recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խրամ (այլ կիրառումներ)

**Խրամ**, նախկինում վաղ միջնադարյան հայաբնակ քաղաք ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի Հանրապետության Բաբեկի շրջանի տարածքում։ Գտնվում է Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Նախճավան գավառում։

Աշխարհագրություն
----------------

Գտնվում է Արաքս գետի ափին, Նախիջևան քաղաքից 16-17 կմ դեպի հարավ, մի նեղ հովտում, Ներամ գյուղի մոտ։ Խրամ քաղաքից դեպի հարավ, Արաքսի աջ ափին գտնվում էր համանուն ավանը։

Պատմություն
-----------

Ընդգրկել է շուրջ 4-5 կմ տարածություն։ 970 թվականին քաղաքը ավերման է ենթարկվել, որից հետո աստիճանաբար քայքայվել ու փլատակների է վերածվել։ 19-րդ դարի կեսերից հետո քաղաքատեղի ավերակները վեր են ածվել դաշտերի։ Այժմ աննշան ավերակներ են նշմարվում։

Ճարտարապետություն
-----------------

Հայտնի էր Խրամի բերդը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Արգամ Այվազյան, Նախիջևանի ԻՍՍՀ հայկական հուշարձանները։ Համահավաք ցուցակ (խմբ. խմբ. Բ. Ա. Ուլուբաբյան), Երևան, «Հայաստան», 1986 — 115-116, էջեր 115-116 — 224 էջ։

|  |
| --- |
| 
  **Մեծ Հայք**   **Ադրբեջան**
 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խրամ (այլ կիրառումներ)

**Խրամ**, ավան Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Նախիջևան գավառում, համանուն քաղաքից հարավ, Արաքսի աջ ափին։

Պատմություն
-----------

Առաջին անգամ հիշատակում է Մովսես Խորենացին, ապա պատմիչներ Սեբեոսը և Ղևոնդը՝ արաբների արշավանքի կապակցությամբ։ 643 թ.-ին, գրում է Սեբեոսը, արաբները պաշարում են Նախիջևանը և, չկարողանալով գրավել, հարձակվում են Խրամի բերդի վրա, ոչնչացնում և գերեվարում մեծ թվով կանանց և երեխաների։ 689 թ.-ին արաբները նորից ներխուժում են Հայաստան, ավերում Խրամը, Ջուղան և բնակիչներին հարկադրում ծանր հարկերով։ Հայկական զորքերին հաջողվում է Աշոտ Բագրատունու գլխավորությամբ երկրից դուրս վտարել արաբներին։

703—704 թթ.-ին Նախիջևան քաղաքը և Խրամը նորից ենթարկվում են Հայաստան ներխուժած արաբական զորքերի ավերածություններին։ Ղևոնդ պատմիչի վկայությամբ, արաբ. զորքերի հրամանատար Կասըմը նենգությամբ ձերբակալում է հայ նախարարներին, լցնում Նախիջևանի և Խրամի եկեղեցիները և ողջակիզում։ Այնուհետև Խրամի մասին հիշվում է 972 թ.-ին, երբ ավերված գյուղից տեղափոխվել է Սբ. Հովհաննես Կարապետի նշխարաց մագաղաթյա հիշատակարանը։

Գրականություն
-------------

* Մելիք-Բախշյան Ս. Հայաստանը VII —IX դարերում, Ե. 1968

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 94)։*  |
Պատմական հայկական քաղաքի համար տես՝ Բագավան
 Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բագարան (այլ կիրառումներ)
**Բագարան**, Չիրագործված նախագծի մեջ գտնվող քաղաք Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում՝ Հագարու գետի ափին` Իրանի Իսլամանակն Հանրապետության սահմանին։ Սակայն 2020 թ. Արցախյան երկրորդ (44-օրյա) պատերազմից հետո երբ Ադրբեջանը զավթեց Քաշաթաղի շրջանի զգալի մասը, այլևս չի իրականացվի այս ծրագիրը, կամ էլ իրականացվելու դեպքում կլինի որպես ադրբեջանական քաղաք՝ այլ անվանումով և կբնակվեն ադրբեջանցիներ։

Անվանում
--------

Նախագծա-ծրագրային փուլում գտնվող քաղաքի անվանումը՝ Բագարան, ընտրվել է՝ ի հիշատակ 4000 տարի առաջ Ախուրյան գետի ափին տեղակայված նույնանուն քաղաքի, որը հետագայում դարձավ Հայաստանի մայրաքաղաքը։

Նախագծա-ծրագրային նկարագիր
--------------------------

Նախագիծը ներկայացրել են Խորհրդային Ադրբեջանից և Նախիջևանի ԻԽՍՀ-ից բռնագաղթված փախստականների հասարակական մի շարք կազմակերպություններ։ Քաղաքի նախագծի հեղինակը ճարտարապետ Անահիտ Թարխանյանն է։ Նախագծով նախատեսված էր քաղաքում բնակեցնել մոտ 20․000 ադրբեջանահայ փախստական ընտանիք։ Ընդհանուր առմամբ քաղաքը նախատեսված էր 100․000 բնակչի համար։ Ծրագրի իրականացման համար ենթադրվում էր, որ պետք է ներդրվեր 3.5 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, իսկ շինարարությունն ավարտել 5 տարում՝ 2030 թվականին։ Եթե ավարտվեը նախագիծը Բագարանը կդառնար Արցախի Հանրապետության ամենախոշոր քաղաքը։

Ըստ նախագծի՝ քաղաքը ունենալու էր 4 հիմնական գոտու և լինելու էր բազմաֆունկցիոնալ բնակավայր, ունենալու էր և՛ ադմինիստրատիվ կենտրոն, և՛ արդյունաբերական տարածք՝ հիմնականում գյուղատնտեսական արդյունաբերության ուղղվածության։ Մասնավորապես, այնտեղ կլինեին եռահարկ և 5-հարկանի շենքեր, և բուն քաղաքը իր աշխարհագրական դիրքով կնմանվեր ամֆիթատրոնի։

Քննարկվել էր նաև տարածքով անցնող գետակի վրա ամբատակի կառուցումն ու արհեստական լճի ստեղծումը, ինչը հնարավորություն կտար փոքր հիդրոկայան կառուցել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Արցախում կառուցվելիք քաղաքը կբերի տարածաշրջանային տնտեսական լուծումներ. ադրբեջանահայերը տքնաջան աշխատում են այդ ուղղությամբ»։ (արխիվացված)։
2. 1 2 3 4 5 6 7  «Բագարան. հայ փախստականների նոր քաղաքը»։ (արխիվացված)։
3. 1 2  «Ազատագրված տարածքում Բագարան քաղաքի կառուցումը կտևի 5 տարի և կարժենա 3,5 մլրդ դոլար»։ (արխիվացված)։
**Խնձրա** (կամ *Խնձորակ*, *Խանղիրակ*), գյուղ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում։

Աշխարհագրություն
----------------

Գտնվում է Բջնակից 1,5-2 կմ ներքև, Նախիջևան գետի աջ ափին, գետից 2 կմ դեպի լեռնալանջերը, անտառով շրջապատված։

Պատմություն
-----------

Խնձրայի անցյալի մասին գրավոր աղբյուրները լռում են։ Տեղանքի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս կարծելու, որ Խնձրան եղել է միջին մեծության գյուղ, տեղադրված անտառի բացատային մասում, շրջապատված անտառային խնձորենիներով, որի համար էլ անվանվել է Խնձորակ, Խնձրա։ Այդ գյուղատեղից սայլի ճանապարհ է գնում դեպի Բջնակի «Մարնի փոշտ» գյուղատեղին։ Գյուղի ավերակներում, կիսաքանդ վիճակում դեռ մնում է հայկական եկեղեցին, որի փլատակներում կան տասնյակ խոշոր (2-3 մ երկարությամբ) խաչքարեր, որոնցից մեկն ունի «ԹՃՀԶ» թվագրությունը։

Բնակչություն
------------

1919-1920 թվականներին Խնձրայի բնակչությունը տեղափոխվել է Բջնակ գյուղը, որից հետո Խնձրան այլևս չի բնակեցվել։

Գրականություն
-------------

* Արգամ Այվազյան, Նախիջևան։ Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ։, Երևան, ««Հուշարձան» և ՀՀ ԳԱԱ «գիտություն»», 1995 — 367, էջեր 367 — 367 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Արգամ Այվազյան* Նյութեր Նախիջևանի պատմական գյուղերի տեղադրության և պատմական հուշարձանների վերաբերյալ. — № Պատմա-բանասիրական հանդես, № 2. pp. 258-266.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Շահբուզի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Շահբուզ** |
|  |
| 
* Աղտավ
* Արմավաշեն
* Առինջ
* Զարինե
* Զառնաթուն
* Օծոփ
* Բադամլիսու
* Բջնակ
* Դալարինք
* Գեհենիք
* Անուշավան
* Քրտն
* Ձաղա
* Ոլենի
* Կժաձոր
* Կուքի
* Քյոլք
* Աղու
* Ծավալք
* Նորս
* Բաբոնք
* Կըզըլ Կըշլաղ
* Շամեն
* Շահապոնք
* Սաղուասոնք
* Թաթերք
* Թամաշաղ
* Արքոյքայ

 | Շահբուզի շրջանը Ադրբեջանի քարտեզին |
|  |
| Լքված | 
* Ագարակ
* Բլուր
* Հեծանա
* Խնձրա
* Խոզրամիր
* Խոռունք
* Ցեցիկ
* Զուր

 |
|  |
| Պորտալ:Ադրբեջան |

 |
**Ֆյոլկերմարկտ** (գերմ.՝ Völkermarkt, սլովեն.՝ Velikovec Վելիկովեց), քաղաք Ավստրիայում, Կարինթիա ֆեդերալ հողում։

Մտնում է Ֆյոլկերմարկտ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 11 440 մարդ (2005 թվականի դեկտեմբերի 31)։ Զբաղեցնում է 137,33 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ *2 0817։*

Աշխարհագրական դիրքը
-------------------

Ֆյոլկերմարկտը գտնվում է Ավստրիայի հարավում, Վիեննաից 300 կմ հարավ-արևմուտք և Կլագենֆուրտից 30 կիլոմետր արևելք։ Քաղաքը գտնվում է Կլագենֆուրտական փորվածքից արևելք և Ֆյոլկերմարկտական լճից հյուսիս, որով հոսում է Դրավա գետը։ Միջին բարձրությունը ծովի մակարդակից 460 մետր է։

Բնակչությունը
-------------

Բնակչությունը կազմում է մոտավորապես 11 հազար մարդ, վերջին տարիներին աճում է քաղաքային բնակչության բաժնեմասը։ Քաղաքում գոյություն ունի սլովենական համայնք, որի թվաքանակը կազմում է ընդհանուր բնակչության 2,6%։ Այդ համայնքը ապրում է Ավստրիայի բոլոր սլովենացիներից հյուսիս։

Քաղաքական իրավիճակ
------------------

Համայնքի քաղաքագլուխ-Ֆալենտին Բլաշից (ԱՍԴԿ)՝ ըստ 2003 թվականի ընտրությունների արդյունքի։

Համայնքի ներկայացուցիչների խորհուրդը (գերմ.՝ Gemeinderat) կազմված է 31 տեղերից։

* ԱՍԴԿ-ն զբաղեցնում է 18 տեղ։
* ԱԺԿ-ն զբաղեցնում է 7 տեղ։
* ԱԱԿ-ն զբաղեցնում է 5 տեղ։
* Կանաչները զբաղեցնում են 1 տեղ։

Լուսանկարներ
------------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Völkermarkt, Völkermarkt, Kärnten - Austria Postcode
2. ↑  Австрия // Атлас мира / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 2009 г. ; гл. ред. Г. В. Поздняк. — М. : ПКО «Картография» : Оникс, 2010. — С. 63. — ISBN 978-5-85120-295-7 (Картография). — ISBN 978-5-488-02609-4 (Оникс).

Հղումներ
--------

* Պաշտոնական կայք (գերմ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4108335-0 · LCCN: n85016945 · NKC: ge759126 · VIAF: 124393250 · WorldCat VIAF: 124393250 |

 |
**Վասակակերտ** կամ **Նազարապատ** (այժմ կոչվում է՝ ադրբ.՝ Nəzərabad - **Նազարաբադ**), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։ Տեղակայված է Նախիջևան գետի աջ ափին, Ճահուկ վտակը Նախիջևան գետին միախառնման տեղում, Նախիջևանից 10 կմ հեռավորության վրա։

Պատմություն
-----------

Գավառի պատմական Վասակակերտ գյուղը ներկայիս Նախիջևանի շրջանի Նազարաբաթ գյուղն է։ Պատմական այս գուղը տեղադրված է եղել այժմյան գյուղի տեղում ընդարձակ հարթությունում։ Այն անվանվել է նաև Դամրզնդան (Երկաթասալ)։

Ստեփանոս Օրբելյանի հարկացուցակի համաձայն՝ այս գյուղը 13-րդ դարում Տաթևի վանքին վճարել է 10 միավոր հարկ։

### Բնակչություն

Վասակակերտը եղել է մեծ հայկական գյուղ, որն ունեցել է հայկական եկեղեցի և 120-130 տուն հայ բնակչություն։ Հայրենի գյուղից հայ բնակչությունը տեղահան է արվել 1930-1940-ական թվականներին։

Հուշարձաններ
------------

### Գերեզմանատուն

Գյուղի հարավային կողմում կա 17-20-րդ դարերի գերեզմանատուն։ Այնտեղ կա 73 տապանաքար, որոնք քառանկյունի և խոյաձև տեսակի են։ Արձանագիր տապանաքարերի թիվը կազմում է 31։ 1980-ականների դրությամբ տապանաքարերի մի մասը տեղահան են արվել կամ շուռ են տված։

Վասակակերտում կա մի հնավայր-դամբարանադաշտ։

### Եկեղեցի

1886 թվականի տվյալներով Վասակակերտի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին եղել է գործող հուշարձան և ավերակների է վերածվել 1940-ական թվականներից հետո։ Այս եկեղեցու 1909-1910 թվականների նորոգման մասին փաստաթղթերը հասել են մեր օրերը և այժմ պահպանվում են ՀՀ կենտրոնական պատմական արխիվում։ Գյուղի արևմտյան մասում գտնվող բրոնզեդարյան դամբարանադաշտի մեծ մասը այժմ ավերված է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նախիջևանի ԻՍՍՀ բնակավայրերը
2. 1 2 3 4 5 6 7  Ա․ Ա․ Այվազյան, ՆԱԽԻՋԵՎԱՆ․ պատկերազարդ բնաշխարհիկ հանրագիտակ, Երևան, «Հուշարձան», 1995, էջ 183 — 368 էջ. — 2700 հատ, ISBN 5-8079-0911-9։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ադրբեջան Բաբեկի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Բաբեկ** |
|  |
| Արազ • Ներքին Բուզգով • Աշաղի Ուզունոբա • Բադաշխան • Բուլղան • Բզղոն • Ջավիդաբադ • Ճահուկ • Չեշմաբասար • Տիգեն • Քյարմաչաթաղ • Գյուլշանապատ • Կզնուտ • Հաջինիաթ • Հաջիվար • Քալբաօրուջ Դիզա • Քերիմբեկլու • Քյուլթափա • Ենիել • Մազրա • Նախըշնարգիզ • Նաջաֆալիդիզա • Ներամի երկաթգծի կայարանի ավան • Վասակակերտ • Պահեստ • Կահաբ • Ղարաջուղ • Կարակալա • Կարախանբեկլու • Կոշադիզա • Շաքարապատ • Սիրաբ • Շմրթա • Տամբատ • Խախ • Գայլակալ • Խալիլլու • Յարըմջա • Վերին Ուզունոբա • Զեյնադին | Բաբեկի շրջանը Ադրբեջանի քարտեզին |
|  |
| Պորտալ:Ադրբեջան |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ռաս ալ-Այն (այլ կիրառումներ)

**Ռաս ալ-Այն** կամ **Ռաս էլ-Այն** (արաբ․՝ رأس العين قبلي‎‎‎), գյուղ Սիրիայի Արաբական Հանրապետության Հալեպի մարզում՝ Եփրատ գետի արևելյան ափին։ Գտնվում է Հալեպ քաղաքի հյուսիս-արևելքում։ Ըստ Սիրիայի ազգային վիճակագրական գրասենյակի կատարած մարդահամարի տվյալների՝ բնակչությունը 2004 թվականի դրությամբ կազմել է 2581 մարդ։

1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ Ռաս ալ-Այնում կուտակվել են արևմտյան Հայաստանի Սեբաստիայի (Սվազ), Դիարբեքիրի և Խարբերդի նահանգներից, այնուհետև Կոստանդնուպոլսից, Կիլիկիայից տեղահանված հայերը։ Տեղ է հասել բռնությամբ տեղահանվածների մոտ 10%-ը։ Ցրտի, քաղցի, համաճարակների հետևանքով Ռաս ալ-Այնում օրական մահացել է 500-600մարդ։

Նշելով, որ միայն 4 ամսում Ռաս ալ-Այնում մահացել է 13-14 հազար մարդ, տեղի գավառապետը խնդրել է դադարեցնել հայերի առաքումը։ Գաղթականների տեսչության ղեկավար Ա. Նուրին կարգադրել է ուժեղացնել գաղթականների հոսքը՝ պատճառաբանելով, որ համաճարակներից միաժամանակ կոչնչանան թուրքերի համար «վնասակար երկու տարրեր»՝ հայերը և արաբները։ Սիրիայի տարածքում, Ռաս ալ-Այնում հայերի առաջին խոշոր կոտորածը կազմակերպել է Վանի նախկին կուսակալ Ջևդեթ բեյը։ Նշանակվելով Ադանայի կուսակալ՝ Ջևդեթ բեյը 1916 թվականի փետրվարին ժամանել է բնակավայր և կարգադրել ոչնչացնել վրանաբնակ 50 հազար հայերին։ Հրամանը չկատարած գավառապետը հեռացվել է աշխատանքից, իսկ վերջինիս հաջորդողը մարտի 17-ին սկսել է տեղահանությունն ու կոտորածը։

Ընդհանուր առմամբ, Ռաս ալ-Այնում և շրջակայքում զոհվել է մոտ 70 հազար հայ։ Ըստ ցեղասպանության ականատես Արմին Վեգների վկայության, «հայերը մահանում էին աշխարհում եղած բոլոր մահերով»։ Բաղդադի կուսակալ Ս. Նըգիֆը, որը Ռաս ալ-Այնում տեսել էր հայերի նկատմամբ գործադրվող դաժանությունները, գրել է՝ «Հայ ժողովրդի բնաջնջումը կդառնա Թուրքիայի պատմության ամենասև էջը»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Մարդահամար, 2004» Archived 2012-06-10 at the Wayback Machine.. Սիրիայի ազգային վիճակագրական գրասենյակ։ Հալեպի մարզ. (Արաբերեն)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Ալ-Դումեյր** (արաբ․՝ الضمير‎‎), քաղաք Սիրիայի Արաբական Հանրապետության հարավում՝ Ռիֆ Դիմաշկի մարզում։ Դումայի գավառում համանուն շրջանի վարչական կենտրոնն է։

Պատմություն
-----------

Զինված ընդհարումների ժամանակ քաղաքը գրավվել է ընդդիմադիր զինյալների կողմից։ 2014 թվականի նոյեմբերի 16-ին Սիրիայի զինված ուժերը սկսել են ազատագրել քաղաքը։

Աշխարհագրություն
----------------

Քաղաքը գտնվում է մարզի կենտրոնական մասում, գտնվում է Ջեբլ ալ-Դմեյրի լեռնաշղթայում, մայրաքաղաք Դամասկոսից 35 կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք։ Տեղակայված է ծովի մակարդակից 693 մ բարձրության վրա։

Ժողովրդագրություն
-----------------

Ըստ 2004 թվականի պաշտոնական մարդահամարի տվյալներով բնակչությունն կազմում է 30,542 մարդ։ 2013 թվականի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում է 38 532 մարդ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Տարի | 2004 | 2012 |
| Բնակ. | 38,532\*|- | Աղբյուր։ World Gazetteer Archived 2013-04-12 at Archive.is, \*գնահատված քանակ \*\*հաշվարկային քանակ |

Տրանսպորտ
---------

Ամենամոտ քաղաքացիական օդանավակայնն Դամասկոսի միջազգային օդանավակայան է (անգլ.՝ Damascus International Airport) որ գտնվում է Դամասկոս քաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սիրիայի մարդահամար, 2004
**Թագավորամարգ** (հայտնի է նաև **Դարգամարգ** անունով), լքված միջնադարյան հայաբնակ բնակավայր ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Օրդուբադի շրջանում հյուսիս-արևմուտքում

Տեղադրություն
-------------

Թագավորամարգ գյուղը գտնվել է ներկայիս Օրդուբադի շրջանի հյուսիս-արևմուտքում՝ Շուռուտ և Հին Փորադաշտ գյուղերից 8-9 կմ հյուսիս արևելք, բավականին խոր ձորում։

Պատմություն
-----------

Թագավորամարգ գյուղի մասին բավականին քիչ տեղեկություններ են հայտնի։ Բազմադարյա պատմություն ունեցող հայկական բնակավայրից հայերը տեղահան են արվել 19-րդ դարի կեսերին։ Հետագայում գյուղում բնակվել են ադրբեջանցիներ։ 1950-ական թվականներից աստիճանաբար բնակչությունը հեռացել է, իսկ բնակավայրն ավերակների վերածվել։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ

Լքված և ավերված բնակավայրի ավերակներում դեռևս խորհրդային ժամանակներում նկատելի էին ոչ մեծ եկեղեցու ավերակներ։

Բնակչություն
------------

Թագավորամարգի բնակիչների մի մասը 18-րդ դարի սկիզբներին բնակություն են հաստատել Ռուսական կայսրության Խերսոնի մարզի Գրիգոպոլիս քաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Արգամ Այվազյան, «Նախիջևան։ Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ», Երևան, 1995 թվական, էջ 109։
**էսթախր** (պարս.՝ استخر‎), հնագույն քաղաք Իրանի Իսլամական Հանրապետության հարավում՝ պատմական Պերսեպոլիս քաղաքից հինգ կիլոմետր հյուսիս։ Վարչականորեն մտնում է Մարվդաշտի գավառի մեջ (Ֆարս նահանգ)։ Քաղաքը զարգացել է Աքեմենյանների օրոք։

Պատմություն
-----------

էսթախր քաղաքը զրադաշտականության կենտրոն էր, որտեղ պահվում էր Ավեստայի բնօրինակը։

Ալեքսանդր Մակեդոնացու արևելյան արշավանքի ժամանակ հունամակեդոնական բանակն այրել է քաղաքը։

էսթախրում դարեր անց վերականգնվում է քաղաքի հզորությունը և Արտաշիր Սասանյանը այն դարձնում է իր թագավորական նստոցը։ Ավելի ուշ մայրաքաղաքը տեղափոխվում է Բիշապուր, ապա՝ Տիզբոն։

Իսլամական նվաճումների ընթացքում քաղաքը ևս մեկ անգամ այրվել է։ էսթախրի բնակչությունը երկար ժամանակ դիմադրում էր արաբներին։ Այն անկում ապրեց միան պաշարողական մեքենաների ճնշման տակ, որի արդյունքում զոհվեցին 40 000 պարսիկներ։ Քաղաքը կորցրեց իր նշանակությունը, իսկ տնտեսական ու մշակութային կենտրոն դարձավ Շիրազը։

Այժմ էսթախրը հնագիտական պեղումների վայր է։ Քաղաքը հիմնականում ծածկվել է հողով։ Ոչ հեռու գտնվում են Նաղշե Ռաջաբը և Նաղշե Ռոսթամը՝ իրենց հայտնի թագավորական դամբարաններով։

Գրականություն
-------------

* Hill John E. (2009)։ *Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, First to Second Centuries CE*։ BookSurge։ ISBN 978-1-4392-2134-1

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հոդվածը Archived 2007-12-17 at the Wayback Machine. Իրանիկա հանրագիտարանում
* Istakhr excavations Archived 2007-10-10 at the Wayback Machine.
* Туристический обзор Истахра

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1070875341 · LCCN: n2012221461 · NKC: ge766590 · VIAF: 250991896 · WorldCat VIAF: 250991896 |

 |
**Առիհա** (արաբ․՝ أريحا‎‎), քաղաք Սիրիայի Արաբական Հանրապետության հյուսիս-արևմուտքում։ Առիհայի գավառի և համանուն շրջանի վարչական կենտրոնն է։ 2004 թվականին քաղաքի բնակչությունը կազմում էր 39501 մարդ։

Պատմություն
-----------

Քաղաքի ներկայիս տեղում առաջին բնակավայրը հիմնադրվել է շուրջ 5 հազարամյակ առաջ։ Հռոմեական ու բյուզանդական դարաշրջաններում Առիհա քաղաքն ընդգրկված էր Անտիոքի կազմում և հոգևոր կարևոր կենտրոն էր։ Քաղաքը ծաղկում ապրեց մեր թվարկության 240-350 թվականներին։ 637 թվականին Օմար բեն ալ-Աասը գրավեց քաղաքը։ Հետագայում Առիհան մտնում էր Հալկիդի նահանգի, ապա Հալեպի, իսկ ավելի ուշ՝ կրկին ՀԱլկիդի նահանգի կազմի մեջ։ Քաղաքի գեղեցկության մասին իր աշխատություններում հիշատակել է Յակուտ ալ-Համավին։ 1516 թվականին Առիհայի բանալիներն ստացավ սւոլթան Սալիմ I-ը։ 1809 թվականին ստացավ ներքին ինքնավարության իրավունք։ Առիհայում մինչև հիմա կարելի է հանդիպել Հռոմեական ու բյուզանդական դարաշրջանների շինությունների, շիրիմների ու պետերի մնացորդների։

Առիհայի գավառում զբաղվում են բալի ու թզի մշակությամբ։ Գավառի կազմի մեջ մտնում են 55 քաղաքներ ու գյուղեր և ավելի քան 44 գյուղատնտեսական ֆերմաներ։

Զբոսաշրջությունը
----------------

Քաղաքի գեղատեսիլ բնության, շրջապատի լեռների, սառնորակ աղբյուրների նորհիվ Առիհան դարձել է զբոսաշրջային հիանալի կենտրոն ողջ Սիրիայից եկող այցելուների համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սիրիայի մարդահամար, 2008

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
 Սիրիայի քաղաքներ |
| --- |
|  |
| Ալ-Հասաքայի մարզ | Ալ-Կամիշլի  • Ալ-Հասաքա  • Ալ-Մալիքիա  • Ռաս ալ-Այն |
|  |
| Ալ-Կունեյտրայի մարզ | Ալ-Կունեյտրա  • Ֆիկ |
|  |
| Ալ-Ռակկայի մարզ | Ալ-Ռակկա  • Ալ-Սաուրա  • Թել Աբյադ |
|  |
| Ալ-Սուեյդայի մարզ | Ալ-Սուեյդա  • Շահբա  • Սալխադ |
|  |
| Ռիֆ Դիմաշկի մարզ | Ալ-Զաբադանի  • Ալ-Թելլ  • Ալ-Կուդսայա  • Ալ-Կուտեյֆա  • Ալ-Յաբրուդ  • Ալ-Նաբք  • Դարայյա  • Դումա  • Կատանա |
|  |
| Դառաայի մարզ | Ալ-Սանամեյն  • Դառաա  • Իզրաա |
|  |
| Դեյր-էլ-Զորի մարզ | Աբու Քամալ  • Ալ-Մայադին  • Դեյր-էլ-Զոր |
|  |
| Իդլիբի մարզ | Առիհա  • Իդլիբ  • Հարեմ  • Մաարրաթ ալ-Նուման  • Ջիսր ալ-Շուղուր |
|  |
| Լաթակիայի մարզ | Ալ-Հաֆֆա  • Ալ-Կարդահա  • Լաթակիա  • Ջաբլե |
|  |
| Հալեպի մարզ | Ազազ  • Ալ-Բաբ  • Ալ-Սաֆիրա  • Այն ալ-Արաբ  • Ալ-Աթարիբ  • Աֆրին  • Դեյր Հաֆիր  • Սիմեոն լեռան գավառ  • Մանբիջ  • Ջարաբուլուս  • Հալեպ |
|  |
| Համայի մարզ | Ալ-Սալամիա  • Ալ-Սուկայլաբիա  • Համա  • Մահարդա  • Մասյաֆ |
|  |
| Հոմսի մարզ | Ալ-Կուսեյր  • Ալ-Մուխարրամ  • Ալ-Ռասթան  • Թադմոր  • Թալքալախ  • Հոմս |
|  |
| Տարտուսի մարզ | Ալ-Շեյխ Բադր  • Բանիաս  • Դուռեյքիշ  • Սաֆիթա  • Տարտուս |
|  |
| Պորտալ։Սիրիա |

 |
**Օրենբուրգ** (ռուս.՝ Оренбург), քաղաք Ռուսաստանում։ Օրենբուրգի մարզի վարչական կենտրոնն է։ Բնակչությունը՝ 571 752 մարդ (2013)։
1938 թվականից մինչև 1957 թվականները քաղաքը կոչվել է Չկալով՝ ի պատիվ ԽՍՀՄ ճանաչված օդաչու Վալերի Չկալովի, չնայած այն բանին, որ նա ոչ միայն չի ծնվել և չի մեծացել Օրենբուրգում, այլ նաև երբևէ չի եղել այդ քաղաքում։

Ստուգաբանություն
----------------

Օրենբուրգ անվան ծագման տարբեր վարկածներ կան։ Օրենբուրգ արտահայտության հեղինակը ամենայն հավանականությամբ, Ի.Կ.Կիրիլովն Է՝ համանուն քաղաքի հիմնադիրը։ 1734 թվականին,իր նախագծին համապատւասխան առաջարկվեց փաստաթղթերի փաթեթ՝ Օր և Յաիկ (Ուրալ) գետերի միախառնման վայրում բերդաքաղաք հիմնադրելու մասին։ 1734 թվականի հունիսի 7-ին կայսրուհի Աննա Իոաննովնան ստորագրեց <<Արտոնություն Օրենբուրգին>> և չնայած որ շրջանի գլխավոր բերդի շինհրապարակը հետագայում մի քանի անգամ տեղափոխվեց Յաիկի (Ուրալ) հոսանքն ի վար, <<Արտոնության>> կողմից հիմնադրված քաղաքի անունը պահպանվեց մինչև 1743թվականը հիմնադրված ամրոցի համար՝ Սաքմարա գետի գետաբերանում։
1933 - 1957 թվականներին քաղաքը կոչվում էր <<Չկալով>>։ Վ. Պ. Չկալովի բրոնզե քանդակը՝ վեց մետր բարձրությամբ, յոթ մետրանոց պատվանդանի վրա, տեղադրվել է 1954 թվականին՝ Բուլվարում (Ուրալ գետի ափ. այսպես կոչված <<Բելովկա>> ), նրա ծննդյան 50-ամյակի առթիվ։

Պատկերասրահ
-----------

* Օրենբուրգի պետական համալսարանըՕրենբուրգի պետական համալսարանը
* կամուրջ Ուրալ գետի վրակամուրջ Ուրալ գետի վրա
* Մ.Գորկու անվան դրամատիկական թատրոնըՄ.Գորկու անվան դրամատիկական թատրոնը

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Wikimapia |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Նոր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4075687-7 · LCCN: n81059019 · NKC: ge224232 · SUDOC: 10940856X · VIAF: 151218325 · WorldCat VIAF: 151218325 |

 |
**Ստամբուլի Հրանտ Դինքի անվան հայ երեխաների դպրոց**, գտնվում է Ստամբուլում, (Թուրքիա)։ Գործում է Ստամբուլի Հայ ավետարանական եկեղեցում, 2003 թվականից։ Գտնվում է Ստամբուլի ամենահին հայկական թաղամասերից մեկում՝ Գում Գափուում։ 2010 թվականից կոչվում է Հրանտ Դինքի անունով։

Դպրոցի կարգավիճակը
------------------

Դպրոցը պաշտոնապես գրանցված չէ, սակայն նրա գործունեությանը Թուրքիայի իշխանությունները չեն խոչընդոտում։ Այնտեղ բոլոր առարկաները դասավանդվում են հայերեն՝ ըստ Հայաստանի Հանրապետության կրթական ծրագրի։ Դասագրքերը ստանում են Հայաստանի սփյուռքի նախարարությունից։ Դպրոցի հատկացրած վկայականով աշակերտները ուսումը կարող են շարունակել Հայաստանում։ Հրանտ Դինքի անվան հայկական դպրոցը միակն է, որտեղ ուսուցանվում է արևելահայերեն։

Նյութական միջոցները
-------------------

Հրանտ Դինքի սպանությունից հետո Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճռով Թուրքիայի կառավարությունը փոխհատուցում վճարեց Դինքի այրուն, որը նա նվիրաբերեց այս դպրոցին։ Այժմ դպրոցը ֆինանասավորում են որոշ բարերարներ, ինչպես նաև ամսական 60 դոլար են վճարում երեխաների ծնողները։

Ուսուցիչները և աշակերտները
--------------------------

Դպրոցում սովորում են Հայաստանից Թուրքիա տեղափոխված և այդ երկրում ապօրինի ապրող հայերի երեխաները։ Ուսուցիչները ևս Հայաստանից Թուրքիա տեղափոխված մասնագետներն են։ Դպրոցի տնօրենն է պոլսահայի հետ ամուսնացած նախկին հայաստանցի Հերիքնազ Ավագյանը։ Դպրոցը հիմնադրելու ժամանակ նա եղել է միակ մասնագետը՝ դասավանդելով հայոց լեզու և գրականություն։

2012-ի տվյալներով դպրոցում սովորում է 108 աշակերտ։ Այդ թիվն աճելու միտում ունի։

Աղբյուրներ
----------

* Դինքի անվան դպրոցի մասին` «Ազատություն» ռադիոկայանի կայքում
* Դինքի անվան դպրոցի մասին` lragir.am կայքում Archived 2017-07-01 at the Wayback Machine.
Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Ուրուխաչ**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում։ Ասկերան շրջկենտրոնից գտնվում է 15 կմ հյուսիս-արևմուտք, Խաչեն գետի աջ կողմում, այգեվետ, աղբյուրաշատ և զովասուն վայրում։ Մտնում էր Խաչեն համայնքի մեջ։

Նախկինում մտել է Ելիզավետպոլի նահանգի Շուշիի գավառի մեջ։

Անվան ստուգաբանություն
----------------------

Անվանումը առաջացել է «հլու բաբա» արտահայտությունից։

Անվանումներ
-----------

Գյուղն ունեցել է հետևյալ անվանումները. Ուլուբաբ, Ուլուբաբ շեն, Ուլուպապ, Ուլուպապ շեն, Ուրախաչ, Ուրուխաչ, Քարամեջ, Օրախաչ։

Պատմություն
-----------

Գյուղը հիմնադրել են 1855 թվականին հարևան գյուղերից եկածները գետի ափին, որտեղ նշմարվում էին հին Ուլուպապ գյուղատեղիի հետքերը։ Այնուհետև առողջարար օդի և ապահովության համար բարձրացել են վեր՝ լեռնային սարահարթի վրա։

Հայ-ադրբեջանական 1988-1994 թվականի կռիվներից հետո գյուղը չի վերաբնակեցվել։

Բնակչություն
------------

1907 թվականին ուներ 30 տուն (191 անձ), 1920 թվականին՝ 60 տուն (300 անձ), իսկ 1970 թվականին 30 տուն հայ բնակիչ։

Տնտեսություն
------------

Բնակչության հիմնական զբաղմունքը դաշտավարություն, անասնապահությունն ու այգեգործությունն էր։

Պատմամշակութային հուշարձաններ
-----------------------------

Գյուղն ունի 1263 թվականին կառուցված եկեղեցի։ Գյուղից 1 կմ արևելք գտնվում է Պտկի ս Գևորգ կամ Պտկերսբերք վանք։

Անվանի մարդիկ
-------------

Ուրուխաչում է ծնվել փիլիսոփայության գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Հրաչիկ Շաքարյանը (ծնվ. 1930 թ.)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արցախի տարածքները համարվում են օկուպացված Ադրբեջանի կողմից. ԱՀ ԱԺ հայտարարությունը, *(արխիվացված 05․04․2021թ․)*
2. ↑  Ղահրամանյան Հակոբ (2015)։ *Տեղեկաատու Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի*։ Երևան։ էջեր 390, Ուրախաչ
3. ↑  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 5, էջ 182, Ուլուբաբ

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
ԼՂՀ Ասկերանի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Ասկերան** |
|  |
| Գյուղեր | Ակնաղբյուր • Այգեստան • Աստղաշեն • Ավետարանոց • Արմենակավան • Բերքաձոր • Դահրազ • Դահրավ • Դաշուշեն • Իվանյան • Լուսաձոր • Խանձք • Խաչեն • Խաչմաչ • Խնածախ • Խնապատ • Խնձրիստան • Խրամորթ • Ծաղկաշատ • Կարմիր գյուղ • Հարավ • Հիլիս • Հովսեփավան • Մադաթաշեն • Մխիթարաշեն • Մոշխմհատ • Նախիջևանիկ • Ներքին Սզնեք • Նորագյուղ • Շոշ • Ջրաղացներ • Պատարա • Ռև • Սառնաղբյուր • Սարդարաշեն • Սարուշեն • Սղնախ • Վարդաձոր • Վարազաբուն • Վերին Սզնեք • Ուղտասար • Ուրուխաչ • Փառուխ • Քարագլուխ • Քյաթուկ • Քռասնի | Ասկերանի շրջանը ԼՂՀ քարտեզին |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Նահաջիր (այլ կիրառումներ)

**Նահաջիր** (ադրբ.՝ Nəhəcir), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։ Գյուղը գտնվում է Շահակերտ գյուղից 8-9 կմ արևմուտք։

Պատմություն
-----------

Բնակավայրի տարածքում վաղ շրջանի հուշարձանները վկայում են այն, որ մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակում մարդիկ բնակություն են հաստատաել այս գյուղում։ Միջնադարում Նահաջիրն հայաբնակ միջին մեծության գյուղ էր համարվում, որտեղից հայերը արտագաղթել են 19-րդ դարի կեսերին։ Այնուհետև այն մինչև 1950-ական թվականները բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։

Հուշարձաններ
------------

10-13-րդ դարերում Նահաջիրի հարավ-արևելքում հիմնվում է եկեղեցի, որը 1873 թվականի տվյալներով կանգուն էր, սակայն այն ավերակների է վերածվել 20-րդ դարի սկզբին։ Եկեղեցին ունեցել է քառամույթ բազիլիկայի հորինվածք։ 
Վաղ շրջանի կարևոր հուշարձաններից նշանակալի են նրա բերդը և դամբարանադաշտը։ Նահանջիի բերդը, որը համարվում է մ.թ.ա. 8-7-րդ դարերի նշանավոր հուշարձան, գտնվում է բարձրագագաթ և անառիկ լեռան վրա։ Այս բերդը Նախիջևանի կարևոր ամրաշինություններից է, որը Երնջակ գավառի իշխանները վերակառուցել և ամրացրել են 9-10, 17-18-րդ դարերում։ Միջնաբերդով և մի քանի պարիսպներով շրջապատված Նահանջիր բերդի շինությունների մեծ մասը դարերի ընթացքում ավերվել և փլատակների են վերածվել։

Պեղումներ
---------

1930-ական թվականներին տեղի ունեցած հնագիտական պեղումների արդյունքում հայտաբերվել են բրոնզեդարյան խեցեղեն և այլ հանգիտկան իրեր, որոնք բնակավայրի վաղ շրջանի վերաբերյալ արժեքավոր տեղեկություններ են հաղորդել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նախիջևանի ԻՍՍՀ բնակավայրերը
2. 1 2 3 4 5  Ա․ Ա․ Այվազյան, ՆԱԽԻՋԵՎԱՆ․ պատկերազարդ բնաշխարհիկ հանրագիտակ, Երևան, «Հուշարձան», 1995, էջ 117-118 — 368 էջ. — 2700 հատ, ISBN 5-8079-0911-9։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ջուղայի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Ջուղա** |
|  |
| Ապարաններ • Վաղավեր • Ամառաշեն • Քարիմկուլ Դիզա • ‎Ապրակունիս • ‎Ալինջա • Արևէք • ‎Արազին • Գաղ • ‎Գյոյդերե • Կոյնուկ • Դաշտ • Քռնա • Գուգավանք • Վան • Նահաջիր • Շահկերտ • ‎Ռապատ • Սալիթաղ • Շոռոթ • ‎Թեյվազ • Պարոնտեր • Խոշակունիք • Յայջի | Ջուղայի շրջանը Ադրբեջանի քարտեզին |
|  |
| Լքված | Հին Փորադաշտ • Նոր Փորադաշտ • Զավաչրի • Ներքին Անկուզիք • Միջին Անկուզիք • Վերին Անկուզիք |
|  |
| Պորտալ:Ադրբեջան |

 |
**Այն ալ-Շարկիա** (արաբ․՝ عين شقاق‎‎), քաղաքատիպ ավան Սիրիայի Արաբական Հանրապետության արևմուտքում՝ Լաթակիայի մարզում։ Ջաբլեի գավառում համանուն Այն ալ-Շարկիայի շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Քաղաքն ունի 2,359 բնակչություն։

Աշխարհագրություն
----------------

Քաղաքը գտնվում է մարզի արևմտյան մասում, մոտակա բնակավայրերն են հարավ-արևելքում՝ Լաթակիա, հյուսիս-արևմուտքում՝ Սիյանո, հյուսիսում՝ Զամա և Այն ալ-Կուրում, արևելքում՝ Բեյթ Յաշուտ, հարավ-արևելքում՝ Նահր ալ-Բարեդ, հարավում՝ Դալիա, հարավ-արևմուտքում՝ Դուեր Բաբադ, Բանիաս և Արաբ ալ-Մուլք։ Ամենամոտ քաղաքացիական օդանավակայանն Բասիլ ալ-Ասադի անվան միջազգային օդանավակայանն է, որը գտնվում է Լաթակիայում։

Բնակչություն
------------

2004 թվականի պաշտոնական մարդահամարի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում է 2,359 մարդ։ Իսկ համանուն շրջաննի բնակչություն իր 22 բնակավայրերով կազմում է 16,800 մարդ։ Հիմնական մեծամասնությունը մուսուլմաններ են՝ ալավիներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սիրիայի մարդահամար, 2004
2. ↑  Բալանշ, Ֆաբիրեկ (2006)։
**Սենթրեյլիա** (անգլ.` *Centralia*), լքված բնակավայր ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգի Կոլումբիա շրջանում։ 1981 թվականին բնակչությունը կազմել է 1000 մարդ, իսկ 2010 թվականի դրությամբ` ընդամենը 10 մարդ։ 1962 թվականին քաղաքի փրկարարական ջոկատը անզգուշությամբ որոշում է այրել լքված ածխահանքի աղբը, ինչի պատճառով ընդհատակում հրդեհ է բռնկվում, որը շարունակվում է մինչ օրս։ Հետագայում պարզվում է, որ բնակավայրի շրջակայքում, ինչպես նաև մոտակա հանքավայրում խոշոր չափի ածխային պաշարներ են մնացել, և ըստ գիտնականների հաշվարկումների՝ հրդեհը կշարունակվի դեռ 250 տարի։

Ժամանակ առ ժամանակ մերձակայքում տեղի ունեցող պայթյունների պատճառով 1981 թվականին քաղաքի իշխանությունները որոշում են արտակարգ կերպով տեղահանել բնակչությանը։ Մի խումբ բնակիչներ ցանկություն չեն հայտնում հեռանալու և որոշում են մնալ իրենց տներում։

1992 թվականին Փենսիլվանիայի կառավարությունը բնակավայրի լքված անշարժ գույքը փոխադրում է հանրային սեփականության տակ, իսկ 2002 թվականին Միացյալ Նահանգների փոստային ծառայությունը դադարեցնում է բնակավայրի փոստային ինդեքսի գոյությունը։ 2013 թվականի հոկտեմբերի 29-ին կառավարությունը համաձայնության է գալիս բնակավայրում մնացած 7 քաղաքացիների հետ, որոնց մահվանից հետո անշարժ գույքը նույնպես կհանդիսանա հանրային սեփականություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Սայլնթ Հիլ՝ գոյություն ունեցող քաղաքը (լուսանկարներ)»։ «Օպերատիվ»։ Վերցված է Մայիսի 13, 2013 թ. (չաշխատող հղում)
2. ↑  Կռայիկ, Քևին (Մայիս, 2005), «Հրդե՛հ», *Սմիթսոնիան մեգըզին*, վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 27
3. ↑  «Սենթրեյլիայի վերջին բնակիչների հետ կնքվել է համաձայնագիր»

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Սենթրեյլիա (Փենսիլվանիա) Վիքիպահեստում |

* Պաշտոնական կայք
* Սենթրեյլիայում գետինն այրվում է Archived 2014-02-23 at the Wayback Machine.
* Սենթրեյլիայի հանքավայրի հրդեհը
Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Կարմիրգյուղ**, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում։ Տեղաբաշխված է հանրապետության հարավարևելյան հատվածում։ Ասկերան շրջկենտրոնից գտնվում է 35 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 22 կմ հեռավորության վրա։
Համայնքը բարձրլեռնային է, ունի 1531.2 հա տարածք, որից 819.25 հա գյուղատնտեսական նշանակության, 622.55 հա անտառային հողեր։
Կարմիրգյուղ համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Կարկառ գետի վտակը։
Կարմիրգյուղ համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 171 մարդ, կա 58 տնտեսություն։
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։
Համայնքում գործում են գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում են 20 աշակերտներ։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Կան պատմամշակույթային հուշարձաններ՝ աղբյուր(1862 թ.), կամուրջ(1864 թ.), Սբ.Աստվածածին եկեղեցի(1841 թ.), գերեզմանոց(18-19դդ.), Ըղեն նահատակ եկեկղեցի (12-13դդ.), հաշվառված է 21 հուշարձան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արցախի տարածքները համարվում են օկուպացված Ադրբեջանի կողմից. ԱՀ ԱԺ հայտարարությունը, *(արխիվացված 05․04․2021թ․)*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հակոբ Ղահրամանյան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.
**Երեզ** (նաև՝ **Երիզա**, **Էրեզ**), գյուղ, ավան, քաղաք Մեծ Հայքի Տուրուբերան աշխարհի Արշամունիք գավառում։

Պատմություն
-----------

Այստեղ իր զորքով եղել Վահանանց պատերազմի ղեկավար Վահան Մամիկոնյանը։ 483 թվականի ամռանը գյուղի մոտ տեղի է ունեցել ճակատամարտ, որի ժամանակ հայկական զորքը պարտության է մատնում պարսկական բանակին։ Ճակատամարտում զոհվում է հայ սեպուհ Գաբաղ Գաբեղյանը։

1000 թվականին Երեզի վրա հարձակվել է Բյուզանդիայի կայսր Բարսեղ Բ Բուլղարասպանը (976-1025)։

Հիշատակություն
--------------

Առաջին անգամ հիշատակում է Ղազար Փարպեցին։ Արիստակես Լաստիվերտցին Երեզը շփոթել է Բարձր Հայք աշխարհի Եկեղյաց գավառի Երիզա ավանի (Երեզ, այժմ՝ Երզնկա) հետ։ Հետագա հեղինակներից շատերը, հիմք ընդունելով Լաստիվերտցու վկայությունը, նույնպես շփոթել են այդ վայրերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 2 [Դ-Կ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 214 — 992 էջ։
2. 1 2  «Թուղթ առ Վահան Մամիկոնյան», Ղազար Փարպեցի, ձբ․
3. ↑  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 426․
**Անդրեաս**, քաղաք (ավան, գյուղ, գյուղաքաղաք) պատմական Փոքր Հայքում, իսկ ապա Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սուշեհիրի գավառակում։ Գտնվում էր Շապին Գարահիսար քաղաքից հարավ-արևմուտք, Երզնկա-Սեբաստիա գլխավոր ճանապարհի վրա, Աշխարօվա հովտի արևմտյան ծայրամասում։ Հանդիսանում էր Սուշեհիր գավառակի կենտրոն։

Աշխարհագրություն
----------------

Քաղաքով անցնում է Էնդերես գետը։ Ունի բերքառատ հող։ Քաղաքը թաղված էր նշենիների, կեռասենիների, ծիրանի ու ընկուզենու այգիների մեջ։ Ուներ գեղատեսիլ ջրվեժներ, առուներ և աղբյուրներ։

Կլիմա
-----

Ունի մեղմ կլիմա։

Պատմություն
-----------

Քաղաքը նույնացնում են մ.թ.ա. 60-ական թվականներին Պոմպեոսի կողմից հիմնադրված Նիկոպոլիս քաղաքի հետ։

1895 թվականին թուրքերը այրել են եկեղեցիները, դպրոցները, որտեղ պատսպարված հայ բնակիչներչը կոտորվել են։

1910-ական թվականներին քաղաքը Սուշեհիր կամ Էնդերես գավառի կենտրոնն էր։

1915-1918 թվականների Մեծ եղեռնի ժամանակ տեղի ունեցավ հայ բնակչության զանգվածային ջարդ։ Շատ քչերին հաջողվեց փրկվել և գաղթել օտար երկրներ։ 1915 թվականին բնակիչների փոքր խմբեր ամրացավ Կոմնենոսների ժամանակից մնացած հին Արդանսեղ բերդում և հերոսաբար կռվեցին թուրք ջարդարարների դեմ։

Բնակչություն
------------

1915 թվականի նախօրյակին հայերի թիվը հասնում էր 5000-6000 մարդու։

Տնտեսություն
------------

Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, այգեգործություն, բանջարաբուծություն, արհեստագործությունն ու աևտուրն էր։

Պատմամշակութային կառույցներ
---------------------------

Անդրեասն ուներ Ս. Աստվածածին, Ս. Սարգիս և այլ հայկական եկեղեցիներ։ Հիշատակված առաջին երկու եկեղեցիներից մեկը կառուցված է 595 թվականին։ Քաղաքում է գտնվում Արդանսեղ բերդը։ Բնակավայրում և նրա շրջակայքում կան նաև այլ հին կառույցների ավերակներ։

Կրթություն
----------

Քաղաքն ուներ հայկական երկու վարժարան, որտեղ սովորում էին 270 սաներ, և մի մանկապարտեզ։

Տես նաև
-------

* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Սեբաստիայի նահանգի Շապին Գարահիսարի գավառ»։ Վերցված է 2015 ապրիլի 14
2. ↑  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 1, էջ 259

Աղբյուրներ
----------

* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ. Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 393)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Սուշեհիրի գավառակ |
| --- |
|  |
| Քաղաքներ | Անդրեաս |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կրասնի Օկտյաբր (այլ կիրառումներ)

**Կրասնի Օկտյաբր** (ռուսերեն՝ Красный Октябрь), հայաբնակ խուտոր  Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Կրիմսկի շրջանում, Կրիմսկ քաղաքից 30 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 13 մ բարձրության վրա։

Բնակչությունը
-------------

Համաձայն 2010 թվականի տվյալների, գյուղն ուներ 293 բնակիչ : Խորհրդային տարիներին գյուղն ուներ տարրական դպրոց, գրադարան, ակումբ և բուժկայան։

Տնտեսությունը
-------------

Գյուղի բնակիչներն զբաղվում են հացահատիկային բույսերի, ծխախոտի մշակությամբ, բանջարաբուծությամբ և անասնապահությամբ։

Պատմությունը
------------

Գյուղը հիմնադրել են Տրապիզոնի շրջակա գյուղերից եկած հայերը` 1888 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Población en 2010 (ռուսերեն)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 676)։*  |
**Մոլդովա-Նոուե** (ռում․՝Moldova Nouă, հունգ․ Újmoldova, չեխ․ Nová Moldava, սերբ․ Nova Moldava, Boșniak, գերմ․ Neumoldowa), քաղաք Ռումինիայի հարավ-արևմուտքում, Կարաշ-Սևերին ժուդեցում, Բանատ պատմական մարզում։ Քաղաքը տեղակայված է Դանուբի ափին, Սերբիայի սահմանագծին։ Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, քաղաքի բնակչությունը կազմում է 13 917 մարդ։

Պատմություն
-----------

Մոլդովա-Նոուեի մոտակայքում գոյություն է ունեցել դակերի բնակչություն *Մուդավա* անվանմաբ, որի մոտ հնագետները հայտնաբերել են հռոմեական կաստրում։ Առաջին գրավոր հիշատակումը քաղաքի մասին թվագրվում է 1600 թվականից։ XVII դարում, Օսմանյան կայսրության դեմ ռումինացի բեյարների պատերազմի ընթացքում, ինքնավարության պահպանան համար քաղաքը ավերվեց թուրքերի կողմից։ Երբ Բանատը միացավ Ավստրո-Հունգարիայի կազմին, ժամանակակից քաղաքի շրջակայքի տեղանքը բնակեցվեց գերմանացի գաղութաբնակներով։ Գաղթականները հիմնականում Շտիրիայից և Տիրոլից էին, ավելի ուշ ստացած հայտնիություն որպես բանատական շվաբեր։ Նրանք ուղարկվել են այստեղ, պղնձե հանքահորերում աշխատելու համար, լեռնահայթայթման բնագավառի բարելավման նպատակով, որն այդտեղ հայտնի էր դեռ Հռոմեական կայսրության ժամանակից։ 1824-1828 թթ․ Մոլդովա-Նոուեի մոտակայքում չեխացի անտառապահների, Բոհեմիայի գաղթականների կողմից ստեղծվեցին վեց գյուղեր։ Ավելի հայտնի՝ Սուրբ Ելենա (ռում․՝ Sfânta Elena), ռեղակայված Մոլդովա-Նոուեից 10 կմ հեռավորության վրա։ Սրանով է պայմնավորվում չեխական էթնիկ փոքրամասնության առկայությունը ժամանակակից քաղաքի և գյուղերի շրջակայքի բնակչությունում։ XX դարում քաղաքի կողքին, Դանուբի ափին կառուցվեց խոշոր նավահանգիստ, տնտեսական ծրագրում ունենալով կարևոր նշանակություն։ 2000-ական թվականների կեսերին լեռնահայթայթային հանքավայրերը գործնականորեն ամբողջովին դադարեցրին իրենց գործունեությունը շրջապատող միջավայրի վրա բացասական ազդեցության և տեղի էկոլոգիական իրավիճակի վատթարացաման պատճառով։ Հանքավայրերի փակվելով, քաղաքում նկատվում է տնտեսական անկում և տեղի բնակիչների արտահոսք այլ երկրների շրջաններ։

Բնակչություն
------------

Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի, 81.2% բնակիչները՝ ռումինացիներ, 12.8%՝ սերբեր, 3.2%՝ գնչուներ, 1.3%՝ հունգարացիներ և 0.8%՝ չեխեր։

Բնակչության 88.4%՝ համարվում է Ռումինական ուղղափառ եկեղեցու հետևորդ, 4.5%՝ բապտիստներ, 4.0%՝ Հրոմեա-կաթոլիկ եկեղեցու հետևորդներ, 2.0%՝ հիսունականներ։

Հայտնի մարդիկ
-------------

Ծնվել են․

* Միխայցե Պլեշան (ծնվ․ 1983)-ռումիանցի ֆուտբոլիստ։
* Յասմին Լատովլևիչ (ծնվ․ 1986)-ռումինացի ֆուտբոլիստ։
* Կլարա Վեդինյանու (ծնվ․ 1986)-ռումինացի հենդբոլիստուհի։
* Անկա Փոփ (1984-2018)-ռումինա-կանադացի երգչուհի, երգերի հեղինակ, կոմպոզիտոր, կիթառիսրուհի, մանդոլինիստուհի, երաժշտական պրոդյուսեր և դերասանուհի։

Անձնավորություններ․

* Միոդրագ Բելոդեդիչ-ռումինացի ֆոըտբոլիստ, իր արաջին քայլերը ֆուտբոլում արել է տեղի «Միներուլ» ակումբում (ռումիներեն՝ Minerul)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Rezultatele alegerilor locale din 2016 — Центральное избирательное бюро.
**Էնֆիդա** շուրջ 10000 բնակիչ ունեցող Թունիսի հյուսիս-արևելքում գտնվող քաղաք։ Գտնվում է Թունիս-Սուս երկաթուղում։ Գտնվում է Սուսեից 48 կմ հյուսիս-արևելք և ծովածոցից 7 կմ արևմուտք։ Համանուն օդանավակայանը գտնվում է քաղաքի մերձակայքում։ Էնֆիդայի միջազգային օդանավակայանը հիմնադրվել է 2009 թվականին, որը սպասարկում է չարտերային թռիչքներ եվրոպական մի քանի երկրներից և Ուկրաինայից։ Նաև, քաղաքով է անցնում զբոսաշրջային ավտոբուսների երթուղին Թունիսից Կայրուան։

Օդանավակայանը
Վերջին տարիներին քաղաքում սկսեցին զգալիորեն զարգանալ թեթև արդյունաբերությունը և տուրիզմի արդյունաբերությունը։

Պատմություն
-----------

1871 թվականին Էնֆիդային օսմանյան Թունիսի բեկը (տիրակալ) Մուհամեդ էս-Սադոկը շնորհեց իր վեզիր Հայրեդդին փաշային, ի երախտագիտություն Օսմանյան կայսրության սուլթանին ուղղված խոսքի՝ ի պաշտպանություն Էս-Սադոկի ընտանիքի կողմից գահաժառանգությունը։ Երբ 1877 թվականին Հայրեդին փաշան մտավ Օսմանյան նավահանգիստ և դարձավ Օսմանյան կայսրության վեզիր, մինչ Պոլիս տեղափոխվելը, նա վաճառեց իր ունեցվածքը Էնֆիդում՝ գրեթե 100 000 հեկտար տարածք։ Թունիսի իշխանությունների կողմից այդ գործարքը արգելափակելու փորձը հանգեցրեց Ֆրանսիայի կառավարության որոշմանը՝ Թունիսը իր տիրույթներում որպես պրոտեկտորատ ներառելու մասին։

Տեսարժան վայրեր
---------------

* Քաղաքի հենց կենտրոնում՝ Անկախության հրապարակի շրջակայքում, կա Թունիսի անկախության համար պայքարողների հուշարձան։
* Էնֆիդայից հյուսիս ՝ Հենչիր Չիգարնյա գյուղում կա «Էնֆիդա» հնագույն թանգարանը, որը ներառում է «Ուփեննա» մեծ բերդի ավերակներ և եկեղեցի, որտեղ կան տարբեր եպիսկոպոսների և նահատակների խճանկարային էպիտաֆներ։
* Քաղաքում է գտնվում Էնֆիդա պատերազմի հուշահամալիրը, որտեղ թաղված են ավելի քան 1500 բրիտանացի զինծառայողներ, ովքեր զոհվել են 1942 թվականի նոյեմբերից մինչև 1943 թվականի մայիս ամիսը բրիտանական 8-րդ բանակի մարտերում։

Պատկերասրահ
-----------

* Հանուն անկախության մարտիկների հուշարձանՀանուն անկախության մարտիկների հուշարձան
* Կենտրոն Բուրգիբա փողոցԿենտրոն Բուրգիբա փողոց
* Կենտրոն Բուրգիբա փողոցԿենտրոն Բուրգիբա փողոց
**Պիմպրի-չինչվադ** (մարաթհի՝ पिंपरी-चिंचवड), քաղաք Մահարաշտրա նահանգի Պունա շրջանում, Պևանա գետի ափին։ Քաղաքը կազմված է իրար միացած երկու քաղաքներից՝ Պիմպրիից և Չինչվադայից։

Ժողովրդագրություն
-----------------

Ըստ Հնդկաստանի 2001 թվականի մարդահամարի քաղաքում ապրում է մոտ 1 012 472 մարդ։ Տղամարդիկ կազմում են քաղաքի բնակչության 54 տոկոսը, իսկ կանայք ՝ 46 տոկոսը։ Քաղաքի գրագիտության մակարդակը կազմում է 74%, այս ցուցանիշը ավելի բարձր է, քան պետության միջինը։ Գրագիտության աստիճանը տղամարդկանց մոտ կազմում է 79%, կանանց մոտ՝ 68%: Մինչև 6 տարեկան երեխաների թվաքանակը կազմում է Պիմպրի-չինչվադայի բնակչության 14%- ը։
Այստեղ հիմնական լեզուն մարաթհին է, բնակչության մեծ մասը հինդուներ են, ովքեր ներգաղթել են այստեղ Բրիտանիաի գաղութը լինելուց հետո՝ 1947 թվականին։

Տնտեսություն
------------

Պիմպրի-չինչվադայում լավ զարգացած է ավտոմոբիլային արդյունաբերությունը, քիմիական ծանր արդյունաբերությունը, իսկ բժշկությունը զարգանում է։ Այս քաղաքում շատ ընկերություններ աշխատում են տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտում։ Բուռն զարգանում է անշարժ գույքի շուկան, քաղաքի զարգացման անհրաժեշտությունը պայմանավորվում է բնակչության նորանոր առևտրային կենտրոններում, բանկերում, ժամանցային կենտրոններում նաև հիվանդանոցներում։
Պիմպրի-չինչվադայի զարգացմանը բուռն արձագանքում է քաղաքի վարչական կազմը, որը քաղաքի համար սահմանում է հարկային արտոնություններ քաղաքի տնտեսության տարբեր ճյուղերի համար։

Լուսանկարներ
------------

* Մորիա ԳոշավիՄորիա Գոշավի
* 
* Մուտքը քաղաքՄուտքը քաղաք
* «Jain» տաճար«Jain» տաճար
* Պիմպրի-չինչվադաՊիմպրի-չինչվադա

Տես նաև
-------

* Նասիկ Archived 2016-09-24 at the Wayback Machine.
* Պերոննա  Archived 2016-09-24 at the Wayback Machine.
* Օյոնա Archived 2016-09-24 at the Wayback Machine.

Աղբյուրներ
----------

* Ձեր գիդը Պիմպրի-չինչվադայում Archived 2009-12-08 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ծավալք (այլ կիրառումներ)

**Ծավալք** (ներկայիս պաշտոնական անվանումը՝ **Մարալիկ** ադրբ.՝ Mərəlik, տառադարձմամբ՝ «Մարալիք»), գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում։

Պատմություն
-----------

Ներկայիս Ծավալք (Մարալիկ) գյուղի մոտ՝ Նախիջևան գետի ձախ ափին, Սաղուասոնք գետակը Նախիջևան գետին միախառնվելու տեղում, գտնվում էր միջնադարյան հայաբնակ գյուղ։ Այդ հին գյուղի տարածքը ընդգրկել է 45-50 բնակելի և այլ շինություններ։ Գյուղատեղին ներկայումս վերածվել է ավերակի։

Ուսումնասիրությունները հավաստում են, որ միջնադարյան հայկական գյուղի տարածքում եղել են ինչպես բնակելի շինություններ, այնպես էլ պաշտպանական ամրություն՝ ամրոց։

18-րդ դարում գյուղը Տաթևի վանքին վճարել է 12 միավոր հարկ։

Աշխարհագրություն
----------------

Ծավալքը գտնվում է Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության հյուսիս-արևելքում՝ Հայաստանի Հանրապետության միջպետական սահմանից մի քանի կմ հեռավորության վրա։

Կլիման մերձարևադարձային է` տաք ամառներով և մեղմ ձմեռներով։

Բնակչություն
------------

Ըստ 2009 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Ծավալքի բնակչությունը կազմում է 222 մարդ։ Բնակչությունը հիմնականում ադրբեջանցիներ են, որոնք դավանում են շիա իսլամ։

Տես նաև
-------

* Շահբուզի շրջան

Գրականություն
-------------

* Արգամ Այվազյան, Նախիջևան։ Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ։, Երևան, ««Հուշարձան» և ՀՀ ԳԱԱ «գիտություն»», 1995 — 367, էջեր 367 — 367 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Նախիջևանի ԻՍՍՀ հայկական հուշարձանները

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Շահբուզի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Շահբուզ** |
|  |
| 
* Աղտավ
* Արմավաշեն
* Առինջ
* Զարինե
* Զառնաթուն
* Օծոփ
* Բադամլիսու
* Բջնակ
* Դալարինք
* Գեհենիք
* Անուշավան
* Քրտն
* Ձաղա
* Ոլենի
* Կժաձոր
* Կուքի
* Քյոլք
* Աղու
* Ծավալք
* Նորս
* Բաբոնք
* Կըզըլ Կըշլաղ
* Շամեն
* Շահապոնք
* Սաղուասոնք
* Թաթերք
* Թամաշաղ
* Արքոյքայ

 | Շահբուզի շրջանը Ադրբեջանի քարտեզին |
|  |
| Լքված | 
* Ագարակ
* Բլուր
* Հեծանա
* Խնձրա
* Խոզրամիր
* Խոռունք
* Ցեցիկ
* Զուր

 |
|  |
| Պորտալ:Ադրբեջան |

 |