Արյան ձևավոր տարրերը
**Թրոմբոցիտներ** կամ **արյան թիթեղիկներ**, կորիզազուրկ գոյացություններ, որոնց թիվը 1 մկլ արյան մեջ 180.000– 400.000 է։ Դրանք մասնակցում են արյան մակարդմանը։ Երբ որևէ արյունատար անոթ է վնասվում, դրանք կուտակվում են վնասվածքի տեղում, կպչում միմյանց և անջատում են արյան անոթը սեղմող ու մակարդուկ (թրոմբ) առաջացնող նյութ, որը խոչընդոտում է արյունահոսությունը։

Կառուցվածք և ֆունկցիաներ
------------------------

Կաթնասունների թրոմբոցիտները անկորիզ են և սկավառակաձև, 1-4 մկմ տրամագծով։ Առաջանում են կարմիր ոսկրածուծում։ Արյան 1մմ3 ծավալում նրանց քանակը 200.000-400.000 է։ Սրանց քանակի ավելացումը կոչվում է թրոմբոցիտոզ, իսկ պակասումը՝ թրոմբոպենիա։
Նրանց քանակը ավելանում է մարսողության, ծանր մկանային աշխատանքի, հղիության ժամանակ։ Տեղի է ունենում նաև օրական տատանում հույզերից, գիշերվա ընթացքում նրանց քանակը պակասում է։ 
Թրոմբոցիտների ֆունկցիաները բազմազան են և որոշվում են յուրահատուկ հատկություններով (ագլյուտինացիայի հատկություն, ադհեզիա (կպչման) և միացքավորման (ագրեգացիա), կեղծ ոտիկնրի առաջացման)։ Թրոմբոցիտները ունեն պաշտպանական ‎ֆունկցիաներ, դրանցից մեկը դրսևորվում է մանր և խոշոր անոթներից արյունահոսություների ժամանակ, որի դեպքում նրանց մասնակցությամբ գոյացած խցանը փակում է վնասված անոթի լուսանցքը և կանխում հետագա արյունահոսությունը։

Նշանակություն
-------------

Թրոմբոցիտները սկավառակաձև են 2-5 մկմ տրամագծով, անկորիզ ունեն բարդ կառուցվածք, պլազմատիկ թաղանթն արտաքինից պատված է նուրբ շերտով, որը հարուստ է մակարդիչ գործոններով, անմիջապես պլազմատիկ թաղանթի վրա դասավորված գլիկոպրոտեիդների մոլեկուլները տարբեր մեխանիզմներով մասնակցում են թրոմբոցիտների ադհեզիային և ագրեգացիային։ Պլազմատիկ թաղանթի տակ դասավորված միկրոխողովակներրը մտնում են բջջի կծկողական ապարատի մեջ։ Գրգռված թրոմբոցիտի կծկողական համակարգի կծկման շնորհիվ հիալոպլազման և օրգանոիդները սեղմվում են, նրանց պարունակությունը բաց անցուղիների միջոցով մղվում է շրջապատող միջավայրի մեջ։ Պարունակությունն ունի բարդ քիմիական բաղադրություն, այդ թվում յուրահատուկ մակարդիչ գործոններ, որոնք կոչվում են թրոմբոցիտային (թրոմբոցիտային թրոմբոպլաստին, հակահեպարինային գործոն, ֆիբրինոգեն, թրոմբոստենին, սերոտոնին, միացքավորման գործոն՝ թրմոբոքսան)։ Թրոմբոցիտներից անջատվել է նաև թրոմբոցիտների աճի գործոն, որը խթանում է անոթների հարթ մկանունքի աճը և պահպանում էնդոթելային շերտի ամբողջականությունը։

Թրոմբոցիտները կարող են արտադրել բազմաթիվ նյութեր, որոնք մասնակցում են արյան մակարդման բոլոր փուլերում։

* Գործոն 3՝ թրոմբոցիտային թրոմբոպլաստին։
* Գործոն 4՝ հակահեպարինային գործոն,
* Գործոն 5՝ մակարդիչ գործոն, կամ ֆիբրինոգեն։
* Գործոն 6՝ թրոմբոստենին։
* Գործոն 10՝ սերոտոնին։
* Գործոն 11՝ միացքավորման գործոն։

Գրականություն
-------------

* Մարդու ֆիզիոլոգիայի հիմունքներ։ Դասագիրք բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների համար։ Դ.Ն. Խուդավերդյանի և Վ.Բ. Ֆանարջյանի խմբագրությամբ։ Երևան, 1998։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 228)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Արյուն |
| --- |
|  |
| Արյունաստեղծում | 
Մարդու ոսկրածուծ •
Էրիթրոպոեզ •
Լեյկոպոեզ
 |
|  |
| Կառուցվածք | 
Պլազմա •
Էրիթրոցիտներ •
Հեմատոկրիտ •
Թրոմբոցիտներ •
Լեյկոցիտներ
(Գրանուլոցիտներ
(Նեյտրոֆիլներ •
Էոզինոֆիլներ •
Բազոֆիլներ) •
Ագրանուլոցիտներ
(Լիմֆոցիտներ
(T-լիմֆոցիտներ •
B-լիմֆոցիտներ •
NK-) •
Մոնոցիտներ))
 |
|  |
| Կենսաքիմիա | 
Արյան խումբ •
Ռեզուս գործոն •
Արյան բուֆերային համակարգեր
(Ացիդոզ •
Ալկալոզ) •
Շիճուկ •
Գլիկեմիա
(Հիպեր- •
Հիպո-)
 |
|  |
| Հիվանդություններ | 
Անեմիա •
Լեյկոզ •
Կոագուլոպատիա
(Հեմոֆիլիա •
Վիլեբրանդի հիվանդություն) •
Հեմոբլաստոզներ
 |
|  |
| Տես նաև | 
Հեմատոլոգիա •
Օնկոհեմատոլոգիա
 |

 |