**Հեպատիտ C**, հեպատիտ C-ի վիրուսով (HCV) առաջացած վարակիչ հիվանդություն, որը հիմնականում ազդում է լյարդի վրա։ Վարակի նախնական փուլը մարդկանց մոտ լինում է հաճախ մեղմ կամ անախտանիշ։ Երբեմն լինում է ջերմություն, մուգ գույնի մեզ, որովայնի ցավ և մաշկի դեղնություն. Վիրուսը շարունակում է մնալ լյարդում վարակվածների մոտավորապես 75-85%-ի մոտ։ Քրոնիկական վարակի նախնական շրջանում սովորաբար ախտանիշներ չեն դրսևորվում։ Տարիների ընթացքում այն հաճախ հանգեցնում է լյարդի հիվանդության և երբեմն՝ ցիռոզի։ Որոշ դեպքերում, ցիռոզով հիվանդների մոտ զարգանում են այնպիսի բարդություններ, ինչպիսիք են՝ լյարդային անբավարարությունը, լյարդի քաղցկեղը, կերակրափողի և ստամոքսի երակների լայնացումները։

Հեպատիտ C-ն հիմնականում փոխանցվում է արյան միջոցով՝ թմրանյութերի ներերակային օգտագործման, վատ ախտահանված բժշկական գործիքների օգտագործման և արյան փոխներարկման ճանապարհով։ Ամբողջ աշխարհում շուրջ 130–170 միլիոն մարդ վարակված է հեպատիտ C-ով։ Հեպատիտ C-ի վիրուսի (HCV) առկայությունը (նախապես անվանվել է «ոչ-Ա ոչ-Բ հեպատիտ») հաստատվել է 1970-ականներին և ապացուցվել է 1989 թվականին։ Հեպատիտ C-ն հանդիպում է միայն մարդկանց և շիմպանզեների մոտ։

Մշտակայող վարակը կարող է բուժվել դեղերի միջոցով։ Ստանդարտ բուժումն իրենից ներկայացնում է պեգինտերֆերոնի և ռիբավիրինի համակցությունը, որոշ դեպքերում՝ բոկոպրևիրի կամ տելապրևվիրի հետ միասին։ Բուժում ստացածների 50-80%-ը բուժվում է։ Լյարդի ցիռոզ կամ քաղցկեղ ունեցողների մոտ առաջանում է լյարդի փոխպատվաստման անհրաժեշտություն և հեպատիտ C-ն լյարդի փոխպատվաստման պատճառների մեջ գրավում է առաջին տեղը, սակայն փոխպատվաստումից հետո սովորաբար վիրուսը կրկին հայտնվում է։ Ներկայումս հեպատիտ C-ի դեմ պատվաստանյութ դեռևս գոյություն չունի։

Ախտանշաններ
-----------

### Սուր ընթացք

Հեպատիտ C-ն միայն 15% դեպքերում է սուր ախտանշաններով արտահայտվում։ Ավելի հաճախ ախտանշանները մեղմ ու անորոշ են լինում, ինչպես՝ ախորժակի կորուստը, ընդհանուր թուլությունը, սրտխառնոցը, ցավը մկաններում կամ հոդերում և քաշի կորուստը։ Սուր ընթացքով դեպքերի մեծամասնությունը չի ուղեկցվում դեղնուկով։ 10-50%-ի դեպքում վարակն անցնում է առանց բուժման, ինչն ավելի հաճախ դիտվում է երիտասարդների և իգական սեռի ներկայացուցիչների մոտ։

### Քրոնիկական ընթացք

Այս վիրուսով վարակվողների 80%-ի մոտ խրոնիկական վարակ է առաջանում։ Վարակման առաջին 10 տարվա ընթացքում վարակվածների մեծ մասի մոտ ախտանշանները շատ թույլ են լինում կամ ընդհանրապես չեն լինում, չնայած քրոնիկական հեպատիտ C-ն կարող է հոգնածության զգացում առաջացնել։ Հեպատիտ C-ն լյարդի ցիռոզի և լյարդի քաղցկեղի առաջացման հիմնական պատճառն է երկար տարիներ վարակված անձանց մոտ։ Շուրջ 10-30% դեպքերում ցիռոզը զարգանում է 30 և ավելի տարի անց։ Ցիրոզն ավելի հաճախ է դիտվում միաժամանակ նաև հեպատիտ Բ-ով կամ ՄԻԱՎ-ով վարակվածների, ալկոհոլամոլների և արական սեռի ներկայացուցիչների մոտ։ Լյարդի ցիռոզ ունեցողների մոտ լյարդի քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը 20 անգամ ավելի մեծ է՝ տարեկան 1-3%։ Ալկոհոլը չարաշահողների համար այդ վտանգը 100 անգամ մեծ է։ Լյարդի ցիռոզի դեպքերի 27%-ը և լյարդի քաղցկեղի դեպքերի 25%-ը հեպատիտ C-ի հետևանք է։

Լյարդի ցիռոզի հետևանքով կարող է բարձրանալ արյան ճնշումը դռներակային համակարգում, առաջանալ ասցիտ (հեղուկի կուտակում որովայնի խոռոչում), կապտուկի կամ արյունահոսության առաջացման հեշտացում, ստամոքսի և կերակրափողի երակների լայնացում, դեղնուկ և լյարդային էնցեֆալոպաթիա։

### Ազդեցությունն այլ օրգանների վրա

Հեպատիտ C-ն հազվադեպ առնչվում է նաև Շեգրենի հիվանդության (աուտոիմուն հիվանդություն), արյան մեջ թրոմբոցիտների քանակի կրճատման (թրոմբոցիտոպենիայի), տափակ որքինի, շաքարային դիաբետի և B բջջային լիմֆոպրոլիֆերատիվ հիվանդությունների հետ։ Թրոմբոցիտոպենիա ի հայտ է գալիս քրոնիկական հեպատիտ C-ի 0,16-45,4% դեպքերում։ Հեպատիտ C-ն նաև կապվում է խառը կրիոգլոբուլինեմիա կոչվող վիճակի հետ, որն իրենից ներկայացնում է փոքր և միջին չափսերի արյունատար անոթների բորբոքում. այն զարգանում է կրիոգլոբուլինների մասնակցությամբ ձևավորված իմուն համալիրների նստեցման հետևանքով։

Պատճառ
------

Հեպատիտ C-ի վիրուսը
Հեպատիտ C-ի վիրուսը փոքր, պատիճավոր, միաշղթա, դրական բևեռացում ունեցող ՌՆԹ վիրուս է։ Այն *Flaviviridae* ընտանիքի *Hepacivirus* խմբի անդամ է։ HCV-ի 7 խոշոր գենոտիպ գոյություն ունի։ Միացյալ Նահանգներում դեպքերի 70%-ը հարուցվում է 1-ին գենոտիպով վիրուսով, 20%-ը՝ 2-րդ գենոտիպով, իսկ մյուս գենոտիպերով վիրուսները հարուցում են դեպքերի 1-ական %-ը։ Առաջին գենոտիպն ամենատարածվածն է նաև Հարավային Ամերիկայում և Եվրոպայում։

Փոխանցում
---------

Զարգացած երկրներում վիրուսի փոխանցման գլխավոր ճանապարհը թմրանյութերի ներերակային ներարկումն (ԹՆՆ) է։ Զարգացող երկրներում գլխավոր ճանապարհը արյան փոխներարկումն է և անապահով բժշկական միջամտությունները։ Դեպքերի 20%-ում վարակման պատճառն անհայտ է մնում, բայց դրանց մեծ մասը հավանաբար ԹՆՆ-ի հետևանք է։

#### Թմրանյութերի ներերակային ներարկում

Հեպատիտ C-ի ինֆեկցիան ԱՄՆ-ում՝ ըստ փոխանցման մեխանիզմի
Աշխարհի տարբեր երկրներում ԹՆՆ-ն հեպատիտ C-ի առաջացման տարածված գործոն է։ Այս առումով ուսումնասիրվել է 77 երկիր, որի արդյունքում պարզվել է, որ դրանցից 25-ում, այդ թվում՝ Միացյալ Նահանգներում, հեպատիտ C-ի առաջացման դեպքերի 60-80%-ը թմրանյութերի ներերակային ներարկումով է պայմանավորված։ 12 երկրում այդ տոկոսը 80-ից բարձր է եղել։ Ներերակային ներարկումով թմրանյութեր ընդունող 10 միլիոն մարդ վարակված է հեպատիտ C-ով. ամենամեծ թվով վարակվածները գտնվում են Չինաստանում (1,6 միլիոն), Միացյալ Նահանգներում (1,5 միլիոն) և Ռուսաստանում (1,3 միլիոն)։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ Միացյալ Նահանգներում ազատազրկվածների մեջ հեպատիտ C-ով վարակվածների թիվը 10-20 անգամ ավելին է, քան ընդհանուր բնակչության շրջանում, որին վերագրվում է բարձր ռիսկային վարքագիծ, ինչպիսիք են՝ նույն ներարկիչներով թմրանյութեր ընդունելը և չախտահանված գործիքներով դաջվածքներ անելը։

#### Վարակումը բժշկական միջամտությունների ժամանակ

Առանց հեպատիտ C-ի վիրուսի (HCV) առկայությունը ստուգելու արյան կամ նրա բաղադրիչների փոխներարկումը և օրգանների փոխպատվաստումը վարակման զգալի վտանգ են ներկայացնում։ 1992 թվականին Միացյալ Նահանգներում դրանց համընդհանուր ստուգումը պարտադիր դարձավ։ Դրանից հետո վարակումների տոկոսն ընկել է արյան մեկ միավորի հաշվարկով 1:200-ից մինչև արյան մեկ միավորի հաշվարկով 1:10 000-1:10 000 000 դեպքի։ Բայց այնուամենայնիվ, այս փոքր վտանգը մնում է, քանի որ, եթե արյան դոնորը հեպատիտ C-ով վարակված լինի, ստուգումը վարակումից միայն 11-70 օր անց դրական արդյունք ցույց կտա։ Ստուգման բարձր գնի պատճառով որոշ երկրներում արյան մեջ հեպատիտ C-ի վիրուսի (HCV) առկայությունը դեռ չի ստուգվում։

Հեպատիտ C-ի վիրուսով (HCV) վարակված անձի կողմից օգտագործված ասեղից վնասվածք ստացած անձի համար վարակվելու հավանականությունը 1,8% է։ Վտանգն ավելի մեծ է, եթե օգտագործված ասեղը դատարկ է և դրանից ստացած վերքը խորն է։ Վարակման վտանգ կա նաև եթե վարակված անձի արյունը շփվում է մեկ այլ անձի լորձաթաղանթի հետ, բայց այս դեպքում այն շատ փոքր է, իսկ եթե արյունը չվնասված մաշկի հետ է շփվում, վտանգ ընդհանրապես չկա։

Հեպատիտ C-ն կարող է տարածվել նաև հիվանդանոցային սարքավորումների, օրինակ՝ մեկից ավելի անգամ օգտագործվող ասեղների և ներարկիչների, դեղերի բազմակի օգտագործման սրվակների, ներարկման տոպրակների և ոչ բավարար ախտահանված վիրաբուժական գործիքների միջոցով։ Բժշկական, այդ թվում նաև՝ ստոմատոլոգիական օգնություն և սպասարկում իրականացնող կազմակերպություններում (ԲՕևՍԻԿ) գործող վատ հիգիենիկ և սանիտարահիգիենիկ վիճակը HCV-ի տարածման հիմնական պատճառն է աշխարհում վարակման ամենաբարձր տոկոսն ունեցող Եգիպտոսում։

#### Սեռական հարաբերություններ

Հայտնի չէ, թե արդյոք հեպատիտ C-ն կարող է փոխանցվել սեռական հարաբերությունների միջոցով։ Չնայած որոշակի կապ է նկատվել բարձր ռիսկային սեռական հարաբերությունների և հեպատիտ C-ի միջև, պարզ չէ, թե արդյոք հիվանդության փոխանցումը թմրանյութերի գաղտնի օգտագործման հետևանքով է եղել, թե՞ սեռական հարաբերություններ ունենալու։ Փորձը ցույց է տալիս, որ վարակման վտանգ չկա այն հետերոսեքսուալ զույգերի համար, ովքեր սեռական հարաբերություններ չեն ունենում այլ անձանց հետ։ Այնպիսի սեռական հարաբերությունները, որոնք կարող են վնասել հետանցքի լորձաթաղանթը, կամ երբ առկա է նաև սեռավարակ, ինչպես՝ ՄԻԱՎ կամ սեռական օրգանների խոցոտումներ, իրենց մեջ վտանգ պարունակում են։ Միացյալ Նահանգների կառավարությունը հեպատիտ C-ով վարակումը կանխելու համար մեկից ավելի զուգընկեր ունեցող անձանց խորհուրդ է տալիս պահպանակ օգտագործել։

#### Դաջվածքներ

Դաջվածք կատարելիս հեպատիտ C-ով վարակվելու հավանականությունը 2-3 անգամ մեծանում է։ Պատճառը կարող է լինել ոչ լավ ախտահանված սարքավորումը կամ վարակված ներկերը։ Դաջվածքները կամ պիրսինգը, որոնք կատարվում են մինչև 80-ականները կիրառվող եղանակով կամ ոչ-պրոֆեսիոնալ անձանց կողմից, հատկապես վտանգավոր են, քանի որ, նման դեպքերում սարքավորումները կարող են վատ ախտահանված լինել։ Բացի այդ, վտանգը մեծ է խոշոր դաջվածքների դեպքում։ Բանտարկյալների մոտ կեսը դաջվածքներ կատարելիս օգտվում է նույն, չախտահանված սարքավորումներից։ Հավատարմագրված հաստատություններում HCV-ի վարակում ստանալու հավանականությունը շատ փոքր է։

#### Անձնական իրերի համատեղ օգտագործում

Անձնական հիգիենայի պարագաները, օրինակ՝ ածելիները, ատամի խոզանակները և ոտքի կամ ձեռքի եղունգները մշակելու սարքերը կարող են արյան հետ շփվել։ Նման առարկաների միջոցով կարող է փոխանցվել հեպատիտ C-ի վիրուսը (HCV)։ Հարկավոր է զգույշ լինել կտրվածքների, վերքերի և արյունահոսող այլ վնասվածքների հետ։ HCV-ն չի փոխանցվում առօրյա շփման, օրինակ՝ գրկախառնվելու, համբուրվելու կամ նույն սնունդը և սպասքը օգտագործելու միջոցով։

#### Վարակի փոխանցումը մորից երեխային

Հղիության ժամանակ վարակված մորից հեպատիտ C-ի փոխանցումը երեխային տեղի է ունենում 10%-ից պակաս դեպքերում։ Այդ վտանգը նվազեցնելու միջոցներ գոյություն չունեն։ Վարակումը կարող է տեղի ունենալ հղիության ընթացքում կամ ծննդաբերության ժամանակ։ Երկարատև ծննդաբերության ժամանակ վարակման վտանգն ավելի մեծ է։ Կրծքով կերակրման միջոցով HCV-ի փոխանցման դեպքեր չեն նկատվել, բայց վարակված մայրերը չպետք է կրծքով կերակրեն իրենց նորածին երեխաներին, եթե պտուկները ճաքճքված են և արյունահոսում են, կամ եթե բարձր վիրուսային ծանրաբեռնվածություն ունեն։

Ախտորոշում
----------

Հեպատիտ C-ի վարակման սերոլոգիական բնութագիրը
Հեպատիտ C-ի ախտորոշման նպատակով կատարվող հետազոտություններն են՝ HCV-ի հանդեպ հակամարմինների որոշումը իմունոֆերմենտային վերլուծության միջոցով (ELISA)-ն, ռեկոմբինանտային իմունոբլոտ հետազոտությունը և քանակական HCV-ի ՌՆԹ պոլիմերազային շղթայական ռեակցիան (ՊՇՌ)։ Պոլիմերազային շղթայական ռեակցիան (ՊՇՌ) կարող է հայտնաբերել HCV-ի ՌՆԹ-ն վարակումից 1-2 շաբաթ անց, իսկ հակամարմինների հայտնաբերման համար կարող է զգալիորեն ավելի երկար ժամանակ պահանջվել։

Հեպատիտ C-ի քրոնիկական ձև համարվում է հեպատիտ C-ի վիրուսի (HCV) առկայությունը արյան մեջ 6 ամսից ավելի, որը հաստատված է ՌՆԹ-ի որոշման միջոցով։ Քանի որ քրոնիկական ձևը տասնամյակներ շարունակ ախտանշաններ չի ունենում, սովորաբար բժիշկները հայտնաբերում են այն լյարդային ֆերմենտների բարձր ցուցանիշների դեպքում մանրակրկիտ ուսումնասիրության կամ բարձր ռիսկի խմբի անձանց ընթացիկ ստուգումների միջոցով։ Ստուգումը ցույց չի տալիս տարբերությունը սուր և քրոնիկական վարակման միջև։

### Արյան ուսումնասիրություն (Սերոլոգիա)

Հեպատիտ C-ի դեպքում սովորաբար սկսում են արյան հետազոտությունից՝ իմունոֆերմենտային վերլուծության միջոցով HCV-ի հանդեպ հակամարմիններ հայտնաբերելու նպատակով։ Եթե այս հետազոտության արդյունքները դրական են, ապա կատարվում է երկրորդ հետազոտությունը՝ իմունոֆերմենտային վերլուծության արդյունքները հաստատելու և բարդության աստիճանը գնահատելու նպատակով։ Ռեկոմբինանտային իմունոբլոտ հետազոտությունը ճշգրտում է իմունոֆերմենտային հետազոտությունը, իսկ HCV-ի ՌՆԹ պոլիմերազային շղթայական ռեակցիան (ՊՇՌ) որոշակիացնում է բարդության աստիճանը ՌՆԹ-ի բացասական, իսկ իմունոբլոտ հետազոտության դրական արդյունքները նշանակում են, որ հետազոտվողը ունեցել է վարակ, սակայն բուժման կամ ինքնաապաքինման արդյունքում տվյալ պահին այն բացակայում է։ Եթե իմունոբլոտ հետազոտությունը տալիս է բացասական արդյունք, ապա իմունոֆերմենտային հետազոտության արդյունքը եղել է կեղծ։ Իմունոֆերմենտային հետազոտությունը վարակվելուց միայն 6-8 շաբաթ անց է տալիս դրական արդյունք։

Լյարդային ֆերմենտների պարունակությունը տատանվում է վարակի սկզբնական շրջանում․ միջինում նրանց պարունակությունը սկսում է բարձրանալ վարակվելուց հետո 7 շաբաթների ընթացքում։ Լյարդային ֆերմենտների պարունակությունը քիչ չափով է արտահայտում հիվանդության ընթացքի ծանրությունը։

### Բիոպսիա

Լյարդի բիոպսիան կատարվում է լյարդի վնասման աստիճանը որոշելու նպատակով, սակայն այս միջամտությունը վտանգավոր է։ Լյարդի հյուսվածքում՝ լիմֆոցիտների, դրունքային եռյակներում՝ ավշային բշտիկների առկայությունը և փոփոխությունները լեղածորաններում հանդիսանում են բիոպսիայի ժամանակ հայտնաբերվող բնորոշ փոփոխություններ։ Կան արյան վերլուծության տարբեր եղանակներ, որոնք որոշակիացնում են լյարդի վնասման աստիճանը և փոքրացնում բիոպսիայի անհրաժեշտությունը։

### Սկրինինգ

Միացյալ Նահանգներում և Կանադայում վարակվածների 5–50%-ը գիտի իր վիճակի մասին։ Բարձր ռիսկային խմբերի անձանց, որոնց թվում են նաև դաջվածքներ ունեցող մարդիկ, խորհուրդ է տրվում հետազոտվել։ Լյարդային ֆերմենտների բարձր պարունակությամբ անձանց ևս խորհուրդ է տրվում հետազոտվել, քանի որ շատ հաճախ սա քրոնիկական հեպատիտ C-ի միակ նշանն է լինում։ Միացյալ Նահանգներում ծրագրավորված համատարած սկրինինգի կատարումը հիմնավորված չի համարվում։

Կանխարգելում
------------

2011 թ.-ի դրությամբ հեպատիտ Ց-ի դեմ պատվաստանյութ դեռևս մշակված չէ։ Պատվաստանյութերի մշակումն ընթացքի մեջ է և դրանցից մի քանիսը ցույց են տվել հուսադրող արդյունքներ։ Կանխարգելիչ տարբեր միջոցառումների համատեղ իրականացումը, ինչպիսիք են՝ ասեղների միանգամյա օգտագործումը կարևորող ծրագրերը և թմրանյութերից կախվածության բուժումը, ներերակային թմրանյութեր օգտագործողների մոտ իջեցնում են Հեպատիտ C-ով վարակվելու վտանգը 75%-ով։ Արյան դոնորների սկրինինգը կարևոր է ամբողջ բնակչության մակարդակով՝ որպես բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնող կազմակերպություններում (ԲՕևՍԻԿ) համընդհանուր կանխարգելիչ միջոցառումների կատարում։ Այն երկրներում, որտեղ մանրէազերծ ներարկիչների քանակը բավարար չէ, առողջապահության մասնագետները պետք է գերադասեն դեղամիջոցները նշանակել բերանային և ոչ թե ներարկման եղանակով։

Բուժում
-------

Վարակվածների 50–80% մոտ ընթացքը լինում է քրոնիկական։ Այս դեպքերի 40-80%-ը ապաքինվում է բուժման արդյունքում։ Ավելի հազվադեպ ապաքինումը տեղի է ունենում առանց բուժման։ Հեպատիտ C-ի քրոնիկական ձևի դեպքում հիվանդը պետք է խուսափի ալկոհոլ և լյարդի վրա թունավոր ազդեցություն ունեցող դեղամիջոցներ օգտագործելուց և պետք է պատվաստվի հեպատիտ Ա-ի և հեպատիտ Բ-ի դեմ։ Ցիրոզի առկայության դեպքում պետք է կատարվի ուլտրաձայնային հետազոտություն (ՈւՁՀ)՝ լյարդի քաղցկեղի հայտնաբերման նպատակով։

### Դեղորայքային բուժում

Հաստատված HCV վարակի դեպքում անձը պետք է դիմի համապատասխան բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնող կազմակերպություն (ԲՕևՍԻԿ)՝ բուժում ստանալու նպատակով։ Ներկայումս բուժումն իրենից ներկայացնում է պեգիլացված ինտերֆերոնի և ռաբիվիրին հակավիրուսային դեղամիջոցի համակցված օգտագործումը՝ 24 կամ 48 շաբաթվա ընթացքում՝ կախված HCV-ի տեսակից։ Բուժում ստացածներից 50-60%-ը ունենում են բարելավված արդյունքներ։ Բոցեպրեվիրի կամ տելապրեվիրի զուգակցումը ռիբավիրինի և ալֆա-պեգինտերֆերոնի հետ HCV-ի 1-ին գենոտիպի դեպքում ուժգնացնում է հակավիրուսային ազդեցությունը։ Բուժման ժամանակ կողմնակի ազդեցությունները բավականին շատ են. բուժում ստացածներից կեսի մոտ նկատվում են գրիպին բնորոշ ախտանիշեր, իսկ շուրջ 1/3-ն ունենում են հուզական խնդիրներ։ Առաջին 6 ամիսների ընթացքում բուժումն ավելի արդյունավետ է, քան ավելի հետո իրականացված բուժումը, երբ Հեպատիտ C-ն վերածվում է քրոնիկական ձևի։ Եթե վարակը նոր է և այն չի անցնում 8-12 շաբաթների ընթացքում, խորհուրդ է տրվում նշանակել պեգիլացված ինտերֆերոն՝ 24 շաբաթ տևողությամբ։ Թալասեմիայով տառապող անձանց դեպքում ռաբիվիրին կարելի է օգտագործել, սակայն ավելանում է փոխներարկումներ կատարելու կարիքը։

### Այլընտրանքային միջոցներ

Բուժման այլընտրանքային եղանակների կողմնակիցների կողմից առաջարկվում են մի շարք միջոցներ, որոնք, ըստ իրենց պնդման, արդյունավետ են Հեպատիտ C-ի դեպքում, մասնավորապես՝ կաթնափուշ, ժենշեն (կյանքի արմատ) և կոլլոիդային արծաթ։ Սակայն այս միջոցների օգտագործման դեպքում հեպատիտ C-ի ելքի բարելավում չի նկատվել, նաև չկան ապացույցներ HCV վիրուսի վրա ունեցած ազդեցությունների վերաբերյալ։

Ելք
---

Բուժման արդյունքը՝ կախված գենոտիպից, լինում է տարբեր։ HCV-ի 1-ին գենոտիպի դեպքում 48 շաբաթ տևողությամբ բուժումը տալիս է կայուն արդյունք մոտ 40-50% դեպքերում։ 2-րդ և 3-րդ գենոտիպի դեպքում 24 շաբաթ տևողությամբ բուժումը կայուն արդյունք է տալիս 70-80% դեպքերում։ 48 շաբաթյա բուժումը 65% կայուն արդյունք է տալիս 4-րդ գենոտիպով վարակված անձանց մոտ։ 6-րդ գենոտիպի դեպքում բուժման արդյունքի մասին վկայող ապացույցները շատ քիչ են, իսկ առկա տվյալներով՝ այն մոտ է 1-ին գենոտիպի արդյունքներին։

Տարածվածություն
---------------

Հեպատիտ C-ի տարածվածությունը աշխարհում 1999թ.
Հեպատիտ C-ի հետևանքով առաջացած հաշմանդամության տարիք 2004 թ. 100,000 բնակչի հաշվով

|  |  |
| --- | --- |
| 
     no data
     <10
     10-15
     15-20
     20-25
     25-30
     30-35
 | 
     35-40
     40-45
     45-50
     50-75
     75–100
     >100
 |

130-170 միլիոն մարդ կամ աշխարհի բնակչության մոտ 3%-ը ապրում է քրոնիկական Հեպատիտ C-ով։ Ամեն տարի 3–4 միլիոն մարդ է վարակվում HCV-ով և ավելի քան 350,000 մարդ մահանում է Հեպատիտ C-ի հետ կապված հիվանդություններից։ Դեպքերի հաճախականությունը էականորեն ավելացավ 20-րդ դարի ընթացքում՝ ներարկման միջոցով թմրանյութերի և դեղորայքի, ինչպես նաև ոչ մանրէազերծված բժշկական սարքավորումների օգտագործման արդյունքում։

Միացյալ Նահանգներում բնակչության շուրջ 2%-ի մոտ առկա է Հեպատիտ C՝ տարեկան 35,000-185,000 նոր դեպքերով։ Նոր դեպքերի հաճախականությունը նվազել է 1990-ական թվականներից սկսած՝ նախքան փոխներարկումը արյան ավելի մանրակրկրիտ ստուգման արդյունքում։ Միացյալ նահանգներում հեպատիտ C-ով պայմանավորված տարեկան մահացությունը կազմում է 8000-10 000։

Նոր դեպքերի քանակն ավելի բարձր է Աֆրիկայի և Ասիայի որոշ երկրներում։ Այդպիսի երկրներից են Եգիպտոսը (22%), Պակիստանը (4.8%) և Չինաստանը (3.2%)։ Եգիպտոսում հիվանդության բարձր տարածվածությունը պայմանավորված է շիստոսոմոզի դեմ կատարվող զանգվածային բուժական միջոցառումներով, որոնց ժամանակ օգտագործվում են ոչ բավարար ախտահանված ապակյա ներարկիչներ։

Հեպատիտ C-ի մահացության ցուցանիշները՝ ըստ տարածաշրջանի (2018)| երկիր | մահեր՝ 100 հազար մարդու հաշվով |
| --- | --- |
| Իրան Իրան | 0,03 |
| Թուրքիա Թուրքիա | 0,02 |
| Վրաստան Վրաստան | 0,02 |
| Հայաստան Հայաստան | 0,01 |
| Ադրբեջան Ադրբեջան | 0,01 |

Պատմություն
-----------

1970-ականների կեսերին ԱՄՆ Առողջապահության Ազգային Ինստիտուտի վարակիչ հիվանդությունների բաժանմունքի ղեկավար Հարվեյ Ջ. Ալթերը իր հետազոտական խմբով ցույց տվեց, որ արյան փոխներարկումներից հետո զարգացած հեպատիտների զգալի մասը պայմանավորված չէ հեպատիտ Ա-ի կամ հեպատիտ Բ-ի վիրուսներով։ Չնայած այս բացահայտմանը՝ միջազգային հետազոտությունները եղան անարդյունավետ և հաջորդ տասնամյակի ընթացքում նոր վիրուսի հայտնաբերման բոլոր փորձերը ձախողվեցին։ 1987 թ.-ին Մայքլ Հաութոնը, Քուի-Լիմ Չուն և Ջորջ Կուն՝ Չայրոն կազմակերպությունում (անգլ.՝ Chiron Corporation), համագործակցելով Դ. Բրեդլիի հետ, օգտագործեցին մոլեկուլների կլոնավորման նոր մոտեցումը՝ անհայտ մանրէի նույնացման և ախտորոշման եղանակի մշակման համար։ 1988 թվականին Ալթերը հաստատեց վիրուսը՝ ստուգելով նրա առկայությունը «ոչ-Ա և ոչ-Բ հեպատիտի» նմուշում։ 1989 թ. ապրիլին HCV-ի հայտնաբերումը հրապարակվեց ''Science'' ամսագրի 2 հոդվածներում։ Այս հայտնագործությունը կարևոր ճշգրտում մտցրեց ախտորոշման հարցում և բարելավեց հակավիրուսային բուժումը։ 2000 թվականին Ալթերը և Հաութոնը պարգևատրվեցին կլինիկական բժշկության ոլորտում հետազոտությունների համար Լասկերի մրցանակով՝ «առաջատար հետազոտությունների համար, որոնց արդյունքը եղավ Հեպատիտ C-ի վիրուսի հայտնագործումը և հետազոտման եղանակների մշակումը, որոնք արյան փոխներարկմամբ պայմանավորված հեպատիտների հավանականությունը 1970 թ.-ի 30%-ից իջեցրեցին 2000 թ.-ին մինչև 0»։

Չայրոնը ձեռք բերեց մի քանի արտոնագիր՝ վիրուսի ախտորոշման նկատմամբ։

Հասարակություն և մշակույթ
-------------------------

Հեպատիտի համաշխարհային դաշինքը ամեն տարվա հուլիսի 28-ին կազմակերպում է հեպատիտի միջազգային օրը։ Հեպատիտ C-ի տնտեսական արժեքը զգալի է թե՛ անհատի, և թե՛ հասարակության համար։ Միացյալ Նահանգներում հիվանդի ամբողջ կյանքի ընթացքում հիվանդության միջին արժեքը կազմում է 33,407 ԱՄՆ դոլար՝ 2003 թվականի տվյալներով, իսկ լյարդի փոխպատվաստման արժեքը կազմում է շուրջ 200,000 ԱՄՆ դոլար՝ 2011 թվականի դրությամբ։ Կանադայում հակավիրուսային բուժումը կազմում է շուրջ 30,000 կանադական դոլար՝ 2003 թվականի դրությամբ։ Շատ երկրներում մարդիկ չեն կարող ստանալ հակավիրուսային բուժում՝ առողջության ապահովագրության բացակայության պատճառով, կամ նրանց ապահովագրությունը չի վճարում հակավիրուսային բուժման համար։

Հետազոտություններ
-----------------

2011 թվականի դրությամբ հեպատիտ C-ի շուրջ 100 դեղամիջոցներ են գտնվում մշակման փուլում։ Դրանց մեջ մտնում են հեպատիտի դեմ պատվաստանյութերը, իմունոմոդուլյատորներն ու ցիկլոֆորինի արգելակիչներ (ինհիբիտորներ)։ Բուժման այսպիսի հնարավոր նոր եղանակները ի հայտ եկան Հեպատիտ C-ի վիրուսի մասին ավելի շատ տեղեկություններ ստանալուց հետո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Disease Ontology — 2016.
2. ↑  «Հիվանդությունների դասակարգիչ. Մաս 1. Դասակարգում, Հավելված, Վիրուսային հեպատիտ». *www.arlis.am*. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 17-ին.
3. ↑  Ryan KJ, Ray CG, eds. (2004). *Sherris Medical Microbiology* (4th ed.). McGraw Hill. էջեր 551–2. ISBN 978-0-8385-8529-0.
4. ↑  Houghton M (2009 թ․ նոյեմբեր). «The long and winding road leading to the identification of the hepatitis C virus». *Journal of Hepatology*. **51** (5): 939–48. doi:10.1016/j.jhep.2009.08.004. PMID 19781804.
5. ↑  Shors, Teri (2011 թ․ նոյեմբերի 8). *Understanding viruses* (2nd ed.). Burlington, MA: Jones & Bartlett Learning. էջ 535. ISBN 9780763785536.
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Rosen, HR (2011 թ․ հունիսի 23). «Clinical practice. Chronic hepatitis C infection» (PDF). *The New England journal of medicine*. **364** (25): 2429–38. PMID 21696309. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2012 թ․ դեկտեմբերի 15-ին. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 16-ին.
7. ↑  Maheshwari, A (2008 թ․ հուլիսի 26). «Acute hepatitis C.». *Lancet*. **372** (9635): 321–32. doi:10.1016/S0140-6736(08)61116-2. PMID 18657711. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22  Wilkins, T (2010 թ․ հունիսի 1). «Hepatitis C: diagnosis and treatment». *American family physician*. **81** (11): 1351–7. PMID 20521755. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
9. 1 2 3 4 5  *Chronic Hepatitis C Virus Advances in Treatment, Promise for the Future*. Springer Verlag. 2011. էջ 4. ISBN 9781461411918.
10. 1 2 3 4  Nelson, PK (2011 թ․ օգոստոսի 13). «Global epidemiology of hepatitis B and hepatitis C in people who inject drugs: results of systematic reviews». *Lancet*. **378** (9791): 571–83. doi:10.1016/S0140-6736(11)61097-0. PMID 21802134. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
11. 1 2 3 4  *Chronic Hepatitis C Virus Advances in Treatment, Promise for the Future*. Springer Verlag. 2011. էջեր 103–104. ISBN 9781461411918.
12. 1 2 3 4 5 6  Dolin, [edited by] Gerald L. Mandell, John E. Bennett, Raphael (2010). *Mandell, Douglas, and Bennett's principles and practice of infectious diseases* (7th ed. ed.). Philadelphia, PA: Churchill Livingstone/Elsevier. էջեր Chapter 154. ISBN 978-0443068393. `{{cite book}}`: `|edition=` has extra text (օգնություն); `|first=` has generic name (օգնություն)CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
13. ↑  Mueller, S (2009 թ․ հուլիսի 28). «Alcoholic liver disease and hepatitis C: a frequently underestimated combination». *World journal of gastroenterology : WJG*. **15** (28): 3462–71. PMID 19630099. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
14. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Alter, MJ (2007 թ․ մայիսի 7). «Epidemiology of hepatitis C virus infection». *World journal of gastroenterology : WJG*. **13** (17): 2436–41. PMID 17552026.
15. 1 2 3 4 5  Ozaras, R (2009 թ․ ապրիլ). «Acute hepatitis C: prevention and treatment». *Expert review of anti-infective therapy*. **7** (3): 351–61. PMID 19344247. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
16. ↑  Zignego AL, Ferri C, Pileri SA, Caini P, Bianchi FB (2007 թ․ հունվար). «Extrahepatic manifestations of Hepatitis C Virus infection: a general overview and guidelines for a clinical approach». *Digestive and Liver Disease*. **39** (1): 2–17. doi:10.1016/j.dld.2006.06.008. PMID 16884964.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
17. ↑  Louie, KS (2011 թ․ հունվար). «Prevalence of thrombocytopenia among patients with chronic hepatitis C: a systematic review». *Journal of viral hepatitis*. **18** (1): 1–7. doi:10.1111/j.1365-2893.2010.01366.x. PMID 20796208. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
18. ↑  Iannuzzella, F; Vaglio, A; Garini, G (2010 թ․ մայիս). «Management of hepatitis C virus-related mixed cryoglobulinemia». *Am. J. Med*. **123** (5): 400–8. doi:10.1016/j.amjmed.2009.09.038. PMID 20399313.
19. ↑  Nakano T, Lau GM, Lau GM, Sugiyama M, Mizokami M (2011 թ․ դեկտեմբեր). «An updated analysis of hepatitis C virus genotypes and subtypes based on the complete coding region». *Liver Int*. doi:10.1111/j.1478-3231.2011.02684.x. PMID 22142261.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
20. ↑  Maheshwari, A (2010 թ․ փետրվար). «Management of acute hepatitis C.». *Clinics in liver disease*. **14** (1): 169–76, x. PMID 20123448. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
21. 1 2 3 4 5  Pondé, RA (2011 թ․ փետրվար). «Hidden hazards of HCV transmission». *Medical microbiology and immunology*. **200** (1): 7–11. PMID 20461405. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
22. ↑  Xia, X (2008 թ․ հոկտեմբեր). «Epidemiology of HCV infection among injection drug users in China: systematic review and meta-analysis». *Public health*. **122** (10): 990–1003. doi:10.1016/j.puhe.2008.01.014. PMID 18486955. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
23. ↑  Imperial, JC (2010 թ․ հունիս). «Chronic hepatitis C in the state prison system: insights into the problems and possible solutions». *Expert review of gastroenterology & hepatology*. **4** (3): 355–64. PMID 20528122.
24. ↑  Vescio, MF (2008 թ․ ապրիլ). «Correlates of hepatitis C virus seropositivity in prison inmates: a meta-analysis». *Journal of epidemiology and community health*. **62** (4): 305–13. PMID 18339822. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
25. ↑  Marx, John (2010). *Rosen's emergency medicine: concepts and clinical practice 7th edition*. Philadelphia, PA: Mosby/Elsevier. էջ 1154. ISBN 9780323054720.
26. ↑  «Highest Rates of Hepatitis C Virus Transmission Found in Egypt». Al Bawaba. 2010 թ․ օգոստոսի 9. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 15-ին. Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 27–ին-ին.
27. 1 2 3  Tohme RA, Holmberg SD (2010 թ․ հունիս). «Is sexual contact a major mode of hepatitis C virus transmission?». *Hepatology*. **52** (4): 1497–505. doi:10.1002/hep.23808. PMID 20635398.
28. ↑  «Hepatitis C Group Education Class». *United States Department of Veteran Affairs*.
29. 1 2 3 4 5 6  Jafari, S (2010 թ․ նոյեմբեր). «Tattooing and the risk of transmission of hepatitis C: a systematic review and meta-analysis» (PDF). *International journal of infectious diseases : IJID : official publication of the International Society for Infectious Diseases*. **14** (11): e928-40. PMID 20678951. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
30. ↑  «Hepatitis C» (PDF). *Center for Disease Control and Prevention*. Վերցված է 2012 թ․ հունվարի 2-ին.
31. ↑  Lock G, Dirscherl M, Obermeier F; և այլք: (2006 թ․ սեպտեմբեր). «Hepatitis C —contamination of toothbrushes: myth or reality?». *J. Viral Hepat*. **13** (9): 571–3. doi:10.1111/j.1365-2893.2006.00735.x. PMID 16907842. `{{cite journal}}`: Explicit use of et al. in: `|author=` (օգնություն)CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
32. 1 2 3  «Hepatitis C». *FAQ – CDC Viral Hepatitis*. Վերցված է 2012 թ․ հունվարի 2-ին.
33. 1 2  Lam, NC (2010 թ․ նոյեմբերի 15). «Caring for pregnant women and newborns with hepatitis B or C.». *American family physician*. **82** (10): 1225–9. PMID 21121533. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
34. ↑  Mast EE (2004). «Mother-to-infant hepatitis C virus transmission and breastfeeding». *Advances in Experimental Medicine and Biology*. **554**: 211–6. PMID 15384578.
35. ↑  Senadhi, V (2011 թ․ հուլիս). «A paradigm shift in the outpatient approach to liver function tests». *Southern medical journal*. **104** (7): 521–5. PMID 21886053.
36. ↑  Halliday, J (2011 թ․ մայիս). «Vaccination for hepatitis C virus: closing in on an evasive target». *Expert review of vaccines*. **10** (5): 659–72. doi:10.1586/erv.11.55. PMID 21604986. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
37. ↑  Hagan, H (2011 թ․ հուլիսի 1). «A systematic review and meta-analysis of interventions to prevent hepatitis C virus infection in people who inject drugs». *The Journal of infectious diseases*. **204** (1): 74–83. PMID 21628661. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
38. ↑  Torresi, J (2011 թ․ հունիս). «Progress in the development of preventive and therapeutic vaccines for hepatitis C virus». *Journal of hepatology*. **54** (6): 1273–85. doi:10.1016/j.jhep.2010.09.040. PMID 21236312. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
39. ↑  Ilyas, JA (2011 թ․ օգոստոս). «An overview of emerging therapies for the treatment of chronic hepatitis C.». *Clinics in liver disease*. **15** (3): 515–36. PMID 21867934. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
40. ↑  Foote BS, Spooner LM, Belliveau PP (2011 թ․ սեպտեմբեր). «Boceprevir: a protease inhibitor for the treatment of chronic hepatitis C». *Ann Pharmacother*. **45** (9): 1085–93. doi:10.1345/aph.1P744. PMID 21828346.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
41. ↑  Smith LS, Nelson M, Naik S, Woten J (2011 թ․ մայիս). «Telaprevir: an NS3/4A protease inhibitor for the treatment of chronic hepatitis C». *Ann Pharmacother*. **45** (5): 639–48. doi:10.1345/aph.1P430. PMID 21558488.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
42. ↑  Ghany MG, Nelson DR, Strader DB, Thomas DL, Seeff LB (2011 թ․ հոկտեմբեր). «An update on treatment of genotype 1 chronic hepatitis C virus infection: 2011 practice guideline by the American Association for the Study of Liver Diseases». *Hepatology*. **54** (4): 1433–44. doi:10.1002/hep.24641. PMC 3229841. PMID 21898493.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
43. ↑  Alavian SM, Tabatabaei SV (2010 թ․ ապրիլ). «Treatment of chronic hepatitis C in polytransfused thalassaemic patients: a meta-analysis». *J. Viral Hepat*. **17** (4): 236–44. doi:10.1111/j.1365-2893.2009.01170.x. PMID 19638104.
44. 1 2  Hepatitis C and CAM: What the Science Says Archived 2013-05-13 at the Wayback Machine.. *NCCAM* March 2011. (Retrieved 07 March 2011)
45. ↑  Liu, J (2003 թ․ մարտ). «Medicinal herbs for hepatitis C virus infection: a Cochrane hepatobiliary systematic review of randomized trials». *The American journal of gastroenterology*. **98** (3): 538–44. PMID 12650784. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
46. ↑  Rambaldi, A (2007 թ․ հոկտեմբերի 17). «Milk thistle for alcoholic and/or hepatitis B or C virus liver diseases». *Cochrane database of systematic reviews (Online)* (4): CD003620. PMID 17943794. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
47. ↑  Fung J, Lai CL, Hung I; և այլք: (2008 թ․ սեպտեմբեր). «Chronic hepatitis C virus genotype 6 infection: response to pegylated interferon and ribavirin». *The Journal of Infectious Diseases*. **198** (6): 808–12. doi:10.1086/591252. PMID 18657036. `{{cite journal}}`: Explicit use of et al. in: `|author=` (օգնություն)CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
48. 1 2 3  «WHO Hepatitis C factsheet». 2011. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 13-ին.
49. ↑  Colacino, ed. by J. M. (2004). *Hepatitis prevention and treatment*. Basel: Birkhäuser. էջ 32. ISBN 9783764359560. `{{cite book}}`: `|first=` has generic name (օգնություն); Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
50. ↑  al.], edited by Gary W. Brunette ... [et. *CDC health information for international travel : the Yellow Book 2012*. New York: Oxford University. էջ 231. ISBN 9780199769018. `{{cite book}}`: `|first=` has generic name (օգնություն)
51. ↑  «HEPATITIS C DEATH RATE BY COUNTRY». *World Life Expectancy* (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 17-ին.
52. 1 2  Boyer, JL (2001). *Liver cirrhosis and its development: proceedings of the Falk Symposium 115*. Springer. էջ 344. ISBN 9780792387602.
53. ↑  Choo QL, Kuo G, Weiner AJ, Overby LR, Bradley DW, Houghton M (1989 թ․ ապրիլ). «Isolation of a cDNA clone derived from a blood-borne non-A, non-B viral hepatitis genome». *Science*. **244** (4902): 359–62. doi:10.1126/science.2523562. PMID 2523562.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
54. ↑  Kuo G, Choo QL, Alter HJ; և այլք: (1989 թ․ ապրիլ). «An assay for circulating antibodies to a major etiologic virus of human non-A, non-B hepatitis». *Science*. **244** (4902): 362–4. doi:10.1126/science.2496467. PMID 2496467. `{{cite journal}}`: Explicit use of et al. in: `|author=` (օգնություն)CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
55. ↑  Winners Albert Lasker Award for Clinical Medical Research, The Lasker Foundation. Retrieved 20 February 2008.
56. ↑  Houghton, M. Q.-L. Choo, and G. Kuo. *NANBV Diagnostics and Vaccines.* European Patent No. EP-0-3 18-216-A1. European Patent Office (filed 18 November 1988, published 31 May 1989).
57. ↑  Eurosurveillance editorial, team (2011 թ․ հուլիսի 28). «World Hepatitis Day 2011». *Euro surveillance : bulletin europeen sur les maladies transmissibles = European communicable disease bulletin*. **16** (30). PMID 21813077.
58. ↑  Wong, JB (2006). «Hepatitis C: cost of illness and considerations for the economic evaluation of antiviral therapies». *PharmacoEconomics*. **24** (7): 661–72. PMID 16802842.
59. 1 2  El Khoury, A. C. (2011 թ․ դեկտեմբերի 1). «Economic burden of hepatitis C-associated diseases in the United States». *Journal of Viral Hepatitis*. doi:10.1111/j.1365-2893.2011.01563.x. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
60. ↑  «Hepatitis C Prevention, Support and Research ProgramHealth Canada». *Public Health Agency of Canada*. 2003 թ․ նոյեմբեր. Վերցված է 2012 թ․ հունվարի 10-ին.
61. ↑  Zuckerman, edited by Howard Thomas, Stanley Lemon, Arie (2008). *Viral Hepatitis* (3rd ed. ed.). Oxford: John Wiley & Sons. էջ 532. ISBN 9781405143882. `{{cite book}}`: `|edition=` has extra text (օգնություն); `|first=` has generic name (օգնություն)CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
62. ↑  Ahn, J (2011 թ․ օգոստոս). «Hepatitis C therapy: other players in the game». *Clinics in liver disease*. **15** (3): 641–56. doi:10.1016/j.cld.2011.05.008. PMID 21867942. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
63. ↑  Vermehren, J (2011 թ․ փետրվար). «New HCV therapies on the horizon». *Clinical microbiology and infection : the official publication of the European Society of Clinical Microbiology and Infectious Diseases*. **17** (2): 122–34. PMID 21087349. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ինչպե՞ս պաշտպանվել վիրուսային հեպատիտներից

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՄԴ-9-ԿՄ · ՀՄԴ-9-ԿՄ · ՀՄԴ-9-ԿՄ · ՀՄԴ-10-ԿՄ · ՀՄԴ-10-ԿՄ · DiseasesDB · eMedicine · eMedicine · KEGG · MalaCards · MedlinePlus · NCI Thesaurus  · OMIM |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Կրուգոսվետ · MESH ID · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12175477z · Disease Ontology · GND: 4262007-7 · LCCN: sh85060290 · Microsoft: 2778167029, 2908727878, 2908972110 · NDL: 00986947 · NKC: ph120673 |

 |

 |