**Մոսկվայի հայ համայնք**, բնակչության թվով չորրորդ ազգային խումբն են համարվում ռուսներից, ուկրաինացիներից և թաթարներից հետո։ Մոսկվայում հայերի թիվը կազմում է ավելի քան 1 միլիոն մարդ։

Մոսկվայի հայկական եկեղեցական համալիր
Մոսկվայի հայ երիտասարդության ասոցիացիայի (ՄՀԵԱ) պատկերանիշը

Պատմություն
-----------

### Վաղ միջնադար

### 15-20-րդ դարեր

Հայերի՝ Մոսկվայում գտնվելու մասին առաջին հիշատակությունները վերաբերվում են 14-րդ դարի երկրորդ կեսին։ 1366 թ.-ի Ռուսական տարեգրությունը հաղորդում է, որ Նիժնի Նովգորոդի առաջին տոնավաճառ են եկել հայ և այլազգի վաճառականներ, որոնք թալանվել էին դեպի Մոսկվա և Նիժնի Նովգոդրոդ տանող ճանապարհին։
Ռուսական տարեգրությունը հաղորդում է, որ 1390 թվականի հունիսի 22-ին Մոսկվայում բռնկված հրդեըհ սկսում է տարածվել հայազգի Աբրահամի տնից։ Նրա տունը գտնվում էր Կրեմլի շուրջ առաջացած առևտրաարհեստավորական թաղամասում՝ պոսադում։
Հիրավի, թեպետ հետագայում ևս շարունակվում էր խոչընդոտների հարուցումը, այնուամենայնիվ միևնույն դավանանքին պատկանելը, քրիստոնյա լինելու հանգամանքը նրանց մերձեցնում էին։
Միջնադարյան Մոսկվայի բնակչության ազգային կազմը բնութագրելիս շատ էական է դառնում քաղաքի առևտրատնտեսական կյանքում մի քանի դար շարունակ նշանակալի դեր կատարած «սուրոժցի հյուրերի» ազգային պատկանելիության հարցի պարզաբանումը։ Այդ խնդրին հիմնավորապես անդրադարձել է ակադեմիկոս Լևոն Խաչիկյանը, ով ապացուցել է «հյուրերի» հայ լինելու փաստը։ Նա ցույց է տվել, որ Կաֆա քաղաքը, բարգավաճելով և բռնելով Սուրոժի տեղը, ինչ-որ ժամանակ սեփականել է նաև նրա անունը։ Մոսկվայում՝ հորջորվող «սուրոժցի հյուր» հասկացողությունը վերաբերվել է նաև Ղրիմի տարբեր բնակավայրերից, բայց առաջին հերթին և գլխավորապես Կաֆայից եկած վաճառականներին։ Նկատի է առել այն հանգամանքը, որ Կաֆայի հայերը կազմում էին բնակչության մեծամասնությունը, որոնք ձեռքում էր կենտրոնացված արևելյան առևտրի գերակշիռ մասը։ Այս և այլ անուղղակի վկայությունների հիման վրա Լ. Խաչիկյանը հանգում է այն հիմնավոր ապրանքների առևտրով հայտնի դարձած «սուրոժցիները» հիմնականում եղել են Ղրիմից, մասամբ նաև այլ վայրերից ժամանած հայ վաճառականները։

### 1991-2013 թթ.

#### Մոսկվայի հայ համայնք

#### Հարձակումները հայերի վրա

#### Հարձակումները հայերի վրա

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  «2002 թվականի մարդահամարը ցույց է տվել Մոսկվայի ազգային կազմի փոփոխությունները» (ռուսերեն). «Դեմոսկոպ». Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 21-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 13-ին.
2. ↑  Ռուսական ԶԼՄ-ներին անհանգստացրել է հայերի թվի աճն այդ երկրում(չաշխատող հղում)
3. ↑  Ոսկանյան, Վ. Կ. Հայերը Մոսկվայում 15-17-րդ դարերում դարերում. Պատմա-բանասիրական հանդես, № 1, Երևան, 1971 — 25-40, էջեր 25-40 — 25-40 էջ։
4. ↑  Իվան Զաբելին, Մոսկվա քաղաքի պատմությունը (История города Москвы), Մոսկվա, 1990 — 97, էջեր 97 — 97 էջ։
5. 1 2  Լևոն Խաչիկյան, Հայերը հին Մոսկվայում և Մոսկվա տանող ճանապարհների վրա, 1980։
6. 1 2  Լևոն Խաչիկյան, Աշխատություններ, հ. Բ, Երևան, 1999 — 200-220, էջեր 200-220 — 200-220 էջ։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Մոսկվայի հայ համայնք |
| --- |
|  |
| Կազմակերպություններ | ՍԻՎԱՄ |
|  |
| Կրոնական | Մոսկվայի հայկական եկեղեցական համալիր • Սուրբ Հարություն եկեղեցի (Մոսկվա) |
|  |
| Կապված թեմաներ | Հայկական նրբանցք • Մոսկվայի հայկական դրամատիկական ստուդիա |
|  |
| **Կատեգորիա** |

 |