**Քաղաքացիական պատերազմ Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետությունում**, սկսվել է Միշել Ջոտոդիայի գլխավորած Դեմոկրատական ​​ուժերի միության (UFDR) ապստամբների ընդվզմամբ այն բանից հետո, երբ Ֆրանսուա Բոզիզեն դարձավ նախագահ 2003 թվականի հեղաշրջման արդյունքում: Սակայն պայքարը սկսվել է միայն 2004 թվականին։ Քաղաքացիական անկարգությունների հետևանքը 10 հազար ներքին տեղահանվածներն էին։

Ապստամբությունը բաղկացած էր մի քանի ապստամբ խմբերից, որոնցից մի քանիսը չափերով շատ փոքր էին և ստեղծվել էին միայն հակամարտության վերջում։ Բացի UFDR-ից, հակամարտությունը ներառում է Ժողովրդավարության վերականգնման ժողովրդական բանակ (CAR) (APRD), Հայրենասիրական գործողությունների խումբ Կենտրոնական Աֆրիկայի ազատագրման համար (GAPLC), Կենտրոնական Աֆրիկայի ազատագրողների շարժումը հանուն արդարության (MLCJ), Կենտրոնական Աֆրիկայի դեմոկրատական ​​ճակատ (FDC) և Հանրապետական ​​ուժերի միություն (UFR):

2007-2012 թվականներին կնքված մի շարք խաղաղության համաձայնագրեր պետք է լուծեր հակամարտությունը։ Ամենակարևոր համաձայնագիրը՝ «Գլոբալ խաղաղության համաձայնագիրը» (ստորագրվել է 2008թ. հունիսի 21-ին Լիբրևիլում, Գաբոն), առաջին անգամ ստորագրվել է ARPD, UFDR և FDPC խմբերի կողմից։ Համաձայնագիրը ներառում էր համաներում մինչև համաձայնագիրը պետության դեմ կատարված ցանկացած գործողության համար, նախկին ապստամբների զինաթափման, զորացրման և հասարակության մեջ ինտեգրման գործընթաց, ինչպես նաև կոչ էր անում զինվորականներին զբաղվել անհամաձայնություններով: Այլ ապստամբ խմբերը միացան համաձայնագրին ավելի ուշ, օրինակ՝ UFR-ն 2008թ. դեկտեմբերի 15-ին: Միակ խոշոր խումբը, որն այդ ժամանակ չի ստորագրել համաձայնագիրը, CPJP-ն էր, որը շարունակել է իր գործունեությունը և կնքել խաղաղության պայմանագիր կառավարության հետ միայն 2012 թվականի օգոստոսին 25-ին։

Ժամանակագրություն
-----------------

### 2004

2004 թվականի նոյեմբերին Կենտրոնական Աֆրիկյան Հանրապետության հյուսիս-արևելքում գտնվող Բիրաո քաղաքի վրա հարձակման հետևանքով զոհվել է առնվազն 20 մարդ:

### 2006

Նոյեմբերի 8-ին հազարավոր մարդիկ երթով շարժվել են դեպի Բանգի՝ ԿԱՀ-ի մայրաքաղաքը և խնդրել են կառավարական զորքերին դիմակայել UFDR-ին: Կառավարության 20 անդամներ սպանվել են, իսկ ապստամբներից միայն երեքը զոհվել են այս հարձակման ժամանակ։ 

Հաստատվել է, որ UFDR-ը նաև մուտք է ստացել մի քանի զրահամեքենաներ օգտագործելու հնարավորություն, այդ թվում՝ օդային մատակարարումների միջոցով (ինքնաթիռը վայրէջք է կատարել Բիրաոյում):

2006 թվականի նոյեմբերի 13-ին Սեմ Կվանգջա քաղաքի (ԿԱՀ-ի հյուսիսում) մեկ երրորդը գրավվեց UFDR-ի կողմից: Ընդամենը երեք օր անց չորրորդ քաղաքը՝ Քուադդան, գրավվեց ապստամբների կողմից։ Երբ քաղաքի 20000 բնակիչները լսեցին քաղաքին տիրանալու UFDR-ի մտադրության մասին, մոտ 5000-10000 մարդ փախավ հարևան Գամբարի և Բանգի քաղաքներ:

Հաղորդվում է, որ UFDR-ը պլանավորում էր գրավել Բրիա քաղաքը, թեև լուրեր կան, որ լրացուցիչ հարձակում է լինելու Նդելեի վրա: 2006 թվականի դեկտեմբերին Չադի բանակի ստորաբաժանումները երեք բեռնատարներով հարձակվել են Բերնալի վրա, որը գտնվում էր Բետոկոյի մոտ, ազատագրել են բնակչությանը և գյուղից հեռացրել 32 կով, ինչպես նաև գյուղատնտեսական գործիքներ և գետնանուշով պարկեր:

### 2007

Мальчик в городе Бирао - месте ожесточённых боёв. 2007 год
Աբդուլայ Միսկինը FDPC-ի անունից հաշտության համաձայնագիր է ստորագրել կառավարության հետ 2007 թ.փետրվարի 2-ին Սիրտում: Համաձայնագիրը նախատեսում էր ռազմական գործողությունների դադարեցում, FDPC-ի մարտիկների բնակեցում և նրանց ինտեգրում Կենտրոնական Աֆրիկյան Հանրապետության բանակ, քաղբանտարկյալների ազատ արձակում, ինչպես նաև FDPC-ի մուտքը կառավարություն: 

Բրիայում գտնվող UFDR-ի կենտրոնակայանի վրա ֆրանսիական Mirage ռմբակոծությունից հետո UFDR-ը և ԿԱՀ կառավարությունը խաղաղության համաձայնագիր են ստորագրել Բիրաոյում 2007 թվականի ապրիլի 1-ին: Այս համաձայնագիրը նախատեսում էր UFDR-ի համաներում, նրա քաղաքական կուսակցության ճանաչում և մարտիկների ինտեգրում ազգային բանակին։ Մնացած ապստամբ խմբերը շարունակում էին պայքարել կառավարության դեմ։

2007 թվականի օգոստոսին Միսկինը նշանակվել է նախագահի խորհրդական։ Միսկինը մերժել է նշանակումը՝ ասելով, որ կառավարությունը խախտել է Սիրտի համաձայնագիրը՝ մասնավորապես նշելով, որ չի կարող իրեն պաշտպանել Միջազգային քրեական դատարանի կողմից հետապնդումից։ Դատարանը սկսեց հետաքննել բազմաթիվ ռազմական հանցագործություններ, որոնք իբր տեղի են ունեցել Պատասսեի կառավարության դեմ Բոզիզեի հեղաշրջման փորձերի ժամանակ, որտեղ Միսկինը գլխավոր օգնականն էր:

### 2008

2008 թվականի մայիսի 9-ին APRD-ն Լիբրևիլում հրադադարի և խաղաղության համաձայնագիր է ստորագրել կառավարության հետ։ Համաձայնագիրը ստորագրվել է ժամանակավոր CEMAC կոմիտեի հովանու ներքո՝ Գաբոնի նախագահ Օմար Բոնգոյի գլխավորությամբ։ Ժան-Ժակ Դեմաֆուն ստորագրել է APRD-ի անունից, իսկ նախարար Սիրակ Գոնդան՝ կառավարության անունից: Ստեղծվել է վեց հոգուց բաղկացած խորհուրդ, որը վերահսկելու է ձեռք բերված պայմանավորվածության պայմանների կատարումը։

APRD-ի հետ համաձայնագիրը ճանապարհ հարթեց հետագա խաղաղ բանակցությունների համար։ 2008 թվականի հունիսի 21-ին FDPC-ն միացել է APRD-ին և UFDR-ին՝ ստորագրելով Լիբրևիլի խաղաղության համաձայնագիրը, որը կրկնվեց և ընդլայնվեց նախորդ երկու համաձայնագրերի պայմաններով:

2008 թվականի օգոստոսի 25-ին CPJP-ն վերջապես միացավ Լիբրևիլի համապարփակ համաձայնագրին։

### 2011

CPJP-ն և UFDR-ը շարունակել են պայքարել ադամանդի արհեստագործական հանքավայրի վերահսկողության համար Բրայում՝ ԿԱՀ-ի արևմուտքում: Ապրիլին CPJP-ն հայտարարեց, որ պատրաստ է ռազմական գործողությունների ավարտին, սակայն խաղաղ բանակցությունների մեկնարկը պայմանավորեց կառավարության կողմից, որը կհստակեցնի CPJP-ի նախկին ղեկավար Չարլզ Մասիի կարգավիճակը, ով հաղորդվում էր անհետ կորած և իբր սպանված բանտում: Կառավարության ուժեղացված ջանքերից և միջազգային միջնորդությունից հետո հունիսի 12-ին CPJP-ն հրադադարի մասին համաձայնագիր է ստորագրել կառավարության հետ։ Սակայն բռնությունները շուտով վերսկսվեցին, և 2011 թվականի սեպտեմբերին արձանագրվեց մահվան ավելի քան 50 դեպք: Հոկտեմբերի 8-ին CPJP-ն և UFDR-ը (այժմ՝ կառավարությանը կից) ստորագրեցին Բանգիում խաղաղության համաձայնագիր՝ կոչ անելով ապառազմականացնել Բրիան։

### 2012

2012 թվականի դեկտեմբերի 10-ին ապստամբ խմբավորումների հետ հակամարտությունը վերսկսվեց՝ նախագահ Բոզիզեին մեղադրելով իրենց ավելի վաղ պայմանավորվածության պայմանները խախտելու մեջ։ 2013 թվականի մարտի 24-ին ապստամբների նոր կոալիցիան, որը հայտնի է որպես Սելեկա, տապալեց Բոզիզեն և գրավեց ԿԱՀ մայրաքաղաք Բանգուին: Ապստամբների առաջնորդ Միշել Ջոտոդիան իրեն հռչակել է Կենտրոնական Աֆրիկյան Հանրապետության նախագահ։

Մարդու իրավունքների խախտումներ և հանցագործություններ
----------------------------------------------------

Ըստ Human Rights Watch-ի՝ Կենտրոնական Աֆրիկյան Հանրապետության հյուսիսում հարյուրավոր խաղաղ բնակիչներ են զոհվել, ավելի քան 10000 տուն այրվել, մոտ 212000 մարդ տեղահանվել և ապրել է սարսափելի պայմաններում:

Հետեւանքները
------------

Հետագա բանակցությունները հանգեցրին խաղաղության համաձայնագրի՝ 2008 թվականին ազգային միասնության կառավարություն ձևավորելու վերաբերյալ, և 2009 թվականի տեղական ընտրություններից հետո, 2010 թվականի խորհրդարանական և նախագահական ընտրություններից հետո և 2009 թվականի հունվարին ձևավորվեց նոր կառավարություն:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  В ЦАР произошёл очередной военный переворот. Мишель Джотодия провозгласил себя новым президентом страны Արխիվացված է Դեկտեմբեր 19, 2013 Wayback Machine-ի միջոցով:
2. ↑  «Lenta.ru: Мир: Конфликты: Лидер повстанцев провозгласил себя президентом ЦАР»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-12-19-ին։ Վերցված է 2013-12-18  `|deadlink=` պարամետրը գոյություն չունի: Խորհուրդ է տրվում օգտագործել (`|dead-url=`-ը) (օգնություն)