**«Միջամառային գիշերվա երազ»,** Ուիլյամ Շեքսպիրի կատակերգությունը՝ հինգ գործողությամբ։ Համարվում է, որ «Միջամառային գիշերվա երազը» գրվել է 1594-1596 թվականների ընթացքում։ Չի բացառվում, որ Շեքսպիրը այս պիեսը ստեղծել է հատուկ որևէ արիստոկրատի համար կամ Եղիսաբեթ I-ի կողմից նշվող սուրբ Հովհաննես Մկրտիչի օրվա կապակցությամբ։

Բովանդակություն
---------------

«Միջամառային գիշերվա երազ» պիեսում հատվում են երեք բովանդակային գծեր, որտեղ փոխկապակցված են Աթենքի դուքս Թեսևսի և ամազոնուհիների թագուհի Հիպոլիտաի ապագա հարսանիքը։

Երկու երիտասարդներ՝ Լիսանդրը և Դեմետրին, ձգտում են տիրանալ Աթենքի ամենագեղեցիկ աղջիկներից մեկի՝ Հերմիայի ձեռքին։ Հերմիան սիրում է Լիսանդրին, բայց հայրը արգելում է ամուսնանալ նրա հետ, այդ ժամանակ սիրահարները որոշում են գիշերը փախչել Աթենքից, որպեսզի ամուսնանան այնտեղ, որտեղ նրանց չեն գտնի։ Հերմիայի ընկերուհի Ելենան, հանուն Դեմետրիոսի նկատմամբ սիրո մատնում է փախստականներին։ Դեմետրին հետապնդում է նրանց, Ելենան սլանում է նրա հետևից։ Անտառի մառախուղի և նրանց սիրային փոխհարաբերությունների լաբիրինթոսի մեջ նրանց հետ հրաշալի կերպարանափոխություն է կատարվում։ Անտառի հոգի՝ Պակայի մեղքով, ով շփոթում է երկու հույներին, կախարդական խմիչքը ստիպում է նրանց պատահականորեն փոխել սիրո օբյեկտներին։ Մի պահ Լիսանդրը սիրահարվում է Ելենային և լքում իր Հերմիային։ Նկատելով Պակայի սխալը, Օբերոնը կախարդական խմիչքը կաթեցնում է Դեմետրիոս աչքի մեջ։ Եվ արդեն պայքարը ընթանում է Ելենայի համար, իսկ նա մտածելով, որ դա ծաղր է, նեղանում է նրանցից, Հերմիան սկսում է նախանձել իր ընկերուհուն։ Այդժամ Պակայի սխալը սպառնում է հերոսների կյանքին, բայց հոգին ամեն ինչ ուղղում է, և երիտասարդները կարծում են, որ կատարվածը երազ էր։ Այս սյուժետային գիծը ավարտվում է Ելենայի և Դեմետրիոսի, Հերմիայի և Լիսանդրի ամուսնությամբ։ 

Օբերոնը, Տիտանիան և Պակը պարում են փերիների հետ։ Ուիլյամ Բլեյք 1786 թվական
Միևնույն ժամանակ փերիների և էլֆերի թագավոր Օբերոնը և նրա կինը՝ Տիտանիան, ովքեր գժտված էին, թռչում են Աթենքի մոտ գտնվող այդ նույն անտառը։ Նրանց բաժանության պատճառը Տիտանայի տղա-մանկլավիկն էր, ում Օբերոնը ցանկանում է դարձնել իր օգնականը, բայց Տիտանիան թույլ չէր տալիս վերցնել տղային։ Օբերոնը առաջադրանք է տալիս անտառային ոգի Պակին գտնել կախարդական խմիչքը և ցողել քնած թագուհու աչքերին, որպեսզի նա սիրահարվի նրան, ում կտեսնի արթնանալուց անմիջապես հետո։

Օբերոնի և Տիտանիայի վճաբանությունը։ Հեղինակ՝ Ջոզեֆ Նոել Պատոն Դրա պատճառով Տիտանիան սիրահարվում է Կոճղիկին՝ ավանակի գլխով արհեստավորի, նրա հետ ժամանակ է անցկացնում։ Այդ ժամանակ Օբերոնը խնդրում է նրան տալ տղա-մանկլավիկին, Տիտանիան տարված լինելով սիրային զգացումներով, տալիս է։ Դրանից հետո Օբերոնը նրան հակաթույն է տալիս։ Տիտանիան չի հավատում, որ կարող էր սիրահարվել ավանակի գլխով արհեստավորին, նա հաշտվում է ամուսնու հետ։ 

Միաժամանակ հունական արհեստավորները պատրաստվում են Ֆիբսի և Պիրամայի դժբախտ սիրո մասին պիեսում հարսանեկան հանդիսության և ուղևորվում են անտառ փորձելու։ Երբ նրանք զավեշտալի խաղում են ողբերգական պիեսը, Պակի մեղքով, Կոճղիկ՝ ջուլհակը, ով պիեսում խաղում էր Պիրամի դերը, ավանակի գլխով վերադառնում է մյուս դերասանների մոտ, նրանք վախենում և փախչում են։ Կոճղիկի դիմաց բացվում է էլֆերի և ֆերիների սքանչելի աշխարհը, բայց երբ դա վերջանում է, նա կարծում է, որ դա երազ էր։

Գործող անձիք
------------

* **Թեսևս**, Աթենքի դուքս
* **Էգևս**, Հերմիայի հայրը
* **Հերմիային սիրահարված**
* Լիսանդր
* Դեմետրիոս
* **Փիլոստրատ**, Թեսևսի պալատում խրախճանքների կազմակերպիչ
* **Կոճղիկ**, ջուլհակ
* Շվիկ
* **Դնչիկ**, պղնձագործ
* **Հիպոլիտա**, ամազոնուհիների թագուհին, Թեսևսի հարսնացուն
* **Հերմիա**, Էգևսի դուստրը, ով սիրահարված է Լիսանդրին
* **Ելենա**, սիրահարված է Դեմետրիաին
* **Օբերոն**, էլֆերի և փերիների թագավորը
* **Տիտանիա**, էլֆերի և փերիների թագուհին
* **Պակ**, փոքր էլֆ
* **Էլֆեր**
* Անուշահոտ կանաչ ոլոռ
* Սարդոստիկ
* Թիթեռնիկ
* Մանանեխի հացահատիկ
* Օբերոնի և Տիտանիայի շքախմբին ենթակա էլֆեր և փերիներ։ Գործողությունների վայրը՝ Աթենք և մոտակա անտառը

Բեմադրությունների պատմություն
-----------------------------

Անգլիական Վերածննդի դարաշրջանի ավարտից հետո և մինչև 1840 թվականը «Միջամառային գիշերվա երազ»-ը  ոչ մի անգամ ամբողջությամբ չի բեմադրվել։ 1692 թվականին լույս է տեսնում անգլիացի կոմպոզիտոր Հենրի Պյորսելի «Փերիների թագուհի» երաժշտական վերապատումը։ Երաժշտության տպավորության տակ Բենջամեն Բրիտտեն գրում է «Միջամառային գիշերվա երազ» օպերան։ 1840 թվականին անգլիացի դերասանուհի Լուսիա Ելիզաբեթ Վեսթրիսը՝ Անգլիայում առաջին կին թատերական մասնավոր ձեռնարկուն և ռեժիսորը, Կովենթ-Գարդեն թատրոնում բեմադրում է «Երազ» պիեսը ամբողջությամբ, հավելելով զգալի քանակությամբ երաժշտական և բալետային համարներ։ Ինքը՝ Լուսիան կատարել է Օբերոնի դերը, ինչը հիմք դրեց թատերական ավանդույթի, ըստ որի Օբերոնի և Պակի դերակատարները պետք է կանայք լինեն։

Պիեսի նվագակցումը գրել է Ֆելիքս Մենդելսոնը 1826 թվականին (այդ ժամանակ նա 17 տարեկան էր), նա գրեց նախերգանքը և ի սկզբանե չէր պատրաստվում լրացնել այն այլ մասերով, բայց 1841 թվականին Ֆրիդրիխ Վիլհելմ IV թագավորը, ով հիացած էր Պոտսդամի Նոր պալատում հնչած Սոփոկլեսի Անտիգոնե ողբերգության երաժշտությամբ, որը գրել էր Մենդելսոնը, առաջարկում է կոմպոզիտորին այս ժանրի ավելի շատ ստեղծագործություններ գրել։ Մենդելսոնը ընդունում է պատվերը և 1843 թվականի ընթացքում նա ավարտում է նախերգանքը ավելացնելով ևս 10 մաս, այդպիսով դարձնելով շարանվագ։ Երաժշտական կատակերգության առաջին կատարումը տեղի է ունեցել 1843 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Պոտսդամի պալատում։ Դրանից հետո մինչև 19-րդ դարի վերջը Մենդելսոնի երաժշտությունը հնչում էր «Երազի» գրեթե բոլոր ներկայացումներում։

Քսաներորդ դարասկզբին հանդիսատեսը սկսեց դժգոհություն հայտնել ներկայացումների չափազանց լայնամաշտաբ լինելու պատճառով։ 1914 թվականին ռեժիսոր-նորարար Հարլի Գրենվիլ-Բարքերը առաջարկեց պիեսի բեմականացման միանգամայն թարմ տարբերակ։ Նա կրճատեց ներկայացման դերասանների քանակը և հանեց Մենդելսոնի երաժշտությունը՝ այն փոխարինելով Եղիսաբեթ թագուհու ժամանակաշրժանի ազգային երաժշտությամբ։ Ծանրաշարժ դեկորացիաները իրենց տեղը զիջեցին ձևավոր վարագույրներին։ Այս ամենը նպաստեց պիեսի հասկանալի և մատչելի դառնալուն։

1990 թվականին անգլիացի բանաստեղծ Նիլ Գեյմանը հրապարակեց «Երազի» զավեշտական տարբերակը, նկարազարդված՝ նկարիչ Չարլզ Վեսսոմի կողմից, որպես մի շարք իր զավեշտական սերիալում՝ «The Sandman»: Այդ աշխատանքը դարձավ առաջին և միակ կոմիքսը, որը արժանացել է Համաշխարհային Ֆենտզի մրցանակին (Կարճ ձևը անվանակարգում)։ Գոյություն ունեն ակնառու բալետներ հիմնված շեքսպիրյան պատմության վրա, որոնցից առավել հայտնի են Ֆրեդերիկ Էշթոնի «Երազ» մի գործողությամբ բալետը և Ջորջ Բալանչինի «Միջամառային գիշերվա երազ»անվանմամբ երկու գործողությամբ բալետը, երկուսն էլ Մենդելսոնի երաժշտության ներքո։ Կան մի շարք օպերաներ, այդ թվում Բենջամեն Բրիտտենի օպերան։

### Բեմադրություններ Ռուսաստանում

**Հեղափոխությունից առաջ**

Կայսերական թատրոնների մոսկովյան թատերախումբ։

* 1890 թվական հոկտեմբերի 27 (Մեծ Թատրոնի շենքում)։ Թարգմ․՝ Ս. Ա. Յուրև
* 1899 թվական հոկտեմբերի 5, (երեշաբթի Փոքր թատրոնի մասնաճյուղ՝ Նոր թատրոնի շենքում)։ Երաժշտություն՝ Ֆ. Մենդելսոն-Բարտոլդի։ Պարը բեմադրվել են Մ. Պ. Ստանիսլավսկու և Վ. Դ. Տիխամիրովի կողմից։

**Հեղափոխությունից հետո**

* 1996 - Թատրոն Հարավ-Արևմուտքում(Մոսկվա)։ Ռեժիսոր՝ Վալերիյ Բելյակովիչ
* 1997 - Պենզայի դրամատիկական թատրոն։ Ռեժիսոր՝ Վալերիյ Բելյակովիչ
* 1998 - Նովոսիբիրսկի «Կարմիր ջահ» դրամատիկական թատրոն։ Ռեժիսոր՝ Օլեգ Ռբկին
* 2000 - Թատրոն՝ «Կատակերգություն»։ Ռեժիսոր՝ Վալերիյ Բելյակովիչ
* 2000 - Նովոսիբիրյան Վ. Ֆ. Կոմիսարժեվսկու անվան Կազակական թատրոն։ Ռեժիսոր՝ Լեոնիդ Շատոխին
* 2004 Կ. Ս. Ստանիսլավսկու անվան թատրոն։ Ռեժիսոր՝ Վլադիմիր Միրզոև, նկարիչ՝ Ալլա Կոժենկովա
* 2004 - Ա. Ս. Պուժկինի անվան թատրոն։ Ռեժիսոր՝ Նինա Չուսովա
* 2005 - Սարատովի «Տերեմոկ» տիկնիկային թատրոն։ Ռեժիսոր՝ Գենադիյ Շուգուրով
* 2007 - Վ. Ֆ. Կոմիսաժևսկու անվան թատրոն (Պետերբուրգ)։ Բեմադրող՝ Ալեքսանդր Մորֆով, սցենոգրաֆիա՝ Տինո Սվետոզարև։
* 2008 թվական մարտի 22 - Օմսկի ակադեմիկական դրամատիկական թատրոն։ Բեմադրություն և սցենոգրաֆիա՝ Եվգենիյ Մարչելլի
* 2009 թվական ապրիլի 11 - Խարկովի Տ. Գ. Շեվչենկոյի անվան Դրամատիկական թատրոն։
* 2010 թվական մարտի 19 - Սախալինի Ա. Պ. Չեխովի անվան միջազգային թատերական կենտրոն (քաղաք՝ Հարավային Սախալինսկ)։ Բեմադրող՝ Ֆրանկ Բերտե (Ֆրանսիա)
* 2010 թվական մարտի 26 - Ալթայի Վ. Մ. Շուկշինի անվան դրամատիկական թատրոն։ Բեմադող՝ Ռոման Ֆեոդորի։
* 2011 թվական նոյմեբերի 5 - Մոսկվայի «Ռամա» թատրոն։ Բեմադրող՝ Լյուբով Պավլովա
* 2012 թվական մարտի 5 - Օմսկի Դրամատիկական թատրոն
* 2012 թվական հունիսի 10 - Մոսկվայի Ստանիսլավսկու և Նեմիրովիչ Դանչենկոյի անվան Ակադեմիկական Երաժշտական թատրոն։
* 2012 թվական հոկտեմբերի 27 - Չեբոկսարի Ռուսական դրամատիկական թատրոն։ Ռեժիսոր-բեմադրիչ՝ Վլադիմիր Կրասոտին
* 2013 թվական մայիսի 19 - Թատրոն՝ «Վեցերորդ զգայարան»(Սանկտ-Պետերբուրգ), ռեժիսոր-բեմադրիչ Եվգենիա Վենգեր
* 2014 թվական սեպտեմբերի 30 - Ռուսական բանակի կենտրոնական ակադեմիական թատրոն, ռեժիսոր՝ Ռուսաստանի վաստակավոր արտիստ Պյոտր Զուբարև
* 2015 թվական հունիսի 18 - «Պյոտր Ֆոմենկոն Արհեստանոց» մոսկովյան թատրոն, ռեժիսոր՝ Իվան Պոպովսկի
* 2016 փետրվարի 13 - Կարելիայի Հանրապետության Երաժշտական թատրոն, ռեժիսոր՝ Կիրիլ Սիմոնով

### Էկրանավորում

«Միջամառային գիշերվա երազ» բազմիցս էկրանավորվել է։ 1935 թվականին՝Մաքս Ռայնհարդի և Վիլյամ Դիտերլեյի կողմից։ 1935 թվականի ֆիլմը նվաճել է երկու «Օսկար» մրցանակ, «Լավագույն օպերատորական աշխատանք» և «Լավագույն մոնտաժ» անվանակարգերում։ 1999 թվականին Մայքլ Հոֆմանը իր սցենարով նկարահանեց «Միջամառային գիշերվա երազ»-ը, որտեղ գործողությունները տեղափոխվել էին Իտալիա, 19-րդ դար։

* «Միջամառային գիշերվա երազ», 1935 թվական ԱՄՆ
* «Միջամառային գիշերվա երազ», (տիկնիկային ֆիլմ 1959 թվական)։ Ռեժիսոր Յիրժի Տրնկա, Չեխոսլովակիա
* «Միջամառային գիշերվա երազ», մուլտֆիլմ (Ռուսաստան-Մեծ Բրիտանիա, 1992 թվական)
* «Միջամառային գիշերվա երազ», (1999 թվական, ԱՄՆ, Մայքլ Հոֆման)
* «Սիրո վարակ» (2001 թվական ԱՄՆ, ռոմանտիկ կատակերգություն հիմնված Շեքսպիրի ստեղծագործության վրա)
* «Միջամառային գիշերվա երազ», (2005 թվական Մեծ Բրիտանիա), ռեժիսոր Էդ Ֆրեյման։

#### Աստղագիտության մեջ

* Ի պատիվ Շեքսպիրի հերոսուհի Տիտանիի 1906 թվականին հայտնաբերված աստերոիդը (593) անվանել են Տիտանիա, ինչպես նաև Ուրան արբանյակը՝ Տիտանիաա
* Ի պատիվ Շեքսպիրի հերոսուհի Հերմիաի 1909 թվականին հայտնաբերված աստերոիդը (685) անվանել են Հերմիա։

##### Պատկերավոր արվեստում

* Ռիչարդ Դադի «Քնած Տիտանիան» նկարների շարքը (1841), «Պակ» (1841), «Տիտանիի և Աբերոնի վեճը»...

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Шекспир У.* Сон в летнюю ночь // Укрощение строптивой. Ромео и Джульетта. Сон в летнюю ночь. — М: ОЛМА Медиа Групп, 2003. — С. 197 (Примечание М. Л. Лозинского). — 240 с. — 5 000 экз.

Արտաքին հղումներ
----------------

* A Midsummer Night’s Dream, by William Shakespeare
* Միջամառային գիշերվա երազ - Վիլյամ Շեքսպիր
* Միջամառային Գիշերուայ Երազ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Broadway Database · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11959816n · GND: 4099365-6 · LCCN: n79151243 · SUDOC: 027591042 · VIAF: 182253235 · WorldCat VIAF: 182253235 |

 |