recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Հովարդ Ֆրենկ Սմիթ** (անգլ.՝ Howard Frank Trayton Smith, հոկտեմբերի 15, 1919(1919-10-15), Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն - մայիսի 7, 1996(1996-05-07)), Մեծ Բրիտանացի քաղաքական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Քեմբրիջի Sidney Sussex քոլեջում։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին աշխատել է Բլետչելի պարկում։

1961-1963 թվականներին եղել է խորհրդատու, նաև Մոսկվայում Մեծ Բրիտանիայի դեսպանության գրասենյակի ղեկավարը։

1964—1968 թվականներին Ֆորն օֆիսում գլխավորել է Արևելյան Եվրոպայի և ԽՍՀՄ-ի դեպարտամենտը։

1968—1971 թվականներին եղել է Չեխոսլովակիայում Մեծ Բրիտանիայի դեսպանը, այնտեղ է հայտնվել Վարշավայի պայմանագրով Չեխոսլովակիա զորք մտցվելուց հետո։

1971—1972 թվականներին եղել է Հյուսիսային Իռլանդիայում Մեծ Բրտիանիայի լիազորված անձը։

1972—1975 թվականներին աշխատել է Մեծ Բրտիանիայի նախարարների կաբինետի քարտուղարությունում։

1976—1978 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ-ում Մեծ Բրիտանիայի դեսպանը։

1979—1981 թվականներին գլխավորել է MI5-ը։

Ամուսնացած է եղել երկու անգամ։ 1943 թվականին 23 տարեկան հասակում ամուսնացել է Մերի Կրոպպերի հետ, որն իրենից 15 տարով մեծ էր։ Առաջին կնոջ մահից հետո ամուսնանում է երկրորդ անգամ Մերի Պեննիի հետ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Obituary: Sir Howard Smith, статья в «The Independent»
* Говард Смит в википроекте Powerbase

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Evidence zájmových osob StB (EZO)
2. 1 2 3 4  Who's who (բրիտ․ անգլ.) — *(untranslated)*, 1849. — ISSN 0083-937X
3. ↑  *Mackie C.* British Diplomatic Directory (1820-2005) — Foreign, Commonwealth and Development Office.
| **՞**Ասպերգիլ |
| --- |
| ԱսպերգիլԱսպերգիլի կոնիդիումների միկրոլուսանկարը  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Սնկեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ասկոմիցետներ |
|
|
| Դաս | Eurotiomycetes |
|
|
|
| Կարգ | Eurotiales |
|
|
|
| Ընտանիք | Trichocomaceae |
|
|
|
| Ցեղ | **Ասպերգիլ** |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Aspergillus
P. Micheli ex Haller (1768) |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | NCBI**5052**

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Ասպերգիլ** (լատ.՝ Aspergillus), անկատար սնկերի ցեղ։ Հայտնի է ավելի քան 170, ՀՀ-ում՝ մոտ 50 տեսակ։ Առավել հաճախ հայտնաբերվում են ասպերգիլ սև (*A. niger*), ասպերգիլ դեղին (*A. flavus*), ասպերգիլ ծխագույն (*A. fumigatus*), ասպերգիլ օքրայագույն (*A. ochraceus*), ասպերգիլ սպիտակավուն (*A. candidus*) տեսակները, որոնք բնակվում են հողում, այնտեղից տարածվում միջավայրի տարբեր հիմնանյութերի վրա։

Սնկի նկարագրություն
-------------------

### Արտաքին կառուցված

Միցելիումի հենարանային բջջից դեպի վեր աճում են ուղղաձիգ կոնիդիակիրներ, որոնց գնդաձև կամ գավազանաձև լայնացած գագաթը կրում է կոնիդիոգեն բջիջների (ստերիգմաներ) վրա շղթայաձև դասավորված կոնիդիումներ։ Որոշ տեսակների մոտ հայտնաբերվել է պայուսակավոր փուլը, որի ժամանակ առաջանում են մանր գնդաձև պտղամարմիններ՝ կլեյստոտեցիումներ։

### Սննդառություն

Սապրոտրոֆներ են, կան նաև մակաբույծներ։ Մասնակցում են ոչ միայն բուսական, և կենդանական մնացորդների, այլև քիմիական կազմով բավականին բարդ նյութերի քայքայման շարժընթացներին, նպաստում հողագոյացմանը և նյութերի շրջանառությանը։

Նշանակություն
-------------

Բորբոսապատում են սննդամթերքը, անասնակերը, արդ. հումքը, արտադրանքը, ձեռագրերը, գրքերը։ Առավել վնասակար են ախտածին տեսակները (ծխագույն, դեղին, սև, սպիտակավուն ասպերգիլները), որոնք առաջացնում են մարդու և կենդանիների ասպերգիլոմիկոզներ, ասպերգիլոտոքսիկոզներ, ալերգիա։ Ասպարգիլներն ունեն խոշոր տնտեսական նշանակություն, դրանք համարվում են ֆերմենտների, օրգանական թթուների, հակաբիոտիկների, վիտամինների և այլնի պրոդուցենտներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Առաքելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Էդուարդ Առաքելյան** (փետրվարի 28, 1950(1950-02-28), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Էդուարդ Առաքելյանը ծնվել է 1950 թվականին, Լենինականում։ Սովորել է Գեղագիտության ազգային կենտրոնում, 1966 թվականին ընդունվել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարան, այնուհետև ընդունվել Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դիզայնի բաժին։ Ունեցել է անհատական ցուցահանդեսներ։ 1978-1998 թվականներին դասավանդել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում։ 1981 թվականից ընդգրկվել է հայ երիտասարդ նկարիչների միությունում։ «Սպիտակ վարդեր» ստեղծագործությունով 1988 թվականին Լեհաստանում մասնակցել է հայ նկարիչների ցուցահանդեսին։ 1988 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է, 1991 թվականից՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի նկարիչների միջազգային միության անդամ։ 1994 թվականին երկու ամսով բնակվել և ստեղծագործել է Շվեդիայում։

Ստեղծագործությունները գտնվում են Ավստրալիայի, Հունգարիայի, Ռուսաստանի, Շվեդիայի, Կանադայի, ԱՄՆ մասնավոր հավաքածուներում, ԽՍՀՄ և եվրոպական մի շարք թանգարաններում։

1994-1998 թվականներին ցուցահանդեսներ է ունեցել Ռուսաստանում, Վրաստանում, Հայաստանում։

1998 թվականից բնակվում է Նյու Յորքում։

1998 թվականին Monica Goldstrom's պատկերասրահում մասնակցել է Լոնգ Այլենդի կրծքի քաղցկեղի հիմնադրամին նվիրված ցուցահանդեսին։

Աշխատանքները ներկայումս ցուցադրվում են Կալիֆորնիայի Royal Design Connection պատկերասրահում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Էդուարդ Առաքելյան(չաշխատող հղում)
**Անդրանիկ զորավարի հեծյալ արձանը**, Լևոն Մուրադովի կերտած արձանը, որը դրված է Փարիզի Պեր Լաշեզի գերեզմանոցում` նրա գերեզմանին։ Իր բովանդակությամբ ու լուծումով դա ավելի համապատասխանում է կամերային քանդակի պահանջներին։ Ըստ երևույթին, ավելի հարմար քանդակ չունենալով, սփյուռքահայերը Անդրանիկի հիշատակը հավերժացնելու համար, գերադասել են այդ գործը։

Նկարագրություն
--------------

Արձանը ներկայացնում է Անդրանիկին` ձիու վրա նստած, գրոհի պատրաստ վիճակում, մի ժայռաբեկորի բարձունքին։ Նա մի պահ սանձել է անհանգիստ ձիուն և դիտում է մարտադաշտը` կողմնորոշելու իր անելիքը։ Պատվանդանին հարթաքանդակի ձևով պատկերված են նրա կամավորական ջոկատները` պատրաստ գրսհելու։

Մտահղացում
----------

Արտասահմանյան պայմաններում Անդրանիկի հուշարձանի ստեղծումը սփյուռքահայության երախտագիտության տուրք է` փառաբանված զորավարի հիշատակը հավերժացնելու, որն իր ամբողջ կորովը ներդրեց արևմտահայության ողբերգության տարիներին թուրքական բռնակալներից ազատագրելով հայ ժողովրդի մի նշանակալի մասը։

Կերպարի մշակման ոճ
------------------

Անկախ իր նշանակությունից` այս գործն հայկական արվեստում փոքրաթիվ ստեղծագործություններից մեկն է։ Այն բավական ճշմարտացիորեն, առանց գունազարդելու ներկայացնում է Անդրանիկին իր էությամբ որպես խիզախ ազգային հերոսի հայ ազատագրական պայքարում ցուցաբերած իր գործունեությամբ։ Արձանը կոմպոզիցիայով իմաստավորվել է` համապատասխանելով իր գաղափարին։ Պատվանդանի դեր կատարող ժայռի թեքությունը արձանին հաղորդում է սլացիկ շարժում` միաժամանակ նպաստելով ամբողջությամբ ուրվագծվելու երկնքի ֆոնին, տպավորիչ դարձնելով նրա արտահայտչականությունը։ Գեղեցիկ շարժման մեջ է նրա ձիու ֆիգուրը` իր պրկված մկաններով ստեղծելով բնական իրավիճակ
։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Եղիշե Մարտիկյան, Հայկական կերպարվեստի պատմություն, Երևան, 1987
|  |
| --- |
| **Մարգագետնային մողես** |
| Մարգագետնային մողեսՄարգագետնային մողես |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Սողուններ (Reptilia) |
| **Կարգ** | Թեփուկավորներ (Squamata) |
| **Ընտանիք** | Իսկական մողեսներ (Lacertidae) |
| **Ցեղ** | Դարևսկիա *(Darevskia)* |
| **Տեսակ** | **Մարգագետնային մողես** *(D. praticola)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Darevskia praticola***Eversmann, 1834 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակ |

**Մարգագետնային մողես** (լատ.՝ Darevskia praticola), մողեսների ենթակարգի իսկական մողեսների ընտանիքի մողես։ Տարբեր հետազոտողների կողմից դասվում Lacerta կամ Darevskia ցեղին։ ՀՀ-ում հանդիպում է Գեղարքունիքի, Լոռու և Տավուշի մարզերում։ Մարմնի երկարությունը տարիքի հետ փոխվում է (2,7-6,5 սմ), պոչը գրեթե կրկնակի երկար է։ Գլուխը տափակ չէ։ Երիտասարդի մարմինը մուգ է կամ սև։ Հասունի մեջքը գորշ շագանակագույն է՝ գորշ կամ շագանակագույն մանր սև բծերով։ Մեջքի, կողքերի ու պոչի վրայով անցնում են գորշ շերտեր։ Հասուն արուի փորիկը դեղնականաչավուն է, էգինը՝ սպիտակ։ Բնակվում է հիմնականում անտառային ու մարգագետնային բուսականությամբ ոչ շատ քարքարոտ վայրերում։ Թաքնվում է ծառերի արմատների ու քարերի արանքներում, փորող կենդանիների բներում։ Ձմեռում է նոյեմբերի վերջից մարտ։ Սնվում է մանր անողնաշարավորներով։ Բազմացումը սկսվում է հունիսից։ Ձվադրում է տարեկան 2 անգամ, դնում է 3-6 ձու, երկարությունը՝ մինչև 1 սմ։ Ձագերը ծնվում են օգոստոսից սեպտեմբեր։ Սեռահասուն են դառնում 2 տարեկանում։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Բալկանյան թերակղզու հյուսիս-արևմուտքում, Կովկասում, Իրանի հյուսիս-արևմուտքում։ Հայաստանի հյուսիսում բնակվում են մեկուսացված պոպուլյացիաներ։

Էկոլոգիա
--------

Հանդիպում է նախալեռնային, հովտային և լեռնային՝ առավելապես սաղարթավոր անտառներում, որտեղ մնում է անտառեզրում և բացատներում, ճանապարհաեզրերում և թփուտներում։ Սնվում է միջատներով՝ մանր բզեզներով, մրջյուններով, ուղղաթևավորներով, թրթուրներով, սարդերով, որդերով, նպուկներով։ Ձմեռումից դուրս է գալիս ապրիլի վերջին, զուգավորում՝ մայիսի վերջին, հունիսի կեսերին-հուլիսի կեսերին ձվադրում է 2-6 ձու, ձագերը դուրս են գալիս օգոստոս-սեպտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակի փոփոխությունները հայտնի չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններից են ապօրինի ծառահատումների հետևանքով բնորոշ էկոհամակարգերի և բիոտոպերի քայքայումը։

Պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |
**Նիկոլայ Տեր-Սեմյոնով** (**Նիկոլայ Տեր-Սիմոնյան**, դեկտեմբերի 22, 1897(1897-12-22), Սևաստոպոլ, Տավրիկյան նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 4, 1960(1960-07-04), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս բեմի հայազգի խորհրդային դերասան։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1954)։

Գործունեություն
---------------

Բեմական գործունեությունն սկսել է 1919 թվականին, Սևաստոպոլում․ աշխատել է Ստավրոպոլի, Սվերդլովսկի, Սիմֆերոպոլի և այլ թատրոններում, 1947 թվականից՝ Երևանի Ստանիսլավսկու անվան ռուսական թատրոնի առաջատար դերասաններից։ Կատարել է կատակերգական և բնութագրական դերեր, որոնք աչքի են ընկել կատարման անկեղծությամբ, ներքին հույզերի ճշմարտացի վերարտադրությամբ և ջերմ շնչով։ Տեր-Սեմյոնովի ստեղծագործության մեջ ուշագրավ է Լենինի կերպարի մարմնավորումը Պոգոդինի «Կրեմլյան կուրանտներ» և Գորբատովի «Հայրերի պատանեկությունը» պիեսներում։ Լավագույն դերերից են նաև՝ Պերչիխին (Գորկու «Քաղքենիներ»), Կուդրյաշ, Աչաստլիվցև (Օստրովսկու «Ամպրոպ», «Անտառ»), Բուբլիկ (Կոռնեյչուկի «Պլատոն Կրեչետ»), Նիկոլայ Ալեքսեևիչ (Ռոզովի «Կյանքի մի էջը»)։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նիկոլայ Տեր-Սեմյոնով Archived 2022-04-19 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 686)։*  |
**Անահիտ**, հրատարակչություն։ Հիմնադրվել է 1990 թվականին Երևանում։

Հրատարակություններ
------------------

Լույս է ընծայում հայ նկարիչների ալբոմներ (եռալեզու), արվեստաբանության, երաժշտության, ճարտարապետության, կինոյի և թատրոնի վերաբերյալ գրականություն։ Հրատարակել է մանրակարչության ու մանրանկարիչներին նվիրված մատենաշար՝ «Հայկական մանրանկարչություն. զարդատառեր» (1992), «Հայկական մանրանկարչություն. կենդանազարդեր» (1996), «Էջմիածնի Ավետարան» (2000) և այլն։ Դասական ու ժամանակակից կերպարավեստը և կիրառական արվեստը ներկայացված են «Վարդգես Սուրենյանց» (2003), «Էդվարդ Իսաբեկյան» (2004), «Հայկական որմնագորգ» (2004), «Հրաչյա Ռուկյան» (2006) և այլ ալբոմներով։ Հայկական ճարտարապետությանն են նվիրված Գ. Շախկյանի «Հայ ճարտարապետության յոթ հրաշալիքները» (2001), Ա. Թորամանյանի «Ճարտարապետության պատկերազարդ բառարանը» (2007) և այլն։

Լույս են տեսել նաև Կոմիտասի «Երկերի ժողովածուի» 7 հատորը, երգարաներ, երաժշտագիտական հետազոտություններ՝ Մահուբի Գևորգի «Աշուղի աշխարհը» (1991), Ռ. Դավթյանի «Վահան Տերյանի պոեզիան երաժշտության մեջ» (2007), Գ. Գաբրիելյանի «Ղարաբազի հորովել» (2003)։ Հրատարակում է նաև մանկական գրականություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայ գրատպություն և գրքարվեստ հանրագիտարան (խմբ. Հովհաննես Այվազյան), Երևան, «Հայկական Հանրագիտարան Հրատարակչություն», 2015 — 80-81, էջեր 80-81 — 1120 էջ. — 1500 հատ, ISBN 978-5-89700-042-5։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Այվազյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Ռոբերտ Երվանդի Այվազյան** (մարտի 5, 1945(1945-03-05), Վաղարշապատ, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

1964 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1969 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։

1970-1981 թվականներին եղել է Էջմիածնի մանկական նկարչական դպրոցի հիմնադիր-տնօրեն։ 1977-1981 թվականներին դասավանդել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։

Ստեղծել է կոմպոզիցիաներ՝

* «Բաժանում», ՀԼԿԵՄ մրցանակ՝ 1973

Դիմանկարներ՝

* Էլեոնորա, 1975
* «էլմիրա Աղաբաբյանի դիմանկարը», 2002

Գեղանկարներ, խճանկարներ՝

* «Երաժշտություն», 1973
* «Գիր և գիրք», 1988

Բարձրաքանդակներ՝

* «Ռիթմ», 1973

Վիտրաժներ՝

* «Տարվա եղանակները», 1989-1990
* 12 կոմպոզիցիա, Սլավուտիչ, Ուկրաինա, «Զարգացում», 2001-2002, «Վահագն Հովնանյան» հիմնադրամի 1-ին մրցանակ

Ձևավորել է Արամ Խաչատրյանի «Գայանե» (1971, Երևանի, 1972, Վորոնեժի օպերայի և բալետի թատրոններ), Ալեքսանդր Պրոկոֆևի «Մոխրոտը» (1998, Երևանի օպերայի և բալետի թատրոն) բալետները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Էլեոնորա (1975), ՀԱՊ
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռոբերտ Այվազյան Archived 2021-06-02 at the Wayback Machine.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Զուրաբյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Արարատ Անուշավանի Զուրաբյան** (օգոստոսի 9, 1963(1963-08-09), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ քաղաքական և պետական գործիչ, Հայոց համազգային շարժում կուսակցության նախագահ, ՀՀ 5-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր, ազատամարտիկ։

Կրթություն
----------

Արարատ Զուրաբյանը 1986 թվականին ավարտել է Երևանի գյուղատնտեսական ինստիտուտի տնտեսագիտության ֆակուլտետը։

Քաղաքական և աշխատանքային գործունեություն
----------------------------------------

1994-1995 թվականներին եղել ՀՀ ներքին զորքերի հրամանատարի տեղակալ։ 1996 թվականին ընտրվել, 1999 թվականին վերընտրվել է Կենտրոն համայնքի թաղապետ։

2002-2010 թվականներին եղել է ՀՀՇ վարչության նախագահ։ 2013 թվականից ՀՀՇ կուսակցության նախագահն է։

2017 թվականի ապրիլի 2-ին Ծառուկյան դաշինքի համապետական ցուցակով ընտրվել է 6-րդ գումարման ազգային ժողովի պատգամավոր։

Մասնակցել է Արցախյան ազատամարտին, «Սպանդարյան» կամավորական ջոկատի հիմնադիրներից է։

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Նախորդող** | **Կենտրոնի թաղապետԱրարատ Զուրաբյան**1996 - 2002 | **Հաջորդող**Գագիկ Բեգլարյան |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Արարատ Անուշավանի Զուրաբյանը ՀՀ Ազգային ժողովի պաշտոնական կայքում»
2. ↑  «ԱԺ պատգամավորներից ովքե՞ր, ո՞ր տարիներին և ո՞ր բանակում են անցել պարտադիր զինվորական ծառայություն»։ 2017-07-16 / 18 30
**Ադենոզինֆոսֆորաթթուներ**, բարդ օրգանական միացություններ, նուկլեոտիդներ, ադենոզինի միաֆոսֆորաթթուների, կրկնաֆոսֆորաթթուների և եռֆոսֆորաթթուների եթերներ։

Բաղադրություն
-------------

Բաղկացած են ադենինից, ռիբոզից և ֆոսֆորաթթվի մեկ, երկու կամ երեք մնացորդներից և համապատասխանաբար կոչվում են՝ ադենոզինմիաֆոսֆորաթթու (ԱՄՖ), ադենոզինկրկնաֆոսֆորաթթու (ԱԿՖ) և ադենոզինեռֆոսֆորաթթու (ԱԵՖ)։ Պարունակում են բոլոր օրգանիզմները (մանրէներից մինչև մարդը)։

Նշանակություն
-------------

Բացառիկ նշանակություն ունեն նյութերի և էներգիայի փոխանակության պրոցեսների, ինչպես նաև օրգանիզմի կենսագործունեության համար, քանի որ ֆոսֆատային խմբերի միացումը ադենոզինմիաֆոսֆորաթթվինին ուղեկցվում է էներգիայի կուտակմամբ (ԱԿՖ, ԱԵՖ էներգիայով հարուստ միացություններ են), իսկ նրանց ճեղքումը՝ էներգիայի անջատմամբ։ Բջիջներում տեղի է ունենում ադենոզինմիաֆոսֆորաթթվի, ադենոզինկրկնաֆոսֆորաթթվի և ադենոզինեռֆոսֆորաթթվի փոխադարձ փոխարկում։

Ադենոզինմիաֆոսֆորաթթու
----------------------

(ԱՄՖ, ադենիլային թթու), սպիտակ, ասեղնաձև բյուրեղներ են։ Մոլյառ կշիռը 347,23 մոլ։ Նուկլեինաթթուների բաղկացուցիչ մասն է և մանում է բազմաթիվ ֆերմենտների ակտիվ խմբի կազմության մեջ։

Ադենոզինկրկնաֆոսֆորաթթու
------------------------

(ԱԿՖ), ունի ֆոսֆորաթթվի 2 մնացորդ։ Մոլյառ կշիռը 427,22 մոլ։ Ադենոզինկրկնաֆոսֆորաթթուն գտնվում է կենդանի օրգանիզմների բոլոր հյուսվածքներում։

Ադենոզինեռֆոսֆորաթթու
---------------------

(ԱԵՖ), մոլյառ. կշիռը 507,21 մոլ։ Ադենոզինեռֆոսֆատազ ֆերմենտների ազդեցությամբ ադենոզինեռֆոսֆորաթթուն հեշտությամբ կորցնում է մեկ ֆոսֆատային խումբ, վերածվում ադենոզինկրկնաֆոսֆորաթթվի։ Անջատվում է էներգիա, որն օգտագործվում է օրգանիզմի հյուսվածքներում որոշ միացությունների ակտիվացման և սինթեզման պրոցեսների ապահովման (օրինակ՝ մկանային կծկման) համար։ Ադենոզինեռֆոսֆորաթթուն մասնակցում է ֆոսֆորիլացման պրոցեսներին՝ առաջացնելով նյութափոխանակության բնականոն ընթացքի համար անհրաժեշտ ֆոսֆորաթթվային մակրոէներգիկ (մեծ էներգիայով) և միջանկյալ միացությունների ադենոզինեռֆոսֆորաթթուն սինթեզվում է ադենոզիներկֆոսֆորաթթվից և ֆոսֆորական թթվից միտոքոնդրիաներում ու քլորոպլաստներում և ապահովում էներգիայի անհրաժեշտ քանակը բջջում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 70)։*  |
Աշնանացան ցորենի արտը վաղ գարնանը
**Աշնանային բույսեր**, միամյա բույսեր, որոնց բնականոն զարգացման համար պահանջվում է աշնանային ցանք։ Գարնանը ցանելիս աշնանացան բույսերը ծլում, թփակալում են, բայց նույն վեգետացիոն շրջանում ցողուններ և հասկեր չեն տալիս, չեն պտղաբերում, որովհետև յարովիզացիայի փուլն անցնելու համար անհրաժեշտ է 35–50 օր տևողությամբ ցածր ջերմաստիճան (0 °C-ից 3 °C)։ Աշնանացան և գարնանացան բույսերը խիստ սահմանազատել հնարավոր չէ, նրանք կապված են փոխանցիկ ձևերով։ Որոշ սորտեր, նայած կլիմայական պայմաններին, կարող են լինել և՛ աշնանացան, և՛ գարնանացան։ Օրինակ՝ Հայաստանում ցորենի տեղական սորտերից գալգալոսը, սպիտակահատը, կարմիր կունդիկը, սպիտակ կունդիկը երկցան են։ Աշնանացան բույսերն են, գլխավորապես, հացազգիները (ցորեն, գարի, աշորա), իսկ ընդավորներից՝ վիկը, ոլոռը։ Աշնանացան բույսերը ձմեռում են թփակալած, զարգացած արմատներով, օգտագործում են հողում կուտակված խոնավության և սննդի աշնանային, ձմեռային ու գարնանային պաշարները, երաշտադիմացկուն են, բարձր բերքատու և 7–10 օր շուտ են հասունանում գարնանացան բույսերից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 486)։*  |
**Զոյա Տիտովնա Յակովլևա** (ռուս.՝ Яковлева Зоя Титовна, բեմական կեղծանունը՝ Պավլովնա, մարտի 17, 1898(1898-03-17), Չեբոքսարի, Կազանի գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն - ապրիլի 10, 1944(1944-04-10), Սիմֆերոպոլ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), թատրոնի խորհրդային դերասանուհի։ 1941-1944 թվականներին՝ Հայրենական Մեծ պատերազմի ժամանակ, եղել է Ղրիմյան ընդհատակի ներկայացուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

1924 թվականին ավարտել է Կազանի թատերական ստուդիան։ 1918 թվականի նոյեմբերից Ն. Ա. Գինցելի ղեկավարությամբ եղել է Չեբոքսարի ժողովրդական տան թատերախմբի, իսկ 1918–1922 թվականներին՝ ՉՊԱԴ-ի ռուսական թատերախմբի դերասանուհի։ 1925-1938 թվականներին աշխատել է Բրյանսկի և Բեժեցկի քաղաքային և Վոլգոգրադի ու Լենինգրադի մարզային թատրոններում՝ որպես դերասանուհի։ 1938-1941 թվականներին հանդես է եկել Ղրիմի Ա. Մ. Գորկու անվան ակադեմիական թատրոնի բեմում (Սիմֆերոպոլ)։

Հուշատախտակ թատրոնի պատին
1942 թվականից մինչև 1944 թվականը գերմանական զորքերի կողմից Ղրիմի օկուպացիայի ժամանակ եղել է գերմանական իշխանությունների հսկողության տակ գտնվող Սիմֆերոպոլի ռուսական դրամայի և կոմեդիայի թատրոնի դերասանուհի։ Ընդհատակյա «Բազե» խումբը, որտեղ ընդգրկված էր Զոյա Յակովլևնան, կազմակերպել է 45 խոշոր դիվերսիաներ և փոխանցել հարյուրավոր հետախուզական տեղեկություններ։ Հետախուզական գործունեության հետ մեկտեղ Զոյա Յակովլևնան կարում, վերակարում և գործում էր ղրիմյան պարտիզանների հագուստներն ու մյուս իրերը։ Ամուսնու՝ դերասան Դմիտրի Դոբրոսմիսլովի միջոցով, ով գիտեր գերմաներեն, հավաքում էր տեղեկություններ։

Զոյա Յակովլևան խաղացել է 100-ից ավելի դերեր, հանդես է եկել նաև մանրապատումներում։ Նրա խաղացած դերերից են՝ Նատաշան (Մաքսիմ Գորկու «Հատակում»), Ակուլկան (Ի. Վ. Սպաժինսկու «Հին տարիներ»), Ուլիտան (Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անտառ») և այլն։ Ղրիմի օկուպացիայի ժամանակ դարձավ ղրիմյան ընդհատակյա խմբի («Բազե» խումբ, 1943-1944) անդամ, հավաքում էր հետախուզական տվյալներ, տարածում թռուցիկներ բնակչության շրջանում և կատարում ընդհատակյա աշխատանքներ։ Գեստապոյի կողմից ձերբակալվում և գնդակահարվում է, թաղված է Սիմֆերոպոլի մոտ գտնվող Դոբկայի եղբայրական գերեզմանոցում։

Հիշատակ
-------

Սիմֆերոպոլի ընդհատակայինների եղբայրական գերեզմանոցը
«Բազե» խմբի սխրանքներին է նվիրված Ա. Ա. Վասիլևի և Լ. Դ. Էլստոնի պիեսի հիման վրա բեմադրված «Դերասաններ» (Կամերային թատրոն, Մոսկվա, 1949) և «Նրանք դերասաններ էին» (Ղրիմի դրամատիկական թատրոն, Սիմֆերոպոլ) ներկայացումները, «Նրանք դերասաններ էին» գեղարվեստական ֆիլմը («Մոսֆիլմ», 1982), Մ. Պ. Ուդալովի «Դերասանուհին» պիեսը (Ռուսական դրամատիկական թատրոն, Չուվաշիա)։ Ընդհատակայինների հիշատակին շենքի վրա տեղադրված է հուշատախտակ։

2010 թվականի մայիսի 12-ին «Ռոսիա 1» հեռուստաալիքով ցուցադրվեց ռեժիսոր Ալեքսանդր Բելանովի «Պրեմիերայից հետո գնդակահարություն։ Մի դավաճանության պատմություն» վավերագրական ֆիլմը։

Յակովլևայի անունով փողոց կա Չեբոքսարիում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Г. В. Кириллов (2009)։ «Яковлева Зоя Титовна»։ *ЧУВАШСКАЯ ЭНЦИКЛОПЕДИЯ*
2. ↑  Геннадий Орешкин (17.03.2018)։ «Скромный подвиг актрисы Зои Титовны Яковлевой»։ *Экоград*
3. ↑  «ПОСЛЕ ПРЕМЬЕРЫ - РАССТРЕЛ. ИСТОРИЯ ОДНОГО ПРЕДАТЕЛЬСТВА»։ *ТВ Россия 1*
**Մալաթիայի կրթասիրաց ընկերություն**, հայրենակցական միություն։ Հիմնադրվել է 1904 թվականի հունվար 30-ին, Նյու Յորքում, մալաթիացիների նախաձեռնությամբ։ Նպատակն էր օգնել ծննդավայրի հայկական դպրոցներին, իսկ 1915 թվականից հետո՝ Մեծ եղեռնից փրկված հայրենակիցներին։ Մալաթիայի կրթասիրաց ընկերության նախաձեռնությամբ ու խնդրանքով, Խորհրդային Հայաստանի կառավարության որոշմամբ 1927 թվականին հիմնադրվեց Նոր Մալաթիա ավանը, որի առաջին բնակիչները դարձան ներգաղթած մալաթիացիները (Ֆրանսիայից, Հունաստանից, Թուրքիայից և այլն)։ Ընկերության միջոցներով Նոր Մալաթիայում հիմնադրվեց տրիկոտաժի արհեստանոց (որի հիմքի վրա հետագայում կառուցվեց Շահումյանի շրջանի JSP 1 տրիկոտաժի ֆաբրիկան)։ Մալաթիայի կրթասիրաց ընկերությունը միջոցներ հատկացրեց նաև Լենինականի երկրաշարժից տուժածների օգնության ֆոնդին, իսկ 1941-1945 թվականի երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին և դրանից հետո՝ «Սասունցի Դավիթ» տանկային շարասյանը և ներգաղթի հանգանակությանը։ 1960-ական թվականներին սերտացան Մալաթիայի կրթասիրաց ընկերության կապերը Խորհրդային Հայաստանի, Նոր Մալաթիայի միջնակարգ դպրոցի, «Մալաթիա» հիվանդանոցի (որին ընկերությունը նվիրել է շուրջ 100 հազար դոլլարի արժողության բժշկական սարքավորումներ) հետ։ Նոր Մալաթիայի հիմնադրման 40-ամյակի կապակցությամբ ընկերության նախաձեռնությամբ ու միջոցներով Նոր Մալաթիայում կառուցվել է հուշարձան։ Մալաթիայի կրթասիրաց ընկերություն մասնաճյուղեր ունի ԱՄՆ-ի, Հարավային Ամերիկայի, Ֆրանսիայի հայաշատ քաղաքներում, Կուբայում, Լիբանանում, Սիրիայում, Երուսաղեմում և այլն։ Ընկերությունն ամեն տարի հրավիրում է պատգամավորական ժողով։ Կենտրոնական վարչությունը, որ երկար տարիներ գտնվում էր ԱՄՆ-ի Ֆիլադելֆիա քաղաքում, փոխադրվել է Ուստր։ Նախագահն է Գ. Մուրադյանը, քարտուղարը՝ Ս. Պաղտասարյանը։ 1935 թվականից Մալաթիայի կրթասիրաց ընկերություն հրատարակում է «Նոր Մալաթիա» պաշտոնաթերթը։ 1961 թվականին հրատարակել է «Պատմություն Մալաթիո հայոց» (հեղ. Ա. Ալպոյաճյան) պատմաազգագրական գիրքը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 146)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անդրեյ Կիրիլենկո (այլ կիրառումներ)

 **Անդրեյ Պավլովիչ Կիրիլենկո** (օգոստոսի 26 (սեպտեմբերի 8), 1906, Ալեքսեևկա, Վորոնեժի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 12, 1990(1990-05-12), Մոսկվա, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային պետական, կուսակցական գործիչ, սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս (1966, 1976)։

Գ ործունեություն
----------------

1931 թվականից՝ ԽՄԿԿ անդամ, 1936 թվականին՝ Ռիբինսկի ավիացիոն ինստիտուտը ավարտելուց հետո, որպես ինժեներ֊կոնստրուկտոր, աշխատել է ավիացիոն գործարանում։

1938 թվականին՝ Ուկրաինայի Կ(բ) կ Զապորոժիե քաղաքի Վորոշիլովյան շրջկոմի առաջին քարտուղար, 1939-1941 թվականներին՝ Զապորոժիեի մարզկոմի երկրորդ քարտուղար 1941-1942 թվականներին՝ Հարավային ռազմաճակատի 18-րդ բանակի ռազմական, խորհրդի անդամ, 1942-1944 թվականներին՝ Պաշտպանության պետական կոմիտեի լիազոր ավիացիոն գործարանում, 1944-1962 թվականներին՝ կուսակցական ղեկավարի աշխատանք է կատարել կուսակցության Զապորոժիեի, Նիկոլաևի, Դնեպրո-պետրովսկի, ապա Սվերդլովսկի մարզ-Ա.Պ. Կիրիլենկո կոմներում։

1962 թվականի մայիսից մինչև 1966 թվականը ապրիլը՝ ՌՍՖՍՀ գծով ԽՄԿԿ ԿԿ բյուրոյի նախագահի առաջին տեղակալ, 1966 թվականի ապրիլից՝ ԽՄԿԿ ԿԿ քարտուղար։ ՀամԿ (բ) կ 18-րդ կոնֆերանսի (1941 թ. փետրվար), ՄՄԿԿ 19-25-րդ համագումարների պատգամավոր 20-22-րդ, 24-25-րդ համագումարներում ընտրվել է ԽՄԿԿ ԿԿ անդամ, 1957-1961 թվականներին եղել է ԽՄԿԿ ԿԿ Նախագահության անդամության թեկնածու, 1962 թվականի ապրիլից մինչև 1966 թվականի ապրիլ՝ անդամ, 1966 թվականից՝ ԽՄԿԿ ԿԿ քաղբյուրոյի անդամ։

Եղել է ԽՍՀՄ 3-10-րդ գումարումների Գերագույն սովետի պատգամավոր։ Պարգևատրվել է Լենինի 6 շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Кириленко Андрей Павлович // Кириленко Андрей Павлович (ռուս.) / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  Енциклопедія історії України (укр.) — Київ: Наукова думка, 2003. — ISBN 966-00-0632-2


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 124545564 · ISNI: 0000 0000 8394 8286 · LCCN: n81019786 · LNB: 000174957 · NKC: jx20050906004 · NLG: 97922 · NTA: 128862548 · NUKAT: n2016003957 · VIAF: 74787773 · WorldCat VIAF: 74787773 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 460)։*  |
**Ասպետի քանդակով տուն** (ռուս.՝ Дом со скульптурой рыцаря), ճարտարապետական հուշարձան Կալինինգրադի մարզի Սովետսկ քաղաքում։ Գտնվում է հետիոտնային Հաղթանակի փողոցում։ Շենքը մշակութային ժառանգության օբյեկտ է։ Քաղաքի ամենագեղեցիկ պատմական շենքերից մեկն է։ Շենքի ճարտարապետական յուրահատկությունը ընդգծում է ասպետի քարե քանդակը, որը գտնվում է գրեթե տանիքի տակ։

Պատմություն
-----------

Շենքը կառուցվել է 19-րդ դարի վերջին որպես եկամտաբեր տուն։ Քաղաքի սրտում գտնվող այս շենքում (նախորդ հասցեն` Hohe Straße No. 10), հարուստները կարող էին վարձակալել բնակարան։

Ասպետի և ձկան քանդակը տան ճակատինԱսպետի և ձկան քանդակը տան ճակատին
Նրա առաջին սեփականատերն է եղել ինքնասեր ու հպարտ Ռիտեր (Ritter, ասպետ) անունով մի մարդ։ Նա որոշել է անմահացնել իրեն քարի վրա, որպեսզի ամեն օր իր պատուհանից տեսնի իրեն։ Այսպիսով, շենքի ճակատին հայտնվել է սուրը ձեռքին ասպետի մի մեծ քարե քանդակ։

1946 թվականին շենքում տեղավորվել են Քաղաքացիական գործերի վարչության բաժինները։ Այդ ժամանակ ասպետը կորցրել է իր սուրը։ Այնուհետև շենքը տրամադրվել է քաղաքի կրթական հաստատություններից մեկի հանրակացարանին։ Այժմ այնտեղ է գտնվում Սովետսկի տեխնոլոգիական քոլեջի հանրակացարանը։ Շենքը խարխուլ վիճակում է, 2014 թվականին այն նախատեսվել է վերանորոգել՝ այդ թվում նաև ճակատային մասը։ Հիմնանորոգումից հետո ասպետը կրկին «ստացել է» իր «զենքը», միայն սրի փոխարեն հիմա նա աջ կողմի ձեռքում պահում է նիզակը։

Նկարագրություն
--------------

Քաղաքի ամենագեղեցիկ շենքերից մեկն է։ Այս շենքի ճակատը զարդարված է հարուստ սվաղային զարդարանքով` հսկայական ձկներ, կենդանիներ, մարդկանց դեմքեր և ճակատային մասի գագաթին՝ 4-րդ հարկի պատշգամբում, զինված զենքով հսկայական քարե ասպետ։ Մի անգամ ասպետի ձեռքում սուր է եղել, որը խորհրդային տարիներին կորել է, հետագայում փոխարինվել է նիզակով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Приказ Службы государственной охраны объектов культурного наследия Калининградской области № 17 от 28.03.2011
2. ↑  Рутман И. Я. Из Советска в Тильзит. Советск, 1993. С. 31.
3. ↑  Одна из достопримечательностей Советска — дом со скульптурой рыцаря на ул. Победы.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Статуя рыцаря | Советск | Культурный туризм
* В Советске историческое здание со скульптурой рыцаря получило новую жизнь Archived 2019-09-09 at the Wayback Machine.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խոսնակ (այլ կիրառումներ)
**«Խոսնակ»**, գրական, հասարակական և տեղեկատու ամսագիր։ ՀԲԸՄ Լիբանանի շրջանային հանձնաժողովի և Հայ երիտասարդաց ընկերության (ՀԵԸ) կենտրոնական վարչության օրգան։

Լույս է տեսնում 1957 թվականից, Բեյրութում։ Խմբագիրներ՝ Ա. Մակարյան, Ս. Մինասյան։ Լուսաբանում է ՀԲԸՄ-ի և ՀԵԸ-ի գործունեությունը Լիբանանում և Սիրիայում։ Նյութեր է տպագրել Հայաստանի տնտեսության, գիտության ու մշակույթի նվաճումների մասին։ Հայաստանը համարելով ազգապահպանման հիմնական կռվան՝ ձգտում է ամրապնդել հայրենիք-սփյուռք կապերը։

«Խոսնակում» լույս տեսնող հոդվածների մեծ մասը նվիրված են ՀԲԸՄ-ի և ՀԵԸ-ի, Լիբանանում, Սիրիայում և Կիպրոսում նրանց մասնաճյուղերի մարզական, մշակութային և կրթական գործունեության լուսաբանմանը։ Նյութեր է տպագրում նաև Հայաստանի տնտեսական, գիտական ու մշակութային կյանքի վերաբերյալ։ Պարբերաբար լույս է ընծայում օտարալեզու (արաբերեն, ֆրանսերեն, անգլերեն) երիտասարդական հավելվածներ։ Անցյալում իբրև «Խոսնակի» հավելված լույս են տեսել նաև «Խոսնակ պատանեկան» (1969-1975 թթ. և 1982-1987 թթ. խմբագիրներ՝ Զարեհ Թյությունճյան, Ալպեր Գարամանուկյան) և «Երիտասարդ խոսնակ» (1989 թ. խմբագիրներ՝ Ռաֆֆի Ճիկերյան, Զավեն Նանեճյան) ուսանողական-երիտասարդական պարբերաթերթերը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 77)։*  |
Այս հոդվածը աստվածաշնչյան պատմությունների մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Նոյյան տապան (այլ կիրառումներ)։
 1846 նկար ամերիկացի ժողովրդական նկարիչ Էդվարդ Հիկսի գործերից, որ պատկերում է կենդանիների Նոյյան Տապան բեռնելը զույգերով։
**Նոյյան տապան** (դասական եբրայերեն՝ תיבת נח‎, *թեյվաթ նոահ*), Ծննդոց գրքում (6–9 գլուխներ) և ավելի ուշ գրառված Ղուրանում (Հուդի և Ալ-Մումինուի սուրաներում) նկարագրված նավ։ Ըստ Աստվածաշնչի Նոյ նահապետը կառուցել է այն Աստծո հրամանով փրկելու իրեն, իր ընտանիքը և երկրի կենդանիներին համաշխարհային Մեծ Ջրհեղեղից։

Աստվածաշունչը նշում է նաև, որ ջրհեղեղից հետո տապանը հանգրվանել է «Արարատ լեռան» վրա, որի հիման վրա շատերը ենթադրել են, որ Արարատ լեռն է նկատի առնված։ Սկսած 19-րդ դարից Նոյյան տապանը գտնելու հույսով բազմաթիվ արշավախմբեր են բարձրացել Արարատ լեռը։ Նրանցից ամենահայտնին է ամերիկացի աստղագնաց Ջեյմս Իրվինը։

Աստվածաշնչյան պատմվածքներ
-------------------------

Հիմնական հոդված՝ Մեծ ջրհեղեղ
Ըստ Աստվածաշնչի, այն ժամանակներում տեղի 1 ունեցել մեծ բարոյական մարդու անկումը, որը տեղի ունեցավ այն ժամանակ, երբ երկրի երեսին մարդիկ սկսեցին մտածել միայն չարագործությունների մասին։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Աստված տեսավ, որ մարդկանց չարությունը շատացել է երկրի վրա, և նրանց սրտի մտքերը ամեն ժամանակ հակված են միայն դեպի չարը։ Ուստի Աստված ափսոսաց, որ երկրի վրա ստեղծել է մարդկանց, ու ցավ զգաց իր սրտում- Ծննդոց 6:5,6 |  |

Այս ժամանակներում կար մի մարդ, ով արդար և մաքուր էր իր տեսակի մեջ և հավատարիմ էր տիրոջը և նրա անունը Նոյ էր։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Այդ ժամանակ Աստված ասաց Նոյին. «Ամեն մարմնի վերջը եկել է, որովհետև նրանց պատճառով երկիրը բռնությամբ է լցվել, ուստի ես կործանելու եմ նրանց երկրի հետ միասին։ Քեզ համար մի տապան շինիր խիժաբեր ծառի փայտից։ Տապանում բաժանմունքներ շինիր և այն դրսից ու ներսից կուպրով պատիր։ Այսպես շինիր այն. տապանի երկարությունը երեք հարյուր կանգուն, լայնությունը հիսուն կանգուն և բարձրությունը երեսուն կանգուն։ Տապանի համար ցոհար շինիր և ավարտիր այն՝ վերևից մեկ կանգուն թողնելով։ Տապանի մուտքը կողքից շինիր։ Տապանում շինիր ներքնահարկ, երկրորդ հարկ և երրորդ հարկ- Ծննդոց 6:13-16 |  |

Նոյը ամեն ինչ անում է այնպես, ինչպես իրեն պատվիրել է Աստված։ Շինարարության ավարտից հետո Աստված Նոյին ասաց, որպեսզի նա մտնի տապանի մեջ՝ իր կնոջ և որդիների հետ։ Բացի այդ, տապանում հավաքի նաև բոլոր կենդանիներից մեկ զույգ։ Նա նաև պետք է սնունդ հավաքեր իրենց և կենդանիների համար։ Դրանից հետո Աստված ջրով ծածկեց երկիրը. *«ջրերը այն աստիճան հեղեղեցին երկիրը, որ ծածկեցին երկնքի տակ գտնվող բոլոր բարձրաբերձ լեռները»*։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Աստվածաշունչ, Գիրք Ծննդոց, Գլուխ 7-րդ
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անալոգիա (այլ կիրառումներ)
**Անալոգիա** (հունարեն՝ άναλογία - համապատասխանում, նմանություն), նմանակում տրամաբանության մեջ, ճշմարտանման մտահանգման տեսակ, որի դեպքում ելնելով երկու առարկաների որոշ հատկությունների նույնությունից և այն բանից, որ այդ առարկաներից մեկն օժտված՝ ևս մի հատկությամբ, որը չի նկատվել մյուս առարկայի հատկությունների թվում, եզրակացնում ենք, որ այն նույնպես օժտված է տվյալ հատկությամբ։ Այսպես, Հյուգենսը, ելնելով այն փաստից, որ ձայնը և լույսը ունեն մի շարք ընդհանուր հատկություններ, և այն փաստից, որ ձայնն ունի ալիքային բնույթ, հանգեց այն եզրակացության, որ լույսը ևս ունի ալիքային բնույթ։ Անալոգիաի սխեման է. «*A*-ն ունի a, b, c...ո հատկությունները, B-ն՝ a, b, c... հատկությունները, հետևաբար B-ն նույնպես ունի ո հատկությունը»։ Ա. միայն հավանական եզրակացություն է տալիս։ Որքան շատ են համեմատվող առարկաների նույնական հատկությունները, և որքան էական է դրանց կապը եզրակացությամբ արձանագրվող հատկության հետ, այնքան մեծ է անալոգիայի եզրակացության հավանականությունը։ Անալոգիայի եզրակացության հավանականության բարձրացման հարցերով է զբաղվում նմանության տեսությունը։ Անալոգիան կիրառվում է մեծ մասամբ գիտական հետազոտության սկզբնական փուլերում, մասնավորապես մոդելավորման Ժամանակ։ Մի շարք կարևոր գիտական կռահումներ կատարվել են անալոգիաի միջոցով։

Տես նաև
-------

* Փոխաբերություն
* Հոմանիշ
* Անալոգիա (կենսաբանություն)

Գրականություն
-------------

* 
* 
* *Кубрякова Е. С.* Аналогия // *Лингвистический энциклопедический словарь*. — М.: СЭ, 1990. — С. 31—32.
* *Уемов А. И.* Аналогия в практике научного исследования. — М. 1970. — 262 с.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ ռուսական · Ուղղափառ · Catholic (1997—…) · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 521332185 · NKC: ph394379 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 360)։*  |
**Անալոգիա**, մեթոդ, որի միջոցով բացահայտվում են նմանությունները ոչ նույնական օբյեկտների միջև։

Ըստ համաբանության, եթե օբյեկտների միջև առկա են որոշ կարգի նման հատկանիշներ, ապա հնարավոր է, որ նրանք ունենան նաև այլ նման հատկանիշներ։ Անալոգիան կիրառվում էր գիտության զարգացման վաղ փուլերում, նրա եզրակացությունները երբեմն հենվում էին արտաքին և երկրորդական հատկանիշների վրա։ Հետագայում նրան ավելի շատ փոխարինում են համակարգված դիտարկումն ու գիտափորձը, և անալոգիան կորցնում է իր բացատրողական մեթոդի նշանակությունը։ Բայց այն կարող է մատնանշել լուծում պահանջող խնդիրներ։ Օր.՝ անալոգիայի շնորհիվ, հենվելով ձայնային ալիքների հատկությունների վրա, բացահայտվեց լույսի և էլեկտրամագնիսական դաշտի ալիքային բնույթը։ Համաբանությունն առանձին վերցրած ապացուցողական ուժ չունի, ուստի այն պետք է կիրառել ճանաչողության այլ ձևերի հետ միասնաբար, մասնավորապես, դրվում է համաբանական հատկանիշների ճիշտ ընտրության պահանջը։

Լեզվաբանության մեջ համաբանության մեթոդը կիրառվում է լեզվական փոփոխությունների, հատկապես հնչյունական օրենքների և դրանց բացառությունների բացատրության համար, քանի որ լեզվական փոփոխությունների մեջ համաբանությունը զգալի դեր է խաղում։ Համաբանության կարևոր դերը մատնանշում էին պատմահամեմատական մեթոդի կիրառողները, հատկապես երիտքերականները։

Աղբյուրներ
----------

* Աղայան Էդ. Լեզվաբանության ներածություն, Երևան, 1987։
* Աճառյան Հր. Լիակատար քերականություն, հտ. 6-րդ, Երևան, 1955։
**Հռիփսիմեատիպ կառույցներ**, եկեղեցական շենքի հայկական ճարտության VI դ. ստեղծած հորինվածք, որի բնորոշ և լավագույն օրինակը Էջմիածնի Հռիփսիմեի տաճարն է։ Հայաստանից դուրս հանդիպում են նաև Վրաստանում։ Հորինվածքն առաջացել է քառախորան կառուցվածքներից՝ անկյուններում ավելացնելով հատակագծում շրջանագծի 3/4 հատվածքով խորշեր, որոնք այս տիպի որոշիչ և պարտադիր տարրերն են։ Խորշերը մեծացնում են գմբեթատակ տարածությունը, ամրացնում գմբեթատակ քառակուսու անկյունները, ապահովում անցումը դեպի անկյունային սենյակները, ստեղծում արտահայտիչ ինտերիեր։ Հռիփսիմեատիպ կառույցներ բաժանվում են երեք խմբի՝ առանց անկյունային սենյակների, 2 և 4 սենյակներով։

Առաջինին են պատկանում ԼՂՀ Մոխրենես գ. Օխտը դռնի վանքի եկեղեցին (V-VI դդ.), Վրաստանում՝ Շուամթայի Փոքր եկեղեցին և Մցխեթի Ջվարիի նախնական շենքը (VII դ.)։ Երկսենյակ խմբի մեջ են մտնում Զորադիրի Ս. Էջմիածին (VI դ.), Այգեշատի Թարգմանչաց վանքի (VII դ.), Աղթամարի Ս. Խաչ (X դ.) եկեղեցիները։ Ամենամեծ՝ 4 սենյականոց խմբին են պատկանում Հայաստանում՝ Ավանի Ս. Հովհաննես (VI դ.), Արամուսի Ս. Նշան (VI դ. 2-րդ կես), Էջմիածնի Ս. Հռիփսիմեի տաճարը, Գառնհովիտի Ս. Գևորգ (VI-VII դդ.), Արծվաբերի Ս. Աստվածածին, Սիսիանի Ս. Գրիգոր, Արծվանիստի Ս. Աստվածածին (Քոլատակի Ս.Աստվածածին, բոլորը՝ VII դ.) և Վարագավանքի Ս. Աստվածածին (XI դ.) եկեղեցիները, Վրաստանում՝ Ջվարին՝ վերակառուցումից հետո, Աթենիի Սիոնը, Շուամթայի Մեծ և Մարթվիլիի եկեղեցիները։

Հռիփսիմեատիպ կառույցները միջնադարյան հայկական ճարտարապետության խոշոր նվաճումն են և ավանդը քրիստոնեական ճարտարապետության մեջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

Գրականություն
-------------

* Մարության Տ. Ավանի տաճարը և համանման հուշարձաններ, Երևան, 1976։
* Բրեչչիա Ֆրատադոկի Տ. Զորադիրի Սբ Էջմիածին եկեղեցին, Երևան, 1986։
* Thierry J.M. Les tetraconques a niches d՚angle, Բազմավեպ, 1980, դ 1-4։
**Մ 12 ճանապարհ** **(M 12)**, միջպետական նշանակության ճանապարհը, որը հանդիսանում է Հայաստանի ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը։

Հայաստանի միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհները նրանք են, որոնք կապում են Հայաստանի ճանապարհային ցանցն այլ պետությունների ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցին և ապահովում են միջազգային տրանսպորտային հաղորդակցությունը։

Մ 12 ճանապարհը ունի 28.5 կմ երկարություն։ Այն սկսվում է Սյունիքի մարզի Գորիս քաղաքից և շարունակվում դեպի ՀՀ - Արցախ պայմանական սահման։

2023թ. մարտի 30-ից Տեղից ճանապարհը փակ է երթևեկության համար։ Միաժամանակ հայկական կողմում շահագործման է հանձնվել նորակառույց ճանապարհ՝ դրանով իսկ փոխելով երթուղին։ Նոր ճանապարհը Տեղից թեքվում է հարավ և Կոռնիձորով անցնում մինչև Ադրբեջանի սահման, որտեղից սկսվում է Լաչինի միջանցքը դեպի Ստեփանակերտ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  ՀՀ կառավարության 2014 թվականի փետրվարի 13-ի N 265-Ն որոշմում «ՀՀ ընդհանուր օգտագործման պետական ավտոմոբիլային ճանապարհների անվանացանկի» մասին: Archived 2016-07-16 at the Wayback Machine.
2. ↑  «ՀՀ օրենքը ավտոմոբիլային ճանապարհների մասին» ընդունված 2006 թվականի դեկտեմբերի 5-ին, հաստատված ՀՀ նախագահի կողմից 2006 թվականի դեկտեմբերի 21-ին։
Հին դրամահատարանը
**Արգենտինայի դրամահատարան պետական ընկերություն** (իսպ.՝ *Sociedad del Estado Casa de Moned;a*), Արգենտինայի կառավարության կողմից վերահսկվող և Արգենտինայի Էկոնոմիկայի նախարարության անմիջական ենթակայության տակ գտնվող արգենտինական դրամահատարան։ Դրամահատարանը հիմնադրվել է 1779 թվականին՝ մինչև Արգենտինայի անկախացումը։ 1875 թվականի թիվ 733 օրենքով ստեղծվեցին երկու դրամահատարաններ, մեկը՝ Բուենոս Այրեսում, մյուսը՝ Սալտայում։ Բուենոս Այրեսի դրամահատարանը բացվեց 1881 թվականի փետրվարի 14-ին, որտեղ ճարտարագետ Կաստիլլան աշխատում էր որպես տնօրեն, իսկ Ջոն Ջոզեֆ Ջոլի Քայլը՝ որպես գլխավոր քիմիկոս։

Դրամահատարանն արտադրում է օրինական վճարամիջոց հանդիսացող մետաղադրամներ և թղթադրամներ։ Այն արտադրում է նաև մեդալներ և արժեթղթեր (այդ թվում՝ անձնագիր, մետրոպոլիտենի մետաղանիշներ, փոստային նամականիշներ), որոնք օգտագործվում և թողարկվում են կառավարության ծառայություններ մատուցողների կողմից։ Ներկայիս տպագրվող արժույթը արգենտինական պեսոն է՝ սկսած 1992 թվականից։

1927 թվականին բացվեց Արգենտինայի դրամահատարանի թանգարանը, որտեղ պահպանվում են պատմական մեծ արժեք ունեցող արժեթղթեր, մետաղադրամներ, փոստային և այլ դրամանիշներ, կնիքներ, մեդալներ և այլ արժեքավոր ցուցանմուշներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  (Իսպաներեն) Historia de la moneda
2. ↑  Enrique Herrero Ducloux, "Juan J. J. Kyle (1838-1922), Anales de la Sociedad Científica Argentina, t. XCIII, 170, Buenos Aires, 1922

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական վեբկայք Archived 2007-03-17 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0000 8338 1769 · LCCN: n2004142702 · SUDOC: 129980412 · VIAF: 121712169 · WorldCat VIAF: 121712169 |

 |
**Մահմուդ Շևքեթ փաշա** (թուրքերեն՝ Mahmud Şevket-paşa, 1856[…], Բաղդադ, Baghdad Eyalet, Օսմանյան կայսրություն - հունիսի 11, 1913(1913-06-11) կամ 1913, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն), Օսմանյան կայսրության ռազմական և քաղաքական գործիչ, Օսմանյան կայսրության մեծ վեզիր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1856 թվականին Բաղդադում։ Նրա ընտանիքը չեչենական արմատներ ունի, պապը Թիֆլիսից տեղափոխվել է Իրաք, որտեղ տոհմի ներկայացուցիչները մի քանի սերունդ բարձր ղեկավար պաշտոններ են զբաղեցրել։ Շևքեթ փաշայի նախնիները Արևելյան Չեչնիայից տեղափոխվել են Թիֆլիս՝ փրկվելով արյան վրեժից։ Բաղդադի դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Ստամբուլի ռազմական ակադեմիա։ 1882 թվականից  զինվորական ծառայության մեջ էր։ Որոշ ժամանակ ուսումնասիրել է ռազմական գործը Ֆրանսիայում, ծառայել է Կրետեում, ապա սկսել է դասավանդել ռազմական ակադեմիայում։ Աշխատել է Կոլմար ֆոն դեր Գոլցի հետ, եղել է Գերմանիայի սպառազինությունների գնումների հանձնաժողովի կազմում։

1899 թվականին դարձել է բրիգադի գեներալ և նշանակվել է քննական հանձնաժողովի ղեկավար։ 1905 թվականից Կոսովոյի նահանգապետն է։ 1908 թվականի երիտթուրքերի հեղաշրջումից հետո գլխավորել է Սալոնիկում տեղակայված 3-րդ բանակը։ 1909 թվականի հեղաշրջման ճնշման ժամանակ նա գլխավորեց «Գործողության բանակը», որը գրավեց Ստամբուլը և ճնշեց ապստամբությունը։

1910 թվականին Մահմուդ Շևքեթը դարձավ 1-ին, 2-րդ և 3-րդ բանակների ռազմական նախարար և գլխավոր տեսուչ։ Նա ստիպված էր գործ ունենալ Ալբանիայում և Արաբիայում ապստամբությունների ճնշման հետ։ 1911 թվականին Մահմուդ Շևքեթը ստեղծեց Օսմանյան կայսրության Ռազմաօդային ուժերը։ 1912 թվականի հուլիսին Իտալա-թուրքական պատերազմում կրած պարտությունից հետո նրան հեռացրեցին ռազմական նախարարի պաշտոնից (այդ պաշտոնը զբաղեցրեց Նազըմ փաշան), երկրում իշխանության եկան լիբերալները։ Առաջին Բալկանյան պատերազմում երկրի պարտությունից հետո երիտթուրքերը կրկին վերցրին իշխանությունը, և 1913 թվականի հունվարի 23-ին Մահմուդ Շևքեթ փաշան նշանակվեց մեծ վեզիր, արտաքին գործերի նախարար և ռազմական նախարար։ 1913 թվականի հունիսին սպանվել է Նազիմ փաշայի ազգականներից մեկի կողմից՝ ի պատասխան Օսմանյան կայսրությունում պետական հեղաշրջման ժամանակ վերջինիս զոհվելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Swartz A.* Open Library — 2007.
2. 1 2  Faceted Application of Subject Terminology
3. 1 2  20th Century Press Archives — 1908.
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #103880079X // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. ↑  Mango, Andrew. *Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey*, (Overlook TP, 2002), стр. 549.
6. ↑  Finkel, Caroline, *Osman’s Dream*, (Basic Books, 2005), 57; *Istanbul was only adopted as the city’s official name in 1930..*.

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Նոր · Սիտինի ռազմական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 13544244d · GND: 103880079X · ISNI: 0000 0000 8142 5158 · LCCN: n84014436 · NTA: 074610503 · SUDOC: 069079587 · VIAF: 62937258 · WorldCat VIAF: 62937258 |

 |

 |
«**Լորետտոյի տիրամայրը»** կամ «**Ուխտավորների տիրամայրը»**, իտալացի նկարիչ Կարավաջոյի կտավ (1604–1606), որը գտնվում է Հռոմի Պիացցա Նավոնայի մոտ տեղակայված Սուրբ Ավգուստինի եկեղեցու Կավալետի մատուռում։ Պատկերում է ոտաբոբիկ Մարիամ Աստվածածնի և մերկ աստվածորդու հայտնությունը երկու ուխտավորների։

1603 թվականին մարքիզ Էրմետ Կավալետիի ժառանգները ընտանեկան մատուռի զարդարման համար պատվիրել են Լորետտոյի տիրամոր թեմայով նկար։ Իրականացնելով մարքիզի վերջին կամքը՝ Կավալետիները 1603 թվականի սեպտեմբերի 4-ին սուրբ Ավգուստինի եկեղեցում մատուռ են գնել։

Ջովանի Բալոնեն, պակաս տաղանդավոր մի նկարիչ, որը զրպարտության մեղադրանքով հասել էր Կարավաջոյի բանտարկությանը, նկարի բացման արարողության ժամանակ ասել է․ «Նկարը հասարակ ժողովրդի մոտ դժգոհության աղաղակ է բարձրացրել» և դա զարմանալի չէր։ Կույսն ու երկու ուխտավորները ոտաբոբիկ էին, տեսանելի է փոքրիկ աղյուսներից մասամբ կոտրված պատ, և հազիվ նկատելի լուսապսակ, որը սրբացնում նրան և երեխային։ Կույս Մարիամի փոխարեն կարող էր լինել ցանկացած գեղեցիկ կին, որը գիշերային ստվերներից կհառներ։ Հռոմում արված Կարավաջոյի շատ նկարների նման, այդ թվում՝ «*Conversion on the Way to Damascus»* կամ «Մատթեոս առաքյալի հրավերը» կտավները, պատկերված է այն պահը, երբ հասարակ որևէ տղամարդ կամ կին հանդիպում է աստվածայինի հետ, որն արտաքնապես իրենից չի տարբերվում։ Մարիամի կերպարում պատկերված է նույն կինը, որը պատկերված է նաև Բորգեզե պատկերասրահում գտնվող «Տիրամայրն ու երեխան սուրբ Աննայի հետ» (1605) կտավում։

Տեսակետ կա այն մասին, որ Կարավաջոյի այս նկարը մասամբ վերցված է 1574 թվականին Ռոսսո Ֆյորենտինոյի հեղինակած *Adoration of the Magi* փորագրությունից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Hibbard H.* Caravaggio — Oxford, Boulder: Westview Press, 1985. — P. 184. — ISBN 978-0-06-430128-2
2. ↑  *Hibbard H.* Caravaggio — Oxford, Boulder: Westview Press, 1985. — P. 186. — ISBN 978-0-06-430128-2
3. 1 2  Hibbard Howard (1983)։ *Caravaggio* (paperback) (1985 ed.)։ Westview Press։ էջեր 184–191։ ISBN 9780064301282
4. ↑  Vodret Rossella (2012)։ «The Madonna of Loreto»։ in Rossella Vodret։ *Caravaggio's Rome: 1600-1630*։ Milan: Skira Editore S.p.A.։ էջեր 22–23։ ISBN 9788857213873
5. ↑  William Gavin, Caravaggio's Madonna of Loreto Reconsidered, SOURCE, Notes in the History of Art, Fall 1986, pp.20-23.


|  |  |
| --- | --- |
|  | Լորետոյի տիրամայրը (Կարավաջո) Վիքիպահեստում |