**Հին Եվրոպա** (անգլ.՝ *Old Europe*), տերմին, որը 1971 թվականին շրջանառության մեջ դրեց Մարիա Գիմբուտասը, որպեսզի տարբերակի նեոլիտի ժամանակաշրջանի մինչհնդեվրոպական Եվրոպան։ Նրա տեսակետից, բալկանյան, մալթյան և կենտրոնական եվրոպաները, որոնց հատուկ է նկարազարդ ճենապակու մշակույթը, իրենից ներկայացնում է տարբեր աստվածուհիների պաշտող, բերքատվության նկատմանբ զարգացած պաշտամունքով, խաղաղասեր ագրարային հասարակություն։

Քնած կնոջ նեոլիտիկ արձանիկ Հալ Սաֆլիենի հիպոգեից։

Բնութագրեր
----------

Ի տարբերություն ծայրամասային Եվրոպայի մեգալիթիկ մշակույթի, «Հին Եվրոպայի» ժողովուրդները իրենցից հետո չեն թողել Սթոունհենջի նման վիթխարի հուշարձաններ։ Նրանց մշակույթի մասին կարելի է դատել հնէաբանական տվյալների, ինչպես նաև ժողովուրդների մասին պատմական տվյալներով, որոնք պատկանել են մինչհնդեվրոպական էթնիկական խմբերին (իբերիացիներ, բասկեր, մինոյացիներ, լելեգներ և այլն)։

Հալ Սաֆլանի Մեգալիտիկ հիպոգեյ (Ք․ա. երրորդ հազարամյակ), ըստ Գիմբուտասի մայրական փորի է նման
Հին Եվրոպայի ժողովուրդների ազդեցությունը հնդեվրոպական մշակույթի վրա տարբերվում է կախված տարածաշրջանից։ Հին Եվրոպայի դասական անտիկության արձագանք է համարվում պաշտամունքը աստվածուհիների նկատմամբ (Օձերով Աստվածուհին, Աֆրոդիտեն,Դեմետրան), ցուլերի նկատմամբ հարգանքը Կրետե կղզում (տես Մինոտավրոս, Տավրկատապսիա, Լաբրիս) և նույնասեռականությունը Իբերիայում (տես․ նույնասեռականությունը Հին Հունաստանում)

Ըստ Մարիա Գիմբուտասի, Հին Եվրոպայի բնակիչները՝ ի տարբերություն հնդեվրոպացիների, չգիտեին ոչ անիվի, ոչ էլ խեցեգործի շրջանակի մասին։ Ապրում էին հարթավայրերում, ոչ մեծ բնակատեղիներում (3000-4000 բնակիչ)։

Գիմբուտասը իր կյանքի վերջին տարիներին եկավ հակասական եզրակացության, որ Հին Եվրոպայի ցեղերը խոսել են նույն լեզվով, և գիր են ունեցել։

Աստվածուհու պաշտամունք
----------------------

Մինոյան «Օձերով Աստվածուհիները»
Գիմբուտասի կարծիքով Հին Եվրոպայի գլխավոր աստվածուհին ընդունվում է, որպես սուրբ երրորդություն, որոնք խորհրդանշում էին․

* ծնունդ և բերքատվություն (մեգալիտիկ Վեներաների արձանիկներ)
* մահ (աստվածուհուն շրջապատող թունավոր օձեր և գիշատիչ թռչուններ)
* վերածնունդ (թիթեռնիկի, մեղվի, ոզնու, դոդոշի և ցուլի տեսքով վերածնունդը)

Ըմբռնում
--------

Գիմբուտասի տեսությունը չէր ընդունվում գիտական ընկերություն կողմից։ Հակառակորդները մատնացույց էին անում նրա ընդհանրացումները և պարզեցումները, ինչպես նաև ժամանակակից ֆեմինիստական հունով ռոմանտիկական ստերեոտիպացումը։ Դրա հետ մեկտեղ, «Հին Եվրոպա» հասկացությունը սկսեցին քննադատել «Աստվածուհու շարժումը» գիտական տեսության հիմնադիրները։ Մարիա Գիմբուտասը համարվեց այդ նոր հեթանոսության ուղղության կնքամայրը։

Գրականություն
-------------

* *Гимбутас, Мария*. Цивилизация Великой Богини. М. 2005.
* *Gimbutas, Marija* (1982). *The Goddesses and Gods of Old Europe: 6500-3500 B.C.* Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-04655-2
* *Anthony, David, Jennifer Y. Chi (Editor)*. The Lost World of Old Europe: The Danube Valley, 5000-3500 BC.

|  |
| --- |
| 
  **Նախապատմական Եվրոպա**
 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Dever, William G. (2005) *Did God Have A Wife?: Archaeology And Folk Religion In Ancient Israel*. Wm. B. Eerdmans Publishing. p.307. ISBN 0-8028-2852-3, ISBN 978-0-8028-2852-1.
2. ↑  Whitehouse, Ruth (2006). «Gender Archaeology in Europe», p.756, in Nelson, Sarah Milledge (ed.) (2006). *Handbook of Gender in Archaeology*. Rowman Altamira. ISBN 0-7591-0678-9, ISBN 978-0-7591-0678-9.
3. ↑  Chapman, John (1998). «A Biographical Sketch of Marija Gimbutas» in Margarita Díaz-Andreu García, Marie Louise Stig Sørensen (eds.) (1998). Excavating Women: A History of Women in European Archaeology. Routledge. pp.299-301. ISBN 0-415-15760-9, ISBN 978-0-415-15760-5.
4. ↑  Gilchrist, Roberta (1999). *Gender and Archaeology: Contesting the Past*. Routledge. p.25. ISBN 0-415-21599-4, ISBN 978-0-415-21599-2.
5. ↑  Talalay, Lauren E. (1999). (Review of) The Living Goddesses in Bryn Mawr Classical Review 1999-10-05