**Եղջյուրավոր նապաստակ**, (անգլ. jackalope՝ jackalope, «նապաստակ» և այծքաղ՝ «antelope»), կամ հորինված կենդանի՝ քիմեռ, տարբեր բանահյուսական, գրական և լրագրողական աղբյուրներում ներկայացված որպես միստիկական կամ փոխաբերական կերպար։

Ամենայն հավանականությամբ, հին ժամանակներում եղջյուրավոր նապաստակի գոյությունը հնարավոր էր. նրա պատկերը հանդիպում է, մասնավորապես, Իյորիսի կամ Գեորգի Հուֆնագելի փորագրության մեջ՝ «Քառոտանիներ և սողուններ» գրքից (լատին․՝ Animalia Qvadrvpedia et Reptilia; 1575) և «Հանրագիտարանային նկարներ» (ֆր.՝ Tableau encyclopédique et méthodique; 1789) Պիեռ Ժոզեֆ Բոննատերեի կազմած «Կաթնասուններ» բաժնում, ինչպես նաև եվրոպական մի շարք այլ աղբյուրներում ընդհուպ մինչև 18-րդ դարը։

Ենթադրվում է, որ նման նկարների հիմք կարող են հանդիսանալ նապաստակների և ճագարների տեսակները՝ ճագարներին հատուկ պապիլոմավիրուսով ախտահարված, որոնք ունակ են կենդանու գլխին տարօրինակ գոյացություններ ձևավորել։

Հնդկաստան
---------

Եղջյուրավոր նապաստակի կերպարը հանդիպում է բուդդայական դասական տեքստերում որօես օրինակ նրա, որ միտքն ընդունակ է պատկերացնել մի բան, որը ոչ հարաբերական, ոչ բացարձակ իրականության մեջ չկա: Օրինակ՝ Մադհյամակա-պրասանգական փիլիսոփայության դպրոցի առաջնորդ Բուդդապալիտան գրել է. «Մենք տեսնում ենք, որ սվաբախան (հասկացություն հնդկական մտածողության մեջ, որը ցույց է տալիս իրերի բնույթը բնականության տեսանկյունից և անկախ է արտաքին գործոններից) գոյություն չունի, ինչպես և նապաստակի եղջյուրները»։

ԱՄՆ
---

ԱՄՆ-ում եղջյուրավոր նապաստակն առանձնահատուկ ժողովրդականություն է ձեռք բերել 20-րդ դարում։ Ենթադրվում է, որ այս ժողովրդականության սկզբնաղբյուրը Դուգլաս Հերիքն է (անգլ.՝ Douglas Herrick; 1920—2003), ով 1932 թվականին պատրաստել է եղջյուրներով նապաստակի առաջին գլուխը։ 

Հետագայում նման հուշանվերների արտադրությունը Հերիքի ընտանեկան արհեստանոցում տարեկան կազմում էր հազարավոր օրինակ, և Վայոմինգ նահանգի նրանց հայրենի Դուգլաս քաղաքը պաշտոնապես հայտարարվեց եղջյուրավոր նապաստակների մայրաքաղաք. Դուգլասում տրվել են նաև եղջյուրավոր նապաստակներին կրակելու հուշանվերների լիցենզիաներ, որոնք ուժի մեջ են հունիսի 31-ի կեսգիշերից հետո երկու ժամվա ընթացքում, ընդ որում արտոնագիր ստանալու համար պետք է ցույց տալ 72 միավորից ոչ բարձր IQ։ ԱՄՆ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը եղել է եղջյուրավոր նապաստակի գլուխն ունեցողներից և այն ցույց է տվել Կալիֆոռնիայի իր ռանչոյի հյուրերին։ 

Եղջյուրավոր նապաստակն այս կամ այն ​​կերպ հանդիպում է ամերիկյան մշակույթի բազմաթիվ ստեղծագործություններում, այդ թվում՝ Բադ Լաքիի հայտնի կարճամետրաժ անիմացիոն ֆիլմում «The Lamb» (անգլ.՝ Boundin', ստուդիա՝ Pixar), 2003 թվականին այն առաջադրվել է «Օսկար»-ի: Ռուսերեն թարգմանության մեջ այս կերպարը կոչվում է *кроле́нь* ( անգլերեն *jackalope* բառից, «ճագար» и «եղջերու»)։

Գերմանիա
--------

Եղջյուրավոր նապաստակի գերմանական տեսակը կոչվում է Վոլպերթինգեր (գերմ.՝ Wolpertinger) և հանդիպում է Բավարիայի Ալպերում, ի դեպ, այս դեպքում նապաստակի և եղնիկի հիբրիդը մասնավոր դեպք է. այս անունով կարող են լինել նաև այլ քիմեռ կենդանիներ, որոնց առանձին մասերը կարող են պատկանել սովորական աղվեսի, հավի և տեղական կենդանական աշխարհին բնորոշ շատ այլ ներկայացուցիչների։ Wolpertingers-ի մշտական ​​ցուցադրությունը հասանելի է Մյունհենի որսի և ձկնորսության թանգարանում: Գերմանական գրավոր աղբյուրներում Վոլպերթինգերի մասին առաջին հիշատակումը հանդիպում է Գրիմ եղբայրների հեքիաթների 1753 թվականի առաջին հրապարակման մեջ։

Ռուսաստան
---------

Ռուսական մշակույթում եղջյուրավոր նապաստակի կերպարը լայն տարածում է գտել հրապարակախոս Ալեքսանդր Զինովևի կողմից, ով մասնավորապես, գրել է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մյունխենի որսորդական թանգարանում ցուցադրվել են ֆանտաստիկ կենդանիների խրտվիլակները՝ համակցված տարբեր իրական կենդանիների մասերից: Նրանց թվում է եղնիկի եղջյուրներով նապաստակը։ Այս եղջյուրավոր նապաստակը հայտնվել է իմ մտքում, երբ սկսեցի ուսումնասիրել Ռուսաստանի հասարակական կազմակերպության ձևավորումը Գորբաչով-Ելցինի կառավարման տարիներին տեղի ունեցած հակակոմունիստական ​​հեղաշրջումից հետո։ Ես հաստատեցի, որ այս հասարակական կազմակերպությունը ստեղծվել է որպես սովետիզմի (կոմունիզմի), արևմտայնության և ազգային-ռուսական (նախահեղափոխական) ֆունդամենտալիզմի հիբրիդ՝ որպես սոցիալական եղջյուրավոր նապաստակի նման մի բան։ |  |

> 
> Փիլիսոփա, գրող, սոցիոլոգ, հրապարակախոս Ալեքսանդր Զինովև։
> 
> 
>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Chuck Holliday. Jackalope fans, take note: Your mythical beast really does exist! Արխիվացված է Հոկտեմբեր 14, 2008 Wayback Machine-ի միջոցով:(անգլ.)
2. ↑  Вольпертингер, он же джекалоп // *Наука и жизнь*. — 1988. — № 4. Архивировано из первоисточника 11 Դեկտեմբերի 2008.
3. ↑  Holliday, Chuck. «Real "jackalopes"» (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-27-ին. Վերցված է 2012-06-19-ին. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameters: `|coauthors=` and `|datepublished=` (օգնություն); Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (օգնություն); Unknown parameter `|subtitle=` ignored (օգնություն)
4. ↑  Buddhism: Critical Concepts in Religious Studies Արխիվացված է Սեպտեմբեր 22, 2014 Wayback Machine-ի միջոցով: / Ed. by Paul Williams. — Taylor & Francis, 2006. — P. 32.(անգլ.)
5. ↑  Douglas Herrick, 82, Dies: Father of West’s Jackalope Արխիվացված է Օգոստոս 13, 2007 Wayback Machine-ի միջոցով: // The New York Times, 2003, January 19.(անգլ.)
6. ↑  The Origin of the Jackalope Արխիվացված է Մայիս 13, 2008 Wayback Machine-ի միջոցով: // Douglas, Wyoming, Chamber of Commerce.(անգլ.)
7. ↑  Heather Quinlan. Myths & Legends. Word Search Արխիվացված է Հոկտեմբեր 1, 2014 Wayback Machine-ի միջոցով: — Sterling, 2005.(անգլ.)
8. ↑  Der «Wolpi» — eine bayerische Bestie Արխիվացված է Հոկտեմբեր 22, 2008 Wayback Machine-ի միջոցով: // Bayerischer Rundfunk Online, 23.01.2004.(գերմ.)
9. ↑  *Зиновьев А.* Рогатый заяц. Արխիվացված է Դեկտեմբեր 22, 2008 Wayback Machine-ի միջոցով: (2002)