**Էդմոնդ Հոյլ** (անգլ.՝ Edmond Hoyle, 1672[…], Անգլիա - օգոստոսի 29, 1769(1769-08-29) կամ 1769, Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն), բրիտանացի գրող և թղթախաղ խաղացող, տարբեր թղթախաղերի ու սեղանի այլ խաղերի կանոններին նվիրված մի շարք աշխատանքների հեղինակ, որը համարվում է նմանատիպ գրականության հիմնադիր։

Էդմոնդ Հոյլի կյանքի վերաբերյալ շատ քիչ տեղեկություններ կան. նրա ծննդյան ճշգրիտ ամսաթիվը և վայրը, ինչպես նաև նրա ծագումն անհայտ են։ Նրա մասին գրված տեղեկություններից շատերը չեն համապատասխանում իրականությանը կամ չափազանցված են։ Ենթադրությունը, թե նա մարզվել է բարում, թվում է անհիմն։ Համաձայն Ռոբերտ Չեմբերսի «Օրերի գրքի՝ Հոյլի հիմնական զբաղմունքը եղել է փաստաբանական գործունեությունը։

1740-ականների սկզբին Հոյլն արդեն բնակվել է Լոնդոնում, ենթադրվում է, որ ապրուստի միջոցներ վաստակել է վիստ խաղալ սովորեցնելով։ 1742 թվականին նա առաջին հերթին իր աշակերտների համար գրել է «Կարճ տրակտատ վիստ խաղի մասին» աշխատությունը։ Այս ստեղծագործությունը (ըստ Օքսֆորդի կենսագրական բառարանի՝ եղել է թղթախաղին նվիրված առաջին գիտական աշխատանքը), առաջին անգամ լույս է տեսել 1742 թվականի նոյեմբերին և շուտով դարձել է անհավանականորեն հանրաճանաչ։ Հեղինակի կյանքի ընթացքում այն վերահրատարակվել է 13 գիրք։ Վիստին նվիրված տեքստի ութերորդ հրատարակության մեջ (1748) ավելացել են նաև տրակտատներ առքով այլ թղթախաղերի՝ կադրիլի և պիկեի մասին։ Տասնչորսերորդ հրատարակությունը եղել է վերջինը, որ լույս է տեսել նրա կենդանության օրոք։ Տասնհինգերորդ և տասնվեցերորդ լույս են տեսել հետմահու։ 1760 թվականին Հոյլը խմբագրել է տրակտատը, և այն մնացել վեստի ամենահեղինակավոր ուղեցույցը մինչև 1864 թվականը, երբ Լոնդոնի «Արլինգթոն» և «Պորտեր» ակումբները ընդունել են նոր կանոններ։ Հրատարակություններից մեկը լույս է տեսել Էդինբուրգում։ Այն թարգմանվել է բազմաթիվ լեզուներով, առաջինը՝ պորտուգալերեն (1753), ապա գերմաներեն (1754), ֆրանսերեն (1761), իտալերեն (1768), ռուսերեն (1769) և հոլանդերեն (1790)։ Հոյլը և նրա տրակտատը հիշատակվել են անգլիական գրականության մի շարք ստեղծագործություններում, այդ թվում՝ Հենրի Ֆիլդինգի «Թոմ Ջոնսի՝ ընկեցիկի պատմությունը» (անգլ.՝ The History of Tom Jones, a Foundling» և Բայրոնի «Դոն Ժուան» ստեղծագործություններում։

1751 թվականին հրատարակվել է տրակտատ բրագ խաղի՝ ժամանակակից պոկերի նախորդներից մեկի մասին։ Թղթախաղերից բացի, Հոյլն զբաղվել է այլ սեղանի խաղերի կանոնների և ուղեցույցների կազմմամբ, մասնավորապես, նարդի խաղի (դրան վերաբերյալ մի աշխատություն գրվել է 1743 թվականին, ինչպես նաև ընդգրկել է նաև վիստի մասին տրակտատի ութերորդ հրատարակությունում) և շախմատի (լույս է տեսել 1761 թվականին) մասին։ Արդեն 18-րդ դարի երկրորդ կեսին անգլերենում հայտնվել է *according to Hoyle* («ըստ Հոյլի») արտահայտությունը, որը նշանակում է մի բան, ինչն արվում է կանոնների լիարժեք պահպանմամբ։ Նրա մահից հետո «Հոյլ» անվանումը դարձել է թղթախաղին նվիրված ցանկացած դասագրքի հոմանիշ։ Այսպես, 1860 թվականին լույս է տեսել «Ամերիկյան Հոյլ» գիրքը, 1889 թվականին`«Ստանդարտ Հոյլ․ լիակատար ուղեցույց բոլոր մոլեխաղերի համար», իսկ 1956 թվականին՝ «Նոր ամբողջական Հոյլը» ավելի քան 600 մոլեխաղերի և ինտելեկտուալ խաղերի կանոններով, տեսությամբ և պատմությամբ։

Էդմոնդ Հոյլը մահացել է 1769 թվականին և թաղվել Լոնդոնի Մարիլեբոյան գերեզմանատանը։ 1979 թվականին՝ նրա մահվանից 210 տարի անց, Հոյլի անունն առաջիններից մեկն ընդգրկվել է Լաս Վեգասի Պոկերի փառքի սրահում՝ չնայած այն բահանգամանքին, որ պոկերն նրա ներկայիս տեսքով Հոյլի ժամանակ դեռևս գոյություն չուներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  *Swartz A.* Open Library — 2007.
3. 1 2  Library of the World's Best Literature / C. D. Warner — 1897.
4. ↑  Levy David։ «Was Hoyle a Careless Editor?»։ Վերցված է հունիսի 24, 2011
5. ↑  Marshall Julian (հունիսի 22, 1889)։ «Books on Gaming»։ *Notes and Queries*։ 7 (VII): 481–2
6. 1 2 3 4 5 6 7 8  H. R. Tedder. Hoyle, Edmond (1671/2–1769) // Oxford Dictionary of National Biography.
7. ↑  «ESTC No. T79890»։ *The English Short Title Catalogue*։ Վերցված է հունիսի 23, 2011 (չաշխատող հղում)
8. ↑  «ESTC No. T88034»։ *The English Short Title Catalogue*։ Վերցված է հունիսի 23, 2011 (չաշխատող հղում)
9. ↑  «ESTC No. T88031»։ *The English Short Title Catalogue*։ Վերցված է հունիսի 23, 2011 (չաշխատող հղում)
10. ↑  «ESTC No. T88029»։ *The English Short Title Catalogue*։ Վերցված է հունիսի 23, 2011 (չաշխատող հղում)
11. ↑  Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Hoyle, Edmund". Encyclopædia Britannica. 13 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 841.
12. ↑  Baldwin John։ «The laws of short whist»։ Վերցված է օգոստոսի 16, 2015
13. ↑  «ESTC No. T88036»։ *The English Short Title Catalogue*։ Վերցված է հունիսի 23, 2011 (չաշխատող հղում)
14. ↑  Levy David։ «The Scottish Hoyles (part 1)»։ Վերցված է հունիսի 29, 2011
15. ↑  Zollinger Manfred (Jan–Mar 2005)։ «Whist-Regeln in Kontinentaleuropa bis 1800»։ *The Playing-Card* **33** (3): 198–210։ Վերցված է հունիսի 24, 2011
16. 1 2 3  «Edmond Hoyle» (անգլերեն)։ Վերցված է 2015-02-05
17. 1 2  *Paul Anthony Jones.* Ten phrases derived from games and gambling // Jedburgh Justice and Kentish Fire: The Origins of English in Ten Phrases and Expressions. — London: Constable, 2014. — ISBN 978-1-47211-622-2
18. ↑  Պոկերի փառքի սրահը Պոկերի համաշխարհային սերիայի կայքում (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Zentralblatt MATH database · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Օքսֆորդի կենսագրական · Dictionary of National Biography · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14455232t · GND: 137351151 · ISNI: 0000000081063724 · LCCN: n50058626 · NKC: jo2003169891 · NTA: 071130403 · NUKAT: n2014191851 · SUDOC: 086105167 · VIAF: 27288696 · WorldCat VIAF: 27288696 |

 |

 |