**Ջերալդ Հաթեն Բաս** (հունվարի 27, 1933(1933-01-27), Սոլթ Լեյք Սիթի, ԱՄՆ - փետրվարի 18, 2013(2013-02-18), Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի գործարար, ներդրող, քիմիկոս և բարերար։ Նա եղել է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (*NBA*) Լոս Անջելես Լեյքերս պրոֆեսիոնալ բասկետբոլային ակումբի հիմնական սեփականատերը, որի անդամները հաղթել են 10 լիգայի առաջնություններ։ Նա Նեյսմիթի անվան բասկետբոլի փառքի սրահի անդամ է եղել։ Բասն այլ պրոֆեսիոնալ սպորտային արտոնությունների սեփականատեր է եղել Հարավային Կալիֆոռնիայում։

Վաղ կյանք և բիզնես կարիերա
--------------------------

Սոլթ Լեյք Սիթիում ծնված Բասին մեծացրել է նրա ամուսնալուծված մայրը՝ Ջեսին։ Նրա հայրը՝ Լիդուսը, եղել է հաշվապահ, որը շարունակել է վիճակագրություն դասավանդել Բերքլիում։ Երբ նա եղել է ինը տարեկան, մոր հետ տեղափոխվել է Լոս Անջելես։ Նրանք երեք տարի անց տեղափոխվել են Քեմմերեր և Բասի մայրը կրկին ամուսնացել է։ Բասը կրթաթոշակ է ստացել Վայոմինգի համալսարանում։ 1953 թվականին՝ երկուսուկես տարվա ընթացքում ավարտելով բակալավրը։ Նա վերադարձել է Լոս Անջելես և սովորել Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանը (*USC*), որտեղ 1957 թվականին (24 տարեկանում) ստացել է ֆիզիկական քիմիայի մագիստրատուրայի և Փիլիսոփայության դոկտորի կոչում։ Բասն սկսել է աշխատել որպես քիմիկոս Հանքերի բյուրոյում (այժմ՝ Հանքերի անվտանգության և առողջության վարչություն), այնուհետև կարճ ժամանակով աշխատել է ավիատիեզերական արդյունաբերության մեջ և եղել է Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի քիմիայի ամբիոնի ֆակուլտետում։

Բասն ի սկզբանե ներդրումներ է կատարել անշարժ գույքի մեջ, որպեսզի եկամուտ ապահովի և կարողանա շարունակել դասավանդել։ Նրա առաջին ներդրումը 1960-ական թվականներին եղել է 1000 ԱՄՆ դոլար արևմտյան Լոս Անջելեսի բազմաբնակարան շենքում։ Գտնելով մեծ հաջողություն անշարժ գույքի բիզնեսում, նա երկարամյա բիզնես գործընկեր Ֆրենկ Մարիանիի հետ ստեղծել է անշարժ գույքի ներդրումային Մարիանի-Բաս ընկերությունը։ 1979 թվականին Բասը գնել է Բևերլի Հիլզում գտնվող կալվածքը, որը ժամանակին պատկանել է Մերի Փիքֆորդին և Դուգլաս Ֆերբենքսին։ 1987 թվականին նա այն վաճառել է։

1974 թվականին Բասը թողարկել է «Սև աչք» ֆիլմը, որտեղ գլխավոր դերում հանդես է եկել նախկին գրիդիրոնի աստղ Ֆրեդ «Մուրճը» Ուիլյամսոնը։

Բասը եղել է Փլեյբոյ ակումբի Ֆինիքս վայրի սեփականատերը։

### Սպորտային բիզնես

Բասը դարձել է Լոս Անջելես Քինգսի սեփականատերը Համաշխարհային թիմային թենիսում։ Նա գնել է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի Լոս Անջելես Լեյքերսը, Հոկեյի ազգային լիգայի Լոս Անջելես Քինգսը Ֆորումի հետ միասին (այդ երեքի համար այն ժամանակվա ռեկորդային գումարի դիմաց՝ 67,5 միլիոն դոլար)։ 1979 թվականի գործարքի արդյունքում Բասը գնել է Ջեք Քենթ Կուկի մեծ ագարակատունը, որը փոխանցել է նաև Քրայսլեր բիլդինգի սեփականությունը։ Ավելի ուշ՝ 1988 թվականին Բասը վաճառել է Քինգսի իր վերահսկողական բաժնեմասերը Բրյուս ՄաքՆալին (որն այդ տարի վերնագրերում հայտնվել է Էդմոնտոն Օյլերսից Ուեյն Գրեցկու հետ առևտուր անելով)՝ պահպանելով Լեյքերսի և Ֆորումի սեփականությունը։ Այնուհետև նա մեծ գովազդային համաձայնագիր է կնքել Մեծ Արևմտյան Բանկի հետ Ֆորումի անվանակոչման իրավունքի համար, որի արդյունքում շենքի պաշտոնական անվանումը փոխվել է Մեծ Արևմտյան Ֆորումի։

Ավելի ուշ, երբ 1996 թվականին ստեղծվել է Կանանց բասկետբոլի ազգային ասոցիացիան, Բասը ստանձնել է այդ լիգայի Լոս Անջելեսի ֆրանշիզայի՝ Լոս Անջելես Սփարկսի շահագործումը։ Ի վերջո, բոլոր երեք թիմերը տեղափոխվել են Լոս Անջելեսի կենտրոնում գտնվող ավելի ժամանակակից ասպարեզ՝ Սթեյփլս սենթր, որը բացվել է 1999 թվականին։ Որպես Լեյքերսը Սթեյփլս սենթր տեղափոխելու գործարքի մաս, Բասը վաճառել է Մեծ Արևմտյան Ֆորումը։

Լեյքերսը շատ հաջողակ է եղել Բասի գլխավորությամբ՝ նվաճելով տասը *NBA* առաջնություն այնպիսի խաղացողների հետ, ինչպիսիք են Քարիմ Աբդուլ-Ջաբարը, Մեջիք Ջոնսոնը, Ջեյմս Ուորթին, Շաքիլ Օ'Նիլը, Կոբի Բրայանտը և Պաու Գասոլը, ինչպես նաև մարզիչներ Փեթ Ռայլին և Ֆիլ Ջեքսոնը։ Նա ոգեշնչել է *Lakers's Showtime*-ի դարաշրջանին իր տեսլականով, որ բասկետբոլի խաղերը պետք է զվարճալի լինեն։ Սփարկսը նույնպես փորձել է հաջողության իր բաժինը՝ հաղթելով *WNBA*-ի երկու առաջնություն այնպիսի խաղացողների հետ, ինչպիսիք են Լիզա Լեսլին, Թամեկա Դիքսոնը և Դելիշա Միլթոն-Ջոնսը։

2002 թվականին, երբ *WNBA*-ն վերակառուցվել է՝ իր թիմերին անհատական սեփականատերեր տալու համար, Բասը դարձել է Սփարկսի սեփականատերը։ Նա վաճառել է թիմը 2006 թվականին։ Բասին է պատկանել նաև Լոս Անջելես Լեյզերսը Մայոր Ֆուտբոլի Լիգայում։ Լեյզերսները նույնպես խաղացել են Ֆորումում։ Թիմը լուծարվել է 1989 թվականին, իսկ լիգան՝ երեք տարի անց։

Նրա ներդրումը բասկետբոլում ճանաչվել է 2010 թվականին Բասկետբոլի փառքի սրահում նրա ներգրավմամբ։ Բասը 1983 թվականին ստացել է Ամերիկայի ձեռքբերումների ակադեմիայի «Ոսկե ափսե» մրցանակը։

Բարեգործություն
---------------

2008 թվականի հունվարին Բասը 7,5 միլիոն դոլար է նվիրաբերել Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետի երկու օժտված ամբիոնների և քիմիայի ասպիրանտներին շնորհված կրթաթոշակային հիմնադրամի ֆինանսավորման համար։ Այդ երկու ամբիոնները պետք է կոչվեին Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի մենթորներ՝ պրոֆեսորներ Սիդնեյ Բենսոնի և Դավիդ Դաուսի անունով։ Բասը եղել է Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի քոլեջի խորհրդականների խորհրդի անդրանիկ անդամ։

Նրա բարեգործությունը տարածվել է նաև Լեյքերսի հետ կապված մարդկանց վրա։ Երբ 1996 թվականին Լեյքերսի նախկին խաղացող Վալթ Հազզարդը, որն այն ժամանակ եղել է թիմի խորհրդական, աղետալի կաթված է ստացել։ Բասը Հազզարդին պահել է աշխատավարձի ցուցակում և Հազզարդի որդուն ասել, որ նրա հայրը կմնա Լեյքերսի աշխատակից այնքան ժամանակ, քանի դեռ Բասին է պատկանում թիմը։

Երբ 2011 թվականին Հազզարդը մահացավ, նա դեռ Լեյքերսի աշխատակից է եղել։

Անձնական կյանք
--------------

Բասի ամուսնությունը ՋոԱնն Մյուլլերի հետ ավարտվել է ամուսնալուծությամբ 1972 թվականին՝ չորս երեխա ունենալուց հետո՝ Ջոնի (ծնվ. 1957), Ջիմ (ծնվ. 1959), Ջինի (ծնվ. 1961) և Ջենի (ծնվ. 1964)։ Ավելի ուշ Բասը ևս երկու երեխա է ունեցել ընկերուհու՝ Կարեն Դեմելի հետ՝ Ջոյի (ծնվ. 1985) և Ջեսսի (ծնվ. 1988)։ Նրա մահից հետո նրա բոլոր վեց երեխաներն աշխատել են «Լեյքերս» կազմակերպությունում։

Մահ
---

2012 թվականին Բասն ամիսներ շարունակ եղել է հիվանդանոցում՝ չբացահայտված աղիքային խնդրի պատճառով։ 2013 թվականի հունվարի 27-ին, մինչև իր 80-ամյակը, նա չի մասնակցել Լեյքերսի խաղին 2012-2013 մրցաշրջանի ընթացքում՝ առողջական խնդիրների պատճառով։ 2013 թվականի փետրվարի 14-ին՝ նրա մահից չորս օր առաջ, պարզվել է, որ Բասը 2012 թվականից պայքարում է քաղցկեղի դեմ։

Քաղցկեղի չբացահայտված ձևով Սեդարս-Սինայի բժշկական կենտրոն հոսպիտալացվելուց հետո նա մահացել է երիկամային անբավարարությունից 2013 թվականի փետրվարի 18-ին առավոտյան ժամը 5։55-ին, 80 տարեկան հասակում։ Փետրվարի 21-ին հարյուրավոր ընկերներ, գործընկերներ և ընտանիքի անդամներ հավաքվել են հարգանքի տուրք մատուցելու Բասին հեռուստատեսային ոգեկոչման արարողության ժամանակ *Nokia Theatre L.A. Live*-ում։ Բասը թաղվել է փետրվարի 22-ին *Forest Lawn Memorial Park*-ում (Հոլիվուդ Հիլզ)։

Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի կոմիսար Դեյվիդ Սթերնը Բասի մասին ասել է. «Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիան կորցրել է տեսլական տիրոջը, որի ազդեցությունը մեր լիգայի վրա անհաշվելի է և կզգացվի գալիք տասնամյակների ընթացքում»։ «Լեյքերսի» պաշտպան Կոբի Բրայանտն ասել է, որ «Նրա ազդեցությունը զգացվում է ամբողջ աշխարհում» և Բասին անվանել «սպորտի երբևէ ամենամեծ սեփականատերը»։

Բասի՝ «Լեյքերսի» նկատմամբ վերահսկվող 66%-ը փոխանցվել է նրա վեց երեխաներին տրեստի միջոցով, ընդ որում յուրաքանչյուր երեխա ստանում է հավասար ձայն (11% յուրաքանչյուր երեխայի համար)։

2013 թվականի Պոկերի համաշխարհային շարքը նրա հիշատակին անցկացրել է 2500 դոլար արժողությամբ *Seven Card Stud* մրցաշարը և հրավիրել 246 մասնակիցների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Lakers' Jeanie Buss: She's Got Balls - Sports Illustrated Vault | SI.com»։ *vault.si.com*։ Վերցված է October 23, 2020
2. 1 2 3  Shelburne Ramona (February 19, 2013)։ «Jerry Buss: A true sports visionary»։ ESPNLosAngeles.com։ Վերցված է February 21, 2013
3. 1 2  Goldstein, Richard. Jerry Buss, Longtime Lakers Owner, Is Dead at 80. *The New York Times*. February 18, 2013.
4. 1 2 3  Jerry Buss Gives $7.5M to USC College Archived January 18, 2008, at the Wayback Machine. USC News, January 15, 2008.
5. ↑  "Jerry Buss - 1953" Archived 2019-09-17 at the Wayback Machine. *University of Wyoming*. Accessed January 8, 2016.
6. ↑  «Whether It's the L.A. Lakers or a Lovely Woman, Jerry Buss Is Interested in Champions»։ *PEOPLE.com* (անգլերեն)։ Վերցված է April 11, 2019
7. ↑  Gloster, Rob
8. ↑  daughter-of-lakers-owner-jerry-buss-be-the-next-to-rule-her-fathers-sports-kingdom-or-will-one-of-her-brothers-rise-to-power-a-fractured-family-fable
9. ↑  Noll William Van։ «Lakers Legendary Jerry Buss and His "Rags to Riches" Story Truly One of a Kind»։ *Bleacher Report* (անգլերեն)։ Վերցված է April 11, 2019
10. ↑  «Lakers owner Jerry Buss dies»։ *Fox News*։ February 18, 2013։ Վերցված է February 21, 2013
11. ↑  Ostler Scott (February 19, 2013)։ «Remembering Jerry Buss and 'Showtime'»։ *San Francisco Chronicle*։ Վերցված է February 21, 2013
12. ↑  «Naismith Memorial Basketball Hall of Fame Announces Class of 2010» (Press release)։ Naismith Memorial Basketball Hall of Fame։ April 5, 2010։ Արխիվացված է օրիգինալից April 9, 2010-ին։ Վերցված է April 5, 2010  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
13. ↑  «Golden Plate Awardees of the American Academy of Achievement»։ *www.achievement.org*։ American Academy of Achievement
14. ↑  Los Angeles Times: "All in the Family - If Jerry Buss has his way, the Lakers will belong to his kids" by John Ireland May 3, 2009
15. ↑  Reilly Rick (January 25, 2013)։ «Nash, Lakers still searching»։ *ESPN.com*։ Արխիվացված է օրիգինալից January 25, 2013-ին  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
16. ↑  «Kobe Bryant, Steve Nash help Lakers hold on for 2nd straight win»։ *ESPN.com*։ Associated Press։ January 27, 2013։ Արխիվացված է օրիգինալից January 30, 2013-ին  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
17. ↑  Breaking News: Lakers Owner Jerry Buss Dying Of Cancer
18. ↑  Lloyd Jonathan (January 27, 1933)։ «Lakers Owner Jerry Buss Dies at Age 80, Leaving Behind "Unparalleled Legacy"»։ NBC Bay Area։ Վերցված է February 19, 2013
19. ↑  Wharton David (February 18, 2013)։ «Lakers owner Jerry Buss dies»։ *latimes.com*։ Վերցված է February 19, 2013
20. ↑  Painter Jill (February 21, 2013)։ «Jill Painter: Lakers lose innovative owner, L.A. loses friend»։ Los Angeles, CA: The Daily News, Los Angeles։ Արխիվացված է օրիգինալից May 29, 2013-ին։ Վերցված է July 4, 2013  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
21. ↑  Associated Press (February 22, 2013)։ «Jerry Buss Buried At Forest Lawn Memorial Park, Hollywood Hills In Private Ceremony»։ *Huffington Post* (Los Angeles)։ Վերցված է July 4, 2013
22. ↑  «NBA world reacts to Jerry Buss' death»։ Nba.si.com։ Արխիվացված է օրիգինալից February 21, 2013-ին։ Վերցված է February 19, 2013  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
23. ↑  Beacham Greg (August 14, 2009)։ «LOS ANGELES: Jerry Buss, Lakers' flamboyant owner, dies at 80»։ MiamiHerald.com։ Վերցված է February 19, 2013
24. ↑  Markazi Arash (February 18, 2013)։ «Buss family won't sell Lakers»։ *ESPN.com*։ Արխիվացված է օրիգինալից February 19, 2013-ին  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
25. ↑  Bresnahan Mike (April 19, 2014)։ «Buss family faces crucial moment with the Lakers»։ *Los Angeles Times*։ Արխիվացված է օրիգինալից April 20, 2014-ին  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
26. ↑  Pincus, Eric. "World Series of Poker invites Kobe Bryant as tribute to Jerry Buss", *LA Times*, June 11, 2013. Accessed January 4, 2016.

Գրականություն
-------------

* Ostler Scott, Springer Steve (1988)։ *Winnin' times : the magical journey of the Los Angeles Lakers*։ Collier Books։ ISBN 0-02-029591-X

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Jerry Buss Hendon Mob* մրցաշարի արդյունքները
* Ջերի Բաս Internet Movie Database կայքում
* *Casper Journal* գլխավոր էջ