**1943 թվականի նմուշի 160-միլիմետրանոց ականանետ** (MT-13, M-43), 160 մմ տրամաչափի խորհրդային ականանետ, Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Կարմիր բանակի սպառազինության մեջ եղած ամենահզոր ականանետը։

Պատմություն
-----------

160 միլիմետրանոց ականանետի մշակումը սկսվել է 1942 թվականի սկզբին սպառազինության Ժողկոմատի սպառազինությունների ԳՀԻ-ում Գ. Դ. Շիրենինի ղեկավարությամբ։ 1942 թվականի դեկտեմբերի 31-ից աշխատանքը գլխավորել է Ի. Տևերովսկին։ 1943 թվականին Ուրալում պատրաստվել է 160 միլիմետրանոց ականանետի փորձանմուշ, որն ստացել է MT-13 ինդեքսը, դրա պատրաստմանը մասնակցել է գլխավոր ինժեներ Լ. Շերշենը։

Մշակումն ստացել է Իոսիֆ Ստալինի հավանությունը և սպառազինության մեջ ընդունվել է 1944 թվականի հունվարի 17-ին՝ «1943 թվականի նմուշի 160-միլիմետրանոց ականանետ» անվանումով։ 1944 թվականի հունվարի 22-ին սպառազինության ժողկոմատի հրամանով ականանետի արտադրությունը սկսվել է Տուլայի մեքենաշինական գործարանում (թիվ 535 գործարան) և մինչև տարեվերջ արտադրվել է 593 ականանետ։ Ընդհանուր առմամբ, 1944 թվականից մինչև 1947 թվականի օգոստոսը արտադրվել է 1557 ՄՏ-13 ականանետ երեք հիմնական ձևափոխություններով։

160 մմ ականանետի արտադրությունը 1944 թվականից մինչև 1945 թվականի ապրիլը|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | Ընդհանուր |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1944 |  |  | 5 | 19 | 54 | 82 | 73 | 80 | 62 | 96 | 59 | 63 | 593 |
| 1945 | 22 | 15 | 91 | 77 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

Նկարագրություն
--------------

ՄՏ-13 ականանետը անվային ընթացքով կոշտ (առանց հակատանկային սարքերի) հրետասայլի վրա հարթափող կոշտ համակարգ է, որը կառուցվել է երևակայական եռանկյունու սխեմայով։ Մեծ տրամաչափի ականանետը պայմանավորում է գլխավոր խնդիրը՝ լիցքավորումը։ Փողաբերանից դասական լիցքավորումը չէր կարող իրականացվել դրա 3 մետր բարձրության պատճառով։ Լիցքավորումն իրականացվել է լցամասի հատվածից, որի համար կիրառվել է ճոճվող փող, որը լիցքավորման պահին հորիզոնական դիրք է ընդունում։ Այն բանից հետո, երբ ականը դրվում է փողի մեջ, այն իր քաշի ազդեցության տակ վերադառնում էր կրակոցի դիրք։ Այսպիսով, ինքնաբերաբար վերանում է կրկնակի լիցքավորման խնդիրը՝ դասական ականանետների հավերժական թերություն։

Բնութագրեր
----------

* Նվազագույն հրաձգություն հեռավորությունը՝ 630 մ
* Առավելագույն հրաձգություն հեռավորությունը՝ 5150 մ

Զինամթերք
---------

Ականը կառուցվածքով նման է սովորական 82 մմ և 120 մմ խորհրդային ականների։ 12-դյույմանոց 160 մմ ֆուգասային ական F-852 կշռում է 40,865 կգ և պարունակում է 7,78 կգ պայթուցիկ լիցք։ Խորհրդային մյուս բոլոր ականանետերից ՄՏ-13-ի ականանետային կրակոցի սկզբունքային տարբերությունը կարճ պարկուճն էր, որի մեջ դրված էր ականի կայունացուցիչը։ Պարկուճը ներդրվել է կրակոցի ժամանակ վառոդային գազերի խցակման համար։

Տարբերակներ և ձևափոխումներ
--------------------------

* **160 մմ ականանետ հմմտ.**
* 160 միլիմետրանոց ականանետը ականանետի առաջին արդիականացումն է, որն անցկացվել է 1945 թվականի ամռանը։ Բեռնախցիկի երկարությունը ավելացել է 50 մմ-ով, իսկ հեռահարությունը՝ մինչև 7400 մ։ Սակայն սահմանափակվել են չորս փորձանմուշների պատրաստմամբ։
* **1949 թվականի 160-միլիմետրանոց ականանետ (Մ-160)**

Շահագործող երկրներ
------------------

* Հայաստան Հայաստան – 62 կտոր 160 մմ ականանետ նմուշ 1943 թվականի
* Վիետնամ Վիետնամ – որոշ քանակությամբ M-43, 2016-ի դրությամբ
* Կամբոջա Կամբոջա – որոշ քանակությամբ M-43, 2016 թվականի դրությամբ
* Հյուսիսային Կորեա Հյուսիսային Կորեա – որոշ քանակությամբ M-43, 2016 թվականի դրությամբ

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Hogg I. V.* Twentieth-Century Artillery — Friedman/Fairfax Publishers, 2000. — P. 181. — ISBN 978-1-58663-299-1
2. ↑  Д.Ф. Устинов. Во имя Победы. М. Воениздат, 1988. стр. 218
3. ↑  Оружие Победы 1941-1945 / под общ. ред. В.Н. Новикова. М. "Машиностроение", 1985. стр. 94
4. ↑  "Форпост с вопросами | Еженедельник «Военно-промышленный курьер»". *vpk-news.ru*. Արխիվացված է the original 2020 թ․ հունիսի 20-ին. Retrieved 2020 թ․ հուլիսի 4. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑  *International Institute for Strategic Studies* The Military Balance 2016 / James Hackett. — London: Taylor&Francis, 2016. — С. 297. — ISBN 9781857438352
6. ↑  *International Institute for Strategic Studies* The Military Balance
2016 / James Hackett. — London: Taylor&Francis, 2016. — С. 239. — ISBN 9781857438352
7. ↑  *International Institute for Strategic Studies* The Military Balance 2016 / James Hackett. — London: Taylor&Francis, 2016. — С. 265. — ISBN 9781857438352

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
*