**Դմիտրի Ալեքսանդրովիչ Ռովինսկի** (ռուս.՝ Дми́трий Алекса́ндрович Рови́нский, օգոստոսի 16 (28), 1824, Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 11 (23), 1895, Բադ Վիլդունգեն), ռուս իրավաբան, իսկական գաղտնի խորհրդական, 1860-ականների դատաիրավական բարեփոխումների գլխավոր մշակողներից մեկը։ Հայտնի է նաև որպես արվեստի պատմաբան և 18-19-րդ դարերի ռուսական դիմանկարների և փորագրանկարների վերաբերյալ տեղեկատու գրքեր կազմող, մարդասեր և բարերար։ Գիտությունների ակադեմիայի և Գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամ։

Ծառայություն
------------

Ռովինսկին սերում է Նիժնի Նովգորոդի մարզի Ռովինսկիների ազնվականության տոհմից։ Մոսկվայի ոստիկանապետ Ալեքսանդր Ռովինսկու որդին է, բանաստեղծ Վիկենտի Ռովինսկու եղբորորդին, «Շրջված Էնեականները» - բելառուսերենով (Սմոլենսկի բարբառ) առաջին ստեղծագործություններից մեկի հեղինակը։

Իրավագիտության ուսումնարանն ավարտելուց հետո 1844 թվականի հունիսի 13-ին Ռովինսկին ծառայության է անցել Մոսկվայում, որտեղ հաջորդաբար զբաղեցրել է Սենատի քարտուղարի, նահանգային փաստաբանի, քրեական պալատի նախագահի տեղակալի, նահանգային դատախազի պաշտոնները, գլխավորել է Կառավարող Սենատի 6-րդ բաժանմունքի 1-ին բաժինը, եղել է Դատական պալատի դատախազ և Դատական պալատի քրեական բաժանմունքի նախագահ։ 1870 թվականի հուլիսի 2-ից ցմահ եղել է քրեական վճռաբեկ դեպարտամենտի սենատոր։

Ծառայությունը սկսելուց ուղիղ 10 տարի անց՝ 1854 թվականի հունիսի 13-ին, Ռովինսկուն շնորհվել է կոլեգիական խորհրդականի կոչում։ 1864 թվականի դեկտեմբերի 31-ին նրան շնորհվել է իսկական պետական խորհրդականի, 1870 թվականի հուլիսի 2-ին՝ գաղտնի խորհրդականի, իսկ 1894 թվականի հուլիսի 13-ին՝ իսկական գաղտնի խորհրդականի կոչումներ։

Ռովինսկին որպես իրավաբան
------------------------

Ռովինսկու պաշտոնավարման շրջանը՝ մինչև դատաիրավական բարեփոխումների մեկնարկը, առանձնանում է չափազանց աշխույժ, զգայուն և ցանկացած ֆորմալիզմին անհարիր գործունեությամբ, հատկապես նահանգային դատախազի պաշտոնում, որի կարևորությունը նա կարողացել է չափազանց բարձրացնել, չնայած «Մոսկվայի տիրոջ»՝ գեներալ-նահանգապետ կոմս Արսենի Զակրևսկու հետ հարաբերությունների լարվածությանը։ Համառորեն ձգտելով հնարավոր նյութական ճշմարտության և արդարության որոնումների քրեական գործերի վերաբերյալ որոշումներում, որոնք երբեմն կառուցված էին կենդանի մարդու մասին լրիվ մոռացությամբ, պաշտոնական, կողմնակալ, մեխանիկորեն գնահատված ապացույցների տարածքում, որոնք ձեռք էին բերվում անգրագետ և հաճախ շահամոլ ոստիկանների կողմից, ովքեր կորզում էին կասկածյալի խոստովանությունը քողարկված, իսկ երբեմն էլ բացահայտ խոշտանգումների կամ տանջանքների միջոցով «առանձնատների» նկուղային հարկերի «բանտասենյակներում» և «գերեզմաններում», Ռովինսկին մտնում էր բոլորի դրության մեջ և զգոն հսկողությամբ, համառ պահանջով և խնդրանքով, որքան հնարավոր էր, վերացնում էր դատաքննչական համակարգի աղաղակող չարաշահումները։ Ռովինսկին շատ է աշխատել բանտարկյալների վիճակը բարելավելու ուղղությամբ, մի միջավայրում, որտեղ Ֆեոդոր Պետրովիչ Գաազն արդեն ավարտել էր իր սիրառատ գործունեությունը, որին Ռովինսկին իր օրերի վերջում գորովանքով է հիշում։ Կոմս Զակրևսկու հետ ծանր բախումների պատճառ է դարձել Ռովինսկու միջնորդությունը ճորտերի համար, որոնց դեմ հողատերերին և կառավարիչներին անհնազանդության արհեստականորեն ուռճացված մեղադրանքներ են հարուցվել, ավելին, որոշ դեպքերում դրանք որակվել են որպես «ապստամբություն», որը ենթադրել է տաժանակիր աշխատանք և մտրակով հարվածներ։ Փորձելով իր օրինակով ազդել երիտասարդ դատական գործիչների վրա՝ Ռովինսկին ողջունել է 1860 թվականին դատական քննիչներին ուղղված հրամանի հրապարակումը և կոչ արել Մոսկվայի նահանգի ապագա քննիչներին, ովքեր հավաքվել են նահանգային դատախազի մոտ․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Լինել առաջին հերթին մարդ, այլ ոչ թե պաշտոնատար անձ, ծառայել գործին, այլ ոչ թե անձանց, ապավինել օրենքին, այն հասկանալի և հիմնավոր մեկնաբանել, որպեսզի այն բարիք գործի ու օգտակար լինի և ձգտել մեկ հատուցման՝ հասարակության բարիացակամ կարծիքին… |  |

Դատական բարեփոխումների անհրաժեշտության մասին ենթադրությունները Ռովինսկուն դրդել են մի շարք աշխատությունների, որոնք իրենց մեջ պարունակել են կյանքի իրական իմացություն, հավատով են լցված ժողովրդի հոգևոր ուժի հանդեպ և քննադատել են կոմս Դմիտրի Բլուդովի կողմից ներկայացված քրեական դատավարության բարեփոխումների նախագիծը, որով նախատեսվել է աստիճանաբար բարելավել գործող դատական համակարգը և դրա իրականացման մեթոդները։ Կողմ լինելով վերջինիս արմատապես փոխելու անհրաժեշտությանը և անհրաժեշտ համարելով ռուսական դատական կյանքից արմատախիլ անել «ազատական դեկորացիաներով ամպագոռգոռ արտահայտություններով ու քրեական կատակներով» պատված անխիղճ «հրամայական կեցվածքը», Ռովինսկին առաջարկեց դատական համակարգի հիմքում դնել հաշտարարի համակարգը, որն արդեն իսկ իրեն դրսևորել է ամենադրական կողմերով, իսկ ավելի կարևոր գործերով ստեղծել երդվյալ ատենակալների դատարան։ Նա առաջինն է, ով համարձակություն է ունեցել այդ դատարանի հարցը դնել գործնական հիմքերի վրա՝ միաժամանակ պայքարի մեջ մտնելով այդ պաշտոնը զբաղեցնող բազմաթիվ հեղինակավոր անձանց հետ։ Հակառակ ռուս մարդու, հանցագործությունն ու դժբախտությունը տարբերելու ենթադրյալ անկարողության, Ռովինսկին իր իրավական և գրական ստեղծագործություններում առաջ է քաշել խորը տարբերություն դատապարտյալի հանդեպ մարդկանց կարեկցանքի և հանցագործության հանդեպ նրա ենթադրյալ անձնատուր լինելու միջև․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ժողովուրդը կարեկցանքով է նայում արդեն մտրակներով պատժված, ծանր աշխատանքի ու աքսորի դատապարտված հանցագործին և մոռանալով նրա կատարած բոլոր չարիքները, առատաձեռն ողորմություն է բերում նրան իրերով և փողով, նա խղճում է դատապարտյալներին, ովքեր տարիներ և տասնամյակներ շարունակ դատվում են, վնաս պատճառելով իրենց ընտանիքին և պետական գանձարանին, բայց այդ կարեկցանքի համար ավելի շուտ պետք է ճանաչել ժողովրդի բարոյական խորը արժանապատվությունը, այլ ոչ թե մեղադրել նրան իրավական գրագիտության բացակայության մեջ։ |  |

Ռովինսկին իր տարբեր գրառումներում վառ գույներով է նկարագրել պատիժների համակարգը, որը գործել է բանտերում մինչև 1863 թվականը՝ բանտարկյալների պատժումը մտրակներով և ճիպոտներով, սարսափելի, բայց ճշմարտացի գծերով նկարագրելով «կանաչ փողոցը»։ Ռուս մարդու օրինականության զգացումը մերժելու արդյունքում երդվյալ ատենակալները հանցագործություններ չեն տեսնի այնտեղ, որտեղ դա տեսնում է օրենքը, Ռովինսկին արձագանքել է՝ նշելով, որ դա հանրային դատարանն է, հանրային և բոլորի կողմից հարգված, որին պետք է նախորդի. հասարակության և դատավորների օրինական զարգացումը, այնպես որ հենց որ դրա մեջ գտնվող մարդիկ իմանան ճշմարտությունը և դադարեն որոշ հանցագործություններ ճանաչել որպես սովորական գործ։ Վախենալով, որ երդվյալ ատենակալների դատարանը հասարակության համար անհասկանալի նորամուծություն կթվա և չի գտնի իր համար անհրաժեշտ մարմինները՝ ի դեմս դատախազների և պաշտպանների, նա առարկեց հին ռուսական դատարանում հասարակական և ընտրովի պաշտոնների մասնակցության ուսումնասիրություններին և հետաքրքիր դիտողություններ և եզրակացություններ կատարել, թե ինչպես կարելի է զարգացնել և ազգային ինչ առանձնահատկություններ պետք է ունենան ապագա ռուս դատախազները և փաստաբանները։ Դատաիրավական բարեփոխումների հանձնաժողովին մասնակցելու համար Սանկտ Պետերբուրգ հրավիրված և 1863 թվականին Պետական գրասենյակ գործուղված Ռովինսկին համառորեն և անդուլ կերպով առաջ էր տանում ում իր հայացքները՝ փորձելով ազատել երդվյալ ատենակալների դատավարությունն անհարկի պայմանականություններից, նվազեցնել դատախազական բացարկները և երդվյալ ատենակալների չափազանց հաճախակի երդմնակալությունը, ընդհանրապես վարույթներից վերացնել անվստահության և դիդակտիզմի տարրը, որին շատերը հակված էին հասարակական խղճի ներկայացուցիչների նկատմամբ, դիդակտիզմի տարրը, որին շատերը հակված են հասարակական խղճի ներկայացուցիչների նկատմամբ։ Ռովինսկու որոշ ծրագրեր իշխանության ցուցումներից հետո իրականացվել են միայն ավելի ուշ։ Ռովինսկին առանձնահատուկ սիրով է աշխատել հաշտարարի սահմանակարգի կազմակերպման վրա՝ առաջարկելով այն բարձրացնել բնակչության աչքում և կենտրոնական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններին մոտիկից ծանոթացնել դրանց որպես պատվավոր հաշտարար դատավորներ արդարադատության և ներքին գործերի նախարարների, Պետական խորհրդի անդամների և սենատորների հետ նրանց այդ պաշտոններում գտնվելու ողջ ժամանակաընթացքում, իսկ նահանգներում՝ նահանգապետերի, ազնվականության նահանգային առաջնորդների և գավառական զեմստվոյական խորհուրդների նախագահների հետ։

1862 թվականին Ռովինսկու անմիջական ղեկավարությամբ իրականացվել է դատաբժշկական վիճակագրական լայնածավալ աշխատանք՝ հավաքվել և մշակվել են տեղեկություններ Մոսկվայի դատական օկրուգի նահանգներում դատական գերատեսչության գործերի վիճակի վերաբերյալ։

1866 թվականին, նշանակվելով այդ օկրուգի դատախազ, Ռովինսկին եռանդով ձեռնամուխ է եղել նոր գործի գործնական կազմակերպմանը։ Նա ընտրել է Մոսկվայի դատախազության առաջին կազմը, որտեղից ի հայտ են եկել նշանավոր դատական գործիչներ։ Ի թիվս այլոց, այդ կազմում ընդգրկված են եղել արդարադատության ապագա նախարար Նիկոլայ Մանասեինը և Գրոմնիցկին, ով հայտնի է եղել մեղադրողի իր տաղանդով։ Իր ենթակաների հետ համատեղ կատարելով դատախազական պարտականությունները, որին խորթ են եղել ցանկացած «գեներալություն» և արտաքին փայլի ձգտում, Ռովինսկին նրանց համար օրինակ է ծառայել որպես սիրելի գործին նվիրված անձնավորության։ Նոր հաստատությունների առաջին քայլերը չէին կարող ընթանալ առանց ակամա սխալների, և հասարակության ոչ բոլոր շերտերն էին, որ կարեկցում էին նրանց։ Անխուսափելի բախումներ և վիճաբանություններ են առաջացել, անհրաժեշտություն է առաջացել գործ ունենալ այն անձանց գաղտնի չարախնդության և ակնհայտ անբարյացկամության հետ, ում իշխանությունը կամ ազդեցությունը իրավական խոչընդոտների է հանդիպել նոր հաստատությունների անսովոր գործունեության մեջ։ Դատական օկրուգներից ամենամեծի դատական պալատի առաջին դատախազի պաշտոնը ոչ միայն բարդ է եղել, այլև բարոյապես պատասխանատու նոր դատարանի ապագայի համար։ Ինչպես դատավորի, այնպես էլ վճռաբեկ դատավորի պաշտոններում Ռովինսկին պահպանել է իր կենսական հայացքները յուրաքանչյուր գործի վերաբերյալ, որն իրեն առաջին հերթին թվացել է որպես առօրյա երևույթ՝ անհատական երանգավորումով։ Կարծրացած իրավական սխեմաները նրան օտար են եղել և ամեն գործում առաջին հերթին Ռովինսկին տեսել է կենդանի մարդուն։ Ռովինսկին իր գթասրտությունը հակադրել է առօրյա կյանքի ճշմարտության պահանջներին և այն ներդրել վճռաբեկության խախտումների գնահատման վերացական տարածքում։ Նա բոլոր տեսակի «գրագրամոլների» անորոշ, խուսափողական և թերի պատասխանողների թշնամին է եղել, նա հակիրճ ու դիպուկ է եղել իր աշխատանքում, բայց կարողացել է շատ մանրամասն քննարկել հարցերը, երբ դրանք վերաբերել են լուրջ իրավահարաբերությունների կամ իրավախախտումների վերաբերյալ ճիշտ տեսակետի հաստատմանը։ Ռովինսկին աշխատել է անխոնջ, բարեխղճորեն, ոչ մի պատրվակով չխուսափելով չոր, երբեմն էլ շատ ձանձրալի, տքնաջան աշխատանքից։ Իր սենատորական գործունեության ընթացքում նա միշտ եղել է իր իր դիրքում՝ ազդելով ընկերների վրա իր առօրյա և իրավական հայացքների անկախությամբ և հստակությամբ։ Սենատ մտնելով այն տարիքում, երբ շատերն արդեն երազում են հանգստի մասին, նա ուրախությամբ գործի է անցել և զեկուցել 7825 գործերի մասին, որոնցից յուրաքանչյուրի վերաբերյալ նա իր ձեռքով որոշում կամ հիմնավորված եզրակացություն է գրել։ Նրա համար հեշտ չի եղել, քանի որ ծառայության կողքին ունեցել է արվեստի սիրելի ոլորտ, որտեղ նրան ձգել են հոգու բոլոր ուժերը և որտեղ հոգեպես հանգստացել է։

Արվեստագիտություն
-----------------

Դմիտրի Ռովինսկի, իրավաբան և ռուսական դիմանկարի գիտակ
Այս բնագավառում Ռովինսկի շատ բան է արել։ Սեփական աշխատանքով և նյութական մեծ զոհողությունների շնորհիվ նա հավաքել և հրատարակել է. 

* «Ռուսական սրբանկարչության դպրոցների պատմությունը»,
* «Ռուս փորագրիչները և նրանց ստեղծագործությունները»,
* «Ռուսական փորագրված դիմանկարների բառարան»,
* «Ռուս փորագրիչ Եվգրաֆ Չեմեսով» (17 դիմանկարով),
* «Ռուսական ժողովրդական նկարներ», «Մոսկվայի թագավորների արժանահավատ դիմանկարներ» (47 գծանկարներով),
* «Նիկոլայ Ուտկին։ Կյանքն ու ստեղծագործությունները» (34 դիմանկարներով և գծանկարներով),
* «Սոլովեցի մենաստանի տեսարաններ» (51 գծանկարներով),
* «Նյութեր ռուսական պատկերագրության համար» (12 թողարկում, 480 նկարներով),
* «Իվան Բերսենևի տասնմեկ փորագրություն»,
* «Ֆեոդոր Իորդան»,
* «Վասիլի Պերով. կյանքն ու ստեղծագործությունները»,
* «Երգիծական նկարների ժողովածու»,
* «Ռեմբրանդտի փորագրությունների ամբողջական հավաքածու» (1000 ֆոտոտիպով),
* «Ռեմբրանդտի աշակերտների և վարպետների փորագրությունների ամբողջական հավաքածու, ովքեր աշխատել են նրա ոճով» (478 ֆոտոտիպով),
* «Ռուսական փորագրված դիմանկարների մանրամասն բառարան»։

Բացի դրանից, Ռովինսկին կատարել է մի շարք փոքր հրապարակումներ՝ «Տեսարաններ պրիվիսլենյան գավառներից», «1812 թվականի երգիծական այբուբենի նկարները», «Սուգորսկու դեսպանատունը» և այլն։

Ռովինսկու հրատարակությունների մեջ առաջին տեղը զբաղեցնում «Ռուսական փորագրված դիմանկարների մանրամասն բառարանը», որում անգնահատելի մասնակցություն է ունեցել փորագրիչ Պյոտր Կոնստանտինովը։ Բառարանը բաղկացած է 4 in quarto հատորից և թանկարժեք հուշարձան է փորագրության արվեստին ընդհանրապես և մասնավորապես ռուսական արվեսին ծանոթանալու համար, որն ընդգրկում է 2000 անձանց դիմանկարներ, որն էլ գրավել է ժամանակակիցների և սերունդների ուշադրությունը։ Այդ նկարագրությունները, որոնք իրենցից ներկայացնում են հաշվետվություններ յուրաքանչյուր դիմանկարի մասին՝ ճշգրիտ և ամենափոքր տեխնիկական մանրամասներով, ներկայացված են 10000 նկարների և գրքի վրա կատարված հսկայական աշխատանքը։ Այդ չորս հատորները փորագրության սիրահարների և արվեստի պատմություն ուսումնասիրողների համար, ամենահարուստ նյութն են տալիս։ Գրքի 3086 սյունակների կազմումը կարող էր լցնել մարդու կյանքը, զանազան, գեղեցիկ ֆոտոտիպերի հետ մեկտեղ՝ կենսագրական գրառումներով, ժամանակակիցների պատմություններով ու ցուցումներով։ Դրանք պարունակում են հետաքրքիր պատմական և կենցաղային նյութեր, որոնք բազմաթիվ կողմերից նկարում և լուսավորում են ռուսական կյանքն ու նրա ճակատագիրը։ Ռովինսկու գրառումները ամբողջականության կամ կոնկրետ համակարգի հավակնություն չունեն. դրանք, մեծ մասամբ, համառոտ, կենդանի բնութագրեր են, փայլուն խելքով, զինված կրթվածությամբ և գիտելիքներով։ Խտացված ձևը նրանց տալիս է հատուկ ուժ և լիովին բացառում է ցանկացած պայմանականություն և հավակնոտ պաթոս։ Ռովինսկու ստեղծագործություններում պատմական ստրկամտության հետք չկա, նրա ակնարկներն ու գնահատականները հնչում են լիակատար անկեղծությամբ։ Սակայն նրա ոչ բոլոր գրառումներն են համառոտ։ Այդ անվան տակ կան կենսագրական ակնարկներ, որոնց զատումը «Բառարանից» և դրանց համատեղումը կարող է հետաքրքրությամբ լի գիրք դառնալ։ Այդպիսին են Ալեքսանդր I-ի, Եկատերինա II-ի, Դմիտրի Սամոզվանեցի և մասնավորապես, Ալեքսանդր Սուվորովի կյանքի և ստեղծագործության մասին ակնարկները։ Այդ ակնարկների հեղինակին կարելի է նախատել «Բառարանի» շրջանակներից դուրս եկող անհարկի մանրամասնությունների համար։ Ռովինսկին կանխատեսել է նման նախատինքի հնարավորությունը։ Դրա պատասխանում կան ցուցումներ պատկերագրության և պատմության փոխհարաբերության մասին։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մեզ՝ պատկերագիրներիս համար, հետաքրքիր է ունենալ ոչ թե Եկատերինայի կերպարը խիստ հանդիսավոր դիրքով, այլ իրական, կենդանի Եկատերինան՝ իր բոլոր առավելություններով ու թերություններով հանդերձ։ Մենք ուզում ենք իմանալ ամեն մի մանրուք, որով շրջապատված էր այդ մեծ կինը, մենք ուզում ենք իմանալ, թե երբ է նա վեր կացել, երբ է անցել աշխատանքի, ինչ է խմել և կերել ճաշին, ինչ է արել երեկոյան, ինչպես էր հագնվում և ուր է գնում։ Մենք մտածում ենք ամեն ինչի մասին, ուզում ենք իմանալ նրա անձնական կյանքը, նույնիսկ կարդալ նրա ինտիմ գրառումները, ուզում ենք նրան տեսնել տանը՝ կենդանի, խելացի, խորամանկ... և գուցե չափազանց կրքոտ։ Նրա առօրյա կյանքի բոլոր մանրուքների հետ կարճ ծանոթությունից հետո մենք, վստահ կլինենք, որ նրա կյանքի թեթև կողմերը թուլացնող ազդեցություն չեն թողել իր թագավորական գործերի վրա և մենք կսիրենք այդ մեծ կնոջը իր նոր, ռուսական հայրենիքի հանդեպ անսահման սիրո համար։ |  |

Փորագրված դիմանկարների բառարանը պատկերում է ռուս մարդկանց հասարակության սանդուղքի տարբեր մակարդակներում և պատմական տարբեր դարաշրջաններում։ Բայց տեսարանն ամբողջացնելու համար պետք էր պատկերել ռուսական կյանքը, պետք էր հավաքել ոչ թե անձնական, այլ կենցաղային հատկանիշները, որոնք այս կամ այն կերպ ամրագրված են ժողովրդի հիշողության մեջ։

Ռովինսկին այդ առաջադրանքը կատարել է իր «Ռուսական ժողովրդական նկարներ» դասական աշխատության մեջ, հրատարակված 1881 թվականին, 9 հատորով, որոնցից չորսը պարունակում են 1780 նկար, իսկ հինգում ներկայացված է դրանց բացատրական տեքստը՝ 2880 մեծ 8 էջերի վրա։ Այդ հրատարակության մեջ, որը պահանջում էր արտասովոր սեր դեպի գործը, տոկունություն և գիտելիք և առավել ևս, մեծ զոհողություններ, Ռովինսկին հավաքեց բոլոր ժողովրդական նկարները, որոնք տպագրվել էին մինչև 1839 թվականը, այսինքն՝ մինչև այն ժամանակները, երբ ժողովրդական ազատ արվեստում ներդրվեց պաշտոնական գրաքննությունը։ Այդ նկարներում բազմազան եղանակներով պատկերված է 17-րդ դարի սկզբից մինչև 19-րդ դարի կեսերը մարդկանց առօրյա և հոգևոր կյանքի ամենատարբեր կողմերը։ Ժողովրդական փորագրիչի պարզամիտ պատկերներում ռուս մարդը ներկայացված է իր ընտանիքի, շրջապատող աշխարհի հետ իր հարաբերություններում, ուսուցման մեջ, իր կրոնական համոզմունքներով և բանաստեղծական գաղափարներով, իր վշտերով զվարճանքով և ուրախություններով, սխրանքներով, ձախողումներով և հիվանդությամբ։ Նա ողջ է մեր առջև, խոսում է իր մասին, իր «կարմիր խոսքով», հեքիաթով ու լեգենդով, յուրօրինակ, զորեղ և պարզամիտ, համբերատար և զարհուրելի, աշխույժ և միևնույն ժամանակ հոգսառատ կյանքին, բարեհամբույր հեգնանքով նայելով իրեն շրջապատող ամեն ինչին, իսկ մահվան առջև կանգնելով վեհորեն և հանգիստ։

Ժողովրդական նկարների վերաբերյալ այդ աշխատանքում կատարվել են ինքնուրույն մանրամասն ուսումնասիրություններ, ընդարձակ քաղվածքներ ժողովրդական գրականության հուշարձաններից՝ ներդաշնակ, հարուստ աղբյուրների և անձնական փորձի վրա հիմնված, առօրյա ու ազգագրական նկարների ուսումնասիրություն։ Ով ուշադրությամբ կարդացել է ժողովրդական նկարների տեքստի հինգ հատորները, նա կարող է ասել, որ իր աչքի առաջ անցել է ոչ թե պաշտոնական, արտաքին, այլ ներքին ռուսական կյանքը ավելի քան երկու դար, այն ամենով, ինչ կազմում էր դրա էությունը։

Ռովինսկու սերն արվեստի հանդեպ արտացոլվել է նաև 1892 թվականին հրատարակված նրա «Վասիլի Գրիգորիևիչ Պերով։ Նրա կյանքը և ստեղծագործությունները » գրքում, որը բաղկացած է նկարչի հիանալի կենսագրությունից, որը գրել է Նիկոլայ Սոբկոն, և Վ. Գ. Պերովի 60 ֆոտոտիպ նկարներից։ Ռովինսկին լայն ընտրություն ուներ՝ տպագրելու ռուս նշանավոր նկարիչների ստեղծագործությունները։ Նման հրապարակումը կարող է համակվել մարտական կյանքից ահավոր տեսարանների ճնշող պատկերմամբ, կարող էր աչք շոյել նրբագեղ մորթիների, գործվածքների և զարդերի վրա լույսի հեղեղումների փոխանցման միջոցով, կարող է ներկայացնել այն ժանրային տեսարաններ, որտեղ «անտեսանելի արցունքների միջից լսվում է տեսանելի ծիծաղ», որտեղ խորապես ողբերգական էակը սահմանափակվում է առօրյա երևույթի շրջանակներում։ Բայց նա չանդրադարձավ գեղարվեստական վրձնի այդ գործերին։

Լինելով ժողովրդական կյանքի գիտակ և հետազոտող՝ նա չէր սիրում որևէ արտահայտիչ, էֆեկտի համար նախատեսված կամ բացառիկ բան։ Ռուսական առօրյա կյանքն իր սովորական, համեստ ընթացքով ավելի գրավեց նրան, քանի որ ավելի պարզ և ճշմարտացիորեն էր արտացոլում ռուս մարդու էությունը։ Վ. Գ. Պերովը հենց այդպիսի կյանքի գեղանկարիչ էր։ Նրա պարզ, հնարամիտ, ինքնակատարելագործվող բնույթով լի, համեստ կյանքը պետք է գրավեր Ռովինսկու ուշադրությունն ու համակրանքը։ Պերովի գեղարվեստական ստեղծագործությունները էլ ավելի մեծ ազդեցություն ունեցան Ռովինսկու վրա, քանի որ դրանցում, ինչպես գեղանկարչական գեղադիտակի մեջ արտացոլվում է առօրյա կյանքը, որը հարուստ չէ գույներով ու տպավորություններով, բայց մոտ է ռուսական սրտին, իր ընտանեկան ուրախություններով և տխրություններով, անխուսափելի դրամաներով, առանձնահատկություններով ու գրավչությամբ։

«Սրբանկարչության տեսությունը Ռուսաստանում մինչև 17-րդ դարի վերջը» տպագրվել է 1856 թվականին Հնագիտական ընկերության նոթագրությունների VIII հատորում։ Դ. Ռովինսկու մահից հետո այն ամբողջությամբ դուրս է եկել հետազոտողի արխիվից հրավառության աշխատանքների հետ միասին։ Գրքին կցված է նրա դիմանկարը, որը փորագրվել է Ի. Պ. Պոժալոստնու կողմից 1888 թվականին՝ «Դ. Ա. Ռովինսկի, Սրբանկարչության տեսությունը Ռուսաստանում մինչև 17-րդ դարի վերջը։ Հրավառության և լուսահեղեղի նկարագրությունը»։ Ալեքսեյ Սուվորինի հրատարակություն, 1903։

Վերջին տարիներ։ Անհատականություն
--------------------------------

Սենատում աշխատանքի նշանակվելուց հետո նա սկսեց իր արտասահմանյա ուղևորությունները, Ռովինսկին այցելել է ոչ միայն Եվրոպական երկրներ, այլ նաև Երուսաղեմ, Հնդկաստան, Եգիպտոս, Մարոկկո, Չինաստան, Ճապոնիա, Ցեյլոն, Ճավա, Միջին Ասիա և այլն։

Տպագրությունների և արվեստի գործերի իր հարուստ հավաքածուները Ռովինսկին կտակել է Էրմիտաժին, Ռումյանցևի թանգարանին, Ռուսաստանի ազգային գրադարանին և Գեղարվեստի ակադեմիային, գրադարանին, իրավագիտության ուսումնարանին, անշարժ գույքը կտակել է Մոսկվայի համալսարանին, ժողովրդական ընթերցանության համար հրատարակության լավագույն նկարազարդման մրցանակի համար, 60 հազար ռուբլի կապիտալ հատկացվել է հանրակրթական ուսումնարանների կազմակերպման և գեղարվեստական հնագիտության լավագույն շարադրության մրցանակի համար։

Ռովինսկին թաղված է Մոսկվայի նահանգի Մոսկովյան գավառի Սպասսկոյե-Մանուխինո գյուղում, Սետունսկոյե գերեզմանատանը, որը 1920-ական թվականներին վերանվանվել է Կունցևսկոյե։ Նրա գերեզմանը, որը գտնվել է Սետունում գտնվող «Անձեռակերտ սրբապատկերի Փրկչի» տաճարի մոտ (այժմ՝ Ռյաբինովայա փողոց, 18), խորհրդային տարիներին անհետացել է։

Ռովինսկու դուստրը՝ Եկատերինա Վոլչանեցկայան (1881-1956), եղել է 1930-ականների բանաստեղծուհի։

Դատական կանոնադրությունները կազմելիս, առարկելով ապագա դատական դեպարտամենտի շարքերը համալրող պաշտպաններին կոչումներով խրախուսելու անհրաժեշտությանը, որոնք կանխագուշակում էին, հակառակ դեպքում, դրա շարքերի նոսրացում, Ռովինսկին գրել է․
«Եթե մարդիկ չափազանց հավակնոտ են, փորձում են տարբերվել, չեն ձգտում դատական պաշտոնի, ապա դատական դեպարտամենտը կարող է միայն օգուտ քաղել դրանից…»:

«Բրոքհաուզի և Էֆրոնի հանրագիտարանային բառարանում» ռուս իրավաբան Անատոլի Կոնիին իր գործընկեր Ռովինսկուն տվել է հետևյալ բնութագիրը․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Անձնական կյանքում Ռովինսկին չափազանց ինքնատիպ էր։ Միջին հասակով, լայն թիկունքով, մեծ ճաղատ գլխով, սկզբում կարմրավուն, իսկ հետո մոխրագույն գանգուրներով շրջանակված, աշխույժ, խելացի աչքերով, նա շատ շարժուն էր, երբեք, բացառությամբ հիվանդության դեպքերի, կառք չէր նստում, ապրում էր ամենահամեստ պայմաններում, հագնվում էր պարզ և նույնիսկ աղքատիկ՝ ծաղրելով տարբերանշաններով «կախվելու» շատերի կիրքը։ Ժողովրդական կյանքն իր բոլոր դրսևորումներով նրան չափազանց հետաքրքրում էր։ Երկար տարիներ նա հետիոտն ճամփորդություններ էր կատարում Կենտրոնական և Արևելյան Ռուսաստանի գյուղական ճանապարհներով՝ ուշադիր լսելով և դիտելով։ Գիտելիքի և գործունեության ծարավը նրա մեջ չմարեց մինչև իր մահը, մինչ այդ Վիլդունգենում նա դժվարին վիրահատության ենթարկվեց, այնուհետև շտապում էր Փարիզ՝ ավարտելու Վան Օստադի նկարի փորագրության աշխատանքները։ Իր կյանքի վերջին տարիներին նա քիչ էր շփվում մարդկանց հետ և ավելի ինքնամփոփ էր դարձել՝ զգալով իր մտավոր ունակությունների և իդեալների անկման միջև աններդաշնակությունը, որն արտահայտվում էր ռուսական հասարակության կյանքում։ |  |

Որոշ հրապարակումներ
-------------------

* «Русские народные картинки». — Тип. Имп. Академии наук, 1881.  
 «Ռուսական ժողովրդական նկարներ» - Տեսակ։ Կայսերական Գիտությունների ակադեմիայի տպարան, 1881,

> Այդ ատլասի փորագրություններով ձեռքի գունազարդմամբ չորս հատորները (ընդամենը 250 օրինակ) հաճախ ծառայում են որպես 19-րդ դարի կեսերի ռուսական հանրաճանաչ լորետախտակից արտատպված փորագրությունների ուսումնասիրության միակ աղբյուր, որոնցից «ժողովրդական նկարներ» էին տպագրվում, բայց հաճախ հանդիպող սուր երգիծականները ոչնչացվել են
> 
> 

,

* Подробный словарь русских гравёров XVI—XIX веков, т. 1—2. — СПб. 1895—1899.  
16-19-րդ դարերի ռուս փորագրիչների մանրամասն բառարան, հ.1-2: Սանկտ Պետերբուրգ, 1895-1899,
* Подробный словарь русских гравированных портретов, т. 1—4. — СПб. 1886—1889.  
Ռուսական փորագրված դիմանկարների մանրամասն բառարան, 1-4 հատորներ։ Սանկտ Պետերբուրգ, 1886-1889,
* Материалы для русской иконографии, в 12-ти вып. — СПб. 1884—1891.  
Նյութեր ռուսական պատկերագրության համար, 12 համար։ Սանկտ Պետերբուրգ, 1884-1891,
* Ռուսաստանի Սրբանկարների տեսությունը մինչև 17-րդ դարի վերջը։ Մոսկվա, 1903։

Գրականություն
-------------

* Ровинский, Дмитрий Александрович // Список гражданским чинам первых шести классов по старшинству. 1857. Состояние чинов по 20-е декабря 1856 г. — СПб.: Типография II отделения Собственной Его Императорского Величества канцелярии, 1857. — С. 527.
* Ровинский Дмитрий Александрович // Список гражданским чинам IV-го класса. Исправлен по 1-е января 1866 г.. — СПб.: Типография Правительствующего сената, 1866. — С. 866.
* Ровинский Дмитрий Александрович // Список гражданским чинам первых трех классов. Исправлен по 1-е октября 1894 года. — СПб.: Типография Правительствующего сената, 1894. — С. 124—125.
* *Редакция журнала.* Д. А. Ровинский // *Всемирная иллюстрация* : журнал. — 1894. — Т. 51. — № 1325. — С. 420.
* *Редакция журнала.* Дворяне Ровинские // *Всемирная иллюстрация* : журнал. — 1894. — Т. 51. — № 1325. — С. 420—421.
* *Редакция журнала.* Д. А. Ровинский † // *Всемирная иллюстрация* : журнал. — 1895. — Т. 54. — № 1377. — С. 478.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Ровинский, Дмитрий Александрович (ռուս.) // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1899. — Т. XXVIа. — С. 870—873.
2. 1 2 3 4  Ровинский Дмитрий Александрович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
3. ↑  *Владимир Владимирович Шереметевский* Ровинский Дмитрий Александрович // Русский провинциальный некрополь / Издатель вел. кн. Николай Михайлович. — М.: Типо-лит. т-ва Иван Николаевич Кушнерев и К°, 1914. — Т. 1. — С. 738. — IX, 1008 с.
4. ↑  *Паламарчук П. Г.* Сорок сороков. — Т. 4. — М. 2005. — С. 188.
5. ↑  "Ъ-Weekend - Редкие книги XV-XX веков". Retrieved 2013 թ․ մարտի 24. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90638928 · BNE: XX1520891 · CiNii: DA14036196 · GND: 124683150 · ISNI: 0000000110394478 · LCCN: n85039590 · LNB: 000213557 · NKC: jx20051104008 · NSK: 000026030 · NTA: 074729608 · NUKAT: n2004070077 · SUDOC: 079892019 · VIAF: 13248751 · ULAN: 500120614 · WorldCat VIAF: 13248751 |

 |

 |