recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Բուրայդա** (արաբ․՝ بريدة‎‎), Սաուդյան Արաբիայի կենտրոնական մասում գտնվող քաղաք։ Ալ-Կասիմ վարչական շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 607 մ բարձրության վրա։ Բնակչությունը՝ 378,422 մարդ (ըստ 2004 թվականի մարդահամարի)։

Ընդհանուր տեղեկություն
----------------------

Տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է։ Քաղաքի շրջակայքում աճեցնում են կիտրոններ, նարինջներ և այլ մրգեր։ Բուրայդան հանդիսանում է Սաուդյան Արաբիայում հացահատիկային մշակաբույսեր արտադրող հիմնական քաղաքներից մեկը։ Կան նաև մեծ փորձարարական ֆերմաներ, որոնք զբաղվում են խոշոր եղջերավոր անասունների բուծմամբ։ Բացի այդ, քաղաքը վաղուց կարևոր կետ է եղել քարավանային առևտրային ուղիների խաչմերուկում և արաբական ձիերի վաճառքի շուկայում։

Քաղաքի շենքերի մեծ մասը հողաքարից են, ինչպես և Նաջդի այլ քաղաքներում։

Բուրայդայի բնակչությունը, ինչպես երկրի մյուս քաղաքներում, արագորեն աճել է։ Եթե 1992 թվականին այստեղ ապրել է 240 091 մարդ, ապա 2004 թվականին՝ արդեն 378 422 մարդ։

Քաղաքում կա օդանավակայան, որն իրականացնում է ինչպես ներքին, այնպես էլ միջազգային չվերթներ։ Բուրայդան երկրի մայրաքաղաք Ալ-Ռիադի հետ կապվում է 317 կմ երկարությամբ մայրուղով։

Քաղաքում կա համալսարան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Buraydah, Saudi Arabia Page» (անգլերեն). Fallingrain Global Gazetteer. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 1-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 18-ին.
2. ↑  «Saudi Arabia: largest cities and towns and statistics of their population» (գերմաներեն). World Gazetteer. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 5-ին. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 24-ին.(ֆր.)(իսպ.)
3. 1 2  «Buraydah» (անգլերեն). LookLex Encyclopaedia. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 5-ին. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 24-ին.
4. ↑  «Gassim» (անգլերեն). World Aero Data. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 5-ին. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 24-ին.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կաքավ (այլ կիրառումներ)

**Կաքավներ՝** հավանմանների կարգի փասիանների ընտանիքի թռչուններ։ Առավել տարածված են սպիտակ, անապատային, տունդրային, մոխրագույն կաքավները և քարակաքավը։ Վերջին 2 տեսակները հանդիպում են նաև Հայաստանի շատ վայրերում։
Մոխրագույն կաքավը նստակյաց է, տարածված։ Հիմնականում հանդիպում է լեռնատափաստաններում, քարակույտերի և թփուտների մեջ։ Մարմնի երկարությունը 29-31 սմ է, կենդանի զանգվածը՝ 350-600 գ։ Արտաքինից նման է լորի։ Մարմինը վերևից մոխրադարչնագույն է, ներքևից՝ մոխրագույն։ Փորին կա սևավուն բիծ։ Հաճախ բնադրում են խոտառատ դաշտերում և ցանքատարածքների եզրամասերում։ Դնում են 10-20 ձու։ Թխսակալում է էգը 24-25 օր։ Աղվամազոտ ձագերի գույնը շրջապատից գրեթե չի տարբերվում։ Կաքավներն ապրում են զույգերով, իսկ ուշ աշնանը կազմում են ոչ մեծ երամներ և աստիճանաբար շարժվում դեպի ձմեռանոցներ։

Քարակաքավը բնադրող-չվող է, քիչ տարածված։ Մեծ քանակով պահպանված է Եղեգնաձորում և Վայքում։ Բնակվում է քարքարոտ սարալանջերին՝ ժայռագոյացությունների հարևանությամբ, կիսաանապատներում ու չոր լեռնատափաստաններում, նաև գետերի ու առվակների մոտ։ Թվաքանակը նվազում է հարավից հյուսիս։
Մարմնի երկարությունը 45-54 սմ է, կենդանի զանգվածը՝ 2,5 կգ։ Մարմինը վերևից դարչնամոխրագույն է, կողքերը՝ բաց դեղնավուն-սպիտակ, կարմրագույն- դարչնագույն լայն շերտերը՝ սև ուղղահայաց զոլերով։

Բնադրում է թփուտներում և խիտ խոտաբույսերի մեջ։ Դնում է 8-20 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 28-30 օր։ Ձագերը հայտնվում են հունիսին, ինքնուրույն թռչողները՝ օգոստոսի վերջից սեպտեմբեր։ Հանդիպում են փոքր երամներով։
Կաքավները սնվում են սերմերով, հատիկներով, խոտաբույսերով, պտուղներով ու միջատներով։ 
Համեղ մսի համար կաքավներին անխնա որսում են, և նրանց քանակն անընդհատ նվազում է, ուստի պաշտպանության կարիք ունեն։
Կաքավները վատ են թռչում, բայց քայլվածքը հպարտ ու սիգաճեմ է, կազմվածքը՝ գեղանի։

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«կաքավ»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 354)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX4583627 · BNF: 119758988 · LCCN: sh85098405 |

 |
**Յովան Ցվիյիչի հիշատակային թանգարան** (սերբ.՝ Меморијални музеј Јована Цвијића), թանգարան Սերբիայի մայրաքաղաք Բելգրադում։ Գտնվում է սերբ գիտնական և աշխարհագրագետ Յովան Ցվիյիչի (1865-1927) ընտանեկան տանը։ Այն գտնվում է Կոպիտարևա գրադինայում՝ Բելգրադի Ելենա Չետկովիչի փողոցի թիվ 5 հասցեում։

Պատմություն
-----------

Յովան Ցվիյիչ (1865-1927)
Տունը կառուցվել է 1905 թվականին և 1963 թվականից գտնվում է պետության պահպանության ներքո (հռչակված է մշակույթի հուշարձան)։ Եզակի է իր ներքին հարդարանքով, որի ձևավորումը վերագրվում է Դրագուտին Ինկիոստրի Մեդենյակին, որը համարվում է ազգային դեկորատիվ արվեստի հիմնադիրներից մեկը։ Ըստ նրա՝ Ցվիյիչը կիսում էր այն ժամանակվա մտավորականության՝ բալկանյան բանահյուսական տարրերի վրա հիմնված ազգային ոճ ստեղծելու անհրաժեշտությանն ուղղված ոգևորությունը։ Տունը բաղկացած է նախասրահից, հյուրասենյակից, նրա կնոջ՝ Լյուբիցայի սենյակից և աշխատասենյակից, իսկ բակում կա բարեկարգ պարտեզ։

Թանգարան
--------

Այսօր տանը պահվում է Յովան Ցվիյիչի ժառանգությունը, որը բաղկացած է 1476 իրից, ներառյալ՝ ձեռագրեր, նամակներ, տետրեր, լուսանկարներ, քարտեզներ, քարտեզագրքեր, գրքեր, նկարներ, անձնական իրեր և այլն։

Թանգարանում ժամանակ առ ժամանակ կազմակերպվում են դասախոսություններ։ Դրագուտին Ինկիոստրին պատերն ու առաստաղները նկարազարդել է *al seco* տեխնիկայով, իսկ նախշերը ներշնչված են բուսական և կենդանական աշխարհի մոտիվներից և Դալմաթիայի, Մակեդոնիայի և Սերբիայի ավանդույթներից։ Նույն մոտիվները հանդիպում են տան կահույքի յուրաքանչյուր առարկայում։

Պատկերասրահ
-----------

* Հուշատախտակ Յովան Ցվիյիչի տուն-թանգարանի պատինՀուշատախտակ Յովան Ցվիյիչի տուն-թանգարանի պատին
* Տան կահույքըՏան կահույքը
* Յովան Ցվիյիչի ձեռագրերիցՅովան Ցվիյիչի ձեռագրերից
* Յովան Ցվիյիչի պարգևներըՅովան Ցվիյիչի պարգևները
* Յովան Ցվիյիչի տան նախշազարդերիցՅովան Ցվիյիչի տան նախշազարդերից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Музеј Јована Цвијића Արխիվացված 2012-03-08 Wayback Machine, Приступљено 12. 4. 2013.
2. ↑  О музеју, Приступљено 12. 4. 2013.
3. ↑  Кућа Јована Цвијића Արխիվացված 2012-03-08 Wayback Machine, Приступљено 12. 4. 2013.
4. ↑  О поставци, Приступљено 12. 4. 2013.
5. ↑  О ентеријеру, Приступљено 12. 4. 2013.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Презентација на страници Града Београда (језик: српски)
* Презентација на станици Музеја града Београда (језик: српски)
* Отвара се Музеј Јована Цвијића (Б92, 18. март 2017)
**Վարդան Բարձրբերդցի** (ինչպես նաև **Վարդան Կիլիկեցի**, 1260 - 1326), հայ աստվածաբան, մի քանի քարոզների, մեկնաբանությունների և շարականների հեղինակ։ Երբեմն անվանում են «Փոքր», որպեսզի տարբերվի Վարդան Բարձրբերդցի անունով մեկ այլ գործչից, որին անվանում են «Մեծ»։

Կյանքն ու գործունեությունը
--------------------------

Կենսագրական տեղեկությունները պահպանվել են իր իսկ գրած կոլոֆոնների շնորհիվ։ Ուսուցումն անցկացվել է Հովհաննես Արքաեղբայրի ղեկավարությամբ՝ Բարձրբերդ ամրոցի հարևանությամբ գտնվող Գռների վանքում։ Այստեղից էլ առաջացել է *Բարձրբերդցի* մականունը։ Իր աշխատություններում նա իրեն Կիլիկեցի էր անվանում։ Հովհաննեսի մահից հետո տեղափոխվել է Գլաձոր, որտեղ կրթությունը շարունակել է Եսայի Նչեցիի մոտ։ Մատենադարանի թիվ 749 ձեռագրում պահպանվել է Վարդանի բանաստեղծական նամակը Եսայի Նչեցիին՝ գրված ակրոստիկոսով (բանաստեղծության տան առաջին տառերը կազմում են Վարդան անունը) և նրա երկու ստեղծագործությունները՝ «Բանաստեղծություն-կոլոֆոն Գրիգոր Նյուսացիի «Խաւսք յինն երանութիւնսն» ստեղծագործությունը և «Ի Հայր մեր որ յերկինսն» մեկնաբանության բանաստեղծական բացատրությունը»։ Բացի այդ շարադրություններից, Վարդանի հեղինակությանն են պատկանում Սուրբ Գրքի մեկնաբանությունը, «Քառյակներն» ու «Լատիներենի» (այսինքն՝ կաթոլիկների) 15 մոլորությունների մասին ստեղծագործությունը, որը ստեղծվել է Խեթում II թագավորի խնդրանքով և նվիրված է նրան։ Երբեմն նրան վերագրում են նաև Դիոնիսիոս Թրակացիի «Քերականության» մեկնաբանությունը։

Ստեղծագործությունների հրատարակություն
-------------------------------------

* Էնկոմի Գրիգոր Լուսավորչին // Սպերկ-Վենեցիա, 1853, № 5. — էջ 37—52
* Քրիստոսի Հարության օրհներգը // Չրակախ-Մոսկվա, 1859, էջ 114
* Բանաստեղծություն-կոլոֆոն Գրիգոր Նյուսացիի «Խաւսք յինն երանութիւնսն» ստեղծագործությունը // Անդես Ամսորեա-Վիեննա, 1946, հատոր 60. էջ 95—98
* Քառյակներ // Անդես Ամսորեա-Վիեննա, 1946. հատոր 60. էջ 109—111

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  М.-Э. С. Ширинян. Вардан Малый
2. ↑  *Г. Григорян* Очерки истории Сюника IX–XV вв.. — Ер.: изд-во АН АрмССР, 1990. — С. 185. — 390 с.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 13642 |

 |
**Գոլորշացում**, հեղուկ կամ պինդ վիճակից ջրի անցումը գազային վիճակի՝ գոլորշու։ Բնական պայմաններում գոլորշացումը ցամաքի և ջրի մակերևույթից մթնոլորտին խոնավություն հաղորդելու միակ ձևն է և կազմում է ջրի շրջապտույտի հիմնական բաղադրիչը։ Պինդ մարմինների գոլորշացումը կոչվում է **սուբլիմում**։

Գոլորշացում
Գոլորշացման սաստկության վրա ազդում են օդի ջերմաստիճանը, գոլորշունակ մակերևույթը, օդում ջրային գոլորշու պարունակությունը, քամու ուժգնությունը և այլն։ Հայաստանում տարեկան տեղումների 620 մմ-ից մոտ 410 մմ գոլորշանում է, 210 մմ մակերևութային հոսքն է։ Սևանա լճի մակերևույթից տարեկան գոլորշանում է միջին հաշվով 1000 մմ ջուր, իսկ լճամերձ հողատարածքից՝ մոտ 350 մմ։ Արարատյան դաշտում ջրից գոլորշացումը 1200-1400 մմ է, իսկ հողից՝ 400 մմ։ Ըստ բարձրության՝ գոլորշացման մեծությունը նվազում է, 3000 մ բարձրներում՝ մոտ 200 մմ գոլորշացման առավելագույն արժեքները դիտվում են ամռանը։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Մոլեկուլների ջերմային շարժման հետևանքով գոլորշացում տեղի է ունենում ցանկացած ջերմաստիճանում․ գոլորշացման արագությունը մեծանում է ջերմաստիճանի, այսինքն՝ մոլեկուլների ջերմային շարժման ինտենսիվության աճին զուգընթաց։ Մեկուսացված տարածության մեջ (փակ անոթում) տվյալ ջերմաստիճանում գոլորշացումը շարունակվում է այնքան ժամանակ, քանի դեռ հեղուկից (կամ պինդ մարմնից) ազատ ծավալը չի լցվել հագեցած գոլորշիով։ Հագեցած գոլորշու ճնշումը կախված է միայն ջերմաստիճանից և վերջինիս բարձրացման զուգընթաց մեծանում է։

Հագեցած գոլորշու ճնշման և ջերմաստիճանի կապը պատկերող կորը կոչվում է գոլորշացման հավասարակշռության կոր։ Եթե հեղուկի միկրոխոռոչներում պարունակվող հագեցած գոլորշու ճնշումը հավասարվում կամ գերազանցում է գազային փուլի ճնշումը, ապա գոլորշացումը անցնում է եռման։ Եռման առավելագույն ջերմաստիճանը տվյալ նյութի կրիտիկական ջերմաստիճանն Է։ Կրիտիկական ջերմաստիճանով և ճնշումով է որոշվում կրիտիկական կետը՝ գոլորշացման հավասարակշռության կորի վերջնական կետը։ Այդ կետից վեր երկու փուլերի՝ հեղուկի և գոլորշու հավասարակշռությունը անհնար է։ Գոլորշացման ժամանակ հեղուկից պոկվող մոլեկուլը պետք է հաղթահարի մյուս մոլեկուլների ձգողության ուժը։ Այդ ուժի, ինչպես նաև արտաքին ճնշման դեմ կատարած աշխատանքի (մոլեկուլների ջերմային շարժման կինետիկ էներգիայի հաշվին) հետևանքով հեղուկը սառչում է։ Ուստի, նյութը հաստատուն ջերմաստիճանում գոլորշացնելու համար նրա զանգվածի յուրաքանչյուր միավորին պետք է հաղորդել ջերմության որոշակի քանակություն, որը կոչվում է գոլորշիացման ջերմություն։ Տեղակի գոլորշացման գազային միջավայրում, օրինակ՝ օդում, ավելի դանդաղ է ընթանում, քան վակուումում, քանի որ գազի մոլեկուլների հետ բախման ևետևանքով գոլորշու մոլեկուլների մի մասը վերադառնում է հեղուկ (կոնդենսացում)։ գոլորշացումը ընկած է շոգեէներգետիկայի, սառնարանային և այլ սարքավորումների աշխատանքի և նյութերի չորացման բոլոր պրոցեսների հիմքում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 149)։*  |
**Պաշտոնական լեզուն** լեզու է, որին տրված է հատուկ օրինական կարգավիճակ որևէ պետությունում, երկրում կամ միջազգային կազմակերպության մեջ։ Պետության պաշտոնական լեզուն հաճախ նաև կոչվում է **պետական լեզու**։

Երկրի պաշտոնական լեզու
----------------------

Երկրի պաշտոնական լեզուն առաջին հերթին այդ երկրի սահմանադրության լեզուն է և սովորաբար այդ երկրի օրենսդրական մարմնի կողմից օգտագործվող լեզուն, սակայն որոշ երկրների օրենքները պահանջում են կառավարական փաստաթղթերի թողարկումը նաև այլ լեզուներով։

Պաշտոնական լեզուն երբեմն տարբերվում է դասավանդման լեզվից, և հետևաբար այս երկուսը միմյանց փոխարինելի չեն։

### Պաշտոնապես ճանաչված փոքրամասնության լեզուներ

Անհրաժեշտ է զանազանել պաշտոնական լեզուն *պաշտոնապես ճանաչված փոքրամասնության լեզուներից*, որոնք երկրում ազգային փոքրամասնությունների կողմից օգտագործվող և օրենսդրությամբ ճանաչված լեզուներն են։ Այս լեզուները կարող են օգտագործվել գործավարության, ինչպես նաև՝ դպրոցական դասավանդման համար (օրինակ՝ ռուսերենը Էստոնիայում)։

* **2 պաշտոնական լեզու**՝ Կանադա, Ֆինլանդիա, Իռլանդիա, Բելառուս, Աֆղանստան, Հայիթի...
* **3 պաշտոնական լեզու**՝ Բելգիա, Պարագվայ, ...
* **4 պաշտոնական լեզու**՝ Շվեյցարիա, Սինգապուր, ...

Քաղաքական հարցեր
----------------

Որոշ երկրներում տարբեր լեզուների օգտագործումը տարբեր կոնտեքստներում հանդիսանում է թեժ քաղաքական խնդիր։ Արդի պատմության մեջ սա հատկապես բնորոշ է նախկին ԽՍՀՄ տարածքում նորանկախ պետություններում ռուսերենի կարգավիճակին։

Տես նաև
-------

* Գրական լեզու
* Ազգային լեզու

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · ՌԻԱ տեղեկանք |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4001807-6 · Microsoft: 2780789378 |

 |
**Նիկոլա Տեսլայի թանգարան** (սերբ.՝ Музеј Николе Тесле / Muzej Nikole Tesle), գիտական թանգարան Բելգրադի կենտրոնական մասում։ Ամբողջությամբ նվիրված է սերբ ֆիզիկոս, գյուտարար Նիկոլա Տեսլային։

Պատմություն
-----------

Թանգարանը հիմնադրվել է 1952 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Հարավսլավիայի կառավարության որոշմամբ։ Տեղակայված է Բելգրադի Պրոլետարների բրիգադի փողոցի երկհարկանի առանձնատանը, որ կառուցվել է 1927 թվականին սերբ ճարտարապետ Դրաժիչ Բրաշովանի նախագծով։

Թանգարանի առաջին հարկում ներկայացված են Նիկոլա Տեսլայի հեղինակած սարքերի մոդելներ, ինչպես նաև գիտնականի կյանքին ու գործունեությանը վերաբերող նյութեր, փաստաթղթեր։

Երկրորդ հարկում պահպանվում են Տեսլայի ձեռագրերը, գրառումների տետրերը, նամակները, անձնական գրադարանի գրքերը և ուրիշ այնպիսի նյութեր, որոնցով կարելի է ուսումնասիրել ֆիզիկոսի ստեղծագործական ժառանգությունը։

Թանգարանի հավաքածուն ընդհանուր առմամբ ներառում է 160.000 բնօրինակ փաստաթուղթ, մոտ 2.000 գիրք և ամսագիր, 1.200 տեխնիկական գյուտ, Նիկոլա Տեսլային պատկանող մի քանի հազար լուսանկար, գծագիր, նկար, անձնական իրեր։

Նիկոլա Տեսլայի բոլոր փաստաթղթերն ու անձնական իրերը, Տեսլայի վերջին ցանկության համաձայն, 1949 թվականին Բելգրադին է փոխանցել Սավա Կոսանովիչը։

Ներկայումս թանգարանը միակն է աշխարհում, որտեղ պահվում են մեծ գիտնականի բնօրինակ փաստաթղթերն ու անձնական իրերը։ Այդ պատճառով թանգարանն ամեն կերպ աջակցում է Տեսլայի թողած ժառանգությունն ուսումնասիրողներին` տրամադրելով փաստաթղթերն ուսումնասիրելու հնարավորություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Музей Николы Теслы

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 16521405b · GND: 1242223-X · ISNI: 0000000110147055 · LCCN: n88204324 · NKC: kn20050131007 · NLA: 35806403 · NSK: 000415651 · NUKAT: n2009047343 · VIAF: 145160979 · WorldCat VIAF: 145160979 |

 |

 |
**Ամիր-Գունա** խան (ծննդյան թվականը անհայտ, մահացել է՝ 1625 թվականին), Արարատյան երկրի կամ Չախուր Աաադի վիլայեթի բեկլարբեկ (1605-1625)։ Սերում էր Կըզլբաշ Ղաջար ցեղի Աղջա-Կոյունլու ճյուղից։ 1603 թվականից Ղազվին քաղաքի դարուղա (ոստիկանապետ)։ Սասնակցել է թուրքերի դեմ Աբբաս I Մեծ շահի մղած պատերազմին՝ Թավրիզի, Նախիջևանի և Երևանի գրավմանը։ Զուլֆեղար խանի հետ ի կատար է ածել Հայաստանից բնակչության բռնի տեղահանության մասին Աբբաս I-ի հրամանը։ 1606-1608 թվականներին Արարատյան երկրի գյուղերը վերաբնակեցրել է Ալաշկերտից և Վասպուրականի հյուսիսային գավառներից բռնի քշված հայ գյուղացիներով, նորոգել ջրանցքները։ Ամիր-Գունան սիրաշահում և հովանավորում էր հայ բարձրաստիճան հոգևորականությանը, ունևոր և իշխող դասին։ Նա դաժան դատաստան տեսավ վերջիններիս դեմ ընդվզած Մեխլուի հետ։ Ամիր-Գունան իր բեկլարբեկության տարիներին բազմիցս ետ է մղել թուրքական զորքերի հարձակումները, ապա հակահարձակումներով ասպատակել Կարսը, Ալաշկերտը, Զարիշատը, հասել մինչև Վան։ Մահացել է Գեորգի Աահակաձեի գլխավորած ապստամբների դեմ մղվող կռիվներում ստացած ծանր վերքից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 321)։*  |
**Նոր թանգարան** (ռուս.՝ Новый музей), ժամանակակից արվեստի թանգարան Սանկտ Պետերբուրգում, որի հավաքածուում ընդգրկված են 20-րդ դարի 50-ական թվականներից մինչև մեր օրերը ստեղծված աշխատանքներ։

Պատմություն
-----------

Բացվել է 2010 թվականի հունիսի 4-ին։ Էքսպոզիցիայի հիմքում ընկած է խորհրդային շրջանի ոչ պետական արվեստի ստեղծագործությունների մասնավոր հավաքածուն և ռուսական ժամանակակից արվեստի գործեր, որոնք հավաքել է մեկենաս Ասլան Չեխոևը։ Չեխոևը ձևավորել է իր հավաքածուն վերջին 10 տարիների ընթացքում, հավաքելով լավագույն աշխատանքները նկարիչներից, պատկերասրահներից, ձեռք է բերել նկարներ լոնդոնյան աճուրդներից։ Հավաքածուն կազմելիս Չեխոևին աջակցել է մոսկվացի գալերեիստ Սերգեյ Պոպովը։

Ցուցադրությունը տեղակայված է XIX դարի բազմաբնակարանային շենքի երկու հարկերում։

Թանգարանի հավաքածուն ցույց է տալիս XX դարի երկրորդ կեսի ռուսական արվեստի անցած ճանապարհը։ Նոր թանգարանում ցուցադրված են «Այլ արվեստի» այնպիսի լեգենդար նկարիչների, նոնկոնֆորմիզմի դասականների աշխատանքներ, ինչպիսիք են Օսկար Ռաբինը, Լև Կրոպիվնիսկին, Լիդիա Մաստերսկովան, Վլադիմիր Նեմուխինը, Միխայիլ Շվարցմանը, Դմիտրի Կրասնոպեվցևը, Վլադմիր Վեյսբերգը, Վիկտոր Պիվովարովը, «Նոր նկարիչներ» խմբի անդամները և ուրիշներ։ Ինչպես նաև ներկայացված են 20-րդ դարի 2-րդ կեսի և 21-րդ դարի սկզբի տարբեր խմբեր, ուղղություններ և արվեստի ոճեր։

Ցուցադրություններ
-----------------

Նոր թանգարանը ժամանակակից հայտնի նկարիչների ցուցահանդեսներ անցկացնելու վայր է։ Թանգարանի գոյության ընթացքում այստեղ անց են կացվել AES+F-ի, Գրիգորի Մայոֆիսի, Եվգենի Միխնով-Վոյտենկոյի, ինչպես նաև` Մոսկվայի և Պետերբուրգի համատեղ նախագիծ «Ժողովրդի ընտրություն» և «Նոր քանդակ» ցուցադրությունները։

Հավաքածուներ
------------

Նոր թանգարանը ժամանակակից «աստղերի» ստեղծագործությունների հավաքածու է։ Այստեղ են Մոսկվայի առաջին մասնավոր պատկերասրահի սեփականատեր ու կուրատոր Այդան Սալախովայի, մոսկովյան ակցիոնիզմի առաջնորդ Անատոլի Օսմոլովսկու, «փսիխոդելիկ ռեալիզմի» հիմնադիր Պավել Պեպպերշտեյնի, ռուսական ամեհաջողված արթ-խմբերից մեկի` AES+F-ի, սոց-արթի ռադիկալ հետևորդ Ալեքսեյ Բելյաև-Գինտովտի, քննադատական ռեալիստ Դմիտրի Գուտովի, դասական պոստմոդերնիստ Վալեռրի Կոշլյակովի և մետաֆիզիկ Կոնստանտին Բատինկովի աշխատանքները։

Թանգարանը նախատեսում է պարբերական ժամանակավոր ցուցադրություններ կազմակերպել ինչպես ռուսական, այնպես էլ` արտասահմանյան նկարիչների աշխատանքներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Պետերբուրգում բացվում է նոր «Նոր թանգարան»-ը(ռուս.)
2. ↑  Սերգեյ Պոպով. «Արվեստն ազատության վերջին կղզյակն է»(ռուս.)
3. ↑  Պետերբուրգում բացվում է «Նոր թանգարան»-ը:(ռուս.)

Արտաքին հղումներ
----------------

Նոր թանգարանի պաշտոնական կայքը
**Նորվեգիայի ազգային մշակույթի թանգարան**, գտնվում է Օսլոյի արևմուտքում գտնվող Բիգդոյ կղզու վրա։ Թանգարանում գտնվում են Նորվեգիայի բոլոր շրջանների, էթնիկ խմբերի պատկանող նշուշների մեծ հավաքածուներ։ Այն նաև ներառում է փոքրիկ քաղաքներից և գյուղական շրջաններից այստեղ վերաշինված ավելի քան 150 շինությունների բացօթյա թանգարան։ Այս թանգարանի հարևանությամբ են գտնվում Վիկինգների նավերի թանգարանը, Ֆրամի թանգարանը, Կոն-Տիկի թանգարանը և Նորվեգիայի ծովային թանգարանը։

Պատմություն
-----------

Նորվեգիայի ազգային մշակույթի թանգարանը հիմնադրվել է 1894 թվականին գրադարանավար և պատմագետ Հանս Աալի կողմից (1867-1946)։ Ներկայիս սեփականության հիմանական մասը այն ձեռք բերեց 1898 թվականին։ Ժամանակավոր ցուցադրության շինությունները կառուցելուց և որոշ գյուղական շինություններ վերաշինելուց հետո թանգարանը կարող էր իր դռները բացել հանրության առջև 1901 թվականին։ 1907 թվականին Օսկար 2-րդ արքայի հավաքածուն, որ թանգարանի հարևանությամբ էր գտնվում, միացվեց թանգարանին։ Նրա հինգ վերաշինված շինությունների համալիրը, որոնց կենտրոնում է Գուլի ստավկիրկա եկեղեցին, համարվում է աշխարհի առաջին բացօթյա թանգարանը՝ հիմնադրված Հնդեվրոպական լեզուներ 1881 թվականին։ Թանգարանի տնօրենը Հանս Աալն է եղել մինչև իր մահը։ Նրա կառավարման ժամանակ թանգարանը մեծ առաջընթաց ունեցավ թե տարածքի, թե հավաքածունների, թե շինությունների և թե այցելուների թվով։ 1947 թվականին թանգարանի տնօրենը դարձավ Ռեյդար Կյելբերգը և թանգարանի տնօրենը մինչ 1974 թվականը։ 1990 թվականից մինչև 2000 թվականը թանգարանի տնօրենն է եղել Էրիկ Ռուդենգը։ 2001 թվականից թանգարանի տնօրենն է Օլավ Աարասը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Årsberetning Stiftelsen Norsk Folkemuseum 2018
2. ↑  *Norsk Folkemuseum* (Store norske leksikon)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90065607 · BNF: 12210177v · ISNI: 0000000406114631 · LCCN: n50052957 · Microsoft: 2800659234 · NKC: ko2003195597 · SUDOC: 03074766X · VIAF: 131102488 · ULAN: 500304229 · WorldCat VIAF: 131102488 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շոկոլադի թանգարան (այլ կիրառումներ)

**Շոկոլադի թանգարան,** գտնվում է Պոկորովոյում, Վլադիմիրի մարզում։

Պատմություն
-----------

Թանգարանը բացվել է 2004 թվականի մարտի 12-ին։ Թանգարանում ներկայացված է շոկոլադի ավելի քան չորս հարյուր հազար տարվա պատմությունը։ Ցուցահանդեսը պատմում է Շտոլվերկ գործարանի և նրա հիմնադիրների մասին, որը գործում է Պոկրովոյում սկսած 1997 թվականից։ 2001 թվականին ընկերությունը ձեռք է բերել ամերիկյան Կրաֆտ ֆուդս ընկերությունը, որը Ռուսաստանի խոշորագույն շոկոլադ արտադրող գործարաններից մեկն է, որը և դարձավ Վլադիմիրի մարզում այս արտասովոր թանգարանի բացման նախաձեռնողը։

2003 թվականին Շոկոլադի թանգարանը դարձավ նոր տուրիստական ծրագրերի և ցուցահանդեսների մրցույթի հաղթող, որը կազմակերպել էին Վլադիմիրի մարզի ֆիզիկական մշակույթի, սպորտի և տուրիզմի նախարարությունները։ Ցուցահանդեսը գտնվում է պոկրովսկյան տեղական թանգարանում և մի ժամանակ զբաղեցնում էր միայն մեկ սենյակ։ 2010 թվականին թանգարանը բացվեց կեստարյա վերակառուցումից հետո։ Այժմ այն համարվում է Ռուսաստանի նորագույն թանգարաներից մեկը, որի հսկողության համակարգը աշխատում է «Խելացի տուն» տեխնոլոգիայով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* 10 սալիկ մեկ վայրկյանում Արխիվացված 2009-01-29 Wayback Machine
* Լուսանկարներ թանգարանից
**Շոշի դղյակ** ((պարսկերեն՝ **قلعه شوش**), ֆր.՝ Château de Suse), դղյակ Իրանի Խուժիստան (Խուզեստան) նահանգում՝ Էլամի հնագույն մայրաքաղաք Շոշի ավերակներում։ 1890-ական թվականների վերջերին կառուցել է ֆրանսիացի հնագետ Ժան-Մարի Ժակ դը Մորգանը՝ որպես ապահով բազա հնագիտական պեղումների ու հետազոտությունների համար։ Դղյակը նմանվում է Ֆրանսիայի միջնադարյան համանման շինություններին։ Կառուցել են տեղացի վարպետները, երկու այլ հնավայրերից՝ Դարեհի պալատից և Էլամի արքա Չողազանբիլի զիկկուրատից բերված աղյուսներով։ Վեր է խոյացել մի բլրի (թեփեի) գագաթին, որն ինքն էլ, թերևս, պարունակում է անցյալի արժեքավոր մասունքներ։ Դա մի նմուշօրինակ է՝ պահպանված հնագիտության նախագիտական շրջափուլից, երբ հետազոտողները աղավաղում կամ ավերում էին հնավայրերը դրանց ուսումնասիրման ընթացքում։

Նախկինում Ֆրանսիայի կառավարության սեփականությունը համարված դղյակը 1979 թվականի իրանական հեղափոխությունից հետո փոխանցվել է իսլամական հանրապետությանը և ներկայումս ծառայում է որպես թանգարան։ Նրա հանրահայտ ցուցանմուշներից է Համմուրաբիի օրենքների սեպագիր արձանագրությունները պարունակող կավե տախտակը, որը ցուցադրվել է նաև Փարիզի Լուվր թանգարանում։

Իրանա-իրաքյան պատերազմի ժամանակ դղյակը զգալիորեն վնասվել էր, բայց հետագայում ամբողջությամբ նորոգվել, վերակառուցվել է Իրանի կառավարության ջանքերով։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Տես նաև
-------

Շոշ (քաղաք, Իրան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  |titel=Shush Castle – Iran Culture|url= Cultura|hämtdatum=2019-04-04|språk=en|förnamn=|efternamn=}}
**Շիրակի երկրագիտական թանգարան**, երկրագիտական թանգարան Գյումրիում։

Պատմություն
-----------

Ստեղծվել է ՀԽՍՀ ժողկոմսովետի 1930 թվականի հուլիսի 5-ի որոշմամբ։ Ունեցել է հնագիտության-ազգագրության, քաղաքի և Շիրակի պատմության, մշակույթի, սոցիալիստական շինարարության, Հայրենական մեծ պատերազմի պատմության բաժիններ։ Հնագիտության և ազգագրության բաժինների ցուցանմուշները հիմնականում ձեռք են բերվել Կումայրի հնագույն բնակավայրի պեղումներից։ Հնագիտության բաժինն ունի քարի, բրոնզի, երկաթի դարերի աշխատանքային գործիքների ցուցանմուշներ, բազմատեսակ հնագույն զենքեր և այլն։ Ազգագրության բաժինը նվիրված է Գյումրի - Ալեքսանդրապոլ - Լենինականի և Շիրակի հարթավայրի բնակիչների կենցաղին և արհեստներին։

Ցուցանմուշներ
-------------

Շիրակի հարթավայրի Քեթի, Ոսկեհասկ, Մարմաշեն, Տիրաշեն, Վահրամաբերդ գյուղերի մոտակայքում կատարված պեղումները (1970 թվականից) զգալիորեն հարստացրել են Լենինականի երկրագիտական թանգարանի նյութերը։ 1977 թվականի վերջին թանգարանում կար 2000-ից ավելի հնագիտական ցուցանմուշ։ Թանգարանի գեղանկարչական բաժնում պահպանվում և ցուցադրվում են շուրջ 150 կտավ, որոնց շարքում ներկայացված են Հովհաննես Այվազովսկու, Գևորգ Բաշինջաղյանի, Վարդգես Սուրենյանցի, Մարտիրոս Սարյանի, Ստեփան Աղաջանյանի, Գաբրիել Գյուրջյանի, Դմիտրի Նալբանդյանի, Հրաչյա Ռուխկյանի, Հ. Անանիկյանի և այլ նկարիչների գործեր։ Թանգարանն ունի նաև հնագույն դրամների հարուստ հավաքածու (5000-ից ավելի)՝ հայկական, իրանական, ռուսական, թուրքական, հունական դրամների հազվագյուտ նմուշներով։

2013 թվականի դրությամբ թանգարանը գտնվում է Գյումրու գեղարվեստի ուսումնարանին հարակից, մասնակի վերանորոգված վթարային փոքրիկ շենքում։ Չկան պայմաններ ողջ նմուշները ցուցադրվելու համար։ Գյումրու ավագանին Հայաստանի վարչապետին դիմել է հայցով, որ թանգարանին տրամադրվի «Գյուլբենկյան» վիրաբուժական հիվանդանոցի ազատ շենքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  «Երկրագիտական թանգարանի շենքային խնդիրները». Վերցված է 2013 Հուլիսի 20-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 553)։*  |
**Յանկա Կուպալայի անվան գրականության պետական թանգարան** (բելառուս․՝ Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы), գրականության թանգարան Մինսկում՝ նվիրված բելառուս դասական, ԲԽՍՀ ժողովրդական գրող Յանկա Կուպալայի կյանքին և ստեղծագործական գործունեությանը։

Թանգարան
--------

Թանգարանը հիմնադրվել է Բելառուսի գիտությունների ակադեմիային կից՝ 1944 թվականի մայիսի 19-ին, ԲԽՍՀ ժողովրդական կոմիսաների խորհրդի № 268 որոշմամբ։ Թանգարանի հիմնադիրը և առաջին տնօրենը եղել է Յանկա Կուպալայի կինը՝ Վլադիսլավա Լուցևիչը։ Թանգարանի առաջին ցուցադրությունը կազմակերպվել է 1945 թվականի սեպտեմբերի 20-ին։

Մշտական ցուցադրության կազմակերպումը ձգձգվել է, քանի որ տունը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ այրվել է և վերացել են գրողի գրադարանն ու հարուստ արխիվը։

1959 թվականի նոյեմբերի 9-ին թանգարանը տեղափոխվել է Յանկա Կուպալայի անվան փողոցի վրա գտնվող շինություն, որտեղ ստեղծվել է գրողի կյանքին և գործունեությանը նվիրված ցուցադրություն։ 1995 թվականին թանգարանի հենքի վրա ստեղծվել է Յանկա Կուպալայի անվան միջազգային հիմնադրամը։ 2006 թվականի հունվարի 1-ին թանգարանի հիմնական ֆոնդը կազմել է 30 319 ցուցանմուշ, որից 8 505-ը գիտա-օժանդակ։ Բոլոր ֆոնդային առարկաները բաշխվել են 16 հավաքածուների։ Թանգարանն ունի 4 մասնաճյուղ.

* «Вязынка»
* «Левки»
* «Окопы»
* «Яхимовщина»

Թանգարանն ընդգրկված է թանգարանների եվրոպական կատալոգում, հանդիսանում է նաև Թանգարանների միջազգային խորհրդի անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Государственный литературный музей Янки Купалы». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 5-ին. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 3-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքը

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n81110547 · SUDOC: 16180831X · VIAF: 155951775 · WorldCat VIAF: 155951775 |

 |
**Յանիս Ակուրատերսի թանգարան** (լատիշ․՝ Jāņa Akuratera muzejs), հուշային տուն-թանգարան, որի ցուցադրությունները նվիրված են լատիշ գրող Յանիս Ակուրատերսի կյանքին և գործունեությանը։

Թանգարանի մասին
---------------

Թանգարանը բացվել է 1991 թվականին և համարվել է Գրականության և արվեստի թանգարանի մասնաճյուղը։ 2009 թվականից ընդգրկվել է Լատվիայի հուշահամալիր թանգարանների միավորման մեջ։ Տեղակայված է Յանիս Ակուրատերսի ընտանիքի սեփական փայտե տանը, որը կառուցվել է 1933 թվականին ճարտարապետ Վերներ Վիտանդի նախագծով, Տորնյակալնսում՝ Դաուգավայի ձախ ափին։ Թանգարանի ցուցադրությունները տեղակայված են տան երկու հարկերում գտնվող հինգ սենյակներում։ 

* Բուխարու սենյակ։ Բուխարին պատրաստվել է Նիկոլաս Ստրունկեի նախագծով, կահույքը պատրաստված է բիդերմայերի ոճով, 19-րդ դարի առաջին կեսում։
* Ճաշասենյակ։ Սենյակի կենտրոնում դրված է մեծ սեղան, որը պատրաստվել է պատվերով՝ 1924 թվականին։
* Աշխատասենյակ։ Գրողի գրասեղանը և գրադարանը լատիշերեն, գերմաներեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն և նորվեգերեն լեզուներով գրքերով։
* Լուսավոր դահլիճ։ Հանգստի սենյակ, որը կահավորված է Լյուդովիկոս XVI-ի ոճի կահույքով։
* Գրողի կնոջ՝ Աննա Մարիայի սենյակը։ Ներքին կահավորանքը համապատասխանում է 1920-1930 թվականների ընդհանուր ոճին։

Թանգարանում ներկայացված կտավների հավաքածուում ընդգրկված են Նիկոլաս Ստրունկեի իտալական քաղաքների էսքիզները, Օլգերտ Սալդավսի քաղաքային ուրվանկարները, Օսկար Կալեյսայի լատգալյան բնանկարները, Գեորգի Շենբերգի վրձնին պատկանող գրողի դիմանկարը, Վալդեմար Տոնեի Լայմա Ակուրատերեի դիմանկարը և այլ հեղինակների մի շարք ստեղծագործություններ։

Թանգարանը հիմնականում շեշտը դնում է դպրոցականների և աշակերտների հետ աշխատանքների վրա, կազմակերպում է տարբեր բնույթի թեմատիկ ցուցահանդեսներ և պոեզիայի երեկոներ։ Որոշ հեռավորության վրա գտնվող գրող Օյար Վացիետիսի տուն-թանգարան հուշահամալիրի հետ համատեղ կազմակերպվում են մշակութային միջոցառումներ, ինչպես օրինակ ավանդական դարձած «Թանգարանային գիշեր»-ը։

Թանգարանային ցուցահանդեսներ
---------------------------

### Ընտրանի

* Յանիս Ակուրատերսը և Ազգային թատրոն
* Ծիածանային քամի
* Լեյտենանտ Թոմաս Գլանի խրճիթ
* Կեչիների տակ
* Երեք երգ։ Լայմա Ակուրատերեի ծննդյան հարյուրամյակ

Թանգարանի ղեկավարություն
------------------------

* Թանգարանի տնօրեն՝ Ռուտա Ցիմդինյա
* Գլխավոր մասնագետ՝ Մայրա Վալտերե

Հասցե
-----

* Ռիգա, Օ. Վացիետիսի փողոց, 6ա (*Rīga, Ojāra Vācieša iela 6a, Latvija*)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Muzeju statistika 2018 (լատիշ.) // *Latvijas Atvērto datu portāls* — Latvijas Republikas Kultūras ministrija.
2. ↑  «Jāņa Akuratera muzejs». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 10-ին. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 10-ին.
**Մորդովիայի Ս. Դ. Էրզյայի անվան կերպարվեստի հանրապետական թանգարան** (ռուս.՝ Мордовский республиканский музей изобразительных искусств имени С. Д. Эрьзи), թանգարան Մորդովիայի Հանրապետության Սարանսկ քաղաքում, Պովոլժիեի գիտահետազոտական, գիտա-լուսավորչական հաստատություն։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Մորդովիայի կերպարվեստի հանրապետական թանգարանը ներառում է XX դարի ականավոր քանդակագործ Ստեփան Դմիտրիևիչ Էրզյայի ստեղծագործությունների ամենամեծ հավաքածուն (ավելի քան 200 աշխատանք)։

Թանգարանը ներառում է նաև Մորդովիայի ժողովրդական արտիստի, ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Ֆեդոտ Վասիլևիչ Սիչկովի և դիմանկարչության ակադեմիկոս Իվան Կուզմիչ Մակարովի ստեղծագործությունների հավաքածուն։ Երկուսն էլ, ինչպես Էրզյան, ծնվել են Մորդովիայում։

Թանգարանը ներկայացնում և կրկնապատկում է արվեստի բոլոր տեսակի ստեղծագործությունների հավաքածուները` նկարներ, գրաֆիկա, քանդակներ։ Ցուցադրվում է նաև XVIII-XIX դդ. ռուսական արվեստի ստեղծագործությունների հավաքածուներ, մորդվաների ժամանակակից հայրենական, ժողովրդական և դեկորատիվ-կիրառական արվեստի հավաքածուներ։

2002 թվականին Ս. Դ. Էրզյայի անվան կերպարվեստի թանգարանը Մորդովիայի Հանրապետության կառավարության կողմից ներառվել է Մորդովյան ժողովրդի մշակութային ժառանգության արժեքավոր օբյեկտների շարքում։

Թանգարանի պատմություն
---------------------

1960 թվականի հունվարի 10-ին Սարանսկի Սովետսկի փողոցում գտնվող շենքում բացվել է Մորդովիայի Ֆ. Վ. Սիչկովի անվան հանրապետական պատկերասրահը, որտեղ այժմ գտնվում է թանգարանի ցուցահանդեսային կենտրոնը։ 1978 թվականին պատկերասրահը կազմավորվել է որպես կերպարվեստի թանգարան, 1995 թվականին անվանվել է Ս. Դ. Էրզյայի անունով։

### Թանգարանի գլխավոր շենք

Թանգարանի շենքը (Կոմունիստական փողոց, 61) բաղկացած է երկու հարակից կորպուսներից։ Ավելի հին՝ արևմտյան կորպուսը (ճարտարապետ Վ. Ի. Սոլոգուբ, ինժեներներ՝ Վ. Ի. Բորիսով, Ե. Ա. Սուխով) կառուցվել է 1976 թվականին Էրզյայի 100-ամյակի առթիվ։ 1985 թվականին մոտակայքում կառուցվել է մեկ այլ շինություն, որը կապված է առաջին շենքի հետ 2-ր հարկի անցումով։ 2001 թվականի աշնանը, Էրզյայի ծննդյան 125-ամյակի նախօրեին, թանգարանի շենքերը վերակառուցվել են։

### Ցուցասրահ

Թանգարանի ցուցասրահը
Թանգարանի ցուցասրահ (Սովետսկայա փողոց 29) 1950-ականների կեսերին կառուցել է ճարտարապետ Ս. Օ. Լևկովը։ Գտնվում է Մորդովիայի ազգային պետական դրամատիկական թատրոնի շենքի կողքին և կապված է նրան մեկահարկ միացմամբ։

Թանգարանի մասնաճյուղեր
----------------------

* Մորդովիայի ժողովրդական մշակույթի թանգարան
* Արդատովսկի շրջանի Բաևո գյուղի Ս. Դ. Էրզյայի տուն-թանգարան
* Կովիլկինսկի շրջանի Կոչելաևո գյուղի Ֆ. Վ. Սիչկովի անվան տուն-թանգարան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Информация с официального сайта музея
2. ↑  «Информация о музее на сайте GIDRRM.ru». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 31-ին.
3. 1 2  Градостроительные ориентиры российских столиц: Саранск: монография / В. Ф. Вавилин, В. А. Моисеенко, В. В. Вавилин; под общ. ред. В. Ф. Вавилина. — Саранск: Изд-во Мордов. ун-та, 2009. — С. 474—478. — 604 с. — ISBN 978-5-7103-2133-1

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2007108126 · VIAF: 153985977 · WorldCat VIAF: 153985977 |

 |
**Դենիայի տայֆա**, եղել է միջնադարյան թագավորություն Իսպանիայի տարածքում 1010-1227 թվականներին (տայֆայի առաջին փուլ), որը կառավարում էր Վալենսիայի ափամերձ տարածքների մի մասը և Իվիսան։ Մայրաքաղաքը եղել է Դենիան, տայֆայի տարածքները ներառում էին Բալեարյան կղզիները և մայրցամաքային Իսպանիայի փոքր մասը։

Պատմություն
-----------

Տայֆան ստեղծվել է 1010 թվականին Կորդովայի խալիֆայության անկումից հետո, ազատ արձակված ստրուկ Մուջահիդ ալ-Սիկլաբիի կողմից, ով նաև եղել է նախկին խալիֆայության բարձրաստիճան համակարգողը, ով հավանաբար ունեցել է սլավոնական արմատներ, քանի որ արաբները սլավոններին կոչել են Սիկլաբ/Սիկլավ։ 1011 թվականին Դենիան առաջին տայֆան էր, որը բաց թողեց մետաղադրամներ։ Թագավորությունը ուներ ուժեղ նավատորմ, որը 1015 թվականին օգտագործեց Բալեարյան կղզիները գրավելու համար, այնուհետև ներխուժեցին Սարդինիա։ Տայֆան կղզու հյուսիսում հիմնեց ռազմական ճամբար, որպես հիմք մյուս հարձակումների համար դեպի Պիզայի հանրապետություն, սակայն կղզու այս մասը վերանվաճեցին Պիզայի և Ջենոայի նավատորմերի կողմից։ Կռվի ժամանակ գերի է վերցվում Մուջահիդի ժառանգ Ալի Իկբալ ալ-Դաուլան և կարողացավ ազատվել միայն 1032 թվականին։ Այս ընթացքում տայֆայի նավերը մի քանի հարձակում ձեռնարկեցին Լիգուրիայի և Տոսկանայի ափերի վրա։

1020-ականներին տայֆան օգտագործեց առավելությունը Վալենսիայի տայֆայի ղեկավարների մահվան և գրավեց թագավորության հարավային մասերը, որոնք նա զբաղեցրեց երկու տարվա ընթացքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Bruce R. Gordon. «al-Andalus». Regnal Chronologies. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 21-ին. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 27-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |
**Մոնմուտի թանգարան** (անգլ.՝ Monmouth Museum / The Nelson Museum and Local History Centre), թանգարան Ուելսի հարավ-արևելքում գտնվող Մոնմուտշիր շրջանի Մոնմուտ բնակավայրում։ Ունի ծովակալ Հորացիո Նելսոնի հետ կապված արտեֆակտների հավաքածու։ Թանգարանը գտնվում է շուկայի շենքում՝ քաղաքի կենտրոնում՝ Մոնոու գետից և Մոնմուտ ամրոցից ոչ հեռու։

Պատմություն
-----------

Նելսոնի հավաքածուն ներկայացվել է Մոնմուտին Լեդի Ջորջինա Լլանգատոկին (Georgina Llangattock), տեղական հողատեր և քաղաքի բարերար Ջոն Ռոլսին, առաջին բարոն Լլանգատոկին և Չարլզ Ռոլսի մորը, որը հավաքել է Նելսոնի հուշամատյանների հավաքածուն 19-րդ և 20-րդ դարի սկզբին։ Հավաքածու են մտել Նելսոնի սպայական սուրը և Տրաֆալգարի ժամանակ հանձնված ֆրանսիական և իսպանական նավատորմիղների թրերը, Նելսոնի, նրա կնոջ և Լեդի Համիլթոնի միջև նամակագրությունը, տարբեր առարկաներ, որոնք կապված են Նելսոնի հաղթանակի, ռազմածովային ուժերում նրա ծառայության և նրա՝ Համիլթոնների հետ Մոնմուտ, Կիմին և Հարավային Ուելս կատարած այցի հետ։ Ներկայացված են նաև արծաթե հուշադրամներ, փորագրություններ, գեղանկարներ, ապակյա իրեր, խեցեղեն և Տրաֆալգարի ճակատամարտի մոդելներ։ Նրա այցի հետ կապված իրերի թվում է սեղանը, որի շուրջ նա ճաշել է։

Հավաքածուի մեջ են մտնում նաև Նելսոնի հետ կապված մի քանի պատճեններ, այդ թվում՝ իբրև թե նրան պատկանող ապակե աչքը, չնայած նա կորցրել էր տեսողությունը, ոչ թե աչքը։ Թանգարանում կան նաև առարկաներ, որոնք վերաբերում են Մոնմուտի պատմությանն ու հնագիտությանը, նաև արխիվ, որը վերաբերվում է Չարլս Ռոլսին և նրա ընտանիքին։ Հավաքածուի կարևորագույն իրերից է 16-րդ դարի իսկական մոնմուտական գլխարկը։

Թանգարանը բացվել է 1924 թվականին Գլենդովեր (*Glendower*) փողոցում գտնվող գիմնազիայում, որը նվիրաբերել էր Լլանգատոկների ընտանիքը՝ 1891 թվականին Ջոն Մաքլին Ռոլսի չափահասությունը նշելու համար։ Թանգարանը ներկայիս գտնվելու վայր է տեղափոխվել 1969 թվականին, այն բանից հետո, երբ փակ շուկան լիովին վերանորոգվել է և վերանախագծվել։ Փակ շուկայի շենքի ողջ կենտրոնական մասը ոչնչացվել էր 1963 թվականի հրդեհից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «Monmouth Town Guide». Monmouth Town Council. Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 10-ին.(չաշխատող հղում)
3. ↑  *Jones, Barbara* Follies & Grottoes. — Constable & Co, 1974. — С. 414. — ISBN 0094593507
4. ↑  Helme, Andrew (2009-07). «Nelson Museum». *Monnow Voice*. No. 3. էջ 6.
5. ↑  Gathering the Jewels: The New Market Hall fire, Monmouth, 1963(չաշխատող հղում)
, accessed January 2012

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 172214411 · WorldCat VIAF: 172214411 |

 |
*Այս հոդվածը վերաբերվում է **«ՈւզԽՍՀ»** եզրույթին. չշփոթել **«ՈւԽՍՀ»** (Ուկրաինական ԽՍՀ) եզրույթի հետ:*

**Ուզբեկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն** (**Ուզբեկական ԽՍՀ**, **ՈւզԽՍՀ** ուզբ.՝ Ўзбекистон Совет Социалистик Республикаси, ժամանակակից ուղղագրությամբ՝ *O’zbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi*), ԽՍՀՄ վարչատարածքային միավոր Միջին Ասիայի կենտրոնական և հյուսիսային մասում, 15 միութենական հանրապետություններից մեկը։ Տարածքը կազմել է 447,4 հզ․ կմ², բնակչությունը 1984 թվականի դրությամբ կազմել է 1 749 600 մարդ։ Ազգային կազմը (1979-ի մարդահամարով, հզ․ մարդ) ունեցել է հետևյալ պատկերը․ ուզբեկներ՝ 10569, կարակալպակներ՝ 298, ռուսներ՝ 1666, թաթարներ՝ 649, ղազախներ՝ 620, տաջիկներ՝ 595, կորեացիներ՝ 163 և այլք։ Բնակչության միջին խտությունը քառակուսի կիլոմետրի հաշվով կազմել է 38,1 մարդ (1983)։ Մայրաքաղաքը՝ Տաշքենդ (1985 հզ․ բն․, 1984)։ Խոշոր քաղաքներ են համարվել Սամարղանդը, Նամանգանը, Անդիժանը, Բուխարան, Ֆերգանան, Կոկանդը, Մարգիլանը։ Ուզբեկական ԽՍՀ պարգևատրվել է Լենինի երեք (1939, 1956, 1980), Ժողովուրդների բարեկամության (1972) և Հոկտեմբերյան հեղափոխության (1974) շքանշաններով։

Խորհրդայնացման շրջանը տևել է 1917 թվականի նոյեմբերից մինչև 1918 թվականի մարտը։ Տարածքի հիմնական մասը մտել է Թուրքեստանի ԻԽՍՀ կազմի մեջ։ 1918—20-ի քաղաքացիական պատերազմի տարիներին կարմիր բանակի օգնությամբ աշխատավորները ջախջախել են սպիտակգվարդիականների և բասմաչների հիմնական ուժերը։ Մասնակցություն է ունեցել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատում (1941-1944)։ Գյուղատնտեսության հիմնական ճյուղերն են եղել բամբակագործությունը, պտղաբուծությունը, խաղողագործությունը և այլն։

1990 թվականի հունիսի 20-ից Ուզբեկական ԽՍՀ Գերագույն խորհուրդն ընդունեց ինքնիշխանության հռչակագիրը։ Հանրապետության առաջին նախագահը դարձավ Իսլամ Քարիմովը։

1991 թվականի օգոստոսի 31-ին Ուզբեկական ԽՍՀ-ն վերանվանվեց **Ուզբեկստանի Հանրապետություն** և հռչակից իր անկախությունը Խորհրդային Միության լուծարումից երեք ամիս առաջ։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Խորհրդային Սոցիալիստական Միության հանրապետություններ |
| --- |
|  |
| Գլխավոր | 
* Հայկական ԽՍՀ
* Ադրբեջանական ԽՍՀ
* Բելառուսական ԽՍՀ
* Էստոնական ԽՍՀ
* Վրացական ԽՍՀ
* Ղազախական ԽՍՀ
* Ղրղզական ԽՍՀ
* Լատվիական ԽՍՀ
* Լիտվական ԽՍՀ
* Մոլդովական ԽՍՀ
* Ռուսաստանի ԽՖՍՀ
* Տաջիկական ԽՍՀ
* Թուրքմենական ԽՍՀ
* Ուկրաինական ԽՍՀ
* Ուզբեկական ԽՍՀ

 | State Emblem of the Soviet Union |
|  |
| Կարճ ժամանակովգոյություն ունեցած | 
* Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ (1940–1956)
* Անդրկովկասի ԽՖՍՀ (1922–1936)

 |
|  |
| Ոչմիութեանական հանրապետություններ | 
* Աբխազիայի ԽՍՀ (1921–1931)
* Բուխարական ԽՍՀ (1920–1925)
* Խորեզմի ԺԽՀ (1920–1925)
* Նախիջևանի ԻԽՍՀ (1920–1923)
* Մերձդնեստրի Մոլդովական ԽՍՀ (1990–1991)

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 184)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԱՐ հեռուստաընկերություն

**ԱՐ**, հայկական հեռուստաընկերություն, որը հիմնել է Մերուժան Տեր-Գուլանյանը 1996 թ. հունվարի 23-ին։ Հեռարձակվում էր 3 մետրային ալիքով Երևանում, Արմավիրի, Արագածոտնի, Արարատի, Կոտայքի մարզերում և Գեղարքունիքի որոշակի հատվածներում, ինչպես նաև Ռոստելեկոմ, Յուքոմ և ինտերակտիվ մալուխային հեռուստատեսությամբ ՀՀ ամբողջ տարածքում, տարբեր կապուղիներով նաև ՀՀ տարածքից դուրս։

Պատմություն
-----------

2003 թվականին «ԱՐ»-ի սեփականատերը փոխվեց։ Հրանտ Վարդանյանն այն ներառեց Գրանդ Հոլդինգի ցանկում։ Լրատվական «Սուրհանդակ» հաղորդումը վերանվանվեց «Ազդարար» և հենց 2003-ին համարվեց ամենավարկանիշայինը[*փա՞ստ*]։

2008 թվականի մարտի 1-ից մինչև 2016 թվականի հունիսի 30-ը լրատվական ծառայության պետը Ալիկ Հակոբյանն էր։ 2016-ի հուլիսի 1-ին ծառայությունը ղեկավարում էր հաղորդավար Եվա Մեհրաբյանը։

«ԱՐ» հեռուստաընկերության եթերային հեռարձակումը ավարտվել է 2021 թ. հուվարի 21-ին։

«Ազդարար»
---------

Հեռուստաալիքի գլխավոր լրատվական ծրագիրն «Ազդարարն» էր, որը հեռարձակվում էր օրը 5 անգամ։ «ԱՐ»-ի լրագրողները լուսաբանել են ՀՀ առաջին դեմքի այցերը Գերմանիա, Շվեդիա, Շվեյցարիա, Ռուսաստան և այլ երկրներ։

Այլ հաղորդումներ
----------------

Բացի լրատվական ծրագրից, «ԱՐ»-ի եթերում 2003 թվականից եթեր էր հեռարձակվում «Ճանապարհ» հաղորդաշարը, որը վարում էր քաղաքական վերլուծաբան Արծրուն Պեպանյանը։ Հաղորդաշարին հյուրընկալվել են Սերժ Սարգսյանը, Վարդան Օսկանյանը, Անդրանիկ Մարգարյանը և այլ հայտնի քաղաքական գործիչներ։ Հետագայում «Ճանապարհը» դարձավ թոք շոու։ «ԱՐ»-ի նախագծերից են «Հատուկ թղթակից», «Հմուտ ձեռքեր», «Մեր մեծերը», «Ջազի ժամ», «Փնտրեք կնոջը» հաղորդումները։

2013 թվականից «ԱՐ»-ի եթերից հանվել են բոլոր հեռուստասերիալները։

Տարբերանշաններ
--------------

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական եթերի հետքերով». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ մարտի 14-ին. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 1-ին.
2. ↑  internews.am - Լրատվամիջոցներ / Ար ՀԸ
3. ↑  Technologies, Peyotto. ««ԱՐ» հեռուստաընկերությունը ոչ ոքի չի վաճառվել, նվեր չի տրվել». *factor.am*. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 8-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------
**Գոմս**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Կարճկանի գավառակում։ Գտնվում էր Վանա լճի հարավ-արևմտյան կողմում, լճից 3 կմ հեռու, սարավանդում։

Աշխարհագրություն
----------------

Գյուղի շուրջը տարածվում էր ընդարձակ ու արգավանդ վարելահողեր։

Պատմություն
-----------

Բնակչության մեծ մասը զոհվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Կենդանի մնացածները, անհավասար ինքնապաշտպանական կռիվներ մղելով, ազատվել ու գաղթել են Արևելյան Հայաստան։

Բնակչություն
------------

1858 թվականին ուներ 22, իսկ 1909 թվականին՝ մոտ 50 տուն հայ բնակիչ։

Տնտեսություն
------------

Բնակչության հիմնական զբաղմունքը հողագործություն, անասնապահություն և ատաղձագործությամբ։

Պատմամշակութային կառույցներ
---------------------------

Գոմս ուներ Ս. Թովմաս անունով եկեղեցի։ Գյուղից 8-10 կմ հյուսիս՝ լճափին, գտնվում է Ս. Գեորգ (նաև Գոմաց ս. Գեորգ) վանքը, որը կանգուն էր մինչև 1915 թվականը։

Կրթություն
----------

Գյուղի երեխաները հաճախում էին մոտ 4 կմ հեռավորության վրա գտնվող Եղեգիս գյուղի վարժարան։

Տես նաև
-------

* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Վանի նահանգի Վանի գավառ». Վերցված է 2015 ապրիլի 14-ին.
2. ↑  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 1, էջ 941

Աղբյուրներ
----------

* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ. Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Կարճկանի գավառակ |
| --- |
|  |
| Քաղաքներ | Եղեգիս |
|  |
| գյուղեր | Ագուստու • Ալական • Ալոն • Աշնակ • Գոմս • Զեյվա • Խումս |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |
**Բյոյուքաղա Մեշեդի օկլի Միրզազադե** (ադրբ.՝ Böyükağa Məşədi oğlu Mirzəzadə,փետրվարի 21, 1921(1921-02-21), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ - նոյեմբերի 3, 2007(2007-11-03), Բաքու, Ադրբեջան), թատերական նկարիչ, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1967)։

Կենսագրություն
--------------

Բույուկաղա Մաշադի օկլի Միրզազադեն ծնվել է 1921 թվականի փետրվարի 21-ին Բաքվում՝ Աբշերոնի Ֆաթմայի գյուղում։ Սովորել է Ազիմ Ազիմզադեի անվան նկարչության պետական ​​դպրոցում, ապա՝ Ադրբեջանի մշակույթի և արվեստի պետական ​​համալսարանում։ Նկարիչը 1940 թվականից ակտիվորեն մասնակցել է տեղական և միջազգային ցուցահանդեսներին։ 1950-1960-ականները կարելի է համարել Բոյուկաղա Միրզազադեի ստեղծագործության ձևավորման շրջանը։ Արդեն 1950-ականներին որոշվել է նրա ստեղծագործության առաջատար ժանրը։ Բույուկագա Միրզազադեն հիմնականում դիմանկարներ է նկարել։

1960 թվականին Բույուկաղա Միրզազադեն արժանացել է Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի, 1966 թվականին՝ Ուզեյիր Հաջիբեյլիի անվան պետական ​​մրցանակի, իսկ 1967 թվականին՝ ժողովրդական արտիստի պատվավոր կոչման։ Բ.Միրզազադեի բազմաթիվ անհատական ​​ցուցահանդեսներ են կազմակերպվել նախկին Չեխոսլովակիայում, ինչպես նաև Ֆրանսիայում, Իտալիայում և արտասահմանյան այլ երկրներում։ Նրա աշխատանքները պահվում են բազմաթիվ արտասահմանյան երկրների, ինչպես նաև Ադրբեջանի թանգարաններում, պատկերասրահներում և մասնավոր հավաքածուներում։

Մինչև կյանքի վերջին օրերը մանկավարժական գործունեությամբ զբաղված արվեստագետը աշխատել է Մշակույթի և արվեստի համալսարանի ամբիոնի վարիչ, Գեղարվեստի ակադեմիայի պրոֆեսոր, ստեղծագործական արհեստանոցի վարիչ։

Մահացել է 2007 թվականի նոյեմբերի 3-ին Բաքվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Zamanın sınağından keçmiş rəssam - Böyükağa Mirzəzadə
2. ↑  e-qanun.az
3. ↑  Sənətin böyük Ağası – xalq rəssamı Böyükağa Mirzəzadə
4. ↑  Բույուկաղա Մաշադի օկլի Միրզազադե

Աղբյուրներ
----------

* Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası. Bakı,2008. səh.197
**Նավթենաթթու**, ածխածնի հինգ (հազվադեպ՝ վեց) ատոմներից բաղկացած մեկ կամ մի քանի օղակներ՝ նավթենային ռադիկալներ պարունակող կարբոնաթթուներ։ Մեծ մասամբ միահիմն են:

Նավթենաթթուն նավթի՝ թթվածին պարունակող հիմնական բաղադրիչներն են (0,5–3%): Անգույն, մածուցիկ հեղուկներ են (հնանալիս՝ դեղնում են), եռում են 220–300°C, պնդանում՝ 80°C–ից ցածր։ Ջրում չեն լուծվում, լուծվում են նավթանյութերում և այլ օրգանական լուծիչներում։ Ունեն կարբոնաթթուներին բնորոշ հատկություններ։ Նավթենաթթվի աղերը անջատում են նավթից՝ ալկալիների լուծույթով մշակելով։ 

Նավթենաթթու օգտագործում են սահմանափակ (նավթի դեէմուլգում, փայտակոճերի ներծծում ևն), աղերը՝ բուրդը լվանալու, փայտը, գործվածքը և ճոպանները փտումից պաշտպանելու համար, որպես էմուլգատորներ և ախտահանող միջոցներ։

Տես նաև
-------

* Կարբոնաթթուներ
* Օրգանական թթուներ
* Պարաֆին

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 194)։*  |