**Սեզար Ֆրանկ** (ֆր.՝ César Franck, լրիվ անունը` Սեզար Օգյուստ Ժան Գիյոմ Յուբեր Ֆրանկ; դեկտեմբերի 10, 1822(1822-12-10)[…], Լիեժ, United Kingdom of the Netherlands - նոյեմբերի 8, 1890(1890-11-08)[…], Փարիզ, Ֆրանսիա), ֆրանսիացի կոմպոզիտոր և երգեհոնահար, ծագումով՝ բելգիացի։

Սեզար Ֆրանկը ծնվել է բելգիա-գերմանական ընտանիքում, հայրը բելգիական Գեմմենիխ գյուղից էր, իսկ մայրը գերմանացի էր Աախեն քաղաքից։ 1830 թվականին ընդունվել է Լիեժ քաղաքի կոնսերվատորիան, ավարտել 4 տարի հետո գերազանցությամբ սոլֆեջոյի և դաշնամուրի դասարանները։ 1833 թվականից մինչև 1835 թվականը հարմոնիայի դասեր է առել պրոֆեսոր Դասսաունի մոտ, ով դասավանդում էր Փարիզի կոնսերվատորիայում։ Որդու երաժշտական հաջողությունները տեսնելով, հայրը 1835 թվականին համերգներ է կազմակերպել Աախենում, Լիեժում և Բրյուսելում։ Նույն թվականին ընտանիքը տեղափոխվեց Փարիզ, որտեղ Ֆրանկը ընդունվեց կոնսերվատորիա` պրոֆեսոր Անտոնին Ռեյխի դասարան։ 1838, 1839 և 1841 թվականներին Ֆրանկը ստացավ ավարտական քննությունների առաջին մրցանակը` դաշնամուրի, կոնտրապունկտի և երգեհոնի դասարաններում։ Նա հնարավորություն ունեցավ մասնակցելու <<Հռոմեական մրցանակ>> մրցույթին, բայց հոր պնդմամբ վերադարձավ Բելգիա, որտեղ հաջողությամբ հանդես եկավ, որպես դաշնակահար և երգեհոնի վիրտուոզ։ Բելգիայում Ֆրանկը ստեղծում է իր առաջին գործերը` Դաշնամուրային տրիո (1843) և էսքիզներ <<Հռութ>> օրատորիայի համար։ Երկու տարի անց, իր հոր կամքին հակառակ, Ֆրանկը կրկին մեկնում է Փարիզ, որտեղ գրում է <<Ինչ է լսվում լեռան վրա>> սիմֆոնիկ պոեմը և սկսում է աշխատել <<Վարձու ծառան>> օպերայի վրա։ 1853 թ. ստանձում է երգեհոնահարի տեղը` Սեն-Ժան-Սեն Ֆրանսուա դյու Մարե եկեղեցում։ Ոգեշնչված հանրաճանաչ երգեհոնահար Ժակ Լեմմենսի արվեստից` Ֆրանկը սկսում է աշխատել իր կատարողական հմտությունների կատարելագործման ուղղությամբ, մասնավորապես` իմպրովիզացիայի։ 1859 թ. դեկտեմբերի 1-ին Ֆրանկին վստահվեց հայտնի վարպետ` Արիստիդե Կավայ-Կոլի գործի նար կառուցվածքի վրա առաջին կատարումը `Սուրբ Կլոտիլդե եկեղեցում։ Նա կյանքի մնացած ժամանակահատվածը աշխատել է, որպես երգեհոնահար այս եկեղեցում։ 1871 թ. երգեհոնի դասատու Ֆրանսուա Բենոյտը լքեց Փարիզի կոնսերվատորիան, իսկ թափուր տեղն առաջարկվեց Ֆրանկին։ Դրա համար պահանջվում է Ֆրանսիայի քաղաքացիություն, և կոմպոզիտորը համաձայնվում է։ Նա պաշտոնապես ղեկավարեց առարկան 1872 թ. փետրվարին։ Նրա ուսանողները անվանի երգեհոնահարներ և կոմպոզիտորներ էին, այդ թվում` Վենսան դ Էնդի, Էռնեստո Շասոն և Գի Ռոպարց։ 1874 թվից ի վեր` Ֆրանկը ստեղծեց բազմաթիվ գործեր տարբեր ժանրերում` օրատորիաներ, կամերային անսամբլներ, դաշնամուրային և երգեհոնային ստեղծագործություններ և այլն։ 1885 թ.-ին կոմպոզիտորը արժանացավ Պատվո լեգեոնի, իսկ մեկ տարի անց դարձավ Ազգային երաժշտական ընկերության նախագահ։ Ֆրանկը մահացավ 1890 թ. գրիպից հետո առաջացած թոքախտից։ Թաղված է Մոնրուժեյում, մոխիրը հետագայում տեղափոխվեց Մոնպարնազի գերեզմանատուն։

Ստեղծագործական ուղին
--------------------

XIX դարի 2-րդ կեսի երաժշտական ռոմանտիզմի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործական գրիչը ազդեցություն է թողել ֆրանսիացի կոմպոզիտորների հաջորդ սերնդի վրա, ներառյալ` Էռնեստո Շասոննա, Կլոդ Դեյուսի, Մորիս Ռավել։ Ցեզար Ֆրանկն իր գրություններում Ֆրանկը կիրառեց, այսպես կոչված, «վերջավոր զարգացում» սկզբունքը ՝ հիմնվելով մի քանի թեմաների օգտագործման վրա, մեկից զարգանալով և բոլոր մասերում անցկացնելով, և դրանք միավորելով եզրափակչում, ինչը աշխատանքների կառուցվածքին տալիս էր ավելի մեծ կայունություն և ամբողջականություն։ Ֆրանկի ժառանգության անբաժանելի մասը բաղկացած է` երգեհոնի համար գրված ստեղծագործություններից` գործիք, որին լավ տիրապետում էր կոմպոզիտորը։ Շատերը նրան անվանում էին այս գործիքի ամենամեծ կոմպոզիտորը` Բախից հետո։ Ֆրանկի երգեհոնային ստեղծագործությունները, որոնք գրվել են ուշ ռոմանտիկ ոճին բնորոշ ոճով, ազմաթիվ մոդուլացիաներով և իմպրովիզացիաներով, եղել են Շառլ Վիդորայի, Լյուի Վյերնայի, Մարսելյա Դյուրեյի լայնածավալ կոմպոզիցիաների նախադրյալը։ Գրել է սիմֆոնիա (1888), «Էոյաններ» (1876), «Անիծված որսորդը» (1882) սիմֆոնիկ պոեմները, «Զիներ» պոեմը (1884) և «Սիմֆոնիկ վարիացիաներ» (1885) դաշնամուրի և նվագախմբի համար, «Քավություն» (սիմֆոնիա–պոեմ, 2-րդ խմբ․ 1874), «Երանության պատվիրանները» (1869–79) օրատորիաները, կամերագործիքային, դաշնամուրային, երգեհոնային ստեղծագործություններ։

Հեղինակ է նաև «Հուլդա» (1885, բեմ․ 1894), «Գիզել» (ավարտել են Վենսան դ'Էնդին, Էռնեստ Շոսսոնը և ուրիշներ, բեմ․ 1896) օպերաների։

1885 թվականին պարգևատրվել է Պատվավոր Լեգեոնի շքանշանով, իսկ մեկ տարի անց դարձել ազգային երաժշտական միության նախագահ։

Սեզար Ֆրանկը մահացել է 1890 թվականին թոքամզի բորբոքումից, որն իր մոտ գրիպի հետևանք էր, թաղված է Մոնպառնասի գերեզմանատանը։

Հիմնական Ստեղծագործություններ
-----------------------------

### Օպերաներ

* <<Ստրադելլա>> (1841)
* <<Վարձու ծառան>> (1851-1853)
* <<Գուլդա>> (1879-1885)
* <<Ժիզելլա>> (1888-1890) :

### Օրատորիաներ

* <<Ռուֆ>> (1845)
* <<Հատուցում>> (1871)
* <<Երանության պատվիրանները>> (1869-1879)
* <<Հանդիսավոր մեսսա>>  :

### Ստեղծագործություններ նվագախմբի համար

* Մեծ սիմֆոնիա G dur (1840)
* Սիմֆոնիա D moll (1883)
* Սիմֆոնիկ պոեմներ
* <<Էոլիդներ>> (1876)
* <<Անիծված որսորդ>> (1882)
* <<Հոգեբուժարան>> (1886-1888)
* Սիմֆոնիկ վարիացիաներ դաշնամուրի և նվագախմբի համար (1885) ։

### Ստեղծագործություններ երգեհոնի համար

* Ֆանտազիա C dur
* Մեծ սիմֆոնիկ պիես
* Պրելյուդիա, ֆուգա և վարիացիա
* Պաստորալ
* Մալիտվա
* Ֆինալ
* Խորալ E dur
* Խորալ h moll
* Խորալ a moll
* Ֆանտազիա A dur
* Կանտաբիլե
* Հերոսական պիես։

### Ստեղծագործություններ դաշնամուրի համար

* Էկլոգա
* Մեծ կապրիչո
* Պրելյուդիա, խորալ և ֆուգա
* Պրելյուդիա, արիա և ֆուգա
* Կամերային ստեղծագործություններ
* Սոնատ ջութակի և դաշնամուրի համար (1886)
* Լարային քառյակ D dur
* Դաշնամուրային տրիո (1843)
* Կվինտետ դաշնամուրի, 2 ջութակի, ալտի և թավ ջութակի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4 5  Base Léonore (ֆր.) — ministère de la Culture.
3. 1 2 3 4  filmportal.de — 2005.
4. 1 2 3 4  Archivio Storico Ricordi — 1808.
5. 1 2  Dictionnaire des Wallons (ֆր.) — Fédération Wallonie-Bruxelles, Institut Jules-Destrée.
6. ↑  «Франк, Сезар» (ռուսերեն). 2020 թ․ հունվարի 16. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)

Գրականություն
-------------

Рогожина Н․, Сезар Франк, М․, 1969․

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սեզար Ֆրանկի միջազգային միություն Արխիվացված 2007-02-16 Wayback Machine (անգլ.) (գերմ.) (ֆր.)
* Ֆրանկի կենսագրություն և ստեղծագործություններ (ֆր.)
* Սեզար Ֆրանկ AllMusic կայքում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 698)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սեզար Ֆրանկ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Apple Music · Last.fm · Musopen · Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Հանրային ռադիոյի արխիվ · AllMovie · Allmusic · AlloCiné · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · International Music Score Library Project · MusicBrainz · Find A Grave · Find A Grave · gravsted.dk · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Լարուսի · Լարուսի · Կյուրեղի և Մեթոդիոսի · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Ռիմանի երաժշտական · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10000325, ADV10181314 · BIBSYS: 90118753 · BNC: a12205205 · BNE: XX1101888 · BNF: 13894116f · BPN: 61052955 · CiNii: DA06040595 · CONOR: 18245731 · GND: 118534645 · GTAA: 99887 · ICCU: LO1V132013 · ISNI: 0000000120963195 · LCCN: n79130762 · LNB: 000035459 · NDL: 00620680 · NKC: jn20000601614 · NLA: 36173205 · NLG: 71402 · NLP: a0000001188360 · NSK: 000061186 · NTA: 06881240X · NUKAT: n97015194 · PTBNP: 140547 · LIBRIS: 253159 · SUDOC: 027271625 · VIAF: 66651702 · WorldCat VIAF: 66651702 |

 |

 |