Տե՛ս նաև՝ Մամուլի ազատությունը Ուկրաինայում։
**Հանրային տեղեկատվության հասանելիություն** և **տեղեկատվության ազատությունը** (FOI) վերաբերում են պետական մարմինների տրամադրության տակ գտնվող տեղեկատվության հասանելիության իրավունքին, որը հայտնի է նաև որպես «իմանալու իրավունք»։ Ենթադրվում է, որ Հանրային տեղեկատվության հասանելիությունը հիմնարար է ժողովրդավարական համակարգերի արդյունավետ գործունեության համար, քանի որ այն մեծացնում է կառավարությունների և պետական պաշտոնյաների հաշվետվողականությունը, ընդլայնում է մարդկանց մասնակցությունը և թույլ է տալիս նրանց գիտակցաբար մասնակցել հասարակական կյանքին։ Հանրային տեղեկատվություն մուտք գործելու իրավունքի հիմնարար նախադրյալն այն է, որ պետական մարմինների կողմից պահվող տեղեկատվությունը սկզբունքորեն հանրային է և կարող է թաքնված լինել միայն այն օրինական պատճառների հիման վրա, որոնք պետք է մանրամասն նկարագրվեն օրենքում։ Հանրային տեղեկատվության մատչելիության իրավունքի հիմնարար նախադրյալն այն է, որ հանրային տեղեկատվությունը, որը գտնվում է պետական հաստատություններում, սկզբունքորեն հանրային է և կարող է թաքնված լինել միայն այն օրինական պատճառների հիման վրա։

2011 թվականի հունվարի 13-ին Գերագույն Ռադան (Ուկրաինայի խորհրդարան) ընդունեց տեղեկատվության հասանելիության մասին երկու օրենք՝ «Հանրային տեղեկատվության հասանելիության մասին» Ուկրաինայի օրենքը և «տեղեկատվության մասին» Ուկրաինայի օրենքի նոր խմբագրությունը (1992)։ Դրանք ուժի մեջ են մտել 2011 թվականի մայիսի 9-ից։

«Տեղեկատվության մասին» Ուկրաինայի օրենքի 5-րդ հոդվածը նախատեսում է «Տեղեկատվության իրավունք», որը ներառում է մարդու իրավունքների, ազատությունների և օրինական շահերի իրականացման համար անհրաժեշտ տեղեկատվության ազատ հավաքման, օգտագործման, տարածման, պահպանման և պաշտպանության հնարավորությունը։

Երկու օրենքներն էլ քննադատության են ենթարկվել 2012 թվականին Լոնդոնում տեղակայված 19-րդ հոդվածի խոսքի ազատության ասոցիացիայի կողմից, որը կարծում էր, որ դրանցում բացակայում են դրույթներ, որոնք երաշխավորում են գաղտնիության, խոսքի և տեղեկատվության ազատության իրավունքների պատշաճ հավասարակշռությունը։

2015 թվականի ապրիլի 9-ին Ուկրաինայի խորհրդարանը հավանություն տվեց օրենքին, որը խրախուսում է պետական հաստատություններին հրապարակել և ավելի շատ տեղեկություններ տրամադրել երկրի արխիվից, որը պարունակում է խորհրդային դարաշրջանի ԱԱԾ ինֆորմացիաներ։ Այս տեղեկությունը փոխանցվելու է ազգային հիշողության ինստիտուտին և գաղտնազերծվելու է։ Ավելին, նույն օրենքը խրախուսում է գործառնական տվյալների, վիճակագրության և հաշվետվությունների անվճար Հրապարակումը պետական կայքերում և ազգային բաց տվյալների վեբ հարթակում։

2014 թվականի մարտի 27-ին Ուկրաինայի Գերագույն Ռադան ընդունեց թիվ 0947 օրինագիծը։ Փորձագետների կարծիքով՝ դա մի շարք բարելավումներ է մտցնում տեղեկատվության հասանելիության հետ կապված։ Ի թիվս այլ բաների, ավելացվում են տուգանքներ տեղեկատվության բացահայտման անհիմն մերժումների, տեղեկատվության ժամանակին կամ թերի տրամադրման կամ ոչ հավաստի տեղեկատվության տրամադրման համար։

Ըստ Open Government Partnership-ի (OPG) անկախ հաշվետվության մեխանիզմի (IRM), որը հրապարակվել է 2016 թվականին, Ուկրաինայի առաջընթացը տեղեկատվության հասանելիության բարելավման, կոռուպցիայի կանխարգելման մեխանիզմների և պետական որոշումների կայացման գործընթացում քաղաքացիների ներգրավման հարցում «իսկապես տպավորիչ է», հատկապես հաշվի առնելով բարդ քաղաքական իրավիճակը։ Սակայն, ըստ IRM-ի, երկիրը չի կատարել կառավարության հաշվետվողականության բարելավման և կոռուպցիայի դեմ պայքարի վերաբերյալ տրված խոստումները։ Մասնավորապես, փորձագետի կարծիքով, Ուկրաինային անհրաժեշտ է հետագայում ևս բացել պետական պայմանագրեր, այդ թվում՝ պետական սեփականություն հանդիսացող ձեռնարկություններում, և բարձրացնել բնական ռեսուրսների արդյունահանման թափանցիկությունը։ Ըստ IRM-ի, Ուկրաինան իր հաջորդ OPG ազգային ծրագրում պետք է իր պարտավորությունների մեջ նախատեսի տեղեկատվության էլեկտրոնային բացահայտման համակարգ, որպեսզի պետական պաշտոնյաների ակտիվները ստուգելի լինեն։

Տես նաև
-------

* Ուկրաինայում գիտական հաղորդակցության բաց հասանելիություն

Ծանոթագրություն
---------------

1. 1 2  "THE LAW OF UKRAINE On Access to Public Information" (PDF). *article19.org*. Article 19. 2011. Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 18.
2. 1 2  "Law No. 2938-VI On Information". *zakon0.rada.gov.ua* (in ուկրաիներեն). Holos Ukrainy official daily. 2011. Retrieved 2014 թ․ ապրիլի 18.
3. ↑  Shevchenko, Taras (March 2011). "Ukraine- Law on Access to Public Information Adopted". *merlin.obs.coe.int*. IRIS Merlin. Արխիվացված է the original 2017 թ․ դեկտեմբերի 31-ին. Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 18.
4. ↑  Kormych, Borys (2016). *The Information Law of Ukraine*. Odesa. doi:10.2139/ssrn.3158729.
5. ↑  "Ukraine: Data Protection Act and related legislation". *article19.org*. ARTICLE 19. 2012 թ․ հուլիսի 26. Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 18.
6. ↑  "Ukraine Access, Data Laws Criticized by Article 19". *freedominfo.org*. 2012 թ․ հուլիսի 30. Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 18.
7. ↑  "Ukraine Passes Open Data Bill; Soviet Files Available". *freedominfo.org*. 2015 թ․ ապրիլի 30. Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 18.
8. ↑  Lynch, Dennis (2015 թ․ սեպտեմբերի 4). "Ukraine's Parliament Votes To Open Soviet-Era KGB Archives To Public". *ibtimes.com*. Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 18.
9. ↑  "National open data web platform". *data.gov.ua* (in ուկրաիներեն). Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 18.
10. ↑  "Centre for Democracy and Rule of Law (CEDEM)". *cedem.org.ua*. Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 18.(չաշխատող հղում)
11. ↑  "Amendments Approved to Ukrainian Access Law". *freedominfo.org*. 2014 թ․ ապրիլի 18. Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 18.
12. ↑  "IRM Reports". *opengovpartnership.org*. Արխիվացված է the original 2017 թ․ ապրիլի 20-ին. Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 18.
13. 1 2  "NEW REPORT ON UKRAINE FINDS PROGRESS IN ACCESS TO INFORMATION, BUT MORE EFFORTS ARE NEEDED IN GOVERNMENT ACCOUNTABILITY". *opengovpartnership.org*. Open Government Partnership. 2016 թ․ մարտի 21. Արխիվացված է the original 2016 թ․ դեկտեմբերի 21-ին. Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 18.
14. ↑  "Ukraine- Progress Reports". *opengovpartnership.org*. Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 18.

Արտաքին հղումներ
----------------

* "Centre for Democracy and Rule of Law (CEDEM)". *cedem.org.ua*. Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 18.
* "Article 19". *Article19.org*. Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 18.
* "Open Government Partnership". *Opengovpartnership.org*. Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 18.