recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Գամլա կամուրջ** (շվեդ.՝ Gamla bron, ), ամենահին կամուրջը Ումեոյում (Շվեդիա), որը պահպանվել է մինչև մեր ժամանակները։ Կապում է Ումելվեն գետի ափերը, երկարությունը 301 մետր է։

Պատմություն
-----------

Երբ Ումեոյում կամուրջներ չկային, մարդիկ ձմռանը գետը հատում էին սառցե ճանապարհով, իսկ տարվա մյուս եղանակներին՝ լաստանավերով։

Ռուս-շվեդական պատերազմի ժամանակ ռուսական զորքերի կողմից քաղաքի երկրորդ գրավման ընթացքում՝ 1809 թվականին, զինվորները գերաններից լողացող կամուրջ են կառուցել։ Սակայն դրանից կարճ ժամանակ անց այն ավերվել է գարնանային վարարումից։

Ումելվենում գետի վրա կամուրջ կառուցելը երկար ժամանակ շատ թանկ գործ էր համարվում, սակայն Գուստավ Մունտեն 1856 թվականին նահանգապետի պաշտոնն զբաղեցնելուց հետո հետաքրրքվել է այդ հարցով։ Նա հանձնարարել է ուսումնասիրել, թե կամրջի կառուցումը որ մասում առավել հարմար կլինի, որպեսզի առաջարկներ պատրաստի շինարարության վերաբերյալ և հաշվարկի, թե որքան կարժենա շինարարությունը։ Որոնման աշխատանքները ցույց են տվել, որ ավերված կամրջին շատ մոտ տարածքը հարմար է կամուրջ կառուցելու համար։ Շինարարական նախագծի կանխատեսվող գումարը կազմում էր 65450 կրոն։ Լրացուցիչ ծախսերի հաշվառմամբ ընդհանուր արժեքը կազմում էր 86000 կրոն։

Կամուրջը բացվել է 1863 թվականին, և երկար ժամանակ այն վճարովի էր։ Շինարարությունից տասնամյակներ անց կամրջի փայտե մակերեսը վերանորոգվել է, իսկ 1894-1895 թվականներին այն փոխարինվել է պողպատով, որից հետո կամուրջը ստացել է այսօրվա տեսքը։

Կամուրջն այսօր
--------------

Այժմ կամուրջը բաց է միայն հետիոտնի և հեծանվորդների համար։ 2013 թվականին կամրջի մաշվածություն է նկատվել, հնչել են վերակառուցման աշխատանքներ կատարելու կոչեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Olsson Lars Gunnar, Haugen Susanne, Edlund Lars-Erik, Tedebrand Lars-Göran, ed. (2013). *Umeå 1314-2014: 100 berättelser om 700 år*. Skrifter / utgivna av Johan Nordlander-sällskapet, 0348-6664 ; 30. Skellefteå: Artos & Norma. p. 103. ISBN 9789175806686. libris=14803107.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: editors list (link)
2. 1 2  Steckzén, Birger (1981[1922]). *Umeå stads historia 1588-1888*. Norrländska skrifter, 0349-3202 ; 6 (Facs.-utg. /personreg. har utarbetats av Saga Edstedt och ortreg. av Gun och Kurt Boberg ; med en efterskrift av Erik Thelaus ed.). Umeå: Två förläggare. pp. 339 & 439-441. ISBN 91-85920-05-3. libris=7753338.
3. ↑  Göransson, Håkan (2010 թ․ փետրվարի 9). "Umeås historia 1810—1896". Муниципалитет Умео. Արխիվացված է the original 2015 թ․ հունիսի 23-ին. Retrieved 2014 թ․ ապրիլի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. ↑  "Bro i Umeå måste förstärkas" (in շվեդերեն). Вестерботтенский курьер. 2013 թ․ նոյեմբերի 21. Արխիվացված է the original 2014 թ․ մարտի 22-ին. Retrieved 2014 թ․ ապրիլի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
**Բրամանտե սանդուղք** (իտալ.՝ Scale di Bramante), Վատիկանի թանգարանների երկու սանդուղքները։ Օրիգինալ սանդուղքը կառուցվել է 1505 թվականին, ժամանակակից տարբերակը՝ 1932 թվականին։

Օրիգինալ սանդուղք
-----------------

Բրամանտեի օրիգինալ սանդուղքը
Օրիգինալը կառուցվել է 1505 թվականին իտալացի ճարտարապետ Դոնատո Բրամանտեի նախագծով։
Հուլիոս II պապի հրահանգով՝ Բրամանտեին առաջադրանք էր տրվել՝ միավորելու Բելվեդերի դղյակը Վատիկանի առաքելական պալատի հետ։ Դրա համար նա հիմնադրեց պտուտակաձև սանդուղքը և երկու պատկերասրահներ, որոնք եզերում են Բելվեդերի բակը, որոնց կարելի է հասնել՝ անմիջապես աստիճաններից իջնելով։ Սակայն հետևում գտնվող պատկերասրահի շինարարությունն ավարտվեց միայն կես դար անց։

Բրամենտե սանդուղքը չունի աստիճաններ և ավելի շուտ իրենից ներկայացնում է թեքահարթակ, որը պարուրում է ներքին միջավայրը։ Ներքին դատարկ միջավայրի հաշվին բավականացնում է լույսը՝ վերից վար ձգվող աստիճանը լուսավորելու համար։ Դեպի ներքին անկյունը հստակ դասավորված են դորիական օրդերները, որոնք նեցուկ են ծառայում սանդուղքի 4 ոլորքների համար։ Թեթև զառիվերն այդպես է արված, որպեսզի լծկան կենդանիները կարողանան բեռն անխոչընդոտ հասցնել Վատիկանի առաքելական պալատ։ Բացի այդ, սանդուղքը նախագծված էր կրկնակի պարույրով, որը նման է ԴՆԹ-ի կառուցվածքին, ինչի նպատակն այն է, որ շարժումը միանգամից լինի թե՛ դեպի վեր, թե՛ դեպի վար։ Բրամանտեն ոգեշնչվել է Օրվիետոյում գտնվող սուրբ Պատրիկի հորից, որը կառուցվել է Անտոնիո դա Սանգալլոյի նախագծմամբ։

Այժմ օրիգինալ Բրամանտե սանդուղքը փակ է հանրային այցելությությունների համար՝ բացի հատուկ կազմակերպված տուրերից։

Ժամանակակից սանդուղք
--------------------

Ժամանակակից տարբերակ
Ժամանակակից պտուտակաձև սանդուղքը նույնպես գտնվում է Պիո-Կլեմենտինո թանգարանում, բայց, չնայած կրում է Բրամանտե սանդուղքի անվանումը, կառուցվել է միայն 4 դար անց՝ 1932 թվականին, Ջուզեպպե Մոմոյի նախագծով։ Ինչպես և օրիգինալը, ժամանակակից սանդուղքը ևս կառուցված է կրկնակի պարույրով, որը մարդկային խմբին թույլ է տալիս անխոչընդոտ տեղաշարժվելու տարբեր ուղղություններով։ Սանդուղքի եզրով կառուցված բազրիքները մետաղից են։ Ապակյա գմբեթը, որը գտնվում է սանդուղքի ներքո, թույլ է տալիս, որ լույսը վերևից սփռվի ներքև։

Բրամանտեի ժամանակակից սանդուղքը ծառայում է որպես Պիո-Կլեմենտինո թանգարանի ելք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Discover the Vatican's Bramante Staircase" (in անգլերեն). Արխիվացված է the original 2015 թ․ սեպտեմբերի 22-ին. Retrieved 2016 թ․ հունվարի 11. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. 1 2  "Secrets of the Vatican: Bramante's Double Staircase" (in անգլերեն). Արխիվացված է the original 2016 թ․ հունվարի 20-ին. Retrieved 2016 թ․ հունվարի 11. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
**Շրջանաձև ավերակներ** (օրիգինալ իսպաներեն անվանումը՝ **"Las ruinas circulares"**) ֆանտաստիկ կարճ պատմված է, որը գրել է արգենտինացի պոետ և գրողԽորխե Լուիս Բորխեսը։ Առաջին անգամ տպագրվել է Սուր ամսագրում՝ 1940 թվականի դեկտեմբերին և ներառվել՝ «Բաժանվող արահետների այգին» (*El jardín de senderos que se bifurcan*) հավաքածուի մեջ։

Բնաբան
------

Պատմվածքի բնաբանը Լուիս Քերոլի Ալիսը հայելիների աշխարհում գրքի 4-րդ գլխից է՝ «Եվ եթե նա դադարի երազում տեսնել․․․»

Թեմա
----

Այս կարճ պատմվածքում հանդիպող թեմաներն են՝ իդեալիզմը, իրական աշխարհում մտքերի արտահայտումը, երազները և անմահությունը։

Պատմությունը նաև խորհրդանշում է գրողին որպես ստեղծող․ գրողները հաջորդում են մեկը մյուսին ազդելով միմյանց վրա, յուրաքանչյուր հաջորդի գոյությունն անհնար է եթե չկա նախորդը։ Նույն թեման Բորխեսն արծարծել է «Դոն Կիխոտի հեղինակ Պիեռ Մենարը» պատմվածքում՝ «Հնարքների» մեկ այլ պատմվածքում։

Երազատեսության և իրականության հետ ունեցած Բորխեսի վերաբերմունքը նման է «Պեդրո Կալդերոն դե լա Բարկայի»իսպաներեն պիես *La vida es sueño-*ին, որը տպագրվել է 1635 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Carroll, *Through the Looking-Glass* 38

Գրականություն
-------------

* Borges, Jorge Luis (1964). "The Circular Ruins". *Labyrinths: Selected Stories and Other Writings*. New Directions. pp. 45–50.
* Carroll, Lewis (2010). *Through the Looking-Glass*. New York: Cosimo.
* Dapía, Silvia G. "Jeff's Borges web site: The Circular Ruins (archived version)". Արխիվացված է the original 2013 թ․ սեպտեմբերի 26-ին. Retrieved 2006 թ․ հոկտեմբերի 28.
**Բրանկո Ցվետկովիչ** (մարտի 5, 1984(1984-03-05), Գրաչանիցա), սերբ բասկետբոլիստ։ Հանդես է գալիս հարձակվող պաշտպանի և թեթև հարձակվողի դիրքերում։

Պրոֆեսիոնալ կարիերա
-------------------

Պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է Սերբիայում, որտեղ հանդես է եկել «Սպարտակ Սուբոտիցա» և «Բորաց Չաչակ» երիտասարդ ակումբների կազմերում։ Հայտնի է դարձել Սերբիայի բասկետբոլային լիգայում «ԲԱ Ժելեզնիկ» ակումբի կազմում հանդես գալուց հետո։ Այդ ակումբը 2005-06 թվականների մրցաշրջանին հաղթել է Ադրիատիկի լիգան, իսկ 2006-07 թվականներին մրցաշրջանին՝ Սերբիայի բասկետբոլի գավաթը։ Դրանից հետո պայմանագիր է կնքել իսպանական «Ժիրոնա» ակումբի հետ։ «Ժիրոնա» ակումբի կազմում հանդես գալու ընթացքում Բրանկոն խաղի ընթացքում միջինում հավաքում էր 9,1 միավոր։ 2006-2008 թվականներին հանդես է եկել Սերբիայի ազգային հավաքականներին կազմերում։

2008 թվականի օգոստոսի 2-ին հայտարարվել էր, որը Ցվետկովիչը պայմանագիր է կնքել Եվրալիգայի հունական «Պանիոնիոս» ակումբի հետ։ 2009 թվականին պայմանագիր է կնքել իսպանական «Սարագոսա 2002» ակումբի հետ։ 2011 թվականին տեղափոխվել է ղազախական «Աստանա Թայգերս», որտեղ համարվել է ակումբի ամենաարդյունավետ խաղացողներից մեկը։ 2016 թվականից 20-րդ համարի մարզաշապիկի ներքո հանդես է գալիս «Տադամոն Զոուկ» ակումբի կազմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Cvetković potpisao za Panionios, B92, August 2, 2008.
2. ↑  "Talkbasket.net Cvetković joins CAI Zaragoza". Արխիվացված է the original 2009 թ․ օգոստոսի 4-ին. Retrieved 2019 թ․ մայիսի 11.
3. ↑  "Бранко Цветкович. Монетка на счастье". Արխիվացված է the original 2014 թ․ օգոստոսի 10-ին. Retrieved 2019 թ․ մայիսի 11.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Խաղացողի էջը Euroleague.net կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ACB (խաղացող) · Basketball-Reference.com (Եվրոպա) · Eurobasket.com (խաղացող) · EuroLeague (խաղացող) · RealGM · Ադրիատիկ լիգա · Միացյալ լիգա ՎՏԲ · ՌՆՖ · ՖԻԲԱ |

 |
**Բրաչոլա** (իտալ.՝ braciola, Իտալերեն արտասանություն՝ [braˈtʃɔːla]; հոգնակի թիվ՝ braciole [braˈtʃɔːle]), անվանում, որը կարող է վերաբերել իտալական խոհանոցի մի քանի կերակրատեսակի։

Մսի կտորներ
-----------

Բրաչոլան թավայում կամ գրիլի վրա հաճախ սեփական հյութի կամ փոքր քանակությամբ թեթև ձիթապտղի յուղի մեջ տապակված մսի կտորներից բաղկացած ուտեստ է։ Այն տարբերվում է ավելի բարակ կտրատած *fettine*-ից («փոքր, բարակ կտորներ»), որը ոսկորներ չունի և սովորաբար ավելի բարակ է։

Ինվոլտինի
---------

Բրաչոլայի պատրաստումըՍիցիլիական, իտալա-ամերիկյան և իտալա-ավստրալիական խոհանոցներում բրաչոլան իրենից ներկայացնում է մսի (սովորաբար խոզի, հավի, տավարի կամ թրաձուկի) բարակ տապակած կտորներ, որոնք փաթաթված են ռուլետի նման (այս կատեգորիայի ռուլետները իտալերեն հայտնի է որպես involtini)՝ պանրով և թաթախված են պաքսիմատի մեջ։ Սիցիլերենում այս ուտեստը կոչվում է նաև bruciuluni:

Բրաչիոլան կարելի է պատրաստել կոլոլակների և իտալական երշիկի հետ նեապոլիտանական ռագուում կամ լոլիկի սոուսում, որը Միացյալ Նահանգների հյուսիսարևելյան որոշ շրջաններում ոմանք անվանում են *sarsa* կամ suku (սիցիլերեն) կամ «կիրակնօրյա սոուս»։ Դրանք կարելի է պատրաստել նաև առանց տոմատի սոուսի։ Բաղադրատոմսի շատ տարբերակներ կան, ներառյալ պանրի տարատեսակները և բանջարեղենի կամ սմբուկի ավելացումը։ Բրաչոլան ուտում են ոչ միայն որպես հիմնական ուտեստ, այլ նաև որպես խավարտ ընթրիքին կամ բուտերբրոդի հետ՝ ճաշին։

Լցոնվելուց և ռուլետի պես փաթաթելուց հետո բրաչոլան հաճախ կապում են թելով կամ ամրացնում ատամի փայտիկներով՝ միջուկը պահելու համար։ Մինչև շականակագույն դառնալը տապակելուց հետո մսե ռուլետները տեղադրվում են սոուսի մեջ՝ դեռ ամրացված թելով կամ ատամի փայտիկներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Braciola: definizioni, etimologia e citazioni nel Vocabolario Treccani". Treccani.it. Արխիվացված է the original 2021 թ․ նոյեմբերի 11-ին. Retrieved 2013 թ․ օգոստոսի 17. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "Брачола по-неополитански". Արխիվացված է the original 2018 թ․ հունվարի 15-ին. Retrieved 2022 թ․ ապրիլի 18. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  "Beef Braciola". Արխիվացված է the original 2021 թ․ հունիսի 21-ին. Retrieved 2022 թ․ ապրիլի 18. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
**Սարգիս Զաբունյան, Սարգիս** (սեպտեմբերի 26, 1938(1938-09-26), Ստամբուլ, Թուրքիա), սփյուռքահայ նկարիչ, կոնցեպտուալ արվեստի ներկայացուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

1955 թվականին Էդվարդ Մունկի «Ճիչ» ստեղծագործության արտատպված մի օրինակ տեսնելուց հետո նա սկսել է նկարել, այնուհետև սովորել է Ստամբուլի գեղարվեստի ակադեմիայում։ 1964 թվականից բնակվում է Ֆրանսիայում։ 1967 թվականին "Salon de Mai"-ում ներկայացնելով «Ճանաչո՞ւմ եք Ժոզեֆ Բոյսին» աշխատանքն արժանացել է Փարիզի բիենալեի մրցանակի։

1980-1990 թթ. եղել է Ստրասբուրգի Դեկորատիվ արվեստի դպրոցի տնօրեն, 1988-1995 թթ.` Պլաստիկ արվեստի ինստիտուտում վարել է մի շարք սեմինարներ։ 1980 թվականից բազմաթիվ միջազգային ցուցահանդեսներ է ունեցել Վենետիկում, Սիդնեյում, Ստամբուլում, Մոսկվայում, Հայաստանում, Ժնևի Մամկո (Mamco) թանգարանում։

1985 թվականին Բեռնի Քունստհալլեում բացվել է Սարգսի «Ma memoire est ma patrie» («Իմ հիշողությունն իմ հայրենիքն է») ցուցահանդեսը։ Սարգսի համար արվեստը հիշողությունից է սերում, առաջին հերթին զուտ կենսագրականը դուրս է մղվում՝ տեղը զիջելով բոլոր ձայներին, տեսածին, կարդացածին, որ ներառնելով կարող է տեր դարձնել մարդկության ողջ պատմությանն ու մշակույթին։

Ժնևի ժամանակակից արվեստի Մամկո (Mamco) թանգարանում կայացած «Hotel Sarkis» ցուցահանդեսին ներկայացվել է շուրջ 200 ստեղծագործություն։ Ինստալացիա, լուսանկար, ջրաներկ ու վիդեո։ Սարգիսը կապում է նկարչությունն ու կինոն՝ Արևմուտք-Արևելքն ինտելեկտուալ ավանդույթներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
2. 1 2  *Delarge J.* Le Delarge (ֆր.) — Paris: Gründ, Jean-Pierre Delarge, 2001. — ISBN 978-2-7000-3055-6
3. 1 2 3 4  Who's Who in France (ֆր.) — Paris: 1953. — ISSN 0083-9531; 2275-0908
4. 1 2
5. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
6. ↑
7. ↑  Արվեստի համադրումներ
8. ↑  Սարգիսը գրավել է Մամկոյի բոլոր սրահները(չաշխատող հղում)
9. ↑  "Ֆրանսահայ կերպարվեստ, [[Շահեն Խաչատրյան]], Երևան Անահիտ, 1991։" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2018 թ․ ապրիլի 17-ին. Retrieved 2018 թ․ մարտի 7. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · RKDartists · RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11937244b · GND: 118874179 · ISNI: 0000000121013634 · LCCN: n88635144 · NLP: a0000003779183 · NTA: 067469418 · NUKAT: n2004080198 · SUDOC: 027300404 · VIAF: 52487364 · ULAN: 500195708 · WorldCat VIAF: 52487364 |

 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գասպարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սարգիս Արթուրի Գասպարյան** (դեկտեմբերի 23, 1995(1995-12-23), Ստեփանավան, Լոռու մարզ, Հայաստան - մայիսի 2, 2016(2016-05-02), Արցախ և Թալիշ, Թարթառի շրջան, Ադրբեջան), Հայաստանի Հանրապետության Զինված ուժերի և Արցախի Պաշտպանության բանակի զինծառայող։

Կենսագրություն
--------------

### Կյանք և ուսում

Ծնվել է 1995 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Լոռու մարզի՝ Ստեփանավան քաղաքում, որոշ ժամանակ անց ընտանիքը տեղափոխվել է Արցախ՝ Շուշի։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Երևանի Տնտեսագիտական քոլեջ, որից հետո Ստեփանակերտի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան համալսարան։

### Զինվորական ծառայություն

2-րդ կուրսում 2014 թվականին զորակոչվել է բանակ, ծառայության անցնելով ԼՂՀ՝ Մեխակավանում (Ջեբրայիլ)։ Որոշ ժամանակ անց տեղափոխվել է Մարտակերտի շրջանի N զորամաս։

### Քառօրյա պատերազմ

Ծառայությունն արժանապատիվ ու բարեխղճորեն ավարտել է ու զորացրվել 2016 թվականի փետրվարի 5-ին։
2016 թվականի ապրիլին Սարգիսը կամավոր մեկնում է առաջնագիծ՝ Թալիշ իր հայրենի հողը պաշտպանելու։ Ապրիլի 29-ին թշնամու կողմից հրադադարի ռեժիմի խախտման հետևանքով կրակահերթ է արձակել Հայկական դիրքերի ուղղությամբ։ Անհավասար մարտում Սարգսի մարտական ընկերը վիրավորում է ստանում, իսկ նա նետվել է օգնելու, սակայն, երբ Սարգիսը փորձում է ընկերոջը օգնություն ցույց տալ, այդ պահին ծանր վիրավորում է ստանում։ Նրան օգնության է հասնում մյուս մարտական ընկերը, ով Սարգսին դուրս է բերում կրակահերթից, որից հետո նրան տեղափոխում են զինհոսպիտալ։ Սարգսի վիճակը օրեր շարունակ ծանր էր, նրա օրգանների մեծ մասը խոցված են եղել, ու լի փամփուշտներով, քանի որ տվյալ պահին Սարգիսն առանց զրահաբաճկոնի է եղել։ Մայիսի 2-ին Սարգիսը վախճանվում է։

### Հուղարկավորություն

Սարգիս Գասպարյանի հուղարկավորությունը տեղի ունեցավ մայիսի 4-ին Շուշիում։ Հոգեհանգիստը տեղի ունեցավ մայիսի 5-ին (Շուշի)։

Պարգևներ
--------

Սարգիս Գասպարյանը ԼՂՀ նախագահ Բակո Սահակյանի կողմից պարգևատրվել է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության «Մարտական ծառայություն» պետական մեդալով և ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի կողմից պարգևատրվել է Հայաստանի Հանրապետության «Արիության» պետական մեդալով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  "Սարգիս Արթուրի Գասպարյան". Արխիվացված է the original 2020 թ․ հուլիսի 22-ին. Retrieved 2020 թ․ հուլիսի 22. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
**Սելֆիդայի**, 2016 թվականի ապրիլի Քառօրյա պատերազմի ընթացքում առաջացած ժամանակակից հայերենի նորաբանություն։

Ձևաբանական կառուցվածքը
----------------------

### Բառակազմություն և ստուգաբանություն

Բառը կազմված է երկու բաղադրիչից՝ «սելֆի» (անգլ.՝ Selfie, որը ծագում է անգլ.՝ Self «ինքնուրույն» բառից) և ֆիդայի եզրերից։ Նման՝ երկարմատ բառակազմությունը հայերենում գերակշռող կազմությունն է։

Ըստ որոշ աղբյուրների, բառի հեղինակն է լրագրող Հովիկ Աֆյանը։

### Նշանակություն

Առաջին անգամ «սելֆիդայի» եզրը կիրառվել է Քառօրյա պատերազմի ընթացքում Սյունիքի մարզպետ Սուրիկ Խաչատրյանի վերաբերյալ, երբ նա ի ցույց բոլորին մեկնեց Արցախ որպես «կամավոր»՝ ռազմական գործողությունների մասնակցելու։ Շուտով համացանցում հայտնվեցին Սուրիկ Խաչատրյանի՝ ռազմական համազգեստով բազմաթով լուսանկարներ, այդ թվում նաև սելֆիներ, ինչը հանրության տարբեր շերտերի կողմից բնութագրվեց որպես ինքնագովազդ, «սեփական անձի հանրահռչակում»։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Իրական հերոսներն ու սելֆիդայիները...

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Լինենք մեր պետության զինվորը
2. ↑  Սողոմոնյան Մ.Ռ. Լեզվական նորաբանությունների կազմության սկզբունքներն ու կառուցվածքային տիպերը(չաշխատող հղում)
3. ↑  "«Սելֆիդայի» հոդվածը «Գրանիշ» կայքում". Արխիվացված է the original 2016 թ․ ապրիլի 22-ին. Retrieved 2016 թ․ մայիսի 1.
**Սանտա-Անա տաճար** (իսպ․ *Santa Iglesia Catedral Basílica de Canarias*), տաճարային համալիր Լաս Պալմաս դե Գրան Կանարիայում։ Նվիրված է Սուրբ Աննային՝ քաղաքի հովանավորին։ Հանդիսանում է Սևիլյան արքեպիսկոպոսարանի Կանարյան կղզիների բաժին։

Սանտա Անա տաճարը տեղակայված է Վեգետա քաղաքի պատմական հատվածում՝ Սուրբ Աննայի հրապարակում։ 1487 թվականին կաթոլիկ թագավորների կողմից հայտարարված Գրան Կանարիա կղզու վրա տաճարի շինությունը սկսվել է միայն 1497 թվականին։ 1557 թվականին ֆինանսական դժվարությունների պատճառով շինարարությունը դադարեցվեց։ Միայն 1781 թվականից շինարարությունը վերսկսվեց և շաունակվում է մինչ օրս։ Այդ պատճառով է որ տաճարը առանձնանում է ճարտարապետական երկու ոճով․ ինտերիերում գերակշռում է ուշ գոթիկան, իսկ տաճարի արտաքին տեսքը նեոկլասիցիզմի օրինակ է։ Որոշ դետալներ արված են բարոկկո ոճով։

Տաճարի մի մասը և կամարները պատրաստված են Սան-Լորենցոյի քարհանքերից բերված կապույտ քարից։ Շինարարության ընթացքում օգտագործվել են նաև հրաբխային քար, ծակոտկեն նյութ։

Եռահարկ տաճարում տեղակայված է 13 մատուռ։

Լաս Պալմասի տաճարը միակն էր Կանարյան կղզներում մինչև 1819 թ․ , երբ այն հիմնադրեց Սան Կրիստոբալ դե Լա Լագունայի Հռոմի կաթոլիկ թեմը, որի իրավասության տակ են գտնվում Սանտա Կրուզ դե Տեներիֆի կղզիները։

1894 թ. Հռոմի Պապ Լեո XIII- ը տաճարին տվել է փոքր բազիլիկի կարգավիճակ։ 1974 թ. Մայիսի 24-ին տաճարը ճանաչվեց որպես պատմական հուշարձան։

Ներկայումս տաճարը կղզեխմբի ամենամեծ կրոնական կառույցն է։ Դրա ներսում ստեղծվել է թեմական թանգարան։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  БРЭ/Лас-Пальмас
3. ↑  Diocesis de Canarias
4. ↑  Канарский собор
5. 1 2  "Datos historicos del templo catedral de Tenerife". Արխիվացված է the original 2017 թ․ օգոստոսի 10-ին. Retrieved 2019 թ․ հունվարի 4. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
6. ↑  "Padre José Cueto". Արխիվացված է the original 2012 թ․ հոկտեմբերի 4-ին. Retrieved 2019 թ․ հունվարի 4. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
7. ↑  Decreto 1689/1974, de 24 de mayo, por el que se declara monumento histórico-artístico de carácter nacional la Catedral de Las Palmas de Gran Canaria
**Միրզա Պավլովնա Բենդրուպե** (լատիշ․՝ Mirdza Bendrupe, հոկտեմբերի 23, 1910(1910-10-23), Līvbērze Parish, Doblen County, Կուրլանդիական գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 30, 1995(1995-07-30), Ռիգա, Լատվիա), լատիշ և խորհրդային բանաստեղծուհի, գրող, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

Միրզա Բենդրուպեն ծնվել է Ռուսական կայսրության Կուրլանդիական գուբերնիայում (այժմ՝ Լատվիայի Ելգավայի շրջանի Լիվբերզսկայա վոլոստ)։ 1914 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Մոսկվա, 1917 թվականին հոր հիվանդությունից և մահից հետո վերադարձել է Լատվիա։ 1928 թվականին ավարտել է Ռիգայի դասական գիմնազիան։

Հայրենական մեծ պատերազմի ավարտից հետո աշխատել է Ռիգայի կինոստուդիայում, 1947-1948 թվականներին եղել է ավագ խմբագիր, հետագայում՝ տեքստերի թարգմանիչ, զբաղվել ֆիլմերի կրկնօրինակմամբ։

1957 թվականին առաջին անգամ այցելել է Ղրիմ, մի քանի տարի շարունակ եղել այդտեղ, մինչև 1960-ական թվականների կեսերին բնակություն է հաստատել Պլաներում (Կոկտեբել), որտեղ ապրել է մինչև 1978 թվականը։

Գործունեություն
---------------

Որպես բանաստեղծուհի գործունեությունը սկսել է 1926 թվականին։ «Երիտասարդություն» առաջին վեպը տպագրվել է «Zeltene» ամսագրում 1928 թվականին։ 1938 թվականին հրատարակվել է Բենդրուպեի պատմվածքների առաջին ժողովածուն՝ «Նորին մեծությունը և կապիկը», այնուհետև լույս են տեսել «Գետը դուրս է գալիս ափերից» և «Այրվող գրեր» (Մոսկվա, Խորհրդային գրող, 1967 թվական)։

1957-1965 թվականներին երեխաների և մեծահասակների համար գրել է 6 գրքեր՝ «Upe izkāpj no krastiem» (1957), «Visskaistākais dārzs» (1960), «Pie durvīm klauvē» (1961), «Vilkumigas iekarotājs» (1963), «Degošie raksti» (1963) և «Tracis ap Valentīnu» (1965):

Ստեղծագործություններ
--------------------

### Պոեզիա

* «Կյանք» (1937 թ.)
* «Ծովում» (1939 թ.)
* «Ներիմայի ձայնը» (1967 թ.)
* «Փոթորկի աչքը» (1969 թ.)
* «Լուսնի ամբողջ շրջապտույտ» (1974 թ.)
* "Buramie vārdi" (1979 թ.)
* «Ամեն ինչ՝ հիմա. հենց այստեղ» (1980 թ.)
* «Այրվող լույս» (1986 թ.)
* «Գիտակցող սիրտ» (1991 թ.)

### Պատմվածքների և վեպերի ժողովածու

* «Նորին մեծությունը և կապիկը» (1938 թ.)
* «Հողմապտույտի աստվածը» (1942 թ.)
* «Գետը դուրս է գալիս ափերից» (1957 թ.)
* «Դռան թակոց» (1961 թ.)

### Արձակ երեխաների համար

* «Ամենագեղեցիկ այգին» (1960 թ.)
* «Burtu pasakas» (1962 թ.)

Գրականություն
-------------

* Шевченківський словник: У двох томах / Інститут літератури імені Т. Г. Шевченка Академії Наук УРСР. - К.: Головна редакція УРЕ, 1978.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
2. 1 2  Nacionālā enciklopēdija (լատիշ.) — 2018.
3. ↑  "Citāti". 2012 թ․ ապրիլի 1. Արխիվացված է the original 2012 թ․ ապրիլի 1-ին. Retrieved 2018 թ․ հունիսի 13. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|dead-url=` (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Mirdza Bendrupe
* Бендрупе Мирдза

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1060062100 · ISNI: 0000000385873726 · LCCN: no91021470 · LNB: 000005857 · NLP: a0000001826469 · NTA: 068256264 · VIAF: 247689464 · WorldCat VIAF: 247689464 |

 |

 |
**Մոաբիթյան տետր** (թաթ.՝ Моабит дәфтәре, Moabit däftäre) թաթար բանաստեղծ Մուսա Ջալիլի բանաստեղծությունների ցիկլն է, որը նա գրել է Մոաբիթ բանտում։ Պահպանվել է 93 բանաստեղծություն պարունակող երկու տետր։ Բանաստեղծությունները թաթարերենով գրվել են առաջին տետրում՝ արաբատառ, երկրորդում՝ լատինատառ։

1946 թվականին նախկին ռազմագերի Նիգմատ Տերեգուլովը Թաթարստանի գրողների միություն է բերել Ջալիլի վեց տասնյակ բանաստեղծություններով տետր։ Մեկ տարի անց Բրյուսելի խորհրդային հյուպատոսությունից երկրորդ նոթատետրը եկավ։ Բելգիացի հայրենասեր Անդրե Թիմերմանսը տետրը դուրս էր բերել Մոաբիթ բանտից և կատարելով բանաստեղծի վերջին կամքը՝ բանաստեղծություններ ուղարկել է հայրենիք։

Մեկ այլ բանաստեղծությունների ժողովածու կար Մոաբիթից, որը բերել էր նախկին ռազմագերի Գաբբաս Շարիպովը։ Հետպատերազմյան տարիներին Տերեգուլովն ու Շարիպովը ձերբակալվել են։ Տերեգուլովը մահացել է ճամբարում։ Գաբբաս Շարիպովը տասը տարի կրել է պատիժը), ապա ապրել Վոլգոգրադի մարզում։

1946 թվականի հունվարին թուրքահպատակ ազգությամբ թաթար Քազըմ Միրշանը Հռոմում խորհրդային դեսպանատուն է բերեց հերթական նոթատետրը։ Տետրը ուղարկվել է Մոսկվա, հանձնվել է արտաքին գործերի նախարարությանը, ապա փոխանցվել է Ազգային անվտանքության նախարարություն, հետո ՍՄԵՐՇ-ին։ Տետրի հետքերը անհետացել են և 1979 թվականից դրա որոնումները ոչ մի արդյունք չեն տվել։

Բանաստեղծություններն առաջին անգամ տպագրվել են Ստալինի մահից հետո՝ 1953 թվականին, «Լիտերատուրնայա գազետա»-ում՝ գլխավոր խմբագիր Կոնստանտին Սիմոնովի շնորհիվ։ 1957 թվականին բանաստեղծությունների այս ցիկլի համար հեղինակը հետմահու արժանացել է Լենինյան մրցանակի։

Մոաբիթյան տետրը թարգմանվել է ավելի քան 60 լեզուներով։ 2013 թվականին բանաստեղծությունների ցիկլը ներառվել է Ռուսաստանի Դաշնության կրթության և գիտության նախարարության կողմից դպրոցականներին անկախ ընթերցանության համար առաջարկվող «100 գրքերի» ցանկում։

Մոաբիթյան տետրը կազմող բանաստեղծությունները բովանդակությամբ և տրամադրությամբ շատ բազմազան են։ Հայրենասիրական տեքստերի և նացիզմի հանցագործությունները դատապարտող ստեղծագործությունների հետ մեկտեղ (օրինակ՝ «Բարբարոսություն»), ցիկլը ներառում է սիրային բանաստեղծություններ և նույնիսկ հումորային էսքիզներ քաղաքացիական կյանքից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Сайт "Молодая Гвардия". Муса Джалиль. "Моабитская тетрадь"". *web.archive.org*. 2006 թ․ ապրիլի 6. Արխիվացված է the original 2006 թ․ ապրիլի 6-ին. Retrieved 2022 թ․ մարտի 26.
2. 1 2 3 4 5 6  "Моабитская тетрадь - это... Что такое Моабитская тетрадь?". *Словари и энциклопедии на Академике* (in ռուսերեն). Retrieved 2022 թ․ մարտի 26.
3. 1 2 3 4 5 6  "Фотомарафон «100-летие ТАССР»: Муса Джалиль, 1940 год — Реальное время". *realnoevremya.ru* (in ռուսերեն). Retrieved 2022 թ․ մարտի 26.
4. ↑  "Для слабовидящих татарстанцев издали «Моабитскую тетрадь» шрифтом Брайля". *Татар-информ (Tatar-inform)* (in ռուսերեն). Retrieved 2022 թ․ մարտի 26.
5. ↑  "Блог - «Жить так, чтобы и после смерти не умирать». К 115-летию со дня рождения Мусы Джалиля". *www.vounb.ru*. Retrieved 2022 թ․ մարտի 26.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Муса Джалиль, Моабитская тетрадь, Государственное издательство художественной литературы, Москва 1957
* Поиск ненайденных «Моабитских тетрадей» продолжается
* MUSA CӘLIL Latin Moabit dәftәre M 2:1 факсимиле
**Գագարինների-Տյուտչևների դաստակերտ** (ռուս.՝ Усадьба Гагариных — Тютчевых), դաստակերտ Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում։ Գտնվում է Հայկական նրբանցք, տուն 11, շինություն 2 հասցեով։ Մշակութային ժառանգության դաշնային նշանակության օբյեկտ է։

Պատմություն
-----------

Դաստակերտի գլխավոր տունը կառուցվել է սպիտակաքար ապարանքի հիման վրա, որի շինարարությունը վերագրվում է 17-րդ դարի առաջին կեսին, իսկ որոշ հետազոտողներ նույնիսկ ավելի վաղ գնահատական են տալիս՝ 16-րդ դարի վերջ - 17-րդ դարի սկիզբ։ Կամարակապ տան նկուղը, ենթադրաբար, եղել է ապարանքի առաջին հարկը, դրա երկրորդ հարկը փայտյա էր, որն ավելի ուշ փոխարինվել է քարով։ 17-րդ դարի երկրորդ կեսին տան տերը համարվում էր բոյար Իվան Միխայլովիչ Միլոսլավսկին։

18-րդ դարում դաստակերտը մի քանի անգամ փոխել է սեփականատերերին։ Տարբեր ժամանակներում նրա տերերը եղել են իշխան Վոլկոնսկիները, կոմս Դմիտրիև-Մամոնովները, ազնվական Գլեբովները։ 1790 թվականին դաստակերտը ձեռք է բերել իշխան Իվան Սերգեևիչ Գագարինը, որը նավատորի կապիտանի կոչումով թողնելով զինվորական ծառայությունը՝ բնակություն է հաստատել է Մոսկվայում։ Տան վերակառուցումը Գագարինը պատվիրել է ճարտարապետ Մատվեյ Ֆեոդորովիչ Կազակովին, որն այն իրագործել է դասական ոճով։ Տունը ընդարձակվել է կցակառույցներով, ավելացվել է երրորդ հարկ։ Միևնույն ժամանակ, տան հիմքը դարձած ապարանքը գրեթե չի վերափոխվել։ Կազակովն անփոփոխ է թողել տան հորինվածքը ճակատին երկու կողային ելուններով, նրանց միջև նա կառուցել է պատշգամբ։ Արդյունքում շենքը ձեռք է բերել պարզ, բայց, միևնույն ժամանակ, նրբագեղ տեսք։ Նույն ոճով իրականացվել է տան ներսույթը։

1810 թվականին Գագարինի ժառանգներից դաստակերտը գնել են Տյուտչևները։ Նրանց որդին՝ հետագայում հայտնի բանաստեղծ Ֆեոդոր Տյուտչևը, այստեղ ապրել է ծնողների հետ մինչև 1822 թվականը։ 1812 թվականի Մոսկվայի հրդեհը չի ազդել դաստակերտի վրա։ Տանը հաճախ հյուրընկալվում էին ապագա դեկաբրիստներ Դմիտրի Զավալիշինը և Իվան Յակուշկինը, որոնք Տյուտչևների ազգականներն էին։ 1831 թվականին Տյուտչևները անշարժ գույքը վաճառել են Մոսկվայի աղքատների հոգաբարձությանը, որն այնտեղ բացել է անկելանոց։ 1917 թվականի հեղափոխությունից հետո անկելանոցը լուծարվել է, խորհրդային տարիներին տանը տեղակայված են եղել տարբեր հաստատություններ։ Այդ տարիներին տունը չի վերակառուցվել և մնացել է գրեթե այն տեսքով, ինչ նրան հաղորդել է Կազակովը։

Ներկայում դաստակերտում տեղակայված է Ռուսաստանի մանկական հիմնադրամը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Постановление Совета Министров РСФСР № 624 от 04.12.1974
2. ↑  "Городская усадьба, конец XVIII в." Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2019 թ․ մարտի 6.
3. 1 2 3 4  Подъяпольская, Мария. "Усадьба Гагариных-Тютчевых" (in ռուսերեն). Узнай Москву. Արխիվացված է the original 2016 թ․ հոկտեմբերի 22-ին. Retrieved 2015 թ․ ապրիլի 25.
**Մանուկ Էսերջյան** (1898, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - նոյեմբերի 5, 1974(1974-11-05), Մանհասսեթ, Նասաու շրջան, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկահայ ճարտարապետ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Ստամբուլում։ Ավարտել է Ստամբուլի Թագավորական դպրոցի Ճարտարապետության բաժինը 1914 թվականին։ Նրա նախագծերով են կառուցվել «Manhasset», Նյու Յորքի բժշկական կենտրոնը և հիվանդանոցը։ Նա հայտնի դարձավ իր առաջին մրցանակը ստանալուց հետո, $750, Բրոդվեյի (Manhattan) լավագույն դիզայնի համար։

Կարիերան որպես դիզայներ
-----------------------

1927 թվականին Էքսերջյանին պատկանող և նրա նախագծով կառուցված չորս տները գտնվում են Cannon Place-ում, Բրոնխի 288-րդ փողոցի վրա։ Նա սեփականացրեց մի քանի հողակտորներ Lexington Avenue (Manhattan)-ում, որոնք նրանից գնվել էին 1929 թվականի փետրվարին։

1934 թվականի մարտին Մանուկ Էքսերջյանը տեղեկացավ, որ Միացյալ Նահանգների դաշնային կառավարության միջոցներից հատկացված $25,000,000 նախատեսված է «East Side» ցածրադիր շրջանների բնակարանների համար։ Նա ընդգծեց, որ այդ նույն գումարը, որն օգտագործվում է նոր տների թաղամասեր կառուցելու համար, կարող է երկարաձգել աղքատ թաղամասերի գոյությունը։ Դա կարող էր տեղի ունենալ, քանի որ մասնավոր կապիտալը ընդունակ չէր լինի մրցակցելու հարկերից ազատված բնակարանների հետ։

Էքսերջյանը ձևավորեց երեք խումբ առանձնատներ Queens Boulevard-ում, որը գտնվում է Նյու Յորքի անտառապատ բլրի 66-րդ և 67-րդ ավենյուի միջև։ Նախագծված է վեց հարկանի պարտեզի ոճով, 1937 թվականին։ 212 բնակարան և 14 խանութ նախատեսվում է կառուցել այդ տարածքում։

Որպես Ժամանակակից Տների Ձևավորման նախագահ Էքսերջյանը 1940 թվականի նոյեմբերին վերականգնեց և վաճառեց քսանչորս հողատարածք, երեք թաղամասեր 8-րդ Ավենյուի մետրոյի համար։ Հիմնականում զարգացան «Austin» փողոցի հարավային մասը, «Yellowstone Boulevard»-ի արևելյան մասը։ Ավելի վաղ նա կառուցեց և վաճառեց մի քանի մասնավոր տներ։

Մահը
----

Մանուկ Էքսերջյանը մահացել է 1974 թվականին 86 տարեկան հասակում, Մանհասեթի Բոնի Հեիթս Ռոդի իր տանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ssdi, WWii draft card. "Ancestry.com". `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|dead-url=` (help)
2. 1 2  *Manoug Exerjian*, *New York Times*, November 6, 1974, pg. 78.
3. ↑  *Real Estate Transaction 1-No Title*, *New York Times*, December 24, 1933, pg. RE1.
4. ↑  *Bronx House Leased With Option*, New York Times, November 19, 1927, pg. 31.
5. ↑  *Bishop Estate Sells Sixth Avenue Plot*, New York Times, February 5, 1929, pg. 57.
6. ↑  *Fatal Fires Show Old Slum Hazards*, New York Times, March 4, 1934, pg. RE1.
7. ↑  *Plan Queens Apartments*, New York Times, December 12, 1937, pg 228.
8. ↑  *Builder To Erect Houses In Queens*, New York Times, November 4, 1940, pg. 35.
**Սատանայի բնակատեղի** (ռուս.՝ Чёртово Городище), Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզի տարածքում գտնվող լեռ և համանուն ժայռազանգված նրա գագաթին։ Լեռը ժայռազանգվածով գտնվում է Եկատերինբուրգի մերձակայքում, Իսետ ավանից 6 կմ հարավ։ Բնության գեոմորֆոլոգիական հուշարձան, զբոսաշրջության և ակտիվ հանգստի հանրաճանաչ օբյեկտ։ Մեծ համբավ է վայելում ալպինիստների շրջանում։

Նկարագրություն
--------------

Լեռը բոլոր կողմերից ունի զառիկող լանջեր և ամբողջությամբ ծածկված է անտառով։ Ժայռերը գտնվում են անտառածածկ տարածքի գագաթին և իրենցից ներկայացնում են 20 մետր բարձրությամբ քարե ծալքավոր կատար, որը բաղկացած է գրանիտե սալերի վրա բարձրացող առանձին վիթխարի աշտարակներից։ «Բնակատեղիի» հյուսիսային պատը մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում ալպինիստների համար, այստեղ ժայռերի վրա կան տարբեր բարդության ճանապարհներ, ձախից կան սկսնակների համար մատչելի ճանապարհներ, կենտրոնական և աջ մասերում՝ ուղղաձիգ կամ թույլ կախված ժայռերի ճանապարհները, որոնց բարդության աստիճանը տատանվում է 6a-ից մինչև 7c+: Հարավային պատը ավելի զառիկող է, ունի 45-ից մինչև 80° թեքություն, աստիճաններով իջնում է ներքև Սեմիպալատկի (Իսետի վտակ) գետի հովիտը և մատչելի է չպատրաստված զբոսաշրջիկների համար։

Տեղաբնակների առաջին գիտական նկարագրությունը կազմվել է 1861 թվականին Ուրալի բնագիտության սիրահարների ընկերության անդամների կողմից։ Սատանայի բնակատեղիի մասսայական այցելությունները սկսեցին 19-րդ դարի վերջին Ուրալյան երկաթուղու բացումից հետո։ 1980-1985 թվականներին ժայռերի շրջանը փակվեց զբոսաշրջիկների համար։ Այդ տարիների ընթացքում դուրս բերվեց ամբողջ աղբը, մաքրվեցին թափոնները, կահավորվեց ԽՍՀՄ-ում առաջին ժայռարշավարանը։ Բնական ճանապարհով վերականգնվեց խոտածածկը, աճեցին ծառերը։

Պատկերասրահ
-----------

* Ժայռերի հարավային պատըԺայռերի հարավային պատը
* Սատանայի բնակատեղին ձմռանըՍատանայի բնակատեղին ձմռանը
* Ուրալ, Սատանայի բնակատեղիի ստորոտին: Վ. Լ. Մետենկովի ֆոտոբացիկ, 20-րդ դարի սկիզբՈւրալ, Սատանայի բնակատեղիի ստորոտին: Վ. Լ. Մետենկովի ֆոտոբացիկ, 20-րդ դարի սկիզբ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Павел Распопов. "Чертово Городище". *Природные достопримечательности Урала*. Наш Урал. Արխիվացված է the original 2012 թ․ ապրիլի 28-ին. Retrieved 2010 թ․ հունիսի 8.
* Денис (aka Krishna) Порубов. "Чертово городище". Mountain.RU. Արխիվացված է the original 2012 թ․ ապրիլի 28-ին. Retrieved 2010 թ․ հունիսի 8.
**Գելապի ինստիտուտ**, հասարակական կարծիքի ամերիկյան ինստիտուտ (անգլ. ՝ American Institute of Public Opinion), ինչպես նաև հասարակական կարծիքի ուսումնասիրման այլ հաստատություններ, որոնք հիմնադրվել են պրոֆեսոր-սոցիոլոգ Ջորջ Գելապի կողմից։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1935 թվականին, բնակչության շրջանում կանոնավոր հարցումներ է անցկացնում ներքին և արտաքին քաղաքականության խնդիրների շուրջ, օգտվում է միջազգային հեղինակությունից՝ որպես ԱՄՆ-ում և աշխարհում հասարակական կարծիքի վիճակի մասին տեղեկատվության ամենահուսալի աղբյուրներից մեկը։ Ջորջ Գելապի մահից հետո Գելապի ինստիտուտը գնել է 1969 թվականին Դոնալդ Կլիֆտոնի հիմնադրած «Selection Research» ընկերությունը, որը մասնագիտացած է հոգեբանական հետազոտությունների ոլորտում։ Տասնամյակներ շարունակ տարբեր երկրներում շարունակվում են հակամարտությունները «Gallup» ապրանքանիշի պատկանելության շուրջ։ 20-րդ դարի 30-ական թվականներին Ջորջ Գելապը հիմնադրել է ինչպես ինստիտուտը, այնպես էլ «Gallup Organization» սոցիոլոգիական հարցումների ծառայությունը։ 1947 թվականին Գելապը կազմակերպել է նաև ապրանքային շուկաների ուսումնասիրության ոլորտում մասնագիտացած ընկերությունների միջազգային ասոցիացիան՝ այն անվանելով «Gallup International»։ 1984 թվականին՝ Ջորջ Գելապի մահից հետո, սկսվել են նրա որդի Ալեք Գելապի փորձերը վիճարկել այդ ասոցիացիայի ավելի քան 50 անդամների հետ՝ «Gallup» բառն օգտագործելու համար։

Ռուսաստանում «Gallup» ապրանքանիշը հայտնի է դարձել ֆիննական «Gallup MDC OY»-ի շնորհիվ, որին 1985 թվականին Ալեք Գելապը թույլատրել Է «Gallup» բառն օգտագործել կազմակերպության անվանման մեջ։ 1991 թվականին «Gallup MDC OY»-ն այդ ապրանքային նշանը գրանցել է նաև Ռուսաստանում՝ մարքեթինգային հետազոտությունների անցկացման դասով, ինչպես նաև գրենական պիտույքների գծով։ Ավելի ուշ «Gallup MDC OY»-ն Ռուսաստանում մի քանի ընկերություն է բացել, որոնք մասնագիտացել են մարքեթինգային հետազոտությունների ոլորտում, այդ թվում՝ «Gallup Media»-ն, այժմ առաջատար է հեռուստատեսության և տպագիր մամուլի վարկանիշների ուսումնասիրության մեջ, ինչպես նաև «Gallup AdFact»-ն, որը մասնագիտացած է գովազդի ծախսերի գնահատման մեջ։ 2002 թվականին մեծությամբ երկրորդ ամերիկյան հետազոտական ընկերությունը գնել է «Gallup MDC OY» միջազգային բիզնեսը, և ընկերությունները, այդ թվում և Ռուսաստանում, սկսել են կոչվել «TNS Gallup»։

2006 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Մոսկվայի շրջանի դաշնային արբիտրաժային դատարանը մերժել է ֆիննական «TNS Gallup Oy»-ի վճռաբեկ բողոքը՝ հաստատելով «Gallup Organization»-ի իրավունքը Ռուսաստանի տարածքում գտնվող «Գելապի ինստիտուտ»-ի ապրանքային նշանի նկատմամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Identifiants et Référentiels (ֆր.) — ABES, 2011.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. ↑  Google Maps — 2005.
4. ↑  Washington Business Journal — Arlington County: American City Business Journals. — ISSN 0737-3147
5. ↑
6. ↑  "Гэллап против Gallup. Американский институт борется с финской компанией". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 5-ին. Retrieved 2009 թ․ մայիսի 14. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
7. ↑  Американский оценщик
8. ↑  Информация о судебном деле № Ф05-10031/03(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գելապի Ինստիտուտի Կայք
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սավոսարա (այլ կիրառումներ)

**Սավոսարա** (ռուս.՝ Савосара), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով, Նենեցյան ինքնավար օկրուգով։ Գետաբերանը գտնվում է Մալա գետի աջ ափին՝ 124 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 27 կմ։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը՝ Պեչորա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03050300212103000079714
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103007971
* Ավազանի կոդը — 03.05.03.002
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Պետական ջրային տվյալների գրանցում ըստ Ռուսաստանի Դաշնության:Սավոսարա". Արխիվացված from the original on 2012 թ․ օգոստոսի 10. Retrieved 2015 թ․ հուլիսի 31.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
**Մարիա Սեսիլիա Տապիա Իդալգո** (իսպ.՝ Maria Cecilia Tapia Hidalgo, հայտնի է որպես **Սեսիլիա Իդալգո Տապիա**, 1941), չիլիացի կենսաքիմիկոս, Չիլիի համալսարանի կենսաքիմիական գիտությունների առաջին դոկտորը։ 2006 թվականին արժանացել է Չիլիի բնական գիտությունների ազգային մրցանակի` դառնալով այս մրցանակին արժանացած առաջին կինը։

Կենսագրություն
--------------

1965 թվականին Իդալգոն ավարտել է Չիլիի համալսարանի կենսաքիմիայի ֆակուլտետը, 4 տարի հետո նույն համալսարանից ստացել է գիտությունների դոկտորի աստիճան։ Մեկնել է ԱՄՆ, որտեղ Առողջապահության ազգային ինստիտուտներում կատարել է դոկտորական ուսումնասիրություններ։ 1992 և 1993 թվականներին ստացել է Գուգենհայմ կրթաթոշակ։

1984-2002 թվականներին դասավանդել է Գիտական ուսումնասիրությունների կենտրոնում (Centro de Estudios Científicos): 1984 թվականից դասավանդել է Չիլիի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։ 1995-2001 թվականներին եղել է Նախագահական խորհրդատվական հանձնաժողովի գիտական հարցերով անդամ, 2001-2003 թվականներին` Բջջային կենսաբանության և մոլեկուլային կենսաբժշկական գիտությունների ինստիտուտի ծրագրի ղեկավար, Բջիջների մոլեկուլյար ուսումնասիրությունների FONDAP կենտրոնի տնօրեն և Չիլիի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի անդամ, Երիտասարդ մասնագետների հիմնադրամի խորհրդատվական խմբի փոխնախագահ։

Իդալգոյի ուսումնասիրության բնագավառներից է ներբջջային կալցիումի կարգավորումը։

Պարգևներ
--------

2004 թվականին Իդալգոն Չիլիի համալսարանի կողմից արժանացել է Ամանդա Լաբարասի պատվո մեդալի` երկրում մասնագիտական բնագավառում ներդրման և ձեռքբերումների համար։ 2006 թվականին արժանացել է Չիլիի բնական գիտությունների ազգային մրցանակի (մրցանակին արժանացած առաջին կինն է)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Guggenheim Fellows-ի տվյալների բազա
2. 1 2  "Prof. Cecilia Hidalgo". University of Chile. Retrieved 2016 թ․ մայիսի 12.
3. 1 2  "Maria Cecilia Tapia Hidalgo". University of Chile. Retrieved 2016 թ․ մայիսի 12.
4. ↑  "Cecilia Hidalgo is the first woman to win the National Natural Science Award". Emol. 2006 թ․ օգոստոսի 26. Արխիվացված է the original 2018 թ․ օգոստոսի 29-ին. Retrieved 2016 թ․ մայիսի 12. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑  "Amanda Labarca Award of Merit". University of Chile. Retrieved 2016 թ․ մայիսի 12.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cecilia Hidalgo Tapia's profile on the University of Chile website

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | CiNii: DA02470606 · LCCN: n87929542 · SUDOC: 112892817 · VIAF: 236667829 · WorldCat VIAF: 236667829 |

 |
**Մարիա Ալեքսեևնա Սավիցկայայի տուն** (ռուս.՝ Дом М. А. Савицкой), պատմական շենք Սանկտ Պետերբուրգի Պուշկինի շրջանի Պուշկին քաղաքում։ Կառուցվել է 1904-1905 թթ.: Տարածաշրջանային նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտ է (N 7802281000): Գտնվում է Մոսկովսկայա փողոցի թիվ 15 հասցեում (որոշ աղբյուրներում՝ տուն 17)։

Պատմություն
-----------

Նախքան ներկայիս շենքի շինարարությունը, այս վայրում է գտնվել կլասիցիզմ ոճով ստեղծված Սինիցինի փայտե երկհարկանի տունը։ 1903 թվականին տարածքը ձեռք է բերել Մարիա Ալեքսեևնա Սավիցկայան և քանդել է հին տունը, նոր մոդեռն ոճի կառույցի համար մրցույթ հայտարարել, որտեղ հաղթել է քաղաքացիական ինժեներներ, եղբայրներ Ա. Վ. և Ն. Վ. Վասիլևների նախագիծը։ Իրականացված ծրագիրը տարբերվում էր մրցութայինից։ 1945 թվականից շենքում տեղակայվել է պոլիկլինիկա (այժմ՝ թիվ 66 շենք)։ 1956 թվականին շենքը լրջորեն վերակառուցվել է. նախկինում կողային ելուստների վրա գոյություն ունեցող աշտարակները հանվել են, կառուցվել է երրորդ հարկը, աջ կողմում ավելացվել է լրացուցիչ շենք։

Ճարտարապետություն
-----------------

Շենքի պատմական մասի մեջ ներառվում են առաջին երկու հարկերը։ Շենքի հիմնական մուտքը երեսապատված է գրանիտով և հիշեցնում է պորտալ։ Գրանիտե սյուները ճակատային այգու համար դարձել են ցանկապատ, ջարդված գրանիտով է ստեղծված շենքի ցոկոլը։ Ճակատային մասի ձևավորման համար օգտագործվել է սվաղ, սպիտակ աղյուսե երեսապատում և կարմիր գրանիտ։ Վերակառուցման ժամանակ պահպանվել է պատշգամբները բաժանող ճաղավանդակներից մեկը։ Պահպանվել է նաև պատմական ներքին ձևավորումը։ Այնտեղ առատորեն օգտագործվել են սոճու ճյուղեր՝ ծեփածո ֆրիզներ ծաղկաշղթաների տեսքով, կոների ճյուղեր ծաղկապատվանդանների վրա, որոնք պահում են սանդուղքը, կոների և փշատերևների տրցակներ աստիճանավանդակի ճաղերին։ Գլխավոր մուտքի սանդուղքի աստիճանները մարմարից են։ Սանդուղքները, նախասրահի պատերը երեսապատված են կանաչ սալիկներով։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Объект культурного наследия". *tools.wmflabs.org*. Retrieved 2018 թ․ հուլիսի 8.
2. ↑  "Дом Савицкой М.А. с палисадником и оградой". *КГИОП Санкт-Петербурга*. Արխիվացված է the original 2018 թ․ հուլիսի 16-ին. Retrieved 2018 թ․ հուլիսի 8.
3. ↑  Закон Санкт-Петербурга № 174-27 от 05.07.1999
4. 1 2  "Московская 17. Дом Савицкой". *Энциклопедия Царского Села*. Արխիվացված է the original 2018 թ․ հուլիսի 8-ին. Retrieved 2018 թ․ հուլիսի 8.
5. 1 2  "Дом М. А. Савицкой - Поликлиника N 66". *citywalls.ru*. Retrieved 2018 թ․ հուլիսի 8.

Արտաքին հղումներ
----------------

* "Московская 17. Дом Савицкой". *Энциклопедия Царского Села*. Արխիվացված է the original 2018 թ․ հուլիսի 8-ին. Retrieved 2018 թ․ հուլիսի 8.
* "Дом М. А. Савицкой - Поликлиника N 66". *citywalls.ru*. Retrieved 2018 թ․ հուլիսի 8.
**Սես Մարգալիդես** (կատ.՝ *Ses Margalides*)՝ Իբիզայից ոչ հեռու 2 խումբ կղզիներից կազմված փոքր կղզի (Բալեարյան կղզիներ, Իսպանիա)։ Մտնում է Պիտիուսս կղզիների կազմի մեջ։ Կղզեխմբի կզղիներից մեկը համեմատաբար մյուսից ավելի մեծ է։

Կղզին իրենից մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում զբոսաշրջիկների համար, շնորհիվ իր գեղեցիկ ծովափի։ Սես Մարգալիդեսի ստորջրյա աշխարհը առանձնանում է մեծ բազմազանությամբ։ Տեղական էնդեմիկ տեսակները՝ (*Euphorbia margalidiana*), բույսերի անհետացող տեսակներից է, որը տարածված է կղզու ժայռոտ տարածքներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ses Margalides | Gran EnciclopĂ¨dia Catalana | EnciclopĂ¨dia.cat
2. ↑  S´Espartar, ses Bledes i ses Margalides - Diario de Ibiza
3. ↑  "Euphorbia margalidiana". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 3-ին. Retrieved 2020 թ․ սեպտեմբերի 18. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |
**Սան Մինիատո Ալ Մոնտե** (անգլ.՝ St. Minias on the Mountain, իտալ.՝ Basilica di San Miniato al Monte), բազիլիկա Ֆլորենցիայում, քաղաքի ամենաբարձրադիր մասում։ Համարվում է Տոսկանայի հռոմեական կառույցներից և Իտալիայի ամենագեղեցիկ եկեղեցիներից մեկը։ Սահմանակից է Օլիվետան վանքային համալիրին։

Պատմություն
-----------

Ֆլորենցիայի առաջին քրիստոնյա նահատակը՝ Սուրբ Մինիատոն, Մինաս անունով հայ իշխան է եղել։ Հպարտ ու հարուստ մարդ է եղել ու հավատարիմ ծառայել Դեցիուս Տրայանուս կայսերը։ Սակայն քրիստոնեություն ընդունելուց հետո թողել է պետական ծառայությունն ու մեկուսացել Տոսկանիայի քարանձավներից մեկում, որոշում ապրել ճգնավորության մեջ։ Կայսրը սա դավաճանություն է համարել ու հրամայել ձերբակալել ու նետել նրան գազանների մեջ, որ հոշոտեն։ Բայց վարքագրությունն ասում է, որ վայրի կենդանիները չեն մոտեցել նահատակին։ Դահիճները, տեսնելով, որ Մինասը կենդանի է, գլխատել են նրան։ 4-րդ դարում Մինասի նախկին քարանձավի տեղում փոքր մատուռ են կառուցել, բայց 1018 թվականին քանդեցին ու փոխարենը բազիլիկա կառուցեցին, որը համարվում է Ֆլորենցիայի ամենագեղեցիկ եկեղեցիներից մեկը։ Սան Մինիատո Ալ Մոնտեի ներսում՝ ապսիդի վերջում, մեծ խճանկար կա, որտեղ պատկերված է Քրիստոսը. նրա աջ կողմում գտնվում է Մարիամ Աստվածածինը, իսկ ձախում՝ հայ իշխանը, ով թագը դնում է Քրիստոսի գլխին։

Սուրբ Մինասի աբբայության վաղ շրջանի արվեստը
-------------------------------------------

Սուրբ Մինասի հիշատակին նվիրված պատարագը մատուցվում է հոկտեմբերի 25-ին։ Սակայն նրա ամենօրյա համբավը սնուցվում է ավագ խորանի ուշ բյուզանդական ոճի խճանկարով։ Այնտեղ «Rex Erminie», թագավոր հայոց տիտղոսով է նա ներկայացված։ Սուրբ Մինասը, Աստվածամորը համաչափ, մատուցում է նրա երկրային թագը միակ իրական Թագավորին, ի պատասխան արժանանալով երկնային փառքի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Սան Մինիատո Ալ Մոնտթե". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 25. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սան Մինիատո Ալ Մոնտե
* Աբբայության վաղ շրջանի արվեստը (իտալերեն)


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***San Miniato al Monte***էջը Վիքիպահեստում |



|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա · Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4256387-2 · VIAF: 245086133 · WorldCat VIAF: 245086133 |

 |