**Իոսիֆ Շպինել** (ռուս.՝ Ио́сиф Аро́нович Шпине́ль, հոկտեմբերի 7, 1892(1892-10-07), Բելայա Ցերկով, Կիևի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 2, 1980(1980-07-02), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս և ուկրաինացի նկարիչ և կինոյի բեմադրող նկարիչ, մանկավաժ, պրոֆեսոր։ ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, Ստալինյան երկրորդ աստիճանի մրցանակի դափնեկիր։

Կենսագրություն
--------------

Ի. Շպինելը ծնվել է 1892 թվականի սեպտեմբերի 24-ին, Ռուսական կայսրության Բելայա Ցերկով քաղաքում (այժմ` Ուկրաինա, Կիևի մարզ)։ 1914 թվականին ավարտել է Կիևի գեղարվեստական ուսումնարանի ճարտարապետական բաժինը, իսկ 1927 թվականին` Վխուտեմասի պոլիգրաֆիկական ֆակուլտետ։ 1921 թվականից աշխատել է թատրոնում, իսկ 1927 թվականից` կինոյում։ 1928 թվականից սկսել է դասավանդել, 1940 թվականից` Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտում։ Եղել է պրոֆեսոր (1965)։

Շպինելի ստեղծագործությանը բնորոշ է ձգտումը դեպի մոնումենտալ կերպարներ։ Նրա դեկորները արտահայտիչ են և լակոնիկ։ Նկարիչը ձգտում է գործողությունների միջավայրի ընդհանրացման և էմոցիոնալ արտահատչականության։

Որպես բեմադրող նկարիչ նկարահանել է ավելի քան 60 գեղարվեստական ֆիլմ։ Նա հանդես է եկել նաև որպես թատրոնի նկարիչ։ Աշխատել է ռեժիսորներ Ալեքսանդր Դովժենկոյի, Սերգեյ Էյզենշտեյնի, Միխայիլ Ռոմի, Գրիգորի Ռոշալի, Յուլի Ռայզմանի և Սերգեյ Յուտկևիչի հետ։ Նրա առավել հայտնի ֆիլմերից են` «Զինանոց», «Թմբլիկը», «Պետերբուրգյան գիշեր», «Փարիզյան լուսաբացներ», «Ալեքսանդր Նևսկի», «Իվան Ահեղ», «Դատապարտվածների պայմանավորվածությունը» և «Քույրեր», «Տասնութ թվական», Մռայլ առավոտ» եռագրությունը։

Ի. Շպինելը մահացել է 1980 թվականին հուլիսի երկուսին, Մոսկվայում։ Նրա կյանքի և ստեղծագործության մասին պատմող «Իոսիֆ Շպինել. նկարչի ճանապարհը» գիրքը, որը գրվել է Թամարա Տարասովա Կրասինայի կողմից, լույս է տեսել Մոսկվայում, 1979 թվականին։

Շպինելը դաստիարակել է աշակերտների մի ամբողջ խումբ, որոնցից առավել հայտնի է Լ. Շենգելիան։

Պարգևներ
--------

* «Պատվո նշան» շքանշան (14.04.1944)
* ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1940)
* Երկրորդ աստիճանի Ստալինյան մրցանակ` «Դատապարտվածների պայմանավորվածությունը» ֆիլմի ձևավորման համար

Ընտրված Ֆիլմագրություն
----------------------

1928` Գիշերային կառապանը
1929` Զինանոց
1930` Հինգ հարսնացու
1932` Իվան
1934` Թմբլիկը
1934` Պետերբուրգյան գիշեր
1936` Փարիզի լուսաբացներ
1937` Գավրոշը
1938` Ալեքսանդր Նևսկի
1938` Օպպենյեմների ընտանիքը
1941` Առաջին տպագրիչ Իվան Ֆյոդորովը
1942` Մաշենկան
1945 / 1946` Իվան Ահեղ
1948` Պատմություն իրական մարդու մասին
1950` Դատապարտվածների պայմանավորվածությունը
1951` Մեծ համերգ
1953` Ալբանիայի մեծ մարտիկ Սկանդերբեգը
1955` Ճանապարհ
1957` Քույրեր
1958` 18 թվական
1959` Մռայլ առավոտ, Պոետի ճակատագիրը
1961` Խելագարների դատ
1965` Մեկ տարին` կյանքի պես

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Шпинель Иосиф Аронович (ռուս.) / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Գրականություն
-------------

* *Батракова С.* Художник в кино // Мосфильм. Статьи, публикации, изобразительные материалы / М. А. Богданов... И. А. Пырьев (глав. ред.) и др. — Вып. 2: Работы над изображением. — М.: Искусство, 1961. — С. 35–47. — 337 с. — 5000 экз.
* *Тарасова-Красина Т. Л.* Иосиф Шпинель: Путь художника. — М.: Искусство, 1979. — 144, [48] с. — (Мастера советского театра и кино). — 25 000 экз.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Iossif Spinel: Paintings / Portraits
* Iossif Spinel: Stage design
* Iossif Spinel: Photos of stage design
* Iossif Spinel: Xylography / Graphics
* Homepage of artist's grandson Vladimir Genin

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 140875740 · GND: 1139473247 · ISNI: 0000000115138967 · VIAF: 167808191 · WorldCat VIAF: 167808191 |

 |