recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«О преследовании разбойников в Казахском уезде»** (հայերեն՝ «Ավազակների հետապնդման մասին Ղազախի գավառում»), Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից մեկը, որն առաջին անգամ տպագրվել է 1898 թվականի օգոստոսի 27-ին։

Պատմություն
-----------

Հոդվածն առաջին անգամ հրատարակվել է 1898 թվականի օգոստոսի 27-ին «Новое Обозрение» օրաթերթի № 5031-ում։ Այնուհետև տպագրվել է Երևանում 1983 թվականին Թումանյանի «Ուսումնասիրություններ և հրատարակումներ» գրքի 3-րդ հատորի 328-330-րդ էջերում։ Հրատարակել է Էդուարդ Ջրբաշյանը՝ շարքի համար մեկ ընդհանուր առաջաբանով։ Ջրբաշյանի հրատարակած գրքի մեջ գրված են Թումանյանի՝ հեղինակ լինելու փաստը հաստատող հետևյալ տողերը, որը մեջբերված է 1898 թվականին Փիլիպոս Վարդազարյանին ուղղված նամակից. «Ես այստեղ շատ լավ եմ անցկացնում օրերս- քեֆեր ենք անում, կոնցերտներ ենք տալիս- ոտանավորներ ենք գրում և, վերջապես, ավազակների մասին լուրեր եմ գրում «Новое Обозрение»-ին»։

Թումանյանի երկերի լիակատար ժողովածուի 6-րդ հատորում արտատպվել է 1983 թվականին Թումանյանի «Ուսումնասիրություններ և հրատարակումներ» գրքի 3-րդ հատորից։

Տես նաև
-------

* Թիֆլիսի գավառ, հուլիսի 25

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թումանյան Հովհաննես (1994)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն։ էջ 583
2. ↑  Երկերի ժողովածու, հ. 5, էջ 141։

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Ավազակների հետապնդման մասին Ղազախի գավառում**
**Ալեքսանդր Գլեզեր** (ռուս.՝ Алекса́ндр Дави́дович Гле́зер, մարտի 10, 1934(1934-03-10), Բաքու, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 4, 2016(2016-06-04), Փարիզ), ռուս բանաստեղծ, արձակագիր, լրագրող, հրատարակիչ, նկարների հավաքորդ։

Ծնվել է Բաքվում, ապրել Ուֆայում։ Ավարտել է Մոսկվայի նավթային ինստիտուտի ինժեներա-տնտեսագիտական ֆակուլտետը, աշխատել է որպես ինժեներ։ 1961 թվականից զբաղվել է գրական աշխատանքով, թարգմանել է վրացի բանաստեղծների 7 գիրք։ Միաժամանակ ակտիվորեն մասնակցել է ոչ պաշտոնական արվեստի կյանքին՝ հավաքելով ժամանակակից կերպարվեստի գործեր։ Մասնակցել է հայտնի «Բուլդուզերային ցուցահանդեսի» (1974) կազմակերպմանը, իսկ ցուցահանդեսը 1975 թվականին փետրվարին ցրելուց հետո արտաքսվել է ԽՍՀՄ-ից։ Մեկնել է Ֆրանսիա, ուր կարողացել է տանել նկարների իր հավաքածուի մի չնչին մասը միայն (500 նկարից 80-ը), մնացած մասը հետագայում տեղափոխվել է դիվանագիտական խողովակներով։

1976 թվականին Գլեզերը Փարիզին մերձակա Մոնժերոնում հիմնել է ժամանակակից ռուսական վտարանդի արվեստի թանգարան (հետագայում իր հավաքածուի հետ նա տեղափոխվել է ԱՄՆ, Նյու Ջերսի)։ Ակտիվորեն զբաղվել է ցուցահանդեսային և հրատարակչական գործունեությամբ։ Հիմնադրել է «Երրորդ ալիք» հրատարակչությունը՝ լույս ընծայելով համանուն ալմանախը (19 համար՝ 1976-1986 թվականներին) և «Ստրելեց» հանդեսը (1984-ից)։ Ս. Պետրունիսի հետ համատեղ կազմել է «Ռուս բանաստեղծներն Արևմուտքում» անթոլոգիան (1986)։ Հեղինակ է ժամանակակից ռուսական արվեստի մասին մի քանի հուշագրային-հրապարակախոսական գրքերի։

Ալեքսանդր Գլեզերը հայերեն
-------------------------

* «Հավատարմություն ոչ թե...»; Կարոտախտ; Մերձմոսկովյան տարածք; «Պարզ էր օրը և թախծոտ...»; Էլեգիա, 1917 թվական; «Շրջապատված Վիեննայով գոթական...»; Երեք բանաստեղծություն; «Ամպրոպ չստացվեց։ Բիրտ անձրևը, տես...»; «Ոտաբոբիկ՝ Բոսեով եմ թափառում...»; «Անձրևն անձրև չէ...»: Ռուս այլախոհական պոեզիա, Ստեփանակերտ, «Ոգի-Նաիրի», 2015, էջ 108-121։ Թարգմ.՝ Խորեն Գասպարյան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ռուս այլախոհական պոեզիա, Ստեփանակերտ, «Ոգի-Նաիրի», 2015, էջ 106-107։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 97008952 · BNF: 11905177x · CiNii: DA02551843 · GND: 118639269, 174310560 · ISNI: 0000 0000 7976 5882 · LCCN: n83233696 · LNB: 000037283 · NKC: js20020805099 · NLA: 36141040 · NLP: A22733826 · NSK: 000155443 · NTA: 069584931 · NUKAT: n2008045686 · SUDOC: 026894386 · VIAF: 64006390, 216493441 · WorldCat VIAF: 64006390, 216493441 |

 |

 |
**Երրորդ հարվածային բանակի զինվորների կոթող** (ռուս.՝ Монумент воинам Третьей ударной армии), զինվորական հուշահամալիր Մոսկվայում, Սերեբրյանի Բորում, Թամանյան փողոցում։ Բացվել է 1975 թվականի ապրիլի 27-ին, Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի 30-ամյակի կապակցությամբ։ Հուշարձանի հեղինակը մոսկվացի նկարիչ Ա. Ա. Անդրեևն է։ Հուշարձանը պատկանում է «քաղաքային քանդակ» կատեգորիային։

Նկարագրություն
--------------

Հենց Մոսկվայի Սերեբրյանի Բորում է 1941 թվականի դեկտեմբերին ձևավորվել 3-րդ հարվածային բանակը, և այստեղից էլ սկսվել է նրա մարտական ուղին։ Մեծ ուղղանկյունաձև ստելայի տեսքով հուշահամալիրը ճարտարապետական եռապատկեր է։ Կենտրոնական մասում՝ մուրճ և մանգաղով ուրվագծային հնգաթև աստղ է, որը պատրաստված է չժանգոտող պողպատից։ Աջից բետոնե պատին ցուցադրված է 3-րդ հարվածային բանակի մարտական ուղին Սերեբրյանի Բորից մինչև Բեռլին։ Ձախ կողմում ցուցանակ է, որի վրա գրված է. *«Այստեղ՝ Սերեբրյանի Բորում, 1941 թվականի դեկտեմբերին տեղակայվում էր 3-րդ հարվածային բանակի շտաբը, որի զորքերը մասնակցել են թշնամու ջախջախմանը Մոսկվայում, ազատագրել են Կալինինի և Պսկովի մարզերի, Խորհրդային Լատվիայի և Լեհաստանի քաղաքներ ու բնակավայրեր, 1945 թվականին գրոհել են Բեռլինը և Հաղթանակի դրոշը պարզել Ռայխստագի վրա»*։ Հորինվածքը շրջանակված է Գեորգիևյան ժապավեններով։

Ավելի ուշ հուշահամալիրից ձախ տեղադրվել է 1942 թվականի նմուշի ԶիՍ-3 հրանոթ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Воинам Третьей Ударной армии» памятный знак // Москва: Энциклопедия / Глав. ред. А. Л. Нарочницкий. — М. : Советская энциклопедия, 1980. — 688 с. — 200 000 экз.
2. ↑  Вестник Мэра и Правительства Москвы № 65 ноябрь 2011 (2189)(չաշխատող հղում)
3. ↑  *Кожевников Р. Ф.* Воинам 3-й ударной армии // Скульптурные памятники Москвы. — М.: Московский Рабочий, 1983.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ավազ (այլ կիրառումներ)
Դյունա, Մարոկկո
Ավազ
Ավազ
Ավազ
**Ավազ**, մանրաբեկոր, փխրուն ապար՝ կազմված տարբեր միներալների և ապարների 0,1-1,0 մմ տրամաչափի կլորավուն կամ անկյունավոր հատիկներից (այլ դասակարգումով՝ 0,05 - 2 մմ, շինարարության մեջ՝ մինչև 5 մմ)։ Ծագմամբ ավազը լինում է գետային, լճային, ծովային, անապատային, ըստ միներալային կազմության՝ քվարցային, գլաուկոնիտային, արկոզային, գրաուվակային, փայլարային և այլն։ Խառնուրդների ձևով միշտ հանդիպում են կավի (ոչ ավելի, քան 3 %) և փոշու մասնիկներ։ Գույնը՝ սպիտակ, կանաչ, գորշ-կարմիր, սև։ Խտությունը՝ 2500-2900 կգ/մ³, ծավալային կշիռը՝ 1,5 - 1, 7, ծծանցման գործակիցը՝ 50 մ/օր։ Ավազները և ավազաքարերը ըստ տարածման կազմում են երկրակեղևի նստվածքային թաղանթի մոտ 20 %-ը։ Բնական և արհեստական ավազները լայնորեն կիրառվում են շինարարության և շինանյութերի արտադրության մեջ (բետոնի և շինարարական լուծույթների լցանյութ, ապակու և սիլիկատային աղյուսի արտադրության հումք, հղկանյութ), մետաղաձուլական արտադրությունում։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · MESH ID |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX545275 · BNF: 11951122q · GND: 4051537-0 · LCCN: sh85117166 · Microsoft: 2909684559 · NDL: 00571682 · NKC: ph211947 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 601)։*  |
**Աստրախանի հայկական թատրոն** (ռուս.՝ Астраханский армянский театр), հիմնադրվել է Թովմաս Ֆասուլաճյանը 1868 թվականին, Պայծառ Ֆասուլաճյանի, Վ․ Յարալյանի, Գ․ Ամիրաղյանի և տեղի թատերասերների մասնակցությամբ։

Պատմություն
-----------

Աստրախանի հայկական թատրոնի սկզբնավորումը կապվում է Աստրախանում հայկական թատերախումբ կազմակերպելու նպատակով 1868 թվականին այնտեղ ժամանած հայտնի հայ դերասան Թովմաս Ֆասուլաճյանի անվան հետ։ Թ․ Ֆասուլաճյանի դերասանական գործունեությունը հիմնականում ընթացել է Կոստանդնուպոլսում, բայց 1860-ական թվականների երկրորդ կեսին նա մեկնեց Ռուսաստան և մեծ դեր խաղաց հայաբնակ քաղաքներում թատրոնի կազմակերպման գործում։

Երբ 1908 թվականին Աստրախանում նշվում էր տեղի հայկական թատրոնի 40-ամյակը, իրադարձությունը ստույգ թվագրվեց 1868 թվականի հունվարի 28-ով, Ֆասուլյաճյանի գալուց առաջ։ 1868 թվականի մայիսին Թովմաս Ֆասուլյաճյանի ղեկավարությամբ տրված առաջին ներկայացումները պատրաստվել էին միայն 1868-1869 թվականներին ձմեռային թատերաշրջանի համար։ Այսպիսով. Թովմաս Ֆասուլաճյանի, հավանաբար, Աստրախան է եկել արդեն իմանալով այնտեղ թատերախմբի գոյության և նրա առաջին ելույթների մասին, որը Աստրախանում հայկական թատերական կյանքը կարգավորելու գործում նրան մեծ վստահության էր ներշնչել։

Բեմադրություններ
----------------

Բեմադրվել են Կարենյանի «Շուշանիկ», Մոլիերի «Ակամա բժիշկ» և այլն։ Թատերախումբը երկար ժամանակ ղեկավարել է դերասան և ռեժիսոր Հ․ Ալաբյանը։ Նշանակալից են եղել Պետրոս Ադամյանի (1884), ինչպես և Հովհաննես Աբելյանի, Սիրանույշի, Գ․ Պետրոսյանի թատերախմբերի ելույթները։

Աստրախանում թատերական գործի կազմակերպմանը մեծապես նպաստել են Ի․ Քարտաշյանը, Ա․ Սահրադյանը, Անահիտ Մկրտումյանը, Գ․ Աբղալյանը, Ա․ Ապրեսյանը և ուրիշներ։

Խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո հայ թատերական կյանքը Աստրախանում ղեկավարել է Հայկական գործերի կոմիսարիատը։ 1918-1920 թվականներին գեղարվեստա-թատերական ստուդիա է ղեկավարել Վ․ Վարդանյանը։

1925-1926 թվականների Աստրախանի հայկական թատրոնը կոչվել է *Դրամայի և երաժշտության թատրոն*։ Բեմադրություններ են իրականացրել Ա․ Տեր-Կարապետյանը, Գ․ Յակովլևը և ուրիշներ։ 1926 թվականին հյուրախաղերով հանդես են եկել Թիֆլիսի հայկական թատրոնի մի խումբ դերասաններ՝ Օլգա Մայսուրյանի ղեկավարությամբ, 1930 թվականին՝ Հ․ Աբելյանը։

1930-1932 թվականներին Աստրախանի հայկական թատրոնը գործել է Ազգային փոքրամասնությունների դրամխմբակ անունով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տարազ, 1898, **№** 39, էջ 470։
2. ↑  Волга (Астрахань), 23. II. 1908։
3. ↑  *Հայկական համառոտ հանրագիտարան*։ Երևան: Հայկական խորհրդային հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն։ էջ 768։ ISBN 5-89700-003-4

Աղբյուրներ
----------

* Խաչատրյան, Վ. Ա. (1991) Հայկական թատրոնն Աստրախանում (XIX դ. վերջին—XX դ. սկզբին). Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 4. pp. 87–98. ISSN 0320-8117
**«Աստրախանի հայոց դատաստանագիրք»**, ֆեոդալական հայ իրավունքի օրենսգիրք, որով կարգավորվում էին հարավային Ռուսաստանի հայ գաղութների (Աստրախան, Նոր Նախիջևան, Մոզդոկ, Ղզլար) բնակչության իրավահարաբերությունները։ Ռուսաստանի Սենատը 1746 թվականի սեպտեմբերի 17-ին ընդունեց հայերի և մյուս օտարերկրացիների տնտեսական, իրավական ու կրոնական դրությունը որոշող հրամանագիր։ Դրա հիման վրա հայերը ստեղծեցին իրենց սեփական դատարանը (Ռատհաուզ), որից հետո դատաստանագիրք ունենալը դարձավ խիստ անհրաժեշտություն։ «Աստրախանի հայոց դատաստանագիրք»-ի ստեղծման աշխատանքները սկսվեցին 1747-1748 թվականներին, բայց վերջնականապես ավարտվեցին 1765 թվականին։ Կազմողներն էին Եղիազար Գրիգորյանը, Գրիգոր դի Սաֆար Կամպանյանը և Օհանի որդի Սարգիսը՝ ժամանակի կրթված և առաջավոր գաղափարների տեր անձնավորություններ։ Դատաստանագիրքը բաղկացած էր 3 բաժնից՝ դատարանակազմություն և դատավարություն, քրեական իրավունք, քաղաքացիական իրավունք, 52 գլխից՝ 1135 հոդվածով։ Աղբյուրներ են ծառայել հայ սովորութական իրավունքի նորմերը, Մխիթար Գոշի Դատաստանագիրքը, Ռուսական կայսրության 1649 թվականի օրենքների ժողովածուն, հունա-հռոմեական օրենքները։ Դատաստանագրքով կարգավորվում էին քրեական, քաղաքացիական և ամուսնա-ընտանեկան իրավահարաբերությունները։ Մեծ թիվ էին կազմում պարտավորական իրավունքի, հատկապես՝ գրավի և առուծախի վերաբերյալ նորմերը։ Դատաստանագրքի հոդվածներից երևում է, որ հայկական դատարանին է վերապահված եղել բնակչության վրա հարկերը բաշխելու և ժողովելու գործը։ Ըստ դատաստանագրքի, դատարանը կատարել է ֆինանսական մարմնի և ոստիկանատան դեր։ Սահմանել է ծառաների իրավական դրությունը, նրանց գնելու և վաճառելու, ծառաների ու տերերի միջև եղած հարաբերությունները և այլն։ Դատաստանագրքում նշված են պետական, տնտեսական, անձի կյանքի, առողջության, ազատության և արժանապատվության դեմ ուղղված ու այլ բնույթի հանցագործություններ։ «Աստրախանի հայոց դատաստանագիրք» ունեցել է ընդգծված դասակարգային բովանդակություն. նույն հանցանքի համար տարբեր պատիժ էր նախատեսվում ազատ քաղաքացու և ծառայի նկատմամբ։ Պատժատեսակներից էին՝ մահապատիժը, անդամահատումը, բանտարկությունը, աքսորը, ծեծը, տուգանքը և այլն։ Դատաստանագիրքը վկայում է, որ Ռուսաստանի Հայ գաղութների բնակչությունը եղել է համեմատաբար բարվոք վիճակում, քան հայերը Թուրքիայում և Իրանում։ Միաժամանակ դատաստանագիրքը հնարավորություն է ընձեռում ուսումնասիրել Ռուսաստանի հայ գաղութների պատմությունը, համայնքի ներքին կյանքը, սոցիալ-տնտեսական վիճակը և դրանցից բխող իրավական փոխհարաբերությունները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 594)։*  |
|  |
| --- |
| **Աղահասկիկ մերձկասպյան** |
| Աղահասկիկ մերձկասպյանԱղահասկիկ մերձկասպյան |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Հավակատարազգիներ (Amaranthaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բաբախայիններ (Salicornioideae) |
| **Տրիբա** | *Salicornieae* |
| **Ցեղ** | Աղահասկիկ *(Halostachys)* |
| **Տեսակ** | **Աղահասկիկ մերձկասպյան** *(H. belangeriana)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Halostachys belangeriana***Botsch. 1954 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Աղահասկիկ Բելանժեի** (լատ.՝ Halostachys belangeriana) թելուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

100-150 (200) սմ բարձրությամբ, սուկուլենտ, կարճ բնիկով, ուղիղ կանգնած թուփ է։ Ընձյուղները հակադիր են, մսալի, անդամների բաժանված, իսկ երիտասարդները՝ մեծմասամբ գորտնուկավոր։ Տերևները թեփանման են և զույգ–զույգ սերտաճած։ Հասկերը ունեն ուղիղ, հաթվածավոր ոտիկներ։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Արազափ, Մարգարա, Երասխահուն, Երասխ)։ Աճում է նաև Արևելյան Նախակովկասում, Արևելյան Կովկասում, Կենտրոնական և Արևելյան Անդրկովկասում, Նախիջևանում, Անատոլիայում, Իրանում, Պակիստանում, Միջին և Կենտրոնական Ասիայում, Չինաստանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 800-900 մ բարձրությունների վրա, ուժեղ աղակալված հողերի վրա, փորփոշ կամ չոր աղուտներում։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի փոքր մասը աճում է Արմավիրի մարզի Երասխահուն գյուղի շրջակայքում, գյուղատնտեսության նախարարության հողագիտության ինստիտուտի ստացիոնարի տարածքում և «Որդան կարմիր» արգելավայրի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Halostachys belangeriana* | 
* Վիքիցեղեր: Halostachys belangeriana
* EPPO: HLZBE
* EUNIS: 194835
* GBIF: 3755995
* GRIN: 311159
* iNaturalist: 818685
* IPNI: 165826-1
* IUCN: 79919017
* NCBI: 365472
* Plant List: kew-2838828
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:165826-1
* Tropicos: 7201210

 |
|  |
| *Arthrocnemum belangerianum* | 
* EUNIS: 167951
* GBIF: 3757663
* IPNI: 163543-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:163543-1
* Tropicos: 7201212

 |

 |
**Գրամշիի շրջան** (ալբ․՝ Rrethi i Gramshit), շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Ալբանիայի Հանրապետությունում։ Գտնվում է երկրի կենտրոնում։ Հանդիսանում է Էլբասանի գավառի չորս շրջաններից մեկը։

Վարչական կենտրոնն Գրամշի քաղաքն է։ 2010 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմել է 24 230 մարդ։ Քաղաքն ու շրջակա ավանները կազմում են 695 քառ.կմ տարածք։

Աշխարհագրություն
----------------

Գրամշիի շրջանը գտնվում է Կենտրոնական Ալբանիայում՝ ծովափի ու լեռնային շրջանների միջև։ Հյուսիսային հատվածում Մյուզեկեի դաշտավայրն է, իսկ մնացած տարածքը լեռնոտ է։ Դեպի արևմուտք բարձրությունը ծովի մակարդակից իջնում է։

Հարավ-արևելքից հյուսիս-արևմուտք հոսում է Դևոլ գետը։ Դաշտավայրում կառուցված է ջրային պատնեշ, և գետի վրա ձևավորվել է արհեստական ջրամբար։ Ծայր հարավ-արևմուտքում Տոմորր լեռն է (2414 մ)։

Բնակչություն
------------

Գրամշ քաղաքում և 95 հարակից գյուղերում 2010 թվականի տվյալներով ապրում էր 24 230 մարդ, որոնց 75 տոկոսը իսլամադավան են՝ բեկթաշիներ։ Մնացածը ուղղափառ քրիստոնյաներ են։

Տնտեսություն
------------

Բնակչությունը զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ և սննդի արդյունաբերությամբ՝ գինիների, ձիթապտղի յուղի, ծխախոտի արտադրությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  GeoNames — 2005.
2. ↑  Ալբանիայի մարդահամար, 2010


|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ալբանիա Ալբանիայի վարչական բաժանում |
| --- |
|  |
| 
* Բերատ
* Բուլկիզա
* Գիրոկաստրա
* Գրամշի
* Դելվինա
* Դիբար
* Դրենովա
* Դուրրաս
* Էլբասան
* Լեժա
* Լիբրաժդի
* Լյուշնյա
* Կավայա
* Կոլյոնյա
* Կորչա
* Կրույա
* Կուկես
* Կուչովա
* Կուրբին
* Հաս
* Մալակաստրա
* Մալեսի-Մադի
* Մատի
* Միրդիտա
* Շկոդեր
* Պեկինի
* Պերմետի
* Պոգրադեց
* Պուկա
* Սարանդա
* Սկրապար
* Վլյորա
* Տեպելենա
* Տիրանա
* Տրոպոյա
* Ֆիերի

 |  |
|  |
| Պորտալ:Ալբանիա |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Java Platform, Micro Edition** (**Java ME**, նախկինում՝ **Java 2 Micro Edition**, **J2ME**), Javaյի հարթակի ենթախմբերը՝ նախատեսված , սահմանափակ ռեսուրսներով սարքերի համար, օրինակ՝ բջջային հեռախոս, գրպանի անհատական համակարգիչ, Թվային հեռուստաընդունիչ, Blu-ray սկավառակով խաղարկային սարք։

Java ME- ն մշակվել է Sun Microsystems ղեկավարության ներքո և փոխարինում է նման տեխնոլոգիայով `PersonalJava ծրագրին։ Սկզբում հստակեցում մշակվեց JCP (Java Community Process)-ում, որպես JSR 68: Հետագայում նրա հնարավորությունները մշակվել են առանձին-առանձին JSR-ում։ Sun-ը պետք է ապահովի կիրառման օրինակների (անգլ.՝ reference implementation) առանձնահատկությունները, սակայն մինչև վերջերս բջջային սարքերի համար չի տրամադրել Java ME-ի ռեսուրսային միջավայրի ազատ հարթակ։ 2006 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Java ME-ի նախնական կոդը թողարկվել է GNU General Public License արտոնագրի ստացման համար, հետագայում նախագիծն ստացավ phoneME անվանումը։

Սահմանափակ ռեսուրսներով առանձնացված սարքի տարբերակիչ առանձնահատկությունները սահմանում են հաշվողական հզորություն, սահմանափակ հիշողություն, փոքր էկրանի չափս, շարժական մարտկոցով աշխատող, ինչպես նաև ցածր արագությամբ և անբավարար հուսալի կապի հնարավորություններ։

2000-ականների կեսին սովորական միջին բջջային հեռախոսը պարունակում է 32-բիթանոց RISC պրոցեսոր, որն ունի 150-250 ՄՀց հաճախականություն, մոտ 1-2 ՄԲ RAM, 2 դյույմանոց գունավոր էկրան և ունի GPRS- ի կամ EDGE- ի միջոցով ինտերնետին միանալու 474 կբիթ /վրկ հնարավորություն , որը հիմնովին անհուսալի է, քանի որ տվյալների փոխանցման արագությունը կարող է անսպասելիորեն դանդաղել կամ ամբողջությամբ կորցնել։

Կոնֆիգուրացիաներ
----------------

Java ME-ն սահմանում է երկու հիմնական կոնֆիգուրացիաներ, որոնք սահմանում են վիրտուալ մեքենայի պահանջները (մի շարք վավեր հրահանգների սահմանափակում և այլն), ինչպես նաև բազային դասերի շարք. CLDC (Connected Limited Device Configuration - սարքի սահմանափակ ռեսուրսների կոնֆիգուրացիա և հաղորդակցման հնարավորություններ) և CDC (Connected Device Configuration - նորմալ ռեսուրսների և հաղորդակցման հնարավորություններ ունեցող սարքի կոնֆիգուրացիա)։

CLDC- ի կոնֆիգուրացիան հաջողությամբ օգտագործվում է ժամանակակից բջջային հեռախոսների եւ շարժական կազմակերպիչների կողմից։

Sun Microsystems- ի տվյալների համաձայն, 2004 թվականի վերջում աշխարհի ավելի քան 579 մլն բջջային սարքավորումները աջակցում էին Java- ի այս կոնֆիգուրացիան։ Սա արել է Java ME- ի գերիշխող Java տեխնոլոգիան աշխարհում։

Պրոֆիլներ
---------

Java ME տեխնոլոգիան որոշում է նաև, այսպես կոչված՝ պրոֆիլները (անգլ.՝ profiles), որոնք լրացնում և ընդլայնում են վերը նշված կոնֆիգուրացիաները, մասնավորապես, որոշել հավելվածներ, գրաֆիկական ինտերֆեյսի հնարավորություններ, ինչպես նաև կոմունիկացիոն ֆունկցիաներ (օրինակ, մուտք դեպի Համացանց) և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Подробности о phoneME см. на странице проекта Archived 2007-06-10 at the Wayback Machine..

Արտաքին հղումներ
----------------

* **Java ME** (անգլ.) — Oracle Corporation-ի Հատուկ էջ.
**Ծիսական ծխարկման անոթ**, մ․թ․ա․ 15-14-րդ դարերում Լճաշենից հայտնաբերված կավե անոթ, որը ներառված է Հայաստանի պատմության թանգարանի հավաքածուում 2009-185 համարի ներքո։

Նկարագրություն
--------------

Շեփորաձև խողովակ է` հղկված և փայլեցված մակերեսով։ Կավը խոշորահատիկ է, ավազախառն։ Իրանը վարից վեր հարդարված է կարմիր օխրայով և սպիտակ ներկով ընդելուզված սեպաձև եռանկյունիներով, որոնց մեջ դեպի վեր գալարվող երկու օձի ռելիեֆներ են (յուրաքանչյուր կողմի վրա մեկական)։ Անոթի զարդաեղանակը արխայիկ է։ Այն կատարված է թրծումից հետո։ 
Սուր գործիքով հեռացված է մակերեսի վերին շերտը, որից հետո փորագրված զարդանախշի մակերեսը ընդելուզվել է երկգույն ներկով։

Գործածություն
-------------

Առարկան ունեցել է ծիսական կիրառություն` ծառայելով թաղման ժամանակ կատարվող ծխարկման ծեսին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2016, 160 էջ։ A Glance from the Bronze Age. Yerevan, History Museum of Armenia, 2016, 160 pages.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լճաշենի մշակույթի զարգացման հիմնական էտապները Archived 2019-12-06 at the Wayback Machine.

Աղբյուրներ
----------

* Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակի նյութը տրամադրված է* Հայաստանի պատմության թանգարանի կողմից **ԳԼԱՄ** ծրագրի շրջանակներում։ *GLAMGLAM* |
|  |
| --- |
| **Գրամոսցիադիում թևապտուղ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հովանոցածաղկավորներ (Apiales) |
| **Ընտանիք** | Նեխուրազգիներ (Apiaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Նեխուրայիններ (Apioideae) |
| **Տրիբա** | *Careae* |
| **Ցեղ** | Գրամոսցիադիում *(Grammosciadium)* |
| **Տեսակ** | **Գրամոսցիադիում թևապտուղ** *(G. pterocarpum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Grammosciadium pterocarpum***Boiss. 1844 |

**Գրամոսցիադիում թևապտուղ**, (լատ.՝ Grammosciadium pterocarpum), հովանոցավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Երկամյա կամ բազմամյա, ծաղկման ժամանակ՝ գեղազարդային բույս է, որի բարձրությունը հասնում է 30-60 սմ-ի։ Հովանոցներն ունեն 5-14 ճառագայթ։ Պտուղները գծային-երկարավուն են, մեջքի կողմից սեղմված, 10-14 մմ երկարության, 4-5 մմ լայնության և 1,5-2 մմ լայնության թևերով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Վերին Ախուրյանի ֆլորիստիկական շրջանում (Ամասիայի շրջակայք)։ Աճում է նաև Արևելյան և Հարավային Անատոլիայում և Արևմտյան Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1800-1900 մ բարձրությունների վրա, քարքարոտ լանջերին, մարգագետնատափաստանում։ Տեսակին բնորոշ է կյանքի ընթացքում մեկ անգամ ծաղկելու և պտղաբերելու հատկությունը։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոս ամիսներին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանի մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին սպառնացող վտանգներն են՝ սահմանափակ արեալը, գյուղատնտեսական հանդակների ընդլայնումը և ճանապարհաշինությունը։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն օգտագործվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* GBIF: 3632855
* IPNI: 842814-1
* NCBI: 99505
* Plant List: kew-2831664
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:842814-1
* Tropicos: 50327765

 |

 |
**Գահ** (թարգմանաբար պարսկերենից նշանակում է «նստելու տեղ», «բազմոց», «աթոռ» և ալյն)

1. Աշխարհիկ կամ հոգևոր իշխանություն խորհրդանշող բազկաթոռ։ Միապետները, իշխանները, հոգևոր առաջնորդները ընդունելություններն ու հանդիսավոր այլ արարողություններ կատարել են գահասենյակում՝ բազմած աստիճաններով բարձրացող գահին։ Շքեղությամբ ու ճոխությամբ աչքի են ընկել հատկապես թագավորական գահերը, որոնք քանդակվել են իշխանություն և հզորություն խորհրդանշող պատկերներով, ընդելուզվել ոսկե, արծաթե զարդերով, թանկարժեք քարերով։ Եզակի նմուշ է հայ վարպետների կերտած ադամանդակուռ գահը («Ալմսատե գահ»), որը 1660 թ.-ին Սպահանի հայ վաճառականները, ի նշան բարեկամության, նվիրել են ռուսական Ալեքսեյ Միխայլովիչ ցարին։

2. Վաղ միջնադարյան Հայաստանում գահ է կոչվել նաև այն տեղը (բարձ), որը հատկացվել է նախարարներին՝ արքունիքում հանդիսավոր ընդունելությունների, խնջույքների ժամանակ (սահմանված էր Գահնամակ կոչվող հատուկ փաստաթղթով)։ Տարբեր պատճառներով թագավորը կարող էր զրկել նախարարին գահից, կամ այն իջեցնել։ Նույն կերպ կարող էր բարձրացվել գահը։ Գահով սահմանված կարգը խստիվ պահպանվում էր, իսկ նախարարները նախանձախնդիր էին իրենց գահերի պահպանման կամ բարձրացման հարցերում։ Եղիշեն, երբ բերում է ցուցակ ուխտապահ նախարարների, որոնք Վարդան Մամիկոնյանի հետ միացան քրիստոնեությունը պաշտպանելու համար, չնայելով, որ Վարդանն իր պաշտելի հերոսն է, որ նա առաջնորդն է ապստամբության գործում, որ նա բոլոր հայ զորքերի սպարապետն է՝ այնուամենայնիվ նախարարների ցուցակում նրա անունը դնում է երրորդ տեղում՝ առաջին երկու տեղում նշանակելով Արծրունյաց և Խորխոռունյաց իշխաններին, որովհետև նրանք գահով ավագ էին։ Ստեփանոս Օրբելյանը պատմում է, թե Սյունյաց Անդովկ իշխանը պարսից արքունիքում վիրավորանք կրելով նրանով, որ Շապուհը նրան տասնչորսերորդ գահը տվեց հայ նախարարների շարքում՝ դառնացած կերակրի ձեռք չտվեց, և երբ Շապուհը պատերազմի գնաց՝ նա իր զորքերով վրեժխնդրության համար ավերեց նրա ապարանքը, ավար առավ նրա գանձերը և հեռացավ հույների մոտ։

Աղբյուր
-------

* Հայկական համառոտ հանրագիտարան. Հատոր 1, 1990


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գագիկ Հարությունյան (պատմաբան), Սուրեն Մարտիկյան, Արտակ Մովսիսյան (պ.գ.թ.), Մեր հաղթանակները, հ. Ա (խմբ. Էդուարդ Լ.Դանիելյան), Երևան, ««Գասպրինտ» ՍՊԸ», 2010 — 259, էջեր 259 — 259 էջ. — 500 հատ։

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«գահ»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |
**Ոչ գծային ծրագրավորումը**(**NLP**, անգլ.՝ **N**on**L**inear **P**rogramming) մաթեմատիկական ծրագրավորման այն դեպքն է, երբ նպատակային ֆունկցիան կամ սահմանափակումները հանդիսանում են ոչ գծային ֆունկցիաներ։

Ոչ գծային ծրագրավորման խնդիրը դրվում է որպես որոշակի {\displaystyle F(x\_{1},\ldots x\_{n})} նպատակային ֆունկցիայի օպտիմալ լուծումը գտնելու խնդիր հետևյալ պայմանների դեպքում՝

{\displaystyle g\_{j}(x\_{1},\ldots x\_{n})\geq 0}
որտեղ {\displaystyle x\_{i},i=1,\ldots ,n} — պարամետրեր են, {\displaystyle g\_{j},j=1,\ldots ,s} — սահմանափակումներն են, n — Պարամետրերի քանակն է, s —սահմանափակումների քանակն է։

Ի տարբերություն գծային ծրագրավորման խնդիրների, ոչ գծային ծրագրավորման խնդիրների օպտիմալ լուծումը որոշակի սահմանափակումների դեպքում պարտադիր չէ, որ լինի տիրույթի եզրին։

Խնդիրների լուծման եղանակները
----------------------------

Եղանակներից մեկը, որը թույլ է տալիս գտնել ոչ գծային ծրագրավորման խնդրի լուծումը բերել հավասարումների համակարգի լուծմանը,Լագրանժի բազմապատիկների մեթոդն է։

Եթե F նպատակային ֆունկցիան գծային տեսքի է, իսկ սահմանափակումները և՛ գծային են,և՛ ոչ գծային,այդ դեպքում խնդիրը հանդիսանում է գծային ծրագրավորման խնդիր, որը կարող է լուծվել գծային ծրագրավորման խնդիրների լուծման հայտնի եղանակներով։

Եթե նպատակային ֆունկցիան գոգավոր է(մաքսիմումի խնդիր) կամ ուռուցիկ(մինիմումի խնդիր) և սահմանափակումների մեծամասնությունը ուռուցիկ տեսքի են,այդ դեպքում խնդիրը անվանում են *ուռուցիկ*, և մեծ մասամբ կարող են օգտագործվել ուռուցիկ օպտիմալացման մեթոդները։

Եթե նպատակային ֆունկցիան հանդիսանում է գոգավոր և ուռուցիկ ֆուկցիաների հարաբերություն (մաքսիմումի դեպքում) և սահմանափակումները գոգավոր են, խնդիրը կարող է բերվել ուռուցիկ օպտիմալացման խնդրի կոտորակային ծրագրավորման մեթոդների օգնությամբ։

Գոյություն ունի ոչ ուռուցիկ խնդիրների լուծման մի քանի մեթոդներ։ Մի մոտեցումը գծային ծրագրավորման խնդիրների հատուկ ձևակերպումների օգտագործումն է։ Մյուս մեթոդը ճյուղավորումների մեթոդի օգտագործումն է,որ դեպքում խնդիրտ բաժանվում է դասերի, որպեսզի լուծվի կա՛մ ուռուցիկ, կա՛մ գծային մոտարկումներով, որոնք ձևավորում են ներքևի սահմանի տիրույթները այդ բաժնում։ Մյուս բաժիններում որոշակի պահին կարող ենք ստանալ փաստացի լուծումները, որոնց արժեքը լավագույնն է ներքևի սահմանի համար, և ստացվել է մոտակա լուծումներից ցանկացածից։Այդ լուծումը օպտիմալ լուծում է, բայց հնարավոր է նաև, որ միակը չէ։ Ալգորիթմը կարելի է դադարացնել, երբ համոզված ենք,որ օպտիմալ լուծումը գտնվում է գտնված կետի թույլատրելի արժեքների տիրույթի սահմաններում․ այդպիսի կետերը անվանում են ε-օպտիմալներ։ Որպես կանոն, ε-օպտիմալ կետերի հայտնաբերումը անհրաժեշտ է լուծումների վերջավոր թվով լինելու համար։ Դա հատկապես օգտակար է երկար,բարդ խնդիրների համար անորոշ սպառումով կամ նշանակությամբ, որտեղ անորոշությունը կարող է որոշվել հուսալիության աստիճանի որոշմամբ։

Դիֆերենցումը և անընդհատության պայմանը՝ Կարուշ-Կուն-Տակերի պայմանը ապահովում է օպտիմալ լուծման անհրաժեշտ պայմանը։ Ուռուցիկության դեպքում դա նաև համարվում է բավարար։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Օպտիմալ լուծման առցանց հաշվիչ

Տես նաև
-------

* Գծային ծրագրավորում
Չորրդ պետական դումայի նիստերց մեկում (դեկտեմբերի 5, 1912)
**Պետական դումա** կամ **Կայսերական դումա**, օրենսդրախորհրդակցական ներկայացուցչական հիմնարկություն Ռուսական կայսրությունում 1906-1917 թվականներին։ Ստեղծվել է 1905-1907 թվականների ռուսական հեղափոխության ճնշման տակ, 1905 թվականի հոկտեմբերի 17-ի մանիֆեստով։

Պետական դուման քննում էր օրենքների նախագծերը, որոնք այնուհետև քննարկվում էին Պետական խորհրդում և ապա հաստատվում ցարի կողմից։ Ընտրվում էր 5 տարի ժամկետով։ Ընտրությունները բազմաստիճան էին, ըստ չորս կուրիաների (հողատիրական, քաղաքային, գյուղացիական, բանվորական)։ Ազգաբնակչության կեսը (կանայք, ուսանողներ, զինծառայողներ, որոշ ազգային փոքրամասնություններ) զրկված էին ընտրելու իրավունքից։ I (1906 թ.-ի ապրիլի 27-հուլիսի 8) և II (1907 թ.-ի փետրվարի 20-հունիսի 2) Պետական դումայում հիմնական ֆրակցիաները կադետներն էին, տրուդովիկները և սոցիալ-դեմոկրատները։

Հունիսերեքյան պետական հեղաշրջման ժամանակ (հունիսի 3, 1907) նոր ընտրական օրենք մտցվեց, որով ի հաշիվ աշխատավորության և ազական շրջանների բնակչության ներկայացուցչության խիստ կրճատման՝ դումայում ավելանում էր տիրող դասակարգերի ներկայացուցչությունը։ Արդյունքում III (1907 թ.-ի նոյեմբեր 1-1912 թ.-ի հունիս 9) և IV (1912 թվականի նոյեմբեր 15-1917 թվականի փետրվարի 25) Պետական դումայում գերակշռող էին պրոցարիստական կուսակցությունները (գլխավորապես աջերը և օկտյաբրիստները)։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Պետական դումայում ստեղծվեց օպոզիցիոն «Պրոգրեսիվ բլոկը», որը ձգտում էր ցարական կառավարությունից կորզել քաղաքական զիջումներ՝ պատերազմը հաջող ավարտելու և հեղափոխությունը ճնշելու նպատակով։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխության ընթացքում ստեղծվեց Պետական դումայի ժամանակավոր կոմիտե, որը համաձայնության գալով Պետրոգրադի սովետի էսէռա-մենշևիկյան պարագլուխների հետ, կազմեց ժամանակավոր կառավարություն։

Հոկտեմբերյան հեղափոխության պայմաններում պետական դուման վերջնականապես լուծարվեց։

Պետական դումայի նախագահներն են եղել 1-ի Մ․ Ա․ Մուրոմցևը (կադետ), II-ի՝ Ֆ․ Ա․ Գոլովինը (կադետ), III-ի՝ Ն․ Ա․ Խոմյակովը (մինչև 1910 թ.-ը), Ա․ Ի․ Գուչկովը (1910-1911), Մ․ Վ․ Ռոձյանկոն (1911-1912) (բոլորն էլ օկտյաբրիստներ), IV-ի՝ Մ․ Վ․ Ռոձյանկոն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 239)։*  |
**Ոչ գծային օպտիկա**, ֆիզիկական օպտիկայի բաժին, որն զբաղվում է պինդ մարմիններում, հեղուկներում և գազերում հզոր լուսային փնջերի տարածման և նյութի հետ դրանց փոխազդեցության ոչ գծային օպտիկական երևույթների ուսումնասիրությամբ։ Այդ երևույթների բնույթը կախված է ճառագայթման հզորությունից։ Դրանց ուսումնասիրությունն ու կիրառումը լայն թափ են ստացել լազերների (օպտիկական քվանտային գեներատորների) հայտնագործումից հետո։

Ի տարբերություն ոչ գծային օպտիկայի, փոքր հզորության լուսային հոսքերում օպտիկական երևույթները գործնականում անկախ են հզորությունից, և այդ երևույթներն ուսումնասիրող օպտիկան կոչվում է գծային օպտիկա։ Հզոր լուսային փնջերի դաշտերում զգալի է միջավայրի բևեռացման ոչ գծային կախումը էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի լարվածությունից։ Սա էլ պատճառ է դառնում տարբեր ոչ գծային օպտիկական երևույթների ի հայտ գալուն։

Ոչ գծային օպտիկական երևույթներից են լուսային ալիքների հարմոնիկների ստացումը, օպտիկական դետեկտումը, լույսի ինքնակիզակետումը (այս երևույթը 1962 թվականին առաջինը կանխագուշակել է Գուրգեն Ասկարյանը), ոչ գծային անդրադարձումը, բազմաֆոտոն կլանումն ու բազմաֆոտոն ֆոտոէֆեկտը, ստիպողական կոմբինացիոն ցրումը, ստիպողական Մանդելշտամ-Բրիլուենի ցրումը և այլն։ Ոչ գծային օպտիկական երևույթները, բացի գիտական հետաքրքրությունից, ունեն նաև կիրառական մեծ նշանակություն, հատկապես ալիքների երկարության տարբեր տիրույթներում համալարվող հզոր ճառագայթումներ ստանալու համար։ Մետաղների գոլորշիներում, հեղուկներում և բյուրեղներում բազմաֆոտոն ցրման, ստիպողական կոմբինացիոն ցրման և հարմոնիկների ստացման ոչ գծային օպտիկական երևույթների ուսումնասիրություններով զբաղվում են Միքայել Տեր-Միքայելյանի անվան Ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտում, Լազերային տեխնիկա գիտաարտադրական միավորումում և Երևանի պետական համալսարանում։
Լունայի ամրոց
**Լունայի ամրոց** , ամրոց իսպանական քաղաք Ռոտայում։ Համարվում է մշակութային հետաքրքրություն ներկայացնող հուշարձան։ Այն համարվում է քաղաքային խորհրդի նստավայրը։ Ըստ երևույթին, ամրոցի անունը ծագում է Ալվարո դե Լունայի անունից։

Ռոտա-Լունայի ամրոց

Պատմություն և նկարագրություն
----------------------------

Ուղղանկյունաձև հատակագծով գոթական ճարտարապետության ոճով կառուցված ամրոց է։ Չկա, սակայն, ոչ մի փաստաթղթային վկայություն։
Ըստ երևույթին, ամրոցը բարձրացել է նույն տեղում, որտեղ եղել է մուսուլմանական Ռիբաթը, որը, նկարագրության համաձայն, հայտնի է որպես «Ռիբաթի երթուղի»։ Անուն, որը գալիս է լատինական Սպեքուլում Ռոտաե անունից։ Ֆերնանդո III-ը նվաճել է այն 1251 թվականին, հետո այն գրավվում է Ալֆոնսո X Սաբիոյի միջոցով 1264 թվականի մավրիտանական ապստամբությունից հետո։

1297 Գուսման Բուենոն տարածք է ստանում Ռոտեի տեղում։ 1309 թվականին Մանոր Սանլուքարը առանձնացվում է որպես օժիտ Իզաբել Պերես Լե Գուսմանի` Գուսման Բուենոյի դստեր համար, որն ամուսնանում էր Պոնսե դե Լեոնի` Արքոսների տան հիմնադրի` այդ տոհմածառին մոտ կանգնած մարդու հետ։ Պոնսե դե Լեոնի կառավարման ժամանակ ամրոցը եղել է քաղաքի կառավարչի տունը մինչև 1750 թվականը։ 1909 թվականին մարկիզ դե Սան-Մարցիալը այն գնել է 15000 պեսետով, որպեսզի օգտագործի որպես ամառային ռեզենտացիա` անելով կարևոր բարեփոխումներ։ 1943 թվականին Խոսե Լեոնը այն ձեռք է բերում 200000 պեսետով։ Այն օգտագործվել է որպես քոլեջ և հիվանդանոց։ 
1982 թվականին տունը դատարկվում է։ 1987 թվականից սկսած` խորհուրդը սկսում է վերականգնողական աշխատանքներ, որը երկարաձգվում է մինչև 1999 թվականը, որից հետո այն բացվում է որպես կոնսիստորիա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Antonio Romero-Dorado. "El Rincón malillo*. Anuario del Centro de Estudios de la Costa Noroeste de Cádiz. Nº 5. Sanlúcar de Barrameda. 2015. Pás. 19.*(չաշխատող հղում)

* AAVV. *Castillos de España*. Volumen I. Editorial Everest, León. 1997. Pág. 116-117.

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Լունայի ամրոց (Ռոտա) Վիքիպահեստում |

* El Castillo de Luna en *Castillosnet.org* Archived 2013-08-09 at the Wayback Machine.
**«Ոչ աստծուն, ոչ էլ սատանային»** (ռուս.՝ Ни богу, ни чёрту), հակակրոնական թեմայով խորհրդային տիկնիկային մուլտֆիլմ, որն ստեղծել են ռեժիսոր-մուլտիպլիկատորներ Վադիմ Կուրչևսկին և Նիկոլայ Սերեբրյակովը 1965 թվականին «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիայում։

Սյուժե
------

Ժամանակով ապրում էր ատաղձագործ Կուզման։ Նա գերաններից պատրաստում էր տներ, խրճիթներ, վանքեր։ Մի անգամ նրան առաջարկում են սարքել գինետուն, իսկ շինարարության ավարտին նրան այնպես են խմեցնում, որ հոգին դուրս է թռչում մարմնից։ Աստված կարդում է նրա բնութագիրը՝ համեստ, աշխատասեր, սովորական մարդ։ Իսկ սատանան կարդում է իրենը՝ հարբեցող, ծխախոտամոլ, հայհոյախոս, կնամոլ։ Կուզման ընկնում է դրախտ և պարզվում է, որ աշխատել պետք չէ և ոչինչ չի կարելի։ Կուզման ձանձրանում է այնտեղ և փախչում դրախտային այգու ցանկապատի անցքով, որ արել էր սատանան։ Սատանան Կուզմային տանում է դժոխք։ Այնտեղ կազմակերպում է խնջույք և խմեցնում Կուզմային մինչ հարբելը։ Բայց պարզվում է, որ ամեն ինչ պետք է քանդել, իսկ կառուցել չի կարելի։ Եվ այդ ժամանակ Կուզման սկսում է կացինը թափահարել, և սատանաները նրա առաջ բացում են դարպասները։ Պարզվում է, որ Կուզան գտնվում է հրդեհից ավերված գյուղում։ Խոնարհվեցին նրա առաջ մարդիկ, իսկ ատաղձագործը ասաց. «Ո՛չ աստծուն, ո՛չ էլ սատանային իմ արվեստը պետք չեկավ, փոխարենը ձեզ, եղբայրներ, կծառայեմ»։ Եվ Կուզման սկսում է կառուցել խրճիթներ, իսկ հետո իր համար կին է գտնում։

Ֆիլմի վրա աշխատել են
--------------------

* Տիկնիկները և դեկորացիաները պատրաստել են Վլադիմիր Աբակումովը, Գալինա Գետինգերը, Պավել Գուսովը, Վ. Կալաշնիկովան, Վ. Կուրանովը, Օլեգ Մասաինովը, Պավել Լեսինը, Վալերի Պետրովը, Մարինա Չեսնոկովան՝ Ռոման Գուրովի գլխավորությամբ։
* Խմբագիր՝ Արկադի Սնեսարյով

Դերերը հնչյունավորել են
-----------------------

* Գեորգի Վիցին՝ ատաղձագործ Կուզմա / հրեշտակապետ (լուսագրերում նշված չէ)
* Կիրա Սմիրնովա՝ Աստված (լուսագրերում նշված չէ)
* Եվգենի Վեսնիկ՝ Պետրոս Առաքյալ (լուսագրերում նշված չէ)
* Անատոլի Կուբացկի՝ Սատանա (լուսագրերում նշված չէ)
* Տամարա Դմիտրիևա՝ Սատանայիկ(լուսագրերում նշված չէ)

Մուլտֆիլմի մասին
----------------

> 
> 
> Երիտասարդ տաղանդավոր նկարիչներ Վադիմ Կուրչևսկին և Նիկոլայ Սերեբրյակովը, մի որոշ ժամանակով ստուդիայում աշխատելով որպես բեմադրող նկարիչներ, դրանից հետո դարձել են ռեժիսորներ։ Նրանց համատեղ ռեժիսորական նորամուտը կայացել է 1963 թվականին «Ուզում եմ համարձակ լինել» ֆիլմով։ Դրան հաջորդել են «Ոչ աստծուն, ոչ էլ սատանային» (1966) հակակրոնական ֆիլմը, որտեղ առաջին հերթին պետք է նշել արտահայտիչ, հիշվող տիկնիկները:— Իվան Իվանով-Վանո, «Կադր կադրի հետևից», Մոսկվա, 1980
> 
>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Асенин С. В. «Волшебники экрана» Направления поисков. Кинокуклы Николая Серебрякова. Archived 2014-02-26 at the Wayback Machine.
2. ↑  Энциклопедия отечественного кино —— Николай Серебряков:Тексты

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Ոչ աստծուն, ոչ էլ սատանային» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* «Ոչ աստծուն, ոչ էլ սատանային» «Հայրենական կինոյի հանրագիտարան» կայքում
* «Ոչ աստծուն, ոչ էլ սատանային»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* Ոչ աստծուն, ոչ էլ սատանային youtube կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լունաչարսկու փողոց (այլ կիրառումներ)

**Լունաչարսկու փողոց** (ռուս.՝ Улица Луначарского), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Անվանվել է խորհրդային պետական գործիչ, գրող, քննադատ, արվեստաբան Անատոլի Վասիլևիչ Լունաչարսկու (1875-1933) պատվին։ Սկիզբ է առնում 1-ին հնգամյակի հրապարակ փողոցի և Շոսեյնայա փողոցի հանգույցից և ավարտվում Կունդրյուչյա գետի ափից քիչ հեռու։ Երկարությունը 1400 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Լունաչարսկու փողոցը սկսվում է 1-ին հնգամյակի հրապարակ փողոցի և Շոսեյնայա փողոցի հանգույցից, հատում Ստավրոպոլի, Վերբենսկայա, Նեկրասովի փողոցները և ավարտվում Կունդրյուչյա գետի ափից քիչ հեռու։ Երկարությունը 1400 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 94 շինություն։

Լունաչարսկու փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346352։

Փողոցն անվանվել է խորհրդային պետական գործիչ, սոցիալիստական մշակույթի ստեղծողներից մեկի, գրող, քննադատ, արվեստաբան, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս Անատոլի Վասիլևիչ Լունաչարսկու (1875-1933) պատվին։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո Լունաչարսկին եղել է լուսավորության ժողկոմ (1917-1929 թվականներին), 1929 թվականի սեպտեմբերից՝ ԽՍՀՄ Կենտգործկոմին առընթեր գիտական կոմիտեի նախագահ։ 1927 թվականից նա կատարել է դիվանագիտական աշխատանք, 1933 թվականին նշանակվել է ԽՍՀՄ լիազոր ներկայացուցիչ Իսպանիայում։ Նրա անվան հետ են կապված խորհրդային դպրոցի, բարձրագույն և պրոֆտեխնիկական կրթության համակարգի ձևավորումը, գիտական հիմնարկների, թատրոնի, կինոյի, հրատարակչական գործի վերակառուցումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 4, էջ 684»։ Վերցված է 2019 Ապրիլ 3

Աղբյուրներ
----------

* Улица Луначарского в Красном Сулине
* Подробная карта Улица Луначарского, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Красный Сулин, улица Луначарского Archived 2019-04-03 at the Wayback Machine.
| **՞**Պոպուլիկ օղակադիր |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Ծխաբույսազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Պոպուլիկ օղակադիր |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Corydalis verticillaris

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Պոպուլիկ օղակադիր** (լատ.՝ Corydalis verticillaris), ծխաբույսազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Գնդաձև պալարով բույս է։ Ցողունային տերևները երկուսն են՝ հակադիր, նստադիր կամ կարճակոթ, 3 (2)-փետրաձև, առաջին կարգի սեգմենտները երկար կոթուկներով են, 3-4-ական ամեն կողմից, համարյա հակադիր, 2-3-բլթակով վերջին կարգի սեգմենտները խոր են։ Ծաղկաբույլն ունի 3-8 ծաղիկներով ողկույզ։ 16-35 մմ երկարությամբ պսակը վարդագույն կամ բոսորագույն է, գագաթին մուգ ծիրանագույն պուտով։ Խթանը 1,5-2 անգամ արտաքին պսակաթերթից երկար է, համարյա ուղիղ կամ կորացած։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Զանգեզուրի (լեռնագագաթներ Գազանասար և Խուստուփ) և Մեղրու (Լեհվազ գյուղի և Բողոքարի միջև, Ճգնավոր լեռ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Հյուսիսային Իրաքում և Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ծովի մակարդակից 1900-3100 մ բարձրությունների վրա, վերին լեռնային գոտուց մինչև ալպիական գոտի, քարափլուզուտներում, քարքարոտ և կավոտ լանջերին, տրագականտային համակեցություններում։ Ծաղկում է ապրիլ-հուլիսին, պտղաբերում՝ մայիս-հունիս ամիսներին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Ընդգրկված չէ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկի սահմաններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Corydalis verticillaris
* GBIF: 7315292
* IPNI: 672567-1
* Plant List: kew-2739402
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:672567-1
* Tropicos: 50165854

 |

 |
Մեղվի փեթակներ Ծաղկունք գյուղում
**Մեղվանոց**, մեղվաբուծական ֆերմայի կամ տնտեսության արտադրական միավոր․ բաղկացած է մեղվանոցային տարածությունից, որտեղ տեղավորում են փեթակները, անհրաժեշտ գույքը, ձմեռանոցը, պահեստները, հավաքովի տնակները, արհեստանոցը, մեղվաբույծների աշխատասենյակը և այլն։ Ստեղծում են չոր, հարթ, քամիներից պաշտպանված, ձեռնարկություններից, երկաթուղուց, լճերից հեռու վայրերում։ Լինում է ստացիոնար (նստակյաց) և քոչվորական տիպի։ Ստացիոնարը կազմակերպվում է լեռնային, լեռնատայգային և այլ գոտիների դժվարամատչելի, մեղրատու բույսերով հարուստ շրջաններում։ Քոչվոր մեղվանոցի փեթակները բույսերի ծաղկմանը զուգընթաց տեղափոխում են տարբեր հանդակներ՝ լրացուցիչ մեղր ստանալու և բույսերի փոշոտումն ապահովելու նպատակով։ Մեղվաբուծության մասնագիտացմանը համապատասխան տարբերում են մեղրաապրանքային, փոշոտման և համալիր մեղվանոցներ։ Առավել տարածված են մեղրաապրանքային մեղվանոցները։ Փոշոտման մեղվանոցներն ստեղծվում են զարգացած այգեգործության, պտղաբուծության, սերմնաբուծության շրջաններում՝ բաց և փակ գրունտի բույսերի փոշոտումն ապահովելու նպատակով։ Համալիր մեղվանոցը միավորում է առաջին երկուսի ֆունկցիաները։ Այդ տիպի մեղվանոցներում բազմացվում են նաև մեղվաընտանիքներ և մեղվամայրեր, իսկ որոշ դեպքերում արտադրվում է վիտամինացված և բուժիչ մեղր, ակնամոմ, մեղ֊վաթույն, մեղվակաթ և այլն, որոնք օգտագործվում են բժշկության մեջ։ Գիտահետազոտական աշխատանքներ կատարելու, մեղվաբուծության նվաճումները և առաջավոր փորձը պրոպագանդելու նպատակով կազմակերպվում են նաև փորձարարական մեղվանոցներ։ Խոշոր մեղվանոցներ (ունեն մի քանի տասնյակ հզ․ մեղվաընտանիք) կան ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Ավստրալիայում և այլ երկրներում։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 447)։*  |
**Արդարադատության տուն** (վրաց.՝ იუსტიციის სახლი), պետական հաստատություն Վրաստանում, որտեղ մեկ շենքում կենտրոնացվում են մի շարք պետական ծառայություններ։ Տվյալ հաստատության մեջ են հավաքված Վրաստանի նոտարների պալատը, Հանրային ռեեստրի ազգային գործակալությունը, Ազգային արխիվը և Կատարման ազգային բյուրոն։ Արդարադատության տան նպատակն է փաստաթղթերի հանձնումը և պետության բացառաիկ տնօրինության տակ գտնվող սպասարկման իրականացումը։ Արդարադատության տունն իր մեջ է ընդգրկում շուրջ 300 ծառայություն։

Ամենապահանջված մատուցվող ծառայություններ
----------------------------------------

* Նույնականացման քարտ
* Ամուսնության գրանցում
* Անձնագրային սպասարկում
* Ծննդյան գրանցում
* Գույքի գրանցում

Մասնաճյուղեր
------------

Արդարադատության տան մասնաճյուղերը է արդեն բացված են և գործում են Թբիլիսիում, Բաթումում, Ռուսթավիում, Մեստիայում, Քութայիսում, Օզուրգեթում, Գուրջաանում, Ախալցխայում, Մառնեուլում, Ղվարելում, Թելավում, Գորիում են, շուտով բացվելու են՝ Զուգդիդում, Փոթիում, Ճիաթուրայում, Լագոդեխում, Մցխեթում։

Տես նաև
-------

* Պաշտոնական կայք
**Արչիլ Կերեսելիձե** (վրաց.՝ არჩილ კერესელიძე, դեկտեմբերի 24, 1912(1912-12-24), Գունիբ, Gunibsky Okrug, Դաղստանի մարզ, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 19, 1971(1971-09-19), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ, Վրացական ԽՍՀ), վրացի խորհրդային կոմպոզիտոր։ Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1961)։

Կենսագրություն
--------------

Արչիլ Կերեսելիձեն ծնվել է 1912 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Դաղստանի Գունիբ գյուղում։ 1927-1934 թվականներին սովորել է Թբիլիսիի կոնսերվատորիայում։ 1939 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան։ Եղել է Նիկոլայ Մյասկովսկու աշակերտը։

Ստեղծագործական գործունեությունն սկսել է 1939 թվականին։ Կինոյի բնագավառում առաջին անգամ հանդես է եկել 1948 թվականին (գեղարվեստական ֆիլմ «Քեթո և Կոտե»)։

1953 թվականից եղել է Վրացֆիլմ կինոստուդիայի երաժշտական խմբագիրը և կոմպոզիտորը (ֆիլմեր «Մեր բակը» (1956), «Ուրիշի երեխաները» (1958), «Ֆաթիմա» (1958), «Ես, տատիկը, Իլիկոն և Իլարիոնը» (1963), «Մագդանայի Լուրջան» (1965), «Հանդիպում լեռներում» (1966), «Վարպետաց վարպետի աջը» (1969), «Հին ջրաղացներ», «Իմ քաղաքի աստղը» (1970) և այլն)։

Հեղինակել է «Բաշի Աչուկի» (1956) օպերան, բալետներ, երաժշտական կատակերգություններ, սիմֆոնիկ ու վոկալային-սիմֆոնիկ ստեղծագործություններ։

Արչիլ Կերեսելիձեն մահացել է 1971 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Թբիլիսիում։

1973 թվականին Արչիլ Կերեսելիձեին հետմահու շնորհվել է Վրացական ԽՍՀ պետական մրցանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արչիլ Կերեսելիձեն kino-teatr.ru կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արչիլ Կերեսելիձեն kinopoisk.ru կայքում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1089854919 · SUDOC: 191063282 · VIAF: 259145857916023020450 · WorldCat VIAF: 259145857916023020450 |

 |