**Պերուշիչ** (խորվ.՝ Perušić), քաղաք կենտրոնական Խորվաթիայում` Լիչկո Սենսկա ժուպանիայի տարածքում` Լիկա պատմական շրջանում։ Համանուն համայնքի կենտրոնն է, որի բնակչությունը 2011 թվականի տվյալներով եղել է 2.638 մարդ, իսկ քաղաքի բնակչությունը՝ 852 մարդ։

Աշխարհագրություն
----------------

Պերուշիչ քաղաքը գտնվում է Լիկա շրջանի հարավարևելյան մասում` ծովի մակարդակից 575-600 մ բարձրության վրա` Լիկա գետի հովտում։ Հովիտը մի կողմից սահմանակից է լեռներին, իսկ արևմուտքից` Կլիսին։ Երկաթգծով կապված է Պերուշիչի Հին քաղաքի (խորվ.՝ Stari grad Perušića) արևելյան մասին, որ կոչվում է Գրադինա (խորվ.՝ Gradina):

Պերուշիչը կապված է երկրի հիմնական ավտոճանապարհներին, այդ թվում պետական նշանակության *D50* ճանապարհին (այն ձգվում է Օտոչացից Գոսպիչ) և Զագրեբ-Սպլիտ մայրուղուն։ *MP11* գլխավոր երկաթգիծը քաղաքը կապում է Զագրեբին և Սպլիտին։

Պատմություն
-----------

Տեղանքը բնակեցվել է նախնադարյան ժամանակաշրջանից։ Օտոչացի ճանապարհին հայտնաբերվել են քարե դարի գտածոներ։ Շատ ավելի մեծ թվով գտածոներ են հայտնաբերվել, որոնք առնչվում են բրոնզե դարին` ներառյալ 8-9-րդ դարերը։ Բեգովաչի անտառում գտնվել է հին հռոմեական մոնոլիտ, որի վրա փորագված է իլիրիական ցեղերի միջև ջրի համար տեղի ունեցած վեճի պատմությունը։

Պերուշիչը ամբողջական բնակավայրի տեսք է ձեռք է բերել 16-րդ դարում, երբ գտնվել է Օսմանյան կայսրության և եվրոպական տերությունների սահմանին։ Հիմնադրվել է Դոմինիկ և և Գաշպար Պերուշիչների կողմից։

Երբ խորվաթ-թուրքական հարյուրամյա պատերազմի ընթացքում թուրքերը նվաճել են Լիկան և Կրբավան (մոտ 1527 թվական), Պերուշիչի ամրությունը դարձել է թուրքական Լիկայի հենակետերից մեկը։ Դա եղել է երեք կայսրությունների` Հաբսբուրգյան միապետության, Վենետիկի հանրապետության և Օսմանյան կայսրության սահմանը` մշտական կռիվների վայր։ Լիկան թուրքական լծից ազատագրելու գործընթացը սկսվել է 1685 թվականին։

Արդյունքում Պերուշիչը հայտնվել է Ավստրիական կայսրության տիրապետության տակ, իսկ 1867 թվականին կնքված Ավստրա-հունգարական համաձայնագրով պատկանել է Խորվաթիայի ու Սլավոնիայի թագավորությանը մինչև 1918 թվականը։

Խորվաթիայի պատերազմի ժամանակ (1991-1995) Պերուշիչը եղել է մերձճակատային հատված։ Նույնիսկ իրավիճակի կարգավորումից ու Խորվաթիայի ճանաչումից հետո Պերուշիչում եղել են զինված բախումներ։

Մշակույթ
--------

Հունգարիայի թագավորության նամականիշը` մարված Պերուշիչում, 1900
Պատմական փաստաթղթերի համաձայն` Պերուշիչը կարելի է անվանել խորվաթական գրագրության օրրան։ Հարևան Կոսին հյուղում տպագրական մեքենա ստեղծելուց հետո ստեղծվել է Խորվաթիայում ու Եվրոպայում ամենահին տպագիր գրքերից մեկը (խորվ.՝ Misal po zakonu rimskoga dvora)` բազմաթիվ նկարազարդումներով։ Գիրքը տպագրվել է 1483 թվականին՝ Գուտենբերգի` Աստվածաշնչի տպագրությունից 28 տարի անց։

Տնտեսություն
------------

Պերուշիչ համայնքը Խորվաթիայում ամենաաղքատներից է, որի բնակչությունը մշտապես կրճատվում է։ Տնտեսական գործունեության հիմնական ձևերից են հողագործությունը և գյուղատնտեսության այլ ճյուղեր։ Որոշ բնակավայրեր կառուցված են լեռների լանջերին` հեղեղումներից պաշտպանվելու նկատառումներով։

Տեսարժան վայրեր
---------------

* Գրաբովաչի քարանձավներ
* Կրուշչիցկի ջրամբար
* Կոսինի կամուրջ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Popis stanovništva, kućanstava i stanova 2021. – stanovništvo prema starosti i spolu po naseljima, 2021 Croatian census: population data by age, sex, settlement — Croatian Bureau of Statistics, 2022.
2. ↑  Map in the Corinphila-Auktionen 2003
3. ↑  Die Poststempel auf der Freimarken-Ausgabe 1867 von Österreich und Ungarn, Edwin Mueller, 1930
4. ↑  «Hrvatski memorijalno-dokumentacijski centar Domovinskog rata». *centardomovinskograta.hr*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 13 липня 2015-ին.
5. ↑  «Kosinj-Raj na Zemlji». 2007 թ․ հունիսի 22. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հունիսի 22-ին. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 15-ին.
6. ↑  «Pećinski park Grabovača | Pećinski park Grabovača pruža priliku posjetiteljima da se vrate u prošlost, tisućama godina unatrag» (խորվաթերեն). pp-grabovaca.hr. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ դեկտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 15-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Պերուշիչ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n91025805 · NKC: xx0160291 · VIAF: 133827060 · WorldCat VIAF: 133827060 |

 |