recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ալեքսանդր Իվանովիչ Վոեյկով** (ռուս.՝ Александр Иванович Воейков, մայիսի 8 (20), 1842 կամ 1842, Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 27 (փետրվարի 9), 1916 կամ 1916, Պետրոգրադ, Ռուսական կայսրություն), ռուս աշխարհագրագետ և կլիմայագետ, Ռուսաստանում կլիմայագիտության հիմնադիրը։ Պետերբուրգի ԳԱ թղթակից անդամ (1910)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Գյոթինգենի համալսարանը, ստացել փիլյան դոկտորի աստիճան (1865), 1880 թվականին Մոսկվայի համալսարանում՝ ֆիզիկական աշխարհագրության պատվավոր դոկտորի աստիճան, 1885 թվականից՝ Պետերբուրգի համալսարանի պրոֆեսոր։

Գիտական գործունեությունը
------------------------

Կատարել է ուղևորություններ ու ճանապարհորդություններ Ռուսաստանում, Կովկասում, Ղրիմում, Միջին և Առաջավոր Ասիայում, Արևմտյան Եվրոպայում, Հյուսիսային, Կենտրոնում ու Հարավային Ամերիկայում, Չինաստանում, Ճապոնիայում։ Հեղինակ է բազմաթիվ գիտական աշխատությունների։ Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են կլիմայական բազմաթիվ պրոցեսների գիտական վերլուծություններին։ Նրա կապիտալ աշխատության («Երկրագնդի և հատկապես Ռուսաստանի կլիմաները», 1884 թվական) մեջ վերլուծված է կլիմայագոյացնող գործոնների ոլորտը և կլիմայի փոխներգործությունը բնության մյուս բաղադրիչների հետ։ Աշխատության մեջ համառոտակի վերլուծված է նաև Հայկական լեռնաշխարհի կլիմայական հիմնական առանձնահատկությունները։ Վոեյկովն առաջին անգամ կիրառել է կլիմայական և աշխարհագրական երևույթների ուսումնասիրության հաշվեկշռի մեթոդը, տվել ձյան մասին ուսմունքի և հնակլիմայագիտության հիմունքների մշակումը, գետերի ըստ ջրաբանական ռեժիմի դասակարգման սխեման։ Վոեկովին անդրադարձել է նաև կլիմայագիտության կիրառական շատ հարցերի՝ կուրորտային վայրերի կլիման (Բորժոմ, Սև ծովի ափ), թեյի և ցիտրուսայինների մշակման հնարավորություններն Անդրկովկասում, մշակել հողերի մելիորացիայի գիտության հիմունքները։ Ռուսական աշխարհագրական ընկերության օդերևութաբանական հանձնաժողովի կազմակերպիչն էր, նրա անփոփոխ նախագահը։ Հիմնադրել է առաջին օդերևութաբանական ամսագիրը՝ «Մետեորոլոգիչեսկի վեստնիկ», 1891-1935 թվականներին։ Վոեկովի անունով է կոչվել գլխավոր գեոֆիզիկական դիտարանը, նրա ծննդյան 100-ամյակի կապակցությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Воейков Александр Иванович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ ռուսական · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1055316310 · ISNI: 0000 0001 0980 2411 · LCCN: n85802014 · NKC: jx20090217032 · NUKAT: n2006133600 · SUDOC: 083175709 · VIAF: 64388170 · WorldCat VIAF: 64388170 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 483)։*  |
**«Swatch»** (*«Սվոչ»*)շվեյցարական ժամացույց, արտադրվում է «Swatch Group» հոլդինգի կողմից։

Flik Flak

Պատմություն
-----------

«Swatch Group» հոլդինգը հիմնադրվել է Նիկոլաս Հայեկի կողմից՝ 1983 թվականին։ Դրանից մեկ տարի առաջ գործարարը շվեյցարական մի քանի բանկից ձեռք է բերել Շվեյցարիայի երկու խոշոր՝ «ASUAG» և «SSIH» ժամագործական ընկերության (տնօրինում էին Omega, Tissot, Rado, Longines և այլ ժամացույցի ապրանքանիշերի) բաժնետոմսերի 51 տոկոսը։ Համարվում է, որ «Swatch» ժամացույցը ստեղծվել է՝ որպես հակադրություն ասիական ժամագործական ընկերությունների թողարկած ժամացույցների, որոնք ժամագործական շուկան գրավել էին իրենց էժան ձեռքի կվարցային ժամացույցների արտադրանքով։ Ընկերության նպատակը սովորական ժամացույցների հայտնիության վերականգնումն էր, այդ նպատակով կիրառվում էին ժամանակակից սինթետիկ նյութեր, ինչպես նաև ժամացույց հավաքելու նորագույն տեխնոլոգիաներ։ Բացի այդ մշակվեց դիզայն, ինչի արդյունքում 1983 թվականին արտադրված առաջին ժամացույցները շվեյցարական բարձր որակով և բավականին մատչելի գնով հանվեցին վաճառքի։

### Անվանում

Համարվում է, որ «Swatch» ապրանքանիշի անվանումը առաջացել է «Swiss Watch» (*շվեյցարական ժամացույցներ*) բառակապակցությունից, սակայն Նիկոլաս Հայեկը հաստատել է, որ իրականում անվանումը ծագել է «Second Watch» (*Վայրկյանի ժամացույցներ*), այսինքն ժամացույցներ՝ ամեն օրվա համար՝ որպես հասանելի արդուզարդի պարագա։

«Swatch» ժամացույցների խանութ

Սեփականատերեր և ղեկավարություն
------------------------------

Ընկերության բաժնետոմսերի ամենամեծ փաթեթը (41 %) պատկանում է Հայեկ ընտանիքին։

«Swatch»-ը ժամանակակից աշխարհում
--------------------------------

«Swatch»-ը 1996, 2000 և 2004 թվականների ամառային օլիմպիական խաղերի պաշտոնական ժամաչափորդն է եղել։ Բացի այդ «Swatch» ընկերությունը մինչև 2010 թվականը հանդիսացել է լողափնյա վոլեյբոլի առաջնության հովանավորը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Список часовых компаний, входящих в Swatch Group Archived 2008-03-05 at the Wayback Machine.(անգլ.)
2. 1 2  *Татьяна Романова, Алексей Алексеев*. Swatch лишилась основателя // Ведомости, № 118 (2636), 30 июня 2010
3. ↑  The Amazing Adventures of the «Second Watch»(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт Swatch Archived 2008-03-27 at the Wayback Machine.
* Официальный сайт Swatch Group (անգլ.)
* Swatch в Украине

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 10014990-X · VIAF: 158023134 · WorldCat VIAF: 158023134 |

 |
**Փոքրլեհական վոևոդության մշակութային հուշարձան**։ Գրանցման համար՝ *A-402/M*

**Զինվորական գերեզմանատուն № 106 (Բեչ)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 106 - Biecz), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է Փոքրլեհական վոևոդության Գորլիցյան շրջանի Բեչ քաղաքում։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Ավստրիական և Ռուսական բանակի զինծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականի մայիսին։ Փոքրլեհական վոևոդության պահպանվող հուշարձան է։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է 1915 թվականին Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից, ավստրիացի ճարտարապետ Հանս Մայրի նախագծով։ 703 քմ մակերեսով գերեզմանատանը գտնվում են 43 եղբայրական և 64 անհատական գերեզմաններ, որոնցում թաղված են 207 ավստրիացի և 177 ռուս զինվորներ։

2009 թվականի մարտի 31-ին գերեզմանատունը ներառվել է Փոքրլեհական վոևոդության հուշարձանների ռեեստրի մեջ (№ А-402/М):

Նկարագրություն
--------------

Գերեզմանատունը գտնվում է Քրիստոսի Սրբազան Մարմին եկեղեցու կողքին և շրջապատված է քարե բարձր պատով։ Գերեզմանատունը բաժանված է երեք տեռասի։ Լքված գերեզմանատունը 2002 թվականին վերանորոգվել է։

Տարածքում կան տապանաքարային խաչեր, որոնք բնորոշ են ավստրիացի քանդակագործ Հանս Մայրի ստեղծագործական ոճին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie(չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.
* Roman Frodyma Galicyjskie Cmentarze wojenne t. I Beskid Niski i Pogórze (Okręgi I—IV), Oficyna Wydawnicza «Rewasz», Pruszków 1998.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cmentarz wojenny nr 106 — Biecz Archived 2017-04-25 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
**Զինվորական գերեզմանատուն № 107 (Բեչ)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 107 - Biecz), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է Փոքրլեհական վոևոդության Գորլիցյան շրջանի Բեչ քաղաքում։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Ավստրիական բանակի զինծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականի մայիսին։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է 1915 թվականին Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից ավստրիացի ճարտարապետ Հանս Մայրի նախագծով։ Գերեզմանատանը գտնվում են 3 եղբայրական և 3 անհատական գերեզմաններ, որոնցում թաղված են հրեական ծագման ավստրիական զինծառայողներ։

Նկարագրություն
--------------

Մինչ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբը գերեզմանատունը իրենից հրեական գերեզմանատան մի թաղամաս էր ներկայացնում, որը գերմանական զինուժի կողմից ոչնչացվել է Բեչի օկուպացիայի ժամանակ։ Ներկայումս հայտնի են այս գերեզմանատանը թաղված ավստրիացի երեք զինվորների անուններ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո գերեզմանատանը տեղադրվել է սպանված հրեաների հիշատակը հավերժացնող հուշարձանը։

Աղբյուրներ
----------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.
* Roman Frodyma Galicyjskie Cmentarze wojenne t. I Beskid Niski i Pogórze (Okręgi I-IV), Oficyna Wydawnicza „Rewasz", Pruszków 1998.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Метрика кладбища (լեհ.)
**Հոգեֆիզիկական փոխազդեցություն**, **Հոգի** հոգու, կրոնի, փիլիսոփայության և հոգեբանության մեջ հասկացություն, որը նշանակում է մարդու աշխարհը, հոգեկանը, այն, ինչ դրսևորվում է գործունեության մեջ որպես ակտիվություն։ Հոգի հասկացության բովանդակությունը պատմականորեն փոփոխվել է։ Սկզբնապես ամեն ինչ շնչավորվում էր, և բոլոր իրերը դիտվում էին որպես հոգի ունեցող (անիմիզմ), որ նշանակում էր իր իսկ մասին մարդու ունեցած պատկերացման տարածում մյուս բոլոր իրերի վրա։ Բայց հետզհետե, իբրև հիմնական միտում, հոգու հասկացությունը կոնկրետանում է և կապվում միայն օրգանական աշխարհի, ապա և միայն մարդու հետ։ Սկզբնական շրջանում մարդու հոգին դիտվում էր որպես նրա յուրահատուկ աննյութական կրկնորդ, որը կարող է ժամանակավորապես կամ մշտապես թողնել մարմինը, այդպես էին ըմբռնվում քունն ու երազը և մահը։ Այդ հունով առաջ եկավ հոգու անմահության և հոգիների տեղափոխության պատկերացումը, որին հարում էր, մասնավորապես, Պլատոնը։ Վերջինս մարդկային հոգին (որը, նրա կարծիքով, ունի աստվածային ծագում) բաժանում է երեք տեսակի՝ բանական (տեղավորված գլխում), զգայական (կրծքում) և որովայնային (որովայնում)։ Հնում բնափիլիսոփայության մեջ հոգու հասկացությանը տրվել է հիմնականում մատերիալիստական մեկնաբանություն, թեպետ ևա պարզունակ ձևով (այն համարվում էր ինչ-որ նյութական բան)։ Արիստոտելն առանձնացնում է երեք տեսակի հոգի՝ բանական (զուտ մարդկային), զգայական (կենդանական) և սննդառական (բուսական)։ Նա մարդկային հոգին (որը նրա կարծիքով տեղավորված է սրտում) համարում է մարմնի էնտելեխիան՝ ակտիվ ու նպատակահարմար գործունեության հիմքը։ Մերժելով մարդկային հոգու անմահության ու տեղափոխության պատկերացումը, ընդունելով հոգու անխզելի կապը նյութի հետ և նշելով կոնկրետ հոգեկան երևույթների կախվածությունն օրգանական պրոցեսներից՝ Արիստոտելը դրանով իսկ սկզբնավորեց հոգեկանի գիտական հետազոտությունը։ Կրոնի մեջ հոգին դիտվում է մարմնի նկատմամբ իր հակադրության առումով, մարմինն անցավոր է, իսկ հոգին, որպես աստծո պատկերը մարդու մեջ, հավերժական է և մարդու մահից հետո էլ շարունակում է ապրել «հանդերձյալ աշխարհում»։ Հոգու և մարմնի, հոգու և նյութի հարաբերության հարցը փիլիսոփայության պատմության մեջ հանդես է եկել որպես փիլիսոփայության հիմնական հարցի մի կոնկրետ առում։ Ընդսմին հոգին տարբեր հարաբերակցության մեջ է դրվել այնպիսի հասկացությունների հետ, ինչպես ոգի, գիտակցություն, ճանաչողություն են։ Հոգեկանի ըմբռնման մի կարևոր փուլ է Դեկարտի տեսությունը։ Նա որոշակիորեն տարբերակեց հոգու և կյանքի հասկացությունները, դրեց հոգեֆիզիկական պրոբլեմը, որը քննարկման առարկա դարձավ հոգեբանության և Փիլիսոփայության հետագա զարգացման ընթացքում։ Այդ պրոբլեմի լուծումներից մեկն է հոգեֆիզիկական զուգահեռականությունը։ XIX դ. 2-րդ կեսից, երբ Փորձնական հիմքով կոնկրետացավ հոգեբանության առարկան, բովանդակությամբ ոչ հստակ հոգու տերմինն սկսեց իր տեղը զիջել «հոգեկան» կոնկրետ գիտական տերմինին։ Սովետական հոգեբանության և մարքսիստական փիլիսոփայության մեջ ներկայումս «հոգի» տերմինը չի օգտագործվում։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 506)։*  |
**Փոքրլեհական վոևոդության մշակութային հուշարձան**։ գրանցման համար՝ *A-467/M*

**Զինվորական գերեզմանատուն № 108 (Բեչ)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 108 - Biecz), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է Փոքրլեհական վոևոդության Գորլիցյան շրջանի Բեչ քաղաքում։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Ավստրո-Հունգարական և Ռուսական բանակների զինծառայողներ, որոնք զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականին։ Փոքրլեհական վոևոդության պահպանվող հուշարձան է։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է 1915 թվականին Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից, ավստրիացի ճարտարապետ Հանս Մայրի նախագծով։ Գերեզմանատանը գտնվում են 6 եղբայրական և 20 անհատական գերեզմաններ, որոնցում թաղված են 4 (կամ 5) ավստրիացի և 42 ռուս զինվորներ։ Գերեզմանատունը հիմնվել է հոսպիտալին կից, որն էլ իր հերթին գտնվում էր մոտակա մենաստանում։

2009 թվականի ապրիլի 16-ին գերեզմանատունը ներառվել է Փոքրլեհական վոևոդության հուշարձանների ռեեստրի մեջ (№ А-467/М).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.
* Roman Frodyma Galicyjskie Cmentarze wojenne t. I Beskid Niski i Pogórze (Okręgi I—IV), Oficyna Wydawnicza «Rewasz», Pruszków 1998.

Աղբյուրներ
----------

* Cmentarz wojenny nr 108 — Biecz Archived 2017-04-25 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
**Հայիթի**, կղզի Մեծ Անթիլյան կղզիախմբում, Վեստ Ինդիայում, Կարիբյան ծովում։ Հայտնագործել է Քրիստափոր Կոլումբոսը 1492 թվականին և կոչել Էսպանյոլ։

Անվանում
--------

Անվանումը կարիբյան հնդկացիների լեզվով բառացի նշանակում է «լեռնոտ»։ Կղզին 1492 թվականին հայտնագործել է Քրիստափոր Կոլումբոսը։ Այն իր բնությամբ Կոլումբոսին հիշեցրեց հայրենի Իսպանիան, և նա կղզին անվանեց *Էսպանյոլա* (իսպաներենից բառացի՝ «իսպանական»)․ այդ անունով էլ կղզին հայտնի էր գաղութային ամբողջ ժամանակաշրջանում (1492-1804)։

Իսպանական գաղութային տիրապետության շրջանում՝ 16-րդ դարի սկզբից կղզին կոչվել է նաև Սանտո Դոմինգո՝ 1496 թվականին այստեղ հիմնադրված Սանտո Դոմինգո քաղաքի անունով, որը իսպաներեն բառացի նշանակում է «սուրբ կիրակի»։ Սակայն հետագայում պահպանվեց կղզու հնդկացիական Հայիթի անվանումը։ Հնում կոչվել է Քիսքեա։

Աշխարհագրություն
----------------

Տարածությունը մոտ 77 հազ կմ², բնակչությունը 17 մլն-ից ավել (2009)։ Ափերը կտրտված են առավելապես ռիասային տիպի։ Կազմված է հրաբխային և նստվածքային ապարներից։ Ռելիեֆը լեռնային է և մասնատված։ Առավելագույն բարձրությունը 3175 մ է (Դուարտե լեռ)։ Կղզում են գտնվում Հայիթիի Հանրապետությունը և Դոմինիկյան Հանրապետությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ *Աշխարհագրական անունների բառարան*։ Երևան: «Լույս»


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Լարուսի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Սիտինի ռազմական · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4094983-7 · NKC: ge633597 · SUDOC: 027233472 · VIAF: 316429345 · WorldCat VIAF: 316429345 |

 |
**Ակումբային պոկեր**, սեղանի խաղ, պոկերի տարատեսակ։

Կանոններ
--------

Խաղին մասնակցում է խաղաթղթերի կապուկ՝ 52 խաղաթղթով՝ յուրաքանչյուր 4 երանգներում (ագռավ, խաչ, ագուռ և սիրտ) երկուսանոցից մինչև մեկանոց։ Յուրաքանչյուր երանգի ամենաբարձր խաղաթուղթը մեկանոցն է, ամենափոքր խաղաթուղթը՝ երկուսանոցը։
«Ակումբային պոկերի բոլոր խաղացողները խաղում են միմյանց դեմ։

Խաղավարն իր կողմից ձախից աջ խաղացողներին բաժանում է 2-ական խաղաթուղթ` երեսով ներքև (փակ)։ Մինչև բաժանման ավարտը խաղացողներն իրավունք չունեն ձեռք տալու խաղաթղթերին։ Ծանոթանալով խաղաթղթերին՝ խաղացողը որոշում է նրանց համակցության արժեքը։ Խաղի իմաստն այն է, որ խաղացողը վերջին հաշվով պետք է իր խաղաթղթերը համեմատի մնացած խաղացողների (կամ խաղացողի) խաղաթղթերի հետ, ում խաղաթղթերն ավելի բարձր որակավորվող համակցություն ունեն, նա էլ համարվում է հաղթող և տանում բանկում դրված խաղանիշերը։ Խաղաթղթերի համակցությունները, ամենացածր արժեք ունեցողից մինչև ամենաբարձր արժեք ունեցողը, հետևյալն են։

Խաղաթղթերի համակցության արժեքը գնահատելուց հետո խաղացողին հնարավորություն է տրվում ընդունել հետևյալ որոշումներից մեկը. 1. Անմիջապես հանձնվել։ Խաղացողը խաղաթղթերը (փակ վիճակում) անմիջապես նետում է խաղասեղանի վրա, նա կորցնում է խաղասեղանին դրված գումարը, և իր համար խաղն ավարտվում է։
2. Շարունակել խաղը՝ հաշվի առնելով խաղաթղթերի առավելությունը։ Խաղացողը հավասարեցնում է իր խաղընկերների կողմից կատարված խաղադրումները և շարունակում խաղը։

Խաղացողները չպետք է քննարկեն և միմյանց ցույց տան իրենց խաղաթղթերի համակցումը։
Խաղացողները պետք է ամբողջ խաղի ընթացքում իրենց խաղաթղթերը պահեն խաղարկողի տեսադաշտում։ Իր խաղաթղթերը դիտելուց և վերը նշված որոշումն ընդունելուց հետո խաղաթղթերը երեսով ներքև դնելու խաղասեղանին։

Խաղարկողը պարտավոր է խաղի կարգի վերաբերյալ պատասխանել խաղացողների հարցերին։
Կազմակերպիչն իրավունք ունի սույն կանոնների խախտմամբ խաղացողներին դուրս հրավիրելու խաղասրահից։

Էթիկա սեղանի շուրջ
------------------

Վարվելակարգ

Խաղացողներին արգելվում է արտահայտվել ոչ ցենզուրային արտահայտումներ, կամ վիրավորել մասնակցող խաղացողներին։

Հարկավոր է հարգել հակառակորդին սեղանի շուրջ։

Խաղացողներին չի թույլատրվում քննարկել խաղաքարտերը, որոնք գտնվում են խաղի ընթացքում կամ հարցնել խորհուրդ։

Բացի դրանից, չի թույլատրվում բոլոր տեսակի արտահայտություններ, որոնք ողղակիօրեն վերաբերվում են ընդունել որոշում խաղացողին, որի նկարագրումը հնարավորություև է տալիս խաղացողին հաղթանակ կամ պարտություն։

Որպեսզի խուսափել երկրորդական իրավիճակից, խաղացողներին չի թույլատրվում քննարկել խաղի ժամանակ։
Իրականացման այդ կանոնները պարտադիր են։

Տես նաև
-------

* Պոկեր
* Պոկերի Հայկական Ֆեդերացիա

Արտաքին հղումներ
----------------

* "Պոկերի հայկական ֆեդերացիա" հասարակական կազմակերպության կայքէջ Archived 2013-08-08 at the Wayback Machine.
**Խորեզմի ժողովրդական խորհրդային հանրապետություն**, **ԽԺՍՀ** (ուզբ.՝ *Xorazm Xalq Sho'ro Jumhuriyati*, ռուս.՝ *Хорезмская Народная Советская Республика*), սոցիալիստական պետություն Միջին Ասիայում 1920—1924 թթ.-ին։ Կազմակերպվել է երբեմնի Խիվայի խանության տարածքում՝ սոցիալիստական հեղափոխության հետևանքով։ Մայրաքաղաքը՝ Խիվա։

Պատմություն
-----------

Հոկտեմբերյան հեղափոխության ազդեցությամբ զանգվածները 1919 թվականի նոյեմբերին կոմունիստների ղեկավարությամբ ապստամբություն բարձրացրին։ Կարմիր բանակի զորամասերի ներխուժմամբ ապստամբները 1920 թվականի փետրվարին պարտության մատնեցի Զունաիդ-խանի զորքերին։ Ապրիլի 26-ին Համախիվայական ժողովրդական ներկայացուցիչների սովետների համագումարը (կուրուլթայ) հռչակեց ԽԺՍՀ ստեղծման մասին, որն ըստ Լենինի, *«գյուղացիական-սովետական հանրապետություն»* էր։ ԽԺՍՀ ուներ իր պետական իշխանության բարձրագույն մարմինները, օրենսդրությունն ու դատական համակարգը, բանակը, պետական գերբն ու դրոշը։ ԽԺՍՀ ներքին և միջազգային դրության ամրապնդման գործում մեծ դեր խաղացին ՌՍՖՍՀ-ի հետ 1920 թ.-ի սեպտեմբերի 13-ի դաշնակցային պայմանագիրն ու ռազմաքաղաքական համաձայնագիրը։

1920 թվականին հիմնադրվեց խորեզմի կոմունիստական կուսակցությունը, որը 1922 թվականին մտավ ՌԿ(բ)կ կազմի մեջ։ Սովետների համախորեզմական IV կուրուլթայը (1923-ի հոկտեմբերի 17—20) երկիրը հռչակեց սոցիալիստական հանրապետություն և ընդունեց սահմանադրություն։ ԽԺԽՀ բաժանվեց երեք ինքնավար մարզերի՝ Ուզբեկստան, Թուրքմեն, և Կիրգիզ-Կարակալպակյան։ Միջին Ասիայի ազգային-պետական բաժանման ընթացքում ԽԺԽՀ ինքնալուծարքի ենթարկվեց, տվյալ տարածքում առաջացան Ուզբեկական, Թուրքմենաական ՍՍՀ-ները, Կարակալպակյան ԻՄ-ը։

Անվանում
--------

Անվանումը ստացել էր Ամուդարյայի ստորին հոսանքի ավազանում գոյություն ունեցած Խորեզմ (հայկական աղբյուրներում՝ Խվարեզմ) հնագույն պետության անունից։ Ենթադրվում է, որ այդ անվանումն առաջացել է իրանական *Խվար* «ներքին, ստորին» և Զոն «երկիր» բառերից։ Ոմանք էլ անվանման առաջացումը կապում են իրանական *Խարի զեմ* «կերակրող երկիր», այն է՝ «բարեբեր երկիր» արտահայտության հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ *Աշխարհագրական անունների բառարան*։ Երևան: «Լույս»


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 88)։*  |
**Կոմանչներ** (անգլ.՝ Comanche), ԱՄՆ-ում բնակվող հնդկացիական ժողովուրդ։ Խոսում են կոմանչե լեզվով, որը պատկանում է ուտո-ացտեկյան լեզվաընտանիքին և մոտ է շոշոնների լեզվին։ Ներկայումս մեծամասնությունը խոսում է անգլերեն։

Կոմանչները ապրում են Օկլահոմա նահանգի ռեզերվացիայում։ 17-18-րդ դարերում բնակվում էին Ժայռոտ լեռների արևելյան ստորոտներին, Նորտ-Պլատ գետի ափերին։ Նախկինում զբաղեցնում էին հսկայական տարածքներ։ 19-րդ դարի սկզբին կոմանչների թիվը հասնում էր 10-12 հազար մարդու։

18-19-րդ դարերում կոմանչները բաժանվում էին երեք էթնիկ խմբերի՝ կուչանեկ (բիզոնակերներ), յամպարկի (շնակերներ), յուպի (անտառի ժողովուրդ), իսկ հետագայում արդեն բաժանվում էին յոթ խմբի։
Նրանց հիմնական զբաղմունքը բիզոնների որսն էր, որը ձիերի ի հայտ գալուց հետո ավելի արդյունավետ էր։ Ձիերի քանակով կոմանչները գերազանցում էին մյուս հնդկացիական ցեղերին։ Ներկայումս զբաղվում են անասնապահությամբ, վարձավճարով տրամադրում են իրենց հողերը և վարձավճարով աշխատում։

Անցյալում կոմանչների իշխանության գլուխ կանգնած էր համայնքների առաջնորդների ժողովը և զինվորական վերնախավը։ Գոյություն ուներ զինվորական հիերարխիա։ Ցեղական խորհուրդները սկսվում էին ծխամորճ ծխելու ծեսով։ Նախկինում նրանք հավատում էին Ամենաբարձրյալ Արարիչին, հոգիներին և անդրշիրիմյան կյանքին։ Մահացածներին թաղում էին անմիջապես մահվանից հետո՝ նեղ գերեզմանափոսերում, հիմնականում բլուրների գագաթին։ Գերեզմանափոսը ծածկում էին քարերով և մեռյալին զոհաբերում ձի։ Այնուհետև հաջորդում էր սգո շրջանը, որի ընթացքում հանգուցյալի ազգակցուհիներից պահանջվում էր բարձրաձայն արտահայտել իրենց վիշտը։

19-րդ դարի վերջում կոմանչների մեջ տարածում գտավ պեյոտիզմը, իսկ հետո քրիստոնեությունը։
Polygonatum multiflorum-ի կոճղարմատները
**Կոճղարմատ** (լատ.՝ rhizoma), բազմամյա խոտաբույսերի ստորգետնյա ընձյուղ։ Արմատից տարբերվում է ծայրապատյանի բացակայությամբ, պարենքիմի և թեփուկանման, մանր տերևների առկայությամբ։

Վերջիններիս ծոցերում կամ հանգույցներում առաջանում են բողբոջներ, որոնք ամեն տարի ստորգետնյա նոր ընձյուղներ և հավելյալ արմատներ են առաջացնում։ Որոշ բույսերի (հիրիկի) կոճղարմատները կարճ են, հաստ, մյուսներինը (օրինակ՝ սիզախոտինը)՝ շատ բարակ, երկար, արագ ճյուղավորվող։ Կոճղարմատի ծերացած մասերի մահացման դեպքում վերգետնյա հատվածները միմյանցից առանձնանում են, տեղի է ունենում բնական վեգետատիվ բազմացում։ Կոճղարմատները հողում տարածվում են հորիզոնական ուղղությամբ, երբեմն՝ թեքությամբ։ Տարածման խորությունը սովորաբար ընդգրկում է վարելաշերտը, բայց որոշ բույսեր (մոլասորգո) թափանցում են մինչև մեկ և ավելի մետր։

Կոճղարմատավոր բույսերից մի քանիսը (արվանտակ, սեզ, մոլասորգո, ձիաձետ) վարելաշերտում առաջացնում են արմատների խիտ ցանց՝ դժվարացնելով հողի մշակման, բույսերի ցանքի ու խնամքի աշխատանքները։ Որոշ բույսերի կոճղարմատները պարունակում են դեղանյութեր (կատվախոտ), ներկանյութեր (կզմուխ), դաբաղանյութեր (մատրասդ) ևն։ Երկար կոճղարմատներ ունեցող բույսերն օգտագործվում են ավազուտների ամրացման համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 532)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վարդան Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)

**Վարդան Նասլետի Հովհաննիսյան** (հունվարի 13, 1972(1972-01-13), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 11, 1992(1992-09-11)), հայ ազատամարտիկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1972 թվականի հունվարի 13-ին Երևանում։ 1988 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 142 միջնակարգ դպրոցը և նույն թվականին ընդունվել Երևանի պետական համալսարանի մեխանիկայի ֆակուլտետը։ Ուսումնառության 2-րդ կուրսից տեղափոխվել է տնտեսագիտական կիբեռնետիկայի ֆակուլտետ։ Արցախյան պատերազմի առաջին իսկ օրերից փորձել է անդամագրվել երկրապահ ջոկատներին, սակայն անընդհատ մերժվել է ուսանող լինելու պատճառով։

1992 թվականին ծնողներից գաղտնի անդամագրվում է Վազգեն Սարգսյանի հավաքագրած մահապարտների ջոկատին և նույն թվականի օգոստոսի 30-ին «Արծիվ» մահապարտների գումարտակի կազմում մեկնում է Արցախ, սեպտեմբերի 1-11-ը մասնակցում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապատության Մարտակերտի շրջանի Չլդրան, Դրմբոն, Հարությունագոմեր բնակավայրերի ազատագրման մարտերին։

1992 թվականի սեպտեմբերի 11-ին՝ Վաղուհասի բարձունքի ազատագրման ժամանակ զոհվում է։ Նրա աճյունն ամփոփված է Եռաբլուր հուշահամալիր-պանթեոնում։ 1998 թվականին Վարդան Հովհաննիսյանը հետմահու պարգևատրվել է ԵՊՀ արծաթե հուշամեդալով, իսկ 1999 թվականի սեպտեմբերի 20-ին՝ ՀՀ նախագահի հրամանով՝ «Արիության» մեդալով։

2007 թվականից ի վեր Երևանի պետական համալսարանի լսարաններից մեկը նրա անունով է կոչված։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ԵՊՀ կայք
**Մտահայեցողական փիլիսոփայություն**, սպեկուլյատիվ փիլիսոփայություն, փիլիսոփայական այն ուսմունքները, որոնք հավակնում են բացառապես մտածական ճանապարհով (խորհրդածությամբ՝ ռեֆլեքսիայով) դուրս գալու անմիջական փորձի շրջանակներից և կազմելու գիտելիք արտափորձային էությունների ու սկզբունքների մասին։ Մտահայեցողական փիլիսոփայության գոյությունը պայմանավորված է պատմական յուրաքանչյուր ժամանակաշրջանում փորձնական գիտելիքի սահմանափակությամբ և տեսական ու աշխարհայացքային ընդհանրացումներ կատարելու, սկզբունքներ մշակելու անհրաժեշտությամբ։ Մտահայեցողական փիլիսոփայությունը գոյություն է ունեցել մետաֆիզիկական ուսմունքների ձևով։ Մերժելով վերջիններս՝ Կանտը և Հեգելը, այսուհանդերձ, մտահայեցողությունը պահպանել են որպես փորձնական գիտություններից ի վեր կանգնած տեսական մտածողության առանձնահատուկ միջոց։ Ջ. Բերկլիից և Դ. Հյումից սերող էմպիրիզմի գիծը, հատկապես XIX դ. պոզիտիվիզմը, ընդհակառակը, մերժել է մտահայեցողությունը, իսկ նեոպոզիտիվիզմը ժխտել է փիլիսոփայությունն առհասարակ՝ այն նույնացնելով մտահայեցողական փիլիսոփայության, մետաֆիզիկայի հետ։ Բնագիտության պատմության մեջ ևս առկա է մեթոդաբանական երկու գիծ. Նյուտոնից սկիզբ առնող «սկզբունքների մեթոդը» տեսության կառուցման հիմքում դնում է անմիջական փորձն ընդհանրացնող սկզբունքները և մերժում փորձնական երևույթների հիմքում ընկած «վերջնական պատճառների» ու «թաքնված մեխանիզմի» մասին մտահայեցողական հիպոթեզները։ Դեկարտից սերող «մոդելների կամ հիպոթեզների մեթոդը» աշխատում է հենց դրանցով բացատրել և դրանցից արտածել փորձնական երևույթներն ու օրինաչափությունները։ Դիալեկտիկական մատերիալիզմը, մերժելով մտահայեցողական փիլիսոփայության և առհասարակ գիտական մտակառուցումները, միաժամանակ ընդգծում է մտածողության ակտիվությունը «փորձ-տեսություն» հարաբերության մեջ, փիլիսոփայական մտածողության դերը մասնավոր գիտությունների աշխարհայացքային ու մեթոդաբանական սկզբունքների մշակման և իմացաբանական խնդիրների լուծման գործում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 63)։*  |
**Հերոս դպրոցականների հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник героям-школьникам), հուշակոթող Ռուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը նվիրված է Հայրենական մեծ պատերազմում զոհված դպրոցականներին։ Տեղադրվել է 1971 թվականին թիվ 110 դպրոցի շենքի մոտ (Ստոլովի նրբանցք, 10/2)։ Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործ Դանիել Միտլյանսկին, ճարտարապետներ Եվգենի Ռոզենբլյումը և Պյոտր Սկոկանը։ Հուշարձանն ունի մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտի կարգավիճակ։

Պատմություն
-----------

1968 թվականին «ՀամԼԿԵՄ-ի 50-ամյակը» համամիութենական գեղարվեստական ցուցահանդեսի կենտրոնական ցուցասրահում թիվ 110 դպրոցի շրջանավարտ Դանիել Միտլյանսկին ներկայացրել է իր «41 թվականի ռեքվիեմ» քանդակը, որը նա նվիրել է ռազմաճակատում զոհված ընկերներին։ Դպրոցի աշակերտները հանդես են եկել այդ հուշարձանը դպրոցի բակում տեղադրելու առաջարկով։

Հուշարձանի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 1971 թվականի հունիսի 22-ին։ Այն պատրաստված է այդ դպրոցի շրջանավարտներ քանդակագործ Դանիել Միտլյանսկու, ճարտարապետներ Եվգենի Ռոզենբլյումի և Պյոտր Սկոկանի նախագծով։ Հուշարձանը պատկերում էր ամբողջ հասակով պատվանդանի վրա կանգնած զոհված տասներոդցի կամավորների (Յուրի Դիվիլկովսկի, Իգոր Կուպցով, Իգոր Բոգուշևսկի, Գրիգորի Ռոդին և Գաբոր Ռաաբ) հինգ բրոնզե պատկերաքանդակները։ Դպրոցականները շինելներով են, նրանց ուսերին հրացաններ են։ Պատվանդանի վրա եղել է գրված. *«Եղեք նահատակվածների հիշատակին արժանի։ 1941-1945»*։ Պատվանդանի հիմքի մոտ եղել է մարմարե տախտակ դպրոցի՝ պատերազմում զոհված 100 աշակերտների և ուսուցիչների ազգանուններով։

1993 թվականին հուշարձանը ենթարկվել է վանդալիզմի, որից հետո պատկերաքանդակները ստիպված էին տեղափոխել դպրոցական թանգարան։ Վանդալիզմի հետագա դեպքերից հուշարձանը պաշտպանելու համար քանդակագործ Դ. Միտլյանսկին և ճարտարապետ Բ. Մարկուսը մշակել են նրա վերակառուցման նախագիծ։ Նորացված հուշարձանը տեղադրվեց դպրոցի պատին՝ Նոժովի նրբանցքի կողմից։ Նոր հուշարձանը հնի փոքրացված պատճենն է, նրա պատվանդանին գրված է ավելի ճշգրիտ մեջբերում Ռոբերտ Ռոժդեստվենսկու «Ռեքվիեմից»՝ *«Նահատակվածների հիշատակին եղե՛ք արժանի»*։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Москва: Энциклопедия. Глав. ред. А. Л. Нарочницкий (1980)։ *Героям-школьникам памятник* (ռուսերեն)։ М. : Советская энциклопедия։ էջ 688
2. ↑  Вестник Мэра и Правительства Москвы № 65 ноябрь 2011 (2189)(չաշխատող հղում)
3. ↑  *Кожевников Р. Ф.* Воспитанникам московских школ // Скульптурные памятники Москвы. — М.: Московский Рабочий, 1983.
4. ↑  *Митлянский Д. Ю.* Московские картинки 1920—1930 гг. (воспоминания). — М. 1999.
| **՞**Վրացական մողես |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
|
| Կարգ | Մողեսակերպեր |
|
|
|
| Ընտանիք | Իսկական  մողեսներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | **Վրացական**  **մողես** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Darevskia rudis (Bedriaga, 1886) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  |
| 
* *Lacerta depressa rudis* Bedriaga, 1886
* *Lacerta rudis* Bedriaga, 1886
* *Lacerta saxicola obscura* Lantz & Cyren 1936
* *Lacerta r. macromaculata* Darevsky, 1967
* *Lacerta r. bischoffi* Bohme & Budak, 1977
* *Lacerta r. svanetica* Darevsky & Eiselt, 1980
* *Lacerta r. chechenica* Eiselt & Darevsky, 1991

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Վրացական մողես** (լատ.՝ Darevskia rudis), մողեսակերպերի կարգի իսկական մողեսների ընտանիքին պատկանող սողուն։

Տարածված է Կովկասյան լեռներում։ Կենսավարժ է բարձրալեռնային կլիմային։ Սնվում է սարդերով, միջատներով, փափկամարմիններով և անձրևաորդերով։ Երբեմն ուտում է այլ մողեսների մատղաշներին։ Ձվադրում է։ Դնում է 4-8 ձու։

Նկարագրություն
--------------

Վրացական մողեսը չափերով խոշոր սողուն է։ Ընդհանուր երկարությունը կազմում է 25 սմ, որի 2/3-ը կազմում է կենդանու պոչը։

Մեջքը դարչնագորշավուն է, փորը՝ դեղնասպիտակ, կանաչադեղնավուն կամ բաց երկնագույն։ Ոտքերի ներսի մասը ունի դեղնավուն գունավորում։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասյան տարածաշրջանում։ Հիմնական տարածման արեալն ընդգրկում է Վրաստանի, Հայաստանի, Ադրբեջանի և Կովկասյան Ռուսաստանի տարածքը։

Հանդիպում է Աջարիայում, Վրաստանում, Ադրբեջանական Հանրապետության հյուսիսարևմտյան մասում, ինչպես նաև Չեչնիայում, Դաղստանում և Ինգուշեթիայում։

Կովկասյան տիպիկ մողեսի օրինակ է։ Լինում է ժայռերի, երբեմն՝ ծառերի վրա։ Հանդիպում է աև լեռներում՝ մինչև 2000 մետր բարձրության վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․Ջ․ Գրիգորյան, *Ողնաշարավորներ*, Հայերեն կենդանաբանական տերմինաբանություն (վերլուծություն և սկզբունքներ) (խմբ. Հ․Գ․ Խաչատրյան), «ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչություն», 2008, էջ 211 — 264 էջ. — 300 հատ, ISBN 978-5-8080-0723-9։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |
**Բյորգեֆել** (նորվ.՝ Børgefjell nasjonalpark), բնության պահպանվող տարածք Նորվեգիայում։ Գտնվում է Նուռլան և Նուր Թրյոնդելագ կոմսություններում։ Ունի 1 447 կմ² տարածք։ Ազգային պարկի մոտով է անցնում շվեդա-նորվեգական պետական սահմանը։

Բյորգեֆել ազգային պարկը հիմնադրվել է 1963 թվականին երկրի կենտրոնական մասում գտնվող լճերով և գետերով հարուստ լեռնային ռելիեֆը պահպանելու նպատակով։ Ռելիեֆը ծածկված է կուսական անտառներով, որտեղ աճում են սոճիներ, եղևնիներ, կեչիներ և այլն։ Առկա են նաև մացառուտներով ծածկված տարածքներ, որտեղ աճում են բուսաբանների համար բացառիկ նշանակություն ունեցող բազմաթիվ հատապտուղներ։

Ազգային պարկը ունի նաև հարուստ ֆաունա։ Այստեղ ապրում են հյուսիսային եղջերու, կուղխ, բևեռաղվես, սպիտակ լոր, գայլ, աղվես, սագ, բու, սպիտակ բու, արջ.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Nationally designated areas (CDDA)
2. ↑  Бёргефьелль. (ռուսերեն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բյորգեֆել ազգային պարկի քարտեզ Archived 2007-09-30 at the Wayback Machine. (նորվ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1072032643 · VIAF: 316389093 · WorldCat VIAF: 316389093 |

 |
Բյորն Երկաթակողի բլուրը, Շվեդիայի Մյունսո կղզու, Մագերեն լճի մոտ: Բլուրը պսակված է քարով, որը պարունակում է բեկված արվարձան
**Բյորն Երկաթակող** (հին սկանդինավերեն։ Björn Jarnsíða, իսլանդերեն։ Björn Járnsíða, շվեդերեն։ Björn Järnsida, դանիերեն։ Bjørn Jernside, միջնադարյան լատիներեն, Bier Costae ferreae), Շվեդիայի լեգենդար թագավոր, որն ապրել է 9-րդ դարում։ Բյորն Երկաթակողը եղել է Մյունսո դինաստիայի առաջին ղեկավարը։ 18-րդ դարի սկզբին Մյունսո կղզու վրա գտնվող բլուրը համարվում է «Բյորն Երկաթակողի hög» կամ Բյորն Երկաթակողի գերեզմանը։ Hög՝ հին սկանդինավերեն բառ է, որը նշանակում է բլուր կամ հաբ։

Հեքիաթները վերաբերում են Բյորն Երկաթակողի որդիներին և թոռներին՝ ներառյալ Բյորնը, Հաուգիում և Էրիկ Բյորնսոնը։

Պատմություններ
--------------

Հզոր Վիկինգ՝ ռազմածովային հրամանատար Բյորնը, նրա ուսուցիչն ու հոր մերձավոր բարեկամ Հաստեինը արշավներ են անցկացրել դեպի Ֆրանսիա (հիմնականում հաջողակ) իրենց (լեգենդար) հայր Ռագնար Լոդբրոկի նախաձեռնությամբ։ 860 թվականին Բյորնը գլխավորել է վիկինգների բանակը դեպի Միջերկրական ծով։ Իբերիայի ծովափնյա հարձակումից հետո և Ջիբրալթարի ճանապարհով պատերազմելով, Բյորնն ու Հաստեինը հարձակվեցին Ֆրանսիայի հարավային մասի վրա, որտեղ նրա նավատորմը ձմեռում էր, մինչև Իտալիայում հաստատվելը, որտեղ նրանք գրավել էին ափամերձ Պիզայի քաղաքը։ Նրանք շարունակում էին շարժվել դեպի Լունի քաղաք, որը նրանց կարծիքով Հռոմն էր, բայց նրանք չկարողացան անցնել քաղաքի պատերը։ Մուտք գործելու համար նրանք մշակել էին խորամանկ պլան, Հաստեինը սուրհանդակներ էր ուղարկում եպիսկոպոսի մոտ, ասելով, որ մահացու հիվանդ են և ցանկանում են ստանալ քրիստոնեական խորհուրդներ և / կամ թաղվել իրենց եկեղեցու ներսում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Lagerquist 1997:24


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree · WeRelate · Rodovid · Rodovid |

 |
**Վրացական հրեաներ** (վրաց.՝ ებრაელი, ինքնանվանում՝ **էբրաելի**), հրեաների էթնիկ խումբ։ Վրացական գրականության մեջ «Վրացական հրեաներ» արտահայտությունը օգտագործվում է 11-րդ դարից։ 19-րդ դարում եզրույթը լայն տարածում ստացավ նաև Ռուսական կայսրությունում։

Բնակեցումն ու տարածումը
-----------------------

Հին վրացական ավանդության հիմքում այն կարծիքն է, որ առաջին հրեաները Վրաստան եկել են Նաբուգոդոնոսորի մ.թ.ա. 586 թվականին Երուսաղեմը գրավելուց հետո։ Նրանք ապրում էին Վրաստանի ամբողջ տարածքում։ 20-րդ դարի սկզբում որոշ քաղաքներում ու ավաններում, օրինակ Ցխինվալ քաղաքում (այժմ, Հարավային Օսիայի մայրաքաղաք), նրանք բնակչության մեծամասնությունն էին կազմում. Ցխինվալի հրեաների թիվը գերազանցում էր այդ քաղաքի վրացիների, ռուսներ, հայերի ու օսերի ընդհանուր քանակին։ Նույն կերպ մինչև օրս ապրում են նաև Օնի քաղաքատիպ ավանում (չնայած, այժմ այնտեղ փոքր համայնք է մնացել. չհաստատված տվյալներով մոտ 25 մարդ)։

Հարաբերությունները վրացիների հետ
--------------------------------

Լեոնիդ Էյչիսի կարծիքով Վրաստանում հրեաների համայնքը վրացիների կեղմից կրոնական կամ ազգային հետապնդումների չի ենթարկվել։ 1998 թվականի սեպտեմբերին Վրաստանում լայնորեն նշվել հրեաների ու վրացիների համակեցության 2600-ամյակը։

Վրացական հրեաները հիմնականում խոսում են վրացերեն, գրավոր խոսքում հիմնականում օգտագործում են վրացական այբուբենը։ Վաճառականների շրջանում ձևավորվել է ղիվրուլի բարբառը, որն իրենից ներկայացնում է վրացերենի ու եբրայերենի խառնուրդը։

Տես նաև
-------

* Լեռնական հրեաներ
* Ցխինվալ հրեական թաղամաս

Գրականություն
-------------

* *Նիսան Բաբալիկաշվիլի.* Հրեական գրությունները Վրաստանում (18 −19 դարեր) Թբիլիսի։ Վրացական ԽՍՀ գիտությունների ակադեմիայի հրատարակություն, 1971։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Georgian Jews World Congress
2. 1 2  *Эйчис Л.* Հրեաները Վրաստանում։ 26 մարդ միասին վերցված. // «Лехаим».
**Լյաթիֆ Հյուսեյն օղլի Քերիմով** (ադրբ.՝ Kərimov Lətif Hüseyn oğlu, նոյեմբերի 4 (17), 1906, Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 8, 1991(1991-09-08), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի գորգագործ, Ադրբեջանի ժողովրդական նկարիչ 1960, առաջին աստիճանի Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1950), ԽՄԿԿ անդամ 1945 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Լյաթիֆ Քերիմովը ծնվել է 1906 թվականի նոյեմբերի 17-ին։ 1912 թվականին նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Իրանի Մաշհադ քաղաք։ 14 տարեկանում տեղական մադրասը ավարտելուց հետո Լյաթիֆ Քերիմովը սկսել է աշխատել գորգերի խանութում։ Լյաթիֆ Քերիմովը սկսել է ուսումնասիրել գորգագործության արվեստը։ Նա ճանապարհորդել է ամբողջ Իրանով՝ ցուցադրելով իրենց գորգեր։ Թեհրանում խորհրդային հյուպատոսությունը նրան հրավիրել է դառնալ Ռուսաստանի մշակութային ակումբի անդամ։

1920-ականների վերջերից ի վեր, Քերիմովը մասնակցել է սոցիալական իրավունքների պաշտպանության շարժման մեջ։ 1929 թվականին նրան գործուղվել են Աֆղանստան՝ թատերական արվեստի դերը քարոզելու համար։ Նույն թվականին նա ստացել է խորհրդային քաղաքացիություն։ Լյաթիֆ Քերիմովը վերադարձել է Շուշա։ Նա նշանակվել է ներմուծման հրահանգիչ գորգերի գործարանում։ 1930 թվականից աշխատել է «Ադրբեջանագետ»ի ասոցիացիայի նկարիչ-հրահանգիչ՝ որպես գորգարվեստի մասնագետ։

Լյաթիֆ Քերիմովը մեծ ներդրում է ունեցալ Բաքվում և Ղուբայում (1932-1936) գորգերի դպրոցների բացման գործում։ 1930–40-ական թվականները հատուկ տեղ են գրավում Լյաթիֆ Քերիմովի ստեղծագործությունում։ Նրա գորգը հաջողությամբ ցուցադրվել է 1934-ին Փարիզի Համաշխարհային ցուցահանդեսում։ Լյաթիֆ Քերիմովը հանրահայտ նկարիչների (Ք. Քազիմզադեի, Ի. Ախունդովի) հետ միասին 1940-1941 թվականներին պատրաստել է հինգ գորգ՝ նվիրված ադրբեջանցի մեծ բանաստեղծ Նիզամի Գյանջևիի տարեդարձին։ Լյաթիֆ Քերիմովի նախաձեռնությամբ՝ Բաքվում ստեղծվել է գորգերի թանգարան 1972 թվականին։

Լյաթիֆ Քերիմովը մահացել է 1991 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Faceted Application of Subject Terminology
2. ↑  Czech National Authority Database
3. ↑  Լյաթիֆ Քերիմով
4. ↑  Roya Taghiyeva. The Genius of Latif Kerimov. Publication dedicated to the 100th anniversary of the great carpet designer and scolar Latif Kerimov, p. 92. Baku, TUTU design, 2006. ISBN 5-8066-1240-6
5. ↑  ВОСПОМИНАНИЯ ОБ УЧИТЕЛЕ...
6. ↑  Лятиф Керимов

Արտաքին հղումներ
----------------

* Керимов Лятиф Гусейн оглы - мастер азербайджанского ковра
* Лятиф Керимов АЗЕРБАЙДЖАНСКИЙ КОВЕР Latif Kerimov
* Лятиф Керимов - Азербайджанский ковер
* Lətif Kərimov
* Lətif Kərimov əsərləri
**Շտրիմերի դեղատուն** (ռուս.՝ Аптека Штримера), հինավուրց առանձնատուն ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում (Պետրովսկայա փողոց, 61, 1871 թվականին կառուցելու պահին` Պետրովսկայա փողոց, 33)։

Պատմություն
-----------

Մեկհարկանի աղյուսե շենքը կառուցվել է ըստ 1871 թվականի գծագրերի` դեղագործ Մոիսեյ (Միխայիլ) Օսիպովիչ Շտրիմերի համար։ Միայն նրա նկուղներից էր 1870-ական թվականներին Տագանրոգում թույլատրվում կովկասյան հանքային ջրերի շշերով վաճառքը։

1880 թվականի փետրվարին 44-ամյա Շտրիմերը մահացավ կաթվածից, և նրա կալվածքը որպես սեփականություն անցավ կնոջը` Նադեժդա Դավիդովնային։ Այստեղ իր երեխաների` Ալեքսանդրի (1866) և Պելենայի (1869) հետ նա ապրեց մինչև 1925 թվականը։ Դեղատունը շարունակում էր գործել։ Տագանրոգի համար խիստ հազվադեպ է, երբ կառուցման օրվանից (1872 թվականին) մինչև 1925 թվականը, երբ շենքը պետականացվեց, տնատիրությունը պատկանել է մի ընտանիքի։

1912 թվականին շենքում գործել է «Ն. Շտրիմերի մեծ պետրովյան դեղատունը», որտեղ վարձակալությամբ աշխատել է դեղագործ Մ. Վարինբերգը։ Դեղատունն առաջարկել է արտոնագրված դեղամիջոցներ և հիվանդների խնամքի իրեր, ինչպես նաև բնական հանքային ջրեր։

1912 թվականին նկուղում գործել է «Արարատ» խորովածանոցը։

Գերմանական օկուպացիայի օրերին (1941-1943) այստեղ գտնվել է քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման բաժինը, որում գերմանական իշխանությունների կարգադրությամբ բոլոր քաղաքացիները պարտադիր գրանցվում էին եկեղեցական ծեսերից` մկրտությունից, պսակադրությունից և հուղարկավորությունից առաջ։

Ներկա պահին շենքում գտնվում է Դաշնային գանձապետարանի Ռոստովի մարզի վարչության թիվ 15 բաժինը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Շտրիմերի մեկևկեսհարկանի առանձնատունը քաղաքային միջավայրից առանձնանում է նեոբարոկկո ոճի դեկորի օգտագործմամբ։

Հայտնի բնակիչներ
----------------

* **Յակով Պարնոխ** (1847—1912), դեղագործ, դեղատների սեփականատեր, Տագանրոգի Քաղաքային դումայի անդամ, Տագանրոգի պատվավոր քաղաքացի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Гаврюшкин О. П.* Вдоль по Питерской (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: БАННЭРплюс, 2000. — 436 с.
2. ↑  *Григорян М. Е. Решетников В. К.* Таганрог. История архитектуры и градостроительства конца XVII — начала XX века. — Ростов н/Д: Омега-Принт, 2013. — С. 183.
3. ↑  *Парнах А. В.* Заметки о моём отце // «Серебряный век» в Крыму: взгляд из XXI столетия: Материалы Четвёртых Герцыковских чтений в г. Судаке 6—10 июня 2005 года. — М.—Симферополь—Судак: Дом-музей Марины Цветаевой, КЦГУ, 2007. — 304 с. — ISBN 5-93015-032-X.
**Բյորնսքին** (նորվ.՝ Bjørnskinn), նախկին համայնք Անդոյի համայնքում, Նորվեգիայի Նուրլան կոմսությունում։ Համայնքն ընդգրկում է ներկայիս Անդոյի համայնքի հարավային մասը։ Գտնվում է Ռիսոյսունդեթ նեղուցի վրա։ Հիմնական գյուղերնեն Բյորնսքինը և Ռիսոյհամնը։ Համայնքի գլխավոր եկեղեցին Բյորնսքինի եկեղեցին է։

Բյորնսքին գյուղը փռված է Անդոյա կղզու հարավային մասի երկայնքով, Ռիսոյհամն գյուղից 2 կմ հյուսիս-արևմուտք։

Պատմություն
-----------

Բյորնսքին համայնքը ստեղծվել է 1924 թ․ հունվարի 1-ին, երբ նախկին Դվերբերգ համայնքը բաժանվեց երեք մասի․ Անդենես (հյուսիսում), Դվերբերգ (կենտրոնում) և Բյորնսքին (հարավում)։ Ի սկզբանե Բյորնսքինի բնակչությունը կազմել է 1410 մարդ։ 1964 թ․ հունվարի 1-ին երեք համայնքները վերամիավորվեցին նոր՝ Անդոյ համայնքում։ Միաձուլումից առաջ Բյորնսքինն ունեցել է 1835 բնակիչ։

Հայտնի բնակիչներ
----------------

* Հելմեր Հանսեն (1870-1956), բևեռախույզ, Ռուալ Ամունդսենի՝ հարավային բևեռ մեկնած արշավախմբի անդամ։
* Յոհան Կլեպպե, Նորվեգիայի խորհրդարանի անդամ Նուրլանդից (1969-1973) Կորվալդի կաբինետի պաշտպանության նախարար (1972-1973)
* Ավգուստինուս Յոհանեսսոն Սելեվոլդ (1803-1893), ձկնորս-ֆերմեր, ով երկու անգամ ընտրվել է Նորվեգիայի խորհրդարանի անդամ Նուրլանդից (1845-1848)
Նորվեգիայի փոստային դրոշը
**Նորվեգիայի փոստային ինդեքսը** իրենից ներկայացնում է չորս թվից կազմված կոդեր, որոնք օգտագործվում են Նորվեգիայի փոստային ծառայության կողմից որպես փոստային նամակների և ծանրոցների ընդունման կամ ուղարկման կոդավորված հասցեներ։

Պատմություն և նկարագիր
----------------------

1968 թվականի մարտի 18-ից Նորվեգիան օգտագործում է չորս թվից կազմված փոստային ինդեքսներ *(postnummersystemet)*: Յուրաքանչյուր տարի Նորվեգիայի փոստային ծառայությունը *(Posten Norge)* ներդրում է որոշակի նորարարություններ։ 1999 թվականին երկրի փոստային ինդեքսում կատարվում են էական փոփոխություններ։

Ինդեքսային կոդերը սկսվում են «00»-ով և մեծանում են՝ ըստ մայրաքաղաք Օսլոյից ունեցած համայնքների հեռավորության։ Ինդեկսացիայի ամենաբարձր թվերը Ֆինմարք կոմսությանն է՝ 95—99: Ամենափոքր փոստային ինդեքսը Օսլոյինն է՝ «0001», ամենամեծը՝ Բոցֆյորդինը՝ «9991»:

Փոստային ինդեքսները ըստ կոմսությունների
---------------------------------------

Փոստային ինդեքսի առաջին երկու թիվը ցույց են տալիս ինդեքսացիայի ենթարկվող տարածքի աշխարհագրական դիրքը։

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| * 00—12 — Օսլո
* 13—14 — Ակերսհուս
* 15—18 — Էստֆոլդ
* 19—21 — Ակերսհուս
* 21—25 — Հեդմարկ
* 26—29 — Օպլանդ
* 30 — Բուսկերուդ
 | * 30—32 — Վեստֆոլդ
* 33—36 — Բուսկերուդ
* 36—39 — Տելեմարկ
* 40—44 — Ռուգլան
* 44—47 — Վեստ Ագդեր
* 47—49 — Օստ Ագդեր
* 50—55 — Հորդլանդ
 | * 55 — Ռուգլան
* 56—57 — Հորդլանդ
* 57 — Սոգն օգ Ֆյուրանե
* 58—59 — Հորդլանդ
* 59 — Սոգն օգ Ֆյուրանե
* 60—66 — Մյորե օգ Ռոմսդալ
* 67—69 — Սոգն օգ Ֆյուրանե
 | * 70—71 — Սյոր Տրյոնդելագ
* 71 — Նուր Տրյոնդելագ
* 72—75 — Սյոր Տրյոնդելագ
* 75—77 — Նուր Տրյոնդելագ
* 77 — Սյոր Տրյոնդելագ
* 78—79 — Նուր Տրյոնդելագ
* 79—89 — Նուրլան
 | * 84 — Նուրլան և Թրոմս
* 80—99 — Յան Մայեն
* 90—94 — Թրոմս
* 917 — Շպիցբերգեն
* 94 — Թրոմս և Նուրլան
* 95—99 — Ֆինմարք
 |

Աղբյուրներ
----------

* Նորվեգիայի փոստային ընկերության պաշտոնական կայք:(չաշխատող հղում)
* Postnummerregioner, PDF.
* Electronic Postcode Directory. Archived 2010-01-06 at the Wayback Machine.
* Почтовые индексы стран мира.
**Ռոքսբուրգի պաշարում**, պաշարում, որը տեղի է ունեցել 1314 թվականին։Հիմնական հակամարտությունն էր շոտլանդական անկախության առաջին պատերազմում։ Ջեյմս Դուգլասը՝ Դուգլասի տերը, Կլան ՄակԴուգալին հաղթելուց հետո մի քանի ամրոցներ էր հետ նվաճել անգլիացիներից, բայց միայն Ռոքսբուրգ ամրոցը վերցնելու մասին միտք էր, որ նրան անհանգստացնում էր։ Այն անառիկ վայրում էր ու լավ էր հսկվում։ Նա և Վալտեր Ստյուարտը՝ Շոտլանդիայի 6-րդ բարձր պաշտոնյան, իրենց մի քանի մարդկանց ծպտել են որպես կովեր, այնպես որ կայազորը տեղյակ չէր նրանց ներկայության մասին։ Այնուհետև նրանք օգտագործել են աստիճաններ վեր բարձրանալու համար։ Այդպիսով նրանք կատարյալ անակնկալի են բերել ամրոցը։ Նրանք մեծ թվով զոհեր են պատճառել կայազորին, այդ թվում նաև նետով դեմքից նրանց ղեկավարին վիրավորելով։ Այս պաշարումը նախադեպ էր Բաննոքբերնի ճակատամարտի համար։

Լեյնքրոսթ Քրոնիքլը նշում է, որ «այդ ամբողջ գեղեցիկ ամրոցը շոտլանդացիները հավասարեցրին գետնին, ինչպես մյուս ամրոցները, որոնք կարողացել էին նվաճել, որպեսզի անգլիացիներն այլևս երբեք ամրոցներ գրավելով չկարողանան տիրել երկրին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Charles Arnold-Baker (2001), *The companion to British history*, p. 426
2. ↑  Colvin, H. M.; Brown, R. A. (1963), «The Royal Castles 1066–1485», *The History of the King's Works. Volume II: The Middle Ages*, London: Her Majesty's Stationery Office, p. 819