**Լրագրության պատմությունը** ընդգրկում է տեխնոլոգիաների և առևտրի աճը, որը նշանավորվում է կանոնավոր կերպով տեղեկատվություն հավաքելու և տարածելու մասնագիտացված տեխնիկայի ի հայտ գալով, որը ինչպես ենթադրում է լրագրության պատմություններից մեկը, առաջացրել է «հասանելի լուրերի շրջանակի կայուն աճ»։ Մինչ տպագրական մեքենայի հայտնագործումը, բանավոր խոսքը լուրերի հիմնական աղբյուրն էր հանդիսանում։ Վերադարձող առևտրականները, նավաստիները և ճանապարհորդները լուրերը հետ բերեցին մայրցամաք, և հասցրեցին թափառաշրջիկներին և ճանապարհորդող խաղացողներին և դրանք տարածվում էին քաղաքից քաղաք։ Հին դպիրները հաճախ գրում էին այս տեղեկությունը։ Նորությունների այս հաղորդումը խիստ անվստահելի էր և այն մարեց տպագրական մեքենայի գյուտով։ Թերթերը (և ավելի քիչ՝ ամսագրերը) 18-րդ դարից ի վեր միշտ եղել են լրագրողների հիմնական միջոցը՝ 20-րդ դարում՝ ռադիո եւ հեռուստատեսություն՝ իսկ 21-րդ դարում՝ համացանց։

Վաղ և հիմնական լրագրություն
---------------------------

1556 թվականին Վենետիկի կառավարությունն առաջին անգամ հրապարակեց ամենամսյա *Notizie scritte* ( «Գրավոր ծանուցումներ» ) ամսագիրը, որն արժեր մեկ gazzetta, այն ժամանակվա վենետիկյան մետաղադրամը, որի անվանումն ի վերջո դարձավ "թերթ"։ Այս avvisi-ները ձեռագիր տեղեկագրեր էին և օգտագործվում էին քաղաքական, ռազմական և տնտեսական նորությունները արագ և արդյունավետ փոխանցելու համար ողջ Եվրոպայում, ավելի կոնկրետ՝ Իտալիայում, վաղ ժամանակակից դարաշրջանում (1500–1800), որոնք կիսում էին թերթերի որոշ բնութագրեր, թեև սովորաբար չեն համարվում իսկական թերթեր։

Այնուամենայնիվ, այս հրապարակումներից ոչ մեկը լիովին չէր համապատասխանում համապատասխան թերթերի ժամանակակից չափանիշներին, քանի որ դրանք սովորաբար նախատեսված չէին լայն հանրության համար և սահմանափակված էին թեմաների որոշակի շրջանակով։ Վաղ հրապարակումները վերաբերում էին այն բանին, որն այսօր կանվանվեր թերթ, որը լույս է տեսել մոտ 1601 թվականին։ Մոտ 15-րդ և 16-րդ դարերում Անգլիայում և Ֆրանսիայում հրապարակվեցին երկար լուրեր, որոնք կոչվում էին "հարաբերություններ", և իսպանիայում դրանց անվանում էին«Relaciones»։ Մեկ միջոցառման լրատվական հրապարակումները տպագրվում էին լայնածավալ ձևաչափով, որը հաճախ տեղադրվում էին։ Այս հրատարակությունները հայտնվեցին նաև որպես բրոշյուրներ և փոքր գրքույկներ (ավելի երկար պատմվածքների համար, որոնք հաճախ գրված են տառերի ձևաչափով), որոնք հաճախ պարունակում էին փայտային նկարազարդումներ։ Գրագիտության մակարդակը ցածր էր այսօրվա համեմատ՝ և այդ լրատվական հրապարակումները հաճախ բարձրաձայն ընթերցվում էին (գրագիտությունը և բանավոր մշակույթը ինչ-որ իմաստով գոյություն ունեին կողք կողքի այս սցենարում)։

Մինչև 1400 թվականը Իտալիայի և Գերմանիայի քաղաքների գործարարները տիրապետում էին կարևոր լրատվական իրադարձությունների ձեռագիր տարեգրություններ և դրանք շրջանառում իրենց բիզնես կապերին։ Այս նյութի համար տպագրական մեքենա օգտագործելու գաղափարն առաջին անգամ հայտնվեց Գերմանիայում մոտ 1600 թվականին։ Վաղ նախադրյալները, այսպես կոչված, Messrelationen-ն էին («առեւտրային տոնավաճառների հաշվետվություններ»), որոնք կիսամյակային նորությունների հավաքածուներ էին Ֆրանկֆուրտում և Լայպցիգում գրքի մեծ տոնավաճառների համար՝ սկսած 1580-ականներից։ Առաջին իսկական թերթը Relation aller Fuernemmen und gedenckwürdigen Historien շաբաթաթերթն էր ("Բոլոր նշանավոր եւ հիշարժան նորությունների հավաքածու"), որը ստեղծվել է Ստրասբուրգում 1605 թվականին։ Avisa Relation oder Zeitung-ը լույս է տեսել Wolfenbüttel-ում 1609 թվականին, և շուտով թերթիկներ են հիմնվել Ֆրանկֆուրտում (1615), Բեռլինում (1617) և Համբուրգում (1618)։ Մինչև 1650 թվականը գերմանական 30 քաղաքներ ունեին ակտիվ տեղեկագրեր։ 1594-ից 1635 թվականներին Քյոլնում լույս է տեսել կիսամյա նորությունների տարեգրություն՝ լատիներեն՝ Mercurius Gallobelgicus, բայց դա մոդել չէր այլ հրապարակումների համար։

Լուրը շրջանառվում էր տեղեկագրերի միջև 17-րդ դարի Եվրոպայում կայացած լրատվական ալիքներով։ Անտվերպենը երկու ցանցերի կենտրոնն էր, որոնցից մեկը կապում էր Ֆրանսիան, Բրիտանիան, Գերմանիան և Նիդեռլանդները, իսկ մյուսը կապում է Իտալիան, Իսպանիան և Պորտուգալիան։ Սիրելի թեմաները ներառում էին պատերազմները, ռազմական գործերը, դիվանագիտությունը, դատական գործերն ու բամբասանքները։

1609 թվականի Կարոլոսի *հարաբերությունների* տիտղոսաթերթը, ամենավաղ թերթը1600 թվականից հետո Ֆրանսիայի և անգլիայի ազգային կառավարությունները սկսեցին տպագրել պաշտոնական տեղեկագրեր։ 1622 թվականին առաջին անգլալեզու շաբաթաթերթը՝ "A crenture of General News"-ը լույս է տեսել և տարածվել Անգլիայում՝ 8-ից 24 էջանոց քառյակ ձևաչափով։

Հեղափոխական փոփոխություններ 19-րդ դարում
----------------------------------------

Բոլոր խոշոր երկրների թերթերը շատ ավելի կարևոր դարձան 19-րդ դարում մի շարք տեխնիկական, բիզնես, քաղաքական և մշակութային փոփոխությունների պատճառով։ Բարձր արագությամբ մամլիչները և էժան փայտի վրա հիմնված թերթի տպագրությունը մեծ տպաքանակների արդյունք դարձան։ Տարրական կրթության արագ ընդլայնումը հանգեցնում էր պոտենցիալ ընթերցողների թվի զգալի աճի։ Քաղաքական կուսակցությունները հովանավորում էին տեղական և ազգային մակարդակների թերթերը։ Դարավերջին գովազդը մեծ հաստատում գտավ և դարձավ թերթերի սեփականատերերի եկամտի հիմնական աղբյուրը։ Սա հանգեցրեց մրցավազքի՝ ձեռք բերելու հնարավոր ամենամեծ տպաքանակը, որին հաճախ հաջորդում էր կուսակցականության նսեմացումը, որպեսզի բոլոր կողմերի անդամները թուղթ գնեին։ Եվրոպայում թերթերի թիվը 1860-ական և 1870-ական թվականներին կայուն էր՝ մոտ 6000, այնուհետև այն կրկնապատկվեց՝ հասնելով 12000-ի 1900 թվականին։ 1860-ական և 1870-ական թվականներին թերթերի մեծ մասը կազմում էին չորս էջ խմբագրականներ, վերատպված ելույթներ, հատվածներ վեպերից և պոեզիայից և մի քանի փոքր տեղական գովազդներ։ Դրանք թանկ էին, և ընթերցողների մեծ մասը գնում էր սրճարան՝ վերջին համարը նայելու։ Յուրաքանչյուր մայրաքաղաքում կային խոշոր ազգային թերթեր, ինչպիսիք են London *Times*-ը, London *Post*-ը, Paris *Temps*-ը և այլն։ Դրանք թանկ էին և ուղղված էին ազգային քաղաքական վերնախավին։ Ամեն տասնամյակ մամլիչները դառնում էին ավելի արագ, և 1880-ականներին ավտոմատ տպագրության գյուտը հնարավոր դարձրեց մեծ թերթի տպագրությունը։ Էժան փայտի միջուկը փոխարինեց շատ ավելի թանկ լաթի թղթին։ Մշակութային հիմնական նորամուծությունը նորությունների հավաքագրման պրոֆեսիոնալիզացումն էր, որը վարում էին մասնագետ-լրագրողները։ Լիբերալիզմը հանգեցրեց մամուլի ազատությանը և վերջ դրեց թերթերի հարկերին, ինչպես նաև կառավարության գրաքննության կտրուկ կրճատմանը։ Շահույթով հետաքրքրված ձեռնարկատերերն ավելի ու ավելի էին փոխարինում քաղաքական գործիչներին, ովքեր հետաքրքրված էին կուսակցական դիրքերի ձևավորմամբ, ուստի ավելի մեծ բաժանորդային բազայի կտրուկ տարածում կար։ Գինը ընկավ մինչև մեկ կոպեկ։ Նյու Յորքում "Դեղին լրագրությունը" օգտագործում էր սենսացիոնիզմ, կոմիքսներ (դրանք դեղին էին), մեծ շեշտադրում թիմային սպորտի վրա, քաղաքական մանրամասների և ելույթների լուսաբանման կրճատում, հանցագործության վրա նոր շեշտադրում եւ զգալիորեն ընդլայնված գովազդային բաժին, որտեղ ներկայացված էին հատկապես խոշոր հանրախանութներում։ Կանայք նախկինում անտեսվել էին՝ բայց հիմա նրանց տրվեցին բազմաթիվ խորհուրդներով լի սյունակներ ընտանեկան՝ կենցաղային և նորաձեւության հարցերի վերաբերյալ, և գովազդն ավելի ու ավելի էր տարածվում նրանց համար։

Ռադիո և հեռուստատեսություն
--------------------------

Ռադիոհեռարձակումը սկսվել է 1920-ականներին և իր գագաթնակետին հասել 1930-ական և 1940-ական թվականներին։ Փորձարարական հեռուստատեսությունը ուսումնասիրվում էր մինչեւ 2-րդ համաշխարհային պատերազմը, այն գործարկվեց 1940-ականների վերջին և լայն տարածում գտավ 1950-ական և 1960-ական թվականներին՝ հիմնականում, բայց ոչ ամբողջությամբ փոխարինելով ռադիոն։

Ինտերնետային լրագրություն
-------------------------

Համացանցի արագ աճող ազդեցությունը, հատկապես 2000 թվականից հետո, հանդիսատեսին բերեց "անվճար" նորություններ և գաղտնի գովազդ՝ խաթարելով բազմաթիվ թերթերի վճարովի բաժանորդագրությունը և տեղական գովազդային մոդելը։ Սնանկությունը տիրեց ամբողջ ԱՄՆ-ում և վնաս հասցրեց այնպիսի խոշոր թերթերի, ինչպիսիք են *Rocky Mountain news*-ը (Դենվեր), *Chicago Tribune*-ը և *Los Angeles Times*-ը և այլն։ Չեփմենը և Նաթալը գտնում են, որ առաջարկվող լուծումները, ինչպիսիք են բազմահարթակները, վճարային պատերը, PR-ի գերակշռող նորությունների հավաքումը և անձնակազմի կրճատումը, չեն լուծել մարտահրավերը։ Արդյունքը նրանց պնդմամբ այն է, որ լրագրությունն այսօր բնութագրվում է չորս թեմաներով՝ անհատականացում, գլոբալացում, տեղայնացում և աղքատացում։ Մյուսները նշում են ոչ առևտրային լրագրության աճը՝ որպես ինտերնետի լրացուցիչ արդյունք՝ որի արդյունքում որոշ պայքարող շահույթ հետապնդող լրատվամիջոցներ դառնում են շահույթ չհետապնդող կարգավիճակ՝ գոյատեւելու համար, իսկ այլ շահույթ չհետապնդող սթարթափներ, ինչպիսիք են *ProPublica*-ն, ընդարձակվելով լրացնում են դատարկության որոշ մաս։

Ըստ երկրի կամ տարածաշրջանի
--------------------------

### Կանադա

Կանադական թերթերի պատմության մեջ հինգ կարևոր ժամանակաշրջան կար, որոնք պատասխանատու էին ժամանակակից թերթի վերջնական զարգացման համար։ Սրանք "տեղափոխման ժամանակաշրջանն" են 1750-ից մինչև 1800 թվականը, երբ տպագրությունն ու թերթերը եկան Կանադա՝ որպես պետական նորությունների և հռչակագրերի հրապարակումներ և դրան հաջորդում է "Կուսակցական շրջանը 1800–1850 թվականից", երբ առանձին տպագրիչներ և խմբագիրներ մեծ դեր ունեցան քաղաքականության մեջ։ "Ազգի կառուցման ժամանակաշրջանը 1850–1900 թվականից", երբ կանադացի խմբագիրները սկսեցին կանադական հասարակության մասին ընդհանուր ազգայնական տեսակետ հաստատելու աշխատանքը։ 1900-1980-ականների "Ժամանակակից ժամանակաշրջանը" տեսավ արդյունաբերության պրոֆեսիոնալիզացումը և շղթաների աճը։ "1990-ականներից սկսած "Ընթացիկ պատմությունը" տեսավ, որ արտաքին շահերը տիրեցին շղթաներին, քանի որ նրանք բախվեցին ինտերնետի նոր մրցակցությանը։

### Չինաստան

Լրագրությունը Չինաստանում մինչև 1910 թվականը հիմնականում ծառայում էր միջազգային հանրությանը։ Չինարենի հիմնական ազգային թերթերը հրատարակվել են բողոքական միսիոներական ընկերությունների կողմից՝ գրագետներին հասնելու համար։ Դժվար նորությունը նրանց մասնագիտությունը չէր՝ բայց նրանք պատրաստեցին չինացի լրագրողների առաջին սերնդին նորությունների հավաքագրման՝ խմբագրականների և գովազդի արեւմտյան չափանիշներով։ Բարեփոխումների և հեղափոխության պահանջներն անհնար էին Չինաստանի ներսում հիմնված թերթերի համար։ Փոխարենը նման պահանջներ են հայտնվել Ճապոնիայում հիմնված վիճաբանության թերթերում, օրինակ՝ Լիանգ Քիչաոյի խմբագրած փաստաթղթերում(1873–1929):

1911-ին հին կայսերական ռեժիմի տապալումը հանգեցրեց չինական ազգայնականության աճին, գրաքննության դադարեցմանը և մասնագիտական, համազգային լրագրության պահանջին։ Բոլոր խոշոր քաղաքները ջանքեր գործադրեցին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվել Առաջին համաշխարհային պատերազմում Չինաստանի դերին,1919 թվականի Փարիզի խաղաղության հիասթափեցնող համաժողովին և Չինաստանի շահերի դեմ Ճապոնիայի ագրեսիվ պահանջներին ու գործողություններին։ Լրագրողները ստեղծեցին մասնագիտական կազմակերպություններ և ձգտում էին առանձնացնել լուրերը մեկնաբանություններից։ 1921-ին Հոնոլուլուում կայացած Համաշխարհային մամուլի ասուլիսի ժամանակ չինացի պատվիրակները զարգացող աշխարհի ամենաարեւմտյան և ինքնագիտակցաբար պրոֆեսիոնալ լրագրողներից էին։ 1920-ականների վերջին, սակայն, շատ ավելի մեծ շեշտադրում կար գովազդի և շրջանառության ընդլայնման վրա, և շատ ավելի քիչ հետաքրքրություն քարոզչական լրագրության նկատմամբ, որը ոգեշնչել էր հեղափոխականներին։

### Դանիա

Դանիական լրատվական լրատվամիջոցներն առաջին անգամ հայտնվեցին 1540-ականներին, երբ այդ լուրերի մասին հաղորդում էին ձեռագիր թռուցիկները։ 1666 թվականին Անդերս Բորդինգը՝ դանիական լրագրության հայրը, սկսեց պետական թերթից։ Թերթ դուրս բերելու թագավորական արտոնությունը տրվել է Յոահիմ Վիլանդտին 1720 թվականին։ Համալսարանի պաշտոնյաները վարում էին գրաքննությունը, սակայն 1770 թվականին Դանիան դարձավ աշխարհի առաջին ազգերից մեկը, որն ապահովեց մամուլի ազատությունը, և այն ավարտվեց 1799 թվականին։ Մամուլը, 1795–1814 թվականին առաջնորդելով մտավորականների և պետական ծառայողների՝ կոչ արեց ավելի արդար և ժամանակակից հասարակության և խոսեց ճնշված վարձակալ ֆերմերների համար ընդդեմ իշխանության հին արիստոկրատիայի։

1834 թվականին լույս տեսավ առաջին լիբերալ թերթը, որը շատ ավելի մեծ շեշտադրում էր տալիս իրական լրատվական բովանդակությանը, այլ ոչ թե կարծիքներին։ Թերթերը պաշտպանում էին Դանիայում 1848 թվականի հեղափոխությունը։ 1849 թվականի նոր սահմանադրությունը ազատագրեց դանիական մամուլը։ Թերթերը ծաղկում ապրեցին 19-րդ դարի երկրորդ կեսին, որոնք սովորաբար կապված էին այս կամ այն քաղաքական կուսակցության կամ արհմիության հետ։ Արդիականացումը՝ բերելով նոր առանձնահատկություններ և մեխանիկական տեխնիկա, հայտնվեց 1900 թվականից հետո։ Ընդհանուր տպաքանակը 1901 թվականին կազմում էր օրական 500 000 տպաքանակ՝ ավելի քան կրկնապատկվելով մինչև 1,2 միլիոն 1925 թվականին։ Գերմանական օկուպացիան բերեց ոչ պաշտոնական գրաքննությոան։ Թերթերի որոշ շենքեր պարզապես պայթեցվեցին նացիստների կողմից։ Պատերազմի ընթացքում ընդհատակյա ընկերությունը թողարկել է 550 փոքր թերթեր՝ գաղտնի տպագրված թերթիկներ, որոնք խրախուսում էին դիվերսիա և դիմադրություն։

Մուհամեդին ծաղրող տասնյակ խմբագրական ծաղրանկարների հայտնվելը մուսուլմանների վրդովմունքն ու բռնի սպառնալիքներն առաջացրեց ամբողջ աշխարհում։ Իսլամադավան համայնքի որոշ անդամներ որոշեցին, որ Կոպենհագենի *Jyllands-Posten* թերթի ծաղրանկարները՝ տպագրված 2005թ սեպտեմբերին, ներկայացնում էին իսլամի նկատմամբ արևմտյան թշնամանքի ևս մեկ դեպք և այնքան սրբապիղծ էին, որ հանցագործներն արժանի էին խիստ պատժի։

Դանիական մամուլի պատմագրությունը հարուստ է գիտական ուսումնասիրություններով։ Պատմաբանները պատկերացումներ են ւնեցել Դանիայի քաղաքական՝ սոցիալական և մշակութային պատմության մեջ՝ պարզելով, որ առանձին թերթերը վավեր վերլուծական սուբյեկտներ են, որոնք կարող են ուսումնասիրվել աղբյուրի, բովանդակության, լսարանի, լրատվամիջոցների և ազդեցության տեսանկյունից։

### Ֆրանսիա

#### 1632 - 1815 թվականներ

Ֆրանսիայում առաջին թերթը՝ Gazette de France-ը, հիմնադրվել է 1632 թվականին թագավորի բժիշկ Թեոֆրաստ Ռենոդոյի (1586–1653) կողմից՝ Լյուդովիկոս XIII-ի հովանավորությամբI։ Բոլոր թերթերը ենթակա էին նախահրատարակչական գրաքննության և ծառայում էին որպես միապետության քարոզչության գործիքներ։

Հին ռեժիմի օրոք ամենահայտնի ամսագրերն էին Mercure de France-ը, Journal des sçavans-ը, որը հիմնադրվել է 1665 թվականին գիտնականների համար և Gazette de France-ը, որը հիմնադրվել է 1631 թվականին։ Ժան Լորեն Ֆրանսիայի առաջին լրագրողներից էր։ Նա 1650-ից մինչև 1665 թվականը տարածեց երաժշտության, պարի և փարիզյան հասարակության շաբաթական նորությունները չափածո, ինչպես նաև անվանեց թերթիկ բուրլեսկը, որը հավաքված էր La Muse Historique-ի երեք հատորներում (1650, 1660, 1665)։ Ֆրանսիական մամուլը մեկ սերունդ հետ մնաց բրիտանացիներից, քանի որ նրանք բավարարում էին արիստոկրատիայի կարիքները, մինչդեռ բրիտանացի նոր գործընկերները ուղղված էին դեպի միջին և բանվոր դասակարգըs։

Պարբերականները գրաքննության են ենթարկվել Փարիզի կենտրոնական կառավարության կողմից։ Նրանք քաղաքականապես լիովին հանգիստ չէին, հաճախ նրանք քննադատում էին եկեղեցու չարաշահումները և բյուրոկրատական անընդունակությունը։ Նրանք աջակցում էին միապետությանը և առավելագույնը փոքր դեր խաղացին հեղափոխությունը խթանելու գործում։ Հեղափոխության ժամանակ նոր պարբերականները կենտրոնական դեր խաղացին որպես տարբեր խմբակցությունների քարոզչական օրգաններ։ Ժան-Պոլ Մարատը (1743–1793) ամենահայտնի խմբագիրն էր։ Նրա L'Ami du peuple-ը եռանդորեն պաշտպանում էր ցածր խավերի իրավունքները Մարատի կողմից չնդունված ժողովրդի թշնամիների դեմ։ Այն փակվեց, երբ նրան սպանեցին։ 1800 թվականից հետո Նապոլեոնը կրկին խիստ գրաքննություն է սահմանեց։

*La Gazette,* 26 դեկտեմբեր 1786 թվական

#### 1815 - 1914 թվականներ

Ամսագրերը ծաղկում ապրեցին Նապոլեոնի հեռանալուց հետո՝ 1815 թվականին։ Մեծ մասը հիմնված էր Փարիզում և ուներ առավել ընդգծված գրականություն, պոեզիա և պատմվածքներ։ Նրանք ծառայում էին կրոնական, մշակութային և քաղաքական համայնքներին։ Քաղաքական ճգնաժամի ժամանակ նրանք արտահայտում և օգնում էին ձևավորել իրենց ընթերցողների տեսակետները և դրանով իսկ հիմնական տարրերն էին փոփոխվող քաղաքական մշակույթի մեջ։ 1830 թվականին Փարիզում կար ութ կաթոլիկ պարբերական։ Ոչ մեկը պաշտոնապես չէր պատկանում կամ հովանավորվում Եկեղեցու կողմից, և նրանք արտացոլում էին կրթված կաթոլիկների մի շարք կարծիքներ ընթացիկ խնդիրների վերաբերյալ, ինչպիսին է 1830 թվականի հուլիսյան հեղափոխությունը, որը տապալեց Բուրբոնների միապետությունը։ Մի քանիսը Բուրբոնների թագավորների ուժեղ կողմնակիցներն էին, բայց ութն էլ, ի վերջո, կոչ արեցին աջակցել նոր կառավարությանը՝ իրենց կոչերը դնելով քաղաքացիական կարգի պահպանման մեջ։ Նրանք հաճախ քննարկում էին եկեղեցու և պետության հարաբերությունները։ Ընդհանրապես, նրանք քահանաներին հորդորում էին կենտրոնանալ հոգևոր հարցերի վրա և չզբաղվել քաղաքականությամբ։ Պատմաբան Մ. Պատրիսիա Դոգերթին ասում է, որ այս գործընթացը հեռավորություն է ստեղծել Եկեղեցու և նոր միապետի միջև և հնարավորություն է տվել կաթոլիկներին զարգացնել եկեղեցի-պետություն հարաբերությունների և քաղաքական իշխանության աղբյուրի նոր մոտեցում։

#### 20-րդ դար

Մամուլը թույլ էր զարգացած պատերազմի ժամանակ թերթի տպագրության և երիտասարդ լրագրողների պակասի պատճառով, ինչպես նաև գրաքննության առատության պատճառով, որը նախատեսված էր ներքին ճակատի բարոյականությունը պահպանելու համար՝ նվազագույնի հասցնելով պատերազմի վատ լուրերը։ Պատերազմից հետո փարիզյան թերթերը հիմնականում լճացած էին։ Տպաքանակը օրական հասնում էր 6 միլիոնի՝ 1910 թվականի 5 միլիոնից։ Հետպատերազմյան հաջողության հիմնական պատմությունը Փարիզ Սուարն էր, որը չուներ որևէ քաղաքական օրակարգ և նվիրված էր շրջանառությանը օգնելու համար սենսացիոն զեկույցների և հեղինակություն ստեղծելու համար լուրջ հոդվածների տրամադրմանը։ 1939 թվականին դրա տպաքանակը կազմում էր ավելի քան 1,7 միլիոն, ինչը կրկնակի գերազանցում էր իր դրան մրցակից Le Petit Parisien տաբլոիդին։ Բացի իր ամենօրյա թերթից, Paris Soir-ը հովանավորում էր շատ հաջողակ կանանց Marie-Claire ամսագիրը։ Իսկ մեկ այլ Match ամսագիր ստեղծվել է արդեն ամերիկյան Life ամսագրի ֆոտոլրագրության օրինակով։

Ջոն Գյունթերը գրել է 1940 թվականին, որ Փարիզի ավելի քան 100 օրաթերթերից երկուսը (L'Humanité-ի և Action Française-ի հրատարակությունը) ազնիվ էին։ «Մյուսների մեծ մասը, վերևից ներքև, վաճառքի նորությունների սյունակներ ունեն»։ Նա հայտնել է՝ որ Bec et Ongles- ը միաժամանակ սուբսիդավորվում է Ֆրանսիայի կառավարության, Գերմանիայի կառավարության և Ալեքսանդր Ստավիսկիի կողմից, և որ Իտալիան իբրև 65 միլիոն ֆրանկ է վճարել ֆրանսիական թերթերին 1935 թվականին։ Ֆրանսիան 1930-ականներին ժողովրդավարական հասարակություն էր, բայց ժողովուրդը անտեղյակ էր արտաքին քաղաքականության կարևորագույն հարցերից։ Կառավարությունը խստորեն վերահսկում էր բոլոր լրատվամիջոցները՝ քարոզչություն տարածելու համար, աջակցելու Իտալիային և հատկապես նացիստական Գերմանիայի ագրեսիաներն հանդարտեցնելու քաղաքականությանը։ Գործում էր 253 օրաթերթ, բոլորն էլ առանձին։ Փարիզում հիմնված հինգ հիմնական ազգային թերթերը բոլորն էլ գտնվում էին հատուկ շահերի, հատկապես աջակողմյան քաղաքական և բիզնես շահերի վերահսկողության տակ, որոնք աջակցում էին հանդարտեցմանը։ Նրանք բոլորը խստեցված էին, մեծ գաղտնի սուբսիդիաներ էին վերցնում տարբեր հատուկ շահերի քաղաքականությունը խթանելու համար։ Շատ առաջատար լրագրողներ գաղտնի էին պահվում կառավարության աշխատավարձերի ցուցակում։ Տարածաշրջանային և տեղական թերթերը մեծապես կախված էին պետական գովազդից և հրապարակում էին նորություններ և խմբագրականներ՝ Փարիզին համապատասխան։ Միջազգային նորությունների մեծ մասը տարածվել է Havas գործակալության միջոցով, որը հիմնականում վերահսկվում էր կառավարության կողմից։

### Գերմանիա

Գերմանական լրագրության պատմությունը սկսվում է 16-րդ դարից։ Գերմանիան հայտնագործեց տպագրությունը և թողարկեց իր առաջին թերթերը 16-րդ դարում։ Այնուամենայնիվ, Գերմանիան բաժանված էր այնքան մրցակցող պետությունների, որ մինչև 1871 թվականի միավորումը ոչ մի թերթ գերիշխող դեր չէր խաղում։

### Հնդկաստան

Հնդկաստանում առաջին թերթը լույս է տեսել 1780 թվականին Ջեյմս Օգուստուս Հիկիի խմբագրությամբ՝ *Bengal Gazette* անունով։ 1826 թվականի մայիսի 30-ին *Udant Martand-ը* (Ծագող արևը), առաջին հինդիալեզու թերթը, որը լույս է տեսել Հնդկաստանում, մեկնարկել է Կալկաթայից (այժմ՝ Կալկաթա), որը հրատարակվում է ամեն երեքշաբթի Ջուգալ Կիշորե Շուկլայի կքղմից։ Մաուլավի Մուհամմադ Բաքիրը 1836 թվականին հիմնադրեց առաջին ուրդու լեզվով թերթը՝ Դելի ուրդու Ախբարը. 1840-ականներին Հնդկաստանի մամուլը փոքր տպաքանակով ամենօրյա կամ շաբաթական թերթերի խայտաբղետ հավաքածու էր, որը տպագրվում էր փխրուն մամլիչների վրա։ Քչերն էին դուրս գալիս իրենց փոքր համայնքներից և հազվադեպ էին փորձում միավորել Հնդկաստանի բազմաթիվ կաստաները, ցեղերը և տարածաշրջանային ենթամշակույթները։ Անգլո-հնդկական թերթերը խթանում էին զուտ բրիտանական շահերը։ Անգլիացի Ռոբերտ Նայթը (1825–1890) հիմնեց երկու կարևոր անգլալեզու թերթեր, որոնք հասան լայն հնդկական լսարանին՝ *The Times of India*-ին և *The Stateman*-ի։ Նրանք Հնդկաստանում քարոզում էին ազգայնականություն՝ քանի որ Նայթը ժողովրդին ծանոթացնում էր մամուլի իշխանության հետ և ծանոթացնում քաղաքական խնդիրներին և քաղաքական գործընթացին։

### Իտալիա

#### Վաղ զարգացումներ

Մինչև 17-րդ դարի կեսերին առաջին կանոնավոր տպագրված թերթերի զարգացումը, մոտավորապես 1500-1700 թվականներին, ձեռագիր տեղեկագրերը, որոնք հայտնի էին տարբեր անուններով, ինչպիսիք են *ավվիսի, ռեպորտաժ, գազետ, ռագգուագլի,* ամենաարագ և ամենաարդյունավետ միջոցներն էին, և դրանցով Իտալիայում կարող էին շրջանառվել ռազմական և քաղաքական լուրեր։

Օգտագործված քաղաքական, ռազմական և տնտեսական նորությունները արագ փոխանցելու համար, ձեռագիր ավվիսին տարածվեց Իտալիայով, որը առաջացել էր յուրաքանչյուր դատարանի ցանկությամբ՝ իմանալու հակառակորդ և նույնիսկ դաշնակից դատարանների գործունեությունը։ Ժամանակի ընթացքում այս տեղեկատվությունը, որը տրամադրվել էր անվճար, ի վերջո վաճառվեց մասնագետների կողմից և տարածվեց սուրհանդակների կողմից՝ նման ապրանքի մեծ պահանջարկը բավարարելու համար։ 16-րդ դարի կեսերից իտալական տեղեկագրեր գրողները, որոնք կոչվում էին menanti, reportisti կամ gazzettieri, հիմնեցին լրատվական ծառայություններ, որոնց օրինաչափությունը կարող էր թելադրված լինել իրենց տարածաշրջանի փոստային ծառայությունների ցանցի կողմից։

*Ավվիսիները* գտան իրենց ծագումը և գագաթնակետին հասան վաղ ժամանակակից Հռոմում և Վենետիկում։ Դժվար չէ հասկանալ, թե ինչու պետք է կենտրոնական դեր խաղային հատկապես այս երկու քաղաքները «լրատվական ծառայության զարգացման գործում»։ Վիտորիո Սիրիի խոսքերը, բացատրելով այն վայրը, որտեղ նա աշխատելու է, որպես ժամանակակից պատմաբան ընտրելու իր պատճառները, տալիս են մեկ բացատրություն։ Նա ասում է, որ իրեն պետք էր նման քաղաք, որը Պլուտարքոսը փնտրում էր պատմաբանի համար, այսինքն՝ այնտեղ կար մեծ ու հզոր դատարան՝ լի դեսպաններով և նախարարներով», որտեղ ավելի շատ, քան աշխարհի ցանկացած այլ քաղաքում կարելի էր տեսնել բազմաթիվ անձնավորություններ և զինվորներ, ովքեր դեսպաններ են եղել Եվրոպայի բոլոր դատարաններում և որտեղ քաղաքացիական հարցերը տնօրինում էին ազնվականները, ազնվականները, այնտեղ, որտեղ մարդիկ ունեին կատարելագործված դատական ունակություններ և գիտակ էին իշխանների գործերում : Սիրին նկատի ուներ Վենետիկը, բայց Հռոմը՝ կաթոլիկ եկեղեցու մայրաքաղաքը, ոչնչով չէր տարբերվում դրանից։ Իրոք, ընդամենը մի քանի տարի առաջ Մայոլինո Բիսաչիոնին՝ այդ ժամանակաշրջանի բազմաթիվ արկածախնդիր պատմաբան-գազետներից մեկը, հայտարարել էր Հռոմը, ինչպես գիտեք, այն վայրն է, որտեղ գտնվում են աշխարհի բոլոր նորությունները։

Ավվիսիի բովանդակությունն ու բնավորությունը տարբերվում էին երկու քաղաքների միջև։ Հռոմեական ավվիսին պարունակում էր եկեղեցական, քաղաքական և հանցավոր ինտրիգներ՝ օգտվելով հակառակորդ խմբակցություններից, որոնք ցանկանում էին բացահայտել պետական գաղտնիքները կամ պաշտոնական բամբասանքները՝ ի շահ իրենց։ Դրանք այնուհետև կարդացին եկեղեցու և պետական պաշտոնյաները, ինչպես նաև ազնվականները։ Հասարակական գործերի վերաբերյալ կուսակցական (և երբեմն սկանդալային) մեկնաբանություններն այնպիսին էին, որ դրանք գրաքննության ենթարկվեցին Հռոմի պապի կողմից, և մի քանի պատճենահանողներ բանտարկվեցին կամ մահապատժի ենթարկվեցին։ Հայտնի հռոմեացի իրավաբան Պրոսպերո Ֆարինաչին պնդում էր, որ տեղեկագրեր գրողների կողմից պետական գաղտնիքների բացահայտումը հանցագործություն էր, որը պետք է պատժվեր ոչ պակաս լուրջ, քան հանցավոր laesae maiestatis-ը։ Վենետիկյան ավվիսիներն ավելի պահպանողական էին նման իրադարձությունների լուսաբանման մեջ և ավելի շատ զբաղված էին առևտրային հարցերով։

Ավվիսոն Հռոմից Թվագրված է 1700 թվականի դեկտեմբերի 4-ին
#### 17-րդ դար

Վիտորիո Սիրիի *Il Mercurio (1652)*երրորդ հատորի տիտղոսաթերթը, փորագրված Ստեֆանտ դելլա Բելլայի կողմիցՏպագիր *ավվիսին* Իտալիայում չի հայտնվել մինչև տասնյոթերորդ դարի առաջին կեսը։ Դրա հնարավոր պատճառներն էին ձեռագիր ձևով գրաքննությունից ավելի հեշտ խուսափելը, տպագրական տեխնոլոգիան օգտագործելու պատճենահանողների դժկամությունը (որը նրանք համարում էին սպառնալիք իրենց աշխատանքի անվտանգության համար) և հաճախորդները, ովքեր ցանկանում էին ընդունել ձեռագիր տեղեկատվության կողմից առաջարկվող կարգավիճակը, ի տարբերություն "գռեհիկ" տպագրությանը։

1630-ականների վերջին ձեռագրերի լրատվական թերթիկները նվազեցրեցին իրենց նշանակությունը՝ սահմանափակ տպաքանակի և բարձր ծախսերի պատճառով։ Գիտնականները ենթադրում են՝ որ Իտալիայում տպագրված առաջին թերթը խմբագրվել է Ֆլորենցիայում 1636 թվականին Ամադոր Մասսիի և Լորենցո Լանդիի կողմից՝ սակայն ոչ մի համար չի հայտնաբերվել, որ հաստատում է ենթադրությունը։ Հետևաբար *Genova* թերթը՝ որը տպագրվել է 1639 թվականին համարվում է Իտալիայի ամենահին տպագիր թերթը : Տասնյոթերորդ դարի կեսերին անկանոն տպագրված լրատվական թերթիկները սովորական էին դարձել Իտալիայի շատ քաղաքներում։ The Gazzetta di Mantova՝ աշխարհի ամենահին թերթը, որը դեռ գոյություն ունի և հրատարակվում է նույն անունով, հիմնադրվել է 1664 թվականի հունիսին։

1668 թվականին լույս է տեսել առաջին իտալական գիտական ամսագիրը՝ Giornale de' Letterati-ն, հետևելով *Journal des sçavans*-ին և *Philosophical Transactions*-ին ոճին։ Giornale de' Letterati-ն քիչ քաղաքական նշանակություն ուներ, բայց կարևոր դեր խաղաց Իտալիայից դուրս կատարված հետազոտությունների և մշակութային աշխատանքի արդյունքների տարածման և իտալական մշակույթի մասին նորություններ ամբողջ Եվրոպայում տարածելու գործում։

### Լատինական Ամերիկա և Կարիբյան ավազան

Բրիտանական ազդեցությունը տարածվեց ամբողջ աշխարհում՝ իր գաղութների և խոշոր քաղաքների առևտրականների հետ ոչ պաշտոնական գործարար հարաբերությունների միջոցով։ Նրանց անհրաժեշտ էր արդի շուկայական և քաղաքական տեղեկատվություն։ Diário de Pernambuco-ն հիմնադրվել է Բրազիլիայի Ռեսիֆե քաղաքում 1825 թվականին։ *El Mercurio*-ն հիմնադրվել է Վալպարաիսոյում, Չիլի, 1827 թվականին։ Պերուի ամենաազդեցիկ թերթը՝ *El Comercio*, առաջին անգամ լույս է տեսել 1839 թվականին։ *Jornal do Commercio*-ն հիմնադրվել է Բրազիլիայի Ռիո դե Ժանեյրո քաղաքում 1827 թվականին։ Շատ ավելի ուշ Արգենտինան հիմնադրեց իր թերթերը Բուենոս Այրեսում*՝ La Prensa* 1869 և *La Nacion* 1870 թվականին։

Ջամայկայում կային մի շարք թերթեր, որոնք ներկայացնում էին ստրուկներ ունեցող սպիտակ տնկարարների տեսակետները։ Այս թերթերը ներառում էին այնպիսի վերնագրեր, ինչպիսիք են *Royal Gazette, The Diary* and *Kingston Daily Advertiser, Cornwall Chronicle, Cornwall Gazette* և *Jamaica Courant*: 1826 թվականին երկու ազատ գունազարդված մարդիկ՝ Էդվարդ Ջորդանը և Ռոբերտ Օսբորնը հիմնեցին *The Watchman*-ը, որը բացահայտորեն քարոզում էր ազատ գույների իրավունքների համար և դարձավ Ջամայկայի առաջին հակաստրկատիրական թերթը։ 1830 թվականին ստրկատիրական հիերարխիայի քննադատությունը չափազանց շատ էր, և Ջամայկայի գաղութային իշխանությունները ձերբակալեցին խմբագիր Ջորդանին և մեղադրեցին նրան կառուցողական դավաճանության մեջ։ Այնուամենայնիվ՝ Ջորդանը ի վերջո արդարացվեց՝ և նա ի վերջո դարձավ Քինգսթոնի քաղաքապետ հետէմանսիպացիոն Ջամայկայում։

1830-ական թվականներին ստրկության վերացման մասին Gleaner ընկերությունը հիմնադրվել է երկու Ջամայկացի հրեա եղբայրների Ջոշուա և Յակոբ Դե Կորդովաների կողմից՝ սկսնակ գործարարներ, ովքեր ներկայացնում էին սպիտակամորթ Ջամայկացիների նոր դասը, որոնք ստանձնում էին հետէմանսիպացիոն Ջամայկան։ Մինչ Gleaner-ը ներկայացնում էր նոր կառույցը հաջորդ դարի համար, կար աճող սևամորթ, ազգայնական շարժում, որը պայքարում էր քսաներորդ դարասկզբին քաղաքական ներկայացվածության և իրավունքների բարձրացման համար։ Այդ նպատակով Օսմոնդ Թեոդոր Ֆերկլոֆը հիմնադրել է Public Opinion-ը 1937 թվականին։ OT Fairclough-ին աջակցում էին արմատական լրագրողներ Ֆրենկ Հիլը և HP-ն։ Ջեյքոբսը և այս նոր թերթի առաջին հրատարակությունը փորձեցին խթանել հասարակական կարծիքը նոր ազգայնականության շուրջ։ Խստորեն համահունչ Ժողովրդական ազգային կուսակցության (PNP), Հասարակական կարծիք-ի լրագրողների թվում է առաջադեմ գործիչներ՝ ինչպիսիք են Ռոջեր Մեյսը։ Ունա Մարսոնը, Էմի Բեյլին, Լուի Մարիոթը, Փիթեր Աբրահամսը, ապագա վարչապետ Մայքլ Մենլին և այլոք։

Մինչ Public Opinion-ը քարոզում էր ինքնակառավարման համար, Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Ուինսթոն Չերչիլը տեղեկացրեց, որ մտադիր չէ նախագահել «Բրիտանական կայսրության լուծարման ժամանակ», և հետեւաբար PNP-ում Ջամայկացի ազգայնականները հիասթափված էին թուլացած սահմանադրությունից, որը հանձնվել է Ջամայկային 1944 թվականին։ Մեյսը հոդված է գրել ասելով, որ «Այժմ մենք գիտենք, թե ինչու նախկինում չի հրապարակվել նոր սահմանադրության նախագիծը», քանի որ Չերչիլի ենթակաները «ամբողջ Բրիտանական կայսրությունում էին, որոնք իրականացնում էին վարչապետի հայտարարության մեջ ենթադրվող իրական կայսերական քաղաքականությունը»։ Բրիտանական գաղութային ոստիկանությունը ներխուժել է Հանրային կարծիքի գրասենյակներ, առգրավել է Mais- ի ձեռագիրը, ձերբակալել է հենց Մեյսին և դատապարտել նրան խռովարար զրպարտության համար՝ բանտարկելով նրան վեց ամսով։

### Լեհաստան

Լեհական լրագրության պատմությունը թվագրվում է 15-րդ դարով։ Առաջին լեհական թերթը եղել է *Merkuriusz Polski Ordynaryjny*-ը, որը հրատարակվել է 1661 թվականին։

### Ռուսաստան

Ռուսական լրագրության պատմությունն ընդգրկում է 18-րդ դարից սկսած թերթերի, ամսագրերի և էլեկտրոնային լրատվամիջոցների համար գրելը։ Հիմնական թեմաներն են գրագիտության ցածր մակարդակը, գրաքննությունը և կառավարության վերահսկողությունը, ինչպես նաև ԶԼՄ-ներում քաղաքականության և քաղաքական քարոզչության շեշտադրումը։

### Միացյալ Թագավորություն

**16-րդ դար**

Տասնվեցերորդ դարի վերջում գազետա բառը սկսեց տարածվել Իտալիայից Անգլիա։ Ջոն Ֆլորիոյի կողմից այս տերմինին տրված սահմանումը իր իտալերեն-անգլերեն բառարանում 1598 թվականի *A Worlde of Wordes*-ը նշանակալի դարձավ։ Հոգնակի ձևի gazzette-ի իտալերեն մուտքի տակ կա ճշգրիտ սահմանում։ «ամենօրյա նորություն կամ բանականություն գրված իտալիայից, մասնավորապես Հռոմից և Վենետիկից, հեքիաթներ, որոնք հաղորդում են լրատվականները»։ Florio-ն գրանցում է ևս երկու կապակցված տերմին։ *gazzettare* բայը, որը նշանակում է « գրել կամ հաղորդել ամենօրյա երևույթները մեկը մյուսին, պատմել հեքիաթներ » և gazzettiere մասնագիտությունը, որը սահմանվում է որպես «մտավորական կամ ինչպիսիք են ամենօրյա երևույթները»։ Տասնվեցերորդ դարի վերջերին իտալական gazzetta տերմինը հայտնի դարձավ։ Ֆրենսիս Բեկոնն իր նամակագրության մեջ օգտագործում է իտալական gazzetta տերմինը, այլ ոչ թե համապատասխան անգլերեն տերմինը կամ gazette: Միևնույն ժամանակ ռեպորտաժ տերմինը, որը լայնորեն օգտագործվում էր Վենետիկում նույն իմաստով, տեղափոխվեց Անգլիա՝ որպես զեկույց բառ։ Հետեւաբար ռեպորտաժը (լրագրողը) դարձավ տեղեկագրերի կամ տեղեկագրերի կազմողի հոմանիշը։

#### 17-րդ դար

*The London Gazette-ը,* թվագրված 14-17 մայիսի 1705 թվականին, մանրամասնում է Ջոն Լիքի վերադարձը Ջիբրալթարից Կբրիտա Փոյնթի ճակատամարտից հետո

1665 թվականի նոյեմբերի 7-ին The *London Gazette*-ը (սկզբում կոչվում էր *The Oxford Gazette*) սկսեց հրատարակվե լ։ Այն լույս է տեսել շաբաթը երկու անգամ։

Անգլիական այլ թերթեր սկսեցին հրատարակվել շաբաթը երեք անգամ, իսկ ավելի ուշ հայտնվեցին առաջին ամենօրյա թերթերը։ Հրապարակումը վերահսկվում էր 1662 թվականի Լիցենզավորման օրենքի համաձայն, սակայն ակտի բացթողումները 1679-ից 1685 թվականներին և 1695 թվականից սկսած խրախուսում էին մի շարք նոր վերնագրեր։

*Mercurius Caledonius*-ը, որը հիմնադրվել է Էդինբուրգում 1660 թվականին, Շոտլանդիայի առաջին, բայց կարճատեւ թերթն էր։

Վաղ բրիտանական թերթերը սովորաբար ներառում էին կարճ հոդվածներ, անցողիկ թեմաներ, որոշ նկարազարդումներ և սպասարկման հոդվածներ (դասակարգվածներ)։ Դրանք հաճախ գրվել են բազմաթիվ հեղինակների կողմից, թեև հեղինակների ինքնությունը հաճախ մթագնում էր։ Դրանք սկսեցին պարունակել որոշ գովազդներ և դրանք դեռ բաժիններ չէին ներառում։

**20-րդ դար**

1900 թվականին Բրիտանիայում հանրաճանաչ լրագրությունը, որն ուղղված էր հնարավոր ամենամեծ լսարանին, ներառյալ բանվոր դասակարգին, ապացուցել էր իր հաջողությունը և իր շահույթը ստանում էր գովազդի միջոցով։ Ալֆրեդ Հարմսվորթը (1865-1922) ձևավորեց ժամանակակից մամուլը։ Նրա ներդրած կամ կիրառած զարգացումները մնում են կենտրոնական՝ լայն բովանդակություն, գովազդային եկամուտների շահագործում գների սուբսիդավորման համար, ագրեսիվ մարքեթինգ, ենթակա տարածաշրջանային շուկաներ, անկախություն կուսակցական վերահսկողությունից։ Նրա Daily Mail-ը մինչև իր մահը պահպանում էր ամենօրյա շրջանառության համաշխարհային ռեկորդը։ Վարչապետ Լորդ Սոլսբերին հեգնեց, որ այն «գրվել է գրասենյակի տղաների կողմից գրասենյակային տղաների համար».

Սոցիալիստական և բանվորական թերթերը նույնպես շատացան, և 1912 թվականին «*Դեյլի Հերալդը*» թողարկվեց որպես արհմիությունների և բանվորական շարժման առաջին օրաթերթը։

Թերթերն իրենց կարևորության գագաթնակետին հասան Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, մասամբ այն պատճառով, որ պատերազմի ժամանակ խնդիրներն այնքան հրատապ էին և լուրերի արժանի, մինչդեռ խորհրդարանի անդամները սահմանափակված էին համակուսակցական կոալիցիոն կառավարության կողմից կառավարության վրա հարձակվելուց։

1914 թվականին Նորթքլիֆը վերահսկում էր Բրիտանիայում առավոտյան թերթերի տպաքանակի 40 տոկոսը, երեկոյան 45 տոկոսը կիրակնօրյա տպաքանակի 15 տոկոսը։ Նա անհամբերությամբ փորձեց այն վերածել քաղաքական իշխանության, հատկապես 1915 թվականի Shell ճգնաժամի ժամանակ կառավարության վրա հարձակվելու ժամանակ։ Լորդ Բիվերբրուկն ասաց, որ ինքը «ամենամեծ գործիչն է, ով երբեւէ քայլել է Ֆլիթ Սթրիթով»։ Թեյլորը, սակայն, ասում է, որ «Նորթքլիֆը կարող էր ոչնչացնել, երբ նա ճիշտ օգտագործեր լուրերը։ Նա չկարողացավ մտնել թափուր տեղ։ Ազդեցության փոխարեն ձգտում էր իշխանության, և արդյունքում երկուսն էլ զրկվեցին դրանից»։

Այլ հզոր խմբագիրների թվում էին Ք. Պ. Սքոթը *Manchester Guardian*- ից՝ Ջեյմս Լուի Գարվինը The Observer- ից և Հենրի Ուիլյամ Մասինգհեմը բարձր ազդեցիկ շաբաթաթերթ *The Nation*- ից։

**Միացյալ Նահանգներ**

Լրագրությունը Միացյալ Նահանգներում սկսվեց որպես "համեստ" գործ և դարձավ քաղաքական ուժ ամերիկյան անկախության համար արշավում։ Անկախությունից հետո ԱՄՆ-ում առաջին փոփոխությունն էր։ Սահմանադրությունը երաշխավորում էր մամուլի ազատությունը և խոսքի ազատությունը։ Ամերիկյան մամուլը արագորեն աճեց ամերիկյան հեղափոխությունից հետո։ Մամուլը դարձավ երկրի քաղաքական կուսակցությունների, բայց նաև կազմակերպված կրոնական հաստատությունների աջակցության հիմնական տարրը։

Լրագրող Մարգարիտ Մարտինը *St. Louis Post-Dispatch*-ը պատրաստել է այս ուրվագիծը, որտեղ նա հարցազրույց է վերցրել մեթոդիստ նախարարից 1908 թվականին ամուսնության վերաբերյալ իր տեսակետների մասին։

19-րդ դարում թերթերը սկսեցին ընդլայնվել և հայտնվել Արևելյան Միացյալ Նահանգների քաղաքներից դուրս։ 1830-ականներից սկսած կոպեկային մամուլը սկսեց մեծ դեր խաղալ ամերիկյան լրագրության մեջ։ Տեխնոլոգիական առաջընթացը, ինչպիսիք են հեռագիրը և ավելի արագ տպագրական մեքենաները 1840-ականներին, օգնեցին ընդլայնել ազգի մամուլը, քանի որ այն արագ տնտեսական եւ ժողովրդագրական աճ ապրեց.

Մինչև 1900 թվականը խոշոր թերթերը դարձել էին շահերի պաշտպանության և սենսացիոնիզմի շահութաբեր ուժեր, ինչպես նաև լուրջ և օբյեկտիվ լուրեր հավաքելը։ 20-րդ դարի սկզբին, հեռուստատեսությունից առաջ, միջին ամերիկացին օրական մի քանի թերթ էր կարդում։ Սկսած 1920-ականներից, տեխնոլոգիայի փոփոխությունները կրկին փոխեցին ամերիկյան լրագրության բնույթը, քանի որ ռադիոն, իսկ ավելի ուշ՝ հեռուստատեսությունը, սկսեցին ավելի ու ավելի կարևոր դերեր խաղալ։

20-րդ դարի վերջին ամերիկյան լրագրության մեծ մասը միավորվեց խոշոր մեդիա կոնգլոմերատների մեջ (հիմնականում պատկանում էին մեդիա մագնատներին, ինչպիսիք են Թեդ Թերները և Ռուպերտ Մերդոքը։ 21-րդ դարում թվային լրագրության գալուստով թերթերը բախվեցին բիզնես ճգնաժամի, քանի որ ընթերցողները նորությունների համար դիմեցին ինտերնետին, իսկ գովազդատուները հետևեցին դրանց։

Պատմագրություն
--------------

Լրագրության պատմաբան Դեյվիդ Նորդը պնդում է, որ 1960-ական և 1970-ական թվականներին։

«Լրագրության պատմության և լրատվամիջոցների պատմության մեջ գիտնականների նոր սերունդը ․․․ քննադատել է լրատվամիջոցների ավանդական պատմությունները չափազանց կղզիական, չափազանց դեկոնտեքստուալացված, չափազանց անքննադատ, մասնագիտական վերապատրաստման կարիքներին գերի լինելու և տղամարդկանց կենսագրություններին և մեդիա կազմակերպություններին չափազանց սիրահարված լինելու համար»։

1974 թվականին Ջեյմս Վ. Քերին բացահայտեց «Լրագրության պատմության խնդիրը»։ Ոլորտում գերակշռում էր լրագրության պատմության վիգ մեկնաբանությունը։

"Սա լրագրության պատմությունը դիտարկում է որպես ազատության և գիտելիքի դանդաղ, կայուն ընդլայնում քաղաքական մամուլից դեպի առևտրային մամուլ, հետընթաց դեպի սենսացիոնիզմ և դեղին լրագրություն, առաջ մղվող հարված և սոցիալական պատասխանատվություն, մեծ անանձնական ուժեր, որոնք հարվածում են մամուլին; ինդուստրացնում, ուրբանիզացիա և զանգվածային ժողովրդավարություն։

Օ'Մալլին ասում է, որ քննադատությունը չափազանց հեռուն գնաց, քանի որ ավելի վաղ շրջանի խորը գիտության մեջ մեծ արժեք կար։

Ծանոթագրություններ
------------------

### Մեջբերումներ

1. ↑  Shannon E. Martin and David A. Copeland, eds. *The Function of Newspapers in Society: A Global Perspective* (Praeger, 2003) p. 2
2. ↑  Wan-Press.org Արխիվացված 2012-01-11 Wayback Machine, A Newspaper Timeline, World Association of Newspapers
3. ↑  Infelise, Mario. "Roman Avvisi: Information and Politics in the Seventeenth Century." Court and Politics in Papal Rome, 1492–1700. Cambridge: Cambridge University Press, 2002. pp. 212, 214, 216–217.
4. ↑  Carmen Espejo, "European communication networks in the early modern age: A new framework of interpretation for the birth of journalism." *Media history* 17.2 (2011): 189–202.
5. ↑  Thomas Schroeder, "The Origins of the German Press," in *The Politics of Information in Early Modern Europe* edited by Brendan Dooley and Sabrina Baron. (2001) pp. 123–50, especially p. 123.
6. ↑  Paul Arblaster, *Posts, Newsletters, Newspapers: England in a European system of communications,* *Media History* (2005) 11#1–2, pp. 21–36.
7. ↑  Carmen Espejo, "European Communication Networks in the Early Modern Age: A new framework of interpretation for the birth of journalism," *Media History* (2011) 17#2, pp. 189–202.
8. ↑  «The Age of Journalism». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ ապրիլի 10-ին. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 1-ին.
9. ↑  Carlton J. H. Hayes, *A Generation of Materialism, 1871–1900* (1941) pp 176–80.
10. ↑  Rose F. Collins, and E. M. Palmegiano, eds. *The Rise of Western Journalism 1815–1914: Essays on the Press in Australia, Canada, France, Germany, Great Britain, and the United States* (2007)
11. ↑  Iwanek, Marta (2011 թ․ հոկտեմբերի 4). «If You Can't Make Journalism Profitable, Make it non-Profit». *Ryerson Review of Journalism*. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հունվարի 17-ին.
12. ↑  Jane L. Chapman and Nick Nuttall, *Journalism Today: A Themed History* (Wiley-Blackwell, 2011), pp. 299, 313–314.
13. ↑  Bauder, David (2021 թ․ նոյեմբերի 18). «Independent websites team up to boost rural journalism». *AP News* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 25-ին.
14. ↑  Seelye, Katharine Q. (2021 թ․ հունիսի 20). «When the Local Paper Shrank, These Journalists Started an Alternative». *The New York Times* (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0362-4331. Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 25-ին.
15. ↑  Zhang Tao, "Protestant missionary publishing and the birth of Chinese elite journalism." *Journalism Studies* 8.6 (2007): 879–897.
16. ↑  Natascha Vittinghoff, "Unity vs. uniformity: Liang Qichao and the invention of a" new journalism" for China." *Late Imperial China* 23.1 (2002): 91–143.
17. ↑  Stephen MacKinnon, "Toward a History of the Chinese Press in the Republican Period," *Modern China* 23#1 (1997) pp. 3–32
18. ↑  Timothy B. Weston, "China, professional journalism, and liberal internationalism in the era of the First World War." *Pacific Affairs* 83.2 (2010): 327–347.
19. ↑  Thorkild Kjærgaard, "The rise of press and public opinion in eighteenth‐century Denmark—Norway." *Scandinavian journal of History* 14.4 (1989): 215–230.
20. ↑  Kenneth E. Olson, *The history makers: The press of Europe from its beginnings through 1965* (LSU Press, 1966) pp 50 – 64, 433
21. ↑  Jytte Klausen, *The Cartoons That Shook the World* (Yale UP, 2009).
22. ↑  Ana Belen Stage, "The Danish caricatures seen from the Arab world." *Totalitarian Movements and Political Religions* 7.3 (2006): 363–369. online
23. ↑  Niels Thomsen, "Why Study Press History? A reexamination of its purpose and of Danish contributions." *Scandinavian Journal of History* 7.1–4 (1982): 1–13.
24. ↑  Gérard Jubert, *Père des Journalistes et Médecin des Pauvres* (2008)
25. ↑  Stephen Botein, Jack R. Censer, and Harriet Ritvo, "The periodical press in eighteenth-century English and French society: a cross-cultural approach." *Comparative Studies in Society and History* 23#3 (1981): 464–490.
26. ↑  Jack Censer, *The French press in the age of Enlightenment* (2002).
27. ↑  Robert Darnton and Daniel Roche, eds. *Revolution in Print: The Press in France, 1775–1800* (1989).
28. ↑  Keith Michael Baker, et al. *The French Revolution and the Creation of Modern Political Culture: The transformation of the political culture, 1789–1848* (1989).
29. ↑  M. Patricia Dougherty, "The French Catholic press and the July Revolution." *French History* 12#4 (1998): 403–428.
30. ↑  Hutton 2:692-94
31. ↑  Gunther, John (1940). *Inside Europe*. New York: Harper & Brothers. էջեր 179–180.
32. ↑  Anthony Adamthwaite, *Grandeur and Misery: France’s Bid for Power in Europe 1914–1940* (1995) pp. 175–92.
33. ↑  Parthasarathy, Rangaswami (2011). *Journalism in India*. Sterling Publishers Pvt Ltd. էջ 19. ISBN 9788120719934.
34. ↑  Hena Naqvi (2007). *Journalism And Mass Communication*. Upkar Prakashan. էջեր 42–. ISBN 978-81-7482-108-9.
35. ↑  S. B. Bhattacherjee (2009). *Encyclopaedia of Indian Events & Dates*. Sterling Publishers Pvt. Ltd. էջ A119. ISBN 978-81-207-4074-7.
36. ↑  Edwin Hirschmann, "An Editor Speaks for the Natives: Robert Knight in 19th Century India," *Journalism Quarterly* (1986) 63#2 pp. 260–267.
37. 1 2 3  McIntyre, Jerilyn (1987 թ․ հուլիսի 1). «The Avvisi of Venice: Toward an Archaeology of Media Forms». *Journalism History*. **14** (2–3): 68–77. doi:10.1080/00947679.1987.12066646. ISSN 0094-7679.
38. 1 2  Infelise, Mario. "Roman Avvisi: Information and Politics in the Seventeenth Century." Court and Politics in Papal Rome, 1492–1700. Cambridge: Cambridge University Press, 2002. pp. 212–213.
39. ↑  Dooley, Brendan, *De bonne main: les pourvoyeurs de nouvelles à Rome au xviie siècle*, dans *Annales HSS*, 54, 1999, p. 1326.
40. ↑  Castronovo, Valeri; Tranfaglia, Nicola (1976). *Storia della stampa italiana* (Italian). Laterza. էջ 20. ISBN 88-420-0963-6. OCLC 3215894.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
41. ↑  Farinelli, Giuseppe (2004). *Storia del giornalismo italiano: dalle origini a oggi* (Italian). Turin: UTET libreria. էջ 15. ISBN 88-7750-891-4. OCLC 58604958.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
42. ↑  «5 The top oldest newspapers». *Liverpool Echo*. 2011 թ․ հուլիսի 8. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հունիսի 10-ին. Վերցված է 2012 թ․ օգոստոսի 28-ին.
43. ↑  «Oldest newspapers still in circulation». *World Association of Newspapers and News Publishers*. Արխիվացված է օրիգինալից 2004 թ․ հունվարի 7-ին. Վերցված է 2012 թ․ օգոստոսի 28-ին.
44. ↑  «From Valuable Brands and Games Directors Play to Bail-Outs and Bad Boys». *The Economist*. 2010 թ․ հուլիսի 23. էջ 7. ISBN 9781847652683.
45. ↑  Pernambuco.com, O INÍCIO DA HISTÓRIA
46. ↑  E. Bradford Burns; Julie A. Charlip (2002). *Latin America: A Concise Interpretive History*. Prentice Hall. էջ 151. ISBN 9780130195760.
47. ↑  Michael Siva, *After the Treaties: A Social, Economic and Demographic History of Maroon Society in Jamaica, 1739–1842,* Ph.D. Dissertation (Southampton: Southampton University, 2018), p. 279.
48. ↑  «Edward Jordon».
49. ↑  «DiGJamaica :: The Story of the Gleaner Company». 2018 թ․ հունիսի 12. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ մարտի 2-ին. Վերցված է 2024 թ․ մարտի 6-ին.
50. ↑  Ewart Walters, *We Come From Jamaica: The National Movement, 1937–1962* (Ottawa: Boyd McRubie, 2014), pp. 65–69.
51. ↑  Walters, *We Come From Jamaica*, pp. 69–70.
52. ↑  «Polska. Środki przekazu. Prasa, Encyklopedia PWN: źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy». *encyklopedia.pwn.pl* (լեհերեն). Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 4-ին.
53. ↑  John Florio, *A Worlde of Wordes* (London: Blount, 1598), p. 145.
54. ↑  Francis Bacon, *The Letters and the Life* (London: Longman, Green, Longman and Robert, 1862) vol. II, p. 32, letters to Antony Bacon 15 and 20 May 1596.
55. ↑  Կաղապար:London Gazette
56. ↑  «Search Results». Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ նոյեմբերի 8-ին. Վերցված է 2010 թ․ հուլիսի 30-ին.
57. ↑  Matthias A. Shaaber, "The History of the First English Newspaper." *Studies in Philology* 29.4 (1932): 551–587.
58. ↑  «The previous incarnations of the Caledonian Mercury». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 27-ին. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 15-ին.
59. ↑  J. Lee. Thompson, "Fleet Street Colossus: The Rise and Fall of Northcliffe, 1896–1922." *Parliamentary History* 25.1 (2006): 115–138. online p 115.
60. ↑  Lord Beaverbrook, *Politicians and the War, 1914–1916* (1928) 1:93.
61. ↑  A.J.P. Taylor, *English History 1914–1945* (1965) p 27.
62. ↑  A.J.P. Taylor, *English History 1914–1945* (1965), pp. 26–27.
63. ↑  David Paul Nord, "The History of Journalism and the History of the Book," in *Explorations in Communications and History*, edited by Barbie Zelizer. (London: Routledge, 2008) p 164
64. ↑  James Carey, "The Problem of Journalism History," *Journalism History* (1974) 1#1, pp. 3, 4.
65. ↑  Tom O'Malley, "History, Historians and the Writing Newspaper History in the UK c.1945–1962," *Media History*, (2012) 18#3, pp. 289–310.

### Աղբյուրներ

* History of Journalism lecture notes by Dr. Wally Hastings, Northern State University, South Dakota

Գրականություն
-------------

* Bösch, Frank. *Mass Media and Historical Change: Germany in International Perspective, 1400 to the Present* (Berghahn, 2015). 212 pp. online review
* Burrowes, Carl Patrick. "Property, Power and Press Freedom: Emergence of the Fourth Estate, 1640–1789," *Journalism & Communication Monographs* (2011) 13#1 pp2–66, compares Britain, France, and the United States
* Collins, Ross F. and E. M. Palmegiano, eds. *The Rise of Western Journalism 1815–1914: Essays on the Press in Australia, Canada, France, Germany, Great Britain and the United States* (2007)
* Conboy, Martin. *Journalism: A Critical History* (2004)
* Crook; Tim. *International Radio Journalism: History, Theory and Practice* (Routledge, 1998) online Արխիվացված 2017-08-29 Wayback Machine
* Pettegree, Andrew. *The invention of news: How the world came to know about itself* (Yale UP, 2014).
* Wolff, Michael. *The Man Who Owns the News: Inside the Secret World of Rupert Murdoch* (2008) 446 pages and text search, A media baron in Australia, UK and the US

### Ասիա

* Desai, Mira K. "Journalism education in India: Maze or mosaic." in *Global journalism education in the 21st century: Challenges and innovations* (2017): 113–136. online(չաշխատող հղում)
* Hassan, M. S. *Two hundred years of Indian Press: Case of lopsided growth*, *Media Asia* (1980), 218–228.
* Huang, C. "Towards a broadloid press approach: The transformation of China's newspaper industry since the 2000s." Journalism 19 (2015): 1–16. online Արխիվացված 2020-06-09 Wayback Machine, With bibliography pages 27–33.
* Lagerkvist, Johan. *After the Internet, Before Democracy* (2010), the media in China
* Lynch, Marc. *Voices of the New Arab Public: Iraq, Al-Jazeera, and Middle East Politics Today* (Columbia University Press 2006) online(չաշխատող հղում)
* Rugh, William A. *Arab Mass Media: Newspapers, Radio, and Television in Arab Politics* (Praeger, 2004) online Արխիվացված 2019-12-27 Wayback Machine

### Բրիտանիա

* Andrews, Alexander. *The history of British journalism: from the foundation of the newspaper press in England, to the repeal of the Stamp act in 1855* (1859). online old classic
* Briggs Asa. *The BBC—the First Fifty Years* (Oxford University Press, 1984).
* Briggs Asa. *The History of Broadcasting in the United Kingdom* (Oxford University Press, 1961).
* Clarke, Bob. *From Grub Street to Fleet Street: An Illustrated History of English Newspapers to 1899* (Ashgate, 2004)
* Crisell, Andrew *An Introductory History of British Broadcasting*. (2nd ed. 2002).
* Hale, Oron James. *Publicity and Diplomacy: With Special Reference to England and Germany, 1890–1914* (1940) online Արխիվացված 2020-12-04 Wayback Machine pp 13–41.
* Herd, Harold. *The March of Journalism: The Story of the British Press from 1622 to the Present Day* (1952).
* Jones, A. *Powers of the Press: Newspapers, Power and the Public in Nineteenth-Century England* (1996).
* Lee, A. J. *The Origins of the Popular Press in England, 1855–1914* (1976).
* Marr, Andrew. *My trade: a short history of British journalism* (2004)
* Scannell, Paddy, and Cardiff, David. *A Social History of British Broadcasting, Volume One, 1922–1939* (Basil Blackwell, 1991).
* Silberstein-Loeb, Jonathan. *The International Distribution of News: The Associated Press, Press Association, and Reuters, 1848–1947* (2014).
* Wiener, Joel H. "The Americanization of the British press, 1830—1914." *Media History* 2#1–2 (1994): 61–74.

### Բրիտանական Կայսրություն

* Cryle, Denis. *Disreputable profession: journalists and journalism in colonial Australia* (Central Queensland University Press, 1997).
* Harvey, Ross. "Bringing the News to New Zealand: the supply and control of overseas news in the nineteenth century." *Media History* 8#1 (2002): 21–34.
* Kesterton, Wilfred H. *A history of journalism in Canada* (1967).
* O'Brien, Mark. *The Fourth Estate: Journalism in Twentieth-Century Ireland* (Manchester University Press 2017).
* Peers Frank W. *The Politics of Canadian Broadcasting, 1920–1951* (University of Toronto Press, 1969).
* Pearce, S. *Shameless Scribblers: Australian Women's Journalism 1880–1995* (Central Queensland University Press, 1998).
* Sutherland, Fraser. *The monthly epic: A history of Canadian magazines, 1789–1989* (1989).
* Vine, Josie. "If I Must Die, Let Me Die Drinking at an Inn': The Tradition of Alcohol Consumption in Australian Journalism" *Australian Journalism Monographs* (Griffith Centre for Cultural Research, Griffith University, vol 10, 2010) online; bibliography on journalists, pp 34–39
* Walker, R.B. *The Newspaper Press in New South Wales: 1803–1920* (1976).
* Walker, R.B. *Yesterday's News: A History of the Newspaper Press in New South Wales from 1920 to 1945* (1980).
* Walters, Ewart. *We Come From Jamaica: The National Movement, 1937–1962* (Ottawa: Boyd McRubie, 2014).

### Եվրոպա

* Baron, Sabrina Alcorn, and Brendan Dooley, eds. *The politics of information in Early Modern Europe* (Routledge, 2005).
* Bösch, Frank. *Mass media and historical change: Germany in international perspective, 1400 to the present* (Berghahn Books, 2015).
* Censer, Jack. *The French press in the age of Enlightenment* (2002).
* Collins, Ross F. and E. M. Palmegiano, eds. *The Rise of Western Journalism 1815–1914: Essays on the Press in Australia, Canada, France, Germany, Great Britain and the United States* (2007).
* Darnton, Robert and Daniel Roche, eds. *Revolution in Print: the Press in France, 1775–1800* (1989)
* Dooley, Brendan, and Sabrina Baron, eds. *The Politics of Information in Early Modern Europe* (Routledge, 2001)
* Espejo, Carmen. "European communication networks in the early modern age: A new framework of interpretation for the birth of journalism." *Media history* 17.2 (2011): 189–202. online
* Jubin, George. "France, Journalism in, 1933." *Journalism and Mass Communication Quarterly* 10 (1933): 273–82. online
* Lehmann, Ulrich. "Le mot dans la mode: Fashion and literary journalism in Nineteenth-century France." (2009): 296–313. online Արխիվացված 2016-10-21 Wayback Machine
* Meserve, Margaret. "News from Negroponte: Politics, Popular Opinion, and Information Exchange in the First Decade of the Italian Press?." *Renaissance Quarterly* 59.2 (2006): 440–480. on 1470s
* Verboord, Marc, and Susanne Janssen. "Arts Journalism And Its Packaging In France, Germany, The Netherlands And The United States, 1955–2005." *Journalism Practice* 9#6 (2015): 829–852.

### Միացյալ Նահանգներ

* Barnouw Erik. *The Golden Web* (Oxford University Press, 1968); *The Image Empire: A History of Broadcasting in the United States, Vol. 3: From 1953* (1970) excerpt and text search; *The Sponsor* (1978); *A Tower in Babel* (1966), to 1933, excerpt and text search; a history of American broadcasting
* Blanchard, Margaret A. ed. *History of the Mass Media in the United States, An Encyclopedia*. (1998)
* Craig, Douglas B. *Fireside Politics: Radio and Political Culture in the United States, 1920–1940* (2005)
* DiGirolamo, Vincent, *Crying the News: A History of America's Newsboys* (2019)
* Emery, Michael, Edwin Emery, and Nancy L. Roberts. *The Press and America: An Interpretive History of the Mass Media* 9th ed. (1999.), standard textbook; best place to start.
* Hampton, Mark, and Martin Conboy. "Journalism history—a debate" *Journalism Studies* (2014) 15#2 pp 154–171. Hampton argues that journalism history should be integrated with cultural, political, and economic changes. Conboy reaffirms the need for disentangling journalism history more carefully from media history.
* McCourt; Tom. *Conflicting Communication Interests in America: The Case of National Public Radio* (Praeger Publishers, 1999)
* McKerns, Joseph P. ed. *Biographical Dictionary of American Journalism*. (1989)
* Marzolf, Marion. *Up From the Footnote: A History of Women Journalists*. (1977)
* Moore, Paul S. and Sandra Gabriele, Sandra. *Sunday Paper: A Media History* (U of Illinois Press, 2022) online review
* Mott, Frank Luther. *American Journalism: A History of Newspapers in the United States Through 250 Years, 1690–1940* (1941). major reference source and interpretive history. online edition
* Nord, David Paul. *Communities of Journalism: A History of American Newspapers and Their Readers*. (2001) excerpt and text search
* Schudson, Michael. *Discovering the News: A Social History of American Newspapers*. (1978). excerpt and text search
* Sloan, W. David, James G. Stovall, and James D. Startt. *The Media in America: A History*, 4th ed. (1999)
* Starr, Paul. *The Creation of the Media: Political origins of Modern Communications* (2004), far ranging history of all forms of media in 19th and 20th century US and Europe; Pulitzer prize excerpt and text search
* Streitmatter, Rodger. *Mightier Than the Sword: How the News Media Have Shaped American History* (1997)
* Vaughn, Stephen L. ed. *Encyclopedia of American Journalism* (2007) 636 pages excerpt and text search

### Թերթեր

* Angeletti, Norberto, and Alberto Oliva. *Magazines That Make History: Their Origins, Development, and Influence* (2004), covers *Time, Der Spiegel, Life, Paris Match, National Geographic, Reader's Digest, ¡Hola!*, and *People*
* Brooker, Peter, and Andrew Thacker, eds. *The Oxford Critical and Cultural History of Modernist Magazines: Volume I: Britain and Ireland 1880–1955* (2009)
* Haveman, Heather A. *Magazines and the Making of America: Modernization, Community, and Print Culture, 1741–1860* (Princeton University Press, 2015)
* Mott, Frank Luther. *A History of American Magazines* (five volumes, 1930–1968), detailed coverage of all major magazines, 1741 to 1930.
* Summer, David E. *The Magazine Century: American Magazines Since 1900* (Peter Lang Publishing; 2010) 242 pages. Examines the rapid growth of magazines throughout the 20th century and analyzes the form's current decline.
* Wood, James P. *Magazines in the United States* (1971)
* Würgler, Andreas. *National and Transnational News Distribution 1400–1800*, European History Online, Mainz: Institute of European History (2010).

### Պատմագրություն

* Buxton, William J. and Catherine McKercher. "Newspapers, magazines and journalism in Canada: Towards a critical historiography." *Acadiensis* (1988) 28#1 pp. 103–126 in JSTOR; also online
* Daly, Chris. "The Historiography of Journalism History: Part 2: 'Toward a New Theory,'" *American Journalism*, Winter 2009, Vol. 26 Issue 1, pp 148–155, stresses the tension between the imperative form of business model and the dominating culture of news
* Dooley, Brendan. "From Literary Criticism to Systems Theory in Early Modern Journalism History," *Journal of the History of Ideas* (1990) 51#3 pp 461–86.
* Espejo, Carmen. "European Communication Networks in the Early Modern Age: A new framework of interpretation for the birth of journalism," *Media History* (2011) 17#2 pp 189–202
* Wilke, Jürgen: *Journalism*, European History Online, Mainz: Institute of European History, 2013, retrieved: January 28, 2013.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Biographical dictionary of 24,000+ British and Irish journalists who died between 1800 and 1960
* The History Of Journalism In India, The Emergence of Radio, Television and The Internet
* euwp\_Iw4ZehpP92G1XCdwzlZNJP0Qbdw2R40gQNU1mKBF80O5Gvw0/ David Joseph Marcou's History of Journalists on D-Day, June 6, 1944, Normandy, France, researched & written for British Heritage mag online in 2004 for 60th anniversary of D-Day

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779111255 · NKC: ph543379 |

 |