**Էլ** (անգլ.՝ ale), անգլիական ավանդական գարեջրի տեսակ։ Արտադրվում է բարձր խմորումով, պարունակում է 5-6,5% սպիրտ։

Պատմություն
-----------

«Էլ» բառը ստուգաբանորեն առաջացել է հնդեվրոպական նախալեզվի արմատից՝ հավանաբար «հարբածություն» իմաստով։ Արմատի հնդեվրոպական ծագումը հիմնավոր ապացուցվում է՝ համեմատելով ժամանակակից լեզուների հետ՝ դան․՝  և նորվ.՝ øl, ինչպես նաև իսլ.՝ öl (գերմանական լեզուների խումբ, որոնց պատկանում է նաև հին անգլիականը), լիտ.՝  և լատիշ․՝ alus - գարեջուր (հնդեվրոպական ընտանիքի Բալթիկյան խումբ), Ռուսաստանի հյուսիսում՝ *ол* (հարբածության խմիչք), ինչպես նաև էստ․՝ õlu և ֆիններեն՝ olut:

Անգլիայում «Էլ» անվամբ խմիչքը հայտնի է 12-րդ դարից։

Մինչև 15-րդ դարը Անգլիայում գարեջրի արտադրության մեջ գայլուկ չի օգտագործվել, և ստացված խմիչքի բոլոր տեսակներն անվանել են էլ։ Էլի արտադրության ժամանակ որպես կոնսերվանտ և ածիկի համի երանգավորիչ՝ գայլուկի փոխարեն օգտագործում էին գրյուիտ, բույսերի ու համեմունքների խառնուրդ, որը եփում էին քաղցրահյութում։ Էլը շատ կարևոր դեր ուներ միջնադարում և հացի հետ միասին համարվում էր առաջին անհրաժեշտության սննդանյութ։ Նիդերլանդներից գայլուկի ներմուծումից հետո և մինչև 17-րդ դարի վերջը «էլ» (անգլ.՝ ale) բառը բացառապես օգտագործվում էր՝ նշելու այն խմիչքները, որոնք խմորվում էին առանց գայլուկի։ Գայլուկով խմորվածները անվանեցին գարեջուր (անգլ.՝ beer)։ 18-րդ դարում երկու բառերն էլ փոխեցին իրենց նշանակությունը։

Էլը մեր ժամանակներում
---------------------

Էլի պատրաստման համար օգտագործում են բարձրագույն խմորում։ Այն խմորման համեմատաբար հին մեթոդ է, որի ժամանակ մի քանի օրում խմորիչը բարձրանում է գարեջրի մակերևույթ, չնայած որոշ բրիտանական գարեջրագործներ օգտագործում են թթխմոր, որը չունի բարձրագույն խմորման վառ արտահայտված բնութագիր։ Օգտագործվում է կալցիումի սուլֆատով հարուստ ջուր։

Ցածրագույն խմորմամբ ստացվող գարեջրի (օրինակ՝ լագեր) համեմատ էլը սովորաբար խմորվում է ավելի կարճ ժամանակահատվածում (5-6 օրում, որոշ տեխնոլոգիաներով՝ ավելի քիչ) և ավելի բարձր ջերմաստիճանում (մինչև 21 °C)։ Բարձր ջերմաստիճանի խմորումը էժանացնում է արտադրությունը համեմատաբար «ցածրագույն» խմորմամբ գարեջրի, քանի որ չի պահանջվում սարքավորումների սառեցում կամ տաքացում, իսկ արտադրության որակը դրանից չի տուժում։ Բարձր ջերմաստիճանի խմորման դեպքում խմորասնկերը սինթեզում են բազմաթիվ բարդ եթերներ և այլ երկրորդական համային ու հոտային արտադրանքներ։ Արդյունքում էլը հաճախ մրգային համ է ունենում։

Կախված էլի պատրաստման բաղադրատոմսից՝ այն խմորվում է նշված ջերմաստիճանով 4-7 օր հատուկ տարաների մեջ, հետո լցվում է կեգերի մեջ և ուղարկվում լիարժեք խմորման +10…+13 °C ջերմաստիճանում։

Որպես էլ դասակարգված գարեջրի պատրաստման համար գերադասելի է օգտագործել գարու և ցորենի ածիկ, հազվադեպ՝ նաև աշորա։ Կարող են առկա լինել նաև անալի հացահատիկներ։ Լագերի համեմատ էլը ստացվում է ավելի մուգ, թունդ, խիտ և դառը (պակաս քաղցր)։

Էլի բազմաթիվ տեսակներից առանձնանում է փեյլ-էլը (անգլ.՝ pale ale, բաց էլը), որն արտադրվում է բաց ածիկից և գայլուկի լավագույն տեսակներից։ Այն բաց գարեջուր է՝ կիտրոնի դեղին գույնով, գայլուկի բարձրացված քանակով, պարունակում է 5,9-8,5 % սպիրտ և 10,9-19,3 % հյութ։ Էլի այլ տեսակներ են՝ էլի բաց ենթատեսակ բիտտեր, որը բավականին դառը համ ունի և արցաթագույնից մինչև նարնջագույն երանգ, փափուկ էլ՝ ոչ թունդ և քիչ գայլուկով, գարու գինի (անգլ.՝ barley wine)՝ էլի համեմատաբար ավելի խիտ ու թունդ տեսակ։
Էլին ազգակից գարեջրի տեսակներ են նաև բարձրագույն խմորմամբ ստացվող պորտեր (էլի համեմատ ավելի քաղցր) և ստաուտ (էլի համեմատ ավելի թունդ) գարեջրերը։

Շատ երկրներում Էլը կորցրել է իր հանրաճանաչությունը գարեջրի բազմաթիվ տեսակների ու ալկոհոլային այլ խմիչքների տարածման արդյունքում։ Վերջին տարիներին՝ Քրաֆտային գարեջրի հանրաճանաչության հետ մեկտեղ, նկատվում է Էլի արտադրման ու վաճառքի աճ։

Ռուսաստանում
------------

Ռուսաստանում արդյունաբերական մասշտաբով թողարկված առաջին Էլը եղել է «Սիբիրյան սաթե կորոնան» (արտադրությունից հանված է)։ Էլի ռուսական տեսակներից «Էլ խավոտ իշամեղուն» ստացել է միջազգային մրցանակներ (մեդալ Grand Gold կարգի Monde Selection 2015 մրցույթում, «International Brewing Awards 2015» ոսկե մեդալ շքանշան, ոսկի «Russia’s Best Amber Pale Ale» կարգում «World Beer Awards 2015»-ի շքանշան )։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Ale(անգլ.) — статья из Encyclopaedia Britannica.
2. ↑  Ale // Merriam-Webster Dictionary
3. ↑  *Дж. Пенроуз, редактор журнала союза пивоваров «Albright Magazine»* Добрый напиток англичан // *Химия и жизнь* : журнал. — 1966. — С. 68.
4. ↑  Peter Mathias, «The Brewing Industry in England» Cambridge University Press, 1959
5. 1 2  *Фёдор Евсевский* Библия бармена. — 2-е издание. — М.: Евробукс, 2008. — С. 182—183.
6. ↑  Пиво — статья из энциклопедии «Кругосвет».
7. ↑  Словарь кулинарных терминов (2012)
8. 1 2  *Кучер Л. С. Шкуратова Л. М.* Технология приготовления коктейлей и напитков. — Профессиональное образование. — М.: Академия, 2005. — С. 76—77.
9. ↑  «Пель-эль»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
10. ↑  Как три предпринимателя из Петербурга начали варить крафтовое пиво.
11. ↑  Пшеничное пиво в России.
12. ↑  Smallpack Beer Competition, International Ale Competition. Winners of 2015 Archived 2020-07-13 at the Wayback Machine..
13. ↑  World Beer Awards 2015 Archived 2020-07-13 at the Wayback Machine..
14. ↑  Grand Gold для пива «Эль Мохнатый Шмель» Archived 2017-10-22 at the Wayback Machine..


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85003341 |

 |