**Նավախել** (լատին․՝ Puppis, Pup), երկնային սֆերայի հարավային կիսագնդի համաստեղություն։ Գտնվում է Ծիր Կաթինում։ Զբաղեցնում է 673,4 քառակուսի աստիճան մակերես, պարունակում է 241 անզեն աչքով տեսանելի աստղ։ Ռուսաստանի տարածքի ցանկացած հատվածից համաստեղությունը մասամբ տեսանելի է։ Ամբողջական տեսանելիությունը լայնություններում ավելի հարավ է 39-րդ զուգահեռականից։ Ուսումնասիրման լավագույն ժամանակը փետրվար ամիսն է։

Պատմություն
-----------

Ի սկզբանե Նավախելը Արգո նավ հսկայական համաստեղության մի մասն էր։ Արգո նավը 1752 թվականին Լակայլի նախաձեռնությամբ բաժանվեց երեք համաստեղությունների՝ Նավախել, Ողնուց, Առագաստ։ Նա այց ցանկին ավելացրեց նաև Կողմնացույցը։

HD 49798
--------

Նավախելի կազմում է գտնվում HD 49798 աստղն ուղիղ 8 աստղային մեծությամբ։ 1996 թվականին աստղագետները նկատեցին HD 49798-ից եկող տատանվող ռենտգենյան ճառագայթների հոսքեր։ Այդ մարմինը երկակի համակարգ է, որում օպտիկական դիապազոնի սահմաններում գտնվող բաղադրիչը պտտվում է ռենտգենյան ճառագայթների թույլ աղբյուրի շուրջ։ 2008 թվականին Սանդրո Մերեգետին՝ Միլանի տիեզերական համալսարանից, ու նրա գործընկերները կարողացան ստույգ չափել երու բաղադրիչների զանգվածները, եվրոպական ռենտգենային XMM-Newton տելեսկոպի միջոցով չափելով ռենտգենյան տատանումների հաճախականությունների տարբերությունը, որն առաջանում է Դոպլերի էֆեկտի հետևանքով։ Եվ այդ եղանակով կարողացան ստույգ որոշել օպտիկական դիապազոնում անտեսանելի բաղադրիչի շարժման արագությունը։ Գիտնականները պարզեցին, որ ռենտգենյան ճառագայթների աղբյուրի զանգվածը 1,28 անգամ մեծ է Արեգակի զանգվածից (պլյուս կամ մինուս արեգակնային զանգվածի 0,05 մաս), իսկ չափը մոտավորապես երկու անգամ փոքր է երկրի չափից։ Սա աստղագետներին հայտնի ամենազանգվածային եւ խիտ թզուկն է. դրանց մեծամասնությունը մոտավորապես երկու անգամ ավելի թեթև են։ Երկրորդ, օպտիկայով տեսանելի բաղադրիչն իրենից ներկայացնում է ինչ որ ժամանակ մեծ աստղի միջուկ, որի արտաքին շերտերը սպիտակ թզուկն ամբողջությամբ վերացրել է։ Թափվող նյութը պտտում է թզուկին, և այժմ այն մեկ լրիվ պտույտ կատարում է 13,2 վայրկյանում։ Գիտնականները համոզված են, որ համակարգը կհասնի ամենապայծառ, գերնոր ***Ia*** տիպի պայթյունի։ Երբ դա տեղի կունենա դեռևս հայտնի չէ։ Մինչև HD 49798-ը մոտավորապես 2 հազար լուսային տարի է։ Պայթյունի առավելագույն պայծառությունը մոտ 100−200 անգամ ավելի կլինի, քան Վեներան է, կհասնի լուսնի չափի կեսին։

Ուշագրավ մարմիններ
------------------

«Addle egg» — ի հայտ եկող մոլորակաձև միգամածություն։ 2007 թվականին աստղագետները *Chandra* տենտգենաօրբիտալային տելեսկոպի օգնությամբ նկատեցին RX J0822-4300 աստղը, որը շարժվում էր 4,7 միլիոն կմ/ժ արագությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
88 ժամանակակից համաստեղություններ |
| --- |
|  |
| Ագռավ · Աղավնի · Աղեղ · Աղեղնավոր · Աղվես · Այծեղջյուր  · Անդրոմեդա · Անկյունակապ · Առագաստ · Առյուծ · Արծիվ · Բերենիկեի Գես · Գայլ · Գավաթ · Դանակ · Դելֆին · Դրախտային Թռչուն · Եզնարած · Եռանկյունի · Երկվորյակներ · Զոհասեղան · Էրիդան · Ընձուղտ · Թռչող Ձուկ · Ժամացույց · Լուսան · Խեցգետին · Խոյ · Կառավար · Կասիոպեա · Կարապ · Կարիճ · Կարկին · Կենդանագիր · Կենտրավրոս · Կետ · Կշեռք · Կողմնացույց · Կռունկ · Կույս · Հայկ · Հարավային Եռանկյունի · Հարավային թագ · Հարավային Խաչ · Հարավային Հիդրա · Հարավային ձուկ · Հեռադիտակ · Հիդրա · Հյուսիսային թագ · Հնդկացի · Ձկներ · Ճանճ · Մանրադիտակ · Մեծ Արջ · Մեծ Շուն · Միաեղջյուր · Մողես · Նապաստակ · Նավախել · Ողնուց · Ոսկե Ձկնիկ · Որսկան շներ · Պեգաս · Պերսևս · Պոմպ · Ջրհոս · Սեղանասար · Սեքստան · Սիրամարգ · Վահագն · Վահան · Վառարան · Վիշապ · Տուկան · Ցանց · Ցեֆեոս · Ցուլ · Փյունիկ · Փոքր Առյուծ · Փոքր Արջ · Փոքր ձի · Փոքր շուն · Քամելեոն · Քանդակագործ · Քնար · Օկտանտ · Օձ · Օձակիր |

 |

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Նավախել (համաստեղություն)** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 187)։*  |