**Տեմեկուլա** (անգլ.՝ Temecula), քաղաք ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիա նահանգի Ռիվերսայդ շրջանում։ Բնակչությունը կազմում է 109 428 մարդ (2014 թվականի տվյալներով)։ Ամենամեծ թվով բնակչություն ունեցող շրջանի քաղաքների ցանկում զբաղեցրել է 5-րդ տեղը, Կալիֆոռնիայի այդպիսի ցուցակում՝ 59-րդ և ԱՄՆ-ում՝ 259-րդ տեղը։ Քաղաքի անունը գալիս է հնդկական *Տեմեեկունգա* բառից, որը թարգմանվում է որպես «Արևի տեղ» կամ որպես «Այն վայրը, որտեղ Արևը փայլում է մառախուղի միջով»։

Աշխարհագրություն, տրանսպորտ
---------------------------

Տեմեկուլան գտնվում է այսպես կոչված Ներքին կայսրության հարավարևմտյան մասում։ Հյուսիս-արևմուտքից Տեմեկուլան սահմանակից է Մուրրիետա քաղաքին, արևմուտքից, հարավից և հարավ-արևելքից քաղաքին հարում են բլուրներ, արևելքից` խաղողի այգիներ։ Քաղաքի տարածքը 78,13 կմ² է, ներառյալ բաց ջրերի 0,04 կմ² տարածքը (0,05%)։ Քաղաքն ունի 39 զբոսայգի։

Քաղաքով անցնում է I-15 հիմնական մայրուղին, I-215 և SR 79 ավտոճանապարհները, օդային հաղորդակցությունն ապահովում է Մուրիետա օդանավակայանով (Ֆրենչ Վալլի)։

Կլիմա
-----

Քաղաքն ունի միջերկրածովյան կլիմա (Csa՝ ըստ Կյոպենի)։ Ամենաշոգ ամիսը սովորաբար օգոստոսն է, ամենացուրտը՝ դեկտեմբերը։ Անձրևոտ սեզոնը տևում է նոյեմբերից մարտ ամիսը՝ գագաթնակետին հասնեկով փետրվարին (94 մմ), ամենաչոր ամիսը հունիսն է (1 մմ-ից պակաս), քաղաքի վրա տարեկան տեղումները կազմում են միջինում 359 մմ անձրև։ Փոթորիկները հաճախակի են լինում ձմռանը, հատկապես «Էլ Նինոյի տարիներին»։ Մայիս-հունիս ամիսների առավոտյան հաճախ նկատվում է Marine layer կլիմայական երևույթը։ Նոյեմբերից փետրվար ամիսներին Տեմեկուլայում գերակշռում են Սանտա Անայի հյուսիսարևելյան չոր քամիները։ Ձյունը հազվադեպ է տեղում քաղաքում, չնայած 2014 թվականի նոյեմբեր և դեկտեմբեր ամիսներին, երբ իրական ձյան տեղումներ են եղել Տեմեկուլային, ինչը կարող էր բացառություն լինել։ Բացառիկ կլիմայական երևույթ է նաև տորնադոն, որը քաղաք է հասել 2005 թվականի փետրվարի 19-ին։ Քաղաքում գրանցված օդի առավելագույն ջերմաստիճանը 46 °С է, նվազագույնը՝ -10 °С:

Պատմություն
-----------

1797 թվականին հայր Խուան Նորբերտո դե Սանտյագոն և կապիտան Պեդրո Լիսալդեն, յոթ զինվորների և հինգ հնդիկ ուղեկցորդների հետ միասին հասել են Տեմեկուլայի հովիտ։ Խումբը տեղ է փնտրել հերթական միսիան հիմնելու համար։ Հենց այդ ժամանակ սուրբ հայրն օրագրում գրառում է կատարել «Տեմեկուլա կոչվող հնդկական գյուղի» հայտնաբերման վերաբերյալ։ 1845 թվականին Վերին Կալիֆոռնիայի վերջին նահանգապետ Պիո Պիկոն ոմն Պաբլո Ապիսին է տվել Լիթլ-Տեմեկուլա ռանչոն՝ 9 կմ²-ից մի փոքր ավելի տարածքով։

1859 թվականի ապրիլի 22-ին Տեմեկուլայում՝ խանութի շենքում, բացվել է առաջին փոստային բաժանմունքը։ Այն դարձել է նահանգի երկրորդ փոստը, որը զիջում էր միայն Սան Ֆրանցիսկոյին։ 1882 թվականին հիմնադրվել է «Պեչանգա» հնդկական ռեզերվացիան՝ մոտ 16 կմ² տարածքով, քաղաքից մոտ 13 կիլոմետր հեռավորության վրա։

1904 թվականին Ռանչո Տեմեկուլան, Լիթլ Տեմեկուլան և մոտակայքում գտնվող մի քանիսը գնել է Վալտեր Լ. Վայլը, 1906 թվականին նա մահացել է Լոս Անջելեսում դժբախտ պատահարի հետևանքով, բայց նրա որդին՝ Մելոնը, որն այլ հովանավորների հետ միասին հիմնադրել և 1914 թվականին բացել է Տեմեկուլայի Առաջին ազգային բանկը, շարունակել է իր բիզնեսը։ 1910 թվականին Տեմեկուլայում հիմնադրվել է Սուրբ Կատերինայի և Ալեքսանդրիայի կաթոլիկ ծխարանը, 1917 թվականին ստեղծվել է մատուռ։ Ծխականների թվի ավելացման պատճառով եկեղեցին շուտով տեղափոխվել է այլ վայր, և այս մատուռը մեկ դոլարով վաճառվել է «Հին քաղաքի» թանգարանին։ 1915 թվականին քաղաքում հայտնվել է առաջին երկշղթա ասֆալտապատ ճանապարհը։ Մինչև 1947 թվականը Մալոն Վեյլի ունեցվածքի մակերեսը կազմում էր մոտ 354 կմ², կենտրոնը եղել է Տեմեկուլան։ 1948 թվականին կանգնեցվել է ամբարտակ՝ արգելափակելով Տեմեկուլա Քրիք գետի հոսքը և ստեղծելով Վայլ Լեյք ջրամբարը (մակերեսը՝ մոտ 4,5 կմ², ծավալը՝ 42-63 միլիոն մ³), որը լուծել է Տեմեկուլայում ջրի պակասի խնդիրը։ 1964 թվականին Վայլա ռանչոն վաճառվել է *Kaiser Aetna partnership-ին*։ Շուտով տարածքն ընդլայնվել է մինչև 395 կմ² և անվանվել Ռանչո Կալիֆոռնիա։ 1980-ականների սկզբին կառուցվել է Տեմեկուլայի միջով անցնող I-15 մայրուղին, ինչը հանգեցրել է բնակչության կտրուկ աճի։ Տասնամյակի ընթացքում քաղաքի բնակչությունը ավելացել է ավելի քան 15 անգամ՝ 1,8-ից հասնելով 27,1 հազարի։

1989 թվականին Տեմեկուլայում հայտնվել է դավանական քրիստոնեությունից դուրս առաջին եկեղեցին։ 1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Ռանչո Կալիֆոռնիա բնակավայրին տրվել է Տեմեկուլա անունը (70 %-ը քվեարկել է այս անվան օգտին, 11 %-ից պակաս՝ Ռանչո Կալիֆոռնիայի օգտին) և ստացել «քաղաքի»(*city*) կարգավիճակ։ 2005 թվականին քաղաքի տարածքը և նրա բնակչությունը կտրուկ ավելացել է (մինչև 90,000 մարդ)՝ մոտակա Ռեդոկ բնակավայրի միացման պատճառով։ 2010 թվականին հաղթահարվել է 100 000 բնակիչների նշագիծը։ 2015 թվականի մայիսի 15-ին «Պեչանգա» խաղատանը տեղի է ունեցել Bellator MMA ընդհանուր մարտարվեստների մրցումը։

Տնտեսություն
------------

1994-2014 թվականներին Տեմեկուլայում է գտնվել Outdoor Channel հեռուստատեսության կառավարման կենտրոնը։

2013 թվականի տվյալներով՝ զբոսաշրջության բաղադրիչը քաղաքին բերում է տարեկան ավելի քան 620 միլիոն դոլար եկամուտ և տալիս 6580 աշխատատեղ։

2013 թվականի վերջին քաղաքի հիմնական գործատուները եղել են․

* Խաղատուն «Պեչանգա» - 4100 աշխատատեղ (քաղաքի բոլոր աշխատող բնակիչների 7.34 %-ը)
* Տեմեկուլա հովտի միացյալ դպրոցական շրջան - 2604 (4,66 %)
* Abbott Laboratories (Guidant) - 2000 (3,58 %)
* Professional Hospital Supply`1,600 (2,86 %)
* International Rectifier- 750 (1,34 %)
* Costco - 340
* Macy's - 300
* Millipore Corporation - 270
* Norm Reeves Auto Group / DCH - 260
* Masco - 240

Տեսարժան վայրեր
---------------

* Խաղողի այգիներ - քաղաքում աշխատում են շուրջ 40 գինեգործներ, որոնք մշակում են ավելի քան 14 կմ² խաղողի այգիներ, որոնք գտնվում են քաղաքի տարածքում և նրա շուրջը։
* Օդապարիկների և գինու փառատոնը (1984 թվականից ամեն տարի անցկացվում է Սկիների ջրամբարում (քաղաքից մոտ 15 կմ հյուսիս-արևելք))
* Միջազգային կինոփառատոն Տեմեկուլայի հովտում (1995-2011, 2014-ից)
* Ջազի, փողոցային նկարչության փառատոններ, «հունական»
* Հնդկական խաղատուն «Պեչանգա» (517 սենյակ, 17,500 մ² խաղահրապարակ, գործում է 2002 թվականից)
* Ինը գոլֆի դաշտեր

* Մուտքը «Հին քաղաք»Մուտքը «Հին քաղաք»
* Խաղողի այգիներԽաղողի այգիներ
* Օդապարիկների և գինու փառատոնՕդապարիկների և գինու փառատոն
* Խաղատուն «Պեչանգա»Խաղատուն «Պեչանգա»
* Տեմեկուլա և Մուրիետա քաղաքների տեսարան ինքնաթիռիցՏեմեկուլա և Մուրիետա քաղաքների տեսարան ինքնաթիռից

Մշակույթում
-----------

Կինո
* Տեմեկուլայում նկարահանվել են «Աստղային ուղի։ Հաջորդ սերունդը» սերիալի «Աշխարհի բոլոր բարիքները» (1994) դրվագի եզրափակիչ տեսարանները (խաղողի այգում)։
* Տեմեկուլայում տեղի են ունեցել «Վաճառող» ֆիլմի հիմնական նկարահանումները (2009)։
* 2013 թվականին Տեմեկուլայում տեղի են ունեցել Food Network հեռուստաալիքի «Էսեպրեսս-ռեստորան» հաղորդման թողարկման նկարահանումները։

Գրականություն
* Հելեն Հանթ Ջեքսոնի «Ռամոնա» վիպակ (1884)։

Ժողովրդագրություն
-----------------

| Պատմական բնակչություն |
| --- |
| Մարդահամար | Բնակ․ |  | %± |
| **1980** | 1783 |  | — |
| **1990** | 27 099 |  | 1419,9% |
| **2000** | 57 716 |  | 113% |
| **2010** | 100 097 |  | 73,4% |
| **Հվնբ․ 2014** | 109 428 |  | 9,3% |

2010 թվական
2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ Տեմեկուլայում բնակվում էր 100,097 մարդ՝ 49,002 տղամարդ և 51,095 կին։ Բնակչության 30,7 %-ը մինչև 18 տարեկան էին, իսկ 7,8 %-ը՝ 65-ից բարձր, քաղաքի բնակչի միջին տարիք՝ 33,4: 100 իգական սեռի ներկայացուցիչի համեմատությամբ տղամարդկանց թիվը կազմում էր 95,9, իսկ 100 չափահաս կանանց դեպքում՝ 93,9 համադրելի տարիքի տղամարդիկ։ Ռասայական կազմը՝ 70,8 % սպիտակամորթներ, 4,1% սևամորթներ/աֆրոամերիկացի, 1,1% բնիկ ամերիկացի, 9,8% ասիական, 0,4 % Խաղաղօվկիանոսյան կղզիներից, այլ՝ 7,9%, խառը ռասա՝ 5,9 %, իսպանախոս (ցանկացած ռասա)՝ 24,7%:

Քաղաքում կար 25 826 ընտանիք և 31 781 տնային տնտեսություն, որոնցից 50,2 %-ը մինչև 18 տարեկան երեխաներ ունեին։ Տնային տնտեսությունների 64,5%-ը հետերոսեքսուալ զույգեր էին, ամուսնացած և միասին ապրող, 11,8%-ը՝ կանայք՝ առանց ամուսնու տնային տնտեսություններ, 5 %-ը՝ տղամարդիկ, առանց կնոջ տնային տնտեսություններ, 4,6 %-ը՝ հետերոսեքսուալ զույգեր, որոնք միասին ապրում էին քաղաքացիական ամուսնության մեջ և 0,6 %-ը նույնասեռ զույգերն էին, ովքեր ապրում էին ամուսնությամբ կամ քաղաքացիական ամուսնությամբ։ Տնային տնտեսության միջին չափը 3,15 էր, ընտանիքի չափը՝ 3,46։

2013 թվական
2013 թվականին Տեմեկուլայում բնակվում էր մոտ 106,780 մարդ՝ 48,2% տղամարդ և 51,8% կին։ Քաղաքաբնակների միջին տարիքը 32,9 տարի էր, պետական միջինը՝ 35 տարի։ 2009-2013 թվականների տնային տնտեսությունների միջին եկամուտը կազմել է տարեկան 78,356 դոլար, քաղաքային բնակիչների 8,5% -ն ապրում էր աղքատության շեմից ցածր։

2014 թվական
Քաղաքի բնակիչներն իրենց նախնիների ծագման մասին պատմել են հետևյալը՝ գերմանացիներ՝ 11,1%, իռլանդացիներ՝ 8,9%, բրիտանացիներ՝ 7%, իտալացիներ՝ 3,4%, լեհեր՝ 2,6%, ֆրանսիացիներ՝ 2,1%: 15 տարեկանից բարձր բնակիչների հարցումը ցույց է տվել, որ քաղաքաբնակների 33,9%-ը ամուսնացած չէ և երբեք չի եղել ամունացած, 53,9%-ը ամուսնացած է և միասին են ապրում, 1,6%-ը ամուսնացած է, բայց ապրում են առանձին, 2,9 %-ը այրի է և 7,6 %-ը՝ ամուսնալուծված։

Բնակչության 14,8 %-ը ծնվել է Միացյալ Նահանգներից դուրս, նահանգի 27,1%-ը միջին ցուցանիշի դեպքում։

2014 թվականի հունիս ամսվա դրությամբ գործազրկությունը քաղաքում կազմել է 5,7 %, պետական միջին ցուցանիշը՝ 7,3 %:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  2020 թվականի ԱՄՆ մարդահամար / United States Census Bureau
2. ↑  История племени печанга (անգլ.) на сайте *pechanga-nsn.gov*
3. ↑  История «Старого города» Темекула Archived 2015-07-12 at the Wayback Machine. (անգլ.) на сайте *temeculainformation.com*
4. ↑  *KaBOOM!* names Temecula among 217 «Playful City USA» communities Archived 2015-07-13 at the Wayback Machine. (անգլ.) – *sddt.com*, 10 մայիսի, 2013
5. ↑  Ֆրենչ Վալլի օդանավակայանը (անգլ.) *airnav.com* կայքում
6. ↑  *Эрик Кауфманн.* Climate and Topography Archived 2012-11-19 at the Wayback Machine. (անգլ.) *dfg.ca.gov* կայքում
7. ↑  Snowfall in the Temecula Valley: November 21, 2004 (անգլ.) *weathercurrents.com* կայքում
8. ↑  *Реджинальд Стэнли.* Snow blankets Inland valleys, foothills Wednesday morning (անգլ.) на сайте *weathercurrents.com*, 31 декабря 2014
9. ↑  Tornados Tear Through Fallbrook, Rainbow and Temecula: February 19, 2005 (անգլ.) на сайте *weathercurrents.com*
10. ↑  Տեմեկուլայի կլիման (անգլ.) *weathercurrents.com* կայքում
11. ↑  Տեմեկուլայի կլիման (անգլ.) *weather.com* կայքում
12. ↑  *Дик Даймонд.* Деревня Темекула Archived 2015-02-02 at the Wayback Machine.(անգլ.) на сайте *vailranch.org*
13. ↑  Պաբլո Ապիսի հողային գրանտի քարտեզը
14. ↑  Տեմեկուլա գյուղի քարտեզը
15. ↑  *Ջենիֆեր Կաբանի,* Temecula parish to mark 100 years(անգլ.) *sandiegouniontribune.com* կայքում, 5 նոյեմբերի, 2010
16. ↑  Վայլ-Լեյք Archived 2015-07-13 at the Wayback Machine.(անգլ.) *cdec.water.ca.gov* կայքում
17. ↑  *Ребекка Маршалл Фарнбах.* Setting the Stage for the Vails Archived 2017-03-05 at the Wayback Machine.(անգլ.) на сайте *vailranch.org*
18. ↑  Официальный сайт церкви внеконфессионального христианства в Темекула(անգլ.)
19. ↑  Տեմեկուլայի համառոտ պատմությունը Archived 2011-05-14 at the Wayback Machine.(անգլ.) քաղաքի Պատմական միության կայքում
20. ↑  Города Калифорнии по дате инкорпорирования Archived 2013-02-21 at the Wayback Machine.(անգլ.) на сайте *calafco.org*, стр. 1
21. ↑  Pablo Apis and Temecula (История Темекула 1792—1990) Archived 2015-05-05 at the Wayback Machine.(անգլ.) на сайте *sandiegohistory.org*
22. ↑  История Темекула 1797—1969(անգլ.) на сайте *oldtemecula.com*
23. ↑  Подробнее см. ст. Bellator MMA in 2015#Bellator 137(անգլ.)
24. ↑  *Сергей Ващенко.* Кровавый май. 6 самых крутых поединков минувшего месяца(ռուս.) на сайте *sovsport.ru*, 1 июня 2015
25. ↑  *Աարոն Քլևերի,*  Temecula: Huge uptick for local tourism industry (անգլ.), *pe.com*, 19 հուլիսի, 2013
26. ↑  Ամփոփիչ ամենամյա ֆինանսական զեկույց (անգլ.) քաղաքի պաշտոնական կայքում, 30 հունիսի, 2014, էջ 171
27. ↑  Օդապարիկների և գինու փառատոնի պաշտոնական կայք (անգլ.)
28. ↑  Կինոփառատոնի պաշտոնական կայքը (անգլ.)
29. ↑  Официальный сайт джаз-фестиваля (անգլ.)
30. ↑  Официальный сайт фестиваля уличного рисования Archived 2002-04-08 at the Wayback Machine. (անգլ.)
31. ↑  Tantrum in Temecula (անգլ.), *foodnetwork.com*
32. ↑  «Ռամոնա» (անգլ.)
33. ↑  Incorporated Places and Minor Civil Divisions Datasets: Subcounty Resident Population Estimates: April 1, 2010 to July 1, 2014 — Temecula Archived 2015-09-24 at the Wayback Machine. (անգլ.) на сайте *census.gov*
34. ↑  Перепись населения США-2010 — Темекула (անգլ.) на сайте *census.gov*
35. ↑  Տեմեկուլայի ժողովրդագրությունը 2007—2013 Archived 2012-09-21 at the Wayback Machine. (անգլ.), *quickfacts.census.gov*
36. ↑  Տեմեկուլա․ ժողովրդագրություն, տնտեսություն, հանցագործություն, առողջապահություն և այլն (անգլ.) *city-data.com* կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քաղաքի պաշտոնական կայքը (անգլ.)
	+ Քաղաքի պատմությունը (անգլ.) նրա պաշտոնական կայքում
* Տեմեկուլայի էջը․ ժողովրդագրություն, տրանսպորտ, տնտեսություն, կրթություն Archived 2020-03-05 at the Wayback Machine. (անգլ.) *scag.ca.gov* կայքում
* Տեմեկուլա պատմական միություն (անգլ.)
* Visit Temicula Valley Wine Country (անգլ.)
* Տեմեկուլա հովտի միասնական դպրոցական շրջան (անգլ.)
* Տեմեկուլայի թանգարան (անգլ.)
* Տեմեկուլայի հրեական միություն (անգլ.)
* Տեմեկուլայի գերեզմանատունը *Find a Grave* կայքում
* *Կուրտ Վան Հորն*, Tempting Temecula **(1974)** (անգլ.) *sandiegohistory.org* կայքում
* Temeculainformation.com Archived 2021-10-23 at the Wayback Machine. (անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |

 |