recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սուրբ Մարիամ Աստվածածնի Վերափոխման տաճար** (ռուս.՝ Храм Успения Пресвятой Девы Марии), կաթոլիկական տաճար Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Նովոչերկասկ քաղաքում։

Վարչականորեն ենթարկվում է Սուրբ Կլեմենտիսի թեմի, որի կենտրոնը գտնվում է Սարատովում և որը ղեկավարում է եպիսկոպոս Կլեմենս Պիկելը, Ռոստովյան դեկանատին։

Պատմություն
-----------

Առաջին կաթոլիկ համայնքը Նովոչերկասկ քաղաքում ձևավորել են լեհ աքսորյալները, որոնք վերաբնակեցվել են Դոն Լեհաստանում XIX դարի երկրորդ կեսին ազգային-ազատագրական շարժումները ճնշելուց հետո։ Ծխի երկրորդ՝ զգալի մասը կազմում էին հայ կաթոլիկները, որոնք տվյալ տեղանքում բնակվել են XVIII դարից։

Տաճարի շինարարությունը սկսվել է 1902 թվականին և ավարտվել 1906 թվականին։ Ճարտարապետը Բրոնիսլավ Ստանիսլավովիչ Ռոգույսկին էր։ 1907 թվականին տաճարն օծվել է։ 1917 թվականին ծխական համայնքում կար 4231 մարդ։

Խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո՝ 1929 թվականին եկեղեցին փակվել է և օգտագործվել որպես հարևանությամբ գտնվող Նովոչերկասկի պոլիտեխնիկական համալսարանի ճաշարան։ 1937 թվականին այնտեղ եղել են մարզադահլիճ, բնակելի տարածքներ, մսուր-մանկապարտեզ։ Ծխում ծառայած քահանա Յոհան Լանգն արտաքսվել է 1941 թվականին և մահացել աքսորում 1944 թվականին։

1994 թվականին տաճարը հանձնվել է Սուրբ Մարիամ Աստվածածնի Վերափոխման կաթոլիկ ծխին, որը գրանցվել է դրանից մեկ տարի առաջ։

Վանահայրեր
----------

* Յարոսլավ Վիշնևսկի ՝ (1993)
* Էդվարդ Մացկևիչ (1993-1996 և 2000-2002)
* Եժի Կրոլյակ (1996-1998)
* Տոմաշ Վյոսնա (2002-2013)
* Ալեքսեյ Պոլիսկո (2013-2014)
* Մացեյ Ռուսեցկի, ԴՄ (2014 թվականից)

Պատկերասրահ
-----------

* Սուրբ Մարիամ Աստվածածնի Վերափոխման տաճարՍուրբ Մարիամ Աստվածածնի Վերափոխման տաճար
* Ներքին հարդարանքըՆերքին հարդարանքը
* Եկեղեցու տեսքն ամռանըԵկեղեցու տեսքն ամռանը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Решение Малого совета Ростовского областного совета народных депутатов № 325 от 17.12.1992
2. ↑  Католическая Энциклопедия, стр. 910

Գրականություն
-------------

* Католическая энциклопедия, т. 3. М. изд. Францисканцев, 2007, стр. 910, ISBN 978-5-91393-016-3
Ալեքսանդրիայի գրադարանը
**Գրադարանագիտություն**, գիտության ճյուղ, որ ուսումնասիրում է տպագիր երկերի հասարակական-գրադարանային օգտագործման նպատակները, սկզբունքննրը, կազմակերպման միջոցներն ու եղանակները։ Հիմնական բաժիններն են․ ընդհանուր Գրադարանագիտություն, որ քննում է հասարակության մեջ գրադարանների տեղի ու դերի հարցերը, ուսումնասիրում գրադարանային գործի կազմակերպման հիմունքները, գրադարանային ցանցի կառուցվածքի և տիպականացման սկզբունքները, գրադարանային ֆոնդեր, գրադարանների գրքային ունեցվածքի (ֆոնդերի) համալրման, գրադարանային մշակման, դասավորման ու պահպանման հարցերը, գրադարանային գրացուցակներ, տպագիր երկերի նկարագրության, դասակարգման և գրացուցակների կազմման եղանակները, աշխատանք ընթերցողի հետ (գրադարանում ընթերցողներին սպասարկևլու կարգը, նրանց հետ աշխատանք տանելու ձևերն ու մեթոդները, ընթերցանությաև ղեկավարումը և այլն), գրադարանի աշխատանքների կազմակերպում (գրադարանների աշխատանքի կազմակերպումը, նորմավորումը, պլանավորումն ու հաշվառումը, ինչպես և գրադարանային շենքերի շինարարության և սարքավորման, գրադարանային աշխատանքի մեքենայացման և ավտոմատացման հարցերը և այլն), գրադարանային գործի պատմություն, որ ուսումնասիրում է գրադարանային գործը, գրքերի հասարակական օգտագործումը անցյալում։

Հայաստանում Գրադարանագիտության գործում վաստակ ունեն Ն․ Կոստիկյանը, Ա․ Բաբայանը, Ռ․ Իշխանյանը և ուրիշներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 194)։*  |
**Т25**, փորձարարական ամերիկյան միջին տանկ։

Ստեղծման պատմությունը
---------------------

1942 թվականի սեպտեմբերին T20 շարքի տանկերի աշխատանքների ավարտից հետո, ԱՄՆ-ի Ցամաքային Ուժերի հրետանա-տեխնիկական ծառայությունը առաջարկել է մշակել 90 մմ թնդանոթներ այս շարքի տանկերի վրա տեղադրելու համար:. 1943 թվականին թնդանոթի առաջին նախատիպը տեղադրվել է փորձառու Т23-ի վրա։ 1943 թվականի սկզբին ԱՄՆ-ի բանակային մարտակարարման ծառայությունը հավանություն է տվել պատվիրել 50 փորձարարական մեքենաների Т23 տանկի հիման վրա, 90 մմ թնդանոթով. 40 պատվիրված մեքենաներից 40-ը ունեն թեթև բրոնապատում՝ Т23-ի մակարդակաին, և ստացել է Т25 նշանակում, իսկ 10 մեքենաների բրոնապատումը հասցրվել է միջին տանկի մակարդակի։ Այս ծանրացված կոնստրուկցիան ստացել է Т26 նշանակում։

Դետրոյտի արսենալը 1944 թվականին կառուցել է երկու փորձարարական նախատիպեր, որից հետո Т25-ի հետագա արտադրությունը սառեցվել էր, քանի որ ԱՄՆ բանակի հանձնաժողովը դաշտային փորձարկումների արդյունքներով հայտնաբերել է տանկի մի շարք տեխնիկական թերություններ։

Հետագայում տանկի ստեղծման շտկումները օգտագործվել են Т25Е1 միջին տանկի ստեղծման ընթացքում։

Ձևափոխությունները
-----------------

T25E1
Т25Е1, փորձարարական միջին տանկ, շարժիչա-լազերային բաժանմունքի տեղակայմամբ։ Թողարկվել է 40 հատ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Գրականություն
-------------

R.P.Hunnicutt. Firepower: A History of the American Heavy Tank. — Presidio Press, 1988.
**«Ամենը ամենքի համար»**, խորհրդային կարճամետրաժ նկարված մուլտֆիլմ՝ ստեղծված Յուլիան Տուվիմի բանաստեղծության հիման վրա, որը թարգմանել է Ելենա Բլագինինան։ «Ուրախ կարուսել» № 15 համարի մուլտիպլիկացիոն ալմանախի երեք սյուժեներից երկրորդն է։ Ստեղծվել է 1983 թվականին։

Սյուժե
------

Մուլտֆիլմը բոլոր մասնագիտությունների կարևորության մասին է։  

Հատված բանաստեղծությունից.

> 
> 
> Каменщик строит жилища,  
> 
> Платье — работа портного.  
> 
> Но ведь портному работать  
> 
> Негде без тёплого крова.
> 
> 
> Каменщик был бы раздетым,  
> 
> Если б умелые руки  
> 
> Вовремя не смастерили  
> 
> Фартук, и куртку, и брюки.
> 
> 
> Пекарь сапожнику к сроку  
> 
> Сшить сапоги поручает.  
> 
> Ну а сапожник без хлеба  
> 
> Много ль нашьёт, натачает?
> 
> 
> 

Հեղինակ - Յուլիան Տուվիմ

Նկարահանող խումբ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| սցենարի հեղինակ | Եվգենի Ագրանովիչ |
| կինոռեիսորներ և բեմադրող-նկարիչներ | Վլադիմիր Մորոզով, Լյուդմիլա Կոշկինա |
| կոմպոզիտոր | Նիկոլայ Սոկոլով |
| Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ | ԷԼվիրա Մասլովա, Յուրի Կուզյուրին, Տատիանա Պոմերանցևա, Դմիտրի Կուլիկով |
| տեքստ կարդացող | Սերգեյ Յուրսկի |

Տես նաև
-------

* «Ամենակարևորը»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ամենը ամենքին»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Ամենը ամենքին»
* «Ամենը ամենքին»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Արաբա-բուզանդական սահմանային գոտի**, Արաբական խալիֆայության և Բյուզանդիայի միջև Միջերկրական ծովից մինչև Պոնտոս ձգվող սահմանային գոտի (արաբական «Սուղուր»), որը 7- 10-րդ դարերում ենթակա էր երկու կողմերի անվերջ ասպատակություններին։ Ընդգրկում Էր Կիլիկիան (արաբական Ասորիքի սահմանային գոտի) և Փոքր Հայքի մերձեփրատյան շրջանները (արաբական Վերին Միջագետքի սահմանային գոտի)։

Վարչական կենտրոն
----------------

Կիլիկիայում արաբների վարչական կենտրոնը Տարսոնն էր, կարևոր էին նաև Ադանան, Մոփսուեստիան (Մսիս), Անարզաբան, Հարունիյան և Մարաշը։ Վերին Միջագետքի (Զագիրա) սահմանային գոտում արաբների վարչական կենտրոնն էր Մելիտինեն (Մալաթիա), իսկ կարևոր ռազմական հենակետերը՝ Տերենտե, Սոցոպետրսու, Հիսն Սանսար, Բեհեսնսւ և Հադաս բերդերը, ինչպես նաև Բարձր Հայքի Կամախ բերդը (Բարձր Հայք և Ծոփք նահանգների արևմտյան մասերի հետ միասին)։

Սահմանայի գոտի
--------------

Սահմանային այդ գոտու հետ սերտորեն կապված էին Հայաստանի Շիմշատ, Խարբերդ և, հատկապես, Կարին քաղաքները։ Ամբողջ Փոքր Ասիան և մանավանդ նրա հարավարևելյան կողմերն արաբա-բյուզանդական անվերջ ընդհարումների թատերաբեմ էին։ Կռվող կողմերը փոխադարձաբար քանդում էին հակառակորդի բերդերն ու քաղաքները՝ ամայացնելով Կիլիկիան, Փոքր Հայքը և ընդհանրապես Փոքր Ասիան։ Այս կողմերի ասորի, հայ և հույն բնակչությունը մեծապես տուժեց, նրա թիվը պակասեց, որի համար խալիֆայությունը որոշ հարկային առանձնաշնորհումներ տվեց նրանց։ Մակեդոնական հարստության ժամանակ հույներն սկսեցին նեղել արաբներին։ Վասիլ Առաջին կայսրը (867- 886) գրավեց պավլիկյանների կենտրոնները և, մասնավորապես, Տևրիկեն։ 928 թվականին Մելիսփնեի ամիրան հպատակություն հայտնեց Բյուզանդիային։ Նիկեփորոս 2-րդ Փոկաս կայսրը գրավեց Կիլիկիան, իսկ Հովհաննես Առաջին Չմշկիկը՝ Անտիոքը, Մծբինը և Ամիդը։ 1032 թվականին Բյուզանդիան գրավեց նաև Եդեսիան և, այսպիսով, ամբողջ սահմանային գոտին ներքին նահանգների հետ միասին անցավ հույներին։ Արաբա-բյուզանդական երեքհարյուրամյա ռազմական ընդհարումների հետևանքով Կիլիկիան, Փոքր Հայքը և ընդհանրապես Փոքր Ասիայի զգալի մասն ամայացան՝ նպաստավոր հող ստեղծելով սելջուկյան հրոսակների համար, որոնք հեշտությամբ հաստատվեցին Փոքր Ասիայում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Կանգուն**, երկարության հին միավոր, չափի ձող։ Տարբեր ժամանակներում տարբեր ժողովուրդների օգտագործած կանգուն համապատասխանել է արմունկից մինչև բացված ձեռքի միջամատի ծայրը, անրակից մինչև արմունկը, անրակից մինչև միջամատի ծայրը եղած երկարությանը։ Հիշվել է անանուն պատմիչի մոտ (7-րդ դար) և հավասար է եղել 0,76704 մ։

Եգիպտոսում կիրառվել է, այսպես կոչված, արքայական կանգուն, որը համապատասխանել է 0,532 մ։ Հայկական աղբյուրներում կանգունի և երկարության այլ միավորների առնչությունը հետևյալն է՝ 

1 կանգունը = 1/300 պարսից ասպարեզ = 1/2 քայլ = 1/2100 մղոն։
Ռուսական գրավոր աղբյուրներում կանգունը հիշատակվել է 11-րդ դարից և հավասար է եղել 455-475 մմ։

Գրականություն
-------------

* Մանանդյան Հ. Կշիռները և չափերը հնագույն հայ աղբյուրներում, 1930։
* Նույնի, Երատոսթննեսի ստադիոնը և պարսից ասպարեսը, 1934։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 236)։*  |
Գիմնազիան 1912 թվականին Գիմնազիան 1912 թվականին
**Ելիզավետյան օրիորդաց գիմնազիա** (ռուս.՝ Елизаветинская женская гимназия), նախկին օրիորդաց գիմնազիա Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը հիմնադրվել է 1880 թվականին։ 1911-1912 թվականներին գիմնազիայի համար Իվան Ռերբերգի նախագծով կառուցվել է նոր շենք նեոդասականության ոճով (Բոլշոյ Կազյոննի նրբանցք, տուն 9)։ Այժմ այս շենքում գործում է թիվ 2095 «Պոկրովսկի կվարտալ» դպրոցի թիվ 330 «Ելիզավետյան գիմնազիա» կառուցվածքային միավորը։ Գիմնազիայի շենքը մշակութային ժառանգության օբյեկտ է։

Պատմություն
-----------

1877-1878 թվականների Ռուս-թուրքական պատերազմից հետո Ռուսաստանում մնացին շատ որբ երեխաներ։ Այդ պատճառով 1880 թվականին բացվեց օրիորդաց գիմնազիա որբ երեխաների համար։ Այն գտնվում էր Մարոսեյկա փողոց, 11 հասցեի հինավուրց տանը։ Գիմնազիան անվանվեց Ելիզավետյան` նրա հոգաբարձու, մեծ իշխանուհի Ելիզավետա Ֆեոդորովնայի անունով։ Աշակերտուհիների թիվն աստիճանաբար աճում էր, և 20-րդ դարի սկզբին նոր շենք կառուցելու անհրաժեշտություն առաջացավ։ Այդ նպատակով Աշխատասիրության խթանման ընկերությունը տարբեր կազմակերպություններից տոկոսով 350 հազար ռուբլի վերցրեց և Բոլշոյ Կազյոննի նրբանցքում ձեռք բերեց մի հողակտոր։ 1911 թվականին անցկացվեց գիմնազիայի շենքի լավագույն նախագծի մրցույթ, որում հաղթեց ճարտարապետ Իվան Ռերբերգը։ 1911 թվականի սեպտեմբերի 14-ին տեղի ունեցավ գիմնազիայի հիմնարկեքի հանդիսավոր արարողությունը։ 1912 թվականի նոյեմբերի 4-ին նորակառույց շենքն օծվեց։

Նորաբաց գիմնազիայում կային կրթական և բնակելի տարածքներ, խոհանոց, ճաշարան, պահեստարաններ, պարահանդեսային դահլիճ և Արդարակյաց Ելիսավետայի տնային եկեղեցին։ Գիմնազիային կից պանսիոնում կարող էին ապրել 70 աշակերտուհիներ։ Ելիզավետյան օրիորդաց գիմնազիայի շրջանավարտներից է եղել հայտնի երգչուհի և դերասանուհի Միլիցա Կորյուսը։

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո գիմնազիան վերակազմավորվեց Բաումանի շրջանի 2-րդ աստիճանի թիվ 34 դպրոցի։1930 թվականին այն դարձավ Բաումանի ժողովրդական կրթության վարչության թիվ 30 ֆաբրիկագործարանային կրթության դպրոց։ 1936 թվականին դպրոցը ստացավ 330-րդ համարը։ 2010 թվականին այն միացավ թիվ 2095 «Պոկրովսկի կվարտալ» դպրոցին որպես թիվ 330 «Ելիզավետյան գիմնազիա» կառուցվածքային ստորաբաժանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Распоряжение Департамента культурного наследия города Москвы № 675 от 29.07.2014
2. 1 2 3 4  Моя маленькая Москва : знаменитые немцы в российской столице : путеводитель / авт.-сост. Н. Б. Леонова. — Москва : МСНК-пресс, 2014. — С. 142—144. — ISBN 978-5-98355-109-1
3. 1 2  *Романюк С. К.* Переулки старой Москвы. — М.: ЗАО Издательство Центрполиграф, 2013. — С. 742. — ISBN 978-5-227-04274-3
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արազին (այլ կիրառումներ)

**Արազին** (ադրբ.՝ Ərəzin), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Ջուղայի շրջանում։ Տեղակայված է Կզնուտ գյուղից 3-4 կմ արևելք։

Պատմություն
-----------

19-րդ դարի կեսերից մուսուլմանական տարբեր ցեղերի բնակվելու պատճառով 1860-ական թվականներին հայ բնակչությունը թույլտվություն ստանալով հին գյուղից՝ տեղափոխվում է 1 կմ հյուսիս-արևմուտք և հիմնում Հայկական թաղ։ Վերջին հայ ընտանիքները տեղափոխվել են 1960-ական թվականներին։

Հուշարձաններ
------------

Գյուղի հուշարձաններից գրեթե ոչինչ չի պահպանվել։ 19-րդ դարում ունեցել է 8 ջրաղաց, եկեղեցի և այլ հուշարձաններ, որոնցից միայն աննշան հետքեր են մնացել։

Արազինի եկեղեցին՝ Սուրբ Պողոս-Պետրոս եկեղեցին, փոքր ծավալով և անշուք հուշարձան է եղել։

Պեղումներ
---------

Գյուղի շրջակայքում գտնվող դամբարանադաշտից 1970-ական թվականներին հայտնաբերվել են մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակին վերաբերող հնագիտական իրեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Ա․ Ա․ Այվազյան, ՆԱԽԻՋԵՎԱՆ․ պատկերազարդ բնաշխարհիկ հանրագիտակ, Երևան, «Հուշարձան», 1995, էջ 104-105 — 368 էջ. — 2700 հատ, ISBN 5-8079-0911-9։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ջուղայի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Ջուղա** |
|  |
| Ապարաններ • Վաղավեր • Ամառաշեն • Քարիմկուլ Դիզա • ‎Ապրակունիս • ‎Ալինջա • Արևէք • ‎Արազին • Գաղ • ‎Գյոյդերե • Կոյնուկ • Դաշտ • Քռնա • Գուգավանք • Վան • Նահաջիր • Շահկերտ • ‎Ռապատ • Սալիթաղ • Շոռոթ • ‎Թեյվազ • Պարոնտեր • Խոշակունիք • Յայջի | Ջուղայի շրջանը Ադրբեջանի քարտեզին |
|  |
| Լքված | Հին Փորադաշտ • Նոր Փորադաշտ • Զավաչրի • Ներքին Անկուզիք • Միջին Անկուզիք • Վերին Անկուզիք |
|  |
| Պորտալ:Ադրբեջան |

 |
**Զինջիրլի մեդրեսե** (Ղրիմի թաթարերեն՝ Zıncırlı medrese, ուկրաիներեն՝ Зинджирли-медресе, Медресе Ланцюгів, թարգմանաբար՝ *շղթայով մեդրեսե*), մեդրեսե, որը 1500 թվականին հիմնադրել է Մենգլի I Գերայը Սալաչիկում (այժմ այն Բախչիսարայի արվարձաններից է)։ Մինչև 2014 թվականը այս մեդրեսեն իրենից ներկայացնում էր Ուկրաինայի տարածքում գտնվող պահպանված հնագույն ուսումնական հաստատություն։ Այն նաև խորհրդային ժամանակաշրջանում միակ պահպանված պատմական մեդրեսեն է Ղրիմի տարածքում։ Անվանումն ստացել է մուտքի դռան մոտ կախված շղթայից, որի պատճառով մեդրեսե մտնող ամեն մի մարդ ստիպված է լինում կռացնել գլուխը։

Ֆեդերալ նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտ է։

Ճարտարապետություն
-----------------

Զինջիրլի մեդրեսեի շենքը քարից է, ունի քառակուսի նախագիծ, մեկհարկանի է, ներքին փոքրիկ բակով, որտեղ հնում գտնվել է շատրվան (2007 թվականի վերականգնումից հետո բակի վերևում սարքվել է ապակե տանիք)։ Մեդրեսեի փոքրիկ բակի ամբողջ երկարությամբ կամարապատ պատշգամբասրահ է՝ ծածկված տասը կիսագնդաձև գմբեթներով, որոնք հենվում են սլաքաձև կամարների և սյուների վրա։ Պատշգամբասրահի երեք կողմերում տեղակայված են սլաքաձև ծածկերով կացության և ուսումնական տեղերը։ Կառույցի բավականին խիստ արտակազմվածքը ամրոց է հիշեցնում։ Միակ դռան որմնախոռոչում կախված է երկաթե շղթա, որպեսզի յուրաքանչյուրը, որ կմտնի մեդրեսե, խոնարհի գլուխը։ Դռան վրա տեղակայված է հետևյալ գրությունը.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Այս ուսումնարանը Ամենաողորմած Աստծո օգնությամբ հրամայել է կառուցել Մենգլի Գերայը՝ Հաջի Գերայ խանի որդին. թող շարունակի Աստված նրա արքայությունը մինչև դարի վերջ։ 906 թվական |  |

2007 թվականին Թուրքիան Զինջիրլի մեդրեսեի և մոտերքում գտնվող առաջին ղրիմյան Հաջի I Գերայ խանի դյուրբեի վերականգնման համար հատկացրեց $ 2,75 մլն։

2015 թվականի հոկտեմբերից «Զինջիրլի մեդրեսե» դպրոցը հանդիսանում է ֆեդերալ նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Від Ղրիմի թաթարերեն՝ Zıncır — ланцюг.
2. ↑  Քրիստոնեական թվարկության 1500 թվական։
3. ↑  Турция выделила почти 3 млн долларов на восстановление древних мусульманских памятников в Бахчисарае
4. ↑
**Գառնիկ Միքայելի Հովհաննիսյան** (ապրիլի 27, 1964(1964-04-27), Մարտակերտ, Մարտակերտի շրջան, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 13, 1992(1992-06-13), Բուզլուղ, Արցախ), հայ ազատամարտիկ։

Կենսագրություն
--------------

Գառնիկ Հովհաննիսյանը ծնվել է 1960 թվականի ապրիլի 27-ին Մարտակերտում։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է Մարտակերտի միջնակարգ դպրոցում, որտեղ սովորել է մինչև 7-րդ դասարանը։ Այնուհետև ընտանիքը տեղափոխվել է Երևան, որտեղ Գառնիկը իր ուսումն շարունակել է Վահան Տերյանի անվան թիվ 60 դպրոցում։ 1978-1980 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում, իսկ զորացրվելուց հետո ընդունվել է Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան, որը ավարտել է 1987 թվականին։ 1988 թվականին միացել է Արցախյան շարժմանը։ Լինելով ՀՅԴ անդամ՝ նա միացել է Կարոտ Մկրտչանի հրամանատարությամբ գործող ջոկատին, որի կազմում մասնակցել է Մանաշիդի, Էրքեջի, Բուզլուխի և այլ գյուղերի պաշտպանությանը։

Գառնիկ Հովհաննիսյանը անհետ կորել է է 1992 թվականի հունիսի 13-ին Բուզլուխում՝ 32 տարեկան հասակում՝ Բուզլուխի ինքնապաշտպանության ժամանակ։

Մրցանակներ
----------

Հայրենիքի պաշտպանության ժամանակ ցուցաբերած անձնական արիության համար Գառնիկ Միքայելի Հովհաննիսյանը պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար» և ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Սխրանքդ՝ անմահության ճանապարհ»։ *Հայրենյաց պաշտպան*։ June 4 2012
2. ↑  *Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան*։ Հայաստան։ 2004
Տ. Հակոբ արքեպիսկոպոս Գլնճյանը (ավազանի անունով Հակոբ) ծնվել է 1955 թ. Քեսաբում (Սիրիա)։ Ավարտել է տեղի Ուսումնասիրաց միացյալ վարժարանը, ապա միջնակարգ կրթություն ստացել Լիբանանում։

1972 թ. ընդունվել է Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի Գեւորգյան հոգեւոր ճեմարան։ 1974 թ. ձեռնադրվել է սարկավագ եւ մեկ տարի հետո ավարտել ճեմարանը՝ պաշտպանելով ավարտաճառ՝ «Պաշտամունքը ըստ Հայ Եկեղեցու կանոնների» թեմայով։ Այնուհետեւ մեկ տարի աշխատել է «Էջմիածին» ամսագրի խմբագրությունում եւ վեհարանի ընդունարանում։ 1977 թ. Վազգեն Վեհափառի կարգադրությամբ մեկնել է Գերմանիա՝ ուսանելու Ռեգենսբուրգի համալսարանում։ 1976 թ. ձեռնադրվել է կուսակրոն քահանա եւ Գերմանիայում իր ուսումնառության չորս տարիների ընթացքում վարել է տեղի հոգեւոր հովվի պաշտոնը։ 1980 թ. ներկայացրել է վարդապետական թեզ՝ «Մեկնություն աստվածահայտնության» թեմայով եւ արժանացել մասնավոր վարդապետական աստիճանի։ 1983 թ. գրել եւ պաշտպանել է համալսարանի ավարտաճառը՝ «Ծննդոց գրքի հնագույն աղբյուրները» թեմայով։ 1985 թ. ներկայացրել է ծայրագույն վարդապետական թեզ՝ «Արարչագործությունը ըստ Յահվեական եւ քահանայական պատումների» թեմայով եւ ստացել ծայրագույն վարդապետի աստիճան։ 1984 թ. փետրվարին նշանակվել է Ուրուգվայի հայոց նորակազմ թեմի առաջնորդական տեղապահ, միաժամանակ ութ տարի շարունակ վարել է տեղի Ներսեսյան դպրոցի ընդհանուր տնօրենի պաշտոնը։ 1990 թ. հունիսին ընտրվել է թեմի առաջնորդ, նույն թվականի հոկտեմբերի 7-ին ձեռնադրվել եպիսկոպոս՝ ձեռամբ Ամենայն Հայոց Վազգեն Ա. Հայրապետի։ 1988 թ. իսպաներեն լեզվով հրատարակել է «Հայ Եկեղեցու պատմության եւ վարդապետության մասին» աշխատությունը՝ ձոնելով այն Վազգեն Ա. Վեհափառի ծննդյան 80-ամյակին։ 1994 թ. հրատարակել է Մարտին Լյութեր «Մի բարեպաշտ վանականի ըմբոստութիւնը» աշխատությունը, իսկ 1995 թ. «Մեկնություն արարածոց», 2000 թ.` «Կոհելեթ կամ Գիրք ժողովողի» գործերը։2003 թ. սրբազանը հրատարակել է «Հավատի եւ բանականության հետքերով» վերնագրով հոդվածների ժողովածուն՝ նվիրնած Ս. Էջմիածնի Մայր Տաճարի հիմնադրման 1700-ամյակին։
2001 թ. հունիսին Ն. Ս. Օ. Տ. Տ. Գարեգին Բ. Հայրապետի կողմից արժանացել է արքության պատվի։
**Տ-84** ուկրաինական արտադրության հիմնական մարտական տանկ։

Արտադրություն
-------------

Տ-84 տանկի նախագծման աշխատանքները ստեղծվել է 1980-ական թվականներին։ Տ-84 տանկի ստեղծման աշխատանքները սկսվել են 1990-ական թվականներին։ Տանկերը սկսվել են շահագործվել ուկրաինական բանակում 1999 թվականին։ Տ-84 տանկի առաջին նախատիպերը ատեղծվել 2013 թվականին։

Մարտավարատեխնիկական տվյալներ
----------------------------

Տ-84[տանկը շահագործվում է անձնակազմի երեք, այդ թվում՝ հրամանատարի, հրետաձիգի և վարորդի կողմից։ Տանկի երկարությունը կազմում է 7.35 մ (փողով 9.72 մ), լայնությունը՝ 3.56 մ, իսկ բարձրությունը՝ 2.28 մ։ Տ-84 տանկի մարտական քաշը կազմում է 48 տ։ Տ-84 տանկն ունի 125 մմ-անոց գնդացիր, որը կրակում է ճշտգրիտ։ Այս տանկը սնուցվում է 6TD-2 դիզելային շարժիչով՝ զարգացնելով 1200 ձիաուժ հզորություն։ Տ-84 տանկի առավելագույն արագությունը կազմում է 65 կմ/ժ։ Տ-84 տանկի վառելիքի պաշարը կազմում է 540 կմ։ Տանկը պողպատե զրահապատված է։ Այն պաշտպանում է փոքր զենքերից և հրետանային արկերից։ Այն իր մեջ ամբարում է շուրջ 45 արկեր։

Տես նաև
-------

* Տ-55
* Տ-62
* Տ-64
* Տ-72
* Տ-80
* Տ-90

Աղբյուրներ
----------

* T-84 Main battle tank(անգլ.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ժամանակակից միջին և հիմնական մարտական տանկեր |
| --- |
|  |
| 
Մեծ Բրիտանիա Չելենջեր 2 •
Գերմանիա Լեոպարդ-2 •
Իսրայել Մերկավա •
Հնդկաստան Արջուն •
Իրան Զուլֆիկար •
Սաբալան •
Իտալիա Արիետե •
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Տիպ 96 •
Տիպ 99 •
Հյուսիսային Կորեա Մ2002 •
Պակիստան Ալ-Խալիդ •
Լեհաստան PT-91 •
Ռուսաստան Տ-72 •
Տ-80 •
Տ-90 •
Ռումինիա TR-85 •
Թուրքիա Ալթայ •
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Աբրամս Մ1 •
Ուկրաինա Օպլոտ-Մ •
Տ-84 •
Տ-64 •
Ֆրանսիա Լեկլերկ •
Հարավային Կորեա K1 • K2 •
Ճապոնիա Տիպ 90
 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Չեխովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Չեխովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Чехова), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Շախտի քաղաքի Այուտինսկի շրջանում։ Անվանվել է ռուս նշանավոր գրող Անտոն Պավլովիչ Չեխովի (1860-1904) պատվին։ Սկիզբ է առնում Անտիպովի փողոցից և ավարտվում Կրինիչնայա փողոցին միացող ճանապարհի հետ հատումով։ Երկարությունը 630 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Շախտի քաղաքի Չեխովի փողոցը գտնվում է Այուտինսկի շրջանում և ձգվում է Այուտա գետի հունին զուգահեռ։ Փողոցը սկսվում է Անտիպովի փողոցից, հատվում Բեսկոնեչնայա, Ալիենդեի, Բլագովեշչենսկայա, Շուկշինի փողոցների հետ և ավարտվում Կրինիչնայա փողոցին միացող ճանապարհի հետ հատումով։ Կարճ փողոց է. երկարությունը 630 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 39 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 20 շենք, իսկ աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 19 շենք։

Չեխովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346535։

Անվանվել է ռուս նշանավոր գրող և դրամատուրգ, մասնագիտությամբ բժիշկ, կարճ պատմվածքների լավագույն վարպետներից մեկի՝ Անտոն Պավլովիչ Չեխովի (1860-1904) պատվին։

Աղբյուրներ
----------

* Улица Чехова в городе Шахты
* Подробная карта улица Чехова, город Шахты со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс улица Чехова, г. Шахты.
**Մելքոն Գյուլիստանյան**, հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Բարձրագույն բժշկական կրթություն է ունեցել և բժիշկ աշխատել։ 1915 թվականի ապ­րի­լի 11 (24)-ին ի թիվս բազմաթիվ ակնառու հայ մտավորականների ձերբակալվել է և բանտարկվել Կ. Պոլսի կենտրոնական բանտում։

1915 թվականի ապ­րի­լի 12-ին, ձերբակալված բազմաթիվ հայ մտավորականների հետ գնացքով տեղափոխվել է Այաշ ավանի ծայրամասի բլրի վրա գտնվող Սարըկըշլա հին զորանոց-բանտը և մի քանի ամիս պահվել այնտեղ։

Անունը փորագրվել է Չանղըրըի բանտում հավաքված համրիչի 99 հատիկներից մեկի վրա։ Մեկ այլ վարկածով Այաշից վերադարձել է Կ. Պոլիս։ Վերապրել է, բնակվել Կ.Պոլսում և բժիշկ աշխատել։

Գրականություն
-------------

* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ. Հայ գողգոթան, Վիեննա, 1922։
* Պալաքյան Գրիգորիս ծ. վրդ. Հայ գողգոթան, Երևան, 1991։
* Ավագյան Կարինե, Եղեռնահուշ մասունք կամ խոստովանողք և վկայք խաչի, Երևան, 2002։
* Ավագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թ. ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Քամելեոն** (ռուս.՝ «Хамелеон»), ռուս գրող Անտոն Պավլովիչ Չեխովի պատմվածքներից։ Առաջին անգամ հրապարակվել է «Օսկոլկի» ամսագրի 36-րդ համարում 1884 թվականի սեպտեմբերի 8-ին «Անտոն Չեխոնտե» ստորագրությամբ։ 1886 թվականին աննշան փոփոխություններով հրատարակվել է «Օսկոլկի» ամսագրում Չեխովի «Երփներանգ պատմվածքներ» ժողովածուի հետ։

Չեխովի կենդանության ժամանակ պատմվածքը թարգմանվել է բուլղարերեն, հունգարերեն, գերմաներեն, լեհերեն, սերբախորվաթերեն, ֆիններեն և չեխերեն լեզուներով։ Մտնում է Ռուսաստանի հիմնական կրթական ծրագրի մեջ։ Պատմվածքը էկրանավորվել է 1971 թվականին որպես սովետական հեռուստաֆիլմի մի հատված՝ «Այս տարբեր, տարբեր տարբեր դեմքեր» վերնագրով։ Նաև 2009 թվականին պատմվածքի մոտիվներով ստեղծվել է «Օչումելով» կարճամետրաժ, անիմացիոն ֆիլմը։

Սյուժե
------

Ոստիկանապետ Օչումելովը շուկայի հրապարակում ականատես է լինում մի միջադեպի։ Ոսկե գործերի վարպետ Խրյուկինը ամբոխին է ցույց տալիս իր արյունոտ մատը, որը կծել էր մի անտեր թափառական շուն։ Մինչև ամբոխը պարզում է, արդյո՞ք թափառական է, թե՞ գեներալի շունն է։ Օչումելովը կախված շան կարգավիճակից բազմիցս փոխում է իր հրահանգները։ Խրյուկինի սպառնալիքներից ելնելով մե՛կ հրամայում է ոչնչացնել շանը, մե՛կ հակառակն է ասում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Хамелеон на страницах сборника. Скан РГБ
2. ↑  Чехов А. П. Хамелеон // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982. // Т. 3. [Рассказы. Юморески. «Драма на охоте»], 1884—1885. — М.: Наука, 1975. — С. 52—55.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 50149233325176510390 · WorldCat VIAF: 50149233325176510390 |

 |
**Վիտոշա** (բուլղար․՝ Витоша), լեռ Բուլղարիայում։

Գտնվում է Բուլղարիայի կենտրոնական մասի արևմուտքում։ Վիտոշայի ուրվագիծը հսկա գմբեթ է հիշեցնում։ Երկարությունը 19 կմ է, լայնությունը՝ 17 կմ։ Վիտոշայի ծայրամասին է գտնվում մայրաքաղաք Սոֆիան։ Զբոսաշրջային հանրաճանաչ օբյեկտ է։ Լեռան տարածքում ձևավորվել է ազգային պարկ, որն ընդգրկում է ամենից հայտնի և հաճախակի այցելություններ ունեցող տեղերը։

Լեռան ամենաբարձր գագաթը Չերնի վրիխն է (բուլղար․՝ Черни връх, բառացի՝ Սև գագաթ)` 2290 մ բարձրությամբ։ Կա տասը գագաթ, որոնք ունեն 2000 մ և ավելի բարձրություն։

Պատմություն
-----------

Լեռան անունը ծագում է արական «Վիտոշա» անունից։ Լեռնազանգվածի մասին առաջին տեղեկությունը վերաբերում է 11-րդ դարին։ Առաջին զբոսաշրջիկներն այստեղ են այցելել 1895 թվականի օգոստոսի 26-ին. այդ ժամանակ մոտ 300 լեռնագնացներ բարձրացան Չերնի վրիխ գագաթը։ Ամեն տարի հազարավոր մարդիկ բարձրանում են լեռան այդ գագաթը։

Բնություն
---------

Բարձրության փոփոխման հետ փոխվում է նաև բնությունը։ Լեռան համեմատաբար ոչ մեծ տարածքում հանդիպում են 1500 տեսակ բարձրակարգ բույսերի, 500 տեսակ սունկ, 500 տեսակ ջրիմուռ, 326 տեսակ մամուռ, 200 տեսակ քարաքոս։ Դրանցից 31-ը էնդեմիկ են, 52-ը ներառված են Բուլղարիայի Կարմիր գրքում։ Լեռան վրա հանդիպում են տարբեր ծառատեսակներ՝ նորվեգական և բուլղարական եղևնի, սոճի, հաճարենի, կեչի, կաղամախի, լաստենի։

Զբոսաշրջություն
---------------

Ամռանը կարելի է այցելել լեռան տարածքում գտնվող ազգային պարկ։ Կա մոտ հիսուն արահետ, որից տասը ձգվում են 2000 մ և ավելի բարձրության վրա։ Ձմռանը մեծ տարածում ունի լեռնադահուկային սպորտը։ Լեռան լանջերը տարվա մեջ ձյունով են պատված մոտ 150 օր։ Դահուկային սեզոնը ավարտվում է ապրիլին։ Ուղիների ընդհանուր երկարությունը կազմում է 29 կմ. դրանցից 11-ը հարթավայրային են։ Ամեն ժամ լեռն ընդունում է մոտ 3.150 դահուկորդի։ Ուղիների 53%-ը նախատեսված է սկսնակների, 36%-ը՝ արհեստավարժ մարզիկների և 12%-ը էքստրեմալ մարզաձևերի սիրահարների համար։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վիտոշա լեռ. Պատկերասրահ Archived 2018-03-24 at the Wayback Machine.
* Վիտոշա ազգային պարկ
* Վիտոշա լեռ։ Վիրտուալ երթ Archived 2006-11-15 at the Wayback Machine.
* Արշավագնացությունը Վիտոշա լեռան վրա Archived 2013-10-04 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Դասական հնությունների իրական բառարան · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n2008070816 · NKC: xx0103743 · VIAF: 138602702 · WorldCat VIAF: 138602702 |

 |
**Օնկոսային ճնշումը** (հին հունարեն՝ *ὄγκος*՝ ծավալ, զանգված) կամ կոլոիդ-օսմսային ճնշումը (Po) արյան պլազմայի սպիտակուցներով պայմանավորված ճնշումն է՝ օսմոտիկ ճնշման այն մասը, որն ստեղծվում է լուծույթի բարձրամոլեկուլային բաղադրիչներով։ Այն հավասար է օսմոսային ճնշման 1/200 մասին, որը կազմում է 25-30 մմ սնդիկի սյուն։ Չնայած իր փոքր չափերին օնկոսային ճնշումը պայմանավորում է արյան և հյուսվածքային հեղուկի միջև ընթացող ջրի փոխանակությունը։

Նկարագիր
--------

Հյուսվածքաարյունային պատնեշների շնորհիվ արյան սպիտակուցները միջբջջային տարածության մեջ գրեթե չեն թափանցում։ Մազանոթներում ջրի մոլեկուլների մուտքն արյունից դեպի հյուվածքային հեղուկ տեղի է ունենում արյան հիդրոստատիկ ճնշման (Ph) ազդեցությամբ։

Մազանոթների զարկերակային բաժնում Ph-ը հասնում է 30-40 մմ սս-ի, իսկ երակային բաժնում՝ 8-12 մմ սս-ի։ Հիդրոստատիկ ճնշմանը հակազդում է Po-ն, որը օսմոսի օրենքի համաձայն ջրի մոլեկուլները հյուսվածքային հեղուկից ձգում է դեպի արյուն։

Այսպիսով Ph-ի և Po-ի տարբերությունից ածանցվում է մի նոր ճնշում, որը կոչվում է քամման կամ ֆիլտրացիոն ճնշում՝ Pֆ և արտահայտվում է հետևյալ բանաձևով ՝ Pֆ=Pհ-Po։ Հենց այս ճնշմամբ է իրականանում ջրի փոխանակության պրոցեսը։ Մազանոթի զարկերակային բաժնում Pֆ=40-25=15 մմ սս։ Այս ճնշման տակ ջուրը քամվում է արյունից դեպի հյուսվածքային հեղուկ։ Մազանոթի երակային բաժնում Pֆ=12-25=-13 մմ սս։ Այս ճնշման տակ ջրի մոլեկուլները հյուսվածքային հեղուկից շարժում են դեպի արյուն, իրենց հետ տանելով նաև նյութափոխանակության արգասիքները։ Քամման ժամանակ այս մեխանիզմը գործում է օրգանիզմի բոլոր հյուսվածքներում և օրգաններում։ 
Նպաստում է

1. միզագոյացմանը
2. ավշագոյացմանը
3. հյուսվածքային հեղուկի առաջացմանը

Հյուսվածքային հեղուկի ավելցուկ ջուրը թափանցում է ավշային մազնոթների մեջ։ Օնկոսային ճնշման դերը ցուցադրելու համար փորձարարական ճանապարհով կենդանու արյան պլազմայի մի մասը հեռացնում են և փոխարենը ներարկվում նույն քանակով ֆիզիոլոգիական լուծույթ (կերակրի աղի (NaCl) 0.9%-անոց լուծույթ)։ Կենդանու արյան սպիտակուցները նոսրանում են, օնկոսային ճնշումն ընկնում է, որի հետևանքով ջրի մուտքը դեպի հյուսվածքային հեղուկ մեծանում է, իսկ ելքը՝ փոքրանում։ Արդյունքում հյուսվածքներն այտուցվում են։

Գրականություն
-------------

* Մարդու ֆիզիոլոգիայի հիմունքներ, պրոֆ․ Դ.Ն.Խուդավերդյանի և ակադեմիկոս Վ.Բ.Ֆանարջյանի խմբագրությամբ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 546)։*  |
**Ամոնիակատներ**, ամոնիակի և այլ նյութերի (սովորաբար՝ աղերի) միացմամբ ստացվող կոմպլեքսային միացություններ են։ Ամոնիկատներում ամոնիակի մոլեկուլը միացած է մետաղ իոնին և գտնվում է կոմպլեքսի ներքին ոլորտում։ Մետաղների մեծ մասը (հատկապես՝, քրոմը, կոբալտը և պլատինային խմբի տարրերը) առաջացնում են կայուն ամոնիկատներ։ Չափազանց անկայուն են ալկալիական և հողալկալիական մետաղների ամոնիկատները։ Տարբեր կայունություն և գույն ունենալու շնորհիվ ամոնիկատները օգտագործվում են մետաղների հայտնաբերման և բաժանման համար։ Գյուղատնտեսության մեջ ազոտական պարարտանյութերի (ամոնիումի նիտրատ, միզանյութ և այլն) ջրային լուծույթները հագեցնում են ամոնիակով և ստացված ամոնիկատները, որոնք չափազանց հարուստ են ազոտով (35—45%), օգտագործում որպես հեղուկ պարարտանյութ։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777502597 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 325)։*  |
**Անցումային տարրեր**, տարրերի պարբերական համակարգում իրար հաջորդող քիմիական տարրերի խմբեր, որոնց ատոմներում լրացվում են ներքին էլեկտրոնային թաղանթները։

Տարբերում են {\displaystyle 3d,4d,5d,6d,4f} և {\displaystyle 5f} անցումային տարրեր։ Տարրերի պարբերական համակարգում 21–30 կարգահամար ունեցող տարրերի (սկանդիումից՝ ցինկ) ատոմներում լրացվում է {\displaystyle 3d} էլեկտրոնային մակարդակը։ Նրանց ատոմներում {\displaystyle 4s} մակարդակը զբաղեցված է։ 39—48 կարգահամար ունեցող տարրերի (իտրիումից՝ կադմիում) ատոմներում լրացվում է {\displaystyle 4d} էլեկտրոնային մակարդակը (5s լրացված է)։ 72—80 կարգահամար ունեցող տարրերի (հաֆնիումից՝ սնդիկ) ատոմներում լրացվում է {\displaystyle 5d} էլեկտրոնային մակարդակը ({\displaystyle 6s} լրացված է)։ Կուրչատովիումի ատոմում (կարգահամարը՝ 104) սկսվում է {\displaystyle 6d} էլեկտրոնային մակարդակի զբաղեցումը։ Անցումային տարրեր են նաև լանթանիդները և ակտինիդները, որոնց ատոմներում համապատասխանաբար լրացվում են 4f և {\displaystyle 5f} մակարդակները ({\displaystyle 5s,5p,6s} և, համապատասխանաբար, {\displaystyle 6s,6p,7s} մակարդակները լրացված են)։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · MESH ID · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX529438 · BNF: 11962024k · GND: 4078494-0 · LCCN: sh85136954 · Microsoft: 106773901 · NDL: 00570664 · NKC: ph198752 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 460)։*  |
**Հայտածիչներ լուսանկարչական**, բաղադրություններ, որոնք օգտագործվում են լուսակինոնյութերի լուսազգայուն շերտերի վրա լույսի կամ այլ ճառագայթների ազդեցությամբ առաջացած լուսանկարչական քողարկված պատկերը տեսանելի դարձնելու համար։ Արծաթի հալոգենիդներ պարունակող լուսազգայուն նյութերի սովորական («քիմիական») հայտածման հայտածիչները հետևյալ բաղադրությամբ ջրային լուծույթներ (երբեմն ջրասպիրտային լուծույթներ, մածուկներ և այլն) են հայտածիչ նյութ (մեթոլ, հիդրոքինոն և այլն), արագացնող նյութ (լուծույթի հիմնային ռեակցիան ստեղծող՝ սոդա, բորաքս, հազվադեպ՝ կծու ալկալի և այլն), կայունացնող նյութ (միայն նատրիումի սուլֆիտ), հակաշղարշող նյութ (կալիումի բրոմիդ, բենզոտրիազոլ)։

Հատկություններ
--------------

Լուսանկարչական հայտածիչների հատկությունները որոշվում են գլխավորապես հայտածիչ նյութերի բնույթով։ Կայունացնող նյութը պաշտպանում է լուսանկարչական հայտածիչը օդի թթվածնով արագ օքսիդանալուց, վերականգնում նրա ակտիվությունը։ Հակաշղարշող նյութն արգելակում է լուսանկարչական փառի արագ աճը հայտածման պրոցեսում։ Ընդհանուր նշանակության լուսանկարչական հայտածիչները պարունակում են նշված նյութերը հետևյալ քանակությամբ (մոլ/լ)՝ 

* հայտածիչ նյութ՝ 0, 05
* նատրիումի կամ կալիումի կարբոնատ՝ 0, 2-0, 3
* նատրիումի սուլֆիտ՝ 0, 2
* կալիումի բրոմիդ՝ 0, 004-0, 04

Լուսանկարչական հայտածիչների բաղադրության մեջ կարող են մտնել նաև այլ նյութեր, օրինակ, Na2SO4 (բարձրաջերմաստիճանային հայտածման ժամանակ կանխում Է էմուլսիոն շերտի փափկումը), պոլիէթիլենգլիկոլ (մեծացնում է հայտածման արագությունը), արծաթի հալոգենիդների լուծիչներ (օրինակ, կալիումի ռոդանիդը պակասեցնում է հատիճավորությունը) և այլն։ Բացի ընդհանուր նշանակության լուսանկարչական հայտածիչներից կան նաև հատուկ հայտածիչներ (մանրահատիկ և հավասարեցնող, արագ և գերարագ, դանդաղ և այլն)։ Գունավոր բազմաշերտ նյութերի հայտածման համար օգտագործվող լուսանկարչական հայտածիչները ունեն սկզբունքորեն նույն բաղադրությունը, բայց որպես հայտածիչ նյութ պարունակում են պարաֆենիլենդիամինի ածանցյալներ։

Այսպես կոչված, «ֆիզիկական հայտածման» լուսանկարչական հայտածիչները պարունակում են հայտածիչ նյութ, նատրիումի սուլֆիտ և արծաթի լուծելի աղ (սովորաբար AgNO3)։ Հայտածելիս AgNO3-ը վերականգնվում է մետաղական արծաթի մանրադիսպերս փոշում, որն ընտրողաբար նստում է լուսազգայուն շերտի լուսակայված մասերի վրա։ Ստացված պատկերն օժտված է հատիկի նուրբ կառուցվածքով և օպտիկական փոքր խտություններով։

Տես նաև
-------

* Լուսանկարչական ժապավեն
* Լուսանկարչական հայտածում
* Լուսանկարչական լուսազգայուն նյութեր

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 203)։*  |
**Թատրոն**՝ թատերական ինքնագործունեությունը (գլխավորապես օլոնխո ժողովրդական վիպերգի թեմաներով բեմադրված ներկայացումներ) ակտիվ զարգացել է 1905-1907 թվականներին հեղափոխության տարիներին։

1920 թվականից Յակոսոսկում բացվել է առաջին պրոֆեսիոնալ ռուսական թատրոնը (այժմ՝ Յակուտական ԻԽՍՀ ռուուսական դրամատիկական թատրոն)։ Այդ թատրոնին կից 1925 թվականից գործել է յակուտական թատերախումբ, որը 1926 թվականին վերակազմավորվել է Յակուտական ազգային թատրոնի (1934 թվականից՝ Պ․ Օյունսկու անվան 1948 թվականից՝ երաժշտա-դրամատիկական, որից 1971 թվականին անջատվել է Պ․ Օյունսկու անվան յակուտական դրամատիկական թատրոնը)։

Պիեսներ
-------

Բեմադրվել են յակուտ առաջին գրողների պիեսները՝ Ա․ Սոֆրոնովի «Կյանքի խազը», «Սեր», Ն․ Նեուստբոեի «Չար ոգի», Պ․ Օյունսկու «Բոլշեիկ», «Կարմիր շաման» են։ Յակուտիայի մշակութային կյանքում կարևոր նշանակություն են ունեցել կոլտնտեսային թատրոնները։

Վ․ Ի․ Լենինի կերպարը Պ․ Օյունսկու անվան յակուտական ազգային թատրոնի բեմում առաջին անգամ մարմնավորել են դերասաններ Պ․ Ռեշետնիկովը և Ա․ Եֆրեմովը (Պոգոդինի «Հրացանավոր մարդը», 1947)։ 1950-1970-ական թվականներին բեմադրություններից են՝ Դ․ Սիվցեի «Սայսարը», Ս․ Եֆրեմովի «Պարտք», Վ․ Պրոտոդյակոնովի «Պարտիզան Մորոզովը», Տ․ Սմետանինի «Լոոկուուտ և Նյուրգուսուն», Սոֆրոն Դանիլովի «Ցակուտների անունից», ինչպես նաև Ա․ Կոռնեյչուկի «Ռազմաճակատ», Չ․ Այթմատովի «Մայրական դաշտ», Ց․ Շագժինի «Խորամանկ Բուդամշու»։

Յակուտիայում գործում են (1979)՝ Պ․ Օյունսկու անվան յակուտական դրամատիկական թատրոնը, Նյուրբայի շրջիկ դրամատիկական թատրոնը (1966), Ռուսական դրամատիկական թատրոնը (1920)։ Թատերական գործիչներից են՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ Վ․ Մեստնիկովը, Դ․ էսոդուլովը, ՌՄՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ Ս․ Գրիգորեը, Ն. Ռեշետնիկովը, Դ․ Սլեպցովան, Մ․ Սլեպցովը, Ա․ Պետրովը, ՌՍՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ Վ․ Սավվինը, Ա․ Իվանովան, Մ․ Դոգոլեը, Յակուտական ԻԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ Ա․ Եֆրեմովը, Դ․ Կոլեսովը և ուրիշներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 113)։*  |
**Դյուարի անոթ**, կրկնակի պատերով ջերմամեկուսիչ անոթ։ Ներսի ծավալի և շրջապատի միջև ջերմամեկուսացումն իրականացվում է անոթի կրկնակի պատերի միջև վակուում ստեղծելով (1,33 մն/մ2 = 105 մմ սնդ․ ս․)։ Ճառագայթման ճանապարհով տեղի ունեցող ջերմային կորուստները փոքրացնելու նպատակով պատերը մետաղապատում են (ավելի հաճախ արծաթապատում)։ Պատրաստում են բարձրորակ ապակուց (աշխատանոցների համար) կամ մետաղից։ Կիրառվում են հեշտ ցնդող հեղուկացված գազերը (ազոտ, թթվածին, օդ) տեղափոխելու և պահելու համար։ Չափազանց ցածր եռման կետ ունեցող գազերը (օրինակ, հելիումը) հեղուկ վիճակում երկար պահելու համար օգտագործում են կրկնակի Դյուարի անոթում, որոնցից արտաքինը լցնում են ցածր ջերմաստիճանի հեղուկ։ Կենցաղում օգտագործվող թերմոսը Դյուարի անոթ է։ Հայտնաբերել է Ջեյմս Դյուարը 1898-ին։

Աշխատանքի սկզբունքը
-------------------

Դյուարի անոթի աշխատանքի սկզբունքը երեք հիմնական գործընթացների սահմանափակման մեջ է, որոնք պատասխանատու են շրջակա միջավայրի հետ ջերմափոխանակման համար. ջերմահաղորդում (որի շնորհիվ ջերմությունը տարածվում է երկաթե ձողի տաքացրած ծայրից մյուս՝ սառը ծայրը), ջերմային ճառագայթում (մենք զգում ենք այն վառարանի մոտ, երբ ածուխն արդեն հանգել է), և կոնվեկցիա (այդ գործընթացը տեղի է ունենում, օրինակ՝ ներքևից տաքացրած կաթսայում ճաշը խառնելուց)։ Թերմոսի ներքին և արտաքին պատերի միջև ընկած միջանկյալ տարածությունը, որտեղից օդը հանված է, նվազեցնում է ջերմության կորուստը՝ ջերմահաղորդումից և կոնվեկցիայից, իսկ ապակե անոթի անդրադարձնող մակերեևույթը նվազեցնում է ինֆրակարմիր ճառագայթումը։ Թերմոսի արժեքը հենց նրա՝ ըմպելիքները տաք կամ սառը պահելու մեջ է։ Այդ հատկությունը թույլ է տալիս նաև թերմոսի միջոցով պատվաստանյութեր, արյան պլազմա, ինսուլին, հազվագյուտ արևադարձային ձկներ և այլ կարևոր բաներ տեղափոխել։ Երկրորդ համաշխարհային Պատերազմի ժամանակ Մեծ Բրիտանիայում արտադրվել է գրեթե 10.000 թերմոս։ Այն իրենց հետ վերցնում էին ռազմական օդաչուները՝ Եվրոպայի վրայով թռիչքներ իրականցնելիս։ Մեր օրերում աշխարհի բոլոր լաբորատորիաներում թերմոսները (Դյուարի անոթները) օգտագործում են այնպիսի գերսառը նյութեր պահպանելու համար, ինչպիսիք են, օրինակ՝ հեղուկ ազոտը կամ թթվածինը։

2009 թվականին Ստենֆորդի համալսարանի գիտնականները հայտնաբերեցին, որ ֆոտոնային բյուրեղների (կառուցվածքներ, որոնք արգելափակում են լույսը՝ որոշակի հաճախականություններում) հաջորդական շերտերը, որոնք բաժանված են միջանկյալ վակուումով, ավելի շատ են սահմանափակում ջերմային ճառագայթումը, քան միայն վակուումը։

Գրականություն
-------------

* Клиффорд Пиковер. Великая Физика, От Большого взрыва до Квантового воскрешения, 250 основных век в истории физики, Москва, Бином, 2015г. стр 266.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 423)։*  |
**Իմպերատոր** (լատ.՝ imperator, ղեկավար, տեր, զորավար), հին հռոմեական պատվավոր զինվորական կոչում, ավելի շատ տարածում է գտել Ուշ հանրապետության շրջանում։ Անգլերեն *emperor* բառն առաջացել է հին ֆրանսերեն *Empereür* բառից։

Պատվավոր տիտղոսը առաջացել է Պունիկյան երկրորդ պատերազմի ժամանակ, առաջին իմպերատոր է դարձել Պուբլիոս Կոռնելիուս Սկիպիոն Աֆրիկացին։ Որպես կանոն՝ զինվորները իրենց զորավարին անվանեցին իմպերատոր մեծ ճակատամարտում հաղթելուց հետ։ Զորավար-իմպերատորը տրիումֆի՝ հաղթահանդեսի իրավունք էր ստանում և հնարավորություն էր ունենում տիտղոսը կրելու իր ամբողջական անվամբ։ Այն որևէ իրավական կարգավիճակի փոփոխություն չէր տալիս։ Ընդ որում՝ իմպերատորի տիտղոսը և տրիումֆը առավելագույն ձեռքբերումներն էին հռոմեական հրամանատարների համար։ Հռոմեական իմպերատորները իրենց հեղինակավոր էին համարվում, երբ կրում էին ոչ թե մեկ, այլ՝ մի շարք տիտղոսներ։

Օգոստոս Օկտավիանոսը առաջինն էր, որ օգտագործեց այս տիտղոսն իր անունից առաջ, իսկ նրանից հետո սա արդեն կարգ դարձավ։ Վերջին՝ արդեն ոչ թե իմպերատոր, այլ՝ պրինցեպս դարձավ Քվինտուս Հուլիոս Բլեզուսը։ Կոչվել է պրինցեպս, քանի որ Պրիցիպատի ժամանակ հռոմեացի տիրակալները այս տիտղոսը կրել են որպես իրենց տիտղոսաշարի մի տարր։ Ի դեպ, հենց պրինցեպս բառից է առաջացել անգլերեն *prince* բառը։ Մեր թվարկության 22 թվականից հետո իմպերատորի տիտղոսը կրելու արտոնություն ունեցան միայն Հռոմի կայսրերը։ Իսկ ավելի ուշ այն սկսեցին կրել նաև Հռոմում իշխելու հավակնություն ունեցող մարդիկ։ Արդյունքում՝ տերմինը հիմնականում գերագույն քաղաքական առաջնորդի իմաստ ստացավ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Император»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
* *Леус В. А.* Сципион Африканский и титул *imperator* в политической системе Римской республики(չաշխատող հղում)
 // Известия Саратовского университета. — 2010. Т. 10. История и международные отношения. — С. 82-84.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4435136-7 · LCCN: sh85064621 |

 |
**Իմ ընկեր լուսացույցը** (ռուս.՝ Мой приятель светофор), խորհրդային կարճամետրաժ նկարված մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է 1978 թվականին։ Ռեժիսոր Ֆաինա Եպիֆանովան ստեղծել է կրթական մուլտֆիլմ, որը երեխաներին պատմում է ճանապարհային երթևեկության կանոնների մասին։ Գայլի կերպարը շատ նման է «Դե, սպասիր» մուլտֆիլմի գայլի կերպարին։ Մուլտֆիլմը նկարահանվել է Էկրան ստեղծագործական միությունում, տևողությունը 8 րոպե է։

Սյուժե
------

Մուլտֆիլմը պատմում է ճանապարհային երթևեկության կանոնների մասին։ Ամբողջ ֆիլմի ընթացքում Գայլը միշտ վազում է Նապաստակի հետևից` ամբողջ ընթացքում ճանապարհին ընկնելով անհարմար իրավիճակների մեջ։ Վերջում նրան «Շտապ օգնության» մեքենայով տանում են երկու սպիտակ արջ-բուժակներ։

Հեղինակներ
----------

* Ռեժիսոր` Ֆաինա Եպիֆանովա
* Սցենարի հեղինակներ` Սոֆյա Պրոկոֆևա, Հենրիխ Սապգիր
* Բեմադրող նկարիչ` Բորիս Ակուլինիչև
* Կոմպոզիտոր` Միխայիլ Զիվ
* Օպերատոր` Էռնստ Գաման

Դերերը հնչյունավորել են
-----------------------

* Ալեքսանդր Գրավե` *Փիղ, Գայլ, Շուն*
* Վսևոլդ Աբդուլով

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Իմ ընկեր լուսացույցը» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Էկրան» ստեղծագործական միավորում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության Իտալիայի մասնաճյուղ**, Միջնադարյան Իտալիայի տարբեր քաղաքներում եղել են մեծ թվով հայ հոգևորականներ, գործել են կրոնական միաբանություններ։ 14-րդ դարի սկզբից հիշվում է «Իտալիայի հայերի եպիսկոպոս» եկեղեցական տիտղոսը։

Եկեղեցիներ
----------

1810 թվականի օգոստոսի 17-ին Նապոլոն Բոնապարտի հրովարտակով Սուրբ Ղազարի հայկական միաբությունը ճանաչվեց «Հայկական ակեդեմիա» տիտղոսով.jpg
13-14-րդ դարերից երկրի մի շարք քաղաքներում եղել են շուրջ 40 հայկական եկեղեցի ու մենաստան, որոնք ժամանակի ընթացքում անցել են լատին կրոնական կարգերի և ձուլվել իտալական հաստատությունների մեջ։ Միջին դարերում կառուցված բազմաթիվ հայկական եկեղեցիներից առ այսօր հայերին է պատկանում միայն Վենետիկի Սուրբ Խաչ եկեղեցին, որը փոխանցվել է 1717 թվականից Սուրբ Ղազար կղզում հաստատված Մխիթարյան միաբանությանը։ Սուրբ Խաչ եկեղեցին առաջին անգամ հիշվում է 1434 թվականին։ Ամբողջական նորոգման ենթարկվելուց և ընդարձակվելուց հետո վերաբացվել է 1982 թվականին (կարճ ժամանակով) և ապա՝ 1995 թվականին (1999 թվականի ապրիլից դարձյալ դադարեցվել է կիրակնօրյա պատարագի մատուցումը)։ Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու Իտալիայի հոգևոր հովվությունը (առաջին հավար հովիվ՝ Տեր Եղիշե քահանա Կարամյան) սկսել է գործել 1924 թվականից, մտնում է Արևմտյան Եվրոպայի հայրապետական պատվիրակության կազմի մեջ։ 1937 թվականից մինչև 1952 թվականը համայնքը մնայուն հովիվ չի ունեցել։ 1958 թվականին տեղի է ունեցել Սիլանի նորակառույց Սուրբ Քառասուն մանկունք հայկական եկեղեցու օծումը (կառուցվել է բարերարներ Հովհաննես և Սարգիս Տիարպեքիրյան եղբայրների նվիրատվությամբ, ճարտարապետ՝ Զարի Սուրյան)։ Հովվական պաշտոնի է կոչվել Օշին արքեպիսկոպոս Նիկպյանը։ Նրան հաջորդել են Զգոն արքեպիսկոպոս Հովսեփյանը, ժիրայր վարդապետ Թաշճյանը, Սարգիս քահանա Մարզպանը։

### Հայերը Ֆլորենցիայում

Ֆլորենցիայում հայ առևտրականներ և վանականներ, հավանաբար, հաստատվել են 6-7-րդ դարերում.։ Հայերն այստեղ կառուցել են Սուրբ Մինասվանքը, որը մինչև 9-րդ դարի պատկանել է Բարսեղյան միաբանութունին։ Եկեղեցում կա քաղաքի պաշտպան Սուրբ Մինասի խճանկարը՝ հայ թագավորի հանդերձանքով և արձանագրությամբ (Ս. Սինասը, ըստ ավանդության, Հայաստանի թագավոր է հռչակվել)։ Ֆլորենցիան առևտրական հարաբերություններ է ունեցել Կիլիկիայի Հայկական թագավորության հետ։ Նրանց միջև կապերը բարգավաճել են հատկապես 14-րդ դարում, երբ մաքսային և այլ առանձնաշնորհումներ են արվել Ֆլորենցիայի վաճառականներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վենետիկ քաղաքը


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Անցկացնող խրձեր**, բույսերի, բարձրակարգ բույսերի անցկացնող հյուսվածքների ամփոփ խմբերից կազմված բարդ համակարգ, որով ջրում լուծված նյութերը (հանքային և օրգանական) տեղաշարժվում են դեպի օրգանները։ Անցկացնող խրձերը իրենց կառուցվածքով, ձևով և չափսերով բազմազան են և բնորոշ բույսերի յուրաքանչյուր խմբի համար։ Անցկացնող խրձերը բույսի օրգանում կարող են դասավորված լինել ծայրային և կենտրոնական մասերում՝ ցրված, անկանոն կամ համատարած շերտով։ Անցկացնող խրձերի հիմնական մասերն են բնափայտը (քսիլեմա) և չուբը (ֆլոեմա)։ Անցկացնող խրձերը, բացի անցկացնող հյուսվածքներից, հաճախ ունենում են մեխանիկական հյուսվածք։ Երբ խրձերը կազմված են միայն անցկացնող հյուսվածքներից, կոչվում են պարզ անոթային, իսկ երբ շրջապատված են մեխանիկական հյուսվածքով՝ անոթաթելային։ Անցկացնող խրձերը առաջանում են պրոկամբիումի մերիսթեմային հյուսվածքից. մի դեպքում վերջինս ամբողջությամբ կարող է դիֆերենցվել քսիլեմայի և ֆլոեմայի՝ առաջացնելով փակ խուրձ (միաշաքիլ բույսեր), մյուս դեպքում՝ քսիլեմայի և ֆլոեմայի միջև պահպանվում է մերիսթեմային չդիֆերենցված բջիջների շերտ՝ խրձային կամբիում, որն ընդունակ է առաջացնելու բաց խուրձ։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4202281-2 · Microsoft: 160148424 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 459)։*  |