**Օոֆորէկտոմիա** (/ˌoʊ.əfəˈrɛktəmi/; հունարեն ᾠοφόρος, *ōophóros*, *օօֆորոս*, «ձու կրող» և ἐκτομή, *ektomḗ*, *էկտոմէ*, «կտրում» բառերից), պատմականորեն նաև կոչվել է *օվարիոտոմիա,* ձվարանի կամ ձվարանների վիրահատական հեռացում։ Վիրահատությունը նաև կոչվում է **օվարիէկտոմիա**, բայց այս տերմինը հիմնականում օգտագործվում է կենդանիների (ոչ մարդկանց) դեպքում, օրինակ՝ լաբորատոր կենդանիների ձվարանների վիրահատական հեռացման դեպքում։ Կանանց ձվարանների հեռացումը արուների կաստրացիայի կենսաբանական համարժեքն է. *կաստրացիա* տերմինը միայն երբեմն է օգտագործվում բժշկական գրականության մեջ կանանց օոֆորէկտոմիայի մասին խոսելիս։ Անասնաբուժության մեջ ձվարանների և արգանդի հեռացումը կոչվում է օվարիոհիստերէկտոմիա (ամլացում) և հանդիսանում է ստերիլիզացման ձև։

Մարդու օոֆորէկտոմիան առաջին անգամ հաջողությամբ իրականացվել է (Սըր) Սիդնի Ջոնսի կողմից Սիդնեյի հիվանդանոցում, Ավստրալիա, 1870 թվականին։

**Մասնակի օոֆորէկտոմիան** կամ **օվարիոտոմիան** տերմին է, որը երբեմն օգտագործվում է նկարագրելու մի շարք վիրահատություններ, ինչպիսիք են ձվարանների կիստաների հեռացումը կամ ձվարանների մասերի հեռացումը կամ մասնահատումը։ Այս տեսակի վիրահատությունը պահպանում է պտղաբերությունը, սակայն ձվարանային անբավարարությունը կարող է համեմատաբար հաճախակի հանդիպել։ Օոֆորէկտոմիայի հետ կապված երկարաժամկետ ռիսկերի և հետևանքների մեծ մասը մասնակի օոֆորէկտոմիայի դեպքում առկա չեն, կամ առկա են միայն մասամբ։

Մարդկանց մոտ օոֆորէկտոմիան առավել հաճախ կատարվում է այնպիսի հիվանդությունների դեպքում, ինչպիսիք են ձվարանների կիստաները կամ քաղցկեղը, որպես պրոֆիլակտիկա՝ նվազեցնելու ձվարանների կամ կրծքագեղձի քաղցկեղի զարգացման հավանականությունը, կամ հիստերէկտոմիայի հետ մեկտեղ (արգանդի հեռացում)։ 1890-ականներին մարդիկ հավատում էին, որ օոֆորէկտոմիան կարող է բուժել դաշտանային ցավերը, մեջքի ցավը, գլխացավը և քրոնիկ հազը, չնայած չկար որևէ ապացույց, որ միջամտությունը ազդում է այս ախտանիշներից որևէ մեկի վրա։

Ձվարանի հեռացումը արգանդափողի հետ միասին կոչվում է սալպինգո-օոֆորէկտոմիա կամ **միակողմանի սալպինգո-օոֆորէկտոմիա** (**ՄՍՕ**)։ Երբ երկու ձվարանները և երկու արգանդափողերը հեռացվում են, օգտագործվում է **երկկողմանի սալպինգո-օոֆորէկտոմիա** (**ԵՍՕ**) տերմինը։ Օոֆորէկտոմիան և սալպինգո-օոֆորէկտոմիան մարդկանց մոտ հակաբեղմնավորման տարածված ձևեր չեն. ավելի սովորական է արգանդափողերի կապումը, որի դեպքում արգանդափողերը փակվում են, բայց ձվարանները մնում են անվնաս։ Շատ դեպքերում ձվարանների վիրահատական հեռացումը կատարվում է հիստերէկտոմիայի հետ մեկտեղ։ Կնոջ ամբողջ վերարտադրողական համակարգի (ձվարանների, արգանդափողերի, արգանդի) հեռացման պաշտոնական բժշկական անվանումն է «որովայնային տոտալ հիստերէկտոմիա երկկողմանի սալպինգո-օոֆորէկտոմիայով» (ՈՏՀ-ԵՍՕ)։ Այս վիրահատության առավել հասարակ տերմինը «օվարիոհիստերէկտոմիան» է։ «Հիստերէկտոմիան» արգանդի հեռացումն է (հունարենից ὑστέρα, hystera, հիստերա՝ «արգանդ» և εκτομία, ektomia, էկտոմիա՝ «կտրում» բառերից)՝ առանց ձվարանների կամ արգանդափողերի հեռացման։

Տեխնիկա
-------

Բարորակ պատճառներով օոֆորէկտոմիան առավել հաճախ կատարվում է որովայնային լապարասկոպիայի միջոցով։ Որովայնային լապարատոմիա կամ ռոբոտային վիրահատություն կիրառվում է բարդ դեպքերում կամ երբ կասկածվում է չարորակ ուռուցք։

Վիճակագրություն
---------------

Համաձայն Հիվանդությունների վերահսկման կենտրոնի տվյալների՝ 2004 թվականին Միացյալ Նահանգներում 454 000 կին ենթարկվել է օոֆորէկտոմիայի։ Այս տեսակի առաջին հաջող վիրահատությունը, որի մանրամասները հրապարակվել է Eclectic Repertory and Analytic Review (Ֆիլադելֆիա) պարբերականում 1817թ.-ին, կատարվել է Էֆրեյմ ՄակԴաուելի (1771-1830) կողմից, Դենվիլ, Կենտուկի։ ՄակԴաուելին անվանել են «օվարիոտոմիայի հայր»։ Այն հետագայում հայտնի դարձավ որպես Բաթիի վիրահատություն՝ ի պատիվ Ռոբերտ Բաթիի, վիրաբույժ Ջորջիա նահանգի Ավգուստա քաղաքից, ով կատարում էր այս վիրահատությունը մի շարք վիճակների և հիվանդությունների համար, որոնցից ամենահաջողն էր ձվարանային էպիլեպսիան։

Ցուցումներ
----------

Երկկողմանի օոֆորէկտոմիաների մեծ մասը (63%) կատարվում է առանց որևէ բժշկական ցուցումների, և մեծ մասը (87%) կատարվում է հիստերէկտոմիայի հետ միասին։ Ընդհակառակը, միակողմանի օոֆորէկտոմիան սովորաբար կատարվում է բժշկական ցուցումներով (73%; կիստա, էնդոմետրիոզ, բարորակ ուռուցք, բորբոքում և այլն) և ավելի հազվադեպ՝ հիստերէկտոմիայի հետ համատեղ (61%)։

Հատուկ ցուցումները ներառում են ձվարանների քաղցկեղի էականորեն բարձր ռիսկ ունեցող կանանց մի քանի խմբեր, ինչպիսիք են բարձր ռիսկի BRCA մուտացիայի կրողները և էնդոմետրիոզով կանայք, որոնք նաև հաճախակի են ունենում ձվարանների կիստաներ։

Երկկողմանի օոֆորէկտոմիան ավանդաբար արվել է այն համոզմունքով, որ ձվարանների քաղցկեղի կանխարգելման օգուտը կգերազանցի ձվարանների հեռացման հետ կապված ռիսկերը։ Սակայն, այժմ պարզ է, որ պրոֆիլակտիկ օոֆորէկտոմիան առանց ողջամիտ բժշկական ցուցումների էապես նվազեցնում է երկարաժամկետ ապրելիության մակարդակը և վնասակար երկարաժամկետ ազդեցություն ունի առողջության և բարեկեցության վրա նույնիսկ հետդաշտանադադարում գտնվող կանանց մոտ։ Այ միջամտությունը առաջարկվել որպես կին սեռական հանցագործների բուժման հնարավոր մեթոդ։

Այս միջամտությունը երբեմն կատարվում է հիստերէկտոմիայի հետ մեկտեղ՝ տրանսգենդեր տղամարդկանց և ոչ բինար մարդկանց մոտ։ Այս պոպուլյացիայի վրա օոֆորէկտոմիայի երկարաժամկետ ազդեցությունները լավ ուսումնասիրված չեն։

### Քաղցկեղի կանխարգելում

Օոֆորէկտոմիան կարող է զգալիորեն բարելավել BRCA բարձր ռիսկային մուտացիաներով կանանց ապրելիությունը, որոնց մոտ 40 տարեկանում կանխարգելիչ օոֆորէկտոմիան նվազեցնում է ձվարանների և կրծքագեղձի քաղցկեղի ռիսկը և ապահովում է երկարաժամկետ ապրելիության զգալի և էական առավելություն։ Միջին հաշվով, ավելի վաղ միջամտությունը ոչ մի լրացուցիչ օգուտ չի տալիս, այլ մեծացնում է ռիսկերն ու անբարենպաստ ազդեցությունները։

Բարձր ռիսկի BRCA2 մուտացիաներով կանանց համար մոտ 40 տարեկանում օոֆորէկտոմիան ապրելիության համար ունի համեմատաբար չափավոր օգուտ. կրծքագեղձի և ձվարանների քաղցկեղի ռիսկի նվազեցման դրական ազդեցությունը գրեթե հավասարակշռված է անբարենպաստ ազդեցություններով։ Ապրելիության առավելությունն ավելի էական է, երբ օոֆորէկտոմիան իրականացվում է պրոֆիլակտիկ մաստէկտոմիայի հետ միասին։

BRCA1/2 մուտացիա կրող պոպուլյացիայի մեջ օոֆորէկտոմիայի հետ կապված ռիսկերն ու օգուտները տարբեր են, քան ընդհանուր բնակչության համար։ Ռիսկերը նվազեցնող պրոֆիլակտիկ սալպինգո-օոֆորէկտոմիան (ՌՆՍՕ) կարևոր տարբերակ է բարձր ռիսկային բնակչության մոտ դիտարկման համար։ BRCA1/2 մուտացիաներով կանայք, որոնք ենթարկվում են սալպինգո-օոֆորէկտոմիայի, ունեն բոլոր պատճառներով մահացության ավելի ցածր մակարդակ, քան այն պոպուլյացիայի կանայք, որոնք չեն ենթարկվել այս միջամտությանը։ Բացի այդ, ապացուցվել է, որ ՌՆՍՕ-ն նվազեցնում է կրծքագեղձի և ձվարանների քաղցկեղի հետ կապված մահացությունը։ Կանայք, որոնք ենթարկվում են ՌՆՍՕ-ի, ունեն նաև ձվարանների քաղցկեղի և առաջին անգամ կրծքագեղձի քաղցկեղի զարգացման ավելի ցածր ռիսկ։ Մասնավորապես, ՌՆՍՕ-ն ապահովում է առանց կրծքագեղձի նախկին քաղցկեղի BRCA1 մուտացիաների կրողներին ձվարանների քաղցկեղի ռիսկի նվազեցում 70%-ով է։ Կրծքագեղձի նախկին քաղցկեղով BRCA1 մուտացիայի կրողները կարող են օգուտ քաղել 85%-ով։ Բարձր ռիսկի կանայք, որոնք նախկինում չեն ունեցել կրծքագեղձի քաղցկեղ, կարող են օգուտ քաղել կրծքագեղձի քաղցկեղի ռիսկի 37% (BRCA1 մուտացիա) և 64% (BRCA2 մուտացիա) նվազեցումից։ Կարևոր է ընդգծել այս առավելությունները, քանի որ դրանք հատուկ են BRCA1/2 մուտացիան կրող այս պոպուլյացիայի համար։

### Էնդոմետրիոզ

Հազվագյուտ դեպքերում օոֆորէկտոմիան կարող է օգտագործվել էնդոմետրիոզը բուժելու համար՝ վերացնելով դաշտանային ցիկլը, ինչը կնվազեցնի կամ կվերացնի առկա էնդոմետրիոզի տարածումը, ինչպես նաև՝ ցավը։ Քանի որ էնդոմետրիոզը առաջանում է արգանդի լորձաթաղանթի ոչ բնորոշ տեղերում աճի հետևանքով, ձվարանների հեռացումը որպես էնդոմետրիոզի բուժում հաճախ կատարվում է հիստերէկտոմիայի հետ համատեղ՝ կրկնությունը հետագայում նվազեցնելու կամ վերացնելու համար։

Էնդոմետրիոզի բուժման համար օոֆորէկտոմիան օգտագործվում է միայն որպես վերջին միջոց, հաճախ հիստերէկտոմիայի հետ համատեղ, քանի որ այն ունի ծանր անբարենպաստ ազդեցություններ վերարտադրողական տարիքի կանանց համար։ Սակայն, այն ունի ավելի բարձր հաջողության գործակից, քան ձվարանների պահպանումը։

Մասնակի օոֆորէկտոմիա (այսինքն՝ ձվարանների կիստաների հեռացում, որը չի ներառում ամբողջական օոֆորէկտոմիա) հաճախ օգտագործվում է էնդոմետրիոզի ավելի մեղմ դեպքերի բուժման համար, երբ ոչ վիրահատական հորմոնալ բուժումները չեն կարողանում կանգնեցնել կիստայի ձևավորումը։ Ձվարանների կիստաների հեռացումը մասնակի օոֆորէկտոմիայի միջոցով օգտագործվում է նաև հորմոնների հետ կապված կոնքի քրոնիկ խնդիրներից առաջացող կոնքի ուժեղ ցավը բուժելու համար։

Ռիսկեր և անբարենպաստ ազդեցություններ
------------------------------------

### Վիրահատական ռիսկեր

Օոֆորէկտոմիան ներորովայնային վիրահատություն է, և վիրահատությունից անմիջապես բխող լուրջ բարդությունները հազվադեպ են։ Երբ կատարվում է հիստերէկտոմիայի հետ միասին, այն ազդում է վիրաբուժական տեխնիկայի ընտրության վրա, քանի որ համակցված վիրահատությունը շատ ավելի քիչ հավանական է, որ կիրականացվի հեշտոցային հիստերէկտոմիայի միջոցով։

Հավելումների (ձվարաններ և արգանդափողեր) հետ կապված լապարատոմիկ վիրահատությունները կապված են բարակ աղիքային կպումային անանցանելիության բարձր ռիսկի հետ (24%)։

Հազվադեպ բարդություն է միզածորանի վնասումը՝ ձվարանի կախակալ կապանի մակարդակում։

### Երկարաժամկետ ազդեցություններ

Օոֆորէկտոմիան ունի լուրջ երկարաժամկետ հետևանքներ, որոնք հիմնականում բխում են վիրահատության հետևանքով առաջացող հորմոնալ ազդեցություններից և ընդլայնվում են պարզապես դաշտանադադարի սահամններից դուրս։ Զեկուցված ռիսկերն ու անբարենպաստ ազդեցությունները ներառում են վաղաժամ մահ, սրտանոթային հիվանդություններ, կոգնիտիվ խանգարումումներ կամ դեմենցիա, պարկինսոնիզմ, օստեոպորոզ և ոսկրերի կոտրվածքներ, հոգեբանական բարեկեցության անկում և սեռական ֆունկցիայի անկում։ Հորմոն փոխարինող թերապիան միշտ չէ, որ նվազեցնում է անբարենպաստ ազդեցությունները։

### Մահացություն

Օոֆորէկտոմիան կապված է բոլոր պատճառներով երկարաժամկետ մահացության զգալի աճի հետ, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ իրականացվում է քաղցկեղի կանխարգելման նպատակով BRCA բարձր ռիսկային մուտացիաների կրողների մոտ։ Այս ազդեցությունը հատկապես ընդգծված է այն կանանց մոտ, որոնք օոֆորէկտոմիայի են ենթարկվում մինչև 45 տարեկանը։

Ազդեցությունը չի սահմանափակվում միայն այն կանանցով, որոնք օֆորէկտոմիա են կատարել մինչև դաշտանադադարը. այս ազդեցությունը ապրելիության վրա ակնկալվում է նույնիսկ մինչև 65 տարեկանը իրականացված վիրահատությունների դեպքում։ 50-54 տարեկանում վիրահատությունը նվազեցնում է մինչև 80 տարեկան գոյատևման հավանականությունը 8%-ով (62%-ից մինչև 54% ապրելիություն), իսկ 55-59 տարեկանում վիրահատությունը 4%-ով։ Այս ազդեցության մեծ մասը պայմանավորված է սրտանոթային բարձր ռիսկով և ազդրի կոտրվածքներով։

Ձվարանների հեռացումն առաջացնում է հորմոնալ փոփոխություններ և ախտանիշներ, որոնք նման են դաշտանադադարին, բայց ընդհանուր առմամբ ավելի ծանր են։ Կանայք, որոնք ենթարկվել են օոֆորէկտոմիայի, սովորաբար խրախուսվում են ընդունել հորմոն փոխարինող դեղամիջոցներ՝ կանխելու դաշտանադադարի հետ կապված այլ հիանդություններ և վիճակներ։ 45 տարեկանից փոքր կանայք, որոնց ձվարանները հեռացվել են, գտնվում են մահացության 170%-ով ավել ռիսկի տակ, քան այն կանայք, որոնք պահպանել են իրենց ձվարանները։ Ձվարանների պահպանումը հիստերէկտոմիայի ժամանակ կապված է ավելի լավ երկարաժամկետ ապրելիության հետ։ Մինչև 45 տարեկանը օֆորէկտոմիա տարած կանանց մոտ հորմոնալ թերապիան բարելավում է երկարաժամկետ ելքերը և բոլոր պատճառներով մահացության մակարդակը։

### Դաշտանադադարային ազդեցություն

Կանայք, որոնք տարել են երկկողմանի օոֆորէկտոմիա, կորցնում են էստրոգեն և պրոգեստերոն հորմոններ արտադրելու իրենց կարողության մեծ մասը և կորցնում են տեստոստերոն արտադրելու ունակության մոտ կեսը, և այնուհետև մտնում են «վիրահատական դաշտանադադարի» մեջ (ի տարբերություն սովորական դաշտանադադարի, որը տեղի է ունենում կանանց մոտ՝ որպես ծերացման բնականոն գործընթացի մաս)։ Բնական դաշտանադադարի ժամանակ ձվարանները դաշտանադադարից հետո դեռ երկար ժամանակ անց հիմնականում շարունակում են ցածր մակարդակով արտադրել հորմոնների, հատկապես անդրոգեններ, ինչը կարող է բացատրել, թե ինչու է վիրահատական դաշտանադադարը սովորաբար ուղեկցվում ախտանիշների ավելի հանկարծակի և ծանր մեկնարկով, քան բնական դաշտանադադարը, ախտանիշներ, որոնք կարող են շարունակվել մինչև բնական դաշտանադադարի տարիքը։ Այս ախտանիշները սովորաբար լուծվում են հորմոնալ թերապիայի միջոցով՝ օգտագործելով էստրոգենի, տեստոստերոնի, պրոգեստերոնի տարբեր դեղաձևեր կամ համակցված միջոցներ։

### Սիրտանոթային ռիսկ

Երբ ձվարանները հեռացնում են, կնոջ մոտ յոթ անգամ մեծանում է սիրտ-անոթային հիվանդությունների ռիսկը, սակայն մեխանիզմները հստակ հայտնի չեն։ Ձվարանների հորմոնների արտադրությունը ներկայումս չի կարող բավականաչափ ընդօրինակվել դեղորայքային թերապիայի միջոցով։ Ձվարանները արտադրում են հորմոններ, որոնք անհրաժեշտ են կնոջն իր ողջ կյանքի ընթացքում՝ դրանց անհրաժեշտ քանակով, անհրաժեշտ պահին՝ ի պատասխան և որպես բարդ էնդոկրին համակարգի մաս։

### Օստեոպորոզ

Օֆորէկտոմիան կապված է օստեոպորոզի և ոսկրերի կոտրվածքների ռիսկի բարձրացման հետ։ Դաշտանադադարից հետո իրականացվող օոֆորէկտոմիայի հնարավոր ռիսկը լիովին պարզված չէ։ Կանանց մոտ տեստոստերոնի մակարդակի նվազումը կանխատեսիչ է հասակի կորստի համար, որը կարող է առաջանալ ոսկրերի խտության նվազման հետևանքով։ 50 տարեկանից ցածր կանանց մոտ, որոնք ենթարկվել են օոֆորէկտոմիայի, հորմոն փոխարինող թերապիան (ՀՓԹ) հաճախ օգտագործվում է փոխհատուցելու հորմոնալ հանկարծակի կորստի բացասական հետևանքները, ինչպիսիք են վաղ օստեոպորոզը, ինչպես նաև դաշտանադադարի հետ կապված խնդիրները, ինչպիսիք են ջերմահորդանքները, որոնք սովորաբար ավելի ծանր են, քան բնական դաշտանադադար անցնող կանանց մոտ։

### Անբարենպաստ ազդեցություններ սեռական կյանքի վրա

Օոֆորէկտոմիան էապես խաթարում է սեռական կյանքը։ Զգալիորեն ավելի շատ կանայք, որոնք կատարել են և՛ օոֆորէկտոմիա, և՛ հիստերէկտոմիա, հայտնել են լիբիդոյի կորստի, սեռական գրգռման հետ կապված դժվարությունների և հեշտոցի չորության մասին, քան նրանք, որոնք ունեցել են ավելի քիչ ինվազիվ միջամտություն (կամ միայն հիստերէկտոմիա կամ այլընտրանքային միջամտություն), իսկ հորմոն փոխարինող թերապիան չի բարելավել այս ախտանիշները։ Բացի այդ, օոֆորէկտոմիան զգալիորեն նվազեցնում է տեստոստերոնի մակարդակը, որը կապված է կանանց մոտ սեռական ցանկության ավելի մեծ զգացողության հետ։ Այնուամենայնիվ, առնվազն մեկ ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ հոգեբանական գործոնները, ինչպիսիք են հարաբերություններից բավարարվածությունը, դեռևս սեռական ակտիվության լավագույն կանխատեսիչն է օոֆորէկտոմիայից հետո։ Սեռական ակտը հնարավոր է մնում օոֆորէկտոմիայից հետո, և սեռական կյանքը կարող է շարունակվել։ Վերակառուցողական վիրաբուժությունը մնում է տարբերակ այն կանանց համար, որոնք ունեցել են բարորակ և չարորակ հիվանդություններ։ :1020–1348

Պրոֆիլակտիկ օոֆորէտկոմիայի կողմնակի ազդեցությունների բուժում
------------------------------------------------------------

### Ոչ հորմոնային բուժումներ

Օֆորէկտոմիայի կողմնակի ազդեցությունները բացի հորմոն փոխարինողներից կարող են մեղմվել նաև այլ դեղամիջոցներով։ Ոչ հորմոնալ բիֆոսֆոնատները (օրինակ՝ Fosamax և Actonel) մեծացնում են ոսկրերի ամրությունը և հասանելի են շաբաթական մեկ անգամյա դեղահաբերի տեսքով։ Սերոտոնինի հետզավթման ընտրողական արգելակիչները, ինչպիսիք են Paxil-ը և Prozac-ը, մեղմացնում են դաշտանադադարի վազոմոտոր (անոոաշարժ) ախտանիշները, այսինքն՝ «ջերմահորդանքները»։

### Հորմոնային բուժումներ

Ընդհանուր առմամբ, հորմոն փոխարինող թերապիան որոշ չափով հակասական է էստրոգենի հայտնի քաղցկեղածին և թրոմբոգեն հատկությունների պատճառով. այնուամենայնիվ, շատ բժիշկներ և հիվանդներ կարծում են, որ օգուտները գերազանցում են ռիսկերը այն կանանց մոտ, որոնք կարող են բախվել առողջության և կյանքի որակի հետ կապված լուրջ խնդիրների վաղ վիրահատական դաշտանադադարի հետևանքով։ Ձվարանների հորմոնները՝ էստրոգենը, պրոգեստերոնը և տեստոստերոնը ներգրավված են մարմնի հարյուրավոր գործառույթների կարգավորման մեջ. որոշ բժիշկներ կարծում են, որ հորմոնալ թերապիայի ծրագրերը մեղմացնում են վիրահատական դաշտանադադարի կողմնակի ազդեցությունները, ինչպիսիք են սրտանոթային հիվանդությունների ռիսկի բարձրացումը և կանանց սեռական դիսֆունկցիան։

Էստրոգենով հորմոնների կարճաժամկետ փոխարինումը աննշան ազդեցություն ունի BRCA մուտացիայի բարձր ռիսկի կրողների ընդհանուր մահացության վրա։ Համակարգչային սիմուլյացիաների հիման վրա ընդհանուր մահացությունը, ըստ երևույթին, փոքր-ինչ ավելի բարձր է օոֆորէկտոմիայից հետո կարճաժամկետ ՀՓԹ-ի դեպքում կամ փոքր-ինչ ավելի ցածր է օֆորէկտոմիայից հետո մաստէկտոմիայի հետ համատեղ կարճաժամկետ ՀՓԹ-ի դեպքում։ Այս արդյունքը, հավանաբար, կարող է ընդհանրացվել բարձր ռիսկային խմբի այլ կանանց համար, որոնց դեպքում կարող է ընդունելի լինել ջերմահորդանքների համար կարճաժամկետ (այսինքն՝ մեկ կամ երկու տարի) բուժումը էստրոգենով։

Տես նաև
-------

* Ձվարանի կիստա
* Բեղմնականխում
* Հիստերէկտոմիա
* Սալպինգո-օոֆորէկտոմիա
* Վիրաբուժական միջամտությունների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «About - Mayo Clinic»։ *www.mayoclinic.org* (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-11-07
2. ↑  John Garrett: "Jones, Sir Philip Sydney (1836–1918)", Australian Dictionary of Biography, 1972
3. ↑  «Definition of "ovariotomy" at Collins Dictionary»։ Վերցված է 3 May 2013
4. ↑  Bryson Bill (2019)։ «In the Beginning: Conception and Birth»։ *The Body* (1st ed.)։ New York: Penguin Random House։ էջ 295։ ISBN 9780385539302
5. ↑  McDowell Ephraim (1817)։ «Three cases of extirpation of diseased ovaries»։ *Eclectic Repertory & Analytic Review* **7**: 242–244
6. ↑  Lewis S. Pilcher. Ephraim McDowell, Father of Ovariotomy and Founder of Abdominal Surgery, *Annals of Surgery*, 1922 (January), Volume 75 (1), p. 125–126.
7. ↑  *The Biographical Dictionary of America*, vol. 7, p. 147.
8. ↑  Thiery Michel (1998)։ «Battey's operation: an exercise in surgical frustration»։ *European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology* **81** (2): 243–246։ PMID 9989872։ doi:10.1016/s0301-2115(98)00197-3
9. 1 2  «Bilateral oophorectomy trends in Olmsted County, Minnesota, 1950-1987»։ *Epidemiology* **2** (2): 149–52։ Mar 1991։ PMID 1932314։ doi:10.1097/00001648-199103000-00011  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
10. 1 2  «Prophylactic oophorectomy in premenopausal women and long-term health»։ *Menopause Int.* **14** (3): 111–6։ Sep 2008։ PMC 2585770։ PMID 18714076։ doi:10.1258/mi.2008.008016  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
11. ↑  Bhattacharya S. M. Jha A. (2010)։ «A comparison of health-related quality of life (HRQOL) after natural and surgical menopause»։ *Maturitas* **66** (4): 431–434։ PMID 20434859։ doi:10.1016/j.maturitas.2010.03.030
12. ↑  «Alabama lawmaker proposes castration bill for sex offenders»։ *salon.com*։ 7 March 2016։ Վերցված է 8 April 2018
13. ↑  Kumar Sahil, Mukherjee Smita, O'Dwyer Cormac, Wassersug Richard, Bertin Elise, Mehra Neeraj, Dahl Marshall, Genoway Krista, Kavanagh Alexander G. (2022)։ «Health Outcomes Associated With Having an Oophorectomy Versus Retaining One's Ovaries for Transmasculine and Gender Diverse Individuals Treated With Testosterone Therapy: A Systematic Review»։ *Sexual Medicine Reviews* **10** (4): 636–647։ doi:10.1016/j.sxmr.2022.03.003  `|s2cid=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
14. ↑  «Challenging and Complex Decisions in the Management of the BRCA Mutation Carrier»։ *Journal of Women's Health* **22** (10): 825–834։ October 2013։ PMC 4047843։ PMID 23987739։ doi:10.1089/jwh.2013.4407  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
15. ↑  Kurian A. Sigal B. Plevritis S. (2010)։ «Survival analysis of cancer risk reduction strategies for BRCA1/2 mutation carriers.»։ *Journal of Clinical Oncology* **28** (2): 222–231։ PMC 2815712։ PMID 19996031։ doi:10.1200/JCO.2009.22.7991
16. ↑  Stadler Z. K. Kauff N. D. (2009)։ «Weighing Options for Cancer Risk Reduction in Carriers of BRCA1 and BRCA2 Mutations»։ *Journal of Clinical Oncology* **28** (2): 189–91։ PMID 19996025։ doi:10.1200/JCO.2009.25.6875  `|doi-access=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
17. ↑  «Association of risk-reducing surgery in BRCA1 or BRCA2 mutation carriers with cancer risk and mortality»։ *JAMA* **304** (9): 967–75։ September 2010։ PMC 2948529։ PMID 20810374։ doi:10.1001/jama.2010.1237  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն) CS1 maint: display-authors (link)
18. ↑  «Recurrence of endometriosis after hysterectomy»։ *Facts Views Vis Obgyn* **6** (4): 219–27։ 2014։ PMC 4286861։ PMID 25593697  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
19. ↑  Barmparas G. Branco B. C. Schnüriger B. Lam L. Inaba K. Demetriades D. (2010)։ «The Incidence and Risk Factors of Post-Laparotomy Adhesive Small Bowel Obstruction»։ *Journal of Gastrointestinal Surgery* **14** (10): 1619–1628։ PMID 20352368։ doi:10.1007/s11605-010-1189-8  `|s2cid=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
20. ↑  «Oophorectomy with Transection of Ureter - Medical Illustration, Human Anatomy Drawing, Anatomy Illustration»։ *graphicwitness.medicalillustration.com*
21. 1 2  «Ovarian conservation at the time of hysterectomy for benign disease»։ *Obstet Gynecol* **106** (2): 219–26։ August 2005։ PMID 16055568։ doi:10.1097/01.AOG.0000167394.38215.56  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն); `|s2cid=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
22. 1 2 3 4  «Survival patterns after oophorectomy in premenopausal women: a population-based cohort study»։ *Lancet Oncol.* **7** (10): 821–8։ Oct 2006։ PMID 17012044։ doi:10.1016/S1470-2045(06)70869-5  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
23. ↑  «Increased risk of cognitive impairment or dementia in women who underwent oophorectomy before menopause»։ *Neurology* **69** (11): 1074–83։ Sep 2007։ PMID 17761551։ doi:10.1212/01.wnl.0000276984.19542.e6  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն); `|s2cid=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
24. ↑  «Increased risk of parkinsonism in women who underwent oophorectomy before menopause»։ *Neurology* **70** (3): 200–9։ Jan 2008։ PMID 17761549։ doi:10.1212/01.wnl.0000280573.30975.6a  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն); `|s2cid=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
25. ↑  «Long-term risk of depressive and anxiety symptoms after early bilateral oophorectomy»։ *Menopause* **15** (6): 1050–9։ Nov–Dec 2008։ PMID 18724263։ doi:10.1097/gme.0b013e318174f155  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն); `|s2cid=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
26. 1 2  Shoupe D. Parker W. H. Broder M. S. Liu Z. Farquhar C. Berek J. S. (2007)։ «Elective oophorectomy for benign gynecological disorders»։ *Menopause* **14** (Suppl. 1): 580–585։ PMID 17476148։ doi:10.1097/gme.0b013e31803c56a4  `|s2cid=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
27. ↑  «News and views»։ *Menopause Int* **12** (4): 133–7։ December 2006։ doi:10.1258/136218006779160472։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-07-15-ին։ Վերցված է 2009-07-03։ «Further evidence in favour of HRT in early menopause»  `|s2cid=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն); `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
28. ↑  «Medical Definition of Surgical menopause»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2007-03-11-ին։ Վերցված է 2007-01-13  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
29. ↑  «Time interval from castration in premenopausal women to development of excessive coronary atherosclerosis»։ *Am. J. Obstet. Gynecol.* **99** (2): 155–62։ 1967։ PMID 6039061։ doi:10.1016/0002-9378(67)90314-6  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
30. ↑  «Menopause and the risk of coronary heart disease in women»։ *N. Engl. J. Med.* **316** (18): 1105–10։ April 1987։ PMID 3574358։ doi:10.1056/NEJM198704303161801  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
31. ↑  «Increased cardiovascular mortality after early bilateral oophorectomy»։ *Menopause* **16** (1): 15–23։ Jan–Feb 2009։ PMC 2755630։ PMID 19034050։ doi:10.1097/gme.0b013e31818888f7  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
32. ↑  «Risk factors for pelvis fracture in older persons»։ *Am. J. Epidemiol.* **162** (9): 879–86։ November 2005։ PMID 16221810։ doi:10.1093/aje/kwi295  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
33. ↑  «Risk factors for osteoporosis related to their outcome: fractures»։ *Osteoporos Int* **12** (8): 630–8։ 2001։ PMID 11580076։ doi:10.1007/s001980170062։ Արխիվացված է օրիգինալից 2001-10-24-ին։ Վերցված է 2009-07-03  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն); `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն); `|s2cid=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
34. ↑  «Effects of natural menopause, hysterectomy, and oophorectomy on lumbar spine and femoral neck bone densities»։ *Obstet Gynecol* **72** (4): 631–8։ October 1988։ PMID 3419740  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
35. ↑  Levin RJ (October 2002)։ «The physiology of sexual arousal in the human female: a recreational and procreational synthesis»։ *Arch Sex Behav* **31** (5): 405–11։ PMID 12238607։ doi:10.1023/A:1019836007416  `|s2cid=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
36. ↑  Masters, W.H. et al. The Uterus, Physiological and Clinical Considerations Human Sexual Response 1966 p.111-140
37. ↑  Melton L. J. Khosla S. Malkasian G. D. Achenbach S. J. Oberg A. L. Riggs B. L. (2003)։ «Fracture Risk After Bilateral Oophorectomy in Elderly Women»։ *Journal of Bone and Mineral Research* **18** (5): 900–905։ PMID 12733730։ doi:10.1359/jbmr.2003.18.5.900  `|s2cid=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն); `|doi-access=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
38. ↑  «Postmenopausal bilateral oophorectomy is not associated with increased fracture risk in older women»։ *J Bone Miner Res* **20** (5): 741–7։ May 2005։ PMID 15824846։ doi:10.1359/JBMR.041220  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն); `|doi-access=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն); `|s2cid=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
39. ↑  «Low bioavailable testosterone levels predict future height loss in postmenopausal women»։ *J. Bone Miner. Res.* **10** (4): 650–4։ April 1995։ PMID 7610937։ doi:10.1002/jbmr.5650100419  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն); `|s2cid=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
40. ↑  Castelo-Branco C. Palacios S. Combalia J. Ferrer M. Traveria G. (2009)։ «Risk of hypoactive sexual desire disorder and associated factors in a cohort of oophorectomized women»։ *Climacteric* **12** (6): 525–532։ PMID 19905904։ doi:10.3109/13697130903075345  `|s2cid=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
41. ↑  «Psychosexual health 5 years after hysterectomy: population-based comparison with endometrial ablation for dysfunctional uterine bleeding»։ *Health Expectations* **8** (3): 234–43։ September 2005։ PMC 5060293 Ստուգեք `|pmc=`-ի արժեքը (օգնություն)։ PMID 16098153։ doi:10.1111/j.1369-7625.2005.00338.x  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
42. ↑  Shifren JL (2002)։ «Androgen deficiency in the oophorectomized woman»։ *Fertility and Sterility* **77** (Suppl 4): S60–2։ PMID 12007904։ doi:10.1016/s0015-0282(02)02970-9  `|doi-access=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն).
43. ↑  Lorenz T. McGregor B. Swisher E. (2014)։ «Relationship satisfaction predicts sexual activity following risk-reducing salpingo-oophorectomy»։ *Journal of Psychosomatic Obstetrics & Gynecology* **35** (2): 62–8։ PMC 4117249։ PMID 24693956։ doi:10.3109/0167482X.2014.899577
44. ↑  Hoffman Barbara (2012)։ *Williams gynecology* (2nd ed.)։ New York: McGraw-Hill Medical։ էջ 65։ ISBN 978-0071716727
45. ↑  «Menopause Symptoms, Treatments and Stages of Menopause»։ Brigham and Women's Hospital, Boston, Massachusetts։ 2007-04-26։ Արխիվացված է օրիգինալից 2006-01-27-ին։ Վերցված է 2007-06-05  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
46. ↑  Ben Hirschler, "Expert believes early HRT can have heart benefits" 21 December 2006; Reuters Health
47. ↑  «Female hypoactive sexual disorder: case studies of physiologic androgen replacement»։ *J Sex Marital Ther* **25** (3): 175–82։ 1999։ PMID 10407790։ doi:10.1080/00926239908403992  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
48. ↑  «Hormone replacement therapy and life expectancy after prophylactic oophorectomy in women with BRCA1/2 mutations: a decision analysis»։ *J. Clin. Oncol.* **22** (6): 1045–54։ 2004։ PMID 14981106։ doi:10.1200/JCO.2004.06.090  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն); `|doi-access=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* *MedlinePlus|MedlinePlus Encyclopedia* Hysterectomy

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 144827908 · LCCN: sh93001286 · Microsoft: 2777696064, 2909425544, 2909731403 |

 |