**Նիկոլո Պիզանո** ( մոտ 1225, Ֆոջա, Ապուլիա, Իտալիա - 1284, Տոսկանա, Իտալիա),  Պրոտոռենեսանսի ճարտարապետ և քանդակագործ։

Իտալական քանդակագործության հիմնադիր, ճարտարապետ և քանդակագործ Ջովանի Պիզանոյի հայրը։

Կենսագրություն
--------------

Նիկոլո Պիզանոյի ծննդյան տարեթիվը հայտնի չէ։ Ծնվել է Ապուլիայում։ Սիենայի Մայր տաճարի արխիվներում նրան անվանում են Պիետրոյի որդի՝ Ապուլիայից։ Հավանաբար սովորել է տեղի արվեստանոցներում, որոնք աշխատում էին Ֆրիդրիխ ॥ կայսեր պալատի համար, որն էլ հանդիսանում էր դասական ավանդույթների տարածման կենտրոն։ Հվանաբար, մոտավորապես 1245 թվականին, նա տեղափոխվել է Տոսկանա և աշխատել Պրատոյում, Կաստելո դել կայսեր համար։ Ենթադրվում է, որ դղյակների պորտալում առյուծների պատկերը քանդակել է Պիզան։ «Աղջկա գլուխը», որը ցուցադրվում է Հռոմում, Պալացցո Վենեցիայի տարածքում, նույնպես համարվում է Պիզանոյի տոսկանյան շրջանի գործերից։

Հետագայում Պիզանոն տեղափոխվել է Լուկկա։ Սուրբ Մարտինի տաճարի ճակատին նա ստեղծել է բարձրաքանդակներ ՝ «Սուրբ Ծնունդ», «Կախարդի երկրպագում» և «Հանումը խաչից» (հյուսիսային թմբուկ): Քանդակագործը բնակություն է հաստատել Պիզայում 1245–1250 թվականների միջև։ Այստեղ է ծնվել նրա որդին՝ Ջովանին։ Այս ժամանակի փաստաթղթերում հիշատակվում է որպես Նիկոլո Պիզանո։

Մոտավորապես 1255 թվականին Պիզանոն Պիզայի մկրտության կաֆեդրան կառուցելու պատվեր է ստացել։ Նա աշխատանքը կատարում է մի քանի օգնականների հետ, որոնց թվում էին Առնոլֆո դի Կամբիոն և Լապո դի Ռիչևուտոն։

Քանդակագործի հեղինակած այս առաջին աշխատանքը համարվում է նրա գլուխգործոցներից մեկը, որի ընթացքում Պիզանոյին հաջողվել է համատեղել աստվածաշնչյան թեմաները և դրդապատճառները դասական ուշ հռոմեական ոճով։ Ըստ Վազարիի Պիզանոն ուսումնասիրել է Օգոստոսի ժամանակի հռոմեական քանդակագործությունը, որի ուժեղ ազդեցությունը զգացվում է Պիզայի բապտիստերիայի կաֆեդրայում ։ Սպիտակ, կարմրավարդագույն և մուգ կանաչ մարմարից վեցանկյուն կառուցվածքը հենվում է գոթական եռատերևի տեսքով փորագրված կամարների վրա, որոնք պահվում են բարձր սյուներով։ Կամարների անկյուներում տեղադրված են չորս հիմնական բարեգործների քանդակները ՝ (որոնցից ամենահայտնին Ուժի այլաբանությունն է ՝ մերկ Հերկուլեսի կերպարով ) Հովհաննես Մկրտիչի և հրեշտակապետ Միքայելի։ Քանդակագործին հավանաբար ոգեշնչել են հաղթական կամարները, որոնք նա տեսել է Հռոմում Օստիա կատարած ուղևորությունների ժամանակ։ Ինչպես Պիզայի տաճարի, այնպես էլ Կոնստանտինի Հաղթական կամարների սյուները պսակում են խոյակները, իսկ ճաղաշարքը զարդարված է բարձրաքանդակներով։

Բարձրաքանդակներում պատկերված են տեսարաններ Քրիստոսի կյանքից. *Ավետիս և Սուրբ Ծնունդ, Կախարդի երկրպագում, Բերումը տաճար, Խաչելություն, Վերջին Դատաստան:* Բարձրաքանդակները, բացառությամբ *Խաչելության և Վերջին Դատաստանի,* արտացոլում են նրա ծանոթությունը Կամպոսանտոյի հին հռոմեական սարկոֆագների վրայի պատկերների հետ*։* Ավելին, Պիզանոն իր գործերում օգտագործում էր անտիկ վարպետների տեխնոլոգիան*:* Միևնույն ժամանակ, քանդակագործը վերաիմաստավորում է դասական պատկերները քրիստոնեական ձևով ՝ դրանք լրացնելով նոր բովանդակությամբ։ *Խաչելություն* կոմպոզիցիայի հիմքում ընկած են բյուզանդական կերպարները, որոնք հայտնի են փղոսկրյա իրերով, *Վերջին Դատաստանի* խորհուրդը մեկնաբանվում է ֆրանսիական գոթիկայի ոգով։ Ի սկզբանե կարառական մարմարից բարձրաքանդակները ներկված էին՝ դրանք ավելի արտահայտիչ դարձնելու նպատակով։

Պիզայի մկրտության կաֆեդրա (հատված): Ավետիս և Սուրբ Ծնունդ, Կախարդի երկրպագում։
1260–1264 թվականների ընթացքում Պիզանոն ավարտում է Պիզայում գտնվող մկրտության գմբեթի կառուցումը, որը սկսվել էր ճարտարապետի կողմից։

Նա ավելացում է բապտիստերիայի  բարձրությունը և այն պսակում երկու համակցված գմբեթների համակարգով` կիսագնդաձև և հատյալ կոնաձև։

Մկրտության ճակատը քանդակներով ձևավորել է Նիկոլո Պիզանոյի որդին՝ Ջովանին՝ 1277-1284 թվականներին։ 1264 թվականին Պիզանոյին բոլոնական Սան Դոմենիկայի բազիլիկայում սուրբ Դոմենիկի մասունքների համար տապան են պատվիրում ։

Նա, իհարկե, մշակում է տապանի գծագիրը, բայց գաղափարի իրացման գործում նրա ներդրումը, հավանաբար, նվազագույն էր։

1265 թվականին քանդակագործն արդեն աշխատում էր Սիենայի Մայր տաճարի կաֆեդրայի վրա։ Ութանկյուն կաֆեդրան (ավարտվել է 1268 թվականի նոյեմբերին) նման է պիզայականին, բայց ավելի մեծ է չափերով և առավել շքեղ ձևավորված։ Նրա բազմաշերտ բարձրաքանդակները՝ *Վերջին Դատաստանի* և *փրկության* թեմաներով, կրում են ֆրանսիական գոթիկայի ազդեցության կնիքը։ Այս կաֆեդրայի վրա կատարված աշխատանքներում Պիզանոյին օգնում էին նրա որդին՝ Ջովանին, Լապո դի Ռիչևուտոն, Առնոլֆո դի Կամբիոն և այլ վարպետներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2
3. 1 2
4. ↑  Union List of Artist Names — 2017.
5. ↑  Handley, Marie Louise. Niccola Pisano. // The Catholic Encyclopedia. Vol. 11. New York: Robert Appleton Company, 1911
6. ↑   `{{cite web}}`: Empty citation (օգնություն)
7. ↑  Giorgio Vasari — The Lives of the Painters, Sculptors & Architects, Volume 1
8. ↑  «Баптистерий в Пизе – чудо акустики и красоты – Так Удобно! traveltu.ru». *traveltu.ru*. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 7-ին.

Գրականություն
-------------

ռուսերեն
* Ալպատով Մ․ Վ. Դանտեի և Ջոտտոյի դարաշրջանի իտալական արվեստը։ Ռեալիզմի ակունքները Արևմտյան Եվրոպայի արվեստում։ Մ․ Արվեստ , 1939 թվական ,էջ 332
* Վիպպեր Բ․ Ռ. Իտալական Վերածնունդ XIII-XVI դարեր։ Թ. Ի. Մ. Արվեստ, 1977թվական, էջ 468
* Գիացինտով Վ․Գ. Իտալական քանդակի վերածնունդը Նիկոլո Պիզանոյի ստեղծագործություններում։ Մոսկվա. Համալսարանի տպարան, 1900 թվական , էջ137
* Կրասնովա Օ․Բ. Միջնադարի և Վերածննդի արվեստ։ Մոսկվա. Օլմա-Պրես, 2002 թվական ,էջ 318 ISBN 5-94849-063-7
* Լազարև Վ․Ն. Իտալական վերածննդի ծագումը։ Պրոտովերածննդի արվեստ ։ Մոսկվա. ԽՍՀՄ ԳԱ հրատարակչություն, 1956 թվական , էջ 80-87
* Սմիրնովա Ի․Ա.  XIII-XV դարավերջի իտալական արվեստը։ Մոսկվա. Արվեստ, 1988.144 էջ։ («Համաշխարհային արվեստի հուշարձաններ». Թողարկում VIII (երկրորդ շարք)) ։

այլ լեզուներով
* Benezit E. Dictionnaire des Peintres, Sculpteurs, Dessinateurs et Graveurs. Paris: Librairie Gründ, 1976. ISBN 2-7000-0155-9.
* Nicola Pisano // Encyclopædia Britannica

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նիկոլո Պիզանո» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Իտալացիների կենսագրական բառարան · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Catholic (1997—…) · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1608782 · CiNii: DA09227661 · CONOR: 62664291 · GND: 118742752 · ICCU: CUBV119429 · ISNI: 0000000081596213 · LCCN: n88070393 · NKC: xx0086331 · NLP: a0000001924667 · NTA: 070944202 · NUKAT: n2010115356 · LIBRIS: 273546 · SUDOC: 034464425 · VIAF: 79399625, 95710492, 4221151778218218130007 · ULAN: 500004862 · WorldCat VIAF: 79399625, 95710492, 4221151778218218130007 |

 |

 |