**Ջահանգիրի դամբարան** (ուրդու՝ مقبرہ جہانگیر‎), XVII դարի դամբարան, կառուցված մողոլական կայսր Ջահանգիրի համար։ Այն թվագրվում է 1637 թվականով և գտնվում է Լահորի շրջանի Շահդար Բաղում (Փենջաբ, Պակիստան)՝ Ռավի գետի ափին։ Դամբարանը հայտնի է իր ինտերիերով, առատորեն զարդարված ֆրեսկոներով և մարմարով, իսկ արտաքին տեսքը զարդարված է ֆլորենտական խճանկարներով։ Դամբարանը, հարակից Աքբարի Սարայի և Ասաֆ խանի գերեզմանի հետ միասին, այն անսամբլի մի մասն է, որն այժմ գտնվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցուցակում։

Տեղադրություն
-------------

Դամբարանը գտնվում է Շահդար Բաղում՝ Լահոր Հին քաղաքից հյուսիս-արևմուտք։ Այն գտնվում է Ռահի գետի մյուս կողմում՝ Լահորից, մի գյուղական վայրում, որը հայտնի է իր բազմաթիվ զվարճանքների այգիներով։ Գերեզմանը գտնվում է Դիլկուշում՝ Նուր Ջահանի հաճելի պարտեզում, որը ստեղծվել է 1557 թվականին։ Ասաֆ խանի գերեզմանը, որը կանգնեցվել է 1645 թվականին, և Աքբարի Սարայը, որը կառուցվել է 1637 թվականին, կանգնած են Ջահանգիրի դամբարանների համալիրից անմիջապես արևմուտք, և երեքն էլ կազմում են դեպի արևելք-արևմուտք ուղղված անսամբլ։ Շահդարա Բագիի մեկ այլ հուշարձաններից մեկը՝ Ջահանգիրի կնոջ Նուր Ջահանի գերեզմանը, գտնվում է Ասաֆ խանի գերեզմանից մի փոքր հարավ-արևմուտք։

Նախապատմություն
---------------

Դամբարանի ինտերիերի մեծ մասը զարդարված է մողոլական դարաշրջանի ֆրեսկոներով:
Գերեզմանը կառուցվել է Ջահանգիրի համար, որը ղեկավարել է Մողոլական կայսրությունը 1605-1627 թվականներին։ Նա մահացել է 1627 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Քաշմիրի նախալեռներում, Ռաջաուրի քաղաքի մոտակայքում։ Քաշմիրից ճանապարհ ընկած հուղարկավորության երթը Լահոր է ժամանել ուրբաթ օրը, 1627 թվականի նոյեմբերի 12-ին։ Դիլկուշի պարտեզը, որտեղ նա թաղված է, Ջահանգիրի և նրա կնոջ՝ Նուր Ջահանի «սիրած վայրն» էր, երբ նրանք ապրում էին Լահորում։ Նրա որդին՝ նոր կայսր Շահ Ջահանը, հրամայեց հոր պատվին կանգնեցնել «կայսրին վայել դամբարան»։

Պատմություն
-----------

Փադիշահ Ջահանգիրն արգելեց գմբեթ կառուցել իր գերեզմանի վրա
Չնայած ժամանակակից պատմաբանները Ջահանգիրի դամբարանի կառուցումը վերագրում են նրա որդուն՝ Շահ Ջահանին, այն կարող է լինել Նուր Ջահանի նախագծի արդյունքը։ Ոգեշնչվելով իր հոր դամբարանի ճարտարապետությունից՝ ասում են, որ նա 1627 թվականին նախագիծ է մշակել Ջահանգիրի գերեզմանի համար և, հնարավոր է, նույնիսկ օգնել է դրա ֆինանսավորմանը։ Շինարարությունը սկսվել է 1627 թվականին և պահանջվել է 10 տարի այն ավարտելու համար։

Սիկհերի դատարանի արձանագրությունների համաձայն, դամբարանում վերանորոգումներ են կատարվել 1814 թվականին։ Այնուամենայնիվ, դամբարանների համալիրը ապականվել է նաև սիկհերի օրոք, երբ նրանք կողոպտվեցին Ռանջիթ Սինգհի բանակի կողմից, իսկ նրանց շինանյութերն օգտագործվել են Ամրիթսարում գտնվող Հարմանդիր Սահիբը զարդարելու համար։ Այնուհետև համալիրի թալանված շենքերը վերածվեցին Ռանջիթ Սինգհի ռազմական առաջնորդներից մեկի՝ սենյոր Օմսայի, որը հայտնի է նաև որպես Մուսա Սահիբ, անձնական նստավայրի։ Ռանջիթ Սինգհը նաև հրամայեց Մուսա Սահիբին հուղարկավորել դամբարանում 1828 թվականին խոլերայից մահանալուց հետո։ 1880 թվականին լայնորեն հավատում էին, որ Ջահանգիրի դամբարանը մի ժամանակ պսակված է եղել գմբեթով կամ երկրորդ շարով, որը քանդվել է Ռանջիթ Սինգհի բանակի կողմից։ Բայց ոչ մի ապացույց չի հայտնաբերվել, որ Ջահանգիրի դամբարանի գմբեթը կամ երկրորդ շարը երբևէ գոյություն է ունեցել։

Շահդարայի հուշարձանների անսամբլը էլ ավելի տուժեց բրիտանական իշխանության ժամանակ, երբ Ասաֆ խանի և Նուր Ջահանի գերեզմանների միջև երկաթուղային գիծ դրվեց։ Սակայն բրիտանացիները 1889-1890 թվականներին վերականգնեցին նաև Ջահանգիրի դամբարանը։

Մոտակա Ռավի գետից ջրհեղեղը սպառնացել կամ վնասել է դամբարանադաշտը 1867, 1947, 1950, 1954, 1955, 1957, 1958, 1959, 1962, 1966, 1973, 1976, 1988 և 2010 թվականներին։ 1988 թվականի ջրհեղեղի ժամանակ 5 օր ջուրը երեք մետր մակարդակով ծածկեց դրա մեծ մասը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Մինարեների օգտագործումը ցույց է տալիս Ջահանգիրի օրոք Թիմուրյան ճարտարապետության նկատմամբ հետաքրքրության վերածնունդը:
Դամբարանի պատերը, փորագրված մարմարով:
Ջահանգիրի դամբարանը կառուցվել է մողոլական ոճով՝ իրանական ճարտարապետության ազդեցության տակ՝ Սեֆյան ոճով, որը, հնարավոր է, տարածվել է Մողոլական կայսրությունում՝ պարսից ազնվականներից եկած Նուր Ջահանի շնորհիվ։ Դամբարանն ունի *թախտգահայի* (պատվանդանի վրա կանգնեցված դամբարան, որը *թախտի* կամ «գահի» դեր է խաղում) տեսք։

Ինչպես Մեծ Աքբարի դամբարանում, այնպես էլ կենտրոնական գմբեթը բացակայում է Ջահանգիրի դամբարանում, քանի որ փադիշահը, ըստ որոշ տեղեկությունների, ուղղակիորեն արգելում էր դրա կանգնեցումը նրա գերեզմանի վրա։ Գմբեթներն առաջին անգամ օգտագործվել են մողոլական թաղման ճարտարապետության մեջ՝ Հումայունի դամբարանի կառուցման ժամանակ, և կրկին սկսվել են կառուցվել արդեն Շահ Ջահանի ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments: Top 10 pictures from Pakistan are here!
2. ↑  "Tombs of Jahangir, Asif Khan and Akbari Sarai, Lahore". UNESCO World Heritage Centre. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 11.
3. 1 2 3 4 5  "Jahangir's tomb". Oriental Architecture. Retrieved 11 октября 2020.
4. ↑  Nadiem, Ihsan (1996). *Lahore, a Glorious Heritage*. Sang-e-Meel. ISBN 9789693507188. Retrieved 11 октября 2020.
5. ↑  Nicoll, Fergus (2009). *Shah Jahan*. Penguin Books India. ISBN 9780670083039. Retrieved 11 октября 2020.
6. ↑  "Visiting the sub-continent's rebellious prince". Pakistan Today. Retrieved 11 октября 2020.
7. 1 2 3  "Jahangir's Tomb". *Visit Lahore* (in անգլերեն). Retrieved 11 октября 2020.
8. 1 2 3 4  "Jahangir's Tomb". UAL Berta. Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 31-ին. Retrieved 11 октября 2020. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
9. ↑  "Tomb of Jahangir". *Journal of Asian Civilisations*. Taxila Institute of Asian Civilisations. **24** (1). 2001. Retrieved 11 октября 2020.
10. 1 2  Wolschke-Bulmahn, Joachim; Wescoat, James L. (1996). *Mughal Gardens: Sources, Places, Representations, and Prospects*. Dumbarton Oaks. ISBN 9780884022350. Retrieved 11 октября 2020.
11. 1 2 3 4  Rogers Kolachi Khan & Associates Pvt. Ltd. (февраль 2011). "Site Conservation Assessment Report: Jahangir's Tomb Complex, Lahore, Pakistan" (PDF). *Global Heritage Fund*. Global Heritage Fund. Retrieved 11 октября 2020.
12. 1 2  Chaudhry, Nazir Ahmad (2000). *Lahore*. Sang-e-Meel Publications. p. 156. ISBN 9789693510478.
13. ↑  Saladin, Henri; Migeon, Gaston (2012). *Art of Islam*. Parkstone International. p. 94. ISBN 9781780429939. Retrieved 11 октября 2020.
14. ↑  Hansen, Waldemar (1986). *The Peacock Throne: The Drama of Mogul India*. Motilal Banarsidass Publ. p. 88. ISBN 9788120802254. Retrieved 11 октября 2020.
15. ↑  Grey, C. *European Adventurers of Northern India, 1785 to 1849*. Asian Educational Services. ISBN 9788120608535. Retrieved 11 октября 2020.
16. 1 2  Singh, Khushwant (2008). *Ranjit Singh*. Penguin Books India. p. 167. ISBN 9780143065432.
17. ↑  "The Tomb of Emperor Jehangir". Dawn. 20 августа 2013. Retrieved 11 октября 2020.
18. ↑  Necipoglu, Gulru; Flood, Finbarr Barry (2017). *A Companion to Islamic Art and Architecture*. John Wiley & Sons. ISBN 9781119068570. Retrieved 11 октября 2020.
19. 1 2  Bhallia, A. S. (2015). *Monuments, Power and Poverty in India: From Ashoka to the Raj*. I.B.Tauris. p. 256. ISBN 9781784530877.
20. ↑  L.), Wescoat, Jr (James; Wescoat, James L.; Wolschke-Bulmahn, Joachim (1996). *Mughal Gardens: Sources, Places, Representations, and Prospects* (in անգլերեն). Dumbarton Oaks. p. 204. ISBN 978-0-88402-235-0.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
21. ↑  Eaton, Richard M. (2019 թ․ հուլիսի 25). *India in the Persianate Age: 1000-1765* (in անգլերեն). Penguin UK. ISBN 978-0-14-196655-7.

Արտաքին հղումներ
----------------

* SN Bukhari (2010 թ․ հունիսի 24). "Tomb of Jahangir Lahore". YouTube. Retrieved 11 октября 2020.
* Pakistan’s PhotoBlog — Snaps of Jahangir’s Tomb Archived 2015-12-29 at the Wayback Machine.
* Photograph of the left side of the mausoleum
* Conservation of the mausoleum Archived 2016-10-11 at the Wayback Machine.