**Կիբերսթալքինգն** համացանցի օգտագործումն է՝ հետապնդելու կամ անհանգստացնելու անձին, մարդկանց խմբին կամ կազմակերպությանը։ Այն կարող է դրսևորվել կեղծ մեղադրանքների, բամբասանքների և զրպարտությունների ձևով։ Կիբերհետապնդումը կարող է ներառել նաև առևանգում, սպառնալիքներ, վանդալիզմ կամ տեղեկություններ հավաքելը, որը կարող է օգտագործվել ահաբեկման կամ ոտնձգության նպատակով։

Կիբերհանցագործը կարող է լինել կա՛մ անծանոթ, կա՛մ զոհին հայտնի անձ։ Այն կարող է անանուն կերպով ներգրավել պրոցեսի մեջ այլ մարդկանց:Կիբերհետապնդումը քրեական հանցագործություն է հետապնդման, զրպարտության և ոտնձգության մասին օրենքների համաձայն։ Մեղավոր ճանաչվելը կարող է հանգեցնել պայմանական ազատազրկման և այլ քրեական պատիժների՝ ընդհուպ մինչև բանտարկության։

Սահմանում և օրենսդրություն
--------------------------

Սթալքինգը կամ հետապնդումը երկար գործընթաց է, որը բաղկացած է մի շարք գործողություններից, որոնցից յուրաքանչյուրը կարող է օրինական լինել՝ առանձին-առանձին վերցված։ Սա նաև հոգեբանակ բռնության ձև է, երբ հանցագործը շարունակաբար, անցանկալի միջամտում է տուժողի կյանքին, ում հետ նա չունի (կամ այլևս) հարաբերություններ։

Կիբերսթալքինգը թվային հարձակում է այն անձի վրա, ով թիրախ է դարձել ատելության, վրեժխնդրության կամ մանիպուլյացիա անելու ցանկության պատճառով։ Կիբերսթալքինգը կարող է ունենալ բազմաթիվ ձևեր, այդ թվում ՝

1. Տուժողի նկատմամբ բռնության կիրառում և նվաստացում։
2. Գողություն բանկային հաշվից կամ այլ ֆինանսական կրիչներից։
3. Ընտանիքի, ընկերների և գործընկերների նկատմամբ ոտնձգություններ՝ զոհին մեկուսացնելու նպատակով։
4. Ահաբեկման մարտավարություն։

### Հիմնական գործողություններ, որոնք սահմանվում են որպես կիբերհետապնդում

**Կեղծ մեղադրանքներ**. Շատ կիբերհանցագործներ փորձում են ազդել իրենց զոհի համբավի վրա և ուրիշներին զոհի դեմ հանել։ Նրանք զոհերի մասին կեղծ տեղեկություններ են հրապարակում կայքերում, որոնք երբեմն հատուկ ստեղծված են այդ նպատակով։

**Տուժողի մասին տեղեկություններ հավաքելու փորձեր**. Կիբերսթալքերները կարող են փորձել կապ հաստատել զոհի ընկերների, ընտանիքի և գործընկերների հետ՝ նրանց անձնական տվյալները ստանալու համար։

**Տուժողի առցանց գործունեության մշտադիտարկում և նրանց IP հասցեներին հասանելիություն ունենալու փորձ**՝ ավելի շատ տեղեկություններ հավաքելու համար։

**Անծանոթ մարդկանց հրահրում**. Շատ կիբերհանցագործներ փորձում են օտար մարդկանց օգտագործել իրենց նպատակների համար։ Նրանք փորձում են ուրիշներին համոզել, որ զոհը վնասել է հետապնդողին, նրա ընտանիքին և այլն, կամ հրապարակում են զոհի կոնտակտային տվյալները առցանց՝ ստիպելու ուրիշներին միանալ ոտնձգությանը։

**Կեղծ զոհաբերություն**. Կիբերհանցագործը կպնդի, որ զոհը հետապնդում է իրեն։

**Հարձակումներ տվյալների և գաջեթների վրա․** Կիբերսթալքերը կարող է փորձել վնասել տուժածի համակարգիչը՝ նրան վիրուսներ ուղարկելով։

**Իրերի և ծառայությունների պատվիրում․** Նրանք պատվիրում են գնումներ կամ տուժողի անունով ամսագրերի բաժանորդագրություններ են թողարկում։

**Հանդիպումների կազմակերպում.** Երիտասարդները հաճախ վտանգի տակ են հայտնվում հանցագործների հետ հանդիպման գնալով։

**Զրպարտչական և վիրավորական հայտարարությունների հրապարակում**։

Տեսակներ
--------

### Հետապնդում անծանոթ մարդու կողմից

Ըստ Ալաբամա նահանգի Ֆրանկլին շրջանի փաստաբան Ջոյի Ռաշինգի, չկա մեկ սահմանում, թե ինչ է կիբերսթալքերը։ Նրանք կարող են չճանաչել զոհին կամ կարող են նախկին կամ ներկայիս հարաբերությունների մեջ լինել նրա հետ։ «Կիբերսթալքերը գործում են տարբեր ձևերով, կարող են լինել տարբեր տարիքի և ծագման։ Նրանք հսկում են կայքերը՝ մարդկանց շահագործելու հնարավորություններ փնտրելու համար»։

### Հետապնդում՝սեռական պատկանելիության հիման վրա

Սեռի վրա հիմնված ոտնձգությունն ու հետապնդումը տարածված են և կարող են ներառել նաև բռնաբարության սպառնալիքներ և բռնության այլ սպառնալիքներ, ներառյալ առցանց անձնական տեղեկատվության տեղադրումը.։

### Զուգընկերոջ հետապնդում

Զուգընկերոջ նկատմամբ կիբերհետապնդումը ներկայիս կամ նախկին զուգընկերոջ նկատմամբ առցանց ոտնձգություն է։ Այն ընտանեկան բռնության ձև է և, ըստ մասնագետների, դրա նպատակն է վերահսկել տուժողին՝ նրա սոցիալական մեկուսացում ստեղծելու և նրան կախվածության մեջ դնելու համար։ Հանցագործները կարող են կրկնակի ծաղրող և վախեցնելու նամակներ ուղարկել իրենց զոհերին կամ օգտագործել իրենց հաշիվը՝ նամակներ ուղարկելու համար, որտեղ նրանք ներկայանում են որպես զոհ։

### Հայտնի մարդկանց հետապնդում

Հետախույզների ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ կիբերհանցագործները գրեթե միշտ թիրախավորում են այն մարդկանց, ում ճանաչում են կամ կարծում են, որ ճանաչում են, ինչպես հայտնիների և հասարակական գործիչների դեպքում։ Մշտապես լինելով հանրության ուշադրության կենտրոնում՝ հայտնիներն ու հասարակական գործիչները հաճախ դառնում են զրպարտության զոհ։

Օրինակ՝ 2011 թվականին դերասանուհի Պատրիշա Արքեթը դադարեց օգտվել Facebook-ից՝ կիբերհարձակման պատճառով։ Ֆեյսբուքյան իր վերջին գրառման մեջ Արկետը կարծիք է հայտնել, որ չպետք է անծանոթներին ընկերների ցանկում ավելացնել, քանի որ նրանք կարող են լինել ոչ միայն երկրպագուներ, այլ վտանգավոր մարդի։

### Հետապնդում համացանցային հանցագործների կողմից

Վեբ 2.0 տեխնոլոգիաները թույլ են տալիս անանուն մարդկանց խմբերին կազմակերպվել զրպարտության, բռնության սպառնալիքների և թվային հարձակումների զոհեր փնտրելու համար։ Սա ներառում է կեղծ հայտարարությունների տեղադրում, նկարազարդված լուսանկարներ, բռնաբարության սպառնալիքներ կամ այլ բռնի սպառնալիքներ, զոհի մասին ինտիմ տեղեկություններ հրապարակելը և նրանց գործատուներին չարամիտ նամակներ ուղարկելը։ Կիբերսթալքերները հաճախ շահարկում են որոնման համակարգերը, որպեսզի զոհի հեղինակությանը վնասող բովանդակությունն ավելի հայտնի դարձնեն համացանցում։ Այս տեսակի գործողությունները հաճախ ստիպում են զոհերին օգտագործել այլանուն կամ ամբողջովին դուրս գալ ցանցից։

Փորձագետները նշում են անանուն առցանց խաբեբաների խմբավորված ազդեցությունը բացասաբար է անդրադառնում երևույթի վրա, քանի որ անդամները կիսում են միմյանց տեսակետները։ Նրանք չունեն անհատականության զգացում և այդպիսով կորցնում են անձնական պատասխանատվության զգացումը իրենց կործանարար գործողությունների համար։ Նրանք ապամարդկայնացնում են իրենց զոհերին և դառնում ավելի ագրեսիվ, երբ գիտեն, որ իրենց աջակցում են։ Ինտերնետային ծառայություններ մատուցողներին և կայքերի սեփականատերերին հաճախ մեղադրում են անտարբերության և անգործության մեջ։

**Կորպորատիվ կիբերսթալքինգ**

Կորպորատիվ կիբերհետապնդումը ընկերության կողմից անհատի կամ ընկերության դեմ անհատների նկատմամբ ոտնձգություն է։ Կորպորատիվ կիբերհանցագործութայան շարժառիթները սովորաբար գաղափարական են կամ ներառում են ֆինանսական շահի կամ վրեժխնդրության ցանկություն։

Կիբերսթալքեր
------------

### Շարժառիթներ

Թվային հանցագործների հոգեբանական ուսումնասիրությունները հայտնաբերել են հոգեբանական և սոցիալական գործոններ, որոնք շարժառիթ են հանդիսանում հետապնդողների համար՝ նախանձը, պաթոլոգիական մոլուցքը, գործազրկությունը, ձախողումները աշխատանքային և անձնական կյանքում և մանիպուլյացիա անելու ցանկությունը։ Հետապնդողը մոլորության մեջ է, քանի որ ճանաչում է զոհին, նա ցանկանում է վախ սերմանել անհատի մեջ՝ ինքնահաստատվելու կամ ֆինանսական օգուտ ստանալու համար։ Նրան կարող է մղել նաև երևակայական մերժման համար վրեժ լուծելու ցանկությունը։

### Կիբերսթալքերների 4 տեսակները

Լերոյ Մաքֆարլեյնը և Փոլ Բոսիչը իրենց աշխատանքում առանձնացրել են կիբերհետախույզների չորս տեսակ. վրիժառու կիբերստալքերներ, որոնց խնդիրն է զայրացնել զոհին. ինտիմ հետախույզներ, ովքեր փորձում են հարաբերություններ հաստատել զոհի հետ և սկսում են ագրեսիվ վարվել, եթե մերժվեն. կոլեկտիվ կիբերհետախույզներ, ովքեր միավորվում են միևնույն շարժառիթների շուրջ։

Վարքագիծ
--------

Կիբերսթալքերներն իրենց զոհերին փնտրում են որոնման ծառայությունների, առցանց ֆորումների, զրուցարանների և սոցիալական ցանցերի միջոցով՝ MySpace, Facebook, Bebo, Friendster, Twitter և Indymedia: Նրանք կարող են հետապնդել զոհերին՝ բավարարելու սեփական մոլուցքը կամ հետաքրքրասիրությունը։ կիբերհետապնդումը կարող է դառնալ ավելի դաժան, օրինակ, կիբերհետապնդողը կարող է սկսել համառորեն հաղորդագրություններ ուղարկել իր զոհերին։ Կիբերհետապնդման որոշ դեպքերում դիտվում է ֆիզիկական հետապնդում։ Տուժողը կարող է ստանալ համառ հեռախոսազանգեր, դառնալ վանդալիզմի, ահաբեկման և ֆիզիկական հարձակումների զոհ։

Օրենսդրություն
--------------

Կիբերհանցագործության վերաբերյալ օրենսդրությունը տարբերվում է՝ կախված երկրից։ Կիբերհետապնդումը և կիբերհարձակումը համեմատաբար նոր երևույթներ են, սակայն համացանցում կատարված հանցագործությունները նույնպես ենթակա են քրեական պատասխանատվության։ Օրինակ, ԱՄՆ-ում գրեթե յուրաքանչյուր նահանգ ունի օրենք, որը վերաբերում է կիբերհետապնդմանը և կիբերհարձակմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «cyberstalking - definition of cyberstalking in English from the Oxford dictionary». oxforddictionaries.com. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 14-ին. Վերցված է 2016 թ․ մարտի 26-ին.
2. ↑  «Criminals use technology to track victims». TimesDaily. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ նոյեմբերի 1-ին. Վերցված է 2016 թ․ մարտի 26-ին.
3. ↑  *Danielle Keats Citron* Law's Expressive Value in Combating Cyber Gender Harassment. — Rochester, NY: Social Science Research Network, 2009-01-01. — № ID 1352442.
4. ↑  «Patricia Arquette 'stalked on Facebook'». Digital Spy. 2011 թ․ հոկտեմբերի 7. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ սեպտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2016 թ․ մարտի 26-ին.
5. ↑  Danielle Keats (2009-02). «Cyber Civil Rights» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2013 թ․ նոյեմբերի 1-ին.
6. ↑  *Paul Bocij* Corporate Cyberstalking: An Invitation to Build Theory // *First Monday*. — 2002-11-04. — В. 11. — Т. 7. — ISSN 13960466. Архивировано из первоисточника 3 Ապրիլի 2016.
7. ↑  «truTV | Reality TV | Comedy». www.trutv.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ նոյեմբերի 1-ին. Վերցված է 2016 թ․ մարտի 26-ին.
8. ↑  *Leroy McFarlane, Paul Bocij* An exploration of predatory behaviour in cyberspace: Towards a typology of cyberstalkers // *First Monday*. — 2003-08-04. — В. 9. — Т. 8. — ISSN 13960466. Архивировано из первоисточника 1 Նոյեմբերի 2019.
9. ↑  «http://www.ncsl.org/research/telecommunications-and-information-technology/cyberstalking-and-cyberharassment-laws.aspx». Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 13-ին. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 20-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|title=`` (օգնություն)