**Սպիտակ նյութ,** դրանք կենտրոնական նյարդային համակարգի այն մասերն են, որոնք հիմնականում կազմված են միելինապատ աքսոններից։ Նրանց անվանում են նաև հաղորդչական ուղիներ։ Սպիտակ նյութը հաղորդում է գործողության պոտենցիալները նյարդային համակարգում, և իրար է կապում նյարդային համակարգի տարբեր հատվածներ։
Սպիտակ նյութը այդպես է կոչվել իր համեմատաբար ավելի բաց երանգ ունենալու շնորհիվ, ինչը միելինի բարձր պարունակության արդյունք է։ Նոր կտրված ուղեղի հյուսվածքը ունի վարդագույն երանգ, ինչը մազանոթների վնասվելու պատճառով է լինում։ Սպիտակ երանգ ստանում է ֆորմալդեհիդի մեջ պահպանման ժամանակ։

Կառուցվածք
----------

Սպիտակ նյութի մագնիսառեզոնանսային պատկեր
### Սպիտակ նյութ

Ֆորմալդեհիդի լուծույթի մեջ պահպանված ուղեղի պրեպարատ։ Երևում է գորշ նյութը ավելի մակերեսայնորեն և խորանիստ սպիտակ նյութը
Սպիտակ նյութը կազմված է խրձերից, որոնք միացնում են իրար ուղեղի գորշ նյութի (նեյրոններ պարունակող) տարբեր մասեր, և փոխանցում են նյարդային ազդակ։ Միելինը գործում է որպես մեկուսիչ, ինչի շնորհիվ աքսոնով փոխանցվող էլեկտրական ազդակի արագությունը մեծանում է։

### Գորշ նյութ

Ուղեղի մյուս կարևոր բաղկացուցիչը դա գորշ նյութն է (իրականում ունի վարդագույն երանգ մազանոթների պատճառով), որը կազմված է նեյրոններից։ Սև նյութը դա ուղեղում հայտնաբերված երրորդ գունավորված բաղկացուցիչն է, որը ունի սև գույն մելանինի բարձր քանակ պարունակող դոֆամինէրգիկ բջիջների պատճառով։ Մանրադիտակի տակ դիտելուց սպիտակ նյութը երբեմն կարող է երևալ ավելի մուգ, քան գորշ նյութը՝ ներկման եղանակի հետ կապված։ Սպիտակ նյութը չի պարունակում նեյրոնների մարմիններ, դենդրիտներ, կարճ աքսոններ, որոնք հայտնաբերվում են գորշ նյութի կազմում։

### Տեղակայում

Սպիտակ նյութը կազմում է ուղեղի խորանիստ հատվածների մեծ մասը, և ողնուղեղի մակերեսային մասերը։ Գորշ նյութի կուտակումները սփռված են սպիտակ նյութի մեջ։ Դրանցից են՝ հիմնային կորիզները (պոչավոր կորիզ, կճեպ, դժգույն կորիզ, սև նյութ, սուբթալամիկ կորիզ) և ուղեղի ցողունի կորիզները (կարմիր կորիզ, գանգուղեղային նյարդերի կորիզներ)։

Ուղեղիկը ունի ուղեղին նման կառուցվածք, մակերեսայնորեն դասավորված գորշ նյութի շերտով, խորանիստ սպիտակ նյութով և սպիտակ նյութի մեջ գտնվող գորշ նյութի կուտակումներով, որոնցից են՝ ատամնավոր կորիզը, գնդաձև կորիզը, խցանանման կորիզը և վրանաձև կորիզը։ Հեղուկով լցված փորոքները (Կողմնային փորոքներ, երրորդ փորոք, չորրորդ փորոք) նույնպես գտնվում են սպիտակ նյութի խորքում։

### Միելինապատ աքսոնների երկարություն

Տղամարդիկ ունեն ավելի շատ սպիտակ նյութ քան թե կանայք։ 20 տարեկանում միելինապատ աքսոնների երկարությունը 176,000կմ է տղամարդկանց մոտ, և 149,000կմ կանանց մոտ։ Տարիքի հետ սպիտակ նյութի գումարային երկարությունը պակասում է։ 80 տարեկան տղամարդու մոտ այն կազմում է 97,200կմ և 82,000կմ կնոջ մոտ։ Քանակի պակասելը հիմնականում պայմանավորված է բարակ թելերի կորստով։

Ֆունկցիա
--------

Սպիտակ նյութը հյուսվածք է, որը հաղորդում է տեղեկություն գորշ նյութի տարբեր մասերի միջև։ Սպիտակ նյութը այդ գույնի է միելինի պարունակության պատճառով, որը պատում է աքսոնները։ Միելինը հայտնաբերվում է համարյա թե բոլոր երկար նյարդաթելերում և գործում է որպես էլէկտրական մեկուսիչ։ Դա շատ կարևոր է, որովհետև թույլ է տալիս տեղեկատվությանը արագ հաղորդվել։

Գորշ նյութը հասունանում է 20 տարեկանում, իսկ սպիտակ նյութը շարունակում է աճել մինչև միջին տարիքը։

Կլինիկական նշանակություն
------------------------

Ցրված սկլերոզը սպիտակ նյութը ախտահարող ամենահաճախ հանդիպող հիվանդությունն է։ Այդ հիվանդության ժամանակ աքսոնները շրջապատող միելինը քայքայվում է բորբոքման արդյունքում։

Ալկոհոլի օգտագործման հետ կապված հիվանդությունների ժամանակ սպիտակ նյութի քանակը պակասում է։ Կենդանիների վրա կատարված փորձերը ցույց են տալիս, որ ալկոհոլի օգտագործումը պակասեցնում է սպիտակ նյութի քանակը օլիգոդենդրոցիտների վնասման պատճառով։ Օլիգոդենդրոցիտները պատում են աքսոնները և պարունակում են միելին։

Սպիտակ նյութում դիտվող ամիլոիդների կուտակումը կապված է Ալցհեյմերի հիվանդության և այլ նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների հետ։ Սպիտակ նյութի վնասումները հիմնականում դարձելի են, բայց գորշ նյութի վնասումները հաճախ լինում են անդարձելի։

Պատկերում
---------

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  անատոմիայի հիմնարար մոդել
2. ↑  Blumenfeld Hal (2010)։ *Neuroanatomy through clinical cases* (2nd ed.)։ Sunderland, Mass.: Sinauer Associates։ էջ 21։ ISBN 9780878936137։ «Areas of the CNS made up mainly of myelinated axons are called white matter.»
3. ↑  Douglas Fields R. (2008)։ «White Matter Matters»։ *Scientific American* **298** (3): 54–61։ Bibcode:2008SciAm.298c..54D։ doi:10.1038/scientificamerican0308-54
4. ↑  Klein, S.B. & Thorne, B.M. Biological Psychology. Worth Publishers: New York. 2007.[*Հղում աղբյուրներին*]
5. 1 2 3  Marner Lisbeth, Nyengaard Jens R. Tang Yong, Pakkenberg Bente (2003)։ «Marked loss of myelinated nerve fibers in the human brain with age»։ *The Journal of Comparative Neurology* **462** (2): 144–52։ PMID 12794739։ doi:10.1002/cne.10714
6. ↑  Sowell Elizabeth R. Peterson Bradley S. Thompson Paul M. Welcome Suzanne E. Henkenius Amy L. Toga Arthur W. (2003)։ «Mapping cortical change across the human life span»։ *Nature Neuroscience* **6** (3): 309–15։ PMID 12548289։ doi:10.1038/nn1008
7. ↑  Monnig Mollie A. Tonigan J. Scott, Yeo Ronald A. Thoma Robert J. McCrady Barbara S. (2013)։ «White matter volume in alcohol use disorders: A meta-analysis»։ *Addiction Biology* **18** (3): 581–92։ PMC 3390447։ PMID 22458455։ doi:10.1111/j.1369-1600.2012.00441.x
8. ↑  Alfonso-Loeches Silvia, Pascual Maria, Gómez-Pinedo Ulises, Pascual-Lucas Maya, Renau-Piqueras Jaime, Guerri Consuelo (2012)։ «Toll-like receptor 4 participates in the myelin disruptions associated with chronic alcohol abuse»։ *Glia* **60** (6): 948–64։ PMID 22431236։ doi:10.1002/glia.22327