**Թեոդոր֊Աստվածատուր Բրյըկլյան** (մայիսի 9, 1837(1837-05-09), Յաշ, Մոլդովական իշխանություն - սեպտեմբերի 12, 1897(1897-09-12), Յաշ, Ռումինիա), ռումինահայ գեղանկարիչ, մանկավարժ, լրագրող։

Կենսագրություն
--------------

Թեոդոր-Աստվածատուր Բրյըկլյանը ծնվել է 1837 թվականի մայիսի 9-ին Յաշ քաղաքում։ Նա հայրը՝ Հակոբ Բրյըկլյանը (1809-1881), մեծ ավանդ է ունեցել ռումինահայ գաղութի պատմության մեջ։ 

Թեոդոր-Աստվածատուր Բրյըկլյանը նախնական կրթությունը ստացել է ծննդավայրի Հայկազյան դպրոցում, որից հետո երեք եղբայրների՝ Հովհաննեսի, Գրիգորի ու Արտաշեսի հետ մեկնել է Փարիզ՝ Սամուել-Մուրատ վարժարանում ուսումը շարունակելու որտեղ էլ ստացել է առաջին գեղարվեստական դաստիարակությունը։ Վարժարանում եղբայրները ցուցաբերելեն գովելի առաջադիմություն։ Վարժարանն ավարտելուց հետո նա Փարիզում գեղանկարչության դասեր է ստացել։ Նախնական շրջանում նա զբաղվել է Փարիզի թանգարաններում գտնվող հայտնի նկարիչների գործերի պատճենահանման աշխատանքներով։ Նկարչական հարուստ փորձ ձեռք բեելուց հետո նա անցել է ստեղծագործական ինքնուրույն աշխատանքի։

Յաշ վերադառնալուց հետո նա սկսել է նկարել գեղանկարներ։ Նա և մի քանի անվանի նկարիչներ Յաշում սենյակ են վարձել և այն վերածել նկարչական արվեստանոցի։ Կարճ ժամանակ անց Թեոդոր֊Աստվածատուր Բրյըկլյանը դարձել է քաղաքի հայտնի գեղանկարիչներից մեկը։ 

Մշակույթի և լուսավորության նախարար, փիլիսոփա Վասիլե Կոնտան (որը նույնպես հայկական ծագում է ունեցել), 1881 թվականին Բուխարեստում կազմակերպել է ցուցահանդես, որտեղ ներկայացվել են Թեոդոր֊Աստվածատուր Բրյըկլյանի հինգ արժեքավոր նկարներ, որոնցից մեկը հեղինակը նվիրել է պետությանը և դրա համար հատուկ շնորհակալագիր ստացել։ 1883 թվականին գրող, թատերագիր, բանահավաք, հրապարակախոս Վասիլե Ալեքսանդրիի հրավերով Բրյըկլյանը նկարել է նրա ամառանոցի պուրակը։ Այդ կտավի հռչակն այնքան մեծ է եղել, որ Յաշի քաղաքային խորհուրդը գնել այն, որպեսզի նրանով զարդարի քաղաքապետարանի մեծ դահլիճը։

Թեոդոր-Աստվածատուր Բրյըկլյանը զբաղվել է նաև գրքերի ձևավորման աշխատանքներով, կատարել է ռումինացի հայտնի հեղինակների գործերի նկարազարդումները։ Նրա պատճենահանած ստեղծագործությունների մեծ մասը գտնվում են տարբեր ընտանիքներում, իսկ ինքնուրույն աշխատանքները պահվել են նրա կրտսեր եղբոր՝ բարձր վճռաբեկ ատյանի խորհրդական և հայտնի բանասեր Գրիգորի Բրյըկլյանի մոտ։ Վերջինս եղբոր 5 կտավ՝ «Նորվեգական բնանկար» (ձմեռային տեսարան), «Հավաբուն» «Գոթական ավերակները», «Լվացարարուհիները», «Ծառերի տակ» նվիրաբերել է Յաշի պատկերասրահին։ Գրիգորի Բրյըկլյանը Բուխարեստի պատկերասրահին է նվիրել եղբոր «Նոթեր ծառերի տակ», «Ժայռը», «Հեռանկար Լամարի միջով», «Ծառեր մի կանալի եզրին» նկարները։ Գրիգորին իր բարեկամ Անաստասե Սիմունին, որի անունով Բուխարեստում կա թանգարան, նվիրաբերել է «Պրուտի ափին», «Ուռիների ծառուղին» նկարները։ 

Թեոդոր-Աստվածատուր Բրյըկլյանի հոր՝ Հակոբ Բրյըկլյանի լուսանկարը (1874) և մոր՝ Մարիա Բրյըկլյանի մանրանկարը (1851)
Թեոդոր-Աստվածատուր Բրյըկլյանը երկար տարիներ զբաղվել է նաև մանկավարժական գործունեությամբ։ Նա գծագրություն է դասավանդել Յաշում, որից հետո՝ նկարչություն՝ զինվորական վարժարանում, Յաշի առևտրական վարժարանում, իսկ 1880 թվականից մինչև մահը աշխատել Է Յաշի Գեղարվեստների վարժարանում՝ որպես նկարչության ամբիոնի ղեկավար, տպարանի տնօրեն։

Թեոդոր-Աստվածատուր Բրյըկլյանը եղել է Յաշի հայտի լրագրողներից մեկը։ Ռումին քաղաքական գործիչ, պատմաբան, աղբյուրագետ, գրականագետ, հրապարակախոս, գրող, հայագետ Նիկոլայե Յորգան Թեոդոր-Աստվածատուր Բրյըկլյանին համարել է Ռումինիայի ամենանշանավոր հայերից մեկը։ Իր մանկավարժական երկարամյա պաշտոնավարության ընթացքում, որպես գծագրության ուսուցիչ պաշտոնավարեել է նաև Յաշի գործող նշանավոր հայ մանկավարժ Խաչերես Գարագաշյանի գիշերօթիկ դպրոցում, որտեղ աշակերտները սովորել են հայերեն, ռումիներեն, ֆրանսերեն և գերմաներեն։ 

Թեոդոր-Աստվածատուր Բրյըկլյանն իր եղրայրների հետ Յաշում գործող գրական և արվեստագիտական շրջաններում կապեր է հաստատել ռումինացի նշանավոր գրողների՝ Միհայ Էմինեսկուի, Տոն Կերեանգըյի, Վասիլե Ալեքսանդրիի, Յոն Լուկա Կարաջալեի, Յոհան Սլավիչի և ուրիշների հետ։ Բրյըկլյանները սերտ կապեր են ունեցել նաև հայտնի հայ մտավորականներ Միխայիլ Չերքեզի, պրոֆեսոր Յ. Մելիքի և այլոց հետ։

Թեոդոր-Աստվածատուր Բրյըկլյանը մահացել է 1897 թվականի սեպտեմբերի 12-ին, իր ստեղծագործական կյանքի ծաղկման շրշանում։ 

1900 թվականին հրատարակված «Figuri Contimporane din Romtnia» («Ժամանակից դեմքեր Ռումինիայում») հանրագիտարանում (լույս տեսած ռումիներեն և ֆրանսերեն) մի ամբողջ շարք նվիրված է Բրյըկլյան գերդաստանի անդամներին, հանրագիտարանում մեծ տեղ է հատկացված Թեոդոր-Աստվածատուր Բրյըկլյանի կյանքին և ստեղծագործական գործունեությանը, զետեղվել են նաև նրա բազմաթիվ գործերի ընդօրինակություններ։ Հետագայում Ռումինական գրականության պատմության նոր հրատարակության «Ա» հատորում բանաստեղծ Վ. Ալեքսանդրիի կյանքին նվիրված բաժնում զետեղվել է բանաստեղծի աղջկա՝ Մարիա Բոգդանի կողմից կատարված Բրյրկլյանի «Միրչեշտի պուրակը» նկարի մի պատճեն։ Ռումինական Ակադեմիայի գրադարանի իլյուստրացիոն բաժնում պահպանվում է նկարչի աշխատանքների մի զգալի մասի լուսատիպ ալբոմը։

Պատկերասրահ
-----------

* «Եղևնու ծառուղի»«Եղևնու ծառուղի»
* «Ձմեռային տեսարան»«Ձմեռային տեսարան»
* «Լորենի»«Լորենի»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online (գերմ.) / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL
2. 1 2  Stănuța Crețu, Academia Republicii Socialiste România, Universitatea "Al. I. Cuza" din Iași. Institutul de Lingvistică, Istorie Literară și Folclor, *Dicționarul literaturii române de la origini pînă la 1900*, Editura Academiei Republicii Socialiste România, 1979, p. 132.
3. ↑  Bogdan Căuș, *Figuri de Armeni din România: dicționar*, Editura Ararat Tiped, 1997, 978-973-93-1-0017, p. 56.
4. ↑  
	* + - , „Informații prețioase despre Grigore M. Buiucliu", *Ararat*, Anul XVI nr. 10 (319), 16-31 mai 2005 Արխիվացված 2014-07-14 Wayback Machine, pp. 6, 8.
5. ↑  Բազմավեպ, 1852, էջ 315-319
6. 1 2 3  , Ռումինահայ տաղանդավոր բնանկարիչ Թեոդոր Մ.-Աստվածատուր Բըյըկլյան(1837-1897). `{{cite web}}`: External link in ``|last=`` (օգնություն); Missing or empty `|title=` (օգնություն); Missing or empty `|url=` (օգնություն)CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
7. ↑  Ararat', 1934, S i 106.
8. ↑  N. Jorga, Les Armenians de Roumanie... Bucurefti, 1929

Արտաքին հղումներ
----------------

* Buiuclii, Bâznoşeni şi Erbiceni
* PERSONALITĂȚI IEȘENE ANIVERSĂRI ȘI COMEMORĂRI. — 2022. — С. 158. — 198 с. — ISBN 978-606-9047-22-4

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Թեոդոր-Աստվածատուր Բրյըկլյան» հոդվածին։ |