**Պեդեր Սևերին Կրոյեր** (դան․՝ Peder Severin Krøyer, հուլիսի 23, 1851(1851-07-23), Սթավանգեր, Նորվեգիա - նոյեմբերի 21, 1909(1909-11-21), Սկագեն, Frederikshavn Municipality, Հյուսիսային Դանիա տարածաշրջան, Դանիա), դանիացի գեղանկարիչ։ Հայտնի է նաև «Կրոյեր» ազգանվամբ, իսկ ընկերները նրան սովորաբար «Սյորեն» են կոչել (Søren):

Կենսագրություն
--------------

*Պեդեր Սևերին Կրոյերի դիմանակարը*, Լաուրից Տուկսեն
Պեդեր Սևերին Կրոյերը ծնվել է Նորվեգիայում։ Նրա հոգեհայրը եղել է դանիացի կենդանաբան Հենրիկ Կրոյերը։ Մայրը` Էլեն Սեսիլ Գյեսդալը, անկարող է եղել երեխային դաստիարակելու, այդ իսկ պատճառով Սևերինը մեծացել է մորաքրոջ ընտանիքում։ Ընտանիքը շուտով տեղափոխվում է Կոպենհագեն, որտեղ ապագա նկարիչը 9 տարեկան հասակում նկարչության մասնավոր դասեր է առնում, իսկ արդեն 10 տարեկանում ընդունվում է Կոպենհագենի տեխնիկական ինստիտուտ։ 1864-1870 թվականներին ուսանել է Արվեստների դանիական արքայական ակադեմիայում։

1874 թվականին նկարիչը առաջին կտավն է վաճառում մեկենաս Հենրիխ Հիրշպրունգին, ով երկար ժամանակ պահելովում է այն։ Հիրշպրունգի հավաքածուն հետագայում դառնում է Կոպենհագենում նկարչի անվան թանգարանի հիմնադրման հիմքը։

1877-1881 թվականներին Կրոյերը ճամփորդում է Եվրոպայում, ապրում Փարիզում, որտեղ ծանոթանում է իմպրեսիոնիստերի` Մոնեի, Սիսլեյի, Դեգայի, Ռենուարի, Մանեի հետ։

1882 թվականին վերադառնալով Դանիա` Կրոյերը հունիսից հոկտեմբեր ամիսներին ապրում է Սկագենում` Յուտլանդիայի հյուսիսում գտնվող ձկնորսական մեկուսի գյուղում։ Իր անկրկնելի գեղեցիկ բնության շնորհիվ` Սկագենը դարձել էր դանիական մտավորական վերնախավի հանգստի սիրելի վայրերից մեկը։ Կրոյերը գրեթե ամեն ամառ այցելում է այստեղ` ձմեռները անցկացնելով մայրաքաղաքում կամ արտասահմանում։

1888 թվականին Փարիզում Կրոյերը հանդիպում է նկարիչ, քանդակագործուհի Մարիա Տրիպկեին, որի հետ ծանոթ էր դեռևս Կոպենհագենում։ Բուռն սիրավեպից հետո նրանք ամուսնանում են։ Հարսանեկան արարողությունը կայանում է 1889 թվականի հուլիսի 23-ին Մաիայի հայրական տանը` Գերմանիայում։ Ամուսնությունից հետո Մարիան քիչ է ստեղծագործել։ Հայտնի է ամուսինների համատեղ դիմանկարը, որտեղ Մարիան պատկերել է Պեդերին, իսկ Պեդերը` կնոջը։ Նրանց հարաբերությունները գնալով բարդանում են, քանի որ Կրոյերը ժառանգական հոգեկան հիվանդությամբ էր տառապում և հաճախ էր պառկում հիվանդանոցում։ Նա հիվանդ էր նաև սիֆիլիսով։ 1895 թվականին Բիբեկում ծնվում է նրանց աղջիկը։ 1902 թվականին Մարիան ծանոթանալում է շվեդ կոմպոզիտոր Հուգո Ալֆվենի հետ, ով այդ ժամանակից նրա հետ բնակություն է հաստատում Կրոյերի տանը։ Միայն 1905 թվականին, երբ Մարին հղիանում է Հուգոյից, Կրոյերը համաձայնում է ամուսնալուծվել կնոջից։

Կյանքի վերջին տասը տարիները Կրոյերի տեսողությունը գնալով վատանում էր, իսկ վերջում կուրանում է։ Չնայած դրան` նա շարունակում էր նկարել. իր վերջին կտավները նա ստեղծել է` գրեթե ոչինչ չտեսնելով։

Կրոյերը մահացել է 1909 թվականին 58 տարեկան հասակում սիֆիլիսից։ Թաղված է Սկագենի գերեզմանոցում։

Ստեղծագործությունը
------------------

Իր աշխատանքներում Կրոյերը փորձել է փոխանցել միջավայրի լույսի և ստվերի խաղը և նրա ներգործությունը առարկաների վրա։ Նրա հայտնի նկարներից մեկը «Ամառային երեկո Աննա Անկերի և Մարիա Կրոյերի հետ Սկագենի հարավային ափին» (դան․՝ Sommeraften ved Skagen Sønderstrand med Anna Ancher og Marie Krøyer) կտավն է, որ ստեղծվել է 1893 թվականին։ Կրոյերը շատ է պատկերել ափամերձ տեսարաններ, որոնք ներկայացնում են ինչպես հանգստացողների, այնպես էլ ձկնորսների։ Մեկ այլ հայտնի նկար է «Սուրբ Հովհանի խարույկը Սկագենի ափին» (դան․՝ Sankthansbål på Skagen strand) աշխատանքը։ Այս մասշտաբային կտավը պատկերում է արվեստի և քաղաքականության նշանավոր շատ դեմքերի, ովքեր Իվան Կուպալայի գիշերը հավաքվել են հսկայական խարույկի շուրջ։ Այս երկու աշխատանքներն էլ ներկայացված են Սկագենի թանգարանում։

Պատկերասրահ
-----------

* Ձկնորսությունից ազատ ժամանակ խանութում, 1882*Ձկնորսությունից ազատ ժամանակ խանութում*, 1882
* Նկարիչների ճաշկերույթ Սկագենում, 1883*Նկարիչների ճաշկերույթ Սկագենում*, 1883
* Ձկնորսները Սկագենի հյուսիսային ափին, 1883*Ձկնորսները Սկագենի հյուսիսային ափին*, 1883
* Ամառային օր Սկագենի հարավային ափին 1884*Ամառային օր Սկագենի հարավային ափին* 1884
* Ֆրանսիական արվեստի` 1888 թվականի ցուցահանդեսի կոմիտեն, 1888*Ֆրանսիական արվեստի` 1888 թվականի ցուցահանդեսի կոմիտեն*, 1888
* Օսթերիան Ռավելոյում, 1890*Օսթերիան Ռավելոյում*, 1890
* Շքապատշգամբ Ռավելոյում, 1890*Շքապատշգամբ Ռավելոյում*, 1890
* Մարիա Կրոյեր, 1891*Մարիա Կրոյեր*, 1891
* Ամառային երեկո Սկագենում. նկարչի կինն ու շունը ծովափին, 1892*Ամառային երեկո Սկագենում. նկարչի կինն ու շունը ծովափին*, 1892
* Նախաճաշ. նկարիչը, կինը և գրող Օտտո Բենզոնը, 1893*Նախաճաշ. նկարիչը, կինը և գրող Օտտո Բենզոնը*, 1893
* Վարդեր, 1893*Վարդեր*, 1893
* Կոպենհագենի բորսայում, 1895*Կոպենհագենի բորսայում*, 1895
* Բենզոնի դուստրերը, 1897*Բենզոնի դուստրերը*, 1897
* Ամառային երեկո Սկագենի ափին. նկարիչն ու իր կինը, 1899*Ամառային երեկո Սկագենի ափին. նկարիչն ու իր կինը*, 1899

Գրականություն
-------------

* *Elisabeth Fabritius.* P. S. Krøyers Hip, hip, hurra! — Kbh.: Vandkunsten, 2005. — ISBN 87-91393-84-1
* *Peter Michael Hornung.* Peder Severin Krøyer. — Kbh.: Palle Fogtdal, 2005. — ISBN 87-7248-551-5
* *Claus Jacobsen.* P.S. Krøyer. — Kbh.: Aschehoug, 2006. — ISBN 87-11-12901-8
* P.S. Krøyer's photographs = P.S. Krøyers fotografier. — Kbh.: Den Hirschsprungske Samling, 1990. — ISBN 87-981369-4-1

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  KulturNav — 2015.
2. 1 2 3 4  Kunstindeks Danmark (դան.)
3. 1 2 3 4  gravsted.dk (դան.)
4. ↑  Շվեդիայի Ազգային թանգարանի նկարիչների ցանկ — 2016.
5. ↑  Den Store Danske Encyklopædi (դան.) — 1994.
6. 1 2 3
7. ↑  Union List of Artist Names — 2021.
8. ↑  Dansk Biografisk Leksikon, 3. udgave (դան.) — 3 — 1984.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սկագենի թանգարան
* Կրոյերի աշխատանքների հավաքածու Archived 2005-10-01 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · MusicBrainz · RKDartists · gravsted.dk |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14904515n · CiNii: DA18707442 · CONOR: 86732387 · GND: 118987534 · ISNI: 0000 0000 6674 7212 · LCCN: n88003578 · NTA: 163615276 · LIBRIS: 250918 · SUDOC: 110060954 · VIAF: 7528150869811622190002 · ULAN: 500026506 · WorldCat VIAF: 7528150869811622190002 |

 |

 |