**Ֆրիդրիխ Էնգելսի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Фридриху Энгельсу), Ֆրիդրիխ Էնգելսի հիշատակը հավերժացնող հուշարձան Մոսկվայում։ Տեղադրվել է 1976 թվականին մետրոյի Կրոպոտկինսկայա կայարանի հարևանությամբ։ Հուշարձանը ստեղծել են քանդակագործ Իոսիֆ Իվանովիչ Կոզլովսկին, ճարտարապետներ Ալեքսանդր Ալեքսեևիչ Զավարզինը և Անատոլի Անդրեևիչ Ուսաչյովը։ Հուշարձանը հայտնաբերված մշակութային ժառանգության օբյեկտի կարգավիճակ ունի։

Պատմություն
-----------

1972 թվականին ԱՄՆ նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնի ԽՍՀՄ կատարած այցի ժամանակ Օստոժենկա և Պրեչիստենկա փողոցների ավերված տները քանդվել են և դրանց տեղում ձևավորվել է պուրակ։ Սկզբում հրապարակը պետք է ավելի մեծ լիներ, քանի որ պուրակի «ապամոնտաժված» շենքերն ակնհայտ պատմական արժեքներ էին, և Մոսկվայի մտավորականության շրջանում տեղական սկանդալ էր առաջացել, որի արդյունքում իշխանությունները համաձայնեցին կրճատել պուրակի տարածքը և վերականգնել դրա հետևում գտնվող Սպիտակ և Կարմիր պալատները։

Արդյունքում պուրակը ստացել է չափազանց համեստ ձև։ Կենտրոնական կոմիտեի և ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի որոշման համաձայն այդ վայրում կառուցվել է մարքսիզմի հիմնադիրներից մեկի գերմանացի փիլիսոփա Ֆրիդրիխ Էնգելսի հուշարձանը։

1976 թվականի նոյեմբերի 2-ին Հոկտեմբերյան հեղափոխության 59-ամյակի նախօրեին հուշարձանը բացվել է։ Հանդիսավոր արարողությանը ներկա է գտնվել ԽՄԿԿ Մոսկվայի քաղաքային կոմիտեի առաջին քարտուղար Վիկտոր Գրիշինը, ԽՄԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի քարտուղար Միխայիլ Զիմյանինը, Մոսկվայի քաղաքային խորհրդի նախագահ Վլադիմիր Պրոմիսլովը, ԽՍՀՄ մշակույթի փոխնախարար Կոնստանտին Վորոնկովը, ԽՍՀՄ-ում ԳԴՀ դեսպան Գարրի Օտտը և պաշտոնյաներ։

Վ. Վ. Գրիշինը կտրել է կարմիր ժապավենը, հուշարձանը բացվել է և հնչել է ԽՍՀՄ օրհներգը։ Բացման խոսքով հանդես են եկել Մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտի տնօրեն, ակադեմիկոս Անատոլի Եգորովը, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս Պավել Նովոժիլովը և Մոսկվայի պետական համալսարանի ուսանող Տ. Յու. Զույկովան։

Քանի որ հուշարձանը տեղակայված է «Կրոպոտկինսկայա» մետրոյի կայարանի հարևանությամբ` նախկին Կրոպոտկինսկայի հրապարակում (այժմ՝ *Պրեչիստենսկիե դարպասներ հրապարակ*), շատ մուսկվացիներ հուշարձանը շփոթում են Պյոտր Կրոպոտկինի հուշարձանի հետ։

Նկարագրություն
--------------

Ֆրիդրիխ Էնգելսի 6 մետր բարձրությամբ բրոնզե քանդակը տեղադրված է կարմիր գրանիտե պատվանդանի վրա։ Հուշարձանը կանգնած է հրապարակի շրջանի կենտրոնում։ Պրեչիստենսկիե դարպասների կողմից դեպի հուշարձանն է գալիս կիսաշրջանաձև աստիճանը։ Ֆրիդրիխ Էնգելսը քանդակված է ամբողջ հասակով՝ ձեռքերը կրծքավանդակին։ Քանդակագործը ձգտել է ստեղծել Էնգելսի 1870-ական թվականների կերպարը, երբ Կարլ Մարքսը ղեկավարում էր միջազգային աշխատանքային շարժումը։

Հուշարձանը և նրա շուրջ գտնվող հրապարակը գրեթե ամբողջությամբ կլանել են այգին, որի արդյունքում վերջինս հատուկ չի նշվում, հատկապես Մոսկվայի քարտեզներում և չունի սեփական անուն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Кожевников Р. Ф.* Памятник Фридриху Энгельсу // Скульптурные памятники Москвы. — М.: Московский Рабочий, 1983.
2. ↑  Вестник Мэра и Правительства Москвы № 65 ноябрь 2011 (2189)(չաշխատող հղում)
3. ↑  *Юрий Федосюк* Москва в кольце Садовых
4. ↑  *Константин Михайлов* Москва, которую мы потеряли. — М. 2010. — С. 294.
5. 1 2 3 4  Памятник Фридриху Энгельсу // журнал «Огонёк». 1976
6. ↑  *Виктор Сутормин* По обе стороны Арбата, или Три дома Маргариты

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ֆրիդրիխ Էնգելսի հուշարձան (Մոսկվա)** կատեգորիայում։ |