**Խաբարովսկի երկրամաս**, մտնում է Ռուսաստանի կազմի մեջ, ստեղծվել է 1938 թվականի հոկտեմբերի 20-ին։ Գտնվում է Հեռավոր Արևելքի հարավային կեսի կենտրոնական մասում, Խաղաղ օվկիանոսի ափին։ Սահմանակից է Չինաստանին, ողողվում է Օխոտի և Ճապոնական ծովերով, Թաթարական և Նևելսկու նեղուցներով անջատվում է Սախալինից։ Տարածությունը 787 633 կմ² է, բնակչությունը՝ 1 342 083 (2013)։ Բաժանվում է 2 վարչական շրջանի, 17 մունիցիպալ շրջանի, ունի 29 քաղաք, 188 գյուղ։ Կենտրոնը՝ Խաբարովսկ քաղաքն է՝ 585 556 բնակչությամբ (2012)։ 1965 թվականին պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

Բնություն
---------

Ափագիծը 2500 կմ է (կղզիները ներառյալ՝ 3390 կմ), թույլ կտրտված։ Գերակշռում է լեռնային ռելիեֆը (ավելի քան 70%-ը)։ Հարավ-արևմուտքում Տուրանի, Էզոպի, Փոքր Իփնգանի, Բուրեյան լեռներն են (750-2640 մ բարձրությամբ), հարավ-արևելքում՝ Սիխոտե-Ալինի մի շարք լեռնաշղթաներ (700-1400 մ, բարձր գագաթը՝ Տարդոկի-Ցանի լեռն է, 2077 մ), հյուսիսում՝ Զագդի, Սելեմջայի, Մայսկի, Ստանովոյ, Սունտար-Խայատա լեռները (ամենաբարձր գագաթը երկրամասում 2933 մ է), Օխոտի ծովին զուգահեռ՝ Ուլինսկի և Զուգջուրի լեռներն են (մինչև 2000 մ), ապա՝ Ցուդոմո-Մայսկիի բարձրավանդակը (800-1200 մ), հարավում՝ Ստորին ու Միջին Ամուրյան, Էվորոն-Տուգուրյան, իսկ հյուսիսում՝ Օխոտի բարձրավանդակները։

Գետերի մեծ մասը պատկանում է Ամուրի ավազանին, ունեն տրանսպորտային և ձկնատնտեսական նշանակություն։ Շատ կան լճեր։ Խաբարովսկի երկրամասը գտնվում է տայգայի զոնայում։ Հողերը ճմապոդզոլային են, հարթավայրերում՝ մարգագետնաճահճային և ճահճային, հարավային շրջաններում՝ գորշ, հյուսիսում՝ լեռնատայգային և լեռնատունդրային։ Տարածված են փշատերև անտառները, լեռնային բարձունքներում՝ տունդրաները։ Անտառապատ է՝ 428 000 կմ²։

Կենդանիներից կան գորշ արջ, լուսան, գայլ, աղվես, վարազ, որմզդեղն, հյուսիսային եղջերու, սկյուռ, թռչուններ։ Գետերը հարուստ են ձկներով։ Այստեղ են Բոլշե-Խեխցիրսկի և Կոմերիտմիության արգելոցները։

Կլիմա
-----

Կլիման մուսոնային է։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը հարավում -22 °C է, հյուսիսում՝ 30, -40 °C, ծովափին՝ -18-ից -24 °C, հուլիսի միջին ջերմաստիճանը ծովափին 15-20 °C է, հարավային ներքին շրջաններում՝ 20-21 °C։ Տեղումները հյուսիսում 400-600 մմ են, հարավում՝ 600-800 մմ, Սիխոաե-Ալինի արևելյան լանջերին՝ 1000 մմ։

Բնակչություն
------------

Խաբարովսկի երկրամասում բնակվում են ռուսներ (91, 8%), ուկրաինացիներ (2, 1%), հրեաներ (0, 2%), հյուսիսային փոքրաթիվ ժողովուրդներ և այլք։ Միջին խտությունը 1 կմ² վրա 1, 7 մարդ է, քաղաքային բնակչությունը՝ 81, 48%։ Խիտ է բնակչությունը մարզի հարավային շրջաններում։ Խոշոր քաղաքներն են Խաբարովսկը, Ամուրի Կոմսոմոլսկը, Սովետսկայա Գավանը, Բիրոբիջանը, Ամուրսկը, Ամուրի Նիկոլաևսկը։

Արդյունաբերություն
------------------

Խաբարովսկի երկրամասը Հեռավոր Արևելքի արդյունաբերական շրջաններից է. մասնագիտանում է մեքենաշինության և մետաղամշակման, սև մետալուրգիայի, անտառային, փայտամշակման և թաղանթանյութի, թղթի արդյունաբերության, քիմիական արդյունաբերության, գունավոր մետաղների հանույթի, ձկնարդյունաբերության և նավթավերամշակման ուղղություններով։ Տալիս է Հեռավոր Արևելքի մեքենաշինության և մետաղամշակման արտադրանքի 45%-ը։ Թողարկվում են նավեր, մետաղահատ հաստոցներ, շարժիչներ, տուրբիններ, տրանսֆորմատորներ, լայն սպառման առարկաներ։

Գյուղատնտեսություն
------------------

Մշակում են հացահատիկ, կարտոֆիլ։ Զբաղվում են թռչնաբուծությամբ, խոզաբուծությամբ, եղջերաբուծությամբ, մեղվաբուծությամբ, գազանաբուծությամբ և գազանորսությամբ։

Տրանսպորտ
---------

Հիմնական տրանսպորտը երկաթուղին է (Անդրսիբիրյան մայրուղու Օբլուչիե-Իսսբարովսկ-Բիկին հատվածը)։

Մշակույթ
--------

Կա 9 բուհ, 34 գիտական հիմնարկ, 618 գրադարան, 8 թանգարան, 4 թատրոն, 595 ակումբ, 803 կինոկայանք։ Գործում է 9 առողջարան, 2 հանգստյան տուն։ Հրատարակվում է երկրամասային 2 թերթ (1980 թվականի դրությամբ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  OKTMO (ռուս.)
2. ↑
3. ↑


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | ՎԿ · Օդնոկլասնիկի · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4104265-7 · ISNI: 0000 0004 0399 6333 · NKC: ge765084 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 699)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ռուսաստանի վարչական բաժանում |
| --- |
|  |
| **Դաշնային բաժանում** |
|  |
| Հանրապետություններ | 
* Ադըղեա
* Ալթայ
* Բաշկորտոստան
* Բուրյաթիա
* Չեչնիա
* Չուվաշիա
* Դաղստան
* Ինգուշեթիա
* Կաբարդա-Բալկարիա
* Կալմիկիա
* Կարաչայ-Չերքեզիա
* Կարելիա
* Խակասիա
* Կոմի
* Ղրիմ
* Մարի Էլ
* Մորդովիա
* Հյուսիսային Օսիա
* Սախա-Յակուտիայի
* Թաթարստան
* Տիվա
* Ուդմուրտիա

 |
|  |
| Երկրամասեր | 
* Ալթայի
* Կամչատկայի
* Խաբարովսկի
* Կրասնոդարի
* Կրասնոյարսկի
* Պերմի
* Պրիմորիեի
* Ստավրոպոլի
* Անդրբայկալյան

 |
|  |
| Մարզեր | 
* Ամուրի
* Արխանգելսկի
* Աստրախանի
* Բելգորոդի
* Բրյանսկի
* Չելյաբինսկի
* Իրկուտսկի
* Իվանովոյի
* Կալինինգրադի
* Կալուգայի
* Կեմերովոյի
* Կիրովի
* Կոստրոմայի
* Կուրգանի
* Կուրսկի
* Լենինգրադի
* Լիպեցկի
* Մագադանի
* Մոսկվայի
* Մուրմանսկի
* Նիժնի Նովգորոդի
* Նովգորոդի
* Նովոսիբիրսկի
* Օմսկի
* Օրենբուրգի
* Օրյոլի
* Պենզայի
* Պսկովի
* Ռոստովի
* Ռյազանի
* Սախալինի
* Սամարայի
* Սարատովի
* Սմոլենսկի
* Սվերդլովսկի
* Տամբովի
* Տոմսկի
* Տուլայի
* Տվերի
* Տյումենի
* Ուլյանովսկի
* Վլադիմիրի
* Վոլգոգրադի
* Վոլոգդայի
* Վորոնեժի
* Յարոսլավլի

 |
|  |
| Դաշնային քաղաքներ | 
* Մոսկվա
* Սանկտ Պետերբուրգ
* Սևաստոպոլ

 |
|  |
| Ինքնավար մարզ | Հրեական |
|  |
| Ինքնավար օկրուգներ | 
* Չուկոտկա
* Խանտի-Մանսիյսկ1
* Նենեցիա2
* Յամալիա1

 |
|  |
|  1 վարչականորեն պատկանում է Տյումենի մարզին 2 Վարչականորեն պատկանում է Արխանգելսկի մարզին

---

**Դաշնային բաժանում**
* Կենտրոնական
* Հեռավոր-արևելյան
* Հյուսիս-արևմտյան
* Սիբիրյան
* Հարավային
* Ուրալյան
* Մերձվոլգյան
* Հյուսիսկովկասյան
 |

 |