recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Türkiye Top 20** (հայերեն՝ Թուրքիայի թոփ քսանյակ), Թուրքիայի պաշտոնական հիթ շքերթ, որը կազմվում է *Billboard Türkiye* ամսագրի կողմից։ Ցուցակը կազմվում է 2006 թվականի նոյեմբերից։ Մինչև 2009 թվականի սեպտեմբեր չարթը հրապարակվել է ամեն շաբաթ, իսկ 2009 թվականից սկսած թողարկվում է ամեն ամիս։ Շաբաթների քանակով չարթի վերին հարթակում ամենաշատը եղել է Բրիթնի Սփիրս՝ իր 3 երգով։

Առաջին հորիզոնականում ամենաշատը եղած կատարումներ
------------------------------------------------

* **13 շաբաթ**

Բրիթնի Սպիրս — «3»
* **10 շաբաթ**

Բրիթնի Սպիրս — «Circus» (2009)
Դեյվիդ Գետտա ft. Քելլի Ռոուլենդ — «When Love Takes Over» (2009)
* **9 շաբաթ**

Ռիհաննա — «Disturbia» (2008)
* **8 շաբաթ**

Բրիթնի Սպիրս — «Womanizer» (2008)

Հիթերի քանակով #1
-----------------

1. Բրիթնի Սպիրս (4) — «Womanizer», «Circus», «3», «Hold It Against Me»
2. Շակիրա (3) — «She Wolf», «Waka Waka», «Beautiful Liar»
2. Ռիհաննա (2) — «Don't Stop the Music», «Disturbia»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Billboard Türkiye-ի պաշտոնական կայք էջ Archived 2006-11-09 at the Wayback Machine.
**Բժշկական գիտական ընկերություններ** (ԲԳԸ), Հայաստանում առաջինը՝ Երևանի բժշկական ընկերությունը, հիմնվել է 1910 թվականին և գործել մինչև 1920 թվականը։

Ընկերություն
------------

Ընկերության միջոցներով Դիլիջանում բացվել է առողջարան, Երևանում ստեղծվել սանիտար, բյուրո։ 1920 թվականին կայացել էր բժիշկների համահայաստանյան համագումար։ Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո բժշկական ընկերություններ էին կազմակերպվել Երևանում և Լենինականում (1922), այնուհետև՝ Կիրովականում և Նոր Բայազետում (1937), Դիլիջանում (1946), Հոկտեմբերյանում (1947)։

Երևանի բժշկական ընկերության կազմում 1930 թվականին ստեղծվել էին բաժանմունքներ, 1936 թվականին կազմավորվել է Հայաստանի բժիշկների միացյալ ընկերությունը, 1946 թվականին բաժանմունքների հիման վրա կազմակերպվել են մասնագիտացված գիտատեխնիկական ընկերություններ։

ԲԳԸ խորհուրդ
------------

ԲԳԸ խորհուրդը (ՀԽՍՀ առողջապահության մինիստրության գիտխորհրդին կից) ստեղծվել է 1957 թվականին։ Բարձրագույն ղեկավար մարմինը համագումարն է (առաջինը՝ 1957 թվականին), գործադիրը՝ վարչությունը։ Միավորում էր (1987) 37 մասնագիտացված գիտականն ընկերություն (ախտաբան անատոմների, ախտաբան ֆիզիոլոգների, ակնաբանների, անեսթեզիոլոգների և ռեանիմատոլոգների, արյունաբանների, բժշկական հսկողության և բուժական ֆիզկուլտուրայի, բժշկապատմաբանների, դատական բժիշկների, դեղաբանների, դեղագործների, թերապևտների, թունաբանների, իմունաբանների, լաբորանտների, ծերաբանների և ծերաբույժների, կլինիկական գենետիկների, կուրորտաբանների և ֆիզիոթերապևտների, համաճարակագետների, հիգիենիստների, մանկաբարձների և գինեկոլոգների, մանկաբույժների, մաշկավեներոլոգների, ներզատաբանների, նեֆրոլոգների, նյարդաախտաբանների և հոգեբույժների, նյարդավիրաբույժների, ռենտգենաբանների և ուռուցքաբանների, ստամոքսաղիքաբանների, ստոմատոլոգների, սրտաբանների, վարակագետների, վիրաբույժների, տրավմատոլոգների և օրթոպեդների, ուրոլոգների, քիթկոկորդականջաբանների, քրոնոկենսաբանների, ֆթիզիատրների․ ընդամենը՝ 5489 անդամ)։ Բժշկական գիտատեխնիկական ընկերությունները ընդգրկված էին Համամիութենական բժշկական ընկերության կազմում։

Հայկական բժշկական ընկերություններ էին գործել Կ․ Պոլսում (1912-1919, 1919-1920 թվականներին՝ նաև ատամնաբուժական ընկերություն), Թիֆլիսում (1918-1920), Փարիզում (1920-1939)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Երևանի Մանուել Քաջունու անվան թիվ 54 ավագ դպրոց**, հանրակրթական ավագ դպրոց Հայաստանի Երևան քաղաքում։ Դպրոցը գտնվում է Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանում՝ Նիկողայոս Տիգրանյան փողոցի 12 հասցեում։ Դպրոցը նախատեսված է 600 աշակերտի համար և այսօր այստեղ սովորում է շուրջ 450 աշակերտ։

Պատմություն
-----------

Երևանի Մանուել Քաջունու անվան համար 54 դպրոցը հիմնադրվել է 1946 թվականին, սակայն առաջին մասնաշենքը կառուցվել է 1954 թվականին։

2001 թվականին անվանակոչվել է Մխիթարյան միաբանության երախտավորներից մեկի` Մանուել Քաջունու անունով, որը հայտնի է գիտական բազմաթիվ աշխատություններով, հայագիտության մեջ մեծ ներդրումով ու վաստակով։

Հայտնի հյուրեր
--------------

Դպրոցի մշտական այցելուներն են դարձել Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզու Մխիթարյան միաբանության աբբահայրերից շատերը և Հայաստանում Մխիթարյան Միաբանության կենտրոնի ներկայացուցիչները։

Դպրոց հաճախակի հյուր է գալիս նաև Հայաստանում Իտալիայի դեսպանը, ինչպես նաև դեսպանատան աշխատակիցները։ Այդ իսկ պատճառով դպրոցի աշակերտները սովորում են նաև իտալերեն լեզուն` նրանց ներկայացնելու հայոց երկիրն ու մշակույթը, մեկ անգամ ևս ընդգծելու հայ-իտալական բարեկամության կարևորությունը։

Արցախյան հերոսամարտ
-------------------

Դպրոցը Արցախյան ազատամարտի ժամանակ տվել է շուրջ 5 զոհված ազատամարտիկի, նրանք են` Ավետիսյան Արտակ, Բաղդասարյան Արտակ, Մանուկյան Գևորգ, Մհերյան Համբարձում և Խուրշուդյան Աշոտ։

Արցախյան հերոսամարտի ազատամարտիկ Աշոտ Հակոբյանն այսօր Արտակարգ իրավիճակների վարչության գնդապետ է, պարգևատրվել է «Հայոց արծիվ», «Վազգեն Սարգսյան», «Դրաստամատ Կանայան» մեդալներով։ Համարվում է նաև Վարդենիսի պատվավոր քաղաքացի։

Հայտնի մարդիկ
-------------

Անվանի բժիշկ` Մխիթար Մնացականյան` ՀՀ ԱԺ մարդու իրավունքների պաշտպանության հանձնաժողովի նախագահ, «Կարմիր խաչ» ընկերության տնօրեն։

Էլլա և Բելլա Մնացականյաններ` «Բելլադենտ» բժշկական կենտրոնի հիմնադիրներ։

Անվանի դերասան` Երվանդ Մանարյան, ժողովրդական նկարիչներ, քանդակագործներ` Սամվել Երեմյան, Ղևոնդ Գաբրիելյան։

Իրավաբաններ` Հովհաննես Վարդանյան` ՀՀ Պաշտպանության նախարարության հատուկ նշանակության զորքերի փոխգնդապետ

Ժամանակակից երգարվեստում երիտասարդ երգիչ-երգչուհիներ` Հռիփսիմե Ելինյան, Մարտին Մկրտչյան և շատ ուրիշներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Երևանի Մանուել Քաջունու անվան դպրոցի տնօրենը, դպրոցի հասցեն և հեռախոսահամարը
2. ↑  Թիվ 54 ավագ դպրոցի հասցեն

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դպրոցի պաշտոնական էջը facebook.com-ում
* Ավագ դպրոցների ցանկ
**Վանաձորի տեխնոլոգիական կենտրոն** (ՎՏԿ), տեխնոլոգիական կենտրոն Հայաստանի Վանաձոր քաղաքում, որը ստեղծվել է Ձեռնարկությունների Ինկուբատոր հիմնադրամի, Հայաստանի կառավարության և Համաշխարհային բանկի կողմից։

Հիմնադրում
----------

Կենտրոնը բացվել է 2016 թվականի հոկտեմբերի 29-ին։ Բացմանը ներկա է եղել Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը։

Առաքելություն
-------------

Կենտրոնը առաքելություն է հռչակել Վանաձորը վերածել տեղեկատվական և բարձր տեխնոլոգիաների տարածաշրջանային և միջազգային կենտրոնի՝ առաջիկա 2-3 տարիների ընթացքում վերապատրաստելով առնվազն 4000 մասնագետ, ստեղծելով 900 աշխատատեղ և իրականացնելով մաքուր տեխնոլոգիաների ոլորտի նախագծեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վանաձորի Տեխնոլոգիական Կենտրոնը Archived 2017-01-29 at the Wayback Machine. Հայաստանի ֆինանսների նախարարության Արտասահմանյան ֆինանսական ծրագրերի կառավարման կենտրոնում
2. ↑  Մեր մասին www.vtc.am
3. ↑  Նախագահ Սերժ Սարգսյանը մասնակցել է Վանաձորի տեխնոլոգիական կենտրոնի բացմանը (լուսանկարներ) Archived 2022-02-11 at the Wayback Machine. www.tert.am

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
**«Երևան Յունայթեդ» ֆուտբոլային ակումբ**, հայկական ֆուտբոլային ակումբ Երևան քաղաքից։ Հիմնադրվել է 2004 թվականին։

Պատմություն
-----------

Ակումբը հիմնադրվել է 2004 թվականի հոկտեմբերին ավստրալիացի հայ գործարար Տիգրան Հովիվյանի կողմից։ Մի քանի անց Հովիվյանն անհետացել է Հայաստանից, և ակումբը մնացել է առանց սեփականատիրոջ։

Որոշ ժամանակ անց Հովիվյանից լուր է ստացվել, որ նա Ավստրալիայում է և շուտով կվերադառնա Հայաստան։ Ակումբը հաջողությամբ սկսել է մասնակցությունն առաջին լիգայի առաջնությանը և արդյունքում զբաղեցրել չորրորդ հորիզոնականը։

Ըստ Առաջին լիգայի կանոնադրության՝ Պրեմիեր լիգա անցնում էր միայն հաղթողը, իսկ երկրորդ տեղն զբաղեցրեծ թիմը պետք է անցումային խաղ անցկացներ Պրեմիեր լիգայի նախավերջին տեղն զբաղեցրած թիմի հետ։

Երևանի «Արարատ» ակումբն անցել է Պրեմիեր լիգա, իսկ «Գանձասար» անցումային խաղում պարտվել է «Շիրակին»։ Արդյունքում Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի գործկոմն ընդառաջել է «Գանձասար» և «Երևան Յունայթեդ» թիմերին այն պայմանով, որ ակումբները ներկայացնեն ֆինանսական երաշխիքներ։

«Երևան Յունայթեդ» ակումբի ղեկավարության կողմից երաշխիքներ եղել են, սակայն դրանք չեն հաստատվել գործով։ Հովիվյանը հերթական անգա հեռացել է Հայաստանից։ Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիան անմիջապես որոշում է կայացրել թիմին առաջնությունից հեռացնելու վերաբերյալ։

2006 թվականի նոյեմբերին Հովիվյանը նորից վերստեղծել է ակումբը՝ խոստանալով այս անգամ այն ղեկավարել ավելի լրջորեն և ապագայի հեռանկարներով։

2007 թվականի մարտի 7-ին հայտնի է դարձել, որ ակումբը չի մասնակցի Հայաստանի գավաթի խաղարկությանն ու Առաջին լիգայի առաջնությանը։ Հովիվյանից հերթական անգամ լուրեր չեն եղել, իսկ ակումբի ֆինանսական միջոցներն սպառվել էին։ Իր նամակում Հովիվյանը հայտնել է, որ ֆինանսավորման խնդիրները պայմանավորված են հովանավորների բացակայությամբ։ Ակումբի ողջ անձնակազմն ու ֆուտբոլիստները մնացել են առանց աշխատանքի։

Ակումբն իր պատմության մեջ երկրորդ անգամ կազմալեւծվել է։ Դա միակ դեպքն է հայկական ֆուտբոլի պատմության մեջ, երբ նույն ակումբը կազմալուծվել է երկու անգամ։

Մարզչական շտաբ
--------------

* Գլխավոր մարզիչ – Հայաստան Ալբերտ Սարգսյան
* Օգնական – Հայաստան Արմեն Բաղումյան
* Օգնական ֆիզպատրաստության հարցերով – Հայաստան Սուրեն Բեգոյանց

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  THE CLUB HISTORY Archived 2012-03-26 at the Wayback Machine. (անգլ.)
2. ↑  Летальный исход. Ближнее зарубежье Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine. (ռուս.)
3. ↑  В чемпионате Армении будет 11 команд (ռուս.)
4. ↑  У нас прочное финансовое положение, и мы продолжим наш путь — Тигран Овивян(չաշխատող հղում)
 (ռուս.)
5. ↑  Երևան Յունայթեդը կրկին ցրվեց

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ակումբի պաշտոնական կայքը (անգլ.)
* Ակումբի էջը national-football-teams.com կայքում (անգլ.)
* Ակումբի էջը rsssf.com կայքում (անգլ.)
|  |
| --- |
| **Կիսաատամ մրջյուն** |
| Կիսաատամ մրջյունԿիսաատամ մրջյուն |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Թաղանթաթևեր (Hymenoptera) |
| **Ընտանիք** | Մրջյուններ (Formicidae) |
| **Ցեղ** | **Crematogaster** |
| **Տեսակ** | **Կիսաատամ մրջյուն** *(C. subdentata)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Crematogaster subdentata*** |

**Կիսաատամ մրջյուն** (լատ.՝ Crematogaster subdentata), մրջյունների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Մանր մրջյուններ են, որոնց աշխատավոր առանձնյակների մարմնի երկարությունը 2,8–3,1 մմ է։ Գլուխը և առաջնամեջքը բաց կարմրագորշագույն են, իսկ փորիկը` մուգ կարմրագորշագույն։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված են Թուրքիայում, Անդրկովկասում, Իրանում, Աֆղանստանում, Միջին Ասիայում, Հարավային Ղազախստանում Հայաստանում հայտնի է Երևան քաղաքից և Մեղրի քաղաքի շրջակայքից (Սյունիքի մարզ)։

Էկոլոգիա
--------

Երևանում հանդիպում է այգիներում, Մեղրիում հայտնաբերվել է Մեղրի գետի գետամերձ ցենոզում` ծովի մակարդակից 700 մ բարձրություններում։ Հասարակական միջատներ են, գաղութները կարող են պարունակել մի քանի հարյուր առանձնյակ։ Բները պատրաստում են ծառերի մահացած բներում, ճյուղերում և սաղարթավոր ծառերի կեղևի տակ։ Հայաստանի պայմաններում թևավոր սեռական առանձնյակների հայտնվելու ժամկետները հայտնի չեն։ Սնվում են անողնաշար կենդանիներով և նրանց դիերով։

Պահպանություն
-------------

Հանրապետությունում սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Հայտնաբերված են մի քանի գաղութներ։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոն է հանդիսանում չորացած ծառերի, մահացած բների և ճյուղերի հատումը։

Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**«Գորիսի պրոֆեսոր Խ.Երիցյանի անվան պետական գյուղատնտեսական քոլեջ»**, պետական ոչ առևտրային կազմակերպություն Գորիս քաղաքում։ Սյունիքի մարզում այն գյուղատնտեսական միջին օղակի կադրեր պատրաստող միակ ուսումնական հաստատությունն է։

Պատմություն
-----------

Ելնելով գյուղատնտեսության միջին օղակի կադրերի պատրաստման անհրաժեշտությունից` 1931 թվականին ՀԽՍՀ կառավարության որոշմամբ բացվեց Գորիսի գյուղատնտեսական տեխնիկումը` զոոտեխնիկական մասնագիտությամբ, հինգ հոգուց բաղկացած մանկավարժական կազմով։ 1934 թվականին բացվում են նաև ագրոնոմիական և անասնաբուժական բաժիններ։ Սովորողները հիմնականում Գորիսից էին, Կապանից, Մեղրուց, Սիսիանից, Վայքից, Եղեգնաձորից, Արարատյան դաշտից և Լեռնային Ղարաբաղից։ 1960-ական թվականներին բացվում են գյուղմեքենայացման, մեքենաների տեխնիկական սպասարկման և շահագործման, պտղաբուծական, մեղվաբուծական և հաշվապահական մասնագիտություններ։ 1961 թվականին բացվում են վերոնշյալ մասնագիտությունների հեռակա բաժինները։ Գյուղտեխնիկումը վերելք ապրեց 1970-ական թվականներին, երբ շահագործման հանձնվեց տիպային նախագծով կառուցված բազմահարկ շենքը։ 1973 թվականին կառավարության որոշմամբ տեխնիկումը միացվեց Վերիշենի սովխոզին և վերանվանվեց Վերիշենի սովխոզտեխնիկում։ 1993 թվականին տեխնիկումը նորից առանձնացավ։ 2001 թվականին տեխնիկումին միացավ արհեստագործական ուսումնարանը և դարձավ Գորիսի պետական գյուղատնտեսական քոլեջ։ Ներկայումս քոլեջը պատրաստում է գյուղատնտեսության միջին օղակի կադրեր վեց մասնագիտությունների գծով։

Համագործակցություն
------------------

* Ռազմավարական զարգացման գործակալություն
* Գլոբալ զարգացումների հիմնադրամ
* Վիեն-Գորիս համագործակցության շրջանականերում Վիենի Ագրոտեկ քոլեջ և համալսարան
* «Համագործակցություն-Հայաստան» սոցիալ-մշակութային համագործակցություն
* Եվրամիության «Երիտասարդությունը շարժման մեջ» ծրագիր
* GTZ կազմակերպություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մրցույթ՝ տնօրենի թափուր հաստիքի համար

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գորիսի պրոֆ. Խ. Երիցյանի անվան պետական գյուղատնտեսական քոլեջ(չաշխատող հղում)
**Չինու** (իսպ.՝ Chinú), քաղաք և մունիցիպալիտետ Կոլումբիայի հյուսիսում ՝ Կորդոբայի դեպարտամենտում։

Պատմություն
-----------

Բնակավայրը, որից քաղաքը հետագայում աճել է, հիմնադրվել է 1534 թվականի հունվարի 24-ին՝ Դոն Ալոնսո դե Հերեդիայի կողմից։ Չինուի մունիցիպալիտետը որպես առանձին վարչական միավոր ստեղծվել է 1883 թվականին։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Չինուի մունիցիպալիտետ քաղաքը գտնվում է դեպարտամենտի հյուսիս-արևելքում, Կարիբյան լեռնաշխարհի սահմաններում, Մոնտերիա քաղաքից մոտ 59 կմ հյուսիս-արևելք։ Բացարձակ բարձրությունը ծովի մակարդակից 121 մետր է։

Չինուի մունիցիպալիտետը արևմուտքում սահմանակից է Սան Անդրես դե Սոտավենտոյի մունիցիպալիտետի տարածքին, հարավ-արևմուտքում ՝ Սիենագա դե Օրոյի մունիցիպալիտետին, հարավում ՝ Սագագունի մունիցիպալիտետին, հյուսիսում և արևելքում՝ Սուրե դեպարտամենտին։ Մունիցիպալիտետի տարածքը 624 կմ² է։

Բնակչություն
------------

Քաղաքի և քաղաքապետարանի համատեղ բնակչությունը 2015 թվականին կազմել է 48 304 մարդ, ըստ Կոլումբիայի վիճակագրության ազգային վարչակազմի։ Քաղաքապետարանի բնակչության դինամիկան ըստ տարիների.

Բնակչության թվաքանակը| 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 43 274 | 43 714 | 44 171 | 44 663 | 45 161 | 45 691 | 46 212 | 46 739 | 47 266 | 47 792 | 48 304 |

2005 թվականի մարդահամարի համաձայն տղամարդիկ կազմել են Չինուի բնակչության 50.9% -ը, կանայք ՝ համապատասխանաբար 49.1%: Ռասայականորեն, սպիտակամորթներն ու մետիսները կազմել են քաղաքի բնակչության 56% -ը, հնդիկները `41%, սևամորթները, մուլատները՝ 3%: Գրագիտության մակարդակը ողջ բնակչության համար կազմել է 83.4%:

Տնտեսություն
------------

Չինուի տնտեսությունը հիմնված է գյուղատնտեսության վրա։ Մունիցիպալիտետը արտադրում է նաև կաշվե կոշիկ, կերամիկա և տեքստիլ։

Քաղաքային և քաղաքային ձեռնարկությունների ընդհանուր թվի 65,5% -ը առևտրային ձեռնարկություններ են, 19.4% -ը` ծառայություններ մատուցող ձեռնարկություններ, 14.6%-ը` արդյունաբերական ձեռնարկություններ, 0,5% -ը `տնտեսության այլ ոլորտների ձեռնարկություններ։

Տրանսպորտ
---------

Քաղաքով անցնում է համար 25 ազգային մայրուղին (իսպ. ՝ Ruta Nacional 25):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Pasado, Presente y Futuro» (իսպաներեն)։ Alcaldía de Chinú — Córdoba
2. ↑  «Chinú» (անգլերեն)։ GeoNames
3. ↑  «Información general» (իսպաներեն)։ Alcaldía de Chinú — Córdoba
4. ↑  «Proyecciones de Población departamentales y municipales por área 2005 — 2020» (իսպաներեն)։ Departamento Administrativo Nacional de Estadística
5. 1 2  «Censo General 2005. Perfil Chinú — Córdoba» (իսպաներեն)։ Departamento Administrativo Nacional de Estadistica
6. ↑  «Economía» (իսպաներեն)։ Alcaldía de Chinú — Córdoba


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Առաջնային սուկցեսսիա**, կյանքից զրկված տարածքներում զարգացող սուկցեսսիան է- ժայռեր, զառիթափ, գետերի նստվածք, սորուն ավազ, պնդացած լավա, և այլն։ Այդ տարածքների հաստատման ընթացքում իրենց նյութափոխանակության շնորհիվ կենդանի օրգանիզմները փոխում են գոյության պայմանները, և փոփոխում են միմյանց։ Հիմնական դերը պատկանում է մահացած
բուսական մնացորդներին և տարալուծման արդյունքների կուտակմանը։ Դա կախված է բուսականության բնույթից, և այն ոչնչացնող միկրոօրգանիզմների, սնկերի և կենդանիների համալիրից։ Աստիճանաբար ձևավորվում է հողի պրոֆիլը, փոխվում է տարածքի ջրոլոգիական ռեժիմը, միկրոկլիման։ Նման սուկցեսսիաները երկրաբուսաբանության մեջ կոչվում է էկոգենիկ, քանի որ հանգեցնում են ապրելավայրի ինքնին փոխակերպումներին։ Բուսական ծածկի սկզբնական ձևավորման գործընթացը կոչվում է **սինգենետիկ սուկցեսսիա**։
Առաջնային սուբստրատի խոնավությունից կախված առաջնային սուկցեսսիաները բաժանվում են՝

1. Կսերարխային (կսերոսերիաներ) - անջուր սուբստրատի վրա։ Կսերարխային սուկցեսսիայի դեպքում սկզբնական սուբստրատը խոնավանում է
	1. Պսամոկսերոսերիա - ավազների վրա
	2. Լիտոկսերոսերիա - քարերի և ժայռերի վրա
	3. Գեոկսերոսերիա - չոր կավերի, կավավազների վրա։
2. Մեզարխային (մեզոսերիա) - բավականաչափ խոնավ սուբստրատի վրա։ Մեզարխային սուկցեսսիայի դեպքում սոուբստրատի խոնավությունը աննշան է փոփոխվում
	1. Էլյուվիլային
	2. Պրոլյուվիլային
	3. Ալյուվիալային և այլն։
3. Հիդրարխային (իդրոսերիա) - էքստրեմալ խոնավ սուբստրատի վրա։ Այս սուկցեսսիայի դեպքում սովորաբար խոնավությունը նվազում է
	1. Օլիգոտրոֆային
	2. Մեզոտրոֆային
	3. Էվտրոֆային
	4. Գալոհիդրոսերիա
	5. Մանգրային։

Առաջնային սուկցեսսիան ընթանում է մի քանի փուլերով։ Օրինակ, անտառային գոտում. չոր, անկյանք սուբստրատ-քարաքոս-մամուռ-միամյա բուսական բազմազանություն-խոտաբույսեր և բազմամյա բույսեր-թփեր-առաջին գեներացիայի ծառեր-երկրորդ գեներացիայի ծառեր, տափաստանային գոտում՝ սուկցեսսիան ավարտվում է բույսերի փուլում, և այլն։
**ԽՍՀՄ Գերագույն դատարան**, բարձրագույն դատական մարմին է, նրա վրա դրված էր ԽՍՀՄ Միության և միութենական հանրապետությունների դատական բոլոր հաստատությունների գործունեության հսկողությունը, որը իրականացնում է կոնկրետ գործեր քննելու, ինչպես նաև դատարաններին գործող օրենսդրության կիրառման հարցերով ղեկավար պարզաբանումներ տալու միջոցով։ Գերագույն դատարանն ունի օրենսդրական նախաձեռնության իրավունք։ Ընտրվում է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի կողմից 5 տարի ժամանակով՝ նախագահի, տեղակալների, դատարանի անդամներին ժողովրդական ատենակալների կազմով։

Միութենական հանրապետությունների գերագույն դատարանների նախագահները ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանի կազմի մեջ են մտնում ի պաշտոնե։ ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանի ներքին կառուցվածքը և գործունեության կարգը սահմանված է ԽՍՀՄ, միութենական և ինքնավար հանրապետությունների դատարանակազմության օրենսդրության հիմունքներով (1958 թ.) և ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանի կանոնադրությամբ (1957)։

ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանում գործում է 3 դատական կոլեգիա (քաղաքացիական գործերով, քրեական գործերով, զինվորական)։ ԽՍՀՄ բարձրագույն դատական ատյանը ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանի պլենումն է, որը գումարվում է ոչ պակաս, քան 3 ամիսը մեկ։ Քննարկում է Գերագույն դատարանի նախագահի և գլխավոր դատախազի գանգատները Գերագույն դատարանի կոլեգիաների, ինչպես նան միութենական հանրապետությունների Գերագույն դատարանների կողմից կայացված որոշումների և դատավճիռնևրի վերաբերյալ, եթե վերջիններս հակասում են համամիութենական օրենսդրությանը կամ խախտում են այլ միութենական հանրապետությունների շահերը։ 

ԽՍՀՄ զինանշանը
Քննարկում է նաև դատական պրակտիկայի ընդհանրացման և դատական վիճակագրության նյութերը, դատական մարմիններին ղեկավարը պարզաբանումներ է տալիս գործող օրենսդրության կիրառման վերաբերյալ։ Պլենումը քննում է Գերագույն դատարանի կոլեգիաների հաշվետվությունները, գնահատում նրանց գործունեությունը։ Քննարկվում են օրենսդրական կարգով լուծման ենթակա և ԽՍՀՄ օրենքների մեկնաբանման հետ կապված հարցեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Կնոջ երեք տարիքները**, ավստրիացի նկարիչ Գուստավ Կլիմտի նկարը։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Կտավը նկարվել է 1905 թվականին։ 1908 թվականին Կլիմտի այս և 15 այլ նկարներ ցուցադրվեցին, ինչից հետո Կնոջ երեք տարիքները ձեռք բերեց ժամանակակից արվեստների պատկերասրահը Հռոմում։

Նկարագրություն
--------------

Կտավը խորհրդանշում է կյանքի շրջապտույտը, որը հանդիսանում է Կլիմտի արվեստի գլխավոր շարժառիթներից մեկը։ Երիտասարդության և ծերության հակադրումը նա արտահայտել է ոճային երանգներով և իրականության ընդունման տարբերություններով։ Մի կողմից կինը` քնող երեխան ձեռքին, աշխարհիկ Մադոննան է, ով ինքը ընկղմված է երազի նման կարգավիճակի մեջ` պասիվ, ոճականացված և կտավի ֆոնի հետ միաձուլված։ Մյուս կողմից` նկարում մի պառավ է պատկերված, ով հուսահատությունից փակել է դեմքը։ Այդպիսով, երիտասարդ կնոջ ոճականացված կերպարի և պառավի բնականացված կերպարի միջև հակադրությունը խորհրդանշական իմաստ է ձեռք բերում. կյանքի առաջին շրջանը իր հետ անսահմանափակ հնարավորություններ և կերպարանափոխություններ է տանում, իսկ վերջինը` անփոփոխ մշտականություն և կոնֆլիկտ իրականության հետ...

Ինչպես և Համբույրի մեջ, լիության մեջ պատկերված կերպարները ֆալլուսային խորհրդանշանն են միավորում։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

2003 թվականին Իտալիայում 50 եվրո արժեքով մետաղադրամներ են հատվել։ Դրանց ավերսում պատկերված է եղել հատված Կլիմտի «Կնոջ երեք տարիքները» կտավից։

Տես նաև
-------

* Կնոջ երեք տարիքները և ՄահըԿնոջ երեք տարիքները և Մահը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հուշադրամներ թանկարժեք մետաղներից(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կնոջ երեք տարիքները Archived 2016-04-20 at the Wayback Machine.
«Նաիրի» պարի համույթը Մանհեթենում (1976)
**Սովորույթ**, որոշակի հասարակության կամ հասարակական խմբի մեջ ավանդաբար փոխանցված և դրանց անդամների համար սովորություն դարձած վարքագիծ։ Սովորությունը հաճախ շփոթվում է «ավանդույթ» և «արարողություն» («ծես») հասկացությունների հետ, սակայն ավանդույթներն ընդգրկում են հասարակական կյանքի բոլոր բնագավառներին և բոլոր մշակույթներին հատուկ երևույթների առավել խոշոր շրջանակ, իսկ ծեսը սովորույթի տարատեսակ է և որոշակի հասարակական հարաբերությունների խորհրդանիշ։ Որպես մարդկանց միջև հարաբերությունների հիմնական կարգավորիչ, սովորությունը դրսևորվում է հիմնականում հին հասարակություններում, որը պայմանավորված է հասարակական կյանքի կայուն ու անշարժ բնույթով, միջմշակութային հարաբերությունների թույլ զարգացմամբ։ Սովորությունը անհատների համար որոշակի հասարակական ու մշակութային փորձին հաղորդակցվելու միջոց է, նրանց փոխանցվում է սերնդեսերունդ, ընդունված կարգով որոշում անհատների վարքը, պահպանում ներխմբային միասնությունը, սրբագործում զանազան առարկաներ ու հասարակական հարաբերություններ։ Սովորույթի դեր կարող են խաղալ արտադրական հմտությունները, կրոնը, արարողությունները, քաղաքացիական տոները և այլն։

Պետության և իրավունքի առաջացման հետ տիրող դասակարգը վավերացրել և իրավականոնների մեջ և ներառել մի շարք սովորույթներ։ Սովորույթներն առավել «մաքուր» ձևով պահպանվում են կենցաղում, բարոյականության (բարքեր) և քաղաքացիական արարողությունների մեջ։ Սովորույթի դերը որոշվում է հիմնականում այն հասարակական հարաբերությունների համակարգով, որում նրանք գործում են։ Այդ առումով սովորույթները կարող են որակվել առաջադիմական և հետադիմական կամ հնացած։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 16)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սև վարդակակաչ (այլ կիրառումներ)

**«Սև վարդակակաչ»** (ռուս.՝ Черный тюльпан), հուշահամալիր Ռուսաստանի Դաշնության Պետրոզավոդսկ քաղաքում, որը նվիրված է 1979-1989 թվականների Աֆղանական պատերազմում զոհված կարելիացի զինվորների հիշատակին։ Հեղինակներն են քանդակագործ Միխայիլ Կոպալևը և ճարտարապետ Նիկոլայ Տրիշկովը։

Պատմություն և նկարագրություն
----------------------------

Բացվել է 1992 թվականին, գտնվում է Պետրոզավոդսկ քաղաքի պատմական թաղամասում, Անտիկայնենի փողոցի Նեգլինկա գետի ձախ ափին գտնվող շրջանում, արվեստների հանրապետական մասնագիտացված դպրոցի հարակից պուրակում։

Հուշահալաիրը փոքրիկ քառակուսի գրանիտե կոթող է, որը շրջապատված է փոքր պուրակով։ Հուշարձանի հիմքի գրանիտե ողորկված սալերից մեկին փորագրված են բանաստեղծ Լեոնիդ Մոլչանովի բանաստեղծության հետևյալ տողերը.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Я навсегда останусь молодым

И буду жить в коротком слове «Память».
- *Ես հավերժ կմնամ երիտասարդ*
*Եվ կապրեմ «Հիշատակ» կարճ բառի մեջ։* |  |

Մյուս երկու սալերին թվարկված են Աֆղանստանում զոհված 56 կարելիացի երիտասարդ զինվորների անունները։ Մեկ այլ սալիկի վրա պատկերված է Աֆղանական պատերազմի մարտական դրվագ։

2015 թվականի օգոստոսի 2-ին՝ Օդադեսանտային զորքերի օրը, հուշահամալիրի մոտ տեղադրվել է դեսանտի մարտական մեքենայի (БМД-1) հուշարձանը։ Մեքենան Կարելիայի մայրաքաղաքին է նվիրել Ռյազանի օդադեսանտային ուսումնարանը։

Իսկ 2016 թվականի օգոստոսի 2-ին «Սև վարդակակաչ» հուշահամալիրում տեղադրվել է ԽՍՀՄ օդադեսանտային զորքերի հրամանատար բանակի գեներալ Վասիլի Մարգելովի կիսանդրին։ Բացման արարողությանը մասնակցել են Ռուսաստանի Պետական դումայի նախագահ Սերգեյ Նարիշկինը, Անվտանգության խորհրդի քարտուղարի տեղակալ Ռաշիդ Նուրգալիևը, Կարելիայի ղեկավար Ալեքսանդր Խուդիլայնենը, պաշտոնատար այլ անձինք։

Պատկերասրահ
-----------

* Զոհված զինվորների անուններով սալիկներըԶոհված զինվորների անուններով սալիկները
* Վասիլի Մարգելովի կիսանդրինՎասիլի Մարգելովի կիսանդրին
* Դեսանտի մարտական մեքենայի հուշարձանըԴեսանտի մարտական մեքենայի հուշարձանը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  В День ВДВ у мемориала «Черный тюльпан» установили новый памятник

Աղբյուրներ
----------

* Независимая газета
* Новости газеты «Всё»
* Петрозаводский туристский портал(չաշխատող հղում)
* В Петрозаводске открыли памятник генералу Маргелову Archived 2016-09-20 at the Wayback Machine.
**Վերխոտուրիեի կրեմլ** (ռուս.՝ Верхотурский кремль), ամրոցային շինություն Ռուսաստանի Դաշնության Սվերդլովսկի մարզի Վերխուրուրիե քաղաքում։ Միջին Ուրալում քարե ամրոցային շինություն միակ օրինակն է (Տոբոլի կրեմլի հետ)։

Վերխոտուրիեի կրեմլի Սուրբ Երրորդություն տաճարը

Գտնվելու վայրը
--------------

Վերխոտուրիեի կրեմլը գտնվում է Վերխոտուրիե քաղաքից 8 կմ հեռավորության վրա։ Հեռավորությունը մարզային կենտրոններից մինչև կրեմլ. Եկատերինբուրգ` 300 կմ, Պերմ` 382 կմ։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1598 թվականին և եղել զորավարի (վոյեվոդա) հսկայական դաստակերտ, որը շրջապատված էր ամրոցային պարիսպներով և աշտարակներով։ Բացի պաշտպանական կառույցներից, կրեմլում առկա է Սուրբ Երրորդություն տաճարը, որը կրեմլի հիմնական տեսարժանությունն է։ Սուրբ Երրորդություն տաճարն արժանի է ուշադրության որպես Ուրալի եկեղեցական ճարտարապետության հռչակավոր հուշարձան։ Կրեմլում առկա էին նաև շտեմարաններ, վարչական ապարանքներ, պահակատուն և խոհանոց։ Վերխոտուրիեի կրեմլի ճարտարապետական համակառույցը ձևավորվել է արդեն 1712 թվականին։

XVIII դարում Վերխոտուրիեն դարձել է ամբողջ Ուրալի մայրաքաղաքը։ XVIII դարի վերջում, տեղական վարչակազմի վերակազմավորման հետ կապված, քաղաքային և գավառային հաստատությունները տեղավորելու նպատակով պահանջվեցին հատուկ հասարակական շենքեր։ Այս կապակցությամբ 1802 թվականին զորավարի տունը զբաղեցրեց զեմստվոյական և գավառային դատարանը։

1880-ական թվականներին Վերխոտուրիեի կրեմլում կառուցվեց հրշեջ դեպո։ Վերջին նախահեղափոխական կառույցը կրեմլում դարձավ գավառային գանձապետարանի մեկհարկանի աղյուսե մասնաշենքը, որը կառուցվեց 1912 թվականին։

Կրեմլն այսօր
------------

Այժմ Վերխոտուրիեի կրեմլը ճարտարապետական համակառույց է և համարվում է թանգարանային պատմական համալիր։ Նրա ներսում գտնվում է «Թագավորական շտեմարաններ» թանգարանը։ Նաև ցանկացողները կարող են բարձրանալ Սուրբ Երրորդություն տաճարի զանգակատուն։

Պատկերասրահ
-----------

* Կրեմլի տեսքը կամրջիցԿրեմլի տեսքը կամրջից
* Կրեմլի դարպասըԿրեմլի դարպասը
* Կրեմլի շտեմարաններըԿրեմլի շտեմարանները

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Верхотурский Кремль»

Աղբյուրներ
----------

* Верхотурский кремль
**Գրության վերծանում** , անհայտ լեզվի կամ գրության (կամ ե՝ մեկի, ե՝ մյուսի) հասկանալիության վերականգնումը։ Այսպես, հին Կիպրոսի բնագրերի վերծանման ժամանակ ծանոթ չի եղել գրությունը, խեթական, էտրուսկյան, էլամական բնագրերի վերծանմանման (մեկնության) ժամանակ՝ լեզուն, եգիպտական և լուվիական հիերոգլիֆների, աքքադական և ուգարիտական սեպագրերի, Ինդոսի հովտի «կնիքների» վերծանման (բացահայտման) ժամանակ հայտնի չեն եղել ո՝ չ գիրը, ո՝չ լեզուն։ Վերծանելիս պարզաբանվում է գրի բնույթը (հնչյունական, վանկային, բառավանկային, հնչյունական արժեքից զուրկ պարզաբանող նշաններ կան, թե՝ ոչ)։ Անկախ գրության վերլուծությունից, կարող է ուսումնասիրվել բնագրի քերականությունը, արտահայտած իմաստը։ Մեռած և մոռացված քաղաքակրթություններից մեզ հասած գրերի ու լեզուների վերծանման աշխատանքները ծավալվել են 19-րդ դարի սկզբից։ 1802 թվականին վերծանվել են պարսկական առանձին սեպագիր նշաններ, եգիպտական հիերոգլիֆներից՝ մի շարք տառերի նշանակությունը։ 1882 թվականին անգլիացի հնագետ և լեզվաբան Ա․ Սեյսը սկիզբ դրեց ուրարտական արձանագրությունների գրության վերծանմանը։ Հնագույն գրային համակարգերի 

հիերոգլիֆվերծանման, իմաստի պարզաբանման գործում մեծ աշխատանք են կատարել Թոմաս Յունգը, Հինքսը, Ցու․ Օպպերտը, Թալբոդը, Թոմսենը, Շուլցը և ուրիշներ։ Դասական գրաբարի առումով՝ տեքստի ընթերցումը, թարգմանությունը, խրթին կամ անհասկանալի հատվածների մեկնաբանումն ու պարզաբանումը։ Վերծանում հասկացությունն այժմ ունի մի շարք նոր նշանակություններ՝ ծածկագրերի, գաղտնագրերի, ռադիոյով և մորզեով, դրոշակներով, լուսային կամ այլ միջոցներով հաղորդվող տեքստերի իսկական իմաստների բացահայտումը, հատուկ վիմական նյութերով կամ աներևույթ թանաքով գրված տեքստի վերականգնումը, գողերի և սոցիալական զանազան խմբերի արհեստական լեզուների, ժարգոնների բացահայտումն են։ Հայ իրականության մեջ վերծանումն ունի նաև մի քանի այլ խնդիրներ հայկական խազերի (ձայնանիշների) համակարգի և «Իմաստնոց նշանագրերի» կամ հայկական գաղափարագրերի բանալիները գտնելը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 411)։*  |
**Լեոպոլդ Անտոնովիչ Սուլերժիցկի** (սեպտեմբերի 15 (27), 1872, Ժիտոմիր, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 17 (30), 1916, Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն), ռուս ռեժիսոր, հասարակական և թատերական գործիչ, գրականագետ։ 1889-1894 թվականներին սովորել է Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում։ Հակակառավարական ճառի համար հեռացվել է ուսումնարանից, ծառայել որպես նավաստի։ Մտերմացել է Լև Տոլստոյին, ամբողջ կյանքում հետևել նրա բարոյագիտական ուսմունքին։ Ցարին գինծառայության երդում տալուց հրաժարվելու համար, 1896 թվականին աքսորվել է Կուշկա բերդը, վերադառնալուց հետո, Տոլստոյի հանձնարարությամբ, 1898 թվականին կազմակերպել ղուխոբորների գաղթը Կանադա։

1900 թվականին Մաքսիմ Գորկու և Ա․ Չեխովի միջոցով ծանոթացել է Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնի (ՄԳԹ) գործունեությանը, եղել Ստանիսլավսկու օգնականը։ 1905 թվականից հանդես է եկել որպես ռեժիսոր, մասնակցել Համսունի «Կյանքի դրաման» (1907), Մետեռլինկի «Կապույտ թռչուն» (1908), Շեքսպիրի «Համլետ» (1911) և այլ պիեսների բեմադրություններին։ Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնի առաջին ստուդիայի հիմնադիրներից և ղեկավարներից էր։ Սուլերժիցկին օժտված էր գեղարվեստական անբասիր ճաշակով, երաժշտականությամբ։ Նրա հետ աշխատել են նաև Գ․ Բուրջալովը, Ե․ Վախթանգովը, Ս․ Խաչատրյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Сулержицкий Леопольд Антонович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Կանադական · Կրուգոսվետ · Մեծ ռուսական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 156197335 · GND: 132290294 · ISNI: 0000 0000 7369 2598 · LCCN: n83214279 · NKC: jx20070308010 · NUKAT: n2012174155 · VIAF: 37241626 · WorldCat VIAF: 37241626 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 184)։*  |
**Ազգաբնակչության կապիտալիստական օրենք**, կապիտալիզմի տնտեսական օրենք, որը բնութագրում է կապիտալիստական հասարակարգի հիմնական արտադրողական ուժի՝ վարձու բանվորի դրությունը։

Արտադրության ընդլայնմանը զուգընթաց աճում է կապիտալի օրգանական կազմը, ընդսմին, հավելյալ արժեքի կուտակվող մասից հաստատուն կապիտալին հատկացվող բաժինը հարաբերականորեն մեծանում է, իսկ փոփոխական կապիտալինը՝ նվազում։ Կապիտալի օրգանական կազմի աճն առաջացնում է հարաբերական գերբնակչություն, քանի որ փոփոխական կապիտալի բացարձակ մեծացումը չի համապատասխանում աշխատունակ բնակչության աճին։ Արտադրության մեջ լայն չափերով է կիրառվում կանանց և երեխաների էժան աշխատուժը, արտադրությունից դուրս է մղվում մեծահասակ բանվոր տղամարդկանց մի մասը՝ ավելացնելով գործազուրկների թիվը։ Բուրժուական տնտեսագետները հարաբերական գերբնակչության առաջացումը բացատրում են բնական օրենքներով կամ մարդկանց հոգեբանությամբ։ Կապիտալիզմի ոչնչացմամբ վերանում է ազգաբնակչության կապիտալիստական օրենքը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 102)։*  |
**Ազգագրական շրջան** (մարզ), աշխարհագրական վայր, ուր պատմականորեն համատեղ բնակվող առանձին ժողովուրդների կամ նույն ժողովրդի տարբեր ազգագրական խմբերի տևական և փոխադարձ շփման հետևանքով առաջանում են որոշակի տնտեսա-մշակութային ընդհանրություններ։

Պատմա–ազգագրական շրջան
----------------------

Ազգագրական շրջանը պատմական կատեգորիա է, ուստի սովորաբար կոչվում է պատմա-ազգագրական շրջան կամ մարզ։ Օրինակ, Կովկասը համարվում է պատմա-ազգագրական առանձին շրջան, որի մեջ մտնում են տարբեր լեզվաընտանիքների (իբերո-կովկասյան, հնդեվրոպական, ալթայան և այլն) պատկանող և անցյալում հասարակական զարգացման տարբեր մակարդակ ունեցող մոտ 40 մեծ ու փոքր ժողովուրդներ, որոնք, սակայն, ունեն պատմականորեն կազմավորված տնտեսության, մշակույթի, կենցաղի ու սովորույթների ընդհանրություններ։

Կովկասն ունի նաև միմյանցից զանազանվող երկու ենթամարզ՝

* Հյուսիս–Կովկասյան (ներառյալ Դաղստանը)
* Անդրկովկասյան։

### Հյուսիս–Կովկասյան

Հյուսիս–Կովկասյանը բաժանվում է երկու (բուն Հյուսիս–Կովկասյան և Դաղստանյան), մյուսը՝ երեք (Հայկական, Վրացական և Ադրբեջանական) ազգագրական շրջանի։

Դրանք էլ բաժանվում են ենթաշրջանների։ Հայկական բարձրավանդակի ազգագրական շրջանը ամփոփում է 8 ենթաշրջան՝

* Փոքր Հայք,
* Ծոփք–Աղձնիք,
* Տուրուբերան,
* Վասպուրական,
* Այրարատ,
* Սյունիք-Արցախ,
* Գուգարք,
* Բարձր Հայք։

Կազմավորում
-----------

Այդ ենթաշրջանները կազմավորվել են հիմնականում գլխավոր բնաերկրագործական գոտիների շուրջը՝ հնագույն տոհմա-ցեղային խմբավորումների հիման վրա։ Հայկական բարձրավանդակի ենթաշրջանների մեջ անցյալում, հայերի հետ մեկտեղ, մտել են նաև քրդեր, հույներ, ասորիներ, վրացիներ, թուրքեր, պարսիկներ և ուրիշներ, որոնք ընդհանուր առմամբ կրել են տվյալ ենթաշրջանի պատմա-մշակութային ազդեցությունը՝ որպես տևական համատեղ բնակության արգասիք (տնտեսական զբաղմունքների, նյութական, մասամբ նաև հոգևոր մշակույթի համանուն տարրերի առկայությունը, մայրենի լեզվից բացի, համատեղ բնակվող մեկ կամ ավելի ժողովուրդների լեզվին տիրապետելը և այլն)։ Ինչպես տվյալ ենթաշրջանի հայերը, այնպես էլ այլազգիները միաժամանակ ունեցել են իրենց ուրույն մշակութային ու կենցաղային առանձնահատկությունների ամբողջությունը և մայրենի լեզվի բարբառը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 103)։*  |
**Միզանյութ**, **կարբամիդ**, H2NCONH2, ածխաթթվի երկամիդը, կարբամինաթթվի ամիդը։

Անգույն, անհոտ բյուրեղներ են, հալվում են 132,7 °C-ում, լուծվում՝ ջրում, սպիրտում, հեղուկ ամոնիակում և ծծմբական անհիդրիդում։ Հայտնաբերել է ֆրանսիացի քիմիկոս Ի․ Ռուելլը (1773), մեզում, սինթեզել է (ամոնիումի ցիանատից) Ֆ․ Վյոլերը (1828)։ Միզանյութը տաքացնելիս քայքայվում է, ջրային լուծույթներում դանդաղ հիդրոլիզվում մինչև C02 և NH3։ Խիստ ռեակցիունակ է։ Թթուների հետ առաջացնում է աղեր (օրինակ, C0(NH2)2HN03), սպիրտների հետ՝ ուրետաններ, բազմաթիվ նյութերի հետ՝ կոմպլեքսային միացություններ։ Կոնդենսանում է մրջնալդեհիդի հետ, ենթարկվում է ալկիլման և ացիլման։ Մարդու և ողնաշարավորների մեծ մասի մոտ սպիտակուցային փոխանակության վերջնական արդյունքն է․ մասնակցում է օրգանիզմում ջրային ռեժիմի կարգավորմանը։ Առաջանում է լյարդում, սպիտակուցների քայքայման վերջնանյութերից (NH3 և C02)։ Հայտնաբերված է մեզի, արյան, թքի, ավշի, կաթի մեջ և այլ հեղուկներում ու հյուսվածքներում։ Առողջ մարդու արյան մեջ միզանյութի պարունակությունը 18–38 մգ 1100 մլ է, մեզում կախված է սննդում սպիտակուցների քանակից և բաղադրությունից։ Արտաթորվում է երիկամների և քրտնագեղձերի միջոցով (մարդու օրգանիզմից օրական հեռանում է 25–30 գ միզանյութ)։ Երիկամների ֆունկցիայի խանգարման և հյուսվածքային սպիտակուցների քայքայումն արագացնող հիվանդությունների դեպքում Միզանյութի պարունակությունը արյան մեջ ավելանում է (ուրեմիա)։ Արդյունաբերության մեջ միզանյութ ստանում են ամոնիակից և ածխաթթու գազից՝ սինթեզով (160–200 °C, 100–400 մթն)։ Օգտագործվում է կարբամիդային խեժերի, ներկանյութերի, պարարտանյութերի, ցիանատների, քնաբեր դեղամիջոցների են արտադրության համար։ Միզնյութը արժեքավոր ազոտական պարարտանյութ է (պարունակում է 46% ազոտ)։ Միզանյութը որպես սպիտակուցների փոխարինող ավելացվում է կերերին, քանի որ որոճողների գանձակում գտնվող մանրէները միզանյութից սինթեզում են սպիտակուց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  urea
2. ↑  *Bradley J. Williams A. J. Andrew S.I.D. Lang* Jean-Claude Bradley Open Melting Point Dataset // *Figshare* — 2014. — doi:10.6084/M9.FIGSHARE.1031637.V2
3. ↑

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ChEMBL · Drugbank · IUPHAR · KEGG · KEGG · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · PDB · UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Նոր · MESH ID · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 122447595 · GND: 4159153-7 · LCCN: sh85141359 · Microsoft: 2780365088 · NDL: 00568752 · NKC: ph182404 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 532)։*  |
Բեշբարմակի համար նախատեսված *շորպո* կամ *շորպա* անվանմամբ մսային արգանակ:
**Արգանակ** (ֆր.՝ bouillon բառից, bouillir բայից — «եռում»), մսի, ձկան կամ բանջարեղենի հեղուկ եփաթուրմ։ Պարունակում է ոչ մեծ քանակությամբ սպիտակուցներ, այդ իսկ պատճառով ունի ավելի շատ համային և գրգռիչ, քան սննդարար նշանակություն, ինչպես նաև լավ է յուրացվում տկար օրգանիզմի կողմից։

Գոյություն ունի 3 «գույնի» արգանակ՝ սպիտակ, դեղին և կարմիր։ Սպիտակ արգանակը պատրաստվում է չտապակած մսից և տապակած արմտիքից. սրանք ապուրների համար մսային և ոսկրային հիմնական արգանակներն են։ Կարմիր արգանակի մեջ տապակվում են և՛ միսը, և՛ արմտիքը։ Այն միայն մսային է լինում, մատուցվում է առանձին կամ շատ փոքր քանակությամբ հավելման հետ (օրինակ՝ խինկալիով կամ կնելով **արգանակ**)։

Հավի մսի արգանակով պատրաստված ապուր
Թարմ արգանակը հաճախ որպես սնունդ են օգտագործում հիվադությունների ժամանակ, երբ խորհուրդ է տրվում հեղուկ սնունդ, օրինակ՝ թունավորումների և մարսողական համակարգի խանգարումների դեպքում

Արգանակը մատուցում են ինչպես որպես առանձին ուտեստ, այնպես էլ խավարտի հետ միասին։ Հաճախ արգանակի մեջ ավելացնում են այլ մթերք՝ ձավարեղեն, հաց, ձու և այլն։ Բացի վերոգրյալից՝ արգանակը հաժախ ծառայում է որպես տարատեսակ սոուսների հավելում։

Վաճառքի մեջ տարածված են «արգանակային խորանարդները», որոնք արագ պատրաստման բաղադրատարրեր են։

Որպես ուտեստ՝ արգանակը տարածված է շատ երկրներում։

Ձկնային արգանակ
---------------

Ուխան արմտիքով և համեմունքներով պատրաստված ձկնային արգանակ է։

Բանջարեղենային արգանակ
----------------------

Արգանակ են անվանում նաև բանջարեղենային արտադրանքը։ Առավել հաճախ օգտագործվում է ստեպղինի, սոխի և նեխուրի հիման վրա պատրաստված արգանակը։

Ճապոնական խոհանոցում լայն կիրառում ունի կոմբու ջրիմուռից պատրաստված արգանակը։ Այդ արգանակով են եփում սուշիի և միսոսիրուի համար նախատեսված բրինձը։

Տես նաև
-------

* Շչի
* Ուխա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Бульон Archived 2014-09-11 at the Wayback Machine. — Этимологический словарь русского языка. — М.: Прогресс М. Р. Фасмер 1964—1973

Գրականություն
-------------

* «Бульон, отвар мяса»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
* Бульон — Краткая энциклопедия домашнего хозяйства/ред. И. М. Скворцов и др. — М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия» — 195
**Աշոտ Տիգրանի Վահրամյան** (մարտի 23, 1908(1908-03-23), Կաղզվան, Կարսի մարզ, Կովկասյան երկրամաս, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 8, 1973(1973-10-08), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային քիմիկոս։ ՌԽՖՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1969), տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1944), պրոֆեսոր։ Մետաղների էլեկտրանստեցման մասին գիտության հիմնադիրներից։ ԽՄԿԿ անդամ 1944 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

1931 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի բնագիտության ֆակուլտետը։ Միաժամանակ (1929-1931) աշխատել է ֆիզիկայի, քիմիայի լաբորատորիայում, այնուհետև (1932 թվականից)՝ Լենինգրադի կոլոիդների և էլեկտրաքիմիայի ինստիտուտում (1934 թվականից ԽՍՀՄ ԳԱ ֆիզիկական քիմիայի ինստիտուտ, Մոսկվա)։ 1949 թվականին Վահրամյանի նախաձեռնությամբ ստեղծվել է նույն ինստիտուտի մետաղների էլեկտրանստեցման լաբորատորիա, որը ղեկավարել է մինչև կյանքի վերջը։ Վահրամյանի գիտական աշխատանքները վերաբերում են մետաղների էլեկտրանստեցման կինետիկայի մեխանիզմի հետազոտմանը, որով էլեկտրանստեցման փորձառական եղանակները դրվեցին գիտական հիմքերի վրա, ստեղծվեցին մետաղների և համաձուլվածքների ստացման գիտականորեն հիմնավորված էլեկտրաքիմիական եղանակներ, պարզաբանվեցին էլեկտրանստեցման երևույթի առանձնահատկությունները։ Հետազոտելով արծաթի էլեկտրաքիմիական բյուրեղացումը Վահրամյանը որոշեց կաթոդի մակերևույթի վիճակի և լուծույթում գտնվող նյութերի (մակերևութային ակտիվ նյութեր, թթվածին և այլն) դերը։ Նա հայտնաբերել է մակերևույթի պասսիվացման և իոնի վերականգնման արագությունների փոխադարձ կապը, որը թույլ է տալիս կատարել մետաղի էլեկտրանստեցման անհրաժեշտ պայմանների ընտրություն։ Կարևոր գործնական նշանակություն ունեն մետաղական ծածկույթների մեխանիկական հատկությունների և կպչունակության վերաբերյալ հետազոտությունները։ Վահրամյանը մշակել է ջրային լուծույթներից մետաղների նստեցման բարձր ջերմաստիճանային եղանակ, որի շնորհիվ լուծելի է դառնում երկաթի ենթախմբի մետաղների էլեկտրանստեցման բարդ պրոբլեմը։ Վահրամյանը տվել է էլեկտրանստեցման ընթացքում մետաղում ջրածնի կուտակման, նստեցվող շերտի շաղկապման ամրության և ներքին լարումների քանակական բնութագրերը, նշել արտադրական օպտիմալացման ուղիները։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1950)։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10906 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 248)։*  |
**Արգանդային արյունահոսություն**, գինեկոլոգիական որոշ հիվանդությունների (արգանդի հավելումների քրոնիկ բորբոքում, արգանդի ուռուցքներ և այլն), հղիության ընդհատման (սկսված վիժում), ինչպես նաև արյան մակարդելիության խանգարումներով ուղեկցվող հիվանդությունների ախտանշան։

Տեսակներ
--------

Սոնոհիստերոգրաֆ, որն իրականացվել է հետդաշտանային արյունահոսության պատճառով։
Արգանդային արյունահոսությունը լինում է *սակավ* և *առատ*։ Վերջինս կարող է հանգեցնել կյանքին վտանգ սպառնացող վիճակի (արյան ճնշման անկում, հեմոգլոբինի կտրուկ նվազում), ուստի անհրաժեշտ է շտապ բժշկական օգնություն կանչել, իսկ մինչև բժշկի գալը հիվանդին պառկեցնել առանց բարձի, որովայնի ստորին մասին սառցապարկ դնել։

Արգանդային արյունահոսությունը կարող է համընկնել դաշտանի ժամկետի հետ։ Այդպիսի դեպքերում երբեմն դաշտանը սկսվում է ժամանակին, բայց լինում է ավելի առատ և ուղեկցվում արյան մակարդուկների արտադրությամբ, իսկ երբեմն կորցրած արյան քանակը լինում է նախկինի պես, բայց դաշտանի շրջանում արյունային արտադրության տևողությունը երկարում է (10-12 և ավելի օրեր), միջդաշտանային ժամանակամիջոցը կրճատվում է։ Արգանդային արյունահոսությունը կարող է առաջանալ նաև միջդաշտանային շրջանում։ Երբեմն արգանդային արյունահոսությանը նախորդում է ավելի կամ պակաս տևողությամբ դաշտանի կասեցումը, որը կապված չէ հղիության հետ։ Դրանք կոչվում Են դիսֆունկցիոնալ (ֆունկցիայի խանգարման) արյունահոսություններ և կարող են նկատվել բոլոր տարիքի կանանց մոտ։

Միջդաշտանային շրջանի տևողության կրճատումը կամ երկարատև դաշտանները, դրանց առատությունը կամ սակավ արյունային արտադրությունը, ինչպես նաև անկանոն արյունահոսությունները տարբեր հիվանդությունների ախտանշաններ են, որոնց ի հայտ գալու դեպքում անհրաժեշտ է դիմել գինեկոլոգի։ Արդյունավետ բուժումը հնարավոր է միայն հիվանդության իսկական պատճառների վաղ ախտորոշման դեպքում։ Դաշտանադադարից մի քանի տարի անց արյունային արտադրություն ի հայտ գալիս պետք է անհապաղ դիմել գինեկոլոգի։ Սեռական հասունացման շրջանում հարկավոր է ուշադիր հետևել աղջիկների առողջական վիճակին, ստեղծել մտերիմ և անկեղծ հարաբերություններ, որպեսզի նրանք, առանց ամաչելու, մայրերին հայտնեն արյունային արտադրության առկայության մասին։ Դա հնարավորություն կտա հետևել դաշտանի բնույթին, հայտնաբերել դաշտանային ցիկլի շեղումները և ժամանակին դիմել բժշկի։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Միդրիազ** (լատ․՝ *mydriasis*) բբի լայնացում։ Միդրիազի առաջացման պատճառները կարող են լինել ինչպես ֆիզիոլոգիական այնպես էլ պաթոլոգիկ։ Նորմայում մարդու բիբը երկկողմանի է և համաչափ։ Ֆիզիոլոգիական միդրիազ առաջանում է թույլ լուսավորվածության դեպքում։ Նման միդրիազ դիտվում է նաև, որոշակի ֆարմակոլոգիական խմբերին պատկանող դեղերի օգտագործման դեպքում։ Օրինակ այդպիսի էֆեկտ առաջացնում են Ատրոպինը և Ցիկլոպենտոլատը (Ցիկլոմեդ):Բարբիտուրատներով թունավորման սուր փուլի 3-րդ մակարդակում դիտվում է միդրիազ։

Տարբերակելու համար ֆիզիոլոգիական միդրիազը պաթոլոգիկ միդրիազից՝ ստուգում են բբի ռեակցիան լույսի ազդեցության տակ։ Ֆիզիոլոգիականի դեպքում տեղի է ունենում բբի նեղացում իսկ պաթոլոգիկի պարագայում բիբը պահպանվում է լայնացած վիճակում կամ աննշան է փոփոխվում։ Այսպիսի անհամաչափությունը կարող է խոսել լուրջ գանգուղեղային տրավմայի մասին։

Տեսակներ
--------

Դեղորայքային միդրիազ (լատ.՝ mydriasis medicamentosa)՝ դեղերի օգտագործման հետևանքով առաջացող միդրիազի տեսակ, որի դեպքում կամ լայնանում է բիբը, կամ պարալիզվում է տեսողական մկանը։ Դեղորայքային միդրիազը կարող ենք տեսնել մասնագետների մոտ հետազոտության ժամանակ, քանի որ նրանք կիրառում են միդրիազ առաջացնող աչքի կաթիլներ։

Պարալիտիկ միդրիազ (լատ՝. mydriasis paralytica)՝ տեսակ, որն առաջանում է ակնաշարժ նյարդի վնասման հետևանքով։ Տեղի է ունենում տեսողական նյարդի պարալիչ։

Սպաստիկ միդրիազ (լատ.՝ mydriasis spastica)՝ Բբի սպաստիկ լայնացում, որն առաւջանոմ ի հաշիվ պարանոցի սիմպաթիկ նյարդի գրգռման կամ ադրեներգիկ համակարգին պատկանող դեղի կիրառման դեպքում

Տրավմատիկ միդրիազ (լատ.՝ mydriasis traumatica)՝ Աչքի կոնտուզիայի հետևանքով առաջացող միդրիազ։

### Ֆիզիոլոգիական գործընթաց

Բբի լայնացումը բերում է աչքի տեսողական մկանի թուլացման, որն էլ իր հերթին հանգեցնում է աչքի դեֆոկուսացման և վատանում է տեսողությունը վնասված հյուսվածքում։ Աչքում օտար մարմնի առկայության զգացումը, մշուշոտ տեսողությունը, <<մառախուղ>>-ը վկայում են միդրիազի առաջացման մասին։

Առաջացման պատճառները
--------------------

Միդրազ կարող է առաջանալ հոգեմետ դեղերի կիրառման, կոմայի, անքնության, մակերևույթային ակտիվ նյութերի կիրառման, գանգուղեղային տրավմայի, կենտրոնական նյարդային համակարգի խանգարումների դեպքում։

Բուժում
-------

Բուժման համար կիրառվում են Mխոլինոմիմետիկներից՝ Պիլոկարպինի հիդրոքլորիդը, Կարբախոլինը, Ացետիլխոլինը, Ացեկլիդինը, Ցիտիտոնը, Լոբելինի հիդրոքլորիդը։ Կիրառվում են նաև Ալֆա ադրենապաշարիչներից՝ Ֆենտոլամինը, Պրազոսինը և Տրոպաֆենը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Mydriasis in Farlex medical dictionary. In turn citing:

	* The American Heritage Medical Dictionary (2007)
	* Mosby's Dental Dictionary, 2nd edition.
2. ↑  Mydriasis in Farlex medical dictionary. In turn citing: Mosby's Medical Dictionary, 8th edition.