**Մայքլ Ջոն Բասման** (անգլ.՝ Michael John Basman, Միքայել Բասմաջյան, մարտի 16, 1946(1946-03-16), St Pancras, Լոնդոնի կոմսություն, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն և Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն - հոկտեմբերի 26, 2022(2022-10-26), Carshalton, Սաթն, Մեծ Լոնդոն, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), հայկական ծագմամբ անգլիացի շախմատիստ և շախմատային գրքերի հեղինակ, միջազգային վարպետ։ Այդ կոչումը նա ստացել է 1980 թվականին։

Կենսագրություն
--------------

Մայքլ Բասմանի հայրը հայ ներգաղթյալ էր, մասնագիտությամբ հյուսն էր, որի իսկական ազգանունը Բասմաջյան էր, որը նա փոխել էր նոր հայրենիքում, իսկ մայրը անգլիացի տնային տնտեսուհի էր։ Նրա ընտանիքը ճանաչել է երգչուհի Կլեո Լեյնին, որը եղել է մանուկ Մայքլի դայակը։

Մայքլն ավարտել է համալսարանի պատմության ֆակուլտետի բակալավրիատը, այնուհետև հրավիրվել է Երևանի պետական համալսարան (1969)։ Այդ ժամանակ նա արդեն ուժեղ շախմատիստ էր, 5 անգամ խաղացել էր երկրի ուսանողական թիմի կազմում։ Բասմանի ակտիվում կային այդ առաջնությունների արծաթե և բրոնզե մեդալները։

Ընտանիքը որդու Երևան տեղափոխվելու ցանկությունն ընդունեց սրերով և ոչ մի ֆունտ չուղարկեց Հայաստան։ Սակայն Բասմանը ցանկանում էր մոտիկից առնչվել խորհրդային շախմատային դպրոցին։ Հայաստանում ուսանելու տարիներին նա սովորեց հայերեն խոսել գրեթե զրոյից։ Նա ապրում էր հանրակացարանում, միայն 90 ռուբլի կրթաթոշակով։

Նախապատրաստական դասընթացներից հետո Մայքլին նշանակում են բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետ։ Բասմանը մասնակցում է Երևանի շախմատային մրցաշարերին, խաղում թիմային ուսանողական մրցումներում, բայց դա նրան չէր բավարարում։ Արձակուրդների ընթացքում նա ճանապարհորդում էր ԽՍՀՄ տարբեր քաղաքներում, մասնակցում մրցաշարերի և հաճախում շախմատային ակումբներ։ Բասմանը հագնվում էր հիպի ոճով, ինչի համար նրան անընդհատ նախատում էր ինստիտուտի ղեկավարությունը։

1972 թվականին Մայքլն ամուսնանում է հայ ուսանողուհու հետ, որը նույնպես Անգլիայից էր, և ուսումը թողնելով՝ հեռանում է ու սկսում ապրել կնոջ ծնողների հետ։

Կարիերա և խաղաոճ
----------------

Բասմանը բեղմնավոր գրող է, որը մեծ ներդրում ունի նաև շախմատային սկզբնախաղերի ոլորտում, և հատկապես հայտնի է նրանով, որ պարտիաների ժամանակ հաճախակի է ընտրում արտառոց կամ հազվադեպ խաղացվող սկզբնախաղեր, այդ թվում` Սուրբ Գևորգի պաշտպանությունը (որը հայտնի է նրանով, որ անգլիացի գրոսմայստեր Էնթոնի Մայլսը, կիրառելով այդ սկբնախաղը հաղթել է աշխարհի այն ժամանակվա չեմպիոն Անատոլի Կարպովին), Գրոբի գրոհը (սևերի և սպիտակների համար), ինչպես նաև Կլեմենցի սկզբնախաղը (a3, այնուհետև` h3, որին հաջորդում է արագ c4-ը)։ Նրա կիրառած սկզբնախաղերից մի քանիսը հետագայում կոչվել են Բասմանի անունով։

Մրցաշարերում նրա ամենամեծ հաջողությունն արձանագրվել է 1973 թվականի Բրիտանիայի շախմատի առաջնությունում, որտեղ նա բաժանել է առաջին տեղը, սակայն լրացուցիչ մրցախաղում պարտվել է Ուիլյամ Հարթսոնին։

1975 թվականին Անգլիան տասը խաղատախտակի վրա Լութոնում մրցել է Ֆրանսիայի հետ։ Բասմանը խաղացել է առաջին խաղատախտակի վրա` առաջ անցնելով ապագա անվանի գրոսմայստերներ Ջոն Նանից և Ջոնաթան Սփիլմենից։

Նա հիմնադրել է Միացյալ Թագավորության Chess Challenge մրցաշարը բոլոր տարիքների պատանիների համար, որն ընթանում է չորս փուլով։ Գրոսմայստեր Ռեյ Քինը, անդրադառնալով Բասմանի կողմից երիտասարդական շախմատի զարգացմանը, մի անգամ գրել է. «Մայքլ Բասմանը շատ առումներով ամենակարևոր անձն է բրիտանական շախմատում»։

Թեև Բասմանը երբեք չի նվաճել գրոսմայստերի կոչումը, նա նրանցից մի քանիսին հաղթել է։ Մասնավորապես, կիրառելով Գրոբի պաշտպանությունը, նա հաղթել է Ջոնաթան Սփիլմենին։

Մարզական արդյունքներ
--------------------

| Թվական | Քաղաք | Մրցաշար | + | − | = | Արդյունք | Տեղ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1965 | Սինայա | Աշխարհի 12-րդ ուսանողական թիմային առաջնություն | 6 | 1 | 5 | 8½ 12-ից |  |
| 1966 | Էրեբրու | Աշխարհի 13-րդ ուսանողական թիմային առաջնություն | 2 | 3 | 5 | 3½ 10-ից |  |
| 1967 | Հառախով | Աշխարհի 14-րդ ուսանողական թիմային առաջնություն | 5 | 3 | 3 | 6½ 11-ից | 3 |
| 1968 | Լուգանո | 18-րդ օլիմպիադա | 5 | 3 | 3 | 6½ 11-ից |  |
| 1969 | Դրեզդեն | Աշխարհի 16-րդ ուսանողական թիմային առաջնություն | 4 | 4 | 4 | 6 12-ից |  |
| 1970 | Հայֆա | Աշխարհի 17-րդ ուսանողական թիմային առաջնություն | 4 | 3 | 1 | 4½ 8-ից | 2 |

Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր
-------------------------------

**Էլոյի վարկանիշի փոփոխություններ**| 
 |

Աշխատություններ
---------------

* Michael Basman (1982). Play the St. George Defence. Pergamon chess openings. ISBN 0-08-029718-8.
* Michael Basman (1987). Chess Openings. Crowood. ISBN 0-946284-74-1.
* Michael Basman (1989). The Killer Grob. Pergamon chess openings. ISBN 0-08-037131-0.
* Michael Basman (1990). Batsford Chess Course. Batsford. ISBN 0020303777.
* Michael Basman (1992). A Batsford Second Chess Course. Batsford. ISBN 0-71-3464755.
* Michael Basman (1993). The New St. George. Cadogan Books. ISBN 1857440196.
* Michael Basman (2000). Super.Activ: Chess. HodderChildren's Books. ISBN 0340791624.
* Michael Basman (2006). Chess for Kids. DK Children. ISBN 0-75-6618-07X.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #110470583 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. 1 2
3. 1 2  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
4. 1 2
5. 1 2
6. ↑  ratings.fide.com
7. ↑  OlimpBase
8. 1 2 3 4 5 6 7 8  «МАЙКЛ БАСМАН»։ *Российская Шахматная Федерация* (ռուսերեն)։ Վերցված է 2020-07-08
9. ↑  The UK Chess Challenge
10. ↑  Raymond Keene. Basman forever
11. ↑  «Jonathan Speelman vs Michael John Basman (1980)»։ Chessgames.com։ Վերցված է 2017-12-14
12. 1 2  Թիմային հաշվարկում
13. ↑  Էլոյի վարկանիշը ՖԻԴԵ ցանկերից։ Աղբյուրներ՝ fide.com, benoni.de, olimpbase.org
14. ↑  *Տեխնիկական խնդիրների պատճառով աղյուսակը ժամանակավորապես չի աշխատում։*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մայքլ Բասմանի ելույթները շախմատային օլիմպիադաներում Archived 2020-07-10 at the Wayback Machine.
* Մայքլ Բասմանի ելույթները աշխարհի ուսանողական թիմային առաջնություններում
* Մայքլ Բասմանի ելույթները Եվրոպայի թիմային առաջնություններում
* Մայքլ Բասմանի ելույթները Կլարա Բենեդիկտի գավաթում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | 365chess · Chess DB · Chess Games · Chess Tempo · ՖԻԴԵ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90107418 · BNF: 13773849h · GND: 110470583 · ISNI: 000000006674082X · LCCN: n82073129 · NKC: xx0002678 · NLA: 36121929 · NTA: 075028328 · VIAF: 94355750 · WorldCat VIAF: 94355750 |

 |

 |