**«Կլոր սեղան»** (լեհ.՝ Okrągły Stół), բանակցություններ Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետության իշխանությունների և ընդդիմադիր «Համերաշխություն» արհմիության միջև։ Տեղի են ունեցել Վարշավայում 1989 թվականի փետրվարի 6-ից ապրիլի 5-ը։ Ավարտվել են «Համերաշխության» ազատականացման և քաղաքական բարեփոխման համաձայնագրերով։ Կլոր սեղանի պայմանավորվածությունները, ի վերջո, հանգեցրին երկրում խորը քաղաքական և տնտեսական փոփոխությունների, Լեհական միավորված աշխատանքային կուսակցության ռեժիմի ապամոնտաժմանը, Լեհաստանի անցումը ժողովրդավարությանն ու շուկայական տնտեսությանը, Պոսպոլիտայի երրորդ խոսքի առաջացմանը։

Համատեքստ
---------

1988 թվականի գարնանը և ամռանը Լեհաստանը հեղեղեց գործադուլային հզոր ալիքը։ Երկրում իրավիճակը փաստացի վերադարձավ 1980 թվականի ամռան իրավիճակին, սակայն Լեհական միավորված աշխատանքային կուսակցությունն արդեն չէր կարող հույսը դնել ԽՍՀՄ-ի աջակցության վրա։ ԼՄԱԿ-ի ղեկավարությունն ու կառավարությունը ստիպված են եղել բանակցությունների գնալ այդ պահին պաշտոնապես արգելված «Համերաշխության» հետ։

Կոմպրոմիսային կուրսի գլխավոր ղեկավար է դարձել ներքին գործերի նախարար, գեներալ Չեսլավ Կիշչակը, որը վերջերս ընդդիմության դեմ ռեպրեսիաների կազմակերպիչ էր։ Թվացյալ պարադոքսը բացատրվում էր նրանով, որ պատժիչ ապարատի ղեկավարը մյուսներից լավ էր հասկանում ստեղծված իրավիճակում «Համերաշխության» ուժային ճնշման անհնարինությունը։ Այդ գիծը պաշտպանում էին ԼՄԱԿ Կենտկոմի առաջին քարտուղար Վոյցեխ Յարուզելսկին և ԼՄԱԿ Կենտկոմի քարտուղար Մեչիսլավ Ռակովսկին, ով շուտով գլխավորում էր Նախարարների խորհուրդը, Կառավարության և Համերաշխության միջև միջնորդներ են հանդես եկել կաթոլիկ եկեղեցու ներկայացուցիչները, առաջին հերթին՝ փոխանորդ եպիսկոպոս Ալոիզի Օրշուլիկը (1980-ականների սկզբին լեհ եպիսկոպոսի մամուլի գրասենյակի ղեկավարը)։

Օգոստոսի վերջին կայացան անձնական հանդիպումներ Կիշչակի և Վալենսայի միջև։ Կառավարությունը ձգտում էր ամեն գնով խուսափել համընդհանուր գործադուլից։ «Համերաշխությունը» ձգտում էր օրինականացնել իր գործունեությունը։ 1988 թվականի սեպտեմբերին ապագա Կլոր սեղանի նախնական օրակարգը համաձայնեցվել էր Մագդալենքի գաղտնի բանակցություններում։

1988 թվականի դեկտեմբերին-1989 թվականի հունվարին ԼՄԱԿ Կենտկոմի պլենումում պաշտոնից հանվեցին «կուսակցական բետոնի» առաջատար ներկայացուցիչները՝ նոմենկլատուրայի ստալինիստական թևը։ Իր հրաժարականի սպառնալիքի տակ գեներալ Յարուզելսկին, գեներալ Կիշչակը, վարչապետ Ռակովսկին և պաշտպանության նախարար գեներալ Սիվիցկին Կենտրոնական կոմիտեից հասել են «Համերաշխության» հետ բանակցելու պատժամիջոցների։

Հիմնական մասնակիցներ
--------------------

Կլոր սեղանի շուրջ պաշտոնական բանակցությունները տեղի են ունեցել Վարշավայում 1989 թվականի փետրվարի 6-ից ապրիլի 5-ը։ Խորհրդակցություններին մասնակցել է 58 մարդ (կոնֆիդենցիալ հանդիպումներին՝ 44)։ Ներկայացվեցին կառավարություն (ԼՄԱԿ, Արհմիությունների համապետական համաձայնագիր, փոխկապակցված կուսակցություններ), ընդդիմություն (Համերաշխություն) և դիտորդներ (կաթոլիկ եկեղեցու և Լյութերական համայնքի ներկայացուցիչներ)։

Կառավարության կողմից

* Չեսլավ Կիշչակ, ԼՄԱԿ Կենտկոմի քաղբյուրոյի անդամ, ներքին գործերի նախարար (1989 թվականի օգոստոսին՝ Լեհաստանի վարչապետ)
* Ստանիսլավ Չոսեկ, քաղբյուրոյի անդամ, ԼՄԱԿ Կենտկոմի քարտուղար
* Վլադիսլավ Բակա, էկոնոմիկայի փոխվարչապետ
* Մարիան Օժեխովսկի, ԼՄԱԿ կենտկոմի քաղբյուրոյի անդամ, կրթության կուսակցական կուրատոր
* Լեշեկ Միլեր, ԼՄԱԿ Կենտկոմի երիտասարդական քաղաքականության և սոցիալական հարցերի քարտուղար (2001-2004 թվականներին՝ Լեհաստանի վարչապետ)
* Ալֆրեդ Միոդովիչ, председатель ВСПС;
* Ալեքսանդր Կվասինևսկի, Սպորտի և երիտասարդության հարցերի կառավարական կոմիտեի նախագահ (1995-2005 թվականներին՝ Լեհաստանի նախագահ)
* Յուզեֆ Օլեքսի, արհմիությունների հետ համագործակցության նախարար (1995-1996 թվականներին՝ Լեհաստանի վարչապետ)
* Գժեգոժ Կոլոդկո, տնտեսագետ
* Վլոձիմեժ Ցիմոշևիչ, ագրոբիզնեսմեն (1996-1997 թվականներին՝ Լեհաստանի վարչապետ)։

«Համերաշխություն» կուսակցության կողմից․

* Լեխ Վալենսա, արհմիության նախագահ (1990-1995՝Լեհաստանի նախագահ);
* Թադեուշ Մազովեցկի, կաթոլիկ մտավորականության առաջնորդ (1989-1991 թվականներին՝ Լեհաստանի վարչապետ);
* Զբիգնև Բույակ, արհմիության ընդհատակյա կառույցների ղեկավար;
* Բոգդան Լիս, Գդանսկի գործադուլի կենտրոնի ակտիվիստ;
* Վլադիսլավ Ֆրասինյուկ, Վրոցլավյան պրոֆկենտրոնի նախագահ;
* Յացեկ Կուրոն, այլախոհ, արհմիության փորձագետ;
* Ադամ Միխնիկ, այլախոհ, արհմիության փորձագետ;
* Բրոնիսլավ Գերեմեկ, պատմաբան, արհմիության փորձագետ;
* Յան Օլշևսկի, լրագրող, այլախոհների փաստաբան (1991-1992 թվականներին՝ Լեհաստանի վարչապետ);
* Լեխ Կաչինսկի, իրավաբան, գործադուլային կոմիտեի խորհրդական (2005-2010 թվականներին՝ Լեհաստանի նախագահ);
* Յարոսլավ Կաչինսկի, իրավաբան, գործադուլային կոմիտեի խորհրդական (2006-2007 թվականներին՝ Լեհաստանի վարչապետ);
* Ստեֆան Բրատկովսկի, Լեհ լրագրողների միության նախագահ;
* Անջեյ Ստելմահովսկի, իրավաբան, արհմիության փորձագետ։

Միջնորդներ դավանանքից․

* Ալոիզի Օրշուլիկ, Սեդլցեի կաթոլիկ փոխանորդ եպիսկոպոս
* Բրոնիսլավ Դեմբովսկի, կոստել սբ. Մարտինի վանահայր
* Յանուշ Նարզինսկի, Լեհաստանի Ավետարանական (Լյութերական) եկեղեցու եպիսկոպոս

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "«Wiosna nasza» — kwietniowo-majowy strajk w Hucie im. Lenina". Արխիվացված է the original 2016 թ․ ապրիլի 3-ին. Retrieved 2019 թ․ ապրիլի 21.
2. ↑  "Polish Strikes `Broke The Barrier Of Fear`. Militant Steelworkers Sense Victory". Արխիվացված է the original 2017 թ․ հոկտեմբերի 16-ին. Retrieved 2019 թ․ ապրիլի 21.
3. ↑  Алексей Макаркин. Круглый стол: польский опыт
4. ↑  Трубников В. П. Крах «операции Полония». М. 1983.
5. ↑  Piotr Osęka. Jak wygraliśmy w Magdalence
6. ↑  "Grzegorz Sołtysiak. Telefon do Wałęsy". Արխիվացված է the original 2013 թ․ հոկտեմբերի 29-ին. Retrieved 2019 թ․ ապրիլի 21.
7. ↑  Marek Henzler. Ludzie Okrągłego Stołu