Հայտնի է, որ մագնիսական դաշտ կարելի է ստեղծել էլեկտրական հոսանքի միջոցով։ Հարց է առաջանում, արդյո՞ք դա միակ միջոցն է, թե այն կարելի է ստեղծել նաև
այլ կերպ։ Այս հարցի վերաբերյալ մտորել էր անգլիացի գիտնական Մաքսվելը և
հանգել այն եզրակացության, որ եթե փոփոխվող մագնիսական դաշտը կարող է
ստեղծել էլեկտրական դաշտ (էլեկտրամագնիսական մակածման միջոցով), ապա
հնարավոր է նաև մագնիսական դաշտի ստեղծումը փոփոխվող էլեկտրական դաշտի միջոցով։ Դա բացատրելու համար նա ենթադրեց, որ փոփոխվող էլեկտրական
դաշտը կարող է ստեղծել հիպոթետիկ հոսանք, որին նա անվանեց շեղման հոսանք,
որն ել ստեղծում է մագնիսական դաշտ։ Ծանոթանանք Մաքսվելի դատողություննե-
րի հետ, որոնք նրան բերեցին այս եզրակացությանը։ Լրիվ հոսանքի օրենքի համա-
ձայն rot{\vec {H}}={\vec {j}} ( ինտեգրալային տեսքով՝\oint \_{g}{\vec {H}}d{\vec {l}}=\int \_{{S}}{\vec {j}}d{\vec {S}}

: Անընդհատության հավա-
սարման (լիցքի պահպանման օրենքի) համաձայն` {\displaystyle {\frac {\partial \rho }{\partial x}}=} -div {\vec {j}}։ Այս բոլորը ճիշտ է

ստացիոնար դաշտերի համար, որտեղ {\displaystyle {\frac {\partial \rho }{\partial x}}=} 0 և, հետևաբար, -div{\vec {j}} = 0։ Սա նշանակում է, որ այս դեպքում {\vec {j}} վեկտորի գծերը չունեն աղբյուրներ և միշտ փակ գծեր են։

Պարզենք, կիրառելի են արդյո՞ք վերը բերված առնչությունները ժամանակի մեջ փոփոխվող դաշտերի համար։ Դրա համար վերցնենք լիցքավորվող

կոնդենսատոր և դիտարկենք այն մագնիսական դաշտը, որը ստեղծվում է կոնդենսատորը լիցքավորող հոսանքով։ Այդ հոսանքը ժամանակի ընթացքում փոխվում է։ Ընտրենք որոշակի կամայական փակ g կոնտուր, որը պարփակում է մեր ընտրած հոսանքակիր հաղորդիչը(տես նկարը)։ Եթե վերցնենք կոնտուրով պարփակված S մակերևույթը, ապա տեսնում ենք, որ այն թափանցվում է հաղորդականության հոսանքով, որի խտությունը է։ Այդ հոսանքով ստեղծված դաշտի համար կարող ենք գրել

\oint \_{g}{\vec {H}}d{\vec {l}}=\int \_{{S\_{{1}}}}{\vec {j}}d{\vec {S}}=I
Իսկ եթե դիտարկենք \ S\_{{2}} մակերևությթը, որը ընտրված է այնպես, որ նա անցնում է կոնդենսատորի շրջադիրների արանքով, և, հետևաբար, չի թափանցվում հոսանքով (շրջադիրների միջև հաղորդականության հոսանք չի հոսում), ապա նույն մագնիսական դաշտի համար \oint \_{g}{\vec {H}}d{\vec {l}}=\int \_{{S\_{{2}}}}{\vec {j}}d{\vec {S}}=0 ։ Հանգում ենք հակասության՝ մի կողմից նույն
կոնտուրի վրա հենված \ S\_{{1}} մակերևույթի համար \oint \_{g}{\vec {H}}d{\vec {l}}\neq 0, մյուս կողմից \ S\_{{2}} մակերևույթի համար \oint \_{g}{\vec {H}}d{\vec {l}}=0 նույն դաշտի համար։ Ուրեմն, ոչ ստացիոնար դաշտերի համար լրիվ հոսանքի օրենքը բերված տեսքով կիրառելի չէ։ Հավանաբար, լրիվ հոսանքի օրենքը արտահայտող հավասարման աջ մասում բացակայում է գումարելի, որը պիտի կախված լինի փոփոխվող դաշտից։ Հակասությունը վերացնելու նպատակով Մաքսվելը առաջարկեց ներմուծել հավասարման աջ մասում լրացուցիչ {\vec {j\_{{1}}}} անդամ, որին անվանեց շեղման հոսանք։
Այս պարագայում լրիվ հոսանքի օրենքը դիֆերենցիալ տեսքով կլինի՝ rot {\vec {H}}={\vec {j\_{{1}}}}+{\vec {j}}։Այստեղ {\vec {j\_{{2}}}}={\vec {j\_{{1}}}}+{\vec {j}} մեծությունը դա լրիվ հոսանքի խտությունն է շղթայում, {\vec {j}} հաղորդականության, {\vec {j\_{{1}}}} շեղման հոսանքներինը։ Այժմ ենթարկենք rot {\vec {H}}={\vec {j\_{{1}}}}+{\vec {j}} հավասարման երկու կողմերը դիվերգենցիայի գործողության՝div( rot {\vec {H}})=div({\vec {j\_{{1}}}}+{\vec {j}}) ։ Մյուս կողմից Գաուսի {\displaystyle \oint {\vec {D}}d{\vec {S}}=\int {\rho dV}}
թեորեմից հետևլ էր, որ
div {\displaystyle {\vec {D}}=\rho }։ Ուրեմն div {\vec {j\_{{1}}}}=div({\frac {\partial {\vec {D}}}{\partial t}})
Մենք կապեցինք Մաքսվելի կողմից ներմուծված հիպոթետիկ շեղման հոսանքը փոփոխվող էլեկտրական դաշտի հետ։ Լրիվ հոսանքի օրենքը կգրվի rot {\vec {H}}={\vec {j}}+{\frac {\partial {\vec {D}}}{\partial t}} տեսքով, ⇒ \oint {\vec {H}}d{\vec {l}}=\int \_{{S}}{\vec {j}}d{\vec {S}}+
{\frac {\partial }{\partial t}}\left(\int \_{{s}}{\vec {D}}d{\vec {S}}\right)
(ինտեգրալային տեսք)։ Շեղման հոսանքի ներմուծումը հավասարազոր դարձրեց իրենց հատկություններով մագնիսական և էլեկտրական դաշտերը։ Փոփոխվող մագնիսական
դաշտը առաջացնում է մրրիկային էլեկտրական դաշտ (մակածման երևույթ),փոփոխվող էլեկտրական դաշտը առաջացնում է մագնիսական դաշտ (շեղման
հոսանքը գործում է հաղորդականության հոսանքի նման)։

Աղբյուրներ
----------

Cheng, David K. Field and Wave Electromagnetics