**Կատարինա Ֆելիցիա վան Ռես** (հոլ.՝ Catharina Felicia van Rees, օգոստոսի 22, 1831(1831-08-22), Զուտֆեն, Խելդեռլանդ, Նիդերլանդներ - մարտի 28, 1915(1915-03-28), Վելպ, Ռեյդեն, Խելդեռլանդ, Նիդերլանդներ և Վելպ), նիդերլանդացի գրող, կոմպոզիտոր և ակտիվիստ ֆեմինիստ։ Երբեք չապրելով Հարավային Աֆրիկայում, նա մտել է երկրի պատմության մեջ որպես Հարավային Աֆրիկայի առաջին օրհներգերից մեկի հեղինակ։

Կենսագրություն
--------------

### 1831-1869

Ռիխարդուս վան Ռիսի (ըստ տարբեր աղբյուրների՝ հարկային տեսուչ, կամ նոտար) և Կոնստանս Վիլհելմինա Պիպերի բազմանդամ ընտանիքի կրտսեր դուստրն էր։ Նրա հայրը մահացել է, երբ նա ընդամենը 7 տարեկան է եղել։ Ընտանիքի կարիքները հոգացել է մոր չամուսնացած եղբայրը, որը, մասնավորապես, զբաղվել է Կատարինայի կրթությամբ և օգնել է նրան զարգացնել իր երաժշտական տաղանդը։ Արդեն 5 տարեկանից Կատարինան ստեղծագործություններ է գրել դաշնամուրի համար, իսկ 18 տարեկանից ինքն է կատարել իր ստեղծագործությունները։ 1855 թվականին նրա կյանքի համար վճռորոշ իրադարձություն է տեղի ունեցել․ նրա «Դեբյուտանտներ» կատակերգական օպերան բեմադրվել է Ուտրեխտում՝ փոքրիկ հանդիսատեսի համար։ Մոր պնդմամբ, ով կարծել է, որ երաժշտությամբ զբաղվելը իրենց արժանապատվությունից ցածր է, նա ստիպված է եղել հրաժարվել Փարիզ մեկնելու և երաժշտություն սովորելու առաջարկից։

1862-1867 թվականներին Կատարինան ապրել է հայտնի բարերար և հասարակական գործիչ Ժաննա Մերկուսի հետ Առնհեմի մոտակայքում։ Քանի որ նրա համար, որպես չամուսնացած կնոջ, դժվար է եղել այդ պայմաններում ապրուստ վաստակել՝ զբաղվելով միայն կոմպոզիտորական գործունեությամբ։ Կատարինան իրեն նվիրեց կանանց իրավունքների պաշտպանությանը՝ սկսելով պաշտպանել նրանց կրթության և տարբեր մասնագիտություններով զբաղվելու իրավունքների ընդլայնումը։ Այդ ժամանակվանից նա երաժշտությամբ զբաղվելու հետ մեկտեղ անցել է իր գրական կարիերայի զարգացմանը։ «Ժամանակի հայելի» թերթում հրապարակվող հոդվածաշարում նա անդրադարձել է չամուսնացած կանանց կարգավիճակի խնդիրներին։

### 1870-1889

1870 թվականին նա հանդես եկավ ազատագրական պամֆլետով, որը գրվել է որպես բաց նամակ Հոլանդիայի կանանց։ Այդտեղ նա առաջ է քաշել կոնկրետ առաջարկներ՝ Հոլանդիայում միջնակարգ կրթության զարգացման շրջանակներում ստեղծել ավելի շատ դպրոցներ աղջիկների համար, ինչպես դա տեղի է ունեցել Ֆրանսիայում և Գերմանիայում։ Նա մատնանշել է «Ժամանակի հայելին» թերթի խմբագիր Յան Պիտեր դե Կեյզերի նախաձեռնությունը, ով 1860 թվականին հիմնել է հանրային դպրոց Արնեմում։

Պամֆլետի հրապարակումից մեկ տարի առաջ նա տեղափոխվել է Գերմանիա, որտեղ կենսամակարդակը շատ ավելի բարձր է եղել։ Ապրել է Բոնում, որտեղից շարունակել է բազմաթիվ հոդվածներ և գրական ստեղծագործություններ ուղարկել Հոլանդիա՝ տպագրության համար։ Գերմանիայում նա սերտ կապեր է պահպանել ֆեմինիստ, Համագերմանական կանանց միության (գերմ.՝ Allgemeine Deutsche Frauenverein) նախագահ Լուիզա Օտտո-Պետերսի հետ, համագործակցել է նաև «Նոր ուղիներ» (գերմ.՝ Neue Bahnen) պարբերականի հետ։ Բացի այդ, 1870-1873 թվականներին նա լայնորեն հրապարակվել է «Մեր կոչումը» (հոլ.՝ Onze Roeping) հոլանդական նոր ֆեմինիստական հրատարակությունում, որը խմբագրել է Բեթսի Պերկը։

Միաժամանակ նա գրել է երկհատոր ստեղծագործություն Ֆրանսիայի հարավում և Իտալիայում իր ճանապարհորդությունների մասին՝ «Հիշողություններ հարավի մասին» (հոլ.՝ Herinneringen aan het Zuiden) վերնագրով, որը լույս է տեսել 1872 թվականին։

1873 թվականին «Մեր կոչումը» ամսագրի հրատարակության դադարեցումից հետո նա սկսել է համագործակցել «Մեր նպատակը» (հոլ.՝ Ons Streven) հրատարակության հետ (1870-1878), բայց այստեղ նրան հաջողվել է հրապարակել միայն մեկ հոդվածաշար և քննադատական ակնարկ Մեծ Բրիտանիայում սպիրիտիզմի վերաբերյալ։ Անհաջող է եղել նրա փորձը՝ դե Կեյզերի հետ միասին ստեղծել կանանց համար նախատեսված նոր ամսագիր, ինչպես նաև խմբագրել նիդերլանդացի գրողների գրքերի շարք գերմանական «Բոն» հրատարակչության համար։

Չնայած 1870-ական թվականներին գրական աշխատանքը նրա հիմնական զբաղմունքն է եղել, Կատարինան վերադարձել է երաժշտական ստեղծագործություն գրելուն։ Իր վաղեմի ծանոթ՝ Տրանսվաալի 4-րդ նախագահ (1871–1876) Թոմաս Ֆրանսուա Բյուրգերսի խնդրանքով, ով Բոն է եկել նրան հանդիպելու, նա գրել է այդ հանրապետության օրհներգը։ Սակայն 1876 թվականին Տրանսվաալն այլ օրհներգ է ընդունել, բացի այդ, մամուլը սխալմամբ նրա մեղեդին վերագրել է մեկ այլ կոմպոզիտորի։ Ինչպես ինքն է գրել․ «Տրանսվաալյան երգն ինձ այնքան տառապանք պատճառեց, որ ավելի լավ կլիներ, եթե ես այն չգրեի»։ Միայն 19-րդ դարի վերջին նրա երգը աստիճանաբար հայտնի է դարձել բուրերի շրջանում և համարվում է աֆրիկաներների մշակութային ժառանգության խորհրդանիշներից մեկը։

1870-ականների վերջից նրա վեպերը գնալով ավելի քիչ հաջողություններ են ունեցել։ Այդ պատճառով էլ նա ավելի քիչ է գրել և ձեռնամուխ է եղել կոմպոզիտորների ու երաժշտական ստեղծագործությունների մասին քննադատական հոդվածներ գրելուն։ Այդ պահին նա կարճ ժամանակով վերադարձել է Հոլանդիա։

### 1890-1915

1890-ական թվականներին Վան Ռեսը վերադարձել է Գերմանիա և բնակություն հաստատել Դարմշտադտում, որի հիմնական պատճառը փողի բացակայությունն է եղել, քանի որ այդ ժամանակ Հոլանդիայում կյանքն ավելի թանկ էր։ 1901 թվականին ֆեմինիստական շարժումը մեծ շուքով նշել է նրա 70-ամյակը։ Այդ առիթով հավաքված գումարները նա որոշել է ուղարկել մարտնչող բուրերին օգնելու համար։ Առողջական խնդիրների պատճառով նա ավելի ու ավելի քիչ է գրել։

Կատարինա Ֆելիցիա վան Ռեսը մահացել է 83 տարեկան հասակում։

Գրականություն
-------------

* FREDERIKS, Johannes Godefridus, et Frans Josef Peter VAN DEN BRANDEN. «Rees (Catharina Felicia van)»: *Biographisch woordenboek der Noord- en Zuidnederlandsche letterkunde*, Amsterdam, Éditions L.J. Veen, 1888—1891, P.
* JACOBS, Ingrid. «Catharina van Rees»: *հոլ.՝ Biografisch Woordenboek Gelderland, deel 5, Bekende en onbekende mannen en vrouwen uit de Gelderse geschiedenis*, dr. J.A.E. KUYS, drs. C.A.M. GIETMAN, drs. R.M. KEMPERINK, E. PELZERS et dr. P.W. VAN WISSING (réd.), Hilversum, Verloren, 2006, P.
* JENSEN, Lotte. «Rees, Catharina Felicia van (1831—1915)»: *հոլ.՝ Biografisch Woordenboek van Nederland*, [en ligne], 2,
* TER LAAN, Kornelis. «Rees, Catharina van»: *հոլ.՝ Letterkundig woordenboek voor Noord en Zuid*, La Haye/Jakarta, G.B. van Goor Zonen’s Uitgeversmaatschappij, 1952 (2e impression), P.
* VAN DEYSSEL, Lodewijk. «Boekbeoordelingen»: *հոլ.՝ De Nieuwe Gids, 4*, 1888, II, P.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Catharina Felicia van Rees — 2009.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Archivio Storico Ricordi — 1808.
3. 1 2  WeChangEd
4. 1 2 3  «JENSEN, biographie en ligne sur historici.nl». Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ մայիսի 19-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 6-ին.
5. ↑  Catharina Felicia van Rees
6. ↑  «TER LAAN, 429». Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ օգոստոսի 19-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 6-ին.
7. 1 2 3 4 5  «JACOBS, biographie en ligne». Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ օգոստոսի 19-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 6-ին.
8. ↑  *Nutskweekschool voor Onderwijzeressen*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Bibliographie sur biografischwoordenboekgelderland.nl, en ligne
* Bibliographie dans la Bibliothèque numérique des lettres néerlandaises, en ligne
* Transvaalse volkslied, старая запись Трансваальского гимна

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 16437687j · BPN: 11473864 · ISNI: 0000000397601429 · NKC: mzk2011645790 · NLA: 35593695 · NTA: 071920986 · VIAF: 30149196674074792938 · WorldCat VIAF: 30149196674074792938 |

 |

 |