| *m*e-ի արժեքները | Միավորներ |
| --- | --- |
| 9,10938215(45)×10−31 | կգ |
| 5,4857990943(23)×10−4 | զամ |
| 8,18710438(41)×10−14 | Ջ/c2 |
| 0,510998910(13) | MeV/c2 |
| *m*e-ի էներգիական արժեքները | Միավորներ |
| 8,18710438(41)×10−14 | Ջ |
| 0,510998910(13) | MeV |
|

**Էլեկտրոնի հանգստի զանգված** (նշանակումը՝ ***m*e**), կայուն էլեկտրոնի զանգվածը։ Ֆիզիկայի հիմնարար հաստատուններից մեկն է, կարևոր դեր ունի նաև քիմիայում՝ Ավոգադրոյի հաստատունի հետ կապի պատճառով։ Արժեքը մոտավորոպես 9,11×10−31 կիլոգրամ է կամ մոտ 5,486×10−4 զանգվածի ատոմական միավոր, որի համարժեք էներգիան մոտ 8,19×10−14 ջոուլ է կամ մոտ 0,511 մեգաէլեկտրոն-վոլտ։

Անվանումը
---------

«Հանգստի զանգված»+կինետիկ էներգիա տերմինը գալիս է հարաբերականության հատուկ տեսության էֆկտները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունից՝ պայմանավորված էլեկտրոնի երևացող (կամ դիտարկվո) զանգվածով։ Անհնար է «կշռել» կայուն էլեկտրոնը, ուստի բոլոր գործնական չափումները պետք է արվեն շարժվող էլեկտրոնի համար։ Նույնը ճիշտ է ցանկացած այլ ներատոմային մասնիկի համար։ Ֆոտոնի կամ գլյուոնի նման մասնիկների դեպքում իրավիճակն ավելի խնդրահարույց է, քանի որ կայուն կամ «հանգստի վիճակում» գտնվող մասնիկի հենց հասկանությունն իմաստ չունի։

Որոշում
-------

Էլեկտրոնի հանգստի զանգվածը կիլոգրամներով հաշվարկվում է *R*∞ Ռիդբերգի հաստատունի սահմանումից՝

{\displaystyle R\_{\infty }={\frac {m\_{\rm {e}}c\alpha ^{2}}{2h}}\Rightarrow m\_{\rm {e}}={\frac {2R\_{\infty }h}{c\alpha ^{2}}}},
որտեղ *α*-ն նուրբ կառուցվածքի հաստատունն է, *h*-ը՝ Պլանկի հաստատունը։ Չափման հարաբերական անորոշությունը, որը 2006 թ․ CODATA տվյալներով 5×10−8 է, ամբողջապես Պլանկի հաստատունի չափման անորոշությունից է գալիս։

Էլեկտրոնի հարաբերական ատոմային զանգվածը կարելի է ուղղակիորեն չափել Պենինգի թակարդով։ Այն կարելի է արտածել նաև հակապրոտոնային հելիումի (հելիումի ատոմներ, որտեղ էլեկտրոններից մեկը փոխարինված է հակապրոտոնով) ատոմների սպեկտրից կամ 12C5+ կամ 16O7+ ջրածնային իոններով էլեկտրոնի *g*-գործոնի չափումներից։ 2006 թ․ CODATA-ի կողմից հանձնարարելի արժեքի հարաբերական անորոշությունը 4,2×10−10 է։

Էլեկտրոնի հարաբերական ատոմական զանգվածը CODATA-ում հիմնարար ֆիզիկական հաստատուններին հարմարեցված արժեք է, մինչդեռ էլեկտրոնի հանգստի զանգվածը կիլոգրամնեով հաշվարկվում է Պլանկի հաստատունի արժեքից, նուրբ կառուցվածքի հաստատունից և Ռիդբերգի հաստատունից։ Երկու արժեքների միջև կոռելացիան արհամարհելիորեն փոքր է (*r* = 0,0003)։

Կապը մյուս ֆիզիկական հաստատունների հետ
--------------------------------------

Էլեկտրոնի զանգվածը կիրառվում է *N*A Ավոգադրոյի հաստատունը հաշվելու համար՝

{\displaystyle N\_{\rm {A}}={\frac {M\_{\rm {u}}A\_{\rm {r}}({\rm {e}})}{m\_{\rm {e}}}}={\frac {M\_{\rm {u}}A\_{\rm {r}}({\rm {e}})c\alpha ^{2}}{2R\_{\infty }h}}}։
Այսպիսով այն կապված է նաև *m*u զանգվածի ատոմական միավորի հետ՝ 

{\displaystyle m\_{\rm {u}}={\frac {N\_{\rm {A}}}{M\_{\rm {u}}}}={\frac {A\_{\rm {r}}({\rm {e}})}{m\_{\rm {e}}}}={\frac {A\_{\rm {r}}({\rm {e}})c\alpha ^{2}}{2R\_{\infty }h}}},
որտեղ Mu-ն մոլային զանգվածի հաստատունն է (սահմանված ՄՄ համակարգում), իսկ *A*r(e)-ն անմիջականորեն չափվող մեծություն է՝ էլեկտրոնի հարաբերական զանգվածը։

Նշենք, որ *m*u-ն սահմանվում է *A*r(e)-ի միջոցով և ոչ ուրիշ կերպ, այնպես որ «էլեկտրոնի զանգվածը զանգվածի ատոմական միավորներով» անվանումը *A*r(e)-ի համար շրջանային սահմանում է։

Էլեկտրոնի հարաբերական ատոմային զանգվածը նույնպես մտնում է մյուս հարաբերական ատոմային զանգվածների հաշվարկի մեջ։ Ըստ պայմանավորվածության՝ հարաբերական ատոմային զանգվածները հաշվարկվում են չեզոք ատոմների համար, բայց իրական չափումներն իրականացվում են դրական իոնների համար՝ կամ մասս-սպեկտրոսկոպով կամ Պենինգի թակարդով։ Ուստի չափումներից հետո ստացված արժեքին պետք է ավելացվի էլեկտրոնի զանգվածը։ Ուղղում պետք է մտցրվի նաև *E*b կապի էներգիայի զանգվածի համարժեքի համար։ Վերցնելով բոլոր էլեկտրոնների՝ լրիվ իոնացման պարզագույն դեպքը, *Z* կարգաթվով X նուկլիդի համար կստանանք

{\displaystyle A\_{\rm {r}}({\rm {X}})=A\_{\rm {r}}({\rm {X}}^{Z+})+ZA\_{\rm {r}}({\rm {e}})-E\_{\rm {b}}/m\_{\rm {u}}c^{2}\,}։
Քանի որ հարաբերական ատոմական զանգվածները չափվում են զանգվածի մասնաչափերով, ուղղումները պետք է կատարվեն երկու տիպի իոնների համար էլ։ Բարեբախտաբար, այդ ուղղումներում անորոշությունները արհամարհելիորեն փոքր են, ինչպես ներքևում բեևված աղյուսակում ջրածնի և թթվածնի համար։

|   | 1H | 16O |
| --- | --- | --- |
| X*Z*+ իոնների հարաբերական ատոմային զանգված | 1.007 276 466 77(10) | 15.990 528 174 45(18) |
| *Z* էլեկտրոնների հարաբերական ատոմային զանգված | 0.000 548 579 909 43(23) | 0.004 388 639 2754(18) |
| կապի էներգիայի ուղղումը | −0.000 000 014 5985 | −0.000 002 194 1559 |
| *չեզոք ատոմի հարաբերական ատոմային զանգված* | 1.007 825 032 07(10) | 15.994 914 619 57(18) |
|

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Կաղապար:CODATA2006
2. 1 2   *The NIST reference on Constants, Units, and Uncertainty*, National Institute of Standards and Technology,