| Տնտեսագիտություն |
| --- |
| Աշխարհի պետությունների ՀՆԱ-ն (2012) |
| 
Տնտեսագետներ  • Կատեգորիա
 |
| 
Պատմություն  • Տեսակներ  • Դասակարգում |
| 
Տնտեսագիտության տեսություն  • Տնտեսագիտության պատմություն  • Տնտեսության պատմություն  • Տնտեսական քաղաքականություն  • Քաղաքատնտեսություն  • Դպրոցներ  • Միկրոտնտեսագիտություն  • Մակրոտնտեսագիտություն  • Կիրառական տնտեսագիտություն  • Հետերոդոքս տնտեսագիտություն  • Մեթոդաբանություն  • JEL դասակարգման կոդեր  • Տնտեսագիտական կրթություն
 |
| 
Տեսություն  • Տեխնիկա |
| 
Էկոնոմետրիկա  • Տնտեսական աճ  • Շուկա  • Տնտեսական համակարգ  • Ազգային հաշիվներ  • Գործողությունների հետազոտում  • Փորձարարական  • Հաշվողական  • Խաղերի տեսություն  • Ռացիոնալ ընտրության տեսություն
 |
| 
Ըստ բնագավառի |
| 
Գյուղատնտեսական  • Վարքագծային  • Բիզնեսի
 • Հաշվողական  • Մշակութային  • Ժողովրդագրական   • Երջանկության  • Զարգացման  • Կանաչ  • Շինարարական  • Բնապահպանական • Թվայնացված  • Գիտելիքի  • Էկոլոգիական  • Դասավանդում  • Շրջակա միջավայրի  • Էվոլյուցիոն  • Էքսպեդիցիոն  • Աշխարհագրություն  • Առողջապահական  • Տեղեկատվական  • Միջազգային  • Աշխատանքի  • Իրավունք  • Կառավարման  • Արժույթային  • Ֆինանսական  • Բնական պաշարների  • Աշխատակազմի  • Հանրային
 • Գյուղական  • Քաղաքային
 |
| 
Հայտնի տնտեսագետներ |
| 
Ֆրանսուա Քենե  • Ադամ Սմիթ  • Դավիթ Ռիկարդո  • Թոմաս Մալթուս  • Ջոն Ստյուարտ Միլ  • Ուիլյամ Սթենլի Ջևոնս  • Լեոն Վալրաս  • Ալֆրեդ Մարշալ  • Իրվինգ Ֆիշեր  • Ջոն Մեյնարդ Քեյնս  • Արթուր Սեսիլ Պիգու  • Ջոն Հիքս  • Վասիլի Լեոնտև  • Փոլ Սեմյուելսոն  • և այլք
 |
| Ցանկեր |
| 
Տնտեսագետներ  • Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ  • Հոդվածներ (ամսագրեր)
 |
| Տնտեսագիտություն |
| * դ
* ք
* խ
 |

**Չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխություն** (անգլ.՝ *The Fourth Industrial Revolution*), կանխատեսված իրադարձություն, կիբեր-ֆիզիկական համակարգերի զանգվածային ներդրում արտադրության մեջ (արդյունաբերություն 4.0) և մարդու կարիքների սպասարկում, ներառյալ կյանքը, աշխատանքը և ժամանցը (աշխատանք 4.0):

Այն իր անունը ստացել է 2011 թվականի նախաձեռնությունից, որը գլխավորում էին գործարարները, քաղաքական գործիչները և գիտնականները, ովքեր այն սահմանեցին որպես գերմանական արտադրական արդյունաբերության մրցունակության բարելավման միջոց՝ «կիբերֆիզիկական համակարգերի» կամ CPS-ի ավելի մեծ ինտեգրման միջոցով գործարանային գործընթացներում։

Փոփոխությունները կներառեն կյանքի տարբեր ասպեկտներ՝ աշխատաշուկա, կենսամիջավայր, քաղաքական համակարգեր, տեխնոլոգիական կարգեր, մարդու ինքնություն և այլն։

Տնտեսական նպատակահարմարությամբ և կյանքի որակի բարելավման գրավչությամբ կյանքի կոչված չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունն իր մեջ կրում է աճող անկայունության և համաշխարհային համակարգի հնարավոր փլուզման վտանգները, ուստի դրա սկիզբն ընկալվում է որպես մարտահրավեր, որին մարդկությունը պետք է պատասխանի։

Տեխնոլոգիաներ
-------------

Չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխության կարևորագույն տարրերից մեկը տվյալների անլար փոխանցումն է Համացանցի միջոցով 
Չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը սովորաբար նկարագրվում է՝ մատնանշելով այն հիմնական տեխնոլոգիաները, որոնք «շուտով» դուրս կգան գիտական մշակման և փորձարկման փուլից։ Այս տեխնոլոգիաները ներառում են ապագա տեխնոլոգիաների հետևյալ հավաքական հասկացությունները։

* Մեծ տվյալների վերլուծություն
* Արհեստական բանականություն
* Ինքնավար ռոբոտներ
* Ինքնավար տրանսպորտ և անօդաչու թռչող սարքեր (ԱԹՍ)
* Ամպային հաշվարկներ
* Քվանտային հաշվարկներ
* Բանացանց
* Լրացված, վիրտուալ իրականություն և մետատիեզերք
* Մոդելավորում և սիմուլյատորներ
* 3D տպագրություն՝ Եռաչափ տպիչ
* Տպագիր էլեկտրոնիկա
* Նանոտեխնոլոգիաներ և նեյրոտեխնոլոգիաներ
* Բլոկչեյն
* Տեղեկատվական անվտանգություն

Արտադրական ոլորտի առումով վերանայման նյութերը կարող են լինել 2019 թվականի Համաշխարհային տնտեսական ֆորումում պատրաստված վերանայման նյութեր։ Որպես ոլորտներ, որտեղ նկարագրված հեղափոխությունն արդեն սկսվել է, նրանք խոսում են հետևյալի մասին.

* ինքնավար ռոբոտներ լոգիստիկայի, արտադրության ոլորտում
* ճշգրիտ գյուղատնտեսություն՝ օգտագործելով դրոններ և սենսորներ
* թվային երկվորյակներ բիզնեսում

Հետազոտողների կարծիքները
------------------------

Ընդլայնված իրականության օգտագործման օրինակ, երբ իրական օբյեկտները լրացվում են դրանց վրա դրված տեղեկատվությամբ
«Ի տարբերություն նախորդների, այս արդյունաբերական հեղափոխությունը զարգանում է ոչ թե գծային, այլ ավելի շուտ էքսպոնենցիալ տեմպերով», - Կլաուս Շվաբ «Չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխություն», Eksmo-Press, 2018 :

«Չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը հիմնարար փոփոխություններ կբերի արտադրական գործընթացներում։ Դա ենթադրում է ոչ միայն տեխնոլոգիական նորամուծություններ, այլև սոցիալական պարադիգմի, մշակութային կոդի փոփոխություն։ Կիբերֆիզիկական համակարգերի լայնածավալ ներդրումը և արդյունաբերության թվայնացումը հնարավոր չեն լինի առանց իրավական փոփոխությունների և քաղաքական բարեփոխումների», - նշում է ՏԱՍՍ-ի մամուլի ծառայությունը :

«Մեր աչքի առաջ ծավալվում է չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը։ Ոմանք կարծում են, որ սա «թվային» հեղափոխության շարունակությունն է, դրա նոր փուլը, որտեղ տեխնոլոգիաները սկսում են տեղահանել մարդկանց» :

«Սկսված չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը անճանաչելիորեն կփոխի մարդու կենսակերպը։ Սպասում ենք մարդկության պատմության մեջ ամենամեծ վերափոխմանը, որը կազդի հասարակության բոլոր ոլորտների վրա։ Ավելին, արդեն իսկ նկատվում են բազմաթիվ փոփոխություններ։ Այս հեղափոխության հիմնական տարբերությունը բոլոր նախորդներից բոլոր թվարկված տեխնոլոգիաների սինթեզն ու փոխազդեցությունն է» ։

Արդյունաբերություն 4.0-ի իրականացման առաջընթացի ամենամեծ խոչընդոտներն են.

* Հմուտ աշխատողների բացակայություն` խելացի գործարանների գործունեությունը ամենից շատ կախված է այս տեսակի մասնագետներից։
* Այս տեսակի տեխնոլոգիայի կողմից առաջադրված կիբերանվտանգության ավելի բարձր պահանջներ, քանի որ, թեև ավելի արդյունավետ, գործարանները նույնպես կդառնան ավելի խոցելի։ Քանի որ գործարանները դառնում են խիստ ավտոմատացված և վերահսկվում համակարգչային ալգորիթմներով, նրանք ավելի հաճախ կդառնան համակարգչային դիվերսիայի զոհ կամ տեղի կունենա տեղեկատվության արտահոսք դեպի մրցակիցներ։
* Հաղորդակցման ենթակառուցվածքի բացակայություն՝ այս տեխնոլոգիաներից շատերը պահանջում են լայնաշերտ բարձր թողունակությամբ մուտք դեպի ինտերնետ, ինչը ապահովված չէ շատ արդյունաբերական տարածքներում (քանի որ արդյունաբերության փոքր խմբի համար արդյունաբերական տարածքի միացումն այնքան էլ ձեռնտու չէ հեռահաղորդակցության ընկերություններին)։

Կանխատեսվող հետևանքներ
----------------------

Դավոսի Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի հիմնադիր և երկարամյա նախագահ Կլաուս Շվաբը փոփոխությունների մասշտաբները բնութագրում է որպես աննախադեպ մարդկության պատմության մեջ։ Փոփոխությունները կազդեն բոլորի վրա՝ կտրուկ կփոխվեն մարդու հարաբերությունները աշխարհի, իր և այլ մարդկանց հետ։ Չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը մարդկության կենսամակարդակը բարձրացնելու, բազմաթիվ հրատապ խնդիրներ լուծելու մեծ ներուժ ունի, բայց նաև թույլ է տալիս նոր խնդրահարույց խնդիրների ի հայտ գալ։

### Տնտեսության վերափոխում

Տնտեսության այն հատվածները, որոնց հասանելի են մեծ քանակությամբ տվյալներ, հնարավորություն կունենան արմատապես բարելավել դրանց հիման վրա կայացված որոշումների որակը։ Սա վերաբերում է բանկային, իրավաբանական ծառայությունների, ապահովագրության, հաշվապահության, կառավարման, խորհրդատվության և աուդիտի, չափագիտական աջակցության, առողջապահության և այլն։ Մյուս կողմից, լոգիստիկան՝ ժամանակակից լուծումներով, ուժեղ կզարգանա։ Կնվազի տարբեր ռենտաների վրա հիմնված դասական առավելությունների դերը, ինչպես նաև կնվազի միջնորդի դերը՝ ի նպաստ ապրանքների սպառողական որակների և տեխնոլոգիական ռենտայի: Ընդհանուր առմամբ կբարձրանա ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը, այդ թվում՝ բնական։ Տնտեսությունը կդառնա ավելի թափանցիկ, կանխատեսելի, իսկ զարգացումը կլինի արագ ու համակարգված։ Համաշխարհային տնտեսությունում 2010 թվականից ի վեր ծավալվում և թափ է հավաքում ռեշորինգի (անգլ.՝ *reshoring*)՝ ծագման երկիր վերադառնալու, գործընթացը։

### Աշխարհի թափանցիկություն

Որքան սերտորեն կապված լինի ֆիզիկական աշխարհը թվայինին, այնքան ավելի շատ հնարավորություններ կհայտնվեն թվային ցանցերի միջոցով ֆիզիկական աշխարհի ցանկացած փոփոխության և երևույթի (ներառյալ անցանկալի իրադարձությունների) լայն վերահսկման և մոնիտորինգի համար:Օրինակ՝ կարող է ավելի հեշտ լինել հանցագործներ գտնելը։ Մեծ նշանակություն կունենա, թե կոնկրետ ինչպես է կառուցվելու մուտքի իրավունքի ճարտարապետությունը, ինչպես նաև տեղեկատվության աճող պայթյունի ժամանակ տեղեկատվության հսկայական հոսքի կառուցվածքի և ցուցադրման առանձնահատկությունները։

### Մարդկային աշխարհի անհատականացում

Աշխարհը կդառնա ավելի անհատական բոլորի համար միանգամից մի քանի դիրքերից։ Նախ, ապրանքների և ծառայությունների հարմարեցման, որոշակի սպառողի համար ավելի նուրբ թյունինգի հնարավորությունները զգալիորեն կընդլայնվեն։ Երկրորդ, իրերի փոխազդեցությունը կդառնա համակարգային, և, հետևաբար, հարմարեցված, կրկին կոնկրետ սպառողի համար։ Նույնին կծառայի վիրտուալ և ընդլայնված իրականության միջոցները՝ թույլ տալով յուրաքանչյուր մարդու համար ստեղծել աշխարհի ընկալման անհատական «շարունակություն» և գունազարդում/հեռանկար։ Քանի որ մարդն ընկղմվում է թվային միջավայրում, նրա անհատական վարքագիծը գնալով կդառնա ավելի թվայնացված, այսինքն՝ հասանելի վերլուծության և հաշվառման համար, ինչը էլ ավելի մեծ հնարավորություններ կստեղծի շրջապատող աշխարհի անհատական հարմարեցման համար։

Մի կողմից կարծիք կա, որ դա մարդուն օտարում է իր ներաշխարհից՝ սեփական անհատականություն ձևավորելու ազատության բացակայություն, մարդկանց ինքնության հիման վրա տարանջատում և, որպես հետևանք, մարդու բևեռացում համայնքներից։ Մյուս կողմից, տարբեր նոր վերաբերմունքներից և տեսակետներից անհատական ընտրության հնարավորությունը կարող է խթանել զարգացումը, բացահայտելով մարդու ներաշխարհի առանձնահատկությունները, ինքնակազմակերպման ընդլայնված շրջանակը, ներառյալ հետագա աճը։

### Իրականության նոր սկզբունքներ

Թվային տեխնոլոգիաների հիման վրա աշխարհի գործունեությունը զգալիորեն կփոխի իրականության որոշ նախկին հիմնարար հատկություններ, որոնք դրված են գոյաբանության, էթիկայի, գեղագիտության, իմացաբանության և այլնի սկզբունքների հիմքում։ Արդյունքում կփոխվի և էականորեն դիվերսիֆիկացվի մարդու անձի հնարավոր կառուցվածքը։

### Սոցիալական շերտավորում

Չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը միանգամից մի քանի նախադրյալներ է պարունակում սոցիալական շերտավորման համար։ Շատ առաջադրանքների համար ռոբոտային լուծումների ի հայտ գալը կհանգեցնի ցածր և միջին որակավորում ունեցող աշխատուժի արժեքի նվազմանը։ Սա կարող է խաթարել մեծ միջին դասի նյութական հարստությունը, ինչը սահմանափակում է նրա ներկայացուցիչների՝ սեփական մարդկային կապիտալում ներդրումներ կատարելու հնարավորությունը։ Առանց մարդկային կապիտալի զարգացման՝ մարդու համար ստեղծվում են բարձր որակավորում ունեցող աշխատուժի շուկա մուտք գործելու անհաղթահարելի խոչընդոտներ, ինչի արդյունքում նրա աշխատանքը շարունակում է վատ վարձատրվել, իսկ մարդը զրկվում է այն շտկելու հնարավորությունից։ Մյուս կողմից, ցածր որակավորում ունեցող մարդկային աշխատուժի արժեզրկումը հանգեցնում է նրան, որ զարգացող երկրները կորցնում են էժան աշխատուժի առավելությունը և առաջընթացի զարգացման հնարավորությունները։ Սա ամրապնդում է երկրների միջև հարստության շերտավորումը։ Միևնույն ժամանակ, չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը մի շարք նոր հնարավորություններ է ընձեռում ավանդաբար հետ մնացող երկրների համար՝ պայմանավորված աշխատաշուկայի ընդհանուր վերափոխմամբ և դրան ներարկելու որոշ սահմանափակող գործոնների դերի նվազմամբ, ինչպիսիք են աշխարհագրական դիրքը, ինստիտուցիոնալ թերզարգացում և այլն։

### Հին մասնագիտությունների անհետացումը և նորերի ի հայտ գալը

«Ներկայիս իրավիճակը սկզբունքորեն տարբերվում է այն ամենից, ինչ նախկինում էր, ... առաջին անգամ մեքենաները ոտնձգություն կատարեցին մարդուն բնորոշող գլխավոր բանի՝ նրա մտքի վրա։ Մարդն ի վիճակի չէ մրցել ժամանակակից մեքենաների ինտելեկտուալ ուժի հետ, որոնք ունակ են շատ ավելի արագ վերլուծել և որոշումներ կայացնել»։

Ինչպես նախորդ արդյունաբերական հեղափոխությունների ժամանակ, այնպես էլ տնտեսության վերափոխումը տանում և կհանգեցնի զանգվածային որոշ մասնագիտությունների անհետացմանը և մյուսների՝ նորերի առաջացմանը։ Օրինակ՝ 2-րդ և 3-րդ արդյունաբերական հեղափոխությունից հետո այնպիսի մասնագիտություններ, ինչպիսիք են՝ բեռնակիր, կառապան, ծխնելույզ մաքրող, փողոցային լամպերին հետևող, սառույց հավաքող, ջրատար, հաշվիչ, մեքենագրող, ստենոգրաֆիստ և շատ այլ մասնագիտություններ անհետացել են։

2020 թվականի դրությամբ անհետացող մասնագիտություններ՝ ռադիո-օպերատոր, գրադարանավար, գանձապահ, փոստատար, վարորդ, նավիգատոր, հաշվապահ, դերձակ, խեցեգործ, ժամանակաչափ, իրավաբան, նոտար, ուսուցիչ, դեղագործ, թերապեվտ, լրագրող, ռիելթոր, լոգիստիկ, դիսպետչեր։

Նոր մասնագիտություններ՝ բլոգեր, տվյալների նշագրող, SCRUM վարպետ, Product owner, UX/UI դիզայներ, Data scientist, կենսաինֆորմատիկ, կենսաֆարմակոլոգ, նյարդահոգեբան, 3D տպագրության ինժեներ և այլն։

### Քաղաքական համակարգերի ցնցում

Միջին խավի վատթարացող դիրքը կարող է հանգեցնել միջին դասի վրա հիմնված քաղաքական համակարգերի անհավասարակշռության՝ ամրապնդելով պոպուլիզմի, արմատականության, ֆունդամենտալիզմի և միլիտարիզմի գաղափարները։

Բաղադրիչներ
-----------

Չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը շատ բաղադրիչներ ունի, եթե ուշադիր նայեք մեր հասարակությանը և ներկայիս թվային միտումներին։ Որպեսզի պատկերացում կազմեք, թե որքան մեծ են այս բաղադրիչները, ահա թվային տեխնոլոգիաների մի քանի օրինակներ.

* Շարժական սարքեր
* Տեղադրության տեխնոլոգիաներ
* Նույնականացում և խարդախության հայտնաբերում
* 3D տպագրություն
* Խելացի սենսորներ
* Մեծ վերլուծություն և առաջադեմ գործընթացներ
* Հաճախորդների բազմամակարդակ ներգրավվածություն և հաճախորդների պրոֆիլավորում
* Համակարգչային համակարգի ռեսուրսների առկայություն ըստ պահանջի
* Ընդլայնված մարդ-մեքենա ինտերֆեյս
* Տվյալների վիզուալիզացիա և ակտիվացված ուղիղ ուսուցում։

Հիմնականում այս տեխնոլոգիաները կարելի է բաժանել չորս հիմնական բաղադրիչների, որոնք սահմանում են «Արդյունաբերություն 4.0» կամ «խելացի գործարան» տերմինը.

* Կիբեր-ֆիզիկական համակարգեր
* Իրերի ինտերնետ
* Համակարգչային համակարգի ռեսուրսների առկայություն ըստ պահանջի
* Կոգնիտիվ հաշվարկներ։

«Արդյունաբերություն 4.0-ը միավորում է նոր տեխնոլոգիաների լայն շրջանակ՝ արժեք ստեղծելու համար։ Օգտագործելով կիբեր-ֆիզիկական համակարգեր, որոնք հետևում են ֆիզիկական գործընթացներին, դուք կարող եք ստեղծել ֆիզիկական աշխարհի վիրտուալ պատճենը։ Կիբեր-ֆիզիկական համակարգերի բնութագրիչները ներառում են ապակենտրոնացված որոշումներ կայացնելու ունակությունը, ինքնավարության բարձր աստիճանի հասնելը։

Ըստ երկրների
------------

Industrie 4.0-ը հայեցակարգ է, որն օգտագործվում է գերմանական պետական-մասնավոր ծրագրում՝ ստեղծելու ավտոմատացված, արտաքին միջավայրի հետ փոխազդող արդյունաբերություններ, որոնք արտադրում են անհատականացված արտադրանք։ Արդյունաբերություն 4.0-ն աստիճանաբար գրավում է ամբողջ աշխարհը՝ Միացյալ Նահանգները 2014 թվականին ստեղծեց Արդյունաբերական ինտերնետ շահույթ չհետապնդող կոնսորցիումը, որոնք գլխավորում են ոլորտի առաջատարներ AT&T, Cisco, General Electric, IBM и Intel:

Տես նաև
-------

* Թվային հեղափոխություն
* Գիտատեխնիկական հեղափոխություն
* Թվային վերափոխում

Գրականություն
-------------

* Шестакова И. Г. Новая темпоральность цифровой цивилизации: будущее уже наступило // Научно-технические ведомости СПбГПУ. Гуманитарные и общественные науки. 2019. Т. 10, № 2. С. 20-29. DOI: 10.18721/JHSS.10202 Archived 2022-07-06 at the Wayback Machine.
* Сергей Мануков (2016 թ․ հունվարի 1). "4-я промышленная революция в Давосе" (in ռուսերեն). expert.ru. Արխիվացված է the original 2019 թ․ հոկտեմբերի 15-ին. Retrieved 2019 թ․ հոկտեմբերի 15.
* Антон Кобяков (2016 թ․ փետրվարի 12). "Вызовы XXI века: как меняет мир четвертая промышленная революция" (in ռուսերեն). РБК. Retrieved 2019 թ․ հոկտեմբերի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|description=` ignored (help)
* *Валерия Минчичова*. Россия в Индустрии 4.0. Молодой учёный — 2020. — № 24 (314). — С. 196—198. Дата обращения 19 августа 2020

Արտաքին հղումներ
----------------

* Индустрия 4.0 // МосЛента, 9 января 2019.
* Качественный скачок скорости развития: Переход в новую реальность.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Четвёртая промышленная революция: интернет вещей, циркулярная экономика и блокчейн // furfur.me
2. 1 2 3 4  "Индустрия 4.0: что такое четвертая промышленная революция?". Retrieved 2019 թ․ նոյեմբերի 15.
3. 1 2 3 4  Конец аналогового мира: индустрия 4.0, или что принесет с собой четвёртая промышленная революция(չաշխատող հղում)
 // theoryandpractice.ru
4. 1 2  "4-я промышленная революция в Давосе". Արխիվացված է the original 2016 թ․ սեպտեմբերի 21-ին. Retrieved 2022 թ․ հունիսի 16.
5. ↑  PricewaterhouseCoopers. "Восемь ключевых технологий для бизнеса" (in rus). PwC. Retrieved 2019 թ․ նոյեմբերի 15.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
6. ↑  *Клаус Шваб, Николас Дэвис.* Технологии четвёртой промышленной революции = Shaping The Fourth Industrial Revolution. — Эксмо, 2018. — 320 с. — ISBN 978-5-04-095565-7.
7. ↑  "Четвертая промышленная революция : Целевые ориентиры развития промышленных технологий и инноваций" (PDF). *Всемирный экономический форум*. 2019.
8. ↑  Kateryna Bondar (2017 թ․ նոյեմբերի 9). "What is in reality Industry 4.0?". *InnovaCima* (in անգլերեն). Արխիվացված է the original 2018 թ․ հունվարի 1-ին. Retrieved 2017 թ․ դեկտեմբերի 19.
9. ↑  *Kateryna Bondar* Challenges and Opportunities of Industry 4.0 – Spanish Experience (английский) // *International Journal of Innovation, Management and Technology*. — 2018. — Т. 9. — № 5. — С. 202—208.
10. ↑  Греф предрек похороны современной банковской системы // banki.ru, 21.05.2016
11. ↑  В Минфине предупредили о скором исчезновении профессии бухгалтера // Лента. Ру, сен 2016
12. 1 2  Кобяков, 2016
13. 1 2 3 4  Сергей Галкин (2016 թ․ մայիսի 10). "Промышленная революция 4.0". *- Reed Media*. web.archive.org. Արխիվացված է the original 2016 թ․ դեկտեմբերի 1-ին. Retrieved 2019 թ․ նոյեմբերի 15.
14. ↑  *Кондратьев В.* Решоринг как форма реиндустриализации // Мировая экономика и международные отношения, 2017, т. 61, № 9, сс. 54-65.
15. ↑  Даниил Туровский (2016 թ․ հուլիսի 7). "Конец частной жизни Даниил Туровский — о приложении FindFace и технологиях тотальной слежки". meduza.io. Retrieved 2019 թ․ նոյեմբերի 15.
16. 1 2  Четвёртая революция: интернет вещей
17. ↑  Шестакова И. Г. Человеческий капитал в цифровую эпоху // Научный журнал НИУ ИТМО. Сер. Экономика и экологический менеджмент. 2018. № 1.С.56-63
18. ↑  Дмитрий Судаков. "Атлас новых профессий". *федеральный проект «Атлас новых профессий»*. При поддержке МШУ «Сколково» и Агентства стратегических инициатив.
19. 1 2 3 4 5  "How To Define Industry 4.0: Main Pillars Of Industry 4.0". *ResearchGate* (in անգլերեն). Retrieved 2019 թ․ հունիսի 9.
20. ↑  Четвертая промышленная революция в «Футурошок» на РС/РСЕ, 20.02.2016
21. ↑  "AT&T+Cisco+GE+IBM+Intel = Industrial Internet Consortium | AT&T" (in անգլերեն). about.att.com. Retrieved 2019 թ․ նոյեմբերի 15.