Կանադայի քարտեզ, որը ցույց է տալիս Ռուպերտի սահմանները մինչև 1870 թվականը:
Կանադայի քարտեզը, որը ցույց է տալիս հյուսիս-արևմտյան տարածքների սահմանները, որը 1870-ին բաժանված էր ժամանակավոր շրջանների:
Ալբերտայի, Ասինիբիոյայի, Աթաբասկայի և Սասկաչևանի ժամանակավոր շրջանները 1882-ին դարձել են Հյուսիսարևմտյան տարածքների թաղամասեր: Նրանց անվանում էին ժամանակավոր թաղամասեր` դրանք տարբերելու համար Քեվաթինի շրջանից, որն ավելի ինքնավար հարաբերություններ ուներ NWT վարչակազմի հետ: (1882 թաղամասերը նշված են 1881 թվականի քարտեզի վրա)
Կանադայի քարտեզը, որը ցույց է տալիս գավառական ու տարածքային սահմանները 1991 թվականի ապրիլի 1-ի դրությամբ:
Սասկաչևանի պատմությունը ներառում է Կանադայի երեք նահանգներից Սասկաչևան նահանգի անցյալի իրադարձությունների և նրա բնակչության գործունեության ուսումնասիրությունը։ Հնագիտական ուսումնասիրությունները տալիս են որոշ տեղեկություններ, որոնք վերաբերում են Պալեո-հնդկական, Թալթելիե և Շիլդ արխայական ավանդույթների պատմությանը և ապրելակերպին, որոնք եղել են այս աշխարհագրական տարածքի նախապատմական դարաշրջանի առաջին գրավողները։ Դրանք զարգացան առաջին ժողովուրդների պատմության մեջ, ովքեր իրենց պատմությունը վառ պահեցին բանավոր ավանդույթով։ Առաջին տարածքային խմբերը, որոնք այս տարածքի մասն էին կազմում, Չիպևայանը, Կրին, Սալթաքսը, Ասինիբոինին, Ացինան և Սիուն էին։

Հենրի Քելսին (1667–1724) առաջին եվրոպացին էր (անգլիացի), ով այցելեց այս տարածք և ժամանեց 1690 թվականին։ Շուտով ժամանեցին նաև եվրոպական այլ հետախույզներ, որոնց հետևեցին նաև մորթեղեն վաճառող առևտրականներ, որոնք առևտուր էին անում Հուդզոնի ծոցում և Հյուսիս-արևմտյան ընկերությունում։ Ներգաղթի հարցերով Ներքին գործերի նախարար Քլիֆորդ Սիֆթոնը (1896–1905) առաջ բերեց մի շարք գյուղատնտեսականորեն հակված եվրոպական արտագաղթողների Կանադա՝ միջմայրցամաքային երկաթուղու շուրջ ծովահեն հողերը բնակեցնելու համար։ Այս տարածքի քաղաքական սահմանները մի քանի անգամ փոխվել են՝ Ռուպերտի հողի, Հյուսիսարևմտյան տարածքների ժամանակավոր շրջանների և, վերջապես, գավառի զարգացման արդյունքում։ Սասկաչևանը Կանադայի նահանգ է եղել 1905 թվականից ի վեր։

Բնական պատմություն
------------------

Այս հարթավայրային տարածքի պատմությունն իրականում սկսվեց 2000–2100 միլիոն տարի առաջ, երբ երկու մայրցամաքներ առանձնացան օվկիանոսի միջոցով։ «Չերչիլի կղզին», որը կլիներ Մանիտոբան և Սասկաչևանը, և «Գերագույն մայրցամաքը», որը բաղկացած կլիներ Մանիտոբայից և Օնտարիոյից։ 1830-1800 միլիոն տարի առաջ բախվել են այս երկու ցամաքային զանգվածները։ Հյուսիսային պաշտպանույան տարածքը և արևմտյան ժայռերը բախումից ավելի բարձր հող էին ձևավորում։

Այսօրվա տարածքի ստորին հողերը ծածկված էին մակերեսային ծովով, ծածկված են եղել նույնիսկ պալեոզոյան դարաշրջանում։ Դա չի եղել մինչև 144-66 միլիոն տարի առաջվա կավճի ժամանակաշրջանը, որ ներքին ծովը սկսեց ցամաքել։ Այստեղ կարելի է գտնել տարբեր դինոզավրերի տեսակների պալեոզոյան ժամանակաշրջանում մարդկանց պատրաստած իրեր։ Անթրոպոգենի դարաշրջանի սառցե դարաշրջանը ամբողջովին վերաձևափոխեց և վերափոխեց Սասկաչևանի լանդշաֆտը։

Նախաեվրոպացիներ
---------------

Հնէաբանները 20-րդ դարից սկսած բաժանում են հնագույն գտածոները ուսումնասիրելու ժամանակացույցը, նախապատմական հնագիտությունը 1620 թվականից մինչև ժամանակակներս, և նախապատմական հնագիտությունը ուսումնասիրությունն է այդ տարածքում վաղ ուսումնասիրությունների։

Նախապատմական հնագիտությունը ուսումնասիրում է գտածոները և հետագայում դրանք դասակարգում ըստ հնագույն ժողովուրդների ավանդույթների։

Ագաթ ավազանի պալեո-հնդկական ավանդույթը գտնում է, որ այն մ.թ.ա. 6000 թվականից, Թալթեիլիեի ավանդույթը մ.թ.ա. 500-ից և արքաներն պաշտպանելու ավանդույթը մ.թ.ա. 4000-ից առավել հին են։

Աթաբասկները, դեները կամ չիպեվյան առաջին ազգերը ապրում էին պաշտպանության տարածքում և կարիբուի (կանադական եղջերու) որսորդներ էին։ Նրանց վաղ հնագիտական պատմությունը փաստագրված է դեռևս 1615 թվականին։

Սամուել Հերնը առաջին հետախույզներից մեկն էր, ով կապ հաստատեց Դենի հետ։ Ալգոնկյանը կամ Վուդլանդ Կրին ապրում էին ծառուղուց վերև, մինչդեռ Կրի հարթավայրերը բաց տարածքում էին։ Պրերիա գոմեշի որսորդները նախկինում գերակշռում էին Սասկաչևանի հարավում և հիմնականում առաջին ազգերը սիոաները կամ ասինիբոիներն էին (նակոտա)։ Ացինան կամ Դակոտան (Սիու) ապրում էին ներկայումս Սասկաչևան կոչվող հայտնի շրջանի ծայրամասում։

Մորթու առևտրի դարաշրջան
-----------------------

Առաջին երկրները մորթու առևտուր են անում մորթուց առևտրով զբաղվող վաճառականների համար:
1670-ի մայիսին Անգլիայի թագավոր Չարլզ II-ը հռչակեց ինքնիշխանություն Հուդզոնի ծոցի ջրամբարի մեջ թափվող հողերի վրա և այդ հողերը տվեց «Անգլիայի նահանգապետին և ընկերությանը, որը արշավում էր Հուդզոնի ծոցը հետագայում դարձավ Հուդզոնի ծոցի ընկերությունը (HBC): Հողերը հայտնի դարձան որպես Ռուպերտի երկիր ընկերության հիմնադրման օրվանից։ 1774-ին ստեղծվեց Քամբերլանդ Հաուսը՝ ընկերության առաջին առևտրային կետը։

Երկրի ներսում շրջագայում էին Հյուսիսային Արևմտյան ընկերության ֆրանսիական կանադական ճանապարհորդները, որոնք ժամանում էին Արևելյան Կանադա, իսկ 1740 թվականից մինչև 1820 թվականը Կրի ժողովուրդները գաղթում էին դեպի արևմուտք, նաև կապի մեջ էին մտնում Հանինինի և Սիքսիկայի ազգերի հետ, որոնք արդեն բնակվում էին Սասկաչևան գետի ավազաններում, քանի որ շարունակվում էին առևտրականների դերը` որպես միջնորդներ մորթեղենի առևտրում։ Կանադական, եվրոպական և ամերիկյան մորթեղեն վաճառողները ստեղծեցին ամրոցներ և առևտրի կետեր և շարունակեցին առևտուր իրականացնել բնիկների հետ, սակայն տեղական Հանինինի և ներգաղթած Կրի և Ասինիբոինի միջև բախումներն ավելի սրվեցին, քանի որ նախապատվությունը տվել էին եվրոպացիները՝ կապված վերջին տեղական բնիկների խմբերի հետ առևտրի հետ։ Գագաթնակետին հասան 1794 թվականին կատարված հարձակումները ինչպես Հյուսիսային Արևմտյան ընկերության, այնպես էլ Հուդզոնի ծոցի ընկերության ամրոցների դեմ։

Տեղի բնիկ ժողովուրդները, ներառյալ մետիսները, հանանինները և սիքսիկները սովոր էին գոմեշի որսին, այնուամենայնիվ, որոշ մետիսներ եկել էին Կարմիր գետի հովտից 1840-1860-ականներին հենց այն պատճառով, որ այդ շրջանում որսը քայքայվում էր, ինչը նշան էր հետագայում արևմուտք գնալու ծրագրի համար։ Երբ 1870 թվականին ստեղծվեց Մանիտոբան, շատ մետիսներ հիասթափված էին այն բանի համար, որ նրանք կարծում էին, որ իրենց նոր օրենքների և կյանքի ձևը չեղարկվում է նոր նահանգում և նրանք գաղթեցին Սասկաչևան գետի ավազան՝ այնտեղ բնակավայր հաստատելով և Գաբրիել Դումոնտին 1872 թվականին ընտրելով որպես Սենտ Լորանի խորհրդի առաջին նախագահ, որը մեղադրվում է գոմեշի տարեկան որսը կարգավորելու և տեղական այլ օրենքների կառավարման մեջ։

1875 թվականին տեղի մետիս որսորդները Հուդզոնի ծոցի աշխատակազմի գլխավորությամբ խախտեցին այս խորհրդի կողմից սահմանված որսորդական օրենքները` գոմեշներին հիմնական ճանապարհից առաջ որսալով։ Տեղական խորհրդի կողմից տուգանք է նշանակվել որսորդների համար, որոնք դիմել են տեղի մագիստրոս Լոուրենս Քլարկին։ Քլարկը, փաստորեն, Հուդզոնի ծոցում սպա էր, ուստի որսորդների կողքին մնալով՝ նա օգնություն խնդրեց Հյուսիս-արևմտյան լեռան ոստիկանությանը, որը հիսուն սպաներ ուղարկեց՝ ահաբեկելու և խարխլեց տեղական խորհուրդների հեղինակությունը հօգուտ Հուդզոնի ծոցի։ Շատ չանցած՝ Հյուսիսարևմտյան տարածքների կառավարության նստավայրը տեղափոխվեց Բաթլֆորդ, իսկ Հյուսիս-արևմուտքում տեղադրված ոստիկանության ամրոցը ստեղծվեց Դաք լճում։

1876 թվականին Կանադայի կառավարության և տեղական կրի ժողովուրդների միջև կնքվեց պայմանագիր (Պայմանագիր 6), և չնայած որոշ մարդկանց կողմից գոմեշի որսի և հողի սեփականության իրավունքի սահմանափակումները հաստատվեցին, նրանք, ի վերջո, չկարողացան դրանք կյանքի կոչել պայմանագրի գրավոր վարկածով։

Հյուսիս-արևմուտքի դիմադրությունը
--------------------------------

1877 թվականին Բաթլֆորդում կառավարության նոր նստավայրում ավագանու առաջին նիստում ընդունվեցին Սուրբ Լորանի նախորդ խորհրդի շատ օրենքներ՝ գոմեշների պաշտպանության համար, սակայն որսորդական այս սահմանափակումները չեն տարածվում ոչ բնիկ մետիսների վրա։ Համաձայն Պայմանագիր 6-ի պայմանավորվածության, այս օրենքները արդյունավետ միջոց չէին ամերիկյան շուկաներում որսի թիվն իջեցնելու համար։ Ըստ Հարավային Սասկաչևան գետի քարավանի ղեկավար Գաբրիել Դումոնտի, բիզոնը տարածաշրջանում վերացել էր մինչև 1878 թվականը։

1870-ականների վերջին և 1880-ականների սկզբին մի շարք կոչեր արվեցին մետիսների կողմից՝ ավելի լավ ներկայացված լինել կառավարությունում։ Շրջանում գտնվող ինքնաբուխ խմբերի հետ կնքված պայմանագրերը այդ ժամանակ ձայնի զգացում էին տալիս, և տարածքային կառավարումը իրականացվում էր եվրո-կանադական փոքրամասնության կողմից, որը իրեն անվանում էր «սպիտակ»՝ ի տարբերություն շատ տարածաշրջաններում մետիսների մեծամասնության։ 1883-ի ապրիլին տեղական խորհուրդը դեմ քվեարկեց Օտտավա պատվիրակություն ուղարկելու առաջարկությանը` նրանց իրավունքները պահանջելու համար, և փոխարենը աջակցեց Լուի Ռիելի` Կանադան վերադարձնելու փորձին։

Մինչև Լուի Ռիելի ժամանումը, Գարդին եպիսկոպոսից նամակ էր ուղարկվել վարչապետ Մակդոնալդին, որը ներկայացնում էր մետիսի բոլոր դժգոհություններն ու պահանջները Հարավային Սասկաչևան գետի ավազանում, ներառելով Սասկաչևան նահանգի կայացումը, Մետիսի ավանդական գետերի պատշաճ ուսումնասիրությունը և Ռիելի նշանակումը տարածքային խորհրդի կամ Կանադայի Սենատի անդամ։

Լուի Ռիելը ժամանել է Սասկաչևան 1884-ի հուլիսին։ Սեպտեմբերի 24-ին ստեղծվել է տոնական օր (հետագայում տեղափոխվել է հուլիսի 24-ը), Մետիսի հովանավոր սրբազանի հաստատման հետ մեկտեղ, և Ռիելը հանդիպել է բազմաթիվ խորհուրդների և անհատների հետ՝ նախքան այդ` մարտի 18-ին հայտարարելկառավարության ժամանակավոր հաստատման մասին։ Մարտի 26-ին, այս ժամանակավոր կառավարության անդամ Գաբրիել Դումոնտը, մի փոքր բանակով գրավեց Դաք լիճը՝ հետ մղելով Հյուսիսարևմտյան հեծյալ ոստիկանությունը, դրանով իսկ սկսելով հյուսիս-արևմտյան դիմադրությունը։

Քաղաքական սահմաններ
-------------------

Ռուպերտի երկիրը դարձավ առաջին արևմտյան տարածքը Անգլիայի վերահսկողության տակ 1670 թվականին, երբ Անգլիայի թագավոր Չարլզ Երկրորդը Հուդզոնի ծոցում թափվող հողերը հանձնեց Հուդզոնի ծոցի մեջ մտնող նահանգապետին և ընկերությանը հետաքրքրող արկածախնդիրներին (այսինքն՝ Հուդզոնի ծոցի ընկերությանը)։ Հողի այս տարածքը հայտնի դարձավ որպես «Ռուպերտի երկիր»` ի պատիվ արքայազն Չարլզի զարմիկ Ռայնի արքայազն Ռուպերտի, որը Ընկերության առաջին նահանգապետն էր։

Հյուսիսարևմտյան տարածքները բաժանվել են շրջանների 1870-ին։ Ալբերտայի, Ասինիբոինիի, Աթաբասկայի և Սասկաչևանի ժամանակավոր շրջաններն էին 1882-ին ստեղծված Հյուսիսարևմտյան տարածքների թաղամասերը։ Նրանց անվանում էին ժամանակավոր թաղամասեր` դրանք տարբերելու Քեվաթինի շրջանից, որն ուներ ինքնավար հարաբերություններ NWT (Հյուսիսարևմտյան տարածքների շրջաններ) վարչակազմի հետ։ Հյուսիսարևմտյան տարածքների անկայունության պատճառով այն բաժանվեց ավելի վարչական շրջանների։ 1895 թվականին հետևեց Ֆրանկլինի շրջանը, Ունգավայի շրջանը և Մակենզիի շրջանը, որոնք բոլորն էլ NWT-ի մաս էին կազմում։ Այս ամսաթվով Աթաբասկայի ժամանակավոր շրջանը տարածվել էր նույնքան արևմուտք, որքան սկզբնական մերիդիան էր meridian:

Ներգաղթի և բնակեցման դարաշրջան
------------------------------

Կատեգորիա:Կանադայի ազգեր

Բնակավայրերի նախշերը սերտորեն կապված էին տրանսպորտի (հատկապես երկաթուղիների) առկայության և հողի բերրիության հետ։ Էթնիկ խմբերը հակված էին կարգավորվել միասին, այնպես որ նրանք կարող էին կառուցել աջակցության ցանցեր կրոնի, լեզվի, սովորույթների և ամուսնության գործընկերներ գտնելու համար։

### Ճանապարհորդական երթուղիներ

Երբ երկաթուղիների գծագրիչները անցան, նրանք սկզբում առաջարկեցին երթուղային վաղ հեռագրային գծին հետևող երթուղի։ Այնուամենայնիվ, մի շարք պատմական գործոններ փոխեցին այս ճանապարհը։ Վիննիպեգից դեպի Կալգարի ճանապարհորդությունն ավելի հեշտ էր հարավային գետերի միջով կատարել, քան վեր բարձրանալով դեպի Բաթլֆորդ և Էդմոնտոն։ Երկաթուղու հարավային ճանապարհը անցավ 1882-ին՝ Փայլ օֆ Բոնս գյուղով։ 1903 թվականին երկաթուղով բնակիչների ներհոսքը մեծացրեց քաղաքի բնակչությունը, իսկ Փայլ օֆ Բոնսը այժմ հայտնի էր որպես Ռեջայնա։ 1905-ին, երբ Սասկաչևանը դարձավ նահանգ, Ռեջայնան անվանվեց մայրաքաղաք։ Ներգաղթը ազդարարվում էր Ներգաղթի հարցերով Ներքին գործերի նախարար Քլիֆորդ Սիֆթոնի կողմից առաջ քաշված զանգվածային արշավում (1896–1905), որը 1872-ին գործի դրեց Կանադայի տնային գործողությունը, «Դոմինիոն հողեր» օրենքը։ Երկաթուղին կյանքի կոչեց բնակավայրեր, որոնք արագորեն զարգանում էին և նմանվում գյուղերի և քաղաքների։ Սովորաբար շատ փոքր համայնքներ էին տարածվում 10–12 մղոն հեռավորության վրա (հեռավորությունը, որը կարելի էր հեշտությամբ ձիով և զամբյուղով անցնել)։

### Ներգաղթի քաղաքականություն

Դաշնային կառավարության, Կանադական Խաղաղ օվկիանոսի երկաթուղու, Հուդզոնի ծոցի ընկերության և հարակից ցամաքային ընկերությունների կողմից սահմանված կարգավորիչ քաղաքականությունը խրախուսեց ներգաղթը։ Առանցքային իրադարձությունն այն էր, որ ընդունեց ամերիկյան տնային տնտեսության մասին օրենքը՝ առանց որևէ գնով 160 ակր հողատարածք առաջարկելով 18 տարեկանից բարձր տղամարդկանց (կամ ընտանիքի ղեկավարի կնոջը), որն այնտեղ բնակություն կհաստատեր։ Դրամատիկական գովազդային արշավները եղան ծերության մեջ ապրելու առավելություններ։ Հնարավոր ներգաղթյալները կարդում են թռուցիկների մասին տեղեկությունները, որոնք նկարել է Կանադան որպես Եդեմի իսկական պարտեզ և ընդգծել գյուղատնտեսական փորձաքննության անհրաժեշտությունը։ Ներգաղթի հանձնակատարի կողմից Նոր-Արևմտյան ֆերմայում հայտարարությունները ենթադրում էին, որ արևմտյան հողը օրհնվում էր ջրով, փայտով, ոսկով, արծաթով, երկաթով, պղնձով և վառելիքի էժան ածուխով, որոնք բոլորն էլ պատրաստ էին ձեռքին։ Իրականությունը շատ ավելի կոշտ էր, հատկապես առաջին ժամանողների համար, ովքեր ապրում էին ծղոտե տներում։ Այնուամենայնիվ, արևելյան ժողովուրդների գումարները, որոնք տրվեցին 1913-ից մինչև 1913 թվականը, օգնեցին երկարաժամկետ Սասկաչևանի ֆերմերների հիփոթեքային վարկերը մարելու գործում, որոնք հասել էին 65 միլիոն դոլարի։

### Էթնիկություն

Իշխող խմբերը կազմվում էին բրիտանացի բնակիչներից` ժամանած Արևելյան Կանադայից և Բրիտանիայից, որոնք կազմում էին 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարասկզբի բնակչության մոտ 50%-ը։ Նրանք գլխավոր դեր խաղացին հասարակության, տնտեսության և կառավարման հիմնական ինստիտուտների կայացման գործում։ Մարդկանց մոտ մեկ տասներորդը իռլանդացիներ էին, ավելի շատ բողոքականներ ինտեգրվում էին անգլիացի և շոտլանդական բողոքականների հետ, իսկ ավելի քիչ քանակությամբ կաթոլիկներ, որոնք վերահսկում էին նահանգի Կաթոլիկ եկեղեցին։

#### Բլոկներ և գաղութներ

Մինչև 1930 թվականը Սասկաչևանում, հիմնականում հյուսիս-կենտրոնական շրջանում, գործում էին 19 հիմնական էթնո-կրոնական դաշինքների բնակավայրեր։ Կար յոթ ֆրանսիացի, մեկ գերմանացի կաթոլիկ, երկու մենոնիտ, երկու հութերիտ, երեք ուկրաինացի-լեհ, մեկ ռուս դուխոբոր և երկու սկանդինավցի։ Նրանք մեծապես ապրում էին 75-150 բնակչություն ունեցող փոքր հութերական գաղութներից մինչև Սուրբ Պետրոսի գաղութ ընկած տարածքում, որը ներառում էր հիսունվեց քաղաքներ (ավելի քան երկու հազար քառակուսի մղոն) և ընդգրկում էր գերմանական ծագում ունեցող շուրջ 9,500 կաթոլիկներ։

Սասկաչևան նահանգի ժամանակավոր շրջանի հյուսիս-արևմուտքում՝ NWT-ում, Ներքին գործերի նախարար Քլիֆթոն Սիֆթոնը 1899-ին ստեղծեց Ռուսաստանի Դուխոբորի 7400 բնակիչների համար դաշինքների գաղութներ։ Փիթեր Վերիգինը ժամանել է 1902-ին և դարձել առաջնորդ։ Իրենց տարօրինակ պահվածքից հասարակական կարծիքը կածես թե խորթացավ (օրինակ՝ մերկ բողոքի երթերը), իսկ կառավարությունը 1907-ին խլեց իրենց ստացած հողերի մեծ մասը։ Վերիգինը նրանց մեծ մասը տանում էր Բրիտանական Կոլումբիա։

1884-ին Ռոլանդերի Ռանչը հիմնադրեց Սասկաչևանի նահանգի ջենտլմենների կենցաղը Ուայթվուդում և Ֆրանսիական նահանգի Սուրբ Հուբերտ քաղաքը։ Նրանք ձգտում էին ստեղծել մի շարք առևտրային ձեռնարկություններ, այդ թվում` խճաքարի վերամշակման գործարան, Գրույեր պանրի գործարանը, շաքարի ճակնդեղի ձեռնարկությունը և իրականացնել ձիաբուծություն։ Նրանք ժամանակ առ ժամանակ շփվում էին անգլիական գաղութի՝ Քաննինգթոն Մանորի հետ։ 1880-ականներին Էդվարդ Փիրսը փորձեց վերաբնակեցնել 1880-ական թվականներին Քաննինգթոն Մանոր քաղաքում բնակվող Վիկտորիանյան վաղ շրջանը, որն այժմ պահպանվում է որպես Քանինգթոն Մանոր գավառական պարկ։

Բարի գաղութարարները 1903-ին շարժվեցին դեպի հյուսիս և բնակություն հաստատեցին Բրիտանիայում, որն այժմ հայտնի է որպես Սասկաչևան նահանգի Լլոյդմինսթեր։

#### Գերմանացիները

2006-ին, Կանադացիները, գերմանական նախնիների հետ, մեծամասնություն են կազմում Փրեյրիի նահանգների նշված մասերում (դեղին գույնով գոտիներ): Ուկրաինայի հենակետերը կանաչ են, բրիտանականները` վարդագույն, առաջին ազգերինը` շագանակագույն:
Գերմանացի բնակիչները եկել էին հիմնականում Ռուսաստանից, իսկ 1914-ից հետո նաև՝ Հյուսիսային և Հարավային Դակոտայի գերմանա-ամերիկյան բնակավայրերից։ Նրանք եկել են ոչ թե որպես մեծ խմբեր, այլ որպես ընտանիքի անդամներ, որտեղ առաջին ներգաղթողները կգտնեին համապատասխան վայրեր և կուղարկեին մյուսներին։ Նրանք ձևավորեցին կոմպակտ գերմանախոս համայնքներ, որոնք կառուցվեցին իրենց կաթոլիկ կամ լութերական եկեղեցիների շուրջը և հիմա էլ շարունակում են հին աշխարհի սովորույթները։ Նրանք ֆերմերներ էին, որոնք ցորենի մշակությամբ էին զբաղվում։ Ռուսաստանից, Բուկովինայից և Ռումինական Դոբրուդջայից ժամանածները ստեղծեցին իրենց գյուղերը Ռեջայնայից արևելք` 40 մղոն հեռավորության վրա։

Գերմանացիները գործել են ծխական դպրոցներ, հիմնականում պահպանելու իրենց կրոնական հավատը։ Հաճախ նրանք առաջարկում էին գերմաներենի շաբաթական միայն մեկ ժամ ուսուցում, բայց դասեը միշտ կրում էին կրոնի լայն ընդգրկում։ Մինչև 1910 թվականը գերմանացի կաթոլիկ երեխաների մեծամասնությունը հաճախում էր դպրոցներ, որոնք ամբողջությամբ դասավանդվում էին անգլերենով։ 1990–1930 թվականների շրջանում գերմանացի կաթոլիկները հիմնականում քվեարկեցին Լիբերալ տոմսի օգտին (այլ ոչ թե Գավառի իրավունքների ու պահպանողական տոմսերի)՝ լիբերալներին համարելով ավելի պատրաստակամ կրոնական փոքրամասնությունները պաշտպանելու համար։ Ժամանակ առ ժամանակ նրանք քվեարկում էին պահպանողականների կամ անկախ թեկնածուների օգտին, ովքեր ավելի մեծ աջակցություն էին ցուցաբերում դպրոցների պետական ֆինանսավորմանը։ Նացիստական Գերմանիան համակարգված ջանքեր գործադրեց 1930-ական թվականներին Սասկաչևանի գերմանացիների շրջանում` հայհոյելու համար։ 1%-ից ավելի քիչ մասը հավանություն տվեց իրենց զեկույցին, բայց ոմանք գաղթեցին Գերմանիա, նախքան 1939-ին նացիստական տրամադրությունների ճնշումը։

#### Ուկրաինացիներ

Սուրբ Ջորջ ուկրաինական կաթոլիկ տաճար, Սասկատուն:
1911 թվականին Սասկաչևանում բնակվում էր 22,300 ուկրաինացի, իսկ 1921-ին՝ 28,100: Միայն Մանիտոբան ուներ ավելի մեծ թվեր։ 1921 թվականին 107,000 ուկրաինացիներ, ազգովի, 1981-ին աճեցին մինչև 530,000, այդ թվում՝ Սասկաչևանում՝ 101,000՞

Ուկրաինացիները, որոնք այդ ժամանակ հաճախ անվանվում էին «ռութենացիներ», սկսեցին մեծ թվերով ժամանել 1890-ականներին։ Նրանք եկան որպես ֆերմերներ և ակտիվորեն կառուցեցին եկեղեցիներ։ Նրանց դիմումները ուկրաիներեն հանրային դպրոցների համար հաճախ մերժվում էին տեղի պաշտոնյաների կողմից։

1914 թվականին ուկրաինացի տղամարդիկ Կանադայի քաղաքացի չեն եղել, բայց Ավստրո-Հունգարիա թշնամական ազգի սուբյեկտ էին։ Շատերը գործազուրկ էին։ Կառավարությունը միջնորդել է մոտ 5000 տղամարդու, հիմնականում նրանց, ովքեր բռնության էին ենթարկվել` փորձելով հատել սահմանը դեպի ԱՄՆ (թշնամի օտարերկրացու երկիրը լքելը անօրինական էր)։ Նրանց հանձնարարվեց դաշնային և նահանգային հանրային մասշտաբների աշխատանք կատարել, ինչպես նաև երկաթուղիների ոլորտում

Կրոնականորեն ուկրաինացիները բաժանվեցին երկու կաթոլիկ և երկու ուղղափառ դավանանքների։ Վերջիններից մեկը «Կանադայի ուկրաինական ուղղափառ եկեղեցին» էր, որը հիմնադրվել է 1918-ին՝ նպատակ ունենալով պաշտպանել մարդկանց շահերը՝ ընդդեմ խտրականության և ճնշման այն տեսակին, որը նոր էին զգացել ուկրաինացիները։

Երկրորդ աշխարհամարտից ի վեր ուկրաինացիները հիմնականում ձուլվել են կանադական մշակույթին։

##### Ձուլում և նատիվիզմ

1910–1930 թվականներին կրթության նահանգային վարչությունը համակարգված ջանքեր էր գործադրում անգլիախոս դպրոցներում ուսուցիչներ ընդունելու, էթնիկ խմբերը կանադականացնելու, անգլերենի օգտագործման և բրիտանական արժեքների ուսուցանելու համար։ Ուսուցիչը պետք է լիներ մանկավարժ, միսիոներ և Կանադայի օրինակելի քաղաքացի։

Կու-կլուքս-կլանը 1926 թվականի տեղափոխվեց հյուսիս` դեպի Պրերիաներ, և հատկապես ուժեղ եղավ Բրիտանիայի Սասկաչևանի բնակիչների շրջանում։ Այն կառուցվել է էթնիկ նախապաշարմունքների վրա, բայց ունեցել է մի քանի գլխավոր հաջողություններ։ Այն իր գագաթնակետին հասավ 1927–1930-ին, երբ ձևավորվեց բառապաշար, որը քննարկում էր լեզվի, աղանդավորության, ներգաղթի և բնական ռեսուրսների վերահսկման խնդիրները։ Այն կրկին ու կրկին զգուշացնում էր «կաթոլիկ սյուժեների մասին», բայց անէացավ այն ժամանակ, երբ Մեծ ճգնաժամը հարվածեց, և դավադրողներին ուշադրությունը կենտրոնացնում էին արևելյան քաղաքների ու բանկիրների վրա։

#### Ընտանիքներ

Գենդերային դերերը կտրուկ սահմանված էին։ Մարդիկ հիմնականում պատասխանատու էին երկիրը ծաղկեցնելու համար. ցանք և բերքատվություն, տների կառուցում, գնում, սարքավորումների շահագործում և վերանորոգում, ֆինանսների կառավարում։ Սկզբում կային շատ միայնակ տղամարդիկ, կամ ամուսիններ, որոնց կանայք դեռ արևելքում էին, բայց նրանք ծանր ժամանակներ էին ապրում։ Նրանք այդժամ գիտակցեցին կնոջ կարիքը։ 1901-ին կար 19,200 ընտանիք, բայց միայն 15 տարի անց թիվն աճեց և հասավ 150.300-ի։ Կանայք գլխավոր դեր խաղացին ծովային շրջանի կարգավորման գործում։ Նրանց ջանքերը, հմտությունները և կոշտ միջավայրին հարմարվելու ունակությունը վճռորոշ էին մարտահրավերներին դիմակայելու հարցում։ Նրանք պատրաստում էին բանջարեղեն, լոբի և խոզապուխտ, կարում էին հագուստներ, երեխաներին մեծացնում, մաքրում, մշակում այգին, բերքահավաքի ժամանակ օգնում էին և բոլորին բուժում առողջանալու համար։ Մինչ գերակշռող հայրապետական վերաբերմունքը, օրենսդրությունը և տնտեսական սկզբունքները մշուշոտում, մթնեցնում էին կանանց ներդրումները, ֆերմերային կանանց կողմից ցուցաբերած ճկունությունը. արդյունավետ և ոչ արտադրական աշխատանք կատարելիս վճռորոշ էր ընտանեկան տնտեսությունների գոյատևման և, այդպիսով, ցորենի տնտեսության հաջողությունների համար։

Բնակչության պատմություն
-----------------------

Երբ Սասկաչևանը 1905 թվականին դարձավ նահանգ, խրախուսողներն ու քաղաքական գործիչները հայտարարեցին, որ հետագայում այն կդառնա Կանադայի ամենահզոր նահանգը։ Սասկաչևանը ձեռնամուխ եղավ գավառի կառուցապատման հավակնոտ ծրագրին՝ հիմնվելով իր անգլո-կանադական մշակույթի և արտահանման շուկայի համար ցորենի արտադրության վրա։ Բնակչությունը մինչև 1901 թվականից մինչև 1911 թվականը կրկնակի աճել է 91,000-ից 492,000-ը՝ շնորհիվ ԱՄՆ-ի, Գերմանիայի և Սկանդինավիայի ֆերմերների մեծ ներգաղթի։ Փորձեր են արվել նորեկներին ձուլելու բրիտանական կանադական մշակույթին և արժեքներին։

Բնակչությունը 1921-ին հասնում էր 758,000-ի և 1931-ին հասավ աճման գագաթնակետին։ Սակայն այն կորցրեց բնակչությունը Մեծ ճգնաժամի և պատերազմի տարիներին՝ 1951-ին, նվազելով և հասնելով 830,000-ի, այնուհետև դանդաղ բարձրացավ վերադառնալով՝ 1986 թվականից ի վեր կայուն պահելով մոտ մեկ միլիոն մարդ։

Մարզի էթնիկական պատմությունն ըստ նախնական տվյալների արտացոլվել է 2006 թվականին։ Ամենամեծ էթնիկ խմբերը կազմում էին գերմանացիները (30.0%), որին հաջորդում էին անգլիացիները (26.5%), շոտլանդացիները (19,2%), իռլանդացիները (15.3%), ուկրաինացիները (13.6%), ֆրանսիացիները (12.4%), Առաջին ազգերը (12.1%), նորվեգացիները (7.2%), լեհերը (6.0%), մետիսները (4.4%), հոլանդացիները (3,7%), ռուսները (3,7%) և շվեդները (3,5%)։ Հարցումներին մասնակցած մարդկանց մոտ 18.1%-ը նույնպես իրենց անվանել է կանադացի։

Պատկեր:Saskatchewan population growth.pngՍասկաչևանի բնակչությունը 1901-ից սկսած։
2001 թվականին ամենամեծ դավանանքը Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցին էր՝ 286.815 (30%), Կանադայի Միացյալ եկեղեցին՝ 187,450 (20%), և Լյութերացիները՝ 78,520 (8%): 148.535-ը (15,4%) պատասխանեցին, որ դավանանք չունեն։

1905-1930 թվականներ
-------------------

### Կառավարության կառուցվածքը

Հյուսիսարևմտյան տարածքների Ասինիբոինիի, Սասկաչևանի և Աթաբասկայի ժամանակավոր թաղամասերը 1905 թվականին միավորվել են Սասկաչևան նահանգում։ Սահմանների կառուցվածքը. արևմուտքում գտնվում է 4-րդ Մերիդիան, Կանադայի սահմանային գիծը, դեպի հյուսիս-հյուսիսարևմտյան տարածքներ-Սասկաչևան սահմանագիծը, իսկ արևելյան կողմում՝ 2-րդ Մերիդիան Մանիտոբա գավառի սահմանի հետ։

Վաղ կառավարությունը ձևավորեց տեղական կատարելագործված շրջաններ (հետագայում վերակառուցվելով գյուղական համայնքներում) ի սկզբանե` պաշտպանելու գարեջրից հրդեհներից, ճանապարհներ և կամուրջներ հաստատելու համար։ Երբ ստեղծվեցին տնային տնտեսություններ, և գյուղատնտեսական մեթոդները կատարելագործեցին համայնքը, և դրանք դանդաղորեն սկսեցին զարգանալ։ Լրացուցիչ դրամական ռեսուրսներով գյուղական համայնքները այսուհետ կարող են ստեղծել և հիմնել իրենց բնակիչների համար կրթության, եկեղեցիների, գերեզմանատների և առողջության խնամքի դպրոցներ։

### Քաղաքական պատմություն 1905–1919

1905-ի նահանգային ընտրություններում լիբերալները Սասկաչևանում շահեցին 25 տեղերից 16-ը։ Սասկաչևանի կառավարությունը 1909 թվականին գնեց «Bell» հեռախոսային ընկերությունը, որի կառավարությունը տիրապետում էր միջքաղաքային գծերին և տեղական ծառայությունը թողնում էր քաղաքային մակարդակում կազմակերպված փոքր ընկերություններին։ Վարչապետ Թոմաս Վալտեր Սքոթը գերադասել է կառավարության աջակցությունը բացահայտ սեփականության նկատմամբ, քանի որ նա կարծում էր, որ ձեռնարկություններն ավելի լավ են աշխատում, եթե քաղաքացիները ունենան իրենց գործը վարելու մասնաբաժին։ Նա 1911 թվականին ստեղծեց «Սասկաչևան» կոոպերատիվ վերելակի ընկերությունը։ Չնայած ֆերմերային խմբերի ճնշմանը `հացահատիկային արտահանման գործընթացում կառավարության անմիջական ներգրավման համար, Սքոթի կառավարությունը որոշեց գումար տրամադրել գյուղացին պատկանող վերելակային ընկերությանը։ 1909-ին Սասկաչևանը երկաթուղային ընկերություններին պարտատոմսերի երաշխիքներ էր տալիս մասնաճյուղային գծերի կառուցման համար՝ մեղմելով գյուղացիների մտավախությունները, ովքեր դժվարանում էին վագոնով իրենց ցորենը շուկա դուրս բերել։

1914-ին Առաջին համաշխարհային պատերազմի մեկնարկին ընդառաջ Ռեջինայում քաղաքային բարեփոխումների շարժումները կախված էին բիզնեսի և մասնագիտական խմբերի աջակցությունից։ Քաղաքային պլանավորումը, տեղական ինքնակառավարման մարմինների բարեփոխումը և կոմունալ ծառայություններ մատուցող համայնքներին սեփականության իրավունքը ավելի լայն աջակցություն են ցուցաբերել այս երկու խմբերի կողմից, հաճախ այնպիսի կազմակերպությունների միջոցով, ինչպիսիք են Առևտրի խորհուրդը։ Եկեղեցիների հետ կապված բողոքական և այլ Հասարակական կոմունալ ծառայությունները հիմնականում աջակցում էին սոցիալական բարօրությանն ու բնակարանային ոլորտի բարեփոխումներին, բայց նրանք սովորաբար ավելի քիչ հաջողակ էին իրենց բարեփոխումները իրականացնելու մեջ։

Մարզը հայրենասիրական ոգևորությամբ արձագանքեց Առաջին աշխարհամարտին 1914-ին և վայելեց արդյունքի հասած տնտեսական բումը։ Կրկնակի եռապատկվեց ցորենի գինը և հողատարածքի սերմացուի գինը։ Զոհաբերության պատերազմական ոգին ուժեղացրեց սոցիալական բարեփոխումների շարժումները, որոնք նախորդել էին պատերազմը և այժմ իրականացել։ Սասկաչևանը կանանց իրավունք տվեց քվեարկել 1916-ին և 1916-ի վերջում հանրաքվե անցկացրեց՝ ալկոհոլի վաճառքը արգելելու համար։

Հայրենասիրությունը նաև գավառի բոլոր բնակիչների համար ստեղծեց ընդհանուր լեզու՝ անգլերեն։ Պատերազմն առաջին պլան բերեց էթնիկ վախը, և գոյատևման բնազդը զարգացրեց կանադական ինքնության անհրաժեշտությունը։

### 1919–1939 թվականներ

Պատերազմից հետո տեղի ունեցած տնտեսական վթարը ստեղծեց զայրացած ագրարային բողոքական շարժում։ Պրերիաների ֆերմերները վաղուց իրենց հզոր կորպորացիաների՝ հացահատիկային ընկերությունների, բանկերի և երկաթուղիների զոհ էին համարում, որոնք բոլորը տեղակայված էին Տորոնտոյում և Մոնրեալում։ Արդյունաբերողների և ֆինանսիստների վրա կատարված հարձակումները մեղադրում են բարձր սակագները, որոնք մշակվել են արտադրողներին գյուղացիների հաշվին պաշտպանելու համար։ Պատերազմի ընթացքում ֆերմերները կրկնակի դավաճանություն էին զգում։ Դաշնային կառավարությունը նախ խոստացավ ազատել իրենց որդիներին պարտադիր զինվորական ծառայությունից, այնուհետև չեղյալ հայտարարեց ազատումը։ Գյուղացիների ցրված վրդովմունքը հանգեցրեց մի քանի նահանգներում առաջադիմական կուսակցության ստեղծմանը. այն 64-ին ուղարկեց Օտտավայի 1921-ի ընդհանուր ընտրություններին։

Ցորենի գինը վերահսկելու ցանկություն ունենալով 1923–1924-ին 46000 ֆերմերներ միացան՝ հիմնելու «Սասկաչևանի կոոպերատիվ ցորեն արտադրողներ» — Սասկաչևանի ցորենի լողավազանը, որը գնել էր գրեթե բոլորի ցորենը և այն պահում էր վերելակներում՝ լավագույն գնով։ Լողավազանը ֆինանսականապես փլուզվել է 1931 թվականին, և դաշնային կառավարությունը ստիպված էր ծածկել կորուստները. գործարանը շարունակում էր գործել որպես ֆերմերներին պատկանող վերելակների ցանց։ Այն առաջ բերեց գյուղատնտեսության զարգացման ոլորտում իրականացվող բարեփոխումների օրակարգ՝ այլ ծրագրերի շարքում ընդգրկելով շրջանների լիաժամկետ ներկայացուցիչներ կամ դաշտային աշխատողներ, որոնք խթանում էին կրթությունը, գյուղացիական սարքավորումների ցուցադրությունները, համայնքային խնջույքներն ու հանրահավաքները և կոոպերատիվի ապահովագրությունը։

«Մռնչացող քսանականները» տեսնում էին էթնիկ լարվածություն և աննախադեպ բարգավաճում։ Բոուլինգի գործողությունները, Ալ Կապոնի նման գանգստերները և վիսկիի մաքսանենգությամբ զբաղվող ստորգետնյա առևտուրը օգտագործել են Կիպարիսի բլուրների շուրջը եղած քարանձավները, և «Soo Line» երկաթուղին, որն ավարտվում է Մուս-Ջոյում, «Հյուսիսային Սին քաղաքը» կամ «Փոքր Չիկագոն»։ Բրոնֆմանի ընտանիքը հարստացավ արգելքի ժամանակ՝ լիկյորը ԱՄՆ-ով տեղափոխելու միջոցով, որտեղ այն ապօրինի էր։ Եղբայրներ Սեմի և Հարիի գլխավորությամբ ընտանիքն իր գործողությունների մեծ մասը հիմնեց Յորքթոնից և Ռեջայնայից դուրս՝ միաժամանակ պահեստ պահելով Մուս-Ջոյում։

Սասկաչևանի հացահատիկային մշակաբույսերի ասոցիացիան աշխատում էր նահանգային լիբերալների հետ և նրանց ղեկավարում էր մինչև 1929 թվականը, երբ շարունակում էր գործել պահպանողականների կողմից ղեկավարվող ժամանակավոր կոալիցիան։ Ցորենի գները վերականգնվել են 1920-ականների վերջին, որոնք համարվում էին ոսկե տարիներ։ Մինչև 1927 թվականը Սասկաչևանը գավառների շարքում առաջինն էր ցորենի, վարսակի, տարեկանի և կտավատի, ինչպես նաև` բանջարեղենի արտադրության մեջ։ Եվ որ ամենակարևորն է` առաջինն էր մեկ շնչին բաժին ընկնող ունեցվածքի թվով։ 1931 թվականին 922,000 բնակչությամբ 3-րդ տեղն էր զբաղեցնում՝ զիջելով միայն Օնտարիոյին և Քվեբեկին։

Մեծ ճգնաժամը ծանր հարվածեց Պրերիաներին, հատկապես, երբ այն զուգորդվում էր Կեղտոտ երեսունների երաշտի հետ։ Ցորենի համաշխարհային շուկան փլուզվեց, իսկ մեկ շնչի հաշվով եկամուտները նվազեցին 75%-ով։ Հազարավոր մարդիկ արտագաղթել են ընտանիքից, քանի որ այլևս հնարավոր չէր աջակցություն ստանալ ընդհանուր համայնքի համար։ 1937 թվականին մարզում օգնության ծախսերը գերազանցեցին 40 մլն դոլարը՝ 1939 թվականի մարզային բյուջեն կազմելով ընդհանուր 23 միլիոն դոլար։ Ճնշված կառավարությունը վաճառքի նոր 2% հարկ էր սահմանել՝ այն մուրհակների դիմաց, որոնք տրվել էին ուսուցիչներին՝ աշխատավարձերի փոխարեն, մուրհակները վաճառելու համար։

1930-ին Սասկաչևանը նախաձեռնել է մի շարք «աշխատելու համար» սխեմաներ, որոնք նախատեսված են գործազուրկներին որակյալ աշխատանքով ապահովելու համար։ Ֆինանսավորվող քաղաքային, մարզային և դաշնային աղբյուրներից, բայց քաղաքի կողմից գործարկված, նախագծերն ի սկզբանե գործազրկությունը հասցնում էին կառավարելի մակարդակների։ Մինչև 1932 թվականը փորձագետների մեծ մասը ճգնաժամը տեսնում էր որպես ժամանակավոր անոմալիա, կարճաժամկետ արտակարգ իրավիճակ։ 1932-ին ճգնաժամը ավելի էր վատթարանում, իսկ հեռանկարներ չկային։ 1932 թվականի գարնանը դաշնային և նահանգային կառավարությունները, եկամուտների պակաս ունենալու արդյունքում ստիպված եղան հրաժարվել թանկարժեք հասարակական աշխատանքներից՝ կանխիկ և ապառիկ ավելի էժան, ավելի արդյունավետ անմիջական օգնություն ստանալու համար։ Քաղաքներում արմատական ակտիվությունը հանգեցրեց Էստևանի և Ռեջինայի խռովության։

Վերջապես 1939 թվականից հետո բարգավաճում եղավ, երբ ֆերմերային գները բարձրացան, և Սասկաչևանը ընկավ պատերազմի մեջ։

### Հասարակական կառուցվածք, 1940–50-ականներ

1940 թվականի վերջին նահանգը խիստ գյուղական էր, սպասարկման քաղաքներն ու գյուղերը շատ փոքր էին։ Մարդկանց երկու երրորդը ապրում էր տնտեսություններում։ Ավելի քան 1000 մարդ բնակվում էր քաղաքներում կամ գյուղերում։ Եվս 15%-ը ապրում էր չորս փոքր քաղաքներում. մայրաքաղաք Ռեջայնան ուներ 58000 բնակչություն, Մուս-Ջոն, որը գտնվում էր Ռեջայնայից քառասուն մղոն դեպի արևմուտք, ուներ 20000 բնակչություն, Սասկատունը՝ համալսարանի տունը, 43000 բնակչություն ուներ և Պրինս-Ալբերտը հյուսիսում՝ 13000 մարդ։ Համայնքները քաղաքների ավելի մեծ տարբերակներն էին. դրանք հիմնականում գյուղական բնակավայրերին սպասարկող առևտրի կենտրոններ էին։ Երկաթուղիները, մեծածախ առևտուրը և մանրածախ առևտուրը զբաղեցնում էին քաղաքային աշխատողների մեծ մասը։

Քաղաքներում որոշումներ կայացնող փոքր տնտեսական ուժեր կենտրոնացած էին։ Փոքր քաղաքային վերին ու միջին դասը կազմված էր ազգային բանկերի ու կորպորացիաների մասնագետներից և մասնաճյուղի ղեկավարներից, տեղական տեղական արտադրական կամ առևտրային կազմակերպությունների ղեկավարներից։ Բանկեր որպես այդպիսին հիմնականում չկային, կային բանկերի մասնաճյուղեր, որոնք դեպի արևելք էին կենտրոնացած։ Առաջատար խանութները ազգային ցանցերի մասնաճյուղեր էին, հատկապես Էյթոնի, Սիմփսոնի, Հուդզոնի ծոց ընկերությունը։ Գյուղացուն և քաղաքաբնակների համար նման անունները խորհրդանշում են արևելյան բիզնեսի աշխարհը, որը վերահսկում է նրանց ճակատագիրը. այն քաղաքական վախերի թիրախ դարձավ։

Համատարած սոցիալական և տնտեսական հավասարությունը բնութագրում էր գյուղական բնակավայրերին։ Կտրուկ տատանումներ կային հարուստ հարավի և աղքատ հյուսիսի միջև։ Հիմնականում լավ հողատարածքների ֆերմերները ավելի հարուստ էին. 640 հեկտար խոշոր ֆերմերային տնտեսությունները (2,6 քառ/կմ-4,9 քառ/կմ) գերակշռում էին հարուստ Ռեջայնա հարթավայրում և Սասկատունից արևմուտք գտնվող Ռոզթաուն շրջանում։ 160 հեկտար փոքր ֆերմերային տնտեսությունները (0,65 քառ/կմ-1,3 քառ/կմ) բնորոշ էին հյուսիսային աղքատ շրջաններին, որոնք ունեին շատ փոքր արդյունքով՝ նույնիսկ այն տարիներին, երբ եղանակը լավ էր։ Մարզի ներսում միջին հաշվարկային հողի գնահատումը տատանվում էր ամենաաղքատ գյուղական համայնքների համար 9, իսկ ամենահարուստների համար 76-ի միջև։ Ցանկացած մեկ գյուղական համայնքում, սակայն, հողային արժեքի տատանումները փոքր են, քանի որ ֆերմերային տնտեսությունների մեծամասնության կազմում հողի և անձրևի կլիմայական նույն պայմաններն են։ Եկամտի տարբերություններ կային առանձին գյուղական համայնքներում, բայց դրանք այնքան էլ մեծ չէին, որպեսզի հանգեցնեին սոցիալական հստակ դասերի առաջացմանը։ Քիչ էին վարձու ձեռքեըր, իսկ վարձակալող ֆերմերները հիմնականում 40 տարեկանից ցածր տղամարդիկ էին, ովքեր ակնկալում էին, որ վերջապես գնելու կամ ժառանգելու են հողեր։

1945-ից հետո մեխանիզացիան այդպիսով փոխեց Սասկաչևանի ընդհանուր բնութագիրը։ Այժմ մատչելի էին կոմբինատները և մեքենայացված գյուղացիական տնտեսությունները, ֆերմերային տնտեսությունները մեծացան և ավելի շատ ժողովուրդ տեղափոխվեց քաղաքային կենտրոններ։ Արդեն իսկ հաստատուն դարձած դպրոցը փակվեց՝ սովորողներին հնարավորություն ընձեռելով քաղաքի ավելի արդյունաբերական կամ համախմբված դպրոցում սովորելու, որն ավելի շատ ռեսուրսներ էր տրամադրում տեխնոլոգիական զարգացման համար։ Տեխնոլոգիայի աճը և բարելավումը ճանապարհ են հարթել Սասկաչևանի ժամանակակից հասարակության համար։

Թոմի Դուգլասը և CCF- ն
----------------------

Առաջացավ նոր քաղաքական շարժում՝ Կոոպերատիվ Համագործակցության ֆեդերացիա, որի 1933 թվականի մանիֆեստը խոստացավ արմատախիլ անել կապիտալիզմը և գործարկել «սոցիալականացված պլանավորման լիարժեք ծրագիր, որը կհանգեցնի Կանադայում համագործակցության հաստատմանը»։ Թոմմի Դուգլասը (1904–1986), աշխատավոր դասակարգից ծագած բապտիստական նախարարը, 1944 թվականին կանգնեց Կոոպերատիվ Համագործակցության ֆեդերացիա իշխանության գլուխ և պահեց իշխանությունը մինչև 1961 թվականը։ Դուգլասը ղեկավարեց Կանադայում ընտրված առաջին սոցիալիստական կառավարությունը և ճանաչվեց որպես սոցիալականացված բժշկության հայր և առաջնորդ, որը ժողովրդավարական սոցիալիզմը դնում է Կանադայի քաղաքականության հիմնական կազմում։

Սասկաչևանի Կոոպերատիվ Համագործակցության ֆեդերացիան 1944-ի հունիսին շահեց «Pocket Platform»՝ կոչ անելով սեփականացնել տունը և կրճատել պարտքերը, բարձրացնել ծերության կենսաթոշակները, մեծացնել մայրերի նպաստի և հաշմանդամության խնամքի համար տրամադրվող գումարը, տարածել պետական բժշկական, ատամնաբուժական և հիվանդանոցային ծառայությունների, հավասար կրթության, ազատ խոսքի և կրոնի իրավունքները բոլորի վրա, խրախուսել կոլեկտիվ գործարքները և տնտեսական կոոպերատիվներիը։ Կոոպերատիվ Համագործակցության ֆեդերացիան, չնայած հռետորականորեն սոցիալիստ էր, չէր ազգայնացնում բանկային կամ արդյունաբերական ոլորտը. այն ձգտում էր խառը տնտեսության, ներառյալ պետական, մասնավոր և համագործակցային ոլորտները, որոնք մեծ դեր են խաղում մասնավոր սեփականության համար նորարարության և մրցակցության մեջ։ Օրինակ, իր առաջին ժամկետում Կոոպերատիվ Համագործակցության ֆեդերացիան ընդունեց գյուղացիական անվտանգության մասին ակտ, որը կանխում է բանկերին և հիփոթեքային ընկերություններին ընտանեկան տնտեսությունները բռնագանձելուց։

Կոոպերատիվ Համագործակցության ֆեդերացիայի կառավարությունը ներմուծեց նաև Հյուսիսային Ամերիկայում գործող ամենաամշակութային արհմիությունը։ Սասկաչևանը դարձավ առաջին նահանգը, որը քաղաքացիական ծառայողներին թույլ տվեց կազմակերպել արհմիություններ (1944), առաջինը ամրագրելով իրավունքներ, օրինագծեր, որոնք արգելում են ռասայի կամ դավանանքի խտրականությունը (1947), առաջինը, որն իրականացրեց պարտադիր պետական ավտոմոբիլային ապահովագրությունը (1946), և առաջինը, որը ստեղծեց հիվանդանոցային ապահովագրության պլանը (1947)։

Կոոպերատիվ Համագործակցության ֆեդերացիան արդյունավետության վրա հիմնված պլանավորում կատարելու համար էր ստեղծված։ Դուգլասը ստեղծեց Տնտեսական խորհրդատվության և պլանավորման խորհուրդ, կաբինետ, հանձնաժողով՝ ունենալով օժանդակ քարտուղարություն, որը պատասխանատու կլինի մարզի համար տնտեսական զարգացման ռազմավարությունների պլանավորման և ընդհանուր քաղաքականության և ծրագրերի գնահատման համար։ Այն վերածվեց երկու նոր գործակալությունների` բյուջեի բյուրո և Կառավարության ֆինանսների նախարարություն։ Նախկինը գանձապետական խորհրդի քարտուղարությունն էր, բյուջեի ծախսերը բաշխելու համար պատասխանատու կաբինետի հանձնաժողովը։ Բացի այդ, բյուջետային բյուրոն ուներ Կազմակերպման և մեթոդների բաժին, որն ուսումնասիրում էր տարբեր գերատեսչությունների գործողությունները և տալիս առաջարկություններ այն մասին, թե ինչպես կարելի է ձևակերպել դրանց արդյունավետ կառավարումը։ Բյուջետային ծախսերը դարձել են ավելին, քան գումար հատկացնելու մեխանիկան. այն դարձավ որոշումների կայացման գործընթացի հանդիպման կետ, որտեղ ինտեգրվեցին Դուգլասի կառավարության բոլոր գերակայությունները։

Կոոպերատիվ Համագործակցության ֆեդերացիան ստեղծեց տասնմեկ փոքր կորպորացիաներ, ներառյալ էլեկտրաէներգիա և հեռախոսային կոմունալ ծառայությունները, ավտոբուսները, ավիաընկերությունները և քայլեր ձեռնարկեցին նատրիումի սուլֆատի հանքարդյունաբերության, բրդի գործարանի և կոշիկի ֆաբրիկայի մեջ։ 1949 թվականին ոչ կոմունալ ձեռնարկությունների մեծ մասը չէր կարողացել շահույթ վերածել և դադարեցրել էր գործառնությունները։

Բարգավաճում եղավ 1945 թվականից հետո, և բնակչությունն աստիճանաբար ավելացավ։ Ավելի դրամատիկ էր ֆերմերային տնտեսություններից դեպի քաղաքներ և համայնքներ տեղափոխվելը, քանի որ գյուղատնտեսությունը դառնում էր ավելի մեխանիզացված և կապիտալ։ Նավթի, գազի և ուրանի արտադրության ավելացումը և կալիումի արդյունաբերության սկիզբը օգնեցին դիվերսիֆիկացնել տնտեսությունը պարզապես ցորենի մշակությունից դուրս։

### Սոցիալիզացված բժշկություն

1959 թվականին Դուգլասը խոստացավ բժշկական օգնության համընդհանուր ապահովագրություն՝ հիմնվելով կանխավճարների, որակի ծառայության և պետական կառավարման վրա, և այն սխեմայի միջոցով, որը ընդունելի կլինի ինչպես բժիշկների, այնպես էլ հիվանդների համար։ 1960-ի ընտրությունը պայքարեց այս հարցի շուրջ. բժիշկները դեմ էին քարոզում դրա դեմ, բայց CCF-ն հաղթեց։

CCF-ն բաղկացած էր երկու իրարամերժ ավանդույթներից. մի խումբ, որը համահունչ էր կառավարության նկատմամբ բանական, բյուրոկրատական, վիճակագրական մոտեցումներին և ժողովրդավարական մասնակցության պոպուլիստական գաղափարներին նվիրված խմբակցությանը։ Այս երկու երբեմն համընկնող խմբակցությունների միջև պայքարը ավարտվեց, համենայն դեպս, ժամանակավորապես՝ Դուգլասի հրաժարականով և 1961 թվականի նոյեմբերին վարչապետ Ս. Լլոյդի (1913–72) իրավահաջորդությամբ։ Կառավարության նկատմամբ Լլոյդի վիճակագրական մոտեցումը գերակշռում էր CCF-ին և նրա վարած քաղաքականությանը՝ պետության կողմից հովանավորվող բժշկական ապահովագրության գավառի ամբողջ համակարգի ներդրման համար։ Համայնքային կլինիկաների միջոցով ոչ մի հանրաքվե կամ տեղական վերահսկողություն չի թույլատրվել բժշկական ապահովագրության պլանի իրականացման մեջ (մասամբ` բժիշկների կողմից համայնքի կլինիկաներին հակադրելու պատճառով)։ Ծրագիրը հանրությանը ներկայացվեց ոչ թե հաստատման, այլ ընդունման համար։ CCF-ը անհրաժեշտ համարեց համայնքի ներգրավվածությունը։ Քսան տարի պաշտոնավարելուց հետո կուսակցությունը տիրում էր կենտրոնամետ բյուրոկրատական գաղափարախոսությանը, իսկ Սասկաչևանի CCF-ում հակամենաշնորհային ապակենտրոնիստը նահանջում էր։

Սասկաչևանի բժշկական խնամքի ապահովագրության մասին օրինագիծը օրենք դարձավ 1961-ի նոյեմբերին, և բժշկական հասարակությունը հայտարարեց, որ բժիշկները հրաժարվելու են մասնակցել, բողոքելով, որ դա կբերի վերականգնման և կխանգարի բժիշկ-հիվանդ հարաբերություններին։ Բժիշկները նույնիսկ գործադուլ էին հայտարարել 1962 թվականի հուլիսին մի քանի շաբաթ, բայց վերադարձան այն ժամանակ, երբ նոր օրենսդրությունը թույլ տվեց նրանց պրակտիկայից դուրս պրծնել։ Ի վերջո, Սասկաչևանի ծրագիրը այնքան տարածված էր, որ 1968 թվականին դաշնային կառավարությունը երկարացրեց այն ամբողջ երկրում։

Դուգլասը դարձավ դաշնային Նոր Դեմոկրատական կուսակցության առաջնորդը (ձևավորվել է CCF-ի միաձուլմամբ և կազմակերպված աշխատանքի միջոցով)։ Կուսակցությունն անհաջող էր իր առաջին ընտրություններում՝ 1962-ի դաշնային ընտրություններ, CCF-ի բժշկական օգնության ծրագրի դեմ պատասխան գործողությունների և Կանադացիների ընդհանուր պատմական վճռականության պատճառով՝ առաջանցիկ փոփոխություններին կողմ քվեարկելու համար։

1964-ին Սասկաչևանի նահանգային ընտրություններում լիբերալ կուսակցությունը՝ Ռոս Թետչերի գլխավորությամբ (1917–1971) ղեկավարեց հաղթանակը՝ վերջ տալով CCF- ի կառավարման 20 տարին։ Լիբերալները սկսեցին ուժեղ կուսակցությունների անդամակցություն և ակտիվ քարոզչություն ծավալեցին մի հարթակի վրա՝ պահանջելով ավելի շատ մասնավոր ձեռնարկություններ և արդյունաբերական զարգացում. այն խոստացավ հարկերի զգալի կրճատումներ։ CCF-ի ներքին ֆրակցիոնալիզմը, ինչպես նաև 1962-ի բժշկական օգնության ճգնաժամի հետ կապված տևական արձագանքին զուգընթաց, նպաստեցին CCF-ի պարտությանը։

Դուգլասի կառավարության ազդեցությունը երկրի մնացած մասի վրա խոր էր, ինչպես պետական քաղաքականության, այնպես էլ այն իրագործելու համար մշակված բյուրոկրատական մեքենաների վրա։ 1964-ին կրած պարտությունից հետո նախկին վարչակազմի ազդեցությունը շարունակեց աճել Ռեջայնայից, քանի որ բարձրաստիճան քաղաքացիական ծառայողները հեռացան նահանգից և ազդեցիկ դարձան այլուր։

Վերջին պատմություն
------------------

### NDP կառավարությունը 1971–1982 թվականներին

Թետչերը և նրա լիբերալները վերընտրվել են 1967-ին, բայց պարտվել են սողանքի մեջ Ալլան Է. Բլբեյկնիին (1925–2011) և NDP-ին 1971-ին։ NDP-ն վերընտրվեց 1975-ին, քանի որ ստեղծեց երկարատև քնած Առաջադիմական պահպանողական կուսակցության վերադարձը։

Բլեյկնիի կառավարությունը գործնականում կիրառեց տնտեսության մեջ պետության կողմից ղեկավարվող տնտեսական միջամտություն։ Ֆերմերները գերակա առաջնահերթություն էին, քանի որ գլոբալիզացիան սկսեց վերափոխել գյուղատնտեսությունը՝ թուլացնելով ավանդական ընտանեկան ագարակը համախմբման, մեխանիզացիայի և կորպորատիվացման միջոցով։ NDP-ն խոստացավ «վերածնված գյուղական Սասկաչևան», և Բլեյկնին ներկայացրեց ծրագրեր` բերքի գների կայունացման, տրանսպորտային կապերի պահպանման և գյուղական կյանքի արդիականացման համար։ Հետ նայելով՝ նա ողբաց իր հաջողության բացակայությունը. «Մենք, կարծես, Քինգ Քենյութը փորձում էր զսպել ալիքը»։

NDP-ն 1976–78-ին որոշում է կայացրել ազգայնացնել կալիումի արդյունաբերությունը՝ գնելով հանքարդյունաբերական շահերի 45%-ը։ Կառավարությունը ստեղծեց «Crown» կորպորացիան կալիումի արդյունաբերության մեջ` փորձելով հետագայում դիվերսիֆիկացնել մարզի ագրարային տնտեսությունը և սպառնացել է մարզում կալիումի մասնավոր հանքերի յուրացումից։ Բլեյկնին նշել է, որ այդ հանքավայրերի համար վճարված գումարները փոքր-ինչ գերազանցել են իրենց գնահատված արժեքից։ Այնուամենայնիվ, յուրացման սպառնալիքը ստեղծեց քաղաքական բռնկում, որը ներառում էր նույնիսկ ԱՄՆ կառավարությունը։ 1979 թ.-ին «Crown Investments Corporation»-ը, որը հանդիսանում էր թագերի հոլդինգը, ունեցավ 3,5 միլիարդ դոլարի կորուստ և ավելի քան 1 միլիարդ դոլար եկամուտ։

Բլեյկնին նաև ստեղծեց նավթագազային պետական կորպորացիան (SaskOil) նավթի որոնումն ու արտադրությունը կարգավորելու համար։ Վարչապետ Տրյուդոյի քաղաքականությունը (կենտրոնացված բնական ռեսուրսների վերահսկողությունը Օտտավայում) վրդովեցրել է Բլեյկնիին, և նա ավելի մոտ է անցել Ալբերտայի բացահայտ թշնամանքի դիրքերին։ Բլեյկնիին միացավ նաև Ալբերտայի առաջադիմական պահպանողական վարչապետ Փիթ-եր Լոխիդը` հանածոների, նավթի և գազի նկատմամբ գավառական իրավունքների պաշտպանության պայքարում։

Ազգայնացումը 1978 թվականի ընտրություններում հիմնական խնդիրն էր։ ԱԱԾ-ն պահեց իր սեփականը, բայց լիբերալները ջնջվեցին, և առաջադիմական պահպանողական կուսակցությունը մեծացավ։ Բարգավաճումը մոտ էր, ցորենի լավ գներով և նավթի ու ուրանի ընդլայնումով։ NDP-ն ռեսուրսների եկամուտներ է ծախսել CCF-ի սոցիալական բարեկեցության ժառանգության վրա։ Այն ներմուծեց երաշխավորված եկամտի հավելավճար տարեց քաղաքացիների համար, աշխատանքային աղքատների համար ընտանիքի եկամուտների պլան, երեխաների ատամնաբուժական ծառայություն և դեղերի դեղատոմսերի պլան։

### 1982 թվականից ի վեր

Ընտրողները գնացին քվեարկություն 1982 թվականին, երբ տնտեսությունը սկսեց սայթաքել՝ իջեցնելով ցորենի, նավթի, պոտաշի և ուրանի գները։ NDP-ն ուղղվեց իշխանությունից տասնյակ տարիներ անց՝ 45-րդ տեղից իջնելով 9-ը, իսկ Առաջադիմական պահպանողական կուսակցությունը զբաղեցրեց մնացած բոլոր 55 տեղերը։ Նոր վարչապետը 37-ամյա տնտեսագետ Գրանտ Դիվայն էր (1944),, որը շահեց հասարակ հանրային ուղերձը։ Ժողովուրդը պետք է մասնակցի գավառի հարստությանը, այլ ոչ թե դիտի, թե ինչպես է այն նպաստում 24 թագի ընդլայնման կորպորացիաներին։ Նոր կառավարությունը վերջ դրեց բենզինի 20% հարկին և իջեցեց հիփոթեքային վարկի տոկոսադրույքները։ Այն վերընտրվեց 1986 թվականին և սկսեց վաճառել թագի կորպորացիաներ։ Կառավարությունը նշել է, որ ընկերություններն ավելի շահավետ կլինեն որպես մասնավոր ձեռնարկություններ։ Ընդդիմության NDP-ը նախազգուշացրեց, որ վաճառքը կհանգեցնի նահանգի հիմնական տնտեսական հատվածների վերահսկողության կորստին։

1982 թվականին հավասարակշռված գրքերը վերցնելուց հետո առաջադիմական պահպանողականները սկսեցին ազատորեն ծախսել ընտրողների համար գործող մի շարք նախաձեռնությունների, այդ թվում` հարկային զեղչերի և հիփոթեքային սուբսիդիաների, ինչպես նաև միլիոններ ներդնելու մի քանի մեգապրոյեկտներում։ 1986–1987-ին գավառի դեֆիցիտը հասավ 1,2 միլիարդ դոլարի, իսկ կուտակված պարտքը բարձրացավ 3,5 միլիարդ դոլարից մինչև 15 միլիարդ դոլար։ Առաջադիմական պահպանողականները, որոնք տեղակայված են գյուղական վայրերում և փոքր քաղաքներում, կորցրել են բազմաթիվ գյուղացի ընտրողների՝ 1989 թվականին ոչ առևտրային ԱՄՆ-Կանադա ազատ առևտրի մասին համաձայնագրի մղումից հետո։ Արդյունքում, NDP-ն 1991 թվականին վերադարձվել է իշխանության։

Բարձրաստիճան պաշտոնյաների մասնակցությամբ սկանդալները ոչնչացրեցին «Առաջադիմական պահպանողական» կուսակցությունը, որը դադարեցրեց գործողությունները 1997 թվականին Պահպանողական ընտրողները տեղափոխվեցին նոր Սասկաչևան կուսակցություն` մարզային մակարդակում, և Կանադայի Բարեփոխումների կուսակցության ազգային մակարդակով։ NDP-ն վերընտրվել է 1995 և 1999 թվականներին, և (լիբերալների հետ կոալիցիայի մեջ) կրկին 2003 թվականին։ Ձեռնադրյալ նախարար Լորն Կալվերտը (1952), 2001-2007 թվականներին ստանձնեց պաշտոն` որպես NDP-ի վարչապետ։

Բրեդ Ուոլը (1965) դարձավ առաջնորդ, երբ նրա կենտրոնական «Սասկաչևան» կուսակցությունը ստանձնեց NDP-ն ստանձնած NDP-ից 2007-ի նոյեմբերին կայացած ընտրություններում հաղթանակից հետո։ 2011 թվականին Ընտրություններում սողանքն աճեց 4 տարի կայուն տնտեսական կառավարման արդյունքում գրեթե ջնջելով NDP-ին (կորցնելով 20-ը տեղերից 11-ը), որի ժամանակ NDP կուսակցության ղեկավար Դվայն Լինգենֆելտերը նույնիսկ չկարողացավ պահպանել իր սեփական աթոռը (ինչը ժամանակին համարվում էր «ապահով նստատեղ» NDP-ի համար՝ Ռեջինա-Էլֆինստոն)։ Լինգենֆելտերը անմիջապես հրաժարական տվեց, և կուսակցությունը 2013-ին որպես առաջնորդ ընտրեց Քեմ Բրոտենին։ Նա առաջին անգամ ընտրվեց որպես MLA 2007-ին և վերընտրվեց 2011-ին։ Նա 2013-ի մարտի 9-ին ընտրվեց Սասկաչևանի Նոր Դեմոկրատների առաջնորդի պաշտոնում։

Հասարակական և տնտեսական միտումները
----------------------------------

2005-ին մարզի բնակչության երկու երրորդը բնակվում էր քաղաքային վայրերում, առկա էր բազմազան տնտեսական բազա, իսկ քաղաքացիները վայելում էին հարուստ մշակութային կյանք։ Թանկարժեք տեսք ունի բարձր գների և ցորենի վրա հիմնված տնտեսական ապագան։ Սասկաչևանը ԱՄՆ-ի նավթի իններորդ խոշորագույն մատակարարն է՝ դրանք ավելի շատ առաքելով, քան Քուվեյթը։ Մարզն ունի 1,2 միլիարդ վերականգնվող սովորական նավթ և մոտավորապես 1,5 միլիարդ նավթային ավազի պոտենցիալ պաշարներ (որոնք վերամշակման ժամանակ ստեղծում են բարձր ածխածնի արտանետումներ)։

Գյուղական համայնքները զարգացել են 1900 թվականին լայնորեն ցրված հացահատիկի առաքման շատ մեծ կետերից՝ 20-րդ դարի առաջին երեսուն տարիների ընթացքում ընդլայնման ժամանակահատվածի միջոցով, համեմատաբար կենտրոնացված բնակչության և բիզնեսի քաղաքաբնակ տնտեսությունում 2000-ականներին։ Մեխանիզմավորումը, հատկապես 1945 թվականից հետո ձիերի` տրակտորներով արագ փոխարինումը, նշանակում էր, որ մի ընտանիք կարող է գործել շատ ավելի մեծ ֆերմա, այնպես որ որոշ ֆերմերներ գնեցին իրենց հարևաններին, որոնք այնուհետև երեխաների հետ միասին տեղափոխվեցին քաղաք։ Գյուղական տնտեսությունը դիվերսիֆիկացվել է բացառապես իր գյուղատնտեսական բազայից, կարևոր նշանակություն ունի կրթության և բժշկության ոլորտում ծառայողական զբաղվածությունը, ինչպես նաև փոքր գործարանները։ Ավելի լավ մայրուղիները բջջային հեռախոսների և ինտերնետի լուսաբանման հետ մեկտեղ խթանում էին կենտրոնացումը ավելի մեծ կենտրոններում, ինչը հաճախորդներին և գնորդներին քաշում էր լայն շառավիղից։ Գյուղական համայնքների մեծ մասը շարունակաբար անկում ապրել է 20-րդ դարի երկրորդ կեսին, բայց ոմանք աճել են բնակչության շրջանում, ընդլայնել են իրենց տնտեսական բազան և իրենց շուկայի տարածքների աճ են գրանցել ապրանքների և ծառայությունների սահմանափակ տիրույթում։ Այս համայնքները նաև դարձան զբաղվածության կենտրոններ իրենց և շրջակա (ֆերմերային և ոչ ֆերմերային) բնակչության համար։

«Ցորենի լողավազան»-ը շարունակում է գործել որպես Վիտերա՝ 2007 թվականին ստանձնելով «Ագրիկոր Յունայթիդ»-ը (հիմնված է Մանիտոբայում)։ Ցորենի թանկացմամբ պայմանավորված, 2008-ի առաջին եռամսյակում (երեք ամիս) Վիտերայի եկամուտները հասել են 1.3 միլիարդ դոլարի, եռապատկելով ընդհանուրը նախորդ տարվա արդյունքը։

Ռազմական պատմություն
--------------------

Սասկաչևանի ռազմական պատմությունը ներառում է վաղաժամ բախումներ հակամարտող Սասկաչևանի առաջին ազգերի միջև։ Եվրոպական կարգավորումից առաջ բազում մարտեր էին մղվում Բլեքֆութի, Ացինայի, Կրիի, Ասինիբոինի, Սոլթայի, Սիուի և Դենի ժողովուրդների միջև։ Բազմաթիվ տեղանուններ կան, որոնք ականջալուր են այդ վաղ հակամարտություններին, որոնցից մեկն է Բաթլ գետը. Կրի-Բլաքֆութի Համադաշնությունը, և Ացինան կամ Գրոս Վենտրը դուրս են մղվել Սասկաչևանից՝ Կրիի, Սոլթայի և Ասինիբինիի հետ տասնամյակների պատերազմի հետևանքով։ Անտառներում բախումներ սկսվեցին Վուդս Կրիի և Դենի կամ Չիպևյանների միջև մինչև 19-րդ դարի վերջին։

Մետիսների ստեղծումը նոր հարթություն է առաջացրել հակամարտությունների մեջ, որը հիմա Սասկաչևանում է։ Բացի հյուսիս-արևմտյան ընկերության և Հուդզոնի ծոցի ընկերության միջև մորթեղենի առևտրի հետ կապված բռնություններից (որը ավարտվեց երկուսի միաձուլմամբ 1821 թվականին), մետիսները մասնակցում էին Սիուի և Գրոս Վենտրեի հետ մարտերին։ Վերջին մարտերը տեղի ունեցան Սասկաչևանում ու Կանադայում, որը տեղի է ունեցել 1885-ին՝ Սասկաչևանի ապստամբության ժամանակ։ Չնայած գլոբալ չափանիշներով փոքր, այս կարճ պատերազմը խոր ազդեցություն ունեցավ Կանադայի ֆրանսիա-անգլիական հարաբերությունների վրա և որոշիչ պահ էր Արևմուտքի և մետիսների պատմության մեջ։

Քանի որ Սասկաչևանը 1905-ին դարձավ նահանգ, նրա ժողովուրդը մեծ ներդրում ունեցավ Կանադայի նահանգի պատերազմներում։ Սասկաչևանի գնդերը բարձրացվեցին Բուերայի երկրորդ պատերազմի, առաջին համաշխարհային պատերազմի, երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և կորեական պատերազմների համար։ Բացի այդ, Սասկաչևանի շատ քաղաքացիներ ծառայել են ՄԱԿ-ի խաղաղապահ գործողություններում և աֆղանական ներկայիս պատերազմում։

Կանադական զորքերի առաջնային արգելոցում գտնվող Սասկաչևանի որոշ ներկայիս գնդեր ներառում են Հյուսիսային Սասկաչևանը և Թագավորական Ռեգինա հրացանները։

Ներքին ջրեր
-----------

Նավով և ձեռնափայտով ճանապարհորդելը այն, ինչ այժմ արվում է Սասկաչևանում, պատմականորեն կարևոր տեղափոխության միջոց էր։ 17-րդ դարից մինչև 19-րդ դարի մորթեղենի առևտրի վաղ շրջանի ընթացքում ճանապարհորդությունը դեպի Հյուսիսային Ամերիկա ճանապարհային երթևեկության միջոցով կարելի էր հեշտացնել, քանի որ այդ պահին չկային ճանապարհներ և երկաթուղիներ։ Արևելքից առաջին ազգերն ու ֆրանսիական մորթյա առևտրականները ապավինում էին կեղևի կտավներին, որպեսզի անցնեն հիմնական գետերը, իսկ Հուդզոնի ծոցի ընկերության անգլիացի մորթյա առևտրականները ճանապարհորդել են Յորքի նավով։

19-րդ դարի վերջին շոգենավերը օգտագործվում էին ներգաղթյալներին և ապրանքները նավարկելու համար՝ Սասկաչևան գետի երկայնքով։ Սա շարունակվեց միայն մինչև 1896 թվականը, երբ վերջին շոգենավը դադարեց գործել։ Ձմռան ամիսների սառցե հոսքերը և ավազի մակերեսային գորգերը նավարկության այս ձևը դարձրին առավել անարդյունավետ։ Գոլորշու դարաշրջանի առավել ուշագրավ իրադարձությունը Հյուսիսարևմտյան ապստամբության վրա ունեցած շոգենավերի ազդեցությունն էր։

Այս պահից ի վեր նավով ճանապարհորդության մեջ հիմնականում կիրառվում էին 13 սեզոնային լաստանավերը, որոնք դեռ գործում են և սկսվել են գործել Սասկաչևանում 19-րդ դարի վերջին։ Բեռները օգտագործվում են հյուսիսային հանքարդյունաբերական արդյունաբերության ավելի խոշոր հյուսիսային լճերի, Ուոլաստոնի և Աթաբասկայի բեռները տեղափոխելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Sask Gen Web SGW First Nations Saskatchewan Genealogy Roots, URL accessed 26 November 2006
2. ↑  Saskatchewan Gen Web Project – SGW – Canadian Migrations Saskatchewan Genealogy Roots URL accessed April 12, 2007
3. 1 2  TIME TUNNEL Royal Saskatchewan Museum, URL accessed 26 November 2006
4. 1 2  Human History of Northern Saskatchewan Արխիվացված 2005-07-20 Wayback Machine, URL accessed 26 November 2006
5. ↑  LAC, MG26, A, vol. 104, "Petition des Metis de la rivier Qu'Appelle, 1874" pp. 41996-41999.
6. ↑  SABS, Department of Agriculture (Saskatchewan), Lands Branch Files, Ag II, southwest quarter of section 20 (river-front lots 21 and 22), township 42-1-3, Dumont's Declaration.
7. ↑  «Centre for Rupert's Land Studies». University of Winnipeg. Վերցված է 2008 թ․ հունվարի 12-ին. (չաշխատող հղում)
8. ↑  Fung, Professor of Geography, University of Saskatchewan. Dr. K.I.; RICHARDS, J. Howard. «Evolution-boundaries-1882: (1969). Atlas of Saskatchewan. Saskatoon: Modern Press». Վերցված է 2007 թ․ հոկտեմբերի 12-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
9. ↑  «The Atlas of Canada – Territorial Evolution, 1895». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հոկտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2007 թ․ հոկտեմբերի 12-ին.
10. ↑  W. A. Mackintosh, *Prairie Settlement, the Geographical Setting* (Toronto, 1934). p 81
11. ↑  Impressions 250 Years of Printing in the Lives of Canadians Արխիվացված 2006-10-13 Wayback Machine, URL accessed 26 November 2006
12. ↑  W. T. Easterbrook, *Farm Credit in Canada* (1938).
13. ↑  Sandra Rollings-Magnusson, "Canada's Most Wanted: Pioneer Women on the Western Prairies." *Canadian Review of Sociology and Anthropology* 2000 37(2): 223–238
14. ↑  Peter Bush, *Western Challenge: The Presbyterian Church in Canada's Mission on the Prairies and North, 1885–1925.* (2000); Marjory Harper, "Probing the Pioneer Questionnaires: British Settlement in Saskatchewan, 1887–1914." *Saskatchewan History* 2000 52(2): 28–46. ISSN 0036-4908
15. ↑  Michael Cottrell, "The Irish in Saskatchewan, 1850–1930: a Study of Intergenerational Ethnicity." Prairie Forum 1999 24(2): 185–209
16. ↑  Alan Anderson, "Ethnic Bloc Settlements," *Encyclopedia of Saskatchewan* online Արխիվացված 2011-11-27 Wayback Machine
17. ↑  Howard Palmer, *The Settlement of the West* (U. of Calgary Press, 1977) p. 191.
18. ↑  Bill Waiser, *Saskatchewan* pp 72-74
19. ↑  Heinz Lehmann and Gerhard P. Bassler, *The German Canadians, 1750–1937: immigration, settlement & culture* (1986)
20. ↑  Jessica Clark and Thomas D. Isern, "Germans from Russia in Saskatchewan: An Oral History," *American Review of Canadian Studies,* Spring 2010, Vol. 40 Issue 1, pp 71–85
21. ↑  Adam Giesinger, "The Germans from Russia Who Pioneered in Saskatchewan," *Journal of the American Historical Society of Germans from Russia,* Summer 1984, Vol. 7 Issue 2, pp 1–14
22. ↑  Clinton O. White, "Pre-World War I Saskatchewan German Catholic thought concerning the perpetuation of their language and religion," *Canadian Ethnic Studies*, 1994, Vol. 26 Issue 2, pp 15–30
23. ↑  Clinton O. White, "The Politics of Elementary Schools in a German-American Roman Catholic Settlement in Canada's Province of Saskatchewan, 1903–1925," *Great Plains Research,* September 1997, Vol. 7 Issue 2, pp 251–272
24. ↑  Jonathan F. Wagner, "The Deutscher Bund Canada in Saskatchewan," *Saskatchewan History,* May 1978, Vol. 31 Issue 2, pp 41–50
25. ↑  Frances Swyripa, and John Herd Thompson, eds. *Loyalties in Conflict: Ukrainians in Canada During the Great War* (1983) p 71
26. ↑  Rhonda L. Hinther and Jim Mochoruk, eds. *Re-Imagining Ukrainian-Canadians: History, Politics, and Identity* (2010)
27. ↑  J.C. Jaenen, "Ruthenian Schools in Western Canada 1897–1919," *Paedagogica Historica,* June 1970, Vol. 10 Issue 3, pp 517–541
28. ↑  Frances Swyripa and John Herd Thompson, eds. *Loyalties in Conflict: Ukrainians in Canada During the Great War* (1983) p 4
29. ↑  Myroslaw Tataryn, "Harvesting Heritage Seeds in Prairie Soil: The Role of Ukrainskyi holos in the Formation of the Identity of the Ukrainian Greek Orthodox Church of Canada," *Historical Studies,* 2005, Vol. 71, pp 94–109
30. ↑  Alan B. Anderson, "Ukrainian Ethnicity: Generations And Change In Rural Saskatchewan" in Jean Elliott,*Two Nations, Many Cultures: Ethnic Groups in Canada* (1979), pp 250–269
31. ↑  Caroline Melis, "J. T. M. Anderson, Director of Education among New-Canadians and the Policy of the Department of Education: 1918–1923," *Saskatchewan History,* February 1980, Vol. 33 Issue 1, pp 1–12
32. ↑  David C. Jones, "'So Petty, so Middle Europe, so Foreign'—Ruthenians and Canadianization," *History of Education Review* 1987, Vol. 16 Issue 1, pp 13–30
33. ↑  William Calderwood, "Religious Reactions to the Ku Klux Klan in Saskatchewan," *Saskatchewan History,* October 1973, Vol. 26 Issue 3, pp 103–114
34. ↑  Sandra Rollings-Magnusson, "Canada's Most Wanted: Pioneer Women on the Western Prairies." *Canadian Review of Sociology and Anthropology* 2000 37(2): 223–238; E. Rowles, "Bannock, beans and bacon: An investigation of pioneer diet." *Saskatchewan History*, 1952. Vol. V, No 1, pp. 1–16.
35. ↑  James M. Pitsula, "Disparate Duo" *Beaver* 2005 85(4): 14–24.
36. ↑  «Religions in Canada». 2.statcan.ca. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ սեպտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2011 թ․ փետրվարի 23-ին.
37. ↑  Adamson, J (2005 թ․ սեպտեմբերի 1). «Saskatchewan Gen Web Map Resources». Rootsweb. Վերցված է 2007 թ․ հոկտեմբերի 31-ին.
38. ↑  Ronald S. Love, "'A Harebrained Plan': Saskatchewan and the Formation of a Provincial Telephone Policy, 1906–1912." *Saskatchewan History* 2005 57(1): 15–33.
39. ↑  Girard Hengen, "A Case Study in Urban Reform: Regina Before the First World War." *Saskatchewan History* 1988 41(1): 19–34
40. ↑  Ian Macpherson, "Missionaries of Rural Development: the Fieldmen of the Saskatchewan Wheat Pool, 1925–1965." *Agricultural History* 1986 60(2): 73–96. ISSN 0002-1482; also see *Encyclopedia of Saskatchewan*
41. ↑  Kathy Morrell, "The Bronfman Family and the Yorkton Courts," *Saskatchewan History,* Spring 2010, Vol. 62 Issue 1, pp 16–40
42. ↑  John Larsen and Maurice Richard Libby, *Moose Jaw: people, places, history* (2001) p. 78
43. ↑  Eric J. Strikwerda, "From Short-term Emergency to Long-term Crisis: Public Works Projects in Saskatoon, 1929–1932." *Prairie Forum* 2001 26(2): 169–186. ISSN 0317-6282
44. 1 2  Lipset, *Agrarian Socialism* (1971 edition) pp 49–50
45. ↑  Lipset, *Agrarian Socialism* (1971 edition) pp 51–52
46. ↑  A. W. Johnson, *Dream No Little Dreams: A Biography of the Douglas Government of Saskatchewan, 1944–1961* (2004);
Lipset, *Agrarian Socialism*
47. ↑  Weidlich, John (2011 թ․ մարտի 22). «FEATURE: Provincial budgets of bygone days». *CBC*. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 5-ին.
48. ↑  Keith Brownsey, "Policy, Bureaucracy and Personality: Woodrow Lloyd and the Introduction of Medicare in Saskatchewan." *Prairie Forum* 1998 23(2): 197–210; Brett Quiring, "The Social and Political Philosophy of Woodrow S. Lloyd." *Saskatchewan History* 2004 56(1): 5–20.
49. ↑  On the medical leaders who made the plan work in Saskatchewan, see Bill Waiser and Stuart Houston, *Tommy's Team: The People Behind the Douglas Years* (2010).
50. ↑  Johnson, *Dream No Little Dreams* (2004)
51. 1 2  See *Encyclopedia of Saskatchewan* Արխիվացված 2010-01-30 Wayback Machine
52. ↑  Allan Blakeney, *An Honourable Calling: Political Memoirs* (2008) pp. 5, 125
53. ↑  Blakeney, *An Honourable Calling: Political Memoirs* pp. 156–62
54. ↑  Blakeney, *An Honourable Calling: Political Memoirs* p. 5
55. ↑  Pitsula, James M. (2006). «Devine, Grant (1944–)». *uofrpress.ca*. Canadian Plains Research Center, University Of Regina. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ մարտի 18-ին. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 20-ին.
56. ↑  Brian Bergman; Dale Eisler. «Saskatchewan tories in fraud scandal». *The Canadian Encyclopedia*. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 30-ին.`{{cite encyclopedia}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
57. ↑  Quiring, Brett (2006). «Saskatchewan Party». *uofrpress.ca*. Canadian Plains Research Center, University Of Regina. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հուլիսի 6-ին. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 20-ին.
58. ↑  Praud, Jocelyne (2006). «Calvert, Lorne Albert (1952–)». *uofrpress.ca*. Canadian Plains Research Center, University Of Regina. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հուլիսի 6-ին. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 20-ին.
59. ↑  Stoffel, Holden (2006). «Wall, Brad (1965–)». *uofrpress.ca*. Canadian Plains Research Center, University Of Regina. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հուլիսի 6-ին. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 20-ին.
60. ↑  Luiza Ch. Savage, "Fuelling up a New Future," *Maclean's* March 24, 2008
61. ↑  M. Rose Olfert and Jack C. Stabler, "Rural Communities of the Saskatchewan Prairie Landscape." *Prairie Forum* 2000 25(1): 123–138. ISSN 0317-6282
62. ↑  See *Bloomberg Businessweek,* "VITERRA INC (VT:Toronto)"
63. ↑  Mein, Stewart. «The Encyclopedia of Saskatchewan: Military History of Saskatchewan». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ մայիսի 29-ին. Վերցված է 2007 թ․ ապրիլի 24-ին.
64. ↑  Foster, John E.; Canadian Encyclopedia (2007). «York Boat». Historica Foundation of Canada. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ փետրվարի 19-ին. Վերցված է 2007 թ․ հոկտեմբերի 31-ին.
65. ↑  Ivanochko, Bob (2006). «Steamboats». *The Encyclopedia of Saskatchewan*. Canadian Plains Research Center, University Of Regina. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հուլիսի 6-ին. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 20-ին.
66. ↑  Cousins, Brian; Coneghan, Daria (2006). «Ferries and Barges». *The Encyclopedia of Saskatchewan*. Canadian Plains Research Center, University Of Regina. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հուլիսի 6-ին. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 20-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Sask History Online Առցանց թվայնացման նախագիծ, որը ցուցադրում է Սասկաչևանի աշխույժ պատմությունը պատմական լուսանկարների, փաստաթղթերի և այլ բաների հիման վրա։
* Pioneers and Prominent People of Saskatchewan
* Saskatchewan and Its People
* Virtual Saskatchewan – Accomplished People from Saskatchewan
* Saskatchewan Settlement Experience
* Saskatchewan Gen Web Project – SGW – Saskatchewan Genealogy Roots
* Atlas of Saskatchewan Boundary Evolution and Ethnic Bloc Settlement Maps
* Online Historical Map Digitization Project- ցույց է տրվում տարիների ընթացքում երկաթուղիներում բնակավայրի զարգացումը
* Saskatchewan Գավառի պատմություն (գերմաներեն)