recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ռեֆերենտ խումբ** (անգլ.՝ *to refer* - հարաբերակցել, վերագրել), սոցիոլոգիայի և հոգեբանության հասկացություն՝ նշանակելու համար այնպիսի սոցիալական խումբը, որի արժեքներին, նորմերին և վարքի ոճին է հետևում այլ սոցիալական խմբի պատկանող անհատը։

Խմբի դասակարգում
----------------

Ռեֆերենտ խումբը արտացոլում է այն հանգամանքը, որ իր սոցիալական պատկանելության, դիրքի և արժեքի մասին անձի ունեցած պատկերացումները ոչ միշտ են համապատասխանում նրա օբյեկտիվ վիճակին և ազդում են անձի կողմից սոցիալական դերերի կատարման վրա։

Հետազոտություններից պարզվել է, որ որոշ կապիտալիստներ իրենց համարում են բանվոր, իսկ որոշ բանվորներ՝ ուրիշ սոցիալական խմբի՝ ընդհուպ մինչև կապիտալիստների, ներկայացուցիչներ։ Եվ սա դրսևորվում է աշխատանքում, կենցաղում, միջանձնային հարաբերություններում են։

Ծագում
------

Ռեֆերենտ խումբ հասկացությունը ծագել է ամերիկյան սոցիալական հոգեբանության մեջ 1930-ական թվականներին և ձևավորվել որպես հատուկ տեսություն, որն ուսումնասիրում է ռեֆերենտ խումբերի առաջացման պայմանները և գործոնները, տիպերը, դերը շեղվող վարքի և սոցիալական շերտավորման գոյացման, մի հասարակությունից մյուսը մշակութային ձևերի փոխներթափանցման ընթացքում։

ԽՍՀՄ-ում մշակված է հատուկ մեթոդիկա՝ ռեֆերենտաչափություն, որը փոքր խմբերում միջանձնային հարաբերությունները ուսումնասիրելիս լրացնում է սոցիոմեարիան։ Շնորհիվ ռեֆերենտ խումբի տեսության բացատրվում են բախումային սոցիալական պահանջների ներանձնացման հետ կապված մի շարք հոգեբանական շեղումներ։ Ռեֆերենտ խումբի հոմանիշներն են հարաբերակցման խումբ, չափանմուշային խումբ, հեղինակավոր խումբ հասկացությունները։

Գրականություն
-------------

* *Андреева Г. М.* Глава 11: Общие проблемы малой группы в социальной психологии // Социальная психология. — 5-е изд.. — М.: Аспект Пресс, 2008. — 362 с. — 3000 экз. — ISBN 9785756702743

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Վահանագեղձի տոքսիկ ադենոմա** (*Պլամմերի հիվանդություն*), վահանագեղձի բարորակ օնկոլոգիական հիվանդություն է։ Հիվանդությունը ուղեկցվում է թիրեոտոքսիկոզով, որը պայմանավորված է ադենոմայի կողմից, ավտոնոմ կերպով, մեծ քանակությամբ արտադրվող թիրեոիդ հորմոններով։ Հիվանդության առաջացման պատճառը և մեխանիզմը դեռևս վերջնական պարզված չեն։ Ենթադրվում է, որ հիվանդությամ առաջացման հիմքում ընկած է ԹՏՀ (TTH թիրեոտրոպ հորմոն)–ի ռեցեպտորի մուտացիան, որի հետևանքով առանց հորմոնի ազդեցության ռեցեպտորը գտնվում է ակտիվ վիճակում։ Ինչի հետևանքով դիտվում է ֆոլիկուլյար էպիթելի առանձին բջիջների հիպերֆունկցիա։ Թիրեոտոքսիկ ադենոմայի առաջացման և ավտոնոմ գործունեության համար անհրաժեշտ է 3-7 տարի։ Ադենոմայի չարորակացում(մալիգնիզացիա) դիտվում է շատ հազվադեպ։ Հիվանդությունը հիմնականում հանդիպում է կանանց մոտ, հատկապես յոդի դեֆիցիտով տարածաշրջաններում (խպիպի էնդեմիկ տարածաշրջաններ) ապրողների մոտ։ Պալմմերի հիվանդություն կարող է զարգանալ նաև երեխաների մոտ։

Կլինիկական պատկեր
-----------------

Իր կլինիկական պատկերով շատ նման է դիֆուզ տոքսիկ խպիպին, այն տարբերությամբ որ այս դեպքում առավել արտահայտված են սիրտ–անոթային համակարգի ախտահարման սիմպտոմները և միոպաթիան։ Ի տարբերություն դիֆուզ տոքսիկ խպիպին Պլամմերի հիվանդության դեպքում չի դիտվում էնդոկրին օֆթալմոպաթիա և պրետիբիալ միքսեդեմա։

Դիագնոստիակա
------------

Արտաքին զննմամբ շոշափվում է կլոր, հստակ եզրերով, էլաստիկ կամ պինդ–էլաստիկ կոնսիստենցիայի, անցավ գոյացություն, որը շարժուն է կլման ակտի ժամանակ։ Ուլտրաձայնային հետազոտությամբ (ՈւՁՀ) դիտվում է կլոր, հստակ եզրերով, հիմանակում հիպերէխոգեն ստրուկտուրայի հանգույց։ Արյան մեջ հայտնաբերվում է T3 (եռյոդթրիոնին)–ի բարձր մակարդակ, T4(թիրոքսին)–ի նորմալ կամ չափավոր բարձր մակարդակ և ԹՏՀ (թիրեոտրոպ հորմոն)–ի ցածր մակարդակ կամ վերջինս չի հայտնաբերվում։ ԹՏՀ–ի ցածր մակարդակը կամ ընդհանրապես բացակայությունը պայմանավորված է ադենոմայի կողմից մեծ քանակությամբ արտադրվող T3–ի և T4–ի կողմից հետադարձ բացասական կապով հիպոֆիզի կողմից արտադրվող ԹՏՀ–ի սինթեզի ընկճումով։

Բուժում
-------

Հիվանդության սկզբնական շրջանում դեղորայքային բուժումը կարող է ապահովել երկարաժամկետ ռեմիսիա(ախտադադար)։ Սակայն տոքսիկ ադենոմայի միակ ռադիկալ(արմատական) բուժումը վիրահատականն է։ Հիվանդները անցնում են նախավիրահատական նախապատրաստում, որի նպատակը Էութրիեոիդ վիճակին հասնելն է։ Վիրահատության ծավալը պայմանավորված է ադենոմայի չափերից և լոկալիզացիայից(տեղակայումից)։ Հիմանակնում կատարվում է բլթի ռեզեկցիա(մասնահատում) կամ հեմիթիրեոիդէկտոմիա(վահանագեղձի բլթերից մեկի ամբողջական հեռացում)։

Աղբյուրներ
----------

М. И. Кузин (2002)։ «4»։ *Хирургические болезни* (ռուսերեն) (3 ed.)։ Медицина։ էջ 62-63։ ISBN 5-225-00920-4

Տես նաև
-------

* Խպիպ
* Դիֆուզ տոքսիկ խպիպ
* Վահանագեղձ
Collegium Maius
Կամարներ
**Կոլեգիում Մայուս** (լատ.՝ *Collegium Maius*), Յագելոնյան համալսարանիի հնագույն շենքը Կրակովում։ Փոքր Լեհաստան վոևոդության մշակույթի հուշարձան. գրանցման համարն է՝ А-11 1936 թվականից։

Կրոկովի համալսարանը հիմնադրվել է 1364 թվականին։ 1400 թվականին Լեհաստանի թագավոր Վլադիսլավ II Յագայլոն Յադվիգա թագուհու ժառանգությունից միջոցներ է հատկացնում համալսարանի շենքի կառուցման համար։ Շենքը բազմիցս վերակառուցվել է։ Ներքին բակը զարդարում են գոթական կամարներ։ XV դարի կեսերին շենքն սկսել է անվանվել Collegium Maius («Մեծ Կոլեգիա»)։

Առաջին հարկում տեղավորված էին դասախոսությունների սրահները, իսկ երկրորդ հարկում՝ «Stuba Communis» (ընդհանուր սրահ), գրադարանը և պրոֆեսորների սենյակները։ Շենքի բակում գտնվում էր Պրոֆեսորական այգին, որ XV դարի կեսերից մինչ XVIII դարի վերջն օգտագործվում էր պրոֆեսորների սեղանատան համար գյուղատնտեսական ապրանքներ աճեցնելու համար։

XІX դարում շենքը վերակառուցվեց նեոգոթական ոճով ու հարմարեցվեց գրադարանի համար։

Գրքային ֆոնդը Յագելոնյան համալսարանի նոր շենք (կառուցվել է 1931—1939 թվականներին) տեղափոխելուց հետո Կոլեգիում Մայուսում սկսում է գործել Յագելոնյան համալսարանի թանգարանը։

Արվեստում
---------

Collegium Maius շենքում են նկարահանվել Աբվերի՝ Վարշավայում գտնվող գրասենյակում տեղի ունեցող դեպքերը խորհրդային «Վահան և սուր» ֆիլմի համար։

* 
* Stuba Communis (Ընդհանուր սրահ)
* *Porta Aurea*  
(Ոսկե դարպասներ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie(չաշխատող հղում)



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Կոլեգիում Մայուս***էջը Վիքիպահեստում |

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թանգարանի կայքը (լեհ.)
* Collegium Maius Archived 2011-12-15 at the Wayback Machine. (լեհ.)
Ֆեոմագնիսական դասավորում
**Ֆեռիմագնիսականություն**, նյութի մագնիսակարգավորված վիճակ, երբ նյութի մասնիկների մագնիսական մոմենտները կազմում են երկու կամ ավելի թվով մագնիսական ենթացանցեր, որոնցից յուրաքանչյուրի մագնիսական մոմենտներն ունեն միևնույն ուղղությունը։

Մագնիսական ենթացանցերի տարբերությունը կարող է պայմանավորված լինել ինչպես ենթացանցեր կազմող իոնների, այնպես Էլ իոնների էլեկտրոնային կառուցվածքների տարբերությամբ։ Այն նյութերը, որոնցում հաստատվել է ֆեռիմագնիսական կարգավորվածություն, անվանում են ֆեռիմագնիսական նյութեր կամ ֆեռիմագնիսներ։ Դրանց ինքնաբերական մագնիսացումը հավասար է մագնիսական ենթացանցերի մագնիսացման վեկտորների գումարին։ Ֆեռիմագնիսականությունը կարելի է դիտարկել որպես նյութի մագնիսակարգավորված վիճակի ընդհանուր դեպք։ Այդ տեսանկյունից ֆեռոմագնիսականությունը ֆեռիմագնիսականությունյան մասնավոր դեպքն է, երբ նյութը բաղկացած է ընդամենը մեկ մագնիսական ենթացանցից։ Հակաֆեռոմագնիսականությունը ֆեռիմագնիսականությունյան մասնավոր դեպքն է, երբ բոլոր ենթացանցերը բաղկացած են մեծությամբ հավասար և հակազուգահեռ մագնիսացումներով իոններից։

Ֆեռիմագնիսականությունը առաջանում է միայն որոշակի Θ ջերմաստիճանից (Կյուրիի կետ) ցածր ջերմաստիճաններում։ Որպես կանոն, ֆեռիմագնիսական վիճակի անցնելը երկրորդ կարգի ֆազային անցում է։ Ֆեռիմագնիսական վիճակի առաջացման համար անհրաժեշտ է նյութում չլրացված 3d-կամ 4f-թաղանթներով իոնների առկայություն և որոշակի առնչություն այդ թաղանթների շառավիղների և ցանցի հաստատունի միջև։ Մագնիսական ենթացանցերի առ կայությունն արտահայտվում է ֆեռիմագնիսական նյութի մագնիսական հատկությունների ջերմաստիճանային յուրօրինակ կախումով։ Т>0 տիրույթում ֆեռիմագնիսական նյութի մագնիսական ընկալունակության կախումը ջերմաստիճանից էապես տարբերվում է Կյուրի-Վեյսի օրենքից։ Մագնիսական ենթացանցերի ինքնաբերական մագնիսացման կախումը ջերմաստիճանից կարող է փոփոխվել տարբեր օրենքներով, որի հետևանքով ֆեռիմագնիսական նյութի արդյունարար ինքնաբերական մագնիսացումը փոփոխվում է ավելի բարդ օրենքով, քան ֆեռոմագնիսականինը։

«Ֆեռիմագնիսականություն» տերմինը մուծել է ֆրանսիացի ֆիզիկոս Լուի Նեելը, 1948-ին և տվել ֆեռիմագնիսական նյութերի հատ կությունների տեսական նկարագրությունը։ Նա ցույց է ավել, որ ֆեռիմագնիսական նյութերի հիմնական առանձնահատ կությունները կարելի է բացատրել մոլեկուլային դաշտի տեսության շրջանակներում։ Բարձր (Т<0) ջերմաստիճաններում այս տեսությունը համընկնում է փորձի հետ։ Ցածր ջերմաստիճանների տիրույթում ֆեռիմագնիսական նյութերի հատկություն ները բացատրվում են ֆեռիմագնիսականությունյան քվանտային տեսությամբ։ Դրա հիմքում ընկած է տարբեր մագնիսական ենթացանցերին պատ կանող իոնների միջև գործող բացասա կան փոխանակային փոխազդեցությունը, որի շնորհիվ իոնների մագնիսական մո մենտները կողմնորոշվում են միմյանց հակազուգահեռ։ Արտաքին մագնիսական դաշտի բացակայության դեպքում ֆեռի մագնիսական նմուշը տրոհվում է դոմենների։

Գրականություն
-------------

Смоленский Г․ А․, Леманов В․ В․, Ферриты и их техническое при менение, Л․, 1975

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Հերինգի տեսողական պատրանք
**Հերինգի տեսողական պատրանք**, օպտիկական տեսողական պատրանք, որ բացահայտել է գերմանացի ֆիզիոլոգ Կառլ Հերինգը 1861 թվականին։ Նկարում երևացող ուղղահայաց երկու գծերը ուղիղ են, սակայն նկարում թեք են երևում։ Թեքման տպավորությունն առաջանում է ֆոնի հաշվին, որ խորության խաբուսիկ պատրանք է ստեղծում։ Այս պատրանքի տարբերակներից են Օրբիսոնի և Վունդտի տեսողական պատրանքները։

Գոյություն ունեն այս երևույթի բացատրման հնարավոր մի քանի տարբերակներ։ Ֆենոմենի որոշ հետազոտողներ ենթադրել են, որ անկյունների չափերի մեծացման պատրանք է առաջանում այն բանի հաշվին, որ ուղեղի` տեսողության համար պատասխանատու հատվածում երկարատև արգելակում է տեղի ունենում։ Մյուսներն այն կարծիքն են հայտնել, որ երևույթը պայմանավորված է եռաչափ պատկերից երկչափ պատկերին անցումով։

Կա նաև վարկած, որ Հերինգի տեսողական պատրանքը, ինչպես երկրաչափական այլ պատրանքներ, պայմանավորված է ժամանակավոր ձգձգումներով, որոնց առնչվում է տեսողական համակարգը։ Տեսողական համակարգը ինֆորմացիան ընկալում է որոշակի ուշացումով. աչքի ցանցաթաղանթին օբյեկտի տեսքը պատկերվում է այն նույն ձևով, ինչ 100 միլիվայրկյան առաջ։ Հերինգի պատրանքի դեպքում ճառագայթային գծերը խաբում են` ստեղծելով տպավորություն, թե նրանք առաջ են շարժվում։ Քանի որ կերպարն իրականում հաստատուն է, մենք ուղիղ գծերը ընկալում ենք թեք, ինչպիսին նրանք պիտի լինեին հաջորդ պահին։

Միանգամայն հնարավոր է, որ այս վարկածները չեն հակասում իրար։ Հերինգի իլյուզիան կարող է նաև ի հայտ գալ լույսի հոսանքի ժամանակ (էկրանի կենտրոնի ճառագայթման դեպքում)` անկախ նրանից, թե դրանք ներսի՞ց են գալիս, թե՞ դրսից։ Այս արդյունքը ստացվում է նեյրոնային ցանցի գործողությունների արդյունքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Hering, E. (1861). Beiträge zur Physiologie. I. Zur Lehre vom Ortssinne der Netzhaut. Leipzig: Engelmann
2. ↑  Nundy et al. 2000
3. ↑  Howe CQ, Purves D, Purves (2005)։ «Natural-scene geometry predicts the perception of angles and line orientation»։ *Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.* **102** (4): 1228–1233։ Bibcode:2005PNAS..102.1228H։ PMC 544621։ PMID 15657143։ doi:10.1073/pnas.0409311102
4. ↑  Changizi, 2001
5. ↑  Changizi and Widders, 2002
6. ↑  Vaughn DA, Eagleman DM (2013)։ «Spatial warping by oriented line detectors can counteract neural delays»։ *Frontiers in Psychology*։ doi:10.3389/fpsyg.2013.00794


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778234470 |

 |
|  |
| --- |
| **Վահանակերպ Գրոսհեյմի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Կաղամբածաղկավորներ (Brassicales) |
| **Ընտանիք** | Կաղամբազգիներ (Brassicaceae) |
| **Տրիբա** | *Thlaspideae* |
| **Ցեղ** | **Peltariopsis** |
| **Տեսակ** | **Վահանակերպ Գրոսհեյմի** *(P. grossheimii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Peltariopsis grossheimii*** |

**Վահանակերպ Գրոսհեյմի** (լատ.՝ Peltariopsis grossheimii), խաչածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա, նուրբ խոտաբույս է, որն ունի (5) 10-20 սմ բարձրություն։ Ցողունը հիմքից փռված և ճյուղավորված է։ Ստորին տերևները կլորավուն և երկար կոթուններով են, իսկ ցողունային տերևները` երկարավուն֊թիաձև, հիմքում` նեղացած։ Ողկույզները խիտ են, ծաղիկները` սպիտակ։ Պտուղը պատիճակ է, որի երկարությունը 4-6 (8) մմ է, լայնությունը` 2-3 մմ։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում ⟨Ագարակի շրջակայք)։ Տեսակը, բացի Հայաստանից, աճում է նաև Նախիջևանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 500-900 մ բարձրությունների վրա, Զանգեզուրի լեռնաշղթայի ժայռալանջերին։ Ծաղկում է ապրիլ֊մայիս ամիսներին, պտղաբերում՝ մայիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Տեսակին սպառնում է անհետացում` կապված բնակության միջավայրի կորստի և փոփոխության հետ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվեցիաների հավելվածներում բացակայում է։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Armeniapedia |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* GBIF: 3051709
* IPNI: 288056-1
* NCBI: 2029140
* Plant List: tro-4104205
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:288056-1
* Tropicos: 4104205

 |

 |
**Մագուլայի տուն** (ռուս.՝ Дом Магулы), երկհարկանի տուն, որը գտնվում է Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքի Պետրոսի փողոցում։ Մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտ է` համաձայն 2002 թվականի դեկտեմբերի 31-ի թիվ 124 հրամանի։

*Հասցեն`* ք. Տագանրոգ, Պետրոսի փողոց, տուն 70։

Պատմություն
-----------

19-րդ դարի սկզբին առևտրային խորհրդական Մարկ Սպիրիդոնովիչ Մագուլան և նրա եղբայրը տուն են կառուցել Պետրոսի փողոց, 46 (այժմ՝ 70) հասցեով։ Տան առաստաղները նկարազարդել են իտալացի նկարիչները։ 1825 թվականին քաղաք է այցելել կայսր Ալեքսանդր I-ը։ Հարուստ հույները նրա պատվին երեկո են կազմակերպել Մագուլայի տանը։ Երեկոյին ներկա է եղել և ինքը՝ կայսրը։

1872 թվականին շենքի առաջին հարկում կտորեղեն են վաճառել՝ տրիկո, դրապ և այլն։ Վուկաշինովիչ եղբայրների խանութում կարելի էր գնել արտասահմանյան գինիներ, օղի և 98-տոկոսանոց մաքուր սպիրտ։

Մարկ Սպիրիդոնովիչը զբաղվել է հացի արտահանմամբ։ Մագուլայի բազմաթիվ հարազատները տան սեփականատեր էին մինչև 1925 թվականը։ Նրանցից մեկը՝ 1836 թվականին ծնված պառաված օրիորդ Վիրգինիա Սպիրիդոնովնան, եղել է Կարիքավորների խնամակալության ընկերության կոմիտեի անդամ և տնօրեն։ 1912 թվականի դեկտեմբերին Վիրգինիա Սպիրիդոնովնան պարգևատրվել է Աննայի ժապավենով մեդալով՝ վաճառական Գերասիմ Դեպալդոյի աղքատանոցին նվիրատվություններ կատարելու համար։ Աղքատներին օգնություն ցուցաբերելը նրա մասին հասարակության մեջ ստեղծեց ապահովված մարդու տպավորություն, ինչն էլ հետագայում նրան կործանեց։ 1918 թվականի հունվարի 27-ին նրան խեղդամահ են արել Պետրոսի փողոց, 46 (70) հասցեում գտնվող սեփական բնակարանում։ Կողոպտիչները նրանից պահանջել են թանկարժեք իրեր և գումար, սակայն չստանալով, խեղդել են տանտիրուհուն։ Դրանից հետո նրանք տակնուվրա են արել տունը, բայց այդպես էլ ոչինչ չեն գտել։

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից առաջ շենքի առաջին հարկը հանձնվում էր խանութներին։ Ն. Մոզնաիմի համախանութը վաճառում էր չմուշկներ, գրամեքենաներ և «Զինգեր» ընկերության կարի մեքենաներ, գրամոֆոններ և այլն։

20-րդ դարի 20-ական թվականներին Մագուլայի տունն ազգայնացվեց։ Այնտեղ աշխատում էր արտակարգ հանձնաժողովը (ЧК), այնուհետև այnտեղ գործել են բուժաշխատողների՝ Մարտի 8-ի անվան ակումբը, «Պրիբոյ» թերթի խմբագրությունը և տեղական «Մոլոտ» թերթի ստորաբաժանումը (1926)։ 1930-ական թվականներից տունը դարձավ բնակելի։

Ներկայումս սա բնակելի տուն է, մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտ է (2002 թվականի դեկտեմբերի 31-ի թիվ 124 հրաման)։

Գրականություն
-------------

* Гаврюшкин О. П. Вдоль по Питерской (хроника обывательской жизни). Таганрог, 2000.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Таганрог, ул. Петровская, 70 Archived 2020-11-01 at the Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Կիտրոնաթիթեռ ասպազիա** |
| Կիտրոնաթիթեռ ասպազիաԿիտրոնաթիթեռ ասպազիա |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Թիթեռներ (Lepidoptera) |
| **Ընտանիք** | Ճերմակաթիթեռներ (Pieridae) |
| **Ցեղ** | Կիտրոնաթիթեռ *(Gonepteryx)* |
| **Տեսակ** | **Կիտրոնաթիթեռ ասպազիա** *(G. aspasia)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Gonepteryx aspasia*** |

**Կիտրոնաթիթեռ ասպազիա** (լատ.՝ Gonepteryx aspasia), սպիտակաթիթեռների (*Pieridae*) ընտանիքի մեջ մտնող *Gonepteryx* ցեղի ցերեկային թիթեռ։

Բնութագիր
---------

Էգ
Արուների առջևի թևերի բացվածքը 26-33 մմ է, էգերինը՝ 24,5-33 մմ։ Առջևի թևերի գագաթը խիստ ձգված է։ Արուների թևերը վերևից տարբերվում են գույնով՝ առջևի թևերի մեծ մասը վառ դեղին է, իսկ նրանց արտաքին մասը և հետին թևերը դժգույն դեղին են։ Էգի թևերի վերին կողմը՝ սպիտակականաչավուն է։ Թևերի սկավառակաձև բծերը մանր են, ունեն կետերի տեսք (նրանց տրամագիծը հետին թևերի վրա կազմում է մոտ 1 մմ), գույնը նարնջակարմրավուն է։

Դասակարգում
-----------

Նախկինում կիտրոնաթիթեռ ասպազիային և մոտ դասակարգային միավորներին դիտարկում էին որպես Հիմալայան լեռներից նկարագրված կիտրոնաթիթեռ մախագուրուի ենթատեսակներ՝ *G. mahaguru* (Gistel, 1857):

Արեալ
-----

Ռուսաստանի հեռավոր արևելյան մայրցամաքային մասի հարավ և Չինաստանի ու Հյուսիսային Կորեայի սահմանակից տարածքներ։

Կենսաբանություն
---------------

Բնակվում են հովտային և ցածր լեռնային լայնատերև անտառներում։ Թիթեռները թռչում են անտառների թեքություններով, անտառային ճանապարհներով և արահետներով։ Թիթեռների թռիչքը տևում է հունիսի վերջին օրերից մինչև հոկտեմբեր։ Ձմեռած թիթեռները թռչում են ապրիլի կեսերից մինչև մայիս։ Վաղ տաք գարուններով տարիներին սկսվում է դեռևս մարտի կեսերից/վերջերից։ Ուշացած գարունով տարում թռիչքն ավարտվում է մայիսի երրորդ տասնօրյակին կամ հունիսի սկզբին։ Թիթեռները ձմեռելուց հետո ունենում են թռիչքին պատրաստվող տեսք, իսկ նրանց թևերը ծածկված են լինում տարբեր չափսերի բազմաթիվ մուգ բծերով։

Թրթուրները զարգանում են դաուրյան դժնիկի (*Rhamnus davurica*) և ուսսուրյան դժնիկի (*Rhamnus ussuriensis*) վրա։ Հարսնյակավորումը կատարվում է հունիսի միջնահատվածում և վերջում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Кошкин Е. С. Лимонницы (Lepidoptera, Pieridae: Gonepteryx) Дальнего Востока России: таксономия, биология и распространение. Амурский зоологический журнал I (4), 2009. С. 374—385
2. ↑  Nekrutenko Yu.P. Comments on forms of Gonepteryx aspasia (Pieridae) described by Shu-Iti Murayama // Journal of The Lepidopterist’s Society, 1970. Vol. 24. No. 3. P. 213-217
3. ↑  Лухтанов В.А. Эволюция кариотипа и система высших таксонов белянок (Lepidoptera, Pieridae) // Энтомологическое обозрение, 1991. Т. 70. Вып. 3. С. 619-641
4. ↑  Kudrna O. A revision of the genus Gonepteryx Leach (Lep. Pieridae) // Entomologist’s Gazette, 1975. Vol. 26. P. 3-37


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |
**Պուցատովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Пуцатова), փողոց Ղրիմի Ալուշտա քաղաքի կենտրոնում։ Անվանվել է Ալուշտայի պարտիզանական ջոկատի պարտիզան-հետախույզ Սեմյոն Գրիգորևիչ Պուցատովի (1907-1942) պատվին։ Սկիզբ է առնում Գորբաչովայի փողոցից և ավարտվում նույն փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 450 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Ալուշտա քաղաքի Պուցատովի փողոցը սկիզբ է առնում Գորբաչովայի փողոցից, կատարում կիսաշրջան և ավարտվում նույն փողոցի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 27 շինություն։ Երկարությունը 450 մետր է։

Պուցատովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298514։

Փողոցն անվանվել է Ալուշտայի պարտիզանական ջոկատի պարտիզան-հետախույզ Սեմյոն Գրիգորևիչ Պուցատովի (1907-1942) պատվին։ Հայրենական մեծ պատերազմից առաջ զորացրվելով բանակից` նա ամուսնացել է, ունեցել երեխաներ, պատրաստվել է ընդունվել շինարարական ինստիտուտ։ Սակայն սկսված պատերազմը խախտել է բոլոր պլանները։ Ղրիմի անտառների բոլոր կածանները լավ իմացող Պուցատովն անդամագրվել է Ալուշտայի պարտիզանական ջոկատին, որտեղ մնացել է մեկ տարի։ Այդ ընթացքում նա մասնակցել է բազմաթիվ գործողությունների, թանկարժեք տեղեկություններ հայթայթել թշնամու դիրքերի վերաբերյալ։ Նրան մատնել են, գերմանացիները բռնել են նրան և ընտանիքին։ Պուցատովը գնդակահարվել է Չոլմեկչի գետի վերին հոսանքում, Պրոֆեսորական անկյունում։ Նրա անվան փողոցում 2011 թվականին բացվել է հուշանշան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. 1 2  «Мы не забудем имена героев!»։ Վերցված է 2019 Ապրիլ 10 (չաշխատող հղում)
3. ↑  «Пуцатов Семен Григорьевич - Партизаны Крыма»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Пуцатова в Алуште
* Подробная карта Улица Пуцатова, город Алушта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Алушта, улица Пуцатова Archived 2019-04-10 at the Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Դեղնածաղիկ գերմանական** |
| Դեղնածաղիկ գերմանականԴեղնածաղիկ գերմանական |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բոգածաղկավորներ (Gentianales) |
| **Ընտանիք** | Բոգազգիներ (Gentianaceae) |
| **Ցեղ** | Դեղնածաղիկ *(Gentianella)* |
| **Տեսակ** | **Դեղնածաղիկ գերմանական** *(G. germanica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Gentianella germanica***Börner, 1912 |

**Դեղնածաղիկ գերմանական** (լատ.՝ G. germanica), թեղազգիների ընտանիքի, թեղի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Փոքր թուփ է՝ 0,2-0,6 սմ բարձրությամբ։ Ընձյուղները կտրվածքում կլորավուն
են, ակոսավոր, մազմզուկապատ։ Փշիկները ծոցային են, կանաչ, անկյունավոր, սրածայր, վերևինները` ճյուղավորված, ներքևինները` հասարակ։ Ծաղկակիր ընձյուղները
անփուշ են։ Կան ընդհանրապես անփուշ այլատեսակներ։ Տերևները պարզ են, երկարավուն էլիպսաձև, նշտարաձև կամ լայն նշտարաձև 1,0-1,5 սմ երկարությամբ և 57 սմ
լայնությամբ, սրածայր, կանաչ, վերևի կողմից համարյա մերկ, ներքևից քիչ թե շատ մազմզուկապատ, թարթիչաեզր, համարյա նստադիր։ Ծաղկաբույլերը ծայրային են,
ողկույզանման, 3-5 սմ երկարությամբ։ Ծաղիկները 0,8-1 սմ երկարություն ունեն,
ոսկեդեղին պսակով։ Ծաղկակիրը, ինչպես և բաժակը, մազմզուկապատ են։ Առագաստը ձվաձև սրտաձև է, սրածայր, մերկ, նավակն ավելի երկար է առագաստից, մազմզուկապատ։ Ունդերը երկարավուն են, թեթևակի կեռ քթիկով, սևադարչնագույն, երկար մազմզուկապատ, պարունակում են 2-5 սերմ, որոնք տափակ են, երիկամաձև, դարչնագույն, փայլուն։ Ծաղկում են մայիս-հուլիս ամիսներին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայում, բացի հյուսիսային և հարավային շրջաններից, ԽՍՀՄ-ի
եվրոպական մասում (արևմտյան և կենտրոնական շրջաններ)։
Աճում է չոր, փշատերև անտառներում։ Վատ է տանում կալցիումի առատությունը
(կալցեոֆոբ է)։ Մեր հանրապետության պայմաններում պիտանի է միայն մեզոֆիլ անտառային գոտու բնակավայրերի կանաչապատման համար։
Էկոլոգիական խումբը՝ V: Մշակության հնարավոր շրջանները' 7, 9-1 0,1 9-21,31։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. (2), Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (41-73)։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2781058607 |

 |
|  |
| --- |
| **Կիտրոնաթիթեռ մեծ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Թիթեռներ (Lepidoptera) |
| **Ընտանիք** | Ճերմակաթիթեռներ (Pieridae) |
| **Ցեղ** | Կիտրոնաթիթեռ *(Gonepteryx)* |
| **Տեսակ** | **Կիտրոնաթիթեռ մեծ** *(G. maxima)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Gonepteryx maxima***Butler, 1885 |

**Կիտրոնաթիթեռ մեծ** (լատ.՝ Gonepteryx maxima), ճերմակաթիթեռների ընտանիքի կիտրոնաթիթեռների ցեղի ցերեկային թիթեռ (*Pieridae*): Տեսակը նկարագրված է երկու նմուշների հիման վրա՝ արուն սերում է ճապոնական Հոնսյու կղզուց, *Nikko* տեղանքից, իսկ էգը՝ Հյուսիսային Չինաստանից։

Նկարագրություն
--------------

Թևերի բացվածքը 57—65 մմ է։ Արուների թևերի հիմնական ֆոնը արևային դեղին է։ Առջևի թևերի գագաթի եզրը սուր ատամնավոր է, հետևի թևերի վրա ջղերը ևս ատամնավոր են՝ *Cu1*: Թևերի առջևի և արտաքին ծայրերում գտնվում են մուգ կետեր։ Կենտրոնական հատվածի վերին մասում գտնվող պուտերը վառ նարնջագույն են, հետին թևերի վրա դրանք ավելի մեծ չափսերի են։ Սեռական դիմորֆիզմը արտահայտվում է էգերի մոտ հիմնական ֆոնի ավելի բաց գունավորմամբ, որը սպիտակ և բաց դեղնավուն է։

Արեալ
-----

Մեծ կիտրոնաթիթեռը տարածված է Հյուսիսարևելյան Չինաստանից մինչև Կորեա, ինչպես նաև արեալը ընդգրկում է Ճապոնիան, հանդիպում է Ռուսաստանի հեռավոր արևելքում (Ամուրի մարզ, Ուսսուրիսկի ծայրամաս)։

Այս տեսակը հանդիպում է ոչ խիտ անտառներում, ներառյալ՝ փշատերև անտառներում, անտառային կածաններում, անտառեզրերում, բացատներում, ճամփեզրերում, տարբեր տիպի անտառների մարգագետիններում։

Կենսաբանություն
---------------

Մեկ տարվա ընթացքում մեծ կիտրոնաթիթեռը զարգանում է մեկ սերնդով։ Թռիչքի ժամկետը հուլիսի վերջից մինչև սեպտեմբեր է։ Այնուհետև երկու սեռի թիթեռները ձմեռում են, և նրանց թռիչքը շարունակվում է առաջին տաքացման հետ՝ մայիս-հունիսին։

Էգը բեղմնավորումից հետո ձվադրում է թրթուրների կերային բույսերի բողբոջների, երիտասարդ ընձյուղների և ճյուղերի վրա։ Երիտասարդ թրթուրները սկզբնական շրջանում քերում են տերևները, իսկ ավելի ուշ՝ կրծում։ Թրթուրների սննդային բույսը՝ *Rhamnus ussuriensis:* Հարսնյակը շագանակագույն բծերով բաց կանաչ գույնի է։

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  Коршунов Ю. П. Горбунов П. Ю. Дневные бабочки азиатской части России: Справочник. Екатеринбург: Изд-во УрГУ, 1995. 202 с.
2. ↑  Сочивко А. В. Каабак Л. В. — Определитель бабочек России. Дневные бабочки — М.:, Аванта+, 2012
3. ↑  Некрутенко Ю. П. Филогения и географическое рас- пространение рода Gonepteryx (Lepidoptera, Pieridae). Опыт историко-зоогеографического исследования. Киев: Наукова думка, 1968. 128 с.

Գրականություն
-------------

* Tuzov V. K. Bogdanov P. V. Devyatkin A. L. Kaabak L. V. Korolev V. A. Murzin V. S. Samodurov G. D. Tarasov E. A. 1997. Guide to the Butterflies of Russia and Adjacent Territoties. Vol. 1. Hesperiidae, Papilionidae, Pieridae, Satyridae. — Sofia — Moscow, 480 pp.
* Сочивко А. В. Каабак Л. В. Определитель бабочек России. Дневные бабочки — М.:, Аванта+, 2012

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |
**Անեմուռ**, *Անամուռ*, բերդաքաղաք ծովային Կիլիկիայում, համանուն հրվանդանի ծայրին։

Ներկայիս Ադանայի վիլայեթի Անամուռ գյուղաքաղաքից (հիմնվել է 1870-ական թվականներին) 10 կմ հեռու, ծովային և ցամաքային տարանցիկ ճանապարհների հանգույցում։ Անեմուռը որպես նավահանգիստ հիմնել են Փյունիկացի ծովագնացները (մ.թ.ա. մոտ IV—III դարերում)։ Հռոմեական և բյուզանդական շրջանում եղել է կարևոր ռազմապաշտպանական հենակետ։ Կիլիկիայի Լևոն Բ թագավորի օրոք Անեմուռը պատկանել Է իշխան Հալկամին։ Իկոնիայի սելջուկյան սուլթան Ալահեդինը (1219—1236) բերդը խլում է հայերից, բայց Լևոն Գ 1284 թվականին վերագրավում Է։ Քաղաքային մասում պահպանվել են պարսպի մնացորդներ, ջրամբարներ, ընդարձակ, գերեզմանատունը, նկատվում են թատերական շինությունների հետքեր։ Դեռ կանգուն է Անեմուռի նեկրոպոլն իր տարբեր շինություններով, այդ թվում կամարակապ դամբարաններով։ Միջնաբերդը գտնվում է քաղաքի արևմտյան կողմում, քարաբլրի վրա։ Այն կառուցված է միջնադարյան ռազմա-ճարտարապետական արվեստի սկզբունքներով, վերանորոգել են խաչակիր ասպետները XII–XIII դարերում։ Միջնաբերդը շրջապատված է եղել պարիսպներով (տեղ-տեղ մինչև 6 մ հաստությամբ) և բուրգերով, որոնց մի մասը կանգուն Է առ այսօր։ Ունի բազմաթիվ գետնուղիներ, ջրախանդակ։ Մուտքերից մեկի վրա կա հունական արձանագրություն։ Գլխավոր մուտքի դիմաց, բերդից մոտ 20 մ հեռավորության վրա, պահպանվել են բաղնիքի մնացորդներ՝ խճանկար սալահատակով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 402)։*  |
**Նպատակահարմարություն** , նեղ իմաստով՝ մարդկային գործունեության ընթացքի համապատասխանությունը դրված նպատակին, որով բնութագրվում է գործունեության և ընդհանրապես հասարակական կյանքի գիտակցական բնույթը։ Որոշակի նմանության հիման վրա նպատակահարմարություն է կոչվում նաև կենդանի օրգանիզմների կառուցվածքի ու կենսագործունեության հարմարվողականությունը։ Լայն (կիբեռնետիկական) իմաստով նպատակահարմարություն է կոչվում ամեն մի ինքնակարգավորվող (բնական կամ արհեստական) համակարգի այնպիսի կառուցվածքը և նրանում տեղի ունեցող պրոցեսների այնպիսի ուղղվածությունը, որոնք ապահովում են համակարգի որոշակի վերջնական վիճակ։ Նպատակահարմարություն կենսաբանության մեջ օրգանիզմների և առանձին օրգանների հարմարվածությունն է գոյության պայմաններին և իրենց ֆունկցիաների կատարմանը։ Օրինակ, տարբեր ողնաշարավոր կենդանիների վերջավորությունները հարմարվել են պինդ կամ փխրուն հողի վրա շարժվելուն, ոստյունների, ծառեր մագլցելուն, լողալուն, զգայության օրգանները՝ լույսի (աչքեր), ձայնային տատանումների (լսողության օրգաններ), քիմիական նյութերի (հոտառության և համի օրգաններ) ընկալմանը, ատամների կառուցվածքը՝ սննդառության բնույթին են։ Նպատակահարմար հատկանիշներից են նաև պաշտպանական և զգուշացնող գունավորումը, օրգանիզմների փոխադարձ հարմարվածությունը (օրինակ՝ խաչաձև փոշոտումն ապահովող միջատների և բույսերի, մակաբույծի և տիրոջ կառուցվածքների առանձնահատկությունները)։ Տարբեր թելեոլոգիական ուսմունքեր, կենդանի բնության մեջ նպատակահարմարությունը բացարձակ համարելով, նպատակահարմարությունը դիտում էին որպես օրգանական աշխարհի նախասկզբնական հատկություն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 396)։*  |
**Նոքալաքևի** (վրաց.՝ ნოქალაქევი, բառացի՝ *վայր, որտեղ եղել է քաղաք*, հին հունարեն՝ ἀρχαῖος πόλις — *հին քաղաք*), քաղաք-ամրոց արևմտյան Վրաստանում՝ Սենակիի մունիցիպալիտետում։ Եղել է Լազիկեի մայրաքաղաքը։ Այս վայրում է գտնվել Այա լեգենդար քաղաքը, ուր, ըստ ավանդության, եկել են արգոնավորդները։

Պատմություն
-----------

Նոքալաքևիի արևելյան պատը
Նոքալաքևիի տեղում հնում տեղակայված է եղել վրացական քաղաք։ Վրացի հեղինակները այն կոչել են Արքեոպոլիս, սակայն ավելի հին վրացական ժամանակագրություններում այն հայտնի է *Ցիխե Գոջի* անվամբ։

Պատմական ժամանակագրության համաձայն՝ քաղաքը հիմնադրվել է Լազիկեի էրիսթավի Քուջիի կողմից մ.թ. III դարում։ Ցիխե Գոջին Լազիկեի մայրաքաղաքն է եղել IV—VIII դարերում։ Բյուզանդիայի ու Սասանյան Պարսկաստանի միջև մղվող Լազիկեի պատերազմի հիմնական գործողությունները տեղի են ունեցել հենց մայրաքաղաքի շրջակայքում։ Պատերազմի ժամանակ քաղաքը դիմակայել է երկու պաշարման, սակայն երրորդի ժամանակ գրավվել է պարսիկների կողմից (554 թվական)։ Լազիկեի ու բյուզանդական միացյալ զորքերը շուտով վերագրավում են քաղաքը։

697 թվականին քաղաքում տեղակայվում են Լազիկեում արաբական հիմնական կայազորները։ 737/738 թվականին քաղաք է ներխուժում արաբ զորավար Մարվան IIը և ավերում այն։ Այդ ժամանակ քաղաքի բնակչության մեծ մասը կոտորվում է կամ ստիպված է լինում փախչել դեպի հյուսիս՝ Ինգուրի գետի ափամերձ տարածքները։ Արաբական տիրապետության շրջանում քաղաքը կարճ ժամանակում կորցրեց իր նախկին նշանակությունն ու վերածվեց փոքրիկ գյուղի։ Նոքալաքևին նորից սկսեց զարգանալ XVI—XVIII դարերում, երբ քաղաքը դարձավ Օդիշիի տիրակալների նստավայր։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Գրականություն
-------------

* *ზაქარაია პ. ლომოური ნ. ლიქვინაძე ს.*, ნოქალაქევის ექსპედიციის 1973 წლის მუშაობის მოკლე ანგარიში, წიგნ.:საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის არქეოლოგიური ექსპედიციები, ტ. 4, თბ. 1975
* *ლომოური ნ.*, ეგრისის სამეფოს ისტოyhiyრია, ტბ. 1968
* *ყაუხჩიშვილი ს.*, ლექციები ბიზანტიის ისტორიიდან, ტ. 1, თბ. 1948

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GeoNames — 2005.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Веб-страница музея Archived 2007-07-17 at the Wayback Machine.
* Археополис // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Պյոտր Ալեքսեևիչ Վլասենկո** (նոյեմբերի 14, 1923(1923-11-14), Գոլովչինո, Grayvoronsky Uyezd, Կուրսկի նահանգ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 27, 1986(1986-10-27), Կիև, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, Սումիի 167-րդ Կարմիր դրոշի հրաձգային դիվիզիայի 465-րդ հրաձգային գնդի 2-րդ հրաձգային գումարտակի նշանավոր հրաձիգ, կարմիրբանակային, Խորհրդային Միության հերոս (1943) (ավելի ուշ դարձել է արդարադատության գնդապետ)։

Կենսագրություն
--------------

Պյոր Վլասենկոն ծնվել է 1923 թվականի նոյեմբերի 14-ին Գոլովչինո գյուղում (այժմ, Բելգորոդի շրջանի Գրայվորոնսկի քաղաքում) գյուղացիական ընտանիքում։ Նա ստացել է միջնակարգ կրթություն, աշխատել է երկաթուղու վրա։ 1943 թվականին Վլասենկոն պատրաստվում էր ծառայել բանվորների և գյուղացիների «Կարմիր բանակում»։ Նույն տարվանից գտնվել է Հայրենական մեծ պատերազմի ճակատներում։ Նա մասնակցել է Վորոնեժի ճակատում տեղի ունեցած մարտերին, 38-րդ բանակի 167-րդ ստորգետնյա ոստիկանական բաժանմունքի 465-րդ ստորգետնյա ոստիկանական հրաձիգն էր։ Աչքի է ընկել Դնեպրի մարտում։

1943 թվականի սեպտեմբերի 29-ի գիշերը 30-ին Վլասենկոն անցավ Ուկրաինայի Կիևի շրջանի Վիշգորոդ գյուղի Դնեպր հատվածը, հարմար դիրք ընտրեց և կրակ բացեց թշնամու վրա։ Վլասենկոյի գործողությունները օգնել են խորհրդային զինվորների փոքր խմբերի տեղափոխմանը։ Նաև առանձնանում է մարտերի ընթացքում առանձնանում է մարտերի ընթացքում արևմտյան ափին գտնվող կամրջի պահպանման համար։

1943 թվականի նոյեմբերի 13-ին ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի նախագահության հրամանով, «Դնեպր անցնելու և ամրոցի պահպանման ժամանակ ցուցադրած քաջության ու հերոսության» համար, Կարմիր բանակի զինվոր Պյոտր Վլասենկոն արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչմանը և պարգևատրվել Լենինի և 3916 համարի «Ոսկե աստղ» շքանշանով։

Պատերազմից հետո Վլասենկոն շարունակում է ծառայել խորհրդային բանակում։ 1955 թվականին ավարտել է ռազմական իրավունքի ակադեմիան, աշխատել է զինվորական դատախազությունում։ 1974 թվականին ստացել է արդարադատության գնդապետի կոչում։ Նա ապրում էր Կիևում, մահացել է 1986 թվականի հոկտեմբերի 27-ին։ Թաղվել է Լուկյանովսկի ռազմական գերեզմանատանը։

Պարգևներ
--------

Նա նաև արժանացել է Կարմիր և Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի, ինչպես նաև մի շարք այլ շքանշանների։

Հիշատակ
-------

* Գրայվորոն քաղաքում կանգնեցվել է Պյոտոր Վլասենկոյի կիսանդրին։
	+ Խորհրդային միության հերոս Վլասենկոյի կիսանդրինԽորհրդային միության հերոս Վլասենկոյի կիսանդրին
	+ Վլասենկոյի գերեզմանաքարը Կիևի Լուկյանովսկի ռազմական գերեզմանը։Վլասենկոյի գերեզմանաքարը Կիևի Լուկյանովսկի ռազմական գերեզմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ЦАМО фонд 33 опись 793756 ед. хран. 9 стр.120 запись 150005888
2. ↑  Պաշտոնն ու զինվորական կոչումը նշված են սխրանքի կատարման ամսաթվով։
3. 1 2 3 4 5   Պյոտր Վլասենկո «Երկրի հերոսներ» կայքում

Գրականություն
-------------

* Герои-белгородцы. — 2-е изд. доп. — Воронеж, 1972.
Մարդու կերակրափողը (կենտրոնում)
**Կերակրափողը** կամ **որկորը** (esophagus) համեմատաբար նեղ և երկար մի խողովակ է, որը տեղավորված է ըմպանի և ստամոքսի միջև։Կերակրափողը միակ օրգանն է ,որտեղ սննդագնդիկը կանգ չի առնում։ Սկսվում է վզային VI և VII ողնի մակարդակից (որը համապատասխանում է մատանիաձև աճառի ստորին եզրին) և վերջանում կրծքային XI ողնի մակարդակի վրա։ Քանի որ որկորը, վզի շրջանում սկսվելով, իջնում է կրծքի խոռոչ և այստեղից, ստոծանին ծածկելով, մտնում է որովայնի խոռոչ, ուստի նրան բաժանում են չորս հատվածի՝ պարանոցային, կրծքային, ստոծանիական և որովայնային (partes cervicalis, thoracalis, diaphragmatica et abdominalis)։ Որկորի երկարությունը 23-25 սմ է։ Առջևի ատամներից մինչև ատամոքսն ընկած հատվածի ընդհանուր երկարությունը (նաև բերանի խոռոչը, ըմպանը և որկորը) 40-42 սմ է։ Ռետինե խողովակը պետք է 3.5 սմ այդ երկարությունից ավելի վերցնել՝ կերակրափողի միջով ստամոքսահյութ վերցնելու համար։

Որկորը տեղ-տեղ ունի սեղմվածքներ, որոնցից առաջինը գտնվում է իր սկզբնական մասում (ըմպանային), երկրորդը՝ շնչափողի երկատման տեղում (շնչափողային) և երրորդը՝ ստոծանիական շրջանում (ստոծանիական)։

Կազմությունը
------------

Որկորի լուսանցքը լայնական կտրվածքի վրա վզային հատվածում ներկայացնում է որպես մի լայնական ճեղք (շնչափողի կողմից ճնշվելու հետևանքով), իսկ կրծքային մասում կլորացած է կամ աստղաձև։ Որկորի պատերը կազմված են հետևյալ շերտերից. ներքին ՝ լորձաթաղանթային (tunica mucosa), միջին՝ մկանային (tunica muscularis) և արտաքին՝ շարակցահյուսվածքային բնույթի (tunica adventitia)։

Լորձաթաղանթը (tunica mucosa) ծածկված է բազմաշերտ տափակ էպիթելով և պարունակում է լորձային գեղձեր, որոնք իրենց արտազատուկով հեշտացնում են կերակրագնդի սահումը կլլման ժամանակ։ Չձգված դիրքում որկորի լորձաթաղանթը առաջացնում է երկայնաձիգ ծալքեր, որոնք հարթվում են, երբ նրա միջով անցնում է կերակրագունդը։

Երկայնաձիգ ծալքավորումը որկորի ֆունկցիոնալ հարմարողակունությունն է, որը նպաստում է հեղուկների անցմանը ծալքերի արանքների ակոսներով և որկորի լայնացմանը պինդ կերակրագնդերի անցման դեպքում։

Մկանային պատյանը (tunica muscularis) կազմված է արտաքին երկայնաձիգ և ներքին շրջանաձև շերտերից։ Որկորի վերին երրորդականի երկու շերտերն էլ կազմված են միջաձիգ զոլավոր մկանաթելերից, բայց ներքևում նրանք աստիճանաբար փոխարինվում են հարթ մկանաթելերով։
Շարակցական պատյանը(tunica adventitia) արտաքին պատյանն է, կազմված է փուխր շարակցական հյուսվածքից, որի միջոցով որկորը միանում է շրջապատող օրգաններին։

Որկորի գեղձերը (glandulae esphageae) բավական շատ են և տարածված են ենթալորձային շերտում, արտադրում են լորձ։ Որկորի առանձին մասերն ունեն անատոմիական նեղացումներ, որոնք պահպանվում են դիակների որկորում, և ֆիզիոլոգիական նեղացումներ, որոնք լինում են միայն կենդանի մարդու մոտ։ Բացի անատոմիական 3 նեղացումներից՝ ըմպային(կերակրափողի սկզբում), շնչափողային(շնչափողի երկատման տեղում) և ստոծանիական (ստոծանու միջով անցնելու դեպքում), ռենտգենով հետազոտելիս երևում են նաև 2 ֆիզիոլոգիական նեղացումներ՝ աորտային(կերակրափողի և աորտայի հատման տեղում) և կարդիալ (որկորի և ստամոքսամուտքի միացման տեղում)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 390)։*  |
Տե՛ս նաև՝ Տիգրան արքա (այլ կիրառումներ)

**Տիգրան Զ** (ծն.և մահվան թ.թ. անհայտ), Հայոց թագավոր 60-61 թվականներին։ Նախապես եղել է Քաղկիդիկեի թագավոր։ Հայոց թագավոր Տիգրան Ե–ի եղբոր՝ Ալեքսանդրի որդին։ Երկար տարիներ ապրել է Հռոմում, եղել Ներոն կայսեր մտերիմներից։ Վերջինս էլ նրան նշանակել է Մեծ Հայքի թագավոր՝ ի հակակշիռ հայկական գահի հավակնորդ Տրդատ Ա Արշակունու։ Կորբուլոնի ավերած Արտաշատի փոխարեն Տիգրան Զ Մեծ Հայքի մայրաքաղաք է հռչակել Տիգրանակերտը, ապավինել նրա հելլենացած բնակչությանը։ Հռոմը, ձգտելով Հայաստանը դարձնել երկրորդ կարգի «դաշնակից» թագավորություն, իր հլու կամակատար Տիգրան Զ–ի համաձայնությամբ Մեծ Հայքից անջատել է նրա հյուսիս–արևմտյան մի շարք գավառներ։ Միաժամանակ, Հռոմը խրախուսել է Տիգրան Զ–ի փորձերը՝ վերադարձնելու Մեծ Հայքի այն տարածքը, որը 37 թվականի հռոմեա–պարթևական պայմանագրով անցել էր Պարթևաստանին։ 61 թվականին Տիգրան Զ մտել է Հայոց Միջագետք, փորձելով ետ նվաճել Մծբին քաղաքը, սակայն մատնվել է անհաջողության։ Օգտվելով առիթից, 61 թվականի վերջին պարթևական ուժերը՝ Տրդատ Ա–ի և զորավար Մոնեսի գլխավորությամբ, մտել են Հայաստան։ Հայկական զորքերը անցել են պարթևների կողմը և համատեղ պաշարել Տիգրանակերտը։ Խուսափելով ճակատամարտից՝ Տիգրան Զ հռոմեական լեգիոներների հետ փակվել է պաշարված մայրաքաղաքում։ Ստեղծված իրավիճակում հռոմեական զորավար Կորբուլոնը հարկադրված է եղել դիմել հաշտության բանակցությունների և կանխել ռազմական գործողությունների ծավալումը։ Կնքվել է հայմայձայնագիր, որով Մոնեսը դադարեցրել է Տիգրանակերտի պաշարումը և պարթևական զորքերը դուրս բերել Հայաստանից, իսկ Կորբուլոնը ետ է կանչել հռոմեական լեգիոնները, Տիգրան Զ–ին հայտարարել գահընկեց։ Հայոց գահն անցել է Տրդատ Ա–ին։

Գրականություն
-------------

* Մանանդյան Հ. Քննական տեսություն հայ ժողովրդի պատմության, Երևան, 1977։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գանձասար (այլ կիրառումներ)

**Գանձասար**, լեռ Զանգեզուրի լեռնահամակարգում, նրա լեռնաճյուղերից մեկի վրա, Քաջարան քաղաքի մոտ։ Ընդերքը հարուստ է պղնձի և մոլիբդենի պաշարներով։ Այստեղ է գտնվում պղնջամոլիբդենային հայտնի հանքավայրը, որը շահագործվում է բաց եղանակով և դրա պատճառով իջել է մոտ 150 մ (բարձրությունը մինչև իջեցումը 2100 մ էր)։ Լանջերը ծածկված են թփուտներով։

Ավանդույթներ
------------

Ասում են, թե շատ դարեր առաջ հայոց Արտավազդ թագավորը հռոմեական զորքերից իր գանձերը փրկելու համար, հրամայում է դրանք թաքցնել Բաղաց աշխարհի լեռներից մեկի մեջ։ Գանձերը պահպանելու համար նույն լեռան վրա կառուցվում է ամուր բերդ։ Սրա պատերի տակ հռոմեական զորքերի և մի խումբ հայ քաջերի միջև տեղի է ունենում արյունահեղ կռիվ։ Թշնամիները գրավում են բերդը, ավերում այն, բայց գանձերը չեն գտնում։ Դրանից հետո ուրիշ շատ նվաճողներ էլ են գալիս այստեղ, բայց նրանցից ոչ մեկին չի հաջողվում գտնել գանձերը։ Եվ սարի անունը գանձերի պատճառով մնում է Գանձասար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 787 — 992 էջ։
2. ↑  Արամ Ղանալանյան (1969)։ *Ավանդապատում*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտ
3. ↑  Մովսես Խորենացի։ *Պատմութիւն Հայոց*։ էջեր Գիրք Ա, Գլուխ Ի
4. ↑  Մանուկ Աբեղյան (1899)։ *Հայ ժողովրդական առասպելները Մովսես Խորենացու Հայոց պատմության մեջ*։ Վաղարշապատ
5. ↑  Г. Халатьянц (1896)։ *Армянский эпос в Истории Армении Моисея Хоренского*։ Москва
**Վիկրամ սամվատ** (Սամվատի օրացույց), Հնդկաստանում տարածված օրացույց, որում տարվա երկարությունը կապված է լուսնային ամիսների երկարության հետ։ Այս օրացույցի վրա է հիմնված ժամանակակից նեպալյան օրացույցը։

Տարածում և ծագում
-----------------

Վիկրամ սամվատը հիմնականում կիրառվել է Հնդկաստանի հյուսիսային և կենտրոնական մասերում։ Տարեգրությունը այս համակարգում սկսվում է Մ.թ.ա. 57 թվականից և կապվում է Վիկրամի անվան հետ, կամ Վիկրակադիտյայի, ում նվիրված են բազմաթիվ լեգենդներ և ասքեր, դրանց մեջ նա բնութագրվում է որպես ազգային հերոս և անթերի տիրակալ։ Նրա մասին ասվում է, որ նա դուրս է վռնդել Հնդկաստանից օտարերկրյա զավթիչներին։ Լեգենդների մեծամասնությունում Վիկրամը նկարագրվում է, որպես տիրակալ, որը պատրաստ էր զոհել իրենով սեփական ազգի բարեկեցության համար։ Վիկրամադիտյայի անունը դարձավ խորհրդանիշ և տիտղոս, նրանից հետո եկած տիրակալների համար։

Հնդկաստանի պատմության մեջ բազմաթիվ տիրակալներ իրենց մետաղադրամների վրա նշում էին «Վիկրամադիտյա» տիտղոսը, և այդ տիրակալներից որն է սկիզբ դրել «Վիկրամ սամվատին» վիճելի հարց է։

Գրիգորյան օրացույցի 1970 թվականին համապատասխանում է Վիկրամ սամվատի 2026—2027 թվականները։

Տես նաև
-------

* Հին հնդկական օրացույց

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հնդկաստանի հայտնագործումը», Ջավահարլալ Ներու, 1944 թ.
2. ↑  Masatoshi Iguchi (2015)։ *Java Essay: The History and Culture of a Southern Country*։ TPL։ էջ 135։ ISBN 978-1-78462-885-7
3. ↑  Edward Simpson (2007)։ *Muslim Society and the Western Indian Ocean: The Seafarers of Kachchh*։ Routledge։ էջեր 113–114։ ISBN 978-1-134-18484-2
Նրբագեղ գրականության նախակարապետ բանաստեղծ Վենսան Վատյուր
**Նրբակերտ գրականություն** կամ **Պաճուճագեղ գրականություն** (ֆր.՝ *précieux* - «թանկարժեք, նրբին, նրբաճաշակ, պաճուճագեղ»), 17-րդ դարի ֆրանսիական բարոկկոյի գրականության արիստոկրատական ուղղություն։ Նման է իտալական մարինիզմին և իսպանական գոնգորիզմին։ Ծագել է ազնվականության սալոններում։ Պոետներից են՝ Վ. Վատյուր, Ի. դե Բենսերդ, Ֆ. Բուարոբեր և այլք։ Օգտագործել են պաճուճազարդ, ճոռոմ ու սեթևեթ մետաֆորներ, պայմանական ալեգորիաներ, պերիֆրազներ, դիմել են բառախաղերի։ Բանաստեղծական սիրված ձևերից էին մադրիգալը, սոնետը, ռոնդոն, ուղերձը։ Նրբակերտ գրականության արձակի ժանրերից էր գալանտ-հերոսական վեպը (Մ. Լ. դե Գոմբերվիլ, Գ. դե Կոստ դե լա Կալպրենեդ, Մադլեն Սկյուդերի և այլք)։ Իրենց երկերի համար թեմաներ էին վերցնում Հին Հունաստանի, Հռոմի և Արևելքի պատմությունից։ Նրբակերտ գրականությունը քննադատեց Ն. Բուալոն «Պոետական արվեստ»-ում, իսկ Մոլիերը ծաղրեց իր կատակերգություններում։

Գրականություն
-------------

* *Somaize* A. Le dictionnaire des Précieuses, 2 vv. P. 1856;
* *Cousin* V. La société française au XVII-e siècle, d’après le Grand Cyrus de m-lle de Scudéry, 2 vv. P. 1858;
* *Lanson* G. Rapports de la littérature française et de la littérature espagnole, «Revue d’histoire littéraire de la France», 1896, 1897, 1901;
* *Livet Ch*. L. Précieux et précieuses, 3 éd. P. 1896;
* *Magne* E. M-me de la Suze et la société précieuse, P. 1908;
	+ Voiture et les origines de l’Hôtel de Rambouillet 1597—1635, P. 1911;
	+ Voiture et les années de gloire de l’Hôtel de Rambouillet 1635—1648, P. 1912;
	+ Le salon de Madeleine de Scudé;ry ou le royaume de Tendre, Monaco, 1927;
* *Fidao-Justiniani* J. E. L’esprit classique et la préciosité au XVII-e siècle, P. 1914.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մելս Սանթոյան (2009)։ *Գրականագիտական բառարան*։ Երևան: «Վան Արյան»։ էջ էջ 146
**Վահե Տիգրանի Չոփուրյան** (դեկտեմբերի 1, 1997(1997-12-01), Երևան, Հայաստան), հայ ֆուտբոլիստ, պաշտպան, հանդես է գալիս Արարատ Երևան ՖԱ ակումբում։

Կենսագրություն
--------------

Վահե Չոփուրյանը ծնվել է 1997 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Երևանում։ 2004-2012 թվականներին սովորել է Երևանի թիվ 147 հիմնական դպրոցում, 2012-2013 թվականներին ԵՊԲՀ «Հերացի» ավագ դպրոցում, իսկ 2013-2015 թվականներին Լևոն Արիսյանի անվան թիվ 127 ավագ դպրոցում։ 2015 թվականից սովորում է Երևանի Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի Սպորտային մանկավարժության և կառավարման ֆակուլտետում որպես մարզական լրագրող։

Կարիերա
-------

2013 թվականից հանդես է եկել Ալաշկերտ ՖԱ ակումբի երկրորդ խմբում, 2015 թվականի օգոստոսի 1-ից Արարատ Երևան ՖԱ ակումբի երկրորդ խմբում, իսկ 2017 թվականից խաղում է Արարատ Երևան ՖԱ-ի հիմնական խմբում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վահե Չոփուրյանի տվյալները
* Վահե Չոփուրյանի տվյալները(չաշխատող հղում)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Transfermarkt (խաղացող) |

 |