**Ֆիլ Սպեկտոր** (անգլ.՝ Phil Spector, ամբողջական անունը՝ **Հարվի Ֆիլիպ Սպեկտոր** անգլ.՝ Harvey Philip Spector, դեկտեմբերի 26, 1939(1939-12-26), Բրոնքս շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ և Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - հունվարի 16, 2021(2021-01-16), Սթոքթոն, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), հանրահայտ երաժշտության պատմության ամենաազդեցիկ պրոդյուսերներից մեկն է, «ձայնի պատ» կոնցեպցիայի մշակողը, ֆլենջերի տիպի ձայնային էֆեկտների հայտնաբերողը։ 1989 թվականից Սպեկտորի անունը հիշատակվում է Ռոքնռոլի փառքի սրահում։ 2009 թվականին 69-ամյա երաժիշտը դերասանուհի Լանա Քլարկսոնի սպանության համար դատապարտվել է 19 տարվա ազատազրկման։։

Ճանապարհ դեպի հաջողություն
--------------------------

Սպեկտորը ծնվել է Բրոնքսում՝ հրեաների ընտանիքում, ում նախնիները ԱՄՆ են գաղթել Ռուսական կայսրությունից։ Երաժշտական կարիերան սկսել է 1958 թվականին՝ որպես երգերի հեղինակ, կիթառահար և կալիֆոռնիական The Teddy Bears խմբի Բեք վոկալիստ։ Նույն թվականին խմբի «To Know Him Is to Love Him» երգը զբաղեցրել է Billboard Hot 100-ի առաջին հորիզոնականը։

Մեկ տարի անց 20-ամյա Սպեկտորը լքել է «The Teddy Bears»-ը և վերադարձել Նյու Յորք, որտեղ Բեն Քինգի հետ աշխատել է լեգենդար «Spanish Harlem» ձայնագրության վրա, սկսել երգչուհի Շերի գործունեությունը, և հավաքագրել «The Crystals»-ի պատանի «աղջկական խումբը»։ 1960-ական թվականների սկզբին Սպեկտորի պրոդյուսերավորած 24 սինգլները ԱՄՆ-ի քառասուն լավագույն երգերի շարքում էին, իսկ «The Crystals»-ի «պատանեկան օպերան»՝ «He’s a Rebel»-ը 1962 թվականին զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը չարտերում։

1960-ական թվականների սկզբին սպեկտորային ձայնագրությունները վերափոխեցին հանրահայտ երաժշտոթյան հնչողությունը։ Սպեկտորը ձայնագրություններում օգտագործել է ոչ միայն սովորական կիթառ և դաշնամուր, այլ մի ամբողջ նվագախումբ՝ փողային սեկցիայով և էկզոտիկ պերկուսիայով։ Բազմաթիվ դուբլների միջոցով նա հասել է առավել ներդաշնակ արդյունքի, որպեսզի գործիքները չդրսևորեն երգչուհու հուզական վոկալը։ Հեղափոխական գործիքավորման տեխնոլոգիան, որը մշակել է Սպեկտորը, կոչվել է «ձայնի պատ»։

1963 թվականին Սպեկտորը խաղադրույք է կատարել The Ronettes-ի նոր խմբի վրա, որի մենակատարը նրա ընկերուհին էր (և ապագա կինը)՝ Ռոնի Բենեթը։ Նրանց ամենամեծ հաջողությունը եղել է «պատանեկան փոփ-սիմֆոնիան»՝ «Be My Baby»-ն (երկրորդ հորիզոնականը չարտերում)։ *Rolling Stone* ամսագիրը այն ներառել է մեծագույն երգերի ցանկի 22-րդ հորիզոնականում։ 1964 թվականին Սպեկտորը պրոդյուսերավորել է այդ ցանկի ևս երկու ձայնագրությունները՝ «Walking in the Rain»-ը (The Ronettes) և «Chapel of Love»-ը (The Dixie Cups)։

Փորձերի ժամանակ
---------------

Սպեկտորի փորձերն իսկական հետաքրքրություն են առաջացրել բրիտանական ռոքի՝ «The Beatles»-ի և «The Rolling Stones»-ի առաջնորդների կողմից և ելակետ են հանդիսացել «The Beach Boys» բազմաձայն սյորֆ-ռոքերների համար։ 1960-ական թվականների կեսերին Սպեկտորն ավարտել է աշխատանքը «աղջկական խմբի» հետ՝ հօգուտ «The Righteous Brothers»-ի և «Ike & Tina Turner»-ի սոուլ-դուետի պրոդյուսերավորման։ Այն ժամանակ յուրաքանչյուր սինգլի ձայնագրությունը նրան աներևակայելի ծախսեր է պատճատել։ Հազարավոր դոլարներ ծախսվել են անթիվ դուբլների և ձայնագրմանը տասնյակ երաժիշտների ներգրավման համար։

Սպեկտորի «ձյնի պատի» փորձարկումների գագաթնակետը դարձան «You’ve Lost That Lovin' Feelin» (The Righteous Brothers, 1-ին հորիզոնականը ԱՄՆ-ում, 1965) և «River Deep - Mountain High» (Ike & Tina Turner, 3-րդ հորիզոնականը Մեծ Բրիտանիայում, 1966)։ «Rolling Stone»-ի հարցման համաձայն նրանք համապատասխանաբար զբաղեցրել են 34-րդ և 33-րդ հերիզոնականները ռոքնռոլի դարաշրջանի լավագույն երգերի ցանկում։ Սպեկտորը «River Deep - Mountain High»-ի վաճառքի արդյունքները համարել է ձախողված և մեղքը բարդել ձայնագրող ընկերությունների ղեկավարների վրա։ Նա որոշ ժամանակով թողել է շոու-բիզնեսը և կնոջ հետ առանձնացել իր կալիֆոռնիական կալվածատանը։

Հեռացում շոու-բիզնեսից
----------------------

1960-ական թվականների վերջին Սպեկտորը վերադարձել է ակտիվ գործունեության։ Սպեկտորը հայտնվել է պաշտամունքային «Անզգույշ երթևեկություն» ֆիլմի նախնական կադրերում և «The Beatles»-ի խնդրանքով գործիքավորել և պրոդյուսավորել է նրանց վերջին ալբոմը՝ «Let It Be»-ն։ Արդյունքը երաժշտական հանրության կողմից ընդունվեց երկդիմի կերպով և Փոլ ՄաքՔարթնիի կողմից պախարակում առաջացրեց։ Ջոն Լենոնը և Ջորջ Հարիսոնը Սպեկտորի նկատմամբ պահանջներ չեն ունեցել և և շարունակել են համագործակցել նրա հետ իրենց դեբյուտային մենակատարներին ձայնագրելիս։

Լենոնի «*Imagine*»-ից հետո (1971) իր անհաշը բնավորությամբ հայտնի Սպեկտոր որոշ ժամանակով հեռացել է շոու-բիզնեսից (ավելի ուշ Սպեկտորը դարձել է Լենոնի մեկ այլ ալբոմի՝ «Rock’n’roll»-ի պրոդյուրերը)։ 1970-ական թվականներին նա պարբերաբար համագործակցել է Շերի, Դիոնի, Լեոնարդ Քոհենի և Ramonesի հետ։ Այդ նախագծերից ոչ մեկը չի կարելի լիակատար հաջողություն համարել։ 1996 թվականին Սպեկտորը պահանջել է ջնջել իր անունը «River Deep - Mountain High»-ի Սելին Դիոնի կատարմամբ (ընդգրկվել է *Falling into You* ալբոմի կազմում) քավեր տարբերակ-ի պրոդյուսերների թվից։

2003 թվականի փետրվարին Սպեկտորի առանձնատանը հայտնաբերվել է 40-ամյա դերասանուհի Լանա Քլարքսոնի դին, որը սպանվել է բերանի մեջ կրակոցով։ Սպեկտորին սպանության մեղադրանք է առաջադրվել։ Գործընթացը տևել է 6 տարի և ավարտվել Սպեկտորին 19 տարի ցմահ ազատազրկման դատապարտմամբ։ Պատիժը նա կրում էՔորքորանի բանտում, որտեղ, ի թիվս այլոց, պահվում էր հայտնի մոլագար Չարլզ Մենսոնը։

2013 թվականին ԱՄՆ-ի էկրաններին բարձրացել է HBO հեռուստաալիքի արտադրության «Ֆիլ Սպեկտոր» հեռուստաֆիլմը, որը պատմում է Լանա Քլարկսոնի սպանության գործով նրա փաստաբան Քենի Բադենի և Սպեկտորի փոխհարաբերությունների մասին։ Պրոդյուսերի դերը կատարել է Ալ Պաչինոն, իսկ փաստաբան Բադենինը՝ Հելեն Միրենը։ Կինոնկարի ստեղծողների վարկածով՝ Ֆիլ Սպեկտորը չի սպանել Լանա Քլարկսոնին և դատապարտվել է միայն իր վայրագ բնավորության, բռնկուն և էքսցենտրիկ վարքագծի համար, ինչպես գործընթացի ժամանակ, այնպես էլ իր ողջ հասարակական կյանքի ընթացքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  Discogs — 2000.
3. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
5. 1 2  PHIL SPECTOR DEAD AT 81 / H. Levin — 2021.
6. 1 2
7. 1 2
8. 1 2  allmusic (((Phil Spector > Overview)))
9. ↑  BBC Russian — Institutional — Легендарный музыкальный продюсер Спектор осужден за убийство
10. ↑  Phil Spector moved to California prison — CNN.com

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Edit this at Wikidata

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Apple Music · Deezer · Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · AlloCiné · ČSFD · Discogs · Internet Broadway Database · Internet Broadway Database · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · Rate Your Music · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Լարուսի · Մեծ նորվեգական · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 4058088 · BNE: XX847964 · BNF: 139453240 · CONOR: 135650147 · GND: 119121530 · GTAA: 156646 · ICCU: DDSV021574 · ISNI: 0000000108013373 · LCCN: n88120617 · NDL: 00621496 · NKC: xx0040856 · NLA: 63960187 · NLP: a0000002419213 · NSK: 000047975 · NTA: 070655359 · LIBRIS: 310546 · SUDOC: 123711967 · VIAF: 69120811 · WorldCat VIAF: 69120811 |

 |

 |