**Տիտոսի հաղթակամար** (իտալերեն՝ Arco di Tito), միաթռիչք կամար, որը գտնվում է Հռոմի Սուրբ Ճանապարհի վրա (Via Sacra), Հռոմի ֆորումից հարավ-արևելք։ Կառուցվել է Դոմիցիանոս կայսեր հրամանով, 81 թվականին (Տիտոս Ֆլավիոս Վեսպասիանոսի մահվանից հետո)` ի պատիվ Երուսաղեմի` 70 թվականի գրավմանը։

Պատմություն
-----------

Լինելով Հռոմի ամենահին հաղթակամարը՝ այն որպես նախատիպ է ծառայել նոր ժամանակների շատ այլ կամարների կառուցման համար։ Հուշակոթողի բարձրությունը 15,4 մետր է, լայնությունը՝ 13,5 մետր։

### Հաղթակամարի նկարագրություն

Շինարարության մեջ օգտագործված հիմնական հումքը Ատտիկեից բերված հատուկ տեսակի մարմարն էր։ Հաղթակամարի անկյուններում փորագրված է հաղթանակի աստվածուհի Վիկտորյայի չորս պատկեր։ Կամարի ներս ընկած հատվածի գլխավոր զարդարանքները երկու խորաքանդակներն են։ Առաջինը պատկերում է Երուսաղեմից բերած ռազմավարներով երթը, երկրորդը՝ Տիտոս կայսերը քառաձի մարտակառքով։ Նմանատիպ պատկերով զարդարված է եղել հաղթակամարի նաև վերին մասը, սակայն. դժբախտաբար, այն չի պահպանվել մինչև մեր օրերը։

Միջնադարում Տիտոսի հաղթակամարը կործանման վտանգի տակ էր, Ֆրագիպանի ընտանիքը այն վերափոխելով վերածում է քառաթև աշտարակի։ Հռոմի պապ Պիոս VII-ի նախաձեռնությամբ՝ 1821 թվականին հուշակոթողի վերականգնողական աշխատանքներ են տարվում։ Կամարի վերակառուցված հատվածն արդեն ոչ թե մարմարից էր, այլ տրավերտինից։ Վերակագնողական այս գործունեությունից հետո կամարի վրա ևս մեկ մակագրություն է հայտնվում՝ ի պատիվ Պիոս VII-ի ու նրա հիանալի նախաձեռնության։

Երուսաղեմի գրավումից հետո ստրուկի կարգավիճակով ավելի քան 50 000 հրեա է բերվել Հռոմ։ Այս հրեաների մեծ մասը մասնակցել է Տիտոսի հաղթակամարի կառուցման աշխատանքներին։ Հին հռոմեացիների համար կամարը երկնքի խորհրդանիշ էր, իսկ կամարի վրա պատկերված հրամանատարը կամ առաջնորդը խորհրդանշում էր կյանքի հաղթանակը մահվան հանդեպ։

Տիտոսի հաղթակամարը հիշատակվում է միջնադարյան հռոմեացի պատմիչ Միրաբիլա Ուրբիսի ձեռագրերում։

* Տիտոս կայսեր քառաձի մարտակառքըՏիտոս կայսեր քառաձի մարտակառքը
* Կամարի աղեղըԿամարի աղեղը
* Ռազմավարներով երթի խորքանդակըՌազմավարներով երթի խորքանդակը

Արձանագրություն
---------------

Հռոմեական գլխատառերով արձանագրությունում գրված է.

SENATVS
POPVLVSQVE·ROMANVS
DIVO·TITO·DIVI·VESPASIANI·F(ILIO)
VESPASIANO·AVGVSTO
(Senatus Populusque Romanus divo Tito divi Vespasiani filio Vespasiano Augusto)

> *«Հռոմեական Սենատը և ժողովուրդը (նվիրում է սա) աստվածային Տիտոս Վեսպասիանոս Օգոստոսին, աստվածային Վեսպասիանոսի որդուն»*
> 
> 

1821 թվականին հուշակոթողի վերականգնողական աշխատանքների արդյունքում Տիտոսի կամարի հակառակ կողմում հայտնաբերված արձանագրությունում նշված է

> INSIGNE · RELIGIONIS · ATQVE · ARTIS · MONVMENTVM  
> 
> 
> 
> VETVSTATE · FATISCENS  
> 
> PIVS · SEPTIMVS · PONTIFEX · MAX(IMVS)  
> 
> NOVIS · OPERIBVS · PRISCVM · EXEMPLAR · IMITANTIBVS  
> 
> FVLCIRI · SERVARIQVE · IVSSIT  
> 
> 
> 
> ANNO · SACRI · PRINCIPATVS · EIVS · XXIIII 
> 
> 

(Insigne religionis atque artis, monumentum, vetustate fatiscens: Pius Septimus, Pontifex Maximus, novis operibus priscum exemplar imitantibus fulciri servarique iussit. Anno sacri principatus eius XXIV)

> 
> 
> > *«Այս հուշարձանը, որ նշանավոր է թե հավատքի և թե արվեստի մեջ, խամրել է ժամանակի ընթացքում։ Պիոս VII Նորին Սրբազնություն պոնտացի։ Վերականգնված է հնագույն նմուշի վրա, որը պահպանվել է և ամրացվել Նորին Սրբազնության կառավարման 24-րդ տարում»*
> 
> 
> Պատկերասրահ
> -----------
> 
> 
> 
> 
> |  |
> | --- |
> | Հաղթական կամարը արվեստում |
> | 
> 
> |  |
> | --- |
> | Ջիովանի Պաոլո Պանինի, 1740 թ.
> 
>  |
> | Ջիովանի Պաոլո Պանինի, 1740 թ.
> 
>   |
> 
> 
> 
> |  |
> | --- |
> | Ջովաննի Անտոնիո Կանալետտո, 1744 թ.
> 
>  |
> | Ջովաննի Անտոնիո Կանալետտո, 1744 թ.
> 
>   |
> 
> 
> 
> |  |
> | --- |
> | Ջովաննի Բատիստա Պիրանեզի, 1748-74 թթ.
> 
>  |
> | Ջովաննի Բատիստա Պիրանեզի, 1748-74 թթ.
> 
>   |
> 
> 
> 
> |  |
> | --- |
> | Կոնստանտին Հանսեն, 1839 թ.
> 
>  |
> | Կոնստանտին Հանսեն, 1839 թ.
> 
>   |
> 
>  |
> 
> 
> Աղբյուրներ
> ----------
> 
> 
> * R. Ross Holloway. "Some Remarks on the Arch of Titus," *L’antiquité classique* 56 (1987) pp. 183–191.
> * M. Pfanner. *Der Titusbogen*. Mainz: P. von Zabern, 1983.
> * L. Roman. "Martial and the City of Rome." *The Journal of Roman Studies* 100 (2010) pp. 1–30.
> * Jewish Telegraph agency.
> 
> 
> Ծանոթագրություններ
> ------------------
> 
> 
> 
> 1. 1 2  Make Lists, Not War — 2013.
> 2. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
> 3. ↑  Դա չի եղել հաղթական կամարը, հաղթական կամարը եղել է Մեծ Կրկեսում
> 4. 1 2  *A Let's Go City Guide: Rome*, p. 76, Vedran Lekić, 2004; ISBN 1-4050-3329-0.
> 5. ↑  *The Buildings of Europe: Rome*, page 33, Christopher Woodward, 1995; ISBN 0-7190-4032-9.
> 6. ↑   (անգլ.), "Arcus septem lucernarum Titi et Vespasiani, ubi est candelabrum Moysi cum arca habens septem brachia in piede turris cartulariae" (լատ.), Mirabilia Urbis Romae, page 4
> 7. ↑  For a review of historical references to the Arch of Titus, see: Élisabeth Chevallier, Raymond Chevallier, Iter Italicum: les voyageurs français à la découverte de l'Italie ancienne, Les Belles Lettres, 1984, ISBN 9782251333106, pages 274-91
> 8. ↑  *Corpus Inscriptionum Latinarum* 6.945
> 9. ↑
> 
> 
> 
> Արտաքին հղումներ
> ----------------
> 
> 
> 
> 
> 
> |  |  |
> | --- | --- |
> |  | ***Տիտոսի հաղթակամար***էջը Վիքիպահեստում |
> 
> 
> 
> 
> * Samuel Ball Platner, *A Topographical Dictionary of Ancient Rome*: Arch of Titus
> * Arch of Titus Archived 2004-11-09 at the Wayback Machine. History and photos
> * YU-CIS: The Arch of Titus Digital Restoration Project
> * One Man's Campaign Against the Arch of Titus — and How It Changed Italy's Jews, by Morton Satin
> * The Arch of Titus history and photos
> * Arch of Titus (Smarthistory essay)
> 
> 
> 
> 
> |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
> | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
> | 
> 
> |  |  |
> | --- | --- |
> |  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
> |  |
> | Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական |
> |  |
> | Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4224634-9 |
> 
>  |
> 
> 
> 
> 
>