Տոստերով կետչուպ
1 բաժնի համար փաթեթավորած կետչուպ
**Կետչուպ** — սոուս, հիմնական բաղադրիչները՝ լոլիկ, քացախ, շաքարավազ և համեմունքներ (կերակրի աղ, կարմիր պղպեղ, սև պղպեղ և այլն)։

Տարբերակներ
-----------

Վիլյամ Վասիլևիչ Պոխլյոբկովը կետչուպները բաժանում է երեք խմբի.

* **արևմտաեվրոպական (տնային պատրաստման համար)**,
* **անգլիական (արդյունաբերական արտադրության համար)**
* **չինական**։

Արևմտաեվրոպական կետչուպը շաքարավազ չի պարունակում, ընդ որում՝ Ռումինիայում և Հունգարիայում ավելացնում են շաքարավազ։ Անգլիական կետչուպը բավականին շատ շաքարավազ է պարունակում, ինչպես նաև սոխ և նեխուր։ Չինական կետչուպը պարունակում է դարչին և ավելի շատ քացախ, քան մյուս տարբերակները։

Պտուղներով ձկնային սոուսը հայտանաբերվել է անգլիացի գաղութարարների կողմից՝ ներկայիս Մալայզիայի տարածքում (հնարավոր է՝ ապագա Սինգապուրի), այդ իսկ պատճառով անվանումը փոխառնված է ինդոնեզա-մալազիական *kĕchap* բառից՝ անգլերենում որոշակիորեն փոփոխված արտասանությամբ։ Ստուգաբանական բառարաններում ներկայացվում են փոխառնության հետևյալ տարբերակները.

1. Կանտոնական բարբառում սոուսն անվանվում է *koechiap*, մալազիական և ինդոնեզիական բարբառներում՝ մալայերեն՝ kĕchap, չինարեն ավանդ. 茄汁 , պինին: *qiézhi*, պալլ.: *ցեժչի*, բառացիորեն: «սմբուկի հյութ»:
2. անգլ.՝ ketchup՝ չինարենից 鮭汁 (չինարեն՝ kōe՝ սաղմոն tsiap՝ սոուս)։

Պատմություն
-----------

Կետչուպի հայրենիք է համարավում Չինաստանը։ 17-րդ դարում Ասիայից Անգլիա ներմուծեցին անձրուկից, հունական ընկույզից, սնկից և լոբուց պատրաստված սոուս։ Այդ սոուսը նաև ներառում էր աղադիր ձկներ, համեմունքներ, սխտոր և գինի. ամենահին բաղադրատոմսի մեջ լոլիկի մասին ոչինչ նշված չէ։ Անգլիայում անվանել են *catchup* կամ *ketchup*: Համեմունքը հաջողության հասավ և արագ տարածում գտավ Եվրոպայում։ Սկզբնական տարբերակից հիմա մնացել են միայն ոչ այնքան հայտնի բաղադրատոմսեր՝ սնկից և ձիթապտղից պատրաստվող։

Լոլիկի հիման վրա պատրաստվող կետչուպի բաղադրատոմսերը 19-րդ դարի սկզբից հայտնվում են ամերիկյան խոհարարական գրքերում։ Մյուսներից շուտ՝ 1801 թվականին, մամուլում հայտնվեց Սենդի Էդիսոնի բաղադրատոմսը։ Ավելի ուշ՝ 1812 թվականին, հրապարակվեց Ջեյմս Միզի բաղադրատոմսը։ 1824 թվականին լոլիկի հիման վրա պատրաստվող կետչուպի բաղադրատոմսը հայտնվում է Մերի Ռինդոլֆի՝ «Տնային տնտեսուհին Վիրջինիայից» գրքում։

Բժշկական տեսանկյուն
-------------------

Կետչուպների թեորիայի մեջ, ինչպես և մարինարա սոուսի, տարբերվում է հակաօքսիդանտ լիկոպինի բարձր պարունակությամբ, սակայն գործնականում դա միշտ չէ, որ համապատասխանում է իրականությանը՝ նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ խանութում վաճառվող սոուսը պատրաստման ընթացքում ենթարկվում է բարդ տեխնոլոգիական ներգործությունների։ Բացի այդ, ստանդարտ կետչուպը պարունակում է մեծ քանակությամբ հավելումներ, այդ թվում՝ կոնսերվանտներ, որոնք բավականին վտանգավոր են առողջության համար։

Ռուսաստանում կետչուպը՝ սնկերի, տափակաշշով թթվասերի և այլ մթերքների հետ միասին արգելված է օգտագործել դպրոցների, նախնական և միջին մասնագիտական կրթության հաստատությունների ճաշարաններում։

Տես նաև
-------

* Մայոնեզ
* Սոուս

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  
*Зарва, Майя Владимировна* Русское словесное ударение. Словарь нарицательных имён. — М.: ЭНАС, 2001.
2. ↑  «В.В. Похлебкин 2005». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հոկտեմբերի 13-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 29-ին.
3. ↑  *Комлев, Николай Георгиевич* Словарь иностранных слов. — 2006. Архивировано из первоисточника 4 Մարտի 2016.
4. ↑  *Крысин, Леонид Петрович* Толковый словарь иностранных слов. —М. 1998. Архивировано из первоисточника 4 Մարտի 2016.
5. ↑  Fokus Mittelstand(գերմ.) = www.feinkostverband.de. — С. 9.
6. ↑  *Кузнецов, Сергей Александрович (филолог)* Большой толковый словарь русского языка. — СПб.: Норинт, 1998.
7. ↑  «The Sugar House Book», 1801
8. ↑  *Andrew F. Smith* The tomato in America: early history, culture, and cookery. — University of South Carolina Press, 1994. — С. 99. — 224 с. — ISBN 978-1570030000
9. ↑  Elizabeth Rozin (1994). *The Primal Cheeseburger.* New York: Penguin books. ISBN 978-0-14-017843-2.
10. ↑  A comparison of carotenoid content and tot... [J Agric Food Chem. 2004] - PubMed - NCBI
11. ↑  СанПиН 2.4.5.2409-08

Արտաքին հղումներ
----------------

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«կետչուպ»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

* Կետչուպ
* Կետչուպի պատրաստման բաղադրատոմս