**Կանանց միջազգային կոնգրեսը** ստեղծվել է, որպեսզի ընտրական իրավունքի համար կանանց շարժումների գոյություն ունեցող խմբերը կարողանան միավորվել կանանց այլ կազմակերպությունների հետ ամբողջ աշխարհում։ Ամբողջ երկրում կանանց կազմակերպությունների համար դա ճանապարհ է հանդիսացել կապի պաշտոնական միջոցներ սահմանելու, ինչպես նաև այդ ժամանակ ֆեմինիզմին վերաբերող լուրջ հարցեր տալու համար։ Կոնգրեսը 1878 թվականից ի վեր օգտագործվել է ֆեմինիստական և պացիֆիստական մի շարք իրադարձությունների ժամանակ։ Առաջին կոնֆերանսների աշխատանքին մասնակցել են մի քանի խմբեր՝ Կանանց միջազգային խորհուրդը (ICL), Կանանց միջազգային միությունը (IAW) և Խաղաղության և ազատության կանանց միջազգային միության (WILPF):

Կանանց միջազգային կոնգրեսը, որը տեղի է ունեցել Հաագայում հիմք է ծառայել Նիդերլանդներում 1915 թվականին մշտական խաղաղության համար Կանանց միջազգային կոմիտեի (ICWPP) հիմնադրման համար, որի նախագահը Ջեյն Ադամսն էր, որը հետագայում դարձել է Խաղաղության և ազատության կանանց միջազգային լիգայի (WILPF) հիմնադիրը։

Փարիզ (1878 թվական)
-------------------

Կանանց իրավունքների առաջին միջազգային կոնգրեսը Փարիզում գումարվել է 1878 թվականին՝ Երրորդ համաշխարհային ցուցահանդեսի կապակցությամբ։ Պատմական իրադարձություն, որին մասնակցել են բազմաթիվ ներկայացուցիչներ, որտեղ ընդունվել է 7 բանաձև՝ սկսած այն մտքից, որ «մեծահասակ կինը հավասար է մեծահասակ տղամարդուն»։ Կոնգրեսի անդամները գիտակցաբար խուսափում էին կանանց ընտրական իրավունքի թեմաներից, քանի որ նման քննարկումները չափազանց վիճելի էին և չէին գտնի բոլոր մասնակիցների աջակցությունը։ Ուբերտինա Օքլերը ելույթ է գրել, որը կոչ էր անում քվեարկել ֆրանսիացի կանանց համար, սակայն նրան թույլ չեն տվել դա ներկայացնել Կոնգրեսին։ Փոխարենը, նա հրապարակել է այն ավելի ուշ։ Էմիլի Վենտուրին հիշարժան եզրափակիչ ելույթ է ունեցել, որում ասել է. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Երեկ երեկոյան մի ջենտլմեն, ով կարծես մի փոքր թերահավատորեն էր վերաբերվում մեր կոնգրեսի օգտակարությանը, հարցրեց ինձ. «Այսպիսով, տիկին, ի՞նչ մեծ ճշմարտություն եք հռչակել աշխարհին»։ Ես նրան պատասխանեցի. «Պարոն, մենք կնոջը հռչակել ենք մարդ»։ Նա ծիծաղեց. «Բայց, տիկին, դա սովորական է»։ Դա այդպես է. բայց երբ այդ գռեհիկությունը...կճանաչվի ըստ մարդկային օրենքների, աշխարհի դեմքը կփոխվի։ Իհարկե, այս դեպքում մենք չպետք է հավաքվենք կոնգրեսում, որպեսզի պահանջենք կանանց իրավունքների պահպանում։- Կարեն Օֆֆեն, European Feminisms: A Political History, 1700-1950, 2000 |  |

Լոնդոն (1899 թվականի հունիսի 26-հուլիսի 7)
------------------------------------------

1899 թվականին Կանանց միջազգային կոնգրեսը կանանց միջազգային խորհրդի հետ միասին հավաքվել էր նրա երկրորդ հնգամյա խորհրդակցության կապակցությամբ։ Կոնգրեսը բաժանված էր 5 բաժինների՝ յուրաքանչյուրը իր ուշադրության կենտրոնում ունենալով ծրագրի որոշակի ոլորտ՝ կրթություն, մասնագիտություն, քաղաքականություն, սոցիոլոգիա, արդյունաբերություն և օրենսդրություն։ Կոնգրեսի որոշումները խմբագրել են Մերայա Մեյջորիբանքսը, կոմսուհի Աբերդինը, որը կոնգրեսի անցկացման ժամանակ Կանանց միջազգային խորհրդի նախագահն էր, և հրապարակվել են կանանց միջազգային կոնգրեսի երկրորդ հնգամյա խորհրդակցության որոշումների վերաբերյալ զեկույցի հետ միասին։

Բեռլին (1904 թվականի հունիս)
----------------------------

Այս համաժողովը կենտրոնացած էր չորս հիմնական բաժինների վրա՝ կրթություն, սոցիալական աշխատանք/հաստատություն, կանանց իրավական կարգավիճակ (հատկապես ընտրական իրավունք) և կանանց համար մատչելի մասնագիտության/զբաղվածության հնարավորություններ։ Այս համաժողովի պատասխանատուներ են նշանակվել կանանց գերմանական խորհրդի ներկայացուցիչները։ Այս համաժողովը հիմնադրել է Կանանց միջազգային ընտրական դաշինքը (IWSA): Վաշինգտոնի գունավոր կանանց ազգային ասոցիացիայի համահիմնադիր և առաջին նախագահ Մերի Չերչ Թերելը միակ սևամորթ կինն էր, ով ներկա էր այդ համաժողովին և ելույթ էր ունենում այնտեղ. նա նաև 1919 թվականին մեկնեց Ցյուրիխ՝ մասնակցելու կոնֆերանսին։ Բեռլինի համաժողովում Մերի Չերչ Թերելը հանդես է եկել «Գունավոր կանանց առաջընթացն ու խնդիրները» խորագրով ելույթով։

Ամստերդամ (1908 թվականի հունիս)
-------------------------------

Կանանց միջազգային կոնգրեսի Ամստերդամի համագումարի բազմաթիվ մասնակիցների թվում էր նաև Իզաբելա Ֆորդը։ 1900-ական թվականների սկզբին կանանց շարժման մեկ այլ կարևոր անձ, որը ելույթ է ունեցել այս կոնֆերանսում, եղել է Քերրի Չապմեն Քեթը։ Համաժողովի ընթացքում նա խոսել է կանանց պատմությունը համաշխարհային պատմության մաս դարձնելու կարևորության մասին։

Հարավային Աֆրիկայից և Ավստրալիայից կանայք եկել են մասնակցելու այս համաժողովին և լսելու Կանանց միջազգային կոնգրեսի հաջողության մասին։ Ներկա է եղել նաև «Մեծ Բրիտանիայի տղամարդկանց լիգան կանանց ընտրական իրավունքի համար» խմբի արական սեռի պատվիրակը։

Տորոնտո (1909 թվականի հունիսի 24-30)
------------------------------------

Այս կոնգրեսն անցկացվել է Կանադայի կանանց ազգային խորհրդի հովանու ներքո՝ Կանանց միջազգային խորհրդի չորրորդ հնգամյա խորհրդակցությունից անմիջապես հետո։ Տեղի են ունեցել կրթության, արվեստի, առողջապահության, արդյունաբերության, կանանց և երեխաներին վերաբերող օրենքների, գրականության, կանանց համար մասնագիտությունների, սոցիալական աշխատանքի և բարոյական բարեփոխումների վերաբերյալ նստաշրջաններ։ Հայտնի բանախոսների թվում են եղել Ջեյն Ադամսը, Էլիզաբեթ Քեդբերին, Աննա Խլոսլեֆը, Միլիսենթ Լևեսոն-Գաուերը, դքսուհի Սազերլենդը, Ռոզալի Սլոթեր Մորտոնը, Էլիզա Ռիչին, Ալիսա Սալոմոնը և Մեյի Ռայթ Սյուելը։

Ստոկհոլմ (1911 թվականի հունիս)
------------------------------

Այս կոնֆերանսը գլխավորել է Քերրի Չապմեն Քեթը։ Հենց այս կոնֆերանսի ժամանակ Ստոկհոլմում ութ տղամարդիկ միավորվեցին և կազմավորեցին Կանանց ընտրական իրավունքի համար տղամարդկանց միջազգային միությունը։ Այդ միությունը կազմած ութ մարդիկ եղել են Մեծ Բրիտանիայից, ԱՄՆ-ից, Ֆրանսիայից, Գերմանիայից և Հոլանդիայից։

Հաագա, Նիդերլանդներ (1915 թվականի ապրիլի 28-մայիսի 1)
-----------------------------------------------------

Կանանց միջազգային կոնգրեսը 1915 թվականին: Ձախից աջ՝ 1. Լյուսի Թումայան՝ Հայաստան, 2. Լեոպոլդինա Կուլկա 3. Լաուրա Հյուզ՝ Կանադա, 4. Ռոսիկա Շվիմեր՝ Հունգարիա, 5. Անիկա Ասպուրգ՝ Գերմանիա, 6. Ջեյն Ադամս՝ ԱՄՆ, 7. Էուժեն Համեր 8. Ալետտա Յակոբս՝ Նիդեռլանդներ, 9. Կրիստալ Մակմիլան՝ ՄԹ, 10. Ռոսա Ջենոնի՝ Իտալիա, 11. Աննա Կլեման՝ Շվեդիա, 12. Թորա Դոգաարդ՝ Դաբիա, 13. Լուիզա Կելաու՝ Նորվեգիա
Այն ժամանակ, երբ ծրագրվում էր անցկացնել այս խորհրդաժողովը, Առաջին համաշխարհային պատերազմն ընթանում էր ողջ թափով. ըստ նախնական տվյալների, կոնֆերանսը պետք է տեղի ունենար 1915 թվականին Բեռլինում, սակայն պատերազմը փոխեց ծրագրերը։ Միևնույն ժամանակ, պատերազմը ոգեշնչել է Կոնգրեսի այս նիստի անցկացումը, որը հայտնի է որպես Կանանց խաղաղության կոնգրես կամ պարզապես Հաագայի կոնգրես, որը դարձել է աշխարհի համար զարգացող կանանց շարժման մի մասը։

1915 թվականի Կանանց միջազգային կոնգրեսը կազմակերպվել էր գերմանացի ֆեմինիստուհի, Գերմանիայում առաջին կին իրավաբան Անիտա Աուգսպուրգը և Հեյմանը, Լիդա Գուստավալիդան, հոլանդացի պացիֆիստուհի Գուստավա Հեյմանը, ֆեմինիստուհի և սուֆրաժիստուհի Ալետա Յակոբսի հրավերով, որպեսզի բողոք հայտնեն այն ժամանակ Եվրոպայում մոլեգնող պատերազմի դեմ և ապագայում պատերազմը կանխելու ուղիներ առաջարկեն։

Կոնգրեսը բացվել է ապրիլի 28-ին և դրան մասնակցել են 1136 մասնակիցներ չեզոք և պատերազմող երկրներից։ Կոնգրեսում ընդունվել է WPF պլատֆորմի մեծ մասը և հաստատվել է մշտական խաղաղության կանանց միջազգային կոմիտեն (ICWPP) նախագահ Ջեյն Ադամսի ղեկավարությամբ։ WP-ն շուտով դարձավ ամերիկյան ICWPP-ի մաս։

Կոնգրեսի անդամներ կարող էին լինել միայն կանայք, և նրանցից պահանջվում էր ընդհանուր համաձայնություն հայտնել նախնական ծրագրի վերաբերյալ բանաձևերի մասին։ Այս ընդհանուր համաձայնագիրը մեկնաբանվել է որպես համոզվածություն.

* այն բանի, որ միջազգային վեճերը պետք է լուծվեն խաղաղ միջոցներով,
* այն, որ խորհրդարանական իրավունքները պետք է տարածվեն կանանց վրա։

Կոնգրեսին ներկա էին հետևյալ երկրների ներկայացուցիչներ. Միացյալ Նահանգներ՝ 47 անդամ, Շվեդիան՝ 12, Նորվեգիա՝ 12, Նիդերլանդներ՝ 1000, Իտալիա՝ 1, Հունգարիա՝ 9, Գերմանիա՝ 28, Դանիա՝ 6, Կանադա՝ 2, Բելգիա՝ 5, Ավստրիա՝ 6 և Մեծ Բրիտանիա՝ 3: Մյուս 180 երկրների ներկայացուցիչների մասնակցությանը խանգարել են Հյուսիսային ծովում ծովային գործողությունների անցկացման սահմանափակումները։ Համագումարը, որին ներկա էին Կոնգրեսի անդամներից բացի, մեծ թվով ունկնդիրներ, չափազանց հաջող անցավ։ Լսումներն իրականացվել են մեծագույն բարյացակամությամբ, և համապատասխան բանաձևերն ընդունվել են գործնական հանդիպումների ժամանակ։ Մեծ Բրիտանիայի պատվիրակությունը արտաքին գործերի նախարարության կողմից կրճատվել է մինչև 24 մարդ, և փաստորեն միայն երկուսը (կամ երեքը) հասել են Հաագա։ Իտալիան միայն մեկ կին է գործուղել, ընդ որում նա ինքն է նշել, որ չի պատկերացնում իր երկրի մասնակցությունը։ Եվս մեկ պատվիրակ ժամանել է Կանադայից՝ ներկայացնելու այն, ինչ այն ժամանակ կոչվում էր «գաղութներ»։ Ֆրանսիացի կանայք խորհրդաժողովի ժամանակ հրաժարվել են մասնակցել, նրանք հայտարարել են Կոնգրեսին ներկա չլինելու և չսատարելու իրենց մտադրության մասին։

Կոնգրեսն անցկացվել է երկու կարևոր դրույթներով.

* Սա ներկա պատերազմ վարելու համար երկրների պատասխանատվության քննարկումն է,
* Բանաձևեր, որոնք վերաբերում են այն կանոններին, որոնց շուրջ ապագայում պատերազմ է ծավալվելու, որոնք դուրս են եկել կոնգրեսի շրջանակներից։

1915 թվականի սեպտեմբերին պատվիրակությունը մեկնել էր Միացյալ Նահանգներ նախագահ Վուդրո Վիլսոնի հետ հանդիպելու համար, որպեսզի առաջարկ ներկայացնի «չեզոք երկրների լիգա» ստեղծելու մասին, որը կարող էր օգնել պատերազմի դադարեցման հարցում։

Ցյուրիխ (1919 թվականի մայիս)
----------------------------

Կոնֆերանսն անցկացվել է Վերսալյան հաշտության պայմանագրի ստորագրման համաձայնեցման ժամանակ, որին մասնակցել են 17 երկրների ավելի քան 200 կանայք։ Անդամներից մեկը նշել է, որ գերմանական պատվիրակությունը «ծածկված է եղել սպիներով և տանջվել է սովից ու զրկանքներից, դրանք հազիվ ճանաչելի են եղել»։ Այս խորհրդաժողովում կանանց միջազգային կոնգրեսի անդամները ձևավորեցին նոր կազմակերպություն  Խաղաղության և ազատության համար կանանց միջազգային լիգա (WILPF): Խաղաղության և ազատության համար Կանանց միջազգային լիգայի կողմից ցյուրիխյան խորհրդաժողովում դրված հիմնական նպատակները հիմնված էին հավերժական խաղաղության, հավասարության և համընդհանուր միավորման ստեղծման վրա։ Ջեյն Ադամսը Ցյուրիխի Կոնգրեսի հանդիպման համակարգողն էր։ Հենց այս հանդիպման ժամանակ WILPF-ը մտահոգություն հայտնեց, որ Վերսալի պայմանագիրը կարող էր վերջ դնել Առաջին համաշխարհային պատերազմին, եթե հիմնված չլիներ այն դրդապատճառների վրա, որոնք կարող էին հանգեցնել այլ պատերազմի։

Վիեննա (1921 թվականի հուլիս)
----------------------------

Այս կոնգրեսն ավարտվեց «Խաղաղ պայմանագրերի վերանայում» խորագրով կարճ բանաձևով. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Կարծելով, որ խաղաղ պայմանագրերն իրենց մեջ նոր պատերազմների սերմեր են պարունակում, այս Կոնգրեսը հայտարարում է խաղաղության պայմանների վերանայման անհրաժեշտության մասին և դա դարձնում է իր գլխավոր խնդիրը։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Rupp, Leila J.* Constructing Internationalism: The Case of Transnational Women's Organizations, 1888-1945(անգլ.) // *The American Historical Review* : journal. — 1994. — Т. 99. — № 5. — С. 1571—1600. — ISSN 0002-8762. — doi:10.2307/2168389
2. ↑  Paull, John (2018) The Women Who Tried to Stop the Great War: The International Congress of Women at The Hague 1915 Archived 2019-09-02 at the Wayback Machine. In A. H. Campbell (Ed.), Global Leadership Initiatives for Conflict Resolution and Peacebuilding (pp. 249—266). (Chapter 12) Hershey, PA: IGI Global
3. ↑  «'Women in Every Country' – The First International Congress of Women's Rights. Paris, 1878». *Teaching Women's Rights From Past to Present*. Women In World History. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 22-ին. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 28-ին.
4. ↑  *Offen, Karen M.* European feminisms, 1700–1950: a political history. — Stanford University Press, 2000. — С. 152. — ISBN 978-0-8047-3420-2
5. ↑  *Ishbel Gordon Marchioness of Aberdeen and Temair* The International Congress of Women of 1899. — T. F. Unwin[en], 1900. — С. 1—.
6. ↑  The Countess of Aberdeen (ed.), *Women in Professions, being the professional section of the International Congress of Women of 1899*
7. ↑  Butlin, F.M. (1899), «International Congress of Women», *Economic Journal*, Blackwell Publishing, **9** (35): 450–455, doi:10.2307/2957075, JSTOR 2957075, Արխիվացված է օրիգինալից 2022-03-09-ին, Վերցված է 2022-08-08-ին
8. ↑  Montefiore, Dora B. (1904-06). «The Women's Congress in Berlin». *New Age*. էջեր 363–364. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 29-ին. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 15-ին.
9. ↑  Mary Church Terrell(անգլ.) // *The Journal of Negro History[en]* : journal. — 1954. — Т. 39. — № 4. — С. 334—337. — ISSN 0022-2992. — doi:10.1086/JNHv39n4p334
10. ↑  *Elizabeth Crawford* The Women's Suffrage Movement: A Reference Guide 1866-1928. — Routledge, 2003. — С. 227—. — ISBN 978-1-135-43402-1
11. ↑  *Keller, Kristin Thoennes* Carrie Chapman Catt: A Voice for Women. — Capstone, 2006. — ISBN 9780756509910
12. ↑  Report of the International Congress of Women held in Toronto, Canada, June 24th-30th, 1909 Under the Auspices of the National Council of Women of Canada. Toronto : Geo. Parker & Sons, 1910.
13. ↑  Report of Transactions of the Fourth Quinquennial Meeting Held at Toronto, Canada, June, 1909, with which Are Incorporated the Reports of the National Councils and of International Standing Committees for 1908—1909. London : Constable & Co. 1910.
14. ↑  Report of the International Congress of Women held in Toronto, op. cit.
15. ↑  *Oldfield, Sybil* International Woman Suffrage: November 1914-September 1916. — Taylor & Francis, 2003. — ISBN 9780415257381
16. 1 2 3  Paull, John (2018) The Women Who Tried to Stop the Great War: The International Congress of Women at The Hague 1915 Archived 2019-09-02 at the Wayback Machine. In A. H. Campbell (Ed.), Global Leadership Initiatives for Conflict Resolution and Peacebuilding (pp. 249—266). (Chapter 12) Hershey, PA: IGI Global.
17. ↑  Apr 28, 1915: International Congress of Women opens at The Hague Archived September 24, 2015, at the Wayback Machine. *history.com*
18. ↑  «International Congress of Women opens at The Hague». *History.Doc*. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ սեպտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2014 թ․ դեկտեմբերի 12-ին.
19. ↑  van der Veen, Sietske (2017 թ․ հունիսի 22). «Hirschmann, Susanna Theodora Cornelia (1871-1957)». *Huygens ING* (հոլանդերեն). The Hague, The Netherlands: Huygens Institute for the History of the Netherlands. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ օգոստոսի 30-ին. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 30-ին.
20. 1 2 3  *Addams, Jane; Balch, Emily Greene; Hamilton, Alice* Women at the Hague: The International Congress of Women and Its Results. — Public domain. — Macmillan[en] (2004 ed.), 1916. — С. 146—149.
21. ↑  «Hellraisers Journal: From The Survey: "Women of the Hague" a first-hand report by Mary Chamberlain». *Daily Kos*. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ դեկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 3-ին. `{{cite news}}`: More than one of `|accessdate=` and `|access-date=` specified (օգնություն)
22. ↑  *John Whiteclay Chambers* The Eagle and the Dove: The American Peace Movement and United States Foreign Policy, 1900-1922. — Syracuse University Press, 1991. — С. 55—57. — ISBN 978-0-8156-2519-3
23. ↑  «Records of Women's International League for Peace and Freedom, DG 043 Part II Congress Reports, Swarthmore College Peace Collection». *swarthmore.edu*. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 11-ին.
24. ↑  «All Aboard The Peace Train - Arming All Sides». *Arming All Sides* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ մայիսի 7-ին. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 11-ին.
25. ↑  «Women and Social Movements, International: The Longest Living Women's Peace Organization in World History: The Women's International League for Peace and Freedom, 1915 to the Present». *wasi.alexanderstreet.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մայիսի 2-ին. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 11-ին.
26. ↑  *Freedman, Estelle B.* The essential feminist reader. — Modern Library[en], 2007. — ISBN 9780812974607