recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սուրճի էքսպերիմենտ** Գուստավ III -ի կողմից ստեղծված, երկակի փորձարարություն, որի իսկությունը դրվեց կասկածի տակ։ Փորձը կատարվել է Շվեդիայի թագավորի պատվերով, XVIII-րդ դարի երկրորդ կեսին՝ նպատակ ունենալով պարզել սուրճի ազդեցությունը մարդու առողջության վրա։ Ուսումնասիրությունը չհաստատեց ենթադրյալ սուրճի վնասի առկայությունը։

Գուստավ III (1746—1792) Շվեդ թագավոր, որը փորձել էր ապացուցել սուրճի բացասական ազդեցությունը մարդու վրա

Նախապատմություն
---------------

Սուրճն առաջին անգամ Շվեդիայում հայտնվեց 1674 թվականին, բայց լայն տարածում չունեցավ մինչև XVIII-ը դարը․ այս ըմպելիքը նորաձև դարձավ հարուստների շրջանում։ 1746 թվականին թագավորական հրաման արձակվեց՝ ընդդեմ սուրճի և թեյի, որով արգելվում էր դրանց չարաշահումը։ Օգտագործման համար պետք էր վճարել հարկեր, իսկ հարկերից հրաժարվելու դեպքում սահմանվում էր տուգանք և առգրավում էին բաժակները և ափսեները։ Հետագայում սուրճն արգելվեց ընդհանրապես, չնայած դրա օգտագործումը շարունակվում էր։ Գուստավ III- ը սուրճը դիտում էր որպես հանրային առողջության սպառնալիք և վճռական էր տրամադրված ապացուցել այդ փաստը ՝ կատարելով գիտական փորձ։

Փորձ
----

Թագավորը պատվիրեց փորձարկել ՝ օգտագործելով երկու երկվորյակների։ Երկուսն էլ դատապարտվել էին մահվան ՝ իրենց հանցագործությունների համար։ Նրանց պատիժը փոխարինվեց ցմահ բանտարկությամբ՝ այն պայմանով, որ երկվորյակներից մեկը ամեն օր խմում էր երեք բաժակ սուրճ, իսկ մյուսը ` նույն քանակությամբ թեյ, ամեն օր` իրենց կյանքի մնացած ժամանակահատվածում։ Երկու բժիշկ նշանակվեց ՝ փորձը ղեկավարելու և արդյունքը թագավորին հաղորդելու համար։ Երկու բժիշկներն էլ մահացան մինչ փորձարկման ավարտը։ Գուստավ III-ը սպանվեց 1792 թվականին և չհասցրեց տեսնել փորձի ավարտը։ Երկվորյակներից առաջինը ՝ թեյ խմողը , մահացավ 83 տարեկանում։ Երկրորդի մահվան ստույգ տարեթիվն անհայտ է։

Հետևանքները
-----------

1974 թվականին կառավարությունը ևս մեկ անգամ փորձեց արգելել սուրճի օգտագործումը։ Օրենքը գործեց մինչև 1820-ական թվականները, բայց չկարողացան արգելել սուրճի օգտագործումը։ Արգելանքի ավարտից հետո , սուրճը դարձավ Շվեդիայում ամենատարածված ըմպելիքը, և Շվեդիան մտավ 10 այն երկրների շարքը, որտեղ ամենաշատն էին օգտագործում սուրճը։ Այս փորձը երբեմն կատակով անվանում են Շվեդիայի առաջին կլինիկական փորձարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Coffee – rat poison or miracle medicine?» (անգլերեն)։ Уппсальский университет։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 22-ին։ Վերցված է 2012 թ․ մարտի 20
2. 1 2 3 4 5  *Bennett Alan Weinberg, Bonnie K. Bealer.* The world of caffeine: the science and culture of the world's most popular drug. — Psychology Press, 2001. — P. 92-93. — 394 p. — ISBN 978-0-415-92722-2
3. ↑  Kaianders Sempler (2006 թ․ մարտի 15)։ «Gustav IIIs odödliga kaffeexperiment» (շվեդերեն)։ NyTeknik։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 23-ին։ Վերցված է 2012 թ․ մարտի 20
4. 1 2 3  *Alan Crozier, Hiroshi Ashihara, Francisco Tomás-Barbéran* Teas, Cocoa and Coffee: Plant Secondary Metabolites and Health. — John Wiley & Sons, 2011. — P. 21. — 264 p. — ISBN 978-1-4443-4706-7
5. ↑  Von Sebastian Herrmann (2006 թ․ մարտի 11)։ «Die Wunderbohne» (գերմաներեն)։ Spiegel Online։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ սեպտեմբերի 16-ին։ Վերցված է 2012 թ․ մարտի 20
**Վրիլիսիա** (հուն․՝ Βριλήσσια), քաղաք Հունաստանում, Աթենքի հյուսիսային արվարձանը։ Տեղակայված է Աթենական հարթավայրում՝ ծովի մակարդակից 245 մետր բարձրության վրա, Պենդելիկոն լեռան ստորոտին, Աթենք համայնքի կենտրոնից 11 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևելք՝ Օմոնիաս հրապարակում, և «Էլեֆտերիոս Վենիզելոս» միջազգային օդանավակայնից 15 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Վարչական կենտրոնը համանուն համայնքն (Δήμος Βριλησσίων) է՝ ծայրամասային միավոր Հյուսիսային Աթենքում, որը գտնվում է Ատտիկա ծայրագավառում։ 2011 թվականի մարդահամարի համաձայն՝ բնակչությունը կազմում է 30741 մարդ։ Մակերեսը կազմում է 3,856 քառակուսի կիլոմետր։ Բնակչության խտությունը մեկ քառակուսի կիլոմետրի համար կազմում է 7972,25 մարդ։ 2014 թվականի ընտրություններին դեմարք (քաղաքապետ) ընտրվեց Քսենոֆոն Մանիատոիանիսը (Ξενοφών Μανιατογιάννης):

Տեղակայված է Աթենքի ծայրամասում։ Շատ գեղեցիկ քաղաք է, որն ունի մեծաթիվ զբոսապուրակներ, այգիներ և ոչ մեծ անտառային զանգված՝ Պենդելիկոն լեռից ոչ շատ հեռու։

Հյուսիսում սահմանակցում է Պենդելիի հետ, հյուսիս-արևելքում՝ Պալինի համայնքի, հարավ-արևելքում՝ Այիա-Պարասկևիի, հարավ-արևմուտքում՝ Խալանդրիոնի, հյուսիս-արևմուտքում՝ Ամարուսիոնի հետ։

Պատմություն
-----------

Անտիկ հեղինակները Պենդելիկոնն անվանում էին Բրիլես (հին հունարեն՝ Βριλησσός):

Բնակավայրը հիմնվել է 1930-ական թվականներին՝ անհող քրիստոնյաներին բնակության տարածքով ապահովելու համար։ 1949 թվականին ստեղծվեց Վրիլիսիա բնակավայրը։

Տրանսպորտ
---------

Հարավարևմտյան ծայրամասով անցնում են թիվ 6 ավտոպողոտան՝ «Ատտիկա»-ն, և արվարձանային գնացքների երկաթգիծը՝ «Պենդելիս» ու «Դուկիսիս-Պլակենդիաս» կայարաններով։ «Դուկիսիս-Պլակենդիաս» կայարանն անվանակոչվել է Սոֆի դե Մերբուայի և հանդիսանում է աթենական մետրոպոլիտենի 3-րդ գծի կայարան։

Բնակչություն
------------

| Տարեթիվ | Բնակչություն, մարդ |
| --- | --- |
| 1991 | 16521 |
| 2001 | 26567 |
| 2011 | 30741 |

Եղբայր քաղաքներ
---------------

* Գերմանիա Գերմանիա, Օտվայլեր
* Իտալիա Իտալիա, Նեապոլ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ստրաբոն*. География. IX, 1, 23
2. ↑  *Պլինիոս Ավագ*. Естественная история. IV, 7
3. ↑  *Թուկիդիդես*. История. II, 231
4. 1 2  «Μόνιμος και Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος. Σύνολο Ελλάδος, νομοί, δήμοι/κοινότητες, δημοτικα/κοινοτικά διαμερίσμα και οικισμοί. Απογραφές πληθυσμού 2001 και 1991» (հունարեն)։ Ελληνική Στατιστική Αρχή։ Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ հուլիսի 16-ին։ Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 22

Արտաքին հղումներ
----------------

* համայնքի պաշտոնական կայք

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Սերբ-նորվեգական բարեկամության տուն** կամ **Նորվեգական տուն** (սերբ.՝ Кућа српско-норвешког пријатељства կամ (սերբ.՝ Норвешка кућа), թանգարան, հասարակական-մշակութային կենտրոն, որը գտնվում է Սերբիայի Գորնի-Միլանովեց քաղաքի մուտքի մոտ, այսպես կոչված «Աշխարհի բլրի վրա» (սերբախորվաթ․՝ Brdo mira): Մինչև 2008 թվականը կոչվում էր «Հարավսլավա-նորվեգական բարեկամության տուն», բայց վերանվանվել է Հարավսլավիայի կազմալուծումից հետո։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Նորվեգիայում գտնվող մի քանի համակենտրոնացման ճամբարներում կալանավորված շուրջ 4000 հարավսլավացիներից 3840-ը սերբեր էին։ 1660-ը խուսափեցին մահից և նացիստական խոշտանգումներից հիմնականում տեղական բնակչության օժանդակության շնորհիվ, որոնք կիսում էին սննդամթերքն ու դեղորայքը, որոշ դեպքերում օգնում էին կազմակերպել այն կալանավորների փախուստը, որոնք ի վիճակի էին փախչել։

Այս շենքի կառուցման գաղափարը նախաձեռնել էին հարավսլավա-նորվեգական բարեկամության ընկերության ակտիվիստները, որը կառուցվեց Նիշում 1969 թվականի փետրվարի 9-ին, կենդանի մնացած կալանավորների և նրանց օժանդակած նորվեգացիների կողմից։ Մտահղացման համաձայն՝ շենքը պետք է միավորեր նորվեգական և սերբական մշակույթի տարրերը։ 1980-ական թվականների կեսերին ճարտարապետ Ալեքսանդր Ջյոկիչը վեց ամիս անցկացրեց Նորվեգիայում՝ ստեղծելով շենքի յուրօրինակ ճարտարապետական նախագիծ՝ մի կողմից այն ոճավորելով որպես վիկինգների ռազմանավ, այսպես կոչված դրակար, իսկ մյուս կողմից տիպիկ սերբական փայտաշեն տուն, բազմամյա բնափայտից։

Տունը կառուցվել է 1987 թվականին Շումադիա պատմական շրջանում։ Շենքի 90 %-ը կառուցված է փայտից և միայն 10 % -ն է ապակեպատ։ Բոլոր գերանները սղոցվել, մշակվել և համարակալվել են Նորվեգիայում, այնուհետև տեղափոխվել Հարավսլավիա։ Շենքը հավաքվել է Գորնի-Միլանովցում համարակալմանը խստորեն համապատասխանեցված։ Շինարարության ֆինանսավորումը իրականացվել է կամավոր նվիրատվությունների հաշվին։ Բացի այդ իրենց ներդրումներն են կատարել հարավսլավական նորվեգական կազմակերպությունը և Գորնի-Միլանովցի համայնքը։

Նորվեգական տանը կա 100 տեղանոց համաժողովների դահլիճ, Նորվեգիայի տարածքի համակենտրոնացման ճամբարների ցուցանմուշների սրահներ և հասարակական սննդի կետեր։ Այն միաժամանակ հանդիսանում է սերբ-նորվեգական բարեկամության ընկերության գրասենյակը։ Համանման կազմակերպություն գոյություն ունի նաև Նորվեգիայում, որը հիմնադրվել է 1945 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Лиг, Горни Милановац. Переплетения природы и истории» (ռուսերեն)։ Моя Сербия։ Վերցված է 2016-12-05
2. 1 2  «Norveška kuća u Šumadiji» (սերբա-խորվաթերեն)։ Ringier Axel Springer։ 31.03.2011։ Վերցված է 2016-12-05
3. ↑  Ломовић Б. (15.02.2010)։ «Чија је Норвешка кућа» (սերբերեն)։ Политика Online։ Վերցված է 2016-12-05

Արտաքին հղումներ
----------------

* Алфиревић, Ђорђе. *Експресионизам у српској архитектури*. Београд: Орионарт, 2016.
* Норвешка кућа на viabalkans.com
* Панорамске слике Куће српско-норвешког пријатељства
**Քրիստափոր Օհանյան** (1864, Շուշի, Բաքվի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1924), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Քրիստափոր Օհանյանը ծնվել է Շուշիում։ Դեռ դեռահաս տարիքում մի խումբ տարեկիցների հետ միասին փախել է տնից, որպեսզի միանա հայ ազգային-ազատագրական շարժմանը։ Սակայն հետ է վերադարձվել ոստիկանության կողմից (հավանաբար 1877-1878 թվականների Ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ)։ Ավարտել է Ժնևի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Մասնագիտությամբ եղել է բժիշկ-ակնաբույժ։ Ժնևում, մի խումբ հայ ուսանողների հետ միասին, 1887 թվականին հիմնել է Սոցիալ դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցությունը։ Արդյունքում բնակություն է հաստատել Թավրիզում, որտեղ մասնակցել է մարտական գործողությունների կազմակերպման գործընթացին։ 1897 թվականին օժանդակել է Նիկոլ Դումանին՝ Խանասորի արշավանքի կազմակերպման գործընթացում, որին մասնակցել է որպես ջոկատի հրամանատար և բժիշկ։ Քրիստափոր Օհանյանը «Կուրության պատճառներ» աշխատության հեղինակն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Օհանյան(ց) Քրիստափոր Ալեքսանդրի (Մխիթար, Սյունի, Բժիշկ) (1864 — 1924)»։ *araspel* (ru-RU)։ 2014-12-12։ Վերցված է 2019-09-25

Աղբյուրներ
----------

* Эдуард Оганесян. Век борьбы. Т.1. Изд-во "Феникс", М.-Мюнхен, 1991, стр. 92
**Սերբիայի Հանրապետության սահմանադրություն**, գլխավոր օրենքը և իրավական ակտը Սերբական Հանրապետության իրավական ակտերի համակարգում։ Սահմանադրությունը կարգավորում է հասարակության մեջ հարաբերությունները, հանրապետական կազմակերպությունը և հանրապետական իշխանության մարմինների լիազորությունները։

Առաջին Սահմանադրությունն ընդունվել է 1992 թվականի փետրվարի 28-ին։ Այն ժամանակ այն կոչվում էր Սերբական Հանրապետության Բոսնիայի և Հերցեգովինայի սահմանադրություն։ Սերբիայի Հանրապետության գլխավոր օրենքը ընդունվել է Հարավսլավիայի կազմալուծման տարիներին։ Սահմանադրությունը ընդունման պահից բազմիցս փոխվել է և լրացվել։ Հիմնականում դա կապված էր իր խմբագրության հետ Դեյթոնի խաղաղ համաձայնագրից հետո և Բոսնիայի ու Հերցեգովինայի Սահմանադրական դատարանի որոշումներով։ Նաև Սահմանադրությունը բազմիցս փոխվել է բարձրաստիճան ներկայացուցիչ Բիգ Պեդի Էշդաունի մանդատի ժամանակ։ Հնչեցվեցին և նոր սահմանադրության ընդունման պահանջները։

Կառուցվածք
----------

Սերբիայի Հանրապետության սահմանադրության կառուցվածքը բաղկացած է 12 գլուխներից և 140 հոդվածներից։

1. Հիմնական դրույթ
2. Իրավունքները և ազատությունները
3. Տնտեսական և սոցիալական համակարգը
4. Հանրապետության իրավունքները և պարտականությունները
5. Հանրապետության կազմակերպություն
6. Տարածքային կազմակերպություն
7. Հանրապետության պաշտպանության
8. Սահմանադրականությունը և օրինականությունը
9. Սահմանադրական դատարան
10. Դատարաններն ու դատախազությունը
11. Սահմանադրության փոփոխություն
12. Եզրափակիչ դրույթներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Конституционный суд РС» (սերբերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունվարի 9-ին։ Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 20

Արտաքին հղումներ
----------------

* «ՍՀ Սահմանադրություն» (սերբերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունվարի 9-ին։ Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 20
**Քրիստոսի Հարության տաճար**,Ռուս ուղղափառ եկեղեցու տաճար Թունիսում։ Կառուցվել է 1953-1956 թվականներին ճարտարապետ Միխայիլ Կոզմինի նախագծով։ Օծվել է Քրիստոսի Հարության անունով։

Պատմություն
-----------

1920 թվականի դեկտեմբերին Թունիսի ափերին տեղակայված ֆրանսիական Բիզերտու ռազմական նավահանգիստ է ժամանել Ռուսաստանի Սևծովյան նավատորմի էսկադրան։ Էսկադրայի հետ Թունիս են ժամանել շուրջ 6000 ռուս փախստականներ, որոնց մեծ մասը շուտով մեկնել է այլ երկրներ։ Սկզբնական շրջանում ժամերգությունները տեղի են ունեցել նավի եկեղեցում, ապա մասնավոր բնակարաններում։ 1938 թվականին Բիզերտե քաղաքում ռուսական համայնքի միջոցներով կառուցվել է առաջին ուղղափառ տաճարը, որ կոչվել է Ալեքսանդր Նևսկու անունով։

Թունիսի ռուսական համայնքն ավելի մեծաթիվ է եղել, սակայն պատարագները երկար ժամանակ անցկացվել են մի եկեղեցում, որը գտնվել է արաբական փոքր պալատի տարածքում։ Սեփական տաճարի առաջին քարի հիմնարկեքը տեղի է ունեցել միայն 1953 թվականի հոկտեմբերին։ Տաճարի շինարարությունը կատարվել է ռուսական համայնքի միջոցներով, զգալի գումար են նվիրաբերել նաև տեղի ֆրանսիական իշխանությունները։ Շինարարությունն արժեցել է 5 մլն ֆրանկ։ 1956 թվականին Քրիստոսի Հարության տաճարը բացվել է և հունիսի 10-ին օծվել է Շանհայի արքեպիսկոպոս Հովհաննեսի կողմից։ Տաճարի առաջին վանահայր է դարձել Միտրոֆանը (Եդլինսկի-Մանույլով)։

Միագմբեթ քարե տաճարը կառուցվել է Պսկովի ճարտարապետության ավանդույթներով և Ներլիի Պոկրովյան եկեղեցու նմանությամբ։ Նախագծի հեղինակը ճարտարապետ Միխայիլ Կոզմինն է, որը Թունիս էր տեղափոխվել 1940-ականներին։ Տաճարի շինարար-ճարտարագետը եղել է Վ. Լագոդովսկին։ Սրբապատկերներն ու եկեղեցական իրերը տաճար են տեղափոխվել ռուսական նավերից՝ «գեներալ Ալեքսեև» գծանավից, «Կագուլ» թեթև հածանավից և «Գեորգի Պոբեդոնոսեց» շտաբ-նավից։ Բացի այդ, տաճարում կան Տիրոջ մկրտության և Սուրբ Աստվածածնի ավետման սրբապատկերներ, որ բերվել են 1854 Սևաստոպոլում խորտակված նավերից։ Տաճարի սրբություններից են խաչը են՝ Տիրոջ խաչի կենարար փայտի մի մասնիկով և սուրբ նահատակ Կիպրիան Կարթագենացու մասունքների մի մասնիկ։

Սկզբում տաճարը գտնվել է արտասահմանում Ռուս եւղղափառ եկեղեցու իրավասության ներքո։ 1992 թվականին ծխականների դիմումից հետո որոշվել է համայնքն ընդունել Մոսկվայի պատրիարքարանի իրավասության ներքո։ Այդ ժամանակից ի վեր տաճարի վանահայրն է Դմիտրի Նեցվետեևը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Православная община Туниса отпраздновала 50-летний юбилей храма Воскресения Христова»։ Православие.Ru։ 2006-06-12։ Վերցված է 2015-04-26
2. 1 2  Русская колония в Тунисе 1920-2000 / Сост. К.В.Махров. — Русский путь, 2008. — С. 172. — ISBN 978-5-85887-299-3
3. 1 2 3  Православная община в Тунисе // *New review*. — New Review, Incorporated, 2008. — В. 252-253. — С. 285-286.
4. ↑  «Зарубежные учреждения Московского Патриархата»։ Официальный сайт Московской Патриархии։ Վերցված է 2015-04-26

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Тунсский Воскресенский храм»։ drevo-info.ru։ Վերցված է 2015-04-26
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տարաս Շևչենկոյի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Տարաս Շևչենկոյի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Тарасу Шевченко, ուկրաիներեն՝ Пам'ятник Тарасу Шевченку), հուշարձան Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Կանգնեցվել է 2007 թվականին ուկրաինացի բանաստեղծ, գրող և նկարիչ Տարաս Շևչենկոյի պատվին` նրա անվան քաղաքային պուրակում։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը պատրաստվել է 2005 թվականին «Տարաս Շևչենկոյի անվան հիմնադրամ» բարեգործական կազմակերպության նախաձեռնությամբ։ Հովանավորն էր դոկտոր Վասիլի Իվանիցկի - Նատալյա Բունձա ամուսնական զույգը Տորոնտոյից (Կանադա)։

Երիտասարդ բանաստեղծի հուշարձանի հեղինակն է Վինիպեգ քաղաքում բնակվող ուկրաինացի հայտնի քանդակագործ Լեո Մոլը, որը Շևչենկոյի հուշարձանների հեղինակն է Վաշինգտոնում, Բուենոս Այրեսում, Սանկտ Պետերբուրգում։

Բրոնզե հուշարձանը պատրաստվել է Արգենտինայում։ Նրա քաշը 2,5 տոննա է, բարձրությունը` 3 մետր։ Արգենտինայից հուշարձանը նավով ուղարկվել է Օդեսա, այնուհետև տեղափոխվել Յալթա, որտեղ մոտ երկու տարի գտնվել է պահեստում, մինչև քաղաքային իշխանությունները տեղադրելու հարմար տեղ էին փնտրում քաղաքի կենտրոնում։ Այդ վայրը դարձավ կրկեսի մոտի պուրակը Մոսկովյան փողոցում, որը ստացավ *Շևչենկոյի պուրակ* պաշտոնական անվանումը։

Բացման հանդիսավոր արարողության մասնակիցները նշել են *«Ուկրաինայով և Ուկրաինայի համար ապրած մարդու նշանակալիությունը։ Ազգի հոգևոր բնույթը, նրա վերածնունդը և ձևավորումը անքակտելիորեն կապված են բազմազգ Ղրիմում մեր հարաբերությունների ներդաշնակության հետ»։* Հնչել են նաև երախտագիտության խոսքեր բոլոր նրանց, ովքեր ակտիվորեն մասնակցել են հուշարձանի ստեղծմանը, և նշվել է հուշարձանը հենց Յալթայում տեղադրելու խորհրդանշական լինելը. Յալթան այն *«քաղաքն է, որն ամեն տարի աշխարհի տարբեր երկրներից այցելում են տասնյակ հազարավոր մարդիկ»,* որոնք հարգում և պատվում են ուկրաինական մշակույթը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «В Ялте открыт памятник Тарасу Шевченко» (ռուսերեն)։ В Ялте открыт памятник Тарасу Шевченко։ Վերցված է 2017-07-02
2. ↑  «Ялта приобщилась к духовности и открыла памятник Шевченко» (ռուսերեն)։ www.segodnya.ua։ Վերցված է 2017-07-02
3. 1 2  «В Ялте появится памятник Тарасу Шевченко»։ Վերցված է 2017-07-02
**Սերգիյ Ռադոնեժսկու տաճար** (ռուս.՝ Храм Сергия Радонежского), ռուս ուղղափառ եկեղեցու Նիժնետագիլյան համայնքի տաճար, որը գտնվում է Նիժնի Տագիլ քաղաքի Տագիլշինյան շրջանի Մետալուրգների փողոցում։

Պատմություն
-----------

Տաճարը հիմնադրվել է 2000 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Նիժնի Տագիլի մետալուրգիական կոմբինատի ղեկավարության խնդրանքով։ Տաճարի հիմքում առաջին քարը դրել են քաղաքագլուխ Ն. Ն. Դիդենկոն, Սվերդլովսկի մարզի նահանգապետ Է. Է. Ռոսսելը, Նիժնետագիլսկի մետալուրգիական կոմբինատի գլխավոր տնօրեն Սերգեյ Նոսովը և Մոսկվայի ու Համայն Ռուսիո պատրիարք Ալեքսի II-ը։ Տաճարի կառուցման համար ընտրվել է եկատերինբուրգցի ճարտարապետ Վ. Ի. Սիմինենկոյի նախագիծը, իսկ կապալառուն եղել է «Տագիլշին» տրեստը։

Տաճարի կառուցումը սկսվեց 2001 թվականին, այն ֆինանսավորում էին Նիժնի Տագիլի մետալուրգիական կոմբինատը, «Եվրազհոլդինգը» և Եկատերինբուրգի թեմը, որի մասին հիշատակվում է եկեղեցու պատին փակցված հուշատախտակին։ 2003 թվականի սեպտեմբերի 25-ին իրականացվեց տաճարի խաչերի և գմբեթի օծումը։ Տաճարի ամբողջական օծումը իրականացվել է 2004 թվականի հոկտեմբերի 22-ին, այն կատարել են Եկատերինբուրգի և Վերխոտուրսկի արքեպիսկոպոս Վիկենտիի, Սերգիևո-Պասադսկի եպիսկոպոս Ֆեոգնոստի և Բրյանսկի ու Սեվսկի արքեպիսկոպոս Ֆեոֆիլակտի կողմից։

Տաճարի ճարտարապետություն
------------------------

Տաճարի Ռուս-բյուզանդական ճարտարապետությունում առկա են նաև Դասականության հիմնադրույթներ և 19-20-րդ դարերի շրջանի եկեղեցական ճարտարապետության ավանդույթներ։ Շատ գաղափարներ վերցվել են 1963 թվականին քանդված Վիյսկո-Նիկոլսկի եկեղեցու պատկերներից։

Տաճարի շենքը ունի խաչաձև գմբեթավոր քաղաքային եկեղեցու տեսք, կառուցված է բարձր գետնախարսխի վրա, նախատեսված է 800 մարդու համար։ Այն բաղկացած է քառակուսի քառաքայլ հիմնական ծավալից, կիսաշրջանաձև ելուստից գմբեթից և սեղանատնից։ Գերիշխող զանգակատունը 40 մետր բարձրությամբ, հասնում է մինչև խաչին։ Գմբեթի տանիքը ունի արտահայտիչ զարդաքանդակներ, որոնք պսակազարդված են սոխագմբեթներով։

Տաճարն ունի 11 զանգ` 6 կգ-ից մինչև 1,5 տոննա քաշով։ Ընդհանուր առմամբ, եկեղեցին ունի յոթ գմբեթ։ Եկեղեցու շինությունն ունի երեք մուտք։ Տաճարը նկարազարդել են մոսկվացի արվեստագետները` ըստ Ռուսաստանի վաստակավոր նկարիչ Վ. Պավլովի էսքիզների։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «История храма» (ռուսերեն)։ Храм во имя святого преподобного Сергия Радонежского։ Վերցված է 2014 թ․ մարտի 19
* «Храм во имя св. прп. Сергия Радонежского» (ռուսերեն)։ Нижнетагильская епархия Русской Православной Церкви։ Վերցված է 2014 թ․ մարտի 19 (չաշխատող հղում)
* «В НИЖНЕМ ТАГИЛЕ ТРИ АРХИЕРЕЯ СОВЕРШАТ ОСВЯЩЕНИЕ ХРАМА ПРЕПОДОБНОГО СЕРГИЯ РАДОНЕЖСКОГО» (ռուսերեն)։ Православие.Ru։ 2004 թ․ հոկտեմբերի 21։ Վերցված է 2014 թ․ մարտի 19
* «Храм во имя Сергия Радонежского в г. Нижний Тагил» (ռուսերեն)։ ПРОЕКТНО-РЕСТАВРАЦИОННАЯ МАСТЕРСКАЯ при Уральской государственной архитектурно-художественной академии։ Վերցված է 2014 թ․ մարտի 19
**Տարոկո** (չինարեն՝ 太魯閣國家公園), Թայվանի ութ ազգային պարկերից մեկը։ Գտնվում է Հուալիյան, Տայչժուն և Նանտոու շրջանների տարածքում։ Ունի 920 կիլոմետր քառ․ տարածք։ Պարկը ստեղծվել է Թայվանի նահանգապետի կողմից՝ 1937 թվականի դեկտեմբերի 12-ին, երբ Թայվանը դեռևս Ճապոնիայի կազմում էր։ Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմում Ճապոնիայի պարտությունից հետո, մայրցամաքային Չինաստանից անկախ՝ Չինաստանի հանրապետությունը իր կառավարման տակ վերցրեց Թայվան կղզին։ Չինաստանի Հանրապետության կառավարությունը պարկը լուծարեց 1945 թվականի օգոստոսի 15–ին, և միայն 1986 թվականի նոյեմբերի 28–ին այն վերականգնվել է։

Տարոկո ազգային պարկը ներառում է՝

* Ինը ոլորանների թունելը,
* Հավերժական գարնան տաճարը (Չանչուն տաճար),
* Վենշանի տաք աղբյուրը,
* Ջրային վարագույրների թունելը,
* Ծիծեռնակի քարանձավը,
* Մարմարե կամուրջը։

Պարկի գլխավոր տեսարժան վայրը Տարոկո է կամ «Մարմարե կիրճ»-ը, որն ունի շուրջ 19 կիլոմետր երկարություն և ձգվում է մերձափնյա լեռների գծով՝ Տարոկո պարկի կենտրոնով։ Տյանսյան գյուղը գտնվում է կիրճի եզրին, որը մեծապես հայտնի է իր կախովի կամրջով և գերժամանակակից «հինգ աստղանի» հյուրանոցով։ Տարոկո կիրճի շուրջը կան շատ արահետներ, որոնք նախատեսված են զբոսաշրջիկների համար։ Բացի այդ, կան բազմաթիվ տաք աղբյուրներ, տաճարներ և Ամի ցեղերին պատկանող հնագույն գյուղեր։ Մոտակա Հուալյան քաղաքը հայտնի է որպես մարմարե իրերի արտադրության լավագույն կենտրոն։ Այստեղ արտադրվում է գրեթե ամեն ինչ, ինչ կարելի է ստանալ քարից, սկսած ավանդական մահարձաններից մինչև շախմատ, սպասք և կահույք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Национальный парк «Тароко»: как добраться, природные памятники, обитатели, маршруты»։ *Тонкости туризма* (ru-RU)։ Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 15

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք (անգլ.)
* Տարոկո ազգային պարկի լուսանկարներ Archived 2008-08-18 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Լարուսի · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2004009493 · VIAF: 315143154 · WorldCat VIAF: 315143154 |

 |
**Սերդար Քըլըչ** (թուրքերեն՝ Serdar Kılıç), թուրք դիվանագետ, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ-ում Թուրքիայի նախկին դեսպան և հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման թուրքական կողմի հատուկ ներկայացուցիչ։ 2008-2010 թվականներին Քըլըչն զբաղեցրել է Լիբանանում Թուրքիայի դեսպանի պաշտոնը, իսկ 2012-2014 թվականներին եղել Ճապոնիայում Թուրքիայի դեսպանը։

Կենսագրություն
--------------

Քըլըչն ավարտել է Անկարայի TED քոլեջը, իսկ այնուհետ սովորել Անկարայի համալսարանի քաղաքագիտության բաժնում, որտեղ ավելի ուշ պաշտպանել է նաև թեկնածուական ատենախոսություն։ Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարությունում դիվանագիտական աշխատանքի է անցել 1984 թվականին և զբաղեցրել մի շարք պաշտոններ։ 2006-2008 թվականներին եղել է այդ նախարարության ՆԱՏՕ-ի հարաբերությունների բաժնի ղեկավարը։ 2008-2010 թվականներին զբաղեցրել է Լիբանանում Թուրքիայի դեսպանի պաշտոնը։ 2010-2012 թվականներին եղել է Թուրքիայի ազգային անվտանգության խորհրդի գլխավոր քարտուղար։ 2012-2014 թվականներին էլ զբաղեցրել է Ճապոնիայում Թուրքիայի դեսպանի պաշտոնը։ 2014 թվականից մինչև 2021 թվականի մարտի 2-ը գլխավորել է ԱՄՆ-ում թուրքական դեսպանությունը։

### Հայ-թուրքական հարաբերություններ

2021 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Արաբական Միացյալ Էմիրություններ կատարած այցի ժամանակ Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Մևլյութ Չավուշօղլուն հայտարարել էր, որ Հայաստանի հետ բանակցություններում Թուրքիայի հատուկ ներկայացուցիչ կնշանակվի Սերդար Քըլըչը։ Իսկ դեկտեմբերի 18-ին էլ հայտնի դարձավ, որ հայկական կողմից հատուկ ներկայացուցիչ կլինի ԱԺ փոխնախագահ Ռուբեն Ռուբինյանը։

Անձնական կյանք
--------------

Քըլըչը սահուն խոսում է անգլերեն։ Ամուսնացած է Զելիհա Սինեմ Քըլըչի հետ։ Ամուսիներն ունեն երեք զավակ։ Նրա հայրը՝ Իլյաս Քըլըչը եղել է Թուրքիայի միլի մեջլիսի Սամսունից ընտրված պատգամավոր և եղել Թուրքիայի Ժողովրդահանրապետական կուսակցության անդամ։ Քըլըչի բարեկամներից է Սամսունից ընտրված Արդարություն և զարգացում կուսակցության պատգամավոր Չաղաթայ Քըլըչը, որը նախկինում զբաղեցրել է Թուրքիայի երիտասարդության և սպորտի նախարարի պաշտոնը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Mülkiye»։ 2012 թ․ նոյեմբերի 3։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ նոյեմբերի 3-ին։ Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 13  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
2. ↑  «T.C. Dışişleri Bakanlığı Turkish Embassy In Washington»։ *vasington.be.mfa.gov.tr*։ Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 13
3. ↑  «Հակահայկական քարոզչությամբ զբաղվող նախկին դեսպանը՝ Հայաստանի հետ բանակցություններում Թուրքիայի հատուկ ներկայացուցիչ»։ *Hetq.am* (հայերեն)։ Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 24  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
4. ↑  «Հայաստան-Թուրքիա երկխոսության հատուկ ներկայացուցիչ կլինի Ռուբեն Ռուբինյանը»։ *Hetq.am* (հայերեն)։ Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 24  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
**Տափօղա՜կ Տափօղա՜կ**, Անգլիայում և հարակից տարածքներում կոչվում է նաև **Գո՜լ Գո՜լ** (ռուս.՝ Шайбу! Шайбу) սովետական անիմացիոն ֆիլմ, նկարահանվել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիայի ռեժիսոր Բորիս Դյոժկինի կողմից։

Սյուժե
------

Տափօղակով հոկեյը տեղի է ունենում «Մետեոր» թիմի, հոկեյի ամբարտավան «վարպետների» և «Վիմպել» թիմի՝ նորեկների միջև։ Առաջին մրցաշրջանն անցավ կանխատեսելի ջախջախիչ 3:0 հաշվով՝ հօգուտ «Մետեորի»։ Ընդմիջման ժամանակ «Վիմպել» թիմի մարզիչը իր թիմին բացատրում է նոր մարտավարությունը և խաղացողներին տրամադրում հաղթանակի։ Երկրորդ մրցաշրջանը հանգեցնում է խաղի շրջադարձային կետի։ Սակայն հաշիվը նախկինի պես ավարտվեց հօգուտ «Մետեորի»՝ 4:2 հաշվով։

Երրորդ մրցաշրջանում «Վիմպել»-ի հոկեյիստներից մեկը լուրջ վնասվածք է ստանում և չի կարողանում շարունակել խաղը, ինչը կարծես վտանգի տակ է դնում խաղի շարունակությունը։ Գլխավոր հերոսը՝ անանուն կարմրահեր սիրողական հոկեյիստը, օգնության է հասնում «Վիմպել»-ին։ Չնայած նրան, որ անմիջապես դուրս է գալիս սառույցի վրա, կարմրահերը ուրախության պոռթկումով ինքնագոլ է խփում։ Նրա օգնությամբ թիմը հաղթում է 6-5 հաշվով։

Ընդունելություն
---------------

Ըստ կինոքննադատ և անիմացիայի պատմաբան Պավել Շվեդովի ՝ Բորիս Դյոժկինը սպորտի թեման լավագույնս մարմնավորել է խորհրդային անիմացիայում։ Շվեդովը կարծում է, որ Դյոժկինին հաջողվում է փոխանցել սպորտային մրցումների դրամատիզմը, մենամարտի արտահայտությունը, մարզիկների և հանդիսատեսի հույզերը, ինչին նպաստում է իրական հոկեյի խաղում ձայնագրված երաժշտական նվագակցությունը և ձայնը։ Միևնույն ժամանակ, նման կոշտ, ուժային խաղ ինչպիսին Տ*ափօղակով հոկեյն է*, ներկայացվում է բոլորովին այլ՝ «բարի» կերպարով։ «Հանդիսատեսին կարող է դուր չգալ հոկեյը, բայց հեղինակը թույլ չի տալիս նրան հեռու մնալ էկրանին տեղի ունեցածից», եզրափակում է քննադատը։ Կինոքննադատ Սերգեյ Կապկովը, արժանին մատուցելով ֆիլմի տեխնիկական և ռիթմիկ գերազանցությանը, այն անվանել է «Տափօղա՜կ Տափօղա՜կ», Բորիս Դյոժկինի սպորտային թեմաներով աշխատանքների շարքից լավագույնը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Павел Шведов (2014-02-20)։ «Выставка «Шайбу! Шайбу!» в Измайлово»։ *Анималайф.ру*։ Վերցված է 2018-01-20
2. ↑  Наши мультфильмы, 2006

Աղբյուրներ
----------

* Сергей Капков (2006)։ «Борис Дёжкин»։ *"Наши мультфильмы"*։ Издательская программа «Интерроса»։ Составители: Ирина Марголина, Наталья Лозинская։ ISBN 5-91105-007-2։ Արխիվացված է օրիգինալից 2007-08-29-ին
* *Фильмы-сказки: сценарии рисованных фильмов. Выпуск 10* (65000 экз ed.)։ М.: Искусство։ 1972  (1974 — второе издание — тираж 50 000 экз.) *Кумма А. Рунге С.* «Шайбу! Шайбу!».

Արտաքին հղումներ
----------------

* Goal! Goal!(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
***Սերվեյոր-4***, (անգլ.՝ Surveyor-3), ԱՄՆ ՆԱՍԱ-ի Սերվեյոր ծրագրի շրջանակներում իրականացված առաքելություն, որով նախատեսվում էր Լուսնի մակերևույթին կատարել փափուկ վայրէջք, և ուսումնասիրել Լուսնի մակերևույթը պատրաստվելով Ապոլոն ծրագրի իրականացմանը։ Արձակվել է 1967 թվականի հուլիսի 14-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս Կենտավր կրող հրթիռով։ Սերվեյոր ծրագիրը ղեկավարվում էր Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայի կողմից, իսկ կայանը կառուղցվել էր Հյուզ էյրքրաֆք ընկերության կողմից։

Վայրէջքի ընթացքում Սերվեյոր 4-ի հետ կապն ընդհատվեց և կայանը բախվեց Լուսնի մակերևույթին Կենտրոնական ծովածոցում։

Սերվեյոր 6-ը հաջողությամբ վայրէջք կատարեց Սերվեյոր 4-ի անկման վայրին մոտ մի քանի ամիս անց 1967 թվականի նոյեմբերին։

Կայանի կառուցվածք
-----------------

Կայանը բաղկացած էր շարժիչային (հետագծի ուղղման 3 հեղուկահրթիռային շարժիչներ և պինդ վառելիքով աշխատող արգելակման շարժիչ) և էներգետիկ, (արևային և քիմիական մարտկոցներ) տեղակայանքներից, ռադիոտեխնիկական սարքավորումներից, կողմնորոշման և թռիչքի կառավարման համակարգից։

Կայանի վրա տեղակայված էր Լուսնի վրա վայրէջք կատարելուց հետո նկարահանումներ կատարելու հեռուստատեսային խցիկներ։

Կայանի առավելագույն տրամագիծը ըստ վայրէջքի բացված շասսիի հենարանների 4,27 մ էր, բարձրությունը (հավաքված շասսիի դեպքում) մոտ 3 մ, մեկնարկային զանգվածը՝ 1,037.4 կգ, վայրէջքից հետո՝ 283 կգ։

Թռիչք
-----

Սերվեյոր 4-ը արձակվել է 1967 թվականի հուլիսի 14-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս Կենտավր կրող հրթիռով։ Կայանը արձակվել է ուղիղ դեպի Լուսինը հետագծով, առանց միջանկյալ ուղեծրերի դուրս բերելը։

Մինչ Լուսնի վրա կատարվելիք վայրէջքը թռիչքը անթերի էր անցնում, սակայն վայրէջքի ընթացքում կապը կայանի հատ ընդհատվեց, մոտավորապես 2,5 րոպե մակերևույթին հասնելուց առաջ։ Կայանի հետ կապը վերականգնել չհաջողվեց։ Համաձայն վարկածի պայթել է պինդ վառելիքով արգելակման հրթիռը

Տես նաև
-------

* Լունա ծրագիր
* Լունար օրբիտեր ծրագիր
* Ռեյնջեր ծրագիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  NASA։ «Surveyor 4»։ *NASA*։ Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 2
2. ↑  «Surveyor 4»։ NASA's Solar System Exploration website։ Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 2
3. ↑  «Surveyor 4»։ *NASA*։ Վերցված է 2022 թ․ մարտի 14

Արտաքին հղումներ
----------------

* Surveyor Program Results (PDF) 1969
**Տիհոմիր Ստանիչ** (սերբերեն` *Tihomir Stanić*, նոյեմբերի 17, 1960(1960-11-17), Šeškovci, Լակտաշի (համայնք), Սերբական Հանրապետություն, Բոսնիա և Հերցեգովինա), թատրոնի, կինոյի, հեռուստատեսության սերբ դերասան և կինոպրոդյուսեր։ Ստեղծագործական իր գործունեությունն սկսելով 1981 թվականին՝ թատրոնում արդեն մարմնավորել է հարյուրից ավելի կերպար, նկարահանվել է 80-ից ավելի ֆիլմերում։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Շեշկովցի քաղաքում, մանկությունն ու պատանեկությունն անցկացրել Կոզարսկա Դուբիցայում, որտեղ հայրն աշխատում էր որպես ուսուցիչ։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Նովի Սադ քաղաքի դրամատիկական արվեստների ակադեմիան, ուսանել պրոֆեսոր Դեյան Միյաչի դասարանում։

Սկզբնական շրջանում խաղացել է Նովի Սադի սերբական ազգային թատրոնում, 1887 թվականից անդամագրվել Բելգրադի Atelje 212 թատերախմբին։ Բացի այդ, հանդես գալով «Նովի Սադ» և «Բելգրադ» հեռուստաալիքների դրամատիկական ծրագրերում՝ մարմնավորել է Սերբիայի պատմության ու գրականության բազմաթիվ նշանավոր դեմքերի (Դոսիտեյ Օբրադովիչ, Սավա Մրկալ, Բրանկո Ռադիչևիչ, Միլոշ Ցրնյանսկի, Ստևեն Սրեմեց, Իվո Անդրիչ, արքա Ալեքսանդր Օբրենովիչ...):

1998-2000 և 2005-2007 թվականներին ղեկավարել է Սերբական Հանրապետության մայրաքաղաքի՝ Բանյա Լուկայի ազգային թատրոնը։ Հիմնադրել է «Բալկանֆիլմ» և «Դրինա-ֆիլմ» պրոդյուսերական ընկերությունները, որոնցից առաջինի կենտրոնական գրասենյակը Սերբական Հանրապետությունում է, երկրորդինը՝ Բելգրադում, և 2007 թվականից գեղարվեստական կինոնկարների արտադրություն է կազմակերպում։

Ընտրյալ ֆիլմագրություն
----------------------

Կինո| Տարին | Վերնագիրը | Դերը | Նշումներ |
| --- | --- | --- | --- |
| 2018 | *Երբեք չավարտվող անցյալ* |  |  |
| 2014 | *Փոքրիկ Բուդդոն* | Կրեստո |  |
| 2012 | *Doktor Rej i đavoli* | Իվիցա |  |
| 2011 | *Zlatna levica, priča o Radivoju Koraću* | Իվո Անդրիչ |  |
| *Թշնամին* |  |  |
| 2008 | *Շրջագայություն* | Ստանիսլավ |  |

Հեռուստատեսություն| Տարին | Վերնագիրը | Դերը | Նշումներ |
| --- | --- | --- | --- |
| 2021 | *Ալեքսանդր Հարավսլավացի* | Մեհմեդ Սպահո |  |
| 1995 | *Օբրենովիչների արքայատոհմի վախճանը* | Ալեքսանդր Օբրենովիչ արքա |  |
| 1987−1988 | *Վուկ Կարաջիչ* (հեռուստասերիալ) | Յովան Պոպովիչ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
2. ↑  «Puls - Tihomir Stanić»։ *www.pulsonline.rs*։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-11-02-ին  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
3. ↑  «Пресинг: Република Српска: Првих 20 година (16,40 мин)» (ср)։ Радио-телевизија Републике Српске։ 16. 1. 2012։ Վերցված է 17. 1. 2012

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տիհոմիր Ստանիչ Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000064869187 · LCCN: no2015118818 · VIAF: 95100897 · WorldCat VIAF: 95100897 |

 |
| **՞**Փոքր սպիտակ սագ |
| --- |
| Փոքր սպիտակ սագ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Սագանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Բադեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Anser caerulescens caerulescens
(Linnaeus, 1758) |
|  Հոմանիշներ |
| 
* Chen caerulescens caerulescens (Linnaeus, 1758)

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Փոքր սպիտակ սագ** (լատին․՝ Anser caerulescens caerulescens), սպիտակ սագի (*Anser caerulescens*) տեսակ։ Սպիտակ սագի մեկ այլ տեսակ է մեծ սպիտակ սագը (*A. c. atlanticus*), այս թռչունները տարբերվում են առաջին հերթին փոքր չափերով և այնուհետև տարածվածությամբ (ապրում են Հյուսիսային Ամերիկայի արևմտյան և կենտրոնական տարածքներում, մինչդեռ մեծ սպիտակ սագերը՝ (*A. c. atlanticus*) հյուսիսում և արևելքում)։

Արեալ
-----

Բնադրում են Հյուսիսային Կանադայի կենտրոնից մինչև Բերինգի նեղուցն ընկած տարածքներում։ Ամռանը գաղթում են Կալիֆորնիա և ԱՄՆ-ի հարավ-արևելք, ըստ որոշ աղբյուրների նաև Ճապոնիա, նկատվում են նաև Արևմտյան Եվրոպայի և ԱՊՀ-ի տարածքներում։

Գունավորում
-----------

Ձևավորվում է երկու գույնի երկձևություն (մորֆիզմ)՝ սպիտակ և «կապույտ»։ Սպիտակների ներկայացուցիչները ամբողջությամբ սպիտակ են, բացառությամբ թևերի սև վերջավորության, իսկ «կապույտների» ներկայացուցիչները հիմնականում մուգ գույնի են, գլուխը, պարանոցը և որոշ պոչի մի քանի փետուրներ սպիտակ են։ Սպիտակ սագի մեկ այլ ենթատեսակում, (*А. c. atlanticus՝* մեծ սպիտակ սագ) հայտնաբերվել է գրեթե բացառապես սպիտակ մորֆ (երկձևություն)։

Պատկերասրահ
-----------

* Կապույտ մորֆԿապույտ մորֆ
* Սպիտակ մորֆՍպիտակ մորֆ
* 
* Փոքր սպիտակ սագի ձուՓոքր սպիտակ սագի ձու

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Gill, F. and Donsker, D. (Eds). (2016)։ «Screamers, ducks, geese & swans»։ *IOC World Bird List (v 6.3).* (անգլերեն)  doi:10.14344/IOC.ML.6.3.(Ստուգված է 31 Օգոստոսի 2016).
2. 1 2 3  Kear Janet (2005)։ *Ducks, Geese and Swans* **1**։ Oxford University Press։ էջ 297։ ISBN 978-0-19-861008-3
3. ↑  Белый гусь // Питерский Охотник.
4. ↑  Mike Johnson (1996)։ «Snow Goose Populations»։ *The Snow Goose Population Problem*։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունվարի 14-ին

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

Категория:Гуси
Категория:Птицы Северной Америки
Категория:Животные, описанные в 1758 году
**Սիդնի ՈՒայթ Դրյու** (անգլ.՝ Sidney White Drew, օգոստոսի 28, 1863(1863-08-28), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - ապրիլի 9, 1919(1919-04-09), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասան, ռեժիսոր, համր կինոյի դերասան, հայտնի է հիմնականում որպես **Պարոն և տիկին Սիդնի Դրյու** (անգլ.՝ Mr. & Mrs. Sidney Drew):

Նրա ծննդյան պատմությունը դեռ այնքան էլ պարզ չէ։ Նրա մայրը՝ հայտնի դերասանուհի և մանկավարժ Լուիզա Դրյուն, պնդում էր, որ իրեն որդեգրել է 1862 թվականին իր ամուսնու մահից անմիջապես հետո։ Հայտնի է, որ նրա մայրը հոր մահից հետո որոշ ժամանակով անհետացել է երկրից, ինչից հետո Ֆիլադելֆիայում հայտնվել է արդեն երեխա Սիդնիի հետ։

Սիդնի Դրյուի կինոկարիերան մեկնարկել է 1911 թվականին «Kalem Company» ստուդիայում, երբ ձևավորվել է նրա կատակերգական դուետը առաջին տիկնոջ՝ Գլեդիս Ռանկինի հետ։ 1913 թվականին նա սկսել է աշխատել «Vitagraph» ստուդիային, որտեղ շուտով մեծ հաջողության են հասել կատակերգական բազմաթիվ կարճամետրաժ Ֆիլմեր նրա մասնակցության շնորհիվ։ Կնոջ մահից հետո 1914 թվականի հունվարին նա որոշ ժամանակ համագործակցել է դերասանուհի Կլարա Քիմբոլլ Յանգի հետ, իսկ 1917 թվականին ամուսնացել է Լյուսիլ Մաքվեյի հետ, որը դարձել է նրա նոր տիկին Դրյուն։ Ինչպես դուետը նրանք շարունակում են հաջող ելույթները հաջորդ երկու տարում։ 1918 թվականին Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Ֆրանսիայում ողբերգական կերպով զոհվել է դերասանի 26-ամյա որդին։ Սիդնի Դրյուն այդպես էլ չկարողացավ ապաքինվել կորստից, և 1919 թվականի ապրիլին մահացավ 55 տարեկանում։ Նրա կինը՝ Լյուսիլ Մաքվեյը, մահացել է 1925 թվականին 35 տարեկանում քաղցկեղից։ 1960 թվականին կինոարտադրության մեջ ունեցած ավանդի համար դերասանը արժանացել է աստղի Հոլիվուդի Փառքի ծառուղում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Internet Broadway Database — 2000.
3. ↑  Beasley, David (2002). *McKeee Rankin and the Heyday of the American Theater* pp. 101—102.
4. ↑  Sidney Drew: *North American Theatre Online*
5. ↑  «Sidney White Drew»։ *www.findagrave.com*։ Վերցված է սեպտեմբերի 22, 2019

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX4617512 · BNF: 158884885 · ISNI: 0000000116696063 · LCCN: n85138423 · VIAF: 71730474 · WorldCat VIAF: 71730474 |

 |
Գերմանիայում տղաները տիկնիկային ներկայացում են խաղում
Տղաները խաղում են
**Տղա**, մինչև 13-15 տարեկան (մինչև սեռական հասունության ավարտը) արական սեռին պատկանող երեխա։

Նկարագրություն
--------------

Սովորաբար տղաների և աղջիկների, ինչպես նաև տղամարդկանց և կանանց տարբերությունը դիտարկվում է ոչ միայն կենսաբանական առումով, այլև գենդերային տարբերությունների տեսանկյունից։ Գենդերային նույնականացումը (այսինքն՝ նույնացումը իր սեռի հետ), ինչպես հետևում է կլինիկական էնդոկրինոլոգիայի տվյալներից և նորածինների սեռի փոխոխության (փոխարկության) վիրաբուժական վիրահատությունների փորձերից, առաջին հերթին տեղի է ունենում բնածին դետերմինանտների (այսինքն՝ ուղեղի սեռական տարբերակումը դեռևս ներարգանդային զարգացման շրջանում) արդյունքում։

Դեռահասը 12-16 տարեկան տղան է, որը գտնվում է սեռական հասունության շրջանում։

**Պատանին** արական սեռի երիտասարդն է՝ 13-15 տարեկանից մեծ և 18 տարեկանից (չափահաս տարիք, որը ներկայումս սահմանված է աշխարհի շատ երկրներում) փոքր։ Տղայի զարգացման գործընթացում տղամարդկանց սեռական հորմոնների ազդեցության տակ ձևավորվում և կատարելագործվում են առաջնային և երկրորդային սեռական հատկանիշները։

**Տղամարդը** 18 տարեկանից բարձր արական սեռի չափահաս անձն է։

Տարիքային փուլեր
----------------

* Նորածնություն - սովորաբար այսպես է կոչվում երեխայի կյանքի առաջին, երբեմն՝ նաև երկրորդ տարին, երբ նա ամբողջությամբ կախված է մորից։
* Մանկություն - մինչև սեռական հասունացումն ընկած ժամանակահատվածը։
* Պատանեկություն - սեռական հասունության սկզբից մինչև դրա առաջին (հիմնական) փուլի ավարտը։ Պատանեկության տարիքի ավարտը երկրների մեծ մասում համարվում է չափահասունության փուլը, որը, որպես կանոն, սահմանվում է 18 տարեկանը (որոշ երկրներում՝ 21 տարեկանը)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Carimokam Cahaja (2010)։ *Muhammad and the People of the Book*։ էջ 515
2. ↑  Esposito John (2004)։ *The Islamic world: past and present -*։ էջ 47
3. ↑  «Gender Identity: 5 Questions with Walter Bockting»։ *Columbia University Irving Medical Center* (անգլերեն)։ 2019 թ․ մարտի 27։ Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 11
4. ↑  *Академия Наук СССР, Институт Русского Языка* Словарь русского языка / А.П. Евгеньева. — Москва: Русский язык, 1983. — С. 214.

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Аллан и Барбара Пиз.* Язык взаимоотношений (Мужчина и женщина)
* Դավիդ Ռեյմերի կլինիկական դեպքը
* Էվոլյուցիան և մարդկային վարքագիծը
**Սիմանա Մատյե** (ֆր.՝ Simonne Mathieu, հունվարի 31, 1908(1908-01-31), Նյոյի սյուր Սեն - հունվարի 7, 1980(1980-01-07), Շատու), 1930-ական թվականների ֆրանսիացի կին թենիսիստ և մարզական լրագրող, Ֆրանսիայի առաջին ռակետ (1928-1940), աշխարհի երրորդ ռակետ (1932)։ Ֆրանսիայի առաջնության տասակի չեմպիոն, կանանց զուգախաղում Ուիմբլդոնի մրցաշարի եռակի չեմպիոն։ Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպա, Թենիսի փառքի միջազգային սրահի անդամ 2006 թվականից։

Կարիերա
-------

Մատյեի անունն ամենից շատ հիշվում է նրանով, որ 1938 և 1939 թվականներին մենախաղում նվաճել է Ֆրանսիայի չեմպիոնի տիտղոսը և ևս վեց անգամ դուրս եկել այդ մրցաշարի եզրափակիչ։

Մատյեն հաղթել է Մեծ սաղավարտի 11 զուգախաղերի առաջնություններում՝ Ուիմբլդոնում (1933-34, 1937) կանանց զուգախաղերում երեք անգամ, Ֆրանսիայի առաջնությունում կանանց վեց զուգախաղերում (1933-34, 1936-39) և երկու խառը զուգախաղերում Ֆրանսիայի առաջնությունում (1937-38)։ Նա 1938 թվականին Ֆրանսիայի առաջնությունում նվաճել է երեք չեմպիոնի տիտղոս՝ մենախաղի, կանանց զուգախաղի և խառը զուգախաղի։

Մաթյեի Մեծ սաղավարտի 13 տիտղոսը զիջում է միայն ֆրանսիացի թենիսիստուհի Սյուզաննա Լենգլենի 31 տիտղոսին։ Ընդհանուր առմամբ նա նվաճել Ֆրանսիայի առաջնության չեմպիոնուհու տասը տիտղոս բոլոր կարգերում։ Մաթյեն այդ ընդհանուր ցուցանիշով զիջում է միայն Սմիթ Կորտին (13 հաղթանակ) և Մարտին Նավրատիլովային (11 հաղթանակ)։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին կապիտան Մաթյեն Ֆրանսիայի կանաց կորպուսի հիմնադիրն էր, ազատ ֆրանսիական ուժերի կանանց կամավորական բաժանմունքի հիմնադիրը։ Մաթյեն այդ պաշտոնում փոխարինել է կապիտան Էլեն Թերեին։ Իր ծառայության համար նա ստացել է Պատվո լեգեոնի շքանշան՝ սպայի աստիճան։

2006 թվականին նրա անունն ընդգրկվել է Թենիսի փառքի միջազգային սրահում։

2017 թվականի նոյեմբերին թենիսի Ֆրանսիական ֆեդերացիան (FFT) հայտարարել էր, որ Ռոլան Գարոսի անվան թենիսի համալիր մարզադաշտի երրորդ կորտը կկոչվի Սիմոն Մաթյեի կորտ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Tingay L.* 100 years of Wimbledon — London Borough of Enfield: Guinness Superlatives, 1977. — P. 214.
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2 3 4  Roglo — 1997. — ed. size: 9000000
4. 1 2  *Tingay L.* 100 years of Wimbledon — London Borough of Enfield: Guinness Superlatives, 1977. — P. 213.
5. 1 2  *Collins B.* The Bud Collins History of Tennis: An Authoritative Encyclopedia and Record Book — 2 — NYC: New Chapter Press, 2010. — P. 608. — ISBN 978-0-942257-70-0
6. ↑  «Simonne Mathieu, une femme de caractère» (ֆրանսերեն)։ So Tennis։ 16 Mai 2016։ Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 5

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 177053680 · ISNI: 0000000464288701 · VIAF: 7721151837998320520006 · WorldCat VIAF: 7721151837998320520006 |

 |
**Տղան, որը բարձրացավ լուսին** (անգլ.՝ The Boy Who Climbed Into the Moon), Դևիդ Ալմոնդի 2010 թվականի մանկական վեպը։ Սա մի տղայի` Պոլի մասին է, որը ցանկանում է դիպչել երկնքին։ Նա սանդուղքով բարձրանում է դեպի լուսին և մտնում է դրա մեջ։

Արձագանքներ
-----------

Գրքի վերաբերյալ Booktrust-ի արձագանքը հետևյալն է. «Գեղեցիկ գունավոր նկարազարդումները լրացնում են սյուրռեալիստական ժամանակակից հեքիաթը, որը գրքերից հեռացած երիտասարդ ընթերցողները կարող են վայելել միայնակ, բայց որը նույն հաջողությամբ կարելի է բարձրաձայն կարդալ» 
Kirkus Reviews ակնարկն ասում է. «Ռոալդ Դալը հանդիպում է Անտուան դե Սենտ Էքզյուպերին այս հիանալի անհավանական պատմության մեջ։ Խելագարներն այս գրավիչ ստեղծագործության մեջ, որը կոչ է անում ընթերցեղներին պատկերացնել անհնարինը, հերոսներ են և տաղանդներ»։ Դանբարի առատ գունավոր նկարազարդումները հիանալի կերպով փոխանցում են այդ ամենի կատարյալ պարզությունը։

Ըստ Guardian-ի` գիրքը «հմայիչ է, սակայն ոչ թոթովախոս, յուրահատուկ է, սակայն ոչ քմահաճ. այն մտածելու տեղիք է տալիս` առանց չափազանց խելացի թվալու»։ *Booklist*-ն այն անվանել է «հմայիչ պատմվածք» մինչդեռ *School Library Journa*-ն անդրադարձել է «թեմատիկորեն չափազանց նյութական, տարանջատված և քմահաճ սյուժեին։ *The Horn Book-ը* համարում է, որ «այն ինչ-որ չափով Փոքրիկ իշխանն և ինչ-որ չափով` Ֆանտոմային մաքսատունը»։

«Տղան, որը բարձրացավ լուսին» վեպին անդրադարձել են նաև Publishers Weekly-ն, Common Sense Media-ն, և Մանկական գրքերի կենտրոնի տեղեկագիրը (անգլ.՝ The Bulletin of the Center for Children's Books):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «The Boy Who Climbed Into the Moon»։ *booktrust.org.uk*։ Վերցված է դեկտեմբերի 13, 2016
2. ↑  «The Boy Who Climbed Into the Moon»։ *Kirkus Reviews*։ Kirkus Media LLC։ մարտի 1, 2010։ Վերցված է դեկտեմբերի 13, 2016
3. ↑  Ardagh Philip (հունիսի 26, 2010)։ «The Boy Who Climbed Into the Moon by David Almond»։ *The Guardian*։ Վերցված է դեկտեմբերի 13, 2016
4. 1 2 3  «The Boy Who Climbed Into the Moon»։ *catalog.wccls.org*։ Վերցված է դեկտեմբերի 13, 2016
5. ↑  «The Boy Who Climbed into the Moon»։ *Publishers Weekly*։ PWxyz LLC։ մարտի 29, 2010։ Վերցված է դեկտեմբերի 13, 2016
6. ↑  «The Boy Who Climbed Into the Moon»։ *www.commonsensemedia.org*։ Common Sense Media Inc։ Վերցված է դեկտեմբերի 13, 2016
7. ↑  Kate Quealy-Gainer (May 2010)։ «The Boy Who Climbed Into the Moon»։ *The Bulletin of the Center for Children's Books* (Johns Hopkins University Press) **63** (9): 368, 369։ Վերցված է դեկտեմբերի 13, 2016
**Սիմոն Գաբամաճյան** (1863, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - մարտի 29, 1942(1942-03-29) կամ 1940, Փարիզ), հայ բառարանագիր, գրող, բանասեր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Կրթությունն ստացել է Ս. Խաչ վարժարանում, ապա Սկյուտարի ճեմարանում, աշակերտելով բանաստեղծ Սիմոն Ֆելեկյանին։ Գրել է բանաստեղծություններ, որոնք լույս են տեսել Գևորգ Այվազյանի «Մամուլ» երգիծաթերթում։ 1880-1885 թվականներին պաշտոնավարել է Սկյուտարի ճեմարանում՝ որպես հայոց լեզվի դասատու։ Նույն այդ տարիներին կարճ ժամանակով հրատարակել է «Ընտանիք» հանդեսը, սակայն չունենալով հաջողություն, ընդհատել է և ամբողջովին նվիրվել ուսուցչական աշխատանքին։ Կազմել է դասագրքեր, ձեռնարկներ, ընթերցարաններ և այլն, ինչպես՝ «Հավաքածո ընտիր գրվածոց ազգային և օտար մատենագրաց, աշխարհիկ լեզվով», որի Ա մասը արժանացել է 5 տպագրության, Բ մասը՝ 4, «Փնջիկ, նախապատրաստական տարի, հայերեն արտասանությանց», արժանացել է բազմաթիվ տպագրությունների։ 1907 թվականին լույս է տեսել նրա «Նոր քերականություն հայերեն գրաբար լեզվի» դասագիրքը, 1909 թվականին՝ «Նոր բառգիրք հայերեն լեզվի» բառարանը։ Բացի վերոհիշյալ գրքերից՝ տպագրել է «Թեոդոր Սալհունի կամ քրիստոնյա Նահատակը» ողբերգությունը, Րաֆֆու, Մատթեոս Իզմիրլյանի կենսագրությունները, «Բախտացույց ու երազահան», «Առձեռն նամականի» և այլն։ 1919-1940 թվականներին 20 տարի հրատարակել է «Գրպանի տարեցույց» փոքրիկ գրքույկները, որոնք բացի տոմարական գիտելիքներից՝ պարունակում են բանասիրական և գրական նյութեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 2. — էջ 631.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. — հատոր 1.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2005. — հատոր 1.
4. ↑  «Վիեննայի մենաստանի մամուլի շտեմարան- ԸՆՏԱՆԻՔ»։ Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 23
5. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*։ Երևան: «Հայաստան»։ էջ 209

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նոր Բառագիրք Հայերէն Լեզուի, Սիմոն Գաբամաճեան։ Տպագրութիւն Ռ. Սագաեան, Կ. Պօլիս, 1910։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11074 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 631)։*  |