**Բորիս Միխայլովիչ Սկոսիրև** (ռուս.՝ Борис Михайлович Скосырев, հունվարի 12, 1896(1896-01-12), Վիլնյուս, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 27, 1989(1989-02-27), Բոպարդ, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), ռուս արկածախնդիր, որը 1934 թվականին հռչակվել է Անդորրայի թագավոր և այնտեղ մնացել է ընդամենը 12 օր։

Ընտանիք
-------

Հայրական պապը ժառանգական պատվավոր քաղաքացի է, I գիլդիայի Սանկտ Պետերբուրգի վաճառական Միխայիլ Իվանովիչ Սկոսիրևը (1819 - 18.01.1878), որը կայսերական արքունիքին սպայական պարագաներ էր մատակարարում, 1871 թվականից ի վեր իրավունք ուներ Սանկտ Պետերբուրգում վաճառել Զլատուստովի գործարանի սպայական սառը զենք։ Հայրական տատիկ-Սանկտ Պետերբուրգի վաճառական Օլգա Իվանովնա (ծնված 1837 թ.)։

Միխայիլ Իվանովիչը և Օլգա Իվանովնա Սկոսիրևը մի քանի երեխա ունեին․

* Ալեքսանդր (1856), ժառանգել է հոր խանութը,
* Նիկոլայ (17.01.1868 — 03.05.1968), ամուսնացել է Ֆլորենցիայում՝ կալիկո ֆաբրիկայի միակ դստեր՝ Սանկտ Պետերբուրգի  գիլդիայի վաճառական Օսիպ Ֆոմիչ Չեշերի հետ,
* Միխայիլ (1872) - Անդորրայի ապագա թագավոր Բորիսի հայրը, 1917 թվականին եղել է Վիլենսկի նահանգի Լիդսկի շրջանի 7-րդ տեղամասի զեմսկին,;
* Իվան (1876),
* Մարիա, ամուսնացած էր վաճառական Իվան Օսիպովիչ Չեշերի հետ,
* Օլգա, ամուսնացած է վաճառական Կարլ Օսիպովիչ Չեշերի հետ,
* Ալեքսանդրա։

Չեշերի եղբայրը՝ Ֆրանցը, ամուսնացած էր Յուլիա Վասիլևնա Լեոնտիևայի հետ, Անդորրայի ապագա թագավորի զարմիկը՝ Եվգենիա Կառլովնա Չեշերը, ամուսնացած է Յակոբ Վասիլևիչ Լեոնտևի հետ, ովքեր ծագումով Սանկտ Պետերբուրգի հայտնի վաճառական ընտանիքից էին՝ չիտցև ֆաբրիկանտ Լեոնտիևներից, տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակակիր Վասիլի Վասիլևիչ Լեոնտևի մորաքույրն ու հորեղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Բորիսը ծնվել է բանակի հեծելազորի պահեստազորի կոռնետի ընտանիքում, ժառանգական պատվավոր քաղաքացի, Սանկտ Պետերբուրգի վաճառական որդին՝ Միխայիլ Միխայլովիչ Սկոսիրևը և նրա կինը՝ Ելիզավետա Դմիտրիևնա Սկոսիրևան (ծնված Մակրո, Սիմոնիչի 1-ին ամուսնության ժամանակ)։

Հոր կողմից՝ ռուսերեն, մոր կողմից՝ ռուսացած հույներից։

Հայտնի է, որ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Սկոսիրևը գործուղվել է ռուսական ռազմաճակատում գործող բրիտանական զրահապատ դիվիզիոն, ինչը 1924 թվականին հաստատել է դիվիզիոնի հրամանատար Օլիվեր Լոքեր-Լեմպսոնը։

Այնուհետև գտնվել է Մեծ Բրիտանիայում և, Նրա խոսքով, կատարել է բրիտանական կառավարության մի շարք գաղտնի հանձնարարություններ։

1923 թվականին Սկոսիրևը Նիդերլանդական քաղաքացիություն ուներ, հայտնի է, որ 1923 թվականին Դիժոնում հոլանդական հյուպատոսության կողմից նրան տրվել է թիվ 85154 անձնագիր։

1930-ական թվականներին Կատալոնիայում և Անդորրայում Սկոսիրևը իրեն անվանում էր Օրանսկի Կոմս (ֆր.՝ comte d’Orange)։

1932 թվականին արտաքսվել է Բալեարյան կղզիներից (Իսպանիա)։

### Ժամանում Անդորրա

1933 թվականին առաջին անգամ այցելել է Անդորրա և ստացել տեղի հպատակություն։ Հաշվի առնելով ներքին իրավիճակի բարդությունը (ավատատիրական մնացորդների պահպանում, արտաքին աշխարհից կտրվածություն, մանրանկարչական իշխանության կարգավիճակ՝ որպես ուրհելի եպիսկոպոսի և Ֆրանսիայի նախագահի հաղթահարում), Սկոսիրևը գլխավոր խորհրդին (բարձրագույն օրենսդիր և գործադիր մարմին) ներկայացրեց բարեփոխումների ծրագիր՝ Անդորրան բարենպաստ հարկաբյուջետային ռեժիմ ունեցող գոտի դարձնելու համար (օրինակ՝ Եվրոպայի այլ փոքր պետություններ)։ 1920-ին Սկոսիրևը հայտարարեց, որ Անդորրան պետք է վերածվի բարենպաստ հարկաբյուջետային ռեժիմի։ Նախագիծը հետաքրքրել է խորհրդին, սակայն մերժվել է պատրիարքական ապրելակերպի խախտումների մտավախությունների պատճառով։ 1934 թվականի հունիսին Սկոսիրևը վտարվեց Անդորրայից։

Մեկ ամիս անց նա անլեգալ կերպով վերադարձավ երկիր և 1934 թվականի հուլիսի 7-ին կրկին դիմեց գլխավոր խորհրդին՝ առաջարկելով նաև իրեն ընդունել որպես Անդորրայի թագավոր։ Այս անգամ Խորհրդի անդամների մեծամասնությունն աջակցել է նրան։ Սկոսիրևը իրեն հռչակեց Անդորրայի ինքնիշխան Բորիս I-ը՝ հիմնվելով այն բանի վրա, որ Անդորրայի նկատմամբ ինքնիշխանության թագավորական իրավունքը, իբր, երբեք չի անցել Ֆրանսիայի նախագահներին, և Բորիսը կատարում է հենց Ֆրանսիայի թագավորի ռեգենտի գործառույթը։

Նա գրել է երկրի Սահմանադրությունը, որը տպել է տեղի տեղեկատվական տեղեկագրում, իսկ հարյուրավոր օրինակներ տարածել թռուցիկների տեսքով։ 17 կետից բաղկացած Սահմանադրության էությունը հանգում էր բնիկ բնակչության իրավունքների պաշտպանությանը, որի խնամքը ստանձնում է միապետը։ Այս դերի համար Սկոսիրևն իրեն առաջարկեց։ Հուլիսի 8-ին Գլխավոր խորհուրդը հաստատեց Սկոսիրևի բարեփոխումները և նրան ճանաչեց անկախ Անդորրայի թագավոր։

Ինչպես Բորիս I-ը, նախ հաստատվելով Անդորրա լա Վելյայում, այնուհետև մոտակա Սոլդեու քաղաքում, նա մի քանի օր իշխեց՝ իր ժամանակի համար շատ լիբերալ և առաջադեմ հրամանագրեր արձակելով։ Այնուամենայնիվ, չնայած որ Ուրհելի եպիսկոպոսը սկզբում ընդհանուր առմամբ բարենպաստ էր նորահայտ միապետության նկատմամբ, նա անբարյացակամորեն հանդիպեց Անդորրան (Մոնակոյի օրինակով) խաղային գոտի վերածելու գաղափարին։ Արդյունքում, Սկոսիրևը որոշեց պատերազմ հայտարարել Ուրհելի եպիսկոպոսին և հուլիսի 14-ին կամ 20-ին (տարբեր աղբյուրներում տարբեր ժամադրություն), Սկոսիրևը ձերբակալվեց ժամանած հինգ կատալոնացի քաղաքացիական գվարդիականների (ժանդարմերիա) կողմից, որոնք կանչվել էին եպիսկոպոսի կողմից։

### Հետագա ճակատագիրը

Սկոսիրևը կանգնել է դատարանի առաջ։ 1934 թվականի հոկտեմբերի 31-ին իսպանական դատարանը նրան դատապարտեց մեկ տարվա ազատազրկման՝ սահմանն ապօրինի հատելու մեղադրանքով (քանի որ նա իր «արքայական» գործողություններով պաշտոնապես որևէ այլ օրենք չի խախտել)։ Հաշվի առնելով արդեն նախնական կալանքի տակ անցկացրած մի քանի ամիսները՝ նա շուտով ազատ արձակվեց և արտաքսվեց Պորտուգալիա։

Մի քանի ամիս Պորտուգալիայում անցկացնելուց հետո 1935-ի վերջին Սկոսիրևը մեկնում է Ֆրանսիա՝ Սեն Կաննա քաղաք, որտեղ ապրում էր նրա օրինական կինը:Անդորրայի արխիվում կան Սեն Կաննայի թերթին տված նրա հարցազրույցները 1938 թվականին։

Սկոսիրևը ձերբակալվեց Ֆրանսիայի իշխանությունների կողմից և 1939 թվականի հոկտեմբերի 7-ին ուղարկվեց ֆրանսիական Պիրենեյների Լե Վեռնե ճամբար, որտեղ պահվում էին «անցանկալի օտարերկրացիներ»։ Լը Վեռնեի ճամբարում նրան տեսել է Նիկոլայ Ռուբակինը, ով այդ մասին նշել է իր հուշերում։

1942 թվականի հոկտեմբերին նա ազատագրվել է գերմանական զորքերի կողմից։ Դաշնակիցների հաղթանակից հետո նրան ձերբակալեցին ամերիկացիները, իսկ կարճատև ազատությունից հետո 1946 թվականի դեկտեմբերի 4-ին նա կրկին ձերբակալվեց Բեռլինը գրաված ֆրանսիացիների կողմից։ Նա մնաց Կոբլենց-Մետերնիխի բանտում մինչև դեկտեմբերի 17-ը և դաժան վերաբերմունքի ենթարկվեց ժանդարմների կողմից՝ նացիստների հետ համագործակցության պատճառով։

Նա բնակություն հաստատեց Արևմտյան Գերմանիայի Բոպարդ քաղաքում, բայց հետագայում տեղափոխվեց խորհրդային օկուպացիոն գոտի, որտեղ ձերբակալվեց, դատապարտվեց 25 տարվա հարկադիր աշխատանքի և ուղարկվեց Սիբիրի ճամբար։ Ազատ է արձակվել 1956 թվականին և վերադարձել Բոպարդ, որտեղ էլ մահացել է 1989 թվականին։

1958 թվականին Սկոսիրևի պորտուգալացի ընկերը՝ դոկտոր Ֆրանցիսկո Ֆերնանդո Լոպեսը, նամակներ ստացավ Սկոսիրևից և նրա կնոջ՝ Մարիա-Լուիզայից։ Ըստ Սկոսիրևի՝ նա ապրել է «հարյուր տոկոսանոց մանր ռանտյեի» կյանքը։ Սկոսիրևը երեխաներ չուներ։

Գերմանիայի Բոպարդ քաղաքի գերեզմանատանը կա «Բորիս Սկոսիրև» անունով տապանաքար և 1900-1989 թվականներ։

Կարծիքներ Սկոսիրևի մասին
------------------------

Բորիս I - ի միապետությունը 1930-ականներին Անդորրայում անկայունության շրջանի մի դրվագ է, որն ավարտվեց քաղաքական և տնտեսական համակարգի ազատականացմամբ և Անդորրայի երկար սպասված բացմամբ աշխարհին, այսինքն՝ հասնելով այն նպատակներին, որոնք հռչակեց Սկոսիրևը։

Կատալոնացի գրող Անտոնի Մորել ի Մորան գրել է «Բորիս I, Անդորրայի թագավոր» վավերագրական գիրքը (*Boris I, rei d’Andorra*) (ISBN 84-7410-157-3), որը նա նվիրեց իր մորը, ով անձամբ ճանաչում էր Սկոսիրևին։

Ըստ գրող Գերհարդ Լանգի՝ "Բորիս ֆոն Սկոսիրևը գերմանացիների գործակալն է, Անդորրայի թագավորը" գրքի հեղինակ Սկոսիրևը ֆինանսավորել է երրորդ Ռեյխը, որը շահագրգռված է ապակայունացնել իրավիճակը Պիրենեյան թերակղզում, առաջ մղել անդորրացիների շրջանում Ֆրանսիայից և Իսպանիայից անկախության գաղափարը, խարխլել Փարիզի դիրքերը։

Վավերագրություն
---------------

* Документальный фильм из цикла «Великие мистификации». ООО ТК «Цивилизация» по заказу ГТРК «Культура». 2018 г (24.03.2018). «Борис Скосырев. Первый и последний король Андорры». (ռուսերեն). Россия-Культура. `{{cite episode}}`: External link in ``|credits=`` (օգնություն); Missing or empty `|series=` (օգնություն)

Տես նաև
-------

* Անդորրայի պատմություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118614894 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. 1 2 3  «Чешер Владимир Карлович». www.kmay.ru. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 10-ին.
3. ↑  «Скосырев». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հունիսի 10-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 19-ին.
4. ↑  «[[РГИА]]». rgia.su. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 10-ին. `{{cite web}}`: URL–wikilink conflict (օգնություն)
5. 1 2  Газета «АиФ»; № 35, 2010 год
6. ↑  *Рубакин А. Н.* В водовороте событий
7. ↑  Leonardo, Ana Cristina, 1959- (2018). *O centro do mundo* (1a. edição ed.). Lisboa. ISBN 978-989-722-515-4. OCLC 1039007007. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ դեկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 24-ին.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link) CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link) CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
8. ↑  «Boris Skossyreff». *www.olhaocubista.pt*. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ սեպտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 24-ին.
9. ↑  «Boris Mikhailovich Skossyreff (1896-1989) - Find...». *www.findagrave.com* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ դեկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 24-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Русский Джеймс Бонд // «Русская мысль», июль 2013
* Царь Борис попал в концлагерь. Русский авантюрист почти три месяца был королём Андорры
* Русский скипетр в Пиренейских горах
* Конституция Бориса I (на каталонском языке)
* *Alexander Kaffka.* The Russian King of Andorra: Fantasies and Facts // *Papers de Recerca Històrica*. — 2009. — Vol. 6. — P. 147154. — doi:10.2436/20.0110.03.20(անգլ.)
* д/ф «Борис Первый. Король из Беларуси» из цикла «Обратный отсчёт» канала ОНТ, 16 сентября 2013.
* Лаўрэш Леанід. Кароль Андоры з-пад Ліды // Маладосць № 10-2014. С. 114—125.(բելառուս.)