**Չարլզ Մարի Ֆերդինանդ Վալսին Էստերհազի** (ֆր.՝ *Charles Marie Ferdinand Walsin Esterhazy*, դեկտեմբերի 16, 1847(1847-12-16), Փարիզ - մայիսի 21, 1923(1923-05-21), Հարպենդեն, Միացյալ Թագավորություն), եղել է ֆրանսիական բանակի սպա 1870 - 1898 թվականներին։ Նա հայտնի դարձավ որպես Գերմանական կայսրության լրտես և դավաճանության փաստացի հեղինակ, որի համար կապիտան Ալֆրեդ Դրեյֆուսը անօրինական կերպով մեղադրվեց և դատապարտվեց 1894 թվականին։

Այն բանից հետո, երբ Էստերհազիի դեմ ապացույցները հայտնաբերվեցին և հրապարակվեցին, նա ի վերջո ենթարկվեց փակ ռազմական դատավարության 1898 թվականին, սակայն պաշտոնապես անմեղ ճանաչվեց։ Էսթերհազին մայորի կոչումով 1898-ին թոշակի անցավ , ենթադրաբար ճնշման տակ, և Բրյուսելո ճանապարհով փախավ Միացյալ Թագավորություն, որտեղ ապրեց Հարթֆորդշիրի Հարպենդեն քաղաքում մինչև իր մահը՝ 1923 թվականը։

Կենսագրություն
--------------

### Ծագում

Չարլզ Մարի Ֆերդինանդ Վալսին-Էստերհազին ծնվել է Փարիզում՝ գեներալ Ֆերդինանդ Վալսին-Էստերհազիի (1807-1857) ընտանիքում, ով հետագայում աչքի է ընկել որպես դիվիզիայի հրամանատար Ղրիմի պատերազմում։ Նրա հայրական պապը՝ Ժան Մարի Օգյուստ Վալսին-Էսթերհազին, ծնվել է 1767 թվականին Վալերուգում, կոմսուհի Մարի Աննա Էսթերհազի դե Գալանթայի (1741–1823) ապօրինի որդին էր։

Ժան-Մարիին որդեգրել է բժիշկ Վալսինը՝ ֆրանսիացի բժիշկ, ով ծառայել է Ավստրիայի կայսրին։ Մեծանալով Ժան Մարի Օգյուստ Վալսին անունով՝ նա դարձավ գործարար և հողատեր Նիմում և ավելացրեց Էստերհազի անունը, ըստ երևույթին, առանց ընտանիքի համաձայնության, այն բանից հետո, երբ մոտ 1797 թվականին մոր կողմից ճանաչվեց։ Էստերհազիների այս ճյուղը հաստատվել էր Ֆրանսիայում 17-րդ դարի վերջում և ռազմական սպաներ տրամադրեց Ֆրանսիային, մասնավորապես՝ նրա հուսարական գնդերում։

### Վաղ կյանք և զինվորական կարիերա

Չարլզ Ֆերդինանդ Վալսին Էստերհազին որբ է մնացել 1857 թվականի սեպտեմբերին, ընդամենը ինը տարեկանում։ Փարիզի Բոնապարտի լիցեյում որոշ կրթություն ստանալուց հետո նա ապարդյուն փորձեց ընդունվել Սեն-Սիրի հատուկ զինվորական դպրոց։ Նա անհետանում է հանրային գրառումներից 1865 թվականին, մինչև 1869 թվականը նա զինվորագրվել էր Անտիբի լեգեոնին, որը ֆրանսիացի կամավորներից կազմված ստորաբաժանում էր Պիոս IX պապի ծառայության մեջ։

### Ֆրանկո-պրուսական պատերազմ

1870 թվականի հունիսին նրա հորեղբոր ազդեցությունը Էստերհազիին հնարավորություն տվեց աշխատանքի անցնելու ֆրանսիական օտարերկրյա լեգեոնում։Դա անկանոն նշանակում էր, քանի որ նա ոչ ենթասպայի կոչում էր ստացել, ոչ էլ զինվորական ուսումնարան էր ավարտել։ Այնուամենայնիվ, հուլիսին ֆրանս-պրուսական պատերազմի սկիզբը բացառեց նրա դեմ որևէ գործողություն ձեռնարկելը։ Հետո նա ստանձնեց կոմսի կոչումը, ինչի իրավունքը չուներ։

Սեդանի աղետից հետո սպաների պակաս լինելով՝ Էսթերհազին կարողացավ հավաքվել որպես լեյտենանտ, իսկ հետո՝ որպես կապիտան։ Նա ծառայել է որպես հետևակ սպա Լուարի և Յուրա լեռների արշավներում։ Խաղաղություն հայտարարելուց հետո նա մնաց բանակում։

### Հետպատերազմյան կարիերա

1880-ից 1882 թվականներին Էսթերհազին աշխատում էր գերմաներեն թարգմանելու համար ֆրանսիական ռազմական հակահետախուզության բաժնում, որտեղ ծանոթանում էր մայոր Հենրիի և փոխգնդապետ Սանդերի հետ՝ երկուսն էլ դառնալով Դրեյֆուսի գործի գլխավոր դեմքերը։ Այնուհետև աշխատանքի է ընդունվել Ֆրանսիայի պատերազմի նախարարությունում։ Նա երբեք չհայտնվեց Բովեի իր գնդում և մոտ հինգ տարի անցկացրեց Փարիզում ցրված կյանք, որի արդյունքում նրա փոքր կարողությունը շուտով մսխվեց։

1882 թվականին Էստերհազին միացել է Թունիս ուղարկված արշավախմբին։ Այնտեղ աշխատել է հետախուզության, այնուհետև՝ ռեգենտի հայրենի գործերի վարչությունում։ Իր նախաձեռնությամբ նա պաշտոնական գրառումների մեջ մտցրեց մի մեջբերում, որը նշում էր իր «պատերազմում սխրանքների մասին», որը հետագայում ճանաչվեց որպես կեղծ հորինված։

1885 թվականին վերադառնալով Ֆրանսիա՝ Էստերհազին երկար ժամանակ մնաց Մարսելի կայազորում։ Վերջանալով իր ֆինանսական միջոցներին, նա ամուսնացավ 1886 թվականին, բայց շուտով ծախսեց իր կնոջ օժիտը։ 1888 թվականին նա պահանջեց բաժանում։

1892 թվականին գեներալ Ֆելիքս Գուստավ Սոսիեի ազդեցությամբ Էստերհազիին հաջողվեց առաջադրվել Ռուանի գծի Յոթանասունչորսերորդ գնդում որպես կայազորի մայոր։ Այսպես լինելով Փարիզի հարևանությամբ՝ նա վերսկսեց շահարկումների և ավելորդությունների կյանքը։ Նրա ժառանգությունը մսխված, Էսթերհազին փորձել էր հետ բերել իր կարողությունը խաղատներում և բորսայում. պարտատերերի կողմից ծանր ճնշում գործադրելով՝ նա դիմեց ծայրահեղ միջոցների։

Անդրե Կրեմյե-Ֆոային 1892 թվականին Էդուարդ Դրումոնի հետ մենամարտում գործուղելով՝ Էստերհազին պնդում էր, որ այս գործողությունը ստիպել է իր ընտանիքին, ինչպես նաև իր զինվորական ավագներին, վիճել իր հետ։ Նա կեղծ նամակներ է պատրաստել այս մեղադրանքը պաշտպանելու համար և սպառնացել է սպանել ինչպես իրեն, այնպես էլ իր երեխաներին։ Ֆրանսիայի գլխավոր ռաբբի Զադոկ Կանի միջնորդությամբ Էսթերհազին օգնություն է ստացել Ռոտշիլդների ընտանիքից (1894թ. հունիս)։ Միևնույն ժամանակ նա լավ հարաբերությունների մեջ էր Լա Լիբե Պարոլ (ֆր.՝ La Libre Parole) հակասեմական թերթի խմբագիրների հետ, որոնց նա տեղեկատվություն էր տրամադրում։

Մի սպայի համար, որի սկզբնական հանձնարարությունը եղել է անկանոն, Էստերհազիի ռազմական առաջխաղացումը անսովոր արագ էր. նրա մասին հաշվետվությունները հիմնականում գերազանց էին։ Այնուամենայնիվ, նա իրեն անիրավ էր համարում։ Իր նամակներում նա շարունակ մեղադրանքներ ու չարաշահումներ էր անում իր ղեկավարների դեմ։ Նա բացասական գրավոր մեկնաբանություններ արեց ֆրանսիական բանակի և նույնիսկ հենց Ֆրանսիայի հասցեին, որոնց համար կանխատեսում էր և հույս ուներ, որ նոր աղետներ են սպասվում։

**Թռիչք դեպի Բրիտանիա և հետագա տարիներ**

Տապանաքար
Էստերհազիին զգուշորեն զինվորական թոշակ են նշանակել մայորի կոչումով։ 1898 թվականի սեպտեմբերի 1-ին, բեղերը սափրելով, նա փախավ Ֆրանսիայից Բրյուսելով Անգլիայի հարաբերական ապահովության համար։ Նա խոստովանեց, որ մեղավոր է և անցել է սահմանը։ Նրա հարցազրույցները հրապարակեցին 1898 թվականի սեպտեմբերին՝ հաղորդելով նրա խոստովանությունը, մեղադրելով ֆրանսիական բանակին հակասեմականության մեջ և կոչ անելով վերսկսել Դրեյֆուսի դատը։

Նա թաղված է Սուրբ Նիկոլայի եկեղեցու բակում, Հարպենդենում, Ժան դե Վուելմոնի անունով։ Կարճ ժամանակ անց կանգնեցվեց տապանաքար՝ կեղծ անունով և կեղծ ծննդյան տարեթիվով, որի վրա գրված էր Պերսի Բիշշ Շելլիից. «Նա վեր է բարձացրել մեր գիշերվա ստվերը»։

Պատկերասրահ
-----------

* Ֆերդինանդ Վալսին Էստերհազիի ծաղրանկարները 1897-1906 թվականներին
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  Base Léonore (ֆր.) — ministère de la Culture.
2. 1 2 3 4  GeneaStar
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
4. 1 2  Encyclopædia Britannica
5. ↑  Chisholm, Hugh, ed. (1911). «Dreyfus, Alfred». *Encyclopædia Britannica* (անգլերեն). Vol. 8 (11th ed.). Cambridge University Press. էջ 579.
6. ↑  Singer, Isidore (1912). *The Jewish Encyclopedia, Volume 4*. New York, London: Funk and Wagnalls. էջ 671. ISBN 978-1-23-218889-6.
7. ↑  «Généalogie de Jean Marie Auguste WALSIN-ESTERHAZY». *Geneanet*.
8. ↑  Serman, W. (1979). *Les Origines des officers français. 1848–1870* (ֆրանսերեն). Paris: Publications de la Sorbonne. ISBN 2-85944-015-1.
9. ↑  As descendant of a bastard of a daughter of Esterhazy, he was not entitled to a title which does not pass (1) to bastards (2) to daughters.
10. 1 2  Beer, Rachel, Interviews with Major Esterhazy, *The Observer*, 18 and 25 September 1898.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Dreyfus Rehabilitated Արխիվացված 2020-01-29 Wayback Machine

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Օքսֆորդի կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV12177732 · BIBSYS: 90567632 · BNF: 121392557 · GND: 118965670 · ISNI: 000000006634101X · LCCN: n87881052 · NTA: 371239974 · SUDOC: 029853095 · VIAF: 159148995933559751397 · WorldCat VIAF: 159148995933559751397 |

 |

 |