**Համզա** (պորտ.՝ Rio Hamza), Ամազոնի շրջակայքում գտնվող ստորգետնյա հոսանքի ոչ պաշտոնական անվանումը։ Տրվել է ի պատիվ ծագումով հնդիկ գիտնական Վալիա Համզայի, որն ավելի քան 40 տարի ուսումնասիրել է Ամազոնը և ղեկավարել Էլիզաբեթ Պիմենտելի (պորտ.՝ Elizabeth Pimentel) դոկտորական ատենախոսությունը, որի արդյունքն է եղել ստորգետնյա հոսանքի հայտնաբերումը։ «Ստորգետնյա գետը» հայտնաբերելու մասին հայտարարվել է 2011 թվականի օգոստոսին Բրազիլիայի աշխարհագրական ընկերության 12-րդ միջազգային համաժողովում։

Նկարագրություն
--------------

Հայտնաբերողների նախնական գնահատականների համաձայն՝ Համզան հոսում է գետնի տակ մոտ 4 կմ խորության վրա, Ամազոնին զուգահեռ, ծակոտկեն հողերի միջով։ Համզայի երկարությունը մոտ 6 հազար կմ է, լայնությունը՝ մինչև 400 կմ, ջրի հոսքը՝ մոտ 3100 մ³/վ, ջրի շարժման արագությունը՝ մինչև 100 մ/տարի։ Համզայի ջրերը հոսում են Ատլանտյան օվկիանոս՝ նվազեցնելով ջրի աղիությունը ափից մինչև 150 կմ հեռավորության վրա։

Հետազոտություններ
-----------------

Ամազոն գետի ավազանի քարտեզը
Ստորգետնյա հոսանքը հայտնաբերել է գիտնականների մի խումբ՝ Վալիա Համզայի գլխավորությամբ, որոնք ջերմաստիճանի չափումներ են իրականացրել Ամազոն գետի ավազանում գտնվող չգործող նավթահորերում։ Չափումները կատարվել են 241 հորերում, դրանց վերլուծությամբ հայտնաբերվել է ջրի հորիզոնական հոսանք մեծ խորություններում։ Հոսանքի անմիջական դիտումը բավականաչափ բարդ է եղել՝ նրա ցածր արագության պատճառով։

Այս ստորգետնյա հոսանքի գոյության ապացույցները ներկայացվել են 2011 թվականին Բրազիլիայի աշխարհագրական ընկերության 12-րդ միջազգային համաժողովում։ Գիտնականները պարզաբանել են, որ հետազոտության արդյունքները նախնական են և ավելի մանրամասն գիտական ապացույցներ կարող են ներկայացվել առաջիկա տարիներին։

Քննադատություն
--------------

«Ստորգետնյա գետի» հայտնաբերումից մի քանի օր անց BBC-ի գիտական նորությունների բաժնում հրապարակվել է մի հոդված, որում *Petrobras*-ի երկրաբան դոկտոր Խորխե Ֆիգեյրեդոն (պորտ.՝ Jorge Figueiredo) կտրուկ քննադատել է սառցադաշտերի արագության հետ համեմատելի ստորգետնյա հոսանքների վերաբերյալ «գետ» տերմինի օգտագործումը։ Նա նաև նշել է, որ 4 կմ խորությամբ ստորերկրյա ջրերը չեն կարող լինել քաղցրահամ։ Վալիա Համզան համաձայնել է, որ նոր հայտնաբերված հոսանքը գետ չէ բառի համընդհանուր իմաստով։

Տես նաև
-------

* Ամազոն
* Ստորգետնյա ջրեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Choi, Charles Q. (2011 թ․ օգոստոսի 31). "Underground river discovered beneath Amazon". *OurAmazingPlanet*. NBCnews. Արխիվացված from the original on 2021 թ․ հոկտեմբերի 25. Retrieved 2021 թ․ հոկտեմբերի 25. "The name given to the underground flow is not official," Hamza said.
2. ↑  "Scientists discover underground river running beneath the Amazon". *Fox News*. 2011 թ․ օգոստոսի 25. Արխիվացված է the original 2012 թ․ մայիսի 3-ին. Retrieved 2011 թ․ օգոստոսի 25.
3. 1 2 3  Eduardo Carvalho (2011 թ․ օգոստոսի 25). "Novo rio subterrâneo na Amazônia pode ser o maior do mundo". *Natureza* (in պորտուգալերեն). Արխիվացված from the original on 2021 թ․ հոկտեմբերի 18. Retrieved 2021 թ․ հոկտեմբերի 18.
4. 1 2 3 4  Richard Black (2011 թ․ օգոստոսի 27). "Subterranean Amazon river 'is not a river'" (in անգլերեն). BBC. Արխիվացված from the original on 2012 թ․ նոյեմբերի 23. Retrieved 2011 թ․ օգոստոսի 30.
5. ↑  *Homma, Alfredo Kingo Oyama* Amazônia: os avanços e os desafios da pesquisa agrícola(պորտ.) // *Parcerias Estratégicas*. — 2013. — Т. 18. — № 36. — С. 33—54. — ISSN 1413-9375. Архивировано из первоисточника 18 Հոկտեմբերի 2021.
6. 1 2  "Brazilian scientists find signs of 3,700-mile (or about 5,800 kilometer)-long underground river flowing far under Amazon River". The Washington Post. 2011 թ․ օգոստոսի 27. Արխիվացված է the original 2011 թ․ սեպտեմբերի 6-ին. Retrieved 2011 թ․ օգոստոսի 25.