Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ագիլ (այլ կիրառումներ)

**Ագիլ**, քաղաք Արևմտյան Հայաստանում, օսմանյան շրջանում՝ Դիարբեքիրի վիլայեթի Արղանամադենի գավառակում։ Հնում կոչվում էր Անգղ և գտնվում էր Մեծ Հայքի Չորրորդ Հայք աշխարհի Անգեղտուն գավառում։ Եղել է գավառի կենտրոնը։ Այժմ գտնվում է Թուրքիայի Դիարբեքիրի մարզի Ագիլի շրջանում։

Ըստ Ֆորրերի և Մանանդյանի, այստեղ էր գտնվում խեթական արձանագրություններում հիշատակվող Հայասայի Ինգլավա քաղաքը, որը հունալատինական աղբյուրներում նշվում է Ինգիլա կամ Ինգիլենե ձևերով։

Անվանումներ
-----------

Քաղաքն ունեցել է հետևյալ անվանումները. Ագել, Ագըլ, Ագիլ, Ալկի, Ակել, Ակիլ, Ակլ, Ակլա, Անգել, Անգելենա, Անգեղ, Անգեղատուն, Անգեղտուն, նգ-Ինգիլկա, Անգլ, Անգղ, Անխիոլուս, անկիլ, Անկղ, Անհիլ, Արկաթիակերտ, Արկաթիանկերտ, Արկաթիոկերտ, Արկաթիոկերտա, Եպիփանի, Երկաթակերտ, Էգիլ, Էլկ, Էլկի, Էկիլ, Ինգիլա, Ինգիլեն, Ինգիլենե, Կարթասիոկերտ, Կարկադիոկերտ, Կարաթիակերտ, Կարկաթիոկերտ, Վաղարշոպոլիս, Ուղուկ։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրման ճշգրիտ ժամանակն անհայտ է։ Մ.թ.ա. 3-2-րդ դարերում եղել է առևտրի և արհեստագործության կարևոր կենտրոն։

160 թվականին Անգղ բերդաքաղաքը գրավվեց Ծոփքի թագավոր Արկաթիասի կողմից և վերանվանվեց **Արկաթիակերտ**։ Բերդաքաղաքը դարձավ Ծոփքի թագավորության մայրաքաղաք։

Արշակունիների տիրապետության ժամանակ (1-5-րդ դարեր) հանդիսացել է Հայաստանի հարավարևմտյան կողմի կարևորագույն հենակետներից մեկը։ Արշակունի թագավորներից մի քանիսը թաղված են եղել այստեղ։ Այստեղ է պահվել նաև Արշակունիների գանձերը։

Տեղի հայ բնակչությունը կոտորածի ենթարկվեց 1915 թվականի Մեծ Եղեռնի ժամանակ։

Բնակչություն
------------

1872-1873 թվականներին Ագիլն ուներ 101 տուն հայ և 250 տուն թուրք բնակիչ։

Տնտեսություն
------------

Բնակչության հիմնական զբաղմունքը կտավագործությունն ու վարձու բանվորությունն էր։

Պատմամշակութային կառույցներ
---------------------------

Անգղում էր գտնվում Ծոփքի թագավորների պանթեոնը։ Բարձր քարաժայռի վրա պահպանվել են հին բերդի ավերակներն ու վիմափոր սենյակները։

Ագիլն ուներ **Ս. Թագավոր** անունով եկեղեցի և Անգղի **Ս. Նշան** վանք։

Կրթություն
----------

Քաղաքն ուներ հայոց վարժարան, որն ուներ 35 աշակերտ։

Կրոն
----

Եղել է հեթանոսական Տորք աստծո պաշտամունքի կենտրոն։ Քրիստոնեական ժամանակաշրջանում հանդիսացել է եպիսկոպոսանիստ քաղաք։

Տես նաև
-------

* Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 1, էջ 22
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 1, էջ 255, Անգղ

Աղբյուրներ
----------

* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ. Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Արղանամադենի գավառակ |
| --- |
|  |
| Քաղաքներ | Ագիլ • Արղանա-Մադեն |
|  |
| Գյուղեր | Ագրակ • Ագրակ • Ալկատի • Ալմատին • Ալքյոյ • Ախոռներ • Ախուր • Ակփունար • Ամմանե • Անթայթ • Ատիշ • Ատիշ Վերին • Արտախան • Բախուր • Բասման • Բասրան • Բաքիա • Բեկտաշ • Բոյան • Բուբամ • Բուբան • Բուրդենիս • Գենջան • Դաղեն • Դեմիրչի • Դիզենի • Դիմասոր • Եղերի • Ենգիքյոյ • Զելար • Զեյլար • Զիարեթ • Էլբիշահ • Թարմիլ • Թելբաղդա • Թերման • Թեփեքյոյ • Թեքե • Թրեքյան • Լազարե • Լիլիկ • Խալեմդան • Խարթուշթա • Խոփին • Խուլիթխան • Կալաքյոյ • Կայնարե • Կարաջալ • Կարգալի Ներքին • Կարգալի Վերին • Կերոտ • Կոլոմազ • Կջան • Հասան • Հելենդար • Հիլար • Ձոր • Մալաթա • Մահլան • Մամայան • Մեդիա • Մելիքան • Մենծակ • Մերավան • Մերենան • Մորի • Մրե • Մուսան • Յուսուֆ • Նարոշ • Նոր-Արղանա • Շադ • Շամիկ • Շարուլի • Շեմշեկ • Շեշմե • Չանախչի • Չելեբի • Չելեբի Միրզա • Չիթաք • Չոյլան • Սալերա • Սավջան • Սարեկ • Սարիկ • Սարիջիկ • Սեբենեհ • Սեթերլի • Սերփիջա • Սինեկ • Սուրբ Թորոս • Վարդենիկ • Ուզունօվա • Ումուկան • Փիրահմեդ • Փիրան • Քաթաֆա • Քաշան • Քյաուվան • Օհանա Աղբյուր • Ֆոյլան |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |