recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Կլեոպատրայի ասեղ** (անգլ.՝ Cleopatra's Needle), Լոնդոնի պատմական կենտրոնում՝ Վիկտորիա ափին գտնվող հին եգիպտական կոթող՝ շրջապատված երկու սֆինքսներով։ Այն 18 մետր բարձրությամբ և 186 տոննա քաշով գրանիտե մենաքար է։ Բրիտանացիների կողմից Ալեքսանդրիայից դուրս է բերվել 1877 թվականին։

Պատմություն
-----------

Կտրվել է Ասուանի քարհանքերում մ.թ.ա. II հազարամյակի կեսերին։ Կոթողի վրա պատկերված են փարավոն Թութմոս III-ի խորհրդանիշները (ավելի ուշ ավելացվել են Ռամզես II-ի և Կլեոպատրայի անունները)։ Մ.թ.ա. 1475 թվականին Նեղոսի հոսանքով իջեցվել է ներքև՝ տեղափոխվելով Հելիոպոլ։ Ենթադրվում է, որ հռոմեական կայսր Օկտավիանոս Օգոստոսի օրոք կոթողը տեղափոխվել է Ալեքսանդրիա, որտեղ այն կանգուն է եղել դարեր շարունակ։ 19-րդ դարի սկզբին հուշարձանն արդեն կողաշրջվել է և ընկած է եղել ավազի մեջ։

Եգիպտոսի կառավարիչ Մուհամմադ Ալի փաշայի կողմից նվիրվել է բրիտանացիներին եգիպտամոլության եռուն շրջանում՝ 1819 թվականին, ի նշանավորումն Աբուկիրի ճակատամարտում փոխծովակալ Նելսոնի և 1801 թվականին Ալեքսանդրիայի ճակատամարտում գեներալ Էբերկրոմբիի տարած հաղթանակների։ Ալեքսանդրիայում մնացել է մինչև 1877 թվականը, երբ վիրաբույժ Սըր Էրազմուս Վիլսոնը անձնական միջոցներից հատկացում է կատարել այն Մեծ Բրիտանիայի մայրաքաղաք տեղափոխելու համար։

Կոթողը տեղադրվել է երկաթե գլանի մեջ և տեղափոխվել հատուկ կառուցված «Կլեոպատրա» նավով, որն ըստ էության եղել է կամրջանավ՝ անձնակազմի համար նախատեսված կամրջակով, և 1877 թվականի սեպտեմբերին բուքսիրով քաշվել է «Օլգա» շոգենավով։ Բիսկայի ծոցում նավարկության ժամանակ նավն ընկել է փոթորկի մեջ, որի հետևանքով «Օլգայի» անձնակազմից զոհվել են 6 նավաստիներ, իսկ «Կլեոպատրան» պոկվել է նրանից։ Չորս օր անց Fitzmaurice շոգենավը, որը գնում էր Գլազգոյից, նկատել է «Կլեոպատրան»։ 1878 թվականի հունվարի 21-ին կոթողը տեղափոխվել է Լոնդոն։ Սկզբում նախատեսվել է այն տեղադրել բրիտանական խորհրդարանի շենքի դիմաց։ 1878 թվականի սեպտեմբերի 12-ին այն տեղադրվել է Վիկտորիայի ափում։ Կողքերին տեղադրված են սֆինքսների քանդակներ, որոնք ձուլվել են բրոնզից և դեմքով ուղղված են դեպի կոթողը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Cleopatra's Needle // The London Encyclopaedia. — 3-րդ հրատարակություն. — McMillan, 2008. — С. 192—193. — 1119 с. — ISBN 978-1-4050-4925-2(անգլ.)
| **՞**Ձագախոտ Էգինյան |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Խաչածաղկավորներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Ձագախոտ Էգինյան |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Erysimum eginense

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ձագախոտ Էգինյան** (լատին․՝ Erysimum eginense), խաչածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։

Նկարագրություն
--------------

Երկամյա խոտաբույս է, որի ցողունը՝ 30-60 սմ բարձրություն ունի։ Տերևները նեղ-գծային են, ամբողջաեզր, ծածկաված 2-3-բաժան մազիկներով։ Պսակաթերթերը դեղին են, 7-8 մմ երկարությամբ։Պտուղները պատիճներ են, որոնք ծաղկաբույլի առանցքից մի փոքր հեռացած են, հավասարաչափ քառանիստ, ծածկաված 3-5-բաժան մազիկներով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Ապարանի (Արաի լեռ), Գեղամի (Զար և Քյանքան գյուղերի շրջակայք) և Երևանի (Էլար, Արզենի, Քանաքեռ, Ջրաբեր, Ողջաբերդ գյուղերի շրջակայքում) ֆլորիստիկական շրջանում։ Ընդհանուր արեալը, նաև ընդգրկում է Նախիջևանը և Անատոլիան։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1000-1600 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին, տափաստաններում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղակալում՝ հունիսին-հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին, կապված անթրոպոգեն գործոնների հետ, սպառնում է անհետացում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում բացակայում է։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Պուշչինո-նա-Նարե** (ռուս.՝ Пущино-на-Наре), նախկին կալվածք, որը գտնվում է Նարա գետի ափին՝ Պուշչինո գյուղում և պատկանում է Վյազեմսկիների ընտանիքին։

Նկարագրություն
--------------

Կալվածքատիրոջ տունը ունի պարզ ոճ, որը կառուցվել է 1790-ական թվականներին Սերգեյ Իվանովիչի, կնոջ և քրոջ համար։ Նախագծի հեղինակը անհայտ է, սակայն հետազոտողները ենթադրում են, որ շինարարական աշխատանքներին մասնակցել է Լվովը։

Կալվածքատիրոջ տունը, բակաշենքը, այգին գտնվում են ագարակում։

1852 թվականին գույքը անցնում է Նովոսելցեվոյին, իսկ հետո Ռյաբովին, որն ի դեպ ազնվականների տոհմից էր։ Խորհրդային տարիներին շենքը օգտագործվել է որպես հանրակացարան՝ աշխատողների համար։

1970-ականներին սկսվել է ագարակի ավերումը, որին նպաստել են տեղի բնակիչները։ 1980 ական թվականների վերջին սկսվեց ագարակի վերականգնողական աշխատանքները, աշխատողների համար կառուցվեցին առողջարաններ, բացվեց թղթի գործարան, բայց գործարանի ղեկավարությունը դա շահավետ չհամարեց և շենքը քանդվեց։

2012 թվականին պարկային պալատը ամբողջությամբ ոչնչացման եզրին էր։ 2014 թվականին ագարակի վերականգման համար ներդրումներ է արել ASG խումբը։

* Տեսարան արևմտյան կողմիցՏեսարան արևմտյան կողմից
* ՖրոնտոնՖրոնտոն
* ՖրիզՖրիզ
* ՄասկարոնՄասկարոն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Атрибуция М. М. Дунаева («К югу от Москвы», 1986).
2. ↑  ВЕСТИ-МОСКВА /. Проверено 16 апреля 2013. Архивировано 20 апреля 2013 года.
3. ↑  В Подмосковье гибнет усадьба "Пущино" / Новости культуры / Tvkultura.ru. Проверено 16 апреля 2013. Архивировано 20 апреля 2013 года.

Արտաքին հղումներ
----------------

* У садьба Вяземских: Воскрешение на Наре
* Логотип Викисклада На Викискладе есть медиафайлы по теме Усадьба Вяземских
**Փիշմանիե** (թուրքերեն՝ Pişmaniye), թուրքական խոհանոցի աղանդեր, որը հանդիպում է նաև պարսկական, չինական և կորեական խոհանոցներում։ Այն իրենից ներկայացնում է բարակ թելերի կծիկ, որը բաղկացած է յուղի մեջ բոված ալյուրից ու շաքարից, ինչպես նաև որոշ համային բնական հավելումներից՝ խնկենի, գետնանուշ, քնջութ, վանիլին և այլն։ Որպես այդպիսին այն հալվայի և շաքարե բամբակի միջև գտնվող քաղցրավենիք է։ Արտաքին տեսքը հիշեցնում է թելի կծիկ և ունի խիստ արտահայտված քաղցր համ։

Թուրքական խոհանոց
-----------------

Թուրքիայում պատմականորեն փիշմանիեն պատրաստել են տնային պայմաններում, սակայն այսօր այդ ավանդույթը շատ հազվադեպ է պահպանվել։ Հիմնականում այս քաղցրավենիքը Թուրքիայում այսօր պատրաստում են գործարանային եղանակով։

Փիշմանիեի պատրաստման առաջին հիշատակությունը հանդիպում է բժիշկ Սերվանի գրքում դեռևս 1430-ական թվականներին։

Պարսկական խոհանոց
-----------------

Իրանում փիշմանիեի նմանօրինակ քաղցրավենիքը կոչվում է **փաշմակ** և առաջին անգամ հիշատակվել է բանաստեղծ Աբու Իսհակի ստեղծագործություններում։ «Փաշմակ» բառն առաջացել է պարսկերեն «փաշմ» տերմինից, որը նշանակում է բուրդ։ Պարսկական փիշմանիեի հայրենիքը համարվում է Յազդ քաղաքը։ Կա ևս մեկ վարկած, որ նույն անվանումով քաղցրավենիք ծագել է Եգիպտոսում (ղպտիների մոտ) որպես աղանդեր։

Չինական խոհանոց
---------------

Չինաստանում այս քաղցրավենիքը կոչվում է «**Վիշապի մորուք**»։ Չինական խոհանոցից այս աղանդերը չինական սփյուռքի հետ տարածվել է Արևելյան Ասիայում, ինչպես նաև Կանադա և ԱՄՆ։

Դասական «վիշապի մորուքը» պատրաստում են եգիպտացորենի օշարակից, բրնձի ալյուրից, գետնանուշից, քնջութի և կոկոսի քերուքից։ Արտաքին տեսքով այնքան էլ չի տարբերվում փիշմանիեից և փաշմակից։ Ի տարբերություն առաջինի, վիշապի մորուքի մեջ լրացուցիչ կերպով լցոնում են քաղցր միջուկ։

Չինաստանում «վիշապի մորուքը» ասոցացվում է արիստոկրատիայի հետ, ինչպես նաև մշակութային հեղափոխության գալուստով։

Կորեական խոհանոցում այս քաղցրավենիքը կոչվում է կկուլտարաե *(w:en:Kkultarae*):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Yıldırım, Renan, «Ağızda Dağılan Lezzet Pişmaniye», Skylife, February 2003
2. ↑  Şirvani, Muhammed bin Mahmud, 15. Yüzyıl Osmanlı Mutfağı, eds. Mustafa Argunşah and Müjgan Çakır, Istanbul:Gökkubbe Yayınları, 2005, 126—127; Priscilla Mary Işın, Gülbeşeker, Türk Tatlıları Tarihi, İstanbul:Yapı Kredi Yayınları, 2008, 191—192

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Փիշմանիե** կատեգորիայում։ |
«**Նաինյան այրու որդու հարությունը**» (իտալ.՝ Risurrezione del figlio della vedova di Nain), իտալացի գեղանկարիչ, Վենետիկի դպրոցի ներկայացուցիչ Պաոլո Վերոնեզեի (1528-1588) նկարը։ Ստեղծվել է 1565-1570 թվականներին։ Պահվում է Վիեննայի Արվեստի պատմության թանգարանհավաքածուում (ինվ. №GG 52)։

Պատմություն
-----------

Սկզբում կտավը գտնվել է Բարտոլոմեո դելլա Նավեի հավաքածուում։ 1659 թվականից պահպանվել է էրցհերցոգ Լեոպոլդ Վիլհելմի Ավստրիացու հավաքածուում]] (1614-1662)։

Նկարագրություն
--------------

Նկարում պատկերված է Նաինից երիտասարդ այրու հետ Հիսուս Քրիստոսի հանդիպման տեսարանը, որը դրանից կարճ ժամանակ առաջ կորցրել էր որդուն։ Քրիստոսը վերակենդանացնում է երիտասարդին, և կինը ծնկի է իջնում նրա առաջ, ի նշան երախտագիտության։ Հիմնական տեսարանը տեղի է ունենում տպավորիչ սյունաշար ունեցող ինտերիերում, որտեղ կերպարները հետևում են հուզիչ իրադարձություններին։ Այրին և նրա ընկերուհիները հագել են շքեղ զգեստներ, ինչը առաջացնում է տոնի ու անակնկալի զգացում, ինչը կտրուկ հակապատկեր է հետին պլանում պատկերված գիշերային, սգալի երկնքին։ Նկարի ստորին ձախ անկյունում պատկերված է մի երիտասարդ մարդ, որը հենց նոր է հարություն առել, բայց դեռ ընկղմված է այդ մռայլ լույսի մեջ։

Նկարիչը իր նկարում փառաբանում է իդեալներն ու Վենետիկի արիստոկրատիայի աշխարհը՝ իր կերպարներին հագցնելով այնպես և նրանց ներկայացնելով այնպիսի տեսարաններում, որոնք շատ նմանություններ ունեն թատերական ներկայացումների հետ։ Այնպիսի հնարքի միջոցով, ինչպիսին է ճաղաշարի միայն մի մասը պատկերումը, որտեղ մարդիկ հավաքվել են Քրիստոսի մոտ, և ներքևի կերպարների մասնակի կերպարների պատկերումը մեջքից, Վերոնեզեն հասել է հաջողության դիտողին գործողության մեջ ներգրավվածության պատրանքի ստեղծման հարցում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «Catalogue entry» (գերմաներեն)
3. ↑  Wolfgang Prohaska, *The Kunsthistorisches Museum Vienna: The Paintings (Museums of the World)* (London: Scala Publishers, 2011) 978-34-065-2756-2

Գրականություն
-------------

* *Вольфганг Прохаска.* «Венский музей истории искусств. Живопись». — Лондон: Scala Publishers, 2011. — 128 с. — («Музеи мира»). — 7000 экз. — ISBN 978-34-065-2756-2
* «Музей истории искусства. Вена». Под редакцией Сильвии Боргези. = Kunsthistorisches Museum. Vienna. — /Пер. с ит. — М.: ЗАО «БММ», 2007. — 144 с. — (Великие музеи мира). — 3000 экз. — ISBN 978-88-370-2769-8
|  |
| --- |
| **Քալաշյանի մրջնասեր բզեզ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | *Կենդանիներ* |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Բզեզներ (Coleoptera) |
| **Ընտանիք** | *Խոլևիդներ* |
| **Ցեղ** | **Philomessor** |
| **Տեսակ** | **Քալաշյանի մրջնասեր բզեզ** *(P. Քալաշյանի)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Philomessor Քալաշյանի մրջնասեր բզեզ*** |

**Քալաշյանի մրջնասեր բզեզ** (լատին․՝ Philomessor kalashiani), խոլևիդների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Երկարավուն, ձվաձև մարմնով, բաց սպիտակադեղնավուն գունավորմամբ մանր բզեզ է, որի մարմնի երկարությունը շուրջ 3 մմ է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանի էնդեմիկ տեսակ է։ Հայաստանում հայտնի է Տեղերը (Արագածոտնի մարզ) գյուղի շրջակայքի Արագած լեռան հարավային լանջից։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են լեռնային տափաստանում։ Մրջնակեր տեսակ է, հանդիպում է Messor structor Latreille տեսակի մրջնանոցում։ Բզեզների հավքը կատարվել է մայիսի վերջին հունիսի սկիզբին։

Պահպանություն
-------------

Ծայրահեղ սահմանափակ արեալով հազվագույտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Թվաքանակը բարձր չէ, հայտնի են եզակի նմուշներ, իսկ փոփոության միտումները բացահայտված չեն։

Սպառնացող վտանգներից է անասունների գերարածեցմամբ պայմանավորված տափաստանային էկոհամակարգերի դեգրադացումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Ձևափոխություն**, մաթեմատիկայի հիմնական գաղափարներից։

X-ի բազմությունը Y-ի բազմության մեջ
-----------------------------------

Ձևափոխություն (X բազմությունից Y բազմության մեջ) օրենք Է, որով X-ի յուրաքանչյուր տարրի համապատասխանության մեջ է դրվում Y-ի մեկ տարր։ Այսպիսով, տրամաբանական տեսակետից, ձևափոխություն հասկացությունը համընկնում Է արտապատկերում (ֆունկցիա, օպերատոր) հասկացությունների հետ։

Ձևափոխության կիրառում
---------------------

Ձևափոխություն տերմինը ավելի հաճախ օգտագործվում է երկրաչափության մեջ և ֆունկցիոնալ անալիզում, ընդ որում, հիմնականում այն դեպքում, երբ {\displaystyle X=Y}, իսկ համապատասխանությունը փոխմիարժեք Է։ Այդ դեպքում յուրաքանչյուր ձևափոխություն ունի հակադարձ, և եթե որպես երկու [ձևափոխությունների արտադրյալ հասկանանք նրանց կոմպոզիցիան, ապա ձևափոխությունների բազմությունը դառնում է խումբ։

Երկրաչափական ձևափոխությունների կարևորագույն դասերի (այդ բոլոր դասերը խումբ են կազմում) օրինակներ են հարթության պտույտների խումբը, շարժումների խումբը, աֆինական ձևափոխությունների խումբը, պրոյեկտիվ ձևափոխությունների խումբը, պրոյեկտիվ է կոչվում այն ձևափոխությունը, որը ընդլայնված հարթության (հարթության լրացված անվերջ հեռու ուղղով) յուրաքանչյուր {\displaystyle (x,y)} կետի համապատասխանեցնում է


|  |  |
| --- | --- |
| {\displaystyle x'={\frac {a\_{1}x+b\_{1}y+c\_{1}}{ax+by+c}}} , {\displaystyle y'={\frac {a\_{2}x+b\_{2}y+c\_{2}}{ax+by+c}}} |  |


|  |  |
| --- | --- |
| {\displaystyle {\begin{bmatrix}a\_{1}b\_{1}c\_{1}\\a\_{2}b\_{2}c\_{2}\\abc\end{bmatrix}}\neq 0} |  |

բանաձևով որոշվող {\displaystyle (x'y')} կետը։

Հանգունորեն դիտարկվում են նաև տարածության ձևափոխությունների խմբեր, օրինակ, քառաչափ տարածության Լորենցի ձևափոխությունների խումբը։ Որևէ խմբի ձևափոխությունների դեպքում պատկերները ձևափոխվում են (գնում են) այլ պատկերների։ Եթե այդ դեպքում պատկերների որոշակի հատկություններ չեն փոխվում, ապա ասում են, որ այդ հատկությունները ինվարիանտ են ձևափոխությունների տվյալ խմբի նկատմամբ։

Ֆունկցիաների տեսության մեջ և ֆունկցիոնալ անալիզում կարևոր դեր են խաղում Ֆուրիեի ձևափոխությունը և Լապլասի ձևափոխությունը։

Այս ձևափոխությունները ինտեգրալ ձևափոխությունների մասնավոր դեպքեր են։ Ինտեգրալ ձևափոխությունը (f-ը F-ին տանող) ունի {\displaystyle F(x)=\int \limits \_{c}^{}k(x,t)f(t)dt} տեսքը, այստեղ C-ն որևէ եզրագիծ է, {\displaystyle k(x,t)}-ն՝ հայտնի ֆունկցիա (կորիզ)։ Ինտեգրալ ձևափոխությունների կարևոր դասեր են Մելինի, Ֆուրիե–Պլանշերելի, Վաթսոնի ձևափոխությունները։ Ֆուրիե–Պլանշերելի ձևափոխությունների Էական զարգացումն են կոմպլեքս տիրույթում Ֆուրիե–Ջրբաշյանի ձևափոխությունները, որոնք կարևոր կիրառություններ ունեն անալիտիկ ֆունկցիաների դասական տեսության մեջ։

Ձևափոխությունները կիրառվում են բազմապատիկ ինտեգրալների հաշվման, դիֆերենցիալ հավասարումների լուծման, տարրական մաթեմատիկայի խնդիրների (օրինակ, կառուցման խնդիրների) լուծման ժամանակ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 700)։*  |
«**Ձիեր և ձիապաններ**» (չինարեն՝  元 趙孟頫 趙雍 趙麟 吳興趙氏三世人馬圖 卷), ձեռագիր թղթագլան, որը ստեղծվել է 1296-1359 թվականներին, այն սկսել է չինացի նկարիչ Չժաո Մենֆուն, շարունակել են նրա որդին՝ Չժաո Յունը և թոռը՝ Չժաո Լինը։ Թղթագլանում պատկերված են մի քանի ձիապաններ ձիերի հետ, իսկ մեծ մասը զբաղեցնում է գեղագրությունը։ Ներկայումս ստեղծագործությունը գտնվում է Մետրոպոլիտեն թանգարանի հավաքածուում, որտեղ հանձնվել է 1988 թվականին։

Նկարագրություն
--------------

Չժաո Մենֆուն ստեղծել է այս հոյակապ թղթագլանի միայն մեկ պատկերը, ձիապանը ձիու հետ, մնացած մասերը ավարտել են նրա հետնորդները, որդին՝ Չժաո Յունը և թոռը՝ Չժաո Լինը։ Հին Չինաստանում ձին համարվում էր չինական աստղագուշակի նշաններից մեկը, իշխանության, բարեկեցության և պատվի խորհրդանիշը, այս կենդանու բնորոշ հատկանիշներից էր աշխատասիրությունը։ Յան դինաստիայի կառավարման սկզբում արվեստում ձիու թեմատիկան կապվում էր լեգենդար Սուն Յանի կերպարի հետ, որը հայտնի էր որպես Բո Լե, որի ձիերի դիմագիտության ընկալման ընդունակությունը դարձել է կառավարող չինովնիկների թեկնածուների ընտրության փոխաբերություն։ Նկարչի համար ներշնչման աղբյուր է ծառայել Լի Գունլինյայի հեղինակությամբ ստեղծված «Հինգ ձիեր» թղթագլանը։ Չժաոն նաև 8-րդ դարի վարպետ Հան Գանի ստեղծագործությունների երկրպագուն էր, նկարիչը ինքը գրել է «Մանկական տարիներից ես սիրել եմ ձիեր նկարել։ Վերջերս ինձ բախտ վիճակվեց տեսնել Հան Գանի վրձնի երեք թղթագլանների բնօրինակները։ Եվ միայն հիմա եմ ես սկսում հասկանալ նրա մտահղացումները»։ Համաձայն մակագրության այս նկարը պատրաստվել էր պետական պաշտոնյա «կոմիսար-դիտորդ» Ֆեյցինի համար, որը հավանաբար եղել է կառավարության հավաքագրորդը։ Նկարը ստեղծվել է 1296 թվականի սկզբին, այն բանից հետո երբ Չժաոն հրաժարվել է քաղաքացիական ծառայությունից։ Ենթադրվում է, որ ձիապանի պատկերը (ինչպես նաև «Պաշտոնյան ձիու վրա» նկարում) կարող է ինքնապատկեր լինել։

Արվեստագետները ընդգծում են Չժաոյի հեղինակած նկարի պարզությունը, ձիու և ձիապանի պատկերման երկրաչափականությունը։ Կոմպոզիցիայի երկրաչափականությունը պահպանվել է նաև նկարչի հետնորդների կողմից ստեղծված թղթագլանի մյուս նկարներում։ Ձիերի և ձիապանների յուրաքանչյուր զույգ ձևավորում է աղեղ, որը երիզված է գեղագրական մակագրություններով։ Փոխաբերական իմաստով ողջ թղթագլանը կարելի է դիտարկել որպես արդյունավետ աշխատող կառավարություն, որն օգտագործում է իր տաղանդը երկրում ժողովրդին կառավարելու համար։

Թղթագլանը ցուցադրվել է Մետրոպոլիտեն թանգարանի մի շարք ցուցահանդեսների ժամանակ, 1965 և 2014 թվականներին այն տեղափոխվել է Լոնդոն Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարանում ցուցադրելու համար։

Գրականություն
-------------

* *Туинова, Любовь.* Власть и совершенство: символический образ лошади в китайском традиционном искусстве..

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Մետրոպոլիտեն թանգարան — 1870.
3. 1 2 3 4 5  Туинова, 2016
4. 1 2 3 4 5 6  «元 趙孟頫 趙雍 趙麟 吳興趙氏三世人馬圖 卷 Grooms and Horses»։ The Metropolitan Museum of Art
5. ↑  «Chinese Painting»։ The Metropolitan Museum of Art

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ձիեր և ձիապաններ** կատեգորիայում։ |
**Ձյան համաշխարհային օր** (անգլ.՝ World Snow Day), միջազգային տոն, ձմեռային սպորտաձևերի օրը։ Ամեն տարի նշվում է հունվարի նախավերջին կիրակի օրը՝ սկսած 2012 թվականից։

Տոնի պատմություն
----------------

Տոնի անցկացման նախաձեռնողը և հիմնադիրը Դահուկային սպորտի միջազգային ֆեդերացիան է (FIS)։

Կազմակերպիչների մտահղացման համաձայն՝ Ձյան համաշխարհային օրը պետք է ծառայեր ձմեռային սպորտաձևերի և ակտիվ ու առողջ ապրելակերպի հանրայնացմանը։

Անցկացվում է «Վայելել, ծանոթանալ և փորձարկել» նշանաբանով։

Ժամանակագրություն
-----------------

| № | Անցկացման ամսաթիվ |
| --- | --- |
| 1 | 2012 հունվարի 22 |
| 2 | 2013 հունվարի 20 |
| 3 | 2014 հունվարի 19 |
| 4 | 2015 հունվարի 18 |
| 5 | 2016 հունվարի 24 |
| 6 | 2017 հունվարի 15 |
| 7 | 2018 հունվարի 21 |
| 8 | 2019 հունվարի 20 |
| 9 | 2020 հունվարի 19 |
| 10 | 2021 հունվարի 24 |
| 11 | 2022 հունվարի 23 |

2012 թվականին՝ տոնի առաջին տարում, այն անցակցվել է աշխարհի ավելի քան 20 երկրներում, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Ավստրալիայու, Շվեյցարիայում, Ֆինլանդիայում, Գերմանիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Նորվեգիայում, Լեհաստանում, Թուրքիայում, Ղազախստանում, Ուկրաինայում և այլուր։

2020 թվականին Ձյան համաշխարհային օրը նշվել է 45 երկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Всемирный день снега
2. 1 2  В поисках снега: во всем мире прошел World Snow Day
3. ↑  Всемирный день снега: история и интересные факты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ձյան համաշխարհային օրը FIS-ի կայքում
* Ձյան համաշխարհային օրը Ռուսաստանում (2015) Archived 2019-01-19 at the Wayback Machine.
| **՞**Նարդոս հասկավոր |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Լամիածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | շրթածաղիկներ |
|
|
|
| Ցեղ | նարդոս |
|
|
| Տեսակ | Նարդոս հասկավոր |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Լ. spica Լ.

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Նարդոս հասկավոր** (լատին․՝  Լ. spica Լ.), շրթնածաղիկների ընտանիքի, նարդոս ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Մշտադալար կիսաթփեր են` 0,2-1 մ բարձրությամբ, խիստ ծռմռված ու ոլորված
փայտացած առանցքներով։ ճյուղավորված բազմաթիվ երիտասարդ ընձյուղները ծածկված են մոխրագույն աստղաձև մազմզուկներով, հետագայում` գորշավուն կեղևով, որը
շերտերով անջատվում է։ Տերևները գծանման են, կամ գծանշտարաձև, 2-6 սմ երկարությամբ և 0,2-0,6 սմ լայնությամբ, նստադիր, երկու ծայրերից սեղմված, բութ գագաթով, դեպի ցած ոլորված եզրերով, երիտասարդները` մոխրաթաղիքանման, աստղաձև մազմզուկներով ծածկված, որոնց միջև կան թեփուկանման գեղձեր և գլխիկավոր
մազիկներ։ Ծաղիկները 5-10-ական հավաքված են կեղծ օղակներում, որոնք իրենց
հերթին առաջացնում են հասկանման բազմաթիվ ծաղկաբույլեր` 1 0-1 5 սմ երկարությամբ։ Հասուն բույսերը կրում են մինչև 1 000 ծաղկաբույլեր։ Ծաղկակիցը ռոմբաձվաձև է, սրածայր, 3-5 մմ երկարությամբ։ Բաժակը ձվաձև խողովակաձև է, 4-5 մմ երկարությամբ, մոխրամանուշակագույն, ներսի կողմից ծածկված գեղձային մազմզուկներով։ Ընկուզիկները դեղնագորշավուն են, հարթ, փայլուն մակերեսով։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին (Իջևանում` մինչև հոկտեմբեր)։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Միջերկրածովյան ֆլորիստիկական մարզի արևմուտքում, արևելքում հասնում է մինչև Ալբանիա և Հունաստան։ Աճում է չոր, տաք լանջերում, 400 մ
բացարձակ բարձրությունից ցած չի իջնում։
Երաշտադիմացկուն և ցրտադիմացկուն բույս է։ Լավ է աճում սննդանյութերով
հարուստ, լավ ջրաթափանց և օդաթափանց, կրակավային հողերում։ Լուսասեր է, Իջևանի պայմաններում ոռոգում չի պահանջում։ Եթերայուղատու է։ Ամենաշատ հումքը
պարունակվում է ծաղիկներում (10,5-11,3 %), ավելի պակաս` տերևներում։ Ցողունում միայն հետքեր կան։ Օգտագործվում է օծանելիքի արտադրության և բժշկության
մեջ։ Ներկայումս մեր հանրապետությունում մշակվում է միայն Իջևանում, այն էլ խիստ
սահմանափակ քանակությամբ, որպես դեկորատիվ բույս։ Անհրաժեշտ է լայնորեն մշակել հյուսիսարևելյան շրջաններում, Մեղրիում ու Զանգեզուրում։ Կարելի է Փորձել
աճեցնել նաև Վայքում ու Արարատյան դաշտում, որպես արժեքավոր եթերայուղատու
և դեկորատիվ բույս։
Էկոլոգիական խումբը` III:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. (գրքի հատորը), Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (գրքի էջը)։
| **՞**Ձնծաղիկ Արտյուշենկոյի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույս |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Շքանարգիզազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Ձնծաղիկ Արտյուշենկոյի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Galanthus artjuschenkoae

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


 **Ձնծաղիկ Արտյուշենկոյի** (լատին․՝ Galanthus artjuschenkoae), շքանարգիզազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Սոխուկավոր բույս է, որի տերևները երկարավուն-նշտարաձև են, բաց կանաչ, անփայլ։ Ծաղկակիրը ծաղիկի ժամանակ տերևներից երկար է։ 35-40 մմ երկարությամբ ծաղիկներ սպիտակ են կամ կրեմագույն, ներքև թեքված։ Ծաղկապատի արտաքին մասերը ոչ մեծ հարթ սապատիկով են, ներքինները՝ վերին մասում շատ լայնացած։ Տուփիկը գնդաձև է կամ կարճ տակառիկանման։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Իջևանի (Աչաջուր, Գետահովիտ, Թեղուտ գյուղերի շրջակայքում) և Զանգեզուրի (Շուրնուխ, Վաչագան, Ծավ, Շիկահող գյուղերի շրջակայքում) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Հայաստանից բացի աճում է Թալիշում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ծովի մակարդակից 1100-1700 մ բարձրությունների վրա, միջին լեռնային գոտում, հաճարենու, կաղնու-բոխու անտառներում, մամռապատ ժայռերում։ Ծաղկում է մարտ ամսին, պտղաբերում՝ ապրիլին։ Գեղազարդային դեղագործական բույս է։ Պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է։ Անդրկովկասի էնդեմիկ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 20000 պակաս է, իսկ բնակության շրջանի մակերեսը՝ 2000 կմ²-ից պակաս։ Հիմնական սպառնալիքը ծաղիկների որպես արժեքավոր գեղազարդային բույս հավաքն է և անտառների հատումը։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված է CITES-ի կոնվենցիայի 2-րդ հավելվածում։ Բեռնի կոնվեցիայի հավելվածում ընդգրկված չէ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
Վերամշակման խաղողի պահեստավորում
**Պտղապահեստարան,** շինություն թարմ պտուղների պահպանման համար։ Պտղապահեստարանում ստեղծում են օդի պահանջվող ջերմաստիճան (բնական սառեցմամբ և սառնարաններով), խոնավություն (արհեստական խոնավացման միջոցով), ինչպես նաև որոշակի բաղադրության գազային միջավայր (խցիկներում ստեղծվում է գազա- խառնուրդի մղումով կամ պտուղների ֆիզիոլոգիական ակտիվության շնորհիվ՝ թթվածնի կլանում և ածխաթթվի արտադրում)։ Պտղապահեստարանները լինում են հերմետիկ և ոչ հերմետիկ խցիկներով։ Պահպանվող մթերքների տեսականուց և պտուղների պահպանման ժամկետներից կախված Պտղապահեստարանները բաժանվում են, համապատասխանաբար, մասնագիտացված (մեկ տեսակի պտղի պահպանման համար), համապիտանի (տարբեր տեսակի պտուղների պահպանման համար) և սառեցման կայան (մինչև տեղափոխումը պաղի ամառային սորտերի և խաղողի սառեցման համար), ձմեռային սորտերի երկարատև պահպանման պահեստների և համակցված տիպերի։ Պտղապահեստարանները լինում են նաև վերգետնյա, կիսախոր և խոր ձևերի։ Պտղապահեստարանները կառուցում են երկաթբետոնե կոնստրուկցիաներով և տեղական շինանյութերով։, շինություն թարմ պտուղների պահպանման համար։ Պտղապահեստարանում ստեղծում են օդի պահանջվող ջերմաստիճան (բնական սառեցմամբ և սառնարաններով), խոնավություն (արհեստական խոնավացման միջոցով), ինչպես նաև որոշակի բաղադրության գազային միջավայր (խցիկներում ստեղծվում է գազա- խառնուրդի մղումով կամ պտուղների ֆիզիոլոգիական ակտիվության շնորհիվ՝ թթվածնի կլանում և ածխաթթվի արտադրում)։ Պտղապահեստարանները լինում են հերմետիկ և ոչ հերմետիկ խցիկներով։ Պահպանվող մթերքների տեսականուց և պտուղների պահպանման ժամկետներից կախված Պտղապահեստարանները բաժանվում են, համապատասխանաբար, մասնագիտացված (մեկ տեսակի պտղի պահպանման համար), համապիտանի (տարբեր տեսակի պտուղների պահպանման համար) և սառեցման կայան (մինչև տեղափոխումը պտղի ամառային սորտերի և խաղողի սառեցման համար), ձմեռային սորտերի երկարատև պահպանման պահեստների և համակցված տիպերի։ Պտղապահեստարանները լինում են նաև վերգետնյա, կիսախոր և խոր ձևերի։ Պտղապհեստարանները կառուցում են երկաթբետոնե կոնստրուկցիաներով և տեղական շինանյութերով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 411)։*  |
**Օբուխովյան պաշտպանություն** (ռուս.՝ *Обуховская оборона*), Պետերբուրգի Օբուխովյան գործարանի բանվորների կողմից կազմակերպված քաղաքական բաց ելույթ, գործադուլ, որը տեղի է ունեցել 1901 թվականի մայիսի 7(20)-ին։

1901 թվականին գործարանում հեղափոխական պրոպագանդա են վարել մոտ 20 սոցիալ-դեմոկրատական խմբակներ (Ալեքսանդր Շոտման, Սերգեյ Մալիշև, Ալեքսանդր Մանն, Նիկոլայ Յունիկով և ուրիշներ), որոնցում ներգրավված էր մոտ 100-250 մարդ, ինչպես նաև մի քանի խմբակ՝ էսէռական թեքումով։ Մայիսի 1-ին սկսվեց Վիբորգյան կողմի 14 ձեռնարկությունների գործադուլը, ապա նրանց միացան Նեսկայա զաստավայի ձեռնարկությունները։

Առիթ դարձնելով մայիսի 1-ին 1-1,5 հազար մարդկանց թվում աշխատանքի չներկայացած 26 բանվորների աշխատանքից հեռացնելու հետևանքով առաջացած հուզումները՝ խմբակների ղեկավարները գործադուլի կոչ արեցին։ Մայիսի 7-ին գործարանի մոտ հավաքված մի քանի հազար բանվորներ պահանջեցին մայիսի 1-ը մտցնել տոն օրերի մեջ, ազատել ձերբակալվածներին, աշխատանքում վերականգնել հեռացված բանվորներին, մտցնել 8-ժամյա աշխատանքային օր, բարձրացնել աշխատավարձը և այն։ Ընդհարում տեղի ունեցավ բանվորների և ոստիկանության միջև։ «Օբուխովյան պաշտպանություն»-ը ղեկավարում էին բանվորներ Անատոլի Գավրիլովը և Անատոլի Երմակովը։

Ի վերջո, միայն քարերով զինված բանվորների դիմադրությունը ճնշվեց։ Սպանվեց և վիրավորվեց մի քանի բանվոր։ Ձերբակալված բանվորների մեծ մասը աքսորվեց, նրանցից 29-ը դատապարտվեց տաժանակրության։ Մայիսի 8-ին օբուխովականներին աջակցելու համար գործադուլ հայտարարեցին Պետերբուրգի այլ գործարանների բանվորները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 510)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լևոն Ղազարյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Լևոն Զարմայրի Ղազարյան** (հունվարի 17, 1908(1908-01-17), Ջալալօղլի, Բորչալուի գավառ, Ռուսական կայսրություն - 1983), հայ խորհրդային քիմիկոս, քիմիական գիտությունների դոկտոր (1953), պրոֆեսոր (1953), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1965)։ 

1930 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի գյուղատնտեսության և Պոլիտեխնիկական ինստիտուտի քիմիական տեխնոլոգիական (1935) ֆակուլտետները։ 1938-1979 թվականներին՝ պոլիտեխնիկական ինստիտուտի օրգանական քիմիայի ամբիոնի վարիչ 1939-1944 թվականներին՝ նաև քիմիկական տեխնոլոգիական ֆակուլտետի դեկան։

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են տեղական հումքից քրոմպիկի (հիմք է հանդիսացել Երևանի քրոմպիկի գործարանի կառուցման համար), ացետիլենային ալկոհոլների ու դիոլների (որի համար արժանացել է երիտասարդ գիտաշխատողների համամիութենական մրցանակի, 1938), ցավազրկիչ նյութերի, պոլիվինիլացետալների և պոլիվինիլամինաացետալների ստացման եղանակների մշակման հարցերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 7. — էջ 21.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 21)։*  |
**Ռուբեն Վարդանի Ղինոյան (Գինոյան)** (1954, հուլիսի 1, Կարտիկամ, Վրաստան, Ախալքալաքի շրջան), կաթի ճարտարագետ-տեխնոլոգ։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (2002), պրոֆեսոր (2002)։

Կենսագրություն
--------------

1978 թվականին ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը, 1991 թվականին՝ Մոսկվայի համամիութենական հեռակա ֆինանսատնտեսագիտական ինստիտուտը։ 1992-2002 թվականներին եղել է ՌԴ Պետստանդարտների Նիժնի Նովգորոդի չափորոշման, չափագրության և սերտիֆիկացման կենտրոնի բաժնի վարիչ, 2002 թվականից՝ տնօրեն։ 1996 թվականից նաև դասավանդում է։

1998 թվականից Ռուսաստանի Որակի հիմնախնդիրների ակադեմիայի թղթակից անդամ, 1998 թվականից՝ «Նիժեգորոդսկի պիշչևիկ» (ռուսերեն) Վոլգո-Վյատկայի տարածաշրջանային ամսագրի գլխավոր խմբագիր։

Աշխատանքները վերաբերում են սննդամթերքի արտադրության տեխնիկայի, տեխնոլոգիայի, ինչպես նաև որակի հսկման և սերտիֆիկացման հիմնախնդիրներին։ Հեղինակ է 6 մենագրությունների։

Մրցանակներ
----------

* ՌԴ Գոսստանդարտի դիպլոմներ և պատվոգրեր
* «Պատվո նշան» շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Гиноян Рубен Варданович
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Рубен Гиноян: «Над каждым технологом поставить эксперта невозможно» Archived 2015-03-16 at the Wayback Machine.
**Նիջե** (մակեդոներեն՝ Ниџе, հուն․՝ Βόρας, *Վորաս*), լեռ Մակեդոնիայի Հանրապետության և Հունաստանի սահմանին։ Լեռան ամենաբարձր կետը անվանվում է Կայմակչալան (2521 մետր)։ Այդ կետի անունով (Կայմակչալան) հաճախ կոչում են նաև հենց լեռը, և դա հատկապես տարածված է Հունաստանում։ Գտնվելու վայրով և երկրաբանական կառուցվածքով լեռը նման է Յակուբիցա և Բաբա լեռներին։ Առաջացել է պալեոզոյան դարաշրջանում, իսկ ամենաբարձր կետում կա կրաքարի որոշակի բաղադրություն, որն առաջացել է մեզոզոյան դարաշրջանում։ Նիջե լեռը հայտնի է իր հարուստ կենդանական աշխարհով։ Այստեղ կան կենդանիների այնպիսի տեսակներ, որոնք հանդիպում են ինչպես Միջերկրական ծովում, այնպես էլ Հյուսիսային Եվրոպայում։

Լեռը կապված է նաև Բուլղարիայի պատմության հետ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ բուլղարական բանակը Կայմակչալանում ճակատամարտ է մղել Անտանտի զորքի հետ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Географско друштво на СР Македонија (1989). „Географски разгледи" (27-30 издание). Скопје: Друштво.*

Աղբյուրներ
----------

* Евгений Динчев, Петр Атанасов, *Высокие горы Републики Македония*, Путеводитель, София, 1998.
**Կոմպլեքսային պարարտանյութեր**, բույսերին անհրաժեշտ 2-3 հիմնական սննդատարր (N, P2Os, K20) պարունակող պարարտանյութեր։ Դրանց կազմին կարելի է ավելացնել նաև միկրոտարրեր (B, Mn, Cu, Zn, Mo ևն)։ Կոմպլեքսային պարարտանյութեր պարունակում են սննդանյութերի մեծ քանակ և քիչ բալաստ, երկար պահելիս չեն պնդանում, մեքենաներով պարարտացնելիս լավ են ցրվում։ Սննդանյութերի հարաբերակցությունը կախված է արտադրման եղանակից, ելային բաղադրիչներից, բույսերի պահանջներից։ Կոմպլեքսային պարարտանյութեր լայնորեն կիրառվել են 1950 թվականից, հատկապես ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Անգլիայում, Նիդերլանդներում, Ճապոնիայում, Ֆրանսիայում, Իտալիայում, որտեղ դրանց արտադրությունը կազմում է պարարտանյութերի քանակի 50%-ից ավելին։ ԽՍՀՄ-ում (1978) դրանց արտադրությունը կազմում էր ընդհանուր պարարտանյութի քանակի 80%-ը։

Տեսակներ
--------

Կոմպլեքսային պարարտանյութերը լինում են կրկնակի (ֆոսֆոր-կալիումական, ազոա-ֆոսֆորական, ազոտ-կալիումական)և եռակի (ազուո-ֆոսֆոր-կալիումական), ըստ արտադրման եղանակի՝ բարդ, բարդ -խառը և խառը։ Կիրառում են բոլոր կուլտուրաների, բարդ պարարտանյութերը՝ առաջին հերթին տեխնիկական կուլտուրաների (բամբակենի, շաքարի ճակնդեղ են) համար։ Բարդպարարտանյութերը ստանում են ելային բաղադրիչների՝ ամոնիակի, ֆոսֆորական և ազոտական թթուների, ֆոսֆորիտների, ապատիաների, կալիումի բնական աղերի և այլ նյութերի քիմիական փոխազդեցությամբ։ Թողարկում են հատիկավորված։ ԽՍՀ-ում առավել տարածված են ամոֆոսը (սննդանյութերի պարունակությունը՝ 56-64%), դիամոֆոսը (71-74%), նիտրոֆոսը (38%), կալիումական բորակը (57%), նիտրոամոֆոսկան (50-54% ), նիտրոֆոսկան (36% )։ Բարդ խառը պարարտանյութերն ստանում են պատրաստի պարարտանյութերը խառնելով, ապա՝ մշակելով ծծմբական և ազոտական թթուներով, ամոնիակով կամ ամոնիակատներով։ Սննդանյութերի պարունակությունը դրանցում կախված է ելային բաղադրիչներից U հասնում է 58%-ի։ Խառը պարարտանյութերը պատրաստի պարարտանյութերի մեխանիկական խառնման արդյունք են (հիմնականում՝ սուպերֆոսֆատը ազոտական պարարտանյութերի և կալիումի քլորիդի հետ)։

Խառնուրդների ֆիզիկական հատկությունները բարելավելու նպատակով ավելացնում են չեզոքացնող նյութեր՝ կիր, դոլոմիտ, ցեմենտի փոշի են։ Լավագույն ՝ խառը պարարտանյութերը ստացվում են հատիկավորված բաղադրիչներից։ Սննդանյութերի հարաբերակցությունը խառը պարարտանյութերում կախված է բույսերի պահանջներից և հողի հատկություններից։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 546)։*  |
**Պետրոս Պողոսի Ղամբարյան** (մայիսի 3, 1899(1899-05-03), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 8, 1934(1934-02-08)), հայ խորհրդային երկրաբան։

Ստեփան Ղամբարյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

1922-1927 թվականներին սովորել է Սորբոնի համալսարանում, աշակերտել անվանի երկրաբան Բռնեին, ընտրվել Ֆրանսիայի հանքաբանական ընկերության իսկական անդամ։ 1927-1930 թվականներին աշխատել է Երևանի համալսարանում որպես քիմիայի լաբորատորիայի վարիչ և երկրաբանական առարկաների դասախոս, իսկ 1930-1933 թվականներին՝ պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ Ղամբարյանը մանկավարժական աշխատանքին զուգընթաց կատարել է գիտական հետազոտություններ։ 1928-1933 թվականներին ուսումնասիրել է Մերձերևանյան շրջանի երկրաբանական կառուցվածքը և օգտակար հանածոները (դիատոմիտ, մարմար, կավ, բազալտ և այլն)։ 1929 թվականին մասնակցել է ԽՍՀՄ ԳԱ անդրկովկասյան արշավախմբի աշխատանքներին իբրև Երևանի ջոկատի պետ, հետազոտել Հրազդան գետի միջին հոսանքի երկրաբանական կառուցվածքը, կազմել այդ տարածքի երկրաբանական քարտեզը։ Ղամբարյանը զոհվել է ինքնաթիռի աղետի ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 7. — էջ 24.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 24)։*  |
| **՞**Ճապկի հարավային |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Հոնածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Հոնազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Ճապկի |
|
|
| Տեսակ | Ճապկի հարավային |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Cornus australis

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ճապկի հարավային** (լատին․՝ Cornus australis), hոնազգիների ընտանիքի, ճապկի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ խոշոր թուփ է՝ մինչև 4 մետր բարձրությամբ, լայն, դեպի ցած խոնարհված սաղարթով։ Երիտասարդ ընձյուղները ծածկված են խիտ աղվամազով։ Սկզբում կանաչ են, այնուհետև մերկանում են, ստանալով պղտոր ծիրանագույն երանգ։ Բազմամյա ընձյուղները գորշամոխրավուն են։ Տերևադասավորությունը հակադիր է։ Տերևները ձվաձև են կամ ձվաէլիպսաձև, 2.5-9.5 սմ երկարությամբ և 1.5-6 սմ լայնությամբ, սրածայր, կլորավուն հիմքով, վերևի կողմից' վառ կանաչավուն, ներքևի կողմից' ավելի բաց գույնի։ Ծաղկաբույլերը վահանաձև են, 3-6 սմ լայնությամբ, տափակ կամ ուռուցիկ։ Ծաղիկները սպիտակ են, մանր։ Կորիզապտուղը գնդաձև է, 0.5-0.9 սմ տրամագծով, սևավուն։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են օգոստոս-սեպտեմբերին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Ղրիմում, Փոքր Ասիայում, կենտրոնական շրջաններում, Զանգեզուրում։ Ամենուրեք աճում է խառը անտառներում, մինչև 1500 մետր բարձրությունների վրա։ Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ։ Ստվերատար է, միաժամանակ լավ է աճում բաց, արևոտ վայրերում։ Բավականին չորադիմացկուն է և ջերմասեր։ Կարող է աճել Հայաստանի ստորին և միջին լեռնային գոտիներում։

Կիրառություն
------------

Խորհուրդ է տրվում օգտագործել որպես խուզվող կենդանի ցանկապատ։ Առատ արմատային մացառներ տալու շնորհիվ կարելի է օգտագործել նաև հակաէրոզիոն տնկարկներում։ Նուրբ և ճկուն ճյուղերից քթոցներ են հյուսում։ Տերևները պարունակում են 168-200, իսկ պտուղները' մինչև 100 մգ/տոկոս վիտամին C:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 154։
| **՞**Ճապկի մացառային |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Հոնածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Հոնազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Ճապկի |
|
|
| Տեսակ | Ճապկի մացառային |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| C. stolonifera Michx

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ճապկի մացառային** (լատին․՝ C. stolonifera Michx), hոնազգիներ ընտանիքի, ճապկի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ թուփ է` մինչև 2,5 մ բարձրությամբ, երկար դեպի ցած հակված, գետնի հետ շփվելիս` արմատակալող ճյուղերով։ Երիտասարդ ընձյուղները ծածկված են պառկած մազիկներով, ավելի ուշ` մերկանում են, վառ կարմիր, հազվադեպ` դեղին կամ գորշակարմիր գույն ունեն։ Միջուկը լայն է, սպիտակ։ Տերևադասավորությունը հակադիր է։ Տերևները ձվաձև են կամ երկարավուն-նշտարաձև, բոլոր անցողիկ ձևերով, 6—12 սմ երկարությամբ, աստիճանաբար սրվող գագաթով, կլորավուն հիմքով, վերևի կողմից` մուգ կանաչ, ներքևի կողմից` կապտավուն, ծածկված են շատ մանր, պառկած աղվամազով, 4—6 զույգ կողմնային շղերով։ Տսրևակոթունի երկարությունը հասնում է 1 —2,5 սմ-ի։ Ծաղկաբույլերը վահանաձև են, 3—5 սմ տրամագծով, պառկած-մազմզու- 4 կապատ առանցքով։ Ծաղիկները աղոտ սպիտակավուն են, սուր ատամնավոր բաժակով և կարմիր սկավառակով։ Կորիզապտուղը գնդաձև է, մինչև 7,5 մմ լայնությամբ, կաթնասպիտակ։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, հաճախ առանց ընդմիջման մինչև աշուն։ Պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին և ավելի ուշ։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում, Նյուֆաունդլենդից մինչև Մանիտոբա, հարավում՝ մինչև Վիրջինիա, Կենտուկի և Նեբրասկա։ Աճում է գետափերին, խոնավ հողերում, մացառուտներում։ Հայաստանի տարածքում մշակվում է ամենուրեք, բոլոր կլիմայական գոտիներում, ինչպես դեկորատիվ, այնպես էլ անտառային։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 153։
**Ջուրջուրա** (արաբ․՝ الحديقة الوطنية جرجرة‎‎, ֆր.՝ Parc national du Djurdjura), ազգային պարկ Ալժիրի հյուսիսում։ Պարկը իր անվանումը ստացել է ի պատիվ Ջուրջուրա լեռնշաղթայի։ Այստեղ կան անտառներ, քարայրներ և ձորեր, ինչպես նաև հազվագյուտ ֆաունա (կենդանական աշխարհ), ներառյալ մագոտների մեռնող տեսակը։ Macaca sylvanus-ները պրիմատներ են, որոնք նախկինում Հյուսիսային Աֆրիկայում եղել են շատ ավելի տարածված, քան այսօր։ Հիմնադրվել է 1983 թվականի հուլիսի 23-ին։ Ունի 82,25 կմ² տարածք։

Անվանում
--------

Լեռնաղթայի անվանումը եկել է կաբիլերեն «Ջուրջուրա» բառից, որը նշանակում է «մեծ ցուրտ» կամ «վերելք», որն էլ եկել է հին «Ջուր ն Ջուր նայ Գեր ն Գեր», «լեռների լեռ» արտահայտությունից։

Հռոմեական կայսրությունը դրան տվել է *Երկաթե լեռ* անունը (լատ.՝ Montus Ferratus), նկատի ունենալով տարածաշրջանի հողը, ինչպես նաև տեղի ժողովուրդների անհնազանդությունը։ Նույն անունը կրում է նաև լեռան վրա գտնվող գյուղը։ «Մմիս ն'Ջուրջուր» նշանակում է «Ջուրջուրայի երեխաներ», որը շատ տարածված անուն է կաբիլների մոտ ամբողջ աշխարհում։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Պարկի տարածքում գտնվում է Աֆրիկայի ամենախոր քարանձավը՝ Անու Իֆֆլիսը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  IUCN. 2008. *Redlist: Macaca sylvanus*
3. ↑  C. Michael Hogan. 2008. *Barbary Macaque: Macaca sylvanus*, GlobalTwitcher.com, ed. Nicklas Stromberg Archived 2009-08-31 at the Wayback Machine.
4. ↑  *Énigmes et joutes oratoires de Kabylie* Youcef Allioui, L’Harmattan, 2005 ISBN 2-7475-8065-2

Արտաքին հղումներ
----------------

* (ֆր.) Ալժիրի անտառային տնտեսություն վարչություն — Ջուրջուրայի ազգային պարկ
* (անգլ.) Տեղեկություններ UNEP-WPMC կայքում Archived 2007-09-30 at Archive.is
Անտառ՝ Հրո երկրում
Արևմուտքից փչող ուժեղ քամիների հետևանքը
**Մագելանյան անտառներ** (իսպ՝. *Bosque Subpolar Magallánico*), էկոտարածաշրջան, որը ներառում է Արգենտինայի և Չիլիի հարավային տարածքները՝ Հարավային Պատագոնիան և Հրո երկիր կղզեխումբը։ Դրանք Երկիր մոլորակի ծայրհարավային անտառազանգվածն են, որից հյուսիս տարածվում են Վալդիվյան անտառներն ու Պատագոնական անապատը։ Մերձբևեռային այդ անտառները նեոտրոպիկ էկոգոտու մի մասն են հանդիսանում։ Դրանցում գերակշռում են բարեխառն գոտուն բնորոշ լայնատերև ու խառը անտառները;

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Մագելանյան անտառների զբաղեցրած ընդհանուր տարածքը 150 հազար քառակուսի կիլոմետր է; Կլիման խոնավ է, ծովային, սառնավուն ամառներով (օդի միջին ջերմաստիճանը +10 է կազմում) և մեղմ ձմեռներով (միջինը՝ մոտավորապես 0 աստիճան)։ Տեղումներ լինում են ողջ տարվա ընթացքում, ձմռանը՝ գերազանցապես թաց ձյան, ամռանը՝ անձրևների, հազվադեպ՝ նաև ձյան տեսքով։ Տեղումների տարեկան քանակությունը արևմտյան մասում միջին հաշվով կազմում է 4 հազար, արևելքում՝ 500 միլիմետր։

Ուժեղ քամիների պատճառով անտառներում մեծ տոկոս են կազմում ծռված բներով ծառերը։ Բուսական աշխարհի տիպական ներկայացուցիչներն են մագելանյան մայտենուսը, նոտոֆագուսի հարավամերիկյան տարատեսակները, Վինտերի դրիմիսը, Misodendrum punctulatum-ը, պիլգերոդենդրոնը, չիլիական գետնամորին, սամշիտատերև ծորենին։

Կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչներից են աշխարհի ամենափոքրաչափ եղնիկները՝ պուդուները, հարավային ջրասամույրները (Lontra provocax), հյուսիսային կողմերում հանդիպում են կատվառյուծներ՝ պումաներ։ Թռչնաշխարհը ներկայացնում են մագելանյան փայրփորիկը (Campephilus magellanicus), պատագոնյան ծաղրասարյակը (Mimus patagonicus), Phrygilus patagonicus-ը։ Ծովափերին հանդիպում են ճայեր, մրրկահավեր, ալբատրոսներ, պինգվիններ, ջրածիծառներ։

Արգենտինայի և Չիլիի Մագելանյան անտառներում առանձնացված են մեկ տասնյակից ավելի ազգային պարկեր և հատուկ պահպանության ենթակա գոտիներ։

Հատուկ պահպանվող տարածքներ
--------------------------

### Արգենտինայում

* Los Glaciares ազգային պարկ
* Հրո երկիր ազգային պարկ

### Չիլիում

* Katalalixar ազգային արգելոց
* Bernardo O'Higgins ազգային պարկ
* Torres del Paine ազգային պարկ
* Alacalufes ազգային արգելոց
* Alberto de Agostini ազգային պարկ
* Cabo de Hornos ազգային պարկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  World Wildlife Fund; C.Michael Hogan. 2010. *Magellanic subpolar forests*. Encyclopedia of Earth, National Council for Science and the Environment. Washington DC

Արտաքին հղումներ
----------------

* Magellanic subpolar forests (World Wildlife Fund)
**Կովկասի բանակ** (ռուս.՝ Кавказская армия), ռազմական օպերատիվ ասոցիացիա Կովկասում Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

Կառուցվածքը
-----------

**1914 թվական**

* Դաշտային վարչություն (Շտաբ)
* Բանակի ենթակայության հատվածները
* Կովկասի 1-ին բանակային կորպուս
* երկու հետևակային ստորաբաժանումներ (20-րդ և 39-րդ)
* Կուբանի կազակային թիմ
* Կովկասի 1-ին կազակական դիվիզիա
* Թուրքմենստանի 2-րդ բանակային կորպուս
* երկու հետևակային բրիգադաներ (Թուրքմենստանի 4-րդ և 5-րդ)
* Կազակների անդրկասպյան բրիգադ

Մինչ ռազմական գործողությունների բռնկումը Կովկասյան բանակը տարակենտրոնացվեց երկու խմբի՝ ըստ երկու հիմնական գործառնական ոլորտների.

* Կարսի ուղղություն (Կարս - Էրզրում), մոտ 6 դիվիզիա Օլթիի շրջանում - Սարիղամիշ։
* Երևանյան ուղղություն (Երևան - Ալաշկերտ), մոտ երկու դիվիզիա, որոնք մեծ թվով կենտրոնացել էին Ցոլակերտի (այժմ` Իգդիր) շրջանում։

Ռուսական բանակի դիրքերը Սարիղամիշում, 1914 թ.
Կողմերը շրջափակված էին սահմանապահներից, կազակներից և աշխարհազորայիններից կազմված փոքր ջոկատներով։ Աջ թևը՝ Սև ծովի ափի երկայնքով մինչ Բաթում, իսկ ձախ թևը՝ քրդական տարածքներին և պարսկական Ադրբեջանի դեմ էր, որտեղ մոբիլիզացիայի հայտարարությունից հետո թուրքերը սկսեցին ձևավորել քրդական անկանոն հեծելազոր։

Ընդհանուր կովկասյան բանակը բաղկացած էր շուրջ 153 գումարտակից, 175 կազակների հարյուրյակից և 350 հրանոթից։ Նրան դիմադրում էր թուրքական 3-րդ բանակը (մոտ 100 գումարտակ, 35 ջոկատ, 244 հրանոթ)։
1917 թվականի ապրիլին Կովկասյան բանակը վերափոխվեց Կովկասյան ճակատի, սակայն այդ ճակատի կազմում կրկին ձևավորվեց Կովկասյան բանակը։
1917 թվականին բանակը իր կազմում ուներ

• վարչություն

• Կովկասի 1-ին բանակային կորպուս

• Կովկասի 4-րդ բանակային կորպուս

• Կովկասի 5-րդ բանակային կորպուս

• Կովկասի 6-րդ բանակային կորպուս

• Կովկասի 7-րդ բանակային կորպուս

• Թուրքմենական 2-րդ բանակային կորպուս

• Կովկասի 1-ին հեծելազորային կորպուս

• Կովկասի 1-ին հեծելազորային կորպուս

Գտնվում են Կովկասի ռազմական շրջանի և 1917 թվականից Կովկասյան արշավանքի կազմում։

Գլխավոր հրամանատարներ
---------------------

Սկզբնական շրջանում Կովկասյան բանակի հրամանատարն էր Կովկասի փոխարքա և Կովկասյան ռազմական շրջանի գլխավոր զորքերի գեներալ-ադյուտանտ Իլլարիոն Վորոնցով-Դաշկովը։ Սակայն նա գործողությունների զարգացմանը չի մասնակցել, տալով բանակի հրամանատարությունը իր օգնական Ալեքսանդր Միշլաևսկուն, այնուհետև՝ գեներալ Նիկոլայ Յուդենիչին։

• 08.30.1914 - 08.23.1915 - հեծելազորի գեներալ Վորոնցով-Դաշկով

• 08.23.1915 - 02.03.1917 - հեծելազորի մեծ Իշխան Նիկոլայ Նիկոլաևիչ Կրտսեր

• 03.03.1917 - 03.04.1917 - հետևազորի գեներալ Նիկոլայ Յուդենիչ

Հրամանատարներ
-------------

* 01.24.1915 - 03.03.1917 - հետևազորի գեներալ Նիկոլայ Յուդենիչ
* 04/03/1917 - 09/11/1917 - հետևազորի գեներալ Միխայիլ Պրժևալսկի
* 06/05/1917 - 16/06/1917 - հեծելազորի պաշտոնակատար գեներալ Նիկոլայ Բարատով
* 06/18/1917 - 10/24/1917 - հետևազորի գեներալ Վլադիմիր Վլադիմիրովիչ Դե-Վիտ
* 02/10/1917 - ?? 03,1918 - գեներալ-լեյտենանտ Իլյա Օդիշելիձե

Արտաքին հղումներ
----------------

* Всемирная история. Первая мировая война (январь — май 1915)
* «Кто был кто в Первой мировой войне» К. А. Залесский, 2003