Ֆրանկ-Վալտեր Շթայնմայեր, «բանաձևի» հիմքում ընկած առաջարկի հեղինակ
**Շթայնմայերի բանաձև**, Մինսկի երկրորդ համաձայնագրի մի շարք դրույթների փուլային իրականացման մեխանիզմը, որոնք վերաբերում են Ուկրաինայի Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերի առանձին շրջաններին հատուկ կարգավիճակի տրամադրմանը և այդ տարածքներում տեղական ընտրությունների անցկացմանը։

Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարար Ֆրանկ Վալտեր Շթայնմայերը 2015 թվականի հոկտեմբերին առաջարկել էր «նորմանդական քառյակի» փարիզյան գագաթնաժողովում և հաստատվել էր 2016 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Բեռլինում «նորմանդական քառյակի» հանդիպմանը։

Ենթադրում է ուժի մեջ մտնել Ուկրաինայի «Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերի առանձին շրջաններում տեղական ինքնակառավարման հատուկ կարգի մասին» օրենքի ժամանակավոր հիման վրա՝ այդ տարածքներում անցկացված տեղական ընտրությունների քվեարկության օրը, և ուժի մեջ մտնելը ԵԱՀԿ-ի կողմից դրանք ազնիվ և ազատ ճանաչելուց հետո։

2019 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Դոնբասի հարցով կոնտակտային խումբը Մինսկում կայացած բանակցություններում հաստատել է «Շթայնմայերի բանաձև»-ի միասնական խմբագրությունը, ինչը զանգվածային բողոքներ է առաջացրել Ուկրաինայում։

Նախապատմություն
---------------

### Մինսկի արձանագրություն

Հիմնական հոդված՝ Մինսկի արձանագրություն
2014 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Մինսկում ստորագրվեց Մինսկի արձանագրությունը՝ «արձանագրություն եռակողմ կոնտակտային խմբի խորհրդակցությունների արդյունքների վերաբերյալ, որոնք ուղղված են Ուկրաինայի նախագահ Պետրո Պորոշենկոյի խաղաղ ծրագրի իրականացմանը և Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի նախաձեռնությունների իրականացմանը»։

Արձանագրությամբ, մասնավորապես, նախատեսվում էր․

* Իշխանության ապակենտրոնացման անցկացումը, այդ թվում՝ «Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերի առանձին շրջաններում տեղական ինքնակառավարման ժամանակավոր կարգի մասին» Ուկրաինայի օրենքի (Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերի առանձին շրջանների հատուկ կարգավիճակի մասին օրենքի) ընդունման միջոցով։
* Արտահերթ տեղական ընտրությունների անցկացումը՝ Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերի առանձին շրջանների հատուկ կարգավիճակի մասին Ուկրաինայի օրենքին համապատասխան։

Չնայած արձանագրության ստորագրմանը՝ Ուկրաինայի արևելքում ռազմական գործողությունները շարունակվել են դրա գործողության ընթացքում։ 2015 թվականի հունվարի կեսերին հակամարտության կողմերը փաստացի դադարեցին կատարել արձանագրության կետերը։

### Մինսկի երկրորդ համաձայնագիր

Հիմնական հոդված՝ Մինսկի երկրորդ համաձայնագիր
2015 թվականի փետրվարի 11-12-ին Մինսկում կայացած գագաթնաժողովում Գերմանիայի, Ֆրանսիայի, Ուկրաինայի և Ռուսաստանի ղեկավարները «նորմանդական քառյակի» ձևաչափով համաձայնեցրել են Մինսկի համաձայնությունների կատարման համալիր միջոցառումները, որոնք ստորագրվել են Ուկրաինայի իրադրության խաղաղ կարգավորման կոնտակտային խմբի կողմից, որը բաղկացած է Ուկրաինայի, Ռուսաստանի, ԵԱՀԿ-ի և Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերի (հռչակված Դոնեցկի և Լուգանսկի Ժողովրդական Հանրապետությունների) ներկայացուցիչներից։ Ավելի ուշ ձեռք բերված պայմանավորվածություններն արդեն հաստատված է, հատուկ բանաձևով ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհրդի։

Համաձայնագրով, մասնավորապես, նախատեսվում էր.

* Ուկրաինայի օրենսդրությանը և Ուկրաինայի «Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերի առանձին շրջաններում տեղական ինքնակառավարման ժամանակավոր կարգի մասին» օրենքին համապատասխան տեղական ընտրությունների անցկացման մոդալությունների, ինչպես նաև այդ շրջանների ապագա ռեժիմի շուրջ երկխոսության սկիզբը՝ նշված օրենքի հիման վրա
* Ուկրաինայում սահմանադրական բարեփոխումների անցկացումն ու 2015 թվականի վերջին նոր Սահմանադրության ուժի մեջ մտնելը, որը որպես հանգուցային տարր ենթադրում է ապակենտրոնացում (հաշվի առնելով Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերի առանձին շրջանների առանձնահատկությունները, որոնք համաձայնեցված են այդ շրջանների ներկայացուցիչների հետ), ինչպես նաև մինչև 2015 թվականի վերջը Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերի առանձին շրջանների հատուկ կարգավիճակի մասին մշտական օրենսդրության ընդունումը
* Տեղական ընտրություններին վերաբերող հարցերի համաձայնեցումը Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերի առանձին շրջանների ներկայացուցիչների հետ եռակողմ կոնտակտային խմբի շրջանակներում։ Ընտրությունների ժամանակ դիտորդական առաքելություն կիրականացնի ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ-ի կողմից
* Ուկրաինայի կառավարությանը պետական սահմանի նկատմամբ վերահսկողության փոխանցումը, որը պետք է սկսվեր տեղական ընտրություններից հետո առաջին օրը և ավարտվեր համապարփակ քաղաքական կարգավորումից հետո (Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերի առանձին շրջաններում տեղական ընտրությունները՝ Ուկրաինայի օրենքի հիման վրա և սահմանադրական բարեփոխումը) մինչև 2015 թվականի վերջը՝ սահմանադրական բարեփոխումների մասին կետի կատարման պայմանով։

### Տեղական ինքնակառավարման հատուկ կարգի մասին օրենք

Հիմնական հոդված՝ Ուկրաինայի օրենքը «Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերի առանձին շրջաններում տեղական ինքնակառավարման հատուկ կարգի մասին»
2015 թվականի մարտի 12-ին Ուկրաինայի ԱԱՊԽ-ն սահմանեց տարածքի սահմանները, որը պետք է հատուկ կարգավիճակ ստանար։ ԱԱՊԽ-ն հրաժարվել է ընդգրկել ՕՐԴԼՈ Դեբալցևոյի կազմում՝ վկայակոչելով Մինսկում ձեռք բերված պայմանավորվածությունները, թեև քաղաքն ու հարակից տարածքներն այդ ժամանակ վերահսկվում էին ապստամբների կողմից։ ԴԺՀ-ում ԱԱՊԽ-ի որոշումը բնութագրել են որպես Մինսկի համաձայնագրերի խախտում։ Այն շրջանների և բնակավայրերի ամբողջական ցանկը, որոնցում տեղական ինքնակառավարման հատուկ կարգ է սահմանվում, որոշվել է Ուկրաինայի Գերագույն ռադայի որոշմամբ, որն ընդունվել է 2015 թվականի մարտի 17-ին։

Նույն օրը Ուկրաինայի Գերագույն ռադան ընդունել է «Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերի առանձին շրջաններում տեղական ինքնակառավարման ժամանակավոր կարգի մասին» օրենքի նոր տարբերակը։ Նոր խմբագրության համաձայն՝ TNR-ի բոլոր հատուկ լիազորությունները կստանան միայն տեղական ընտրությունների անցկացումից հետո, որոնք ուկրաինական իշխանությունները մտադիր են անցկացնել Ուկրաինայի օրենքներով և միջազգային չափանիշներով՝ Ուկրաինայի բոլոր քաղաքական ուժերի մասնակցությամբ։ ԴԺՀ-ի և ՉԺՀ-ի ներկայացուցիչները հանդես են եկել այդ օրենքի դեմ և Կիևին մեղադրել են Մինսկի համաձայնագրերը տապալելու մեջ, սակայն միջազգային մակարդակով խորհրդակցություններից հետո կողմերը վերադարձել են շփման խմբի ձևաչափով բանակցությունների անցկացմանը։ Օրենքի գործողությունը սպառվել է 2017 թվականի աշնանը, և այդ ժամանակից ի վեր այն ամեն տարի ևս մեկ տարով երկարացվել Է Գերագույն ռադայի կողմից։ Օրենքի գործող տարբերակի համաձայն՝ տեղական ինքնակառավարման հատուկ կարգն ուժի մեջ կմտնի միայն ապօրինի զինված կազմավորումների և ռազմական տեխնիկայի դուրսբերումից հետո։

### Փակուղու կարգավորման գործընթաց

Սահմանադրական հանձնաժողովը, որը պետք է նախապատրաստեր սահմանադրական բարեփոխումների նախագիծը, հրաժարվել է դիտարկել ԴԺՀ-ի և ԼԺՀ-ի ներկայացրած առաջարկները։

Ավելի քան չորս տարվա ընթացքում, որոնք անցել են Մինսկի համաձայնագրերի ստորագրման օրվանից, փաստացի դրանց ոչ մի կետ չի կատարվել։ Ռուսաստանը մեղադրել Է Ուկրաինային Մինսկի պայմանավորվածությունների քաղաքական մասը սաբոտաժի ենթարկելու մեջ (որը նախատեսում է մշտական հիմունքներով Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերի առանձին շրջանների հատուկ կարգավիճակի ընդունում (ԴԺՀ և ԼԺՀ), այն Ուկրաինայի Սահմանադրության մեջ ամրագրելու, համաներման անցկացում և տեղական ընտրությունների կազմակերպում)՝ պնդելով, որ միայն համաձայնագրի այս և մի շարք այլ կետերի կատարումից հետո կարող է վերականգնվել Ուկրաինայի կառավարության վերահսկողությունը ռուս-ուկրաինական ողջ սահմանի նկատմամբ։ Ուկրաինան հայտարարել է կայուն հրադադարի առաջնային անհրաժեշտության, ինչպես նաև չճանաչված հանրապետությունների և Ռուսաստանի միջև սահմանի նկատմամբ միջազգային վերահսկողության հաստատման մասին՝ որպես առանցքային պայման, որը նպաստում է այդ տարածքների վերադարձին ուկրաինական պետության կազմ։

Պայմանավորված այն հանգամանքով, որ չվերահսկվող տարածքներում տեղական ընտրությունների անցկացման հարցերի համաձայնեցումը մտել է փակուղի, դե ֆակտո չճանաչված հանրապետությունների իշխանությունները մի քանի անգամ նշանակել են տեղական ընտրությունների անցկացման իրենց սեփական ժամկետները, ինչն ամեն անգամ բողոքի ալիք է բարձրացրել Ուկրաինայի, Գերմանիայի և Ֆրանսիայի՝ որպես «նորմանդական գործընթացի» մասնակիցների մոտ։ Ի վերջո, ընտրություններն անցկացվել են ԴԺՀ-ում և ՉԺՀ-ում 2018 թվականի նոյեմբերին՝ ահաբեկչության հետևանքով ԴԺՀ-ի առաջնորդ Ալեքսանդր Զախարչենկոյի զոհվելուց հետո։

2015 թվականին Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարար Ֆրանկ-Վալտեր Շթայնմայերն առաջարկել է ըստ ժամանակի համաձայնեցնել Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերի առանձին շրջանների հատուկ կարգավիճակի մասին օրենքի ուժի մեջ մտնելը Այդ շրջաններում տեղական ընտրությունների անցկացման հետ՝ Ուկրաինայի օրենսդրությանը համապատասխան և ԵԱՀԿ-ի հսկողության ներքո, որի ներկայացուցիչները պետք է վկայեն և հաստատեն դրանց օրինականությունը և ազնվությունը։ Այդ առաջարկը, որը հետագայում հայտնի է որպես «Շթայնմայերի բանաձև», հավանության է արժանացել 2015 թվականի հոկտեմբերի 2-ին Փարիզում «նորմանդական քառյակի» գագաթնաժողովում և ընդունվել է որպես այդ հարցի շուրջ բանավեճերի հիմք «նորմանդական քառյակի» և Դոնբասի հարցով եռակողմ կոնտակտային խմբի շրջանակներում։ Այդ «բանաձևը», սակայն, մինչև վերջերս թղթի վրա չի ֆիքսվել և բանակցությունների մասնակիցների կողմից մեկնաբանվել է տարբեր կերպ։

### Կարգավորման գործընթացի ակտիվացում

Վլադիմիր Զելենսկին, որը հաղթել է 2019 թվականի նախագահական ընտրություններում, իր թիմի առաջնահերթություններն է համարել Ուկրաինայի արևելքում հրադադարը և «ուկրաինական Ղրիմի և Դոնբասի» վերադարձը։ Հուլիսի 5-ին Զելենսկին «Deutsche Welle» ռադիոկայանի մեկնաբանությունում հայտարարել է. «դուք լավ գիտեք, որ ոչ իմ թիմը, ոչ ես, մենք չենք ստորագրել այդ «*Մինսկը»*, բայց մենք պատրաստ ենք գնալ բոլոր Մինսկի պայմանավորվածությունների կատարման կետերով, որպեսզի վերջապես խաղաղություն ունենանք»։

Վլադիմիր Զելենսկին ԶՈՒ առաջապահ դիրքեր այցելության ժամանակ, 2019 թվականի մայիսի 27
Հուլիսի 1-ին Լուգանսկի ստանիցայի շրջանում անցկացվել է հակամարտող կողմերի ուժերի և միջոցների բուծում, ավելի ուշ անցկացվել Է մերձակա տարածքի ականազերծում և սկսվել են 2015 թվականին Ուկրաինայի զինված ուժերի կողմից պայթեցված կամրջի վերականգնման աշխատանքները։ Օգոստոսից սկսած՝ Զելինսկին պնդում է, որ «նորմանդական քառյակի» գագաթաժողովն արագ անցկացվի։ Ռուսական կողմը, որպես այդ հանդիպման անցկացման նախապայման, պահանջել է կատարել 2016 թվականի նախորդ գագաթնաժողովի պայմանավորվածությունները (նկատի ունի կողմերի շփման գծի ևս երկու հատվածներում՝ Պետրովսկում և ոսկով), ինչպես նաև համաձայնեցնել «Շթայնմայերի բանաձևը»։

### «Շթայնմայերի բանաձևի» համաձայնեցում

Սեպտեմբերի 11-ին Գերմանիայի, Ռուսաստանի, Ուկրաինայի և Ֆրանսիայի ղեկավարների խորհրդականները համաձայնեցրել են «Շթայնմայերի բանաձև»-ի ընդհանուր խմբագրությունը»։ Այս տեքստը ուղարկվել է եռակողմ կոնտակտային խմբի (TCG) մասնակիցներին Մինսկում ստորագրելու համար։

Մինսկի խմբի սեպտեմբերի 18-ի նիստում համաձայնեցված տարբերակի ստորագրման առաջին փորձը, սակայն, ավարտվեց ձախողմամբ։ ՏԿՆ-ում Ուկրաինայի ներկայացուցիչ Լեոնիդ Կուչման հայտարարել է, որ չի ստորագրի «Շթայնմայերի բանաձև»-ի համաձայնեցված խմբագրությունը, քանի որ դա բողոքի ակցիաներ կառաջացնի Ուկրաինայում։ Ուկրաինայի արտաքին գործերի նախարար Վադիմ Պրիստայկոն հայտարարել է, որ բանաձևի ստորագրման ձախողումը տեղի է ունեցել տեխնիկական խնդիրների պատճառով։ Ավելի ուշ Եռակողմ շփման խմբում Ուկրաինայի պատվիրակության ղեկավարի մամուլի քարտուղարը թվարկել է այն պայմանները, որոնց դեպքում պատրաստ է սկսել «Շթայնմայերի բանաձևի» կատարումը. մասնավորապես, կրակի լիակատար դադարեցում, Ուկրաինայի տարածքից օտարերկրյա զինված կազմավորումների դուրսբերում, ուժերի բազմացում շփման գծի ողջ երկայնքով և ռուս-ուկրաինական սահմանի՝ Ուկրաինային չվերահսկվող հատվածի նկատմամբ վերահսկողության հաստատում։

Հոկտեմբերի 1-ին Դոնբասի կոնտակտային խումբը գրավոր ձևով հաստատել է «Շթայնմայերի բանաձև»-ի միասնական խմբագրությունը և համաձայնեցրել է հակամարտող կողմերի ուժերի բուծումը Պետրովսկում և ոսկով, որը պետք է սկսվեր հոկտեմբերի 7-ին։ ԵԱՀԿ գործող նախագահի ներկայացուցիչ Մարտին Սայդիկը, մեկնաբանելով նիստի արդյունքները, հայտնել է, որ ՏԿՆ-ի անդամները և ՕՐԴԼՈՅԻ ներկայացուցիչները հաստատել են «Շթայնմայերի բանաձևի» տեքստը նրա հասցեին ուղղված նամակներով։ ԵԱՀԿ ներկայացուցչի, ռուսական կողմի, չճանաչված հանրապետությունների ներկայացուցիչների և Ուկրաինայի ներկայացուցիչ Լեոնիդ Կուչմայի ստորագրած նամակները թվագրվում էին հոկտեմբերի 1-ին և ավարտվում էին տեքստով, որ «կողմն ընդունում է այդ բանաձևի տեքստը»։

Այդ որոշման քննադատներն այն համարել են ազգային շահերը հանձնելու քայլ և իշխանությունների պատրաստակամության նշան՝ հրաժարվել հակամարտության դադարեցման նախկին պայմաններից, որոնք Կիևը առաջ էր քաշում նախագահ Պետրո Պորոշենկոյի օրոք, իսկ պաշտպանները փորձել են ապացուցել, որ դա Դոնբասում պատերազմի դադարեցման միակ շանսն է։

### Ուկրաինայի ղեկավարության հայտարարություններ

Նախագահ Վլադիմիր Զելենսկու թիմում ստորագրված փաստաթուղթը համարում են տեխնիկական քայլ, որն անհրաժեշտ է խաղաղ գործընթացի մեկնարկի համար։

Վլադիմիր Զելենսկին հոկտեմբերի 1-ին մամուլի համար ճեպազրույցի ժամանակ հաստատել է, որ «Շթայնմայերի բանաձևը» կտեղադրեն ՕՐԴԼՈ հատուկ կարգավիճակի մասին օրենքում։ Դրա հետ մեկտեղ նա հայտարարել է, որ Դոնբասում տեղական ընտրությունները կարող են անցկացվել միայն ուկրաինական օրենսդրության համաձայն և միայն զորքերի հետքաշումից հետո և պետական սահմանի նկատմամբ Ուկրաինայի վերահսկողության վերականգնման պայմանով։ Զելենսկին խոստացել է, որ կընդունվի Դոնբասի հատուկ կարգավիճակի մասին նոր օրենք, «որը խորհրդարանը կմշակի հասարակության հետ սերտ համագործակցությամբ և հրապարակային քննարկմամբ»։ Զելենսկու խոսքով՝ նոր օրենքում ոչ մի «կարմիր գիծ» չի անցնի, հենց այդ պատճառով էլ «չկա և երբեք ոչ մի կապիտուլյացիա չի լինի»։

Հոկտեմբերի 3-ին Ուկրաինայի մի շարք քաղաքներում սկսված բողոքի ակցիաների ֆոնին Զելենսկին հանդես է եկել տեսաուղերձով «Շթայնմայերի բանաձևի» համաձայնեցման կապակցությամբ, որում փաստացի հայտարարել է, որ ուկրաինական կողմը համաձայնեցրել է «Շթայնմայերի բանաձևը» բացառապես հանուն այն բանի, որ հանդիպում տեղի ունենա «նորմանդական ձևաչափով», որտեղ, Զելենսկու կարծիքով, պետք է քննարկվեն Դոնբասում պատերազմի դադարեցման ուղիները։ Զելենսկին ցուցարարներին կոչ է արել «հավասարակշռված և հանգիստ մոտենալ իրավիճակին և չենթարկվել որոշ անձանց մանիպուլյացիային և սադրանքներին։ Նրանք շատ են ցանկանում օգտագործել ձեզ, վերականգնել կողոպուտի հնարավորությունը, դառնալ քաղաքական հետապնդման զոհ և խուսափել քրեական պատասխանատվությունից»։

### Դոնբասի չճանաչված հանրապետությունների ղեկավարության հայտարարություն

Ինչպես նշված է հայտարարության մեջ, հանրապետությունները մտադիր են շարունակել բանակցությունները Մինսկում, որպեսզի ի վերջո հանգեն լիակատար ինքնակառավարման և ինքնորոշման։

ԴԺՀ-ի և ԼԺՀ-ի ղեկավարները Զելենսկիի նախագահին ուղիղ երկխոսության և տարածքների հատուկ կարգավիճակի մասին օրենքի նոր խմբագրման համատեղ աշխատանքի կոչ են արել՝ հայտարարելով, որ Ուկրաինայի կողմից չեն ընդունում բռնապետությունը և միակողմանի հայտարարությունները, այդ թվում՝ սահմանի վերահսկողության հարցում, քանի որ հանրապետությունները մտադիր են պահպանել այդ հսկողությունն իրենց նկատմամբ։

### Շթայնմայերի մեկնաբանություն

Հոկտեմբերի 7-ին Վրաստան կատարած այցի արդյունքներին նվիրված մամուլի ասուլիսում Գերմանիայի նախագահ Ֆրանկ-Վալտեր Շթայնմայերը, պատասխանելով BBC-ի թղթակցի հարցին, թե ինչպիսին էր Ռուսաստանի դերը «Շթայնմայերի բանաձև»-ի ստեղծման գործում, պատասխանել է. «ոչ մի»։ Նա նաև նշել է, որ ինքն իրեն զարմացնում է հարցի ներկայացումը, քանի որ բանակցություններին, որտեղ ձևակերպվել է «բանաձևը», ներկա է եղել Ուկրաինայի այն ժամանակվա նախագահ Պետրո Պորոշենկոն։

Շթայնմայերը պարզաբանել է, որ բանաձևն իրենից ներկայացնում է բացառապես խոշոր քայլերը կիսելու փորձ, որոնք Դոնբասի հակամարտության կարգավորման շուրջ բանակցությունների կողմերը չէին ցանկանում կատարել մի շարք ավելի փոքր քայլերի, որոնք ենթակա են համաձայնեցման։

Բանավեճ Գերագույն ռադայում
--------------------------

Հոկտեմբերի 1-ին «Շթայնմայերի բանաձև»-ի տեքստի ընդունումը կատաղի հակասություններ է առաջացրել Ուկրաինայի Գերագույն ռադայում։

«Ժողովրդի ծառա» խորհրդարանական խմբակցության առաջնորդ Դավիթ Արահամիան «բանաձև»-ի համաձայնեցումը տեխնիկական քայլ է համարել, որն անհրաժեշտ է «նորմանդական ձևաչափով» նորմանդական հանդիպում կազմակերպելու համար։

«Բատկիվշչինա» խմբակցության ղեկավար Յուլիա Տիմոշենկոն Ռադայի պատգամավորներին կոչ է արել նախագահի հետ միասին մշակել «Շթայնմայերի բանաձևի» իր օրենսդրական անալոգը, որը կհամապատասխաներ Ուկրաինայի ազգային շահերին։ Իսկ Ուկրաինայի բանաձևը՝ նախ ապառազմականացում, սահմանի վերականգնում, օրենքի ու Սահմանադրության վերադարձ, Ուկրաինայի վերահսկողությունն այդ տարածքի նկատմամբ, իսկ հետո՝ ընտրություններ։

Սվյատոսլավ Վակարչուկի «ձայնը» կուսակցությունը պահանջել Է Գերագույն ռադայի փակ նիստ անցկացնել, որի ընթացքում պահանջել կանաչ պարզաբանումներ, թե ինչ զիջումների է պատրաստ գնալ հանուն խաղաղության հասնելու։

Հոկտեմբերի 2-ին Զելենսկին ժամանել է Ռադա, բայց միայն խմբակցությունների ղեկավարության հետ փակ հանդիպման համար, որի մանրամասները նա խնդրել է գաղտնի պահել։ «Եվրոպական համերաշխություն» խմբակցության ղեկավար Իրինա Գերաշչենկոն Հանդիպման ավարտին ասել է. «իմ տպավորություններն ու զգացողությունները վկայում են այն մասին, որ Զելենսկին անկեղծորեն ձգտում է խաղաղության։ Բայց նաև անկեղծորեն և մի փոքր միամտաբար հավատում է, որ իրեն կհաջողվի հաղթել Պուտինին։ Իսկ մենք այդ կրեմլյան բանաձևերում տեսնում ենք թակարդներ Ուկրաինայի համար»։

Միակ քաղաքական ուժը, բացի «ժողովրդի ծառայից», որն, անշուշտ, հավանություն տվեց նոր փաստաթղթի ստորագրմանը, դարձավ «ընդդիմադիր պլատֆորմը՝ հանուն կյանքի»։ Ինչպես հայտարարել է Նեստոր Շուֆրիչը, «դա հույս է, որ դեպի խաղաղություն տանող ճանապարհն ապաշրջափակված է, և Ուկրաինան սկսել է շարժվել հենց այդ ուղղությամբ»։

Բողոքի ակցիաներ Ուկրաինայում
----------------------------

Չնայած Զելենսկու նախագահի հավաստիացումներին, որ Դոնբասում տեղական ընտրությունները կանցկացվեն միայն մարտական գործողությունների ավարտից հետո և միայն դրա համար լիազորված պաշտոնական ուկրաինական մարմինների հսկողության ներքո՝ ուկրաինական օրենսդրության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, այն փաստը, որ իշխանությունները համաձայնության են եկել «անջատողականների» հետ, զանգվածային բողոքներ է առաջացրել Ուկրաինայում։ Ցուցարարները պահանջում են հրաժարվել «Շթայնմայերի բանաձևը» համաձայնեցնելուց՝ այն անվանելով կապիտուլյացիայի առաջին քայլ։

Սեպտեմբերի 19-ին Կիևում Ուկրաինայի նախագահի գրասենյակի առջև բողոքի ակցիա էր անցկացվել, որի մասնակիցները պահանջել էին չստորագրել «Ուկրաինայի կապիտուլյացիան»։ Նմանատիպ ակցիաներ են անցկացվել Զապորոժյեում, Մարիուպոլում, Լվովում և Խարկովում։

2019 թվականի հոկտեմբերի սկզբից բողոքի ակցիաները ձևակերպվել են ոչ կապիտուլյացիային («շարժում ընդդեմ կապիտուլյացիայի»)։ Բողոքի ակցիաները, որոնք տեղի են ունենում շատ խոշոր քաղաքներում, Զելենսկու և նրա թիմի դեմ միավորել են մարդկանց, որոնք ակտիվ ընդդիմության մեջ են գտնվում Զելենսկու և նրա թիմի նախագահին՝ փողոցային արմատականներին և կամավորական գումարտակների անդամներին, հակաահաբեկչական գործողության վետերաններին, ակտիվիստներին, կամավորներին և Եվրամայդանի մասնակիցներին, առնվազն երկու խորհրդարանական կուսակցություններ և զանգվածային լրատվամիջոցների զգալի մասը։

«Շթայնմայերի բանաձև»-ի համաձայնեցման և Դոնբասում սահմանազատման գծից զորքերի դուրսբերման դեմ հանդես են եկել իշխանության տեղական մարմինները՝ Լվովի մարզային խորհուրդը, Տերնոպոլի մարզային խորհուրդը, Իվանո-Ֆրանկովսկի մարզային խորհուրդը, Խմելնիցկի մարզային խորհուրդը, Սումի, Կրոպիվնիցկու, Ռովնոյի և Չերկասի քաղաքային խորհուրդները։

Միևնույն ժամանակ, պետրովսկոյե և Ոսկե բնակավայրերի շրջանում զորքերի բուծումը, որը նախատեսված է հոկտեմբերի 7-ին և մի քանի անգամ հետաձգվել է, ի վերջո, խափանվել է։ Ոսկու շրջանում «գորշ գոտի» է ժամանել «Ազով» գումարտակի «վետերան-կամավորների» խումբը (այլ տվյալներով՝ «ազգային կորպուսի» անդամներ)՝ Անդրեյ Բիլեցկու հրամանատարության ներքո, որը հայտարարել է, որ ինքը և իր ենթակաները մտադիր են «պաշտպանել ուկրաինական հողի յուրաքանչյուր սանտիմետրը» և պատրաստվում են զբաղեցնել Ուկրաինայի ԶՈՒ-ի դիրքերը շփման գծից նրանց հետ քաշվելու դեպքում։ Բիլեցկին հայտարարել է, որ իր մարդիկ կմնան ոսկու բախման գծում այնքան ժամանակ, քանի դեռ Ուկրաինայի ղեկավարությունը պաշտոնապես չի հրաժարվել զորքերը հետ քաշելու գաղափարից և «Շթայնմայերի բանաձևից», կամ մինչև Ուկրաինայի ԶՈՒ-ի վերադարձը դիրքեր այն դեպքում, եթե հետքաշումը, այնուամենայնիվ, կայանա։ Նախագահ Զելենսկին հոկտեմբերի 16-ին հայտարարել է, որ զորքերի բուծումը տեղի կունենա միայն այն բանից հետո, երբ Զոլոտոյե և Պետրովսկոյե բնակավայրերի շրջանում լռության ռեժիմը կպահպանվի յոթ օր։

Դոնբաս է այցելել Գերագույն ռադայի ազգային անվտանգության կոմիտեի մի խումբ անդամներ։ Այցի արդյունքներով պատգամավորները հայտարարել են, որ զորքերի բուծումը չի հանգեցնի ուկրաինացի զինվորականների դիրքային առավելության կորստին, փոխարենը կօգնի տեղի բնակիչներին՝ նրանց հնարավորություն տալով վերադառնալ խաղաղ կյանքին։

Հոկտեմբերի 14-ին Կիևում միանգամից մի քանի բողոքի ակցիաներ են տեղի ունեցել՝ կոչ անելով Ուկրաինայի իշխանություններին հրաժարվել Մինսկի համաձայնագրերով նախատեսված Դոնբասի հակամարտության կարգավորման ծրագրից։ Մայրաքաղաքի կենտրոնում մեկը մյուսի հետևից անցել են «Ազատություն» կուսակցությունից ազգայնականների, մարտական գործողությունների վետերանների և «Եվրոպական Համերաշխություն» կուսակցության կողմնակիցների երթերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Основным пунктом работы подгруппы в Минске станет «формула Штайнмайера»» (ռուսերեն). РИА Новости. 2016 թ․ հոկտեմբերի 24. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 11-ին.
2. 1 2  «Украинская делегация подписала «формулу Штайнмайера» на заседании в Минске». ТАСС. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 11-ին.
3. ↑  «Спроба №2: чому "формула Штайнмаєра" для Донбасу цього разу може спрацювати». *Українська правда* (ուկրաիներեն). Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 18-ին.
4. ↑  Украина согласилась на «формулу Штайнмайера». Что это такое? // BBC, 01.10.2019
5. ↑  «Минский протокол-2014. Справка» (ռուսերեն). РИА Новости. 2019 թ․ սեպտեմբերի 5. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 11-ին.
6. ↑  Оригинал протокола
7. 1 2  Постановление Верховной Рады Украины от 17 марта 2015 № 252-VIII «Об определении отдельных районов, городов, поселков и сёл Донецкой и Луганской областей, в которых вводится особый порядок местного самоуправления»
8. ↑  «Принуждение «Градом»: как бои в Донбассе повлияют на минские переговоры». *РБК*. 2015 թ․ հունիսի 4. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 19-ին.
9. ↑  Верховная рада продлила действие закона о статусе Донбасса // Коммерсантъ, 04.10.2018
10. ↑  ДНР и ЛНР огласили предложения по реформе конституции Украины к заседанию профильной комиссии в Киеве // ДАН, 13.05.2015
11. ↑  Минские соглашения делают вашингтонскими. Киев продвигает альтернативный план для Донбасса // Коммерсантъ, 13.02.2019
12. ↑  «Мирные граждане неоднократно говорили нам, что это не их конфликт». Заместитель главы миссии ОБСЕ на Украине о том, как завершить войну в Донбассе // Газета «Коммерсантъ» № 175 от 26.09.2018
13. ↑  К проблеме Донбасса подходят миротворчески. Представители России и Украины разошлись во взглядах на формат возможной миссии ООН // Коммерсантъ, 21.09.2017
14. ↑  Украина расширила санкции против России. В чёрном списке — более 400 физических и более 90 юридических лиц // «Коммерсантъ» от 16.09.2015
15. ↑  ПАСЕ хочет направить наблюдателей для мониторинга выборов на Украине
16. ↑  ТАСС: Международная панорама — ДНР и ЛНР согласились перенести выборы на следующий год
17. ↑  ТАСС: Международная панорама — Глава ДНР Александр Захарченко подписал указ о переносе местных выборов на 2016 год
18. ↑  Глава ЛНР перенёс местные выборы на 21 февраля 2016 года
19. ↑  Донбасс переизбрался на прежние сложности. Голосование в Донецке и Луганске углубит раскол России и Запада // Коммерсантъ, 12.11.2018
20. ↑  Владимир Зеленский: Наша первая задача — прекращение огня на Донбассе. 20.05.2019
21. ↑  Зеленский заявил о готовности «по пунктам» выполнять минские соглашения // РБК, 05.07.2019
22. ↑  «Нормандский формат» приближается к саммиту. Берлинские переговоры по Украине могут стать этапом на пути к встрече лидеров стран «четверки»
23. ↑  Контактная группа сорвала контакт. Владимира Путина и Владимира Зеленского лишили повода для скорой встречи // Газета «Коммерсантъ» № 170 от 19.09.2019
24. ↑  Україна узгодила «формулу Штайнмаєра» на переговорах у Мінську
25. 1 2  «МИД Украины: «формулу Штайнмайера» не согласовали из-за «технического недоразумения»» (ռուսերեն). 2019 թ․ սեպտեմբերի 20. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 11-ին.
26. 1 2  От совместного информбюро. Россия, Украина, Германия и Франция заявили о готовности к саммиту в Париже // «Коммерсантъ», 02.10.2019
27. ↑  Украина назвала условия выполнения «формулы Штайнмайера»
28. ↑  «Москва выигрывает при любом сценарии». Максим Юсин — о последствиях согласования «формулы Штайнмайера» // «Коммерсантъ FM» от 02.10.2019
29. 1 2 3 4 5 6  Киев воюет за Минск. Сторонники и противники президента Зеленского спорят о формуле урегулирования в Донбассе // «Коммерсантъ» от 02.10.2019
30. ↑  «Зрада случилась»: в чём винят Зеленского противники «формулы Штайнмайера»
31. 1 2  «Формуле мира» объявлена война. Противники плана урегулирования в Донбассе переходят в наступление // «Коммерсантъ» от 03.10.2019
32. ↑  Никаких местных выборов на Донбассе под дулами пулемётов быть не может — Владимир Зеленский. 01.10.2019
33. ↑  Обращение Президента Украины Владимира Зеленского. 03.10.2019
34. 1 2  Совместное заявление Главы ДНР Дениса Пушилина и Главы ЛНР Леонида Пасечника // ДАН, 02.10.2019
35. 1 2  Минские соглашения не дают утопить в «Азове». Разведение сил в Донбассе отложили ненадолго // «Коммерсантъ» от 07.10.2019
36. ↑  Штайнмайер: Формула не содержит ничего более, чем попытку сделать из больших шагов ряд меньших // Интерфакс-Украина, 07.10.2019
37. ↑  Новый закон об особом статусе Донбасса начнет работать после контроля над границей с РФ и признания выборов — спикер Рады // Интерфакс-Украина, 07.10.2019
38. ↑  «"Нормандська змова - державна зрада!" - під ОП відбулась попереджувальна акція проти можливих поступок Росії на переговорах стосовно Донбасу. ВІДЕО+ФОТОрепортаж». *censor.net.ua*. 19.09.2019.
39. ↑  Під офісом Зеленського відбувся протест проти «формули Штайнмаєра». Радіо Свобода. 19.09.2019
40. ↑  «У Запоріжжі протестували проти «формули Штайнмаєра»». *radiosvoboda.org*.
41. ↑  «У Маріуполі також протестують проти капітуляції України». *24tv.ua*.
42. ↑  «У Львові теж протестували проти "формули Штайнмаєра"». *ukrinform.ua*.
43. ↑  «Харків теж вийшов на акцію "Ні капітуляції!"». *depo.ua*.
44. ↑  Владимиру Зеленскому предложили сыграть на пианино вместо Украины. Митинг в честь шестой годовщины Евромайдана был организован противниками нынешнего президента // «Коммерсантъ» от 22.11.2019
45. ↑  «Владимир Зеленский столкнулся с самым серьёзным кризисом за время своего президентства». Максим Юсин — о разведении сил в Донбассе // «Коммерсантъ FM» от 08.10.2019
46. ↑  Львівська облрада готує заяву про недопущення капітуляції
47. ↑  Депутати Львівської облради виступили проти «формули Штайнмаєра»
48. ↑  Львівська облрада ухвалила дві заяви через «формулу Штайнмаєра»
49. ↑  Тернопільська облрада вважає «формулу Штайнмаєра» початком капітуляції
50. ↑  «Івано-Франківська облрада виступила зі зверненням проти «формули Штайнмаєра»». *thebabel.com.ua*. theБабель. 2019 թ․ հոկտեմբերի 3. Վերցված է 3 жовтня 2019-ին.
51. ↑  «Хмельницька облрада закликала президента і Раду не допустити реалізації «формули Штайнмаєра»». *hromadske.ua*. Громадське телебачення. 2019 թ․ հոկտեմբերի 5. Վերցված է 5 жовтня 2019-ին.
52. ↑  «Проти реалізації "формули Штайнмаєра" виступили вже 8 міських і обласних рад». *www.5.ua*. 5 канал. 2019 թ․ հոկտեմբերի 5. Վերցված է 5 жовтня 2019-ին.
53. ↑  Ветераны АТО/ООС останутся в Золотом, пока власти официально не откажутся от отвода ВСУ и «формулы Штайнмайера» — Билецкий // Интерфакс-Украина, 08.10.2019
54. ↑  Владимир Зеленский слушает тишину. Президент Украины считает дни до саммита «нормандской четверки» // Газета «Коммерсантъ» № 190 от 17.10.2019
55. 1 2  «Майданский формат» не просматривается. Планы Владимира Зеленского по Донбассу вызывают сопротивление, но не угрожают ему самому // Газета «Коммерсантъ» № 187 от 14.10.2019
56. ↑  Владимира Зеленского объявили капитулянтом. Как в Киеве отметили День защитника Украины // Газета «Коммерсантъ» № 188 от 15.10.2019
57. ↑  Ще не вмерла оборона. Верховная рада поставила военный рекорд в первом чтении // Газета «Коммерсантъ» № 192 от 19.10.2019