**Անտիկ Հունական փիլիսոփայությունը**, փիլիսոփայական ուսմունքների այն ամբողջությունն է, որը ձևավորվել և զարգացել է Հին Հունաստանում մ.թ.ա. 6-րդ դարում ու մասամբ կամ ամբողջապես տիրապետել մինչև անտիկ դարաշրջանի ավարտը։ Անտիկ Հունական փիլիոփայությունը դարեր անց իր զարգացումն ու տարածումն է ունեցել Հին Հռոմում։ Այս շրջանի հիմնական աշխատությունները գրվել են հին հունարենով։

Ծագում
------

Անտիկ փիլիսոփաության ծագումը և զարգացումը պայմանավորված էր, ինչպես սոցիալ-տնտեսական ու քաղաքական, այնպես էլ հոգևոր-մշակութային մի շարք նախադրյալներով։ Հին հունաստանում փիլիսոփայությունը ծագում է այն ժամանակ, երբ ձևավորվում և հաստատվում է ստրկատիրական հասարակարգը, զարգանում է տնտեսությունը, մտավոր աշխատանքը տարանջատվում է ֆիզիկականից, այսինքն՝ մտավոր գործունեությունը ձեռք է բերում ինքնուրույնություն և անկախություն։ Մտավոր գործունեության ծավալումը նպաստեց քաղաք-պետությունների առաջացումը, որտեղ քաղաքացիներն ազատ մարդիկ էին, մասնակցում էին պետության կառավարմանը, օգտվում քաղաքական իրավունքներից։   

Կենտրոնական պետականության բացակայությունը, որը անհրաժեշտաբար ենթադրում էր միասնական կրոնադոգմատիկական գաղափարախոսություն և բազմաթիվ քաղաք-պետությունների գոյության փաստը բարենպաստ պայմաններ էին ստեղծում մտքի ազատ դրսևորման համար։ Առանց այդ ազատության՝ հնարավոր չէ պատկերացնել հունական մշակույթի և փիլիսոփայության ծաղկումը։

Փիլիսոփաներն ու փիլիսոփայական առաջին ուսմունքները
-------------------------------------------------

Հին Հունաստանում փիլիսոփայական մտքի զարգացմանը մեծ նպաստ են բերել «յոթ իմաստունները»՝ Կլեոբուլոսը, Սոլոնը, Հիլոնը, Թալեսը, Պիտակը, Բիանտոսը և Պերիանդրոսը, որոնցից պահպանված ասույթներում խտացված ամփոփվել է հույն ժողովրդի իմաստությունը և կենսափիլիսոփայությունը։
Հին Հունաստանում փիլիսոփայական առաջին ուսմունքները ձևավորվել են Հոնիայում՝ փոքրասիական հունական գաղթօջախներում, ուստի այդ փիլիսոփայությունը անվանվում է հոնիական։ Հոնիական փիլիսոփայության մեջ են մտնում Միլեթյան դպրոցի և Հերակլիտեսի ուսմունքները։

Անտիկ հունական փիլիսոփայության առանձնահատկությունները
-----------------------------------------------------

Անտիկ հունական փիլիսոփայությունն ուներ մի շարք առանձնահատկություններ, որոնցից գլխավորը համարվում է նրա տիեզերակենտրոն լինելը։ Այսինքն՝ փիլիսոփայական մտածումների կիզակետում տիեզերքն էր, որը ըմբռնվում էր որպես ոչ մեկի կողմից չստեղծված բացարձակ կեցություն։ Անտիկ փիլիսոփայությանը խորթ էր արարչագործության գաղափարն աստվածաշնչյան իմաստով. տիեզերքը ոչ թե արարվում է, այլ ստեղծվում է ի սկզբանե գոյություն ունեցող նյութական և իդեալական սկզբներից։   

Առանձնահատկությունների թվում է նաև այն, որ անտիկ հունական փիլիսոփայությունն ուներ ռացիոնալիստական ու մտահայեցողական բնույթ։ Իմացաբանության մեջ այդ փիլիսոփայության նշանաբանն էր՝ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | - Մտքերդ համաձայնեցրու բանականության պահանջներին |  |

, ինչը նշանակում էր, որ իմացության մեջ կարևոր դեր և տեղ էր տրվում բանականությանը։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Փիլիսոփայություն |
| --- |
|  |
| Արևմտյան փիլիսոփայություն · Արևելյան փիլիսոփայություն |
|  |
| Պատմություն | 

|  |  |
| --- | --- |
| Անտիկ |  Բուդդայականություն **·**  Չինական **·**  Հունական **·**  Հելլենիստական **·**  Հնդկական  **·**  Ջայնիզմ) **·**  Իրանական  |
| Միջնադարյան |  Քրիստոնեական (Սխոլաստիկա) **·**  Իսլամական (Վաղ իսլամական) **·**  Հրեական (Հուդա-իսլամական) |
| Նոր Ժամանակի | Էմպիրիզմ **·**  Ռացիոնալիզմ |
| Ժամանակակից | Վերլուծական **·**  Մայրցամաքային |

 |
|  |
| Ցանկեր | 
 Դպրոցներ **·**  Բառարան **·**  Փիլիսոփաներ **·**  Շարժումներ **·**  Հրապարակումներ |
|  |
| Մասնագիտական ճյուղավորում | 

|  |
| --- |
|  Բնազանցություն **·**  Իմացաբանություն **·**  Տրամաբանություն **·**  Բարոյագիտություն **·**  Էսթետիկա |
| **Փիլիսոփայություններ** Գործողություն **·**  Արվեստի **·**  Կենսաբանության **·**  Քիմիայի **·**  Ֆիլմ **·**  Կրթության **·**  Տնտեսագիտության **·**  Շրջակա միջազվայրի պահպանություն **·**  Աշխարհագրության **·**  Ինֆորմացիայի **·**  Առողջ ապրելակերպ **·**  Պատմության **·**  Հումորի **·**  Լեզվի **·**  Իրավունքի **·**  Գրականություն **·**  Մաթեմատիկայի **·**  Մտքի **·**  Երաժշտություն **·**  Մետաֆիզիկա **·**  Ֆիզիկայի **·**  Քաղաքագիտության **·**  Ֆիզիոլոգիայի փիլիսոփայություն **·**  Կրոնի **·**  Գիտության **·**  Սոցիալական գիտությունների **·**  Տեխնոլոգիայի **·**  Պատերազմի |

 |
|  |
| Ուղղություններ ևհայեցակարգեր | 
Աֆրիկյան փիլիսոփայություն **·**  Անարխիզմ **·**  Արիստոտելականություն **·**  Ավերոյականություն **·**  Ավիցենիզմ **·**  Դասական լիբերալիզմ **·**  Քննադատական տեսություն **·**  Կինիկյան փիլիսոփայություն **·**  Դեկոնստրուկցիոնիզմ **·**  Դեիզմ **·**  Դեոնտոլոգիա **·**  Դիալեկտիկական մատերիալիզմ **·**  Դուալիզմ **·**  Էգոիզմ **·**  Էպիկուրյան փիլիսոփայություն **·**  Էպիֆենոմենալիզմ **·**  Էքզիստենցիալիզմ **·**  Ֆեմինիզմ **·**  Ֆունկցիոնալիզմ **·**  Հեդոնիզմ **·**  Հեգելականություն **·**  Մեկնության արվեստ **·**  Հումանիզմ **·**  Իդեալիզմ **·**  Կանտականություն **·**  Կյոտոյի դպրոց **·**  Իրավական պոզիտիվիզմ **·**  Տրամաբանական պոզիտիվիզմ **·**  Մարքսիզմ **·**  Մատերիալիզմ **·**  Մոդեռնիզմ **·**  Մոնիզմ **·**  Նատուրալիզմ **·**  Նեոպլատոնիզմ **·**  Նոր Փիլիսոփաներ **·**  Նիհիլիզմ **·**  Պարտիկուլարիզմ **·**  Պերիպաթետիկ դպրոց **·**  Ֆենոմենոլոգիա  **·** Պլատոնիզմ **·**  Պոստհումանիզմ **·**  Պոստմոդեռնիզմ **·**  Պոստստրուկտուրալիզմ **·**  Պրագմատիզմ **·**  Նախասոկրատյան փիլիսոփայություն **·**  Գործընթաց **·** Հոգեվերլուծություն **·**  Սոլիպսիզմ **·**  Ռեալիզմ **·**  Ռելատիվիզմ **·**  Սխոլաստիցիզմ **·**  Սկեպտիցիզմ **·** Ստոիցիզմ **·**  Ստրուկտուրալիզմ **·**  Թոմիզմ **·**  Ուտիլիտարիզմ **·**  ավելին... |
|  |
| Պորտալ · Կատեգորիա · Նախագիծ |

 |