recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Սանչեսը(չաշխատող հղում)
 Ֆիդել Կաստրոյի հետ

**Սելիա Սանչես Մանդուլեյ** (իսպ.՝ Celia Sánchez Manduley, մայիսի 9, 1920(1920-05-09), Media Luna, Granma Province, Կուբա - հունվարի 11, 1980(1980-01-11), Հավանա, Կուբա), կուբացի հեղափոխական։ Երկար տարիներ սերտ հարաբերություններ է ունեցել Ֆիդել Կաստրոյի հետ, ում հետ էլ սիրային կապի մեջ է եղել։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1920 թվականի մայիսի 9–ին՝ բժշկի ընտանիքում։ Ավարտել է Հավանայի համալսարանը։ 1950–ական թվականների սկզբից քաղաքական պայքարի մեջ է մտել Ֆուլխենսիո Բատիստայի ռեժիմի դեմ, եղել է Մանսանիլո քաղաքի հուլիսի 26 շարժման հիմնադիրը։ 1957 թվականի մարտի 19 –ին մտել է Ապստամբական բանակի կազմի մեջ, մասնակցել Ուվերոյի զորանոցի հարձակմանը։ Օրյենտեի նահանգում մի խումբ հեղափոխականների հետ՝ Ֆ. Կաստրոյի ղեկավարությամբ, անցել է վերապատրաստում։ Այնուհետև ֆրանկ Պաիսի հետ կազմակերպում է առաջին զորացումը, որն ուղարկվում է պարտիզանների մոտ՝ Սիերա Մաեստրա։ Մարտնչել է Սիերա–Մաեստրայի լեռներում, կատարել է կապավորի գործառույթներ, եղել է Ապստամբական բանակի գլխավոր շտաբի քարտուղար։

Կուբայի(չաշխատող հղում)
 երախտագիտության խորհրդանիշ Սելիա Սանչես Մանդուլին: Ստեղծվել է նրա մահվանից 10 տարի հետո
Կուբայական հեղափոխությունից հետո աշխատել է Կուբայի նախարարների խորհրդի նախագահության քարտուղարությունում, Կուբայի Պետական խորհրդի կառույցներում։ Կուբայի Կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամ է։ 1980 թվականին մահացել է թոքի քաղցկեղից։

Հիշատակ
-------

* Սանտյագո դե Կուբայի տեքստիլ կոմբինատը կոչվել է Սելիա Սանչես Մանդուլեյի անունով։
* 1990 թվականին Սելիա Սանչեսը Մանսանիլոյում տեղադրել է մոնումենտ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑  Коммерсант. «Неверный Фидель»
3. ↑  Велосипедный тур по восточной Кубе(չաշխատող հղում)

Գրականություն
-------------

* Celia Sanchez en ECURED
* *Че Гевара Э.* Կուբայում հեղափոխական պատերազմի դրվագներ։Эпизоды революционной войны на Кубе
**«Մեզանից հետո թեկուզ ջրհեղեղ»** (ֆր.՝ Après nous le déluge), այս շատ հայտնի արտահայտությունն առաջին անգամ գործածել է Մարքիզուհի դե Պոմպադուրը, որը պաշտոնապես Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XV-ի սիրուհին էր։ Մարքիզուհին դա ասել է 1757 թ.-ին Ռոսբախի ճակատամարտից հետո, որպեսզի մխիթարի թագավորին, որին վշտացրել էր ֆրանսիական զորքերի պարտությունը։ Այն աղետալի էր ֆրանսիացիների համար։ Նրա օրոք վերնախավը (առաջին և երկրորդ դասեր) վարում էին ցոփ ու շվայտ կյանք, չէին վճարում հարկեր, մինչդեռ դատարկվում էր գանձարանը, իսկ տնտեսությունը քայքայվում էր։ Այս ամենինց դժգոհ էին երրորդ խավը՝ ձեռներեցները և բազմամիլոնանոց գյուղացիությունը, արհեստավորները և այլք։

Այս ամենից հետո ժողովուրդը ելնում է ոտքի և սկսվում է Ֆրանսիական ամենամեծ հեղափոխությունը Ֆրանսիայի սոցիալական և քաղաքական կյանքում։

Տես նաև
-------

* Ֆրանսիական հեղափոխություն
* Լյուդովիկոս XV

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Louis XV | king of France»։ *Encyclopedia Britannica* (անգլերեն)։ Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 17

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի |

 |
**Մոնիկա Է. Գելլեր** (անգլ.՝ *Monica E. Geller*), գեղարվեստական կերպար, ամերիկյան «Ընկերները» սիթքոմի վեց գլխավոր հերոսներից մեկը։ Մոնիկայի դերում հանդես է գալիս Քորթնի Քոքսը։ Ստեղծվել է հեռուստաշոուի համահեղինակներ Դեյվիդ Քրեյնի և Մարտա Քոֆմանի կողմից և հանդես եկել ցուցադրված բոլոր 236 էպիզոդներում։

Մոնիկա Գելլերի կերպարը ներկայացվում է որպես պերֆեկցիոնիստական, մրցակցային և օբսեսիվ-կոմպուլսիվ բնավորության գծերով օժտված շեֆ-խոհարարուհի, ով նաև հայտնի է իր հիվանդագին մաքրասիրությամբ։ Ռոս Գելլերի կրտսեր քույրն է և Ռեյչել Գրինի դպրոցական ընկերուհին։ Վերջինս սեփական հարսանիքից փախչելուց հետո վերամիավորվում է Մոնիկայի հետ։ Ռեյչելը մի քանի տարի բնակվում է Մոնիկայի բնակարանում, այնուհետև՝ տեղափոխվում, որպեսզի Մոնիկան բնակվի զուգընկերոջ՝ Չենդլերի հետ։ Զույգը շուտով ամուսնանում է։ Երկկողմանի անպտղության պատճառով ամուսինները որդեգրում են նորածին երկվորյակներ Ջեքին և Էրիկային և տեղափոխվում Նյու Յորքի արվարձաններ։

Հեռուստաշոուի համահեղինակները Մոնիկայի դերում սկզբնապես տեսնում էին դերասանուհի և կատակերգու Ջանին Գարոֆալոյին։ Քորթնի Քոքսին առաջարկվել էր Ռեյչելի դերը, սակայն դերասանուհին նախընտրում է մարմնավորել հենց Մոնիկային, քանի որ վերջինիս ուժեղ անհատականությունն առավել հոգեհարազատ էր թվում նրան։ Ռեյչելի դերը բաժին է հասնում Ջենիֆեր Էնիսթոնին, ով մինչև շոուի հեռարձակումը դիտարկվում էր որպես Մոնիկայի հնարավոր դերակատար։

Չնայած հեռուստաշոուի տասնամյա ցուցադրման ընթացքում արժանանալով դրական գնահատականների, Քոքսը «Ընկերների» միակ գլխավոր դերակատարն է, ով երբևէ չի առաջադրվել Ոսկե գլոբուս մրցանակի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լոյակոնո Ռիտա (2014 թ․ սեպտեմբերի 17)։ «5 պատճառ, որ Մոնիկան անկասկած լավագույն կերպարն է «Ընկերներում»»։ *SheKnows* (անգլ.)
2. ↑  Գալինդո Բազ (2013 թ․ օգոստոսի 7)։ «25 հետաքրքրաշարժ փաստ «Ընկերների» մասին, որոնց մասին տեղյակ չեք եղել»։ *BuzzFeed*։ BuzzFeed, Inc։ Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 13։ «Կերպարների լրիվ անունները ... Մոնիկա Է. Գելլեր (այդպես էլ չիմացանք, թե ինչ է նշանակում Է.-ն).» (անգլ.)
3. ↑  Լիբսոն Զառա (2015 թ․ հունիսի 15)։ «5 պատճառ, թե ինչու է Մոնիկա Գելլերը «Ընկերների» ամենալավ ընկերը»։ *HitFix*։ HitFix, Inc։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ սեպտեմբերի 25-ին

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կերպարի էջը IMDb կայքում(չաշխատող հղում)
(անգլ.)
* Էջը Friends.wikia.com կայքում(անգլ.)
**«Հնչող արձան»**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Ալեք Մանուկյան փողոցում, Հայաստանի հանրային ռադիոյի շենքի առջև։

Պատմություն
-----------

Արձանը խորհրդանշական է՝ նվիրված Հայաստանի Հանրային հեռուստատեսության 60 և Հայաստանի հանրային ռադիոյի 90-ամյակին։ Պատկերում է ընտանիք, հեռուստացույց և ռադիո։ Տեղադրվել է 2016 թվականին։

Հնչող արձան է։ Հնչում է երևանյան երաժշտություն, նախատեսվում է նաև Հանրային ռադիոյի ուղիղ եթերը։

Ռադիոյի շենքի երկայնքով՝ Սայաթ-Նովա պողոտայից մինչև Ալեք Մանուկյան 5 հասցե, բացվել է «Նվիրյալների արահետը»՝ 90 հուշաքար, որոնց վրա ժամանակի ընթացքում դաջվելու են հեռուստատեսությունում և Հանրային ռադիոյում աշխատած, մեծ ավանդ ունեցած մարդկանց անունները։

Հեղինակ
-------

* Քանդակագործ՝ Դավիթ Մինասյան

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* «Նվիրյալների արահետ»«Նվիրյալների արահետ»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հնչող արձանն ու «Նվիրյալների արահետը». 90-ամյա հոբելյարի նորությունների մասին»։ *www.panorama.am*։ Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 7
2. ↑  Նվիրյալների արահետ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Հնչող արձան (Երևան)** կատեգորիայում։ |
**Հեղինե Ռափյան** (ապրիլի 24, 1985(1985-04-24), Կամո, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դաշնակահարուհի։

Կենսագրություն
--------------

Դաշնամուր նվագել է երեք տարեկանից, իսկ դաշնամուրի դասեր ստացել է Գավառի երաժշտական դպրոցում՝ Ա. Զագարյանի մոտ, այնուհետև Երևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում (Արմեն Բաբախանյանի դասարան)։ 15 տարեկանում ընդունվել և 2007 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան։ 2008 թվականին Ռափյանին ասպիրանտուրայի տեղ է առաջարկվել Զալցբուրգի Մոցարտեում համալսարանում (Ավստրիա), որտեղ սովորել է պրոֆեսոր Փիթեր Լանգի, իսկ ավելի ուշ՝ պրոֆեսոր Ռոլֆ Պլագեի ղեկավարությամբ։ 2011 թվականին ուսումնասիրել է 19-րդ դարի վերջի / 20-րդ դարասկզբի անհայտ ավստրիացի կին կոմպոզիտորի կենսագրությունը։

Ռափյանը մասնակցել է Ալեքսանդր Բանդուրյանսկու, Ժերոմ Ռոուզի, Յուրա Մարգուլիսի, Ռոբերտ Լևինի, Կլաուս Հելվիգի, Լյուդմիլ Անգելովի և Առնուլֆ ֆոն Արնիմի վարպետության դասերին։

Հեղինե Ռափյանը 2001 թվականին ելույթ է ունեցել Նիդեռլանդներում, Գերմանիայում, Ավստրիայում, Իտալիայում, Հունաստանում, Ռուսաստանում, Հայաստանում և Սաուդյան Արաբիայում և որպես մենակատար հանդես է եկել Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի և Հայաստանի ազգային կամերային նվագախմբի հետ։

Դաշնամուրի ազգային և միջազգային մրցույթների մրցանակակիր է Հայաստանում, Մոլդովայում, Հունաստանում և Իտալիայում։ Նա Kawai-ի «ամենահեռանկարային տաղանդի» հատուկ մրցանակի դափնեկիր է և ստացել է ուսումնական կրթաթոշակներ։

Հեղինեն մասնակցել է բազմաթիվ հանրապետական և միջազգային մրցույթների, այդ թվում՝

* Առնո Բաբաջանյան, Հայկական 4-րդ ազգային մրցույթ, 1995, Երևան (Ժյուրիի հատուկ մրցանակ)
* Հայաստանի նոր անուն երաժշտական մրցույթ, 1996, Երևան (կրթաթոշակ)
* Համահայկական երաժշտական մրցույթ և փառատոն, 1996, Երևան (1-ին մրցանակ)
* Հայկական ժառանգություն միջազգային դաշնամուրային մրցույթ, 2001 (հատուկ մրցանակ Kawai Europe, ամենախոստումնալից տաղանդը)
* Ստեֆան Էլմասի դաշնամուրի միջազգային մրցույթ, 2002, Երևան (1-ին մրցանակ)
* Կոնստանտին Օրբելյանի անվան կրթաթոշակային մրցույթ, 2003, Երևան (2-րդ մրցանակ, կրթաթոշակ)
* Դելֆիադա միջազգային դաշնամուրային մրցույթ, 2004, Մոլդովա (3-րդ մրցանակ)
* Ռոբերտ Անդրեսյանի անվան դաշնամուրի ազգային մրցույթ, 2005, Երևան (3-րդ մրցանակ)
* Սանտորինիի դաշնամուրի միջազգային մրցույթ, 2005, Սանտորինի (դիպլոմ)
* Cherogeorgiou-Sigara 3-րդ միջազգային մրցույթ, 2010, Աթենք (2-րդ մրցանակ)
* Լուչիանո Գանտեի անվան դաշնամուրի 14-րդ միջազգային մրցույթ, 2010, Պորդենոնե (դիպլոմ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Bilder einer Ausstellung" OETKERHALLE: Klavierabend mit Heghine Rapyan
2. ↑  Von Gabriele M. Knoll։ «Musikalische Feuerwerke - Stadtleben - Krefeld - Lokales - Westdeutsche Zeitung»։ Wz-newsline.de։ Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 1

Արտաքին հղումներ
----------------

«Պաշտոնական կայք»։ Piano.am։ Վերցված է 2012 թ․ սեպտեմբերի 10
**Յուլի Արմենակի Խրիմլյան** (1933, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ վիրաբույժ-սրտաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր։

Վիրաբույժ Արմենակ Խրիմլյանի որդին։

Կենսագրություն
--------------

Յուլի Խրիմլյանը ծնվել է 1933 թվականին վիրաբույժ Արմենակ Խրիմլյանի ընտանիքում։ 1957 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը։ 1965-1974 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ Բժշկական գիտությունների ակադեմիայի սրտաբանության գիտահետազոտական ինստիտուտում, 1975-1986 թվականներին՝ Երևանի սրտաբանության ինստիտուտի բաժանմունքի վարիչ, 1986-1991 թվականներին՝ ԽՍՀՄ Բժշկական գիտությունների ակադեմիայի սիրտանոթային վիրաբուժության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, 1992 թվականից՝ Օրգանների և հյուսվածների փոխպատվաստան ինստիտուտի և Եկատերինբուրգի սրտաբանական կենտրոնի գիտական խորհրդատու։ Աշխատանքները վերաբերում են սրտի և խոշոր անոթների վերակառուցողական վիրահատությունների, ախտանշանային գերճնշման և սրտի իշեմիկ հիվանդության բուժման վիրաբուժական եղանակների մշակմանը։ Շուրջ 130 գիտական հրապարակումների և մեկ մենագրության հեղինակ է

Երկեր
-----

* Коарктаци аорты, Е. 1968 (համահեղինակ).

Գրականություն
-------------

* Айриян А. П. Армянские учёные-медики. - Ер. 1998 - 276 с. ISBN 99930-1-001-7

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Օտարերկրյա պետությունների հայազգի գիտնականների ցուցակ
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
3. ↑  Յուլի Խրիմլյանի մասին ru.hayazg.info կայքում
4. ↑  Соловьев Глеб Михайлович, Хримлян Юлий Арменакович (1968-01-01)։ *Коарктация аорты*։ Ереван: Айастан (չաշխատող հղում)
**Մոնիկա Կրուս Սանչես** (իսպ.՝ Mónica Cruz Sánchez, մարտի 16, 1977(1977-03-16), Մադրիդ, Իսպանիա), իսպանացի դերասանուհի և պարուհի։ Դերասանուհի Պենելոպե Կրուսի կրտսեր քույրն է։

Կենսագրություն
--------------

Մոնիկա Կրուսը վարսահարդար Էրկարնա Սանչեսի և ավտոմեխանիկ Էդուարդո Կրուսի դուստրն է։ Նրա ավագ քույրը՝ Պենելոպեն, հայտնի դերասանուհի է, Էդուարդոն՝ կրտսեր եղբայրը (ծնվ. 1986), իսպանացի փոփ երգիչ էր։
Մոնիկան մեծացել է Ալկոբենդասում՝ Մադրիդի աշխատանքային արվարձանում։ Պարով զբաղվել է 4 տարեկանից։ Ավարտել է պարի թագավորական ակադեմիան (իսպ.՝ Real Conservatorio de Danza) և Մադրիդի դասական բալետի ինստիտուտը, հանդես է եկել աշխարհահռչակ Խոակին Կորտեսի թատերախմբի կազմում։

Կարիերա
-------

2007 թվականին «Հետաքննություն» ֆիլմում դերի համար ստացել է «Capri Fiction Award» մրցանակը։ 2010 թվականին մասնակցել է «Կարիբյան ծովի ծովահենները։ Օտար ափերին» ֆիլմի նկարահանումներին։ Նկարահանումների երկրորդ կեսին նրա քրոջ՝ Պենելոպայի հղիությունն արդեն նկատելի էր, և Մոնիկան նկարահանումների ժամանակ եղել է նրա կրկնօրինակը։

Անձնական կյանք
--------------

Մոնիկան ունի դուստր՝ Անտոնելա Կրուսը (ծնվ.՝ 14.05.2013), որը բեղմնավորված է դոնորական սերմնահեղուկի օգնությամբ։

Ֆիլմագրություն
--------------

| Տարի |  | Հայերեն անվանում | Բնօրինակ անվանում | Դեր
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2002-2005 | ս | «Պարեր աստղերի տակ» | *Un paso adelante* | Սիլվիա Հաուրեգի |
| 2006 | ֆ | «Հետաքննություն» | *L’inchiesta* | Տաբիտա |
| 2008 | ֆ | «Աստերիքսն Օլիմպիական խաղերում» | *Astérix aux Jeux Olympiques* | Էսմերալդա |
| 2008 | ֆ | «Շշուկ» | *Susurros* | Կլարա |
| 2008 | ֆ | «Ամեն ինչ ներառված է» | *All Inclusive* | Կլեմենսիա |
| 1998 | ֆ | «Վերջին ժամ» | *Last Hour* | դետեկտիվ Ռոզա Մուլերո |
| 2010 | ֆ | «Ջերրի Կոտտոն» | *Jerry Cotton* | Մալենա |
| 2010 | ֆ | «9 ամիս» | *9 meses* | Իրմա |
| 2011 | ֆ | «Կարիբյան ծովի ծովահենները։ Օտար ափերին» | *Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides* | Անժելիկա (դուբլեր) |
| 2011-2013 | ս | «Կարմիր արծիվ» | *Águila Roja* | Մարիանա |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  Gordon Jane (16 November 2007)։ «Monica Cruz: Why I'll never be as famous as my sister»։ *Mail Online* (London: Associated Newspapers)։ Վերցված է 3 April 2010
3. ↑  Pregnant Penelope Cruz leaves London with a LOT of luggage | Mail Online

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մոնիկա Կրուս (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում
* ULTIMATE Monica Cruz (EN; Fr)
**Մարկուս Կուպեր Վալց** (իսպ.՝ Marcus Cooper Walz, հոկտեմբերի 3, 1994(1994-10-03), Օքսֆորդ, Հարավարևելյան Անգլիա, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), իսպանացի թիավար, Իսպանիայի հավաքականում հանդես է գալիս 2014 թվականից։ Ռիո դե Ժանեյրոյում կայացած Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոն (2016), Տոկիոյի Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր (2020), աշխարհի չեմպիոն, Եվրոպայի կրկնակի չեմպիոն, աշխարհի առաջնությունների բազմակի մեդալակիր, ազգային նշանակության ռեգատների բազմակի հաղթող և մրցանակակիր։

Կենսագրություն
--------------

Մարկուս Վալցը ծնվել է 1994 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Օքսֆորդում (Մեծ Բրիտանիա)։ Նրա հայրը անգլիացի է, իսկ մայրը՝ գերմանացի։ Երբ տղան ընդամենը երեք ամսական էր, ծնողներն ամուսնալուծվել են, և մայրը որդուն տարել է Մալյորկա՝ մշտական բնակության։ Թիավարությամբ զբաղվել սկսել է 12 տարեկանում՝ կղզու հարավ-արևելքում գտնվող Պորտոպետրո ձկնորսական գյուղում։ Հետագայում մեկնել է Մադրիդում սովորելու, որտեղ շարունակել եմ մարզվել որպես թիավար։

Մեծահասակների միջազգային մակարդակով առաջին լուրջ հաջողությանը հասել է 2014 թվականի մրցաշրջանում, երբ հայտնվել է Իսպանիայի ազգային հավաքականի հիմնական կազմում և մասնակցել է աշխարհի առաջնությանը Մոսկվայում, որտեղից բերել է բրոնզե մեդալ, որը նվաճել է անհատական բայդարկաներով 500 մետր մրցատարածությունում։ Եզրափակիչում նրան շրջանցել են միայն դանիացի Ռենե Հոլտեն Պոուլսենը և հունգարացի Բենցե Դոմբվարին։ Մեկ տարի անց հանդես է եկել Միլանում կայացած աշխարհի առաջնությունում, որտեղ արծաթե մեդալակիր է դարձել իր թիմակից Դիեգո Կոսգայայի հետ․ մրցատարածության վերջում նրանցից 5 մետր առաջ են անցել ավստրալիացիներ Քեն Ուոլեսիը և Լակլան Թեյմը։

Հաջող ելույթների շարքի շնորհիվ Վալցն իրավունք է ստացել պաշտպանել երկրի պատիվը Ռիո դե Ժանեյրոյում կայանալիք 2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերում։ Մեկնարկել է այստեղ հազար մետր մրցատարածությունում․ միայն երրորդ տեղից որակավորվել է նախնական փուլում, ապա կիսաեզրափակիչի փուլում կրկին ավարտել է երրորդ տեղով և այդպիսով դուրս եկել «Ա» գլխավոր եզրափակիչ։ Վճռորոշ եզրափակիչ մրցավազքում առաջ է անցել իր բոլոր մրցակիցներից և նվաճել օլիմպիական ոսկե մեդալ։

2020 թվականի Օլիմպիական խաղերում իր թիմակիցներ Սաուլ Կրավիոտոյի, Կառլոս Արևալոյի ու Ռոդրիգո Գերմադեի հետ նվաճել է արծաթե մեդալ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
2. 1 2
3. 1 2
4. ↑  «De Oxford a Mallorca: Marcus Cooper Walz se hace con el oro en la modalidad K1 de 1000 metros»։ El Español։ Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 17
5. ↑  «De Oxford a Mallorca: Marcus Cooper Walz se hace con el oro en la modalidad K1 de 1000 metros»։ El Español։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 18-ին։ Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 17

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մարկուս Վալց – մեդալները միջազգային խոշոր մրցաշարերում
* Մարկուս Վալցի էջը Archived 2016-08-26 at the Wayback Machine. 2016 թվականի Օլիմպիական խաղերի կայքում (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | ICF · Olympic Channel · ՄՕԿ |

 |
Հեյդար Ալիևը՝ Ադրբեջանի նախկին նախագահը, մահացել է 2003 թվականի դեկտեմբերի 12-ին սրտային անբավարարութան պատճառով 80 տարեկան հասակում, ԱՄՆ-ի Քլիվլենդի հիվանդանոցում՝ տեղի ժամը 10-ին։ Դեկտեմբերի 13-ին՝ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հրամանագիր է ստորագրել Հեյդար Ալիևի հուղարկավորության կազմակերպման համար պետական հանձնաժողով ստեղծելու մասին։ Դեկտեմբերի 14-ին հանգուցյալի դին տեղափոխվել է Բաքու։

Հրաժեշտի արարողությունը տեղի է ունեցել 2003 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Հանրապետության պալատում (այժմ՝ Հեյդար Ալիևի պալատ) և ուղիղ եթերով հեռարձակվել է ադրբեջանական հիմնական հեռուստաալիքներով։ Արարողությանը մասնակցել են նախկին և ներկա ադրբեջանական քաղաքական գործիչներ, ինչպես նաև բազմաթիվ միջազգային բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, այդ թվում,

Իլհամ Ալիևը Վլադիմիր Պուտինի հետ թաղման արարողության ժամանակ
* {{{2}}} Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը
* {{{2}}} Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը
* {{{2}}} Ղազախստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևը
* {{{2}}} Ղրղզստանի նախագահ Ասկար Ակաևը
* {{{2}}} Վրաստանի նախագահ Էդուարդ Շևարդնաձեն
* {{{2}}} Ուկրաինայի նախագահ Լեոնիդ Կուչման
* {{{2}}} Թուրքիայի նախագահ Ահմեդ Նեդջեթ Սեզերը

և այլք։ Բացի այդ, մի շարք պետությունների ղեկավարներ իրենց ցավակցությունն են հայտնել։ Հեյդար Ալիևին հուղարկավորել են պատվո ծառուղում՝ իր կնոջ՝ Զարիֆա Ալիևայի կողքին։ Հուղարկավորության ժամանակ հրետանային համազարկ է տրվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Умер Гейдар Алиев
2. ↑  Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanları və Sərəncamları. Biblioqrafik göstərici № 1
3. ↑  Сергей Строкань։ «Траур»։ Газета «Коммерсантъ»
4. ↑  «Владимир Путин попрощался с Гейдаром Алиевым»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ մարտի 2-ին։ Վերցված է 2015 թ․ փետրվարի 9  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
5. ↑  «Heydər Əliyevin vəfat etdiyi gün (Sənədli film)»։ *Video.AZ* (ռուսերեն)։ Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 12
**Մարշալ Բաբաջանյան հրապարակ**, (ռուս.՝ Площадь Маршала Бабаджаняна), գտնվում է Մոսկվայի արևմուտքում՝ Հյուսիս-արևմտյան վարչական շրջանի Խորոշևո-Մնևնիկի շրջանում՝ Մարշալ Ժուկովի պողոտայի, Մնևնիկի փողոցի և 3-րդ Խորոշևսկայայի միջև։ Հրապարակի անմիջապես կողքին գտնվում է Մարշալ Ժուկովի հրապարակը՝ մարշալի հուշարձանով։ Հարևան շենքերը հասցեագրված են հարակից փողոցների անուններով, իսկ Մարշալ Բաբաջանյան հրապարակի շենքերը համարակալված չեն։

Անվան ծագում
------------

Անվանվել է 1978 թվականին՝ ի պատիվ զրահատանկային զորքերի գլխավոր մարշալ, Խորհրդային Միության հերոս Համազասպ Խաչատուրի Բաբաջանյանի (1906-1977 թթ.)։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ ղեկավարել է 395-րդ հրաձիգային գունդը, 20-րդ գվարդիական մեքենայացված բրիգադը, 11-րդ տանկային կորպուսը, մասնակցել է Մոսկվայի և Կուրսկի մարտերի, Բեռլինի ճակատամարտին։

Նկարագրություն
--------------

Հրապարակը ձևավորվում է Մարշալ Ժուկովի պողոտայի և հյուսիսից նրան հարող 3-րդ Խորոշովսկայա փողոցի և դեպի հարավ-արևմուտք սուր անկյան տակ ճյուղավորվող Մնևնիկի փողոցի հետ։ Հրապարակին կից Մարշալ Ժուկովի հրապարակն է, որը գտնվում է պողոտայի և Մնևնիկի փողոցի վրա։

2016 թվականին հայ բարերար Հրաչյա Պողոսյանի նախաձեռնությամբ Մարշալ Բաբաջանյան հրապարակում բացվել է նրա հուշատախտակը։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Որպես Բաբաջանյանի անունը կրող դպրոցի շրջանավարտ, երբեք չէի կարող մտածել, որ մի օր կկարողանամ իմ լուման ներդնել իր անունը կրող հրապարակում մեծ հայորդուն հավերժացնելու հարցում»- Հրաչյա Պողոսյան |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Генералы победы»: Амазасп Бабаджанян
2. ↑  «Маршал бабаджанян биография. Танковая легенда страны»։ *yarinya.ru*։ Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 20
3. ↑  «Պետերբուրգահայ հասարակական գործչի նախաձեռնությամբ Մոսկվայում բացվել է մարշալ Համազասպ Բաբաջանյանի հուշատախտակը»։ *shamshyan.com* (հայերեն)։ Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 20  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт района Хорошёво-Мнёвники
**Մեծ թերմոդինամիկական պոենցիալ**, վիճակագրական մեխանիկայում հատկապես բաց համակարգերում ոչ դարձելի պրոցեսների համար կիրառվող մեծություն։
Մեծ թերմոդինամիկական պոտենցիալը մեծ վիճակագրական համույթի բնութագրական վիճակի ֆունկցիա է։

Սահմանում
---------

Մեծ թերմոդինամիկական պոտենցիալը սահմանվում է որպես

{\displaystyle \Phi \_{G}\ {\stackrel {\mathrm {def} }{=}}\ U-TS-\mu N}
որտեղ U-ն ներքին էներգիան է, *T*-ն՝ համակարգի ջերմաստիճանը, *S*-ը՝ էնտրոպիան, μ-ն՝ քիմիական պոտենցիալը, *N*-ը՝ մասնիկների թիվը համակարգում։

Մեծ պոտենցիալի փոփոխությունը տրվում է

{\displaystyle {\begin{aligned}d\Phi \_{G}&=dU-TdS-SdT-\mu dN-Nd\mu \\&=-PdV-SdT-Nd\mu \end{aligned}}}
բանաձևով, որտեղ *P*-ն ճնշումն է, *V*-ն՝ ծավալը։ Կիրառելով թերմոդինամիկայի հիմնարար առնչությունը (թերմոդինամիկայի առաջին և երկրորդ սկզբունքները համատեղ)՝

{\displaystyle dU=TdS-PdV+\mu dN}
Երբ համակարգը թերմոդինամիկական հավասարակշռության, վիճակում է, Φ*G*-ն նվազագույնն է։ Սա կարելի է հասկանալ՝ պատկերացնելով, որ dΦ*G*-ն զրո է, եթե ծավալը ֆիքսված է և ջերմաստիճանն ու քիմիական պոտենցիալը դադարել են փոխվել։

### Լանդաուի ազատ էներգիա

Որոշ հեղինակներ որպես *Լանդաուի ազատ էներգիա* կամ **Լանդաուի պոտենցիալ** են ներկայացնում

{\displaystyle \Omega \ {\stackrel {\mathrm {def} }{=}}\ F-\mu N=U-TS-\mu N}
առնչությունը՝ ռուս ֆիզիկոս Լև Լանդաուի անունով։ Կախված համակարգի պայմաններից՝ այն կարող հանդես գալ որպես թերմոդինամիկական մեծ պոտենցիալը համարժեքը։ Հոմոգեն միջավայրերի համար կարելի է ստանալ {\displaystyle \Omega =-PV}։

Իդեալական գազ
-------------

Իդեալական գազի համար

{\displaystyle \Phi \_{G}=-k\_{B}T\ln(\Xi )=-k\_{B}TZ\_{1}e^{\beta \mu }}
որտեղ Ξ-ն վիճակագրական գումարն է, *kB*-ն՝ Բոլցմանի հաստատունը, *Z*1-ը՝ վիճակագրական գումարը 1 մասնիկի համար, իսկ β = 1/kBT-ն՝ հակադարձ ջերմաստիճանը։ *e*βμ-ն Բոլցմանի գործոնն է։

Տես նաև
-------

* Գիբսի էներգիա
* Հելմհոլցի էներգիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Lee, J. Chang (2002)։ «5»։ *Thermal Physics - Entropy and Free Energies*։ New Jersey: World Scientific
2. ↑  Reference on "Landau potential" is found in the book: D. Goodstein։ *States of Matter*։ էջ 19
3. ↑  McGovern Judith։ «The Grand Potential»։ *PHYS20352 Thermal and Statistical Physics*։ University of Manchester։ Վերցված է դեկտեմբերի 5, 2016

Արտաքին հղումներ
----------------

* Grand Potential (Manchester University) Archived 2006-09-09 at the Wayback Machine.
**Յուջին Քլայն** (անգլ.՝ Eugene Klein, հունիսի 26, 1878(1878-06-26), Ավստրո-Հունգարիա - ապրիլի 30, 1944(1944-04-30), Ֆիլադելֆիա, ԱՄՆ), միջազգայնորեն հայտնի է որպես նամականիշների հավաքագրող, դրոշմակնիքների դիլեր և աճուրդավար, 1935-1937 թվականներին եղել է Ամերիկյան ֆիլատելիստական հասարակության նախագահ։

Ֆիլատելիստական գործունեություն
------------------------------

1911-ից 1931 թվականներին Քլայնը եղել է Ամերիկյան ֆիլատելիստական հասարակության պաշտոնական փորձագետը, իսկ 1928-1935 թվականներին և 1937-1944 թվականներին՝ միության քարտուղարը։ Նա նաև նախագահել է (1935-1937 թվականներին) և կրկին աշխատել է որպես միջազգային քարտուղար 1937 թվականից մինչև կյանքի ավարտը։ Յուջին Քլայնը հեղինակել է 1940 թվականին հրատարակված *«United States Waterway Packetmarks: Handstamped and Printed Names of Mail-Carrying Steamboats on the United States of America Inland and Coastal Waters, 1832-1899»* գիրքը, որը կոչվել է Ամերիկյան ֆիլատելիստական հասարակության (ԱՖՀ) կարևոր աշխատանք լայն հավաքագրման ոլորտում։

Պարգևներ և մրցանակներ
---------------------

1944 թվականին Յուջին Քլայնը արժանացել է «Ամերիկյան ֆիլատելիստական հասարակության Փառքի Սրահ» մրցանակին։

Շրջված Ջենի
-----------

Քլայնը հայտնի է որպես դիլեր, ով գնել է 24 ցենտ արժողությամբ Միացյալ Նահանգների ավիափոստի 1918 թվականի «Շրջված Ջենի» նամականիշների թերթիկը Ուիլյամ Թ․ Ռոբիից, ով փնտրում էր այդ թերթիկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3 4  «American Philatelic Society - Hall of Fame - 1942-1945»։ Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 17
3. ↑  Յուջին Քլայնի աշխատությունները
**Մոսկովյան հոգևոր կոնսիստորիայի շենք** (ռուս.՝ Здание Московской духовной консистории), շենք կեղծռուսական ոճով, որը կառուցվել է 1890-ական թվականներին Մոսկվայում։ Նախագծի հեղինակն է ճարտարապետ Վասիլի Սրետենսկին։ Հասցեն՝ Մյասնիցկայա փողոց, տուն № 3։

Պատմություն
-----------

XV դարում հոգևոր կոնսիստորիայի ապագա շենքի տեղում գտնվել է Գոդունովների ապարանքը։ Ապա այստեղ հիմնվել է Ռյազանի վանատունը, որտեղ ապրել են այդ թեմը կառավարող եպիսկոպոսները։ 1677 թվականից այստեղ տեղակայված է եղել վիրավոր զինվորների համար հոսպիտալ։ 1722 թվականին տարածքն ավելացել է ի հաշիվ հարևան տան, որն ավելի վաղ պատկանել է ցարական դրանիկ Պյոտր Պոտյոմկինին։

Եկատերինա II-ի օրոք այստեղ տեղակայվել է Գաղտնի գրասենյակը (քաղաքական հետախուզության և դատական մարմին XVIII դարի Ռուսաստանում) մենախցերով, որոնք հայտնաբերվել են XIX դարի վերջին շենքերը քանդելու ժամանակ։ Այդ մենախցերից մեկում նստել է Եմելյան Պուգաչովը։ 1801 թվականին շենքերը փոխանցվել են Հանրային խնամածության վարչությանը։

1833 թվականին երկհարկանի շենքում տեղակայվել է հոգևոր կոնսիստորիան իր արխիվով, որը պարունակում էր մոսկովյան բոլոր եկեղեցիների չափաբերական մատյանները։ 1890-ական թվականներին շինությունները քանդվել են, և 1895 թվականի հուլիսի 31-ին կայացել է նոր շենքի հիմնարկեքը։ Շենքի նախագիծը կեղծռուսական ոճով ստեղծել է ճարտարապետ Վասիլի Սրետենսկին։ Հարևանությամբ ճարտարապետ Պ. Պ. Վինոգրադովի նախագծով կցակառուցվել է եկամտաբեր տուն, որի կահավորված սենյակները հանձնվել են վարձակալությամբ, իսկ առաջին հարկում տեղակայված էին «Մազուրինյան բորսայական արտելի» գրասենյակը և Յուրի Նեչաև-Մալցովի խանութը։

1917 թվականի հեղափոխությունից հետո շենքում տեղակայվել է Ժողովրդական տնտեսության բարձրագույն խորհուրդը, որի գիտատեխնիկական բաժնին կից ստեղծվել է մեծ ընթերցասրահով գրադարան։ Այստեղ նաև գտնվել են «Տեխնիկատնտեսական բանբերի» խմբագրությունը և պետական տեխնիկական հրատարակչությունների գրախանութը։

Այժմ շենքում տեղակայված է ՌԴ ՆԳՆ ճանապարհային ոստիկանության գլխավոր վարչությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *(unspecified title)*
2. 1 2 3 4 5  «Памятные места Мясницкой улицы»։ *Наука и жизнь*։ 2000, № 3

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Мясницкая 3 - Московская духовная консистория»։ Վերցված է 2015 թ․ հունիսի 23
**Յուրի Անուշավանի Հարությունյան** (ապրիլի 10, 1957(1957-04-10), Սուլդա, Ախալքալաքի շրջան, Սամցխե-Ջավախեթի մարզ, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բժիշկ, պրոֆեսոր։ Որովայնադիտման եղանակով ՀՀ-ում առաջինն է կատարել հաստ աղիքի և մակերիկամի ուռուցքների, երիկամի բշտուռուցքի, ինչպես նաև լյարդի և թոքի էխինոկոկի հեռացման վիրահատություններ։ Ղեկավարել է 4 թեկնածուական ատենախոսություն՝ որովայնադիտական վիրաբուժության թեմայով։ Հեղինակել է 68 գիտական հոդվածներ, աշխատություններ, 1 դասագիրք «Լեղապարկի հեռացումը որովայնադիտումով»։ Աշխատանքները վերաբերում են լեղապարկի սուր բորբոքումների և բարդացած ձևերի ընդերադիտական վիրաբուժությանը։

Կենսագրություն
--------------

Յուրի Հարությունյանը ծնվել է 1957 թվականի ապրիլի 10-ին Վրաստանի Ախալքալաքի շրջանի Սուլդա գյուղում։

### Կրթություն

1981 թվականին Յուրի Հարությունյանն ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։

### Աշխատանքային գործունեություն

1986-1993 թվականներին Յուրի Հարությունյանն աշխատել է Չարենցավանի քաղաքային հիվանդանոցում։ 1987-1993 թվականներին եղել է Չարենցավանի հիվանդանոցի վիրաբուժական բաժանմունքի վարիչ։ 1993 թվականից՝ «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնի ընդհանուր և ընդերադիտական վիրաբուժության բաժնի վարիչ, 1996 թվականից՝ փոխտնօրեն։ 2002-2011 թվականներից ՀՀ Առողջապահության ազգային ինստիտուտի «Էնդոկրին վիրաբուժություն» ամբիոնի պրոֆեսոր։ 2011 թվականից Երևանի պետական բժշկական համալսարանի թիվ 3 վիրաբուժության ամբիոնի պրոֆեսոր է։

### Ձեռքբերումներ

* 2001 թվական՝ բժշկական գիտությունների դոկտոր։
* 2001 թվական՝ պրոֆեսոր։
* 1994 թվականից՝ Ռուսաստանյան ընդերադիտկան վիրաբուժության ընկերակցության անդամ։
* 1996 թվականից՝ Ամերիկյան ընդերադիտական վիրաբուժության ընկերության անդամ։
* 1998 թվականից՝ Եվրոպական ընդերադիտական վիրաբուժության ընկերակցության անդամ։
* 2000 թվականից՝ Հայկական ընդերադիտական վիրաբուժության ընկերակցության անդամ։
* «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնի և առողջապահության նախարարի կողմից բազմիցս պարգևատրվել է պատվոգրերով և շնորհակալագրերով։
* 2012 թվականին ՀՀ նախագահի կողմից պարգևատրվել է՝ Մ. Հերացու անվան շքանշանով։
* 2012 թվականի հունիսի 26–ին ճանաչվել է ՀՀ տարվա լավագույն վիրաբույժ, շնորհվել է «Տարվա բժիշկ» մրցանակ։

### Կատարած վիրահատություններ

* Լապարոսկոպիկ խոլեցիստէկտոմիա
* Լապարոսկոպիկ ապենդէկտոմիա
* Լապորոսկոպիկ հեռնէկտոմիա
* Լապորոսկոպիկ էխինոկոկէկտոմիա
* Լապարոսկոպիկ ադրենալէկտոմիա
* Լապարոսկոպիկ հեմիկոլէկտոմիա
* Լապարոսկոպիկ ֆունդապլիկացիա` ըստ Նիսսենի
* Ախտորոշիչ լապարոսկոպիա՝ որովայնի վնասվածքներ

### Վերապատրաստումներ

Յուրի Հարությունյանն անցել է մի շարք վերապատրաստումներ։ 1990-1994 թվականներին վերապատրաստվել է Ավստրիայում, 1994 թվականին՝ Շվեցարիայում, 1996-1999 թվականներին՝ ԱՄՆ-ում, 1997 թվականին՝ Ֆրանսիայում։

### Մատենագիտություն

Հարությունյան Յ. Ա. Լեղապարկի հեռացումը որովայնադիտումով, ձեռնարկ, 1997։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «Հարությունյան Յուրի Անուշավանի — Hayazg»։ *am.hayazg.info*։ Վերցված է 2020-09-05

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* Archived 2020-08-11 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Մարտին Լաուրելլո** (գերմ.՝  և անգլ.՝ Martin Laurello, 1886, Նյուրնբերգ, Միջին Ֆրանկոնիա, Բավարիա, Գերմանական կայսրություն - 1955, Բալթիմոր, Մերիլենդ, ԱՄՆ), կրկեսի՝ հազվագյուտ անոմալիա ունեցող արտիստ։ Նա կարողանում է գլուխը շրջել 180°-ով։ Հայտնի է «բու-մարդ» մականվամբ։

Կենսագրություն
--------------

Մարտին Էմերլինգը ծնվել է Նյուրնբերգում՝ սովորական գերմանական ընտանիքում։ Ծնողները նկատել են, որ իրենց որդին կարողանում է գլուխը 180 աստիճանով պտտել, ընդ որում՝ առանց ցավ զգալու։ Ծնողները զարմացած էին իրենց փոքրիկից։ Բայց Մարտինը չէր կարող երկար ժամանակ շրջված պարանոցով լինել, քանի որ այդ վիճակում դժվար էր շնչել։ Երբ Մարտինը մեծացել է, սկսել է ելույթ ունենալ կրկեսում և շրջել Եվրոպայով մեկ, բայց դա չէր բավականացնում նրան, նա ուզում էր ավելի մեծ համբավ։

1907 թվականին նա տեղափոխվել է Միացյալ Նահանգներ, չնայած Ամերիկան չէր սիրում։ Նա իրեն անվանել է Մարտին Լաուրելլո։ Աշխատել է կրկեսում՝ ցույց տալով իր մարմինը։ Լաուրելլոն չէր կարողանում նորմալ շնչել շրջված պարանոցով, բայց կարող էր խմել ու ծխել։ Շուտով նա ամուսնացել է, սակայն 1931 թվականին կինը ոստիկանությանը Մարտինի վերաբերյալ դիմում է գրել, որից հետո Մարտինին ձերբակալել են։ Մարտինի գործունեությունը հաջող էր։

Մարտին Լաուրելլոն մահացել է 1955 թվականին սրտի կաթվածից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  LLC Helix Consulting։ «Բու-մարդը կարողանում էր շրջել գլուխը 180%-ով (Տեսանյութ), Այսօր` թարմ լուրեր Հայաստանից»։ *www.aysor.am* (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-08-17
2. ↑  *Ripley's Believe it or Not! – Strange but True*։ Ripley Publishing։ 2009։ էջեր 21–։ ISBN 9781422225738

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պտտվող գլխով մարդը՝ Մարտին Լաուրելլոն Archived 2019-04-18 at the Wayback Machine.(ռուս.)
* Մարտին Լաուրելլոն՝ բու-մարդը(ռուս.)
* Բվեճ-մարդը կամ անզուգական մաեստրոն(ռուս.)
* Բու-մարդ(ռուս.)
* Մարդը 180 աստիճանով շրջում է իր գլուխը և սա ֆոկուս չէ(ռուս.)
* Բու-մարդ(ռուս.)
Կուսաթաղանթի տեսակները
**Հիմենոպլաստիկա**, վիրահատություն, որը կատարվում է պացիենտի ցանկությամբ՝ կուսաթաղանթի ամբողջականությունը վերականգնելու նպատակով (կրոնական, էթիկական, բարոյական և այլ մոտիվներով)։

Վիրահատման մեթոդներ
-------------------

Կուսաթաղանթի վերականգնման երկու տեսակ կա՝ կարճաժամկետ և երկարաժամկետ։ Կարճաժամկետը կատարվում է այն դեպքում, երբ պահանջվող արդյունքը առաջիկա 7-10 օրվա համար է։ Այս դեպքում կուսաթաղանթի հատվածները ուղղակի կարվում են իրար։ Վիրահատությունը կատարվում է ինչպես տեղային, այնպես էլ ընդհանուր անզգայացմամբ։ Որպես կանոն, ամբողջական բուժում չի կատարվում, ուստի արդյունքը կարճատև է։

Երկարաժամկետ հիմենոպլաստիկան ներառում է կուսաթաղանթի ամբողջականության վերականգնում՝ հեշտոցի մուտքի հյուսվածքների հաշվին։ Այս վիրահատությունը մեթոդի առումով ավելի բարդ է, սակայն երաշխավորում է կուսաթաղանթի ամբողջականության վերականգնում անսահմանափակ ժամկետով։ Սովորաբար կատարվում է ընդհանուր անզգայացմամբ։ Ցավազրկման նպատակով օգտագործվում է կարի ներծծվող նյութ (պոլիսորբ, վիկրիլ PDS II):

Ցուցումներ և հակացուցումներ
---------------------------

Այս վիրահատության միակ ցուցումը հենց պացիենտի ցանկությունն է։ Հակացուցումներ, հատկապես ընդհանուր անզգայացմամբ վիրահատության համար, կարող են լինել տարբեր օրգանների ընդհանուր լուրջ հիվանդություններ, արյան մակարդման խանգարումներ, հոգեկան հիվանդություններ։

Հետազոտություններ, ախտորոշում, վերլուծություններ
------------------------------------------------

* *Պարտադիր*՝ արյան անալիզ ՄԻԱՎ-ի, սիֆիլիսի, հեպատիտ B-ի և C-ի ախտորոշման համար, գինեկոլոգիական քսուքի հետազոտություն ֆլորայի համար։
* *Լրացուցիչ*՝ արյան մակարդելիության հետազոտություն, արյան բիոքիմիական քննություն և արյան ընդհանուր հետազոտություն, ԷՍԳ։

Վիրահատության առանձնահատկություններ
-----------------------------------

Հիմենոպլաստիկան կատարվում է հաջորդ դաշտանից ոչ ուշ, քան 4-5 օր առաջ։ Վիրահատությունը կարող է իրականացվել տեղային կամ ընդհանուր անզգայացմամբ։ Ընդհանուր անզգայացումն իրականացվում է դատարկ ստամոքսի վրա։ Վիրահատությունից հետո, կախված անզգայացման տեսակից, կլինիկայի բաժանմունքում 1-3 ժամ մնալը ցանկալի է։

Հասանելիություն և օրինականություն
---------------------------------

Կուսաթաղանթի վերականգնման որոշ վիրահատություններ օրինական են որոշ երկրներում, մինչդեռ այլ երկրներում արգելվում է կուսաթաղանթի բոլոր տեսակի վիրահատությունները։

Վիրահատությունը տարածված է Միջին Արևելքի երկրներում, մասնավորապես՝ Իրանում, որտեղ կանայք կուսությունը պահում են մինչև հարսանեկան գիշեր։ Մեծ Այաթոլլահ Սայիդ Սադեկ Ռոհանին լույս է ընծայել Ֆաթվան, որը թույլատրում է հիմենոպլաստիկա կատարել և վիրահատությունից հետո կնոջը կույս է համարում։

Տես նաև
-------

* Կուսություն
* Կուսաթաղանթ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հիմենապլաստիկա՝ կուսաթաղանթի վերականգնում
2. ↑  Paterson-Brown Sara (1998 թ․ փետրվարի 7)։ «Should doctors reconstruct the vaginal introitus of adolescent girls to mimic the virginal state? Education about the hymen is needed»։ *BMJ* **316** (7129): 461։ PMC 2665576։ PMID 9492680։ doi:10.1136/bmj.316.7129.461
3. ↑  «Girls' secrets aired in Egypt»։ *BBC News*։ 2001 թ․ մայիսի 5։ Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 4
4. ↑  Afary Janet (2009 թ․ մայիսի 12)։ «Recreating virginity in Iran»։ *The Guardian*։ Վերցված է 2017 թ․ մարտի 26
**Մետալուրգի օր**, ամենամյա մասնագիտական տոն, որը նշվում է Ռուսաստանում, Բելառուսում, Ուկրաինաում, Ղազախստանում, Հայաստանում։

Պատմություն
-----------

1957 թվականի սեպտեմբերի 28-ին ԽՍՀՄ Գերագույն խորհուրդը ԽՍՀՄ տնտեսության վերականգնման գործում մետալուրգիական արդյունաբերության խաղացած դերի համար հուլիսի երրորդ կիրակի օրը հռչակել է Մետալուրգի օր։ Գերագույն խորհուրդը հրամանը հաստատել է 1980 թվականի հոկտեմբերի 1-ին և 1988 թվականի նոյեմբերի 1-ին։ Այս տոնը մեծ շուքով նշվում է մետալուրգիական քաղաքներում։

ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Մետալուրգի օրը որպես տոն պահպանվել է ԱՊՀ բոլոր այն երկրներում, որտեղ մետալուրգիան կարևորագույն դեր է խաղում երկրի տնտեսության մեջ։ Ուկրաինայում տոնակատարությունը մտցվել Է նախագահի 1993 թվականի հունիսի 3-ի № 187/93 հրամանով։ Ղազախստանում Մետալուրգի օրը նշվում է հանրապետության նախագահի՝ 2003 թվականի հրամանագրի համաձայն, Բելառուսում՝ նախագահի՝ 1998 մարտի 26-ի «Բելառուսի Հանրապետությունում պետական տոների, տոնական օրերի և հիշատակի օրերի մասին» № 157 հրամանագրի համաձայն։

Ռուսաստանի պատվավոր կոչումների ցանկում կա «Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր մետալուրգ» կոչումը։

Դրամագիտություն
---------------

2020 թվականի հունիսի 30-ին Ռուսաստանի բանկը թողարկել է 10 ռուբլի մետաղադրամ՝ «Մետալուրգիական արդյունաբերության աշխատող», որը նվիրված է արդյունաբերության կարևորագույն ոլորտներից մեկի աշխատողներին՝ մետալուրգներին։

Հանքագործի և մետալուրգի օրը Հայաստանում
---------------------------------------

«Հայաստանի Հանրապետության տոների և հիշատակի օրերի մասին» ՀՀ օրենքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝ Հայաստանի Հանրապետությունում Հանքագործի և մետալուրգի օրը նշվում է հուլիսի երրորդ կիրակի օրը։ Տոնը նշվում է 2008 թվականից՝ ՀՀ կառավարության 2008 թվականի ապրիլի 25-ի N 396-Ն որոշմամբ։

Տոնի պատմական արմատները գնում են դեպի ավելի հին ժամանակներ․ 1957 թվականին ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության որոշմամբ սահմանվել էր հուլիսի երրորդ կիրակին նշել որպես հանքագործի և մետալուրգի օր։

Օրը տոնական է բոլոր նրանց համար, ովքեր զբաղվում են բնական հարստությունների և օգտակար հանածոների արդյունահանմամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Նորամուծության և ձեռներեցության ազգային կենտրոն»։ *www.innovcentre.am*։ Վերցված է 2020-07-17
2. ↑  Празднование дня металлурга
3. ↑  Указ Президиума ВС СССР от 1 октября 1980 года № 3018-Х «О праздничных и памятных днях»
4. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР от 1.10.1988 № 9724-X «О внесении изменений в законодательство СССР о праздничных и памятных днях»
5. ↑  Работник металлургической промышленности
6. ↑  «DocumentView»։ *www.arlis.am*։ Վերցված է 2020-07-17
7. ↑  «National Assembly of Armenia | Official Web Site | parliament.am»։ *www.parliament.am*։ Վերցված է 2020-07-17
8. ↑  «Տոներ և հիշատակի օրեր»։ *www.yerevan.am*։ Վերցված է 2020-07-17
9. ↑  «www.minenergy.am»։ *www.minenergy.am*։ Վերցված է 2020-07-17

Արտաքին հղումներ
----------------

* Այսօր հանքագործի և մետալուրգի մասնագիտական օրն է
* Հանքագործի ու մետալուրգի օրը Թեղուտում
* Ալավերդու ու Մետալուրգի տոնը նույն օրն է
**Հիմնարար հայագիտության,** Հայաստանի հանրապետության Գիտությունների ազգային ակադեմիային կից «Գիտություն» հրատարակչության կողմից հրատարակվող մասնագիտական անգլալեզու հանդես, հրատարակվում է 2015 թվականից։

Պատմություն
-----------

«Հիմնարար հայագիտությունը» ներառում է ուսումնասիրություններ՝ նվիրված Հայաստանի պատմությանը, պատմական աշխարհագրությանը, փիլիսոփայությանն ու իրավունքին, ժողովրդագրությանն ու կառավարմանը, հնագիտությանը, լեզվաբանությանը, գրականությանը, քաղաքագիտությանն ու տեղեկատվական անվտանգությանը։ Արդի հայագիտական հիմնախնդիրները լուսաբանող հոդվածներում ուշադրություն է դարձվում նախորդ սերնդի ականավոր հայագետների կողմից գրված, փաստագրական նշանակություն ունեցող հրատարակությունների վրա։
«Հիմնարար հայագիտություն» հանդեսը մեծ հնարավորություններ է տալիս ներկայացնելու հայ և օտարերկրյա հայագետների աշխատությունները, ակադեմիական հետազոտությունների միջոցով վերլուծել առկա խնդիրները և նախանշել ու իրականացնել դրանց լուծումները, ինչպես նաև տեսականորեն հիմնավորել և ներկայացնել առաջիկա ծրագրերը միջազգային մակարդակով։

Խմբագրական խորհուրդ
-------------------

Գլխավոր խմբագիրն է Արամ Քոսյանը, գործադիր քարտուղարներ՝ Ռոբերտ Ղազարյան և Մուշեղ Ղահրիյան։

**Հայաստանից**

1. Տիգրան Ապիկյան
2. Արարատ Աղասյան
3. Պավել Ավետիսյան
4. Վլադիմիր Հարությունյան
5. Հովհաննես Այվազյան
6. Վարդան Դևրիկյան
7. Ավիկ Իսահակյան
8. Վիկտոր Կատվալյան
9. Աշոտ Մելքոնյան
10. Գևորգ Պողոսյան
11. Յուրի Սուվարյան
12. Վահան Տեր–Ղևոնդյան

**Արտերկրից**

1. Գևորգ Բարդակչյան
2. Աննա Սիրինյան
3. Ժասմին Դում-Թրագութ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «armenology»։ *www.flib.sci.am*։ Վերցված է 2022-11-09
2. ↑  Համացանցում սկսել է գործել «Հիմնարար հայագիտություն» էլեկտրոնային հանդեսը
3. ↑  «Հիմնարար հայագիտություն պարբերականի մասին»։ *fundamentalarmenology.am* (en-US)։ Վերցված է 2022-11-21
4. ↑  «Հիմնարար հայագիտություն, Խմբագրական կազմ»։ *fundamentalarmenology.am* (en-US)։ Վերցված է 2022-11-21
**Մուստաֆա Զամանի** (պրսկ. مصطفی زمانی հունիսի 20, 1982(1982-06-20), Amlash, Գիլան, Իրան), պարսիկ դերասան։ Հայտնի է դարձել «Մարգարե Յուսուֆ» հեռուստասերիալում խաղալով գլխավոր դերը։

Կենսագրություն
--------------

Մուստաֆա Զամանին ծնվել է 1982 թվականին Ֆերեյդունքենարում (Մազանդարան)։ Երիտասարդ հասակում Մուստաֆան աշխատել է որպես հաշվապահ։ Նա ունի 2 եղբայր և քույր։ Դերասանի կարիերան սկսել է 2008 թվականից՝ խաղալով «Մարգարե Յուսուֆ» հեռուստասերիալում գլխավոր դեր, նրա ազգակից եղբայրը՝ Սեյիդ Խոսսեյն Ջաֆարին, խաղացել է Յուսուֆի դերը պատանեկության ժամանակ։ 2012 թվականին 30–րդ միջազգային կինոփառատոնում «Ֆաջր»–ը ստացել է նոմինացիա «Ուղղակի ռոմանտիկա» ֆիլմում ամենալավ տղամարդու դերը կատարելու համար։ 2014 թվականին Մուստավա Զամանին հրավիրվել էր ժյուրիի անդամների կողմից «7kisa» կարճամետրաժ ֆիլմի թուրքական փառատոնին։

Ֆիլմագրություն
--------------

##### Սերիալներ

* Մարգարե Յուսուֆ – 2008
* Ծննդի քաղաք – 2014
* Տեսադաշտ – 2008

##### Ֆիլմեր

* Փոքր սև ձուկ – 2014
* Հագուստներ են բաժանում – 2013
* Հատուկ գիծ – 2013
* Իմ սիրո պատմությունը – 2012
* Հայելի – 2012
* Բեռլին 7 – 2011
* Սաուտ֊ստրիտի գրպանը – 2001
* Կնոջս հետ – 2011
* Թագուհին – 2011
* Սիրո հասարակ պատմություն – 2010
* Եզրափակիչ սուլիչ – 2010
* Պարինազ – 2010
* Ցորենի բույրը – 2010
* Փերիների պատմությունը – 2010
* Կիֆեր – 2009
* Մնաս բարով Բաղդադ – 2009
* Գուցե – 2009

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2 3 4  «فهرست کامل برندگان سیمرغ‌های سی‌امین جشنواره فیلم فجر / نیمی از سیمرغ‌ها برای سه فیلم دفاع مقدس» (պարսկերեն)։ khabaronline.ir։ Վերցված է 2015-03-22
Շարմ էլ Շեյխի Old Market խանութը, որն զբոսաշրջիկների շրջանում ամենահայտնի վայրերից մեկն է։
**Հին քաղաք**, Եգիպտոսի Շարմ էլ Շեյխ քաղաքի ամենահին թաղամասերից մեկը։ Գտնվում է քաղաքի հարավային հատվածում։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Գտնվում է Շարմ էլ Շեյխի հարավարևմտյան հատվածում, Շարմ էլ Մայա ծովածոցի շրջանում։ Հին քաղաքի շրջանում է գտնվում Շարմ էլ Շեյխի գլխավոր նավահանգիստը։ Բացի այդ, այս թաղամասով է անցնում նաև միջպետական նշանակության ավտոմայրուղին, որը հասնելով քաղաքի հարավային սահմանագիծ հատվում է հսկիչ-անցագրային կետի հետ։

Հանրային նշանակության օբյեկտներ
-------------------------------

Հին քաղաքի ծովածոցը
Հին քաղաքը գտնվում է Կարմիր ծովի ափին՝ Շարմ էլ Մայա ծովածոցի մոտ։ Թաղամասն ունի մասնավոր և հանրային բազմաթիվ լողափեր։ Այստեղ տեղակայված են բազմաթիվ հյուրանոցներ, իսկ նավահանգստի մոտ, որտեղ կայանված են Շարմ էլ Շեյխի զբոսանավերի մեծ մասը, իրականացվում է նոր օբյեկտների պլանային շինարարություն։
Հին քաղաքում, բացի հյուրանոցներից և լողափերից, գտնվում է նաև քաղաքի ամենամեծ արևելյան շուկան՝ Հին շուկան։ Շուկայի երկու մուտքերը զարդարված են հին եգիպտական ոճով։ Դեպի Խադաբա տանող ճանապարհին է գտնվում նաև Շարմ էլ Շեյխի գլխավոր մզկիթը։

Այստեղ են գտնվում նաև Շարմ էլ Շեյխի ամենահայտնի ռեստորանները, սրճարաններն ու զվարճանքի վայրերը։ Հին քաղաքի մոտ է գտնվում նաև Շարմ էլ Շեյխի բուսաբանական այգին, որտեղից էլ սկսվում է քաղաքի գլխավոր փողոցը՝ Խաղաղության ուղին, որն անցնում է Շարմ էլ Շեյխի բոլոր թաղամասերով՝ ծովափին զուգահեռ։

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  «Старый город (Шарм-Эль-Шейх) | это... Что такое Старый город (Шарм-Эль-Шейх)?»։ *Словари и энциклопедии на Академике* (ռուսերեն)։ Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 25
2. ↑  «Старый рынок в Шарм-эль-Шейхе: адрес, что купить, отзывы туристов»։ *Тонкости туризма* (ռուսերեն)։ Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 25
**«Մերկ կինը սև բազմոցին»** (ֆր.՝ Nu au fauteil noir), իսպանացի և ֆրանսիացի նկարիչ Պաբլո Պիկասոյի նկարը՝ վրձնված 1932 թվականի մարտի 9-ին՝ սյուռեալիզմի շրջանում։ Գտնվում է մասնավոր հավաքածուում։ Չափսերն են՝ 162 × 130 սմ։

Պաբլո Պիկասոյի 1932 թվականի աշխատանքներից շատերը արտացոլել են նրա անձնական կյանքի խորը փոփոխությունները։ Նկարում պատկերված է նկարչի գաղտնի սիրուհին՝ Մարիա-Թերեզա Վալտերը, որի հետ նա ապրել է Բուաժելու (ֆր.՝ Boisgeloup) ամրոցում 1930 թվականին, այն ժամանակ, երբ նրա կինը՝ Օլգա Խոխլովան մնում էր Փարիզում։ Պիկասոն ամրոցում կառուցել է արվեստանոց, որտեղ ստեղծել էր իր քանդակները, օֆորտներն ու նկարները։ Եվ Մարիա-Թերեզա Վալտերը եղել է նրա մուսան։

Բույսի ֆոնի վրա քնած կանացի կերպարանքի հարթ զգայական ճկումները և հակադիր գույները (վարդագույն, սև, կապույտ և դեղին) խոսում են Պիկասոյի վրա Անրի Մատիսի ազդեցության մասին։ Նրանք մրցում էին և ողջ կյանքում ուշադիր հետևում միմյանց նոր աշխատանքներին, նկարում էին միևնույն առարկաները և նույնիսկ նույն վերնագրերով։ Պիկասոն ասել է. *«Ոչ ոք երբեք Մատիսի նկարներին այնքան ուշադիր չէր նայում, որքան ես, և ոչ ոք երբեք ինձ այնքան ուշադիր չէր նայում, որքան նա»*։

1999 թվականի նոյեմբերի 9-ին «Մերկ կինը սև բազմոցին» նկարը ցուցադրվել է Նյու Յորքի Քրիստիս աճուրդում և վաճառվել է Լեսլի Վեքսներին՝ ամերիկացի միլիարդատիրոջը և *The Limited* ընկերության հիմնադրին 45,1 միլիոն դոլարով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «Nude in a Black Armchair»։ The Frick Collection։ Վերցված է 2020-09-10
3. ↑  «Matisse & Picasso»։ Smithsonian Magazine։ Վերցված է 2020-09-10
4. ↑  «What is the least expensive painting by Pablo Picasso?»։ Quora.com։ Վերցված է 2020-09-10

Արտաքին հղումներ
----------------

* USA: NEW YORK: PICASSO'S NU AU FAUTEUIL NOIR AUCTIONED
**Մռնչացող առյուծը**, Ուինսթոն Չերչիլի հայտնի լուսանկարչական դիմանկարը որպես՝ Միացյալ Թագավորության վարչապետ։ Դիմանկարը ստեղծվել է 1941 թվականին ազգությամբ հայ և Կանադայում ապրող լուսանկարիչ Յուսուֆ Քարշի կողմից Կանադայի մայրաքաղաք Օտտավայում։

Լուսանկարն արվել է 1941 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Օտտավայում գտնվող խորհրդարանում՝ Համայնքների պալատի խոսնակի սենյակում, այն բանից հետո, երբ Չերչիլը Կանադայի խորհրդարանի անդամների առջև ելույթ է ունեցել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին։ Դա կազմակերպվել էր Կանադայի վարչապետ Ուիլյամ Լայոն Մաքքենզի Քինգի կողմից։ Չերչիլը առանձնահատուկ կերպով հայտնի է իր կեցվածքով և դեմքի արտահայտությամբ, ինչը համեմատվում է այդ ժամանակ Մեծ Բրիտանիայում տիրող զգացմունքների հետ՝ համառություն գերհզոր թշնամու՝ Գերմանիայի դեմ։

Չերչիլը նախապես զգուշացված չի եղել այն մասին, որ ինքը պետք է լուսանկարվեր։ Այդ միտքը սկզբում դուր չի եկել նրան, սակայն նա չի հրաժարվել։ Նա վառել է սիգարը և բարկացած հայացքով նայել 33-ամյա լուսանկարչին՝ Յուսուֆ Քարշին։ Քարշը Չերչիլին խնդրել է հանել սիգարը, սակայն մերժում է ստացել։ Սրանից հետո Քարշը մոտեցել է նրան, ներողություն խնդրել և Չերչիլի բերանից հանել սիգարը։ Երիտասարդի այդ քայլից Չերչիլն ավելի բարկացած դեմք է ընդունել, իսկ Քարշը այդ պահին լուսանկարել է նրան։ Սրանից հետո Չերչիլը Քարշին ասել է․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Դու նույնիսկ գազազած առյուծին կարող ես հանդարտեցնել՝ լուսանկարելու համար։-  |  |

Հենց սա է պատճառ հանդիսացել, որ լուսանկարն անվանվել է *«Մռնչացող առյուծը»*։ ՀԿՀ Ֆիշերի արվեստի թանգարանը լուսանկարը նկարագրել է որպես *«համարձակ և մռայլ դիմանկար, [որը] ակնթարթորեն դարձել է ֆաշիզմի դեմ Մեծ Բրիտանիայի պայքարի խորհրդանիշը»*։

Լուսանկարը հայտնվել է *Life* ամսագրի 1945 թվականի մայիսի 21-ի համարի շապիկին, որը գնել էր այն 100 դոլարով։ Այժմ այն կախված է Կանադայի Համայնքների պալատի խոսնակի սենյակի պատին, որտեղ այդ լուսանկարն արվել է։ Չերչիլի նկարը այն երեք նկարներից մեկն էր, որը հավանում էր հեղինակը։ Հետագայում հեղինակը նշել է, որ ինքն էլ չի հասկացել, թե ինչպես այդ հանճարեղ նկարը նա ընդամենը 100 դոլարով վաճառեց «Life»-ին։ Հետագայում Չերչիլի հանրահայտ նկարը վերածվել է հուշային դրոշմանիշի, որտեղ նշված է՝ *«լուսանկարիչ՝ Յուսուֆ Քարշ»*։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Կանադայի գրադարան և արխիվ
2. 1 2
3. ↑  «From Colonel Sanders to Grace Kelly: Iconic American Portraits by Yousuf Karsh»։ *Smithsonian*։ November 19, 2013։ Վերցված է 5 September 2020  `|df=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
4. 1 2 3  «Յուսուֆ Քարշ. Ինչպես նա Չերչիլի բերանից հանեց սիգարն ու լուսանկարեց նրան»։ *168.am*։ 5․09․2021
5. ↑  Travis David (2010)։ «Yousuf Karsh: Regarding Heroes»։ *Fisher.USC.edu*։ University of Southern California։ Վերցված է 5 September 2020  `|df=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
6. ↑  *Winston Churchill*։ *Life*։ May 21, 1945 – via Google Books
**Հյուգու Սալմելա**, (ֆիններեն՝ Hugo Salmela, հունիսի 13, 1884(1884-06-13), Pervomayskoye, Վիբորգսկի շրջան, Կարելո-Ֆիննական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մարտի 28, 1918(1918-03-28), Տամպերե, Ֆինլանդիա), 1918 թվականի Ֆիննական քաղաքացիական պատերազմում Կարմիր շտաբի զինվորական առաջնորդներից մեկը։ Ֆինլանդիայի հյուսիսում գտնվող Կոտկա քաղաքի սղոցարանի հասարակ աշխատող էր` առանց որևէ զինվորական նախադրյալների։ Սալմելան տեղական թատրոնում հայտնի էր նաև որպես խանդավառ սիրողական դերասան։ 1917 թվականին Կարմիրբանակայինների կազմավորվելուց հետո Սալմելան դարձել է Քիմիի շտաբի առաջնորդը։

Քաղաքացիական պատերազմ
---------------------

1918 թվականի հունվարին Քաղաքացիական պատերազմի սկսվելուց հետո Սալմելայի հմտությունները նկատել էին Ալի Ալթոնը և Էերո Հափալաինեն։ Փետրվարի վերջին Սալմելան տեղափոխվել է Տամպերե, որտեղ նա փոխարինել է Միխայիլ Սվենչիկովին որպես Հյուսիսային ճակատի հրամանատար։ Գեորգի Բուլացելը դարձել է Սալմելայի խորհրդատուն, քանի որ վերջինս չուներ որևէ զինվորական կրթություն։ Տամպերեյի կռվի ժամանակ Սալմելան հիմնականում ինքնուրույն գլխավորում էր պաշտպանությունը Բուլացելի հրահանգներով, քանի որ Ալթոնն իրեն հարբեցողությանն էր տվել։

Վախճան
------

1918 թվականի մարտին պայթյունի ժամանակ Սալմելան անսպասելիորեն սպանվել է։ Կուստա Սալմինեն՝ Արևմտյան ճակատի Կարմի շտաբի նախկին հրամանատարը, ոչ կանխամտածված քաշել է նռնակի ձգանը և նետել այն դեպի նռնակներով լի զամբյուղը։ Պայթյունը սպանել է Կարմիր շտաբի որոշ անդամների, և ինքը` Սալմինեն ևս վնասվել է։ Հյուգո Սալմելան Կարմիր շտաբի առաջին զինվորականն է եղել, ով թաղվել է Պինիկինհարջու գերեզմանատանը, բայց պատերազմից հետո սպիտակները նրա մարմինը տեղափոխել են Կալևանկանգասի ընհդանուր գերեզմանատուն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Kansallisbiografia (фин.) / M. Klinge — Suomalaisen Kirjallisuuden Seura, Suomen Historiallinen Seura. — ISSN 1799-4349
2. ↑  «Finland: Civil War of 1918 remembered»։ Socialist World։ 19 February 2008։ Վերցված է 9 July 2015
3. ↑  Events of the Civil War 1: The outbreak of war Archived 2016-03-17 at the Wayback Machine. Piece of the History of Finland. Retrieved 9 July 2015.
4. ↑  Events of the Civil War 2: The Battle of Tampere and the end of the war Archived 2015-09-24 at the Wayback Machine. Piece of the History of Finland. Retrieved 9 July 2015.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1053140045 · VIAF: 309616432 · WorldCat VIAF: 309616432 |

 |