Այս հոդվածը նախկինում եղել է Ընտրյալ հոդված

**Հեզբոլլահ** (/ˌhɛzbəˈlɑː/; արաբ․՝ حزب الله‎‎ *Ḥizbu 'llāh*, բառացի՝ «Ալլահի կուսակցություն», տառադարձվում է նաև Հիզբուլլահ կամ Հիզբալլահ), շիա իսլամիստական քաղաքական կուսակցություն և զինյալ խումբ՝ տեղակայված Լիբանանում։ Հեզբոլլահի ռազմական թևը Ջիհադի խորհուրդն է, իսկ քաղաքական թևը՝ Լիբանանի խորհրդարանի «Հավատարմություն» դիմադրության դաշինքը։ 1992 թվականին Աբբաս ալ-Մուսավի մահից հետո խումբը ղեկավարում է գլխավոր քարտուղար Հասան Նասրալլահը։ Ամբողջ կազմակերպությունը կամ միայն ռազմական թևը ճանաչվել է որպես ահաբեկչական կազմակերպություն առնվազն 21 պետությունների կողմից, ԵՄ-ի կողմից և 2017 թվականից ի վեր Արաբական պետությունների լիգայի անդամ երկրների մեծամասնության կողմից, բացառությամբ Իրաքի և Լիբանանի, որտեղ Հեզբոլլահը հզոր քաղաքական կուսակցությունն է։ Հեզբոլլահը պնդում է, որ այն օրինական դիմադրության շարժում է, որը պայքարում է հանուն Լիբանանի տարածքի ազատագրության։

1982 թվականին Իսրայելի՝ Լիբանան ներխուժելուց հետո, Հեզբոլլահի գաղափարը սկսել է աճել լիբանանցի հոգևոր ներկայացուցիչների մոտ, ովքեր կրթվել էին Նաջաֆում և յուրացրել Այաթոլլահ Խոմեյնիի՝ 1979 թվականին տեղի ունեցած Իրանի իսլամական հեղափոխության մոդելը։ Կազմակերպության ստեղծմանը մեծ աջակցություն է ցույց տվել հենց Իրանը՝ ինչպես ֆինանսական տեսանկյունից, այնպես էլ գաղափարական՝ այնտեղ ուղարկելով Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) մի խումբ հրահանգիչների։ Նպատակն էր համախմբել Լիբանանի շիա խմբերին՝ դիմադրելու Իսրայելի օկուպացիային և բարելավելու Լիբանանում մարգինալացված շիա համայնքի կարգավիճակը։ ԻՀՊԿ-ի 1500 հոգանոց հրահանգիչների խումբը ժամանել է Լիբանան այն բանից հետո, երբ Սիրիայի կառավարությունը, որը օկուպացրել էր Լիբանանի արևելյան բարձրավանդակը, թույլ է տվել նրանց անցնել Բեկաայի հովիտ։

Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ՝ 1985 թվականին, Հեզբոլլահը ներկայացրել է իր մանիֆեստը, որտեղ սահմանված էին նրա նպատակները՝ «Լիբանանից վտարել ամերիկացիներին, ֆրանսիացիներին և նրանց դաշնակիցներին, վերացնել հողում գտնվող ցանկացած գաղութարար կառույց», Լիբանանի Փաղանգ կուսակցության քրիստոնյա ներկայացուցիչներին ենթարկեցնել «արդար իշխանության», պատասխանատվության ենթարկել նրանց «այն հանցանքների համար, որ նրանք իրագործել են մուսուլմանների և քրիստոնյաների դեմ», և թույլ տալ «մեր ժողովրդի բոլոր զավակներին» ընտրել կառավարության այն ձևը, որը նրանք ցանկանում են՝ միևնույն ժամանակ կոչ անելով «ընտրել իսլամական կառավարության տարբերակը»։ Հեզբոլլահը ձևավորել է կամավորների, որոնք Բոսնիական պատերազմի ժամանակ կռվել են Բոսնիա և Հերցոգովինայի բանակի համար։ 1985-2000 թվականներին Հեզբոլլահը մասնակցել է Հարավաային Լիբանանի կոնֆլիկտին ընդդեմ Հարավային Լիբանանի բանակի (ՀԼԲ) և Իսրայելի պաշտպանության բանակի (ԻՊԲ), որը վերջապես 2000 թվականին հանգեցրել է ՀԼԲ-ի պարտությանը և ԻՊԲ-ի նահանջին։ Հեզբոլլահը և ԻՊԲ-ն իրար դեմ կռվել են նաև 2006 թվականի Լիբանանի պատերազմի ժամանակ։

2006 թվականից ի վեր կազմակերպության ռազմական ուժն այնքան է մեծացել, որ ռազմական թևն ավելի հզոր է համարվում, քան Լիբանանի բանակը։ Հեզբոլլահը հաճախ նկարագրում են իբրև «պետություն պետության մեջ»․ այն տեղ է զբաղեցնում Լիբանանի կառավարությունում, ունի ռադիո և արբանյակային հեռուստաալիք, տրամադրում է սոցիալական ծառայություններ, Լիբանանի սահմաններից դուրս տեղակայում է մեծաքանակ ռազմական ուժեր։ Հեզբոլլահը Լիբանանի Մարտի 8-ի դաշինքի մաս է կազմում՝ ընդդեմ Մարտի 14-ի դաշինքի։ Այն մեծ աջակցություն է վայելում Լիբանանի շիա մուսուլմանների շրջանում, մինչդեռ սուննիները համաձայն չեն նրա ներկայացրած օրակարգի հետ։ Հեզբոլլահը նաև աջակցություն է ստանում Լիբանանի որոշ քրիստոնյա շրջանակներից։ Կազմակերպությունը ռազմական վարժանք, զենքեր և ֆինանսական աջակցություն է ստանում Իրանից և քաղաքական աջակցություն՝ Սիրիայից։

1990 թվականի ի վեր Հեզբոլլահը մասնակցում է Լիբանանի քաղաքական կյանքին, գործընթաց, որը կոչվում է Հեզբոլլահի լիբանանացում։ Այն ավելի ուշ միացել է քաղաքական դաշինքներին և մտել կառավարություն։ 2006-2008 թվականների Լիբանանի բողոքի ցույցերից և բախումներից հետո 2008 թվականին Հեզբոլլահը և նրա ընդդիմադիր դաշնակիցները ձևավորվել են ազգային միասնության կառավարություն՝ ստանալով կառավարության 30 մանդատներից 11-ը, որը բավարար էր վետոյի իրավունք ստանալու համար։ 2008 թվականի օգոստոսին Լիբանանի նոր կառավարությունը միաձայն հաստատել է քաղաքական հայտարարության նախագիծ, ըստ որի ճանաչում է Հեզբոլլահի գոյությունը՝ որպես զինված կազմակերպություն և երաշխավորում է «օկուպացված հողերը ազատագրելու և վերականգնելու» նրա իրավունքները։ 2012 թվականից ի վեր Հեզբոլլահը ներգրավվել է Սիրիական քաղաքացիական պատերազմի մեջ՝ աջակցելով Սիրիայի կառավարությանը սիրիական ընդդիմության դեմ կռվում։ Վերջինս Հեզբոլլահը դիտարկում էր որպես սիոնիստական և «վահաբիական-սիոնիստական դավադրություն», որի նպատակն է վերացնել Հեզբոլլահի և Բաշար ալ-Ասադի դաշինքն ընդդեմ Իսրայելի։ Հեզբոլլահը տեղակայել է իր ռազմական ուժերին և՛ Սիրիայում, և՛ Իրաքում՝ տեղական ուժերին վարժեցնելու կամ կռվելու Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետության դեմ։ Լիբանանի 2018 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ Հեզբոլլահը ստացել է 12 մանդատ և նրա դաշինքը հաղթել է ընտրություններում՝ ստանալով 128 մանդատներից 70-ը։

Պատմություն
-----------

Հարավային Լիբանանի քարտեզը
### Հիմնում

Հեզբոլլահը ստեղծվել է 1982 թվականին մուսուլման կրոնական ներկայացուցիչների կողմից և ֆինանսավորվել է Իրանի կողմից՝ հիմնականում նպատակ ունենալով պայքարել Իսրայելի ներխուժման դեմ։

Մասնագետների տեսակետները տարբերվում են այն հարցի վերաբերյալ, թե երբ է Հեզբոլլահը դարձել առանձին կառույց։ Որոշ աղբյուրներ խմբի պաշտոնական ձևավորման տարեթիվ են համարում 1982 թվականը, մինչդեռ Դիազը և Նյումենը պնդում են, որ մինչև 1985 թվականը Հեզբոլլահը եղել է շիա տարբեր ծայրահեղականների միավորում։ Մեկ այլ տեսակետի համաձայն այն ստեղծվել է շեյխ Ռաղեբ Հարբի (հարավում շիաների դիմադրության առաջնորդ՝ սպանված 1984 թվականին Իսրայելի կողմից) աջակիցների կողմից։ Անկախ այն բանից, թե երբ է կազմակերպությունը հիմնադրվել, աստիճանաբար մի շարք շիական խմբեր ձուլվել են կազմակերպության հետ՝ Իսլամական ջիհադ, Երկրի վրա ճնշվածների կազմակերպություն և Հեղափոխական արդարության կուսակցություն։ ԱՄՆ-ում, Իսրայելում և Կանադայում վերջիններս նույնացվում են Հեզբոլլահի հետ։

### 1980-ական թվականներ

Հիմնական հոդված՝ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմՀեզբոլլահը ծագել է հարավային Լիբանանում հակառակորդ Ամալ շարժման դեմ շիա աշխարհազորայինների կոնսոլիդացիայի ժամանակ։ Հեզբոլլահը կարևոր դեր է խաղացել Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ՝ 1982-1983 թվականներին պայքարելով ամերիկյան ուժերի դեմ, իսկ 1985-1988 թվականների Ճամբարների պատերազմի ժամանակ պայքարելով Ամալի և Սիրիայի դեմ։ Սակայն Հեզբոլլահի հիմնական նպատակն էր վերջ դնել Իսրայելի օկուպացիային, որը 1982 թվականին գրավել էր հարավային Լիբանանը և պաշարել Բեյրութը։ Ամալը՝ Լիբանանի շիական հիմնական քաղաքական խումբը, նախաձեռնել է պարտիզանական կռիվներ։ 2006 թվականին Իսրայելի նախկին վարչապետ Էհուդ Բարաքը հայտարարել է․ «Երբ մենք մտանք Լիբանան․․․ այնտեղ Հեզբոլլահ չկար։ Շիաները հարավում մեզ ընդունեցին հոտավետ բրնձով և ծաղիկներով։ Այնտեղ մեր ներկայությունն էր, որ ստեղծեց Հեզբոլլահը»։

Հեզբոլլահը վարել է անհամաչափ պատերազմ՝ օգտագործելով մահապարտ հարձակումներ Իսրայելի պաշտպանության բանակի և Լիբանանից դուրս գտվող իսրայելական թիրախների դեմ։ Հեզբոլլահը, ինչպես հայտնի է, Մերձավոր Արևելքում իսլամական դիմադրության առաջին խմբավորումներից մեկն է, որն օգտագործել է մահապարտների ռմբակոծության, մահափորձերի և օտարերկրյա զինվորներին գերեվարելու մարտավարություն, ինչպես նաև սպանություններ և առևանգումներ։ Հեզբոլլահն նաև օգտագործում է ավելի պայմանական ռազմական մարտավարություն և զենքեր, մասնավորապես Կատյուշա համազարկային ռեակտիվ համակարգ և այլ հրթիռներ։ 1990 թվականին Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ավարտին` չնայած Թաիֆի համաձայնագիրը պահանջում էր «լուծարել լիբանանյան և ոչ լիբանանյան բոլոր աշխարհազորայինների խմբերը», Սիրիան, որն այդ ժամանակ վերահսկում էր Լիբանանը, թույլ է տվել Հեզբոլլահին պահել իր զինանոցը և վերահսկել Իսրայելի սահմանակից շիական տարածքները։

### 1990-ական թվականներից հետո

1990-ական թվականներին Հեզբոլլահը հեղափոխական խմբից վերածվեց քաղաքական խմբի մի գործընթացի շնորհիվ, որը կոչվում է Հեզբոլլահի լիբանանացում։ Ի տարբերություն 1980-ական թվականների անզիջում հեղափոխական դիրքորոշմանը, Հեզբոլլահը բավականին մեղմ դիրքորոշում հայտնեց Լիբանանյան պետության նկատմամբ։

1992 թվականին Հեզբոլլահը որոշում է կայացրել մասնակցել ընտրություններին, և Ալի Խամենեին՝ Իրանի հոգևոր առաջնորդը, աջակցություն է ցույց տվել։ Հեզբոլլահի նախկին գլխավոր քարտուղար Սուբհի ալ-Թուֆայլին վիճարկել է այս որոշումը, որը արդյունքում Հեզբոլլահը պառակտվել է։ Հեզբոլլահը ստացել է ընտրացուցակով իրեն հատկացված 12 մանդատները։ Այդ տարեվերջին Հեզբոլլահը բանակցություններ է սկսել լիբանանցի քրիստոնյաների հետ։ Հեզբոլլահը համարում է, որ Լիբանանում մշակութային, կրոնական և քաղաքական ազատությունները սրբացված են, սակայն այս արժեքները չեն տարածվում այն խմբերի վրա, որոնք հարաբերություններ ունեն Իսրայելի հետ։

1997 թվականին Հեզբոլլահը ստեղծել է բազմադավան Իսրայելի օկուպացիայի դեմ պայքարի լիբանանյան ջոկատները՝ նպատակ ունենալով վերակենդանացնել Իսրայելի դեմ ազգային և աշխարհիկ դիմադրությունը՝ այսպիսով «լիբանանացնելով» դիմադրությունը։

### «Իսլամական ջիհադ» կազմակերպություն

Այն փաստը, թե «Իսլամական ջիհադ» կազմակերպությունը օգտագործվել է որպես Հեզբոլլահի կեղծանուն, թե եղել է առանձին կազմակերպությունը, բանավեճերի առարկա է։ Որոշ աղբյուրների համաձայն «Իսլամական ջիհադ» կազմակերպությունը պարզապես «հեռախոսային կազմակերպություն» էր, որի անունն «օգտագործվում էր այն մարդկանց կողմից, ովքեր ցանկանում էին թաքցնել իրենց իրական ինքնությունը»։ Հեզբոլլահը Իսրայելի դեմ հարձակումների իրականացնելու նպատակով օգտագործել է նաև մեկ այլ անուն՝ Իսլամական դիմադրություն (*al-Muqawama al-Islamiyya*)։

2003 թվականին ամերիկյան դատարանի որոշմամբ պարզվեց, որ «Իսլամական ջիհադ» կազմակերպություն անվանումն օգտագործվում է Հեզբոլլահի կողմից Լիբանանում, Մերձավոր Արևելքի որոշ շրջաններում և Եվրոպայում հարձակումներ իրականացնելու համար։ ԱՄՆ-ն, Իսրայելը և Կանադան համարում են, որ «Իսլամական ջիհադ» կազմակերպություն, «Երկրի վրա ճնշվածների կազմակերպություն» և «Հեղափոխական արդարության կազմակերպություն» անունները հոմանիշ են Հեզբոլլահին։

Գաղափարախոսություն
------------------

Հեզբոլլահի գաղափարախոսությունը սահմանվում է որպես շիա արմատականություն (ռադիկալիզմ)։ Հեզբոլլահը հետևում է Իրանի առաջնորդ այաթոլլա Ռուհոլլահ Խոմեյնիի շիական աստվածաբանությանը։ Հեզբոլլահը ստեղծվել է այաթոլլա Խոմեյնիի հետևորդների աջակցությամբ 1980-ական թվականների սկզբին՝ նպատակ ունենալով տարածել իսլամական հեղափոխությունը և հետևում է իսլամական շիա գաղափարախոսության յուրահատուկ տեսակի (*Valiyat al-faqih* կամ Իսլամական իրավագետների խնամակալություն), որը մշակել է այաթոլլա Ռուհոլլահ Խոմեյնին՝ Իրանի իսլամական հեղափոխության առաջնորդը։ Չնայած ի սկզբանե Հեզբոլլահը նպատակադրվել էր Լիբանանը վերափոխել Իսլամական իրավագետների հանրապետության, այս նպատակից հրաժարվել են հօգուտ առավել ընդգրկուն մոտեցման։

### 1985 թվականի մանիֆեստ

1985 թվականի փետրվարի 16-ին շեյխ Իբրահիմ ալ-Ամինը ներկայացրել է Հեզբոլլահի մանիֆեստը։ Վերջինիս գաղափարախոսությունը արմատական էր։ Նրա առաջին նպատակն էր պայքարել, ինչպես Հեզբոլլահն էր նկարագրում, ամերիկյան և իսրայելական ծավալապաշտության դեմ, այդ թվում ընդդեմ Իսրայելի՝ հարավային Լիբանանի և այլ տարածքների օկուպացիայի։ Երկրորդն նպատակն էր հավաքել բոլոր մուսուլմաններին «ումմայի» մեջ, որի ներքո Լիբանանը առաջ կտաներ Իրանի 1979 թվականի հեղափոխության գաղափարը։ Այն նաև հայտարարել է, որ պաշտպանում Լիբանանի բոլոր համայնքներին, բացի նրանցից, որոնք աջակցում են Իսրայելին, և աջակցում է բոլոր ազգային շարժումներին՝ ինչպես մուսուլմանական, այնպես էլ ոչ մուսուլմանական։ Կազմակերպության գաղափարախոսությունը զարգացել է, և այսօր Հեզբոլլահը ձախակողմյան քաղաքական կառույցը, որը կենտրոնացած է սոցիալական անարդարության խնդրի վրա։

Հեզբոլլահի 1985 թվականի մանիֆեստից հատվածներ՝

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մենք ումմայի (մուսուլմանական համայնք) որդիներ ենք ...

... Մենք ումմա ենք, որը իսլամի դավանաբանական և կրոնական ամուր կապով կապած է ամբողջ աշխարհի մուսուլմանների հետ, որոնց ուղերձը աստված ցանկանում էր իրակնացնել մարգարեների կնիքով, օրինակ՝ Մուհամմադի.... ... Ինչ վերաբերում է մշակույթին, այն հիմնված է սուրբ Ղուրանի, Սուննայի և ֆակիհների (իսլամական իրավագետ) իրավական վճիռների վրա, որը մեզ համար ընդօրինակման աղբյուր է ...: |  |

### Իսրայելի և սիոնիզմի նկատմամբ վերաբերմունք, հայտարարություններ և գործողություններ

Հեզբոլլահի ստեղծումից մինչ օրս նրա հիմնական նպատակն է եղել Իսրայելի պետության վերացումը։ 1985 թվականի արաբերեն մանիֆեստի որոշ թարգմանություններում ասվում է, որ «մեր պայքարը կավարտվի միայն այն ժամանակ, երբ այս կառույցը [Իսրայել] ոչնչացվի»։ Ըստ Հեզբոլլահի գլխավոր քարտուղարի տեղակալ Նաիմ Կասեմի, Իսրայելի դեմ պայքարը Հեզբոլլահի հիմնական համոզմունքն է և նրա գոյության հիմնավորումը։

Հեզբոլլահը հայտարարում է, որ Իսրայելի դեմ իր շարունակական թշնամական գործողությունները արդարացված են Լիբանանի դեմ Իսրայելի փոխադարձ գործողություններով և փոխհատուցում է Իսրայելի կողմից լիբանանյան տարածքների օկուպացիայի համար։ 2000 թվականին Իսրայելն իր ուժերը դուրս բերեց Լիբանանից, այս գործողությունը հաստատվեց ՄԱԿ-ի կողմից՝ որպես քայլ իրականացված համաձայն 1978 թվականի մարտի 19-ին ընդունված բանաձևի։ Սակայն Լիբանանը համարում է, որ Շեբաա ագարակները՝ 26 կմ² հողակտոր, որը 1967 թվականի պատերազմի ժամանակ Իսրայելը գրավել էր Սիրիայից և ՄԱԿ-ի կողմից ճանաչվում էր որպես Իսրայելի կողմից գրավված սիրիական տարածք, Լիբանանի տարածքն են: Ի վերջո Հեզբոլլահը համարում է, որ Իսրայելը անօրինական պետություն է։ Այս իսկ պատճառով նրանք արդարացնում են իրենց գործողությունները որպես պաշտպանական ջիհադ։


Եթե նրանք գնան Շեբաաից, մենք չենք դադարի կռվել նրանց դեմ: ... Մեր նպատակն է ազատագրել 1948 թվականի Պաղեստինի սահմանները: ... Հրեաները, որոնք կգոյատևեն ազատագրական այս պատերազմում, կարող են հետ գնալ Գերմանիա կամ այնտեղ, որտեղից եկել են։ Սակայն այն հրեաներին, որոնք ապրել են Պաղեստինում մինչև 1948 թվականը, «կթույլատրվի ապրել իբրև մոքրամասնություն, և մուսուլման մեծամասնությունը հոգ կտանի նրանց մասին»։ 

-- *Հեզբոլլահի մամուլի խոսնակ Հասան Էզեդինը Շեբաա ագարակներից Իսրայելի զորքի դուրսբերման մասին* 

### Հրեաների և հուդայականության նկատմամբ վերաբերմունք և գործողություններ

Հեզբոլլահի տարբեր ներկայացուցիչներ բազմիցս նշել են, որ իրենց կազմակերպությունը «հակասիոնիստական» է և ոչ թե հակասեմական։ Սակայն ըստ գիտնականների, «այս խոսքերը մանրակրկիտ քննությանը չեն դիմանա»։ Այլ գործողություններից հետ մեկտեղ Հեզբոլլահը նաև ակտիվորեն ներգրավված է Հոլոքոստի ժխտողականության և հակասեմական դավադրությունների տեսությունների տարածման մեջ։

Բազմաթիվ հակասեմական հայտարարություններ են վերագրվում Հեզբոլլայի ներկայացուցիչներին։ Ամալ Սաադ-Ղորայեբը՝ լիբանանցի քաղաքական վերլուծաբան, պնդում է, որ չնայած սիոնիզմը ազդել է Հեզբոլլահի հակա-հուդայականության վրա, սակայն «այն հիմնված չէ դրա վրա, քանի որ Հեզբոլլահի ատելություները հրեաների նկատմամբ պայմանավորված է ավելի շատ կրոնական է, քան քաղաքական դրդապատճառներով»։ Ռոբերտ Ս. Վիստրխը, ով պատմաբան է՝ մասնագիտացած հակասեմականության ուղղությամբ, հրեաների նկատմամբ Հեզբոլլահի գաղափարախոսությունը նկարագրում է այսպես՝

> Հեզբոլլահի առաջնորդների և խոսնակների հակասեմականությունը միավորում է հրեական թվացյալ անպարտելի ուժը... և խորհամանկությունը այն արհամարհանքով, որը սովորաբար վերապահվում է թույլ և վախկոտ թշնամիներին։ Ինչպես Համասի՝ սրբազան պատերազմի մասին պրոպագանդան, այնպես էլ Հեզբոլլահը հիմնվում է հրեաների անվերջ ստորացման վրա՝ որպես «մարդկության թշնամիների», «դավադիր, քմահաճ և ինքնահավան» թշնամիների, որոնք լցված են արաբներին ստրկացնելու «սատանայական ծրագրերով»։ Այն միաձուլում է ավանդական իսլամական հակահուդայականությունը արևմտյան դավադրության միֆերի, երրորդ աշխարհի հակասիոնիստական հետ, և հրեաների նկատմամբ Իրանի շիական արհամարհանքի հետ՝ որպես «ծիսականորեն անմաքուր» և կոռումպացված անհավատներ։ Շեյխ Ֆադլալլահը պնդում է... որ հրեաները ցանկանում են ստորադասել և ոչնչացնել Իսլամը և արաբական մշակութային ինքնությունը՝ իրենց տնտեսական և քաղաքական գերակայության առաջխաղացման նպատակով։
> 
> 

Հակասական տեսակետների համաձայն, Ալ-Մանարը՝ Հեզբոլլահի կողմից գործարկվող հեռուստաալիքը, Իսրայելին կամ հրեաներին մեղադրում է Մերձավոր Արևելքի արաբների շրջանում կանխամտածված ձևով ՄԻԱՎ և այլ հիվանդություններ տարածելու մեջ։ Արևմուտքում քննադատում են Ալ-Մանար հեռուստաալիքը աշխարհում հրեաների գերակայության մասին դավադրությունների տեսությունը ներկայացնող հեռուստասերիալի միջոցով «հակասեմական պրոպագանդա» իրականացնելու համար։ Խումբը ամերիկացի վերլուծաբանների կողմից մեղադրվել է Հոլոքոստի ժխտման համար։ Ավելին՝ 2006 թվականի պատերազմի ժամանակ այն ներողություն է խնդրել միայն Իսրայելի արաբների (այսինքն՝ ոչ հրեաների) սպանության համար։

2009 թվականի նոյեմբերին Հեզբոլլահը ստիպել է, որ անգլալեզու մասնավոր դպրոցում չդասավանդեն Աննա Ֆրանկի օրագրից հատվածները, որը հրեա երեխայի օրագրից կազմված գիրքն է, որը պատմում է Նիդեռլանդներում նացիստական օկուպացիայից թաքնվող ընտանիքի մասին։ Սա տեղի է ունեցել այն բանից հետո, երբ Հեզբոլլահի Ալ-Մանար հեռուստաալիքը դժգոհել է, թե որքան ժամանակ է Լիբանանը «կրթության ոլորտում սիոնիստական ներխուժման համար բաց ասպարեզ մնալու»։

Կազմակերպություն
----------------

Սայիդ Հասան Նասրալլահ՝ Հեզբոլլահի երրորդ և ներկայիս գլխավոր քարտուղար
Սկզբում Հեզբոլլահի ղեկավարներն այն տեսակետն ունեին, որ շարժումը «կազմակերպություն չէ, քանի որ նրա անդամները չունեն քարտեր և որոշակի պատասխանատվություն», ինչպես նաև շարժումը չունի «կազմակերպության հստակ սահմանված կառուցվածք»։ Այժմ ինչպես նշում է Հեզբոլլահի գիտնական Մագնուս Ռանստորփը, Հեզբոլլահն իրապես ունի կառավարման պաշտոնական կառուցվածք ունի և պահպանելով իսլամական իրավագետների խնամակալության (*velayat-e faqih)* սկզբունքը` այն «կենտրոնացրել է․․․ ամբողջ ուժն ու իշխանությունը» կրոնական առաջնորդների ձեռքում, որոնց որոշումները «ուլամայից տարածվում են ամբողջ համայնքով»։

> Հեզբոլլահի որոշումներ կայացնող գերագույն մարմինները երկուսն են՝ Խորհրդակցական ժողով և Որոշումներ կայացնող ժողով։ Խորհրդակցական ժողովը ղեկավարում են 12 բարձրաստիճան հոգևորականներ, որոնք պատասխանատու են մարտավարական որոշումների և ամբողջ Լիբանանում Հիզբոլլահ գործունեության ընդհանուր վերահսկողության համար։ Որոշումներ կայացնող ժողովը շեյխ Մուհամմադ Հուսեյին Ֆադալլահի գլխավորությամբ կազմված է 11 այլ հոգևորականներից, որոնք պատասխանատու են բոլոր ռազմավարական հարցերի համար։ Խորհրդակցական ժողովում կան մասնագիտացված 7 հանձնաժողովներ, որոնք զբաղվում են գաղափարական, ֆինանսական, ռազմական և քաղաքական, իրավական, տեղեկատվական և սոցիալական հարցերով։ Իր հերթին Խորհրդակցական ժողովի և նրա յոթ հանձնաժողովների կրկնօրինակները կան Հեզբոլլահի երեք հիմնական գործառնական տարածքներում (Բեքաա, Բեյրութ և հարավ)։
> 
> 

Այն պատճառով, որ Իրանի գերագույն առաջնորդը ներկայացնում է գերագույն հոգևոր իշխանությունը, Հեզբոլլահի ղեկավարները դիմել են նրան «առաջնորդություն և հրահանգներ ստանալու համար այն դեպքերում, երբ Հըզբոլլահի հավաքական ղեկավարությունը տարաձայնություններ է ունեցել տարբեր հարցերի շուրջ և չի կարողացել հասնել փոխզիջման»։ Իրանի առաջին գերագույն առաջնորդ Խոմեյնիի մահից հետո Հեզբոլլահի կառավարող մարմինները ավելի շատ «անկախություն» են ձեռք բերել և ավելի քիչ են դիմել Իրանին։ Լիբանանյան երկրորդ պատերազմից հետո, սակայն, Իրանը վերակազմավորել է Հեզբոլլահը՝ սահմանափակելով Հասան Նասրալլահի իշխանությունը և միլիարդավոր դոլարներ է ներդրել Հեզբոլլահը «վերականգնելու» համար։

Կառուցվածքայնորեն Հեզբոլլահը տարանջատում չի դնում Լիբանանում իր քաղաքական-սոցիալական գործունեության և Իսրայելի դեմ ռազմական-ջիհադի գործողությունների միջև։ Ըստ Նաիմ Կասեմի՝ Հեզբոլլահում երկրորդը հրամանատարությամբ, «Հեզբոլլահն ունի մեկ ղեկավարություն»։ «Բոլոր քաղաքական, սոցիալական և ջիհադի գործերը կամված են այս ղեկավարության որոշումների հետ․․․ Նույն ղեկավարությունը, որը իրականացնում է խորհրդարանական և կառավարության աշխատանքը, առաջնորդում է նաև Իսրայելի դեմ ընթացող ջիհադի գործողությունները»։

2010 թվականին Իրանի խորհրդարանի խոսնակ Ալի Լարիջանին ասել է․ «Իրանը հպարտանում է Լիբանանի իսլամական դիմադրության շարժմամբ՝ իսլամական կայուն դիրքորոշման համար։ Հեզբոլլահը սնուցում է իսլամական ջիհադի սկզբնական գաղափարները»։ Նա փոխարենը քննադատել է Արևմուտքին, որն Իրանին մեղադրում է ահաբեկչությանն աջակցելու համար և ասել․ «Իրական ահաբեկիչները նրանք են, ովքեր Սիոնիստական ռեժիմին ռազմական տեխնիկա են տրամադրում ժողովրդին ռմբակոծելու համար»։

### Ֆինանսավորում

Հեզբոլլահի ֆինանսավորումը կատարվում է Լիբանանի տարբեր բիզնես խմբերի, անհատների, ձեռներեցների, Լիբանանի սփյուռքի կողմից, որը զբաղվում է աֆրիկյան ադամանդների հետազոտությամբ, այլ իսլամական խմբերի և երկրների կողմից, ինչպես նաև շիա լիբանանցիների վճարած հարկերի շնորհիվ։ Հեզբոլլահը նշում է, որ իր եկամտի հիմնական աղբյուրը գալիս է սեփական ներդրումային պորտֆելներից և մուսուլմանների նվիրատվություններից։

Արևմտյան աղբյուրներում տիրում է այն տեսակետը, որ Հեզբոլլահն իրականում Իրանից և Սիրիայից է ստանում ֆինանսական, վարժանքների, զենքի, պայթուցիկների, քաղաքական, դիվանագիտական և կազմակերպչական աջակցությունը։ Կարծիք կա, որ 1983-1989 թվականների ընթացքում Իրանը նվիրատվության ձևով Հեզբոլլահին է տրամադրել 400 միլիոն դոլար։ Տնտեսական խնդիրների պատճառով Իրանը ժամանակավորապես սահմանափակել է Հեզբոլլահի կողմից իրականացվող մարդասիրական գործողությունների ֆինանսավորումը։ 2010 թվականի փետրվարին հրապարակված զեկույցների համաձայն, Հեզբոլլահը Իրանից ստացել է 400 միլիոն դոլար։ 2011 թվականին Իրանը նախատեսել է Հեզբոլլահին տրամադրել 7 միլիոն դոլար Լատինական Ամերիկայում գործողությունների համար։

Հեզբոլլահը ապավինում է Արևմտյան Աֆրիկայի, ԱՄՆ-ի լիբանանյան շիա սփյուռքի ֆինանսավորմանը, և ամենակարևորը՝ Եռակի սահմանի կամ Պարագվայի, Արգենտինայի և Բրազիլիայի տարածքների հատման երկայնքով տարածքի շիա սփյուռքի ֆինանսավորմանը։ ԱՄՆ իրավապահ մարմինները հայտնաբերել են ծխախոտի մաքսանենգությամբ ֆինանսների հայթայթման և թմրանյութերի մաքսանենգության բազմամիլիոնանոց ապօրինի գործողություններ։ Սակայն Նասրալլահը բազմիցս հերքել է, որ որևէ կապ կա Հարավային Ամերիկայի թմրանյութերի առևտրի և Հեզբոլլահի միջև՝ այս մեղադրանքները անվանելով «պրոպագանդա» և «Հեզբոլլահի իմիջը վնասելու» փորձեր։

2018 թվականի ԱՄՆ հաշվարկներով Հեզբոլլահին Իրանի ֆինանսական աջակցությունը տարեկան կազմում է 700 մլն դոլար։

ԱՄՆ-ն նաև մեղադրել է Վենեսուելայի կառավարությանը Հեզբոլլահին ֆինանսական աջակցություն ցույց տալու համար։

Սոցիալական ծառայություններ
--------------------------

Հեզբոլլահը կազմակերպում և իրականացնում է սոցիալական զարգացման լայնածավալ ծրագիր և ղեկավարում հիվանդանոցներ, լրատվական ծառայություններ, կրթական հաստատություններ և խրախուսում Նիկահ մութահը (ժամանակավոր ամուսնություն)։ Հեզբոլլահի կողմից ստեղծված հաստատություններից մեկը՝ Ջիհադ Ալ-Բիննայի վերակառուցման ընկերությունը, պատասխանատու է Լիբանանում տնտեսական և ենթակառուցվածքների զարգացման բազմաթիվ նախագծերի համար։ Հզբոլլահը վերահսկում է Նահատակաց ինստիտուտը («Ալ-Շահիդ» սոցիալական միություն), որը կրթաթոշակ է տրամադրում «մարտերում զոհված զինվորների ընտանիքներին»։ ՄԱԿ-ի հումանիտար հարցերի համակարգման գրասենյակի IRIN լրատվական զեկույցում նշվում է.

> Հեզբոլլահն ունի ոչ միայն ռազմական և քաղաքական թևեր, այն նաև հպարտանում է սոցիալական զարգացման իր ծավալուն ծրագրերով։ Ներկայումս Հեզբոլլահը ղեկավարում է առնվազն 4 հիվանդանոց, 12 կլինիկա, 12 դպրոց և գյուղատնտեսական 2 կենտրոն, որոնք գյուղացիներին տրամադրում է տեխնիկական աջակցություն և վերապատրաստում։ Այն նաև ունի բնապահպանության բաժին և սոցիալական աջակցության ծավալուն ծրագիր։ Բժշկական օգնությունը ևս ավելի էժան է, քան երկրի մասնավոր հիվանդանոցներից շատերում, և անվճար է Հեզբոլլահի անդամների համար։
> 
> 

CNN-ի համաձայն՝ «Հեզբոլլահն արել է այն ամեն ինչը, ինչ պետք է կառավարությունն անի՝ սկսած աղբահանությունից մինչև հիվանդանոցների ղեկավարում և դպրոցների վերանորոգում»։ 2006 թվականի հուլիսին՝ Իսրայելի հետ պատերազմի ժամանակ, երբ Բեյրութում հոսող ջուր չի եղել, Հեզբոլլահն է քաղաքում ջրի մատակարարում կազմակերպել։ Լիբանանի շիաները «Հեզբոլլահը դիտարկում են ոչ միայն որպես միլիցիա, այլև որպես քաղաքական շարժում և սոցիալական ծառայություններ ապահովող»։ Հըզբոլլահը նաև պարգևատրում է մարտերում վիրավորված իր պարտիզաններին՝ նրանց տանելով Հեզբոլլահի կողմից ղեկավարվող զվարճանքների զբոսայգիներ։

Այսպիսով Հեզբոլլահը խորապես ամրացած է լիբանանյան հասարակության մեջ։

Զինված ուժեր
------------

Հեզբոլլահի զինյալները հարավային Լիբանանում, 2023 թվականի մայիս
Հեզբոլլահը չի բացահայտում իր զինված ուժը։ Դուբայում տեղակայված Պարսից ծոցի հետազոտական կենտրոնը 2006 թվականին գնահատել է, որ Հեզբոլլահի զինված թևը բաղկացած է 1000 անդամներից և ևս 6000-10000 կամավորներից։ Իրանական Fars News գործակալության տվյալներով՝ Հեզբոլլահը ունի մինչև 65 հազար մարտիկ։ 2023 թվականի հոկտեմբերին Ալ Ջազիրան վկայակոչել է Հեզբոլլահի փորձագետ Նիկոլաս Բլանֆորդին, որը գնահատել է, որ Հեզբոլլահն ունի առնվազն 60,000 մարտիկ, այդ թվում՝ պահեստայինները և լրիվ դրույքով մարտիկները, և որ հրթիռների պաշարները 2006 թվականի 14,000-ից հասցրել է մոտ 150,000-ի։ Այն հաճախ նկարագրվում է որպես ռազմական առումով ավելի հզոր, քան լիբանանյան բանակը։ Իսրայելի հրամանատար Գի Զուրը Հեզբոլլահին կոչել է «աշխարհի ամենամեծ պարտիզանական խումբը»։

Ենթադրվում էր, որ 2010 թվականին Հեզբոլլահն ունեցել է 45 հազար հրթիռ։ Իսրայելի պաշտպանության բանակի շտաբի պետ Գադի Այզենկոտն ասել է, որ Հեզբոլլահն ունի «տասնյակ հազարավոր» հեռահար և կարճ հեռահարության հրթիռներ, անօդաչու թռչող սարքեր, համակարգչային գաղտնագրման հնարավորություններ, ինչպես նաև պաշտպանական առաջատար զինտեխնիկա, ինչպիսին է SA-6 զենիթահրթիռային համակարգը։

Հեզբոլլահն իր տիրապետության տակ ունի «Կատյուշա-122» հրթիռ, որն ունի 29 կմ հեռահարություն և կրում է 15 կգ քաշով մարտագլխիկ։ Հեզբոլլահն ունի մոտ 100 հեռահար հրթիռ։ Դրանք ներառում են իրանական արտադրության «Ֆաջր-3»-ը և «Ֆաջր-5»-ը, վերջինս ունի 75 կմ հեռահարություն և 45 կգ քաշով մարտագլխիկ, ինչը հնարավորություն է տալիս հարվածել իսրայելական Հայֆա նավահանգստին, և «Զելզալ-1»-ը՝ մոտ 150 կմ հեռահարությամբ, որը կարող է հասնել Թել Ավիվ։ «Ֆաջր-3» հրթիռներն ունեն 40 կմ հեռահարություն և 45 կգ քաշով մարտագլխիկ։ Հաղորդվել է, որ Հեզբոլլահն ունի նաև «Սկադ» հրթիռներ, որոնք նրանց տրամադրել է Սիրիան։ Սիրիան հերքել է այս տեղեկությունը։

Ըստ տարբեր տեղեկությունների՝ Հեզբոլլահը զինված է հակատանկային կառավարվող հրթիռներով, մասնավորապես՝ ռուսական արտադրության AT-3 Sagger, AT-4 Spigot, AT-5 Spandrel, AT-13 Saxhorn-2 «Metis-M», АТ-14 Spriggan «Kornet», իրանական արտադրության Ra'ad (AT-3 Sagger-ի տարբերակը), Towsan (AT-5 Spandrel-ի տարբերակը), Toophan (BGM-71 TOW-ի տարբերակը) և եվրոպական արտադրության MILAN հրթիռներով։ Այս զինատեսակներն օգտագործվել են Իսրայելի պաշտպանության բանակի զինվորների դեմ՝ 2006 թվականի Լիբանանի պատերազմի ժամանակ բազմաթիվ զոհերի պատճառ դառնալով։ ԱՄՆ դատարանները հայտարարել են, որ Հյուսիսային Կորեան Հեզբոլլահին սպառազինություն է տրամադրել 2006 թվականի պատերազմի ժամանակ։ Պատերազմում օգտագործվել են նաև փոքր քանակությամբ Saeghe-2-ներ՝ M47 Dragon-ի իրանական արտադրության տարբերակը։

Հակաօդային պաշտպանության համար Հեզբոլլահն ունի հակաօդային զենքեր, որոնք ներառում են ZU-23 հրետանին և շարժական Ստրելա-2 և Իգլա զենիթահրթիռային համակարգեր։ Հեզբոլլահի կողմից գործարկված ամենաարդյունավետ զենքերից մեկը C-802 հականավային հրթիռն է։

2010 թվականի ապրիլին ԱՄՆ պաշտպանության նախարար Ռոբերտ Գեյթսը հայտարարել է, որ Հեզբոլլահը շատ ավելի շատ հրթիռներ ունի, քան երկրների մեծամասնությունը, և ասել, որ Սիրիան և Իրանը զենք են մատակարարում կազմակերպությանը։ Իսրայելը նույնպես պնդել է, որ Սիրիան է այդ զինատեսակները տրամադրում կազմակերպությանը։ Ամերիկացի դիվանագետների գաղտնազերծված հեռագրերը վկայում են այն մասին, որ ԱՄՆ-ն անհաջող կերպով փորձել է թույլ չտալ Սիրիային «զենք մատակարարել Լիբանանում Հեզբոլլահին», և որ Հեզբոլլահը «զենքի հսկայական պաշար է կուտակել Իսրայելի հետ 2006 թվականի պատերազմից հետո», իսկ զենքերը բնութագրվել են որպես «ավելի բարդ»։ Գեյթսը հավելել է, որ Հեզբոլլահը, հնարավոր է, զինված է քիմիական կամ կենսաբանական զենքով, ինչպես նաև 105 կմ հեռահարության հականավային հրթիռներով, որոնք կարող են սպառնալ ամերիկյան նավերին։

Իսրայելի կառավարությունը կարծիք է հայտնել, որ 2017 թվականի դրությամբ Հեզբոլլահն ունեցել է մոտ 150,000 հրթիռների զինանոց, որոնք տեղակայված են եղել Լիբանանի հետ սահմանին։ Նշվում է, որ այդ հրթիռներից մի քանիսն կարող են թափանցել այնպիսի հեռավոր քաղաքներ, ինչպիսին է Էյլաթը։ Իսրայելի պաշտպանության բանակը մեղադրել է Հեզբոլլահին այս հրթիռները հիվանդանոցների, դպրոցների և քաղաքացիական անձանց տների տակ պահելու մեջ։ Հեզբոլլահը անօդաչու թռչող սարքեր է օգտագործել Իսրայելի դեմ. Նասրալլահը հաստատել է, որը «սա մեր հնարավորությունների միայն մի մասն է»։

Իսրայելի ռազմական պաշտոնյաներն ու վերլուծաբանները ուշադրություն են հրավիրել Հեզբոլլահի փորձի և սպառազինության վրա, որը այն ձեռք է բերել Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմին իր հազարավոր զինյալների ներգրավումից։ «Այս տեսակի փորձը հնարավոր չէ գնել»,- ասել էէ Թել Ավիվի համալսարանի Ազգային անվտանգության հետազոտությունների ինստիտուտի ռազմական և ռազմավարական հարցերի ծրագրի տնօրեն Գաբի Սիբոնին։ «Դա լրացուցիչ գործոն է, որի հետ մենք ստիպված կլինենք գործել։ Փորձին փոխարինող չկա, և դա չպետք է ծաղրել»։

2019 թվականի հուլիսի 13-ին Սեյեդ Հասան Նասրալլահը Հեզբոլլահի Ալ-Մանար հեռուստատեսությամբ հեռարձակված հարցազրույցում ասել է. «Մեր զենքերը ավելացել են և՛ որակով, և՛ քանակով, մենք ունենք բարձր ճշգրտության հրթիռներ և անօդաչու թռչող սարքեր»։ Նա Իսրայելի քարտեզի վրա նշել է ռազմական և քաղաքացիական թիրախները և հայտարարել, որ Հեզբոլլահը կարող են թիրախավորել Բեն Գուրիոն օդանավակայանը, զենքի պահեստները, նավթաքիմիական և ջրի աղազրկման գործարանները, ինչպես նաև Աշդոդ նավահանգիստը, Հայֆայի ամոնիակի պահեստը, որը «տասնյակ հազարավոր զոհերի» պատճառ կդառնա։

Քաղաքական գործունեություն
-------------------------

2006 թվականի հուլիսին Հեզբոլլահի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներ, որոնց մեծ մասնը Լիբանանի շիաների մեծամասնության տարածքներն են։
2006 թվականի դեկտեմբերի հակակառավարական ցույցը Բեյրութում
Հեզբոլլայը Ամալի հետ միասին Լիբանանի ամենախոշոր երկու քաղաքական կուսակցություններն են, որոնք ներկայացնում են շիա մուսուլմաններին։ Ի տարբերություն Ամալի, որը իր հիմնական աջակցությունը ստանում է Լիբանանի հարավից, Հեզբոլլահը ավելի լայնատարած աջակցություն ունի Լիբանանի բոլոր երեք տարածքներում, որտեղ շիա մուսուլմանները մեծամասնություն են կազմում՝ հարավում, Բեյրութում ու շրջակայքում և Բեքքայի հովտի հյուսիսում և Հերմելի շրջանում։

Լիբանանի խորհրդարանի 128 տեղից 14-ը բաժին է հասել Հեզբոլլահին, և այն Դիմադրություն և զարգացում դաշինքի անդամ է։ Ըստ Դանիել Բայմանի՝ այն «Լիբանանի ամենահզոր միասնական քաղաքական շարժումն է»։ Հեզբոլլահը Ամալ շարժման հետ միասին ներկայացնում է Լիբանանի շիա բնակչության մեծամասնությանը։ Ի տարբերություն Ամալի՝ Հեզբոլլահը չի զինաթափվել։

### Քաղաքական դաշինք

2005 թվականի մարտից ի վեր Հեզբոլլահը եղել է Մարտի 8-ի դաշինքի գլխավոր կուսակցություններից։ Չնայած Հեզբոլլահը կառավարությանը միացել է 2005 թվականին, այն շարունակել է հաստատակամորեն դեմ լինել Մարտի 14-ի դաշինքին։ 2006 թվականի դեկտեմբերի 1-ին այս խմբերը սկսել են քաղաքական բողոքի ցույցերի և նստացույցերի շարք՝ ընդդեմ վարչապետ Ֆուադ Սինյորայի կառավարության։

2006 թվականին Միշել Աուն և Հասան Նասրալլահը հանդիպել են Չիյահի Մար Միքայել եկեղեցում և փոխըմբռնման հուշագիր ստորագրել Ազատ հայրենասիրական շարժման և Հեզբոլլահի միջև, որով կարգավորվում էին նրանց հարաբերությունները, և որոշվում էր Հեզբոլլահի զինաթափումը որոշ պայմաններով։ Համաձայնագրում քննարկվել են նաև Սիրիայի հետ նորմալ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման կարևորությունը, Սիրիայում լիբանանցի քաղբանտարկյալների մասին տեղեկության ստացման և Իսրայելում գտնվող բոլոր քաղբանտարկյալների և սփյուռքի վերադարձի հարցերը։ Այս իրադարձությունից հետո Աուն և իր կուսակցությունը դարձել են Մարտի 8-ի դաշինքի մաս։

2008 թվականի մայիսի 7-ին Լիբանանի 17-ամսյա քաղաքական ճգնաժամը վերահսկողությունից դուրս է եկել։ Խռովությունը սկսել է այն պատճառով, որ կառավարությունը փորձել է փակել Հեզբոլլահի հեռահաղորդակցության ցանցը և հեռացնել Բեյրութի օդանավակայանի անվտանգության պետին Հեզբոլլահի հետ ենթադրյալ կապերի պատճառով։ Հեզբոլլահի առաջնորդ Հասան Նասրալլահը ասել է, որ խմբի հեռահաղորդակցության ցանցը ապօրինի հայտարարելու վերաբերյալ կառավարության որոշումը «պատերազմի հայտարարություն է» կազմակերպության դեմ, և պահանջել է կառավարությունից չեղյալ հայտարարել այն։

Հըզբոլլահի գլխավորած ընդդիմադիր գրոհայինները փողոցային մարտերում կառավարության հավատարիմ Ապագա շարժման միլիցիայից գրավել են Արևմտյան Բեյրութի մի քանի թաղամասեր, արդյունքում եղել է 11 զոհ և 30 վիրավոր։ Ընդդիմության կողմից գրավված տարածքները հետ հանձնվել են Լիբանանի զինված ուժերին։ Բանակը խոստացել է նաև լուծել վեճը և փոխել կառավարության որոշումները՝ թույլ տալով Հեզբոլլահին պահպանել իր հեռահաղորդակցության ցանցը և վերահաստատել օդանավակայանի անվտանգության պետին։

Ի վերջո հակառակորդ լիբանանյան առաջնորդների միջև 2008 թվականի մայիսի 21-ի Դոհայի համաձայնագրի շուրջ փոխհամաձայնություն է ձեռք բերվել՝ վերձ դնելու 18-ամսյա քաղաքական թշնամանքին, որը վերածվել էր խռովությունների և երկիրը գրեթե մղել դեպի քաղաքացիական նոր պատերազմի։

Ի վերջո, հակառակորդ լիբանանյան առաջնորդները 2008 թվականի մայիսի 21-ին կոնսենսուս ձեռք բերեցին Դոհայի համաձայնագրի շուրջ՝ վերջ դնելու 18-ամսյա քաղաքական թշնամանքին, որը պայթեց կռիվների մեջ և երկիրը գրեթե մղեց քաղաքացիական նոր պատերազմի։ Այս համաձայնագրով Հեզբոլլահը և նրա ընդդիմադիր դաշնակիցները Լիբանանի խորհրդարանում ձեռք են բերել վետոյի իրավունք։ Խռվություններից ավարտից հետո՝ 2008 թվականի հուլիսի 11-ին, Ֆուադ Սինյորան ձևավորել է Ազգային միասնության կառավարությունը, որտեղ Հեզբոլլահը ձեռք է բերել նախարարական մեկ տեղ և կառավարության 30 տեղերից 11-ը։

2018 թվականի ընդհանուր ընտրությունների ժամանակ Հեզբոլլահի գլխավոր քարտուղար Հասան Նասրալլահը ներկայացրել է Հեզբոլլահից 13 թեկնածուի անուն։ 2018 թվականի մարտի 22-ին Նասրալլահը հայտարարություն է տարածել՝ նշելով կուսակցության խորհրդարանական դաշինքի՝ Հավատարմություն դիմադրությանը, հիմնական առաջնահերթությունները հաջորդ խորհրդարանում։ Նա նշել է, որ Հավատարմություն դիմադրությանը դաշինքի համար ամենամեծ առաջնահերթությունը լինելու է կաշառակերության վերացումը։ Կուսակցության ընտրական կարգախոսն է եղել «Մենք կկառուցենք և մենք կպաշտպանենք»։ Ի վերջո Հեզբոլլահը ստացել է 12 տեղ, և նրա դաշինքը հաղթել է ընտրություններում՝ ստանալով Լիբանանի խորհրդարանի 128 տեղերից 70-ը։ Իսկ 2022 թվականի ընդհանուր ընտրություններում, սակայն, Հեզբոլլահը կորցրել է մեծամասնությունը․ նրա դաշինքը ստացել է 128 տեղերից ընդամենը 58-ը։

### Լրատվամիջոցներ

Հեզբոլլահն ունի արբանյակային հեռուստաընկերություն՝ Ալ-Մանար (Փարոսը) և ռադիոկայան՝ ալ-Նուր (Լույսը)։ Ալ-Մանարը հեռարձակվում է Բեյրութից։ Հեզբոլլահը ընկերությունը գործարկել է 1991 թվականին իրանական ֆինանսավորմամբ։ Ալ-Մանարը՝ ինքնահռչակ «Դիմադրության կայանը» (*qanat al-muqawama*), Հեզբոլլահը կոչում է «սիոնիստական թշնամու դեմ հոգեբանական պատերազմի» առանցքային դերակատար և ամբողջ արաբական աշխարհում իր ուղերձը տարածելու ծրագրի անբաժանելի մաս։ Հեզբոլլահն ունի շաբաթաթերթ՝ Ալ Ահդ, որը ստեղծվել է 1984 թվականին։ Սա միակ լրատվամիջոցն է, որը բացահայտորեն կապված է կազմակերպության հետ։

Ալ-Մանարի հեռարձակումը Ֆրանսիայում արգելված է հոլոքոստի ժխտման պատճառով, որը Ֆրանսիայում համարվում է քրեական հանցագործություն։ ԱՄՆ-ը Ալ-Մանար հեռուսատեսային ցանցը ներառել է ահաբեկչական կազմակերպությունների ցուցակում։ Ալ-Մանարը ճանաչվել է որպես «Հատուկ նշանակության համաշխարհային ահաբեկիչ» կառույց, իսկ 2004 թվականի դեկտեմբերին արգելվել է ԱՄՆ-ի կողմից։ Այն արգելված է նաև Իսպանիայում և Գերմանիայում։

Երեխաների մեջ ազգայնականության և իսլամի սկզբունքները սերմանելուն ուղղված նյութերի տարածումը Հըզբոլլահի մեդիա գործողությունների մի մասն են կազմում։ Հեզբոլլահի կենտրոնական ինտերնետ բյուրոն թողարկել է երկու վիդեոխաղ` 2003 թվականին *Special Force* (Հատուկ ուժ) և 2007 թվականին *Special Force 2: Tale of the Truthful Pledge* (Հատուկ ուժ 2։ Ճշմարիտ խոստումի հեքիաթ), որտեղ իսրայելցի զինվորներ սպանելու համար խաղացողները պարգևատրվում են միավորներով և զենքերով։ 2012 թվականին Ալ-Մանարը հեռարձակել է հեռուստատեսային հատուկ հաղորդում, որը գովաբանում էր Հեզբոլլահի համար գումար հավաքած 8-ամյա մի տղայի, որը ասել է․ «Երբ ես մեծանամ, ես Հեզբոլլահի հետ դառնալու եմ կոմունիստական դիմադրության մարտիկ՝ կռվելով ԱՄՆ-ի և Իսրայելի դեմ, ես նրանց մաս-մաս եմ անելու և քշելու եմ Լիբանանից, Գոլանից և Պաղեստինից, որոնք ես շատ եմ սիրում»։

Գաղտնի ծառայություններ
----------------------

Հեզբոլլահի գաղտնի ծառայությունները նկարագրվել են որպես «աշխարհում ամենալավերից մեկը» և նույնիսկ ներթափանցել են Իսրայելի զինված ուժեր։ Հեզբոլլահի գաղտնի ծառայությունները համագործակցում են Լիբանանի հետախուզական գործակալությունների հետ։

1982 թվականի ամռանը Հուսեյն ալ-Խալիլը, աժմ՝ «Նասրալլահի գլխավոր քաղաքական խորհրդական», ստեղծել է Հեզբոլլահի Հատուկ անվտանգության ապարատը, իսկ Հեզբոլլահի հակահետախուզությունը ի սկզբանե ղեկավարվել է Իրանի Ղոդս ուժերի կողմից:238։ Մինչև 2008 թվականը գիտնական Կարլ Անտոնի Վեջը գրել է․ «Հեզբոլլահը ամբողջական վերահսկողություն է ձեռք բերել Լիբանանի պետական հակահետախուզական ապարատի նկատմամբ, որն այժմ հակահետախուզության նպատակներով Հեզբոլլահի ձեռքին դարձել է գործիք»:775։ Այս սերտ կապը լիբանանյան հետախուզության հետ օգնել է ամրապնդել Հեզբոլլահի ֆինանսական հակահետախուզության ստորաբաժանումը:772, 775:

Ըստ Ահմադ Համզեհի՝ Հեզբոլլահի հակահետախուզության ծառայությունը բաժանված է Ամն ալ-Մուդադի, որը պատասխանատու է «արտաքին» կամ «ընդհարման» անվտանգության համար, Ամն ալ-Հիզբ, որը պահպանում է կազմակերպության ամբողջականությունը և նրա առաջնորդներին։ Ըստ Վեջի՝ Ամն ալ-Մուդադը «հնարավոր է, որ հատուկ հետախուզական վարժանք անցած լինի Իրանում և գուցե Հյուսիսային Կորեայում»:773–74։ Կազմակերպությունը ունի է նաև ռազմական անվտանգության բաղադրիչ, ինչպես նաև ունի Արտաքին անվտանգության կազմակերպություն (*ալ-Ամն ալ-Խարիջի* կամ 910 ստորաբաժանում), որը Լիբանանից դուրս գաղտնի է գործում:238։

Հեզբոլլահի հաջող հակահետախուզական գործողությունները ներառում են 1994 թվականին ԱՄՆ Կենտրոնական հետախուզական վարչության կողմից արտաքին գործողությունների ղեկավար Հասան Էզզեդինիեի առևանգման փորձի խափանումը, 1997 թվականին կրկնակի գործակալի մանիպուլյացիան, որի արդյունքում տեղի է ունեցել Անսարիայի դարանակալումը, 2000 թվականին Մոսադի ենթադրյալ գործակալ Էլհանան Տանենբաումի առևանգումը:773։ 2006 թվականին Հեզբոլլահը համագործակցել է Լիբանանի կառավարության հետ՝ նախկին գնդապետ Ադիբ ալ-Ալամին որպես իսրայելական լրտես հայտնաբերելու նպատակով:774: Հեզբոլլահը հավաքագրել է Իսրայելի պաշտպանության բանակի փոխգնդապետ Օմար ալ-Հեյբին, որը դատապարտվել է 2006 թվականին Հեզբոլլահի համար հսկողություն իրականացնելու պատճառով:776։ 2009 թվականին Հեզբոլլահը բերման է ենթարկել Մարվան Ֆակիհին՝ մեքենաների սպասարկման կայանի սեփականատիրոջ, որը Հեզբոլլահին պատկանող մեքենաների վրա հետևող սարքեր էր դրել:774։

Հեզբոլլահի հակահետախուզական ապարատը օգտագործում է էլեկտրոնային հսկողության և միջամտության տեխնոլոգիաներ։ Մինչև 2011 թվականը Հեզբոլլահի հակահետախուզությունը սկսել է օգտագործել ծրագրային ապահովում՝ բջջային հեռախոսների տվյալները վերլուծելու և լրտեսությունը բացահայտելու համար։ 1990-ական թվականների կեսերին Հեզբոլլահը կարողացել է «ներբեռնել իսրայելական անօդաչու սարքերից չգաղտնագրված տեսանյութեր»:777, և իսրայելական ազդանշանային հետախուզության (SIGINT) ջանքերն ակտիվացել են 2000 թվականին Լիբանանից դուրս գալուց հետո։ Իրանի և Ռուսաստանի անվտանգության դաշնային ծառայության հավանական աջակցությամբ Հեզբոլլահը ավելացրել է էլեկտրոնային հակահետախուզության իր կարողությունները և 2008 թվականին հաջողվել է հայտնաբերել իսրայելական գաղտնի լսասարքերը Սանին լեռան մոտ և կազմակերպության օպտիկամանրաթելային ցանցում:774, 777–78։

Ռազմական գործողություններ
-------------------------

Հեզբոլլահն ունի ռազմական ճյուղ, որը հայտնի է որպես Ջիհադի խորհուրդ, որի բաղադրիչներից մեկն է «Իսլամական դիմադրությունը» (*Ալ-Մուքավամա ալ-Իսլամիյա*)։ Հնարավոր է, որ Ջիհադի խորհուրդը ավելի քիչ հայտնի զինյալ խմբավորումների հովանավորն է, որոնցից որոշները կարող են ոչ ավելին լինել, քան Հեզբոլլահի համար պարզապես ճակատներ, այդ թվում՝ «Ճնշվածների կազմակերպություն», «Հեղափոխական արդարություն կազմակերպություն», «Ճիշտն ընդդեմ սխալի» կազմակերպություն, «Մուհամմադ մարգարեի հետևորդներ»։

Միավորված ազգերի կազմակերպության Անվտանգության խորհրդի 1559 բանաձևը կոչ է արել Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ավարտին Տաիֆի համաձայնագրով զինաթափել միլիցիային։ Հեզբոլլահը դատապարտել է այդ բանաձևը և բողոքել։ Իսրայելի հետ 2006 թվականի ռազմական հակամարտությունը մեծացրել է հակասությունները։ Զինաթափման ձախողումը համարվում է բանաձևի, համաձայնագրի, ինչպես նաև Միավորված ազգերի կազմակերպության Անվտանգության խորհրդի 1701 բանաձևի խախտում։

Լիբանանի 2006 թվականի օգոստոսի հասարակական կարծիքի հարցումը ցույց է տվել, որ շիաների մեծ մասը չէր կարծում, որ Հեզբոլլահը պետք է զինաթափվի 2006 թվականի Լիբանանյան պատերազմից հետո, մինչդեռ սուննիների, դրուզների և քրիստոնյաների մեծամասնությունը կարծում էր, որ նրանք պետք է զինաթափվեն։ Nախագահ Միշել Սուլեյմանի և վարչապետ Ֆուադ Սինյորայի օրոք Լիբանանի կառավարության ուղեցույցում ասվում էր, որ Հեզբոլլահն իրավունք ունի ազատագրել «օկուպացված հողերը»։ 2009 թվականին Հեզբոլլահի մի հրամանատար անանուն մնալու պայմանով ասել է․ «Մենք ունենք շատ ավելի հրթիռներ և հրթիռային զենքեր [այժմ], քան 2006 թվականին ենք ունեցել»։

### Լիբանանի դիմադրության բրիգադներ

Լիբանանի դիմադրության բրիգադները (արաբ․՝ سرايا المقاومة اللبنانية‎‎), որը հայտնի է նաև որպես Լիբանանյան բրիգադներ՝ դիմակայելու Իսրայելի օկուպացիային, ձևավորվել են 1997 թվականին որպես բազմակրոն (քրիստոնյա, դրուզ, սուննի և շիա) կամավորական խումբ՝ պայքարելու Հարավային Լիբանանի իսրայելական օկուպացիայի դեմ։ 2000 թվականին Լիբանանից իսրայելական զորքերի դուրսբերմամբ կազմակերպությունը լուծարվել է։

2009 թվականին Դիմադրության բրիգադները վերաակտիվացել են, սակայն հիմնականում կազմված են եղել հարավում գտնվող Սիդոն քաղաքի սուննի կողմնակիցներից։ Նրա հզորությունը 2013 թվականի վերջին կրճատվել է՝ 500-ից նվազելով մինչև 200–250 կողմնակիցների՝ բնակիչների կողմից խմբի որոշ մարտիկների վերաբերյալ բողոքների պատճառով, որոնք սրում էին լարվածությունը տեղական համայնքի հետ։

### Ռազմական գործողությունների սկիզբ, Հարավային Լիբանանի հակամարտություն

Հեզբոլլահը ներգրավված է եղել Իսրայելի հետ մի քանի ռազմական հակամարտությունների մեջ։ 1982-2000 թվականների Հարավային Լիբանանի հակամարտության ընթացքում Հեզբոլլահը պարտիզանական արշավանքներ է իրականացրել Հարավային Լիբանանը օկուպացրած իսրայելական ուժերի դեմ։ 1982 թվականին Պաղեստինի ազատագրման կազմակերպությունը (ՊԱԿ) տեղակայված է եղել Հարավային Լիբանանում և Լիբանանից Կատյուշա հրթիռներ է արձակել Իսրայելի հյուսիսային շրջանների վրա։ Իսրայելը գրավել է Լիբանանը ՊԱԿ-ին դուրս մղելու համար, իսկ Հեզբոլլահը դարձել է զինված կազմակերպություն իսրայելցիներին վտարելու համար։ Հեզբոլլահի հզորությունն ավելացել էԻրանի ֆինանսական աջակցությամբ, ինչպես նաև այն պատճառով, որ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի հազարից երկու հազար անդամներ են ուղարկվել Լիբանան։

Իրանցի հոգևորականները, հատկապես Ֆզլոլլահ Մահալաթին, վերահսկել են այս գործողությունը։ Այն դարձել է հիմնական քաղաքական-ռազմական ուժը Լիբանանի շիա համայնքի շրջանում և այն հիմնական թևը, որը հետագայում հայտնի է դարձել որպես Լիբանանում Իսլամական դիմադրություն։ Հարավային Լիբանանի բանակի անկման և Հեզբոլլահի ուժերի արագ առաջխաղացման արդյունքում հայտարարված հուլիսի 7-ի ժամկետից 6 շաբաթ շուտ՝ 2000 թվականի մայիսի 24-ին, Իսրայելը դուրս է բերել իր զորքերը։

Հեզբոլլահը հաղթական երթ է կազմակերպել, և նրա համբավը Լիբանանում ավելացել է։ Իսրայելը իր զորքերը դուրս է բերել՝ համաձայն 1978 թվականի ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 425 բանաձևի։ Հեզբոլլահը և շատ վերլուծաբաններ սա համարել են հաղթանակ շարժման համար, և այդ ժամանակից ի վեր Հեզբոլլահի ժողովրդականությունը Լիբանանում մեծացել է։

### Ենթադրյալ ահաբեկչական հարձակումներ

Բեյրութի միջազգային օդանավակայանի ռմբակոծված ամերիկյան զորանոցից ծխի ամպ է բարձրանում, այստեղ ավելի քան 200 ԱՄՆ զինվոր է զոհվել
1982-1986 թվականների ընթացքում Լիբանանում 41 անհատի կողմից իրականացվել է 36 ահաբեկչական հարձակում ինքնասպանության ձևով ընդդեմ ամերիկյան, ֆրանսիական և իսրայելական ուժերի՝ սպանելով 659 հոգու։ Հեզբոլլահը հերքում այս հարձակումներից որոշներում իր ներգրավվածությունը, չնայած այն մեղադրվում է բոլոր հարձակումներում կամ դրանց մի մասում ներգրավված լինելու կամ դրանց հետ որևէ կապ ունենալու մեջ։

* 1982-1983 թվականների Տյուրոսի գլխամասի պայթյուն
* 1983 թվականի ապրիլին ԱՄՆ դեսպանատան պայթյուն՝ իրականացված «Իսլամական ջիհադ» կազմակերպության կողմից
* 1983 թվականին Բեյրութի զորանոցների պայթյուն՝ իրականացված «Իսլամական ջիհադ» կազմակերպության կողմից, որի արդյունքում Բեյրութի ամերիկյան և ֆրանսիական զորանոցներում զոհվել է 241 ամերիկացի զինվոր, 58 ֆրանսիացի դեսանտավոր և 6 քաղաքացիական անձ։
* 1983 թվականի Քուվեյթի պայթյունները Իրաքի Դավա կուսակցության հետ համատեղ
* 1984 թվականին ԱՄՆ դեսպանատան թևաշենքի պայթյուն (սպանվել է 24 հոգի)
* Հարձակումների շարք Լիբանանի հարավում գտնվող Իսրայելի պաշտպանության բանակի և Հարավային Լիբանանի բանակի միլիցիաների դեմ
* 1985 թվականին TWA 847 թռիչքի առևանգում
* 1982-1992 թվականներին Լիբանանի պատանդների ճգնաժամ

1990 թվականից ի վեր ահաբեկչական հարձակումներ և ահաբեկչության փորձեր, որոնց համար Հեզբոլլահը մեղադրվել է, այդ թվում հարձակումներ քաղաքացիական անձանց և դիվանագետների նկատմամբ․

* 1992 թվականին հարձակում Բուենոս Այրեսում Իսրայելի դեսպանատան վրա, սպանվել է 29 մարդ։ Հեզբոլլահի հետախուզության աշխատողները պարծեցել են կազմակերպության մասնակցությամբ։
* 1994 թվականին Իսրայելի և Արգենտինայի ընդհանուր ասոցիացիայի հրեական մշակութային կենտրոնի պայթյուն, որի արդյունքում զոհվել է 85 հոգի։ Անսար Ալլահը՝ պաղեստինյան խմբավորում, որը սերտորեն կապված է Հեզբոլլահի հետ, հայտնել է, որ ինքն է իրականացրել պայթյունը։
* 1994 թվականին Պանամայում AC 901 թռիչքի ընթացքում իրականացված պայթյուն, որի արդյունքում զոհվել է 21 հոգի։ Անսար Ալլահ խմբավորումն է հարձակման պատասխանատվությունը իր վրա վերցրել։
* 1996 թվականին Խոբարի աշտարակների պայթյուն, որի արդյունքում զոհվել է ամերիկացի 19 զինծառայող։
* 2002 թվականին Սինգապուրը մեղադրել է Հեզբոլլահին 1990-ական թվականներին Սինգապուրի նեղուցներում ԱՄՆ-ի և Իսրայելի նավերի վրա հարձակվելու դավադրության համար սինգապուրցիներ հավաքագրելու մեջ։
* 2008 թվականի հունվարի 15-ին Բեյրութում ԱՄՆ դեսպանատան մեքենայի պայթյուն
* 2009 թվականին Եգիպտոսում Հեզբոլլահի դավադրություններից մեկը բացահայտվել է։ Եգիպտական իշխանությունները ձերբակալել են 49 տղամարդու Սինայի թերակղզում իսրայելական և եգիպտական օբյեկտների վրա հարձակումներ նախապատրաստելու համար։
* 2012 թվականին Բուլղարիայի Բուրգաս քաղաքում ավտոբուսի պայթյուն, զոհվել է 6 հոգի։ Հեզբոլլահը հերքել է իր ներգրավվածությունը։
* Իրաքի պատերազմի ժամանակ շիա ապստամբների վարժեցում՝ ընդդեմ ԱՄՆ զորքերի։

### Բոսնիական պատերազմ

Հեզբոլլահը մարտիկներ է տրամադրել Բոսնիական պատերազմի ժամանակ բոսնիացի մուսուլմանների կողմից կռվելու համար՝ որպես պատերազմին Իրանի ավելի լայն ներգրավվածության մաս։ Պատերազմի ժամանակ Սարաևոյում գտնվող Կենտրոնական հետախուզական վարչության գործակալ Ռոբերտ Բաերը գրել է․ «Բոսնիայի մուսուլման կառավարությունը իրանցիների հաճախորդն է։ Եթե ընտրություն լինի Կենտրոնական հետախուզական վարչության և իրանցիների միջև, նրանք ցանկացած օր կընտրեն իրանցիներին»։ Մինչև պատերազմի ավարտը հասարակական կարծիքի հարցումները ցույց են տվել, որ բոսնիացի մուսուլմանների 86%-ը դրական կարծիք է ունեցել Իրանի վերաբերյալ։ Հեզբոլլահը ի սկզբանե 150 մարտիկ է ուղարկել՝ կռվելու Բոսնիայի սերբերի բանակի դեմ, որը պատերազմում բոսնիացի մուսուլմանների գլխավոր հակառակորդն էր։ Հակամարտության ավարտից հետո բոլոր օտարերկրյա շիա խորհրդականները և մարտիկները դուրս են բերվել Բոսնիայից։t.

### Հակամարտություն Իսրայելի հետ

Հեզբոլլահի անդամները և կողմնակիցների երթը Հարավային Լիբանանը իսրայելական օկուպացիայից ազատելուց հետո․ 2000 թվականի մայիս
1993 թվականի հուլիսի 25-ին՝ Հեզբոլլայի կողմից հարավային Լիբանանում 7 իսրայելցի զինվորի սպանությունից հետո, Իսրայելը սկսել է «Հաշվետվողականության գործողությունը» (այլ կերպ՝ «Հաշիվները կարգավորելու» գործողություն), որը Լիբանանում հայտնի է որպես Յոթնօրյա պատերազմ, որի ընթացքում Իսրայելի պաշտպանության բանակը 1982 թվականից ի վեր իր ամենածանր հրետանային և օդային հարձակումներն է իրականացրել հարավային Լիբանանի թիրախների վրա։ Գործողության նպատակն էր վերացնել Հեզբոլլահի առաջացրած վտանգը և ստիպել Բեյրութից հյուսիս ապրող քաղաքացիական բնակչությանը ճնշում գործադրել Լիբանանի կառավարության վրա Հեզբոլլահին դուրս մղելու նպատակով։ Կռիվն ավարտվել է, երբ կողմերը չգրված փոխըմբռնում են ձեռք բերվել։ Ըստ երևույթին1993 թվականի փոխըմբռնումը ապահովել է, որ Հեզբոլլահի մարտիկները չհրթիռակոծեն Իսրայելի հյուսիսը, իսկ Իսրայելը հարձակումներ չգործի Լիբանանի խաղաղ բնակչության և քաղաքացիական թիրախների վրա։

1996 թվականի ապրիլին Իսրայելի խաղաղ բնակիչների վրա Հեզբոլլահի շարունակվող հրթիռային հարձակումներից հետո Իսրայելի զինված ուժերը սկսել են «Ցասման ողկույզներ» ռազմական գործողությունը, որի նպատակն էր Լիբանանի հարավից մաքրել Հեզբոլլահի բազան։ Ավելի քան 100 լիբանանցի փախստականներ զոհվել են Կանայում գտնվող ՄԱԿ-ի բազայի հրետակոծության արդյունքում, որը Իսրայելի զինվորականները կոչել են սխալմունք։

Մի քանի օր շարունակ ընթացքող բանակցություններից հետո կողմերը 1996 թվականի ապրիլի 26-ին ստորագրել են «Ցասման ողկույզների փոխըմբռնումները»։ Իսրայելը և Հեզբոլլահը համաձայնություն են ձեռք բերել հրադադարի շուրջ, որն ուժի մեջ է մտել 1996 թվականի ապրիլի 27-ից։ Կողմերը համաձայնության են եկել, որ խաղաղ բնակչությունը չպետք է թիրախավորվի, որը նշանակում է, որ Հեզբոլլահը իրավունք է ունեցել շարունակել ռազմական գործողություններն ընդդեմ Իսրայելի պաշտպանության բանակի դեմ՝ օգտագործելով Լիբանանի տարածքը։

#### Հեզբոլլահի 2000 թվականի հարձակումներ

2000 թվականի հոկտեմբերի 7-ին իսրայելցի երեք զինվորներ՝ Ադի Ավիտանը, սերժանտ Բենյամին Ավրահամը և սերժանտ Օմար Սավաիդվերեն, Իսրայելի կողմից օկուպացված Գոլանի բարձունքների և Լիբանանի միջև ընկած սահմանին պարեկություն անելիս առևանգվել են Հեզբոլլահի կողմից։ Զինվորները սպանվել են կա՛մ հարձակման ընթացքում, կա՛մ անմիջապես հետո։ Իսրայելի պաշտպանության նախարար Շաուլ Մոֆազը հայտարարել է, որ Հեզբոլլահը առևանգել է զինվորներին և սպանել նրանց։ 2004 թվականին սպանված զինվորների աճյունները փոխանակվել են լիբանանցի գերիների հետ։

#### 2006 թվականի Լիբանանի պատերազմ

Հիմնական հոդված՝ Երկրորդ լիբանանյան պատերազմ
Հեզբոլլահի պաստառները 2006 թվականի Լիբանանի պատերազմից հետո
2006 թվականի Լիբանանի պատերազմը 34-օրյա ռազմական հակամարտություն է եղել Լիբանանում և հյուսիսային Իսրայելում։ Հիմնական կողմերն են եղել Հեզբելլահի կիսառազմական ուժերը և Իսրայելի բանակը։ Հակամարտությունն առաջացել է սահմանին Հեզբոլլահի կողմից իսրայելցի 3 զինվորների սպանության պատճառով։ Հակամարտությունը սկսվել է 2006 թվականի հուլիսի 12-ին, երբ Հեզբոլլահի զինյալները հրթիռներ են արձակել Իսրայելի սահմանային քաղաքների ուղղությամբ՝ որպես դիվերսիա երկու զրահապատ HMMWV-ի վրա, որոնք պարեկում էին սահմանի իսրայելական կողմում։ Արդյունքում 3 իսրայելցի զինվոր սպանվել է, 2-ը վիրավորել են, իսկ ևս 2-ը գերի են վերցվել։

Իսրայելը պատասխանել է՝ ավիահարվածներ հասցնելով և հրետանային հարվածներ հասցնելով Լիբանանի տարբեր թիրախներին, որոնք վնասել են լիբանանյան ենթակառուցվածքները, ներառյալ Բեյրութի Ռաֆիկ Հարիրիի միջազգային օդանավակայանը, որը Իսրայելն ասել է, որ Հեզբոլլահը օգտագործել է զենք և պաշարներ ներմուծելու, օդային և ծովային շրջափակման և հարավային Լիբանան ցամաքային ներխուժման համար։ Այնուհետև Հեզբոլլահը սկսել է ավելի շատ հրթիռներ արձակել հյուսիսային Իսրայելի ուղղությամբ և ավելի ամուր դիրքերից սկսել է Իսրայելի պաշտպանության ուժերին ներքաշել պարտիզանական կռիվների մեջ։

Պատերազմը շարունակվել է մինչև 2006 թվականի օգոստոսի 14։ Հեզբոլլահը Կատյուշայով հրթիռային հազարավոր հարձակումներ է իրականացրել Իսրայելի հյուսիսում գտնվող բնակավայրերի և քաղաքների վրա, որոնք, ըստ Հեզբոլլահի, եղել են ի պատասխան Իսրայելի կողմից խաղաղ բնակիչների սպանության և լիբանանյան ենթակառուցվածքների թիրախավորման։ Կարծիք կա, որ հակամարտության արդյունքում զոհվել է 1191-1300 լիբանանցի, այդ թվում մարտիկներ և 165 իսրայելցի, այդ թվում զինվորներ։

#### Գազի հանքավայրի նկատմամբ հավակնություններ (2010 թվական)

2010 թվականին Հեզբոլլաը հայտարարել է, որ Դալիթ և Թամար գազային հանքավայրերը, որոնք հայտնաբերվել են Noble Energy-ի կողմից Հայֆայից 80 կմ արևմուտք՝ Իսրայելի բացառիկ տնտեսական գոտում, պատկանում են Լիբանանին և Իսրայելին զգուշացրել է, որ գազ չարդյունահանի այդտեղից։ Հեզբոլլահի բարձրաստիճան պաշտոնյաները զգուշացրել են, որ չեն վարանի զենք օգտագործել՝ պաշտպանելու Լիբանանի բնական պաշարները։ Մարտի 14-ի ուժերի ներկայացուցիրները ի պատասխան հայտարարել են, որ Հեզբոլլահը մեկ այլ արդարացում է ներկայացնում, զենքերը ձեռքից չդնելու համար։ Լիբանանցի պատգամավոր Անտուան Զահրան ասել է, որ այս խնդիրը ևս մեկն է «արդարացումների անվերջանալի ցանկում», որի նպատակն է արդարացնել Հեզբոլլահի զինանոցի շարունակական գոյությունը։

#### Ստամբուլի հարձակում (2011 թվական)

2011 թվականի հուլիսին Իտալական *Corriere della Sera* թերթը, հիմնվելով ամերիկյան և թուրքական աղբյուրների վրա, գրել է, որ Հեզբոլլահն է եղել 2011 թվականի մայիսին Ստամբուլում տեղի ունեցած պայթյունի հետևում, որի արդյունքում 8 թուրք է զոհվել։ Ըստ այդմ հարձակումը մահափորձ է եղել Թուրքիայում Իսրայելի հյուպատոս Մոշե Կիմչիի դեմ։ Թուրքական հետախուզական աղբյուրները հերքել են այդ լուրը և նշել, որ «Իսրայելի սովորությունն է ստեղծել կեղծ լուրեր՝ օգտագործելով տարբեր թերթեր»։

#### Կիպրոսում 2012 թվականին նախատեսված հարձակում

2012 թվականի հուլիսին Կիպրոսի ոստիկանությունը ահաբեկչության մասին օրենքներին առնչվող հնարավոր մեղադրանքներով ձերբակալել է մի լիբանանցու՝ իսրայելցի զբոսաշրջիկների դեմ հարձակումներ նախապատրաստելու պատճառով։ Ըստ անվտանգության աշխատողների՝ այդ մարդը Հեզբոլլահի կողմից հարձակումներ է նախապատրաստել Կիպրոսում, որն ընդունել է հարցաքննությունից հետո։ Տղամարդու մասին ոստիկանություն ահազանգ է ստացվել Իսրայելի հետախուզության հրատապ հաղորդագրության շնորհիվ։ Լիբանանցին ունեցել է իսրայելական թիրախների լուսանկարները և տեղեկություններ Կիպրոսից թռչող իսրայելական ավիաընկերությունների մասին և ծրագրել է պայթեցնել ինքնաթիռ կամ զբոսաշրջային ավտոբուս։ Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն հայտարարել է, որ Իրանը օգնել է լիբանանցուն հարձակումների պլանավորման հարցում։

#### 2012 թվականին ահաբեկչություն Բուրգասում

Հիմնական հոդված՝ Ահաբեկչություն Բուրգասում
2012 թվականին Բուլղարիայում իսրայելցի քաղաքացիների դեմ Բուրգասի ավտոբուսի պայթյունի հետաքննությունից հետո Բուլղարիայի կառավարությունը հարձակումը կատարելու մեջ պաշտոնապես մեղադրել է լիբանանյան Հեզբոլլահին։ Իսրայելի 5 քաղաքացիներ, ավտոբուսի բուլղարացի վարորդը և պայթյունը կազմակերպողը զոհվել են։ Ռումբը պայթել է այն պահին, երբ իսրայելցի զբոսաշրջիկները օդանավակայանում նստել են ավտոբուս, որպեսզի գնան հյուրանոց։

Բուլղարիայի Ներքին գործերի նախարար Ցվետան Ցվետանովը հայտարարել է, որ երկու կասկածյալները եղել են Հեզբոլլահի ռազմական ճյուղի անդամներ։ Նա նաև նշել է, որ կասկածյալ ահաբեկիչները մուտք են գործել Բուլղարիա հունիսի 28-ին և այնտեղ մնացել մինչև հուլիսի 18-ը։ Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն զեկույցը կոչել է «ևս մեկ հաստատում այն ամենի, ինչ մենք արդեն գիտենք, որ Հեզբոլլահը և նրա իրանցի հովանավորները կազմակերպում են ահաբեկչության համաշխարհային արշավ, որը ընդգրկում է երկրներ և մայրցամաքներ»։ Նեթանյահուն ասել է, որ Բուլղարիայում տեղի ունեցած հարձակումը միայն մեկն է այն բազմաթիվ հարձակումներից, որոնք ծրագրել և իրականացրել են Հեզբոլլահը և Իրանը, ներառյալ հարձակումները Թաիլանդում, Քենիայում, Թուրքիայում, Հնդկաստանում, Ադրբեջանում, Կիպրոսում և Վրաստանում։

Կենտրոնական հետախութության վարչության նախկին ղեկավար Ջոն Բրենանը ասել է, որ «Բուլղարիայի հետաքննությունը բացահայտում է Հեզբոլլահը այնպիսին, ինչպիսին այն կա՝ ահաբեկչական խումբ, որը պատրաստ է անշրջահայացորեն հարձակում գործել անմեղ տղամարդկանց, կանանց և երեխաների վրա և այն իրական և աճող սպառնալիք է ներկայացնում ոչ միայն Եվրոպայի, այլև ամբողջ աշխարհի համար»։ Բուլղարական հետաքննության արդյունքները եկել են այն ժամանակ, երբ Իսրայելը դիմել էր Եվրամիությանը Հեզբոլլահին ահաբեկչական կազմակերպություն ճանաչելու հարցում միանալ Միացյալ Նահանգներին։

#### 2015 թվականի Շեբաայի ֆերմաների միջադեպ

Ի պատասխան 2015 թվականի հունվարի 18-ին Սիրիայի հարավում գտնվող Ալ-Կունեյտրայում Հեզբոլլահի և իրանցի սպաներից կազմված ռազմական շարասյան վրա հարձակմանը, Հեզբոլլահը հունվարի 28-ին հակատանկային հրթիռներով հարձակում է իրականացրել Իսրայելի կողմից օկուպացված Շեբաա ֆերմաներում գտնվող իսրայելական ռազմական շարասյան երկու մեքենաների վրա, որոնք պարեկություն են իրականացրել սահմանին։ Ինչպես հաստատել են իսրայելական զինվորականները, հարձակման արդյունքում սպանվել է 2 և վիրավորվել 7 իսրայելցի զինվոր և սպա։

#### 2023 թվականի Իսրայել-Լիբանան սահմանային բախումներ

2023 թվականի հոկտեմբերի 8-ին՝ Իսրայելա-պաղեստինյան պատերազմի ժամանակ, Հեզբոլլահը կառավարվող հրթիռներ և հրետանային արկեր է արձակել Իսրայելի կողմից գրավված Շեբաա ֆերմաների ուղղությամբ։ Իսրայելը պատասխանել է՝ Գոլանի բարձունքների և Լիբանանի սահմանի մոտ գտնվող Հեզբոլլահի դիրքերի վրա անօդաչու թռչող սարքերով հարվածներ հասցնելով և հրետանային կրակ բացելով։ Հարձակումը տեղի է ունեցել այն բանից հետո, երբ Հեզբոլլահն աջակցություն է հայտնել և գովել Համասի հարձակումներն Իսրայելի վրա։ Այս բախումները երկու երկրների միջև 2006 թվականի Լիբանանի պատերազմից հետո ամենախոշոր լարվածությունն է։

### Ռաֆիկ Հարիրիի սպանություն

2005 թվականի փետրվարի 14-ին սպանվել է Լիբանանի նախկին վարչապետ Ռաֆիկ Հարիրին ևս 21 այլ անձանց հետ միասին, երբ Բեյրութում նրա ավտոշարասյունը պայթել է ճանապարհի եզրին գտնվող ռումբից։ Նա եղել է Լիբանանի վարչապետը 1992-1998 և 2000-2004 թվականների ընթացքում։ 2009 թվականին ՄԱԿ-ի հատուկ տրիբունալը, որը հետաքննել է Հարիրիի սպանությունը, գտել է ապացույցներ, որոնք սպանությունը կապել են Հեզբոլլահի հետ։

2010 թվականի օգոստոսին ի պատասխան ՄԱԿ-ի տրիբունալի այն ծանուցման, թե Հեզբոլլահի որոշ անդամների մեղադրանք է ներկայացվելու, Հասան Նասրալլահը ասել է, Իսրայելը փորձել է Հարիրիին սպանելու ճանապարհներ գտնել շատ ավելի վաղ՝ 1993 թվականին, որպեսզի քաղաքական ճգնաժամ ստեղծի, որը կստիպի Սիրիային դուրս գալ Լիբանանից, և սպանությունից հետո [Լիբանանում] հակասիրիական տրամադրությունները կամրապնդի։ Նա շարունակել է՝ պատմելով, որ 1996 թվականին Հեզբոլլահը բերման է ենթարկել Իսրայելի համար աշխատող մի գործակալի՝ Ահմեդ Նասրալլահ անունով (որևէ կապ չունի Հասան Նասրալլահի հետ), որը իբրև թե կապ է հաստատել Հարիրիի անվտանգության աշխատակիցների հետ և նրանց ասել, որ ունի հիմնավոր ապացույց, որ Հեզբոլլահը պատրաստվում է սպանել Հարիրիին։ Որից հետո Հարիրին կապ է հաստատել Հեզբոլլահի և հետ և տեղեկացրել իրավիճակի վերաբերյալ։ Սաադ Հարիրին՝ Հարիրիի որդին պատասխանել է, որ ՄԱԿ-ը պետք է հետաքննի այդ պնդումները։

2011 թվականի հունիսի 30-ին Լիբանանի հատուկ տրիբունալը, որը ստեղծվել էր՝ ուսումնասիրելու Հարիրիի մահը, ձերբակալության որոշում է կայացրել Հեզբոլլահի չորս բարձրաստիճան անդամների նկատմամբ, այդ թվում Մուսթաֆա Բադր ադ-Դինի: Հուլիսի 3-ին Հասան Նասրալլահը մերժել է մեղադրական եզրակացությունը և դատապարտել դատարան կուսակցության դեմ դավադրություն իրականացնելու համար՝ խոստանալով, որ նշված անձինք ոչ մի դեպքում չեն ձերբակալվելու։

### Մասնակցություն Սիրիական քաղաքացիական պատերազմին

Հիմնական հոդված՝ Սիրիական ճգնաժամ
Հեզբոլլահը երկար ժամանակ եղել է Սիրիայի՝ Ալ-Ասադ ընտանիքի կողմից ղեկավարվող Բաաս կառավարության դաշնակիցը։ Հեզբոլլահն օգնել է Սիրիայի կառավարությանը Սիրիական քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ ընդդեմ սիրիական ընդդիմության, որը Հեզբոլլահը ներկայացրել է որպես սիոնիստական դավադրություն ալ-Ասադի հետ Իսրայելի դեմ իր դաշինքը ոչնչացնելու ուղղությամբ։ Ջենիվ Աբդոն կարծիք է հայտնել, որ Սիրիայի պատերազմում ալ-Ասադին Հեզբոլլահի ցուցաբերած աջակցությունը այն «վերափոխել է»՝ դարձնելով «2006 թվականին Իսրայելին ճակատամարտում պարտության մատնելու համար սուննիների աջակցությունը» ունեցող խմբից «խիստ շիական կիսառազմական ուժի»։ Հեզբոլլահը նաև կռվել է Իսլամական պետության դեմ։

2012 թվականի օգոստոսին ԱՄՆ-ն պատժամիջոցներ է սահմանել Հեզբոլլահի նկատմամբ պատերազմում նրա ենթադրյալ դերի համար։ Գլխավոր քարտուղար Նասրալլահը հերքել է, որ Հեզբոլլահը Սիրիայի կառավարության կողմից է կռվել՝ 2012 թվականի հոկտեմբերի 12-ի ելույթում նշելով, որ «հենց սկզբից սիրիական ընդդիմությունը լրատվամիջոցներին հայտնել է, թե Հեզբոլլահը 3000 մարտիկ է ուղարկել Սիրիա, որը մենք հերքել ենք»։ Համաձայն լիբանանյան *Daily Star* թերթի՝ Նասրալլահը նույն ելույթում ասել է, որ Հեզբոլլահի մարտիկները օգնել են Սիրիայի կառավարությանը «իրենց վերահսկողության տակ պահել ռազմավարական դիրք ունեցող 23 գյուղ [Սիրիայում], որոնք բնակեցված են լիբանանյան քաղաքացիություն ունեցող շիաներով»։ Նասրալլահն ասել է, որ Հեզբոլլահի մարտիկները են սպանվել Սիրիայում իրենց «ջիհադիստական պարտականությունները» կատարելիս։

2012 թվականին Հեզբոլլահի զինյալները Լիբանանից անցել են սահմանը և Սիրիայի ալ-Կուսեյրի շրջանի 8 գյուղ են գրավել։ 2013 թվականի փետրվարի 16-17-ին Սիրիայի ընդդիմադիր խմբերը պնդել են, որ Հեզբոլլահը սիրիական բանակից աջակցությամբ հարձակում է գործել Սիրիայի ազատ բանակի (ՍԱԲ) վերահսկողության տակ գտնվող սուննիական երեք հարևան գյուղերի վրա։ ՍԱԲ-ի խոսնակը ասել է. «Հըզբոլլահի ներխուժումն իր տեսակի մեջ առաջինն է կազմակերպման, պլանաորման և սիրիական ռեժիմի օդուժի հետ կոորդինացման առումով»։ Հեզբոլլահը նշել է, որ երեք լիբանանցի շիաներ, «գործելով ինքնապաշտպանության նպատակով», սպանվել են ՍԱԲ-ի հետ բախումների ժամանակ։ Լիբանանի անվտանգության աղբյուրները նշել են, որ երեքն էլ եղել Հեզբոլլահի անդամ։ Ի պատասխան փետրվարի 21-ին ՍԱԲ-ը իբրև թե հարձակում է գործել Հեզբոլլահի երկու դիրքերի վրա՝ Սիրիայում և Լիբանանում։ Հինգ օր հետո ՍԱԲ-ը ասել է, որ ինքը ոչնչացրել է Հեզբոլլահի մարտիկներ և սիրիացի սպաներ Լիբանան տեղափոխող ավտոշարասյունը՝ սպանելով ուղևորներին։

2013 թվականի հունվարին Իսրայելի ռազմաօդային ուժերի կողմից ենթադրաբար ոչնչացվել է Հեզբոլլահին SA-17 զենիթահրթիռային համալիր տեղափոխող ավտոշարասյունը։ Վնասվել է նաև մոտակայքում գտնվող քիմիական զենքերի հետազոտության կենտրոնը։ Նմանատիպ հարձակում է տեղի ունեցել նաև նույն թվականի մայիսին։

Մարտի 14-ի դաշինքի ղեկավարները և այլ հայտնի լիբանանցի գործիչներ կոչ են արել Հեզբոլլահին վերջ դնել Սիրիայի պատերազմում իրենց մասնակցությանը և նշել, որ դա Լիբանանի վտանգի տակ է դնում։ Հեզբոլլահի նախկին ղեկավար Սուբհի ալ-Թուֆայլին ասել է. «Հեզբոլլահը չպետք է պաշտպանի հանցավոր ռեժիմին, որը սպանում է սեփական ժողովրդին և երբեք ոչ մի կրակոց չի արձակել ի պաշտպանություն պաղեստինցիների»։ Նա ասել է. «Հեզբոլլահի այն մարտիկները, որ երեխաների են սպանում և ահաբեկում են մարդկանց ու ոչնչացնում տներ Սիրիայում, դժոխք են գնալու»։

Հերմելի շրջանում մի խումբ շիա և սուննի առաջնորդների կողմից իրականացրած Խորհրդակցական հավաքը ևս կոչ է արել Հեզբոլլահին «չմիջամտել» Սիրիայի գործերին։ Նրանք ասել են. «Սիրիայի ժողովրդի դեմ ճակատ բացելը և Լիբանանին Սիրիայի ժողովրդի հետ պատերազմի մեջ ներքաշելը շատ վտանգավոր է և բացասական ազդեցություն կունենա երկու երկրների հարաբերությունների վրա»։ Առաջադիմական սոցիալիստական կուսակցության ղեկավար Վալիդ Ջումբլաթը ևս կոչ է արել Հեզբոլլահին դադարեցնել իր գործողությունները և պնդել է, որ «Հեզբոլլահը Սիրիայի ներսում կռվում է Իրանի պատվերներով»։

Եգիպտոսի նախագահ Մուհամմադ Մորսին դատապարտել է Հեզբոլլահին՝ ասելով. «Մենք Հեզբոլլահի դեմ ենք՝ Սիրիայի ժողովրդի դեմ ագրեսիայի մեջ։ Սիրիայում Հեզբոլլահի համար ո՛չ տարածք, ո՛չ տեղ չկա»։

2013 թվականի մայիսի 12-ին Հեզբոլլահը Սիրիայի բանակի հետ միասին փորձել է վերագրավել ալ-Կուսեյրի մի մասը։ Լիբանանում «վերջերս ավելացել են Հեզբոլլահի մարտիկների հուղարկավորությունները» և «սիրիացի ապստամբները հրետակոծել են Հեզբոլլահի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքները»։

2013 թվականի մայիսի 25-ին Նասրալլահը հայտարարել է, որ Հեզբոլլահը Սիրիական քաղաքացիական պատերազմում կռվում է իսլամիստական ծայրահեղականների դեմ և «խոստացել է, որ իր խումբը թույլ չի տա սիրիացի զինյալներին վերահսկել Լիբանանին սահմանակից տարածքները»։ Նա հաստատել է, որ Հեզբոլլահը կռվել է սիրիական ստրատեգիական քաղաք ալ-Կուսեյրում Ասադի ուժերի կողմից։ Հեռուստատեսային ուղերձում նա ասել է. «Եթե Սիրիան հայտնվի Ամերիկայի, Իսրայելի և թաքֆիրների ձեռքում, ապա մեր տարածաշրջանի ժողովուրդը մութ ժամանակաշրջանում կհայտնվի»։

### Մասնակցություն Իրաքում Իրանի գլխավորած միջամտության

2014 թվականի հուլիսի սկզբին Հեզբոլլահը Բաղդադ է ուղարկել անհայտ քանակի տեխնիկական խորհրդատուներ և հետախուզական վերլուծաբաններ՝ աջակցլեու Իրաքում Իրանի միջամտությանը (2014 թվականից-մինչ օրս)։ Կարճ ժամանակ անց Հեզբոլլահի հրամանատր Իբրահիմ ալ-Հաջը սպանվել է Մոսուլի մոտակայքում։

### Լատինական Ամերիկայի գործողություններ

Հեզբոլլահի գործունեությունը Հարավային Ամերիկայում սկսել են 20-րդ դարի վերջից՝ կենտրոնանալով 1948 թվականի արաբ-իսրայելական պատերազմից և 1985 թվականի Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմից հետո այնտեղ տեղափոխված արաբական բնակչության վրա։ Հեզբոլլահի գործունեության մի ենթադրյալ տեսակ է փողերի լվացումը։ *Los Angeles Times-*ը գրել է, որ 1990-ական թվականներին խումբը շատ ավելի ակտիվ էր, հատկապես 1992 թվականի Արգենտինայում Իսրայելի դեսպանատան պայթյունի ժամանակ, չնայած ժամանակի ընթացքում նրա դերակատարումն ավելի անորոշ է դարձել։ *Vox* կայքը գրել է, որ 2001 թվականի Հայրենասիրական ակտի ընդունումից հետո Թմրամիջոցների դեմ պայքարի վարչությունը շրջանառության մեջ է դրել թմրամիջոցների ահաբեկչության տերմինը և ձերբակալել է ահաբեկչության մեջ ներգրավված լինելու նախկին պատմություն չունեցող անձանց։

2002 թվականին հաղորդվել է, որ Հեզբոլլահը բացահայտորեն գործում է Պարագվայի Սյուդադ դել Էստե քաղաքում։ 2008 թվականից ի վեր Թմրամիջոցների դեմ պայքարի վարչությունը սկսել է «Կասանդրա ծրագիրը» ընդդեմ Հեզբոլլահի գործունեության՝ կապված լատինամերիկյան թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության հետ։ Վարչության կողմից իրականացված հետաքննությունը պարզել է, որ Հեզբոլլահը տարեկան շուրջ միլիարդ դոլար է վաստակում և հազարավոր տոննաներով կոկաին է ապօրինի տեղափոխում Միացյալ Նահանգներ։ Հեզբոլլահի համար կոկաինի ապօրինի առքուվաճառքի մեկ այլ նպատակակետ է Պարսից ծոցի համագործակցության խորհուրդը։ 2013 թվականին Հեզբոլլահը մեղադրվել է Հարավային Ամերիկա ներթափանցելու և Լատինական Ամերիկայի նարկոկարտելների հետ կապեր ունենալու համար։ 

Տարածաշրջանում գործունեության տարածքներից մեկը Եռակի սահմանն է, որտեղ ենթադրաբար Հեզբոլլահը ներգրավված է կոկաինի ապօրինի շրջանառության մեջ. Պարագվայում Լիբանանի դեսպանատան պաշտոնյաներն աշխատել են հակազդել ամերիկյան մեղադրանքներին և արտահանձնման փորձերին։ Որոշ պնդումների համաձայն՝ 2016 թվականին Հեզբոլլահը թմրամիջոցների վաճառքից ստացված գումարներն օգտագործել է Սիրիայում զենքեր գնելու համար։ 2018 թվականին *Infobae* հայտնել է, որ Հեզբոլլահը գործում է Կոլումբիայում Արտաքին անտանգության կազմակերպություն անվան տակ։ Նույն տարում Արգենտինայի ոստիկանությունը ձերբակալել է անձանց, որոնք իբրև թե կապված են Հեզբոլլահի հանցավոր գործունեության հետ։

2020 թվականին *Los Angeles Times*-ը նշել է, որ այդ ժամանակ Հեզբոլլահը ծառայել է որպես «բոբո ձյաձյա» և որ «ԱՄՆ-ի փորձագետները և քաղաքական գործիչները, հատկապես ծայրահեղ աջակողմյանները, երկար ժամանակ պարբերաբար նախազգուշացումներ են արել, որ Հեզբոլլահը և այլ իսլամական խմբավորումները լուրջ վտանգ են ներկայացնում Լատինական Ամերիկայում»։ Տարբեր մեղադրանքներ են հնչել այն մասին, որ Կուբան, Նիկարագուան և Վենեսուելան աջակցում են Հեզբոլլահին տարածաշրջանում իրականացվող գործողություններում։ Լատինական Ամերիկայում Հեզբոլլահի ներկայության մասին իսրայելական հաղորդագրությունները հարցեր են առաջացրել ԱՄՆ-ում բնակվող լատինաամերիկյան վերլուծաբանների շրջանում, մինչդեռ փորձագետները ասում են, որ Լատինական Ամերիկայում ներկայության մասին հաղորդագրությունները չափազանցված են։

Southern Pulse-ի տնօրեն և վերլուծաբան Սամուել Լոգանը Պուլիցերյան կենտրոնին տված հարցազրույցում ասել է. «Թեհրանի հետ աշխարհաքաղաքական մերձավորությունն ուղղակիորեն չի նշանակում ձեր երկրի ներսում Հեզբոլլահի գործունեության մեղմություն»։ Վիլյամ Նյումանը 2022 թվականի «Իրերը երբեք այնքան վատ չեն, որ չեն կարող ավելի վատանալ» գրքում ասել է, որ Լատինական Ամերիկայում Հեզբոլլահի ներկայությունը «իրականում մինիմալ է» եղել, ինչպես նաև գրել է, որ Վենեսուելայի ընդդիմությունը նման մեղադրանքներ է առաջ քաշել՝ համոզելու Միացյալ Նահանգներին, որ ազգը վտանգի է ենթարկվել Վենեսուելայի կողմից՝ փորձելով խթանել արտաքին միջամտությունը։

### ԱՄՆ գործողություններ

Ալի Քուրանին՝ Հեզբոլլահի առաջին գործիչը, ով դատապարտվել է Միացյալ Նահանգներում, հետաքննության տակ է եղել 2013 թվականից և զբաղվել է Հեզբոլլահի «Իսլամական ջիհադ» կազմակերպությանը ահաբեկիչների հավաքագրման և թիրախավորման մասին տեղեկություններ տրամադրելու գործով։ Կազմակերպությունը հավաքագրել է Մինեսոտայի նախկին բնակչուհի և ռազմական լեզվաբան Մարիամ Թալա Թոմփսոնին, ով Հեզբոլլահին է տրամադրել տեղեկություններ «առնվազն 10 ԱՄՆ թիրախի և բազմաթիվ մարտավարությունների, տեխնիկայի և ընթացակարգերի» վերաբերյալ, նախքան հայտնաբերվելը և ԱՄՆ դատարանի կողմից պատասխանատվության ենթարկվելը։

### Այլ

2010 թվականին Ահբաշի և Հեզբոլլահի անդամները ներգրավված են եղել փողոցային կռվի մեջ, որը, կարծիք կա, որ եղել է կայանման հետ կապված խնդիրների պատճառով։ Երկու խմբերն էլ ավելի ուշ հանդիպել են՝ ընդհարման արդյունքում եղած զոհերի համար փոխհատուցման համատեղ ֆոնդ ստեղծելու համար։

Ֆինանսներ/տնտեսություն
----------------------

2021 թվականի սեպտեմբերին Իրանից Լիբանան վառելիքի տեղափոխում
2021 թվականի սեպտեմբերի վառելիքի պակասորդի ժամանակ, Հեզբոլլահը Իրանից նավթ/դիզելային վառելիք տեղափոխող 80 տանկերից բաղկացած շարասյուն է ընդունել։

Հարձակումներ Հեզբոլլահի առաջնորդների վրա
----------------------------------------

Հեզբոլլահը ևս դարձել է հարձակումների և առևանգումների թիրախ։ Այդպիսի դեպքերից են

* 1985 թվականին Բեյրութում ականապատ մեքենայի պայթյունի ժամանակ թիրախ է դարձել Հեզբոլլահի առաջնորդ Մոհամմադ Հուսեյն Ֆադլալլահը, սակայն մահափորձը ձախողվել է։
* 1989 թվականի հուլիսի 28-ին իսրայելցի կոմանդոսները առևանգել են Հեզբոլլահի առաջնորդ Շեյխ Աբդել Քարիմ Օբեյդին։ Այս գործողությունը արդյունքում ընդունվել է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 638 բանաձևը, որը դատապարտում էր բոլոր կողմերի կողմից պատանդ վերցնելը։
* 1992 թվականի փետրվարի 16-ին իսրայելական ուղղաթիռները հարձակվել են Լիբանանի հարավում գտնվող ավտոշարասյան վրա, ինչի հետևանքով սպանվել են Հեզբոլլահի առաջնորդ Աբաս ալ-Մուսավին, նրա կինը, որդին և ևս չորս հոգի։
* 1995 թվականի մարտի 31-ին Տյուրից 10 կմ դեպի արևելք՝ Իսրայելի անվտանգության գոտում, մեքենայի մեջ իսրայելական ուղղաթիռից արձակված մեկ հրթիռի հետևանքով սպանվել է Ռիդա Յասինը, որը նաև հայտնի է որպես Աբու Ալի։ Յասինը հարավային Լիբանանի բարձրագույն ռազմական հրամանատար էր։ Մեքենայում գտնվող նրա ուղեկցորդը նույնպես սպանվել է։ Պատասխան հրթիռակոծության հետևանքով զոհվել է իսրայելցի խաղաղ բնակիչ, 15-ը՝ վիրավորվել։
* 2008 թվականի փետրվարի 12-ին Դամասկոսում սպանվել է Իմադ Մուղնիեն ականապատ մեքենայի պայթյունի պատճառով։
* 2013 թվականի դեկտեմբերի 3-ին ավագ ռազմական հրամանատար Հասան ալ-Լաքիսը գնդակահարվել է իր տան մոտ՝ Բեյրութից 3 կմ հարավ-արևմուտք։ Նա մահացել է մի քանի ժամ անց՝ դեկտեմբերի 4-ին։
* 2015 թվականի հունվարի 18-ին Հեզբոլլահի մի խումբ գրոհայիններ թիրախավորվել են Ալ-Կունեյտրայում, որի պատասխանատվությունը ստանձնել է Ալ-Նուսրայի ճակատը։ Այս հարձակման մեջ, որի համար մեղադրվում էր նաև Իսրայելը, սպանվել են Իմադ Մուղնիեի որդին՝ Ջիհադ Մուղնիեն, Հեզբոլլահի հինգ այլ անդամներ և Ղոդս ուժերի իրանցի գեներալ Մոհամմադ Ալի Ալլահդադին։
* 2016 թվականի մայիսի 10-ին Դամասկոսի միջազգային օդանավակայանի մոտ տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով զոհվել է բարձրագույն ռազմական հրամանատար Մուստաֆա Բադրեդդինը։ Լիբանանյան ԶԼՄ-ների աղբյուրները հարձակումը վերագրել են Իսրայելին։ Հեզբոլլահը հարձակումը վերագրել է սիրիական ընդդիմությանը։

Թիրախավորման քաղաքականություն
-----------------------------

2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի հարձակումներից հետո Հեզբոլլահը դատապարտել է Ալ-Կաիդային Համաշխարհային առևտրի կենտրոնում խաղաղ բնակիչներին թիրախավորելու համար, սակայն լռել Պենտագոնի վրա հարձակման վերաբերյալ։ Հեզբոլլահը նաև դատապարտել է Արմեդ իսլամական խմբավորման կողմից Ալժիրում իրականացված ջարդերը, Եգիպտոսում զբոսաշրջիկների վրա Ալ-Ջամաա ալ-Իսլամիայի հարձակումները, Նիկ Բերգի սպանությունը և ԻԼԻՊ-ի հարձակումները Փարիզում։

Թեև Հեզբոլլահը դատապարտել է որոշակի հարձակումներ խաղաղ բնակչության վրա, որոշ մարդիկ կազմակերպությանը մեղադրում են 1994 թվականին արգենտինական սինագոգի ռմբակոծության մեջ։ Արգենտինացի դատախազ Ալբերտո Նիսմանը, Մարսելո Մարտինես Բուրգոսը և նրանց «մոտ 45 հոգուց բաղկացած անձնակազմը» ասել է, որ Հեզբոլլահը և Իրանում գտնվող կոնտակտային անձինք պատասխանատու են 1994 թվականին Արգենտինայում հրեական մշակութային կենտրոնի ռմբակոծության համար, որի ժամանակ «ութսունհինգ մարդ է սպանվել, ևս 200-ից ավելին վիրավորվել են»։

2012 թվականի օգոստոսին Միացյալ Նահանգների Պետական դեպարտամենտի ահաբեկչության դեմ պայքարի աշխատանքները համակարգող Դանիել Բենջամինն ասել է, որ Հեզբոլլահին «չեն կաշկանդում կողմնակի վնասների կամ քաղաքական հետևանքների մասին մտահոգությունները, որոնք կարող են առաջանալ այնտեղ [Եվրոպայում] գործողությունների իրականացման պատճառով»։

Արտաքին հարաբերություններ
-------------------------

Հեզբոլլահը սերտ հարաբերություններ ունի Իրանի հետ։ Այն նաև կապեր է ունեցել Սիրիայի ղեկավարության հետ, մասնավորապես նախագահ Հաֆեզ ալ-Ասադը աջակցել է կազմակերպությանը մինչև իր մահը 2000 թվականին։ Նա նաև Ասադի մերձավոր դաշնակիցն է, և Հեզբոլլահի առաջնորդը խոստացել է աջակցել սիրիացի առաջնորդին։ Չնայած Հեզբոլլահն ու Համասը կազմակերպականորեն կապված չեն, Հեզբոլլահը սուննի պաղեստինյան խմբավորմանը ապահովում է ռազմական նախապատրաստությամբ, ինչպես նաև տրամադրում է ֆինանսական և բարոյական աջակցություն։ Ավելին՝ Հեզբոլլահը Ալ-Ակսայի ապսամբության ուժեղ կողմնակիցն է եղել։

Ահաբեկչության դեմ պայքարող ամերիկացի և իսրայելցի պատասխանատուները պնդում են, որ Հեզբոլլահը կապեր ունի (կամ ուներ) Ալ-Կաիդայի հետ, թեև Հեզբոլլահի առաջնորդները հերքում են այդ մեղադրանքները։ Նաև Ալ-Կաիդայի որոշ առաջնորդներ, ինչպիսիք են Աբու Մուսաբ ալ-Զարկավին և վահաբիական հոգևորականները, Հեզբոլլահին համարել են հավատուրաց։ Սակայն Միացյալ Նահանգների հետախուզության պաշտոնյաները ենթադրում են, որ կապ է եղել Հեզբոլլահի և Ալ-Կաիդայի ցածրաստիճան գործիչների միջև, ովքեր Աֆղանստանից փախել են Լիբանան։ Այնուամենայնիվ, Լիբանանի տեղեկատվության նախկին նախարար Միշել Սամահան ասել է, որ Հեզբոլլահը եղել է կառավարության կարևոր դաշնակիցը ահաբեկչական խմբավորումների դեմ պատերազմում։ Նա «ապշեցուցիչ» է որակել «Հեզբոլլահին Ալ-Կաիդայի հետ կապելու ամերիկյան փորձը»։

### Հանրային կարծիք

Ըստ Լիբանանի տեղեկատվության նախարար Միշել Սամահայի՝ Հեզբոլլահը դիտվում է որպես «օրինական դիմադրության կազմակերպություն, որը պաշտպանել է իր հողը իսրայելական օկուպացիոն ուժերի դեմ և հետևողականորեն դիմակայել է իսրայելական բանակին»։

Համաձայն «Բեյրութի հետազոտությունների և տեղեկատվության կենտրոնի» կողմից 2006 թվականի հուլիսի 26-ին՝ Լիբանանի պատերազմի ժամանակ, հրապարակված հարցման՝ լիբանանցիների 87%-ը աջակցություն է հայտնել Հեզբոլլահին «Իսրայելի հյուսիսում պատասխան հարձակումների» համար, որը 29%-ով ավելին է նույն տարվա փետրվար ամսին անցկացված նմանատիպ հարցման համեմատ։ Առավել ակնառու է եղել ոչ շիա համայնքների կողմից Հեզբոլլահի դիմադրության աջակցության մակարդակը։ Հարցմանը մասնակցած քրիստոնյաների 80%-ը պաշտպանել է Հեզբոլլահին, դրուզների՝ 80%-ը և սուննիների՝ 89%-ը։

2004 թվականին լիբանանցի չափահասների շրջանում անցկացված հարցման ժամանակ հարցվածների 6%-ը անվերապահ աջակցություն է հայտնել «Հեզբոլլահին պետք է զինաթափել» հայտարարությանը։ 41%-ը հայտնել է չհիմնավորված անհամաձայնության մասին։ Գազայի հատվածի և Արևմտյան ափի բնակիչների շրջանում անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ 79,6%-ը «շատ լավ կարծիք» ունի Հեզբոլլահի վերաբերյալ, իսկ մնացածների մեծ մասը՝ «լավ կարծիք ունի»։ Հորդանանի չափահասների հարցումները 2005 թվականի դեկտեմբերին և 2006 թվականի հունիսին ցույց են տվել, որ համապատասխանաբար 63,9% և 63,3%-ը Հեզբոլլահին համարում են օրինական դիմադրության կազմակերպություն։ 2005 թվականի դեկտեմբերին անցկացված հարցման ժամանակ Հորդանանի չափահասների միայն 6%-ն է Հեզբոլլահին համարել ահաբեկիչ։

2006 թվականի հուլիսի USA Today/Gallup-ի հարցումը ցույց է տվել, որ հարցված 1005 ամերիկացիների 83%-ը Հեզբոլլահին գոնե մասամբ մեղադրել է 2006 թվականի Լիբանանի պատերազմի համար, մինչդեռ 66%-ը որոշ չափով մեղադրել է Իսրայելին։ Բացի այդ, 76%-ը հավանություն չի տվել Հեզբոլլահի ռազմական գործողություններին Իսրայելում, մինչդեռ 38%-ը հավանություն չի տվել Իսրայելի ռազմական գործողություններին Լիբանանում։ 2006 թվականի օգոստոսին ABC News-ի և The Washington Post-ի կողմից անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ հարցված 1002 ամերիկացիների 68%-ը գոնե մասամբ Հեզբոլլահին է մեղադրել 2006 թվականի Լիբանանի պատերազմի ժամանակ Լիբանանում քաղաքացիական բնակչության զոհերի համար, մինչդեռ 31%-ը որոշ չափով մեղադրել է Իսրայելին։ 2006 թվականի օգոստոսին CNN-ի կողմից իրականացված մեկ այլ հարցում ցույց է տվել, որ հարցված 1047 ամերիկացիների 69%-ը կարծում է, որ Հեզբոլլահը անբարյացակամ է կամ թշնամի է Միացյալ Նահանգների նկատմամբ։

2010-ին Լիբանանի մուսուլմանների շրջանում իրականացված հարցումը ցույց է տվել, որ լիբանանցի շիաների 94%-ը աջակցում է Հեզբոլլահին, մինչդեռ սուննի մուսուլմանների 84%-ը բացասական կարծիք է հայտնել այդ խմբի վերաբերյալ։

Ժամանակի ընթացքում Հեզբոլլահի վերաբերյալ հասարակական կարծիքը սկսել են փոխվել այն պատճառով, որ կազմակերպությունը աջակցել է Սիրիայում ընդդիմադիր շարժման դեմ Սիրիայի նախագահ Ասադի հարձակումներին։ 2012 թվականի փետրվարին Կահիրեում Համասի նախագահ Իսմայիլ Հանիայի ելույթի ժամանակ ամբոխը բղավել է Իրանի և Հեզբոլլահի դեմ այն բանից հետո, երբ Համասն իր աջակցությունն է հայտնել Սիրիայի ընդդիմությանը։ նախագահ Իսմայիլ Հանիայի հրապարակային ելույթի ժամանակ 2012 թվականի փետրվարին, երբ ՀԱՄԱՍ-ը փոխեց իր աջակցությունը սիրիական ընդդիմությանը։

#### Տեսակետներ Հեզբոլլահի վերաբերյալ

Լիբանանում 2020 թվականի նոյեմբերին Վաշինգտոնի Մերձավոր Արևելքի քաղաքականության պրո-իսրայելական, ամերիկյան ինստիտուտի կողմից իրականացված հարցումը ցույց է տվել, որ Հեզբոլլահի աջակցությունը խիստ նվազում է։ Ստորև ներկայացված է հարցման արդյունքների աղյուսակը։

| Կրոն | Շատ դրական (%) | Որոշ չափով դրական (%) | Որոշ չափով բացասական (%) | Շատ բացասական (%) | Անորոշ (%) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Քրիստոնյա | 6% | 10% | 23% | **59%** | 2% |
| Շիա | **66%** | 23% | 10% | 2% | 0% |
| Սուննի | 2% | 6% | 32% | **60%** | 0% |

### Հեզբոլլահը՝ որպես ահաբեկչական կազմակերպություն կամ դիմադրության շարժում

Հեզբոլլահի՝ օրինական քաղաքական կուսակցության, ահաբեկչական խմբավորման, դիմադրության շարժման կամ դրանց համակցության կարգավիճակը վիճելի հարց է։

2020 թվականի հոկտեմբերի դրությամբ Հեզբոլլահը կամ նրա ռազմական թևը ահաբեկչական կազմակերպություններ են համարվում առնվազն 26 երկրների, ինչպես նաև Եվրամիության և 2017 թվականից Արաբական պետությունների լիգայի անդամ երկրների մեծ մասի կողմից, բացառությամբ Իրաքի և Լիբանանի, որտեղ Հեզբոլլահը հզոր քաղաքական կուսակցությունը։

Հեզբոլլահին ահաբեկչական կազմակերպություն ճանաչած երկրներն են՝ Արաբական պետությունների լիգան և Պարսից ծոցի համագործակցության խորհուրդը և նրանց անդամները՝ Սաուդյան Արաբիան, Բահրեյնը, Արաբական Միացյալ Էմիրությունները, ինչպես նաև Արգենտինան, Կանադան, Կոլումբիան, Էստոնիան, Գերմանիան, Հոնդուրասը, Իսրայելը, Կոսովոն, Լիտվան, Մալայզիան, Պարագվայը, Սերբիան, Սլովենիան, Միացյալ Թագավորությունը, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները և Գվատեմալան։

ԵՄ-ն տարբերակում է Հեզբոլլահի քաղաքական թևը և ռազմական թևը՝ արգելելով միայն վերջինիս, թեև Հեզբոլլահն ինքը չի ընդունում նման տարբերակում։ Հեզբոլլահը պնդում է, որ այն օրինական դիմադրության շարժում է, որը պայքարում է Լիբանանի տարածքի ազատագրման համար։

«Մեծ տարբերություն» կա Հեզբոլլահի մասին ամերիկյան և արաբական ընկալումների միջև։ Արևմտյան մի քանի երկրներ պաշտոնապես Հեզբոլլահը կամ նրա արտաքին անվտանգության թևը դասում են ահաբեկչական կազմակերպությունների շարքին, և նրանց որոշ բռնի գործողություններ որակվել են որպես ահաբեկչական հարձակումներ։ Այնուամենայնիվ, արաբական և մուսուլմանական աշխարհների մեծ մասում Հեզբոլլահը հիշատակվում է որպես դիմադրության շարժում, որը զբաղվում է ազգային պաշտպանությամբ։

Նույնիսկ Լիբանանում երբեմն Հեզբոլլահի կարգավիճակը որպես «միլիցիա» կամ «ազգային դիմադրություն» վիճելի է եղել։ Լիբանանում կազմակերպությունը թեև համընդհանուր սիրված չէ, սակայն լայնորեն դիտվում է որպես Լիբանանը պաշտպանող ազգային դիմադրության օրինական կազմակերպություն, և իրականում Լիբանանի տեղեկատվության նախարարը նկարագրում է այն որպես կարևոր դաշնակից ահաբեկչական խմբավորումների դեմ պայքարում։

Միավորված ազգերի կազմակերպության Անվտանգության խորհուրդը երբեք Հեզբոլլահը չի ներառել իր պատժամիջոցների ցանկում որպես ահաբեկչական կազմակերպություն, թեև նրա անդամներից ոմանք դա արել են անհատապես։ Միացյալ Թագավորությունը Հեզբոլլահի ռազմական թևը ներառել է ահաբեկչական կազմակերպությունների շարքում մինչև 2019 թվականի մայիսը, երբ ամբողջ կազմակերպությունն համարվել ահաբեկչական, իսկ Միացյալ Նահանգները ամբողջ խմբավորումն է ներառել ահաբեկչական կազմակերպությունների ցուցակում։ Ռուսաստանը Հեզբոլլահին համարում է օրինական հասարակական-քաղաքական կազմակերպություն, իսկ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը մնում է չեզոք և կապեր պահպանում Հեզբոլլահի հետ։

2013 թվականի մայիսին Ֆրանսիան և Գերմանիան հայտարարություններ են տարածել, որ իրենք միանալու են եվրոպական այլ երկրներին՝ կոչ անելով ԵՄ-ին Հեզբոլլահը ճանաչել որպես ահաբեկչական խմբավորում։ 2020 թվականի ապրիլին Գերմանիան կազմակերպությունը, ինչպես նաև նրա քաղաքական թևը, որակել են որպես ահաբեկչական կազմակերպություն և արգելել Հեզբոլլահին աջակցելու ցանկացած գործունեություն։

Ստորև ներկայացված են Հեզբոլլահը ահաբեկչական խումբ ճանաչած երկրները և կառույցները։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  Արաբական պետությունների լիգա | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
| Արգենտինա Արգենտինա | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
| Ավստրալիա Ավստրալիա | Հեզբոլլահի Արտաքին անվտանգության կազմակերպությունը |  |
| Ավստրիա Ավստրիա | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
| Բահրեյն Բահրեյն | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
| Կանադա Կանադա | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
| Կոլումբիա Կոլումբիա | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
| Չեխիա Չեխիայի Հանրապետություն | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
| Էստոնիա Էստոնիա | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
| Եվրոպա Եվրոպական միություն | Հեզբոլլահի ռազմական թևը |  |
| Ֆրանսիա Ֆրանսիա | Հեզբոլլահի ռազմական թևը միայն, Ֆրանսիան քաղաքական թևը համարում է օրինական սոցիալ-քաղաքական կազմակերպություն |  |
| Գերմանիա Գերմանիա | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
|  Պարսից ծոցի համագործակցության խորհուրդ | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
| Գվատեմալա Գվատեմալա | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
| Հոնդուրաս Հոնդուրաս | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
| Իսրայել Իսրայել | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
| Կոսովո Կոսովո | Հեզբոլլահի ռազմական թևը |  |
| Լիտվա Լիտվա | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
| Նիդերլանդներ Նիդեռլանդներ | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
| Նոր Զելանդիա Նոր Զելանդիա | Հեզբոլլահի ռազմական թև Ալ-Մուքավամա ալ-Իսլամիյան, 2010 թվականից ի վեր |  |
| Պարագվայ Պարագվայ | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
| Սերբիա Սերբիա | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
| Սլովենիա Սլովենիա | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
| ԱՄԷ Արաբական Միացյալ Էմիրություններ | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
| Միացյալ Թագավորություն Միացյալ Թագավորություն | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |
| Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ | Ամբողջ կազմակերպությունը |  |

Հետևյալ երկրները չեն ճանաչել Հեզբոլլահը որպես ահաբեկչական կազմակերպություն։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ալժիր Ալժիր | Ալժիրը հրաժարվել է Հեզբոլլահը ճանաչել որպես ահաբեկչական կազմակերպություն |  |
| Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն | Չինաստանի Ժողովուրդների Հանրապետությունը մնում է չեզոք և պահպանում է կապերը Հեզբոլլահի հետ |  |
| Կուբա Կուբա | Կուբայում կա Հեզբոլլահի բազա |  |
| Իրան Իրան |  |  |
| Հյուսիսային Կորեա Հյուսիսային Կորեա | Ըստ ամենայնի աջակցում է Հեզբոլլահին |  |
| Ռուսաստան Ռուսաստան | Հեզբոլլահը համարում է սոցիալ-քաղաքական օրինական կազմակերպություն |  |
| Սիրիա Սիրիա |  |  |

Վիճելի՝

|  |  |
| --- | --- |
| Իրաք Իրաք |  |

#### Արևմուտքի տեսակետ

Միացյալ Նահանգների Պետական դեպարտամենտը Հեզբոլլահին ահաբեկչական կազմակերպություն է ճանաչել 1995 թվականից։ Խումբը շարունակում է մնալ Օտարերկրյա ահաբեկչական կազմակերպությունների և Հատուկ մատնանշված ահաբեկչական կազմակերպությունների ցուցակներում։ Համաձայն Կոնգրեսի հետազոտական ծառայության՝ «ԱՄՆ կառավարությունը Հեզբոլլահին պատասխանատու է համարում 1980-ականներին Լիբանանում ամերիկացիների դեմ ուղղված մի շարք հարձակումների և պատանդ վերցնելու համար, ներառյալ 1983 թվականի ապրիլին Բեյրութում ԱՄՆ դեսպանատան ռմբակոծումը և 1983 թվականի հոկտեմբերին ԱՄՆ զորանոցի ռմբակոծումը, որոնց արդյունքում սպանել է 258 ամերիկացի։ Հեզբոլլահի գործողությունները Լիբանանից դուրս, ներառյալ նրա մասնակցությունը 1990-ականներին Արգենտինայում իսրայելական և հրեական թիրախների ռմբակոծություններին և Իրաքում շիա ապստամբների հետ վերջին վարժանքներին, ԱՄՆ քաղաքականություն մշակողների մոտ ամրապնդել են կազմակերպության վերաբերյալ տեսակետը՝ որպես ունակ և մահացու հակառակորդ՝ պոտենցիալ համաշխարհային հասանելիությամբ։

Միացյալ Թագավորությունն առաջին կառավարությունն էր, որը փորձել է տարբերակել Հեզբոլլահի քաղաքական և ռազմական թևերը՝ 2008 թվականի հուլիսին վերջինիս հայտարարելով ահաբեկչական խմբավորում այն բանից հետո, երբ Հեզբոլլահը հաստատել է իր կապը Իմադ Մուղնիեի հետ։ 2012 թվականին Մեծ Բրիտանիայի «արտաքին գործերի նախարար Ուիլյամ Հեյգը հորդորել է Եվրամիությանը Հեզբոլլահի ռազմական թևը ներառել ահաբեկչական կազմակերպությունների ցուցակում»։ Ելնելով այն բացահայտումներից, որոնք մատնանշել են Հեզբոլլահի մասնակցությունը 2012 թվականին Բուլղարիայի Բուրգաս քաղաքում տեղի ունեցած ավտոբուսի պայթյունին, Եվրամիությունում վերսկսել են քննարկումներ՝ Հեզբոլլահի ռազմական թևը որպես ահաբեկչական խմբավորում որակելու վերաբերյալ։ 2013 թվականի հուլիսի 22-ին Եվրամիությունը համաձայնել է սիրիական հակամարտությունում Հեզբոլլահի աճող դերի հետ կապված մտահոգությունների պատճառով վերջինիս ռազմական թևը ներառել «սև ցուցակում»՝:

Հեզբոլլահի և Իսրայելի միջև 2006 թվականի հակամարտության ժամանակ Ռուսաստանի կառավարությունը հրաժարվել է Հեզբոլլահին ներառել ահաբեկչական կազմակերպությունների նոր հրապարակված ցուցակում, ընդ որում Ռուսաստանի Դաշնության Անվտանգության դաշնային ծառայության հակաահաբեկչական ծառայության ղեկավար Յուրի Սապունովը հայտարարել է, որ իրենք ցուցակում ներառում են միայն այն կազմակերպություններին, որոնք «մեր երկրի անվտանգության համար ամենամեծ վտանգն» են ներկայացնում։ Նախքան ցուցակի հրապարակումը, ՌԴ պաշտպանության նախարար Սերգեյ Իվանովը կոչ է արել «Հեզբոլլահին դադարեցնել ահաբեկչական ցանկացած մեթոդների կիրառումը, այդ թվում՝ հարևան պետությունների վրա հարձակումները»։

Քառյակի չորրորդ անդամը՝ ՄԱԿ-ը, նման ցուցակ չունի, սակայն ՄԱԿ-ը բազմիցս կոչ է արել Հեզբոլլահին զինաթափվել և մեղադրել է խմբավորմանը տարածաշրջանն ապակայունացնելու և լիբանանցի խաղաղ բնակիչներին վնաս պատճառելու մեջ։ Մարդու իրավունքների պաշտպանության կազմակերպություններ Amnesty International-ը և Human Rights Watch-ը մեղադրել են Հեզբոլլահին Իսրայելի խաղաղ բնակչության դեմ ռազմական հանցագործություններ կատարելու մեջ։

Արգենտինայի դատախազները Հեզբոլլահին և Իրանում նրանց ֆինանսական աջակիցներին պատասխանատու են համարում 1994 թվականին AMIA հրեական մշակութային կենտրոնի ռմբակոծության համար, որը Associated Press-ի կողմից նկարագրվել է որպես «ամենավատ ահաբեկչական հարձակում Արգենտինայի հողի վրա», որի արդյունքում «ութսունհինգ մարդ է զոհվել և ավելի քան 200-ը՝ վիրավորվել»": Հարավային Լիբանանի իսրայելական օկուպացիայի ժամանակ Ֆրանսիայի վարչապետ Լիոնել Ժոսպենը դատապարտել է Հեզբոլլահի գրոհայինների հարձակումները իսրայելական ուժերի վրա հարավային Լիբանանում՝ ասելով, որ դրանք «ահաբեկչություն» են և ոչ թե դիմադրության գործողություններ։ «Ֆրանսիան դատապարտում է Հեզբոլլահի հարձակումները և բոլոր տեսակի ահաբեկչական հարձակումները, որոնք կարող են իրականացվել զինվորների կամ, հնարավոր է, Իսրայելի քաղաքացիական բնակչության դեմ»։

Իտալիայի արտաքին գործերի նախարար Մասիմո Դ'Ալեման տարբերակում է դրել Հեզբոլլահի թևերի միջև. «Նրանք, բացի իրենց հայտնի ահաբեկչական գործունեությունից, ունեն նաև քաղաքական դիրք և ներգրավված են սոցիալապես»։ Գերմանիան չունի ահաբեկչական կազմակերպությունների սեփական ցուցակը՝ նախընտրելով ընդունել ԵՄ միասնական ցուցակը։ Այնուամենայնիվ, գերմանացի պաշտոնյաները նշել են, որ հավանաբար կաջակցեն կազմակերպությանը ահաբեկչական ճանաչելու գործում։

Նիդերլանդները Հեզբոլլահին համարում է ահաբեկչական կազմակերպություն, որը որպես այդպիսին ներկայացվում է իրենց ընդհանուր հետախուզության և անվտանգության ծառայության պաշտոնական զեկույցներում և արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնական պատասխաններում։

2015 թվականի սկզբին ԱՄՆ Ազգային հետախուզության տնօրենը հանել է Հեըզբոլլահին Միացյալ Նահանգների դեմ «ակտիվ ահաբեկչական սպառնալիքներ ներկայացնող» կազմակերպությունների ցուցակից, մինչդեռ այն մնում է ԱՄՆ-ի կողմից ճանաչված ահաբեկչական կազմակերպություն, իսկ 2015 թվականի կեսերին Հեզբոլլահի մի քանի պաշտոնյաներ ԱՄՆ-ի կողմից պատժամիջոցների են ենթարկվել Սիրիայում շարունակվող քաղաքացիական պատերազմում ռազմական գործունեությանը նպաստելու գործում իրենց դերի համար։

Սերբիան, որը վերջերս է Հեզբոլլահին ամբողջությամբ ճանաչել ահաբեկչական կազմակերպություն, միջոցներ է ձեռնարկում՝ սահմանափակելու Հեզբոլլայի գորխողությունները և ֆինանսական գործունեությունը։

#### Արաբական և մուսուլմանական աշխարհի տեսակետ

Կուալա Լումպուրում բողոքի ցույցի մասնակիցները Հեզբոլլահի դրոշով, 2012 թվականի սեպտեմբեր
2006 թվականին Հեզբոլլահը համարվել է օրինական դիմադրության շարժում արաբական և մուսուլմանական աշխարհի մեծ մասում։ Ավելին՝ սուննի արաբական աշխարհի մեծ մասը Հեզբոլլահին դիտարկել է որպես իրանական ազդեցության գործակալ, և հետևաբար ցանկացել է, որ Լիբանանում կազմակերպության իշխանություն նվազի։ Եգիպտոսը, Հորդանանը և Սաուդյան Արաբիան դատապարտել են Հեզբոլլահի գործողությունները՝ ասելով, որ «արաբներն ու մուսուլմանները չեն կարող թույլ տալ, որ Հեզբոլլահի նման անպատասխանատու և արկածախնդիր կազմակերպությունը տարածաշրջանը տանի դեպի պատերազմ», և դա անվանել են «վտանգավոր արկածախնդրություն»։

2009 թվականին Եգիպտոսում Հեզբոլլահի ենթադրյալ դավադրությունից հետո Հոսնի Մուբարաքի ռեժիմը Հեզբոլլահը պաշտոնապես որակել է որպես ահաբեկչական խմբավորում։ 2012 թվականի նախագահական ընտրություններից հետո նոր կառավարությունը ճանաչել է Հեզբոլլահին՝ որպես «իրական քաղաքական և ռազմական ուժ» Լիբանանում։ Լիբանանում Եգիպտոսի դեսպան Աշրաֆ Համդին հայտարարել է, որ «դիմադրությունը լիբանանյան տարածքը պաշտպանելու իմաստով... Դա նրանց առաջնային դերն է։ Մենք... կարծում ենք, որ որպես դիմադրության շարժում նրանք լավ աշխատանք են կատարել՝ շարունակելով պաշտպանել լիբանանյան տարածքը, և Իսրայելի կողմից օկուպացված հողերը վերադարձնելու փորձն օրինական է»։

Բահրեյնի ապստամբության ժամանակ Բահրեյնի արտաքին գործերի նախարար Խալիդ իբն Ահմադ Ալ Խալիֆան Հեզբոլլահին անվանել է ահաբեկչական խմբավորում և մեղադրել նրանց ցուցարարներին աջակցելու մեջ։ 2013 թվականի ապրիլի 10-ին Բահրեյնը Հեզբոլլահին ներառել է ահաբեկչական խմբավորման սև ցուցակում՝ դառնալով առաջին արաբական պետությունը, որ կատարել է այս քայլը։

Մինչ Հեզբոլլահն աջակցել է Եգիպտոսում, Եմենում, Բահրեյնում և Թունիսում ժողովրդական ապստամբություններին, 2011 թվականի սիրիական քաղաքացիական ապստամբության ժամանակ Հեզբոլլահը հրապարակայնորեն անցել է Իրանի և Սիրիայի կողմը։ Այս դիրքորոշումը արժանացել է հակակառավարական սիրիացիների քննադատությանը։ Այն պատժառով, որ Հեզբոլլահը աջակցում էր Արաբական գարնան համատեքստում այլ շարժումներին, հակակառավարական սիրիացիները հայտարարել են, որ իրենց «դավաճանված» են զգում Հեզբոլլահի կողմից կիրառվող երկակի ստանդարտների պատճառով։ Հեզբոլլահի կողմից Ալ-Կուսեյրայում Ասադի կառավարության հաղթանակին ցուցաբերած աջակցությունից հետո արաբական լրատվամիջոցներում սկսել են պարբերաբար հայտնվել Հեզբոլլահի դեմ ուղղված խմբագրականներ, իսկ հարավային Լիբանանում նկատվել են Հեզբոլլահի դեմ գրություններով գրաֆիտիներ։

2016 թվականի մարտին Պարսից ծոցի համագործակցության խորհուրդը Հեզբոլլահին անվանել է ահաբեկչական կազմակերպություն՝ Պարսից ծոցի երկրները խարխլելու ենթադրյալ փորձերի պատճառով, և Արաբական պետությունների լիգան, բացի Իրաքից և Լիբանանից, հետևել է այդ քայլին։ Գագաթնաժողովում Լիբանանի արտաքին գործերի նախարար Ջեբրան Բասիլն ասել է, որ «Հեզբոլլահը լայն ներկայացվածություն ունի և լիբանանյան համայնքի անբաժանելի խմբակցությունն է», մինչդեռ Իրաքի արտգործնախարար Իբրահիմ ալ-Ջաֆարին ասել է, որ Ժողովրդական մոբիլիզացիոն ուժերը և Հեզբոլլահը «պահպանել են արաբների արժանապատվությունը» և նրանք, ովքեր մեղադրում են նրանց ահաբեկիչ լինելու մեջ, հենց իրենք են ահաբեկիչներ։ Սաուդյան Արաբիայի պատվիրակությունը դուրս է եկել հանդիպման ընթացքում։ Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն այդ քայլն անվանել է «կարևոր և նույնիսկ զարմանալի»։

Արաբական պետությունների լիգայի այս քայլից մեկ օր առաջ Հեզբոլլահի առաջնորդ Նասրալլան ասել է, որ «Սաուդյան Արաբիան զայրացած է Հեզբոլլահի վրա, քանի որ նա համարձակվում է ասել այն, ինչ միայն մի քանի հոգի են համարձակվում ասել իր թագավորական ընտանիքի դեմ»։

2020 թվականին անվտանգության գերմանական մի կապալառու Կատարին մեղադրել է Հեզբոլլահին ֆինանսավորելու մեջ։ 2021 թվականի սեպտեմբերին ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենը բարձր է գնահատել Միացյալ Նահանգների և Կատարի կառավարության համատեղ ջանքերը Հեզբոլլահի ֆինանսական ցանցի դեմ։ Համաձայն Axios կայքի լուրերի՝ 2022 թվականի հուլիսին Կատարը մասնակցել է 30 երկրներից բաղկացած և Միացյալ Նահանգների գլխավորությամբ կազմակերպված հանդիպմանը՝ Հեզբոլլահին հակազդելու նպատակով։

#### Լիբանանի տեսակետ

Հեզբոլլահի սպանված անդամների գերեզմանները Բեյրութի դամբարանում2006 թվականի Լիբանանի պատերազմի ժամանակ տված հարցազրույցում այն ժամանակի նախագահ Էմիլ Լահուդը հայտարարել է, որ «Հեզբոլլահը մեծ հեղինակություն է վայելում Լիբանանում, որովհետև նա ազատեց մեր երկիրը… թեև այն շատ փոքր է, բայց նա դեմ է Իսրայելին»։ 2006 թվականի պատերազմից հետո լիբանանցիները, այդ թվում՝ կառավարության անդամները, դժգոհ էին երկրին հասցրած մեծ վնասից և Հեզբոլլահի գործողությունները համարում էին չարդարացված «վտանգավոր արկածախնդրություն», այլ ոչ թե օրինական դիմադրություն։ Նրանք մեղադրել են Հեզբոլլահին Իրանի և Սիրիայի անունից հանդես գալու մեջ։ Մարտի 14-ի դաշինքի մաս կազմող «Ապագա շարժման» պաշտոնյան զգուշացրել է, որ Հեզբոլլահն «ունի ահաբեկչական կուսակցության բոլոր հատկանիշները» և Լիբանանը տեղափոխում է դեպի իրանական իսլամական կառավարման համակարգ։

2008 թվականի օգոստոսին Լիբանանի կաբինետը քաղաքական հայտարարություն է տարածել, որը ճանաչել է «Լիբանանի ժողովրդի, բանակի և դիմադրության իրավունքը՝ ազատագրել Իսրայելի կողմից օկուպացված Շեբաա ֆերմաները, Քաֆար Շուբա բլուրները և Ղաջար գյուղի լիբանանյան հատվածը և պաշտպանել երկիրը՝ օգտագործելով բոլորը օրինական և հնարավոր միջոցները»։

Ան-Նահար օրաթերթի պահպանողական ուղղափառ քրիստոնյա խմբագիր Ջեբրան Թուենին Հեզբոլլահին անվանել է «իրանական ներմուծում» և ասել, որ «նրանք ոչ մի կապ չունեն արաբական քաղաքակրթության հետ»։ Թուենին կարծում էր, որ Հեզբոլլահի էվոլյուցիան կոսմետիկ է՝ թաքցնելով Լիբանանն իսլամացնելու և Իսրայելի հետ կործանարար պատերազմի տանելու երկարաժամկետ չարաբաստիկ ռազմավարությունը։

#### Գիտական տեսակետներ

Հասարակական գիտությունների ամենատարբեր ոլորտներում մասնագիտացած ակադեմիկոսները կարծում են, որ Հեզբոլլահը իսլամական ահաբեկչական կազմակերպության օրինակ է։ Նման գիտնականներից և հետազոտական ինստիտուտներից են՝

* Վալիդ Ֆարես՝ Լիբանանում ծնված ահաբեկչության մասնագետ,
* Մարկ ԼեՎին՝ ամերիկացի պատմաբան,
* Ավրահամ Սելա՝ իսրայելցի պատմաբան,
* Ռոբերտ Վիստրիխ՝ իսրայելցի պատմաբան,
* Էյալ Զիսեր՝ իսրայելցի պատմաբան.
* Սիամակ Խաթամի՝ իրանցի գիտնական,
* Ռոհան Գունարաթնա՝ սինգապուրցի գիտնական,
* Ներու Գաբա՝ ավստրալացի գիտնական,
* Տոր Բյորգո՝ նորվեգացի գիտնական,
* Մագնուս Նորել՝ Ժողովրդավարության եվրոպական հիմնադրամ,
* Անտոնի Քորդսման՝ Ռազմավարական և միջազգային հետազոտությունների կենտրոն,
* Ամերիկյան առաջընթացի կենտրոն,
* Միացյալ Նահանգների Խաղաղության ինստիտուտ։

### Օտարերկրյա օրենսդիրների տեսակետներ

Գրեշեմ Բարեթը ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատում օրենսդրություն է ներկայացրել, որը, ի թիվս այլ բաների, Հեզբոլլահին անվանել է ահաբեկչական կազմակերպություն։ Կոնգրեսի անդամներ Թոմ Լանտոսը, Ջիմ Սաքսթոնը, Թադ Մաքքոթերը, Քրիս Շեյսը, Չարլզ Բուստենին, Էլսի Հասթինգսը և Ռոբերտ Վեքսլերը օրենսդրությանը սատարող իրենց ելույթներում Հեզբոլլահին անվանել են ահաբեկչական կազմակերպություն։ Իրաքի վարչապետ Նուրի ալ-Մալիքիի ելույթից կարճ ժամանակ առաջ ԱՄՆ կոնգրեսական Դենիս Հասթերթը ասել է. «Նա [Մալիքին] դատապարտում է ահաբեկչությունը, և ես պետք է հավատամ նրա խոսքերին։ Հեզբոլլահը ահաբեկչական կազմակերպություն է»։

2011 թվականին Կոնգրեսի անդամներից կազմված երկկուսակցական խումբը ներկայացրել է Հեզբոլլահի հակաահաբեկչական ակտը։ Ակտը երաշխավորում էր, որ Լիբանանին տրամադրված ամերիկյան ոչ մի օգնություն չի անցնի Հեզբոլլահի ձեռքը։ Ակտի ընդունման օրը կոնգրեսական Դարել Իսան ասել է. «Հեզբոլլահը ահաբեկչական խմբավորում է և քաղցկեղ է Լիբանանում։ Հեզբոլլահի հակաահաբեկչական ակտը վիրահատության է ենթարկում այս քաղցկեղը և կամրապնդի այն լիբանանցիների դիրքերը, ովքեր դեմ են Հեզբոլլահին»։

2006 թվականի Լիբանանի պատերազմի ժամանակ Sky News-ին տված հարցազրույցում բրիտանացի պատգամավոր Ջորջ Գելովեյն ասել է, որ Հեզբոլլահը «ահաբեկչական կազմակերպություն չէ»։

Շվեյցարիայի խորհրդարանի նախկին պատգամավոր Ժան Զիգլերը 2006 թվականին ասել է. «Ես հրաժարվում եմ Հեզբոլլահին որպես ահաբեկչական խմբավորում որակել։ Դա դիմադրության ազգային շարժում է»։

Տես նաև
-------

|  |
| --- |
| 
  **Իրան**
 |

* Իսրայելա-պաղեստինյան պատերազմ (2023)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «Hezbollah». *The Collins English Dictionary*. Glasgow: HarperCollins. 2013. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 7-ին.  
«Hezbollah». *Webster's New World College Dictionary*. Cleveland: Wiley Publishing, Inc. 2012. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 7-ին.
3. ↑  Other transliterations include *Hizbollah*, *Hezbolla*, *Hezballah*, *Hisbollah*, *Hizbu'llah* and *Hizb Allah*.
4. 1 2 3 4  Jamail, Dahr (2006 թ․ հուլիսի 20). «Hezbollah's transformation». *Asia Times*. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 25-ին. Վերցված է 2007 թ․ հոկտեմբերի 23-ին.
5. 1 2 3  «Hezbollah (a.k.a. Hizbollah, Hizbu'llah)». Council on Foreign Relations. 2008 թ․ սեպտեմբերի 13. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ սեպտեմբերի 13-ին. Վերցված է 2008 թ․ սեպտեմբերի 15-ին.
6. 1 2  Levitt, Matthew (2013). *Hezbollah: The Global Footprint of Lebanon's Party of God*. էջ 15. ISBN 9781849043335. «... the Jihad Council coordinates 'resistance activity'.»  
Ghattas Saab, Antoine (2014 թ․ մայիսի 15). «Hezbollah cutting costs as Iranian aid dries up». *The Daily Star*. Վերցված է 2014 թ․ հունիսի 1-ին. «... Hezbollah's military wing ... Known as the 'Jihad Council'»
7. ↑  Dominique Avon, Anaïs-Trissa Khatchadourian, *Hezbollah: A History of the "Party of God",* Harvard University Press, 2012 978-0-674-07031-8 pp.21ff.
8. ↑  E. Azani, *Hezbollah: The Story of the Party of God: From Revolution to Institutionalization,* Springer, 2011 978-0-230-11629-0pp.59-63
9. 1 2 3 4  «Who Are Hezbollah?». *BBC News*. 2008 թ․ մայիսի 21. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 15-ին.
10. ↑  Mariam Farida, *Religion and Hezbollah: Political Ideology and Legitimacy,* Routledge, 2019 978-1-000-45857-2 pp.1-3.
11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Adam Shatz (2004 թ․ ապրիլի 29). «In Search of Hezbollah». *The New York Review of Books*. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ օգոստոսի 22-ին. Վերցված է 2006 թ․ օգոստոսի 14-ին.
12. 1 2 3 4  Itamar Rabinovich (2008). *Israel in the Middle East*. UPNE. ISBN 9780874519624. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 18-ին.
13. 1 2  Fisk, Robert (2014 թ․ սեպտեմբերի 7). «After the atrocities committed against Muslims in Bosnia, it is no wonder today's jihadis have set out on the path to war in Syria». *The Independent*. Վերցված է 2016 թ․ մարտի 25-ին.
14. ↑  «UN: Hezbollah has increased military strength since 2006 war». *Haaretz*. 2007 թ․ հոկտեմբերի 25. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 5-ին.
15. ↑  Frykberg, Mel (2008 թ․ օգոստոսի 29). «Mideast Powers, Proxies and Paymasters Bluster and Rearm». *Middle East Times*. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 31-ին. «And if there is one thing that ideologically and diametrically opposed Hezbollah and Israel agree on, it is Hezbollah's growing military strength.»
16. 1 2  Barnard, Anne (2013 թ․ մայիսի 20). «Hezbollah's Role in Syria War Shakes the Lebanese». *New York Times*. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 20-ին. «Hezbollah, stronger than the Lebanese Army, has the power to drag the country into war without a government decision, as in 2006, when it set off the war by capturing two Israeli soldiers»
17. 1 2  Morris, Loveday (2013 թ․ հունիսի 12). «For Lebanon's Sunnis, growing rage at Hezbollah over role in Syria». *Washington Post*. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ նոյեմբերի 5-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 20-ին. «... Hezbollah, which has a fighting force generally considered more powerful than the Lebanese army.»
18. ↑  «Iran-Syria vs. Israel, Round 1: Assessments & Lessons Learned». *Defense Industry Daily*. 2013 թ․ սեպտեմբերի 13. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 19-ին.
19. ↑  Hubbard, Ben (2014 թ․ մարտի 20). «Syrian Fighting Gives Hezbollah New but Diffuse Purpose». *New York Times*. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 30-ին. «... the fighting has also diluted the resources that used to go exclusively to facing Israel, exacerbated sectarian divisions in the region, and alienated large segments of the majority Sunni population who once embraced Hezbollah as a liberation force... Never before have Hezbollah guerrillas fought alongside a formal army, waged war outside Lebanon or initiated broad offensives aimed at seizing territory.»
20. ↑  Deeb, Lara (2006 թ․ հուլիսի 31). «Hizballah: A Primer». Middle East Report. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 31-ին.
21. ↑  Goldman, Adam (2014 թ․ մայիսի 28). «Hezbollah operative wanted by FBI dies in fighting in Syria». *Washington Post*. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 30-ին. «... Hasan Nasrallah has called the deployment of his fighters to Syria a 'new phase' for the movement, and it marks the first time the group has sent significant numbers of men outside Lebanon's borders.»
22. ↑  «Huge Beirut protest backs Syria». *BBC News*. 2005 թ․ մարտի 8. Վերցված է 2007 թ․ փետրվարի 7-ին.
23. ↑  "Hariri: Sunnis 'refuse' to join Hezbollah-Al Qaida war". AFP, 25 January 2014.
24. ↑  Blanford, Salim
25. ↑  Zirulnick, 2012
26. ↑  Filkins, Dexter (2013 թ․ սեպտեմբերի 30). «The Shadow Commander». *The New Yorker*. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 4-ին. «From 2000 to 2006, Iran contributed a hundred million dollars a year to Hezbollah. Its fighters are attractive proxies: unlike the Iranians, they speak Arabic, making them better equipped to operate in Syria and elsewhere in the Arab world.»
27. 1 2  Ghattas, Kim (2006 թ․ դեկտեմբերի 1). «Political ferment in Lebanon». *BBC News*. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 15-ին.
28. ↑  Stern, Yoav; Issacharoff, Avi (2008 թ․ մայիսի 10). «Hezbollah fighters retreat from Beirut after 37 die in clashes». *Haaretz*. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մայիսի 12-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
29. 1 2  Nafez Qawas (2008 թ․ օգոստոսի 6). «Berri summons Parliament to vote on policy statement». *The Daily Star*. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 6-ին.
30. ↑  Barnard, Anne (2014 թ․ հունվարի 3). «Mystery in Hezbollah Operatives Life and Death». *The New York Times*.
31. 1 2  Barnard, Anne (2013 թ․ հուլիսի 9). «Car Bombing Injures Dozens in Hezbollah Section of Beirut». *The New York Times*. Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 30-ին. «Hezbollah has portrayed the Syrian uprising as an Israeli-backed plot to destroy its alliance with Mr. Assad against Israel.»
32. ↑  Liz Sly and Suzan Haidamous 'Lebanon’s Hezbollah acknowledges battling the Islamic State in Iraq,' Washington Post 16 February 2015.
33. ↑  Ali Hashem, arrives in Iraq Արխիվացված 7 Մարտ 2016 Wayback Machine. Al Monitor 25 November 2014
34. ↑
35. ↑
36. ↑  Pike, John. «Hizballah (Party of God)».
37. ↑  «Hezbollah (a.k.a. Hizbollah, Hizbu'llah)». Council on Foreign Relations. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ սեպտեմբերի 27-ին.
38. ↑  Morley, Jefferson (2006 թ․ հուլիսի 17). «What Is Hezbollah?». *The Washington Post*.
39. ↑  «Who are Hezbollah?». *BBC News*.
40. ↑  Diaz & Newman, 2005, p. 55
41. ↑  Helena Cobban, Boston Review Hizbullah’s New Face Արխիվացված 12 Հուլիս 2009 Wayback Machine Accessed 14 August 2006
42. ↑  U.S Department of State (1999 թ․ հոկտեմբերի 1). «Background Information on Foreign Terrorist Organizations». Վերցված է 2006 թ․ հուլիսի 25-ին.
43. ↑  Israel Ministry of Foreign Affairs (1996 թ․ ապրիլի 11). «Hizbullah». Վերցված է 2006 թ․ հուլիսի 25-ին.
44. ↑  «SOR/2003-53: Criminal Code; Regulations Amending the Regulations Establishing a List of Entities» (PDF). *Canada Gazette Part II*. **137** (1 extra): 1. 2003 թ․ փետրվարի 12. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2012 թ․ հունվարի 18-ին.
45. ↑  Avi Shlaim (2001) *The Iron Wall: Israel and the Arab World* W.W. Norton, 0-393-32112-6 Chapter 10; "The Lebanese Quagmire 1981–1984". pp 384–423
46. ↑  Norton, Augustus (2009). *Hezbollah: A Short History*. Princeton University Press. էջ 33. ISBN 978-0-691-13124-5.
47. 1 2 3  Pape, Robert (2005). *Dying to win: the strategic logic of suicide terrorism*. New York: Random House. ISBN 1-4000-6317-5. Specifically: "Suicide Terrorist Campaigns, 1980–2003", Appendix 1. (Page 253 of Australian paperback edition, published by Scribe Publications)
48. 1 2  H. CON. RES. 190, 1st session 101st congress (1989 թ․ օգոստոսի 4). «Expressing the sense of the Congress over the reported murder of Lieutenant Colonel William Higgins and Hezbollah-sponsored terrorism». The Library of Congress. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հուլիսի 4-ին. Վերցված է 2006 թ․ օգոստոսի 8-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
49. 1 2 3  «Lebanon profile». *BBC News*. 2013 թ․ սեպտեմբերի 3. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 5-ին.
50. ↑  Harnden, Tony (2004 թ․ փետրվարի 21). «Video games attract young to Hizbollah». *The Daily Telegraph*. London. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ հուլիսի 21-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
51. 1 2 3 4  «In the Party of God: Are terrorists in Lebanon preparing for a larger war? by Jeffrey Goldberg». *The New Yorker*. 2002 թ․ հոկտեմբերի 14. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 3-ին.
52. ↑  Ranstorp, Magnus (Summer 1998). «The strategy and tactics of Hizballah's current Lebanonization process». *Mediterranean Politics*. **3** (1): 103–134. doi:10.1080/13629399808414643.
53. ↑  Alagha (2006), pp. 41–44
54. ↑  Alagha (2006), p. 47
55. ↑  Marius Deeb, Militant Islamic Movements in Lebanon: Origins, Social Basis, and Ideology, Occasional Paper Series (Washington, DC, Georgetown University, 1986) p.19
56. ↑  al-Nahar, 7 September 1985
57. ↑  *al-Nahar al-Arabi*, 10 June
58. ↑  *Ma'aretz*, 16 December 1983
59. ↑  *Le Point*, 30 July 1987
60. ↑  *al-Shira*, 28 August 1988
61. ↑  *Nouveau Magazine*, 23 July 1988
62. ↑  Ranstorp, *Hizb'allah* (1997), p.67
63. ↑  see also Bates, John D. (Presiding) (September 2003). «Anne Dammarell et al. v. Islamic Republic of Iran» (PDF). District of Columbia, U.S.: The United States District Court for the District of Columbia. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2005 թ․ դեկտեմբերի 31-ին. Վերցված է 2006 թ․ սեպտեմբերի 21-ին.
64. 1 2 3 4  US Department of State (1999 թ․ հոկտեմբերի 8). «Background Information on Foreign Terrorist Organizations». Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
65. 1 2  Israel Ministry of Foreign Affairs (1996 թ․ ապրիլի 11). «Hizbullah». Վերցված է 2006 թ․ օգոստոսի 17-ին.
66. ↑  «SOR/2003-53: Criminal Code; Regulations Amending the Regulations Establishing a List of Entities» (PDF). *Canada Gazette Part II*. **137** (1 extra): 1. 2003 թ․ փետրվարի 12. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2012 թ․ հունվարի 18-ին.
67. ↑  Barak, Oren. "Hizballah." *The Continuum Political Encyclopedia of the Middle East*. Ed. Avraham Sela. New York: Continuum, 2002. p. 350.
68. ↑  Rosenthal, Donna. *The Israelis: Ordinary People in an Extraordinary Land*. New York: Free Press, 2003. p. 15.
69. ↑  Collier, Robert. "Everyone casting suspicious eye on Iraq's Hezbollah." *San Francisco Chronicle*. 29 December 2003. 14 March 2008.
70. ↑  Adam Shatz, New York Review of Books, 29 April 2004 In Search of Hezbollah Արխիվացված 22 Օգոստոս 2006 Wayback Machine. Retrieved 15 August 2006.
71. ↑  Wright, Robin (2006 թ․ հուլիսի 13). «Options for U.S. Limited As Mideast Crises Spread». *Washington Post*. էջ A19.
72. ↑  Engeland, Dr Anisseh Van; Rudolph, Ms Rachael M (2013). *From Terrorism to Politics*. Ashgate Publishing, Ltd. էջ 36. ISBN 978-1-4094-9870-4.
73. ↑  United Nations Document A/54/723 S/2000/55, citing Al Hayyat, 30 October 1999«Letter dated January 25, 2000 from the Permanent Representative of Israel to the United Nations addressed to the Secretary-General». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ մարտի 10-ին. Վերցված է 2006 թ․ օգոստոսի 17-ին.. Retrieved 17 August 2006.
74. ↑  "The Shifts in Hizbullah's Ideology: Religious Ideology, Political Ideology, and Political Program"By Joseph Elie Alagha, Published by Amsterdam University Press, 2006,90-5356-910-3, 978-90-5356-910-8,380.
75. ↑  Joshua Mitnick. Behind the dispute over Shebaa Farms, *Christian Science Monitor*, 22 August 2006.
76. ↑  Whitaker, Brian (2006 թ․ մայիսի 10). «Flashpoint farmland». *The Guardian*. London. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 8-ին.
77. ↑  "Central to this issue is Hizballah's claim, which was also espoused by Lebanon's former pro-Syrian government, that the disputed Shebaa Farms are Lebanese rather than Syrian territories and are occupied by Israel. Therefore, Hizballah maintains that it is a legitimate resistance movement fighting for the liberation of Lebanese territory. Under this pretext, Hizballah, supported by some Lebanese parties, could argue that it is not a militia and thus it is outside the jurisdiction of Resolution 1559." Robert Rabil. Reinforcing Lebanon's Sovereignty, Washington Institute for Near East Policy, 8 November 2005.
78. 1 2  «Security council endorses secretary-general's conclusion on Israeli withdrawal from Lebanon as of 16 June». United Nations Security Council. 2000 թ․ հունիսի 18. Վերցված է 2006 թ․ սեպտեմբերի 29-ին.
79. ↑  «Israeli views on Shebaa Farms harden». 2006 թ․ օգոստոսի 25 – via news.bbc.co.uk.
80. ↑  Thisreen (Syrian newspaper) 21 June 1999, reprinted by MEMRI Secretary General of Hizbullah Discusses the New Israeli Government and Hizbullah's Struggle Against Israel Արխիվացված 30 Սեպտեմբեր 2008 Wayback Machine. Retrieved 30 July 2006.
81. 1 2 3  Joshua L. Gleis; Benedetta Berti (2012). *Hezbollah and Hamas: A Comparative Study*. ISBN 9781421406718. «
> Հեզբոլլահը ավելին է, քան պարզապես հակասիոնիստական. այն նաև ներկայացնում է հակասեմիտիզմի կատաղի շարանը՝ լի նացիստական ողջույններով։ Բացի այդ, ինչպես շատ այլ իսլամիստ ծայրահեղական և ահաբեկչական կազմակերպություններ, Հեզբոլլահը զբաղվում է Հոլոքոստի ժխտմամբ։... Հեզբոլլահի հակասեմիտիզմը, սակայն, ավելի խոր է ներթափանցել կազմակերպության մեջ, քան պարզապես Հոլոքոստի ժխտումը և դավադրության տեսությունները։ Չնայած հազվագյուտ դեպքերին, երբ Հեզբոլլահի պաշտոնյաները հայտարարել են, որ իրենք հակասիոնիստ են և հակասեմիտիստ չեն, այս խոսքերը չեն դիմանում ավելի խիստ քննությանը:... Հատկանշական է, որ 2006 թվականին Իսրայելի և Հեզբոլլահի միջև պատերազմի ժամանակ իսլամիստական խմբավորումը ներողություն է խնդրել միայն իսրայելցի արաբներին սպանելու համար, որոնք հրեա չեն։

»
82. ↑  "Lebanon and Israel: Nasrallah wins the war." *The Economist*. 17 August 2006. 18 November 2011.
83. ↑  Saad-Ghorayeb, Amal. *Hizbu'llah: Politics and Religion*. London: Pluto Press, 2002. pp. 168–86.
84. ↑  Wistrich, Robert S. *A Lethal Obsession: Anti-Semitism from Antiquity to the Global Jihad*. New York: Random House, 2010. pp. 766–767.
85. ↑  Block, Melissa. "'New Yorker' Writer Warns of Hezbollah's Radicalism." National Public Radio. 16 August 2006. 16 February 2008.
86. ↑  Sciolino, Elaine. "French Court Delays Decision on Hezbollah-Run TV Channel." *The New York Times* 12 December 2004. 14 February 2008.
87. ↑  Carvajal, Doreen. "French Court Orders a Ban on hezbollah-Run TV Channel." *The New York Times*. 14 December 2004. 14 February 2008.
88. ↑  Sciolino, Elaine. "A New French Headache: When Is Hate on TV Illegal?" *The New York Times*. 9 December 2004. 16 February 2008.
89. ↑  "Anti-Semitic Series Airs on Arab Television." Արխիվացված 2013-01-15 Wayback Machine ADL. 9 January 2004. 16 February 2008.
90. ↑  "Urge President Chirac to Block Hezbollah's Antisemitic and Hate TV from broadcasting into France" Արխիվացված 2 Մայիս 2013 Wayback Machine. Simon Wiesenthal Center. 21 May 2008.
91. ↑  "Hezbollah Pressures School Into Dropping 'Anne Frank.'" *The Jewish Daily Forward*. 9 November 2009.
92. ↑  Satloff, Roger. "The Holocaust's Arab Heroes." Արխիվացված 2020-05-01 Wayback Machine The Washington Institute for Near East Policy. 8 October 2006. 14 January 2009.
93. ↑  Stalinsky, Steven. "Hezbollah's Nazi Tactics." Արխիվացված 2017-10-10 Wayback Machine *The New York Sun*. 26 July 2006. 14 January 2009.
94. ↑  "Hezbollah presses school into pulling Anne Frank" Արխիվացված 12 Նոյեմբեր 2009 Wayback Machine. Jewish Telegraphic Agency. 9 November 2009
95. ↑  "Anne Frank diary offends Lebanon's Hezbollah." *Ynetnews*. 6 November 2009. 1 February 2015.
96. ↑  *al-Nahar al-Arabi walduwali*, 10–16 June 1985; and *La Revue du Liban*, 27 July – 3 August 1985. quoted in Ranstorp, *Hizb'allah in Lebanon,* (1997), p.41
97. ↑  Ranstorp, *Hizb'allah in Lebanon,* (1997), p. 64
98. 1 2 3  Ranstorp, *Hizb'allah in Lebanon,* (1997), p. 45
99. ↑  Nahmias, Roee. "Syria, Iran determined to protect Hizbullah." *Ynetnews*. 19 July 2006. 31 July 2010.
100. ↑  Daragahi, Borzou. "Lebanon's Hezbollah savors increasing legitimacy." *Los Angeles Times*. 13 April 2009. 17 April 2009.
101. ↑  «Larijani: Iran proud of backing Hezbollah». Siasat. 2010 թ․ հուլիսի 30. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ սեպտեմբերի 28-ին. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 21-ին.
102. 1 2 3  Engeland, Dr Anisseh Van; Rudolph, Ms Rachael M (2013). *From Terrorism to Politics*. Ashgate Publishing, Ltd. էջեր 33–34. ISBN 978-1-4094-9870-4.
103. ↑  Levitt, Matthew. "Hezbollah Finances – Funding the Party of God." The Washington Institute. February 2005. 1 February 2015.
104. 1 2 3  UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (2006 թ․ մարտի 29). «LEBANON: The many hands and faces of Hezbollah». Վերցված է 2006 թ․ օգոստոսի 17-ին.
105. 1 2  Harel, Amos; Stern, Yoav (2006 թ․ օգոստոսի 4). «Iranian official admits Tehran supplied missiles to Hezbollah». *Haaretz*. Israel. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 21-ին.
106. 1 2  Edward Cody; Molly Moore (2006 թ․ օգոստոսի 14). «The Best Guerrilla Force in the World». *The Washington Post*.
107. ↑  Soibel, Leah. «Iran in our own backyard». *Daily News*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 8-ին. Վերցված է 2015 թ․ փետրվարի 4-ին.
108. ↑  Labaki, Boutros. "The Role of Transnational Communmities in Fostering Development in Countries of Origin." United Nations. 12 May 2006: 15–16. 31 July 2010.
109. ↑  «Cigarette Smuggling Linked to Terrorism». *The Washington Post*. 2004 թ․ հունիսի 8.
110. ↑  Levitt, Matthew (2007). *Hamas*. Yale University Press. էջ 70. ISBN 978-0-300-12258-9.
111. ↑  Giraldo, Jeanne (2007). *Terrorism Financing and State Responses*. Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-5565-8.
112. ↑  «US Treasury takes action against Hezbollah funders». *Jerusalem Post*. 2013 թ․ ապրիլի 24.
113. ↑  «Nasrallah decries 'propaganda'». Al Jazeera. 2008 թ․ հոկտեմբերի 25. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 29-ին.
114. ↑  «Hezbollah denies drugs and money laundering claims». Agence France Presse. 2011 թ․ դեկտեմբերի 22. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 29-ին.
115. ↑  Iran pays Hezbollah $700 million a year, US official says, The National, 5 June 2018
116. ↑  Hezbollah paying the price of Iranian obstinance, YNET, 27 May 2019
117. ↑  «Treasury Targets Hizballah in Venezuela». *Press Release*. United States Department of Treasury. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 5-ին.
118. ↑  "The Militarization of Sex: The story of Hezbollah's halal hookups." by Hanin Ghaddar Արխիվացված 29 Նոյեմբեր 2009 Wayback Machine, *Foreign Policy*, 25 November 2009
119. ↑  Sachs, Susan (2000 թ․ մայիսի 31). «Hezbollah Offers a Helping Hand in Southern Lebanon». *The New York Times*. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
120. 1 2  «Hezbollah's secret weapon». CNN. 2006 թ․ հուլիսի 25. Վերցված է 2006 թ․ հուլիսի 25-ին.
121. ↑  Avakian, Alexandra. *Windows of the Soul*. Washington, D.C.: National Geographic. p. 186.
122. 1 2  «Analysis: Hezbollah a force to be reckoned with». Iiss.org. Agence France Presse. 2006 թ․ հուլիսի 18. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հունիսի 7-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
123. ↑  «پیشنهاد عربستان برای تشکیل نیروی مقابله با حزبالله». 2013 թ․ հունվարի 15. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունվարի 18-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 16-ին.
124. 1 2  Talley, Ian (2018 թ․ մայիսի 15). «Hezbollah Said to Be Laundering Money in South American Tri-Border Region». *The Wall Street Journal*. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 17-ին.
125. ↑  «Hezbollah Upsets The Balance in Lebanon». Voice of America. 2013 թ․ հունիսի 14. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունիսի 21-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 24-ին.
126. ↑  Richard Augustus Norton – Hizbollah. p. 140
127. ↑  Goldberg, Jeffrey (September 2010). «The Point of No Return». *The Atlantic*: 62.
128. ↑  Gross, Judah Ari. «IDF chief says Iranian missiles overhyped, but sent a message». *The Times of Israel*.
129. ↑  Harel, Amos (2010 թ․ ապրիլի 13). «Syria is shipping Scud missiles to Hezbollah». *Haaretz*. Israel. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 27-ին.
130. ↑  «Syria: Israel's Scud accusation may be pretense for attack». *Haaretz*. Israel. 2008 թ․ հոկտեմբերի 25. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 27-ին.
131. ↑  Harvey, Benjamin (2006 թ․ օգոստոսի 5). «Missiles Neutralizing Israeli Tanks». *The Washington Post*. Associated Press. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
132. ↑  McElroy, Damien (2014 թ․ հուլիսի 29). «North Korea denies reports of missile deal with Hamas». *The Daily Telegraph*. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունվարի 11-ին.
133. ↑  Weitz, Paul (2006 թ․ օգոստոսի 12). «Hezbollah, Already a Capable Military Force, Makes Full Use of Civilian Shields and Media Manipulation». *Journal of International Security Affairs*. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հունվարի 7-ին. Վերցված է 2008 թ․ հունվարի 9-ին.
134. ↑  «Hezbollah Reportedly Acquires SA-18 SAMs». Middle East Intelligence Bulletin. April 2003.
135. ↑  Gardner, Frank (2006 թ․ օգոստոսի 3). «Hezbollah missile threat assessed». *BBC News*. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 27-ին.
136. ↑  Scott Shane; Andrew W. Lehren (2010 թ․ նոյեմբերի 28). «Leaked Cables Offer Raw Look at U.S. Diplomacy». *The New York Times*. Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 26-ին. «... Cables describe the United States' failing struggle to prevent Syria from supplying arms to Hezbollah in Lebanon, which has amassed a huge stockpile since its 2006 war with Israel. ... information that Syria was providing increasingly sophisticated weapons to the group.»
137. ↑  Charley Keyes, "U.S. military needs flexibility due to poor predictions, Gates says", CNN, 24 May 2011
138. ↑  Danon, Danny. "Israel Deserves a Seat on the Security Council." *Politico*. 5 April 2017. 6 April 2017.
139. 1 2  Israeli US envoy: Hizbullah has 15,000 rockets on border. Jpost.com. Retrieved on 19 October 2010.
140. ↑  «IAF shoots down hostile drone from Lebanon off Haifa». *Jerusalem Post*. 2013 թ․ ապրիլի 25.
141. ↑  Kershner, Isabel (2014 թ․ մարտի 10). «Israel Watches Warily as Hezbollah Gains Battle Skills in Syria». *The New York Times*. Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 27-ին. «[T]he only way for Mr. Assad, a longtime Hezbollah ally, to repay the group is by supplying it with sophisticated weapons.»
142. ↑  «Nasrallah warns Israel could be 'wiped out' in war between US and Iran». *Times of Israel*. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 13-ին.
143. ↑  Seelye, Kate (2005 թ․ ապրիլի 1). «Lebanon's religious mix». *PBS Frontline World*. Public Broadcasting Service. Վերցված է 2006 թ․ հուլիսի 28-ին.
144. ↑  Norton, Augustus (2009). *Hezbollah: A Short History*. Princeton University Press. էջ 6. ISBN 978-0-691-13124-5.
145. ↑  «Hezbollah: Most Powerful Political Movement in Lebanon». Council on Foreign Relations. 2008 թ․ մայիսի 29. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունիսի 17-ին. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 5-ին.
146. ↑  Gambill, Gary. «The Counter-revolution of the Cedars». Mideastmonitor.org. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 16-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
147. ↑  William Harris (2012 թ․ հուլիսի 19). *Lebanon: A History, 600–2011*. Oxford University Press. էջ 274. ISBN 978-0-19-518111-1. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 7-ին.
148. ↑  «Lebanon tensions rise in clash with Hezbollah». *Haaretz*. Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 10-ին.
149. ↑  Stern, Yoav; Issacharoff, Avi (2008 թ․ մայիսի 10). «Hezbollah fighters retreat from Beirut after 37 die in clashes». *Haaretz*. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մայիսի 12-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
150. ↑  Worth, Robert F.; Bakri, Nada (2008 թ․ մայիսի 11). «Hezbollah to Withdraw Gunmen in Lebanon». *The New York Times*. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 5-ին.
151. ↑  «Lebanese leaders 'expect to elect a president' in 24 hours». France 24. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ մայիսի 20-ին. Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 31-ին.
152. ↑  *Al-Monitor*. *Lebanon's new electoral law could spell trouble for traditional parties*
153. 1 2  Al-Manar. *Sayyed Nasrallah Announces Hezbollah Electoral Platform: Combating Corruption Priority*
154. ↑  *L'Orient Le Jour*. *Les slogans électoraux de 2018 : un gros flop ? Արխիվացված 16 Մարտ 2018 Wayback Machine*
155. ↑  «Factbox: Hezbollah and allies gain sway in Lebanon parliament». Reuters. 2018 թ․ մայիսի 22.
156. ↑  Ajroudi, Asma. «Hezbollah and allies biggest winners in Lebanon polls». *Al Jazeera*.
157. ↑  Chehayeb, Kareem. «Lebanon's pro-Hezbollah bloc loses parliamentary majority». *Al Jazeera* (անգլերեն). Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 10-ին.
158. 1 2  Elise Labott; Henry Schuster (2006). «Lebanese media outlets' assets blocked». CNN.
159. ↑  «Terrorist Television Hezbollah has a worldwide reach». *National Review Online*. 2004 թ․ դեկտեմբերի 22. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ ապրիլի 27-ին. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 31-ին.
160. 1 2 3  Avi Jorisch (Winter 2004). «Al-Manar: Hizbullah TV, 24/7». *Middle East Quarterly*. Վերցված է 2006 թ․ սեպտեմբերի 3-ին.
161. ↑  «Al-Manar Television». Արխիվացված է օրիգինալից 2003 թ․ ապրիլի 10-ին. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 27-ին.
162. 1 2  Olfa Lamloum (2009). «Hezbollah's Media: Political History in outline». *Global Media and Communication*. **5** (3): 353–67. doi:10.1177/1742766509348673. S2CID 143704235.
163. ↑  «France pulls plug on Arab network». *BBC News*. 2004 թ․ դեկտեմբերի 14. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 5-ին.
164. ↑  "ADL Welcomes U.S. Designating Hezbollah's Al-Manar TV Station a Terrorist Organization: Calls On U.S. To Take Further Actions." Արխիվացված 11 Օգոստոս 2017 Wayback Machine *ADL*. 2 February 2015.
165. ↑  «U.S. Designates Al-Manar as a Specially Designated Global Terrorist Entity». U.S. Department of the Treasury. 2006 թ․ մարտի 23.
166. ↑  Commission of the European Communities Commission document SEC(2006) 160 Արխիվացված 8 Հունվար 2007 Wayback Machine. Retrieved 31 July 2006.
167. ↑  Roee Nahmias (2006 թ․ օգոստոսի 31). «Hizbullah presents: How to recruit children». *Ynetnews*. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 27-ին.
168. ↑  "Hezbollah Releases Anti-Israel War Game." Արխիվացված 15 Հունիս 2010 Wayback Machine ADL. 17 August 2007. 10 July 2010.
169. ↑  "8 year-old boy donates money to Hezbollah." *Ynetnews*. 6 November 2012.
170. ↑  Masters, Jonathan; Laub, Zachary. «Hezbollah (a.k.a. Hizbollah, Hizbu'llah)». *Council on Foreign Relations*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 28-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 5-ին.
171. 1 2  Wege, Carl Anthony (Summer 2016). «Anticipatory Intelligence and the Post-Syrian War Hezbollah Intelligence Apparatus». *International Journal of Intelligence and CounterIntelligence*. **29** (2): 236–59. doi:10.1080/08850607.2016.1121039. S2CID 155476605.
172. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Wege, Carl Anthony (2012). «Hizballah's Counterintelligence Apparatus». *International Journal of Intelligence and CounterIntelligence*. **25** (4): 771–85. doi:10.1080/08850607.2012.705185. S2CID 154283510.
173. ↑  United Nations Security Council (2004 թ․ սեպտեմբերի 2). «Resolution 1559 (2004)». Վերցված է 2007 թ․ մայիսի 1-ին. «3. Calls for the disbanding and disarmament of all Lebanese and non-Lebanese militias»
174. ↑  «Hezbollah has no intention to disarm». Intelligence and Terrorism Information Center at the Center for Special Studies (Israeli). 2005 թ․ սեպտեմբերի 7. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 29-ին. Վերցված է 2007 թ․ մայիսի 1-ին.
175. ↑  "Hezbollah: Hezbollah and the Recent Conflict." Արխիվացված 4 Մայիս 2007 Wayback Machine *ADL*. 29 September 2006. 26 June 2007.
176. ↑  Gambill, Gary (September–October 2006). «Briefing: Lebanese Public Opinion». Mideast Monitor. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ սեպտեմբերի 27-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 23-ին.
177. ↑  *Haaretz* 14 August 2008, "UN: We've cleared half the cluster bombs Israel dropped on Lebanon", by Shlomo Shamir
178. ↑  Jpost.Com Staff (2009 թ․ նոյեմբերի 8). «Hizbullah says it's getting ready for new war with Israel». *Jerusalem Post*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 29-ին. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 21-ին.
179. ↑  Blanford, Nicholas (2011). *Warriors of God: Inside Hezbollah's Thirty-Year Struggle Against Israel*. New York: Random House. էջ 582. ISBN 978-0-679-60516-4. Վերցված է 2014 թ․ ապրիլի 26-ին.
180. ↑  «Wariness of Resistance Brigades grows in Sidon». *The Daily Star (Lebanon)*. 2013 թ․ նոյեմբերի 13. Վերցված է 2014 թ․ ապրիլի 26-ին.
181. ↑  Nizar Abdel-Kader. «Iraq and the Future of Gulf Security Cooperation: A Lebanese perspective». *Lebanese Army Magazine*. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ ապրիլի 4-ին. Վերցված է 2006 թ․ հուլիսի 25-ին.
182. ↑  Third World Quarterly, Vol 14, No 2, 1993, reprinted at Al Mashriq Lebanon's Hizbullah: from Islamic revolution to parliamentary accommodation Accessed 26 July 2006
183. ↑  Rex A. Hudson, "The Sociology and Psychology of Terrorism: Who Becomes a Terrorist and Why?," Federal Research Division, Library of Congress (September 1999). Accessed 17 August 2006
184. ↑  Nasr, Vali, *The Shia Revival*, Norton, (2006), p. 115
185. 1 2  «2000: Hezbollah celebrates Israeli retreat». *BBC News*. 2000 թ․ մայիսի 26. Վերցված է 2006 թ․ հուլիսի 25-ին.
186. ↑  "Frontline: Target America: Terrorist attacks on Americans, 1979–1988", PBS News, 2001. Retrieved 4 February 2007.
187. ↑  «Hezbollah again denies involvement in deadly Buenos Aires bombing BEIRUT, March 19 (AFP)». Lebanon.com. 2003 թ․ մարտի 20. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 27-ին.
188. ↑  "Timeline of Hezbollah Violence." *CAMERA: Committee for Accuracy in Middle East Reporting in America*. 17 July 2006. 18 November 2006. Later reprinted in *On Campus* magazine's Fall 2006 issue and attributed the article to author Gilead Ini.
189. 1 2 3 4  Hezbollah Արխիվացված 27 Սեպտեմբեր 2006 Wayback Machine CFR. org Staff, the US Council on Foreign Relations, 17 July 2006
190. ↑  Levitt, Matthew (2013). *Hezbollah: The Global Footprint of Lebanon's Party of God*. Georgetown University Press. էջ 289.
191. ↑  Levitt, Matthew (2013). *Hezbollah: The Global Footprint of Lebanon's Party of God*. Georgetown University Press. էջ 23.
192. ↑  Worley, D. Robert. "Aligning Ends, Ways, and Means." *Google Books*. 1 February 2015.
193. 1 2 3  Levitt, Matthew (2013). *Hezbollah: The Global Footprint of Lebanon's Party of God*. Georgetown University Press. էջ 102.
194. ↑  Argentine trials may shed light on Panama mystery, Eric Jackson, Panama News Online, 17 October 2001.
195. ↑  Leonnig, Carol D. (2006 թ․ դեկտեմբերի 23). «Iran Held Liable In Khobar Attack». *The Washington Post*. Վերցված է 2014 թ․ սեպտեմբերի 26-ին.
196. ↑  «Fast Facts: Hezbollah». Fox News. 2006 թ․ հուլիսի 13. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
197. ↑  *Lebanon: Hezbollah and the Jan 15 Bombing* Stratfor, 15 January 2008
198. ↑  «Egypt's Brotherhood backs Hizbullah in spat with Cairo». *The Daily Star*. 2009 թ․ ապրիլի 24. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 4-ին.
199. ↑  «Hezbollah suspected in Bulgaria bus bombing». Al Jazeera. 2013 թ․ փետրվարի 5. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 6-ին.
200. ↑  Levitt, Matthew (2013). *Hezbollah: The Global Footprint of Lebanon's Party of God*. Georgetown University Press. էջ 297.
201. ↑  Bardos, Gordon N. (2013). «IRAN IN THE BALKANS: A History and a Forecast». *World Affairs*. **175** (5): 59–66. ISSN 0043-8200.
202. ↑  «Operation Accountability – Increased Israeli casualties led to Operation Accountability in 1993». Ynet.co.il. 1993 թ․ հուլիսի 25. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 21-ին.
203. ↑  «Israel/Lebanon, Unlawful Killings During Operation "Grapes of Wrath"». *BBC News*. 1996 թ․ հուլիսի 24. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2007 թ․ հոկտեմբերի 24-ին.
204. ↑  «History of Israel's role in Lebanon». *BBC News*. 1998 թ․ ապրիլի 1. Վերցված է 2007 թ․ հոկտեմբերի 24-ին.
205. 1 2  Cobban, Helena, «Hizbullah's New Face». *Boston Review*. April–May 2005. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ փետրվարի 3-ին. Վերցված է 2007 թ․ փետրվարի 2-ին.
206. ↑  «Israelis Held by the Hizbullah – October 2000 – January 2004». mfa.gov.il. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ ապրիլի 21-ին.
207. 1 2  «Israel, Hezbollah swap prisoners». CNN. 2004 թ․ հունվարի 29. Վերցված է 2010 թ․ ապրիլի 2-ին.
208. ↑  «Timeline of the July War 2006». *The Daily Star*. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ դեկտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 22-ին.
209. ↑  «Israel buries soldiers recovered in prisoner swap». ABC News. 2008 թ․ հուլիսի 17. Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 22-ին.
210. ↑  «Israeli warplanes hit Beirut suburb». CNN. 2006 թ․ հուլիսի 14.
211. ↑  Cody, Edward (2006 թ․ օգոստոսի 24). «Lebanese Premier Seeks U.S. Help in Lifting Blockade». *The Washington Post*. Վերցված է 2010 թ․ ապրիլի 2-ին.
212. ↑  Urquhart, Conal (2006 թ․ օգոստոսի 11). «Computerised weaponry and high morale». *The Guardian*. UK. Վերցված է 2006 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.
213. ↑  Bard, Mitchell (2006 թ․ հուլիսի 24). «Hezbollah Attacks Since May 2000». AIJAC. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ օգոստոսի 19-ին.
214. ↑  MacIntyre, Donald; Silver, Eric (2006 թ․ հուլիսի 14). «Israel widens bombing campaign as Lebanese militia groups retaliate». *The Independent*. UK. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հունվարի 25-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 27-ին.
215. ↑  Fisk, Robert (2012 թ․ մայիսի 22). «Cloud of Syria's war hangs over Lebanese cleric's death». *The Independent*. London. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 2-ին. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 17-ին.
216. ↑  Reuters, 12 September 2006; Al-Hayat (London), 13 September 2006
217. ↑  "Country Lebanon," The Economist Intelligence Unit, no. 4 (2006), pp. 3–6.
218. ↑  Fisk, Robert (2006 թ․ օգոստոսի 17). «Lebanon's pain grows by the hour as death toll hits 1,300». *The Independent*. London. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 17-ին.
219. ↑  «Lebanon Under Siege». Presidency of the Council of Ministers – Higher Relief Council (Lebanon). 2006 թ․ նոյեմբերի 9. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ սեպտեմբերի 27-ին. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 30-ին.
220. ↑  *Israel Vs. Iran: The Shadow War*, By Yaakov Katz, (NY 2012), p. 17
221. ↑  H. Varulkar, "Internal Conflict in Lebanon Over Control of Oil and Gas Resources," MEMRI, Inquiry & Analysis Series Report No. 624 (12 July 2010). Retrieved 5 May 2013.
222. 1 2  

> Մեջբերելով Վաշինգտոնի աղբյուրները՝ թերթը գրել է, որ հարձակումը նպատակ է ունեցել վրեժ լուծել իրանցի միջուկային գիտնական Մասուդ Ալի Մոհամմադի մահվան համար, որը նախորդ տարի էր սպանվել։․․․ Թուրքական հետախուզությունը նախ Ստամբուլի հարձակումը վերագրել է․․․ քրդական դիմադրությանը, սակայն ավելի ուշ եզրակացրել է, որ Հեզբոլլահն է կազմակերպել այն՝ գործելով Իրանի անունից։ Լուրի համաձայն՝ Հեզբոլլահի երեք գործակալ է ժամանել Բեյրութից Ստամուլ՝ սպանելու Կիմչիին։

"Report: Hezbollah tried to kill Israeli consul." *Ynetnews*. 18 July 2011.
223. ↑  Ravid, Barak (2012 թ․ հուլիսի 14). «Man detained in Cyprus was planning attack on Israeli targets for Hezbollah». *Haaretz*. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 15-ին.
224. ↑  «PMO: Iran connected to Hezbollah activity in Cyprus». *Yedioth Ahronot*. 2012 թ․ հուլիսի 14. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 15-ին.
225. 1 2  Tsvetelia Tsolova "Bulgaria blames Hezbollah in bomb attack on Israeli tourists," Արխիվացված 15 Հոկտեմբեր 2015 Wayback Machine Reuters (5 February 2013). Retrieved 5 May 2013.
226. ↑  «Israel unlikely to retaliate after Bulgaria report. Times of Israel. Jan 2013». *The Times of Israel*.
227. 1 2  «Bulgaria: Hezbollah behind Burgas attack». 2013 թ․ փետրվարի 5. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ փետրվարի 6-ին. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 6-ին.
228. ↑  "Tel Aviv Diary: Netanyahu Loses His Security Edge", Marc Schulman, 1/28/15, *Newsweek*
229. ↑  «Two Israeli soldiers killed in Hezbollah missile attack». *Al Jazeera* (անգլերեն). Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 13-ին.
230. ↑  Goldenberg, Tia; Shurafa, Wafaa (2023 թ․ հոկտեմբերի 8). «Hezbollah and Israel exchange fire as Israeli soldiers battle Hamas on second day of surprise attack». *Associated Press* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հոկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.
231. ↑  «Israel, Hezbollah exchange artillery, rocket fire». *Reuters* (անգլերեն). 2023 թ․ հոկտեմբերի 8. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հոկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.
232. ↑  Follath, Erich (2009 թ․ մայիսի 23). «New Evidence Points to Hezbollah in Hariri Murder». *Der Spiegel*.
233. ↑  «Nasrallah: Israel used secret agent to turn Lebanon gov't against Hezbollah». *Haaretz.com*. 2010 թ․ օգոստոսի 9.
234. ↑  «Lebanon PM: UN must probe claims of Israeli complicity in Hariri murder». *Haaretz.com*. 2010 թ․ օգոստոսի 12.
235. ↑  «Hariri murder: UN tribunal issues arrest warrants». *BBC News*. 2011 թ․ հունիսի 30. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 3-ին.
236. ↑  «Hezbollah leader Nasrallah rejects Hariri indictments». *BBC News*. 2011 թ․ հուլիսի 3. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 3-ին.
237. ↑  Abdo, Geneive (2013 թ․ հունիսի 7). «Why Sunni-Shia conflict is worsening». *June 7, 2013*. cnn.com. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 12-ին.
238. ↑  «Hezbollah leader vows to fight Islamic State group 'everywhere'». *France24*. 2015 թ․ մայիսի 25.
239. ↑  «Hezbollah seizes much of Islamic State enclave on Syrian-Lebanese border: Nasrallah». *Reuters*. 2017 թ․ օգոստոսի 24.
240. ↑  «US adds Hezbollah to Syria sanctions list». *Al Jazeera Media Network*. 2012 թ․ օգոստոսի 10.
241. ↑  «Drone flight over Israel: Nasrallah's latest surprise». 2009 թ․ հունվարի 10.
242. ↑  Hirst, David (2012 թ․ հոկտեմբերի 23). «Hezbollah uses its military power in a contradictory manner». *The Daily Star*. Beirut.
243. 1 2  «Hezbollah fighters, Syrian rebels killed in border fighting». *Al Arabiya*. 2013 թ․ փետրվարի 17. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ փետրվարի 18-ին. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 18-ին.
244. ↑  "Hezbollah condemned for 'attack on Syrian villages'". BBC News, 18 February 2013. Retrieved 18 February 2013.
245. 1 2  «Baalbek figures urge Hezbollah to stop fighting in Syria». *The Daily Star (Lebanon)*. 2013 թ․ փետրվարի 25. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 26-ին.
246. ↑  "Syrian rebels claim successful attack on Hezbollah". *The Times of Israel*, 26 February 2013. Retrieved 26 February 2013.
247. 1 2  "March 14, PSP slam Hezbollah activities in Syria". *The Daily Star*, 19 February 2013. Retrieved 26 February 2013.
248. ↑  "Hezbollah fighters dying in Syria will go to hell, Tufaili". Ya Libnan, 26 February 2013. Retrieved 26 February 2013.
249. ↑  "Rival Lebanese groups fighting in Syria: Jumblatt". *The Daily Star*, 24 February 2013. Retrieved 26 February 2013.
250. ↑  «Morsi cuts Egypt's Syria ties, condemns Hezbollah». *Ynet News*. 2013 թ․ հունիսի 15. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 13-ին.
251. 1 2  Barnard, Anne; Saad, Hwaida (2013 թ․ մայիսի 20). «Hezbollah Aids Syrian Military In a Key Battle». *The New York Times*. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 4-ին.
252. 1 2 3  Mroue, Bassej (2013 թ․ մայիսի 25). «Hezbollah chief says group is fighting in Syria». Associated Press. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 25-ին.
253. ↑  Beauchamp, Zack (2014 թ․ սեպտեմբերի 23). «Iran is fighting on the Iraqi government's side». *vox.com*. Vox. Վերցված է 2014 թ․ սեպտեմբերի 26-ին.
254. ↑  Gato, Pablo; Windrem, Robert (2007 թ․ մայիսի 9). «Hezbollah builds a Western base». *Telemundo*. NBC News. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 17-ին.
255. 1 2 3  Linthicum, Kate (2020 թ․ հունվարի 10). «Could Iran — and Hezbollah — strike in Latin America?». *The Los Angeles Times* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 23-ին.
256. ↑  Beauchamp, Zack (2016 թ․ փետրվարի 1). «The DEA says it just busted a Hezbollah operation laundering money for drug cartels». *Vox (website)* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 23-ին.
257. ↑  Goldberg, Jeffrey (2002 թ․ հոկտեմբերի 28). «In the Party of God». *The New Yorker*. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 17-ին.
258. ↑  Meyer, Josh (2017). «The secret backstory of how Obama let Hezbollah off the hook». *Politico*. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 17-ին.
259. ↑  Valencia, Robert (2017 թ․ դեկտեմբերի 18). «Hezbollah Smuggled Tons of Cocaine into the U.S. During Obama Administration, Report Reveals». *Newsweek*. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 17-ին.
260. ↑  «Hezbollah drug cartels in Latin America target GCC states». *The Baghdad Post*. 2018 թ․ ապրիլի 9. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ օգոստոսի 18-ին. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 17-ին.
261. ↑  «Iran, Hezbollah mine Latin America for revenue, recruits, analysts say». CNN. 2013 թ․ հունիսի 4. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 4-ին.
262. ↑  Ottolenghi, Emanuele (2018 թ․ օգոստոսի 15). «Lebanon Is Protecting Hezbollah's Cocaine Trade in Latin America». *Foreign Policy*. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 17-ին.
263. ↑  Brooks-Pollock, Tom (2016 թ․ փետրվարի 2). «Worldwide drug trafficking ring 'links Hezbollah to Latin American cartels'». *Independent*. United Kingdom. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 17-ին.
264. ↑  Chaya, George (2018 թ․ ապրիլի 7). «Interpol detecta actividades ilícitas de Hezbollah en Colombia». *Infobae* (իսպաներեն). Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 17-ին.
265. ↑  Diaz, Shlomi (2018 թ․ հուլիսի 25). «Argentine authorities nab terror cell funneling money to Hezbollah». Florida Jewish Journal. *Miami Sun-Sentinel*. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 17-ին.
266. ↑  Gantz, Menachem (2011 թ․ սեպտեմբերի 1). «Report: Hezbollah opens base in Cuba». *Ynet* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 12-ին.
267. 1 2 3  Rogers, Tim (2012 թ․ սեպտեմբերի 10). «What's Behind Nicaragua's Rumored Links to Hezbollah?». *Pulitzer Center*.
268. ↑  Humire, Joseph M. (2020 թ․ հոկտեմբերի 7). «The Maduro-Hezbollah Nexus: How Iran-backed Networks Prop up the Venezuelan Regime». *Atlantic Council* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 23-ին.
269. ↑  Clarke, Colin P. (2019 թ․ փետրվարի 9). «Hezbollah Is in Venezuela to Stay». *Foreign Policy* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հոկտեմբերի 23-ին.
270. ↑  P, Jeferson Guarin (2020 թ․ դեկտեմբերի 30). «FARC-Hezbollah: The success of Venezuela-Iran proxy groups and their convergence in the Americas». *Security and Defence Quarterly* (english). **31** (4): 117–134. doi:10.35467/sdq/130934. ISSN 2300-8741.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
271. ↑  Vianna de Azevedo, Christian (2018). «Venezuela's toxic relations with Iran and Hezbollah: an avenue of violence, crime, corruption and terrorism». *Florida International University*.
272. ↑  «Hezbollah in South America: The Threat to Businesses». Stratfor. 2018 թ․ փետրվարի 5. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 17-ին.
273. ↑  Neuman, William (2022). *Things Are Never So Bad That They Can't Get Worse* (անգլերեն). St. Martin's Publishing. էջեր 278–279. ISBN 9781250266163.
274. ↑  Al Arabiya News. (4 December 2019. Updated 20 May 2020). "Hezbollah operative in US sentenced to 40 years in spying case shows no remorse". Al Arabiya English website Retrieved 23 June 2021.
275. ↑  Spencer C. Hsu. (23 June 2021). "Pentagon linguist sentenced to 23 years for exposing U.S. sources in Iraq to Hezbollah in rare terrorism espionage case
". Washington Post website Retrieved 24 June 2021.
276. ↑  Yalib, Yalib (2010 թ․ օգոստոսի 30). «Hezbollah, Al Ahbash chiefs meet over Borj Abi Haidar incident».
277. ↑  «Hezbollah flexes its muscles in Lebanon and provides free Iranian fuel». *The Washington Post* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 14-ին.
278. ↑  «Hezbollah brings Iran fuel to Lebanon despite US sanctions» (անգլերեն). Associated Press. 2021 թ․ սեպտեմբերի 16. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 14-ին.
279. ↑  «Abduction of Sheikh Obeid, Security Council Resolution 638». Jewishvirtuallibrary.org. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 27-ին.
280. ↑  «ISRAEL KILLS A HEZBOLLAH LEADER AND AIDE IN S. LEBANON RAID». *Deseret News*. Associated Press. 1995 թ․ մարտի 31.
281. ↑  Middle East International No 498, 14 April 1995; Publishers Lord Mayhew, Dennis Walters MP; Editor Michael Adams; Jim Muir pp.6–7
282. ↑  «Hezbollah's most wanted commander killed in Syria bomb». Reuters. 2008 թ․ փետրվարի 13. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ հունիսի 22-ին. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 5-ին.
283. ↑  «Slain Hezbollah honcho held key role in drone program». *The Times Of Israel*. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հունվարի 21-ին. Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 22-ին.
284. ↑  «Hezbollah fighters killed in Israeli attack». AlJazeera. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 4-ին.
285. ↑  «Masses chant 'Death to Israel' at funeral for Hezbollah commander slain in alleged Israeli strike». *The Jerusalem Post*. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 4-ին.
286. ↑  «Hezbollah mourns fighters killed in attack». Aljazeera. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 4-ին.
287. ↑  Tomson, Chris (2016 թ․ մայիսի 13). «Breaking: Israel kills Hezbollah commander in airstrike over Damascus». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մայիսի 13-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 13-ին.
288. ↑  «Leading Hezbollah commander and key Israel target killed in Syria». *The Guardian*. 2016 թ․ մայիսի 13.
289. ↑  «Hezbollah blames insurgent shelling for death of top commander in Syria». *Ynet*. 2016 թ․ մայիսի 14.
290. ↑  James A Russell; James J. Wirtz, eds. (2009). *Globalization and WMD Proliferation: Terrorism, Transnational Networks and International Security*. Routledge. էջ 86. ISBN 978-1-134-07970-4.
291. ↑  «FS\_184». *CJPME – English*.
292. ↑  Wright, Robin (2006 թ․ հուլիսի 16). «Inside the Mind of Hezbollah». *The Washington Post*. Վերցված է 2006 թ․ օգոստոսի 1-ին.
293. ↑  Hezbollah's condemnation of murder of civilians in Egypt and Algeria is described in Saad-Ghorayeb, p. 101.
294. ↑  Usher, Sebastian (2004 թ․ մայիսի 13). «Muted Arab reaction to Berg beheading». *BBC News*. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 5-ին.
295. ↑  «Hezbollah chief condemns Paris attacks» (video). *The New York Times*. Reuters. 2015 թ․ նոյեմբերի 15. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 21-ին.
296. ↑  Larry Luxner (2006 թ․ մարտի 4). «AMIA Probe Was Botched: Argentina». *The Jewish Week*. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հուլիսի 15-ին. Վերցված է 2007 թ․ փետրվարի 5-ին.
297. 1 2  «Former Iran leader sought in bombing». *The Jerusalem Post*. Associated Press. 2006 թ․ հոկտեմբերի 25. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 21-ին.
298. ↑  «US warns Hezbollah may strike in Europe». *Yahoo News*. AFP. 2012 թ․ օգոստոսի 10. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 13-ին. Վերցված է 2012 թ․ օգոստոսի 10-ին.
299. ↑  «Hezbollah could hit Europe at any time, with no warning». *The Jerusalem Post*. 2012 թ․ օգոստոսի 10. Վերցված է 2012 թ․ օգոստոսի 10-ին.
300. ↑  «Hezbollah may strike in Europe at any time: US». France 24. AFP. 2012 թ․ օգոստոսի 10. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 11-ին. Վերցված է 2012 թ․ օգոստոսի 10-ին.
301. ↑  Halliday, Fred. "A Lebanese fragment: two days with Hizbollah." Արխիվացված 20 Օգոստոս 2006 Wayback Machine openDemocracy. 20 July 2006. 17 February 2007.
302. ↑  Rabil, Robert G (Fall 2007). «Has Hezbollah's Rise Come at Syria's Expense?». *Middle East Quarterly*: 43–51. Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 23-ին.
303. ↑  Calamur, Krishnadev (2013 թ․ օգոստոսի 28). «Who Are Syria's Friends And Why Are They Supporting Assad?». *NPR*. parallels. Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 23-ին.
304. ↑  «Hezbollah leader Nasrallah vows victory in Syria». *BBC News*. Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 23-ին.
305. ↑  «Israel-Hamas-Hezbollah: The Current Conflict» (PDF). CRS Report for Congress. 2006 թ․ հուլիսի 21. Վերցված է 2006 թ․ սեպտեմբերի 8-ին.
306. 1 2  Gunaratna, Rohan. *Inside Al Qaeda: Global Network of Terror*. New York: Columbia University Press, 2002. p. 146.
307. ↑  Stinson, Jeffrey. "Minister: Hezbollah doesn't need al-Qaeda's help fighting Israel in Lebanon." *USA Today*. 28 July 2006. 17 February 2006.
308. ↑  «'Zarqawi tape' urges Sunni unrest». *BBC News*. 2006 թ․ հունիսի 2. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 5-ին.
309. ↑  «Saudi religious leader blasts Hizbullah». *The Jerusalem Post*. 2006 թ․ օգոստոսի 5. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ ապրիլի 16-ին. Վերցված է 2006 թ․ օգոստոսի 6-ին.
310. ↑  Boettcher, Mike; Schuster, Henry (2003 թ․ օգոստոսի 13). «New terror alliance suspected in Iraq». CNN World News. Վերցված է 2006 թ․ հուլիսի 26-ին.
311. ↑  «Poll finds support for Hizbullah's retaliation». Beirut Center for Research and Information. 2006 թ․ հուլիսի 29. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ օգոստոսի 30-ին.
312. ↑  Blanford, Nicholas (2006 թ․ հուլիսի 28). «Israeli strikes may boost Hizbullah base». *The Christian Science Monitor*. Վերցված է 2006 թ․ հուլիսի 29-ին.
313. ↑  Zarour, Khoder. «What led to the rapid increased popularity of Hezbollah in Lebanon». *Arab News*. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ փետրվարի 3-ին. Վերցված է 2015 թ․ փետրվարի 3-ին.
314. 1 2 3  "Israel/Palestinians." PollingReport.com. 10 December 2006.
315. ↑  Muslims offer mixed views on Hamas, Hezbollah, reject al Qaeda Արխիվացված 6 Դեկտեմբեր 2010 Wayback Machine, CNN. 3 December 2010
316. ↑  «Sunni Cleric Rises To Challenge Hezbollah In Lebanon». NPR. 2012 թ․ օգոստոսի 10. Վերցված է 2012 թ․ օգոստոսի 25-ին.
317. ↑  Akram, Fares (2012 թ․ փետրվարի 24). «In Break, Hamas Supports Syrian Opposition». *The New York Times*. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունվարի 3-ին.
318. ↑  «Lebanon Poll Shows Drop in Hezbollah Support, Even Among Shia; Plurality Back Israel Boundary Talks».
319. ↑  «Hezbollah's Military and Politics: Any Difference? – World Policy». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 30-ին.
320. ↑  Ben Wedeman,Arab League states condemn Hezbollah as 'terrorist organization' CNN News 20 November 2017.
321. ↑  «Arab League brands Hezbollah 'terror' group». *Al Arabiya English*. 2016 թ․ մարտի 11.
322. 1 2  «GCC: Hezbollah terror group». *Arab News*. 2013 թ․ հունիսի 3. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 3-ին.
323. 1 2  Fitch, Asa; Dana Ballout (2016 թ․ մարտի 2). «Gulf Cooperation Council Labels Hezbollah a Terrorist Group». *The Wall Street Journal*. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ դեկտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 1-ին.
324. ↑  «Bahrain Terrorist List (individuals – entities)». Ministry of Foreign Affairs of the Kingdom of Bahrain. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 30-ին.
325. ↑  Ministerio de Justicia y Derechos Humanos de la Nación. «RePET» (իսպաներեն). Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 30-ին.
326. ↑  «Currently listed entities». *Public Safety Canada*. Government of Canada. 2018 թ․ դեկտեմբերի 21. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 1-ին. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 30-ին.
327. 1 2  «Pompeo celebra designación de Hezbolá como terrorista por Colombia, Honduras y Guatemala» [Pompeo Celebrates Hezbollah's Designation as Terrorist by Colombia, Honduras and Guatemala]. *Anadolu Agency* (իսպաներեն). 2020 թ․ հունվարի 21. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ նոյեմբերի 6-ին. Վերցված է 2023 թ․ նոյեմբերի 6-ին.
328. 1 2 3 4  «Estonia imposes sanctions on Hezbollah». *The Jerusalem Post*. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 20-ին.
329. ↑  «Germany designates Hezbollah as terrorist group, conducts raids on suspects». *France 24* (անգլերեն). 2020 թ․ ապրիլի 30. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 7-ին.
330. ↑  «Colombia and Honduras designate Hezbollah a terrorist organization». Jerusalem Post. 2020 թ․ հունվարի 20.
331. ↑  «Hezbollah a recognized terrorist organization». *www.idf.il*. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 7-ին.
332. ↑  «Saudi welcomes Kosovo Government's decision». *Bahrain News Agency*. 2020 թ․ հունիսի 26.
333. ↑  «Bahrain welcomes Lithuania's designation of Hezbollah as terrorist organisation». *Bahrain News Agency*. 2020 թ․ օգոստոսի 15. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ նոյեմբերի 5-ին.
334. ↑  «List of Individuals, Entities and Other Groups and Undertakings Declared by the Minister of Home Affairs as Specified Entity Under Section 66B(1)» (PDF). Ministry of Home Affairs of Malaysia. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 30-ին.
335. ↑  «Paraguay adds Hamas, Hezbollah to terrorism list». *Middle East Monitor*. 2019 թ․ օգոստոսի 20. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ օգոստոսի 20-ին. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 30-ին.
336. ↑  Ahren, Raphael. «Slovenia declares all of Hezbollah a 'criminal and terrorist organization'». *www.timesofisrael.com* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 20-ին.
337. ↑  «Proscribed terrorist groups» (PDF). *Home Office*. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 30-ին.
338. ↑  «Foreign Terrorist Organizations». United States Department of State. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ փետրվարի 27-ին. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 30-ին.
339. 1 2  «Guatemala designates Hezbollah as terrorist organization». *The Jerusalem Post*.
340. ↑  «Hizbullah: Views and Concepts». Almashriq. 1997 թ․ հունիսի 20. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 27-ին.
341. ↑  «Statement of purpose». Almashriq. 1998 թ․ մարտի 20. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 27-ին.
342. ↑  Dionigi, Filippo (2014). *Hezbollah, Islamist Politics, and International Society*. Palgrave Macmillan. էջեր 153–56. ISBN 978-1-137-40302-5.
343. ↑  Proscribed terrorist organisations (Report). Home Office. 27 March 2015. էջ 10. Վերցված է 6 July 2015-ին. «Hizballah's External Security Organisation was proscribed March 2001 and in 2008 the proscription was extended to Hizballah's Military apparatus including the Jihad Council.»
344. 1 2  «Britain bans Hezbollah – Middle East». *The Jerusalem Post | Jpost.com*.
345. ↑  Designation of Foreign Terrorist Organizations, Department of State, Federal Register, Vol. 62, No. 195, 8 October 1997
346. 1 2  ' Russia says Hezbollah, Hamas not terror groups,' The Times of Israel 16 November 2015.
347. 1 2  Nashabe, Omar (2012 թ․ մայիսի 4). «China's Ambassador in Lebanon: Hezbollah Arms a Trade Matter». *Al-Akhbar*. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունվարի 30-ին.
348. ↑  «Blacklisting Hezbollah EU is Blacklisting Hezbollah». *The Times of Israel*.
349. ↑  Ivana Kottasová; Frederik Pleitgen; Nadine Schmidt (2020 թ․ ապրիլի 30). «Germany bans Lebanese militant group Hezbollah». *CNN*.
350. ↑  «Arab League brands Hezbollah 'terror' group».
351. ↑  «Hezbollah branded as terrorist organization in Argentina, assets frozen». *The Jerusalem Post*. 2019 թ․ հուլիսի 19. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 19-ին.
352. ↑  staff, T. O. I. (2019 թ․ հուլիսի 17). «Argentina moves toward designating Hezbollah a terror group». *The Times of Israel*.
353. ↑  «SOR/2003-53: Criminal Code; Regulations Amending the Regulations Establishing a List of Entities» (PDF). *Canada Gazette Part II*. **137** (1 extra): 1. 2003 թ․ փետրվարի 12. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2012 թ․ հունվարի 18-ին.
354. ↑  Levin, Sandy. "Letter Urging European Union Council to Designate Hezbollah as a Terrorist Organization." Արխիվացված 24 Դեկտեմբեր 2018 Wayback Machine *Congressman Sandy Levin*. 21 September 2012. 1 February 2015.
355. 1 2 3  Israel praises Czech Republic for designating Hezbollah a terrorist organization
356. ↑  «Bahrain's parliament declares Hezbollah a terrorist group». *The Jerusalem Post*. 2013 թ․ մարտի 26.
357. ↑  «Listed Terrorist Entities – Currently Listed Entities». *Government of Canada*. Public Safety Canada. 2014 թ․ մարտի 24. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 11-ին.
358. 1 2  Harkov, Lahav (2019 թ․ դեկտեմբերի 8). «Colombia and Honduras designate Hezbollah a terrorist organization». Jpost.com – The Jerusalem Post. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 21-ին.
359. ↑  «EU places Hezbollah military wing on terror blacklist». *The Jerusalem Post*. 2013 թ․ հուլիսի 22. Վերցված է 2013 թ․ հուլիսի 22-ին.
360. ↑  Kanter, James; Rudoren, Jodi (2013 թ․ հուլիսի 22). «European Union Adds Military Wing of Hezbollah to List of Terrorist Organizations». *New York Times*. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 4-ին.
361. ↑  «Jewish Leaders Applaud Hezbollah Terror Designation by France». *Algemeiner Journal*. 2013 թ․ ապրիլի 4. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 4-ին.
362. ↑  Reuters, Contributors Madeline Chambers; Reuters, reas Rink. «Germany classifies Hezbollah as terrorist organisation, conducts raids». *nasdaq.com*. `{{cite web}}`: `|last1=` has generic name (օգնություն)
363. ↑  «After U.S. Israeli pressure, Germany bans Hezbollah activity, raids mosques». *Reuters*. 2020 թ․ ապրիլի 30. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 30-ին.
364. ↑  «Honduras declares Hezbollah a terrorist organization». *Reuters*. 2020 թ․ հունվարի 20.
365. ↑  «Honduras becomes latest to officially declare Hezbollah a terrorist organization». *Al Arabiya*. 2020 թ․ հունվարի 20.
366. ↑  «Hezbollah – International terrorist organization». Israel Ministry of Foreign Affairs. 2013 թ․ հուլիսի 22.
367. ↑  Weinthal, Benjamin. "The Republic of Kosovo ...." *The Jerusalem Post*. 30 June 2019. 2 July 2019.
368. ↑  Lithuania recognizes Hezbollah as a terrorist organization
369. ↑  Norman, Lawrence; Fairclough, Gordon (2012 թ․ սեպտեմբերի 7). «Pressure Mounts for EU to Put Hezbollah on Terror List». *The Wall Street Journal*. Վերցված է 2015 թ․ հունիսի 7-ին.
370. ↑  Muriel Asseraf, "Prospects for Adding Hezbollah to the EU Terrorist List" Արխիվացված 11 Փետրվար 2011 Wayback Machine, September 2007
371. ↑  «Lists associated with Resolution 1373». New Zealand Police. 2014 թ․ հուլիսի 20. Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 16-ին.
372. ↑  «Paraguay labels Hezbollah a terror group, Brazil may follow». *The Jerusalem Post*. 2019 թ․ օգոստոսի 19. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 19-ին.
373. 1 2  «Kosovo, Israel agree to normalize ties; Serbia to move embassy to Jerusalem». 2020 թ․ սեպտեմբերի 4.
374. ↑  «Gulf Cooperation Council Labels Hezbollah a Terrorist Group». 2016 թ․ մարտի 2.
375. ↑  «Foreign Terrorist Organizations (FTOs)». United States Department of State. 2005 թ․ հոկտեմբերի 11. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ նոյեմբերի 17-ին. Վերցված է 2006 թ․ հուլիսի 16-ին. "Current List of Designated Foreign Terrorist Organizations ... 14. Hizballah (Party of God)".
376. ↑  «Algeria's Hezbollah stance 'reflects view on resistance, not terrorism'». *Middle East Eye*. 2019 թ․ հունվարի 29.
377. ↑  «Report: Hezbollah opens base in Cuba». *Ynet news*. 2011 թ․ հունվարի 9. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 16-ին.
378. ↑  «A Lebanese fragment: two days with Hizbollah». *openDemocracy*. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ օգոստոսի 20-ին. Վերցված է 2006 թ․ օգոստոսի 8-ին.
379. ↑  Farquhar, Scott. *Back to Basics: A Study of the Second Lebanon War and Operation CAST LEAD* (PDF). Combat Studies Institute Press. էջ 9. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 13-ին.
380. ↑  Kirchner, Magdalena (2016). *Why States Rebel. Understanding State Sponsorship of Terrorism*. Opladen: Barbara Budrich. էջեր 220–230. ISBN 978-3-8474-0641-9.
381. ↑  Miller, James (2015 թ․ սեպտեմբերի 28). «Putin's New Axis of Resistance: Russia, Iran, Iraq, Syria, and Hezbollah». *The Daily Beast*.
382. ↑  Rubin, Alissa J. (2020 թ․ հունիսի 26). «Iraq Raids Iranian-Backed Militia Accused of Attacking U.S. Forces». *The New York Times* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 10-ին.
383. ↑  «Al-Kadhimi and the Kataib Hezbollah raid». *Middle East Institute* (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 10-ին.
384. ↑  «Iraq forces raid HQ of Iran-backed Hezbollah Brigades». *Middle East Monitor* (բրիտանական անգլերեն). 2020 թ․ հունիսի 26. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 10-ին.
385. ↑  «The Harrowing of Mustafa Kadhimi» (անգլերեն). The Washington Institute. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 10-ին.
386. ↑  Casey L. Addis & Christopher M. Blanchard, Hezbollah: Background and Issues for Congress, Congressional Research Service, 3 January 2011
387. ↑  «EU Listing of Hezbollah: Inevitable Decision with Unpredictable Consequences». *Chatham House*. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հունիսի 21-ին. Վերցված է 2015 թ․ մայիսի 5-ին.
388. ↑  "UK urges EU to classify Hezbollah military wing as terrorist group." *Jewish Journal*. 11 September 2012.
389. ↑  "Germany backs terror label for Hezbollah." *Ynetnews*. 22 May 2013.
390. ↑  Kanter, James (2013 թ․ հուլիսի 22). «European Union Adds Military Wing of Hezbollah to List of Terrorist Organizations». *The New York Times*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 6-ին.
391. ↑  Meyer, Henry (2006 թ․ հուլիսի 28). «Hezbollah not on Russia's "terrorist" list». *The Washington Post*. Associated Press. Վերցված է 2007 թ․ հոկտեմբերի 27-ին. «Sapunov told Rossiiskaya Gazeta the list of 17 "includes only those organizations which represent the greatest threat to the security of our country." Groups linked to separatist militants in Chechnya and Islamic radicals in Central Asia made the list.»
392. ↑  «Russian defense minister says Hezbollah uses 'terrorist methods'». *Haaretz Service and News Agencies*. 2006 թ․ հուլիսի 15. Վերցված է 2007 թ․ հոկտեմբերի 27-ին.
393. ↑  United Nations Security Council Counter-Terrorism Committee Portal. Retrieved 7 August 2006.
394. ↑  Bajpai, Arunoday. "Pratiyogita Darpan." *Pratiyogita Darpan*. October 2006. 9 January 2011.
395. ↑  «Lebanon truce holds despite clashes». CNN. 2006 թ․ օգոստոսի 15. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 4-ին.
396. ↑  Frank, Thomas. "Israel says it doesn't plan to occupy Lebanon." *USA Today*. 18 July 2006. 9 January 2011.
397. ↑  "Israel/Lebanon: Hezbollah Must End Attacks on Civilians." Human Rights Watch. 4 August 2006. 9 January 2011.
398. ↑  «Amnesty: Hezbollah guilty of war crimes». CNN. 2006 թ․ սեպտեմբերի 14. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 4-ին.
399. ↑  Cowell, Alan (2006 թ․ սեպտեմբերի 14). «Amnesty International Says Hezbollah Committed War Crimes». *The New York Times*. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 4-ին.
400. ↑  Katie Fretland (2006 թ․ սեպտեմբերի 14). «Amnesty: Hezbollah committed war crimes against Israel». *Globe and Mail /AP*. Toronto. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հունիսի 5-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
401. ↑  «French PM lashes Hezbollah 'terrorism'». *BBC News*. 2000 թ․ փետրվարի 24. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 5-ին.
402. ↑  Dershowitz, Alan M. (2006 թ․ օգոստոսի 29). «Italian FM: Hezbollah, Hamas are not al-Qaida». *The Jerusalem Post*. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 21-ին.
403. ↑  Germany's Relations with Israel: Background and Implications for German Middle East Policy Congressional Research Service (19 January 2007)
404. ↑  «Annual Report 2004» (PDF). Netherlands General intelligence and security service.
405. ↑  «Answers to questions on Hezbollah and the EU (in Dutch)». Netherlands Ministry of Foreign Affairs. 2008 թ․ հոկտեմբերի 14. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ հունվարի 7-ին.
406. ↑  'US intel report scrapped Iran from list of terror threats,' The Times of Israel 16 March 2015.
407. ↑  «U.S. imposes sanctions on Hezbollah officials for Syria support». Reuters. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ հոկտեմբերի 15-ին. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 15-ին.
408. ↑  Javedanfar, Meir. "An Israeli Opportunity in a Lebanese Crisis" *The Atlantic*. 31 January 2011. 10 August 2011.
409. ↑  Khaled Abu Toameh (2006 թ․ հուլիսի 17). «Arab world fed up with Hizbullah». *The Jerusalem Post*.
410. ↑  "Egypt: Cairo calls Hezbollah terrorist organization," LA Times (13 April 2009). Retrieved 5 May 2013.
411. ↑  Kais, Roi (2012 թ․ դեկտեմբերի 30). «Envoy: Egypt to tighten relations with Hezbollah». *Ynetnews*. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 25-ին.
412. ↑  Williams, Lauren (2012 թ․ դեկտեմբերի 29). «New Egypt warms up to Hezbollah: ambassador». *The Daily Star (Lebanon)*. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 25-ին.
413. ↑  Spangler, Timothy (2011 թ․ մարտի 25). «Bahrain complains over Hezbollah comments on protests». *The Jerusalem Post*. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
414. ↑  Kahn, Gabe (2011 թ․ մարտի 31). «Bahrain: Hizbullah a Terrorist Group». *Arutz Sheva*. Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 1-ին.
415. ↑  «Bahrain first Arab state to blacklist Hezbollah». *The Jerusalem Post*. 2013 թ․ ապրիլի 10. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 10-ին.
416. ↑  Spangler, Timothy. «Syria uprising stirs old divisions in neighboring Lebanon». *The Jerusalem Post*. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
417. ↑  Kais, Roi (2013 թ․ հունիսի 8). «Hezbollah is a 'cancer,' say Arab media». *Ynetnews*. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 9-ին.
418. ↑  George Fakhry (2016 թ․ մարտի 11). «Arab League declares Hezbollah 'terrorist organization'». *An-Nahar*. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 2-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 30-ին.
419. ↑  «Reactionary Persian Gulf Arab States Praised by Netanyahu». Communist Party of Israel. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 15-ին. Վերցված է 2016 թ․ մարտի 14-ին.
420. ↑  «Arab League labels Hezbollah a 'terrorist' group». *aljazeera.com*.
421. ↑  «Qatar finances Hezbollah terrorism, declares 'Jews are enemies' - report». *The Jerusalem Post*. 2020 թ․ հուլիսի 18.
422. ↑  «The United States and Qatar Take Actions Against Hizballah Financial Network». *United States Department of State* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 7-ին.
423. ↑  Ravid, Barak (2022 թ․ հուլիսի 13). «30 countries took part in U.S.-led meeting on countering Hezbollah». *Axios*.
424. ↑  Spiegel Interview with Lebanese President Emile Lahoud: 'Hezbollah Freed Our Country'. *Der Spiegel*. 25 July 2006.
425. ↑  Itani, Faysal (2007). «Hizbullah and Lebanese Nationalism». *Bologna Center Journal of International Affairs*. **10**. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ մայիսի 1-ին.
426. ↑  Allouch: Hezbollah qualifies as a terrorist group. YaLibnan. 23 May 2011
427. ↑  Walid Phares. *Future Jihad: Terrorist Strategies against America*. New York: Palgrave MacMillan, 2005. p. 148.
428. ↑  LeVine, Mark. «Israel, Lebanon, Hezbollah, Hamas, fighting, terrorism, peace, by Mark LeVine». *Beliefnet.com*. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 18-ին.
429. ↑  "Hizballah employed anti-Israel terrorism to pursue its goal of turning Lebanon into a state and society ruled solely by the Shari'a." Sela, Avraham. "Terrorism." *The Continuum Political Encyclopedia of the Middle East*. Ed. Avraham Sela. New York: Continuum, 2002. pp. 822–36.
430. ↑  "The Shiite Hezbollah has indeed become a trusted mentor and role model to the Sunni fundamentalist Hamas. Both organizations have inscribed on their banner the rejection of any treaties or peace agreements with Israel, energetically work for its demise and encourage suicide terrorism to that end." Wistrich, 731.
431. ↑  Zisser, Eyal. "The Threat Posed by Hezbollah." *Middle East Forum*. 26 November 2002. 18 January 2011.
432. ↑  Khatami, Siamak. *Iran: A View from Within*. Janus Publishing Company Lim. 21 January 2011.
433. ↑  Gaba, Neeru. *Hezbollah: in transition*. La Trobe University. 2007. 21 January 2011.
434. ↑  Bjørgo, Tore. *Root Causes of Terrorism*. Psychology Press. 21 January 2011.
435. ↑  «EU: Designate Hezbollah a Terrorist Organisation Now». *washingtoninstitute.org*.
436. ↑  «Terrorist and Extremist Movements in the Middle East» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016 թ․ օգոստոսի 18-ին. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 6-ին.
437. ↑  Hezbollah's Impact on Security and Political Dynamics in the Middle East, 30 September 2010
438. ↑  Special Report 111: Global Terrorism after the Iraq War, October 2003
439. ↑  Congress. *Congressional Record*, V. 151, Pt. 4 ...." Government Printing Office. 11 March to 6 April 2005. 23 January 2011.
440. ↑  Weisman, Jonathan (2006 թ․ հուլիսի 27). «Iraqi Prime Minister Presses for More Aid». *The Washington Post*. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 4-ին.
441. ↑  «Reps. Berman, Issa, Boustany, Rahall Introduce Bipartisan Legislation to Make Certain No Taxpayer Funds Benefit Hezbollah». The United States House of Representatives. 2011 թ․ հունիսի 16. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հունիսի 20-ին.
442. ↑  George Galloway, Anna Botting. *Getting a word in* (TV) (News). Sky News. Event occurs at 3:59–4:04. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ նոյեմբերի 16-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 22-ին. «But they're not a terrorist organization.»
443. ↑  Weinthal, Benjamin (2013 թ․ օգոստոսի 14). «Switzerland nominates Hezbollah advocate for UN Human Rights Council». *The Jerusalem Post*. Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 14-ին.

Աղբյուրներ
----------

* Բլանֆորդ, Նիկոլաս; Սալիմ, Արաբ (2013 թվականի հունիսի 23). «Ինչու Հեզբոլլահը բացահայտորեն միացավ սիրիական կռվին». *The Christian Science Monitor*. Վերցված է 2020 թվականի հուլիսի 28-ին.
* Ավոն, Դոմինիկ; Խաչատուրյան, Անաիս-Տրիսա (2012). *Հեզբոլլահ։ «Աստծո կուսակցության» պատմությունը*. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-07031-8.
* Դահեր, Օրելի (2019). *Հեզբոլլահ։ Մոբիլիզացիա և ուժ Power*. Oxford University Press. ISBN 978-0-190-09263-4.
* Դիոնիգի, Ֆիլիպո (2014). *Հեզբոլլահ, իսլամիստական քաղաքականություն և միջազգային հանրություն*. Springer Publishing. ISBN 978-1-137-40302-5.
* Ֆարիդա, Մարիամ (2019). *Կրոն և Հեզբոլլահ։ Քաղաքական գաղափարախոսություն և լեգիտիմություն*. Routledge. ISBN 978-1-000-45857-2.
* Նորթոն, Ավգուստոս Ռիչարդ (2014). *Հեզբոլլահ։ Կարճ պատմություն* (2 ed.). Princeton University Press. ISBN 978-1-400-85144-7.
* Սաուլի, Ադհամ (2018). *Հեզբոլլահ։ Սոցիալիզացիան և դրա ողբերգական հեգնանքները*. Edinburgh University Press. ISBN 978-1-474-41954-3.
* Վորալ, Ջեյմս; Մաբոն, Սայմոն; Քլուբ, Գորդոն (2015). *Հեզբոլլահ։ Իսլամիստական դիմադրությունից մինչև կառավարություն։*. ABC-CLIO. ISBN 978-1-440-83135-5.
* Զիրուլնիկ, Արիել (2012 թվականի դեկտեմբերի 21). «Հեզբոլլահի հենակետում լիբանանցի քրիստոնյաները հարգանք, կայունություն են գտնում». *The Christian Science Monitor*. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 28-ին.

Գրականություն
-------------

**Գրքեր**

* Ջոզեֆ Ալաղա (2006). *Հեզբոլլահի գաղափարախոսության փոփոխությունները։ Կրոնական գաղափարախոսություն, քաղաքական գաղափարախոսություն*. Amsterdam University Press. ISBN 978-90-5356-910-8.
* Ահմադ Նիզար Համզեհ (2004). *Հեզբոլլահի ուղու վրա*. Syracuse University Press. ISBN 978-0-8156-3053-1.
* Ջուդիթ Փալմեր Հարիք (2006). *Հեզբոլլահ։ Ահաբեկչության փոփոխվող դեմքը*. I.B. Tauris. ISBN 978-1-84511-024-6.
* Հալա Ջաբեր (1997). *Հեզբոլլահ*. Columbia University Press. ISBN 978-0-231-10834-8.
* Ավի Յորիշ (2004). *Ատելության փարոս։ Հեզբոլլահի Ալ-Մանար հեռուստաընկերության ներսում*. Washington Institute for Near East Policy. ISBN 978-0-944029-88-6.
* Ավգուստոս Ռիչարդ Նորթոն (2000). *Լիբանանի Հեզբոլլահ։ Ծայրահեղական իդեալներն ընդդեմ երկրային քաղաքականության*. Council on Foreign Relations. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ հուլիսի 20-ին.
* Ավգուստոս Ռիչարդ Նորթոն (2007). *Հեզբոլլահ։ Կարճ պատմություն*. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-13124-5.
* Քասեմ, Նաիմ (2005). *Հեզբոլլահ։ Պատմություն ներսից*. Saqi Books. ISBN 978-0-86356-517-5. `{{cite book}}`: Text "author-" ignored (օգնություն)
* Մագնուս Ռանստրոպ (1996). *Հեզբոլլահը Լիբանանում։ Արևմուտքի պատանդների ճգնաժամի քաղաքականությունը*. St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-16491-1.
* Ամալ Սաադ-Ղորայեբ (2001). *Հեզբոլլահ։ Քաղաքականություն և կրոն*. Pluto Press. ISBN 978-0-7453-1793-9.
* Ջամալ Սանկարի (2005). *Ֆադլալլահ։ Արմատական շիա առաջնորդի ձևավորումը*. Saqi Books. ISBN 978-0-86356-596-0.

**Հոդվածներ**

* Նատալյա Անտելևա (2006 թ․ հունիսի 2). «Լիբանանական Հեզբոլլահի միլիցիայի ներսում». British Broadcasting Corporation. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 24-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Իսլամական դիմադրություն Լիբանանում Արխիվացված 2010-08-19 Wayback Machine
* Հեզբոլլահ - Աստուծո կուսակցություն- Պաշտոնական կայքերի և փաստաթղթերի հղումների ցանկ

### Հեզբոլլահին վերաբերող ՄԱԿ-ի բանաձևեր

* ՄԱԿ-ի մամուլի հաղորդագրություն SC/8181. ՄԱԿ, 2004 թվականի սեպտեմբերի 2։
* Լիբանան։ Անվտանգության խորհրդի փակ քվեարկությունը պաշտպանում է ազատ ընտրությունները և կոչ է անում դուրս բերել օտարերկրյա զորքերը. ՄԱԿ, 2004 թվականի սեպտեմբերի 2

### Այլ հղումներ

* Հեզբոլլահ. Արխիվացված 28 Հոկտեմբեր 2020 Wayback Machine: Ահաբեկչության ֆինանսավորում հանցավոր ձեռնարկության միջոցով, Մեթյու Լևիտի վկայությունը, Միացյալ Նահանգների Սենատի ներքին անվտանգության և կառավարական հարցերի հանձնաժողովի լսումները։
* Հեզբոլլահի երկու հանրապետությունները, Մոհամմեդ Բեն Ջելուն, *Al-Ahram*, 2007 թվականի փետրվարի 15–21:
* «Հեզբոլլահի ներսում» – կարճ վավերագրական տեղեկատվություն PBS-ի «Frontline/World»-ից
* Հեզբոլլահ՝ «Աստծո կուսակցություն»

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Լենտապեդիա · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 11044617 · BNF: 12476708q · GND: 5110433-7 · ISNI: 0000000118821876 · LCCN: n88191600 · LNB: 000201412 · NKC: kn20070126010 · SUDOC: 033963495 · VIAF: 139513420 · WorldCat VIAF: 139513420 |

 |

 |