|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Քրդեր |
| --- |
|  |
| **Ընդհանուրտեղեկություններ** | 

|  |  |
| --- | --- |
| Պատմություն | Ծագում  • Պատմություն  • Ազգայնականություն  • Քուրդիստան |
|  |
| Մշակույթ | Երաժշտություն  • Խոհանոց  • Մշակույթ  • Պարեր |
|  |
| Կրոն | Եզդիներ  • Հուդայականություն  • Յազդանիներ  • Յարսանիներ  • Շիա իսլամ  • Սուննի իսլամ  • Քրիստոնյաներ |
|  |
| Լեզու | Այբուբեն  • Գորանի  • Զազայերեն  • Սորանի  • Փեհլևանի  • Քուրմանջի  • Քրդերեն |

 |  |
|  |
| **Երկրներ** | 

|  |  |
| --- | --- |
| Թուրքիա | Զազա  • Թուրքական Քուրդիստան  • Հայ-քրդական հարաբերություններ  • Քրդերը Թուրքիայում(Ադըյաման  • Աղրը  • Բաթման  • Բիթլիս  • Բինգյոլ  • Դիարբեքիր  • Էլազըղ  • Թունջելի  • Իգդիր  • Հաքյարի  • Մարդին  • Մուշ  • Շանլըուրֆա  • Շըրնաք  • Սիիրթ  • Վան) |
|  |
| Իրան | Արդալան  • Իրանական Քուրդիստան  • Մահաբադի հանրապետություն  • Քրդերն Իրանում(Արևմտյան Ադրբեջան  • Իլամ  • Քերմանշահ  • Քուրդիստան) |
|  |
| Իրաք | Իրաքյան Քուրդիստան  • Քրդերն Իրաքում  • Քուրդիստանի թագավորություն(Դիալայի մարզ  • Դոհուք  • Էրբիլ  • Նինվե  • Սուլեյմանիե  • Քիրքուք) |
|  |
| Սիրիա | Սիրիական Քուրդիստան  • Քրդերը Սիրիայում(Դեյր-էլ-Զոր  • Հալեպ  • Հասաքա  • Ռակկա) |
|  |
| այլ | Ադրբեջան (Կարմիր Քուրդիստան) • Հայաստան ( Եզդիները Հայաստանում  • Եզդիները և Արցախյան պատերազմը)  • Վրաստան
 |

 |

 |

Տապակած քրդական կուբբեհ
Քրդական ավանդական սնունդ
Տոլմա
Փախլավա
**Քրդական խոհանոցը** (քրդ.՝ خواردنی کوردی‎ or *Xwarina Kurdî*) բաղկացած է քուրդ ժողովրդի պատրաստած կերակրատեսակների բազմազանությունից։ Քրդերի և նրանց անմիջական հարևանների՝ Իրանի, Թուրքիայի, Իրաքի, Սիրիայի և Հայաստանի միջև կան մշակութային նմանություններ։ Որոշ ուտեստներ, օրինակ՝ բիրանի, Հնդկաստանի մայրցամաքի հետ է կապված։ Քրդական սնունդը բնորոշ է արեւմտաասիական խոհանոցին։

Խոհարարական սովորույթներ
------------------------

Քրդական սննդակարգը ներառում է մրգերի և բանջարեղենի լայն տեսականի։ Գառն ու հավը հիմնական միսն է։ Նախաճաշը սովորաբար ներառում է հաց, պանիր, մեղր, ոչխարի կամ կովի մածուն և մի բաժակ սև թեյ։ Ճաշի ժամանակ գառան միսն ու բանջարեղենը տապակում են տոմատի սոուսով և մատուցում են բրնձով կամ հացով (Naan): Քրդստանի կլիման և հողը բարենպաստ պայմաններ են ստեղծում խաղողի, նռան, թզի և ընկույզի համար։ Քրդական մեղրը չունի սուր համ և հաճախ վաճառվում է մեղրահացի տեսքով։ Քրդստանը կաթնամթերք է արտադրում ոչխարի և կովի կաթից և պատրաստում են բազմաթիվ տեսակի քուֆթա և կուբբա՝ մսով լցոնած պելմենի։

Քրդական խոհանոցը առատորեն օգտագործում է թարմ խոտաբույսեր։

Քաղցր սև թեյը և դառը ուժեղ սուրճը շատ տարածված ըմպելիք է։ Մեկ այլ սիրված քրդական ըմպելիք է «մաստավը» (Sorani) կամ «Ava Mast»-ը, մածուն և աղ՝ խառնված ջրի հետ։ Դրա ֆերմենտացված տարբերակը կոչվում է թան (Doogh) : Երկու ըմպելիքներն էլ հաճախ մատուցվում են սամիթի, անանուխի և Պիստակենի բթատերև ծառի սերմեր հետ մեկտեղ։

Քրդական խոհանոցի հիմնական բաղադրիչներն են՝ բերբեզելը, բիրիանին, դոկլիվը, քելանը, կուլլերենասկեն, կուտիլկը, պարև տոբուլին, կուկին (մսով կամ բանջարեղենով կարկանդակներ), բիրինչը (սպիտակ բրինձ մսով կամ բանջարեղենով և խոտաբույսերով) և մի շարք աղցաններ, խմորեղեն և խմիչքներ՝ հատուկ Քրդստանի տարածաշրջանին բնորոշ։ Այլ հայտնի ուտեստներ են՝ մակլուբա, կոֆտա, շիֆտա, շիլահ / մարագա, սպանախ ձվով, ցորենով և ոսպով ապուր, բազուկից և մսով ապուր, քաղցր շաղգամ, հիլի թխվածքաբլիթներ, բուրգուլ փլավ, մենեմեն, մեհիր, ուռ և ռուվի, յապրախ և չիչմա։ Այս ուտեստը տարածված է Էրբիլում (Էրբիլ), Տեֆտիում, նիսկենեում և նանե նիսկայում։

Քրդական հայտնի ուտեստներից մեկը Քարդուպիլաուն է, որը տարածված է Պիրանշահրում և Մահաբադում։

Սավարը քուրդ ֆերմերների շրջանում ավանդական կերակուր է, պատրաստվում է ցորենի հատիկներից, որոնք խաշում են, արևը տակ չորացնում և հարվածում հավանգով՝ կեղևից ազատվելու համար, հետո ցորենը աղում են ջրաղացի մեջ (destarr):

Տապսին սմբուկի, կանաչ պղպեղի, դդմի և կարտոֆիլի ուտեստ է լոլիկի մի փոքր կծու սոուսով։ Քրդական տիպիկ նախաճաշը բաղկացած է պանիրից, կարագից, ձիթապտուղից, ձվից, լոլիկից, վարունգից, կանաչ պղպեղից, ռեցելից (ջեմ, մարմելադ կամ ջեմ) և մեղրից։ Քրդստանում երշիկեղենը, հացաբուլկեցենը և նույնիսկ ապուրները կարող են լինել նախաճաշին։

Տոնական հանդիսություններ
------------------------

Նոյեմբերյան փառատոնի ժամանակ քրդերը գյուղական վայրերում կազմակերպում են խնջույքներ, ուտում ավանդական սնունդ, հաճախ տոլմա և պարում Halparke կոչվող ավանդական քրդական պարը։

Տես նաև
-------

* Քրդական սուրճ՝ տաք ըմպելիք, որը պատրաստվում է տերեբինթից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Kurdistan's cuisine". Krg.org. 2010 թ․ հունիսի 27. Արխիվացված է the original 2014 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Retrieved 2012 թ․ մայիսի 21.
2. ↑  "Kurdistan's cuisine". Krg.org. 2010 թ․ հունիսի 27. Արխիվացված է the original 2012 թ․ փետրվարի 18-ին. Retrieved 2012 թ․ մայիսի 21.
3. ↑  "Middle East". Web.archive.org. 2008 թ․ փետրվարի 1. Արխիվացված է the original 2008 թ․ փետրվարի 1-ին. Retrieved 2012 թ․ մայիսի 21.
4. ↑  "The food that launched civilization". Google.com. 2012 թ․ մայիսի 5. Retrieved 2012 թ․ մայիսի 21.
5. ↑  "Iraqi Kurdish, Life Style". London: Guardian.co.uk. 2007 թ․ ապրիլի 7. Retrieved 2012 թ․ մայիսի 21.