**Արծկե**, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում։ Կենտրոնը Արծկե բերդաքաղաքն էր։

Համապատասխանում էր Մեծ Հայքի Տուրուբերան աշխարհի Խորխոռունյաց գավառի մի մասին։ Թուրքերը գավառն անվանում էին Ալջավազ, Ադլջևազ։

Աշխարհագրություն
----------------

Արծկեն ուներ լեռնային, բլրածածկ տարածք։ Ունի բարեբեր հողեր։ Արծկեն ծածկված էր պտղատու այգիներով։ Առատ էին ընկուզենիներն ու ծիրանիները։

Գավառակի դարավանդի վրա գտնվում է Սիփան լեռը, որը դարավանդները հասնում են մինչև Մանազկերտի և Բուլանըխի սահմանները։ Լեռը հանդիսանում է գավառակը սնող հորդաբուխ ջրերի շտեմարան։

Կլիմա
-----

Ունի բարեխառն կլիմա։

Բնակչություն
------------

XIX դարի երկրորդ կեսին ուներ 30000 բանկիչ, որից՝ 25000-ը՝ հայեր։

Պատմություն
-----------

1895-1896 թվականների ջարդերի Արծկե քաղաքի և գավառակի բնակչությունը մեծ զոհեր տվեցին։ Հայ բնակչության մեծ մասը զոհվեց 1915 թվականի մեծ եղեռնի ժամանակ։ Փրկվածները գաղթեցին Արևելյան Հայաստան։

Տնտեսություն
------------

Բնակչության հիմնական զբաղմունքը դաշտավարություն, այգեգործություն և ոչխարաբուծությունն էր։ Գավառը հռչակված էր իր ցորենով։

Պատմամշակութային կառույցներ
---------------------------

Արծկեն ուներ 30 եկեղեցի, 3 վանք։ Հայտնի կառույցներից էին Արծկե բերդաքաղաքից հյուսիս՝ Սիփան նեռան լանջին գտնվող Երաշխավոր կամ Սքանչելագործ հռչակավոր վանքը, որի ավերակները պահպանվել են մինչև այժմ։ Նշանավոր էր Արծկե անառիկ բերդը։

Կրթություն
----------

XIX դարի երկրորդ կեսից գործում էին 10-ից ավելի ցածր կարգի կրթարաններ։

Վարչական բաժանում
-----------------

XIX դարի երկրորդ կեսին ուներ 140 գյուղ։ Գավառի նշանավոր գյուղերից էին Աղբյուր, Անուշ, Առնջկույս, Արջրա (Առջիա), Բարկուտ, Գարաքեշիշ, Գոզոխ (Գյազուխ), Դաշկուն (Տաշխուն), Էգեձոր, Խոռանց, Կժինորշեն, Կոճեր, Հառին (Առին), Հուռու, Մանիս, Մուրխուս, Նորշնչըղ, Պեշնագոմեր, Վիճակացռուկ, Սիփան Վարի, Սիփան Վերի գյուղերը։

Տես նաև
-------

* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 1, էջ 449

Աղբյուրներ
----------

* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ. Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Արծկեի գավառակ |
| --- |
|  |
| Գյուղաքաղաք | Արծկե |
|  |
| գյուղեր | Ախտարաշան • Այղրգյոլ • Անուշաղբյուր • Առեն • Առնջկուս • Արճրա Ներքին • Արճրա Վերին • Արմութլու • Բարկաթ • Գանձակ • Գատըքյոյ • Դուզդար • Զիրաքլու • Էգեձոր • Խորերով • Ծռգետ • Ղուզել • Կարաքեշիշ • Կոճերեր • Կողես • Կողես Ներքին • Հասկյոնդերիկ • Հորանց • Մանիկ • Մաճիան • Մառնիկ • Մրխոնց • Նորշեն • Նորշեն (այլ գյուղ) • Նորշենջուղ • Սիփան Ներքին • Սիփան Վերին • Վիճկացռուկ • Տանձուտ • Տկես • Ուռի • Փշանգոմեր • Օրանկաչի |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Վանի վիլայեթ |
| --- |
|  |
| Հեքյարիի գավառ | Աղբակ • Բեթելշաբաբ • Գավառ • Թիար • Համիդիե • Խոշաբ • Շամդինան • Շեբաբ • Ջուլամերկ • Օրամար |
|  |
| Թիմարի գավառ | Արճակ • Թիմար |
|  |
| Վանի գավառ | Աբաղա • Արծկե • Արճեշ • Բերկրի • Գավաշ • Կարճկան • Հայոց Ձոր • Մոկս • Նորդուզ • Շատախ • Սարսու • Վան |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |