**Ավիատիեզերական տեխնիկա**, թռչող սարքեր, կրող հրթիռներ և տիեզերանավեր։

Պատմություն
-----------

«Անգար» հրթիռակրի հավաքման ամբողջական ցիկլի ընթացքը «Թռիչք» արտադրամասում:Օդատիեզերական տեխնոլոգիայի՝ որպես գիտության ծագումը կարելի է դիտարկել 19-րդ դարի վերջից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը, չնայած Ջեորջ Քեյլիի աշխատանքը թվագրվում է 18-րդ դարի վերջին տասնամյակից մինչև 19-րդ դարի կեսերը։ Օդագնացության պատմության ամենակարևոր մարդկանցից մեկը, Քեյլին ավիացիոն տեխնոլոգիայի առաջամարտիկ էր, մասնավորապես, Քեյլին համարվում է առաջին մարդը, ով բացահայտել է վերելակը և առաջ քաշել հասկացությունները, որոնք ազդում են մթնոլորտում ցանկացած ինքնաթիռի վրա։ Նախկինում ավիացիոն տեխնոլոգիաների մասին գիտելիքները հիմնականում էմպիրիկ էին, որոշ հասկացություններով և հմտություններով՝ վերցված ինժեներական այլ ոլորտներից։ Գիտնականները հասկացան 18-րդ դարում օդատիեզերական ճարտարագիտության որոշ հիմնական տարրեր։ Շատ տարիներ անց, Ռայթ եղբայրների հաջող թռիչքներից հետո, 1910 թվականներին ավիացիոն տեխնոլոգիաների զարգացումը առաջացավ Առաջին համաշխարհային պատերազմի համար ռազմական ինքնաթիռներ մշակելու անհրաժեշտությունից։

Ավիատիեզերական տեխնոլոգիայի առաջին սահմանումը հայտնվել է 1958 թվականի փետրվարին։ Այն միավորել է Երկրի մթնոլորտը և արտաքին տարածությունը մեկ ոլորտի մեջ և դրանով իսկ ընդգրկել երկու տերմինները՝ ինքնաթիռ (աերո) և տիեզերանավ (տիեզերք)։

Ինքնաթիռաշինությունը մեքենաշինության ամենաշահութաբեր և միևնույն ժամանակ առավել կապիտալ ճյուղերից մեկն է։ Աշխարհի մի քանի երկրներ, ամենազարգացած պետություններից, ունեն ավիացիոն սարքավորումների ստեղծման ամբողջական ցիկլ (մակրոտեխնոլոգիա)՝ նման արդյունաբերություն ունեն բարձր տեխնոլոգիաներով 5-6 պետություն։ Խոշոր մարդատար ինքնաթիռների արտադրությանը տիրապետում են միայն մի քանի պետություններ։ 

Սու-34 կործանիչ-ռմբակոծիչի հավաքում Նովոսիբիրսկի Վ. Պ. Չկալովի անվան ավիացիոն գործարանում։Դրանցից ամենամեծը՝ լայն թափքի ինքնաթիռները, արտադրվում են Airbus (ԵՄ) և Boeing (ԱՄՆ) կողմից։ Ավելի քիչ ուղևորների համար նախատեսված ինքնաթիռներն արտադրվում են ԵՄ երկրներում (ATR և Saab AB), Կանադայում (Bombardier), Բրազիլիայում (Embraer), Իրանում (HESA-Իրանի ավիաշինական արդյունաբերական ընկերություն), Ռուսաստանում (United Aircraft Manufacturing Corporation) և Ուկրաինայում (Խարկովի ինքնաթիռների գործարանում և Անտոնով)։

Երկրի առաջին արհեստական արբանյակը «Սպուտնիկ-1» տիեզերանավն էր, որը արձակվել է 1957 թվականի հոկտեմբերի 4-ին ԽՍՀՄ-ի կողմից։  Հետագայում մեծ հաջողություններ են գրանցվել մարդատար թռիչքների համար տիեզերանավերի կառուցման գործում, Օրինակ՝ «Վոստոկ-1» նավը դարձել է մարդու հետ թռիչքի առաջին տիեզերանավը (Յուրի Ալեքսեևիչ Գագարին), «Ապոլոն-11» նավը դարձել է առաջին նավը, որը մարդուն տեղափոխել է մեկ այլ տիեզերական մարմին (Նիլ Արմսթրոնգ, Բազ Օլդրին Լուսնի վրա)։

Հրթիռների և տիեզերանավերի արտադրությունը կենտրոնացված է հիմնականում ԱՄՆ-ում, Ռուսաստանում, Ֆրանսիայում, Մեծ Բրիտանիայում և Չինաստանում։

2017 թվականին համաշխարհային օդատիեզերական արդյունաբերությունը 838 միլիարդ դոլարի ընդհանուր եկամուտ է բերել։

Տեսություն
----------

MD-11 ինքնաթիռի մակետի փորձարկումը Էյմսի հետազոտական ​​կենտրոնում:
Օդատիեզերական արտադրությունը պահանջում է տեսական ուսուցում հետևյալ ոլորտներում։

* աերոդինամիկա
* նյութագիտություն
* էլեկտրատեխնիկա
* ինքնաթիռների և հրթիռային շարժիչների տեսություն
* ավտոմատ կառավարման տեսություն
* արդյունավետ տարածք ցրման համար
* հիդրոէրոմեխանիկա
* ստատիկա և դինամիկա
* մաթեմատիկա
* պինդ դեֆորմացվող մարմնի մեխանիկա
* ավիոնիկա
* աերոակուստիկա։

Ավիացիոն սարքավորումների ստեղծման ժամանակ մեծ նշանակություն են ունեցել մասշտաբային մոդելների և նախատիպերի փորձարկումները, այդ թվում ՝ աերոդինամիկական խողովակներում։ Ներկայումս լայնորեն կիրառվում է նաև համակարգչային մոդելավորումը։

Ավիատիեզերական տեխնոլոգիաների ստեղծումը պահանջում է ինքնաթիռի (տիեզերական) մեքենայի բոլոր բաղադրիչների և ենթահամակարգերի ինտեգրում։

Ուսուցում
---------

Ավիացիոն և տիեզերական տեխնոլոգիաների ոլորտում ինժեներները վերապատրաստվում են տարբեր բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում։ Օդատիեզերական ճարտարագիտության ոլորտում սովորող ուսանողների համար մեծ նշանակություն ունի մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի, քիմիայի ոլորտում վերապատրաստումը։ Ավիացիոն և տիեզերական տեխնոլոգիաների ոլորտում ինժեներները վերապատրաստվում են տարբեր բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում։ Օդատիեզերական ճարտարագիտության ոլորտում սովորող ուսանողների համար մեծ նշանակություն ունի մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի, քիմիայի ոլորտում վերապատրաստումը։

Ժողովրդական մշակույթում
-----------------------

Անգլերենում «հրթիռային գիտության գիտնական» արտահայտությունը (անգլերեն. rocket scientist) երբեմն փոխաբերական իմաստով օգտագործվում է շատ խելացի մարդուն նկարագրելու համար, քանի որ հրթիռային գիտությունը դիտվում է որպես պրակտիկա, որը պահանջում է մեծ մտավոր ունակություններ, հատկապես տեխնիկական և մաթեմատիկական ոլորտներում։ Տերմինը հեգնանքով օգտագործվում է «սա հրթիռային գիտություն չէ» արտահայտության մեջ (անգլ.՝ It ' s not rocket science)՝ նշելու, որ առաջադրանքը պարզ է։

Տես նաև
-------

* Հրթիռային զենք

Ծանոթագրություն
---------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Cayley
2. ↑  The Pioneers: Aviation and Airmodelling
3. ↑  Every
4. ↑  Kaydon Al, 1989
5. ↑  Aboulafia, Michaels
6. ↑  Open Site
7. ↑  Gruntman, Mike (2007 թ․ սեպտեմբերի 19). «The Time for Academic Departments in Astronautical Engineering». *AIAA SPACE 2007 Conference & Exposition Agenda*. AIAA SPACE 2007 Conference & Exposition. AIAA. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հոկտեմբերի 18-ին. Վերցված է 2015 թ․ դեկտեմբերի 27-ին. «Источник». Արխիվացված օրիգինալից 2007 թ․ հոկտեմբերի 18. Վերցված է 2015 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ unfit URL (link)
8. ↑  myfuture.com
9. ↑  Bailey, 2008

Գրականություն
-------------

* *Stanzione, Kaydon Al* Engineering // Encyclopædia Britannica. — 15. — Chicago, 1989. — С. 563–563.

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Bailey, Charlotte* Oxford compiles list of top ten irritating phrases // *The Daily Telegraph*. — 2008.
* «Entry education, Aerospace Engineers». myfuture.com. Վերցված է 2015 թ․ հունիսի 22-ին.
* «Sir George Cayley (British Inventor and Scientist)». Britannica. n.d. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 26-ին. «English pioneer of aerial navigation and aeronautical engineering and designer of the first successful glider to carry a human being aloft.»
* «The Pioneers: Aviation and Airmodelling». ?. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 26-ին. «Sir George Cayley is sometimes called the 'Father of Aviation'. A pioneer in the field, he is credited with the first major breakthrough in heavier-than-air flight. He was the first to identify the four aerodynamic forces of flight – weight, lift, drag, and thrust – and their relationship and also the first to build a successful human carrying glider.»
* «Science: Engineering: Aerospace». *Open Site*. Վերցված է 2006 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.