recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ՀԲԸՄ Հայկական վիրտուալ համալսարան,** (ՀՎՀ) հավատարմագրված օնլայն ուսումնական հաստատություն, որ հայագիտական առարկաներ է դասավանդում նոր տեխնոլոգիաների կիրառմամբ։ Չնայած համալսարանը հիմնված է Երևանում, այն հիմնականում ծառայում է հայկական սփյուռքին, ուր հայոց լեզու սովորելու հնարավորությունները համայնքից համայնք տարբեր են։ ՀՎՀ-ի առաքելությունն է կրթությամբ հետաքրքրված բոլոր անձանց հնարավորություն տալ ստանալ հայկական համապարփակ կրթություն՝ անկախ տարիքից, բնակության վայրից կամ գիտելիքների մակարդակից։ ՀՎՀ-ի առաքելությունն է նաև ստեղծել կրթական վիրտուալ համայնք, որը կարող է խթանել ինչպես մշակութային կրթությունը, այնպես էլ սոցիալական հաղորդակցությունը այն ուսանողների շրջանակներում, ովքեր ցանկանում են շարունակել իրենց կրթությունը հայագիտության բնագավառում։ Ներկայումս ՀՎՀ-ն իր ծառայություններ է մատուցել մոր 4000 ուսանողի աշխարհի 75 երկրներից։ ՀՎՀ ուսանողները կարող են յուրաքանչյուր ավարտած դասընթացից կուտակել կրեդիտներ՝ արդյունքում ստանալով վկայական, դիպլոմ և/կամ մագիստրոսի կոչում։ Ուսանողները նաև կարող են փոխանցել ՀՎՀ դասընթացների կրեդիտները աշխարհի տարբեր համալսարաններ և ուսումնական հաստատություններ։

Անդրանիկ ուսումնական շրջանը մեկնարկեց 2009 թվականին հայոց լեզվի և հայոց պատմության դասընթացնեով։ Այսօր ՀՎՀ դասընթացները հասանելի են տարբեր մակարդակներով և դասավանդման 7 լեզուներով՝ արևելահայերեն, արևմտահայերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, ռուսերեն, իսպաներեն և թուրքերեն։

Պատմություն
-----------

Հայկական վիրտուալ համալսարանի գաղափարը ծնվեց և ծրագիրը նախագծվեց 2004 թվականին՝ ՀԲԸՄ Սիլիկոն Վելի մասնաճյուղի նախագահ Երվանդ Զորյանի կողմից։ Ծրագրի նպատակն էր ապահովել այն ուսանողների կրթական պահանջները, ովքեր ցանկանում են սովորել հայոց լեզու, հայոց պատմություն ու մշակույթ, բայց հնարավորություն չունեն սովորելու իրենց համայնքներում դպրոցների բացակայության պատճառով։ Նախագծի նպատակն էր նաև հայագիտության ոլորտում առաջարկել նորարարական մոտեցմամբ և նոր տեխնոլոգիաներով մատուցվող մի ծրագիր, որը կգրավեր այսօրվա ուսանողին։

2013 թվականին Գրանադայի համալսարանի հետ սկսված համագործակցության արդյունքում ՀՎՀ-ի արևելահայերեն լեզվի դասընթացները առաջակվեցին Գրանադայի համալսարանի ուսանողների՝ որպես երրորդ օտար լեզու։  
2014 թվականին ՀՎՀ-ն վերաիմաստավորեց հայկական փորձը՝ ներկայացնելով նոր բազմահարթակ մեդիա արտադրանք՝ ՀՎՀ մուլտիմեդիա էլ. գրքերի շարքը Archived 2021-05-12 at the Wayback Machine. որն ընդգրկում է Հայաստանին վերաբերող թեմաների լայն շրջանակ՝ պատմություն, մշակույթ, ինչպես նաև արդի թեմաներ։ ‹‹Հայկական լեռնաշխարհ›› խորագրով էլեկտրոնային գիրքի թողարկմամբ, որն առաջինն է ինտերակտիվ թվային գրքերի շարքում, սկիզբ դրվեց ՀՎՀ-ի ընդլայնմանը նոր և հետաքրքիր ուղղությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Վիրտուալ համալսարան. աշխարհասփյուռ հայերի համար ՀԲԸՄ ծրագիրը գործունեության երկու տարում ապացուցեց իր արդյունավետությունը - Կրթություն | ArmeniaNow.com»։ *www.armenianow.com*։ Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 20
2. ↑  «Հայկական վիրտուալ համալսարանի և Գրանադա համալսարանի համագործակցությունը»։ *www.avc-agbu.org*։ Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 20 (չաշխատող հղում)
3. ↑  «Հայկական վիրտուալ համալսարանը ներկայացրել է առաջին էլ. գիրքը Հայկական լեռնաշխարհի մասին»։ *mediamax.am*։ Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 20
**Մյուրոլ** (ֆր.՝ Murol), **Գրան Մյուրոլ** (ֆր.՝ Le Grand Murols), ֆրանսիական պանրի տեսակ, որը պատրաստվում է կովի կաթից։ Ունի յուրահատուկ տեսք. շրջանաձև է, որի կենտրոնում անցք կա։

Պատմություն
-----------

Պանիրը մարդկությանը հայտնի է 20-րդ դարի սկզբից։ Պանրատեսակի առաջացման մասին կա մի տարածված լեգենդ։ Օվերն շրջանի Մյուրոլ բնակավայրի կյուրեն (քահանան) որոշում է այնպես անել, որ «Սեն Նեկտեր» պանիրները ավելի շուտ հասունանան, ուստի դրանց կենտրոնում անցքեր է բացում։ Հետայդու կյուրեն իր այդ գաղափարը վաճառում է ոմն Ժաք Բերիուին (ֆր.՝ Jacques Bérioux): Վերջինս ձեռնամուխ եղավ ու առավել մեծ քանակով սկսեց արտադրել այդ պանիրները, որոնք կոչվեցին մյուրոլ։ Երբեմն պանիրն արտադրում են նաև «Մյուրոլ դը Գրան Բերիո» անվան ներքո՝ ի պատիվ արտադրողի (ֆր.՝ Murol du Grand Bérioux):

Պատրաստում
----------

Մյուրոլ պանրատեսակը պատրաստում են պաստերիզացված կովի կաթից։ Կաթը մամլում են բնական թանձրացման, այսինքն առանց տաքացման եղանակով։ Արտադրվում է այն ամբողջ տարվա ընթացքում, այսինք չունի սեզոնային խոչընդոտներ։ Այս պանիրները հասունանում են խոնավ նկուղներում ամսվա ընթացքում։ Ձևավորված կեղևը պարբերաբար լվացման է ենթարկվում։ Պանրի գլխի չափերը.

* տրամագիծ՝ 15 սմ
* հաստություն՝ 3,5 սմ
* անցքի տրամագիծ՝

Պանրից կտրված ու հեռացված գլանաձև հատվածը նույնպես օգտագործվում է։ 4 սմ տրամագծով, 3,5 սմ երկարությամբ և 50 գրամ զանգվածով պանիրը պատում են կամիր պարաֆինով և վաճառում «մյուրոլե» (ֆր.՝ Murolait) անվանումով, կամ էլ պարզապես անվանում են «փոքրիկ մյուրոլ»։

Բնութագիր
---------

Հասունացած մյուրոլը ունի պինդ առաձգական դեղին միջուկ։ Կեղևը նարնջագույն է, որի վրա պարզորոշ երևում են գործվածքի հետքերը։ Սրանք առաջացել են, երբ հասունացման նպատակով փաթաթված են եղել այդ գործվածքներով։ Պանիրն առանձնանում է փափուկ հոտով և համով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Grand Murols
2. 1 2 3  Французские сыры. Иллюстрированная энциклопедия, 2003, էջ 161
3. ↑  Androuet.com
4. 1 2  Larousse gastronomique, 2007, էջ 563
5. ↑  Мюроль и мюроле

Գրականություն
-------------

* *Масуи К. Ямада Т.* Французские сыры. Иллюстрированная энциклопедия = DK French Cheeses. — СПб: Издательский Дом «Нева», 2003. — С. 161. — 240 с. — ISBN 5-7654-2333-7
* Le Grand Larousse gastronomique / Isabelle Jeuge-Maynart. — Larousse, 2007. — С. 563. — 992 с. — ISBN 978-2-03-582360-1

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Պաշտոնական կայք» (ֆրանսերեն)։ Վերցված է 2015-12-13
* «Մյուրոլ պանիրը Гастроном.ru կայքում» (ֆրանսերեն)։ Վերցված է 2015-12-13

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մյուրոլ (պանիր)** կատեգորիայում։ |
**Մեծ երկնագույն անցք** (անգլ.՝ Great Blue Hole), խոշոր երկնագույն անցք, տեղակայված Բելիզի արգելախութերի մաս հանդիսացող Լայտհաուս Ռիֆ օղակակղզու կենտրոնում։ Անցքն իրենից ներկայացնում է 300 մ տրամագծով և 124 մ խորությամբ կլոր կարստե խառնարան։

Տվյալ երկրաբանական գոյացությունը ի սկզբանե համարվել է վերջին սառցե դարաշրջանի ժամանակ ձևավորված կրաքարային քարանձավերի համակարգ։ Ծովի մակարդակը այն ժամանակ եղել է զգալիորեն ցածր, բայց երբ օվկիանսը բարձրացել է քանդելով խորտակված քարանձավի ծածկը, ձևավորվել է կրաստե խառնարան (Բելիզիի ափերի համար բավականին տարածված ռելիեֆ)։

Լայտհաուս Ռիֆի լուսանկարը արբանյակից, Մեծ երկնագույն անցքը գտնվում է հենց մեջտեղում
Երկնագույն անցքը հայտնի դարձավ ֆրանսիացի հետազոտող Ժակ Իվ Կուստոի շնորհիվ, ով ընդգրկեց այն սուզվելու համար նախատեսված աշխարի 10 լավագույն վայրերի ցանկում։ 1972 թվականին նա իր Կալիպսո նավով չափեց անցքի խորությունը և հաստատեց նրա առաջացման թեորիան։ Մեկ տեղանի սուզանավերով սոզվելով անքի մեջ, արշավախմբի մասնակիցները հայտնաբերեցին մեծածավալ ստալակտիտներ, որոնցից մի քանիսը գտնվում էին ուղղահայաց 10—13° անկյան տակ, ինչը ցույց էր տալիս ներքևում գտնվող սարահարթի երկրաբանական տեղաշարժը և թեքությունը։

Մակընթացությունների ժամանակ Մեծ երկնագույն անցքի վայրում գոյանում է իրական ջրապտույտ, իր մեջ ձգելով այն ամենը ինչ գտնվում է ջրի մակերեսին՝ ջրիմուռներ, տախտակներ, նավեր։ Այդ ջրապտույտներում մարդիկ հաճախ են մահանում։ Մակընթացությունների սկսվելու ժամանակ անցքի միջից սկսում է ժաթքել հզոր ջրային շատրվաններ, երբեմն տարբեր տեսակի ազբի պարունաությամբ։

Չնայած տեղի դժվար հասանելիությանը (Բլիզ քաղաքից մոտ 96 կմ) Մեծ կապույտ անցքը համարվում է հանրամատչելի վայր ռեկրացիոն (զվարճալի) դայվինգի համար։ Այստեղ սուզորդները կարող են տեսնել մի քանի հետաքրքիր ձկնատեսակներ։

Կրաստե անդունդի հարևանությամբ գտնվող ծովալճակների նստվածքային ապարներիների տիտանի և ալյումինի փոխհարաբերությունների անալիզը ցույց է տվել, որ 800 թ.-ից 900 թվականների և 1000 թ.-ից 1100 թվականների մեջ ընկած ժամանակահատվածները Յուկատանում եղել են ծայրահեղ չորային շրջաններ, ինչը հանգեցրել է հնագույն մայաների քաղաքակրթության գյուղերի անկմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Belize Blue Hole reef»։ National Geographic Online։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-03-23-ին
2. ↑  *Жак-Ив Кусто* Galapagos - Titicaca - The Blue Holes. — Лондон: Cassell, 1973. — ISBN 0304292591
3. ↑  Чудеса природы: Блу-Хоулс
4. ↑  Большая синяя дыра открыла причины упадка цивилизации майя

Արտաքին հղումներ
----------------

* USGS: The Great Blue Hole of Belize Archived 2012-01-03 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Մակաբե Մեկենասի Մանուելյան** (փետրվարի 28, 1929(1929-02-28), Նովոչերկասկ, Դոնի շրջան, Հյուսիսկովկասյան երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - մարտի 1, 1980(1980-03-01), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1972)։ Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամ (1957)։

Կենսագրություն
--------------

Մակաբե Մանուելյանը ծնվել է Ռուսաստանի Նովոչերկասկ քաղաքում։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի Կարլ Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ Նրա նախագծերով կառուցվել են բնակելի տուն Կալինինի փողոցի վրա (1951), ՀԽՍՀ ԳԱ մաթեմատիկայի, մեխանիկայի և երկրաբանության ինստիտուտների մասնաշենքերը (Սամվել Սաֆարյանի հետ, 1960-ական թթ.), ռադիոֆիզիկայի և էլեկտրոնիկայի ինստիտուտի համալիրը Աշտարակում (Սարգիս Գուրզադյանի հետ, 1961), ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտի համալիրը բնակելի ավանով Աշտարակում (1965), ակումբ Արարատ գյուղում, պրոֆիլակտորիում Արզնիում, հյուրանոցներ Էջմիածնում և Թալինում, Երկաթուղայինների մշակույթի տունը Երևանում (Սարգիս Գուրզադյանի հետ, 1966), Մեծամորի թանգարանը (1969): 1981 թվականին Երևանում կազմակերպվել է Մանուելյանի գեղանկարչական գործերի ցուցահանդեսը (հետմահու)։

Մրցանակներ
----------

* Համամիութենական ճարտարապետական նվաճումների ստուգատեսների դափնեկիր (1962-1967)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, գլխավոր խմբագիր՝ Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, Երևան, 2007, էջ 40։

Արտաքին հղումներ
----------------

hushardzantest։ «ԱՅՍՕՐ ԼՐԱՆՈՒՄ Է «ՄԵԾԱՄՈՐ»-Ի ԹԱՆԳԱՐԱՆԻ ՇԵՆՔԸ ՆԱԽԱԳԾԱԾ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ Մ. ՄԱՆՈՒԵԼՅԱՆԻ ԾՆՆԴՅԱՆ 90-ԱՄՅԱԿԸ»։ *Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայության* (am-AM)։ Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 28 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 252)։*  |
**Հայրենիք** (իսպ.՝ Patria), բասկյան ծագմամբ իսպանացի գրող Ֆերնանդո Արամբուրուի 2016 թվականի վեպը, որը տպագրվել է «Tusquets Eds» հրատարակչության կողմից։ Վեպի իրադարձությունները տեղի են ունենում Բասկերի երկրում այն ժամանակ, երբ ETA-ն հայտարարել էր իր զինված պայքարի դադարեցման մասին։

2022 թվականին գիրքը հայերեն է հրատարակել Newmag հրատարակչությունը։ Այն իսպաներենից հայերեն է թարգմանել գրականագետ Ալիս Տեր-Ղևոնդյանը։

Սցենար
------

Վեպի առանցքում Սան Սեբաստիանի արվարձաններից մեկում երկու բասկ ընտանիքների հարաբերություններն են։ Այն պատմում է մարդասպանների, նրանց զոհերի և երկուսի ընտանիքների պատմությունները։ Պատմությունն սկսվում է այն պահից, երբ ETA-ն դադարեցնում է իր զինված պայքարը։ Այրի Բիչորին այցելում է գերեզմանատուն իր ամուսնու գերեզմանին, որը սպանվել էր ETA-ի կողմից։ Ելնելով նոր իրավիճակից՝ նա որոշում է վերադառնալ այն տուն ու քաղաք, որտեղ նրանք ապրում էին հարձակումից առաջ։

Ընդունում
---------

Գիրքը մեծ հեղինակություն է վայելել և լայնորեն քննարկվել Բասկերի երկրում։

Իսպաներենով այն վաճառվել է ավելի քան մեկ միլիոն օրինակ և թարգմանվել անգլերեն («Հայրենիք» վերնագրով, Pantheon Publishers 2019), գերմաներեն (վաճառվել է շուրջ 80,000 օրինակ), իտալերեն (60,000 օրինակ), հունարեն, կատալոներեն և հայերեն։ Միայն իսպաներենով գիրքը վերահրատարակվել է ավելի քան 12 անգամ։ 2016 թվականին այն արժանացել է «Premio de la Crítica», իսկ 2017 թվականին՝ National Narrative մրցանակի։

Ադապտացիա
---------

Հիմնական հոդված՝ Հայրենիք (հեռուստասերիալ, 2020)
2017 թվականի վերջին HBO Europe-ը հայտարարեց վեպի հիման վրա հեռուստասերիալի նկարահանման մասին։ Հեռուստասերիալի նկարահանումներն սկսվել են 2018 թվականին Բասկերի երկրում, իսկ պրեմիերան կայացել է 2020 թվականի սեպտեմբերին։

Այն արտադրվել է HBO Europe-ի կողմից Alea Media պրոդյուսերական ընկերության հետ միասին, որն ստեղծվել է Mediaset España Comunicación-ի և Այտոր Գաբիլոնդոյի կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Manuel Roig-Franzia, *The Washington Post*, March 21, 2019 "‘Homeland’ captures the personal costs of Spain’s violent political conflict"
2. ↑  «HBO Europe's 'Patria' Strikes a Chord in San Sebastian»։ 20 September 2020
3. ↑  info@f-s.am FutureSystems։ «Հայրենիք»։ *Newmag Publishing House* (հայերեն)։ Վերցված է 2022-11-27  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
4. ↑  Croft Jennifer (2019-05-02)։ «Repercussions From a Political Murder Play Out in a Spanish Village»։ *The New York Times* (en-US)։ ISSN 0362-4331։ Վերցված է 2020-01-30
5. 1 2  ««Patria» será publicada en catalán el 3 de abril de 2019»։ *abc* (իսպաներեն)։ 2018-12-27։ Վերցված է 2020-01-30
6. ↑  Hermoso Borja (2017-02-13)։ «'Patria', el incómodo espejo de Euskadi»։ *El País* (իսպաներեն)։ ISSN 1134-6582։ Վերցված է 2020-01-30
7. ↑  Արամբուրու Ֆերնանդո (2022)։ *Հայրենիք* (հայերեն)։ Երևան: Newmag։ ISBN 978-9939-884-60-8  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
8. ↑  Morán Carmen (2017-04-22)։ «Fernando Aramburu gana el premio de la Crítica por su libro 'Patria'»։ *El País* (իսպաներեն)։ ISSN 1134-6582։ Վերցված է 2020-01-30
9. ↑  Cruz Juan (2017-10-17)։ «Fernando Aramburu, premio Nacional de Narrativa por 'Patria'»։ *El País* (իսպաներեն)։ ISSN 1134-6582։ Վերցված է 2020-01-30

Արտաքին հղումներ
----------------

*
**Մոթալ**, հայկական շատ քիչ աղ դրած պանիր է՝ այծի կամ ոչխարի կաթից պատրաստված։ 2011 թվականին այդ պանիրն ընդգրկվել է «Համի տապան» ցուցակում՝ որպես անհետացման եզրին գտնվող մթերք։

Պատրաստում
----------

Մոթալ պանիրը ոչ մեծ քանակությամբ արտադրվում է Հայաստանում ամռանը։ Պատրաստման ընթացքում պանրային զանգվածին ավելացնում են սարի ծոթրինի տերևներ ու ցողուններ։ Հասունացումը տեղի է ունենում 3-ից 4 ամսվա ընթացքում, որի ընթացքում պանրային զանգվածը պահվում է սառը տեղում՝ այծի կամ ոչխարի կաշվից հատուկ ձևով պատրաստված տիկերի մեջ։ Պահման ընթացքում տիկերը շրջում են յուրաքանչյուր 4-5 օրը մեկ։ Որոշ ժամանակ պահելուց հետո պատրաստի անձև պանրային գլուխները, որոնք կշռում են 20-25 կգ, բաժանում են առավել փոքր մասերի՝ 0,5-ից 1 կգ քաշով և փաթեթավորում են հատուկ տարայի մեջ։

Նկարագրություն
--------------

Պանրի գլուխները չունեն որոշակի ձև, նրանց նախնական քաշը կազմում է 20-25 կգ, սակայն հետագայում դրանք բաժանվում են ավելի փոքր կտորների՝ մոտ 1 կգ քաշով։ Պանրի գլուխների վրա բնական կամ արհեստական կեղևը բացակայում է։ Պանրի փափկամասն ունի սպիտակ կամ թույլ դեղին գույն, փխրուն կառուցվածք, որի մեջ տեղ տեղ դրված են համեմունքներ, կարող է նաև պարունակել պանրի փոքրիկ մակարդուկներ։ Պանրի յուղայնությունը կազմում է 35-40 %։ Պանիրն ունի աղի, մի փոքր էլ սուր համ և վառ արտահայտված կաթնաթթվային հոտ։ Համտեսվում է լավաշով փաթաթված, լավ է համադրվում սոխի, սխտորի, ռեհանի, ինչպես նաև չոր կարմիր գինու՝ մասնավորապես կախեթական գինիների հետ։

Գրականության մեջ
----------------

* Կարասներով կողակ, կճճներով պանիր ու ղավուրմա, աքաշներով զոխ, բոխ, ողորմակոթ, բղղներով եղ ու կարագ, մոթալներով պանիր,— ծո՜վ, ի՞նչ տուն։ Խաչատուր Աբովյան, Վերք Հայաստանի ― Գլուխ առաջին

* Լինում է, թե լինելու է՝ չգիտեմ, մի աղքատ ու չարքաշ

մարդու (էդ որ մարդն է, որ չարքաշ չէ) մի ոչ չարքաշ  

տղա է լինում։ Էդ տղան քաղաքներին է տալիս  

զինքը, սար ու ձորին չի տալիս, ճանապարհներին է  

տալիս ասֆալտած ու մի օր էլ տեսնելով, որ հայրը  

էլ մոթալի պանիր չի ուղարկում ետեւից, խնձոր ու  

տանձ, մեղր չի ուղարկում, էդքանն էլ՝ ոչինչ,  

տեսնում է, որ էլ թթի օղի չի ուղարկում,վեր է կենում,  

գալիս գյուղ՝ հորական օջախին այցելության։

Վարդան Հակոբյան, Երկեր, հատոր Գ՝ «Տաճարն Աստծո»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Армянский сыр попал в Красную книгу» (ֆրանսերեն)։ «Аргументы и Факты»։ Վերցված է 2017-01-07
2. ↑  «Лучшие армянские сыры и как их готовить» (ֆրանսերեն)։ barev.today։ Վերցված է 2017-01-07
3. ↑  «Мотал» (ֆրանսերեն)։ povar.ru։ Վերցված է 2017-01-07

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Похлёбкин В. В.* Кулинарный словарь. — М.: Издательство «Э», 2015. — 456 с. — ISBN 978-5-699-75127-3
**Մեծամորի կարևորագույն թռչնաբանական տարածք,** 10,296 հեկտար տարածք Հայաստանի Արմավիրի մարզում, որը «BirdLife International» միջազգային բնապահպանական կազմակերպության կողմից առանձնացվել է որպես «Կարևորագույն թռչնաբանական տարածք» (ԿԹՏ), որի հիմնական նպատակն է պաշտպանել թռչունների տեսակները և ապրելավայրերը։ Տարածքը նաև ճանաչված է որպես «Զմրուխտ տեղանք» և առանցքային կենսաբազմազանության տարածք։

ԿԹՏ-ն գտնվում է Արարատյան հարթավայրում և ներկայացված է ջրաճահճային տարածքների, կիսաանապատային և խճանկարային վարելահողերի համադրությամբ։

Ընդհանուր առմամբ այս տարածքում գրանցված է 225 թռչուն, այդ թվում՝ 92 բնադրող և 133 չվող և ձմեռող տեսակներ։

Տարածքում հյուրընկալվում են գլոբալ վտանգված կարմրագլուխ սուզաբադը, սովորական կիվիվը, մեծ իլիկակտցարը, սովորական տատրակը, տափաստանային մկնաճուռակը, ազգային վտանգված եվրոպական ճնճղաճուռակը, ոտնացուպիկը, ինչպես նաև Բեռնի կոնվենցիայի II հավելվածում ներառված այնպիսի տեսակներ, ինչպիսիք են սպիտակ արագիլը, ներկարարները, սիրիական փայտփորիկը և սևաճակատ շամփրուկը։

Տարածքը 2002 թվականին ճանաչվել է որպես ԿԹՏ։ Այն Հայաստանի թռչունների տասնութ կարևորագույն տարածքներից մեկն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Metsamor»։ *Armenian Bird Census Council* (անգլերեն)։ Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 31
2. 1 2  «Noravank»։ BirdLife International։ Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 29
3. 1 2  «Metsamor»։ *Armenian Bird Census Council* (անգլերեն)։ Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 31 "Metsamor". *Armenian Bird Census Council*. Retrieved 31 January 2019.
4. ↑  «Important Bird Areas in Armenia»։ *BirdLife International*։ Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 29
**«Հայրիկ, դու խենթ ես»**, ամերիկահայ գրող Վիլյամ Սարոյանի 1957 թվականին գրած վիպակը։

Պատմություն
-----------

Վիլյամ Սարոյանի «Հայրիկ, դու խենթ ես» վիպակը հոր և որդու զրույց է։ Այն Սարոյանի գրական ժառանգության լավագույն նմուշներից է։ Վիպակում հոր և որդու զրույցների միջոցով բացահայտվում է կյանքի՝ սարոյանական մոտեցումը։

Վիլյամ Սարոյանը գիրքը նվիրել է որդուն՝ Արամ Սարոյանին։ Առաջաբանում հեղինակը գրում է․ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ես վճռեցի գրել այս գիրքը, որովհետև 1953-ին, երբ տասը տարեկան էիր, դու՛ խնդրեցիր ինձ, և որովհետև 1918-ին, երբ ես ինքս էի տասը տարեկան, իմ գրողական հմտությունը հավասարազոր չէր այն ամենին, ինչ որ կուզենայի ասել։ Հիմա, վերջապես, գրեցի գիրքս, կամ ավելի ճիշտ՝ հենց դու էլ գրեցիր։ |  |

Գիրքը վերահրատարակվել է 2018 թվականին «Անտարես» հրատարակչության կողմից։ Անգլերենից հայերեն թարգմանությունը կատարել է Զավեն Բոյաջյանը։ Թարգմանչի խոսքով՝ *այս գործը խորհրդանշական արժեք ունի՝ ամփոփելով սարոյանական արձակի ամենաէական հատկանիշներն ու անշփոթելի յուրօրինակությունը․* *«Բովանդակային խորքով և ոճական կատարելությամբ «Հայրիկը» պարզապես մոգական տեքստ է՝ իմաստուն ու զուլալ։ Սա իրոք սեղանի գիրք է, որովհետև ձգտում է մեկնել կյանքի, աշխարհի, մարդու բնույթի էութենական գաղտնիքներն առակի, առասպելի, արքետիպային պարզ, բայց և մշակութաբանորեն խիստ հագեցած ու բազմաշերտ հասկացությունների լեզվով»**։*

Տես նաև
-------

* Մարդկային կատակերգություն (վեպ)
* Իմ անունն Արամ է

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ««Հայրիկ, դու խենթ ես»՝ Սարոյանի իմաստուն ու զուլալ վիպակը»։ *mediamax.am*։ Վերցված է 2020-11-19

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Հայրիկ, դու խենթ ես» գիրքը bookmark.am֊ում
* «Հայրիկ, դու խենթ ես»՝ Սարոյանի իմաստուն ու զուլալ վիպակը
* «Երևանյան բեսթսելեր». «Հայրիկ, դու խենթ ես» գիրքն առաջին հորիզոնականում է. թարգմանական գրականություն. նոյեմբեր, 2018
* «ՀԱՅՐԻ՛Կ, ԴՈՒ ԽԵՆԹ ԵՍ»
* Վիլյամ Սարոյանի լավագույն մտքերը
* «Հայրիկ, դու խենթ ես». Տողեր գրքից
* Բարձր գրականություն Արքմենիկ Նիկողոսյանի հետ. Վիլյամ Սարոյան. «Հայրիկ դու խենթ ես»
**Հանա Պոնիցկա** (անգլ.՝ Hana Ponická, հուլիսի 15, 1922(1922-07-15), Halič, Lučenec District, Բանսկա Բիստրիցկա շրջան, Սլովակիա, Չեխոսլովակիայի առաջին հանրապետություն - օգոստոսի 21, 2007(2007-08-21), Բանկա Բիստրիկա, Սլովակիա), սլովակ գրող և հակակոմունիստական նախկին այլախոհ։ Նա հակադրվել է Չեխոսլովակիայի նախկին կոմունիստական կառավարությանը։

Կենսագրություն
--------------

Պոնիցկան ստորագրել է մարդու իրավունքների հրովարտակի 77-րդ խարտիան 1977 թվականին։ 77-րդ խարտիան ոգեշնչված է եղել Վացլավ Հավելի կողմից, որը չեխ այլախոհ և դրամատուրգ էր և ավելի ուշ պետք է դառնար Չեխիայի նախագահը, Չեխոսլովակիայի մասնատումից հետո։

Պոնիցկան ձերբակալվել է 1989 թվականի օգոստոսին, 1968 թվականին Վարշավայի պայմանագրի կազմակերպության կողմից նախաձեռնված Պրահայի գարնան տարեդարձը նշելու համար։ Նա ազատ է արձակվել բանտից երեք ամիս անց։

Պոնիցկան օգնել է հիմնադրել Քրիստոնեական դեմոկրատական շարժումը, որը Սլովակիայի հիմնական քաղաքական կուսակցությունն էր Չեխոսլովակիայում, 1989 թվականի վերջին կոմունիզմի անկումից հետո։

Հանա Պոնիցկան մահացել է 85 տարեկան հասակում, Սլովակիայի Բանսկա Բիստրիցա քաղաքում, 2007 թվականի օգոստոսի 21-ին, Չեխոսլովակիայի ներխուժման 39-րդ տարելիցին։ Քրիստոնեական դեմոկրատական շարժման խոսնակ Մարտին Կրայկովիչը չի ասել մահվան պատճառը։ Պոնիցկան թաղված է իր հայրենի գյուղում` Հալիչում, որը գտնվում է Սլովակիայի հարավում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Evidence zájmových osob StB
2. 1 2
3. 1 2 3 4  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
4. ↑
5. 1 2 3 4 5 6  «Hana Ponicka, Slovak Writer Dies at 85»։ *Associated Press* (Google)։ 2007-08-22։ Վերցված է 2007-09-18 (չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Le Monde:Hana Ponická obituary(չաշխատող հղում)
 (French)
* International Herald Tribune: Slovak writer, former anti-communist dissident, dies at the age 85

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90666870 · BNF: 12315637c · GND: 12473748X · ISNI: 0000000109056543 · LCCN: nr90016197 · NKC: jn19990209681 · NTA: 097896047 · NUKAT: n2010043099 · SUDOC: 177393750 · VIAF: 59151901 · WorldCat VIAF: 59151901 |

 |

 |
Հանրային Քննարկումներ
Հայաստանում Բահայի համայնքը ծագել է դեռ Բահաուլլայի օրոք`19-րդ դարում, երբ Հայաստանը մտնում էր Ռուսական կայսրության կազմի մեջ։ **1889թ**. ռուսաստանյան դատարանը պատմության մեջ առաջին անգամ ճանաչել է Բահայի հավատի անկախ բնույթը` որպես ինքնուրույն կրոնի և հանդես է եկել որպես դրա հետևորդների պաշտպան։ Այդ տարիների Հայաստանի համայնքները ունեին նաև կառավարման վարչական մարմին` բահայիների Ազգային Հոգևոր Ժողովը, որի իրավասությունները տարածվում էին նաև Անդրկովկասի բահայիների վրա։ Այդ ժողովը գործել է մինչև **1938թ**. որից հետո լուծարվել է Սովետական իշխանության պահանջով։ Սովետական միության փլուզումից հետո` ժողովրդավարության առաջին տարիներին, համայնքն առաջին անգամ պաշտոնապես գրանցվել է որպես «Երևանի Բահայիների համայնք»։ 

Բահայի ընտանիք
**1996 թ**-ից սկսած Հայաստանի բահայի համայնքը անցկացնում է  դասընթացներ և կոնֆերանսներ, ամառային և ձմեռային դպրոցներ, որտեղ առաջարկում են խորհուրդներ, թե ինչպես դժվարություններ առաջանալու դեպքում ամրապնդել ընտանեկան կյանքը։

**2013 թ**-ից սկսած համայնքը սկսեց պարբերաբար աշխատել երիտասարդների հետ, ովքեր ցանկանում էին ներդրում ունենալ Հայաստանի զարգացման մեջ։

**2015 թ**-ից սկսած Հայաստանի բահայի համայնքը մասնակցոմ է «Եվրասիա Համագործակցություն Հիմնադրամի»  կազմակերպած դիսկուրսներում, որտեղ քննարկվում են Հայաստանում ազգային, կրոնական փոքրամասնությունների և կանանց  իրավունքների պաշտպանության հարցերը։ 2018 թ-ից սկսած հաճախակի հանդիպումներ են կազմակերպվում լրատվամիջոցների ներկայացուցիչների և կառավարության որոշ անդամների հետ։

Բաբի ծննդյան 200-ամյակին նվիրված միջոցառում
**2016 թ**-ի հուլիսին կազմակերպվել է առաջին խմբակային ուխտագնացությունը բահայի սուրբ վայրեր։

**2017 թ**-ին Բահայի հավատքի հիմնադիր Մարգարե Բահաուլլայի ծննդյան 200-ամյակի կապակցությամբ  համայնքը կազմակերպեց մի շարք միջոցառումներ Երևանում, Աշտարակում և Արմավիրում։ Նմանատիպ միջոցառումներ կազմակերպվեցին նաև 2019 թ-ին` մեկ այլ մարգարե Բաբի ծննդյան 200-ամյակի կապակցությամբ։

**2021 թ-**ի նոյեմբերից կազմակերպվում է միջոցառումների շարք` նվիրված Աբդուլ-Բահայի  մահվան 200-ամյակին, ով բահայիների համար համարվում է

կատարյալ օրինակ։

Տես նաև՝
--------

Բահայի

Բաբի տաճարը Հայֆայում

Շողի Էֆֆենդի

Աբդուլ-Բահա

Բահաուլլա

Բահայի տաճարներ

Գրականություն
-------------

* Վիլիամ Ս. Հեթչեր, Ջ. Դուգլաս Մարտին - Նոր համաշխարհային կրոն
* Юлий Аркадьевич Иоаннесян - Вера бахаи
* Peter Smit - An Introduction to the Baha'i Faith
* Bahá'u'lláh and the New Era — Esslemont — View on the new Baha’i Reference Library
* Bahíyyih Khánum — Bahá'í World Centre
* The Dawn Breakers — Nabil

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Բահայի հայ համայնքի պաշտոնական ինտերնետային կայք»։ *bahai.am/* (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-12-29
2. ↑  «The Institute for Studies in Global Prosperity (ISGP)»։ *www.globalprosperity.org*։ Վերցված է 2021-12-29
3. ↑  «| EPF»։ *epfarmenia.am*։ Վերցված է 2021-12-29
4. ↑  «Bahai-Religion»։ *Religion in Geschichte und Gegenwart*։ Վերցված է 2021-12-29
5. ↑   (hy-AM) *Մենք որդիներն ենք բահայի/We are the people of Bahá*, վերցված է 2021-12-29
6. ↑  «BahaiTeachings.org - Personal perspectives inspired by Baha'i teachings»։ *BahaiTeachings.org* (en-US)։ Վերցված է 2021-12-29
**Մոլուքյան ծով,** միջկղզային ծով Խաղաղ օվկիանոսում, որը արևմուտքից շրջապատված է Սուլավեսի, հարավից Սուլա, Մալուկու և Մոլուքյան, հյուսիսից՝ Սանգիհ, Մինդանաո և Թալաուդ, իսկ արևելքում՝ Հյուսիսային Մալուկու Ինդոնեզական կղզիներով։ Մոլուքյան ծովի մակերեսը կազմում է 274000 քկմ։ Միջին խորությունը 1752 մ է։ Մոլուքյան ծովի ամենախորը իջվածքը Բատյան փողրակն է, որի ամենամեծ խորությունը 4970 մ է։ Մոլուքյան ծովը հայտնի է իր սեյսմիկությամբ, քանի որ գտնվում է ոչ մեծ սալի վրա և շարժվում է երկու հակադիր կողմերով. արևմուտքում՝ Եվրասիական սալի և արևելքում՝ Ֆիլիպինյան ծովի սալի ուղղությամբ։

Տեղադրություն
-------------

Մոլուքյան ծովը հարավում սահմանակից է Բանդայի ծովին, արևմուտքում՝ Սուլավեսի ծովին։ Հյուսիսում գտնվում է Ֆիլիպինյան ծովը, արևելքում՝ Հալմահերա ծովը։

Ծովի հյուսիսային սահման են համարվում Թալաուդ կղզիները, չնայած, որ Մոլուքյան սալը ձգվում է դեպի հյուսիս։

Պատմություն
-----------

Ծովի անունը առաջացել է արաբական «Մալուքու» բառից, որը նշանակում է «Թագավորների երկիր»։

XIV դարում այստեղ հաստատվել են արաբները։

Եվրոպացիներից առաջինը Մոլուքյան ծով են այցելել պորտուգալացիները։ Այստեղ պորտուգալական բնակավայրեր հայտնվել են 1512 թվականինց։

Դրանից հետո բրիտանացիները, իսպանացիները և հոլանդացիները սկսել են պահանջել համեմունքներով հարուստ Մոլուքյան ծովի կղզիների տարածքը։ Արդյունքում Մոլուքյան ծովի կղզիներում հաստատվել է Իսպանիայի գերիշխանությունը։

XVII դարում նիդեռլանդական արևելահնդկական ընկերությունը գրավել է այդ տարածքները։

1942-1945 թվականներին Ճապոնիան օկուպացրել է Ինդոնեզիայի տարածքը (ներառյալ Մոլուկկան ծովը)։

Կլիման
------

Մոլուքյան ծովը ընկած է հասարակածային կլիմայական գոտում։ Հասարակածը ծովը կիսում է երկու մասի։ Կլիման գրեթե կայուն է։ Օդի ջերմաստիճանը 27-28°С է, ջրի մակերևույթի ջերմաստիճանը՝ 27-28°С։ Աղիությունը գրեթե անփոփոխ և կազմում է միջինը 34%։ Մակընթացությունները անկանոն են, կեսօրյա, դիտվում են մոտ 2 մետր բարձրությամբ։

Սեյսմիկությունը
---------------

Մոլուքյան ծովը սեյսմիկորեն շատ ակտիվ է։ Դա պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ այն գտնվում է Մալուքյան ծովի սալում։

2007 թվականի հունվարի 21-ին Մոլուքյան ծովում տեղի է ունեցել 7,5 մագնիտուդով երկրաշարժ ։ Քարտեզի վրա նշված է դրա առաջացման կետը։

Տես նաև
-------

* Մալայան կղզեխումբ
* Մալակկայի նեղուց

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Молуккское море // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
2. ↑  Деев М. Г. МОЛУККСКОЕ МОРЕ Archived 2019-04-12 at the Wayback Machine. // Большая российская энциклопедия. Электронная версия (2017); Дата обращения: 04.02.2020
3. ↑  «Молуккское море» (ռուսերեն)։ Планета Земля։ Վերցված է 2019-04-12
4. ↑  USGS (07-11-2014)։ «Информация о землетрясении»։ *Earthquake Hazards Program*

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |

 |
**Մարգարեթ Բոնդֆիլդ** (անգլ.՝ Margaret Bondfield, մարտի 17, 1873(1873-03-17), Chard, South Somerset, Սոմերսեթ, Սոմերսեթ, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - հունիսի 16, 1953(1953-06-16), Sanderstead, Քրոյդոն, Մեծ Լոնդոն, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), բրիտանացի քաղաքական գործիչ, Լեյբորիստական կուսակցության անդամ, նախարար Ջեյմս Մաքդոնալդի երկրորդ կառավարման ժամանակ, առաջին կին նախարարը Մեծ Բրիտանիայի պատմության մեջ։

Կենսագրություն
--------------

Մարգարեթ Գրեյս Բոնդֆիլդը եղել է Ուիլյամ և Էնն Թեյլոր Բոնդֆիլդների ընտանիքի տասնմեկերորդ երեխան։ Հիմնավոր կրթություն չի ստացել, իսկ տասնչորս տարեկանից սկսել է աշխատել *Draper* խանութում։ 1894 թվականին տեղափոխվել է Լոնդոն և ընտրվել խանութների աշխատողների արհմիության շրջանային խորհրդում։

1896 թվականին Կանանց արդյունաբերական խորհրդի հանձնարարությամբ հետազոտություն է անցկացրել խանութներում աշխատավարձերի և աշխատապայմանների վերաբերյալ։ Այդ ուսումնասիրության արդյունքների հիման վրա զեկույցը հրատարակվել է 1898 թվականին։ Այդ նույն թվականին ընտրվել է խանութների աշխատողների արհմիության քարտուղար, իսկ 1908 թվականին՝ Աշխատավոր կանանց լիգայի քարտուղար։ 1923 թվականին դարձել է թրեյդ յունիոնների կոնգրեսի գլխավոր խորհրդի նախագահը (դառնալով առաջին կինը այդ պաշտոնում)։

Երկու անհաջող փորձերից հետո Բոնդֆիլդը 1923 թվականին ընտրվել է Համայնքների պալատում, սակայն կորցրել է իր տեղը 1924 թվականին։ Վերադարձել է պառլամենտ 1926 թվականին՝ հաղթելով լրացուցիչ ընտրությունները Ուոլսենդի կողմից։ 1929—1931 թվականներին եղել է աշխատանքի նախարար։ 1931 թվականին ընտրություններում պարտվել է և կորցրել տեղը պառլամենտում։ Պարտություն է կրել նաև 1935 թվականի ընտրության ժամանակ։

Մահացել է 1953 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2 3 4  A Historical Dictionary of British Women — 2 — Routledge, 2003. — P. 55. — ISBN 978-1-85743-228-2
4. ↑  Williamson Philip։ «Bondfield, Margaret Grace»։ Oxford Dictionary of National Biography online edition։ Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 21  (subscription or UK public library membership required)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Chard Museum
* Статья в Encyclopedia Britannica(անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Օքսֆորդի կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 16592122s · GND: 119370573 · ISNI: 000000008155390X · LCCN: n96102549 · NKC: skuk0000140 · NLA: 35377676 · NTA: 182362795 · SUDOC: 165331062 · VIAF: 74661750 · WorldCat VIAF: 74661750 |

 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ասատրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Մամիկոն Վահանի Ասատրյան** (օգոստոսի 25, 1929(1929-08-25), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ փիլիսոփա, փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։

Կենսագրություն
--------------

Մամիկոն Ասատրյանը ծնվել է 1929 թվականի օգոստոսի 25-ին Թիֆլիսում։ Սովորել է Թիֆլիսի թիվ 32 արական միջնակարգ դպրոցում։ 1953 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետը։ 1957-1962 թվականներին աշխատել է Տոմսկի բժշկական ինստիտուտում որպես փիլիսոփայության ավագ դասախոս։ 1962-1968 թվականներին եղել է Տոմսկի մանկավարժական ինստիտուտի փիլիսոփայության ամբիոնի վարիչ։ 1968-1970 թվականներին աշխատել է Երևանի պետական համալսարանի փիլիսոփայության, իսկ 1970-1984 թվականներին՝ դիալեկտիկական մատերիալիզմի և տրամաբանության ամբիոնում։

Ակադեմիական գործունեություն
---------------------------

1982 թվականին Մամիկոն Ասատրյանը պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն։ 1984 թվականին նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում։ 1984-2008 թվականներին եղել է ԵՊՀ դիալեկտիկական մատերիալիզմի և տրամաբանության ամբիոնի պրոֆեսոր։ 2008 թվականից աշխատում է Եվրոպական կրթական տարածաշրջանային ակադեմիայում որպես պրոֆեսոր։

Մամիկոն Ասատրյանի գրչին են պատկանում են ավելի քան 30 հոդվածներ, 6 մենագրություններ, որոնցից առավել նշանավոր են «Փիլիսոփայության մեթոդաբանական առանձնահատկությունների մասին», «Օրենք և պայման», «Մարքսիզմ-լենինիզմը գիտության մեթոդաբանության տեսանկյունից․ Քննական վերլուծություն», «Էքստրապոլյացիայի մեթոդի ճանաչողական նշանակությունը» աշխատությունները։

Երկեր
-----

* Օրենքը և նրա դրսևորումները, Ե. 1977:
* Փիլիսոփայության մեթոդների առանձնահատկությունների մասին, Ե. 1985:
* Закон и условие, Е. 1989.
* Марксизм-ленинизм с точки зрения методологии науки, Е. 2000.
* Փիլիսոփայության ներածություն։ (Ուսումնական ձեռնարկ), Նոյյան Տապան, 2004 - 220 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
2. ↑  «Ասատրյան Մամիկոն Վահանի — Hayazg»։ *am.hayazg.info*։ Վերցված է 2019-01-05
3. 1 2  Խմբագրական խորհուրդ (2009)։ *ԵՊՀ Կենսագրական հանրագիտարան*։ Երևան: ԵՊՀ հրատարակչություն։ էջ 77։ ISBN 9785808411623
4. ↑  Ասատրյան Մամիկոն Վահանի (2004)։ *Փիլիսոփայության ներածություն։ (Ուսումնական ձեռնարկ)* (հայերեն)։ Նոյյան Տապան։ ISBN 9789993051930  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10112 |

 |
**«Հայաստանի պատմամշակութային ժառանգությունը»** (անգլ.՝ Historical and Cultural Heritage of Armenia), Հայաստանի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության գրահրատարակչության ոլորտի համատեքստում 2022 թվականին մեկնարկած «Հայ մշակույթը հանրահռչակող օտարալեզու գրականության հրատարակում» դրամաշնորհային ծրագրի շրջանակում «Պատմամշակութային ժառանգության գիտահետազոտական կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի կողմից հրատարակված անգլերեն ժողովածու։ Ժողովածուի խմբագիրն է՝ լեզվաբան, ձեռագրագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու Խաչիկ Հարությունյանը։ Ժողովածուի հոդվածագիրներն են՝ Հակոբ Սիմոնյանը, Կարեն Թոխաթյանը, Արսեն Բոբոխյանը, Սիմոն Հմայակյանը, Հովհաննես Սանամյանը, Համլետ Պետրոսյանը, Զարուհի Հակոբյանը, Խաչիկ Հարությունյանը, Արսեն Հարությունյանը, Կարեն Մաթևոսյանը, Աշխունջ Պողոսյանը և Սերժիկ Առաքելյանը։ Գրքի և շապիկի ձևավորումը՝ Անահիտ Խանզադյանի։

Հրատարակության 1000 օրինակ տպաքանակից 500-ն առաքվել է արտերկրում գործող 500 գրադարանի։

Գիտահանրամատչելի այս ժողովածուն նախատեսված է ընթերցողների առավել լայն լսարանի համար։ Այն ընթերցողների լայն շրջանակներին հնարավորություն կտա բացահայտել և ճանաչել հայոց պատմության ու մշակույթի որոշակի շերտեր։

Հայաստանյան փուլն անցնելուց հետո ժողովածուն 2023 թվականի օգոստոսին ներկայացվել է Մոսկվայում կայացած «Գրքարվեստ» 20-րդ միջազգային մրցույթին, որտեղ 49 հրատարակությունների շարքում արժանացել է 1-ին հորիզոնականին՝ «Իմ երկիրը» անվանակարգում։

Բովանդակություն
---------------

Առանձին հոդվածների տարբերակով գրքում փորձ է արվել ամփոփ, սակայն գիտական արդի ընկալումներին համահունչ ներկայացնել հայ ժողովրդի մշակութային ինքնատիպ նյութական և հոգևոր ժառանգության ընտրանին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Հրատարակվել է «Հայաստանի պատմամշակութային ժառանգությունը» անգլերեն ժողովածուն»։ *armenpress.am*։ Վերցված է 2023-08-21
2. 1 2 3 4 5  «Հրատարակվել է «Հայաստանի պատմամշակութային ժառանգությունը» անգլերեն ժողովածուն»։ *168.am*։ Վերցված է 2023-08-21
3. 1 2 3 4 5  «Փորձ է արվել ժողովածուում ամփոփ ներկայացնել հայ ժողովրդի մշակութային և հոգևոր ժառանգության ընտրանին»։ *aravot.am*։ Վերցված է 2023-08-21
4. ↑  «Պատմամշակութային ժառանգության գիտահետազոտական կենտրոնի գործունեությունը․ Խաչիկ Հարությունյան․ «Ժամանակի վկան»»։ *armradio.am*։ Վերցված է 2023-08-21
5. ↑  «Հայաստանը վեց մրցանակ է ստացել «Գրքարվեստ» միջազգային մրցույթում»։ *escs.am*։ Վերցված է 2023-08-21

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Հայկական մշակույթն օտարներին կներկայացվի նրանց լեզվով»։ *youtube.com*։ Վերցված է 2023-08-22
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մամուլ (այլ կիրառումներ)
**«Մամուլ»**, հասարակական-քաղաքական հանդես։ Լույս է տեսել 1869-1882 թթ․-ին, Կ. Պոլսում։ Տնօրեն-խմբագիր՝ Գևորգ Այվազյան։

Ուշադրության կենտրոնում են եղել Արևմտյան Հայաստանի բնակչության ծանր վիճակը և հարըստահարությունները։

1878 թ․-ին հետևել է Բեռլինի կոնգրեսի աշխատանքին ու երգիծական բնույթի հրապարակումներում քննադատել մեծ տերությունների կեցվածքը հայերի կենսահարցերի հանդեպ։ Հիսաթափվելով համաժողովից՝ «Մամուլ»-ը քննադատել է դիվանագիտության միջոցով ինքնավարության հասնելու կոչեր անող հայ գործիչներին (Ներսես Վարժապետյան, Մինաս Չերազ և ուրիշներ)։

Հանդես է եկել չափավոր պահանջների, խոհեմություն հանդես բերելու օգտին՝ օսմանյան կառավարությանը չգրգռելու համար։ 19-րդ դարի 70-ական թթ. վերջին Օսմանյան կայսրությունում և արևմտյան Հայաստանում հայերի վիճակի վատթարացումը և հայերի հալածանքի ուժեղացումը «Մամուլ» որոշակի չափով համարել է օսմանյան կառավարությանը հակադրվելու՝ ոչ հիմնավոր ազգային քաղաքականության հետևանք։ 1882 թ․-ի դեկտեմբերի 18-ին «Մամուլ»-ը տպագրել է Մ. Զգոնյանի «Ուղերձ» բանաստեղծությունը, որի մարտաշունչ-հայրենասիրական տողերը թուրքական իշխանությունները դիտել են իբրև ապստամբության կոչ և Կարինի «Պաշտպան հայրենյաց» կազմակերպության հետ «Մամուլ»-ի ունեցած կապի վկայություն։ Հանդեսը փակվել է, իսկ խմբագիրը աքսորվել (ազատվել է 1886 թ․-ին)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Վիեննայի մենաստանի մամուլի շտեմարան- ՄԱՄՈՒԼ»։ Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 12
2. ↑  «Համահայկական թվանշային գրադարան»

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Մոհամմադ-Ջավադ Ազարի Ջահրոմի** (պարս.՝ محمدجواد آذری جهرمی, հոկտեմբերի 5, 1981(1981-10-05), Ջահրոմ, Ֆարս, Իրան), իրանցի ինժեներ, Իրանի հաղորդակցության և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարար։ Նա երկրի խորհրդարանից վստահության քվե է ստացել 2017 թվականի օգոստոսի 20-ին 152 կողմ, 120 դեմ, 7 ձեռնպահ և 9 անվավեր քվեներով։

Ջահրոմին այժմ Իրանի կառավարության ամենաերիտասարդ անդամն է, ինչպես նաև Իրանի առաջին նախարարը, որը ծնվել է Իրանի իսլամական հեղափոխությունից հետո։

Կարիերա
-------

Ազարի Ջահրոմին Իրանի տեղեկատվության և ազգային անվտանգության նախարարությունում ղեկավար պաշտոններ է զբաղեցրել 2002-2009 թվականներին։ 2009-2014 թվականներին նա կապի կարգավորող մարմնում զբաղեցրել է կապի համակարգերի անվտանգության դեպարտամենտի գլխավոր տնօրենի պաշտոնը։ Այնուհետև նա դարձել է հաղորդակցության և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների փոխնախարար՝ զբաղեցնելով երկրի հեռահաղորդակցության ենթակառուցվածքների ընկերության տնօրենի պաշտոնը։ Ջահրոմին 2014-2016 թվականներին եղել է նաև RighTel-ի տնօրենների խորհրդի ոչ գործադիր անդամ։

2019 թվականի փետրվարին երկրի դատախազությունը «Համացանցային լրտեսության» մեղադրանք է առաջադրել Մոհամմադ-Ջավադ Ազարի Ջահրոմիին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Almost All Ministers Proposed by Rouhani Receive Vote of Confidence», *Iran Front Page*, 20 August 2017, վերցված է 20 August 2017
2. 1 2 3 4  «Proposed ICT Minister Promises More, Better Internet», *Financial Tribune*, 16 August 2017, վերցված է 20 August 2017
3. ↑  «Hassan Rouhani’s cabinet is complete. Here’s the full list», *Tehran Times*, 8 August 2017, վերցված է 8 August 2017
4. ↑  «Իրանի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարը կասկածվում է «համացանցային լրտեսության» մեջ»։ 2019 թ․ փետրվարի 25
**Մայր Երկրի միջազգային օր** (ՄԱԿ-ի պաշտոնական լեզուներով՝ անգլ.՝ International Mother Earth Day, արաբ․՝ اليوم الدولي لأمنا الأرض‎‎, իսպ.՝ Día Internacional de la Madre Tierra, չինարեն՝ 国际地球母亲日, ֆր.՝ Journee internationale de la Terre nourriciere), ամենամյա տոն, որը նշվում է 2010 թվականի ապրիլի 22-ից։ Հիմնադրվել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի կողմից 2009 թվականին (բանաձև № A/RES/63/278)։

Պատմություն
-----------

Բանաձևում նշվում է, որ «Մայր Երկիր» եզրույթը շատ երկրներում է ընդունված, այն արտացոլում է մոլորակի, նրա էկոհամակարգերի և մարդու միջև կապը։

Գլխավոր ասամբլեան ՄԱԿ-ի բոլոր անդամ պետություններին, միջազգային և ոչ կառավարական կազմակերպություններին առաջարկում է նշել «Մայր Երկրի միջազգային օրը»՝ ուշադրություն հրավիրելով այն հանգամանքի վրա, որ ներկայումս Երկրի օրն ամեն տարի շատ երկրներում է նշվում։

Ըստ որոշ տվյալների՝ այս միջազգային օրն առաջացել է ԱՄՆ-ում ավելի վաղ նշվող Ծառերի օրվա հիման վրա։

Մայր Երկրի միջազգային օրվա թեմաներ
----------------------------------

* 2019 թվական - «Պաշտպանեք մեր տեսակները»
* 2016 թվական - «Ծառերը մոլորակի համար»
* 2015 թվական - «Ժամանակն է նախաձեռնությունը վերցնել ձեր ձեռքը»

Տես նաև
-------

* Երկրի ժամ
* Երկրի օր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Links to documents»։ Un.org։ 2002-09-09։ Վերցված է 2013-10-08
2. ↑  «GENERAL ASSEMBLY PROCLAIMS 22 APRIL ‘INTERNATIONAL MOTHER EARTH DAY’ ADOPTING BY CONSENSUS BOLIVIA-LED RESOLUTION»։ Un.org։ Վերցված է 2013-10-08
3. ↑  «Statements and messages - President of the 63rd Session of the UN General Assembly»։ Un.org։ 2009-04-22։ Վերցված է 2013-10-08

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գլխավոր ասամբլեայի բանաձևը № A/RES/63/278
Գենիզա Նարկելդանգա գերեզմանոցում, Կալկաթա, Հնդկաստան
**Գենիզա** (եբրայերեն՝ גניזה, «պահեստ»), հուդայական սինագոգների կամ գերեզմանոցների պահպանության հատված, որը նախատեսված է եբրայական կրոանական գրքերի և ձեռագրերի պահպանության համար։

Ծագումնաբանություն
------------------

*«Գենիզա»* բառը ծագել է եբրայերեն եռաբաղաձայն գ-ն-զ արմատից, որը նշանակում է «թաքցնել» կամ «մի կողմ դնել»։ Հետագայում այն դարձավ գոյական, որը նկարագրում է այն վարը, որտեղ մարդիկ իրեր են դնում և երևի թե ամենաճիշտը թարգմանվում է որպես «արխիվ» կամ «պահեստարան»։

Նկարագրություն
--------------

Գենիզաները եբրայական կրոնական գրքերի և ձեռագրերի ժամանակակից պահեստարաններ են՝ հիմնականում հուղարկավորական ծեսերի վերաբերյալ ձեռագրեր արունակող։ Քանի որ արգելված էր նետել այն ձեռագրերը, որոնք պարունակում են աստծո անունը, գենիզաներում կարելի էր հայտնաբերել նաև նամակներ և իրավաբանական պայմանագրեր։ Բացի եբրայերեն ձեռագրերից այնտեղ հնարավոր էր գտնել նաև եբրայական գիր ունեցող այլ լեզուներով ձեռագրեր՝ եբրայական արաբերեն, եբրայական պարսկերեն, եբրայական իսպաներեն, իդիշ և այլն։

Գենիզաները սովորաբար գտնվում էին սինագոգների ձեղնահարկում կամ հիմքում, ինչպես նաև գերեզմանոցներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Chakraborty Showli (2014 թ․ սեպտեմբերի 1)։ «Jewish Past, Digital Present»։ The Telegraoh, Kolkata։ Վերցված է 2014 թ․ նոյեմբերի 2
2. ↑  *Webster's Third New International Dictionary,* 1961
3. 1 2  Katzover, Yisrael. "The Genizah on the Nile". *Hamodia* Features, April 21, 2016, p. 14.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Կրուգոսվետ · Համառոտ հրեական · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 109901321 |

 |
**Հասմիկ Աշոտի Հասրաթյան** (սեպտեմբերի 30, 1952(1952-09-30), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բժիշկ, ֆիզիոլոգ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1998), պրոֆեսոր (1999)։

Համաճարակաբան, իմունաբան Արփիկ Հասրաթյանի քույրը։

Կենսագրություն
--------------

Հասմիկ Հասրաթյանը ծնվել է 1952 թվականին Երևանում։ 1960-1970 թվականներին ավարտել է Երևանի Կամոյի անվան N76 միջնակարգ դպրոցը։ 1977 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1977-1980 թվականներին եղել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի ֆիզիոլոգիայի ամբիոնի ասպիրանտ։

1981 թվականից աշխատում է Երևանի պետական բժշկական համալսարանում, 1999 թվականից՝ դեղագիտական ֆակուլտետի դեկան։
Աշխատանքները վերաբերում են հարվանագեղձեր-պարաթհորմոն-կալցիում համակարգին՝ հիպոթալամո-նյարդահիպոֆիզային համակարգի գործունեության մեջ։

Հասմիկ Հասրաթյանը ունի մոտ 70 գիտական աշխատանքներ, հանդիսանում է հայերեն և ռուսերեն լեզուներով ֆիզիոլոգիայի դասագրքերի համահեղինակ, 4 մեթոդական ձեռնարկների համահեղինակ, ունի մենագրություն, իր ղեկավարությամբ պաշտպանվել է թեկնածուական ատենախոսություն։

Անդամակցություն
---------------

* Հայաստանի ֆիզիոլոգների ընկերության անդամ։
* Ուղեղի հետազոտման միջազգային կազմակերպություն (IBRO) անդամ։

Պարգևներ
--------

* ԵՊԲՀ «Ոսկե մեդալ» (2000)։
* ԵՊԲՀ-ի շքանշանով (2005)։
* ԵՊԲՀ «Ոսկե մեդալ» (2010)։
* 2010 թվականին պարգևատրվել է ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության բարձրագույն պարգևով «Ոսկե հուշամեդալ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «Ֆիզիոլոգիայի ամբիոն»։ *www.ysmu.am*։ Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 4 (չաշխատող հղում)
3. ↑  «Հասմիկ Հասրաթյան»։ *www.med-practic.com*։ Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 4
4. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Հասմիկ Գուրգենի Վահրադյան** (ապրիլի 1, 1954(1954-04-01), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կենսաքիմիկոս։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (2004), պրոֆեսոր։

Կենսագրություն
--------------

Հասմիկ Վահրադյանը ծնվել է 1954 թվականին Երևանում։ 1997 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1978 թվականից աշխատել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանի կենսաքիմիայի ամբիոնի ուղեղի կենսասինթետիկ ռեակցիաների ԳՀԼ-ում, 2008-2011 թվականներին՝ ամբիոնի վարիչ։ 2003 թվականից եղել է Ալցհեմերի հիվանդության հայկական ընկերակցության փոխնախագահ։

Աշխատանքները վերաբերում են նյարդակազմափոխական շարժընթացների նյարդահորմոնային կարգավորման նոր մեխանիզմներին։

Բացահայտել է գլխուղեղի ենթատեսաթմբից արտազատված նեյրոպեպտիդի պաշտպան. և կարգավորող դերը՝ Ալցհեյմերի հիվանդության ժամանակ ուղեղի նյարդահորմոնային, իմունակարգավորող և ձևաբանաֆունկցիոնալ խանգարումների համար՝ պատասխանատու հանգուցային նյութափոխանակային մի շարք օղակների վրա։

Հեղինակ է ուսումնամեթոդաբանական ձեռնարկների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «Կենսաքիմիայի ամբիոն»։ *www.ysmu.am* (am-am)։ Վերցված է 2017-05-29 (չաշխատող հղում)
3. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
4. ↑  «Hasmik G Vahradyan - Semantic Scholar»։ *www.semanticscholar.org* (en-US)։ Վերցված է 2017-05-29
**Մարդիկ և ավազակները Կարդամոնից** (նորվ.՝ Folk og røvere i Kardemomme by), նորվեգացի գրող Թուրբյորն Էգների մանկական հեքիաթային վեպը։

Սյուժե
------

Բաստիանը` Կարդամոն քաղաքի կառավարիչը (նույն ինքը` գլխավոր ոստիկանապետը), չափազանց մեղմ է, չափազանց փափկասիրտ և չափազանց շատ է սիրում զանգվածային տոնախմբություններ։ Այդ պատճառով Կարդամոնի վրա հարձակումներ գործող երեք ավազակ եղբայրներ Կասպերի, Յեսպերի և Յունատի կյանքը Կարդոմոնում անցնում է կուշտ և թեթև։ Նրանց ոչ ոք չի կարողանում հակահարված տալ։

Քաղաքն ունի երկհարկանի տրամվայ, որը երթևեկում է մեկ կարճ երթուղով, և տոմսավաճառն անվճար քաղցրաբլիթ է հյուրասիրում ուղևորներին։ Նաև կան տոներ, որոնց մեծ մասը նախաձեռնում է բացառապես քաղաքապետը։ Կարդամոնցիներն իրենց էությամբ շատ ուրախ մարդիկ են, սիրում են երգել, և անգամ շները երգում են իրենց սեփական երգչախմբում։

Մի անգամ ավազակներին բանտարկում են, բայց նրանց չեն պատժում, այլ լողացնում են, մազերը կտրում և կերակրում։ Եվ պարզվում է, որ ավազակների անցյալը ընդհանրապես կապ չունի թալանի հետ։ Վերջում Կասպերը, Յեսպերը և Յունատանը դառնում են քաղաքի ամենախաղաղ բնակիչները` հրշեջ, հացթուխ և կրկեսի տնօրեն։

Պատմություն
-----------

Մանկական վեպը հրատարակվել է 1955 թվականին և նկարազարդվել է անձամբ Թուրբյորն Էգների կողմից։ Գրքում տեղ են գտել հեղինակային նշումներ։

1956 թվականին վեպը ռուսերեն է թարգմանվել Տ. Ա. Վելիչկոյի կողմից և ԽՍՀՄ-ում տպագրվել է Բորիս Դիոդորովի նկարազարդումներով։ Գրքի հետագա հրատարակություններում վերականգնվել են հեղինակային բնօրինակ նկարազարդումները։

Գրքի մոտիվներով Ռուսաստանում նկարահանվել է «Ավազակների կյանքից» վերնագրով մուլտֆիլմը։

1988 թվականին Բենտոյ Էրիքսենը վեպի մոտիվներով նկարահանվել է «Մարդիկ և ավազակները Կարդամոն քաղաքից» վերնագրով գեղարվեստական ֆիլմը։

1991 թվականին Քրիստիանսանի կենդանաբանական այգու համալիրում բացվել է «Կարդամոնյան քաղաք» մանկական թեմատիկ այգին, որն ստեղծելու և նախագծելու գործում օգնել է գրքի հեղինակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Турбьёрн Эгнер (1912-1990)»։ Վերցված է 2018-04-16

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | OCLC |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 201890689 · WorldCat VIAF: 201890689 |

 |
**Հայերը Կրետեում** (հուն․՝ Αρμένιοι στην Κρήτη), Հունաստանի ամենամեծ կղզու՝ Կրետեի հայ համայնքը։

Ներկայումս Կրետեում և շրջակա փոքրիկ կղզիներում բնակվում են շուրջ 8000 հայեր։ Կրետեահայերը հիմնականում խոսում են երկու լեզուներով՝ հունարեն և հայերեն, ինչպես նաև դավանում են քրիստոնեություն։

Պատմություն
-----------

Հայերը Հունաստանում զանգվածային բնակություն են հաստատել 5-6-րդ դարերից։ Կրետեն եղել է Հունաստանում հայերի գլխավոր գաղթավայրերից մեկը։

10-րդ դարի 70-ական թվականներին Կրետեում ապրել է ավելի քան 20.000 հայ։ Հայկական համայնքներ են եղել Ռեթիմնոյում,Արմենոխորում, Հերակլիոնում և այլուր։ Հունաստանում հայկական առաջին առաքելական եկեղեցին բացվել է Կրետեում՝ Հերակլիոնում։ Այն եղել է Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցին, որը հիմնադրվել է 1646 թվականին և գործում է առ այսօր։

1711-1734 թվականներին Կրետեի հայերի հոգևոր առաջնորդն էր Աբրահամ Կրետացին։

Տես նաև
-------

* Հայերը Հունաստանում
* Հայերն Աթենքում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հունահայոց համայնքը, հայերի ներդրումը Հունաստանի մշակութային և քաղաքական կյանքում։ «Հայերը Հունաստանի տարածքում»
2. ↑  «Հունաստանի Հանրապետության հայ համայնքը ներկայիս շրջանում»։ *www.noravank.am*։ Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 9

Գրականություն
-------------

* Հայկական սովետական հանրագիտարան, Երևան, 1980
* Վահրամ Փափազյան, «Սեր, սեր, սեր», «Սևան» տպարան, Պէյրութ, 1962

|  |
| --- |
| 
  **Հունաստան**   **Հայաստան**
 |