**Ջորջո Նապոլիտանո** (իտալ.՝ Giorgio Napolitano, հունիսի 29, 1925(1925-06-29), Նեապոլ, Իտալիա - սեպտեմբերի 22, 2023(2023-09-22), Հռոմ, Իտալիա), իտալացի քաղաքական գործիչ, Իտալիայի Հանրապետության 11-րդ նախագահը։ Եղել է աշխարհի ամենատարեց գործող ղեկավարներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ տարիներ

Ծնվել է 1925 թվականի հունիսի 29-ին Նեապոլում։ 1942 թվականին ընդունվել է Նեապոլիտանի Ֆրիդրիխ II անվան համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետը, համագործակցել համալսարանական ֆաշիստական խմբի (GUF) IX maggio ամսագրում, որտեղ զբաղվել է թատերական և կինեմատոգրաֆիական քննադատությամբ (2005 թվականի իր հուշերում Նապոլիտանոն պնդել է, որ իրականում այդ խումբը համախմբել է հակաֆաշիստական տրամադրված մտավորականներին)։ 1942 թվականին որպես թղթակից Նապոլիտանոն ներկա է գտնվել Վենետիկի 10-րդ կինոփառատոնին։ 2010 թվականին նա դարձել է Իտալիայի առաջին նախագահը, որը մասնակցել է Վենետիկի կինոփառատոնի պաշտոնական բացմանը (67-րդ), և արարողության նախօրեին՝ դերասան Վիտորիո Գասմանի հիշատակի երեկոյին հիշել է նրանց առաջին հանդիպումը 1942 թվականի կինոփառատոնում։

1944 թվականին Նապոլիտանոն կապ է հաստատել կոմունիստների նեապոլիտանական կազմակերպության հետ, որը գլխավորում էր Մարիո Պալերմոն և Մաուրիցիո Վալենցին։

### Կուսակցական գործունեություն

1945 թվականին անդամակցել է Իտալական կոմունիստական կուսակցությանը, եղել է Կազերտայի ԻԿԿ բաժանմունքի (1951-1957) քարտուղարը, Նեապոլում ԻԿԿ կազմակերպության (1962-1966) քարտուղարը։ 1956 թվականին ընդունվել է Կենտրոնական կոմիտեի կուսակցություն։ 1975-1979 թվականներին պատասխանատու էր ԻԿԿ-ի տնտեսական քաղաքականության համար, 1986-1989 թվականներին՝ միջազգային կապերի համար, իսկ հետո ընդհուպ մինչև 1992 թվականը՝ կոմկուսի ստվերային կառավարության արտաքին գործերի նախարարի, իսկ նրա ինքնալուծարումից հետո՝ ձախ ուժերի դեմոկրատական կուսակցության։ «Սոցիալիզմի իտալական ճանապարհի» և եվրակոմունիզմի ակտիվ կողմնակից է եղել։ ԻՀԿ-ի լուծարումից հետո մասնակցել է Կոմկուսի կառուցվածքի վերափոխմանը, իսկ հետո՝ ձախ դեմոկրատների կուսակցությանը։

1956 թվականի Հունգարական ապստամբությունը խորհրդային զորքերի կողմից ճնշելուց հետո Նապոլիտանոն, որն այդ ժամանակ ղեկավարում էր Իտալիայի հարավի հարցերով կոմիտեն կոմկուսի կենտկոմում, բանավեճի մեջ է մտել Անտոնիո Ջոլիտիի (հայտնի պետական գործիչ Ջովաննի Ջոլիտիի թոռան) հետ, որը, ի նշան Խորհրդային քաղաքականության ԻԿԿ ղեկավարության աջակցության դեմ բողոքի, դուրս է եկել կուսակցությունից։ Մասնավորապես, Նապոլիտանոն հայտարարել էր, որ ԽՍՀՄ-ի գործողություններն օգնել են Հունգարիային խուսափել քաոսից և հակահեղափոխության տոնակատարությունից, ինչպես նաև նպաստել են ամբողջ աշխարհում խաղաղության պահպանմանը։

### Իտալիայի խորհրդարանում

1953 թվականից մինչև 1963 թվականը և 1968 թվականից մինչև 1992 թվականը եղել է Իտալիայի խորհրդարանի Պատգամավորների պալատի կոմունիստական խմբակցությունում (1981 թվականից մինչև 1987 թվականը VIII և IX գումարումների խորհրդարանում գլխավորել է խմբակցությունը)։ 1992-1994 թվականներին եղել է պալատի նախագահ։ 1955 թվականի հունիսի 29-ին Նապոլիտանոն Կազերտայում գլխավորել է կոմունիստների՝ շուրջ 500 մարդ, այդ թվում՝ փայտե փայտերով զինված չարտոնված ցույցը՝ ի պաշտպանություն 1950 թվականին խորհրդարանի կողմից հռչակված ագրարային բարեփոխման, որի ընթացքն արգելվել է պահպանողական տրամադրված Կազերտա նահանգում։ Երթը սկսվել է Իտալիայի պարտիզանների ազգային ասոցիացիայի (ANCI) տեղական բաժանմունքի մոտ, ուղեկցվել է ոստիկանության հետ բախումներով և ավարտվել քվեստուրի (ոստիկանության նահանգային վարչության) շենքի մոտ։ Նապոլիտանոն անձամբ մտել է քվեստորի աշխատասենյակ և իր ենթականերին մեղադրել է անպատասխանատվության մեջ (քանի որ կարծում էր, որ ոստիկանության գործողությունները կարող էին ավելի լուրջ անկարգություններ հրահրել)։ Երիտասարդ պատգամավորը մեղադրվում էր պաշտոնատար անձին վիրավորելու (Իտալիայի քրեական օրենսգրքի 341-րդ հոդված) և առանց իշխանությունների նախապես տեղեկացնելու ժողով կազմակերպելու մեջ (հանրային անվտանգության մասին օրենքների 18-րդ հոդված), սակայն խորհրդարանական հանձնաժողովի կողմից անցկացված հետաքննությունն ավարտվել է Նապոլիտանոյին առանց որևէ պատասխանատվության ենթարկելու.

### Եվրոպական խորհրդարանում

1989-1992 թվականներին՝ Եվրոպական Միացյալ ձախերի Եվրախորհրդարանի խմբակցության անդամ, 1999 թվականին կրկին ընտրվել է Եվրախորհրդարան (ձախ դեմոկրատների կուսակցության ցուցակով) և մինչև 2004 թվականը եղել է Սոցիալիստների և դեմոկրատների առաջադիմական դաշինքի խմբակցության անդամ։

### Կառավարությունում

1996 թվականի մայիսի 17-ից մինչև 1998 թվականի հոկտեմբերի 21-ը Նապոլիտանոն Ռոմանո Պրոդիի առաջին կառավարությունում զբաղեցրել է ներքին գործերի նախարարի պաշտոնը (1996 թվականի մայիսի 24-ին նրա վրա միաժամանակ դրվել են քաղաքացիական պաշտպանության համակարգման պարտականությունները)։

Լինելով նախարար՝ նախաձեռնել է Լիբիայի սոցիալական համերաշխության նախարար Թուրկոյի հետ միասին այսպես կոչված «Տուրկո-Նապոլիտանոյի օրենքը» (1998 թվականի մարտի 6-ի № 40 օրենք), որը կոչված էր խրախուսելու օրինական ներգաղթը Իտալիա և խոչընդոտելու անօրինական ներգաղթին։ Այդ նորմատիվ ակտին համապատասխան ստեղծվել է ժամանակավոր կացության կենտրոնների ցանց (Centri di Permanenza Temporanea), որտեղ առանց փաստաթղթերի Իտալիա մուտք գործել ցանկացողները պետք է գտնվեին 30 օրվա ընթացքում և այդ ժամկետում նրանց ինքնությունը պարզելու անհնարինության դեպքում արտաքսման ենթակա էին 15 օրվա ընթացքում։

### Սենատոր

2005 թվականի սեպտեմբերի 23-ից մինչև 2006 թվականը (նախագահի նշանակմամբ) և 2015 թվականի հունվարի 14-ից եղել է ցմահ սենատոր։

Նախագահություն
--------------

2006 թվականի մայիսի 10-ին քվեարկության 4-րդ փուլում ընտրվել է երկրի նախագահ, պաշտոնը ստանձնել է մայիսի 15-ին։ Նախագահի պաշտոնում 2008 թվականի իտալական կառավարական-խորհրդարանական ճգնաժամի ժամանակ, երբ խորհրդարանը անվստահություն էր հայտնել կառավարությանը (չէր ընդունել Ռոմանո Պրոդիի հրաժարականը և լուծարել էր խորհրդարանը)։ Երկրորդ անգամ կարևոր դեր է խաղացել երկրի կառավարման գործում 2011 թվականին՝ վարչապետի պաշտոնում առաջարկելով Մարիո Մոնտիին։

Իտալիայի նախագահական ընտրությունների 6-րդ փուլում՝ 2013 թվականի ապրիլի 20-ին, 87-ամյա Ջորջո Նապոլիտանոն դարձել Է Իտալիայի պատմության մեջ առաջին վերընտրված նախագահը։ Ապրիլի 22-ին տեղի է ունեցել երդմնակալության արարողությունը։

2013 թվականի օգոստոսի 13-ին նախագահի ընդունած որոշումը ռեզոնանսային էր։ Նա մերժել է ներել Իտալիայի նախկին վարչապետ Սիլվիո Բեռլուսկոնիին։

Իր նախագահության ընթացքում Նապոլիտանոն հինգ վարչապետ է նշանակել՝ Ռոմանո Պրոդիին (2006-2008 թվականներ), Սիլվիո Բեռլուսկոնիին (2008-2011 թվականներ), Մարիո Մոնտիին (2011-2013 թվականներ), Էնրիկո Լետտային (2013-2014 թվականներ) և Մատեո Ռենցիին (2014 թվականից)։ Բացի այդ, նա Սահմանադրական դատարանի հինգ դատավորներ է նշանակել՝ Պաոլո Գրոսսին (2009 թվականի փետրվարի 17), Մարտին Կարտաբյան (2011 թվականի սեպտեմբերի 2), Ջուլիանո Ամատոն (2013 թվականի սեպտեմբերի 12), Դարիա Դե Պրետիսը (2014 թվականի հոկտեմբերի 18), Նիկոլո Ձանոնան (2014 թվականի հոկտեմբերի 18) և հինգ ցմահ սենատորներ՝ Մարիո Մոնտին (2011 թվականի նոյեմբերի 9), ինչպես նաև 2013 թվականի օգոստոսի 30-ի ընդհանուր արարողության ժամանակ՝ Կլաուդիո Աբադոն, Ելենա Կատանեոն, Ռենցո Պիանոն և Կառլո Ռուբիան։

2014 թվականի վերջին Նապոլիտանոն հայտարարել էր, որ ինքը մի քանի շաբաթվա ընթացքում հրաժարական կտա։

2015 թվականի հունվարի 14-ին՝ ժամը 10:35-ին, ստորագրել է Իտալիայի նախագահի պաշտոնից իր հրաժարականի մասին ակտը։

Հրաժարականից հետո
-----------------

2015 թվականի օգոստոսին Նապոլիտանոն բաց նամակների փոխանակման միջոցով բանավեճի մեջ էր մտել հայտնի լրագրող, L'Espresso և La Repubblica թերթերի հիմնադիրներից մեկի՝ Էուջենիո Սկալֆարիի հետ՝ ապացուցելով Սենատի բարեփոխման անհրաժեշտությունը, որը խորհրդարանի միջոցով անցկացնում էր վարչապետ Մատեո Ռենցին (մասնավորապես, Նապոլիտանոն անհամաձայնություն էր հայտնել ընդդիմախոսի այն պնդման հետ, որ նշված փոփոխությունները սպառնալիք էին ժողովրդավարության համար)։

Ընտանիք
-------

Ջորջո Նապոլիտանոն Կումինյանոյի փաստաբան, բանաստեղծ և էսսեիստ Ջովաննի Նիկոլա Սևերինո Նապոլիտանոյի (1883-1955 թվականներ) և Կարոլինա Բոբբիոյի որդին է։ Ծնողները ամուսնացել են 1921 թվականի հունվարի 30-ին Նեապոլում։

1959 թվականին Նապոլիտանոն ամուսնացել է Մարիա Կլիո Բիթոնիի հետ։

Պարգևներ
--------

| Երկիր | Ամսաթիվ | Պարգև |
| --- | --- | --- |
| Վատիկան Վատիկան |  | Պիա IX կարգի շղթա |
| Սիրիա Սիրիա |  | Օմեյադների շքանշանի ասպետ |
| Իտալիա Իտալիա | **1998 թվականի հոկտեմբերի 28** | «Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետ |
| Իսպանիա Իսպանիա | **1998 թվական** | Իզաբելա կաթոլիկ շքանշանի մեծ խաչ |
| Լիտվա Լիտվա | **2004 թվականի ապրիլի 21** | «Լիտվային մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի հրամանատար |
| Սլովակիա Սլովակիա | **2007 թվականի փետրվարի 27** | 1 դասի կրկնակի սպիտակ խաչի շքանշան |
| Մոնակո Մոնակո | **2007 թվական** | Սուրբ Կարլի շքանշանի մեծ խաչ |
| Ավստրիա Ավստրիա | **2007 թվական** | Ավստրիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար Պատվո մեծ աստղ |
| Թուրքիա Թուրքիա | **2009 թվական** | Թուրքիայի Հանրապետության 1-ին դասի շքանշան |
| Շվեդիա Շվեդիա | **2009 թվական** | Սերաֆիմների շքանշան |
| Ռումինիա Ռումինիա | **2011 թվական** | Ռումինիայի աստղի շքանշանի շղթա |
| Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ | **2011 թվական** | Ազատության նախագահական մեդալ |
| Նիդերլանդներ Նիդերլանդներ | **2012 թվական** | Նիդերլանդական առյուծի շքանշանի մեծ խաչ |
| Ֆրանսիա Ֆրանսիա | **2012 թվականի նոյեմբեր** | Պատվո լեգեոնի շքանշանի մեծ Խաչ |
| Լեհաստան Լեհաստան | **2012 թվականի հունիսի 6** | Սպիտակ արծվի շքանշան |
| Պաղեստին Պաղեստին | **2013 թվական** | Պաղեստինի աստղի շքանշանի մեծ ժապավեն |
| Ալբանիա Ալբանիա | **2014 թվականի մարտ** | Սկանդերբերգի 1-ին դասի շքանշան |
| Իսրայել Իսրայել | **2014 թվականի հունիսի 9** | Նախագահի պատվո մեդալ |
| Սան Մարինո Սան Մարինո | **2014 թվականի հունիսի 13** | Սուրբ Մարինա շքանշանի շղթա |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119295547 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
4. 1 2  Giorgio Napolitano è morto: se ne va il primo presidente della Repubblica eletto due volte — la Repubblica.
5. ↑  «Джорджо Наполитано переизбран президентом Италии». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ ապրիլի 10-ին. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 21-ին.
6. ↑  Vittorio Vidotto (2007). «Napolitano, Giorgio». *Enciclopedia Italiana - VII Appendice* (իտալերեն). Treccani. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 3-ին.
7. ↑  *Giorgio Napolitano* Dal PCI al socialismo europeo: un'autobiografia politica. — Laterza, 2005. — P. 5.
8. ↑  «Napolitano battezza la rassegna con il suo tributo al Mattatore» (իտալերեն). la Repubblica. 2010 թ․ սեպտեմբերի 1. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 6-ին.
9. ↑  «Da giovane in sezione» (իտալերեն). Corriere della Sera. 2013 թ․ ապրիլի 23. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 3-ին.
10. ↑  Vittorio Vidotto (1993). «Napolitano, Giorgio». *Enciclopedia Italiana - V Appendice* (իտալերեն). Treccani. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 12-ին.
11. ↑  Una Repubblica senza patria, 2013, էջ 162
12. ↑  «Giorgio Napolitano». *Gruppi parlamentari* (իտալերեն). Camera dei Deputati (Portale storico). Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 3-ին.
13. ↑  Una Repubblica senza patria, 2013, էջեր 82-83
14. ↑  «Giorgio NAPOLITANO». *History of parliamentary service* (անգլերեն). Европейский парламент. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 4-ին.
15. ↑  «I Governo Prodi» (իտալերեն). Camera dei Deputati (Portale storico). Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 4-ին.
16. ↑  «Immigrazione, prima della Bossi-Fini c'era la Turco-Napolitano. Ecco cosa diceva» (իտալերեն). Blitz Quotidiano. 2013 թ․ հոկտեմբերի 8. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 18-ին.
17. ↑  «Giorgio Napolitano». *Dati anagrafici e incarichi* (իտալերեն). Senato della Repubblica. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 3-ին.
18. ↑  Rachel Donadio. From Ceremonial Figure to Italy’s Quiet Power Broker // The New York Times, December 2, 2011.(անգլ.)
19. ↑  «Джорджо Наполитано стал первым президентом в истории Италии, переизбранным на второй срок — Газета «ФАКТЫ и комментарии»». Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ ապրիլի 28-ին. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 24-ին.
20. ↑  Переизбранный президент Италии Наполитано принёс присягу
21. ↑  Президент Италии Джорджио Наполитано отказался помиловать экс-премьера Италии Сильвио Берлускони, так как не было прошения
22. ↑  «Giorgio Napolitano». *Argomenti del Sole* (իտալերեն). il Sole 24 Ore. 2015 թ․ հունվարի 15. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 6-ին.
23. ↑  Президент Италии уходит в отставку.
24. ↑  «Сайт президента Италии». 14.01.2015.
25. ↑  Eugenio Scalfari (2015 թ․ օգոստոսի 9). «Quei birilli in movimento sul tavolo della nostra democrazia» (իտալերեն). la Repubblica. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 12-ին.
26. ↑  Giorgio Napolitano (2015 թ․ օգոստոսի 11). «Napolitano: "Perché la riforma del Senato non minaccia la democrazia"» (իտալերեն). la Repubblica. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 12-ին.
27. ↑  Eugenio Scalfari (2015 թ․ օգոստոսի 12). «Scalfari: troppi poteri in mano al premier, ecco perché la riforma va cambiata» (իտալերեն). la Repubblica. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 12-ին.
28. ↑  *Luigi Simonetti* 3. Giovanni Napolitano (1883-1955), poeta e saggista // Cumignano e Gallo. Alle origini del comune di Comiziano / Carlo Ebanista. — Cimitile: Tavolario edizioni, 2012. — P. 183.
29. ↑  Alessandra Vitali (2015 թ․ հունվարի 14). «Clio Napolitano, la first lady cresciuta a pane e politica» (իտալերեն). la Repubblica. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 5-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Եվրախորհրդարան · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Notable Names Database · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90267693 · BNF: 119174016 · CiNii: DA00973537 · CONOR: 79511395 · GND: 119295547 · GTAA: 135624 · ICCU: CFIV035482 · ISNI: 0000000122790769 · LCCN: n80158751 · NDL: 00450994 · NKC: jx20070406008 · NLP: a0000002733205 · NTA: 068870515 · NUKAT: n01094238 · SUDOC: 027044556 · VIAF: 44303019 · WorldCat VIAF: 44303019 |

 |

 |