**Երկաթի (II) օքսիդը** (ենթօքսիդ) քիմիական միացություն է կազմված երկվալենտ երկաթի և թթվածնի ատոմներից։

Ֆիզիկական հատկություններ
------------------------

Երկաթի (II) օքսիդը սև բյուրեղային նյութ է, որի իոնային բյուրեղավանդակում գոյություն ունեն դատարկ հանգույցներ և կազմությունը համապատասխան է FexO բանաձևին (x=0,89-0,95): Երկաթի (II) օքսիդի կայունությունը մեծանում է ջերմաստիճանը բարձրացնելիս։ Մոլեկուլը խորանարդային է, հալման ջերմաստիճանը՝ 13690C, ΔH0գոյ.-272,4 ԿՋ/մոլ, S0298 53,9%/(մոլ·Կ)։

Բնության մեջ գտնվելը
--------------------

Երկաթի ենթօքսիդը բնության մեջ հանդիպում է հազվագյուտ հանքի՝ իոցիտի (տեխնիկական անվանումը՝ վյուստիտ) տեսքով։

Քիմիական հատկություններ
-----------------------

Երկաթի (II) օքսիդը դրսևորում է հիմնային հատկություններ։ Շիկացումից հետո նվազում է քիմիական ակտիվությունը և պիրոֆորությունը։

* Չափավոր տաքացնելիս վերածվում է երկաթի (III) օքսիդի, ջերմաստիճանի բարձրացումը բերում է երկաթի (III) օքսիդի քայքայման և երկաթի (II) օքսիդի առաջացման (տես՝ ստացում)։

{\displaystyle {\mathsf {4FeO{\xrightarrow {200-565^{o}C}}Fe\_{3}O\_{4}+Fe}}}
* Փոխազդում է նոսր աղաթթվի հետ։

{\displaystyle {\mathsf {FeO+2HCl\longrightarrow FeCl\_{2}+H\_{2}O}}}
* Փոխազդում է խիտ ազոտական թթվի հետ։

{\displaystyle {\mathsf {FeO+4HNO\_{3}\longrightarrow Fe(NO\_{3})\_{3}+NO\_{2}+2H\_{2}O}}}
* Փոխազդում է նատրիումի հիդրօքսիդի հետ։

{\displaystyle {\mathsf {FeO+4NaOH{\xrightarrow {400-500^{o}C}}Na\_{4}FeO\_{3}+2H\_{2}O}}}
* Փոխազդում է թթվածնի հետ։

{\displaystyle {\mathsf {4FeO+2nH\_{2}O+O\_{2}\rightarrow 2(Fe\_{2}O\_{3}\cdot nH\_{2}O)}}}
{\displaystyle {\mathsf {6FeO+O\_{2}{\xrightarrow {300-500^{o}C}}2Fe\_{3}O\_{4}}}}
* Փոխազդում է ծծմբաջրածնի հետ։

{\displaystyle {\mathsf {FeO+H\_{2}S{\xrightarrow {500^{o}C}}FeS+H\_{2}O}}}
* Վերականգնվում է ջրածնով և կոքսով։

{\displaystyle {\mathsf {FeO+H\_{2}{\xrightarrow {350^{o}C}}Fe+H\_{2}O}}}
{\displaystyle {\mathsf {FeO+C{\xrightarrow {>1000^{o}C}}Fe+CO}}}

Ստացումը
--------

* Երկաթի և թթվածնի փոխազդեցությունից։

{\displaystyle {\mathsf {2Fe+O\_{2}{\xrightarrow {t}}2FeO}}}
* Անօդ պայմաններում երկաթի (III) օքսիդի քայքայումից։

{\displaystyle {\mathsf {FeC\_{2}O\_{4}{\xrightarrow {t}}FeO+CO\uparrow +CO\_{2}\uparrow }}}
* Երկաթի և երկաթի (III) օքսիդի, փոխազդեցությունից։

{\displaystyle {\mathsf {Fe+Fe\_{2}O\_{3}{\xrightarrow {900^{o}C}}3FeO}}}
* Երկաթի և երկաթի (II, III) օքսիդի (երկաթաքարի) փոխազդեցությունից։

{\displaystyle {\mathsf {Fe+Fe\_{3}O\_{4}{\xrightarrow {900-1000^{o}C}}4FeO}}}
* Երկաթի (III) օքսիդը շմոլ գազով վերականգնելիս։

{\displaystyle {\mathsf {Fe\_{2}O\_{3}+CO{\xrightarrow {500-600^{o}C}}2FeO+CO\_{2}\uparrow }}}
* Երկաթաքարի ջերմային քայքայումից։

{\displaystyle {\mathsf {2Fe\_{3}O\_{4}{\xrightarrow {>1538^{o}C}}6FeO+O\_{2}\uparrow }}}
* Առանց թթվածնի մուտքի երկաթի (II) հիդրօքսիդի թերմիկ (ջերմային) քայքայումից։

{\displaystyle {\mathsf {Fe(OH)\_{2}{\xrightarrow {150-200^{o}C}}FeO+H\_{2}O}}}
* Առանց թթվածնի մուտքի երկաթի (II) կարբոնատի թերմիկ քայքայումից։

{\displaystyle {\mathsf {FeCO\_{3}{\xrightarrow {t}}FeO+CO\_{2}\uparrow }}}

Կիրառությունը
-------------

* Մասնակցում է չուգունի ստացման դոմնային գործընթացին։
* Հանդիսանում է որպես կերամիկայի և հանքային ներկերի բաղադրիչ։
* Սննդի արդյունաբերության մեջ այն լայնորեն օգտագործվում է որպես սննդի ներկ՝ E172 համարի ներքո։
* Սևացման (արջնում) ժամանակ պողպատի մակերևույթի վրա երկաթի (II) օքսիդի ամուր, բարակ շերտ է ձևավորում, որի հաստությունից է կախված պողպատի փոփոխագունությունը (ցանկացած երանգի գույների ստացումը)։ Երկաթի (II) օքսիդի այս հատկությամբ է պայմանավորված պողպատի վրա գունային գծանկարներ ստանալու տեխնոլոգիան։

Թունավորություն
---------------

Երկաթի (II) օքսիդը թունավոր չէ։ Այնուամենայնիվ, երկաթի (II) օքսիդի աերոզոլները (փոշին, ծուխը) երկարատև ազդեցությունից հետո առաջացնում են համեմատաբար բարորակ ընթացքով պնևմոկոնիոզ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Iron(II) oxide
2. 1 2  CRC Handbook of Chemistry and Physics / W. M. Haynes — 97 — Boca Raton: 2016. — P. 4—67. — ISBN 978-1-4987-5428-6

Գրականություն
-------------

* *Лидин Р. А.* Справочник школьника. Химия. — М.: Астерель, 2003.
* *Волков А. И. Жарский И. М.* Большой химический справочник. — Мн.: Современная школа, 2005.
* Лидин Р. А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. 3-е изд. испр. Под ред. Р. А. Лидина. — М.: Химия, 2000:
* Гринвуд Н. Химия элементов.
* Вредные химические вещества. Неорганические соединения V—VIII групп: Справ. изд./ А. Л. Бандман, Н. В. Волкова, Т. Д. Грехова и др.; Под ред. В. А. Филова и др. — Л.: Химия, 1989.