Լեկափենոսների ընտանեկան դամբարանը
**Լեկափենոսներ**, հայկական տոհմ Բյուզանդիայում, որի հիմնադիրն է Թեոֆիլակտ Աբաստակտոսը։ Վերջինս 872 թվականին սարակինոսների դեմ մղած պատերազմում փրկում է Վասիլ Ա կայսեր կյանքը և որպես պարգև կալվածք ստանում։

Ծագում
------

Ռոմանոս I և Կոստանդին Ծիրանածին
Տոհմական ազգանունն առաջացել է Լեկափե տեղանքի անունից, որը հավանաբար այն վայրն էր, որտեղ և գտնվում էր կալվածքը։ Ըստ ընդունված տարբերակի Թեոֆիլակտը եղել է հասարակ գյուղացի, սակայն ըստ Յ․ Լ․ վան Դիտենի, նա պատկանել է ազնվական ընտանիքի։ Նրա որդին՝ Ռոմանոս I-ը, 920 թվականին նստել է կայսերական գահին, իսկ դուստր Հելենան ամուսնացել է Վասիլ Ա-ի թոռան Կոստանդին VII կայսեր հետ։ Ռոմանոսի երեք որդիները՝ Քրիստափորը, Ստեփանն ու Կոնստանտինը կառավարել են Կոնստանդին VII-ի հետ համատեղ։ Մյուս որդին՝ Թեոֆիլակտը, 16 տարեկանում դարձել է Կոստանդնուպոլսի պատրիարք, իսկ թոռնուհին՝ Մարիա-Իրենեն, ամուսնացել է Բուլղարիայի կայսր Պետրոս I Բուլղարացու հետ։ Ռոմանոսի որդիներ Ստեփանն ու Կոնստանտինը 944 թվականի դեկտեմբերին իշխանությունից զրկում են արդեն իսկ ծերացած հորը, սակայն նրանց էլ գահընկեց է անում Կոստանդին Ծիրանածինը և վերականգնվում որպես միիշխան կայսր։ Նրանց հաջորդները շարունակում էին զբաղեցնել պալատական պաշտոններ հաջորդ տասնամյակներում, սակայն տոհմի ամենանշանավոր անդամը եղել է Ռոմանոսի ապօրինի որդին՝ Վասիլ Լեկափենոսը, որը եղել է պարակիմոմենոս և «ղեկավարել է» կայսերությունը մինչև 980-ական թվականները։

Այդուհետև ընտանիքի մասին վկայություններ առանձնապես չկան, միայն 11-րդ դարում ոմն Կոնստանտին Լեկափենոսի մասին հայտնի է դարձել իր կնիքի շնորհիվ, և տոհմի վերջին կարևոր անդամը եղել է Գևորգ Լեկափենոսը՝ 14-րդ դարի պաշտոնյա և գրող։

Տոհմածառ
--------

Ըստ Սթիվեն Ռանսիմենի «Ռոմանոս Լեկափենոս կայսրը և նրա գահակալությունը․ 10-րդ դարի Բյուզանդիայի ուսումնասիրություն» աշխատության, Հավելված IV․

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Թեոֆիլակտ Աբաստակտոս |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Ռոմանոս I Լեկափենոս (870–948),կայսր՝ 920–944 թթ․ |  | Թեոդորա, Ռոմանոս I-ի կինը (մահացել է 922),*Ավգուստա* |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Քրիստափոր Լեկափենոս (մահացել է 931),կրտսեր համակայսր 921–931 |  | Սոֆյա, Նիկետասի դուստր |  |  |  |  | Ստեփան Լեկափենոս (910–963),կրտսեր համակայսր 924–945 |  | Աննա Գաբալաինա,*Ավգուստա* |  |  |  |  | Ն. Լեկափենոս |  | Ռոմանոս Սարոնիտես |  |  |  | Թեոֆիլակտ Լեկափենոս (917–956),Կոստանդնուպոլսի պատրիարք 933–956 |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
| Հելենա Լեկափենոս (մահացել է 961),*Ավգուստա* |  | Կոստանդին VII (905–959),միիշխան կայսր 913–920 & 944–959,կրտսեր համակայսր 920–944 |  |  |  |  | Ագաթե Լեկափենոս |  | Ռոմանոս Արգիրոս |  |  | Հելենա, Ադրիանոսի դուստր |  | Կոնստանտին Լեկափենոս (912–946),կրտսեր համակայսր 924–945 |  | Թեոպանո Մամաս |  | Ն. Լեկափենոս |  | Մուսելե |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Պետրոս I Բուլղարացի,Բուլղարիայի կայսր 927–969 |  | Մարիա-Իրենե Լեկափենոս (մահացել է 966) |  | Ռոմանոս Լեկափենոս |  | Միքայել Լեկափենոս |  | Ռոմանոս Լեկափենոս |  |  |  | Ռոմանոս Լեկափենոս,*Կոստանդնուպոլսի պատրիարք* |
|  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Lekapenos // The Oxford Dictionary of Byzantium / Editor in chief Alexander P. Kazhan. — Oxford University Press, 1991. — Vol. 2. — P. 1203.
2. 1 2 3 4 5  Kazhdan, Alexander(1991). "Lekapenos". In Kazhdan, Alexander. The Oxford Dictionary of Byzantium. New York and Oxford: Oxford University Press. pp. 1203–1204. ISBN 978-0-19-504652-6.
3. ↑  *Каждан, Александр Петрович* Гл. 1. Ч. 3. Лакапины // Армяне в составе господствующего класса Византийской империи в 11-12 вв. — АН АрмССР, 1973. — С. 11—13.

Գրականություն
-------------

* «Лакапены». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.

Աղբյուրներ
----------

* Kazhdan, Alexander (1991). «Lekapenos». In Kazhdan, Alexander (ed.). *The Oxford Dictionary of Byzantium*. New York and Oxford: Oxford University Press. էջեր 1203–1204. ISBN 978-0-19-504652-6. `{{cite encyclopedia}}`: Invalid `|ref=harv` (օգնություն)
* Runciman, Steven (1988) [1929]. *The Emperor Romanus Lecapenus and His Reign: A Study of Tenth-Century Byzantium*. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press. ISBN 0-521-35722-5. `{{cite book}}`: Invalid `|ref=harv` (օգնություն)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր |

 |

Բյուզանդիայի հայկական տոհմեր

Անգելոսներ •Անիի տոհմ • Ապոկապներ (Ապուխապներ) • Արմենոպուլներ • Արտավազդներ • Արծրունիներ (Սենեքերիմներ) • Ասպիետներ • Վարդաններ • Վասիլակներ • Վասպրականիտներ • Վահրամներ (Վրահմաներ) • Վիխկացներ • Վուրցեր • Գավրասներ (Գավրներ) • Գնունիներ • Դավաթիններ • Դալասիններ • Դելֆիններ • Կեկավմեններ • Կոկովասիլներ • Կոտերցներ • Կրինիտներ • Կուրկուասներ • Կուրտիկիներ • Լեկափենոսներ • Լեվունիներ • Հայկական հարստություն • Մահիտարիներ • Մելիտներ • Մոսիլեներ • Բակուրյաններ (Պակուրյաններ) • Պահլավունիներ • Ռուբինյաններ • Սկլերոսներ • Տարոնիտներ • Թոռնիկյաններ • Թեոդորոկաններ • Փոկասներ • Ցանցեր • Ցինցլուկներ • Ցիրիֆոններ •