recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Այակուչոյի ճակատամարտ** (իսպ.՝ Batalla de Ayacucho), Ամերիկայում Իսպանական գաղութների անկախության պատերազմի դեպքերի մաս կազմող ճակատամարտ, որը տեղի է ունեցել 1824 թվականի դեկտեմբերի 9-ին ժամանակակից Պերուի Այակուչո քաղաքում։

1824 թվականի վերջին ռոյալիստները դեռ վերահսկում էին հարավային Պերուի շատ տարածքներ, այդ թվում և Ֆիլիպ թագավորի ամրոցը Կալյաոյում։ Ճակատամարտում Պերուին աջակցություն են ցուցաբերել նաև մի շարք զինյալներ Արգենտինայից, Կոլումբիայից, Վենեսուելայից, Չիլիից։ Պերուական բանակը գլխավորում էին Հարավային Ամերիկայի ազգային-ազատագրական պայքարի հերոս Սիմոն Բոլիվարը և Անտոնիո Սուկրեն։ Հակառակ սրան՝ ռոյալիստ իսպանացիների զորքերի գլուխ կանգնած էր փոխարքա Խոսե դե լա Սերնան։

Չնայած զորքերի հարաբերական հավասարությանը՝ Իսպանիան պարտություն կրեց՝ ունենալով մեծ կորուստներ (1800 սպանված, 700 վիրավոր)։ Ճակատամարտից հետո Խոսե դե լա Սերնան ստիպված եղավ ստորագրել պայմանագիր, որով պաշտոնապես ճանաչեց Պերուի անկախությունը։ Այակուչոյի ճակատամարտը կարևոր նշանակություն է ունեցել Հարավային Ամերիկայի երկրների պատմության մեջ։ Այս ճակատամարտում ռոյալիստների գրած պարտությունը շրջադարձային նշանակություն է ունեցել լատինոամերիկայն երկրների ազգային-ազատագրական պատերազմում։

Տես նաև
-------

* Իսպանական գաղութների անկախության պատերազմ Ամերիկայում

Աղբյուրներ
----------

* Այակուչոյի ճակատամարտն ու դրա հետևանքները
* Հարավային Ամերիկայի ազգային-ազատագրական պատերազմ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Այակուչոյի ճակատամարտ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85010602 |

 |
**Save Me**, Queen անգլիական ռոք-խմբի «The Game» ալբոմի երգ։ Գրել է Բրայան Մեեմը։ Երգը թողարկվել է սինգլի տեսքով, «Let Me Entertain You» երգի կենդանի ձայնագրության «Բ» մասում։

Երգ
---

Դա խմբի առաջին երգն էր, որի ժամանակ օգտագործվել է սինթեզատոր։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Երգի առաջին տողերը, որն ուղեկցվում էր դաշնամուրի մեղմ երաժշտությամբ,ունկնդրին նախապատրաստում է երգում պատկերվող հետագա իրադարձությունների․ «Ամեն ինչ շատ լավ սկսվեց․․․ մենք ստեղծված էինք միմյանց համար, ես հմայված էի քեզնով, քո սիրով, ես քեզ այնքան շատ էի սիրում»։ Այն պահին երբ երգը հասնում էր ուժգին,եթե չասենք հուսահատ, կրկներգին, Մերկուրին, Մեյը, Դիկոնը և Թեյլորը օգնության են գալիս կասկածանքների մեջ գտնվող հերոսին, որը «չէր կարող ապրել մենակության մեջ» - Մարտին Պաուեր |  |

Այդ ռոք-բալլադում կիթառահար Մեյը ոչ միայն Էլեկտրակիթառ էր նվագում, այլ նաև ռոյալ։ «The Game» և «Flash Gordon» երաժշտական ճանապարհորդության ընթացքում Մեյը նվագում էր իր ստեղնաշարային մասը մինչև երկրորդ կրկներգ, և հետո արդեն նվագում էր Ֆրեդի Մերկուրին։ Հետո կիթառահարը նվագում էր կիթառի մասը։

Մեյը այս երգը գրել է իր ընկերոջ մասին, որի հետ դադարել է ընկերություն անել։

Երգը սինգլի տեսքով թողարկվելուց կես տարի առաջ, միանգամից սիրվեց երկրպագուների կողմից և հետո պահպանվեց «Greatest Hits» հավաքածուի մեջ։

Տեսահոլովակ
-----------

Երգի տեսահոլովակը 1979 թվականի դեկտեմբերի 22-ին նկարահանել է Կեյտ Մակմիլանը, Alexandra Palace-ում։ Դա խմբի առաջին տեսահոլովակն էր, որի ժամանակ օգտագործվել է անիմացիա։

Տեսահոլովակը կազմված էր 2 մասից, որոնք անընդհատ փոփոխվում էին՝ խմբի կատարումը և անիմացված մասը։ առաջին ֆորմատում խումբը հայտնվում է տեսահոլովակի սկզբում, բոլոր կրկներգերի ժամանակ (բացի վերջինից) և կիթառային սոլոյի․ մնացածը անիմացիաներ են։ Խումբը երգը կատարում էր բեմում, որի մեջտեղում կային 3 աստիճաններ, որոնցում տեղակայված էին հարվածային գործիքները։ Տեսահոլովակում Մեյը ռոյալ չէր նվագում, միայն կիթառ էր նվագում։

Անիմացված մասը սկսվում է առաջին 2 քառատողերում և վերջին կրկներգում։ Այդ մասի գլխավոր հերոսներն էին կինը և սպիտակ աղավնին։ Կինը ցանկանում էր բռնել աղավնիին, բայց այդ ամենն իր մոտ չէր ստացվում։ Վերջում նա նրան բաց է թողնում և հեռանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Обзор песни Save Me на сайте Songfacts.com» (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 25-ին. Վերցված է 27 июня 2007-ին.
**Անդիժանի ապստամբություն**, 1898 թվականի ազգայնական-ֆեոդալական ելույթ Ֆերգանայում (Անդիժանի մոտ), որը առաջ եկավ Միջին Ասիայում ցարիզմի գաղութատիրական քաղաքականության հետևանքով։

Ապստամբություն
--------------

Ապստամբությանը մասնակցում էին ինչպես ուզբեկ և ղրղզներ ունևոր խավերը, այնպես էլ քաղաքային չքավորությունն ու դեհկանները (հողագործները)։ Անդիժանի ապստամբությունը ղեկավարում էր Մաղալի իշխանը։

1898 թվականի մայիսի 18-ի լուսաբացին ապստամբները հանկարծակի հարձակվեցին Անդիժանի ռուսական կայազորի վրա, բայց հաջողություն չունեցան։ Ձախողվեցին նաև նախատեսված ելույթներն Օշում և Մարգելանում։ Ցարական իշխանությունները ճնշեցին ապստամբությունը։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Իրանիկա · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 390)։*  |
**«Մակ կոսմետիկան»**, *կրճատ «Մակ»*, կոսմետիկայի բրենդ է, որը ստեղծվել է Կանադայում, սակայն հիմա գլխավոր մասնաճյուղը գտնվում է Նյու Յորքում։

Պատմություն
-----------

«ՄԱԿ կոսմետիկան» 1984 թվականին հայտնաբերվել է Կանադայում, Ֆրանկ Տոսկանի և Ֆրանկ Անգելոի կողմից, Վիկ Կասալ քիմիկոսի օգնությամբ։ Առաջին Ամերիկյան «ՄԱԿ» -ի խանութը բացվեց 1991 թվականին Նյու Յորքում։ Ընկերության ապրանքները նախատեսված էին շպարի մասնագետների համար, սակայն հիմա բոլորին հասանելի է։ Նորդստրոմ խանութը առաջինն էր ԱՄՆ-ում, ով իր մոտ վաճառեց «ՄԱԿ» -ի պարագաները։

Ֆրանկ Անգելոն մահացավ 1997 թվականին, վիրահատության ժամանակ կատարված սխալի պատճառով։

Այսօր «ՄԱԿ» կոսմետիկան հանդիսանում է համար 3 ամենահայտնի բրենդներից մեկը։ Տարեկան «ՄԱԿ» -ը աշխատում է 1 միլիարդ դոլլար և ունի 500 խանութներ, որոնցից 30-ը գտնվում են Ֆրանսիայում։

«ՄԱԿ» -ի ՁԻԱՀ-ի ֆոնդ
--------------------

«ՄԱԿ» -ի ՁԻԱՀ-ի ֆոնդը ստեղծվել է 1994 թվականին կանանց, տղամարդկանց և երեխաներին, ովքեր ունեն այդ հիվանդությունը, օգնելու համար։ «ՄԱԿ» - ը 380 միլլիոն դոլլարից ավել գումար է հավաքել իրենց Վիվա Գլեմ շրթներկները վաճառելու արդյունքում, և գումարի 100 %-ը նվիրաբերել ՁԻԱՀ-ի դեմ բարեգործական հիմնադրամին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   — The New York Times.
2. ↑   — Los Angeles Times.
3. ↑  Sporkin, Elizabeth (1991 թ․ սեպտեմբերի 16). «Big M.A.C. Attack». People.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հոկտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 17-ին.
4. ↑  «Frank Angelo, 49, Cosmetics Innovator, Dies». *Նյու Յորք Թայմս*. 1997 թ․ հունվարի 17. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 17-ին.
5. ↑  President's Emergency Plan for AIDS Relief (November 14, 2014). Press release: "PEPFAR and MAC AIDS Fund Partnership Will Strengthen HIV/AIDS Services for Youth". Retrieved 7 November 2015.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «ՄԱԿ կոսմետիկա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՏիկՏոկ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2012160393 · VIAF: 294071835 · WorldCat VIAF: 294071835 |

 |
**«Հեքիաթ ծղոտե ցլիկի մասին»** (ուկրաիներեն՝ «Казка про солом'яного бичка»), 1927 թվականի համր մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է Համաուկրաինական ֆոտոկինովարչության Օդեսայի ֆաբրիկայում ռեժիսոր Վյաչեսլավ Լևանդովսկու կողմից։ Պատմության մեջ առաջին ուկրաինական մուլտֆիլմն է։ Այժմ կորել է, պահպանվել են միայն մի քանի կադրեր, որոնք հետագայում տպագրվել են ամսագրերում և գրքերում։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Մարիոնետների մասնակցությամբ տիկնիկային մուլտֆիլմը ստեղծվել է Լևանդովսկու կողմից 1927 թվականին՝ Ալեքսանդր Օլեսի «Խեժի տակառ ցլիկը» հեքիաթի հիման վրա։ Ֆիլմը եղել է համր է, սակայն ուղեկցվել է ուկրաիներեն ենթագրերով։

Պրեմիերային ներկա Խարկովի բնակիչ Ալեքսանդր Շիմոնն այսպես է հիշել ֆիլմի մասին. «Մենք հնարավորություն ունեցանք տեսնել մի քանի մուլտիպլիկացիոն կերպարներ... Կենդանիների փոքր թղթե ֆիգուրներ, որոնք բաղկացած են հոդակապված մասերից, նրանք այժմ էլ զարմացնում են իրենց արտահայտչականությամբ և տեխնիկական կատարման նրբագեղությամբ՝ հիանալի վերարտադրելով շարժման պատրանքը»։

Ֆիլմի 90-ամյակ
--------------

2017 թվականի հոկտեմբերին, Ուկրաինական անիմացիայի ստեղծման 90-ամյակի կապակցությամբ, Ուկրաինայի տարբեր շրջաններից 20 նկարիչներից բաղկացած մի խումբ, յուրաքանչյուրը իր ոճով մարմնավորել է ծղոտե ցլիկի՝ հատուկ «Ուկրաինական անիմացիայի 90-ամյակ» համազգային նախաձեռնության շրջանակներում նկարահանված տեսանյութի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Венжер Н. Я. Капков С. В.* Animator.ru (ռուս.) — 2000.
2. ↑  *Bendazzi G.* Foundations - The Golden Age — Taylor & Francis, 2016. — P. 81. — ISBN 978-1-138-85452-9
3. ↑  «З чого починалась українська анімація». *web.archive.org*. 2020 թ․ մարտի 23. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 23. Վերցված է 2021 թ․ նոյեմբերի 7-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ unfit URL (link)
4. ↑  «Казка про солом'яного бичка». *ВУФКУ* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 23-ին. Վերցված է 2021 թ․ նոյեմբերի 7-ին.
5. ↑  «Wayback Machine» (PDF). *web.archive.org*. 2020 թ․ մարտի 23. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 23. Վերցված է 2021 թ․ նոյեմբերի 7-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ unfit URL (link)
6. ↑  «Вийшов ролик на честь 90-ї річниці української анімації (ВІДЕО)». *detector.media* (ուկրաիներեն). 2017 թ․ հոկտեմբերի 28. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ օգոստոսի 20-ին. Վերցված է 2021 թ․ նոյեմբերի 7-ին.
**Փոմ փոմ** (չինարեն՝ 神勇雙響炮, անգլ.՝ Pom Pom), կատակերգական մարտաֆիլմ երկու հոնկոնգյան դետեկտիվների մասին։ Գլխավոր դերերում են Ռիչարդ Նգն և Ջոն Սամը։

Սյուժե
------

Չաուն և Բեթհովենը՝ երկու հոնկոնգյան դետեկտիվներ փորձում են ձերբակալել Շա անունով նարկոբարոնին, բայց նրանց անկարողությունը կարող է վտանգ հանդիսանալ գործարքի համար։ Ոստիկանությունը շատ լավ գիտի, որ Շան համարվում է հանցագործ աշխարհի և թմրանյութերի ապօրենի վաճառքի գլխավորը, նա իր հանցագործությունների մանրամսները գրառում է գրքի մեջ, որը գտնվում է նրա սիրուհու մոտ։ Երբ Բեթհովենը և Չաուն զբաղվում են հետաքննությամբ, նրանք գտնում են Շանի սիրուհուն սպանված վիճակում և պատահաբար հանցագործության վայրում մաքրում են մատնահետքերը։ Բարեբախտաբար նրանց օգնում է նրանց կոլլեգան՝ տեսսուչ Աննան, ով դուր էր գալիս Չաուին։ Վերջապես այդ երկու ոստիկանները ձերբակալում են հանցագործների խմբին և միանգամից դառնում են հերոսներ։

Դերաակատարներ
-------------

* Ռիչարդ Նգ — *Չաու (Նգ Աչհաու)*
* Ջոն Սամ — *Բեթհովեն (Պուի Տոֆան)*
* Դինի Իպ — *Աննա (Օն Նա)*
* Ֆիլիպ Չան — *տեսուչ Չան*
* Թաի Պոու — *կավատ Չոու*
* Չուն Ֆատ — *Կոլոմբո*
* Տյան Ցզյուն — *գլխավոր տեսուչ*
* Պիտեր Չան — *պարոն Շա*

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Ֆիլմում նաև նկարահանվել են հոնկոնգյան աստղեր Ջեկի Չանը, Սամո Հունգը, Յուեն Բյաոն և Մարսը։

Տես նաև
-------

* Հաղթողները և մեղավորները
* Իմ երջանիկ աստղերը
* Իմ երջանիկ աստղերը 2

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Փոմ փոմ»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* «Փոմ փոմ» (անգլ.) ֆիլմը hkcinemagic.com կայքում
* ««Փոմ փոմ» ֆիլմը hkmdb.com կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database |

 |
**Անտիոքի պաշարում**, ճակատամարտ, որը տեղի է ունեցել 253 թվականին հռոմեական լեգեոնների և Սասանյանների բանակի միջև։ Ուժային հարաբերակցությունն անհայտ է, սակայն հայտնի է, որ պարսկական կողմը՝ արքայից արքա Շապուհ I-ի գլխավորությամբ, նախահարձակ է եղել՝ նպատակամղված լինելով նվաճել Անտիոքը։

Հակամարտության բռնկման պատճառը Շապուհ I-ի աշխարհակալ նկրտումներն ու վերջինիս վարած կայսերապաշտական քաղաքականությունն էր։ Վերջինիս գլխավորությած պարսից զորքը շարունակաբար ասպատակում էր Հռոմեական կայսրության արևելյան պրովինցիաները և չնայած կողմերի միջև կնքված հաշտության համաձայնությանը՝ Շապուհ արքան քանիցս միջամտում էր Մեծ Հայքի թագավորության ներքին գործերին։

Այսպիսով, երկու երկրի գրգռված հարաբերությունները վերաճում են բաց պատերազմի, որի ընթացքում էլ պարսկական զորքերին հաջողվում է ներթափանցել Միջագետք (253 թվականին)։ Նախքան Անտիոքի պաշարումը, Շապուհի զորքերը պարտության են մատնում Սիրիայի Բարբալիսոս քաղաքում կենտրոնացած հռոմեական լեգեոններին։ Անտիոքի զավթումից հետո պարսիկները ձեռնամուխ են լինում քաղաքի թալանմանը։

Շապուհը փորձում է զարգացնել ռազմավարական հաջողություններն ու ներխուժել Փոքր Ասիա, սակայն նորաստեղծ Պալմիրիայի իշխանի հարձակումներն արգելակում են վերջինիս առաջխաղացումը։ Շուտով հակապարսկական արշավանք է ձեռնարկում նաև Հռոմի նորընտիր կայսր Պուբլիոս Լիկինիոս Վալերիանոսը։ Պարսիկները ստիպված են լինում լքել Անտիոքը։

Տես նաև
-------

* Հռոմեա-պարսկական պատերազմներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Անտիկ շրջանի մայրամուտի տեղեկագիրք

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 253 թվականի ավերիչ արշավանքի ժամանակ Շապուհը կարողացավ քանդել Սիրիայի հյուսիսը, գրավել Հիերապոլիսը՝ ներխուժելով հռոմեացիների տարածք։ Ապա նվաճեց Անտիոքը՝ Հռոմեական կայսրության երրորդ ամենամեծծ քաղաքը։ |  |

|  |
| --- |
| 
  **Հին Հռոմ**   **Ասիա**   **Պատմություն**
 |
**Աննա Սոֆի Լորենցա Պետերսեն** (դան․՝ Anna Sophie Lorenze Petersen, փետրվարի 20, 1845(1845-02-20), Կոպենհագեն, Դանիա - օգոստոսի 6, 1910(1910-08-06), Ռյոննե, Բորնհոլմ, Դանիա), 19-րդ դարի երկրորդ կեսի դանիացի նկարչուհի։

Կենսագրություն
--------------

Աննա Պետերսենը նկարչություն է սովորել Կոպենհագենում և Փարիզում, որտեղ սովորել է նկարիչ Ժան-Ժակ Էնների արվեստանոցում։ Քանի որ Աննայի որպես նկարիչ ձևավորման ընթացքում կանայք չէին ընդունվում Կոպենհագենի Գեղարվեստի ակադեմիա, նա կրթություն է ստացել Դանիայի կանանց ակադեմիայում, որը բացվել էր 1888 թվականին այդ ակադեմիայի կողմից, որտեղ ընդունվել է 1890 թվականին։ Այստեղ նրա ուսուցիչն է եղել Վիգո Յոհանսենը։ Սկզբում նա հետաքրքրություն է ցուցաբերել ժանրային գեղանկարչության նկատմամբ, այնուհետև զբաղվել է ավելի շատ դիմանկարչությամբ։ Արվեստում նա համարվում է ռեալիստական ուղղության ներկայացուցիչ։ Կոմպոզիցիայով նա մոտ է գերմանացի նկարիչ Ֆրից ֆոն Ուդեին, ոճաբանորեն՝ դանիացիներ Նիլս Բիերրին և Լաուրից Ռինգին։

1883 թվականին Աննա Պետերսենը առաջին անգամ իր կտավները ցուցադրել է Շառլոտենբորգի պալատում։ 1880-ականներին նա արդեն բազմիցս մասնակցել է միջազգային գեղարվեստական ցուցահանդեսների, ինչպես նաև իր աշխատանքներն է ներկայացրել Փարիզի 1889 թվականի համաշխարհային ցուցահանդեսում։ 1883-1906 թվականներին Շարլոտենբորգում անցկացվել է Պետերսենի աշխատանքների 17 ցուցահանդես։ 1891 թվականին նրա նկարները ներկայացվել են Մյունխենի «Բոլոր ազգերի արվեստի ցուցահանդեսում», 1893 թվականին՝ Չիկագոյի կոլումբիական ցուցահանդեսում։ 1985 թվականին մասնակցել է «Անցյալի և ներկայի կանանց գեղարվեստի ցուցահանդեսին»։ 1883 թվականին նկարիչը ուսումնական ճամփորդություն է կատարել Հռոմ, իսկ հաջորդ տարի՝ Բրետան։ 1885-1886 թվականներին նա ապրել է Փարիզում և դասեր ստացել էլզասցի նկարիչ Ժան-Ժակ Էններից։ 1888 թվականին նա կրկին մեկնել է Փարիզ, իսկ 1889 թվականի գարնանը` Իսպանիա և կանգ առել Մադրիդում, Սևիլյայում, Գրանադայում և Ալորում։ Նույն թվականի հունիսին Աննան վերադարձել է Փարիզ։ 1904-1905 թվականներին Աննա Պետերսենը նկարիչ Ալբերտ Գոտշալկի հետ միասին ուղևորվել է Իտալիա, որտեղ այցելում է Հռոմ, Ֆլորենցիա և Վոլտերրա։

Աննա Պետերսենն ամուսնացած է եղել Ֆրից Մագնուսենի հետ։ Աննա Պետերսենի կտավներից գտնվում են Կոպենհագենի դանիական արվեստի պետական թանգարանում։

Պատկերասրահ
-----------

* «Ջերմոցում աշխատող գեղջկուհին», (1884)«Ջերմոցում աշխատող գեղջկուհին», (1884)
* «Գիշերն ընկերոջ հետ», (1891)«Գիշերն ընկերոջ հետ», (1891)
* «Իտալիա, կիսանդրի պատուհանի մոտ»«Իտալիա, կիսանդրի պատուհանի մոտ»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
2. 1 2  Kunstindeks Danmark (դան.)
3. 1 2  Weilbachs Kunstnerleksikon (դան.)
4. 1 2
5. 1 2 3
6. ↑  Weilbachs Kunstnerleksikon (դան.)
7. ↑  Der Münchener Jahres-Ausstellung von Kunstwerken aller Nationen die Seite 80

Գրականություն
-------------

* «Anna Petersen, Kunstindex Dänemark». Slots — und die Dänische Agentur für Kultur.
* «Eine rätselhafte musiktime. Die Malerin Anna Petersen». AOK. 17. Februar 2009.
* Peter Michael Hornung (28. Mai 2015). «Sieben Künstlerinnen und könnte leicht zu verwenden, um mehr Platz». Politiken.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Դավթյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Լևոն Դավթյան** (պարս.՝ لئون داویدیان, մարտի 24, 1944(1944-03-24), Թեհրան, Իրան - հուլիսի 15, 2009(2009-07-15), Իրան), իրանահայ քաղաքական գործիչ, Իրանի խորհրդարանի անդամ, հոգեբույժ, համալսարանի պրոֆեսոր։ Մահացել է Թեհրան-Երևան ավիավթարի ժամանակ։

Կենսագրություն
--------------

Լևոն Դավթյանը ծնվել է 1944 թվականին Համադան քաղաքում։ 1950-1962 թվականներին սովորել է Թեհրանի Քուշեշ-Դավթյան դպրոցում։ 1962 թվականին ընդունվել է Թեհրանի Շահիդ Բեհեշտի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետ, 1972 թվականին՝ Լոնդոնի համալսարանի հոգեբուժության ֆակուլտետ։ 1978 թվականին ստացել է հոգեբույժի դոկտորական աստիճան։  

1981 թվականին եղել է Թեհրանի Շահիդ Բեհեշտի համալսարանի հոգեբուժության ամբիոնի դասախոս, 1983-1999 թվականներին՝ նույն համալսարանին կից «Թալեղանի» հիվանդանոցի հոգեբուժական բաժնի ընդհանուր պատասխանատու։ 1986 թվականին նշանակվել է նորավարտ հոգեբույժ-բժիշկների մասնագիտական գնահատման գիտական հանձնաժողովի անդամ։

Բազմիցս ընտրվել է Թեհրանի Հայոց թեմի անդամ և վարել ատենապետի պարտականությունները։ 1992 թվականին մասնակցել է Կիլիկիո կաթողիկոսության ազգային ընդհանուր ժողովին և ընտրվել ժողովի նախագահ, 1997 թվականին Զիմբաբվեում Կիլիկիո պատվիրակության կազմում մասնակցել է եկեղեցիների համաշխարհային խորհրդի 8-րդ համագումարին։

2000 թվականին ընտրվել է Թեհրանի և հարավային իրանահայության պատգամավոր՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության խորհրդարանի 6-րդ նստաշրջանում։ 2004 թվականին ընտրվել է Թեհրանի Հայոց թեմի պատգամավորական ժողովի անդամ և զբաղեցրել առաջին ատենապետի պաշտոնը։ 2009 թվականի մարտին մասնակցել է Կիլիկիո կաթողիկոսության ազգային ժողովին և ընտրվել վարչության անդամ։

Մահ
---

Զոհվել է 2009 թվականի հուլիսի 15-ին Թեհրան-Երևան ավիավթարի ժամանակ։

Նշումներ
--------

1. ↑  Մինչև հեղափոխությունը Շահիդ Բեհեշտի համալսարանը կոչվել է «Մելլի» համալսարան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  168 killed as Iranian airliner crashes near Tehran (2nd Roundup) Արխիվացված 2012-09-12 archive.today, Deutsche Presse-Agentur, July 15, 2009
2. ↑  Janet D. Lazarian (2003). *Encyclopedia of Iranian Armenians*. Tehran: Hirmand Publisher. էջ 87. ISBN 964-6974-50-3.
3. 1 2 3 4  Իրանահայոց հանրագիտարան։ Կազմող` Ժանետ Տ. Լազարյան։ Երևան, «ՎՄՎ-Պրինտ, 2012
**Բրեկոնի տաճար** (անգլ.՝ Brecon Cathedral), Սուոնսի և Բրեկոնի թեմի առաջնորդանիստ եկեղեցին Բրեկոն քաղաքում (Ուելս), Սուոնսի և Բրեկոնի եպիսկոպոսի նստավայրը։

Պատմություն
-----------

Տաճարի պատմությունը սկսվում է 1093 թվականին, երբ Վիլհելմ Նվաճողի զարմիկը՝ Բեռնարդ դե Նեֆմարշը, սկսում է վերակառուցել իր կողմից վերջերս նվաճված Բրիխեյնիոգի մայրաքաղաքը։ Այդ տարի նա Բաթլյան աբբայության միաբան ոմն Ռոջերին է նվիրաբերում Հովհաննես Աստվածաբանին նվիրված եկեղեցի, որտեղ բենեդիկտյանները հիմնադրում են Բրեկոնի աբբայությունը։ Հայտնի է, որ 1172 թվականին այդ համայնքի արքիդիակոնը եղել է Գիրալդ Կամբրիացին։

Մինչ օրս պահպանվել են 11-րդ դարի տաճարի մնացորդները, սակայն տաճարի համալիրի շինությունների հիմնական մասը վերաբերում են 13-14-րդ դարերին։ Տաճարի արևմտյան մասում պահպանվել են «կելտական եկեղեցու» ժամանակներին վերաբերող փայտե փորագրության հատվածներ։ Բրեկոնի տաճարում նաև պահպանում է Ուելսում նավթի լամպերի համար նախատեսված ամենամեծ քարը։

15-րդ դարում և 16-րդ դարի սկզբում տաճարը ծառայել է որպես ուխտագնացության հայտնի վայր, հիմնականում նավը բաժանող ոսկեզօծ խաչաձև միջնորմի շնորհիվ։ Միջնապատը չի պահպանվել, սակայն նրան ժամանակակից պոեզիայում մի քանի կարճ հիշատակումներ են եղել, որոնք հայտնում են, որ այն եղել է տպավորիչ ու գեղեցիկ տեսարան։ Դրա չափերի մասին կարելի է դատել ամբիոնի վերևում և հակառակ պատի վրա մնացած դռների բացվածքների, որոնց միջոցով ելք է բացվել դեպի միջնապատի վերին մասը, ինչպես նաև քարե նեցուկների հիման վրա, որոնց վրա միջնապատն ամրացել է։

1538 թվականին վանքերի փակման ժամանակ Բրեկոնի վանքը փրկվել է շնորհիվ այն բանի, որ վերածվել է բրեկոնի ծխական եկեղեցու, և այդ կարգավիճակով այն ծառայել է մինչև 20-րդ դարի սկիզբը։ Բացի այդ, տաճարին կից Հարվարդի մատուռը ծառայել է որպես Հարավային Ուելսի սահմանապահների գնդի մատուռ, որտեղ պահվում են նաև Իզանդլվանի մարտում աչքի ընկած 1-ին գումարտակի թագավորական դրոշակները։

1920 թվականին Ուելսում եկեղեցու ապապետականացման և առանձնացման ժամանակ տաճարը ներառվել է Սուոնսի և Բրեկոնի նորաստեղծ թեմում, իսկ 1923 թվականից ստացել է մայր տաճարի կարգավիճակ։

Վերջին տարիներին տաճարի տարածքում գտնվող որոշ շենքեր վերածվել են թեմական կենտրոնի, ցուցասրահի, ինչպես նաև խանութի և ռեստորանի ուխտավորների համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2  British Listed Buildings — 2010.
3. 1 2  «Brecon Cathedral» (անգլերեն). Red Dragon of Wales. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 23-ին. Վերցված է 2010 թ․ ապրիլի 15-ին.
4. 1 2  «Brecon Cathedral» (անգլերեն). Brecon Town Council. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 23-ին. Վերցված է 2010 թ․ ապրիլի 15-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բրեկոնի տաճարի պաշտոնական կայք (անգլ.)
* Բրեկոնի տաճարի լուսանկարները Flickr.com կայքում (անգլ.)
Դորեստադը վաղ միջնադարում (մոտ 800) Հյուսիսային Եվրոպայի հիմնական առևտրային ուղիների ցանցում
**Դորեստադ** (*Դորեստատ, Դուրիստան*), վաղ միջնադարյան առևտրային քաղաք, որը գտնվում էր Նիդեռլանդների Ուտրեխտ նահանգի հարավ-արևելքում՝ ժամանակակից Վեյկ բեյ Դյուրստեդե քաղաքի մոտ։ Այն ծաղկել է 8-ից 9-րդ դարի սկզբին որպես կարևոր նավահանգիստ հյուսիսարևելյան նավագնացության երթուղիների վրա՝ Հռենոսի ջրբաժանին մոտ լինելու պատճառով, Նեդերհռենոսի միջոցով (Հռենոսի ամենահյուսիսային ճյուղը) դեպի Գերմանիա մուտքով դեպի հարավային Նիդեռլանդներ, հյուսիսային Ֆրանսիա և Անգլիա (Լեկի միջոցով) և հյուսիսային Նիդեռլանդներ, հյուսիսային Գերմանիա և Սկանդինավիա (Քրոմմե Հռենոսի միջոցով)։

Քաղաքը ստեղծվել է նախկին հռոմեական Լևեֆանում ամրոցի հիմքում 7-րդ դարում։ Ֆրանկների Կարոլինգյան կայսրությունը և ֆրիզները պայքարում էին տարածքի վերահսկողության համար, մինչև որ ֆրանկները 719 թվականին վերահսկողություն ձեռք բերեցին ֆրիզական ափի վրա։

Դորեստադը ծաղկել է 8-րդ դարից մինչև 9-րդ դարի կեսերը։ Բնակավայրը հայտնի էր ֆրանկական մի քանի տիրակալների հսկողության տակ մետաղադրամներ հատելով։ 7-րդ դարում պարզ էր, որ Դորեստադը մեծ նավահանգիստ դառնալու ներուժ ունի։ Այն ժամանակ առևտրականների հանդիպման կետն էր։ Այն եղել է կռվախնձոր ֆրանկների ու ժամանակակից Նիդերլանդների տարածքի բնիկ ժողովուրդ Ֆրիզների միջև։ 7-րդ դարի վերջում ֆրանկերի հաղթանակը հանգեցրեց Դորեստադի տնտեսական ընդլայնմանը միջազգային առևտրի և դրամահատարանի հիմնման արդյունքում։ Ենթադրվում է, որ եղել է տուրք, ինչպես նաև նավահանգստային վճարներ, որոնք գանձվել են Դորեստադում թագավորի ներկայացուցիչների կողմից։ Ժամանակի ընթացքում շատ մետաղադրամներ են հայտնաբերվել Դորեստադի տարածքում, որոնք վերահաստատում են նավահանգստի արագ աճի և վերահսկման փաստը, ինչպես նաև դրամահատարանի առկայությունը։ Հայտնաբերված մետաղադրամներից շատերը նման են այդ ժամանակաշրջանի ֆրանկական այլ մետաղադրամներին։ Դրամագիտական վկայությունները հաստատում են ֆրանկների հաղթանակը ֆրիզների նկատմամբ։

Թվում է, թե Դորեստադի, մասնավորապես Ստորին քաղաքի ընդլայնումը տևեց մինչև 9-րդ դարի սկիզբը, երբ շքեղ իրերի միջազգային առևտրի ուժը թուլացավ տարածաշրջանային առևտրի աճի արդյունքում։ Առևտրի բնույթի փոփոխությունը տեղի ունեցավ, երբ տարածաշրջանում ավելի ու ավելի շատ առևտրային քաղաքներ հիմնադրվեցին։ Ֆրանկները կապեր են հաստատում Բյուզանդիայի և մուսուլմանական աշխարհի հետ։ Քանի որ առևտուրն ամբողջ աշխարհում աճում էր, ֆրանկները պահանջում էին ավելի շատ առևտրային կենտրոններ՝ տնտեսությանը աջակցելու համար։ Արդյունքում, քաղաքի նկատմամբ հետաքրքրությունը նվազում է և Ուտրեխտի եկեղեցուն հանձնվում Դորեստադի զգալի հատվածի պատասխանատվությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Dorestad Engels». *web.archive.org*. 2014 թ․ մայիսի 2. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ մայիսի 2-ին. Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 8-ին.
2. ↑  Coupland, Simon (2003 թ․ նոյեմբերի 18). «Trading places: Quentovic and Dorestad reassessed». *Early Medieval Europe* (անգլերեն). **11** (3): 209–232. doi:10.1046/j.0963-9462.2002.00109.x.
3. ↑  «Dorestad onthuld, de geschiedenis van Dorestad». *www.dorestadonthuld.nl*. Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 8-ին.
**Միսաք Մեծարենցի մատանի**, Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանում պահվող հայ անվանի գրող Միսաք Մեծարենցի մոր նվերը որդուն։

Պատմություն
-----------

1905 թվականին Միսաք Մեծարենցի մոտ ախտորոշվում է թոքախտ հիվանդությունը։ Կյանքի վերջին տարիները երիտասարդ գրողը հիմնականում անցկացնում է մոր՝ Իսկուհի Մեծատուրեանի խնամքի ներքո։ Փորձելով ամեն գնով փրկել որդուն՝ Մեծարենցի մայրը որպես չար ուժերից պաշտպանության խորհրդանիշ որդուն նվիրում է ոսկե մատանի։ Մեծարենցի մատանու պատմությունը երկար տարիներ անհայտ էր հայ ուսումնասիրողներին։ 1985 թվականին Երևանի Չարենցի անվան գրականության ու արվեստի թանգարանը մի փոքրիկ մատանի ու մի ուղեկցող նամակ է ստանում ԱՄՆ–ից, որում Սփյուռքահայության կոմիտեի անդամ Վահան Ղազարյանը հայտնում էր, որ դա Միսաք Մեծարենցի մատանին է, որն իրեն է հանձնել բարեկամուհին՝ Մեծարենցի եղբոր դուստր Արշալույս Մեծատուրյանը։ Այսօր Մեծարենցի մատանին ցուցադրվում է Գրականության և արվեստի թանգարանում։

Նկարագիր
--------

Մատանին ոսկյա է՝ ագաթե քարով, որի վրա փորագրված էր «Գիրք գրքոցից» հետևյալ երկտողը՝ «Կատարեալ սեր մերժէ զերկյուղ»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մեծարենցի մատանին (Կատարեալ սեր մերժե զերկյուղ)
2. ↑  Գրականության և արվեստի թանգարանի գրական ֆոնդ, Միսաք Մեծարենցի հավաքածու, հուշային բաժին
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սահակյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*
 Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Օնիկ Սահակյան (այլ կիրառումներ)

**Օնիկ Արզումանի Սահակյան** (հոկտեմբերի 11, 1890(1890-10-11), Աշխաբադ, Անդրկասպյան մարզ, Ռուսական կայսրություն - 1937), խորհրդային ռազմական գործիչ, երկրորդ կարգի բանակային կոմիսար, ՌՍԴ(Բ)կ անդամ (1907)։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Աշխաբադի քաղաքային գիմնազիայում, որտեղից հեռացվել է 1905 թվականի հունվարին` ինքնակալության դեմ ելույթներին մասնակցելու համար։ Հեղափոխական գործունեության (Միջին Ասիայում և Բաքվում) համար երկու անգամ (1908 թվականին և 1911 թվականին) բանտարկվել է։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխության օրերին Կոկանդում մասնակցել է բանվորների և գյուղացիների դեպուտատների խորհուրդների կազմակերպմանը, ստեղծել բանվորական զինված դրուժինա և աջակցել Տաշքենդում խորհրդային օկուպացիային։ 1919 թվականին նշանակվելով Միխայիլ Ֆրունզեի հրամանատարությամբ գործող Թուրքմենական ռազմաճակատի Ռազմահեղափոխական խորհրդի ՌԿ(Բ) կ Կենտկոմի Միջին Ասիայի բյուրոյի լիազոր՝ մասնակցել է Ֆերգանայի ընդդիմադիր ուժերի վերացմանը, Բուխարայի էմիրի զորքերի դեմ մղված մարտերին և Բուխարայի գրավմանը։ 1921 թվականին նշանակվել է Հյուսիսային Կովկասի զինվորական օկրուգի քաղվարչության պետի տեղակալ, ապա՝ պետ և Ռազմահեղափոխական խորհրդի անդամ։ 1922 թվականին մասնակցել է Կուբանի ընդդիմադիր ուժերի դեմ կռիվներին։ Այնուհետև եղել է Լենինգրադի զինորական օկրուգի Ռազմահեղափոխական խորհրդի անդամ և քաղվարչության պետ, Մոսկվայում՝ ԲԳԿԲ ռազմազինման պետի տեղակալ։ 1935 թվականին տեղափոխվել է քաղաքացիական աշխատանքի։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի 2 շքանշանով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 138)։*  |
**Արարայի ճակատամարտ**, 1918 թվականի սեպտեմբերի 19-ին տեղի ունեցած ճակատամարտ։

Տեղի է ունեցել 1918 թ. սեպտեմբերի 19-ին, Պաղեստինի Ռաֆաթ-Արարա բարձունքի վրա, ֆրանսիական զինված ուժերի կազմում գործող Հայկական լեգեոնի և թուրքական բանակի միջև։ 1914 թ. Եվրոպայում գտնվող Հայոց ազգային պատվիրակության ղեկավար Պողոս Նուբար փաշայի և Ֆրանսիայի զինված ուժերի կազմում ստեղծվում էր Հայկական լեգեոն, որը հետագայում պետք է դառնար Կիլիկիայի Հայկական Հանրապետության զինված ուժերի կորիզը։ Լեգեոնը պետք է մասնակցեր Պաղեստինյան ճակատում ռազմական գործողություններին։ 1918 թ․ սեպտեմբերի 19-ին Արարա բարձունքի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում, որին հայկական կողմից մասնակցում էր 5000, իսկ թուրքական կողմից 12000 զինվոր, հայկական ուժերին հաջողվեց ճեղքել թշնամու ճակատը և անցնել նրա թիկունք։ Այս ճեղքումն ապահովեց դաշնակիցների անգլո-ֆրանսիական զորքերի ընդհանուր հարձակումը և թուրքերի լիակատար պարտությունը։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2004005023 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 691)։*  |




1. ↑  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
**Արփաչայի ճակատամարտը** 1806-1812 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի կարևորագույն մարտերից է, որը տեղի է ունեցել 1807 թվականի հունիսի 18-ին (30) թուրքական բանակի և Ռուսական կայսրության բանակի միջև։

Էրզրումի սերասկիր Յուսուֆ Փաշայի գլխավորությամբ 20000 զինվորներից բաղկացած բանակը 25 հրետանիով առաջ շարժվեց վեց հազարանոց ջոկատի դեմ՝ ֆելդմարշալ գեներալ Իվան Վասիլևիչ Գուդովիչի հրամանատարությամբ, որը գտնվում էր Ծալկայի խարխուլ ամրոցում։ Միաժամանակ պարսիկները թուրքերի հետ պայմանավորվելով սկսեցին իրենց զորքերը տեղափոխել իրենց ամրոց Էրիվան (այժմ՝ Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաք Երևան քաղաքի տարածք), որպեսզի, եթե վերջինս. հաջողության հասան, ներխուժեցին Վրաստան։

Կովկասում գլխավոր հրամանատար, կոմս Ի. Պյոտր Դանիլովիչ Նեսվետաևը, որի հրամանատարությամբ քաղաքում Գյումրիում գործում էին երեք թերի գումարտակ և երկու կազակական գունդ։

Յուսուֆ փաշան, ով նախկինում անհաջող հարձակվել էր Պ. Դ. Նեսվետաևի վրա, իմանալով ռուսական զորքերի վերատեղակայման մասին, նահանջեց Արևմտյան Արփաչայ (Ախուրյան) գետի աջ ափ և բնակություն հաստատեց Գյումրի քաղաքի մոտակայքում գտնվող երկու ճամբարներում։ 1807 թվականի հունիսի 16-ին (28) կոմս Գուդովիչ I.V-ն ժամանեց Գյումրի, հետախուզեց թուրքերի դիրքերը և որոշեց հարձակվել նրանց վրա աջ թևից և թիկունքից՝ նրանց Կարսից կտրելու համար։ Հունիսի 17-ի լույս 18-ի գիշերը ձեռնարկված կողային զորավարժությունը նկատել են թուրքական պարեկները. Սերասկիրը լավագույն զորքերով անցավ Արփաչայ գետը և շրջապատեց կոմս Գուդովիչի ջոկատը։

Որոշ ժամանակ կողմերը կռվեցին հավասար պայմաններում, բայց ի վերջո ռուսական հրետանու հաջող կրակը և ամբողջ հեծելազորի արագ հարձակումը որոշեցին հարցը, և թուրքերը փախան Արփաչայից այն կողմ։ Ռուսական զորքերը, հետապնդելով նրանց, գրավեցին թշնամու երկու ճամբարները՝ գրավելով 12 հրացան և բազմաթիվ պաշարներ ու արկեր։ Թուրքական կորպուսը փախավ, թուրքական ջոկատի մնացորդները ապաստանեցին Կարսում։

արդյունքներ
-----------

Գեներալ Գուդովիչի ջոկատի հաղթանակը Էրզրումի սերասկիր Յուսուֆ փաշայի բանակի նկատմամբ կրկնակի կարևորություն ուներ, քանի որ դրա հետևանքն այն էր, որ պարսկական զորքերը, որոնք տեղակայված էին մարտի դաշտից մոտավորապես 35 կիլոմետր հեռավորության վրա, անմիջապես նահանջեցին իրենց սահմանները և կանխվեց իսլամական ներխուժումը Վրաստան։ Դրանից անմիջապես հետո թուրքերի հետ զինադադար կնքվեց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Арпачайское сражение». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
2. ↑  «Арпачай». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
3. ↑  Дубровин Н. Ф. История войны и владычества русских на Кавказе: Том V. стр. 176—178 Արխիվացված է Ապրիլ 25, 2021 Wayback Machine-ի միջոցով:
**Յուրկաս Սեյտարիդիս** (հուն․՝ Γιούρκας Σειταρίδης; հունիսի 4, 1981(1981-06-04), Պիրեյոս, Attica Prefecture, Հունաստան), հույն ֆուտբոլիստ, խաղում է պաշտպանի դիրքում։ 2024 թվականի Եվրոպայի չեմպիոն։

Մասնագիտություն
---------------

### Ակումբ

Նա իր կարիերան սկսել է «Ջանինա» ակումբում, իսկ 20 տարեկանում տեղափոխվել է Աթենքի «Պանաթինաիկոս»։ 2003/04 մրցաշրջանում դարձել է Հունաստանի չեմպիոն և երկրի գավաթակիր։ 2004 թվականին նա գնաց պորտուգալական «Պորտու»-ն ու նրանց հետ նվաճեց Միջմայրցամաքային գավաթը։

Մեկ մրցաշրջան անց Մոսկվայի «Դինամոն» սկսեց վարձել արտասահմանցի խաղացողներ, որոնց թվում էր Սեյտարիդիսը, տրանսֆերային արժեքը կազմել է 10 միլիոն €: Սեզոնի ընթացքում մի քանի հանդիպում անցկացնելուց հետո Յուրկասը, ինչպես և շատ այլ խաղացողներ, բարձրացրեց ակումբից հեռանալու հարցը, որտեղ պաշտպանը քիչ խաղային պրակտիկա էր ստանում։ Ավելի ուշ խաղացողը հայտարարել է, որ *կապույտ-սպիտակ* ճամբար տեղափոխվելը սխալ է եղել, և նա զղջացել է իր ընտրության համար։

2006 թվականի հունիսին նա ազատ է արձակվել Մադրիդի «Ատլետիկո» 12 միլիոն € դիմաց, որտեղ Սեյտարիդիսն իրեն բավականին հարմարավետ էր զգում, քանի դեռ 2009 թվականին Մադրիդը ժամանակից շուտ խզեց պայմանագիրը, որը դեռ ուժի մեջ էր ևս մեկ տարի։

2009 թվականին Աբել Ռեսինայի հետ կոնֆլիկտից հետո նա վերադարձավ «Պանաթինաիկոս»։

### Ազգային հավաքական

Պաշտպանն իր նորամուտը Հունաստանի հավաքականում նշել է 2002 թվականին և դուրս եկել երիտասարդական հավաքականի եզրափակիչ մրցաշար։ Եվրո 2004 թվականում նա հիմնական թիմի հիմնական խաղացողն էր։ Չեմպիոն դարձավ Հունաստանի հավաքականը, իսկ Սեյտարիդիսը ընդգրկվեց առաջնության խորհրդանշական հավաքականում։

Ձեռքբերումներ
-------------

* Հունաստանի առաջնության հաղթող։ 2003/2004, 2009/2010
* Հունաստանի գավաթակիր։ 2004, 2010
* Պորտուգալիայի սուպերգավաթի հաղթող։ 2004
* Միջմայրցամաքային գավաթի հաղթող։ 2004
* Հունաստանի հավաքականի կազմում Եվրոպայի առաջնության հաղթող։ 2004

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. 1 2  As (իսպ.) — Madrid: Grupo Prisa, 1967. — ISSN 1888-6671
3. ↑  «Сейтаридис: ошибки в карьере? — переход в «Динамо»». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 12-ին. `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 30 (օգնություն)
4. ↑  Seitaridis joins Atletico newcomers Արխիվացված է Մայիս 24, 2009 Wayback Machine-ի միջոցով: UEFA, 16 June 2006
5. ↑  ««Атлетико» разорвал контракт с Сейтаридисом». Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ սեպտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 12-ին.
6. ↑  «Ресино: «Атлетико» не нуждается в Манише и Сейтаридисе». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 12-ին.
7. ↑  ««Панатинаикос» собирается подписать Сейтаридиса». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 6-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 12-ին.

Արտաքին աղբյուրներ
------------------

* Վիճակագրությունը *National Football Teams* կայքում(անգլ.)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Նակուրու (այլ կիրառումներ)

**Նակուրու** (անգլ.՝ *Nakuru*), քաղաք, որը գտնվում է Քենիայի հարավարևմտյան հատվածում։

Նկարագրություն
--------------

Նախկինում Ռիֆտ-Վալիի գավառի վարչական կենտրոնն էր։ Մեծությամբ Քենիայի չորրորդ քաղաքն է։ Համաձայն 2009 թվականի մարդահամարի՝ Նակուրուի բնակչության թիվը կազմում է 307 990 մարդ։

Աշխարհագրական տեղագրություն
---------------------------

Ծովի մակարդակից գտնվում է 1952 մետր բարձրության վրա։ Տեղակայված է Նակուրու լճի ափին՝ Արևելաաֆրիկական բեկվածքի (*Ռիֆտ-Վալի*) արևելյան մասում։

Պատմություն
-----------

Քաղաքը հիմնադրվել է 1904 թվականին։ Գաղութային ժամանակաշրջանում Նակուրուն հիմնականում բնակեցվել է սպիտակամորթներով՝ հաստատվելով այսպես կոչված *Ճերմակ բարձրավանդակում (White Highlands)*։ Նակուրուն կարևոր երկաթուղային հանգույց է։ Այնտեղով է անցնում Նայրոբին Ուգանդային միացնող երկաթգիծը։ Այժմ Նակուրուն գյուղատնտեսական ընդարձակ շրջանի կենտրոնն է։

Քաղաքի մերձակայքում տեղակայված են Նակուրու Լիճ անունը կրող ազգային զբոսայգին, Մենենգայի հրաբխային խառնարանը և նախնադարյան Հայրաքս Հիլ կեցավայրը։

Գործընկեր քաղաքներ
------------------

* Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Իստ Օրինջ, Նյու Ջերսի, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Kenya | U.S. Agency for International Development» (PDF). Kenya.usaid.gov. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2013 թ․ փետրվարի 23-ին. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 10-ին.
2. ↑  «Nakuru, Kenya Page» (անգլերեն). Fallingrain Global Gazetteer. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 26-ին.
3. ↑  Online Directory: New Jersey, USA, Sister Cities International, backed up by the Internet Archive as of July 5, 2008. Accessed October 9, 2013.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նակուրու» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4041181-3 · LCCN: n79091229 · NKC: ge1036401 · VIAF: 127830945 · WorldCat VIAF: 127830945 |

 |
**Ֆարֆալլե** (իտալ.՝ farfalle՝ թիթեռնիկներ), թիթեռի ձև ունեցող մակարոնեղեն, որը պատրաստվում է ցորենի պինդ տեսակից։ Օրիգինալ ձևով ֆարֆալլեն հատկապես սիրում են երեխաները։ Ֆարֆալլեն հորինվել է 16-րդ դարում Լոմբարդիայում և Էմիլիա Ռոմանիայում՝ Իտալիայի հյուսիսում։ Ձևով ֆարֆալլեն դասվում է ձևավոր պաստաների տեսակին։ Գոյություն ունեն տարատեսակներ՝ **Ֆարֆալլետե** կամ **Ֆարֆալլինի**, որոնք տարբերվում են փոքր չափսերով։

Ֆարֆալլեն իրենից ներկայացնում է խմորի փոքր քառակուսիներ՝ մեջտեղից ոլորած։ Շնորհիվ խմորի տարբեր հաստության (մեջտեղում ավելի լայն և եզրերին ավելի նեղ)՝ ձեռք է բերել այլ պաստաներից ավելի մեծ հռչակ։ Շնորհիվ հարթ կազմության՝ համադրվում է բանջարեղենային թեթև սոուսների հետ։ Այն օգտագործվում է մակարոնով պատրաստվող աղցանների պատրաստման մեջ, ինչպես նաև համադրվում է ինչպես ավանդական սոուսների՝ տոմատի, պանրի, կարագի, այլև ոչ ստանդարտ սոուսների հետ։ Ֆարֆալլեն համադրվում է բոլոր մթերքների հետ՝ միս, ձուկ, բանջարեղեն, պանիր և այլն։ Նրանք հաճախ վաճառվում են Իտալիայի դրոշի գույներով խառնուրդով, խառնուրդը շատ հաճախ պատրաստվում է հավով։

Պատրաստում
----------

Պատրաստման եղանակը չի տարբերվում այլ մակարոնների պատրաստման եղանակից։ Սկզբում աղաջուրը թողնում են եռա, հետո լցնում են ֆարֆալլեն և թողնում են այնքան, մինչև պատրաստ լինի։ Նրանք պետք է դառնան ավելի փափուկ, սակայն պետք է ունենան մի փոքր պնդություն։ 100 գ պաստային ավելացնում են 1 լ ջուր և 7-10 գ աղ։ Խորհուրդ է տրվում օգտագործել փոքր ինչ ավելի ջուր, որպեսզի ավելի քիչ խառնվի մակարոնը։ Ֆարֆալլեի եփելու տևողությունը այնքան է, որքան գրված է փաթեթի վրա։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Farfalle Chefs. «Farfalle Recipes». *Farfalle Recipe Book* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 14-ին. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 21-ին.
2. ↑  «Strichetti verza e pancetta» (իտալերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ ապրիլի 20-ին. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 18-ին.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կաիսա (այլ կիրառումներ)

**Կաիսա**, շախմատի աստվածուհին և հովանավորը կամ մուսան։

Ծագում
------

Կաիսան անգլիացի գրող և արևելագետ Ուիլյամ Ջոնսի նույնանուն պոեմի հերոսուհին է։ Պոեմը, որն առաջին անգամ տպագրվել է 1772 թ. պատմում է, որ պատերազմի աստված Մարսը հիացած է լինում դրիասներից մեկի՝ Կաիսայի գեղեցկությամբ և փոխադարձ համակրանքի է արժանանում միայն շախմատի գյուտի շնորհիվ։

Մոտ 80 տարի պոեմը քիչ հայտնի էր, սակայն XIX դարի կեսերին ճանաչվեց երեք հրապարակումների շնորհիվ.

* 1850 թ. Ջ. Ուոքերը պոեմն ընդգրկեց իր «Շախմատը և շախմատիստները» գրքում
* 1851 թ. ֆրանսիացի շախմատասեր և գրքասեր Կ. Ալիեն (1799-1856) շախմատի մասին Մ. Վիդայի, Յ. Կոխանովսկու և Ջոնսի պոեմները թարգմանեց ֆրանսերեն և հրատարակեց ժողովածուի տեսքով (100 օրինակով)` «Ռեժանս» սրճարանի իր ընկերների համար
* 1857 թ. Ջոնսի պոեմը «Chess Monthly» ամսագրում վերատպեց Դ. Ֆիսկեն։

Այդ ժամանակներից Կաիսան համարվեց շախմատի «հովանավոր աստվածուհի» կամ «մուսա»։

Պոեմի դիպաշարը
--------------

Պոեմը սկսվում է Օլիմպոսի աստվածներին և նիմփաներին մեծ հաճույք պատճառող «անարյուն պատերազմի» գեղարվեստական նկարագրությամբ։ Դելիա և Սիրեն նիմփաների խաղի ժամանակ հայտնվում է հիասքանչ Կաիսան։ Նրան սիրահարվում է պատերազմի աստված Մարսը, սակայն նրա սիրախաղը հաջողությամբ չի պսակվում։

Այդժամ նիմփաներից մեկը Մարսին առաջարկում է նոր խաղ հորինել։ Մարսը դիմում է սպորտի աստված Եփրոնի օգնությանը, որն էլ ստեղծում է շախմատը։ Կաիսան հավանում է խաղը, և նա սկսում է այլ աչքերով նայել Մարսին։

Հետաքրքրական փաստեր
-------------------

Կաիսայի անունով է կոչվել շախմատային ծրագրերի միջև աշխարհի առաջին չեմպիոն (1974) շախմատային ծրագիրը։

Աղբյուրներ
----------

* Շախմատ։ Հանրագիտարանային բառարան։ Ա. Կարպովի ընդ. խմբ. Մոսկվա, 1990, էջ 145։ ISBN 5-85270-005-3

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ուիլյամ Ջոնսի «Կաիսա» պոեմը անգլերեն
2. ↑  Ուիլյամ Ջոնսի «Կաիսա» պոեմը ռռւսերեն

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կաիսա» հոդվածին։ |
**Գալերի ներխուժումը Բալկանյան թերակղզի**, կելտական ժողովուրդ հանդիսացող գալերի կողմից նախաձեռնված ռազմական արշավանքներ, որոնք սկսվել են մ․թ․ա․ 4-րդ դարի վերջին և ավարտվել մ․թ․ա․ 3-րդ դարի սկզբին։ Ներխուժման մասին նկարագրվում է հին հունական մի շարք հեղինակների աշխատություններում։ Գիտականորեն ապացուցված է հնագետների կողմից, որ այդ ժամանակաշրջանում Բալկանյան թերակղզին հյուսիսից ենթարկվել է կելտական ցեղերի ներխուժմանը։

Պատմություն
-----------

Մ․թ․ա․ 4-րդ դարում կելտական ժողովուրդները, մասնավորապես՝ գալերը, սկսեցին շարժվել դեպի հարավ-արևելք՝ Բալկանյան թերակղզի։ Մ․թ․ա․ 3-րդ դարի սկզբին (հստակ թվական հայտնի չէ) գալերը ներթափանցեցին Իլլիրիա, Մակեդոնիա և Թրակիա։

Հաստատվելով Արևմտյան Թրակիայում՝ գալերը ուղղություն բռնեցին դեպի արևելք՝ Անատոլիա։ Ամրանալով Անատոլիական սարահարթում (ժամանակակից Թուրքիայի Հանրապետության տարածքում)` գալերը հիմնադրեցին Գալատիան։ Գալերի առաջխաղացման պատճառը պատերազմներից հյուծված և կազմալուծված հունական բանակն էր։ Մ․թ․ա․ 279 թվականին գալերը վերստին շրջվեցին դեպի արևմուտք՝ արշավելով Հունաստան։ Հունաստանում նրանք հասան մինչև Պելոպոնեսի թերակղզի։

Անցնելով Թերմոպիլեի նեղ կիրճը՝ գալ զինվորները կողոպտեցին լույսի աստված Ապոլլոնի տաճարը, որը գտնվում էր Դելֆիում։ Սակայն գալերի հաջողությունները Հունաստանում երկար չտևեց։ Շուտով վնասվածքների պատճառով մահացավ գալերի առաջնորդ Բրեննուսը, իսկ գալական բանակը ջախջախիչ պարտություն կրեց նոր վերազինված հունական բանակի կողմից։ արդյունքում՝ գալերի հունական և արևելյան արշավանքներն ավարտվեցին։

Պատմիչները նկարագրել են, թե ինչ բռնությունների են ենթարկվել գալերը հույների մոտ գերության դատապարտվելուց հետո։ Գալերի պարտության մասին հետագա սերունդներին հայտնելու համար հույն քանդակագործները սկսեցին քանդակել պարտություն կրած գալերին։ Այդ քանդակներից ամենանշանավորը «Մեռնող գալը»-ն է։

Գալերը ևս մեկ ռազմական արշավանք են կազմակերպել Հունաստան Պերգամոն թագավորի կառավարման օրոք։ Նախորդի պես այս արշավանքը ևս պսակվեց անհաջողությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Դելֆի-Ապոլլոնի տաճարի կողոպտումը գալլերի կողմից՝ Հունաստանի պատմության անտիկ և հնագույն շրջան
**Աբաաթայի եկեղեցի** (վրաց.՝ აბაათის ეკლესია), քրիստոնեական եկեղեցի, որը գտնվում է Վրաստանի Աբխազիայի Ինքնավար Հանրապետությունում՝ Գագրա քաղաքում։

Այն տեղակայված է համանուն ամրոցի տարածքում։ Փաստացիորեն գտնվում է աբխազական ուղղափառ եկեղեցու ենթակայության տակ, սակայն այն նաև համարվում է վրաց ուղղափառ եկեղեցու աբխազական թեմի կազմում գտնվող եկեղեցի։

Եկեղեցին բավականին լավ պահպանված է։ Աբաատայի եկեղեցին, ինչպես և ամրոցային համալիրը համարվում է Աբխազիայի տարածքում գտնվող ամենահին պատմամշակութային օբյեկտներից մեկը։ Եկեղեցու պատերը չունեն նկարչական ձևավորում։

Աբաաթայի եկեղեցին խաչագմբեթ է։ Գմբեթի խաչն ունի յուրօրինակ բնորոշումներ, որոնք բնորոշ են բացառապես վրացական ճարտարապետությանը։ Այն նման է Բոլնիսի սիոնին և ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկի մեջ գրանցված Սվետիցխովելի տաճարին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  saunje.ge (17.06.2010). «აბაათა» (վրացերեն). saunje.ge. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 8-ին. Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 8-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|author=`` (օգնություն)CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աբաաթայի եկեղեցին Աբխազիայում Արխիվացված 2013-09-16 Wayback Machine (վրաց.)
* Գագրայի եկեղեցու մասին Արխիվացված 2012-02-12 Wayback Machine (ռուս.)
**Սերենգետի**, էկոհամակարգ Հյուսիսային Աֆրիկայի աշխարհագրական տարածքում։ Հիմնականում տեղակայված է հյուսիսային Տանզանիայում և ձգվում է դեպի հարավարևմտյան Քենիա 1 մ և 3 մ հարավային լայնությամբ և 34 մ և 36 մ հյուսիսային երկարությամբ։ Զբաղեցրած տարածքը մոտավորապես 30000 կմ² է։ Սերենգետի Քենիայի հատվածը հայտնի է որպես Մասայ Մարա։

Նկարագրություն
--------------

Սերինգետ անունը առաջացել է մասայերեն «siringet» բառից, որը նշանակում է «անծայրածիր հարթավայր»։ Սերինգետ երկրագնդի վրա պահպանված ամենահին էկոհամակարգն է և Աֆրիկայի յոթ բնական հրաշքներից մեկը։ Սերենգետի ավելի քան 80 տոկոսը պահպանվող տարածք է, որի մեջ մտնում են Սերենգետի ազգային պարկը, Տանզանիայի Նգորոնգորո արգելոցը, Քենիայի Մասայի Մարա արգելոցը և այլն։ Սերենգետին գտնվում է ծովի մակարդակից 920-ից 150 մ բարձրության վրա, նրա կլիման սովորաբար չոր է և տաք։ Հիմնական անձրևների շրջանը տևում է հոկտեմբերից նոյեմբեր և տեղումների քանակը հասնում է հարթավայրերում 508 մմ-ից մինչև 1200 մմ Վիկտորիա լճի ափերին։ Սերինգետում բնակվում են ավելի քան 4,5 միլիոն վայրի սմբակավորներ (այծքաղ, զեբր, ռնգեղջյուր, ընձուղտ, գետաձի), սովորական փղեր, առյուծներ, հովազներ, բորենիներ, 500 տեսակի թռչնատեսակներ և այլն։ Սերինգետի նշանառու հետազոտողներն են Բերնարդ Գրժիմեկը և Միքայել Գրժիմեկը։

Պատմություն
-----------

Ամեն տարի մոտավորապես նույն ժամանակահատվածում սկսվում է վայրի կենդանիների մեծ միգրացիան, իսկ Սերենգետիի չուի ժամանակ կարելի է տեսնել ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ ճամփորդություն կատարող մոտավորապես 1,5 միլիոն գնուների,զեբրերի, և վիթերի։ Նրանք անցնելով ավելի քան 3000 կիլոմետր Տանզանիայի Սերենգետիի սարահարթի միջով, հասնում են Քենիայի Մասայի Մարայի թեք ու հարթ մակերես ունեցող բլուրներին ու անտառներին և կրկին վերադառնում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Seven Natural Wonders of Africa" Արխիվացված 2018-02-10 Wayback Machine. Seven Natural Wonders
2. ↑  Национальный парк Серенгети

Գրականություն
-------------

* *Гржимек Б. Гржимек М.* Они принадлежат всем. — М.: Мысль, 1965. — 140 с.
* *Гржимек Б. Гржимек М.* Серенгети не должен умереть(չաշխատող հղում)
. — М.: Мысль, 1968. — 240 с.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Тасманийское Серенгети» — национальный парк Нараунтапу в Австралии
* Serengeti
* Seven Natural Wonders of Africa Արխիվացված 2013-03-26 Wayback Machine
* Serengeti National Park Official Website
* Live Serengeti wildebeest migration

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սերենգետի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |

 |
**«Գագիկ-Հեթումյան բժշկարան»**, հայ միջնադարյան բժշկության հնագույն բժշկարան։ Հեղինակն անհայտ է, ստեղծվել է Անիում, Գագիկ Ա-ի օրոք։ Խմբագրվել է Կիլիկյան Հայաստանում` առաջին անգամ XII դ. վերջին, Ներսես Լամբրոնացու եղբոր` Հեթումի մասնակցությամբ, երկրորդ անգամ՝ 1294-ին Հեթում պատմիչի հրամանով (այստեղից էլ՝ «Գագիկ-Հեթումյան բժշկարան» անվանումը)։ Մեզ են հասել 2 գրչագիր՝ Երուսաղեմի Ս. Հակոբյանց վանքի մատենադարանի № 370 թղթյա ձեռագիրը և Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության մատենադարանի № 1281 մագաղաթյա մատյանը։ Բժշկարանի մի շարք գլուխներ պահպանվել են նաև Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի № 8382 ժողովածուի մեջ և «Հովհաննես հեքիմի բժշկարանում» (Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության մատենադարանի ձեռագիր № 310)։

Բժշկարանը բաղկացած է 3 մասից՝ անիական դպրոցի դեղագիտարանից (35 գլուխ), Մխիթար Հերացու «Ջերմանց մխիթարութեան» համառոտ խմբագրությունից (30 գլուխ) և կիլիկյան դպրոցի անանուն բժշկարանից (91 գլուխ)։ Բժշկարանում նկարագրված են ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործվող պարզ և բարդ դեղանյութերն ու սննդանյութերը, ախտաբանության, մահճաբուժության, բուսաբուժության և սննդաբուժության հարցերը։ Մեծ տեղ է հատկացված ներքին հիվանդությունների նկարագրությանը, ինչպես նաև վերքերի, ուռուցքների, այրվածքների, թունավորումների ախտորոշմանն ու բուժմանը։

Բժշկարանը մեծ դեր է խաղացել հայ բժշկական մատենագիտության զարգացման գործում, նրա հեղինակությանը հաճախ դիմել և ընդարձակ մեջբերումներ են կատարել հայ բժշկապետներ Մխիթար Հերացին, Ամիրդովլաթ Ամասիացին և ուրիշներ։

Գրականություն
-------------

* Վարդանյան Ս. Ա. «Գագիկ-Հեթումյան բժշկարանը» և նրա խմբագրական տարբերակները, «Պատմա-բանասիրական հանդես», 1985, № 2։

Աղբյուր
-------

* Հայկական համառոտ հանրագիտարան. Հատոր 1, 1990

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |