Ժամանակակից դիրիժորական փայտիկ
**Դիրիժորական փայտիկ,** առարկա, որն օգտագործում է դիրիժորը նվագախումբը կառավարելու համար։ Դիրիժորության մեջ օգտագործվում է 19-րդ դարից։ Նախկինում չափ տալու համար օգտագործվում էր բատուտա։

Պատմություն
-----------

Մինչև դիրիժորական փայտիկի հայտնվելը կային նվագախմբի ղեկավարման տարբեր ձևեր. ժամանակագրական կարգով միմյանց փոխարինել են մեներգը, որը կատարել է երգչախմբի առաջատարը, քեյրոնոմիան (ձեռքի և մատների պայմանական շարժումներ), տակտավորումը (չափ տալը բատուտայով), կոնցերտմայստերական ղեկավարումը (երաժիշտ, որպես կանոն՝ կլավեսինահար, որն իր հետևից էր տանում նվագախումբը)։ Ժամանակ առ ժամանակ կոնցերտմայստերը կարող էր դադարեցնել նվագը և չափ տալու համար օգտագործել օժանդակ առարկաներ՝ աղեղ, գլանաձև փաթաթված թուղթ, փայտիկ։

19-րդ դարում սիմֆոնիկ երաժշտության զարգացումը և նվագախմբի կազմի բարդացումը պահանջում էին դիրիժորի ազատումը կատարողական գործունեությունից և նրա ամբողջական կենտրոնացումը դիրիժորական գործընթացի վրա։ Հենց այս ժամանակաշրջանում էլ ընդունվել է դիրիժորական փայտիկի համընդհանուր օգտագործումը։ Այնպիսի երաժիշտներ, ինչպիսիք են Իգնաց Ֆրանց ֆոն Մոզելը (1812, Վիեննա), Կարլ Մարիա ֆոն Վեբերը (1817, Դրեզդեն), Լուի Շպորը (1817, Մայնի Ֆրանկֆուրտ) գրեթե միաժամանակ դիմեցին դիրիժորության նոր ոճին։

Բնութագրեր
----------

Դիրիժորական փայտիկը սովորաբար պատրաստվում է թեթև փայտից, երկաթածխածնային համաձուլվածքներից կամ ապակեպլաստիկից։ Ամենից հաճախ այն ներկված է սպիտակ, բայց կարող է ունենալ նաև բնական փայտի գույն։ Երբեմն փայտիկը լուսավորվում է բռնակի մեջ թաքնված մարտկոցի միջոցով։ Բռնակը պատրաստված է խցանափայտից կամ փրփրապլաստից, որպեսզի այն լինի խորդուբորդ, քանի որ դա մեծացնում է մատների շփումը մակերեսի հետ։

Դիրիժորական փայտիկը միջինն ունի մոտ 40-42 սմ երկարություն, սակայն երկարությունը և քաշը կարող են տարբեր լինել՝ կախված դիրիժորի անհատական նախասիրություններից, նրա ձեռքի ձևից, կատարվող աշխատանքի բնույթից և չափսերից, նվագախմբի մեծությունից։

Կիրառում
--------

 Իգոր Ստրավինսկին դիրիժորական փայտիկով
Դիրիժորական փայտիկի հիմնական դերը նվագախմբի անդամների համար ձեռքի շարժումներն ավելի նկատելի դարձնելն է։ Բացի այդ, այն թույլ է տալիս հասնել ավելի մեծ էքսպրեսիայի և ժեստի արտահայտչության։

Գոյություն ունի փայտիկը բռնելու մի քանի բնորոշ եղանակ։ Իլյա Մուսինն իր «Դիրիժորական տեխնիկա» աշխատության մեջ նկարագրում է երեք հիմնական դիրքեր, որոնք տարբերվում են ոչ միայն մատների դիրքով, այլև կիրառման ոլորտով և արտահայտչական հատկություններով։ Փայտիկը սովորաբար պահվում է աջ ձեռքում, թեև որոշ ձախլիկ դիրիժորներ այդ նպատակով օգտագործում են ձախ ձեռքը։

Շատ դիրիժորներ իրենց գործունեության մեջ նախընտրում են աշխատել առանց փայտիկի։ Նրանց թվում են Պիեռ Բուլեզը, Վալերի Գերգիևը, Դիմիտրիոս Միտրոպուլոսը, Լեոպոլդ Ստոկովսկին և այլք։ Բացի այդ, փայտիկը, որպես կանոն, չեն օգտագործում խմբերգային դիրիժորները։ Ջազային նվագախմբերում փայտիկը շատ հազվադեպ է օգտագործվում (դա առաջին հերթին պայմանավորված է նրանով, որ այս նվագախմբերի դիրիժորները՝ բենդլիդերները, հաճախ իրենք են նվագում ինչ-որ երաժշտական գործիք, ինչի պատճառով էլ նրանց ձեռքերը զբաղված են, իսկ երբեմն էլ երգում են կանգնած՝ մեջքով դեպի նվագախումբը) և կատարում է բավականին խորհրդանշական դեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Brown, 2015, էջ 156
2. 1 2  Каюков В. *Эволюция дирижирования: формы и типы музыкального управления // Музыкальная академия. — 2013. — № 4. — С. 156-160*.
3. ↑  Музыка / Гл. ред. Г.В. Келдыш. — Москва: Большая российская энциклопедия, 1998. — С. 175. — 672 с. — ISBN 5-85270-254-4
4. 1 2  Brown, 2015, էջ 33
5. 1 2 3  Мусин, 1967
6. ↑  Мусин, 1967, էջ 33
7. 1 2  The Cambridge Companion, 2003
8. ↑  «Двойной юбилей Валерия Гергиева». *Театрал*. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ սեպտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2017 թ․ սեպտեմբերի 16-ին.
9. ↑  Brown, 2015

Գրականություն
-------------

* *Каюков В.А.* Дирижёр и дирижирование. — М.: ДПК Пресс, 2014. — С. 48-52. — 214 с. — ISBN 978-5-91976-055-9
* *Мусин И.А.* Техника дирижирования. — Л.: Музыка, 1967. — С. 27-33. — 352 с.
* *José Antonio Bowen.* The Cambridge Companion to Conducting. — Cambridge University Press, 2003. — С. 3-5. — 346 с. — ISBN 0521527910
* *Emily Freeman Brown.* A Dictionary for the Modern Conductor. — Scarecrow Press, 2015. — С. 33-34, 156. — 432 с. — ISBN 0810884011
* *Eckhard Roelcke.* Der Taktstock: Dirigenten erzählen von ihrem Instrument. — Wien: Zsolnay, 2000. — ISBN 3-552-04985-1