recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Լև Գասպարի Տեր-Օգանով** (իսկական անունը՝ **Լևոն Տեր-Օհանյան**, 1889 - *անհայտ*), հայ երաժիշտ-մանկավարժ, դաշնակահար։ Կոմպոզիտոր Սերժ Սյունու հայրը։ Նյու Յորքի ռուսական փաստաբանական ակադեմիայի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Լևոն Տեր-Օհանյանը ծնվել է 1889 թվականին Թիֆլիսում։ Ավարտել է Թիֆլիսի ճեմարանը, կոնսերվատորիան, Սանկտ Պետերբուրգի Շլեսինգերի մանկավարժական դպրոցը և իրավաբանական վարժարանը։ 1915-1921 թվականներին եղել է Ռուսական փաստաբանական ակադեմիայի անդամ։

Դասավանդել է Բաքվի կոնսերվատորիայում, 1921-1923 թվականներին՝ Կոստանդնուպոլսում, հանդես է եկել համերգներով։

1923 թվականից ապրել է Նյու Յորքում, որտեղ հիմնադրել է սեփական դպրոց։

Լև Տեր-Օգանովի մահվան թվականն անհայտ է։

Ընտանիք
-------

* Կինը՝ Սեդա Սյունի,
* Որդին՝ Սերժ Սյունի, հայ դաշնակահար, կոմպոզիտոր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սերժ Սյունի


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Հապկիդո** (կորեերեն՝ 합기도, Հապ-միություն, կի-էներգիա, դո-ճանապարհ)։ Կորեայի ռազմական արվեստն է, նման է ճապոնական Այկիդո մարտաձևին, քանի որ դրանց հայտնվելը մեծապես ազդել է նոր սարքավորումների վրա։ Ապագայում նրա մեջ են ներառվել թեկվանդո և տենսուդո |տենսուդո]] մարտաձևերը։ Հապկիդոն համեմատաբար ավելի երիտասարդ մարտարվեստ է և Կորեայում զիջում է միայն թեկվանդոյին և ձյուդոին։

Հիմնական տեղեկություն
---------------------

Հապկիդոն հիմնականում ինքնապաշտպանական մարտ է, և հարձակվում են անձի դեմ զինված կամ մի քանի մարդկանցով, այդ դեպքում մարտարվեստը թույլ է տալիս ինքնապաշտպանվել։ Մարտարվեստը ունի մի քանի ոճ և տեսակ երբ հարձակվում են մի քանի հեգով կամ զինված նախ պետք է ճիշտ պաշտպանվել ապա անցնել հարձակման։ Հապկիդոի տեխնիկան նաև ուսումնասիրվում է նաև օգտագործելով տարբեր տեսակի զենքեր{: Հապկիդո մարտարվեստի հիմնական զենքերն են դանակը, կարճ փայտով սուրը, աղեղը։ Հապկիդոի ուժը - ուժի կառավարման տեխնիկան է ձեր և ձեր հակառակորդի:Այդ վերահսկողությունը իրականացվում է «Խապկի»-ի սկզբունքով։ «Խապկի»-ն նույն ճապոնական այկիդոն է, որը հանդիսանում է նաև դպրոցներում դասավանդվող Ջիու-ջիցուն։ Հապկիդոն ունի երկու ոճ՝ կոշտ և փափուկ։

### Կոշտ ոճ

Այսօր բազմաթիվ կազմակերպություններում դասավանդվում է կոշտ հապկիդո:Մարտարվեստի ոճային առանձնահատկությունն է այն, որ ոճը վերցված է դաոսական վարպետներից։ Կոշտ հապկիդոն կառուցված է մի քանի բառերից, որոնք թարգմանաբար նշանակում են բարձրագույն ռազմական արվեստ։

### Փափուկ ոճ

Այսպես կոչված, փափուկ Հապկիդոն ներկա պահին կիրառվում է միայն գրոսմայստեր Մյունգ Ջենամանը:Մարտարվեստի ոճային առանձնահատկությունն այն է, որ այստեղ օգտագործվում է շրջանաձև 12 հիմնական շարժումները, որոնք նաև մարտարվեսի առանձնահատկությունն են։ Փափուկ հապկիդոն կառուցված է մի քանի բառերից, որոնք թարգմանաբար նշանակում են էներգետիկ կառավարման բարձրագույն կորեական արվեստ։
**Սեռերի սխեմայի տեսություն**, Սանդրա Բեմի կոգնիտիվ տեսությունը, որն ուղղված է բացատրելու, թե ինչպես է անձը որոշակի սեռի հետ համապատասխանեցվում հասարակության մեջ։ Սեռի հետ ասոցացված տեղեկույթը փոխանցվում է սխեմաների ուղով, կամ տեղեկույթի ցանցերով, որոնք թույլ են տալիս որոշ տեղեկույթի ավելի հեշտ ասիմիլացվել, քան մեկ այլի։ Բեմը պնդում է, որ անձնական մակարդակի տարբերություններ կան՝ կապված նրանից, թե ով է կրում այս սեռերի սխեմաները։ Այս տարբերությունները որոշվում են նրանով, թե որ անձին է սեռական ազդակն ուղղված։

Սեռական տեսակավորում
--------------------

Բուն գենդերային ինքնությունը կապված է սեռական տեսակավորման հետ, որը անհատն անցնում է։ Տեսակավորումը կարող է ազդված լինել երեխայի խնամքից, մեդիայից, դպրոցից եւ մշակութային տրանսմիսիայի այլ միջոցներով։ Բեմը նշում է չորս կատեգորիաներ, որոնցում անհատը կարող է լինել. սեռականորեն տեսակավորված, խաչաձեւ սեռականորեն տեսակավորված, անդրոգին եւ չտեսակավորված։ Սեռականորեն տեսակավորված անձիք արտադրում և իննտեգրում են տեղեկույթը, որը նույն գծի վրա է, ինչ իրենց սեռը։ Խաչաձեւ սեռականորեն տեսակավորված անձիք արտադրում և ինտեգրում են տեղեկույթը, որն իրենց սեռի հակառակ գծի վրա է։ Անդրոգիններըը արտադրում և ինտեգրում են երկու սեռերի հետ ասոցացված տեղեկույթն էլ։ Չտեսակավորված անձիք չեն ցուցաբերում սեռական տեղեկույթի նշանակալի արտադրություն։

Գենդերային կարծրատիպեր
----------------------

Այն, որ սեռերի սխեմայի տեսությունը ոչ թե պարունակության, այլ գործընթացի տեսություն է, այն օգնում է հասկանալ, թե ինչու են գենդերային կարծրատիպերն այդքան հոգեբանորեն ամրանում հասարակության մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Bem, S. L. (1981). Gender schema theory: A cognitive account of sex typing. Psychological Review, 88, 354–364
**Շաֆհաուզեն** (գերմ.՝ Schaffhausen), քաղաք Շվեյցարիայում։ Բնակչությունը կազմում է 33 431 մարդ (2006 թվականի դեկտեմբերի 21-ի մարդահամարի տվյալներով)։ Պաշտոնական կոդը՝ 2939։

Աշխարհագրություն
----------------

Շաֆհաուզենն ամենահյուսիսային քաղաքն է Շվեյցարիայում։ Սա մեկն է այն մի քանի քաղաքներից, որ ընկած են Վերին Հռենոսից հյուսիս։ Քաղաքի հարավ-արևմուտքում գտնվում է Եվրոպայի խոշորագույն ջրվեժներից մեկը՝ Հռենոսի ջրվեժը։ Քաղաքը բաղկացած է հետևյալ թաղամասերից. Հին քաղաք (Ալտշտադտ), Բրայթ, Էմմերսբերգ, Հոհշտրասս, Գեյսբերգ, Նիկլաուզեն, Բուհթհալեն, Հերբիլգեն, Հեմենթլ։

Կլիմա
-----

Շաֆհաուզենը գտնվում է Շվեյցարական բարձրավանդակի եզրին՝ չափավոր կլիմայական գոտում։ Տեղումների տարեկան միջին քանակը 863 մմ է, ինչը բավականին ցածր է Կենտրոնական Եվրոպայի համար և ամենացածրերից մեկն է Շվեյցարիայում։ Երկարաժամկետ արևային եղանակի միջին տևողությունը 1,345 ժամ է մեկ տարվա ընթացքում։

Տրանսպորտ
---------

Երկաթուղի Ցյուրիխից մինչև Ուլմ։ Կենտրոնական կայարանից կարող են գնել տոմսեր Շվեյցարիայի և Գերմանիայի երկաթուղիների համար։

Պատմություն
-----------

1944 թվականին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, Շաֆհաուզենը ռմբակոծվել է ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի կողմից (ըստ ամերիկյան կողմի դա կատարվել է սխալմամբ, քանի որ քաղաքը մոտ է Գերմանիայի սահմանին)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12071302n · GND: 4051993-4 · ISNI: 0000 0001 0944 0916 · NKC: ge460407 · SUDOC: 02899275X · VIAF: 152454816, 144820199 · WorldCat VIAF: 152454816, 144820199 |

 |

 |
**Կապված շղթաներ** տատանողական, միմյանց հետ փոխազդող պարզ տատանողական համակարգերի միակցություն, որի հաճախային վարքը (ռեզոնանսային երևույթները) կարող է զգալիորեն տարբերվել բաղկացուցիչ համակարգերի վարքից։ Կապված շղթաների օրինակ են կապված ճոճանակները, կամերտոնները, Էլեկտրական տատանողական կոնտուրները, պինդ մարմնի կապված մոլեկուլները և այլն։ Կապված շղթաների բաղկացուցիչ որևէ համակարգի տատանումները նույնպիսի տատանումներ են առաջացնում նաև մյուս համակարգերում, ու եթե դրանցից յուրաքանչյուրն ունի ազատության մեկ աստիճան (միառեզոնանս է), ապա կապված շղթան արդեն ազատության բազմաթիվ աստիճաններ ունեցող (բազմառեզոնանս) համակարգ է։ Բաղկացուցիչ համակարգերի միջև կապը կարող է թույլ կամ ուժեղ լինել։ Թույլ կապի դեպքում բաղկացուցիչ համակարգերի փոխազդեցությունը էական փոփոխություն չի մտցնում կապված շղթաների արդյունարար հաճախային բնութագրի մեջ. վերջինս կարելի է վերլուծել՝ օգտվելով գրգռման տեսության մասնավոր դեպքից։ Ուժեղ կապի դեպքում արդյունարար հաճախային բնութագրի վարքը էապես փոխվում է, և ճշգրիտ հաշվարկը բարդանում է։ Ռադիոտեխնիկայում առավել տարածված է միմյանց հետ կապված երկու տատանողական կոնտուրների համակարգը։ Կախված կապն իրականացնող պարամետրից տարբերում են՝ 

* տրանսֆորմատորային (փոխինդուկտիվ)
* ավտոտրանսֆորմատորային կամ ինդուկտիվ
* ունակային
* գալվանական
* խառը

կապեր։ Մի կոնտուրում հոսանքը փոփոխվելիս, փոխվում է նաև երկրորդ կոնտուրի հոսանքը։ Փոխադարձ կապի ազդեցությունը համարժեք է մի կոնտուրից մյուսը ակտիվ և ռեակտիվ լրացուցիչ դիմադրությունների ներմուծմանը։ Թույլ և ուժեղ կապերի միջև սահմանայինը, այսպես կոչված, կրիտիկական կապն է, որի դեպքում ներմուծվում է կոնտուրի սեփական դիմադրությանը հավասար ակտիվ դիմադրություն։ Լարումների փոխանցման նույն **k** գործակցի դեպքում կոնտուրի համարժեք բարորակությունը կրկնակի ընկնում է, իսկ հաճախականությունների թողարկման շերտը՝ կրկնակի լայնանում։ Թույլ կապի դեպքում կապված տատանողական շղթաների ռեզոնանսային կորը մնում է միասապատ (ընդ որում, եթե բաղկացուցիչ կոնտուրները միատեսակ են, ապա արդյունարար ռեզոնանսային f0 հաճախականությունը համընկնում է նրանց ռեզոնանսային հաճախականություններին), մինչդեռ ուժեղ կապին բնորոշ է երկսապատ կորը։ Երկու նոր ռեզոնանսներին համապատասխանող, այսպես կոչված, կապի հաճախականությունները (f1 և f2) այնքան ավելի են հեռանում միմյանցից, որքան ուժեղանում է կապը բաղկացուցիչ շղթաների միջև։ Եթե բաղկացուցիչ շղթաների ռեզոնանսային հաճախականությունները տարբեր են, կապված շղթաներում ծագում են բաբախումներ։ Երբ կապի պարամետրը ժամանակի ընթացքում փուիոխվում է, կապը կոչվում է պարամետրական։ Այն առաջ է բերում հաճախականությունների խառնում (նոր հաճախականությունների ծագում), ընդ որում հնարավոր է դառնում էներգիայի փոխակերպումը մի հաճախականությունից մյուսը։

Գրականություն
-------------

* Ղազարյան Ռ. Ա. Խալաթյան Ա. Գ. «Ձեռնարկ ռադիոսիրողների համար», Երևան, 1961։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 265)։*  |
**«Սուրբ Հիերոնիմոս»** (իտալերեն՝ San Girolamo), իտալացի մեծ նկարիչ Լեոնարդո դա Վինչիի վրձնին պատկանող անավարտ կտավ, որը պահվում է Վատիկանի պատկերասրահում։ Պատվիրված լինելով Ֆլորենցիայի եկեղեցական իշխանությունների կողմից, այն այդպես էլ անավարտ մնաց, քանի որ նկարիչը 1482 թվականին հեռացավ Միլան։ Նկարը պատկանում է Անդրեա դել Վերոկկիոյի արվեստանոցում Լեոնարդո դա Վինչիի՝ աշխատելու ժամանակահատվածին։

Հորինվածքի գլխավոր հերոսը Սուրբ Հիերոնիմոսն է։ Հիերոնիմոսի կազմվացքը արտահայտիչ է։ Առաջին ձեռքին նա պահում է քար։ Նրա առաջ պառկած է այդ սրբի սովորական ուղեկիցը՝ առյուծը։

Պահպանվածություն
----------------

Նկարը մեզ է հասել վնասված վիճակում։ Այն ուժեղ կտրված էր, իսկ հետո՝ բաժանված երկու մասի, որոնցից մեկը` ներքևի կտորը, կարող էր ծառայել որպես կրպակի ծածկ։ Այդ կտորները միասին հավաքել է կարդինալ Ֆեշը։ Ըստ լեգենդի՝ նա նկարի ներքևի մասը գտել է ինչ-որ խանութում, որտեղ այն ծառայում էր որպես սեղան։

Կարդինալ Պիոս IX-ի մահից հետո, ցանկանալով ունենալ Լեոնարդոյի ստեղծագործությունը Վատիկանի նկարչական պատկերասրահում, «Սուրբ Հիերոնիմոսի» համար վճարում է (1845 թվական) 2500 հազար ֆրանկ։

Գրականություն
-------------

* Edoardo Villata, *Leonardo*, Milano 2005, pag. 24
* Milena Magnano, *Leonardo*, collana *I Geni dell’arte*, Mondadori Arte, Milano 2007, pag. 58.
* Brockwell, Maurice Walter, *Leonardo da Vinci*. Kessinger, 2004, p. 7
* Zöllner, Frank, *Leonardo da Vinci: the complete paintings and sculptures*. London: Taschen, 2003, p. 221
*
**Գրիգոր Ալեքսանդրի Ջաղեթյան** (1885, Իջևան - 1938), հայ ֆինանսիստ, հասարակական, պետական, քաղաքական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետության Ֆինանսների նախարարը (1919 մայիսի 24—1919 օգոստոսի 5), ՀՅԴ անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1885 թվականին Իջևանում։

Ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, իսկ 1909 թվականին Լայպցիգի համալսարանը։ Անդրկովկասի Սեյմում պաշտոնավարել է իբրև ֆինանսիստ։ Հայաստանի Հանրապետության Ալեքսանդր Խատիսյանի Կառավարության մեջ եղել է ֆինանսների նախարարի պաշտոնակատար (1919 մայիս), ապա նախարար (1919 հունիս-օգոստոս), պետական վերահսկիչ (դեկտեմբեր 1919-1920 սեպտեմբեր)։

Հայաստանի բոլշևիկյան օկուպացիայից հետո հեռացել է Պարսկաստան։

Հայրենիք է վերադարձել 1922 թվականին, եղել է պետբանկի կառավարիչ։

1938 թ․ հոկտեմբեր ամսին Եռյակի հատուկ խորհրդակցության կողմից դատապարտվել է գնդակահարության՝ մեղադրվելով գերմանական հետախուզության և Գերմանիայի օգտին լրտեսական աշխատանք տանելու մեջ։ Մեղադրանքի համար հիմք է հանդիսացել այն, որ Ջաղեցյանը եղել է Անդրկովկասում գերմանական օկուպացիոն կորպուսի հրամանատարի հետ բանակցությունների նախաձեռնողը՝ նպատակ ունենալով Հայաստանը հանձնել Գերմանիայի պրոտեկտորատին։

Արդարացվել է 1958 թ․ ՀՍՍՀ Գերագույն դատարանի քրեական գործերի դատական կոլեգիայի որոշմամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հոդված Գ. Ա. Ջաղեթյանի մասին ՀՀ ՖՆ կայքում


|  |
| --- |
| 
  **Հայաստան**
 |
**Մենդելեևի փողոց** (ռուս.՝ Улица Менделеева), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Սուլինսկի ավան միկրոշրջանում։ Անվանվել է ռուս գիտնական, գյուտարար Դմիտրի Իվանովիչ Մենդելեևի (1834-1907) պատվին։ Սկիզբ է առնում Սուլինսկայա փողոցից և ավարտվում Բերյոզովայա փողոցի հետ հատվելով։ Երկարությունը 620 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Մենդելեևի փողոցը սկսվում է Սուլինսկայա փողոցից և ավարտվում Բերյոզովայա փողոցի հետ հատվելով։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 620 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 9 շինություն և բոլորը՝ աջ կողմում (զույգ համարներ)։

Մենդելեևի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346353։

Փողոցն անվանվել է ռուս գիտնական-հանրագետ՝ քիմիկոս, ֆիզիկաքիմիկոս, ֆիզիկոս, երկրաբան, տնտեսագետ, նավթային մասնագետ, չափագետ, տնտեսագետ, սարքաշինարար, տեխնոլոգ, ուսուցիչ, գյուտարար, Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի պրոֆեսոր, Սանկտ Պետերբուրգի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ Դմիտրի Իվանովիչ Մենդելեևի (1834-1907) պատվին, որը 1869 թվականին բացահայտել է բնագիտության հիմնական օրենքներից մեկը՝ քիմիական տարրերի պարբերականության օրենքը։ Թողել է մոտ 500 տպագիր աշխատություն, որոնց մեջ է դասական «Քիմիայի հիմունքները»՝ անօրգանական քիմիայի առաջին կառուցվածքային շարադրանքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 7, էջեր 458-459»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Менделеева в Красном Сулине
* Подробная карта Улица Менделеева, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Красный Сулин, улица Менделеева(չաշխատող հղում)
**Ելենա Աշոտի Նիկողոսյան** (հոկտեմբերի 26, 1990(1990-10-26), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), առավել հայտնի **Ելենա Երևան** բեմական անվամբ, հայ երգչուհի, երաժիշտ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1990 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Երևանում։ 1996 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել են Ռուսաստան, որտեղ ավարտել է դպրոցը և ստացել երաժշտական կրթություն։ 2011 թվականին վերադարձել է Հայաստան և ավարտել Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանը։

Բազմաթիվ համերգներ է տվել Նարեկացի արվեստի միությունում, ինչպես նաև ԱՄՆ-ում մասնակցել է տարբեր բարեգործական համերգների ծերանոցներում, դպրոցներում։

Ունեցել է մի քանի համերգ Լոս Անջելեսի «Ֆորդ» ամֆիթատրոնում, մասնակցել Սան Գաբրիելի (Կալիֆորնիա) «Սան Գաբրիել միշըն փլեյհաուս» սրահում տեղի ունեցած «Mosaic V Concert» համերգին։ Ունեցել է մենահամերգ Բոստոնում և այլուր։

2014 թվականի օգոստոսի 23-ին ունեցել է մենահամերգ Գաֆեսճյան արվեստի կենտրոնում։ Սեպտեմբերի 6-ին կայացել է Ռուբեն Հախվերդյանի հետ «Էլի աշուն» խորագրով համերգը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ելենա Նիկողոսյանի (անգլ.) Ֆեյսբուքում
* Ելենա Նիկողոսյանի  էջը Յություբ տեսահոսթինգում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մեր մեջ ասած - Ելենա Նիկողոսյան

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ելենա Նիկողոսյան** կատեգորիայում։ |
Վագրի ու առյուծի հիբրիդ, արու լիգր 2007թ
**Հիբրիդացում** ՝ տարբեր հատկանիշների՝ առնվազն մեկ զույգով տարբերվող ծնողական առանձնյակների խաչասերման միջոցով հիբրիդային սերունդ ստանալն է։ Այնուհետև ստացված հիբրիդային սերնդում ընտրության միջոցով առանձնացվում է պիտանի և տնտեսապես կարևոր հատկանիշներով մի առանձնյակ, որն օգտագործվում է հետագա սերունդներ ստանալու համար։

Առանձնյակների խաչասերում
------------------------

Բույսերի նոր սորտերի ստացման նպատակով հիբրիդացման համար նշանակություն ունի աշխարհագրական առումով իրարից հեռու առանձնյակների խաչասերումը։ Այստեղ հայտնի են ռուս գիտնական և սելեկցիոներ Իվան Միչուրինի աշխատանքները, երբ պտղատու բույսերի, հատկապես խնձորենու և տանձենու սելեկցիայում նա կատարում էր տեղական ցրտակայուն և հիվանդությունների նկատմամբ կայուն ու հարավային հիանալի համով և լավագույն այլ հատկանիշներով սորտերի հիբրիդացում։ Այսպես նա ստացավ խնձորենու Բելֆլյոր կիտայկա և տանձենու Բերե սորտերը։

Լիլիա բույսի հիբրիդ

Հեռավոր հիբրիդացում
-------------------

Բույսերի նոր ձևերի ստացման նպատակով օգտագործվում է հեռավոր հիբրիդացումը, և խաչասերում են միևնույն ցեղին և նույնիսկ տարբեր ցեղերին պատկանող առանձնյակներ։ Հայտնի են աշորայի, ցորենի և սեզի, բողկի և կաղամբի, մոշենու և մորենու, սալորենու և մամխենու, արուսենու և սզնու և այլ միջտեսակային և միջցեղային հիբրիդներ։ Սակայն այդպիսի հիբրիդները սովորաբար անպտուղ են։ 

### Հեռավոր հիբրիդների անպտղություն

Հեռավոր հիբրիդների անպտղությունը կարող է պայմանավորվել արական բջջի բջջակորիզի և մայրական բջջի ցիտոպլազմայի անհամատեղությամբ, բայց առավելապես քրոմոսոմների քանակի տարբերությամբ և սեռական բջիջների հասունացման գործընթացների խախտումներով, սակայն գիտնականների ջանքերով հնարավոր է դրանց հաղթահարումը։

Կենդանիների նոր ցեղատեսակների ստացման համար հիբրիդացման ժամանակ օգտագործվում է երկու տեսակի խաչասերում 

* ոչ ազգակցական
* ազգակցական։

Կարմրակտուց թռչնի հիբրիդ

Ազգակցական խաչասերում
---------------------

Ազգակցական խաչասերման դեպքում, որը կոչվում է իմբրիդինգ, հաճախ դրսևորվում են կենդանու օրգանիզմի հատկանիշների բացասական փոփոխություններ, որոնցից պետք է խուսափել հետագայում տարբեր գծերի խաչասերում կատարելով։ Կենդանիների խաչասերման արդյունքում հետերոզիսի երևույթը կիրառվում է հիբրիդների առաջին սերնդի անմիջական օգտագործման դեպքում։

Ոչ ազգակցական խաչասերում
------------------------

Ոչ ազգակցական խաչասերման արդյունքում ստացված հիբրիդներից է թթենու շերամի միջտեսակային հիբրիդը։ Զամբիկի և արու ավանակի հիբրիդը՝ ջորին, որը շատ դիմացկուն է, օժտված է ֆիզիկական մեծ ուժով և կյանքի մեծ տևողությամբ, սակայն այն անպտուղ է։ Կենդանիների սելեկցիայում օգտագործվում է արհեստական սերմնավորումը։ Վերջին տարիներին բույսերի և կենդանիների սելեկցիան զուգորդվում է գենային և բջջային ինժեներիայի հետ։

Գայլի և Հովվաշան հիբրիդ

Աղբյուրներ
----------

10-րդ դասարանի կենսաբանության դասագիրք

Տես նաև
-------

* Սելեկցիա
* Խաչասերում
**Կումրանի ձեռագրեր**, Մեռյալ ծովի հյուսիսարևմտյան ափին, Վադի-Կումրան շրջանի անձավներից հայտնաբերված (1947 թվականից) եբրայերեն, արամեերեն, հունարեն, լատիներեն, ասորերեն, արաբերեն հին ձեռագրերի պայմանական անվանումը։ Գրելանյութերը՝ մագաղաթ, պապիրուս, աղյուս, պղինձ, փայտ։

Շուրջ 600 երկրի ավելի քան 40 հազար ձեռագիր հատվածներ (մեծ մասամբ՝ չհրատարակված) պատկանել են մեր թվարկությունից առաջ II- մեր թվարկության 68 թվականին Խուդայի անապատում միայնացած համայնքի աղանդավորներին, որոնք հակադրվել են հուդայական պաշտոնական կրոնին։ Կումրանի աղանդավորները (միայն այր մարդիկ) ապրել են համայնական սկզբունքով (համատեղ պարտադիր աշխատանք, միասնական սեփականություն, ընդհանուր հացկերույթ)։

Համայնքի հիմնադիրն ու գաղափարախոսը եղել է անանուն «Արդարության ուսուցիչը», որին իբր վերուստ շնորհվել են նույնիսկ մարգարեներին անհայտ գաղտնիքներ։ Համայնքի կարևոր ստեղծագործություններից են Կանոնադրությունը, Դամասկոսյան վավերագիրը, Պատերազմի գալարը, Ձոները, աստվածաշնչային գրքերի մեկնություններ, պատարագային և կատարածաբանական բնագրերի ժողովածուն, որոնցում արտահայտված են աղանդի գաղափարախոսությունը, հասարակության զարգացման մակարդակը և կազմակերպչական սկզբունքները։ Անվավերական բազմաթիվ հատվածներ Հին կտակարանի նախականոնական տարբերակներ են։

Մասադա ամրոցի (Մեռյալ ծովի ափի հարավարևմտյան մասում) պեղումներով (1963—1965 թվականներին) հայտնաբերվել են եբրայեցերեն և արամեերեն (այդ թվում՝ խեցիների վրա գրված տնտեսական 795 փաստաթուղթ), հունարեն, և լատիներեն ձեռագրեր, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն նաև Կումրանի ձեռագրերի թվագրման համար։ Մասադայի արխիվը դեռևս հրատարակված չէ, բացի Բեն-Սիրի պարականոն ստեղծագործությունների ձեռագրերից։ Հրեական անապատի քարայրերում 1952 թվականին և 1960—1961 թվականներին աստվածաշնչային ձեռագրերի հետ գտնվել են գործնական, տնտեսական և իրավաբանական փաստաթղթերի արխիվներ (եբրայեյերեն, արամեերեն, նաբաթեերեն և հունարեն), որոնք լույս են սփռում Հրեաստանի և Նաբաթեայի հարաբերությունների վրա 2-րդ-3-րդ դարերում։ Առայժմ հրատարակված է միայն Վադի-Մուրաբբաատի արխիվը։ Հերբեթ-Միրդում (Վադի-Կումրանից հարավարևմտյան) 1952—1953 թվականներին հայտնաբերվել են առավելապես ասորերեն և հունարեն, ինչպես նաև արաբերեն (4-րդ—8-րդ դարերում) ձեռագրեր։ Գտնված են Նոր կտակարանի և պարականոն գրականության հատվածներ, գործնական փաստաթղթեր, ինչպես և մի հատված Եվրիպիդեսի «Անդրոմաքե»-ից։

Կումրանցիները զգալի ազդեցություն են ունեցել մեր թվարկության I դարում ձևավորվող վաղ քրիստոնեական համայնքների վրա։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Իրանիկա · Կրուգոսվետ · Համառոտ հրեական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90143307 · BNC: a12127978 · BNE: XX3563634 · BNF: 12008383q · GND: 4048098-7 · LCCN: n79071139 · Microsoft: 509904864 · NKC: unn2006374776 · NSK: 000686298 · LIBRIS: 157605 · SUDOC: 028200500 · VIAF: 185489183 · WorldCat VIAF: 185489183 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 12)։*  |
**Գարիզիմ** կամ **Գրիզիմ** կամ **Գարիզին** (բիբլիական եբրայերեն՝ גרזים; ծագում է *גָּרַז* *gaw-raz*́ «անջատ, կտրված լինել», հին հունարեն՝ Γαριζίν; լատ.՝ Garizim; արաբ․՝ جرزيم‎‎), լեռան անուն՝ Սամարիայի կենտրոնում՝ Նաբլուս քաղաքի հարավային մասում։

Հիշատակում Աստվածաշնչում
------------------------

Բիբլիական ժամանակներում սկզբնապես գտնվում էր Եֆրեմովի ցեղի կալվածքում։ Գևալ լեռան հետ Գրիզիմը Մոիսեյի կողմից նշանակվել էր ամենամյա համընդհանուր ժողովի ժամանակ Օրենքի ընթերցման համար։ Այստեղ էին գտնվում Իսրայելի վեց ցեղերը. Սիմեոնովոն, Լեվիինոն, Իսսախարովոն, Իոսիֆովոն և Վենիամինովոն, ովքեր պետք է կատարեին Օրենքի օրհնությունը, միաժամանակ հակառակ լեռան վրա՝ մյուս վեց ցեղերն էին. Ռուվիմովոն, Գադովոն, Ասիրովո, Զավուլոնովո, Դանովո և Նեֆալիոմովոն, ովքեր անիծում էին այն խախտողներին։ Ուխտի Տապանակը՝ շրջապատված հոգևորականներով և լևիտամներով, գտնվում էր այդ շարքում՝ երկու լեռների միջև։

Գևալ լեռան վրա՝ Մոիսեյի հրամանով իսրայելցիները ամբողջական քարերից կառուցեցին զոհասեղան, որոնց վրա փորագրված էին Աստծո 10 պատվիրանները։ Երկու լեռներն էլ գտնվում էին Եֆրեմովի ցեղի տարածքում և բաժանվում էին հովտով, որտեղ այնուհետև կառուցվեց Նաբլուսը (Շխեմ)։
Լեռան հյուսիսարևմտյան մասում է գտնվում Իակովի ջրհորը։

Սամարիտաններ
------------

Սամարիտանները նշում են Սուկկոտը՝ Գրիզիմ լեռան վրա
Բաբելոնյան գերությունից հետո սամարիտանները Գրիզիմ լեռան վրա կառուցեցին տաճար, որը Հիրկան Երկրորդի կողմից ավերվեց մոտավորապես Ք.ա. 110 թվականին, բայց դրանից հետո այն շարունակեց մնալ սամարիտանների աղոթատեղին, ինչի մասին հիշատակում է սամարիտանուհին՝ Հիսուս Քրիստոսի հետ զրույցի ժամանակ։

Կայսր Ադրիանը Գրիզիմ լեռան վրա կառուցեց Յուպիտերի սրբատեղին։ 484 թվականին Զենոն կայսրն այստեղ կառուցեց Աստվածամոր եկեղեցին։ Արաբների կողմից նվաճվելուց հետո եկեղեցին ոչնչացվեց. եկեղեցու տեղում կառուցվեց Գանիմա իբն Ալի շեյխի դամբարանը, ով Սալահ ադ-Դինի զինակիցն էր։

20-րդ դարի վերջին սամարիտանները Գրիզիմ լեռան վրա կառուցեցին Կիրյատ-Լուզա բնակավայրը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ринекер, Фритц, Майер Г.* Колодец Иакова // Библейская энциклопедия Брокгауза. — Christliche Verlagsbuchhandlung Paderborn, 1999. — 1226 с.
2. ↑  Фотографии горы Гризим

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Гаризим»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Համառոտ հրեական · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh00007127 · NKC: ge880270 · VIAF: 315150356 · WorldCat VIAF: 315150356 |

 |
**Տոլուկա դե Լերդո** (իսպ.՝ Toluca de Lerdo, ացտեկերեն` *Tōllohcān*), քաղաք Մեքսիկայում։ Մեխիկոյի նահանգի մայրաքաղաքը և Տոլուկայի շրջանի վարչական կենտրոնը։ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով` բնակչության թվաքանակը կազմել է 489 333 մարդ։

Անվանում
--------

*Toluca* անունը ծագում է նաուատլ լեզվից (աստ. *Tllllohcān*), որը կարող է թարգմանվել որպես մի վայր, որտեղ ապրում է Տոլիո աստվածը։ Նաև ացտեկական կանոնագրքերում այս տեղը կոչվում էր *Tolutépetl*, ինչը նշանակում է Տոլո աստծո բլուր, մատնացույց անելով հարևանությամբ գտնվող Նևադո դե Տոլուկա հրաբուխը։

1861 թվականին քաղաքի անվանն ավելացվել է Մեքսիկայի նախագահ Սեբաստիան Լերդո Դե Տեխադայի անունը։.

Պատմություն
-----------

Հնագույն ժամանակներում այդ վայրը հայտնի էր որպես Մատլատցինկոյի հովիտ, որտեղ ապրում էին չորս ցեղեր` մատլացինկա, օտոմի, մասաու և ացտեկներ։ Հետդասական շրջանում հովիտը ղեկավարվում էր մայրաքաղաքից, որի ավերակները այժմ գտնվում են Տոլուկից հյուսիս` *Calixtlahuaca* գյուղում։

1478 թվականին մեքսիկացի կայսր Աշայակատելը (*Axayacatl*) գրավել է Տոլուկի հովիտը։ Մայրաքաղաքը զրկվեց դինաստիայից և իշխանությունից, իսկ որոշ հողեր բաժանվեցին Մեխիկոյի հովտի թագավորների և իշխանավորների միջև։

1521 թվականին իսպանացիները նվաճեցին Տոլուկայի հովիտը, որը ղեկավարել է Գ. դե Սանդովալի (*Gonzalo de Sandoval*) կողմից, որը Կորտեսի գլխավոր սերժանտներից մեկն էր։ 1522 թվականին քաղաքը հիմնադրվել է Տոլուկայի առաջին նահանգապետ Պ.Կոյոտցինի կողմից (*Pedro Cortés Coyotzin*): 1524 թվականին այստեղ սկսվել է քրիստոնեացման գործընթացը։ 1662 թվականին ստացել է քաղաքի կարգավիճակ։ 1793 թվականին սկսվել է դեպի Մեխիկո ճանապարհի կառուցումը։ 1810 թվականին, անկախության համար շարժման սկզբում, Միգել Հիդալգոն, Մոնտե դե լա Կրուսի ճակատամարտից առաջ, կանգ է առել այս քաղաքում։ 1812 թվականին այստեղ հռչակվել է անկախություն։ 1825 թվականին, նահանգի ստեղծումից հետո, մայրաքաղաքը մի քանի անգամ տեղափոխվել է, մինչև 1830 թվականին Տոլուկան դարձավ Մեխիկոյի նահանգի մայրաքաղաքը։

Տնտեսություն
------------

Քաղաքում կան սննդի, տեքստիլ, մետաղամշակման, ցելյուլոզա-թղթային արդյունաբերության տարբեր ձեռնարկություններ, մշակութային և կրթական հաստատություններ։ Զարգացած է տրանսպորտային ենթակառուցվածքը։ Քաղաքը սպասարկում է Ադոլֆո Լոպես Մատեոսի անվան միջազգային օդանավակայանը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Национальная система информации о муниципалитетах (իսպ.)
2. ↑  INEGI. Перепись населения Мексики 2010 года (իսպ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальная страница
* Toluca
* www.mitoluca.com.mx

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n81007157 · NKC: ge502098 · SUDOC: 028937279 · VIAF: 130190704 · WorldCat VIAF: 130190704 |

 |
**Մինինի և Պոժարսկու հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Минину и Пожарскому), Մոսկվայի Կարմիր հրապարակում կանգնեցված Մինինի և Պոժարսկու հուշարձանի փոքրացված տարբերակը։ Հուշարձանը գտնվում է Նիժնի Նովգորոդի պատմական մասում, Ազգային միասնության հրապարակում, Կրեմլի պատերի մոտ, Հովհաննես Մկրտչի Սուրբ Ծննդյան տաճարի հարևանությամբ։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Մինին Նիժնի Նովգորոդի հրապարակում մարդկանց նվիրաբերություններ կատարելու կոչ է անում *Կոնստանտին Մակովսկի (1839-1915)*
Հուշարձանի պատմությունը սկսվում է խռովահույզ ժամանակներից։ Ռուսաստանը գտնվում էր լեհ-շվեդական պաշարման մեջ, և Մոսկվան օկուպացված էր լեհերի կողմից։ 1611 թվականին Նիժնի Նովգորոդում զեմստվոյի ավագ Կուզմա Մինինը սկսեց ժողովրդին կոչ անել լեհական ինտերվենցիայի դեմ։ Նրան աջակցում էր քաղաքային խորհուրդը, վոևոդները և հոգևորականությունը։ Զանգի կոչնակով ժողովուրդը հավաքվում էր Կրեմլում, Փրկչի փոխակերպման տաճարում։ Ծառայությունից հետո Մինինը դիմել է Նիժնի Նովգորոդ քաղաքի քաղաքացիներին` Ռուսական պետությունը օտար թշնամիներից ազատագրելու համար։ Որոշվեց միջոցներ հավաքել ժողովրդական աշխարհազորի համար։

Ապագա աշխարհազորի համար անհրաժեշտ էր գտնել հրամանատար։ Նիժնի Նովգորոդի քաղաքացիները որոշեցին խնդրել իշխան Դմիտրի Պոժարսկուն ղեկավարելու այն։ Անվանի իշխանը միանգամից չհամաձայնվեց և պայման դրեց, որ աշխարհազորի տնտեսական գործերով պատասխանատու պետք է լինի Մինինը։

Հիմնական հոդված՝ Երկրորդ ժողովրդական աշխարհազոր
1803 թվականին որոշվեց գումարներ հավաքել Մինինի և Պոժարսկու պատվին հուշարձան տեղադրման համար։ Իվան Մարտոսն անմիջապես գործի անցավ։ Սկզբում նախատեսվում էր հուշարձանը տեղադրել Նիժնի Նովգորոդում։ Սակայն քանի որ այն շատ մեծ արժեք ունի երկրի համար, որոշվեց այն տեղադրել Մոսկվայի Կարմիր հրապարակում։ 1818 թվականի փետրվարի 20-ին (մարտի 4) տեղի ունեցավ հուշարձանի հանդիսավոր բացումը։ Իսկ Նիժնի Նովգորոդում, Կրեմլի տարածքում, 1828 թվականին հուշարձանի փոխարեն տեղադրվեց Մինինի և Պոժարսկու կոթողը։

Սակայն 2004 թվականին Մոսկվայի քաղաքապետ Յուրի Լուժկովը որոշեց վերացնել պատմական անարդարությունը և Նիժնի Նովգորոդում տեղադրել Մոսկվայում գտնվող հուշարձանի կրկնօրինակը։ Նա հայտնի քանդակագործ Զուրաբ Ծերեթելիին առաջարկեց ստեղծել հուշարձանի կրկնօրինակը։ 2005 թվականի նոյեմբերի 4-ին Նիժնի Նովգորոդի նոր` Ազգային միասնության հրապարակում տեղի ունեցավ հուշարձանի հանդիսավոր բացումը։ Տեղի ընտրությունը պատահական չէր. հենց այդ վայրից էր 1611 թվականին սկսվել ժողովրդական աշխարհազորը։

Հուշարձանների տարբերություններ
------------------------------

* Նիժնի Նովգորոդում գտնվող հուշարձանը 5 սմ ցածր է բնօրինակից
* Պատվանդանների արձանագրությունները տարբերվում են՝



Հուշարձանը Մոսկվայում
Հուշարձանը Մոսկվայում



Հուշարձանը Նիժնի Նովգորոդում
Հուշարձանը Նիժնի Նովգորոդում

Տես նաև
-------

* Մինինի և Պոժարսկու հուշարձան
* Մինինի և Պոժարսկու կոթող

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Я.З. Басин. Первый памятник Москвы // И творчество, и чудотворство. — Мн.: Выш. шк, 1990. — Archived 2018-05-18 at the Wayback Machine. ISBN 5-339-00448-1.
2. ↑  Зураб Церетели изваяет римейк памятника Минину и Пожарскому

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մինինի և Պոժարսկու հուշարձան (Նիժնի Նովգորոդ)** կատեգորիայում։ |
|  |
| --- |
| **Խլոպուզ Գրոյտերի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Շուշանածաղկավորներ (Liliales) |
| **Ընտանիք** | Շնդեղազգիներ (Colchicaceae) |
| **Ցեղ** | Խլոպուզ *(Merendera)* |
| **Տեսակ** | **Խլոպուզ Գրոյտերի** *(M. greuteri)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Merendera greuteri***Gabrieljan, 1999 |

**Խլոպուզ Գրոյտերի** (լատ.՝ Merendera greuteri), շնդեղեգազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

3-6 սմ բարձրությամբ, պալարասոխուկավոր, անցողուն բազմամյա խոտաբույս է։ Պալարասոխուկը ծածկված է մուգ-դարչնագույն կաշվենման թեփուկներով, երկարությունը հասնում է 1-1,5 սմ-ի, իսկ լայնությունը` 0,5-1,0 սմ-ի։ Տերևները միշտ երեքն են և լինում են նեղ-նշտարաձև ու սրացած։ Ծաղիկը մեկն է, բաժականման, սպիտակ, իսկ երբեմն` վարդագույն։ Համարյա ամբողջությամբ ստորգետնյա տուփիկը երկարավուն-ձվաձև է։ Սերմերը օվալ-գնդաձև են, դժգույն-դարչնագույն և ունեն 2-3 մմ տրամագիծ։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Շիրակի ֆլորիստիկական շրջանում (լեռնագագաթ Արտենի, Թալինի և Կաթնաղբյուրի միջև, Իրինդ գյուղի շրջակայք)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1500-1900 մ բարձրությունների վրա, քարքարոտ լանջերին, տրագականտային համակեցություններում, լեռնային տափաստանում։ Ծաղկում է մարտ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում՝ մայիս-հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայաստանի էնդեմիկ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին աճելավայրերի վրա շարունակվող մարդածին գործոնների հետևանքով սպառնում է բնակության շրջանի կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* GBIF: 2739761
* IPNI: 1011435-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:1011435-1
* Tropicos: 100224067
* WCSP: 281381

 |

 |
**Իվան Բուրցով** (ռուս.՝ Иван Григорьевич Бурцев (Бурцов) 1794, Ռյազանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 23, 1829(1829-07-23)), ռուս զինվորական, դեկաբրիստ, գեներալ–մայոր (1829)։

Մասնակցել է 1812 թվականի հայրենական պատերազմին, ապա՝ 1813–14-ի ռուսական բանակի արտասահմանյան արշավանքներին։ Եղել է «Փրկության միության» և «Բարօրության միության» անդամ (1817–21)։

1817–19 թվականներին, որպես ռազմական պատմաբան, ղեկավար դիրք է գրավել Գլխավոր շտաբի «Վոեննի ժուռնալ» («Военный журнал») թերթի խմբագրությունում։ 1821 թվականին հեռացել է հեղափոխական շարժումներից։ Կալանավորվել է (6 ամիս) դեկաբրիստների գործով։

1827 թվականին ուղարկվել է Կովկաս, նշանակվել Թիֆլիսյան, ապա Մինգրելյան հետևակային գնդերի հրամանատար։ Մասնակցել է 1826–28-ի ռուս–պարսկական․ և 1828–29-ի ռուս–թուրքական պատերազմներին, աչքի ընկել Կարսի, Ախալքալաքի, Ախալցխայի, Էրզրումի, Բաբերդի գրավման ժամանակ։

Զինվորական կոչումները
---------------------

* ենթասպա (30.07.1812)
* պոդպորուչիկ (06.03.1816)
* պորուչիկ (12.08.1817)
* շտաբս-կապիտան (30.08.1818)
* կապիտան (10.12.1819)
* գնդապետ (28.07.1822)
* գեներալ-մայոր (14.04.1829)

Շքանշաններ
----------

* Սուրբ Վլադիմիրի (01.08.1814)
* Սուրբ Աննայի (1820)
* Ալմաստե նշաններ Սուրբ Աննայի շքանշանին (1823)
* Սուրբ Գեորգիի (16.11.1828)
* Սուրբ Վլադիմիրի (29.11.1828)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Следственное дело И. Г. Бурцева «Восстание декабристов», Т. XХ, С. 182–204; 516–519, pdf

Գրականություն
-------------

Краткие биографии военных, гражданских и др. деятелей Кавказа за время с конца прошлого столетия до середины настоящего // Кавказский календарь на 1889 год. — Тф.: Тип. Канц. Главнонач. гражд. частью на Кавказе, 1888.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Кавказцы или Подвиги и жизнь замечательных лиц, действовавших на Кавказе. СПб. 1859 г.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ ռուսական · Ռուսական կենսագրական · Սիտինի ռազմական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 90144648428318811830 · WorldCat VIAF: 90144648428318811830 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 628)։*  |
**Բոտկինի փողոց** (ռուս.՝ Боткинская улица), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է ռուս անվանի բժիշկ-թերապևտ, հասարակական գործիչ Սերգեյ Պետրովիչ Բոտկինի (1832-1889) պատվին։ Սկիզբ է առնում Պուշկինի փողոցից և ավարտվում Մարշակի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 520 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Յալթա քաղաքի Բոտկինի փողոցը սկսվում է Պուշկինի փողոցից, հատում Տոլյատիի, Չեխովի փողոցները, Լավրովի նրբանցքը և ավարտվում Մարշակի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 520 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 39 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)` 26 շենք, աջ կողմում (զույգ համարներ)` 13։

Բոտկինի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298635։

Փողոցն անվանվել է ռուս անվանի բժիշկ-թերապևտ, հասարակական գործիչ, կլինիկական բժշկագիտության ֆիզիոլոգիական ուղղության հիմնադիր Սերգեյ Պետրովիչ Բոտկինի (1832-1889) պատվին։ 1855 թվականին ռուս վիրաբույժ Նիկոլայ Պիրոգովի ջոկատում նա մասնակցել է Ղրիմի կամպանիային, իսկ 1877 թվականին՝ Բալկաններում, ռուս–թուրքական պատերազմական գործողություններին։ Բոտկինը Ռուսաստանում հիմնադրել է առաջին փորձառական լաբորատորիան, որտեղ ուսումնասիրվում էին դեղանյութերի ֆիզիոլոգիական և դեղաբանական ազդեցությունները։ Կլինիկական բժշկագիտության մեջ ստեղծել է նոր ուղղություն, որը Իվան Պավլովն անվանել է ներվիզմ։ Բոտկինը 1883 թվականին առաջինը նկարագրել է լյարդի վիրուսային բորբոքումը, որը հետագայում կոչվել է Բոտկինի հիվանդություն։ Նրա ջանքերով Ռուսաստանում առաջին անգամ բացվել է անվճար հիվանդանոց, որն այժմ կոչվում է Ս․ Պ․ Բոտկինի անունով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 2, էջ 524»։ Վերցված է 2019 Ապրիլ 23

Աղբյուրներ
----------

* Боткинская улица в Ялте
* Подробная карта Боткинская улица, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс Боткинская улица, г. Ялта
**Լովիյսա** (ֆիններեն՝ Loviisa, շվեդերեն՝ Lovisa), քաղաք Ֆինլանդիայում, Ֆիննական ծոցի ափին, 87 կմ դեպի արևելք Հելսինկիից։ Լովիյսան սահմանակից է Կոուվոլա, Լապինյարվի, Մյուրսկյույլա, Պորվոո և Պյուխտյա համայնքներին։ Լովիյսան Լապինյարվիի հետ միասին ձևավորում են ենթանահանգ (ֆիններեն՝ Loviisan seutukunta)։ 2010 թվականին Լովիյսայի համայնքին միացան Պերնյայի, Լիլենդալի և Ռուոտսինպյուխտյայա համայնքները։

Լովիյսայի բնակչությունը երեք հարևան համայնքների միավորումից հետո 2010 թվականի հունվարից կազմում է շուրջ 15 565 մարդ
Քաղաքային համայնքի տարածքը կազմում է 1 751,58 կմ², որից 25,83 կմ² զբաղեցնում են ջրամբարներ, իսկ 906,13 կմ² ափամերձ ջրերը։ Քաղաքի բնակչության 56% խոսում են ֆիններեն, իսկ 43 %՝ շվեդերեն։

Պատմություն
-----------

Քաղաքը հիմնադրվել է 1745 թվականին որպես սահմանամերձ ամրոց (Շվեդիայի և Ռուսաստանի սահմանին)։ Իր անվանումը ստացել է 1752 թվականին ի պատիվ շվեդական թագուհի Լովիսի Ուլրիկի Պրուսիացու։

XVIII դարում քաղաքը սկսել է ծաղկում ապրել, քանի որ թույլատրվել էր առևտուր անել օտարերկրյա պետությունների հետ։ Սակայն, 1855 թվականին քաղաքը գրեթե ամբողջությամբ ոչնչացել է հրդեհից հետո։

Տնտեսություն
------------

Կենտրոնական մասից դեպի հարավ գտնվում է ծովային առևտրի նավահանգիստ՝ Վալկոն։

Քաղաքից 15 կմ հարավ-արևմուտք՝ Խյաստհոլմեն կղզու վրա, գտնվում է ֆիննական երկու ԱԷԿ-ներից մեկը՝ Լովիյսայի ԱԷԿ-ը։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Լավիյսայում պահպանվել են Ռոսեն և Ունգերն ամրոցները, որոնց միջոցով անցել է թագավորական ճանապարհը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑  В Ловийса мечтают о новом реакторе

Արտաքին հղումներ
----------------

* Бастионы Росен и Унгерн в Ловиисе

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 152424766 · WorldCat VIAF: 152424766 |

 |
Երկրի ալիքայնությունը արբանյակային գրավիմետրայի հիման վրա
**Գրավիմետրիա** (լատ.՝ gravis - ծանր և մետրիա), գիտություն Երկրի գրավիտացիոն դաշտը բնութագրող մեծությունների չափումների, այդ մեծությունները, Երկրի ձևը, նրա ներքին, ընդհանուր և վերին մասերի երկրաբանական կառուցվածքն ուսումնասիրելու համար օգտագործման մասին։ Երկրի գրավիտացիոն դաշտն արտահայտվում է ծանրության ուժով, որը Երկրի ձգողության և կենտրոնախույս ուժերի գումարն Է։ Վերջինս առաջ է գալիս իր առանցքի շուրջը Երկրի պտտման հետևանքով և փոքրացնում ծանրության ուժը հատկապես հասարակածի վրա։ Ծանրության ուժի փոքրացումը բևեռներից դեպի հասարակած պայմանավորված է նաև երկրագնդի սեղմումով։ Այդ պատճառների հետևանքով ծանրության ուժը հասարակածում 0,5%-ով փոքր է, քան բևեռներում։ Ծանրության ուժի արժեքի մեծությունը Երկրի մակերևույթի վրա կախված է Երկրի ձևից և նրա ներսում խտության բաշխումից։ Տարաբերական եղանակով ծանրության ուժի արագացումը որոշվում է ճոճանակավոր սարքերով և գրավիմետրերով, որի համար անհրաժեշտ է իմանալ գոնե մեկ վայրի բացարձակ արժեքը։ Ծանրության ուժի արագացման բացարձակ մեծությունը որոշված է Պոտսդամում (1906), Վաշինգտոնում (1936), Լենինգրադում (1957) և այլ վայրերում։ Տարբեր խնդիրների լուծման համար հարմար է գրավիտացիոն դաշտը դիտել բաղկացած երկու մասից՝ հիմնական (նորմալ), որը փոփոխման է ենթարկվում տեղի լայնության փոփոխության պարզ օրենքով, և անոմալ, ոչ մեծ՝ արժեքով, բայց բարդ՝ իր աեղաբաշխմամբ, պայմանավորված Երկրի վերին շերտերի անհամասեռություններով։ Նորմալ գրավիտացիոն դաշտը համապատասխանում է իդեալականացրած պարզ և ներքին կառուցվածք ունեցող Երկրի մոդելին։ Գրավիմետրիան տալիս է արժեքավոր տեղեկություններ Երկրի ձևի, նրա մանթիայի կառուցվածքի մասին, օգնում է օգտակար հանածոների (նավթի, գազի, երկաթի, քրոմիտի և այլն) հանքավայրերի որոնման և հետախուզման աշխատանքներին։ Երկրի գրավիտացիոն դաշտի մանրամասն ուսումնասիրություններն անհրաժեշտ են նաև արևեստական արբանյակների ուղեծրերի հաշվարկների համար։ Որոշվում է նաև հակադարձ խնդիրը՝ արհեստական արբանյակների շարժման խոտորումների դիտողությունների հիման վրա հաշվում են գրավիտացիոն դաշտի բաղադրիչները։ Երկրի ձևը, ներքին կառուցվածքը ուսումնասիրելու ժամանակ համալիր օգտագործվում են արհեստական արբանյակների և գրավիմետրական դիտողությունների արդյունքները, ինչպես նաև գեոդեզիական տվյալները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 204)։*  |
**Սլկունիներ**, նախարարական տոհմ Մեծ Հայքում։ Մովսես Խորենացին տոհմի հիմնադիր ու անվանադիրն է համարում Սլաք նահապետին, որը Հայկ Նահապետի սերնդներից էր։

Սլկունիների տոհմական կալվածքն է եղել Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի Տարոն գավառը։ Արշակունյաց թագավորության ժամանակ Սլկունիներին հանձնարարվել է Տավրոսի կապանների հսկողությունը և որսապետության գործը։ Ըստ Սահակյան Գահնամակի, Սլկունիները զբաղեցրել են 48-րդ «բարձը», իսկ ըստ Զորանամակի, Հայոց զորաբանակին տվել են 300 հեծյալ մարտիկ։

4-րդ դարի սկզբին Սլկունիների նահապետ Սղուկը ապստամբել է Տրդատ Գ Մեծ արքայի դեմ և ամրացրել իր Ողական բերդում։ Արքայի հրամանով Մամիկոնյանները գրավել են Ողականը և կոտորել Սլկունիներին։ Այդ ծառայության դիմաց արքունի հրովարտակով Սլկունիների կալվածները շնորհվել են Մամիկոնյաններին, իսկ Ողականը դարձել է Հայոց սպարապետի իշխանանիստն ու զորակայանը։ Սլկունիների շառավիղներից հիշատակվում են Գինդ եպիսկոպոսը (4-րդ դարի կես), որին Ներսես Ա Մեծ կաթողիկոսը կարգել էր վանահայր, և Այրուկ իշխանը (5-րդ դարի կես), որը կռվել է Վարդանանց կողմից։ Հետագա աղբյուրներում Սլկունիների մասին տեղեկություններ չեն հանդիպում, թև ներկայիս Հայաստանում ևս կան Սլկունի ազգանունը կրողներ։
«**Սոֆյա Գրուշկո**» (ռուս.՝ «Софья Грушко»), 1972 թվականի խորհրդային ֆիլմ։ Ռեժիսոր Վիկտոր Իվչենկոյի վերջին ֆիլմը։ Նկարահանվել է Վադիմ Սոբկոյի «Գոլոսեևսկի անտառ» (ռուս.՝ «Голосеевский лес») պիեսի հիման վրա։

Սյուժե
------

1942 թվականին Կիևի ծայրամասում՝ Գոլոսեևսկի անտառում, գերմանա-ֆաշիստական օկուպանտները գնդակահարման են տանում խորհրդային լեյտենանտ Սեմյոն Լիխոլային։ Կրակում են լեյտենանտի մեջքին, և նա ընկնում է փոսի մեջ՝ չհասցնելով շրջվել և տեսնել, որ իր վրա կրակել է Սոֆյա Գրուշկոն՝ բուժքույրը, որը վտանգելով ոչ միայն իր կյանքը, այլ նաև ռմբակոծված ծննդատնից իր փրկած երեք մանկահասակ աղջիկների կյանքը, ամիսներով թաքցնում է իր նկուղում վիրավորին՝ խնամելով նրան։

1960 թվականին ժամանելով գործուղման Կիև՝ հրաշքով փրկված Սեմյոն Լիխոլայը, այցելելով ծանոթներին, պատահաբար հանդիպում է Սոֆյա Գրուշկոյին։

Դերերում
--------

* Նինել Միշկովա – *Սոֆյա Պետրովնա Գրուշկո*
* Ստեպան Օլեքսենկո – *Սեմյոն Լիխոլայ*
* Օրիսյաա Բուրդա – *Վերա*
* Ելենա Ամինովա – *Նադեժդա*
* Լարիսա Խորոլեց- Լյուբով
* Վլադիմիր Պետրով – *Վասիլի*
* Բորիսլավ Բրոնդուկով – *Միխայիլ*
* Վլադիմիր Գոնչարով – *Կրաուզե*
* Նիկոլայ Կոզլենկո – *Ստրիժակ*
* Վլադիմիր Վոլկով – *Իվան Պավլովիչ Չեռնովոլ*
* Յուրի Լավրով – *Իվան Զախարովիչ, ԿԳԲ գեներալ*
* Վալերի Պանարին – *Պետյա Մելեշկո*

Քնադատություն
-------------

> 
> 
> «Սոֆյա Գրուշկո» (1972) ֆիլմ-էկրանավորման մեջ կա կյանքի ճշմարտությունը կենցաղի մակարդակում, բայց չի բավարարում լայն շնչառություն։ «Սոֆյա Գրուշկոն» ուրախացրել է ռազմական տարիների մի քանի իրապես ուժեղ դրվագներով, որտեղ Նինել Միշկովան ստացել է ոչ սովորական կերպար նկարելու համար շնորհալի նյութ։ Սակայն Վադիմ Սոբկոյի պիեսի հիման վրա գրված սցենարը պահպանել է զուտ թատերական պայմանականության առանձնահատկությունները. էկրանին որոշ իրավիճակներ անհամոզիչ են։
> 
> 
> 
> *Բնօրինակ տեքստ* (ռուս.)  
> 
> *В фильме-экранизации «Софья Грушко» (1972) — есть правда жизни на уровне быта, но не хватает широкого дыхания. «Софья Грушко» порадовала несколькими по-настоящему сильными эпизодами военных лет, где Нинель Мышкова получила благодатный материал для обрисовки незаурядного характера. Но сценарий, написанный по пьесе Вадима Собко(⎘ Վադիմ Սոբկո), сохранил черты чисто театральной условности; на экране некоторые ситуации выглядят неубедительно.*
> 
> 
> — Իվան Կոռնիչենկո, «Խորհրդային Ուկրայինայի կինոն․ պատմության էջեր», 1975 թվական
> 
>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Иван Сергеевич Корниенко - Кино Советской Украины: страницы истории, 1975 - М.: Искусство, 1975—239 с. — стр. 189

Գրականություն
-------------

* Курбанмамедов А. Семенов Б. Софья Грушко — славная разведчица. (О худож. фильме «Софья Грушко») // Яш коммунист, 1972, 30 март
* Женщина советского лейтенанта. Михаил Трофименков о «Софье Грушко» Виктора Ивченко // Журнал «Коммерсантъ-Weekend» № 33 от 29.08.2014 — стр. 28

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սոֆյա Գրուշկո(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
| **՞**Սապինդուս Դրումոնդի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Օճառածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Օճառազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Սապինդուս |
|
|
| Տեսակ | Սամինդուս Դրումոնդի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Sapindus drummondii
Hook. et Arn. |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սապինդուս Դրումոնդի** (լատ.՝ Sapindus drummondii), Օճառազգիներ ընտանիքի, Սապինդուս ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափի ծառ է՝ մինչև 15 մ բարձրությամբ և 30 սմ բնի տրամագծով, կարմրագորշավուն, թեփուկավոր կեղևով։ Ճյուղերը մոխրագույն են, ծածկված ոսպնյակներով։ Ընձյուղները ծածկված են սպիտակավուն թավշանման մազմզուկներով, որոնք վաղ են թափվում։ Ծաղկակիր ընձյուղների վրա տերևների երկարությունը հասնում է 15֊20, վեգետատիվ ընձյուղների վրա մինչև 40 սմ-ի, կազմված 12֊18 (հազվադեպ՝ 8) տերևիկներից։ Տերևի առանցքը սկզբում աղվամազապատ է, ավելի ուշ՝ մերկ։ Տերևիկների դասավորությունը հերթադիր է կամ հակադիր, առանց կոթունի, միջին չափով 6 սմ երկարությամբ և 2,5 սմ լայնությամբ, երբեմն՝ գծանշտարաձև, 1֊1.5 սմ լայնությամբ, հոռաշիվերի վրա մինչև 14 սմ երկարությամբ և 4 սմ լայնությամբ, անհավասարակողմ, ձգված սրածայր, վերևի կողմից՝ մերկ, փայլուն, ներքևի կողմից՝ անփայլ, ծածկված սպիտակավուն մազմզուկներով։ Ծաղկաբույլերը նոսր են, ծայրային հուրաններ են, 15֊25 սմ երկարությամբ, մազմզուկապատ ճյուղիկներով։ Ծաղիկները դեղնասպիտակ են, բաժակաթերթիկները սրավուն են, թարթիչաեզր, պսակաթերթիկները հակառակ ձվաձև են, բաժակաթերթիկներից զգալի չափով երկար, ներսի կողմից՝ մազմզուկապատ։ Սկավառակը և վարսանդը մերկ են։ Սռնակը կարճ է։ Կորիզապտուղը համարյա գնդաձև է, 1.2 սմ տրամագծով, սկզբում դեղին, հասունանալիս' սև, կպչուն պտղամսով։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում է սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։ ==

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է ԱՄՆ-ում (Արկանզաս, Լուիզիանա, Տեխաս, Մխաուրի, Կանզաս,
Նյու Մեքսիկո, Արիզոնա), Հյուսիսային Մեքսիկայում։

Մինչև 1970-ական թվականները մշակվել է Բագրատաշենում։ Ոչնչացել է անհայտ պատճառներով (հաջողությամբ է դիմացել 1963֊64 թվականների ցուրտ և երկարատև ձմռանը)։ Խորհուրդ է տրվում մշակել հանրապետության մերձարևադարձային շրջաններում, ծ. մ. մինչև 1 000 մ բարձրության վրա։

Կիրառություն
------------

Էկոլոգիական խումբը՝ I: Մշակության հավանական շրջանները՝ 9.32:
:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 137-138։