recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **՞**Մուտինուս Ռավենելի |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Սնկեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Phallaceae |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Մուտինուս Ռավենելի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Mutinus ravenelii

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


 **Մուտինուս Ռավենելի** (լատ.՝  Mutinus ravenelii), Phallaceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Պտղամարմինները երիտասարդ վիճակում ունեն մինչև 2-3 սմ տրամագիծ, սրածայր ձվաձև են։ Պերիդիումը դեղնավուն է և փառանման ծածկում է սպիտակ նուրբ թաղանթը, որի տակ գտնվում է վառ գունավորմամբ կարմրավուն կամ վարդագույն ոտիկը։ 5-10 սմ երկարությամբ և 1 սմ հաստությամբ ոտիկը վերին մասում վեր է ածվում սրածայր գլխիկի։ Գլխիկը ծածկված է շականակագույն լորձով, հարթ գլեբայով և ունի տհաճ ու գարշելի հոտ։ 3,5-4,5 x 1,5-2 մկմ սպորները էլիպսաձև, երկարավուն և հարթ են։

Տարածվածություն
---------------

Սունկն աճում է Եվրոպայում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Ավստրալիայում և Հարավային Կովկասում (Հայաստանում)։ Եվրոպայի մի շարք երկրներում հանդիպում են եզակի առանձնյակներ, Հայաստանում հայտնաբերված է Ապարանի ֆլորիստիկական շրջանում՝ Ծաղկունյաց լեռնաշղթայի շրջակայքում։

Էկոլոգիա
--------

Հանդիպում են հազվադեպ, ապրում են խմբերով, կաղնու–բոխու անտառներում, աճում՝ 1500-1800 մ բարձրություններում, հուլիս-սեպտեմբեր ամիսներին։ Հումուսային սապրոտրոֆ է։

Պահպանություն
-------------

Տվյալներն անբավարար են։ Անհրաժեշտ է իրականացնել տեսակին բնորոշ աճելավայրերի մոնիթորինգ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Աբդուլալի բեկ Շիրալի բեկ օկլի Ամիրջանով** (ադրբ.՝ Əbdüləli bəy Şirəli bəy oğlu Əmircanov, 1870, Շաքի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 15, 1948(1948-05-15), Ստամբուլ, Թուրքիա), Ադրբեջանի քաղաքական և պետական գործիչ, Ադրբեջանի ազգային խորհրդի անդամ, Ադրբեջանի Դեմոկրատական հանրապետության Ֆինանսների նախարար;

Կենսագրություն
--------------

Աբդուլալի բեկը ծնվել է 1870 թվականին Շաքիում։ 1876-1883 թվականին սովորել է Շաքի քաղաքային դպրոցում։ 1888 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի Ուսուցիչների ինստիտուտը։ Ավարտելուց հետո նա աշխատել է Շաքիում, Լենքորանում և Բաքվում որպես ուսուցիչ։ Նա իրականացրել է բազմաթիվ մշակութային և կրթական աշխատանքներ։ Եղել է «Նաշրի-Մաարիֆ» հասարակության անդամ, Բաքվի մուսուլմանական բարեգործական ընկերության նախագահի տեղակալ։ Ռուսաստանում փետրվարյան հեղափոխությունից հետո նա ներգրավվել է քաղաքական գործընթացների մեջ։ Նա եղել է Բաքվին մուսուլմանական հասարակական կազմակերպությունների ժամանակավոր գործադիր կոմիտեի անդամ։

Ամիրջանովը եղել է ֆինանսների նախարար (1918, հունիս-հոկտեմբեր) և պետական տեսուչ (1918, հոկտեմբեր-դեկտեմբեր) Ադրբեջանի Դեմոկրատական հանրապետության երկրորդ կաբինետում։ 1918 թվականին ընտրվել է Ադրբեջանի Ժողովրդական Հանրապետության խորհրդարան։

Ապրիլյան արշավանքից հետո նա մեկնել է Ստամբուլ և անդամակցել Ադրբեջանի ազգային կենտրոնի։ Մահացել է 1948 թվականին Ստամբուլում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  History of the ministry
2. ↑  "Biography bank. Əbdüləli bəy Əmircanov"
3. ↑  "The Fate of some of the ADR Parliament Members"
4. ↑  Abdulali bey Amirjanov
**Մուվաշշահ** (արաբ․՝ موشّح‎‎)՝ արաբական գրականության ժանր։ Ունի 4-10 տող, հարմարեցված է երաժշտությանը։

Մուվաշշահ
---------

ալ-Համբրա

Արաբական ավանդույթը մուվաշշահի հիմնադիր է համարում Կորդովայի պալատական ձոներգու Մուկադդամ իբն Մուաֆին, ով ապրել է 9-րդ դարում և 10-րդ դարի սկզբին։ Մուվաշշահի հետագա զարգացումն ընթացել է 11-րդ դարում։ Անդալուսցի հայտնի պոետներ էին Ուբադաթ ալ-Կազզազը, Աբու Աբդուլլահ Իռֆա Ռասահը, ինչպես նաև Իբրահիմ իբն Սահիլ ալ-Իսրայիլին (1208—1251), Լիսան ալ-Դին իբն ալ-Խատիբը (1313—1374) և եգիպտացի Իբն Սանա ալ-Մուլք ալ-Միսրին (1156—1212)։

Մուվաշշահը Անդալուսյան պոեզիայի ամենաինքնատիպ բանաստեղծական ձևերից է։ Գրված է գրական արաբերենով։ Մուվաշշահ տերմինը նշանակում է «գոտևորված»։ Կազմված է 5-7 դաուրներից (արաբ․՝ دور‎‎՝ շրջան)։ Եթե մուվաշշահը սկսվում է կրկներգից, համարվում է ամբողջական, եթե տնից՝ ոչ ամբողջական։ Ամեն դաուր կազմված է բանաստեղծական տունից՝ ղուսն (արաբ․՝ غصن‎‎՝ ճյուղ), և կրկներգից՝ կուֆլ (արաբ․՝ قُفْل‎‎՝ կողպեք)։ Տունը կազմված է մի քանի տողից, որոնք հանգավորվում են իրար հետ, բայց չեն հանգավորվում մյուս դաուրների տողերի հետ։ Կուֆլները չեն հանգավորվում դաուրի տների հետ. հանգը արվում է մյուս կուֆլերի կամ դրանց համապատասխան տողերի հետ։ Մուվաշշահը սկսվում և ավարտվում է կուֆլով։ Ավարտական կուֆլը կոչվում է խարջա (արաբ․՝ خرجة‎‎՝ ելք), հաճախ գրված է լինում բարբառով և իրենից ներկայացնում է ուղերձ այն անձին, ում նվիրված է ողջ բանաստեղծությունը։

Մուվաշշահը սովորաբար ունի 6 կրկներգ, 5 տուն։ Մուվաշշահի տողը կազմված է 2,3 և 4 մասերից, որոնք չափով և վանկերի քանակով կարող են տարբեր լինել։ Կրկներգերն ու տները կարող են կազմված լինել ցանկացած քանակի տողերից, կիսատողերից։ Կա մուվաշշահի 2 տիպ՝

1. Բաժանվում է տների հանգի խիստ պահպանմամբ։ Գրված է արուդի դասական չափերից մեկով և գրական լեզվով(բարբառային տարրերը շատ աննշան են)։
2. Ձևով ավելի ազատ է. Ունի անհավասար երկարության տողեր և տարբեր բանաստեղծական չափեր, բնականաբար ունի կառուցվածքային տարբերակների բազմազանություն։

Մուվաշշահը արաբական երգային պոեզիայի տեսակ է, որը մոտ է ժողովրդական երգին լեզվի պարզությամբ, կառուցվածքով։ Այդ մոտեցմամբ էլ բացատրվում են նրա որոշ առանձնահատկություններ՝ բանաստեղծության ձայնային և ռիթմիկ հստակությունը, տողերի անհավասարությունը և կարելի է ենթադրել, որ այն առաջացել է մարքազի՝ իսպանական ժողովրդական երգի հատվածի հիման վրա։ Հայտնի է ալ-Ռամադին, ով առաջիններից էր, ով ներմուծեց մուվաշշահը, ինչպես նաև ալ-Մուկադդամը, ում մուվաշշահները կասիդայից (արաբ․՝ قصيدة‎‎՝ բանաստեղծություն) տարբերվում էին մարքազի (արաբ․՝ مركز‎‎) առկայությամբ և չափով։ Հետագայում մուվաշշահը դառնում է պաշտենապես ճանաչված բանաստեղծական ձև։ Այն շատ տարածված է սուֆիների մոտ, որոնք երգվում էին որպես սիրային երգեր։ Որպես կանոն մուվաշշահը կազմված է վեց կրկներգից և հինգ տնից։

Տես նաև
-------

* Անդալուսյան պոեզիա
* Անդալուսյան երաժշտություն
* Զաջալ

Գրականություն
-------------

* Куделин А.Б. Классическая арабо-испанская поэзия. М. 1972
* Гибб Х.А.Р. Арабская литература, М.1960
* Фильштинский И. М. - Арабская литература в Испании (VIII—XIII вв.)
* Фильштинский И. М.Краткая литературная энциклопедия: В 9 т.
* Крачковский И. Ю. - Арабская поэзия в Испании, Избр. соч.М. — Л.-1956
* Фильштинский И. М. - Арабская классическая литература, М. - 1965
**Պետրաշևականներ**, պետրաշևականների խմբակ, երիտասարդների մի խումբ (ուսուցիչներ, սպաներ, աստիճանավորներ, գրողներ, նկարիչներ), որ XIX դարի 40-ական թվականների 2-րդ կեսին Պետերբուրգում հավաքվել է Մ․ Վ․ Պետրաշևսկու տանը, ուտոպիստ-սոցիալիստներ էին և դեմոկրատներ, որոնք ձգտում էին երափոխել ինքնակալական և ճորտատիրական Ռուսաստանը։ Խմբի ակնառու մասնակիցներն էին՝ Դ․ Դ․ Սխշարումովը, Ն․ Ա․ Սպեշնեը, Ն․ Ա․ Մոմբելին, Ն․ Ս․ Կաշկինը Դեբու եղբայրները, Ս․ Ֆ․ Դուրովը, Պետրաշևականների խմբում էին գրողներ Մ․ Ե․ Սալտիկով-Շչեդրինը Ա․ Ն․ Պլեշչեեը, Ֆ․ Մ․ Դոստոեսկին, Վ․ Ն․ ու Ա․ Ն․ Մայկովները և ուրիշներ։ Լինելով ֆրանսիացի ուտոպիստ-սոցիալիստ Շ․ Ֆուրիեի հետնորդներ՝ Պետրաշևականների քաղաքական և փիլիսոփայական հայացքների ձևավորման վրա վճռականորեն ազդել են նաև Վ․ Գ․ Բելինսկու և Ա․ Ի․Գերցենի երկերը։ Պետրաշևականները չունեին ձևավորված կազմակերպություն և ծրագիր։ Մ․ Պետրաշևսկու տանը կազմակերպած «պյատնիցա»-ներում բացի ինքնակալությունը հանրապետությամբ փոխարինելու, գյուղացիներին հողով ազատագրելու, մամուլի ազատության հարցերից, Պետրաշևականները քննարկել են նաև գաղտնի հեղափոխական ընկերություն ստեղծելու և ցարիզմի դեմ ապստամբություն կազմակերպելու հարցերը (թելադրված էին Ֆրանսիայում 1848 թվականի հեղափոխության ազդեցությամբ և Ռուսաստանի ներքին վիճակի սրմամբ)։ Պետրաշևականները․ ժողովրդի համար պատրաստել են ագիտացիոն՝ Ռուսաստանի սոցիալ-քաղաքական կարգերը քննադատող գրականություն («Տասը պատվիրաններ» Ն․ Գրիգորն, «Զինվորական զրույց»)։ Պետրաշևականներից շատերը վերադարձել են քաղաքական պայքարի, դարձել 1860-ական թվականների հասարակական-քաղաքական շարժումների ակտիվ մասնակիցներ։
**Հողի օրգանական նյութեր** հողի բաղադրության մեջ մտնող օրգանական միացությունների համալիր։ Օրգանական նյութերի առկայությունն այն հիմնական հատկանիշներից է, որով հողը տարբերվում է մայրական ապարից։ Ձևավորվում են բուսական և կենդանական նյութերի քայքայման պրոցեսում։ Դրանք կենդանի և անկենդան բնության նյութերի փոխանակության կարևորագույն օղակն են։ Օրգանական նյութերի քանակով և բնույթով է բնորոշվում հողակազմող պրոցեսի ուղղությունը, հողի կենսաբանական, քիմիական, ֆիզիկական հատկությունները, բերրիությունը։

Օրգանական նյութերի կառուցվածք
-----------------------------

Օրգանական նյութերը կազմված են տարբեր քանակի քայքայված բուսական, և կենդանական, մնացորդներից, բայց հումուսային նյութերը դրանցում անպայման գերակշռում են։ Օրգանական նյութերի գլխավոր աղբյուրը հողում բուսական ծածկոցն է՝ քայքայվող արմատները և վերգետնյա զանգվածը։ Օրգանական զանգվածի մի մասը (տարին մի քանի հարյուր կգ/հա) հողի մեջ է մտնում մեռած կենդանիների և մանրէների պլազմայի ձևով։ Օրգանական մնացորդները մտնելով հող միկրո օրգանիզմների, միկրո, մեզո և մակրո ֆաունայի ներգործության շնորհիվ հումիֆիկացվում են։

Հողի օրգանական նյութերի քայքայում
---------------------------------

Հողի օրգանական նյութերի քայքայումը միկրո օրգանիզմների ներգործությամբ մեծ ազդեցություն է թողնում հողի օքսիդացման վերականգնման ռեժիմի վրա, հումուսային նյութերն ազդում են հողի փոխանակային ծավալի և բուֆերականության վրա, ունակ են ուռչելու, որով և որոշում են հողի՝ ջուրը պահող հատկությունը։ Օրգանական նյութերը սննդատարրերի աղբյուր են բույսերի համար։ Բուսական մնացորդների յուրաքանչյուր տոննայի հետ հող է մտնում 5–10 կգ ազոտ և 30–50 կգ մոխրային նյութեր (ֆոսֆոր, կալիում, ծծումբ և այլ տարրեր)։

Հողի հումուսը բույսերի համար ազոտի կարևորագույն աղբյուր է։ Օրգանական նյութերը նաև ֆոտոսինթեզի պրոցեսում օգտագործվող ածխաթթու գազի կարևոր աղբյուր են։ Հողի օրգանական նյութերի մեջ են մտնում նաև ֆիզիոլոգիապես ակտիվ նյութեր՝ վիտամիններ, աուքսիններ, անտիբիոտիկներ, որոնք հողի մեջ են մտնում բույսերի արմատների, գոմաղբի, կոմպոստների, բուսական և կենդանական մնացորդների հետ միասին։ Գյուղատնտեսական արտադրության պայմաններում կարևոր է հողի օրգանական նյութերի արդյունավետ օգտագործումը՝ դրա պաշարները լրացնելով գոմաղբի, կոմպոստների, միամյա և բազմամյա խոտերի ցանքի միջոցով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ջոզեֆ Ուոքեր** (անգլ.՝ Joseph Walker, օգոստոսի 22, 1892(1892-08-22), Դենվեր, ԱՄՆ - օգոստոսի 1, 1985(1985-08-01), Լաս Վեգաս, Նևադա, ԱՄՆ), ամերիկացի կինոօպերատոր։ Մոտ 145 ֆիլմի օպերատոր է։

Կենսագրություն
--------------

Ջոզեֆ Ուոքերը ծնվել է ԱՄՆ-ի Կոլորադո նահանգի Դենվեր քաղաքում։ Սկզբնական շրջանում աշխատել է որպես հեռախոսային լարերի ինժեներ, ապա Կարմիր խաչի համար լուսանկարիչ է աշխատում Առաջին համաշխարհային պատերազմում։

Մի քանի օպերատորական գյուտերի հեղինակ է։

1984 թվականին իր երկրորդ կնոջ՝ Խուանիտա Ուոքերի հետ միասին նկարահանել է ինքնակենսագրական ֆիլմ՝ «Լույսը նրա դեմքին»։ Մահացել է 1985 թվականին՝ 92 տարեկան հասակում, ԱՄՆ-ի Լաս Վեգաս քաղաքում։

Կարիերա
-------

Իր կարիերայի սկզբում՝ սկսած 1919 թվականից, աշխատում է Canadian film Back to God's Country ընկերությունում, որը նկարահումներ էր անում Արկտիկայի շրջանում։ Հաջորդ 7 տարիների ընթացքում աշխատում է անկախ ռեժիսորներ Վ. Ս. Վան Դյուկի, Ֆրենսիս Ֆորդի և Ջորջ Բ. Սեյցի հետ։ Իսկ 1927 թվականից մինչև կարիերայի ավարտը՝ 1952 թվականը մեծ մասամբ աշխատում է Columbia Pictures կինոնկերության նախագծերում

Հատկապես հաջող են եղել նրա ու ռեժիսոր Ֆրենկ Կապրայի համագործակցությունը մոտ քսան ֆիլմերում, որոնցից առավել նշանավոր են՝ 

* «Ժամանցի լեդիները» (1930)
* «Լեդի մեկ օրով» (1933)
* «Գեներալ Յենի դառը թեյը» (1933)
* «Դա տեղի է ունեցել մեկ անգամ գիշերը» (1934)
* «Կորած հորիզոն» (1937)
* «Միստեր Դիդսը տեղափոխվում է քաղաք» (1936)
* «Քո հետ չես տանի» (1938)
* «Միստեր Սմիթը գնում է Վաշինգտոն» (1939)
* «Այս հրաշալի կյանքը» (1946)

Մրցանակներ
----------

4 անգամ ներկայացվել է Օսկարի հետևյալ ֆիլմերի համար.

* «Քո հետ չես տանի» - 1939
* «Միայն հրեշտակները թևեր ունեն» - 1940
* «Ահա գալիս է միստր Ջորդանը» - 1942
* «Ջոլսոնի պատմությունը» - 1947

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Joseph Walker at FilmReference.com


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90850393 · BNE: XX1167867 · BNF: 14451177j · CONOR: 25573219 · GND: 13800093X · ISNI: 0000 0001 1777 1926 · LCCN: n84202607 · NKC: xx0166115 · NLA: 35627472 · NTA: 073110841 · NUKAT: n2016243419 · SUDOC: 058634444 · VIAF: 100229021 · WorldCat VIAF: 100229021 |

 |

 |
Սոխով կարկանդակ՝ ալյումինե տապակի մեջ:
**Տապակ**, սննդի (տապակա կամ թխուկ) պատրաստման համար նախատեսված մետաղյա (կամ ապակյա) բարակ շերտ՝ ծալված ծայրերով և ոչ բարձր կողմերով ։

Ստուգաբանություն
----------------

Հացթուխը տաք բուլկիներով տապակը դնում է մի կողմ:
Ենթադրում են, որ «տապակ» բառը ծագել է գերմ.՝ Bratpfanne («թավա, տապակ»), որը ռուսական կենցաղում հայտնվել է XVIII դարում (այն ժամանակահատվածում, երբ ռուսական խոհանոցն աստիճանաբար միջազգայնացվում էր) և այնքան արագ ռուսաֆիկացվեց, որ փոխեց տառերի կեսը։

Այդ ժամանակ թխման համար օգտվում էին առանց բռնակի թավայից և ուղղանկյուն կաղապարից, որն ուներ բարձր կողմեր, ինչը ռուսերենում կոչվում էր «կերակրաման» կամ «պուտուկ»։ Սկսեցին տապակ անվանել և՛ առանց բռնակի թավաները, և՛ «կերակրամանները»։ Հետո «տապակ» սկսեց նշանակել միայն կերակրաման, ինչը դուրս մղեց նախասկզբնական ռուսական փոխառնությունները։

Կաղապար
-------

Ըստ ձևի՝ սովորաբար քառանկյուն է, հիմքը, որպես կանոն, արվում է ամբողջական շերտից, բայց հայտնի են նաև ծակոտկեն տապակներ։

Հումք
-----

Տապակները սովորաբար պատրաստում են պողպատից և ալյումինից, երբեմն տապակները պատվում են հատուկ հրակայուն ծածկույթով։

Գործածում
---------

Ըստ նշանակության՝ տեղադրվում է միկրոալիքային վառարանի, ջեռոցի կամ վառարանի մեջ։

Տես նաև
-------

* Թխման կաղապար

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Этимологический словарь Фасмера; Потебня А. А. Из записок по русской грамматике. Т. I—II. М. 1958. — С. 9.

Գրականություն
-------------

* Противень // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства / под ред. А. И. Ревина. — М.: Советская энциклопедия, 1960. — Т. 2. — С. 504. — 770 с.
* *И. И. Шангина* Противень // Русский традиционный быт: Энциклопедический словарь. — СПб.: Азбука классика, 2003. — С. 446—447. — 688 с. — 5 000 экз. — ISBN 5-352-00337-X

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տապակ
Բրաունլոյ առանձնատան հարավային տեսքը
**Բելթոն Հաուս** (անգլ.՝ *Belton House*), Բրաունլոյ կոմսերի արվարձանային առանձնատունն է Բելթոնում (Լինքոլնշայր կոմսություն, Անգլիա)։ Առանձնատունը շրջապատված է դասական այգիով, որն ունի մի քանի ճանապարհներ, որոնք տանում են մերձակայքում տարածված օժանդակ շենքեր՝ ախոռներեր, դարպասներ և այլ շինություններ։
Կոմսի առանձնատունը կառուցվել է 1685-88 թվականներին, գավառային ժամանակին բնորոշ ոչ մեծ գմբեթով և հանդիսանում է Ստյուարտների վերականգնում ժամանակաշրջանի ճարտարապետության վառ օրինակ։ Այն 17-18-րդ դարերում բրիտանական առանձնատների օրինակ է՝ համաչափ ճակատային մասով և վառ ընդգրկված ճակտոնով։ Պալադիոյի տեսական գիտելիքները կիրառել են Ինիգո Ջոնսը և այլ անգլիացի ճարտարապետներ։ Կենտրոնական մասի խորությունը կազմում է երկու սենյակ։ Շենքը պատված է անկաստերյան կրաքարով։ Անկյունային տաշած քարերի նյութը Կետտոնից բաց գույնի քարն է։ 300 տարվա ընթացքում Բելթոն հաուսը եղել Բրոուլների դուքսերի ընդհանուր առանձնատունը, որոնց նախնիները 16-րդ դարում սկսեցին զբաղվել հարակից տարածքների առքով։ 1984 թվականից Բրաունլոյ ընտանիքը որոշում կայացրեց Բելթոն հաուսը իր ողջ պարունակությամբ՝ ներառյալ ընտանեկան դիմանկարների հավաքածուն, տալ Բրիտանական Ազգային ֆոնդի տնօրինմանը։

Գրականություն
-------------

* Chesshyre J. F. (1984)։ *Belton House*։ The National Trust
* Marsden Jonathan (1985)։ *Belton House, Lincolnshire*։ The National Trust։ ISBN 0-600-01651-X
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Պետրիչ (այլ կիրառումներ)

**Պետրիչ** (բուլղար․՝ Петрич), քաղաք Բուլղարիայում։ Այն գտնվում է Բլաքևգրադի շրջանում, Պետրիչ համայնքի նույնանման վարչական կենտրոնում։ Բնակչությունը կազմում է 31 650 մարդ (2011 թվականի տվյալներով)։ Պետրիչը տարածաշրջանում երկրորդ խոշորագույն քաղաքն է, Բլագոևգրադից հետո։ Գտնվում է Պետրիչական ավազանում Բուլղարիայի հարավ-արևմտյան մասում։ Քաղաքի շրջակայքում հոսում են Լուդա գետն, Մարթայի գետն և Ստրումեշնիցայի վտակը։

Բարձրությունը ծովի մակարդակից `130-305 մետր է, Պետրիչի կլիման` միջերկրական։ Միջին տարեկան ջերմաստիճանը +13,9 °C է, հունվարին քաղաքի ջերմաստիճանը դրական է +2,6 °C, հուլիս ամսվա միջին ջերմաստիճանը + 25,6 °C է։ Տեղումների քանակը կազմում է 670 մմ, ձմռանը առավելագույնը 204 մմ է, իսկ ամռանը նվազագույնը `103 մմ։ Ձմեռը գրեթե ձյուն է, իսկ ամռանը բավականին տաք է։

Պատմություն
-----------

Անմիջական հարևանությամբ հնագիտական պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել են մի շարք հռոմեական բնակավայրերը և հինավուրց քաղաքի՝ Հերակլիոն Սինտիկի տեղայնացումը, որը գտնվում է ժամանակակից քաղաքի հյուսիս-արևելքից 10 կմ հեռավորության վրա։ Պիտրիչի տեղում գտնվող առաջին բնակավայրերը եղել է 10-11-րդ դարերում։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Թվական | Բնակչություն |
| --- | --- |
| 1985 | 26 482 |
| 1992 | 27 659 |
| 2000 | 27 843 |
| 2005 | 30 092 |
| 2011 | 31 650 |
|

 |

Աղյուսակից երևում է որ՝ Պետրիչում բնակչության աճը դրական է։

Քաղաքական իրավիճակ
------------------

Քվեարկած արդյունքների հիման վրա համայնքային խորհուրդը ընտրվել է Պետրիչ-Վելեոյի համայնքի ՔՄՄ (քաղաքապետ) Աթանասով Իլիևի գլխավորությամբ։ Քաղաքի ներկայիս իրավիճակը անկախ է։

Հայտնի մարդիկ
-------------

* Վանգա (ծնվել է 1911 թվականի հունվարի 31-ին, մահացել է 1996 թվականի օգոստոսի 11-ին)` համաշխարհային ճանաչում ունեցող կույր գուշակ։
* Էվելինա Նիկոլովան (ծնվել է 1993 թվականի հունվարի 18-ին)` կանանց ըմբշամարտի բուլղարացի մարզիկ։
* Ալեքսանդր Յունև` բուլղարացի ուսուցիչ և հեղափոխական գործիչ VMORO-ում։

Երկվորյակ քաղաքներ
------------------

* Իստրա, Ռուսաստան
* Միրովենի, Ռումինիա
* Սերրե, Հունաստան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Статистика населения
3. ↑  National Statistical Institute Archived 2011-01-18 at the Wayback Machine. of Bulgaria.
4. ↑  Георги Митрев, Отново за писмото на император Галерий и цезар Максимин Дая до хераклейците и местоположението на Хераклея Синтика, списание «Археология», 2005, кн.1-4, стр. 81-87.(չաշխատող հղում)
 (բուլղ.)
5. ↑

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* Վանգայի տունը ՊետրիչումՎանգայի տունը Պետրիչում
* Պետրիչը գիշերովՊետրիչը գիշերով

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ge1142208 · VIAF: 152439156 · WorldCat VIAF: 152439156 |

 |
«**Աստղերի հետ**», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից՝ գրված 1891 թվականին։

Պատմություն
-----------

Հովհաննես Թումանյանն այս բանաստեղծությունը գրել է 1891 թվականի հուլիսի 17-ին Դսեղում։

Թումանյանի ընտանեկան արխիվում պահվող №11 ծոցատետրում կա մեկ ինքնագիր, առանց վերնագրի, թվագրված՝ «*17 հուլիսի, Դսեղ*»։

Այս բանաստեղծությունն առաջին անգամ տպագրվել է «Մուրճ» ամսագրում 1891 թվականին, №11 համարում (էջ 1304), այնուհետև, «*Գիշերային մտածմունք*» վերնագրով՝ 1892 թվականին Մոսկվայում լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների երկրորդ հատորից (էջ 108-109)։

Թումանյանը հետագայում բանաստեղծությունը ենթարկել է վերամշակման։

Արտատպվել է 1922 թվականին Կոստանդնուպոլսում լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների գրքից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն։ էջեր 570–571

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Աստղերի հետ**
**Պյաչենցա** (իտալերեն՝ Piacenza, լատ.՝ Placentia, Plasentia), քաղաք Էմիլիա Ռոմանիա իտալական մարզում։ Տեղակայված է Պո գետի հարավային մասում՝ Միլան քաղաքից հարավ-արևելք։

Պատմություն
-----------

Քաղաքը հնում կրել է **Պլացենտիա** անվանումը (*Placentia*)։ Այն հիմնադրվել է մ.թ.ա. 218 թվականին՝ հռոմեացիների կողմից։ Տասնմեկ տարի անց կարողանում է դիմակայել կարթագենյան զորավար Գասդրուբալի պաշարմանը։ Յոթը տարի անց Պլացենտիան ավերում և թալանում են Գալերը։ Մ.թ.ա. 187 թվականիՆ միավորվել Ռիմինի Էմիլյան ճանապարհի հետ։ Այդ իրադարձությունից հետո Պյաչենցան կարևոր հենակետ է դառնում Հռոմից Հյուսիսային Եվրոպա ճանապարհի համար և դրանով իրեն տնտեսապես ապահովում է։

997-ից 1035 թվականներին Պյաչենցան կառավարում էր եպիսկոպոսը։ XII դարում բնակիչները ինքնավարություն են ձեռք բերել և մուտք են գործել քաղաքների Լոմբարդյան Լիգա։ Լիգայում գտնվող քաղաքները աջակցում էին Ֆրիդրիխ Շիկամորուսին պապական համակարգի դեմ պայքարում։

1545 թվականին հռոմի պապ Պավել III-ը իր որդի Պյերա Լուիջի Ֆարնեզեի համար ստեղծել է Պարմայի ժառանգական կոմսությունը, որի երկրորդ քաղաքն էր համարվում Պյաչենցեն։ 1731 թվականին կոմսությունը անցնում է իսպանական Բուրբոններին, իսկ 1808 թվականին այն գրավում է Նապոլեոնը։ Մինչը 1847 թվականը Պարմայի և Պյաչենցայի տիրուհին նրա կինն էր՝ Մարիա-Լուիզան, որի մահից հետո Պյաչենցան 30 տարով կրկին անցել է Բուրբոնների կառավարման տակ։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Պյաչենցա քաղաքի հատակագիծը հիմնականում համապատասխանում է հին հռոմեացիների կողմից ընդունված ոճին։ Քաղաքի կենտրոնում Պյաչենցայի աղյուսե տաճարը, որը կառուցված է հռոմեական ոճով՝ 1122-ից 1253 թվականներին։ Սան Անտոնիո տաճարի ճակատը կառուցվել է 11-րդ դարում, իսկ եկեղեցու մնացած մասերը վերանորոգվել են ժամանակի ընթացքում։ Նշանակալի կառույցներ են նաև Սան Սավինո տաճարը, Սան Ֆրանչեսկոն, Սան Մարիա դի Կամպանյան և եկեղեցի Սան Սավինոն։ Ֆարնեզե մեծ ամրոցի կառուցողական աշխատանքները սկսել են 1558 թվականին՝ Մարգարիտա Ավստրիացու համար, սակայն անավարտ են մնացել։

* Պյացա ԿավալիՊյացա Կավալի
* Պյաչենցայի տաճարՊյաչենցայի տաճար

Սպորտ
-----

* «Պյաչենցա», ֆուտբոլային ակումբ, որը ստեղծվել է 1919 թվականին։

Բժշկություն
-----------

* «Gruppo Otologico», բժշկական կենտրոն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Popolazione Residente al 1° Gennaio 2018 — Italian National Institute of Statistics.
2. ↑  Charnock Richard Stephen (1859)։ *Local Etymology: A Derivative Dictionary of Geographical Names*։ London: Houlston and Wright։ էջ 209
3. ↑  Smith William (1854)։ «Ananes»։ *Dictionary of Greek and Roman Geography, illustrated by numerous engravings on wood*։ London: Walton and Maberly; John Murray  Smith cites Polybius, *Histories*, Book II, sections 17 and 32.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պյաչենցայի պաշտոնական կայք(իտալ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX458620 · CiNii: DA03966174 · GND: 4046001-0 · LCCN: n79021436 · NKC: ge130413 · VIAF: 246521905 · WorldCat VIAF: 246521905 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոնսոլիդացիա (այլ կիրառումներ)
**Կոնսոլիդացիա** (լատ. consolidatio consolido-ից — ամրապնդում եմ), ամրապնդում, նորմատիվ իրավական փաստաթղթերի համակարգման տեսակ, որի էությունը կայանում է վերջիններիս բազմազանությունը բացառելու մեջ՝ օրենսդրության կառուցվածքում ավելի խոշոր, միատարր բլոկների ստեղծման ճանապարհով։ Կոնսոլիդացիան իրավաստեղծման յուրօրինակ տեսակ է, որի առանձնահատկությունն այն է, որ նոր, մեծացված փաստաթուղթը չի փոխում իրավական կարգավորման բովանդակությունը, չի փոփոխում և գործող օրենսդրության նովելը։

Նախապայմաններ
-------------

Ժամանակի ընթացքում ցանկացած զարգացած իրավական համակարգում գոյանում են որոշակի քանակությամբ իրավական ակտեր, որոնք ունեն կարգավորման միևնույն առարկան։ Նման ակտերի նախադրյալները հիմնականում կրկնվում են, իսկ երբեմն պարունակում են ակնհայտ անհամաձայնություններ և հակասություններ (կոլիզիաներ)։ Ելնելով նշվածից՝ պահանջ է առաջանում բազմաթիվ նորմատիվ փաստաթղթերի չեղարկման, խոշորացման, օրենսդրության յուրօրինակ «բլոկներ» ստեղծել։ Նմանատիպ բազմազանության հաղթահարման ճանապարհներից է օրենսդրության կոնսոլիդացիան։ Սա համակարգման մի ձև է, որի ընթացքում միևնույն հարցի շուրջ ստեղծված նորմատիվ փաստաթղթերի զգալի մասը միավորվում է մեկ խոշոր փաստաթղթի մեջ։ Այս փաստաթուղթը հաստատվում է օրենսդիր մարմնի կողմից որպես նոր, ինքնուրույն իրավունքի աղբյուր, իսկ նախկին փաստաթղթերը համարվում են ուժը կորցրած։ Ընդ որում, որպես կանոն միավորման ենթակա են միևնույն իրավաբանական ուժ ունեցող նախատիպերը։

Մեթոդաբանություն
----------------

Փաստաթղթի կոնսոլիդացիայի պատրաստման ընթացքում բոլոր նախկին փաստաթղթերի նորմերը դասավորվում են որոշակի տրամաբանական հերթականությամբ, մշակվում է ապագա փաստաթղթի կառուցվածքը։ Կատարվում է որոշակի խմբագրական ուղղումներ՝ գրվածքի ուղղակի տեսքային վերամշակում, որպեսզի ամբողջը շարադրված լինեն նույն ոճով, օգտագործվեն միասնական եզրույթներ։ Հեռացվում են հակասությունները, կրկնությունները, չարդարացված երկարացումները, ուղղվում են հնացած եզրույթները, իմաստային մոտ նորմերը միավորվում են մեկ հոդվածում (կետում)։

Կիրառությունը
-------------

Խոշոր փաստաթղթերի ընդունումը համաշխարհային պրակտիկայում բավական լայն է։ Մեծ Բրիտանիայում, օրինակ, ընդունվում են տասնյակ այդպիսի փաստաթղթեր, որոնք միավորում են նույն խնդրի շուրջ պառլամենտի՝ իր բազմադարյա գործունեության ընթացքում ընդունած փաստաթղթերը։ 19-րդ դարի վերջերին անգլիական պառլամենտը ընդունեց հատուկ օրենք ստատուտային իրավունքի կոնսոլիդացիայի մասին։ Ֆրանսիայում լայնորեն կիրառվում է այսպես կոչված կոդեքսների ընդունումը, որոնք միավորում են նույն հարցի շուրջ ընդունված նորմատիային կանոնակարգերը։ Օրինակ՝ հրապարակված են այնպիսի կոնսոլիդացված փաստաթղթեր, ինչպիսիք են՝ Հանրային ճանապարհների օգտագործման մասին կոդեքսը, Խնայողական դրամարկղերի կոդեքսը և այլն։
**Պղնձի կարբոնատ II** (CuCO3)։ Ածխաթթվի և պղնձի աղը։ Առաջանում է, երբ լուծույթում փոխազդեցության մեջ են մտնում երկավալենտ պղնձի աղը և ուրիշ մետաղի լուծելի կարբոնատ, առաջանալուց հետո միանգամից ենթարկվում է հիդրոլիզի։

Ֆիզիկական հատկություններ
------------------------

Անկայուն, տաքացնելիս քայքայվող, սպիտակ բյուրեղային նյութ կանաչավուն երանգով (դա հիդրոլիզի արդյունք է)։ Ջրում անլուծելի է։ 

Պղնձի կարբոնատի բյուրեղային կառուցվածքը

Ստացումը
--------

Այն անհնար է ստանալ երկվալետն պղնձի աղի և այլ մետաղի կարբոնատի փոխազդեցությունից (տեղի է ունենում հիդրոլիզ, անջատվում է պղնձի հիդրոքսոկարբոնատներ՝ CuCO3·Cu(OH)2 և 2CuCO3·Cu(OH)2)։ 

{\displaystyle ~{\mathsf {2Cu(NO\_{3})\_{2}+2Na\_{2}CO\_{3}+H\_{2}O\ \longrightarrow \ CuCO\_{3}\cdot Cu(OH)\_{2}\downarrow +4NaNO\_{3}+CO\_{2}\uparrow }}}
Պղնձի կարբոնատ ստանում են հիդրոքսոկարբոնատներին ավելացնելով CO2 4,8 ՄՊա ճնշման տակ և 180 °C ջերմաստիճանում։ 

{\displaystyle ~{\mathsf {CuCO\_{3}\cdot Cu(OH)\_{2}+CO\_{2}\ {\xrightarrow {4.6MPa,180^{o}C}}\ 2CuCO\_{3}+H\_{2}O\uparrow }}}

Քիմիական հատկություններ
-----------------------

Պղնձի կարբոնատը խիստ թունավոր և անկայուն է, տաքացնելիս քայքայվում է առաջացնելով պղնձի օքսիդ և ածխաթթու գազ` 

{\displaystyle ~{\mathsf {CuCO\_{3}\ {\xrightarrow {290^{o}C}}\ CuO+CO\_{2}\uparrow }}}
Ինչպես բոլոր կարբոնատները այն հեշտությամբ փոխազդում է թթուների հետ առաջացնելով երկվալենտ պղնձի աղ և ածխաթթու գազ` 

{\displaystyle ~{\mathsf {CuCO\_{3}+H\_{2}SO\_{4}\ \longrightarrow CuSO\_{4}+CO\_{2}\uparrow +H\_{2}O}}}
Ամոնիակի ջրային լուծույթը և մետաղների ցիանիդների լուծույթները իրենց մեջ լուծում է պղնձի կարբոնատը համապատասխանաբար առաջացնելով ամիակատներ և երկվալենտ պղնձի ցիանոկոմպլեկսներ` 

{\displaystyle ~{\mathsf {CuCO\_{3}+4NH\_{3}\cdot H\_{2}O\ \longrightarrow [Cu(NH\_{3})\_{4}]CO\_{3}+4H\_{2}O}}}
{\displaystyle ~{\mathsf {CuCO\_{3}+4KCN\ \longrightarrow K\_{2}[Cu(CN)\_{4}]+K\_{2}CO\_{3}}}}
Պղինձը և նրա համձուլվածքները (բրոնզ, լատուն, մելխիոր և այլն) խոնավ օդում ջրի և ածխաթթու գազի ազդեցությամբ ծածկվում են պղնձի կարբոնատի շերտով, որը բաղադրությամբ նման է մալաքիտին։

Կիրառությունը
-------------

Պղնձի կարբոնատը լայն կիրառություն չգտավ, սակայն պղնձի հիդրոքսոկարբոնատները ունեն լայն կիրառությունը` 

* Օգտագործվում է պղնձի այլ միացությունների սինթեզի համար։
* Կարծր մալքիտը շատ թանկարժեք քար է։
* Օգտագործվում է «Մալաքիտային կանաչ» ներկի ստացման համար։
* Ազուրիտը օգտագործում են պղինձ ստանալու համար։

Տե՛ս նաև՝ մալաքիտ
Տե՛ս նաև՝ ազուրիտ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Copper carbonate
2. ↑  քիմիայի տեղեկագիրք(ռուս.)
«**Վերնիսաժ**», թատրոն Մոսկվայում, Բեգովյան փողոց, տուն 5 հասցեում։ Գեղարվեստական ղեկավարը Յուրի Նեպոմնյաշինն է։

Պատմություն
-----------

Ստեղծվել է 1989 թվականին։ Թատրոնի առաջին անվանումներն էին «Թատրոնի չխաղացված դերեր», «Թատրոնում չխաղացած դերասաններ», քանի որ այն նախատեսվում էր բեմ դառնալ այն դերասանների համար, ովքեր դեռևս չեն գտել «իրենց» թատրոնը, «անհայտ տաղանդների ցուցահանդես»։
1996 թվականին Մոսկվայի կառավարությունն աջակցել է թատրոնին` «նպատակ ունենալով արվեստի հայտնի գործիչների խորհուրդների հիման վրա պայմաններ ստեղծել Մոսկվայի առավել առաջատար այն թատերախմբերի համար, որոնք չունեն սեփական բեմ, ցուցադրել նոր փորձարարական ներկայացումներ» և տարածք է տրամադրվել թատրոնի տեղակայման համար։
2009 թվականին թատրոնը վերակազմավորվել է։
Ամենահայտնի բեմադրություններից են Ի. Բերգմանի «Խաղում ենք Բերգման, կամ ես սիրուհին եմ իմ ամուսնու», Բ. Շոուի «Մեծ Եկատերինա», Ժան Պոլ Սարտրի «Դժոխք» պիեսները։ Թատրոնում համագործակցել են ռեժիսորներ Յու. Նիպոմնյաշին, Ն. Բրիտաևան, Վ. Հլեստովը։
Վերնիսաժ թատրոնում կայացել է ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Գեորգ Մանգլետի վերջին թատերական աշխատանքը։ Բարոնի կերպարի յուրօրինակ մեկնաբանությունը, որի դերը նա խաղացել է, լայնորեն քննարկվել է թատերական քննադատների և մամուլի կողմից, Գ. Մեդլետը ստացել է «Ռուսաստանի առաջին սերը» մրցանակը «Պուշկինյան խոսքի հավատարմություն» անվանակարգում։

Թատերախումբ
-----------

* Բորիս Բորիսով (1989—1997)
* Սերգեյ Լանբամին (1996—2005)
* Վիկտորիա Լեպկո (1989 թվականից)
* Տատյանա Բեստաևա
* Անատոլի Գուզենկո (1989—2005)
* Ալինա Սանդրացկայա (2001—2005)
* Իրինա Պետրունիչևա (2001 թվականից)
* Սերգեյ Կաստիլև
* Ալլա Մալկովա
* Անատոլի Նեմով
* Նիկիտա Պրազորովսկի-Սիմոնով
* Ելենա Շկուրպելո
* Վլադիմիր Կոնկին (1991—1994)
* Վլադիմիր Նովիցկի (1998—2002)
* Յուլիա Վանյուկովա
* Իգր Գուսև
* Իգր Լարին
* Մատնիկ Գենադի
* Անտոն Նեպոմնյաշի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Постановление Правительства Москвы от 04.06.1996 N 469(չաշխատող հղում)
2. ↑  Скупой рыцарь (Московский театр «Вернисаж»)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Постановление Правительства Москвы от 04.06.1996(չաշխատող հղում)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |

 |
Անշյուլցի գիրոկողմնացույց
**Գիրակողմնացույց**, օբյեկտի ընթացքի ուղղությունը և կողմնորոշվող ուղղության ազիմուտը (պելենգը) որոշող իրական (աշխարհագրական) միջօրեականի ուղղության մեխանիկական ցուցիչ։

Մագնիսական կողմնացույցի համեմատ Գիրակողմնացույցի առավելություններն են՝ աշխարհագրական (և ոչ թե մագնիսական) միջօրեականի ուղղությունը ցույց տալը, տեղափոխվող մետաղե զանգվածների և մագնիսական դաշաերի ավելի փոքր ազդեցությունը նրա ցուցմունքի վրա և ավելի մեծ ճշգրտությունը։ Գիրակողմնացույցի աշխատանքի սկզբունքը հիմնված է գիրոսկոպի և Երկրի օրական պտույտի ևատկությունների օգտագործման վրա։ Գիրակողմնացույց գաղափարն առաջարկել է ֆրանսիացի գիտնական Լ. Ֆուկոն։ Շարժվող օբյեկտներում լայնորեն կիրառվում են միայն երկռոտոր գիրակողմնացույցներ, որոնք հիմնված են եռաստիճան գիրոսկոպների օգտագործման վրա։ Միառոտոր ծովագնացական Գիրակողմնացույցաում օգտագործվում է դիրքային գիրոսկոպ։ Ըստ ճոճանակի Էֆեկտի ստեղծման եղանակի տարբէտում են՝ ճոճանակով, սնդիկի անոթներով և անուղղակի վերուղղումով գիրակողմնացույցներ։ Առավելապես կիրառվում են սնդիկի անոթներով գիրակողմնացույցները, որոնցում ռոտորը և գիրոխցիկը հավասարակշռված են այնպես, որ նրանց ծանրության ընդհանուր կենտրոնը համատեղված է կախման կետի հետ։ Գիրոխցիկը, այսպես կոչված, թաթի միջոցով կապված է հաղորդակցվող, մասամբ սնդիկում լցված անոթների համակարգի հետ։ Երբ գիրոսկոպի առանցքը շեղվում է հորիզոնի հարթությունից, անոթներից մեկում սնդիկի ավելցուկը պայմանավորում է ծանրության ուժի մոմենտի կիրառումը գիրոսկոպի վրա, որն առաջացնում է ռոտորի առանցքի պրեցեսիոն տատանումներ՝ միջօրեականի հարթության նկատմամբ։ Երկռոտոր գիրակողմնացույց զգայուն տարրի՝ գիրոգնդի մեջ տեղավորված են 2 գիրոսկոպ, սեփական տատանումները մարող հիդրավլիկական հանդարտիչ և այլ տարրեր։ Գիրոգնդի ծանրության կենտրոնը գտնվում է նրա ուղղաձիգ առանցքի վրա, նրա աշխարհագրական կենտրոնից ցած, որն ապահովում Է, ինչպես և միառոտոր գիրակողմնացույցում, ճոճանակի անհրաժեշտ մոմենտը։ Երկու գիրոսկոպի առկայությունը Էապես նվազեցնում է սարքի սխալանքները նավի ճոճման ժամանակ։ Գիրակողմանացույց ամենալայն կիրառություն ունի ծովային նավերում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 86)։*  |
**Նորվեգիայի 1940—1945 թթ.-ի պաշտպանության մեդալ**, Նորվեգիայի պետական պարգև։

Պատմություն
-----------

Պաշտպանության մեդալը հաստատվել է Նորվեգիայի Հակոն VII թագավորի կողմից 1945թ.-ի սեպտեմբերի 19-ին զինվորական և քաղաքացիական բնակչության այն ներկայացուցիչներին պարգևատրելու համար, ովքեր մասնակցել են երկրի պաշտպանությանը ֆաշիստա-գերմանական ուժերի դեմ, ինչպես նաև 1940-1945 թթ.-ներին օկուպացիայի ժամանակ դիմադրություն են ցուցաբերել։

Նկարագրություն
--------------

Նորվեգիայի 1940—1945 թթ.-ի պաշտպանության մեդալը շնորհվում է ինչպես Նորվեգիայի քաղաքացիներին, այնպես էլ օտարերկրացիներին, ովքեր համապատասխանում են հետևյալ պահանջներից մեկին.

* մասնակցել է ֆաշիստա-գերմանական ուժերի ներժուժման դեմ պայքարին 1940թ.-ին նվազագույնը 5 օր,
* ծառայության է անցել Նորվեգիայի զինված ուժերում կամ առևտրային նավատորում Նորվեգիայի սահմաններից դուրս նվազագույնը 4 ամիս, կամ էլ 4 պակասից քիչ, եթե 1 ամիսը ծառայել է այն նավերի վրա, որոնք մասնակցել են Նորվեգիայի ազատագրմանը։
* 1944-1945թթ.-ի ձմռանը մասնակցել է Փիլիանդիայի գործողությանը նվազագույնը 1 ամիս,
* դաշնակից երկրների զինծառայողները, ովքեր մասնակցել են Նորվեգիայի ազատագրմանը և ծառայել են նվազագույնը 1 ամիս,
* ծառայել են դիմադրության ուժերում (պարտիզանական ջոկատներում) նվազագույնը 4 ամիս։

Մեդալը կրում են կրծքի ձախ կողմում։ Եթե պարգևատրվողը բացի 1940թ.-ին Նորվեգիայում տեղի ունեցող դեպքերից բացի Նորվեգիայի զինված ուժերի կամ դիմադրության ուժերի կազմում մասնակցել է նաև այլ գործողությունների, ապա ժապավենի վրա ամրացվում է արծաթե կցորդ-զարդ։


| **Պարգևի սալիկները** |
| --- |
|  Մեդալը արծաթե կցորդ-զարդով |  Մեդալը առանց կցորդ-զարդի |
|

Մեդալը ունի շրջանաձև տեսք և պատրաստված է բրոնզից։ Տրամագիծը 33 մմ է։ Դիմային հատվածում պատկերված է Նորվեգիայի զինանշանը կցորդ-զարդի ֆոնին։ Եզրերին գրված է «9 APRIL 1940» (վերևում), «8 MAI 1945» (ներքևում)։

Մեդալի ետևի մասը
Մեդալի ետնամասում պատկերված են երեք դրոշներ՝ թագավորական, առևտրային և զինված ուժերի, որոնց մեջտեղում նավի շղթա է շրջանակի ձևով։ Մեդալի վերևում գրություն է՝ «DELTAGER I KAMPEN»:

* Թագավորական դրոշԹագավորական դրոշ
* Առևտրային նավատորմի դրոշԱռևտրային նավատորմի դրոշ
* Զինված ուժերի դրոշԶինված ուժերի դրոշ

Մեդալի վերին հատվածում ձուլված է օղակ, որի միջոցով այն ամրացվում է ժապավենին։ Ժապավենը ունի կարմիր գույն՝ կենտրոնում լայն սպիտակ գիծ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Deltagermedaljen* (Store norske leksikon)
2. ↑  *Deltakermedaljen* (Norwegian war medals)

Աղբյուրներ
----------

* Kingdom of Norway: Defence Participation Medal 1940-45. (անգլերեն)
**Ազգային Գյուղացիական կուսակցություն** (Հունգարիա) (հունգ.՝ Nemzeti Parasztpárt), եղել է քաղաքական կուսակցություն Հունգարիայում 1939- 1949 թվականներին։ Այն գլխավորում էր գրող Պետեր Վերեսը։ Կուսակցությունը գործել է կարճ ժամանակով 1956 թվականի հունգարական հեղափոխության ժամանակ և կոմունիզմի ավարտից հետո 1989- 1990 թվականներին։

Պատմություն
-----------

Կուսակցությունը հիմնադրվել է 1939 թվականին, բայց պաշտոնականացվել է 1944 թվականի սեպտեմբերի 19-ին.: Նա շահել է 42 տեղ 1944 թվականի հունգարական խորհրդարանական ընտրություններում։ Հաջորդ տարի նա արդեն իր շարքերում ուներ 170000 անդամ, չնայած որ հունգարական խորհրդարանական 1945 թվականի ընտրություններում ուներ ընդամենը 23 տեղ։ Սակայն հաջորդ տարի կուսակցությունը 1947 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում 411 տեղերից 36-ը զբաղեցրեց։ 1949 թվականի հունգարական խորհրդարանական ընտրություններում որպես հունգարական աշխատավորական կուսակցության մաս Հունգարական անկախ ժողովրդական ճակատի ղեկավարությամբ նա շահեց 39 տեղ։ 1949 թվականի օգոստոսին, ընդունելով նոր սահմանադրություն, դառնում է միակուսակցական ղեկավարություն հունգարական կոմունիստական աշխատավորական կուսակցության ղեկավարության ներքո։ Հետագայում կուսակցությունը վերածնվում է Պետոֆի կուսակցություն անվամբ և ծառայում կարճ կյանք ունեցող ղեկավարությանը։ Հունգարիայում կոմունիզմի ավարտի ընթացքում (1989), դեմոկրատիային անցման շրջանում (1989–90) Պետեր Վերեսի հանրության անդամները 1989 թվականի հունիսի 11-ին վերստեղծում են Հունգարիայի ժողովրդական կուսակցությունը(MNP) և մասնակցում հունգարական կլոր սեղանի բանակցություններին։ Կուսակցությունը մեծ հույսեր էր փայփայում` կապված 1990 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների հետ, սակայն այն ստանում է միայն ձայների 0, 8% -ը։ Դրանից հետո նախագահությունը ընդունում է Ազգային գյուղացիական կուսակցության անունը։ Որոշ ժամանակ առաջ` Հունգարիայի 1994 թվականի խորհրդարանական ընտրություններին, անդամների երկու երրորդը միանում է ազգային դեմոկրատական դաշինքին (NDSZ), որը ղեկավարում էր Զոլտան Բիրոն և Իմրե Պոզսգայը։ Մինչև 2009 թվականը այն ոչնչանում է։

Գաղափարախոսությունը
-------------------

Կուսակցության հիմնական քաղաքականությունը վերաբերվել է հողային բարեփոխումներին։ Այն օգնություն է ցուցաբերել գյուղի բնակչության միջին և ստորին խավերին, նաև մարզերի մտավորականներին և եղել է ամենից ժողովրդականը Արևելյան Հունգարիայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Vincent E McHale (1983) *Political parties of Europe*, Greenwood Press, p507 ISBN 0-313-23804-9
2. ↑  Mária Palasik (2011) *Chess Game for Democracy: Hungary Between East and West, 1944-1947*, McGill-Queen's Press, p37
3. ↑  Nohlen, D & Stöver, P (2010) *Elections in Europe: A data handbook*, p931 ISBN 978-3-8329-5609-7
4. ↑  Nohlen & Stöver, p880
5. ↑  McHale, p508
6. 1 2  Múlt-kor (2009) *Magyar Néppárt a népi írók nyomdokain*
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մծբինի պայմանագիր (այլ կիրառումներ)
**Մծբինի պայմանագիր**, (հայտնի է նաև **«ամոթալի» հաշտություն** անվամբ), Հռոմի կայսր Հովիանոսի և Սասանյան Պարսկաստանի թագավոր Շապուհի միջև կնքված պայմանագիր։

Հռոմի և Պարսկատանի միջև հարաբերությունները գնալով սրվում էին, և դրա արդյունքում 359 թվականին պատերազմ է բռնկվում։ Շապուհն իր 100 հազարանոց զորքով հարձակվում է Միջագետքի ուղղությամբ և պաշարում Դիարբեքիր քաղաքը։ Երկար դիմադրությունից հետո, 30 հազար մարդ կորցնելու գնով, Շապուհին հաջողվում է նվաճել քաղաքը։ Պարսից արքային կանգնեցնելու համար Կոստանդիոսն իր զորքով գալիս է Կեսարիա։ Պատերազմող կողմերից յուրաքանչյուրը ցանկանում էր իր կողմը թեքել Արշակին, որն իր բանակով պատերազմում կարող էր վճռական դեր կատարել։

Հուլիանոս զորավարը կայսրի հրամանով 359 թվականի գարնանը Թրակիայից իր լեգեոններով Արևելք է տեղափոխվում, սակայն Հուլիանոսը, ապստամբելով Կոստանդիոսի վրա, իրեն կայսր է հայտարարում։ Կոստանդիոսը 361 թվականի նոյեմբերի 3-ին Կիլիկիայում մահանում է, որից հետո Հուլիանոսը շարունակում է պատերազմական գործողություններն ընդդեմ Շապուհի, որը պլանավորել էր Արշակի օգնությամբ թիկունքից հարվածել Շապուհին, սակայն դա չի իրագործվում և 363 թվականի մի ընդհարման ժամանակ մահանում է։ Այդ լուրից հետո հռոմեական զորքը կայսր է նշանակում Հովիանոսին, որը օգտակար չի համարում պատերազմը շարունակելը և 363 թվականին Շապուհի հետ պայմանագիրը է կնքում։

Հովիանոսի կնքած պայմանագիրը հայտնի է «ամոթալի պայմանագիր» անունով։ «Ամոթալի» է կոչվում այն պատճառով, որ Հովիանոսը Պարսկաստանին զիջում է ոչ միայն հռոմեական կայսրության տակ գտնվող մի շարք նահանգներ, այլ նաև Արևմտյան Հայաստանի գավառները՝ Աղձնիք, Մոկք, Կորդուք, Ծավդեք և Ռեհիմենե, և հրաժարվում է այլևս օգնություն տրամադրել իր դաշնակցին։

Կետեր
-----

363 թվականին Մծբինում կնքած պայմանագիրը պարունակում էր հետևյալ դրույթները՝

* Հռոմը Պարսկաստանին է զիջում անդրտիգրիսյան այն երկրները, որոնք 298 թվականի Մծբինի պայմանագրով անցել էին Հռոմին. հարավային Հայաստանի Աղձնիք, Մոկք, Կորդուք, Ծավդեք և Ռեհիմենե գավառները՝ 15 բերդերով ու քաղաքներով, որոնց թվում՝ Մծբինը, Սինգարան և Կաստրա-Մավրորումը։
* Հռոմը պարտավորվում էր այդուհետ չխառնվել Մեծ Հայքի գործերին։ Հովիանոս կայսրը պարտավորվում էր չօգնել Մեծ Հայքին, եթե Շապուհ II-ը պատերազմ սկսեր նրա դեմ։ Դրանով Շապուհ II-ի համար լավ իրավիճակ էր ստեղծվում Մեծ Հայքի վրա հարձակվելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լեո «Հայոց Պատմություն» առաջին հատոր։ Երևան։ «Հայաստան» հրատարակչություն։ 1966։ էջ 464-466։
2. ↑  Հ․ Գ․ Ժամկոչյան, Ա․ Գ․ Աբրահամյան, Ս․ Տ․ Մելիք-Բախշյան, Ս․ Պ․ Պողոսյան «Հայ ժողովրդի պատմություն․ սկզբից մինչև XVIII դարի վերջ», էջ 247։
3. ↑  Կարեւորագույն պայմանագրերը Հայաստանում սկզբից մինչև XIV դարը, էջ 23-24
4. ↑  «ՀԺՊ», հ. 2, էջ 96-102։

Աղբյուրներ
----------

* Փավստոս Բուզանդ, Հայոց Պատմություն, Ստ. Մալխասյանցի աշխարհաբար թարգմանությունը, նրա ներածությամբ և ծանոթագրություններով, Երևան, 1947 թ.։
* Հրանդ Արմէն, Պապ Արշակունի, Երուսաղէմ, 1958 թ.։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մծբինի պայմանագիր (այլ կիրառումներ)
**Մծբինի պայմանագիր**, պայմանագիր Մեծ Հայքի և Սասանյանների պետության միջև։ Կնքվել է Մեծ Հայքի և Սասանյանների միջև 298 թվականին Մծբինում։

Մեծ Հայքի նվաճման համար Հռոմեական կայսրության և Սասանյան Պարսկաստանի միջև մրցությունը, որը սկսվել էր 1-ին դարում, շարունակվում է նաև 2-3-րդ դարերում։

Սկզբնական շրջանում հռոմեական և պարսկական բանակների միջև պատերազմն ընթացնում էր հռոմեացիների համար անհաջողությամբ, սակայն երբ հռոմեական բանակը սկսում համալրվել նոր ուժերով, և ընդդեմ Պարսկաստանի բռնկվում են Փոքր Ասիայի ժողովուրդների նոր շարժումները, ռազմական գործողությունների ընթացքը սկսում են փոխվել հօգուտ Հռոմի։ 297 թվականին հռոմեա-հայկական համատեղ ուժերը պարտության են մատնում պարսիկներին։ Կռվի ժամանակ վիրավորվում է Ներսեհ թագավորը, ինչպես նաև գերի են ընկնում բարձրաստիճան զինվորականներ։ Սասանյան Պարսկաստանը ստեղծված իրավիճակում հարկադրված էր հրաժարվել իր ծրագրերից և հաշտություն կնքել։ 298 թվականին Մծբինում Մեծ Հայքի և Սասանյանների կնքվում է հաշտության պայմանագիր։

Կետեր
-----

Մծբինի պայմանագրով սահմանվել էին հետևյալ դրույթները՝

* Մեծ Հայքը ճանաչվում էր Հռոմի հովանավորյալ, ու Սասանյան Իրանը պարտավորվում էր 40 տարի ձեռնպահ մնալ Մեծ Հայքի նկատմամբ ռազմաքաղաքական ոտնձգություններ կատարելուց։
* Հռոմին էին անցնում Միջագետքը, Ատրտիգրիսյան երկրներ Ծոփքը, Անգեղ տունը, Աղձնիքը, Կորդուքը, Մոկքը, Ծավդեքը և Ռեիմենան։
* Մեծ Հայքի սահմանը Պարսկաստանի հետ հարավ-արևելքում ճանաչվում էր Ատրպատականի սահմանագծում գտնվող հայտնի Զինթա ամրոցը։
* Իբերիայի թագավորն իր տիրակալական նշանները պետք է ստանար հռոմեացիներից։
* Հռոմը վրաց թագավորին բարեկամեցնում է Հայոց Տրդատ III թագավորի հետ, և նրանց դարձնում դաշնակիցներ հռոմեական արտաքին քաղաքականության կողմնակիցներ լինելու հանգամանքով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․ Գ․ Ժամկոչյան, Ա․ Գ․ Աբրահամյան, Ս․ Տ․ Մելիք-Բախշյան, Ս․ Պ․ Պողոսյան «Հայ ժողովրդի պատմություն․ սկզբից մինչև XVIII դարի վերջ», էջ 224
2. ↑  Կարեւորագույն պայմանագրերը Հայաստանում սկզբից մինչև XIV դարը, էջ 20-21
3. ↑  «ՀԺՊ», հ. 2, էջ 65-71։
**Հետևակի մարտական մեքենա** (ՀՄՄ), Թրթուրավոր կամ անվավոր, զրահապատ մարտական մեքենա։ Նախատեսված է մոտոհրաձգային և տանկային ստորաբաժանումների սպառազինման, հրթիռամիջուկային զենքի կիրառման դեպքում՝ անձնակազմի (մարտադաշտում գործող) շարժունակության, զինվածության և պաշտպանունակության ապահովման համար։

ՀՀՄ-1-ի երկարությունը կազմում է 6735մմ, բարձրությունը-2068մմ.

ՀՄՄ-1-ի հրանոթի տրամաչափը-73մմ, Գնդացրի տրամաչափը -7,62մմ.

Ղարաբաղյան պատերազմում օգտագործվել են ՀՄՄ-1 և ՀՄՄ-2 մակնիշների մեքենաները։ ՀՄՄ-2 մեքենայում ՀՄՄ-1-ի համեմատությամբ փոփոխվել է մարտական բաժանմունքը։ Երկտեղ աշտարակում տեղակայվել է առավել կատարյալ՝ 30 մմ-անոց 2Ա42 ավտոմատ թնդանոթ, իսկ «Մալյուտկա» կառավարվող հրթիռը փոխարինվել է «Կոնկուրս» հրթիռով, որով հնարավոր է դարձել օդային ու ցամաքային թիրախների հրթիռահրետակոծությունն ընթացքի ժամանակ (կամ կանգնած), և ավելացել հիմնական մարտական խնդիրների լուծման արղյունավետությունը։ ՀՄՄ-2 մեքենայի անձնակազմը կրճատվել է 1-ով (11-ի փոխարեն՝ 10 անձ), գետնահեռությունը ավելացել է մինչև 420 մմ, միջին արագությունը՝ 40-50 կմ/ժ, նախկին մակարդակի վրա պահպանելով դինամիկ որակները՝ փոխվել է սարքավորումների համալիրը։ ՀՄՄ-ի վրա տեղակայված սպառազինությունը հնարավորաթյուն է տալիս պայքարել տարբեր նպատակակետեփ՝ ներառյալ տանկերի և մարտական ուղղաթիռների դեմ։ Մեքենայի վրա տեղակայված սարքավորումներն անձնակազմին պաշտպանում են միջուկային զինամթերքի պայթյունի հարվածային ալիքի ազդեցությունից և թափանցող ճառագայթումից, քիմիական և մանրէական զենքերի ազդեցությունից, իսկ վարակված տեղանքով շարժվելիս՝ ռադիոակտիվ փոշուց։ Քողարկման նպատակով մեքենան հանդերձված է նաև ծխածածկույթ ստեղծելու ջերմածխային սարքավորմամբ և ծխահան նռնակի արձակման համակարզով։ Մեքենայի վրա կարող է տեղակայվել ականազերծիչ համակարգ։
**Գաղափարախոսական պլյուրալիզմ** , սկզբունք, ըստ որի զաղափարախոսական բոլոր ուսմունքները, հայեցակարգերը կարող են միաժամանակ գո­յություն ունենալ և մարղիկ ազատ են դավանելու ցանկացած գաղափարախո­սություն։

Սահմանադրական առումով գաղափարախոսական պլյուրալիզմ նշանակում է, որ բոլոր գաղափարախոսությունների ազատությունը և հավասարությանը երաշխավորվում է սահմանադրությամբ, դրանք բոլորը հավասար են օրենքի առջև և արգելվում է դրանցից որևէ մեկի նկատմամբ խտրա­կանության դրսևորում կամ որևէ մեկին արտոնության շնորհում։ ժողովրդավա­րական պետությունների սահմանադ­րություններում գաղափարախոսություն­ների համար սահմանվում են որոշակի սահմանափակումներ, եթե դրանք օգտա­գործվում են սահմանադրական կարգը բոնի տապալելու, ազգային, ռասայա­կան, կրոնական ատելություն բորբոքե­լու, բռնություն և պատերազմ քարոզելու նպատակով։ Ամբողջատիրական, բռնապետական պետություններում գաղափարախոսական պլյուրալիզմը մերժվում է և նախապատվությունը տրվում է կոնկրետ գաղափարախոսութ­յանը, որը որպես կանոն, ամրագրվում է սահմանադրությամբ։ Այդպիսի մոտե­ցում առկա էր, մասնավորապես ԽՍՀՄ-ում, որի Սահմանադրության վեցերորդ հոդվածը ամրագրում էր մարքս-լենին­յան գաղափարախոսության առաջա­տար դերը։ Գաղափարախոսական պլյուրալիզմի սկզբունքն ընդհանուր առմամբ բխում է խոսքի ազատության, տեղեկատ­վության ազատության, մտքի և խղճի ազատության, դավանանքի ազատութան, կարծիքը պնդելու և համոզմունք­ները արտահայտելու ազատության, գրական, գեղարվեստական, գիտական ստեղծագործության ազատության իրավունքներից, որոնք դասվում են մարդու իրավունքների շարքը և հիմնականում ամրագրված են ժողովրդավարական բոլոր պետությունների սահմանադրութ­յուններում։

Մի շարք պետությունների (Ռուսաստան, Բուլղարիա, Բելառուս, Ուզբեկստան, Ուկրաինա, Սլովակիա) սահմանադրություններում Գաղափարախոսական պլյուրալիզմի պաշտ­պանության նպատակով ամրագրված է, որ ոչ մի գաղափարախոսություն չի կարող լինել պետական կամ պարտադիր։ Գաղափարախոսական պլյուրալիզմի սկզբունքն անմիջականորեն աղերս­վում է քաղաքական պլյուրալիզմի սկզ­բունքին, քանզի գաղափարախոսութ­յունները ընկած են քաղաքական կուսակցություն­ների գործունեության հիմքում։

Տե՛ս նաև՝ Վլադիմիր Իլյիչ Լենին
Տե՛ս նաև՝ Կառլ Մարքս

Աղբյուրներ
----------

* Էդվարդ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թվական, Երևան
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва
**«Ազգային Մատենադարան»**, Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության հայագիտական հրատարակությունների մատենաշար։ Լույս է տեսնում 1890 թվականից։ «Ազգային Մատենադարանը» ընդգրկում է հայագիտության ամենատարբեր բնագավառների վերաբերյալ արժեքավոր ուսումնասիրություններ և փաստական հարուստ նյութեր։

Հրատարակված աշխատություններ
---------------------------

Հրատարակված աշխատությունները մեծ մասամբ նախապես տպագրվել են «Հանդես ամսօրյա»-ում։ «Ազգային մատենադարան»-ի հատորները թվահամարված են հայերեն այբուբենով։

«Ազգային մատենադառանը»-ի 211-րդ հատորը լույս է տեսել 1970 թվականին։ Բացի Վիեննայի Մխիթարյաններից (Հ. Տաշյան, Գ. Մենեվիշյան, Ղ. Հովնանյան, Գ. Գալեմքյարյան, Ն. Ակինյան, Հ. Ոսկյան և ուրիշներ) «Ազգային մատենադարանը»-ին մասնակցել են հայ և օտարազգի բազմաթիվ այլ գիտնականներ (Գ. Խալաթյան, Ն. Ադոնց, Բ. Կյուլեսերյան, Ա. Սարուխան, Գ. Տեր-Մկրտչյան, Հ. Աճառյան, Խ. Սամվելյան, Հ. Մանանդյան, Թ. Ավդալբեգյան, Ն. Մառ, Ա. Կարիեր, Հ. Հյուբշման, Հ. Մարկվարտ, Հ. Գելցեր, Հ. Պեդերսըն և ուրիշներ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 108)։*  |