Կախովի դագաղներ Սագադեում
**Կախովի դագաղներ,** թաղման հարմարանքներ են դագաղների տեսքով, որոնք տեղադրված են գետնից բարձր ժայռերի վրա։ Նրանք հանդիպում են շատ երկրներում, ներառյալ Չինաստանում, որտեղ նրանք հայտնի են որպես խուանգուան, և Ֆիլիպիններում:

Չինաստան
--------

Կախովի դագաղով թաղումը Չինաստանի որոշ փոքրամասնությունների, հատկապես բո ժողովրդի հնագույն թաղման սովորույթն է; առաջին անգամ հիշատակվել է Մինգ դինաստիայի տարեգրություններում։ Նանու ծառի բնափայտում փորագրվել են տարբեր ձևերի դագաղներ։ Մահացածի դիակ ներսում ամփոփելուց հետո դրանք տեղադրվել են բարձր (մինչև 100 մ) ժայռերի վրա և քարանձավներում, հաճախ խմբերով։ Բո ժողովրդի հավատալիքների համաձայն՝ լեռները սանդուղք են այս աշխարհի և երկնայինի միջև։ Բացի այդ, բնակիչները ցանկանում էին պաշտպանել հանգուցյալին թշնամիների և կենդանիների կողմից պղծելուց։

Ջիուկուսի գետի վրա գտնվող Վույիշան շրջանում կախովի դագաղներ են պատրաստել նավակների տեսքով, այդ թվում՝ թիակներով։ Համաձայն Վույիշանի հնագույն բնակիչների հավատալիքների՝ իրենց կառուցած նավերի վրա երկիր իջած սրբերը մահացածներին երկինք էին տանում, իսկ առանձին փայտե տախտակները, որոնք խրված էին ճեղքերի մեջ կամ մտցված փորված անցքերում, աստիճաններ էին, որոնց երկայնքով մարդիկ կարող էին բարձրանալ։ լեռների ոգու մոտ, երբ նա հրավիրեր նրանց խնջույքի։ Այդ դագաղներից մեկը մոտ չորս հազար տարեկան է։

Չինաստանի տարածքում կախովի դագաղներ հայտնաբերվել են հետևյալ վայրերում.

* Ֆուջյանը
	+ Վույիշան
* Հուբեյ
* Ցզյանսի
	+ Լոնգհուշան (龙虎山), Յինգտանից 20 կմ հարավ-արևմուտք ( գույուե ժողովուրդ)
* Սիչուան
	+ Յիբին քաղաքի Գոնգսյան շրջան, հարավ-արևմտյան Սիչուան (բո ժողովուրդ)
	+ Ցյույտան կիրճ, Երեք կիրճերից մեկը
* Յունան
* Չունցին
	+ Վոմահան (卧马函) Չժունգսյան շրջանում
	+ Բո (夔峡) և Ֆենջի (风箱峡) կիրճերը Ֆենջիի շրջանում
* Գույչժոու
* Գուանսի
* Թայվան
* Հունան

Ֆիլիպիններ
----------

Ֆիլիպինների Սագադա Լեռնային նահանգի Լումյան քաղաքի քարանձավի ներսում կուտակված դագաղներ
Կախովի դագաղներ օգտագործելը թաղման պրակտիկաներից մեկն է Ֆիլիպինների Լուսոն կղզում գտնվող Սագադա նահանգի Սագադա քաղաքի Կանկանայ ժողովրդի շրջանում։ Դրանք չեն ուսումնասիրվել հնագետների կողմից, ուստի դագաղների ճշգրիտ տարիքը հայտնի չէ, թեև ենթադրվում է, որ դրանք դարերի պատմություն ունեն։ Դագաղները տեղադրվում են բնական ելուստների տակ՝ կա՛մ բնական ժայռերի դարավանդներում, կա՛մ ժայռում փորված անցքերում։ Դագաղները փոքր են, քանի որ դագաղների ներսում գտնվող մարմինները պտղի դիրքում են։ Դա պայմանավորված է այն համոզմունքով, որ մարդիկ պետք է աշխարհը թողնեն նույն դիրքում, ինչ նրանք մտել են այնտեղ, ավանդույթ, որը տարածված է Ֆիլիպինների տարբեր նախագաղութային մշակույթներում։ Դագաղները սովորաբար փորագրում են դրանք հետագայում օգտվողները իրենց կյանքի ընթացքում։

Չնայած իրենց ժողովրդականությանը, դագաղները կախելը հիմնական թաղման պրակտիկան չէ։ Այն վերապահված է միայն համայնքի վաստակավոր կամ պատվավոր ղեկավարներին։ Նրանք պետք է արժանիքներ ունենան, իմաստուն որոշումներ կայացնրած լինեն և ավանդական ծեսեր վարած լինեն իրենց կյանքի ընթացքում։ Նրանց դագաղների բարձրությունը արտացոլում է նրանց սոցիալական կարգավիճակը։ Կախովի դագաղներով թաղված անձանց մեծամասնությունը արական սեռի ավագանի ամենահայտնի անդամներն են։ Կա նաև մեկ փաստագրված դեպք, երբ կնոջ են հուղակավորել կախովի դագաղով։

Կախովի դագաղներով թաղման սովորույթն այն է, որ դագաղները մտցվեն ժայռերի ծերպերի մեջ կամ իրար վրա դրվեն կրաքարե քարանձավներում։ Գտնվելու վայրը կախված է մահացածի կարգավիճակից, ինչպես նաև մահվան պատճառներից։ Այս բոլոր թաղման սովորույթները պահանջում են հատուկ նախահուղակավորման ծեսեր, որոնք հայտնի են սանգադիլ անվանումով։ Կանկանայները կարծում են, որ մահացածներին քարանձավներում կամ ժայռերում թաղելը երաշխավորում է, որ նրանց հոգիները (*անիտո*) կշրջեն շրջակայքում և կպաշտպանեն ողջերին։

Էխո հովտում կախված դագաղները դարձել են զբոսաշրջային վայրեր։

Ինդոնեզիա
---------

Սուլավեսիի Լոնդա Նանգալա քարանձավում գտնվող Տորաջայի ժողովրդի *Լիանգ Թոքեկը*
Կախովի դագաղները (*Լիանգ Թոքեկ, բառացիորեն «կախովի թաղում»)* Սուլավեսիի Տորաջա ժողովրդի հուղարկավորության սովորույթներից մեկն է՝ առաջնային կամ երկրորդական թաղումների համար։ Հատկանշական նավակի ձևով դագաղները, միշտ տեղադրվում են ժայռերի ելուստներին կամ քարանձավային բացվածքներում, սակայն որոշ դագաղներ տեղադրվում են տեխնածին ելուստների տակ։ Նրանք պաշտպանվում են մահացածների փորագրված փայտե պատկերներով, որոնք հայտնի են որպես *տաու-տաու*։ Հին *տաու-տաու-ները* ավելի վերացական են բայց ավելի ժամանակակից *տաու-տաու-ները* կարող են բավականին իրական լինել։ Դրանք թալանողներին չեն թողնում գողանալ մահացածների հետ թաղված իրերը։

Կախովի դագաղներով հուղակավորում են փոքրամասնությունը։ *Այն* վերապահված էր գյուղի «հիմնադիրների» համար։ Ամենահին թվագրված դագաղը թվագրվում է մոտ 780 թվականով։ Թորաջանների կարծիքով դրանք մահացածների հոգիների կացարաններն են հանդերձյալ կյանքում։

Հին թաղման առավել տարածված տեսակներն էին *Լլիանգ սիլինգը* և *լիանգ էրոնգը*, որոնք քարանձավային թաղումներ են. երկրորդի ժամանակ օգտագործում են դագաղներ (էրոնգ, մինչդեռ առաջինի ժամանակ՝ ոչ։ Թաղման այլ վերջին արարողության համար օգտագործում են դամբարաններ փորագրված պատերի մեջ՝ տնանման գերեզմաններ ազնվականների համար, որոնք սովորաբար տեղադրվում են բլուրների գագաթներին և հասարակ մարդկանց համար տնային գերեզմաններ։

Տիբեթ
-----

Տիբեթում կար մանուկ հասակում մահացած Սակյա ցեղի տիրակալների ժառանգների թաղման ծեսի տարբերակ, երբ մարմինը դնում էին կավե տարայի մեջ և կախում տան ստորին հարկի առաստաղից։ 8-9 ամիս հետո աճյունը դիակիզում էին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Древнекитайские «висячие гробы»". *diletant.media* (in ռուսերեն). Retrieved 2023 թ․ դեկտեմբերի 8.
2. 1 2  Man, Wong How (1991). "Hanging Coffins of the Bo People". *Archeology*. **44** (5): 64–67. JSTOR 41766013.
3. ↑  *Ахметшин Н. Х.* Врата Шамбалы. — М.: Вече, 2012. — С. 303. — 320 с. — ISBN 978-5-4444-0247-4
4. ↑  Panchal, Jenny H.; Cimacio, Maria Beatriz (2016). "Culture Shock - A Study of Domestic Tourists in Sagada, Philippines" (PDF). *4th Interdisciplinary Tourism Research Conference*. Ankara: Anatolia. pp. 334–338. ISBN 978-605-65762-3-2. Արխիվացված (PDF) from the original on 2020 թ․ նոյեմբերի 5. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 29.
5. ↑  Comila, Felipe S. (2007). "The Disappearing Dap-ay: Coping with Change in Sagada". In Arquiza, Yasmin D. (ed.). *The Road to Empowerment: Strengthening the Indigenous Peoples Rights Act* (PDF). Vol. 2: Nurturing the Earth, Nurturing Life. Manila: International Labour Organization. pp. 1–16. Արխիվացված (PDF) from the original on 2018 թ․ հուլիսի 13. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 29.
6. ↑  Macatulad, J. B.; Macatulad, Renée (2020 թ․ մարտի 24). "The Hanging Coffins of Echo Valley, Sagada, Mountain Province". *Will Fly For Food*. Արխիվացված է the original 2020 թ․ նոյեմբերի 4-ին. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 29.
7. ↑  Fillone, Alexis M.; Nicholas, Jan; Mateo-Babiano, Iderlina; Ganzon, Katrina (2019). "Planning for Sustainable Access of Upland TourismSites in the Cordillera Region, Philippines". *Travel and Tourism Research Association: Advancing Tourism Research Globally*. **97**.
8. 1 2  Duli, Akin; Rosmawati; Nur, Muhammad; Chia, Stephen; Ramli, Zuliskandar (2020). "Archeological Study About Burial Tradition of Toraja Ethnic, South Sulawesi, Indonesia". *Proceeding of the 13th International Conference on Malaysia-Indonesia Relations (PAHMI)*. Warsaw. pp. 1–19. doi:10.2478/9783110680003-002. ISBN 978-3-11-068000-3. Արխիվացված from the original on 2022 թ․ հունվարի 20. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 29.
9. 1 2 3  Holland, Michael (n.d.). "The Graves of Tana Toraja". *Asia for Visitors*. Արխիվացված է the original 2020 թ․ նոյեմբերի 13-ին. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 29.