**Դաղստան** (ռուս.՝ Дагестан), գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության եվրոպական մասի հարավ-արևելքում՝ Կասպից ծովի հյուսիսարևմտյան ափին։ Զբաղեցնում է 50.300 կմ² տարածք։ Դաշնության կազմում սահմանակցում է հյուսիսում՝ Կալմիկիայի, արևմուտքում՝ Չեչնիայի, հյուսիս-արևմուտքում՝ Ստավրոպոլի երկրամասի հետ։ Պետական սահման ունի հարավում Ադրբեջանի և հարավ-արևմուտքում Վրաստանի հետ։ Մայրաքաղաքը Մախաչկալան է։

Սպորտ
-----

Այսօր Դաղստանը Ռուսաստանի մարզերի առաջատարներից մեկն է 1291 չարտոնված աղբբուրի մարզական նվաճումների տեսանկյունից ։ 50 տարի Դաղստանը հանդիսանում է աշխարհահռչակ ըմբիշների կադրերի աղբյուր։ Հանրապետությունում ծնվել է 10 օլիմպիական չեմպիոն, աշխարհի 41 չեմպիոն, Եվրոպայի 89 չեմպիոն։ Դաղստանում ֆուտբոլը շատ տարածված է ։ Մախաչկալայի «Անժի» ֆուտբոլային ակումբը 2000-2002 թթ. , 2010-2019 թվականներին խաղացել է Ռուսաստանի առաջնության բարձրագույն խմբում (Պրեմիեր լիգա), ինչպես նաև ՈՒԵՖԱ -ի գավաթում (Եվրոպայի լիգա)։ Ռուսաստանի ֆուտբոլի ուժեղագույն երրորդ լիգան ( PFL առաջնություն) ընդգրկում է նաև «Դինամոյի լեգեոնը» և «Մախաչկալան»։ Դաղստանի ամենամեծ «Անժի-Արենա» մարզադաշտը՝ 30 հազար հանդիսականով, գտնվում է Կասպիյսկում։ Դաղստանցիներն, օրինակ, այնպիսի աշխարհահռչակ մարզիկներ են, ինչպիսիք են UFC-ի չեմպիոն Խաբիբ Նուրմագոմեդովը, աթլետիկայի օլիմպիական կրկնակի չեմպիոն Ելենա Իսինբաևնան, NABF-ի թեթև քաշային կարգում Հյուսիսային Ամերիկայի չեմպիոն Մաքսիմ Դադաշևը։

Տրանսպորտ
---------

Դաղստանի Հանրապետությունը գրավում է բարենպաստ աշխարհաքաղաքական դիրքը, ունի անմիջական ելք դեպի միջազգային ծովային ուղիներ և մեծ տարանցիկ նշանակություն ունի Ռուսաստանի տնտեսական կապերը Անդրկովկասի, Կենտրոնական Ասիայի, Ղազախստանի, Թուրքիայի և Իրանի հետ։ Դաղստանի Հանրապետության տարածքով են անցնում դաշնային և միջազգային նշանակության երթուղային, ավտոմոբիլային, օդային, ծովային և խողովակաշարային երթուղիները։ Այս առումով տրանսպորտային համալիրը արդյունաբերական ենթակառուցվածքի կարևոր բաղադրիչն է։ Դաղստանի Հանրապետության տարածքային հանրային ճանապարհները ենթակառուցվածքի կարևոր բաղադրիչն են, որը նպաստում է տնտեսական աճին, սոցիալական խնդիրների լուծմանը և Ռուսաստանի Դաշնության հարավային անվտանգության ապահովմանը։ Ներկայումս Դաղստանի Հանրապետության տարածքային հանրային ճանապարհների երկարությունը 8159 կմ է, այդ թվում՝ դաշնային նշանակության 643 կմ։

### Ավտոմոբիլային երթուղիներ

Վերջին տարիներին շրջանցիկ ճանապարհներ են կառուցվել հանրապետության մի շարք կարևոր հանրապոտական ճանապարհների դժվարանցանելի հատվածները շրջանցելու համար, որոնք արմատապես փոխել են ճանապարհային տրանսպորտային սխեման Նագորնի Դաղստանի (Ուրմա - Գուբդեն, Չալդա Քարադախ և Գիմրի - Չիրկաթ) շրջանների համար։ 2012 թվականին շահագործման հանձնվեց Գիմրինսկի թունելը՝ Ռուսաստանի ամենաերկար ճանապարհային երթևեկության թունելը։Այն միացնում է Բուինակսկն ու Ունցուկուլ շրջանի Գիմրի գյուղը։ 4303 մետր երկարությամբ ճանապարհով և հանրապետության կենտրոնով ապահովում է լեռնային Դաղստանի 9 շրջանների երկաթուղային և տրանսպորտային կապը։

### Օդային երթուղիներ

Մինչև 2011թվականի դեկտեմբերը ավիաթռիչքները Մախաչկալա Uytash միջազգային օդանավակայան իրականացվում էին Dagestan Airlines -ի կողմից։ «Դաղստան ավիաուղիներ» ավիաընկերության գործունեության դադարեցումից հետո նրանց թռիչքները «վերցվել» են մի քանի ռուսական և արտասահմանյան ավիաընկերությունների կողմից։ Այսօր Մախաչկալան կապված է բազմաթիվ քաղաքների հետ, ինչպիսիք են՝ Սանկտ Պետերբուրգը, Մոսկվան, Սուրգուտը, Սոչին, Միներալնիե Վոդին, Դոնի Ռոստովը, Սամարան, Ստամբուլը և Շարժան։ Ուղիղ թռիչքներ դեպի այս քաղաքներ Մախաչկալայից իրականացվում են տարբեր ավիաընկերությունների կողմից Մախաչկալայի միջազգային օդանավակայանից, որը Դաղստանի միակ օդային դարպաս է, և ունի դաշնային նշանակություն։ Օդանավակայանը գտնվում է Կասպիյսկ քաղաքից 4,5կմ հեռավորության վրա և Մախաչկալայի մոտակա միկրոշրջանից 16,2կմ հեռավորության վրա։

Ստուգաբանություն
----------------

Ժամանակակից Դաղստանի և, առավելապես, լեռնային Դաղստանի տարածքը պատմական գրականության մեջ կոչվում է այլ կերպ, որը վերաբերում էր սովետական ժողովուրդներին, կամ այն նվաճողների արշավանքներին, որոնք այս տարածքն անվանում էին իրենց լեզվով։ Որոշ պատմաբաններ ավելի վաղ «Ալբանիա» անվանումը վերագրում են Հարավային Դաղստանին, որը համապատասխանում է «Լեռների երկրին»։ Վրացիները Դաղստանը պատմականորեն անվանել են երեք անունով. «Լեկետիա», «Խունդզետիա» և «Դիդոետիա»։ Դաղստան անունը հայտնի է 17-րդ դարից և նշանակում է «լեռնային երկիր»։ Ըստ Ա. Կ. Ալիքբերովի, «Դաղստան» բառը Հունո-Սավիրի (Կումիկների նախնիներ) լեռնային պետության անվանման հետք է՝ Թավյակ (կիպրական (կումիկերեն) լեզվից թարգմանաբար՝ Տավ «լեռ» , Յակ «կողմ, երկիր» )։ Ըստ Վ. Վ. Բարտոլդի՝ անունն, ըստ երևույթին, հայտնվել է միայն X - VXI դարում։ 
«Դաղստան» անունը արդար է միայն պատմական իմաստով, քանի որ Կիգլյարի դաշտերը և Նոգայի տափաստանները ներառելով Դաղստանի Ինքնավար Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետությունում (այժմ՝ Դաղստանի Հանրապետություն), լեռնային շրջանները կազմում են նրա ամբողջ տարածքի միայն 50% -ը։ Իսկ պատմականորեն Դաղստանն անվանել են Բաքվից մինչև Սուլակ ընկած տարածքները։

Հայերը Դաղստանում
-----------------

Հիմնական հոդված՝ Հայերը Դաղստանում
Հայերը Դաղստանի տարածքում բնակություն են հաստատել դեռևս վաղնջական ժամանակներից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  OKTMO (ռուս.)
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ «Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում»։ *Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու*։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք։ էջ 51։ ISBN 99941-56-03-9

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դաղստանի մասին Իրանիկա հանրագիտարանում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 266)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ռուսաստանի վարչական բաժանում |
| --- |
|  |
| **Դաշնային բաժանում** |
|  |
| Հանրապետություններ | 
* Ադըղեա
* Ալթայ
* Բաշկորտոստան
* Բուրյաթիա
* Չեչնիա
* Չուվաշիա
* Դաղստան
* Ինգուշեթիա
* Կաբարդա-Բալկարիա
* Կալմիկիա
* Կարաչայ-Չերքեզիա
* Կարելիա
* Խակասիա
* Կոմի
* Ղրիմ
* Մարի Էլ
* Մորդովիա
* Հյուսիսային Օսիա
* Սախա-Յակուտիայի
* Թաթարստան
* Տիվա
* Ուդմուրտիա

 |
|  |
| Երկրամասեր | 
* Ալթայի
* Կամչատկայի
* Խաբարովսկի
* Կրասնոդարի
* Կրասնոյարսկի
* Պերմի
* Պրիմորիեի
* Ստավրոպոլի
* Անդրբայկալյան

 |
|  |
| Մարզեր | 
* Ամուրի
* Արխանգելսկի
* Աստրախանի
* Բելգորոդի
* Բրյանսկի
* Չելյաբինսկի
* Իրկուտսկի
* Իվանովոյի
* Կալինինգրադի
* Կալուգայի
* Կեմերովոյի
* Կիրովի
* Կոստրոմայի
* Կուրգանի
* Կուրսկի
* Լենինգրադի
* Լիպեցկի
* Մագադանի
* Մոսկվայի
* Մուրմանսկի
* Նիժնի Նովգորոդի
* Նովգորոդի
* Նովոսիբիրսկի
* Օմսկի
* Օրենբուրգի
* Օրյոլի
* Պենզայի
* Պսկովի
* Ռոստովի
* Ռյազանի
* Սախալինի
* Սամարայի
* Սարատովի
* Սմոլենսկի
* Սվերդլովսկի
* Տամբովի
* Տոմսկի
* Տուլայի
* Տվերի
* Տյումենի
* Ուլյանովսկի
* Վլադիմիրի
* Վոլգոգրադի
* Վոլոգդայի
* Վորոնեժի
* Յարոսլավլի

 |
|  |
| Դաշնային քաղաքներ | 
* Մոսկվա
* Սանկտ Պետերբուրգ
* Սևաստոպոլ

 |
|  |
| Ինքնավար մարզ | Հրեական |
|  |
| Ինքնավար օկրուգներ | 
* Չուկոտկա
* Խանտի-Մանսիյսկ1
* Նենեցիա2
* Յամալիա1

 |
|  |
|  1 վարչականորեն պատկանում է Տյումենի մարզին 2 Վարչականորեն պատկանում է Արխանգելսկի մարզին

---

**Դաշնային բաժանում**
* Կենտրոնական
* Հեռավոր-արևելյան
* Հյուսիս-արևմտյան
* Սիբիրյան
* Հարավային
* Ուրալյան
* Մերձվոլգյան
* Հյուսիսկովկասյան
 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Կովկասի երկրներ և ինքնավար հանրապետություններ |
| --- |
|  |
| Ադրբեջան Ադրբեջան | Ադրբեջան Նախիջևան |
|  |
| Ռուսաստանի Դաշնություն Ռուսաստան | Ադըղեա Ադըղեա  • Դաղստան Դաղստան  • Ինգուշեթիա Ինգուշեթիա • Կաբարդա-Բալկարիա Կաբարդա-Բալկարիա  • Կարաչայ-Չերքեզիա Կարաչայ-Չերքեզիա  • Կրասնոդարի երկրամաս Կրասնոդարի երկրամաս  • Հյուսիսային Օսիա Հյուսիսային Օսիա  Ստավրոպոլի երկրամաս Ստավրոպոլի երկրամաս  • Չեչնիա Չեչնիա |
|  |
| Վրաստան Վրաստան | Աջարիա Աջարիա |
|  |
| Հայաստան Հայաստան | *Հայաստանն իր կազմում չունի ինքնավար հանրապետություններ։* |
|  |
| Չճանաչված պետություն | Արցախ Արցախ |
|  |
| Մասամբ ճանաչված պետություններ | Աբխազիա Աբխազիա  • Հարավային Օսիա Հարավային Օսիա |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | ՎԿ · Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Armeniapedia · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Իրանիկա · Լարուսի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Ուղղափառ · MESH ID · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11973492m · GND: 4070193-1 · LCCN: n93021768 · NDL: 00871130 · NKC: ge130548 · SUDOC: 027761525 · VIAF: 248084522 · WorldCat VIAF: 248084522 |

 |

 |