|  |
| --- |
| Հաշվապահության մաս |
| Հաշվապահական հաշվառում |
| Early 19th-century German ledger |
| * Հաշվապահական ծախքեր
* Գնողունակություն
* Կառավարում
* Հարկ
 |
| Հիմնական տեսակներ
* Աուդիտ
* Բյուջե
* Բյուջետային հաշվառում
* Ծախս
* Դատական
* Ֆինանսական
* Ֆոնդային
* Պետական
* Կառավարչական
* Սոցիալական
* Հարկային
 |
| Հիմնական հասկացություններ
* Հաշվետվության շրջան
* Կուտակում
* Գնողունակություն
* Տնտեսվարող սուբյեկտ
* Իրական արժեք
* Նորմալ գործող ընկերություն
* Հաշվապահական ծախքեր
* Համապատասխանություն
* Նյութականություն
* Հասույթի ճանաչում
* Դրամական միավոր
 |
| Ընտրված հաշիվներ
* Ակտիվներ
* Կանխիկ
* Վաճառված ապրանքների արժեք
* Մաշվածքամարում / Ամորտիզացում
* Սեփական միջոցներ
* Արտադրական ծախսեր
* Հեղինակություն
* Պարտավորություններ/Գուդվիլ
* Շահույթ
* Շրջանառություն
 |
| Համընդհանուր ակզբունքներ
* Աուդիտի համընդհանուր ստանդարտներ
* Ստանդարտների սերտաճում
* Միջազգային ստանդարտներ
* Աուդիտի միջազգային ստանդարտներ
* Կառավարչական հաշվառման սկզբունքներ
 |
| Հաշվապահական հաշվետվություն
* Տարեկան հաշվետվություն
* Հաշվապահական հաշվեկշիռ
* Դրամական հոսք
* Սեփական կապիտալ
* Եկամուտ
* Հաշվապահական հաշվետվություն
* Ձեռնարկության եկամուտների և ծախսերի հաշվեկշիռ
 |
| Հաշվապահություն
* Բանկային համաձայնեցում
* Դեբետ և կրեդիտ
* Կրկնակի գրանցում
* FIFO և LIFO
* Մատյան
* Մայր մատյան
* Փորձնական բալանս
 |
| Ստուգում
* Ֆինանսական
* Ներքին
* Ֆիրմաներ
* Հաշվետվություն
* Փորձաքննություն
 |
| Մարդիկ և կազմակերպություններ
* Հաշվապահներ
* Կազմակերպություններ
* Լուկա Պաչոլի
 |
| Առաջընթաց
* Պատմություն
* Սարբլենս Օքսլիի օրենք
 |
| Խարդախություններ
* Ստեղծագործական
* Շահույթի կառավարում
* Հոլիվուդ
* Արտահաշվեկշիռ
 |
| * դ
* ք
* խ
 |

Հաշվապահական հաշվեկշռի օրինակ
***Հաշվապահական հաշվեկշիռը*** կազմակերպության տնտեսական միջոցների և դրանց գոյացման աղբյուրների արտացոլումն է որոշակի ժամկետում դրամական արտահայտությամբ։ Այն կարևոր նշանակություն ունի յուրաքանչյուր կազմակերպության տնտեսական գործունեությունը հաշվառելու, կառավարելու, վերահսկելու և համապատասխան օգտագործողներին հաշվետվություն ներկայացնելու համար։

Փոփոխությունները լինում են 4 տեսակի`

1-ակտիվային փոփոխություն

2-ակտիվապասիվային փոփոխություն ավելացումով

3-ակտիվապասիվային փոփոխություն նվազեցումով

4-պադիվային փոփոխություն

Փոփոխություններն իրենց շարժով փոփոխություն են ավելացնում հաշվեկշռի կամ ակտիվային կամ պասիվային մասում կախված գործարքի տեսակից։ Ինչպիսի փոփոխության էլ ենթարկվի հաշվեկշիռը թվարկված փոփոխություններից մեկը պետք է պարտադիր լինի։

Հաշվապահական հաշվեկշիռ
----------------------

Յուրաքանչյուր կազմակերպության հաշվետու ժամանակաշրջանի վերջում կազմում է ֆինանսական հաշվետվություն, որը կազմված է մի շարք ձևերից։ Հաշվետվության ձևերից առաջինը **հաշվապահական հաշվեկշիռն է**։ Ֆինանսական հաշվետվության նպատակը կազմակերպության ֆինանսական վիճակի, գործունեության արդյունքների վերաբերյալ ճշգրիտ տեղեկատվության ներկայացնում է այդ հաշվետվությունը օգտագործողներին (բաժնետերերը, կառավարող անձնակազմը, կազմակերպության աշխատողները, պետական մարմինները և այլն), որը նրանց անհրաժեշտ է տնտեսական որոշումներ կայացնելու համար։ Ֆինանսական հաշվետվությունը բացի հաշվապահական հաշվեկշռից ընդգրկում է նաև հաշվետվության մի շարք այլ ձևեր, որոնք արտացոլում են կազմակերպության հաշվետու ժամանակաշրջանի տնտեսական գործունեության կարևոր կողմերը։ Կազմակերպության տնտեսական գործունեության գործընթացում անընդհատ փոփոխությունների են ենթարկվում նրա ակտիվները, սեփական կապիտալը և պարտավորությունները։ Այդ փոփոխությունների ընթացիկ հաշվառումը կազմակերպելու նպատակով ակտիվների, սեփական կապիտալի և պարտավորությունների առանձին խմբերի, ենթախմբերի և տեսակների համար բացվում են առանձին հաշվապահական հաշիվներ։ Դրանք հատուկ ձևի և բովանդակության, 2 կողմից բաղկացած աղյուսակներ են, որոնց մեջ գրանցվում են մնացորդները և կատարված փոփոխությունները։ Հաշվետու ժամանակաշրջանի վերջում որոշվում է յուրաքանչյուր հաշվի մնացորդը և ստացված մնացորդներով կազմվում է հաշվեկշիռ։
Հաշվապահական հաշիվներում տնտեսական գործառնությունների հետևանքով առաջացած փոփոխությունները գրանցվում են կրկնակի գրանցման եղանակով, այսինքն՝ գործառնությոն գումարը միաժամանակ գրանցվում է 2 տարբեր հիվներում։ Հաշիվներում գրանցումներ կատարելու այս եղանակը յուրահատուկ է միայն հաշվապահական հաշվառմանը։ Կրկնակի գրանցման եղանակը հնարավորություն է ստեղծում ստուգելու կատարված գրանցումների ճշտությունը և ապահովում է գործառնությունների փոխադարձ կապի արտացոլումը։
Կազմակերպությունում կատարված յուրաքանչյուր գործառնության համար լրացվում է համապատասխան ձևի փաստաթուղթ։ Գործառնությունների առաջացրած փոփոխությունները հաշիվներում գրանցվում են այդ փաստաթղթերի հիման վրա։ Փաստաթղթերի կազմումը կոչվում է փաստաթղթավորում կամ սկզբնական հաշվառում։
Կազմակերպության միջոցների կազմում առաջացած որոշ փոփոխություններ հաշվառելու, դրանց առկա չափը որոշելու համար կատարվում է գույքագրում։ Գույքագրումը հատկապես կարևոր նշանակություն ունի ապրանքանյութական, գույքային և դրամական միջոցների չափը որոշելու, նյութական պատասխանատու անձանց, վստահված արժեքների պահպանումը ստուգելու համար՝ օգտվելով ընթացիկ հաշվառման տվյալներից կարելի է պատասխանել այն հարցին, թե տվյալ պատասխանատոի անձի մոտ որքան արժեքներ պետք է լինեն այս կամ այն պահին, բայց թե իրականում որքան են այդ արժեքները, կարելի է պարզել միայն գույքագրման միջոցով։

Հաշվապահական հաշվեկշռի կառուցվածքը և բովանդակությունը
-----------------------------------------------------

Այս կամ այն կազմակերպությանը ծանոթանալու, այն մոտիկից ճանաչելու համար ամենից առաջ անհրաժեշտ է իմանալ, թե ինչքան և ինչպիսի ակտիվներ ունի, որոնք են այդ ակտիվների առաջացման աղբյուրները։ Նշված հարցերի պատասխանը ստանալու համար պետք է ուսումնասիրել տվյալ կազմակերպության հաշվեկշիռը։ Հաշվապահական հաշվեկշիռը արտացոլում է կազմակերպության տնտեսական միջոցները և դրանց գոյացման աղբյուրները որոշակի ժամկետում դրամական արտահայտությամբ։ Հաշվապահական հաշվեկշիռը եկկողմանի մի աղյուսակ է, որի ձախ կողմը կոչվում է ակտիվ, իսկ աջ կողմը՝ պասիվ։ Հաշվեկշռի ակտիվ կողմում արտացոլվում են տնտեսական միջոցները՝ ըստ կազմի և տեղաբաշխման։ Հաշվեկշռի ակտիվ կողմը կազմված է 2 բաժնից՝

1. ոչ ընթացիկ ակտիվներ
2. ընթացիկ ակտիվներ

Հաշվեկշռի պասիվ կողմն արտացոլում է կազմակերպության տնտեսական միջոցների գոյացման աղբյուրները։ Հաշվեկշռի պասիվ կողմը կազմված է 3 բաժնից.

1. Սեփական կապիտալ
2. Ոչ ընթացիկ պարտավորություններ
3. Ընթացիկ պարտավորություններ

Հաշվեկշռի ակտիվ և պասիվ կողմերի հանրագումարը միշտ պետք է լինի իրար հավասար, այսինքն՝ այն պետք է բավարարի՝ 
**Ակտիվը=Սեփական կապիտալ + պարտավորություն** հաշվեկշռային նույնությանը։

Տնտեսական գործառնությունների հետևանքով հաշվեկշռում տեղի ունեցող փոփոխություններ
-------------------------------------------------------------------------------

Տնտեսական գործառնությունների հետևանքով հաշվեկշռում տեղի ունեցող փոփոխությունները դասակարգվում են 4 խմբի՝

1. Ակտիվային
2. Պասիվային
3. Ակտիվապասիվային ավելացում
4. Ակտիվապասիվային նվազեցում

Ակտիվային կոչվում է այն փոփոխությունը, որի դեպքում փոփոխության են ենթարկվում հաշվեկշռի ակտիվ կողմում գտնվող 2 հոդվածները, ինչի դեպքում մի հոդվածում գումարն ավելանում է, իսկ մյուսում՝ նվազում՝ պահպանելով 2 կողմերի միջև հավասարակշռությունը։ Օրինակ, հաշվարկային հաշվից ստացվել և մուտքագրվել է դրամարկղ 500 հազար կանխիկ դրամ՝ աշխատավարձ վճարելու նպատակով։
Պասիվային կոչվում է այն փոփոխությունը, որի դեպքում փոփոխության են ենթարկվում հաշվեկշռի պասիվ կողմում գտնվող 2 հոդվածները՝ մի հոդվածում գումարն ավելանում է, իսկ մյուսում՝ նվազում, պահպանելով 2 կողմերի հավասարակշռությունը։ Օրինակ, շահույթի հաշվին ավելացել է կանոնադրական կապիտալը 200 հազար դրամով։
Ակտիվապասիվային կոչվում է այն փոփոխությունը, որի դեպքում փոփոխության են ենթարկվում հաշվեկշռի և ակտիվ, և պասիվ կողմերում գտնվող 2 հոդվածները միաժամանակ։, որի հետևանքով հաշվեկշռի և ակտիվ, և պասիվ կողմերի հանրագումարը ավելանում կամ նվազում է միևնույն գումարի չափով։
Օրինակ, հաշվարկային հաշվում ստացվել է բանկի երկարաժամկետ վարկ 5 միլիոն դրամ։
Օրինակ, դրամարկղից վճարվել է աշխատողների աշխատավարձը՝ 500 հազար դրամ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 239)։*  |