Հորի բազեյի աչք
**Ուաջետ** (Ուջատ, ինչպես նաև **ակն Ռա** կամ **էլ Հորի աչք**)՝ հին եգիպտական խորհրդանիշ, Հոր աստծու ձախ բազեի աչքը, որը դուրս է եկել Սեթի հետ պայքարի ժամանակ։ Հորի աջ աչքը խորհրդանշում է Արեգակը, իսկ ձախ աչքը՝ Լուսինը, նրա վնասվածքը բացատրվում է լուսնի փուլերով։ Այս աչքը բժշկվել է Թոթ աստծո կողմից, դարձել է զորեղ հմայիլ, որը կրել են բազմաթիվ եգիպտացիներ և փարավոններ, և հասարակ մարդիկ։ Նա անձնավորել է աստվածային աշխարհակարգի տարբեր ասպեկտները, թագավորական իշխանությունից մինչև պտղաբերություն։

Նախնական առասպել
----------------

Պահպանվախ հին եգիպտական տեքստերը պահպանել և մեզ են հասցրել տարբեր վարկածներ Հորի աչքի մասին։ Նրանցից մեկի համաձայն Սեթը Հորի աչքը հանել է իր մատով, իսկ մյուսի համաձայն՝ հարձակվել է նրա վրա, երրորդի համաձայն՝ կուլ է տվել այն։ Տեքստերից մեկում պատմվում է, որ Խատխորը վերականգնել է աչքը, այն ջրելով վիթի կաթով։ Մյուսում հաղորդվում է, որ Անուբիսը աչքը թաղել է լեռան լանջին, որտեղ նա շիվ է տվել և ստեղծել խաղողի այգիներ։

Հորը վերածնված աչքը օգտագործել է իր հայր Օսիրիսի վերակենդանացման համար։ Նրանից հետո, երբ Օսիրիսը կուլ է տվել Հորի աչքը, նրա մասնատված մարմինը միավել է այնպես՝ ինչպես դա եղավ աչքի հեետ։ Վերակենդանացման ի պատասխան, ուաջետի Եգիպտական մումիայի պատկերի վրա փոսեր են արվել, որոնց միջոցով ներսից հանել են փորոտիքը։ Եգիպտոսի տաճարներում անց էին կացվում ամենամսյա ծիսակատարություններ ուաջետի «վերականգնում» առիտով, կապված լուսնի փուլերի հետ։

Ածանցյալ առասպելներ
-------------------

Ուաջետի տեսքով հմայիլ (վզնոց)
Ավելի ուշ, ուաջետը դիտվեց որպես հատուկ կանանց աստվածություն, որը երբեմն շփոտել են Ուաջիտ Ուաջիտ, Մաատ, Բաստ և Խատխոր աստվածուհուիների հետ։

Հաճախ «Հորի աչքը» անձնավորվել է ճշմարտության աստավածուհի Մաատի հետ, կապված Ռաի պաշտամունքի հետ և կրել է «Ռաի դուստր» կամ «Ռաի աչք» անունը։

Երբեմն Ուաջետը ներկայացվել է ինչպես առավոտյան արեգակի աստված, միավորվելով Աթումի և Կեպրիի հետ՝ ցերեկվա և երեկոյան արեգակի աստծու, ինչպես աշխարհի տիրուհի իր մակույկով անցնում էր եկնային օվկիանոսով։ Նրան ուղեկցում էր իմաստության աստված Թոթը և ճշմարտության աստվածուհի Մաատը։

Հիերոգլիֆ
---------

Եգիպտական մատենագրության մեջ *irt* նշանակում է «աչք», որպես բայ «wḏȝ»` նշանակում է «պաշտպանված»։ Այսպիսով, այս նշանի ընդհանուր իմաստն է՝ «պաշտպանող աչք»։ Ակնհայտ է, որ այս խորհրդանիշի ուրվագծում արտացոլվում է ինչպես մարդու աչքի հատկությունները, այնպես էլ բազեյի։

Այսպիսով, ուաջետի մեկ տարրի մեջ, մասնաորապես` 

գիտնականները տեսնում են բազեյի խորհրդանշական կերպար` մարմնավորող աստված Հորին։

Թվաբանություն
-------------

Թվաբանության մեջ եգիպտացիները ուաջետի բաղադրյալ մասերը կոտորակներ գրելու համար 1/2 - ից 1/64, ինչպես նաև օգտագործվել է տարողությունն ու ծավալները չափելու համար։

Ուաջետի մեջ մտնող վեց թվերի գումարը բերված են ընդհանուր հայտարարի՝ 32/64 + 16/64 + 8/64 + 4/64 + ²/64 + 1/64 = 63/64 

Ուաջետ (ձախից աջ)

| Հիերոգլիֆ | Նշանակությունը | Մոտավոր ծավալը |
| --- | --- | --- |
|  | աչքի մի մասը (աջից) | 1/2 (կամ 32/64) |
|  | բիբ | 1/4 (կամ 16/64) |
|  | հոնք | 1/8 (կամ 8/64) |
|  | աչքի մի ամսը (ձախից) | 1/16 (կամ 4/64) |
|  | արցունքի կաթիլ(?) | 1/32 (կամ ²/64) |
|  | բազեյի նշան (?) | 1/64 |
|  | Ուաջետը գումարի տեքսով | 63/64 |

Հացահատիկի և սորուն նյութերի համար չափում էին այսպես կոչված խեկատով, որը հավասար է եղել մոտավոր 4,785 լիտրի։

Օրինակ՝ 

*Գարու խեկատը՝* 1/16 + 1/4 + 1/32 (այսինքն գարու ամանի 11/32).

Տես նաև
-------

Մաթեմատիկան Հին Եգիպտոսում

Պատկերասրահ
-----------

* Նուբյան թագավորի պսակըՆուբյան թագավորի պսակը
* Փայտե գործ, զարդարված բրոնզով, արծաթով, փղոսկրից և ոսկուցՓայտե գործ, զարդարված բրոնզով, արծաթով, փղոսկրից և ոսկուց
* Բեռնատար նավը, որ իր վրա կրում էր Բեսի աչքըԲեռնատար նավը, որ իր վրա կրում էր Բեսի աչքը
* Ամուլետների հավաքածու Բրիտանական թանգարանում, սենյակ 62 Ամուլետների հավաքածու Բրիտանական թանգարանում, սենյակ 62
* Անդրշիրիմյան աչք Լուվր, Ք.ա. 500-300 թվականներԱնդրշիրիմյան աչք Լուվր, Ք.ա. 500-300 թվականներ
* Ուալտերս գեղարվեստական թանգարանՈւալտերս գեղարվեստական թանգարան
* Խաթորը ցույց է տալիս  իր սուրբ աչքը, Անի պապիրուսԽաթորը ցույց է տալիս իր սուրբ աչքը, Անի պապիրուս

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Coffin Texts IV, 246/247a-250/251b, B9Cb
2. ↑  James P. Allen, *Middle Egyptian*, Cambridge University Press (2004), p. 102
3. ↑  L’unité de base pour mesurer le grain ou les produits de consistance analogue est une mesure de capacité nommée *ẖȝr* (khar), sac, valant quatre quadruples-heqat

Գրականություն
-------------

* Geraldine Pinch. *Handbook of Egyptian Mythology*. ABC-CLIO, 2002. Pages 131—132.
* *Шеркова Т. А.* «Око Гора»: символика глаза в додинастическом Египте. // *Вестник древней истории*. — 1996. — № 4. Архивировано из первоисточника 14 Հունիսի 2018.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ուաջետ** կատեգորիայում։ |