|  |
| --- |
| Հոդվածների շարք նվիրված
**Զրադաշտականությանը** |
| The Faravahar is a symbol of Zoroastrianism.
Պորտալ |
| **Հիմնական** |
| Զրադաշտականություն
Ահուրա Մազդա
Զրադաշտ
Աշա |
| **Բարի և չար ուժեր** |
| Ամեշա Սպենտաներ · Յազատաներ
Սպենտա Արմաիտի · Դևեր
Ահրիման |
| **Սրբազան տեքստեր ևաշխատություններ** |
| Ավեստա
Գատաներ · Յասնա
Վենդիդադ · Վեսպերադ
Յաշտաներ · Հորդեհ Ավեստա
Աբ-Զոհր
Ահունա Վայրիա
Ատրուշաններ |
| **Էպոսներ և լեգենդներ** |
| Դենքարդ · Բունդահիշն
Արտա Վիրապի գիրք
Խասամփի գիրք 
Սանջանի պատմություն  |
| **Մշակույթ և խորհրդանիշներ** |
| Օրացույց · Փառատոններ
Ամուսնություն
Ֆրաշոքարաթի
Ֆարավահար |
| **Տարածում և հալածանք** |
| Զրադաշտականությունը Իրանում
Զրադաշտականությունը Հայաստանում 
Յազդ
Զրադաշտականության հալածում |
| **Կարդացեք նաև** |
| Զրվանիզմ
Հարակից թեմաներ |
| Այս կաղապարը․ * դիտել
* քննարկել
* խմբագրել
 |

**Ավեստա**, իրանական ժողովուրդների նախաիսլամական կրոնի՝ զրադաշտականության սուրբ գիրքը։ Ավեստան ստեղծվել է մ.թ.ա. I հազարամյակի 1-ին կեսին, բանավոր ձևով, հետագայում զգալի չափով վերափոխվել, լրացվել ու գրի է առնվել հին իրանական մի լեզվով, որը պայմանականորեն անվանվում է «Ավեստայի լեզու» կամ ավեստերեն։

Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքների ժամանակ (մ.թ.ա. 334-331) Ավեստան ոչնչացվել է։ Սասանյանների օրոք (III-VII դդ.), բանավոր ավանդությունների հիման վրա, կազմվել և օրինականացվել է Ավեստայի պահլավերեն տեքստը, ինչպես նաև նրա մեկնությունը՝ Զենդը։ Ավեստայի պահլավերեն տեքստը բաղկացած է եղել 21 մասերից, 7՝ աշխարհի ծագման ու մարդկության առաջացման, 7՝ քաղաքացիական օրենքների ու կրոնական պարտականությունների և 7՝ բժշկության, աստղագիտության ու բարոյագիտության մասին։ Ներկայիս Ավեստան ունի երկու տարբերակ։ Առաջինն իրենից ներկայացնում է Ավեստայի տարբեր գրքերից վերցված աղոթքների ժողովածու։ Երկրորդը բաղկացած է մի քանի մասերից՝ Վենդիդադ, որը ներկայացնում է կրոնական ու քաղաքական պատվիրանների հավաքածու, Վիսպերեդ և Յասնա՝ կրոնական արարողությունների ժամանակ կատարվող աղոթքերգեր, Հաշտեր՝ զրադաշտական աստվածներին նվիրված հիմներ, Փոքր Ավեստա՝ աղոթքներ։ Ավեստայի հնագույն մասն են կազմում Գաթերը՝ հիմներ, որոնք վերագրվում են Զրադաշտին։ Ավեստան առանց Գաթերի կոչվում է «Կրտսեր Ավեստա»։

Բացի բուն զրադաշտականության ուսմունքից, Ավեստան պարունակում է նաև ավելի հին հավատալիքների տարրեր։ Ավեստայի կրոնա–փիլիսոփայական գաղափարների համար բնորոշ է դուալիզմը՝ բարու և չարի նախասկիզբների, նրանց մշտական պայքարի ընդունումը։ Իր կրոնա–առասպելական բովանդակությամբ հանդերձ, Ավեստան ունի որոշակի գիտական և գեղարվեստական արժեք։ Այն ընձեռում է արժեքավոր տվյալներ ոչ միայն զրադաշտականության ձևավորման ու էության, այլև առհասարակ իրանական ժողովուրդների հոգևոր մշակույթի ու կենցաղ, նրանց պատմության մասին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 610)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Լարուսի · Լարուսի · Կրուգոսվետ · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Ուղղափառ · Ուղղափառ աստվածաբանական · Catholic (1997—…) · Universalis |

 |