Կապի տեսակարար էներգիայի կախվածությունը կարգաթվից
**Զանգվածի պակասորդ,** ֆիզիկական մեծություն է, որ ցույց է տալիս ներքին փոխազդեցության ազդեցությունը միջուկը կազմող մասնիկների զանգվածի վրա և բնութագրում է ատոմի միջուկի կայունությունը։ Սովորաբար նշանակվում է {\displaystyle {\Delta }m}։

Գրականության մեջ հանդիպում են «զանգվածի պակասորդ» եզրույթի տարբեր սահմանումներ.

* ածխածին-12-ի միջուկի նկատմամբ,
* Կապի էներգիայի միջոցով։

Որպես կանոն զանգվածի պակասորդը հաշվում են կէՎ-երով։

Զանգվածի պակասորդը ածխածին-12-ի միջուկի նկատմամբ
------------------------------------------------

Ատոմի դեպքում զանգվածի պակասորդը կամ զանգվածի ավելցուկը (անգլ.՝ mass excess), տրված իզոտոպի ատոմային զանգվածով արտահայտած հանգստի զանգվածի և տրված իզոտոպի զանգվածային թվի տարբերությունը։

{\displaystyle \Delta (Z,A)=M\_{a}(Z,A)-A,}

որտեղ *M**a*(*Z*, *A*) —*Z* լիցքով և *A* զանգվծային թվով միջուկի զանգվածն է.

Համաձայն այս սահմանման 12C միջուկի զանգվածի պակասորդը հավասար է 0-ի։

{\displaystyle \Delta (C,12)=0.}

Զանգվածի պակասորդ և կապի էներգիա
--------------------------------

Ընդհանուր դեպքում, զանգվածի պակասորդը կապված մասնիկների համակարգի զանգվածի և նույն մասնիկների ազատ վիճակի գումարային զանգվածների տարբերությունն է։

{\displaystyle \Delta {m}=[Z\cdot m\_{p}+N\cdot m\_{n}]-m\_{nuc},}
որտեղ Z — պրոտոնների թիվն է, {\displaystyle N} —նեյտրոնների թիվն է, {\displaystyle m\_{p}} —պրոտոնի զանգվածն է, {\displaystyle m\_{n}} — նեյտրոնի զանգվածն է, {\displaystyle m\_{nuc}} — միջուկի զանգվածն է։

Ըստ Էյնշտեյնի հարաբերականության, կապի էներգիան համեմատական է զանգվածի պակասորդին։

{\displaystyle \Delta E=\Delta m\cdot c^{2},}
որտեղ {\displaystyle \Delta m}-ը զանգվածի պակասորդն է, և *с* -ը լույսի արագությունն է վակուումում։

Օրինակ
------

Հաշվենք զանգվածի պակասորդը, երբ236U-ի միջուկը տրոհվում է 92Kr-ի,141Ba-ի, և երեք նեյտրոնների։

236U → 92Kr + 141Ba + 3 n

236U-ի զանգվածային թիվը հավասար է 236։ Քանի որ իրական ատոմային զանգվածը {\displaystyle 236,045563} զամ է, ապա զանգվածի պակասորդը կլինի{\displaystyle +0,045563} զամ։ Համանման ձևով հաշվենք 92Kr, 141Ba, և նեյտրոնի զամ-երը համապատասխանաբար կստանանք{\displaystyle -0,073843}զամ, {\displaystyle -0,085588}զամ և {\displaystyle 0,0086648}զամ։ Ռեակցիային մասնակցող տարրերից յուրաքանչյուրի զանգվածի պակասորդը{\displaystyle +0,045563}զամ, իսկ տրոհման արդյունքում ստացված տարրերի համար։ {\displaystyle -0,073843+(-0,085588)+3\cdot (0,0086648)=-0,1334366}

Նախնական տարրերի և տրոհման հետևանք տարրերի զանգվածների միջև տարբերությունը. {\displaystyle 0,045563-(-0,133436)=0,1789996}զամ։

Եվ ամեն մի 1 զամ = 931,494 ՄէՎ է։

Տես նաև
-------

* Զանգվածի և էներգիայի համարժեքությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Большая советская энциклопедия. — М: Советская энциклопедия, 1969—1978.
2. ↑  *Ишханов Б.С. Капитонов И.М. Юдин Н.П.* Частицы и атомные ядра. — С. 282.
3. ↑  Дефект массы — Физическая энциклопедия

Գրականություն
-------------

* Сивухин Д. В. Общий курс физики, т. 5, ч. 2.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Астронет. Масса и энергия связи ядра

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 658)։*  |