**Դեյվ Քատլեր** (անգլ.՝ David Neil "Dave" Cutler Sr. մարտի 13, 1942(1942-03-13), Լանսինգ), ամերիկացի ծրագրային ապահովման ճարտարագետ, դիզայներ, համակարգչային արդյունաբերության մի քանի համակարգերի մշակող։

1980-1990-ական թվականներին գործող Microsoft Windows NT և Digital Equipment Corporation (DEC կամ Digital) ընկերության RSX-11M, VAXELN, VMS (այժմ ՝ OpenVMS) օպերացիոն համակարգերի հիմնադիր։

Կենսագրություն
--------------

Դեյվ Քատլերը ծնվել է Միչիգանի Լենսինգ քաղաքում։ Մանկությունն անցել է Միչիգանի Դեյվիթ քաղաքում (*անգլ.՝ DeWitt, Michigan*)։ 1965 թվականին Միչիգանի Օլիվեթ հումանիտար քոլեջն ավարտելուց հետո աշխատանքի է անցել *DuPont* ընկերությունում։ Նրա կարիերան սկսվել է իր ստեղծած փոքրիկ ընկերությունից, որտեղ մշակվել է ծրագրեր LINC և PDP-8 համակարգիչների համար։

Քատլերը Վաշինգտոնի համալսարանի համակարգչային գիտությունների ֆակուլտետի ամբիոնի պրոֆեսոր է, ունի առնվազն 20 արտոնագիր։

### Նախասիրություններ

Քատլերը ավտոարշավի երկրպագու է։ 1996 թվականից մինչև 2002 թվականները մրցել է Ատլանտյան առաջնությունում։ 2000 թվականի *Milwaukee Mile* ավտոարշավում զբաղեցրել է ութերորդ տեղը։

Քատլերը Միչիգանի Օլիվեթ քոլեջի եղբայրության (*Adelphic Alpha Pi Fraternity*) անդամ է։

Դյուփոնտ ընկերություն (1965-1971)
---------------------------------

Դյուփոնտ (անգլ.՝ DuPont) ընկերությունում Քատլերը զբաղվել է համակարգչային մոդելավորման մշակմամբ ու մեկնարկով։ Համակարգիչների նկատմամբ հետաքրքրությունն առաջացել է, երբ նրան հանձնարարվել է ընկերության հաճախորդներից մեկի համար IBM միջազգային ընկերության *IBM 7044* համակարգիչներով համակարգչային սիմուլյացիայի մոդել ստեղծել՝ օգտվելով *GPSS-3* ծրագրավորման լեզվից։

Թվային սարքավորումների ընկերություն (1971-1988)
-----------------------------------------------

Դեյվ Քատլերը Դյուփոնտ ընկերությունից հեռանալով (1971 թվականին), սկսել է ավելի խորը ուսումնասիրել համակարգիչները՝ DEC Թվային սարքավորումների (անգլ.՝ *Digital Equipment Corporation*) միավորումում։ Սշխատել է Մասաչուսեթս նահանգի Մայնարդ քաղաքում գտնվող հայտնի «Ջրաղաց» (*Mill*) գործարանում։

### RSX-11M

1971 թվականից մինչև 1976 թվականը RSX-11M նախագիծը ղեկավարել է Դեյվ Քատլերը, որը թողարկվել է առաջին անգամ 1973 թվականին։

### VMS

1975 թվականի ապրիլին *Թվային սարքավորումների միավորումը* (*DEC*) ստեղծել էր*«Star»* ծածկագրով ծրագրային ապահովման մի նոր նախագիծ՝ իր իսկ ընկերության *PDP-11* համակարգիչների 32-բիթ վիրտուալ հասցեի ընդարձակման մշակման համար։ Նույն թվականի հունիսին Դեյվ Քատլերը, Դիկ Հուսթվեդտի և Փիթեր Լիպմանի հետ նշանակվել են *«Starlet»* ծածկագրով ծրագրային ապահովման ղեկավարներ, որտեղ արդեն մշակվելու էր բոլորովին նոր օպերացիոն համակարգ՝ *Star* պրոցեսորների ընտանիքի համար։ Ի սկզբանե այս երկու նախագծերը սերտորեն կապված են եղել։

*«Starlet»* և *«Star»* նախագծերի տեխնիկական ղեկավարներն ընկերությունում հիմնել են «Կապույտ ժապավենի կոմիտե», որն էլ ծրագրերի դիզայնի հինգերորդ սերնդի հիմքն է հանդիսացել։ Ծրագրում ներկայացված էր հիշողության համակարգի պարզեցում և քայլերի հաջորդական պլանավորում՝ կառուցված ճիշտ ճարտարապետությամբ։ *«Starlet»* և *«Star»* նախագծերը համապատասխանաբար հանգեցրել են VAX-11/780 գերմինիհամակարգիչների և VAX/VMS (*Virtual Address eXtension*) օպերացիոն համակարգի զարգացմանը։

### Պրիզմա և Միկա նախագծեր

1986 թվականին *Թվային սարքավորումների միավորումում* (DEC), օգտագործելով RISC նախագծման սկզբունքը, սկսել է աշխատել նոր պրոցեսորի վրա։ Քատլերը, ով այդ ժամանակ աշխատում էր Վաշինգտոն նահանգի Բելվյու քաղաքի *DECwest* մասնաճյուղում, ընտրվել է Պրիզմայի ղեկավար։ Ընկերության նպատակն էր ստեղծել այնպիսի Միկա օպերացիոն համակարգ, որը պետք է լիներ նոր սերունդի դիզայներական ոճով և համատեղելի շերտեր ունենար Unix և VMS օպերացիոն համակարգերի համար։ RISC մեքենան պետք է հիմնված լիներ ECL տեխնոլոգիայի վրա՝ դառնալով կազմակերպության երրորդ նախագիծը, որը հիմնված էր ELO տեխնոլոգիայի վրա։ Սակայն 1988 թվականին ֆինանսական խնդիրների պատճառով դադարեցվել է նախագիծը՝ հօգուտ PMAX ծրագրի, որն արդեն իսկ, վաղ հաջողությունների էր հասել։ ECL-ի երեք նախագծերից միայն VAX 9000 համակարգիչներն են վաճառվել։

Հետագայում Պրիզման դարձել է համակարգչային համակարգերի *Alpha* ընտանիքի թվային հիմքը։

### Վերաբերմունք Յունիքսի նկատմամբ

Քատլերը քամահրանքով է վերաբերվել Յունիքս օպերացիոն համակարգին բոլոր առումներով։ 1980 թվականի սկզբներին, DEC միավորումում տեղի ունեցած VMS ընդդեմ Unix-ի բանավեճի ժամանակ նա արտահայտել է իր սարդոնիկ վերաբերմունքը։ Յունիքսի մուտքային/ելքային մոդելի մասին իր ցածր կարծիքն այսպես է արտահայտել․ «Ստացեք բայթ, ստացեք բայթ, ստացեք բայթ, բայթ, բայթ»՝ նմանակելով Ռոսինիի Վիլհելմ Թելլ օպերայի նախերգանքի հնչյունները։

Մայքրոսոֆթ․ 1988 թվականից առ այսօր
----------------------------------

### Վինդոուզ ԷնԹի

Դեյվ Քատլերը թողնելով *Թվային սարքավորումների միավորումը (DEC)*, 1988 թվականի հոկտեմբերին աշխատանքի է անցել Մայքրոսոֆթում` ղեկավարելով Վինդոուզ ԷնԹի օպերացիոն համակարգերի մշակման աշխատանքները «*NTOS/2*» (*անգլ.՝ Windows NT)*: Հետագայում նա աշխատել է Վինդոուզ ԷնԹի օպերացիոն համակարգը *DEC-ի* 64-բիթանոց *Alpha* ճարտարապետության վրա թիրախավորելու, այնուհետև՝ *Windows 2000*-ի վրա։

Windows NT-ի և VMS-ի օպերացիոն համակարգերի ներքին ճարտարապետության միջև եղած նմանությունների պատճառով, Մայքրոսոֆթին մեղադրել են գողության մեջ։  Ծագած խնդիրը լուծվել է խաղաղ ճանապարհով։ *DEC-*ը ճանաչել է Մայքրոսոֆթի սեփականությունը Վինդոուզ ԷնԹիի հիմքում ընկած տեխնոլոգիաների վերաբերյալ, իսկ Մայքրոսոֆթը ստեղծել և պահպանել է *Windows NT*-ի տարբերակը *DEC Alpha* ճարտարապետության համար։

*Alpha*-ով *Վինդոուս ԷնԹի*-ի ծրագրային ապահովման անկումից, այնուհետև *DEC-*ի անկումից հետո, նա մեծ ներդրում է ունեցել Վինդոուսը նոր՝ AMD-ի 64-բիթանոց՝ AMD64 ճարտարապետության վրա տեղափոխելու գործում։ Նա պաշտոնապես ասոցացվել է *Windows XP* Pro-64-բիթ և *Windows Server* 2003 SP1- 64-բիթ տարբերակների հետ։ 2006 թվականի օգոստոսին Դեյվ Քատլերը սկսել է աշխատել Microsoft Live Platform-ում։ Դեյվ Կատրլերին շնորհվել է Մայքրոսոֆթ ավագ տեխնիկական աշխատակցի պատվավոր կոչում։

### Microsoft Windows Azure

2008 թվականին Վեբ-ծրագրավորողների համաժողովում Մայքրոսոֆթը հայտարարել է Azure Services Platform-ը՝ ամպային պլատֆորմը (cloud computing), որը Մայքրոսոֆթի կողմից մշակվող ամպային օպերացիոն համակարգ է։ Համաժողովի հիմնական զեկույցում Քատլերը հիշատակվել է որպես ծրագրի հիմնական նախագծող՝ Ամիտաբ Սրիվաստավայի հետ միասին։

### Microsoft Xbox

2012 թվականի հունվարից Դեյվ Քատլերը միացել է Microsoft Xbox թիմին։ 2013 թվականի մայիսից Քատլերի աշխատանքը կենտրոնացել է *Microsoft Hyper-V Host*-ի օպտիմիզացված տարբերակի ստեղծման վրա, որը հատուկ մշակվել է Microsoft Xbox One խաղային հարթակի համար։

Մրցանակներ
----------

* 2007 թվականին ԱՄՆ Տեխնոլոգիայի և Նորարարության Ազգային դափնեկիր և պարգևատրվել է 2008 թվականի սեպտեմբերի 29-ին, Վաշինգտոնում, Սպիտակ տան արարողության ժամանակ։
* 2016 թվականի ապրիլի 16-ին Համակարգչային պատմության թանգարանի Պատվավոր անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2  «2007 Microsoft Technical Recognition Award - Senior Technical Fellow David Cutler». Microsoft, USA. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 22-ին. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 27-ին.
3. ↑  «Affiliate Faculty». The University of Washington. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 24-ին.
4. ↑  THE ADELPHIC LITERARY SOCIETY
5. ↑  «David Cutler: The Engineer's Engineer at Microsoft». Microsoft, USA. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 18-ին.
6. ↑  Russinovich, Mark (1998 թ․ նոյեմբերի 30). «Windows NT and VMS: The Rest of the Story». Penton, USA. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ մայիսի 29-ին. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 27-ին.
7. ↑  David Cutler (1993). «Foreword to Inside Windows NT, by Helen Custer». Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 4-ին.
8. ↑
9. ↑  Н. А. Олифер, В. Г. Олифер. История Windows NT // Сетевые операционные системы
10. ↑  Neil S. Rieck. «Dave Cutler, PRISM, Mica, Emerald, etc».
11. ↑  Mark Smotherman. «Sketch of DEC PRISM». «PRISM (Parallel Reduced Instruction Set Machine) ... first draft of PRISM architecture in August 1985; DEC cancels the project in 1988 in favor of a MIPS-based ...»
12. ↑  Bolotoff, Paul V (2007 թ․ ապրիլի 22). «Alpha: The History in Facts and Comments». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ սեպտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 9-ին.
13. ↑  «How much UNIX is there in NT?». *ARS technica*.
14. ↑  Russinovich, Mark (1998 թ․ նոյեմբերի 30). «Windows NT and VMS: The Rest of the Story». *IT Pro*. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 2-ին.
15. ↑  *Russinovich, Mark (November 30, 1998).* Windows NT and VMS: The Rest of the Story․ IT Pro.
16. ↑  «Why is there a 'reddog' DNS Suffix for my VM's?». *Cloudelicious* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 26-ին.
17. ↑  «Professional Developers Conference 2008 Day 1 Keynote: Ray Ozzie, Amitabh Srivastava, Bob Muglia, Dave Thompson». Microsoft, USA. 2008 թ․ հոկտեմբերի 27. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ նոյեմբերի 1-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.
18. ↑
19. ↑  «Microsoft Confirms Dave Cutler, Father of Windows NT, Now Working on Xbox». *ZDNet*. CBS Interactive, USA.
20. ↑  «The Engineer's Engineer: Dave Cutler at Microsoft». Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 4-ին.
21. ↑  «U.S. Commerce Secretary Gutierrez Announces Technology Council». United States Patent and Trademark Office. 2008 թ․ օգոստոսի 19. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հոկտեմբերի 7-ին. Վերցված է 2012 թ․ մայիսի 3-ին.
22. ↑  «President Bush Presents 2007 National Medals of Science and Technology and Innovation». United States Government. 2008 թ․ սեպտեմբերի 29. Վերցված է 2012 թ․ մայիսի 3-ին.
23. ↑  «Computer History Museum Fellow Awards». Computer History Museum, USA. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 18-ին.

Գրականություն
-------------

* Zachary, G. Pascal (1994). *Showstopper! The Breakneck Race to Create Windows NT and the Next Generation at Microsoft*. Warner Books. ISBN 0-02-935671-7.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Dave Cutler race driving career statistics
* David Cutler, Microsoft Technical Fellow
* Dave Cutler video on his career as part of his Computer History Museum Fellow award on YouTube
* Dave Cutler video on 64 bit computing at AMD Site Wayback Machine (արխիվացված Փետրվար 23, 2006)
* David Cutler, Microsoft Technical Fellow Wayback Machine (արխիվացված Հոկտեմբեր 7, 2010)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Դեյվ Քատլեր** կատեգորիայում։ |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Driver Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Notable Names Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | SUDOC: 169983129 · VIAF: 304487354 · WorldCat VIAF: 304487354 |

 |