**Վիլյամ Դանիել Հիլիս** (անգլ.՝ William Daniel "Danny" Hillis, սեպտեմբերի 25, 1956(1956-09-25), Բալթիմոր, Մերիլենդ, ԱՄՆ), ամերիկացի գյուտարար, ինժեներ, մաթեմատիկոս, գործարար, անդրհումանիստ և գրող։ Thinking Machines Corporation-ի համահիմնադիրն է, ընկերություն, որը ստեղծել է Connection Machine-ը, զուգահեռ սուպերհամակարգիչը, որը մշակվել է Հիլիսի կողմից MIT-ում։ Նա նաև հանդիսանում է այնպիսի կազմակերպությունների համահիմնադիրը, ինչպիսիք են Long Now Foundation-ը, Applied Minds-ը, Metaweb Technologies-ը, Applied Proteomics-ը, ինչպես նաև The Pattern on The Stone: The Simple Ideas That Make Computers Work գրքի հեղինակը։ Ճարտարագիտության և բժշկության պրոֆեսոր Հարավային Կալիֆորնիայի համալսարանում։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ տարիներ

Դենի Հիլիսը ծնվել է Բալթիմորում, Մերիլենդ նահանգում 1956 թվականին։ Նրա հայրը՝ Ուիլյամ Հիլիսը, ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի համաճարակաբան էր, զբաղվում էր Աֆրիկայում հեպատիտի ուսումնասիրությամբ՝ իր ընտանիքի հետ լինելով Ռուանդայում, Բուրունդիում, Կոնգոյի Հանրապետությունում և Քենիայում։ Իր մանկության մի փոքր մասն անցկացրել է Կալկաթայում, Հնդկաստան, որտեղ նրա հայրը ISI-ում հրավիրված դասախոս էր։ Այդ տարիներին երիտասարդ Հիլիսը տանը ուսանել է իր մոր՝ Արգայ Բրիգս Հիլիսի հետ, որը բիոստատիկայի պրոֆեսոր էր։ Դենին վաղ տարիքում հետաքրքրվել մաթեմատիկայով և կենսաբանությամբ։ Նա ունի կրտսեր եղբայր Դեյվիդ Հիլիսը, Օսթինի Տեխասի պետական համալսարանի էվոլյուցիոն կենսաբանության պրոֆեսոր, և քույրը Արգայ Ե. Հիլիսը, Ջոնս Հոփքինսի համալսարանի նյարդաբանության պրոֆեսոր։

### Կրթություն և գիտություն

1978 թվականին Հիլիսն ավարտել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտը մաթեմատիկայի բակալավրի աստիճանով, իսկ հետո 1981 թվականին ստացել է էլեկտրատեխնիկայի և հաշվողական տեխնիկայի (EECS) մագիստրոսի կոչում՝ մասնագիտանալով ռոբոտատեխնիկայի ոլորտում։

Այդ ընթացքում Հիլիսն աշխատել է ՄՏԻ (Logo Laboratory) լաբորատորիայում, որը մշակում է համակարգչային սարքավորումներ և ծրագրային ապահովում երեխաների համար։ Նա մշակել է համակարգչային ուղղվածություն ունեցող խաղեր և խաղալիքներ Milton Bradley Company-ի համար, ինչպես նաև Terrapin Software-ի հիմնադիրներից մեկը՝ տարրական դպրոցների համար ծրագրային ապահովման արտադրողը։ Նա նաև ստեղծել է համակարգիչ մանկական Tinkertoys կոնստրուկտորից, որը ցուցադրվել է Բոստոնի Գիտության թանգարանում։

Սակայն Հիլիսի հիմնական աշխատանքը կայանում էր զուգահեռ հաշվարկներում։ Հիլիսը նախագծել է Connection Machine-ը, որը զուգահեռ սուպերհամակարգիչն է և 1983 թվականին դարձել է Thinking Machines Corporation-ի համահիմնադիրը, որը շուկայում արտադրում և ներկայացնում է գերհամակարգիչներ զուգահեռ հաշվարկների գաղափարի հիման վրա։ 1985 թվականին, շարունակելով այս ուսումնասիրությունը, Հիլիսը ստացել է EECS-ի փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան MIT-ում՝ Ջերալդ Ջեյ Սասմենի, Մարվին Մինսկիի և Կլոդ Շենոնի ղեկավարությամբ։ Ատենախոսությունը 1985 թվականին մասնակցել է ACM Distinguished Dissertation ատենախոսությունների մրցույթին և հաղթել այն։

### Մտածող մեքենաներ

Հիլիսը Thinking Machines կորպորացիայի համահիմնադիրն է դարձել 1983 թվականին՝ զուգահեռաբար աշխատելով MIT-ում իր դոկտորական ատենախոսության վրա։ Ընկերությունը պետք է մշակեր Hill Machine-ի միացումը առևտրային զուգահեռ գերհամակարգիչների համար, ինչպես նաև հետազոտեր արհեստական ինտելեկտի ստեղծման հաշվողական ուղիները։ Հիլիսի ձգտումները ներկայացված են Մենք կառուցում ենք մեքենա, որը կհպարտանա մեզանով ընկերության կարգախոսով։ Հիլիսը կարծում էր, որ զուգահեռ ճարտարապետությունը պետք է դառնար այդ խնդրի լուծման հիմնական բաղադրիչը։

> Ակնհայտ է, որ ուղեղի կազմակերպման հիմնական սկզբունքը զուգահեռականությունն է։ Այն օգտագործում է զանգվածային պարալլելիզմ։ Մի մեծ շարք շատ պարզ զուգահեռ բլոկների աշխատող միասին և հարակից տեղեկություններ. Այնպես որ, եթե մենք ստեղծենք համակարգիչ, որը կգործի այս կազմակերպության համակարգում, այն կկարողանա կատարել նույն խնդիրները, որոնք կատարում են մարդկային ուղեղը։
> 
> 

Ի Thinking Machines Corporation, Hillis կառուցել է տեխնիկական թիմ, ինչպես նաև բազմաթիվ մարդկանց, ովքեր հետագայում դարձել են առաջատարներ գիտության և արդյունաբերության, այդ թվում՝ Բրյուսթեր Քեյլը, Գայ Սթիլը, Սիդնեյ Բրենները, Դեյվիդ Վալցը, Ջեք Շվարցը և Էրիկ Լանդերը։ Նա նույնիսկ համոզել է Ռիչարդ Ֆեյնմանին զոհաբերել իր ամառային արձակուրդը։ 1990 թվականին, Thinking Machines Corporation եղել է զուգահեռ սուպերհամակարգիչների շուկայում առաջատարը, վաճառքը մոտ $ 65 մլն։

1986 թվականին Հիլիսը ցուցադրեց զանգվածային զուգահեռ մշակմամբ առաջին գերհամակարգիչը (MRR- massive multiprocessing)։ Իր առաջին շնորհանդեսին СМ-1-ը սկանավորել է 16 հազար հոդվածներ վերջին նորությունների հրապարակումներով 1/20 վայրկյանում։ Time-ում այս իրադարձությանը նվիրված հոդվածն ասում էր։ Ավանդական համակարգիչը СМ-1-ի համեմատ նույնն է, ինչ հեծանիվը գերձայնային կործանիչի համեմատ։

### Դեսնեյի անիմացիա

1994 թվականին Thinking Machines կորպորացիան սնանկության մասին հայտարարություն է արել։ 1996 թվականին, MIT Media Lab լաբորատորիայում որպես պրոֆեսոր կարճ մնալուց հետո, Հիլիսը միացավ Walt Disney Company-ին և զբաղեցրեց Դիսնեյի անիմացիայի հետազոտությունների և զարգացման գծով փոխնախագահի պաշտոնը։ Հիլիսի պնդմամբ, դա նրա վաղ հավակնություններն էին։

> Մանկուց ես ուզում էի աշխատել Դիսնեյում... ես հիշում եմ, որ դիտում էի Walt Disney-ը, որը հեռուստատեսությամբ պատմում էր Դիսնեյլենդ մշակող ինժեներների մասին։ Այդ ժամանակ ես որոշեցի, որ մի օր ես էլ կդառնամ Դիսնեյլենդի ինժեներ։ Ավելի ուշ ես սկսեցի հետաքրքրվել այլ տեսակի մոգությամբ՝ համակարգիչների մոգությամբ։ Հիմա ես վերջապես գտել եմ կատարյալ աշխատանք՝ ապահովելով համակարգչային կախարդանք Դիսնեյում։
> 
> 

Դիսնեյում Հիլիսը մշակել է նոր տեխնոլոգիաներ, ինչպես նաև բիզնես-ռազմավարություններ Դիսնեյի թեմատիկ այգիների, հեռուստատեսության, կինոֆիլմերի, ինտերնետի և սպառողական ապրանքների ընկերությունների համար։ Նա նաև նախագծել է թեմատիկ այգու նոր ատրակցիոններ, լիաչափ քայլող դինոզավր ռոբոտ և տարբեր միկրո-մեխանիկական սարքեր։

### Կիրառական մտքեր

Հիլիսը Դիսնեյին թողել է 2000 թվականին՝ Walt Disney Imagineering, R&D Creative Technologies division-ի նախագահ Բրեն Ֆերենի հետ միասին։ Միասին Ֆերենը և Հիլիսը հիմնել են Applied Minds-ը, մի ընկերություն, որն ուղղված է տեխնոլոգիաների ապահովմանը և մի շարք ոլորտներում, այդ թվում՝ օդատիեզերական, էլեկտրոնիկայի և խաղալիքների ընկերություններին խորհրդատվական ծառայություններ մատուցելուն։

2005 թվականի հուլիսին, Հիլիսը, Ռոբերտ Կուկը և մյուսները Applied Minds ստեղծել են Metaweb Technologies, Inc. համացանցում տվյալների պահպանման իմաստային ենթակառուցվածքի մշակման համար, և ազատ համաշխարհային հանրային տվյալների բազայում։ Երբ Metaweb-ը ձեռք է բերել Google-ի կողմից, տեխնոլոգիան դարձել է Google's Knowledge Graph-ի հիմքը։ Հիլիսը, Դոկտոր Դեյվիդ Բ. Ագուսի հետ միասին, համատեղ կազմակերպել են Applied Minds-ի ենթաբաժինը, որը կոչվում է Applied Proteomics Inc, որը մշակել և մոդելավորել է արյան մեջ սպիտակուցների մակարդակը բժշկական ախտորոշման համար չափելու համար մեքենան։

Քաղցկեղի դեմ Հիլիսի համատեղ աշխատանքը Agus-ի հետ հանգեցրել է Հարավային Կալիֆորնիայի գիտական գիտությունների համալսարանի ստեղծմանը՝ Ուռուցքաբանության կենտրոն (USC PS-OC), որը ֆինանսավորվում է Քաղցկեղի ազգային ինստիտուտի (NCI) կողմից։ Հիլիսը այս ծրագրի գլխավոր հետազոտողն է։

### Long Now Foundation և Long Now ժամացույցը

1993 թվականին Thinking Machines-ի փակումից առաջ Հիլիսը գրել է կյանքի երկարաժամկետ հայացքների մասին և առաջարկել է հազարամյակների ընթացքում աշխատելու համար նախատեսված ժամացույցների կառուցման նախագիծը․

> «Երբ ես երեխա էի, մարդիկ սովոր էին խոսել այն մասին, թե ինչ է տեղի ունենալու 2000 թվականին, հիմա՝ երեսուն տարի անց, նրանք մինչ օրս խոսում են այն մասին, թե ինչ է տեղի ունենալու 2000 թվականին։ Ապագան սեղմվել է մեկ տարվա ընթացքում իմ ամբողջ կյանքում։ Ես կարծում եմ, որ երկարաժամկետ ծրագրի ժամանակն է, որը կստիպի մարդկանց հայացք նետել «Հազարամյակի» մտավոր խոչընդոտից։ Ես կցանկանայի առաջարկել մեծ (չափով ավելի մեծ քան Սթոունհենջը) մեխանիկական ժամացույցը, որը սնուցվում է սեզոնային ջերմաստիճանի փոփոխություններից։ Նրանք տկտկում են տարին մեկ անգամ, զանգում են հարյուրամյակը մեկ անգամ, իսկ կկուն դուրս է գալիս ամեն հազարամյակը մեկ»։ 
> 
> 

Եվ այս նախագիծը շարունակություն ստացավ։ Նման ժամացույցի առաջին փորձառու մոդելը գործարկվել է 1999 թվականի դեկտեմբերի 31-ին և գիշերվա 12-ին ամսաթվի ցուցանիշը փոխվել է 01999-ից մինչև 02000։ Երկու անգամ հնչեց այդ իրադարձությունը նշանավորած ազդանշան։ Հաջող մեկնարկից հետո, Ջեֆրի Բեզոսի օգնությամբ, որն այդ նպատակով նվիրաբերել է $42 մլն և մի խումբ էնտուզիաստներ, Հիլիսը սկսեց ստեղծել կյանքի չափ ժամացույցներ հեռավոր լեռնային շղթայում Դիաբլոսում, Տեխասում։ 

Հիլիսը հանդես է գալիս 2014 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյում Long Now Foundation-ի ժողովում:Բարձրությունը չափող ժամացույցի մեխանիզմը կտեղադրվի 150 մետր խորության վրա։ Ժամացույցի մեխանիզմ ստեղծելու համար օգտագործվում են հիրկաներ, յուրաքանչյուրը 2,5 մետր բարձրությամբ և 4500 կգ քաշով։ Առավելապես ժամացույցի ամբողջ մեխանիզմը պատրաստված կլինի չժանգոտվող պողպատից, կերամիկայից և քարից։

Ես չեմ կարող պատկերացնել ապագան, բայց ես հոգ կտամ նրա մասին։ Ես գիտեմ, որ ես մի մասն է պատմությունը, որը սկսվել է շատ առաջ, ինչ ես հիշում եմ, և շարունակվելու է երկար ժամանակ, երբ ինչ-որ մեկը հիշում է ինձ։

The Long Now Clock-ի անունը հորինվել է հեղինակի և կոմպոզիտոր Բրայան Ինոյի կողմից։ Հիլիսը Wired ամսագրի համար հոդված է գրել՝ առաջարկելով ժամացույցներ, որոնք կծառայեն ավելի քան 10 000 տարի։ Նախագիծն անմիջականորեն հանգեցրել է 1996 թվականին Հիլիսի, Ստյուարտ Բրենդի, Բրայան Ինոյի, Էսթեր Դայսոնի և Միթչ Քափորի կողմից Long Now Foundation-ի ստեղծմանը։

Մտքի փիլիսոփայություն
---------------------

Հիլիսը պնդում է, որ ընդհանուր առմամբ հենց զուգահեռականությունն է հետախուզության հիմնական բաղադրիչը.որ այլ բան չի պահանջվում, բաշխված պրոցեսորների ցանցից բանականություն ստեղծելու համար։ 

> ... Ինտելեկտը բաղկացած է հազարավոր փոքր մանրուքներից։ Մի ժամանակ մենք սովորում ենք նրանցից յուրաքանչյուրի մասին, և քանի որ մենք աշխատում ենք դրա վրա, մեքենաները ավելի ու ավելի շատ նման կլինեն մարդկանց։ Դա աստիճանաբար տեղի ունեցող գործընթաց է ։
> 
> 

Դա այնքան էլ շատ չի տարբերվում Մարվին Մինսկիի իր Բանականության հասարակության մեջ ենթադրությունից, որը նշում է, որ միտքը գործակալների հավաքածու է, որոնցից յուրաքանչյուրը, հոգ է տանում հետախուզության որոշակի ասպեկտի մասին և միմյանց հետ շփվելիս, տեղեկատվություն է փոխանակում անհրաժեշտության դեպքում։

Արհեստական ինտելեկտի մասին գիտությունների որոշ տեսաբաններ կարծում են, որ գլխավորը ոչ թե հիմնական հաշվողական ռեժիմն է, այլ որոշիչ կոնկրետ ալգորիթմներ (դատողություններ, հիշողություն, ընկալում և այլն)։ Մյուսները պնդում են, որ մանրուքների ճիշտ համադրությունն անհրաժեշտ է նմուշները բերել անկախ համակարգված գործունեության ընդհանուր սխեմայի, որոնք իրական բանականություն են։

Հիլիսն այն սակավաթիվ մարդկանցից է, ովքեր լուրջ փորձ են կատարել ստեղծել ինտելեկտուալ մեքենա և հաջողության հասնելու նրա ձգտումը ակնհայտ է։

> «Ես ուզում եմ գտնել մի ճանապարհ օգնել գիտակցությունը դուրս գալ մարդու մարմնի սահմաններից։ Մտածող մեքենայի կառուցումը երկրային անմահության մի տեսակ փնտրտուք է։ Ինչ-որ բան շատ ավելի հատուկ է, քան մենք կարող ենք պատկերացնել։ Մտածող մեքենայի ստեղծումը իմ միջոցն է ձգվել դեպի այդ ձեռքերը»։
> 
>

«Զարդանկար քարի վրա»
--------------------

1998 թվականին Հիլիսը իր Զարդանկար քարի վրա (The Pattern on The Stone) գրքում փորձում է ընդհանուր պատկերացում կազմել ինֆորմատիկայի մասին ընթերցողների լայն շրջանակի համար՝ օգտագործելով պարզ լեզու, փոխաբերություն և անալոգիա։ Այն շարժվում է բուլյան հանրահաշիվից այնպիսի թեմաներով, ինչպիսիք են ինֆորմացիայի տեսությունը, զուգահեռ հաշվարկները, գաղտնագրությունը, ալգորիթմները, էվրիստիկան, Թյուրինգի մեքենաները և խոստումնալից տեխնոլոգիաները, ինչպիսիք են քվանտային հաշվարկները և էմերգենտային համակարգերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Mathematics Genealogy Project — 1997.
2. ↑
3. ↑  «Named Chairs and Professorships | About USC». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 26-ին. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 13-ին.
4. ↑  Hillis, D. (1998) The pattern on the stone: The simple ideas that make computers work. Basic Books. ISBN 0-465-02595-1
5. ↑  Steven Levy (2005 թ․ հոկտեմբերի 10). «The Mind of an Inventor». *The Mind of an Inventor*. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ մարտի 29-ին.
6. ↑  *Cathy A. Lazere* Out of Their Minds: The Lives and Discoveries of 15 Great Computer Scientists. — Springer Science+Business Media|Springer, 1998. — ISBN 0-387-98269-8
7. ↑  Johns Hopkins Medicine. «Dr. Argye Hillis». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 2-ին.
8. 1 2  «Retro Thing: The Tinkertoy Computer». Վերցված է 2009 թ․ հոկտեմբերի 15-ին.
9. 1 2  «The Rise and Fall of Thinking Machines». Վերցված է 2012 թ․ սեպտեմբերի 2-ին.
10. ↑  Лесли Гофф (2000 թ․ հունիսի 12). «MPP и пользователи - отныне вместе».
11. 1 2  «Google Gives Search a Refresh». Wall Street Journal.
12. ↑  «Edge – The Third Culture – W. Daniel Hillis». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 4-ին. Վերցված է 2008 թ․ փետրվարի 16-ին.
13. ↑  Леонид Попов (2011 թ․ հունիսի 27). «Дан старт строительству часов на десять тысяч лет». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ սեպտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 13-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Applied Minds, Inc.
* Applied Proteomics, Inc.
* The Long Now Foundation
* The Rise and Fall of Thinking Machines Corporation, журнал Inc. сентябрь 1995

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Mathematics Genealogy Project · Scopus |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90177632 · BNF: 12107932d · CiNii: DA0020833X · GND: 122764838 · ISNI: 0000000109650075 · LCCN: n85041600 · NDL: 00468368 · NKC: mzk2003175439 · NLP: a0000001197408 · NTA: 068998503 · NUKAT: n00053019 · PTBNP: 1191750 · LIBRIS: 190738 · SUDOC: 029455685 · VIAF: 37808288 · ULAN: 500463867 · WorldCat VIAF: 37808288 |

 |

 |