ալեքսանյանը պոկում վարժությունում զրո ստացավ (փորձելով բարձրացնել 190 կգ) և ցանկություն չհայտնեց մասնակցել հրում վարժությանը։ Ռուբեն Ալեքսանյանը 2015 թվականին մասնակցելով ծանրամարտի աշխարհի առաջնությանը զբաղեցնում է 8-րդ հորիզոնականը (192+241)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գոռ Մինասյանը` աշխարհի փոխչեմպիոն, Ռուբեն Ալեքսանյանը՝ բրոնզե մեդալակիր. Ծանրամարտի աշխարհի առաջնություն
2. ↑  «Results by Events» [Արդյունքներն ըստ միջոցառման] (անգլերեն). Ծանրամարտի միջազգային ֆեդերացիա. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 16-ին. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 28-ին.
3. ↑  «Results by Events» [Արդյունքներն ըստ միջոցառման] (անգլերեն). Ծանրամարտի միջազգային ֆեդերացիա. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 3-ին. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 28-ին.
4. ↑  «Results by Events» [Արդյունքներն ըստ միջոցառման] (անգլերեն). Ծանրամարտի միջազգային ֆեդերացիա. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 16-ին. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 28-ին.
5. ↑  «European Senior Weighlifting Championships» (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ ապրիլի 8-ին. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 28-ին.
6. ↑
7. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ սեպտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 23-ին.

Տես նաև
-------

* Ծանրամարտը Հայաստանում
**Գրիգոր Մատթեոսի Լուսիկենց** (ծն. և մահ. թիվը անհայտ), XVII դարի երկրորդ կեսի քաղաքական գործիչ, Նոր Ջուղայի հայ առևտրական ընկերության ղեկավարներից։ Ընկերության հանձնարարությամբ 1666 թվականին մեկնել է Մոսկվա և պայմանագիր կնքել (31.5.1667) Ռուսաստանի հետ՝ իրանական ապրանքները Նովգորոդի և Արխանգելսկի վրայով Եվրոպա արտահանելու համար։ 1671 թվականին կրկին մեկնել է Մոսկվա և Ալեքսեյ Միխայլովիչ ցարին ներկայացրել (մարտ) հայ խոջաների ուղերձը, ապա ընդլայնել ու վերակնքել (7.2.1673) նախկին պայմանագիրը։ Միաժամանակ որպես պարսկ. շահի դեսպանորդ՝ ջանացել է ստեղծել Ռուսաստանի, Լեհաստանի և Իրանի ռազմաքաղաքական դաշինք՝ ընդդեմ Թուրքիայի։ Առևտրական գործերով եղել է նաև Արևմտյան Եվրոպայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 695)։*  |
**Ռուբեն Գրիգորի Չաչիկյան** (մայիսի 3, 1910(1910-05-03), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 12, 1996(1996-05-12), Մոսկվա, Ռուսաստան), տիեզերական տեխնիկայի բնագավառի գիտնական։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1966), պրոֆեսոր (1970), ՌԴ գիտությունների և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1985)։

Կենսագրություն
--------------

1930 թվականին ավարտել է Լենինգրադի մեքենաշինական ինստիտուտը։ 1931-1970 թվականներին աշխատել է Լենինգրադի ռազմատեխնիկական ուսումնարանում, 1970-1986 թվականներին՝ Մոսկվայի «Վոսխոդ» սարքաշինական կոնստրուկտորական բյուրոյի ղեկավար և գլխավոր կոնստրուկտոր։

Աշխատանքները վերաբերում են ավիաշարժիչների ջերմային շարժընթացների տեսությանը, ավտոմատիկային, հաշվողական տեխնիկային (ավիացիոն և հատուկ տեխնիկայի կառավարման ինքնաշխատ համակարգեր ու սարքեր), թռչող ապարատների տեղեկատվական համակարգերին և սարքերին։ Մասնակցել է «Բուրան», «Բուրյա» գերձայնային թևավոր հրթիռների ստեղծման աշխատանքներին։

Մրցանակներ
----------

Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ Պետական մրցանակով

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Իսկանդարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Կարեն Լենդրուշի Իսկանդարյան** (8 հուլիսի, 1972, Զառիթափ, Վայոց ձորի մարզ - 2 հոկտեմբերի, 1992, Հաթերք, Լաչին), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1972 թվականի հուլիսի 8-ին Վայոց ձորի մարզի Զառիթափ գյուղում։
1982 թվականից հաճախել է գյուղի միջնակարգ դպրոց։
1990 թվականին ավարտելով միջնակարգ դպրոցի 8-ամյա կրթությունը՝ մեկնել է Երևան և ընդունվել տեխնիկում։
1991 թվականին ավարտելով տեխնիկումը՝ ստացել է կինոմեխանիկի մասնագիտություն։ 
Տեխնիկումն ավարտելուց հետո ընդունվել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի հեռակա ուսուցման ֆակուլտետը։
1992 թվականին, երբ 2-րդ կուրսի ուսանող էր, սկսվում է առաջին զորահավաքը, և Կարենը մի խումբ ընկերների հետ մեկնում է ռազմաճակատ։
Մասնակցել է մի շարք ռազմական օպերացիաների, այդ թվում՝ Հաթերքի, Վաղուհասի, Հարությունագոմերի համար մղվող մարտերին։
Զոհվել է 1992 թվականի հոկտեմբերի 2-ին Լաչինի միջանցքի ազատագրման ժամանակ՝ Հաթերքի համար մղվող ճակատամարտում։
Հետմահու պարգևատրվել է տարբեր մեդալներով, շքանշաններով։ Կարենի հայրենի գյուղում՝ Զառիթափում, կանգնեցված է նրա անունը կրող հուշաքար, և ստեղծվել է հիշատակի անկյուն։
**Զիգմունտ (Սիգիզմունդ) Սերակովսկի** (լեհ.՝ *Zygmunt Sierakowski*, բելառուս․՝ *Зігмунт Ігнатавіч Серакоўскі*, լիտ.՝ *Zigmantas Sierakauskas*, մայիսի 19, 1827(1827-05-19), Լեսովոե, Lutsk County, Վոլինիայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 27, 1863(1863-06-27), Վիլնյուս, Ռուսական կայսրություն), լեհական, ռուսական և լիտվական հեղափոխական ազատագրական շարժման գործիչ։

1845 թվականին սովորել է Պետերբուրգի համալսարանում։ Արտասահման փախչելու փորձ կատարելու համար 1848 թվականին ձերբակալվել է և որպես շարքային զինվոր աքսորվել Օրենբուրգյան կորպուս, որտեղ մտերմացել է Տարաս Շևչենկոյի հետ։ 1856 թվականին վերադարձել է աքսորից, 1859 թվականին ավարտել Գլխավոր շտաբի ակադեմիան, 1861 թվականից ծառայել է Գլխավոր շտաբում։ Կապված է եղել Նիկոլայ Չեռնիշևսկու, Նիկոլայ Դոբրոլյուբովի, Ալեքսանդր Գերցենի և Նիկոլայ Օգարյովի հետ, աշխատակցել է «Սովրեմեննիկ» թերթին, հանդիպել Ջուզեպպե Գարիբալդիին։ 1857 թվականին, Պետերբուրգում հիմնել է հեղափոխական խմբակ, որի նպատակն էր պայքարել սոցիալական, ազգագրական և կրոնական, ճնշման դեմ, հանուն Ռուսաստանում ժողովրդավարական վերափոխումների, հանուն ազատ և անկախ Լեհաստանի։ 1862-1863 թվականների լեհական ապստամբության նախօրեին նշանակվել է Ժեմայտիայի (Լիտվայի հյուսիսարևմտյան մաս) ապստամբական ուժերի զորապետ։ 1863 թվականի սկզբին ստեղծել է ապստամբական խոշոր միավորում (որտեղ կռվել է Անթանաս Մացկյավիչուսի ջոկատը), համագործակցել ապստամբ բելառուս գյուղացիների ղեկավար Կեսչինովսկու հետ։ 1863 թվականի գարնանը վիրավորվել է և գերի ընկել։ Դաշտային դատարանի վճռով կախաղան է բարձրացվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Առցանց լեհական կենսագրական բառարան (польск.)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Ռուսական կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 119177633 · ISNI: 0000000109700298 · LCCN: nr92043372 · NLP: a0000001187084 · NUKAT: n2002029517 · VIAF: 50029872 · WorldCat VIAF: 50029872 |

 |

 |
**Վահան Կարապետի Ծովյան** (Խերանյան) (1898, Արճեշ, Վանի վիլայեթ–1979, Երևան), խորհրդային կուսակցական աշխատող, լրագրող։ ՍՄԿԿ անդամ 1920-ից։

Ավարտել է Վանի Կեդրոնական և Երևանի թեմական դպրոցները։ 1918–1919 թվականներին մասնակցել է Երևանում լույս տեսնող «Խոսք» և «Կայծ» մարքսիստական թերթերի հրատարակմանը։ Եղել է «Սպարտակ» երիտասարդական միության հիմնադիրներից (1919), ընտրվել է Միության վարչության և «Սպարտակ» թերթի խմբագրական կոլեգիայի անդամ։ 1919-ի աշնանը ձերբակալվել է։

1920–21-ին եղել է ՀԿԿ Նոր Բայազետի (Կամո) գավառային կոմիտեի քարտուղար։ 1921 թվականին նշանակվել է ՀԿԿ Կենտկոմի պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնի վարիչ։ 1922–27-ին՝ Հայկական դիվիզիայի քաղ. բաժնի պետի, տեղակալ, ապա՝ պետ, 1928–34-ին՝ «Սովետական Հայաստան», «Բանվոր» (Լենինական)», Հյուսիսային Կովկասի երկրային կոմիտեի օրգան «Մուրճ և մանգաղ» ու «Գրոհ» թերթերի խմբագիր։ 1934–36-ին Ծովյանը սկզբում Լենինականի քաղկոմի, իսկ հետո Արթիկի շրջկոմի քարտուղարն էր։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 15856 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 138)։*  |
**Ջեյմս Հոմեր Ռայթ** (անգլ.՝ James Homer Wright, ապրիլի 8, 1869(1869-04-08), Փիթսբուրգ, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ - հունվարի 3, 1928(1928-01-03), Բոստոն, ԱՄՆ), վաղ և ազդեցիկ ամերիկացի ախտաբան, ով 1896-1926 թվականներին եղել է Մասաչուսեթսի գլխավոր հիվանդանոցի ախտաբանության ամբիոնի ղեկավարը։ Ռայթը ծնվել է Փենսիլվանիա նահանգի Փիթսբուրգ քաղաքում։

Կենսագրություն
--------------

1915 թվականին նա Ռիչարդ Ք. Քաբոտինի հետ միասին, սկսեցին զբաղվել Մասաչուսեթսի գլխավոր հիվանդանոցի արձանագրությունների հրատարակումով։ Դրանք սկսեցին կանոնավոր հրատարակվել որպես Բոստոնի բժշկական և վիրաբուժական ամսագիր, որը հետագայում դարձավ ՝ Նոր Անգլիայի բժշկական ամսագիր (անգլ.՝ New England Journal of Medicine)։

1924 թվականին Ռայթը Ֆրենկ Բ.Մալորիի հետ միասին հրատարակել է գործնական ձեռնարկ «ախտաբանական տեխնիկա» անվանումով, ախտաբանության լաբորատորիայի համար։ Գիրքը ունեցել է ութ հրատարակություն և երկար տարիներ եղել է դասական դասագիրք։

Մինչ հիմա կիրառվում է Ռայթի եղանակով ներկումը և Ռայթի վարդանախշերը (կապված նեյրոբլաստոմայի հետ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Dr. James H. Wright». *Pittsburgh Post-Gazette*. Pittsburgh, PA. 1928 թ․ հունվարի 6. էջ 5. Վերցված է 2022 թ․ սեպտեմբերի 1-ին – via Newspapers.com. հրապարակում բաց հնարավորություն
2. ↑  Lee RE, Young RH, Castleman B (2002). «James Homer Wright: a biography of the enigmatic creator of the Wright stain on the occasion of its centennial». *Am. J. Surg. Pathol*. **26** (1): 88–96. doi:10.1097/00000478-200201000-00011. PMID 11756774. S2CID 23554365.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ISNI: 0000000116807499 · LCCN: n86829165 · NKC: nlk20000090138 · NTA: 192898809 · NUKAT: n2016070006 · SUDOC: 197048722 · VIAF: 84809862 · WorldCat VIAF: 84809862 |

 |

 |
**Էլչին Գաֆարի Հասանով** (ծնվ.՝ 1965, Բաքու), ադրբեջանցի ռուսալեզու գրող և հրապարակախոս, Ադրբեջանի գրողների միության անդամ, ՊԱԿ-ի պաշտոնաթող սպա, տեխնիկական գիտությունների թեկնածու։ Ազատ խոսում է անգլերեն և թուրքերեն։

Խուզարկուական և հրապարակախոսական ժանրերով գրված ավելի քան 30 գրքերի հեղինակ։ Իր ստեղծագործության մեջ Հասանովը շոշափում է սուր սոցիալական և փիլիսոփայական թեմաներ։ Նույն ժամանակ նա բացասականորեն և բավականին անհարգալից է վերաբերվում ավանդույթներին, որի պատճառով նրա բոլոր աշխատությունները սկանդալային են անվանում։

Գործունեություն
---------------

2011 թվականին բավականին հայտնի է դարձել 2006 թվականին գրված և համացանցում հրապարակած Հասանովի «Կովկասցիները Հայրենական մեծ պատերազմում (Կովկասցիների նամակները)» տեքստը։ Փաստացի այն Կովկասից զորակոչված զինվորների ճակատից գրված և այնտեղ ստացած նամակների հորինված արխիվի բացում է ներկայացնում։ Տեքստի մեջ կան ինչպես անմիջապես «նամակները», որտեղ նկարագրված է օկուպացված տարածքներում կովկասցի զինվորների կողմից իրականացված գազանությունների և տանջանքների նկարագրությունը, այդպես էլ հայտնի քաղաքական գործիչների, գիտնականների, զինվորականների տրամախոսություններ։ Բազմաթիվ կայքերում և ֆորումներում այդ տեքստը մեջբերվում է որպես արժանահավատ։ 2011 թվականին տվյալ աշխատության վերաբերյալ Վլադիմիր Պարխոմենկոն «Ռուս ժողովրդի ժողով» («Собор русского народа») կազմակերպության անունից ՌԴ Դատախազություն դիմում է գրել։

2012 թվականի մարտին Մորդովիայի Հանրապետության Սարանսկ քաղաքի Լենինյան շրջանային դատարանը Էլչին Հասանովի «Կովկասցիները Հայրենական մեծ պատերազմում» աշխատությունը ծայրահեղական (էքստրեմիստական) է ճանաչել և ՌԴ Արդարադության նախարարությունը ընդգրկել է այն Ծայրահեղական նյութերի դաշնային ցանկի մեջ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էլչին Հասանովը Մաքսիմ Մոշկովի գրադարանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՌԴ Դատախազություն ներկայացված դիմումը «Ռուս ժողովրդի ժողով» կազմակերպության կայքում
2. ↑  «Дело № 2-626/2012». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 5-ին. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 12-ին.
3. ↑  «Ծայրահեղական նյութերի դաշնային ցանկ». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ սեպտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 12-ին.
**Վախթանգ Լյուդվիգի Հարությունյան** (փետրվարի 29, 1972(1972-02-29), Քաջարան, Ղափանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգահան, բանաստեղծ, սցենարիստ, ռեժիսոր և նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1972 թվականի փետրվարի 29-ին Քաջարան քաղաքում։

1989-1993 թվականներին դասական կիթառի պրոֆեսիոնալ կրթություն է ստացել կիթառահար Համլետ Հարությունյանից։

1995-1997 թվականներին ուսանել է օպերային երգիչ Ռոբերտ Բաբուրյանի մոտ։

Առաջին անգամ բեմ է բարձրացել 1992 թվականին Երևանի Ճարտարապետների տանը՝ «Համերգ մոմի լույսով» խորագրով հեղինակային երգի համերգին (կազմակերպիչ՝ երգիչ-երգահան, ճարտարապետ Արարատ Բոբիկյան)։ Հետագայում ունեցել է համերգներ Երևանի պետական համալսարանում, Երևանի օտար լեզուների պետական ինստիտուտում և Երևանի պետական պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։

1994 թվականին ավարտել է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի տեխնիկական ստեղծագործության ֆակուլտետը։

1994-1995 թվականներին ծառայության է անցել Հայաստանի զինված ուժերում ՆԳՆ Հատուկ նշանակության գումարտակում։

2008 թվականին հիմնադրել է Բարդերի ակումբը, որը մինչ հիմա շարունակում է գործունեությունը։

Թողարկել է 7 ձայնասկավառակ (5-ը՝ հայերեն, 2-ը՝ ռուսերեն), 1 համատեղ ձայնասկավառակ՝ «Զրույց», Արմինե Հայրապետյանի, Արեգ Նազարյանի, Տաթևիկ Աղամիրյանի հետ և 3 հեղինակային երգի հավաքածուներ։

Սիվիլ Արտ մշակութային հասարակական կազմակերպության հիմնադիր տնօրենն է, որն իր հերթին 2015 թվականից իրականացնում է Հայաստանում «Հուսո առագաստ» հեղինակային երգի ամենամյա միջազգային փառատոնը։

Սկավառակագրություն
------------------

* «Ցնորք» - 1998 թ.
* «Վերադարձ» - 2000 թ.
* «Զրույց» - 2001 թ. (Արեգ Նազարյանի, Տաթևիկ Աղամիրյանի, Արմինե Հայրապետյանի հետ համատեղ)
* «Ես ու ես» - 2005 թ.
* «Հեղինակային երգի հավաքածու N1» - 2009 թ.
* "Я живу как живу" - 2011 թ.
* «Հեղինակային երգի հավաքածու N2» - 2012 թ.
* «Գիշեր է, գիշեր» - 2012 թ.
* "Прости меня" - 2013 թ.
* «Հեղինակային երգի հավաքածու N3» - 2016 թ.
* «Հարազատ ստվերներ» - 2018 թ.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  «Վախթանգ Հարությունյան». Արխիվացված է օրիգինալից 2023 թ․ հունվարի 16-ին. Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 11-ին.
2. ↑  «Հուսո առագաստ».
**Մուկուչ Թևոսի Արզանյան** (1886, Խնձորեսկ, Զանգեզուրի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1937), խորհրդային պետական, կուսակցական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1905)։

Կենսագրություն
--------------

1905-1907 թվականներին Բաքվում մասնակցել է բանվորական դրուժինաների կազմակերպմանը, ռեակցիայի տարիներին՝ նավթարդյունաբերական բանվորների միության, հանքագործարանային հանձնաժողովների ստեղծմանը, ընտրվել «Աշխատանք» կոոպերատիվ վարչության կազմում։ Հեղափոխական գործունեության համար հետապնդվել է ցարական իշխանությունների կողմից։ 1913-1914 թվականներին մասնակցել է Բաքվի բանվորների զանգվածային գործադուլների կազմակերպմանը, ռազմա-արդյունաբերական կոմիտեների ընտրությունների բոյկոտին։ Ընտրվել է ՌՍԴԲԿ Սաբունչիի կոմիտեի կազմում։ Փետրվարյան հեղափոխության հաղթանակից հետո եղել է Բաքվի բանվորների հեղափոխական արհմիությունների ղեկավար կազմակերպիչներից։ 1918 թվականին, եղել է ընդհատակում, ակտիվորեն մասնակցել է Արցախում խորհրդային ռեժիմի հաստատմանը։ 1923-1928 թվականներին եղել է Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար մարզի հողագործության կոմիսար, 1928-1934 թվականներին՝ Ադրբեջանի հողժողկոմատի կոլեգիայի անդամ, 1935-1937 թվականներին՝ ԼՂԻՄ-ի գործկոմի նախագահ։ Ընտրվել է Անդրերկրկոմի, Անդրֆեդերացիայի Կենտգործկոմի և ԽՍՀՄ Կենտգործկոմի անդամ։ Արզանյանին շնորհվել է Աշխատանքի հերոսի կոչում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Арзанян Мукуч Теосович

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 47)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գալստյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*
 Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սերգեյ Գալստյան (այլ կիրառումներ)

**Սերգեյ Սարգսի Գալստյան** (հունվարի 5, 1940(1940-01-05) - օգոստոսի 26, 2022(2022-08-26)), հայ լրագրող, կինոգետ, կինոդրամատուրգ, Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2011), ՀՀ Գրողների միության անդամ 1984 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Սերգեյ Գալստյանը ծնվել է 1940 թվականի հունվարի 5-ին, Վրաստանի Ծալկայի շրջանի Քարագլուխ գյուղում։ Սերգեյ Գալստյանը 1967 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ժուռնալիստիկայի բաժինը։ 1967-1968 թվականներին աշխատել է Երևանի վավերագրական ֆիլմերի կինոստուդիայում որպես խմբագիր, 1968-1974 թվականներին՝ «Էկրան» ամսագրի խմբագրությունում որպես պատասխանատու քարտուղար, 1974-1975 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի հեռուստատեսության և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեում որպես խմբագիր։ 1975 թվականից աշխատել է Հայաստանի Գրողների միությունում, նախ՝ որպես գրական խորհրդական, 1978 թվականից՝ գեղարվեստական գրականության պրոպագանդայի բյուրոյի տնօրեն։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

Սերգեյ Գալստյանի սցենարներով նկարահանվել են «Ասես երեկ էր», «Երկու բերք նույն հողամասից», «Արտաշես ՀայԱրտյան», «Վարպետը» վավերագրական կինոնկարները։

Երկեր
-----

* Սոս Սարգսյան, Ե. Հայինֆորմկինո, 1980, 36 էջ։
* Արմեն Ջիգարխանյան, Ե. Հայինֆորմկինո, 1981, 36 էջ։
* Գուրգեն Թոնունց, Ե. Հայինֆորմկինո, 1982, 32 էջ։
* Անուններ էկրանի վրա, Ե. «Սովետական գրող», 1984, 184 էջ։

Աղբյուրներ
----------

* Հայկ Խաչատրյան (1986). *Գրական տեղեկատու*. Երևան: «Սովետական գրող». էջ էջ 114.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  ՄԱՀԱՑԵԼ Է ԿԻՆՈԳԵՏ, ԿԻՆՈԴՐԱՄԱՏՈՒՐԳ, ԼՐԱԳՐՈՂ ՍԵՐԳԵՅ ԳԱԼՍՏՅԱՆԸ
3. ↑  Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր կոչումներ շնորհելու մասին
4. ↑  «AV Production - Սերգեյ Գալստյան». *avproduction.am*. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 5-ին.(չաշխատող հղում)
**Կատերինա Ռոտերսը** վիզուալ արվեստագետ է, ով զբաղվում է ճարտարապետական լուսանկարչությամբ։

Կիսագերմանացի-կիսահունգարացի Կատերինա Ռոտերսը ծնվել է Գերմանիայում։ Ընտանիքում նրա հայրը եղել է հունգարացի։ Կատերինա Ռոտերսը սովորել է կերպարվեստ Դյուսելդոլֆի գեղարվեստի ակադեմիայում և ստացել դոկտորի աստիճան (DLA) Հունգարիայի Կերպարվեստի համալսարանում՝ Բուդապեշտում։ 2003 թվականին գալով Հունգարիայի մի փոքր գյուղ՝ նա հիացել է «հունգարական խորանարդներով», որոնք ճարտարապետական դետալներ էին և առաջացել էին 1920-ական թվականներին Հունգարիայում։

Հունգարական խորանարդների լուսանկարչական շարքը
---------------------------------------------

Մագյար Կոկան կամ այլ կերպ ասված հունգարական խորանարդը Հունգարիայի տների ստանդարտացված տեսակ է, որ առաջացել է 1920-ական թվականներին։ Այն նախագծվել է որպես հիմնական գործառույթներ կատարող տուն Բուդապեշտի արվարձանների համար, սակայն այն այնուհետև կապվել է հետխատերազմական կոմունիստական ժամանակաշրջանի հետ, երբ շատ գյուղեր վերակառուցվում էին, իսկ հունգարական այդ տները վերանվանվեցին Կադար Կոկա այն իրադարձությունից հետո, երբ Հունգարիայի կոմունիստական նախագահ Յանոս Կադարը համատարած դարձավ։

Հունգարական խորանարդների լուսանկարչական շարքում Կատերինա Ռոտերսը բացահայտում է շենքերի առաջնամասերի ճարտարապետական դեկորացիաները։ Ռոտերսը մաքրում է նկարված տների լուսանկարները՝ հեռացնելով ցանկապատերը, երկաթգծերը, ճանապարհային նշանները, ալեհավաքները և նմանատիպ բաները, որ հնարավորություն չի տալիս դիտողին կենտրոնանալու դետալների վրա։

Ռոտերսի հունգարական խորանարդների լուսանկարչական շարքը, որում պատկերված են Հունգարիայում կոմունիստական տները հայտնվել է CNN style-ում։

Կապը Հայաստանի հետ
------------------

Տեսողական արտիստ Կատերինա Ռոտերսը նոյեմբերի 7-ին մեկնարկեց մեկ ամիս տևողությամբ ճարտարապետական դասընթաց Թումոյում։ Դասընթացը կենտրոնացված էր քաղաքային վայրերին ու ճարտարապետությանը՝ որպես մի մոդելի, որով հիմնավորապես սահմանվում է կենսակերպը։

Դասընթացը մասնակիցներին ծանոթացրեց ճարտարապետական լուսանկարչությանը Երևանում շրջագայությունների և քարտեզագրման միջոցով։
2014 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Թումոյում մեկնարկեց «Այլ հասարակության հետքերով» մեկ շաբաթ տևողությամբ լուսանկարչության ցուցահանդեսը, որին հաջորդեց հանդիպում քննարկումը։

Ցուցահանդեսը ընդգրկեց վիզուալ արվեստագետ Կատարինա Ռոտերսի վեց շաբաթ տևողությամբ ճարտարապետական լուսանկարչության դասընթացի արդյունքները։ Մասնակիցները կենտրոնացել են ներկայացնելու, թե ինչպես է քաղաքային ճարտարապետությունը արտացոլում մարդկանց կյանքը։ Նրանք ուսումնասիրել են ճարտարապետական լուսանկարչության մեթոդները, լուսանկարելով Խորհրդային ժամանակակից ճարտարապետական կառույցները Երևանում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* CNN-ի անդրադարձը Կատերինա Ռոտերսին
* Լուսանկարչական շարքի մի հատվածը
* Հունգարական խորանարդների լուսանկարչական շարքի վաճառքը amazon.com կայքում
* Հարցազրույց Կատերինա Ռոտերսի հետ
* «Սեր առաջին շենքից» Archived 2016-02-19 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
**Էրիկ Վայհենմայեր** (**Վայնմեյեր, Վեյենմայեր**, անգլ.՝ Erik Weihenmayer, սեպտեմբերի 23, 1968(1968-09-23), Բոուլդեր, Կոլորադո, ԱՄՆ և Փրինսթոն, Մերսեր շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ), ամերիկացի կույր մարզիկ և ճանապարհորդ։ 2015 թվականի դրությամբ` Էվերեստը հաղթահարած միակ կույր մարդը (2001 թվականի մայիսի 25-ին)։ 2002 թվականի սեպտեմբերից Վայհենմայերը կրկին համարվում է 150 արշավողներից միակ կույր մարդը, որոնք ավարտել են «Յոթ գագաթ» ծրագիրը, ինչը բաղկացած է աշխարհի բոլոր ամենաբարձր գագաթներից (2002 թվականի սեպտեմբեր)։

Կենսագրություն
--------------

Էրիկ Վայհենմայերը ծնվել է 1968 թվականի սեպտեմբերի 23-ին ԱՄՆ-ի Նյու Ջերսի քաղաքում։ Կուրացել է 13 տարեկանում, սակայն թույլ չի տվել, որ իր հետ պատահածը երբևէ իրեն սաահմանափակի։ Երիտասարդ տարիներին նա զբաղվել է ըմբշամարտով և հասել լուրջ արյունքների. նա ներկայացրել է իր նահանգը ազատ ըմբշամարտի ազգային առաջնությունում։ 1993 թվականին մագիստրոսի աստիճանով ավարտել է Բոստոնի քոլեջը և դարձել ուսուցիչ Arizona Phoenix Country Day School-ում։ Ֆենիքսում եղել է ըմբշամարտի մարզիչ, այնուհետև սկսկել է զբաղվել լեռնագնացությամբ և արշավային զբոսաշրջությամբ։ 2015 թվականի դրությամբ՝ Էրիկ Վայհենմեյերը համարվում է աշխարհի ամենահայտնի կույր ճանապարհորդը։

Նա նաև զբաղվում է հեծանվավազքով, դահուկային սպորտով, պարաշյուտային սպորտով, դայվինգով, լողով։ 2014 թվականին իր կույր ընկերոջ` Լոննի Բիդվելլի (անգլ.՝ Lonnie Bidwell) հետ Կոլորադո գետում լողալով անցել է 277 մղոնանոց Մեծ կիրճը։

Սպորտից բացի՝ Էրիկը զբաղվում է նաև հասարակական գործունեությամբ. տարածում է սպորտը, դասախոսություններ կարդում, գրքեր գրում։ Իր նվաճումների շնորհիվ նրան հրավիրվել են հեռուստատեսային ծրագրերի, հայտնվել է «Time», «Outside» եւ «Climbing Magazine» ամսագրերում։ Նա կատարել է Օլիմպիական կրակի էստաֆետը 2002 թվականին Սոլթ Լեյք Սիթիի ձմեռային պարալիմպիկ խաղերում՝ վառելով օլիմպիական ջահը։ Time Magazine, ARETE Award, Helen Keller Lifetime Achievement award և Freedom Foundation’s Free Spirit Award ամսագրերի ESPY մրցանակակիրն է։

Վայհենմայերը ամուսնացած է, կինը Հելենն է, ունի տղա և աղջիկ՝ Էմման և Արժունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  «Эрик Вайхенмайер — самый известный слепой путешественник». Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 15-ին.
3. ↑  История эстафет огня Паралимпийских игр
4. ↑  About Erik Weihenmayer(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Erik Weihenmayer | Blind Adventurer(անգլ.)
* Blind Ambition Archived 2015-09-24 at the Wayback Machine.(անգլ.)
* Blind Kayaker Erik Weihenmayer’s Quest to Run the Grand(անգլ.)
* Эрик Вайхенмайер, Слепой Искатель Приключений

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · Vimeo · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 8001918 · BNE: XX4808330 · GND: 123395399 · ISNI: 0000000078265616 · LCCN: n00107018 · NDL: 00898604 · NTA: 310588634 · VIAF: 79480524 · WorldCat VIAF: 79480524 |

 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Դանիելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Նորայր Էդուարդի Դանիելյան** (օգոստոսի 1, 1967(1967-08-01), Վարդաձոր, Մարտակերտի շրջան, ԼՂԻՄ - հոկտեմբերի 19, 1993(1993-10-19), Խաչեն, Ասկերանի շրջան, Արցախ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի հերոս, Արցախի պաշտպանության բանակի փոխգնդապետ (1993), ԼՂՀ ԳԽ պատգամավոր (1993 թվականից)։

Կենսագրություն
--------------

Նորայր Դանիելյանը ծնվել է 1967 թվականի օգոստոսի 1-ին Մարտակերտի շրջանի Վարդաձոր (նախկին՝ Գյուլաթաղ) գյուղում։ 1984 թվականից սովորել է Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտում, 1989 թվականից մասնակցել է Արցախյան ազատագրական պայքարին։

1990 թվականին վերակառուցել է Ջանյաթաղի դաշտային օթևանը, հիմնադրել Քաջավան գյուղը։ 1990 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Նորայր Դանիելյանը ձերբակալվել է ԽՍՀՄ ՆԳՆ զինվորների կողմից, այնուհետև պահվել Շուշիի, ապա՝ Բաքվի բանտերում։ 1992 թվականի ապրիլի վերջին փոխանակմամբ ազատ է արձակվել։

1992 թվականին դարձել է Մարտակերտի պաշտպանական շրջանի հրամանատար։ Մասնակցել է Մարտակերտի, Քելբաջարի և Կուբաթլուի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ 1993 թվականից ընտրվել է ԼՂՀ ԳԽ պատգամավոր։ Զոհվել է անհայտ հանգամանքներում՝ 1993 թվականի հոկտեմբերի 18-ին, Խաչենում։ Տարածված կարծիքի համաձայն Նորայրը սպանվել է դավադրաբար՝ հայերի ձեռքով։

Ամուսնացած չէր։ Թաղված է Ստեփանակերտում։

Պարգևներ
--------

Հետմահու արժանացել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «Նվիրյալները - Նորիկ Դանիելյան». *www.1tv.am*. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 28-ին.

Աղբյուրներ
----------

* «Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ 1988-1994» հանրագիտարան։
**Արտավազդ Դարբինյան**, (օգոստոսի 4, 1951(1951-08-04), Թալինի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), պատմաբան, պատմական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1951 թվականի Օգոստոսի 4-ին Թալինի շրջանի Արեգ գյուղում։ 1968 թվականին ոսկե մեդալով ավարտել է Թալինի շրջանի Արտենի գյուղի դպրոցը։ 1968-1971 թվականներին ուսանել է Երևանի պետական համալսարանում, 1971-1974 թվականներին՝ Մոսկվայի պետական համալսարանի Պատմության ֆակուլտետում։ 1974 թ. ընդունվել է Մոսկվայի պետական համալսարանի Պատմության ֆակուլտետի ասպիրանտուրան։ 1975-1976 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում։ 1976-1978 թվականներին շարունակել է ուսումը Մոսկվայի պետական համալսարանի ասպիրանտուրայում։ 1978 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Անդրկովկասյան մինչկոլտնտեսային գյուղի սոցիալական կառուցվածքի փոփոխությունները 1920-ական թվականներին» թեմայով։ 1978 թվականին աշխատանքի է անցել ԵՊՀ Պատմության ֆակուլտետում որպես լաբորանտ։ 1982 թվականից ԵՊՀ Պատմության ֆակուլտետ-ում աշխատել է որպես ԽՍՀՄ Պատմության ամբիոնի դասախոս։ 1980-1988 թվականներին եղել է ԵՊՀ Պատմության ֆակուլտետի Հայաստանի Կոմունիստական (բոլշևիկյան) կուսակցության կազմակերպության առաջին քարտուղար։ 1989 թվականին ստացել է դոցենտի գիտական կոչում։ 1991 թվականից մտել է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության շարքերը։ 1991-1994 թվականներին եղել է ԵՊՀ Պատմության ֆակուլտետի դեկանի տեղակալ։ 2002-2004 թվականներին եղել է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության Գերագույն Խորհրդի անդամ։ 2005 թվականից ԵՊՀ Պատմության ֆակուլտետի մեթոդ-խորհրդի նախագահն է։ Մեկ տասնյակից ավելի գիտական հոդվածների և ուսումնամեթոդական ձեռնարկների հեղինակ է։

Գրականություն
-------------

* Երևանի պետական համալսարանի 90-ամյա պատմության ֆակուլտետը, խմբ. Էդիկ Գ. Մինասյան, Երևան, 2009, էջ 206։

Արտաքին հղումներ
----------------

Արտավազդ Դարբինյան Archived 2016-02-15 at the Wayback Machine.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Դերենիկ Աբրահամյան (այլ կիրառումներ)

**Ատոմ** (իսկական անունը՝ **Դերենիկ Գարիկի Աբրահամյան**), (1968, Գառնի - 1990, Նուբարաշեն, թաղված է Գառնիում), Արցախյան շարժման մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Դերենիկ (Ատոմ) Գարիկի Աբրահամյանը ծնվել է 1968 թվականի հունվարի 5-ին, Կոտայքի մարզի Գառնի գյուղում։
1975 թվականին հաճախել է Գառնիի միջնակարգ դպրոց։
1983 թվականին տեղափոխվել է Երևանի թիվ 145 դպրոց, որը հարվածային առաջադիմությամբ ավարտել է 1985 թվականին։
1985 թվականին դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Երևանի ժողտնտեսության ինստիտուտի ֆինանսահաշվային ֆակուլտետի «Վարկ» բաժինը։
1986-1988 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում՝ Կիրովաբադի շրջանի զորամասերից մեկում։
1988 թվականից մասնակցել է Արցախյան շարժմանը, եղել է դասադուլների, միտինգների ու տարբեր այլ միջոցառումների կազմակերպիչն ու ակտիվ մասնակիցը։
1989 թվականին մի խումբ համախոհների հետ կազմավորել է «Նժդեհ» կամավորականների ջոկատը։
1990 թվականին մի խումբ ընկերների հետ բավականին մեծ քանակությամբ զենք է հավաքել և պահեստավորել, որը հետագայում ուղարկել են Արցախ։
1990 թվականին «Նժդեհ» ջոկատի տղաների հետ շինջոկատի անվան տակ քողարկված մեկնել է Արցախ՝ Հադրութի շրջան, որտեղ մասնակցել է մարտերի և կազմակերպչական բազմաթիվ միջոցառումների։
Զոհվել է 1990 թվականի մայիսի 27-ին Նուբարաշենում՝ խորհրդային զինվորի 2 կրակոցներից։
Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» և «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» մեդալներով և բազմաթիվպատվոգրերով։ 
Դերենիկ Աբրահամյանի պատվին Գառնի գյուղի դպրոցն անվանակոչվել է Ատոմի անվան, իսկ ՀՊՏՀ ֆինանսական ֆակուլտետում տեղադրվել է նրա հուշաքարը։

Գրականություն
-------------

«Մարտական հաշվարկ», էջ 6-28
**Մացակ Պետրոսի Պապյան** (1901, Ջալալօղլի, Բորչալուի գավառ, Ռուսական կայսրություն - 1962, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Խորհրդային պետական, կուսակցական գործիչ, Խորհրդային Միության (ԽՍՀՄ) Կոմունիստական կուսակցության Կենտրոնական գործադիր կոմիտեի անդամ, Խորհրդային Հայաստանի (ՀԽՍՀ) Կենտրոնական Գործադիր կոմիտեի նախագահ, ՀԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի նախագահության նախագահ։

Կենսագրություն
--------------

Մացակ Պապյանի հուշատախտակը Երևանում
Մացակ Պետրոսի Պապյանը ծնվել է 1901 թվականին Լոռու Ջալալօղլի գյուղում (այժմ՝ քաղաք Ստեփանավան) գյուղացու ընտանիքում։ 1921-1924 թվականներին ծառայել է Խորհրդային կարմիր բանակում։ 1924-1936 թվականներին ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Ստեփանավանի հասարակական – քաղաքական կյանքին, ընտրվել է գյուղխորհրդի, ապա՝ տեղի կոլտնտեսության վարչության նախագահ։

1929 թվականից Մացակ Պապյանը հանդիսացել է Համամիութենական Կոմունիստական (բոլշևիկյան) կուսակցության անդամ։ 1935-1936 թվականներին եղել է Անդրֆեդերացիայի կենտրոնական գործադիր կոմիտեի անդամ։ 1937 թվականին ավարտել է Երևանի բարձրագույն կոմունիստական գյուղատնտեսական դպրոցը։ 1937-1954 թվականներին եղել է Հայկական ԽՍՀ Կոմունիստական (բոլշևիկյան) կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեի բյուրոյի անդամ, 1937-1958 թվականներին՝ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի առաջինից չորրորդ գումարումների պատգամավոր, 1938-1955 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի առաջինից երրորդ գումարումների պատգամավոր։

1937 թվականից մինչև 1938 թվականի հուլիսի 12-ը Մացակ Պապյանը միաժամանակ հանդիսացել է Հայկական ԽՍՀ Կենտրոնական գործադիր կոմիտեի նախագահը։ 1938 թվականի հուլիսի 12-ին ընտրվել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի Նախագահության նախագահ և այդ պաշտոնը ստանձնել մինչև 1954 թվականը։ Մացակ Պապյանը միաժամանակ հանդիսացել է ԽՍՀՄ Կենտրոնական գործադիր կոմիտեի, 1938 թվականից՝ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահության նախագահի տեղակալը։ 1954 թվականին նա ազատվել է իր զբաղեցրած բոլոր պաշտոններից և որպես անհատական թոշակառու ուղարկվել թոշակի, քանի որ համարվում էր Խորհրդային Հայաստանի Կոմունիստական կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեի առաջին քարտուղար Գրիգոր Հարությունյանի գործակիցը, իսկ 1954 թվականից ԽՍՀՄ Կոմունիստական կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեի առաջին քարտուղար Նիկիտա Խրուշչովն իր անձնական հաշիվներն ուներ Գրիգոր Հարությունյանի հետ։ Դեռևս 1953 թվականին պաշտոնից ազատվել և անհատական թոշակի էր ուղարկվել Գրիգոր Հարությունյանը։

Մացակ Պապյանն իր մահկանացուն կնքել է 1962 թվականին Երևանում 61 տարեկան հասակում։

Պարգևներ
--------

Մացակ Պապյանը պարգևատրվել է Լենինի 2, աշխատանքային կարմիր դրոշի, Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի շքանշաններով։

Գրականություն
-------------

* Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 9, Երևան, 1983, էջ 132։
* Ով ով է (Հայեր։ Կենսագրական հանրագիտարան), հատոր 2, Երևան, 2007, էջ 307։
* Հայ ժողովրդի պատմություն, Հայկ. ՍՍՀ ԳԱ հրատ. հատոր 7, Երևան, 1967, էջ 387։
* Հայ ժողովրդի պատմություն, Հայկ. ՍՍՀ ԳԱ հրատ. հատոր 8, Երևան, 1970, էջ 52։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 132)։*  |
**Աշոտ Նորայրի Հայրունի** (1964, Չախրլու, Բասարգեչարի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), պատմաբան, բանասեր, թարգմանիչ, պատմական գիտությունների դոկտոր (2003), պրոֆեսոր, գերմաներենի մասնագետ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1964 թ. Սեպտեմբերի 1-ին Վարդենիսի շրջանի Խաչաղբյուր գյուղում։ 1981 թ. ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ 1981-1986 թվականներին ուսանել է ԵՊՀ բանասիրության ֆակուլտետում։ 1982-1985 թթ. զուգահեռաբար ուսանել է նաև ԵՊՀ Հասարակական մասնագիտությունների ֆակուլտետի գերմաներենի բաժնում։ 1986-1990 թվականներին աշխատել է Վարդենիսում որպես տեղական ռադիոհաղորդումների խմբագիր և շրջանային թերթի բաժնի վարիչ։ 1987-1990 թվականներին հեռակա ուսանել է ասպիրանտուրայում։ 1991 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն։ 1990-1994 թվականներին եղել է «Հայաստանի Հանրապետություն» օրաթերթի բաժնի վարիչ։ 1992-1993 թվականներին զուգահեռաբար դասախոսել է Հայաստանի Պետական Ճարտարագիտական Համալսարանում։ 1994-1996 թվականներին աշխատել է ՀՀ Արտաքին գործերի նախարարության Եվրոպական երկրների վարչությունում` որպես գերմաներենի մասնագետ։ 1997 թվականին զբաղվել է գիտահետազոտական աշխատանքով Գերմանիայում՝ Հալլեի Մարտին Լյութերի անվան համալսարանում։ 2003 թվականին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն գերմանացի հայագետ Յոհաննես Լեփսիուսի հայագիտական գործունեությանը նվիրված թեմայով։ 2005 թվականից Բնության և հասարակության մասին գիտությունների միջազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս է։ 2005 թվականից դասախոսում է ԵՊՀ Իջևանի մասնաճյուղում, 2008 թվականից դասախոսում է Երևանի պետական համալսարանում։ Նրան շնորհվել է պրոֆեսորի գիտական կոչում։ Չորս մենագրության և ավելի քան երեք տասնյակ գիտական հոդվածների հեղինակ է, որոնց զգալի մասը լույս է տեսել գերմանական գիտական պարբերականներում։

Երկեր
-----

* Րաֆֆին քննադատ և հրապարակախոս, Երևան, 2009, 196 էջ www.armin.am
* Դոկտոր Յոհաննես Լեպսիուսի և նրա «Գերմանական առաքելությունը Արևելքում» կազմակերպության հայանպաստ գործունեությունը, Երևան, 2005:
* Հայկական խնդիրը Գերմանիայի արտաքին քաղաքականության մեջ, 1918 թվականին, Երևան, 2013, 192 էջ www.armin.am
* Յոհաննես Լեփսիուս։ Հայանվեր գործիչն ու հրապարակախոսը, Երևան, 2001:
* Յոհաննես Լեփսիուսը և հայ գործիչները, «Էջմիածին» ամսագիր, 2013, թիւ Դ, էջ 60-86։
* Յոհաննես Լեփսիուսի առաքելությունը, Երևան, 2002:

Գրականություն
-------------

* Երևանի պետական համալսարանի 90-ամյա պատմության ֆակուլտետը, խմբ. Էդիկ Գ. Մինասյան, Երևան, 2009, էջ 224։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աշոտ Հայրունի Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11580 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թոշիկյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ջենք Թաշքան** (թուրքերեն՝ Cenk Taşkan; իսկական անունը՝ **Մաժակ Թոշիկյան**, 1947, Ստամբուլ, Թուրքիա), թուրքահայ երաժշտական պրոդյուսեր և կոմպոզիտոր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1947 թվականին Ստամբուլի նահանգի Քինալիադա կղզում, հայկական ընտանիքում։ Վաղ հասակից սկսել է զբաղվել երաժշտությամբ, երգել հայկական եկեղեցական երգչախմբում։ 1965 թ. սկսել է իր մասնագիտական գործունեությունը, միանալով Յավուզ Օզիշիքի նվագախմբին որպես կիթառահար։ 1966 թ. ծանոթացել է Էռոլ Բյույուքբուրչանի հետ, ում հետ աշխատել է մինչ բանակ զորակոչվելը։ Երգեր սկսել է ստեղծագործել ծառայության տարիներին, որից հետո սկսել է համագործակցել բանաստեղծ Մեհմեթ Թեոմանի և երգիչ Դուրուի հետ, որոնք հետ հայտնի երգերի հեղինակ է դարձել։ Քաղաքականացված հակահայկական ցենզուրայից խուսափելու համար սկսում է հանդես գալ Ջենք Թաշքան կեղծանունով։

1980-ականներին Մաժակը մեկնում է Կանադա, և ակտիվ մասնակցելով հայկական համայնքի կյանքում։ Կանադայում սկսում է գրել հայերեն երգեր, որից առաջինը եղել է 1984 թվականի «Տեսնեմ Անին ու նոր մեռնեմ» երգը՝ Հովհաննես Շիրազի Մեծ եղեռնին նվիրված բանաստեղծության հիմքում։

Կանադայում բնակվելուց 16 տարի անց, 1997 թ. երաժիշտը վերադառնում է Թուրքիա, որտեղ շարունակում է իր գործունեությունը։ Ջենք Թաշքանը հանդիսանում է մոտ 300 թուրքական երգերի հեղինակ, որոնք կատարվում են հայտնի թուրք երգիչներ՝ Սեզեն Աքսու, Նուքհեթ Դուրու, Թանիու Օքան, Աժդա Փեքան և այլք։ Իր «Bir Nefes Gibi» ալբոմը քննադատների կողմից համարվում է ամենալաագույներից մեկը Թուրքիայի փոփ երաժշտության պատմության մեջ։ Նա նաև երաժշտություն է գրել շուրջ 30 հայերեն երգերի համար, հիմնականում Հովհաննես Շիրազի և Դանիել Վարուժանի բանաստեղծությունների համար։ Նաև գրել է «Խալդի» երգը՝ ուրարտերեն լեզվով։

2010 թվականին Ջենք Թաշքանը, Հ. Շիրազի «Նամակ» բանաստեղծության հիմքում երգ գրեց, որը կատարվեց Սիպիլ Բեքթորոսօղլուի կողմից։ 
 Երգի համար նկարահանվաց տեսահոլովակը առաջինն հայալեզու տեսահոլովակն էր, որը ցուցադրվեց թուրքական TRT պետական հեռուստատեսության եթերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Известный в Турции композитор-армянин изменил имя, чтобы обойти цензуру(ռուս.)
2. ↑  MAJAK BEYCİĞİM VE CENK ABİNİN "SEVGİYLE EL ELE" BULUŞMASI Archived 2017-02-24 at the Wayback Machine.(թուրքերեն)
3. ↑  «Հայերն այսօրի» բացառիկ հարցազրույցը ստամբուլահայ երգահան Մաժակ Թոշիկյանի հետ(հայ.)
4. ↑  Армянская певица из Стамбула хочет исполнить в Ани песню «Увидеть Ани и умереть» Archived 2015-11-25 at the Wayback Machine.(ռուս.)
5. ↑  Ես ինձ շատ հարուստ եմ զգում…(հայ.)
6. ↑  Sibil's strains echo across city as Turkish TV airs first Armenian music video Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.(անգլ.)