recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սուրբ Մեդերիկի եկեղեցի** (ֆր.՝ Église Saint-Merri), կաթոլիկ եկեղեցի Փարիզի 4-րդ շրջանում՝ Սենայի աջ ափին։ Կառուցվել է 1520-1612 թվականներին «բոցավառվող գոթիկայի» ոճով ոչ մեծ մատուռի տեղում, որից մնացել է 14-րդ դարի դարի զանգակատուն։ Սեն Մերին եղել է իտալացի բանկիրների ծխական եկեղեցին։ Ճակատամասը զարդարում են ժամանակակից արձաններ։

Պատմություն
-----------

Ճակատամաս
Եկեղեցին կրում է Սուրբ Մերիի (Մեդերիկ) անունը, որն այդտեղ թաղվել է 8-րդ դարում։ Նրա աճյունը դեռևս գտնվում է եկեղեցու կրիպտեում։

Կրիպտեն, հիմնական նավն ու կողմնակի նավերը թվագրվում են 1515-1520 թվականներով, խաչակենտրոնը՝ 1526-1530 թվականներով, դասը և աբսիդն ավարտվել են 1552 թվականին։ Շինարարությունն ավարտվել է 1612 թվականին, երբ կառուցվել է զանգակատունը։

17-րդ և 18-րդ դարերում ճակատը բազմիցս վերականգնվել է, սակայն տաճարում պահպանվել են 16-րդ դարի վիտրաժներ և հոյակապ փայտե փորագրություն։

Լյուդովիկոս XV-ի օրոք քանդվել է 1558 թվականի ամվոնը, ընդհատվող կամարները փոխարինվել են կամարների շարքով, երգչախմբի պիլոնները երեսպատվել են ոսկեզօծ նյութով և մարմարով։

1703-1706 թվականներին Բարտոլոմեո Կարլո Ռաստրելլին եկեղեցում ստեղծել է մարքիզ դե Պոմպոնի մարմարե տապանաքարը, որն ավերվել է 1792 թվականին։

1793 թվականին՝ Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ, եկեղեցում եղել է բորակի արտադրության գործարան։ 1853-1857 թվականներին որպես տաճարի երգեհոնահար աշխատել է Քամիլ Սեն-Սանս։

Հիշատակում գրական ստեղծագործություններում 
* Վ. Հյուգո, «Թշվառները», մաս 5, գիրք առաջին, գլուխ երկրորդ
* Վ. Հյուգո, Փարիզի Աստվածամոր տաճարը, գիրք երրորդ, գլուխ II
* Գիյոմ Ապոլիներ, Երաժիշտը Սեն Մերիից
* Ումբերտո Էկո, Ֆուկոյի փարոսը

Եկեղեցում պահվող արվեստի գործեր
-------------------------------

* Պիետա, որը վերագրվում է քանդակագործ Նիկոլա Լեժանդրին, XVII դար։ Նավի երրորդ կապելլան, ձախից։
* Սբ. Կառլո Բորոմեոի նկարը, որ պատկանում է Կարլ Վանլոոյի վրձնին, 1753 թվական։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  base Mérimée (ֆր.) — ministère de la Culture, 1978.
2. ↑
3. ↑  Сен-Мерри // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

Արտքին հղումներ
---------------

* Սեն Մերիի կայքը(ֆր.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4679216-8 · Mérimée: PA00086259 |

 |
**Ex aequo et bono** (լատիներեն՝ համաձայն հավասարության և խղճի կամ համաձայն բարու և արդարության) հռոմեական իրավունքից փոխառված լատիներեն արտահայտություն, որն օգտագործվում է միջազգային իրավունքում։ Ex aequo et bono -ն դատական որոշումների կայացման միջոց է, որի ժամանակ դատարանը առաջնորդվում է ոչ թե իրավունքի աղբյուրներում ամրագրված նորմերով, այլ առաջնորդվում է համաձայն արդարության և տրամաբանության։ Այս միջոցը հիմնականում օգտագործվում է միջազգային դատարաններում։ Ներպետական դատարաններում այս միջոցը համարյա չի օգտագործվում, քանի որ ի տարբերություն միջազգային իրավունքի, ներպետական օրենսդրությունը բավականին զարգացած է և բոլոր իրավահարաբերությունները կարգավորված են իրավական նորմերով։

Միջազգային դատարանի նիստ

Գործնական կիրառում
------------------

Հին Հռոմում ex aequo et bono -ն հիմնականում օգտագործվում էր արբիտրաժային դատարաններում։ Քանի որ այս միջոցը գործում էր բավականին հաջող, այն հետագայում տարածվեց Հռոմեական կայսրության հարևան երկրներում, իսկ հետագայում սկսվեց օգտագործվել միջազգային իրավունքում։

Միջազգային իրավունք
-------------------

Ներկայումս Ex aequo et bono-ի սկզբունքն ամրագրված է ՄԱԿի Միջազգային դատարանի ստատուտում։ Ստատուտի 38րդ հոդվածի 2րդ կետը թույլատրում է դատարանին գործը լուծել Ex aequo et bono-ի միջոցով, եթե կողմերը համաձայն են։ Այսպիսի ամրագրում կար նաև Ազգերի Լիգային կից գործող Միջազգային արդարադատության մշտական պալատի ստատուտում։

ՄԱԿի Միջազգային դատարանի ստատուտի ընդունումից առ այսօր Միջազգային դատարանը չի օգտագործել այս միջոցը։

Արբիտրաժ
--------

Արբիտրաժներում Ex aequo et bono-ի միջոցով գործերի լուծումն օգտագործվում է այն երկրներում, որտեղ ընդունված է արբիտրաժի մասնավոր իրավունքի(կամ քաղաքացիական իրավունքի) կոնցեպցիան (Civil Law Concept of Arbitration) .

```
Ex aequo et bono-ն թույլատրված է նաև Յունսիտրալի Արբիտրաժային կանոնագրքում։
```
**Անուշավան Խաչիկի Արշալույսյան** (նոյեմբերի 8, 1938(1938-11-08), Կարմրաշեն, Թալինի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), բանաստեղծ, Հայաստանի գրողների միության անդամ՝ 1989 թվականից։ Ծնվել է 1938 թվականի նոյեմբերի 8-ին ՀՍՍՀ Թալինի շրջանի Կարմրաշեն գյուղում։ 1961 թվականին ընդունվել է Երևանի Պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ, որն ավարտել է 1966 թվականին։

Ա.Արշալույսյանը բանաստեղծություններ սկսել է գրել պատանեկան տարիներից։ Հանրապետական մամուլում տպագրվել է 1960-ական թվականներին («Ավանգարդ», «Գրական թերթ», «Սովետական գրականություն», «Գարուն» և այլն)։

Հրատարակված գրքեր
-----------------

1. «Այս օրը իմն է», 1978, «Սովետական գրող» հրատարակչություն
2. «Հայացք» 1984, «Սովետական գրող» հրատարակչություն
3. «Ամպեր», 1988, «Սովետական գրող» հրատարակչություն
4. «Հույզեր», 1999, «Վերնատուն» հրատարակչություն
5. «Ընտրանի», 2004, ՀԳՄ հրատարակչություն
6. "Ապրումների սանդուղքով" , 2016, ՀԳՄ հրատարակչություն

Ստեղծագործության բնութագիր
--------------------------

Ա.Արշալույսյանի սկզբնական շրջանի բանաստեղծություններում գերիշխողը մենակության տրամադրություններն են, խորը դրամատիզմով հագեցած թախծի ու վշտի բանաստեղծական արտահայտությունները՝ խորհրդանշական-պատկերային ինքնատիպ համակարգով։ Հետզհետե նրա բանաստեղծություններում ավելի ու ավելի են խտանում լուսավոր, պայծառ գույները։ Այդ ներքին տրամադրությունները հակադրված են գորշ, անհոգեկիր ու մռայլ իրականությանը։ Քնարական անձի հոգու աչքերը ուղղված են դեպի հեռուն ("Հեռուներ" - "Հույզեր" ժ-ից), լույսը, կապույտը ("Կապույտը" - "Հայացք" ժ-ից), դեպի պայծառ, խորը երկինքը, դեպի ամպերը՝ որպես ազատության, թեթևության, մաքրության իմաստակիրների, աստվածային գեղեցկության խորհրդանիշերի, և, վերջապես, դեպի Աստված։ Իրականության մեջ գերիշխող բացասականության բևեռացումներին բանաստեղծը հակադրում է ներանձնյա լուսավոր ապրումները՝ մերթ խոսքի բուռն, փոթորկուն կամ ռիթմիկ-երաժշտական ծավալումներով, մերթ՝ կամերային, ներհուն, մեղմ-քնարական բռնկումներով։ Ա. Արշալույսյանի պոեզիան կարելի է բնորոշել որպես համադրության (սինթեզի) պոեզիա. սպիտակ անհանգ-ռիթմիկ բանաստեղծություններ (վերլիբր), ինչպես նաև հանգավոր-տրադիցիոն բանատողով գրված չափածո։ Խոհա-փիլիսոփայական բանաստեղծությունների կողքին շնչում և թրթռում է մեղմ, քնարական բանաստեղծությունը, խորհրդանիշ պատկերների ենթատեքստում, բացի ներաշխարհի հոգեկան արտահայտություններից, կարդացվում են նաև ռեալ իրականության իմաստները։ Արժեքավոր են նրա 19-րդ դարի ֆրանսիական և ռուսական պոեզիայից կատարած թարգմանությունները. Պոլ Վերլեն, Ալբեր Սամեն (ֆրանսերենից), Ֆեոդոր Տյուտչև, Կոնստանտին Սլուչևսկի, Ալեքսեյ Ապուխտին, Կոնստանտին Ֆոֆանով, Կոնստանտին Բալմոնտ, Ֆեոդոր Սոլոգուբ ("Հույզեր" - ժ-ում)։

#### Արտաքին հղումներ

* Անձնական կայք

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի գրողների միություն |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11266 |

 |
**Տոբիթի բուժումը** (իտալերեն՝ Tobia guarisce il padre, Տոբին բուժում է հորը), իտալացի նկարիչ Դոմենիկո Ֆետտիի կտավն է՝ Էրմիտաժի հավաքածուից։

Նկարը ցուցադրում է դրվագ Հին Կտակարանի Անկանոն գրքերից` Տոբիթի գրքից. կուրացած Տոբիթին բուժում է նրա որդին` Տոբին` Տոբիթի ազնիվ կյանքի համար նրան օգնում է Ռաֆայել հրեշտակապետը։

Նկարը նկարել է Ֆետտին 1621-1622 թվականներին. 1662 թվականին այն ընդգրկվել է Կրիստոֆորոյի և Ֆրանչեսկո Մուզելիի Վերոնայի հավաքածուի մեջ։ Կրիստոֆորո Մուզելիի ժառանգները 1685 թվականին ամբողջ ընտանեկան հավաքածուն վաճառել են ֆրանսիացի Լուի Ալվարեսին, և նկարը նախ հայտնվել է Օռլեանի հերցոգ Ֆիլիպ II-ի հավաքածուի, այնուհետև` ժուլիենի հավաքածուի մեջ։ 1767 Ժուլիենի հավաքածուն աճուրդում վաճառվել է Փարիզում, իսկ «Տոբիթի բուժումը» նկարը ձեռք է բերել իշխան Դ. Ա. Գոլիցինը` կայսրուհի Եկատերինա II-ի համար։ Ցուցադրվում է Նոր Էրմիտաժ շենքի 232 սրահում։

Հայտնի է կտավի հեղինակային պատճենը, որը գտնվել է Վենետիկի Բարբարիգոյի հավաքածուի, իսկ 1850 թվականին տեղափոխվել Էրմիտաժ։ Արդյունքում, այդ օրինակը, հավանաբար, վաճառվել է Պ. Դելարովին, որի մահից հետո, իր հերթին, այն կրկին վաճառվել է Փարիզում՝ 1914 թվականին, Ժորժ Պտիի առևտրային տանը։ Գոյություն ունեն նկարի այլ տարբերակներ և պատճեններ ևս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
2. ↑  *Campori G.* Raccolta di cataloghi ed inventarii inediti di quadri, statue, disegni, bronzi, dorerie, smalti, medaglie, avorii, etc. dal secolo XV al secolo XIX. — Modena, 1870. — P. 184–185.
3. ↑  *Всеволожская С. Н.* Итальянская живопись XVII века. Государственный Эрмитаж. Каталог коллекции. — СПб.: Изд-во Государственного Эрмитажа, 2013. — С. 288—289.
4. ↑  Государственный Эрмитаж. — Фетти, Доменико. «Исцеление Товита»
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անուշավան (այլ կիրառումներ)

**Անուշավան** (մինչև 2003 կոչվում էր՝ **Յուխարի (Վերին) Ռամեշին**, իսկ այժմ՝ **Գյունեյ Ղշլաղ** ադրբ.՝ Güney Qışlaq), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում։ Գյուղը տեղակայված է Կուքիից 5 կմ ներքև, Կուքի գետի աջ կողմում՝ 4 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք։

Պատմություն
-----------

Գյուղը գրավոր աղբյուրներում հիշատակվում է 13-րդ դարից։ Հայերը գյուղից գաղթել են մոտ 18-րդ դարի վերջերին։

Հուշարձաններ
------------

### Գերեզմանատուն

Անուշավանի գերեզմանատունը գտնվում է գյուղից հյուսիս և վերաբերվում է 15-18-րդ դարերին։ Այնտեղ կա մոտավորապես 70-75 տապանաքար, որոնք հիմնականում հարթ և քառանկյունի են։ Տապանաքարերը մեծ մասամբ տեղահան են արված, մնացածներն էլ կեսից ավելի թաղված են հողի մեջ։

### Եկեղեցի

Գյուղում պահպանվել են եկեղեցու ավերակ հիմքերը։ Վերջինիս մասին տեղեկություններ հայտնի չեն։ 19-րդ դարի սկզբներին Նախիջևանի վիճակագրական փաստաթղթերում եկեղեցին արձանագրվել է որպես ավերակ։

### Անապատ բերդ

Գյուղի հյուսիսային կողմում՝ մոտ 2 կմ հեռավորության վրա է գտնվում Անապատ բերդի ավերակները։

Տես նաև
-------

* Անապատ բերդ (Անուշավան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նախիջևանի ԻՍՍՀ բնակավայրերը
2. 1 2 3 4  Ա․ Ա․ Այվազյան, ՆԱԽԻՋԵՎԱՆ․ պատկերազարդ բնաշխարհիկ հանրագիտակ, Երևան, «Հուշարձան», 1995, էջ 169 — 368 էջ. — 2700 հատ, ISBN 5-8079-0911-9։
3. ↑  Նախիջևանի ԻՍՍՀ հայկական հուշարձանները


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Շահբուզի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Շահբուզ** |
|  |
| 
* Աղտավ
* Արմավաշեն
* Առինջ
* Զարինե
* Զառնաթուն
* Օծոփ
* Բադամլիսու
* Բջնակ
* Դալարինք
* Գեհենիք
* Անուշավան
* Քրտն
* Ձաղա
* Ոլենի
* Կժաձոր
* Կուքի
* Քյոլք
* Աղու
* Ծավալք
* Նորս
* Բաբոնք
* Կըզըլ Կըշլաղ
* Շամեն
* Շահապոնք
* Սաղուասոնք
* Թաթերք
* Թամաշաղ
* Արքոյքայ

 | Շահբուզի շրջանը Ադրբեջանի քարտեզին |
|  |
| Լքված | 
* Ագարակ
* Բլուր
* Հեծանա
* Խնձրա
* Խոզրամիր
* Խոռունք
* Ցեցիկ
* Զուր

 |
|  |
| Պորտալ:Ադրբեջան |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հիսուս Քրիստոսի արձան (այլ կիրառումներ)

**Հիսուս Ամենափրկիչ արձան** (պորտ.՝ Cristo Redentor), Հիսուս Քրիստոսի հայտնի արձաններից, որը գտնվում է Ռիո դե Ժանեյրո քաղաքում՝ Կորկովադու լեռան գագաթին։ Համարվում է Բրազիլիայի և Ռիո դե Ժանեյրոյի խորհրդանիշը։ Ընդգրկվում է «Աշխարհի նոր յոթ հրաշալիքների» կազմում։ Արձանի բարձրությունը 38 մ է (ներառյալ պատվանդանը՝ 8 մ), ձեռքերի բացվածքը՝ 28 մ, ծանրությունը՝ 1145 տոննա։

Հիսուս Քրիստոսի արձանն աշխարհում ամենահայտնի և ճանաչված տեսարժան վայրերից է։

Արձանի կառուցումը
-----------------

1921 թ. Բրազիլիայի անկախության (1822 թ.) սպասվելիք հարյուրամյակի առիթով, քաղաքի ղեկավարները որոշում կայացրին կառուցել Հիսուս Քրիստոսի արձանը։ Ռիո դե Ժանեյրոն այդ ժամանակ Բրազիլիայի մայրաքաղաքն էր (մայրաքաղաք է եղել 1763-1960 թթ.): «Կրուզեյրու» ամսագիրը հայտարարեց հուշարձանի կառուցման դրամահավաք։ Հավաքվեց ավելի քան երկուսուկես միլիոն բրազիլական ռեալ։ Դրամահավաքին միացավ նաև եկեղեցին։ Այդ ժամանակ Ռիո դե Ժանեյրոյի արքեպիսկոպոսն էր դոն Սեբաստիան Լեմեն, ով մեծ մասնակցություն ունեցավ հուշարձանի ստեղծման գործին։

Հուշարձանի ստեղծումը տևեց մոտ ինը տարի՝ 1922 թվականից մինչև 1931 թվականը։

Արձանի նախնական էսքիզը մշակեց նկարիչ Կառլոս Օսվալդը։ Նրա առաջարկով Հիսուս Քրիստոսը պատկերվեց խաչի նման պարզած ձեռքերով։ Նախնական գծագրում արձանի պատվանդանը գնդաձև էր՝ խորհրդանշելով երկրագունդը։ Հուշարձանի վերջնական տեսքը մշակեց բրազիլացի ճարտարագետ և ճարտարապետ Հեյտոր դա Սիլվա Կոշտան։

Աշխատանքներն ընթացան Ֆրանսիայում, քանի որ Բրազիլիայում այդ ժամանակ տեխնիկապես հնարավոր չէր ստեղծել նման մեծ հուշարձան։ Բոլոր դետալները, ներառյալ նաև հիմնակմախքը, պատրաստվեցին Ֆրանսիայում։ Արձանը կառուցվեց մետաղաբետոնից և բյուրեղային հատուկ բաղադրություն ունեցող հանքաքարից։

1924 թվականին ֆրանսիացի քանդակագործ Պոլ Լանդովսկին ավարտեց գլխի (3,75 մ բարձրությամբ) և ձեռքերի մոդելավորումը, իսկ 1925 թվականից մինչև 1931 թվականը ռումին քանդակագործ Գեորգե Լեոնիդան աշխատեց գլխի ստեղծման վրա։ Հուշարձանի բոլոր պատրաստի հատվածներն առանձին-առանձին տեղափոխվեցին Բրազիլիա և երկաթուղով բարձրացվեցին Կորկովադու լեռան գագաթը (ծովի մակերևույթից բարձրությունը՝ 710 մ)։

1931 թվականի հոկտեմբերի 12-ին կայացավ արձանի հանդիսավոր բացումն ու օծումը։ Հիսուս Քրիստոսի արձանը դարձավ Բրազիլիայի խորհրդանիշը։

1965 թվականին արձանը վերստին օծվեց Հռոմի Պողոս VI պապի կողմից։

Աղբյուրներ
----------

* Схема комплекса Archived 2006-01-13 at the Wayback Machine. (պորտ.)
* 3D model for use in Google Earth Archived 2006-09-03 at the Wayback Machine.
* Служба Русской Православной Церкви у статуи Христа

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Cultural Objects Name Authority
2. ↑  *Itaú Cultural* Enciclopédia Itaú Cultural (порт.) — São Paulo: Itaú Cultural, 2001. — ISBN 978-85-7979-060-7
3. ↑  Church plans Christ the Redeemer upgrade in Brazil
**Քաղաքական գիտակցություն** , քաղաքական կեցության արտացոլումը և իմաստավորումը սոցիալական սուբյեկտների (անհատներ, խմբեր, դասակարգեր, 
հանրույթներ) գիտակցության մեջ։

Քաղաքական գիտակցությունը քսու, կեցության պասիվ արտացոլումը չէ, այն հարաբերականո­րեն ինքնուրույն է և կարող է առաջ անց­ել քաղաքական պրակտիկայից, կանխատեսել հասարակական-քաղաքական գործընթացների զարգացման մի­տումները։ Այն սերստրեն կապված է քա­ղաքական կուլտուրայի և քաղաքական վարքագծի հետ։ Քաղաքական գիտակցության կառուցվածքային տարրերն են քաղաքական նորմերն ու արժեքնե­րը, քաղաքական համոզմունքներն ու պատկերա­ցումները, տեսական և էպիրիկ գիտելիք­ները։ Այն ձևավորվում է անձի սոցիալականացման քաղաքական գործընթա­ցում։ Կառուցվածքային առումով բաղկացած է կայուն և փոփոխական բա­ղադրամասերից։ Օրինակ, գաղափարախոսական ընտրության հիմքում ընկած են կայուն սոցիալ-քաղաքական արժեքներ՝ ժողովրդավարություն, ագատաթյան և Քաղաքական գիտակցության փոփոխական տարրերը կապված են ընթացիկ պահի վերագնահատման հետ։

Տարբերում են Քաղաքական գիտակցություն տեսական, էմպիրիկ և պետական, կենցաղային մա­կարդակներ։ Քաղաքական գիտակցություն իրականացնում է կար­գավորման, ճանաչողական, արժեքա­վորման, հավաքագրման, կանխագու­շակման, նորմատիվային և գործա­ռույթներ։

Կախված սուբյեկտից աաբերում են՝ անհատական, խմբային և գանգվածային Քաղաքական գիտակցություն։ Անհատական գիտակցությունը մեկնաբանվում է որպես քաղաքականությունը քիշ թե շատ ճիշտ ընկալելու, քաղաքական բնագավառում ճիշտ կողմնորոշվելու և նպատակամետ գործերս ունակութ­յուն։ Խմբային գիտակցության կրողնե­րը հասարակական-քաղաքական կազմակերպություններն ու միավորումներն են։ Այն պայմանավորված է քաղաքական հա­մակարգում խմբի գրաված դիրքով և մեկնաբանվում է որպես կոնկրետ խմբի քաղաքական ակտիվության բովանդակությունը և ուղղվածությունը պայմանավորող պատկերացումների ամբււղջություն։ Զանգվածային Քաղաքական գիտակցություն միջնորդավորված ձևով արտացոլում է հասարակական պահանջմունքների և սպասումների մակարդակն ու բովանդակությունը, ինչպես նաև հասարակական գիտելիքների ծա­վալը քաղաքական իրականության մա­սին։

Աղբյուրներ
----------

* Էդվարդ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թվական, Երևան
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва
**Նովոդևիչյան գերեզմանատուն**, հանգուցյալների թաղման հայտնի վայր Մոսկվայում։ Ստեղծվել է 1898 թվականին Նովոդևիչի վանքի հարավային պատի մոտ։ Սովետական ժամանակաշրջանում վերածվել է ազգային պանթեոնի` երկրորդը իր մեծությամբ, Կրեմլի պատի գերեզմանատնից հետո։ Գտնվում է Կենտրոնական ադմինիստրատիվ շրջանի հարավարևմտյան մասում, Խամովնիկներում (Լուժնեցկի անցում 2)։

Գերեզմանատան տարածքը
--------------------

Սկզբնական գերեզմանները ստեղծվել են XVI դարում Նովոդևիչյան վանքի մոտակա տարածքում։ Դրանք հիմնականում եղել են վերնախավի ներկայացուցիչների, իսկ ավելի ուշ այլ դասերի ներկայացուցիրների գերեզմանները։ XX դարի սկզբերին վանքի գերեզմանատան տարածքում այլևս ազատ տեղ չկար։ 1898 թ. գերեզմանատան ընդլայնման համար երկու հեկտար հողատարածք հատկացվեց վանքի հարավային պատի հետևում, որտեղ առաջներում գտնվում էր վանքի բանջարանոցները։ Ճարտարապետ Ս.Կ.Ռոդիոնովի նախագծով հարավային պատից այն կողմի զառիվեր լանջը հավասարեցվեց լցված բնահողով, ստեղծվեց դրենաժային համակարգ, հատակագծվեցին հողատարածքները; նոր գերեզմանատան տարածքը շրջապատվեց աղյուսե պատերով և աշտարակներով, որոնք հատվեցին վանքի պատերը։ Նոր գերեզմանատան պլանավորման աշխատանքներում ակտիվ մասնակցություն է ունեցել նաև ճարտարապետ Ի.Պ.Մաշկովը, որը այդ ժամանակ զբաղվում էր Սմոլենսկի տաճարի ռեստավրացիայով։ 1904 թ.գերեզմանատան տարածքում տնկվեցին երիտասարդ ծառեր, որոնք և նշագրեցին գերեզմանատան երկայնական և լայնակի ծառուղիները։ Պաշտոնապես գերեզմանատան այդ հատվածը բացվեց 1904 թ. բայց թաղումներ սկսել էին կատարվում էին ավելի վաղ։ Ներկայումս գերեզմանատան այդ հատվածը ընդունված է անվանել «հին Նովոդևիչյան գերեզմանատուն»։

Նովոդևիչյան գերեզմանատան հետագա ճակատագիրը
------------------------------------------

2007 թ-ին, Մստիսլավ Ռոստրոպովիչի մահից հետո, ՌԴ նախագահի գործերի կառավարիչ՝ Վլադիմիր Կոժինը հայտարարեց, որ այդ գերեզմանը կդառնա վերջինը այս գերեզմանատանը ազատ տարածքի բացակայության պատճառով։ Չնայած դրան, հետագայում մշակույթի և գիտության հայտին գործիչների հուղարկավորությունները շարունակվեցին։ Որպես ալտերնատիվ գերեզմանատներ պետական առաջին դեմքերի և քաղաքական գործիչների հուղարկավորության համար ծառայելու են Ֆեդերալ զինվորական հուշահամալիր-գերեզմանատունը և Տրոեկուրովյան գերեզմանատունը։

Գերեզմանատանը թաղված հայեր
--------------------------

Գերեզմանատան շատ գերեզմաններ համարվում են մշակութային ժառանգության նմուշներ։ Այստեղ են թաղված հայազգի հայտնի գործիչներ, արվեստագետներ, զինվորականներ և գիտնականներ։

1. Ակոպով Ստեփան Հակոբի
2. Ալաբյան Կարո Սեմյոնի
3. Բաբաջանյան Համազասպ Խաչատուրի
4. Գերասիմով Ալեքսանդր
5. Ելյան Համո Սերգեյի
6. Իսակով Իվան Ստեփանի
7. Մելիք-Փաշայան Ալեքսանդր Շամիլի
8. Մերգելյան Սերգեյ Նիկիտիի
9. Մերկուրով Սերգեյ Դմիտրիի
10. Միկոյան Անաստաս Հովհաննեսի
11. Միկոյան Արտեմ Իվանի
12. Սարկիսյանց Գեորգի Գեորգիևիչ
13. Սիսակյան Նորայր Մարտիրոսի
14. Սպանդարյան Ստեփան Սուրենի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4552355-1 · LCCN: n96071496 · VIAF: 142062905, 240086740 · WorldCat VIAF: 142062905, 240086740 |

 |
**Միկոլա Գիրնիկ** (ուկրաիներեն՝ Мико́ла Андрі́йович Гірни́к, հունիսի 7, 1923(1923-06-07), Կատերինոպոլի շրջան, Կիևի մարզ - դեկտեմբերի 8, 1981(1981-12-08), Կիև, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի բանաստեղծ, թարգմանիչ, խմբագիր։

Կենսագրություն
--------------

1940 թվականին ընդունվել է Լվովի Ֆրանկոյի անվան համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ։ 1941 թվականի հունիսին մեկնել է խորհրդային բանակ։ Ստալինգրադյան և Կարելյան ռազմաճակատներում մարտնչել է որպես հրետանային մարտկոցի հրամանատար։ Երեք անգամ վիրավորվել է։ Խորհրդային բանակից զորացրվել է 1946 թվականին։ Բարձրագույն կրթությունն ստացել է Կիևի Շևչենկոյի անվան համալսարանում։

1949-1954 թվականներին զբաղվել է խմբագրական աշխատանքով։ Ավարտել է գրական բարձրագույն կուրսերը Մոսկվայում։

Ստեղծագործությունը
------------------

Միկոլա Գիրնիկի առաջին բանաստեղծությունները տպագրվել են 1938 թվականին։ Հրատարակել է բանաստեղծությունների բազմաթիվ ժողովածուներ, որոնցից հայտնի են «Իմ Զվենիգորոդ» (1950), «Հավատարմություն» (1952), «Բարեկամներ-զինվորներ» (1953), «Երիցուկի գույն» (1955), «Խիղճ» (1957), «Արև և ամպրոպներ» (1958), «Խաղաղության ավանգարդում» (1960), «Սրտի համաստեղություն» (1965), «Հավերժականը, առօրեականը» (1973) և այլն։

Մոսկվայում թարգմանվել և տպագրվել է Գիրնիկի քնարական բանաստեղծությունների ժողովածուն՝ «Երիցուկներ» վերնագրով։

Զբաղվել է թարգմանությամբ։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով և մեդալներով։

Միկոլա Գիրնիկը հայերեն
----------------------

* «Երջանկություն է լինել քո գրկում...» (թարգմ.՝ Հ. Արթենյան); «Սերը ջութակի նվագի նման...» (թարգմ.՝ Ս. Եսայան); «Չեմ մոռանա պահն այս անցած...» (թարգմ.՝ Ս. Եսայան)։ Ոսկե դարպասներ (ուկրաինական քնարերգություն), Ե. «Սովետական գրող», 1977 էջ 104-105։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ոսկե դարպասներ (ուկրաինական քնարերգություն), Ե. «Սովետական գրող», 1977 էջ 103։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0001 1511 1326 · LCCN: nr2004025734 · NKC: js2006345184 · NTA: 374757208 · VIAF: 19630066 · WorldCat VIAF: 19630066 |

 |
**Աշխարհագրական ընկերություններ**, կամավոր գիտական ընկերություններ, որոնք միավորում են աշխարհագրագետ գիտնականներին, դասախոսներին, դասատուներին, աշխարհագրական գիտությունների զարգացմամբ ու տարածմամբ հետաքրքրվող անձանց։ Աշխարհագրական ընկերությունները կոչված են օժանդակելու աշխարհագրական գիտությունների առաջընթացին, գիտության մասսայականացմանը, հրատարակում են աշխարհագրական և քարտեզագրական աշխատություններ, ամսագրեր, քարտեզներ, զանազան տեղեկատուներ, կազմակերպում գիտական արշավախմբեր։ 1871–1913 թվականներին աշխարհագրական ընկերությունների նախաձեռնությամբ հրավիրվում էին միջազգային աշխարհագրական կոնգրեսներ։ Հետագայում դրանով սկսեց զբաղվել Միջազգային աշխարհագրական միությունը։ 17-18-րդ դարերում կազմակերպվել են Վենետիկի և Նյուրնբերգի, հետագայում՝ Փարիզի
(հիմն. 1821), Բեռլինի (1828), Լոնդոնի թագավորական (1830), Ռուսական (1845, այժմ՝ ԽՍՀՄ աշխարհագրական ընկերություն), Ամերիկյան (Նյու Յորք, 1852) աշխարհագրական ընկերությունները։ Ներկայումս աշխարհագրական ընկերություններ կան աշխարհի 46 երկրներում։ 1935 թվականին, Երևանում, պրոֆեսոր Հ. Հովհաննիսյանի նախաձեռնությամբ կազմակերպվեց Հայկական աշխարհագրական ընկերություն։ Մինչ այդ Հայաստանի աշխարհագրությամբ զբաղվել է Ռուսական աշխարհագրական ընկերության (1926 թվականի՝ Պետական աշխարհագրական ընկերություն) Կովկասյան բաժանմունքը (Թիֆլիս, 1850), որը և հրատարակել է դրան նվիրված մոտ 200 հոդվածներ ու գրքեր, այդ թվում՝ Հ. Աբիխի, Վ. Լիսովսկու, Ա. Ղուկասովի, Գ. Սրվանձտյանի աշխատությունները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 481)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքի Վահան Զատիկյանի անվան այգում, տեղադրվել է 1999 թվականին։

Հեղինակներ
----------

* Քանդակագործ՝ Ռաֆիկ Սարգսյան
* Ճարտարապետ՝ Աշոտ Սմբատյան

Տվյալներ
--------

Հուշարձանը կառուցված է բազալտից, բարձրությունը 7 մետր է։

Պատմություն
-----------

Երևանում Զորավար Անդրանիկի առաջին հուշարձանը տեղադրվել է Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքում Զորավարի ծննդյան տարեդարձի օրը՝ 1999 թվականի փետրվարի 25-ին։

Երևանում Զորավարի երկրորդ արձանը տեղադրվել է 2002 թվականին Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր եկեղեցու մոտակայքում։ Զորավար Անդրանիկին նվիրված հուշարձաններ կան նաև Ուջանում, Ոսկեվանում, Նավուրում, Գյումրիում, Արտենիում և Անգեղակոթում, Բուլղարիայում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
*

Տես նաև
-------

* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Երևան, Կենտրոն)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Վառնա)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Արտաշատ)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Ուջան)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Գյումրի)
* Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Ջրահովիտ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երևանի հուշարձանները, Անդրանիկ Օզանյան
2. ↑  Զորավար Անդրանիկի արձանը կանգնեցվեց Բուլղարիայում
**Աշխարհի ադրբեջանցիների համերաշխության օր** (ադրբ.՝ Dünya azərbaycanlılarının Həmrəylik Günü), համաադրբեջանական ամենամյա ազգային տոն, որը նշվում է դեկտեմբերի 31-ին։ Տոնն առաջին անգամ նշվել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Հեյդար Ալիևի նախաձեռնությամբ, որն այդ ժամանակ զբաղեցնում էր Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բարձրագույն Մեջլիսի նախագահի պաշտոնը։

Տոնը կարևոր դեր ունի տարբեր երկրներում բնակվող ադրբեջանցիների հետ կապերի հաստատման, նրանց միջև միասնություն ու համերաշխություն ստեղծման գործում։ Աշխարհի ադրբեջանցիների համերաշխության օրվա նշումը աշխարհի բոլոր ադրբեջանցիների կողմից վերածվել է բարոյական անհրաժեշտության։

Համերաշխության օրը ադրբեջանական սփյուռքի համար վերածվել է ամենակարևոր տոնին, իսկ Նոր տարին մղվել է երկրորդ պլան։ Համերաշխության օրը նույնիսկ նշում են ազգությամբ ադրբեջանցի չհանդիսացող, սակայն Ադրբեջանում ծնված, մեծացած սփյուռքի ներկայացուցիչները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ПРЕЗИДЕНТСКАЯ БИБЛИОТЕКА
Управления делами
Президента Азербайджанской Республики, Азербайджан
диаспора, Баку, 2005. глава 1, стр.10
2. ↑  Աշխարհի Ադրբեջանցիների Համերաշխության Օրը
3. ↑  world encyclopedia
4. ↑  AZERBAIJAN
**Մոսկվայի Ի. Սեչենովի անվան առաջին պետական բժշկական համալսարանի բուսաբանական այգի** (ռուս.՝ Ботанический сад Первого МГМУ имени И. М. Сеченова), բուսաբանական այգի Մոսկվայում։ Գտնվում է Մոսկվա գետի ձախ ափին, ՄԿՕ «Գործարար կենտրոն» կայարանի հարևանությամբ։ Հիմնադրվել է 1946 թվականին։ Այգու հրապարակը կազմում է 4,95 հեկտար։ Բուսաբանական այգին ունի տարածաշրջանային նշանակության հատուկ պահպանվող բնական տարածքի կարգավիճակ։

Պատմություն
-----------

Մոսկվայի դեղագործական ինստիտուտի բուսաբանական այգին (այժմ՝ Մոսկվայի Ի. Սեչենովի անվան առաջին պետական բժշկական համալսարան) հիմնադրվել է 1946 թվականի սեպտեմբերի 25-ին, որպես ուսանողության գիտական պրակտիկայի և գիտական աշխատանքի բազա։ Այգու նախագիծը մշակել է առաջին տնօրեն Բ. Մ. Գիներոմը բուսաբան Վլադիմիր Վորոշիլովի հետ համատեղ։ 1949 թվականին տնկվել են ավելի քան 100 տեսակի ծառեր ու թփեր։ 1950-1960-ական թվականներին բուսաբանական այգում փորձարկումներ են իրականացրել գենետիկ-սելեկցիոներներ Անտոն Ռոմանովիչ Ժեբրակը և Վլադիմիր Վլադիմիրովիչ Սախարովը։

2016 թվականին բուսաբանական այգին առաջին անգամ բացվել է ազատ այցելությունների համար։

Նկարագրություն
--------------

Բուսաբանական այգու տարածքը կազմում է 4,95 հեկտար, որից 2,5 հեկտարը զբաղեցնում է դենդրարիումը։ Կա նաև բույսերի տնկարան (0,5 հա) և փորձարարական տարածքներ (0,5 հա), որտեղ աճում են դեղաբույսեր։

2016 թվականի տվյալների համաձայն, բուսաբանական այգում աճում է բուսական աշխարհի մոտ 1505 տեսակ, այդ թվում, հազվագյուտ ծաղկող մագնոլիա 6 մ բարձրությամբ, ինչպես նաև գինկգո, Մայերի եղևնի, տերևատ, հորտենզիա և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ботанический сад лекарственных растений Московской медицинской академии им. И. М. Сеченова // oopt.aari.ru
2. 1 2  Особо охраняемые природные территории Российской Федерации. Ботанические сады и дендрологические парки. М. 2012. - С. 182.
3. ↑  Ботанический сад. История // Первый Московский государственный медицинский университет имени И.М. Сеченова
4. 1 2  Ботанический сад Университета им. Сеченова впервые открыли для посещения // ТАСС от 11 июля 2016
**Էյֆելյան կամուրջ** (ռումիներեն՝ Podul Eiffel), Արևելյան Կարպատներից սկիզբ առնող և Դանուբ թափվող Պրուտ գետի վրա կառուցված կամուրջ, որը ներկայումս հանդիսանում է Ռումինիայի և Մոլդովայի Հանրապետությունների թվով ութ առանձնացված միջպետական սահմանագծերից մեկը։

Նախագծվել է աշխարհահռչակ ճարտարապետ Գուստավ Էյֆելի կողմից (Փարիզի Էյֆելյան աշտարակի հեղինակը)։ Վերջինիս նախագծած կամուրջը կառուցվել է 1877 թվականին և ազդարարել ռուս-թուրքական 1877-1878 թվականների պատերազմի (այդ թվում՝ Ռումինիայի անկախության պատերազմի) սկիզբը։

Պատմություն
-----------

Վալախիա-Մոլդովայի միացյալ իշխանության և Ռուսական կայսրության միջև կնքված Բուխարեստի դաշնակցային պայմանագրից հետո 1872 թվականի մայիսի 18-ին ռուս դիվանագետ, գործակալ Իվան Ալեքսեևիչ Զինովևը և Գեորգի Կոստաֆորուն կնքում են երկաթուղային հանգույցի ստեղծման վերաբերյալ կոնվենցիա, որը վավերացվում է մյուս տարվա հունվարի 21-ին։

1874 թվականի օգոստոսի 1-ին պայմանավորվածության համաձայն երկաթուղին բացվում է։ 1875 թվականի հունիսի 1-ին ռուսական կայսերական բանակը զբաղեցնում է Քիշինյով-Կորնեշտի-Ունգենի երկաթգիծը՝ Թուրքիայի դեմ Ռումինիայի տարածքում պատերազմական գործողություններ սանձազերծելու նպատակով։

1876 թվականի Պրուտ գետի ջրհեղեղից հետո Բեսարաբիան և Ռումինիան միմյանց կապող երկաթուղային այս կամուրջը գրեթե ամբողջությամբ ավերվում է։ Երկաթուղային բաժանմունքը այն վերակառուցելու համար Ֆրանսիայից այստեղ է կանչում ականավոր ճարտարապետ Գուստավ Էյֆելին, ով էլ նախագծում է նոր կառույցը ռուս-թուրքական առճակատումների մեկնարկից ընդամենը երեք օր առաջ։

1877 թվականին սկսվում է պատերազմը և ռուսական բանակը՝ անցնելով կամուրջը, նախապատրաստվում է վճռական ռազմական գործողությունների։ Մինչ օրս Էյֆելյան կամուրջը շարունակում է մնալ ռազմավարական կարևոր նշանակություն ունեցող կառույց՝ սահմանապահների հսկողության ներքո։

Տես նաև
-------

* Էյֆելյան աշտարակ
* Ռումինիայի անկախության պատերազմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Registrul Monumentelor Republicii Moldova
2. ↑  Фредерик Келлог, Дорога к румынской независимости, 1995, p.84
**Մարսել Իլհան** (թուրքերեն՝ Marsel İlhan, ի ծնե **Մարսել Քահորի Համդամով**, հունիսի 11, 1987(1987-06-11), Սամարղանդ, ԽՍՀՄ), ուզբեկական ծագմամբ թուրք պրոֆեսիոնալ թենիսիստ։

Կենսագրություն
--------------

Մարսելը Կահոր և Մադիա Համդամովների միակ որդին է։ Ուզբեկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունում ծնված Մարսելը պրոֆեսիոնալ թենիսով զբաղվում է 6 տարեկանից։ Առաջին տարիներին Մարսելը պարապել է Սամարղանդի սպորտային համալիրում։ 2004 թվականին արտագաղթել է Թուրքիա՝ պայմանագիր կնքելով տեղի ազգային ֆեդերացիայի հետ։ Իլհանը սկսել է մարզվել Թաչսպոր թենիսի մարզման կենտրոնում։ Նրա հովանավորներից մեկը դարձել է Kia Motors ընկերության թուրքական մասնաճյողը։ 2006 թվականի աշնանը նա իր Համդամով ազգանունը փոխել է Իլհանի և միջազգային մրցույթներում հանդես եկել Թուրքիայի ազգային դրոշի ներքո։

Իլհանը կատարելապես տիրապետում է թուրքերենի, ուզբեկերենի, ռուսերենի և անգլերենի։

Անհատական ցուցանիշային ռեյտինգը խաղարկային յուրաքանչյուր տարվա վերջին
---------------------------------------------------------------------

* Թենիսի պրոֆեսիոնալ ասոցիացիայի համաշխարհային շրջագայություն 2014 - 104
* Թենիսի պրոֆեսիոնալ ասոցիացիայի համաշխարհային շրջագայություն 2013 - 185
* Թենիսի պրոֆեսիոնալ ասոցիացիայի համաշխարհային շրջագայություն 2012  - 215
* Թենիսի պրոֆեսիոնալ ասոցիացիայի համաշխարհային շրջագայություն 2011 - 111
* **Թենիսի պրոֆեսիոնալ ասոցիացիայի համաշխարհային շրջագայություն 2010 - 90** (լավագույն ցուցանիշ)
* Թենիսի պրոֆեսիոնալ ասոցիացիայի համաշխարհային շրջագայություն 2009 - 155
* Թենիսի պրոֆեսիոնալ ասոցիացիայի համաշխարհային շրջագայություն 2008 - 215
* Թենիսի պրոֆեսիոնալ ասոցիացիայի համաշխարհային շրջագայություն 2007 - 321

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  ATP վեբկայք
2. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք էջ(թուրքերեն)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | ATP · ITF |

 |
Ըստ սահմանման էլեկտրադինամիկայի տեսակետից միջավայրը լավ հաղորդիչ կամ մետաղանման է համարվում , եթե նրա ամեն մի կետում հաղորման հոսանքի խտությունը {\displaystyle {\overrightarrow {j}}={\overrightarrow {E}}\sigma } ահագին գերազանցում է շեղման հոսանքի խտությանը {\displaystyle {\overrightarrow {j}}=j\omega E\varepsilon \_{a}}:
Այլ կերպ ասած {\displaystyle \sigma \left({\frac {1}{\omega }}\right)>>\varepsilon \_{a}}, կոմպլեքս դիէլեկտրիկ թափանցելիության կեղծ մասյ շատ մեծ է իրականից։ Ակնհայտ է , որ ինչքան ցածր է \omega  հաճախականությունը, այնքան մոտիկ է տվյալ միջավայրը մնացած հավասար պայմաններում իդեալական մետաղի։ Բավական ցածր հաճախականությունների դեպքում շատ հայտնի դիէլեկտրիկ միջավայրեր դառնում են մետաղանման։

Օրինակ , չոր հողը ({\displaystyle \sigma =0.01}Սմ/մ {\displaystyle \varepsilon =4}) 1Մհց հաճախականության դեպքում ունի

{\displaystyle \varepsilon \_{a}=3.56\*10^{-11}}, {\displaystyle \sigma \left({\frac {1}{\omega }}\right)=1.6\*10^{-9}}:

Այսպիսով ռադիոտիրույթում չոր հողը իրեն որպես մետաղ է պահում։

Մետաղանման միջավայրի {\displaystyle \varepsilon \_{a}} կեղծ է .

{\displaystyle \varepsilon \_{a}=-j\sigma \left({\frac {1}{\omega }}\right)}

Գտնենք \gamma:

{\displaystyle \gamma =\beta -j\alpha =\omega {\sqrt {\varepsilon \_{a}}}\*{\sqrt {\mu \_{a}}}={\sqrt {-j\omega \sigma \mu \_{a}}}}

Քանի որ , {\displaystyle {\sqrt {-j}}=(1-j)\left({\frac {1}{\sqrt {2}}}\right)}, ապա

{\displaystyle \gamma ={\sqrt {\mu \_{a}\sigma \omega \left({\frac {1}{2}}\right)}}(1-j)}

{\displaystyle \beta =\alpha ={\sqrt {\mu \_{a}\omega \sigma \left({\frac {1}{2}}\right)}}}

Այստեղից կարող ենք գտնել հաղորդչում ալիքի երկարությունը

{\displaystyle \chi =2\pi \left({\frac {1}{\beta }}\right)=2\pi {\sqrt {2\left({\frac {1}{\omega \sigma \mu \_{a}}}\right)}}}:

Հետաքրքիր է , որ ալիքի երկարությունը մետաղում նկատելիորեն փոքրանում է ազատ տարածության մեջ ալիքի երկարության համեմատ։

{\displaystyle \chi \left({\frac {1}{\chi \_{0}}}\right)={\sqrt {2}}\*{\sqrt {\varepsilon \_{a}}}\left({\frac {1}{\sigma \left({\frac {1}{\omega }}\right)}}\right)<<1}:

Մետաղում հարթ էլեկտրամագնիսակն ալիքի փուլային արագությունը բավականին նվազում է ։

Ինչպես հայտնի է , էլեկտրամագնիասական ալիքի ամպլիտուդը կորուստներով միջավայրում նվազում է {\displaystyle e^{-\alpha z}} օրենքով ։

d տարածահատվածը, ուր էլեկտրամագնիսական ալիքի ամպլիտուդը նվազում է e անգամ նրա սկզբնականմակարդակի համեմատ, կոչվում է ներխուժման խորություն կամ մակերեսային շերտի խորություն։

{\displaystyle \alpha \*d=1} {\displaystyle d=\left({\frac {1}{\alpha }}\right)=\chi \left({\frac {1}{\pi \*2}}\right)}

Կարելի է ասել , որ մետաղանման այն միջավայրը , ուր դաշտը մարում է մեկ ալիքի երկարությունից փոքր խորության վրա :Մակերեսային շերտի խորությունը կարելի է հաշվարկել.

{\displaystyle d={\sqrt {2\left({\frac {1}{\omega \sigma \mu \_{a}}}\right)}}}

այսինքն էլեկտրամագնիսակն ալիքների մետաղ ներխուժելու խորությունը նվազում է հաճախականության և տեսակարար ծավալային հաղորդականության աճի հետ։ Այս երևույթը կոչվում է սքին էֆեկտ , կամ մակերեսային էֆեկտ։
**Ֆիրնի**, կաթով և բրնձի, երբեմն եգիպտացորենի ալյուրով պատրաստված քաղցր ուտեստ։ Ունի անուշապուրի խտություն, սովորաբար օգտագործվում է սառը վիճակում։ աղանդերի համ և բույր տալիս են ավելացնելով ընկույզ, մանրացրած հիլ, վարդաջուր։ Ուտեստը զարդարում են շաֆրանով, նշի տերևներով կամ մանրացրած գետնանուշով։

Ֆիրնի և նրա նմանօրինակ ուտեստներ կան Արևելյան խոհանոցում՝ արաբական, հնդկական։ Ենթադրվում է, որ ուտեստը ծագել է Իրանում կամ Մերձավոր Արևելքում, այնուհետև հասել է Հնդկաստան։ Տարբեր երկրներում աղանդերը պատրաստում են տարբեր եղանակներով։ Օրինակ, Հնդկաստանում ֆիրնին զարդարում են շաֆրանով, Աֆղանստանում՝ քրքումով։ Իրանում կա ֆիրնիի տարատեսակ, երբ պատրաստում են՝ կաթի փոխարեն օգտագործելով նռան հյութ։

Բրնձե ալյուր պատրաստելու համար բրինձը թրջում են ջրում, այնուհետև չորացնում են և մանրացնում հավանգով (հնում բրինձը մանրացնում էին երկու քարերի օգնությամբ): Կարելի է օգտագործել պատրաստի բրնձե ալյուր։ Երբեմն բրինձը մանրացնում են հնդկական ընկույզի հետ միասին՝ ստանալով բրնձաընկուզային ալյուր։ Բրնձե ալյուրը խառնում են քիչ քանակությամբ կաթի հետ, լցնում են եռացող կաթի մեջ և եփում մարմանդ կրակի վրա, այնուհետև ավելացնում են շաքարավազ, աղ, վարդաջուր կամ վանիլ։ Պարբերաբար խառնելով ուտեստը սառեցնում են, որպեսզի լավ լուծվի, դեռևս տաք վիճակում լցնում են ափսեի մեջ և հովացնում։ Բուսակերների համար ֆիրնին պատրաստում են ոչ թե կովի, այլ նշի կաթից։

Մատուցելիս զարդարում են ընկույզով, դարչինով, շաֆրանով։ Ուտեստի մակերևույթին դարչինով արված նկարը հյուրերին նվիրված սիմվոլիկ ցանկություն է արտահայտում։ Ֆիրնին տոնակատարությունների և հանդիսությունների ժամանակ պատրաստվող ավանդական ուտեստ է համարվում։ Հնդկաստանում այն մատուցում են չթրծած կավից պատրաստված քարղաններով, որը ուտեստին յուրահատուկ համ է տալիս։

Ժողովրդական բժշկության մեջ ֆիրնին օգտագործում են որպես ուժերը վերականգնող միջոց։

Աղանդերի ավելի խիտ տեսակը հայտնի է անգլ.՝ Kheer անվանումով։

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Davidson A. Jaine T.* Firni // The Oxford Companion to Food. — 3rd ed.. — Oxford University Press, 2014. — 921 p.
2. 1 2  «Фирни — молочный десерт из рисовой муки»։ webspoon.ru
3. ↑  Мамедова И.։ «Азербайджанское национальное лакомство — «Фирни»»։ Баку — Это (онлайн-журнал)
4. ↑  Фирни // Азербайджанская кухня. Первые блюда. Вторые блюда. — DirectMEDIA.
5. ↑  *Singh P.* Firni with Pistacgios and Cashews // The Everything Indian Slow Cooker Cookbook. — Adams Media, 2012. — С. 245. — 324 с. — ISBN 978-1-4405-4168-1
6. ↑  *Hingle R.* Saffron-Infused Creamy Pudding. Kesar Phirni // Vegan Richa's Indian Kitchen: Traditional and Creative Recipes for the Home Cook. — Vegan Heritage Press, 2015. — ISBN 978-1-9412521-09-3
7. ↑  *Дамиров И. А.* Лекарственные растения Азербайджана: используемые в научной, народной медицине и перспективные для детальных исследований. — «Маариф», 1982. — С. 32. — 318 с.
**Զիա Մամեդիա օղլու Յուսիֆզադե** (ադրբ.՝ Ziya Məmmədiyyə oğlu Yusifzadə, փետրվարի 15, 1929(1929-02-15), Շաքի, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 29, 2015(2015-09-29), Բաքու, Ադրբեջան), ԽՍՀՄ պետական անվտանգության մարմինների և Ադրբեջանի ազգային անվտանգության նախարարության աշխատակից։ Հեյդար Ալիևի անվան ԱԱՆ ակադեմիայի նախկին ռեկտոր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Շաքի քաղաքում, ինտելիգենտ ընտանիքում։ 1945 թվականին Զաքաթալայում ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։ Դպրոցն ավարտելուց հետո Զաքաթալայում զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ։ 1952 թվականին ավարտել է Մոսկվայի օտար լեզուների պետական մանկավարժական ինստիտուտը և ստացել անգլերենի ուսուցչի որակավորում։ Տիրապետել է չորս օտար լեզվի։ 45-ամյա ծառայության ընթացքում արժանացել է Ադրբեջանի Հանրապետության, ԽՍՀՄ-ի և այլ երկրների ավելի քան 40 մեդալների և շքանշանների։

### Աշխատանքը ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ում

* 1952-1956 թվականներին կարևոր պաշտոններ է զբաղեցրել Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի Լուսավորության նախարարությունում և մինիստրների խորհրդում։
* 1956 թվականին ծառայության անցավ Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի Պետական անվտանգության կոմիտեում։
* 1972-1976 թվականներին եղել է ՊԱԿ հակահետախուզական բաժնի պետ, իսկ 1976 թվականից աշխատել է ՊԱԿ ղեկավարի առաջին տեղակալի պաշտոնում։
* 1980 թվականի հունիսի 18-ից մինչև 1988 թվականի օգոստոսի 11-ը եղել է Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի ՊԱԿ նախագահ։ 1977 թվականին ստացել է գեներալ-մայորի, իսկ 1984 թվականին՝ գեներալ-լեյտենանտի կոչումներ։
* 1988-1992 թվականներին Ադրբեջնական ԽՍՀ մինիստրների խորհրդի միջազգային հարաբերությունների բաժնի պետ։

1992 թվականին անցել է թոշակի։

### Վերադարձը զինվորական ծառայության

Հաշվի առնելով կյանքի մեծ փորձը 1999 թվականի հունիսի 28-ին Ադրբեջանի նախագահ Հեյդար Ալիևի հրամանով Յուսիֆզադեն նշանակվում է Հեյդար Ալիևի անվան ԱԱՆ ակադեմիայի ղեկավար։

Քաղաքական գործունեությունը Ադրբեջանական ԽՍՀ-ում
-----------------------------------------------

Զիա Յուսիֆզադեն մի քանի անգամ ընտրվել է Բաքվի խորհրդի Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի Գերագույն խորհրդի և ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ 1970-1988 թվականներին նա եղել է Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի Կոմկուսի Կենտկոմի անդամակցության թեկնածու։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   Archived 2015-06-10 at the Wayback Machine. Родился в 1929 году в городе Шеки

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ադրբեջանի պետական անվտանգության նախարարություն
* Հեյդար Ալիևի անվան ԱԱՆ ակադեմիա
**Տրապիզոնի գրչության կենտրոն**, հայ գրչության կենտրոն, որը գործել է Փոքր Ասիայի Տրապիզոն քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Տրապիզոնի գրչության կենտրոնի պահպանված առաջին ձեռագիրը Չարխափան վանքում 1422 թվականին գրիչ Ղազար Ղրիմեցու ընդօրինակած «Վարք հարանց»-ն է (Մատենադարան, ձեռագիր թիվ 3874)։ Ղազար Ղրիմեցին և նրա աշակերտ Հակոբը մինչև 1455 թվականը ընդօրինակել են բազմաթիվ ձեռագրեր։

1467-1468 թվականներին քաղաքի Սուրբ Ամենափրկիչ վանքում հիշվում է կազմարար Աբրահամը։ Նույն վանքում Առաքել ոսկերչի որդի Ավետիքն ընդօրինակել է Գանձարան (1467), Նիկողայոս գրիչը՝ Ավետարան (1472)։

Տրապիզոնի գրչության կենտրոնում բազմաթիվ ձեռագրեր են ընդօրինակվել 16-17-րդ դարերում։ Հայտնի են Հովհաննես, Սրապիոն, Առաքել, Սարգիս, Ամիրաս Երզնկացի, Կիրակոս, Միքայել գրիչները։ Ձեռագրերում, որպես պատվիրատուներ և գրչության հովանավորներ, հիշատակվում են Մինաս րաբունապետը, Մարտիրոս Խիզանեցի ուսուցիչը, Ավետիս արքեպիսկոպոսը։

Կենտրոնում ձեռագրեր են գրվել և ընդօրինակվել մինչև 19-րդ դարի սկիզբը (Մատենադարան, ձեռ. N 1354, 2884, 3226, 3484, 6002, 6283, 8901, 10200):

Գրականություն
-------------

* *ԺԵ դարի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ* (կազմող` Լ. Խաչիկյան), մաս 1, 2, Երևան, 1955, 1958։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Այվազյան Հովհաննես, ed. (2015)։ *Հայ գրատպություն և գրքարվեստ. հանրագիտարան*։ Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն։ էջ 1062։ ISBN 978-5-89700-042-5
**Խալիլ Իբրահիմ** (ադրբ.՝ Xəlil İbrahim, 1892, Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 18, 1938(1938-03-18), Boyuk Zira, Ապշերոնի շրջան, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի գրող, հրապարակախոս, թարգմանիչ, քննադատ, հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Խալիլ Իբրահիմ օկլի Իբրահիմովը ծնվել է 1892 թվականին։ Հայրը մահացել է, երբ Իբրահիմ 5 տարեկան էր։ Խալիլ Իբրահիմովը սովորել է ռուս-թաթարական դպրոցում։ Այնուհետև սովորել է Բաքվի իսկական դպրոցում։ 1909 թվականին նա ընդհատեց ուսումը՝ առանց ուսումնարանն ավարտելու։

1911 թվականին նա սկսել է դասավանդել տանը ՛բանաստեղծ Կասիմ բեկ Զաքիրի թոռներին։ 1912 թվականին դասավանդել է Ամիրջանում «Նեշրի-Մաարիֆ» ընկերության դպրոցում։ Նա համագործակցել է «Աչիղ սյոզ», «Իղբալ», «Բասիրաթ» թերթերի հետ։ 1919 թվականին՝ հուլիսի 4-ից սեպտեմբերի 1-ը, նա եղել է «Ադրբեջան» թերթի ռուսերեն տարբերակի խմբագիրը։

1930 թվականից սկսած մեկուկես տարի աշխատել է «Ազերնեշրում» որպես գեղարվեստական խմբագիր։ Իմանալով պարսկերեն, ռուսերեն, արաբերեն, գերմաներեն, անգլերեն լեզուները, նա 1931 թվականից ի վեր հինգ տարի զբաղվում էր թարգմանություններով։

Երեսուներորդ տարվա բռնաճնշումների ժամանակ նրան ձերբակալեցին և գնդակահարեցին։ Խալիլ Իբրահիմը մահացել է 1938 թվականին։

Աղբյուրներ
----------

* Анвар Чингизоглы. Халил Ибрагим: Педагог, редактор, Баку, "Сой", 2011, с 46.
* Salmanlı, R. Unudulmaz Xəlil İbrahim: Azərbaycan Milli Mətbuatı 140: ["Azərbaycan" qəzetinin rus dilində nəşrinin redaktoru, görkəmli jurnalist, tənqidçi, teatrşünas və tərcüməçi 1937-ci il repressiya qurbanı Xəlil İbrahim haqqında] //Azərbaycan.- 2015.- 15 iyul.- S. 14.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Խալիլ Իբրահիմ
2. ↑  Xəlil İbrahim
3. ↑  Azərbaycanın 100 il əvvəlki parlament jurnalistləri: "Xalq düşməni" kimi Nargində güllələnən Xəlil İbrahim
4. ↑  Zamanın fövqündə dayananlar
5. ↑  "Azərbaycan"ın Xəlil İbrahimi
6. ↑  Xəlil İbrahim
**Հարոլդ V թագավորի արծաթե հոբելյանին նվիրված մեդալ**, Նորվեգիայի պետական պարգև։

Պատմություն
-----------

Նորվեգիայի Հարոլդ V թագավորի թագադրման 25-ամյակին նվիրված միջոցառումները տեղի ունեցան Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյում 2016 թվականի հունվարի 17-ին։ Այդ կապակցությամբ հաստատվեց Հարոլդ V թագավորի արծաթե հոբելյանին նվիրված մեդալը։ Մեդալը նախատեսված է թագավորական ընտանիքի անդամներին, պետական պաշտոնյաներին, դատավորներին, զինվորականներին և նորվեգական դեսպանատների աշխատողներին պարգևատրելու համար։ Այս մեդալը ստացել են նաև տվյալ միջոցառման մասնակցած Եվրոպայի թագավորական ընտանիքների անդամները։

Նկարագրություն
--------------

Մեդալը շրջանաձև է և պատրաստված արծաթից։ Վերին հատվածում պատկերված է թագավորական զինանշանը։ Դիմային հատվածում պատկերված է թագավորը, որի շուրջ գրված է *«HARALD V NORGES KONGE • ALT FOR NORGE •»*: Մեդալի հակառակ կողմում՝ կենտրոնում պատկերված է Հարոլդ V թագավորի թագադրումը։ Մեդալի վերևի հատվածում՝ թագի վրա ամրացված է օղակ, որի միջոցով այն ամրացված է ժապավենին։

Մեդալի ժապավենը մետաքսից է, կարմիր գույնի, մեջտեղում հորիզոնական արծաթե սալիկով։ Սալիկի վրա գրված է «1991-2016»:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Jubileumsmedalje», kongehuset.no, 17. januar 2016.
2. ↑  *Tildeling av Kong Harald Vs jubileumsmedalje 1991–2016*, Kongehuset

Աղբյուրներ
----------

* Մեդալի նկարագրությունը: (նորվեգերեն)
* Պարգևատրվածների ցուցակ: (նորվեգերեն)
**Ֆյոդոր Ալեքսեևիչ Վիդյաև** (ռուս.՝ Фёдор Алексеевич Видяев, նոյեմբերի 7, 1912(1912-11-07), Stepnaya Shentala, Shentalinsky District, Samara Uyezd, Սամարայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 14, 1943(1943-07-14), Բարենցի ծով), Երկրորդ համաշխարհայինի տարիներին եղել է Սովետական ռազմածովային նավատորմի հրամանատար։ Սպանվել է 1943 թվականի ռազմական գործողությունների ժամանակ։

Կենսագրություն
--------------

Վիդյաևը ծնվել է Սամարայի շրջանում, նախնիները եղել են ազգությամբ մորդվաներ։ 1930 թվականին ավարտել է Մուրմանսկի ավագ դպրոցը, իսկ 1937 թվականին՝ Մ.Վ. Ֆրունզեի ծովային բարձրագույն դպրոցը։ Նա ընդունվել է Հյուսիսային նավատորմի սուզանավային բաժինը և ռազմական կարիերան սկսել է որպես կրտսեր նավարկող D-2 սուզանավում։ 1938 թվականին մասնակցել է սառցակայանի չորս հետազոտողների փրկարարական աշխատանքներին։ Խորհրդա-ֆիննական պատերազմի ընթացքում(1939–1940 թթ․) մասնակցել է Պեչենգսկի շրջափակմանը։

1941 թվականին նա ռազմական նավատորմի երկրորդ հրամանատարն էր։ 1942 թվականին Վիդյաևը նշանակվեց առաջին հրամանատար, երբ Լունինը տեղափոխվեց մեկ այլ նավատորմ։ Վիդյաևն իրականացրել է տասներկու պատերազմական պարեկություն։ *ShCh-421* -ի կործանումից հետո հրամանատարել է քույր-նավ *ShCh-422-*ում։ 1943 թվականին նրա նավը նավարկության է դուրս եկել և այլևս չի վերադարձել։

Վիդյաևո քաղաքը վերանվանվել է նրա պատվին։

Ծանոթագրություններ
------------------

* *This article is sourced from the Russian Wikipedia*
**ՎՌ-40 Լանգուստա** լեհական արտադրության համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգ։

Ընդհանուր բնութագիր
-------------------

ՎՌ-40 Լանգուստա (Wyrzutnia Rakietowa) համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգը, ԲՄ-21 Գրադ համակարգի ավելի արդիականացված տարբերակն է։ ՎՌ-40-ը արտադրվում է Լեհաստանում 2007 թվականից մինչ օրս։ 2007 թվականից էլ գտնվում է Լեհաստանի զինված ուժերի սպառազինությունում։ Այս համակարգերի արտադրության հիմնական նպատակը հնացած ԲՄ-21 համակարգերի փոխարինումն է։

Տեխնիկական տվյալներ
-------------------

ՎՌ-40 Լանգուստա համակարգը տեղադրված է Jelcz-662 6x6 ամենագնացի շասսի վրա, քանի որ ԲՄ-21 գրադի բեռնատարները (Ուրալ-375D) չափազանց հին են և գտնվում են տեխնիկական բավականին վատ վիճակում։ ՎՌ-40 համակարգն ունի թույլ զրահապատում։ Մեքենան սնուցվում է 350 ձիաուժ հզորությամբ Iveco-Aifo դիզելային շորժիչով, զարգացնելով 85 կմ/ժ արագություն։

Մարտավարական տվյալներ
---------------------

ՎՌ-40 Լանգուստան ունի 40 հատ 122 մմ-անոց հրթիռային ուղորդիչներ։ Այս համակարգը յուրաքանչյուր մեկ վայրկյանում արձակում է մեկ հրթիռ։ ՎՌ-40 համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգերը ղեկավարվում են 4-6 հոգանոց անձնակազմի կողմից։ Վերալիցքավորումը տևում շուրջ 7 րոպե։ Վերաբեռնավորումն իրականացվում են ուղեկցող մեքենայի օգնությամբ։

Տես նաև
-------

* ՀԻՄԱՐՍ
* Սմերչ
* ՎՄ-80
* ԲՄ 21 Գրադ
* ԱՌ1Ա
* Աստրոս II
* Պինակա
* ՌՄ-70

Աղբյուրներ
----------

* ՎՌ-40 ՀԿՌՀ
**Շմիդի աստղադիտակ**, հայելա-ոսպնյակային աստղադիտակ, որը նախատեսված է երկնքի մեծ տիրույթների նկարահանման համար։

Հայտնաբերումը
-------------

Ստեղծել է գերմանացի օպտիկ Բ․ Շմիդը, 1929 թվականին։ Շմիդի աստղադիտակի գլխավոր դետալներն են գնդաձև հայելին և Շմիդի ուղղորդ թիթեղը, որը տեղադրված է հայելու կորության կենտրոնում։ Այդ դիրքի շնորհիվ ուղղորդ թիթեղի միջով անցնող, երկնքի տարբեր տեղամասերից եկող ճառագայթների բոլոր փնջերը հավասարազոր են դաոնում հայելու նկատմամբ, որի հետևանքով շմիդի աստղադիտակը զերծ է օպտիկական համակարգի
այնպիսի աբեռացիաներից, ինչպիսիք են կոման, աստիգմատիզմը և դիստորսիան։ Հայելու գնդային աբեռացիան ուղղվում է ուղղորդ թիթեղով, որի
կենտրոնական մասը գործում է որպես դրական թույլ ոսպնյակ, իսկ արտաքին մասը՝ որպես բացասական թույլ ոսպնյակ։

##### Կիզակետային մակերևույթ

Կիզակետային մակերևույթը, որի վրա շմիդի աստղադիտակում առաջանում է երկնքի տեղամասի պատկերը, գնդաձև է։ Դրա կորության շաոավիղը հավասար է շմիդի աստղադիտակի կիզակետային հեռավորությանը։ Պիացի-Սմիթի ոսպնյակի օգնությամբ կիզակետային մակերևույթը գնդաձևից կարող է ձևավոխվել հարթի։ Շմիդի աստղադիտակի թերություններից է բավական երկար խողովակը, որը երկու անգամ գերազանցում է աստղադիտակի կիզակետային հեռավորությանը։ Այդ թերությունը վերացնելու նպատակով առաջարկված են մի շարք ձևափոխումներ, այդ թվում՝ երկրորդ (լրացուցիչ) ուռուցիկ հայելու կիրառումը, ուղղորդ թիթեդի մոտեցումը գլխավոր հայելուն և այլն։ Խոշորագույն շմիդի աստղադիտակերը տեղադրված են ԳԴՀ Տաուտենբուրգի աստղադիտարանում (հարաբերական բացվածքը 4D = - 1,37 մ, ուղղորդ թիթեղի տրամագիծը՝ A-1։3), Մաունթ Պաչոմարի աստղադիտարանում (D = 1,22 մ, A = l։2,5) և Բյուրականի աստղադիտարանում (D = 1,00 մ, A = l։2,13)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 526)։*  |