**Սուր բրոնխիտ,** արագ զարգացող ընթացքով բրոնխների բորբոքային հիվանդություն, որը հիմնականում ախտահարում է խոշոր և միջին տրամաչափի բրոնխները։ Ամենահաճախակի հանդիպող ախտանիշը խորխարտադրությամբ ուղեկցվող հազն է։ Մյուս ախտանիշներից հանդիպում են՝ հևոց, տենդ և անհարմարություն կրծքավանդակում։ Հիվանդությունը կարող է տևել մինչև վեց շաբաթ։ Ախտանշաները տևում են մոտավորապես երեք շաբաթ, որոշները մինչև վեց, իսկ հազը կարող է տևել ավելի երկար։

Մոտավորապես 90% դեպքերում հիվանդության պատճառը վիրուսային վարակն է։ Վիրուսը փոխանցվում է օդակաթիլային ճանապարհով՝ հիվանդի հետ շփման արդյունքում։ Ռիսկի գործոններից են ծխախոտի ծուխը, փոշին և աղտոտված օդը։ Որոշ դեպքերում պատճառ կարող են հանդիսանալ կապույտ հազի և միկոպլազմային թոքաբորբի հարուցիչները։ Ախտորոշումը հիմնված է հիվանդի ունեցած գանգատների ու ախտանշանների վրա։ Խորխի գույնով չենք կարող ախտորոշել հիվանդության վիրուսային կամ բակտերիալ ծագումը։ Կարիք չկա որոշել հիվանդության հիմքում ընկած հարուցիչը, քանի որ դա ազդեցություն չի թողնում բուժման ընթացքի վրա։ Նույն ախտանշանները հանդիպում են նաև բրոնխային ասթմայի, թոքաբորբի, բրոնխոէկտազի, բրոնխիոլիտի և ԹՔՕՀ-ի ժամանակ։ Կրծքավանդակի ռենտգեն հետազոտությամբ նշված հիվանդություններից կարող ենք տարբերակել միայն թոքաբորբը։

Կանխարգելման նպատակով պետք է հրաժարվել ծխելուց և խուսափել բրոնխները գրգռող ցանկացած գործոնից։ Ձեռքերի հաճախակի լվանալը և գրիպի վիրուսի դեմ պատվաստումները նույնպես ունեն կանխարգելիչ ազդեցություն։ Սուր բրոնխիտի բուժման հիմնական դեղամիջոցներն են պարացետամոլը (ացետամինոֆեն) և ՈՍՀԲԴ՝ որպես ջերմիջեցնողներ։ Կարևորվում է նաև հանգիստը։ Հակահազային դեղամիջոցները արդյունավետ են, բայց խորհուրդ չի տրվում կիրառել մինչև վեց տարեկան երեխաների դեպքում։ Սալբուտամոլը արդյունավետ չի այն դեպքում, երբ առկա է սուր հազ, որը չի ուղեկցվում բրոնխի լուսանցքի նեղացմամբ։ Շատ քիչ դեպքերում այն կարող է արդյունավետ լինել բրոնխների նեղացումով պայմանավորված հևոցի ժամանակ, բայց որպես կողմնակի էֆեկտ կարող է առաջացնել նյարդային վիճակ, ձեռքերի դող և ցնցումներ։ Հակաբիոտիկներ հիմնականում չեն օգտագործվում, բացառությամբ այն դեպքի, երբ սուր բրոնխիտը կապույտ հազի դրսևորում է։ Ապացուցված է, որ բուժիչ ազդեցություն ունեն նաև մեղրը և պելարգոնիումը։

Սուր բրոնխիտը ամենահաճախ հանդիպող հիվանդություններից է։ Մեծահասակների առնվազն 5%-ի և երեխաների 6%-ի մոտ տարին առնվազն մեկ անգամ լինում է հիվանդության դրսևորում։ Այն ավելի հաճախ հանդիպում է ձմռան ամիսներին։ Ամեն տարի ավելի քան 10 միլիոն մարդ ԱՄՆ-ում այցելում է բժշկի սուր բրոնխիտի գանգատներով, որոնցից 70%-ը չհիմնավորված հակաբիոտիկների կիրառումից հետո միայն։ Ներկայումս աշխատանքներ են տարվում նվազեցնել հակաբիոտիկների չհիմնավորված կիրառումը սուր բրոնխիտի ժամանակ։

Նշաններ և ախտանիշներ
--------------------

Սուր բրոնխիտը արտահայտվում է արտադրողական հազով, շնչառության կարճացումով (դիսպնոե) և հևոցով։ Կարող է լինել նաև ցավեր կրծքավանդակում, տենդ, հոգնածություն և անհարմարության զգացում։ Ադենովիրուսով հարուցված բրոնխիտի դեպքում կարող են դիտվել նաև համակարգային և ստամոքսաղիքային այլ ախտանշաններ։ Հազը կարող է տևել 3 շաբաթ, որոշ դեպքերում բավական երկար և շարունակվել անգամ մյուս գանգատների վերացումից հետո։

Պատճառագիտություն
-----------------

Սուր բրոնխիտը հիմնականում հարուցվում է վիրուսներով։ Դրանցից են՝ ռինովիրուսը, շնչառական սինցիտիալ վիրուսը, ինֆլուենզան և այլն։ Բակտերիաները հազվադեպ կարող են դառնալ սուր բրոնխիտի զարգացման պատճառ։ Հարուցվում է թոքաբորբային միկոպլազմայով, թոքաբորբային խլամիդոֆիլիայով, կապույտ հազի հարուցիչով, թոքաբորբային ստրեպտոկոկով և հեմոֆիլային ցուպիկով։

* Շնչուղիների գրգռումը տարբեր գործոններով հանգեցնում է բորբոքման և հյուսվածքի նեյտրոֆիլներով ներսփռման։
* Նեյտրոֆիլների կողմից արտադրվող նյութերը պատճառ են դառնում գերլորձարտադրության։
* Մանր շնչուղիներում պրիզմայաձև բջիջների քանակի ավելացումը կարող է խորացնել խցանումը։ Սա շատ բնորոշ է քրոնիկ բրոնխիտին։
* 
* Թեև վարակները քրոնիկական բրոնխիտի զարգացման պատճառը չեն հանդիսանում, բայց նպաստում են հիվանդության ընթացքին։

Ախտորոշում
----------

Հարարմատային նկարի արտահայտվածություն, որը դիտվում է վիրուսային բրոնխիտի ժամանակ։
Ֆիզիկալ հետազոտությունները կարող են ցույց տալ թուլացած վեզիկուլյար շնչառություն, սուլոց և երկարացած արտաշնչում։ Բժիշկների մեծ մասը հիմնվում է չոր կամ թաց հազի առկայության վրա՝ որպես սուր բրոնխիտի հիմնական ախտանիշ։

Երբ հիվանդի մոտ առկա է հազ և շնչառության կարճացում, հիմնական հետազոտությունները, որոնք կատարվում են ախտորորշման նպատակով հետևյալն են․

* Կրծքավանդակի ռենտգեն հետազոտություն, որը հնարավորություն է տալիս բացառել թոքաբորբը, որին բնորոշ գանգատներն են տենդը, սրտի զարկերի հաճախության արագացում, շնչառության հաճախության արագացում և տարիքը։
* Խորխի հետազոտությունը ցույց է տալիս նեյտրոֆիլային գրանուլոցիտներով ներսփռանք (բորբոքումով պայմանավորված), իսկ բակտերիալ հետազոտության արդյունքում կարող են հայտնաբերվել ախտածին միկրոօրգանիզմներ, ինչպիսիք են ստրեպտոկոկերի մի քանի տարատեսակները։
* Արյան հետազոտման արդյունքում կարող ենք տարբերակել բորբոքային պրոցեսը լեյկոցիտների բարձր քանակությամբ և с-ռեակտիվ սպիտակուցի քանակության ավելացումով արյան մեջ։

Կանխարգելում
------------

Կանխարգելման համար պետք է խուսափել շնչուղիները գրգռող ցանկացած գործոնից, չծխել և վարակից խուսափելու նպատակով հաճախակի լվանալ ձեռքերը։ Կա վարկած, որ հեմոֆիլային ցուպիկի դեմ պատվաստումը կանխում է բրոնխիտի զարգացումը։

Բուժում
-------

մեծ մասամբ հիվանդությունը գնում է ինքնուրույն ապաքինման։ Օգտագործվող դեղամիջոցը օգնում է վերացնել առկա ախտանիշները։ Խորհուրդ է տրվում պահպանել հանգիստ և օգտագործել պատշաճ քանակությամբ հեղուկ։

### Հակաբիոտիկներ

Հաստատված չէ, արդյոք հակաբիոտիկների օգտագործումը լիարժեք բուժում է սուր բրոնխիտը, թե ոչ։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ հակաբիոտիկները նվազեցնում են հազը միջինը 12ժամ (ընդհանուր միջինը 14-28 օր)։ Հակաբիոտիկների կողմնակի էֆեկտներն են՝ սրտխառնոցը, փորլուծությունը։ Կարող է ձևավորվել հակաբիոտիկի նկատմամբ կայունություն, որը կտանի բուժման անարդյունավետության։

### Հրաժարվել ծխելուց

Բրոնխիտը ավելի արագ բուժելու համար ծխողները պետք է լիարժեք հրաժարվեն ծխելուց։

Կանխատեսում
-----------

Սուր բրոնխիտը հիմնականում տևում է մի քանի օրից մինչև մի քանի շաբաթ։ Կարող է ուղեկցել մրսածությանը կամ գրիպին, ինչպես նաև հանդես գալ ինքնուրույն։ Բրոնխիտը հիմնականում սկսվում է չոր հազով, հիվանդներն արթնանում են գիշերային մղձավանջներից։ Մի քանի օրից այն վերածվում է թաց և արտադրողական հազի, որը կարող է ուղեկցվել տենդով, հոգնածությամբ և գլխացավով։ Տենդը, հոգնածությունը և անհարմարությունը տևում են ընդամենը մի քանի օր, բայց թաց հազը կարող է տևել ավելի երկար։

Եթե հազը տևում է մեկ ամսից ավելի, բժիշկը կարող է տալ քիթ-կոկորդ-ականջաբանի ուղեգիր, որպեսզի հասկանա բրոնխիտից բացի, կա արդյոք գրգռում առաջացնող այլ պատճառ։ Մի քանի ամիս շարունակ բրոնխների բորբոքման առկայության դեպքում որոշ հիվանդների շրջանում հավանական է ասթմատիկ վիճակի զարգացումը։

Բացի այդ, եթե առաջին անգամ դիտվում է հազ՝ թեթևակի արյամբ ուղեկցվող խորխարտադրությամբ, անհրաժեշտ է շտապ դիմել բժշկի, քանի որ արյունային արտադրության պատճառը կարող են լինել այնպիսի վտանգավոր հիվանդություններ, ինչպիսիք են տուբերկուլյոզը կամ թոքի քաղցկեղը։

Համաճարակաբանություն
--------------------

Սուր բրոնխիտը ամենահաճախ հանդիպող հիվանդություններից է։ Մեծահասակների առնվազն 5%-ի և երեխաների 6%-ի մոտ տարին առնվազն մեկ անգամ լինում է հիվանդության դրսևորում։ Այն առավել հաճախ հանդիպում է ձմռանը։

2011 թվականին մեկ տարեկանից ցածր երեխաների շրջանում շտապ-օգնությամբ հիվանդանոց գնալու ամենահաճախակի պատճառը եղել է սուր բրոնխիտը։

Ծանոթագրություն
---------------

1. 1 2 3 4 5 6  «What Is Bronchitis?». 2011 թ․ օգոստոսի 4. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 2-ին. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 1-ին.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Albert, RH (2010 թ․ դեկտեմբերի 1). «Diagnosis and treatment of acute bronchitis». *American Family Physician*. **82** (11): 1345–50. PMID 21121518.
3. ↑  «What Causes Bronchitis?». 2011 թ․ օգոստոսի 4. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 2-ին. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 1-ին.
4. 1 2 3 4 5  Wenzel, RP; Fowler AA, 3rd (2006 թ․ նոյեմբերի 16). «Clinical practice. Acute bronchitis». *The New England Journal of Medicine*. **355** (20): 2125–30. doi:10.1056/nejmcp061493. PMID 17108344.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
5. 1 2 3  «How Can Bronchitis Be Prevented?». 2011 թ․ օգոստոսի 4. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 2-ին. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 1-ին.
6. ↑  Singh, Anumeha; Zahn, Elise (2018). *Acute Bronchitis*. StatPearls Publishing. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 23-ին.
7. 1 2 3 4  Tackett, KL; Atkins, A (2012 թ․ դեկտեմբեր). «Evidence-based acute bronchitis therapy». *Journal of Pharmacy Practice*. **25** (6): 586–90. doi:10.1177/0897190012460826. PMID 23076965.
8. ↑  «How Is Bronchitis Treated?». 2011 թ․ օգոստոսի 4. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 2-ին. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 1-ին.
9. ↑  Smith, SM; Schroeder, K; Fahey, T (2014 թ․ նոյեմբերի 24). «Over-the-counter (OTC) medications for acute cough in children and adults in community settings». *The Cochrane Database of Systematic Reviews*. **11** (11): CD001831. doi:10.1002/14651858.CD001831.pub5. PMID 25420096.
10. 1 2  Becker, Lorne A.; Hom, Jeffrey; Villasis-Keever, Miguel; van der Wouden, Johannes C. (2015 թ․ սեպտեմբերի 3). «Beta2-agonists for acute cough or a clinical diagnosis of acute bronchitis». *The Cochrane Database of Systematic Reviews* (9): CD001726. doi:10.1002/14651858.CD001726.pub5. ISSN 1469-493X. PMID 26333656.
11. 1 2  Smith, SM; Fahey, T; Smucny, J; Becker, LA (2017 թ․ հունիսի 19). «Antibiotics for acute bronchitis». *The Cochrane Database of Systematic Reviews*. **6**: CD000245. doi:10.1002/14651858.CD000245.pub4. PMID 28626858.
12. 1 2 3  Braman, SS (2006 թ․ հունվար). «Chronic cough due to acute bronchitis: ACCP evidence-based clinical practice guidelines». *Chest*. **129** (1 Suppl): 95S–103S. doi:10.1378/chest.129.1\_suppl.95S. PMID 16428698.
13. 1 2  Fleming, DM; Elliot, AJ (2007 թ․ մարտ). «The management of acute bronchitis in children». *Expert Opinion on Pharmacotherapy*. **8** (4): 415–26. doi:10.1517/14656566.8.4.415. PMID 17309336.
14. ↑  Chang, Anne B.; Upham, John W.; Masters, I. Brent; Redding, Gregory R.; Gibson, Peter G.; Marchant, Julie M.; Grimwood, Keith (2016 թ․ մարտ). «Protracted bacterial bronchitis: The last decade and the road ahead». *Pediatric Pulmonology*. **51** (3): 225–242. doi:10.1002/ppul.23351. ISSN 1099-0496. PMID 26636654.
15. ↑  Teo, Edward; House, Hugh; Lockhart, Kathleen; Purchuri, Sai Navya; Pushparajah, Jennifer; Cripps, Allan W; van Driel, Mieke L (2014). «Haemophilus influenzae oral vaccination for preventing acute exacerbations of chronic bronchitis and chronic obstructive pulmonary disease». *The Cochrane Database of Systematic Reviews* (9): CD010010. doi:10.1002/14651858.CD010010.pub2. PMID 10796676.
16. ↑  «Diagnosing and treating acute bronchitis». American Lung Association. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 24-ին.
17. ↑  «Bronchitis». Mayo Foundation for Medical Education and Research. 2007 թ․ ապրիլի 20. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ մարտի 25-ին. Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 30-ին. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
18. ↑  Weiss, A.J.; Wier, L.M.; Stocks, C.; Blanchard, J. (2014 թ․ հունիս). «Overview of Emergency Department Visits in the United States, 2011». *HCUP Statistical Brief #174*. Rockville, MD: Agency for Healthcare Research and Quality. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ օգոստոսի 3-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Acute Bronchitis FamilyDoctor.org (Ընտանեկան բժիշկների ամերիկյան ասոցիացիա)