**Ինգե Լեհման** (մայիսի 13, 1888(1888-05-13)[…], Tommerup, Ասենս, Հարավային Դանիա տարածաշրջան, Դանիա և Østerbro, Կոպենհագեն, Մայրաքաղաքային տարածաշրջան, Դանիա - փետրվարի 21, 1993(1993-02-21)[…], Կոպենհագեն, Դանիա), դանիացի սեյսմագետ և երկրաֆիզիկոս, Երկրի ներքին միջուկը հայտնաբերողը։ 1936 թ. ելնելով առկա սեյսմիկ տվյալներից, տեսականորեն հայտնաբերել է, որ Երկրի միջուկը միասնական, հալված գնդոլորտ չէ, և որ գոյություն ունի Երկրի արտաքին միջուկից տարբեր ֆիզիկական հատկություններ ունեցող ներքին միջուկ։ Սեյսմագետները, որոնք չէին կարողանում աշխատող հիպոթեզ կառուցել երկրաշարժներից առաջացող և Երկրի ներսի որոշակի տիրույթում դանդաղող P-ալիքների դիտումների հիման վրա, արագ ընդունեցին Լեհմանի ենթադրությունը։

Կյանք և կրթություն
------------------

Ինգե Լեհմանը ծնվել և մեծացել է Կոպենհագենում։ Հայրը՝ Ալֆրեդ Ջորջ Լյուդվիգ Լեհմանը (1858-1921) փորձարար ֆիզիկոս էր։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է մանկավարժության մեջ առաջատար ավագ դպրոցում, որի տնօրենը Հաննա Ադլերն էր՝ Նիլս Բորի մորաքույրը։ Ըստ Լեհմանի, հայրն ու Ադլերը ամենակարևոր ազդեցությունն են ունեցել իր մտավոր զարգացման մեջ։

Մաթեմատիկա սովորել է Կոպենհագենի համալսարանում և Քեմբրիջի համալսարանում, ինչն ընդհատվել է վատառողջության պատճառով։ 1910-1911 թթ. մաթեմատիկայի ուսումնառությունը շարունակել է Նյունհամի քոլեջում։ 1911 թ. աշխատանքից ուժասպառ, վերադարձել է Քեմբրիջից, և մի որոշ ժամանակ հետաձգել աշխատանքը։ Լավ հաշվողական հմտություններ է զարգացրել ակտուար գրասենյակում, որտեղ աշխատում էր, և 1918 թ. վերադարձել է Կոպենհագենի համալսարան՝ կրթությունը շարունակելու։ Երկու տարի անց ստացել է ֆիզիկական գիտությունների և մաթեմատիկայի ակադեմիական գիտական աստիճան (Candidatus magisterii)։ 1923 թ. վերադառնալով Դանիա, Կոպենհագենի համալսարանում ստանձնել է վիճակագրության պրոֆեսոր Ջ. Ֆ. Ստեֆենսոնի օգնականի պաշտոնը։

Գործունեություն
---------------

1925 թ. Լեհմանը դառնում է գեոդեզիստ Նիլս Էրիկ Նոռլունդի օգնականը։ 1928 թ. քննություն է հանձնում գեոդեզիայից (երկրաբաշխություն) և դառնում Դանիայի գեոդեզիական ինստիտուտի երկրաշարժագիտության բաժնի վարիչ։ Ինստիտուտի ղեկավարը Նոռլունդն էր։

Արտառոց «P» վերնագիրը կրող հոդվածում Լեհմանն առաջին անգամ ներկայացնում է P տիպի սեյսմիկ ալիքների սեփական մեկնաբանությունը և ցույց տալիս, որ Երկիրն ունի ներքին միջուկ։ Երկու-երեք տարվա ընթացքում այս մեկնաբանությունը ընդունում են այլ սեյսմոլոգներ (Բենո Գուտենբերգը, Չարլզ Ֆրենսիս Ռիխտերը, Հարոլդ Ջեֆրիսը)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը և Դանիայի բռնազավթումը գերմանական զորքերի կողմից Լեհմանին թույլ չեն տալիս շարունակել հետագա գիտահետազոտական աշխատանքները։

Մինչև թոշակի անցնելը վատանում են հարաբերություններն իր և գեոդեզիական ինստիտուտի անդամների միջև, ինչը հավանաբար պայմանավորված էր Լեհմանի անհանդուրժող բնավորությամբ։ 1953 թվականին թոշակի է անցնում։ Մի քանի տարի անց տեղափոխվում է ԱՄՆ և համագործակցում ամերիկացի երկրագետներ Մորիս Յուինգի և Ֆրանկ Պրեսի հետ՝ հետազոտելով երկրակեղևը և վերին մանթիան։ Այս աշխատանքների ընթացքում հայտնաբերում է 190-ից մինչև 250 կմ խորություններում ընկած մի այլ սեյսմիկ խզում (*սեյսմիկ սահման*), որը հիմա կրում է իր անունը (Լեհմանի խզում, Լեհմանի սահման)։

Մահացել է 104 տարեկանում։ Թաղված է Հյորսհոլմի գերեզմանոցում՝ Մայրքաղաքային տարածաշրջանում։

Կոչումներ և պարգևներ
--------------------

Նշանակալի գիտական հայտնագործությունների համար Լեհմանը բազմաթիվ պարգևների է արժանացել, այդ թվում՝ Գորդոն Վուդի մրցանակ (1960), Էմիլ Վիխերտի մեդալ (1964), Գիտության և նամակների Դանիայի թագավորական ընկերության Ոսկի մեդալ (1965), գիտության, արվեստի կամ գրականության մեջ Դանիայում կանանց շնորհվող մրցանակ (Tagea Brandt Rejselegat, 1938-ին և 1967-ին)։ 1969 թ. ընտրվել է Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ, 1971 թ. ստացել է Ուիլյամ Բոուիի մեդալ (առաջին կինն է, որ ստացել է), 1977 թ.՝ Ամերիկայի սեյսմոլոգիական ընկերության մեդալ։ Դրանցից բացի, 1964 թ. Նյու-Յորքում նրան շնորհվել է Կոլումբիայի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում, իսկ 1968 թ. նույն կոչումը ստացել է Կոպենհագենի համալսարանից։ Բազմաթիվ գիտական ընկերությունների անդամ է։

1997 թ. Ամերիկայի երկրաֆիզիկոսների միությունը Ինգե Լեհմանի պատվին սահմանել է շքանշան՝ «Երկրի մանթիայի և միջուկի կազմության, բաղադրության և դինամիկայի ընկալման մեջ էական վաստակի համար»։

Լեհմանի անունով է կոչվել 5632 Ինգելեհման աստերոիդը։

Լեհմանի ծննդյան 127-ամյակի առթիվ Գուգլը դուդլ է նվիրել նրան։

Գլխավոր հրապարակումներ
----------------------

* Lehmann, Inge (1936)։ *P'*. Publications du Bureau Central Séismologique International A14(3), S. 87–115

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. 1 2 3 4  *Rafferty J. P.* Encyclopædia Britannica
3. 1 2 3 4  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
4. 1 2 3 4 5 6 7  *Ogilvie M. B.* The Biographical Dictionary of Women in Science: Pioneering Lives From Ancient Times to the Mid-20th Century — Routledge, 2003. — Vol. 2. — P. 766. — 798 p. — ISBN 978-1-135-96342-2
5. 1 2 3 4  *Bolt B. A.* Inge Lehmann // *Physics Today* — Melville, USA: AIP Publishing, 1994. — Vol. 47, Iss. 1. — P. 61—61. — ISSN 0031-9228; 1945-0699 — doi:10.1063/1.2808386
6. ↑
7. ↑  *Ogilvie M. B.* The Biographical Dictionary of Women in Science: Pioneering Lives From Ancient Times to the Mid-20th Century — Routledge, 2003. — Vol. 2. — P. 766—767. — 798 p. — ISBN 978-1-135-96342-2
8. ↑  List of Royal Society Fellows 1660-2007 — Royal Society. — P. 215.
9. ↑  "Lehmann; Inge (1888–1993)". The Royal Society. Retrieved 2013 թ․ սեպտեմբերի 24.
10. ↑  Bolt, Bruce A. (January 1994). "Obituary: Inge Lehmann". *Physics Today*. **47** (1): 61. Bibcode:1994PhT....47a..61B. doi:10.1063/1.2808386.
11. ↑  "WiP: Herstory: Spotlight Scientist: Inge Lehmann". Purdue University. Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 26-ին. Retrieved 2013 թ․ հոկտեմբերի 15.
12. ↑  Knopoff, Leon. "Lehmann, Inge". UCLA. Retrieved 2013 թ․ հոկտեմբերի 15.
13. ↑  Bolt, Bruce. "Inge Lehmann". UCLA. Retrieved 2013 թ․ հոկտեմբերի 15.
14. ↑  Gillispie, Charles. *Complete dictionary of scientific biography*. Detroit, Mich.: Charles Scribner's Sons. p. 234.
15. ↑  Edmond A. Mathez. *Inge Lehmann: Discoverer of the Earth's Inner Core*. American Museum of Natural History. Retrieved 2010 թ․ նոյեմբերի 28.
16. ↑  Ольга Кузьмина (2015 թ․ մայիսի 13). "Инге Леманн. «Дошедшая до ядра»". Вечерняя Москва. Արխիվացված է the original 2015 թ․ մայիսի 15-ին. Retrieved 2015 թ․ մայիսի 13.
17. ↑  The thickness is 220 km. William Lowrie (1997). *Fundamentals of geophysics*. Cambridge University Press. p. 158. ISBN 0-521-46728-4.
18. ↑  "Fellowship of the Royal Society". *Royal Society*. Արխիվացված է the original 2015 թ․ հուլիսի 15-ին. Retrieved 2015 թ․ մայիսի 13.
19. ↑  Gander, Kashmira (2015 թ․ մայիսի 12). "Inge Lehmann's 127th Birthday: Pioneering seismologist celebrated by Google Doodle". The Independent. Retrieved 2015 թ․ մայիսի 12.
20. ↑  Kevin McSpadden (2015 թ․ մայիսի 13). "New Google Doodle Honors Pioneering Seismologist Inge Lehmann". Time.com. Retrieved 2015 թ․ մայիսի 13.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Zentralblatt MATH database · gravsted.dk · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1081931582 · ISNI: 0000000358892526 · LCCN: n2015030696 · SUDOC: 060739908 · VIAF: 214108168 · WorldCat VIAF: 214108168 |

 |