recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Վահագն Արամի Նիկողոսյան** (փետրվարի 14, 1910(1910-02-14), Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - սեպտեմբերի 30, 1997(1997-09-30), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), հայ վինագործ։

Կենսագրություն
--------------

Վահագն Նիկողոսյանը ծնվել է 1910 թվականի փետրվարի 14-ին Ստամբուլում։ Աշակերտել է հորը՝ Արամ Նիկողոսյանին (լարային գործիքների պատրաստման առաջին արհեստանոցի հիմնադիրը Թուրքիայում)։ Առաջին ջութակը պատրաստել է 15 տարեկանում։ 

1929 թվականին մեկնել է Փարիզ, աշակերտել ջութակի ճանաչված վարպետ Մ. Վատլոյին («Էքոլ Նորմալ» երաժշտական բարձրագույն դպրոցի ջութակ պատրաստողը)։ Այդ ընթացքում պատրաստել է 4 ջութակ, 1 թավջութակ (1933 թվականին ցուցադրվել են Փարիզի քանդակի թանգարանում)։ 1936 թվականին վերադարձել է Թուրքիա, հիմնադրել ջութակի պատրաստման, վերանորոգման և վերականգնման արհեստանոց։ 

1958 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ, 10 տարի աշխատել Ռ. Վաթլիթզերի արհեստանոցում, 1964-1968 թվականներին եղել է ջութակի իտալացի վարպետ Ս. Ֆ. Սակկոնիի օգնականը։ Հետագայում Նյու Յորքում բացել է «Անտոնիո Ստրադիվարիուս» արհեստանոցը։ Հիմնականում վերականգնել է դասական երաժշտական գործիքներ, կարևորել նրանց հնչողության ուժգնությունը։ Հայտնի է եղել նաև որպես աղեղների հմուտ վերանորոգող։

Ջութակի և աղեղի պատրաստման վարպետների միջազգային միության և ֆեդերացիայի անդամ։ Նիկողոսյանի ամենամյա դասընթացներին մասնակցել են վարպետներ Սամվել Երիցյանը, Մարտին Երիցյանը, Աշոտ Վարդանյանը։

Վահագն Նիկողոսյանը մահացել է 1997 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Նյու Յորքում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Շիրակի մարզի Շիրակավան գյուղում։ Եկեղեցու հիմնարկեքը կատարվել է 2015 թվականի հունիսին, իսկ կառուցումն ավարտին է հասել 2016 թվականի հունիսի 4-ին։

Պատմություն
-----------

1820 թվականից գյուղը ունեցել է եկեղեցի, որը սակայն Ախուրյանի ջրամբարի կառուցման հետևանքով մնացել է ջրի տակ։ Տեղացիների պատմելով երկար տարիներ ջրի տակից վառ լույս էր արձակվում, հենց նույն տեղից, որտեղ եկեղեցու խորանն էր։ Տարիների ընթացքում 17-րդ դարի եկեղեցու քարերը դուրս են բերվել ջրից՝ նոր եկեղեցի կառուցելու նպատակով, սակայն երկար տարիներ չի հաջողվել այն կառուցել։ Այդ քարերի մասն օգտագործվել է նոր եկեղեցու շինարարության ժամանակ։ Եկեղեցու շինարարությունը հովանավորել են ծնունդով շիրակավանցի մոսկվաբնակ Թավրիզյան եղբայրները։

Կառույց
-------

Եկեղեցին միանավ բազիլիկ կառույց է՝ արևմտյան մուտքի մոտ կից զանգակատնով։ Զանգակատունը կառուցված է կարմիր տուֆով, իսկ բուն եկեղեցին՝ սև և կարմիր տուֆերով, հիմքում օգտագործվել են Ախուրյանի ջրամբարի տակ մնացած 17-րդ դարի եկեղեցու քարերը։ Խորանի աբսիդը կիսաշրջանաձև է, երկու կողմերում ունի ավանդատներ։ Եկեղեցու արևմտյան մուտքի երկու կողմերին ունի մեկական լուսամուտ, հարավային և հյուսիսային պատերին՝ երեքական լուսամուտներ։

Եկեղեցին հարուստ է որմնանկարներով։ Խորանում բեմաքարի մոտ երկու հրեշտակների որմնանկարներ են, իսկ նրանցից վերև պատկերված է Հիսուս Քրիստոսը։ Արևմտյան մուտքի երկու կողմերում պատկերված են քրիստոնեությունը Հայաստան բերած երկու առաքյալները՝ Բարդուղիմեոսը ու Թադևոսը։

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու որմնանկարների ցանկ
--------------------------------------------

Ստորև ներկայացվում է Շիրակավանի Սուրբ աստվածածին եկեղեցու որմնանկերի ցանկը։

| # | Պատկեր | Անուն | Լրացուցիչ տվյալներ |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Բարդուղիմեոս առաքյալ | Սուրբ Բարդուղիմեոս | Պատկերված է արևմտյան մուտքից հարավ։ |
| 2 | Թադեոս առաքյալ | Սուրբ Թադեոս | Պատկերված է արևմտյան մուտքից հյուսիս։ |
| 3 | Ավետում | Քարոզ | Պատկերված է հյուսիսային պատին։ |
| 4 | Մկրտություն | Մկրտություն | Պատկերված է հյուսիսային պատին։ |
| 5 | Տիրամայրը Հիսուսը գրկին | Մարիամ Աստվածածինը մանուկ Հիսուս Քրիստոսը գրկին | Պատկերված է հարավային պատին։ |
| 6 | Հիսուս Քրիստոս | Հիսուս Քրիստոս | Պատկերված է խորանի կիսաշրջանաձև աբսիդի ճակատին։ |
| 7 | Հրեշտակներ | Հրեշտակներ | Պատկերված է խորանի կիսաշրջանաձև աբսիդին։ |
| 8 | Զարդանախշ | Զարդանախշ | Պատկերված է արևելյան պատին՝ խորանից հյուսիս։ |
| 9 | Զարդանախշ | Զարդանախշ | Պատկերված է արևելյան պատին՝ խորանից հարավ։ |
|

Պատկերասրահ
-----------

* Զանգակատան գմբեթըԶանգակատան գմբեթը
* Պատկեր եկեղեցու ներսիցՊատկեր եկեղեցու ներսից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Շիրակավան համայնքում բացվեց «Սուրբ Աստվածածին» եկեղեցին»
2. ↑  «Շիրակավան գյուղում օծվել է նորակառույց Ս. Աստվածածին եկեղեցին»
3. ↑  «Լույս արձակող եկեղեցին»
4. ↑  «Սահմանամերձ Շիրակավանն արդեն եկեղեցի ունի»
**Վահան Ամատունի** (4-րդ դար - 4-րդ դար), հայ նախարար և զորավար Մեծ Հայքում, Վասպուրական աշխարհի Արտազ, Ճվաշռոտ (Ամատունիքի) գավառների և Այրարատ աշխարհի Արագածոտն գավառի Օշական բերդ-ամրոցի տերը, Պարգև Ամատունու որդին, Կենան Ամատունու հայրը, Ամատունիների նախարարական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

Մեծ Հայքի արքա Արշակ Բ-ի (350-368) հրամանով գնում է Արծրունյաց, Ռշտունյաց և Մամիկոնյաց փախստական նախարարներին կանչելու։ Արշակ Բ-ի որդու՝ Պապի (370-374) գահակալման ժամանակ, 373 թվականին մասնակցում է Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Ներսես Մեծի (353-373) հուղարկավորությանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 10․



| ⛭Վահան Ամատունի (4-րդ դար) — նախնիներ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Վահան Բ Ամատունի |  | Պարգև Ամատունի[d] |  | Կարեն Ամատունի |  | Վահան Ամատունի |  | Օտա Ամատունի |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

 |


| ⛭Տոհմածառ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Կարեն Ամատունի |  | Պարգև Ամատունի[d] |  | Վահան Բ Ամատունի |  | Կենան Ամատունի |  | Պարգև Ամատունի[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

 |
**Վահե Գոդել** (ֆր.՝ Vahé Godel, օգոստոսի 16, 1931(1931-08-16), Ժնև, Շվեյցարիա), շվեյցարացի ֆրանսագիր բանաստեղծ, թարգմանիչ։ 

Հայրը շվեյցարացի լեզվաբան-հայագետ Ռոբեր Գոդելն է, մայրը՝ բնիկ պոլսեցի հայուհի Մելինե Փափազյանը։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Ժնևի համալսարանի պատմագիտական ֆակուլտետը (1955)։ 1954 թվականին հրատարակել է «Խայթոցներ» անդրանիկ գիրքը։ Հեղինակ է շուրջ երկու տասնյակ բանաստեղծական ժողովածուների. «Մարդը մարդկանց մեջ» (1958, արժանացել է Պրահայի միջազգային ուսանողական միության մրցանակին), «Մասնավոր նշաններ» (1969), «Վառվող մոխիրներ» (1970), «Կտրած ստվերներ» (1974), «Փոշիներ» (1977), «Հայկական թղթեր» (1979), «Իրողություն և շարժում» (1983), «Ոսկե ժամ» (1985), «Բնական սահմաններ» (1986), «Ձայն Հայաստանին» (1987) և այլն։ 1967 թվականին գրված «Հայաստան» պոեմը նվիրված է Մեծ եղեռնի 50-ամյակին։ Թարգմանել և ֆրանսերեն առանձին ժողովածուներով լույս է ընծայել Գրիգոր Նարեկացու, Նահապետ Քուչակի, Դանիել Վարուժանի երկերը։ «Ձայն Հայաստանի» ժողովածուով ներկայացրել է հայ բանաստեղծության ծաղկաքաղ։ Գրել է հոդվածներ, ուղեգրություններ, գրախոսականներ` նվիրված Հայաստանին, հայ գրականությանը։ Հայ քերթության լավագույն էջերը՝ գողթան երգերից մինչև նոր գրականություն, Գոդելի թարգմանությամբ լույս են տեսել ֆրանսերեն, հաղորդվել են շվեյցարական ռադիոյով։

Եղբայրը՝ Արմեն Գոդելը, դերասան և ռեժիսոր է։

Ստեղծագործական առանձնահատկություն
---------------------------------

Գոդելի ստեղծագործության մեջ նկատվող հայկականությունը գալիս է ոչ միայն «մայրական ճյուղից»։ Փոքրուց տան մեջ հայերենը ֆրանսերենի և մի շարք այլ եվրոպական լեզուներին հավասար խոսվել է։ Իր պոեզիայի, գրականության շեշտված հայկականության մասին Գոդելը խոսել է բազմիցս, իր տարբեր հարցազրույցներում, հոդվածներում անդրադառնում է իր «երկրորդ էությանը», ինչպես անվանում է ինքը։ Իր պոեզիան նա համարում է երկու էությունների՝ շվեյցարական և հայկական, մշտական փնտրտուք, մշտական միացում-կորուստ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Babelio (ֆր.) — 2007.
2. ↑  Օտարալեզու հայ գրողներ, Երևան, 1989։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Խճանկարի դրվագներ / ՎԱՀԵ ԳՈԴԵԼ
* Վահե Գոդելի բանաստեղծություններից «Գրանիշում»

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1467494 · BNF: 119052416 · GND: 123840473 · ISNI: 0000000120205351 · LCCN: n50033623 · NKC: jcu2011636236 · NTA: 074479601 · NUKAT: n2009044840 · SUDOC: 026895145 · VIAF: 8305264 · WorldCat VIAF: 8305264 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 143)։*  |
**Սամվել Արտիկի Երկնափեշյան** (1962, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ սրնգահար, շվիահար։

Կենսագրություն
--------------

Սամվել Երկնափեշյանը ծնվել է 1962 թվականին Երևանում։ Սովորել է Երևանի Ռ. Մելիքյանի անվան ուսումարանի ակորդեոնի բաժնում (դասատու՝ Ա. Համբարձումյան)։ 1990 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիան (սրինգ, Ա. Պետրոսյանի, Ս. Թորոսյանի դասարաններ), 1993 թվականին՝ ասպիրանտուրան (դիրիժորություն, ղեկ.՝ Հ. Ոսկանյան)։ 1978 թվականից նվագել է տարբեր պարախմբերում, 1985-1986 թվականներին՝ «Մարաթուկ» անսամբլում։ «Ղարս» անսամբլի հետ հանդես է եկել Իրանում (1993), «Կակաչ» պարախմբի հետ՝ Լիբանանում (1995)։ Համերգներով շրջագայել է նաև Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Իսպանիայում։ Մասնակցել է մի շարք փառատոների՝ որպես մենակատար և նվագակցող։ 

1981 թվականին սկսել է դասավանդել երաժշտական դպրոցներում, 2001 թվականից՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (շվի և սրինգ)։ 

Կազմել է «Փոխադրումներ, մշակումներ և օրիգինալ ստեղծագործություններ շվիի և սրնգի համար» (2008) ժողովածուն, համահեղինակ է «Երաժշտական և արվեստի դպրոցների ժողովրդական նվագարանների մասնագիտական ծրագրեր»-ի (2000)։

Մրցանակներ
----------

1987 թվականին Սամվել Երկնափեշյանն արժանացել է Սայաթ-Նովայի անվան հանրապետական մրցույթի 3-րց մրցանակի (Երևան)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածնի ծննդյան եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Աստվածածնի ծննդյան եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь Рождества Пресвятой Богородицы), ուղղափառ տաճար Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Տացինսկայա ստանիցայում։ Ենթարկվում է Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու Վոլգոդոնսկի և Սալսկի թեմի Ուստ-Դոնեցկի գործակալությանը։

*Հասցեն`*Ռոստովի մարզ,Տացինսկի շրջան, Տացինսկայա ստանիցա, Կալինինի հրապարակ։

Պատմություն
-----------

Մինչև 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը գյուղում եղել է երկու տաճար։ Երկուսն էլ ավերվել են մինչև պատերազմը. 1930-ական թվականների սկիզբին քանդվել է Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցին, իսկ 1937 թվականին քանդել են նաև երկրորդ տաճարը` տեղը դնելով փայտե ժամանակավոր եկեղեցի, որը շուտով վերածվեց հացահատկի պահեստի, իսկ հետո քանդվեց։ 1946 թվականին, օգտագործելով փայտե եկեղեցուց մնացած նյութերը, ստանիցայի բնակիչները կառուցեցին աղոթքի տուն, որտեղ և կատարում էին ժամերգությունները մինչև 1960-ական թվականները։ Խրուշչովյան ժամանակներում փակվեց, իսկ ծուխը հանվեց գրանցումից։

Տացինսկայա ստանիցայի Սուրբ Աստվածածնի ծննդյան ծուխը կրկին գրանցվել է 1989 թվականի նոյեմբերի 9-ին և տեղավորվել է Պեսչանայա, 27 հասցեում գտնվող աղոթքի տանը։ Առաջին հովիվ է դարձել քահանա Վիկտոր Վորոնովը։ Հաջորդ հովվի` ավագ երեց Ալեքսանդր Մինինի օրոք որոշվել է տաճար կառուցել Կալինինի հրապարակում։ Հիմնաքարի օծումը տեղի է ունեցել 1993 թվականի սեպտեմբերի 12-ին։ 1994 թվականին ծխի հովիվ է նշանակվել ավագ երեց Վասիլի Մաշտանովը, որը ստեղծվող տաճարի համար ընտրել է ճարտարապետ Ի. Վ. Գանուսի նախագիծը։

Կառուցված եկեղեցում առաջին ժամերգությունը տեղի է ունեցել 1999 թվականի սեպտեմբերի 21-ին։ 2003 թվականին տաճարում կատարվել են ներքին և արտաքին հարդարման աշխատանքներ, պատրաստվել է պատկերակալ։ 2010 թվականի մայիսի 21-ից եկեղեցու հովիվ է քահանա, երեց Ռոստիսլավ Սագինաշվիլին։

Եկեղեցին գտնվում է Կալինինի հրապարակ, 42 հասցեով։

Մինչև այս տաճարի կառուցումը Տացինսկի շրջանում ավելի քան կես դար չի եղել ոչ մի գործող եկեղեցի, բացի նախապատերազմյան տարիներին քանդված Կարպովո-Օբրիվսկի գյուղի Աստվածածնի «Օդիգիտրիա» սրբապատկերի եկեղեցուց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Тацинская. Церковь Рождества Пресвятой Богородицы
2. 1 2  Станица Тацинская - Храм Рождества Пресвятой Богородицы
3. ↑  История храма Рождества Пресвятой Богородицы ст. Тацинская.
4. ↑  Иерей Сагинашвили Ростислав Ростомович
5. ↑  Церковь Рождества Пресвятой Богородицы (Тацинская)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Եկեղեցու կայքը
* Ուստ-Դոնեցկի գործակալություն. տաճարներ
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մելիքսեթյան (այլ կիրառումներ)

**Սամվել Գրիգորի Մելիքսեթյան** (դեկտեմբերի 15, 1907(1907-12-15), Գերխանա, Կարսի գավառ, Կարսի մարզ, Կովկասյան երկրամաս, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 31, 1992(1992-01-31), Երևան, Հայաստան), հայ խորհրդային անասնաբույժ, զինվորական ծառայության գնդապետ (1954 թվականից՝ պաշտոնաթող)։ Անասնաբուժական գիտության դոկտոր (1962), պրոֆեսոր (1964)։

Կենսագրություն
--------------

1933 թվականին ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը։ 1933-1954 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1964 թվականից Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի վիրաբուժության ամբիոնի պրոֆեսոր։

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են գյուղատնտեսության կենդանիների վիրաբուժական տարբեր հիվանդությունների կանխարգելման և բուժման խնդիրներին։ 1935-1940 թվականներին պրոֆեսոր Ա․ Վելլերի հետ (Լենինգրադ) մշակել է վիրահատմամբ ձիերի աղիքային քարերի հեռացման նոր մեթոդ, ստեղծել խոշոր եղջերավոր կենդանիների նախաստամոքսների վնասվածքների կանխարգելման և բուժման սարքերի համալիր (տես Մագնիսային զոնդ և օղակ)։ ԽՄԿԿ անդամ 1939 թվականից։

Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի, Հայրենական պատերազմի I աստիճանի և Կարմիր աստղի 3 շքանշաններով։

Երկեր
-----

* Անասնաբույժի ուղեցույց (Վիրաբուժություն), Երևան, 1968։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 393.
2. ↑


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 8640 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 393)։*  |
**Վաղարշ Ե Պարթև** (պարթ.` 𐭅𐭋𐭂𐭔 *Walagash*, 2-րդ դար, Parthia Satrapy - 228, Parthia Satrapy), Պարթևստանի արքայից արքա (208-228), Վաղարշ Դ-ի որդին և հաջորդը, Պարթև Արշակունիների արքայական հարստությունից։

Կենսագրություն
--------------

Հոր՝ Վաղարշ Դ-ի մահից հետո, Սասանի որդի Պապակը հափշտակում է Պարսքի արքայական գահը, դառնում Պարսքի «մարզպան և շահրդար», իսկ 208-209 թվականներին կատարված հեղաշրջման արդյունքում Պապակը իր որդի Շապուհին հռչակում է Պարսքի արքա։

213 թվականին Վաղարշ Ե-ի եղբայր Արտավանն իրեն արքայից արքա է հռչակում, որով սկսված` գահակալական կռիվները շարունակվում են մինչև 222 թվականը։ Մեծ Հայքի արքա Խոսրով Ա-ն (198-216) դաշնակցում է Արտավանին, և նրա հետ միասին պայքարում Վաղարշ Ե-ի դեմ։ Ըստ Ագաթանգեղոսի և Մովսես Խորենացու՝ Խոսրով Ա-ն մի շարք արշավանքներ է ձեռնարկում դեպի հարավ՝ Պապակի դեմ և վերադառնում հարուստ ավարով։ Հավանական է համարվում, որ Խոսրով Ա-ն արշավանքներ է ձեռնարկել նաև Արտավանի մրցակից Վաղարշ Ե-ի դեմ։ Ի վերջո, Վաղարշ Ե-ն պարտության է մատնվում եղբորը և հեռանում Տիզբոնից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Հայ Ժողովրդի պատմություն», Երևան, 1984, հատոր 2, էջ 22-23․
2. ↑  «Պատմություն Հայոց», Ագաղթանգեղոս, գլ․ Ա․ 19 - էջ 16, 21, 22 - էջ 19, գլ․ Բ․ 23 - էջ 19․


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի**, Տաթևի վանական համալիրի առաջին կառույցը, որը հիմնադրվել է Հայաստանում քրիստոնեության ընդունման առաջին շրջանում (4-րդ դար)։ Վերակառուցվել է 9-րդ դարում` Սյունիքի իշխան Փիլիպեի հովանավորությամբ։ Այդ ժամանակաշրջանում հնարավորություն էր ստեղծվում վաղ միջնադարում կորսված պետականությունը վերականգնելու համար։

Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու կառուցման մասին վկայում է Ստեփանոս Օրբելյանը, ով կառույցի հիմնադրման թվական է նշում 4-րդ դարը` հայտնելով, որ այն ունեցել է բավական համեստ տեսք։ Հետագայում դրա հիման վրա կառուցվել է Սյունյաց մետրոպոլիտության կենտրոնական կառույցը ու Սուրբ Պողոս-Պետրոս եկեղեցին։

Եկեղեցին ավերվել է 1138 թվականի երկրաշարժի ժամանակ։ Այն վերականգնել են Օրբելյանները 13-րդ դարում` Զաքարյան իշխանապետության գոյության տարիներին։ Ճարտարապետության տեսանկյունից` այն դարձել է մեռյալ կետ` որպես հիմնական վանական համալիրի դեկոր։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին(չաշխատող հղում)
 Տաթևի ճոպանուղու կայքում
* Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (անգլ.)
**Վաղինակ Սյունի** (4-րդ դար, Շաղատ, Ծղուկք, Սյունիք, Մեծ Հայք - 410, Շաղատ, Ծղուկք, Սյունիք, Մեծ Հայք), հայ նախարար Մեծ Հայքում, Սյունյաց աշխարհի տանուտերը (401-410), Անդովկ Սյունու որդին, Բաբիկի, Սամի և Հայոց թագուհի Փառանձեմի եղբայրը, Վասակ Սյունու հորեղբայրը, Վարազվաղանի հայրը, Սյունիների նախարարական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

Վաղինակ Սյունու ծննդյան թվականն անհայտ է։ Ծնվել է 4-րդ դարում, Սյունյաց նահապետ Անդովկ Սյունու և Վաչե Մամիկոնյանի դստեր ընտանիքում։ 401 թվականին, որպես Սյունյաց իշխան հաջորդել է ավագ եղբորը՝ Բաբիկին փոխարինած Սամ Գնթունուն։ Աջակցել Մեսրոպ Մաշտոցին՝ Սյունիքիում լուսավորություն տարածելու գործում։ Պարսկաստանում, որպես պատանդ մնացած նրա եղբորորդի Վասակը 410 թվականին վերադառնալով Սյունիք, սպանում է Վաղինակին և տապալում նրա իշխանությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 33․



| ⛭Վաղինակ Սյունի (5-րդ դար) — նախնիներ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Անդովկ Բ Սյունի |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  | Վաղինակ Սյունի |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | անանուն Մամիկոնյան[d] |  | Վաչե Մամիկոնյան |  | Արտավազդ Ա Մամիկոնյան |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

 |


| ⛭Տոհմածառ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Անդովկ Բ Սյունի |  | Յազդ Սյունի |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Վաղինակ Սյունի |  | Վարազվաղան Սյունի[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Վաչե Մամիկոնյան |  | անանուն Մամիկոնյան[d] |  |  |  |  |  | Գդիհոն Սյունի[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

 |
**Տիբեթական բուդիզմ** կամ **լամայականություն**, բուդդայականության տեսակ է, որը զարգացել է Տիբեթում և Հիմալայների որոշ այլ շրջաններում։ Տարածված է նաև Մոնղոլիայում, Ռուսաստանի որոշ շրջաններում և Հյուսիսարևելյան Չինաստանում։

Ձևավորվել է Տիբեթում, ուր 7 դարում թափանցել է բուդդայականությունը։ Լամայականությունը տարածվել է Մոնղոլիայում (16-17-րդ դարում), Բուրյաթիայում, մասամբ՝ Նեպալում, Հնդկաստանում և այլն։ Լամայական նվիրապետության բարձրագույն տիտղոսն է դալայ-լաման, երկրորդը՝ պանչեն-լաման։ Լամայականությունում դավանաբանության, մարդու և աշխարհի էության ըմբռնման ելակետային հասկացությունները (սանսար և նիրվանա) նույնն են, ինչ բուդդայականությունում, սակայն միանգամայն այլ մեկնաբանմամբ։ Նրա տեսական սկզբունքները շարադրված են կանոնական և մեկնաբանական գրքերում՝ Կանջուրում ու Տանջուրում և առավել հայտնի լամերի երկերում։ Մինչ այժմ լամայականությունն հետևորդներ կան Մոնղոլիայում, Մանջուրիայում, Բուրյաթական, Կալմիկական, Տուվայի ԻՍՍՀ-ներում։ Լամայականությունը խոչընդոտել է ժողովուրդների տնտեսական, սոցիալական և մշակութային զարգացմանը։ Այժմ լամայական հոգևորականությունը հեղինակազրկվել է։

Բաժանումներ
-----------

Բուդդայականությունում ընդհանրապես կան չորս բաժանումներ.

* Նյինգմապաո
* Կագյուպաո
* Սակյապաո
* Գելուգպաո

Կայքէջեր Տիբեթական բուդդայականության վերաբերյալ
-----------------------------------------------

* 
* 
* 
* Archived 2009-02-23 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 477)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Վանաձորի Առաջնորդանիստ Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի Մայր Եկեղեցի**, 2005 թվականին կառուցվել է Գարեգին Բ Հայրապետի նախաձեռնությամբ և բարերարությամբ ԱՄՆ-ի Նյու Ջերսիից Սարգիս և Ռուդ Բեդևյան ընտանիքի, ճարտարապետ` Ռուբեն Ազատյան։

2007 թվականին եկեղեցու Սուրբ Խորանը զարդարվում է հայազգի սրբերի որմնանկարներով, եկեղեցին պատկերազարդվում է սրբերի հիշատակը հավերժացնող ու հայ եկեղեցու պատմությունն անմահացնող արվեստի գործերով` հովանավորությամբ Վանաձորի քաղաքապետ Սամվել Դարբինյանի, գեներալ Լյովա Երանոսյանի, «Ա. Հակոբյան» ՍՊԸ տնօրեն Արթուր Հակոբյանի, ԱԺ պատգամավոր Կարեն Սարիբեկյանի, «Սեզամ-գազ» ՍՊԸ տնօրեն Արմեն Մխոյանի, «Լոռի» ռեստորանի տնօրեն Արտակ Ղազարյանի։

Արմեն Մխոյանի բարերարությամբ եկեղեցում տեղադրվել է թեմակալ առաջնորդ Սեպուհ Սրբազանի գահակալության 10-ամյակին նվիրված գահավորակ։

2008 թվականին շարունակվել է եկեղեցու պատկերազարդումը և նոր կտակարանյան պատումների պատկերագրումը համալրվում է ևս երեք մեծադիր նոր կտավներով, որոնք զարդարում են եկեղեցու վերնատան ճակատային մասը։ Կատարվում է նաև եկեղեցու ավանդատան մկրտության ավազանի տեղադրումն ու օծումը։

2012 թվականից եկեղեցու ներսում կառուցվել է Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու մասունքի Մատուռ-պահարան։

Պատկերասրահ
-----------

* Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցու արտաքին տեսքըԳրիգոր Նարեկացի եկեղեցու արտաքին տեսքը
* Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցու արտաքին տեսքըԳրիգոր Նարեկացի եկեղեցու արտաքին տեսքը
* Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցու որմնանկարներիցԳրիգոր Նարեկացի եկեղեցու որմնանկարներից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Մալաթիայից Հայաստան. Առաջնորդություն Գուգարաց թեմ, 2014*

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցի (Վանաձոր)** կատեգորիայում։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Ծարի Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի**, Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի, գտնվում է Արցախի Հանրապետության, Շահումյանի շրջանի, Ծար գյուղում, ծովի մակերևույթից 2030-2050 մետր բարձրության վրա։ Կառուցվել է 13-րդ դարում։

Պատմություն
-----------

Ծարը միջնադարյան Արցախի և ընդհանրապես Հայաստանի պատմամշակութային նշանավոր օջախներից մեկն էր։ Խաչենի իշանության շրջանում եղել է Արցախի երեք կենտրոններից մեկը (մյուս երկուսն էին Հաթերքը և Գանձասարը)։ 13-րդ դարում Ծարը Դոփյանների իշխանական տոհմի նստավայրն էր, որի տիրույթները ընդհանուր առմամբ կոչվում էին Ծար, Ծարա գավառ կամ Վերին-Խաչեն։ Իրենց շինարարական գործունեությամբ աչքի են ընկել Ծարա իշաններից ու հոգևորականներից շատերը, հայտնի է եղել հատկապես իշխանուհի Ասփա Օրբելյանը։

14-րդ դարասկզբին Ծարը ավերվել է թուրքերի ասպատակությունների ժամանակ, հայաթափվել է և այստեղ բնակություն են հաստատել քրդերը։ 1921 թվականին Վայկունիքի շրջանի հետ բռնակցվել է Խորհրդային Ադրբեջանին, մտել է Քելբաջարի (Քարվաճառ) շրջանի մեջ։ Խորհրդային շրջանում բարբարոսաբար ոչնչացվել է Ծարի պատմամշակութային հուշարձանների մեծ մասը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Ծարի Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին, թաղապատ ծածկով միանավ բազիլիկ կառույց է, որը կառուցվել է 1274 թվականին, դրա մասին վկայում է բարավորի վրա եղած արձանագրությունը։ Եկեղեցին ի սկզբանե կառուցվել է սրբատաշ քարով, որից հետո 17-րդ դարում վերանորոգման արդյունքում օգտագործվել է անմշակ քարեր։ Կան նաև այլ արձանագրություններ, որոնցից մեկ գտնվում է մուտքից դեպի հյուսիս մի քարի վրա և ևս երկու արձանագրություն հարավային պատին։

Մինչև ազատագրումը այս եկեղեցին օգտագործվել է որպես օժանդակ պահեստ տեղացի թրքացած քրդերի կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ծարի Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի»
**Տիգրան Բունիաթյան** (օգոստոսի 9, 1991(1991-08-09), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), երգեհոնահար, երաժշտագետ։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի տեսության բաժնում (2008), ավարտել երգեհոնի բաժինը (2014, Վահագն Ստամբոլցյանի, Աննա Բակունցի դասարաններ)։

2014–2015 թվականներին՝ Երևանի Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցի փոխտնօրեն, «Perform Mе» միջազգային փառատոնի կազմակերպիչներից։

2011 թվականից, որպես երգեհոնահար, հանդես է եկել Երևանի Կամերային երաժշտության կենտրոնի ամենամսյա երգեհոնային համերգներին։ Մասնակցել է «2nd Armenian Young Composers Festival» (2012), World Organ Day (2013), «Verdi 200» (2013), 3rd New Names International Festival of Young Musician Performers (2013), «World Choral Day» (2014) և այլ փառատոների, միջազգային և հանրապետական երաժշտագիտական կոնֆերանսների։ 2016 թվականից ապրում է Օբեռլինում (ԱՄՆ)։

Վ. Ս. Ցվետիկովի անվան դաշնակահարների 3-րդ (2-րդ մրցանակ, 2012 թվական, Եկատերինբուրգ՝ ՌԴ), Իսայ Բրաուդոյի անվան երգեհոնահարների 2-րդ (Հատուկ մրցանակ, 2014 թվական, Սանկտ Պետերբուրգ) միջազգային մրցույթների դափնեկիր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սերգեյ Ավագյան (այլ կիրառումներ)

**Սերգեյ Ավագի Ավագյան** (նոյեմբերի 1, 1926(1926-11-01), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 24, 2023(2023-05-24), Երևան, Հայաստան), հայ գրող, լրագրող, գյուղատնտեսական գիտությունների թեկնածու, «Շարուր» հայրենակցական միության պատվավոր նախագահ, Շրջակա միջավայրի անվտանգության գիտությունների միջազգային ակադեմիայի թղթակից-անդամ, Հայաստանի լրագրողների միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Սերգեյ Ավագի Ավագյանը ծնվել է 1926 թվականի նոյեմբերի 1-ին Երևան քաղաքում։ Ծնողները՝ Ավագ Ավագյանը և Վարդանուշ Բեկնազարյանը, Շարուրի կոտորածներից փախչելով հասել են Երևան։

Գերազանց ավարտել է միջնակարգ դպրոցը և 1944 թվականի վերջերին զորակոչվել է խորհրդային բանակ, զորացրվել է 1950 թվականի սկզբներին։ 1955 թվականին ավարտել է Երևանի համամիութենական անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը, աշխատել է հանրապետության տարբեր շրջաններում։ 1967 թվականին հեռակա կարգով ավարտել է Խաչատուր Աբովյանի անվան Հայկական մանկավարժական ինստիտուտի կենսաբանության և քիմիայի բաժինը։

Ավարտել է ԿԿ Երևանի քաղաքային կոմիտեի Մարքսիզմ-լենինիզմի համալսարանը։ 1971 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համամիութենական թռչնաբուծական և տեխնոլոգիական գիտահետազոտական ինստիտուտի ասպիրանտուրան և նույն տարում Լենինգրադում (Սանկտ Պետերբուրգ) ատենախոսել թեզ։ Սերգեյ Ավագյանին շնորհվել է գյուղատնտեսական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։ Ընտրվել է Շրջակա միջավայրի անվտանգության գիտությունների միջազգային ակադեմիայի թղթակից-անդամ։

Կազմակերպել է «Շարուր» հայրենակցական միությունը, որի պատվավոր նախագահն է։ Հայաստանի ազատամարտի վետերանների միության քաղաքական խորհրդի անդամ է։

Նրա շնորհիվ նախկին Շահվերդյան փողոցը վերանվանվել է Շարուրի փողոց, իսկ Սելիմի լեռնանցքը վերանվանվել է՝ Վարդենյաց։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

Հրատարակել է 30 անուն գիրք՝ «Շարուր», «Սուրմալու», «Հայ իրավաբաններ», «Նշանավոր հայուհիներ», «Սնունդը և մենք», «Ցեղասպանությունն Արևելյան Հայաստանում» և այլն։

Հայաստանի լրագրողների միության անդամ է։ Տպագրել է շուրջ 350 հոդված՝ մասնագիտական, հասարակական, քաղաքական թեմաներով, մասնակցել է մի շարք կոնֆերանսների։

Մրցանակներ և պարգևներ
---------------------

Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ կառավարական, նաև Հայաստանի Հանրապետության մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Ավագյան Սերգեյ (2014)։ *Ցեղասպանությունն Արևելյան Հայաստանում*։ Երևան: ՎՄՎ-Պրինտ։ էջ 363։ ISBN 978-9939-60-268-4
2. 1 2 3  Ավագյան Սերգեյ (2010)։ *Երևանի փողոցները*։ Երևան: ՎՄՎ-Պրինտ։ էջ 267։ ISBN 978-9939-60-057-4


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 24075 · GND: 1051710286 · VIAF: 14106370 · WorldCat VIAF: 14106370 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Գևորգ եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь Георгия Победоносца), ուղղափառ եկեղեցի Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանի Ռյաժենոյե գյուղում։ Ենթարկվում է Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու Ռոստովի և Նովոչերկասկի թեմի Մարվեևո-Կուրգանյան գործակալությանը։

*Հասցեն՝* 344048, Ռոստովի մարզ, գյուղ Ռյաժենոյե, Պուշկինի փող. 58։

Պատմություն
-----------

Մոտ 1776 թվականին կրիգսկոմիսար Գրիգորի Իվանովիչ Կովալևսկին Միուս գետի մոտ գտնվող Ռյաժենոյե բնասահմանավայրում ստացավ 3300 դեսյատին (3597 հա) հողակտոր և այնտեղ հիմնեց Ռյաժենայա սլոբոդան։ Գյուղը բնակեցնելուց հետո նա 1794 թվականին որոշեց կառուցել եկեղեցի հանուն սուրբ նահատակ Գևորգի։ Պատրաստելով կառուցելու համար անհրաժեշտ շինանյութերը՝ Կովալևսկին շինարարության թույլտվության խնդրանքով դիմեց Եկատերինոսլավի փոխանորդության կառավարիչ գեներալ-մայոր Վ. Վ. Կախովսկուն։ Վերջինիս իրավահաջորդը՝ Իոսիֆ Իվանովիչ Խորվատը, Կովալևսկու խնդրագիրը վերահղեց Եկատերինոսլավի մետրոպոլիտ Գավրիիլին։ Ի վերջո, փայտե տաճարի կառուցման թույլտվությունը ստացվեց։

Կառուցման վայրը 1797 թվականի հունիսին օծեց Տագանրոգի ավագ երեց Յոհան Անդրեևը։ Այդ վայրում տեղադրվեց խաչ։ Ռոստովի նահանգի Ռյաժենայա սլոբոդա քահանա նշանակվեց Յոհան Ժուլկևիչը։ Որոշ ժամանակ անց գյուղում կառուցվեց քարե հնգագմբեթ եկեղեցի, որը գործեց մինչև 1936 թվականը, երբ քանդվեց։ Նախկին տաճարի տեղում կառուցվեց գյուղի մշակույթի տունը։

Եկեղեցական ծիսակատարությունները գյուղում շարունակվել են 1948 թվականին՝ քահանա Լուկիանի կողմից նոր աղոթքատանը։ 1990-ական թվականներին գյուղում ստեղծվել է եկեղեցական համայնք։ Երբ Սուրբ Գևորգ տաճարին կից բացվել է կիրակնօրյա դպրոց։ 2009 թվականին Ռյաժենոյե գյուղի կենտրոնում կառուցվել է մատուռ, որը գործում է մինչ օրս։

2013 թվականի նոյեմբերից Ռոստովի և Նովոչերկասկի մետրոպոլիտ Մերկուրին Սուրբ Գևորգ տաճարի հովիվ է նշանակել քահանա Իոսիֆ Մակարենկոյին։ Միաժամանակ գյուղում սկսվել է նոր եկեղեցու շինարարությունը գյուղի լողավազանի նախկին շենքում։ Տաճարին կցակառուցվել է զանգակատուն, ավելացվել է գմբեթ։ Նախատեսվում է, տաճարը կարող է ընդունել միաժամանակ մինչև 700 հավատացյալի։ Կառուցելուն օգնում են ինչպես գյուղի հավատացյալները, այնպես էլ վարչակազմը ի դեմս գյուղական բնակավայրի ղեկավար Գալինա Բուխտիյարովայի։

Ներկայումս Սուրբ Գևորգ տաճարում հավաքված են խորհրդային իշխանության տարիներին փրկված սրբապատկերները։ Խորանում նույնպես կախված են նախկին տաճարից մնացած սրբապատկերներ։

Հոգևորականներ
-------------

* Ավագ երեց Յոհան Օսյակ (1990-1994)
* Ավագ երեց Նիկոլայ Չեռնյավսկի (1994-2013)

Ներկայումս Սուրբ Գևորգ տաճարի հովիվն է քահանա Իոսիֆ Մակարենկոն

Սրբություններ
-------------

Եկեղեցում է պահվում Դեմետրիոս Սալոնիկցու սրբապատկերը սրբերի մասունքների մասնիկով։

Տոներ
-----

Սուրբ Գևորգի տոն՝ մայիսի 6-ին (նոր տոմարով)։

Աղբյուրներ
----------

* Церковь Георгия Победоносца
* Приход храма великомученика Георгия Победоносца
* Церковь Георгия Победоносца
Կրակովի թեմական սինոդ (1643 թվական)
**Սինոդ** (հունարեն՝ հավաքույթ, ժողով), բարձրագույն հոգևոր անձանց ժողով մի շարք ուղղափառ և բողոքական եկեղեցիներում, Ռուսաստանի ուղղափառ եկեղեցու կառավարման բարձրագույն մարմին 18-19-րդ դարերի սկզբին։ Ռուսաստանում ստեղծվել է 1721 թվականին՝ վերացված պատրիարքության փոխարեն։ Սինոդի իրավասության ներքո գտնվում էին զուտ եկեղեցական (եկեղեցական դոգմաների մեկնաբանություն, ծիսակատարությունների, աղոթքների կարգադրում), եկեղեցաոստիկանական (պայքար «հերձվածողների» և «աղանդավորների» դեմ, եկեղեցական բանտերի և գրաքննության վարույթ) բնույթի գործեր, եկեղեցավարչական և տնտեսական կառավարումը (եկեղեցական պաշտոնյաների նշանակում և ազատում, եկեղեցական գույքի տնօրինում) հոգևոր անձանց դատական գործը։ Սինոդը բարձրագույն մարմին էր նաև ընտանեկան իրավունքի որոշ հարցերով (ամուսնություն ազգականների հետ, ամուսնալուծություն)։

Սինոդի անդամներին բարձրագույն հոգևորականներից նշանակում էր կայսրը։ Սինոդի գործունեությունը վերահսկում էր օբերպրոկուրորը։ Խորհրդային վարչակարգի առաջին դեկրետներից մեկով սինոդը, որպես պետական մարմին, վերացվեց, ապա ռուս, ուղղափառ եկեղեցու պատրիարքության վերականգնումից (1917) հետո վերստեղծվեց՝ որպես պատրիարքին կից զուտ եկեղեցական, խորհրդակցական մարմին (բարձրագույն հոգևորական աստիճանավորներից)։

Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միացվելուց հետո, ըստ «Պոլոժենիե»-ի, 1837 թվականին ստեղծվեց նաև Ամենայն Հայոց կաթողիկոսին կից Սինոդ։ 1960-ական թվականներին եպիսկոպոսական Սինոդը հաստատվեց կաթոլիկ եկեղեցում։

Պատրիարքների գլխավորությամբ Սինոդներ կան Վատիկանի հետ ունիայի մեջ գտնվող որոշ եկեղեցիներում՝ ղպտիական (ԵԱՀ), հայկական (Լիբանան), քաղդեական (Իրան) և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 394)։*  |
**Սերգեյ Ալեքսանդրի Շաթիրյան** (մարտի 20, 1907(1907-03-20), Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 18, 1959(1959-10-18)), հայ խորհրդային կոմպոզիտոր և դիրիժոր։

Կենսագրություն
--------------

1928 թվականին ավարտել է Երևանի կոնսերվատորիայի վալտոռնի դասարանը, միաժամանակ դասեր վերցրել Ալեքսանդր Սպենդիարյանից (գործիքավորում և ձևի վերլուծություն)։ Սովորել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայում որպես վալտոռնահար 1928-1931 թթ. Վ․ Բույանովսկու դասարան) և դիրիժոր (1931-1934, Ալեքաանդր Գաուկի և Ս. Ելցինի դասարան)։ Դիպլոմը պաշտպանել է 1937 թվականին։ Երևանի դրամատիկական (1924-1928 թթ.) և օպերային (1934-1936 թթ.) թատրոնների, Լենինգրադի ռադիոյի (1937-1941 թթ.) դիրիժոր, Քիշնևի (1946-1947 թթ.) և Երևանի (1947-1948 թթ.) ֆիլհարմոնիկ նվագախմբերի գլխավոր դիրիժոր։ Լենինգրադի գիտահանրամատչելի ֆիլմերի ստուդիայի երաժշտական խմբագիր (1937-1941 և 1948-1959 թթ.)։ Դասավանդել է Երևանի (տեսական դասընթաց, վալտոռն, 1934-1936 թվականներ) և Լենինգրադի (դիրիժորություն, 1950-1959 թթ.) կոնսերվատորիաներում։

Գրել է «Բուլղարական սյուիտ» (մեներգիչների, երգչախմբի և նվագախմբի համար, 1950 թ.), սիմֆոնիկ 4 սյուիտ (1931 թ. հայկական թեմաներով, 1936, 1949, 1958 թթ.), ջութակի և նվագախմբի ֆանտազիա (1953 թ.), լարային կվարտետ (1928 թ.), Կոմիտասի թեմաներով կվարտետային վարիացիաներ (1933 թ.), ռոմանսներ, 2 սյուիտ էստրադային նվագախմբի, երաժշտություն դրամատիկական ներկայացումների և կինոնկարների համար, կատարել հայկական երգերի մշակումներ ձայնի և քառյակի համար (1937 թ.)։ Շաթիրյանը եղել է Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» օպերայի առաջին լիարժեք բեմադրության (1935, Երևանի օպերայի և բալետի թատրոն) երաժշտական ղեկավարը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 412)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 4638154260697824480002 · WorldCat VIAF: 4638154260697824480002 |

 |
**Սուրբ Խորան եկեղեցի**, հայկական առաքելական ավերված եկեղեցի էր, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Որդուարի շրջանի Դաստակ գյուղում՝ Տրունյաց ձորի ամենաստորին հատվածում։

Պատմություն
-----------

Գտնվում էր պատմական Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Նախճավան գավառում։

Ճարտարապետություն
-----------------

Սուրբ Խորան եկեղեցին կառուցվել էր 12-13-րդ դարերում և գտնվում էր Դաստակ գյուղի հյուսիսային թաղամասում։ Առաջին անգամ հիշատակվում է 1552 թվականին։ Եկեղեցու Ճարտարապետը անհայտ է, ինչպես նաև այն պատվիրատուն և մեկենասը։ Սուրբ Խորան եկեղեցին քառամույթ գմբեթավոր բազիլիկայի հորինվածք ուներ։ Որպես շինանյութ օգտագործվել էր ճեղքված քար և աղյուս։

Վերանորոգվել էր 17-րդ դարում։ Միակ մուտքը արևմտյան ճակատից էր։ Աբսիդը հնգանիստ էր։ Խորանի կողքերին ուներ մեկ զույգ ավանդատներ իրենց թաքստոցներով։

Եկեղեցու չորս մույթերի և ութ կիսամույթերի վրա վեր էր խոյանում աղյուսաշար գմբեթը, որը ուներ արաբական կամարներով ութ լուսամուտներ։ Արևմտյան ճակատում ունեցել էր արձանագրություններ։ Պատմական արձանագրություններում և գրավոր հիշատակություններում, որևէ տվյալ չի պահպանվել եկեղեցու որմնանկարների և պատկերաքանդակների մասին։ Եկեղեցու մուտքի շուրջը և մույթերի խոյակների վրա կային զարդաքանդակներ։ Շրջակայքում ունեցել է գերեզմանատուն, պարիսպ, որոնք այժմ քայքայված են։

Տես նաև
-------

* Որդուարի շրջան
* Վասպուրական
* Դաստակ (գյուղ)
* Սուրբ Թովմա առաքյալ վանք (Ագուլիս)

Գրականություն
-------------

* Այվազյան Արգամ, «Նախիջևանի հայկական ճարտարապետության հուշարձաններ», Երևան, 1981.
* Երվանդ Լալայան, «Գողթն։ Օրդուբադի կամ Վերին Ագուլիսի ոստիկանական ­շրջան» Թիֆլիս, 1904

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Այվազյան Արգամ, Նախիջևանի հայկական ճարտարապետության հուշարձաններ (խմբ. Շահբազյան), ««Հայաստան»», 1986, էջ 224։
2. ↑  Սամվել Կարապետյան, Նախիջևան քարտեզագիրք, Երևան, 2012, էջ 24։
Սերգեյ Օբրազցովի հուշարձանը տիկնիկային թատրոնի մոտ
**Ս. Վ. Օբրազցովի անվան Պետական Ակադեմիական Կենտրոնական տիկնիկային թատրոն**, Մոսկվայում գտնվող աշխարհի խոշորագույն տիկնիկային թատրոնն է։

Պատմական տեղեկություններ
------------------------

Կազմակերպվել է 1931 թվականի սեպտեմբերի 16-ին, Երեխաների գեղագիտական դաստիարակության կենտրոնական տանը։ Բացվել է 1932 թվականի ապրիլին «Ջիմը և Դոլարը» ներկայացմամբ։ Ներկայացումների մեծ մասը բեմադրել է Սերգեյ Օբրազցովը (1949 թվականից թատրոնի տնօրեն)։

1937 թվականին Ա. Յ. Ֆեդոտովը թատրոնում ստեղծեց թատերական տիկնիկների թանգարան, որի հավաքածուն աշխարհում լավագույններից մեկն է։ Նույն տարվա սեպտեմբերին Ֆեդոտովը թատրոնում կազմակերպում է գրադարան, որը նույնպես իրենից ներկայացնում է տիկնիկային թատրոնի մասին ռուսական և արտասահմանյան գրքերի քանակով ամենամեծ գրադարանը։ Այդ նույն տարում թատրոնին տարածք են հատկացնում Մայակովսկու հրապարակի վրա։

Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ՝ 1942-1945 թվականներին, Նովոսիբիրսկում էվակուացված թատրոնը զինվորներին պատերազմ ճանապարհելով ցուցադրում էր ռազմաճակատային ծրագրեր։ Թատրոնը պարգևատրվել է Աշխատանքային Կարմիր Դրոշի շքանշանով (1969):

1970 թվականին թատրոնը տեղափոխվում է նոր շենք, որի ճակատին տեղադրված է լարովի եզակի տիկնիկային ժամացույց, որը դարձել է Մոսկվայի տեսարժանություններից մեկը (ճարտարապետներ՝ Յու. Ն. Շևերդյաև, Ա. Պ. Մելիխով, Վ. Ի. ուտկին, ինժեներներ՝ Բ. Նովիկով, Ս. Պիլաևա, նկարիչ-տեխնոլոգ՝ Ա» Տիխոմիրով, ժամացույցի քանդակագործներ՝ Դ. Մ. Շախովսկիյ և Պ. Մ. Շիմես)։ Յուրաքանչյուր ժամի հերթականությամբ բացվում են ժամացույցի թվահարթակի շուրջը տեղակայված տնակ-արկղիկների դռները և Ն. Բոգոսլավսկու գործիքավորած «Այգում, թե բանջարանոցում» երաժշտության ներքո ողջունում են հեքիաթային կերպար տասներկու կենդանիները։ Նոր շենքում կան մեծ և փոքր դահլիճներ (2014 թվականից թատրոնն ունի երրորդ բեմը)։ Մինչ Սերգեյ Օբրազցովի մահը թատրոնում կար դեղձանիկներով, էկզոտիկ բույսերով այգի և ձկնիկներով արհեստական լճակ։

2013 թվականի հունվարի 4-ին թատրոնում հրդեհ է բռնկվում։ Հրդեհի ժամանակ շենքում գտնվում էր միայն անձնակազմը։

Գրականություն
-------------

* *Смирнова Н.И.* Театр Сергея Образцова. — Наука, 1971.
* Образцов С. В. Биография в фотографиях. М. 1973

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Григорий Ревзин о Музее театральных кукол Кукольное наследие Журнал «Weekend» № 40 (186) 15.10.2010

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Ս. Օբրազցովի անվան տիկնիկային թատրոնի տիկնիկների թանգարան Archived 2010-02-09 at the Wayback Machine.
* osd.ru
* Видеоканал на YOUTUBE, посвящённый Театру Кукол им. С. В. Образцова

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | ՎԿ · Ֆեյսբուք |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Կրուգոսվետ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4212547-9 · VIAF: 162648593 · WorldCat VIAF: 162648593 |

 |
**Սուրբ Կիրակի եկեղեցի**, հայկական վաղ միջնադարի եկեղեցի, որը գտնվում է Հայաստանի Հանրապետության Կոտայքի մարզի Արզնի գյուղի հյուսիս-արևմտյան կողմում, ձորամերձ սարահարթի վրա ընկած փոքր գերեզմանոցում։

Նկարագրություն
--------------

Այն վերանորոգվել է երկու անգամ։ Առաջին անգամ հենախորշերի և գմբեթի կզմինդրե ծածկերը փոխարինվել են քարերով՝ 10-11-րդ դարերում։ Երկրորդ անգամ այն վերանորոգվել է 1955 թվականին։ Վերանորոգման ժամանակ բացվել է կիսով չափ հողի մեջ թաղված հուշարձանը և վերականգնվել ճակատների ավերված երեսապատումը։ Հենախորշերի ու գմբեթի ավերված տանիքը փոխարինվել է թիթեղյա ծածկով։ Ներսից այն համեմատաբար լավ է պահպանվել և ոչ մի փոփոխության ու վերանորոգման չի ենթարկվել։

Ճարտարապետական այդ հորինվածքի հիմքը՝ կենտրոնական քառակուսին, չորս կողմից շրջապատված է գմբեթարդներով ավարտված կիսաշրջանաձև հենախորշերով։ Անցումը կենտրոնական քառակուսուց դեպի ութանիստ թմբուկ՝ շուծված է միակտուր քարի մեջ փորված չորս փոքր տրոմպների, իսկ թմբուկից գմբեթ՝ երկրորդ շարքի ութ ավելի փոքր տրոմպների միջոցով։ Առաջին շարքի տրոմպները հենվում են գմբեթակիր, թեթևակիորեն պայտաձև կամարների վրա, որոնք իրենց հերթին հանգրում են գմբեթատակ քառակուսու (2.32 մ x 2.32 մ) պարզ անկյուններին։

Հետնախորշերը՝ բացառությամբ արևմտյանի, որտեղ տեղավորված է միակ դուռը, ունեն միակտուր քարի մեջ փորված դեպի ներս լայնացող կլոր լուսամուտներ, որոնք իրենց վերին մասով ագուցված են գմբեթարդի շարվածքին։ Նույն ձևի լուսամուտներ կան նաև թմբուկի արևելյան և արևմտյան նիստերի վրա, ունեն համեմատաբար փոքր չափեր և դեպի ներս չեն լայնանում։ Հուշարձանի դռան ուղղանկյուն լայն բացվածքը արտաքինից ունի հորիզոնական բարավոր, իսկ ներսից՝ կիսաշրջանաձև կամար։ Դուռը հատակից բարձր է 40 սմ։

Ներքին քառաբսիդ հորինվածքը արտաքինից պարփակված է ութանիստ ծավալով, որը բարձրանում է քիվով ավարտվող քառակուսի (5.6 մ x 5.6 մ) պատվանդանի վրա՝ կառուցված մեկ շարք բարձրությամբ մաքուր տաշված քարերից։ Պատվանդանի քիվը մեզ հասել է բավական վնասված՝ որոշ քարեր, մեծ մասամբ հարավային ճակատում, սրբատաշ չեն և չունեն պրոֆիլ։ Քիվի արևմտյան ճակատի դռան աջ կողմի երկու քարերը ունեն պրոֆիլի այլ համաչափություններ։

Եկեղեցին կառուցված է կանոնավոր շարքերով տեղական վարդագույն տուֆից տաշված քարից։ Պատի շարվածքի հորիզոնական կարաները ունեն 45° եզրակոսներ։ Բոլոր ճակատները զերծ են հարդարանքներից։

Տես նաև
-------

* Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  Հ. Շահխութունեանց, Ստորագրութիւն կաթուղիկէ Էջմիածնի և հինգ գաւառացն Այրարատայ, հ. 2, Էջմիածին, 1842 թվական, էջ 164
3. ↑  Ղ. Ալիշան, Այրարատ բնաշխարհ Հայաստանեայց տեղագրեաց, Վենետիկ, Սուրբ Ղազար, 1890 թվական, էջ 289
4. ↑  Ակնարկ հայ ճարտարապետության, Երևան 1964 թվական, էջ 142
5. ↑  Հ. Էփրիկեան, Պատկերազարդ բնաշխարհիկ բառարան, հ. 1, Վենետիկ, Սուրբ Ղազար, 1903-1905 թվականներ, էջ 300
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վաչագան Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)

**Վաչագան Արտաշեսի Հովհաննիսյան** (1929, մայիսի 13, գ․ Մուլքի, Արագածոտնի մարզում - 20՞՞, Երևան], մաթեմատիկայի դասավանդման մեթոդիկայի բնագավառի գիտնական։ Մանկավարժական գիտությունների դոկտոր (1986), պրոֆեսոր (1988)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտը (1954)։ 1969-1972 թվականներին և 1994 թվականից՝ նույն ինստիտուտի մաթեմատիկայի և տարրական ուսուցման, 1972-1974 թվականներին՝ մաթեմատիկայի և նրա դասավանդման, 1980-1988 թվականներին՝ մաթեմատիկայի դասավանդման մեթոդիկայի ամբիոնի վարիչ, 1988-1990 թվականներին՝ նաև ֆիզմաթ ֆակուլտետի դեկան։ 1990-1994 թվականներին՝ ուսումնական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր։

Աշխատանքները վերաբերում են մաթեմատիկայի դպրոցական ուսուցման բովանդակության ընտրության չափանիշների և սկզբունքների համակարգին։ Մեծ ավանդ ունի մաթեմատիկայի դասագրքերի ստեղծման գործում։ Դպրոցական բազմաթիվ դասագրքերի հեղինակ և համահեղինակ է։

ՀՀ մանկավարժական (1997) և մանկավարժական կրթության միջազգային (1998) ակադեմիաների անդամ։

Երկեր
-----

* Принципы отбора основного содержания обучения математики в средней школе, Е․, 1984․

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի հիմնարար գիտական գրադարան


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Սուրբ Հակոբեանց տպարանը** հիմնադրվել է 1833 թվականին Երուսաղեմում, Գաբրիել Նիկոմիդացիի պատրիարքության օրոք։

Պատմություն
-----------

Զաքարիա պատրիարք Տեր-Պետրոսյանը դեռ իր վարդապետության տարիներից մտադրվել է Երուսաղեմում ստեղծել դպրոց ու տպարան։ Եգիպտոսում նա հայթայթել է տպարանին անհրաժեշտ նյութեր և մի քանի տառերի մայրեր։ Նրա խնդրանքով Պետրոս աղա Հուսուֆյանը գնել էր մի փայտյա մամուլ, կապարե տառեր և նախապես հայթաթված մայրերի ու նյութերի հետ ուղարկել Երուսաղեմ։ 1832 թվականին Զաքարիան Եգիպտոսում ակնցի մահտեսի Ալիքսան Եղիազարյանի օգնությամբ գնել է մի վիմագրական մամուլ և դրանով առաջին անգամ Եգիպտոսում հրատարակել վիմատիպ մի հայտարարարություն։ Այս նախնական պատրաստություններից հետո 1833 թվականին Երուսաղեմի Սուրբ Աթոռի տպարանը լույս է ընծայել 16 էջից բաղկացած առաջին գրքույկը` «Տետրակ աղոթամատոյց», որով սկիզբ է դրվել Երուսաղեմի հայկական տպագրական գործունեությանը։ Սակայն նյութական միջոցների, կարևոր պիտույքների բացակայության պատճառով տպարանի զարգացումը դանդաղ է ընթացել։ Զարգացման ու դրան զուգահեռ վանական վարժարան հիմնելու համար Զաքարիան 1835 թվականին Ադրիանուպոլսեցի Պողոս պատրիարքի նախագահությամբ խորհրդաժողով է գումարել, որտեղ որոշվել է դրամագլուխ հատկացնել նպատակի իրականացման համար (նվիրատվություններ անել)։

Գործունեություն
---------------

Զաքարիայի մահից հետո 1847 թվականին, նրան հաջորդել է Կիրակոս Երուսաղեմացին, ով շարունակել է գործը։ Նա Զմյուռնայից Երուսաղեմ է հրավիրել Տիգրան Հ. Թ. Սավալանյանին` իբրև ուսուցիչ, տպարանի վերակացու և սրբագրիչ։ Նա իր հետ տպարանի կապարե տառերի փոխարեն նորաձույլ ու վայելչատիպ տառեր է բերել Պոլսից։ Նպատակ է ունեցել վերակառուցել տպարանի ու վարժարանի շենքերը։ Սակայն 1850 թվականին Պատրիարքի անակնկալ մահը կիսատ է թողել նրա ազգօգուտ ծրագրերը։ 1871 թվականից սկսած ընդլայնվել է տպարանի գործունեությունը, կառուցվել է ձուլարան, որը գործել է մինչև 1908 թվականը։ Տպագրվել են մի շարք գրքեր հատկապես Եսայի պատրիարքի պաշտոնավարման առաջին տասը տարիներին (1865-1875)։ Տպագրական գրքերի շարքում է նաև «Սիոն» ամսագրի հավաքածուն` 12 հատորով։
Պատերազմի տարիներին Օրմանյան սրբազանի օրոք տպարանը անգործության է մատնվել։ Միայն տասը տարի անց՝ 1925 թվականին, հնարավոր է եղել վերաբացել տպարանը և լույս ընծայել Տ. Եղիշե Դուրյան սրբազանի «Դրվագներ Մանուկ Յիսուսի Կեանքեն» պատկերազարդ հատորը։ 1933 թվականին տպարանն իր հարյուրամյակի շեմին ունեցել է ութսուն տառասեսակ՝ մեծ մասը հայերեն, եղել են նաև արաբական, հունական և եբրայական տառատեսակներ։
«Սուրբ Հակոբեանց» տպարանը միշտ ունեցել է իր մեկենասները, ովքեր իրենց նվերներով, կտակով կամ գրքերի տպագրության ծախսերը հոգալով՝ սատարել են տպարանի գործունեությանը։

Գրական աշխատություններ
----------------------

* «Մաշտոց կանոնեալ Մկրտութեան» (1843)
* «Պատմություն Յովհաննու Կաթողիկոսին» Ա. (1843)
* Ներսես Լամբրոնացիի «Խորհրդածություն Սուրբ Պատարագին» (1842) և այլն։

Աղբյուրներ
----------

1.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ռաֆայել Իշխանյան (1981). Հայ գիրքը։ 1512-1920. Երևան։ ՀՍՍՀ ԳԱ. էջեր 154.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 643)։*  |