**Մորիս Էդմոն Մյուլլեր** (ֆր.՝ Maurice Edmond Müller, մարտի 28, 1918(1918-03-28), Բիլ, Շվեյցարիա - մայիսի 10, 2009(2009-05-10), Բեռն, Շվեյցարիա), շվեյցարացի վիրաբույժ և օրթոպեդ, համարվում է օստեոսինթեզի բնագավառի առաջամարտիկ։ Այս ոլորտներում իր աշխատանքի համար արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների։ 2002 թվականի օգոստոսի 24-ին Օրթոպեդիկ վիրաբուժության և վնասվածքաբանության միջազգային միությունը (SICOT) Սան Դիեգոյում կայացած կոնգրեսում նրան անվանեց «Դարի օրթոպեդ վիրաբույժ»։

Եղել է նաև մեկենաս, ով Բեռնում հիմնել է Պաուլ Կլեեի կենտրոն։

Կենսագրություն
--------------

Մորիս Էդմոնդ Մյուլլերը ծնվել է շվեյցարական Բիլ քաղաքում, 1918 թվականի մարտի 28-ին․ ընտանիքի հինգ երեխաներից ավագն է եղել։ Մյուլլերի մայրենի լեզուներն են եղել գերմաներենը և ֆրանսերենը։ 1936 թվականին Մյուլլերն ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։ Բժշկություն է սովորել Նյոշատելի, Լոզանի և Բեռնի համալսարաններում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Մյուլերի համալսարանական ուսումը ընդհատվել է զինվորական ծառայության պատճառով (Aktivdienst, Ազգային պաշտպանության ծառայություն արտաքին ագրեսիայի ժամանակ)։ Նա եղել է Ֆալկերշտայներբունդի (Falkensteinerbund) երկու ուսանողական միությունների անդամ։

1944 թվականին ուսումն ավարտելուց հետո սկսել է աշխատել Ցյուրիխի հին Բալգրիստում (Balgrist, համալսարանական հիվանդանոց)։ Այնուհետև գրանցվել է Եթովպիայի մեկամյա բժշկական առաքելությում, որտեղ աշխատել է 1946 թվականին։

Շվեյցարիա վերադառնալուց հետո Լիստալի կանտոնային հիվանդանոցում ստացել է վիրաբույժի մասնագիտություն (FMH)։ Այնուհետև շրջագայում է Եվրոպայի վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի կենտրոններում և այցելել ոսկրային վիրաբուժության ռահվիրաներին, ծանոթացել նրանց մեթոդներին և տեխնոլոգիաներին։ Բադ Տյոլցում ծանոթացել է Մաքս Լանգի, Մյունխենում՝ Գեորգ Հոմանի, Փարիզում՝ Ռոբեր Մերլ դ'Օբինեի և Աախենում՝ բիոմեխանիկայի հիմնադիր Ֆրիդրիխ Պաուելսի աշխատանքներին։

Կոնքա-ազդրային հոդի պրոթեզավորում
1950 թվականին Ռոբեր Դանիի այցը Բելգիա որոշիչ նշանակություն է ունեցել Մյուլերի համար և նա առաջընթաց է ունեցել կոտրվածքների բուժման գործում։ Բժշկության մեջ նրա գործունեության հիմնական ուղղություններն են դարձել ոսկրահատությունը (ոսկորի մասնատում) և ազդրային հոդի էնդոպրոթեզավորումը։

Շվեյցարիա վերադառնալուց հետո՝ 1956 թվականին Բալգրիստում նա դարձել է օրթոպեդիայի մասնագետ (FMH), որտեղ էլ ավարտել է իր հաբիլիտացիան (եվրոպական երկրներում՝ բարձրագույն ակադեմիական որակավորում)։ 1957 թվականի դեկտեմբերին Մյուլլերը ներածական դասախոսություն է կարդացել (Antrittsvorlesung, պրոֆեսորա-մանկավարժական գործունեության սկիզբը)։ 

1960 թվականից աշխատել է Սանկտ Գալլենի կանտոնային հիվանդանոցի վիրաբուժական կլինիկայի օրթոպեդիկ-վնասվածքաբանական բաժանմունքի գլխավոր բժիշկ։
1963-1980 թվականներին եղել է Բեռնի համալսարանի օրթոպեդիայի և հենաշարժական վիրաբուժության ամբիոնի պրոֆեսոր և Բեռնի Ինզելշպիտալ (Inselspital) հիվանդանոցի օրթոպեդիկ վիրաբուժության համալսարանական կլինիկայի տնօրեն։

Գիտական և ձեռնարկատիրական գործունեություն
-----------------------------------------

1958 թվականին տասներկու այլ վիրաբույժների հետ միասին Մյուլլերը հիմնել է Օստեոսինթեզի հարցերով աշխատանքային խումբ (AO), որի գործունեության ոլորտն էր համարվում ոսկրային կոտրվածքների վիրաբուժական բուժման մեթոդների հետազոտություններն ու ուսուցումը, մասնավորապես համապատասխան գործիքների և իմպլանտների մշակումը և ներդրումը։

Բետլախում գործիքների արտադրությամբ զբաղվող Ռոբերտ Մատիսի հետ համագործակցելով երկու տարվա ընթացքում հաջողությամբ մշակվել և վաճառքի են հանվել պտուտակներով, ստվարատախտակներով և գամերով ոսկրային կոտրվածքների բուժման բոլորովին նոր գործիքների հավաքածուներ, որից հավաքվել է օստեոսինթեզի հարցերով Աշխատանքային խումբի (AO) դասական չորս ստանդարտ տուփեր և վաճառքի հանվել Սինթեզ (Synthes) ընկերության կողմից։

1963 թվականին Մորիս Էդմոնդ Մյուլերը Մարտին Ալգյովերի և Հանս Վիլենեգերի հետ համատեղ հրատարակել են «Կոտրվածքների վիրաբուժական բուժման մեթոդիկա» աշխատությունը։

Նրա գործունեության երկրորդ ուղղությունը՝ արհեստական հոդերի ուսումնասիրությունը, 1965 թվականին հանգեցրել է «Պրոտեկ ԱԳ»(Protek AG) ընկերության հիմնադրմանը։ Այդ գործունեության նպատակը նրա հորինած ազդրային հոդի պրոթեզի հետագա զարգացումն ու առաջընթացն է եղել։

1974 թվականից գործունեությունից ստացված շահույթն հիմնականում ուղղվել է «Մորիս Է. Մյուլլերի հիմնադրամ»-ին։ Այդ միջոցներն օգտագործվել են Բեռնի համալսարանում օրթոպեդիկ վիրաբուժության ոլորտում իրականացված կրթական և հետազոտական աշխատանքների ֆինանսավորման նպատակով։

1983 թվականին ստեղծվել է «Մ․ Է․ Մյուլլերի Հյուսիսամերիկյան հիմնադրամը»՝ Հյուսիսային Ամերիկայում օրթոպեդ վիրաբույժների կրթությանն ու հետազոտություններին աջակցելու նպատակով։ 1990 թվականին նա վաճառել է իր բաժնեմասը Վինտերտուրի Զուլցեր ԱԳ (Sulzer AG) ընկերությանը։

Մորիս Մյուլլերը եղել է նաև մեկենաս։ Նա ավելի քան 70 միլիոն շվեյցարական ֆրանկ է նվիրաբերել Բեռնի Պաուլ Կլեեի կենտրոնին և Creaviva-ի մանկական թանգարանին (կից է Պաուլ Կլեեի կենտրոնին)։

Մորիս Էդմոնդ Մյուլլերը հիմնադրել է՝

* Մորիս Է. Մյուլլերի հիմնադրամը (1974),
* Մորիս Է. Մյուլլերի հիմնադրամը Հյուսիսային Ամերիկայում (1983),
* Տորոնտոյի համալսարանի Մորիս Է. Մյուլլերի ինստիտուտը (1993),
* Պաուլ Կլեեի կենտրոնին կից Մանկական թանգարանը (2002)։

Պարգևներ և կոչումներ
--------------------

* Գերմանիայի Լեոպոլդինայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ (1973),
* Շվեյցարական մրցանական (SwissAward 2005),
* Տասներկու անգամ արժանացել է պատվավոր դոկտորի կոչման,
* Բեռնի պատվավոր քաղաքացի,
* Բեռնի համալսարանի օրթոպեդիկ վիրաբուժության հետազոտական կենտրոնը կրում է Մորիս Էդմոնդ Մյուլերի անունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118585134 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Müller, Maurice E. author- Urs Boschung
5. ↑  Zentrum Paul Klee: *Press release 2009-05-12 Archived 18 July 2011 at the Wayback Machine.*. In German. URL last accessed 2009-05-13.
6. ↑  Soiron, R.: *Lebenswerke: In honorem der Stifter Maurice und Martha Müller-Lüthi(չաշխատող հղում)*. In German. URL last accessed 2009-05-13.
7. 1 2 3  Zentrum Paul Klee: *The Müller founder family Archived 17 October 2008 at the Wayback Machine.*. URL last accessed 2009-05-13.
8. ↑  Habilitationsschrift: *Die hüftnahen Femurosteotomien*.
9. ↑  E. H. Kuner: *Nachruf: Univ. Professor Dr. med. Dr. h.c. mult. Maurice Edmond Müller.* DGU Mitteilungen und Nachrichten 60 (2009), S. 75-76.
10. ↑  Joseph Schatzker: *Maurice E. Müller: a tribute. Excerpt from the funeral eulogy.*(չաշխատող հղում)
 In: *AO-Dialogue* 2, 2009, S. 9-11.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Curriculum vitae.
* Jakob, B.; Moser, M.: *Maurice E. Müller ist verstorben*, uniaktuell; May 12, 2009. University of Berne.
* Maurice E. Müller Foundation of North America.
* An interview with Maurice E. Müller, covering some details of his prosthetics achievements.
* Ganz, R.: *Prof. Maurice E. Müller wird 90 Jahre alt*, Inselspital Bern, March 26, 2008. In German.
* Annual statement from 2002 of the *Fondation Maurice E. Müller*, with an image of the "Orthopedic surgeon of the (20th) Century" award plaque and the text of the laudatio in the annex, on pages 20–21.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12150973b · CONOR: 170945379 · GND: 118585134 · ISNI: 0000 0001 0935 5084 · LCCN: n89125154 · NKC: skuk0000961 · NTA: 067934056 · NUKAT: n2006104595 · SUDOC: 030003687 · VIAF: 111265191 · WorldCat VIAF: 111265191 |

 |

 |