**«Լույս և տարածություն»** (անգլ.՝ Light and Space), ժամանակակից արվեստի ուղղություն, որը կապված է օպտիկական արվեստի, մինիմալիզմի և երկրաչափական աբստրակցիայի հետ։ Ծագել է Հարավային Կալիֆոռնիայում 1960-ական թվականներին՝ Ջոն Մակլաֆլինի ազդեցության ներքո։ Ուղղությանը բնորոշ է լույսի, ծավալի և մասշտաբի վրա ուշադրության կենտրոնացվածությունը, նաև այնպիսի նյութերի կիրառումը, ինչպիսիք են ապակին, նեոնը, լյումինեսցենտային լամպերը, խեժերը և ակրիլը, որոնք հաճախ ձևավորում են ինստալյացիաներ, որոնց ընկալումը կախված է շրջապատող պայմաններից։ Բնական լույսի հոսքը ուղղորդելով, արհեստական լույսը ներկառուցելով առարկաների կամ ճարտարապետության վրա կամ խաղալով լույսի հետ՝ կիրառելով թափանցիկ, կիսաթափանցիկ կամ արտացոլող նյութեր, «Լույսի և տարածության» նկարիչները հանդիսատեսի մոտ առաջացնում էին կոնկրետ ապրումներ և հույզեր։ Աշխատանքում օգտագործվում էին Հարավային Կալիֆոռնիայի մեքենաշինական և օդատիեզերական արդյունաբերության նորագույն տեխնոլոգիաները, իսկ արդյունքը լույսով լցված օբյեկտներն էին։ Ջեյմս Թարելը, որը հանրահռչակել է ուղղությունը համաշխարհային մասշտաբով, այսպես է ձևակերպել նրա փիլիսոփայությունը՝ ասելով․ «Մենք ուտում ենք լույս, խմում ենք այն սեփական մաշկով»։

Նկարիչներ
---------

Ուղղության աշխատանքների բնույթը արտացոլում է ստացել Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանի ցուցահանդեսի վերնագրում, որը ներկայացնում էր 1971 թվականի նոր շարժումը․ «Թափանցիկություն, արտացոլանք, լույս, տարածություն՝ չորս նկարիչ»։ Ցուցահանդեսում ներկայացված են Փիթեր Ալեքսանդրի, Լարի Բելի, Ռոբերտ Իրվինի և Քրեյֆ Քաուֆմանի աշխատանքները։ Ուղղության մյուս նկարիչներն են Ռոն Կուպերը, Ֆրեդ Էվերսլին, Ջոն Մաքրաքեն, Բրյուս Նաումանը, Մարիա Նորդմանը, Էրիկ Օրր, Հելեն Փաշգիան, Դուգ Ուիլերը և Էլին Ցիմերմանը։ Ուղղությունը ազդեցություն է ունեցել մի խումբ նկարիչների վրա, որոնք զբաղվում էին գույնի աբստրակտ թեորիայով, մասնավորապես՝ Ֆրեդերիկ Սփրատ, Ֆիլ Սիմս, Էնն Էփլբի և Դեյվիդ Սիմփսոն։ Ուղղության գաղափարները կարելի է գտնել այնպիսի ժամանակակից նկարիչների աշխատանքներում, ինչպիսիք են Կասպեր Բրինդլը, Օլաֆուր Էլիասոնը, Բրիջիտ Քովանցը և ուրիշներ։

Ցուցահանդեսներ
--------------

«Լույս և տարածություն» կալիֆոռնիական ուղղությունը ներկայացվել է 1976 թվականին Վենետիկի բիենալեում Ջերմանո Չելանտի ցուցահանդեսում՝ նվիրված արվեստին, որն օգտագործում է շրջակա տարածքը։ Այն ստացել է *Ambiente/arte dal futurismo alla body art* խորագիրը։ Ուղղության համատեղ ցուցահանդեսներ հազվադեպ են ստացվել, քանի որ Ուիլերը հրաժարվում էր մասնակցել խոշոր թանգարանային ցուցադրություններին, քանի որ կասկածում էր, որ աշխատանքները կներկայացվեն հենց այնպես, ինչպես մտածված է, իսկ Նորդմանը սկզբունքորեն դեմ էր խմբակային ցուցադրություններին մասնակցելուն։ 2010 թվականին Դեյվիդ Ցվիրների Նյու Յորքի պատկերասրահում ներկայացվել է ուղղության *Primary Atmospheres* խորագրով ռետրոսպեկտիվ աշխատանքները։ Այս տերմինը առաջարկել է արվեստաբան Դեյվ Հիկին Հարավային Կալիֆոռնիայի նկարիչների ներդրումը բնորոշելու համար։ Ցուցահանդեսների շարքի շրջանակներում, որոնք ֆինանսավորում էր Փոլ Գեթիի հիմնադրամը *2011 Pacific Standard Time* նախաձեռնության շրջանակներում Սան Դիեգոյի ժամանակակից արվեստի թանգարանում անցկացրել է ամենախոշոր *Phenomenal: California Light, Space, Surface* խորագրով ցուցահանդեսը, որը կազմակերպել էր այն ժամանակվա հոգաբարձու Ռոբին Կլարկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «MMOMA | Журнал ДИ - «Сделать видимым сам свет»»։ di.mmoma.ru։ Վերցված է 2019-08-09
2. ↑  *Butterfield, Jan* The Art of Light and Space. — New York: Abbeville Press[en], 1993. — ISBN 9781558592728
3. ↑  Phenomenal: California Light, Space, Surface, September 25, 2011 - January 22, 2012 Museum of Contemporary Art San Diego, La Jolla.
4. ↑  Views and Visions: Exploring the California Landscape, March 1 - July 20, 2003 Archived May 18, 2013, at the Wayback Machine. Orange County Museum of Art, Newport Beach.
5. ↑  Bruce Watson, Light: A Radiant History from Creation to the Quantum Age. Bloomsbury, 2016, p. xi.
6. ↑  *Transparency, Reflection, Light, Space: Four Artists. Peter Alexander, Larry Bell, Robert Irwin, Craig Kauffman* (1971) Ex. Cat.
7. ↑  Fred Eversley | Hammer Museum
8. ↑  Kenneth Baker (December 24, 2011), S. California plays with the light-space phenomenon(չաշխատող հղում)
 *San Francisco Chronicle*.
9. ↑  Michael Duncan (9/11/2010), Helen Pashgian at Pomona College Museum of Art *Art in America*.
10. ↑  «Archived copy»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-11-01-ին։ Վերցված է 2013-11-01
11. ↑  *Susan; Hudson* Atmospheric Abstraction(անգլ.) // *Art Forum* : magazine. — 2016. — Т. 7. — № 54. — С. 281—282.
12. ↑  Gemmel Grace-Yvette։ «Radiant Space»։ *Artsy.com*։ Artsy։ Վերցված է 2016-06-23
13. 1 2  Jori Finkel (September 18, 2011), Shining a light on Light and Space art *Los Angeles Times*.
14. ↑  Randy Kennedy (January 15, 2012), Into the Heart of Lightness Archived 2018-11-24 at the Wayback Machine. *New York Times*.
15. ↑  Johnson Ken։ «‘PRIMARY ATMOSPHERES’ Works From California 1960–1970»։ *New York Times*։ New York Times։ Վերցված է 2015-05-12