Պանկրատիոն, մ․թ․ա․ 2-րդ դար
**Մենամարտ** (անգլ.` combat), մարդկանց կողմից համակարգված և որոշակիացված ֆիզիկական գործունեություն, որն ներառում է նաև մրցակցության որոշակի աստիճան։

Նկարագրություն
--------------

Մենամարտերը լինում են 2 տեսակի.

* երկու մարդու (հակառակորդների) մենամարտ միմյանց դեմ առանց զենքի կամ զենքի օգտագործմամբ (հրացան կամ սառը զենք), մեկը՝ ընդդեմ 2 հոգուց կազմված թիմի, որն արդեն կոչվում է կռիվ կամ մենամարտ,
* սպորտի տեսակ, որտեղ 2 մասնակիցները ֆիզիկապես պայքարում են միմյանց դեմ՝ հաղթողին պարզելու նպատակով, օգտագործելով միայն ֆիզիկական ուժը կամ տարբեր սպորտային սպառազինություն և/կամ ձեռքի համար նախատեսված սառը զենք։

Ավելի վաղ *մարտերի* նպատակն էր հաղթել հակառակորդին՝ վերցնելով նրան գերի (ստրուկ), սպանել՝ ունեցվածքն առգրավելու կամ մարտարվեստը լքել ստիպելու նպատակով։ Ավելի ուշ Հին Հունաստանում ի հայտ եկավ նաև սպորտային մարտարվեստը (Անտիկ օլիմպիական խաղեր, Օլիմպիական խաղեր), որտեղ որոշակի կանոնների համաձայն մրցում էին կիրառական ռազմական ֆիզիկական ուղղվածություններում (վազք, նիզակի, մուրճի նետում և այլն)։

Սպորտային մենամարտերի նպատակն է գործելով հաստատված կանոնների շրջանակներում՝ կատարել հնարքներ, որոնք հակառակորդին կարող են պատճառել առավելագույն ֆիզիկական վնաս կամ նրան դնել անբարենպաստ դիրքում, ինչպես նաև պաշտպանվել հակառակորդի նմանատիպ հնարքներից։

Մենամարտ և մարտական արվեստ
--------------------------

Անհրաժեշտ է տարբերել մենամարտ և մարտական արվեստ հասկացությունները։ Ոչ բոլոր մարտական արվեստներն են համարվում մենամարտեր, ինչպես նաև ոչ բոլոր մենամարտերը կարող են համարվել մարտարվեստ։ Մարտական արվեստը ենթադրում է մարտ մեկից ավելի հակառակորդի դեմ։ Այդ դեպքում այն մենամարտ չէ։ Մյուս տեսանկյունից մարտական արվեստներում կարևոր դեր են խաղում հոգևոր սկզբունքները և անգամ կրոնական կանխադրույթները, այն դեպքում, երբ մենամարտերում ամեն ինչ սպորտային է կամ դիտարկվում է կիրառական տեսանկյունից։

Մենամարտերի դասակարգում
-----------------------

Մենամարտերը պայմանականորեն բաժանվում են երկու խմբի՝ սպորտային և մարտական։

### Սպորտային մենամարտեր

Նպատակն է տվյալ սպորտաձևում որոշել լավագույններին, լավագույն սպորտային նվաճումները (հաղթանակ Օլիմպիադայում, միջազգային սպորտի վարպետի կոչում), համաշխարհային հանրաճանաչություն։ Այս դեպքում գործում են ավելի կոպիտ կանոններ և սահմանափակումներ (նպատակն է նվազագույնին հասցնել տրավմատիզմը)։ Նաև օգտագործվում են զանազան պաշտպանական հարմարանքներ (ձեռնոց, ատամների պաշտպանական միջոցներ բռնցքամարտում և կարատեում, սաղավարտ, դիմակներ սուսերամարտի ժամանակ և այլն)։

Սպորտային մենամարտերը, ի տարբերություն ստորև նշվածների, թույլ են տալիս ճիշտ համակարգել վիճակագրական մի շարք ցուցանիշներ, այդ թվում՝ տրավմատիզմը։

### Ռազմական մենամարտեր

Նպատակն է գոյատևել մահացու վտանգի դեպքում, իսկ մահվան դեպքում փորձել հակառակորդին պատճառել առավելագույն վնաս։ Մենամարտի գլխավոր նպատակն է հակառակորդին հասցնել անկարող իրադրության (ընդհուպ մինչև ֆիզիկապես ոչնչացման)։ Հիմնականում սա համակցված ձեռնամարտ է։ Մարզումը նման է սպորտային մարտարվեստի վարժանքներին։ Ծրագիրը ներառում է նաև իրավիճակներ, որոնք նախատեսված են պաշտպանվել մի քանի հակառակորդից, ինչպես նաև օգտագործել ձեռքի տակ գտնվող տարբեր միջոցներ, որոնք օգտակար են իրական կյանքի մարտական իրավիճակներում։

### Ընդհանուր մենամարտեր

Ընդհանուր մենամարտերում մրցում են մենամարտի տարբեր տեսակների կամ մարտական արվեստների ներկայացուցիչներ։ Կանոններ կան, սակայն սահմանափակումները նվազագույնի են հասցված, ինչը մարզիկներին թույլ է տալիս ցույց տալ տեխնիկական գործողությունների լայն զինանոց։

### Մենամարտի այլ տեսակներ

Կախված օգտագործվող նյութական միջոցների զինանոցից՝ մենամարտերը կարող են կայանալ զենքի օգտագործմամբ (գավազան, կտրող կամ ծակող սառը զենք, նունչակիներ և այլն) կամ առանց դրանց։

Մենամարտերը տարբերվում են նաև գերիշխող տեխնիկայով, օրինակ՝ հարված, ցնցումներ, բռնվածքներ, նետումներ, ցավոտ հնարքներ, խեղդում և այլն

Մենամարտի օրինակներ
-------------------

### Միջազգային տեսակներ

#### Առանց զենքի

* Բազկամարտ
* Բռնցքամարտ
* Վինգ չուն
* Ազատ ոճի ըմբշամարտ
* Վիետ Ո Դաո
* Գրեպլինգ
* Դա Կոնգ
* Ձյուդո
* Ջուջուցու
* Ջիտ Կուն-Դո
* Կապոեյրա
* Կարատե
	+ Ասիխարա
	+ Վադո կայի
	+ Գոդզու-Ռյու
	+ Գոսոկու-Ռյու
	+ Կյոկուսին
	+ Կյոկուսին Բուդոկայ
	+ Կոսիկի
	+ Րյոբու-Կայ
	+ Սյորինդզի-Ռյու
	+ Շոտոկան
	+ Սինդո դզինեն-ռյու
	+ Սիտո ռյու
	+ Սեյդո
	+ Սեյդոկայկայ
	+ Ուետի-ռյու
	+ Ֆրի Ֆայտ կարատե
	+ Ֆուդոկան
	+ Էնսին
* Կուդո
	+ Կուբատ
* Քիքբոքսինգ
* Հունահռոմեական ըմբշամարտ
* Կովատ ալրամի
* Սամբո
* Սյորինձի-կեմպո
* Սումո
* Թայվանյան բոկս (Մուայ-տայ)
* Թեկվոնդո
	+ Համաշխարհային տեկվանդոյի ֆեդերացիա
	+ ԳՏՖ
	+ Միջազգային տեկվանդոյի ֆեդերացիա
* Ուշու
	+ Ուշու-սանշոու
	+ Ուշու-տաոլ
	+ Տայցզիզյուան
* Հապկիդո

#### Զենքի օգտագործմամբ

* Կարատե
	+ Յոսյուկայ
	+ Իսշին-րյու
	+ Կեյիտի-րյու]
	+ Մեյբուկան
	+ Մոտոբու-րյու
	+ Րյուեյ-րյու
	+ Սյորին-րյու
	+ Սյուրին-րյու
	+ Չիտո-րյու
* Կենդո
* Կոբուդո
	+ Մատայոսի
	+ Ռյուկյու
	+ Յամաննի-րյու
* Սուսերամարտ

### Ռուսաստան

* Ֆրի ֆայտ
* Սամբո
* Բռնցքամարտ
* Զինվորական ձեռնամարտ
* Արդյունավետ մարտական համակարգ
* Բուզա
* Սլավոնական ինքնապաշտպանման ոճ
* Սլավոնագարիցական ըմբշամարտ
* Ռոսս համակարգ
* Չեմիսովի ոճ

### Ազգային տեսակներ այլ երկրներում

* Այկիդո
* Արնիս
* Կապոեյրա
* Կրավ-մագա
* Կուրաշ
* Կենդո
* Կոխ
* Նիխոն-կեմպո
* Նյատ նամ
* Նին ձյուցու
* Տուրոն մենամարտեր
* Դաֆկուդո

Տես նաև
-------

* Մարտական արվեստներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Boxing". *Encyclopedia Britannica* (in անգլերեն). Retrieved 2018 թ․ մայիսի 12.
2. ↑  Толковый словарь Ефремовой. Т. Ф. Ефремова. 2000.
3. ↑  "Combat Sport - 2015". *Australian Medical Association*. 2015 թ․ նոյեմբերի 21. Retrieved 2016 թ․ մայիսի 17.
4. ↑  Armstrong, Walter (1890). *Wrestling*. New York: Frederick A. Stokes Company. p. 77.

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«մենամարտ»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |