recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Մայրիկ»**, Ռոման Կաչանովի տիկնիկային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմը, որը նկարահանվել է բանաստեղծ Սերգեյ Միխալկովի սցենարով, «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի կողմից, 1972 թվականին։

Սյուժե
------

Մուլտֆիլմը պատմում է այն մասին, թե ինչպես է մայրիկը թողնում 5-6 տարեկան քնած երեխային և գնում խանութ՝ մթերք գնելու։ Այնտեղ նա հերթում կանգնած պատկերացնում է, թե ինչպես է իրենց տուն գող մտնում և գողություն անելիս մոռանում ատրճանակը։ Նրա երեխան սկսում է դրանով խաղալ և անկանոն կրակել։ Հետո նա պատկերացնում է, որ տղան պատրաստվում է սափրվել «վտանգավոր» ածելիով։ Հետո պատկերացնում է, թե ինչպես է որդին որոշում լուցկիներով այրել գրքերի էջերը, փայտե ափսեները, իսկ հետո աղավնու հետևից բարձրանում է քիվի վրա և մնում ամենածայրում կանգնած։ Մայրը շտապում է տուն, իսկ նրա կողքով սլանում են հրշեջ ծառայության և շտապ օգնության մեքենաները։ Երբ մայրը տուն է վերադառնում, պարզվում է, որ տղան դեռ քնած է։ Մայրը նստում է նրա կողքին։

Սովորական և պարզ ձևով այս մուլտֆիլմը պատմում է այն մասին, թե ինչ է մայրական սերն ու վախն իր երեխայի համար։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Այս ֆիլմում չի արտասանվում ոչ մի խոսք։

Մուլտֆիլմ
---------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ֆիլմում դժվար է գտնել ժապավենի մեկ «ավելորդ», ոչ անհրաժեշտ սանտիմետր, այքան լավ է մտածված այս բարի և ժպիտներով լի ֆիլմի յուրաքանչյուր գործողությունը ․․․- Լ․ Զակրժևսկայա |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990.
2. ↑  *Закржевская Л.* Мультипликация ждёт драматурга // *Искусство кино*. — 1973. — № 7. — С. 90.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Мама»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* «Мама»

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Եզրաս արքեպիսկոպոս Ներսիսյան** (ավազանի անունը՝ Մկրտիչ Գրիգորի Ներսիսյան, հոկտեմբերի 30, 1959(1959-10-30), Ոսկեհատ, Էջմիածնի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Ռուսաստանի և Նոր Նախիջևանի հայոց թեմի առաջնորդ։

Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի կրտսեր եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Տեր Եզրաս արքեպիսկոպոս Ներսիսյանը ծնվել է 1959 թվականի հոկտեմբերի 3-ին, Էջմիածնի շրջանի Ոսկեհատ գյուղում։ 1977 թվականին ավարտել է Ոսկեհատի միջնակարգ դպրոցը։ 1978 թվականին մեկնել է զինվորական ծառայության, զորացրվելուց հետո, ընդունվել է Սուրբ Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարան։ 1983 թվականի դեկտեմբերի 25-ին, Սուրբ Ստեփանոսի տոնի օրը, Տեր Ներսես եպիսկոպոս Պոզապալյանի ձեռամբ ձեռնադրվել է սարկավագ։ 1984 թվականին ավարտել է Գևորգյան հոգևոր ճեմարանը և պաշտպանել «Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցու «Ձեռնադրության Մաշտոցի» զարգացումը Ժ.-ԺԴ. դարերում» թեմայով ավարտաճառը՝ արժանանալով «գերազանց» գնահատականի։ 1985 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Վազգեն Ա. Վեհափառ Հայրապետի հրամանով ձեռամբ Տեր Ներսես եպիսկոպոս Պոզապալյանի, ձեռնադրվել է կուսակրոն քահանա։

1984-1986 թվականներին Գևորգյան հոգևոր ճեմարանում դասավանդել է «Ներածություն Հին Կտակարանի» առարկան։ 1986-1988 թվականներին սովորել է Լենինգրադի հոգևոր ակադեմիայում։ 1988 թվականին նշանակվել է Լենինգրադի հոգևոր հովիվ։ 2000 թվականի հոկտեմբերին, Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի հայրապետական բարձր տնօրինությամբ, նշանակվել է Նոր Նախիջևանի և Ռուսաստանի հայոց թեմի առաջնորդի պաշտոնակատար։ 2001 թվականի փետրվարի 21-ին պաշտպանել է վարդապետական թեզ՝ «Սանկտ Պետերբուրգի հայ համայնքի պատմությունը» թեմայով։ Նույն թվականի փետրվարի 22-ին, ձեռամբ Արարատյան Հայրապետական թեմի առաջնորդական փոխանորդ, գերաշնորհ Տ. Նավասարդ արքեպիսկոպոս Կճոյանի, ստացել է վարդապետական աստիճան։

2001 թվականի ապրիլից, Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի հայրապետական բարձր տնօրինությամբ, նշանակվել է Նոր Նախիջևանի և Ռուսաստանի հայոց թեմի առաջնորդ և Մոսկվայի ու Համայն Ռուսիո պատրիարքությունում՝ Հայ Եկեղեցու ներկայացուցիչ։ 2001 թվականի սեպտեմբերի 30-ին, ձեռամբ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի, ձեռնադրվել է եպիսկոպոս։ 2013 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Ն.Ս.Օ.Տ.Տ Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի կողմից Տ. Եզրաս եպիսկոպոս Ներսիսյանին շնորհվեց Արքության պատիվ՝ ի գնահատություն նրա նվիրյալ և նախանձախնդիր ծառայության։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տ. Եզրաս արքեպիսկոպոս Ներսիսյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տեր Եզրաս արքեպիսկոպոս Ներսիսյան Նոր Նախիջևանի և Ռուսսաստանի թեմի առաջնորդ
* Глава Ново-Нахичеванской и Российской епархии Армянской Апостольской Церкви, Патриарший Экзарх в России Епископ Езрас Archived 2017-09-21 at the Wayback Machine.
* Епископ Езрас, глава Ново-Нахичеванской и Российской епархии Армянской Апостольской Церкви
**Ալեքսանդր ֆոն Հումբոլդ հիմնադրամ**  (գերմ.՝ Alexander von Humboldt-Stiftung), Գերմանիայի կառավարության կողմից հիմնադրված և Գերմանիայի ֆեդերալ արտաքին գրասենյակի, կրթության և հետազոտության նախարարության, տնտեսական համագործակցության և զարգացման նախարարության, ինչպես նաև ազգային և միջազգային այլ գործընկերների կողմից ֆինանսավորվող հիմնադրամ, որը Գերմանիայի և արտերկրի գիտնականների միջև ապահովում է միջազգային ակադեմիական համագործակցություն։

Յուրաքանչյուր տարի հիմնադրամը տրամադրում է ավելի քան 700 մրցունակ հետազոտական դրամաշնորհներ և մրցանակներ, հիմնականում բնական (ներառյալ մաթեմատիկա) և հումանիտար գիտությունների բնագավառների գիտնականների համար։ Այն ամբողջ աշխարհի գիտնականներին թույլ է տալիս գալ Գերմանիա և աշխատել այն հետազոտական ծրագրի շուրջ, որն ընտրել են իրենց հյուրընկալող և համատեղ գործընկերոջ հետ։ Մասնավորապես, այդ կրթաթոշակներն ու պարգևները ներառում են մի շարք խոշոր մրցանակներ, ինչպիսիք են Հումբոլդտի պրոֆեսորական թոշակները և Սոֆիայի Կովալևսկայա մրցանակները։ Հիմնադրամի կողմից տրամադրվող կրթաթոշակներն ու պարգևները Գերմանիայում համարվում են առավել հեղինակավոր մրցանակներ. շրջանավարտների ցանցը հիմնադրամի ամենամեծ ձեռքբերումն է` կազմված ավելի քան 130 երկրի շուրջ 26000 Հումբոլդյան մրցանակակիրներից, այդ թվում` 50 Նոբելյան դափնեկիրներից։ Բոննում (Գերմանիա) հետազոտական ինստիտուտները, ինչպես նաև 20 բուհեր կհաստատեն Ռիսկային ցանցի գիտնականների (SAR) գերմանական բաժինը` շեշտադրելու ակադեմիական ազատության վրա ազդող խախտումների հետ կապված տարաձայնությունները։ Նրանք հայտարարել են, որ առավել մեծ աջակցություն են ապահովում այն երկրների ռիսկային գիտնականների համար, որոնց նկատմամբ հետապնդում է իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ դեկտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 25-ին.
8. ↑  «Alexander von Humboldt-Foundation - 21 - German Universities unite to provide more support for threatened researchers». *www.humboldt-foundation.de*. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ փետրվարի 20-ին. Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 23-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Sofia Kovalevskaya Award

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | LinkedIn · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | ՅուԹյուբ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 120623856 · GND: 35055-2 · ISNI: 0000000110341691 · LCCN: n80090475 · Microsoft: 338023381 · NKC: ko2002150450 · SUDOC: 119721384 · VIAF: 139218493 · WorldCat VIAF: 139218493 |

 |

 |
**Երվանդ Հրաչ** (*Նշան Յաղուբյան*) (հուլիսի 21, 1885(1885-07-21), Խարբերդ, Օսմանյան կայսրություն - սեպտեմբերի 12, 1968(1968-09-12), Բոստոն, ԱՄՆ), հայ հասարակական գործիչ, հրապարակագիր։ Վերակազմյալ հնչակյան (1921 թվականից՝ ռամկավար)։ 1912 թվականին ավարտել է Բոստոնի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Հրատարակել և խմբագրել է «Արագած» (Նյու Յորք), «Պահակ» (Բոստոն), «Արոր» (Ֆրեզնո), «Ապագա» (Փարիզ), «Ժողովրդի ձայնը - Ժամանակ» (Կ. Պոլիս), «Պայքար» (Բոստոն) պարբերականները։ 1915 թվականի ապրիլի 24-ին Կ. Պոլսում պատահաբար փրկվել է ձերբակալությունից և իբրև ամերիկյան քաղաքացի վերադարձել ԱՄՆ, որտեղ հասարակական լայն գործունեություն է ծավալել. մասնակցել է կամավորական շարժման, հօգուտ աղետյալների հանգանակության կազմակերպմանը և այլն։ 1923 թվականից շրջագայել է հայ գաղթավայրերը, 1926 և 1934 թվականներին այցելել է Հայաստան։ Նպաստել է հայրենիք-սփյուռք կապերի ամրապնդմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 620)։*  |
**Հովսեփ Պաղնացի** (ծննդյան և մահվան թթ. անհայտ), V դարի հայ թարգմանիչ։ Հայկական այբուբենի ստեղծման նպատակով Մեսրոպ Մաշտոցի հետ Ասորիք մեկնած աշակերտներից մեկի՝ Հովհան Եկեղեցացու հետ մասնակցել է Աստվածաշնչի Մեսրոպ Մաշտոցի ձեռնարկած թարգմանությանը։ Հետագայում, Եզնիկ Կողբացու հետ, նա նորից է գնացել Ասորիք՝ հոգևոր հայրերից թարգմանություններ կատարելու։ Այստեղից, հունարենի մեջ հմտանալու նպատակով, մեկնել են Կ. Պոլիս, որտեղ նրանց են միացել Ղևոնդ Երեցը և Կորյունը։ Հովսեփ Պաղնացին և նրա ընկերները կարգվել են հունարենի թարգմանիչներ։ Նրանք թարգմանելու համար իրենց հետ հայրենիք են բերել Աստվածաշնչի լավագույն օրինակը և Նիկիայի ու Եփեսոսի ժողովների կանոնները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 579)։*  |
**Էդվարդ Սիմոնս** (անգլ.՝ Edward Emerson Simmons հոկտեմբերի 27, 1852(1852-10-27), Կոնկորդ, Միդլսեքս շրջան, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ - նոյեմբերի 17, 1931(1931-11-17), Բալթիմոր, Մերիլենդ, ԱՄՆ), ամերիկացի նկարիչ, իմպրեսիոնիստ ։ Նա եղել է 10 ամերիկացի նկարիչներից մեկը, ով 1897 թվականին հեռացել է Ամերիկացի նկարիչների միությունից։ Հայտնի է որպես բազմաթիվ որմնանկարների հեղինակ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1852 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Մասաչուսեթս նահանգի Կոնկորդ քաղաքում, պետական պաշտոնյաների ընտանիքում։ 1874 թվականին ավարտել է Հարվարդի քոլեջը։ Հետո սովորել է գեղանկարչություն Փարիզի Ժյուլիանի ակադեմիայում։ Նրա ուսուցիչներն են եղել Գուստավ Բուլանժեն և Ժիլ Լեֆևրը։ 1894 թվականին արժանացել է Municipal Art Society ընկերության մրցանակին Մանհեթենում Criminal Courthouse շենքի մի շարք որմնանկարների համար։ Ավելի ուշ Սիմոնսը զարդարել է Նյու Յորքի Ուլդորֆ-Աստորիա հյուրանոցը, Վաշինգտոնի Կոնգրեսի գրադարանը և Սեյթ Փոլ քաղաքի Կապիտոլիումը։ 1914 թվականին նա այցելում է նկարիչ Չայլդ Հասսամին Արիզոնայի Պիեմոնտ քաղաքում, որպեսզի ծանոթանա կալիֆորնիացի արվեստագետ, նկարիչ Խավիեր Մարտինեսի հետ իր աշխատանքային ստուդիայում։ Սիմոնսը համարվում էր ամերիկյան Վերածննդի նկարիչ. այս ուղղությունը ծագել է ԱՄՆ-ի քաղաքացիական պատերազմից հետո։ 1922-ին նա հրապարակում է իր սեփական ինքնակենսագրականը։ Մահացել է 1931 թվականի նոյեմբերի 17-ին Մերիլենդ նահանգի Բալթիմոր քաղաքում։

* Որոշ աշխատանքներ
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2 3 4  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2
4. ↑  Geni(բազմ․) — 2006.
5. ↑  «Величайшие художники мира XVIII–XXI вв». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 1-ին. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 23-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Edward Emerson Simmons (անգլ.)
* Мастер росписи фресок Эдвард Эмерсон Симмонс(չաշխատող հղում)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Գուտենբերգ նախագիծ · RKDartists · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · American National Biography |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 129226572 · ISNI: 0000000066845648 · LCCN: n91099265 · SUDOC: 224057928 · VIAF: 77387672 · ULAN: 500015531 · WorldCat VIAF: 77387672 |

 |

 |
**Ստեփան Սուրենի Սպանդարյան** (ապրիլի 2, 1906(1906-04-02), Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - 1987, Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային բասկետբոլիստ, մարզիչ, սովետական բասկետբոլի հիմնադիրներից մեկը։ ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1943), ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ (1957), գրական քննադատ, հրապարակախոս և ռուսական հեղափոխական շարժման գործիչ Սուրեն Սպանդարյանի որդին,.։

Սպանդարյանի գերեզմանը՝ Նովոդևիչևի գերեզմանատուն
1920-ական թվականներին ԽՍՀՄ-ում սկսել են զարգանալ բասկետբոլը, վոլեյբոլը և ռեգբին։ Եղել է Մոսկվայի ռեգբիի սեկցիայի առաջին նախագահը։ Հետագայում կենտրոնացել է բասկետբոլի պարապմունքների վրա։ 1923—1926 թթ․ Հանդես է եկել «ԵԿԻ», իսկ 1927—1940 «Դինամոյի» կազմում։ 1937 թվականին, հանդես գալով որպես «Դինամոյի» մարզիչ-խաղացող, դարձել է բասկետբոլի ԽՍՀՄ չեմպիոն։

1940-ական թվականների սկզբին մասնակցել է Երկրորդ աշխարհամարտին։ Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով.

1947 թվականից անցել է մարզչի աշխատանքի։ 1947 թվականին եղել է ԽՍՀՄ բասկետբոլի հավաքականի տղամարդկանց թիմի մարզիչը, նվաճել է Եվրոպայի մայցամաքի առաջնության չեմպիոնի կոչումը։ 1948—1949 թվականներին սկզբում եղել է տղամարդկանց, այնուհետև՝ «Դինամո» կանանց ակումբի ավագ մարզիչ։ Սպանդարյանի ղակավարությամբ տղամարդկանց թիմը 1948 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ չեմպիոն, իսկ կանանց թիմը 1949 թվականին նվաճել է բասկետբոլի ԽՍՀՄ գավաթը։ 1951—1952 և 1956—1961 թվականներին ղեկավարել է տղամարդկանց հավաքականի մարզչական շտաբը ԽՍՀՄ–ում։ Այդ տարիներին ԽՍՀՄ հավաքականը չորս անգամ հաղթել է Եվրոպայի բասկետբոլի չեմպիոնատը (1951, 1957, 1959, 1961) և երեք անգամ դարձել Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր (1952, 1956, 1960)։ 1959 թվականին քաղաքական նկատառումներով ԽՍՀՄ հավաքականը հրաժարվեց դուրս գալ հակառակորդի դեմ և որակազրկվեց։

1965-1966 թվականներին մարզել է Չիլիի տղամարդկանց հավաքականը։ Հետագայում աշխատել է ԽՍՀՄ բասկետբոլի սպորտկոմիտեի բաժնում, եղել է «Դինամոյի» մարզական խաղերի ՄՊԽ բաժնի հրահանգիչը։ Տարբեր տարիներին եղել է ԽՍՀՄ բասկետբոլի ֆեդերացիայի նախագահության անդամ և նախագահ, համամիութենական մարզչական խորհրդի նախագահ։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշ շքանշանով։

Կինը եղել է խորհրդային աթլետ և բասկետբոլիստի, ԽՍՀՄ չեմպիոն և ռեկորդակրի Էլլա Միցիսը (1912—2002)։

Գրականություն
-------------

* Բասկետբոլ։ ուղեցույց /Կազմողներ՝ Զ․Ա․ Գենկին, Ե․Ռ․Յխոնտով ,Մոսկվա Москва, 1983։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «The official site of the Federation Rugby of Armenia». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 20-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 21-ին.
2. ↑  ««Դինամոյի» վոլեյբոլի ակումբի պատմություն (Մոսկվա)». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ փետրվարի 19-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 21-ին.
3. ↑  «ԽՍՀՄ ռեգբիի պատմություն». Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ փետրվարի 27-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 21-ին.
4. ↑  100 տարի ռուսական բասկետտբոլի պատմությունից, ժողովուրդ․ տեղեկատու / Կազմողներ Վ․Բ․ Կվասկով ,Մոսկվա, 2006.
5. ↑  Գողացված ոսկին Չիլի

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էջը «Դինամո» ԲԿ կայքում Archived 2018-08-16 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 43154381049130292232 · WorldCat VIAF: 43154381049130292232 |

 |
**Արթուր Բրազիլիանո Մայա**, ավելի հայտնի է ինչպես **Արթուր Մայա** (պորտ.՝ Arthur Brasiliano Maia, (հոկտեմբերի 13, 1992(1992-10-13), Մասեյո, Բրազիլիա - նոյեմբերի 28, 2016(2016-11-28), Յա Յունիոն), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, ով հանդես է եկել կիսապաշտպանի դիրքում։ Զոհվել է Կոլումբիայում տեղի ունեցած ավիավթարից։

Կենսագրություն
--------------

Արթուր Մայան ծնվել է Ալագոաս նահանգի Մասեյո քաղաքում 1992 թվականին։ 11 տարեկանում հայտնվեց Սալվադորի «Վիտորիա» ակումբի ակադեմիայում, և անցկացրել է բոլոր պատանեկան և երիտասարդական տարիները «Վիտորիայի» կազմում։ «Վիտորիայի» կազմում առաջին խաղն անցկացրել է 2010 թվականին հետագայում նրա պայմանագիրը միշտ պատկանել է հարազատ ակումբին։ Չնայած, որ Արթուրը 2013 թվականից հիմնականում խաղացել վարձավճարով ուրիշ ակումբներում՝ «Ժոինվիլ», «Ամերկու», «Ֆլամենգո»։ 2015 թվականին վարձավճարի է տրվել ճապոնական Ջեյ-լիգայի «Կավասալի Ֆրոնտալլեում»։

2016 թվականին երկրորդ անգամ վերադարձավ «Վիտորիա», որից հետո երկրորդ անգամ դարձավ Բաիյա նահանգի չեմպիոն (առաջին տիտղոսը Արթուրը նվաճել է պրոֆեսիոնալ մակարդակում իր դեբյուտի առաջին տարում)։ Մայիսի 14-ին կիսապաշտպանը կրկին վարձավճարով տրվեց, այս անգամ ուրիշ ակումբ Սերիա Ա-ի «Շապեկոենսե» ակումբ։ Նոր ակումբում Արթուր Մայան դարձավ հիմնական կազմի խաղացող և հաջող հանդես եկավ սեզոնում, թիմը համեմատաբար համեստ բյուջեով վստահորեն ընթանում էր Բրազիլիայի առաջնության մրցաշարային աղյուսակի միջնամասում, իսկ միջազգային ասպարեզում հասել է պատմության մեջ իր ամենաբարձր նվաճմանը, դուրս գալով Հարվամերիկյան գավաթի եզրափակիչ։

2016 թվականի նոյեմբերի 28-ին Արթուր Մայան զոհվեց Կոլումբիայում տեղի ունեցած ավիավթարից գրեթե ակումբի ամբողջ անձնակազմի և ակումբի ամբողջ մարզչական շտաբի հետ միասին, որը գնում էր «Ատլետիկո Նասիոնալի» դեմ ՀԱԿ-2016-ի եզրափակչի առաջին խաղին մասնակցելու ։

Տիտղոսներ և նվաճումներ
----------------------

* Բրազիլիա Բաիյանոյի լիգայի չեմպիոն (2)՝ 2010, 2016
* Բրազիլիա Պոտիգուարի լիգայի չեմպիոն (1)՝ 2014
* Բրազիլիա Սուպեր Կլասիկոս մրցաշարի հաղթող (1)՝ 2015
* Հարավամերիկյան գավաթի դափնեկիր (1)՝ 2016 (հետմահու, հակառակորդի խնդրանքով)
* Բրազիլիա Երիտասարդական Բրազիլիայի գավաթի լավագույն ֆուտբոլիստ (1)՝ 2012

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. 1 2
3. 1 2  Michelle Farias, Carolina Sanches (2016 թ․ նոյեմբերի 29). «Jogador alagoano Arthur Maia estava no avião da Chapecoense que caiu» (պորտուգալերեն). ligeirinhonoesporte.com.br. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 29-ին.
4. 1 2  «Что известно о футболистах «Шапекоэнсе»» (ռուսերեն). ТАСС. 2016 թ․ նոյեմբերի 29. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 29-ին.
5. ↑  «Шапекоэнсе» объявлен победителем Южноамериканского кубка-2016

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆուտբոլիստի էջը *soccerway.com* կայքում(անգլ.)
* Arthur Maia: o gol histórico e todos os jogos do meia no América(չաշխատող հղում)
 (պորտ.)
* Gabriel, do Flamengo, lamenta morte de Arthur Maia, da Chapecoense (պորտ.)
* Jogador alagoano Arthur Maia ՅուԹյուբում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | BDFA · BDFutbol · FootballDatabase.eu · J.League (խաղացող) · Soccerway · playmarkerstats.com (խաղացող) · Transfermarkt (խաղացող) · worldfootball.net (խաղացող) |

 |
**Կրինիտներ**, հայկական նշանավոր ընտանիք Բյուզանդիայում, որը 9-10 դարերում տվել է մի շարք զորահրամանատարեր և թեմի կուսակալներ։ Բարեկամական կապերի մեջ է գտնվել հայկական մեկ այլ տոհմի՝ Մոսիլեների հետ։

Տոհմի ականավոր ներկայացուցիչներ
-------------------------------

* Պրոկոպիոս Կրինիտ — բյուզանդական զորահրամանատար, զոհվել է բուլղար Սիմեոն I թագավորի դեմ արշավանքի ժամանակ
* Արոտր Կրինիտ — Ռոմանոս I Լակապինոսի օրոք Պելոպոնեսի ստրատեգոս
* ՊասկալԿրինիտ — 10-րդ դարի կեսերի Կալաբրիայի ստրատեգոս

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  А.П Каждан. // Армяне в составе господствующего класса Византийской империи в 11-12 вв. // Гл.1 ч.2"Криниты" стр-ца 10 // АН АрмССР 1973 г.

Բյուզանդիայի հայկական տոհմեր

Անգելոսներ •Անիի տոհմ • Ապոկապներ (Ապուխապներ) • Արմենոպուլներ • Արտավազդներ • Արծրունիներ (Սենեքերիմներ) • Ասպիետներ • Վարդաններ • Վասիլակներ • Վասպրականիտներ • Վահրամներ (Վրահմաներ) • Վիխկացներ • Վուրցեր • Գավրասներ (Գավրներ) • Գնունիներ • Դավաթիններ • Դալասիններ • Դելֆիններ • Կեկավմեններ • Կոկովասիլներ • Կոտերցներ • Կրինիտներ • Կուրկուասներ • Կուրտիկիներ • Լեկափենոսներ • Լեվունիներ • Հայկական հարստություն • Մահիտարիներ • Մելիտներ • Մոսիլեներ • Բակուրյաններ (Պակուրյաններ) • Պահլավունիներ • Ռուբինյաններ • Սկլերոսներ • Տարոնիտներ • Թոռնիկյաններ • Թեոդորոկաններ • Փոկասներ • Ցանցեր • Ցինցլուկներ • Ցիրիֆոններ •
**Ռուբեն–Ռայմոնդ** (1199, Անտիոք - 1222), Անտիոքի դքսության և Կիլիկիայի Հայոց թագավորության գահաժառանգ իշխան։ Անտիոքի դուքս Ռայմոնդի և Կիլիկիայի Հայոց իշխան Ռուբեն Գ–ի դուստր Ալիսի որդին։ Հոր մահից հետո մանկահասակ Ռուբեն–Ռայմոնդը ճանաչվել է Անտիոքի օրինական գահաժառանգը՝ Ալիսի խնամակալությամբ։ Անտիոքի իշխանությունը Կիլիկյան Հայաստանին միացնելու և Մերձավոր Արևելքում քրիստոնեական հզոր պետություն ստեղծելու նպատակով Ռուբեն–Ռայմոնդին որդեգրել և իր թագաժառանգ է հռչակել նաև Լևոն Բ-ն։ Վերջինիս ջանքերով Ռուբեն–Ռայմոնդի իրավունքները պաշտոնապես ճանաչել են նաև Հռոմի պապը, Գերմանիայի կայսրը, Անտիոքի պատրիարք Պետրոս I-ն ու հյուրընկալ հոգևոր Օրդենի խաչակիր ասպետները։ Անտիոքի դքսության գահին Ռուբեն–Ռայմոնդի հաստատմանը խոչընդոտել են Հալեպի ամիրայությունը և Անտիոքի Տաճառական օրդենի խաչակիր ասպետները, որոնք գործուն աջակցությամբ Ռուբեն–Ռայմոնդի գահը հափշտակել է Տրիպոլիսի դուքս Բոհեմունդ Միականին։ Ռուբեն–Ռայմոնդի ամեն անգամ գահին վերահաստատվել է հայկական զորքերի միջամտությամբ։ Ի վերջո թուլամորթ Ռուբեն–Ռայմոնդին 1219 թվականին տապալել են Անտիոքի ֆրանկները։ Ռուբեն–Ռայմոնդի ապաշնորհությունից հիասթափվելով՝ Լևոն Բ-ը նրան զրկել է նաև հայկական գահաժառանգի իրավունքից, այն վերապահելով իր մանկահասկ դուստր Զաբելին։ Լևոն Բ–ի մահից հետո Սիսում ապաստանած Ռուբեն–Ռայմոնդը փորձել է գրավել Հայոց գահը, բայց Կոստանդին Գունդստաբլ սպարապետը նրան ձերբակալել և նետել է Տարսոնի բանտը, որտեղ էլ շուտով մահացել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Cawley C.* Medieval Lands: A prosopography of medieval European noble and royal families

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · WikiTree · WeRelate · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 7)։*  |
**Գեորգի Կարապետի Ֆարմանյանց** (նոյեմբերի 4, 1921(1921-11-04), Բեժեցկ, Տվերի նահանգ, Խորհրդային Ռուսաստան - հուլիսի 11, 1995(1995-07-11), Մոսկվա, Ռուսաստան), հայ բալետի արտիստ, բալետմայստեր։ ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1951)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Մոսկվայի պարարվեստի ուսումնարանը (1962 թվականից՝ դասատու)։ 1940-1962 թվականներին՝ Մոսկվայի Մեծ թատրոնի մենապարող, 1962-1984 թվականներին՝ ԽՍՀՄ բանակի Ա. Վ. Ալեքսանդրովի անվան, 1984-1995 թվականներին՝ Մոսկովյան ռազմական օկրուգի երգի և պարի անսամբլների բալետմայստեր։

Դերապարերից են՝ Մարդուկ-Ջարդուկը, Ծաղրածու (Չայկովսկու «Մարդուկ-Ջարդուկը», «Կարապի լիճը»), Բազիլ (Մինկուսի «Դոն Կիխոտ»), Ֆիլիպ (Ասաֆևի «Փարիզի հուրը»), Օդապարիկներ վաճառող (Օրանսկու «Երեք հաստլիկներ») ևն։ Ֆարմանյանցի պարն աչքի է ընկել հստակությամբ, սլացիկությամբ, թռիչքի անսովոր բարձրությամբ։ Նկարահանվել է «Մեծ համերգ» (1951) կինոնկարում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ Հայկական հանրագիտարան հրատ. Երևան, 2007, էջ 691-692։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ճանաչենք մերոնց. Գեորգի Ֆարմանյանց. ճախրողը

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Վոնգ Ֆեյ Հուն** (չինարեն՝ 黃飛鴻, հուլիսի 9, 1847(1847-07-09), Nanhai District, Canton prefecture, Guangdong, Ցին կայսրություն - ապրիլի 17, 1925(1925-04-17), Գուանչժոու, Guangdong, Չինաստանի Հանրապետություն), Ցինների հարստության մայրամուտի մարտարվեստների հայտնի վարպետ։ Նա ստեղծել է կունգ ֆույի հունգար ոճը։ Երբեմն նրան սխալմամբ ներառում են «Տաս կանտոնական առյուծների» ցանկում։

Վոնգ Ֆեյ Հունը մասնագիտությունը սկսել է որպես բժիշկ։ Նա Ֆոշանում զբաղվում էր ասեղնաբուժությամբ։ Արդեն 13 տարեկանից նրան համարում էին կայացած մարտիկ։ Այդ ժամանակ նա կարող էր հաղթել նույնիսկ իրենից տարեցներին։ Սինյանյան հողափոխության ժամանակ նա զորագրվեց։ Նա Չինաստանում հռչակվել էր որպես «XX դարի Ռոբին Հուդ»։ Վոնգի մահվանից հետո նրա կինը և երեխաները Հոնկոնգում դասավանդում էին նրա մարտարվեստի ոճը։

Վերպետին նվիրված բազմաթիվ ֆիլմեր և սերիալներ կան։ Ջեքի Չանը նրան մարմնավորում է «Հարբած վարպետը» և «Հարբած վարպետը 2» ֆիլմերում, իսկ Ջեթ Լին` «Մի անգամ Չինաստանում» և «Երկաթե աքլորն ընդդեմ օձասանդրի» ֆիլմերում։ Նրան նվիրված ամենալավ ֆիլմը համարվում է ռեժիսոր Չժան Սին Յանի «Բռունք Շաոլինից» ֆիլմը, որտեղ բավականին լավ կերպով է ներկայացված վարպետի բնավորության գծերը։ Վոնգ Ֆեյ Հունին նվիրված մյուս ֆիլմերից են «Երկաթե կապիկը»։ Վարպետը հայտնվել է նաև «Աշխարհի շուրջն 80 օրում» կատակերգությունում, որտեղ նրան մարմնավորել է Սամո Հունգը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Չինարեն Վիքիպեդիա (չին.) — 2002.
2. ↑  *(unspecified title)* — ISBN 978-1-4421-3747-9

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000079620421 · LCCN: no2016060651 · VIAF: 56938059 · WorldCat VIAF: 56938059 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վարուժան Աբելյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վարուժան Սամսոնի Աբելյան** (հուլիսի 9, 1950(1950-07-09), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ իրավաբան, Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական և վարչական պալատի պաշտոնաթող դատավոր։ Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր իրավաբան։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1950 թվականի հուլիսի 9-ին Երևան քաղաքում։ 1977 թվականին ավարտել է ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետը։ 
1969 թվականից մինչև 1975 թվականը հանդիսացել է Լենինյան շրջխորհրդի գործկոմին կից անչափահասների գործերի հանձնաժողովի քարտուղար։ 1975 թվականից մինչև 1979 թվականն աշխատել է Լենինյան շրջխորհրդի գործկոմի բնակտնտեսության վարչության իրավախորհրդատու, այնուհետև՝ շրջգործկոմի իրավախորհրդատու։ 1979 թվականից մինչև 1990 թվականն աշխատել է Երքաղխորհրդի գործկոմի բնակֆոնդի հաշվառման-բաշխման և բնակարանների փոխանակման վարչությունում՝ որպես իրավախորհրդատու, ադմինիստրացիայի անդամ։ 1990 թվականից մինչև 1991 թվականն աշխատել է ՀՀ Թեթև արդյունաբերության նախարարության իրավաբանական բաժնի պետ և գլխավոր արբիտր։ 1991 թվականից մինչև 1998 թվականը հանդիսացել է ՀՀ Գերագույն դատարանի անդամ։ 1998 թվականից մինչև 2015 թ. հուլիսի 10-ը աշխատել է որպես ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական պալատի դատավոր։ 2015 թ. հուլիսի 10-ին ՀՀ Նախագահի կարգադրությամբ լիազորությունները 2015 թվականի հուլիսի 10-ից համարվել են դադարած՝ 65 տարին (պաշտոնավարման առավելագույն տարիքը) լրանալու կապակցությամբ։

Պարգևներ և կոչումներ
--------------------

* Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր իրավաբան։
* Մխիթար Գոշի մեդալ (2015)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ԵՎ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՊԱԼԱՏԻ ԴԱՏԱՎՈՐ Վ. ԱԲԵԼՅԱՆԻ ԼԻԱԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԴԱԴԱՐԱԾ ՀԱՄԱՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ
2. ↑  Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր իրավաբանի պատվավոր կոչում շնորհելու մասին
3. ↑  Վ. Ս. ԱԲԵԼՅԱՆԻՆ ՄԽԻԹԱՐ ԳՈՇԻ ՄԵԴԱԼՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ
**Հրաչիկ Պավելի Նասիբյան** (ապրիլի 14, 1957(1957-04-14), Ստեփանակերտ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ պետական գործիչ։

Ծնվել է 1957 թ. ապրիլի 14-ին՝ Ստեփանակերտ քաղաքում։ 1974 թ ավարտել է Ստեփանակերտի թիվ 1 միջ. դպրոցը։ 1975 թ. աշխատել է հասարակական սննդի միավորումում, որպես խոհարարի աշակերտ, ապա՝ խոհարար։ 1975-77 թթ ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1978 թ. ավարտել է Ստեփանակերտի ուսումնարանի խոհարարների որակավորման դասընթացները։ 1978 թ. աշխատել է հասարակական սննդի միավորումում՝ ավագ խոհարար և արտադրության վարիչ։

1988 թ. առաջին օրերից զինվորագրվել է Արցախյան շարժմանը։ 1990 թ-ից մասնակցություն է ունեցել ինքնապաշտպանական ջոկատների ստեղծմանը, զինվորագրվել 4-րդ վաշտում։ 1990-92 թթ Բերձորի ջոկատի կազմում մասնակցել է Շուշի- Լաչին բնակավայրերի ազատագրմանը։ 1992 թ. եղել է վաշտի հրամանատար, գումարտակի հրամանատարի տեղակալ։ 1993 թ. գումարտակը ակտիվորեն մասնակցել է Կուբաթլուի, Քելբաջարի, Մարտակերտի շրջանների ազատագրմանը։ 1993 թ. օգոստոսի 31-ին Կուբաթլուի համար մղված մարտերում ծանր վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո վերադարձել է նույն գումարտակը՝ որպես հրամանատար։ Պատերազմի մասնակցի 2-րդ կարգի հաշմանդամ է։

1997 թ-ից զբաղվել է ձեռներեցությամբ, եղել է կոպերատիվի նախագահ։ 2004 թ-ից աշխատում է «Բեյզ մեթըլս» ՓԲԸ-ում, որպես ավագ խոհարար։ 2002 թ. ընտրվել է Արցախի ազատամարտիկների միության Ստեփանակերտի տարածքային միավորման թիվ 5 համայնքի նախագահ։

2007 թ ընտրվել է Ստեփանակերտի ավագանու անդամ։ 1994 թ. Արցախյան պատերազմում ցուցաբերած բացառիկ արիության և մարտական ծառայության համար պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի մեդալով։

Պարգևատրվել է նաև՝ 

* «Շուշիի ազատագրման համար» 2000 թ
* «Հայրենյաց պաշտպան» 2006 թ
* «ՀՀ մարտական ծառայություն» 2007 թ
* «Ծովակալ Իսակով» 2008 թ.
* «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» մեդալներով։

Ամուսնացած է, ունի 4 զավակ։ «Ազատ հայրենիք» կուսակցության անդամ է։

Արտաքին հղումներ
----------------
**Կարապետ Փանոսյան** (1826, Կեսարիա 1905, Կ․Պոլիս), հասարակական–քաղաքական գործիչ, խմբագիր, հրապարակախոս, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սկզբնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ 1841 թ. տեղափոխվել է Կ․Պոլիս զբաղվել արհեստագործությամբ, շարունակել ուսումը տարբեր վարժարաններում։ Շրջելով թուրքահպատակ արաբական երկրների մեծ մասում և Արևմտյան Հայաստանում՝ նվիրվել է թուրքական բռնատիրության ներքո հեծող ժողովուրդների ազատագրական պայքարին։ 1859 թ. հիմնել է «Մյունատիի էրճիաս» հայատառ թուրքական պարբերականը։ Մասնակցել է Սահմանադրական շարժմանը, պայքարել հայ կղերաամիրայական խավի և սուլթան, կառավարության դեմ, դարձել Կ․ Պոլսի «Բարեգործական ընկերություն հայոց»-ի, ապա՝ Միքայել Նալբանդյանի հիմնած ընդհատակյա խմբակի անդամ։ Փանոսյանը դարձել է Հարություն Սվաճյանի մարտական զինակիցը, Լոնդոնի ռուսական պրոպագանդիստների գաղափարների տարածողը պոլսահայ գաղութում։ 1862 թ. օգոստոսի 1-ին Կ․Պոլսում սուլթան, կառավարության դեմ ուղղված հայկական ցույցի ղեկավարներից էր, գաղտնի տպագրել և տարածել է թռուցիկներ։ Զեյթունի 1862 թ. ապստամբության օրերին դատապարտել է սուլթանի ջարդարար, քաղաքականությունը, որի համար բանտարկվել է։ 1867 թ. Փանոսյանը ստանձնել է Կ․Պոլսի Սուրբ Փրկչի ազգային հիվանդանոցի հոգաբարձուի պաշտոնը։ 1866 թվականին հիմնադրել է «Մանզումեի Էֆքյար» պարբերականը, որտեղ պաշտպանել է արհեստավորության և գյուղացիության շահերը։ Գրել է հակակղերական բնույթի հրապարակախոսական գրքույկներ։ Փանոսյանի գրական ժառանգությունը պատշաճորեն չի ուսումնասիրված։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17078 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Գաստոն Պաուլս** (իսպ.՝ Gastón Pauls, ծնվել է 1972 թվականի հունվարի 17-ին Բուենոս Այրեսում), արգենտինացի հայտնի դերասան, պրոդյուսեր և հաղորդավար։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1972 թվականի հունվարի 17-ին, Բուենոս Այրեսում։ Հայրը` դերասան և պրոդյուսեր Ակսել Պաուլս է, իսկ եղբայրը գրող Ալան Պաուլսը։
Գաստոն Պաուլսը իր կարիերան սկսել է հեռուստատեսությամբ, երաժշտական ծրագրում որպես հաղորդավար։ 1994 թվականին նա առաջատար դեր ստացավ «Ռուսական լեռը» (Montaña rusa, otra vuelta) դեռահասների հեռահաղորդակցությունում, նկարահանումների ժամանակ նա սիրավեպ սկսեց դերասանուհի Նենսի Դուպլունիի հետ։ Երկու տարվա հարաբերություններից հետո զույգը բաժանվեց։
Մեծ կինոյում առաջին աշխատանքը 1997 թվականին թողարկված «Կոմանիայի տարածքը» (Comanche Territory) ֆիլմն էր։ Այնուամենայնիվ, միջազգային ճանաչման մեջ դերակատարում ունեցավ «Ինը թագուհիներ» ֆիլմը։

Անձնական կյանք
--------------

Ամուսնացած է դերասանուհի Ագուստինա Չերրիի հետ, ունի երկու երեխա։

Ֆիլմագրություն
--------------

### Պրոդյուսեր

* 2008 — Բոլորը դեմ են Խուանին/ Todos contra Juan (մինիսերիալ)
* 2009 — Առասպելներ, մեկանգամյա սիրո քրոնիկոն / Mitos, crónicas del amor descartable (մինիսերիալ)
* 2009 — Կույր ժամադրություն / Ciega a citas (հեռուստասերիալ, գործադիր պրոդյուսեր/ գլխավոր պրոդյուսեր)
* 2009 — Las manos al piano (վավերագրական ֆիլմ, գործադիր պրոդյուսեր)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Гастон Паульс Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · Internet Movie Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 156850869 · GND: 132967162 · ISNI: 0000000114450182 · LCCN: nr2002001330 · NKC: xx0181159 · NTA: 308081498 · NUKAT: n2008090660 · SUDOC: 110131185 · VIAF: 56940203 · WorldCat VIAF: 56940203 |

 |

 |
**Աբրահամ Գևորգի Գասպարյան** (մայիսի 10, 1981(1981-05-10), Հալեպ, Սիրիա), հայ լրագրող, հեռուստահաղորդավար, մեկնաբան։

Հաղորդավար, լրագրող Արփի Հարությունյանի ամուսինն է։

Կենսագրություն
--------------

1987-1992 թվականներին սովորել է Հալեպի ազգային Հայկազյան վարժարանում, 1993-1999 թվականներին՝ «Քարեն Եփփե» ազգային ճեմարանում։ 1999-2006 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի քաղաքագիտության ամբիոնում, 2006-2009 թվականներին՝ նույն ամբիոնի ասպիրանտուրայում։

2003-2007 թվականներին աշխատել է «Նոյան Տապան» լրատվական գործակալությունում՝ որպես արևմտահայերեն լուրերի թողարկող խմբագիր, ապա՝ անգլերեն լուրերի թարգմանիչ, խմբագիր, վերլուծաբան։ 2005 թվականին աշխատել է Հայաստանի հանրային ռադիոյի «ԼՍ» երիտասարդական ծրագրում՝ որպես քաղաքական լրագրող։ 2009 թվականին աշխատել է «Անկախ» շաբաթաթերթում՝ որպես քաղաքական վերլուծաբան։ 2007-2019 թթ.-ին աշխատել է Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության «Առաջին» լրատվական ծառայությունում՝ որպես մեկնաբան, խմբագիր, լրագրող։ 2019 թվականից աշխատում է «Արմնյուզ» հեռուստաընկերությունում՝ որպես «Երեկոյան լուրեր»-ի մեկնաբան։

2009 թվականից դասավանդում է ԵՊՀ-ում։ 2010 թվականին ստացել է քաղաքական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աբրահամ Գևորգի Գասպարյան Archived 2014-09-18 at the Wayback Machine.
* «Առաջին լրատվական» ծրագրի ավագ մեկնաբան Archived 2014-10-27 at the Wayback Machine.
* Աբրահամ Գասպարյան Archived 2020-10-22 at the Wayback Machine.
**Common Desktop Environment (CDE)**, աշխատանքային սեղանի միջավայր, հիմնված է Motif-ի վրա, հիմնականում կիրառվում է Յունիքս, OpenVMS օպերացիոն համակարգերում։

CDE -ն աշխատում է The Open Group, Hewlett-Packard, IBM, Novell և Sun Microsystems ընկերությունների հետ համատեղ և հիմնված է VUE (Visual User Environment)-ի վրա։

Մինչև 2000 թ. CDE-ն համարվում էր UNIX համակարգի կառուցողական ստանդարտ, սակայն աշխատանքային սեղանի ինտերֆեյսի համար ավելի հարմար և հեշտ միջոց հանդիսացան KDE և GNOME ազատ ծրագրավորյին ապահովման համակարգերը, որոնք ունեցան շատ մեծ կիրառություններ ծրագրավորողների շրջանում, քան UNIX- համակարգն ուներ։ 2001 թ UNIX վաճառողներն, օրինակ՝ Hewlett-Packard (HP-UX) և Sun Microsystems (Solaris) ընկերությունները, հայտարարեցին, որ ժամանակի ընթացքում նրանք իրենց ծրագրերում CDE-ն կփոխարինեն GNOME-ով։
Solaris 10 օպերացիոն համակարգը Sun Microsystems-ից միացնում է ինչպես CDE, այնպես էլ GNOME Java Desktop System: Սակայն Sun-ը չէր պլանավորել CDE-ն միացնել OpenSolaris-ին։ 2012 թ. օգոստոսի 6-ին CDE աղբյուրի կոդը հրատարակվել է SourceForge.net՝ GNU LGPL արտոնագրով։

### CDE սպասարկող համակարգեր

HP 9000 C360 , *dtlogin*
HP 9000, 735 HP-UX, CDE
HP 9000, B180L HP-UX CDE
* IBM AIX
* Digital UNIX
* HP-UX
* IRIX IRIX Interactive Desktop
* OpenVMS
* Solaris
* Tru64 UNIX
* UnixWare
* UXP/DS
* Red Hat Linux և Xi Graphics

Տես նաև
-------

* OpenWindows

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Free Software Directory
2. ↑  HP-UX : FAQ
3. ↑  «IRIX 6.5 Release Notes for CDE». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունվարի 19-ին. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 7-ին.
4. ↑  «It's Here! Red Hat's TriTeal CDE, Full-Featured Unix Desktop For Linux». *EE Times*. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 30-ին.
5. ↑  «DeXtop(TM) CDE Makes Big Splash in Linux Industry; Xi Graphics Inc. Releases Standardized GUI for Linux». PRNewswire. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 30-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Open Group — CDE
* CDE для AIX
* CDE для Solaris
* Проект CDE на SourceForge.net

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Open Directory Project |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արտեմ Սարգսյան (այլ կիրառումներ)

**Արտեմ Եղիշեի Սարգսյան** (օգոստոսի 28,1942, Կիրովաբադ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, հաղորդավար։

Կենսագրություն
--------------

Արտեմ Սարգսյանը ծնվել է 1942 թվականի օգոստոսի 28-ին Կիրովաբադ (Գանձակ) քաղաքում։ 1965 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1987 թվականից բանասիրական գիտությունների դոկտոր է, 1990 թվականից՝ պրոֆեսոր։ 1986 թ. արժանացել է ՀԽՍՀ Պետական մրցանակի։ Նրա լեզվաբանական աշխատությունները նվիրված են գրաբարի կառուցվածքային նկարագրության՝ ժամանակակից ճշգրիտ մեթոդների կիրառմամբ, արևմտահայերենի կառուցվածքային նկարագրության՝ հնչյունաբանություն, բառապաշար, քերականություն, արևելահայերենի և արևմտահայերենի զուգադրական քննությանը, լեզվաբանական աշխարհագրության և հանրալեզվաբանության հիմնախնդիրներին։ Դասավանդել է Հայաստանի մի շարք բուհերում և Սփյուռքի կրթօջախներում։ 1972-1982 թվականներին դասավանդել է Կիպրոսի Մելգոնյան վարժարանում, իսկ 1992-1996 թվականներին՝ Երուսաղեմի Ժառանգավորաց վարժարանում և ընծայարանում՝ միևնույն ժամանակ լինելով կրթական հաստատության տեսուչ։ 1978 թվականից Առաջին ալիքի, ապա՝ «Արմենիա» հեռուստաընկերությամբ հիմնել և վարել է «Մեր լեզուն, մեր խոսքը» հաղորդաշարը։ 1998 թվականից ՀՀ ԳԱԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտի թեմատիկ խմբի ղեկավարն է։ Եղել է «Արմենիա» հեռուստաընկերության գլխավոր խմբագիր։

Պարգևներ
--------

* Հայաստանի «Մովսես Խորենացի» մեդալ, 2002
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ, 2011
* Հայաստանի կրթության և գիտության նախարարության ոսկե մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արտեմ Սարգսյան (ծննդյան 70-ամյակի առթիվ)
2. ↑  Amazon.com(անգլ.)
3. ↑  Հայաստանի Հանրապետության մեդալներով պարգևատրելու մասին

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 7296 · GND: 1055772529 · ISNI: 000000004699753X · LCCN: n2015054947 · SUDOC: 132489864 · VIAF: 56941963 · WorldCat VIAF: 56941963 |

 |

 |
**Eidos Interactive Ltd.**, անգլիական վիդեո և համակարգչային խաղերի հրատարակիչ, որի գլխամասային գրասենյակը գտնվում է Ուիմբլդոն Բրիջ Հաուսում, Լոնդոն, Ուիմբլդոն և գրասենյակներ ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Ավստրալիայում և Ճապոնիայում։ Հայտնի է որպես Tomb Raider, Hitman, Commandos, Deus Ex, Legacy of Kain, Thief, TimeSplitters և Fear Effect-ի հրատարակիչ։ 2009 թվականի ապրիլի 22-ը պաշտոնապես դարձավ ճապոնական Square Enix հսկայի եվրոպական մասնաճյուղի մի մասը, որին հաջորդեց ընկերության վերակազմավորումը։ Eidos Interactive Crystal Dynamics և IO Interactive (այժմ անկախ ստուդիա) դուստր ձեռնարկությունները նույնպես ստանձնել են Square Enix-ը։

Պատմություն
-----------

Eidos PLC-ն, որը հետագայում դարձավ Eidos Interactive, հիմնադրվել է 1984 թվականին որպես վիդեո սեղմման և ոչ գծային խմբագրման համակարգերի մասնագիտացված ընկերություն, հատկապես Acorn Archimedes համակարգիչների համար և ցուցակվել է Լոնդոնի ֆոնդային բորսայում։ Իրավունքների և բաժնետոմսերի գնի բարձրացման հետ կապված մի շարք հարցերից հետո, Eidos PLC-ն մի շարք գնումներ կատարեց խաղերի ոլորտում՝ սկսած Domark Group Limited (Domark), Simis և Big Red Software համակարգչային խաղերի ընկերության ձեռքբերմամբ 1995թ.-ին հակառակ գնման միջոցով։ Այն ժամանակ Domark-ը հայտնի էր 3D Construction Kit-ով, Championship Manager-ով, Hard Drivin-ով և շատ այլ ապրանքներով։ Domark-ը, Simis-ը և Big Red-ը միավորվեցին Eidos Interactive-ում։ 1990-ականներին ընկերությունը դարձավ ամենաարագ զարգացողներից մեկը Եվրոպայում։ 2009 թվականի փետրվարին Square Enix-ը համաձայնություն ձեռք բերեց գնել Eidos-ը 84,300,000 ԱՄՆ դոլարով, ամսաթիվը հետաձգվեց, և Square Enix-ը պաշտոնապես ձեռք բերեց Eidos-ը 2009 թվականի ապրիլի 22-ին։

Սկզբում Square Enix-ը հայտարարեց, որ չի միջամտի ընկերության ներքին գործերին, և դա թույլ կտա Eidos Interactive-ին թողարկել իր ստուդիաներում արտադրված խաղերը սեփական ապրանքանիշով։ 2009 թվականի հուլիսին հայտարարվեց, որ Eidos Interactive-ը կմիավորվի Square Enix Limited-ի եվրոպական ստորաբաժանման հետ (հիմնադրվել է 1998 թվականի դեկտեմբերին)՝ ձևավորելով Square Enix Europe։ Eidos անունը մնաց Eidos Montreal և Eidos Shanghai զարգացման ստուդիաների անուններում։

Ստուդիաներ
----------

Crystal Dynamics-ը Ռեդվուդ Սիթիում, Կալիֆորնիա, ԱՄՆ։
IO Interactive Կոպենհագենում, Դանիա (2009-2017, ստուդիան անկախացավ)։
Eidos Montreal Կանադայում.
Գեղեցիկ խաղ ստուդիաներ Լոնդոնում, Անգլիա։
Eidos Shanghai Չինաստանում.
Eidos Հունգարիա Հունգարիայում, փակվել է 2009 թվականի հոկտեմբերին։
Առանցքային խաղերը Բաթում, Անգլիա, փակվեցին 2008 թվականի օգոստոսի 22-ին։
Core Design-ը Դերբիում, Անգլիա, փակվեց 2006 թվականի մայիսի 11-ին։
Ion Storm-ը Դալլասում և Օսթինում, Տեխաս, ԱՄՆ, փակվել է 2005 թվականի փետրվարի 9-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  kotaku.com/5229444/square-enix-lets-eidos-be-eidos
2. ↑  Elliott, Phil (2009 թ․ հուլիսի 7). «Square Enix revamps Europe operation». *GamesIndustry.biz*. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.
3. ↑  Plunkett, Luke (2009 թ․ հուլիսի 8). «Goodbye Eidos, Hello Square Enix Europe». *Kotaku*. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MobyGames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000122544365 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աբգարիոսներ (այլ կիրառումներ)

**Հակոբ եպիսկոպոս Լյուստրացի Աբգարիոս** (արաբերեն հնչմամբ՝ **Յաղուբ Էփքարիոս**, 1781, Բեյրութ, Լիբանան - 1845, Բեյրութ, Լիբանան), հայկակսն Աբգարիոսներ գերդաստանի նահապետը։

Ծնվել է 1781 թ-ին Փոքր Ասիայի Ֆիլոմելիոն քաղաքում։ 1823 թ.-ին Երուսաղեմում կարգաթող լինելուց հետո ընդունել է բողոքականություն, գաղթել Լիբանան, հաստատվել Սայդայում, ապա Բեյրութում, դարձել մեծահարուստ։ Նրա անունով Բեյրութի պարսպի դռներից մեկը կոչվել է «Բաբ Ցաղուբ»։ Ունեցել է չորս զավակ, որոնցից առավել հայտնի են Աբգարիոս Իսքենդերը և Աբգարիոս Յուհաննան։ Մահացել է 1845 թ-ին Բեյրութում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 18)։*  |
**Գրիգոր Փեշտիմալջյան** (դեկտեմբերի 24, 1778(1778-12-24), Կոստանդնուպոլիս - հունվար 1839, Կոստանդնուպոլիս), նշանավոր բնիկ հայ փիլիսոփա, մանկավարժ, թարգմանիչ և լեզվաբան։ Նա XIX դարի հայկական վերածննդի ու բարեփոխման շարժման ականավոր դեմքերից է։

Կենսագրություն
--------------

Գրիգոր Փեշտիմալջյանը ծնվել է Կոստանդնուպոլսում և իր ամբողջ կյանքը նվիրել է գրելուն և սովորեցնելուն։ Նա դարձել է «Բեզցիյան» հայկական դպրոցի տնօրենը, որտեղ նա նաև սովորեցնում էր լեզու, ճարտասանություն, փիլիսոփայություն և կրոն։ 1828 թ.-ին, շուտով, Քում Կասի պատրիարքարանին նվիրված կրոնական դպրոցի հիմնադրումից հետո, նա այդտեղ առաջադրվում է որպես գլխավոր ուսուցիչ և կառավարիչ։ Նա դասավանդում է Հասկոյի հայկական հոգևոր սեմինարիայում և աշխատում է որպես տնային մասնավոր ուսուցիչ բանկիրների ընտանիքում։ Որպես մանկավարժ՝ նա աշխատում է կազմակերպությունում՝ դասագրքերի ձեռնարկների և ուսումնական ծրագրերի վրա, ինչպես նաև գրել է սահմանադրություն՝ դպրոցի կարգապահության և աշակերտների պատշաճ վարքի համար։

Գործունեություն
---------------

Իր կյանքի վաղ շրջանում նա սկսում է կազմել դասական հայերենի բառարան, ծրագրում է կազմել 2 հատոր, բայց ծրագիրն ընդհատվում է։

Նա ապրել է մի ժամանակ, երբ հայ հասարակության հասկացողությունը ակտիվ զբաղված էր սուր բանավեճով՝ դասական հայերենը հակադրելով ժամանակակից մայրենի լեզվին։ 1829 թ.-ին նա հրատարակում է «Գրականություն Հայկազեան լեզվին», որի ակունքը դասական հայերենի քերականությունն էր։ Նրա «Տրամաբանություն կամ արվեստ բանական» փիլիսոփայական քննախոսությունը ևս գրված էր դասական հայերենով։ Նրա այլ աշխատությունները, ինչպիսիք են՝ «Կրթության Քաղաքավարությունը» և «Լուսաշավիղը» գրված են շատ պարզ ժամանակակից հայերենով։ Փեշտիմալջյանի աշխատանքները վճռականորեն ազդում են հայերենի տառերի փոփոխություններին՝ XIX դարի վաղ ժամանակների ընթացքում։

Նա նաև սովորեցրել է և գրել փիլիսոփայական շարադրանքներ՝ ուղղված Պատչառաբանություննրի դարաշրջանին՝ հավատարիմ մնալով եվրոպական փիլիսոփաներին։ Ճնայած նրան, որ նա աշխարհիկ մարդ էր, նրա կրոնական իմացության կարևորությունը և աստվածաբանությունը չափազանց անցնում էր հոգևորականների չափից։ Ապրելով մի ժամանակ, երբ մի շարք աղանդավորներ պաշտպանում էին Հայ առաքելական եկեղեցին, նրա վարդապետությունը և նրա ավանդույթները՝ փորձելով պահպանել հայ հասարակության ազգային և կրոնական միասնությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 330)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 26443 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Երիցյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սրբուհի Խաչատուրի Երիցյան** (1844 կամ 1845, Իզմիր, Այդին, Օսմանյան կայսրություն - 1917, Թիֆլիս, Թիֆլիսի նահանգ), հայ մշակութային գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Հրապարակախոս, խմբագիր Մարկոս Աղաբեկյանի քույրն է։ Սովորել է Զմյուռնիայի Աղաբաբյան վարժարանում, այնուհետև՝ Կ.Պոլսում, որտեղ ստացել է հայերեն և ֆրանսերեն հիմնավոր կրթություն։ 1859 թվականին տեղափոխվել է Սալոնիկ, 1862 թվականին՝ Կ. Պոլիս, հետագայում, ամուսնանալով Ալեքսանդր Երիցյանի հետ, Թիֆլիսում ծավալել է մշակութային, կրթական լայն գործունեություն։ Եղել է Կովկասի հայոց բարեգործական ընկերության հիմնադիրներից, բաց է արել կանանց արհեստագործական դպրոցներ։ Աշխատակցել է պարբերական մամուլին։ «Փորձ» պարբերականում տպագրել է ուշագրավ հիշողություններ 1860-ականների քաղաքական խանդավառ օրերի, հատկապես Մկրտիչ Պեշիկթաշլյանի «Զեյթունյան երգերի» առաջացման մասին, հաղորդելով արժեքավոր փաստեր։ 1874 թվականին Թիֆլիսում հրատարակել է «Տոմար ընտանեկան» գիրքը, որը պարունակում է վիճակագրական հետաքրքիր տվյալներ Ռուսաստան և Թուրքիայի հայերի մասին։

Մահացել է 1917 թվականին Թիֆլիսում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973). *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*. Երևան: «Սովետական գրող». էջ էջ 314.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 593)։*  |
**Ղևոնդ Հովնանյան** (հոկտեմբերի 20, 1817(1817-10-20), Կոստանդնուպոլիս - հունվարի 26, 1897(1897-01-26), Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա), հայ բանասեր, լեզվաբան, թարգմանիչ։ Պողոս Հովնանյանի եղբայրը։ Սովորել է Կ.Պոլսի ֆրանսիական, 1835 թվականից՝ Վիեննայի Մխիթարյան վարժարաններում։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության անդամ (1838)։

Գործունեություն
---------------

Եղել է միաբանության տպարանապետ, Կ. Պոլսի Մխիթարյան վարժարանի ուսուցիչ, 1868-1870 թվականներին՝ թուրքականի ասիստենտ Վիեննայի Արևելյան ակադեմիայում, 1887-1890 թվականներին՝ «Հանդես ամսօրյայի» խմբագրապետ։ Տիրապետել է հունարենին, լատիներենին, գերմաներենին, ֆրանսերենին, արաբերենին և այլն։ Ա. Գարագաշյանի և Հ. Գաթըրճյանի հետ թարգմանել է Ժ. Բ. Բոսյուեի «Խօսք վասն տիեզերական պատմութեան» (1841) աշխատությունը, որտեղ կյանքի է կոչել «ոսկեդարյան» գրաբարը։ «Հետազօտութիւնք նախնեաց ռամկօրէնի վրայ» (մաս 1, տետր 1 և 2, 1897) գրքում Հովնանյանը հավաքել է հայ հին գրականության մեջ հանդիպող ռամկորեն (ժողովրդախոսակցական գրաբար) հատվածները և ավելի ուշ շրջանի հայ հեղինակների (Ներսես Շնորհալի, Մխիթար Հերացի, Սմբատ Գունդստաբլ, Վարդան Այգեկցի, Մխիթար Գոշ և այլք) երկերից նմուշներ, ուսումնասիրել դրանք, և ըստ այդմ, առաջին թարգմանիչներից մինչև միջնադարի ստեղծագործողները, հայերենը բաժանել երկու շրջանի, առաջինն անվանելով «ռամկախառն գրաբար», երկրորդը՝ «գրաբարախառն ռամկօրէն»։ Գրքի նախաբանում («Նախաշաւիղ») Հովնանյանը հիմնավոր փաստերով հաստատում է հայկական բարբառների գոյությունը V դարում և դրանից առաջ, ապա եզրակացնում, որ գրաբարը մշակվել է առօրյա խոսակցական լեզվի հիմքի վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 14911 · BNF: 15809893f · GND: 1216767718 · ISNI: 0000000032590851, 0000000416406929 · LCCN: n2002058186 · SUDOC: 236058991 · VIAF: 12638659, 304922161 · WorldCat VIAF: 12638659, 304922161 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 577)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |