recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Նախագծի հաղորդավար Արմեն Աբովյանը 2017 թվականին Զվարթնոց օդանավակայանում
**Հայ-Q**, հայկական ինտելեկտուալ շոու, որը բաղկացած է 3 փուլից։ Այս ինտելեկտուալ շոուն նման է Միլիոնատեր տաք նստատեղ խաղին։ Եթեր է հեռարձակվել 2014 թվականին Հայաստանի Հանրային հեռուստաընկերությամբ։

Կանոններ
--------

Խաղին մասնակցում են 3 թիմ, որոնցում կան 3-ական խաղացողներ։ Խաղը սկսվում է նախընտրական հարցով, որով որոշվում է, թե ով է սկսելու առաջին փուլը։ Նախընտրական հարցը ձևավորվում է ըստ պատասխանի մոտ լինելու։ Առաջին փուլում կա 9 թեմա և թեմաներից մեկը ընտրելուց հետո հերթականությամբ թիմերից մեկի ներկացուցիչներից մեկը 40 վայրկյանի ընթացքում պետք է պատասխանի հնարավորինս շատ հարցերի։ Մեկ ճիշտ պատասխանն արժե 50 Հայ-Q։ Փուլը սկսվում է, ըստ նախընտրական հարցերի լավագույն արդյունքների։ Առաջին փուլում եթե կա մի-փոքր ժամանակ և հարց է տալիս հաղորդավարը, որի ընթացքում ժամանակը վեջանում է, որոշ դեպքերում (եթե իհարկե հաղորդավարը թույլ է տալիս) կարելի հնչեցրած հարցի վերջին բառից հետո գուշակել և պատասխանել։ Երկրորդ փուլում հնչում է 10 հարց, յուրաքանչյուր հարցի համար տրվում է 20 վայրկյան, կարմիր կոճակին ամենաշուտը սեղմողի թիմի ներկայացուցիչը պետք է պատասխանի հարցին, ճիշտ պատասխանի դեպքում տրվում է 100 Հայ-Q, իսկ սխալ պատասխանի դեպքում զրկվում է հաջորդ հարցին պատասխանելու իրավունքից։ Երրորդ փուլում կա 3 հարց, և յուրաքանչյուր հարցի ժամանակն ազդարարելուն պես միավորները սկսում են նվազել 500-ից, պատասխանելու իրավունք կստանա այն թիմը, որը ամենից արագ կսեղմի կարմիր կոճակը, ճիշտ պատասխանի դեպքում թիմի հաշվին կավելանա այնքան միավոր, որքան մնացել է այդ պահին, սխալ պատասխանի դեպքում թիմի հաշվից կնվազի այնքան միավոր, որքան մնացել է այդ պահին։ Հարցին պատասխանելու համար տրված է 50 վայրկյան։ Ինչպես և երկրորդ փուլում, երրորդ փուլում էլ, թիմերից ոչ-մեկի մինչև ժամանակի ավարտը չպատասխանելու դեպքում, ճիշտը պատասխանում է հաղորդավարը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքը Archived 2014-12-04 at the Wayback Machine.
* Ֆեյսբուքի էջը
**Էժեն Դելապլանշ** (ֆր.՝ Eugène Delaplanche, փետրվարի 28, 1836(1836-02-28)[…], Փարիզ, Ֆրանսիա և Բելվիլ, Սենա, Ֆրանսիա - հունվարի 10, 1891(1891-01-10)[…], Փարիզ, Ֆրանսիա), ֆրանսիացի քանդակագործ Ֆր. Դյուրեի աշակերտը։ 1864 թվականին ստացել է Հռոմեական մրցանակ, 1878 թվականին պարգևատրվել է Պատվո մեդալով։

Հասարակությանը ներկայացել է առաջին անգամ 1864 թվականին Փարիզի սալոնում՝ 2 արձաններով, որոնք հետագայում դարձան Մարսելի թանգարանի ցուցադրություններ։ Հատուկ ճանաչման արժանացավ 1870 թվականին ստեղծված «Եվան մեղքերի թողությունից հետո» ռեալիստական ստեղծագործությունը, որը կազմեց Վիեննայի 1873 և Փարիզի 1878 թվականների համաշխարհային ցուցադրությունների գլխավոր զարդը։ Ոչ պակաս հանրահայտ էին Դելապլանշի մյուս գործերը, կլոր ձևավորումները, ռելիեֆները և դիմանկար կիսանդրիները միակցված ազնվության և բնական ճշգրտությամբ, ոչ սովորական վարպետությամբ։ Ավելի նշանակալից են համարվում նրանցից սբ. Ագնեսի (1873), ինչպես նաև "Սիրային հաղորդում" (1874 թվականին դարձավ Լյուքսենբուրգի թանգարանի ցուցադրություն), «Երաժշտություն» (1877) բրոնզե արձանը, «Մայրական դաստիարակություն», «Աստվածածինը լիլիայով» մարմարե խումբը, ավազաքարից ստեղծած երեք արձանները (արձանները դարձան Սբ. Հովսեփի եկեղեցու զարդերը), «Սբ. Ագնեսա» (Սբ. Եվստաֆիայի եկեղեցի), «Մտորումներ» մեդալիոն բարելեֆը, պատրաստված է Տյուիլրի շինության պավիլյոններից մեկի համար, և երկու դեկորատիվ արձաններ Փարիզի օպերային թատրոնի ճեմասրահի համար։

Պատկերասրահ
-----------

* Եվան մեղքերի թողությունից հետո1869Եվան մեղքերի թողությունից հետո  
1869
* Երաժշտություն1870Երաժշտություն  
1870
* Աֆրիկա1878Աֆրիկա  
1878

Աղբյուրներ
----------

* Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона (1890—1907).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Eugène Delaplanche (նիդերլ.)
3. 1 2 3 4  Eugène Delaplanche // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00048481
4. ↑  RKDartists (նիդերլ.)
5. ↑  AGORHA (ֆր.) — 2009.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14792446p · GND: 1230174419 · ISNI: 0000 0000 6657 8308 · SUDOC: 187486476 · VIAF: 42105000 · ULAN: 500028375 · WorldCat VIAF: 42105000 |

 |

 |
Պատկերազարդում

  

**Բարեգործություն**, պետության, բարեգործական և այլ կազմակերպությունների (կրոնական կառույցներ, հիմնադրամներ, միություններ և այլն), ինչպես նաև անհատների անհատույց կամ զեղչով ցուցաբերվող օգնությունը կարիքավոր մարդկանց ու հաստատություններին։ Հնագույն շրջանում ծնունդ առած այս երևույթը տարբեր ժամանակներում դրսևորվել է տարբեր եղանակներով և կոչվել մեկենասություն, գթասրտություն, հովանավորություն, աջակցություն և, ի վերջո, բարեգործություն։ Մեկենասությունն սկզբում պոեզիայի ու արվեստների հովանավորությունն էր և կոչվել է հռոմեական Օգոստոս Օկտավիանոս կայսեր մերձավոր, առաջին հայտնի բարեգործ Գայ Մեկենասի (մ. թ. ա. 74 կամ 64-8 թթ.) անունով։ Գթասրտությունը կամ ողորմածությունը հիմնականում անօգնական կարիքավորներին (հիվանդ, վիրավոր, ծեր, հաշմանդամ) ցուցաբերվող կարեկցանքն է. այն առավել բնորոշ է եկեղեցուն։ Բարեգործության ձևերից են կարիքավորներին նյութական կամ դրամական միջոցներ հատկացնելը, նրանց համար անհատույց աշխատանք կատարելը, մասնագիտական հատուկ պատրաստվածություն պահանջող ծառայություններ մատուցելը, անհատների նվիրատվությունները, տարբեր նախագծերի և ծրագրերի ֆինանսավորումը, խոշոր միջոցառումների կազմակերպումը, կրթական, առողջապահական զանազան դրամաշնորհների սահմանումը և այլն։ Բարեգործության տեսակ է մարդասիրական և սոցիալական օգնությունը, երբ կարիքավորներին բաշխվում են մթերք, հագուստ, դեղորայք ու անհրաժեշտ այլ պարագաներ, իրականացվում երեխաներին, ծերերին, հաշմանդամներին և ռիսկային այլ խմբերի սատարող զանազան ծրագրեր։ Բարեգործական հիմնադրամի գործունեության ուղղությունն ու շրջանակները սահմանվում են կանոնադրությամբ, իսկ միջոցները հայթայթվում են հիմնականում 2 եղանակով. գտնվում է հովանավոր կամ մեկենաս (հովանավոր կարող են լինել պետությունը, զանազան ընկերություններ ու կազմակերպություններ, անհատ մարդիկ և այլն), կամ հիմնադրամն ինքն է հայթայթում այդ միջոցները։ Յուրաքանչյուր երկիր ունի բարեգործական գործունեությունը կարգավորող իր օրենքները։ Բարեգործությունն, այնուամենայնիվ, շատ ավելին է, քան նվիրաբերված միջոցների արժեքը, մանավանդ, երբ, ինչպես Ավետարանն է սովորեցնում, կատարվում է աննկատ, առանց կեղծ հանդիսավորության։ Բարեգործությունը հայ իրականության մեջ նույնպես վաղ ավանդույթներ ունի։ Դեռևս սկզբնավորման ակունքներից՝ IV-V դարերում, բարեգործական ծրագրեր է նախաձեռնել Հայ առաքելական եկեղեցին՝ նպաստելով երկրում քրիստոնեության ամրապնդմանը։ Հոգևոր-կրթական և բարեգործական ընդգրկուն գործունեությամբ հայտնի էր Ներսես Մեծ կաթողիկոսը (329-373 թթ.)։ Նա եկեղեցիներին կից բացել է դպրոցներ, որբանոցներ, հիվանդանոցներ, անկելանոցներ, աղքատանոցներ և բարեխնամ այլ հաստատություններ։ Հետագա դարերում նույնպես Հայ եկեղեցին շարունակել է բարեսիրական գործունեությունը։ Իրենց բարեգործություններով աչքի են ընկել նաև հայոց շատ թագավորներ, թագուհիներ, իշխաններ։ Հայոց Աշոտ Գ արքան (953-977 թթ.) հիմնել է վանքեր, դպրոցներ, հիվանդանոցներ, դրանց հատկացրել որոշ եկամուտներ, հատուկ հոգատարություն է ցուցաբերել աղքատներին, կույրերին, անդամալույծներին, որի համար էլ ստացել է Ողորմած պատվանունը։
Բոհոմունդ 3
Լևոն Բ
**Սսի պայմանագիր 1194**, կնքվել է Սիս քաղաքում, Կիլիկյան Հայաստանի և դրացի Անտիոքի դքսության միջև։ Երկու երկրների միջև սահմանային վեճերը կարգավորելու և բարեկամություն հաստատելու պատրվակով, Անտիոքի դուքս Բոհեմունդ III Կակազը (1173—1205) 1193 թվականին Հայոց թագավոր Լևոն Բ Մեծագործին հրավիրել է բանակցության՝ նրան ձերբակալելու և իրեն ձեռնտու պայմանագիր պարտագրելու մտադրությամբ։ Սակայն Լևոն Բ հանդիպման վայրը փոխել է Կաստոն բերդը, ինքը ձերբակալել դքսին և նրան տարել Սիս։ Նրանց միջև հաշտության պայմանագիրը ստորագրվել է տևական բանակցություններից հետո՝ Երուսաղեմի թագավորի միջնորդությամբ։ Դուքսն ընդունել է Հայոց թագավորի գերագահությունը, վերադարձրել դեռևս 1185 թվականին զավթած սահմանամերձ (Ջահան գետից մինչև Կաստոն բերդը) հայկական հողերը, ինչպես նաև Ասորվոց դրունք ռազմական կարևոր հանգույցը։ Պայմանագիրն ամրապնդվել է դքսի գահաժառանգ որդի Ռայմոնդի և Լևոն Բ-ի եղբոր դուստր Ալիսի (Ալիծ) ամուսնությամբ։ Բոհեմունդ III Կակազն ազատ է արձակվել՝ Ռայմոնդ որդուն պատանդ թողնելով Սսում։ Սի քանի տարի անց Լևոն Բ որդեգրել է հանկարծամահ եղած Ռայմոնդի գահաժառանգ որդի Ռուբենին և նրան հռչակել նաև իր գահաժառանգը (Անտիոքի դքսությունը Կիլիկյան Հայաստանին միացնելու նպատակով)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 84)։*  |
**Ֆելիքս Գևորգի Պետրոսյան** (սեպտեմբերի 18, 1933(1933-09-18), Բաշ Ապարան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 25, 1985(1985-08-25), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), տեխնիկական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ, կրթական, գիտական, պետական գործիչ, ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր (1980-1985 թվականներին և 1985 թվականին)։

Կրթություն
----------

1950 թվականին ոսկե մեդալով ավարտել է Երևանի թիվ 10 միջնակարգ դպրոցը, 1956 թվականին՝ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի մեխանիկական ֆակուլտետը, ապա՝ Կիևի ճարտարագիտական ինստիտուտի ասպիրանտուրան։

Գործունեությունը
----------------

Մասնագիտական աշխատանքի է գործուղվել ՌԴ Գորկի քաղաք։ 1958-1964 թվականներին եղել է Երևանի էլեկտրաապարատների գործարանի ճարտարագետ, ավագ ճարտարագետ, գործիքաշինական արտադրամասի պետ, 1964-1973 թվականներին՝ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ավագ դասախոս, մետաղների տեխնոլոգիայի և մետաղաբանության ամբիոնի դոցենտ, ամբիոնի վարիչ, 1973-1975 թվականներին՝ Երևանի էլեկտրամեխանիկական գործարանի գլխավոր տնօրեն, 1975-1977 թվականներին՝ ՀԿԿ Կենտկոմի արդյունաբերության ու տրանսպորտի բաժնի վարիչի տեղակալի, 1977-1981 թվականներին՝ նույն բաժնի վարիչ։ 1981 թվականին նշանակվել է ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալ։ 1980 թվականի փետրվարի 24-ին Երևանի թիվ 54 ընտրատարածքից ընտրվել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Եղել է Գերագույն խորհրդի արդյունաբերության հանձնաժողովի անդամ։ 1985 թվականին ընտրվել է ՀԽՍՀ 11-րդ գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ 1981 թվականից եղել է ՀԿԿ Կենտկոմի անդամ։

Պարգևատրվել է
-------------

* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 264)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Քրիստոս Ամենափրկիչ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Քրիստոս Ամենափրկիչ եկեղեցի** (վրաց.՝ ბათუმის წმინდა ქრისტეს სომხური ეკლესია), Հայ Առաքելական եկեղեցու տաճար Վրաստանի Բաթում քաղաքում։ Գտնվում է Զվիադ Գամսախորւդիայի անվան փողոցին։

Պատմություն
-----------

Բաթումահայության կյանքի ակտիվացել էր 1880-ականներից։ Այդ պատճառով համայնքը արդեն մտածում էր սեփական եկեղեցի ունենալու մասին և արդեն 1885-1887 թվականներին կառուցվում է Բաթումի Սուրբ Քրիստոս Աեմափրկիչ եկեղեցին, որի կառուցումը ֆինանսավորել են քաղաքի և շրջակայքի հայերը։ Եկեղեցին կառուցվեց ավստրիացի Ռոբերտ Մարֆելդի նախագծով։ Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո եկեղեցին փակցին և պահեստի վերածեցին։ 1959 թվականին եկեղեցու շենքում աստղադիտարան է տեղադրվում։ Տեղի հայ համայնքի, Հայ Առաքելական եկեղեցու և Հայաստաին Հանրապետության շնորհիվ արդեն 1992 թվականին եկեղեցին հայերին են վերադարձնու և շուտով, 1995 թվականինց, կոթողը սկսում է գործել։ 1995-2000 թթ. եկեղեցին վերանորոգման է ենթարկվում և 2000 թվականինց սկսում է ամբողջությամբ կատարել այն, ինչի համար նպատակավորված է։ Դրանից հետո Սուրբ Քրիստոս եկեղեցին դառնում է Բաթումի 8 հազարանոց հայ համայնքի կենտրոնը։

Այժմ եկեղեցու քահանան է Տեր Արարատ Գամբալյանը, ով ամբողջ Աջարիայում Հայ Առաքելական եկեղեցու միակ ներկայացուցիչն է։ Եկեղեցին ունի կիրակնօրյա դպրոց, երիտասարդական կենտրոն և երկու երգչախումբ։ Եկեղեցու բակում հաճախակի մշակութային միջոցառումներ են անցնում։ Այդպես, օրինակ, եկեղեցում հանդես է ունեցել Վանաձորի «Տաթև» երգի ու պարի համույթը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տեսնյութ եկեղեցու մասին youtube կայքում
* Սերժ Սարգսյանի այցը Բաթում(չաշխատող հղում)
* Եկեղեցու ներսը Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վրաստանի շրջանների հայերը(ռուս.)
2. ↑  Мерия города Батуми։ «ბათუმის გრიგორიანული ეკლესია» (վրացերեն)։ Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 15–ին
**Շիո Մղվիմի վանքը** (վրացերեն՝ შიომღვიმე, *Շիոմղվիմե*) միջնադարյան վանականյան ճարտարապետրական համալիր է Վրաստանում, Մցխեթ քաղաքի մոտակայքում։ Գտնվում է նեղ կրաքարային կորճում Քուռ գետի հյուսիսային ափին, մոտովրապես 30 կմ հեռավորության վրա Թբիլիսիից։

Պատմություն
-----------

Շիո Մղվիմե վանքը իր հիմնադրումից հետո շուտով դարձավ Վրաստանի ամենամեծ վանակաների համայնքը, և VI դարի վերջին նրան բնակեցնում էին ավելի քան 2000 վանականներ։ Տաճարը դարձել էր մշակութային և կրոնական գործունեության աշխույժ կենտրոն և եղել է Վրաստանի Կաթողիոկսի անձնական հովանավորություն տակ։ Դավիթ Դ Շինարարը դարձրել է Շիո Մգվիմի կոթողը արքայական կալվածք և 1123 թվականում թելադրել է վանքին իր կանոնները։ Միացյալ վրացական թագավորության թուլացումը և անվերջ օտարերկրյա զավթիչների ներխուժումները վանքի անկման են բերել։ Որոշակի աշխուժություն է ունելցել վանքը էր որ վրաց թագավոր Գեորգի Է-ն (ղեկավարում էր 1446-1465 թթ.) տրամադրել է Շիո Մգվիմի վանքը Զեվդգինիձե-Ամիլախվարի ազնիվ ընտանիքին, որոնք մինչև 1810 թվականները օգտագործել են վանքի որպես ընտանեկան գերեզմանատուն։

1614-1616 թվականների պարսկական ներխուժման ժամանակ վանքը դատարկված է եղել պարսից շահ Աբբաս Ա կողմից։ Իշխան Գիվի Ամիլախվարին վերանորոգել է կոթողը 1678 թվականում, սակայն 1720 թ. օսմանյան գրավումը բերել է վանքի նաև մեկ անկման ժամանակաշրջանի։ Ամիլախվարու վերանորոգած վանքը, նորից ջարդված է եղել 1733, բայց արդեն պարիկների կողմից։ Հետագայում, վանքը վերանորոգվել է, ներսակողմը ձևափոխած է եղել XIX դարում, սակայն Շիո Մգվիմի վանք չի կարողացել վերադարյնել իր նախկին կարևոր դիրքը Վրաստանի հոգևոր կյանքում։ Խորհրդային ժամանակներում վանքը փակված է եղել, իսկ այսօր նա ձգում է բազմաթիվ զբոսաշրջիկների և ուխտագնացների։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Շիո Մգվիմի վանք Archived 2019-08-03 at the Wayback Machine. (վրաց.)
* Շիո Մգվիմի վանքը Վրաստանի պառլամենտի կայքում (անգլ.)

Գրագանություն
-------------

* K’artuli Sabch’ota Entsiklopedia (Encyclopaedia Georgiana), Vol. 11, p. 6, Tb. 1987.
**Տառադարձություն**, որևէ լեզվի բառերի արտասանության գրանցումը մեկ այլ լեզվի այբուբենով կամ ընդունված պայմանական նշաններով։ Տարբերում են գիտական և գործնական տառադարձություն։ Առաջինն իր բնույթով միջազգային է և կիրառվում է գիտական ամսագրերում, գրքերում, իսկ երկրորդը՝ ազգային է, այսինքն՝ հիմնված է տվյալ լեզվի այբուբենի վրա, առանց լրացուցիչ նշանների կամ նոր տառերի օգտագործման գործածվում է գեղարվեստական գրքերում, լրագրերում, ամսագրերում այլ լեզուների անձնանունների, տեղանունների և չթարգմանվող իրակությունների (ռեալիա) տառադարձման համար։ Գիտական տառադարձություն լինում է՝ 1․ հնչյունային կամ նեղ, որի դեպքում տրվում է բառի ըստ հնարավորին ճշգրիտ արտասանությունը, ընդ որում նշվում են շեշտը և հնչույթների դիրքային տարբերությունները, և 2․ հնչույթային կամ լայն, որով տրվում է բառի հնչույթային կազմը։ Հնչյունային տառադարձություն նըշվում է քառակուսի, հնչույթայինը՝ շեղ փակագծերով։ Հնչյունային տառադարձությամբ ատյան բառը կունենա at‘yan, հնչույթային տառադարձությամբ՝ atyan տեսքը։ Սովորաբար տառադարձության հիմքում ընկած է որևէ տարածված լեզվի, ավելի հաճախ՝ լատինական այբուբենը։ Հայերենի գիտությունների տառադարձության համակարգը մշակել է Հ․ Հյուբշմանը՝ լատինական, այբուբենի հիման վրա, դիակրիտիկ նշանների հավելումով, այնուհետև այն կատարելագործել են Ա․ Մեյեն և Է. Բենվենիստը [Հյուբշման-Մեյե-Բենվենիստի (ՀՄԲ) համակարգ]։ Ասոցիացիայի (ՄՏԱ) մշակած գիտական՝ հայերենին հարմարեցված։ Այսպես, օրինակ, հայերեն Քոչար ազգանունը գիտական տառադարձությամբ կլինի՝ ՀՄԲ-ով՝ K‘ocar, ՄՏԱ-ով՝ Khotshar, գործնական տառադարձությամբ այն կլինի՝ ռուսերեն Кочар, անգլերեն Kochar, ֆրանսերեն Kotchar, գերմաներեն Kotschar, իտալերեն Khotchar։ Տառադարձություն պետք է տարբերել գրադարձությունից, որի դեպքում նկատի է առնվում բառի գրությունը և ոչ թե արտասանությունը (օրինակ, Մկրտիչ բառի տառադարձումը կլինի МэкэгШ, իսկ գրադարձումը՝ Mkr- tic\*)։ Հայերենի բարբառների հնչյունները ճիշտ գրանցելու նպատակով Աճառյանը մշակել է բարբառագիտական տառադարձություն, որ հիմնված է հայերեն այբուբենի վրա 4 լրացուցիչ նշանների օգտագործմամբ։ Այսպես, ա նշանակում է առաջնային ստորին բարձրացման ձայնավոր, ա․՝ առաջնային վերին բարձրացման շրթնայնաոցած ձայնավոր, ա՝ շրթնայնացած ա․ բ, գ՝, դ՝՜ արտահայտում են շնչեղացած բ, Գ․ Դ- Գյ, Կ1» Ք]4 քմայնացած գ, կ, ք․ կ՝ կոկորդային խուլ պայթական։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 591)։*  |
**Ծաղկավան**, գյուղ է Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզում։

Պատմություն
-----------

Այստեղի բնակչությունը տեղափոխվել է Հախում (Վարագավան) գյուղից 1908-1910 թվականներին, որը տեղի է ունեցել ինչպես ազնվականների ճնշման, այնպես էլ հողասակավության պատճառով։ Չնայած որպես գյուղ առանձին միավոր էր կազմում 1910 թվականից, բայց առաջին անգամ որպես առանձին գյուղ Վելի անունով, մարդահամարի է ենթարկվել 1922 թվականին, որի տվյալներով Վելիում բնակվում էր 501 բնակիչ։ 1931 թվականի մարդահամարով՝ 873 բնակիչ, իսկ 1966 թվականի տվյալներով Ծաղկավանում, որ արդեն այդ անունով էր կոչվում, բնակվում էր 1926 բնակիչ։ Գյուղը բաղկացած էր 201 տնտեսությունից։ 1973 թվականին գյուղում առկա էր 254 տնտեսություն։ Մինչև 1920 թվականը Հախումի և Վելիի ամբողջ հողային տարածությունները խառն էին, հարկերը և գյուղին վերաբերվող պարտավորությունները իջեցվում էին միատեղ՝ համայնական կարգով։
Հախումից Վելի տեղափոխված տոհմերն ու տոհմաճյուղերն էին Հայրապետանք, Ծատուրանք, Բալդրանք, Նաբինանք, Չիթչունք, Ղայթմազանք, Խեչոյանք, Թանդիլանք, Գյուլումանք, Բաղդասարանք, Խալաթանք, Ղլեչունք, Դարբնանք, Աղաջանանք, Զանինանք, Աթոյանք։
Այժմյան Ծաղկավանը նախկինում կոչվում էր Վելիգեղ։ «Վելի» բառր պարսկական ծագում ունի, այն «Վալիջան» բառի փոփոխված ձևն է, որը նշանակում է «տեր, պաշտպան»։ 
Նման անունը չէր համապատասխանում սովետական գյուղին, որի համար 1939 թվականին գյուղի հասարակությունը դիմում է ՀՍՍՀ կառավարությանը՝ այն փոխարինելու Ծաղկավան անունով:Կառավարությունը հաստատում է և դրանից հետո գյուղն անվանվում է Ծաղկավան։
Ուշագրավ է, որ Հախում գետի հովտում դեռևս 13-րդ դարում գոյություն ուներ մի գյուղ, որ կոչվում էր Ծաղկագյուղ։ Այդ մասին հիշատակված է Նոր Վարագա վանքի վիմագիր առձանագրություններից մեկում։

Կրթություն
----------

Վելիում առաջին պաշտոնական դպրոցը հիմնադրվել է 1920 թվականից հետո։

Աշխարհագրություն
----------------

Գյուղը գտնվում է Հախում գետի ձախակողմյան մասում։

Աղբյուրներ
----------

Տավուշ (Շամշադին) Արտակ Կարապետի Տեր-Գրիգորյան, «Եգեա» ՍՊԸ,2013թ.:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
**Բուսահորմոններ**, **ֆիտոհորմոններ** (< հուն. phyton-բույս և հորմոններ), ֆիզիոլոգիական ակտիվ օրգանական միացություններ, որոնց չնչին քանակություններն աճի ու զարգացման կարգավորիչներ են։

Ընդհանուր նկարագրություն
------------------------

Առաջանում են հիմնականում բուռն աճման գոտիներում, երբեմն նաև՝ աճն ավարտած հյուսվածքներում։ Սինթեզվելով բույսի մեկ օրգանում կամ զոնայում՝ ազդում են մյուսների վրա՝ դրանով ապահովելով բուսական օրգանիզմի ֆունկցիոնալ ամբողջականությունը։ 

Տարբեր բուսահորմոններ բույսի աճման ու զարգացման բոլոր կենսընթացների վրա թողնում են մի կողմից միաժամանակյա և տարբեր ազդեցություններ, մյուս կողմից փոխազդում են միմյանց հետ, օրինակ՝ աուքսինը մակածում է էթիլենի սինթեզը և նպաստում ցիտոկինինիսին սինթեզին, իսկ գիբերելինի ազդեցությունն ուղեկցվում է աուքսինի քանակի ավելացմամբ։ Ուստի բույսի համար կարևոր է ոչ թե որևէ առանձին բուսահորմոններիի պարունակությունը, այլ նրանց միջև հարաբերակցությունը (հորմոնային հաշվեկշիռ)։ Գյուղատնտեսության կարիքների համար արտադրվում են գիբերելիններ՝ աուքսինների և ցիտոկինինների նմանակները, և էթիլեն արտադրողներ։ Բուսահորմոններիի և նրանց նմանակների կիրառման բնագավառներն են՝ արժեքավոր սորտերի բազմացումը՝ հյուսվածքների կուլտուրաների աճեցման օգնությամբ տնկաշիվերի արմատակալեցումը, պտուղների թափման նախաբերքահավաքի խթանումը, տերևազրկման և հերբիցիդային ազդեցությունը, խաղողի վազի անկորիզ սորտերի ստեղծումը և լոլիկի բերքատվության բարձրացումը, սերմերի, սոխուկների ու պալարների ծլման խթանումը և այլն։

Տեսակներ
--------

Հայտնի է բուսահոմոնների 5 տիպ, որոնց քիմիական կառուցվածքն ու կարգավորող ազդեցության մեխանիզմները հիմնական գծերով բացահայտված են՝ 

* աուքսիներ,
* գիբերելիններ,
* ցիտոկինիններ (խթանիչներ),
* աբսցիզաթթու,
* էթիլեն (արգելակիչներ)։

Ենթադրվում է նաև բարձրակարգ բույսերի այլ հորմոնների, օրինակ՝ անտեզինների գոյությունը, որն ապահովում է ծաղիկների փակվելը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայոց ցեղասպանության խաչքար (այլ կիրառումներ)
**Հայոց ցեղասպանության խաչքար**, խաչքար-հուշարձան Իտալիայի Բարի քաղաքում։

Պատմություն
-----------

2013 թվականին Բարիի քաղաքային խորհուրդի կայացրած որոշմամբ՝ քաղաքում տեղադրվել է խաչքար-հուշարձան՝ ի հիշատակ Հայոց ցեղասպանության տարիներին իտալական այդ քաղաքում ապաստանած հայ գաղթականների։

Հուշարձանի բացման արարողությանը ներկա են գտնվել Բարիի քաղաքապետ Միշել Էմիլիանոն, Իտալիայում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան Բորիս Սահակյանը, իտալահայերի միության նախագահ Պայքար Սվազլյանը, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի միաբան Իտալիայի Հայոց Հոգևոր Հովվության Հոգևոր Հովիվ Հայր Թովմա Աբեղա Խաչատրյանը, Հռոմի Հայոց Հոգևոր Հովվության Հոգևոր Հովիվ Հայր Գառնիկ Մխիթարյանը, Բարի քաղաքի Հայ համայնքի ղեկավար Ռուբեն Տիմուրյանը, հայ համայնքի ներկայացուցիչներ և իտալացի բարեկամներ։ Խաչքար-հուշարձանը կառուցվել է տեղական քարից և խորհրդանշում է երկու ժողովուրդների քրիստոնյա հավատը։

Հեղինակ
-------

* Ճարտարապետ՝ Աշոտ Գրիգորյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ցեղասպանությունը վերապրած ու Իտալիայում հանգրվանած վերջին հայը մահացել է
2. ↑  Բարի, խաչքար
3. ↑  Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչած իտալական քաղաքների թիվը հասել է 70-ի

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված խաչքարի բացման արարողության տեսանյութը
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (այլ կիրառումներ)
**Հայոց ցեղասպանության հուշարձան**, հուշարձան Լիբանանի Բիքֆայա քաղաքում, Կիլիկիայի կաթողիկոսության հայկական վանքի տարածքում։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանի կառուցման աշխատանքները սկսվել են 1960 թվականին, բացումը եղել է 1965 թվականի ապրիլի 24-ին՝ Հայոց ցեղասպանության 50-ամյա տարելիցի առթիվ, ի նշան հայ ժողովրդի վերածնունդի և ի երախտագիտություն լիբանանյան ժողովրդի։

Հուշարձանը կառուցվել է լիբանանահայ համայնքի և Լիբանանի հայ առաքելական եկեղեցու ջանքերով։ Հուշարձանի նախագծող-ճարտարապետը Զավեն Խեդեշյանն է (Հադիչյան)։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ հուշարձանը ենթարկվել է ռմբակոծության և վնասվել է հուշարձանի ստորին մասը։ 1993 թվականին հուշարձանը վերականգնել է Հովսեփ Խաչերյանը։

Հեղինակ
-------

* Ճարտարապետներ՝ Զավեն Հադիչյան, Հովսեփ Խաչերյան

Տվյալներ
--------

Ձեռքերը երկինք հառնած կնոջ պատկերով բրոնզե հուշարձանն ունի 5 մետր բարձրություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հուշարձան Բիքֆայայում, Լիբանան
2. ↑  Հայոց Ցեղասպանության զոհերի հիշատակի հուշարձան(չաշխատող հղում)
3. ↑  Լիբանանը ծրագրում է Հայոց ցեղասպանության 100-ամյակի առթիվ նամականիշ թողարկել


|  |  |
| --- | --- |
|  | Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Բիքֆայա) Վիքիպահեստում |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (այլ կիրառումներ)
**Հայոց ցեղասպանության հուշարձան**, խաչքար Գերմանիայի Բրաունշվայգ քաղաքի զբոսայգիներից մեկում։

Պատմություն
-----------

Խաչքարը տեղադրվել է ի հիշատակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի՝ 2005 թվականի մայիսի 4-ին։ Խաչքարը կառուցվել է հայ մշակութային ժառանգության պահպանման հիմնադրամի ջանքերով։ Հայկական խաչքարին հատուկ զարդանախշերով կոթող է

Հեղինակի մասին
--------------

Խաչքարի հեղինակն է հայ զարդանկարիչ, փայտի փորագրող, խաչքարագործ նկարիչ Արսեն Փանոսյանը։ 1998 թվականին Արգել գյուղում կառուցել է Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների հիշատակին նվիրված խաչքարերի համալիր, իսկ 2001 թվականին գյուղին է նվիրել 15 խաչքարերից բաղկացած «Քրիստոնյա Հայաստան» հուշահամալիրը։

Փանոսյանի կերտած խաչքարերը հավերժացնում են Հայոց Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակը Գերմանիայի Բրեմեն և Բրաունշվայգ քաղաքներում։

Արսեն Փանոսյանը Հայաստանի և Արցախի քաղաքներում ունի զոհված ազատամարտիկների հիշատակին նվիրված խաչքարեր։ Վարպետի բազում խաչքարեր տեղադրվել են նաև հայաստանյան եկեղեցիների բակերում։

2009 թվականին խաչքարային արվեստը համամարդկային մշակութային արժեքների ցանկի մեջ ընդգրկելու համար, այլ խաչքարերի թվում, ՅՈՒՆԵՍԿՕ են ներկայացվել նաև Արսեն Փանոսյանի աշխատանքները։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Memorial in Braunschweig, Germany
2. ↑  «Հայաստանի ճամփեքով» հաղորդաշար, Կոտայքի մարզ, գյուղ Արգել
3. ↑  «Միր» հեռուստաընկերության ռեպորտաժը Արսեն Փանոսյանի մասին

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Բրաունշվայգ)** կատեգորիայում։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (այլ կիրառումներ)
**Հայոց ցեղասպանության հուշարձան-խաչքար**, հուշարձան-խաչքար Ուելսի Քարդիֆ քաղաքի Խաղաղության տաճարի հարակից այգում։

Պատմություն
-----------

Հուշարձան-խաչքարը տեղադրվել է 2007 թվականի նոյեմբերի 2-ին՝ ի հիշատակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի։ Խաչքարի համար հողատարածքը տրամադրվել է Միջազգային հարաբերությունների Ուելսի կենտրոնի կողմից և պատրաստվել է ուելսցի վարպետների կողմից Ուելսում բնակվող փոքրաթիվ հայերի միջոցներով։ Խաչքարի տեղադրմանը նպաստել է Ուելսում գործող «Wales-ArmeniaSolidarity» կազմակերպության նախագահ Ջոն Թորոսյանը և ազգությամբ ուելսցի Էլիան Վիլյամսը։

Խաչքարի բացման արարողությանը մասնակցել են Մեծ Բրիտանիայի Թագավորությունում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան Վահե Գաբրիելյանը, Ուելսի խորհրդարանի նախագահ լորդ Դաֆիդ Էլիս-Թոմասը, ՄԹ-ում հայկական եկեղեցու առաջնորդ սրբազան Նաթան Հովհաննիսյանը։ Միջոցառմանը ներկա են գտնվել Միացյալ Թագավոության տարբեր վայրերից ժամանած շուրջ 300 հայեր, Ուելսի խոհրդարանի, եկեղեցու և հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ։

2008 թվականի հունվարի 28-ին՝ Հոլոքոստի օրը հուշարձանի վրայի խաչը վնասել են։ Այգու տարածքում հայտնաբերվել է մուրճ, և ենթադրվում է, որ դրանով են պղծել հուշարձանի խաչը։

Տվյալներ
--------

Հուշարձանի վրա մակագրված է. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ի ՅԻՇԱՏԱԿ ՆԱՀԱՏԱԿԱՑ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ։ IN MEMORY OF THE VICTIMS OF THE ARMENIAN GENOCIDE: |  |

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* մուրճը, որով պղծել են հուշարձանըմուրճը, որով պղծել են հուշարձանը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշարձան` Քարդիֆում
2. ↑  Քարդիֆում տեղադրվել է Հայոց Ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան-խաչքար


|  |  |
| --- | --- |
|  | Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Քարդիֆ) Վիքիպահեստում |
Իսրայելի Սդերոտ քաղաքում գտնվող հասարակական ապաստան
***Մերխավ մուգան*** ( եբրայերեն՝ מרחב מוגן‎ - պահպանվող տարածք), որը նաև հայտնի է որպես «*միկլաթ*» կամ որպես «*մամադ»*, անվտանգության ուժեղացված սենյակ է, որը Իսրայելի օրենքով պահանջվում է բոլոր նոր շենքերում։ Մերխավ մուգանը համարվում է առավել նախընտրելի ռումբերի ապաստարանից, երբ նախազգուշացման ժամանակը շատ կարճ է բնակիչների համար ապաստարան հասնելու համար, որը կարող է լինել որոշ հեռավորության վրա: Այն նաև առաջարկում է պաշտպանություն բարձր աստիճան հրթիռներից և քիմիական զենքից։

Պատմություն
-----------

Թամա 38-ի համաձայն ամրացված շենք Հայֆայում
Անվտանգության սենյակները կառուցվում են 1951 թվականի քաղաքացիական պաշտպանության օրենքի հիման վրա, որը մի քանի վերանայման է ենթարկվել: Այն բանից հետո, երբ Պարսից ծոցի պատերազմում Իսրայելը ենթարկվել է Scud հրթիռների հարձակման, Իսրայելի ներքին ճակատի հրամանատարությունը սահմանել է քաղաքացիական պաշտպանության նոր ուղեցույցներ: 1992 թվականին կազմվել են տեխնիկական բնութագրեր բնակելի տներում հատուկ պահպանվող տարածքների համար: Մերխավ մուգանը կարող է դիմակայել սովորական զենքերի պայթյուններին և բեկորներին և առաջարկում է պաշտպանություն քիմիական և կենսաբանական զենքերից: Ունի երկաթբետոնե պատեր և առաստաղներ՝ 20-30 սմ հաստությամբ հատակներ և հերմետիկ պողպատե դռներ և պատուհաններ:

Տեսակներ
--------

* *Միկլաթ ցիբուրի* (מקלט ציבורי) - հասարակական ապաստարան, մասամբ ստորգետնյա շինություն՝ տեղադրված բնակելի թաղամասերում։ Դրանք սովորաբար օգտագործվում են համայնքի կարիքների համար (ակումբներ, կրթության հաստատություններ և այլն): Պահպանվում է տեղական կառավարման և Home Front-ի կողմից: Դրանք գտնվում են փողոցներում և հասարակական նշանակության օբյեկտների մոտ։
* *Միկլաթ բեբայիթմեշուտաֆ* (מקלט בבית משותף) - ապաստան համատիրությունում, շինություն, որը կառուցված է որպես համատիրություն հայտարարված շենքի մեջ (սովորաբար ցածրահարկ շենքում ) այն ներառում է բոլոր այն հարմարությունները, որոնք ունի հասարակական ապաստարանը, սակայն պահպանվում է շենքի բնակիչների կողմից:
* *Մերխավ մուգան դիրաթի* (מרחב מוגן דירתי կամ ממ״ד) - տեղադրվում է բնակելի բնակարաններում
* *Մերխավ մուգան կոմատի* (מרחב מוגן קומתי կամ ממ״ק) - ընդհանուր տարածք բազմաբնակարան շենքերում, որտեղ չկա *Մերխավ Մուգան Դիրատի* յուրաքանչյուր բնակարանում և այլ բազմահարկ շենքերում (հիմնականում գրասենյակներ և արդյունաբերություն):
* *Մերխավ մուգան մոսադի* (מרחב מוגן מוסדי կամ ממ״מ) - տեղադրված է յուրաքանչյուր հասարակական կառույցում:

Սդերոտում *Մերխավ մուգան դիրաթի*ի ամրացված սենյակների կառուցումը որպես գոյություն ունեցող շենքի հավելում, որը կատարվել է Քասամ հրթիռների դեմ

Տես նաև
-------

* Իսրայելի ճարտարապետություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Questions of survival
2. ↑  Living under the rocket's roar
3. ↑  Building for a Secure Future
4. ↑  Responsibility for Miklat Zibury and Miklat in a Condominium,
**Յուսուֆ Քարշի կիսանդրի**, կանադահայ լուսանկարիչ Յուսուֆ Քարշին նվիրված հուշարձան Կանադայի Օտտավա քաղաքում։ Հուշարձանը հայ-կանադական բարեկամական հարաբերությունների խորհրդանիշերից է։ Կանադայի ժառանգության նախարարության և Մայրաքաղաքային հանձնաժողովի հետ համագործակցությամբ բացված Քարշի հուշարձանը նվեր է հայ ժողովրդից Կանադային` հայ-կանադական դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման 25-ամյակի և Կանադայի Համադաշնության 150-ամյակի կապակցությամբ։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը տեղադրվել է Կանադայում ՀՀ դեսպանության նախաձեռնությամբ, կանադահայ համայնքի ֆինանսավորման, Կանադայի կառավարության՝ մասնավորապես Կանադայի Ժառանգության նախարարության և Մայրաքաղաքային հանձնաժողովի հետ համագործակցության արդյունքում՝ հայ-կանադական դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման 25-ամյակի և Կանադայի Համադաշնության 150-ամյակի կապակցությամբ։ Գտնվում է Օտտավայի կենտրոնում` Համադաշնության պուրակում։

Հուշարձանի բացումը կատարել են Կանադայում ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպան Արմեն Եգանյանը, Կանադայի Սենատի նախագահ Ջորջ Ֆյուրին և հուշարձանի հեղինակ, կանադահայ քանդակագործ Մկրտիչ Տարագճեանը, բացման արարողությանը ներկա են գտնվել Կանադայի արտաքին գործերի և ժառանգության նախարարությունների բարձրաստիճան ներկայացուցիչներ, դիվանագետներ, հայ համայնքային կառույցների ղեկավարներ, բազմաթիվ կանադահայեր, լրագրողներ։

Հեղինակներ
----------

Քանդակի հեղինակը դոկտոր Մկրտիչ Տարագճեանն է։ Հուշարձանի ինժեներական նախագիծը կատարվել է Սուրէն Հաճեանի կողմից։

Պատկերասրահ
-----------

* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Աշխարհահռչակ կանադահայ լուսանկարիչ Յուսուֆ Քարշի կիսանդրին կտեղադրվի Օտտավայում(չաշխատող հղում)
**Պիանոզա** (իտալ.՝ **Isola di Pianosa**), կղզի Միջերկրական ծովում՝ Տոսկանյան կղզեխմբի կազմում։ Վարչականորեն Պիանոզան Կամպո նել Էլբայի կոմունան է, Տոսկանայի Լիվորնո գավառի կազմում։

Աշխարհագրություն
----------------

Հռոմեական ժամանակաշրջանում կղզին կոչվում էր Պլանասիա (հարթավայր)՝ հարթ լինելու պատճառով։ Կղզու ամենաբարձր կետը ծովի մակերևույթից բարձր է 29 մետր։ Այն Տոսկանյան կղզեխմբի 5-րդ ամենամեծ կղզին է։ Եռանկյունաձև ցամաք է, Էլբա կղզուց 14 կմ հարավ-արևմուտք։ Զբաղեցնում է 10,25 կմ քառ․ տարածք։

Պատմություն
-----------

Կղզու տեսքը վերևից
Առաջին մարդիկ կղզում հայտնվել են Հին քարի դարում։ Հռոմեական ժամանակներում, երբ կղզին կրում էր Պլանասիա անունը, այստեղ բնակություն հաստատեցին հռոմեացիները։ Այս ժամանակաշրջանում կղզում առաջացավ թատրոն և կատակոմբներ։ 6-րդ դարում Օկտավիանոս Օգոստոս կայսրը կղզի աքսորեց իր թոռանը և գահի պոտենցիալ ժառանգ հանդիսացող Ագրիպպաս Պոստումին, ով սպանվեց այստեղ Տիբերիոս կայսեր հրամանով (14 թվական)։ Միջնադարում կղզու կառավարման համար պայքարում էին Պիզան և Ջենովան։ Թեև 18-րդ դարի փաստաթղթերը հաստատում են, որ կղզին երբևէ ծածկված է եղել խիտ անտառով, բայց ձկնորսները և նրանց հետ բերած կենդանիները վերջ տվեցին դրա բնական փայտային բուսականությունը։ 1858-1998 թվականներին Պյանոսան եղել է խիստ ռեժիմային բանտ, որտեղ կային շատ վտանգավոր մաֆիոզներ։

Մշակույթ
--------

Պյանոսա կղզին հայտնի է դարձել Ջոզեֆ Հելերի «Ծուղակ-22» (անգլ.՝ Catch 22) վեպի շնորհիվ։ Գրքի իրադարձությունները տեղի են ունենում Պյանոսայում, որտեղ, ըստ սցենարի, տեղակայված էր 27-րդ օդային բանակի 488-րդ էսկադրիլիան, թեև հեղինակը ինքնին սահմանում է, որ կղզին «անշուշտ չափազանց փոքր է, որպեսզի նկարագրված իրադարձությունները իրականացվեն»։

Կա ևս մեկ, ավելի փոքր կղզի, որը նույնպես հայտնի է Պյանոսա անունով և գտնվում է Ադրիատիկ ծովում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Scoggins, Michael C. *Joseph Heller’s Combat Experiences in Catch-22* Archived 2021-08-31 at the Wayback Machine. *War, Literature & the Arts Journal*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Arcipelago Toscano National Park Archived 2016-10-22 at the Wayback Machine.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Պյանոսա** կատեգորիայում։ |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Քթիշ** (նաև՝ *Գթիշ*, *Գտիչ*, *Դողբերդ*, *Դողս*, *Կազիշ*, *Կբիշ*, *Տող*, *Գտչաբերդ*), բերդ (ամրոց, բերդավան) Մեծ Հայքի Արցախ աշխարհի Մյուս Հաբանդ գավառում, Քթիշ լեռան վրա։ Բերդի ավերակները գտնվում են Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանի Տող գյուղի հյուսիսային կողմում, անտառապատ Տող (Քթիշ) լեռան վրա։ Այստեղ է գտնվում նաև Գտիչ վանքը (Քթիշ)։

Հիշատակություն
--------------

Արաբ մատենագիր իբն Մասկավան հիշատակում է Կբիշ անվանումով, իսկ Տաբարին՝ Կազիշ։ Արաբ պատմիչների և Թովմա Արծրունու (9-10 դարեր) վկայությամբ՝ 853 թվականին արաբական բանակի հրամանատար Բուղա Շարաբին Քթիշ բերդը գրավելու համար ձեռնարկել է 28 հարձակում, սակայն բոլորն էլ ապարդյուն։ Այդ մարտերում՝ հայերը Եսայի Աբու-Մուսեի հրամանատարությամբ հաղթում են արաբներին։ Դրանից հետո Բուղան խաբեությամբ գրավել է բերդը և գերել Աշոտ Մսակերի որդի Սմբատ Խոստովանողին և Խաչենի տեր Ատրներսեհ Սյունուն։

10-րդ դարում Քթիշի բերդի վրա մեծ բանակով հարձակվել է արաբ Ավշին ոստիկանը, սակայն պարտվելով հետ է քաշվել Փայտակարան։

Հետագայում Քթիշը եղել է Դիզակի մելիքության գլխավոր բերդը և կոչվել Տող (Դող)։

Կառուցվածք
----------

Բերդի արևելյան կողմում կիսաանապատներ են, իսկ մյուս կողմերում՝ քարաժայռեր։ Քթիշ լեռան գագաթին եղել է 140 բնակարան և շրջապարիսպ։ Ներկայումս պահպանվել է շենքերի պատերի և պարիսպների մնացորդներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 5 [-] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 2001, էջ 367 — 916 էջ։
**էդվարդ Ալինգթոն** ((անգլ.՝ Edward Allington) հունիսի 24, 1951(1951-06-24), Troutbeck Bridge, Windermere and Bowness, Հարավային Լեիկլենդ, Կումբրիա, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն - սեպտեմբերի 21, 2017(2017-09-21)), բրիտանացի նկարիչ։ Ճանաչում է ձեռք բերել 1980-ական թվականներին, երբ նրա աշխատանքներն ընդգրկվեցին «Առարկաներ և քանդակագործություն» հայտնի ցուցահանդեսում ՝ Ժամանակակից արվեստի թանգարանում (1981) և քանդակների ցուցադրություն արվեց Հեյվորդի պատկերասրահում (անգլ.՝ Hayward Gallery, 1983)։ 

Ալինգթոնը հայտնի է դարձել որպես «Նոր բրիտանական քանդակագործություն» շարժման մասնակից, որում ընդգրկված էին այնպիսի նկարիչներ, ինչպիսիք էին Թոնի Քրեգը, Ռիչարդ Դիկոնը, Էնտոնի Գորմալին, Գրենվիլ Դևին, Անիշ Կապուրը, Դևիդ Մաչը, Ջուլիան Օուպին, Ռիչարդ Վենտվորսը, Էլիսոն Վայլդինգը, Բիլ Վուդրոուն։

Ստեղծագործություն
-----------------

Էդվարդ Ալինգթոն
1970 թվականին Հունաստան այցելությունից հետո Ալինգթոնը հետաքրքրվեց Պլատոնի փիլիսոփայությամբ, որը մեծ ազդեցություն ունեցավ նրա բազմաթիվ աշխատանքների վրա։

Համաձայն այն հայեցակարգի համադրության, որ աշխարհն ավելի բարձր իդեալի արտացոլումն է, կոնցեպտուալ արվեստի ռազմավարությամբ և գաղափարներով, նա հումորիստական և գրեթե երգիծական որակ տվեց իր արվեստին։ Իդեալական խորհրդանիշերի և իրական քանդակային ձևերի հակադրության օրինակ է *Իդեալական ստանդարտ ձևեր* (1980), որը ներառում է իդեալական ձևերի քանդակագործական մարմնավորում։ «Մոռացության պտուղը» (1982) իրատեսական, պայծառ գունավոր քանդակագործություն է, որտեղ պատկերված է առատության եղջյուրից ընկնող պտուղներ։ 1980-ականների վերջում Ալինգթոնը զարգացրեց իր հետաքրքրությունը դասական մոտիվներով, պատկերելով մեծ ներդրումներ ճարտարապետական մոտիվներով։ «Չպահպանվող աջակցություն»-ը (1987) բաղկացած է Կորինթիայի մայրաքաղաքի մի հատվածից, առանց ճարտարապետական դերի։

Նմանատիպ պատկերներ հանդիպում են նկարչի գրաֆիկական աշխատանքներում, բազմաթիվ աշխատանքներ ստեղծված են հին հաշվապահական գրքերից կոլաժների տեսքով։

Կրթություն
----------

* Լանկաստերի արվեստի քոլեջ (1968-1971 թթ.)
* Արվեստի և դիզայնի կենտրոնական դպրոց, Լոնդոն (1971-1974 թթ.)
* Արվեստի թագավորական քոլեջ (1983-1984 թթ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Краткая биография
* Сайт художника
* Работы в коллекции Галереи Тейт, Лондон
* ArtFacts
* Работы в British Council Collection
* The Drawing Gallery

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* Record #12357352r // BnF catalogue général (ֆր.) — Paris: BnF.
3. 1 2  Czech National Authority Database


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Օքսֆորդի կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12357352r · CiNii: DA1362800X · GND: 119167638 · ISNI: 0000 0000 8101 0008 · LCCN: n88662881 · NKC: jo2017955528 · NLA: 36327382 · NTA: 141445645 · NUKAT: n2017045783 · SUDOC: 071455345 · VIAF: 22217686 · ULAN: 500005095 · WorldCat VIAF: 22217686 |

 |

 |
Խանդամիրյան թատրոնի անձնակազմը, 1901
«**Խանդամիրյան թատրոն**», կառուցվել է 1891 թվականին, Շուշիում, Ղազանչեցոց եկեղեցու մոտ, թատերական և հասարակական գործիչ Մկրտիչ Խանդամիրյանի միջոցներով։ «Խանդամիրյան թատրոնն» ունեցել է 350-տեղանոց դահլիճ, վերնահարկ, երկու օթյակ, դերասանների զարդասենյակներ, գրադարան և օժանդակ այլ հարմարություններ։ Լուսավորվել է նավթի և գազի լապտերներով։ Վարագույրը նկարել է Օ. Շմեռլինգը։

Ճեմասրահի պատերը զարդարված են եղել հայ, ռուս և օտարազգի դերասանների և դրամատուրգների նկարներով։ «Խանդամիրյան թատրոնը» բացվել է Մուրացանի «Ռուզան» պիեսի ներկայացումով՝ 1891 թվականի հուլիսի 7-ին։ Թատերախումբը ղեկավարել են Մ. Խանդամիրյանը, Դ. Բալայանը և ուրիշներ։ «Խանդամիրյան թատրոն»-ում հանդես են եկել հայ բեմի լավագույն դերասաններ (Գ. Պետրոսյան, Սիրանույշ, Հ. Աբելյան), հյուրախաղերով այստեղ հանդես են եկել ռուսական, ադրբեջանական և ուկրաինական թատերախմբեր։ Թատրոնն այրվել է 1905 թվականին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 11)։*  |

1. ↑  Մուրացան։ «Ռուզան»։ *www.eanc.net*։ Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 9
**Աֆրիկյանների ակումբ**, հանրապետական նշանակության պատմական շինություն Երևանում՝ կառուցված 19-րդ դարի վերջին։ Կառուցված է կարմիր տուֆից։

Ներկա կարգավիճակը
-----------------

Շենքը գնվել է բնակիչներից «Միլենիում Քընսթրաքշըն» ՍՊԸ-ի կողմից ( «Դվին հոլդինգ» ՓԲԸ-ի իրավահաջորդը) և ՀՀ կառավարության 2008 թ.-ի 108 N որոշմամբ ճանաչվել է բացառիկ գերակա հանրային շահ։

Հուշարձանը ներառված է պատմամշակութային հուշարձանների և անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում։

Ներկայումս այն ապամոնտաժված է և ենթակա վերակառուցման Աբովյանի, Բուզանդի, Կողբացու և Արամի փողոցներով պարփակված տարածքում նախատեսվող «Հին Երևան» պատմաճարտարապետական թաղամասում։

Պատմություն
-----------

Բողոքի ցույց Աֆրիկյանների ակումբի շենքի քանդման դեմ, հունիսի 14, 2017
Տերյան 11 հասցեում գտնվող Աֆրիկյանների ակումբը կառուցվել է 19-րդ դարի վերջին՝ մեծահարուստ Աֆրիկյան եղբայրների կողմից։ Վերջիններս եղել են քաղաքային դումայի անդամներ, ունեցել տարբեր գործարաններ, ձեռնարկություններ և լուրջ ներդրում կատարել քաղաքի պատմության մեջ։ Աֆրիկյան եղբայրների ջանքերով 1911 թ. Երևանն առաջին անգամ ապահովվեց խմելու ջրով։

Ակումբի շենքը եղել է հավաքատեղի քաղաքի նշանավոր մարդկանց և վերնախավի համար։ Վերջիններս հավաքվում էին ակումբում և մի գավաթ սուրճի շուրջ քննարկում քաղաքական, հասարակական և այլ խնդիրներ։

1913 թ. շենքը եղել է քաղաքային ակումբ և պատկանել է Առաքել Աֆրիկյանին։

1926 թ. շենքը պետականացվել է խորհրդային իշխանությունների կողմից և տրամադրվել Ազգային անվտանգության ծառայությանը։ Ավելի ուշ այն վերածվել է բազմաբնակարան շենքի, ուր բնակություն են հաստատել մոտ 30 ընտանիք։

Խորհրդային տարիներին ակումբի շենքի նկուղային հարկերում են բանտարկվել իշխանությունների կողմից հետապնդվող մի շարք մարդիկ, որոնց մեջ է եղել բանաստեղծ Եղիշե Չարենցը։

Աֆրիկյանների ակումբի շենքն ապամոնտաժվել է 2014 թ. հուլիսին։

Պատկերասրահ
-----------

* ԶարդաքանդակԶարդաքանդակ
* Ակումբի ճակատային մասըԱկումբի ճակատային մասը
* ԶարդաքանդակԶարդաքանդակ
* Խոյի գլխով զարդաքանդակըԽոյի գլխով զարդաքանդակը
* Լուսամուտ Լուսամուտ
* ԶարդաքանդակԶարդաքանդակ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աֆրիկյանների ակումբ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Աֆրիկյանների ակումբ** կատեգորիայում։ |

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
**Էլմիրա Հաբիբուլլա քիզի Շախթախտինսկայա** (ադրբ.՝ Elmira Həbibulla qızı Şahtaxtinskaya, հոկտեմբերի 25, 1930(1930-10-25), Բաքու, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 13, 1996(1996-10-13), Մոսկվա, Ռուսաստան), Ադրբեջանի նկարչության դպրոցի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը, ադրբեջանցի խորհրդային նկարիչ, Արվեստի վաստակավոր գործիչ, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ;

Կենսագրություն
--------------

Էլմիրա Շախթախտինսկայան ծնվել է 1930 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Բաքում։ Միջնակարգ կրթությունն է ստացել Բաքվում։ Այնուհետև ավարտել է Ազիմ Ազիմզադեի անվան Ադրբեջանի Նկարչության դպրոցը (ներկա Ադրբեջանի գեղարվեստի պետական ակադեմիա)։ 1956 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Նկարչության Ինստիտուտը։ Մահացել է 1996 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Մոսկվայում։ Մահացել է 1996 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Մոսկվայում։

Գործունեություն
---------------

Էլմիրա Շախթախտինսկայան հայտնի է որպես բնանկարների և դիմանկարների հեղինակ։ XX դարի 70-ական թվականներին ստեղծել է «Ադրբեջանը հնագույն մշակույթ» պաստառը և Ադրբեջանի գիտության, գրականության և արվեստի գործիչների (Նասր ալ-Դին Թուսի, Իմադ ադ-Դին Նասիմի, Ֆիզուլի, Աջեմի և այլն) դիմանկարային պատկերասրահ։ Նրա ստեղծագործությունները ցուցադրվել են միջազգային արվեստի ցուցահանդեսներում։ Ներառյալ Մոսկվայում, Կաունասում և այլ քաղաքներում։

Լավագույն դերակատարումներից են՝ «Չեխոսլովակիայում» (1957), «Սոցիալիստական Բաքու» (1958-1959), «Բուլղարիայում» (1963), «Կութաբներ» (1963), «Նոռուզ» (1970):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  anl.az
2. ↑  Шахтахтинская Эльмира Хабибулла кызы// Электронная библиотека Узеир Гаджибеков.
3. ↑  Государственный музей искусства народов Востока. Каталог Отдела Советского Востока. Живопись, графика, скульптура / Составитель С. М. Ерлашова. — М.: Изобразительное искусство, 1971. — С. 33. — 261 с.
4. ↑  Эльмира Шахтахтинская (каталог выставки), Москва, 1981


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 16976092x · ISNI: 0000 0004 5338 1134 · VIAF: 316758787 · WorldCat VIAF: 316758787 |

 |
**Տկլապի** (վրաց.՝ ტყლაპი), տկեմալի սալորի (ալիչայի) միջուկից չորացված խյուս։ Երբեմն անվանվում է «թթու լավաշ» և պատրաստվում է ոչ միայն տղեմալիից, այլև ցանկացած սալորից, մամուխից, հոնից։

Պատրաստում
----------

Տղեմալի սալորը մարմանդ կրակի վրա եփում են մինչ այն պահը, երբ միջուկը ազատ կսկսի առանձնանալ կորիզներից և կեղևից։ Հետո զանգվածը փռում են քամիչի վրա և տրորում, ստացված խյուսն անընդհատ խառնելով հասցնում են եռման, որպեսզի խուսափեն այրումից։

Սառած խյուսը 2-3 մմ հաստությամբ շերտով քսում են տախտակի կամ քաթանի վրա։ Չորացնում են արևի տակ՝ լավ օդափոխվող տեղում, 25 °C-ից ոչ ցածր ջերմաստիճանում՝ մինչ կեղևը չսկսի ազատ առանձնանալ հիմքից, այդ ժամանակ այն շրջում են և մինչև վերջ չորացնում են ևս մեկ շաբաթ։ Տկլապիի ատրաստի շերտերը շրջած են պահպանում՝ խողովակի պես փաթաթված կամ սյան պես դրված՝ այդ դեպքում դրանց վրա ցանում են ցորենի ալյուր կամ ըստ հնամենի ավանդույթի՝ փշատի ալյուր։

Տկլապի պատրաստելու գործընթացում ստացված եփուկից պատրաստում են կվացարախի՝ կարմիր սալորի կոնցենտրացված հյութ

Օգտագործում
-----------

Կարող է երկար ժամանակ պահպանվել։ Հետագայում՝ ըստ անհրաժեշտության, այդ շերտերից կտրում են մի կտոր, խառնում են քիչ քանակությամբ արգանակի կամ այլ հեղուկի մեջ, իսկ արդեն ստացված զանգվածն օգտագործում են պատրաստման համար։

Վրացական խոհանոցում օգտագործվում է որպես խարչոյի կարևոր բաղադրիչ, ինչպես նաև որպես աղցանների բաղադրատարր և որպես համեմունք՝ մսային ուտեստների համար։

Իր տեսքով և հատկանիշներով նման է գետնաելակից պատրաստված արտադրանքը՝ *լևիշնիկը*, որը պատրաստվում և կիրառվում է Միջին Պովոլժիեում, Թաթարստանում, Մորդովիայում, Մարի Էլում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Украинский вариант грузинского харчо
2. 1 2 3 4  Киладзе, 2011, էջ 216

Գրականություն
-------------

* *Похлёбкин В.В.* Тклапи // Кулинарный словарь. — М.: Э (Эксмо), 2015. — С. 381—382. — 456 с.
* *Киладзе, Елена Сергеевна.* Практическая энциклопедия грузинской кухни: история, традиции, рассказы, рецепты. — Москва: АСТ, 2011. — 255 с. — ISBN 978-5-17-073215-9
**Պոնդիկոնիսիոն** (հուն․՝ Ποντικονήσιον) կամ **Պոնդիկոնիսի** (հուն․՝ Ποντικονήσι. բառացի թարգմանությամբ նշանակում է *մկնակղզի*) - անմարդաբնակ կղզի Հունաստանի հարավային մասում՝ Էգեյան ծովում, Կրետե կղզու արևմտյան ծայրակետի մերձակայքում, Գրամվուսի թերակղզու մոտ։ Մակերեսը՝ 0,36 քառակուսի կիլոմետր։ Մտնում է Կրետեի պերիֆերիայի Կիսամոս համայնքի (դիմի) կազմի մեջ։

Կղզու մակերևույթը բլրաշատ է։ Ամենաբարձր կետը ծովի մակերևույթից ունի 122 մետր բարձրություն։ Հյուսիս-հարավ ուղղությամբ կղզին ձգվում է 0,7 կիլոմետր, արևելք-արևմուտք ուղղությամբ՝ 0,8 կիլոմետր։

Կլիման մեղմ է։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը՝ 17 °C: Ամենատաք ամիսը հուլիսն է (ամսական միջին ջերմաստիճանը՝ 25 °C), ամենացուրտը՝ մարտը (միջինը՝ 10 °C): Տեղումների տարեկան միջին քանակությունը 890 միլիմետր է։ Ամենախոնավ, անձրևառատ ամիսը դեկտեմբերն է (տեղումների ամսական միջին քանակությունը՝ 199 միլիմետր), ամենաչորը՝ հուլիսը (տեղումների միջին քանակությունը՝ 1 միլիմետր)։

Պոնդիկոնիսիոնի մոտակայքում գտնվում է մի փոքրիկ կղզյակ՝ Պոնտիկակի («Մկնիկ») անվանումով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Греция. Справочная карта. Масштаб 1: / Главный редактор Я. А. Топчиян. — М.: Роскартография, 2001. — (Страны мира. Европа). — 2000 экз.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (այլ կիրառումներ)
**Հայոց ցեղասպանության հուշարձան**, հուշարձան Կանադայի Մոնրեալ քաղաքի Լավալ արվարձանում։

Պատմություն
-----------

«Հույս» (l'Espoir) կամ «Հայ կնոջ աղոթքը աստծո հետ» կոչվող հուշարձանը նվիրված է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին։ Քանդակագործ Արտո Չաքմաքչյանը կերտել է կնոջ, ով ձեռքերը բարձրացնում է վերև՝ աղոթելու և խաչ է դառնում։

Հուշարձանի բացման արարողությանը ներկա են գտնվել Կանադայում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան Արմեն Եգանյանը, հյուպատոս Արամ Հակոբյանը, հուշարձանի քանդակագործ Արտո Չաքմաքչյանը, Մոնրեալի և Լավալի քաղաքյին ներկայացուցիչներ։ Հուշարձանի հիմնարկեքը կատարվել է 2011 թվականին Մեծի տան Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ Առաջինի օրհնությամբ։

Հեղինակ
-------

* Քանդակագործ՝ Արտո Չաքմաքչյան

Տվյալներ
--------

Հուշարձանի վրա ֆրասերենով արձանագրված է.՝

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | L’Espoir
À la mémoire des 1,5 million d'Arméniens
victimes du 1er Génocide du XX siècle
perpétré par le gouvernement turc en 1915.
Dans L’Espoir que de tels crimes contre l'humanité ne se reproduisent plus jamais … |  |

Հույս։ Ի հիշատակ թուրքական կառավարության կողմից 1915 թվականին ցեղասպանության ենթարկված 1,5 միլիոն հայ զոհերի։ Հուսով ենք, որ նման հանցագործությունները մարդկության դեմ այլևս երբեք չեն կրկնվի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Կանադայում բացվել է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան»
2. ↑  Կանադայում բացվել է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայոց ցեղասպանության հուշարձանի (Լավալ, Մոնրեալ)կայքը Archived 2015-01-14 at the Wayback Machine.
* Հուշարձանի բացման արարողության տեսանյութը