recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Բանաստեղծական կայուն ձևեր** , տաղաչափական որոշակի օրինաչափությամբ կառուցված բանաստեղծական ձևեր։ Առավել հայտնի բանաստեղծական կայուն ձևեր են սոնետը, հայրենը, քառյակը։ Համո Սահյանը կիրառել է մեր միջնադարյան պոեզիայում ընդունված հայրենի չափը։ Քառյակի ասպարեզում լավագույնս հանդես է գալիս Հովհաննես Շիրազը։ Սոնետներ են գրում Հրաչյա Հովհաննիսյանը, Պարույր Սևակը, իսկ ավելի ուշ՝ Հենրիկ Էդոյանը[1]։

Սոնետ
-----

Բանատեղծական կայուն ձևերից ամենատարածվածը սոնետն է։ Համաշխարհային հռչակ են վայելում Դանտեի, Պետրարկայի, Շեքսպիրի սոնետները։ Հայ բանաստեղծներից սոնետներ են գրել Մեծարենցը, Թեքեյանը, Տերյանը, Չարենցը և ուրիշներ։ Սոնետը 14-տողանի բանաստեղծություն է՝ կազմված սկզբում երկու քառատողից և ապա երկու եռատողից։ Մշակվել են սոնետի հանգավորման տարբեր ձևեր, որոնցից առավել գործածական է այն տեսակը, երբ քառատողերը հանգավորվում են օղակաձև և ունեն երկու հանգ (abba, abba), իսկ եռատողերը ունեն cdc, ede հանգավորում[2]։

Հայրեն
------

Միջնադարյան հայ պոեզիայում շատ տարածված է եղել հայրենը։ Հայրեններ գրել են դեռևս 10-րդ դարից սկսած (Գրիգոր Նարեկացի, Ֆրիկ, Քուչակ)։ Հայրեններ փորձել են գրել նաև ժամանակակից բանաստեղծները, առավել հաջողվածները, թերևս, պատկանում են Հ. Սահյանին։ Հայրենները հիմնականում չորս տողանի բանաստեղծություններ են՝ կազմված 15-վանկանի տողերից՝ բաղկացած երկու կիսատողերից 7/8 բաժանումով։

Քառյակ
------

Բանաստեղծական կայուն ձևերից հայ պոեզիայում լայն գործածություն է ունեցել քառյակը, այն չորս տողանի բանաստեղծություն է որոշակի հանգավորմամբ՝ կից, օղակաձև, խաչաձև։ Քառյակը համաշխարհային համբավ ունեն Օմար Խայամի քառյակները։ Հայ բանաստեղծներից քառյակներ են գրել Խաչատուր Աբովյանը, Հովհաննես Թումանյանը, Վահան Տերյանը[3], Եղիշե Չարենցը։

Տես նաև՝ տաղաչափություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   Էդոյան Հ. Հարյուր սոնետ, Եր. 1993:
2. ↑  Ջրբաշյան Էդ. Գրականագիտության ներածություն, Եր. 2011:
3. ↑  Ջրբաշյան Էդ. Վահան Տերյանի տաղաչափական համակարգը, Եր. 1995:
**Ռոբերտ Մելսոն** (անգլ.՝ Robert Melson, 1937), ամերիկյան գիտնական-քաղաքագետ։ Պարդյուի (ԱՄՆ) համալսարանի պրոֆեսոր։

Գործունեություն
---------------

Գիտական հետազոտությունները հիմնականում վերաբերում են էթնիկական և ռասայական միջադեպերին, ներառյալ՝ ցեղասպանությանը։ «1894-1896 թթ. հայերի ջարդի տեսական ուսումնասիրությունը» (1982), «Սադրանք թե ազգայնականություն. 1915 թ. հայերի ցեղասպանության տեսական վերլուծություն» (1986), «1915 թ. հայկական ցեղասպանության պատճառների մասին» (1989) աշխատությունները նվիրված են Թուրքիայում հայերի ցեղասպանությանը։

Մելսոնը, ուսումնասիրելով հայերի ցեղասպանության պատճառները, եզրակացնում է, որ անհիմն է այն տեսակետը, ըստ որի, իբր, ցեղասպանությունը սադրել են իրենք հայերը՝ ձգտելով քայքայել Օսմանյան կայսրությունը, և դրանով իսկ դարձել մահացու սպառնալիք թուրքերի համար։ Մելսոնը ցույց է տվել, որ հայ քաղաքական կուսակցությունները համագործակցել են երիտթուրքերի հետ, որ հայերն ընդամենը ցանկացել են ունենալ ավելի լայն ինքնավարություն իրենց ներքին կյանքում, երաշխիքներ իրենց անվտանգության։ Մինչդեռ, գալով իշխանության գլուխ, երիտթուրքերը օսմանականությունը փոխակերպել են նեղ թուրքական ազգայնամոլության։ Մոլի ազգայնականներ Թալեաթը, Էնվերը և ուրիշներ ձգտում էին ստեղծել նոր կայսրություն՝ ներառելով Կովկասը և Միջին Ասիան։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) ժամանակ հայերը, Թուրքիայում մեծաքանակ քրիստոնյա ազգը, դիտվեցին որպես Թուրքիայի ավանդական թշնամու՝ Ռուսաստանի աջակիցներ։ Մելսոնի կարծիքով այս գործոններն էին պատճառը, որ հայերը դարձան երիտթուրքերի անկարողության «քավության նոխազ»։ Մելսոնը համեմատել է հայերի և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հիտլերականների կողմից իրագործված հրեաների ցեղասպանությունը, բացահայտել նրանց միջև տարբերությունները։

Երկեր
-----

* Theoretical Inquiry into the Armenian Massacres of 1894-96, "Comperative Studies in Society and History", 1982, v. 24, N 3
* Provocation or Nationalism։ A Theoretical Inquiry into the Armenian Genocide of 1915 In "The Armenian Genocide in Perspective", Nev Brunswick, NY, 1986

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Czech National Authority Database
2. 1 2  MAK (польск.)
3. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12950264t · GND: 12423075X · ISNI: 0000 0001 0928 1003 · LCCN: n91129426 · NKC: jx20050414002 · NTA: 068234694 · NUKAT: n2005081369 · SUDOC: 057000425 · VIAF: 98050175 · WorldCat VIAF: 98050175 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Բեսթ Սոլյուշնս
--------------

«Բեսթ Սոլյուշնս» փաստաբանական և հաշտարարական գրասենյակը մատուցում է իրավաբանական և հաշտարարական ծառայություններ ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց, իրականացնում է ինչպես մշտական հիմունքներով ընթացիկ իրավաբանական սպասարկում, այնպես էլ որոշակի գործերով իրավաբանական ծառայությունների տրամադրում։

### Հիմնադրում

Գրասենյակը /պետական գրանցման համար՝ 264.110.878093, պետական գրանցման վկայականի համար՝ 03Ա1028093/ հիմնադրվել է 2015 թվականի նոյեմբերի 10-ին փաստաբան և արտոնագրված հաշտարար Վահե Աստվածատրյանի կողմից։

### Ծառայություններ

Գրասենյակը իրականացնում է ինչպես մշտական հիմունքներով ընթացիկ իրավաբանական սպասարկում, այնպես էլ որոշակի գործերով իրավաբանական ծառայությունների տրամադրում։ Գրասենյակը մասնագիտացված է պարտքերի հավաքագրման, կորպորատիվ, աշխատանքային, պայմանագրային, ամուսնաընտանեկան, սեփականության, ժառանգության, վարչական իրավունքի ոլորտներում, դատական ներկայացուցչության և հաշտարարության մեջ։

### Մասնագետներ

Ծառայությունները մատուցվում են Վահե Աստվածատրյանի և Աստղիկ Անտոնյանի կողմից կամ վերջիններիս անմիջական հսկողության ներքո։ Վերջիններս հանդիսանում են քաղաքացիաիրավական և վարչաիրավական հարցերով փորձառու հմուտ իրավաբաններ, նաև հանդիսանում են ՀՀ փաստաբանների պալատի անդամներ ( փաստաբաններ) և Արդարադատության նախարարության և Լոնդոնյան Վեճերի այլընտրանքային լուծման կենտրոնի՝ CEDR-ի ( Centre for Effective Dispute Resolution ) կողմից որակավորված արտոնագրված հաշտարարներ։

### Արտաքին հղումներ

* Ֆեյսբուք
* bestsolutions.am
**Էստրեմադուրայի կուռքը** (իսպ.՝ Ídolo de Extremadura), մ. թ. ա. 2500 թվականի էնեոլիթյան ժամանակաշրջանի մարմարե գլանաձև քանդակ, հայտնաբերվել է Պիրենեյան թերակղզում` Անդալուզյան դաշտավայրում։

Գտնվում է Մադրիդի ազգային հնագիտական թանգարանում 20572 համարի ներքո, ներկայացված է «Ազգային հնագիտական թանգարանի գանձեր» ցուցադրությունում։

Նկարագրություն
--------------

Մեծ աչքերը կուռքերի բնութագրիչ տարրն է։ Էստրեմադուրայի կուռքի վրա պատկերված են զույգ աչքեր՝ խորը գծագրված հոնքերով, զուգահեռ գծերով պատկերված է դեմք, զիգզագներով արտահայտված են մազերը։ Նման կուռքեր հայտնաբերվել են Ներքին Անդալուսիայի Գվադալկիվիր հովտում և դասակարգվել են որպես ծիսական առարկաներ։ 

* Ձև- գլանաձև
* Նյութ - գիպս
* Ժամանակաշրջան - էնեոլիթյան
* Չափեր - 12.75 սմ
* Խորություն - 6.10 սմ
* Քաշը - 912 գրամ

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Կուռք
* Էնեոլիթ
* Ազգային հնագիտական թանգարան (Մադրիդ)

Գրականություն
-------------

* Artehistoria. «El calcolítico en la península ibérica (España)». En Junta de Comunidades de Castilla y León. Artehistoria. Archivado desde el original el 26 de noviembre de 2015. Consultado el 15 de agosto de 2010.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Էստրեմադուրայի կուռքը, Մադրիդի ազգային հնագիտական թանգարան

Աղբյուրներ
----------

* Idolo Oculado
* Ídolo de Extremadura (Museo Arqueológico Nacional)


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Էստրեմադուրայի կուռքը***էջը Վիքիպահեստում |
**Ալիև Աբուլֆազ Էլչիբեյ Կադիրղուլու օղլի** (ադրբ.՝ Əbülfəz Qədirqulu oğlu Elçibəy հունիսի 24, 1938(1938-06-24), Քաղաքիկ - օգոստոսի 22, 2000(2000-08-22), Անկարա, Թուրքիա), Ադրբեջանի Հանրապետության 2-րդ նախագահ։ Պատմական գիտությունների թեկնածու։

Կենսագրություն
--------------

1963 թ.-ին ավարտել է Ադրբեջանի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի արաբական բաժինը։ 1969-1974 թթ.-ին դասավանդել է նույն համալսարանում։ 1975 թ.-ին դատապարտվել է 2 տարվա բանտարկության՝ «խորհրդային պետական և հասարակական կարգերը զրպարտելու» մեղադրանքով։ 1989 թ.-ի հուլիսի 16-ին ընտրվել է Ադրբեջանի Ժողովրդական Ճակատի նախագահ։ Դառնալով Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ՝ հռչակել է Ադրբեջանի զարգացման երեք սկզբունք՝ ժողովրդավարություն, թյուրքիզմ, իսլամ։ Քաղաքական գործչի իդեալ է համարել Թուրքիայի Հանրապետության առաջին նախագահ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքին, իրեն հայտարարել է Աթաթուրքի զինվոր, պետական շինարարության գործում կարևորել է քեմալականների փորձը։

Արցախյան հակամարտություն
------------------------

Էլչիբեյը իրեն հայտարարել է ուժային մեթոդների հակառակորդ, բայց գտել է, որ Արցախում պետք է հաղթանակի հասնել ցանկացած գնով։ «Ինձ համար գոյություն չունի Ղարաբաղյան հիմնախնդիր, կա միայն Ադրբեջանի հանդեպ Հայաստանի ագրեսիայի փաստը», - ասել Էլչիբեյը։ Չի ժխտել հակամարտության գոտի ՆԱՏՕ-ի կամ ՄԱԿ-ի զորքեր մտցնելու հնարավորությունը։ 1992 թ.-ի մարտի 25-ին՝ նախագահական ընտրությունների եռուն շրջանում Էլչիբեյը առաջարկել է լուծարել նախագահի պաշտոնը, քանի որ քաղաքական պառակտումները շեղում են Արցախի համար պայքարից։ 1992 թ.-ի մայիսի 9-ին ԱԺՃ-ի անդամներին կոչ է արել դադարեցնել զանգվածային քաղաքական միջոցառումներն Բաքվում և բոլոր ուժերն ուղղել Արցախ։

Ադրբեջանի քաղաքական ճգնաժամ
---------------------------

Արցախում ադրբեջանական բանակի պարտություններից հետո Էլչիբեյի հեղինակությունը սկսել է ընկնել։ Գնդապետ Ս. Հուսեյնովը, օգտագործելով ԼՂՀ-ում ադրբեջանական բանակի պարտությունների հետևանքով երկրում սկսած համընդհանուր դժգոհությունը, զինված խռովություն է բարձրացրել, իսկ 1993 թ.-ի հունիսի 4-ին Գանձակ քաղաքում Ադրբեջանի Հանրապետության անվտանգության ուժերի և Ս. Հուսեյնովի զինված ուժերի միջև ընդհարումները դարձել են Էլչիբեյի դեմ զինվորական հեղաշրջման սկիզբ։ 1993 թ.-ի հունիսի 18-ին, երբ խռովարարները մոտեցել են Բաքվին, Էլչիբեյը մայրաքաղաքից հեռացել է Նախիջևան։ Բանակցություններից հետո նա հրաժարվել է վերադառնալ Բաքու, և Միլի մեջլիսը Հեյդար Ալիևին նշանակել է հանրապետության նախագահի պաշտոնակատար։

1993 թ.-ի օգոստոսի 31-ին անցկացվել է հանրաքվե, որի մասնակիցների 97.5 տոկոսը անվստահություն է հայտնել Էլչիբեյին, իսկ սեպտեմբերի 1-ին Միլի մեջլիսը պաշտոնանկ է հայտարարել նրան։ Կյանքի վերջին տարիներին ապրել է ծննդավայրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Encyclopædia Britannica
2. ↑  Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ 1988-1994, Հանրագիտարան, Երևան 2004 թ.:


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ադրբեջան Ադրբեջանի նախագահներ |
| --- |
|  |
| 
* Այազ Մութալիբով (1991-1992)
* Աբուլֆազ Էլչիբեյ (1992-1993)
* Հեյդար Ալիև (1993-2003)
* Իլհամ Ալիև (2003 - մ. ժամ.)

 |

 |
**«Մոճոռյանց Պետրոս։ «Բանաստեղծություններ»»**, Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից, որը գրվել է 1892 թվականի հոկտեմբերի 14-ին, Թիֆլիսում։

Պատմություն
-----------

Գրված է 1892 թվականի հոկտեմբերի 14-ին, Թիֆլիսում։ Ինքնագիրը պահվում է Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդում։

Առաջին անգամ տպագրվել է «Մուրճ» ամսագրի № 10-ի 1485-1488 էջերում, ապա՝ 1935 թվականին Երևանում հրատարակված Նվարդ Թումանյանի կազմած և խմբագրած «Թումանյանը քննադատ» գրքի 19-22 էջերում։ Այնուհետև տպագրվել է Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի 6-րդ հատորի 9-12 էջերում։

Թումանյանի երկեր լիակատար ժողովածուի 6-րդ հատորում տպագրված է ինքնագրից, քանի որ «Մուրճ» ամսագրում կան փոքր-ինչ տարբերություններ։ Դրանք հավանաբար խմբագրական միջամտությունների հետևանքն են։ Օրինակ՝ ինքնագրում գրված է «Սրանց սրտումը բանաստեղծական սրբազան կրակի տեղ», իսկ «Մուրճ» ամսագրում՝ «Սրանց սրտում բանաստեղծական կրակի տեղ»։ Ինքնագրում գրված է «Ստիպում է մեզ յուր դատարկ ու ամայի սրտում բանաստեղծական կրակի տեղ բանաստեղծի խանդ ու տաղանդ որոնել», մինչդեռ «Մուրճ» ամսագրում գրված է՝ «Ստիպում է մեզ յուր դատարկ ու ամայի սրտում բանաստեղծի խանդ ու ավյուն որոնել» և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թումանյան Հովհաննես (1994)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն։ էջ 569

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Մոճոռյանց Պետրոս։ «Բանաստեղծություններ»**
**Ալեքսանդրյան դպրոց,** գրականության, փիլիսոփայության, բժշկության և բնական գիտությունների ուսումնասիրությունների ընդհանուր անունը, որը ձևավորվել է Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում՝ հելլենական և հռոմեական ժամանակաշրջաններում։ Ալեքսանդրյան դպրոցը գոյություն է ունեցել մ.թ. 3-4-րդ դարերում։ Առավել հայտնի էին նեոպլատոնականություն և ալեքսանդրյան աստվածաբանական դպրոցները։

Դպրոցը կազմավորվել է մ.թ.ա. 3-2-րդ դարերում Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում, որն այն ժամանակ հելլենական մշակույթի խոշորագույն կենտրոնն էր։ Հիմնական ուղղությունը բանասիրական-տեքստաբանական էր։ Հիմնադիրն էր Արիստարքոսը (մ.թ.ա. 217-145 թվականներ)։ Բանավիճելով ստոիկյան «անոմալիստների» դեմ՝ ալեքսանդրյան դպրոցի ներկայացուցիչները պաշտպանում էին «համաբանության» տեսությունը։ Զգալի ուշադրություն են դարձրել լեզվի հնչյունաբանությանը։ Մանրամասն հետազոտել են ձևաբանությունը՝ խոսքի մասերը։ Ականավոր ներկայացուցիչներից է Դիոնիսիոս Թրակացին։

Ալեքսանդրիան դպրոցի կազմավորման ժամանակ հունական և արևելյան ազդեցություն կրող կրթական կենտրոն էր, ուներ բավականին ռեսուրսներ։ Հետազոտությունների մեծ մասը հավաքվում էին Ալեքսանդրիայի գրադարանում։ Այս շրջանում ստեղծվել են շատ էպոպեական բանաստեղծություններ, տարբեր աշխատություններ աշխարհագրությունից, պատմությունից, մաթեմատիկայից, աստղագիտությունից և բժշկությունից։

«Ալեքսանդրյան դպրոց» անվանումը օգտագործվում է նաև 1-ին դարից հետո Ալեքսանդրիայում տեղի ունեցած կրոնական և փիլիսոփայական զարգացումները նկարագրելու համար։

Ալեքսանդրիայի դպրոցում կրթություն է ստացել Դավիթ Անհաղթը, որն աշակերտել նշանավոր փիլիսոփա Օլիմպիադորոս Կրտսերին, երկար տարիներ դասավանդել է նրա դպրոցում, Արևմուտքում հռչակվել որպես «անհաղթ» փիլիսոփա։ Ինչպես Ալեքսանդրյան դպրոցի մյուս ներկայացուցիչների, այնպես էլ Դավիթ Անհաղթի փիլիսոփայությունը համադրական բնույթ ունի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Alexandrian school – Merriam-Webster Online
2. ↑  Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 3։
**Ալեքսանդրյան ոտանավոր**, եվրոպական պոեզիայում լայնորեն գործածվող բանաստեղծական չափ։ Շատ տարածված է եղել հատկապես ֆրանսիական պոեզիայում՝ սկսած 12-րդ դարից՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացու մասին գրած մի պոեմից։ Այստեղից էլ «ալեքսանդրյան» մակդիրը։

Բանատողը բաղկացած է 12 վանկից, կայուն ռիթմական շեշտեր է կրում 6-րդ և 12-րդ վանկերի վրա և հատածով բաժանվում է երկու հավասար կիսատողերի։ Ռուսական պոեզիայում ալեքսանդրյան ոտանավորը սովորաբար վեցոտնյա յամբական տող է։

12-վանկանի տողերով ոտանավորներ գրվում են նաև հայ պոեզիայում՝ կամ մեկ հատածով 6-րդ վանկից հետո.

Երբ երկնքի մովում // վերջին աստղը հանգավ՝
Նա իր տունը թողեց // ու ճանապարհ ընկավ։
(Եղիշե Չարենց)
և կամ երկու հատածով՝ 4-րդ և 8-րդ վանկերից հետո.

Ինչ մնաց ինձ // -ոսկյա մի ցանց, // ուրիշ ոչինչ,
Մարգարտաշար // հուշերի գանձ // -ուրիշ ոչինչ։
(Վահան Տերյան)

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան (1972)։ *Գրականագիտական բառարան*։ Երևան: «Լույս»։ էջ 8-9


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Հանրագիտարանային բառապաշար · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12045572q · GND: 4141823-2 · LCCN: sh85003377 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 158)։*  |
Բնապահպանության հիմնական խնդիրն է կենսաբազմազանության պահպանությունը։ Ըստ ՛՛Վայրի բնություն՛՛ համաշխարհային ֆոնդի՝ կենսաբազմազանությունը դա Երկրի վրայի կյանքի ձևերի, բույսերի, կենդանիների, միկրոօրգանիզմների միլիոնավոր տեսակների բազմազանությունն է նրանց գենային հավաքակազմի և բարդ էկոհամակարգերի հետ միասին, որոնք առաջացնում են կենդանի բնությունը։ Այս ձևով կենսաբազմազանությունը պետք է ուսումնասիրել 3 մակարդակներով՝ տեսակային, գենետիկական և էկոհամակարգային կենսաբազմազանություն։ Տեսակային կենսաբազմազանություն մակարդակի մեջ մտնում են Երկրի վրայի բոլոր տեսակները՝ սկսած բակտերիաներից և պարզագույններից մինչև բազմաբջիջ բույսերի, կենդանիների և սնկերի թագավորություն։

Գենետիկական կենսաբազմազանություն մակարդակի՝ ավելի փոքր մաշստաբի դեպքում կենսաբազմազանությունը ընդգրկում է տեսակների գենետիկական բազմազանությունը՝ առաջացած ինչպես աշխարհագրորեն հեռու պոպուլյացիաների, այնպես էլ միևնույն պոպուլյացիայի մեջ մտնող առանձնյակների կողմից։

Կենսաբազմազանությունը ընդգրկում է նաև տեսակների, էկոհամակարգերի բազմազանությունը, որոնք կազմում են համակարգեր, և այդ մակարդակների միջև փոխազդեցությունը։ Տեսակների և էկոհամակարգերի անընդհատ գոյության համար անհրաժեշտ են կենսաբազմազանության բոլոր մակարդակները։ Դրանք կարևոր են նաև մարդու համար։ Տեսակների բազմազանությունը ցույց է տալիս տեսակների էվոլյուցիոն և էկոլոգիական ադապտիացիաների հարստությունը տարբեր միջավայրերի հանդեպ։ Տեսակային բազմազանությունը ծառայում է մարդուն անհրաժեշտ բազմազան բնական նյութերի աղբյուր։ Օրինակ՝ խոնավ տրոպիկական անտառները իրենց հարուստ տեսակների կազմով արտադրում են բուսական և կենդանական բազմազան մթերքներ, որոնք կարող են օգտագործվել սննդի, շինարարության, բժշկության մեջ։ Գենետիկական բազմազանությունը անհրաժեշտ է ցանկացած տեսակին բնական կենսագործունեության, հիվանդությունների նկատմամբ կայունության, ադապտացիաներ կատարելու ընդունակության պահպանման համար միջավայրի փոփոխվող պայմաններում։

Կենսաբանական էկոհամակարգերի կենսաբազմազանություն մակարդակի բազմազանությունը իրենից ներկայացնում է տեսակների համակարգված պատասխանը շրջակա միջավայրի տարբեր պայմանների նկատմամբ։ Այդ կենսաբանական էկոհամակարգերը, որոնք բնորոշ են անապատներին, անտառներին, հեղեղված հողերին, ապահովում են էկոհամակարգերի բնականոն գործունեությունը։
**Աբուլֆաթ Ասադ օղլի Ալիև** (ադրբ.՝ Əbülfət Əsəd oğlu Əliyev, դեկտեմբերի 30, 1926(1926-12-30), Շուշի, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 27, 1990(1990-12-27), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Ադրբեջանի օպերային երգիչ քնարական (տենոր), Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1964);

Կենսագրություն
--------------

Աբուլֆաթ Ասադ օղլի Ալիևը ծնվել է 1926 թվականի դեկտեմբերի 30-ին։ Նրա հայրը մահացել է, երբ նա 7 տարեկան էր։ Նրա ընտանիքը տեղափոխվեց Ֆիզուլի քաղաքը։ Նրանք չորս տարի ապրել են Ֆուզուլիում։ Այնուհետև նրանք տեղափոխվել են Աղդամ։ Նա շարունակել է իր ուսումը թիվ 1 քաղաքային դպրոցում։ Այստեղ նա միացել է երաժշտական հանրությանը։ Նա տեղափոխվել է Բաքու, երբ 19 տարեկան էր։ 1945 թվականից նա եղել է Ադրբեջանի պետական ֆիլհարմոնիայի մենակատար։

Աբուլֆաթ Ալիևը, ով երկար տարիներ աշխատել է Օպերայի և բալետի թատրոնում, կատարել է Քերեմի, Մաջնունի («Ասլի և Քերեմ», «Լեյլի և Մեջնուն» Ուզեիր Հաջիբեկով) և Շահ Իսմայիլի («Շահ Իսմայիլ», Մուսլիմ Մագոմաև) դերերը։

Երգիչը մասնակցել է 1971 թվականին Մոսկվայում կայացած Համաշխարհային երաժշտական կոնգրեսին և արժանացել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կրծքանշանի և պատվոգրի։

1964 թվականիի հունիսի 29-ին նրան շնորհվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստի պատվավոր կոչում։ Աբուլֆաթ Ալիևը մահացավ 1990 թվականի դեկտեմբերի 27-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Աբուլֆաթ Ալիև
2. ↑  Աբուլֆաթ Ասադ օկլի Ալիև

Արտաքին հղումներ
----------------

* Абульфат Алиев / Сара Кадымова ‎– Азербайджанские песни и мугамы
**Պտուղ-ընկերքային անբավարարության** կամ *պտղի ներարգանդային աճի ու զարգացման դանդաղման համախտանիշի* ժամանակ տեղի է ունենում պտղի աճի ու զարգացման դանդաղում, որը հետևանք է պտղի հիպօքսիայի. Արգանդ-ընկերքային, պտղի արյան շրջանառության խանգարումը, գազափոխանակային ու նյութափոխանակային խանգարումները, ընկերքի զարգացման ու ֆունկցիոնալ խանգարումները ի վերջո բերում են մի ախտանշանահամալիրի, որը կոչվում է *ՊՆԴԶՀ*։

Պատճառագիտությունը
------------------

1. Արտակոնքային պատճառներ-սրտի զարգացման արատներ, գերճնշումային հիվանդություն, երիկամների, թոքերի ախտաբանակ վիճակներ, սակավարյունություն, քրոնիկ վարակներ, և այլ պատճառներ
2. Պրեէկլամպսիա, բազմապտուղ հղիություն, շիճուկային հիվանդություն, արգանդի հետվիրահատական սպի

Ախտածնություն
-------------

1. Ցիտոտրոֆոբլաստի ներաճի անբավարարություն
2. Արգանդ-ընկերք արյան շրջանառության խանգարում
3. Խորիոնալ թավիկնորի անհաս վիճակ
4. Ընկերքային պատնեշի անբավարարություն

Դասակարգում
-----------

Առաջնային-զարգանում է մինչև 16-րդ շաբաթ (Ցիտոտրոֆոբլաստի ներաճի անբավարարություն) Երկրորդային-առաջանւմ է արդեն զարգացած ընկերքի առկայության պարագայում(արգանդ ընկերքային և ընկերք պտղային արյան շրջանառության խանգարումները, ցիտոտրոֆոբլաստի ներաճի երկրորդ ալիքի անբավարարություն, ընկերքի թավիկների ախտաբանական անբավարարություն)

Ըստ կլինիկական ընթացքի
----------------------

Սուր-առաջանում է հղիության ցանկացած շաբաթում և ծննդի ժամանակ քրոնիկ-հիմնականում ունի երկրորդային բնույթ
Կլինիկա-պտուղ ընկերքային անբավարարությանը առավել բնորոշ է պտղի ներարգանդային աճի ու զարգացման դանդաղման համախտանիշը. Տարբերում են սիմետրիկ և ասիմետրիկ կլինիկական տարբերակները կախված պտղի չափսերի ու զանգվածի համապատասխանությունից։ Պտուղ ընկերքային անբավարարության առավել բնորոշ արտահայտություններն են

1. Պտղի թթվացնաքաղց
2. ՊՆԱԶԴՀ-Small for gestational age
3. Հղիության վաղ ընդհատման վտանգ

Ախտորոշում-հիմնված է մանրակրկիտ անամնեզի ու գերձայնային հետազոտության տվյալների վրա.Գերձայնային հետազոտության միջոցով որոշվում են պտղի որոշ չափսեր(բիպարիետալ չափս, պտղի որովայնի միջին չափս և պտղի ազդրի չափսը) ու դրանց համապատասխանությունը հղիության տվյալ ժամկետին։ ՊՆԱԶԴՀ ժամանակ վերը նշված չափսերը հետ են մնում նորմայից մեկ կամ մի քանի շաբաթով։ Որոշվում է նաև ընկեքի զարգացման աստիճանը։

Բուժում
-------

Կիրառվում են հակաթթվածնաքաղցային-կարնիտին, գլյուկոզայի ուտիլիզացիան բարելավվող-ակտովեգին, հակաօքսիդանտային դեղամիջոցներ, վիտամինաբուժում։

Գրականություն
-------------

* Pijnenberg R. et al. 1990
* И.С. Сидорова, И.О. Макаров 2005

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Graham C. H. 1992, Hustin J.H. et al. 1994, Lysiak J.J. et al.1995.) (Pijnenberg R. et al. 1990
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Պտուղ (այլ կիրառումներ)
Ելակ
**Պտուղ**, բուսաբուծությունում, ծածկասերմ բույսերի օրգան, առաջանում է ծաղկից և ծառայում որպես սերմերի ձևավորման տեղ և պաշտպանման ու տարածման միջոց։ Ձևավորվում է բեղմնավորումից հետո (բացառությամբ պարթենոկարպ պտուղ։

Կառուցվածք
----------

Պտղի արտաքին մասը կոչվում է պտղապատյան (պերիկարպիում)։ Բուսաբանության մեջ տարբերում են պտղի հետևյալ ձևերը՝ հատիկ, պատիճ, ունդ, տուփիկ, ընկույզ, կորիզապտուղ, հատապտուղ, արմատապտուղ, պտղաբանջար և այլն։

Պտուղները լինում են իսկական և կեղծ։

### Իսկական պտուղներ

Իսկականը (ձևավորվում է վարսանդի սերմնարանից) ունեն պտղատու տեսակների մեծ մասը (ծիրանենի, դեղձենի, շլորենի, սալորենի, կեռասենի, բալենի և այլն)։ Սրանց պտուղը անվանվում է միաբուն կորիզ։

Կեղծ պտուղներ
-------------

նուռ
Կեղծ Պտուղից են (ձևավորմանը, բացի վարսանդից, մասնակցում են նաև ծաղկի այլ օրգաններ) խնձորը, տանձը, սերկևիլը։ Սրանց պտուղը տարաճած պտղակալ է, որի ներքին մասը կոչվում է միջուկ։ Վերջինը սերմնաբների թերակղզում է իսկական պտուղը։ Այն պտուղները, որոնք առաջանում են իրար միաձուլված ծաղիկների խմբավորությունից, կոչվում են պտղաբույլեր, օրինակ, թուզը, թութը, ելակը։ Յուրաքանչյուր պտուղը պարունակում է մեկ կամ բազմաթիվ սերմեր։

Իսկական պտուղները ստորաբաժանվում են պարզի (ձևավորվում են մեկ վարսանդից) և բարդի (առաջանում են բազմաթիվ ապոկարպ գինեցեումներից)։ պտուղները ըստ պտղապատյանի կազմության լինում են չոր և հյութալի։ Չորերը (ցորեն, գարի, հաճար, ոսպ, սիսեռ, լոբի, ընկույզ, նուշ, պիստակ, տխիլ) կազմված են փայտեցած, իսկ հյութալիները (խաղող, ծիրան, սալոր, շլոր, կեռաս, բալ, խնձոր, տանձ, սերկևիլ, նուռ, թուզ, պոմիդոր, սեխ, ձմերուկ, վարունգ և այլն)՝ մսալի հյուսվածքներից։ Բարդ պտւղները կոչվում են ըստ պարզ պտուղների անվանման՝ բարդ կորիզապտուղ, բարդ սերմնապտուղ և այլն։ Ըստ անատոմիական կազմության, յուրաքանչյուր պտուղ կազմված է 3 շերտից՝ արտաքին (էքսոկարպ), միջին (մեզոկարպ) և ներքին (էնդոկարպ)։ Ըստ ժամանակակից մորֆոգենետիկական դասակարգման, պտուղները բաժանում են ապոկարպների (առաջանում են չհամաճած վարսանդներից) և ցենոկարպների (առաջանում են սերտաճած պտղաթերթերով գինեցեումից)։

Բաժիններ
--------

Ցենոկարպ պտուղները ստորաբաժանվում են սինկարպների (երկտուն կամ բազմաբուն կենտրոնական եզրային պլացենտացիայով), պարակարպնևրի (միաբուն, եզրային աստիճանական պլացենտացիայով) և լիզիկարպների (միաբուն, կենտրոնական, սյունավոր պլացենտացիայով)։ Ապոկարպ պտուղները ավելի պարզ են։ պտուղները պարունակում են մարդու օրգանիզմի համար անհրաժեշտ սննդանյութեր՝ օսլա, շաքարներ, օրգանական թթուներ, սպիտակուցներ, ճարպեր, հանքային աղեր, վիտամիններ, կենսաբանորեն ակտիվ նյութեր։ պտուղներն օգտագործվում են թարմ և վերամշակված։ Պտուղ ուսումնասիրող գիտությունը կոչվում է կաբպոլոգիա։ Է․ Մորիկյան պատկերազարդումը տես 321-րդ էջից առաջ՝ ներդիրում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 414)։*  |

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«պտուղ»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |
**Աթաթուրքի հրապարակ** կամ **Սարայոնու** (հուն․՝ Πλατεία του Σεραγίου, թուրքերեն՝ Atatürk Meydanı), կենտրոնական պողոտա և հրապարակ դե ֆակտո կերպով Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետության տարածքում։

Համարվում է երկրի կենտրոնական հրապարակը, որը տեղակայված է Նիկոսիայի հյուսիսային հատվածքում։ Հրապարակը հայտնի է նաև որպես *«պալատային տարածք»* (թուրքերեն՝ Kare konaklar)։

Անվանում
--------

Հրապարակի տեղում նախկինում եղել է թագավորական պալատ։ Հրապարակը կառուցվե է միայն 1904 թվականին։

Հրապարակը իր ներկայիս անվանումը ստացել է այն բանից հետո, երբ 1974 թվականին թուրքական ուժերը օկուպացրեցին Հյուսիսային Կիպրոսը։

Հրապարակին տրվեց թուրք նշանավոր ազգայնական Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի անունը։

Պատմություն
-----------

Աթաթուրքի հրապարակի պատմությունը սկսվում է միջնադարյան ավատատիրական (ֆեոդալական) ժամանակներից։ Նախկինում եղել է Կիպրոսի Լուսինյան արքայական տոհմի արքունի պալատը։

Այն կորցրել է իր հեղինակությունը այն ժամանակ, երբ Լուսինյանները կառավարելու նպատակով տեղափոխել են կառավարելու Կիլիկյան Հայաստանի թագավորություն։

Ներկայումս այն ունի նաև թուրքական վարչական դատարան։ 1904 թվականին պալատը քանդվել է և կառուցվել է հետիոտնային գոտի։

Աթաթուրքի հրապարակի հյուսիսային կողմում տեղակայված է օսմանյան տիրապետության շրջանից մինչ օրս պահպաված աղբյուր։ 2001 թվականից այստեղ գործում է նաև պարեկային կետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Armstrong, Mark. *Mediterranean Europe* (1995) Lonely Planet Publications, p. 215.
2. ↑  Marc Dubin, Damien Morris. *The Rough Guide to Cyprus* (2002), Rough Guides, p. 300.
3. ↑  Mirbagheri, Farid. *Historical dictionary of Cyprus* (2010), Scarecrow Press, p. 18
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Պտղոմեոս (այլ կիրառումներ)

**Պտղոմեոս Երվանդական** (հուն․՝ Πτολεμαίος της Κομμαγηνής, մ․թ․ա․ 201, Սամոսատ, Կոմմագենե, Սելևկյան տերություն – մ․թ․ա․ 130), սկզբնական շրջանում Սելևկյան կայսրության կազմում գտնվող Կոմմագենեի սատրապ (մինչև մ․թ․ա․ 130 թվական), ապա՝ Կոմմագենեի անկախ թագավորության առաջին ինքնակալ արքա։

Պտղոմեոսը Երվանդունյաց Հայաստանի արքա Երվանդ Դ Վերջինի որդին էր՝ Արշամի թոռը։

Կենսագրություն
--------------

Պտղոմեոս Երվանդականը ծնվել է մ․թ․ա․ 201 թվականին՝ ամենայն հավանականությամբ Կոմմագենեի կենտրոնը համարվող Սամոսատ քաղաքում։ Նրա հայրը Երվանդունիների թագավորության արքա Երվանդ Դ Վերջինն էր։

Որպես պալատական պաշտոնյա Պտղոմեոսը ծառայել է Սելևկյան կայսրության հույն տիրակալներին՝ Անտիոքոս Գ Մեծին, Սելևկիոս Դ Ֆիլոպատորին և Անտիոքոս Դ Եպիֆանոսին։ Եղել է Կոմմագենեի սատրապության կառավարիչը։ Մագնեսիայի ճակատամարտից հետո Սելևկյան տերությունը սկսում է աստիճանաբար քայքայվել։ Օգտվելով այս հանգամանքից՝ սատրապ Պտղոմեոսն ընդվզում է և իրեն հռչակում Անտիոքի կենտրոնական կառավարությունից անկախ միապետ՝ հիմնադրելով Կոմմագենեի Երվանդունյաց թագավորությունը։ Նույն տարում սատրապության կենտրոնը համարվող Սամոսատ քաղաքը հռչակվում է որպես Կոմմագենեի քաղաքամայր-ոստան։

Պտղոմեոսը նաև Պարթևստանի Արշակունի արքա Միհրդատ Ա-ի ազգակիցն էր։ Նեմրութ լեռան հնավայրի ուսումնասիրությունները, հատկապես՝ արձանագրությունների վերծանումները ցույց են տալիս, որ Պտղոմեոսը որոշակի արյունակցական-ծագումնաբանական առնչակցություններ է ունեցել նաև Դարեհ Ա Մեծի հետ։

Պտղոմեոս Երվանդունին մահանում է մ․թ․ա․ 130 թվականին՝ անհայտ պահմաններում։ Կոմմագենեի թագավորական իշխանությունը արյան ուժով ժառանգում է նրա ավագ որդին՝ Սամեսը (Շամ Բ Թեոսեբոս Դիկայոս)։

Տես նաև
-------

* Կոմմագենեի թագավորություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մարկ Չահին (2001). *«Հայաստանի թագավորությունը»* էջեր 199-191. ISBN 0-7007-1452-9.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Երվանդունիներ |
| --- |
|  |
| Երվանդունյաց Հայաստան | 
Երվանդ Ա •
Տիգրան Ա •
Վահագն •
Հիդարնես Ա•
Հիդարնես Բ •
Հիդարնես Գ •
Արտաշիր•
Երվանդ Բ •
Միհրան •
Երվանդ Գ•
Շամ (Շամուշ) •
Արշամ •
Շավարշ-Քսերքսես•
Աբդիսարես •
Երվանդ Դ Վերջին •
 |  |
|  |
| Ծոփքի թագավորություն | 
Զարեհ •
Միթրոբարզանես •
Արտանես •
Միթրոբարզանես Բ (Տիգրան Մեծի բանակի զորահրամանատարներից)
 |
|  |
| Կոմմագենե | 
Շամ Երվանդական •
Արշամ •
Շավարշ-Քսերքսես •
Պտղոմեոս •
Շամ Բ Թեոսեբոս Դիկայոս •
Միհրդատ Ա Կալինիկոս •
Անտիոքոս Ա Կոմմագենացի •
Անտիոքոս Բ Եպիֆանոս •
Միհրդատ Բ Կոմմագենացի
Միհրդատ Գ Կոմմագենացի •
Անտիոքոս Գ •
Անտիոքոս Դ
 |
|  |
| Երվանդունյաց մայրաքաղաքներ | 
Արմավիր •
Երվանդաշատ •
Արկաթիակերտ (Կարկաթիակերտ) •
Արշամշատ •
Սամոսատ
 |

 |
**«Անարխիստների կղզին»**, 2017 թվականին «Մագաղաթ» հրատարակչության հրատարակած Երվանդ Վարդանյանի պատմվածքների, էսսեների և պիեսների ժողովածուն։ 124 էջ։ Խմբագիր՝ Աշոտ Գաբրիելյան, նկարիչ՝ Ռոբերտ Սարգսյան, գեղարվեստական խմբագիր՝ Դավիթ Հակոբյան, սրբագրիչ՝ Անահիտ Գևորգյան։

Ժողովածուն 2018 թվականին արժանացել է Պողոսյան մրցանակի։

Գրքի բնաբանը
------------

Երբ պետք է ասել ճշմարտությունը, անել որևէ հայտարարություն, լեզուն անօգուտ է. նա գրողին թույլատրում է մերձեցում՝ միշտ ներծծված հուսահատությամբ, այդ պատճառով երկիմաստ մերձեցում՝ զրույցի առարկային. խոսքն ընդունակ է ծնել միայն սարսափելիորեն խեղված իրականության կեղծ պատկերը. ինչքան էլ որ գրողը ջանա, բառերն ամեն ինչ ծածկում են ու ամեն ինչ խեղաթյուրում և մաքուր ճշմարտությունը թղթի վրա դարձնում են սուտ։ *Թոմաս Բերնհարդ*

Գրքի հանձնարարականը
-------------------

«Անարխիստների կղզին» ժողովածուն բերում է ժամանակի յուրօրինակ ընկալում։ Այն պատմական փաստերի խորիքից ամբողջացնում է աննկատելի՛ էականը՝ այսօրվա մարդու մտածողության համեմատականում ու ընթերցողին մատուցում իրականությանը մի նոր անկյունից նայելու հնարավորություն։

Ժողովածուում ներառված պատմվածքներն ու Էսսեները կապված են իրար ժամանակակից մարդու ու նրա գիտակցության հետազոտման ընդհանուր միտումով։

Մարդկային գաղափարների ճգնաժամի ու անորոշության զգացումն այօրվա աշխարհում խտանում են ներկայացված տեքստերի մեջ ու նորովի միֆականացվում։

Ժողովածուում ներկայացված պիեսները գրականությունն ու թատրոնը հաշտեցնելու փորձեր են։

Գրքի բովանդակությունը
---------------------

* Փախուստ ցամաքից
* Անարխիստների կղզին
* Ուղեգրություն
* Պետերբուրգից մինչև Մեծ Նովգորոդ կամ իրականության երկու մոտեցումներ
* Դոն Կիխոտն ու իր լեմուրը
* Ջարդված արկղ կամ Կանտն առանց մետաֆիզիկայի
* HOMO URBANUS
* Հանդիսատեսի հիշողություններն անհետացած ֆիլմի մասին
* Ռեքվիեմ Խարմսի համար
* Անակնկալ Բեքեթի համար
* Դիոկղետիանոսն ու կասկածը
* Կարճ պատմություն կնատյացության մասին
* Պիեսներ
* Հանգրվան՝ գանձերի որոնման համար (Աշոտ Գաբրիելյան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Անարխիստների կղզին» պատմվածքների ժողովածուի համար Ե. Վարդանյանը 2018-ին արժանացել է նախագահի մրցանակի
**Արձանի՝ տիպիր**, բրոնզաձույլ արձանիկ, հնագիտական օբյեկտ, որը պահվում է Երևանում գտնվող Հայաստանի պատմության թանգարանում և գրանցված է 2908-1 համարի տակ։

Այս աձանիկը համարվում է մ.թ.ա. 15-14-րդ դարերի հնություն։ Հայտնաբերվել է Հայաստանի Տավուշի մարզի Նոյեմբերյան քաղաքի տարածքում։

Նկարագրություն
--------------

Քառանկյունի հարթակին կանգնած տապիրի՝ ձիու ոճավորված ֆիգուրա է։ Հաստամարմին է և երկարադունչ:Ականջները կարճ ու ցից են։ Աչքերը տրված են ռելիեֆով, ակնախոռոչները՝ փոսորակով։ Իրանի առաջամասը գոտեվորած է սանձափոկերով, իսկ կողերին ունի մեկական եռակյունաձև կտրվածքներ։

Պատվանդանը ուղղահայաց գծազարդ սյուներ են, որ ավարտվում են եռանկյունի ծակոտիներով հարդարված տակառաձև հավելվածքով։

Պատվանդանի հիմքի ծայրերին պատկերված են ոճավորված թռչնագլուխներ։ Ֆիգուրան սնամեջ է, իսկ մակերեսը պատված է կանաչավուն պատինայով։ Պոչը կոտրված է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2016, 160 էջ։ A Glance from the Bronze Age. Yerevan, History Museum of Armenia, 2016, 160 pages.

Աղբյուրներ
----------

* Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010։
* Հասմիկ Իսրայելյան - Պաշտամունքն ու հավատալիքները ուշ բրոնզեդարյան Հայաստանում, Երևան, 1973։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակի նյութը տրամադրված է* Հայաստանի պատմության թանգարանի կողմից **ԳԼԱՄ** ծրագրի շրջանակներում։ *GLAMGLAM* |



|  |
| --- |
| 
  **Հայաստան**   **Մշակույթ**   **Պատմություն**
 |
**Ցիկլոպի համախտանիշ**, **ցիկլոպիա**, կիրառվում է նաև **ցիկլոցեֆալիա** տարբերակը։ Արատ է, որը զարգանում է ողնաշարավորների մոտ։ Այդ արատի դեպքում ակնագնդերը ամբողջությամբ կամ մասնակի սերտաճում են և տեղավորվում մեկ ակնակապիճում, որը գտնվում է դեմքի միջին գծի վրա։ «Ցիկլոպները» մահանում են կյանքի առաջին օրերին։

Անատոմիա
--------

Ցիկլոպիան զարգանում է հղիության վաղ շրջաններում, հենց այդ ժամանակ է ձևավորվում գլխուղեղը և աչքերը։ Սովորաբար «ցիկլոպների» մոտ բացակայում է քիթը և նրա փոխարեն աչքից վերև գտնվում է մկանային կնճիթիկ, որով նորածինը կարող է շնչել։ Այս երևույթը հանդիսանում է գլխուղեղի զարգացման խանգարում, ուստի հաճախ դրա հետ մեկտեղ պտղի մոտ հայտնաբերվում են նաև այլ շեղումներ։

Առաջացման պատճառները
--------------------

Շեղումն առաջանում է քրոմոսոմային մուտացիայի կամ մոր կողմից թերատոգեն նյութերի օգտագործման պատճառով։ Այդպիսի նյութերից մեկն է ալկալոիդ ցիկլոպանինը։

Դեպքեր
------

Ցիկլոպիան մարդու զարգացման հազվադեպ տեսակներից է, հաճախականությունը կազմում է միլիոնից մեկը։ 2005 թվականին ԱՄՆ-ում ծնվել է Ցու անունով միաչքանի կատուն։

Ազդեցությունը արվեստի վրա
-------------------------

Հին հունական դիցաբանության մեջ գոյություն են ունեցել երեք միաչքանի հսկաներ՝ կիկլոպներ, որոնցից էլ ծագել է գենետիկական շեղման անունը։ Այդ անվանումը հիմնականում տարածված է եղել հունական դիցարանում։

Տես նաև
-------

* Թերատոգենություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Taber's Cyclopedic Medical Dictionary*, 0-8036-0654-0
2. ↑  Leroi, Armand Marie *Mutants: On Genetic Variety and the Human Body*, p.73. 978-0142004821
3. ↑  Chin Chiang, Ying Litingtung, Eric Lee, Keith E. Young, Jeffrey L Corden, Heiner Westphal, Philip A. Beachy (1996)։ «Cyclopia and defective axial patterning in mice lacking Sonic hedgehog gene function»։ *Nature* **383** (6599): 407–413։ PMID 8837770։ doi:10.1038/383407a0
Երկնագույն շեղումը(անգլ․ blue shift կամ hypsochromic shift) կիսահաղորդիչներում լույսի կլանման գծի շեղումն է բարձրհաճախային գոտի՝ մասնիկների չափսերը փոքրացնելիս։

Նկարագրությունը
---------------

**а** —Արգելված գոտու լայնության մեծացման էներգետիկ դիագրամն է ավելի մեծ մասնիկներից բաղկացած կիսահաղորդչից նանոմասնիկներից բաղկացած կիսահաղորդիչ անցման ժամանակ։ **ВЗ** —վալենտականության գոտի, **ЗЗ** — արգելված գոտի, **ЗП** — հաղորդչի գոտի, **ВЗМО** վերևից լցված մոլեկուլյար օրբիտալներ, **НСМО** — ներքևից ազատ մոլեկուլայր օրբիտալներ։ **б** — CdS մասնիկների ուլտրամանուշակագույն և տեսանելի տիրույթում կլանման սպեկտրները։ Կլանման գծերի երկնագույն շեղում դիտվում   է նանոմասնիկների չափսերը փոքրացնելիս։
Երևույթը տեղի ունի, քանի որ կիսահաղորդչի բյուրեղի չափսերը փոքրացնելիս դիտվում է արգելված գոտու լայնացում։ Ընդ որում, վալենտականության գոտուց հաղորդականության գոտի էլեկտրոնների անցման համար անհրաժեշտ է կլանված քվանտի  մեծ էներգիա, և ինչպես հետևանք նկատվում է կլանման գծերի սահմանի շեղում։

Երկնագույն շեղման երևույթի բացատրման համար առաջարկվել էին մի քանի մոդելներ։ Պատմականորեն երկնագույն շեղումը բացատրող առաջին մոդելը կառուցվել էր ծակոտկեն ապակու վրա սինթեզված CuCl2 նանոմասնիկների համար։ Մոդելը լիցքակիրներին (էլեկտրոններ և խոռոչներ), որոնք դառնում են ազատ լույսի քվանտ կլանելիս, դիտարկում էր որպես մասնիկներ, որոնք գտնվում են պոտեցիալ փոսում։ Պոտենցիալ փոսի չասփսերն, իրենց հերթին, համապատասխանում էին նանոմասնիկների չափսերին։ 

Նանոմասնիկների չափսերի ազդեցությունը երևույթի վրա դիտվում է նաև հակառակ պրոցեսի ժամանակ՝ էլեկտրոնի "վերադարձ" խոռոչ՝ ալիքի ճառագայթմամբ (լյումինեսցենցում), որի ալիքի երկարությունը նույնպես կախված է մասնիկների չափսերից։ Երկանգույն շեղման երևույթն ավելի ցայտուն արտահայտվում է երբ բյուրեղի չափսերը փոքրացվում են մինչև մեծ զանգվածներով մասնիկներից բաղկացած կիսահաղորդիչներում էքսիտոնի շառավղին մոտ չափսերի (2-30 նմ), այդպիսի մասնիկներն անվանում են քվանտային կետեր։ Նանոմասնիկներում կարող է դիտվել կազմավորված կաղուցվածքից անցում դիսկրետ էլեկտրոնային մակարդակներ(տես նկար 1), ինչը բերում է կլանման գծերի սահմանի փոփոխության՝ մինչև կլանման մաքսիմումը՝ մասնիկների չափսերը փոքրացնելիս։

Գրականություն
-------------

* Эфрос А. Л. Эфрос А. Л. // ФТП. 1982. Т. 16. С. 772.
* (англ.) Weller H. «Colloidal semiconductor Q-particles: chemistry in the transition region between solid state» // Angew. Chem. Int. Ed. Engl. 1993. V 32. P. 41-53.

Տես նաև
-------

* Կարմիր շեղում
* Կապույտ շեղում
**Եթերներ**, օրգանական միացություններ{\displaystyle ROR'} ընդհանուր բանաձևով ({\displaystyle R,R'}-ն օրգանական ռադիկալներ են)։ Երբ երկու ռադիկալները միատեսակ են ({\displaystyle R=R'}), եթերները կոչվում են համաչափ, հակառակ դեպքում՝ խառը։ Եթերները հիմնականում անվանում են ըստ նրանցում եղած ռադիկալների, օրինակ, {\displaystyle CH\_{3}OCH\_{3}} -դիմեթիլեթեր, {\displaystyle CH\_{3}OC\_{2}H\_{5}} -մեթիլէթիլեթեր և այլն։ Արոմատիկ, ճարպարոմատիկ, ինչպես նաև ցիկլավոր եթերներ շատ հաճախ կրում են պատահական անուններ, օրինակ, անիզոլ, ֆենետոլ, դիօքսան և այլն։

Նկարագիր
--------

Եթերները սովորաբար հաճելի հոտով նյութեր՝ են։ ալիֆատիկ շարքի ստորին ներկայացուցիչները հեշտ ցնդող են և եռում են ավելի ցածր ջերմաստիճանում, քան համապատասխան ալկոհոլները (եթերները, ի հակադրություն ալկոհոլների, ասոցված չեն)։ Եթերները վատ են լուծվում ջրում, լավ՝ օրգանական լուծիչներում, կայուն են հիմքերի և ալկալիական մետաղների նկատմամբ, սակայն, խիտ ծծմբական և յոդաջրածնական թթուների հետ տաքացնելիս քայքայվում են՝ առաջացնելով ալկոհոլներ։ 

{\displaystyle ROR'+HJ\rightarrow \mathbf {\begin{bmatrix}ROR'\\H\end{bmatrix}} \_{J^{-}}^{+}\rightarrow ROH+R'J}
Թթվածնի ազատ էլեկտրոնային զույգի հաշվին միացնում են կատիոն (օրինակ, պրոտոն)՝ առաջացնելով օքսոնիումային {\displaystyle \mathbf {\begin{bmatrix}+\\ROR'\\H\end{bmatrix}} } իոն։ 
Ալիֆատիկ և շատ ցիկլավոր եթերներ օդում դանդաղ օքսիդանում են՝ առաջացնելով պայթուցիկ գերօքսիդներ։

Ստացում
-------

Եթերները հիմնականում ստանում ևն համապատասխան ալկոհոլներից ծծմբական թթվով ջուր պոկելով․ 

{\displaystyle ROH+H\_{2}SO\_{4}\rightarrow ROSO\_{3}H+H\_{2}O},
{\displaystyle ROSO\_{3}H+ROH\rightarrow ROR+H\_{2}SO\_{4}}
Բնության մեջ լայնորեն տարածված են բազմաթիվ ֆենոլների, նավթոլների և այլ նյութերի եթերներ։ Եթերները կիրառվում են որպես լուծիչներ, պլաստիֆիկատորներ, ջերմակիրներ, ինչպես նաև հոտավետ նյութերի արտադրության մեջ։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Կրուգոսվետ · Մեծ ռուսական · MESH ID · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 121494550 · GND: 4070978-4 · LCCN: sh85045088 · Microsoft: 2780407432 · NKC: ph241924 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 489)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արձագանք (այլ կիրառումներ)
**Արձագանք**, որևէ արգելքից անդրադարձած և դիտորդի ընկալած ալիք (ձայնային, էլեկտրամագնիսական և այլն)։ Ձայնի արձագանքը լսելի է միայն այն դեպքում, եթե աղբյուրից մինչև արգելք և արգելքից դիտորդ ընկած հեռավորությունը ձայնը անցնում է 0, 05-0, 06 վրկ-ից ավելի ժամանակամիջոցում։ Արձագանքները լինում են՝ բազմապատիկ (ստացվում են մի շարք անդրադարձնող մակերևույթների առկայության դեպքում, օրինակ, լեռներում), երաժշտական (առաջանում է դատարկ ստադիոններում, բետոնե աստիճաններով բաց ամֆիթատրոններում՝ մեծաթիվ անդրադարձումների հետևանքով, իսկ երբ տեղերը զբաղված են ունկնդիրներով, անդրադարձնող մակերևույթը դառնում է կլանող, և արձագանքը մարում է) և ներդաշնակ (ստացվում է ալիքի երկարությունից փոքր չափեր ունեցող արգելքից ձայնի անդրադարձման դեպքում, օրինակ, լավ արտահայտված օբերտոններով երաժշտական ձայնի անդրադարձումը ծառի տերևներից)։ Բազմաթիվ արձագանքների միախառնումը փակ տարածության մեջ առաջացնում է ռեվերբերացիա (ետհնչունություն)։ Իմանալով ձայնի տարածման արագությունը (u) և չափելով արձագանքի ուշացման ժամանակամիջոցը (\tau ), կարելի է որոշել մինչև արգելքը եղած հեռավորությունը՝ l={\frac {u\tau }{2}}։ Այս մեթոդով են աշխատում արձագանքի էֆեկտի հիման վրա գործող սարքերը (օրինակ, է խոլոտը հիդրոձայնային լոկատորը)։ Արձագանքի երևույթը լայն կիրառություն ունի նաև ուլտրաձայնային արատանշման մեջ, որտեղ անդրադարձման աղբյուր են համասեռ միջավայրում եղած բազմապիսի վնասակար խախտումները (ճեղքվածքներ, դատարկություններ և այլն)։ Էլեկտրամագնիսական արձագանքի երևույթի հիման վրա է ստեղծված ժամանակակից ռադիոլոկացիան։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4150989-4 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 84)։*  |
Հերբիցիդի հետքըՀերբիցիդի հետքը

**Հերբիցիդներ,** քիմիական նյութեր, կիրառվում են, անհրաժեշտության դեպքում, բուսականությունը ոչնչացնելու համար։ Լինում են համատարած ազդեցության հերբիցիդներ՝ ոչնչացնում են բույսերի բոլոր տեսակները, ընտրողական ազդեցության հերբիցիդներ՝ ոչնչացնում են միայն որոշակի տեսակի բույսեր։ Առաջիններն օգտագործվում են արդյունաբերական օբյեկտների, անտառահատված տեղամասերի, օդանավակայանների, երկաթուղային և խճուղային ճանապարհների շուրջը, բարձր լարվածության էլեկտրահաղորդականության գծերի տակ, ցամաքաային ջրանցքներում, լճերում, ջրամբարներում եղած բուսականությունը ոչնչացնելու, իսկ երկրորդները՝ գյուղատնտեսական բույսերը մոլախոտերից պաշտպանելու համար։ Այս բաժանումը պայմանական է, քանի որ նույն նյութի տարբեր կոնցենտրացիաները, ծախսի նորմաները և կիրառման պայմանները կարող են փոփոխել ազդեցության բնույթը։ Հերբիցիդների ազդեցության ընտրողականությունը որոշվում է պատրաստուկի քիմիական բաղադրությամբ, ձևով և չափաքանակով, ցանքսերի մշակման մեթոդներով և ժամկետներով, բույսերի աճի փուլերով, նրանց անատոմիական և մորֆոլոգիական կառուցվածքով, հողակլիմայական պայմաններով ևս։ Տարբերվում են հերբիցիդների կենսաքիմիական և տեղագրական ընտրողականություն։ Կենսաքիմիական դեպքում հերբիցիդների ազդեցությունը կախված է բույսերի նյութափոխանակությանը դրանց մասնակցությունից, իսկ տեղագրականը՝ բույսերի անատոմիա-մորֆոլոգիական կառուցվածքների տարբերությունից և հերբիցիդների ներմուծման եղանակից։ Բույսերի մեջ հերբիցիդների տեղաբաշխվելու ունակությանը համապատասխան լինում են կոնտակտ և համակարգային։ Կոնտակտ հերբիցիդներ (հանքայուղեր, ԴՆՕԿ, նիտրաֆեն, ռեգլոն ևն), ընկնելով բույսի վրա, առաջացնում են հյուսվածքի տարբեր մասերի տեղական թունավորում։ Համակարգայինները (դալապոն, 2,4-Դ, սիմազին, ատրազին, մոնուրոն, Տորդոն-22 Կ, Բանվել-Դ ևն) կարող են տեղաշարժվել բույսերի անոթային համակարգով սննդանյութերի և նյութափոխանակության արգասիքների հետ և առաջացնել ընդհանուր թունավորում (ցողունների և տերևների ձևափոխում, աճի աստիճանական ընկճում ևն)։ Հերբիցիդներով կարելի է պատել բույսերի տերևային մակերեսը (տերևայիև հերբիցիդներ) և մտցնել հողի մեջ (հողային հերբիցիդներ)։ Հերբիցիդների հատկությամբ հայտնի է 1000-ից ավելի միացություն, որոնցից մոլախոտերի դեմ պայքարելու համար օգտագործվում է մոտ 140-ը։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 377)։*  |
Ֆրանց ֆոն Բայրոցի նկարազարդած «Լուսավոր դեմք» հեքիաթը (Ջ. Բազիլե), 1909
**Իտալական հեքիաթներ** (իտալերեն՝ Fiabe italiane), գրական և ֆոլկլորային պրոզայիկ ստեղծագործություններ իտալական գրականության մեջ։ Ինչպես այլ երկրների ազգային հեքիաթները, նրանք նույնպես լուսաբանում են ազգային մշակույթը, կենցաղը, իտալացիների բնավորությունը։

Ծագումնաբանություն
------------------

Այլ երկրների համամատությամբ (Բրիտանական գրականություն, Գերմանական գրականություն, Ֆրանսիական գրականություն, Իսպանական գրականություն, Նորվեգական գրականություն) Իտալական գրականությունը ձևավորվել է ավելի ուշ։ Պատճառն այն է, որ միջնադարյան Իտալիայում գրական լատիներենն ավելի երկար պահպանվեց, քան ցանկացած այլ երկրում։ Մինչև XIII դարը լատիներենը պահպանվեց գրականության մեջ, «որոշակի իմաստով, որպես կենդանի լեզու»։ Լատինական լեզուն երկար ժամանակ խոչընդոտ էր իտալական լեզվի, որպես գրական լեզու, կայանալու համար, քանի որ այն իտալացիների կողմից չէր ընկալվում որպես «օտար» լեզու. հասարակության մեջ լատիներենը բիզնեսի և մշակութային հաղորդակցության միջոց էր։ Իտալիայի գրականության մեջ բացակայում էին ժողովրդական էպոսների ու հեքիաթների ազգային առանձնահատկությունները, որոնք ավելի ցայտուն էին Սկանդինավիայում կամ Ռուսիայում, թեպետ այդ երկրներում նույնպես ազգային մշակույթի ու գրականության մեկնաբանումն սկսվել է մի փոքր ուշ։

### Գրական հեքիաթ

Նիկոլո Մակիավելլի
Իտալական կարճ պատմվածքների ամենավաղ հավաքածուներից մեկը՝ «Նովելինոն», հայտնվել է 13-րդ դարի վերջում։

«Նովելինո» արձակը, որը հավաքվել էր մի քանի աղբյուրներից, պահպանում էր պրովանսյան,անտիկ և արաբական գրականության ազդեցությունը, մասնավորապես, գրական ձևավորումը, հետևելով Հազար ու մեկ գիշեր («A Thousand One Gights») հեքիաթների օրինակին։ Չնայած այն հանգամանքին, որ ներկայացված էին ոչ հայտնի հեղինակների ստեղծագործություններ, սակայն ուսումնասիրողներն այդ գործերը ներկայացնում են որպես բարձրարժեք հեղինակային ստեղծագործություններ։ Մոտիվները, սյուժեները և տեխնիկան լայնորեն օգտագործվեցին Ջովաննի Բոկաչչոյի կողմից՝ Դեկամերոն («Decameron») (1350-1353) ստեղծագործության մեջ։ XIV դարի երկրորդ խոշորագույն իտալացի նովելիստը Ֆրանկո Սակետտին է։ Ժամանակակից իտալական հեքիաթների հավաքածուների մեջ ներառվում են «Նովելինո» և «Երեք հարյուր պատմվածք» ժողովածուներից նովելներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Хлодовский Р. И.* Итальянская литература и художественное единство европейской литературы Нового времени // История литературы Италии : в 4 т. / Андреев М. Л. Хлодовский Р. И. — ИМЛИ РАН. — М. : Наследие, 2000. — Т. 1. Средние века. — 590 с.
2. ↑  *Мелетинский Е. М.* Формирование классической формы новеллы («Декамерон») // Классическая новелла эпохи Возрождения (Историческая поэтика новеллы). — М.: Наука, 1990. — 278 с. — ISBN 5-02-016745-2
3. ↑  Итальянские сказки, 1991, էջ 8
**Ուրիցկու փողոց** (ռուս.՝ Улица Урицкого), փողոց Ղրիմի Ալուշտա քաղաքի կենտրոնում։ Անվանվել է Ռուսաստանի հեղափոխական շարժման գործիչ Մոիսեյ Սոլոմոնովիչ Ուրիցկու (1873-1918) պատվին։ Սկիզբ է առնում Կարլ Մարքսի փողոցից և, կատարելով կիսաշրջանաձև պտույտ, ավարտվում է նույն փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 280 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Ալուշտա քաղաքի Ուրիցկու փողոցը սկիզբ է առնում Կարլ Մարքսի փողոցից և, կատարելով կիսաշրջանաձև պտույտ, ավարտվում է նույն փողոցի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 13 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ) կա 5 շինություն, աջ կողմում (զույգ համարներ)` 8։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 280 մետր է։

Ուրիցկու փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298500։

Փողոցն անվանվել է Ռուսաստանի հեղափոխական շարժման գործիչ Մոիսեյ Սոլոմոնովիչ Ուրիցկու (1873-1918) պատվին։ 1890-ական թվականների սկզբից նա եղել է հեղափոխական շարժման մեջ։ 1899 թվականին ձերբակալվել և աքսորվել է Յակուտիա։ Հոկտեմբերյան հեղափոխության հաղթանակից հետո աշխատել է արտաքին գործերի նախարարությունում։ Բրեստի հաշտության (1918 թվական) կնքման հարցում հարել է «ձախ կոմունիստներին»։ 1918 թվականի մարտից եղել է Պետրոգրադի արտակարգ հանձնաժողովի նախագահ։ Սպանվել է էսէռների կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 12, էջ 285»։ Վերցված է 2019 Ապրիլ 11

Աղբյուրներ
----------

* Улица Урицкого в Алуште
* Подробная карта Улица Урицкого, город Алушта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Алушта, улица Урицкого(չաշխատող հղում)