**Կառլ Ավգուստ Էնգելբերկտ Ալկվիստ** (շվեդ.՝ Karl August Engelbrekt Ahlqvist, օգոստոսի 7, 1826(1826-08-07)[…], Կուոպիո, Savolax and Karelia County, Ֆինլանդիա - նոյեմբերի 20, 1889(1889-11-20)[…], Հելսինկի, Southern Finland Regional State Administrative Agency, Ֆինլանդիա), ֆինն բանաստեղծ, բանասեր, ուգրո-ֆիննական լեզուների հետազոտող, ով նշանակալի ներդրում է ունեցել ուգրո-ֆիննական ուսումնասիրություններում, նաև` գրական քննադատ, Ալեքսանդրովյան Կայսերական համալսարանի ռեկտոր (1884-1887)։

Կենսագրություն
--------------

Ալկվիստը եղել է գեներալ-վերակացու բարոն Յոհան Նորդենստամի (մ. 1882 թվական) և սպասուհի Մարի Ալկվիստի (մ. 1886 թվական) ապօրինի որդին է։ Նրա կրթությամբ զբաղվում էր Հողատարածքների բաշխման հանձնաժողովի նախագահ, փոխդատավոր Կառլ Ստենիուսը։ Ալկվիստի գաղափարական ոգեշնչողը դարձել է Յոհան Լյուդվիգ Ռունեբերգը, ումից նա փոխառել է իր ազգային-ռոմանտիկ հայացքները։

Պատանեկության տարիներին Ալկվիստը տպագրվել է «Սայմա» թերթում, որը գլխավորում էր Յոխան Սնելմանը. այդ ժամանակ նա առաջին անգամ օգտագործել է իր գրական կեղծանունը` **Ա. Օքսանեն** (ֆիններեն՝ A. Oksanen): 1847 թվականին նա Դանիել Եվրոպեուսի և Պաավո Տիկանենի հետ համատեղ հիմնադրել է «Սուոմետար» թերթը (ֆիններեն՝ Suometar): 1854-1859 թվականներին նա մի շարք գիտարշավներ է կատարել դեպի Ռուսաստանի` ուգրո-ֆիննական ժողովուրդներով բնակեցված գավառներ։ Այսպես, 1856 թվականի մայիս-դեկտեմբեր ամիսներին նա ուսումնասիրել է Կազանի և Բուինսկի նահանգների չուվաշներին, հավաքել ասեղնագործված հագուստի, զարդերի և գլխարկների հավաքածուներ (որոնք այժմ պահվում են Ֆինլանդիայի ազգային թանգարանում)։ 1877-1880 թվականներին նա այցելել է Խանտերի և Մանսիների հողեր։ Հրապարակել է վոդսկերի, վեպսկերի, մորդովերենի, խանտի և մանսի լեզուների, էստոնական գրականության վերաբերյալ աշխատանքների շարք, ինչպես նաև` ուսումնասիրել է ֆիններեն և հունգարերեն լեզուների միջև փոխհարաբերությունները։ Ալկվիստը գրել է նաև «Ռուսաստանի ուղևորության հուշեր» գիքը (ֆիններեն՝ Muistelmia matkoilta Venäjällä) և «Սավոլակսյան երգի» բառերը (ֆիններեն՝ Savolaisen laulu): 1847 թվականին ստացել է Ալեքսանդրովյան համալսարանի փիլիսոփայության մագիստրոսի կոչում, իսկ 1860 թվականին՝ փիլիսոփայության դոկտոր աստիճան։ Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամ է (1859)։ 1863 թվականին փոխարինել է իր ընկերոջը` Էլիաս Լյոնրոտին, Ալեքսանդրովյան համալսարանի ֆիններեն լեզվի դասախոսի պաշտոնում, իսկ ավելի ուշ դարձել է կանցլեր։

Բացի այդ, Ալկիվիստը եղել է նաև գրական քննադատ։ Հայտնի է, որ նա կտրուկ քննադատության է ենթարկել Ալեքսիս Կիվիի «Յոթ եղբայրներ» վեպը, իր ակնարկներում գրել է` «Մեր ժողովուրդն ընդհանրապես այնպիսին չի, ինչպիսին այդ գրքի հերոսներն են. Ֆինլանդիայի դաշտերը մշակող հանգիստ և լուրջ մարդիկ ոչ մի կապ չունեին Իմպիվաարի նոր բնակիչների հետ»։ Նա նաև վեպն անվանել է «անհեթեթություն» և «ամոթի բիծ ֆիննական գրականության վրա»։ Այդ ջախջախիչ ակնարկների պատճառով Ֆինլանդիայի գրականության միությունը գրքի թողարկումը հետաձգել է երեք տարով, և այն լույս է տեսել միայն 1873 թվականին՝ հեղինակի մահից հետո։ Ֆինլանդացի գրող Վեյո Մերին «ցավոտ» է անվանել Ալկվիստի վերաբերմունքը Կիվիի նկատմամբ, քանի որ նա գրողի մասին մակագրություններ ու ծաղրագրեր է գրել անգամ վերջինիս մահից հետո։ Շատերը նաև հավատում էին, որ Ալկվիստի քննադատությունները արագացրել են Կիվիի մահը` նրան պատճառելով խորը հուզական զգացումներ և դրանով քայքայելով նրա առողջությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Eesti biograafiline andmebaas ISIK (эст.)
3. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
4. 1 2  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.
5. ↑  *Федотов, М. Р.* Исследователи чувашского языка / М.Р. Федотов. — ЧГУ — Чебоксары, 2000.. — 2. изд. доп.. — Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 2000. — С. 47. — 156 с. — ISBN 57677-0392-2
6. 1 2  Ирма Перттула: *Киви и Альквист* Արխիվացված 2016-03-06 Wayback Machine
7. ↑  August Ahlqvist Արխիվացված 2010-11-10 Wayback Machine
8. ↑  YLE Teema | Sininen laulu | Osa 12 — Pohjantähden alla 1982—2000 | Seitsemän veljestä

Գրականություն
-------------

* Ойва Келтонен: *Kohtalon vaihtoehdot: Aleksis Kivi, August Ahlqvist ja sivistyneistön vähäinen kansalaisrohkeus*. WSOY 1989.
* Илмари Кохтамяки: *August Ahlqvist suomen kielen ja kirjallisuuden arvostelijana*. Vammalan kirjapaino 1956.
* Юрьё Варпио и Лийси Хухтала (ред.): *Hurskaista lauluista ilostelevaan romaaniin*. Suomen kirjallisuushistoria 1. SKS:n Toimituksia 724 : 1. SKS, Хельсинки, 1999.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Альквист, Август Энгельберт». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
* 
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ավգուստ Ալկվիստ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · International Music Score Library Project · MusicBrainz · Գուտենբերգ նախագիծ · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90619404 · BNF: 12536067n · GND: 119197065 · ISNI: 0000000108855597 · LCCN: n84219228 · NTA: 072351373 · NUKAT: n2010087266 · LIBRIS: 305785 · SUDOC: 03462404X · VIAF: 32263563 · WorldCat VIAF: 32263563 |

 |

 |