**Ջերմահաղորդականություն**, մարմնի տաք մասերից դեպի պակաս տաք մասերը ջերմության փոխանցում, որը հանգեցնում է ջերմաստիճանների հավասարեցման։ Ջերմահաղորդականությունյանը հատուկ է ջերմության փոխանցման ատոմամոլեկուլային բնույթը՝ մեծ Էներգիա ունեցող մասնիկների (մոլեկուլներ, ատոմներ, Էլեկտրոններ) էներգիայի անմիջական հաղորդումը փոքր էներգիայով մասնիկներին։

Ֆուրիեի օրենք
-------------

Իզոտրոպ միջավայրում ջերմության տարածումը ենթարկվում է Ֆուրիեի օրենքին․ 

{\displaystyle {\vec {q}}=-\varkappa \,\mathrm {grad} (T),},
որտեղ {\displaystyle {\vec {q}}}-ն՝ ջերմային հոսքի խտության վեկտորն Է, T-ն՝ բացարձակ ջերմաստիճանը, {\displaystyle \varkappa }-ն՝ Ջ-յան գործակիցը, որը կախված չէ ջերմաստիճանի գրադիենտից։ Ըստ մոլեկուլային-կինետիկ տեսության, Ֆուրիեի օրենքը տեղի ունի, եթե ջերմաստիճանի հարաբերական փոփոխությունը ազատ վազքի I միջին երկարության վրա անհամեմատ փոքր է մեկից։

Խորանարդային սիմետրիայից զուրկ բյուրեղներում {\displaystyle {\vec {q}}} վեկտորը զուգահեռ չէ gradT-ին և որոշվում է։ 

{\displaystyle P=-\varkappa {\frac {S\Delta T}{l}},}
առնչությամբ, որտեղ P երկրորդ սեռի տենզոր է։ Միավորների միջազգային համակարգում A-ն չափվում է վտ/(մ\*K)-ով։

### Իդեալական գազ

Իդեալական գազի համար, որի մոլեկուլներն ունեն միայն համընթաց շարժման էներգիա, A-ն տրվում է։ 

{\displaystyle \varkappa \sim {\frac {1}{3}}\rho c\_{v}\lambda {\bar {v}}}
արտահայտությամբ, որտեղ {\displaystyle \rho }-ն գազի խտությունն է, {\displaystyle c\_{v}}-ն՝ միավոր զանգվածի ջերմունակությունը հաստատուն ծավալի դեպքում, {\displaystyle {\bar {v}}}-ն՝ մոլեկուլների շարժման միջին արագությունը։ Քանի որ l~l/p, իսկ p~p (p-ն գազի ճնշումն է), ուստի իդեալական գազի A-ն կախված չէ ճնշումից։ Բազմատոմ մոլեկուլներից կազմված գազի A-ն հաշվելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև մոլեկուլների ներքին ազատության աստիճանները։ Խիտ գազերում և հեղուկներում, որտեղ միջմոլեկուլային միջին հեռավորությունը մոլեկուլի չափերի կարգի մեծություն է, միջմոլեկուլային ուժեղ փոխազդեցության առկայությունը նպաստում է ջերմության ավելի արագ փոխանցմանը (հեղուկում այն տարածվում է ձայնի արագությամբ)։ Պինդ մարմինների Ջ-յան բնույթը, մարմնի տեսակից կախված, տարբեր է։ Մետաղներն ունեն բարձր Ջ․, որը կապված է դրանց բարձր էլեկտրահաղորդականության հետ, այսինքն՝ պայմանավորված է հիմնականում հաղորդականության էլեկտրոնների շարժմամբ և փոխազդեցությամբ։

Վիդեման-Ֆրանցի օրենք
--------------------

Մետաղների A-ի ջերմաստիճանային կախումը կարելի է հետագոտել, օգտվելով Վիդեման-Ֆրանցի օրենքից․

{\displaystyle {{\frac {\lambda }{\sigma T}}=const}}
(σ-ն էլեկտրահաղորդականության գործակիցն է)։ Բարձր ջերմաստիճաններում t ջերմաստիճանի նվազման հետ այն սկսում է ավելի արագ աճել և շատ ցածր ջերմաստիճաններում ձգտում է օ0 հաստատուն մեծության։ Ուստի A-ն բարձր ջերմաստիճաններում հաստատուն է, իսկ ցածր ջերմաստիճաններում՝ ուղիղ համեմատական T-ին։ Ոչ մետաղական բյուրեղներում (դիէլեկտրիկ, մաքուր կիսահաղորդիչ՝ ցածր ջերմաստիճաններում) ջերմության փոխանցումը կատարվում է ֆոտոններով։ A-ի որոշման համար կարելի է օգտվել 

{\displaystyle \varkappa \sim {\frac {1}{3}}\rho c\_{v}l{\bar {v}}\propto {\frac {1}{P}}},
բանաձևից, որտեղ v-ը ֆոնոնի միջին արագությունն է, c-ն՝ ցանցային ջերմունակությունը։ Միջին և բարձր ջերմաստիճաններում։ {\displaystyle {\sigma \sim {\frac {1}{T}}}}-ը սահմանափակվում է ֆոնոն-ֆոնոն փոխազդեցությամբ և բավական բարձր ջերմաստիճաններում հակադարձ համեմատական է դառնում T-ին։ l-ի ջերմաստիճանային կախումը Т-ի նվազման դեպքում կարելի է ներկայացնել l~exp(T\*/T) տեսքով, որտեղ T\*-ն յուրաքանչյուր բյուրեղի համար բնութագրական ջերմաստիճանն է։ Ցածր ջերմաստիճաններում l-ը խիստ մեծանալով, ձգտում է մի հաստատունի, որը որոշվում է բյուրեղի չափերով։ Հաշվի առնելով ցանցային ջերմունակության ջերմաստիճանային կախումը, A-ի կախումը T-ից տարբեր տիրույթներում կարելի է ներկայացնել կորով։

Տարբեր նյութերի ջեմահաղորդականության տարաձևություններ
-----------------------------------------------------



| Նյութեր | Ջերմահաղորդականություն, Վտ/(Մ·Կ) |
| --- | --- |
| Գրաֆեն | 4840±440 — 5300±480 |
| Ալմաստ | 1001—2600 |
| Գրաֆիտ | 278,4—2435 |
| Սիլիցիումի կարբիդ | 490 |
| Արծաթ | 430 |
| Պղինձ | 401 |
| Բելիումի օքսիդ | 370 |
| Ոսկի | 320 |
| Ալյումին | 202—236 |
| Ալյումինի նիտրիդ | 200 |
| Բորի նիտրիդ | 180 |
| Սիլիցիում | 150 |
| Արույր | 97—111 |
| Քրոմ | 93,7 |
| Երկաթ | 92 |
| Պլատին | 70 |
| Անագ | 67 |
| Ցինկի օքսիդ | 54 |
| Պողպատ | 47 |
| Կապար | 35,3 |
| Քվարց | 8 |
| Գրանիտ | 2,4 |
| Բազալտ | 1,3 |
| Ապակի | 1-1,15 |
| Սիլիցիումօրգանական ջերմահաղօրդականությն մածուկ | 0,7 |
| Ջուրը նորմալ պայմաններում | 0,6 |
| Աղյուս | 0,2—0,7 |
| Սիլիկոննի յուղ | 0,16 |
| Փրփուր | 0,05—0,3 |
| Փայտ | 0,15 |
| Նավթային յուղեր | 0,12 |
| Թարմ ձյուն | 0,10—0,15 |
| Պոլիպրոպիլեն | 0,038-0,052 |
| Էքստրուդացված Պենոպլաստ (горючесть Г1 и Г4 | 0,032-0,034 |
| Ապակի | 0,032-0,041 |
| Քարե բամբակ | 0,034-0,039 |
| Օդ (300 K, 100 կՊաս) | 0,022 |
| Վակուում (բացարձակ) | 0 (խիստ) |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 493)։*  |