recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Մամիկոն Վասիլի Կորխմազյան** (1898, գյուղ Վաչիանի, Ախալքալաքի գավառում (այժմ՝ Վրաստանում) - 1970, Երևան), խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

1918 թվականին եղել է Բաքվի կոմունայի համակիր, որի տապալումից հետո գործուղվել է Հայաստան, որտեղ ընդհատակյա բջիջներ է կազմակերպել Արտաշատում, Մասիսում և այլուր։ 1919-1920 թվականներին եղել է Երևանի բոլշևիկյան ընդհատակյա կոմիտեի անդամ։ Մասնակցել է Մայիսյան խռովությանը։ 1920 թվականի դեկտեմբերին նշանակվել է Հայաստանի երկաթուղային ճանապարհների կոմիսար։ Հայաստանի ինքնիշխանության վերականգման համար մղված Փետրվարյան ապստամբության ժամանակ (1921) կազմակերպել է Երևան կայարանի երկաթուղային շարժակազմի և նախկին «Ազատամարտ» զրահագնացքի էվակուացիան Ղամարլուի ճակատ և կռվել կարմիր պարտիզանների շարքերում։

Մինչև կենսաթոշակի անցնելը Կորխմազյանը մի շարք պաշտոններ է վարել ՀԽՍՀ արհմիութենական, սովետական մարմիններում։

Հրապարակումներ մամուլում
------------------------

* Միայն երկու դեպք կարող եմ պատմել։ «Գարուն», 1967, № 4, էջ 7-8։ (Լենինի մասին)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 658)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Միրզոյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հովհաննես Մինասի Միրզոյան** (, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - 1885, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն), հայազգի խոշորագույն գործարար, նավթաարդյունաբերող, Բաքվի նավթաարդյունաբերության հիմնադիր։ Նա առաջինն էր, ով 1868 թվականին հիմնեց կերոսինի երկու գործարան և առաջինն էր, ով արտահանեց կերոսինը։ Միրզոյանի ջանքերով 1871 թվականին հիմնվեց առաջին արդյունաբերական հորատանցքը, իսկ 1872 թվականին՝ երկրորդը։

Կենսագրություն
--------------

Թիֆլիսի բնիկ Հովհաննես Միրզոյանը հայկական առևտրական կապիտալի տիպիկ ներկայացուցիչ էր, որը ամբողջ Կովկասում առաջինն էր, որ նկատեց նաթարդյունաբերության հեռանկարայնությունը, դարձավ առաջին նավթաարդյունաբերողը և Բաքվի նավթաբիզնեսի «հայրերից» մեկը։ Սկզբնական շրջանում զբաղվում էր մի գործունեությամբ, որը հայկական վաճառականության շրջանում բազմադարյա ավանդույթներ ուներ՝ մետաքսի առևտրով։ 1853 թվականին չթի խանութ ուներ։ Այնուհետև Նուխա քաղաքում մետաքսի գործարան կառուցեց և մեծ կապիտալ վաստակեց։

1855-1863 թվականներին տարեկան վճարելով մեծ գումար՝ 312000 ռուբլի Կուրի՝ Կասպից ծով թափվելու վայրում վարձակալում էր Սալյանսկի ձկնորսարանները, որտեղ աշխատում էր 2500 մարդ։ 1867 թվականից վարձակալում էր նաև Կայտագո-Տաբասարանսկի նավթահանքը։

1965 թվականից տարեկան վճարելով 13250 ռուբլի Գրոզնիում վարձակալում էր 2 նավթահանքեր, որոնց արտադրողականությունը հասցրեց 66500 փութի, հիմնեց կերոսինի գործարան, որտեղ աշխատում էին հիմնականում հայեր։

Բացի այդ 1878-1886 թվականներին տարեկան 7850 ռուբլով Ելիզավետպոլի նահանգում վարձակալում և շահագործում էր Զագլիկի շբի գործարանը։

Միրզոյանն առաջինն էր Սուրախանում, որ 1868 թվականին կառուցեց կերոսինի 2 գործարան և ստացավ 160000 փութ կերոսին՝ 260000 ռուբլի արժողությամբ (մեկ միավոր նավթից ստանում էին 30% կերոսին), դարձավ նաև կերոսինի առաջին արտահանողը։

1871 թվականի ապրիլին Միրզոյանը Բաքվում և Աշպերոնյան թերակղզում ավարտեց ամերիկյան առաջին հորատման կայանքը։ Նոր մեթոդով հորատած նավթի քանակը մի քանի անգամ գերազանցում էր հորերից ստացված հումքին։ Միրզոյանի մահից հետո (1885) նրա այրին՝ Դարյան և զավակները՝ Մոսկվայի առաջին գիլդիայի ժամանակավոր վաճառականներ, ազնվականներ Գրիգորն ու Մելքոնը, ինչպես նաև դուստրը՝ իշխանուհի Մարիա Արղության-Երկայնաբազուկը, 1886 թվականին հիմնադրեցին «Միրզոյան եղբայրներ» նավթարդյունաբերական և առևտրական ընկերակցությունը՝ 2,1 մլն ռուբլի հիմնական կապիտալով։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* 1860-ական թվականներին, երբ Միրզոյանը դեռ չէր տեղափոխվել Բաքու, զբաղվում էր ձկան բիզնեսով, տարիներով մուսուլմանական տարրական դպրոցների հովանավորն էր։
* Միրզոյանը եղբայրների՝ Ալեքսանդրի, Մելքոնի և Գրիգորի հետ հիմնադրեց «Միրզոյան եղբայրների ընկերակցություն» բաժնետիրական ընկերությունը, որի բաժնետոմսերի մեծ մասը հայերի ձեռքում էր (այդ թվում նաև Ալեքսանդր Մանթաշյանի)։
* Հանդիսանալով Թիֆլիսի արիստոկրատ էլիտայի ներկայացուցիչներ՝ Միրզոյանները նոր ստեղծված «Միրզոյան եղբայրներ և Կ» առևտրային ընկերակցության ղեկավարությունը հանձնեցին պրոֆեսիոնալների։ Ընկերակցության նախագահ դարձավ Բ․ Կորգանյանը, իսկ տնօրեններ՝ Տ․ Էնֆիաջյանցը, Դ․ Խարազյանը, Հովհաննես Գարսոյանը և Մ․ Դոլուխանյանը։ Ընկերակցությունը համարվում էր հայերին պատկանող ամենալավ կազմակերպություններից մեկը ընդհուպ մինչև 1918 թվականի ողբերգությունը։

Աղբյուրներ
----------

* Мирзоев Иван Минаевич
**Ալեքսանդր Գրիգորևիչ Զարխի** (ռուս.՝ *Александр Григорьевич Зархи*, փետրվարի 5 (18), 1908 կամ փետրվարի 5, 1908(1908-02-05), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 27, 1997(1997-01-27), Մոսկվա, Ռուսաստան), խորհրդային կինոռեժիսոր և կինոդրամատուրգ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1969)։

Կենսագրություն
--------------

1927 թվականին ավարտել է Լենինգրադի (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ) Էկրանային արվեստի տեխնիկումը։ 1929 թվականից մինչև 1950-ական թվականները համատեղ աշխատել է Իոսիֆ Խեյֆիցի հետ և ղեկավարել է Լենինգրադի «Սովկինո» ֆաբրիկայի կոմերիտական 1-ին բեմադրական բրիգադը (այժմ՝ «Լենֆիլմ» կինոստուդիա)։ Խեյֆիցի հետ ստեղծած լավագույն ֆիլմերից են համարվում «Իմ հայրենիքը» (1933), «Եռուն օրեր» (1935), «Բալթիկայի դեպուտատը» (1937 թ. 1941 թ. արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի), «Կառավարության անդամը» (1940 թվական), «Նրան կոչում են Սուխե-Բատոր» (1942 թվական), «Մալախով կուրգան» (1944 թվական) գեղարվեստական և «Ճապոնիայի ջախջախումը» փաստագրական կինոնկարները։ 1950 թվականից մինչև 1955 թվականները Զարխին աշխատում է «Բելոռուսֆիլմ» կինոստուդիայում և ստեղծում է «Պավլինկա» (1952) և «Նեստերկա» (1955) ֆիլմերը։ Տեղափոխվելով «Մոսֆիլմ» կինոստուդիա, Զարխին նկարահանել է «Բարձունք» (1957 թվական, որը նույն թվականին Կարլովի Վարիի միջազգային կինոփառատոնում արժանանում է գլխավոր մրցանակներից մեկին) կինոնկարը, «Մարդիկ կամրջի վրա» (1960), «Իմ կրտսեր եղբայրը» (1962), էկրանավորել Լև Տոլստոյի «Աննա Կարենինա»-ն (1968 թվական) և այլ ֆիլմեր։

Արժանացել է պետական մրցանակների (1941-1946 թվականներ)։ 1973 թվականին Զարխին Կոնստանտին Ֆեդինի վեպի հիման վրա նկարահանում է «Քաղաքներ և տարիներ» կինոժապավենը։ 1977 թվականին նա ստեղծում է «Պատմվածք անհայտ դերասանի մասին» կինոնկարը, 1980 թվականին «26 օր Դոստոևսկու կյանքից» ֆիլմը, որը պատմում է Դոստոևսկու կյանքի այն շրջանը, երբ նա աշխատում էր «Խաղամոլը» վեպի վրա, որը 1981 թվականին Արևմտյան Բեռլինում կայացած 31-րդ փառատոնում արժանացավ «Արծաթյա արջ» մրցանակին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #120688743 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. 1 2  SNAC — 2010.
3. 1 2
4. 1 2  Зархи Александр Григорьевич // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
5. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ · AllMovie · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Կրուգոսվետ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 7023484 · BNF: 139986148 · CiNii: DA08144037 · GND: 120688743 · ISNI: 0000000080041670 · LCCN: n85178755 · NTA: 283580178 · NUKAT: n2015137065 · SUDOC: 183651049 · VIAF: 77753901 · WorldCat VIAF: 77753901 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 669)։*  |
**Արա Արտուշի Ավանյան** (օգոստոսի 13, 1967(1967-08-13), Լիճք, Մարտունու շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), երգիչ (տենոր)։

Կենսագրություն
--------------

Արա Ավանյանը ծնվել է 1967 թվականի օգոստոսի 13-ին Գեղարքունիքի մարզի Լիճք գյուղում։

Ավարտել է Մարտունու երաժշտական դպրոցի ակորդեոնի, 1987 թվականին՝ Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի ժողովրդական գործիքների, 1995 թվականին Երևանի Պետական Կոնսերվատորիայի մեներգեցողության (Ս. Դանիելյանի դասարան) բաժինները։

1995 թվականին Մոսկվայի օպերային թատրոնում Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» օպերայում հանդես է եկել Սարոյի, իսկ Մոսկվայի Մեծ թատրոնում՝ Գաետանո Դոնիցետիի «Պոսիտկոս»-ում Պողիկտոսի դերերգերով։

1998 թվականին մասնակցել է եվրոպական առաջին «Բաբել» միջազգային փառատոնին․ երգացանկում եղել են Կոմիտասի գործերից։

1993–2015 թվականներինին (ընդմիջումով) եղել է մեներգիչ Երևանի օպերայի և բալետի (Սարո՝ Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ»), 1997 թվականից՝ Ստրասբուրգի, 2006–07 թվականին «Անգեր-Նանթես», 2008–10 թվականին՝ Մոնտե Կառլոյի օպերային թատրոններում։

2012 թվականին Ֆրանսիայում կայացած «Օպերա բաց երկնքի տակ» («Opera en plain air») միջազգային փառատոնին մասնակցել է Ջուզեպպե Վերդիի «Աիդա» օպերայի Ռադամեսի դերերգով։

1998 թվականից հանդես է եկել Ստրասբուրգի Մայր տաճարում։

Դերերգերից են՝ Կասիո (Ջուզեպպե Վերդիի «Օթելլո»), Առլեկին, Պեպպե (Ռուջերո Լեոնկավալո «Պայացներ»), Պոլլիոն (Վինչենցո Բելլինիի «Նորմա») և այլն։

Մեծ եղեռնի տարելիցներին ելույթներ է ունենում համերգներով. երգացանկում՝ հայ հոգևոր և Կոմիտասի երգերից։

2005– 2006 թվականներին դասավանդել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում։

2013– 2014 թվականին Հարավային Օսիայում եղել է մեներգիչների վերապատրաստման խորհրդական։

Համերգներով շրջագայել է Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Շվեյցարիայում, Լոնդոնում, Ֆինլանդիայում։

Մրցանակներ
----------

* «Բացառիկ կարգի մրցանակ» (1994, Երևան)
* Վոկալիստների Ֆ. Վինիասի անվան փառատոնի մրցանակ (1997, Բարսելոնա)
* Վոկալիստների ամենամյա (Մարմանդ, Ֆրանսիա, 1999) մրցույթի մրցանակ
* «Բաբել» փառատոնի (Ստրասբուրգ, 1999) դափնեկիր
* Ա. Իսահակյանի անվան մրցույթի 1-ին մրցանակ
* «Bell Canto» մրցույթի 1-ին մրցանակ
* Կոմիտասի անվան մրցույթի 2-րդ մրցանակ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Վախթանգ VI** (վրաց.՝ ვახტანგ VI, սեպտեմբերի 15, 1675(1675-09-15) կամ 1675, Թիֆլիս, Քարթլիի թագավորություն - մարտի 26, 1737(1737-03-26) կամ 1737, Աստրախան, Ռուսական կայսրություն), Քարթլիի փոխարքա (1703-1714), ապա թագավոր (1716-1724)ː

Պայքարել է կենտրոնական իշխանության ուժեղացման համարː Փորձել է վերացնել երկրում արմատացած իրանաղզլբաշական կարգերը, վերականգնել վրացական ազգային կարգն ու սովորույթները, զարկ է տվել գյուղատնտեսության զարգացմանը, առևտրական ճանապարհների կառուցմանը, սահմանել պետական ծառայողների իրավունքներն ու պարտականությունները և այլն, որոնք իրենց արտահայտությունն են գտել նրա կազմած «Դաստուրլամալի»-ում (պետական կառավարման վերաբերյալ կարգադրությունների ու հրահանգների ժողովածու)ː Նա կազմել է նաև վրացական ֆեոդալական իրավունքի օրենսգիրք (Վախթանգի օրենքներ)ː

Նրա նախաձեռնությամբ 1709 թվականին Թիֆլիսում հիմնադրվել է վրացական առաջին տպարանը, որտեղ 1712 թվականին առաջին անգամ տպագրվել է Շոթա Ռուսթավելու «Ընձենավորը»՝ Վախթանգ VI-ի գիտական մեկնաբանություններովː Նրա օրոք մեծ աշխատանք է տարվել վրացական տարեգրությունների խմբագրման ու կազմման (կազմել է նոր «Քարթլիս ցխովրեբան») ուղղությամբː Արտաքին քաղաքականության ասպարեզում Վախթանգ VI-ը կողմնորոշվել է դեպի Ռուսաստանը, կապ հաստատել Պետրոս I-ի հետ, որը խոստացել էր կազմակերպել հայ-վրացական պետություն՝ Ռուսաստանի հովանու ներքոː 1722 թվականի գարնանն ու ամռանը Գանձասարի Եսայի Հասան-Ջալալյան կաթողիկոսը հանդիպումներ է ունեցել Վախթանգ VI-ի հետ Գանձակում և Թիֆլիսում, ստեղծվել է հայ-վրացական զինակցությունː

1722 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Գանձակի մոտ համախմբվել է Վախթանգ VI-ի 30 հազարանոց և Եսայի կաթողիկոսի 10 հազարանոց «ընտիր և սպառազեն» զորքըː Նրանք սպասում էին ռուսական զորքերին, որոնք 1722 թվականի օգոստոսին արդեն մտել էին Դերբենդ և պատրաստվում էին շարունակել արշավանքը Իրանի Կասպյան ծովեզերքը գրավելու համարː Սակայն ռուսական զորքի հետ հանդիպումը տեղի չունեցավ՝ ռուսական արշավանքի անսպասելի ընդհատման պատճառովː

Շահ Թահմազ II-ը Վախթանգ VI-ին մեղադրեց պետական դավաճանության մեջ և 1722 թվականի վերջին զրկեց նրան Քարթլիի վալիի և Անդրկովկասում իրանական զորքերի ընդհանուր զորահրամանատարի իրավունքներիցː Վախթանգ VI-ը ստիպված թողեց Վրաստանը և ընտանիքով ու մեծ շքախմբով (1200 մարդ) անցավ Ռուսաստանː Գրել է բանաստեղծություններ, եղել է թարգմանիչ և բառարանագիրː Մահացել է Աստրախանումː

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Faceted Application of Subject Terminology
2. ↑  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Մնացական Սեմերճյան** (1840, Զեյթուն, Օսմանյան կայսրություն - 1914, Երուսաղեմ, Օսմանյան կայսրություն), առավել հայտնի **Զեյթունցի** մականվամբ, հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, գրող։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է ծննդավայր Զեյթունի Կեդրոնական վարժարանում, զբաղվել է ուսուցչությամբ։ Մասնակցել է Զեյթունի 1862-ի ապստամբությանը, որի ճնշումից հետո Կոստանդնուպոլիս է հասցրել ապստամբության լուրը և հանգանակություն կազմակերպել զեյթունցիների օգտին։ 1895 թվականին ձերբակալվել է թուրքական իշխանությունների կողմից։ Յոթնամյա բանտարկությունից հետո անցել է Կիպրոս, Ալեքսանդրիա, ապա՝ ժնև։

1908 թվականի երիտթուրքական հեղաշրջումից հետո վերադարձել է Զեյթուն, ապա հաստատվել Բուխարեստում։ «Զեյթունի անցյալեն և ներկայեն» երկմաս աշխատության (1900, 1903) մեջ շարադրել է Զեյթունի պատմությունը՝ հին ժամանակներից մինչև XIX դարի վերջը։ Գիրքն արժեքավոր տվյալներ է պարունակում Զեյթունի բնակչության զբաղմունքի, կրթական գործի, եկեղեցիների ու վանքերի, աշխարհագրական միջավայրի, կենդանական աշխարհի մասին։ Առանձնահատուկ տեղ է տրված Զեյթունի ինքնապաշտպանության կռիվներին և թուրքական լծի դեմ մղած ազատագրական պայքարին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Հաղբատի (Հաղպատի) վանք
**Վարդան Հաղբատեցի** (*անհայտ* - 1190-ականներ, Հաղպատավանք, Հաղպատ, Վրաց թագավորություն), հայ մատենագիր և մանկավարժ։ Հիմնականում գործել է Հյուսիս-Արևելյան Հայաստանում։ 1160-1170-ական թվականներին ուսանել է Կիլիկիայում, աշակերտել Ներսես Շնորհալուն, 1170 թ.-ին մասնակցել հայկական և բյուզանդական եկեղեցիների միության խնդրի քննարկմանը, բանակցել բյուզանդացի ներկայացուցչի հետ, պաշտպանել «հյուսիսային կողմանց վարդապետների» (Հաղբատ (Հաղպատ), Սանահին և այլն)՝ Հայոց եկեղեցու ինքնուրույնությունն ապահովող տեսակետը։ Նպաստել է Կիլիկիայի և Հյուսիս-Արևելյան Հայաստանի ուսումնագիտական կենտրոնների մշակութային կապերի ամրապնդմանը։ Ենթադրվում է, որ նա է Հաղբատ բերել ասորի մատենագիր Եղիայի (XII դար) երկերի հայերեն թարգմանությունների ձեռագրերը։ Գրել է Գրիգոր Նազիանզացու և Գրիգոր Նյուսացու «ճառերի» մեկնություններ։ Վարդան Հաղբատեցու գործերն օգտագործվել են XIII դարի սկզբին կազմված «Գիրք պատճառաց» ժողովածուում։ Թաղվել է Հաղբատի (Հաղպատ) վանքում։ Աշակերտներից նշանավոր է Դավիթ Քոբայրեցին։

Գրականություն
-------------

* Ակինյան Ն. Մատենագիտական յետազօտութիւններ, հ. 1, Վնն. 1922:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 314)։*  |
**Ինեսա Ֆյոդորովնա Արմանդ** (ֆր.՝ *Inessa Fyodorovna Armand*, ռուս.՝ *Инесса Фёдоровна Арманд*, իրական ազգանունը՝ **Էլիզաբեթ-Ինես Ստեֆան դ'Արբենվիլ** [*Elisabeth-Inès Stéphane d'Herbenville*], գրական կեղծանուն՝ **Ելենա Բլոնինա**, ապրիլի 26, 1874(1874-04-26), Փարիզ - սեպտեմբերի 24, 1920(1920-09-24), Նալչիկ), ֆրանսիացի կոմունիստ քաղաքական գործիչ, բոլշևիկ հեղափոխական, ֆեմինիստ։

1904 թվականից եղել է ԽՄԿԿ անդամ։ Մասնակցել է 1905-1907 թվականների Ռուսական հեղափոխությանը։ Քաղաքական ակտիվ գործունեության համար մի քանի անգամ բանտարկվել է, աքսորվել, 1909 թվականին արտաքսվել Ռուսաստանից։ 1910-1912 թվականներին, որպես Փարիզի բոլշևիկյան խմբի նախագահության անդամ, կուսակցական աշխատանքներին զուգընթաց, Լենինի հանձնարարությամբ նամակագրություն է վարել այլ երկրներում գործող բոլշևիկյան խմբերի ղեկավարների հետ։

1912 թվականին ուղարկվել է Պետերբուրգ՝ ընդհատակյա աշխատանքի, ապա նորից փախել արտասահման։ 1915 թվականին աշխատել է Բեռնում։ Մասնակցել է Ցիմերվալդյան (1915 թվական) և Կինտալյան (1916 թվական) կոնֆերանսներին։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո ընտրվել է Համառուսաստանյան ԿԳԿ, ՌԿ(բ)Կ Մոսկվայի նահանգային կոմիտեի անդամ։ 1918 թվականից ղեկավարել է ՌԿ(բ)Կ ԿԿ–ի կինբաժինը։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Կոմինտերնի II (1920) կոնգրեսին, ղեկավարել է կին կոմունիստների I միջազգային կոնֆերանսը (1920)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Կրուգոսվետ · Մեծ նորվեգական · Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12331477h · CiNii: DA11124843 · GND: 118825976 · ISNI: 0000000081397003 · LCCN: n85140188 · NDL: 00620282 · NKC: jx20050527001, js20201086036 · NLG: 85980 · NLP: a0000001759930 · NTA: 101135858 · SUDOC: 032246285 · VIAF: 59880949 · WorldCat VIAF: 59880949 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 89)։*  |
**Առաքել Հնազանդենց** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ), XIII դարի երկրորդ կեսի կազմարար։ Ապրել և աշխատել է Կիլիկիայում։ Աշակերտել է Սարգիս Կազմարարին։

Կազմել է Դրազարկի, Հռոմկլայի, Մաշկևորի, Մեծքարի և այլ գրչության կենտրոններում գրված ձեռագրեր։ Նա է կազմել թագավորական տան անդամների և կաթողիկոսի համար գրված ձեռագրերը։ Աշխատել է Թորոս Ռոսլինի, նշանավոր գրիչ Ավետիսի և այլոց հետ։ Տիրապետել է կազմարարական բարձր արվեստին, իր ժամանակին եղել է հռչակավոր։ Երևանի Մատենադարանի չորս ձեռագրերում է նա հիշվում, սակայն դրանցից միայն մեկի՝ 1271 թվականի «Մասունք Աստուածաշնչի» կազմն է Առաքել Հնազանդենցի ձեռքով կազմածը (ձեռ. № 199), մյուս երեքի (ձեռ, № 234, 468, 9509) կազմերը հետագայում փոխվել են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 533)։*  |
**Լեո Ռոխաս** (իսպ.՝ Leo Rojas, հոկտեմբերի 18, 1984(1984-10-18), Էկվադոր), Էկվադորցի երաժիշտ, Պանի ֆլեյտահար։ «Das Supertalent» 5-րդ հեռուստաշոուի հաղթող (2011)։

Կենսագրություն
--------------

Լեո Ռոխասը 2000 թվականին մեկնել է Իսպանիա, իսկ ընտանիքը մնացել է Էկվադորում։ Տուրիստական վիզայով հաստատվել է Գերմանիայում։ Բեռլինում աշխատում է որպես փողոցային երաժիշտ, այստեղ էլ ապրում է ազգությամբ լեհ կնոջ հետ։ Անցորդներից մեկը նրա ուշադրությունը հրավիրել է «Das Supertalent» հեռուստաշոուի վրա։ Ռոխասը 5-րդ մրցույթին մասնակցելու հայտ է ներկայացրել 2011 թվականին և եզրափակիչ փուլին մասնակցելու հնարավորություն է ստացել։ «Կոնդորի թռիչքը» կատարելով Պանի ֆլեյտայի և հարավամերիկյան այլ փողային գործիքների վրա՝ անցել է կիսաեզրափակիչ փուլ։

Եզրափակիչ փուլում ելույթ է ունեցել իր մայրիկի հետ, ով եկել էր Էկվադորից։ 2011 թվականի դեկտեմբերի 17-ին եզրափակիչ փուլում կատարել է «Միայնակ հովիվը» գործիքային ստեղծագործությունը, որը 1977 թվականին գրվել է Ջեյմս Լաստի և Գեորգե Զամֆիրի կողմից։ Այն հետագայում հիթ է դարձել։ Նա հեռոստաշոուում հաղթել է որպես բացարձակ առաջատար։

Սկավառակագրություն
------------------

### Երգեր

* *Nature Spirits* (2017)
* *Dusk* (2017)

### Ալբոմներ

* *Spirit of the Hawk* (2012)
* *Flying Heart* (2012)
* *Albatross* (2013)
* *Das Beste* (2015)
* *Leo Rojas* (2017)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Leo Rojas: Muss er raus aus Deutschland?, Berliner Zeitung, 17 December 2011
2. 1 2  Supertalent Gewinner 2011: Leo Rojas aus Ecuador, Life Go, 18 December 2011

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքէջ
**Հովհաննես Անկյուրատի**, *Ջուաննի Մոլինո* (իտ.՝ *Giovanni Molino*, ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ), XVII-րդ դարի հայ տպագրիչ։

1630-ական թթ. կեսերին եղել է Զմյուռնիայում Վենետիկի դեսպանի թարգմանը, 1637—41 թվականներին՝ Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքի ներկայացուցիչը Հռոմում։ Հռոմում եղած ժամանակ հայերեն Աստվածաշունչ տպագրելու համար ձուլել է տվել հայերեն տպատառեր։ Այնուհետև անցել է Վենետիկ և հույն Սալիգադաուի տպարանում 1642-ին իր տառերով տպագրել է Սաղմոսարան, 1643-ին՝ Ներսես Շնորհալու «Ցիսուս որդի»-ն (այդ երկի առաջին հրատարակությունն է), որոնք ունեն տպագրական բարձր արվեստ։ 1660-ին Հովհաննես Անկյուրատու տառերն ու շարվածքը իտալացի տպարանատեր Բովիսը օգտագործել է «Ցիսուս որդու» 2-րդ հրատարակության համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. 1 2  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2005. — հատոր 1.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12787 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 556)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մանվելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

'**Կարեն Բախշիի Մանվելյան** (21 դեկտեմբերի, 1966, Երևան - 5 նոյեմբերի, 1992, Լաչին), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1966 թվականի դեկտեմբերի 21-ին Երևանում։
1974 թվականից հաճախել է Երևանի թիվ 165 միջնակարգ դպրոց, որը գերազանցությամբ ավարտել է 1984 թվականին։ Դպրոցական տարիներին մասնակցել է բազմաթիվ օլիմպիադաների և մրցույթների, դարձել է տարբեր մրցաշարերի մասնակից ու հաղթող։
1985-1987 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում՝ ծովային հետևակի ցամաքային ստորաբաժանման կազմում, սկզբում Խաբարովսկի մարզում, այնուհետև տեղափոխվել է Պրիմորիե։ 
1989 թվականին ընդունվել է Երևանի ժողտնտեսության ինստիտուտի ապրանքագիտության ֆակուլտետ։
1988 թվականի հունվարից մասնակցել է Արցախյան շարժմանը։
1988 թվականի դեկտեմբերին՝ որպես կամավոր, մեկնել է աղետի գոտի՝ երկրաշարժից տուժածներին օգնելու։
1990 թվականին մի խումբ ընկերների հետ անդամագրվել է Ռամկավար ազատական կուսակցությանը և մի խումբ համախոհների հետ հիմնադրել «Արմենական» ակումբը։
1992 թվականի օգոստոսին, սպարապետ Վազգեն Սարգսյանի մարտակոչին արձագանքելով, Կարենը դիմում է զինկոմիսարիատ՝ ցանկանալով անդամագրվել «Արծիվ» մահապարտների գումարտակին, սակայն մարտական գործողություններին դեռևս մասնակցած չլինելու պատճառով նրա դիմումը մերժվում է։
1992 թվականին չորրորդ կուրսի ուսանող էր, երբ կամավոր զինվորագրվեց հայրենիքի պաշտպանության սուրբ գործին։ Բալահովիտի զորավարժարանում նախնական պատրաստություն անցնելուց հետո երկրապահ ջոկատներից մեկի շարքերում մեկնեց Կրասնոսելսկի սահմանամերձ Վահան գյուղի պաշտպանական դիրքերը, որտեղ իրադրությունը շատ սրված էր։ Արծվաշենի անկումից հետո թշնամին իր երկրորդ թիրախը դարձրել էր Վահան գյուղը, այն շրջափակել ու գիշերուզօր գնդակոծում էր։ Մեծ զոհերի գնով հաջողվեց ազատագրել ու հետ շպրտել թշնամուն գյուղի մատույցներից։ Մարտերում թրծված ջոկատը, որում մարտնչում էր խիզախ ազատամարտիկը, ուղարկվեց Գորիս-Լաչին միջանցք, որտեղ նույնպես թեժ մարտեր էին մղվում։ Այնտեղ Կարենը մասնակցեց մի քանի մարտական գործողությունների՝ թշնամուց ազատագրելով գյուղեր ու բնակավայրեր։ Սակայն թշնամու գնդակը ընդհատեց հայ քաջորդու կյանքը։ Մարտերից մեկում հակառակորդի գերակշիռ ուժերի ճնշման տակ զինակիցների կանոնավոր նահանջն ապահովելու համար ընկերոջ հետ կամավոր մնաց դիրքերում ու իր պարտքը կատարեց հերոսաբար։
Զոհվել է 1992 թվականի նոյեմբերի 5-ին Լաչինի շրջանի գյուղերից մեկում։

Պարգևներ
--------

Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով, «Մայրական երախտագիտության» մեդալով և Հայաստանի երկրապահ կամավորականների միության հուշամեդալով։

Հիշատակ
-------

2002 թվականի սեպտեմբերին Նոր Նորքի համայնքում ՀՌԱԿ ակումբ ստեղծվեց և կոչվեց Կարեն Մանվելյանի անունով։
Կարեն Մանվելյան անունը փորագրված է նաև Բերձոր քաղաքի բարձունքում վեր խոյացող քարաշեն հսկա պատի վրա շրջանի ազատագրման համար զոհվածների անունների շարքերում։
**Ֆրանց Մեյեր** (իսպ.՝ Franz Mayer Traumann, սեպտեմբերի 3, 1882(1882-09-03), Մանհայմ, Բադենի Մեծ Դքսություն, Գերմանական կայսրություն - հունիսի 25, 1975(1975-06-25), Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ), հրեական ծագմամբ գերմանացի-մեքսիկացի ֆինանսիստ, լուսանկարիչ, հավաքորդ, Մեխիկոյում Ֆրանց Մեյերի թանգարանի հիմնադիր։

Կենսագրություն
--------------

Ֆրանց Մեյերը մեծացել է Գերմանիայի հարավ-արևմուտքում գտնվող Մենհայմ քաղաքում հրեական ընտանիքում։ 1891-1897 թվականներին սովորել է Karl-Friedrich-Gymnasium Mannheim-ում։ Կամավոր զինվորական ծառայություն է անցել Grenadierregiments Kaiser Wilhelm Nr. 110-ում։
1901 թվականին տեղափոխվել է Լոնդոն, աշխատել ֆինանսական ընկերություններում։ 1903 թվականին մեկնել է Նյու Յորք, աշխատել Merrill Lynch ներդրումային բանկում, 1905 թվականից հաստատվել է Մեքսիկայում։ 1908 թվականին 23 տարեկան հասակում դարձել է ֆոնդային բորսայի անկախ գործակալ։

Ֆրանց Մեյերի թանգարանը Մեխիկոյում
Մեքսիկական հեղափոխության ժամանակ հեռացել է երկրից, մեկնել ԱՄՆ երկու տարի այնտեղ բնակվելուց հետո 1913 թվականին վերադարձել Մեքսիկա։ 1920 թվականին ամուսնացել է Մարիա Անտոնիետա դե լա Մակոռայի հետ, ով մի քանի տարի անց մահացել է։ Մեյերն այլևս չի ամուսնացել և ժառագներ չի ունեցել։ 1933 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Մեյերը դարձել է Մեքսիկայի քաղաքացի։

1950-ական թվականներին Մեյերը որոշել է իր արվեստի հավաքածուն նվիրաբերել Մեքսիկային։ 1963 թվականին նա ստեղծել է հավատարմագրային հիմնադրամ, և Մեքսիկայի Բանկը ընտրվել է որպես ֆիդուցիար Մեխիկոյում արվեստի թանգարանի ստեղծման համար։ Մայերի ցանկությամբ և ըստ հաստատված պայմանագրի թանգարանում պետք է ստեղծվեր գրադարան, կազմակերպվեին ցուցահանդեսներ, մրցույթներ, համաժողովներ։

Մեյերը մահացել է 1975 թվականին իր հավաքածուն նվիրաբերելով Մեքսիկային և նրա բնակիչներին։ Մեյերի անվան թանգարանը բացվել է 1986 թվականին նախկին ալրաքաշի և հիվանդանոցի շենքում, որը հատուկ վերակառուցվել է հավաքածուն այնտեղ տեղակայելու համար։

Տես նաև
-------

* Ֆրանց Մեյերի թանգարան

Գրականություն
-------------

* Héctor Rivero Borrell M. Gustavo Curiel, Antonio Rubial García, Juana Gutiérrez Haces, David B. Warren: The Grandeur of Viceregal Mexico: Treasures from the Museo Franz Mayer. University of Texas Press, Austin, Texas 2002. ISBN 0-89090-107-4.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Artnet — 1998.
2. 1 2 3 4  Photographers’ Identities Catalog
3. 1 2 3 4  Faceted Application of Subject Terminology

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆրանց Մեյեր թանգարանի պաշտոնական կայքը Archived 2017-10-18 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 119413450 · ISNI: 0000000078599368 · LCCN: n83121299 · SUDOC: 098170708 · VIAF: 32805996 · WorldCat VIAF: 32805996 |

 |
**Արտակ Հակոբի Դարբինյան** (**Նորգեղցի Սաքո**, մարտի 1, 1878(1878-03-01), Վան, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - փետրվարի 17, 1950(1950-02-17)), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, լրագրող, հրապարակախոս, Արմենական կազմակերպության անդամ։

Աղասի Դարբինյանի հայրը։

Կենսագրություն
--------------

1893 թվականին ավարտել է Վանի Սուրբ Թարգմանչաց վարժարանը, սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ Եղել է ուսուցիչ Սալմաստում (Իրան)։ Հեղափոխական գործունեության համար ենթարկվել է ոստիկանության հետապնդումների, բազմիցս (1898, 1904) բանտարկվել։ Գործել է ֆիդայիներ Սևքարեցի Սաքոյի, Վարդանի, Նիկոլ Դումանի հետ։ 1905 թվականից հանդիսացել է Վարագավանքի դպրոցի տեսուչ, 1915 թվականի Վանի հերոսական ինքնապաշտպանության մասնակից։ Ռուսական զորքերի քաղաք մտնելուց հետո նշանակվել է նահանգային վարչության ընդհանուր քարտուղար։ Ռուսական զորքերի և Վասպուրականի հայության նահանջից հետո անցել է Թիֆլիս, որտեղ վերահրատարակել է «Վան-Տոսպ» թերթը։ 1919-1920 թվականներին եղել է «Հայաստանի ձայն» (Երևան) թերթի խմբագիր։ Խորերդային իշխանություն հաստատվելու պահին Դարբինյանը Կոստանդնուպոլսում էր, որտեղից խորհուրդ է տվել աջակցել Խորհրդային Հայաստանին, որդեգրել է «հայրենիքին հետ և հայրենիքին համար» սկզբունքը։ 1922 թվականին որպես ռամկավար ազատական և ՀՅԴ կուսակցությունների պատվիրակ եկել է Անդրկովկաս, Թիֆլիսում հանդիպել Ալեքսանդր Մյասնիկյանի, Երևանում՝ Խորհրդային Հայաստանի ղեկավարների և Գևորգ Ե կաթողիկոսի հետ՝ արևմտահայերի իրավունքների պաշտպանության պահանջով, սակայն մերժվել է, որից հետո հաստատվել է Փարիզում։ Հրատարակել է «Հայ ազատագրական շարժման օրերեն (հուշեր 1890 (1947) աշխատությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արտակ Դարբինյան Archived 2022-04-02 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 312)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Իսրայել (այլ կիրառումներ)

**Իսրայել** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), VII դարի հայ եկեղեցական գործիչ։ Եղել է Արցախի Մեծ Կվենք գավառի թեմի եպիսկոպոսը։ Ամրապնդել է Աղվանքի ու Հայաստանի հոգևոր նվիրապետությունների կապը։

Աղվանից կաթողիկոս Եղիազարի (682֊689) նախաձեռնությամբ, որպես Հայոց իշխան Գրիգոր Ա Մամիկոնյանի (661֊685), Հայոց կաթողիկոս Սահակ Գ Ձորոփորցու (677֊703) և Գարդմանքի Վարազ-Տրդատ իշխանի բանագնաց՝ խաղաղության այցով 680-ական թվականներին եղել է Հոնաց ու Խազարաց աշխարհներում, հաջող բանակցություններից հետո զբաղվել քարոզչությամբ և քրիստոնյա դարձրել հոների ու խազարների զգալի մասին։ Նրանց մեծ իշխանները Հայոց ու Աղվանից կաթողիկոսներին խնդրել են իրենց հոգևոր առաջնորդ նշանակել Իսրայելին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 413)։*  |
**Հենրիկ Գևորգի Մխիթարյան**, (փետրվարի 16, 1939, գյուղ Մուլքի, Արագածոտնի մարզ), հայ մանկավարժ, մաթեմատիկոս, գյուտարար։

Կենսագրություն
--------------

Հենրիկ Մխիթարյանը ծնվել է 1939 թվականին Մուլքի գյուղում, մեկ տարուց ընտանիքը տեղափոխվել է Երևան։ Սովորել է Երևանի պետական համալսարանում, ապա ավարտել է բարձրագույն կրթությունը Կիրովականի Մանկավարժական ինստիտուտի հեռակա բաժնում։ Ուսման հետ մեկտեղ միաժամանակ մաթեմատիկա է դասավանդել Երևանի միջնակարգ դպրոցում։

Գյուտեր
-------

Մխիթարյանը գյուտարար է։ Ունի գյուտի 20 արտոնագիր։ Գյուտերի մասին իրենց կարծիքն են հայտնել տարբեր գիտնական-գյուտարարներ, և նշել, որ գյուտերից մի քանիսը անհրաժեշտ է ներկայացնել ՀՀ նախագահի մրցանակի։

Հենրիկ Մխիթարյանը պնդում է, որ իր գյուտերը կօգնեն լուծել աշխարհի էներգետիկ ճգնաժամը։ Ըստ գյուտարարի իր հայտնագործած հիդրոէլեկտրակայանը 100%-ից ավել ՕԳԳ ունի։ 2014 թվականի մարտի 13-ին Մխիթարյանը վիրավորական բառեր է բղավել կառավարական շենքից դուրս եկած՝ ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի նախագահ Ռադիկ Մարտիրոսյանի հետևից, որը ըստ Մխիթարյանի նախանձում է և չի նպաստում իր գյուտերի ֆինանսավորմանը։

Հենրիկ Մխիթարյանը իր գյուտերի վրա ուշադրություն հրավիրելու նպատակով դիմել է հացադուլի 2014 թվականի մարտի 6-ին և հոկտեմբերի 7-ին Կառավարական 3-րդ շենքի դիմաց։

Չնայած գիտական շրջանակներում Հենրիկ Մխիթարյանի գյուտերին թերահավատորեն են վերաբերվում, մտավոր սեփականության գործակալության Գյուտերի, օգտակար մոդելների բաժնի պետ Ավետիս Պերյանը Մխիթարյանի գյուտերի առիթով ասել է, որ յուրաքանչյուր գյուտ արտոնագիր տրամադրելու համար անհատական փորձաքննության է ենթարկվում։ «Մենք արտոնագրեր ենք տալիս այն գյուտերին, որոնք չեն խախտում օրենքները, համապատասխանում են ֆիզիկայի օրենքներին և կարող են աշխատել, իսկ գյուտերի օգտակարությունը որոշում է շուկան»

Գյուտերից մի քանիսը
-------------------

* «Օդի հոսքի առաջացման և էներգիայի ստացման համալիր կայանք» գյուտը, որը կտա տաք ջուր, սառը օդ և կապահովի էներգիայով։
* «Կաթսայատուն» գյուտը, աշխատում է առանց ծխնելույզի և վնասակար թափոն չի արտանետում մթնոլորտ։
* «Ավտոմեքենայի խլացուցիչ» գյուտը վերացնում է մեքենաների խլացուցիչներից արտանետվող թափոնները։
* «Աղբի այրում առանց վնասակար թափոնների արտանետման» գյուտը, այրելուց մթնոլորտ ծուխ չի լցվի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հենրիկ-Մխիթարյան-գյուտեր-atv
2. ↑  «Արև» ԳԱԾԲԸ տնօրեն Գ․ Մարտոյան, «Կեչառք» ԲԲԸ գլխ․ տնօրեն Սիմոնյան, պրոֆեսոր, գյուտարար Է․ Ղազարյան, Ակադեմիկոս Լեոնիդ Պետրոսյան, Տեխնոստանդարտ ֆիրմայի նախագահ գիտ․ դոկտոր Վահան Համազասպյան, Պրոֆ․ Ջ․ Սարգսյան, Բիոլոգ․ գիտ․ թեկնածու Մ․ Պողոսյան,
3. ↑  ՀՀ մտավոր սեփականության գուրծակալություն, արտոնագիր №2840 A
4. ↑  Ոստիկանները փակեցին Ռադիկ Մարտիրոսյանին «հայրենիքի դավաճան» անվանող գյուտարարի բերանը
5. ↑  Հենրիկ Մխիթարյանը հացադուլ է հայտարարել
6. ↑  17 գյուտերի հեղինակ Հենրիկ Մխիթարյանը հացադուլով ուշադրություն է հրավիրում
7. ↑  Հայ գյուտարարը գտել է երկրագնդի գլոբալ տաքացման և էներգետիկ ճգնաժամի խնդիրների լուծումները
8. ↑  ՀՀ մտավոր սեփականության գուրծակալություն, արտոնագիր №2867 A
9. ↑  ՀՀ մտավոր սեփականության գուրծակալություն, արտոնագիր №1212 A2
10. ↑  ՀՀ մտավոր սեփականության գուրծակալություն, արտոնագիր №2176 A2
**Մարիամ Աստվածածինն** (նաև՝ **Աստվածամայր, Տիրամայր, Աստվածածինն, սուրբ Կույս Մարիամ**, եբրայերեն՝ מרים‎, *Maryām*/*Մարիամ*, սովորաբար թարգմանվում է որպես *Տիկին*, հունարեն՝ Θεομηvτωρ, Θεοτοκος, մ.թ.ա. 1-ին դար, Tzippori և Երուսաղեմ - 1-ին դար կամ 48, *անհայտ*), քրիստոնեության մեջ՝ Հիսուս Քրիստոսի մայրը։ Հայ Առաքելական եկեղեցու, կաթոլիկ և ուղղափառ եկեղեցիների կողմից պատվում է որպես Աստվածածին կամ Աստվածամայր։

Ավետարանիչները Մարիամին անվանում են Հովակիմի և Աննայի դուստրը, Հովսեփի կինը։ Որոշ ուսումնասիրողներ գտնում են, որ Մարիամի պաշտամունքը ձևավորվել է բնության զարթոնքն ու պտղաբերությունը նախանշող նախաքրիստոնեական դիցամայրերի (Իզիդա, Իշտար, Մա, Կիբելա և ուրիշներ) պաշտամունքների ազդեցությամբ։ Քրիստոնեական աստվածաբանները 4-րդ դարում Մարիամին հռչակեցին «անարատ կույս»։ Եփեսոսի Տիեզերական երրորդ ժողովը (431 թվական) Մարիամին պաշտոնապես ճանաչեց աստվածամայր, որի երկրպագությունն այնուհետև տարածվեց քրիստոնեական աշխարհում, մանավանդ կաթոլիկների մեջ։ Մարիամին նվիրվեցին բազմաթիվ տաճարներ, սրբապատկերներ, նրա պատվին սահմանեցին տոներ և այլն։ 1854 թվականին կաթոլիկ եկեղեցին ընդունեց Մարիամի «անարատ հղիություն», 1950 թվականին՝ «երկինք համբարձվելու» մասին դոգմաները, իսկ 1964 թվականին Պողոս IV պապը նրան հռչակեց «եկեղեցու մայր»։

Միջնադարյան արվեստում տարածված են Մարիամի կերպավորումն իր մանկան հետ։ Վերածննդյան դարաշրջանում ստեղծվել են Ս. Բոտտիչելլիի, Լեոնարդո դա Վինչիի, Ռաֆայելի և այլոց մեծ կտավները՝ նվիրված Մարիամի կերպարին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Gospel of James
2. ↑  Иоанн Дамаскин. Точное изложение православной веры. Книга 4, Глава XIV, «О родословии Господа и о святой Богородице»

Արտաքին Հղումներ
----------------

* Աստվածամայր

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz · Find A Grave · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Ուղղափառ · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 14096 · BNE: XX1163085 · BNF: 11934598c · EGAXA: vtls003895955 · GND: 118640909 · ISNI: 0000000427570951 · LCCN: n81018544 · NDL: 00570257 · NKC: ola2002100464 · NLA: 66282839 · NLG: 8103 · РГБ: 000108738 · LIBRIS: 174520 · SUDOC: 027793745 · VIAF: 86913753, 207159474183027661574 · WorldCat VIAF: 86913753, 207159474183027661574 |

 |

 |
**Ֆեոդոր Աֆանասևիչ Աֆանասև** (ռուս.՝ *Фёдор Афана́сьевич Афана́сьев* ծածկանունը՝ *Օտեց*, *Օսեցկի*, *Իվանով*, փետրվարի 8 (20), 1859, Յամբուրգսկի շրջան, Սանկտ Պետերբուրգի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 22 (նոյեմբերի 4), 1905, Իվանովո, Շույի գավառ, Վլադիմիրի նահանգ, Ռուսական կայսրություն), բոլշևիկ հեղափոխական, 1905 թվականի Իվանովո-Վոզնեսենսկի գործադուլի կազմակերպիչներից։

Կենսագրություն
--------------

Հեղափոխական գործունեությունը սկսել է 1880-ական թվականներին, Պետերբուրգում։ Եղել է բանվորական առաջին զանգվածային ելույթների մասնակիցներից։ 

1871 թվականից աշխատել է Կրենգոլմի մանուֆակտուրայում, որպես ջուլհակ։ Սակայն ուրիշի անձնագրով հեռացավ գյուղից և շրջեց Ռուսաստանով՝ «կյանքը տեսնելու» համար։ Հետո հանգռվանեց Օդեսսայում և աշխատեց նավակայանում։ Օդեսսայում նրան ձերբակալեցին և աքսորեցին իր գյուղը, որտեղից նա իր անձնագրով գնաց Պետերբուրգ և 1887 թվականին Վարոնինոյի գործարանում, որտեղ ծանոթացավ սոցիոլիստների հետ և բացեց ջուլհակների խմբակ։

Աֆանասևը հեղափոխական աշխատանք է ծավալել նաև Մոսկվայում, Ռիգայում, Իվանովո - Վոզնեսենսկում։ Զինվորական ծառայությունից հետո ինչ-որ ժամանակ անցկացրել է բնօրրանում և չնայած իր երիտասարդ տարիքին ընտրվեց այնտեղի առանջնորդ։1904 թվականից անլեգալ բնակվում էր Իվանովո - Վոզնեսենսկում, որտեղ ՌՍԴԲԿ տեղական խմբակի քարտուղարն էր։ Սեպտեմբերի 19-ին 1892 թվականին Աֆանասևը ձերբակալվեց և 3 տարվա բանտարկվելուց հետո ուղարկվեց իր գյուղը։

Սպանվել է սևհարյուրակայինների և ղազախների կողմից, Տալկա գետի մոտ կայացած ցույցի ժամանակ և հետագայում այդ վայրում կանգնեցվեց նրա արձանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 169)։*  |
**Էտելվիրդ**  ( անգլ.՝ Ælfweard , 904 կամ մոտ 900, Ուեսեքս - օգոստոսի 2, 924, Օքսֆորդ, Անգլիա), 924 թվականին եղել է Ուելսի թագավորը։

Էդուարդ Ավագի և իր երկրորդ կնոջ՝ Էլֆլեդի որդին է։

Կենսագրություն
--------------

Էտելվիրդը ճգնավորի կյանք է վարել Բրիջորտի մոտ և ավելի շատ ժամանակ է հատկացրել գրքերին քան իրականությանը։ Անգլո-սաքսոնական ժամանակագրություններից մեկի համաձայն վիտենգամոտը (ավագանի) նրան թագավոր է ընտրել Էդուարդ Ա-ի մահվանից հետո (17 հուլիսի 924 թվական), իսկ նրա եղբայր Էտելսոնին է հանձնվել Մերսիայի կառավարումը։ Որպես մայրաքաղաք Էտելվիրդը ընտրում է Օքսֆորդը, բայց նա մահանում է օգոստոսի 2-ին և այդպես էլ տեղի չի ունենում հանդիսավոր թագադրությանը։ Ենթադվում է, որ նա սպանվել է Էտելստանի հրամանով, ում ըստ որոշ աղբյուրների նրա հայրը հռչակել էր որպես իր ժառանգորդ։ Էտելվիրդը չի ամուսնացել և ժառանգներ չի թողել։ Ինչպես Ուելսյան արքայատոհմի մյուս թագավորները, Էտելվիրդը թաղվել է Վինչեստրյան տաճարում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage
2. 1 2  Kindred Britain

Գրականություն
-------------

* *Miller S.* Æthelstan // The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England.— London, 1999.—ISBN 0-631-22492-0

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · Find A Grave · WikiTree · WeRelate · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Notable Names Database |

 |
**Ջոզի Վուդ** (անգլ.՝ Josie" Wood, Ջոզեֆին Էթել անգլ.՝ Josephine Ethel, հունվարի 22, 1874(1874-01-22), Գրեհամսթաուն, Սառա Բաարտման, Արևելյան Կապ, ՀԱՀ - ապրիլի 4, 1965(1965-04-04)), հարավաֆրիկացի մանկավարժ, Հարավաֆրիկյան կույրերի գրադարանի և կույրերի խորհրդի համահիմնադիր։

Կենսագրություն
--------------

Ջոզեֆին Էթել Վուդը ծնվել է Հարավաֆրիկյան Գրեհամսթաուն քաղաքում, Ջորջ Սաուե Վուդի և Ֆրանսիս Էլիզաբեթ Վուդի ընտանիքում։ Նրա հայրը եղել է Գրեհամսթաունի առաջին քաղաքապետը։ Ջոզին սովորել է 
Գրեհամսթաունի աղջիկների դպրոցնում, այնուհետև վերապատրաստվել է որպես ուսուցիչ։ 1918 թվականին 1918 թվականի գրիպի պանդեմիայի ժամանակ կամավոր բուժքույր է աշխատել։ Այս ժամանակահատվածում հանդիպել է անգլիացի միսիոներ բուժքույր Էլեոնոր Կոմբերին, ով բրայլյան գրքերի հավաքածու էր բերել կույր հիվանդների համար։ Կոմբերը Վուդին համոզեց ստանձնել իր աշխատանքը 1919 թվականին Հարավային Աֆրիկայից իր մեկնելուց հետո։

Վուդը իր սեփական տանը ստեղծեց բրայլյան գրքերի գրադարան, կազմեց գրքերը փոխառնողների ցանկը, ինչպես նաև առաքման համար անհրաժեշտ նյութերը։ Նա առաջինը հանգանակություն արեց գրադարանի համար՝ ծրագրին աջակցելու համար վաճառելով իր սեփական արվեստի գործերից և կարողացավ ընթերցողների համար ապահովել ավելի շատ աշխատանքներ՝ գումարային և գրքերի հանգանակություններ ստանալով արտերկրից։ Նա երկարաժամկետ կապեր հաստատեց Լոնդոնի կույրերի ազգային գրադարանի հետ։ Նա կազմակերպել է բրայլյան նյութերի առաքման գործարքներն ու փոստային ծառայությունը։

1925 թվականին Գրեհամսթաուն քաղաքի Bannerman նորակառույց շենքում պաշտոնապես բացվել է Կույրերի հարավաֆրիկյան գրադարանը։ Գրադարանի հիմնադրումից մինչև մահ Վուդը եղել է գրադարանի պատվավոր քարտուղարը։ Նրա պաշտոնավարման ընթացքում գրադարանի հավաքածուն ընդլայնվել է՝ ներառելով արձանագրված տեքստեր և դրանց օգտագործման համար անհրաժեշտ սարքավորումներ։ 1929 թվականին նա դարձել է Հարավաֆրիկյան կույրերի ազգային խորհրդի համահիմնադիրներից, 1952 թվականից եղել է խորհրդի առաջին պատվավոր նախագահը։ 1961 թվականին դարձել է Հարավաֆրիկյան գրադարանների ընկերության պատվավոր անդամ։ Կույրերի «Իմֆամա» հարավաաֆրիկյան ամսագրի առաջին համարում Վուդը գրել է «Նախագահի ուղերձը»։ 1963 թվականին SANCB-ի կողմից արժանացել է R. W. Bowen մեդալ։

Վուդը մահացել է 1965 թվականին 91 տարեկան հասակում։

Հիշատակ
-------

1966 թվականին Հարավաֆրիկյան կույրերի գրադարանի մի հատված անվանվել է Վուդի պատվին։ Գրադարանում գործում է Ջոզի Վուդ հիմնադրամը, որը ծրագրեր է ֆինանսավորում կույր երեխաների և երիտասարդների համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Josephine Ethel (Josie) Wood" *South African History Online* (2011).
2. ↑  "About Us" Archived 2018-09-05 at the Wayback Machine. South African Library for the Blind website.
3. 1 2 3  V. H. Vaughan, *Fifty Years of Service: The Story of the South African National Council for the Blind* (SANCB 1979): 20-24; 364-367.
4. ↑  Lindie van Zyl, "Imfama – Mapping our Progress over the Past 50 Years" Archived 2017-07-22 at the Wayback Machine. *SANCB*.
5. ↑  R. W. Bowen Medal Recipients, 1963-2011(չաշխատող հղում)
, SANCB.
6. ↑  The Josie Wood Trust Fund for the South African Library for the Blind Archived 2016-10-25 at the Wayback Machine. info4africa.
**Քրիստիան Յենսեն Լոֆթհուս** (**Kristian Jenssøn Lofthus**, մայիսի 15, 1750(1750-05-15), Ռիսեր, Էուսթ Ագդեր, Նորվեգիա - հունիսի 13, 1797(1797-06-13), Աքերսհուս, Օսլո, Նորվեգիա), նշանավոր հողագործ Ռիսերից, Նորվեգիա։ 1786-87թթ․ եղել է Նորվեգիայում մեծ գյուղացիական ապստամբության առաջնորդ, որը հետագայում հայտնի է դարձել որպես  *Lofthusreisingen*.

Կենսագրություն
--------------

Լոֆթհուսը ծնվել է Նորվեգիայի Էուստ-Ագդեր շրջանի Ռիսեր գյուղում։ Նրա մայրը այդտեղի ֆերմերային ընտանիքից էր և ամուսնացած չէր նրա հոր հետ, ով ունեցել է ավելի բարձր սոցիալական կարգավիճակ։ Կյանքի սկզբում եղել է հողագործ Լիլեսանդի հարևանությամբ դուրս գտնվող Վեստրե Մոլանդի Լոֆթհուս ֆերմայում։ Շուտով հետաքրքրություն է ցուցաբերում սղոցարանի գործի նկատմամբ և զբաղվում առաքմամբ ու առևտրով։ Որպես նավապետ ճամփորդում է Դանիա և Մեծ Բրիտանիա։ Ավելի ուշ, դատվելով առևտրային կանոնները խախտելու համար, նա դեմ է արտահայտվում իր կարծիքով խնդիրների հիմքում գտնվող սոցիալական տարբերություններին։ Շուտով դառնում է տեղական ֆերմերների առաջնորդ։

1786 թ․ հունիսին նա գրավոր բողոք է ներկայացնում արքայազն Ֆրեդերիկին, ով այդ ժամանակ հանդիսանում էր Դանիայի ռեգենտ։ Այդ ժամանակ Լոֆթհուսն ընտրվում է գյուղի կողմից որպես բանագնաց հասարակ մարդկանց բողոքների ցանկով։ Բողոքների մեծ մասը վերաբերում էին պաշտոնական ձեռնարկատիրությունից պահանջվող մեծ վճարներին։ Նա նաև բողոքում էր, որ պաշտոնյաները պահանջում են չափից բարձր հարկեր։ Ավելին, գյուղացիները ցանկանում էին չեղյալ համարել դանիական հացահատիկի մենաշնորհը և ստանալ փայտանյութի ազատ առևտուր։

Լոֆթհուսն արժանացել է արքայազնի ընդունելությանը երկու անգամ՝ 1786 թ․ հունիսին և հուլիսին, և, իր խոսքերով, ստացել է արքայական թույլտվություն վերադառնալու տուն բողոքներին փաստաթղթի տեսք տալու համար։ Ֆրեդերիկի ռեգենտության վաղ տարիներին, նա աջակցել է լիբերալ բարեփոխումներին, որոնցից շատերն ընդգրկում էին գյուղացիական միջոցներ։ Երբ Լոֆթհուսը վերադարձավ Ռիսեր, նա հայտարարեց, որ իր պահանջները բավարարվել են։ Նա կրկնեց սա մի քանի անգամ, ամեն անգամ բողոքագրերի տակ հավաքելով ավելի ու ավելի ստորագրություններ։ Երբ նրան ձերբակալելու փորձը ձախողվեց, զինված գյուղացիներն ապստամբեցին 1786 թ․ հոկտեմբերի 2-ին, ստիպելով տեղական պաշտոնյաներին Լոֆթհուսին շնորհել անձեռնմխելիություն։

Դրան հետևեցին փոխադարձ սպառնալիքներ և զինված հակամարտություն, տեղայնացված զինված ապստամբություններ, պաշտոնական հետաքննություններ (որոնք հաստատեցին Լոֆթհուսի բողոքների որոշ մասը) և ի վերջո Լոֆթհուսի ձերբակալությունը 1787 թ․ մարտին։ 1792 թ․ Լոֆթհուսը դատապարտվում է ցմահ ազատազրկման։ Նա մահանում է Քրիստիանիայի Ակերշուս ամրոցում՝ տաս տարվա անազատությունից հետո։

Ժառանգություն
-------------

Լոֆթհուսը դարձավ ոգեշնչում անկախության ազգային պայքարի համար, որը բերեց 1814 թ․ Նորվեգիայի դեպքերին։ Այդ ժամանակ Նորվեգիայի ձախ շարժումը նրան համարեց որպես նորվեգական հարցի մարտիրոս։ 1914 թ․ Լոֆթհուսին նվիրված հուշաքար բացվեց Վեստրե Մոլանդի իր ֆերմայում։ 2002 թվականին նորվեգական քանդակագործ Գունն Հարբիցի կողմից ստեղծված հուշարձանը բացվեց Լիլեսանդի նավահանգստում։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000041559522 · LCCN: no97074739 · VIAF: 56221667 · WorldCat VIAF: 56221667 |

 |
**Կարլոս Իպոլիտո Սարալեգի Լեսկա**, **Շառլ Լասկա** (իսպ.՝ Carlos Hipolito Saralegui Lesca; փետրվարի 19, 1887(1887-02-19), Բուենոս Այրես, Արգենտինա - 1948, Բուենոս Այրես, Արգենտինա), ֆրանկո- արգենտինացի աջ արմատական լրագրող և հրատարակիչ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբին սովորել է Ֆրանսիայում։ Ֆրանսիայի կապիտուլյացիայից հետո, սկսել է համագործակցել Վիշի վարչակարգի հետ։ Գրել է հոդվածներ կոլլաբորացիոնիստական *Je suis partout* թերթում, որի գլխավոր խմբագիրը այդ ժամանակ եղել է Ռոբեր Բրազիյակը։

Կենսագրություն
--------------

Կարլոս Իպոլիտո Սարալեգի Լեսկան ծնվել է Բուենոս Այրեսում՝ բասկերի ընտանիքում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին՝ որպես կամավոր, ծառայության է անցել Ֆրանսիայի զինված ուժերում։ Այնտեղ Լեսկան ծանոթացել է միապետական «Ֆրանսիական գործողություն» շարժման առաջնորդ Շարլ Մորրասի հետ։ Անդամակցելով շարժմանը՝ որոշ ժամանակ եղել է «Je suis partout» թերթի խմբագիր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ աջակցել է գեներալ Անրի Ֆիլիպ Պետենին, ակտիվորեն համագործակցել է նացիստների հետ, եղել է «Ընդդեմ բոլշևիզմի ֆրանսիացի կամավորների լեգիոնի» անդամ։ Չնայած Մորրասի ընդդիմությանը, Լեսկան հրատարակել է «Je suis partout» թերթը՝ օկուպացիայի նացիստական զոնայում։ 1941 թվականին հրատարակել է հակասեմական «Quand Israël se venge» գիրքը։

Փարիզի ազատագրումից հետո փախել է Գերմանիա, ավելի ուշ տեղափոխվել է Ֆրանկիստական Իսպանիա։ 1946 թվականին Ուրուգվայով անցել է Արգենտինա։ Եղել է ֆաշիստ առաջին հանցագործներից մեկը, ով փախել է Հարավային Ամերիկա՝ ֆրանսիացի կարդինալ Էժեն Տիսսերանի և արգենտինացի կարդինալ Անտոնիո Կաջիանոյի օգնությամբ։ Արգենտինայում Լեսկան կազմակերպել է նացիստական խմբակներ, օգնել է նացիստ հանցագործներին խուսափել արդարադատությունից։ Այսպես, հենց Շառլ Լասկան օգնել է Պիեր Դայեյին՝ գտնելու ապաստան Արգենտինայում։

Լեսկան 1947 թվականի մայիսին Ֆրանսիայի բարձրագույն դատարանի կողմից դատապարտվել է մահապատժի, սակայն այդպես էլ չի հանձնվել ֆրանսիական իշխանություններին։ Մահացել է Արգենտինայում 1948 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Pascale Pellerin, *Les Philosophes des Lumieres dans la France des annees Noires: Voltaire, Montesquieu, Rousseau et Diderot*, Editions L’Harmattan, 2009—232 pages, p. 34
3. 1 2  Phayer, 2008, p.182.

Գրականություն
-------------

* Phayer, Michael. 2008. *Pius XII, The Holocaust, and the Cold War*. Indianapolis: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-34930-9.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Charles Lescat — extradiciones Archived 2020-10-02 at the Wayback Machine. (իսպ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 13008925b · ISNI: 0000000081035985 · LCCN: nr89002882 · SUDOC: 068030002 · VIAF: 24735738 · WorldCat VIAF: 24735738 |

 |