recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Լոնսդեյլիտ** կամ **վեցանիստ ալմաստ** P63/mmc։ Հայտնագործվել է 1966 թ. կամ ավելի վաղ, առաջին անգամ հիշատակվել է 1967 թ. (Frondel, C.; U.B. Marvin (1967). «Lonsdaleite, a new hexagonal polymorph of diamond». Nature 214: 587—589)։ Միաժամանակ այն հայտնագործվել է բնության մեջ, երկնաքարային խառնարանում։ Չինացի մի շարք գիտնականներին հաջողվել է ապացուցել, որ խառնուրդների բացակայության դեպքում լոնսդեյլիտը ալմաստից 58 տոկոսով ավելի կարծր կլիներ։ Գիտնականների հոդվածը լույս է տեսել *Physical Review Letters* թերթում, իսկ դրա կարճ բովանդակությունը հասանելի է physorg.com կայքում (Pan, Zicheng; Sun, Hong; Zhang, Yi; and Chen, Changfeng (2009). «Harder than Diamond: Superior Indentation Strength of Wurtzite BN and Lonsdaleite». Physical Review Letters 102)։

Կառուցվածք
----------

Ալմաստը և լոնսդեյլիտն ունեն միանման վալենտային անկյուն, որոնք հավասար են 109°28’16’’, կապերի երկարությունը կազմում է 0,1545 նանոմետր, կոորդինացիոն թիվը՝ 4։ Ալմաստի տարրական բջիջը պարունակում է ածխածնի ութ ատոմ, իսկ լոնսդեյլիտը՝ չորս։ Ալմաստի և լոնսդեյլիտի բյուրեղացանցերն իրարից տարբերվում են դարսվածքի եղանակով։ Լոնսդեյլիտին բնորոշ է երկշերտ՝ (…АВАВ…) տիպի դարսվածք, որտեղ յուրաքանչյուր հաջորդ տետրաեդրիկ շերտը նախորդի նկատմամբ թեքված է 60˚-ով։ Ալմաստին բնորոշ է եռաշերտ՝ (…АВСАВС…) տիպի դարսվածք, որտեղ բոլոր շերտերը կառուցված են միանման կոորդինացիոն տետրաերդերից։ Ալմաստն այդ առումով նման է α-գրաֆիտին, միայն ալմաստի հարթությունը «ծալքավորված» է։

Լոնսդեյլիտը պատկանում է մետալոիդների քիմիական շարքին, քիմիական բանաձևը՝ C: Լոնսդեյլիտի խտությունը՝ 3,51 գ/սմ³։ Օպտիկական հատկություններն են՝ թափանցիկ, բեկման ցուցիչը՝ 2,40 – 2,41։

Հատկություններ
--------------

Լոնսդեյլիտը համարվում է հայտնի ամենակարծր նյութերից մեկը, իր կարծրությամբ այն 58 %-ով գերազանցում է ալմաստը (լոնսդեյլիտը կարող է դիմանալ մինչև 152 հՊա, մինչդեռ ալմաստը՝ 97 հՊա), սակայն լոնսդեյլիտի գործնական կիրառումը քիչ հավանական է դրա ստացման բարդության պատճառով։ Ճնշման տակ ատոմները լոնսդեյլիտի բյուրեղացանցում վերադասավորվում են այնպես, որ նմուշների ծավալը մնում է անփոփոխ, իսկ կարծրությունը՝ մեծանում։

Ստացում
-------

Գիտնականների կարծիքով լոնսդեյլիտը ձևավորվում է երկնաքարի երկրին բախվելու արդյունքում՝ գրաֆիտից, որը մտնում է երկնաքարի կազմի մեջ։ Շատ բարձր ջերմաստիճանի և ճնշման ազդեցության տակ տեղի է ունենում գրաֆիտի փոխակերպումը ալմաստի, սակայն դրա հետ մեկտեղ գրաֆիտի վեցանիստ բյուրեղացանցը պահպանվում է։ Երկար ժամանակի ընթացքում լոնսդեյլիտը ստանում էին բացառապես գրաֆիտից՝ ուժեղ սեղմման ճանապարհով, սակայն ավելի ուշ ապացուցվել է, որ «վեցանիստ ալմաստ»-ը կարելի է ստանալ նաև խորանարդային ալմաստից։

Պատմություն
-----------

Լոնսդեյլիտն իր անվանումը ստացել է բրիտանացի բյուրեղագետ Քետլին Լոնսդեյլի պատվին։

Տես նաև
-------

* Իզոմերիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Lonsdaleite on Mindat.org
2. ↑  Handbook of Mineralogy
3. ↑  Lonsdaleite data from Webmineral
4. ↑  «Физики объяснили направление твёрдости материалов» — Lenta.Ru
5. ↑   - Самые твёрдые материалы на Земле ТОП 10|Spience Debate
6. ↑  «Лонсдейлит на сайте Modificator.Ru»


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778026306 |

 |
Գուգարաց թեմի (Գուգարաց եպիսկոպոսություն) առաջնորդարանի շենքը
**Եպիսկոպոսություն**, սա հայոց մեջ ընկալվել և ընկալվում է երկու ձևով.

1․ Եպիսկոպոսի աստիճանը, կոչումը, պաշտոնը քրիստոնեական եկեղեցում,

2․ Տեսչություն, եկեղեցական թեմ։

Ծագում
------

Եպիսկոպոսությունները ձևավորվել են վաղ քրիստոնեական համայնքների հիման վրա և նրանց համեմատ տարածքային ու իրավավարչական ավելի կայուն, ընդարձակ ու հաստատուն եկեղեցական կազմակերպություններ են։ 2-րդ դարի կեսից աստիճանաբար ձեռք են բերել եկեղեցավարչական ավելի լայն լիազորություններ՝ կազմակերպելով ու տնօրինելով թեմի ոչ միայն հոգևոր-եկեղեցական ու ծիսական խնդիրները, այլև հաճախ՝ ազգային-հասարակական, իրավաքաղաքական ու կրթական գործերը։

Կառուցվածք
----------

Եպիսկոպոսության տարողությունն ու աստիճանը կախված է եկեղեցական ու պետական իշխանությունների եպիսկոպոսություններին ընձեռած տարածության ու հասարակական-քաղաքական կշռի չափից։ Եպիսկոպոսությունները ավատապետական հարուստ, ազդեցիկ կենտրոններ են եղել, այժմ հատկապես կաթոլիկ ու անգլիկան եկեղեցիներում, իշխում են կապիտալ հարստությունների, երբեմն էլ՝ կալվածների, և սոցիալ-քաղաքական մեծ ուժ են ներկայացնում։

Տեսակներ
--------

Բաժանվում են երեք հիմնական կարգի, մայրաքաղաքային կամ գլխավոր քաղաքային (մետրոպոլիտություն), մեկ կամ մի քանի քաղաքների և գավառային շրջանների տեսչության, որոնց համապատասխանաբար գլխավորում են՝ մետրոպոլիտը, արքեպիսկոպոսը կամ եպիսկոպոսը և քորեպիսկոպոսը։

Եպիսկոպոսությունը Հայաստանում
-----------------------------

Հայ եկեղեցին անհրաժեշտության դեպքում եպիսկոպոսության ղեկավարությունը վստահում է դեռևս եպիսկոպոսական աստիճան չունեցող հոգևորականի (վարդապետ), որին սակայն շուտով տրվել է այդ կոչումը։ Հայ եկեղեցական թեմերը եպիսկոպոսություններ են (միայն Սյունյաց թեմն է ճանաչված եղել մետրոպոլիտություն)։ Եպիսկոպոսության ղեկավարը՝ առաջնորդը, ընտրվում է կաթողիկոսի հավանությամբ և հաստատվում նրա կողմից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 518)։*  |
**Մագնիսական հաստատուն**, ֆիզիկական հաստատուն, սկալյար մեծություն, որպես համեմատականության գործակից հանդես է գալիս էլեկտրամագնիսականության մի շարք օրենքներում, Միավորների միջազգային համակարգով գրելու դեպքում։ 
Երբեմն կոչվում է *վակուումի մագնիսական թափանցելիություն*։ Չափման միավորը՝ Հն/մ կամ Ն/Ա2։

Թվային արժեքը
-------------

Մագնիսական հաստատունի թվային արժեքը բխում է հոսանքի ուժի՝ ամպերի սահմանումից, որը Միավորների միջազգային համակարգի հիմնական միավորներից մեկն է։ Ըստ IX Չափերի և կշիռների գլխավոր կոնֆերանցիայում ընդունված սահմանման (1948 թ.), «Ամպերը էլեկտրական անփոփոխ հոսանքի այն ուժն է, որն անցնելով վակուումում իրարից 1 մ հեռավորության վրա գտնվող ուղիղ, զուգահեռ, անվերջ երկար և չափազանց փոքր լայնական կտրվածքի երկու հաղորդիչներից յուրաքանչյուրով, նրանց ամեն մի մետր երկարության վրա առաջ է բերում 2×10−7 Նյուտոն փոխազդեցության ուժ»։
Մյուս կողմից, իրարից r հեռավորության վրա գտնվող երկու անվերջ երկար զուգահեռ հաղորդիչների փոխազդեցության ուժը, երբ հաղորդիչների միավոր երկարությամբ անցնում են {\displaystyle I\_{1}} և I\_{2} հոսանքներ, արտահայտվում է 

{\displaystyle F={\frac {\mu \_{0}}{4\pi }}{\frac {2I\_{1}I\_{2}}{r}}}
առնչությամբ։ Ամպերի սահմանումը հաշվի առնելով, այս առնչությունից հետևում է **ճշգրիտ հավասարություն**՝

{\displaystyle \mu \_{0}=4\pi \ \times \ 10^{-7}\ } Հն/մ։
Համապատասխանաբար տեղի ունի

{\displaystyle \mu \_{0}\approx 1,25663706\times 10^{-6}} Հն/մ {\displaystyle =1,25663706\times \ 10^{-6}} Ն/Ա2:
Մագնիսական հաստատունը կապ է բացարձակ և հարաբերական մագնիսական թափանցելիությունների միջև։

Նշանակությունը էլեկտրամագնիսականության մեջ
------------------------------------------

Մաքսվելի հավասարումներում մագնիսական թափանցելության միջոցով են կապված մագնիսական դաշտի լարվածության **H** վեկտորը և մագնիսական ինդուկցիայի **B** վեկտորը՝

{\displaystyle {\boldsymbol {H}}={{\boldsymbol {B}} \over \mu \_{0}}-{\boldsymbol {M}},}
որտեղ ***M***-ը մագնիսականացման խտությունն է։ Վակուումում ***M*** = 0 և

{\displaystyle \mathbf {B} =\mu \_{0}\ \mathbf {H} :}
ՄՄ համակարգում լույսի արագությունը վակուումում ըստ սահմանման կապված է մագնիսական հաստատունի և *ε*0 էլեկտրական հաստատունի հետ՝

{\displaystyle c\_{0}={1 \over {\sqrt {\mu \_{0}\varepsilon \_{0}}}}:}
Դասական էլեկտրամագնիսականության մեջ այս առնչությունը կարելի է ստանալ վակուումի համար Մաքսվելի հավասարումներից, սակայն այն օգտագործվում է որպես ε0-ի *սահմանում* c0 և μ0 սահմանված թվային արժեքների միջոցով

Անվանումը
---------

Պատմականորեն *μ*0 հաստատունը կոչվել է վակուումի թափանցելիություն կամ վակուումի մագնիսական թափանցելիություն։ Չնայած այդ տերմինը լայնորեն տարածված է, սակայն *μ*0-ի համար գերադասելի է *մագնիսական հաստատուն* անվանումը, քանի որ «վակուում» և «թափանցելիություն» տերմինները ֆիզիկական իմաստ ունեն, մինչդեռ *μ*0-ն սահմանված արժեք է, և ոչ թե փորձնական չափումների արդյունք։

Տես նաև
-------

* Էլեկտրական հաստատուն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Մագնիսական հաստատուն* հոդվածը Ֆիզիկայի հանրագիտարանում (ռուս.)
2. ↑  Ամպերի սահմանումը չափերի և կշիռների միջազգային բյուրոում
'

**Սիրա** կամ **Շիրազ** (գիտական անվանում։ ***Vitis vinifera* 'Syrah')**, խաղողի տեսակ, օգտագործվում է կարմիր և վարդագույն գինիներ պատրաստելու համար, ինչպես ավանդական չոր, այնպես էլ քաղցր պնդիչ։ Որոշ արտադրողներ փորձում են նաև փրփրուն գինիների արտադրության մեջ։

Ծագում
------

Սիրայի մասին լեգենդը կապված է նրա հոմանիշներից մեկի՝ Շիրազ անվանման հետ։ Շիրազը Իրանի ամենահին քաղաքներից մեկն է (գտնվում է Պերսեպոլիսից ոչ հեռու, Աքեմենյանների նստավայրում), որտեղ արտադրում էին հայտնի «Շիրազի» գինին։ Ըստ առասպելի խաղողի «Սիրա» տեսակը աճեցվել էր Շիրազում, այնուհետև հասցվել Ռոնայի տեղամաս՝ Ալպեր։ Այդ լեգենդի կողմակիցները ենթադրում են, որ «Սիրա»-ն համարվում է «Շիրազ»-ի տեղական ֆրանսիական հոմանիշը։ Աշխարհի տարբեր երկրներում Սիրան օգտագործում են տարբեր հոմանիշներով, ինչպիսիք են ՝ Անտուրենեն նուար, Բալսամինու, Կանդիտիվ, Մարսանն նուար, Շիրազ, Սիրաք, Սիրա, Սիրու, Սերին և Սերեին։

### Ժամանակակից պատմություն

Սիրան դեռ համարվում է հյուսիսային Ռոնի հիմնական օգտագործվող խաղողի տեսակը, և զուգորդված է այնպիսի դասական գինիների հետ, ինչպիսիք են Hermitage, Côte-Rôtie: Ռոնի հարավային շրջաններում այն կազմում է գինու խառնուրդի մի մասը, որից պատրաստում են Châteauneuf-du-Pape, Gigondas և Côtes du Rhône գինիները, որտեղ Grenache խաղողի սորտը կազմում է խառնուրդի հիմնական մասը։

1999 թվականին կատարված հետազոտությոնները ցույց են տվել, որ Սիրան և ծնող-սորտը (*Mondeuse Blanche*, *Dureza*) առաջացել են Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում գտնվող սահմանափակված շրջանից։

Տարածում
--------

Ներկայումս աճեցվում է գործնականում բոլոր այն քաղաքներում, որտեղ արտադրվում է գինի։ Հիմնականում, մեծ քանակությամբ աճեցվում է Ֆարանսիայի հարավում ( Սիրա անունով), Ավստրալիայում (Շիրազ անունով), Իտալիայում, ԱՄՆ-ում, Հարավային Աֆրիկայում, Չիլիում, Արգենտինայում։ Տալիս է մուգ, թանձր գունավորված գինի, արագ աճում է և ունի երկար պահպանման ժամկետ։ Ավստրալիայում արտադրվող գինու համը փոքր-ինչ տարբերվում է Ֆրանսիայում նույն Սիրա խաղողի տեսակից պատրաստվող գինուց։

 Նկարագրություն
---------------

Սիրան, խաղողի տեխնիկական սորտ է, որը օգտագործում են կարմիր և վարդագույն գինիների արտադրության մեջ, հասունացան միջին ժամկետով։ Ունի ցածր բերքատվություն, որը համարվում է լավ գինի արտադրելու պայման։ Գինու համը և որակը պատրաստված Սիրա խաղողի սորտից կախված է կլիմայից, որը հիմնականում աճեցվում է բարեխառն գոտիներում (ինչպիսին են՝ հյուսիսային Rhone Valley և Walla Walla AVA-ի գին մի մասը ԱՄՆ-ում)։

Սիրան օգտագործում են կամ որպես առանձին սորտ կամ՝ օգտագործում են խառնուրդներում։ Այն հնարավոր է գտնել այնպիսի պետություններում ինչպիսիք են ՝ Ֆրանսիա, Չիլի Հարավային Աֆրիկա, Նոր Զելանդիա, Կալիֆոռնիա և Վաշինգտոն։ Սիրա հնարավոր է գտնել նաև Ավստրալիայի մի քանի շրջաններում, ինչպիսիք են ՝ Barossa, Coonawarra, Hunter Valley, Margaret River и McLaren Vale:

Աղբյուրներ
----------

* Сира
* Сира (Syra, Sirah) Archived 2012-04-28 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Jancis Robinson *Vines, Grapes & Wine* pg 90 Octopus Publishing 1986 ISBN 978-1-85732-999-5
**Սիմֆոնիա № 1 Դո մաժոր**, op. 21 (Bia. 203), Լյուդվիգ վան Բեթհովենի սիմֆոնիան՝ նվիրված Գոթֆրիդ վան Սվիթենին։

### Ստեղծման և կատարման պատմություն

Սիմֆոնիան գրել է Բեթհովենը՝ 1799-1800 թվականներին, պրեմիերան կայացել է 1800 թվականի ապրիլի 2-ին, Վիեննայում՝ կայսերական գյուղաքաղաքի թատրոնում, Պոլ Վրանիցկիի ղեկավարությամբ։ Մի քանի ամիս անց սիմֆոնիան կատարվել է Լեյցպիգում։ Հենց այնտեղ, 1801 թվականին այն հրատարակվել է Հոֆֆմեյսթերի և Կուհլի տպարաններում։ Բեթհովենը սիմֆոնիան նվիրել է Գոթֆրիդ վան Սվիթենին՝ կայսերական գրադարանի տնօրենի և մեծ բարերարի, իր ժամանակին ընկերացած Մոցարտի և Հայդնի հետ։ Արժե նկատել, որ սիմֆոնիայի եզրափակումը հիմնականում վերաբերում է դեռ 1975 թվականի գարնանը, երբ Բեթհովենը, ուսումնասիրում էր մի քանի մասից բաղկացած նվագներ Ալբրեխցբերգերի մոտ։ Առաջին անգամ սիմֆոնիան կատարվել է 1863 թվականին՝ Ռուսաստանի Մոսկվա քաղաքում։ Ստեղծագործության ամբողջական անունը․ *«Grande sinphonie avec deux violons, viole, violohcell et contre basse, deux flutes, deux oboe, deux cors, deux fagots, deux clarines et tymbales»։*

### Նվագախումբ

Սիմֆոնիան գրված է 2 ֆլեյտայի, 2 հոբոյի, 2 կլառնետի С և D լարման, 2 ֆագոտի, 2 գալարափողի С և F լարման, 2 շեփորի C լարման, 2 Լիտավրի և լարայինների համար։

### Առաջին սիմֆոնիան և Մոցարտի ու Հայդնի ազդեցությունը

Հայդնի սիմֆոնիաները և Մոցարտի վերջին սիմֆոնիաները` գրված 18-րդ հարյուրամյակի վերջերին, սահմանել են այդ ժամանակաշրջանի ստեղծագործությունների ժանրը, որը բուռն կերպով ընդունվել և գնահատվել է հատկապես Վիեննայի ունկնդիրների կողմից։ Բեթհովենը՝ ով նոր էր ուշադրության արժանացել վիեննական հանրության կողմից՝ ստիպված էր հաշվի առնել այդ ստանդարտը, այդ պատճառով առաջին սիմֆոնիան մեծապես շարունակում է երաժշտական ավանդույթները ներդրված իր մեծ նախորդների կողմից։ Չնայած այն հանգամանքին, որ մի շարք հեղինակային ոճի առանձնահատկություններ արդեն նկատելի են այս ստեղծագործության մեջ, այդ թվում սֆորցանդոյի հաճախակի օգտագործումը, փողայինների վարպետական խմբերը (սակայն, այն ժամանակվա Լեյցպիգի թղթակիցներից մեկը գրել է՝ - ի դեպ, նշենք, փողայինների հաճախակի օգտագործումը․ կարելի է մտածել, որ սա ավելի շուտ պիեսա է զինվորականի համար, այլ ոչ սիմֆոնիկ նվագախմբի), միևնույն է այն մնում է կարծես Հայդնի և Մոցարտի սիմֆոնիայի «արձագանքը»։

Վերլուծություն
--------------

Սիմֆոնիան կազմված է չորս հատվածից․

1. *Adagio molto* — *Allegro con brio*;
2. *Andante cantabile con moto*;
3. *Menuetto (Scherzo): Allegro molto e vivace*;
4. *Adagio — Allegro molto e vivace*.

#### Առաջին հատված

12 տակտից բաղկացած անդամակցությունը հաճախ ընկալվում է որպես երաժշտական կատակ, որը, ըստ էության կարող է լինել Բեթհովենի երաժշտական փորձերի արդյունքը․ այն բաղկացած է տարբեր տոնայնություններում գտվող ակկորդների հաջորդականությունից, ինչից էլ ունկնդիրը ստեղծագործության իրական տոնայնությունը հասկանում է միայն աստիճանաբար։

#### Երկրորդ հատած

Այս մասը կատարվում է բավականին արագ, համեմատած անդանտեի սովորական տեմպի հետ և այս առումով ավելի մոտ է մոդերատոյին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Grove Music Online — OUP. — ISBN 978-1-56159-263-0 — doi:10.1093/GMO/9781561592630.ARTICLE.40026
թմբուկահարը հարվածում է թմբուկին
քսիլոֆոն
**Չադի երաժշտությունը**, բնակչության էթնիկական խայտաբղետության հետևանքով բազմազան է Չադի երաժշտությանի մշակույթը։ Չադի շատ ժողովուրդների երաժշտական ավանդույթները խստորոշ կարգավորված են, նաև կապված հասարակության կաստայական ստորաբաժանման, սոցիալական սահմանափակումների հետ (օրինակ՝ ամեն ոք իրավունք չունի նվազելու այս կամ այն նվագարանը)։

Նվագարաններ
-----------

Երաժշտական գործիքների մեջ մեծ թիվ են կազմում տարբեր ձևերի՝ փայտից, կավից պատրաստված թմբուկները։ Տարածված են նաև այլ հարվածային նվագարաններ՝ ճչանակներ, զանգակներ, քսիլոֆոններ։ Փողային գործիքները, ինչպես և լարայինները (լյուտնյա), ըստ երևույթին բերվել են արաբ երկրներից (ալգաիտա՝ հոբոյի տիպի, կլաոնետ, 230 սանտիմետր֊անոց մետաղյա փող)։

Անսամբլի կազմ
-------------

Տիպիկ պրոֆեսիոնալ անսամբլի կազմն է՝ ալգաիտա, 2—3 թմբուկ, ինքն իրեն նվագակցող երգիչ։ Բազմազան են երգերն ու պարերը, որոնցից շատերը կապված են որոշակի զբաղմունքի (մդոմդանգ՝ որսորդների պար), ծեսի (նդոն մբեսի, բայան, կլյագթաղման և այլ ծեսերի պարեր), տոնակատարության (սաի, բասակա, ջոռո-ջոռո)․ բազմաթիվ են նշանավոր իրադարձություններին կամ մարդկանց նվիրված գովերգերը։ Երգերի մեծամասնությանը բնորոշ է պենտատոնիկան, կատարումը փոխերգով (մենակատար-երգչախումբ կամ 2 երգչախմբի փոխերգ)։

Զարգացում
---------

Անկախություն նվաճելուց հետո մեծ ուշադրություն է դարձվում երաժշտական մշակույթի զարգացմանը։Նջամենայի համալսարանին կից կազմակերպված Ազգային կենտրոնը հավաքում և մշակում է երաժշտական բանահյուսությունը։1970 թ. ստեղծվել է Պարի ազգային անսամբլ (գեղարվեստական ղեկավարն է Նգորիո Բուլետինը), որի հետ է կապված Չադի բազմաթիվ երաժիշտների, այդ թվում երգիչներ Մագալվան Բետարի, Զայդո Կեմոյի գործունեությունը։ Անսամբլը հյուրախաղերով հանդես է գալիս այլ երկրներում (1975 թ. եղել է ԽՍՀՄ-ում)։

Գրականություն
-------------

* Новейшая история Африки, 2 изд․, М․, 1968;
* Субботин В․ А․, Колонии Франции в 1870—1918 гг․, М․, 1973;
* Сюре-Каналь Ж․, Африка Западная и Центральная, пер․ с франц․, М․, 1961;
* Le Согпес J․, Histoire politique du Tchade de 1900 a 1962, P․, 1963;
* Hugоt P․, Le Tchad, P․, [1965];
* Bpisson J․, Histoire de Tchad et de Fort-Archambault, P․, 1966;
* L՝essor du Tchad, P․, 1969;
* Gonidec P․ F․, La Re¬ publique du Tchad, P․, 1971

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 659)։*  |
**Չագրես ազգային պարկ** (իսպ.՝ Parque nacional Chagres), 129000 հեկտար (320000 ակր) տարածք զբաղեցնող ազգային պարկ Պանամայի ջրանցքի արևելյան հատվածում՝ Պանամա նահանգի և Կոլոն քաղաքի միջև։ Այստեղ կան արևադարձային անտառներ, Չագրես և Գատուն գետերը, որոնք բավարար ջուր են ապահովում Գատուն լճի համար, որը Պանամայի ջրանցքի հիմնական լիճն է։

Պանամա ջրանցքի ջրատար
---------------------

Պարկը ստեղծվել է 1985 թվականին բնական անտառի պահպանման նպատակով՝ արտադրելու բավարար քանակով ջուր Պանամայի ջրանցքի նորմալ շահագործման, Պանամայի Կոլոն և Լա Չորերա քաղաքների համար խմելու ջրի մատակարարման և Պանամա և Կոլոն քաղաքների էլեկտրաէներգիայի արտադրության համար։

Պանամայի ջրանցքի շահագործման համար անհրաժեշտ է պահպանել ջրի բարձր մակարդակը, քանի որ ամբարտակն անցնող յուրաքանչյուր նավակ ունի շուրջ 52 միլիոն գալոնոն չվերականգնվող թարմ ջրի կարիք։

Կլիմա
-----

Պարկի միջին ջերմաստիճանը տատանվում է 30 °C ցածր գոտիներում և 20 °C լեռնային հատվածներում, տեղումները 2200 մմ Ալախուելա լճի շրջանում և 4000 մմ լեռնային շրջաններում։ Բլուրները ծածկված են արևադարձային խոնավ անտառներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ecotourismpanama.com

Արտաքին հղումներ
----------------

* Fundación Parque Nacional Chagres
* Parque Nacional Chagres: Edén Verde.
**Արաբկիրի միություն,** արաբկիրցիների հայրենակցական միություն։ Դեռևս 1899 թվականին ԱՄՆ-ի Բրիջուոթըր քաղաքում մի խումբ արաբկիրցի երիտասարդներ հիմնել են «Ուսումնասիրաց ընկերություն Արաբկիրի» կազմակերպությունը, որի նպատակն էր նյութապես օժանդակել Արաբկիրի հայկական դպրոցներին։ 1902-1910 թվականներին համանման միություններ են ստեղծվել Նյու Յորքում, Բոստոնում, Ֆիլադելֆիայում։

Արաբկիրի ուսումնասիրաց միության ստեղծում
----------------------------------------

1911 թվականի նոյեմբերի 30-ին երեք միությունների Ֆիլադելֆիայի համատեղ ժողովում ստեղծվել է «Արաբկիրի ուսումնասիրաց միությունը» (կենտրոնը Նյու Յորքում), որն այնուհետև մասնաճյուղեր է ունեցել ԱՄՆ-ի մի շարք քաղաքներում։ 1917 թվականին «Ուսումնասիրաց»-ին զուգահեռ ստեղծվել է «Արաբկիրի վերաշինաց միություն»-ը, որի նպատակն էր օգնել Մեծ եղեռնից փրկված հայրենակիցներին։ 1923 թվականի մայիսին «Ուսումնսւսիրաց»-ը և «Վերաշինաց»-ը միացել են և անվանվել «Ամերիկահայ արաբկիրցիներու միություն», որը 1929 թվականին վերանվանվել է «Արաբկիրի միություն]»։

Առաջին պատգամավորական ժողով
---------------------------

Առաջին պատգամավորական ժողովում (1923 թվականի դեկտեմբերի 30-1924 թվականի հունվարի 1, Նյու Յորք) Միությունը որոշել է հիմնել Նոր Արաբկիր ավան Սովետական Հայաստանում։ 1925 թվականի նոյեմբերի 29-ին Հայաստանի կառավարության որոշմամբ հիմնադրվել է Նոր Արաբկիրը, որի կառուցման ու բարեկարգման գործին իր նպաստն է բերել Միությունը։ Արաբկիրի միությունը 1923 թվականից ի վեր մասնաճյուղեր է ունեցել ԱՄՆ-ի 8 նահանգների 19 քաղաքներում, ինչպես նաև Եգիպտոսում, Սիրիայում, Լիբանանում, Իրաքում, Եթովպիայում, Սուդանում, Ֆրանսիայում, Հունաստանում, Բուլղարիայում, Կուբայում, Արգենտինայում։ Արաբկիրի միությունը սփյուռքի հայրենակցական միությունների շարքերում միշտ գործուն մասնակցություն է ունեցել համագաղութային ձեռնարկումներին։ 1925 թվականի դեկտեմբերից հրատարակվում է Միության պաշտոնաթերթ «Նոր Արաբկիր»-ը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 677)։*  |
«Peter Wessel» լաստանավը Լավրիկի մոտ
«Color Magic»լաստանավը Քիլի մոտ
«Color Fantasy» Օսլոֆյորդում
**Color Line**, բեռնափոխադրող ընկերություն Նորվեգիայում, որը մտնում է Color Group AS կորպորացիայի մեջ։ Այն մատուցում է բեռնափոխադրման նավագնացային ծառայություններ՝ տեղափոխելով բեռներ, ինչպես նաև ավտոմքենաներ, ավտոբուսներ Նորվեգիայից դեպի Շվեդիա, Դանիա և Գերմանիա։

Ընկերությունը հիմնադրվել է 1990 թվականին, սակայն հիմնաքար հանդիսացող կազմակերպությունը ստեղծվել է դեռևս 100 տարի առաջ։ Color Line ընկերությունում աշխատում են ավելի քան 3500 աշխատակից չորս երկրներում։ Նավերի վրա աշխատում է ավելի քան 2000 մարդ։ Color Line ընկերության նավատորմը բաղկացած է 6 նավերից։

Գրասենյակներ
------------

Ընկերության գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Օսլոյում։ Մարզային գրասենյակներ կան նաև Բերգեն, Ստավանգեր, Քրիստիանսիան, Սանեֆյորդ և Լարվիկ քաղաքներում։ Միջազգային գրասենյակները գտնվում են Քիլ, Հիրթսհալս և Սթրյոմսթադ քաղաքներում։

Երթուղիներ
----------

* Օսլո — Քիլ
* Քրիստիանսիան — Հիրթսհալս →(*այս ջրային երթուղին միացնում է եվրոպական E39 մայրուղին*
* Լարվիկ — Հիրթսհալս
* Սանեֆյորդ — Սթրյոմսթադ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Color Line ընկերության պաշտոնական կայք։ (անգլ.)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շչորսի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Շչորսի փողոց** (ռուս.՝ Улица Щорса), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է ի պատիվ 1918-1920 թվականների Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի հերոս Նիկոլայ Շչորսի։ Զառիվայր փողոց է, որը սկսվում է քաղաքի գրեթե կենտրոնից («Մագարաչ» կանգառ) և ավարտվում Դարսան բլրի արևմտյան լանջին՝ «Ա. Պ. Չեխովի անվան գրողների ստեղծագործական տան» պանսիոնատի մոտ։

Պատմություն
-----------

Նախկինում այս փողոցը կոչվել է Պրոլտարսկայա։ Քաղաքի այս հատվածը Յալթայի սահմագիծ է մտել 1870-ական թվականների սկզբին։ Այն գտնվում է Դարսան բլրի արևմտյան լանջին։ Նախկինում այդ հողերը մեծ մասամբ պատկանում էին Ռուսաստանի ազնվականներին և երևելիների դասի ներկայացուցիչներին։ Երբ նրանց հողատարածքներով անցկացնում էին Յալթան և Ալուպկան կապող ճանապարհը, այդ փողոցն անվանեցին Կնյաժեսկայա (Իշխանական) փողոց։

Փողոցն այժմ կոչվում է Նիկոլայ Շչորսի անունով։ Այն սկսվում է Կիրով փողոցից՝ տրոլեյբուսի թիվ 1 օղակաձև երթուղու կանգառի մոտից։ Այդ կանգառը կոչվում է «Մագարաչ»։

1885-1886 թվականներին կազմված քարտեզի համաձայն՝ թիվ 279 հողակտորը պատկանում էր Ելենա Ռիբիցկայային։ Նրա օրիորդական ազգանունն էր Այվազովսկայա և նա մեծ ծովանկարիչ Հովհաննես Այվազովսկու դուստրերից մեկն էր։ Նա եղել է փաստաբան Վլադիմիր Անտոնովիչ Ռիբիցկու կինը, որը 1872-1880 թվականներին դարձել է Յալթայի քաղաքագլուխ։

1886 թվականի քարտեզի վրա 279-րդ հողակտորում կար խաղողի այգի։

1900-ական թվականների սկզբին Ելենա Ռիբիցկայան ճարտարապետ Նիկոլայ Կրասնովին պատվիրում է չորս փոքր երկհարկանի տուն Աուտսկայա (Կիրովի) փողոցում։ Այս ունեցվածքը նրան է պատկանում մինչև 1920-ական թվականների սկիզբ, երբ այն ազգայնացվում է խորհրդային իշխանությունների կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. 1 2 3 4 5 6  «Ул. Щорса»։ Վերցված է 2019 Փետրվար 22
**Ռադար կամ ռադիոտեղորոշիչ** մի սարք է, որը ռադիոալիքների օգնությամբ հնարավորություն է տալիս հայտնաբերել և դիտարկել օբյեկտներ ցամաքում, ջրում և օդում։ Radar անգլ.՝  թարգմանաբար նշանակում է ռադիոհայտնաբերում և չափում։ Ռադարը ցանկացած եղանակի կարող է հայտնաբերել չափազանց հեռու գտնվող և շարժվող, և անշարժ օբյեկտը։

Ռադարը ստեղծել է անգլիացի գիտնական Վաթսոն Վատտը, որը 1935 թվականին բրիտանական կառավարության պատվերով ուսումնասիրում էր ռադիոալիքներով թշնամու ինքնաթիռները ոչնչացնելու հնարավորությունը։ Եվ այդ ուսումնասիրությունների արդյունքում գիտնականը ստեղծեց թշնամու ինքնաթիռների դիտարկման առաջին ռադիոտեղորոշիչ կայանքը, որը հետագայում անվանվեց ռադար։ Ռադարի աշխատանքը հիմնված է 500 Հց հաճախությամբ ուղիղ, նեղփունջ, հզոր ռադիոճառագայթի անդրադարձման հատկության վրա. ռադարի աղբյուրից ուղարկված ռադիոճառագայթը, իր ճանապարհին հանդիպելով օբյեկտի, անդրադառնում է նրա մակերևույթից, հետ է վերադառնում և արձանագրվում ռադարի ընդունիչ սարքում։ Ռադիոճառագայթի այդ որսված արձագանքը բծի տեսքով արտացոլվում է ռադարի էկրանին, որի առջև նստում է օպերատորը։ Նա էկրանի վրա այդ բծի տեղաշարժով որոշում է հայտնաբերված օբյեկտի հեռավորությունը, շարժման ուղղությունն ու արագությունը։

Խոշոր օդանավակայաններում տեղադրված ռադարների օգնությամբ ավիադիսպետչերները ղեկավարում են ինքնաթիռների վերելքներն ու վայրէջքները։ Ինքնաթիռում տեռադրված ռադարներն ազդանշաններ են հաղորդում մոտակայքում թռչող այլ ինքնաթիռների, իսկ վատ տեսանելիությամբ եղանակին ռադարներն օգտագործվում են ինքնաթիռը ղեկավարելու համար։

Ծովում լողացող նավերին այլևս չի սպառնում այսբերգներին բախվելու վտանգը՝ շնորհիվ ռադարների։ Օդերևութաբանները ռադարների օգնությամբ հայտնաբերում են մոտեցող փոթորիկներն ու մրրիկները, ամպրոպաբեր ամպերը։ Ռադարը գիտնականներին օգնում է ուսումնասիրելու մթնոլորտը, այլ մոլորակներ, ինչպես նաև հետևելու տիեզերանավերին՝ ընդհուպ մինչև նրանց ուղեծիր դուրս գալու պահը։ Զինվորականները ռադարն օգտագործում են թշնամու հրթիռներն ու ինքնաթիռները, ռազմանավերը հայտնաբերելու համար։ Արհեստական արբանյակներում տեղակայված ռադարները Տիեզերքից դիտարկում են Երկրի մակերևույթը։ Ռադարներով հսկում են նաև ճանապարհային երթևեկությունը, չափում ավտոմեքենաների արագությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկական Հանրագիտարան
|  |
| --- |
| **Աբեղախոտ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Խուլեղինջազգիներ (Lamiaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Խուլեղինջայիններ (Lamioideae) |
| **Ցեղ** | **Աբեղախոտ** *(Stachys)*L. 1753 |

**Աբեղախոտ** (Stachys), **եզնախոտ**, խուլեղինջազգիների (շրթնածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի, կիսաթփերի և թփիկների ցեղ։ Հայտնի է մոտ 200, ՀՀ-ում՝ ավելի քան 14 տեսակ։ Առավել տարածված են աբեղախոտ փքված (*stachys inflata*), աբեղախոտ սևաբաժակ (*stachys atherocalyx*), աբեղախոտ վրացական (*stachys iberica*), աբեղախոտ թավոտ (*stachys pubescens*), աբեղախոտ ճահճային (*stachys palustris*) և այլ տեսակներ՝ գրեթե բոլոր մազերում։ Աճում է անապատայինից մինչև ենթալպյան գոտիներում, չոր, խոտածածկ լանջերին, անտառներում, թփուտներում, խոնավ մարգագետիններում, գետերի և ջրամբարների ափերին, քարքարոտ վայրերում։ Որոշ տեսակներ մոլախոտեր են, աղտոտում են արոտավայրերը, հացաբույսերի ցանքսերը, խոտհարքները։

Ձևաբանություն
-------------

Ցողունը կանգուն է, քառանիստ, ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ 10-100 սմ։ Տերևները հակադիր են, նստադիր կամ կոթունավոր, ատամնաեզր։ Ծաղկաբույլը հասկանման է, ծաղիկները՝ վարդագույն, ալ կարմիր, սպիտակ կամ դեղին՝ կեղծ տերևանութներում։ Ծաղկում է մայիս-օգոստոսին։ Պտուղը քառընկույզիկ է։ Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են․ պարունակում են ալկալոիդներ, եթերայուղեր, աղաղանյութեր և այլն։ Պատրաստուկներն օգտագործվում են որպես արյան ճնշումն իջեցնող, արյունահոսությունը դադարացնող միջոց է։ Մեղրատու է։

Տարածվածությունը Հայաստանում
----------------------------

Աբեղախոտ կրետականը (*stachys cretica*) հանդիպում է Շիրակի (Հառիճ գ․), Վայոց ձորի (Աղավնաձոր գ․) և Սյունիքի (Կապան) մարզերի լեռնային գոտիների (800-2100 մ բարձրություններում) քարքարոտ լանջերին, թփուտանման մացառուտներում․ գրանցված է ՀՀ կարմիր գրքում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Stachys
* APDB: 195071
* APNI: 64122
* BioLib: 41063
* EoL: 38474
* EPPO: 1STAG
* FloraBase: 22509
* FoC: 131154
* GBIF: 2927228
* GRIN: 11452
* iNaturalist: 51229
* IPNI: 67152-3
* IRMNG: 1075529
* ITIS: 32310
* NBN: NHMSYS0000463972
* NCBI: 53171
* NZOR: 340c9cbc-624f-4784-b64f-8c71632cc163
* PLANTS: STACH
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:325931-2
* Tropicos: 40004224
* VASCAN: 1715
* VicFlora: 2c9e59f0-ddd4-4498-986d-8b4549897d5b

 |

 |
**Բահրամ Մեշեդի Սուլեյման բեկ օղլի Մանսուրով** (ադրբ.՝ Bəhram Məşədi Süleyman bəy oğlu Mansurov, փետրվարի 12, 1911(1911-02-12), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 14, 1985(1985-05-14), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի երաժիշտ, թառահար, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1978);

Կենսագրություն
--------------

Մաշհադի Սուլեյման Բեկ Մանսուրով և նրա որդիները Բահրամը և Մելիքը
Բահրամ Մանսուրովը ծնվել է 1911 թվականի փետրվարի 12-ին Բաքվում։

1925 թվականին Բահրամ Մանսուրովը ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։ Որպես կատարող հանդես է եկել 1931 թվականից՝ Ադրբեջանում ժողովրդական գործիքների անսամբլում, ղեկավարել պրոֆեսիոնալ և ինքնագործ անսամբլներ, որպես մենակատար աշխատել է Բաքվի ֆիլհարմոնիայում և ռադիոկոմիտեում։ 1932 թվականին Աբդուլ Մագոմաևի նախաձեռնությամբ Բահրամ Մանսուրովը սկսեց աշխատել օպերայի և բալետի թատրոնում, ապա ռադիոկոմիտեի ժողովրդական գործիքների անսամբլի մենակատար։ 1941 թվականին Ադրբեջանի օպերայի և բալետի թատրոնի կոլեկտիվի հետ միասին, Բահրամ Մանսուրովը գնաց Իրան։ Իրանից վերադառնալուց հետո Մանսուրովը հրավիրվել է Բաքու երաժշտական դպրոց `մուղամ սովորելու համար։

Բահրամի կատարումն աչքի է ընկել վիրտուոզ վարպետությամբ, գործիքի գունային հնարավորությունների գերազանց տիրապետմամբ։ Երկացանկում ունեցել է գործիքային բազմաթիվ պիեսներ և մուղամներ։

1978 թվականին Բահրամ Մանսուրովն արժանացել է Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչմանը։

Բահրամ Մանսուրովը մահացել է 1985 թվականի մայիսի 14-ին։ Կոմպոզիտոր Էլդար Մանսուրովի հայրն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ДОБРОЕ ИМЯ И ЧЕСТЬ
2. ↑  Мансуров Бахрам Мешади Сулейман бек оглы - тарист, народный артист Азербайджана
3. ↑  Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ
**Աբեղյաններ** (նաև` **Աբեղեանք, Աբեղունի**), հայկական նախարարական տոհմ Մեծ Հայքում, իշխել են Աբեղեանք գավառում։ Ըստ Մովսես Խորենացու, Աբեղյանների նախարարությունը հիմնել է Մեծ Հայքի արքա Վաղարշակը՝ տոհմի նահապետ Աբեղին արքունիքի սպասարար և գահավոր կարգելով։

Մովսես Խորենացին Արտաշես Ա-ի մահվան կապակցությամբ հիշատակում է Աբեղյանների տողմից ոմն Աբեղի՝ առաքված Երիզայի Անահիտի (Արտեմիս) մեհյանը՝ կուռքերից արքայի համար բժշկություն և արևշատություն խնդրելու։

Ըստ Գահնամակի Աբեղյանները զբաղեցրել են երկու բարձ, որը տոհմի մեծության և երկրի քաղաքական կյանքում խաղացած կարևոր դերի ապացույց է։ Ըստ Մովսես Խորենացու զբաղեցրել են 7-րդ բարձը։ Ներսեսի վարքում, 85-րդ բարձում հիշատակվում է Աբեղունիներ նախարարական տոհմը, որ հավանաբար հենց Աբեղյանների տոհմն է, քանի որ այնտեղ բացակայում է նրանց ազգանունը։ Ըստ Սահակ Պարթևի մեզ հասած Գահնամակի Աբեղյանները զբաղեցրել են երկու գահը՝ 27-րդ և 37-րդ։ Ըստ Զորանամակի Աբեղյանները ենթարկվում էին Գուգարաց բդեշխին և նրանց զորքը բաղկացած էր 300 հեծյալից։

4-րդ դարից Աբեղյանները կորցնում են իրենց քաղաքական դերը։ Աբեղյանների նահապետ Գազրիկը հիշվում է որպես Վարդանանց պատերազմի մասնակից և Վարդան Մամիկոնյանի զինակից, Աբեղյանների երկրորդ տոհմից՝ Արտենը, որպես Վասակ Սյունու զինակից, իսկ Գրիգոր Աբեղյան իշխանը՝ 544 թվականի Դվինի ժողովի մասնակից։ Աբեղյանները նաև հիշատակվում են Վասպուրականում, որպես Արծրունիներին ենթակա իշխաններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Հայաստանը Հուստինիանոսի դարաշրջանում», Նիկողայոս Ադոնց, Երևան, 1987, էջ 280, 294.
2. ↑  «Թովմայի վարդ. Արծրունւոյ, Պատմութիւն Տանն Արծրունեաց», 1887, Ս.Պետերբուրգ, էջ 109.

Աղբյուրներ
----------

* Մովսես խորենացի, Պատմություն Հայոց, Ե. 1968.
* Ալիշան Ղ. Այրարատ, Վնտ. 1890.
* «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», հատոր 1, էջ 615.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 24)։*  |
**Սիմֆոնիա № 9 Դո մաժոր**, համարվում է ավստրիացի կոմպոզիտոր Ֆրանց Շուբերտի ամենահայտնի և ամենակատարվող ստեղծագործությունը։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Շուբերտի նամակը սիմֆոնիայի վերաբերյալ
Իր վերջին սիմֆոնիան Շուբերտը գրել է 1825 թվականին, կոմպոզիտորը այն թվագրել է 1828 թվականի մարտին[1][2]. Իր կառուցվածքով այն առավել ավանդական է քան «Անավարտը», սակայն տևողությամբ գերազանցում է անգամ Բեթհովենի 9-րդ սիմֆոնիային, և հիմք է հանդիսանում Անտոն Բրուքների կողմից շարունակություն ստացած էպիկական սիմֆոնիայի համար[3]։

Հեղինակի կենդանության օրոք այն չի հրատարակվել և հանրային կատարում չի ունեցել։ Միայն Շուբերտի մահվանից տաս տարի անց, 1838 թվականին, Ռոբերտ Շումանը պարտիտուրան գտավ կոմպոզիտորի եղբոր թղթերի մեջ[2]։ Առաջին անգամ այն հնչեց Գևանդհաուզերի նվագախմբի կատարմամբ, Ֆելիքս Մենդելսոնի ղեկավարությամբ 1839 թվականի մարտի 21-ին Լայպցիգում[2]։

Ստեղծագործության կառուցվածքը
----------------------------

Սիմֆոնիան գրված է չորս մասից, դասական սիմֆոնիայի կառուցվածքին համապատասխան․

1. *Andante — Allegro ma non troppo*
2. *Andante con moto*
3. *Scherzo. Allegro vivace — Trio*
4. *Allegro vivace*

Թատրոնում
---------

Սիմֆոնիայի վերջաբանի հիման վրա խորեոգրաֆ Ուիլյամ Ֆորսայթը բեմադրել է «Հրճվանք ճշմարտության գլխավերևում» նեոդասական մինի բալետը՝ երկու պորողի և երեք պարուհու համար։ Պրիմիերան կայացել է 1996 թվականի հունվարի 20-ին Ֆրանկֆուրտի բալետի արտիստների կատարմամաբ։ 2004 թվականին այն մտավ Մարինյան թատրոնի խաղացանկ Նոա Հելբերի բեմադրմամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Хохлов Ю. Н.* Шуберт Ф. П. // Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор, 1982. — Т. 6.
2. 1 2 3  *Кенигсберг А. К. Михеева Л. В.* 111 симфоний. — СПб: «Культ-информ-пресс», 2000. — С. 157—158. — ISBN 5-8392-0174-X
3. ↑  *Кононов В.* Антон Брукнер и Вена на рубеже XIX—XX веков // *Музыкальная академия*. — 2006. — № 4. — С. 174—175.
**Ալեքսանդր Մանթաշյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի կենտրոն վարչական շրջանում՝ Աբովյան փողոցում՝ Սբ. Կաթողիկե և Սբ. Աննա եկեղեցիների հարևանությամբ, տեղադրվել է 2012 թվականի ապրիլի 18-ին։

Հեղինակներ
----------

* Ճարտարապետ՝ ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետ Լևոն Ղալումյան
* Քանդակագործ՝ ՀՀ վաստակավոր նկարիչ Տիգրան Արզումանյան

Պատմություն
-----------

Մեծանուն բարերար Ալեքսանդր Մանթաշյանի արձանը տեղադրելու մասին Երևանի քաղաքապետի որոշումը կայացվել է 2011 թվականի հունիսի 20-ին։ Որոշման համար հիմք է հանդիսացել Երևանի քաղաքապետարանի գեղարվեստի խորհրդի նիստի արձանագրության դրական եզրակացությունը։

Մանթաշյանի հուշարձանի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2012 թվականի ապրիլի 18-ին՝ Աբովյան փողոցում՝ Սբ. Կաթողիկե և Սբ. Աննա եկեղեցիների հարևանությամբ։ Հուշարձանը հանդիսավոր կերպով բացել են ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը և Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը։ Բացման խոսք են ասել դերասան Ազատ Գասպարյանը, փոխքաղաքապետ Կամո Արեյանը, արձանի հեղինակ, քանդակագործ Տիգրան Արզումանյանը։

Բացմանը ներկա են եղել Ալեքսանդր Մանթաշյանի թոռը՝ Ալեքսանդր Մանթաշյանը և ծոռը՝ Միքայել Մանթաշյանը, սփյուռքահայ գործարար ու բարերար Վահագն Հովնանյանը, արձանի ստեղծման աջակից-հովանավոր Հովիկ Հովհակիմյանը, մշակութային և քաղաքական գործիչներ և այլք։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երևանում բացվեց Ալեքսանդր Մանթաշյանի արձանը(չաշխատող հղում)



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ալեքսանդր Մանթաշյանի հուշարձան (Երևան)***էջը Վիքիպահեստում |
|  |
| --- |
| **Խռնդատ մերկացողուն** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Խլածաղկազգիներ (Scrophulariaceae) |
| **Ցեղ** | Խռնդատ *(Verbascum)* |
| **Տեսակ** | **Խռնդատ մերկացողուն** *(V. nudicaule)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Verbascum nudicaule***Hub.-Mor. 1973 |

**Խռնդատ մերկացողուն** (լատ.՝ Verbascum nudicaule), խլածաղկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

15-70 սմ բարձրությամբ բազմամյա բույս է։ Արմատամերձ տերևները փետրաձև հատված են, նշտարաձև կամ երկարավուն սեգմենտներով։ Ծաղկաբույլը սովորաբար ճյուղավորված է և ողկուզանման։ 12-22 մմ տրամագծով պսակը դեղին է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Գոռավան, Վեդի, Վաղարշապատ, Ուշակերտ)։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Դաղստանում, Արևելյան Անդրկովկասում, Արևելյան Անատոլիայում և Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700-1000 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև չոր քարքարոտ լանջերին, կիսաանապատներում և ավազային անապատներում։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա Արարատյան դաշտում՝ ինտենսիվ գյուղատնտեսական գործունեության տարածքներում։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես անհետացած տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Գոռավանի ավազուտներ» արգելավայրի տարածքում՝ «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի կազմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Verbascum nudicaule* | 
* Վիքիցեղեր: Verbascum nudicaule
* GBIF: 3737480
* iNaturalist: 1180036
* IPNI: 811308-1
* NCBI: 2724976
* Plant List: tro-29205681
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:811307-1
* Tropicos: 29205681

 |
|  |
| *Scrophularia nudicaulis* | 
* GBIF: 3736659
* IPNI: 809390-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:809390-1

 |

 |
**Ալեքսեյի եկեղեցի** (ռուս.՝ Алексеевская церковь), ներկայում գոյություն չունեցող եկեղեցի Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի Ալեքսանդրովսկո-Կունդրյուչենսկի խուտորում (այժմ՝ Պրոլետարկա)։ Կառուցվել է 1898 թվականին, ոչնչացվել՝ 1960-ական թվականներին։

Պատմություն
-----------

Դոնի հոգևոր կոնսիստորիայի 1897 թվականի ապրիլի 30-ի թիվ 5264 հրամանի հիման վրա ավագ քահանա Անտոնի Մանոխինը, վկաներ քահանա Միխայիլ Գիլյարևսկու, խուտորի ատաման Լ. Ս. Կունդրյուկովի և կազակ Պյոտր Աստախովի ներկայությամբ, մանրակրկիտ զննեցին եկեղեցի-դպրոցի շինարարության տարածքը և ստորագրեցին արձանագրությունը։ 1898 թվականի մարտին եկեղեցու շինարարությունը, որը հիմնականում իրականացվում էր ծխականների հաշվին, ավարտվեց։ Տաճարն օծվեց Ալեքսեյի՝ Աստծո մարդու պատվին։ Պահպանվել է եկեղեցի-դպրոցի նկարագրությունը. «Եկեղեցու շենքը քարից է՝ փայտյա գմբեթով, որը ծածկված է թերթավոր երկաթով»։ Շենքն ուներ խաչի ձև՝ մեկ փոքր գմբեթով։

Բեմի առջևի պատկերակալը փայտյա էր, ներկված էր փիրուզագույն և զարդարված էր շրջանակաձողով։ Պատկերակալում կար 25 սրբապատկեր։

1898 թվականի ապրիլի 22-ին շենքը դիտել է թեմի ճարտարապետ Զլոբինը։

1897-1907 թվականներին այն համարվում էր Սուլինովսկի գյուղի Սուրբ Անդրեյի եկեղեցուն կից և կոչվում էր եկեղեցի-դպրոց։ 1907 թվականի նոյեմբերի 15-ին Սուրբ սինոդի հրամանագրով եկեղեցի-դպրոցին կից թույլատրվեց հիմնել ինքնուրույն ծուխ՝ քահանայով և սաղմոսասացով։

1911 թվականին եկեղեցին վերակառուցվեց։ Ծխականները կառուցեցին զանգակատնով քարե շենք։

Եկեղեցին գոյություն է ունեցել մինչև 20-րդ դարի 60-ական թվականների կեսերը։ Այնուհետև այն փակվել է, գմբեթները հանվել են, շենքը տրվել է պրոլետարական դպրոցին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «История хутора Пролетарка»։ Վերցված է 2019 Մարտ 25
2. 1 2 3 4 5 6  «Алексеевская церковь при х. Александровско-Кундрюченском»։ Վերցված է 2019 Մարտ 25

Գրականություն
-------------

* Кудрявцев, В. В. Алексеевская церковь при х. Александровско-Кундрюченском. /В. В. Кудрявцев //Сулинская земля: страницы истории.- Ростов н/Д, 1999. - С. 154-156
Ճարտարապետությունը և կերպարվեստը
--------------------------------

Չադի հարավում հայտնաբերվել է Սաո մշակույթի (հիմնականում VIII—X դարերի) հուշարձաններ՝ բնակավայրերի մնացորդներ, կենցաղային խեցեղեն, մարդկանց և կենդանիների թրծակավե, բրոնզե արձանիկներ։ Հատկապես արտահայտիչ են ձևախախտված համաչափություններով մարդկային կավե գլուխները (հիմնականում X դար)։ Գյուղական բնակավայրերը կազմված են հողե պատերով կամ ցանկապատով շրջափակված, խիտ խմբավորված, կավածեփ պատերով, սրածայր տանիքներով, կլոր կամ ուղղանկյուն հատակագծով խրճիթներից։ Քաղաքներում տներն ունեն ներքին բակ, հարթ տանիք, շրջափակված են ատամնավոր պարիսպներով։ Զարգացած է ջուլհակությունը, ասեղնագործությունը, կաշեգործութունը, մետաղի մշակումը (նուրբ երկրաչափական զարդանախշով զենքեր, պղնձե և բրոնզե զարդեր, արծաթի դրվագում), բրուտագործությունը։
Կաղապար:Չադ-անավարտ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 658)։*  |
**Անտինոմիա** տերմին Կանտի փիլիսոփայության մեջ, որ նշանակում էր իրար հակասող երկու այնպիսի դատողություններ, որոնք հավասարապես կարող են ապացուցվել։ Հայտնի են Կանտի չորս անտինոմիաները (աշխարհը վերջավոր է և անվերջ է, գոյություն ունի և գոյություն չունի ազատություն են), որոնցով նա աշխատում էր ապացուցել բանականության սկզբունքային սահմանափակությունը։ Անատիոմիաների կանտյան ուսմանքում առկա են դիալեկտիկայի տարրեր՝ թեպետն ճիշտ չիմաստավորված։ Անտինոմիա տերմինը տրամաբանական պարադոքս իմաստով օգտագործվում է նաև ժամանակակից գիտության մեջ։ Անտինոմիա իմաստով մոտ է ապորիային։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Մեծ կատալոնական · Մեծ ռուսական · Ուղղափառ · Universalis · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 119344596 · GND: 4205631-7 · LCCN: sh85005719 · Microsoft: 2781413104 · NDL: 00568534 · NKC: ph135761 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 452)։*  |
**Հանուն երկխոսության և զարգացման մշակութային բազմազանության համաշխարհային օր** (ՄԱԿ-ի լեզուներով. անգլ.՝ World Day for Cultural Diversity for Dialogue and Development, իսպ.՝ Día Mundial de la Diversidad Cultural para el Diálogo y el Desarrollo, չինարեն՝ 世界文化多样性促进对话和发展日, ֆր.՝ Journée mondiale de la diversité culturelle pour le dialogue et le développement), Միավորված ազգերի կազմակերպության կողմից նշվող միջազգային տոն է՝ բազմազանության խնդիրներին կապված հարցերը խթանելու համար։ Ներկայումս անցկացվում է մայիսի 21-ին։ Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեան այս օրը հռչակել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի՝ 2001 թվականի նոյեմբերի մշակութային բազմազանության մասին Համաշխարհային հռչակագրով։ Այն հռչակվել է ՄԱԿ-ի 57/249 բանաձևով։

Բազմազանության օրը, որը պաշտոնապես հայտնի է որպես «Հանուն երկխոսության և զարգացման մշակութային բազմազանության համաշխարհային օր», օգնում է համայնքներին հասկանալու մշակութային բազմազանության արժեքը, հիշեցնում, որ ժողովրդավարության, հանդուրժողականության, սոցիալական արդարության և ազգերի ու մշակույթների միջև փոխադարձ հարգանքի պայմաններում բարգավաճող մշակութային բազմազանությունն անհրաժեշտ է տեղական, ազգային և միջազգային մակարդակներով խաղաղություն և անվտանգություն ապահովելու համար և սովորեցնում, թե ինչպես համատեղ ապրել։ Այս օրը հռչակվել է 2001 թվականին Աֆղանստանում Բուդդայի բամիանական արձանների ոչնչացման առիթով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  UN Website about the day
2. ↑  UNESCO Website about the day
3. ↑  PDF of the UN Resolution proclaiming the day
4. ↑
Բարջելո ազգային թանգարան
**Բարջելո** (իտալերեն՝ Bargello), հին հասարակական շինություն Ֆլորենցիայում, ներկայումս՝ թանգարան։ Միջին դարերում ծառայել է քաղաքային խորհրդի նստելավայր՝ պոդեստ (իտալերեն՝ Palazzo del Popolo), հետագայում՝ բանտ և զորանոց։ 19-րդ դարից հանձնվել է քանդակների թանգարանին։
Շենքը կառուցվել է 1256 թվականին և ունեցել է երկու հարկ, երրորդ հարկը, որը շարված է ավելի փոքր քարերից, ավելացվել է 1323 թվականի հրդեհից հետո։
«Բարջելո» բառը առաջացել է լատ.՝ bargillus (գոթական «bargi», և գերմանական «burg»), որը նշանակում է «ամրոց,աշտարակ»։ Այն կառուցվել է ժողովրդական կապիտանի՝ «Capitano del Popolo»-ի համար և դարձել է առաջին ֆլորենցիական քաղաքապետարանը։ Միջնադարում այդ անունը տրվում էր այն ռազմական կապիտանին («Արդարություն կապիտան»), որը պահպանում էր հանգստություն և խաղաղություն քաղաքում։ Ֆլորենցիայում նա հիմնականում կանչվում էր այլ քաղաքներից, որպեսզի կանխի ընտանեվարության դրսևորմանը։ Այդ պաշտոնը համարժեք է ներկայիս ոստիկանի պաշտոնին։
1261 թվականից պալատը դարձել է քաղաքի պոդեստի և մագիստրատի նստելավայր։ Պոդեստը ընտրվում էր մեկ տարով։ Բարջելոի շենքը ծառայել է որպես օրինակ Պալացցո Վեկկիո-ի կառուցման ժամանակ։ 1574թվականին Մեդիչիների դուքսերը հանեցին պոդեստի պաշտոնը, Բարջելոյում տեղակայվեց քաղաքային ոստիկանության ղեկավարը։ Շինությունը ծառայում էր որպես բանտ, շենքի բակում տեղի էին ունենում մահապատիժները մինչև այն ժամանակը, երբ Լեոպոլդ II-ը, առաջինը եվրոպական միապետներից, 1786 թվականին արգելեց մահապատիժը։ Ոստիկանությունը տեղակայված է եղել Բարջելոյում մինչև 1865 թվականը։
1865 թվականից շենքը ծառայում է որպես ազգային թանգարան (իտալերեն՝ Museo Nazionale del Bargello), որտեղ ցուցադրված են 14-17-րդ դարերի իտալական քանդակագործության գլուխգործոցները, այդ թվում Միքելանջելոի չորս աշխատանքներ։

Աստիճանները և ներքին բակը
* Բաքո,
* Բրուտոս
* Տոնդո Պիթի,
* Դավիդ-Ապոլոն

Պատկերասրահ
-----------

* Կիսանդրի, Նիկոլո դա ՈւզանոԿիսանդրի, Նիկոլո դա Ուզանո
* Հիսուսի կիսանդրին, Տուլիո ԼոմբարդոՀիսուսի կիսանդրին, Տուլիո Լոմբարդո
* Պիետրո Մելինիի կիսանդրին, Բենեդետո դա ՄաիանոՊիետրո Մելինիի կիսանդրին, Բենեդետո դա Մաիանո
* Ֆերդինանտ 2-րդի թագադրումըՖերդինանտ 2-րդի թագադրումը
* Երաժիշտներ Ֆրեդերիկ 2-րդի թագադրում արձանախմբում, (Benedetto da Maiano).Երաժիշտներ Ֆրեդերիկ 2-րդի թագադրում արձանախմբում, (Benedetto da Maiano).
* Անջիարի ճակատամարտ,հեղ․ Լեոնարդո դա ՎինչիԱնջիարի ճակատամարտ,հեղ․ Լեոնարդո դա Վինչի
* Մադոնա Սանտա Մարիա Նոուվա, Լուչա դելա ՐոբիաՄադոնա Սանտա Մարիա Նոուվա, Լուչա դելա Րոբիա
* Խաչելություն, վերագրվում է ՄիքելանջելոինԽաչելություն, վերագրվում է Միքելանջելոին
* Արիանա կայսրուհի, ՎիզանտիաԱրիանա կայսրուհի, Վիզանտիա
* Սուրբ Գևորգ, ԴոնաթելոՍուրբ Գևորգ, Դոնաթելո
* Բրոնզե Դավիդ, ԴոնաթելոԲրոնզե Դավիդ, Դոնաթելո
* Բաքոս, ՄիքելանջելոԲաքոս, Միքելանջելո
* Կոնստանս Բոնարելիի կիսանդրին, ԲերնինիԿոնստանս Բոնարելիի կիսանդրին, Բերնինի
* Դավիդի գլուխըԴավիդի գլուխը

Արտաքին հղումներ
----------------

Բարջելո թանգարանի կայք Archived 2016-09-13 at the Wayback Machine.
---

**Բևեռացնող լանդշաֆտի** տեսությունը առաջադրվել է 70-ական թվականներին Բ. Ռոդոմանի կողմից։ Այն առաջին հերթին կապված է ուրբանիզացիայի անընդհատ աճով։

Էությունը
---------

Տեսության հիմնական գաղափարն այն էր, որ աճող քաղաքը չխանգարեր բնական լանդշաֆտին։ Դրա համար անհրաժեշտ էր այդ երկու բևեռները որքան կարելի է իրարից առանձնացնել, և դրանց միջև ընկած մյուս բոլոր տարածքները տեղաբաշխել այնպես, որպեսզի դրանք ծառայեն որպես միջնաշերտ, նվազեցնեն քաղաքակրթության և բնության միջև եղած անմիջական շփումը։ Այստեղից էլ բխում է բացարձակ (իդեալական) բևեռացնող լանդշաֆտի կառուցվածքը, որում գոյակցում են երեք մեկուսի աշխարհներ`

* Ամենօրյա գործնական
* կիսավայրի և վայրի բնություն
* տարածք ռեկրեացիայի համար։

Համաձայն տեսության այդ աշխարհներից առաջինը պետք է ներկայացվի քաղաքի հին միջուկով` քաղաքային կենտրոնով, որտեղ կենտրոնացված է առևտուրը, կենցաղային ծառայությունները, մասամբ ուսումնական, բժշկական, սպորտային հաստատությունները, ինչպես նաև ամբողջ սելիտեբային զոնան։ Դեպի կուսական բնություն անցումը իրագործվում է հողագործական և անասնապահական ֆունկցիոնալ զոնաների միջոցով, հանգստի ու տուրիզմի համար նախատեսված մերձքաղաքային պարկերի բարձր ինտենսիվությամբ, որոնք հերթափոխվում են բնական խոտհարքերով, արոտավայրերով, անտառներով և վերջապես բնական արգելոցներով։

Կիրառությունը
-------------

Այս կարգի ֆունկցիոնալ զոնավորումը իր կիրառությունն է գտնում քաղաքների, արդյունաբերական հանգույցների և հատկապես շրջանային պլանավորման նախագծման ժամանակ։ Վերջին ժամանակներս այն սկսել են օգտագործել նաև բնության պահպանության տարածքային համալիրային սխեմաների մշակման ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Б.Б. Родоман, Поляризованная геграфия и город будущего, Москва, 2001.
2. ↑  Ռ.Խ. Գագինյան, Բնաշխարհագրական տեսություններ, Երևան, 2010թ.:

Աղբյուրներ
----------

Б.Б. Родоман, Поляризованная геграфия и город будущего, Москва, 2001.

Ռ.Խ. Գագինյան, Բնաշխարհագրական տեսություններ, Երևան, 2010թ.: