**Վասիլի Տեոֆանովիչ Սեդլյար** (ուկրաիներեն՝ Васи́ль Теофанович Седля́р, ապրիլի 12, 1899(1899-04-12) կամ 1899, Պոլտավայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 13, 1937(1937-07-13), 1937 կամ 1938, Կիև, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի նկարիչ-մոնումենտալիստ, գծանկարիչ և նկարազարդող։ Գնդակահարված վերածննդի ներկայացուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

1919 թվականին ավարտել է Կիևի գեղարվեստի դպրոցը և անմիջապես ընդունվել Կիևի ուկրաինական արվեստների ակադեմիա՝ մոնումենտալ արվեստի արվեստանոց՝ պրոֆեսոր Միխայիլ Բոյչուկի ղեկավարությամբ։ Այնուհետև դարձել է նրա ամենամոտ գործընկերներից մեկը։ 1922 թվականին ակադեմիան ավարտելուց հետո նշանակվել է Մեժիգորսկի արվեստի և կերամիկայի տեխնիկումի տնօրեն և այնտեղ էլ դասավանդել է։ 1930-1936 թվականներին եղել է Կիևի գեղարվեստի ինստիտուտի դասախոս։ Եղել է Ուկրաինայի հեղափոխական արվեստի ասոցիացիայի անդամ։

Տարաս Շևչենկոյի «Կոբզար»-ի նկարազարդումները ըստ Վասիլի Սեդլյարի, 1931-1933
1926 թվականի նոյեմբերից մինչև 1927 թվականի մայիսը Միխայիլ Բոյչուկի և նրա աշակերտ Իվան Պադալկայի (1894-1937) հետ եղել է Գերմանիայում, Ֆրանսիայում և Իտալիայում։ Այդ ճամփորդությունը դարձել է նկարչի հետագա ձերբակալության պաշտոնական պատճառը՝ իբր «ուկրաինական ազգայնական ֆաշիստական հակահեղափոխական խմբին» մասնակցելու կասկածանքով։ 1936 թվականի նոյեմբերի 26-ին Սեդլյարը, ով ապրել է Խարկովում՝ «Սլովո» տանը, ձերբակալվել է։ Հարցաքննությունների համար նրան Խարկովից տեղափոխել են Կիև՝ ԳՊՈւ-ՆԳԺԿ-ին կից ՊՔՎ բանտ։ Արդեն դեկտեմբերին՝ հետաքննության ընթացքում, խոշտանգումների արդյունքում, նա խոստովանել է, որ եղել է «ազգային-ֆաշիստական ահաբեկչական կազմակերպության ակտիվ անդամ»։ ՆԳԺԿ-ի քննիչները փորձել են նրան մասնակից դարձնել նաև, այսպես կոչված «Բոյչուկիստների գործին» և ուկրաինացի գրողների գործին։ Այսպես ձերբակալվածների հարցաքննությունների ընթացքում բազմիցս հնչել են Ալեքսանդր Կոպիլենկոյի, Պետրո Պանչի, Գրիգորի Էպիկի անունները, ովքեր ընկերություն էին  արել Սեդլյարի և Պադալկայի հետ, իսկ Միկոլա Բաժանն ու Մաքսիմ Ռիլսկին ուղղակիորեն ներկայացվել են որպես ազգայնական գրողներ, որոնց հետ Սեդլյարը կապ է պահպանել։

1937 թվականի հուլիսի 13-ին Կիևում տեղի է ունեցել ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանի զինվորական կոլեգիայի դռնփակ դատական նիստը, որը Սեդլյարին դատապարտել է մահապատժի։ Նույն օրը նկարիչը գնդակահարվել է Միխայիլ Բոյչուկի, Իվան Պադալկայի և այլ մեղադրյալների հետ։

Ստեղծագործական գործունեություն
------------------------------

Սեդլյարը ստեղծագործել է մոնումենտալ և մոլբերտային գեղանկարչության, գրքի գրաֆիկայի, դեկորատիվ կիրառական արվեստի ժանրում։ Մասնակցել է Մեժիգորսկի արվեստի և կերամիկայի տեխնիկումի (1924), Խարկովի Կրասնոզավոդսկի թատրոնի (1933-1935) և այլ որմնանկարների ստեղծմանը։ Նկարչի բոլոր որմնանկարներն ու կտավները ձերբակալվելուց հետո ոչնչացվել են։ Սեդլյարի միայն մի քանի կտավներ են պահպանվել՝

* «Անգրագիտության վերացումը  դպրոցում» (տեմպերա; 1929),
* «Օքսանա Պավլենկոյի դիմանկարը» (1926-1927),
* «Ընթացքում»,
* «Մահապատիժ» (1927),
* Բազմաթիվ էսքիզներ։

Սեդլյարի թանաքով գծանկարները նման են կերամիկական նկարներին (Տարաս Շևչենկոյի «Կոբզար»-ի նկարազարդումները Վլադիմիր Վայսբլատի հետ միասին (1931-1933)։ Սեդլյարն աշխատել է նաև կերամիկայի վրա՝ հախճապակի, մայոլիկա (1924-1929), ստեղծել նախնական ուրվագծեր թեմատիկ գորգերի համար (1936)։ Հեղինակ է Վլադիմիր Մայակովսկու, Գեո Շկուրուպիի, Իվան Ֆրանկոյի, Անդրեյ Գոլովկոյի և այլոց գրքերի նկարազարդումների։

Սեդլյարը նաև գեղարվեստական թեմաներով հոդվածների հեղինակ է, որոնք հրատարակվել են «Նոր արվեստ», «Քննադատություն», «Ավանգարդ» ամսագրերում, Հեղափոխական Ռուսաստանի նկարիչների ասոցիացիայի և ԱՌՄՈւ հրատարակչություններում 1926-1930 թվականներին։

2009 թվականին Կիևի «Дух и Литера» և «Оранта» հրատարակչությունները թողարկել են Տարաս Շևչենկոյի «Կոբզար» հրատարակությունը՝ Վասիլի Սեդլյարի բոլոր նկարազարդումներով (այդ թվում 18 գունավոր)։ 2019 թվականին Արթուր Ռուդիցկու նախաձեռնությամբ «Укрпошта»-ի ՓԿՊՁ-ն թողարկել է հոբելյանական «Վասիլ Սեդլյար» ծրարը։ 2019 թվականին լույս է տեսել Արթուր Ռուդիցկու "Ілюстратор "Кобзаря" Василь Седляр та його доба" մենագրությունը (Կիև, "Мистецтво" հրատարակչություն)։ 2020 թվականին լույս է տեսել Տարաս Շևչենկոյի «Կոբզար»-ի նոր հրատարակությունը՝ Վասիլ Սեդլյարի բոլոր նկարազարդումներով (խմբագիր՝ Արթուր Ռուդիցկի)։

Պատկերասրահ
-----------

* «Լիկնեպի դպրոցում», 1920-1930-ականներ, թուղթ, տեմպերա, Ուկրաինայի արվեստի ազգային թանգարան«Լիկնեպի դպրոցում», 1920-1930-ականներ, թուղթ, տեմպերա, Ուկրաինայի արվեստի ազգային թանգարան
* «Կրակոց Մեժիհիրիայում», կտավ, տեմպերա։ 1927, Ուկրաինայի ազգային արվեստի թանգարան«Կրակոց Մեժիհիրիայում», կտավ, տեմպերա։ 1927, Ուկրաինայի ազգային արվեստի թանգարան
* Օլենա Պավլենկոյի դիմանկարը, 1926/27Օլենա Պավլենկոյի դիմանկարը, 1926/27
* Տարաս Շևչենկոյի «Կոբզարի» նկարազարդումՏարաս Շևչենկոյի «Կոբզարի» նկարազարդում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  COURAGE Registry
2. 1 2 3 4 5 6 7  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
3. ↑  Седляр Василь Теофанович // Шевченківська енциклопедія: — Т.5:Пе—С : у 6 т. / Гол. ред. М. Г. Жулинський.. — Київ : Ін-т літератури ім. Т. Г. Шевченка, 2015. — С. 696-697.
4. ↑  Уникальные фото иллюстраций "Кобзаря" Василия Седляра


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1025310624 · ISNI: 0000000360878037 · LCCN: no2011197040 · NKC: js20221153211 · SUDOC: 16459180X · VIAF: 221205276 · WorldCat VIAF: 221205276 |

 |

 |