**Սան Տոմեի և Պրինսիպիի Դեմոկրատական Հանրապետություն**, (պորտ. República Democrática de São Tomé e Príncipe, [sɐ̃ũ tu'mɛ i 'pɾı̃sɨpɨ]) պետություն Գվինեական ծոցի Սան Տոմե և Պրինսիպի կղզիների վրա, Աֆրիկայից 300 կմ արմ․։ Տարածությունը 964 կմ² է (Սան Տոմե՝ 836 կմ², Պրինսիպի՝ 128 կմ²), բն․՝ 97 հզ․ (1981)։ Մայրաքաղաքը՝ Սան Տոմե (24 հզ․ բն․, 1981)։

Պետական կարգը։ Պետության և կառավարության գլուխը պրեզիդենտն է, օրենսդիր բարձրագույն մարմինը՝ Ազգային ժողովրդական ասամբլեան։

Աշխարհագրություն
----------------

Կղզիներն ունեն հրաբխային ծագում։ Հիմնականում կազմված են բազալտներից։ Մակերևույթում առանձնանում են հրաբխային կոներ՝ խառնարանային ոչ մեծ լճերով։ Առավելագույն բարձրությունը 2024 մ է (Տոմե լեռ)։ Պրինսիպի կղզում կլիման հասարակածային է, մշտապես խոնավ, Սան Տոմեյում՝ անցումային, հասարակածայինից արևադարձայինի, անձրևոտ (հոկտեմբեր–մայիս) և չոր (հունիս–սեպտեմբեր) սեզոններով։ Ամսական միջին ջերմաստիճանները 23–27°C են, տարեկան տեղումները՝ 1000–3000 մմ։ Կան բազմաթիվ գետակներ։ Տարածված են հասարակածային խիտ անտառները, գետաբերաններում՝ մանգրովային թփուտները։ Կենդանական աշխարհն աղքատ է; Շատ են թռչունները, սողունները։ Հարուստ է ծովային ֆաունան։

Բնակչություն
------------

90%–ը աֆրիկացի բանտուներն են։ Պաշտոն. լեզուն պորտուգալերենն է, օրացույցը՝ գրիգորյանը, տիրապետող կրոնը՝ կաթոլիկությունը։ Բնակիչների 42%–ը հետևում է տեղական հավատալիքների։

Պատմություն
-----------

XV դարից կղզիները գաղութացրել է Պորտուգալիան։ Շաքարի պլանտացիաներում աշխատեցնելու համար մեծ քանակությամբ աֆրիկացի նեգրեր են բերվել այստեղ։ XVI–XVII դդ․ Սան Տոմե կղզին Աֆրիկայի, Վեստ Ինդիայի և Բրազիլիայի միջև ստրկավաճառության կարևոր տարանցիկ կենտրոն էր։ Կղզիների բնակիչները անընդհատ (դեռևս XVI դարից) պայքարել են գաղութարարների դեմ։ XX դ․ 2-րդ կեսին ազատագրական շարժումը գլխավորել է 1960-ին ստեղծված Սան Տոմեի և Պրինսիպիի ազատագրության կոմիտեն (1972-ից` Շարժում հանուն Սան Տոմեի և Պրինսիպի կղզիների ազատագրության կազմակերպություն)։ 1974-ի նոյեմբերին Շարժման և Պորտուգալիայում 1974-ի հեղաշրջումից հետո ստեղծված կառավարության ներկայացուցիչների միջև կնքվեց համաձայնագիր Սան Տոմեի և Պրինսիպին անկախություն տալու վերաբերյալ։ 1975-ի հուլիսի 22-ին Ազգային ժողովը Սան Տոմեի և Պրինսիպի հռչակեց անկախ դեմոկրատական հանրապետություն։

Քաղաքական կուսակցություններ
---------------------------

Սան Տոմե և Պրինսիպիի ազատագրության համար շարժում․ երկրի միակ ղեկավար քաղաքական կազմակերպությունն է, ստեղծվել է 1960-ին։

Տնտեսություն
------------

Սան Տոմե և Պրինսիպի ագրարային երկիր է։ Տնտեսության հիմնական ուղղությունը պետ․ սեկտորի հետագա ամրապնդումն է։ Անկախությունից հետո անցկացվում են դեմոկրատական վերափոխումներ․ իրականացվում է ագրարային ռեֆորմ. հողն ազգայնացվում է, ստեղծվում են կոոպերատիվներ, ազգայնացվել է պորտուգ․ «Բանկո նասիոնալ ուլտրամարինով բանկի բաժանմունքը։ Արտաքին առևտրի մենաշնորհը պատկանում է պետությանը։ Մշակվում է երկրի տարածքի 1/3-ը։ Զարգացած են պլանտացիոն տնտեսությունները։ Մշակում են կակաո (բերքահավաքը 1980-ին՝ 7 հզ․), սուրճ, բանան, ձիթատու և կոկոսյան արմավենի, քինաքինայի ծառ, կորեկ, եգիպտացորեն, յամս։ Անասնապահությունն ունի տեղական նշանակություն։ Արդյունաբերությունը ներկայացված է գյուղատնտ․ հումքը մշակող ձեռնարկություններով։ Կարևոր նշանակություն է ստանում ձկնորսությունը (1980-ին որսը՝ 1,8 հզ․ ա), ձկնարդյունաբերությունն ու փայտամշակումը։ Ավտոճանապարհների երկարությունը մոտ 287 կմ է (1980)։ Կղզիների միջև կա ծովային և օդային կապ։ Հիմնական նավահանգիստներն են Սան Տոմեն և Սանտու Անտոնյուն։ Արտահանում է կակաո (արտահանվող ապրանքի արժեքի 80%-ը, 1980), կոպրա, սուրճ, ներմուծում՝ սննդամթերք (ներմուծվող ապրանքի արժեքի 40%–ը), նավթամթերք, լայն սպառման ապրանքներ են։ Առևտր․ հիմնական գործընկերներն են Պորտուգալիան, Նիդերլանդները, Անգոլան, ԴՖՀ, ԱՄՆ։ Դրամական միավորը դոբրան է։

Լուսավորություն
---------------

Բնակչության 85%–ը անգրագետ է։ Պարտադիր է ուսուցումը 6–12 տարեկանների համար։ Դպրոցների կեսից ավելին մասնավոր են կամ պատկանում են կաթոլիկ միսիոներներին։ 7 տարեկանից ընդունվում են 4-ամյա տարրական դպրոց։ Միջնակարգ դպրոցը 5-ամյա է (2+3)։ Ուսուցումը՝ պորտուգ․։ Մասնագիտական ուսուցումը իրականացվում է տարրական կամ ոչ լրիվ միջնակարգ դպրոցների հիմքի վրա։ Ոչ լրիվ միջնակարգ կրթության հիմքի վրա տարրական դպրոցի ուսուցիչներ է պատրաստում մանկավարժական ուսումնարանը։

Մամուլը, ռադիոհաղորդումներ
--------------------------

«Դիարիո դա ռեպուբլիկա» («Dia՛rio da Repúblican), կառավարական շաբաթական լրատու։ Հրատարակվում է 1836-ից, Սան Տոմեյում։ «Ռեվոլյուսաո» («Revolučao»), կառավարական օրաթերթ։ Լույս է տեսնում 1975-ից, Սան Տոմեյում։ Կառավարական ռադիոն է Սան Տոմե և Պրինսիպի ազգային ռադիոն։ Գտնվում է Սան Տոմեյում։ Հիմնվել է 1958-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Համաշխարհային բանկի տվյալների բազա — WB.
3. ↑
4. ↑  Human Development Report — UNDP, 2022.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · MESH ID · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12023180b · GND: 4118426-9 · ISNI: 0000000123430458 · LCCN: n50071938 · NDL: 00575888 · NKC: ge445392 · PTBNP: 346514 · SUDOC: 027436403 · VIAF: 140101415 · WorldCat VIAF: 140101415 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 170)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Աֆրիկայի երկրներ և տարածքներ |
| --- |
|  |
| Երկրներ | Ալժիր Ալժիր • Անգոլա Անգոլա • Բոտսվանա Բոտսվանա • Բուրկինա Ֆասո Բուրկինա Ֆասո • Բուրունդի Բուրունդի • Գաբոն Գաբոն • Գամբիա Գամբիա • Գանա Գանա • Գվինեա Գվինեա • Գվինեա Բիսաու Գվինեա Բիսաու • Եգիպտոս Եգիպտոս1 • Եթովպիա Եթովպիա • Զամբիա Զամբիա • Զիմբաբվե Զիմբաբվե • Էրիթրեա Էրիթրեա • Թունիս Թունիս • Լեսոթո Լեսոթո • Լիբիա Լիբիա • Կաբո Վերդե • Կամերուն Կամերուն • Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն • Կոմորյան Կղզիներ Կոմորյան Կղզիներ • Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն • Կոնգոյի Հանրապետություն Կոնգոյի Հանրապետություն • Կոտ դ'Իվուար Կոտ դ'Իվուար • Հասարակածային Գվինեա Հասարակածային Գվինեա • Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն • Հարավային Սուդան Հարավային Սուդան • Մադագասկար Մադագասկար • Մալավի Մալավի • Մալի Մալի • Մավրիկիոս Մավրիկիոս • Մավրիտանիա Մավրիտանիա • Մարոկկո Մարոկկո • Մոզամբիկ Մոզամբիկ • Նամիբիա Նամիբիա • Նիգեր Նիգեր • Նիգերիա Նիգերիա • Չադ Չադ • Ջիբութի Ջիբութի • Ռուանդա Ռուանդա • Սան Տոմե և Պրինսիպի Սան Տոմե և Պրինսիպի • Սեյշելյան կղզիներ Սեյշելյան կղզիներ • Սենեգալ Սենեգալ • Սիերա Լեոնե Սիերա Լեոնե • Սոմալի Սոմալի • Սուդան Սուդան • Էսվատինի Էսվատինի • Տանզանիա Տանզանիա • Տոգո Տոգո • Ուգանդա Ուգանդա • Քենիա Քենիա | Աֆրիկայի քարտեզը |
|  |
| Չճանաչված և մասամբ ճանաչված պետություններ | Սահարայի Արաբական Դեմոկրատական Հանրապետություն Սահարայի Արաբական Դեմոկրատական Հանրապետություն • Սոմալիլենդ Սոմալիլենդ |
|  |
| Կախյալ տարածքներ | Արևմտյան Սահարա Արևմտյան Սահարա • Էպարսե կղզիներ Էպարսե կղզիներ • Կանարյան կղզիներ Կանարյան կղզիներ • Համբարձման կղզի Համբարձման կղզի • Հնդկական օվկիանոսի բրիտանական տարածքներ Հնդկական օվկիանոսի բրիտանական տարածքներ • Մադեյրա Մադեյրա • Մայոտ Մայոտ • Մելիլյա Մելիլյա • Ռեյունյոն • Սեուտա Սեուտա • Սուրբ Հեղինեի կղզի Սուրբ Հեղինեի կղզի • Տրիստան դա Կունյա կղզիներ Տրիստան դա Կունյա կղզիներ |
|  |
| 1 Գտնվում է նաև Ասիայում։ |

 |