**Օքսիկոդոն (պերկոցետ,պերկոսետ),** ցավազրկող դեղ, թեբաինից ստացվող կիսասինթետիկ օփիոիդ։ Մշակվել է 1916 թվականին Գերմանիայում։ Սա մի քանի նոր կիսասինթետիկ օփիոիդներից մեկն է, որը փորձել են բարելավել գոյություն ունեցող օփիոիդներից՝ մորֆին, դիացետիլմորֆին (հերոին) և կոդեին։ Օքսիկոդոնը սովորաբար նշանակվում է միջին կամ ուժեղ ցավի թեթևացման համար։

Ֆիզիկաքիմիական բնութագրերը
--------------------------

Օքսիկոդոնը հանդիսանում է պինդ նյութ, չնայած կա նաև հեղուկի և պարկուճների տեսքով։ Լուծվում է էթիլ սպիրտում, քլորոֆորմում, անլուծելի է ջրում և դիէթիլ եթերում։

* ջուրը-անլուծելի
* էթանոլ- 1:60
* քլորոֆորմ-1:600
* Դիէթիլային եթեր - անլուծելի

Ստացումը
--------

Օքսիկոդոնը ստանում են բնական աղբյուրներից` օփիոիդներից, թեբաինի սինթեզի միջոցով։ Օքսիկոդոնի ստացման հիմնական ռեկցիան հանդիսանում է Դիլս-Ալդերայի ռեակցիան։

Նյութի ազդեցությունը և թունավորման հետևանքները
----------------------------------------------

### Օքսիկոդոնի ազդեցությունը

Օքսիկոդոնը հանդիսանում է ուժեղ ցավազրկող։ Իր արդյունավետությամբ 10 մգ օքսիկոդոնը (պերօրալ) համարժեք է։

* Մորֆինի սուլֆատ
* պերօրալ - 20մգ
* միջմկանային - 33մգ
* կոդեին - 30մգ
* օքսիկիդոն - 5 մգ,միջմկանային

Հաճախակի օգտագործման դեպքում առաջանում է ֆիզիկական և հոգեկան կախվածություն։ Չարաշահման դեպքում թունավորման նշանները նման են կոդեին ընդունելուն։ Օքսիկոդոնը կարող է մասամբ ճնշել հանման համախտանիշը մարդկանց մոտ, որոնք ընդունում են ցանկացած այլ ափիոն/օփիոիդ։ Օքսիկոդոնը կարող է անցնել պլացենտան, նաև հայտնաբերվում է քիչ քանակությամբ կրծքի կաթի մեջ։ Այնուամենայնիվ, նորածինների մոտ բնորոշ ախտաբանական փոփոխություններ չեն հայտնաբերվել։ Նյութափոխանակության արգասիքները ներառում են նորօքսիկոդոն, այնուամենայնիվ, օքսիկոդոնի նյութափոխանակությունն ինքնին լավ ուսումնասիրված չէ, ինչպես և այլ կիսասինթետիկ օփիատների։

**Ազդեցության տևողությունը և թունավորման ախտանիշները**

Օքսիկոդոնը պերօրալ օգտագործելիս.

* նրա ազդեցությունը սկսվում է 10-15 րոպեից
* մաքսիմալ ազդեցությունը 30-60 րոպեից
* Ընդհանուր ազդեցության տևողությունը 3 մինչև 60 րոպե

Թունավորման միջակայքն է 0,6-ից 10 մգ / մլ է։ Թունավորման դեպքում առաջանում է շնչարգելում, բրադիկարդիա, ուշագնացություն,քնկոտություն, էյֆորիա/դիսֆորիա, ապակողմնորոշում, սրտխառնոց, փսխում, միոզ, միզակապություն։ Մաշկի վրա կարող է առաջանալ ցան, բշտեր և քոր։ Մարդը կարող է կոմայի մեջ ընկնել, կարող է առաջանալ առիթմիա և ացիդոզ։ Ծայրահեղ դեպքում թունավորումը կարող է բերել անոթային անբավարարության և սրտի կանգի, որից հետո մահ է գրանցվում։

Կիրառում բժշկության մեջ
-----------------------

Բժշկության մեջ օքսիկոդոնը օգտագործվում է 1917 թվականից։ Օգտագործվում է միջին և ուժեղ ցավային համախտանիշի ժամանակ սուր և քրոնիկ ցավերի դեպքում։

Վերահսկվող թողարկման հաբեր՝ ընդունման համար օգտագործում են քաղցկեղային և այլ քրոնիկ ցավերի դեպքում,դեղահաբը պետք է ընդունել 12 ժամը մեկ անգամ։

2001 թվականին Եվրոպական պալիատիվ թերապիայի ասոցիացիան առաջարկեց պերօրալ օքսիկոդոնը որպես մորֆինի այլընտրանք։ Օքսիկոդոնը օգտագործվում է որպես ցավազրկող ասպիրինի կամ պարացետամոլի հետ միասին։ Ընդունվում է որպես ցավազրկող և համարվում է մորֆինի, դիամորֆինի կամ հիդրոկոդոնի փոխարինող։ Օքսիկոդոնը չեն օգտագործում որպես հազի դեմ միջոց։ Արդյունավետ է սուր ցավի ժամանակ։ Նաև օգտագործվում է օնկոլոգիայում։

Թմրանյութից կախվածություն
-------------------------

OxyContin դեղամիջոցը (մաքուր օքսիկոդոն), արտադրել է Purdue Pharma[en] ընկերությունը 1995 թվականին, որը սկսեցին լայնորեն օգտագործել ԱՄՆ-ի հիվանդանոցներում՝ որպես ցավազրկող։

Բժիշկներին խորհուրդ է տրվել OxyContin նշանակել ոչ միայն սուր քրոնիկ ցավերի դեպքում կամ անբուժելի հիվանդությունների վերջին փուլում, այլ նաև կենցաղային և սպորտային վնասվածքների ժամանակ։ Սակայն արագ պարզվեց,որ նա առաջացնում է թմրանյութերից ուժեղ կախվածություն, արտադրող ընկերությունը սկզբից փոձել է նվազեցնել արտադրանքը։ 1999 թվականից սկսած մինչև 2000 թվականի վերջ մոտ 200 000 ամերիկացի մահացել է Օքսիկոդոնի չափից մեծ դոզայից. շատերը այդ դեղի օգտագործումից հետո անց են կացել հերոինի և այլ «իրական» թմրանյութերի։ 2007 թվականին Արևմտյան Վիրջինիայի շրջանային դատարանը ընդունել է,որ Purdue Pharma ընկերությունը սպառողներին ապատեղեկացրել է դեղամիջոցի վտանգի մասին և նշանակել է տուգանք 600 միլիոն դոլարի չափով (130 միլիոնը՝ մասնավոր պահանջներով)։ Նաև 34,5 միլիոն դոլար ստիպված է եղել վճարել ընկերության երկու թոփ մենեջերներին և իր փաստաբանին։ Purdue Pharma պնդում է դեղատոմսեր OxyContin-ի համար 2012 թվականից 2016 թվականը ընկել է 33% -ով, բայց դրա հետ մեկտեղ The Los Angeles Times պարզել է,որ ընկերությունը տարածում է օքսիկոնտինը Մեքսիկայում, Բրազիլիայում,Չինաստանում օգտագործելով նույն մարքետինգային ռազմավարությունը,որը նա վաղ ժամանակներում օգտագործում էր ԱՄՆ-ում։

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  Патент № 296916 (Германия)
2. ↑  *Sneader W* Drug discovery: a history. — Hoboken, NJ: Wiley, 2005. — С. 119. — ISBN 0-471-89980-1
3. ↑  *Kalso E; Kalso, E.* Oxycodone(անգլ.) // *Journal of Pain and Symptom Management[en]* : journal. — 2005. — Т. 29. — № 5S. — С. S47—S56. — doi:10.1016/j.jpainsymman.2005.01.010 — PMID 15907646.
4. ↑  "Семья, построившая империю на боли". *ИноСМИ.Ru* (in ռուսերեն). 2017 թ․ դեկտեմբերի 30. Արխիվացված է the original 2017 թ․ դեկտեմբերի 29-ին. Retrieved 2017 թ․ դեկտեմբերի 29.
5. ↑  "Убивающая американцев эпидемия приносит миллиарды конкретной семье" (in ռուսերեն). Արխիվացված է the original 2017 թ․ դեկտեմբերի 30-ին. Retrieved 2017 թ․ դեկտեմբերի 29.
6. ↑  "In Guilty Plea, OxyContin Maker to Pay $600 Million - The New York Times". Արխիվացված from the original on 2017 թ․ հոկտեմբերի 27. Retrieved 2017 թ․ սեպտեմբերի 30.
7. ↑  Больно не будет
8. ↑  AP (2007 թ․ մայիսի 10). "Purdue Pharma, Execs to Pay $634.5 Million Fine in OxyContin Case". *www.cnbc.com*. Արխիվացված from the original on 2019 թ․ օգոստոսի 21. Retrieved 2019 թ․ սեպտեմբերի 21.
9. ↑  Van Zee, Art (February 2009). "The Promotion and Marketing of OxyContin: Commercial Triumph, Public Health Tragedy". *American Journal of Public Health*. **99** (2): 221–227. doi:10.2105/AJPH.2007.131714. ISSN 0090-0036. PMC 2622774. PMID 18799767.
10. ↑  «Убийцы боли»: история семьи Саклер, которая подсадила Америку на опиоиды и заработала миллиарды