**Վեներա 10** (ռուս.՝ Венера 10, կամ *4V-1 համար 661*), խորհրդային Վեներա ծրագրի շրջանակներում արձակված ԱՄԿ, որը նախատեսված էր Վեներա մոլորակի հետազոտություններ իրականացնելու համար։ Արձակվել է Բայկոնուր տիեզերակայանից Մոլնիա կրող հրթիռով։

Ուղեծրակայան
------------

Կայանը մտավ Վեներայի ուղեծիր 1975 թվականի հոկտեմբերի 23-ին։ Նրա հիմնական առաքելությունն էր ծառայել որպես հաղորդակցության փոխանցող կայան իջեցվող սարքի և Երկրի միջև, նպատակ էր դրված նաև ուղեծրից ուսումնասիրել ամպերի շերտերն ու մթնոլորտային պարամետրերը մի քանի գործիքների և փորձերի միջոցով։

Ուղեծրակայանը բաղկացած էր գլանաձև իրանից, որին երկու կողմերից ամրացված մարտկոցներ։ Կայանի կոր մակերեսին կցված էր նաև բարձր հզորացումով պարաբոլիկ ալեհավաք։ Շարժիչների համակարգը կրող շրջանաձև մոդուլը ամրացված էր կայանի ներքևի մասում, իսկ կայանի գլանի մյուս կողմին ամրացված էր իջեցվող սարքի 2,4 մետրանոց գունդը։ Ուղեծրակայանի վրա տեղադրված էին հետևյալ գիտական սարքերը՝ ինֆրակարմիր սպեկտրոմետր և ռադիոմետր, ուլտրամանուշակագույն լուսաչափ, Եռակողմ մագնիսաչափ, տեսախցիկներ, էլեկտրաստատիկ վերլուծիչ, իոնային թակարդ, ցածր էներգիայի պրոտոնններ / ալֆա մասնիկների դետեկտոր, ցածր էներգիայի էլեկտրոնների դետեկտոր, գազի արտանետման 2 հաշվիչ, չերենկովյան դետեկտոր։

Վեներա հասնելու համար տիեզերանավը ուղևորվել է Երկրից դեպի մոլորակ հելիոկենտրոն ուղեծրով՝ 0,72 ԱՄ պերիհելիով, 1,02 ԱՄ ապոհելիով, 0,17 էքսցենտրիսիտետով, 2,3 աստիճանի թեքումով և 294 օր ուղեծրի պարբերությամբ։

Իջեցվող սարք
------------

1975 թվականի հոկտեմբերի 23-ին կայանի իջեցվող սարքը անջատվեց ուղեծրակայանից և հոկտեմբերի 25-ին ժամը 05:17 կատարեց վայրէջք մակերևույթին։ Իջեցվող սարքը կշռում էր 1560 կգ վայրէջքի սկզբում, իսկ մակերևույթին հասած պահին՝ 660 կգ։ Կայանի ներսում հովացումը ապահովելու համար օգտագործվել է շրջանառվող հեղուկային համակարգ։ Այս համակարգը, գումարած նախնական սառեցումը նախքան մուտքը մթնոլորտ, թույլ տվեց ապահովել իջեցվող սարքի աշխատանքը և տվյալների փոխանցումը ուղեծրակայանին վայրէջքից հետո 65 րոպեի ընթացքում, դրանից հետո սարքի հետ ռադիոկապն ընդհատվեց, քանի որ ուղեծրակայանը դուրս եկավ ռադիոկապի տիրույթից։

* Վեներա-10-ի վայրեջքի վայրը քարտեզագրված Մագելան ուղեծրակայանիցՎեներա-10-ի վայրեջքի վայրը քարտեզագրված Մագելան ուղեծրակայանից
* Վեներայի մակերեսը, ինչպես լուսանկարվել է Վեներա-10 իջեցվող սարքիցՎեներայի մակերեսը, ինչպես լուսանկարվել է Վեներա-10 իջեցվող սարքից

Վեներա-10-ի իջեցվող սարքը վայրէջք կատարեց 15,42° հց․լայն․ 291,51° աե․ երկ․ կետից 150 կմ շառավղով տարածքում, Բետա և Հիլդա շրջանների սահմանագծի մոտ, Վեներա-9-ի իջեցվող սարքի վայրեջքից 3 օր անց, մոտ 2200 կմ հեռավորության վրա ։ Կայանի կատարած չափումները ցուց տվեցին, որ մակերևույթին մոտ քամու արագությունը կազմում էր 3,5 մ/վ։ Այլ չափումները ներառում էին մթնոլորտային ճնշումը տարբեր բարձրություններում, ջերմաստիճանը և լուսավորության մակարդակը։ Վեներա-10-ն երկրորդ զոնդն էր, որը ուղարկեց հեռուստատեսային (սև և սպիտակ) նկարներ Վեներայի մակերևույթից, որոնց վրա երևում էին նրբաբլիթի ձևի լավայի ժայռեր, որոնց միջև առկա էր լավա կամ այլ քայքայված ժայռաբեկորներ: Պլանավորված 360 աստիճան համայնապատկերային լուսանկարը հնարավոր չի եղել ստանալ, քանի որ տեսախցիկի ոսպնյակների երկու կափարիչներից մեկը չհաջողվեց բացել, ինչը սահմանափակեց նկարները մինչև 180 աստիճան։

Տես նաև
-------

* Վեներա ծրագիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Venera 10». US National Space Science Data Centre. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 4-ին.
2. 1 2 3 4  Siddiqi, Asif A. (2018). *Beyond Earth: A Chronicle of Deep Space Exploration, 1958–2016* (PDF). The NASA history series (second ed.). Washington, DC: NASA History Program Office. էջեր 128–129. ISBN 978-1-62683-042-4. LCCN 2017059404. SP2018-4041.
3. ↑  Zak, Anatoly. «Venera-9 and 10». Russianspaceweb.com. Վերցված է April 14, 2013-ին.
4. ↑  «Soviet Launches a 2D Spacecraft». *The New York Times*. Associated Press. June 15, 1975. էջ 23.
5. ↑  Mitchell, Don P. «First Pictures of the Surface of Venus». Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 13-ին.
6. ↑  Interplanetary Spacecraft
7. ↑  LePage, Andrew (October 22, 2015). «Venera 9 and 10 to Venus». Վերցված է February 19, 2016-ին.
8. ↑  Interplanetary Spacecraft

Արտաքին հղումներ
----------------

* Космические аппараты серии "Венера" НПО им. С.А.Лавочкина описание аппаратов на сайте НПО им. Лавочкина
* Венера или первые 60 kpx с другой планеты

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Վեներայի հետազոտությունները տիեզերակայաններով |
| --- |
|  |
| Ակտիվվ առաքելություններ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ուղեծրակայաններ | 
* *Ակացուկի*

 |
|  |
| Անցումային կայանններ | 
* Պարկեր արևային զոնդ
* *ԲեպիԿոլոմբո*
* Սոլար Օրբիտեր
* Յուպիտերի սառցե արբանյակների հետազոտող

 |

 |  |
|  |
| Ավարտված առաքելություններ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ուղեծրակայաններ | 
* Վեներա-9
* 10
* Պիոներ Վեներա ուղեծրակայան
* Վեներա-15
* 16
* Մագելան
* Վենուս Էքսպրես

 |
|  |
| Անցումային կայանններ | 
* Վեներա-1
* Մարիներ-2
* Զոնդ-1
* Վեներա-2
* Մարիներ-5
* 10
* Վեներա-11
* 12
* 13
* 14
* Վեգա-1
* 2
* Գալիլեո
* *Կասինի – Հյուգենս*
* *Մեսենջեր*
* *IKAROS*
* Շինեն։

 |
|  |
| Մթնոլորտային զոնդեր | Վեներա-3
* 4
* 5
* 6
* Պիոներ Վեներա բազմազոնդ
 |
|  |
| Իջեցվող սարքեր | 
* Վեներա-7
* 8
* 9
* 10
* 11
* 12
* 13
* 14
* Վեգա-1
* 2
* Պիոներ Վեներա

 |
|  |
| Աերոստատներ | Վեգա-1
* 2
 |
|  |
| Ձախողված առաքելություններ | 
* Ծանր արբանյակ 01
* Մարիներ-1
* 2ՄՎ-1 համար 1
* 2ՄՎ-1 համար 2
* 2ՄՎ-2 համար 1
* Կոսմոս-21
* 3ՄՎ-1Ա համար 4Ա
* Կոսմոս-27
* 96
* 167
* 359
* 482

 |

 |
|  |
| Նախատեսվող առաքելություններ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ուղեծրակայաններ | 
* ՎԵՐԻՏԱՍ (2029)
* ԷնՎիժն (2031)

 |
|  |
| Անցումային կայանններ | *Դրագոնֆլայ* (2027)
* ՄԲՌ հետազոտող (2028)
 |
|  |
| Մթնոլորտային զոնդեր | Վեներայի կյանքի որոնող (2025) \* ԴԱՎԻՆՉԻ (2029) |

 |
|  |
| Առաջարկված առաքելություններ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Վեներային առաքելություններ | 
* ԱՐԻԻ
* ՔՅՈՒՎԵ
* ՀԱՎՈՔ
* ՀՈՎԵՐ
* Վեներայի ուղեծրակայան
* ՎԱՄՓ
* Վեներա-Դ
* ՎԻՍԻ
* ՎԻԶԱԺ
* ՎԻԶԵ
* ՎՈՅՍ
* ՎՈՔՍ
* *Զեֆիր*

 |
|  |
| Անցումային կայանններ | 
* *Եվրոպա Քլիփեր*
* Մերկուրի-Պ
* Լապլաս-Պ
* Ուրանի ուղեծրակայան

 |

 |
|  |
| Չեղարկված | 
* Եվրոպական Վեներայի հետազոտող
* Ինսփիրեյշն Մարս
* ՏՄԿ-Մավր
* Վեներայի ուղեծրային ռադար
* Վեստա

 |
|  |
| Ծրագրեր | 
* Վեներա
* Մարիներ
* Պիոներ Վեներա
* Վեգա

 |
|  |
| 
* Առաքելությունները տրված են արձակման հերթականությամբ։

 |

 |