**«Նեապոլյան վեպեր»,** իտալացի գրող Էլենա Ֆերանտեի չորս մասից բաղկացած շարքն է։ Վեպերի անուններն են՝ *«Իմ հանճարեղ ընկերուհին»* (2012 թվական), *«Նոր ազգանվան պատմություն»* (2013 թվական), *«Նրանք, ովքեր հեռանում են և նրանք, ովքեր մնում են»* (2014 թվական), *«Կորած երեխայի պատմությունը»* (2015 թվական)։ Իտալական հրատարակության մեջ ամբողջ շարքը կրում է L'amica geniale («Իմ հանճարեղ ընկերուհին») առաջին վեպի անվանումը։ Շարքը բնութագրվել է որպես «*bildungsroman»* կամ հասունանալու պատմություն։ Harper's Magazine-ին տված հարցազրույցում Էլենա Ֆերանտեն հայտարարել է, որ չորս գրքերը համարում է «մեկ վեպ», որը հրատարակվել է հերթականորեն՝ երկարության և տևողության պատճառով։ Շարքը վաճառվել է ավելի քան 10 միլիոն օրինակ 40 երկրներում։

Գիրքը երկու խորաթափանց և խելացի աղջիկների՝ Էլենա (երբեմն կոչվում է «Լենու») Գրեկոյի և Ռաֆֆաելլա («Լիլա») Սերուլլոյի կյանքի մասին է՝ մանկությունից մինչև հասուն տարիք և ծերություն, որոնք փորձում են կառուցել իրենց կյանքը Նեապոլի ծայրամասում գտնվող աղքատ թաղամասում։ Վեպերը պատմում է Էլենա Գրեկոն։

Ստեղծագործություններ
--------------------

***«Իմ հանճարեղ ընկերուհին»* (2011)**

Իտալերեն վերնագիրը՝ *L'Amica geniale*

Նեապոլյան վեպերը սկսվում են 2010 թվականին, երբ հին ընկերուհու որդին հեռախոսով զանգահարում է գլխավոր հերոսին՝ 60-ն անց մի կնոջ՝ Էլենա անունով (սովորաբար կոչվում է «Լենու»)։ Էլենայի մանկության ընկերուհի Լիլան (մականունը՝ «Ռաֆֆաելլա») անհետացել է, և որդին չի կարողանում գտնել նրան։ Էլենան ընդունում է այս պահվածքը որպես մի բան, որի մասին Լիլան միշտ խոսել է վերջին տարիներին և նրա անհետացումը համարում է գիտակցված որոշում։ Իրար հանդեպ սիրալիր, բայց երկիմաստ վերաբերմունքի ոգով Էլենան սկսում է գրի առնել այն ամենը, ինչ կարող է հիշել Լիլայի մասին՝ սկսած 1950-ականների Նեապոլից։

Էլենան և Լիլան մեծանում են մի աղքատ թաղամասում, որը լի է բռնությամբ և կռիվներով, որտեղ Լիլան միայնակ հասկանում է, որ անմեղ տղամարդը սպանվել է տեղի հանցագործների՝ Սոլարայի ընտանիքի կողմից։ Ոչ ոք չի ակնկալում, որ աղջիկները կրթություն ստանան տարրական դպրոցից դուրս։ Էլենան աշխատասեր է և գրավում է մաեստրա Օլիվերոյի՝ իր տարրական դպրոցի ուսուցիչներից մեկի, մի չամուսնացած կնոջ ուշադրությունը, որը խրախուսում է նրան փախչել աղքատ պլեբեյ դասի կյանքից։ Ի զարմանս բոլորի, պարզվում է, որ շատ ըմբոստ Լիլան հրաշամանուկ է, ով ինքն իրեն գրել-կարդալ է սովորել։ Նա արագորեն վաստակում է դասարանում ամենաբարձր գնահատականները, կարծես թե առանց ջանքերի։ Էլենան և՛ հիացած, և՛ վախեցած է Լիլայով, հատկապես այն բանից հետո, երբ Լիլան գրում է մի պատմություն, հատկապես այն բանից հետո, երբ Լիլան գրում է մի պատմություն, որը Էլենայի կարծիքով հանճարեղ է։ Նա ուզում է հետ չմնալ Լիլայից և անտեսում է ուսուցչի զգուշացումը՝ չշփվել «պլեբեյների» հետ։ Մի անգամ, երբ Լիլան Էլենայի տիկնիկին գցում է դոն Աքիլեի նկուղը, Էլենան նույնն է անում Լիլայի տիկնիկի հետ՝ որպես ապացույց, որ նա կարող է լինել նույնքան համարձակ, որքան իր ընկերը։ Երբ Լիլան անվախ գնում է՝ խնդրելու տիկնիկները վերադարձնել, Էլենան գնում է նրա հետ, թեև նրանք ի վերջո չեն կարողանում հետ վերցնել դրանք։

Երկու աղջիկների ճանապարհները բաժանվում են, երբ Լիլայի ծնողները հրաժարվում են վճարել տարրական դպրոցից դուրս հետագա կրթության համար:։ Էլենայի հայրը, սակայն, համաձայնում է վճարել, որպեսզի Էլենան շարունակի ուսումը, մտահոգված ուսուցչի ճնշումից հետո, ինչը զայրացնում է նրա խանդոտ մորը։ Իր արժանիքն ապացուցելու համար Լիլան գաղտնի հանձնում է միջնակարգ դպրոցի քննությունը, որն այնքան է զայրացնում հորը, որ նա պատուհանից նետում է նրան ներքև։ Վնասվածքներից ապաքինվելուց հետո Լիլան խրախուսում է Էլենային թողնել դպրոցը՝ փորձելով ստիպել Էլենայի ծնողներին հրաժարվել նրա կրթության աջակցությունից։ Բայց Էլենան ներում է Լիլային՝ իմանալով, թե որքան դժվար է Լիլայի համար ետ մնալը, մինչ նա առաջ է շարժվում։ Էլենան հաճախում է միջնակարգ դպրոց, իսկ վերջում՝ ավագ դպրոց։ Լիլան պնդում է, որ Էլենան, լինելով Լիլայի փայլուն ընկերուհին, երբեք չդադարի սովորել։

Երբ Էլենան սովորում է, Լիլան զբաղվում է իր հոր կոշիկի խանութով։ Նա երազում է նոր տեսակի կոշիկների դիզայնի մասին՝ հարստանալու համար։ Նա նաև շատ է գեղեցկանում՝ գրավելով թաղամասի երիտասարդ տղամարդկանց մեծ մասին, ներառյալ Մարչելո Սոլարային՝ տեղական հզոր Կամորայի առաջնորդի երիտասարդ որդուն։ Չնայած իր ընտանիքի ճնշումներին՝ Մարչելոյի հետ ամուսնանալու համար, Լիլան Սոլարասներին սկզբունքորեն չար է համարում։ Մարչելոյից փախչելու համար նա ընդունում է Ստեֆանո Կարաչիին՝ տեղի նպարեղենի տիրոջը, երբ վերջինս խնդրում է ամուսնանալ իր հետ։ Այն բանից հետո, երբ Կարաչիները քաղցրացնում են գործարքը՝ համաձայնելով ֆինանսավորել Լիլայի կոշիկի նախագիծը, նրա ընտանիքը համաձայնում է ամուսնությանը։ Լիլան և Ստեֆանոն ամուսնանում են, երբ նա տասնվեց տարեկան է։ Հարսանիքի ժամանակ Էլենան, ով հանդիպել է ավտոմեխանիկ Անտոնիո Կապուչիոյի հետ, փորձում է հեռու մնալ «պլեյբեյների» աղմկոտ պահվածքից։ Ստեֆանոն դրժում է Լիլային տված երկու խոստումը՝ հրավիրելով Սոլարա եղբայրներին իրենց հարսանեկան ընդունելությանը և նրանց վաճառելով Լիլայի ու նրա եղբոր ձեռագործ կոշիկները, և որ Ստեֆանոն ասել է նրան, որ հավերժ գանձ է պահելու։ Լիլան ամուսնությունն ավարտված է համարում հենց այն սկսվում է։

***«Նոր ազգանվան պատմություն»* (2012)**

Իտալերեն վերնագիրը՝ *Storia del nuovo cognome*

Այլևս ոչինչ չզգալով Ստեֆանոյի հանդեպ՝ Լիլան սառն է նրա հանդեպ։ Ստեֆանոն շարունակ ծեծում է նրան։ Սոլարաները աստիճանաբար տիրում են կոշիկի ավելի շահութաբեր նախագծին, և Լիլան ստիպված օգնում է նրանց կոշիկի խանութում։

Քանի որ Լիլան շարունակում է ըմբոստանալ տարբեր ձևերով, և՛ նրա ընտանիքը, և՛ նրա խնամիներն անհանգստանում են, որ նա դեռ չի հղիացել։ Նրա բժիշկը դրա մեղավորը համարում է սթրեսը և նշանակում է արձակուրդ։ Լիլան, հուսահատված, որ մենակ չմնա իր մոր և տալի հետ, Էլենային ասում է, որ գա իր հետ։ Էլենան համաձայնվում է պայմանով, որ նրանք գնան որոշակի ծովափնյա հանգստավայր՝ իմանալով, որ Նինոն այնտեղ կլինի։ Շուտով Էլենան և Լիլան ավելի ու ավելի են իրենց օրերն անցկացնում Նինոյի հետ։ Զարմանալիորեն, Լիլան և Նինոն են, ովքեր սիրահարվում են միմյանց և սկսում սիրավեպ՝ նույնիսկ Էլենային օգտագործելով որպես իրենց ընդհանուր վստահելի անձ։

Քանի որ արձակուրդը մոտենում է ավարտին, Լիլան վերջապես հղիանում է, և նա ու Նինոն ծրագրում են միասին ապրել։ Սակայն նրանց սիրավեպը կարճ է տևում, Նինոն հեռանում է նրանից։ Լիլան ի վերջո վերադառնում է ամուսնու՝ Ստեֆանոյի մոտ։ Որդի ծնվելուց հետո նա տարվում է այն մտքով, որ վաղ մանկության կրթությունն ամենակարևորն է և ամեն կերպ փորձում է որդուն գրել և կարդալ սովորեցնել։ Պարզելով, որ Ստեֆանոն սիրավեպ է ունենում Ադա Կապուչոյի հետ, Լիլան վերջապես որոշում է ընդմիշտ հեռանալ նրանից։ Նա փախչում է ավելի փոքր, ավելի անմխիթար թաղամաս Էնցոյի՝ մանկության ընկերոջ հետ, ով սիրահարված է իրեն և խոստացել է պաշտպանել նրան։

Էլենան ավարտում է միջնակարգ դպրոցը՝ առանց կոնկրետ ծրագրերի։ Լսելով Պիզայում անվճար համալսարանի մասին, նա հանձնում է քննությունները և կարողանում համալսարանական կրթություն ստանալ։ Էլենան այնտեղ դժվար ժամանակներ է ապրում։ Ի վերջո, նա հանդիպում է Պիետրո Այրոտային, ով անհարմար, չոր, բայց բարի և պատշաճ ուսանող է դասախոսների ընտանիքից։ Երկուսն էլ ընկերանում են և ավարտելուց հետո նա Էլենային առաջարկություն է անում, որն էլ ընդունում է։ Ավարտելուց առաջ Էլենան գրում է մի փոքրիկ պատմություն իր կյանքի մասին։ Այն տալիս է Պիետրոյին՝ որպես նվեր։ Նա իր հերթին այն տալիս է իր մորը՝ Ադելին, ով այն փոխանցում է հրատարակչություն, որն անմիջապես ընդունում է այն։ Գիրքը հանգեցնում է Էլենայի ֆինանսական հաջողության և քննադատների գնահատանքի։

***«Նրանք, ովքեր հեռանում են և նրանք, ովքեր մնում են»* (2014)**

Իտալերեն վերնագիրը՝ *Storia di chi fugge e di chi resta*

Իր հարսանիքից առաջ Էլենան կարճ ժամանակով տեսնում է Լիլային և իմանում, որ նա աշխատում է երշիկի գործարանում։ Այդ ընթացքում Լիլան նույնպես սիրահարվել է Էնցոյին, երբ նրանք երկուսով միասին համակարգչային ծրագրավորում են սովորում, բայց չի ցանկանում երեխա ունենալ։ Մինչդեռ Էլենան, ով չէր ցանկանում երեխա ունենալ մինչև երկրորդ գիրքը գրելը, անմիջապես հղիանում է։ Անցնում է մի քանի տարի, և Էլենան իսկապես հասցնում է ևս մեկ գիրք գրել մինչև իր երկրորդ դստեր ծնունդը, բայց այն բանից հետո, երբ Լիլան և Ադելը նրան ասում են, որ դա լավ չէ, նա որոշում է հրաժարվել նախագծից և իրեն նվիրել իր ընտանիքին։

Էլենան նորից բախվում է Նինոյին, այն բանից հետո, երբ ամուսինը՝ Պիետրոն, նրան տուն է բերում։ Նրա ուշադրությունից ոգեշնչված՝ Էլենան գրում է ֆեմինիստական տեքստ, որը Ադելը համարում է հրապարակման արժանի։ Նա և Նինոն նույնպես սիրավեպ են սկսում, ինչը Էլենային ստիպում է հասկանալ, որ դժգոհ է ամուսնությունից և որոշում է հեռանալ Պիետրոյից։

Էլենան իր ծրագրերով կիսվում է Լիլայի հետ։ Թեև Լիլան այժմ հասկանում է, որ իր որդին, ում կարծում էր, որ Նինոյինն է, իրականում կենսաբանորեն Ստեֆանոյինն է։ Նա դիտարկում է Նինոյին որպես դատարկ, վատնող մարդ։ Լիլան սկսում է հարստանալ. նա և Էնցոն այժմ հաջողությամբ աշխատում են որպես համակարգչային ծրագրավորողներ։ Լիլան որոշում է աշխատել Միքել Սոլարայի մոտ, ով այնքան տարված է Լիլայով, որ պատրաստ է նրան չափազանց մեծ գումար վճարել։

***«Կորած երեխայի պատմությունը»* (2015)**

Իտալերեն վերնագիրը՝ *Storia della bambina perduta*

Մի քանի ամիս տևած վեճերից հետո Էլենային վերջապես հաջողվում է հեռանալ Պիետրոյից։ Էլենան ի վերջո որոշում է ընդունել Նինոյին այնպիսին, ինչպիսին նա կա և դուստրերի հետ տեղափոխվում է Նեապոլ։ Մի քանի ամիս անց Լիլան և Էլենան աղջիկներ են ծնում մեկ ամսվա տարբերությամբ։ Լիլան իր երեխային անվանակոչում է Թինա, նույն անունը, ինչ Ելենայի վաղուց կորած տիկնիկը, մինչդեռ Էլենան դստերը կոչում է Իմմա՝ մոր անունով, որը մահանում է քաղցկեղից իր թոռնուհու ծնվելուց անմիջապես հետո։ Լիլայից իմանում է, որ Նինոն շարունակել է բազմաթիվ սիրավեպեր ունենալ բազմաթիվ կանանց հետ, նույնիսկ առաջարկություն արել Լիլային։ Նինոյից զզվելով՝ Էլենան վերջապես ուժ է գտնում ընդմիշտ բաժանվելու նրանից։

Այս իրարանցման մեջ Էլենան փորձում է ավարտել երրորդ գիրքը, որը նա պայմանագրով պարտավոր էր գրել, բայց ժամանակ չունենալով, նա պարզապես ուղարկում է իր հրատարակչին այն գիրքը, որը գրել էր, երբ հղի էր իր միջնեկ երեխայով։ Հրատարակիչը մեծապես աջակցում է՝ այն համարելով հիանալի աշխատանք։

Էլենայի գրքի հաջողությունը դժվարություններ է առաջացնում Սոլարաների համար, երբ թերթի հոդվածում բացահայտվում է, որ այն պարունակում է նրանց ապօրինի գործունեության կեղծ պատմությունները։ Սոլարաները դատական հայց են ներկայացնում Էլենայի դեմ։ Այն բանից հետո, երբ Միքելը վիրավորում է Լիլային, Լիլան տալիս է նրանց անօրինական գործարքների բոլոր ապացույցները Էլենային, որը փաստում է Սոլարաների հանցագործությունները։ Էլենան հասկանում է, որ դա ոչինչ չի անի նրանց կանգնեցնելու համար, բայց Լիլան, այնուամենայնիվ, այն հրապարակում է, սակայն հետո հիասթափվում է, երբ այն Էլենային ավելի մեծ համբավ է տալիս։

Կարճ ժամանակ անց ԷԼենան խնդրում է Նինոյին վերադառնալ։ Երեխաների հետ զբոսանքի ժամանակ Թինան առեղծվածային կերպով անհետանում է։ Էնցոն կարծում է, որ Սոլարաները առևանգել են կամ սպանել նրան, մինչդեռ Լիլան պնդում է, որ իրենց դուստրը դեռ ողջ է և կարող է մի օր վերադառնալ իրենց մոտ։

Էլենան, որն այդ ժամանակ հայտնի գրող էր, վերջին անգամ հեռանում է իրենց մանկության թաղամասից։ Լիլան տարվում է Նեապոլի պատմությամբ։ Անցնում են տասնամյակներ, թեև նրանք կապի մեջ են մնում, մինչև Էլենան վերջապես փոքրիկ վեպ է գրում իրենց ընկերության մասին։ Այդ պահից Լիլան Էլենային հեռացնում է իր կյանքից։

Ավելի ուշ, հասնելով գրքի սկզբին, Լիլային դեռևս չի կարելի գտնել՝ առանց նրա նոր հետքերի։ Մի օր Էլենան փոստով ստանում է երկու տիկնիկները, որոնք նրանք կորցրել են մանկության տարիներին։

Կերպարներ
---------

**Գրեկո ընտանիք**

* Էլենա («Լենու») Գրեկո (հասուն տարիքում դառնում է հաջողակ հեղինակ)
* Վիտորիո Գրեկո (Էլենայի հայրը, քաղաքապետարանի դռնապան)
* Իմակոլատա Գրեկո (Էլենայի մայրը, տնային տնտեսուհին)
* Պեպպե, Ջաննի և Էլիսա Գրեկո (Էլենայի կրտսեր եղբայրներն ու քույրերը)

**Չերուլո ընտանիք**

* Ռաֆֆաելլա («Լիլա» կամ «Լինա») Սերուլլո (որպես չափահաս մարդ ղեկավարում է համակարգչային հաջող բիզնես)
* Ֆերնանդո Սերուլլո (Լիլայի հայրը, աշխատում է կոշիկի խանութում)
* Նունցիա Սերուլլո (Լիլայի մայրը, տնային տնտեսուհին)
* Ռինո Սերուլլո (Լիլայի ավագ եղբայրը, Լիլայից հինգից յոթ տարով մեծ, աշխատում է ընտանիքի կոշիկի խանութում)
* Ռինոյի և Լիլայի մի քանի անանուն կրտսեր եղբայրներ և քույրեր

**Սարատորե ընտանիք**

* Դոնատո Սարատորե (գնացքի տոմսերի տեսուչ և բանաստեղծ)
* Լիդիա Սարատորե (Դոնատոյի կինը, տնային տնտեսուհին)
* Նինո Սարատորե (նրանց ավագ որդին, Լիլայից և Էլենայից երկու տարով մեծ, որպես չափահաս պրոֆեսոր է և քաղաքականապես ակտիվ)
* Մարիզա Սարատորե (Նինոյի քույրը, Լիլայի և Էլենայի տարիքի)
* Պինո, Կլելիա և Չիրո Սարատորե (կրտսեր երեխաներ)

**Կարաչի ընտանիք**

* Դոն Աքիլե Կարաչի (սեփականատեր և աշխատում է մթերային խանութում)
* Մարիա Կարաչի (նրա կինը, աշխատում է ընտանիքի մթերային խանութում)
* Ստեֆանո Կարաչին (նրանց ավագ որդին, որը հինգից յոթ տարով մեծ է Լիլայից և Էլենայից, աշխատում է ընտանիքի մթերային խանութում)
* Պինուչա Կարաչի (Ստեֆանոյի կրտսեր քույրը)
* Ալֆոնսո Կարաչի (Ստեֆանոյի և Պինուչիայի կրտսեր եղբայրը, Լիլայի և Էլենայի տարիքի)

**Սոլարա ընտանիք**

* Սիլվիո Սոլարա
* Մանուելա Սոլարա (նրա կինը)
* Մարչելլո Սոլարա
* Միքել Սոլարա

**Կապուչիո ընտանիք**

* Հանգուցյալ հայր Կապուչիոն
* Մելինա Կապուչիո (խելագար կինը, սիրահարված Դոնատո Սարատորեին, մաքրում է թաղամասի շենքերի աստիճանները)
* Անտոնիո Կապուչիո (նրանց որդին, աշխատում է ավտոտնակում)
* Ադա Կապուչիո (Անտոնիոյի քույրը, օգնում է մորը մաքրել աստիճանները, հետագայում աշխատում է Կարաչիի մթերային խանութում)
* կրտսեր երեխաներ

**Այրոտա ընտանիք**

* Գվիդո Այրոտա (հունական գրականության պրոֆեսոր)
* Ադել Այրոտա (նրա կինը, գրականագետ)
* Մարիաոսա Այրոտա (նրանց դուստրը, արվեստի պատմության պրոֆեսոր Միլանում)
* Պիետրո Այրոտա (նրանց որդին՝ նաև պրոֆեսոր, և Էլենայի ամուսինը և երկու ավագ դուստրերի հայրը)

**Սկանո ընտանիք**

* Նիկոլա Սկանո (մրգերի և բանջարեղենի վաճառող)
* Ասունտա Սկաննո (նրա կինը, միրգ և բանջարեղեն վաճառող)
* Էնցո Սկանոն (նրանց ավագ որդին, որպես մեծահասակ, հաջողակ համակարգչային բիզնես է վարում Լիլայի հետ)
* կրտսեր երեխաներ

Մրցանակներ
----------

* *My Brilliant Friend*: Longlist of the International IMPAC Dublin Literary Award:
* *The Story of the Lost Child*: nominated for the Strega Prize, the most prestigious Italian literary award:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ahmed Fatema (April 28, 2015)։ «Taking off the mask: Elena Ferrante's Neapolitan novels»։ *The New Humanist*։ Վերցված է July 20, 2015
2. ↑  Jenny Turner, "The Secret Sharer. Elena Ferrante's existential fiction", *Harper's Magazine*, October 2014.
3. ↑  «Reclusive Author Elena Ferrante Talks 'My Brilliant Friend' HBO Adaptation»։ 16 October 2018
4. ↑  «My Brilliant Friend»։ International IMPAC Dublin Literary Award։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-07-22-ին  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* "Elena Ferrante, Art of Fiction No. 228." Interviewed by Sandro and Sandra Ferri. *Paris Review*. Spring 2015. No. 212.
* "Elena Ferrante's Naples: A Visual Promenade." *Le Nouvel Observateur*, October 28, 2016. A tour of the novels' Neapolitan settings.