recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ժաննա Էլիզաբեթ Օկերման** (շվեդերեն՝ Jeanna Elisabeth Åkerman, դեկտեմբերի 16, 1798(1798-12-16), Göteborgs Kristine församling, Գյոթեբորգ համայնք, Gothenburg and Bohus County, Շվեդիա - մայիսի 27, 1859(1859-05-27), Դրեզդեն, Գերմանական միություն), շվեդ երգչուհի, կոմպոզիտոր, երգչախմբի ղեկավար, նաև նկարչուհի։

Կենսագրություն
--------------

Ժաննա Էլիզաբեթ Օկերմանը ծնվել է Գյոտեբորգում, 1798 թվականի դեկտեմբերի 16-ին։ Նրա հայրը վաճառական Յուհան Կրիստոֆեր Բաուկն էր։ Ընտանիքն ունևոր էր և կիրթ։ Ինքը՝ Յուհան Բաուկը, տեղական «Հարմոնիկ հասարակության» (*Harmoniska sällskapet*) առաջնորդներից մեկն էր, իսկ նրա փոքր եղբայրը՝ Վիլհելմ Բաուկը, երաժշտություն էր գրում։ Ինքը՝ Ժաննան, վաղ հասակից ընդունակություններ է ցուցաբերում երաժշտության նկատմամբ և դաշնամուրի դասեր է վերցնում երգեհոնահար Հենրիկ Բոկի մոտ։ Բացի այդ, նա սովորում է երգել և ջութակ նվագել։ Արդեն տասնչորս տարեկանում նա ելույթ էր ունենում հայտնի գերմանացի թավջութակահար Բերնհարդ Ռոմբերգի հետ։

1814 և 1815 թվականները Ժաննան անց է կացնում Համբուրգում, որտեղ սովորում է երգեցողություն, դաշնամուր և արֆա նվագել։ Վերադառնալով Գյոտեբորգ՝ նա նաև սկսում է երաժշտական կոմոզիցիայի և թեորիայի դասեր վերցնել երգեհոնահար Գեորգ Գյունտերի մոտ։ Ժաննան հաճախ հանդես էր գալիս համերգներով, առաջին հերթին որպես երգչուհի, ինչպես նաև ղեկավարել է մասշտաբային երգչախմբային ստեղծագործությունների կատարումներ, այնպիսին ինչպիսիք են Մոցարտի «Ռեքվիեմը» և Հենդելի «Իեֆայ» օրատորիան։ 1817 թվականին Ժաննան ամուսնանում է առևտրական Անդերս Օկերմանի հետ։

Ժ. Օկերման. Թագավորական տաղավար 1819
1850-ական թվականներին «Հարմոնիկ հասարակության» գործունեությունը գնում է դեպի անկում, և Ժաննան կազմավորում և գլխավորում է «*Måndagssångöfvningssällskapet*» խառը երգչախումբը։ 1856 թվականին երգչախմբի ղեկավարությունը անցնում է Բեդրժիխ Սմետանային, ով այդ ժամանակ աշխատում էր Գյոտեբորգում։

Երաժշտությունից բացի Ժաննա Օկերմանը զբաղվել է գեղանկարչությամբ։ 1810-ական թվականներին նա նկարչության դասեր էր վերցնում նկարիչ Ֆրեդրիկ Վերների մոտ, հնարավոր է, այս արվեստին սովորել է Դրեզդենում։ Սակայն պահպանվել է միայն նրա աշխատանքների ոչ մեծ մասը՝ տասից պակաս բնանկարներ։ Մեծ չէ նաև նրա երաժշտական ժառանգությունը, քանի որ նրա ոչ բոլոր ստեղծագործություններն են հրատարակված եղել։ Նրա երգերից լույս են տեսել միայն ութը ձայնի և դաշնամուրի համար՝ ոչ բարդ իրենց կառուցվածքով, բայց ոչ առանց օրիգինալության և արտահայտչականության։

Ժաննա Օկերմանը մահացել է Դրեզդենում, որտեղ մեկնել էր բուժման համար, 1859 թվականի մայիսի 27-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Johanna (Jeanna) Elisabeth Åkerman
2. 1 2 3 4 5  Dan Olsson

Արտաքին հղումներ
----------------

* Dan Olsson (2016)։ «Jeanna Åkerman (1798−1859)»։ *Swedish Musical Heritage* (անգլերեն)
* «Նկարչուհու աշխատանքները Ազգային թանգարանի կայքում. Nationalmuseum.»։ Nationalmuseum
**Վարքագծային կլաստերինգը** վիճակագրական վերլուծության մեթոդ է, որն օգտագործվում է մանրածախ առևտրում` սպառողների գնման տենդենցները և խանութների խմբերը որոշելու համար, և այն հիմնված է սպառողի գնման վարքագծի վրա։

Ավանդական և վարքագծային կլաստերացում
------------------------------------

### Ավանդական կլաստերացում

Պատմականորեն մանրածախ առևտրով զբաղվողներն ու արտադրողները խմբավորել են խանութները՝ հիմնվելով վերևից ներքև սահմանափակումների վրա, ինչպիսիք են խանութի չափը, խանութի վաճառքի ընդհանուր ծավալը, մանրածախի սահմանափակումների կամ մատակարարման ցանցի պահանջները` ապահովելու համար շղթայի արդյունավետ գործունեությունը։ Դրանց հետևել է ըստ ընդհանուր ժողովրդագրական կամ աշխարհագրական կլաստերների խանութները խմբավորել ռազմավարությունը։ Վերևից ներքև ավանդական մոտեցումը օգտագործելու հիմնական առավելությունն այն է, որ խմբային խանութների միջիններն օգտագործելով այն ապահովում է շղթայի առավելագույն արդյունավետ գործունեությունը։ Այս մոտեցումը կիրառելիս ռիսկն այն է, որ կարող է չհամապատասխանել լոկալ պահանջարկին խանութ առ խանութ, ինչը կհանգեցնի վաճառքների կրճատմանը։

### Վարքագծային կլաստերինգ

Վարքագծի կլաստերինգ կատարելիս խանութի կլաստերները ձևավորվում են ըստ ցանցի ներսում գտնվող յուրաքանչյուր խանութի իրերի, կատեգորիաների կամ բաժանմունքների իրական կատարողականը (օրինակ՝ վաճառված միավորներ)։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ստեղծել խանութների խմբեր ըստ սպառողի գնման իրական վարքագծի։

Յուրաքանչյուր խանութ կլաստերի մեջ դնելուց հետո կարող են ստեղծվել սպառողկենտրոն ռազմավարություններ` նպատակային շուկայավարման, գովազդի, վաճառքի, գնագոյացման և խթանման ծրագրերը հեշտացնելու համար։ Բացի այդ, խանութների խմբերը ձևավորվելուց հետո առևտրականները և արտադրողները ի վիճակի են վերլուծել ստացված խանութների կլաստերները, որպեսզի ճանաչեն ժողովրդագրական, հոգեբանական կամ աշխարհագրական ընդհանրությունները։ Օրինակ՝ խանութների մեկ խմբի վերլուծությունը կարող է ընդգծել, որ դրանք բոլորն էլ տեղակայված են նման աշխարհագրական վայրում (հյուսիսարևելյան կամ խիտ բնակեցված հատվածներում) կամ, որ կարող է գոյություն ունենալ որոշակի ժողովրդագրական նմանություն, այսինքն ՝ որոշակի էթնիկ, տարիքային կամ եկամտային խումբ կարող է ուժեղ նախապատվություն տալ որոշակի ապրանքանիշի կամ ոճին։ Սա մանրածախ առևտրին թույլ է տալիս որոշել, թե որ կատեգորիաները կներկայացվեն նմանատիպ խանութներում, ինչպես են դրանք շուկաներում խթանվելու, և որտեղ են դրանք տեղադրվելու և ինչ գներով։

Ներքևից վերև վարքային կլաստերավորման մոտեցում օգտագործելու հիմնական առավելությունն այն է, որ այն մանրածախ առևտրին հնարավորություն է տալիս արագորեն նույնականացնել նման պահանջարկ ունեցող խանութների կլաստերները՝ հնարավորություն տալով նրանց զարգացնել հաճախորդակենտրոն շուկայավարման, վաճառականության, տարածության և գնագոյացման ռազմավարություններ։ Այս մոտեցումը կիրառելու ռիսկը գործառնական արդյունավետության կորուստ է, եթե չափազանց շատ կլաստերներ լինեն։ Վարքագծային կլաստավորման բանալին տեղայնացման ճիշտ հավասարակշռություն գտնելն է սպառողի պահանջարկը բավարարելու համար` միաժամանակ պահպանելով գործնական արդյունավետությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Erickson, D. and Weber, W. (2009). "Five Pitfalls To Avoid When Clustering". Chain Store Age.
**Մաթևոս Աղայան** (նաև` (Փարսադանյան), նոյեմբերի 16, 1861, Մեղրու շրջան, Կարճևան-դեկտեմբերի 12, 1932, Թիֆլիս), հայ դերասան, բանաստեղծ։

Կենսագրություն
--------------

Մաթևոս Աղայանը ծնվել է Մեղրիի շրջանի Կարճևան գյուղում (այժմ` Սյունիքի մարզ)։ Նախնական կրթությունն ստացել է տեղում։ Մասնակցել է Թիֆլիսի հայոց մշտական դերասականան խմբի ներկայացումներին` խաղալով տարբեր դերեր։ Ինչպես առանձին ներկայացումներ է կազմակերպել, այնպես էլ` խաղացել է Սիրանույշի, Հ. Աբելյանի խմբերում։

Գրել է նաև բանաստեղծություններ։

Մահացել է 1932 թվականի դեկտեմբերի 8-ին, Թիֆլիսում։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

1879 թվականից Թիֆլիսի հայոց մշտական դերասանական խմբի ներկայացումներում մարմնավորել է մի շարք դերեր (Լիկաստ, Կակուլի, Գուսման, Լաերտ, Հորտենզիո և այլն)։ Մաթևոս Աղայանը եղել է Պ. Ադամյանի արվեստի հետևորդներից, որոշ ժամանակ նաև նմանակել է նրան, Համլետ է խաղացել դերը և քննադատությունների արժանացել։

Ինչպես առանձին, այնպես էլ` խմբերով հանդես է եկել գավառական բնակավայրերում։ 1886-1887 թվականներին ներկայացումներ է բեմադրել Թավրիզում` համագործակցելով տեղի ուժերի հետ («Սեր և խարդավանք», «Սերը բժիշկ է»)։

Սիրանույշի, Հովհաննես Աբելյանի ղեկավարությամբ Աղայանը խաղացել է տարբեր ներկայացումներում։

1904-1921 թվականին Աղայանը Թիֆլիսում նշել է իր բեմական կյանքի 25, 35, 40-ամյակները։

Թիֆլիսի «Ընկեր» թերթում տպագրվել են Աղայանի գրած բանաստեղծություններից։

### Դերեր

* «Բռնի ամուսնություն»` Լիկաստ
* «Վույ քի, իմ վեչեր»` Կակուլի
* «Դոն Ժուան»` Գուսման
* «Համլետ»` Լաերտ
* «Կամակոր կնոջ սանձահարումը»` Հորտենզիո
* «Անմեղ մեղավորներ»` Մուրով
* «Ավազակներ»` Կարլ Մոոր
* «Դավաճանություն»` Բեսո
* «Ռուզան»` Բուրա Նուին
* «Խանում»` Կոտե Փանդիև

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բ. Հովակիմյան, Թատերական օրացույց, Երևան, 2011
2. ↑  Է՜հ, թատրոն, թատրոն
**Մագնիսաքիմիա**, ֆիզիկական քիմիայի բաժին, որն ուսումնասիրում է՝ 

1. նյութի կառուցվածքի և հատկությունների կապը,
2. մագնիսական դաշտի ազդեցությունը քիմիական փոխարկումների վրա։

Քիմիական կապ առաջացնելիս արժեքական էլեկտրոնների սպիններն իրար հակառակ են ուղղվում և նրանց մագնիսական մոմենտները միմյանց չեզոքացնում են։ Այդ պատճառով նյութերի մեծ մասը (իոնական, արժեքականությամբ հագեցած օրգանական և անօրգանական նյութեր) դիամագնիսական է։ Եթե այդ նյութերում էլեկտրոնային թաղանթները ձևափոխված (դեֆորմացված) չեն, ապա միացության մեջ մտնող ատոմների և իոնների դիամագնիսական ընկալունակությունները գումարվում են (տես ադիտիվություն)։ Չհագեցած քիմիական կապերով նյութերն ունեն մագնիսական մոմենտ։ Դրանց բաղադրության մեջ սովորաբար մտնում են անցումային տարրերի ատոմներ։ Այդպիսի իոնական միացությունները պարամագնիսական են։ Կովալենտ կապերով կապված անցումային տարրեր պարունակող նյութերը պարամագնիսական, ֆեռոմագնիսական կամ հակաֆեռոմագնիսական են։ Առաջին երկու դեպքում հնարավոր է գնահատել մագնիսական մոմենտը և կռահել քիմիական կապի բնույթը, երբեմն նաև անցումային տարրի ատոմում չզույգված էլեկտրոնների քանակը։ Մագնիսաքիմիական հետազոտությունների համար օգտագործում են հաստատուն կամ փոփոխական մագնիսական դաշտ։ Փոփոխական մագնիսական դաշտում նյութում տեղի են ունենում ռեզոնանսի հետ անմիջականորեն կապված կամ չկապված երևույթներ։ Էլեկտրամագնիսական էներգիայի ռեզոնանսային կլանման երևույթները լրացուցիչ տեղեկություններ են պարունակում ատոմների ու քիմիական կապի մասին և ուսումնասիրվում են ինքնուրույն եղանակներով (տես էլեկտրոնային պարամագնիսական ռեզոնանս, միջուկային մագնիսական ռեզոնանս, ֆեռոմագնիսական ռեզոնանս, միջուկների քիմիական բևեռացում)։   

Հաստատուն մագնիսական դաշտը երբեմն փոխում է քիմիական փոխարկումների ընթացքը, ազդում ռադիկալների մասնակցությամբ ընթացող տրիպլետային վիճակների մարման, բյուրեղների և հեղուկների ֆլորեսցենցիայի, կոլոիդների կոագուլման վրա։ Մագնիսաքիմիական չափումները կիրառվում են քիմիական հետազոտությունների մաքրությունը և դիսպերսված խառնուրդների առկայությունը ստուգելու համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 121)։*  |
**Սելին Բրյուն-Լի** (նորվ.՝ Celine Brun-Lie, մարտի 18, 1988(1988-03-18), Օսլո, Նորվեգիա), նորվեգուհի դահուկորդ, կանադական Վանկուվեր քաղաքում անցկացված Ձմեռային օլիմպիական խաղերի մասնակից, կարճ տարածության մրցավազքերի մասնագետ։

Բրյուն-Լիի առաջին ելույթը տեղի է ունեցել 2007 թվականին անցկացված աշխարհի գավաթի մրցումների ժամանակ։ 2008 թվականի դեկտեմբերին դահուկավազքի աշխարհի գավաթի առաջնության ժամանակ մրցասպարեզ է դուրս եկել։ Ներկա դրությամբ Բրյուն-Լին աշխարհի առաջնությունների ընթացքում երեք անգամ հայտնվել է լավագույն եռյակում՝ մեկ անգամ կարճ վազքում և երկու անգամ թիմային կարճ վազքում։ Նրա լավագույն ցուցանիշը համարվում է դահուկավազքի աշխարհի առաջնությունում 2008-2009 թվականներին ընդհանրական միավորներով 27-րդ տեղը զբաղեցնելը։

2010 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերի դահուկավազքի մրցումներում Բրյուն-Լին մասնակցել է երկու մրցավազքում։ Կարճ վազքում նա զբաղեցրել է 6-րդ հորիզոնականը, իսկ իսկ թիմային կարճ վազքում՝ 5-րդ հորիզոնականը։

Սելին Բրյուն-Լին իր սպորտային գործունեության ընթացքում մեկ անգամ մասնակցել է դահուկասպորտի 2009 թվականի աշխարհի առաջնությանը, որտեղ հանդես է եկել կարճ տարածության վազքով և զբաղեցրել 11-րդ հորիզոնականը։

Բրյուն-Լին դահուկավազքի մրցումներում հանդես է գալիս Fischer ֆիրմայի դահուկներով։

Օգտագործված աղբյուրներ
----------------------

* Սելին Բրյուն-Լիի կենսագրությունը fis հարթակում:(անգլ.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
**Հաաբեռստի դաստակերտ** (էստ․՝ Haabersti mõis, գերմ.՝ Habers), քաղաքային դաստակերտ Էստոնիայում։ Երկար տարիներ այն պատկանել է Տալլին քաղաքին։

Պատմություն
-----------

Ենթադրվում է, որ Հաաբեռստի դաստակերտը հիմնադրվել է 17-րդ դարում։ 1561 թվականից դաստակերտի շրջակա տարածքները լատիներեն կոչվում էին «Habris», այդ անվանումից կարելի է ենթադրել, որ Հաաբեռստի դաստակերտը XVI դարի վերջին արդեն գոյություն ուներ։

Հաաբեռստի դաստակերտի էին պատկանում Վիեմեիստրի, Կադակա, Յառվակյուլա, Կակումյաե, Մուստյիե և մի շարք այլ գյուղեր, որոնք գրեթե բոլորն այսօր Տալլինի միկրոշրջաններ են։

Մինչ 1817 թ-ը դաստակերտն պատկանում էր Ռևելի (այժմ՝ Տալլին) ոստիկանությանը։ 1817 թ. ավատատիրական կարգերի վերացումից հետո, վախենալով, որ գյուղացիները կտեղափոխվեն քաղաք, դաստակերտը դառնում է Կեյլա ծխի մաս, թեև շինությունը շարունակում է մնալ քաղաքի սեփականությունը։

Հաաբեռստի դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքը հավանաբար կառուցվել է XIX դարի երկրորդ կեսին։ Գլխավոր մասնաշենքի ու դաստակերտի մյուս շինությունների ավերակներն պահպանվում էին մինչև 2001 թ-ը, երբ դրանք ոչնչացվեցին, որպեսզի չխանգարեն նոր շենքի շինարարությանը։ Ներկայումս դաստակերտից մնում են միայն մի քանի ծառեր։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հաաբեռստի դաստակերտ
* Tallinna linna maamõõtja Friedrich Eurichi Haabersti linnamõisa kaart 1873. aastast Archived 2016-03-13 at the Wayback Machine. Tallinna Linnaarhiivi Kaardikogus
* Robert Nerman Raekojast nelja versta kaugusel Paldiski maantee ääres asus Haabersti linnamõis Archived 2014-01-11 at the Wayback Machine. Ärileht 2. mai 2003
* 1865 aasta Haabersti mõisa Personaalraamat: Saaga TLA.238.1.98:1 - Tallinna Pühavaimu kiriku kogudus
* Harjumaa adramaarevisjon - Haabersti mõis: Saaga EAA.1.2.940:1190 - 1688. aasta vakuraamatus
**Իվան Ֆոկինի եկամտաբեր տուն** (ռուս.՝ Доходный дом Ивана Фокина), շենք Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում, Սադովոյե կոլցոյում (Զեմլյանոյ Վալ փողոց, 7)։ Եկամտաբեր տունը կառուցվել է 19-րդ դարի վերջին - 20-րդ դարի սկզբին` ճարտարապետ Էռնստ-Ռիխարդ Կառլովիչ Նիռնզեեի նախագծով վաճառական Իվան Յակովլևիչ Ֆոկինի համար։ Այն ունի մշակութային ժառանգության հայտարարված օբյեկտի կարգավիճակ։

Պատմություն
-----------

1898-1901 թվականներին ճարտարապետ Էռնստ-Ռիխարդ Կառլովիչ Նիռնզեեն վաճառական Իվան Յակովլևիչ Ֆոկինի համար կառուցել է չորսհարկանի բնակելի շենք Զեմլյանոյ Վալ փողոցում, այնուհետև, որոշ ժամանակ անց, ձախ կողմում կցակառուցել է ևս մեկը։ 1903 թվականին ժամանակակից Կազակովի փողոցի կողմում գտնվող տան մասում բացվել է Աշխատասիրության խրախուսման ընկերության չորրորդ ազգային ճաշարանը։ Հասարակական սննդի հաստատություն այս շենքում գտնվել է նաև խորհրդային ժամանակներում։ Կազակովի փողոցի անկյունում երկար ժամանակ աշխատել է հացաբուլկեղենի խանութ, որի մուտքը զարդարված էր ոսկե քաղցրահացով։ Խորհրդային տարիներին շենքի վերին հարկերում կոմունալ բնակարաններ էին։ Այժմ նախկին եկամտաբեր տունը զբաղեցնում են տարբեր ընկերությունների գրասենյակները, իսկ առաջին հարկում ռեստորաններ են։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկամտաբեր տունը կառուցվել է էկլեկտիզմի ոգով` մոդեռն ոճի տարրերի կիրառումով։ Տան ձախ կողմի մուտքի խումբը պսակված է կլոր պատուհան ունեցող բարդ ճակտոնով։ Նրա վերևում վրանիկ է և տուփաձև թաղ։ Եկամտաբեր տան ճակատը, հատկապես նրա ձախ կողմը, հարուստ է ծեփվածքով։ Ճակտոնի տակ, չորրորդ հարկի մեծ պատուհանի վերևում, երկու կանացի գլուխներ են, որոնք միանում են դրասանգով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Портал открытых данных Правительства Москвы. Объекты культурного наследия. Список на 16.12.2022
2. ↑  Доходный дом, 1898—1901 гг. архитектор Э. Нирнзее // Список объектов культурного наследия Москвы
3. 1 2 3  Моя маленькая Москва : знаменитые немцы в российской столице : путеводитель / авт.-сост. Н. Б. Леонова. — Москва : МСНК-пресс, 2014. — С. 140—141. — ISBN 978-5-98355-109-1
4. ↑  Москва: Архитектурный путеводитель / И. Л. Бусева-Давыдова, М. В. Нащокина, М. И. Астафьева-Длугач. — М.: Стройиздат, 1997. — С. 463. — ISBN 5-274-01624-3
**«Աշտարակ Ժաննա դ՛Արկ»** (ֆր. Tour Jeanne-d'Arc), նախկին անվանում Grosse Tour*,* պատմական հուշարձան ֆրանսիական Ռուան քաղաքի կենտրոնում։ 1204 թվականից սկսած այս դոնժոնը համարվում էր Ֆիլիպ II Օգոստոսի կողմից կառուցված Ռուանյան ամրոցի գլխավոր աշտարակը։ Ներկայումս այս մեծ կառույցը հանդիսանում է հին ամրոցի կառույցներից միակ պահպանվածը, որոնք աստիճանաբար քանդվում էին 1591 թվականին սկսված կրոնական պատերազմների ընթացքում։

Պատմություն
-----------

Այս դոնժոնում տեղի է ունեցել ֆրանսիական ազգային հերոս Ժաննա դ′Արկի ճակատագրական դատավարությունը, որտեղ դահիճները խոշտանգման գործիքներով նրան ենթարկում էին խոշտանգումների։

Չնայած լեգենդին, Օռլեանի կույսին գերության էին վերցրել *Tour de la Pucelle* (Կույսերի աշտարակում), որն այժմ ավերված է, սակայն աշտարակի հիմքը երևում է ժաննա դ′Արկ փողոցի հարևան փողոցի 102 տանից (ֆր.՝ rue Jeanne-d’Arc), այդ մասին վկայում է սև մարմարե հուշատախտակը։

Նկարագրություն
--------------

Այս վիթխարի աշտարակը կառուցված է տեղական կրաքարից, պատերին ունի փոքր և նեղ անցքեր։

Կոնաձև տանիքը կառուցվել է 1866-1874 թվականներին ճարտարապետ Դեմարի գլխավորությամբ ընթացած աշտարակի վերականգնողական աշխատանքների ընթացքում՝ համաձայնեցնելով Վիոլե-լը-Դյուկի հետ։

Երկորոդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին գերմանական զորքերը շրջապատել են աշտարակը և այն դարձրել բունկեր։ Աշտարակի մեծ մասն այդ շրջանում բետոնապատվել է։

XX դարի կեսերին դոնժոնը ստացավ «աշտարակ ժաննա դ′Արկ» անվանումը, այնտեղ բացեցին Ռուանյան ամրոցի թանգարան, որը հասանելի էր լայն հսարակության համար։ Նրա հավաքածուում ներկայացված է Շառլ-Անրի Միշելի՝ «ժաննա դ′Արկի վերջին հաղորդությունը» նկարը։

* Ռուանյան ամրոցի դոնժոնի պրոֆիլըՌուանյան ամրոցի դոնժոնի պրոֆիլը
* Ժաննա դ՛Արկ աշտարակը ամրոցի պլանի վրաԺաննա դ՛Արկ աշտարակը ամրոցի պլանի վրա
* Հուշատախտակ Ժաննա դ՛Արկի բանտարկության վայրումՀուշատախտակ Ժաննա դ՛Արկի բանտարկության վայրում

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  Карточка объекта на сайте министерства культуры Франции
2. ↑  *Yvon Pailhès* Rouen: un passé toujours présent…. — Luneray: Bertout, 1994. — P. 90-91. — 285 p. — ISBN 2-86743-219-7

Գրականություն
-------------

* *Жюль Кишра* Procès de condamnation et de réhabilitation de Jeanne d’Arc dite La Pucelle, publiés pour la première fois d’après les manuscrits de la Bibliothèque nationale, suivis de tous les documents historiques qu’on a pu réunir et accompagnés de notes et d'éclaircissements. — Париж: Renouard, 1841—1849. — Vol. 5.
* *Ernest O’Reilly* Les deux Procès de condamnation, les enquêtes et la sentence de réhabilitation de Jeanne d’Arc, mis pour la première fois intégralement en français, d’après les textes latins originaux officiels, avec notes, notices, éclaircissements, documents divers et introduction. — Париж: Plon, 1868. — Vol. 2.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Mérimée: PA00101011 |

 |
**Համշենահայերի բռնի տեղահանում** (ռուս.՝ Депортация амшенцев), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում՝ 1944 թվականի նոյեմբերի 25-26-ին իրականացրած Վրացական ԽՍՀ-ից համշենահայերի (մեսխ թուրքերի, քրդերի և մեսխ մուսուլմանների հետ միասին) որպես «կասկածելի բնակչություն» բռնի տեղահանում Կենտրոնական Ասիա՝ Ղազախստան, Ղրղզստան և Ուզբեկստան։

Համշենահայերի մեծամասնությունը հիմնականում տեղավորվել է Ղրղզստանի հարավ (գլխավորապես, Օշի և Ջալալաբադի շրջաններում), փոքր մասը՝ Ղազախստանի Չիմկենտի և Ջամբուլի շրջաններում, ստանալով աքսորաբնակների (ռուս.՝ спецпоселенцы) կարգավիճակ։ Այդ ողջ ընթացքում տեղահանվածները գտնվում էին ՆԳԺԿ ծառայողների վարչական վերահսկողության տակ, սակայն 1956 թվականին համշենահայերից, ինչպես իրենց հետ տեղահանված այլ ժողովուրդներից, ազատում են վարչական վերահսկողություն, բայց թույլ չեն տալիս վերադառնալ այն բնակավայրերը, որտեղից տեղահանել են։

1982-1984 թվականներին 22 համշենահայ ընտանիք տեղափոխվել է Ղրղզստանից Կրասնոդարի երկրամասի Ապշերոնի շրջան և, մոտավորապես նույն ժամանակ, մեսխ թուրքերի և քրեդերի ընտանիքների հետ տեղափոխվում են Կրասնոդարի երկրամասի Բելորեչենսկի շրջանի Պշեխսկայա ստանիցա։ Արդյունքում միջինասիական ազգամիջյան հակամարտությունը դրդել են շուրջ 200 համշենահայ ընտանիք փախչել Ղրղզստանից Կրասնոդարի երկրամաս։

1980-ականների վերջին Ղազախստանի համշենահայերը խնդրագիր են ուղարկել ԽՍՀՄ կառավարությանը Հայկական ԽՍՀ տեղափոխվելու թույլատվություն ստանալու համար, սակայն այդ դիմումը մերժվել է Մոսկվայի կողմից, քանի որ կենտրոնական իշխանությունը կարծել է, որ մուսուլմանների տեղափոխումը Հայաստան կարող է խնդիրներ առաջացնել տեղի քրիստոնյա բնակչության հետ (չնայած, Հայկական ԽՍՀ տարածքում այդ ժամանակ հարյուր հազարներով բնակվում էին իսլամադավան ադրբեջանցիներ)։

Կրասնոդարի երկրամասում համշենահայերին, ինչպես և մեսխ թուրքերին, չէին գրանցում և չէին տալիս ռուսական անձնագրեր։ 2000 թվականին Ղազախստանից և Ղրղզստանից Կրասնոդարի երկրամաս (հիմնականում Ապշերոնսկի մոտակայք) մի քանի հարյուր համշենահայ փորձել էին պաշտոնապես ճանաչվել տեղական իշխանությունների կողմից, սակայն մերժվել էին։

Տես նաև
-------

* Հակահայկականությունը Ռուսաստանում
* Չեչենների և ինգուշների տեղահանում
* Համշենահայերի ապստամբություն Թուրքիայում
* Ստալինյան հալածանքները Հայաստանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Համշենահայեր // Կյուրեղի և Մեթոդիոսի հանրագիտարան (ռուս.)
**Քերովբե Ջեզվեջյան** (1883, Կ. Պոլիս-12 փետրվարի, 1942, Կ. Պոլիս), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1883 թվականին Կ. Պոլսի Մաքրիգյուղ թաղամասում։ Ավարտել է Կ. Պոլսի Կումկափու թաղամասի Պեզճյան դպրոցը, այնուհետև Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Եղել է կանանց և մանկական հիվանդությունների բժիշկ։ 1909 թվականին Կիլիկիայի Ադանա քաղաքում բժիշկ է աշխատել։

1909 թվականի մարտի 28-ին՝ Ադանայում հրահրված հայկական կոտորածների նախօրյակին, թուրք սադրիչները քաղաքի Սաաթխանեի(ժամացույցի) հրապարակի մոտակայքում սպանել են Լութֆիկ անունով մի կեսարացի հայի, որի թլպատված լինելու մասին նախապես իմացել էին։ Ոճրագործությունից հետո թուրքերը քաղաքով մեկ լուր են տարածել, թե հայերը դարձյալ «իս­լամ» են սպանել։ Սակայն սպանվածին ճանաչող մի քանի թուրքեր կասկած են հայտնել, թե սպանվածը կարող է և հայ լինել։ Կառավարությունում ստիպված որոշել են դիակը բժշկական քննության ենթարկել և կանչել են բժիշկ Քերովբե Ջեզվեջյանին։ Բժիշկը դիազննումից հետո համարձակություն է ունեցել հայտարարելու, որ սպանվածը հայ է՝ ատաղձագործ Լութֆիկը, որին ինքը մի քանի օր առաջ վիրաբուժական գործողության էր ենթարկել, միաժամանակ ցույց է տվել հանգուցյալի թևի վրայի խաչանշանը։

1914 թվականին՝ Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, զորակոչվել է օսմանյան բանակ և Չանաքկալեի ռազմաճակատում զինվորական բժիշկ ծառայել։ Գերի է ընկել անգլիական բանակին և Հնդկաստան տարվել։ Չորս տարվա գերությունից հետո Կ. Պոլիս է վերադարձել։ Կ. Պոլսի Բեյօղլու (Բերա) թաղամասում բացել է սեփական բուժարան և բժիշկ աշխատել։ Որոշ ժամանակ աշխատել է նաև Կ. Պոլսի բուլղարական հիվանդանոցում։ Կ. Պոլսի հայկական համայնքում ճանաչված է եղել իր բարեգործություններով։

Մահացել է 1942 թվականին փետրվարի 12-ին, Կ. Պոլ­սում՝ 59 տարեկանում։

Գրականություն
-------------

* [Սերոբեան] Մուշեղ եպիսկոպոս, Ատանայի ջարդը եւ պատասխանատուները, Պոսթոն, 1910։
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։
* Սիմոնյան Հրաչիկ, Հայերի զանգվածային կոտորածները Կիլիկիայում (1909 թ. ապրիլ), Երևան, 2009։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**ՀՊՃՀ Ընդերքաբանության և մետալուրգիայի ֆակուլտետը** հիմնադրվել է 1953 թվականին որպես լեռնային ֆակուլտետ, որի առաջին դեկանն էր Ավետիք Տեր-Իսրայելյանը (1953-1955)։ 1956 թվականից ֆակուլտետի գործունեությունն ընդհատվել էր։ 1965 թվականի սեպտեմբերին լեռնային ֆակուլտետը վերաբացվեց լեռնամետալուգիական անվանումով։ Ֆակուլտետն ունի 5 ամբիոն՝ ընդերքաբանության, երկրաբանության և հետախուզման տեխնոլոգիայի, մետալուրգիայի, նյութագիտության, լեռնամետալուրգիական ձեռնարկությունների տնտեսագիտության և կառավարման, որտեղ դասավանդում են 7 պրոֆեսոր, 26 դոցենտ, 18 ասիստենտ և դասախոս։

Ընդհանուր տեղեկատվություն
-------------------------

Գործունեության տարիների ընթացքում ֆակուլտետը ղեկավարել են՝

* Ավետիք Տեր-Իսրայելյանը (1953-1955 թթ.)
* Մամիկոն Յուզբաշովը (1955-1957 թթ.),
* Ազատ Վեհունին (1965-1975 թթ.),
* Գևորգ Խաչատրյանը (1975-1995 թթ.),
* Սուրեն Աղբալյանը (1995-2003 թթ.),
* Սպարտակ Մամյանը (2003- 2008 թ.),
* 2008 թ.-ից ֆակուլտետի դեկանն է Հենրիկ Արամի Կարապետյանը։

  

Ֆակուլտետի 51 դասախոսներից 38-ը (75%) ունեն գիտական աստիճաններ։ Կրթական 3 ծրագրերի 4 մասնագիտությունների գծով սովորում են 492 ուսանող, 57 մագիստրանտ, 12 ասպիրանտ։
Ֆակուլտետի գիտահետազոտական աշխատանքների հիմնական ուղղություններն են՝ Հայաստանի ընդերքի յուրացման տեխնիկատեխնոլոգիական և տնտեսագիտական հիմնախնդիրների մշակում, երկրակեղևի կազմության, կառուցվածքի, էվոլյուցիայի և գեոդինամիկական գործընթացների ուսումնասիրություն, երկրաշարժերի ժամանակ ռադոնի վարքագծի հետազոտում, Հայաստանի բազմամետաղ հանքերից գունավոր մետաղների կորզման և համաձուլվածքների ստացման նորագույն տեխնոլոգիաների մշակում, անհարժեշտ հատկություններով բարձրամուր, հակաշփական, ամրանավորված, մաշակայուն և ջերմակայուն կոմպոզիցիոն նյութերի ստացման տեսական և տեխնոլոգիական հիմունքների մշակում։

Արտաքին հղումներ
----------------

Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի կայք էջը Archived 2011-10-04 at the Wayback Machine.
ՀՊՃՀ-ի **Էներգետիկայի ֆակուլտետը** հիմնադրվել է 1972 թ.-ին՝ առանձնանալով էլեկտրատեխնիկական ֆակուլտետից։ Ֆակուլտետն ունի 3 ամբիոն՝ ջերմաէներգետիկայի և շրջակա միջավայրի ճարտարագիտական պաշտպանության, էլեկտրաէներգետիկայի, արդյունաբերական ձեռնարկությունների էկոնոմիկայի, կազմակերպման, պլանավորման և էներգետիկայի, որտեղ դասավանդում են 7 պրոֆեսորներ, 30 դոցենտներ, 25 ասիստենտներ և դասախոսներ։

Ընդհանուր տեղեկատվություն
-------------------------

Գործունեության տարիների ընթացքում ֆակուլտետը ղեկավարել են՝

* Լիպարիտ Ղուլոյանը (1972-1978)
* Գուրգեն Հայրապետյանը (1978-1981),
* Մամիկոն Բուբուշյանը (1981-1986),
* Հրանտ Բուռնաչյանը (1986-1987),
* Ոստանիկ Մարուխյանը (1987-1990),
* Լաերտ Հովհաննիսյանը (1990-1993),
* Համբարձում Հովսեփյանը (1993-2012)
* Արտակ Ռաֆայելյան (2012 թ.-ից առ այսօր)

  

Ֆակուլտետի 62 դասախոսներից 39-ը (63%) ունեն գիտական աստիճաններ։ Կրթական 3 ծրագրերի 5 մասնագիտությունների գծով սովորում են 656 ուսանող, 69 մագիստրանտ, 14 ասպիրանտ։
Ֆակուլտետի հիմնական գիտահետազոտական ուղղություններն են՝ ջերմային և ատոմային էլեկտրակայանների տեխնոլոգիական սխեմաների կատարելագործում, էլեկտրակայանների շահագործման և աշխատանքային ռեժիմների լավարկում, էլեկտրաէներգետիկական համակարգերի կայունացված և օպտիմալ ռեժիմների, էներգախնայողության հիմնահարցերի ուսումնասիրում, էլեկտրակայանների վնասակար արտանետումներից շրջակա միջավայրի ճարտարագիտական պաշտպանության միջոցառումների մշակում, էներգախնայողական տեխնոլոգիաների և սարքավորումների մշակում։
Ֆակուլտետում դասավանդում են գիտությունների 5 պրոֆեսոր՝ տ.գ.դ. 3 պրոֆեսոր՝ տ.գ.թ. 30 դոցենտ՝ տ.գ.թ. 2 դոցենտ, 6 ասիստենտ՝ տ.գ.թ.։

Արտաքին հղումներ
----------------

Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի կայք էջը Archived 2012-01-22 at the Wayback Machine.
ՀՊՃՀ-ի **Կիբեռնետիկայի ֆակուլտետը** հիմնադրվել է 1961 թ.-ին, առանձնանալով էլեկտրատեխնիկական ֆակուլտետից որպես ավտոմատիկայի և հաշվիչ տեխնիկայի ֆակուլտետ, 1966 թ. վերանվանվել է տեխնիկական կիբեռնետիկայի ֆակուլտետ։ Ֆակուլտետն ունի 5 ամբիոն՝ կառավարման համակարգերի, էլեկտրոնային տեխնիկայի, միկրոէլեկտրոնիկայի և կենսաբժշկական սարքերի, չափիչ տեխնիկայի և ստանդարտացման ու սերտիֆիկացման, տեխնիկական համակարգերի ինֆորմացիոն ապահովման, որտեղ դասավանդում են 7 պրոֆեսոր, 28 դոցենտ, 40 ասիստենտ և դասախոս։

Ընդհանուր տեղեկատվություն
-------------------------

* Գործունեության տարիների ընթացքում ֆակուլտետը ղեկավարել են՝
* Կոնստանտին Աբրահամյանը(1961-1972)
* Գևորգ Հակոբջանյանը (1972-1988),
* Սենիկ Մկրտչյանը (1988-1991),
* Արամ Մեջլումյանը (1991-1997),
* Մարատ Մուրադյանը (1997-2004),
* Գուրգեն Բարեղամյանը (2004-2017)։

  

Ֆակուլտետի 75 դասախոսներից 39-ը (52%) ունեն գիտական աստիճաններ։ Կրթական 3 ծրագրերի 4 մասնագիտությունների գծով սովորում են 759 ուսանող, 70 մագիստրանտ, 23 ասպիրանտ։
Ֆակուլտետի գիտահետազոտական աշխատանքների հիմնական ուղղություններն են՝ համակարգային վերլուծություն, կառավարման համակարգերի անալիզ և սինթեզ, միկրոէլեկտրոնիկա, միկրոսխեմատեխնիկա, ինտեգրալ տեխնոլոգիաներ, օպտոէլեկտրոնիկա, միկրոպրոցեսորներ, միկրոպրոցեսորային բժշկական սարքեր, թվային և միկրոպրոցեսորային սարքավորումներ, էլեկտրաէներգիայի ստատիկ և ֆիզիկական մեծությունների առաջնային կերպափոխիչներ, գերբարձր հաճախականային սարքավորումներ, կենսատեխնիկական համակարգերի կառավարում, թվային չափիչ սարքերի, անալոգաթվային և թվաանալոգային կերպափոխիչների և ստանդարտների մշակում։ Պարբերաբար լույս է տեսնում "Моделирование, Оптимизация, Управление" գիտական աշխատանքների ժողովածուն։

Արտաքին հղումներ
----------------

Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի կայք էջը Archived 2012-08-28 at the Wayback Machine.
**Արևին սպասելով** (թուրքերեն՝ Güneşi Beklerken), 2013 թվականին թուրքական Production D ընկերության կողմից արտադրված հեռուստասերիալ, որը ցուցադրվել է Kanal D հեռուստաընկերության եթերում։ Հեռուստասերիալը ցուցադրվել է 2013 թվականի հուլիսի 2-ից մինչև 2014 թվականի հուլիսի 27-ը։ Գլխավոր դերերում խաղացել են Էմրե Քընայը, Քերեմ Բյուրսինը, Հանդե Դողանդեմիրը, Յաղմուր Թանրըսեվսինը և Իսմայիլ Էգե Շաշմազը։

Սցենար
------

Դեմեթը նորաձևության կենտրոնի տիրուհի է, ով ունի դուստր Զեյնեպ (Հանդե Դողանդեմիր) անունով։ Ջալեն Օզել Սայեր քոլեջի տնօրենն է, որը Ստամբուլի ամենահեղինակավոր մասնավոր քոլեջն է։ Ջալեն Դեմեթին և նրա դստերը Զեյնեպին հրավիրում է ապրելու Ստամբուլ, որտեղ Զեյնեպը պետք է հաճախեր Օզել Սայեր քոլեջ։ Նրանք գալիս են Ստամբուլ, որտեղ նրանց սպասում է մի գաղտնիք, որը ամբողջովին կփոխի Զեյնեպի կյանքը։ Բացի այդ դպրոցում Զեյնեպին հանգիստ չի տալիս քոլեջի սեփականատիրոջ որդին՝ Քերեմը (Քերեմ Բյուրսին)։ Կկարողանա արդյոք Զեյնեպը դիմանալ Քերեմի պատրաստած ծուղակներին, ինչի արդյունքում կարող է ծնվել մի նոր սիրային պատմություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* 
* 
* 
* 
* Archived 2014-08-08 at the Wayback Machine.
* 
* 
* Archived 2016-03-07 at the Wayback Machine.
* Archived 2014-08-31 at the Wayback Machine.
* 
* 
* 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Լեոնիդ Սոլոմոնովիչ Պերվոմայսկի** (Իլյա Շլյոմովիչ Գուրեիչ, մայիսի 4 (17), 1908, Կրասնոգրադ, Konstantinogradsky Uyezd, Պոլտավայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 9, 1973(1973-12-09), Կիև, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի խորհրդային գրող, ԽՄԿԿ անդամ (1954)։

Սովորել է գիմնազիայում և աշխատանքային դպրոցում։ Սկզբում աշխատել է գրադարանում, իսկ այնուհետև՝ թերթերի ու ամսագրերի խմբագրություններում։

Տպագրվել է 1924 թվականից։ 1941-1945 թվականներին եղել է միութենական ռադիոյի զինվորական թղթակից, 1943 թվականից՝ նաև «Պրավդայի» թղթակից։ «Կոմսա» (1926), «Բծեր արևի վրա» (1928), «Գավառի մասշտաբով» (1930) պատմվածքների և «Տտիպ խնձորներ» (1929), «Հերոսական բալլադներ» (1932), «Նոր քնարերգություն» (1937), «Կուսածաղկի աշխարհ» (1940) բանաստեղծությունների ժողովածուներում վերստեղծել է քաղաքացիական պատերազմում (1918-1920) դասակարգային պայքարի հերոսականությունը, սոցիալիզմի կառուցման պաթոսը, կոմերիտական առօրյայի ռոմանտիկան։ Պատերազմական տարիների բանաստեղծություններն ամփոփված են՝ «Ծննդյան օրը», «Երկիր» (երկուսն էլ՝ 1943, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1946), «Զինվորական երգեր» (1946) ժողովածուներում։ 1960-1970-ական թվականների նրա պոեզիային ներհատուկ է իրականության փիլիսոփայական իմաստավորման խորացումը (1960, «Պոեզիայի դասերը», 1968, «Իմացության ծառ», 1971, ժողովածուներ)։ Արձակը ներկայացնում է «Հարազատ արյուն» (1944), «Կրակներ Կարպատների վրա» (1945), «Տարբեր տարիների պատմվածքներ» (1960), «Սիրո բանաստեղծությունների փոխարեն» (1962) գրքերով։ «Վայրի մեղրը» (1963) հոգեբանական վեպը նվիրված է պատերազմի տարիներին խորհրդային ժողովրդի կատարած սխրագործությանը։ «Անհայտ զինվորներ» (1931), «Վահրամի գիշերը» (1934), «Ճակատամարտի սկիզբը» (1942) և այլ պիեսներ հագեցած են ողբերգական կոնֆլիկտներով։ Թարգմանել է Հայնրիխ Հայնեի, Շանդոր Պետեֆիի, Յուլիուս Ֆուչիկի ստեղծագործություններից։ Հանդես է եկել քննադատական և գրականագիտական հոդվածներով։

Թարգմանել է գերմաներենից, չեխերենից, հունգարերենից։ Նրա գրչին են պատկանում Հովհաննես Թումանյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Եղիշե Չարենցի, Գեղամ Սարյանի, Աշոտ Գրաշու, Վահագն Դավթյանի ստեղծագործությունների ուկրաիներեն թարգմանությունը։ Հոդվածներ է գրել Սայաթ-Նովայի, Ավետիք Իսահակյանի, Եղիշե Չարենցի մասին։ Բազմիցս եղել է Հայաստանում։ Նրա տպավորություններն ու մտորումները Հայաստանի և հայերի մասին արտացոլվել են «Հայկական տետրակ» շարքում։

Պարգևատրվել է չորս շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Czech National Authority Database
2. 1 2  Ոսկե դարպասներ (ուկրաինական քնարերգություն), Ե. «Սովետական գրող», 1977 էջ 43։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Համառոտ հրեական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 118875159 · ISNI: 0000 0001 1039 3168 · LCCN: n82103141 · NKC: jn20000710469 · NTA: 240577787 · NUKAT: n99010126 · SUDOC: 244119562 · VIAF: 13105471 · WorldCat VIAF: 13105471 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 281)։*  |
Շումերական քաղաք-պետությունների զարգացման ժամանակաշրջանը համարվում է շումերական քաղաքակրթության գագաթնակետը։ Առաջինը շումերներն են պատրաստել ոսկե իրեր ու զենք, ոսկին օգտագործել արծաթի ու բրոնզի հետ զուգակցված, հայտնագործել գունավոր ապակին ու բրոնզը, անիվն ու սեպագիրը, կազմել առաջին օրենսգիրքը, հայտնագործել թվաբանությունը։Համմուրաբիի օրենքների ժողովածուն օրենսդրության հնագույն հուշարձանն է Միջագետքի՝ իրավական ու սոցիալ-տնտեսական կառույցի մասին (սեպագիրը՝ 9-մ-անոց բազալտե սյան վրա, հայտնաբերվել է Էլամի Շոշ մայրաքաղաքում, 1901–02 թթ-ին)։Շումերներն առաջինն են փորձ արել բարոյապես հաղթահարել մահը և այն դիտել որպես դեպի հավերժություն տանող վիճակ։ Շումերական դիցաբանության մեջ եղել են ոսկեդարի և դրախտային կյանքի պատկերացումները, որոնք հետագայում փոխանցվել են Առաջավոր Ասիայի այլ ժողովուրդների ու ներառվել աստվածաշնչյան սյուժեներում։ Քրմերը կարողացել են ճշգրտությամբ որոշել տարվա տևողությունը՝ 365 օր 6 ժամ 15 րոպե 41 վայրկյան։ Նրանք իմացել են Արեգակի ու աստղերի շարժման օրենքները և կանխագուշակել պետության կյանքի կարևոր իրադարձությունները։ Շումերական ճարտարապետությունն ու քանդակագործությունն աչքի են ընկնում գեղարվեստական հղկվածությամբ։ Կառուցվել են տաճարային համալիրներ՝ զիկկուրատներ, որոնք ոչ միայն հոգևոր կյանքի, այլև գիտամշակութային կենտրոններ էին։ Շումերում է ստեղծվել աշխարհում առաջին՝ «Գիլգամեշ» էպոսը, նաև Համաշխարհային ջրհեղեղի մասին առասպելը, որը հետագայում հին հրեաները շարադրել են Աստվածաշնչում, որտեղ Զիուսուդրա արքայի փոխարեն հանդես է գալիս Նոյը։Բաբելոնական, քաղդեական և ասորական քաղաքակրթությունները հիմնականում եղել են շումերական քաղաքակրթության շարունակությունը։ Ասորեստանի Աշուրբանիպալ (մ. թ. ա. 669–633 թթ.) թագավորը Նինվեում հավաքել է տասնյակհազարավոր պատմական, կրոնական և այլ բնագրեր՝ մոտ 30 հզ. կավե սալիկների վրա, ստեղծել է առաջին գրադարանը. հայտնի է որպես Աշուրբանիպալի գրադարան (հայտնաբերվել է Նինվեի պեղումների ժամանակ՝ 1949–54 թթ-ին)։ Բարձրաքանդակներով և որմնանկարներով է զարդարվել հատկապես Ասորեստանի Սարգոն II արքայի պալատը։ Միջագետքում է ստեղծվել սեպագիրը, որը մ. թ. ա. II հազարամյակի 2-րդ կեսին Առաջավոր Ասիայում վերածվել է միջազգային գրի համակարգի. սեպագիրն ստեղծել են շումերները, նրանցից փոխանցվել է բաբելոնացիներին ու աքքադացիներին։ Սեպագիր արձանագրությունների 1 մլն-ից ավելի նմուշներ պահպանվում են աշխարհի բազմաթիվ թանգարաններում։ Սեպագիր արձանագրություններ են թողել աքքադները, բաբելոնացիները, էլամցիները, խեթերը, ասորեստանցիները, ուրարտացիները և ուրիշներ։ Բաբելոնացիներից սեպագիրը փոխառել են պարսիկները, կատարելագործել այն՝ հարյուրավոր գրանշանների փոխարեն օգտագործելով ընդամենը 40-ը, որոնք նշանակել են վանկեր ու տառեր։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Քամիները Հայաստանի տարածքում**, Հայաստանի տարածքին բնորոշ է քամու փոփոխական ռեժիմը։ Տարվա ընթացքում գերիշխում են հիմնականում արևմտյան օդային հոսանքները։ Սակայն լեռնային ռելիեֆի պայմաններում, հատկապես ցածրադիր վայրերում, օդային հոսանքները շեղվում են իրենց նախնական ուղղությունից։ Օդային հոսանքների արևմտյան ուղղությունը շուրջ տարին պահպանվում է միայն 2500-3000 մ-ից բարձր լեռներում։

Հայաստանի տարածքին բնորոշ են բրիզը, ֆյոնը և լեռնային-հովտային քամիները։

Բրիզ
----

Բրիզն առաջանում է հիմնականում անտիցիկլոնային պարզ եղանակներին՝ Սևանա և Արփի լճերի, Ապարանի և մյուս խոշոր ջրամբարների ափերին։ Սևանա լճի ավազանում (հատկապես՝ Մասրիկի դաշտում) դիտվում է ապրիլ-հոկտեմբերին։ Լճից փչող բրիզի արագությունը մինչև 1,8 մ/վ է, ցամաքից փչողինը՝ մինչև 2,4 մ/վ (լեռն, քամու ազդեցությամբ)։

Ֆյոն
----

Ֆյոնը բնորոշ է Աղստևի հովտին, Սևանա լճի ավազանին (հատկապես՝ Գավառի շրջակայքում) և Ջանգեզուրին։ Այն առավել ցայտուն է արտահայտված Սևանա լիճ-Աղստևի հովիտ հատվածում, որի ազդեցությամբ Դիլիջանում և Իջևանում ձմռանն օդի հարաբերական խոնավությունն ավելի ցածր է, քան ամռանը։ Եղել են դեպքեր, երբ մի քանի ժամվա ընթացքում ֆյոնի հետևանքով օդի ջերմաստիճանը բարձրացել է 15-20 °C-ով։ Եթե դա տեղի է ունենում վաղ գարնանը, լեռներում սկսվում է բուռն ձնհալ, որի հետևանքով սկսվում են գետերի աղետաբեր հորդացումներ։

Լեռնահովտային քամիներ
---------------------

Լեռնահովտային քամիները Հայաստանում դիտվում են գրեթե ամենուր, հատկապես ամռանը՝ պարզկա եղանակին։ Լավ արտահայտված են Արարատյան գոգավորությունում, դիտվում են ամբողջ տարվա ընթացքում, ուժեղանում հունիս-սեպտեմբերին. արագությունը՝ 3-20 մ/վ, իսկ հովտային քամին սկսվում է առավոտյան. կեսօրին արագությունը հասնում է առավելագույն արժեքին։ Երեկոյան (մոտավորապես ժամը 18-19-ին) սկսվում է լեռնային քամին, որը ժամը 22-23-ին հասնում է առավելագույն արագության։ Երևանում սկսվում են մայրամուտից առաջ՝ ժամը 16-17-ին. ամռանը դրանց շնորհիվ գիշերները համեմատաբար զով են, և մեծանում է օդի ջերմաստիճանի օրական տատանման լայնույթը։

Արագությունը
------------

Մթնոլորտի մրրկային (տուրբուլենտ) շարժման հետևանքով Հայաստանում քամու արագությունն ու ուղղությունը փոփոխական են։ Բաց տեղանքում դրանց տարեկան միջին արագությունը, ըստ բարձրության, ավելանում է. հյուսիսարևելյան շրջաններում, Արարատյան գոգավորությունում և Զանգեզուրում այն 2 մ/վ է, բարձրլեռնային շրջաններում ու Սևանի ավազանում՝ 2-5 մ/վ։

Հանրապետության ցածրադիր շրջաններում, Շիրակի դաշտում և Արարատյան գոգավորությունում քամու առավելագույն արագություն դիտվում է ամռանը, Սևանի ավազանում, բարձրլեռնային և հյուսիսարևելյան շրջաններում ու լեռնանցքներում՝ ձմռանը։ Օրվա ընթացքում առավելագույն արագությունը դիտվում է կեսօրին, նվազագույնը՝ առավոտյան, իսկ լեռնահովտային շրջանառության վայրերում՝ երեկոյան և գիշերը (Երևան, Եղվարդ և այլն)։ Ուժեղ քամիներով օրերի թիվը Մեղրիում 1 է, Գյումրիում՝ 84, Սիսիանի լեռնանցքում՝ 134, և այլն։ Հիմնականում լինում են ձմռանը՝ մթնոլորտային ցուրտ ճակատների ու ցիկլոնների անցման ժամանակ, և ամռանը՝ լեռնահովտային շրջանառության ակտիվ զարգացման պայմաններում։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Լուսալիք**, հայկական մարզային ոչ պետական հեռուստառադիոընկերություն։ Եթեր է հեռարձակվում 1999 թվականի հունիսի 3-ից Կոտայքի մարզի Չարենցավան քաղաքում՝ 32-րդ դեցիմետրային ալիքներով։ Հեռուստաալիքը ներկայացնում է տեղեկատվական, երաժշտական, սպորտային, երիտասարդական, ժամանցային հաղորդումներ։ Պոտենցիալ հեռուստադիտողների թիվը շուրջ 30.000 է։

Չարենցավանի <Լուսալիք> հեռուստաընկերությունը հիմնադրվել է 1999 թվականին, իր առաջին հեռարձակումը տվել է 1999 թվականի հունիսի 3-ին։ Հեռուստաալիքը հեռարձակվում է Չարենցավան քաղաքում և հարակից գյուղերում՝ Ալափարս, Արզական, Գյումուշ, Բջնի և այլն, պոտենցիալ հեռուստադիտողների թիվը կազմում է 25.000-30.000: Սկզբնական շրջանում հեռուստաընկերությունը չի ունեցել սեփական հաղորդաշարեր՝ սահմանափակվելով միայն տեղական լրատվությամբ, սակայն ժամանակի ընթացքում հեռուստաընկերությունը մասնագիտական կադրերի ընդլայնմանը զուգահեռ սկսում է իր հեռուստադիտողին ներկայանալ բովանդակալից մի շարք հեռուստահաղորդումներով։ Այսօր արդեն հեռուստաընկերությունը սիրված ու ճանաչված է տարածաշրջանում։ Հեռուստաընկերությունը 2009 թվականից ղեկավարում է Հովհաննես Հովհաննիսյանը, հեռուստաընկերությունն ունի 2 լրագրող- հաղորդավարուհի, 1 օպերատոր և 1 օպերատոր-մոնտաժող, հետուստաընկերության հետ համագործակցում են լրագրողական ֆակուլտետների մի շարք ուսանող-պրակտիկանտներ՝ ներկայանալով հեղինակային հաղորդաշարերով։ Հենց այս մասնագետների համախմբվածության, կրեատիվ մտածողության և աշխատանքային փորձի շնորհիվ կյանքի են կոչվում բազմաթիվ հետաքրքիր և հեռուստադիտողների կողմից սիրված հաղորդաշարեր։ Դրանցից է <Լուրեր> լրատվականը, որը ներկայացնում է տեղական լրատվություն, մարզի և քաղաքի հասարակական-քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական, առողջապահական, կրոնական, մշակութային, մարզական կյանքը, այս ոլորտներում առկա հիմնախնդիրները, բացառիկ հարցազրույցներ, արտասահմանյան լրահոս։ <Մեր կրթօջախներում> հաղորդաշարի ընթացքում ներկայացվում և լուսաբանվում են քաղաքի նախադպրոցական, դպրոցական հաստատություններում, արվեստի, երաժշտական դպրոցներում, մանկապատանեկան ստեղծագործության կենտրոնում տեղի ունեցած միջոցառումները։ <Գրական աստղաբույլ> հաղորդաշարը գրական-մշակութային հաղորդաշար է, որի ընթացքում խոսվում է հայ գրականության ակնառու ներկայացուցիչների, նրանց հայտնի ու անհայտ ստեղածագործությունների մասին։ <Հեքիաթների դղյակում> հաղորդաշարը ամենափոքրիկ հեռուստադիտողների համար է, այս հաղորդաշարը հյուրընկալում է փոքրիկ հեքիաթասացների, հնչում են հայ և արտասահամանյան հեքիաթներ, ցուցադրվում է մուլտֆիլմ։ <Երաժշտական ելևէջներ> հաղորդաշարի ընթացքում ներկայացվում է երաժշտարվեստում փայլող աստղերի կյանքն ու գործունեությունը, նրանց հայտնի կատարումներն ու տեսահոլովակները։ <Դիմանկար> հաղորդաշարի ընթացքում բացահայտվում են Չարենցավան քաղաքի հիմնադրման, զարգացման ու առաջնթացի գործում ներդրում ունեցած հին ու նոր չարենցավանցիների դիմանկարները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  internews.am - Լրատվամիջոցներ / Լուսալիք հեռուստաընկերություն
**Ն. Օ. Կոսիրևայի - Աբրիկոսովների դաստակերտի գլխավոր տուն** (ռուս.՝ Главный дом усадьбы Н. О. Косыревой-Абрикосовых), առանձնատուն Մոսկվա քաղաքում (Ռուսաստան), որը գտնվում է Օստոժենկա փողոց, թիվ 51/10 հասցեով։

Պատմություն
-----------

Կիսահարկով և քառասյուն սյունաշարքով ամպիր ոճի մեկհարկանի առանձնատունը կառուցվել է 1820-ական թվականներին։ Վերակառուցվել է 1873 թվականին ճարտարապետ Միխայիլ Կլիմենտևիչ Պուզիրևսկու նախագծով և 1914-1916 թվականներին` Սերգեյ Եգորովիչ Չեռնիշովի նախագծով։ Առանձնատունը պատկանել է հրուշակագործների Աբրիկոսով մոսկովյան տոհմին։

Ներկա պահին շենքում գործում է Արտաքին հետախուզության ծառայության մամուլի բյուրոն (Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին հետախուզության ծառայության հասարակայնության և զանգվածային լրատվության միջոցների հետ կապերի բյուրո)։

2010 թվականին շենքի պատին փակցվել է բրիտանական հետախուզության ղեկավարներից մեկի, կոմունիստ, 1933 թվականից խորհրդային հետախուզության լրտես Քիմ Ֆիլբիի հուշատախտակը։ Տախտակի վրա պատկերված է Ֆիլբին և բերված են նրա խոսքերը. *«Ես նայում եմ ապրած կյանքին, որը նվիրաբերել եմ ծառայած գործին, որի ճշմարտացիությանը անկեղծորեն և կրքով հավատում եմ»։* Հայտնի է, որ 1963 թվականին հատուկ գործողության խափանման վտանգի պատճառով Ֆիլբին ստիպված էր տեղափոխվել Մոսկվա։

Պատկերասրահ
-----------

* Մուտքային հոնիական սյւոնաշարքՄուտքային հոնիական սյւոնաշարք
* Խորապատկեր «Իլիականի» տեսարանով. Աքիլեսից Հեկտորի մարմինը խնդրող ՊրիամոսըԽորապատկեր «Իլիականի» տեսարանով. Աքիլեսից Հեկտորի մարմինը խնդրող Պրիամոսը
* Խորհրդային հետախուզության լրտես Քիմ Ֆիլբիի հուշատախտակըԽորհրդային հետախուզության լրտես Քիմ Ֆիլբիի հուշատախտակը
* Կողային ճակատըԿողային ճակատը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Особняк Абрикосовых на Остоженке. Где найти разведчиков.»։ Վերցված է 2018 Հուլիս 12
2. 1 2 3 4  «Особняк Абрикосовых на Остоженке»
3. ↑  Память разведчика Кима Филби увековечена в Москве
**Հայ գրականությունը կինոյում** , հայ գրական գործերի էկրանավորումները։

Պատմություն
-----------

Հայկական կինոն իր սկզբնավորման օրվանից ի վեր հիմնվել է հայ գրականության վրա։ Դեռևս չունենալով ազգային կինոարտադրություն հայ գրողների գործերի էկրանացման փորձեր են արվել։ 1908 թ.-ին Գ. Սունդուկյանը մտադիր էր էկրանավորել իր Օսկան Պետրովիչն էն կինքումը» ոդևիլը և սկսել էր սցենարի աշխատանքները։ 1913 թվականին Ի. Փերեսթիանին Ա. Խանժոկովի ստուդիայում էկրանավորել է Շիրվանզադեի «Նամուս» վիպակը (ֆիլմը կոչվում էր Երդումով կապվածները»)։ Տարիներ անց՝ 1925 թվականին, Հ. Բեկնազարյանը էկրանավորում է «Նամուսը» , որով ծնունդ է առնում հայկական կինեմատոգրաֆը։ Տասը տարի անց Բեկնազարյանը նկարահանում է «Պեպո»-ն ՝ առաջին հայկական հնչյունային ֆիլմը հիմնված Գ. Սունդուկյանի համանուն կատակերգության վրա։ 1927 թվականին էկրան է բարձրանում Պատվական Բարխուդարյանի «Չար ոգի» կինոնկարը, որի սցենարի համար հիմք է ծառայել Շիրվանզադեի «Ցավագարը» պատմվածքը։ 1931 թ. Պ. Բարխուդարյանը նկարում է իր լավագույն ֆիլմը` «Կիկոսը», ըստ Մաթևոս Դարբինյանի վիպակի։ 1934 թվականին էկրան է բարձրանում Ա. Մարտիրոսյանի «Գիքորը» ֆիլմը հիմնված Հ. Թումանյանի համանուն պատմվածքի վրա։ 1982 թվականին էկրան է բարձրանում պատմվածքի մեկ այլ էկրանավորում Սերգեյ Իսրայելյանի կողմից։ 1957 թվականին էկրան է բարձրանում Յուրի Երզնկյանի «Հովազաձորի գերիները» ֆիլմը ըստ Վախթանգ Անանյանի համանուն վիպակի։ 1976 թվականին Գրիգոր Մելիք-Ավագյանը նկարահանում է «Պաղտասարը բաժանվում է կնոջից» ֆիլմ-մյուզիքլը հիմնված Հ. Պարոնյանի համանուն կատակերգության վրա։ 1977 թվականին էկրան է բարձրանում Հրանտ Մաթևոսյանի «Աշնան արև» վիպակի վրա հիմնված համանուն ֆիլմը։ 1979 թվականին Ֆրունզե Դովլաթյանը նկարահանում է «Ապրեցեք երկար» ֆիլմը ըստ Շ. Թաթիկյանի «Բալենի» վիպակի։ 1980 թ. Հ. Մալյանն էկրանավորում է արևմտահայ գրող Վ. Թոթովենցի «Բաց կապույտ ծաղիկներ» վիպակը, վերնագրելով այն «Կտոր մը երկինք»։

Աղբյուրներ
----------

Ս. Գալստյան։ *Հայացք մեր կինոյին. պատմությունը և ներկան*
**Խոտախառնուրդ**, միամյա կամ բազմամյա թիթեռնածաղկավոր և հացազգի խոտաբույսերի համատեղ ու միաժամանակ ստեղծված արհեստական խոտակայքեր։

Ըստ օգտագործման առանձնացվում են արոտային և քաղովի (միահար, երկհար, բազմահար) խոտախառնուրդ։ Լինում է պարզ՝ կազմված 2 տեսակ խոտաբույսերից (սուդանի խոտ + գարնանացան վիկ, միամյա ռայգրաս + ոլոռ, առվույտ բազմամյա + ռայգրաս և այլն), և բարդ՝ կազմված 3, 4 (և ավելի) տեսակ բույսերից (կարմիր երեքնուկ + սիզախոտ + շյուղախոտ և այլն)։ Խոտախառնուրդներն ապահովում են ավելի բարձր բերք և կերային շատ միավորներ, քան նրանց բաղադրամասերի մաքուր ցանքերը։

Խոտախառնուրդում թիթեռնածաղկավորների արմատների վրա գտնվող պալարաբակտերիաների կենսագործունեության շնորհիվ հողում ազոտի քանակն ավելանում է, լավանում է հացազգի բույսերի սննդառությունը։ Սպիտակուցների պարունակությունը հացազգի խոտերի մեջ ավելանում է 8 - 12%-ով՝ մաքուր ցանքերի համեմատությամբ։ Խոտախառնուրդում հացազգի բույսերը թիթեռնածաղկավորներին պահպանում են պառկումից և հեշտացնում բերքահավաքի մեքենայացումը։ Խոտախառնուրդի խոտը ավելի շուտ է չորանում, քան թիթեռնածաղկավորներինը։ Խոտախառնուրդից հետո մշակվող կուլտուրաների բերքը 10 - 15%-ով ավելի բարձր է, քան մաքուր ցանքերից հետո մշակելու դեպքամ։ Բազմամյա խոտախառնուրդի բերքատվությունը բարձր և համաչափ է օգտագործման բոլոր տարիներին։ Թիթեռնածաղկավոր խոտաբույսերն առավելագույն բերք են տալիս օգտագործման 1-ին, 2-րդ տարիներին, իսկ հացազգիները՝ սկսած 2-րդ տարվանից։ խոտախառնուրդից ստացված կանաչ զանգվածը և խոտը պարունակում են ավելի շատ սննդանյութեր, բարձր է կերի որակը և մարսելիությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 81)։*  |
Գրունտային ճանապարհ
**Գրունտ**, **բնահող**, գետին, հողմնահարման գոտում տեղադրված ինժեներաշինարարական օբյեկտ—ապարի պայմանական կիրառական անվանումը։ Գրունտը կարող է ծառայել որպես շենքերի և տարբեր ինժեներական կառույցների հիմնարան, միջավայր (թունել, խողովակամուղ և այլն), շինանյութ (ճանապարհներ, ամբարտակ և այլն)։

Տեսակներ
--------

Գրունտները ստորաբաժանվում են ժայռային, փուխր և հատուկ կազմի խմբերի։ Ժայռայինին պատկանում են հրային, մետամորֆային և նստվածքային ապարները, որ տեղադրված են միաձույլ կամ ճեղքավոր զանգվածի ձևով։ Սրանք ինժեներաշինարարական տեսակետից հանդիսանում են առավել կատարյալ ապարներ (բարձր կայունություն, թույլ ձևափոխություն և ջրաթափանցություն)։ Այսպիսի Գրունտի տարածման վայրերը բարենպաստ են ցանկացած կառույցի համար։ Փուխր Գրունտների խմբի մեջ մտնում են կոպտաբեկոր, չկապակցված ապարները, որոնք պարունակում են 50% ֊ից ավելի, 2 մմ֊ից մեծ չափսի բեկորներ։ Այս խմբից են ավազները, գլաքարը, կավերը և լյոսային ապարները, որոնք աչքի են ընկնում ֆիզիկական վիճակի և հատկություննեբի մեծ փոփոխություններով, և նրանց վրա կատարվող շինարարությունը ուղեկցվում է մեծ սահմանափակումներով։ Հատուկ կազմի Գրունտների խմբին են պատկանում սառած ապարները, լողիկները (պլիվունները), կավային և ավազային տիղմերը, գիպսը, քարաղը, արհեստական Գրունտները։ Շինարարության համար այս խմբի Գրունտները անբարենպաստ են։ Գրունտները որոշակի բնապատմական գոյացումներ են, ժամանակի ընթացքում փոփոխվող բազմաբաղկացուցիչ համակարգեր։ Նրանց հատկությունները կախված են ծագումից, էպիգենետիզ պրոցեսներից և տեղադրման պայմաններից։ Գրունտների ուսումնասիրությամբ զբաղվում է գրունտագիտությունը։ Գրունտների հիմնական հատկություններն են՝ տեսակարար և ծավալային մասսան, ծակոտկենությունը, պլաստիկությունը, կծկումը, ջրաթափանցությունը, էլեկտրահաղորդականությունը, աղսորբցիայի հատկությունը և ձևափոխությունը։ Գործնականորեն առավել կարևոր են ձնափոխության և ամրության հատկությունները, որոնցով բնութագրում են Գրունտներիների վարքը արտաքին բեռնվածության առկայությամբ։ Շինարարության վայրում Գրունտ֊ի շերտերի տեղադրման բնույթը, գրունտային ջրերի մակարդակը հետազոտելու համար տրվում են հորատանցքեր, շուրֆեր, կատարվում է երկրաֆիզիկական ուսումնասիրություններ և զոնդավորում։ Գրունտների վիճակը լավացնում են ցեմենտացնող և կապակցող նյութերի ներարկման միջոցով, չորացման, սառեցման և այլ եղանակներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 237)։*  |