recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Մատնախոսության հայերեն այբուբեն
**Մատնախոսության այբուբեն,** նշանների այն համակարգը, որն օգտագործվում է խուլերի հետ հաղորդակցվելիս։
Մատնախոսության այբուբենում կա այնքան նշան, որքան տառ՝տվյալ լեզվում։ Յուրաքանչյուր տառ արտահայտելու համար մատներին տրվում է որոշակի դիրք, որը լրիվ կամ մասնակիորեն նմանվում է տառի պատկերին։ Կան նշաններ, որոնք ուղեկցվում են շարժումներով, կամ օդում գծագրում են տառի պատկերը։ Որոշ նշաններ ունեն ընդհանուր ուրվագիծ (օր.`մ,շ)։ Տարբերվում են միայն մատների ուղղությամբ և դաստակի շարժումով։ Մենք մատնախոսում ենք այնպես, ինչպես գրում ենք։

Անհրաժեշտ է պահպանել մատնախոսության որոշակի կանոններ.

* Մատնախոսել աջ ձեռքով
* Ձեռքը պահել կրծքավանդակի առջև, ուսից մի քիչ ցած, ափով դեպի զրուցակիցը
* Մատնախոսությունն ուղեկցել համապատասխան բառերի ու արտահայտությունների պարզ արտասանմամբ
* Մատնախոսելիս նայել զրուցակցին
* Բառերի, նախադասությունների մեջ կարճ դադարներ տալ
* Չհասկացվելու դեպքում կրկին մատնախոսել ամբողջ բառը։

Մատնախոսության այբուբենն արագ է յուրացվում և խուլերի հետ հաղորդակցվելու հնարավորություն է տալիս։
Հաճախ մատնախոսությունը շփոթում կամ նույնացնում են ժեստերի լեզվի հետ, սակայն դրանք ոչ մի ընդհանրություն չունեն։

Կան բառեր և հասկացություններ (օր.` հատուկ անուններ), որոնք չունեն իրենց ժեստային արտահայտությունը, և դա լրացվում է մատնախոսությամբ։ Մատնախոսության առաջին այբուբենը ստեղծվել է 1620 թ. Իսպանիայում։

Մատնախոսության հայերեն այբուբեն
-------------------------------

Ա տառը մատնախոսության հայերեն այբուբենով
Մատնախոսության հայերեն հայկական տարբերակը՝ 1961-ին, սուդոմանկավարժ Վ.Գ.Խալաթյանի կողմից։ Հայերեն մատնախոսության այբուբենի 1-ին տարբերակը ստեղծվել էր նմանակման սկզբունքով, ըստ որի՝ մատնանշանները նմանվել էին հայերեն գրույթներին։ Նման սկզբունքով կառուցված մատնատառերի մոտ 56%-ը ամբողջովին և 31%-ը մոտավոր նման էին հայկական գրույթներին։

Սակայն, փորձարարության ժամանակ պարզվեց, որ այդ մատնախոսության այբուբենով երեխաները դժվարանում են հաղորդակցվել, քանի որ հայերեն տառերի գրությունները շատ բարդ են, ինքնատիպ և քիչ տարբերակվող (ս-ա, ր-ի, տ-փ, ջ-չ և այլն) և դրանց կատարման ժամանակ առաջանում էր մկանային լարվածություն, ինչը բացասաբար էր անդրադառնում մատնախոսելուև ընթերցելու ընթացքի վրա։ Ուսումնասիրելով 13 ազգային մատնախոսության այբուբեններ Խալաթյանը հայկական մատնատառերը կառուցեց՝ հիմք ընդունելով հայերեն լեզվի հնչյունային կազմը։ Երկրորդ տարբերակում այն մատնատառերի համար, որոնց հնչյունները հանդիպում են և ռուսերենում և հայերենում, տրվում են ռուսերեն մատնանշանների միջոցով, իսկ զուտ հայերեն հնչյունների համար ստեղծվեցին նոր մատնատառեր։ Մատնախոսության այբուբենի այդ տարբերակը հաջողությամբ կիրառվում է մինչ այսօր հատուկ կրթության համակարգում։

Տես նաև
-------

* Ժեստերի լեզու
* Հայերեն ժեստերի լեզու
* Վաչագան Խալաթյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Разработка дактильного алфавита для специальных школ с обучением на армянском языке

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մատնախոսության հայերեն այբուբենը Վիքիբառարանի ժեստերի լեզվի բառարանում
**Գեորգի Սարգսի Պապովյան** (1895, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - 1997, Երևան, Հայաստան), հայ հիգիենիստ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Գեորգի Պապովյանը ծնվել է 1895 թվականին, Թիֆլիսում։ 1920 թվականին ավարտել է Խարկովի համալսարանը։ 1940-1942 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ առժողկոմի տեղակալ և գլխավոր սանիտարական հսկիչ, 1942-1952 թվականներին աշխատել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի առողջապահության կազմակերպման և սոցիալական հիգիենայի ամբիոնում, 1953-1956 թվականներին եղել է Համաճարակաբանության և հիգիենայի ինստիտուտի տնօրեն։

30 գիտական աշխատանքնարի հեղինակ է։ Աշխատանքները վերաբերում են վարակիչ հիվանդությունների հիգիենային, համաճարակաբանությանն ու կանխարգելմանը։ Ամփոփել է Հայաստանի նախապատերազմյան և պատերազմի տարիների սանիտարահամաճարակաբանական վիճակը։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ
* Լենինի շքանշան (2)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* «Առողջապահության գերազանցիկ» նշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007, էջ 308։

Գրականություն
-------------

* Айриян А. П. Армянские учёные-медики. - Ер. 1998 - 276 с. ISBN 99930-1-001-7.
**Օդիսե Պասկալի** (ալբ․՝ Odhise Paskali}, դեկտեմբերի 22, 1903(1903-12-22), Պերմետ - սեպտեմբերի 13, 1985(1985-09-13), Տիրանա, Ալբանիա), ալբանացի քանդակագործ։ Ալբանիայի ժողովրդական արտիստ (*Skulptor Popullit*)։

Կենսագրություն
--------------

Օդիսե Պասկալին ծնվել է 1903 թվականին Հունաստանի Կոզանի քաղաքում։ 1920-ական թվականներին տեղափոխվել է Իտալիա, որտեղ ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։ Տարվել է պլաստիկ արվեստով, 1924 թվականին Թուրինի ցուցահանդեսում «Սովածը» քանդակի և «Աղջկա դիմանկարը» գործերի համար արժանացել է մրցանակի։ 1925 թվականին Իտալիայի գեղարվեստի ակադեմիայում ուսանելու խնդրանքով դիմել է Ալբանիայի նախագահ Ահմեդ Զոգուին։ Զոգուն ընձեռել է նրան այդ հնարավորությունը, և Պասկալին սովորել է Թուրինում Էդուարդ Ռուբինոյի մոտ։ 1927 թվականին ավարտել է ուսումը։ Ավելի ուշ Թուրինի համալսարանից ստացել է գրականության և փիլիսոփայության գիտական աստիճան։ Թուրինում ուսանելու տարիներին հիմնել է «Ալբանացի ուսանողների միություն» (Studenti shqiptar) և Թուրինի ալբանացի ուսանողների ամսագիրը։ 1930-ական թվականներին եղել է «Արվեստի բարեկամների» միավորման նախաձեռնողներից մեկը։ Կազմակերպությունն զբաղվել է Ալբանիայի քաղաքներում ազգային արվեստի ցուցահանդեսների կազմակերպմամբ։ 1931 թվականի մայիսին նա դարձել է ալբանական արվեստի ցուցադրման կազմակերպիչներից և Տիրանայում գեղարվեստի առաջին դպրոցի հիմնադրողներից։

1934 թվականից ապրել է Տիրանայում։ 1947-1953 թվականներին դասավանդել է Տիրանայի գեղարվեստի դպրոցում։ 1951 թվականին Ալբանիայի մշակույթի գործիչների պատվիրակության հետ այցելել է ԽՍՀմ։ 1960 թվականին եղել է Տիրանայի ազգային պատկերասրահի տնօրենը։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Պասկալին կերտել է 600 քանդակներ ու հուշարձաններ։ Հայրենիք վերադառնալուց հետո նրա ստեղծած առաջին գործը Բեթհովենի կիսանդրին էր։ Ամենահայտնի աշխատանքն է Սկանդերբեգի հուշարձանը Տիրանայում։ 1932 թվականից սկսել է կերտել իր առաջին մոնումենտալ գործերը՝ «Ազգային վրիժառուների հուշարձանը» (Luftëtari Kombëtar, գտնվում է Կորչայում), «Դրոշակակիրները» (Flamurtari 1932 թ. Վլորա)։ Կերտել է նաև Նայիմ Ֆրաշերիի, Աբդուլ Ֆրաշերիի, Ահմեդ Զոգուի, Էնվեր Խոջայի, Իոսիֆ Ստալինի, Իսա Բոլետինիի, Թեոֆան Նոլիի և այլոց հուշարձաններն ու կիսանդրիները։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Նայիմ Ֆրաշերի անվան I աստիճանի շքանշանով։

Պատկերասրահ
-----------

* Սկանդերբեգի հուշարձան (Տիրանա)Սկանդերբեգի հուշարձան (Տիրանա)
* Անկախության հուշարձանը ՎլորայումԱնկախության հուշարձանը Վլորայում
* Անկախության հուշարձանը ՎլորայումԱնկախության հուշարձանը Վլորայում
* Պարտիզանների հուշարձանը ՊերմետիումՊարտիզանների հուշարձանը Պերմետիում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Օդիսե Պասկալի կենսագրությունը

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Օդիսե Պասկալի***էջը Վիքիպահեստում |

* Օդիսե Պասկալի (1903 - 1985) (անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1013008693 · ISNI: 0000000120206055 · LCCN: n88142126 · VIAF: 8938241 · ULAN: 500121730 · WorldCat VIAF: 8938241 |

 |
Լեռնային գետ ԿարպատներումԼեռնային գետ Կարպատներում
Լեռնային գետ ԿովկասումԼեռնային գետ Կովկասում
**Լեռնային գետեր**, ուղղաբերձ ափերով և քարքարոտ հունով գետեր, որոնք հոսում են լեռներով, նեղ, խորը հովիտներով։

Լեռնային գետերին բնորոշ են մեծ թեքությունը, հոսքի արագությունը, աննշան խորությունները, հաճախակի սահանքները և ջրվեժները։ Լեռնային գետերի թեքությունը վերևում կազմում է 60-80 մ/կմ, ներքևում` 5-10 մ/կմ։ Հոսքի արագությունը 1-4,5 մ/վ և ավելի։

Լեռնային գետերը ունենում են մեծ ջրաէներգետիկ պոտենցիալ, չոր պայմաններում հաճախ օգտագործում են ոռոգման համար։

Լեռնային գետերի լուսանկարներ
----------------------------

* Լեռնային գետ ակունքի մոտԼեռնային գետ ակունքի մոտ
* Բուխտիվեցյան ջրվեժԲուխտիվեցյան ջրվեժ
* Պրուտ Յարեմչեի մոտՊրուտ Յարեմչեի մոտ
* Լեռնային գետը ձմռանըԼեռնային գետը ձմռանը

Աղբյուրներ
----------

* Географічна енциклопедія України: в 3 т / Редкол.: А. М. Маринич и др. — К.: Українська радянська енциклопедія, 1989—1993. — ISBN 5-88500-015-8. (укр.)
**Նասիր Էսեդուլլա օկլի Իմանկուլիև** (ադրբ.՝ Nəsir Əsədulla oğlu İmanquliyev, դեկտեմբերի 22, 1911(1911-12-22), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - մարտի 7, 1998(1998-03-07), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի լրագրող, գիտնական և հասարակական գործիչ, պրոֆեսոր։

Կենսագրություն
--------------

Նասիր Իմանկուլիևը ծնվել է 1911 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Բաքվում։ 1925-1926 թվականներին սովորել է Բաքվի արհեստագործական ուսումնարանում։ Դպրոցում սովորելիս տղային ընդունեցին ռահվիրաների, իսկ 14 տարեկանում նա միացել է Կոմսոմոլին։ 1934 թվականին ընդունվել է Բաքվի Լասալի անվան նավթի քոլեջ։

1934-1952 թվականներին աշխատել է որպես գրական աշխատող, գրական բաժնի վարիչի տեղակալ, բաժնի վարիչ, քարտուղար և խմբագիր «Կոմունիստ», «Նոր ճանապարհ», «Երիտասարդ աշխատավոր», «Հայրենիքի ձայն» թերթերում։

1942 թվականին ՝ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին, նրան ուղարկել են Ղրիմի ճակատ ՝ որպես քաղաքական աշխատող։ Նա աշխատել է «Կռվող Ղրիմ» թերթում որպես քարտուղար, զորամասում ՝ որպես թարգմանիչ։ 1943 թվականին նա աշխատել է որպես «Կոմունիստ» թերթի քարտուղար։ 1946 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Կենտրոնական թերթի դասընթացը։ 1947-1998 թվականներին դասավանդել է Ադրբեջանի պետական համալսարանի լրագրության ֆակուլտետում։ 1948-1950 թվականներին սովորել է Ադրբեջանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում։

1952-1956 թվականներին աշխատել է որպես Ադրբեջանի Կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի քարոզչության վարչության պետի տեղակալ։

1958-1988 թվականներին եղել է «Բաքու» թերթի հիմնադիրն ու գլխավոր խմբագիրը։ 1963-1988 թվականներին նա եղել է ռուսերեն տպագրվող «Բաքու» թերթի հիմնադիրն ու գլխավոր խմբագիրը։ 1965 թվականին ստացել է պատմական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։ 1976 թվականին նրան շնորհվել է «Ադրբեջանական ԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ» պատվավոր կոչում։ 1990 թվականին նրան շնորհվել է «Վաստակավոր լրագրող» պատվավոր կոչում։

Նա մահացել է 1998 թվականի մարտի 7-ին Բաքու քաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Նասիր Էսեդուլլա օկլի Իմանկուլիև
3. ↑  edebiyyatqazeti.az
4. ↑  Azərbaycanın tanınmış ictimai-siyasi xadimi və publisisti, Əməkdar jurnalist NƏSİR İMANQULİYEV PDF
Վանի բերդը, որի հարևանությամբ էլ գտնվում է Քսերքսես I-ի արձանագրությունը։
Քսերքսեսի արձանագրությունը Վանի բերդի հարևանությամբ։
Վանի բերդի կողքին գտնվող մի ժայռ, որի վրա փորագրված է Քսերքսեսի արձանագրությունը
**Քսերքսես I-ի արձանագրությունը Վանում** (պարս.՝ سنگ‌نبشته خشایارشا در ترکیه), Աքեմենյան տերության արքա Քսերքսես I-ի (մ․թ․ա․ 486-465 թվականներ) եռալեզու սեպագիր արձանագրությունը, որը հայտնաբերվել է Հայկական լեռնաշխարհի Վանա լճի (գտնվում է ներկայիս Թուրքիայի Հանրապետության տարածքում) շրջակայքում գտնվող համանուն բերդի հարևանությամբ։ Այդ ժամանակահատվածում Վանը Հայաստանի սատրապական կենտրոնն էր։

Արձանագրությունը տեղակայված է բերդի շուրջ 20 մետր բարձրության վրա գտնվող ժայռի աջակողմյան հարթեցված հատվածում։ Արձանագրության սալիկը ստեղծվել է Քսերքսեսի հոր՝ Դարեհի կողմից (մ․թ․ա․ 522-486 թվականներ), սակայն մահվան պատճառով մակերեսը թողնվել է դատարկ։

Արձանագրությունը եռալեզու է՝ գրված հին պարսկերեն, բաբելոներեն և էլամերեն լեզուներով։ Բովանդակությունը հետևյալն է․ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Հզոր աստված Ահուրամազդան՝ աստվածներից մեծագույնը, որ ստեղծել է երկիրը, որ ստեղծել է երկինքը, որ ստեղծել է մարդկանց և նրանց երջանկությունը, որ ստեղծել է Քսերքսես արքային՝ բազում արքաներից մեկին, բազում գահակալներից մեկին։ Ես Քսերքսեսն եմ, մեծ արքա, արքայից արքա, ժողովուրդների բոլոր աքաների արքա, երկրի արքա, Դարեհի որդի, Աքեմենյանների արժանի հաջորդ։ 
Քսերքսես մեծ արքան հայտնում է․ «իմ հայրը՝ Դարեհ արքան, Ահուրամազդայի զորությամբ շատ գործեր է կատարել և քանի որ այստեղ ոչինչ չի նշել, ես հրամայեցի գրել նրա խոսքերը։ 
Թող որ Ահուրամազդան պահպանի իմ թագավորությունը և այն ամենը, ինչ որ արարել եմ։- Քսերքսես I Աքեմենյան |  |

Տես նաև
-------

* Վանի բերդ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Bachenheimer, Avi (2018). Old Persian: Dictionary, Glossary and Concordance. John Wiley & Sons.
**Լևոն Ներսեսյան**, հայ դեղագործ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կ. Պոլ­սում։ Դեղագործական կրթություն է ունեցել։ Փոքր Ասիայի արևմուտքի Սիվրիհիսար քաղաքում ունեցել է սեփական դեղատուն և դեղագործ աշխատել։

1907 թվականի նոյեմբերին, ի թիվս 14 հայ մտավորականների, ձերբակալվել է Սիվրիհիսարում։ Մի ուրբաթ օր
ոստիկանը մտել է Լևոնի դեղատուն և ասել, թե քաղաքապետարանի ժողովը ցանկանում է նրան տեսնել, ուստի խնդրում է իր հետ գնալ այնտեղ։ Վատ բան չկասկածելով՝ Լևոնը ոստիկանի հետ գնացել է քաղաքապետարան։ Այստեղ Լևոնի վաղեմի բարեկամ, գավառապետ ալբանացի Խայրի բեյը խոժոռ դեմքով հարցրել է, թե արդյոք նրա մոտ զենք կամ վտանգավոր իրեր ու թղթեր չկան։ Լսելով բացասական պատասխան՝ Խայրի բեյը հրամայել է դատարկել գրպանները։ Արդյունքի չհասնելով՝ ոստիկանին հրամայել է Լևոնին մեկուսացնել մի դատարկ ու կեղտոտ սենյակում, որն աղոթավայր էր ծառայում կառավարության անդամների համար։

Լևոնն առավոտյան տեսել է, որ քաղաքապետարանի բոլոր սենյակները հայերով են լցված։ Այդ օրը բոլոր ձերբակալվածների տներում խուզարկություն է կատարվել։ Լևոնի մայրը ոստիկանների առջև դուռը չի բացել։ Խուզարկուները հրավիրել են թաղի հայ աղաներից մեկին և քահանային ու դրսից բացատրել, թե խուզարկությունը կապացուցի որդու անմեղ լինելը և թույլ կտա, որ նրան ազատեն։ Խուզարկության ժամանակ բռնագրավել են Լևոնի բոլոր թղթերը, նամակները, թերթերը և այդ բոլորը կցել նրա գործին։ Հետագայում պարզվել է, որ նրանց մատնիչները եղել են երկու հոգի՝ Քել Պողոսը (կեղծ բժիշկ Պողոս Թեսթիճյանը) և ասորահայ Հեքիմ Աբդալլահը։

Երեք օր հետո ձերբակալվածներին և երկու լրտեսներին շղթայակապ տեղափոխել են Անկարայի կենտրոնական բանտ։ Մեղադրվել է 1905 թվականի օգոստոսի 7-ին (հուլիսի 8) Կ. Պոլսի Յըլդըզ թաղամասում ուրբաթ օրվա աղոթքի արարողության ավարտին սուլթան Աբդուլ Համիդ II-ին սպանելու մահափորձին մասնակցելու համար։

Մեկուկես տարի տևած բանտարկության ընթացքում հայ բանտարկյալները բազմաթիվ հարցաքննությունների են ենթարկվել։ Նրանց հայհոյել են, ծեծել, վրաները սառը ջուր լցրել, չարչարել և այլն։ 1909 թվականի մայիսին, յուրաքանչյուր բանտարկյալից 500-ական ոսկեդրամ վերցնելով, փաստաբանների օգնությամբ, Կ. Պոլսի հայոց պատրիարքարանի միջնորդությամբ բոլորը ազատ են արձակվել՝ նյութապես, ֆիզիկապես ու հոգեպես քայքայված վիճակում։

Գրականություն
-------------

* Տէր Յովհաննէսեան Գրիգոր, Պատմագիրք Սիվրի-Հիսարի հայոց, Պէյրութ, 1965։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Դոմինոյի քարերի ընկնելը
Դոմինոյի սկզբունքի ցուցադրում
**Դոմինոյի սկզբունք**, որոշակի երևույթի շղթայական (շղթայական ռեակցիա) տարածումն ինչ-որ գործոնի ազդեցությամբ, որն ազդում է շղթայի առաջին տարրի վրա։

Նկարագրություն
--------------

Դոմինոյի սկզբունքի էությունն այն է, որ առաջին տարրի ոչ մեծ փոփոխությունն առաջացնում է հարևան տարրերի նմանատիպ փոփոխություններ, որոնք առաջացնում են հաջորդ տարրերի նմանատիպ փոփոխություններ, և այդպես շարունակվում է գծային հաջորդականությամբ։ Այս տերմինը սովորաբար օգտագործվում է մեխանիկական ազդեցությունը նկարագրելու համար, բայց երբեմն օգտագործվում է դոմինոյի քարերի ընկնելու անալոգիայի վերաբերյալ։ Որպես կանոն՝ խոսվում է դեպքերի հերթականության մասին, երբ նրանց միջև ընկած ժամանակահատվածը համեմատաբար մեծ չէ։ Տերմինը կարող է կիրառվել նաև ուղղակի իմաստով (փաստացի բախումների շարք) կամ որպես փոխաբերություն ավելի բարդ համակարգերի (ֆինանսական, քաղաքական) համար, երբ իրադարձությունների կապը բավական պայմանական է։

Ցուցադրում
----------

Դոմինոյի քարերը կանգնած (վերևում) և ընկնելիս (ներքևում)
Դոմինոյի էֆեկտի դասական ցուցադրումը ենթադրում է կողի վրա կանգնեցված դոմինոյի քարերից շղթայի կառուցում։ Եթե դոմինոյի քարերը դրված են մեկը մյուսի հետևից, ապա առաջինին թեթևակի հրելու դեպքում մյուսներն սկսում են ընկնել մեկը մյուսի հետևից։ Դա բացատրվում է նրանով, որ յուրաքանչյուր քարի ընկելու համար անհրաժեշտ էներգիան ավելի քիչ է, քան այն էներգիան, որ հաղորդվում է բախման ժամանակ։ Այդ պատճառով էլ տեղի է ունենում շղթայական ռեակցիա։

Ռեկորդներ
---------

Անցկացվում են դոմինոյի քարերի ընկնելու հատուկ ցուցադրություններ։ Կազմակերպվում են հնարավորինս երկար ցուցադրական շղթայի կառուցման միջոցառումներ։ Վերջին համաշխարհային ռեկորդը սահմանվել է 2009 թվականին, երբ ընկել է 4491863 քար։ Դրանից մեկ տարի առաջ՝ 2008 թվականի Դոմինոյի օրը, ընկել է 4345027 քար։ Հետաքրքիր դեպք է տեղի ունեցել 2005 թվականին, երբ սրահ է մտել ճնճղուկ՝ Դոմինոմյուսը, թևով շրջել դոմինոյի քարը, ինչի հետևանքով շրջվել է ռեկորդի սահմանման համար նախատեսված 23 հազար քար։ Չկարողանալով բռնել թռչունին՝ նրան սպանել են, իսկ նոր ռեկորդ սահմանելիս նրա հիշատակը հարգել են համապատասխան կոմպոզիցիայով։

Տես նաև
-------

* Շղթայական ռեակցիաներ
* Ալիքներ
* Մաթեմատիկական ինդուկցիա
* Դոմինոյի տեսություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  НТВ. В Нидерландах установлен очередной рекорд Гиннесса (видео) Archived 2012-01-27 at the Wayback Machine.

Գրականություն
-------------

* van Leeuwen J. M. J. The Domino Effect — ալիքի տարածման մեխանիկական վերլուծություն

Արտաքին հղումներ
----------------

* Domino Day 2008 — The New World Record
* Extreme Diet Coke & Mentos Experiments II — The Domino Effect
* Демонстрация принципа домино
* Honda — принцип домино

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4436789-2 · Microsoft: 155223936 |

 |
**Գրունինգե թանգարան** (հոլ.՝ Groeningemuseum, կոչվում է մոտակա փողոցի անունով), քաղաքային թանգարան Բելգիայի Բրյուգգե քաղաքում, որտեղ ներկայացված է վաղ ֆլամանդական նկարչության հավաքածուն։

Նկարագրություն
--------------

Թանգարանի հավաքածուի պատմությունը բելգիացիները կապում են 1716 թվականին հիմնադրված տեղական Գեղարվեստի ակադեմիայի հետ։ Թանգարանային ժամանակակից շենքի կառուցումն ավարտվել է 1930 թվականին (1994 թվականին ընդարձակվել է)։ Թանգարանի 15 սրահներում ներկայացված են հին ֆլամանդական վարպետների ստեղծած արժեքավոր ցուցանմուշները։ Հավաքածուն ներառում է ֆլամանդական և բելգիական գեղանկարչության 6-դարյա ընդգրկուն հետազոտություն Յան վան Էյքից մինչև Մարսել Բրոդհարս, վաղ ֆլամանդական գեղանկարներ, Վերածննդի, Բարոկկո շրջանի վարպետների գործեր, 18-րդ և 19-րդ դարերի նեոդասական և ռեալիստական ժամանակաշրջանների ընտրյալ գործեր, բելգիական սիմվոլիզմի և մոդեռնիզմի ուղենիշ համարվող նմուշներ, ֆլամանդական էքսպրեսիոնիզմի գլուխգործոցներ և հետպատերազմյան ժամանակակից արվեստի նմուշներ։

Առավել հայտնի աշխատանքներից են Յան վան Էյքի «Տիրամայրն ու մանուկ Հիսուսը կանոնիկոս վան դեր Պալեի հետ» (1434), Հիերոնիմոս Բոսխի «Ահեղ դատաստան» (1486), Գերարդ Դավիթի «Կամբյուսես II-ի դատարանը» (1498)։

Թանգարանին կից Arenthuis շենքում կազմակերպվում են փոփոխվող ցուցահանդեսներ, ինչպես նաև այստեղ ներկայացված է անգլիացի նկարիչ Ֆրենկ Բրենգվինի մշտական ցուցադրությունը։

Ցուցադրություն
--------------

Թանգարանի գլուխգործոցներից մեկը՝ Յան վան Էյքի «Տիրամայրն ու մանուկ Հիսուսը կանոնիկոս վան դեր Պալեի հետ»
Յոզեֆ Դենիս Օդևաերի «Բայրոնը մահճում»
* Յան վան Էյք
	+ «Տիրամայրն ու մանուկ Հիսուսը կանոնիկոս վան դեր Պալեի հետ» (1436)
	+ Մարգարեթ վան Էյք դիմանկարը (1439)
	+ Քրիստոսի դիմանկարը (1440)
* Գերարդ Դավիթ
	+ «Կամբյուսես II-ի դատարանը», մաս 1 (1498)
	+ «Կամբյուսես II-ի դատարանը», մաս 2 (1498)
* Հիերոնիմոս Բոսխ
	+ «Վերջին դատավճիռ» (1486)
* Ադրիան Իզենբրանտ
	+ Պաուլոս դե Նիգրոյի դիմանկարը (1518)
	+ Եռապատկեր
* Հուգո վան դեր Գուս
	+ «Կույս Մարիամի մահը» (1472-1480)
* Նիկլաս Մաս
	+ Չորս երեխաների դիմանկար (1657)
* Յան Պրովոստ
	+ Խաչելություն (1500)
	+ «Վերջին դատավճիռ» Բրյուգգեի քաղաքապետարանի համար (1525)
* Դիրկ Բաուտս
	+ «Սուրբ Իպոլիտուսի նահատակությունը» եռապատկեր
* Ֆեռնան Կնոպֆ
	+ Secret-Reflet
* Ռենե Մագրիտ
	+ L'Attentat

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑

Գրականություն
-------------

* Uffelen Ch. van. Contemporary museums: architecture, history, collections. Salenstein: Braun, 2010, pp. 164–165. ISBN 978-3-03768-067-4.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքը

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11882152b · CiNii: DA10745583 · ISNI: 0000000123539031, 000000040440271X · LCCN: n80090000 · NKC: kn20100419004 · NLA: 36517040 · SUDOC: 02660616X · VIAF: 173734538 · ULAN: 500306089 · WorldCat VIAF: 173734538 |

 |

 |
Նախադիտում
**Ֆելին ամրոց** (գերմ.՝ Fellin, ներկայում կոչվում է *Վիլյանդի ամրոց* (էստ․՝ Viljandi ordulinnus, էստ․՝ Viljandi loss), Տևտոնյան օրդենի ամրոց, որի կառուցումն սկսվել է 1224 թ. նախկին քաղաքի տարածքում։ Ֆելինի ամրոցը Լիվոնիայի ամենահզոր ամրոցներից է։ Ամբողջովին ավերվել է XVII դարի սկզբին՝ լեհ-շվեդական պատերազմի ժամանակ։ Ներկայում մնում են ամրոցի ավերակները, ուր հաճախ են այցելում զբոսաշրջիկները։

Պատմություն
-----------

Սուսերակիրների օրդենի խաչակիրները գրավել են քաղաքը, որի տարածքում 1223 թվականին կառուցել են բերդը։ Մեկ տարի անց սկսվել է քարե բերդի շինությունը։ Հետագայում Ֆելինն ընտրվել է օրդենի մայրաքաղաք։ Հետագա տարիներին շարունակվել է ամրոցի շինարարությունն ու ամրացումը։

XVII դարում լեհա-շվեդական պատերազմի ընթացքում ավերվել է և այլևս չի վերականգնվել։ XVIII դարում ամրոցի քարերն օգտագործվել են Ֆելին քաղաքի շինարարության համար։

Ամրոցի տարածքում առաջին հնագիտական պեղումներն անցկացվել են 1878-79 թվականներին։ Հետագայում պեղումներն անցկացվում են ամեն տարի։

Ամրոցի ավերակները

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Viljandi ordulinnus»։ *Eesti Entsüklopeedia* (էստոներեն)
2. 1 2  «14709 Viljandi ordulinnuse varemed vallikraaviga, 13.-17. saj»։ *Kultuurimälestiste register* (էստոներեն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
*
**Նիկողայոս Ծաղկարար** կամ **Մելանավոր** (ծնված թվականը անհայտ - մահ. 1693), ղրիմցի-հայ նկարիչ, մանրանկարիչ, կազմարար, գրիչ, ոսկերիչ։ 17-րդ դարում նշանավոր գեղագիր։

Կենսագրություն
--------------

Ապրել էր Ղրիմում, և, հավանաբար այնտեղ և ծնվել է (ծննդյան ամսաթիվը անհայտ է)։ Աշխատել է Թեոդոսիայի Սուրբ Սարգիս եկեղեցում որպես գրիչ։ Այդ եկեղեցում էլ գտնվում է գրիչի աճյունը։

Կաֆայում աշակերտել Է գրիչ և ծաղկող Զաքարիա քահանային։

1686 թվականին, երբ տարածվեց համաճարակը, նրան զոհ գնացին նկարիչի կինը և նրա երկու աղջիկները։ Որպես հիշողություն, նա պատվիրեց խաչքար, որը պահպանվել է եկեղեցու ներքին պատի նարտեքսում։

1691 թվականին ուսուցանել է գեղագրություն և գրքային մանրանկարչություն Բախչիսարայյում կառուցված նոր հայկական եկեղեցիներում։ Միայն Մատենադարանում է պահվում նրա 29 ձեռագրերը, որոնք ստորագրվել են վարպետի կողմից։

Հայտնի է, որ նա մահացել է 1693 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  1968 թվականի ամռանը Ա. Մնացականյանը գտել էր Ծաղկարարի տապանաքար, որի շնորհիվ պարզ դարձավ, թե երբ և որտեղ է մահացել Նիկողայոս Ծաղկարարը
2. 1 2  «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, գլխ. խմբ. Հովհ. Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատ. Երևան, 2007, էջ 226։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայ ղրիմական մանրանկար։ Մաս 2-րդ Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
* Սուրբ Սերգեյի հայկական եկեղեցի
* Հայեր Archived 2015-09-23 at the Wayback Machine.
**Ջաբբար Աղադադաշ օկլի Գասիմով** (ադրբ.՝ Cabbar Ağadadaş oğlu Qasımov, փետրվարի 9, 1935(1935-02-09), Բաքու, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 19, 2002(2002-10-19)), ադրբեջանցի նկարիչ, պրոֆեսոր, Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական նկարիչ (2002)։

Կենսագրություն
--------------

Ջաբբար Գասիմովը ծնվել է 1935 թվականի փետրվարի 9-ին Բաքու քաղաքում։ 1956 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի Ազիմ Ազիմզադեի անվան արվեստի պետական դպրոցը, 1963 թվականին ՝ Սուրիկովի անվան Մոսկվայի արվեստի պետական ինստիտուտը։ Ջաբբար Գասիմովը 1965 թվականին ընտրվել է Ադրբեջանի նկարիչների միության անդամ և ավելի ուշ եղել է միության նախագահության անդամ և պաստառների բաժնի նախագահ։

Պրոֆեսոր Ջաբբար Գասիմովը, բացի ստեղծագործական գործունեությունից, աշխատել է նաև մանկավարժության ոլորտում։ Երկար տարիներ աշխատել է Ադրբեջանի մշակույթի և արվեստի պետական համալսարանում և Ադրբեջանի կեղանկարչության պետական ակադեմիայում։

1965 թվականին Անդրկովկասի նկարիչների ստեղծագործական համաժողովում նա արժանացել է ԽՍՀՄ նկարիչների միության պատվոգրի։ Ջաբբար Գասիմովի աշխատանքները տարբեր տարիներին ցուցադրվել են Ադրբեջանում և այլ երկրներում և բազմիցս արժանացել պատվոգրերի և պատվավոր կոչումների։

Ջաբբար Գասիմովը մահացել է 2002 թվականի հոկտեմբերի 19-ին։

Մրցանակներ
----------

* Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ - 1982,
* Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական նկարիչ - 2002։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  İbrahimov, T. (2004). Azərbaycanda plakat sənəti. Bakı. səh. 13–20.
2. ↑  Cabbar Ağadadaş oğlu Qasımov". № 243 (24207). "Xalq" qəzeti. 22 oktyabr 2002-ci il: səh. 6.
3. ↑  Respublika təsviri sənət xadimlərinə Azərbaycan SSR fəxri adları verilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1 dekаbr 1982-ci il tarixli Fərmanı — anl.az saytı
| **՞**Ժայռային փոքր սիտեղ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Ճնճղուկանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Սիտեղներ |
|
|
|
| Ցեղ | Ժայռային սիտեղներ |
|
|
| Տեսակ | ***Ժայռային մեծ սիտեղ*** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Sitta neumayer
Michahelles, 1830 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 106006896 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | NCBI**589701**EOL**1051068**

 |
| --- | --- | --- |

 |


*Sitta neumayer syriaca*
**Ժայռային փոքր սիտեղ** (լատին․՝ Sitta neumayer), սիտեղների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, տարածված։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 13, 5-14, 5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 23-25 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 24-27 գ։ Մարմինը վերևից և պոչը կապտամոխրագույն են, ներքևից՝ սպիտակ, ներքնապոչը՝ բաց նարնջագույն։ Կտուցը բարակ է, սև, հիմքում՝ բաց գույնի։ 
Կտուցի հիմքից դեպի ծոծրակն է ձգվում սև, համաչափ լայնությամբ ակնաշերտը։

Կենսակերպ
---------

Բնակվում է ժայռոտ սարալանջերին, ձորերում, ձմռանը՝ ծառերի վրա։ Սնվում է անողնաշարավորներով, սերմերով, պտուղներով։ Աղմկոտ է, շարժունակ և ամրակազմ։ Երգը նման է սուլոցների։ Ժայռերի, թփերի արանքում ցատկոտում է ընդհատ-ընդհատ ոստյուններով։ Հաճախ կտրուկ թափ է տալիս թևերն ու շարժում պոչը։

Բնադրում
--------

Հարսանեկան խաղերն սկսվում են փետրվարի կեսից մայիս-հունիս։ Բնադրազույգերը մշտական են։ Բույնը կառուցում է հիմնականում արուն՝ 15-18 օրվա ընթացքում (էգը ժամանակ առ ժամանակ շինանյութ է մատակարարում)։ Բնադրում է ժայռաճեղքերում կամ ժայռերի պատերին։ Բույնը կլորավուն է (կավե պուլիկի վզիկի նմանվող թռիչքային անցքով), ծեփում է կավից (որը շաղախում է թքով), օգտագործում գունավոր բզեզների և այլ միջատների մնացորդներ, արտաքին մասը պատում մեծ թրթուրների (որոնց ճզմում է կտուցով) լորձով։ Ցամքարը բաղկացած է մանր կրծողների մազերից։ Ապրիլի սկզբին բնում հայտնվում են առաջին ձվերը։

Դնում է 21 մմ տրամագծով, սպիտակ՝ կարմրադարչնագույն վրձնախազերով 5-10 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 15-18 օր։ 25 օրական ձագերը դուրս են գալիս բնից, սակայն կատարյալ թռիչքի ունակություն ձեռք են բերում ևս 24-25 օր ծնողների հսկողության տակ մնալուց հետո։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Ջաբբար Ալի օկլի Գուլիև** (ադրբ.՝ Cabbar Əli oğlu Quliyev, մայիսի 19, 1922(1922-05-19), Խաչփառ, Երևանի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ - սեպտեմբեր 2004, Բաքու, Ադրբեջան), Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1967), Ադրբեջանի նկարիչների միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ջաբբար Գուլիևը ծնվել է 1922 թվականի մայիսի 19-ին Հայաստանի Երևանի գավառի Խաչփառ գյուղում։

1941 թվականին ավարտել է Երևանի պետական մանկավարժական ուսումնարանը։

Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին և եղել Իտալիայի և Հարավսլավիայի պարտիզանական շարժման ակտիվ անդամ։ Պատերազմից հետո 45 տարի դասավանդել է։

Ավարտել է Ադրբեջանի պետական արվեստի ինստիտուտը։ 1961 - 1988 թվականներին աշխատել է Երեւանի պետական մանկավարժական ինստիտուտում որպես ուսուցիչ։ 1967 թվականին նրան շնորհվել է ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստի պատվավոր կոչում։

Իր 50 տարվա գեղարվեստական գործունեության ընթացքում նա ստեղծել է ավելի քան 4000 աշխատանք, կազմակերպվել է 23 անհատական ցուցահանդես։ Նրա գործեր կան աշխարհի ավելի քան 20 երկրների թանգարաններում և մասնավոր հավաքածուներում։

1988 թվականին նա տեղափոխվել է Ադրբեջան։ Այստեղ նա եղել է Ադրբեջանի նկարիչների միության անդամ։

Ջ.Գուլիևը հիմնականում լանդշաֆտային ժանրում աշխատող նկարիչ է եղել։ Սակայն նա ստեղծել է ղարաբաղյան պատերազմին առնչվող մի քանի ստեղծագործություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ջաբբար Ալի օկլի Գուլիև
2. ↑  Əsgər Zeynalov, "İrəvan ziyalıları", Bakı, "Oğuz eli", 1999. səh.262
3. ↑  Ermənistan Azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası Bakı: Gənclik. 1995. səh. 441.
4. ↑  Ջաբբար Գուլիև

Արտաքին հղումներ
----------------

* musigi-dunya.
| **՞**Երգող շահրիկ |
| --- |
| Երգող շահրիկ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Ճնճղուկանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Շահրիկներ |
|
|
|
| Ցեղ | Իսկական շահրիկներ |
|
|
| Տեսակ | **Երգող շահրիկ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Sylvia hortensis
Gmelin, 1789 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**563192**NCBI**216225**

 |
| --- | --- | --- |

 |


*Cuculus canorus bangsi* + *Sylvia hortensis*
**Երգող շահրիկ** (լատին․՝ Silvia hortensis), շահրիկների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, քիչ տարածված։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 15 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 20-25 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 19-21 գ։ Խոշոր է, մոխրավուն փետրավորմամբ։ Պոչը երկար է, եզրային փետուրները՝ սպիտակ։ Հասունի աչքի ծիածանաթաղանթը բաց դեղին է, մեջքը՝ մոխրագույն, թևերը վերևից՝ մոխրագույն-դարչնագույն, գլխի սևավուն հատվածը՝ փոփոխական։ 
Մարմինը ներքևից սպիտակ է՝ վարդագույն և մոխրագույն փոփոխական երանգներով։ Էգն ավելի խամրած ու դարչնագույն է։ Հասունի աչքերը մուգ մոխրավուն-դարչնագույն են, գլխի և մեջքի ցայտերանգությունը՝ թույլ արտահայտված։

Կենսակերպ
---------

Երկչոտ թռչուն է։ Արուն երգում է սրնգային ձայնով՝ թփուտի ծայրին նստած կամ հարսանեկան թռիչքի ընթացքում։ Բնակվում է կիսաանապատներում, չոր լեռնատափաստաններում։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է անողնաշարավորներով, հատապտուղներով։

Բնադրում
--------

Գարնանային վերադարձը՝ ապրիլի 2-րդ տասնօրյակի ընթացքում։ Հարսանեկան զույգերը ձևավորվում են մայիսի սկզբից (Խոսրովի արգելոցում արուի ժրաջան երգը լսվում է մինչև հունիսի 2-րդ տասնօրյակը)։ Բույնը գավաթաձև է (տրամագիծը՝ 96-104 մմ)՝ չոր բույսերից, բուսաթելերից։ Բնադրում է ցածր թփուտներում։ Ավարտուն բներում ձվերը հայտնվում են մայիսի 1-ին օրերին, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ հունիսի 1-ին կեսին։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Դնում է 20 մմ տրամագծով, սպիտակ՝ դարչնագույն պտերով 3-5 ձու։ Թխսակալում են էգը և արուն։ Մայիսի վերջից հուլիսի 1-ին օրերին հայտնվում են բնից նոր հեռացած, ծնողների հետ ընտանեկան խումբ կազմած ձագեր։ Աշնանային չուն՝ հավանաբար օգոստոսից սեպտեմբերի առաջին կեսին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |
**Գուստավ Վիլհելմովիչ Նեյգաուզ** (գերմ.՝ Gustav Neuhaus, մայիսի 10, 1847(1847-05-10), Kalkar, Կլևե, Դյուսելդորֆ, Հռենոսի պրովինցիա, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական միություն - 1938, Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս երաժշտության ուսուցիչ-մեթոդիստ, գերմանական ծագմամբ դիզայներ։ Խերսոնի նահանգի Ելիզավետգրադ քաղաքի Գ. Վ. Նեյհաուսի մասնավոր երաժշտական դպրոցի տնօրեն (այժմ՝ Կրոպիվնիցկի, Ուկրաինա)։ Գենրիխ Նեյգաուզի հայրը։

Կենսագրություն
--------------

Դաշնամուր պատրաստող վարպետի որդի է, ծագմամբ Հոլանդիայից։ 1870 թվականին ավարտել է Քյոլնի կոնսերվատորիան դաշնակահարի որակավորմամբ, սովորել է Էռնստ Ռուդորֆի և կոնսերվատորիայի տնօրեն Ֆերդինանդ Հիլլերի մոտ։ Դրանից հետո նա մեկնել է Ռուսաստան՝ ի սկզբանե աշխատելով որպես երաժշտության ուսուցիչ արքայադուստր Ա. Ա. Շիրինսկայա-Շիխմատովայի ընտանիքում։ 1899 թվականին, ստանալով աջակցություն և առաջարկություններ Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովից, Ալեքսանդր Գլազունովից, Ֆելիքս Բլյումենֆելդից, նա Ելիսավետգրադում բացել է իր երաժշտական դպրոցը, որտեղ, բացի իր որդի Գենրիխ Նեյգաուզից, դուստր Նատալյա Շտայնբախ-Նեյգաուզից և թոռնուհի Աստրիդ Շմիդից սովորել են, մասնավորապես, Ֆելիքս Բլումենֆելդը, Յարոսլավ Իվաշկևիչը, Կարոլ Շիմանովսկին, Յուլիուս Մեյտուսը, Վերա Ռազումովսկայան, Նատալյա Վիլպերտը, Արթուր Տաուբեն, Եկատերինա Բորշը, Բետյա Կամինսկայան, Աննա Կրուշինսկայան, Լիդիա Կիրևանկայա, Գալինա Գլեմբոցկայան, Էլիզավետա Ռիզնիկովան, Ստանիսլավա Կորվին-Շիմանովսկայան և ուրիշներ։

Ըստ ժամանակակիցների հուշերի՝ Գուստավ Վիլհելմովիչը գերմանացիներին բնորոշ բնավորություն ուներ՝ համառ էր և մանկամիտ։ Կարգուկանոնի հանդեպ նրա կիրքը հասնում էր իր սահմանագծին։ Կնոջ մահից վեց ամիս անց, չկարողանալով դիմանալ բաժանմանը, իննսուն տարեկանում ինքնասպանության փորձ է կատարել՝ պարտեզի կացնով կտրել է երակները, բայց ժամանակին կարողացել են փրկել նրան։

Թաղված է Մոսկվայում՝ հին գերմանական գերեզմանատանը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Очерк Генриха Нейгауза-младшего о своём прадеде Archived 2020-02-05 at the Wayback Machine.
* Г. Нейгауз-мл. Нейгауз Густав Вильгельмович
* Долгих М. Густав Вильгельмович Нейгауз - музыкант, педагог, просветитель: этапы творческой жизни
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Գերմանիայի ազգային գրադարանի կատալոգ (գերմ.)
2. ↑  Faceted Application of Subject Terminology
3. ↑  NUKAT — 2002.
4. ↑  Генрих Нейгауз-младший. Нейгауз Густав Вильгельмович
5. ↑  Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 3, էջ 90

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | International Music Score Library Project · MusicBrainz · Rodovid |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 116955074 · ISNI: 0000000024971187 · LCCN: n85080120 · NUKAT: n2011050066 · SUDOC: 078455359 · VIAF: 45067709 · WorldCat VIAF: 45067709 |

 |

 |
**Մուշեղ Վահևունի** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ – 9-րդ դար), իշխան Արմինիա կուսակալությունում, Արծրունիների գահերեց իշխանության ենթականության տակ, Վահևունյաց տանուտեր, եղել է Աշոտ Արծրունու ազատներից։ Մուշեղ Վահևունին Վահևունիների իշխանական տոհմից էր։ Մասնակցել է Բուղայի դեմ Աշոտ Աբուլաբբաս Արծրունու ապստամբությանը։

Բուղայի արշավանքները
--------------------

Երբ Բուղան 852 թվականին շարժվում է Աշոտ Արծրունու հետևից, Աշոտ Արծրունին ընտանյոք հանդերձ ամփոփվում է Թոռնավան գավառի Նկան բերդում, որը Վանա լճից հյուսիս-արևելք էր։ Նրա հետ էին նաև իր ազատները՝ Մուշեղ Վահևունին, որն ուներ տանուտերական պատիվ, Վահրամ սեպուհը՝ իշխանի թիկնապահը, Վահրամ Տրունին, Հասանը և այլ պաշտոնավոր սեպուհներ։ Մուշեղ Վահևունին Աշոտ Արծրունու օգնականն էր Նկան բերդում։ Երբ արաբական բանակը իմանում է, որ Աշոտ Արծրունին ամրացել է Նկան ամրոցում, իսկույն շրջապատում է ամրոցը։ Բուղան իր հիմնական զորաբանակն ուղարկում է Ղոկորվարտ ավան, որոնք իրենց հետ ունեին գերիների բազմություն։ Որոշ ժամանակ անց, մարտի պատրաստելով իր զորքերին, Բուղան որոշեց գրավել ամրոցը։ Աշոտ Արծրունին վստահ էր, որ ամրոցում պաշարված ազատներն ու զորքը համախոհ են ու գործակից են իր հետ։ Սակայն շուտով նրանց միաբանությունը պառակտվում է և որոշ ազատները մտադրվում են գնալ Բուղայի մոտ և խնդրել խաղաղություն։ Այս ամենն իմանալով Աշոտ Արծրունին ստիպված է լինում ինքն անձամբ գնալ Բուղայի մոտ։ Բուղան իսկույն կապանքների մեջ է պահում իշխան Աշոտ Արծրունուն ու նախարարներին՝ յուրաքանչյուրին ընտանյոք հանդերձ ու կազմում զինվորների զորագունդ և այրուձի, որոնք Աշոտ Արծրունուն ու նրա որդի Գրիգորին, Վահան Արծրունուն և նրա որդի Գագիկ Ապումրվանին, Վահանի եղբայր Մուշեղին, Հրանույշ տիկնոջը և ազատատոհմիկներից ուրիշների, կապում նստեցնում է ուղտերի և ճանապարհում դեպի Սամարա։ Բուղան նրանց ուղարկում է Պարսկաստանի կողմերով՝ Ատրպատականով, քանի որ կասկածում էր, որ Գուրգեն Արծրունին կամ որևէ մեկը Արծրունյաց տոհմից և նրանց ազատներից, վրա կհասնի ու կազատի իր գերյալներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Պատմություն Արծրունյաց Տան», Թովմա Արծրունի, 1985, Երևան, Գլուխ Բ
2. ↑  «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», հատոր 1, էջ 721-723
3. ↑  «Պատմություն Արծրունյաց Տան», Թովմա Արծրունի, 1985, Երևան, Գլուխ Գ
4. ↑  «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», հատոր 1, էջ 723

Աղբյուրներ
----------

* «Պատմություն Արծրունյաց Տան», Թովմա Արծրունի, 1985, Երևան, Գլուխ Բ, Գբ
* «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», հատոր 1, էջ 721-723, 875
* «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Հատոր 3, Ցուցակ 1, Էջ 461
Էլեկտրոդների սխեմային ուրվագիծը
**Էլեկտրոդներ**, (<էլեկտր… և հուն. ὁδός – ուղի), մետաղե, ածխե կամ այլ հաղորդիչներ, որոնցով հաղորդալարերը միանում են էլեկտրական շղթայի իոնային կամ էլեկտրոնային հաղորդականության ոչ մետաղական մասին։ Էլեկտրական և ռադիոտեխնիկական սարքերում հոսանքի աղբյուրի դրական բևեռին միացված էլեկտրոդները կոչվում են անոդ, իսկ բացասական բևեռին միացվածները՝ կաթոդ։ Գալվանական էլեմենտներում և կուտակիչներում անոդը դրական, իսկ կաթոդը բացասական էլեկտրոդներն են։ Աղեղային լամպերում էլեկտրոդների միջև բռնկվող էլեկտրական աղեղը լույսի աղբյուր է ծառայում։ Հողանցման համար մետաղե խողովակների, թիթեղների ձևով պատրաստված էլեկտրոդները թաղվում են հողում։ Էլեկտրոնային լամպերում և էլեկտրոնաճառագայթային խողովակներում էլեկտրոդները ծառայում են էլեկտրական դաշտի ստեղծման և կաթոդից արձակված էլեկտրոնների հավաքման համար։ Էլեկտրոդները օգտագործվում են նաև ֆոտոէլեմենտներում, ռենտգենյան խողովակներում, գազապարպման և աղեղային էլեկտրաեռակցման սարքերում, էլեկտրավառարաններում, բևեռագրության մեջ։

Էլեկտրոդները ֆիզիոլոգիայում
---------------------------

Ֆիզիոլոգիայում և կլինիկական բժշկության մեջ է. կիրառվում են 2 նպատակով՝ հյուսվածքների (սրտամկան, նյարդային համակարգ, մկաններ) կենսահոսանքները գրանցելու և գրգռելու համար։ Էլեկտրոդները սովորաբար պատրաստվում են լավ հաղորդիչ մետաղներից (պլատին, արծաթ, պողպատ) և լինում են՝ տափակ, գնդաձև, գոգավոր, ասեղնաձև ևն։ Կենսահոսանքները գրանցելու համար էլեկտրոդները դրվում են տվյալ օրգանի մակերեսին կամ համապատասխան մաշկահատվածին (վրադիր էլեկտրոդներ), ինչպես նաև ներխրում օրգանի մեջ (սուզվող էլեկտրոդներ)։ Վերջիններս ասեղնաձև են և ամբողջությամբ (բացի արտածող ծայրերից) էլեկտրամեկուսացված։ Կլինիկական ֆիզիոլոգիայում ավելի գործածական են վրադիր էլեկտրոդները, որոնք հյուսվածքը չեն վնասում։ Էլեկտրահաղորդականությունը մեծացնելու նպատակով էլեկտրոդները պատվում են ֆիզիոլոգիական լուծույթում թրջված մառլյայով կամ հատուկ մածուկով։ Սահմանափակ բջջախմբի կամ առանձին բջջի ու նրա առանձին մասերի կենսաէլեկտրական ակտիվությունը գրանցվում է հատուկ ասեղնաձև միկրոէլեկտրոդներով, որոնց ծայրի միջաձիգ տրամագիծը չափվում է միկրոններով կամ միկրոնի տասնորդական մասերով։ Նշված էլեկտրոդները պատրաստվում են մետաղալարից կամ ապակյա բարակ խողովակներից։ Միկրոէլեկտրոդային տեխնիկայի կիրառմամբ առավել ընդլայնվեցին բջջի և սինափսների վերաբերյալ եղած պատկերացումները։

Տես նաև
-------

* Անոդ
* Կաթոդ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Էլեկտրոդներ** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 29)։*  |
**Նոնգ Տում** (թաի.՝ น้องตุ้ม ปริญญา เจริญผล, իրական անունը՝ *Պարինյա Չարոենպհոլ*, հունիսի 9, 1981(1981-06-09), Չիանգմայ, Թաիլանդ), թայլանդացի տրանսեքսուալ (կատոյ), համարվում է թայլանդական ձեռնամարտի նախկին չեմպիոն, ներկայումս աշխատում է, որպես դերասանուհի և մոդել։

Կենսագրություն
--------------

Նոնգ Տումը ծնվել է աղքատ գյուղացիական ընտանիքում։ Մանկությունից նա բոլորից տարբերվել է իգական գենդերային դերին, սիրում էր հագնել կանացի զգեստներ և օգտագործել կոսմետիկա, որի պատճառով դարձել է ծաղրանքի առարկա և ենթարկվել է բռնության։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է բուդդայական տաճարում, ապա սկսել է սովորել քիքբոքսինգ, որպեսզի օգնի ծնողներին և աշխատի գումար սեռի փոխման վիրահատութան համար։ Երիտասարդ տղայի մեջ միանգամից զգացվեց մարտական տաղանդ։

Նոնգ Տումը ազգային ճանաչում ունեցավ 1988 թվականի փետրվարին, երբ Բանգկոկում գրանցեց սենսացիոն հաջողություն իր առաջին մենամարտում, որտեղ հանդես էր եկել կանացի դիմահարդարմամբ։ Դա դարձավ լայն քննարկման առարկա։ Մինչ այդ Թայլանդի կառավարությունը վախենալով երկրի հռչակի վարկաբեկումից, չէին թույլատրում կատոյներին մասնակցություն ունենալ սպորտում։ Օրինակ 1996 թվականին կատոյների և հոմոսեքսուալների «Երկաթե լեդի» վոլեյբոլային թիմը հաղթեց ազգային մրցույթներում, բայց նրանց արգելվեց մրցույթների մասնակցել ազգային հավաքականի հետ։ Սակայն այդ անօրինակ իրավիճակը մեծ ուշադրություն հրավիրեց դեպի Նոնգ Տումը, նրա ելույթների ժամանակ հավաքվում էր մեծ ամբոխներ և որոշվեց նրան թողնել։

1999 թվականին մասնակցում է անսովոր մենամարտի, ճապոնուհի ըմբշամարտիկ Կիոկո Ինոուեի հետ, որտեղ հեշտորեն հաղթանակ է տանում։ Դրա արդյունքում Պարինյան ամբողջ Ճապոնիայում դառնում է ճանաչված։

Սակայն սկսված հորմոնային թերապիայի ժամանակ նրա մարմինը փոխվում է, կուրծքը մեծանում է, Պարինյան սկսում է քաշ հավաքել և 1999 թվականին նա հեռանում է պրոֆեսիոնալ սպորտից և դիմում է սեռի փոխման վիրահատությանը։ Նա սկսում է երգել, նկարահանվել ֆիլմերում, աշխատում է որպես մոդել։

2003 թվականի նկարահանվում է նրա մասին կենսագրկան ֆիլմ՝ «Հիանալի ձեռնամարտիկ», որը ստանում է մի քանի մրցանակ։

2006 թվականին նա վերադառնում է մարտական ռինգ և մասնակցում է մի շարք հատուկ մարտերում։ Բացի այդ, նույն թվականին նկարահանվել է թայլանդական «Սնդիկ» գեղարվեստական ֆիլմում։

Նոնգ Տումը մեծացնում է որդեգրված երեխային՝ դուստր Նասարուին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Joseph Kahn: "Was That a Lady I Saw You Boxing?" *Նյու Յորք Թայմս* 1998
* Thai "Ladyboy" Kickboxer Is Gender-Bending Knockout", National Geographic News article on Nong Tum, March 2004
* Ֆիլմ «Taboo. Sex Swap», արտադրություն՝ ԱՄՆ, NGO, 2007 թվական։
* Թայլանդի հայտնիներ՝ Նոնգ Տում(չաշխատող հղում)
* Նոնգ Տումի և Կիոկո Ինոուեի մարտի հոլովակը ՅուԹյուբում:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Duthel H.* Kathoey Ladyboy: Thailand's Got Talent. — Books on Demand, 2013. — С. 289. — ISBN 9783732236633
2. ↑  *Mike Goodridge* Man enough to be a woman(անգլ.) // *The Advocate*. — Here Publishing, 2005. — В. 934. — С. 60. — ISSN 0001-8996.
3. ↑  Giant Robot. — Eric Nakamura, 2004. — С. 52—53.
**Ռասիմ Հենիֆե օկլի Բաբաև** (ադրբ.՝ Rasim Babayev Hənifə oğlu, դեկտեմբերի 31, 1927(1927-12-31), Բաքու, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 24, 2007(2007-04-24), Բաքու, Ադրբեջան), Ադրբեջանցի նկարիչ, Ադրբեջանի նկարիչների միության անդամ (1959), Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1988), Ադրբեջանական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1991)։

Կենսագրություն
--------------

Ռասիմ Բաբաևը ծնվել է 1927 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Բաքու քաղաքում։ 1945–1949 թվականներին միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո նա սովորել է Ազիմ Ազիմզադեի անվան Ադրբեջանի պետական արվեստի քոլեջում։ Այնուհետև ուսումը շարունակել է 1949–1956 թվականներին՝ Վ. Սուրիկովի անվան Մոսկվայի արվեստի ինստիտուտում։

Ռասիմ Բաբաևը մեծ ներդրում է ունեցել ադրբեջանական գեղանկարչության և գրաֆիկայի զարգացման գործում։ Ռ.Բաբաևը հաջողությամբ աշխատել է նաև գրքերի ձևավորման և նկարազարդման ոլորտում։ Ռասիմ Բաբաևի նկարները ցուցադրվել են մի շարք արտասահմանյան ցուցահանդեսներում ՝ Անգլիա, Կանադա, Թուրքիա, Ֆինլանդիա և աշխարհի մի շարք երկրներ։

Նկարչի ցուցահանդեսները բացվել են 2014 թվականի հոկտեմբերի 29-ին Սանկտ Պետերբուրգի Ռուսաստանի թանգարանի մարմարե պալատում, իսկ նույն տարվա ապրիլի 15-ին `Կազանի Էրմիտաժում։

Միևնույն ժամանակ, նկարչի աշխատանքները պահվում են Ռուսաստանի Տրետյակովյան պատկերասրահում և Ժամանակակից արվեստի և արևելյան ժողովուրդների արվեստի թանգարանում, ԱՄՆ Զումերի թանգարանում և Ֆրանսիայի Գալերի դե Ֆրանս պատկերասրահում։

Ռասիմ Բաբաևը մահացել է 2007 թվականի ապրիլի 22-ին Բաքու քաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
2. ↑  Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.
3. ↑  Ռասիմ Հենիֆե օկլի Բաբաև
4. ↑  medeniyyet.az

Աղբյուրներ
----------

* К. Алиева. "Апшерон в творчестве Расима Бабаева". //"Təhsil, mədəniyyət, incəsənət" jurnalı.- 2004.- № 1.- səh. 123–126.
* Rasim Babayevin əsərləri Moskvada: rəsmlər "Həqiqət axtarışında": [Rusiya paytaxtında Şərq xalqları incəsənəti muzeyində Azərbaycanın Əməkdar rəssamının "Həqiqət axtarışında" adlı sərgisi açılıb] //525-ci qəzet.- 2013.- 26 oktyabr.- S.17.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռասիմ Բաբաև
|  |
| --- |
| **Ցախաքլորաորս** |
| ՑախաքլորաորսՑախաքլորաորս |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Ճուռականմաններ (Accipitriformes) |
| **Ընտանիք** | Ճուռակներ (Accipitridae) |
| **Ցեղ** | Իսկական սակռներ *(Accipiter)* |
| **Տեսակ** | **Ցախաքլորաորս** *(A. gentilis)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Accipiter gentilis***Linnaeus, 1758 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

*Accipiter gentilis*
**Ցախաքլորաորս** (լատին․՝ Accipiter gentilis), ճուռակների ընտանիքին պատկանող թռչուն, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Մեծ Բրիտանիայում, Ֆրանսիայում, Դանիայում, Պորտուգալիայում, Հունաստանում և Սիրիայում։ Գրեթե ամբողջ հանրապետությունում հանդիպում է անտառային գոտում։

Էկոլոգիա
--------

Այս թռչունը գերադասում է խիտ բացատներով անտառները՝ որս կատարելով առավելապես անտառներում, որտեղ և բնադրում է։

Պահպանություն
-------------

Քիչ տարածված, նստակյաց տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում «Least Concern» կարգավիճակով և գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։ Նախնական գնահատման համաձայն՝ ներկայումս Հայաստանում բնության մեջ հանդիպում է մոտ 40-60 զույգ։

Վտանգման հիմնական գործոններ են հանդիսանում մարդկանց կողմից ուղղակի հետապնդումը, գիշատիչ թռչունների մերձարևելյան շուկայի զարգացումը, ինչը բերում է որսագողությանը, վաճառքի կամ տնային պայմաններում թռչնին պահելու համար։

«Սևան» և «Դիլիջան» ազգային պարկերում, նաև «Խոսրովի անտառ» արգելոցում բնադրվում է առնվազն 3 զույգ։ Հավանական է այս տեսակի ներկայությունը «Շիկահող» արգելոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · CMS · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · Neotropical Birds · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4210117-7 · NDL: 01073080 |

 |
**Տրինգե Սմայլի** (ալբ.՝ Tringe Smajli,1870, Malësia - նոյեմբերի 2, 1917(1917-11-02), Grudë e Re, Albania, Malësi e Madhe District, Շկոդեր, Ալբանիա) ավելի հայտնի է **Յանիցա** (ալբ.՝ Yanitza), ալբանացի հեխափոխական, պարտիզանուհի։

Կենսագրություն
--------------

Տրինգե Սմայլի ծնվել է 1880 թվականին։ Նրա հայրը Սմայլի Մարտինին եղել է «Գրյուդե» ավանային տոհմի ավագ։ Նա դեմ է եղել Բեռլինի կոնգրեսին և Սան Ստեֆանոյի պայմանագրին։ Սմայլի Մարտինին եղել է «*Նախագահական լիգա*յի» ակտիվ անդամ։

Եղբայների մահանալու ժամանակ Տրինգե Սմայլին եղել է երդվյալ կույս։ Ունեցել է խոստում, ըստ որի պետք է չամուսնանար, և կրել է տղամարդու հագուստ։

Մահացել է 1917 թվականի նոյեմբերի 2-ին Գրուդա քաղաքում։

Աղբյուրներ
----------

Street name plate in Pristina, Kosovo
* Prenk Uli. Tringa e Grudës: skicë jetëshkrimi e Tringë Smailes, 1870-1917

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Qemal Haxhihasani, Agron Xhagolli, Instituti i Kulturës Popullore (Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë) (1985)։ *Folklor kosovar*։ Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Kulturës Popullore։ էջ 1880

Արտաքին հղումներ
----------------

* Smajl Martini Ivezaj, bajraktari i Grudës Archived 2016-04-23 at the Wayback Machine.