|  |
| --- |
| **Կաղամբազգիներ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթաթագավորություն** | *Viridiplantae* |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Կաղամբածաղկավորներ (Brassicales) |
| **Ընտանիք** | **Կաղամբազգիներ** (Brassicaceae)Burnett, 1835 |

**Խաչածաղկավորների ընտանիք** (լատ.՝ *Brassicaceae* կամ *Cruciferae*), ծածկասերմ բույսերի ընտանիք։ Միամյա, երկամյա կամ էլ բազմամյա խոտաբույսեր են, երբեմն կիսաթփեր՝ պարզ, բազմաձև տերևներով։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Ծաղիկները մանր են, երկսեռ՝ հավաքված ողկույզ ծաղկաբույլերում։ Ծաղկապատը քառանդամ է, պսակը կազմված է խաչաձև դասավորված չորս թերթիկներից (այստեղից՝ խաչածաղկավորներ անվանումը)։ Առէջները մեծ մասամբ 6-ն են, 2 շրջանով դասավորված, վարսանդը վերնադիր է։ Պտուղը պատիճ է կամ պատիճակ։

Նշանակություն
-------------

Խաչածաղկավորների մեծ մասն ունի գործնական նշանակություն, օգտագործվում է որպես բանջարեղեն (օրինակ՝ կաղամբը, բողկը և այլն)։ Որոշ խաչածաղկավորներ (օրինակ. մանանեխը, գոնգեղը, սորուկը) պարունակում են տեխնիկական և սննդային նշանակություն ունեցող յուղեր։ Լրջաբույսը (Isatis) բարձրարժեք հումքային բույս է, որի տերևներից ստացվում է ինդիգո կապույտ ներկը։ Շահպրակը (Matthiola annua), գիշերային մանուշակը (Hesperis) կիրառվում են դեկորատիվ ծաղկաբուծության մեջ։ Խաչածաղկավորներից շատերը պարունակում են խիստ հոտավետ եթերայուղեր։ Ավլախոտը (Sisymbrium), հովվամաղախը (Capsella bursa-pastois), շնկոտեմը (Thlaspi) տարածված մոլախոտեր են և մեծ վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Խաչածաղկավորների մեծ մասը մեղրատու բույսեր են, որոշ մասը՝ դեղաբույսեր։

Հայտնի են խաչածաղկավորների ավելի քան 350 ցեղ, 3000 տեսակ։ Տարածված են հիմնականում հյուսիսային կիսագնդում։ ՀՀ-ում տարածված են 68 ցեղ, 179 տեսակ, որոնք հանդիպում են բոլոր բուսական համակեցություններում (կիսաանապատներից մինչև ալպիական գոտիներ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 16)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · MESH ID · Universalis |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12267901j · GND: 4165639-8 · LCCN: sh85034360 · Microsoft: 2775943906 · NKC: ph114203 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Brassicaceae
* APNI: 54448
* EoL: 4219
* EPPO: 1CRUF
* FloraBase: 22823
* FNA: 10120
* FoC: 10120
* Fossilworks: 55908
* GBIF: 3112
* GRIN: 166
* iNaturalist: 47204
* IPNI: 30000087-2
* IRMNG: 115130
* ITIS: 22669
* NBN: NBNSYS0000002798
* NCBI: 3700
* NZOR: 2783651e-7790-4175-bd54-f034b2218b1e
* Plazi: EAAF1841-E151-CB97-C682-4EEA7DFBAF44
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30000087-2
* Tropicos: 42000136
* VASCAN: 98
* VicFlora: 43df5424-e705-43ad-885f-eb62692bcc6e
* WoRMS: 382437

 |

 |