Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հերհեր (այլ կիրառումներ)

**Հերհեր**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանում։ Պատմական վկայություններում առաջին անգամ հիշատակվում է XIV դարի արձանագրություններում։ Եղել է Վարանդա շրջանի հոգևոր կենտրոններից մեկը, այստեղ գտնվել է Ամարասի Սբ. Գրիգորիս վանքի ամառանոցը։ Գյուղը տարիների ընթացքում բաժանվել է երկու մասի՝ Վերին և Ներքին Շեն։ Գյուղը ունի 12 փողոց և ճանապարհով կապված է Քարահունջ, Սոս և Կարմիր Շուկա գյուղերի հետ։ Գյուղում գործում է դպրոց և մարզադահլիճ, կառուցված ֆրանսիական բարերարների օգնությամբ 2000 և 2011 թվականներին։

Աշխարհագրություն
----------------

Համայնքը լեռնային է, ունի 922,9 հա տարածք, որից 718,03 հա գյուղատնտեսական նշանակության, 139,39 հա անտառային հողեր։ Հերհեր համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Վարանդա գետի վտակը։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 7 աղբյուրներ` «Երե ջուր», «Չալունց», «Հոռեն քոլը», «Փաշին», «Պրպտան», «Ծլլոկ» և «Կռան»։

Պատմություն
-----------

1950-ական թվականներին, Հերհեր գյուղի մոտ, ճանապարհ կառուցելու ժամանակ, գտնվել է հին գերեզման կարասային տիպի հարուստ թաղումներով նախաքրիստոնեական ժամանակների, ինչը վկայում է Հերհեր գյուղի տեղում հնադարյան բնակավայրի առկայության մասին։ Հերհեր գյուղի մասին առաջին ձեռագիր տեղեկությունը մեզ է հասել Հերհերի և Քարահունջ գյուղի միջև կնքված XIV դարի առուվաճառքի կալվածագրից։

1666 թվականին այստեղ կառուցվել է Ամարասի Սբ. Գրիգորիսի վանքի ամառանոցը։ 

Ամարասի Սուրբ Գրիգորիս վանքի ամառանոցը
Հերհերի ու Ծովատեղի թիկունքում XVIII դարում գտնվել է Քոչիզ սղնախը, որը դարձել էր 1720-կաններին օսմանական ուժերի դեմ հայերի պայքարի կենտրոններից մեկը։

Սովետական իշխանությունը շատ մեծ վնաս է հասցրել գյուղի քրիստոնեական հուշարձաններին, և գյուղի մտավորականությունը լարվել էր բոլշևիկների դեմ, ինչին նպաստել էր նաև Թևան Ստեփանյանի ապստամբության մասին հիշատակը։

Ղարաբաղյան հակամարտության տարիներին (1991-1994 թթ.) գյուղի տղամարդկանց մեծամասնությունը մասնակցել է Մարտունու շրջանի պաշտպանության մարտերում, թվով 165 հոգի, և մյուս տարածքների ազատագրման մեջ։

Բնակչություն
------------

Հերհեր համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 584 մարդ, կա 138 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Տարի | 2008 | 2009 | 2010 |
| Բնակիչ | 593 | 658 | 655 |
|

Տնտեսություն
------------

Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ`անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

Պատմամշակութային հուշարձաններ
-----------------------------

Գյուղում կա ազատամարտիկներին նվիրված հուշարձան, ինչպես նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի զոհերին նվիրված հուշարձան։ Համայնքի պատմամշակութային հուշարձաններն են` Սբ. Սարգիս եկեղեցի (1667-1676 թթ.), Սբ. Աստվածածին մատուռ (XVII դ.), գերեզմանոց (XVII-XVIII դդ.):

Հասարարակական կառույցներ
------------------------

2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում են 81 աշակերտներ։

Գրականություն
-------------

* Ս. Երեմյան. Հայաստանը ըստ Աշխարհացույցի
* Բ. Ուլուբաբյան. Արցախը պատմական աղբյուրներում և պատմագիտական գրականության մեջ. Երևան. 1969 թ.
* Բ. Ուլուբաբյան. Զրուցարան. Երևան. 1991 թ.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն. Բնակչություն ըստ համայնքների». Վերցված է 2021 Մայիսի 1-ին. `{{cite web}}`: `|archive-date=` requires `|archive-url=` (օգնություն)
2. ↑  Ղահրամանյան, Հակոբ (2015). *Տեղեկաատու Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի*. Երևան. էջ 243.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
ԼՂՀ Մարտունու շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Մարտունի** |
|  |
| Գյուղեր | Աշան • Ավդուռ • Բերդաշեն • Գիշի • Եմիշճան • Զարդանաշեն • Թաղավարդ • Խերխան • Խնուշինակ • Ծովատեղ • Կաղարծի • Կավահան • Կարմիր Շուկա • Կաքավաձոր • Կոլխոզաշեն • Հաղորտի • Հացի • Հերհեր • Ճարտար • Մաճկալաշեն • Մյուրիշեն • Մուշկապատ • Մսմնա • Ննգի • Նորշեն • Շեխեր • Պառավաթումբ • Ջիվանի • Սարգսաշեն • Սխտորաշեն • Սոս • Սպիտակաշեն • Վազգենաշեն • Վարանդա • Վերին Ճարտար • Քաջավան • Քարահունջ • Քերթ | Հադրութի շրջանը ԼՂՀ քարտեզին |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 379)։*  |