recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Միկլոշ Իժո** (հունգ.՝ Izsó Miklós, սեպտեմբերի 9, 1831(1831-09-09)[…], Izsófalva, Kazincbarcika District, Բորշոդ-Աբաույ-Զեմպլեն, Հունգարիա - մայիսի 29, 1875(1875-05-29)[…], Բուդապեշտ, Ավստրո-Հունգարիա), հունգար քանդակագործ, 19-րդ դարի հունգարական ազգային քանդակագործության ականավոր ներկայացուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1831 թվականին Բուդապեշտում։ 1848 թվականին 17-ամյա Միկլոշը դարձել է 1848-1849 թվականների Հունգարական հեղափոխության ակտիվ մասնակից, որի ժամանակ էլ վիրավորվել է։ Հետագայում հեղափոխության առաջներդների կերպարները (Լայոշ Կոշութ, Շանդոր Պետեֆի, Յուզեֆ Բեմ, Լայոշ Բատթյանյի, Միխայ Տանչիչ) մտել են քանդակագործի ստեղծած դիմանկարների պատկերասրահ։

Ապստամբության ճնշումից հետո Միկլոշ Իժոն ապրել է տարագրության մեջ։ 1851 թվականից քանդակագործ Իշտվան Ֆերենցի ղեկավարությամբ Ռիմավսկա Սոբոտայում (ներկայումս Սլովակիայի կազմում է) սովորել է քարի փորագրություն։

1856 թվականին տեղափոխվել է Պեշտ։ Երիտասարդ գրողների, նկարիչների ու երաժիշտների աջակցությամբ տեղափոխվել է Վիեննա, որտեղ աշխատել է Գասերի վարպետանոցում, այնուհետև մեկնել է Մյունխեն։

1859 թվականից սովորել է Վիեննայի գեղարվեստի ակադեմիայում։ 1862 թվականին Հունգարիա վերադառնալուց հետո ստեղծել է իր ժամանակակիցների կիսանդրիների շարք։

Կլասիցիզմի ներկայացուցիչ է։

Քանդակագործն ապրել է ստեղծագործական կարճատև կյանք։ Նա հեղինակել է երեք մեծ հուշարձան, որոնցից է Շանդոր Պետեֆիի հուշարձանը Բուդապեշտում, Հունգարիայի ականավոր մարդկանց բազմաթիվ դիմանկարներ, մոտ 40 ժանրային քանդակների խմբեր և առանձին կերպարներ, և այս ամենն մոտ 15 տարում։

Թոքախտից վաղաժամ մահն ընդհատել է քանդակագործի հետաքրքիր ու բեղմնավոր գործունեությունը։

Պատկերասրահ
-----------

* Շանդոր Պետեֆիի արձանը Ռիմավսկա ՍոբոտայումՇանդոր Պետեֆիի արձանը Ռիմավսկա Սոբոտայում
* Հուշարձան Միկլոշ Իժոյի գերեզմանին (Բուդապեշտ)Հուշարձան Միկլոշ Իժոյի գերեզմանին (Բուդապեշտ)
* «Մտածկոտ հովիվը», 1862«Մտածկոտ հովիվը», 1862
* Գրող Անդրաշ Դուգոնիչի արձանը ՍեգեդումԳրող Անդրաշ Դուգոնիչի արձանը Սեգեդում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. 1 2 3 4  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
4. 1 2  PIM identifier

Արտաքին հղումներ
----------------

* Միկլոշ Իժո(հունգարերեն)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Միկլոշ Իժո» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists · Find A Grave · gravsted.dk |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CONOR: 258673763 · GND: 119405725 · ISNI: 0000000114596456 · LCCN: n84046196 · NKC: mub2014816023 · NSZL: 000000017296 · NUKAT: n2006149919 · VIAF: 5740609 · ULAN: 500122463 · WorldCat VIAF: 5740609 |

 |

 |
**Ս․ Դ․ Էրզյայի տուն-թանգարան** (ռուս.՝ Дом-музей С. Д. Эрьи Մորդովիայի Արդատովսկի շրջանի Բաևո գյուղում գտնվող թանգարան։ Համարվում է Մորդովիայի Ս․ Դ․ Էրզյայի անվան կերպարվեստի հանրապետական թանգարանի մասնճյուղը։

Պատմություն
-----------

Թանգարանը բացվել է 1976 թվականին՝ քանդակագործ Ստեփան Դմիտրիևիչ Էրզյայի (Նեֆյոդովա) ծննդյան 100-ամյակի կապակցությամբ։ Շենքը մորդովիական գյուղերին բնորոշ փայտե տնակ է՝ քառալանջ տանիքով՝ բաղկացած բնակելի հատվածից և նախասրահից։ Թանգարանը կառուցվել է Նեֆյոդովների նախկին տնակից ոչ հեռու։

Թանգարանի առջև տեղադրվել է Էրզյայի հուշարձանը (քանդակագործ՝ Ալդոնա Նենաշևա)։

Ցուցադրություն
--------------

Տուն-թանգարանի ցուցադրությունը ներառում է Էրզյայի կյանքի տարբեր ժամանակահատվածներին նվիրված փաստաթղթեր և լուսանկարներ, որոշ գործերի վերարտադրություն, քանդակագործի անձնական իրերը, նրա աշակերտների աշխատանքները։

Ներկայացված են Էրզյայի սև ու սպիտակ և գունավոր մեծացրած լուսանկարները՝ վարպետի հայտնի ստեղծագործությունների հետ միասին։ Ցուցադրությունը համալրում են Էրզյայի աշակերտներ Է. Մրոզի, Ա. Սակսի և քանդակագործի եղբորորդու` Մ. Նեֆեդովի ստեղծագործությունները։

Առանձին ցուցափեղկերում ներկայացված են Էրզյայի անձնական իրերը՝ նյութերի նմուշներ, որոնցով վարպետն աշխատել է, քանդակագործի կենսագրությանն ու աշխատանքին վերաբերող գրքեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  «Информация о доме-музее на сайте МРМИИ имени С. Д. Эрьзи». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ մարտի 6-ին. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 31-ին.
2. ↑  Всё о Мордовии: Энциклопедический справочник / сост. Н. С. Крутов, Е. М. Голубчик, С. С. Маркова. — Саранск: Мордов. кн. изд-во, 2005. — С. 180. — ISBN 5-7595-1662-0
3. ↑  Дом-музей С.Д. Эрьзи
|  |
| --- |
| **Դարչնագույն առվակային գնայուկ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Բզեզներ (Coleoptera) |
| **Ընտանիք** | Գնայուկ բզեզներ (Carabidae) |
| **Ցեղ** | **Trechus** |
| **Տեսակ** | **Դարչնագույն առվակային գնայուկ** *(T. infuscatus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Trechus infuscatus*** |

**Դարչնագույն առվակային գնայուկ** (լատին․՝ Trechus infuscatus), գնայուկ բզեզների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

3,5 մմ մարմնի երկարությամբ, չափավոր ձգված թույլ ուռուցիկ մարմով մանր բզեզ է, որի մարմինը կարմրադարչնագույն է, առաջնակուրծքը սովորաբար ավելի բաց է գունավորված քան գլուխը և վերնաթևերը։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանի էնդեմիկ է։ Տարածված է Արագած լեռան հարավային լանջի Քարի լճի շրջակայքում։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է ալպյան մարգագետիններում, ծովի մակարդակից 2900-3000 մ բարձրություններում, հանդիպում են քարերի տակ՝ հուլիսի վերջին, օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Թվաքանակը և դրա փոփոխության միտումները կայուն ոչ բարձր են։

Վտանգման հիմնական գործոններից է համարվում անասունների գերարածեցման հետևանքով ալպյան մարգագետինների դեգրադացումը։

Հանդիպում է «Արագածի ալպյան» արգելավայրի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Դարչնագույն առվակային գնայուկ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |
**Չան Մյոն** (կոր.՝ 장면, 張勉, օգոստոսի 28, 1899(1899-08-28), Ինչոն, Հարավային Կորեա - հունիսի 4, 1966(1966-06-04), Սեուլ, Հարավային Կորեա), հարավկորեացի քաղաքական գործիչ և դիվանագետ, Հարավային Կորեայի երկրորդ վարչապետը (1950-1952), յոթերորդ վարչապետը (1960-1961), չորրորդ փոխնախագահը (1956-1960)։

Կաթոլիկ է։ 1921 թվականին ընդունվել է Նյու Յորքի Մանհեթեն կաթոլիկ քոլեջը, ավարտել է 1925 թվականին։

1949-1951 թվականներին ԱՄՆ-ում եղել է դեսպան։

1960 թվականի մարտ ամսվա նախագահական ընտրությունների ժամանակ ընդդիմադիր Ժողովրդական կուսակցությունից եղել է փոխնախագահի թեկնածու։ Քանի որ նախագահն ընտրվեց անվիճելի հիմքերով, Լի Սին Մանի վարչակարգի ընդդիմությունը հույսը դրել էր փոխնախագահի ընտրության վրա։ Ընտրությունների պաշտոնական արդյունքներով փոխնախագահ ընտրվեց կառավարող Ազատամտական կուսակցության թեկնածուն՝ Լի Գի Բունը, ով հավաքել էր գրեթե 80% ձայն Չան Մյոնի 17,5% ձայնի դեմ։ Դրա հետ մեկտեղ Չան Մյոնը հայտարարել է, որ ընտրությունների արդյունքները կեղծվել են արտաքին գործերի նախարարի կողմից։ Այդ նույն օրը Մասանում սկսվեցին ընտրություների կեղծված արդյունքների դեմ ցույցեր, որոնք վերաճեցին Ապրիլյան հեղափոխության։

1960 թվականի օգոստոսին զբաղեցրել է վարչապետի պաշտոնը և զբաղեցրել է մինչև 1961 թվականի մայիսի 16-ի ռազմական հեղաշրջումը և Երկրորդ հանրապետության տապալումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Munzinger Personen (գերմ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Չան Մյոն․ Nate
* Չան Մյոնի հուշաթանգարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Չան Մյոն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GTAA: 89031 · ISNI: 0000000026451716 · LCCN: n83187667 · VIAF: 23522652 · WorldCat VIAF: 23522652 |

 |
| **՞**Սուռակովի կապտաթիթեռ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Կապտաթիթեռներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Սուռակովի կապտաթիթեռ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Agrodiaetus surakovi

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սուռակովի կապտաթիթեռ** (լատին․՝ Agrodiaetus surakovi), կապտաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ոչ խոշոր չափի թիթեռ է, որի արուի առջևի թևի երկարությունը 17-19 մմ է։ Թևերի ընդհանուր գունավորումը մետաքսային երանգով երկնագույն է, իսկ ստորինի մակերեսն ունի հետին թևերի վրա լավ արտահայտված սեռին բնորոշ սպիտակ մանրագծեր։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հյուսիսարևմտյան Թուրքիայում և Հայաստանում։ Կենտրոնական Հայաստանում հայտնի է Կոտայքի մարզ (Գեղադիր, Գառնի գյուղերի շրջակայք), Վայոց ձորի (Մարտիրոս, Խնձորուտ, Գնիշիկ) մարզերից և «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցից։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են տրագանտներում, անտառի վերին եզրի չոր մարգագետիններում և տափաստաններում։ Հունիսի կեսից մինչև օգոստոսի կեսը տալիս են մեկ սերունդ։ Թրթուրը զարգանում է Astragalus brachycarpus բույսի տերևների վրա։ Ձմեռում են երկրորդ հասակի թրթուրները։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը բարձր չէ, իսկ թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոննեն են խոպան հողերի հերկումը, խոտհունձը և անասունների գերարածեցումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սուռակովի կապտաթիթեռ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |
**Յակով Տրախտենբերգ** (ռուս.՝ Яков Трахтенберг, հունիսի 17, 1888(1888-06-17), Օդեսա, Խերսոնի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 26, 1951(1951-10-26)[…], Ցյուրիխ, Շվեյցարիա), մաթեմատիկոս, որը մշակել է արագ հաշվելու տեխնիկա, որը կոչվում է Տրախտենբերգի համակարգ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Օդեսայում, Ռուսական Կայսրություն (Ուկրաինա)։ Գերազանցությամբ ավարտել է Պետրոգրադի Լեռնային ինստիտուտը, իսկ հետագայում աշխատել է Օբուխովյան գործարանում, որտեղ դարձել է գլխավոր ինժեներ և ղեկավարել ավելի քան 11 հազար աշխատողի։

1917 թվականի Հոկտեմբերյան սոցիալիստական հեղափոխությունից հետո Տրախտենբերգը տեղափոխվեց Գերմանիա։ Հիտլերի՝ իշխանության գալուց հետո հանդես է եկել ընդդեմ նացիզմի։ Հետագայում փախուստի է դիմել Հարավսլավիա հետապնդումների պատճառով, որտեղ ձերբակալվել է, երբ գերմանացիները օկուպացրել են երկիրը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Տրախտենբերգը դարձել է նացիստական համակենտրոնացման ճամբարի բռնավոր։ Կալանավորման ընթացքում մշակել է հանրահաշվական համակարգ, որը կրում է Տրախտենբերգի մեթոդ անունը։ Կնոջ օգնությամբ փախել է Շվեյցարիա, որտեղ շարունակել է այդ մեթոդի մշակումը։ 1950 թվականին Տրախտենբերգը Ցյուրիխում հիմնել է Մաթեմատիկական ինստիտուտ, որտեղ դասավանդել է իր համակարգը։

Հրապարակումներ
--------------

* Two-finger method Trachtenberg system, 1951
* The Trachtenberg speed system of basic mathematics

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #172518644 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. 1 2  Faceted Application of Subject Terminology
3. 1 2  NUKAT — 2002.
4. 1 2  Korean Authority File (կոր.)

Գրականություն
-------------

* Halber Nachbar(գերմ.) // *Der Spiegel*. — SPIEGEL-Verlag, 1963. — № 37. — С. 95-96. — ISSN 0038-7452.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յակով Տրախտենբերգ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 172518644 · ISNI: 0000000114890751 · LCCN: n81119955 · NKC: ola2004231394 · NTA: 160189268 · NUKAT: n01721345 · SUDOC: 10598258X · VIAF: 24978338 · WorldCat VIAF: 24978338 |

 |

 |
| **՞**Փոկեր |
| --- |
| ՓոկերՍովորական փոկ (Phoca vitulina)  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| **Otariidae**

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Փոկեր** (լատին․՝ *Phoca*), մաշկոտանիների կարգի ծովային կաթնասուններ։ Հայտնի է փոկերի 13 ցեղի 34 տեսակ՝ ծովային նապաստակներ, փուփուլավոր, գրենլանդական, սովորական, ճգնավոր փոկեր, ծովափղեր, ծովառյուծներ և այլն։ Փոկերը տարածված են գրեթե բոլոր օվկիանոսներում (բացառությամբ Հնդկականի), առափնյա և բաց ջրամբարներում (առավելապես՝ բևեռային), նաև որոշ ներքին ջրամբարներում, այդ թվում՝ քաղցրահամ (օրինակ՝ Բայկալ, Լադոգա լճերում) և այլն։

Այս ընտանիքի ներկայացուցիչների մարմնի երկարությունը 1,2 մ-ից (օղակավոր փոկ) մինչև 6,5 մ է (ծովափիղ), կենդանի զանգվածը՝ 90 կգ-ից մինչև 3,5 (երբեմն՝ 5) տ։ Գլուխը դեպի առաջ նեղանում է, արտաքին ականջախեցի չունեն։ Առջևի զույգ վերջույթները վերածվել են մագիլներով զինված մաշկաթաթերի։ Հետին վերջույթները մշտապես հետ են ձգված և չեն կարող ծալվել մարմնի տակ, ուստի չեն կարող օգտագործվել ցամաքի կամ սառույցի վրա տեղաշարժվելիս։ Փոկերի մարմինը մազածածկ է։ Նորածին փոկերի մազածածկը երկար է, խիտ, փափուկ, մեծամասնությանը՝ սպիտակ (այստեղից՝ սպիտակ փոկ անվանումը)։ Հասուն փոկերի մազածածկը կարճ է, կոշտ, նոսր (ծովափղերը մազածածկ գրեթե չունեն)։

Փոկերը ժամանակի մեծ մասն անցկացնում են ջրում, սակայն շնչում են մթնոլորտային օդ։ Նրանք չեն սառչում ենթամաշկային ճարպաշերտի շնորհիվ, որը կանխում է ջերմության կորուստը։ Երբ կենդանին սուզվում է, նրա սրտի զարկերի հաճախությունը նվազում է (մինչև 4–15 զարկ), որի հետևանքով օգտագործվող թթվածնի քանակը պակասում է։ Սովորաբար փոկերն ապրում են խմբերով, որոշ տեսակներ միայնակ են (ճգնավոր փոկ)։ Սնվում են ձկներով, գլխոտանի փափկամարմիններով, փշամորթներով և խեցգետնակերպներով։ Նրանց մեջ կան գիշատիչներ. ծովառյուծի սիրած սնունդը պինգվիններն են և այլ տեսակի փոկեր։ Բազմացման շրջանում փոկերը զույգեր են կազմում։ Էգը ծնում է 1 ձագ, որն արագ աճում է և 3 շաբաթ անց դառնում ինքնուրույն։  


|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Փոկեր» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Փոկեր» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780457584 · NKC: ph684172 |

 |
Սվեն-Հարրիի թանգարանը, 2011
**Սվեն Հարրիի արվեստի թանգարան** (սվահիլի՝ Sven-Harrys Konstmuseum) արվեստի թանգարան է Շվեդիայի մայրաքաղաք Ստոկհոլմում, որը հիմնվել է շինարար Սվեն-Հարրի Կառլսոնի կողմից։ Այն տեղակայված է բազմապրոֆիլ շենքում՝ արվեստի պատկերասրահի, բնակարանների և բիզնես կենտրոնների հետ։

Պատմություն
-----------

Մրցանակակիր շվեդ շինարար Սվեն Հարրի Կառլսոնը (ծն. 1931) 1960-ականների կեսերից եղել է արվեստի կոլեկցիոներ՝ կազմելով հավաքածու, որի մեջ ներառված էին Կառլ Ֆրեդրիկ Հիլլի, Հելեն Սշջերֆբեկի, Էռնստ Ժոզեֆսոնի, Օգոստոս Ստրինբերգի, Էդվարդ Մանչի, Անդերս Զորնի և այլոց աշխատանքները։ Նա շենք է կառուցել` իր հավաքածուն տեղավորելու համար։ Նախագծված լիենլով Գերտ Վինգարդհի և Աննա Հյոգլանդի կողմից` 5 հարկանի շենքը պատված է ոսկու երանգով պղնձյա-ալյումինի-ցինկի խառնուրդով, որը նախատեսված է եղել շենքը պաշտպանել թթվածնի ազդեցությունից։ Այն բացվել է 2011 թվականին և այժմ ղեկավարվում է հիմնադրամի կողմից։ 2012 թվականից նրա տնօրենն է Էլսեբեթ Ուելանդեր-Բերգգրենը։

Բացի Սվեն Հարրիի արվեստի թանգարանից, շենքում կան արվեստի պատկերասրահ, ռեստորան և այլ բիզնես կենտրոններ, ինչպես նաև` 18 բնակարան։ Թանգարանը գտնվում է շենքի վերևի հարկում, իսկ նրա ներքին տարածքները նախագծված են որպես Սվեն Հարրի Կառլսոնի նախկին տունը Լիդինգում, որը կառուցվել է 1770-ականներին։ Արվեստի պատկերասրահը, որն զբաղեցնում է մոտավորապես 400 քմ, բաժանված է երեք հիմնական դահլիճների, որոնք բաժանված են առաջինից չորրորդ հարկերի միջև։ Այն ցուցադրում է այնպիսի արվեստագետների աշխատանքներ, ինչպիսիք են Կարին Մամմա Անդերսոնը և Թորսթեն Անդերսոնը։ Առաջին հարկի մնացած մասը զբաղեցված են առևտրային ձեռնարկությունների կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  "Innovativ byggmaestare faar ekkronans stora boendepris" Արխիվացված 2019-10-24 Wayback Machine (Innovative Builder Gets Ekkronan Great Housing Award 2007"). MyNewsDesk.com, Oct. 10, 2007. (in Swedish)
2. 1 2 3 4 5 6  "About Us". Sven-Harrys Konstmuseum website. Retrieved 13 October 2017.
3. ↑  Lomholt, Isabelle. "Sven-Harry's Art Museum". E-Architect website, Dec. 28, 2015. Retrieved 14 October 2017

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2015098707 · LIBRIS: 360310 · SUDOC: 203407881 · VIAF: 296955667 · WorldCat VIAF: 296955667 |

 |
**Սպիտակ գերեզման Ռոուզ Հոլում** (անգլ.՝ Rose Hall), լեգենդար վայր Ռոուզ Հոլ առանձնատանը, որը գտնվում է Ճամայկայում, Մոնտեգո-Բեյում, կապված է Սպիտակ վհուկի լեգենդի հետ։

Լեգենդ
------

Ռոուզ Հոլ առանձնատունը
Լեգենդի համաձայն «Էննի Պալմերի» հոգին հետապնդում էր Մոնտեգո-Բեյի մոտ գտնվող «Պալմիրա» պլանտացիայի բնակիչներին։ Ըստ լեգենդի Էննի Պալմերը ծնվել է Հայիթիում, նրա մայրն անգլիացի էր, իսկ հայրը` իռլանդացի։ Էննը իր կյանքի մեծ մասն անց է կացրել Հայիթիում։ Երբ նրա ծնողները դեղին տենդից մահացան, նրա դաստիարակությամբ սկսեց զբաղվել դայակը, որը նրան դասավանդում էր վուդուի օրենքները։ Այնուհետև Էննին տեղափոխվեց Ճամայկա և ամուսնացավ Ջոն Պալմերի` Ռոուզ Հոլի սեփականատիրոջ հետ։ Լեգենդի համաձայն նա սպանեց իր ամուսնուն և հետագայում նաև իր մյուս երկու ամուսիններին և պլանտացիաներում աշխատող բազմաթիվ ստրուկների, մինչև որ ինքն էլ սպանվեց Տակու անունով ստրուկի կողմից։

Ջոն Նեշը լեգենդի մոտիվներով երգ է գրել, որն անվանել է «Բալլադ Էննի Պալմերի մասին»։

2007 թվականին Բենիամին Ռեդֆորդը ուսումնասիրեց լեգենդը և եկավ այն եզրահանգման, որ Էննի Պալմերը մտացածին կերպար է և ստեղծվել է կղզում հայտնի Հերբերտ դե Լիսերի 1929 թվականին հրատարակած «Սպիատակ վհուկը Ռոուզ Հոլից» վեպի մոտիվներով։ Միգուցե Էննի Պալմերը իրականում գոյություն է ունեցել, բայց դատելով ամեն ինչից նա սադիզմի և դաժանության հակում չի ունեցել։ Լրագրող Պոլի Թոմասը գրում է, որ Էննի Պալմերի անունը հնարավոր է շփոթում էին Ռոզա Պալմերի` Ռոուզ Հոլի իսկական տիրուհու անվան հետ, որն ունեցել է 4 ամուսին, բայց հայտնի էր իր բարեգործությամբ։

Ռոուզ Հոլ
---------

Հիմնական հոդված՝ Ռոուզ Հոլ
Ռոուզ Հոլլը առանձնատուն է, որը կառուցվել է 1770-ական թվականներին, վերականգնվել է 1960-ական թվականներին։ Այն զարդարված է մետաքսե պաստառներով, ջահերով, կահավորված է եվրոպական անտիկվարիատով։ Այժմ այն պատկանում է նախկինում Միսս Աշխարհ ԱՄՆ Միշել Ռոլինզին։

Հռչակավոր մշակույթ
------------------

* *Ghost Adventures* (ԱՄՆ) վավերագրական հեռուստասերիալում դրվագ Ռոուզ Հոլի մասին։
* Ռոուզ Հոլը հանդիսանում է Դիանա Գեբլդոնի հայտնի «Ճամփորդուհին» վեպի վայրերից մեկը։
* 1969 թվականին Coven ռոք-խումբը իր առաջին «Witchcraft Destroys Minds & Reaps Souls» ալբոմում ձայնագրել է «The White Witch of Rose Hall» երգը։
* Ռոուզ Հոլը «Ամերիկյան թոփ մոդել» շոուի 12-րդ սեզոնի վայր։
* *Scariest Places on Earth* (ԱՄՆ) հեռուստասերիալի երկրորդ սեզոնի 3-րդ դրվագը` «Սպիտակ վհուկը»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Johnny Cash; Don Cusic (2004 թ․ օգոստոսի 25). *Johnny Cash: The Songs*. Da Capo Press. էջեր 226–. ISBN 978-1-56025-629-8. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 7-ին.(չաշխատող հղում)
2. ↑  Radford, Benjamin (September 2008), «The White Witch of Rose Hall», *Fortean Times*, no. 239, ISSN 0308-5899
3. ↑  Jim Stefko, «The White Witch of Rose Hall», Suite101.com (site blocked)
4. ↑  «Heeding (Or Ignoring) Skeptical Investigation». Center for Inquiry. 2011 թ․ հոկտեմբերի 22. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 14-ին.
5. ↑  Polly Thomas (2010 թ․ օգոստոսի 2). *The Rough Guide to Jamaica*. Penguin. էջեր 185–. ISBN 978-1-4053-8205-2. Վերցված է 2012 թ․ մայիսի 31-ին.
6. ↑  «Rose Hall : Ghost Adventures». Travel Channel. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 7-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Фото Роуз Холл
* История Роуз Холл Արխիվացված 2007-06-02 Wayback Machine
**Ինդոնեզիայի համալսարան** (*Universitas Indonesia*), բարձրագույն կրթական առաջատար պետական ինստիտուտ Ինդոնեզիայում։ Երկրում գիտական մտքի հիմնական կենտրոններից մեկը։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1950 թվականին Ջակարտայում՝ 1849 թվականի հոլանդացիների կողմից հիմնադրված Ջավենսավայի բժշկական դպրոցի հիման վրա։ 2000 թվականից ի վեր ունի ինքնավար կարգավիճակ։ 2010 թվականին այնտեղ սովորել է ավելի քան 47․000 ուսանող, աշխատել է 7․300 ուսուցիչ։ Այն բաղկացած է 15 ֆակուլտետներից՝ հումանիտար, հասարակական-քաղաքական գիտություններ, տնտեսագիտություն, իրավաբանություն, հոգեբանություն, բժշկություն, ատամնաբուժություն, հանրային առողջապահություն, մաթեմատիկական և բնական գիտություններ, տեխնոլոգիա, ճարտարագիտություն, համակարգչային, դեղագիտական, նախադպրոցական կրթություն, ասպիրանտուրա։

Համալսարանները տեղակայված են Սալեմբում և Դեպոկում։

Դրա հիման վրա ստեղծվել են տնտեսագիտական և սոցիալական հետազոտությունների, կառավարման, սոցիոլոգիական հետազոտությունների, ժողովրդագրության, զանգվածային լրատվության միջոցների, կիրառական հոգեբանության, պատմության, հնագիտության, մարդաբանության, տեխնոլոգիայի, քրեագիտության հաստատություններ, ինչպես նաև, համակարգչային, բնապահպանական և մարդկային ռեսուրսների, նաև լեզվական ռեսուրսների կենտրոններ։ Պահում է ակտիվ հարաբերություններ ազգային, տարածաշրջանային, միջազգային համալսարանների և հետազոտական կենտրոնների, ներառյալ ԱՄՆ-ի,Ճապոնիայի, Հոլանդիայի, Գերմանիայի, Հարավարևելյան Ասիայի պետությունների ասոցիացիայի հետ։

Հայտնի շրջանավարտներ
--------------------

* Ակբար Տանջունգ
* Ամիր Շամսուդդին
* Արիֆ Բուդիման
* Կոսմաս Բատուբարա
* Կուսումաատմաջա, Մոխտար
* Սոֆյան Վանանդի
* Տարիգանու
* Տաուֆիկ Իսմաիլ
* Տուտի Խերատի
* Ումար Յունուս
* Յուսուֆ Վանանդի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑  Բաց մատչելիության ամսագրերի տեղեկատու — 2003.
7. ↑  pddikti.kemdikbud dataset
8. ↑  Погадаев, В. Малайский мир (Бруней, Индонезия, Малайзия, Сингапур). Лингвострановедческий словарь. М.:"Восточная книга", 2012, с. 700
9. ↑  Buku Panduan Universitas Indonesia. Tahun Akademik 2011/2012

Արտաքին հղումներ
----------------

* Համալսարանի կայքը

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ինդոնեզիայի համալսարան» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · LinkedIn · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000120191471 · LCCN: n79139393 · Microsoft: 29617571 · SUDOC: 08160968X · VIAF: 141240524 · WorldCat VIAF: 141240524 |

 |
**Աշոտ Առաքելի Սարգիսով** (ռուս.՝ *Ашот Аракелович Сарки́сов*, հունվարի 30, 1924(1924-01-30), Տաշքենդ, Ղրղզական ինքնավար խորհրդային սոցիալիստական հանրապետություն, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 17, 2022(2022-10-17), Մոսկվա, Ռուսաստան), ռուսահայ խորհրդային ռազմածովային նավատորմի փոխծովակալ-ինժեներ, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1968), պրոֆեսոր (1969), ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1981), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է հայ հոր և ռուս մոր ընտանիքում։ Ավարտել է սպայական կուրսեր (1943), Լենինգրադի (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ) Ֆ․ Ձերժինսկու անվան բարձրագույն ռազմածովային ինժեներական ուսումնարանը (1950)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, 85-րդ ծովային-հրաձգային բրիգադի կազմում, մարտնչել է Լենինգրադյան և Կարելական ռազմաճակատներում, եղել է ավտոմատավորների, ապա՝ հետախուզության ջոկատի հրամանատար, առանձին գումարտակի կապավոր սպա, ականանետային վաշտի հրամանատար։ 27 տարի աշխատել է որպես Սևաստոպոլի ռազմածովային ինժեներական ուսումնարանի պետ։ Ավելի քան 120 գիտական աշխատությունների, մի շարք դասագրքերի և գյուտերի հեղինակ է։ Գիտական ուսումնասիրությունները վերաբերում են նավաշինության ասպարեզում միջուկային էներգետիկայի կիրառմանը, նավային էներգատեղակայանքների հուսալիության բարձրացմանը։

Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի 3, «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի, «Պատվո նշան», Հայրենիքին ծառայության համար 3-րդ աստիճանի շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  СКОРБНАЯ ВЕСТЬ...

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 219)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Աշոտ Սարկիսով» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 7422 · LNB: 000306996 · VIAF: 1176154381058230292370 · WorldCat VIAF: 1176154381058230292370 |

 |
**Կարեն Վարդգեսի Հայրապետյան** (հուլիսի 24, 1979(1979-07-24), Գորիս, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 13, 2020(2020-10-13), Հադրութի շրջան, Արցախ), ռազմական գործիչ, փոխգնդապետ։

Կենսագրություն
--------------

Կարեն Հայրապետյանը ծնվել է 1979 թվականի հուլիսի 24-ին Գորիս քաղաքում։ Սովորել է Գորիսի թիվ 3 միջնակարգ դպրոցում, որից հետո ուսումը շարունակել է ՀՀ ՊՆ Մոնթե Մելքոնյանի անվան ռազմամարզական վարժարանում, ավելի ուշ ուսումը շարունակել է Վազգեն Սարգսյանի անվան ռազմական ինստիտուտում, ապա՝ հրամանատարական դասընթացներում։ Զբաղեցրել է տարբեր պաշտոններ Հայաստանի զինված ուժերում և Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակում։

2016 թվականին մասնակցել է Քառօրյա պատերազմին, եղել է Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի զորամասերից մեկի հրամանատարի տեղակալն ու շտաբի պետը։

2020 թվականին զբաղեցրել է Սիսիանի N զորամասի մարտական գծով հրամանատարի տեղակալի պաշտոնը։

Մահացել է 2020 թվականի հոկտեմբերի 13-ին, Հադրութի մոտակայքում՝ Հայ-ադրբեջանական պատերազմի մարտական գործողությունների ժամանակ։

Հուղարկավորվել է Գորիսի պանթեոնում։

Եղել է ամուսնացած, ունի երեք զավակ։

Պարգևներ
--------

* «Մարտական ծառայության մեդալ»
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» մեդալ
* «Վազգեն Սարգսյան» մեդալ
* «Դրաստամատ Կանայան» մեդալ
* «Գարեգին Նժդեհ» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Արցախի ՊՆ-ը հրապարակեց ևս 43 զոհված զինծառայողների անուններ». *«Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան*. Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 2-ին.
2. 1 2  «Գորիսը վերջին հրաժեշտը տվեց իր նահատակ-հերոս զավակին՝ Կարեն Հայրապետյանին. նրա խիզախությանն առնչվել». *syuniacyerkir.am*. Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 2-ին.
**Բրաուլյոզ**, մեղուների ինվազիոն հիվանդություն։ Հարուցիչները *Braula cocea* (մեղուների ոջիլ) անթև ճանճերն են, որոնք մակաբուծվում են մայր և աշխատավոր մեղուների մեջքին, հազվադեպ՝ բոռերի, հիմնականում կրծքի ու փորիկի միջև։ Սնվում են մայր մեղվին և թրթուրներին աշխատավոր մեղուների հասցրած սննդապաշարով։ 1 մեղվի վրա կարող է լինել մոտ 75 ճանճ։ Ճանճերը ձվադրում են մեղրահացի բջիջների կափարիչիկների վրա։ Ճանճի թրթուրները գերիշխում են, սնվում մոմով և նրանում առկա ծաղկափոշով։ Բրաուլյոզի ժամանակ նվազում է մեղրատվությունը, երբեմն սատկում է մայր մեղուն։

Բուժում
-------

Յուրաքանչյուր 7-8 օրվա ընթացքում պարբերաբար մեղրախորիսխների հետ մոմային կափարիչիկների հեռացում և դրանց հալում, ֆենոթիազինով ծխահարում, վարոօբրաուլինով մշակումներ։

Կանխարգելում
------------

Կարանտինային միջոցառումների պահպանում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ալեքսանդր Բրինքեն** (ծնվ. 1952 թ. դեկտեմբերի 23-ին, Լենինգրադում), դասական կոմպոզիտոր, դաշնակահար և երգեհոնահար։ 1992 թվականից բնակվում է Շվեյցարիայի Լյուցեռն քաղաքում։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիան՝ մասնագիտանալով որպես կոմպոզիտոր (պրոֆ. Սերգեյ Սլոնիմսկու դաս.) և երաժշտագետ (Միխայիլ Դրուսկինի դաս.): 1992 թվականից ի վեր Բրինքենը համերգներ է տալիս հիմնականում Շվեյցարիայում։

Բրինքենի գրած ստեղծագործություններից են 5 սիմֆոնիա, «Ձնե թագուհին» բալետը, «Երգը Հայաստանի մասին» օրատորիան, պատարագ, լարերի համար Սեքսթեթը, երգչախմբային և կամերային մի շարք ստեղծագործություններ։

Բրինքենի ալտի և լարային նվագախմբի համար համերգի (1991-1992) պրեմիերան կայացավ 1998 թ. սեպտեմբերի 27-ին Մայենֆելդում, Շվեյցարիա, «Kulturherbst Bündner Herrschaft» երաժշտական փառատոնի եզրափակիչ մասում։ Ռուսական պրեմիերան կայացավ 2003 թ. Մոսկվայի կոնսերվատորիայի Ռախմանինովյան դահլիճում`«Եղանակներ» մոսկովյան կամերային նվագախմբի կատարմամբ` ղեկավարությամբ Վլադիսլավ Բուլախովի (Մոսկվա)։

2016թ. ապրիլի 30-ին Երևանի Արամ Խաչատրյան համերգասրահում կայացավ Բրինքենի «Երգ Հայաստանի մասին» օրատորիայի համաշխարհային պրեմիերան՝ Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի (դիրիժոր` Էդուարդ Թոփչյան), Հայաստանի ազգային ակադեմիական երգչախմբի (գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր՝ Հովհաննես Չեքիջյան), Ազգային նվագարանների անսամբլի, ասմունքողներ՝ Սիլվա Յուզբաշյանի և Սարգիս Նաջարյանի կատարմամբ։ Այն գրված է Դանիել Վարուժանի, Սիամանթոյի, Ավետիք Իսահակյանի և Վահագն Դավթյանի բառերով և նվիրված է հայ ժողովրդին՝ ի հիշատակ 1894-1923 թթ․ Օսմանյան Թուրքիայի իրագործած Հայոց ցեղասպանության նահատակների։

Համառոտ սկավառակագրություն
--------------------------

* Alexander Brincken. Werke für Streicher (Works for Strings), Germany, 2006
* Alexander Brincken. Geistliche Chorwerke (Sacred Choral Works), Germany, 2008
* Alexander Brincken: Orthodoxe Gesänge /Russian Sacred Hymns, Germany, 2010
* Alexander Brincken: 4th. Sinfonie and Capriccio for piano and Orchestra, TOCCATA CLASSICS. Royal Scottish National Orchestra, Director: Rainer Held, 2020

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Alexander Brincken (geb. 1952)
2. ↑  Alexander Brincken
3. ↑  ԲՐԻՆՔԵՆ՝ ՕՐԱՏՈՐԻԱ «ԵՐԳ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՄԱՍԻՆ». ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ ՊՐԵՄԻԵՐԱ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրություն Արխիվացված 2016-03-24 Wayback Machine
* The Song about Armenia
* ԱԼԵՔՍԱՆԴՐ ԲՐԻՆՔԵՆ. «ՀԱՅԵՐԷՆԸ ՄԻ ԱՀԱԳԻՆ ՀԱՐՍՏՈՒԹԻՒՆ Է ԻՆՁ ՀԱՄԱՐ»

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 141474505 · ISNI: 0000000080692270 · VIAF: 122275526 · WorldCat VIAF: 122275526 |

 |
**Նյարդաբորբ** կամ **նևրիտ** (հին հունարեն՝ *νεῦρον* - «նյարդ»), ծայրամասային նյարդային համակարգի բորբոքային հիվանդություն։

Հիվանդության պատճառներ
----------------------

Պատճառներն են վնասվածքները, թունավորումները, վարակիչ հիվանդությունները, նյութափոխանակության խանգարումները, նյարդի արյունամատակարարման անբավարարությունը և այլն։

Նյարդաբորբը ընթանում է ցավերով, ընդհանուր թուլությամբ, ախտահարված նյարդով, նյարդավորվող մկանի ծավալի փոքրացմամբ (ապաճում), զգացողության և շարժողության խանգարմամբ։ Կարող են ախտահարվել գանգուղեղային (տեսողական, լսողական, ակնաշարժ, դիմային և այլն) և ողնուղեղային (արմնկային, միջնական, ճաճանչային, ազդրային, նստանյարդի) նյարդերը։ Դիմային նյարդի բորբոքումը սովորաբար կապված է մրսածության, միջին ականջի բորբոքման հետ։ Այդպիսի դեպքերում, որպես կանոն, առաջանում է դեմքի կեսի մկանների լուծանք, դեմքի համապատասխան կողմում ճակատի մաշկը ծալքերի չի հավաքվում, աչքը չի փակվում, բերանի անկյունն իջած է, հիվանդը չի կարողանում ատամները ցույց տալ, հոնքերը կիտել, այտերն ուռեցնել։ Հեղուկ սնունդը հոսում է բերանի անկյունից (ախտահարված կողմում)։ Հաճախ առաջանում են հարականջային շրջանի ցավեր։ Լսողական նյարդի բորբոքումը նկատվում է նյութափոխանակության խանգարումների, նյարդի արյունամատակարարման անբավարարության ժամանակ։

Ախտանիշներ
----------

Բնորոշ ախտանշաններն են՝ ականջներում աղմուկի զգացումը, գլխապտույտը և լսողության հարաճուն թուլացումը։

Արմնկային, ճաճանչային և միջնական նյարդերի բորբոքումներն առաջանում են ուսահոդի և արմնկահոդի վնասվածքների, նախաբազկի կոտրվածքների ու վնասվածքների, օրգանիզմի թունավորումների (հատկապես՝ ալկոհոլային) ժամանակ։ Նման դեպքերում առավել բնորոշ են մատների, դաստակի շարժողության խանգարումները, բազկի, նախաբազկի, դաստակի շրջանում զգացողության իջեցումը և ցավերը, ձեռքի մկանների ապաճումը։ Իրանի նյարդերի բորբոքումները լինում են հազվադեպ։

Ազդրային նյարդի և նստանյարդի բորբոքումները հաճախ առաջանում են ողնաշարի հիվանդությունների, ինչպես նաև մրսածության ժամանակ, ուղեկցվում են ոտքի ցավերով, մաշկի զգացողության նվազմամբ, ազդրի և սրունքի մկանների ապաճումով և մկանային ուժի թուլացմամբ։

Բուժում
-------

Բուժումն իրականացվում է բժշկի նշանակմամբ և հսկողությամբ։ Օգտագործվում են ցավերը հանգստացնող և ախտահարված նյարդի ֆունկցիան վերականգնող միջոցներ։

Բուժումը հարկավոր է սկսել որքան հնարավոր է վաղ։ Լայնորեն կիրառվում են բուժում, մարմնամարզությունը, ֆիզիոթերապևտիկ բուժարարողությունները։ Կանխարգելումը պայմանավորված է վնասվածքների, մրսածության բացառումով, վարակիչ հիվանդությունների բուժմամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «neuritis» *Դորլանդի բժշկական բառարանում*

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Նորվեգիայի ազգային գրադարան** (նորվ.՝ Nasjonalbiblioteket), հիմնադրվել է 1989 թվականին։ Գտնվում է Օսլոյում և Մու ի Ռանայում։ Օսլոյում գտնվող շենքը վերակառուցվել և վերաբացվել է 2005 թվականին։ Նախքան գրադարանի հիմնադրումը որպես ազգային գրադարան է գործել Օսլոյի համալսարանի գրադարանը։

Նորվեգական Գրքի միջազգային ստանդարտ համարի (ISBN) գործակալությունը, որը պատասխանատու է 82- և 978-82- նախածանցով, Նորվեգիայի ազգային գրադարանի մաս է կազմում։

Պատմություն
-----------

Նորվեգիայի ազգային գրադարանի պատմությունը սերտորեն կապված է 1905 թվականին անկախություն ձեռք բերած պետության պատմության հետ։ 1815 թվականին Դանիայից տարանջատվելուց հետո, ազգային գրադարանի գործառույթները տրամադրվել են Օսլոյի համալսարանի գրադարանին։ 1883 թվականին սկսվել է ազգային մատենագիտության հրապարակումը։

Որպես ազգային գրադարանը ձևավորվել է միայն 20-րդ դարի վերջում։ Նորվեգական խորհրդարանը կողմ է քվեարկել Օսլոյում գրադարանի ստեղծման համար։ 1999 թվականին համալսարանի գրադարանը վերակազմակերպվել է և որոշ բաժիններ տեղափոխվել են Ազգային գրադարան։ 2005 թվականի օգոստոսի 15-ին բացվել է Ազգային գրադարանի նոր շենքը։ 2005 թվականին Օսլոյում տեղի է ունեցել Գրադարանային ընկերակցությունների և կառույցների միջազգային ֆեդերացիայի 71-րդ համաժողովը։

Գրադարանի գլխավոր շենքը գտնվում է Օսլոյի կենտրոնում (Drammensveien 42): Այստեղ նախկինում հանգրվանել է Օսլոյի համալսարանի գրադարանը։ Գրադարանի նախասրահը զարդարված է Գուստավ Վիգելանդի որմնանկարներով։ Գրադարանի Մու ի Ռանայում գտնվող մասնաճյուղը բացվել է 1989 թվականին։

Ֆոնդ
----

* 2 900 000 գիրք և ամսագիր
* 135 000 քարտեզ
* 30 000 ձեռագիր
* 50 000 միկրոֆիլմ
* 200 000 թվայնացված պատկերներ

Գրադարանի հին փաստաթղթերի շարքին է պատկանում Հեմարկի աղոթագիրքը (13-րդ դար) և Նորվեգիայի թագավոր Մագնուս VI «Magnus Lagabøters Landslov» (14-րդ դար) մի շարք օրենքներ։ Այստեղ են պահվում նորվեգացի գրող Հենրիկ Իբսենի նամակները, Կնուտ Համսունի ձեռագրերը և նրա ամուսնական նամակագրությունը, որը գրադարանը ձեռք է բերել 2002 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Norwegian Centre for Research Data — 1971.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գրադարանի պաշտոնական կայք

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նորվեգիայի ազգային գրադարան» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90362181 · BNC: a19800976 · BNE: XX268851 · BNF: 13612047z · GND: 2165809-2 · ISNI: 0000000123155505 · LCCN: no00004978 · NLA: 49862484 · NUKAT: n2014015382 · LIBRIS: 382821 · SUDOC: 055826199 · VIAF: 169349351 · WorldCat VIAF: 169349351 |

 |

 |
**Շելիֆ** (արաբ․՝ وادي الشلف‎‎‎), Ալժիրի ամենաերկար գետը, որը հոսում է դեպի Միջերկրական ծով։

Սահարայի Ատլասում սկիզբ առնող գետի երկարությունը Սեբագա ակունքից կազմում է 725 կմ։ Ջրահավաք ավազանի մակերես կազմում է մոտ 35000 կմ²։ Հատելով Տուիլի բարձրավանդակնը, որտեղ ձևավորում է ճահիճների և ցեխոտ ջրամբարների շղթա, գետը կորցնում է հոսքի մեծ մասը, հետո նրան է միանում է Նահր Վասել վտակը։ Ապա գետը կտրուկ փոխում է իր ուղղությունը դեպի հյուսիս և հոսում է Թել-Ատլասի խորը կիրճով։ Հեմիս Միլյանա քաղաքից 24 կիլոմետր արևելք Շելիֆը թեքվում է արևմուտք և Միջերկրական ծովի ափին զուգահեռ հոսում լեռնաշղթաների մջով։ Մոստագանեմից 13 կիլոմետր հյուսիս թափվում է Միջերկրական ծով։

Գետի մոտ գտնվում են Հեմիս Միլյանա, Այն Դեֆլա և էշ Շելիֆ քաղաքները։

Ամռանը ջրի ծախսը կազմում է մոտ 1 մ³/սմ, իսկ ձմեռային անձրևներից հետո կարող է հասնել 1000-5000 մ³/սմ։ Գետի վրա կառուցված են հիդրոէլեկտրակայան և ջրամբար։ Շելիֆ գետի ջուրը օգտագործվում է նաև ոռոգման համար։ Շելիֆի հովտում զարգացած է ցիտրուսային բույսերի, խաղողի և բամբակի գյուղատնտեսությունը։

 Շելիֆը թռչնի բարձրությունից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Աշխարհագրական անունների բառարան
2. ↑  *Ալժիր*. մասշտաբ 1:3 500 000. М. ГУГК, 1980
3. ↑  «Шелиф». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Phytoplankton Population Dynamics in Three West Algerian Rivers: I – The River Cheliff and its Tributary, the River Mina Արխիվացված 2010-12-03 Wayback Machine.pdf
* Շելիֆ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Շելիֆ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |

 |
**Հևիզ** — թերմալ լիճ Հունգարիայի արևմուտքում։

Լիճը գտնվում է Հևիզ կուրորտային քաղաքում՝ ոչ հեռու Բալատոն լճի արևմտյան ծայրից, Կեսթհեյ քաղաքից հինգ կիլոմետր հեռավորության վրա։

Այն ըստ մակերեսի (47 500 մ²) ամենամեծ թերմալ լիճն է Եվրոպայում, ջրի ջերմությունը 24 °C-ից ձմռանը մինչև 36 °C ամռանը։ Ջուրն ամբողջությամբ թարմացվում է 48 ժամվա ընթացքում։ Հանգստի ճանաչված վայր է տարվա ցանկացած եղանակին։

Հևիզ լճի ջրի պարունակություն. կալցիում, նատրիում, ամոնիում, կալցիում, մագնիում, քլոր, բրոմ, յոդ, ֆտորիդ, սուլֆատ, կարբոնատի պերեկիս, սուլֆիդ, մետաբորի թթու, մետակրեմնային թթու, ազատ ածխաթթու, լուրծված թթվածին։

Լճում բուժման ցուցումներ. հենաշարժային ապարատի հիվանդություններ, հոդացավեր, պոլիարտրիտ, օստեոխոնդրոզ, հոդերի քրոնիկ բորբոքում, ռադիկուլիտ, նյարդային վերջույթների բորբոքում և շարժման խախտում՝ կապված ոսկրային ապարատի բորբոքման հետ, արյան շրջանառության խախտում, հոդատապ, պոտենցիայի անկում, շարժական համակարգի հիվանդություններ՝ կապված նյութափոխանակության խանգարման հետ։

Հակացուցումներ. ակտիվ թոքաբորբ, վահանաձև գեղձի բարձրացած ֆունկցիա, չարորակ գոյացությունների պրոցեսներ, տրոմբոզներ, բրոնխիալ ասթմա, հղիություն։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Хевиз
* Хевиз Виртуальный тур - озеро (английский)
* Хевиз - фотографии, информация Արխիվացված 2016-05-27 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հևիզ լիճ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ge894792 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խնձորապուր (այլ կիրառումներ)

**Խնձորապուր**, պյուրե պատրաստված խնձորից։ Այն պատրաստում են կլպած և չկլպած խնձորներից և զանազան համեմունքներից՝ սովորաբար դարչին և կիտրոնի հյութ։ Նաև հաճախ ավելացնում են շաքարավազ և մեղր։ Խնձորապուրը մատչելի ուտեստ է և շատ տարածված է Մեծ Բրիտանիայում, Հյուսիսային Ամերիկայում և մի շարք եվրոպական երկրներում։

Պատրաստում
----------

Խնձորապուրը պատրաստում են եռացնելով խնձորները ջրում կամ խնձորօղում (խնձորի թարմ հյութ), մինչև ցանկալի աստիճան։

Խնձորապուրը ժամանակին պատրաստվում էր ձմռան համար, քանի որ այն շատ լավ է պահպանվում։

Այն սովորաբար հանդիսանում է որպես նախուտեստ։ Օրինակ անգլիացիները և շվեդները խնձորապուրից հետո ուտում են տապակած խոզի միս։ Գերմանիայում խնձորապուրը ուտում են կարտոֆիլի բլիթներից առաջ։ Միացյալ Նահանգներում այն հանդիսանում է աղանդեր։ Պորտուգալիայում նույնպես *maçã cozida*-ն (եփած խնձոր) բացառապես դիտվում է որպես աղանդեր։ Այն կարող է կերակրի մեջ փոխարինել յուղին։ Խնձորապուրի առևտրային տարբերակներն արդեն հասանելի են սուպերմարկետներում։ Այն կարող է փաթեթավորված լինել տարբեր ձևերով, օրինակ ապակե տարաներում։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Գրականության մեջ ևս անդրադարձ կա խնձորապուրին. «Խնձորապուր» նկարազարդ գրքի հեղինակն է Կլաաս Վերպլանկը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Խնձորապուրի պատրաստումը

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Խնձորապուր» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | NCI Thesaurus  |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh88005857 |

 |
**Կատաֆալկ**, տրանսպորտային միջոց, որը նախատեսված է դագաղների, հանգուցյալի բարեկամներին և հարազատներին գերեզմանատուն տեղափոխելու համար։

Ավելի վաղ շրջանում կատաֆալկի փոխարեն օգտագործվում էր ձիակառքեր։

Ավտոկատաֆալկ
------------

Ավտոկատաֆալկը մասնագիտացված մեքենա է, նախատեսված հուղարկավորության արարողությունների, դագաղի տեղափոխման համար։

### Արարողության ավտոմեքենան

Սգո մեքենան (կատաֆալկը), պատրաստվում է ԳԱԶ-2705, 2752 մակնիշի մեքենաների հիման վրա։

### Ինտերիեր

Սրահը վարորդից առանձնացված է ապակե պատով, սրահի հատակը ամրացված է տախտակով և ծածկված է արհեստական կաշվով։ Սրահում տեղադրված է 7 նստարան։

Սրահի լուսավորումը
------------------

Սալոնը լուսավորվում է վեց լուսամփոփով, էլեկտրական լամպերով և հետևի դռան լրացուցիչ լամպերով։ Աջ կողմի բացվող դռան և հետևի դռան վրա կան պատուհաններ։

Մեքենայի գունավորումը
---------------------

Մեքենան հիմնականում ունի սև գույն, բայց կարող է ունենալ նաև սպիտակ գունավորում։ Ավտոմեքենայի աջ և ձախ կողմերում կարող են լինել սպիտակ հոծ գծեր։

Արտասահմանում հաճախ օգտագործում են ունիվերսալ թափքով ավտոմեքենաներ։

Մարմինը դեպքի վայրից դեպի դիահերձարան տեղափոխելու համար, օգտագործվում են հատուկ *սանիտարական ավտոմեքենաներ*։ Սա չի համարվում կատաֆալկ։

Պատկերասրահ
-----------

* Ձիակառք 1880-1890 թվականներիՁիակառք 1880-1890 թվականների
* Ձիակառք 1890-1900 թվականներիՁիակառք 1890-1900 թվականների
* Ձիակառք 1880-1890 թվականներիՁիակառք 1880-1890 թվականների
* Ձիակառք 1880-1890 թվականներիՁիակառք 1880-1890 թվականների
* Ձիակառք 1880-1890 թվականներիՁիակառք 1880-1890 թվականների
* Ձիակառք 1890-1900 թվականներիՁիակառք 1890-1900 թվականների
* Հնաոճ կատաֆալկ լիմուզինի տեսքով, ՎոլվոՀնաոճ կատաֆալկ լիմուզինի տեսքով, Վոլվո
* Կատաֆալկ 1959 թվականի, ՄիչիգանԿատաֆալկ 1959 թվականի, Միչիգան
* ԿատաֆալկԿատաֆալկ
* Ժամանակակից Կադիլակ կատաֆալկ, որը օգտագորխվել է ԱՄՆ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանի դին տեղափոխելու համարԺամանակակից Կադիլակ կատաֆալկ, որը օգտագորխվել է ԱՄՆ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանի դին տեղափոխելու համար
* Կատաֆալկ մերսեդես Մադեյրա կղզումԿատաֆալկ մերսեդես Մադեյրա կղզում
* Ֆորդ ՏրանզիտՖորդ Տրանզիտ
* Մերսեդես Բենս W210Մերսեդես Բենս W210
* Toyota Crown կատաֆալկ արևմտյան ոճովToyota Crown կատաֆալկ արևմտյան ոճով
* ԿատաֆալկերԿատաֆալկեր
* Կատաֆալկ ՃապոնիայումԿատաֆալկ Ճապոնիայում
* Նորաոճ ավստրալիական կատաֆալկՆորաոճ ավստրալիական կատաֆալկ
* Կատաֆալկ ՃապոնիայումԿատաֆալկ Ճապոնիայում
* ԿատաֆալկԿատաֆալկ
* Կատաֆալկ ԿադիլակԿատաֆալկ Կադիլակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հատուկ մեքենաների մակնիշներ». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ նոյեմբերի 25-ին. Վերցված է 2014 թ․ սեպտեմբերի 27-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սգո մեքենաներ-կատֆալկ կատաֆալկեր Արխիվացված 2014-10-17 Wayback Machine
* Ավտոկատաֆալկերը ՌԱՖ և Գազել մեքենաների հիման վրա
|  |
| --- |
| **Հապալոպիլուս զաֆրանադեղին** |
| Հապալոպիլուս զաֆրանադեղինՀապալոպիլուս զաֆրանադեղին |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Սնկեր (Fungi) |
| **Տիպ/Բաժին** | Բազիդիավոր սնկեր (Basidiomycota) |
| **Ենթատիպ** | *Agaricomycotina* |
| **Դաս** | Ագարիկոմիցետներ (Agaricomycetes) |
| **Կարգ** | *Polyporales* |
| **Ընտանիք** | Աբեթասնկայիններ (Polyporaceae) |
| **Ցեղ** | **Hapalopilus** |
| **Տեսակ** | **Հապալոպիլուս զաֆրանադեղին** *(H. croceus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Hapalopilus croceus***Donk, 1933 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Խոցելի տեսակ |

**Հապալոպիլուս զաֆրանադեղին** (լատին․՝ Hapalopilus croceus), Poriaceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

20 սմ լայնությամբ, 15 սմ երկարությամբ և 6 սմ հաստությամբ գլխարկը սկզբում բաց նարնջագույն է, զաֆրանադեղին և մազմզոտ, հետո նարնջագորշավուն է և հարթ։ Կիսատ, բարձիկաձև կամ տափակ պտղամարմինները կողքային են։ Պտղամիսը թարմ վիճակում բաց նարնջագույն է և փափուկ, չորացնելուց հետո դեղնավուն երանգով է, կարծր կամ փխրուն։ Հիմենոֆորը խողովակաձև է, պտղամսի գույնին, խողովակները 0,5-1 սմ երկարությամբ են, կազմված՝ բավականին մանր անցքերից (միջինը՝ 2-3 անցք 1 մմ վրա), որոնք կլորավուն են, նուրբ, վառ նարնջագույն եզրերով։ Անգույն, լայն էլիպսաձև սպորները 4-6 x 3-4 մկմ են։

Տարածվածություն
---------------

Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Եվրոպան, Ասիան, Հյուսիսային Ամերիկան, Հարավային Կովկասը (Վրաստանը, Հայաստանը)։ Հայաստանում հայտնաբերված է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում՝ Գանձաքարի շրջակայքում։

Էկոլոգիա
--------

Հանդիպում է հազվադեպ, կենդանի և մահացած կաղնու և շագանակենու բների վրա, լայնատերև և խառը անտառներում, 1100-1700 մ բարձրությունների վրա, օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին։ Քսիլոտրոֆ է և առաջացնում է սպիտակ փտում։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.
Երկիր մոլորակը շրջապատող համեմատաբար սառը պլազմայի ճառագայթումը։Խորը ուլտրամանուշակագույն ճառագաթման ֆոտոլիտոգրաֆիա։
**Տիեզերական պլազմայի ֆիզիկա** (արևմտյան երկրերոմ հաճախ նաև **տիեզերական ֆիզիկա**), աստղաֆիզիկայի, ինչպես նաև պլազմաի ֆիզիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է տիեզերական պլազմայի բնույթը։

Տիեզերքի զանգվածի մոտավորապես 95%-ը (չհաշված սև մատերիան և սև էներգիան, որոնց բնույթը դեռևս հայտնի չէ), ներառյալ բոլոր աստղերը, միջաստղային և միջմոլորակային միջավայրերը, մոլորակային մթնոլորտների վերին շերտերը, գտնվում է պլազմային վիճակում։ Պլազմային բնույթ ունեն էներգիայի մի տեսակից մյուսին անցման պրոցեսները, որոնք հանդիսանում են աստղերի և նրանց շուրջ պտտվող մոլորակների վրա ընթացող ակտիվ պրոցեսների էությունը։

Տիեզերական պլազմայի ֆիզիկան ուսումնասիրում է կապված տիեզերական համակարգերի(օրինակ՝ «արեգակնային քամի-մագնիտոսֆերա-մոլորակի իոնոլորտ» համակարգը) համար բնորոշ մի շարք ֆիզիկական երևույթներ։ Մասնավորապես զբաղվում է արեգակնային քամու, մոլորակների մագնիսոլորտի և իոնոլորտի, բևեռափայլերի, տիեզերական ճառագայթների, սինխրոտրոն ճառագայթման ուսումնասիրությամբ։

Ռուսական գիտությունների ակադեմիայի շրջանակներում տիեզերական հետազոտությունների ինստիտուտում տիեզերական պլազմայի ֆիզիկայի բնագավառում գիտական գործոնեությունը կենտրոնացած է հետևյալ ուղղությունների վրա․

* Տիեզերական պլազմայի պրոցեսների տեսություն
* Տիեզերական պլազմաում արագացման պրոցեսներ և տիեզերական թռիչքների ժամանակ ռադիացիոն ճառագայթման հետ կապված պրոբլեմներ
* Մերձմոլորակային և միջմոլորակային պլազմա
* Էլեկտրամագնիսական դաշտերի որոշում
* Արեգակնային քամու հետազոտություն
* Մագնիսոլորտային պրոցեսների ֆիզիկա

Առաքելությունները, տիեզերական ապարատներ և արբանայակներ
------------------------------------------------------

Մի շարք հատկանիշներ և մեծություններ, որոնք ուսումնասիրվում են տիեզերական ֆիզիկայի կողմից, ունեն գործնական բնույթ և տարածության մեջ չափվում են արբանյակների, տիեզերական ապարատների և հրթիռ-զոնդերի օգնությամբ։ Դրանցից մի քանիսն են․

* GGS WIND
* Advanced Composition Explorer
* Ուլիսս(КА)
* IBEX (արբանյակ)
* Solar Probe Plus
* STEREO
* SOHO (КА)
* Ինտերբոլ(տիեզերական նախագիծ)
* Պրոգնոզ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «КОСМИЧЕСКАЯ ПЛАЗМА • Большая российская энциклопедия - электронная версия». *bigenc.ru*. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունիսի 15-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 11-ին.
2. ↑  «Институт Космических Исследований. Направление — Физика космической плазмы». Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ մայիսի 16-ին. Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 28-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Институт Космических Исследований РАН(ռուս.), (անգլ.)
* NASA. Goddard Space Flight Center (անգլ.)
* Inter-Agency Consultative Group (անգլ.)
* European Space Agency (ESA) (անգլ.)
* Institute of Space and Astronautical Science, Japan Արխիվացված 2008-05-01 Wayback Machine (ճապոներեն), (անգլ.)
* CNES, France (ֆր.), (անգլ.)
* Max-Planck-Institut für extraterrestrische Physik (գերմ.), (անգլ.)