**Չարլզ Մոեն Ռայս** (ծնված՝ օգոստոսի 25, 1952) ամերիկացի վիրուսաբան և Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր։ Նրա հետազոտության հիմնական ոլորտը հեպատիտ C վիրուսն է։ Նա Նյու Յորքի Ռոքֆելլերի համալսարանի վիրուսաբանության պրոֆեսոր է և Կոռնելի համալսարանի և Վաշինգտոնի համալսարանի բժշկական դպրոցի դոցենտ։

Ռայսը Գիտության առաջընթացի ամերիկյան ասոցիացիայի անդամ է, ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ և 2002-2003 թվականներին, նա եղել է վիրուսաբանության ամերիկյան ընկերության նախագահը։ 2016 թվականին նա ստացել է Լասկեր-ԴեԲեյքի կլինիկական բժշկական հետազոտությունների մրցանակը Ռալֆ Բարտենշլագերի և Մայքլ Սոֆիայի հետ համատեղ։ «Հեպատիտ C վիրուսի հայտնաբերման համար», Մայքլ Հութոնի և Հարվի Ալթերի հետ միասին Ռայսը արժանացել է 2020 թվականի ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության Նոբելյան մրցանակին։

Վաղ տարիք և կրթություն
----------------------

Չարլզ Մոեն Ռայսը ծնվել է 1952 թվականի օգոստոսի 25-ին Կալիֆորնիայի Սակրամենտո քաղաքում։

Ռայսը 1974 թվականին ավարտել է Կալիֆոռնիայի համալսարանը, Դևիսում՝ կենդանաբանության բակալավրի կոչումով։ 1981 թվականին նա պաշտպանել է կենսաքիմիական գիտությունների թեկնածուական թեզը Կալիֆորնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում, որտեղ նա ուսումնասիրել է ՌՆԹ վիրուսները Ջեյմս Շտրաուսի լաբորատորիայում։ Նա չորս տարի մնաց Կալտեխում՝ հետդոկտորական հետազոտություններ կատարելու համար։

Կարիերա
-------

1986 թվականին, դոկտորական թեզը պաշտօանելուց հետո Ռայսը, իր հետազոտական խմբի հետ , տեղափոխվեց Վաշինգտոնի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետ, որտեղ նա աշխատեց մինչև 2001 թվականը։

Ռայսը 2001 թվականից Ռոքֆելլերի համալսարանի պրոֆեսոր է։ Նա ծառայել է Սննդի և դեղերի վարչության, Առողջապահության ազգային ինստիտուտի և Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հանձնաժողովներում։

2003-2007 թվականներին նա եղել է Journal of Experimental Medicine-ի, 2003-2008 թվականներին Journal of Virology ամսագրի խմբագիր, և PLoS Pathogens-ի խմբագիր է 2005 թվականից առ այսօր։ Նա ավելի քան 400 գրախոսվող հրապարակումների հեղինակ է։

Հետազոտություն
--------------

Նոբելյան մրցանակ ֆիզիոլոգիայի և բժշկության բնագավառում 2020. Ալտերի, Հութոնի և Ռայսի սեմինալ փորձերը, որոնք հանգեցրին HCV-ի հայտնաբերմանը որպես ոչ A, ոչ B հեպատիտի հարուցիչ։
Կալտեքում աշխատելու ժամանակ նա զբաղվում էր Sindbis վիրուսի գենոմի ուսումնասիրությամբ և ֆլավիվիրուսների՝ որպես առանձին վիրուսների ընտանիքի հաստատմամբ։ Դեղին տենդի վիրուսի տեսակը, որը նա օգտագործում էր այդ աշխատանքի համար, ի վերջո օգտագործվեց դեղին տենդի դեմ պատվաստանյութի մշակման համար։ 1997 թվականին Ռայսը մշակեց հեպատիտ C վիրուսի առաջին վարակիչ կլոնը՝ շիմպանզեների վրա ուսումնասիրություններ կատարելու համար։ վիրուսը նույնպես էնդեմիկ էր։ 2005 թվականին Ռայսը հետազոտական խմբում էր, որը ցույց տվեց, որ վիրուսի սուր ձևի շտամը, որը հայտնաբերվել է հիվանդի մոտ, կարող է ստիպել վերարտադրվել լաբորատոր պայմաններում։ Ռայսի ներդրումը հեպատիտ C-ի հետազոտության մեջ նրան արժանացրել է բազմաթիվ մրցանակների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Nobelprize.org — Nobel Foundation.
2. ↑  Hepatitis C replicon system and drug development — Lasker Foundation.
3. ↑  Charles Rice — Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences.
4. ↑  THE BAILLET LATOUR HEALTH PRIZE - 2019
5. ↑  Robert Koch Award — Robert Koch Foundation.
6. ↑  Robert-Koch-Preis — Robert Koch Foundation.
7. ↑  The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2020 — Nobel Foundation.
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. ↑  «The Rockefeller University » Scientists & Research». rockefeller.edu. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 16-ին.
12. ↑  «2016 Lasker~DeBakey Clinical Medical Research Award: Hepatitis C replicon system and drug development». The Lasker Foundation. 2016. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 18-ին.
13. 1 2  «Press release: The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2020». Nobel Foundation. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 5-ին.
14. ↑  Wu, Katherine J.; Victor, Daniel (2020 թ․ հոկտեմբերի 6). «Nobel Prize in Medicine Awarded to Scientists Who Discovered Hepatitis C Virus». *The New York Times* (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0362-4331. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 7-ին.
15. ↑  Freund, Alexander (2020 թ․ հոկտեմբերի 5). «Nobelpreis für Medizin geht an Hepatitis-C-Entdecker». *Deutsche Welle*. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 5-ին.
16. 1 2  Nair, P. (2011 թ․ ապրիլի 18). «Profile of Charles M. Rice». *Proceedings of the National Academy of Sciences*. **108** (21): 8541–8543. Bibcode:2011PNAS..108.8541N. doi:10.1073/pnas.1105050108. PMC 3102406. PMID 21502493.
17. ↑  Rice, Charles Moen III (1981). *Studies on the Structural Proteins of Sindbis Virus* (Ph.D. thesis). California Institute of Technology. OCLC 437056699. Կաղապար:ProQuest.
18. 1 2 3  Rice, Charles M. (2016 թ․ հունվարի 31). «Curriculum Vitae: Charles M. Rice» (PDF). *Fonds Baillet Latour*. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2019 թ․ փետրվարի 14-ին. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
19. ↑  «Charles M. Rice wins Lasker Award for groundbreaking work on the hepatitis C virus». *The Rockefeller University*. 2016 թ․ սեպտեմբերի 13. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 20-ին.