Այբին կից Ֆաբլաբը
Այբին կից ֆաբլաբը (ներսից)
Ֆաբլաբ Ամստերդամի Վաագ միությունում
**Ֆաբլաբ** (անգլ.՝ fabrication laboratory) «խելացի» լաբորատորիա՝ զինված նորարարական տեխնոլոգիաներով, որոնք հնարավորություն են տալիս ստեղծել «գրեթե ամեն ինչ»՝ «համարյա ոչնչից»։ Ֆաբլաբերը հիմնականում ստեղծվում են որևէ կրթական հաստատությանը կից և հնարավորություն են տալիս աշակերտներին և ուսանողներին կատարել տարբեր հետազոտություններ, փորձարկել նոր գաղափարներ և այդպիսով բացահայտել այն պոտենցիալը, որը հնարավորություն կտա ստեղծել անհատական «խելացի սարքեր»։ Թվային տեխնոլոգիաների կիրառումը էապես հեշտացնում է նաև ուսուցչի կամ դասախոսի աշխատանքը՝ երկար դասախոսությունները փոխարինելով նոր մեթոդներով ու ձևերով։

Ֆաբլաբերում կատարվող աշխատանքները կապված են ոչ միայն տեխնոլոգիական նորարարությունների, այլ նաև նոր բիզնես-մոտեցումների, ռոբոտաշինության, դիզայնի, ճարտարապետության, գյուղատնետեսական և առողջապահության սարքավորումների ուսումնասիրման հետ։ Ֆաբլաբերի ստեղծումից ի վեր այնտեղ իրականացվում են մի շարք հետազոտական ու գործնական նախագծեր, որոնք հիմք են հանդիսանում նորագույն տեխնոլոգիաների զարգացման համար։
Ֆաբլաբերը ստեղծվել են Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի կողմից և այժմ ակտիվորեն տարածվում են ամբողջ աշխարհով մեկ։ Ֆաբլաբեր գործում են աշխարհի ավելի քան 34 երկրում՝ ԱՄՆ-ից մինչև Հարավային Աֆրիկա, Հնդկաստանից մինչև Նորվեգիա։ Այս տարի միանալով Ֆաբլաբի ցանցին՝ Հայաստանը նույնպես դարձել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի միջազգային կրթական հսկա ցանցի անդամ և ձեռք է բերել հնարավորություն ստանալու ավելի շատ հմտություններ, փորձ և գիտելիք

Ֆաբլաբերը Հայաստանում
---------------------

Հայաստանում 2015 թվականի հոկտեմբերի 10-ին բացվեցին երկու ֆաբլաբ՝ Երևանի «Այբ»-ին կից և Դիլիջանի կենտրոնական դպրոցին կից ֆաբլաբերը։ Ֆաբլաբերի բացման գործընթացում դերակատար են եղել «Այբ» կրթական հիմնադրամը և ՎիվաՍել-ՄՏՍ, և ֆաբլաբերն ֆինանսավորվել են ՀՀ կենտրոնական բանկի միջոցով ($250,000 արժողությամբ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական համալսարանից ձեռք բերելով երկու ֆաբլաբի լիցենզիա և սարքավորումներ)։

Այս երկու ֆաբլաբերն առաջինն են Հայաստանում և տարածաշրջանում։ Դիլիջանի կենտրոնական դպրոցի ֆաբլաբը համաշխարհային Ֆաբ ակադեմիայի մաս է կազմում, և թույլ է տալիս ամեն տարի մի քանի ուսանող կրթել ֆաբլաբերի հիմնադիր՝ ՄՏԻ պրոֆեսոր Նիլ Գերշենֆելդի դասախոսության ներքո։

Ֆաբլաբերն տունն են համակարգչային թվային հսկողությամբ (*CNC*) լազերային կտրող սարքերի, համակարգչային թվային հսկողությամբ ֆրեզերային (աղացող) հաստոցների, որոնց շնորհիվ կարելի է փայտից և ակրիլից ստանալ մասեր, կամ պատրաստել տպատախտակ, եռաչափ տպիչների, վինիլային կտրիչների, կաղապարների պատրաստանյութերի, տպման ներկերի, և այլ արտադրման հարմարանքների։

Նրանք բաց են համայնքի օգտագործման արջև, և նրանց կարգախոսն է՝ «սարքիր (գրեթե) ամենինչ»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Menichinelli, Massimo. «Business Models for Fab Labs».
2. ↑  Troxler, Peter (2011). «Libraries of the Peer Production Era». In van Abel, Bas; Evers, Lucas; Klaassen, Roel; Troxler, Peter (eds.). *Open Design Now. Why Design Cannot Remain Exclusive*. Bis Publishers. ISBN 978-90-6369-259-9. `{{cite book}}`: Invalid `|display-editors=4` (օգնություն)
3. ↑  Gershenfeld, Neil A. (2005). *Fab: the coming revolution on your desktop—from personal computers to personal fabrication*. New York: Basic Books. ISBN 0-465-02745-8.
4. ↑  «Fab Central - Fab Lab - IaaC». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 10-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 31-ին.
5. ↑  «Առաջին երկու ֆաբլաբը Հայաստանում». *«Այբ» կրթական հիմնադրամ*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ փետրվարի 3-ին. Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 20-ին.