**Ֆրանց Ռոխ** (գերմ.՝ Franz Roh, փետրվարի 21, 1890(1890-02-21)[…], Ապոլդա, Սաքսեն-Վեյմար-Էյզենախ, Գերմանական կայսրություն - դեկտեմբերի 30, 1965(1965-12-30)[…], Մյունխեն, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), գերմանացի արվեստաբան, լուսանկարիչ և գեղարվեստական քննադատ, որը հայտնի է, մասնավորապես, որպես «մոգական ռեալիզմ» եզրույթի ամենահավանական հեղինակ, թեև օգտագործել է ներկայիս իմաստից էապես տարբեր իմաստով։

Կենսագրություն
--------------

Ֆրանց Ռոխը սովորել է փիլիսոփայություն, պատմություն, գրականություն և արվեստ Բեռլինի, Լայպցիգի և Մյունխենի համալսարաններում։ 1916-1919 թվականներին նա Մյունխենի համալսարանում՝ արվեստի պատմության վերաբերյալ սեմինարի ժամանակ, եղել է Հայնրիխ Վոլֆլինի օգնականը, 1919 թվականին պաշտպանել է «17-րդ դարի հոլանդական նկարչություն» դոկտորական ատենախոսությունը (գերմ.՝ Holländische Malerei des 17. Jahrhunderts)։ Միաժամանակ ակտիվորեն հետաքրքրվել է նորագույն գեղարվեստով, մյունխենյան մի շարք հրատարակություններում հանդես է եկել որպես արվեստի քննադատ։ Շփվել է Գերմանիայի գեղարվեստական կյանքի այնպիսի գործիչների հետ, ինչպիսիք են Կուրթ Շվիթերսը, Մաքս Էռնստը, Գեորգ Գրոսը, Վիլի Բաումեյսթերը։ Հանդես է եկել որպես կոլաժների հեղինակ։

1925 թվականին լույս է տեսել «Հետէքսպրեսիոնիզմ՝ մոգական ռեալիզմ. նորագույն եվրոպական գեղանկարչության հիմնախնդիրները» մենագրությունը (գերմ.՝ Nach-Expressionismus – Magischer Realismus: Probleme der neuesten europäischen Malerei), որում, օգտագործելով Մարտին Հայդեգերի ֆենոմենոլոգիայի և փիլիսոփայության ինտելեկտուալ գործիքները, ողջունել է վիզուալ արվեստի վերադարձը փոխաբերականությանը՝ ի դեմս հետէքսպրեսիոնիզմի, և առաջ քաշել այն միտքը, որ արվեստը ևս մեկ անգամ հնարավորություն է ստացել կատարելու իր կարևոր գործառույթը՝ թույլ տալ մարդուն հետաքրքրությամբ ընկալել շրջապատող աշխարհը՝ իր ամբողջ անկախության մեջ։ 1929 թվականին հրատարակել է նրա՝ տարբեր հեղինակների ֆոտոշարքը՝ «Ֆոտոաչք. 76 ժամանակակից լուսանկար» (գերմ.՝ Foto-Auge. 76 Fotos der Zeit, 1973)։

Նացիոնալ-սոցիալիզմի ժամանակաշրջանում Ռոխը, որը նոր իշխանությունների կողմից գնահատվել էր որպես այսպես կոչված «դեգեներատիվ արվեստի» քարոզիչ, գործնականում զրկվել էր դասավանդելու և հրատարակելու հնարավորություններից՝ որոշ ժամանակ գտնվելով անազատության մեջ։ Այդ ընթացքում նա գրել է «Չճանաչված նկարիչ. մշակութային թյուրիմացության պատմություն և տեսություն» գիրքը» (գերմ.՝ Der Verkannte Künstler: Geschichte und Theorie des kulturellen Mißverstehens, հրատարակված՝ 1948, վերահրատարակված՝ 1993)։ 1958 թվականին լույս է տեսել Ռոխի «Գերմանական արվեստի պատմությունը 1900-ից մինչև մեր օրերը» մենագրությունը (գերմ.՝ Geschichte der Deutschen Kunst von 1900 bis zur Gegenwart)։ Հետպատերազմյան տարիներին Ռոխը նաև ցուցադրվել է որպես կոլաժների հեղինակ և գործել իբրև պատկերասրահի սեփականատեր, այդ թվում՝ իր կնոջ՝ Յուլիանա Ռոխի հետ միասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online (գերմ.) / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL
4. 1 2
5. 1 2  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
6. ↑  Zamora, Lois Parkinson; Faris, Wendy B. eds. (1995). *Magical Realism: Theory, History, Community*. Durham and London: Duke University Press. Contains translation of Roh's original essay `{{cite book}}`: Cite has empty unknown parameters: `|month=` and `|chapterurl=` (help)
7. ↑  Roh, Franz (1968). *German Art in the 20th Century*. Greenwich, Connecticut: New York Graphic Society, Ltd. `{{cite book}}`: Cite has empty unknown parameters: `|month=` and `|chapterurl=` (help)

Գրականություն
-------------

* Franz Roh: Kritiker, Historiker, Künstler. / Hrsg. von Ulrich Bischof — Köln: Venator & Hanstein, 1990.