**Սուրբ Աստվածածին Մայր Եկեղեցի** կամ **Սուրբ Յոթ Վերք**, եկեղեցի Հայաստանի Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքում։ Կառուցվել է 1874-1886 թթ. և գտնվում է քաղաքի Կենտրոնական՝ այժմ Վարդանանց, հրապարակում։ Եկեղեցին Շիրակի թեմի առաջնորդանիստն է։

Անվան ստուգաբանություն
----------------------

Մարիամ Աստվածածնի յոթ վերքերը
Եկեղեցու պաշտոնական անունը Սուրբ Աստվածածին է, բայց այն տեղացիների մոտ հայտնի է որպես Յոթ Վերք՝ ի պատիվ Մարիամ Աստվածածնի նկարի, որը այստեղ է տեղափոխվել Սուրբ Նշան եկեղեցուց։

Սրբապատկերի հեղինակը Ղուկաս Ավետարանիչն է։ Սրբապատկերը Վերին Բասենի Հասանկալա բերդաքաղաքից 19-րդ դարի երկրորդ կեսին վարդապետ Կարապետ Քոթանջյանի կողմից։ 1832 թվականին նկատի ունենալով, որ Մարմաշենի վանքը գտնվում է սահմանի մոտ, որոշվել է սրբապատկերը տեղափոխել Հառիճավանք, սակայն Գյումրի հասնելով տեղացիները չեն թողել, որ սրբապատկերը տարվի Հառիճ և այն մնացել է Գյումրիում։

Սրբապատկերում պատկերված է Սուրբ Մարիամն իր յոթ վերքերով։ Եկեղեցին պատրաստված է սև քարից։ Եկեղեցու նախկին տեղում եղել է փայտե մատուռ, որտեղ և ժամանակին գտնվել էր վերը նշված նկարը։ Եկեղեցու նկարի յոթ վերքերը հետևյալն են՝

* Հիսուսի տաճարին հանձնելը
* Եգիպտոս փախչելը
* տաճարում մանուկ Հիսուսին կորցնելը
* խաչը տանելը
* Հիսուսի մահը խաչին
* Հիսուսի մարմնի ստանալը
* Հիսուսի գերեզման դնելը

Պատմություն
-----------

Եկեղեցու տեղանքում եղել էր Կամսարականների կողմից կառուցված փայտաշեն մատուռը, որտեղ և ժամանակին գտնվել էր Մարիամ Աստվածածնի նկարը։ Այն սկզբում տեղափոխել էին Սուրբ Նշան եկեղեցի, որի սկզբնական անունը եղել էր Յոթ Վերք։

Եկեղեցին գործել է անգամ Սովետական Միության տարիներին, երբ Հայաստանում փակվել էին բոլոր եկեղեցիները, բացի երկուսից։ Երկրորդ եկեղեցին Էջմիածնի Մայր Տաճարն էր։ Այդ ժամանակ Սուրբ Յոթ վերք եկեղեցում գործել է միանգամից 3 տարբեր եկեղեցիներ՝ հայ առաքելական, հայ կաթոլիկական որի խորանում և գտնվում է Գյումրու կաթոլիկ եկեղեցուց բերված խաչը՝ Հիսուս Քրիստոսի քանդակով, և ռուս ուղղափառական եկեղեցին։

* Հայ առաքելական եկեղեցին գրավել է գլխավոր տեղըՀայ առաքելական եկեղեցին գրավել է գլխավոր տեղը
* Այս արձանը պատկանել է կաթոլիկների եկեղեցունԱյս արձանը պատկանել է կաթոլիկների եկեղեցուն
* Այս սրբապատկերն էլ ռուսական էԱյս սրբապատկերն էլ ռուսական է

### Սպիտակի երկրաշարժը

1988 թ.-ի ավերիչ երկրաշարժից եկեղեցին քիչ է տուժել։ Երկու փոքր գմբեթները ամբողջությամբ պոկվել և ընկել են վար։ Այդ գմբեթները հիմա դրված են եկեղեցու բակում։

### Հայաստանի անկախությունից հետո

Հայաստանի անկախացումից հետո եկեղեցին բարեկարգվել է։ Նախ վերացվել եկեղեցու դիմացը գտնվող բնակելի շենքը, որը փլվել էր երկրաշարժի պատճառով։ Արդյունքում եկեղեցին տեսանելի է դարձել հրապարակից և Գյումրվա երկու եկեղեցիները՝ Յոթ Վերքն ու Սուրբ Ամենափրկիչը նայում եմ միմյանց։

Կառուցվածք
----------

Յոթ Վերք եկեղեցին ըստ հատակագծի ասիմետրիկ է, սակայն եկեղեցու հետաքրքիր լուծման պատճառով այն արտաքնապես սիմետրիկ է երևում։ Յոթ Վերք եկեղեցին արտաքուստ ուղղանկյունաձև, իսկ ներքուստ խաչաձև գմբեթավոր շինություն է։ Եկեղեցին ունի զանգակատուն, որը գտնվում է արևմտյան մուտքի դիմաց։ Ունի երեք աղոթասրահ, որոնք կից են հյուսիսային և արևմտյան պատերին։ Եկեղեցին ունի մի գլխավոր և 3 լրացուցիչ գմբեթներ։ Լրացուցիչ գմբեթներն ավելի փոքր չափերի են։

Յոթ Վերք եկեղեցու ներքին հարդարանքն աչքի է ընկնում իր յուրօրինակությամբ։ Ի տարբերություն հայկական եկեղեցիների, որոնց ճգնավոր խորանները զուրկ են որևէ զարդարանքից, Յոթ Վերքը միակ հայկական եկեղեցին է, որի խորանն ունի պատկերակալ։ Հավանաբար այն կառուցվել է ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ։

Եկեղեցու պատերը զարդարված են բարձր գեղարվեստական արժեք ունեցող որմնանկարներով։ Եկեղեցին ունի 4 զարդանկար, որոնք պատկերված են գմբեթի տակ՝ 12 մ բարձրության վրա։ Աջ պատին պատկերված է Հիսուս Քրիստոսի պատկերով կոմպոզիցիա, իսկ ձախ պատին՝ Հարության տեսարանը (XVII դար)։ Խորանի կենտրոնում պատկերված է Սուրբ Աստվածածինը Մանկան հետ, որի հեղինակն է Սուրենյանցը։

* Խորանի պատկերակալԽորանի պատկերակալ
* ԶարդանկարԶարդանկար
* ԶարդանկարԶարդանկար
* ԶարդանկարԶարդանկար
* ԶարդանկարԶարդանկար

Պատկերասրահ
-----------

* Հարավ-արևմտյան ճակատՀարավ-արևմտյան ճակատ
* Հարավային ճակատՀարավային ճակատ
* Հյուսիսային ճակատՀյուսիսային ճակատ
* Հյուսիս-արևմտյան ճակատՀյուսիս-արևմտյան ճակատ
* Մուտքի դուռ հարավային ճակատի մոտՄուտքի դուռ հարավային ճակատի մոտ
* ԶանգակուտունԶանգակուտուն
* Աղբյուր զանգակատան դիմացԱղբյուր զանգակատան դիմաց
* Եկեղեցու անունով ցուցանակԵկեղեցու անունով ցուցանակ
* Եկեղեցու փայտե դուռը, Հարավային շքամուտքԵկեղեցու փայտե դուռը, Հարավային շքամուտք
* Երկրաշարժի հետևանքով խոնարհված գմբեթներըԵրկրաշարժի հետևանքով խոնարհված գմբեթները
* Հարավային ճակատՀարավային ճակատ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  "Արխիվացված պատճենը" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2018 թ․ ապրիլի 17-ին. Retrieved 2017 օգոստոսի 31. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  "Սուրբ Աստվածածին Յոթ Վերք եկեղեցի". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2015 Նոյեմբերի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. ↑  "Յոթ Վերք Եկեղեցի, Գյումրի, Հայաստան". Retrieved 2013 Հուլիսի 8.
5. ↑  "Սուրբ Աստվածածին Յոթ Վերք եկեղեցի". Արխիվացված է the original 2013 թ․ հունիսի 15-ին. Retrieved 2013 Հուլիսի 8. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գյումրիի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Գյումրի |
| --- |
|  |
| Եկեղեցիներ | Ամենափրկիչ • Սուրբ Յոթ Վերք • Սուրբ Նշան • Գեղցոնց ժամ • Սուրբ Հակոբ Մծբնա • Պլպլան ժամ |
|  |
| Բերդեր | Սև բերդ • Կարմիր բերդ • Ալեքսանդրապոլ |
|  |
| Զբոսայգիներ | Գորկու այգի • Իսուզի պուրակ |
|  |
| Թանգարաններ | Ձիթողցոնց տուն • Ավետիք Իսահակյանի տուն-թանգարան • Հովհաննես Շիրազի տուն-թանգարան • Մհեր Մկրտչյանի տուն-թանգարան • Ասլամազյան քույրերի թանգարան |
|  |
| Հրապարակներ | Վարդանանց հրապարակ • Անկախության • Շառլ Ազնավուրի հրապարակ • Նժդեհի • Վերֆելի |
|  |
| Տրասնսպորտ | Գյումրու ավտոկայան • Գյումրու երկաթուղու կայարան • Շիրակ օդանավակայան |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Գյումրու եկեղեցիներ |
| --- |
|  |
| Կումայրիի եկեղեցիներ | Կումայրիի բազիլիկ եկեղեցի (VII դար) • Դպրեվանք (VII դար) |
|  |
| Առաքելական եկեղեցիներ | Սուրբ Նշան (1859-1864) • Ամենափրկիչ (1859-1873) • Գեղցոնց ժամ (1870-1880) • Սուրբ Յոթ Վերք (1882-1887) • Սուրբ Հակոբ Մծբնա (2002) |
|  |
| Առաքելական մատուռներ | Սուրբ Սարգիս (2008) • Սուրբ Մինաս մատուռ (2013) |
|  |
| Ռուսական եկեղեցիներ | Սուրբ Ալեքսանդրա (1837) • 18-րդ դրագունական Սեվերսկի գնդի եկեղեցի (1856) • Սուրբ Արսենի (1870-ականներ) • Սուրբ Միքայել հրեշտակապետի եկեղեցի (Պլպլան ժամ) (1875) • 7-րդ Կովկասյան հրաձգային գնդի եկեղեցի (XIX դարի 2-րդ կես) • 8-րդ Կովկասյան հրաձգային գնդի եկեղեցի (XIX դարի 2-րդ կես) • Բաքվի 154-րդ հետևազորային գնդի եկեղեցի (XIX դարի 2-րդ կես) |
|  |
| Կաթոլիկ եկեղեցիներ | Հայ կաթոլիկների եկեղեցի (1852-1855) • Սուրբ Հռիփսիմե (մատուռ) (1991) • Սուրբ Նահատակաց (2010) |
|  |
| Հունական եկեղեցի | Սուրբ Գեորգ (1850) |

 |