recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Երիտասարդ Հայաստան (այլ կիրառումներ)

**«Երիտասարդ Հայաստան»**, թերթ, հնչակյան կուսակցության Ամերիկայի շրջանային վարչության պաշտոնաթերթ (1903-2003)։ Հիմնադիր՝ Ստեփանոս Սափան-Գյուլյան։ Խմբագիրներ՝ Սափան-Գյուլյան, Մեղիկյան, Տեր-Վարդանյան, Վարազդատ, Խան-Գելոֆյան, Սիրվարդ, Սաֆո, Մարտիրոսյան, Պոնտացի, Սիմոնյան, Շամլյան, Շահեն։ Հրատարակվել է 1903-73-ին իբրև շաբաթաթերթ, 1975 թվականից իբրև ամսաթերթ՝ Բոստոնում, Նյու Յորքում, Փրովիդենսում, Չիկագոյում, իսկ 1998-2003 թ. Փարամուսում (Նյու Ջերսի նահանգ)։

Իր հիմնական խնդիրն է համարել «ընկերվարական սկզբունքների քարոզչությունը»։ «Երիտասարդ Հայաստանը» հավաքել և Սափան-Գյուլյանի վերլուծական հոդվածներով հրապարակել է հայերի ցեղասպանության վերաբերյալ բազմաթիվ փաստեր։

Հնչակյան կուսակցության դիրքերից պայքարել է արևմտահայության տնտեսական և քաղաքական վիճակի բարելավման և Հայ դատի արդարացի լուծման համար, քննադատել թուրք, իշխանությունների քաղաքականությունը Հայկական հարցում, նրա պան-իսլամական ու պան-թյուրքական ձգտումներն Արևելքում։ Ներկայացրել է գավառներում (Մուշ, Տիգրանակերտ, Տարոն) հնչակյան շարժման ընթացքը, դրվագներ հայդուկային խմբերի գործունեությունից։ Կոչ է արել հավատ չընծայել «ժողովրդավարության և առաջադիմության դարաշրջանի» հաստատման մասին երիտթուրքերի հայտարարություններին, անհապաղ լծվել ինքնապաշտպանության գործին, կանխատեսել է ցեղասպանության հնարավորությունը։ Դրական է վերաբերվել Հոկտեմբերյան հեղափոխությանը, 11-րդ կարմիր բանակի ներխուժմանը Հայաստանի Հանրապետություն և երկրի խորհրդայնացմանը։ Պրոպագանդել է ՀՕԿ-ի գործուննեությունը, հայրենակցական միությունների վերաշինական աշխատանքները Խորհրդային Հայաստանում, նպաստել է հայրենիքի հետ գաղութահայության կապերի ամրապնդմանը։

Հետագա շրջանում հանդես է եկել Սառը պատերազմի դեմ։ Վերջին տարիներին լայն տեղ է հատկացրել արտաքին խաղաղասիրական քաղաքականության, Սովետական Հայաստանի տնտեսության ու մշակույթի հարցերին, տպագրել սովետական պետական գործիչների, արվեստի ու գրականության ներկայացուցիչների հոդվածները, արտատպել ՀԽՍՀ մամուլի նյութերից։ Տպագրել է նյութեր սփյուռքի հայրենակցական կազմակերպությունների և հնչակյան կուսակցության մասնաճյուղերի աշխատանքների մասին։ Թերթի էջերում պարբերաբար տեղ են գտել հայ և օտար հեղինակների գրական-գեղարվեստական գործերը, ներկայացվել նաև արվեստն ու նրա գործիչները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 589)։*  |
**Կավարտ գյուղի հունական եկեղեցի** (հունարեն՝ Ελληνική εκκλησία) Հունական ուղղափառ եկեղեցու տաճար Սյունիքի մարզի Կավարտ գյուղում։ Եկեղեցին ներկայումս չի գործում, գտնվում է վթարային վիճակում։

Պատմություն
-----------

Կառուցվել է 19-րդ դարում Կապանի հանքերը շահագործող օտարերկրացիների համար քաղաքից 5-6 կմ հեռավորությամբ, Բաշքենդ (այժմ՝ Կավարտ) գյուղում։ Ըստ ճակատակալ քարի շինարարական արձանագրության՝ եկեղեցին կառուցել են ազգությամբ հույն Կոնդուրով եղբայրները 1865 թվականին։ Գմբեթավոր շինություն է՝ կառուցված ոչ տեղական, մուգ դարչնագույն տուֆաքարի և բազալտի համադրումով։ Քիվերի, պատուհանների շրջանակների և զարդագոտիների համար սպիտակադեղնավուն կրաքարի օգտագործումը հետաքրքրական գունային երանգ են հաղորդել կառույցին։ Եկեղեցու արևմտյան ճակատին կից է զանգակատունը։ Այստեղ է գտնվում նաև եկեղեցու շինարարի դամբարանը։

Ըստ մասնագետների, եկեղեցին յուրօրինակ կառույց է, սակայն այն վթարային վիճակում է գտնվում այսօր։ Եկեղեցու հիմքում շահագործված հանքեր են գտնվում։ Կառույցի հարավարևմտյան և հյուսիսային կողմերում կան խորը փլվածքներ, որի հետևաներով տաճար բոլոր պատերն էլ ճաքեր են տվել, և նույնիսկ չի բացառվում, որ կգա ժամանակ, երբ շինությունը կփլվի։

Տես նաև
-------

* Կավարտ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Եկեղեցիները պաշտպանված չեն անգամ Հայաստանում
* ՀՀ Մշակույթի նախարարություն, «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ, Հունական եկեղեցի Archived 2018-02-04 at the Wayback Machine.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայրենիք (այլ կիրառումներ)
**«Հայրենիք»**, օրաթերթ։ Լույս է տեսել 1891-1896 թվականներին, Կ. Պոլսում։ Խմբագրապետ՝ Արփիար Արփիարյան, խմբագիրներ՝ Լևոն Բաշալյան, Երվանդ Օտյան, Հ. Շահնազար։ Շեշտված դեմոկրատական ուղղության համար հալածվել է սուլթանական կառավարության կողմից, առճակատվել հայ մեծահարուստների և հոգևորականության հետ։ Թղթակցական լայն ցանցի առկայությունը խմբագրությանը հնարավորություն է ընձեռել ուշադրության կենտրոնում պահել և արտացոլել Թուրքիայում բնակվող հայ հատվածի հասարակական և մշակութային կյանքի իրադարձությունները, համիդյան բռնապետության պայմաններում պաշտպանել նրանց շահերը։ Թերթը նկատելի դեր է կատարել հայ ժողովրդի արևելյան և արևմտյան հատվածների փոխադարձ ծանոթացման, արևելահայերի տնտեսական և հոգևոր կյանքի արտացոլման գործում, սերտ կապ պահպանել «Մշակի» և նրա խմբագիր Գ. Արծրունու հետ, տպագրել արևելահայ գրողների գործեր, Թիֆլիսից ստացված բազմաթիվ թղթակցություններ։ «Հայրենիքը» ունեցել է հարուստ գրական ավանդություններ։ Նրա շուրջն են համախմբվել արևմտահայ գրականության ականավոր ներկայացուցիչները (Գ. Զոհրապ, Տ. Կամսարական, Մ. Կյուրճյան, Ա. Չոպանյան և ուրիշներ)։ Այստեղ են տպագրվել Զոհրապի «Քոքինակի», «Ճեյրան» նովելները, «Նարդիկ» անավարտ վեպը (1891 թվական), «Ծանոթ դեմքեր» դիմանկարների շարքից մի քանիսը, Տ. Կամսարականի «Հայ գրականության ձգտումը» հոդվածաշարը, Լ. Շանթի «Մնաս բարովի իրիկունը» վեպը և այլ գործեր։ Թերթում են գրական մկրտություն ստացել Թլկատինցին, Ա. Հարությունյանը և ուրիշներ։ «Հայրենիք» լայն տեղ է հատկացրել նաև ռուս ռեալիստական գրականությանը (Լ. Տոլստոյ, Գոնչարով, Պուշկին, Լերմոնտով և ուրիշներ), «Մծիրին» առաջին անգամ տպագրվել է այստեղ՝ Լևոն Շանթի թարգմանությամբ (1891)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 212)։*  |
**Սուրբ Կումսի մատուռ** (հայտնի է նաև **Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի** անունով), հայկական առաքելական մատուռ պատմական Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Գողթն գավառի Ագուլիս գյուղաքաղաքում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Որդուարի շրջանի Յուխարի Այլիս գյուղում՝ Ագուլիսի Սուրբ Թովմա վանքից մոտ 300 մետր հյուսիս։

Ճարտարապետություն
-----------------

Հորինվածքով միանավ փոքրիկ դահլիճ էր։ Հիմնված էր երկու մույթերի վրա։ Կառուցված էր սրբատաշ բազալտից, կիսամշակ սրբատաշ բազալտից և կիսամշակ որձաքարից։ Մատուռի մուտքի վերնամասում ագուցված խաչքար կար,որը անհայտացել է և որի արձանագրությունից պարզ էր դառնում, որ մատուռը վերանորոգվել էր 1490 թվականին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Խ(ա)չս յիտ Ջանասենյ Ղսայն։ Խաթնչնյ Փերյ ավնբիկ։ Ազիկ։ ՋԼԹ (1490 թվական)»- Արգամ Այվազյան, «Ագուլիս։ Պատմամշակութային հուշարձաններ» «Երևան» 1984 թվական, էջ 94 |  |

Հետագայում վերանորոգվել էր նաև 17-րդ և 19-րդ դարերում։ Մուտքը գտնվում էր արևմտյան ճակատում։ Աբսիդը կիսաշրջանաձև է։ Արևմտյան ճակատում կար արձանագրություններ։ Ավերակների է վերածվել 20-րդ դարի սկզբին։

Ավանդազրույցներ
---------------

Ավանդազրույցներից մեկի համաձայն մատուռի հարավային որմի տակ ամփոփված էր Բարդուղիմեոս առաքյալի Կումս կամ Կոմս աշակերտի աճյունը, որը մահացել էր 1-ին դարում։ հենց այս Կումսից էլ սկզբնավորվում էր Գողթն գավառւ եպիսկոպությունը։

Մեկ այլ ավանդազրույցի համաձայն, այստեղ հայտնաբերվել էր կտավի մեջ փաթաթված արյունոտված քարեր, որոնք կրկին ամփոփվել են գտնված վայրում։

Տես նաև
-------

* Կումս եպիսկոպոս
* Ներքին Ագուլիս
* Վերին Ագուլիս
* Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի (Վերին Ագուլիս)
* Սուրբ Քրիստափոր եկեղեցի (Ագուլիս)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Արգամ Այվազյան, Նախիջևանի ԻՍՍՀ հայկական հուշարձանները։ Համահավաք ցուցակ (խմբ. խմբ. Բ. Ա. Ուլուբաբյան), Երևան, «Հայաստան», 1986 — 20-21, էջեր 20-21 — 224 էջ։
2. ↑  Ե. Լալայան, Գողթն, էջ 64
3. 1 2  Ղևոնդ Ալիշան, Սիսական, էջ 329
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բագին (այլ կիրառումներ)

**Բագին**, գրականության և արվեստի հանդես։ ՀՀԴ բյուրոյի և Համազգային մշակութային միության կենտրոնական վարչության հրատարակություն։ Լույս է տեսնում 1962 թվականի հունվարից իբրև ամսագիր, 1989-1994 թվականներին՝ երկամսյա, իսկ 1994 թվականից՝ եռամսյա հանդես։ Հիմնադիրներն են Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն , 1996-ից՝ Համազգային կրթամշակութային կազմակերպության կենտրոնական վարչությունը։ Հիմնադիր խմբագիրներ՝ Կարօ Սասունի, խմբագիր՝ Պօղոս Սնապյան (1974 թվականից)։ Տպագրում է սփյուռքի գրական, մշակութային կյանքի մասին նյութեր, սփյուռքահայ և օտարերկրյա նշանավոր գրողների ստեղծագործություններ։

Ունեցել է բացառիկ համարներ՝ նվիրված Սարդարապատի, Մուսա լեռան և այլ հերոսամարտերին, Հայոց ցեղասպանությանը են։ 1990 թվականի սեպտեմբեր-դեկտեմբերի համարը նվիրված էր Ղարաբաղյան շարժմանը, իսկ 1993 թվականի սեպտեմբեր-դեկտեմբերի բացառիկ համարը՝ «*Ես մի զարկն եմ քո կռվի*» խորագրով՝ զոհված ազատամարտիկների հիշատակին։ 1996 թվականին «*Բագին մատենաշար թիվ 1-ով*» տպագրել է «*Անկրկնելիներու ժամանակը*» բացառիկ երկհատորյակը, ուտեղ ներկայացված են 300 զոհված ազատամարտիկների կենսագրությունները, լուսանկարները, նրանց մասին ակնարկները, բանաստեղծությունները և այլ նյութեր։

Հրատարակում է հայաստանյան, սփյուռքահայ և թարգմանաբար արաբ ու միջազգային ճանաչում ունեցող հեղինակների արձակ և չափածո ստեղծագործություններ, հայ միջնադարյան, նոր և նորագույն գրականության հարցերին նվիրված հոդվածներ և ոաումնասիրություններ։ Առանձին համարներ է նվիրել Սայաթ-Նովային, Ակսել Բակունցին, Համաստեղին, Հովհաննես Շիրազին, Պարույր Սևակին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**«Ադրիանուպոլսի ավետարան»**, հայկական մանրանկարչության մագաղաթե ձեռագիր մատյան։ Հայերեն հնագույն թվակիր ավետարան։ Գրվել ու պատկերազարդվել է 1007-ին Բյուզանդիայի Ադրիանուպոլիս քաղաքում․ գրիչ՝ Կիրակոս երեց։ Պատվիրատուն է հայ ազնվական, Բյուզանդիայի կայսր Վասիլ Բ-ի առաջին սուսերակիր Հովհաննես Պրոքսիմոսը։ Մանրանկարչի անունը չի պահպանվել։

Անհայտ մանրանկարիչը պատկերել է խորաններ, երկու խաչ, 4 ավետարանիչներին, Տիրամորը՝ գահի վրա, մանուկ Հիսուսի հետ և պատվիրատուին։ «Տիրամայրը մանկան հետ» հորինվածքը պատկերագրական տիպով և պատկերման եղանակով սերտորեն առնչվում է նույն շրջանի բյուզանդական օրինակների հետ, մինչդեռ խորանները և կանգնած ավետարանիչների ծանր, մոնումենտալ ֆիգուրները բնորոշ են 10-11-րդ դարերի հայկական ձեռագրերի նկարազարդումներին ու տարբերվում են 11-րդ դարի բյուզանդական ոճից։

«Ադրիանուպոլսի ավետարան»-ի մանրանկարները կարևոր են հայ և բյուզանդական արվեստի առնչությունները պարզաբանելու համար։

1883 թվականին ավետարանը Կոստանդնուպոլսից տեղափոխվել է Սուրբ Ղազար կղզի, որտեղ ցայժմ պահվում է Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության մատենադարանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկական հանրագիտարանի գլխ. խմբ. Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան, Երևան, «Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչություն ՊՈԱԿ», 2002, էջ 18 — 1072 էջ, ISBN 5-89700-016-6։

Գրականություն
-------------

* Арутюнова-Фиданян В. А. Армяно-византийская контактная зона (X-XI вв.). Результаты взаимодействия культур. М. 1994
* Սարգիսյան Բ. Մայր ցուցակ հայերէն ձեռագրաց մատենադարանին Մխիթարեանց ի Վենետիկ, հ. 1, Վնտ. 1914
* Марр Н.Я. Кавказский культурный мир и Армения. Ереван, 1995.
* Ադրիանապոլսի աւետարան (1007 թ. reddit կայքում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 92)։*  |
**Կրեկաճատուն քարանձավ**, քարանձավ Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Ջուղայի շրջանի վարչական կենտրոն հանդիսացող Ջուղա քաղաքի մոտ։ Խորհրդային ժամանակաշրջանում գտնվում էր լավ վիճակում, միայն տեղ-տեղ քանդված էր մուտքի մոտ գտնվող պարիսպը։

Տեղադրություն
-------------

Քարանձավը գտնվում է Քամու ձորի հյուսիսարևելյան կողմում՝ Սուրբ Ամենափրկիչ վանքի մոտակայքում։

Պատմություն
-----------

Կրեկաճատուն քարանձավ թվագրվում է մ․թ․ա․ 3-րդից 1-ին հազարամյակներին։ Հին դարերում օգտագործվել է որպես բնակատեղի։ Մինչև Ջուղայի տեղահանությունը՝ հայերի համար ծառայել է որպես թաքստոց։ Քարանձավը միջնադարում օգտագործվել է որպես կիր մշակելու արհեստանոց։ Այստեղից էլ ստացել է իր անվանումը։

Տես նաև
-------

* Ջուղա քաղաք
* Սուրբ Ամենափրկիչ վանք
* Սուրբ Ամենափրկիչ վանքի գերեզմանատուն
* Ճգնավորի քարանձավ (Ջուղա)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Արգամ Այվազյան, Ջուղա, «Սովետական գրող» հրատարակչություն, Երևան - 1984 թվական, էջ 28-29։
2. 1 2 3  Արգամ Այվազյան, Նախիջևանի ԻՍՍՀ հայկական հուշարձանները, Երևան, «Հայաստան» հրատարակչություն, 1986 թվական։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աշխատանք (այլ կիրառումներ)

**Աշխատանք**, եռօրյա թերթ։ Հունաստանի կոմունիստական կուսակցության հայկական բաժանմունքի հրատարակություն։ Լույս է տեսել 1926֊1927 թվականներին Սալոնիկում։ Խմբագիրներ՝ Ստեփան Կուրտիկյան, Անտուան Միքայելյան, Պետրոս Ախիկյան։

Գործունեություն
---------------

Ձգտել է հունահայ աշխատավորությանը համախմբել պրոլետարական ինտերնացիոնալիզմի գաղափարի շուրջ, ներկայացրել է Խորհրդային Հայաստանի հոգևոր և տնտեսական ձեռքբերումները։ Թերթին զուգնթաց լույս է ընծայվել «Աշխատանքի մոծակ» (խմորատիպ) երգիծական շաբաթաթերթը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայ գրատպություն և գրքարվեստ հանրագիտարան (խմբ. Հովհաննես Այվազյան), Երևան, «Հայկական Հանրագիտարան Հրատարակչություն», 2015 — 94, էջեր 94 — 1120 էջ. — 1500 հատ, ISBN 978-5-89700-042-5։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 467)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Բերդակի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցի, որը գտնվում էր պատմական Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Գողթն գավառի Բերդակ գյուղում, ներկայիս Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Որդուարի շրջանի ավերված գյուղատեղիի բլրակի վրա։ Եկեղեցին ամբողջությամն ավերվել է 1997-2000թթ․ ընկած ժամանակահատվածում։ Հետագայում, եկեղեցու տեղում կառուցվել է մզկիթ։

Ճարտարապետություն
-----------------

20-րդ դարի սկզբներին գտնվում է կիսավեր վիճակում, քանդված էր եկեղեցու ամբողջ ծածկը, որմերի վերին հատվածները։ Եկեղեցու հետագա ճակատագիրն անհայտ է, հավանաբար այն արդեն ամբողջողվին ոչնչացված է։

### Եկեղեցի

Սուրբ Հովհաննեսը փոքր ծավալի միանավ, թաղածածկ դահլիճով եկեղեցի էր։ Կազմված էր կիսաշրջանաձև աբսիդից և դահլիճից։ Հարավային ճակատից բացված էր միակ մուտքը։ Կառուցված էր կիսամշակ որձաքարից։ Ունեցել էր բարձր ինտերիեր։ Ծածկը, որը երկթեք էր շինված, նստած էր դահլիճի երկու զույգ որմնամույթերի ամրացված կամարների վրա։ Եկեղեցու որմերում ագուցված էին 1625 թվականի մի քանի խաչքար։ Մուտքի մոտ ագուցված էր արձանագիր քար, ուրում նշված էր, որ եկեղեցին վերանորոգվել էր 1888 թվականին։ Արձանագրություններ ունեցել էր նաև հարավային և արևելյան ճակատներում։

### Մատուռ-զանգակատուն

Եկեղեցու հարավային ճակատին կից կառուցված էր մի փոքրիկ սենյակ, որը իրենից ներկայացնում էր արտաքին ավանդատուն կամ զանգակատուն-մատուռ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Khatchadourian Lori, Smith Adam T. Ghulyan Husik, Lindsay Ian (2022)։ *Silent Erasure: A Satellite Investigation of the Destruction of Armenian Heritage in Nakhchivan, Azerbaijan*։ Ithaca NY: Cornell Institute of Archaeology and Material Studies։ էջեր 104–107։ Արխիվացված է օրիգինալից 24․09․2022-ին
2. ↑  Արգամ Այվազյան, Նախիջևանի ԻՍՍՀ հայկական հուշարձանները։ Համահավաք ցուցակ (խմբ. խմբ. Բ. Ա. Ուլուբաբյան), Երևան, «Հայաստան», 1986 — 43, էջեր 43 — 224 էջ։
3. ↑  Արգամ Այվազյան, «Նախիջևան։ Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ», Երևան, 1995 թվական, էջ 67-68։
Վիեննայում բնակվում է Ավստրիայի հայության ճնշող մեծամասնությունը։ Այստեղ են գտնվում Մխիթարյան միաբանության վանքը՝ իր եկեղեցիով, Ս. Փրկիչ մատուռը և Ս. Հռիփսիմե եկեղեցին, հայ համայնքի ղեկավար մարմինները և բոլոր կազմակերպությունները, Ավստրիաի միակ հայկական շաբաթօրյա դպրոցը (դասընթացներ)։ Համայնքում գործող կազմակերպությունների և առանձին բարերարների հանգանակած միջոցներով 1984 թվականին Վիեննայի Ս. Հռիփսիմե եկեղեցու բակում տեղադրվել է հուշարձան՝ նվիրված Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին [հեղինակ՝ Ռազմիկ (Բերանժ) Թամրագյան-Հարությունյան]։ Ավստրո-Հայկական Մշակութային Ընկերութեան ջանքերով 1998 թվականին Վիեննայի կենտրոնում կանգնեցվել է ավստրիացի գրող, հայ ժողովրդի բարեկամ Ֆրանց Վերֆելի հուշարձանը (քանդակագործ՝ Օհան Պետրոսյան, ճարտարապետ՝ Ռոլանդ Մարտիրոսյան)։ 2001 թվականին եկեղեցու մերձակա հրապարակը կոչվել է Հայկական հրապարակ։ Այստեղ տեղադրվել է Հայաստանից բերված խաչ-հուշարձան։ Փոքրաթիվ հայ բնակչություն ունեն Ավստրիայի Լինց, Զալցբուրգ, Գրաց քաղաքները։ Գրացում 1958-1978 թվականներին գործել է Հայ ուսանողական միությունը՝ իր երգչախմբով՝ Հովիկ Խուղաբախշյանի ղեկավարությամբ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Մալիբեկլուի ազատագրում 1992**, մարտական գործողություն Շուշիի շրջանում։ Տեղի է ունեցել 1992 թվականի փետրվարի 9-11-ը, Ստեփանակերտի հարևանությամբ տեղակայված Մալիբեկլուի ռազմական հենակետը ոչնչացնելու և մայրաքաղաքի անվտանգությունն ապահովելու նպատակով։

Սկիզբը
------

Այազ Մութալիբով
1988 թվականի սկգբներին Ազգային ժողովրդական ճակատի կազմակերպած բազմահազարանոց հանրահավաքների ճնշմամբ՝ նախագահ Այազ Մութալիբովն ստիպված է եղել մեծաքանակ ուժեր ու միջոցներ հանել ԼՂՀ-ի դեմ։ Ստեփանակերտը և հարակից բնակավայրերն անընդհատ հրթիռահրետակոծվել են Շուշիի, Խոջալուի Ջանհասանի, Մալիբեկլուի ռազմական հենակետերից։

ԼՂՀ ԻՊՈՒ հայտնվել է ծանր իրավիճակում։ Թիկունքի անվտանգության ապահովման և մայրաքաղաքն օրեցօր սեղմող հրե օղակը վերացնելու առաջին քայլերին՝ Ջամիլլուի և Կրկժանի ազատագրմանը, հաջորդել է Մալիբեկլուի սպառնալիքի վերացումը։ Մափբեկլուն Ստեփանակերտ ներխուժելու և Մարտունի տանող ճանապարհը վերահսկելու ամենահարմար հենակետ էր։ Վտանգն ահագնացել էր հատկապես փետրվարի առաջին տասնօրյակում, երբ ադրբեջանական զինված կազմավորումները բոլոր կողմերից հարձակվել են ԼՂՀ սահմանների ողջ երկայնքով։

Ազատագրման ընթացքը
------------------

Փետրվարի 9-ի ժամը 21-ին ԻՊՈՒ առաջին վաշտը (հրամանատար Աշոտ Ղուլյան) և ՀՀԴ կամավորական (հրամանատարներ՝ Պետրոս Ղևոնդյան և Վահան Ստեփանյան) ու «Արաբո» ջոկատները (հրամանատար՝ Մ. Եղիազարյան) տեղակայվել են ելման դիրքերում։ Առաջին վաշտը, ճակատային գրոհ ձեռնարկելով հակառակորդի հիմնական ղիրքերի ուղղությամբ, մտել է գյուղի կենտրոն։ Սակայն Վ. Ստեփանյանի ջոկատը, հանդիպելով ուժեղ դիմադրության, չի կարողացել շրջանցել հակառակուղին և ղիլքավորվել է թիկունքում։ Արյունահեղությունից խուսափելու նպատակով ադրբեջանցի բնակչությանը հեռանալու հնարավորություն է տրվել։

Ազատամարտիկները փետրվարի 10-ի առավոտյան վերսկսել են հարձակումը։ Նույն օրվա երեկոյան, նրանք հարվածներ են հասցրել նաև Ղուշչուլարում հապճեպ դիրքավորվող ադրբեջանցի զինյալներին։ Դեռևս 1991 թվականի դեկտեմբերի 16-ին, Ասկերանի շրջանի Բերքաձոր բնակավայրի մոտ ընդհարման ժամանակ, ազատամարտիկները, հալածելով ադրբեջանցի զինյալներին, մտել էին գյուղ՝ առանց այնտեղ հաստատվելու մտադրության։

Միայն 1992 թվականի փետրվարի 11-ին վնասազերծվել են Ներրին և Վերին Ղուշչուլար գյուղերի հենակետերը։ Եռօրյա մարտերի արղյունքում ազատագրվել է նաև Մալիբեկլուն։ Ստեփանակերտն ազատվել է շրջափակման շղթայի ևս մի օղակից։ Վերահաստատվել է Ստեփանակերտի և Մարտունիի շրջանի բնակավայրերի միջև հաղորդակցության ամենակարճ ճանապարհը։ Լեռնային Ղարաբաղում տեղակայված ադրբեջանական զինված կազմավորումները ևս մի ուժեղ հարված են ստացել, վնասազերծվել է Ստեփանակերտը հրթիռահրետակոծու հակառակուղի կրակակետերից ևս մեկը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լուրեր (այլ կիրառումներ)
**«Կարմիր լուրեր»**, խորհրդային շրջանի կոմունիստական ամսաթերթ, Բուլղարիայի կոմունիստական կուսակցության (ԲԿԿ) Հայկական խմբի օրգան։ Հրատարակվել է բուլղարահայ «Մամուլի կոմիտե» կազմակերպության կողմից։ Լույս է տեսել 1920-1921 թթ.-ին, Ֆիլիպեում (Պլովդիվ)։ Խմբագիր՝ Ս. Շահբազյան։ Եղել է հայալեզու առաջին կոմունիստական թերթը սփյուռքում։

Բուլղարահայ բնակչությանը փորձել է կողմնորոշել դեպի կոմունիստական կուսակցությունն ու Կոմինտերնը, սոցիալիզմի իրականացումը կապել է այսպես կոչվող՝ պրոլետարիատի դիկտատուրայի հաստատման հետ։ Ակտիվ գործունեություն ծավալել հանուն Խորհրդային Հայաստանում կոմունիստական վարչակարգի ամրապնդմանը։ Լուսաբանել է բուլղարահայ աշխատավորական շարժումներն ու ԲԿԿ-ի գործունեությունը, արձագանքել սովետական հանրապետություններին օգնող միջոցառումներին։

«Կարմիր լուրեր»-ին հաջորդել է «Նոր աշխարհ» (1922-1923) թերթը։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 334)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Մարտունիի պաշտպանական շրջան (ՄՊՇ)**, Պաշտպանության բանակի ստորաբաժանում։

Պատմություն
-----------

Կազմավորվել է 1991 թվականի սեպտեմբերին՝ Արցախի Հանրապետության ԻՊԿ նախագահի 1988 թվականի օգոստոսի 14-ի հրամանազրով՝ շրջանում գործող ինքնապաշտպանական ջոկատների, վաշտերի հիմքի վրա։ Կազմավորվել են 21-րդ (Կարմիր Շուկա, հրամանատար՝ Ն. Բաբայան), 22-րդ (Մաճկալաշեն՝ Ա. Մելքումյան), 23-րդ (ճարտար՝ Մ. Հակոբյան), 24-րդ (ճարտար՝ Կ. Թովմասյան), 25-րդ (Մարտունի՝ Մ. Օհանյան), 26-րդ (Մարտունի՝ Մ. Մոսիյան) մոտոհրաձգային գումարտակները։

1992-1994 թվականներին Մարտունիի պաշտպանական շրջան մասնակցել է Արցախի Հանրապետության Մարտունիի (Ղարադաղլու, Վերին Վեյսալու, Մոսլանլու, Ամիրանլար, Կորոոպատկինո և այլն), Մարտակերտի («Պուշկենյալ» բարձունք, Ձարեքտար, Նարեշտար, Արմոպլու, Յարմջա, Կարմիրավան), Աղդամի (Ավդալ-Գյուլափլու, Մարղիլու, Բաղմանլար, Աայբալու), Ֆիզուլիի («Խազազ» բարձունք, Ներրին Վեյսալու, Վերին ու Ներքին Դիլղարդա, Զագյուր, Ղարվենդ), Քելբաջարի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Ռազմական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Մոնթե Մելքոնյանը (հետմահու արժանացել է Հայաստանի Ազգային հերոս, Արցախի հերոս բարձրագույն կոչումների, պարգևատրվել «Հայրենիք», «Ոսկե արծիվ» և Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշաններով), Մ. Հակոբյանը (արժանացել է Արցախի հերոս բարձոսգույն կոչման, պարգևատրվել «Ոսկե արծիվ» և Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին և 2-րդ աստիճանի շքանշաններով)։

Մարտունիի պաշտպանական շրջանից Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1ին աստիճանի շքանշանով պարգևատրվել են Հ. Հակոբջանյանը, է. Դադայանը, Գ. Կարապետյանը, Ա. Մելքոնյանը, Կ. Ավետիսյանը, Ս. Գասպարյանը, Հ. Հարությունյանը, Ա. Ղահոոմանյանը, Ա. Պողոսյանը, Մ. Հովհաննիսյանը, Կ. Ավանեսյանը և ուրիշներ։ Մարտունիի պաշտպանական շրջանից զոհվել է 350 ազատամարտիկ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
Տե՛ս նաև՝ Կարմիր վանք (այլ կիրառումներ)

**Կարմիրավան**, կիսավեր հայկական վանական համալիր է Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Վաղուհաս գյուղի մոտ։ Ընդգրկված է Վաղուհասի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։ Եղել է մանրանկարչության կենտրոն։

Տեղադրություն
-------------

Վաղուհաս գյուղից դեպի հարավ-արևմուտք՝ 1 կմ հեռու, վտակների խառնարանի մոտ մնում են հին եկեղեցու և գյուղատեղիի ավերակները, որը տեղացիները անվանում են հին Վաղուհաս։ Այդ ավերակներից էլ վեր, մոտ 2-3 կմ հեռու, բարձր սարալանջին գտնվում է մի փոքր վանական համալիր, որը անուն չունի։ Տեղացիները կոչում են Կարմիր վանք։

Նկարագրություն
--------------

Համալիրը բաղկացած է եկեղեցուց, գավթից, փոքր մատուռից, խցերի և այլ կառուցվածքների ավերակներից։

Եկեղեցին մի փոքր երկարավուն թաղածածկ շենք է, որին արևմուտքից կցված է փոքր գավիթը։ իսկ հարավ-արևելքից՝մի փոքր մատուռ։ Բոլոր շինությունները կառուցված են տեղական սպիտակավուն կրաքարի ճեղքված բեկորներով, քանի որ կրաքարի այս տեսակը փխրուն է, մեծ բլոկներով և սրբատաշ մշակելու համար անհարմար։ Եկեղեցին ունի երկու մուտք՝ արևմուտքից և հարավից։

Հուշարձանի հարավային և հյուսիսային պատերը չափազանց հաստ են. դրանց մեջ, գավթում, շինված են մեծ խորշեր, որոնցից և մուտքերն են բացվում դեպի եկեղեցու պատերի մեջ տեղավորված ավանդատները։

Վանական համալիրի պատերը շարված են անտաշ քարերով. այստեղ էլ ինչպես և ԼՂՀ այլ հուշարձանների վրա, պատերի մեջ ագուցված են նույն կրաքարից տափակ շերտեր, որոնց վար և գրված են արձանագրությունները։

Վանական համալիրի եկեղեցի շինել տվող Սակռի գերեզմանը գտնվում է գավթի ներսում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մ. Բարխուդարյան, Արցախ, էջ 193


|  |  |
| --- | --- |
|  | Կարմիրավան (վանք) Վիքիպահեստում |
**«Պալքանյան մամուլ»**, բուլղարահայ հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթ, հնչակյան կուսակցության Բուլղարիայի շրջանի գործադիր հանձնաժողովի օրգան։

Լույս է տեսել 1915, 1918-1922, 1931-1944 թվականներին, Ռուսչուքում, ապա՝ Սոֆիայում։ Խմբագիրները՝ Ժ․ Միրզախանյան, Է․ Չոփուրյան, Գ․ Գույումջյան, Հ․ Պողոսյան։

Լուսաբանել է կուսակցության գործունեությունը Բալկաններում, նյութեր տպագրել հայ ժողովրդի պատմության ողբերգական դեպքերի և Հայկական հարցի լուծման ուղիների մասին, դեմ արտահայտվել դաշնակցության գործունեությանը։

Թերթը ողջունել է Հայաստանի բռնազավթումը խորհրդային կարմիր բանակի կողմից և երկրում խորհրդային կարգերի հաստատումը։ Վերլուծականներ է տպագրել երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին Եվրոպայի քաղաքական կուսակցության, Նացիստական Գերմանիայի ռազմականացման մասին։

«Պալքանյան մամուլ»-ի ուշադրության կենտրոնում են եղել բուլղարահայ համայնքի և նրա կազմակերպությունների (ՀՕԿ, թեմական խորհուրդ, ՀԲԸՄ են) գործունեությունը, ներգաղթի կազմակերպումն ու ընթացքը։ Նյութեր է տպագրել նաև Բուլղարիայի ներքին և արտաքին կացության մասին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 88)։*  |
**Հավապտուկ վանք**, **Հավոցպտուկ**, վանական համալիր Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Վանք գյուղից 5 կիլոմետր հարավ, բարձր լեռան գագաթին։ Ընդգրկված է Վանքի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Վանքը բաղկացած է ոչ մեծ եկեղեցուց, գավթից և փոքր եկեղեցուց։ Շրջակայքում կան շինությունների հետքեր։ Եկեղեցու արևելյան մասի բլրալանջին կա գերեզմանատուն՝ զանազան ձևերով մշակված կենցաղային ու երկրաչափական քանդակներ ունեցող տապանաքարերով։

Եկեղեցու հարավային խորանի ճակատակալ քարին պահպանվել է 9 տողով շինարարական արձանագրություն.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Թիվն ՈԺԲ (1163 թ.) էր։ Յիշխանութեան Հասանայ որդոյ Վախտանգայ եվ ամուսնոյ նորա Մամքանայ ես տէր Յոհան քվերորդի տէր Գրիգորոյ եվ Գևորգ եղբարորդի եվ այլ միանաբքս շինեցաք եկեղեցիքս ի փրկութիւն հոգոց մերոց և յիշատակ ծնողաց մերոց... |  |

Ըստ արձանագրության եկեղեցին կառուցվել է 1233 թվականին, Հասան Ջալալ Դոլայի իշխանության օրոք։ Եկեղեցին ունի փոքր հատակագիծ, ծածկը թաղակապ է, պատերը շինված են անմշակ կրաքարերով։

Տես նաև
-------

* Վանքի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Մարտակերտի շրջան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արցախ, Հայոց աշխարհ
2. ↑  *Շահեն Մկրտչյան, «Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները», «Հայաստան» հրատարակչություն, Երևան, 1985*
**ՀՀ ԳԱԱ և ՀՊՃՀ տեղեկագիր. Տեխնիկական գիտություններ** («Հայաստանի Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի և Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի տեղեկագիր. տեխնիկական գիտությունների սերիա»), հանդեսում տպագրվում են տեսական և փորձարարական հետազոտությունների արդյունքները տեխնիկական գիտությունների հետևյալ բաժիններից՝ մեքենաշինություն, նյութագիտություն, շինարարական կառուցվածքներ, հիդրավլիկա և հիդրոտեխնիկական կառույցներ, էներգետիկա, էլեկտրատեխնիկա, գիտական սարքաշինություն և չափողական տեխնիկա, հաշվողական տեխնիկա և ինֆորմատիկա, ռադիոէլեկտրոնիկա, լազերային տեխնիկա, ավտոմատացում և կառավարման համակարգեր։
Հանդեսում լուսաբանվում են ակադեմիական և ճյուղային գիտահետազոտական ինստիտուտների, բուհերի, գիտաարտադրական միավորումների և այլ կազմակերպությունների գիտական գործունեության առավել կարևոր արդյունքները։ Հանդեսը նախատեսված է ճարտարագետների, հետազոտողների և գիտնականների լայն շրջանների համար։

Աղբյուր
-------

* Գիտական տեղեկատվական վերլուծության և մոնիթորինգի կենտրոն, Հայաստանում հրատարակվող գիտական պարբերականների ցանկ Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
**Վարազգոմի եկեղեցի**,Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի, գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Մերի և Ղուշչի գյուղերի միջև՝ Աղավնագետի ձախ կողմում, գետափից 2 կմ հեռավորությամբ։

Եկեղեցին խիստ վթարային վիճակում է, բայց դեռևս կանգուն։ Վարազգոմի եկեղեցի երկխորան-գմբեթավոր, խաչաձև, եզակի հորինվածքով չափազանց ուշագրավ ու արժեքավոր մի եկեղեցի է։

Վարազգոմի եկեղեցու առաջին նկարագրությունը տրվել է 1982թ.: Հայտնի է, որ խաչաձև-գմբեթավոր հորինվածքը հայ ճարտարապետության մեջ բավական տարածված է եղել հատկապես վաղ միջնադարում։ 
Այդ հորինվածքով եկեղեցիները իրենց հերթին միմյանցից տարբերվում են խորանների քանակով։ Եզակի այս տաճարը՝ Վարազգոմը, կառուցված է կոփածո և սրբատաշ քարերով, կրաշաղախով։ Ներքուստ սվաղված է։ Արտաքուստ (հատկապես արևմտյան ճակատում) կրում է 16-17-րդ դարերի նորոգման հետքեր։

Թմբուկի վեղարն ու հարավային պատը փլված են։ Տեղացի քրդերի ձեռքով քանդված են նաև պատերի (հատկապես արևելյան ճակատի) երեսպատի ստորին շինվածքները։ Շինարվեստն ու կառուցողական առանձնահատկությունները նման են Սյունիքի 4-6-րդ դարերի այլ պաշտամունքային կառույցներին (Տաթև, Որորտնավանք և այլն)։ Թմբուկը և՛ ներքուստ, և՛ արտաքուստ բոլորաձև է (գլանաձև)։ Գմբեթակիր որմնասյուներից անցումը գմբեթարդին արված է ինչպես զույգ տրոմպների (արևելյան կողմում), այնպես էլ առագաստների (արևմուտքում) միջոցով։ Դրանց մեջ չորս ավետարանիչների բարձրաքանդակներն են։ Եկեղեցու արտաքին չափերն են՝ 10,55×10,00 մ, իսկ պահպանված բարձրությունը մինչև թբուկի քիվագոտու գագաթը (երբեմնի վեղարի սկիզբը) 9,60 մ է։ Պատերի հաստությունը՝ 95 սմ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Վարազգոմի եկեղեցի»
2. ↑  *«Դիվան»*։ էջ 196
3. ↑  *«Դիվան»*։ էջեր 7:
4. ↑  Կարապետյան Սամվել (1999)։ *Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում*։ Երևան: ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն»։ էջեր 136–138:
Գրաֆիտի «Չապաևն ու Դատարկությունը» վեպի թեմայով
**Չապաևն ու Դատարկությունը** (ռուս.՝ Чапа́ев и Пустота́), ռուս ժամանակակից գրող Վիկտոր Պելևինի վեպ։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1996 թվականին։ Հեղինակը բնութագրում է իր աշխատանքը որպես համաշխարհային գրականության համար առաջին ստեղծագործությունը, որի գործողությունները տեղի են ունենում բացարձակ դատարկության մեջ (բառախաղ՝ «пустота» բառը ինչպես գլխավոր հերոսներից մեկի ազգանունն է, այնպես էլ թարգմանաբար նշանակում է «դատարկ», «դատարկություն», «վակուում»)։ Այդ առումով վեպի վերնագիրը կարելի է հայերեն թարգմանել նաև որպես «Չապաևն ու Դատարկը»։

Վեպը թարգմանվել է անգլերեն՝ լույս տեսնելով 2001-ին «Բուդդայի ճկույթը» վերնագրով (Buddha's Little Finger)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Victor Pelevin. Buddha's Little Finger. — Penguin Books, 2001. — 358 с. — ISBN 978-0-14-100232-3

Արտաքին հղումներ
----------------

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Չապաևն ու Դատարկությունը*** հոդվածին
* Չապաևն ու Դատարկությունը
|  |
| --- |
| **Խլոպուզ ընձյուղավոր** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Շուշանածաղկավորներ (Liliales) |
| **Ընտանիք** | Շնդեղազգիներ (Colchicaceae) |
| **Ցեղ** | Խլոպուզ *(Merendera)* |
| **Տեսակ** | **Խլոպուզ ընձյուղավոր** *(M. sobolifera)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Merendera sobolifera*** |

**Խլոպուզ ընձյուղավոր** (լատին․՝ Merendera sobolifera), շնդեղազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

12-16 սմ բարձրությամբ, բազմամյա անցողուն պալարասոխուկավոր ստոլոններ՝ ստորգետնյա ընձյուղներ, առաջացնող բույս է։ Տերևները 3 են, գծային-նշտարաձև, ծաղկին հավասար կամ դրան գերազանցող։ Ծաղիկները 1-2 են և ունեն սպիտակավարդագույն գույն։ Առէջները հիմքի մոտ լայնացած են։ Փոշանոթները լինում են բաց դեղին կամ սև։ Տուփիկը ձվաձև է, դեպի վերև՝ նեղացող, սրացած, դարչնագույն։ Սերմերը բազմաթիվ են, մեծ սպիտակավուն սերմնաթիկնոցով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Արարատ, Մարմարաշեն, Երևան)։ Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է նաև Արևելյան Կովկասը, Կենտրոնական և Հարավային Կովկասը, Բուլղարիան, Սիրիան, Փոքր և Միջին Ասիան, Իրանը, Աֆղանստանը, Պակիստանը։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 800-850 մ բարձրությունների վրա, աղակալած ճահճացած տեղերում, ճմակալած խոնավ մարգագետիններում։ Ծաղկում է փետրվար-ապրիլ ամիսներին, պտղաբերում՝ մայիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

ՀՀ կառավարության 2008 թվականի որոշմամբ՝ Արարատի ճահիճները ընդգրկվել են բնության հուշարձանների ցանկում որպես «Աղակալած ճահճուտ», սակայն իրական պահպանություն դեռ չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EPPO: MRDSO
* EUNIS: 188565
* GBIF: 2739856
* GRIN: 24102
* PalDat: Merendera\_sobolifera
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:538295-1
* Tropicos: 100224087
* WCSP: 281311

 |

 |
|  |
| --- |
| **Խոլորձ Ստևենի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Խոլորձազգիներ (Orchidaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Խոլորձայիններ (Orchidoideae) |
| **Տրիբա** | *Orchideae* |
| **Ենթատրիբա** | *Orchidinae* |
| **Ցեղ** | Խոլորձ *(Orchis)* |
| **Տեսակ** | **Խոլորձ Ստևենի** *(O. stevenii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Orchis stevenii***Rchb.f. |

**Խոլորձ Ստևենի** (լատին․՝ Orchis stevenii), խոլորձազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

20-40 սմ բարձրությամբ, ամբողջական պալարներով, բազմամյա բարձրարժեք գեղազարդային խոտաբույս է։ Ծաղկակիցները թեփանման են։ Սաղավարտը վերևից մոխրագույն ու գորշավարդագույն է։ Շուրթի մասերը ամբողջաեզր են։ Շուրթը մուգ մազիկներով է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում աճում է Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Վահրավար, Շվանիձոր)։ Աճում նաև Մեծ Կովկասի Գլխավոր լեռնաշղթայի վրա, Անդրկովկասում, Թալիշում, Անատոլիայում և Հյուսիսային Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 700-2000 մ բարձրությունների վրա, լուսավոր անտառներում, մարգագետիններում, երբեմն ջրավազանների ափերին։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված է CITES-ի կոնվենցիայի հավելվածում։ Ընդգրկված չէ Բեռնի կոնվենցիայի հավելվածում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Orchis militaris subsp. stevenii
* GBIF: 3654161
* IPNI: 649155-1
* Plant List: tro-23513910
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:649155-1
* Tropicos: 100234518

 |

 |
**Սարգիս Գարեգինի Պետրոսյան**, հայ պատմաբան, պատմ. գիտ.դոկտոր, պրոֆեսոր։

Կենսագրություն
--------------

Սարգիս Պետրոսյանը ծնվել է 1942 թ. Լենինական (այժմ՝ Գյումրի) քաղաքում, արհեստավորի ընտանիքում։

1959 թ. ավարտել է Ալ. Շիրվանզադեի անվան թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը, 1967-ին գերազանցության դիպլոմով՝ ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի արևելյան լեզուների և գրականության բաժինը։ 1968-71 թթ. սովորել է ՀԽՍՀ ԳԱ Արևելագիտության ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։ 1971-73 թթ. դպրոցում դասավանդել է պատմություն։ 1973-ից առ այսօր աշխատում է Գյումրու Մ. Նալբանդյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտում. սկզբում՝ լաբորանտ, 1980-ից՝ դասախոս, իսկ 2001-ին նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում։

1996-2006 թթ. պատմաբանասիրական ֆակուլտետի դեկանն էր։ 1980 թ. ՀԽՍՀ ԳԱ Պատմության ինստիտուտում պաշտպանելով «Արշակունիների ու հռոմեացիների փոխհարաբերությունները հյուսիսկովկասյան ցեղերի հետ և Հայաստանը (մ.թ.

1-ին դար)» ատենախոսությունը՝ ստացել է պատմական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։

2001 թ. ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտում պաշտպանել է «Դասերը և եռադասության դրսևորումները հին ու վաղմիջնադարյան Հայաստանում» ատենախոսությունը՝ ստանալով պատմական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան։ Շիրակի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնի առաջատար մասնագետ է։ Ս. Պետրոսյանը զբաղվում է Հայաստանի և Արևելքի երկրների հնագույն ու հին պատմության, ինչպես նաև հոգևոր մշակույթի հարցերով։ Հեղինակ է 85 հոդվածների և «Դասերը և եռադասության դրսևորումները հին Հայաստանում» մենագրության։

Հղումներ
--------

Ս. Պետրոսյանը ՎԱՐԴԱՆԱՆՔ հեռուստատեսային զրուցահանդէսում

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Ս. Պետրոսյան, Հայոց մեհենագրության ակունքներում, Դպիր, Եր. 2008:
**Լրաբեր հասարակական գիտությունների** («ԼՀԳ»), ամսագիր, ՀԽՍՀ ԳԱ հասարակական գիտությունների բաժանմունքի հրատարակություն։ Լույս է տեսնում 1940 թվականից (մինչև 1966 թվականը՝ «Տեղեկագիր» վերտառությամբ), Երևանում։ Խմբագիրներ՝ Ս. Կարապետյան, Հ. Բատիկյան, Խ. Մոմջյան, Մ. Ներսիսյան, Հ. Օրբելի, Ա. Հովհաննիսյան, Ծ. Աղայան, Գ. Ստեփանյան, Հ. Ասլանյան, Գ. Աբով, Հ. Ինճիկյան, Վ. Միքայելյան (1972 թվականից)։

«ԼՀԳ» բազմաբնույթ հասարակագիտական պարբերական է։ Տպագրում է պատմության, գրականության, լեզվաբանության, փիլիսոփայության, իրավունքի, տնտեսագիտության, վիմագրության, արևելագիտության, ազգագրության և այլ բնագավառների սովետական (մասնավորապես հայ) գիտնականների ուսումնասիրությունները։ Ունի հոդվածների, հաղորդումների, բանավեճերի, քննարկումների, լրատու, գրախոսությունների բաժիններ։ Հրապարակված նյութերն ու ուսումնասիրությունները հիմնականում նվիրված են ՀԽՍՀ-ում հասարակական գիտությունների զարգացման պատմությանն ու առաջընթացին, հասարակության զարգացման արդի շրջանի հրատապ հարցերին։ Աշխատակցել են Հրաչյա Աճառյանը, Մ. Մալխասյանցը, Մանուկ Աբեղյանը, Սրբուհի Լիսիցյանը, Գ. Ղափանցյանը, Բ. Պիոտրովսկին, Ա. Հովհաննիսյանը, Ա. Տերտերյանը, ինչպես նաև ժամանակակից նշանավոր գիտնականներ։

Աղբյուր
-------

* Գիտական տեղեկատվական վերլուծության և մոնիթորինգի կենտրոն, Հայաստանում հրատարակվող գիտական պարբերականների ցանկ Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  The ISSN portal — Paris: ISSN International Centre, 2005. — ISSN 0320-8117


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | OCLC |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 673)։*  |
**«Զանգու»**, հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթ, որը լույս է տեսել Փարիզում, 1935–1937 թվականներին։ Խմբագիր՝ Միսաք Մանուշյան։ Ֆրանսահայ կոմունիստների թերթը։

Պատմություն
-----------

Պաշտպանել է հայ գաղութի աշխատավորների շահերը, օգնել բարձրացնելու նրանց դասակարգային գիտակցությունը և համախմբելու հայ աշխատավորներին երկրի բանվորական կազմակերպությունների հետ։ Մեծ դեր է խաղացել գաղութի և Խորհրդային Հայաստանի կապերն ամրապնդելու գործում։ Լայնորեն լուսաբանել է Խորհրդային Հայաստանի կյանքը, նրա նվաճումները, օգնել հայրենադարձության գործին, ՀՕԿ-ի և առաջադիմական կազմակերպությունների աշխատանքներին։

Թերթը ձգտել է տեղյակ պահել իր ընթերցողներին միջազգային քաղաքական իրադարձություններին, քարոզչություն է ծավալել ֆաշիզմի և պատերազմի օրեցօր սպառնացող վտանգի դեմ։

Թերթին աշխատակցել են Գ. Թահմազյանը, Դ. Դավիթյանը, Տ. Զավենը, Հ. Գալճյանը, Զ. Որբունին, Ե. Թոլայանը, Ա. Կոթիկյանը, Ե. Քոչարը և ուրիշներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 659)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տիգրան Պետրոսյան (այլ կիրառումներ)

**Տիգրան Հրանտի Պետրոսյան** (մարտի 29, 1965 – հոկտեմբերի 1, 1992), հայ ազատամարտիկ

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1965 թվականի մարտի 29-ին ՀՀ Կոտայքի մարզի Արտավազ գյուղում։ 1980 թվականին ավարտելով տեղի ութամյա դպրոցը՝ ընդունվել է Երևանի հաշվիչ մեքենաների տեխնիկում։ Ուսումնառության տարիներին Պետրոսյանների ընտանիքը տեղափոխվել է Աբովյան քաղաք՝ մշտական բնակության։ Տեխնիկումն ավարտելուց հետո Տիգրանն աշխատանքի է անցել Ս. Մերգելյանի անվան հաշվողական կենտրոնում։ 1984 թվականին զորակոչվել է խորհրդային բանակ և ծառայությունն անցկացրել Աֆղանստանի Սալանգի լեռնանցքում տեղակայված զինվորական ստորաբաժանումում, որտեղ Աֆղանստանի ղեկավարության կողմից արժանացել է բազմաթիվ պարգևների ու մեդալների։ 1987 թվականին զորացրվելուց հետո ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի երեկոյան բաժին։

Արցախյան շարժումը Տիգրանին ստիպում է կիսատ թողնել համալսարանական ուսումը և Աբովյանի երկրապահ ջոկատի կազմում մասնակցել հայրենիքի ազատագրմանը։ 1992 թ. «Արծիվ» մահապարտների գումարտակի կազմում մասնակցել է Արցախի ինքնապաշտպանական մարտերին։ Զոհվել է 1992 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Բերձորում (Լաչին) մղված ռազմական գործողությունների ժամանակ։ ՀՀ պաշտպանության նախարարի 1996 թվականի դեկտեմբերի 20-ի թիվ 586 հրամանով Տիգրան Պետրոսյանը հետմահու պարգևատրվել է «1992-1994 թվականների մարտական գործողությունների մասնակից» կրծքանշանով, իսկ ՀՀ նախագահի 2002 թվականի հունիսի 1-ի հրամանագրով պարգևատրվել է «Արիության» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ուներ մեկ որդի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
**Այշե Սոյսալ** (թուրքերեն՝ Ayşe Soysal, հունիսի 24, 1948(1948-06-24), Ստամբուլ, Թուրքիա), թուրք մաթեմատիկոս։ 2004- 2008 թվականներին զբաղեցրել է Ստամբուլի Բոսֆորի համալսարանի նախագահի պաշտոնը։ Համարվում է Թուրքիայի առաջատար գիտնականներից և մաթեմատիկոսներից մեկը։ Գիտական հետազոտություններ է իրականացրել ԱՄՆ-ում, Մեծ Բրիտանիայում և Նիդեռլանդներում։

Կենսագրություն
--------------

Այշե Սոյսալը ծնվել է 1948 թվականի հունիսի 24-ին Ստամբուլում։ 1967 թվականին ավարտել է Ստամբուլի աղջիկների ամերիկյան քոլեջը։ 1971 թվականին բակալավրի աստիճան է ստացել Ստամբուլի Ռոբերտ քոլեջում, որտեղ սովորել է մաթեմատիկա և ֆիզիկա։ Սոյսալը իր կրթությունը շարունակել է Միացյալ Նահանգներում։ 1973 թվականին ստացել է մագիստրոսի գիտական աստիճան, իսկ 1976 թվականին՝ Միչիգանի համալսարանում ստացել է մաթեմատիկայի դոկտորի գիտական աստիճան։

1976 թվականին սկսել է դասավանդել Բոսֆորի համալսարանում, որտեղ աշխատել է մաթեմատիկայի ամբիոնում։ 1981 թվականին ստացել է դոցենտի, իսկ 1991 թվականին՝ պրոֆեսորի գիտական աստիճան։ 2009 թվականից դասավանդում է Քոչի համալսարանում։ Սոյսալը զբաղեցնում է նաև Արվեստների և գիտությունների դպրոցի փոխդեկանի պաշտոնը՝ ղեկավարելով մաթեմատիկայի ամբիոնը։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի թուրքական ներկայացուցչության խորհրդի անդամ է։ Սոյսալը Բոսֆորի համալսարանը ներկայացրել է Միջբուհական խորհրդում (թուրքերեն՝ Universiteler Arasi Kurul):

2004 թվականին նշանակվել է Բոսֆորի համալսարանի նախագահի պաշտոնում։ Նա առաջին կինն էր, ով զբաղեցրել է այդ պաշտոնը։ Հիմնական դասախոսությունները վերաբերում են խմբերի տեսությանը և Գալուայի տեսությանը։

Աշխատություններ
---------------

* The Second Degree Cohomology of Finite Orthogonal Groups, I, Jour. Alg. Vol. 56, 1979.
* The Second Degree Cohomology of Finite Orthogonal Groups, II, Jour. Alg. Vol. 56, 1980.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ayşe Soysal's Homepage at Boğaziçi University (թուրքերեն) / (անգլերեն)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Mathematics Genealogy Project · Zentralblatt MATH database |

 |




1. ↑  Mathematics Genealogy Project — 1997.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Գևորգ եկեղեցի**, հայկական առաքելական եկեղեցի Երևանի Նորագավիթ թաղամասում։

Պատմություն
-----------

Հնագույն Նորագավիթ գյուղը 10-ից ավելի եկեղեցի ուներ, որոնցից այսօր պահպանվել է միայն Սուրբ Գևորգը։ Հատակագծային և ծավալատարածական ընդհանուր հորինվածքով նման է Երևանի Զորավոր եկեղեցուն։ Եռանավ, անգմբեթ բազիլիկ շինություն է՝ կամարակապ արևմտյան նախասրահով, 12 սյունից բաղկացած կաթողիկե-զանգակատնով։ Աղոթասրահը մուտքեր ունի նախասրահից և հարավային ճակատից։

Եկեղեցու թաղակապ ծածկը կրող մույթերի և պատերի վրա տեղ-տեղ պահպանվել են որմնանկարներ, որոնք ուշ միջնադարյան կերպարվեստի նմուշներ են։

Սբ. Գևորգ եկեղեցին կառուցվել է XVII դ. իսկ 1981-1984 թվականներին Մայր Աթոռ Սբ. Էջմիածնի հովանավորությամբ հիմնովին նորոգվել է։ Ավագ խորանում տեղադրվել է քարակերտ բեմասեղան։ Նորոգվել են եկեղեցու դռներն ու լուսամուտները, դրսի կողմից նախասրահը պսակող զանգակատունը, բարեկարգվել և ցանկապատվել է տարածքը։ Եկեղեցու նորոգմանը մասնակցել է արգենտինացի բարերար Էդուարդ Սեֆերյանը։ Նորոգման և բարեկարգման շնորհիվ Նորագավիթի Սբ. Գևորգ եկեղեցին վերագտել է իր վաղեմի պատշաճ տեսքը և գործում է։

Տես նաև
-------

* Երևանի եկեղեցիների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նորագավիթի Սբ. Գևորգ եկեղեցին Երևանի պաշտոնական կայքում

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Երևան)** կատեգորիայում։ |
**Ասույթ**, արտասանական և բովանդակային առումներով մեկ միասնություն կազմող արտահայտություն, որն ունի հաղորդակցական-էքսպրեսիվ կամ միայն էքսպրեսիվ արժեք։ Կառուցվածքով կարող է լինել ծավալուն կամ համառոտ, զեղչումներով, ստեղծված լինել նույնական տարրերով, բայց տարբեր համադրություններով, գործադրելի լինել տարբեր իրադրություններում կամ կոնկրետ իրադրության մեջ։

Ասույթը խոսքային միավոր է, կարող է կառուցվածքով համընկնել կամ չհամընկնել նախադասությանը։ Ասույթն առավել եղանակավորված, հնչերանգային և բովանդակային առումներով ամբողջական, արտահայտչականությամբ հագեցած միավոր է։ Նախադասությունը լեզվական միավոր է և ունի առավել ընդգծված կառուցվածքային դրվածք։ Սակայն երբեմն դժվար է լինում սահմանագծել այս երկու կարգի միավորները։ Հայերենագիտական գրականության մեջ երբեմն «ասույթ» տերմինով նշում են նաև որոշ դարձվածքային կամ այլ իմաստալից արտահայտություններ կամ բառակապակցություններ։

Աղբյուրներ
----------

* Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, էջ 58

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2775852435 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 596)։*  |