Հռչակագրի բնագիրը
**Ազգային ուխտ** (օսմ.՝ **ميثاق ملى**, թուրք.՝ Millî Yemin կամ Ulusal Ant), 6 կետից բաղկացած փաստաթուղթ, որը հանդիսանում է քեմալական շարժման (Անկախության պատերազմ) քաղաքական մանիֆեստը։ Փաստաթուղթն ընդունվել է 1920 թվականի հունվարի 28-ին Ստամբուլում հավաքված խորհրդարանի (Meclis-i Mebûsan) կողմից և հանրությանն է ներկայացվել փետրվարի 17-ին։ Փաստաթղթում ներառված են այն նվազագույն պայմանները, որոնց Թուրքիան համաձայնվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտին կնքված հաշտության պայմանագրով։ Թուրքիայի Հանրապետության սահմանները հիմնականում ձևավորվել են Ազգային ուխտի սկզբունքների համաձայն։ Ազգային ուխտը աչքի է ընկնում իր ազգայնամոլական բնույթով և համապատասխանում է քեմալական շարժման գաղափարական և քաղաքական հիմնադրույթներին։

Բանակցություններ շրջաբերականի շուրջ
-----------------------------------

Ազգային ուխտը ուրվագծվել է Էրզրումի (հուլիսի 22 - օգոստոսի 7 1919) և Սվասի (Սեբաստիա) (սեպտեմբերի 4-11 1919) կոնգրեսներում։

Սվասի կոնգրեսի պահանջների համաձայն օսմանյան կառավարությունը որոշում է կայացրել 1919 թվականի սեպտեմբերի 11-ին անցկացնել ընդհանուր ընտրություններ։ Նոյեմբեր ամսին տեղի ունեցած ընտրություններում Անատոլիայի գրեթե բոլոր նահանգներում ընտրվել են Իրավունքների պաշտպանության ընկերության (Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti) թեկնածուները։ Ընտրված թեկնածուները դեկտեմբերին և 1920 թվականի հունվարի առաջին կեսին երկուական-երեքական հոգուց կազմված խմբերով գնացել են Անկարա և հանդիպել Մուսթաֆա Քեմալ փաշայի և Ներկայացուցչական հանձնաժողովի (Heyet-i Temsiliye) անդամների հետ։ Ազգային ուխտի տեքստը այս հանդիպումների ընթացքում ավարտին է հասցվել։ Ներկայացուցչական հանձնաժողովի անդամների կողմից ստորագրված փաստաթուղթը Տրապիզոնի պատգամավոր Հյուսրև Սամի բեյի միջոցով ուղարկվել է Ստամբուլ։

1920 թվականի հունվարի 12-ին Ստամբուլում իր աշխատանքները սկսած խորհրդարանը կառավարման մարմինների ընտրությունից անմիջապես հետո անդրադարձել է փաստաթղթին։ Հունվարի 28-ին տեղի ունեցած փակ նստաշրջանում Ազգային ուխտը ընդունվել է։ Փետրվարի 12-ին Էդիրնեի պատգամավոր Շերեֆ բեյի առաջարկով որոշվել է փաստաթուղթը ուղարկել աշխարհի բոլոր պետությունների խորհրդարաններին և մամուլին։

Հռչակագրի ընդունման և հրապարակման հետ կապված որոշ կետեր կան, որոնք դեռևս հստակեցված չեն։ Առաջին հերթին հռչակագրի քննարկումները և բնագիր տեքստը խորհրդարանի արձանագրություններում չկան։ Ուստի տեսակետ կա, որ հռչակագիրը ընդունվել է ոչ թե պաշտոնական նստաշրջանի քննարկումների արդյունքում, այլ Հայրենիքի փրկության (Felah-ı Vatan) խմբի կողմից։ Մեծ Բրիտանիայի դեսպան սըր Հորաս Ռումբոլդը պնդել է, որ «ստորագրությունների որևէ ցուցակ չի հրապարակվել», ուստի հաջորդող գործընթացը «կասկածի տակ է դնում է հռչակագրի վավերությունը»։

Բացի այդ, Անկարայում պատրաստված տեքստը բաղկացած է եղել 8 կետից, իսկ Ստամբուլում ընդունված տեքստը՝ 6 կետից, ընդ որում դրանց միջև բավականին շատ տարբերություններ են եղել։ Անկարայի տեքստում դրույթ է եղել ռազմական հանցագործներին պատժելու վերաբերյալ, մինչդեռ այն բացակայել է վերջնական տարբերակում։ Անկարայի տեքստի երկու առանձին «զինադադարի սահման» և «մուսուլման ժողովրդի անքակտելիություն» կետերը Ստամբուլի տեքստում միաձուլվել են։ Վերջին կետում Ազգերի լիգային աջակցող արտահայտությունը Ստամբուլի տարբերակում հանվել է։

Ամենամեծ տարակուսանքն առաջացնում է առաջին հոդվածը։ Անկարայում պատրաստված տեքստում շեշտվում է, որ Մուդրոսի զինադադարով որոշված սահմանների «ներսում» բնակվող օսմանցի-մուսուլման մեծամասնությունը «անբաժանելի ամբողջություն» է, մինչդեռ որոշ աղբյուրների համաձայն, Ստամբուլում ընդունված հռչակագրում այդ արտահայտությունը փոխարինվել է «զինադադարով որոշված սահմանների ներսում և դրսում» ապրող օսմանցի-մուսուլմանների մեծամասնություն արտահայտությամբ։ Հրատարակված Ազգային ուխտի տեքստերի մի մասում «և դրսում» արտահայտությունը կա, իսկ որոշներում այն բացակայում է։

Ազգային ուխտի 6 հոդվածներ
-------------------------

1. Արաբ մեծամասնությամբ բնակեցված տարածքների ապագան Մուդրոսի զինադադարի ստորագրման պահին որոշվելու է հանրաքվեի միջոցով։ Մյուս կողմից այն տարածքները, որոնք այդ պահին գրավված չեն եղել կամ էլ բնակեցված են եղել թուրք մեծամասնությամբ, համարվում են թուրք ժողովրդի հայրենիքը։
2. Կարսի, Արդահանի և Բաթումի կարգավիճակը որոշվելու է հանրաքվեով։
3. Արևմտյան Թրակիայի կարգավիճակը որոշվելու է այնտեղի բնակիչների քվեարկությամբ։
4. Կոստանդնուպոլսի և Մարմարայի անվտանգությունը պետք է ապահովվի։ Բոսֆորի և Դարդանելի նեղուցներով երթևեկությունը և ազատ առևտուրը որոշվելու է Թուրքիայի և այլ շահագրգիռ պետությունների կողմից։
5. Փոքրամասնությունների իրավունքները կպաշտպանվեն միայն այն պայմանով, եթե հարևան երկրներում պաշտպանվեն մուսուլման փոքրամասնությունների իրավունքները։
6. Բոլոր ոլորտներում զարգանալու համար երկիրը պետք է լինի ազատ և անկախ. քաղաքական, դատական և ֆինանսական զարգացմանը խոչընդոտող բոլոր սահմանափակումները վերացվելու են։

Սահմաններ
---------

Գոյություն ունեն տարբեր քարտեզներ, որոնք ցույց են տալիս Ազգային ուխտի սահմանները։ Դրանցից երկուսը ստորև՝

1. Արևմտյան Թրակիա  
2. Տասներկու կղզիներ  
3. Կարս, Արդահան և Բաթում  
4. Հալեպի վիլայեթ  
5. Մոսուլի վիլայեթ  
6. Դեյր Էր-Զորի սանջաք  
7. Կիպրոս
Ազգային ուխտի համաձայն Թուրքիայի գտվելու վայրը ցույց տվող մեկ այլ քարտեզ:

Տես նաև
-------

* Վուդրո Վիլսոնի 14 կետեր
* Լոզանի պայմանագիր
* Մուդրոսի զինադադար

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Թուրքիայի Հանրապետության պատմություն*։ Երևան: ԵՊՀ։ 2014։ էջ 30
2. ↑  Nejat Kaymaz, "Misak-ı Millî Üzerinde Yapılan Tartışmalar Hakkında", *VIII. Türk Tarih Kongresi,* Ankara, 1977, s. 2.
3. ↑  Nejat Kaymaz, a.g.e. s. 8.
4. ↑  Şerafettin Turan, Türk Devrim Tarihi, 2. Kitap, Ankara, 1992, s. 89-90.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Misak-ı Millî'ye Göre Lozan Archived 2016-10-19 at the Wayback Machine. Fırat Üniversitesi

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Ազգային ուխտ (Թուրքիա)**

* History Of The Turkish Republic Archived 2019-04-25 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Իրրեդենտիստական շարժումները աշխարհում |
| --- |
|  |
| Աֆրիկա | Մարոկկո ·Սոմալի |
|  |
| Ամերիկաներ | Արգենտինա ·Գվատեմալա ·Վենեսուելա ·Բոլիվիա |
|  |
| Ասիա | 

|  |  |
| --- | --- |
| Միջին Արևելք | Իսրայել ·Սիրիա ·Թուրքիա ·Եմեն |
| Մնացած Ասիան | Չինաստան · Հնդկաստան · Ինդոնեզիա ·Կորեա ·Մոնղոլիա ·Նեպալ ·Ֆիլիպիններ ·Թիմոր  · Աֆղանստան-Պակիստան |

 |
|  |
| Եվրոպա | 

|  |  |
| --- | --- |
| Բալկաններ | Ալբանիա ·Բուլղարիա ·Խորվաթիա ·Հունաստան ·Մակեդոնիա ·Ռումինիա ·Սերբիա ·Սլովենիա |
| Կովկաս | Հայաստան ·Լեզգիստան |
| Մնացած Եվրոպան | Կատալոնիա ·Ֆինլանդիա ·Գերմանիա ·Հունգարիա ·Իռլանդիա ·Իտալիա ·Նիդերլանդներ ·Պորտուգալիա ·Ռուսաստան ·Ուկրաինա |

 |

 |