**Ադոլֆ Վյոլֆլի** (գերմ.՝ Adolf Wölfli, փետրվարի 29, 1864(1864-02-29)[…], Bowil, Շվեյցարիա - նոյեմբերի 6, 1930(1930-11-06)[…], Բեռն, Շվեյցարիա), շվեյցարացի նկարիչ-պրիմիտիվիստ, Ար բրյուտի ամենավառ ներկայացուցիչներից մեկը։

Կենսագրություն և ստեղծագործություն
----------------------------------

Յոթ տարեկան հասակում մասնագիտությամբ քարտաշ ալկոհոլիկ հայրը լքում է նրան։ Ֆերմայում բատրակություն է անում, ոստիկանության կողմից ձերբակալվում է հասարակական բարքերն անարգելու համար, հիվանդության կրկնվելուց հետո ստուգվում է բժիշկների կողմից և ախտորոշվում մտագարություն։ 

Ադոլֆ Վյոլֆլի, Վալդաուի բուժարան , 1921
1895 թվականից մինչև կյանքի վերջն ապրել է Վալդաուի հայտնի հոգեբուժական կլինիկայում, տարբեր ժամանակներում, որի բուժվող հիվանդներից են եղել նաև Վացլավ Նիժինսկին, Ֆրիդրիխ Գլաուզերը և Ռոբերտ Վալզերը։ Այստեղ նա երեսունհինգ տարեկան հասակում սկսում է նկարել, բանաստեղծություններ գրել, երաժշտություն հորինել։ Հսկայական ժառանգություն է թողել տասնյակ հազարավոր նկարներ և կոլաժներ, ինչպես նաև երաժշտական և գրական ստեղծագործություններ (բանաստեղծություններ և արձակ)։

Ճանաչում
--------

Վյոլֆլիի ստեղծագործությունները լայն մասսաներին ներկայացրել է շվեյցարացի խոշորագույն հոգեբան և հոգեբույժ Վալտեր Մորգենտալերը (1882-1965), նրան նվիրված «Հոգևոր հիվանդը որպես նկարիչ» (1921) մենագրության մեջ։ Այն, ինչպես նաև Հանս Պրինցհորնի (1886-1933) «Հոգևոր հիվանդների արվեստը» (1922) գիրքը, գրավեցին սյուրռեալիստների ուշադրությունը, նրան գնահատել է Անդրե Բրետոնը և նկատել Ժան Դյուբյուֆեին, որը Վյոլֆլիի նկարները ընդգրկում է ար բրյուտի 1948 թվականի փարիզյան էքսպոզիցիայում։ Վյոլֆլին դառնում է Բլեզ Սանդրար Մորավաժինի (1926) վեպի գլխավոր հերոսի նախատիպերից մեկը։ 1972 թվականին նկարչի աշխատանքները մասնակցեցին Կասելի հինգերորդ, «Փաստաթուղթ» ցուցահանդեսին։ 1975 թվականից Վյոլֆլիի նկարները և կոլաժներն ընդգրկվեցին Բեռնի գեղարվեստի թանգարանի էքսպոզիցիաներում։ Վյոլֆլիի բանաստեղծությունների հիման վրա գերմանացի կոմպոզիտոր Վոլֆգանգ Ռիմը (1981) գրել է վոկալ շարք, ավստրիացի կոմպոզիտոր Գեորգ Ֆրիդրիխ Հաասին (1981) է պատկանում Ադոլֆ Վյոլֆլի կամերային օպերան։ Վյոլֆլիի տեքստերի հիման վրա դանիացի կոմպոզիտոր Պեր Նյորգորը ստեղծել է «Տիվոլի աստվածային այգին» (1983) օպերան, 2007 թվականի մարտին այն ներկայացվեց Լյուբեկ քաղաքի թատրոնում։ Վյոլֆլիի բանաստեղծությունների հիման վրա Ժորժ Ապերգիսը (2006) գրել է հանդիսավոր խմբերգ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Adolf Wölfli (նիդերլ.)
3. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
4. 1 2  SIKART — 2006.
5. 1 2  Adolf Wölfli — 2006.
6. ↑  LIBRIS — 2018.
7. ↑  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
8. ↑  ADOLF WÖLFLI (1864-1930)

Գրականություն
-------------

* Сюрреализм (Иллюстрированная энциклопедия)./ Сост. И. Г. Мосин.-СПб.2005. С.51-52.
* The other side of the moon: the world of Adolf Wölfli. Philadelphia: Goldie Paley Gallery; Moore College of Art, 1988.
* Morgenthaler W. Madness & art the life and works of Adolf Wölfli. Lincoln: University of Nebraska Press, 1992.
* Spoerri E. Adolf Wölfli: draftsman, writer, poet, composer. Ithaca: Cornell UP, 1997.
* Chanfrault-Duchet M.-F. Adolf Wölfli: Autobiographie und Autofiktion. Freiburg: Rombach, 1998.
* Spoerri E. The art of Adolf Wölfli. New York: American Folk Art Museum; Princeton: Princeton UP, 2003.
* Gomez E.M. Adolf Wölfli, master of his universe. St. Louis: Envision, 2003.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Фильм Московского музея творчества аутсайдеров «Коллекция Ар Брют» (2008)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ադոլֆ Վյոլֆլի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · MusicBrainz · RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Շվեյցարական կենսագրական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90637112 · BNF: 12917991h · CiNii: DA1064338X · GND: 118806963 · GTAA: 168568 · ISNI: 0000000108821653 · LCCN: n50013732 · NDL: 001255086 · NKC: hka2012692230 · NLA: 35712156 · NLP: a0000002878323 · NTA: 071461981 · NUKAT: n2005017402 · LIBRIS: 208162 · SUDOC: 072240695 · VIAF: 27196361 · ULAN: 500023574 · WorldCat VIAF: 27196361 |

 |

 |