|  |
| --- |
| **Աղաթուփ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ցեղ** | **Աղաթուփ** *(Halimodendron)*DC. 1825 |

**Աղաթուփ** (լատ.՝ Halimodendron), **ոլոռնածառ**, բակլազգների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի տերևնաթափ թփերի ցեղ։ ՀՀ-ում հայտնի է, աղաթուփ արծաթագույն (*H. halodendron*)։ Տարածված է Երևանի շրջակայքում, Արարատի, Կոտայքի, Սյունիքի և այլ մարզերի ստորին ու նախալեռնային գոտիներում։ Աճում է քարքարոտ ու չոր լանջերին, տափաստաններում։ Չորադիմացկուն է։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Տերևաթափ թուփ է՝ 2-3 մ բարձրությամբ և ցրված սաղարթով։ Հին ճյուղերի կեղևը գորշաշագանակագույն է, իսկ երիտասարդ ճյուղերինը՝ մոխրավուն կամ գորշամոխրավուն, անջատվում է երկայնական շերտով։ Ընձյուղները անկյունավոր են, ծածկված կարճ, մոխրաարծաթավուն մազմազուկով։ Ցողունը խիտ ճյուղավորվով է, բարձրությունը՝ 2-3 մ։

Տերևները զույգ փետրաձև են 3-3.5 սմ երկարությամբ, կազմված 1-5 զույգ տերևիկներից, փշանման; Տերևները բարդ, զույգափետրաձև են, հիմքում առանցքները կոշտանում են և վերափոխվում են փշերի։ Տերևիկները հակառակ ձվաձև են կամ երկարավուն հակառակ ձվաձև, 1.5-3.5 սմ երկարությամբ և 0.3-1.1 սմ լայնությամբ, գագաթում կլորացած կամ փոսիկով, մոխրականաչավուն։

Ունդերը հակառակ ձվաձև են՝ 1-3 սմ երկարությամբ և 0.7-1.2 սմ լայնությամբ, կնճռոտ, գագաթին սուր փշով, կոշտ, մոխրադարչնագույն կամ գորշ, բազմասերմ։ Ծաղկաբույլերը հովանոցանման է, ծաղիկները՝ մանուշակագույն, հազվադեպ՝ վարդագույն մինչև սպիտակ։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին, պտուղները հասունանում են օգոստոս-սեպտեմբերին։

Նշանակություն
-------------

Դեղաբույս․ պարունակում է վիտամին E, կարոտին (A-նախավիտամին)։ Գեղազարդիչ է․ օգտագործվում է կենդանի ցանկապատների ստեղծման համար։ Միջնատասպան է։

Տարածում
--------

Տարածված է Կովկասում, Միջին Ասիայում, Իրանում, Չինաստանում, Մոնղոլիայում։ Հայկական ՍՍՀ-ի տարածքում համդիպում է Արարատյան դաշտում, Վայքում, Մուղրիում, Արաքս գետի հովտում, անապատային ավազուտներում, չոր, քարքարոտ թեքություններում, աղուտներում։ Բարձր է գնահատվում որպես աղադիմացկուն և չափազանց չորադիմացկուն բույս։ Հայտնի է մանրէասպան հատկությամբ։

Գրականություն
-------------

* Քո շրջապատի թփերը Լ. Վ. Հարությունյան 1984 224 էջ
* Деревья и кустарники СССР / П.И. Лапин. — М.: "Мысль", 1966. — С. 430. — 637 с.
* Лесная энциклопедия: В 2-х т. т.2 / Г.И. Воробьёв. — М.: Сов. энциклопедия, 1986. — С. . — 631 с.
* Флора Казахстана. Том V. Бобовые / Н.В. Павлов. — Алма-Ата: Издательство Академии наук Казахской ССР, 1961. — С. 70-72. — 515 с.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2781205729 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Halimodendron
* EPPO: 1HADG
* FoC: 114495
* GBIF: 2983964
* GRIN: 5326
* iNaturalist: 72158
* IPNI: 22545-1
* IRMNG: 1033050
* ITIS: 500851
* NCBI: 47656
* PLANTS: HALIM2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60450941-2
* Tropicos: 40020235
* VASCAN: 1226

 |

 |