recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Հայերենը ափի մեջ»**, գրող, խմբագիր Վաչագան Ա. Սարգսյանի գիրքը, որը լույս է տեսել 2005 թվականին, Երևանում։ Շնորհանդեսը կայացել է 2006 թվականի մայիսին։ Հրատարակիչ՝ «9-րդ հրաշալիք», խմբագիր՝ Հրանտ Վարդանյան։ Գրքում հետաքրքրաշարժ զրույցների տեսքով ներկայացվում են հայերենի ստուգաբանության վերաբերյալ հարցեր։ 2006 թվականին գրքի համար հեղինակն արժանացել է ՀՀ վարչապետի շնորհակալագրին։

Բովանդակություն
---------------

«Հայերենը ափի մեջ» գրքում ներկայացված է 125 զրույց, որոնք պատմում են հայերենի բառերի ծագման ու ստուգաբանության, լեզվական նրբությունների և զարմանալի իրողությունների մասին։ Զրույցների միջոցով հեղինակը փորձում է ընթերցողին ներկայացնել հայերենի զարմանահրաշ աշխարհըըՙ անցյալից դեպի ապագա։ Գրքի հիմնական նպատակն է սեր արթնացնել հայոց լեզվի նկատմամբ։

Գրքի բոլոր էջերի վերևի մասում շուրջ 160 օտար և հայ մեծերի, նշանավոր մարդկանց մոտ 300 ասույթներ են հայոց լեզվի վերաբերյալ։

Գիրքը գրվել է տասը տարի։ Նվիրված է հայոց գրերի գյուտի 1600-ամյակին։

Գրքի շնորհանդես
---------------

Վաչագան Ա. Սարգսյանի «Հայերենը ափի մեջ», «Արարման 9-րդ օրը» և «Հայերենի դասագիրք 1» գրքերի շնորհանդեսը տեղի է ունեցել Հայաստանի ազգային գրադարանի դահլիճում՝ 2006 թվականի մայիսի 30-ին։

Շնորհանդեսի ժամանակ ելույթ է ունեցել գրադարանի տնօրեն Դավիթ Սարգսյանը, ըստ որի՝ նշված երեք գրքերը պետք է դառնան *«սեղանի գիրք» յուրաքանչյուր հայ ընտանիքի համար` նոր սերունդների մեջ հարգանք սերմանելով հայոց լեզվի նկատմամբ, ստեղծելով կիրթ և գրագետ հասարակություն»*։

2006 թվականին գրքերի հեղինակ Վաչագան Ա. Սարգսյանն արժանացել է ՀՀ վարչապետի շնորհակալագրին` *«Հայոց լեզվի անաղարտությունը պահպանելու մեջ մեծ ավանդ ունենալու համար»*։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  ՀԱՅԵՐԵՆԸ ԱՓԻ ՄԵՋ։ Վաչագան Սարգսյան, 2005
2. 1 2 3 4 5  Ներկայացվեցին Վ. Սարգսյանի «Հայերենը ափի մեջ», «Արարման 9-րդ օրը» և «Հայերենի դասագիրք 1» գրքերը

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Հայերենը ափի մեջ» գիրքը Հայաստանի ազգային գրադարանի գրապահոցում
**Ռադովան Կարաջիչ** (սերբերեն՝ Радован Караџић, ՄՀԱ՝ [râdovaːn kâraʤiʨ]) (ծն. հունիսի 19, 1945, Պետնջիկա, Մոնտենեգրոյի ՍՀ, Հարավսլավիայի ՍՖՀ), սերբ բանաստեղծ, հոգեբան և քաղաքական գործիչ։ 1989 թվականին համահիմնադրել է «Սերբական դեմոկրատական կուսակցությունը»՝ սերբական ազգայնական կուսակցություն, որը գործել է Բոսնիա և Հերցեգովինայում։

Ռազմական հանցագործություններ
----------------------------

1991 թ. Հարավսլավիայի փլուզումից հետո, Ռադովան Կարաջիչը նախագահել է Սերբական հանրապետությունը։ Նա մեղադրվում է այդ ընթացքում բոսնիացիների և կրոատների էթնիկ զտումներ իրականացնելու հրահանգ տալու մեջ։ Բոսնիական պատերազմից անմիջապես հետո, 1995 թ. նրա նկատմամբ մեղադրանք է ներկայացվել ՄԱԿ-ի կողմից ստեղծված միջազգային դատարանի (առավելապես հայտնի որպես Հաագայի դատարան) Հարավսլավական տրիբունալի առջև՝ Բոսնիա և Հերցեգովինայի իսլամադավան բնակչության նկատմամբ ռազմական հանցագործություն և ցեղասպանություն մեղադրանքներով։ Թեպետ տրիբունալը նրան ձերբակալելու որոշում էր կայացրել, Ռադովան Կարաջիչը երկար ժամանակ մնացել է ազատության մեջ։ Սերբական բնակչության մեջ նա դեռևս որոշակի ժողովրդականություն էր վայելում, չնայած, կամ գուցե շնորհիվ, պատերազմում նրա դերակատարության։ Սերբ ժողովրդի մեծ մասը մինչև այժմ չի ընդունում այն հանցագործությունները և ցեղասպանությունը, որ կատարվել են Բոսնիա և Հերցեգովինայում։

Ձերբակալություն
---------------

2008 թ. հուլիսի 21-ին Ռադովան Կարաջիչը ձերբակալվել է և հանձնվել Բելգրադի ռազմահանցանքների տրիբունալի հետաքննական դատարանին։ Ձերբակալության պահին նա որպես այլընտրանքային բուժակ աշխատում էր մի մասնավոր կլինիկայում։ Նա իրեն շպարել էր երկար սպիտակ մազերով ու մորուքով և ապրում էր *Դրագան Դաբիչ* կեղծանվան տակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. ↑  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
4. ↑
5. ↑  www.Պանորամա.am - Կարաջիչը ձերբակալվել է և կհանձնվի միջազգային դատարան
6. ↑  BBC News, Karadzic 'worked in Serb clinic'
**Ռադոնաբուժություն**, ալֆա-թերապիայի մեթոդ, որտեղ a-ճառագայթների աղբյուրը ռադոն ռադիոակտիվ իներտգազն է։ a-ճառագայթների չափավոր քանակներն օրգանիզմում առաջացնում են կենսաբանական կարևոր փոփոխություններ (խթանում են հարմար ողական-սնուցողական պրոցեսները, ապահովում բուժական բարձր արդյունքներ)։ Բուժական նպատակներով կիրառվում են ռադոնային լոգանքների (ընդհանուր և տեղային), ռադոնային ջուրը խմելու, ռադոնով հարստացված օդը շնչելու, միկրոհոգնաների (գինեկոլոգիայում և ստոմատոլոգիայում),չոր օդառադոնային լոգանքների, ռադիոակտիվ վիրակապերի ձևով։ Ռադոնաբուժություն լայն կիրառություն ունի ռադիոակտիվ հանքաղբյուրներով հարուստ առողջարաններում (Պյատիգորսկ, Ծղալտուբո, Րելոկուրիխա, Ջետի-Օգազ են)։ ՍՍՀՄ-ում Ռադոնաբուժությունյան զարգացմանը նպաստել է Պյատիգորսկի ռադոնաբուժարանը (1972)։
Արտակուրորտային պայմաններում կիրառվում են ռադիումի (2eeRa) հատուկ լուծույթները։ Ռադոնաբուժություն լայն կիրառում է գտել ԱՍՀՄ-ում, ԳԴՀ-ում, ԳՖՀ-ում, ՉՄՄՀ-ում և այլ երկրներում, ՀՄՄՀ-ում՝ կուրորտաբանության և ֆիզիոթերապիայի ինստուտում։ Մշակվել են արհեստական ռադոնային ջրերի ստացման և կիրառման սանիտարահիգիենային կանոններ, որոնք ապահովում են ինչպես հիվանդների, այնպես էլ ռադոնային լաբորատորիաների սպասարկող անձնակազմի լրիվ անվտանգությունը։ Ռադոնային պրոցեդուրները ցուցված են՝ ծայրամասային նյարդային և սիրտանոթային համակարգերի, հենաշարժական ապարատի, գինեկոլոգիական, ներզատիչ գեղձերի հիվանդությունների, նագիաացված բժշկական կազմակերպություններ, որոնք իրագործում էին բուժկանխարգելիչ միջոց առումներ։
20 րդ դ․ Ռադոնաբուժություն արմատականորեն վերակառուցվեց։ ՍՍՀՄ և մյուս սոցալյիական երկրների զինված ուժերի ռազմաբժշկական ապահովումը բժշկական ծառայության միջոցառումների միասնություն է, որն ուղղված է բանակի անձնակազմի առողջության պահպանմանը, վիրավորներին և հիվանդներին ժամանակին բժշկական օգնություն ցույց տալուն և մարտունակության արագ վերականգնմանը։ 
Ռադոնաբուժություն առաջ նորդվում է սոց․ առողջապահության միասնական սկզբունքներով։ Զորամասերի բժշկական ապահովման առանձնահատկությունները կախված են մարտական իրադրությունից, ռազմական ախտաբանության յուրորինակությունից և ռագմաբժշկական ծառայության գործունեության պայմաններից։ Ռադոնաբուժությունյան զարգացոււհւ ընթանում է տարբերակման ճանապարհով, որի հետևանքով առանձնացել են ռադոնաբուժությունան բնագավառներ (տես նաև Ռազմադաշտային վիրաբուժություն և Ռազմադաշտային թերապիա), որոնք մշակում են ռազմական ուժերի բժշկական ապահովման տեսական և գործնական որոշակի հարցեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Չեչնայի արվեստի նմուշ 1.
Չեչնայի արվեստի նմուշ 2.
**Չեչնայի արվեստը**:Չեչեն-Ինգուշ-ի տարածքում գեղարվեստական մշակույթի հնագույն նմուշները վերաբերում են մեր թվարկությունից առաջ III—I հազարամյակներում։ Պահպանվել են Սկյութա-սարմատյան (մեր թվարկությունից առաջ VII դարից—մեր թվարկության IV դար), ալանների (VIII— XIII դարերում), մոնղոլա-թաթարական (XIII դարից— XV դարի սկիզբ) ժամանակաշրջանների ճարտարապետության և կերպարվեստի հուշարձաններ։ XI—XIII դարերում քրիստոնեական պաշտամունքային ճարտարապետության մեջ զուգորդվել են վրացական և տեղական շինարարական ավանդույթները։ Միջնադարում Չեչեն-Ինգուշ-ի լեռնային շրջաններում կոպիտ մշակված քարից կառուցվել են ամրություններ (Վերին Ալկոլն գյուղի մոտ), բնակելի և ռազմի աշտարակներ (օրինակ՝ Կեզենոյ, Թարգիմ, Խոյ, էգիկալ, Էրզի գյուղերում, բոլորը՝ XIV— XVIII դարերում)։ Սարալանջերի լեռնային գյուղերի կողքին տեղ են գտել բազմաթիվ վերգետնյա, կիսագետնափոր և գետնափոր դամբարաններ, ինչպես և գերեզմանների ստելաներ (օրինակ՝ «Մեռյալների քաղաք» Ցոյ-Պեդե, Մալխիստա գյուղի մոտ, XI—XVIII դարերում)։ Համարյա բոլոր գյուղերն ունեցել են երկթեք վերերկրյա դամբարանների նմանող սրբարաններ։ XVIII դարից— XX դարի սկզբի ժողովրդական տները լեռներում քարից և փայտից են, 1—2-հարկանի, հարթ տանիքով, բազմասենյակ, հարթավայրում՝ ուղղանկյուն, հում կամ թրծված աղյուսից, կղմինդրածածկ, շրջափակող սրահով։ Չեչեն-Ինգուշ-ի ժողովրդական արվեստում զարգացած են եղել փայտի և քարի վրա փորագրումը, ոսկերչությունը, մետաղի գեղարվեստական մշակումը, փայտե, կավե և պղնձե սպասքների, թաղիքե գորգերի պատրաստումը, ոսկե և արծաթե թելերով ասեղնագործությունը։ XIX դարի կեսին ստեղծագործել է չեչեն դիմանկարիչ Պ․ Զ․ Զախարովը։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո վերակառուցվել է Գրոզնին (հատկապես 1950-ական թվականներին, ճարտարապետներ՝ Զ․ Մ․ և Յա․ Մ․ Բերկովիչներ, Բ․ Ն. Ֆեդոտով, Լ․ Ի․ Խաիտ)։ Գուդերմես և Մալգոբեկ քաղաքներում կառուցվում են բազմաթիվ կուլտուր-կենցաղային շենքեր, բնակարաններ, գյուղերում՝ ընդարձակ տներ և արդի տնտեսության շինություններ։ 1939 թվականին ստեղծվել է Գրոզնու, 1967 թվականից՝ ԽՍՀՄ ճարտարապետների միության Չեչենա-Ինգուշական մասնաճյուղը։ Չեչեն-Ինգուշ-ի սովետական կերպարվեստում զարգացած են պատմական և կենցաղային ժանրերը, դիմանկարը և բնանկարը (գեղանկարիչներ՝ Ե․ Ն․ Գայդուկովա, Ա․ Գ․ Գրիգորյանց, Խ․ Յու․ Դադաև, Դ․ Գ․ Իդրիսով, Ն․ Գ․ Լատիշև, գրաֆիկներ՝ Օ․ Ռ․ Չուբարով, Լ․ Ի․ Ցարիցինսկի), քանդակագործությունը (Վ․ Պ․ Աստապով, Ի․ Դ․ Բեկիչև, Վ․ Դ․ Մալյուկով, Ռ․ Ի․ Մամիլով, Ա․ Ն․ Մաֆրոնով), գրքի նկարազարդումը (Ե․ Մ․ Տոկարև, Ա․ Ա․ Տուլաձե)։ 1939 թվականին ստեղծվել է Չեչնա-Ինգուշ․ ԻԽՍՀ-ի խորհրդային նկարիչների միությունը (1968 թվականից Չեչնայի․ ԻԽՍՀ նկարիչների միություն)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 715)։*  |
Լանուսեիի հսկաների դամբարան
**Հսկաների դամբարան**ի անվանումը տրվել է տեղաբնիկների և հնէաբանների կողմից։ Սարդինյան մեգալիթյան պատկերասրահային դամբարանը կառուցվել է Բրոնզե դարի ընթացքում՝ Նուրագիկ քաղաքակրթության շնորհիվ։ Դրանք կարող են գտնվել Սարդինիայում, 3 հազար՝ արդեն իսկ հայտնաբերվածների հետ միասին։

Քարե բուրգը հաստատված է մի քանի՝ բաժակի տեսք ունեցող մուտքերի նմուշների հետ, որոնք նման են Իռլանդիայի դատական բրգաձև գերեզմաններին։

Տեսակներ
--------

Գոյություն ունեն հսկա դամբարանների երկու հիմնական տեսակներ։ Այսպես կոչված «սալիկային տեսակը»՝ չկտրված սալիկները, թաղված են հողի տակ և դասավորված են կողք կողքի։ Հենց այնտեղ էլ գտնվում է քարե արձանագրություններ պարունակող մի սալիկ, որը ամենամեծն է (4 մետր բարձրությամբ) և ունի մի փորվածք՝ նախատեսված մուտքի համար։ Դամբարաններն ունեն ուղղանկյունաձև հատակագիծ։ Դամբարանատունն առհասարակ 5-15 մետր երկարություն ունի և 1-2 մետր բարձրություն։ Կառույցն իրականում ծածկված է եղել թումբով՝ շրջված նավի նմանությամբ։ Մուտքի մոտ է գտնվում մի կոթող, որը խորհրդանշում է մահվանը հետևող աստվածներին և նախահայրերին։

Հսկաների դամբարանների ավելի պարզունակ սալիկների տեսակներում, կենտրոնական սալիկը անփոփոխ է բացի մուտքից, որը փորված է դրա շուրջ կամ էլ մուտքի կողմում գտնվում է անմշակ կրոմլեխանման սալիկ՝ մուտքի կաղափարն ունեցող 3 չկտրված քարերի դասավորությամբ։
Գերեզմանների այպես կոչված բեկորային տեսակը պատրաստված է ուղղանկյունաձև կտրտված բեկորներից։
Կան նաև այլ կառույցներ՝ Մալթայի կղզում և Միացյալ թագավորություն գտնվող հսկաների դամբարանների նման։

Պատկերասրահ
-----------

* Giant's tomb at *sa Ena 'e Thomes*, Dorgali
* Entrance
* Interior
* Exterior
* 3D model
* 3D model of entrance
* 3D model cross-section
**Ցեզիումի նիտրատ**, ալկալիական մետաղ ցեզիումի և ազոտական թթվի աղը՝ CsNO3 բանաձևով։ Ունի անգույն հիդրոսկոպիկ փոշիներ՝ անհոտ։ Առաջացնում է բյուրեղահիդրատներ։

Ստացում
-------

Ցեզիումի նիտրատը ստացվում է ազոտական թթվի և ցեզիումի, նրա օքսիդի, հիդրօքսիդի և կարբոնատի փոխազդեցությունից․

{\displaystyle {\mathsf {21\ Cs+26\ HNO\_{3}\ {\xrightarrow {\ }}\ 21\ CsNO\_{3}+\ NO\uparrow +\ N\_{2}O\uparrow +\ N\_{2}\uparrow +\ 13\ H\_{2}O}}}
{\displaystyle {\mathsf {Cs\_{2}O+2\ HNO\_{3}\ {\xrightarrow {\ }}\ 2\ CsNO\_{3}+H\_{2}O}}}
{\displaystyle {\mathsf {CsOH+HNO\_{3}\ {\xrightarrow {\ }}\ CsNO\_{3}+H\_{2}O}}}
{\displaystyle {\mathsf {Cs\_{2}CO\_{3}+2\ HNO\_{3}\ {\xrightarrow {\ }}\ 2\ CsNO\_{3}+CO\_{2}\uparrow +\ H\_{2}O}}}

Ֆիզիկական հատկություններ
------------------------

Ցեզիումի նիտրատը առաջացնում է անգույն հիդրոսկոպիկ բյուրեղներ, տարածական խումբը՝ *P 6m2* կամ *P 62m*, *a* = 1,074 նմ, *c* = 0,768 նմ։ 154°С ջերմաստիճանային պայմաններում անցնում է խորանարդային ֆազի՝ a = 0,4499 նմ (170°С) մոլեկուլային պարամետրով։

Ջրային լուծույթում դիտվում են CsNO3•H2O (հալման ջերմաստիճան՝ 100°С) և CsNO3•2H2O (հալման ջերմաստիճան 32-36°С)։

Վակուումում՝ 450-500°С ջերմաստիճանային պայմաններում սուբլիմվում է առանց քայքայվելու, որը օգտագործվում է նրա մաքրման համար։ Հալված ցեզիումի նիտրատը ուժեղ օքսիդիչ է․ այն փոխազդում է քվարցի, պլատինի և շատ մետաղների հետ։

Քիմիական հատկություններ
-----------------------

* Բարձր ջերմաստիճանային պայմաններում քայքայվում է․

{\displaystyle {\mathsf {2\ CsNO\_{3}\ {\xrightarrow {490^{o}C}}\ 2\ CsNO\_{2}+O\_{2}\uparrow }}}
{\displaystyle {\mathsf {4\ CsNO\_{3}\ {\xrightarrow {700^{o}C}}\ 2\ Cs\_{2}O+2\ N\_{2}\uparrow +5\ O\_{2}\uparrow }}}
* Փոխազդում է կոնցենտրիկ թթուների հետ՝ առաջացնելով բազմակի աղեր (n=1÷2)․

{\displaystyle {\mathsf {2\ CsNO\_{3}+{\mathit {n}}HNO\_{3}\ {\xrightarrow {\ }}\ CsNO\_{3}\cdot {\mathit {n}}HNO\_{3}\downarrow }}}
* Ցեզիումի նիտրատը վերականգնվում է ատոմական ջրածնով․

{\displaystyle {\mathsf {CsNO\_{3}+2\ H\ {\xrightarrow {Zn,HCl,20^{o}C}}\ CsNO\_{2}+H\_{2}O}}}
{\displaystyle {\mathsf {CsNO\_{3}+8\ H\ {\xrightarrow {Zn,NaOH,100^{o}C}}\ CsOH+NH\_{3}\uparrow +H\_{2}O}}}

Գրականություն
-------------

* Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд. испр. — М.: Химия, 2000. — 480 с. — ISBN 5-7245-1163-0.
* Плющев В. Е. Степин Б. Д. Химия и технология соединений лития, цезия и цезия. — М.: «Химия», 1970. — 408 с.
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 2-е изд. испр. — М.-Л.: Химия, 1966. — Т. 1. — 1072 с.
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд. испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* Химическая энциклопедия / Редкол.: Зефиров Н.С. и др.. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. — Т. 5. — 783 с. — ISBN 5-85270-310-9.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  7789-18-6
**Դեմիդովների նպարեղենի պահեստներ** (ռուս.՝ Провиантские склады), 18-րդ դարի կեսերին կառուցված շենքերի համալիր Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզի Նիժնի Տագիլ քաղաքի պատմական կենտրոնում։ Համալիրը բաղկացած է երկու արտաքնապես նման շենքերից` նպարեղենի վերին և ներքին պահեստներ։ Երկու շենքերն էլ կառուցվել են այդ ժամանակաշրջանի Պերովյան բարոկկո ոճով։ Նպարեղենի վերին պահեստի շենքը գտնվում է Լենինի պողոտայի 1 ա հասցեում, ներքին պահեստի շենքը՝ Ուրալյան 2 ա հասցեում։ Երկու շենքերը գտնվում են քաղաքի երկու խոշորագույն թանգարանների` Գավառագիտական և կերպարվեստի թանգարանների միջև։ Քաղաքի հնագույն շենքերից են։

Պատմություն
-----------

Պահեստները կառուցվել են 18-րդ դարում Ակինֆիա Դեմիդովի հրամանով տագալյան գործարանների համար նպարեղենների պաշարը պահելու համար։ Վերին պահեստի շենքը սկսել են կառուցել 1726 թվականին, ավարտել են 1730 թվականին, ներքին պահեստը կառուցվել է 1750 թվականին։ Ներկայումս շենքերը գտնվում են Նիժնի Տագիլի «Գորնոզավոդսկի Ուրալ» թանգարան-արգելոցի կազմում։

Նպարեղենի վերին պահեստ
----------------------

Նպարեղենի վերին պահեստ
Աղյուսից կառուցված մեկ հարկանի վերին պահեստի շենքն ունի կլոր-իլյումինիատորային պատուհաններ, ռուստաշար սյուներ և անկյուններ, բարձր քառաթեք տանիք մանսարդ-պատուհաններով։ Տանիքը երկու կողմերից իջնում է ծածկի վրա, որը հենված է շենքի երկու կողմերում գտնող աղյուսե սյուների վրա։ Պատերը և սյուները կառուցված են կարմիր աղյուսից սպիտակ շերտերով։ Ներսում ծածկի փոխարեն օգտագործվել են փայտե աջակցող սյուներ, պատուհանների դռները և ճաղերը կռածո են։ Վերին պահեստի շենքի տակ նկուղ կա։ 2005 թվականին պահեստն ամբողջովին վերականգնվել է, այդ թվում, ինտերիերը։ Այժմ շենքում տեղավորված է Բնության և շրջակա միջավայրի պահպանության թանգարանը։

Նպարեղենի ներքին պահեստ
-----------------------

Նպարեղենի ներքին պահեստ
Նպարեղենի ներքին պահեստը գտնվում է Տագալ լճակի մոտ, ուստի ավելի ցածր է գտնվում Վերին պահեստից։ Շենքը երկհարկանի է, առաջին հարկը տեղակայված է մայթի մակարդակից ցածր, ավտոկայանատեղի մուտքի մոտ կա հին աստիճանավանդակ։ Ներքին պահեստն իր ճարտարապետությամբ շատ նման է Վերին պահեստին. այն նույնպես կառուցված է աղյուսից, ինչպես նաև հիմնական ճակատին ունի մի շարք ռուստաշար աղյուսով սյուներ, երկու հարկերում կան իլյումինատոր-պատուհաններ, տանիք, ինչպես վերին պահեստում։ Պատերը և սյուները մոխրագույն-բեժագույն են։ Պատմական-գավառագիտական թանգարանի կողքին, պահեստի մոտ բաց երկնքի տակ կա հանքարդյունաբերական տեխնիկայի ցուցադրություն։ Ներքին պահեստի շենքում այժմ գտնվում է թանգարանի «Ֆոնդապահոցը»։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սվերդլովսկի մարզ Провиантские склады

Արտաքին հղումներ
----------------

* Провиантские магазины (г. Нижний Тагил)
* Нижнетагильский музей-заповедник «Горнозаводской Урал»

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Նպարեղենի պահեստներ (Նիժնի Տագիլ)** կատեգորիայում։ |
**Ցեզիումի քլորիդ**, երկտարր, անօրգանական միացություն, կազմված ծծմբից և ցեզիումից՝ Cs2S։ Մուգ կարմիր բյուրեղներ։ Առաջացնում է բյուրեղահիդրատ՝ Cs2S•4H2O բանաձևով։

Ստացումը
--------

* Ստացվում է տարրերի ուղղակի սիթեզով․

{\displaystyle ~{\mathsf {2\ Cs+S\ {\xrightarrow {100-130^{o}C}}\ Cs\_{2}S}}}
* Ստացվում է հիմքերի լուծույթի և ծծմբաջրածնի փոխազդեցությունից․

{\displaystyle ~{\mathsf {2\ CsOH+H\_{2}S\ {\xrightarrow {\ }}\ Cs\_{2}S+2\ H\_{2}O}}}
* Ստացվում է ցեզիումի և սնդիկի սուլֆիդի փոխազդեցությունից․

{\displaystyle ~{\mathsf {2\ Cs+HgS\ {\xrightarrow {\ }}\ Cs\_{2}S+Hg}}}
* Ստացվում է բյուրեղահիդրատը ջերմաստիճանային պայմաններում քայքայելով․

{\displaystyle ~{\mathsf {Cs\_{2}S\cdot 4H\_{2}O\ {\xrightarrow[{-H\_{2}O}]{200-250^{o}C}}\ Cs\_{2}S\cdot 2H\_{2}O\ {\xrightarrow[{-H\_{2}O}]{>T}}\ Cs\_{2}S}}}

Ֆիզիկական հատկություններ
------------------------

Ցեզիումի սուլֆիդը առաջացնում է մուգ կարմիր բյուրեղներ (այլ տվյալներով անգույն)։

Անջուր ցեզիումի սուլֆիդը օդում ծխում է։

Լավ է լուծվում ջրում (հիդրոլիզվում է)։ Հիդրոսկոպիկ է, առաջացնում է տետրահիդրատ՝ Cs2S•4H2O բանաձևով, որը իրենից ներկայացնում է սպիտակ կամ թույլ դեղին բյուրեղներ։

Քիմիական հատկություններ
-----------------------

* Ջրային լուծույթում դիսոցվում է՝ հիդրօքսիդ անիոն առաջացնելով․

{\displaystyle ~{\mathsf {S^{2-}+H\_{2}O\ {\xrightarrow {\ }}\ HS^{-}+OH^{-}}}}
* Փոխազդում է ուժեղ թթուների հետ․

{\displaystyle ~{\mathsf {Cs\_{2}S+2\ HCl\ {\xrightarrow {\ }}\ 2\ CsCl+H\_{2}S\uparrow }}}
* Կոնցենտրիկ ծծմբական թթվի հետ փոխազդելով ցուցաբերում է վերականգնիչ հատկություն․

{\displaystyle ~{\mathsf {Cs\_{2}S+3\ H\_{2}SO\_{4}\ {\xrightarrow {\ }}\ 2\ CsHSO\_{4}+SO\_{2}\uparrow +S\downarrow +2\ H\_{2}O}}}
* Ջրային լուծույթը կամաց-կամաց օդի թթվածնով օքսիդանում է․

{\displaystyle ~{\mathsf {Cs\_{2}S\ {\xrightarrow[{-CsOH}]{O\_{2}}}\ {\begin{matrix}{\mathsf {S\downarrow }}\\{\mathsf {CsS\_{n}}}\\{\mathsf {Cs\_{2}S\_{2}O\_{3}}}\end{matrix}}}}}
* Կարող է օքսիդանալ մինչև սուլֆատ․

{\displaystyle ~{\mathsf {Cs\_{2}S+2\ O\_{2}\ {\xrightarrow {500^{o}C}}\ Cs\_{2}SO\_{4}}}}
* Ծծմբի հետ տաքացման պայմաններում փոխազդելով առաջացնում է պոլիսուլֆիդներ․

{\displaystyle ~{\mathsf {Cs\_{2}S+{\mathit {n}}S\ {\xrightarrow {100^{o}C}}\ Cs\_{2}S\_{n+1}}}}
որտեղ n=2÷6.
* Փոխանակային եղանակով փոխազդում է ծծմբաջրածնի ջրային լուծույթի հետ՝ առաջացնելով հիդրոսուլֆիտ․

{\displaystyle ~{\mathsf {Cs\_{2}S+H\_{2}S\ {\xrightarrow {\ }}\ Cs\_{2}S\_{n+1}}}}

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  CAESIUM SULFIDE

Գրականություն
-------------

* Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд. испр. — М.: Химия, 2000. — 480 с. — ISBN 5-7245-1163-0.
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд. испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* Плющев В. Е. Степин Б. Д. Химия и технология соединений лития, цезия и цезия. — М.: «Химия», 1970. — 408 с.
* Химическая энциклопедия / Редкол.: Зефиров Н.С. и др.. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. — Т. 5. — 783 с. — ISBN 5-85270-310-9.
**Ալեքսանդր Սերգեևիչ Դեմյանենկոն** (անգլ.՝ Александр Сергеевич Демьяненко, մայիսի 30, 1937(1937-05-30), Եկատերինբուրգ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 22, 1999(1999-08-22), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան), խորհրդային և ռուսական թատրոնի և կինոյի դերասան, ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ։ Դեմյանենկոյի կերտած ամենահայտնի և հաջողված կերպարներից է համարվում բարի ու ազնիվ Շուրիկի կերպարը, որով նա հայտնի դարձավ խորհրդային հանդիսատեսին։

Կենսագրություն
--------------

Ալեքսանդր Սերգեևիչ Դեմյանենկոն ծնվել է 1937 թվականի մայիսի 30-ին Սվերդլովսկում և դեռ վաղ մանկությունից հետաքրքրվում էր թատրոնով։ Դրանում մեծ դեր է խաղացել նրա հայրը, ով ավարտել էր ԳԻՏԻՍ-ը, աշխատել էր օպերային թատրոնում, իսկ ավելի ուշ դերասանական վարպետություն էր դասավանդել Կոնսերվատորիայում։

Դպրոցն ավարտելուց հետո Ալեքսանդր Դեմյանենկոն փորձել է ՄԽԱՏ-ի դպրոց-ստուդիա ընդունվելու քննություններ հանձնել, սակայն հուզմունքը չհաղթահարելու պատճառով ձախողել է այն։ Սակայն մեկ տարի հետո նա մեկնել է Մոսկվա և անմիջապես ընդունվել ԳԻՏԻՍ։ Ավարտելով այն՝ որոշ ժամանակ աշխատել է Մայակովսկու թատրոնում։ Այնուհետև տեղափոխվել է Լենինգրադ և ողջ կյանքն անցկացրել այդ քաղաքում։

Նկարահանվել է «Օպերացիա և Շուրիկի մյուս արկածները», «Կովկասի գերուհին», «Իվան Վասիլևիչը փոխում է մասնագիտությունը» կինոնկարներում, որոնք ընդգրկված են ռուսական կինեմատոգրաֆիայի ոսկե ֆոնդում։

Դեմյանենկոն, ով կյանքի վերջին տարիներին տառապում էր ալկոհոլիզմով և ապրում չքավորության մեջ, մահացել է 1999 թվականի օգոստոսի 22-ին, սրտի կաթվածից։

Տարեգրություն
-------------

* 1946 - 1952 թթ - Սովորել է Սվերդլովսկի երաժշտական դպրոցում
* 1954 թ. - Ձախողել է արվեստի դպրոցի ընդունելության քննությունները
* 1955-1959 թթ. - Սովորել է Մոսկվայի թատրոնի ակադեմիայում
* 1965 թ. - Թողարկվում է Շուրիկի մասնակցությամբ ամենաառաջին դասական ֆիլմը՝ «Օպերացիա Ի-ն, և Շուրիկի մյուս արկածները»
* 1966 թ. - Շուրիկի կերպարը հանդես է գալիս *«Կովկասի գերուհին»* ֆիլմում
* 1999 թ. - Դեմյանենկոն, ով կյանքի վերջին տարիներին տառապում էր ալկոհոլիզմով և ապրում չքավորության մեջ, մահանում է սրտի կաթվածից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  filmportal.de — 2005.
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #128925736 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.

Արտաքին հղումներ
----------------

* IMDb էջ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 16014019k · GND: 128925736 · ISNI: 0000 0000 5887 5337 · LCCN: no2002076567 · NUKAT: n2009700404 · VIAF: 40441618 · WorldCat VIAF: 40441618 |

 |

 |
**Էրթուղրուլ** (أرطغرل, թուրքերեն՝ Ertuğrul; *անհայտ*, Խլաթ, Բիթլիսի մարզ, Թուրքիա - մոտ 1281 կամ մոտ 1280, Սյոգութ, Բիլեջիքի մարզ, Թուրքիա), թյուրք (օղուզական կայա ցեղի ներկայացուցիչ) առաջնորդ, Օսմանյան կայսրության հիմնադիր Օսման I-ի հայրը։ Կառավարել է 1227 թվականից օսմանական էմիրաթը, որի վարչական կենտրոնը եղել է Սյոգյութ քաղաքը։ Վերջինս գտնվում է Բիլեջիքի մարզում։

Կենսագրություն
--------------

Էրթուղրուլի թյուրբեն (գերեզմանը) Սյոգյութում
Էրթուղրուլը եղել է Սուլեյման Շահի որդին։ Երբ մահացավ Էրթուղրուլի հայրը (խեղդվել է Եփրատ գետում), Էրթուղրուլը իր ձեռքն է վերցնում թյուրք- օղուզական կայա ցեղի ղեկավարումը։ Սելջուկյան սուլթան Քեյղուբադ Ա-ն նրան կալվածքներ է նվիրատվել Անկարայի շրջակայքում։

Էրթուղրուլի կառավարման օրոք սկսվել է կայա ցեղի հզորացումը։

Էրթուղրուլի մահվանից հետո, իշխանությունը անցել է նրա որդուն՝ Օսման I-ին, ով Օսմանյան կայսրության հիմնադիրն է։ Վերջինս 1299 թվականին հիմնադրել է Օսմանյան կայսրությունը։

Օսման I-ը հատուկ թյուրբե է կառուցել իր հոր Էրթուղրուլի համար։

Մշակույթ
--------

### Կինո

Թուրքական TRT 1 հեռուստաընկերությունը ցուցադրում է Էրթուղրուլ:Վերածնունդ հեռուստասերիալը, որը բաղկացած է 70 սերիայից և ցուցադրվում է մինչ օրս։ Հեռուստասերիալը բավականին հայտնի է ոչ միայն Թուրքիայում, այլև նրա սահմաններից դուրս։ Այն ցուցադրում է աշխարհի 54 երկրներում։ Շաբաթվա ռեյտինգային աղյուսակներում հեռուստասերիալը դիտողականությամբ զբաղեցնում է երրորդ հորիզոնականը։

Հիշատակում
----------

Էրթուղրուլի պատվին է անվանված Օսմանյան կայսրության խոշոր հածանավերից մեկը, ինչպես նաև Աշխաբադի Էրթողրուլգազը մզկիթը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2

Գրականություն
-------------

* Монархи. Мусульманский Восток VII-XV

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
 Օսմանյան կայսրության սուլթաններ  |
| --- |
|  |
| Օսման I • Օրհան I • Մուրադ I • Բայազիդ I • Օսմանյան միջթագավորություն • Մեհմեդ I • Մուրադ II • Մեհմեդ II • Բայազիդ II • Սելիմ I • Սուլեյման I • Սելիմ II • Մուրադ III • Մեհմեդ III • Ահմեդ I • Մուստաֆա I • Օսման II • Մուրադ IV • Իբրահիմ I • Մեհմեդ IV • Սուլեյման II • Ահմեդ II • Մուստաֆա II • Ահմեդ III • Մահմուդ I • Օսման III • Մուստաֆա III • Աբդուլ Համիդ I • Սելիմ III • Մուստաֆա IV • Մահմուդ II • Աբդուլ Մեջիդ • Աբդուլ Ազիզ • Մուրադ V • Աբդուլ Համիդ II • Մեհմեդ V • Մուհամմեդ VI |

 |
**Դիեզ** (ֆր.՝ dièse՝ ըստ հին հունարեն՝ δίεσις՝ «դիեսա» բառի), երաժշտական նոտագրության մեջ ալտերացիայի նշան, որը նշանակում է այդ նշանից աջ կանգնած նոտայի բարձրացում մեկ կիսատոնով։

Դիեզը դրվում է կամ երաժշտական բանալուց հետո կամ առանձին նոտայից առաջ։ Առաջին դեպքում այն գործում է մինչև հաջորդ բանալին, երկրորդ դեպքում՝ մինչև տակտի ավարտը կամ չեղարկվում է *բեկարի* նշանով։ Դիեզը նշանակում են վանդականիշով ({\displaystyle \sharp }): Երբեմն անհրաժեշտություն է առաջանում նոտան բարձրացնելու մեկ ամբողջ տոնով։ Դրա համար կիրառվում է *դուբլ դիեզը*, որն ունի ծայրերում փոքրիկ քառակուսիներով x-անման խաչի տեսք ():

Յունիկոդի սիմվոլների աղյուսակում դիեզի համար կա հատուկ նշան «♯» (համարը տասնվեցական համակարգում՝ 266F), որը տարբերվում է օկտոտորպի նշանից (վանդականիշից) «#», ուստի խորհուրդ չի տրվում դիեզի նշանի փոխարեն օգտագործել օկտոտորպը։ Դուբլ դիեզի նշանը (𝄪) Յունիկոդում ունի տասնվեցական համակարգի 1D12A համարը։

Նախկինում դուբլ դիեզի գործողությունը կիսով չափ չեղարկելու (դուբլ դիեզով նոտան կես տոնով իջեցնելու) համար գործածվել է նաև *բեկար դիեզ* նշանը {\displaystyle \natural \sharp }: Ներկայումս դրա փոխարեն օգտագործվում է սովորական դիեզը։

Պատկերասրահ
-----------

* Դիեզով նոտաԴիեզով նոտա
* Դուբլ դիեզով նոտաԴուբլ դիեզով նոտա

Տես նաև
-------

* Բեմոլ
* Նոտագրություն
* Տոնայնություն

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ն. Ֆ. Սոլովյով (1890–1907)։ «Դիեզ, երաժշտական նշան»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Ռիմանի երաժշտական |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 380)։*  |
Ազատ անկում
**Ազատ անկում**, մարմնի շարժումն անօդ տարածության մեջ՝ ծանրության ուժի ազդեցությամբ։ Գալիլեո Գալիլեյը 16-րդ դարի վերջին հայտնաբերեց, որ ազատ անկումը ուղղաձիգ, հավասարաչափ արագացող շարժում է։

Բանաձևեր
--------

Բոլոր մարմինները անօդ տարածության մեջ, փոքր բարձրություններից տվյալ տեղում ընկնում են միևնույն արագացումով, որը կոչվում է ազատ անկման արագացում և նշանակվում g (լատ.՝ gravitas - ծանրություն բառի առաջին տառը) տառով։ g-ի փոփոխությունը կախված է անկման բարձրությունից և տեղանքի աշխարհագրական լայնությունից (հասարակածում g=9,7803 մ/վրկ², բևեռում՝ 9,83216 մ/վրկ², Մոսկվայում՝ 9,8156 մ/վրկ², Երևանում 9,798 մ/վրկ²)։ Տեխնիկական հաշվարկների համար ընդունված է g=9,81 մ/վրկ²։ Ազատ անկման արագացումը փորձով որոշվում է Ատվուդի մեքենայի, մաթեմատիկական ճոճանակի և գրավիմետրի օգնությամբ։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ Յուժակովի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4517742-9 · Microsoft: 52326447 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 95)։*  |
«**Համախմբվենք շաքարախտի դեմ պայքարում**», ՄԱԿ–ի հաստատած շաքարախտի դեմ պայքարի խորհրդանշանը։
**Շաքարախտի դեմ պայքարի համաշխարհային օր** (ՄԱԿ-ի լեզուներով. անգլ.՝ World Diabetes Day, իսպ.՝ Día Mundial de la Diabetes, ռուս.՝ Всемирный день борьбы с диабетом, ֆր.՝ Journée mondiale du diabète), համաշխարհային օր է, որը 1991 թվականի նոյեմբերի 14-ին սահմանել են Շաքարախտի միջազգային ֆեդերացիան (IDF) և Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը՝ ի պատասխան ամբողջ աշխարհում այս հիվանդության տարածման սպառնալիքին և նրա դեմ պայքարը համակարգելու համար։

Պատմություն
-----------

1922 թվականի հունվարին կանադացի գիտնական Ֆրեդերիկ Բանթինգն առաջին անգամ մարդու կյանք է փրկել՝ շաքարախտով տառապող 14-ամյա մի տղայի ինսուլին ներարկելով։ Բանթինգն իր հեղինակային իրավունքները փոխանցել է Տորոնտոյի համալսարանին։ Հետագայում ինսուլինի արտադրության իրավունքներն անցել են Բժշկական հետազոտությունների կանադական խորհրդին։ 1922 թվականի վերջին նոր դեղամիջոցը հայտնվել է շուկայում։

Շաքարախտի դեմ պայքարի համաշխարհային օրը տոնվում է 2007 թվականի նոյեմբերի 14-ից, քանի որը Ֆրեդերիկ Բանթինգը ծնվել էր 1891 թվականի այդ օրը։ Հայտարարվել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի հատուկ՝ 2006 թվականի դեկտեմբերի 20-ի № A/RES/61/225 որոշուման մեջ։

ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի որոշման մեջ ՄԱԿ–ի անդամ պետություններին առաջարկվում է նախագծել ազգային ծրագրեր շաքարախտի դեմ պայքարելու և նրանով հիվանդ անձանց խնամելու համար։ Այս նախագծերում խորհուրդ է տրվում հաշվի առնել ՄԱԿ–ի Հազարամյակի դեկլարացիայում ձևավորված զարգացման նպատակները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Շաքարախտի դեմ պայքարի համաշխարհային օր
**Ազատ վազքի երկարություն**, մասնիկի (մոլեկուլի, ատոմի, տարրական մասնիկի) անցած ճանապարհը ուրիշ մասնիկների հետ երկու հաջորդական բախումների միջև։

Ազատ վազքի միջին երկարությունը կինետիկական տեսության մեջ
--------------------------------------------------------

Ազատ վազքի երկարությունը միկրոմասնիկների, օրինակ՝ մոլեկուլների քաոսային շարժման հետևանքով փոփոխվում է, ուստի օգտվում են ազատ վազքի միջին երկարությունից, որը գազի կինետիկական տեսության մեջ այն միջին ճանապարհն է, որը մոլեկուլն անցնում է այլ մոլեկուլների հետ երկու հաջորդական բախումների միջև։ Տրված ճնշման և ջերմաստիճանի դեպքում ազատ վազքի միջին երկարությունը բնութագրական է գազի բոլոր մոլեկուլների համար և որոշվում է միջին արագության ({\displaystyle {\bar {v}}}) և ժամանակի միավորում բախումների ({\nu }) հարաբերությամբ՝

{\displaystyle \lambda ={\frac {\bar {v}}{\nu }}={\frac {1}{{\sqrt {2}}\sigma n}}}
ո-ը մասնիկների թիվն է ծավալի միավորում (կոնցենտրացիան), իսկ σ-ն՝ բախումների էֆեկտիվ կտրվածքը։
Ազատ վազքի երկարությունը կարելի է արտահայտել մետրերով՝

{\displaystyle \ell ={\frac {k\_{\rm {B}}T}{{\sqrt {2}}\pi d^{2}p}}}
որտեղ *k*B-ն Բոլցմանի հաստատունն է, *T*-ն՝ ջերմաստիճանը կելվիններով, *p*-ն՝ ճնշումը պասկալներով, իսկ *d*-ն՝ գազի մասնիկների տրամագիծը մետրերով։

Հետևյալ աղյուսակում բերված են ազատ վազքի երկարության որոշ արժեքներ օդի համար, սենյակային ջերմաստիճանում, տարբեր ճնշումների դեպքում։

| Վակուումի աստիճանը | Ճնշում | Մոլեկուլ/սմ3 | Մոլեկուլ/մ3 | Ազատ վազքի միջին երկարություն |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Արտաքին ճնշում | 1013 | 2.7 × 1019 | 2.7 × 1025 | 68 նմ |
| Ցածր վակուում | 300 – 1 | 1019 – 1016 | 1025 – 1022 | 0.1 – 100 մկմ |
| Միջին վակուում | 1 – 10−3 | 1016 – 1013 | 1022 – 1019 | 0.1 – 100 մմ |
| Բարձր վակուում | 10−3 – 10−7 | 1013 – 109 | 1019 – 1015 | 10 ամ – 1 կմ |
| Գերբարձր վակուում | 10−7 – 10−12 | 109 – 104 | 1015 – 1010 | 1 կմ – 105 կմ |
| Խիստ բարձր վակուում | <10−12 | <104 | <1010 | >105 կմ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4170260-8 · Microsoft: 168986899 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 97)։*  |
**Մայակովսկու փողոց** (ռուս.՝ Улица Маяковского), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Սոցպոսյոլոկ միկրոշրջանում։ Անվանվել է ռուս խորհրդային բանաստեղծ Վլադիմիր Վլադիմիրովիչ Մայակովսկու (1893-1930) պատվին։ Սկիզբ է առնում Ռոստովսկայա փողոցից և ավարտվում Օկտյաբրսկայա փողոցի հետ հատվելով։ Երկարությունը 300 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Մայակովսկու փողոցը գտնվում է Սոցպոսյոլոկ միկրոշրջանում, որը մասնավոր հատվածի տեղում սկսել է կառուցապատվել 1950-ական թվականներին։ Այն սկսվում է Ռոստովսկայա փողոցի հետ խաչմերուկից, հատում է Գագարինի փողոցը և ավարտվում Օկտյաբրսկայա փողոցի հետ հատվելով։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 300 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 16 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 8 շենք, աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ նույնպես 8 շենք։

Մայակովսկու փողոցը գտնվում է իրեն զուգահեռ Չեխովի և Ազատության փողոցների միջև։ Մայակովսկու փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346357։

Անվանվել է ռուս խորհրդային պոետ, դրամատուրգ, կինոսցենարիստ, կինոռեժիսոր, կինոդերասն, նկարիչ, խմբագիր Վլադիմիր Վլադիմիրովիչ Մայակովսկու (1893-1930) պատվին։

Աղբյուրներ
----------

* Улица Маяковского в Красном Сулине
* Подробная карта улица Маяковского, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Красный Сулин, улица Маяковского(չաշխատող հղում)
**Տունդրային զոնաներ**, մայրցամաքային բնական զոնաներ, գլխավորապես Հյուսիսային կիսագնդում, արկտիկական և մերձարկտիկական գոտիներում։ Հարավային կիսագնդում հանդիպում են ոչ մեծ տեղամասերով, Անտարկտիդայի մոտ գտնվող կղզիներում։ Հյուսիսային կիսագնդում Տունդրային զոնաները տարածված են արկտիկական անապատների և անտառատունդրայի զոնաների միջև։ Ձգվում են 300-500 կմ լայնությամբ շերտով՝ Եվրասիայի և Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիսային ափերի երկայնքով։ Տունդրային զոնաներում տարեկան ճառագայթային հաշվեկշիռը ցածր է, հոկտեմբերից մինչև ապրիլ՝ բացասական; Ձմերը տևում է 8-9 ամիս։ ՍՍՀՄ եվրոպական մասի Տունդրային զոնաներում հունվարի միջին ջերմաստիճանը-5°С-ից մինչև-10°С է, Սիբիրի հյուսիսային արևելքում և Հեռավոր Արևելքում ՝ մինչև-50°С։ Ձնածածկույթի տևողությունը հոկտեմբերից հունիս է, հաստությունը՝ եվրոպական մասում 50-70 սմ, Արևելյան Սիբիրում և Կանադայում՝ 20-40 սմ։ Հաճախակի են բքերը։ Ամառ0ը կարճ է՝ երկարատև բևեռային ցերեկով։ Դրական ջերմաստիճանով ժամանակաշրջանը 2-3 ամիս է։ Ամառը օդի հարաբերական խոնավությունը բարձր է, հաճախակի են մառախուղները և մանրամաղ անձրևները։ Տարեկան տեղումներն աննշան են, բայց համարյա ամենուրեք գերազանցում են գոլորշիացմանը, որի պատճառով առաջանում են ճահիճներ։ Տունդրային զոնաներին բնորոշ են անտառազուրկ, նոսր մամռաքարաքոսային բուսածածկույթով, խիստ ճահճապատ լանդշաֆտը, բազմամյա սառածությունը և վեգետացիոն կարճ ժամանակաշրջանը։ Տունդրային զոնաների սահմաններում գերակշռում են մերձծովյան դաշտավայրային հարթավայրերը։ Լեռները միջին բարձրության մեկուսի զանգվածներ են՝ հնագույն սառցադաշտերի հետքերով։ Ռելիեֆի ձևավորման գործում մեծ դեր են խաղացել սառցապատումները, բևեռային ծովերի բազմաթիվ տրանսգրեսիաները, ժամանակակից սառցութային պրոցեսները։ Լայն տարածում ունեն բրածոսառույցները, մակասառցաջրերը, հիդրոլակոլիթները։ Բազմամյա սառած գետնի հզորությունը Արևելյան Սիբիրի հյուսիսային մասում 600 մ է, Ալյասկայի հյուսիսում՝ 300-400 մ, Եվրոպայի հյուսիսարևելքում՝ 20-60 մ։ Տունդրային զոնաների խիստ կլիմայով է պայմանավորված նրա օրգանական աշխարհի աղքատությունը։ Տունդրային զոնաներում հաշվվում է 200-300 տեսակ ծաղկավոր բույս, մոտ 800 տեսակ մամուռ ու քարաքոս։ Բուսածածկույթը նոսր է։ Բնորոշ են սփռվող տեսակները։ Գետահովիտներում հանդիպում են թփուտներ։ Կենդանիներից տարածված են սպիտակ և տունդրային կաքավները, հյուսիսային եղջերուն, գայլը, լեմինգը, բևեռաղվեսը։ Հանդիպում է ոչխարացուլ։ Ամռանը բնակալում են բազմաթիվ ջրլող թռչուններ։ Շատ կան մոծակներ, այլ արյունածծիչներ և անողնաշարավորներ։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքներն են եղջերվաբուծությունը, ձկնորսությունն ու որսորդությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կլիմաքս (այլ կիրառումներ)
**Կլիմաքս**, էկոլոգիայում և գեոբոտանիկայում էկոհամակարգերի վերջնական, հարաբերական կայուն վիճակն է, որն առաջանում է հերթափոխության կամ սուկցեսիայի արդյունքում և որը զգալի չափով համապատասխանում է տվյալ միջավայրի էկոլոգիական պայմաններին։ Կլիմաքսը կախված է կլիմայական գործոններից, հողերի առանձնահատկություններից և մարդու բնության վրա ազդեցությունից։ 
Կլիմաքսային համակեցությունը տեսականորեն կարող է պահպանել իր գոյությունը անորոշ ժամանակահատվածում, նրա ներքին բոլոր բաղկացուցիչները հավասարակշռված են միմյանց հետ և այն հավասարակշռության մեջ է գտնվում ֆիզիկական միջավայրի հետ։ 
Դաշտային միջավայրում չափազանց բարդ է առանձնացնել կայուն կլիմաքսային համակեցություն։ Սովորաբար կարելի է միայն նկատել, որ սուկցեսիայի արագությունը նվազում է մինչև որոշակի մակարդակ, որից հետո որևէ այլ փոփոխություն տեղի չի ունենում։ Տարբեր համակեցություններում կլիմաքսային փուլին հասնելու ժամանակահատվածը տարբեր է։ Հաճախ կայունության հասնելու համար անհրաժեշտ է 100-300 տարի, սակայն տարերային աղետների առաջացման հավանականությունը այնքան բարձր է, որ սուկցեսիան կարող է երբեք չավարտվել։ Եթե հաշվի առնենք, որ հյուսիսային բարեխառն գոտու անտառային համակեցությունների, ինչպես նաև արևադարձային գոտիների վերականգնումը վերջին սառցե դարաշրջանից հետո մինչև հիմա շարունակվում է, ապա հարց է առաջանում արդյոք կլիմաքսային բուսականությունը տեսություն չէ։

Կլիմաքսի հիմնադրույթը
---------------------

Կլիմաքսի հիմնադրույթը ունի ծավալուն պատմություն։ Սուկցեսիայի առաջին հետազոտողներից մեկը՝ Ֆեդերիկ Կլեմենտսը, հակված էր մոնոկլիմաքսի (моноклимакса) տեսությանը և պնդում էր, որ յուրաքանչյուր կլիմայական գոտում գոյություն ունի միայն մեկ իրական կլիմաքս։ Սրա առաջացմանն են ուղղված բոլոր մյուս սուկցեսիաները։ 
Ի վերջո բազմաթիվ էկոլոգներ, այդ թվում Թենսլին, հերքեցին այս տեսությունը, և առաջարկվեց պոլիկլիմաքսի տեսությունը։ Համաձայն այս գաղափարախոսության՝ կլիմաքսը որոշակի տարածքում կարող է որոշվել մեկ կամ մի քանի գործոններով՝ կլիմա, հողաշերտի պայմաններ, տեղագրություն (տոպոգրաֆիա), հրդեհներ և այլն, այդ իսկ պատճառով էլ մեկ կլիմաքսային գոտում հնարավոր է կլիմաքսի յուրահատուկ տեսակների բազմության գոյություն։

Դասակարգումը
------------

Համակեցության կլիմաքսային վիճակը տարբեր հեղինակների կողմից տարբեր ձևերով են ստորաբաժանվում։ Օրինակ Թենսլին առաջարկում էր դասակարգումը կատարել ըստ զսպողականության (сдерживающего ) գործոնի հետևյալ կերպ.

* էդաֆիկ
* ֆիզիոգրաֆիկ
* բիոտիկ

Ռազումովսկին առաջինն էր, ով մշակեց սուկցեսիայի մասին պատկերացումները և առաջարկեց կլիմաքսը դասակարգել այսպես.

* ռեցիդիվ. առաջանում է միևնույն խախտումների կրկնման հետևանքով, որը պատճառ է դառնում բնակավայրի մեկ կամ մի քանի փուլ նահանջելուն՝ արդեն անցած հերթափոխության ճանապարհով
* ռետարդացիոն. սա չափազանց դանդաղեցված հերթափոխի արդյունք է, որը տեղի է ունենում համակեցությունը չխափանող գործոնների անընդհատ ազդեցության արդյունքում
* դիասպորիկ. Ի տարբերություն նախորդ երկուսի՝ կապված չէ համակեցության և բնակության միջավայրի վրա արտաքին գործոնների ուղղակի ազդեցությամբ։

Գրականություն
-------------

* Вторичные сукцессии и климаксовые сообщества. Подвижное равновесие
**Վիտամինային անբավարարություն**, ախտաբանական վիճակ, առաջանում է օրգանիզմում վիտամինների բացակայության կամ պակասի հետևանքով։ Վիտամինային անբավարարության փորձնական ճանապարհով առաջինն իրականացրել է ռուս բժիշկ Նիկոլայ Լունինը, 1880 թվականին։ Որևէ վիտամինի լրիվ բացակայությունն օրգանիզմում կոչվում է ավիտամինոզ (օրինակ՝ ավիտամինոզ A կամ B, В2, С ), իսկ մասնակի անբավարարությունը՝ հիպովիտամինոզ (թերվիտամինային վիճակ)։ Օրգանիզմի բնականոն կենսագործունեության համար անհրաժեշտ է վիտամինների որոշակի քանակություն, որի մի մասն ընդունվում է սննդի հետ, մյուսը՝ սինթեզում են աղիքների բակտերիաները։ Մարդու վիտամինային պահանջը մեծանում է ֆիզիկական ծանր աշխատանքի, հղիության, ներզատիչ գեղձերի և վարակիչ հիվանդությունների ժամանակ։ Ըստ առաջացնող պատճառի տարբերում են արտածին (էքսոգեն) և ներծին (էնդոգեն) վիտամինային անբավարարություն։ Արտածին կամ սննդային վիտամինային անբավարարությունը պայմանավորված է սննդում վիտամինների անբավարար պարունակությամբ կամ բացակայությամբ։ Հաճախ հետևանք է սննդամթերքների ոչ ճիշտ պահպանման կամ տեխնոլոգիական մշակման կանոնների խախտման (քայքայվում են վիտամինների մեծ մասը)։ Վիտամինային փոխանակության նշված խանգարումները կարելի է վերացնել վիտամինացված սննդի ընդունմամբ։ Ներծին անբավարարության առաջացման երկու պատճառ գոյություն ունի, առաջինը պայմանավորված է վիտամինների քայքայման պրոցեսների ուժեղացմամբ, ստամոքս-աղիքային համակարգում դրանց ներծծման խանգարմամբ, սինթեզի ընկճմամբ։ Դիտվում է հելմինթոզների, լյամբլիոզի և լյարդի որոշ հիվանդությունների դեպքում։ Երկրորդը հետեանք է օրգանիզմի վիտամինային պահանջի մեծացման և նյութափոխանակության պրոցեսների խանգարման։ Վիտամինային անբավարարությունը զարգանում է աստիճանաբար։ Ախտանշանները և բուժումը՝ ըստ պահանջվող վիտամինի։ Կանխարգելումը՝ վիտամիններով հարուստ սննդամթերքների, բանջարեղենի և մրգերի բավարար ընդունում, սննդի արդյունաբերության, հասարակական սննդի ձեռնարկություններում և կենցաղում սննդամթերքի ճիշտ պահպանություն և տեխնոլոգիական մշակում։ Վիտամինային պատրաստուկներ, վիտամինացված սնունդ։ Կանխարգելման միջոցառումները նշանակություն ունեն հիմնականում արտածին ավիտամինոզների դեպքում։ Այն կարող է պայմանավորված լինել սննդում վիտամինների պակասով, դրանց ներծծման և յուրացման պրոցեսների դժվարացմամբ, ինչպես նաև հակավիտամինների (թիամինազներ, սուլֆանիլամիդներ, որոշ անտիբիոտիկներ և այլն) ազդեցությամբ։ Դրսևորվում է հիմնականում անասունների մսուրային շրջանում։ Վիտամինային անբավարարություն հաճախ դիտվում է մատղաշի աճման շրջանում, հղի անասունների և բարձր մթերատու կենդանիների օրգանիզմում։ Առաջացնում է մթերատվության, պտղատվության նվազում, հիվանդացության (հատկապես մատղաշի) բարձրացում, մայրերի և արտադրողների գլխաքանակի տնտեսական օգտագործման ժամկետների կրճատում։ Վիտամինային անբավարարության դեպքում կենդանիներից ստացվում են կենսաբանորեն ոչ լիարժեք սննդամթերք (կաթ, միս, ձու և այլն), ցածրորակ հումք (բուրդ,, կաշի, մորթի)։ Բուժումը և կանխարգելումը․ հիգիենային պայմանների բարելավում, լիարժեք, վիտամիններով հարուստ կերեր, վիտամինային պատրաստուկների ներարկումներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 465)։*  |
**Կլերմոն-Ֆերան** (ֆրանսերեն *Clermont-Ferrand*), քաղաք և համայնք Ֆրանսիայի կենտրոնական մասի հարավում, Պյուի դը Դոմ դեպարտամենտում։ 2008 թվականին բնակչությունը կազմել է 139 հազար մարդ։

Անվանում
--------

Սկզբնապես կոչվել է *Nemossos*․ գալլերեն Nem ― «սրբազան» բառից։ Հռոմեական տիրապետության շրջանում եղել է Auguestonemeton ամրությունը (անվանումը կազմված է Օգոստոս կայսեր անունից և գալլերեն Nemeton ― «սրբազան» բառից)։

3-4-րդ դարերում հայտնի է եղել Arverni անվանումով (տեղական գալլական ցեղի անունով)։ Մերովինգների (առաջին թագավորական դինաստիան Ֆրանկների պետությունում) օրոք ստացել է Clermont անունը, որն առաջացել է Clair mont ― «լուսավոր լեռ» ժողովրդական անվանումից (արևով լուսավորված գագաթ քաղաքից վերև)։

Այժմյան քաղաքը կազմավորվել է 1731 թվականին՝ Կլերմոն և Մոնֆերան քաղաքների միավորումից․ այստեղից էլ քաղաքի կրկնակի անվանումը՝ Կլերմոն Ֆերան։

Մոնֆերանը հայտնի է 11-րդ դարից Montem Ferrandum անունով, որը կազմված է mont ― «լեռ» բառից և Ferrand անձնանունից (մոտակա լեռներից մեկի վրա դղյակ կառուցած ֆեոդալի անունը)։

Պատմություն
-----------

Հռոմեացիների գալուց առաջ քաղաքը ֆրանսիացիների առևտրական կենտրոնն էր։ Հույն պատմիչ Ստրաբոնը իր աշխատություններում քաղաքը անվանել է Նեմեսս։

Կլերմոն անվանումը (լատիներեն Augustonemetum) հանդիպում է ֆրանկների թագավորության մասին արձանագրություններում (761 թվական)։ Միջին դարերում քաղաքի ղեկավարը եպիսկոպոս էր։ Կլերմոնում 535 և 1095 թվականներին եղել են երկու եկեղեցական ժողովներ։ Երկրորդ ժողովի քննարկման բուն թեման եղել են խաչակրաց արշավանքները։

Օվերնի իշխանները ջանքեր չեն խնայել Կլերմոնը եկեղեցականներից վերցնելու և իրենց երկրի մայրաքաղաքը դարձնելու։ Ցանկանալով հասնել իրենց ուզածին՝ նրանք մոտակայքում կառուցում են Մոնֆերրան քաղաքը։ Վերջապես որոշվեց քաղաքը միացնել և այն անվանակոչվեց Կլերմոն-Ֆերան։

Քույր քաղաքներ
--------------

* Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա Աբերդին
* Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա Սալֆորդ
* Գերմանիա Գերմանիա Ռեգենսբուրգ
* Բելառուս Բելառուս Գոմել
* Իսպանիա Իսպանիա Օվյեդո
* Ավստրալիա Ավստրալիա Նորտ-Կվինսլենդ
* Պորտուգալիա Պորտուգալիա Բրագա
* Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ Նորման
* Գաբոն Գաբոն Օեմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Base officielle des codes postaux — La Poste, 2018.
2. ↑  Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ *Աշխարհագրական անունների բառարան*։ Երևան: «Լույս»


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | LinkedIn · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · INSEE |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Լարուսի · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Ուղղափառ · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 15269463m, 11863133w, 11933431k · GND: 4090482-9 · ISNI: 0000 0001 0675 6069 · LCCN: n80118654 · NKC: ge410254 · SUDOC: 026370700 · VIAF: 158903836 · WorldCat VIAF: 158903836 |

 |

 |
**Արիստոտելի** դպրոցը հեղինակ՝ Գուստավ Ադոլֆ Սպանգենբերգ 1880 թ.
**Պերիպատետիկները կամ ճեմականները** (հին հունարեն՝ περιπατέω, թարգմանաբար՝ ճեմել) Հին Հունաստանի փիլիսոփայական դպրոցի ներկայացուցիչներ են, հանդիսանում են Արիստոտելի հետևորդները։

**Պերիպատետիկյան դպրոց** անվանումն առաջացել է աթենական Լիկեոնի՝ գիմնազիայի ծառուղում ուսուցումը ճեմելով, զբոսնելով վարելու սովորությունից (այստեղից էլ՝ հայերեն «ճեմարան» տերմինը)։ Նախապես «պերիպատետիկոսներ» (հին հունարեն՝ περιπατητικός) անվանում էին Արիստոտելի անմիջական աշակերտներին, հետագայում՝ նրա փիլիսոփայական ուսմունքի և գիտական տարբեր տեսությունների պաշտպաններին ու տարածողներին։ Պերիպատետիկների շնորհիվ Լիկեոնը շարունակեց մնալ անտիկ աշխարհի խոշորագույն գիտական կենտրոններից և մրցել Պլատոնյան ակադեմիայի հետ։

Պերիպատետիկյան դպրոցն ունեցել է զարգացման մի քանի շրջան և գիտությանը տվել բազմաթիվ ականավոր փիլիսոփաներ ու գիտնականներ՝ Թեոփրաստես, Եվդեմոս Հռոդոսցի, Ստրատոն Լամփսակացի (1-ին շրջան՝ մ․ թ․ ա․ 4-1-ին դարեր), Անդրոնիկոս Հռոդոսցի (2-րդ շրջան՝ մ․ թ․ ա․ 1-ին դար), Ալեքսանդր Ափրոդիզիացի (3-րդ շրջան՝ մ․ թ․ 2-3-րդ դարեր) և ուրիշներ։ Պերիպատետիկյան դպրոցը գոյատևել է անտիկ շրջանի ողջ ընթացքում՝ ընդհուպ մինչև վաղ միջնադար և նպաստել հունական ու հռոմեական փիլիսոփայության, մասնավորապես ստոիցիզմի, էկլեկտիզմի և նեոպլատոնականության ձևավորմանը։

Հայ իրականության մեջ Պերիպատետիկյան դպրոցի ազդեցությունը Ալեքսանդրյան նեոպլատոնական դպրոցի միջոցով կրել է Դավիթ Անհաղթը։ Պերիպատետիզմի նշանավոր հուշարձան է միայն հայերենով պահպանված «Անանուն մեկնութիուն Ստորոգութեանցն Արիստոտէլի» աշխատությունը, որը թարգմանվել է 6-րդ դարում (հրտ․ 1961) և բարերար ազդեցություն ունեցել միջնադարի հայ իմացաբանական ու տրամաբանական մտքի զարգացման վրա։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 273)։*  |
**Նուգզար Կակիլաշվիլի** (վրաց.՝ ნუგზარ კაკილაშვილი, մայիսի 28, 1960(1960-05-28), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ և Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), նախկին խորհրդային ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ ԽՍՀՄ սպորտի միջազգային կարգի վարպետ (1969)։

Կենսագրություն
--------------

«Դինամո» Թբիլիսիի պաշտոնական կայքի տվյալներով, Կակիլաշվիլին ծնվել է 1960 թվականի մայիսի 28-ին, թեև որոշ աղբյուրներ նրա ծննդյան թիվը համարում են օգոստոսի 25-ը։ Ֆուտբոլով սկսել է զբաղվել Թբիլիսիի «ФШ-35»-ում։ 1977 թվականին դարձավ «Դինամո» Թբիլիսիի ֆուտբոլիստը, բայց մինչ նա կհաստատվեր հիմնական թիմում, որոշ ժամանակ խաղաց «Դինամոյի» դուբլում։ 1979 թվականին «Դինամոն» դարձավ ԽՍՀՄ գավաթակիր և իրավունք ստացավ մասնակցելու ՈՒԵՖԱ Գավաթակիրների գավաթի խաղարկությանը։ «Դինամոն» հասավ եզրափակիչ, Կակիլաշվիլին 1-1 հաշվի ժամանակ Զաուր Սվինաձեյի փոխարեն մտավ խաղադաշտ։ Խաղի հիմնական ժամանակի ավարտից չորս րոպե առաջ Վիտալի Դարասլիյան թիմին հաղթանակ բերեց։ Կակիլաշվիլին «Դինամոյում» խաղաց մինչև 1987 թվականը, անցկացրեց 198 խաղ և խփեց 21 գոլ։ «Դինամոյից» հեռանալուց հետո նա համապատասխանաբար խաղաց երկրորդ դիվիզիոնի Գուրիա և «Դինամո» Բաթում ակումբներում։ Կարիերան ավարտեց «Շեվարդենի-1906»-ում։ Կարիերայի ավարտից հետո նշանակվեց Բորիս Պաիճաձեի անվան մարզադաշտի տնօրենը։ Ղեկավարել է մայրաքաղաքի ֆուտբոլի ֆեդերացիան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նուգզար Կակիլաշվիլի-54 (5/28/2014)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պրոֆիլը *FootballFacts.ru* կայքում
* Պրոֆիլը(չաշխատող հղում)
 *fannet.org* կայքում