recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սիլվա Համբարձումի Յուզբաշյան** (հունիսի 10, 1954(1954-06-10), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ասմունքող։ Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (2008)։

Կենսագրություն
--------------

Սիլվա Յուզբաշյանը ծնվել է Գյումրիում։ 1975 թ. ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1976 թվականից եղել է Երևանի Սունդուկյանի անվան թատրոնի դերասանուհի (Վասիլիսա, Գորկու «Հատակում», Թուխծամ, Վ. Դավթյանի «Ծիրանի ծառ» և այլն), միաժամանակ՝ Հայֆիլհարմոնիայի ասմունքող, 1984 թվականից՝ հեռուստառադիոպետկոմի ռեժիսոր։ Երկացանկում՝ Գրիգոր Նարեկացու, Ավետիք Իսահակյանի, Հովհաննես Շիրազի, Վահագն Դավթյանի, Համո Սահյանի և այլոց երկերից։ 1976-1980 թթ. Վարդան Աճեմյանի հրավերով աշխատել է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան պետական ակադեմիական թատրոնում։ 1980 թ. մինչ այսօր Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիայի մենակատար է։ 1984-2005 թթ. աշխատել է հանրային ռադիոյի գրական խմբագրությունում ռեժիսոր-ասմունքող։ Մենահամերգներով բազմիցս հանդես է եկել հայրենիքում և արտերկրում Մոնրեալ, Տորոնտո, Բոստոն, Նյու-Յորք, Վաշինգտոն, Չիկագո, Դեթրոյթ, Տեխաս, Բեյրութ, Հալեպ, Թեհրան, Իսպահան, Աբու-Դաբի, Արգենտինա, Բրազիլիա, Չեխիա և այլն։ 1988 թ. և 1992 թ. ամերիկահայ համայնքի հրավերով Համո Սահյանի և Վահագն Դավթյանի հետ շրջագայել է ԱՄՆ տարբեր քաղաքներում՝ ներկայացնելով բանաստեղծների ստեղծագործությունները։ Սիլվա Կապուտիկյանի հետ եղել է իրանահայության հյուրը։ 2004 թ. Լոս Անջելեսի «Ալեքս» թատրոնում կայացած մենահամերգից հետո պարգևատրվել է Գլենդեյլի քաղաքապետի հատուկ շնորհակալագրով։ Այժմ Հայֆիլհարմոնիայի մենակատար-ասմունքող է, Հանրային ռադիոյում ունի իր հեղինակային գրական ծրագիրը։

2015 թվականից «Պոեզիա» ռադիոհաղորդումը հեռարձակվում է Հայաստանի միակ մշակութային հեռուստաալիքի եթերում։

Պարգևներ
--------

* ՀԼԿԵՄ պետական մրցանակի դափնեկիր, 1986
* Հարավային Կալիֆոռնիայի «Motion Picture» ընկերության սահմանած «Golden Halo Award» ամենամյա մրցանակ, 1991, 1999
* ՀՀ Վարչապետի շնորհակալագիր, 2006
* ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ, 2007
* ՀՀ սփյուռքի նախարարության «Վիլյամ Սարոյան» մեդալ, 2011
* ՀՀ վաստակավոր արտիստ, 2008
* ՀՀ Ազգային ժողովի ոսկե մեդալ, 2012
* «Համո Սահյան» մեդալ, 2014
* Գրիգոր Նարեկացի հուշամեդալ, 2016 ․ Երևանի քաղաքապետի ոսկե մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Հայկական հանրագիտարան հրատ. Երևան, 2007, էջ 191

* Չակերտներ. Սիլվա Յուզբաշյան / Առաջին Ալիք
* Ձայնի Կախարդանքը Սիլվա Յուզբաշյան / Մշակութային Ալիք
* Հայելու առաջ Սիլվա Յուզբաշյան / Կենտրոն ՀԸ
* «Հագիր, իջիր, Իլյիչը գալիս է». Սիլվա Յուզբաշյան / Հայելի Ակումբ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սիլվա Յուզբաշյան(չաշխատող հղում)
* Ֆեյսբուքյան էջը
**Վալտեր Նիկողոսի Թորոսյան** (հունիսի 22, 1936(1936-06-22), Կիրովական, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 7, 2011(2011-08-07)), արձակագիր, լրագրող, ՀՀ Գրողների միության անդամ 1984 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Վալտեր Թորոսյանը Վանաձորի Հովհաննես Թումանյանի անվան №3 միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո մինչև 1958 թվականը աշխատել է որպես դերձակ, խառատ, հսկող։ 1967 թվականին ավարտել է ԽՄԿԿ կենտկոմին առընթեր կուսակցական բարձրագույն դպրոցը, 1981 թվականին՝ Ստեփանավանի անասնաբուծական-անասնաբուժական տեխնիկումը։ 1958-1969 թվականներին աշխատել է Վանաձորի «Կայծ» թերթի խմբագրությունում։ 1969-1970 թվականներին եղել է Վանաձորի «Կառուցող», 1970-1973 թվականներին՝ «Գուգարք» շրջանային թերթերի խմբագիրը։ 1973-1979 թվականներին աշխատել է որպես ՀԿԿ Գուգարքի շրջկոմի քարտուղար։ 1979-1993 թթ. կրկին աշխատել է որպես «Գուգարք» թերթի խմբագիր։ Այնուհետև աշխատել է Վանաձորի «Վերածնունդ», «Արփի», «Լոռու մարզ» թերթերում և «Մաշտոց» հանդեսում։ 1993 թ. հիմնադրել է «Գրական վերնատուն» հրատարակչությունը, 2002 թ.-ից հիմնադրել և հրատարակել է հնաբնակների «Վանաձոր» հայրենակցական միության «Ջուխտ ախպուր» թերթը։

Երկեր
-----

* Կանչում են սարերը, Երևան, 1970, 36 էջ։
* Իմ աշխարհը, Երևան, 1974, 148 էջ։
* Լեռների տիրակալները, 1979, 216 էջ։
* Կյանքը արկածների մեջ (պատմվածքներ), Երևան 1982, 148 էջ։
* Լեռներն այրվում են կարոտից (վիպակներ), Երևան, 1984, 324 էջ։
* Կենդանի թիրախ (վեպ), 1987, 336 էջ։
* Խաչվածին մահ չկա (վեպ), Երևան, 1994, 300 էջ։
* Վանաձորը նրա պառնասն էր (Մկրտիչ Սարգսյանն իմ հուշերում), Երևան, 2003, 108 էջ։
* Որսապատում (պատմվածքներ), Երևան, 2004, 143 էջ։
* Նախնյաց հետքերով (պատմվածքներ), Երևան, 2007, 344 էջ։
* Զուլու. վիհից դեպի անդունդը, Երևան, 2008, 143 էջ։
* Կոտրած եկեղեցու լուսաբացը, Երևան, 2008, 407 էջ։

Աղբյուր
-------

Հայկ Խաչատրյան (1986)։ *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ էջ 199

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վալտեր Թորոսյան Archived 2022-04-23 at the Wayback Machine.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մելքոնյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Գենադի Իշխանի Մելքոնյան** (օգոստոսի 12, 1944(1944-08-12), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 30, 2002(2002-05-30), Երևան, Հայաստան), հայ ռեժիսոր, սցենարիստ, օպերատոր, դերասան։

Կենսագրություն
--------------

Գենադի Մելքոնյանը ծնվել է 1944 թվականին Երևանում։ 1962 թվականից աշխատել է Հայֆիլմում որպես լուսավորիչ, ռեժիսորի օգնական, երկրորդ ռեժիսոր, այնուհետև ռեժիսոր։

1969 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի ռեժիսուրայի ֆակուլտետը։

2012 թվականի հունիսի 15-ին Երևանի Արամի 64 հասցեում տեղի ունեցավ անվանի կինոռեժիսորի հիշատակին նվիրված հուշատախտակի բացման արարողությունը, որին ներկա էին կինոռեժիսորի ընտանիքի անդամները, բարեկամները և գործընկերները։ Հուշատախտակի հեղինակն է քանդակագործ Տիգրան Արզումանյանը։

Գենադի Մելքոնյանի հուշատախտակը Երևանի Արամի 64 հասցեում

Ֆիլմագրություն
--------------

### Ռեժիսոր

| Տարեթիվ | Ֆիլմ |
| --- | --- |
| 1992 | Փարաջանով․ վերջին աշուն |
| 1987 | Մեզանից երեքը
* Խոսք
 |
| 1986 | Օդապարուկի օրը |
| 1985 | Վերջին կիրակին |
| 1983 | Нежданно-негаданно |
| 1980 | Բոլոր տարիքներն են սիրուն ենթակա* Մոր տունը
 |
| 1979 | Թթենի |

### Սցենարիստ

| Տարեթիվ | Ֆիլմ |
| --- | --- |
| 1980 | Բոլոր տարիքներն են սիրուն ենթակա* Մոր տունը
 |

### Օպերատոր

| Տարեթիվ | Ֆիլմ |
| --- | --- |
| 1977 | Քարե հովիտ |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գենադի Մելքոնյանի մասին kino-teatr.ru կայքում
2. ↑  Բացվեց «Թթենու» ռեժիսորի հուշատախտակը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գենադի Մելքոնյանի մասին dic.academic.ru կայքում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Armenian Cinema ID · AllMovie · ČSFD · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սաֆարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Լուսյա Արիսի Սաֆարյան** (Սարգսյան, մարտի 27, 1903(1903-03-27), Ռաշթ, Իրան - դեկտեմբերի 24, 1993(1993-12-24), Երևան, Հայաստան), հայ կոմպոզիտոր։

Կենսագրություն
--------------

Լուսյա Սաֆարյանը ծնվել է 1903 թվականի մարտի 27-ին Պարսկաստանի Ռեշտ քաղաքում։ 1921 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի 1-ին գիմնազիան, 1925 թվականին՝ Ռիթմի և պլաստիկայի ինստիտուտը։ 1924-1925 թվականներին միաժամանակ սովորել է կոնսերվատորիայի դաշնամուրի բաժնում (Ն. Ծատուրովայի դասարան)։ 1928 թվականին տեղափոխվել է Երևան, 1941 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժինը (Ս. Բարխուդարյանի և Վ. Տալյանի դասարաններ)։

1942-1948 թվականներին դասավանդել է Երևանի Պ. Ի. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում։

Գրել է «Պարային սյուիտ», «Սոնատ», «Էտյուդ», «Երեք պատկեր», դաշնամուրային երկեր, մանկական երգեր և խմբերգեր (շուրջ 70)։ Տարածված են «Օդաչու», «Մեղու», «Տոնածառ», «Ճուտիկ» երգերը, «Մայիսի 1-ը» երաժշտական պատկերը, որոնք աչքի են ընկնում մեղեդայնությամբ, ձևի հստակությամբ և թեմատիկայով։

Լույս են տեսել «Երեք մանկական երգ» (1940), «Երկու մանկական երգ» (1951), «Մանկական երգեր» (1972), «20 մանկական երգ» (1977) երգերի ժողովածուները։

Լուսյա Սաֆարյանը մահացել է 1993 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Երևանում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ավտոմատ Մանիպուլյատոր**, ձեռքով կատարվող գործողություններն ավտոմատ կատարող սարք։ Անասնաբուծության մեջ, օրինակ՝ Ավտոմատ Մանիպուլյատոր. օգտագործում են կենդանու կուրծը կթից առաջ սանիտարական մշակման ենթարկելու, կթի ժամանակ որոշ գործողություններ կատարելու և այլն-ի համար։ Կրծի նախակիթային մշակման Ավտոմատ Մանիպուլյատորը բաղկացած է անցաթող ման հաստոցից, ակտիվ բանող մարմնով (կողքերից կրծին մոտեցող, տարբեր ուղղություններով պտտվող հետադարձ-առաջընթաց շարժվող գլանաձև 2 խոզանակներ) կրծի լվացման համակարգից, ջրատաքացուցիչից (մինչև 30–45 ), հաստոցում կովի առկայությունը ցույց տվող սարքից, ավտոմատ կառավարման համակարգերից։ Ավտոմատ Մանիպուլյատոր միացնելուց հետո ինքնաշխատ բացվում է մուտքի դուռը, կովը մտնում է հաստոցի մեջ, միացվում է ցուցասարքը։ Դուռն ինքնաշխատ փակվում է, պտտվող խոզանակները մոտենում են կրծին, վրան տաք ջուր ցողում և լվանում 25 վարկյան։ Այնուհետև խոզանակները հեռանում են, բացվում է ելքի դուռը, և կովը դուրս է գալիս հաստոցից։ Ավտոմատ Մանիպուլյատոր-ի զանգվա ծը 300 կգ է, 1 մշակման ընթացքում ծախսվում է 2–2,3 լիտր ջուր, արտադրողականությունը 1 ժամում-ում՝ մինչև 100 կով։ Կովերի կթման Ավտոմատ Մանիպուլյատոր կատարում է ձեռքի գործողությունները՝ վակոումային կթի ապարատով կթելիս։ Տարբերում են անշարժ, տեղափոխվող և շարժական Ավտոմատ Մանիպուլյատորներ։ Առավել տարածված են կթելու հաստոցներում կթի համար նախատեսված անշարժ Ավտոմատ Մանիպուլյատորները, որոնք ավտոմատացնում են եզրափակող գործողությունները՝ կթելու ապարատի հետ քաշումն ու անջատումը (ապարատի մի ացնելն ու կրծին հագցնելը կատարվում է ձեռքով)։ Առավել հաճախ օգտագործում են Ռուսաստանում արտադրվող ՄԴ-Ֆ-1 մակնիշի Ավտոմատ Մանիպուլյատորները, որոնք նախատեսված են «Տանդեմ» և «Յոլոչկա» հաստոցներով կթող սարքերի համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Պրակրիտներ** կամ **պրակրիտական գրականություն** (սանսկրիտ՝ प्रकृति, prakṛti ***IAST*** «պատճառ, հարց»), Մուլադեի մասին ասքերի շարքը, Խարիբհադրայի «Դհուրաաքյանա», վիպերգական ժանրի ստեղծագործությունները, կապված շայնիզմքը քարոզչության հետ։ Այլ պրակրիտներով պահպանվել են միայն առանձին հուշարձաններ, ինչպես Դունահիի պայշաչի լեզվով գրված «Բրիհատկաթա» էպոսը (մեզ է հասել սանսկրիտերեն երեք վերամշակումներով)։

Անկախության տարիներին հրատարակվել են պրակրիտներով, ապաբհրանշայով և ավահաթայով գրական հուշարձաններ [Ադդահմանա Մուլթանիի (մոտ 9-10 դդ․) «Սանդեշրասակ» պոեմը]։ Տամա հնդկական գրական պատմական պրոցեսում պրակրիտ գրականությունը երկար ժամանակ հանդես է եկել որպես սուբստրատ, որի վրա աճել է սանսկրիտական գրականությունը, վերջինս իր հերթին ազդեցություն է գործել պրակրիտներով, ապաբհրանշայով և ավահաթայով գրված գրականության վրա։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 420)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Մեխակ Հայկազի Ղազարյան** (դեկտեմբերի 13, 1966, Լենինական, ՀԽՍՀ), հայ և խորհրդային բռնցքամարտիկ, 1986 թվականի 9-րդ ամառային սպարտակիադայի հաղթող, ԽՍՀՄ եռակի չեմպիոն (1987, 1988, 1990), Եվրոպայի չեմպիոն (1987), աշխարհի գավաթակիր (1987), Բարի կամքի խաղերի հաղթող (1996), Հայաստանի չեմպիոն (1994), ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետ (1985), հանդես է եկել կիսաթեթև և թեթև քաշայինների կարգում։

Կենսագրություն
--------------

1974-1984 թվականներին սովորել է Րաֆֆու անվան թիվ 32 դպրոցում, 1984 - 1988 թվականներին սովորել և ավարտել է Լենինականի Գյումրու պետական մանկավարժական ինստիտուտի Ֆիզիկական դաստիարակության ֆակուլտետը։ Մեխակ Ղազարյանը բռնցքամարտով զբաղվել է 1980 թվականից։ Նրա մարզիչը եղել է իր ավագ եղբայրը՝ ՀԽՍՀ վաստակավոր մարզիչ Սարգիս Ղազարյանը։ Մեխակը 1986 թվականին դարձել է 9-րդ ամառային սպարտակիադայի հաղթող, 1987 և 1988 թվականներին եղել է կիսաթեթև կարգայինների ԽՍՀՄ չեմպիոն։ 1986 թվականին ընդգրկվել է ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում, դարձել է Բարի կամքի խաղերի հաղթող։ 1987 թվականին թեթև քաշայինների կարգում նվաճել է Եվրապայի չեմպիոնի տիտղոսը՝ եզրափակչում 5-0 հաշվով հաղթելով հունգարացի բռնցքամարտիկ Լասլո Սյոկեին։ Նույն առաջնությունում թեթև քաշայինների կարգում ԽՍՀՄ-ի հավաքականի կազմում հանդես եկող իր հայրենակից Նշան Մունչյանը նույնպես ոսկե մեդալ է նվաճում։ 1988 թվականին մասնակցել է Սեուլի ամառային օլիմպիական խաղերին։ 1990 թվականին 4-րդ անգամ նվաճել է ԽՍՀՄ չեմպիոնի կոչումը։ Նույն թվականին թեթև քաշայինների կարգում բրոնզե մեդալ է նվաճել Սիեթլ քաղաքում տեղի ունեցած Բարի կամքի խաղերում։
1993- 1996 թվականներին ընդգրկվել է Հայաստանի հավաքականի կազմի մեջ։ 1993 թվականաին Բուրսայում մասնակցել է Եվրոպայի առաջնությանը և նվաճել բրոնզե մեդալ։ 1994 թվականին եղել է Հայաստանի չեմպիոն։ 1996 թվականին մասնակցել է Ատլանտայի օլիմպիական խաղերին։

Մարզական կարիերայի ավարտից հետո 1997 թվականին հիմնադրել է Գյումրու քաղաքապետարանի բռնցքամարտի մարզադպրոցը, որի տնօրենն է հանդիսացել մինչև 2012 թվականը։ 2011 թվականից Հայաստանի բռնցքամարտի հավաքականի ավագ մարզչի օգնականն է։ Ամուսնացած է, ունի երկու դուստր։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մեխակ Ղազարյանի կենսագրականը ԳՅՈՒՄՐՈՒ ՀԱՄԱՅՆՔԱՊԵՏԱՐԱՆԻ ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔՈՒՄ
* Профиль на сайте Федерации бокса России
* Archived 2012-11-05 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  1987 թվականի Եվրոպայի առաջնության արդյունքները
2. ↑  Մեխակ Ղազարյան. Թուրքիայում հայ բռնցքամարտիկներին անշարժություն չի սպառնում
**Ավստրալական մեծ ծոց** (անգլ.՝ Great Australian Bight), մեծ բաց ծոց, որը կապված է Հնդկական օվկիանոսի ջրերի հետ։ Գտնվում է Ավստրալիայի հարավային ափի կենտրոնական և արևմտյան մասում։ Ավստրալիայի մեծ ծոցը ձգվում է դեպի արևելք՝ Արևմտյան Ավստրալիայի արևմտյան հրվանդանից մինչև Թասմանիայի հարավ-արևմտյան հրվանդան: Ծոցի ափի երկարությունը կազմում է մոտ 1160 կմ։ Մակերեսը մոտ 1335 հազար կիլոմետր²։ Խորությունը մինչև 5670 մետր։ Գլխավոր նավահանգիստը Ադելաիդան է։ Ծոցի մեծ մասը գտնվում է տարածքի հարավում, Արևմտյան Ավստրալիա և Հարավային Ավստրալիա նահանգների սահմանին հարակից:

Ավստրալիայի մեծ ծոցի ափամերձ գիծը բնութագրվում է ափամերձ ժայռերով (մինչև 60 մ բարձրություն), ավազոտ լողափերով և ժայռոտ տեռասներով: Դենմարկ գետը թափվում է Վիլսոնի ծոց։

Ֆլորա և ֆաունա
--------------

Ծովածոցի ջրերը, չնայած համեմատաբար մակերեսային խորությանը, չեն տարբերվում բուսական և կենդանական աշխարհի հարստությամբ՝ նստվածքի աննշան կուտակման պատճառով։ Այնուամենայնիվ, ծոցում ապրում են բազմաթիվ շնաձկներ, հատկապես ափամերձ ջրերում, ինչպես նաև հարթ կետեր, որոնք գաղթում են տարածաշրջանի ներսում:

Պատմություն
-----------

Ավստրալիայի մեծ ծոցը առաջին անգամ հետազոտվել է եվրոպացիների կողմից 1627 թվականին, երբ հոլանդացի ծովագնաց Թիսենը նավարկեց իր արեւմտյան սահմանների երկայնքով։ Հետագայում ափը մանրամասն քարտեզագրվեց անգլիացի հետազոտող կապիտան Մեթյու Ֆլինդերսի կողմից 1802 թվականին, Ավստրալիայի մայրցամաքի շուրջ իր ճանապարհորդության ընթացքում:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կաղապար:СГНЗС
2. ↑  «Marine Regions · Great Australian Bight (IHO Sea Area)»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-04-23-ին։ Վերցված է 2017-06-19  `|deadlink=` պարամետրը գոյություն չունի: Խորհուրդ է տրվում օգտագործել (`|dead-url=`-ը) (օգնություն)
**Վերջակետը** հայերենի կետադրական նշաններից մեկն է, որը դրվում է ավարտված նախադասության վերջում։ Այն նաև օգտագործվում է հին վրացերեն գրություններում։

Պատմություն
-----------

5-9-րդ դարերի հայերեն քերականական աշխատություններում և ձեռագրերում վերջակետն արտահայտվել է մեկ քառակուսի կամ քառանկյունի կետով, ինչպես այսօր միջակետն է։ Սակայն գործածության տեղով և մասամբ ձևով տարբերվել է միջակետից։ Վերջակետի իմաստով այն գրվել է տողից վերև, իսկ միջակետի և ստորակետի իմաստով՝ տողի վրա։ Վերջակետը դրվել է պարզ և բարդ նախադասությունների վերջում, և արտահայտել խոսքի ավարտը, վերջնական դադարը, կամ ըստ հին քերականների «խորհրդի» վախճանը»։

Տասներորդ դարից հայերեն գրություններում գրիչների մեծ մասն օգտագործել են կրկնակետն (։) որպես վերջակետ։ Այս դարից վերջակետը դրվում է տողի վրա, իսկ որոշ ձեռագրերում հայտնվում է որպես քառանկյունի գծեր։ Կրկնակետը վերջակետի դերում նաև հայտնվել է վաղ շրջանի ռուսական ձեռագրերում տասնչորրորդ դարից։

Այժմյան երկու կետով վերջակետի գործածությունն ավելի կանոնավոր, հաստատուն ու համատարած է դառնում ԺԱ-ԺԲ դարերից սկսած, և շարունակվում մինչ այժմ։

Վերջակետը կոչվել է նաև **կետ ավարտյալ**։ Ոմն անանուն մեկնիչ և հետագայում այլ քերականներ, այդ շարքում Վարդան Արևելցին վերջակետը կոչել են **արքա**, իսկ Ստեփանոս Սյունեցին ութերորդ դարում այն համարում է **խոստումն** կամ **վախճան**։ Մի ձեռագրում այն նաև համարվել է **վճար և հանգիստ բանին**։

Գործածություն
-------------

Վերջակետը հայերենում տրոհության նշան է. դրվում է ավարտված նախադասությունների վերջում, և արտահայտում է մեծ դադար։

*Օրինակ՝*  

Մի աղքատ մարդ ու կնիկ են լինում, ունենում են երեք աղջիկ։  

Մի օր հերը աշխատելիս է լինում, ծարավում է, մեծ աղջկանը ջուրն է ղրկում։ Էս աղջիկը կուժն առնում է գնում աղբյուրը։   

Աղբրի գլխին մի բարձր ծառ է լինում։ --*Կիկոսի մահը, Հովհաննես Թումանյան*

Վերջակետն անմիջապես հաջորդում է նախորդ բառին՝ առանց բացատի, իսկ վերջակետից հետո դրվում է մեկ բացատ։ Վերջակետին հաջորդող բառը (բացատից հետո) սկսվում է մեծատառով։

Յունիկոդում
-----------

Վերջակետը համակարգչային յունիկոդ ստանդարտում ներկայացվում է U+0589 նիշով։

Վինդոուզի լռելյայն հայերենի դասավորության խնդիրներից մեկն է այն, որ վերջակետն արտահայտող յունիկոդի U+0589 նիշի փոխարեն օգտագործվել է անգլերեն երկուկետն արտահայտող U+003A նիշը։ Թեև երկու նիշերն իրար բավականին նման են, սակայն կոդավորման տեսակետից խնդիրներ են առաջացնում, քանի որ հայերեն վերջակետն արտահայտում է նախադասության ավարտն, իսկ անգլերեն երկուկետը՝ ոչ։

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2  Մխիթարյան, Հ.Մ. (1960)։ «Հին հայերենի կետադրությունը»։ *Պատմաբանասիրական հանդես* (4): 162-178
2. ↑  «Հայոց Լեզվի Տրոհության նշանների ուղեցույց»։ Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 7

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայերեն վերջակետը յունիկոդում
* Յունիկոդի հայերենի նիշերը
**Ավտոմեքենայի բեռնաթափիչ,** կողեզրավոր ավտոմեքենաների և դրանց կցանքների թափքերից սորուն նյութերի (ցորեն, խիճ, տորֆ և այլն) բեռնաթափման սարք։ Օգտագործվում է հատիկամաքրող և հատիկամաքրող-չորացնող տեղամասերում, համակցված կերի գործարաններում, շինարարական հրապարակներում և այլն։

Նկարագրություն
--------------

Ավտոմեքենայի բեռնաթափիչները լինում են անշարժ և շարժական (նաև՝ ինքնագնաց)։ Ավտոմեքենան իր ընթացքով բարձրանում է հենահարթակին, ապա բացում են կողեզրերը, հենահարթակը թեքվում է հետ (փակուղային ավտոմեքենայի բեռնաթափիչը) կամ կողքի (աննումային ավտոմեքենայի բեռնաթափիչը), և բեռը թափվում է պահեստարանի մեջ։ Հենահարթակը թեքելու համար սովորաբար օգտագործում են հիդրոամբարձիչներ, երբեմն՝ մեխանիկական շարժաբեր։ Ավտոմեքենայի բեռնաթափիչը կարող է բեռնաթափել ինչպես առանձին ավտոմեքենաներ, այնպես էլ ավտոգնացք (կցանքով կամ առանց դրա)։ Ավտոմեքենայի բեռնաթափիչի բեռնունակությունը 10–30 տոննա է, մեկ ավտոմեքենայի բեռնաթափման տևողությունը՝ 1,2–2,5 րոպե, մեկ կցանվող ավտոգնացքինը՝ 2,5–4 րոպե։ Հենահարթակի թեքման առավելագույն անկյունը 38° է, էլեկտրաշարժիչների հզորությունը՝ 10–20 Կիլովատ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Ղազարյան Անահիտ Պարգևի** (1946, Երևան), հայ մանկավարժ։ Դոցենտ (2004)։

Կրթություն
----------

1964 թվականին ավարտել է Երևանի Ավետիք Իսահակյանի անվան թիվ 16 միջնակարգ դպրոցը, 1968 թվականին՝ Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի մաթեմատիկայի ֆակուլտետը, 1988 թվականին՝ նույն ինստիտուտի ասպիրանտուրան։

Գործունեություն
---------------

1968-1970 թվականներին եղել է Երևանի Պերճ Պռոշյանի և Գայի անվան դպրոցների մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի ուսուցիչ։ 1970 թվականից աշխատում է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի մաթեմատիկայի և տարրական ուսուցման մեթոդիկայի ամբիոնում։ Եղել է լաբորանտ, ասիստենտ։ Նախադպրոցական, սկզբնական և հատուկ կրթության ֆակուլտետում դասախոսում է "Մաթեմատիկա", "Մաթեմատիկայի դասավանդման մեթոդիկա" առարկաները։ Դասավանդել է նախապատրաստական և հեռակա ֆակուլտետներում։ Մասնակցել է ընդունելության և պետական քննությունների։ 1991 թվականից ֆակուլտետի խորհրդի անդամ է, 10 տարի եղել է խորհրդի քարտուղար։ 1995 թվականից ֆակուլտետի արհմիության բյուրոյի նախագահն է, համալսարանի արհմիութենական կոմիտեի անդամ։ Հրատարակել է 40 գիտական և մեթոդական աշխատանք, այդ թվում դասագրքեր։ Մասնակցել և մասնակցում է դպրոցի տարրական դասարանների մաթեմատիկայի դասավանդման խնդիրներին վերաբերող հարցերի քննարկմանը, հայեցակարգերի, ծրագրերի մշակման աշխատանքներին։

Պարգևատրվել է
-------------

* ՀՊՄՀ "Խաչատուր Աբովյան" (2003 թ.) մեդալ։

Հրատարակել է
------------

* Հովհաննիսյան Վաչագան, Աբրահամյան Արամ, Իսկանդարյան Սուրեն, Ղարագեբակյան Գևորգ, Ղազարյան Անահիտ, Պողոսյան Հռիփսիմե, Մաթեմատիկա, 1-ին դասարան /հեղինակակից/։ Հանրակրթական դպրոցի դասագիրք։ Երևան, 1993 թ. 210 էջ։
* Նույնը։ Երևան, 1994 թ. 210 էջ։
* Նույնը։ Երևան, 1995 թ. 210 էջ։
* Նույնը։ Երևան, 1996 թ. 210 էջ։
* Նույնը։ Երևան, 1997 թ. 210 էջ։
* Հովհաննիսյան Վաչագան, Աբրահամյան Արամ, Իսկանդարյան Սուրեն, Ղարագեբակյան Գևորգ, Ղազարյան Անահիտ, Պողոսյան Հռիփսիմե, Մաթեմատիկա, 2-ին դասարան /հեղինակակից/։ Հանրակրթական դպրոցի դասագիրք։ Երևան, 1997 թ. 216 էջ։
* Հովհաննիսյան Վաչագան, Աբրահամյան Արամ, Իսկանդարյան Սուրեն, Ղարագեբակյան Գևորգ, Ղազարյան Անահիտ, Պողոսյան Հռիփսիմե, Մաթեմատիկա 3 /հեղինակակից/։ Հանրակրթական դպրոցի համար։ Երևան, 1997 թ. 224 էջ։
* Հովհաննիսյան Վաչագան, Աբրահամյան Արամ, Իսկանդարյան Սուրեն, Ղարագեբակյան Գևորգ, Ղազարյան Անահիտ, Պողոսյան Հռիփսիմե, Մաթեմատիկա 2 /հեղինակակից/։ Հանրակրթական դպրոցի 2-րդ դասարանի դասագիրք։ Նորացված և վերամշակված հրատարակություն։ Երևան, 2001 թ. 208 էջ։
**Փոքրլեհական վոևոդության մշակութային հուշարձան**։ գրանցման համար՝ *А-577*
**Զինվորական գերեզմանատուն № 67 (Ռոպիցա Ռուսկա)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 95 - Stróżówka), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է Լեհաստանի Փոքրլեհական վոևոդության Ռոպիցա Ռուսկա գյուղի շրջակայքում։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Ավստրիական բանակի զինծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականի մայիսին։ Փոքրլեհական վոևոդության հուշարձան։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է 1915 թվականին Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից, ավստրիացի ճարտարապետ Հանս Մայրի նախագծով։ Գերեզմանատանը գտնվում են 7 եղբայրական և 2 անհատական գերեզմաններ, որոնցում թաղված են 83 ավստրիացի զինվորներ։

Նկարագրություն
--------------

Գերեզմանատունը գտնվում է Բարտնե Ռոպիցա քաղաքից 100 մետր հեռավորության վրա։ Գերեզմանատունը շրջափակված է փայտե դարպասներով։ Գերեզմանոցում կան երկաթե հուշատախտակներ՝ «1915» գրառմամբ։ Գերեզմանատան կենտրոնական մասնում տեղակայված է բետոնե խաչ։

20-րդ դարի վերջում թաղվածներից մեկի բարեկամը՝ Հովհան Պրոհազկը, գերեզմանատան տարածքում տեղադրեց հուշարձան օրիգինալ խաչի տեսքով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie(չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.
* Roman Frodyma Galicyjskie Cmentarze wojenne t. I Beskid Niski i Pogórze (Okręgi I—IV), Oficyna Wydawnicza «Rewasz», Pruszków 1998.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cmentarz wojenny nr 67 — Ropica Ruska Archived 2007-05-21 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
* CMENTARZ WOJENNY Z I WOJNY ŚWIATOWEJ NR 67 W ROPICY GÓRNEJ Archived 2012-12-21 at Archive.is (լեհ.)
**Արհեստական սերմնավորում**, արտադրող արու կենդանիներից ստացված սերմնահեղուկի ներարկումն էգ կենդանու սեռական ուղիների մեջ՝ բեղմնավորելու նպատակով։

Նկարագրություն
--------------

Արհեստական սերմնավորումը հնարավորություն է տալիս բարձրարժեք տոհմերի արտադրողների արդյունավետ օգտագործումով արագ բարելավել կենդանիների ցեղային որակները։ Կաթնասուններից սերմնահեղուկի ստացումը կատարում են հիմնականում արհեստական հեշտոցի եղանակով. ցուլերից՝ շաբաթական 2–4 անգամ, խոյերի բնականոն ծանրաբեռնվածությունը՝ 3–4 գործողություն է, վարազինը՝ 1, 3 կամ 2 օրում։ Հովատակից սերմնահեղուկ ստանում են օրական 1 անգամ։ Էգերին սերմնավորում են հիմնականում նոսրացրած և դրական ջերմաստիճանի պայմաններում պահպանած կամ սառեցված սերմնահեղուկով։ Նոսրացրած և 2–4 °C պայմաններում պահպանված ցուլի սերմնահեղուկն արհեստական սերմնավորման համար օգտագործում են 3 օրվա, խոյերինը՝ 24 ժամվա, հովատակինը՝ 24–36 ժամվա ընթացքում։ Վարազի սերմնահեղուկը պահպանում են 16–20 °C և 6–10 °C-ում, մերունների սերմնավորման համար այն օգտագործում են 3 օրվա ընթացքում։

Սերմնահեղուկը ներարկում են մի քանի եղանակով․

**Արգանդապարանոցային եղանակ**. սերմնահեղուկը ներարկում են արգանդի վզիկի մեջ (կովերի, ոչխարների և այծերի սերմնավորման հիմնական եղանակ)։

**Արգանդային եղանակի** (մերուններ և զամբիկներ) դեպքում արգանդի մեջ սերմնավորում են, երբ էգի մոտ նկատվում է կտղուց և ցանկություն, ոչ ուշ, քան մինչև ձվազատումը։ Սերմնավորման համար օգտագործում են ներարկիչ-ձողախողովակներ, ներարկիչ-կիսավտոմատներ, հեշտոցային հայելի։ Կովերին և երինջներին սերմնավորում են կրկնակի՝ առաջին անգամ կտղուցի ի հայտ գալու ժամանակ, երկրորդ անգամ՝ 10–12 ժամ հետո, սերմնահեղուկի չափաքանակը՝ 0,4–1,0 միլիլիտր՝ 10–25 միլիոն ակտիվ սպերմատոզոիդների պարունակությամբ։

Մերուններին սերմնավորում են կրկնակի՝ կտղուցի ժամանակ և առաջին սերմնավորումից 24 ժամ հետո, սերմնահեղուկի չափաքանակը՝ 1 միլիլիտր 1 կիլոգրամ կենդանու զանգվածի հաշվով և 3–5 միլիարդ ակտիվ սպերմատոզոիդի պարունակությամբ։ Զամբիկներին սերմնավորում են մինչև ձվազատումը։ Սերմնավորումից 24–48 ժամ հետո կատարում են հետանցքային հետազոտություն, և եթե ձվազատումը չի սկսվել, սերմնավորում են կրկնակի, սերմնահեղուկի չափաքանակը՝ 20–40 միլիլիտր, 300–400 միլիոն ակտիվ սպերմատոզոիդի պարունակությամբ։ Արհեստական սերմնավորման առավելությունը նկատվում է, երբ ապահովվում են ճիշտ խնամքի, պահվածքի և կերակրման պայմաններն ու առկա են սերմնավորման տեխնիկայի ժամանակակից սարքերը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*
**Գաբրիել Ֆրունզի Ղազարյանը** (մարտի 12, 1972(1972-03-12), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մարզական և հասարակական գործիչ, ՀՀ սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարար։ Անկուսակցական, 2014 - 2016 թվականներին եղել է ՀՀ սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարար, 2016-2018 թվականներին՝ նախարարի տեղակալ։

Կրթություն
----------

1988-1992 թթ. - Ֆիզիկական կուլտուրայի Հայկական Պետական ինստիտուտ (գերազանցությամբ)

Աշխատանքային գործունեություն
----------------------------

1992-1994 թթ. - Կոտայքի մարզի Առինջ գյուղի միջնակարգ դպրոցի ֆիզիկական կուլտուրայի ուսուցիչ,  

1993-2009 թթ. - Երևանի Արաբկիր համայնքի թիվ 1 մարզադպրոցում բասկետբոլի մարզիչ,  

1996 թ. - մեթոդիստ, 1999 թ. - ուսումնական գծով փոխտնօրեն, 2000-2007 թթ. - ուսմասվար,  

2007 թ. - տնօրեն,  

2000-2006 թթ. - Ֆիզիկական կուլտուրայի Հայկական Պետական ինստիտուտի մարզախաղերի ամբիոնի դասախոս,  

2002 թվականից՝ ասիստենտ,   

2005 թվականից՝ դոցենտ,  

2009-2010 թթ. - Հայ-Ռուսական (Սլավոնական) Պետական համալսարանի մարմնամարզության և առողջ ապրելակերպի ամբիոնի դասախոս,  

2010 թ. - ավագ դասախոս,  

2010-2013 թթ. - Հայաստանի Ազգային Օլիմպիական Կոմիտե, սպորտի բաժնի պետ,  

2014 թ. սպորտվարչության պետ,  

2014 թ. մայիսի 3-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարար։ Այդ պաշտոնում աշխատել է մինչև 2016 թ. սեպտեմբերի 27-ը։  

2016 թ. դեկտեմբերի 28-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է ՀՀ սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարի տեղակալ։

2018 թ. հոկտեմբերի 10-ին ՀՀ նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարար։

Այլ տվյալներ
------------

1986-1992 թթ. - Հայաստանի բասկետբոլի հավաքական թիմի անդամ, հանրապետության բազմակի չեմպիոն։  

2002 թ. - Մանկավարժական գիտությունների թեկնածու։  

2005 թ. - Շնորհվել է դոցենտի կոչում։  

2010 թ. - Հայաստանի ջրացատկի ֆեդերացիայի նախագահ։  

Հեղինակ է շուրջ 43 գիտական աշխատանքների և 1 դասագրքի՝ նվիրված ֆիզիկական դաստիարակության, սպորտային մարզման տեսության և մեթոդիկայի խնդիրներին։
Ամուսնացած է, ունի երեք երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Գ. ՂԱԶԱՐՅԱՆԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՍՊՈՐՏԻ ԵՎ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐՑԵՐԻ ՆԱԽԱՐԱՐ ՆՇԱՆԱԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ»։ 2018 թ. հոկտեմբերի 10
2. ↑  Գ. ՂԱԶԱՐՅԱՆԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՍՊՈՐՏԻ ԵՎ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐՑԵՐԻ ՆԱԽԱՐԱՐ ՆՇԱՆԱԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՀՀ կառավարության պաշտոնական կայք
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Սամվել Արմենի Ղազարյան** (1949, հուլիսի 20, Երևան), հայ քանդակագործ, նկարիչ-ձևավորող։

Կենսագրություն
--------------

1978 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը, 1978-1990 թվականներին դասավանդել է նույն ինստիտուտում։

Գործերին բնորոշ են պլաստիկ ձևերի հստակությունը, հավասարակշռվածությունը, գաղափարների փիլիսոփայական իմաստավորումը։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Դերենիկ Դեմիրճյանի տուն-թանգարան, քանդակագործ՝ Սամվել Ղազարյան
Գործերից են՝

* «Կանոն» (1979)
* «Հավասարակշռություն» (1984 թվական, Տաշքենդ)
* «Ծովինար» (1985 թվական, Իջևան)
* «Հայոց պատմություն», «Փոքր Մհեր» (երկուսն էլ՝ 1989 թվական)
* «Դժոխքի դուռը» (1994)
* «Ավետում» (1998)
* Կոմիտասի կիսանդրին (2005 թվական, Քվեբեկ, Կանադա)

Հեղինակ է նաև Վոլֆգանգ Գյոթեի «էդմոնտ» (1998), Ֆեոդոր Դոստոևսկու «Դեռահասը» (2003) գործերի ձևավորումների, գրաֆիկական թերթերի։

Քանդակներից տեղադրված են Մոսկվայում, Քիշնևում, Բիշքեկում, Սամարղանդում, գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, ԺԱԹ-ում, Տրետյակովյան պատկերասրահում (Մոսկվա), Էրմիտաժում (Սանկտ Պետերբուրգ) և այլուր։

Մրցանակներ
----------

Ալեքսանդր Սահինյանի դիմաքանդակը, քանդակագործ՝ Սամվել Ղազարյան
Արժանացել է քանդակի համաժողովի մրցանակի (1984 թվական, Տաշքենդ), բիենալեի արծաթե մեդալի (1986 թվական, Թբիլիսի), «Ռիգա-88» միջազգային կվադրենալեի մրցանակների և ոսկե մեդալների, 10-րդ (գավաթ, 1992 թվական), 11-րդ և 13-րդ (1994 թվական, 1998 թվական, ոսկե մեդալներ, Ռավեննա) միջազգային բիենալեների դափնեկիր է։

Ցուցահանդեսներ
--------------

Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում (1997, 2003, 2011, 2013 թվականներ)։

Աղբյուրներ
----------

* Լույսի արահետներով, Սամվել Ղազարյան
* Արարման խորհուրդը, Սամվել Ղազարյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
|  |
| --- |
| **Աղաբույսեր** |
|  |

**Աղաբույսեր, հալոֆիտներ** (հունարեն՝ hals, սեռական հոլով՝ halos – աղ և phyton – բույս), աղակալած հողերում աճող բույսեր, հարմարված են քլորային և ծծմբաթթվային աղերով հագեցած ջրի օգտագործմանը։

Կառուցվածք և գործառույթ
-----------------------

Աղաբույսին բնորոշ է բջջահյութի բարձր օսմոտիկ ճնշումը։ Սոկուլենտներ են՝ մսոտ հյութալի ընձյուղներով, աճում են անապատներում, կիսանապատներում։ Գրունտային ջրերի բարձր մակարդակով խոնավ աղուտներում և բջջահյութում կուտակում են քլորիդներ։ Ոչ սուկուլենտ չորաձևության հատկանիշներով աճում են ավելի ցածր մակարդակի գրունտային ջրերով տեղերում և բջջահյութում կուտակում են ածխաջրեր։ Որոշ հատուկ գեղձիկների օգնությամբ աղերի ավելցուկն արտազատելով, կարգավորում են բջջահյութի օսմոտիկ կոնցենտրացիան։ Բոլոր աղ պարունակող հողերի աղակալման աստիճանի ցուցիչներ են։ Մշակաբույսերի մեջ իսկական աղեր չկան։ Որոշ անապատային արոտավայրերի երաշտադիմացկուն և աղադիմացկուն կերաբույսեր են։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ալբերտ Սուրենի Պարսամյան** (մարտի 7, 1935(1935-03-07), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 26, 1995(1995-12-26), Բյուրական, Արագածոտնի մարզ, Հայաստան), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1983)։

Աստղաֆիզիկոս Էլմա Պարսամյանի եղբայրն է։

Կենսագրություն
--------------

1959 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, ԺԱԹ-ում, Տրետյակովյան պատկերասրահում (Մոսկվա)։

Ստեղծագործական գործունեություն
------------------------------

Պարսամյանի արվեստին բնորոշ են տաք, հստակ գունահարաբերումները, կերպարային հավաստիությունը։

* «Աիդայի դիմանկարը», 1968
* «Դիմանկար արևածաղիկներով», 1970
* «Նատյուրմորտ», 1982
* «Ինքնանկար», 1982
* «Ձմեռը Բյուրականում», 1982
* «Ավետում», 1990
* «Գյուղում»
* «Աղբյուրի մոտ»
* «Աշնանը»

1978 թվականին ճամփորդել Է Իսպանիայում, ստեղծել է «Իսպանական նկարաշարը»։

* «Երեկո», 1965
* «Դժվար տարիներ»
* «1941 թիվ»

Ցուցահանդեսներ
--------------

1960 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Անհատական ցուցահանդես է ունեցել Գերմանիայում (1993), Երևանում (1997 թվական, հետմահու)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալբերտ Պարսամյան(չաշխատող հղում)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Ալպերթ Սողոմանի Աբալյան** (դեկտեմբերի 4, 1893(1893-12-04), Քեսապ (Քեսաբ), Լաթակիայի գավառ, Լաթակիայի մարզ, Սիրիա - նոյեմբերի 14, 1986(1986-11-14), ԱՄՆ), հայ բժիշկ, արձակագիր։

Ծնվել է Սողոմոն և Օվսաննա Աբելյանների ընտանիքում։ Ունեցել է երեք եղբայր և չորս քույր։

Նախնական և միջնակարգ կրթությունը ստացել է Քեսապում, իսկ բարձրագույնը՝ Այնթապի Կենտրոնական Թուրքիայի քոլեջում, որտեղ ավարտաճառի համար գրում է «Քեսապ և իր գյուղերը» հատորը։ Բժշկություն սովորել է Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկական դպրոցում, որն ավարտել է 1917 թվականին։ Այնուհետև զինակոչվել է օսմանյան բանակ՝ ենթասպայի աստիճանով և ծառայել է Նապլուսում, պաղեստինյան ճակատում։

1920 թվականին գաղթել է ԱՄՆ-ի Բոստոն քաղաք, որտեղ աշխատել է որպես մանկաբույժ։ Անդամակցել է Մեսեչուսեցի և ամերիկյան այլ բժշկական միությունների։ 1923 թվականին ամուսնացել է Զապել Առաքելյանի հետ և ունեցել երեք դուստր։

Օգտագործել է Էբիլենց ծածկանունը։

Երկեր
-----

* Հայ մայրերու մենտորը, Պօսթըն, Հայրենիք, 1922, 96 էջ։
* Հէքիմարան (բժշկա-առողջապահական), Պօսթըն, Հայրենիք, 1924, 350 էջ։
* Հնգամեայ զրույցները 1923-1928, Պոստըն, Հայրենիք, 1928, 413 էջ։
* Զմրուխտ մատանին (վեպ), Պոստոն, Ա. հ. 1929, 138 էջ։
* Անահիտ կամ ամերիկահայ Ֆլէփփըրը (վեպ), Պոստոն, տպ. Հայրենիք, 1929, 116 էջ։
* Վաղուան արշալոյսը (վեպ), Պոստըն, տպ. Հայրենիք, 1930, 116 էջ։
* Քեսապ եւ իր գիւղերը, Պէյրութ, 2002, 255 էջ։
* Աշ-Գար (վեպ ամերիկահայ կեանքէ), Պոստըն, տպ. Հայրենիք, 1930, 116 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բախտիար Հովակիմյան, Հայոց ծածկանունների բառարան, Ե. ԵՊՀ հրատ. 2005, էջ 547։
2. ↑  Ալպերթ Աբելյանի մասին «Ասպարեզ»-ում:(չաշխատող հղում)
**Վարդան Ղուկասյան** (հայտնի՝ **Դոգ** մականունով, ), հայ քաղաքական-հասարակական, կուսակցական գործիչ, վիդեոբլոգեր, ռազմական ոստիկանության նախկին սպա, Հանրային ձայն կուսակցության հիմնադիր նախագահ։

Աշխատանքային գործունեություն
----------------------------

Վարդան Ղուկասյանը որպես սպա աշխատել է Հայաստանի Հանրապետության ռազմական ոստիկանությունում։

Վիդեոբլոգ
---------

Վարդան Ղուկասյանը արտերկրում գտնվելու ընթացքում YouTube և Facebook կայքերի իր անձնական հաշիվներով սկսել է հասարակական-քաղաքական տեսանյութերի հրապարակում, ուղիղ հեռարձակումներ, որոնք կարճ ժամանակում մեծ մասայականություն են ստացել։

Քաղաքական գործունեություն
-------------------------

### Հանրային ձայն կուսակցություն

Հանրային ձայն կուսակցությունը ստեղծվել է 2022 թվականի օգոստոսի 6-ին։ Երևանում կայացած կուսակցական համագումարում կուսակցության նախագահ միանձնյա ընտրվել է Վարդան Ղուկասյանը։ Ներկայումս կուսակցությունը գործում է որպես արտախորհրդարանական ուժ։

Կուսակցությունը մասնակցել է Երևանի 2023 թվականի ավագանու ընտրություններին՝ ստանալով ավագանու 7 մանդատ։

Քրեական հետապնդում
------------------

2023 թվականի մայիսի 25-ին ՀՀ քննչական կոմիտեն նախաձեռնված քրեական վարույթի շրջանակներում հարուցել է հանրային քրեական հետապնդում «Հանրային ձայն» կուսակցության նախագահ Վարդան Ղուկասյանի նկատմամբ։ ՀՀ ոստիկանությունը նախաձեռնել է Ինտերպոլի միջոցով միջազգային հետախուզում իրականացնել Վարդան Ղուկասյանի նկատմամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ««Հանրային ձայնը» «սյուրպրիզներ» է խոստանում»։ *iravunk.com*։ Վերցված է 2023-10-03
2. ↑  [ ՔՆՆՉԱԿԱՆ ԿՈՄԻՏԵՆ ՎԱՐԴԱՆ ՂՈՒԿԱՍՅԱՆԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՆՈՐ ՄԱՆՐԱՄԱՍՆԵՐ Է ՀԱՅՏՆՈՒՄ
3. ↑  Արմենիա Sputnik (20230525T1551+0400)։ «Վարդան Ղուկասյանի նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել կալանքը. ՀՀ–ն դիմել է Ինտերպոլին»։ *Sputnik Արմենիա* (ամհարերեն)։ Վերցված է 2023-10-03
4. ↑  ««Հանրային ձայնի» նախագահ ընտրվեց Արտակ Գալստյանը, պատվավոր նախագահ՝ Վարդան Ղուկասյանը»։ *lurer.com*
5. ↑  «ՔՊ` 24 մանդատ, «Ազգային առաջընթաց»`14 մանդատ, «Մայր Հայաստան»` 12 մանդատ, «Հանրապետություն»` 8 մանդատ, «Հանրային ձայն»` 7 մանդատ. ԿԸՀ-ն ամփոփեց Երևանի ավագանու ընտրությունների վերջնական արդյունքները»։ *www.tert.am* (հայերեն)։ Վերցված է 2023-10-03  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
6. ↑  «Ովքեր են Երևանի ավագանու «Հանրային ձայն» խմբակցության անդամները»։ *Hetq.am* (հայերեն)։ 2023-10-03։ Վերցված է 2023-10-03  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
7. ↑  ««Դոգ» մականունով հայտնի Վարդան Ղուկասյանին կալանավորելու որոշում է կայացվել․ նրան Հայաստանին փոխանցելու ուղղությամբ միջոցներ են ձեռնարկվել»։ *armenpress.am* (հայերեն)։ Վերցված է 2023-10-03  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
**Կուսակալ** վարչական խոշորագույն տարածքների կռավարիչ։ Անմիջապես ենթարկվում է պետության ղեկավարին։

Միջնադարյան Հայաստանում, պարսկական, ապա՝ արաբական շրջանում, կուսակալներ էին ընտրվում հայազգի *իշխանաց իշխանը* կամ *Հայոց իշխանը*։ Արաբ ղեկավարը, որը ևս կուսակալ էր, կոչվում էր *ամիրա կամ էմիր։* Կուսակալներ են եղել նաև բյուզանդական շրջանում, ովքեր կոչվել են *կատեպաններ։*

14-17-րդ դարերում Միջին Արևելքում կրկին հայտնվում է կուսակալի պաշտոնը, որը Օսմանյան կայսրությունում կոչվում էր բեյլերբեյ, իսկ շահական Պարսկաստանում՝ բեկլարբեկ։

Բառացի թարգմանաբար նշանակում է բեյերի բեյ, կամ բեկերի բեկ։ Կուսակալներ կարող էին լինել աչքի ընկնող զորահրամանատար փաշաները կամ խաները։ Կուսակալներին, ինչպես և փաշաներին ու խաներին, նշանակում էր թուրքական սուլթանը կամ պարսից շահը, և այդ պաշտոնները ժառանգաբար չէին փոխանցվում։ Նրանք պատերազմի ժամանակ մարտի դաշտ էին հանում ոչ միայն իրենց, այլև հարևան փաշայությունների կա խանությունների զորքերը և իրավունք ունեին դրանց լրիվ կառավարմանը։ Կուսակալների ղեկավարած նահանգները կոչվում էին նաև կուսակալություններ։

Օսմանյան կայսրությունում կային երկու կուսակալություններ՝ Ռումելիան Եվրոպայում և Անատոլիան Ասիայում։ Շահական Պարսկաստանում կային 4 կուսակալություններ, որոնց մեջ էր բաժանված ամբողջ Հյուսիսային Իրանը՝ Երևանի կուսակալություն՝ Երևան կենտրոնով, Ղարաբաղի կուսակալություն՝ Գանձակ կենտրոնով, Շամախիի կուսակալություն՝ Շամախի կենտրոնով և Ատրպատականի կուսակալություն՝ Թավրիզ կենտրոնով։ Հետագայում կուսակալությունները բաժանվում են տարածքով ավելի փոքր փաշայությունների ու խանությունների, իսկ կուսակալ պաշտոնը տրվում է պատերազմում աչքի ընկնող զորահրամանատարներին։

Տես նաև
-------

* Երևանի կուսակալություն
* Ղարաբաղի կուսակալություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
|  |
| --- |
| **Աուեսկիի հիվանդություն** |
|  |

**Աուեսկիի հիվանդություն**, կեղծ կատաղություն, կենդանիների սուր վարակիչ հիվանդություն, վարակիչ կոճղեզային լուծանք, վարակիչ մենինգոէնցեֆալիտ, ընտանի և վայրի բազմաթիվ կենդանիների սուր ընթացող հիվանդություն։ Արտահայտվում է կենտրոնական նյարդային համակարգի և շնչառական օրգանների ախտահարմամբ։ Կոչվել է հունգարացի մանրէաբան Աուեսկիի անունով։

Ախտանշաններ
-----------

Չարորակ տեսակով հիվանդանում են խոշոր եղջերավոր կենդանիները։ Աուեսկի հիվանդությունը մեծ վնաս է հասցնում խոզաբուծական և գազանաբուծական տնտեսություններին։ Վիրուսը տարածում են կրծողները և վայրի մսակերները։ Հիվանդությունը փոխանցվում է սննդային ու շնչառական, հնարավոր է նաև՝ ներարգանդային ուղիներով։ Գաղտնի շրջանը տևում է 1–8 օր։ Հիվանդությունը հատկապես ծանր են տանում ծծկեր և կաթից կտրած խոճկորները։ Դրանց մոտ նկատվում է մկանային առանձին խմբերի ջղաձգություն, վերջույթների կիսալուծանք, գավակի անկայունություն, ծամելու շարժումների հաճախացում, էպիլեպտիկ նոպաներ։ Կարող է բարդանալ թոքաբորբով։ Երբեմն կարող է նկատվել հիվանդությանը ոչ բնորոշ ընթացք։ Սեռահասուն խոզերի մոտ Աուեսկի հիվանդությունն ընթանում է հարբուխանման ախտանշաններով (տևում է 2–3 օր) և ավարտվում է առողջացմամբ, իսկ մերունները վիժում են։ Մորթատու գազանների մոտ առաջանում է սուր քոր և գլխուղեղաբորբին բնորոշ երևույթներ։ Խոշոր եղջերավոր կենդանիների մոտ նկատվում է տենդ, որոճման ընդհատում, ջղաձգություններ։ Կենդանիները սատկում են հիվանդության 1-ին կամ 2-րդ օրերին։ Աուեսկի հիավնդությունն ախտորոշում են կլինիկական նշանների և լաբորատոր հետազոտությունների հիման վրա։

Բուժում
-------

Գամմա-գլոբուլինի, երկրորդային վարակի կանխման համար՝ ներարկում են պենիցիլին և ստրեպտոմիցին։

Կանխարգելումը և պայքարի միջոցառումները
--------------------------------------

Վարակը կանխարգելելու նպատակով վակցինացնում են կենդանիներին, տնտեսություններում հիվանդության առկայության հաստատման դեպքում սահմանվում է կարանտին, կազմակերպվում են հակահամաճարակային միջոցառումներ, հիվանդ և առողջացած կենդանիներին շինություններից դուրս բերելուց հետո, ախտահանում են ֆորմալ դեհիդի 1%-անոց լուծույթով և հանգած կրի 20%-անոց թարմ կախույթով։ Նորածին խոճկորներին մինչև դալով կերակրումը, մյուս խոճկորներին և մերուններին (ծնելուց 2 շաբաթ առաջ) կանխարգելիչ նպատակով ներարկում են գլոբուլին, իսկ 3 շաբաթ անց բոլորին վակցինացնում են։ Կլինիկորեն առողջ գլխաքանակի 2 տարեկան կենդանիներին իմունացնում են, իսկ առողջացածներին՝ բտում։ Առանց նկատելի ախտաբանաանատոմիական նշանների մսեղիքը և ներքին օրգաններն օգտագործում են եփած կամ եփած ծխեցրած երշիկների արտադրության մեջ։ Ախտաբանական նշաններով մսեղիքը և ներքին օրգանները, ինչպես նաև արյունն օգտահանում են։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ալֆան**, քիմիական պատրաստուկ, միջատասպան-տզասպան։ Ազդող նյութը՝ ալֆացիպերմետրին։ Թողարկվում է 100 գ/լ խտությամբ էմուլսիայի ձևով։

Կիրառություն
------------

Կիրառվում է լվիճների, լվիկների, թրիպսների, ցիկադների, երկարակնճիթների, մլուկների և այլնի դեմ՝ սրսկումների ձևով։ Պատրաստուկի ծախսի չափաքանակը (լ/հա)՝ հացահատիկայինների վնասատուների (լվիճներ, ցիկադներ, թրիպսներ, տզրուկաթրթուր) համար՝ 0,1–0,15, ոլոռի (ոլոռի ընդակեր, լվիճներ)՝ 0,1, կարտոֆիլի (կոլորադյան բզեզ)՝ 0,07–0,1, առվույտի (սերմնադաշտերում երկարակնճիթներ, լվիճներ, մլուկներ)՝ 0,2, շաքարի ճակնդեղի (երկարակնճիթներ, ականող ճանճեր)՝ 0,2–0,3: Մշակումներն իրականացվում են վեգետացիայի ընթացքում, վերջինը բերքահավաքից՝ հացահատիկայինների համար՝ 20, ոլոռի՝ 20, կարտոֆիլի՝ 21, շաքարի ճակնդեղի՝ 45 օր առաջ։ Մշակումների առավելագույն քանակը հացահատիկայինների համար՝ 2, ոլոռի՝1, կարտոֆիլի՝ 2, շաքարի ճակնդեղի՝ 1 անգամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Սափորանկարչություն** - անտիկ խեցե անոթների նկարազարդում։ Զարգացել է դեռևս Կրետե-Միկենյան մշակույթում։ Մ․թ․ա․ XX-XVI դարերում ազատորեն նկարազարդվել է (բույսեր, ձկներ, ծովաստղեր) անոթի ողջ մակերեսը։ «Պալատական ոճի» (մ․թ․ա․ XV դարի վերջ) սափորների նկարազարդումը աչքի է ընկնում զուսպ կոմպոզիցիայով, երկրաչափականացված բուսազարդերով։ Ուշ միկենյան արվեստում (մ․թ․ա․ XIV-XII դարերում) նկարազարդումները (մարդկանց, կենդանիների սխեմատիկ պատկերներ, երկրաչափական մոտիվներ, գալարագծեր) լակոնիկ են ու չոր։

Սափորանկարչությունը առանձնահատուկ կատարելության է հասել հին հունական արվեստում։ Այն որոշ պատկերացում է տալիս հին հունական գեղանկարչության մասին, որը գրեթե չի պահպանվել։ Սափորը պատում էին այսպես կոչված սև լաքով, սպիտակ, ծիրանագույն, հազվադեպ՝ ոչ դիմացկուն «ջրաներկային» ներկերով (երկնագույն, վարդագույն, կարմիր, մոխրագււյն, դեղին) և ոսկու նուրբ շերտով։ Նկարազարդման կոմպոզիցիան օրգանապես ենթարկվել է անոթի ձևակազմությանը։ Հունական սափորանկարչության զարգացման պատմությունը ունեցել է տարբեր շրջափուլեր․ մերձմիկենյան սափորանկարչությունը, որ խարսխվել է ուշ միկենյան ավանդույթների վրա (մ․թ․ա․ XI դարի 1-ին կես, զարդապատկերը կազմված է շրջագծերից, ալիքավոր գծերից, եռանկյունիներից), նախաերկրաչափական ոճ (մ․թ․ա․ XI դարի 2-րդ կես-X դար), երկրաչափական ոճ (մ․թ․ա․ IX-VIII դարեր, սափորի տեկտոնիկան ընդգծող հորիզոնական զարդագոտիներ և երկրաչափականացված պատկերներ), «գորգային ոճ» (մ․ թ․ ա․ VII դ․, բուսական նախշերի հետ համադրված կենդանիների և ֆանտաստիկ էակների բազմագույն պատկերներ)։ Ատտիկայում մ․թ․ա․ VI դարում ծաղկում է ապրել սև ֆիգուրներով ոճը (դեղին կամ կարմիր ֆոնի վրա սև լաքով պատկերված ֆիգուրներ, սպիտակ և ծիրանագույն ներկերով՝ հագուստի մանրամասեր, զարդանկարներ են)՝ ուրվագծերի երաժշտականությամբ, սև, հարթ, ընդհանրացված ուրվապատկերներով, տեսարանների (հիմնականում՝ դիցաբանական) նուրբ հուզականությամբ (մեծ վարպետներն էին՝ Կլիտիոսը, Էքսեկիասը, Ամասիսը)։ Մ․թ․ա․ մոտ 530 թվականին անցում է կատարվել կարմրաֆիգուր սափորանկարչությանը (սև ֆոն և կավագույն ֆիգուրներ, օժանդակ դեր կատարող զարդապատկեր, կենցաղային և դիցաբանական տեսարանների առատություն)։ «Խիստ ոճի» կարմրաֆիգուր սափորանկարչություն (մ․թ․ա․ VI դարի վերջին քառորդ - V դարի սկիզբ) առանձնանում է հատուկ ու նրբագեղ գծանկարով (մեծ վարպետներ էին՝ Եվֆրոնիոսը, Դուրիսը, Բրիգոսը)։ Մ․թ․ա․ V դարի 2-րդ քառորդից «ազատ ոճի» սափորանկարչության զարդապատկերը դարձել է առավել ծավալային ու բարդ։ Մ․թ․ա․ V դարի վերջ - IV դարը սափորանկարչությանը բնորոշ է դեկորատիվ ճոխությունը (Միդիայի նկարազարդ անոթների «շքեղ ոճ»-ը), կոմպոզիցիայի ծանրաբեռնվածությունը, հեռանկարի արտահայտման փորձը, անոթի ձևի և նկարազարդման միասնության խախտումը։ Բուն Հունաստանից բացի սափորանկարչությունը ծաղկում է սպրել Հարավային Իտալիայում։ Հունական սափորանկարչությունը մեծ ազդեցություն է ունեցել Էտրուսկների սափորանկարչության վրա։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 251)։*  |
**Հերոսություն**, հասարակական առումով մարդու ակնառու գործունեություն, որը համապատասխանում է ժողովրդական զանգվածների, առաջավոր դասակարգերի շահերին և պահանջում է անձնական քաջություն, տոկունություն, անձնազոհության պատրաստականություն։ Հերոսության իդեալները սկզբնապես արտացոլվել են տարերայնորեն ձևավորված մասսայական բարոյական գիտակցության, ժող. բանահյուսության մեջ (մասնավորապես հերոսական էպոսում), իսկ հետագայում դարձել գեղարվեստական գրականության ու արվեստի, ինչպես նաև բարոյագիտության, գեղագիտության, սոցիոլոգիայի, հոգեբանության ուսումնասիրության առարկա։ Որոշ մտածողներ (Ջ. Վիկո, Հեգել) Հերոսությունը բացառապես կապել են, այսպես կոչված, «հերոսական դարաշրջանի» (անտիկ հասարակության) հետ։ Աակայն պատմությունը ցույց է տալիս, որ մարդկանց հերոսական գործունեությունը որոշակի շրջանով սահմանափակելը սխալ է։ Լուսավորիչները (Ժ. Ժ. Ռուսո, Գ. Լեսսինգ, Ֆ. Շիլլեր) և հեղափոխական ռոմանտիզմի ներկայացուցիչները (Ջ. Բայրոն, Կ. Ռիլև, Զ. Մաձինի) ստեղծեցին ազգային ու քաղաքական ազատության, մարդկանց «բնական» հավասարության համար պայքարող հերոսական անձնավորության խռովարարության գաղափարը։ Հետադիմական ռոմանտիզմը, ընդհակառակը, հերոսներին հակադրում էր ժողովըրդին («ամբոխին») և նույնիսկ աստվածացնում նրանց (Թ. Կարլեյլ), իսկ Նիցշեն առաջ էր քաշում «գերմարդու» գաղափարը։ Այս գաղափարները հետագա զարգացում ստացան 20-րդ դարի բուրժուական մտքի հետադիմական ուսմունքներում։ 19-րդ դարի ռուս նարոդնիկները և անարխիզմի գաղափարախոսները բացարձականացնում էին առանձին հերոսական արարքն ու անհատական սխրանքը։ Քննադատելով այսպիսի ըմբռնումը՝ Չեռնիշևսկին անհատի գործունեության ուժն ու հաջողությունը տեսնում էր ժող. մասսաների հետ նրանց ունեցած կապի մեջ։ Ընդհանրացնելով հայ իրականության մեջ հերոսության պրոբլեմի քննարկման ավանդույթները՝ Խ. Աբովյանը և, հատկապես, Մ. Նալբանդյանը, ցույց են տվել անհատի և ժողովրդի գործունեության փոխկապվածությունը և հերոսականի էությունը մեկնաբանել են այդ համակարգում։ 

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Հերոսություն*** հոդվածին

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 382)։*  |