Կառույց Տալլինի գործարար թաղամասում
**Բալթյան վագրեր** (անգլ.՝ Baltic Tiger), Բալթյան երկրների՝ Էստոնիայի, Լատվիայի, Լիտվայի պայմանական անվանումը նրանց տնտեսական կտրուկ աճի ընթացքում՝ 2000-2006 թվականներին (*տնտեսական վագրեր* են անվանում այն երկրները, որոնք տնտեսական աճի բարձր տեմպեր են գրանցում)։ 2008 թվականի համաշխարհային ճգնաժամից հետո, որը ծանր հարված է հասցրել Մերբալթյան երկրների տնտեսական ու ֆինանսական համակարգերին, *բալթյան վագրեր* եզրույթն այս երկրների վերաբերյալ այլևս չի կիրառվել։

Բնութագիր
---------

2006 թվականին նախորդ տարվա համեմատությամբ Էստոնիայի ՀՆԱ-ն աճել է 11,2 %-ով, Լատվիայինը՝ 11,9 %-ով, իսկ Լիտվայինը՝ 7,5 %-ով։ Միևնույն ժամանակ Մերձբալթյան երկրների տնտեսական աճի բացասական բնութագիրներից է եղել ընթացիկ գործողությունների հաշվարկի աճող պակասը։

Մերձբալթյան երկրները Եվրամիություն են մտել 2004 թվականին։ 2010 թվականին նախատեսված է եղել այս երկրների անցումը եվրոյին։ Եվրամիություն մտնելու պահին մեկ շնչի հաշվով միջին եկամուտը զգալիորեն ցածր է եղել Եվրամիության միջին ցուցանիշից (Լիտվայում՝ եվրոպական միջին ցուցանիշից 47 %-ով), և մեծ հույսեր են եղել, որ իրականացվող քաղաքականությունը եթե չի հասցնի եվրոպական ցուցանիշին, գոնե կմոտեցնի նրան։

2009 թվականի դեկտեմբերին *Eurostat* վիճակագրական ծառայությունը հայտարարել է, որ եթե տնտեսական ճգնաժամը չլիներ, ապա Լիտվան մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ով կանցներ Եվրամիության ցուցանիշից։ Լիտվայի ՀՆԱ-ն բնակչության մեկ շնչի հաշվով գնողունակության ցուցանիշով 2008 թվականին կազմել է եվրոպական միջին մակարդակի 62 %-ը։ Այս ցուցանիշն ավելի բարձր է եղել, քան Լեհաստանում, սակայն 5 %-ով ավելի ցածր է եղել, քան Էստոնիայում։ Լեհաստանում ՀՆԱ-ն բնակչության մեկ շնչի հաշվով կազմել եվրոպական միջին ցուցանիշի 56 %-ը, Լատվիայում՝ 57 %-ը, Էստոնիայում՝ 67 %-ը։

Սակայն սրան հաջորդել է տնտեսական աճի տեմպերի զգալի անկում՝ ընդհուպ մինչև ՀՆԱ-ի կրճատում։ Եվրահանձնաժողովի տվյալներով ներկայումս Եվրամիության երկրները արդեն գտնվում են աստիճանական հետընթացի փուլում, մասնավորապես հետընթաց է գրանցվել Էստոնիայում, Լատվիայում։ ՀՆԱ-ի նվազումը Լիտվայում կազմել է 16,8 %։ 2009 թվականի տվյալներով Մերձբալթիկայի երեք երկրները հայտնվել են ՀՆԱ-ի աճի լավագույն տեմպ գրանցած աշխարհի լավագույն հինգ երկրների ցանկում։

2008 թվականին Մերձբալթիկայի երկրներում գործազրկությունը գերազանցել է եվրոպական միջին ցուցանիշից․ Լատվիայում միայն մեկ տարվա ընթացքում (2007 դեկտեմբեր - 2008 դեկտեմբեր) այն աճել է 5,7 %-ից 10,4 %-ի, Էստոնիայում՝ 4,1 %-ից 9,2 %-ի, Լիտվայում՝ 4,3 %-ից 8 %-ի։ 2009 թվականի ամռանը գործազրկության ավելի բարձր մակարդակ է գրանցվել Լատվիայում (17,2 %) և Էստոնիայում (17 %) (գործազրկության միջին մակարդակը եվրոյի գոտում 2009 թվականի հունիսին աճել է՝ հասնելով 9,4 %-ի)։

Վիճակագրություն
---------------

### ՀՆԱ-ի տարեկան աճ

|  | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Էստոնիա | 10.8 % | 7.7 % | 8.0 % | 7.2 % | 8.3 % | 10.2 % | 11.2 % | 8.0 % | 6.0 % |
| Լատվիա | 6.9 % | 8.0 % | 6.5 % | 7.2 % | 8.7 % | 10.6 % | 11.9 % | 10.5 % | 6.2 % |
| Լիտվա | 4.1 % | 6.6 % | 6.9 % | 10.3 % | 7.3 % | 7.6 % | 7.5 % | 8.0 % | 6.5 % |
| Data from International Monetary Fund |

|  | 2007 | 2008 | 2009 |
| --- | --- | --- | --- |
| Էստոնիա | 7.2 % | -3.6 % | -13.7 % |
| Լատվիա | 10.0 % | -4.6 % | -17.8 % |
| Լիտվա | 8.9 % | 3.0 % | -16.8 % |
| Data from Книга Фактов ЦРУ/ЭстонияArchived 2009-04-12 at the Wayback Machine.Книга Фактов ЦРУ/Латвия Archived 2020-05-15 at the Wayback Machine.Книга Фактов ЦРУ/Литва Archived 2020-05-13 at the Wayback Machine. |

### Բնակչության մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ

Միջազգային դոլար (գնողունակության համարժեքություն)

|  | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Էստոնիա | 10,012 | 11,080 | 12,228 | 13,443 | 15,027 | 17,133 | 19,692 |
| Լատվիա | 7,889 | 8,777 | 9,583 | 10,555 | 11,864 | 13,619 | 15,806 |
| Լիտվա | 8,697 | 9,565 | 10,440 | 11,806 | 13,097 | 14,631 | 16,373 |
| Data from International Monetary Fund |

Ճգնաժամի պատճառներ ու նախադրյալներ
----------------------------------

Բալթյան երկրներում տնտեսական ճգնաժամի հիմնական պատճառը արևմտյան երկրների բանկային համակարգերից (հատկապես Շվեդիայից, ԱՄՆ-ից, Գերմանիայից) սպեկուլյատիվ կապիտալի կտրուկ հոսքն էր Բալթյան երկրներ։ Արևմտյան բանկերից վարկեր ստանալով՝ Լատվիայի բնակչությունը, օրինակ, այն հիմնականում ծախսել է լայն սպառողական ապրանքներ ձեռք բերելու նպատակով նոր բացված հիպերմարկետներում, որոնք նույնպես պատկանում էին արտասահմանյան ընկերություններին։ Արդյունքում տրված վարկերը դարձյալ վերադարձել են արտասահման։ Առևտրական բացասական հաշվեկշիռն ավելացել է և մերձբալթյան երկրների կառավարություններին ստիպել ավելի շատ գումար պարտք վերցնել արտասահմանից։ Կտրուկ աճել է ներքին պարտքը՝ Լատվիայում հասնելով ՀՆԱ-ի 160 %-ին։

Բացի սպառողական պահանջից՝ վարկեր ներդնելու տարածված միջոց են եղել անշարժ գույքի շուկայում չարաշահումները, որին ձգտել է խոշոր սպեկուլյատիվ կապիտալը։ Մինչճգնաժամային շրջանի նկատմամբ անշարժ գույքի գների չարդարացված բարձր աճի մասին է վկայել այն փաստը, որ քաղաքներում կրճատվել է բնակչության աճը։ Բացի այդ՝ Բալթյան երկրներում տնտեսական աճը տեղի է ունեցել էներգիայի սպառման աճի բացակայության ֆոնին, ինչը ևս մեկ անգամ ընդգծել է նրա սպեկուլյատիվ բնույթը։ Երբ պարզ է դարձել, որ չարաշահումների հետևում իրական պահանջարկ չկա, հաջորդել է անշարժ գույքի շուկայում գների կտրում նվազումը։ 2007 թվականին գրանցված ամենաբարձր գների համեմատությամբ 2011 թվականի վերջին Ռիգայում բնակարանի գներն անկում են ապրել 58,8 %-ով, Վիլնյուսում՝ 39,2 %-ով, Տալլինում՝ 36,6 %-ով։

Կտրուկ աճել են արժեզրկումը՝ 12 %-ից հասնելով 19 %-ի և գործազրկությունը՝ հասնելով մինչև 20 %-ի։ Ճգնաժամի արդյունքում կտրուկ աճել է մերձբալթյան երկրներից բնակչության արտագաղթը։ Այսպես, Լիտվայից դուրս եկողների թիվը միայն 2010 թվականին կազմել է 83,1 հազար մարդ, իսկ 2011 թվականին՝ 54,3 հազար մարդ։

Ժողովրդագրական բաղադրիչ
-----------------------

Բացի վերոնշյալից՝ ոչ պակաս կարևոր է այն փաստը, որ մերձբալթյան երեք երկրների բնակչությունը գտնվում է ինտենսիվ նվազման փուլում՝ 1990-ական թվականների համեմատությամբ, ինչը բացատրվում է ինչպես բնական նվազումով, այնպես է արտագաղթով։ Այսպես, Ռիգայի բնակչությունը 1991-2011 թվականների ընթացքում կրճատվել է 23 %-ով։ Սա իր հերթին ավելացնում է բյուջեի ծանրաբեռնվածությունը կենսաթոշակային տարիքի մարդկանց հանդեպ։ Նման պայմաններում ներքին սպառման աճի բարձր տեմպերն ու աշխատանքի արտադրողականության աճը պահելը մաթեմատիկորեն անհնար է դառնում։

Տես նաև
-------

* Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամ (2007-2010)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Виктор Ольжич.* Евросоюзная оккупация: Литва за неделю. — Тбилиси, 18 декабря 2009, 12:34 — REGNUM
2. ↑  Еврокомиссия прогнозирует падение темпов роста ВВП еврозоны в 2009 г. до 0,1 % :: Новости :: Макроэкономика :: QUOTE.RU Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.
3. ↑  CIA — The World Factbook — Country Comparison :: National product real growth rate Archived 2017-07-01 at the Wayback Machine. // CIA; (Латвия на первом месте с конца, Литва — на втором, Эстония — на пятом)
4. ↑  РБК.Рейтинг — Самые безработные страны ЕС
5. ↑  "PосБизнесКонсалтинг — Новости дня — Уровень безработицы в зоне евро в июне 2009 г. вырос до 9,4 %". Արխիվացված է the original 2016 թ․ սեպտեմբերի 23-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 23. `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 20 (help)
6. ↑  Конец Латвии, или бесславная гибель балтийского «тигра»(չաշխատող հղում)
7. ↑  "Русское Радио — Nordea: Рост ВВП Эстонии в 2012 году составит два процента". Արխիվացված է the original 2013 թ․ սեպտեմբերի 8-ին. Retrieved 2012 թ․ մարտի 10. `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 14 (help)
8. ↑  Недвижимость в Балтии: цены выросли только в Риге — DELFI
9. ↑  В конце 2011 года население Литвы составляло 3 млн. 199 тыс. человек :: Балтийский курс | новости и аналитика

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բալթյան վագրը դարձել է թրջված կատու // «Շաբաթ», մայիս 2009

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Բալթյան վագրեր** կատեգորիայում։ |