**Ոսկե ատամներ** կամ **ատամների ոսկե պսակներ,** ոսկու և դրա համաձուլվածքների կիրառում ատամների պրոթեզավորման մեջ, ինչպես նաև մետաղական պսակներ, որոնք չեն տարբերվում բնական ոսկուց, հիմնականում պատրաստվում են ատամնային պսակների և կամրջակների միջոցով։

Ոսկե պսակ

Պատմություն
-----------

Ոսկե ատամներով կին
«Ոսկե» ատամնային կամրջակ
Ոսկին առաջին նյութերից մեկն է, որը հաջողությամբ օգտագործվել է ատամների պրոթեզավորման մեջ (ոսկե պսակների կամ պրոթեզների ամրացման համար նախատեսված ոսկե մետաղալարերի տեսքով)՝ իր քիմիական և կենսաբանական ակտիվության և մշակման հարաբերական հեշտության պատճառով։

1484 թվականին Ջովանի դ Արկոլին խորհուրդ է տվել ոսկե փայլաթիթեղը օգտագործել որպես ատամնալիցքի նյութ։

Ֆրիդրիխ Մեծի ատամնաբույժ Ֆիլիպ Պֆաֆը (1715-1767), որը «Շարադրություն ատամների մասին» աշխատության հեղինակն է (Բեռլին, 1756 թվական), որպես ատամնալիցքի նյութ օգտագործել է ոսկե փայլաթիթեղը։

Իսկական ոսկե պսակներ են դրել հանցավոր աշխարհի ներկայացուցիչները, նաև այն մարդիկ, ովքեր ԽՍՀՄ-ից մեկնել են արտերկիր (ԱՄՆ, Գերմանիա, Իսրայել) մշտական բնակության՝ թանկարժեք մետաղների և դրամական միջոցների ներմուծման արգելքը հաղթահարելու համար։

Մետաղական պսակներ՝ ցողված ոսկով
-------------------------------

Տիտանի նիտրիդով ցողված մետաղական պսակներ տղամարդու մոտ
Քանի որ իսկական Ոսկե պսակները շատ թանկ են, ամենից հաճախ օգտագործվում են մետաղական պսակներ՝ այլ մետաղների և համաձուլվածքների ցողմամբ, որոնք ընդօրինակում են ոսկին, օրինակ՝ տիտանի նիտրիդից։ Օգտագործում են նաև Աբիսինյան ոսկի։

Տիտանի պսակները և կամրջակները, որոնք ցողված են ոսկով, տեղադրվում են հիմնականում ծամող ատամների վրա, սակայն որոշ դեպքերում տեղադրվում են նաև առջևի ատամների վրա։ Նման պսակները ավելի էժան են և երկար են  ծառայում, քան մետաղակերամիկական պսակները և ցիրկոնիումի պսակները, միակ թերությունը ոչ էսթետիկ տեսքն է։ Բացի այդ, նրանց հանդեպ օրգանիզմը ալերգիկ ռեակցիա չի դրսևորում՝ ի տարբերություն երկաթե պսակների։

Նման պսակներ և կամրջակներ ատամնաբույժները հաճախ տեղադրել են ԽՍՀՄ-ում և դեռ շարունակում են տեղադրել մինչ օրս հետխորհրդային տարածաշրջաններում, պսակները կոռոզիայի չեն ենթարկվում, ոսկու պես չեն գունաթափվում և շատ ավելի էժան են։ Նման պսակները ավելի արդյունավետ են, քան ամրացվող պրոթեզները։

Համցանցում կա մի առասպել տիտանի նիտրիդի ցողման վնասակարության մասին, բայց դա չի համապատասխանում իրականությանը։

Ոսկե պսակների դրական կողմերը
----------------------------

* Կենսահամատեղելի են, չեն առաջացնում մերժում և ալերգիա,
* Կարծրությամբ նման են սեփական էմալին, չեն վնասում հակադարձ տեղադրված ատամները (վերին ծնոտ-ստորին ծնոտ),
* Չեն փոխազդում սննդի և թքի հետ, ժամանակի ընթացքում չեն գունաթափվում,
* Ունեն հակաբորբոքային ազդեցություն, պաշտպանում են ատամները կարիեսից,
* Լավ դիմակայում են ծամելու ծանրաբեռնվածությանը,
* Կարող են ծառայել 15-ից 20-25 տարի,
* Նրանց հետ հեշտ է աշխատել,
* Չեն կարող ճաքել կամ պոկվել։

Ոսկե ատամների թերությունները
----------------------------

* Նման չեն բնական ատամներին,
* Բարձր արժեք,
* Եթե ատամների վրա կան ոսկե պսակներ, նորերը նույնպես պետք է պատրաստված լինեն ոսկուց, քանի որ տարբեր մետաղների պատճառով պսակներ օգտագործելիս բերանում տեղի կունենան քիմիական ռեակցիաներ, որոնք բերանում կարող են առաջացնել այրվածքներ և մետաղական համի մշտական առկայություն, կարող են հրահրել բորբոքային պրոցեսների զարգացում և լեյկոպլակիայի ձևավորում։

Բաղադրություն
-------------

Ոսկու պսակները նախկինում պատրաստվել են 900 հարգի ոսկուց՝ զոդված 750 հարգի հետ, ներկայումս 750 հարգի ոսկի-900 հարգի պլատին-800 հարգի արծաթ և պղինձ։ Լինում են 583 հարգի ոսկու փոշիացմամբ բուլատ պողպատից պատրաստված պսակներ։

Ոսկե ատամների արգելք
--------------------

2003 թվականին Թուրքմենստանի նախագահ Սապարմուրատ Նիյազովն Թուրքմենստանի քաղաքացիներին արգելել է ունենալ ոսկե ատամներ։

2006 թվականին Տաջիկստանի նախագահ Էմոմալի Ռահմոնը հրամանագիր է ստորագրել, որով պետական ծառայողներին արգելվել է ոսկե ատամների կրումը։

Ոսկու կիրառում կերամիկական պսակների համար
-----------------------------------------

Ոսկին օգտագործվում է նաև մետաղակերամիկական պսակներ պատրաստելու համար։ Ոսկին կարող է օգտագործվել նաև պսակների գույնը փոխելու համար։ Առավելությունն այն է, որ, ի տարբերություն այլ մետաղների, ոսկին չի ազդում պսակների գույնի վրա և ունի հակաբակտերիալ հատկություններ։

Գրիլզ
-----

Ոսկե ատամներին նման գրիլզեր
Կան նաև շարժական ոսկե պսակներ՝ կեղծ ատամներ, որոնք կոչվում են գրիլզեր, նրանք ընդօրինակում են ոսկե պսակները։ Գրիլզեր կրում են ռեփերները և այլ հայտնի մարդիկ։ Կան նաև ոչ թե ոսկե, այլ արտաքնապես ոսկենման գիրլզեր։

Տես նաև
-------

* Ատամի պսակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Трактат о зубах человеческого тела и их заболеваниях» գերմ.՝ Abhandlung von den Zähnen des menschlichen Körpers und deren Krankheiten, Berlin 1756
2. ↑  "Еврейская майса о золотых протезах". Արխիվացված from the original on 2022 թ․ հունվարի 23. Retrieved 2022 թ․ հունվարի 23.
3. ↑  "Золотые зубы на полку – и на Майорку?". Արխիվացված from the original on 2022 թ․ փետրվարի 3. Retrieved 2022 թ․ փետրվարի 3.
4. ↑  "Все о зубных протезах". Արխիվացված from the original on 2022 թ․ հունվարի 23. Retrieved 2022 թ․ հունվարի 23.
5. ↑  "Имитации золота - какие металлы похожи на золото, как отличить". Արխիվացված from the original on 2022 թ․ հունվարի 23. Retrieved 2022 թ․ հունվարի 23.
6. ↑  "Туркменбаши запрещает золотые зубы – Деньги – Коммерсантъ". Արխիվացված from the original on 2022 թ․ փետրվարի 3. Retrieved 2022 թ․ փետրվարի 3.
7. ↑  "Шорты, бикини и золотые коронки. Что еще нельзя носить в Туркменистане и соседних странах". Արխիվացված from the original on 2022 թ․ փետրվարի 3. Retrieved 2022 թ․ փետրվարի 3.
8. ↑  "В Таджикистане на уровне президента введен запрет на ношение золотых зубов". Արխիվացված from the original on 2022 թ․ փետրվարի 3. Retrieved 2022 թ․ փետրվարի 3.
9. ↑  "Целебные свойства золота | Золотая пчела". Արխիվացված from the original on 2022 թ․ հունվարի 23. Retrieved 2022 թ․ հունվարի 23.
10. ↑  "Не навреди! В моду возвращаются золотые фиксы | naviny.by". Արխիվացված from the original on 2022 թ․ հունվարի 23. Retrieved 2022 թ․ հունվարի 23.