**Ֆրանսուա Ռավայլակ** (ֆր.՝ François Ravaillac1578[…], Անգուլեմ - մայիսի 27, 1610(1610-05-27)[…], Փարիզ, Ֆրանսիայի թագավորություն), ֆրանսիացի կաթոլիկ մոլեռանդ, ով 1610 թվականին սպանել է Ֆրանսիայի թագավոր Հենրիխ IV-ին։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ տարիներ և կրթություն

Ռավայլակը ծնվել է 1578 թվականին Անգուլեմում՝ կրթված ընտանիքում։ Նրա պապը՝ Ֆրանսուա Ռավալյակը, եղել է Անգուլեմի դատախազը, իսկ մորական հորեղբայրներից երկուսը՝ Անգուլեմի տաճարի կանոնիկոսը։ Նրա հայրը՝ Ժան Ռավայլակը, բռնի մարդ էր, ում բազմաթիվ չարագործությունները հասարակական սկանդալի պատճառ են դարձել և հանգեցրել իրավական դժվարությունների, մինչդեռ նրա մայրը՝ Ֆրանսուազա Դյուբրեյը հայտնի է եղել իր կաթոլիկ բարեպաշտությամբ։ Սկզբում նա սկսել է աշխատել որպես աղախին, հետո դարձել դպրոցի ուսուցիչ։ Կրոնով տարված՝ նա ձգտել է ընդունվել ասկետիկ Ֆելիանցների միաբանության մեջ, սակայն կարճ փորձաշրջանից հետո հեռացվել է «տեսիլքների զոհ» լինելու պատճառով։ 1606 թվականին Հիսուսի միաբանություն ընդունվելու դիմումը նույնպես մերժվել է։

### Ռեգիցիդ

1609 թվականին Ռավայլակը պնդել է, որ տեսիլք է տեսել, որն իրեն հրամայել է համոզել թագավոր Հենրի IV-ին հուգենոտներին դարձնել կաթոլիկ։ 1609 թվականի Հոգեգալուստի և 1610 թվականի մայիսին ընկած ժամանակահատվածում Ռավայլակը երեք առանձին ուղևորություն է կատարել Փարիզ՝ թագավորին պատմելու իր տեսիլքը և իջևանել է Շառլոտ դյու Տիլեի Ժան Լուի դը Նոգարետ դը Լա Վալետի դուստր դ'Էպերնոնի տիրուհու մոտ։ Չկարողանալով հանդիպել թագավորին, Ռավայլակն իր տեսիլքը բացատրել է որպես Հենրիի որոշում` ներխուժել իսպանական Նիդերլանդներ, որպես Պապի դեմ պատերազմի սկիզբ։ Որոշելով կանգնեցնել նրան՝ Ռավալյակը որոշել է սպանել թագավորին։

1610 թվականի մայիսի 14-ին Ռավայլակը դարանակալել է Փարիզի Rue de la Ferronnerie-ում (այժմ ՝ Հալեսի ֆորումից հարավ)։ Թագավորի կառքը կանգնեցվել է փողոցում խցանման պատճառով, Ռավայլակն օգտագործել է այդ հնարավորությունը, բարձրացել կառքի մեջ և դանակահարել Հենրիին։ Մատենագիր Պիեռ դե լ'Էստոյալը թագավորի մասին ասել է.

*Հենրի IV-ի սպանությունը,* խանդակը Գասպար Բուտաթցի կողմից

Ռավայլակը սպանում է Հենրի IV-ին, դե լա Ֆերոնների փողոցում՝ Փարիզում։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Նրա կառքը, մտնելով Սենտ Օնորեից մինչև Ֆերոնների փողոց, մի կողմից արգելափակվել է գինով լցված սայլով, իսկ մյուս կողմից՝ խոտով լցված սայլով... Ռավայլակը բարձրացել է վերոնշյալ կառքի անիվի վրա և դանակով երկու կողմից հարվածել նրան երկրորդ և երրորդ կողերի միջև։ |  |

Մոնբազոնի դուքս Հերկուլեսը, ով Հենրի թագավորի հետ է եղել, վիրավորվել էր հարձակման ժամանակ։ Ոստիկանությունն անմիջապես բռնել է Ռավալյակին։ Նրան տարել են Hôtel de Retz հյուրանոց՝ ամբոխի լինչից խուսափելու համար։ Նա տեղափոխվել է *Կոնսիերժերիա* բանտը։

### Դատավարություն և մահապատիժ

Ռավալյակի խոշտանգումների և մահապատժի պատկերում
Հարցաքննության ժամանակ Ռավայլակին հաճախակի խոշտանգումների են ենթարկել՝ փորձելով ստիպել նրան բացահայտել հանցակիցներին, սակայն նա հերքել է, որ ինչ-որ մեկի հետ է եղել և պնդել է, որ ինքը գործել է միայնակ։ Թագավորի երթուղու մասին նրա տեղյակ լինելը և երթևեկության խցանումը, որը թագավորին հասանելի էր դարձնում, ենթադրությունների տեղիք են տվել։ Թագավորը ուղևորվել էր Մաքսիմիլիեն դե Բետունիին այցելելու, որը հիվանդ պառկած էր Արսենալում։ Նրա նպատակն էր դուքս Ջոն Ուիլյամի մահից հետո վերջնական նախապատրաստություններ անել Ջուլիխի իրավահաջորդության պատերազմում մոտալուտ ռազմական միջամտության համար։ Կալվինիստ թեկնածուի անունից միջամտությունը կհանգեցներ Ֆրանսիային հակամարտությանը կաթոլիկ Հաբսբուրգների դինաստիայի հետ։ Ռավալյակը կարծես իմացել էր ծրագրերի մասին. իր տանջալի մտքերով «նա տեսել էր, որ թագավորը ցանկանում է պատերազմել Հռոմի պապի դեմ, որպեսզի Սուրբ Աթոռը տեղափոխի Փարիզ»։

Հարցաքննության սկզբում Ռավայլակն ասել է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Ես շատ լավ գիտեմ, որ նա մահացել է, ես տեսել եմ իմ դանակի արյունը և այն տեղը, որտեղ հարվածել եմ նրան։ Բայց ես ամենևին չեմ ափսոսում, որ սպանել եմ, քանի որ արել եմ այն, ինչի համար եկել էի»։ |  |

Մայիսի 27-ին նրան տարել են Փարիզի Գրևի հրապարակ և վերջին անգամ խոշտանգել՝ նախքան չորս ձիերով քառատելը՝ մահապատժի մեթոդ, որը վերապահված էր թագավորասպանների նկատմամբ։ Ալիստեր Հորնը նկարագրել է Ռավայլակի կրած խոշտանգումները.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Նախքան քաշելը և քառատելը... նրան այրել են այրվող ծծումբով, հալած կապարով և եռացող յուղով ու խեժով։ Նրա միսը պոկել են աքցաններով»։ |  |

Նրա մահապատժից հետո Ռավայլակի ծնողները աքսորվել են, իսկ ընտանիքի մնացած անդամներին հրամայվել է այլևս երբեք չօգտագործել «Ռավայլակ» անունը։

1611 թվականի հունվարին Ժակլին դ'Էսկոմանը, ով ճանաչում էր Ռավայլակին, դատապարտել է Ժան Լուի դը Նոգարեթին որպես Հենրի IV-ի մահվան պատասխանատու։ Վերջինս ցմահ բանտարկվել է։ Ֆիլիպ Էրլանգերն իր *«L'Étrange Mort de Henri IV»* (անդրադարձ 1957-1999 թվականներին) գրքում բացահայտել է Էպերնոնի կապը Ռավայլակի հետ իր սիրուհու միջոցով։ Նա եզրակացրել է, որ Ռավայլակը, թագավորի սիրուհի Հենրիետ դ'Էնտրագը և Շառլոտ դյու Տիլեն ծրագրել էին սպանությունը։ Հակառակ տեսակետը, որ Ռավայլակը, իր խոստովանողներից բացի եկեղեցում չուներ հանցակիցներ, արտահայտել է Ռոլան Մուսնիերը «*L'Assassinat d'Henri IV» գրքում։ մայիսի 14՝ 1610* թվական (Փարիզ, 1964)։

Տես նաև
-------

* Ժակ Կլեմենը, ով սպանել է Ֆրանսիայի թագավոր Հենրի III-ին 1589 թվականին։
* Ժան Շատելը, որը մահափորձ էր կատարել Ֆրանսիայի թագավոր Հենրիխ IV-ի դեմ 1595 թվականին։
* Միխայել Պիեկարսկին, ով, ոգեշնչված Ռավայլակից, մահափորձ է կատարել Լեհաստանի Սիգիզմունդ III-ի դեմ 1620 թ.
* Ռոբերտ-Ֆրանսուա Դամիենսը, որը մահափորձ է կատարել Ֆրանսիայի թագավոր Լուի XV-ի դեմ 1757 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  *Swartz A.* Open Library — 2007.
3. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
4. 1 2  Gran Enciclopèdia Catalana (կատ.) — Grup Enciclopèdia, 1968.
5. ↑  Anita M. Walker and Edmund H. Dickerman, "Mind of an assassin: Ravaillac and the murder of Henry IV of France", *Canadian Journal of History*, August 1995, p. 2; Genealogy of François Ravaillac
6. ↑  Pierre de l'Estoile, *Journal pour le règne de Henri IV*, Paris: Gallimard, p 84, 1960.
7. ↑  Ուոլքերը և Դիքմանը 1995, on-line text page 1.
8. ↑  Ռավալյակ, մեջբերված Անիտա Ուոլքերի և Էդմոնդ Դիքերմանի, «Մարդասպանի միտքը.Ռավայլակը և Ֆրանսիայի Հենրիխ IV-ի սպանությունը», Կանադական Պատմության ամսագիր (Օգոստոս 1995)։
9. ↑  «Գրեթե մինչև սպանության պահը նա շարունակում էր խորհրդակցել հոգևորականների հետ. ռիսկային և խիստ երկիմաստ վարքագիծ, որը կոչ էր անում բացահայտում կամ կանխարգելում, և միևնույն ժամանակ բացառում էր երկուսն էլ»(Ուոլքեր և Դիքերման, 1995)(on-line text p.17.)։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ջենին Հարիսոն (1993) *Ռավալյակ, Աստծո հիմար, Փարիզ*։ Payot (Ռավալյակի նորովի հոգեբանական ուսումնասիրություն)
* Ալիսթեր Հորն (2004) *Չքնաղ Ֆրանսիա. Կարճ պատմություն*. Նյու Յորք. Vintage Books, Random House բաժին, Inc.1-4000-3487-6
* Ռոլան Մուսնիեր (1973) *Հենրիխ IV-ի սպանությունը. Բռնակալության խնդիրը և Ֆրանսիայի բացարձակ միապետության համախմբումը XVII դարի սկզբին*, Նյու Յորք.0-684-13357-1

Արտաքին հղումներ
----------------

* Henri IV - An unfinished reign Officiel website of the French Ministry of Culture
* Chisholm, Hugh, ed. (1911). «Ravaillac, François». *Encyclopædia Britannica* (անգլերեն) (11th ed.). Cambridge University Press.
* Jakub Sobieski about the Execution of Ravaillac and a French Cannibal at the Wilanów Palace Museum

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ֆրանսուա Ռավալյակ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX5633238 · BNF: 12130888p · GND: 118904299 · ISNI: 0000000063201767 · LCCN: n84204268 · NLP: a0000003434815 · NTA: 120209004 · LIBRIS: 314335 · SUDOC: 029752884 · VIAF: 74651697 · WorldCat VIAF: 74651697 |

 |

 |