| **՞**Վրձնասունկ |
| --- |
| Վրձնասունկ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Սնկեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ասկոմիցետներ |
|
|
| Դաս | Eurotiomycetes |
|
|
|
| Կարգ | Անկատար սնկեր |
|
|
|
|
|
|
|
| Ցեղ | **Վրձնասունկ** |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Penicillium
Link, 1809 |
|  Հոմանիշներ |
| 
*Floccaria* Grev. (1827)
*Aspergilloides* Dierckx (1901)
*Walzia* Sorokin (1871)
*Pritzeliella* Henn. (1903)
 |
|  Տիպիկ ներկայացուցիչներ |
| 
Penicillium crustaceum (L.) Link, 1809
 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Վրձնասունկ**, **պենիցիլիում** (լատ.՝ *Penicillium*), անկատար սնկերի ցեղ։ Հայտնի է վրձնասունկի մոտ 250 տեսակ։

Տարածում
--------

Տարածված հողում, տարբեր բուսական մնացորդներում (բորբոսի ձևով), ամենուրեք, բոլոր կլիմայական շրջաններում։

Հայաստանում
ՀՀ-ում՝ 125 տեսակ՝

* Վրձնասունկ ալեխառն (*Penicillium canescens*),
* Վրձնասունկ ոսկեգույն (*Penicillium chrysogenum*),
* Վրձնասունկ ցիկլոպիում (*Penicillium cyclopium*),
* Վրձնասունկ գարու (*Penicillium hordei*) և այլն։

Հանդիպում է բոլոր մարզերում։

Բնակվում է հողում, որտեղից տարածվում է զանազան հիմնանյութերի վրա։ Սնկամարմինն առաջացնում է թավշանման, թաղիքանման, ալրանման կամ հատիկավոր, կանաչ, կապտականաչ, դեղին, դեղնականաչավուն գաղութներ։ 

Երշիկի վրա

Կառուցվածք
----------

Պտղամարմինը կլեյստոտեցիում է, կլորավուն, որտեղ անկանոն տեղադրված են պայուսակները։ Անսեռ բազմացումը կատարվում է կոնիդիումներով։
Կոնիդիակիրները բազմաբջիջ են, գագաթում՝ վրձնաձև ճյուղավորված, կրում են անգույն կամ թույլ գունավորված միաբջիջ կոնիղիումների շղթաներ։ Որոշ տեսակներին բնորոշ է նաև պայուսակավոր փուլը, որի ժամանակ առաջանում են մանր գնդաձև պտղամարմիններ (կլյեստոտեցիումներ)։ Սապրոտրոֆ են, կան նաև մակաբույծներ։

### Բազմացում

Զարգացման ցիկլը անցնում է գլխավորապես անսեռ՝ կոնիդիալ փուլում, բայց որոշ տեսակներին հատուկ է նաև սեռական՝ պարկավոր փուլը։ Ունի բազմաբջիջ կոնիդիակիրներ, որոնք գագաթային մասում ճյուղավորվում են վրձնի նման (այստեղից՝ անվանումը), և որոնց վրա զարգանում են գունավորված միաբջիջ սպորների շղթաները։

Բացահայտման պատմություն
-----------------------

1879 թվականին Լիոնի երիտասարդ ռազմական բժիշկ Էրնեստ Դյուշեն «հայտնագործություն» արեց, նա ուսումնասիրելով բորբոսը հաստատեց, որ դա վրձնասունկն է։

Երիտասարդը իր հետազոտության արդյունքները ներկայացրեց դոկտորական թեզում, և համառորեն առաջարկում էր շարունակել փորձերը այս ոլորտում, բայց Փարիզի Պաստյորի համալսարանը չնդունեց փաստաթուղթը, որովհետև Դյուշեն դեռ 23 տարեկան էր։

Դյուշեն հանրաճանաչ դարձավ մահվանից հետո 1949 թվականին, դրանից 4 տարի անց Ալեքսանդր Ֆլեմինգը ստացավ Նոբելյան մրցանակ պենիցիլինի հակաբիոտիկ ազդեցության բացահայտման համար։

Նշանակություն
-------------

Վրձնասունկերը, քայքայելով օրգանական մնացորդները նպաստում են հողի բերրիության բարձրացմանը, կարևոր դեր են կատարում նյութերի շրջանառության մեջ։ Փչացնում են մթերքները, քայքայում մետաղյա, ապակե, թղթե իրերը, արվեստի ստեղծագործությունները։

Տեսակներ
--------

 *Penicillium* և *Aspergillus* տեսակները տարբեր միջավայրում աճեցված
Պինիցիլումի բորբոսը մանդարին վրա
Վրձնասունկիի մի շարք տեսակներ հայտնի են որպես ֆերմենտների՝ 

* Վրձնասունկ փոփոխվող (*Penicillium variabil*e),
* Վրձնասունկ հաճախակի (*Penicillium frequentans*),

հակաբիոտիկների՝

* Վրձնասունկ ոսկեգույն (*Penicillium chrysogenum*),
* Վրձնասունկ կիտրոնադեղնավուն (*Penicillium citrinum*)],

թույների՝ 

* Վրձնասունկ կիտրոնականաչ (*Penicillium citreo-viride*),
* Վրձնասունկ կանաչավուն (*Penicillium viridicatum*)] և այլնի պրոդուցենտներ։

Որոշները կիրառվում են պանրագործության մեջ, օրինակ՝ 

* Վրձնասունկ ռոքֆորային (*Penicillium roqueforti*),
* Վրձնասունկ կամեմբեր (*Penicillium camemberti*),
* Վրձնասունկ պանրասեր (*Penicillium caseicolum*) և այլն։

Գրականություն
-------------

* Asan, A. (2004, updated։ January 2011). Aspergillus, Penicillium, and Related Species Reported from Turkey. Mycotaxon. 89 (1)։ 155-157. Link։
* Martin Schmiedeknecht։ *Eurotiales* in։ *Urania Pflanzenreich. Viren, Bakterien, Algen, Pilze.* Urania-Verlag, Berlin 2000; Seiten 417–418. ISBN 3-332-01167-7.
* Wolfgang Mücke, Christa Lemmen։ *Schimmelpilze. Vorkommen, Gesundheitsgefahren, Schutzmaßnahmen.* ecomed MEDIZIN, Landsberg am Lech 2004

Արտաքին հղումներ
----------------

* Samson, R. A. & J I Pitt *Integration of Modern Taxonomic Methods For Penicillium and Aspergillus Classification* (with an illustration on the cover)
* *Penicillium* Genus Record im Index Fungorum

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 531)։*  |