**Տրիվանդրամ**(մալայալամ՝ തിരുവനന്തപുരം, tiruvaṉantapuraṁ), քաղաք Հնդկաստանում, Կերալա նահանգի վարչական կենտրոնը։ Քաղաքը գտնվում է Հինդուստան թերակղզու արևմտյան ափին։ Այն ձգվում է բլուրների արանքում։ Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 752 490 մարդ, իսկ քաղաքային ագլոմերացիայի բնակչությունը 1,68 միլիոն մարդ։ Տրիվանդրամը իր մեծությամբ հինգերորդն է և հանդիսանում է նահանգի խոշորագույն քաղաքը։ Մահաթմա Գանդին այն անվանել է Հնդկաստանի հավերժ կանաչ քաղաք։

Անվան ստուգաբանություն
----------------------

Քաղաքի անվանումը ծագում է մայայալամայան Տիրուվանանդապուրամ բառից, որը նշանակում է «քաղաք Անանդայի»։ Անվանումը կապված է աստվածության հետ, որին նվիրված է տաճար, որը գտնվում է քաղաքի կենտրոնում։ Տաճարը համարվում է քաղաքի այցեքարտը։

Պատմություն
-----------

Տիրուվանանդապուրամը տեղակայված է հին առևտրային շրջանում։ Ըստ ավանդության` Օֆիրը, որը Սողոմոնի նստավայրն էր, մ.թ.ա. 1036 թվականին, գտնվում էր Տիրուվանանդապուրամում։ Քաղաքային նավահանգիստը վաղուց եղել է առևտրային կենտրոն։ Քաղաքային և մշակութային պատմության վաղնջական շրջանը առանձին է զարգանում է Կերալա նահանգում։ Քաղաքի առաջին կառավարիչները հարաբերության մեջ են մտնում Այ դինաստիայի հետ։ X դարում նրա անկումից հետո քաղաքն անցնում է Վենադ պետության հսկողության ներքո։ Տիրուվանանդապուրամի ծաղկումը սկսվում է 1729 թվականին ռաջա Մարտանդամ Վարմի գահակալման շրջանում։ 1745 թվականին նա մայրաքաղաքը Պադմանբհապուրամից տեղափոխվում է Տիրուվանանդապուրամ։ Քաղաքը դառնում է դարի մտավոր և գեղարվեստական կենտրոնը։ Քաղաքի ոսկեդարը պատմության մեջ համարվում է 19-րդ դարի կեսը` մահարաջի Սվատի Տիրունալիի և մահարաջի Այլիամ Տիրունալայի առավարման շրջանը։ Այդ շրջանում բացվում է առաջին անգլախոս դպրոցը (1834), աստղադիտարանը (1837), գլխավոր հիվանդոցը (1839), Արևելյան հետազոտական ինստիտուտը և հին ձեռագրերի և համալսարանական քոլեջը (1873)։ Այդ շրջանում բացվում է նաև նահանգի առաջին հոգեբուժարանը։ Մուլամե Տիրունալում (1885-1924) բացվել է Սանսկրիտի Քոլեջը, Իրավունքի և Կանանց քոլեջը։

20-րդ դարի սկիզբը դառնում է քաղաքական և սոցիալական խոշոր փոփոխությունների շրջան։ Շրի Մուլամ համաժողովը` հիմնադրված 1904 թվականին, դառնում է առաջին ընտրված դեմոկրատական մարմինը Հնդկաստանի տարածքում։ Չնայած այն բանին, որ քաղաքը չի եղել բրիտանական գաղութային վարչակազմի ուղղակի վերահսկողության տակ, Տիրուվանանդապուրամը դարձել է հնդկական ազգային-ազատագրական շարժման կենտրոններից մեկը։ 1938 թվականին այստեղ տեղի է ունեցել Հնդկական ազգային կոնգրեսի հավաքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Official Language(Legislative) Commission — official website.
2. ↑  Thiruvananthapuram City Census 2011 data — census.
3. ↑  Thiruvananthapuram City Map — map.
4. ↑  Կաղապար:Книга:ГНЗС
5. ↑  Արտասահմանյան երկրների աշխարհագրական անվանումների բառարան / խմբ․ Ա․ Մ․ Կոմիկով. — 3֊րդ հրատարակություն. — Մոսկվա: Նեդրա, 1986. — С. 367.
6. ↑  *The Indian encyclopaedia: biographical, historical, religious, administrative, ethnological, commercial and scientific. Archery-Banog, Volume 2*. Genesis Publishing Pvt Ltd,. 2002. էջ Page 7063.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ հավելյալ կետադրություն (link)
7. ↑  «List of most populous urban agglomerations in Kerala».
8. ↑  «Census India» (PDF).
9. ↑  «About Thiruvananthapuram». Thiruvananthapuram Municipal Corporation. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ սեպտեմբերի 18-ին. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.
10. ↑  «History of Thiruvananthapuram». Kerala PRD. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ փետրվարի 7-ին. Վերցված է 2006 թ․ մայիսի 23-ին.
11. ↑  «District Profile». *About Thiruvananthapuram*. National Informatics Centre District Centre, and Content Management Team Collectorate Thiruvananthapuram. Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 22-ին.
12. ↑  «A BRIEF HISTORY». Govt. of Kerala. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ փետրվարի 7-ին. Վերցված է 2010 թ․ հունիսի 22-ին.
13. ↑  «History of legislative bodies in Kerala». *History of legislative bodies in Kerala-- Sri Mulam Popular Assembly*. KeralaAssembly.Org. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 10-ին. `{{cite web}}`: `|first=` missing `|last=` (օգնություն)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տրիվանդրամ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 124294375 · GND: 4244302-7 · LCCN: n80073655 · VIAF: 133688771 · WorldCat VIAF: 133688771 |

 |