**Կասր բանտի թանգարան** (պարս.՝ موزه‌ زندان قصر *muze-ye zendān-e qasr*), պատմական համալիր Իրանի Թեհրան քաղաքում։

Սկզբնապես անվանվել է Կասր բանտ (زندان قصر *zendān-e qasr*, "Castle Prison"): Այն Իրանի ամենահին քաղաքական բանտն է, որը հիմա զբոսաշրջիկների առաջ հանդես է գալիս որպես համալիր թանգարան։

Պատմությունը
------------

Կասրը պաշտոնապես կառուցվել է 1790 թվականին Ֆաթհ Ալի Շահ արքայի օրոք։ Դեռևս նրա ժամանակներից բանտի շրջակայքում շատ այգիներ կային, որոնցիցի հիմա միայն անուններն են մնացել։ 1929 թվականին վերակառուցվել է։ Այն երկրի առաջին քննչական բանտն է, որտեղ կալանավորներն ունեցել են իրավունքներ։ Ռուսական հեղափոխությունից հետո Իրանում բնակություն հաստատած վրացի ճարտարապետ Նիկոլայ Մարկովը վերակառուցել է շենքը, համատեղել քաղաքային արդյունաբերական դիզայնը ավանդական իրանական տարրերի հետ, ինչպիսիք են կավային աղյուսները, որոնք հայտնի են դարձել որպես մարկովյան աղյուսներ։ Այստեղ կարելի է նշել Ահմադ Ահմադի մասին, որը Ռեզա շահի շատ հակառակորդների մահացու ներարկումներ է արել։ Հետագայում, երբ 1941 թվականին անգլո-խորհրդական ուժերը ներխուժեցին Իրան, Ռեզա շահի իշխանությունը տապալվեց։ Նա ձերբակալվեց, իսկ 1943 թվականին՝ մահապատժի ենթարկվեց։

Մոհամմեդ Ռեզա-Շահի իշխանության օրոք խոշտանգումների ու մահապատիժների են ենթարկվել այն բանտարկյալները, որոնք իրենց դժգոհությունն են արտահայտել բանտի ներքին ռեժիմի վերաբերյալ։ 1979 թվականի փետրվարի 11-ին, շուրջ 1000 մարդ ազատատ է արձակվել բանտից։ 1979 թվականի հեղափոխությունից հետո Մոհամադ Ռեզա Փեհլեվիի իշխանության ժամանակ բազմաթիվ քաղաքացիական և ռազմական պաշտոնյաներ ձերբակալվել և մահապատժի են ենթարկվել բանտում, այդ թվում ՝ Նադեր Ջահանբանին և Ամիր Հոսեյն Ռաբին, գեներալ-մայոր Մանուչեր Հոսրոդադը և վարչապետ Ամիր Աբաս Հովեյդան բանտարկվել են Կասրայի բանտում, այնուհետեւ մահապատժի են ենթարկվել Ռեֆախ դպրոցի տանիքի վրա։

Հաջորդ տասնամյակներում բանտը չի օգտագործվել և եղել է անխնամ վիճակում։ Այդ իրավիճակում է եղել մինչև 2005 թվականը, երբ հայտարարվեց համալիր թանգարան։ 2008 թվականին տրվել է տեղական կառավարությանը։ 2012 թվականին վերաբացվել է նախկին բանտային շենքերն ու գրասենյակները վերածվել են հասարակական զբոսայգով շրջապատված համալիրի, որոնցից յուրաքանչյուրը կրում է իր նախկին անվանումը։ Այստեղ իրականացվում են մշակութային միջոցառումներ, Nowrooz փառատոնը։ Իրանական ուսանողական լրատվական գործակալության տվյալներով՝ 2013 թվականին Կասրը ճանաչվել է երկրի ամենակրեատիվ թանգարանը։

Պատկերասրահ
-----------

* Կասր բանտի թանգարանըԿասր բանտի թանգարանը
* Կասր թանգարանըԿասր թանգարանը
* Կասր բանտի թանգարանԿասր բանտի թանգարան
* Կասր թանգարանԿասր թանգարան
* Փոքրիկ տաղավար այգումՓոքրիկ տաղավար այգում
* Այգու մուտքըԱյգու մուտքը

Տես նաև
-------

* Թեհրանի ազգային այգի
* Իրանի ազգային թանգարան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. 1 2 3 4  «Iranian Political Prisoner Cells to Turn into a Museum». *Peyvand News*. Iranian Cultural Heritage News Agency. 2005 թ․ մարտի 1. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ դեկտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 26-ին.
3. 1 2 3 4 5  «From palace to prison: Iran's Qasr – in pictures». *The Guardian / The Tehran Bureau*. 2016 թ․ փետրվարի 11. Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 26-ին. `{{cite web}}`: Cite uses deprecated parameter `|authors=` (օգնություն)
4. ↑  «Shah's air force chief executed». *The Telegraph-Herald*. Tehran. UPI. 1979 թ․ ապրիլի 9. Վերցված է 2013 թ․ հուլիսի 31-ին.
5. ↑  «Manuchehr Khosrodad: One Person's Story». *Human Rights & Democracy for Iran*. Abdorrahman Boroumand Center. Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 26-ին.
6. ↑  Milani, Abbas (2000 թ․ հունիսի 5). «The fall guy: Biography of ill-fated Prime Minister Hoveyda, excerpt from Chapter One of *The Persian Sphinx: Amir-Abbas Hoveyda and the Riddle of the Iranian Revolution*». *The Iranian*. Abadan Publishing Co. Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 26-ին.
7. ↑  Milani, Abbas (2008). «Amir-Abbas Hoveyda». *Eminent Persians, Volume 1*. Syracuse University Press. էջ 204. ISBN 978-0-81560-907-0.
8. ↑  «Ghasr Garden & Museum (Tehran) - All You Need to Know Before You Go (with Photos)». TripAdvisor. Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 26-ին.
9. ↑  «Qasr Garden Museum / Experimental Branch of Architecture». ArchDaily. 2013 թ․ հունիսի 5. Վերցված է 2017 թ․ դեկտեմբերի 26-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կասր բանտի թանգարան» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 141147693 · WorldCat VIAF: 141147693 |

 |