**Ալեքսանդրուպոլիս** (հուն․՝ Αλεξανδρούπολη), **Դեդեագաչ** (թուրքերեն՝ Dedeağaç), քաղաք Հունաստանի հյուսիս-արևելքում, Ֆրակիայում, Մարիցա գետի գետաբերանից 15 կմ հեռավորության վրա։ Ալեքսանդրուպոլիսը Էվրոս նոմի մայրաքաղաքն է։ Գտնվում է Թուրքիայի եվրոպական մասի և Բուլղարիայի սահմանից ոչ հեռու։ Ալեքսանդրուպոլիսը Հունաստանի ամենաերիտասարդ քաղաքներից մեկն է, սակայն այն կառուցված է Սալե (Սալի) (հուն․՝ Σάλη) քաղաքի ավերակների վրա, որը հիմնադրվել է Սամոթրակիի բնակիչների կողմից (ինչի մասին իր աշխատություններում հիշատակում է Հերոդոտոսը)։ Ալեքսանդրուպոլսից 7 կմ հեռավորության վրա գտնվում է Դիմոկրիտոս միջազգային օդանավակայանը (հուն․՝ Δημόκριτος):

20-րդ դարի սկզբին Դեդեագաչը հայտնվել է Բալկանյան պատերազմների կենտրոնում։ Սկզբում այն պատկանում էր Թուրքիային, այնուհետև անցել է Բուլղարիային, և, վերջապես, 1920 թվականից անցել է Հունաստանին։ Այդ ժամանակ քաղաքը վերանվանվել է Ալեքսանդրուպոլիս հունական արքա Ալեքսանդր I-ի պատվին։

Դեդեագաչի պատմություն
---------------------

Ալեքսանդրուպոլսի փարոսը
### Անվան ծագումնաբանություն

1847 թվականին ժամանակակից քաղաքի տեղում գոյություն է ունեցել մաքսանենգության դեմ պահակակետ։ Մոտ 1850 թվականին հարևան գյուղերից (Մարոնիա, Մակրի և այլն) ձկնորսներն այստեղ հիմնել են ոչ մեծ գյուղ, որն անվանեցին Դեդեագաչ (հուն․՝ Δεδεαγάτς): Այդ բառը թուրքական արմատներ ունի և թարգմանվում է որպես «*ծերունու ծառը*» կամ «*պանդուխտի ծառը*»։ Ըստ լեգենդի, անվանումը ծագել է կաղնու ծառի շնորհիվ, որի ստվերում ծեր և իմաստուն դերվիշը (հնարավոր է նրա անունը Դեդե էր) խրատում էր իր աշակերտներին։ Արդյունքում նա այստեղ էլ թաղվել է։

### Ռուս-թուրքական պատերազմ

1870 թվականին այստեղ սկսվել է երկաթուղային գծի կառուցումը, որը միացնում էր Ստամբուլը Ադրիանապոլսի, Հարավային Մակեդոնիայի և Սալոնիկի հետ։ Այդ երկաթուղային ճյուղի կառույցը պետք է արդիականացներ Օսմանյան կայսրությունը, այդ պատճառով Ավստրո-Հունգարիայից վարձվել են շինարարության այդ ոլորտի առաջատար մասնագետներ։

Դեդեագաչը գրավվել է ռուսական բանակի կողմից 1877 թվականին, ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ։ Ռուսական զորքերը մնացել են քաղաքում ընդհուպ մինչև Բեռլինյան կոնգրեսը։ Ռուս ինժեներ-քաղաքաշենների կողմից մշակվել է քաղաքի բարեկարգման ծրագիր։ Մեծ ուշադրություն է դարձվել լայն փողոցների նախագծման վրա, որը զորքերին ազատ տեղաշարժվելու հնարավորություն էր տալիս։ Փողոցները գնում են իրար զուգահեռ, ինչը նման չէ նեղ խճուղիների, սալարկված փողոցների և փակուղիների, որոնք բնորոշ էին այդ ժամանակների օսմանյան քաղաքներին։ Ռուսազգի ինժեներների մասնակցությամբ կառուցվել է Դեդեագաչի փարոսը։

### Բալկանյան պատերազմներ

1912 թվականի նոյեմբերի 8-ին Դեդեագաչը և նրա երկաթուղային կայարանը հունական նավատորմի աջակցությամբ ազատագրվել են բուլղարական զորքերի կողմից։ Բուլղարիան և Հունաստանը Առաջին բալկանյան պատերազմի ժամանակ դաշնակիցներ էին, սակայն հակառակորդ էին Երկրորդ բալկանյան պատերազմի ժամանակ։ Դեդեագաչը գրավվել է հունական բանակի կողմից 1913 թվականի հուլիսի 11-ին։ 1913 թվականի օգոստոսի 10-ի Բուխարեստի պայմանագրի համաձայն, Դեդեագաչը միացել է Բուլղարիային Արևմտյան Ֆրակիայի մնացյալ հատվածի հետ միասին։

### Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ

Բուլղարիայի պարտությունը Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) ժամանակ դարձել է տարածքային զգալի փոփոխությունների պատճառ։ Բուլղարիան համաձայն խաղաղության պայմանագրի Հունաստանին զիջում էր Արևմտյան Ֆրակիայի մի մասը, սակայն, պահպանել է բեռնափոխադրումների տրանզիտի իրավունքը Դեդեագաչի միջով, որպեսզի տեղափոխի իր ապրանքները Եգեյան ծովով։ Հետագայում քաղաքն այցելել է Հունաստանի թագավոր Ալեքսանդր I-ը։ Հետագայում քաղաքը վերանվանվել է նրա պատվին՝ Ալեքսանդրուպոլիս։

### Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նացիստական Գերմանիան իր դաշնակից Բուլղարիային հնարավորություն է ընձեռնել անեքսիայի ենթարկել քաղաքը։ Բուլղարիայի պետական հեղաշրջումից հետո Ալեքսանդրուպոլիսը 1944 թվականի հոկտեմբերին գրավվել է Հունաստանի ազգային ազատագրական բանակի կողմից։

Աշխարհագրություն
----------------

Ալեքսանդրուպոլիսը գտնվում է Մարիցա գետի գետաբերանից 15 կմ դեպի արևմուտք, Թուրքիայի հետ սահմանից 40 կմ, Սալոնիկից 346 կմ, Աթենքից 750 կմ հեռավորության վրա։

### Կլիմա

| Ալեքսանդրուպոլիսի կլիմայական տվյալները |
| --- |
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի  |
| Ռեկորդային բարձր °C (°F) | 17.8 (64) | 21.4 (70.5) | 23.4 (74.1) | 27.0 (80.6) | 32.0 (89.6) | 36.8 (98.2) | 39.0 (102.2) | 37.4 (99.3) | 36.8 (98.2) | 32.6 (90.7) | 23.8 (74.8) | 23.2 (73.8) | 39.0 (102.2) |
| Միջին բարձր °C (°F) | 8.4 (47.1) | 9.6 (49.3) | 12.3 (54.1) | 17.3 (63.1) | 22.4 (72.3) | 27.1 (80.8) | 30.1 (86.2) | 30.2 (86.4) | 26.4 (79.5) | 20.2 (68.4) | 15.1 (59.2) | 10.7 (51.3) | 19.1 (66.4) |
| Միջին օրական °C (°F) | 4.8 (40.6) | 5.8 (42.4) | 8.5 (47.3) | 13.2 (55.8) | 18.3 (64.9) | 23.0 (73.4) | 25.6 (78.1) | 25.2 (77.4) | 21.0 (69.8) | 15.5 (59.9) | 11.0 (51.8) | 7.0 (44.6) | 14.9 (58.8) |
| Միջին ցածր °C (°F) | 1.1 (34) | 1.9 (35.4) | 3.7 (38.7) | 7.1 (44.8) | 11.1 (52) | 14.8 (58.6) | 17.4 (63.3) | 17.2 (63) | 14.0 (57.2) | 10.1 (50.2) | 6.7 (44.1) | 3.3 (37.9) | 9.0 (48.2) |
| Ռեկորդային ցածր °C (°F) | −13.2 (8.2) | −14 (7) | −13.6 (7.5) | −2.4 (27.7) | 1.0 (33.8) | 7.0 (44.6) | 9.0 (48.2) | 8.4 (47.1) | 0.0 (32) | −2 (28) | −6.2 (20.8) | −8.8 (16.2) | −14 (7) |
| Տեղումներ մմ (դյույմ) | 60.4 (2.378) | 61.2 (2.409) | 52.3 (2.059) | 39.6 (1.559) | 36.3 (1.429) | 27.3 (1.075) | 17.6 (0.693) | 10.6 (0.417) | 31.0 (1.22) | 50.5 (1.988) | 75.7 (2.98) | 86.8 (3.417) | 549.3 (21.624) |
| Միջ. տեղումների օրեր (≥ 1.0 mm) | 6.8 | 6.1 | 5.8 | 5.5 | 5.1 | 3.4 | 2.5 | 1.5 | 2.7 | 4.6 | 6.6 | 8.2 | 53.8 |
|  % խոնավություն | 74.9 | 73.6 | 73.0 | 71.3 | 68.6 | 60.6 | 54.4 | 53.3 | 59.7 | 67.6 | 75.2 | 76.7 | 67.4 |
| *աղբյուր: NOAA* |

Տնտեսություն
------------

Քաղաքում գտնվում է Հունաստանի խոշորագույն նավահանգիստներից մեկը։

Բնակչություն
------------

| Տարեթիվ | Քաղաք | Քաղաքային միավոր | Մունիցիպալիտետ |
| --- | --- | --- | --- |
| 1981 | 34,535 | 35,799 | – |
| 1991 | 36,994 | 38,220 | – |
| 2001 | 48,885 | 52,720 | – |
| 2011 | 57,812 | 58,125 | 72,959 |

Թանգարաններ
-----------

* Բնական պատմության թանգարան
* Եկեղեցական թանգարան
* Ազգաբանական թանգարան

Ալեքսանդրուպոլսում ծնված անձինք
-------------------------------

* Իշխան Ալեքսանդր Տեր-Խաչատրյան (1870-1917),
* Յանիս Կսանտուլիս (ծնվ. 1947 թվականին) - ժամանակակից հունական արձակագիր, լրագրող և դրամատուրգ։
* Խրիսոպիա Դևետցի (ծնվ. 1975 թվականին), հունական մարմնամարզուհի, եռակի ցատկերում Օլիմպիական խաղերի կրկնակի դափնեկիր (2004, 2008):

Պատկերասրահ
-----------

* Եկեղեցական թանգարանԵկեղեցական թանգարան
* Սուրբ Իոսիֆի եկեղեցիՍուրբ Իոսիֆի եկեղեցի
* 3-րդ հասարակական տարրական դպրոց3-րդ հասարակական տարրական դպրոց
* Մաքսատան շենքՄաքսատան շենք
* Քաղաքային առափնյանՔաղաքային առափնյան
* Սամոթրակիի տեսարանը քաղաքիցՍամոթրակիի տեսարանը քաղաքից
* Առափնյան՝ Ալեքսանդրուպոլսի առափնյանԱռափնյան՝ Ալեքսանդրուպոլսի առափնյան
* Լողափ առափնյայի մոտԼողափ առափնյայի մոտ
* Լողափը Սամոթրակիից հեռավորության վրաԼողափը Սամոթրակիից հեռավորության վրա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  В греческом городе Александруполис проходит фотовыставка РИА Новости
4. ↑  «ALEXANDROUPOLIS Climate Normals 1961–1990»։ National Oceanic and Atmospheric Administration։ Վերցված է January 29, 2013
5. ↑  Эксперт: Предложение Греции пускать российские корабли в обход Турции не понравится НАТО

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քաղաքի կայքը
* Ալեքսանդրուպոլիս Archived 2016-09-21 at the Wayback Machine.
* 
* 
* Քաղաքային թանգարան Archived 2009-04-08 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4235399-3 · VIAF: 248618671 · WorldCat VIAF: 248618671 |

 |