Ջգանտիա
**Մալթայի մեգալիթ տաճարներ**, նախապատմական շրջանի մեգալիթ տաճարներ Մալթայում, որոնք ընդհանուր մեկ համարով ընդգրկված են ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Դրանք կառուցվել են տարբեր ժամանակաշրջաններում՝ մ. թ. ա. 3.600-մ. թ. ա. 2.500 թվականներին։ Այս մեգալիթ կառույցները մինչև Պորտասարի նմանատիպ կառույցների բացահայտումը համարվել են մեգալիթ հնագույն կառույցներն աշխարհում։

Ընդհանուր բնութագիր
-------------------

Հնագետները կարծում են, որ մեգալիթ այս համալիրները տարածքի մշակութային էվոլյուցիայի արդյունք են։ Դրանք հիմք են հանդիսացել Մալթայի հնագույն պատմության փուլերն անվանելու համար, քանի որ տաճարների տարածքում պեղումների արդյունքում հայտնաբերված խեցեղեն իրերին ու այլ գտածոներին բնորոշում են որոշակի հատկություններ։ Մալթայի մեգալիթ տաճարների խմբի մեջ չի մտնում ստորգետնյա սրբատեղի Հալ Սաֆլիենին. այն Համաշխարհային ժառանգության մեջ ընդգրկված է առանձին համարի ներքո։

Մալթայում կան մեգալիթ այլ տաճարներ ևս, օրինակ՝ Բորջ ին Նադուրը, Կորդինը, Բրոշտորֆի շրջանակը, Թալ Կադին, Թալ Սիլջը, որոնք Համաշխարհային ժառանգության ցանկում չեն ընդգրկվել վատ պահպանված լինելու պատճառով։ Տաճարների մի մասը ոչնչացվել է կամ զգալիորեն վնասվել 19-րդ դարում, որբ գյուղացիները մաքրել են որոշ տարածքներ գյուղատնտեսական նպատակներով օգտագործելու համար։ Ջգանտիան Համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկվել է 1980 թվականին։ 1992 թվականին կոմիտեն ընդլայնել է ցանկը՝ այնտեղ ներառելով ևս հինգ մեգալիթ համալիրներ՝ Մնայդրան, Տարշիենը, Թա Հաջրաթը, Սկորբան, Հաջար Քիմը։

Անվան ստուգաբանություն
----------------------

Տաճարների անվանումներից շատերը մատնանշում են այն քարատեսակը, որով կառուցվել է տաճարը։ Մալթական *հագար* բառն ընդհանուր է Թա Հաջրաթի և Հաջար Քիմի համար. առաջինի *թա* մասնիկը մատնանշում է տիրակալին, երկրորդի *քիմ* մասնիկը հավանաբար մալթերեն *խոնարհում* բառի աղավաղված ձևն է, որ *դիրք* է նշանակում։

Մալթական բանահյուության մեջ նկարագրվում են հսկաներ, որոնք կառուցել են տաճարներ։ Դրանից էլ առաջացել է *Ջգանտիա* անունը, որը նշանակում է *հսկաների աշտարակ*։ Մալթացի բանասեր Ջոզեֆ Ակվիլինան հայտնել է այն տեսակետը, որ *Մնայդրա* անվանումը *մանդրա* (արաբ․՝ منيدرة‎‎) բառի փաղաքշական ձևն է, որ նշանակում է *ծառաստան*, *ծառերով տնկված տարածք*։ Նա նշել է նաև, որ բառը կարող է առաջացած լինել արաբերեն *մանզարա* (արաբ․՝ منظرة‎‎) բառից, որը նշանակում է *իշխող դիրք ունեցող տարածք*։ Տարշիեն, ինչպես նաև Սկորբայիի տաճարներն իրենց անվանումները ստացել են այն տեղանքի անունից, որտեղ որ հայտնաբերվել են։

Պատկերասրահ
-----------

* ՋգանտիաՋգանտիա
* ՄնայդրաՄնայդրա
* ՍկորբաՍկորբա
* Թա ՀաջրաթԹա Հաջրաթ
* ՏարշիենՏարշիեն
* Հաջար ՔիմՀաջար Քիմ

Տես նաև
-------

* Մալթայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "21 World Heritage Sites you have probably never heard of". Daily Telegraph.
2. ↑  "Megalithic Temples of Malta – UNESCO World Heritage Centre". Whc.unesco.org. Retrieved 2011 թ․ հոկտեմբերի 9.
3. ↑  "The Prehistoric Archaeology of the Temples of Malta". Bradshawfoundation.com. Retrieved 2009 թ․ հուլիսի 22.
4. ↑  Blouet, *The Story of Malta*, p. 22
5. ↑  "Prehistoric Temples of Malta". Retrieved 2008 թ․ սեպտեմբերի 16.
6. ↑  Blouet, *The Story of Malta*, p. 28
7. ↑  "Malta: Ancient Home to Goddesses and Fertility Cults". Արխիվացված է the original 2006 թ․ դեկտեմբերի 14-ին. Retrieved 2008 թ․ սեպտեմբերի 16.
8. ↑  Wettinger, Godfrey (2008). "Stramberiji fl-Ismijiet tal-Inħawi Maltin" (PDF). *L-Imnara*. **9** (32): 8. Արխիվացված է the original (PDF) 2016 թ․ ապրիլի 17-ին. Retrieved 2020 թ․ ապրիլի 19.
9. ↑  De Soldanis, *Gozo, Ancient and Modern, Religious and Profane, Book I*, pp. 86–88
10. ↑  Aquilina, *Maltese- English Dictionary*, p. 776

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մալթայի մեգալիթ տաճարներ** կատեգորիայում։ |