Թեոդորոս Պելեցանոս, 1478, պատկեր Սինեզիուսի կորսված ալքիմիստական տրակտատից
**Ուրոբորոս** կամ **օրոբորոս** (հին հունարեն՝ *οὐροβόρος ὄφις* «իր պոչը կծող օձը»), հնագույն խորհրդանիշ, որը պատկերում է իր պոչը ուտող օձ կամ վիշապ։

Ուրոբորոսը սովորաբար խորհրդանշում է ինքնազարգացումը, ինքնավերլուծությունը կամ փուլայնությունը, մեկը, որ ինքնաստեղծում է ինքն իրեն, հավերժական վերադարձը և այլ բաներ, որոնցից է օրինակ՝ փյունիկը, որը ապրում է փուլերով՝ ավարտից հետո սկսում է նոր սկիզբ։ Ուրոբորnսի խորհրդանիշը առաջին անգամ առաջացել է Հին Եգիպտոսում և ընդգրկված է եղել կրոնական և դիցաբանական խորհրդանշային համակարգում, ինչպես նաև հաճախ օգտագործվել է ալքիմիական պատկերներում, որտեղ խորհրդանշել է ալքիմիկոսի աշխատանքի ցիկլային բնույթը։ Այն հաճախ կապվել է նաև գնոստիցիզմի և հերմենտիցիզմի հետ։

Կարլ Յունգը ուրոբորոսը նկարագրում է որպես մարդու հոգեկանի համար կարևոր արքետիպ։ Յունգյան հոգեբան Էրիխ Նոյմանը այն նկարագրում է որպես նախաէգոյի սկզբնական ձև, որը պատկերում է մարդկության և երեխայի չտարբերակված պատանեկությունը։

Ծագումնաբանություն
------------------

Ալքիմիկոս Կլեոպատրայի աշխատությունում պատկերված վաղ ալքիմիկական ուրոբորոս:Հին հունարեն անվան ամբողջական ձևը οὐροβόρος ὄφις է, որտեղ ὄφις (*óphis*)-ը իր մեջ պարունակում է «օձ» նշանակությունը։ οὐρο-βόρος (*ouro-bóros* «պոչը ուտող»), բառը կազմված է οὐρά (*ourá*, «պոճ») և -βόρος (-bóros, «ուտող, կուլ տվող») արմատներից, βιβρώσκω (bibrṓskō, «ուտել»)) բայի ներկա դերբայն է։

Պատմություն
-----------

Գնոստիկական թանկարժեք քար հռոմեական դարաշրջանից, որի վրա պատկերված է ուրոբորոսը՝ շրջապատված *voces magicae*-ով՝ մոգություն արտահայտող նշաններով:
Առաջին անգամ ուրոբորոսի նախշը հայտնվել է հին եգիպտական «Անդրաշխարհի խորհրդավոր գրքում», որը հին եգիպտական թաղման տեքստ է գտված KV62-ում՝ Թութանհամոնի դամբարանում (մ.թ.ա. 14-րդ դար)։ Այստեղ երկու օձեր իրենց բերաններում բռնած էին իրենց պոչերը, որը կարող է կապված լինել Ռա-Օսիրիսի հետ։ Երկու օձերն էլ Մեհեն աստվածության դրսևորումներն են, որը այլ թաղման տեքստերում պաշտպանում է Ռա աստծուն իր անդրաշխարհի ճանապարհորդություններում։ Ամբողջ պատկերը խորհրդանշում է ժամանակների սկիզբն ու ավարտը։

Ուրոբորոսը հայտնվում է նաև այլ եգիպտական աղբյուրներում՝ խորհրդանշելով կարգավորված աշխարհը շրջապատող անձև անկարգավորությունը և աշխարհի պարբերական վերածնունդը։ Եգիպտոսում այս սիմվոլը պահպանվում է մինչև Հռոմեական կայսրության ժամանակները՝ հաճախ հայտնվելով մոգական թալիսմանների վրա և այլ մոգական պարագաներում:

Ալքիմիայում ուրոբորսը խորհրդանիշ է, կնիք։ Շվեյցարացի հոգեբան Կարլ Յունգը ուրոբորոսը տեսնում է որպես արքետիպ և ալքիմիայի հիմնական մանդալա։ Յունգը նաև բնութագրում է ուրոբորոսի և ալքիմիայի կապը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The *Codex Parisinus graecus 2327* in the Bibliothèque Nationale, France, referred to in "alchemy", *The Oxford Classical Dictionary*, Oxford University Press, 2012, ISBN 0199545561
2. ↑  Soto-Andrade, Jorge; Jaramillo, Sebastian; Gutierrez, Claudio; Letelier, Juan-Carlos. "Ouroboros avatars: A mathematical exploration of Self-reference and Metabolic Closure" (PDF). MIT Press. Արխիվացված է the original (PDF) 2017 թ․ օգոստոսի 30-ին. Retrieved 2015 թ․ մայիսի 16.
3. ↑  Eire, Carlos. (2010). *A Very Brief History of Eternity.* Princeton University Press.
4. ↑  Neumann, Erich. (1995). *The Origins and History of Consciousness.* Bollington series XLII: Princeton University Press. Originally published in German in 1949.
5. ↑  Hornung, Erik. *The Ancient Egyptian Books of the Afterlife*. Cornell University Press, 1999. pp. 38, 77–78
6. ↑  Hornung, Erik. *Conceptions of God in Egypt: The One and the Many*. Cornell University Press, 1982. pp. 163–64.
7. ↑  Hornung, 2002, էջ 58
8. ↑  Carl Jung, *Collected Works*, Vol. 14 para. 513

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4572660-7 |

 |