recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Արարատի երկրում** (անգլ.՝ In the Land of Ararat), Ջոն Բարրոուսի 1916 թվականին Բոստոնում հրատարակած գիրքն է հայերի ցեղասպանության մասին։

Գրքի մասին
----------

Ջոն Բարրոուսի «Արարատի երկրում» գիրքը յուրահատուկ հուշագրություն է 20-րդ դարի սկզբին արևմտահայության իրական վիճակի և ամերիկյան միսիոներ Էլիզաբեթի՝ Վանում ծավալած գործունեության մասին։ Հուշագրության հեղինակը միսիոներուհի Էլիզաբեթ Ֆրիման Բարրոս Աշերի ամուսինն է, ով նույնպես միսիոներական առաքելությամբ գտնվել է Վանում։
Հեղինակն իր հուշագրությունում ներկայացրել է Վանում իր ու կնոջ միսիոներական գործունեությունը։ Էլիզաբեթ Աշերը զբաղվել է ուսուցչությամբ, կարողացել է ժանյակագործության արհեստանոց հիմնել ու անհրաժեշտ գործիքներ ձեռք բերել։ Նրա նախաձեռնությամբ ասեղնագործված ժանյակներն արտահանվել են Ամերիկա և Եվրոպա։

Հեղինակն անդրադարձել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում տեղի ունեցած փոփոխություններին։ Քաղաք եկող գաղթականները սարսափով էին պատմում իրագործվող դաժանությունների մասին, որոնք ծանր ազդեցություն են թողնում միսիոներուհու ներաշխարհի վրա։ Ստեղծված իրադրությունում տիկին Աշերն ամեն ինչ անում էր իր սաներին անհրաժեշտ օգնություն ցուցաբերելու համար։ Գերլարվածության մթնոլորտում տիկին Աշերի առողջական վիճակն աստիճանաբար վատթարանում էր։ 1915 թվականին հուլիսին նա մահանում է տիֆից։

Տիկին Քնապը, ով համագործակցել է նրա հետ, Նորդֆիլդում կազմակերպված սեմինար-հավաքույթի իր ելույթում ասել է. «Որպես ուսուցիչ նա շատ ինտելեկտուալ էր, նրա հետազոտական միտքն ու բացատրելու յուրահատուկ ոճը, հարուստ բառապաշարը միշտ իր աշակերտների վրա անմոռանալի տպավորություն էին թողնում։ Որպես մայր նա իդեալական էր, որպես ընկեր չափազանց հավատարիմ, կյանքի բոլոր հարաբերություններում նա չափազանց բարեպաշտ էր»։

Հեղինակներ
----------

* Ջոն Բարրոուս. ամերիկյան միսիոներ, 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության ականատես։
* Էլիզաբետ Ֆրիման Բարրոուս Աշերը (1873-1915). «Երիտասարդ քրիստոնյա կանանց» կազմակերպության թղթակից, հետո նաև վերջինիս քարտուղարության աշխատակից։ Վանում միսիոներական աշխատանք կատարելիս, նա ականատես է եղել Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարինիներին թուրքական կառավարությունների կողմից իրակագործված հայերի ցեղասպանությանը։

Քաղվածներ գրքից
---------------

Գրքում ներառված են նաև տիկին Աշերի նամակ-օրագրությունից հատվածներ.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ապրիլի 20, 1915 թ. Թուրքերը սկսել են ռմբակոծել աղջիկների որբանոցը, հայկական տները։ Փոստն ու հեռագրատունն այրվելուց հետո այլևս զրկվել ենք հաղորդակցության միջոցներից… Թուրքական կառավարությունը սպառնում է ռմբակոծել մեր տարածքները, որտեղ գտնվում են դպրոցն ու արհեստանոցը։ Այդ մասին պետք է տեղեկացնել մեր կառավարությանն ու այլ հյուպատոսարաններին։ |  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ապրիլի 24. 1915 թ. Թուրքերը ռմբակոծել են հայկական եկեղեցին։ Մթնոլորտը ծայրաստիճան սրված է քրիստոնյաների ու մուսուլմանների միջև։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  In the Land of Ararat, John OTIS Barrows, 1916
**«Կատուն և ծաղրածուն»**, խորհրդային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը նկարահանվել է 1988 թվականին՝ ռեժիսոր Նատալյա Գոլովանովայի կողմից։

Սյուժե
------

Մուլտֆիլմը նկարահանված է ծաղրական ոճով, պատմում է երկար տարիներ կրկեսում աշխատած և իր կյանքում շատ բան տեսած ծեր ծաղրածուի և տարբեր առարկաների վերածվող կախարդական կատվի մասին։ Մուլտֆիլմում ներկայացվում է հերոսների և նրանց բնավորության միջև լարված պայքար․ մի կողմում քաղաքավարի, հեզ ու փորձառու տարեց ծաղրածուն է, մյուս կողմում` միամիտ, կռվարար և և հաճախ կոպիտ կատուն։ Այս ամենն ավարտվում է նրանով, որ կատուն վերածվում է տղայի։

*Կատու*-Նիկոլայ Կարաչենցով.  

*Ծաղրածու*-Վսևոլոդ Լարիոնավ

Հեղինակներ
----------

* Նկարիչներ-Ա. Գորևա, Ե. Գագարինա, Մ. Իգնատենկո, Յուլյա Սոմինա, Մ. Ալեքսանդրովա, Ն. Նազարովա
* Ռեժիսորի օգնական-Լ. Մոռոզովա
* Մոնտաժող-Ի․ Գերասիմովա
* Խմբագիր-Տ. Պապորովա
* Նկարահանող խմբի տնօրեն-Օ. Խրուլևա

Վերաթողարկում DVD ձևաչափով
--------------------------

Մուլտֆիլմը բազմիցս թողարկվել է DVD ձևաչափով, մուլտֆիլմերի «Ռուսական անիմացիայի վարպետներ․ չորրորդ թողարկում» և «Կատուներ» («Սոյուզմուլտֆիլմ») հավաքածուներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Masters of Russian Animation Volume 4
2. ↑  Кот и кошка

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Кот и клоун»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FilmAffinity · Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Ուղղագրական բառարան**, բառարանի տեսակ. բառացանկում գլխաբառը ներկայացվում է տվյալ լեզվի համար ընդունված, սահմանված, նորմավորված ուղղագրությամբ։ Լինում է ընդարձակ կամ սահմանափակ բառացանկով։ Երկրորդ դեպքում ընդգրկվում է մասնական (օրինակ, ուղղագրական դժվարություն ներկայացնող) բառաշերտ։ Մեծ մասամբ ուսուցողական նպատակադրում ունի, նպաստում է ճիշտ գրելուն։ Այս պատճառով է, որ ավելի շատ են այս տիպի դպրոցական բառարանները։

Հայերենի ուղղագրական բառարաններ
-------------------------------

Ուղղագրական բառացանկեր հայտնի էին դեռևս միջնադարում։ Սակայն այս տիպի բնորոշ բառարաններ երևան եկան 20-րդ դարի առաջին տասնամյակին։ Կարելի է նշել, օրինակ, Գրիգոր Վանցյանի «Գրպանի ուղղագրությունը» (Թիֆլիս, 1906), Մանուկ Աբեղյանի «Ուղղագրական բառգիրքը» (Թիֆլիս, 1909, ունեցել է այլ հրատարակություններ ևս)։ Խորհրդային շրջանում 1930-ին լույս տեսավ Ն. Ալլահվերդյանի «Նոր ուղղագրական բառգրքույկը», որը պարունակում է շուրջ 4500 բառ։ 1940-60-ականներին շատ թե քիչ տարածում գտած բառարաններից են՝ Արարատ Ղարիբյանի «Ուղղագրական համառոտ բառարանը» (1940), որը պարունակում է շուրջ 5 հազար բառ (վերամշակված հրատարակությունները՝ 1945, 1947 թթ.-ին), Արարատ Ղարիբյանի և Գևորգ Պարիսի «Դպրոցական ուղղագրական բառարանը» (1956, 1959), Գևորգ Պարիսի և Գ. Շեկոյանի «Դպրոցական ուղղագրական բառարանը» (1967, ունեցել է նաև հետագա հրատարակություններ), որը պարունակում է 18 հազար բառ։ 1973-ին լույս տեսավ Հովհաննես Բարսեղյանի «Ուղղագրական-ուղղախոսական, տերմինաբանական բառարանը», որը նշանակալից ներդրում է հայ բառարանագրության մեջ։ Բառացանկում կան 152 հազար բառ։

Աղբյուրներ
----------

* Հ. Զ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, «Հայաստան», 1987, էջ 594-595։
* Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1975, էջ 300։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Բառարանագրություն |
| --- |
|  |
| Տեղեկատուների տեսակները | 
* Բառարան
* Տեղեկատու
* Գլոսարիում
* Թեզաուրուս

 |
|  |
| Բառարանների տեսակներ | 
* Երկլեզու
* Կենսագրական
* Իմաստաբանական
* Սահմանումների
* Էլեկտրոնային
* Հանրագիտական
* Մեքենայացված ընթերցման
* Համապարփակ
* Բժշկական
* Համառոտ
* Բացատրական
* Բազմոլորտային
* Հնչյունաբանական
* Արմատական
* Ուղղագրական
* Պատկերային
* Հակադարձ
* Հանգային
* Միոլորտային
* Մասնագիտացված
* Ենթաոլորտային
* Տեսողական

 |
|  |
| Բառագիտական թեմաներ | 
* Բառ
* Բառագիտություն
* Բառապաշար
* Ինքնուրույն բառ
* Անվանական բառ
* Բառակապակցություն
* Հոլոնիմ
* Մերոնիմ
* Հիպերնիմ
* Հիպոնիմ
* Դարձվածք
* Միջազգային գիտական բառադարան
* Բառարմատ
* Բառակազմություն
* Հոմանիշ
* Հականիշ
* Բառափոխություն

 |
|  |
| Բառարանագրական թեմաներ | 
* Վերահսկվող բառադարան
* Բառացանկ
* Բառարանագրական սխալ
* Բառարանագրական տեղեկատվության ինքնարժեքը
* Մասնագիտացված բառարանագրություն

 |
|  |
| Բառարանագրական նախագծեր | 
* Lexigraf
* WordNet

 |
|  |
| Այլ | 
* Բառարանագիրների ցանկ
* Առցանց բառարանների ցանկ

 |

 |
| **՞**Կատվախոտ բրդատերև |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Կատվախոտազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Կատվախոտ բրդատերև |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Valeriana eriophylla

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կատվախոտ բրդատերև** (լատ.՝ Valeriana eriophylla), կատվախոտազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Լավ արտահայտված երկար կոճղարմատով բազմամյա խոտաբույս է։ Ուղիղ կանգնած ցողունները ունեն 50-200 սմ բարձրություն։ Տերևները մազոտից մինչև խավամազոտ են, արմատամերձները ամբողջական են, իսկ ցողունայինները՝ քնարաձև փետրավոր։ Հովանոցանման ծաղկաբույլերում խմբված ծաղիկները մանր են և սպիտակ։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Վերին Ախուրյանի (Ջավախքի լեռնաշղթա և Աղվորիկ գյուղի շրջակայք) և Շիրակ (Ջաջուռի լեռնանցք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Հանդիպում է նաև Արևմտյան, Կենտրոնական և Արևելյան Անդրկովկասում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին և ենթալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1800-2200 մ բարձրությունների վրա, մարգագետիններում, ժայռոտ տեղերում, քարաթափվածքների վրա, տափաստանային թփերի մացառուտներում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է և Անդրկովկասի էնդեմիկ։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին, կապված աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ, սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Արփի լիճ» ազգային պարկի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* GBIF: 8270703
* iNaturalist: 777935
* IPNI: 859776-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:859776-1
* Tropicos: 33500635

 |

 |
**Դատական գործ (1883)**, ցարական իշխանությունների հարուցած առաջին քաղաքական դատը Երևանում։ Պատասխանատվության են կանչվել 39 հոգի և մեղադրվել «հայասեր-ազգասեր» գաղտնի խմբակցություն կազմակերպելու համար։ Դեռնս 1881 թվականի վերջերին Երևանցի մի խումբ մտավորականներ, առանց իշխանությունների թույլտվության, հիմնել էին գրագիտության տարածման ընկերություն, որի նպատակն էր հրատարակել ժողովրդի ընթերցանության գրքեր։ 1882 թվականին ընկերությունը դարձել էր Կովկասի հայոց բարեգործական ընկերության մասնաճյուղը ն ծավալել կրթական լուսավորական գործունեություն։ Ընկերության շուրջ համախմբված մտավորականները երիտասարդության և սովորողների շրջանում միաժամանակ բացատրական աշխատանք են տարել՝ հօգուտ արևմտահայության ազատագրման, արթնացրել նրանց հոգում հայրենասիրական ոգի, ընդդիմացել ցարիզմի մեծապետական քաղաքականությանը, դրամական միջոցներ հավաքել Կիլիկիայի հայկական դպրոցներին ու Վանի սովյալներին օգնելու համար, նամակագրական կապեր հաստատել արևմտահայ հայրենասիրական կազմակերպությունների, Մոսկվայի «Հայրենասերների միության», Րաֆֆու և այլոց հետ։

Հայրենասիրական գաղափարների տարածման գործում հատկապես աչքի ընկնող դեր է խաղացել «Պսակ» (1880—1884 թվականներին) լրագիրը, որը կոչ է արել հայրենիքն ազատագրել սեփական ուժերով, հույս չդնել եվրոպական դիվանագիտության խոստումների վրա։ Անօրինական համարելով «Հայասեր ազգասեր»-ի գործունեությունը՝ ցարական իշխանությունները խմբակցության անդամներին մեղադրեցին պետական հանցագործության մեջ։ Սակայն մեծ աղմուկ չբարձրացնելու նպատակով մեղմ վճիռ կայացրին։ Թ․ Մհերյանը 3 ամիս բանտարկվելուց հետո աքսորվեց Կազան, իսկ Լ․ Տիգրանյանը, Ռ․ Ջալալյանը, Տ․ Մատակյանը, Տ․ Տեր-Զաքարյանը, Գ․ Հովհաննիսյանը, Ս․ Տեր-Գրիգորյանը 1—3 տարով արտաքսվեցին Կովկասի սահմաններից։ «Պսակ» թերթն արգելվեց, մի շարք մտավորականների նկատմամբ սահմանվեց ոստիկանական հսկողություն․ Րաֆֆին Թիֆլիսում ենթարկվեց տնային կալանքի, «Մշակ»-ի խմբագրատունը խուզարկվեց, թերթի տպագրությունը ժամանակավորապես ընդհատվեց։

Վարչական խիստ հսկողություն սահմանվեց Ռուսաստանի հայկական դպրոցների նկատմամբ, իսկ 1885 թվականի սկզբին այդ դպրոցները առաջին անգամ փակվեցին։ Բարեգործական ընկերությունները նույնպես հսկողության տակ առնվեցին, նորերի կազմակերպումն արգելվեց, ուժեղացվեց գրաքննությունը, Կովկասի հայաբնակ շրջաններից հայ պետական պաշտոնյաները տեղափոխվեցին այլ վայրեր։ Սակայն ցարիզմին չհաջողվեց կանխել հայերի ազգային ազատագրական շարժումը, որը հետագայում նոր դրսևորումներ ունեցավ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 306)։*  |
|  |
| --- |
| **Կարծրախոտ Վորոնովի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հացածաղկավորներ (Poales) |
| **Ընտանիք** | Հացազգիներ (Poaceae) |
| **Ցեղ** | Կարծրախոտ *(Sclerochloa)* |
| **Տեսակ** | **Կարծրախոտ Վորոնովի** *(S. woronowii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Sclerochloa woronowii***Tzvelev, 1957 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Կարծրախոտ Վորոնովի** (լատ.՝ Sclerochloa woronowii), հացազգիների ընտանքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Միամյա ճիմ չառաջացնող խոտաբույս է, որն ունի 6-20 սմ բարձրություն։ 0,5-1 մմ լայնությամբ տերևաթիթեղները գծային-բզաձև են։ Ծաղկաբույլերը միակողմանի հասկանման հուրաններ են՝ 4-10 սմ երկարությամբ և 1-1,5 սմ լայնությամբ։ Հասկիկները խիստ ճյուղավորված են, 4-6 ծաղիկներով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Զանգեզուրի (Սիսիան, Գորիս) և Մեղրու (Ագարակ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Ղարաբաղում, Նախիջևանում, Իրաքում, Աֆղանստանում և Միջին Ասիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 800-1700 բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ, կավային, աղակալված հողերի, հղկված գլաքարերի, գետամերձ ավազների վրա։ Ծաղկում է ապրիլ ամսին, պտղաբերում՝ մայիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Անհրաժեշտ է ստեղծել նոր ԲՀՊՏ Ագարակ բանավանի (Մեղրու շրջան) շրջակայքում։ Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* GBIF: 4122189
* GrassBase: imp09286
* iNaturalist: 139984
* IPNI: 421109-1
* IUCN: 44393706
* Plant List: kew-441655
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:421109-1
* Tropicos: 25535152
* WCSP: 441655

 |

 |
ՀԱՐԱՎԱՅԻՆ ԱՍԻԱ:ԿԼԻՄԱ:ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ...
------------------------------------

Հարավային Ասիա.
Հարավային Ասիան, բնական մարզ Ասիայում. ընդգրկում է Հնդստան թերակղզին՝ մերձակա կղզիներով, Ինդոս-Գանգեսյան հարթավայրը և նրա լեռնային եզերապատումը (Հիմալայների, Հինդուկուշի հարավային լանջերը, Իրանական բարձրավանդակի հարավ-երևելայան եզրամասը)։ Տարածքը՝ 4,5 միլիոն կմ²։

Հարավային Ասիայի սահմաննների վերաբերյալ կան նաև այլ մոտեցումներ։ Երբեմ Հարավային Ասիայի մեջ են մտցնում Հարավարևելյան Ասիան։

Հարավային Ասիան աշխարհի հնագույն քաղաքակրթության օջախներից է։ Ինդոսի հովիտը սանսկրիտ լեզվով անվանվել է Սինդհու, որը թեթև փոփոխությունից հետո դարձել է **Հինդու,** Հինդ։ Մոտավորապես 3500 տարի առաջ Սինդհու ներթափանցած արիացիներից փոխառվեց և ավելի զարգացվեց նրանց հավատը, որն անվանվեց **հնդուականություն**։ Հարավային Ասիայի պատմական դերը կապված է նաև **բուդդայականության** հետ։

  Պատմական երկարատև շփումների շնորհիվ **հինդի** լեզվի ազդեցությունը տարածվեց եվրոպական ժամանակակից լեզուների վրա, դրա հիման վրա էլ կազմվեց հնդեվրոպական լեզվաընտանիք։

**Բնական պայմաններն ու ռեսուրսները**։ Հարավային Ասիան բնական հսկայական տարբերությունների տարածաշրջանն է, որում առանձնանում է ֆիզիկաաշխարհագրական երեք գոտի. հյուսիսային՝ բարձրլեռնային, միջին՝ գետհովտային-դաշտավայրային և հարավային՝ թերակղազային-սարահարթային։

   Տարածաշրջանի արևմտյան մասում՝ Թար անապատում, տարեկան տեղումների քանակը նույնիսկ բավարար չէ հողագործության համար, ուստի հոը ոռոգվում է, մինչդեռ Բենգալիայում, ընդհակառակը, տեղումների քանակը այնքան մեծ է, որ դրա հետևանքով մշտապես լինում են ջրհեղեղներ։

    Հարավային Ասիայի ընդերքի հարստություններից առանձնանում են քարածուխը, երկաթի և մանգանի, քրոմի, տիտանի հանքաքարերը։

* ՀԱՐԱՎԱՅԻՆ ԱՍԻԱՆ ՏԻԵԶԵՐՔԻՑ**ՀԱՐԱՎԱՅԻՆ ԱՍԻԱՆ ՏԻԵԶԵՐՔԻՑ**

   Հարավային Ասայի մեծ մասում կլիման մերձհասարակածային մուսսոնային է՝ առատ տեղումներով։

Բնակչություն։ Բնակչության թվով խոշորագույն տարածաշրջանն է աշխարհում (1,6 մլրդ մարդ)։ Տարածաշրջանում կա երեք երկիր, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի ավելի քան 100 մլն բնակիչ։

Տարածաշրջանի քաղաքներում բնակվում է ամբողջ բնակչության 36%-ը։

**Հարավային Ասիայի մեջ մտնող պետությունները.**

* Պակիստան-Իսլամաբանդ
* Հնդկաստան-Դելի
* Նեպալ-Կատմանդու
* Բանգլադեշ-Դաքա
* Շրի Լանկա-Կոլոմբո
* Մալդիվներ-Մալե
* Բութան-Թհիմփհու
**«Բալլադ Սինքլերի մասին»** (նորվ.՝ Zinklars vise), նորվեգական ազգային երգ, որը գրվել է 178 թվականին նորվեգացի բանաստեղծ Էդվարդ Ստորմի կողմից։ Երգը նվիրված է գնդապետ Ջորջ Սինքլերին, ով գլխավորել է շոտլանդական զորքերը, որոնք վարձվել էին՝ պատերազմելու Շվեդիայի թագավոր Գուստավ II-ի դեմ։ Ջոկատը 1612 թվականի օգոստոսի 26-ին՝ Շվեդիայի ճանապարհին, ընկնում է ծուղակի մեջ, որը կառուցվել էր նորվեգացի գյուղացիների կողմից՝ Օտտա քաղաքի մոտ։ Շոտլանդական ջոկատը ամբողջությամբ ջախջախվել է։

Շուտով երգը մեծ տարածում է գտել նաև Նորվեգիայում և ընդունվել որպես ազգային։ Իր մեծ ճանաչման համար դարձել է Նորվեգիայի ազգային խորհրդանիշներից մեկը։ Բալլադը կատարել են նորվեգացի մի շարք հայտնի երաժիշտներ։

Երաժշտություն
-------------

Երգը հայտնի է երկու երաժշտությամբ։ Երգի տեքստը վերցվել է Գուդբրանդսդալի տեղանքում տարածված երգի խոսքերից։ Երգը, բացի Նորվեգիայից, մեծ տարածում է գտել նաև Ֆարերյան կղզիներում։

1974 թվականին Folque ֆոլկ- ռոք խումբը կատարել է «Բալլադ Սինքլերի մասին» մեկ այլ տարբերակով, որը տարածված է եղել Ֆարերյան կղզիներում։ Վերջինս անհայտ է եղել Նորվեգիայում։ Երգի այդ տարբերակը ներառում է երգչախմբային հատված և նոր տողեր՝
*Vel opp før dag, de kommer vel over den hede*: Երգի օրիգինալ տարբերակում այս տողը չի եղել  
:
2008 թվականին Týr խումբը, որը կատարում է վիկինգ մետալ, ձայնագրեց երգի իր տարբերակը, որը ներառվել է Land ալբոմում։ Երգի վրա նկարահանվել է նաև տեսահոլովակ։ Երգը անվանվել է «Sinklars Vísa»: Բալլադը կատարել է նաև ֆարրերյան երգչուհի Այվեր Պոլսդոտիրը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Фарерский хоровод
2. ↑  Официальное видео Týr
3. ↑  Баллада о Синклере в исполнении Айвер Полсдоттир

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բալլադի մասին

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz · MusicBrainz |

 |
**Կարոյ Բերեգֆի** (հունգ.՝ Beregfy Károly, փետրվարի 12, 1888(1888-02-12), Ցրվենկա, Կուլայ, Բաչ-Բադրոգ, Հունգարիայի թագավորություն, Ավստրո-Հունգարիա - մարտի 12, 1946(1946-03-12), Բուդապեշտ, Հունգարիայի երկրորդ հանրապետություն), հունգարացի քաղաքական և ռազմական գործիչ, նացիստ, հունգարացի նացիոնալիստ, 1944-1945 թվականներին Հունգարիայի պաշտպանության նախարար, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտական փուլում Ռեգենտյան խորհրդի անդամ (երկիրը կառավարում էր Ֆերենց Սալաշին), որը կառավարել է Հունգարիան 1944 թվականի նոյեմբերի 4-ից մինչև 1945 թվականի մարտի 28-ը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1888 թվականի փետրվարի 13-ին Ցրավենկայում (Վոեվոդինա) (անունը ծնվելուց Կարոյ Բերգեր)։ Մարտնչել է Առաջին համաշխարհային պատերազմում և ծանր վիրավորվել։ 1939 թվականից մինչև 1941 թվականներին ղեկավարել է Թագավորական ռազմական ակադեմիան։ 1941 թվականից մինչև 1944 թվականը մարտնչել է սկզբում որպես VI կորպուսի հրամանատար, այնուհետև Երրորդ բանակի հրամանատար։ 1944 թվականի ապրիլին հեռացվել է ծառայությունից և ազատվել բանակից, իրեն ենթակա զորքերի Կարմիր բանակի կողմից ջախջախման պատճառով։

Վերմախտի կողմից Հունգարիայի օկուպացումից և Սալաշի հեղաշրջումից հետո 1944 թվականի հոկտեմբերի 16-ին նշանակվում է պաշտպանության նախարար, միաժամանակ զբաղեցնելով Գլխավոր շտաբի պետի պաշտոնը, գեներալ-գմդապետի կոչումով։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Հունգարիայում հրեաների հետապնդմանը։ Հոկտեմբերի 21-ին հրամանագիր է ստորագրում 16-ից մինչև 60 տարեկան հրեա տղամարդկանց և 16-ից 60 տարեկան կանանց պարտադիր աշխատանքներում ներգրավելու վերաբերյալ։

1945 թվականի ապրիլի 30-ին Բերեգֆին գերի է վերցվում ամերիկյան զորքերի կողմից և հանձնվում հունգարական նոր կառավարությանը։ Բերեգֆին Ժողովրդական տրիբունալի կողմից դատապարտվում է մարդկության դեմ գործած հանցագործությունների համար և 1946 թվականի մարտի 12-ին կախաղան բարձրացվում Սալաշի և Իոժեֆ Գերի հետ միասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Zoltán Vági, László Csősz, Gábor Kádár. The Holocaust in Hungary: Evolution of a Genocide. - AltaMira Press, 2013. - 504 с. - P. 153. - (Documenting Life and Destruction: Holocaust Sources in Context). - ISBN 9780759122000.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Magyar Életrajzi Lexikon
* Géza Lakatos. As I saw it: the tragedy of Hungary, Englewood, New Jersey, N.J. : Universe Publishing, 1993.
* Elek Karsai – László Karsai. A Szálasi per. Reform Kiadó, 1988.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Կարոյ Բերեգֆի** կատեգորիայում։ |
Ֆրեյզինգենյան մագաղաթ Սլովենիայից՝ մարդկությանը հայտնի առաջին սլավոնական գրավոր աղբյուրներից։ Գրված է կարոլինգյան մինուսկուլով
**Կարոլինգյան մինուսկուլ**, միջնադարում օգտագործվող լատինատառ գրելաձևերից մեկը։ Այն անվանվել է ֆրանկների պատվին, քանի որ վերջինիս լայնորեն կիրառվել է Ֆրանկական պետությունում՝ Կարոլինգների թագավորական ընտանիքի ծաղկման ժամանակաշրջանում։ Կարոլինգյան մինուսկուլի առավելությունը ընթեռնելի և համեմատաբար փոքր տառերն են։ Դրա գրաֆիկան չափազանց պարզ է․ սխեմատիկորեն, ցանկացած տառ բաղկացած է շրջանակից կամ յուրօրինակ նախագծմամբ ստանդարտ չափի լատինական նշանից։ Տառի գրության լայնությունն ու բարձրությունը մոտավորապես նույնն է։

Կարոլինգյան մինուսկուլը մշակվել է 8-րդ դարի երկրորդ կեսին և աննախադեպ զարթոնք ապրել 9-րդ դարում՝ Կարոլինգների ֆրանկական թագավորության մտավոր կենտրոն հանդիսացող Կորբիի աբբայությունում։ Սկզբնական շրջանում այն օգտագործում էին միայն սալիական ֆրանկները, սակայն կարճ ժամանակամիջոցում այն տարածվում է ամբողջ Արևմտյան Եվրոպայում, որտեղ այն օգտագործվում է նախ եպիսկոպոսների և մյուս վանականների, և ապա նաև գրիչների և զարդողների շրջանում։ Կարոլինգյան մինուսկուլը լայնորեն կիրառվում է 200 տարի և դուրս է մղվում գոթական գրերի ի հայտ գալուն պես։ Շուտով գոթական տառերը մեծ հայտնիություն են ձեռք բերում՝ դուրս մղելով արդեն իսկ գոյություն ունեցած գրելաձևերին։

14-րդ դարի հումանիստները, Ֆրանչեսկո Պետրարկայից սկսած, հայտնաբերել են հին հեղինակների ստեղծագործություններ, և դրանք պատճենել կարոլինգյան մինուսկուլով։ Այսպիսով՝ ժամանակի բազմաթիվ հեղինակներ մշակել են հնագույն ձեռագրերը՝ դրանք վերաշարադրելով կարոլինգյան ձևատառով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Karolingische Minuskel muss bereits vor Karl dem Großen entstanden sein.* Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg, 9. Januar 2013.

Գրականություն
-------------

* *Bernhard Bischoff*: Paläographie des römischen Altertums und des abendländischen Mittelalters (= Grundlagen der Germanistik 24). Berlin, 1979, ISBN 3-503-01282-6.
* *Tino Licht*: Die älteste karolingische Minuskel // Mittellateinisches Jahrbuch. Internationale Zeitschrift für Mediävistik und Humanismusforschung 47. Stuttgart, 2012, S. 337—346.
**Անկախ ֆիլմերի համահայկական փառատոն** անկախ կինոյի ամենամյա միջազգային փառատոն, որն անցկացվում է Երևանում CANC-ի հովանու ներքո՝ Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի և Սփյուռքի նախարարությունների աջակցությամբ։

Պատմություն
-----------

2010 թվականի սեպտեմբերին Շվեյցարիայում Այնզիդելն քաղաքում Հայաստանը պաշտոնապես դարձավ ոչ առևտրային կինոյի համաշխարհային միության (UNICA) անդամ։ Հայաստանը UNICA-ում ներկայացնում է ոչ առևտրային կինոյի հայկական կենտրոնը (CANC), որի նախագահն ու հիմնադիրը Արտաշես Հովհաննիսյանն է, ում 1988 թվականին «Դիրիժորներ» ֆիլմի համար UNICA-ն միակ ոսկե մեդալը շնորհեց այս փառատոնին ԽՍՀՄ մասնակցության ողջ ընթացքում։ Դրանից հետո CANC-ն Հանրապետության մշակույթի և Սփյուռքի նախարարությունների աջակցությամբ որոշում է կայացրել անկախ կինոյի համահայկական ամենամյա միջազգային փառատոնի կազմակերպման մասին։ Նշելով նոր փառատոնի նպատակները՝ Արտաշես Հովհաննիսյանը հայտարարել է․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մեկ կինոստուգատեսի շրջանակներում միավորել բոլորին. դրանով էլ թելադրված էր Հայաստանում անկախ կինոյի փառատոն հիմնելու մեր որոշումը։ |  |

Ըստ փառատոնի ծրագրի՝ ֆիլմերը գնահատվում են մի քանի կատեգորիաներում՝ հիմնական, որտեղ կներառվեն ոչ ավելի, քան 10 րոպե տևողությամբ (Լավագույն ֆիլմ և Լավագույն երիտասարդական ֆիլմ), մեկ րոպե տևողությամբ ֆիլմերի կատեգորիա (Լավագույն մեկ րոպեանոց ֆիլմ) և ուսանողական կինոարտադրանք (Լավագույն ուսանողական ֆիլմ) Ֆիլմերը։ Փառատոնի ժյուրիի կազմում նախատեսվում է ընդգրկել տարբեր ժանրերում աշխատող հայտնի կինոռեժիսորներին, օպերատորներին, դրամատուրգներին։

Առաջին փառատոնը նվիրված էր Հայաստանի կինոսիրողների ակումբի առաջին նախագահ Ռուբեն Գևորգյանցի հիշատակին և տեղի է ունեցել Երևանում 2011 թվականի մայիսի 28-30-ին։ Մրցութային ծրագրում ներկայացվել է հայ երիտասարդ ռեժիսորների 23 կարճամետրաժ ֆիլմեր Հայաստանից, Վրաստանից, ԱՄՆ-ից և Ռուսաստանից։ Փառատոնի լավագույն 5 ֆիլմերը ներկայացվել են UNICA-ի հովանու ներքո անցկացվող ոչ առևտրային կինոյի համաշխարհային կինոփառատոն մրցութային ծրագրում։

Անվանակարգեր
------------

* «Լավագույն ֆիլմ»
* «Լավագույն ուսանողական ֆիլմ»
* «Լավագույն երիտասարդական ֆիլմ»
* «Լավագույն մեկ րոպեանոց ֆիլմ»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Голос Армении // Кинолюбителей приглашают на фестиваль Archived 2011-07-14 at the Wayback Machine. // 5 Май, 2011, No 47
2. ↑  Երևանում բացվեց Անկախ ֆիլմերի համահայկական առաջին փառատոնը // 28 մայիսի 2011
Իսլանդիայի սիմֆոնիկ նվագախմբի պատկերանշանը
**Իսլանդական երաժշտությունը** Քրիստոնեություն ընդունելուց հետո տարածվել է գրիգորյան, ապա՝ բողոքական խորալը։ Եկեղեցական երաժշտությանը զուգընթաց զարգացել է ժողովրդական երաժշտությունը (հիմնականում առանց նվգակցության երգը)։ Երաժշտական գործիքներից են լանգշպիլը (աղեղնավոր) և ջութակը։ 19-րդ դարի վերջին զարգացել է պրոֆեսիոնալ երաժշտությունը, հիմնադիրն է ազգային հիմնի հեղինակ Ս. Սվեյնբյոռնսոնը։ 20–րդ դարի կոմպոզիտորներից են Պ. Իսոուլֆսոնը, է. Տորոդսենը, Ա. Սնորասենը, երգչուհիներից՝ Ֆ. Պալդոաը, Գ. Սիմոնարը, երգիչներից՝ Ս. Իսլանդին, Ֆ. Վեյսգասապելը դաշնակահարներից՝ Ա. Բեյնտենենսոնը։ Ռեյկյավիկում գործում են Իսլանդական պետական սիմֆոնիկ նվագախումբը (հիմնադրվել է 1950 թվականին), երգչախմբեր, կամերային անսամբլներ, երաժշտական ընկերություններ։
Կաղապար:Իսլանդիա-անավարտ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 397)։*  |
**Գալինա Անդրեևնա Բաննիկովա** (ռուս.՝ Галина Андреевна Банникова, մարտի 17 (30), 1901, Սարապուլ, Վյատկայի գավառ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 27, 1972(1972-06-27), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային գծանկարիչ, տառատեսակների նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

1930 թվականին ավարտել է Լենինգրադի բարձրագույն գեղարվեստական տեխնիկական ինստիտուտը (Գեղարվեստի համառուսաստանյան ակադեմիայի մասնաճյուղ)։ 1939 թվականից աշխատել է պոլիգրաֆիական արդյունաբերության համառուսաստանյան հետազոտական ինստիտուտի տառատեսակների հավաքածուների բաժնում։ Նա մի շարք տառատեսակների հեղինակ է, որոնցից առավել հայտնի են «Բաննիկովսկայա» (1950), «Բայկոնուր» (1960–1969) և «Կամա» (1967–1971) լրակազմերը։ Բաննիկովան իր ստեղծագործական մտահղացումներով փորձել է բացահայտել տպագրական տառատեսակների գեղարվեստական արժեքը և ներդաշնակորեն համատեղել այն գործնականության և ընթեռնելիության հետ։ «Բաննիկովսկայա» լրակազմի վրա նա աշխատել է երկար տարիներ` մանրակրկիտ ուսումնասիրելով պետրովյան ժամանակների առաջին ռուսական տառատեսակները և Վերածննդի շրջանի եվրոպական տառատեսակները, Բաննիկովան ստեղծեց անտիկվար տիպի կիրիլյան առաջին բնօրինակ տառատեսակը` նախատեսված գեղարվեստական գրականության հավաքածուի համար։

Բաննիկովան համարվում է նաև բազմաթիվ վերնագրերի, տիտղոսաթերթերի, գրքերի կազմերի, զարդանախշերով տառատեսակների շարքի և տպագրական այլ աշխատանքների հեղինակ։ Նա զբաղվում է տառատեսակների համեմատական ընթեռնելիության և անհատական նիշերի տարբերակման հիմնախնդիրներով և գրել է այդ թեմայով մի շարք տեսական աշխատանքներ։ 1957 թվականին կազմակերպված Գրքի, գրաֆիկայի և պաստառի համամիութենական ցուցահանդեսում «Բանիկովսկայա» լրակազմը արժանացել է I աստիճանի դիպլոմի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Galina Andreevna Bannikova

Աղբյուրներ
----------

* Ровенский М. Г. Отдел наборных шрифтов НИИПолиграфМаша и отечественное шрифтовое дело. — Журнал «Полиграфист-издатель», № 4, 1995 г.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 143570226 · VIAF: 167646338 · WorldCat VIAF: 167646338 |

 |
«**Փոքր Հայքի կազմակերպություն**», ազատագրական կազմակերպություն։ Ստեղծվել է 1885 թվականին Մարզվանի «Անատոլիա» քոլեջի ուսանողների ջանքերով՝ պատմական Փոքր Հայքի, Կիլիկիայի և Սև ծովի ափամերձ հայաբնակ վայրերում ազատագրական գաղափարներ տարածելու, ժողովրդի ազգային ինքնագիտակցությունը արթնացնելու, ինքապաշտպանության նախապատրաստելու նպատակով։ Գաղափարական ղեկավարներն էին քոլեջի դասախոսներ Թումայանը և Գայայանը։

Կազմակերպությունը մասնաճյուղեր ուներ Եվդոկիայում, Մալաթիայում, Կեսարիայում։ Ակնառու գործիչներն էին Գևորգ Փասպանյանը, Սահակ Այվազյանը, Գևորգ Աուսքելյանը (Մալաթիայում), Ժիրայրը (Մարտիրոս Պոյաջյան), վարդապետ Դանիելը (Կեսարիայում) և ուրիշներ։ Քանի որ կազմակերպությունը հանդես էր գալիս նաև թուրքական իշխանությունների հալածանքներից արևմտահայ աշխատավորների պաշտպանությամբ, ապա նրանց պայքարը ազգ-ազատագրականի հետ երբեմն կրում էր նաև սոցիալական բնույթ։

Մարզվանի մասնաճյուղը ստեղծել էր մի քանի զինված խմբեր (իրականում ժողովրդական վրիժառուներ էին), որոնք կազմակերպված պայքար էին մղում կառավարական պաշտոնյաների և թուրք ու քուրդ ավազակախմբերի դեմ՝ անկախ ազգությունից պաշտպանելով աշխատավոր ժողովրդի շահերը։ Այդ խմբերից առավելապես հռչակվեց Մինասյան երեք եղբայրների խումբը։

«Փոքր Հայքի կազմակերպության»մասնաճյուղերը միշտ չէ, որ համախումբ էին և գործունեությունը՝ համաձայնեցված. երբեմն ցրվում էին. ուժերը վատնում առանձին գործողությունների վրա։ Չնայած առանձին փաստերին (1880-ական թվականների կեսից Ժիրայրը փորձում էր կապ պահպանել Վանի «Սև խաչ», Էրզրումի «Պաշտպան Հայրենյաց» կազմակերպությունների հետ), կազմակերպությունը չվերաճեց համահայկական շարժման։ Երբ Հնչակյան կուսակցությունն սկսեց իր գործունեությունը Արևմտյան Հայաստանում, «Փոքր Հայքի կազմակերպության» անդամների մեծ մասը անդամագրվեց նրան։

Գրականություն
-------------

* Չորմիսյան Լ. Համապատկեր Արևմտահայոց մեկ դարու պատմության, հ.2, Բեյրութ, 1974։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Յոթն աղբյուր բնակատեղին**, Ազատ քաղաքից դեպի հարավ-արևելք, Նորատուս տանող ճանապարհի ձախ կողմի սարահարթում փռված է միջնադարյան լայնանիստ, ավերակ մի հնավայր, որին տեղացիները «Յոթն աղբյուր» անունն են տալիս կամ «Աբլլու» կամ էլ «Ասլան-Ղափլան»։ Վերջին անունը կապված է այդ ավերակներից ոչ հեռու գտնվող քարե մահարձանի գազանակերպ գծագրության հետ, որոնք հիշեցնում են առյուծի ու վագրի պատկերներ։

Այդ բնակատեղին մինչև այժմ դիտվել է, ինչպես Ազատ քաղաքը, իբրև սոսկ միջնադարյան մի ավերակ գյուղ, սակայն հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ այս գյուղի տակ գտնվում է հնագույն ամրոց-շեն։
Կիկլոպյան միջնաբերդը գտնվում է սարահարթի հյուսիս-արևմտյան վերջավորության վրա, ունենալով անկանոն 350 մետր երկարություն ունեցող պարիսպ, որը ընդգրկում է 3/4 հեկտար տարածություն։

Միջնաբերդը բոլոր կողմերից շրջապատված է կցարաններով, որտեղ պարզ երևում են ծայրամասերի բնակարանների արտաքին պատերի միացումները, որոնցով ամբողջ բնակավայր ստացել է մի ուրույն պարսպապատում։

Սարահարթը, որի վրա կառուցված է միջնաբերդը, երեք՝ արևմտյան, հյուսիսային և արևելյան կողմերով դժվարամատչելի է, ունի խիստ թեք լանջեր, որոնք շրջապատից բարձր են 250-30 մետր, իսկ հարավային ու հարավարևելյան կողմերով լանջերն աստիճանաբար իջնում են և միաձուլվում դաշտի ընդհանուր մակերևույթին։

Միջնաբերդն ունի մուտք՝ դարձված դեպի հյուսիս, որտեղից ճանապարհը դուրս գալով թեքվում է դեպի արևմուտք և ապա հարավ ու կորչում բնակավայրում։ Միջնաբերդն ունեցել է երեք աշտարակ, որոնցից երկուսը գտնվում են պարսպի արևելյան հատվածում, իսկ մեկը՝ արևմտյան։ Նրանք ունեցել են 5x5 մետր հարթակ, սակայն նրանց բարձրության մասին դժվար է որևէ բան կռահել։
Միջնաբերդից դեպի հյուսիս և հյուսիս-արևելք, լճի մակարդակն իջնելուց հետո, հարթության վրա երևում են հնագույն կացարանների հետքեր, իսկ այդ ավերակներից այն կողմ նշմարվում են մի քանի, բավականին խոշոր դամբարաններ։

Այս ամրոց-շենում ջրի մատակարարման հարցը, ըստ երևույթին, լուծված է եղել։ Ջուրը վերցրել են «Յոթն աղբյուրից», որոնք գոյություն ունեին մի քանի տասնյակ տարի առաջ։ Այժմ աղբյուրները ցամաք են հավանորեն լճի իջեցման պատճառով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սևանի կիկլոպյան ամրոցներ
**Եղվարդի Սուրբ Թեդորոս վանք**, *Զորավար*, հայկական կրոնական կառույց Հայաստանի Կոտայքի մարզի Եղվարդ քաղաքից մոտ 3 կմ հյուսիս-արևելք։ Կառուցվել է 7-րդ դարում։

Պատմություն
-----------

Ըստ կաթողիկոս, պատմիչ Հովհաննես Ե Դրասխանակերտցու՝ Հայոց իշխան Գրիգոր Ա Մամիկոնյանը, Արուճի Ս. Գրիգոր եկեղեցին կառուցելուց հետո, 666–685 թվականներին «Եղիվարդ մեծ դաստակերտի արևելյան կողմում կառուցում է պայծառազարդ եկեղեցի և կուսակրոնների համար՝ կացարաններ»։

Եկեղեցու ներսը 7-րդ դարում նկարազարդվել է, որից միայն խորաններում հատվածներ են պահպանվել։ Դրանք հիմնականում զարդաձևեր են՝ իրականացված գորգային սկզբունքով, և իրենց գունային լուծումով սերտորեն առնըչվում են Արուճի Ս. Գրիգոր եկեղեցու որմնանկարների հետ։ 1191 թվականին վանքը ոմն Արտաշիրից որպես նվիրատվություն ստացել է այգի։

12-րդ դարում վանքն ունեցել է դպրոց և գրչատուն։ 1197 թվականին Սարգիս Կունտի աշակերտներ Դավիթն ու Ներսեսը գրչագրել են իրենց ուսուցչի «Մեկնութիւն Ավետարանին Ղուկասու» աշխատությունը։ 12-րդ դարում Հովհաննեսը և Վարդանը նորոգել են եկեղեցու որմնանկարները, Ենոք քահանան և Սիոնը վանքին են նվիրել իրենց հայրենական այգիները։

13-րդ դարում կառուցվել է վանքի միանավ, թաղածածկ մատուռը։ 1318 թվականին Ազիզբեկ և Վախախ ամուսինները վերանորոգել են մոնղոլական արշավանքներից ավերված վանքը։ 15-րդ դարում վանքում բազմաթիվ ձեռագրեր են ընդօրինակվել, գործել է դպրոցը, որի ուսուցչապետն է եղել Սիմեոն Րաբունապետը։

1628 թվականին վանքը նորոգվել է։ 1638 թվականին Եղվարդ ներխուժած թուրքական զորքն այրել է վանքը, որից հետո այն դադարել է եպիսկոպոսանիստ լինելուց։ 1735 թվականին Եղվարդի մոտ թուրք-պարսկական զորքերի ճակատամարտի հետևանքով այն ավերվել է ու լքվել։ 1975 թվականին եկեղեցու հյուսիսային կողմում, նրան կից, պեղումներով բացվել են քառախորան փոքր մատուռ-դամբարանի պատերը։

1980-ական թվականներին Սուրբ Թեոդորոս վանքը մասնակի նորոգվել է։

Կառուցվածք
----------

Վանքի դարչնագույն սրբատաշ տուֆով կառուցված եկեղեցին ունի ութախորան, կենտրոնագմբեթ, երկաստիճան ծավալով հորինվածք։ Ստորին ծավալն արտաքուստ 18-նիստանի է, ութ խոշոր, եռանկյունաձև կտրվածքով խորշերով, վերին ծավալը 12նիստանի թմբուկով գմբեթն է։ Հարդարանքի տարրերը (ցցուն, հյուսածո զարդադրվագով քիվ, տերևներով նռան քանդակներ, երկրաչափ. գեղազարդով կամարաղեղներ) կրում են Զվարթնոց տաճարի ձևերի ազդեցությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկական հանրագիտարանի գլխ. խմբ. Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան, Երևան, «Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչություն ՊՈԱԿ», 2002, էջ 313 — 1072 էջ, ISBN 5-89700-016-6։

Գրականություն
-------------

* Հովհաննես Դրասխանակերտցի, Հայոց պատմութիւն, Երևան, 1996։
* Էփրիկյան Ս. Պատկերազարդ բնաշխարհիկ բառարան, հ. 1, Վենետիկ, 1903։
* Եղիազարյան Հ. Եղվարդի Մեծ և Փոքր վանքերը և գյուղի մյուս կարևոր հուշարձանները, «Էջմիածին», 1962, № 7:
* Մաթևոսյան Կ. Եղվարդի Ս. Զորավար եկեղեցին և մենաստանը, «Էջմիածին», 1983, № 7:
**Մումինջոն Գադոյբոև** (տաջ.՝ Муминљони Гадойбоев, մարտի 18, 1993(1993-03-18)), տաջիկ ֆուտբոլիստ, «Պարվոզ» ֆուտբոլային ակումբի դարպասապահ։

Կարերիան ակումբում
------------------

2011 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Մումիջոնը «Խուջանդ» ակումբում իր նորամուտն է նշել «Ռավշան» ակումբի դեմ խաղում։ Դա եղել է նրա միակ հանդիպումը խաղաշրջանի ընթացքում։ Հաջորդ խաղաշրջանում երիտասարդ դարպասապահը մնացել է պահեստայինների նստարանին` հաճախ հայտնվելով Աբդուազիզ Մախկանովի ստվերի տակ։ Հինգերորդ փուլում «ՑՍԿԱ-Պամիր» ակումբի դեմ խաղի ժամանակ Մախանովը վնասվածք է ստացել, և Մումինջոնը անց է կացրել երկրորդ խաղը երկրի առաջնությունում։ Երիտասարդ խաղացողը մասնակցել է առաջնության ևս հինգ խաղի, սակայն դրանից հետո նորից հայտնվել է պահեստայինների նստարանին։ 2013 թվականի խաղաշրջանում Մումինջոնը նորից երկար ժամանակ մնացել է Մախկանովի ստվերի տակ և խաղադաշտ է վերադարձել միայն չորս անգամ։ 2014 թվականին ֆուտբոլիստին ձեռք է բերել «Պարվոզ» ակումբը։ Այստեղ Մումինջոնը դարձել է երրորդ դարպասապահը, խաղերին հիմնականում մասնակցել են դարպասապահներ Ումարովը և Կոլոտեյը։ 2014 թվականի մրցաշրջանում նրա միակ հանդիպումը եղել է մայիսի 13-ին, «Վախշ» ակումբի դեմ։

Կարերիան հավաքականում
---------------------

Մումինջոնը եղել է Տաջիկստանի երիտասարդական հավաքականի հիմնական ֆուտբոլիստը 2014 թվականի Բարեկամության գավաթի առաջնությունում։ Օլիմպիական հավաքականի կազմում նա մասնակցել է ամառային ասիական խաղերին Ինչոնում, սակայն այնտեղ եղել է միայն պահեստային դարպասապահ։ Տաջիկստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչ Մուհսին Մուհամադիևը Մումինջոնին հրավիրել է խաղալու Բելառուսի և Պաղեստինի հավաքականների դեմ խաղերին, սակայն ֆուտբոլիստը խաղադաշտ դուրս չի եկել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ЧЕМПИОНАТ ТАДЖИКИСТАНА. ВЫСШАЯ ЛИГА. 33-й ТУР(չաշխատող հղում)
2. ↑  ЧЕМПИОНАТ ТАДЖИКИСТАНА. 5-Й ТУР(չաշխատող հղում)
3. ↑  ТРАНСФЕРНАЯ ЗИМА: МАХМУДОВ В «ИСТИКЛОЛЕ», МУМИНОВ В «ВАХШЕ»(չաշխատող հղում)
4. 1 2  ЧЕМПИОНАТ ТАДЖИКИСТАНА. 4-Й ТУР(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆուտբոլիստի էջը *soccerway.com* կայքում(անգլ.)
* Պրոֆիլը Sportbox կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Soccerway · Transfermarkt (խաղացող) |

 |
**Հրեաները Բյուզանդիայում** (հին հունարեն՝ Ἰουδαίοι, Ἑβραίοι, ), կազմում էին խոշորագույն և կարևորագույն ազգային փոքրամասնություններից մեկը կայսրության։ Մինչ 7-րդ դարի կեսերը հրեաները Բյուզանդիայում երկու հիմնական խմբով էին՝ Պաղեստինում ապրող հրեաներ, որտեղ նրանց տրված էր ինքնավարության իրավունք սեփական առաջնորդների ենթակայության տակ նեսիմների գլխավորությամբ, և սփյուռքի հրեաներ՝ տեղակայված կայսրության շատ քաղաքներում, առավելապես Հունաստանում և Հարավային Իտալիայում։

Վենիամին Տուդելսկիի տվյալների համաձայն՝ 12-րդ դարում կայսրության ողջ տարածքով կատարված ճանապարհորդությամբ հայտնի են դարձել հրեական համայնքներ Հունաստանի շատ քաղաքներում, որոնցից խոշորագույնները գտնվում էին Կոստանդնուպոլսում և Թեբեում։ Հրեաների հիմնական զբաղմունքը արհեստն ու առևտուրն էր։ Օրենսդրության տեսանկյունից հրեաները ենթարկվում էին սահմանափակումների շարքին. նրանց արգելված էր ունենալ քրիստոնյա ստրուկներ, քարոզել իրենց հավատը, զբաղեցնել պետական պաշտոններ և ներկա լինել հասարակական արարողություններին։ Նրանք զգալիորեն շատ սահմանափակումների են ենթարկվել կենցաղում։ Համապատասխանաբար հրեաները չեն եղել կայսրերի վստահելի հպատակներ և հնարավորության դեպքում հանդես են եկել արիացիների, ովքեր խոստանում էին իրավահավասարություն, ընդիմադիրների և նույնիսկ ներքին թշնամիների կողմից։ Հուստինիանոս Ա-ի ժամանակ նրանք օժանդակել են բարբարոսներին և օստգոթերին, ինչպես նաև մասնակցել են Նիկայի ապստամբությանը։ 7-րդ դարի սկզբին նրանք անցնում են Սասանյանների կողմը և պարսիկների կողմից Երուսաղեմի գրավումից հետո՝ 614 թվականին հարձակվում են քրիստոնյանների և նրանց վանքերի վրա։ Սակայն Աֆրիկայում, որտեղ բյուզանդացիների կողմից բարբարոսների պետության լիկվիդացիայից հետո փաստացի նկատվում է նրանց իրավահավասարությունը, նրանք, ընդհակառակը, գլխավորում են բյուզանդացիների դիմադրությունը արաբների նկատմամբ։

Արաբական նվաճումների սկսվելուց հետո հրեաների մեծ մասը հայտնվում է խալիֆայության տարածքում։ Այդ ժամանակից՝ հատկապես Հերակլիոս Ա–ի (610-641), Լև III Իսավրի (717-741) և Բարսեղ Ա Մակեդոնացու (867-886) կառավարման ընթացքում, ուժեղացավ օրենսդրական ճնշումը հրեաների վրա նրանց մկրտություն ընդունելու նպատակով, սակայն ընդհանուր առմամբ փորձերը անհաջող էին։ Վերջ ի վերջո, հրեաները տրամադրված էին իրենք իրենց, ապրելու համար նրանց առանձնացված էր մեկուսի թաղամասեր։ Նրանց նկատմամբ հալածանքը հաճախակի չէր, իսկ որոշ կայսրեր, օրինակ՝ Միխայիլ VIII-ը (1261-1282) և Անդրոնիկ II-ը (1282-1328), բավականին բարյացակամ էին։
Նեոպտողեմոսն սպանում է Պրիամոսին, դրվագ ատիկական սափորից, մոտ 520-510 մ.թ.ա.
Պրիամոսը Աքիլեսից խնդրում է Հեկտորի մարմինը։ Ալեքսանդր Իվանովի նկարը։
**Պրիամոս** (հին հունարեն` Πρίαμος), Տրոյայի պատերազմի ժամանակ եղել է Տրոյայի թագավորը և Լաոմեդոնի կրտսեր որդին։

Կենսագրություն
--------------

Իր տարբեր օրինական և անօրինական կանանցից Պրիամոսն ունեցել է հիսուն որդի և բազմաթիվ դուստրեր։ Նրա առաջին կինը եղել է Արիսբեն, ումից ծնվել է նրա առաջին որդին` Էսակոսը, ով մահացավ Տրոյայի պատերազմից առաջ։   

Հետո նա բաժանվեց և ամուսնացավ Փռյուգիայի թագավոր Դիմասի դուստր Հեկաբեի հետ։ Հեկեբեից ծնված ավագ որդին էր Հեկտորը, ով համարվում էր Տրոյայի գահի ժառանգորդը։ Մի այլ որդին՝ Պարիսը (նաև հայտնի է որպես Ալեքսանդր) դարձավ Տրոյայի պատերազմի պատճառ։ Պրիամոսի և Հեկեբեի մյուս զավակներն էին մարգարեությամբ օժտված Հելենոսը և Կասանդրան, ավագ դուստր Իլիոնեն, Կրեվսան՝ Էնեասի կինը, Լաոդիկեն՝ Հելիկաոնի կինը, Պոլիքսենան, ով սպանվեց Աքիլեսի գերեզմանի վրա և ամենակրտսեր որդին՝ Պոլիդորոսը։

Պրիամոսը եղել է Լաոմեդոնտեսի կենդանի թողնված միակ որդին, երբ Հերակլեսը նրանից վրեժ լուծելու համար գրավել էր Տրոյան։ Հերակլեսից նա փրկվում է՝ նվիրելով իր քույր Հեսիոնեի գործած ոսկե ծածկոցը։ Դրանից հետո նա իր սկզբնական Պոդարկես անունը փոխելով, դառնում է Պրիամոս։

Տրոյայի պատերազմում ունեցած դերը
--------------------------------

Պատերազմի ժամանակ Պրիամոսը շատ ծեր էր և չէր մասնակցում մարտերին։ Կռվի դաշտում երևացել է միայն մի անգամ՝ հույների հետ Պարիսի և Մենելաոսի մենամարտի պայմանները համաձայնեցնելու համար։  

Հեկտորի մահից հետո Հերմեսի օգնությամբ գաղտնի մտնում է Աքիլեսի վրանը և խնդրելով ստանում է իր որդու այլանդակված մարմինը։  

Պրիամոսի մահվան մասին Հոմերոսը ոչինչ չի նշել։ Ավանդույթի համաձայն, Պրիամոսին Զևսի զոհասեղանի մոտ սպանել է Նեոպտողեմոսը, այն բանից հետո, երբ Տրոյան գրավել էին աքեացիները։

Անուն
-----

Ժամանակակից գիտնականները համարում են, որ Պրիամոսի անունը ծագում է փոքրասիական լուվիերեն լեզվից և նշանակում է՝ «բացառիկ համարձակ»։

* Պրիամոս թագավորի պատվին իր անունն է ստացել 1917 թ. հայտնաբերված Յուպիտերի տրոյացիների Պրիամոս աստերոիդը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Starke, Frank. "Troia im Kontext des historisch-politischen und sprachlichen Umfeldes Kleinasiens im 2. Jahrtausend". // Studia Troica 7, 1997, 458 with fn. 114, referring to F. Starke, Untersuchungen zur Stammbildung des keilschrift-luwischen Nomens, 1990, 455, fn. 1645 (PN Priya-muwa- "der hervorragenden/vortrefflichen Mut hat".
2. ↑  Haas, *Die hethitische Literatur: Texte, Stilistik, Motive*, 2006. p.5.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Պրիամոս** կատեգորիայում։ |
**«Բոգորոդսկոյե» դաստակերտ** (ռուս.՝ Усадьба «Богородское»), Ալեքսանդր I-ի ֆինանսների նախարար, կոմս Դմիտրի Գուրևի (1751-1825) մերձմոսկովյան կորսված դաստակերտը։ Գտնվել է Իստմա գետի ափին, Մոսկվայի մարզի Ռուզսկի քաղաքային օկրուգի Բոգորոդսկոյե գյուղում։

Պատմություն
-----------

Կոմս Դմիտրի Գուրևը, որը սերում էր մանրակալվածք ազնվականությունից, մտահոգված է եղել բարձր հասարակության մեջ իր դիրքերի ամրապնդմամբ։ Այդ նպատակով նա որոշել է ձեռք բերել խոշոր «մերձմոսկովյան» երկհարկանի քարե տուն, երկու կողաշենքերով, արտասովոր ձևավորումով ձիերի բակով և այլ ծառայություններով։ Պայտաձև գլխավոր բակը ձևավորված էր մարմարե շատրվանով, 30-դեսյատինանոց զբոսայգին` մարմարե սյունով և քանդակներով։ Մել այլ զարդ էր երկու կղզյակներով ձեռակերտ լճակը։

Դաստակերտի տերը հայտնի համադամասեր էր և սերտ կապեր ուներ կնոջ` Նիկոլսկոյե-Գագարինո աստակերտում բնակվող հարազատների հետ։ Նրանից հետո գույքը ժառանգել է որդին` Նիկոլայը, որը դիվանագիտական ծառայության պատճառով հիմնականում ապրել է արտասահմանում։ Անմիջապես գյուղացիական բարեփոխումներից հետո եկամուտ չբերող հողամասը վաճառվել է, որից հետո այն մասերի են բաժանել գավառական կալվածատերերն ու քաղքենիները։

Բոգորոդսկոյեի ընդհանուր տեսքը
Բոգորոդսկոյեում Գուրևների պալատի կորուստն ընդունված է վերագրել ռազմական ժամանակների ավերածություններին։ Դաստակերտային համակառույցից պահպանվել են միայն Աստվածածին եկեղեցին (1807) և որպես բնակտարածք վերափոխված կողաշենքերը։ Երկհարկանի անցումային աշտարակով ձիերի բակը, որը մոսկովյան ամպիրի հուշարձան էր, ավերվել է արդեն հետխորհրդային շրջանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Указ Президента Российской Федерации № 176 от 20.02.1995
2. ↑  Памятники архитектуры Московской области. Том 2. Искусство, 1975. Стр. 190.
3. ↑  Хроника вандализмов. 2002

Արտաքին հղումներ
----------------

* Современное состояние усадьбы
**Յարոսլավ Անտոնովիչ Գրիսիո** (ուկրաիներեն՝ Яросла́в Анто́нович Грисьо́, նոյեմբերի 16, 1950(1950-11-16), Վինիկի, Լվովի մարզ, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի ֆուտբոլային մրցավար և գործակալ։ Լվովի մարզի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի ներկայացուցիչ։ ՈւՖՖ-ի կոմիտեի անդամ և գործադիր։ Ֆուտբոլային մրցավարներ Յուրի և Անդրեյ Գրիսյաների հայրը։ 2011-2012 թվականներին Լվով ֆուտբոլային ակումբի նախագահ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Լվովի ֆիզկուլտուրայի ինստիտուտը (1971): 1973-1982 թվականների ընթացքում աշխատել է ֆիզկուլտուրայի ուսուցիչ Լվովի թիվ 29 դպրոցում, ինչպես նաև Պիշևիկ ֆուտբոլային թիմի մարզիչն էր։

1990-1997 թվականների ընթացքում մրցավարի կարգավիճակում անցկացրել է մոտ 80 խաղ ԽՍՀՄ-ի և Ուկրաինայի բարձրագույն լիգայում։

1983-1990 թվականներին եղել է ԲՄԱ դպրոցի ուսմասվար, հետագայում նաև տնօրեն։ 1991-1993 թվականներին Լվովի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի նախագահի տեղակալ։ 1997 թվականին Լվովի ֆուտբոլի Ֆեդերացիայի նախագահ։ 2000 թվականին Ուկրաինայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի գործկոմի անդամ։

2011 թվականի սեպտեմբերին սրվել է ֆինանսական ճգնաժամը Լվով ֆուտբոլային ակումբում, ինչի արդյունքում, ակումբի այն ժամանակվա նախագահ Յուրի Կինձզերսկին հայտարարել է, որ պատրաստ է անհատույց տալ ակումբը մեկին, ով պատրաստ է այն ֆինանսավորել։ Եթե այդպիսի մարդ չգտնվեր, ապա Կինձերսկին մտադիր էր հեռացնել թիմին Առաջին Լիգայից։ Սեպտեմբերի կեսերին, տեղեկատվություն է ստացվել, որ ակումբի նոր սեփականատերը գտնվել է, իսկ սեպտեմբերի 23-ին լուծվեցին բոլոր իրավաբանական նրբությունները։ Ուստի սեպտեմբերի 24-ին հայտնի դարձավ, որ Լվովի նոր սեփականատեր է դարձել Յարոսլավ Գրասիոն։

2012 թվականի փետրվարի 1-ին Գրասիոն ներկայացրել է նոր մարզչական շտաբ՝ Վլադիմիր Ժուռավչոկի գլխավորությամբ, ինչպես նաև հայտարարել է, որ նախագահի փոխարեն Լվովի քաղաքականությունը կվարեն չորս ներդրողներ, որոնց անունները չի նշել։

Ընտանիք
-------

Յարոսլավ Անտոնովիչը համարվում է ֆուտբոլիստ Մաքսիմ Գրիսյաի հեռավոր ազգականը։ Յարոսլավ Անտոնովիչի որդիները նույնպես դարձել են մրցավարներ՝ Անդրեյ (1981 թ.) - երկրորդ կարգի մրցավար, դատում է Առաջին Լիգայի մենամարտերը, Յուրի (1974 թ.) - առաջին կարգի մրցավար, դատում է պրեմիեր լիգայի խաղերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Кіндзерський: «Львів» сезон не дограватиме (ուկր.)
2. ↑  Грисьо: Власником ФК «Львів» є Грисьо (ուկր.)