recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ֆիլևսկու տուն** (ռուս.՝ Дом Филевского), մեկուկեսհարկանի շինություն Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում։ Մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտ է (որոշում թիվ 301, 18.11.1992 թվական)։

Հասցե՝ ք. Տագանրոգ, Հունական փողոց, 78։

Պատմություն
-----------

Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքի Հունական փողոց, 78 հասցեի մեկուկեսհարկանի շենքը կառուցվել է 1866 թվականին։ Տունը կառուցվել է ատամնաբույժ Գրիգորի Ալեքսանդրովիչ Վալտերի միջոցներով։ Նրա խնդրանքով կազմվել է Հունական փողոց, 64 (այժմ` 78) շենքի նախագիծը։ Կառուցված տանը Վալտերների ընտանիքն ապրել է ոչ երկար և լքել է այն՝ չսպասելով շինարարության ավարտին։ 1870-ական թվականների սկզբին տան սեփականատերեր են դարձել վաճառական Ցիսարենկոյի ժառանգները, այնուհետև այնտեղ ապրել է երկաթուղիների տեսուչ Նիկոլայ Յուլիանովիչ Մայերը, որը հայտնի էր նկարների մեծ հավաքածուով։ Նրա հայրը եղել է նկարչության ուսուցիչ Մարիինյան օրիորդաց վարժարանում։ Նա նաև աշխատել է որպես տեխնիկական գծագրության ուսուցիչ քառամյա ուսումնարանում։

1870-ական թվականների կեսերին տնատիրությունն անցել է Գոբյատոների ազնվական ընտանիքին։ Ռուսական բանակի գեներալ-լեյտենանտ, ականանետի գյուտարար Լեոնիդ Նիկոլաևիչ Գոբյատոյի հորը՝ պաշտոնյա Նիկոլայ Գոբյատոյին, շենքը պատկանել է 1874-1886 թվականներին։

Այնուհետև տունը գնել է ինժեներ տեխնոլոգ Ալեքսանդր Բոգդանովիչ Նենտցելը (1890-1898), ապա՝ պետական խորհրդականի կին Վերա Մատվեևնա Ֆիլևսկայան (1906-1915)։

Այս տանն ապրել է նաև Տագանրոգի պատվավոր բնակիչ Պավել Պետրովիչ Ֆիլևսկին։ Նա եղել է Մարիինյան վարժարանի պատմության և աշխարհագրության ուսուցիչ, Տագանրոգ քաղաքի պատմաբան, քաղաքի 200-ամյակի առթիվ թողարկված «Տագանրոգ քաղաքի պատմությունը» գրքի հեղինակը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Շենքի ճակատի ժամանակակից ձևավորումը տարբերվում է ճարտարապետի նախագծածից։

Հորիզոնական ուղղությամբ յոթ պատուհաններով մեկուկեսհարկանի տունը կառուցվել է վաղ կլասիցիզմի ոճով։ Շենքի մուտքը նրա ձախ կողմում է։ Դեկորատիվ ճաղերով և սյուներով մետաղե դարպասով մուտքը դեպի բակ գտնվում է աջից։

Երկրորդ հարկի պատուհանների վերևում զարդաքիվեր են։ Տանիքին տեղադրված են անտեֆիքսներ։

Տունը պատմության և մշակույթի տարածաշրջանային նշանակության հուշարձան է։

Գրականություն
-------------

* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0

Արտաքին հղումներ
----------------

* Таганрог, ул. Греческая, 78 Archived 2017-03-01 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Глазычев В. Л. Архитектура. Энциклопедия. — М.: Дизайн. Информация. Картография; Астрель; АСТ, 2002. — 672 с. — ISBN 5-17-005418-1.
**Պրոսմուշկինների փողոց** (ռուս.՝ Улица Просмушкиных), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքի Վասիլևկա միկրոշրջանում։ Անվանվել է Եվպատորիայի բոլշևիկյան ընդհատակի մարտիկներ Սոլոմոն և Միխայիլ Պրոսմուշկին եղբայրների պատվին։ Սկիզբ է առնում Դմիտրի Ուլյանովի փողոցից և ավարտվում Վինոգրադնայա փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 280 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Յալթա քաղաքի Պրոսմուշկինների փողոցը գտնվում է Վասիլևկա միկրոշրջանում։ Այն սկսվում է Դմիտրի Ուլյանովի փողոցից, հատում Դաչնայա փողոցը և ավարտվում Վինոգրադնայա փողոցի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 54 շինություն։ Երկարությունը 280 մետր է։

Պրոսմուշկինների փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298624։

Փողոցն անվանվել է Եվպատորիայի բոլշևիկյան ընդհատակի մարտիկներ Սոլոմոն և Միխայիլ Պրոսմուշկին եղբայրների պատվին։ 1917 թվականին Սոլոմոն Պրոսմուշկինը բնակություն է հաստատել Եվպատորիայում և շուտով մտել է տեղի բոլշևիկյան խումբ։ Նրա շնորհիվ քաղաքի բոլշևիկներն անցակցրել են բազմաթիվ հաջողված գործողություններ սպիտակգվարդիականների դեմ։ 1919 թվականին նա տեղափոխվել է Սիմֆերոպոլ, որտեղ օգնականի հետ զբաղվել է փաստաթղթերի կեղծմամբ։ Նրա եղբայր Միխայիլը Սոլոմոնի կազմակերպած անօրինական տպարանում գրաշար էր։ 1920 թվականին սպիտակգվարդիականները ձերբակալել են եղբայրներին։ Ռազմադաշտային դատարանը Սոլոմոնին դատապարտել է մահապատժի կախաղան հանելու միջոցով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «В.С. Драчук. «Евпатория». Никто не забыт, ничто не забыто.»։ Վերցված է 2019 Ապրիլ 17

Աղբյուրներ
----------

* Улица Просмушкиных в Ялте
* Подробная карта улица Ульянова Д. город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Ялта, улица Просмушкиных Archived 2019-04-17 at the Wayback Machine.
**Բազմահարկ շենքեր**, չորս և ավելի հարկայնություն ունեցող բնակելի, հասարակական և արդյունաբերական շենքեր, որոնց բնորոշ է միջհարկային ուղղաձիգ կապերի հատուկ կազմակերպումը սանդղատների, վերելակների, շարժաստիճանների (էսկալատոր) և թեքուղիների (պանդուս) միջոցով։ Զանազանում են միջին հարկայնության (4—5), բարձրահարկ (9—16), բարձրաբերձ (մինչե 30) բազմահարկ շենքեր, ինչպես նաև «*երկնաքերներ*» (30-ից ավելի)։ Ծավալատարածական հորինվածքով լինում են երկայնական և վերձիգ։ Ըստ կոնստրուկցիայի, միջին հարկայնության շենքերը կարող են կառուցվել քարի կամ աղյուսի պատերով, իսկ հարկաշատ շենքերը՝ երկաթբետոնե հիմնակմախքով, խոշոր պատասալերով կամ տարածական բլոկներով։ Մոսկվայի Կալինինի անվանում պողոտայի բարձրահարկ շենքերը (1962, ճարտարապետ Մ․ Պոսոխին և ուրիշներ) Երևանի մեքենաշինական տեխնիկումի հանրակացարանը (1952) Կալինինի փողոցի վրա (ճարտարապետ Լ․ Սադոյան) Բնակելի շենք (1972) Երևանի Դեմիրճյան փողոցում (ճարտարապետ Հ․ Հակոբյան)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 212)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սան Լուիս (այլ կիրառումներ)

**Սան Լուիս**, քաղաք Արգենտինայում, նույնանուն պրովինցիայի վարչական կենտրոնը։

Պատմություն
-----------

Սան-Լուիսը հիմնադրվել է է 1594 թվականին։ Սակայն, շնորհիվ պարբերաբար հարձակումների, բնիկ իսպանացիների ստիպված էին լքել քաղաքը։

1596 թվականին երբ Սան-Լուիսը հիմնադրվել է եղել է՝ San Luis de Loyola Nueva Medina de Río Seco (Սան-Լուիս Դե Լոյոլա Նուեվա Մեդինա Դե Ռիո Սեկո )։

1875 թվականին քաղաքը նվաճեց երկաթուղային հղումներ։

19-րդ դարի վերջում քաղաքի բնակչությունը հասավ 7000-ի։ 2001 թվականին քաղաքի բնակչությունը հասավ 153.322։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Քաղաքը գտնվում է ծովի մակարդակից 762 մետր բարձրության վրա։ Կոորդինատները քաղաքի՝ 33° 19' հարավ լայնությունը և 66° 21' արևմուտք՝ երկարությունը։

Սան-Լուիզը շրջապատված է լեռներով, ինչպես յուրահատուկ առողջարանային միկրոկլի։ Այդ տարածքները, որոնք բնութագրվում են չոր, կլիմայի և թթվածնային հարուստ օդ։

Կլիմա
-----

Սան Լուիսում կիսամյակային չորային կլիմա է։ Ամառը շոգ է և երբեմն խոնավ եղանակ, հետո մի քանի օրեր շոգին զուգահեռ լինում են փոթրիներ։ Ձմեռային ցուրտ օրերին լինում են նաև ցուրտ գիշերներ։ Ձմռանը միջին ջերմաստիճանը չի գերազանցում 2 3 °C։ Ձյունը սովորաբար ընկնում 1 ամեն տարի, կամ յուրաքանչյուր երկու տարին մեկ։ Վերջին 10 տարիների ընթացքում, ձյան դիտվել է 2000 թ, 2001 թ, 2005 թ, 2007 թ. 2008 թ. 2009 թ. 2010 թ. ընթացքում, ձյուն ընկել է քաղաքի կենտրոնում հուլիսի 15-օգոստոսի 3-ին, 2 և 3 սեպտեմբերի։ Ծայրահեղ ջերմաստիճանը -10,5 °C եւ 41,7 °C, համապատասխանաբար։

Մայիսին և հունիսին, հյուսիս-արևմուտք քամին սովորաբար բերում են Սան-Խուան-ի ջերմ օդային զանգվածներ, որոնք, որպես կանոն, բնութագրվում է ցածր մթնոլորտային ճնշման։ Սեպտեմբերին և հոկտեմբերին՝ փչում հարավ, որը կարող է տևել մի քանի շաբաթ, առանց դադարեցնելու։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11962235s · GND: 4118336-8 · LCCN: n84039893 · SUDOC: 027621251 · VIAF: 152491000 · WorldCat VIAF: 152491000 |

 |
Զմիյան ասեղնագործություններից Բանյա Լուկա քաղաքի խանութում
**Զմիյան ասեղնագործություն** (սերբ.՝ Змијањски вез)՝ ասեղնագործության հատուկ ձև, որով հիմնականում գործում են Զմիյանե (Սերբական Հանրապետություն Բոսնիա և Հերցեգովինայում) գյուղի կանայք։ Տարբերվում է զարդերով և գործելու բարդությամբ։ 2014 թվականին այն մտել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցուցակում։ Իրենց ավանդական կանացի զգեստը առանց զմիյան ասեղնագործության չի լինում։

Ավանդական զմիյան ասեղնագործությունը օգտագործվում է կանացի հագուստները զարդարելու համար, ինչպես նաև անկողնային պարագաները, շորերը, տունը՝ զարդարելու համար։ Ասեղնագործության ժամանակ օգտագործվում են մուգ-կապույտ գույնի թելեր։ Բոսնիա և Հերցեգովինայի ուրիշ շրջանների ասեղնագործությունումօգտագործվում են երկուսից-չորս գույներ։ Գործած պատկերի բարդությունը որոշում էր բնակչի սոցիալական կարգավիճակը։ Շրջաններում ասեղնագործությամբ հիմնականում զբաղվում են խմբերով, որի ժամանակ զրուցում են կամ երգում։ Այժմ հաճախ կանայք կրում են շորեր զարդարված զմիյան ասեղնագործություններով, որով ուզում են ընդգծել իրենց արմատները։

Զմիյան ասեղնագործության տեխնիկան ձևավորվելէ XIX դարի կեսերին։ Մինչև XX դարի սկիզբն այն ասեղնագործվում էր միայն սպիտակեղենի վրա։ XX դարի կեսերից մինչև XXI դարի սկիզբ այն սկսեցին ասեղնագործել նաև բամբակի վրա։ Ժամանակակից ապրելակերպը և գլոբալիզացում սպառնում է տվյալ արհեստի ոչնչացմամբ։ Դրա համար ստեղծվում են խմբակներ՝ սովորեցնելու զմիյան ասեղնագործության։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Sarajevo: Zmijanski vez uvršten na listu UNESCO-a մուտք գործել հուլիսի 3-ին 2015(բոսն.)
2. ↑  Zmijanje embroidery // ՅՈՒՆԵՍԿՕ (անգլ.)
3. ↑  Змијањски вез – Нематеријално културно насљеђе човјечанства Archived 2018-03-15 at the Wayback Machine. // ekulturars.com (սերբ.)
**Խցանող էնդարտերիտ** (հուն․՝ έυδου — ներս և άρτηρία — զարկերակ), ինքնաբեր գանգրենա, ընդմիջվող կաղություն, զարկերակների ներքին (էնդոթելային) շերտի բորբոքում, որի հետևանքով փակվում է անոթների լուսանցքը և պատճառ դառնում նյարդային, անոթային համակարգերի տարածուն ախտահարումների և հյուսվածքների սնուցման խանգարումների։ Նպաստող գործոններն են՝ ծխելը, վերջույթների սառեցումը, վարակիչ մի շարք հիվանդությունները (հատկապես տիֆը)։ Նկատվում է ոտքերի մրսկանություն, արագ մկանային հոգնածություն, ձկնամկանների ջղաձիգ կծկումներ և ցավեր, «ընդմիջվող կաղություն», ոտնաթաթի գունատություն, երբեմն՝ մատների կապտություն, երկարատև, ուշ առողջացող ցավոտ խոցեր։ ժամանակին չբուժելիս կարող է առաջանալ ծայրանդամների հյուսվածքների մեռուկացում (գանգրենա)։

Բուժումը՝ պատճառի վերացում, նովոկաինային բլոկադա, հիպերտոնիկ լուծույթների ներերակային ներարկումներ, տեղական՝ քսուքների վիրակապեր, ֆիզիոթերապևտիկ պրոցեդուրներ։ Առողջարանային բուժում՝ Մացեսաա, Ծղալտուբո։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 96)։*  |
| **՞**Դիսկոմիցետներ |
| --- |
| Դիսկոմիցետ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Սնկեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Դաս | Պայուսակավոր սնկեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Discomycetes

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Դիսկոմիցետներ** (լատ.՝ Discomycetes), պայուսակավոր սնկերի դաս։ Ներառում է ավելի քան 800, ՀՀ-ում՝ մոտ 250 տեսակ՝*գետնասունկ ամառային* (Tuber aestivum), *մորխասունկ սովորական* (Gyromitraes culenta), մորկեղ *կոնաձև* (Morchella conica), *գլխարկ մորկեղային* (Verpa bohemica)։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված են բոլոր մարզերում, առավելապես՝ անտառներում, խոնավ հողի կամ բուս, մնացորդների վրա, ավազոտ վայրերում։

Արտաքին տեսք
------------

Պտղամարմինը (տրամագիծը՝ 0,2 մմ-25 սմ) ափսեաձև է, բաժակաձև, ականջաձև, գլխարկաձև և այլն։ Շատերն ունեն վառ գունավորում։ Որոշ տեսակներ ուտելի են նախապես մշակելուց հետո (եփել և ջուրը թափել կամ չորացնել)։ Կան նաև բարձրակարգ բույսերի տարբեր հիվանդությունների հարուցիչներ, օրինակ՝ մոնիլինիա պտղայինը (Monilinia fructigena)՝ խնձորենու, տանձենու, սերկևիլենու պտուղների «սև փտում», լոֆոդերմիում սոճունը (Lophodermium pinastri) սոճու «շյուտե» հիվանդությունների հարուցիչներն և այլն։

Պատկերասրահ
-----------

* Սովորական դիսկոմիցետՍովորական դիսկոմիցետ
* Գլխարկ մորկեղայինԳլխարկ մորկեղային

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Discomycetes project Archived 2005-09-06 at the Wayback Machine.
* Synoptic keys to the inoperculate stromatic discomycetes in the Nordic countries: Sclerotiniaceae & Rutstroemiaceae
* Harvard University: *The Discomycetes project* Archived 2005-09-06 at the Wayback Machine.
* Les Discomycètes de France Archived 2011-08-26 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Դիրակի չափի սխեմատիկ ներկայացում գծի միջոցով աճեցված աղեղով: Դիրակի չափը դիսկրետ չափ է, որի չափը կուտակված է 0-ի վրա: Դիրակի չափը հավասար է 1, երբ բազմության մեջ կա 0 և 0, երբ բազմության մեջ չկա 0:
Մաթեմատիկայում ավելի կոնկրետ չափի տեսությունում , իրական առանցքի վրա չափը կոչվում է **դիսկրետ չափ** （ըստ Լեբեգի չափի), եթե այն կենտրոնացված է հաշվելի բազմության վրա։ Նկատենք, որ կարիք չկա, որ հենումը լինի դիսկրետ բազմությւոն։ Երկրաչափորեն դիսկրետ չափը կշիռ ունեցող կետերի համախումբն է։

Սահմանումը և հատկությունները
----------------------------

Ըստ Լեբեգի չափի \mu  չափը սահմանվում է իրական թվերի առանցքի {\displaystyle [0,\infty ]}արժեքների բազմության վրա, որպես դիսկրետ չափ, եթե գոյություն ունի այնպիսի թվերի հաջորդականություն

{\displaystyle s\_{1},s\_{2},\dots \,},
որ

{\displaystyle \mu (\mathbb {R} \backslash \{s\_{1},s\_{2},\dots \})=0.}
Դիսկրետ չափի ամենապարզագույն օրինակը իրական առանցքի վրա Դիրակի դելտա ֆունկցիան , որը ներկայացվում է {\displaystyle \delta (\mathbb {R} \backslash \{0\})=0} և {\displaystyle \delta (\{0\})=1.}
Ավել ընդհանուև, եթե {\displaystyle s\_{1},s\_{2},\dots } իրական թվերի վերջավոր հաջորդականություն է,{\displaystyle a\_{1},a\_{2},\dots }-ը թվերի հաջորդականություն է {\displaystyle [0,\infty ]}-ից, որն ունի նույն երկարությունը, կարող ենք ընդունել Դիրակի չափը {\displaystyle \delta \_{s\_{i}}}-ն, որպես

{\displaystyle \delta \_{s\_{i}}(X)={\begin{cases}1&{\mbox{ if }}s\_{i}\in X\\0&{\mbox{ if }}s\_{i}\not \in X\\\end{cases}}}
Կամայական Լեբեգի չափելի {\displaystyle X}բազմության համար։ Ապա չափը կլին
{\displaystyle \mu =\sum \_{i}a\_{i}\delta \_{s\_{i}}}
դիսկրետ չափ է։ Փաստացի, կարող ենք ապացուցել, որ կամայական դիսկրետ չափ իրական առանցքի վրա ունի որոշակի ընտրած հաջորդականոււթյունների տեսք {\displaystyle s\_{1},s\_{2},\dots } և {\displaystyle a\_{1},a\_{2},\dots }

Ծանոթագրություններ
------------------

* Kurbatov V. G. (1999)։ *Functional differential operators and equations*։ Kluwer Academic Publishers։ ISBN 0-7923-5624-1
**Խաթուն Արխ**, ջրանցք նախկին Երևանի խանությունում։ Սիմեոն Երևանցու վկայությամբ՝ 1655-1680 թվականներին Երևանի Սեֆի խանը Մեծամոր գետից անց է կացնում ջրանցք (Ֆարշի ջրանցք)՝ իր կառուցած Սեֆիապատ գյուղի հողերը ոռոգելու համար։ Խանի կին Խաթունը այդ ջրանցքից հանում է նոր ջրանցք, որի անունով կոչում է Խաթունարխ (Խաթունի առու), ապա ջրանցքի վրա կառուցել է տալիս երկու գյուղ, որոնք կոչվել են Վերին և Ներքին Խաթունարխ։

Ավանդույթ
---------

Առաջներում Խաթունարխ գյուղի տեղում անապատ է եղել, ուր ապրել են միայն օձեր ու կարիճներ։ Ժամանակին այստեղով անցնում է մի ձիավոր երիտասարդ՝ Խաթուն անունով սիրած աղջիկը գավակին։ Աղջիկը սաստիկ ծարավում է։ Երիտասարդը ջուր է փնտրում, բայց ոչ մի տեղ չի կարողանում գտնել, և Խաթունը ծարավից նվազում է սիրածի գրկում։ Երիտասարդը որոշում է նրա հիշատակին ջրանցք կառուցել։ Ծախսում է ամբողջ կարողությունը, կառուցում է ջրանցքը և Խաթունի անունով կոչում Խաթուն-արխ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արամ Ղանալանյան (1969)։ *Ավանդապատում*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտ
2. ↑  Մովսես Խորենացի։ *Պատմութիւն Հայոց*։ էջեր Գիրք Ա, Գլուխ Ի
3. ↑  Մանուկ Աբեղյան (1899)։ *Հայ ժողովրդական առասպելները Մովսես Խորենացու Հայոց պատմության մեջ*։ Վաղարշապատ
4. ↑  Г. Халатьянц (1896)։ *Армянский эпос в Истории Армении Моисея Хоренского*։ Москва
**Գեներալ Բրանդոն**, Ջեյն Օսթինի «Զգացմունք և բանականություն» վեպի գրական հերոսներից մեկը։ Հանգիստ և ինքնամփոփ տղամարդ, որ սիրահարվում է Դաշվուդ քույրերից կրտսերին՝ Մերիան Դաշվուդին։

Նախապատմություն
---------------

Դորսեթշիրում հաստատված ընտանիքի կրտսեր որդին՝ Բրանդոնը, իր կարիերան ծավալել է բանակում, իսկ ավագ եղբոր մահից հետո ժառանգել է Դելաֆորդը։ Հեղինակը գրել է. «Նրա կարողությունն այստեղ է, այս վայրը, այս տունը։ Ամեն ինչ գերազանց և պատվարժան վիճակում»։

Կերպար
------

Կյանքի և գործունեության բերմամբ գեներալ Բրանդոնն Օսթինի կերպարների շարքի ամենաբնական տղամարդ կերպարն է։ Նա փորձում է թաքցնել իր բուռն զգացմունքներն իր հոր երիտասարդ հոգեզավակ՝ Էլիզայի հանդեպ, որին ստիպում են ամուսնանալ նրա ավագ եղբոր հետ։ Այդ ժամանակ գեներալին ուղարկում են արտասահմանում ծառայելու, և երբ նա վերադառնում է, Էլիզային գտնում է մահամերձ և թշվառ վիճակում։ Բրանդոնն իր վրա է վերցնում Էլիզայի ապօրինի դստեր՝ Էլիզայի խնամակալությունը։ Կրստեր Էլիզան գայթակղվում է երիտասարդ Ջոն Ուիբըլիով և տասնհինգ տարեկանում ունենում է նրա ապօրինի երեխային, որից հետո երիտասարդը լքում է աղջկան։

Իրական կյանքում գեներալը կարող է ձանձրալի մարդ համարվել։ Հակառակ ավանդական ռոմանտիկ կերպարներին՝ գեներալը մելամաղձոտ է, լռակյաց, չեղյալ է համարում հետաքրքիր արշավներ, ներխուժում է անհարմար պահերին և չի խոսում Մերիանի հետ, այլ միայն Էլինորի։ Նա երիտասարդ Ջոն Ուիբըլիի հակապատկերն է։ Նրա համար արժեք չունեն սիրային ձևականությունները, գումարի համար ամուսնությունը։ Գեներալի ամուսնությունը հիմնված էր սիրո վրա։ Չնայած դրան՝ քննադատական բացասական կարծիքներ նույնպես կան այս կերպարի վերաբերյալ։ 
Գեներալը թվում է անտարբեր 20–րդ դարի բարքերին հանդեպ, և նրա կերպարի հաջողությունը քիչ հավանական էր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Jane Austen, *Sense and Sensibility* (London 1932) p. 61 and p. 337
2. ↑  G. B. Stern *Talking of Jane Austen* (London 1946) p. 139-144
3. ↑  E. Auerbach, *Searching for Jane Austen* (2004) p. 113
4. ↑  R. Jenkyns, *A Fine Brush of Ivory* (Oxford 2007) p. 191-2
5. ↑  G. B. Stern *Talking of Jane Austen* (London 1946) p. 144-5

Գրականություն
-------------

* E. Godfrey, *The January–May Marriage in Nineteenth-Century British Fiction* (2009)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |

 |
Գրեգոր Մենդել
Գենետիկան գիտություն է օրգանիզմներում հատկանիշների ժառանգման օրինաչափությունների մասին։ Այն ուսումնասւրում է ժառանգականության և փոփոխականության օրենքները։ Մարդիկ դեռ հնուց գիտակցել են, որ օրգանիզմների հատկություններն ու հատկանիշները փոխանցվում են սերդեսերունդ, սակայն դարեր շարունակ չեն կարողացել պարզաբանել դրանց ժառանգման օրինաչափությունները։ Գենետիկայի հիմնադիրը չեխ գիտնական Գրեգոր Մենդելն է, ով 1860-ական թվականներին առաջինը մշակեց գենետիկական հետազոտությունների մեթոդները՝ սկզբնավորելով ապագա գիտության զարգացման առաջին փուլը։ Նա ցույց տվեց, որ օրգանիզմների հատկանիշները որոշվում են ժառանգական դիսկրետ (առանձին) գործոններով, հայտնաբերեց հատկանիշների ժառանգման հիմնական օրինաչափությունները՝ հիմնվելով ստացված տվյալների մաթեմատիկական ճշգրիտ վերալուծության վրա, և այն էլ մի ժամանակաշրջանում, երբ դեռ չկար որևէ պատկերացում գենի, ԴՆԹ-ի կամ քրոմոսոմի մասին, բջիջների բաժանման գործընթացների մասին։ Նրա «Փորձեր բուսական հիբրիդների վրա» արժեքավոր աշխատությանը, ցավոք, տպագրվեց քիչ հայտնի պարբերականում, համապատասխան արձագանքի չարժանացավ և գրեթե մոռացության մատնվեց ամբողջ 35 տարի։ Հատկանիշների ժառանգման մենդելյան օրինաչափությունները փաստորեն «վերահայտնագործվեցին» միայն 20-րդ դարի սկզբին Գ. դե Ֆրիզի (Հոլանդիա), Կ. Կորենսի (Գերմանիա) Է. Չերմակի (Ավստրիա) կողմից։ Նրանք միմյանցից անկախ վերահաստատեցին Գ. Մենդելի հայտնագործած օրինաչափություններն, ընդունեցին նրա հայտնագործության գերակայությունն՝ անվանելով օրենքները Գ. Մենդելի անվամբ։ Նրանց և այլ գիտնականների ջանքերով ձևակերպվեց ժառանգականության քրոմոսոմային տեսությունը՝ սկիզբ դնելով ժառանգման օրինաչափություններն ուսումնասիրող գիտության զարգացման երկրորդ փուլը։ Համաձայն այդ տեսության ժառանգական նյութերը՝ գեները, տեղադրված են քրոմոսոմներում՝ գծային շարքով։ Փաստորեն նոր էջ բացվեց հատկանիշների ժառանգման օրինաչափություններն ուսումնասիրող գիտության զարգացման համար, իսկ գիտությունն անվանվեց գենետիկա։ Այսպիսով, թեև գենետիկան սկիզբ է առել 19-րդ դարում, սակայն գենետիկա գիտության «ծննդյան» պաշտոնական տարեթիվը համարվում է 1900 թվականը։ Սակայն գեների մոլեկուլային կառուցվածքը դեռ երկար ժամանակ մնում էր անհայտ։
«Դիլարամի մատ»
Սպիտակները սկսում են և հաղթում
**Դիլարամի մատ**, անհայտ հեղինակի միջնադարյան մանսուբ (շախմատային դիրք Ստամբուլի թանգարանում պահվող 1140 թվականի մագաղաթից), որում մատը ստացվում է երկու նավակների զոհաբերությամբ։ Որոշ հրատարակություններում որպես հեղինակ նշվում է շատրանջի արաբ վարպետ աս-Սուլին.

Պատմություն
-----------

Անվանումը ծագում է պարսիկ բանաստեղծ Ֆիրդուսի ալ-Թահիթալի 1503 թվականի շախմատային մի ձեռագրում ներկայացվող սիրային պատմությունից։ Դիլարամը (պարսկերեն՝ «հանգիստ սիրտ») շախմատի մոլի սիրահար վեզիրի կինն էր։ Մի օր նա խաղում է ուժեղ մրցակցի հետ։ Նրա բախտը չի բերում, և նա տանուլ է տալիս ողջ ունեցվածքը։ Այդժամ, տարվելով խաղով, նա անում է վերջին խաղադրույքը՝ գեղեցկուհի Դիլարամին։ Վճռորոշ այդ պարտիայում նրա գործերը կրկին վատ են դասավորվում։ Սպիտակ արքային վտանգ է սպառնում բոլոր կողմերից։ Բայց խաղին հետևող Դիլարամն այդ դիրքում նկատում է հրաշագեղ փրկություն և բացականչում է. «Զոհաբերի՜ր երկու ռուխը (արաբերեն՝ «նավակ») և փրկի՜ր ինձ»։ Այդ հուշումից հետո վեզիրը գտնում է գեղեցիկ կոմբիանցիան և հաղթում.

**1.Նh8+ Ա։h8**   

**2.Аf5+ Աg8**   

**3.Նh8+ Ա։h8**   

**4.g7+ Աg8**   

**5.Ձh6×**

h3 դաշտում ալֆիլ (А) է («ալֆիլ»՝ արաբերեն «փիղ»), որը փղի «նախնին» է և կարող էր անկյունագծով ցատկել միայն մեկ դաշտի վրայով, ձիու պես ցատկելով նաև այլ խաղաքարերի վրայով։

Տես նաև
-------

* Մատ (շախմատ)
* Մանսուբ
* Անաստասիայի մատ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ֆ. Ս. Բոնդարենկո, Շախմատային էտյուդի կազմավորումը։ Կիև, 1980, էջեր 13—14
2. ↑  Շախմատ։ Հանրագիտարանային բառարան, էջ 113
3. ↑  *A History of Chess*, bottom of p.311, by H.J.R. Murray, publ. Oxford at the Clarendon Press
**Խրտանոց**, Խրտանոցի ձոր, հնավայր Դիլիջան քաղաքի հարավային ծայրամասում, Գոլովինոյին կից։ Անունն ստացել է 1900-ական թթ.՝ այստեղ եղած խառատանոցից (հյուսնոց)։

Առաջին անգամ պեղել է Հնությունների պահպանության կոմիտեի արշավախումբը՝ 1922 թ.-ի նոյեմբերին (22 դամբարան), այնուհետև՝ պրոֆեսոր Ա. Խաչատրյանը Ա. Քալանթարի հետ (1937—1938 թթ.-ին) և հնագետ Հ. Մարտիրոսյանը (1950 թ.-ին)։ Հայտնի է երկաթի դարի (մ. թ. ա. VII դ.) մշակույթով։ Անտառապատ ձորում գտնվող շրջանաքարային դամբարաններից գտնվել են բրոնզե, երկաթե և կավե առարկաներ (դաշույններ, նետասլաքներ, նիզակի ծայրապանակներ, մանյակներ, հերակալներ, մատանիներ, ապարանջաններ, կետանախշ գոտիներ, երկրաչափական նախշերով գնդաձև սափորներ, քրեղաններ, կճուճներ, գավաթներ), սարդիոնից, ագատից և շաղախներից պատրաստված ուլունքներ։ Անտառը ծածկել է մեծ թվով դամբարաններ, ենթադրվում է՝ նաև բնակատեղին։

Գրականություն
-------------

* Խաչատրյան Ա. Հայաստանի սեպագրական շրջանի քննական պատմություն, Ե. 1933, էջ 105

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 95)։*  |
**Խազալ կապի աղբյուր**, աղբյուր Զանգեզուրում, Հայաստանի Գորիսի տարածաշրջանի Խոտ գյուղի ճանապարհին։ Զուլալ և հորդաբուխ աղբյուր է։

Ավանդություն
------------

Սա զուլալ ու հորդ մի աղբյուր է. մոտը կա «Թաք ծառ» կոչված մի չինարի, որ սուրբ է համարվում։ Իշխանա սարի արոտները գնացող տափաստանի քոչվորները իրենց քոչերով, աղբյուրի ջրի հույսով, միշտ եկել են այս կողմերը՝ չորացրել արոտները և թալանել շրջակա բնակիչներին։ Քոչվորների ոտքն իրենց կողմերից կտրելու համար՝ Խոտ, Շինուհայր և Քարահունջ գյուղերի բնակիչները հավաքել են իրենց ոչխարների մի տարվա խուզած բուրդը և նրանով խցանել են աղբյուրի ակը։ Զրկվելով ջրից տափաստանի քոչվորները այլևս չեն եկել այս կողմերը և ժողովուրդն ազատվել է նրանց ասպատակությունից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արամ Ղանալանյան (1969)։ *Ավանդապատում*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտ
2. ↑  Մովսես Խորենացի։ *Պատմութիւն Հայոց*։ էջեր Գիրք Ա, Գլուխ Ի
3. ↑  Մանուկ Աբեղյան (1899)։ *Հայ ժողովրդական առասպելները Մովսես Խորենացու Հայոց պատմության մեջ*։ Վաղարշապատ
4. ↑  Г. Халатьянц (1896)։ *Армянский эпос в Истории Армении Моисея Хоренского*։ Москва
**Խազարներ**, թյուրքական լեզվաընտանիքին պատկանող ժողովուրդ։ Հոների արշավանքներից (IV դար) հետո ներխուժել են Արևելյան Եվրոպա, ապա՝ բնակվել Արևմտյան Մերձկասպյան երկրամասերում՝ Սուլակ գետի (Հյուսիսային Դաղստան) և ստորին Վոլգայի միջև։ 560-ական թթ. ենթարկվել են Թյուրքական խաքանությանը, որի անկումից հետո, VII դարի 2-րդ կեսին, ստեղծել են Խազարական խաքանությունը։

Ապրում էին վաչկատուն կյանքով, հիմնական զբաղմունքն անասնապահությունն էր։ VIII դարում տոհմական կարգերի քայքայման և վաղ ֆեոդալական հարաբերությունների ձևավորման պայմաններում։ Խազարների մի մասը դարձավ նստակյաց և սկսեց զբաղվել երկրագործությամբ։ VIII դարի վերջին խազարներն ընդունեցին իսլամ, իսկ Խազարական խաքանության կործանումից (965) հետո աստիճանաբար տարրալուծվեցին թյուրք-պոլովեցական ցեղերի մեջ։

Հայ մատենագրության մեջ խազարները հիշվում են խազիրք ձևով։ Առաջին անգամ հիշատակում է Մովսես Խորենացին։ Նրանց մասին տեղեկություններ կան նաև VII դար «Աշխարհացոյց»-ում, Մովսես Կաղանկատվացու և ուրիշների մոտ։ 552 թվականին խազարները ներխուժեցին Աղվանք և ասպատակեցին Հայաստանի հյուսիսարևելյան շրջանները։ 626 թվականին և 627 թվականին, դաշնակցելով Բյուզանդիային ընդդեմ Իրանի, ներխուժեցին Կովկաս, 630 թվականին գրավեցին և ավերեցին Թիֆլիսը, թափանցեցին Աղվանք։ Նույն թվականին նրանք արշավեցին Հայաստան և Սևանա լճի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում հաղթեցին պարսկական զորքին, սակայն շուտով վերադարձան Խազարիա՝ այնտեղ բռնկած ներքին խռովությունների պատճառով։ IX դարից խազարները դադարել են արշավել Հայաստան, Վրաստան և Աղվանք։

Գրականություն
-------------

* Apтамонов M. И. История xaзap, Л. 1962;
* Плетнева C.A. Xaзapы M. 1976.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Համառոտ հրեական · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4009796-1 · NKC: ph174209 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 702)։*  |
Վիա դե լա Պլատա (Արծաթե ճանապարհ)
**Վիա դե լա Պլատա**, **Արծաթե ճանապարհ** (իսպ.՝ Vía de la Plata), հին ճանապարհ , որը գտնվում է Պիրենեյան թերակղզու արևմտյան մասում։ Դարեր շարունակ նրանով երթևեկում էին առևտրական քարավանները և ուխտավորները։ Ճանապարհի վերջնակետներն էին՝ հարավում՝ Մերիդա քաղաքը և հյուսիսում՝ Աստորգան, բայց ճանապարհը շարունակվում էր դեպի հարավ մինչը Սևիլյա և դեպի հյուսիս մինչև Գիգիա։

1998 թվականին Իսպանիայի կառավարությունը առաջարկեց Արծաթե ճանապարհը ընդգրկել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։

Անվան ստուգաբանություն
----------------------

Հատված Վիա դե լա Պլատա ճանապարհից
Ճանապարհի իսպանական անվանումը՝ Վիա դե լա Պլատա բառացի թարգմանությամբ նշանակում է «Արծաթե ճանապարհ»։ Ինչպես հայտնի է, հռոմեական ժամանակաշրջաններում Պիրենեյան թերակղզում շատ արծաթ է արդյունահանվել, և մեկը մյուսի հետևից քարավանները շարժվում էին իսպանական ճանապարհներով՝ թանկարժեք մետաղը հասցնելով նավահանգիստներ։ Բայց ճանապարհի անվանումը կապված չէ հին հռոմեացիների հետ, այն առաջացել է արաբական Bal’latta բառակապակցությունից, որը նշանակում է «լայն քարահատակ ճանապարհը»։ 1-ին դար դարում Սևիլյայից մինչև Աստորգա ճանապարհը ամբողջությամբ սալարկվեց քարերով։ Անտիկ ժամանակներում ճանապարհը չուներ որևէ առանձնահատուկ անվանում։

Ճանապարհի կառուցման նպատակ
--------------------------

Հավանաբար, հռոմեացիները սկսել են ճանապարհի շինարարությունը Մերիդա քաղաքից, որը Լուսիտանիայի մայրաքաղաքն էր, և շարունակել են դեպի հյուսիս, որպեսզի նվաճեն այնտեղ բնակվող կելտական ցեղերին։ Ամբողջ ճանապարհի երկարությամբ պահպանվել են բնորոշ հետքեր, որոնք էլ վկայում են, որ ճանապարհը կառուցել են հենց հռոմեացիները։ Գայոս Պլինիոս Սեկունդոսը, որը Մ․թ․ա․ 73 թվականին Տառակոյան Իսպանիայի պրոկուրատոր էր, գրել է, որը այդ ճանապարհը կառուցվել է ոսկու տեղափոխման նպատակով։ Քաղաքը կապում էր երկու կարևոր շրջաններ՝ Լաս Մեդուլասը, որը Իսպանիայի հյուսիսարևմտյան մասի ոսկու արդյունահանման վայր էր, և Ռիյո Տինտո գետը Անդալուզիաում, որտեղ առ այսօր արդյունահանվում է պղինձ և երկաթ։

Պատկերասրահ
-----------

* Մերիդա հռոմեական թատրոնՄերիդա հռոմեական թատրոն
* Գուադիանա գետ, ՄերիդաԳուադիանա գետ, Մերիդա
* ԿասերեսԿասերես
* Մորերուելա աբբայություն (Zamora)Մորերուելա աբբայություն (Zamora)
* Կաստրոտորաֆե ամրոցի մնացորդներ (Zamora)Կաստրոտորաֆե ամրոցի մնացորդներ (Zamora)
* ԶամորաԶամորա
* La Clerecía, SalamancaLa Clerecía, Salamanca
* Սան Էստեբան եկեղեցի,ՍալամանկաՍան Էստեբան եկեղեցի,Սալամանկա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Celtiberia.net. «Vía de la Plata: Etimología». Archivado desde el original el 28 de noviembre de 2015. Consultado el 10 de abril de 2009. Artículo de J. Rodríguez Morales sobre este tipo de topónimos.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Vía de la Plata route website
* Guide to walking the Vía de la Plata
* La Vía de la Plata

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ge1121165 · VIAF: 248744153 · WorldCat VIAF: 248744153 |

 |
**Պահեստներ**, շենքեր և կառույցներ, որոնք նախատեսված են նյութերի, հումքի, սարքավորումների, արտադրանքի և այլ իրերի պահպանման համար։ Լինում են բազային, արտադրական, առևտրաարտադրական, առևտրական, փոխաբեռն ման, բաշխման, ունիվերսալ, մասնագիտացված։ Կառուցվում են հիմնական բեռնահոսքերի ուղիներում, անծածկ՝ բաց տարածություններում, կիսածածկ՝ միա և բազմահարկ, ծածկով (վերգետնյա, կիսա֊ստորգետնյա, ստորգետնյա)՝ միա և բազմահարկ, ջեռուցվող և չջեռուցվող։ Հատային կամ փաթեթավորված բեռները պահպանվում են դարսակներում և դարակաշարերում, հեղուկը՝ մետաղե կամ երկաթ բետոնե ռեզերվուարներում, սորուն նյութերի պահպանման համար կառուցվում են անծածկ կամ ծածկով, իսկ հացամթերքների, ցեմենտի և արժեքավոր այլ նյութերի համար՝ սիլոսային պահեստներ։ Պահեստներում կիրառվում են կոնվեյերներ, էլեկտրա և ավտո ամբարձիչներ, կռունկ-դարսակներ են։ Դրանցում հաճախ իրականացվում են նախապատրաստման և արտադրական որոշ օպերացիաներ (կոմպլեկտավորում, կշռաբաշխում ևն)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Ճապոնիայի հավաքականի ֆուտբոլիստ Շինջի Օկազակին գրավում է Ուզբեկստանի հավաքականի դարպասը (2009 թվական, Աշխարհի գավաթի ընտրական խաղ)
**Ֆուտբոլ խաղի կանոնների կանոն 10-ը** սահմանում է դարպասը գրավելու իրավիճակը (այսինքն՝ գոլը) և այն, թե ինչպես է ի հայտ գալիս խաղի հաղթողը։

Դարպասի գրավումը
----------------

Գնդակը համարվում է խփված, երբ նա ամբողջությամբ հատել է դարպասաձողերի միջև ընկած դարպասային գիծը՝ այն պայմանով, որ գնդակը խփող թիմը չի խախտել խաղի կանոնները։

Այսպես, մասնավորապես, դարպասի գրավումը չի հաշվվում, եթե.

* այն պահին, երբ գնդակը հատել է դարպասային գիծը, նա գտնվում է խաղից դուրս վիճակում։
* գնդակ խփվել է մրցակցի դարպասը անմիջապես ազատ հարվածից հետո, դարպաս է մտել կողային գծից նետումից հետո, կամ "վիճելի գնդակի" խաղարկությունից, ընդ որում, ոչ ոքի չդիպելով։
* գնդակ խթվել է սեփական դարպասը անմիջապես դարպասից հարվածից հետո, անկյունայինի խաղարկումից, տուգանային կամ ազատ հարվածից հետո, տեղի է ունեցել նետումից հետո։

Հաղթողի որոշումը
----------------

Հաղթող է համարվում այն թիմը, որը խաղի ընթացքում ավելի շատ թվով գոլ է խփել։ Եթե երկու թիմերն էլ խփում են հավասար թվով գոլերի կամ ոչ մի գոլ չեն խփում, խաղը համարվում է ոչ ոքի։

Հանդիպման հաղթողին որոշելու ընթացակարգը (հանդիպումների շարքեր)
--------------------------------------------------------------

Այն դեպքում, եթե խաղն ավարտվել է ոչ-ոքի, կամ մի շարք հանդիպումների արդյունքներով հաստատվել է ոչ-ոքի արդյունքը, իսկ մրցումների կանոնակարգը պահանջում է որոշել հաղթողին, կարող են օգտագործվել հետեւյալ մեխանիզմները (դրանց կիրառման կարգը սահմանվում է մրցումների կանոնակարգով)։

### Գոլեր հյուրընկալվելիս

Մի շարք հանդիպումներում, որոնցում թիմերը խաղում են հավասար քանակությամբ խաղերի տանը և հյուրընկալվելիս, մի շարք խաղերի արդյունքներով հավասար արդյունքի դեպքում հաղթող կնշվի այն թիմը, որը խփել է ավելի շատ գոլեր հյուրընկալվելիս։

### Լրացուցիչ ժամանակ

մրցումների կանոնակարգը կարող է նախատեսել երկու հավասար լրացուցիչ խաղակեսեր, ոչ ավելի, քան 15 րոպե տևողությամբ, Այս դեպքում կիրառվում են 8-րդ կանոնի դրույթները։

### 11-մետրանոցների հարվածաշար

Խաղի ավարտից հետո թիմերը հերթով կատարում են 5-ական հարվածներ 11 մետրանոց նշանակետերից (հարվածների թիվը կարող պակաս լինել, եթե ինչ-որ թիմը կխփի ավելի շատ, քան մյուսը կարող էր խփել, նույնիսկ կատարելով բոլոր 5 հարվածները կամ ավելի շատ, եթե 5 հարվածներից հետո հաշիվը հավասար լինի, այդ դեպքում հարվածների կատարումը շարունակվում է մինչև հավասարության խախտումը). Թիմը, որը ավելի շատ թվով գոլ է խփել, հայտարարվում է հաղթող։

Գոլերի ավտոմատ որոշում
----------------------

2012 թվականի հուլիսի 5-ին ֆուտբոլային ասոցիացիաների միջազգային խորհրդի կողմից պաշտոնապես հաստատվել է գոլի ավտոմատ որոշման համակարգը, որը թույլ է տալիս գոլը որոշելու համար կիրառել տեխնիկական միջոցներ։

Հավաքականների առաջնությունների մակարդակով համակարգը առաջին անգամ կիրառվել է աշխարհի ֆուտբոլի 2014 թվականի առաջնությանը՝ Բրազիլիայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  IFAB makes three unanimous historic decisions (5 июля 2012). Проверено 5 июля 2012.
**Բերդի օդանավակայան**, Հայաստանի Տավուշի մարզի Այգեպար գյուղի հարևանությամբ գտնվող քաղաքացիական օդանավակայան։ Մարզի երկու օդանավակայաններից մեկն է (մյուսը՝ Բագրատաշենում)։

Պատմություն
-----------

Օդանավակայանը բացվել է 1959 թվականին՝ Այգեպար գյուղի հարևանությամբ։ 1979 թվականին բացվել է օդանավակայանի նոր հատվածը։ Ընդհանուր առմամբ, օդանավակայանը գործել է մինչև 1990 թ.-ը։

### Հին օդանավակայան

Համաձայն Դմիտրի Աթբաշյանի, ով 1971-1987 թվականներին ղեկավարել է Հայկական ԽՍՀ քաղաքացիական ավիացիայի կառույցը, Բերդի հին՝ 1959 թվականին կառուցված օդանավակայանի թռիչքուղին կազմում է ընդամենը 600 մետր և կառուցելիս նախատեսված էր «Ան-2» ինքնաթիռների համար։ Այդ հին աերոդրոմի հյուսիսային եզրն անմիջապես Հայաստան-Ադրբեջան սահմանն է գտնվում։

### Նոր օդանավակայան

1979 թվականին բացվել է օդանավակայանի նոր կառույցը, քանի որ, ըստ Դմիտրի Աթբաշյանի, անհրաժեշտ էր ընտրել նոր օդանավակայանի համար առավել հարմար տարածք և միակ մատչելի տարբերակը Տավուշ գետի հունն էր Այգեպարի հարևանությամբ։ Դրա հետ կապված խնդիր էր ծագել պատվարի կառուցման միջոցով ապագա աերոդրոմի տարածքից հեռացնել գետի հունը, այնպես անելով, որ վարարումների ժամանակ տարածքը ջրով չծածկվի։ Հենց այդ պատճառով էր ձգձգվել օդանավակայանի շինարարությունը։

Տես նաև
-------

* Բագրատաշենի օդանավակայան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Բերդի օդանավակայանը միակն է Հայաստանում, որի վերագործարկումը գրեթե անհնար է


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայաստանի օդակայաններ |
| --- |
|  |
| Միջազգային | Զվարթնոց միջազգային օդանավակայան  • Շիրակ օդանավակայան |
|  |
| Ռազմական | Էրեբունի օդանավակայան |
|  |
| Տեղական | Բերդի  • Կապանի |
|  |
| ― Հայաստանի օդանավակայանների ցանկ ― |

 |
**Հևես** (հունգ.՝ Heves megye, արտասանություն: [ˈhɛvɛʃ]), գտնվում է Հունգարիայի հյուսիսում։ Այն ընկած է Տիսա գետի աջ ափի և Մատրա և Բուկկ լեռների արանքում։ Այն սահմանակից է հունգարական Պեստ, Նոգրադ և Յաս-Նագիկուն-Սոլնոկ կոմսություններին։ Եգերը շրջանի նստավայրն է։

Պատմություն
-----------

Վարչաշրջանը Օսմանյան կայսրության համար առաջնային թիրախ էր օսմանա-հունգարական պատերազմների ժամանակ, որտեղ տեղի ունեցավ Եգերի պաշարումը։

Ժողովրդագրություն
-----------------

2015 թվականին ուներ 301,296 բնակիչ, բնակչության խտությունը կազմում էր 83 կմ²։

| Տարի | Երկրի բնակչություն | Փոփոխություն |
| --- | --- | --- |
| 1949 |  316,273  |
| 1960 |   347,856  |  9.99%  |
| 1970 |  decrease 340,146 |  -2.22%  |
| 1980 |   350,360 (Ռեկորդային)  |  3.00%  |
| 1990 |  decrease 334,408  |  -4.55%  |
| 2001 |  decrease 325,727  |  -2.60%  |
| 2011 |  decrease 308,882  |  -5.17%  |

### Ազգություն

Բացի հունգարացի մեծամասնությունից, հիմնական փոքրամասնությունները գնչուներն են (մոտ 19 000), գերմանացիները (1000) սլովակները (500) և ռումինացիները (500)։

Բնակչության ընդհանուր թվաքանակն ըստ 2011 թվականի մարդահամարի կազմում էր 308.882 մարդ, իսկ էթնիկ խմբերինը (2011 թվականի մարդահամար)՝ 279.714։

* Հունգարացիներ՝ 257.659 (92.12%)
* Գնչուներ՝ 19,312 (6,90%)
* Այլ՝ 2,743 (0,98%)

*2011 թվականին Հեվեսի շրջանում տեղի ունեցող մարդահամարի ժամանակ մոտ **43,000 մարդ** չի հայտարարել իր էթնիկ խումբը*։

### Կրոն


  

  

  







**Կրոնը Հեվես շրջանում** (2011 թվականի մարդահամար)
     Կաթոլիկ եկեղեցի (52.1%)     Հունական կաթոլիկություն (0.4%)     Կալվինիզմ (4.8%)     Լյութերականություն (0.4%)     Այլ կրոններ (1.5%)     Ոչ կրոնական (14.0%)     Աթեիզմ (1.1%)     Չհայտարարագրված (25.7%)

Ըստ 2011 թվականին Հեվեսում տեղի ունեցող մարդահամարի տվյալների, կրոնական դավանանքը այս երկրում ունի հետևյալ պատկերը

* + Կաթոլիկ - 162,014;
	+ Ավետարանական - 1,084;
	+ Այլ կրոններ - 4894;
	+ Ոչ կրոնական - 43,193;
	+ Աթեիզմ - 3,298;
	+ Չհայտարարագրված ՝ 79,670:

Աշխարհագրություն
----------------

Հևեսի շրջանը աշխարհագրորեն բազմազան տարածք է, հյուսիսային մասը լեռնային է (Մատրան և Բուկը Հունգարիայի երկու ամենաբարձր լեռնաշղթաներն են), հարավում այն ընդգրկում է Մեծ Հունգարիայի դաշտի մի մասը։ Հարավից նրան սահմանակից է Հունգարիայի ամենամեծ արհեստական լիճը ՝ Տիսան։ Միջին ջերմաստիճանը 8-ից 10 °C- ի սահմաններում է (շրջանի հարավային մասերում ավելի բարձր)։

Ամենաբարձր կետը՝ Կեկեստետե, Մատրա լեռներ (1014 մ)

Ամենացածր կետը՝ Կիսկերե (86 մ)

### Գետեր

* Զագիվա
* Տառնա
* Տիսա
* Լասկո

### Տեսարժան վայրեր

* Տիսա լիճ
* Բեկի ազգային պարկ
* Հատվան, Գրասալկովիչ առանձնատուն
* De la Motte առանձնատուն
* Ֆելդեբրո, 11-րդ դարի ռոմանական եկեղեցի
* Բելապատֆալվա
* Ամրոցի ավերակներ
* Կիսնանա ամրոց
* Եգեր քաղաք
* Սիրոկ ամրոց

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  1.1.6. A népesség anyanyelv, nemzetiség és nemek szerint – Frissítve: 2013.04.17.; Hungarian Central Statistical Office (hu)
2. ↑  2011. ÉVI NÉPSZÁMLÁLÁS, 3. Területi adatok, 3.10 Heves megye, (hu)  *Archived 2017-02-02 at the Wayback Machine.*

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Հևեսի շրջան Վիքիպահեստում |

* Official site in Hungarian
* Heves Megyei Hírlap (heol.hu) - The county portal
**Առարկայացումը** փոխաբերության մի տեսակ է, անձնավորման հակառակ երևույթը, երբ իրերին և կենդանիներին բնորոշ հատկանիշները վերագրվում են մարդուն։
Օրինակ՝


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ծանոթ շները չեն հաչում վրադ, ծանոթ մարդիկ են հաչում քո վրա- (Ավ. Իսահակյան, «Աբու-Լալա Մահարի») |  |

Գործածվում է խոսքն ավելի պատկերավոր դարձնելու նպատակով։

Ունի երկու դրսևորում։

Անշունչ առարկայի հատկանիշը վերագրվում է մարդուն.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ծիծաղում է Անուշը,
Աղմկում է, կարկաչում...- (Յ. Սահակյան, «Մի կանաչ այգի») |  |

Կարկաչում են առվակը, աղբյուրը, իսկ այստեղ «կարկաչել» բայը գործածվել է մանկան ծիծաղը, քրքիջը պատկերավոր ներկայացնելու համար։

Կենդանու հատկանիշը վերագրվում է մարդուն.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | –Բայց դա քեզ չի խանգարում ինձանից պարսից թագավորի մոտ գնալ,– մռնչաց արքան ու կոպտորեն ետ տարավ ուսը։- (Պ. Զեյթունցյան, «Աստծու տասներկու օրը») |  |

Մռնչում են գազանները, օրինակ՝ առյուծը։ Վերևի օրինակում մոլեգնած արքայի գոռոցը նմանեցվել է կենդանիների արքայի ձայնին։

Առարկայացումը կարող է գործածվել ինչպես չեզոք կամ դրական, այնպես էլ բացասական վերաբերմունք դրսևորելու նպատակով։ Օրինակ՝


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Կրակը լափում էր ամեն ինչ։ Բեյը խելագար վազվզում էր ձյուների մեջ, ոռնում անզոր։ Ֆիդայիները կրակում էին։- (Ս. Խանզադյան, «Խոսեք, Հայաստանի լեռներ») |  |

*Բեյը ոռնում էր*. բացասական վերաբերմունք է։

Առարկայացումը գործածվում է առօրյա խոսքում և գեղարվեստական գրականության, մասամբ նաև հրապարակախոսության մեջ։

Գրականություն
-------------

* Դավիթ Գյուրջինյան, Հայոց լեզու. խոսքարվեստի դասագիրք, Սուրբ Էջմիածին, 2015, էջ 113-114։
«**Առավոտ**», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից՝ գրված 1892 թվականին։

Պատմություն
-----------

Հովհաննես Թումանյանն այս բանաստեղծությունը գրել է 1892 թվականի մարտի 12-ին։

Ինքնագիրը չի պահպանվել։

Թումանյանի ընտանեկան արխիվում պահվում է Մոսկվայում՝ 1892 թվականին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների երկրորդ հատորի մեկ օրինակ՝ «*Յուր պատվարժան բարեկամ Մեսրոպ Ք․ Մելյանին Հովհաննես Թումանյանից*» ընծայականով, որտեղ բանաստեղծը կատարել է մեկ ուղղում։

Առաջին անգամ տպագրվել է Մոսկվայում՝ 1892 թվականին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների երկրորդ հատորում (էջ 147)՝ թվագրված «*1892 թ․ մարտի 12*»։ Այնուհետև Երևանում՝ 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության առաջին հատորում (էջ 86)։

Տպագրվել է Մոսկվայում՝ 1892 թվականին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների երկրորդ հատորի՝ Թումանյանին ուղղած բնագրից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակություն։ էջ 574

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Առավոտ (Թումանյան, 1892)**
**Ձագ** (քարտեզում նշվում է նաև **Զաք**), գյուղ, որը գոյություն է ունեցել պատմական Կոտայք գավառում։ Գյուղի տարածքը ներկայումս գտնվում է Աբովյան քաղաքի վարչական տարածքում։

Պատմություն
-----------

Արևելյան Հայաստանի Ռուսական կայսրության կազմում գտնվելու ժամանակաշրջանում, բնակավայրը տարածքային առումով գտնվել է Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառի վարչական տարածքում։ Ըստ ավանդության՝ գյուղը պատկանել է պարսիկ Սուրգանին, որը 7-րդ դարում տեղափոխվել էր Հայաստան, որտեղ, վերցնելով Դավիթ անունը, ընդունել է քրիստոնեություն։ 693 թվականին նա գազանաբար սպանվել է քրիստոնեական կրոնի համար։ 9-րդ դարի սկզբին նույն գյուղում ծնվել է ամենայն հայոց կաթողիկոս Զաքարիա Ա Ձագեցին։ Ինչպես նշվում է 1865 թվականին հրատարակված «Ռուսական կայսրության աշխարհագրական-վիճակագրական բառարանում»՝ գյուղում, այդ պահին, եղել է հայկական ավերված եկեղեցի։ 1908 թվականի «Կովկասյան օրացույցում» նշված է, որ «Զաք» անունը կրող գյուղում հայ բնակչության թիվը կազմում է 520։

Հայտնի բնակիչներ
----------------

* Զաքարիա Ա Ձագեցի (9-րդ դարի սկզիբ — 876/77 թվականներ)- Ամենայն հայոց կաթողիկոս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *П.Семенов* Дзаг // Гeогpaфичeско-cтaтиcтичecкий cлoваpь Рoccийcкой Импepии. Том II. — Санкт-Петербург, 1865. — С. 27.
2. ↑  Кавказский календарь за 1908г. Гл. 5 Список населенных мест Кавказа
Ֆորեն 1875 թվականին
**Փավանա ֆա-դիեզ մինորի մեջ**, ֆրանսիացի կոմպոզիտոր Գաբրիել Ֆորեի ստեղծագործությունն է՝ գրված 1887 թվականին։ Բնօրինակը դաշնամուրային պիես էր, սակայն առավել հայտնի է Ֆորեի տարբերակը՝ նվագախմբի և երգչախմբի համար։ Ռիթմը դանդաղ է, ինչպես իսպանական արքունիքի համանուն պարերը, որոնց երաժշտությունը հորդում է հարմոնիկ ու մելոդիկ բարձրակետերից։ Պիեսը նախատեսված է փոքր նվագախմբի համար՝ բաղկացած լարային նվագարաններից և երկուական ֆլեյտայից, հոբոյից, կլարնետից, ֆագոտից և գալարափողից։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Փավանի բնօրինակը գրվել է 1880-ականների վերջին՝ դաշնամուրի և երգչախմբի համար։ Կոմպոզիտորն այն նկարագրել է հետևյալ կերպ. «նրբագեղ, բայց ոչ նշանակալից»։ Ֆորեն նախատեսում էր, որ այն կհնչի ավելի վաղ, քան պատրաստ կլիներ նվագախմբային կատարման համար։ Դիրիժոր Ադրիան Բուլտը, լսելով, թե ինչպես է Ֆորեն կատարում դաշնամուրային տարբերակը, նշել է, որ նա նվագում էր ոչ ավելի դանդաղ, քան մեկ րոպեում 100 նոտա։ Փավանի դանդաղ տեմպը և թախծոտ մեղեդին ընդգծում էր այն փաստը, որ սա գերմանական ռոմանտիզմի ստեղծագործություն չէ, իսկ ավելի ուշ ավելացված խոսքերը կարծես լինեին հստակորեն առկայծող լույսի շողեր՝ պարողների միջև։
1887 թվականին Ֆորեն գրեց ստեղծագործության նվագախմբային տարբերակը։ Կոմպոզիտորը նախատեսում էր, որ այն պետք է լիներ ստեղծագործություն ոչ մեծ նվագախմբի համար՝ կատարվելու համար ամառային գիշերներն անցկացվող համերգաշարի ընթացքում։ Ավելի ուշ Ֆորեն որոշեց ստեղծագործությունը նվիրել իր հովանավորին՝ կոմսուհի Էլիզաբեթ Գրեֆյուլին, ում առաջարկով գրեց հատված երգչախմբի համար, որ պետք է նրբորեն ձայնակցեր նվագախմբին։ Փավանի նվագախմբային տարբերակն առաջին անգամ հնչել է 1888 թվականի նոյեմբերի 25-ին Փարիզի Լամուրյո նվագախմբի կատարմամբ՝ Շարլ Լամուրյոյի ղեկավարմամբ։ Երեք օր անց հանդիսատեսին ներկայացվեց նաև ստեղծագործության երգչախմբային տարբերակը։ 1891 թվականին կոմսուհին վերջապես աջակցեց Ֆորեին՝ նրան հնարավորություն տալով Բուլոնյան անտառում անցկացվող ընկերական հավաքույթի ժամանակ ներկայացնել Փավանը՝ պարողների ու երգչախմբի մասնակցությամբ։

Հենց սկզբից Փավանը վայելեց մեծ ժողովրդականություն, անկախ նրանից՝ կատարվում էր երգչախմբի հետ, թե առանց նրա։

Աղբյուրներ
----------

* Howat, Roy (2009). The Art of French Piano Music. New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0-300-14547-0.
* Nectoux, Jean-Michel (1991). Gabriel Fauré – A Musical Life. Roger Nichols (trans.). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-23524-3.
* Norton, Leslie (2004). Léonide Massine and the 20th Century Ballet. Jefferson NC.: McFarland & Company. ISBN 0-7864-1752-8.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Howat, p. 155
2. ↑  Norton, p. 25
3. ↑  Howat, p. 272
4. ↑  Boult, Adrian C. "Faure's Pavane", *The Musical Times*, Vol. 117, No. 1600 (June 1976), p. 490 Կաղապար:Subscription


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | International Music Score Library Project · MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 13912056f · LCCN: n2001067443 · VIAF: 293391685 · WorldCat VIAF: 293391685 |

 |
**Պաստասա** (իսպ.՝ Provincia de Pastaza) պրովինցիա, որը տեղակայված է Էկվադորի Օրիենտե շրջանում՝ արևելյան ջունգլիներում։ Մայրաքաղաքը Պույոն է, հիմնադրվել է 1899 թվականի մայիսի 12-ին և ունի 36700 բնակչություն։ Քաղաք այժմ կարելի է հասնել հարթ ճանապարհներով, վերջին կառուցված ճանապարհը Բանյոսն է, որը Պաստասա գետից ձգվում է մինչև պրովինցիա։

Պաստասա գետը պրովինցիայից հոսում է դեպի արևմուտք, որտեղ տարածքը հարթ է, ինչի պատճառով առաջանում է մեանդր Նապոյի վրա, որն Ամազոնի վտակն է։ Նրա բնական պաշարներն են բանանը, թուրինջը, ծխախոտը, կակաոն ու սուրճը։ Թեյը մշակվել է մի քանի բրիտանական ընկերությունների կողմից, իսկ ութսունականների ընթացքում ընկերություններից մեկը պատվավոր կերպով այցելել է Բրիտանիայի թագավորական ընտանիք՝ Արքայադուստր Մարգարետին։

Լանդշաֆտը լեռնային է մեծ մասամբ պրովինցիայի արևմտյան շրջանում, սակայն արևելքում համեմատաբար դառնում է ավելի հարթ, քանի որ այն մոտ է Պերուական սահմանի մոտ գտնվող գետերին ու հարթավայրերին, որոնք հատուկ են պրովինցիայի մեծ մասին։ Ամենաբարձր կետն ունի 1820 մետր բարձրություն։ Կլիման ջերմ է և խոնավ արևմտյան լեռների մոտ տարեկան 7 մետր տեղումների պատճառով, բայց տեղումների զգալի քանակ պրովինցիայի տարածքում։ Միջին ջերմաստիճանը 18-24 °C է։ Պարզվում է, որ Պաստասայի գետերում շատ ոսկի կա, սակայն մինչ օրս որևէ ոսկու բացահայտումներ չեն եղել։

Օձերն ու այլ թունավոր կենդանիներ, ինչպիսին են սարդերն ու կարիճները տարածված են պրովինցիայում։ Ճանապարհորդներին խորհուրդ է տրվում զգույշ լինել ջունգլիներում, պարկում և արահետներում։

Տարածաշրջանի բուսական աշխարհը գրավիչ է։ Մի քանի տեղական պարկերում մշակվել են հազվագյուտ բնական խոլորձներ և մուտքը դեպի պարկ թույլատրելի է, ինչպես նաև համեմատաբար էժան։ Անձրևանոցներ ցանկալի է ունենեալ ամբողջ տարվա ընթացքում, շատ ժամանակ ուշ երեկոյան, բայց երբեմն նաև ամբողջ օրը։ Անձրևը բավականին տաք է, ի տարբերություն Հյուսիսային Ամերիկայի։

Պաստասան Էկվադորի ամենամեծ պրովինցիան է և ունի ամենահարուստ կենսաբազմազանությունը։ Պաստասային հյուսիսց սահմանակից են Նապո և Օրելյանա պրովինցիաները, հարավից՝ Մորոնա Սանտյագոն, արևելքից՝ Պերու գավառը և արևմուտքից սահմանակից են Տունգուրահուա ու Մորոնա Սանտյագո պրովինցիաները։ Ընդհանուր բնակչությունը կամզում է 83930 մարդ։

Կանտոններ
---------

Պրովինցիան բաժանված է 4 կանտոնների։ Հետևյալ աղյուսակում ներկայացված է 2001 թվականի բնակչության մարդահամարի տվյալները, նրա տարածքը (քառ. կմ), կանտոնի վարչական կենտրոնը կամ մայրաքաղաքը

| Կանտոն | Բնակչություն (2001) | Տարածք (քառ․ կմ) | Վարչական կենտրոն/Մայրաքաղաք |
| --- | --- | --- | --- |
| Արախունո | 5150 | 8767 | Արախունո |
| Մերա | 8088 | 520 | Մերա |
| Պաստասա | 45512 | 19727 | Պույո |
| Սանտա Կլարա | 3029 | 311 | Սանտա Կլարա |

Տեսարժան վայրեր
---------------

* Արախունո
* Մերա
* Պույո
* Սարաուակու
* Շել Մերա

Տես նաև
-------

* Էկվադորի վարչական բաժանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Proyección de la Población Ecuatoriana, por años calendario, según regiones, provincias y sexo / Instituto Nacional de Estadística y Censos
2. ↑  2010 census of Ecuador
3. ↑  Cantons of Ecuador. Statoids.com. Retrieved 4 November 2009.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |