recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Սպիտակաբերան խխունջ** |
| Սպիտակաբերան խխունջՍպիտակաբերան խխունջ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Փափկամարմիններ (Mollusca) |
| **Ենթատիպ** | *Conchifera* |
| **Դաս** | Փորոտանիներ (Gastropoda) |
| **Ընտանիք** | Տափակ խխունջներ (Planorbidae) |
| **Տրիբա** | *Planorbini* |
| **Ցեղ** | **Anisus** |
| **Տեսակ** | **Սպիտակաբերան խխունջ** *(A. leucostoma)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Anisus leucostoma***Millet, 1813 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Սպիտակաբերան խխունջ** (լատին․՝ Anisus leucostomus), տափակ խխունջների ընտանիքին պատկանող փափկամարմին կենդանի։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Սկավառակաձև խեցին 6 դանդաղ աճող պտույտներով է։ Վերջին պտույտը 1,5 անգամ նախավերջինից լայն է և գտնվում է ելանցքի մոտ` ներքևում։ Խեցին ունի 1,2 մմ բարձրություն և 7 մմ լայնություն։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Սիբիրում, Բայկալում և Լենա գետի ավազանում։ Հայաստանում հայտնի է Փարաքար գյուղի մոտակայքում (Արմավիրի մարզ)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է ժամանակավոր, ամռանը չորացող, մանր ջրամբարներում։ Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

Պահպանություն
-------------

Տեսակը, որի վերջին հավաքը եղել 1925 թվականին, բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես 
կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։ Հայաստանից հավաքված է միայն մեկ նմուշ։

Տեսակին սպառանացող հիմնական վտանգներից է՝ լանդշաֆտի գյուղատնտեսական յուրացմամբ պայմանավորված ապրելավայրերի ոչնչացումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սպիտակաբերան խխունջ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780410507 |

 |
|  |
| --- |
| **Քալաշյանի երկարաբեղիկ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Բզեզներ (Coleoptera) |
| **Ընտանիք** | Երկարաբեղիկներ (Cerambycidae) |
| **Ցեղ** | **Conizonia** |
| **Տեսակ** | **Քալաշյանի երկարաբեղիկ** *(C. kalashiani)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Conizonia kalashiani***Danilevsky, 1992 |

**Քալաշյանի երկարաբեղիկ** (լատին․՝ Conizonia kalashiani), երկարաբեղիկների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Նեղ, դեպի հետ փոքր-ինչ նեղացող մարմնով, 10,5 մմ երկարությամբ ոչ խոշոր չափի բզեզ է։ Մարմինը պատված է մազիկների խիտ ծածկույթով, առաջնամեջքի վրա՝ դարչնագույն և երեք բաց գունավորված զոլերով, վերնաթևերի վրա` անհավասարաչափ կեղտոտ սպիտակ։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանի էնդեմիկ միջատ է։ Տարածված է Արայի լեռան հարավային լանջերում՝ Եղվարդ ավանից դեպի հյուսիս-արևելք (Կոտայքի մարզ)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է ծովի մակարդակից 2200 մ բարձրությունների վրա՝ լեռնատափաստանների հարավային լանջերում։

Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։ Գտնվել են մայիսի վերջին։

Պահպանություն
-------------

Ծայրահեղ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Թվաքանակը և դրա փոփոխության միտումներն անհայտ են։

Սպառնացող վտանգ է համարվում անասունների չկարգավորված արածեցումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվաում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Քալաշյանի երկարաբեղիկ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · IRMNG |

 |
|  |
| --- |
| **Սպիտակ խխունջ** |
| Սպիտակ խխունջՍպիտակ խխունջ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Փափկամարմիններ (Mollusca) |
| **Ենթատիպ** | *Conchifera* |
| **Դաս** | Փորոտանիներ (Gastropoda) |
| **Վերնաընտանիք** | *Lymnaeoidea* |
| **Ընտանիք** | Տափակ խխունջներ (Planorbidae) |
| **Ցեղ** | **Gyraulus** |
| **Տեսակ** | **Սպիտակ խխունջ** *(G. albus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Gyraulus albus***O.F. Müller, 1774 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Սպիտակ խխունջ** (լատին․՝ Gyraulus albus), տափակ խխունջների ընտանիքին պատկանող փափկամարմին կենդանի։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Սկավառակաձև, 4,5 արագ աճող պտույտներով խեցին բաց գունավորված է։ Ելանցքի մոտ գտնվող վերջին պտույտը երկու անգամ լայն է նախավերջինից։ Խեցու մակերեսը 
պարույրաձև կողերից կազմված ավելի բարակ պարզ ցանցաձև նախշով է և դասավորված գծերով։ Խեցին ունի մինչև 6 մմ լայնություն և 2 մմ բարձրություն։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայում, Արևմտյան Սիբիրում, Ալթայում և Հարավային Կովկասում։ Հայաստանում հայտնի է Գեղարքունիքի (Սևանա լճի Սևան քաղաքի մոտ և նախկին Գիլլի լճի տեղում գտնվող ջրանցքներ) և Լոռու (Ստեփանավան քաղաքի շրջակայքում գտնվող լճակ) մարզերից։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է խոշոր լճակներում, լճերում և գետերում, հանդիպում են ջրասույզ բուսականության վրա։ Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

Պահպանություն
-------------

Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված և հազվագյուտ տեսակ։ Փոքրաքանակ է, հանդիպում է եզակի առանձնյակներով։ Թվաքանակի փոփոխության միտումները հայտնի չեն։

Վտանգման սպառնալիքները հանդիսանում են Սևանա լճի բացթողումը և տեսակի գոյատևման պայմանների փոփոխությունը։ Այլ ջրամբարներում, որտեղ հանդիպում է կենդանին հանդիսանում է հիդրոլոգիական ռեժիմի փոփոխության։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սպիտակ խխունջ» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սպիտակ խխունջ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779534528 |

 |
| **՞**Սևագլուխ չրխկան |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Չրխկաններ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Սևագլուխ չրխկան |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Drasterius atricapillus

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սևագլուխ չրխկան** (լատին․՝ Drasterius atricapillus), չրխկանների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

5-6 մմ երկարությամբ մուգ դարչնագույն մարմնով մանր բզեզ է։ Վերջույթները բաց գունավորված են, առաջնամեջքի վրա կան կողմնային երկայնակի դասավորված բծեր, իսկ վերնաթևերի վրա` երկու կամ չորս թույլ արտահայտված եզրերով բծեր։ Մազածածկը բաց գույնի է։ Առաջնամեջքի հետին անկյուններն ունեն մեկական ողնուց։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Ղրիմում, Կովկասում, Թուրքիայում, Միջին Ասիայում և Չինաստանի հյուսիսարևմտյան հատվածում։ Հայաստանում հայտնի է Սյունիքի մարզից (Մեղրի գետի ափ՝ Մեղրի քաղաքի մոտ)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են հոսող ջրերի մոտ գտնվող լողափերում, հանդիպում են խոնավ ավազում և մանր հղկված գետաքարերում՝ ջրի մոտ։

Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

Պահպանություն
-------------

Ծայրահեղ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Հանդիպում է հազվադեպ, հայտնի են եզակի հավաքներ, թվաքանակի փոփոխության միտումները պարզված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններն են մելիորատիվ և հիդրոշինարարական գործունեության հետևանքով ջրային ռեժիմի խախտումը։

Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.
**Կարաբաս Բարաբաս**, Ալեքսեյ Տոլսոյի «Ոսկե բանալին կամ Բուրատինոյի արկածները»․(1936 թվական) հեքիաթի գլխավոր անտագոնիստ կերպարը։

Ըստ նկարագրի, Կարաբաս Բարաբասը եղել է շատ խիստ, վախկոտ, ագահ և չար, ունեցել է մեծ բերան և երկար մորուք։ Տիկնիկային թատրոնում հանդես է եկել, տիկնիկային թատրոնի տիրոջ դերում, ինչպես նաև տիկնիկային գիտությունների դոկտորի դերում։ Նաև հայտնի է եղել հետևյալ մականվամբ՝ «պարոն Կարաբաս Բարաբաս, Անմիտ թագավորի ամենամոտ ընկերը»։ Նաև հիշատակվում է Ալեքսեյ Տոսլտոյի այլ ստեղծագործություններում։ Անվանումն առաջացել է բիբլիական *Վարավվա* անունից։

Կառլո Կոլլոդիի «Պինոկիոյի արկածները» հեքիաթում նույնպես ներկայացվում է տիկնիկային թատրոնի ղեկավարի կերպարը` մեծ բերանով և մորուքով, որի անունն էր Մանջաֆոկո, սակայն սյուժեում նա ուներ երկրորդական դեր, քան Կարաբաս Բարաբասը՝ Ալեքսեյ Տալստոյի գրքում։ Իսկ Անդրեյ Նուիկինի «Նվիրված ասպետին» հեքիաթում Կարաբաս Բարաբասն ավելի շուտ դրական բնույթ է կրում։

Նա տիկնիկային թատրոնի ծեր հիվանդ տնօրեն է և իր թատրոնում ունի խնդիրներով լեցուն դերասաններ՝ Մալվինան իր քմահաճույքներով, Բուրատինոն իր խաբեությամբ և ավազակություններով, անտանելի Արտեմոն պուդելը, որն ամբողջ օրը գնդակի հեևից է վազում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ալեքսեյ Տոլստոյ | Ոսկե բանալի, կամ Բուրատինոյի արկածները | համառոտ». *Տարընթերցում*. Վերցված է 2017 թ․ սեպտեմբերի 8-ին.

Աղբյուրներ
----------

* Книга «Золотой ключик, или приключения Буратино» А. Н. Толстого в Lib.ru (без иллюстраций)
* Книга «Золотой ключик, или приключения Буратино» А. Н. Толстого с классическими иллюстрациями
* ЗЕЛЁНЫЙ РЫБАК
|  |
| --- |
| **Նինայի կապտաթիթեռ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Թիթեռներ (Lepidoptera) |
| **Ընտանիք** | Կապտաթիթեռներ (Lycaenidae) |
| **Ցեղ** | **Polyommatus** |
| **Ենթացեղ** | **Agrodiaetus** |
| **Տեսակ** | **Նինայի կապտաթիթեռ** *(P. ninae)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Polyommatus ninae***Forster, 1956 |

**Նինայի կապտաթիթեռ** (լատին․՝ Agrodiaetus ninae), կապտաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ոչ խոշոր չափի թիթեռ է, որի արուների առջևի թևի երկարությունը 15-20 սմ է, թևերն ընդհանուր երկնագույն երանգով են և մետաքսյա փայլով, ջղերի դիստալ ծայրերը՝ սև փոշեծածկով, թևերի ստորին մակերեսն ունի սեռին բնորոշ հետին թևերի վրա լավ արտահայտված սպիտակ մանրագիծ, հետին թևերի դիսկալ պուտը և հետդիսկալ պտերի շարքը լավ են զարգացած։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Վրաստանում, Հյուսիսարևելյան Թուրքիայում։ Հայաստանում հայտնի է Շիրակի (Ջաջուռի լեռնանցք), Կոտայքի (Գեղարդի վանք` Գողթ գյուղի մոտ), Գեղարքունիքի (Շորժա) և Վայոց ձորի (Վայք քաղաքի շրջակայք, Մարտիրոս, Գնիշիկ գյուղեր) մարզերից և «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի Գառնիի հատվածից։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են 1300-2300 մ բարձրությունների վրա՝ գիհու նոսրանտառներում, տրագանտներում։

Տալիս են մեկ սերունդ, թռիչքը` հուլիսի սկզբից մինչև օգոստոսի կեսը։ Թրթուրը զարգանում է Astragalus brachycarpus, Astragalus subrobustus վեգետացիան ավարտած բույսերի տերևների և ծաղկաբույլերի վրա։ Ձմեռում են առաջին հասակի թրթուրները։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ, կտրատված արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակը չափավոր բարձր է՝ խիստ տատանումներով տարբեր տարիներին, թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններն են խոպան հողերի հերկումը, անասունների գերարածեցումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում և «Սևան» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նինայի կապտաթիթեռ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |
Կորալային կղզու օրինակ
Կորալ**Կորալային կղզի**, կղզի, որը խութ ստեղծող օրգանիզմի կենսագործունեության արդյունք է և առաջանում է արևադարձային գոտու օվկիանոսներում և ծովերում։ Ամբողջական կամ կոտրված օղակի տեսք ունեցող կորալյան կղզիները անվանում են օղակղզի։ Կորալային կղզիների մեծ մասը գտնվում է Խաղաղ օվկիանոսում։

Կղզու տեսք
----------

Կորալային կղզիները առաջանում են խութաստեղծ օրգանիզմների գործունեության արդյունքում, դա կորալային խութերի յուրօրինակ շարունակությունն է։

Հիմնական խութաստեղծ օրգանիզմներ են համարվում կորալյան պոլիպները և կրային ջրիմուռները, ինչպես նաև կորալյան խութերի ձևավորման գործընթացում իրենց մասնակցությունն ունեն այլ ծովային օրգանիզմներ (կակղամորթները, սպունգները և կանաչ ջրիմուռները)։

Կորալային պոլիպները իրենց կենսագործունեության ընթացքում առաջացնում են կալցիումային բաղադրությամբ խողովակներ որոնք կոչվում են կորալներ։ Այդ խողովակում շուտով առաջանում է դուստր պոլիպ, որը կարող է չլքել իր ծնողներիին։ Եվ երբ նա պատրաստում է իր կրային խողովակը, այն աճում է ծնողների խողովակի հետ միասին։ Այդ ձևով առաջանում են կորալային կուտակումները։ Երբ պոլիպները մահանում են կրային խողովակները մնում են, և դրանցում շարունակում են զարգանալ այլ պոլիպներ։

Կորալային կղզիների օրինակներ
----------------------------

* Մալդիվներ
* Կոկոսյան կղզիներ
* Մարշալյան կղզիներ
* Լաքադիվյան կղզիներ
* Տուամոտու

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «КОРАЛЛОВЫЕ РИФЫ». *Энциклопедия Кругосвет* (ռուսերեն). Энциклопедия Кругосвет. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 31-ին.

Գրականություն
-------------

* Игнатьев Г. М. Тропические острова Тихого океана. Москва, изд-во «Мысль», 1978, 270 c.
* «Коралловые рифы и острова». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
| **՞**Սևամարմին աքսորված |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Սևամարմիններ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Սևամարմին աքսորված |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Entomogonus amandanus

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սևամարմին աքսորված** (լատին․՝ Entomogonus amandanus), սևամարմինների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

18-22 մմ երկարությամբ, թույլ մարմնով միջին չափի բզեզ է։ Գունավորումը գրեթե միատարր սև է, վերնաթևերը՝ ձվաձև։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հայաստանում՝ Մեղրու շրջանի մի շարք տեղերից՝ Մեղրի քաղաքի մոտակայքից (Կալդաշ լեռան հարավային լանջ) և Շվանի ձոր գյուղից դեպի հյուսիս (Սյունիքի մարզ), Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում։

Էկոլոգիա
--------

Հանդիպում է նոսր անտառներում։ Մեղրու մոտ հայտնաբերվել է գիհու, իսկ Շվանի ձորում՝ կաղնու նոսր անտառներում։ Հավաքը կատարվել է մայիս-հունիս ամիսներին մեծ քարերի տակ, հողի մակերեսին (երբեմն բարձրանում են խոտերի և թփերի վրա)։

Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակի և դրա փոփոխության միտումները ցածր են, հայտնի են սակավաթիվ նմուշներ։

Տեսակին սպառնացող վտանգներից է՝ բնակելի տարածքներում վառելիքի համար խոտաթփային բուսականության հատում, անասունների, հատկապես՝ այծերի չկարգավորված արածեցում։

Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.
| **՞**Մորեխ ելունդավոր |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Մորեխներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Մորեխ ելունդավոր |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Nocarodes nodosus

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մորեխ ելունդավոր** (լատին․՝ Nocarodes nodosus), մորեխների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ամուր և անհարթ ծածկույթներով և խոշոր մարմնով (արուի մարմնի երկարությունը 19,2-22,5 մմ է, էգինը` 36,5-48,5 մմ) անթև մորեխ է։ Գունավորումը մոխրագույն է, շագանակագույն, դեղնաշագանակագույն։

Տարածվածություն
---------------

Համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ և հայտնի է Արարատի մարզի մի շարք կետերից (Վեդի քաղաքի շրջակայք, Քաղցրաշեն գյուղի մոտակայք, «Գոռավանի ավազուտներ» արգելավայր)։

Էկոլոգիա
--------

Մորեխ ելունդավորն ապրում են տարբեր տեսակի կիսաանապատներում և ավազոտ անապատներում։ Բուսակեր է, բազմակեր։ Ձմեռում են հավանաբար թրթուրները և հասուն առանձնյակները, հայտնվում են մարտ-ապրիլ ամիսներին, զուգավորվում՝ մայիս-հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Ծայրահեղ սահմանափակ արեալով և եզակի առանձնյակներով հազվադեպ հանդիպող հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններն են՝ խոպան հողերի հերկումը, վտանգված չոր էկոհամակարգերում անասունների գերարածեցումը։

Պահպանվում է «Գոռավանի ավազուտներ» պետական արգելավայրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մորեխ ելունդավոր** կատեգորիայում։ |
**Օլիտեի արքայական պալատ**, **Օլիտեի Նավառայի թագավորների պալատ** (իսպ.՝ Palacio de los Reyes de Navarra de Olite) կամ **Օլիտեի ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de Olite), պաշտպանական կառույց Իսպանիայի Նավառա նահանգի Օլիտե քաղաքում։ Կառուցվել է 13-14-րդ դարերում և եղել է Նավառայի թագավորների նստավայրերից մեկը սկսած Չարլզ III-ի թագավորության տարիներից։ Ներկայիս տեսքն ստացել է 20-րդ դարում՝ գեներալ Ֆրանցիսկո Ֆրանկոյի իշխանության օրոք։
1931 թվականի հունիսի 3-ին հայտարարվել է Իսպանիայի մշակութային հուշարձան և ստացել է RI-51-0000306 գրանցման համարը։

Սանտա Մարիա եկեղեցին ու Օլիտեի ամրոցը

Նավառայի Կառլոս III թագավորը 15-րդ դարում սկսել է ընդարձակել Օլիտեում գոյություն ունեցած ամրոցը, որ հետո դարձել է Նավառայի թագավորների պալատ։ Չնայած կառույցը սովորաբար կոչվում է ամրոց, սակայն իր կառուցվածքով այն նման է պալատի. այն ավելի շատ հարմարեցված է բնակության, ոչ թե ռազմական (պաշտպանական) նպատակների ծառայելու համար։

Ամրոցի առանձնահատկություններից մեկը նրա կառուցվածքի ոչ համաչափ լինելն է։ Դրա պատճառն այն է, որ ամրոցը կառուցվել է առանց նախնական պլանի, ինչպես նաև դարերի ընթացքում ընդարձակվել է ու ենթարկվել բազմաթիվ փոփոխությունների։ Դղյակի հիմնական մասը կառուցվել է 14-րդ դարի վերջին ու 15-րդ դարի սկզբին։ Նավառայի թագավոր Կառլոս III-ը որոշել է ամրոցը դարձրել է թագավորի մշտական նստավայր։

1512 թվականին Կաստիլիայի ու Արագոնի միացյալ թագավորության կողմից Նավառայի գրավումից հետո Օլիտեի ամրոցն լքվել է ու սկսել անկում ապրել։ Ժամանակ առ ժամանակ այնտեղ բնակվում էին Նավառայի փոխարքաները։ 1813 թվականին ամրոցը հրդեհվել է իսպանացի պարտիզանների կողմից, որպեսզի այն չծառայի Նապոլեոնի զորքերին։

1923 թվականին Նավառայի տարածքային վարչությունը որոշում է ընդունել լքված ճարտարապետական համալիրի վերականգնման մասին։ Անցկացված մրցության արդյունքներով 1937 թվականին սկսվել են վերակառուցման աշխատանքները։ Արդյունքում Օլիտեի ամրոցը դարձել է Նավառայի ամենահայտնի զբոսաշրջային վայրերից մեկը։

Ամրոցը ներառում է մի շարք սենյակներ, այգիներ ու խրամներ։ Առանձնացվում են ամրոցի երկու հատվածներ՝ Հին պալատ (ներկայում՝ Parador Nacional de Turismo) և Նոր պալատ։ Ամրոցը շրջապատված է բարձր պատերով ու ունի բազմաթիվ աշտարակներ, որ նրան տալիս են ազդու ու հեքիաթային տեսք։ Ներկայում այն համարվում է Եվրոպայի ամենագեղեցիկ ամրոցներից մեկը։ Ամրոցին կից գտնվում է Սանտա Մարիա գոթական տաճարը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.

Աղբյուրներ
----------

* Mariano Carlos Solano y Gálvez, Marqués de Monsalud "El Palacio Real de Olite", *Boletín de la Real Academia de la Historia*, **49** (1906), pp. 435–447.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Castillo palacio de Olite Արխիվացված 2008-06-04 Wayback Machine at CastillosNet
* Palacio de Olite Արխիվացված 2007-01-28 Wayback Machine at Guiarte Navarra
* Palacio Real de Olite at Navarra.es
* Castillo-Palacio Real de Olite Արխիվացված 2008-10-24 Wayback Machine (ոչ պաշտոնական կայք)
* Fotos del Castillo de Olite (Navarra) at EuroResidentes

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Օլիտեի արքայական պալատ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 242772315 · WorldCat VIAF: 242772315 |

 |
| **՞**Սանդղաձև խխունջ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Փափկամարմիններ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Տափակ խխունջներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Սանդղաձև խխունջ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Turanena scalaris

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սանդղաձև խխունջ** (լատին․՝ Turanena scalaris), Էնիդների ընտանիքին պատկանող փափկամարմին կենդանի։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Մինչև 6,5-7,0 մմ բարձրությամբ, 3,5-4,0 մմ լայնությամբ, 5,5-6,0 պտույտների թվով կոնաձև խեցին ելանցքի հատվածում առանց ատամների է։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հյուսիսարևմտայան Իրանում և Հայաստանում։ Հայաստանում հայտնի է միակ ապրելավայրից՝ Գնիշիկ գյուղի շրջակայքից (Վայոց ձորի մարզ)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է սերոֆիլ նոսր անտառներում և ուղղաբերձ ժայռերի ճեղքերում։

Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

Պահպանություն
-------------

Ծայրահեղ սահմանափակ արեալով, հարյուրավոր առանձնյակներից կազմված պոպուլյացիայով տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող կենդանի։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները հայտնի չեն։

Վտանգման հիմնական գործոնները բացահայտված չեն։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.
**Մարզուկ** (արաբ․՝ شعبية طرابلس‎‎), առաջին մակարդակի վարչատարածքային միավոր՝ շրջան Լիբիայի հարավ-արևմուտքում։

Վարչական կենտրոնը Մարզուկ քաղաքն է, որը նաև Լիբիայի խոշոր քաղաքներից է։ Շրջանը զբաղեցնում է 835 կմ² տարածք։

Աշխարհագրություն
----------------

Բենգազի շրջանը գտնվում է Լիբիա պետության հյուսիսային հատվածում։ Ափերը ողողում են Միջերկրական ծովի ջրերը։ Միաժամանակ սահմանակցում է Լիբիայի հարևան երեք պետությունների՝ Չադին, Ալժիրին և Նիգերին։

Սահման ունի միայն ալ-Մարգաբի, ալ-Ջաբալ ալ-Գարբիի և ալ-Ջիֆարայի շրջանների հետ։ Խոշորագույն քաղաքը Տրիպոլին է։

Բնակչություն
------------

Ըստ 2006 թվականի Լիբիայի ազգային վիճակագրական ծառայության կողմից անցկացված մարդահամարի տվյալների՝ վարչատարածքային միավորի բնակչությունը կազմում է 78 621 մարդ։

Հիմնական բնակիչները իսլամադավան արաբներն են, որոնք օգտագործում են արաբական այբուբենը։

Տես նաև
-------

* Լիբիայի վարչական բաժանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Լիբիայի շրջաններ». statoids.com. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 5-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Լիբիա**   **Աշխարհագրություն**
 |
|  |
| --- |
| **Մնեմոզինա** |
| Մնեմոզինա (արու)Մնեմոզինա (արու) |
| Մնեմոզինա (էգ)Մնեմոզինա (էգ) |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Թիթեռներ (Lepidoptera) |
| **Ընտանիք** | Առագաստավորներ (Papilionidae) |
| **Ցեղ** | **Parnassius** |
| **Տեսակ** | **Մնեմոզինա** *(P. mnemosyne)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Parnassius mnemosyne***Linnaeus, 1758 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Մնեմոզինա** կամ **սև ապոլոն** (լատին․՝ Parnassius mnemosyne), առագաստաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Խոշոր չափի թիթեռ է։ Արուների թևերի ընդհանուր գուներանգն ալրասպիտակ է, իսկ էգերինը՝ կիսաթափանցիկ, երբեմն՝ մուգ փոշեծածկով։ 30-35 մմ երկարությամբ առջևի թևերը սկավառակային (դիսկալ) հատվածում ունեն 2 սև պուտ, ապեքսի վրա՝ կիսաթափանցիկ և մոխրագույն պտեր։ Հետին թևերը 2-3 ավելի բաց գունավորված պտերով են՝ հետին հատվածում սև թեփուկներով փոշեծածկված։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայում, Կովկասում, Փոքր և Միջին Ասիայում, Իրանում, Աֆղանստանում և Արևմտյան Սիբիրում։ Տարածված է նաև Շիրակի (Աշոցք գյուղի շրջակայք), Գեղարքունիքի (Սևանի լեռնանցք), Տավուշի (Դիլիջան քաղաքի շրջակայք), Կոտայքի (Արզական, Գեղադիր, Գողթ և Հանքավան գյուղերի շրջակայք), Վայոց ձորի (Ջերմուկ քաղաքի, Գնիշիկ գյուղի շրջակայք), Սյունիքի (Լիճք, Շվանիձոր գյուղերի շրջակայք, Կալեր և Վանք լքված գյուղեր) մարզերում, «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում, Արագած և Արայի լեռներում։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են լեռնատափաստանային գոտու մարգագետիններում և անտառային բացատներում։

Տալիս են մեկ սերունդ, թռիչքը նկատվում է մայիսի կեսից մինչև հուլիսի կես։ Թրթուրները զարգանում են անձխոտ ցեղի լոկալ տեսակների վրա։ Ձմեռում են ձվի կամ առաջին հասակի թրթուրների փուլում։

Պահպանություն
-------------

Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։ Տեսակը ընդգրկված է Բեռնի կոնվենցիայի 2-րդ հավելվածում։

Անտառային պոպուլյացիաների թվաքանակը կայուն է և բավականաչափ բարձր, իսկ անտառահատ բիոտոպերում՝ ցածր և ենթարկվում է զգալի տատանումների։

Սպառնացող վտանգներից են ինքնաթիռներով անտառային տարածքների մշակումը թունաքիմիկատներով և անասունների գերարածեցումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում, «Դիլիջան» և «Արևիկ» ազգային պարկերում, ինչպես նաև մի շարք անտառային արգելավայրերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մնեմոզինա» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մնեմոզինա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2781341515 |

 |
|  |
| --- |
| **Կապույտ ճպուռ** |
| Կապույտ ճպուռԿապույտ ճպուռ |
| Կապույտ ճպուռ (արու)Կապույտ ճպուռ (արու) |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Ճպուռներ (Odonata) |
| **Ընտանիք** | Շերեփագիներ (Aeshnidae) |
| **Ցեղ** | **Aeshna** |
| **Տեսակ** | **Կապույտ ճպուռ** *(A. cyanea)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Aeshna cyanea***O.F. Müller, 1764 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Կապույտ ճպուռ** (լատին․՝ Aeshna cyanea), շերեփագիների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

67-76 մմ երկարությամբ խոշոր ճպուռ է։ Սև կամ երկնագույն է` բաց կանաչավուն կամ դեղնականաչավուն զարդանախշով։ Կրծքի կողքերը ունեն լայն, շեղ դասավորված բաց գույնի զոլեր, կուրծքը վերևից բաց գույնի բծերով է։ Փորիկի հատվածների բծերը կարճ են և լայն, իսկ 9-10-րդ հատվածները միացած են մեկ ամբողջական տրամակապով։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայում, Ալժիրում, դեպի արևելք՝ մինչև Ուրալ։ Կովկասում և Հարավային Կովկասում գտնվում են տեսակի արեալի ռելիկտային հատվածները։ Հայաստանում հայտնի է միայն Պարզ լճի շրջակայքից՝ Դիլիջան քաղաքի մոտ (Տավուշի մարզ)։

Էկոլոգիա
--------

Հայաստանում հանդիպում է անտառային գոտու կանգնած ջրով ոչ մեծ ջրամբարներում։ Երկու տարվա ընաթացքում զարգանում է կանգնած ջրով ոչ մեծ ջրամբարներում։ Ձվադրում է ջրի ափամերձ շրջանում, երբեմն՝ խոնավ մամուռի մեջ։ Եվրոպայում թռիչքը դիտվում է հունիսի սկզբից մինչև հոկտեմբեր։ Հայաստանում հայտնաբերվել է օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Արեալի ռելիկտային հատվածում գտնվող ծայրահեղ հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։ Հայտնաբերման միայն մեկ նշում է հայտնի։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները պարզված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոնները բացահայտված չեն։

Պահպանվում են «Դիլիջան» ազգային պարկում։

* ԱրականԱրական
* ԻգականԻգական
* Էգը ձու է ածումԷգը ձու է ածում
* ԹրթուրԹրթուր
* Կինը ուտում է կրետ, *Vespula vulgaris*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կապույտ ճպուռ» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կապույտ ճպուռ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776819391 |

 |
| **՞**Խնձորյանի ոսկեբզեզ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Ոսկեբզեզներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Խնձորյանի ոսկեբզեզ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Sphenoptera khnzoriani

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Խնձորյանի ոսկեբզեզ** (լատին․՝ Sphenoptera khnzoriani), ոսկեբզեզների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ուռուցիկ, լայն ձվաձև, դեպի հետ կտրուկ նեղացող մարմնով և 17 մմ երկարությամբ միջին մեծության բզեզ է։ Թույլ պղնձակարմրավուն շողշողյունով ծածկույթները փայլուն են և բրոնզագույն։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանի էնդեմիկ է։ Հայտնի է միայն Վեդի քաղաքի շրջակայքից (Գոռավանի ավազուտներ)։

Էկոլոգիա
--------

Հավաքվել է ավազոտ անապատի, աղուտաբույսերի և օշինդրի գերակայությամբ հարակից քարքարոտ կիսաանապատի սահմանաեզրին։

Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։ Տիպային նմուշը հայտնաբերվել է հուլիսի վերջին։

Պահպանություն
-------------

Խիստ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը և դրա փոփոխության միտումները պարզված չեն։ Հայտնի է մեկ նմուշ։

Վտանգ է հանդիսանում անասունների արածեցմամբ և մարդու տնտեսական գործունեությամբ պայմանավորված էկոհամակարգերի դեգրադացումը։

Պահպանվում է «Գոռավանի ավազուտներ» պետական արգելավայրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.
**Ապոլլոնի տաճարը Բասքում**, տաճար՝ կառուցված Ք.ա. 430 թվականին Պելոպոնեսում՝ Արկադիայի լեռներում, Ֆիգալիա քաղաքի բնակիչների համար։ Սրանով ավարտվում է Պերիկլեսյան ժամանակաշրջանի ճարտարապետության գերագույն ծաղկման շրջանը։ Տաճարի հեղինակն է Իկտինոսը։

Շինանյութ
---------

Տաճարը հիմնականում կառուցված է մարմարանման կրաքարից (բացառությամբ առանձին մանրամասներից, որոնք մարմարից են)։ Դորիական պերիպտերոս է՝ խիստ ձգձգված ցելլայով, 6×15 սյուներով և 14,6 × 38,3 մ չափով։

Կառուցվածք
----------

Ապոլլոնի տաճարը
Չնայած արտաքին ճարտարապետության զուսպ ձևերին, տաճարի ինտերիերին բնորոշ է տարածական հարուստ լուծումը։ Ցելլայի երկայնական պատերից դուրս են գալիս կիսալուսնաձև վերջավորված 5 զույգ որմնասյուներ։ Սրանք առաջացնում են չորս զույգ խորշեր։ Տաճարի առանցքի վրա՝ ետևում, տեղավորված է կորնթական օրդերի առանձին մի սյուն, որը այս օրդերի առաջին, ամենահին կիրառության նմուշն է։ Տեղում պահպանվել է միայն խարիսխը և գտնվել են խոյակի բեկորները։ Տաճարը կառուցվել է ավելի հին տաճարի տեղում։

Ապոլլոն Էպիկուրի տաճարը Բասքում այն հազվագյուտ հուշարձաններից է, որի մեջ կիրառվել են հունական երեք օրդերները (դորիական օրդեր, կորնթական օրդեր, հոնիական օրդեր)։ Դորիականը կիրառվել է արտաքին սյունասրահում, հոնիականը՝ ներքին պատերի ելուստներում, կորնթականը՝ որպես առանձին սյուն։ Ճարտարապետ Իկտինոսի մեզ հայտնի երեք գործերը՝ Պարթենոնը, Թելեստերիոնը և Բասոսի տաճարը, վկայում են ստեղծագործական անհատականության ու մշտապես որոնող նորարարական ձգտման մասին, հատկանիշներ, որոնք արտահայտվել են կորնթական նոր օրդերի ստեղծմամբ, շենքերի ինքնատիպ հորինվածքներով, քանդակների համարձակ արմատավորմամբ։

Տես նաև
-------

* Դորիական օրդեր
* Իկտինոս
* Պարթենոն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Համաշխարհային ժառանգության պաշտոնական կայք
3. ↑  Վարազդատ Հարությունյան, Հին աշխարհի ճարտարապետություն, Երևան, 1978

Արտաքին հղումներ
----------------

* 

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ապոլլոնի տաճարը Բասքում** կատեգորիայում։ |

* Hellenic Ministry of Culture: Bassae
* Hellenic Ministry of Culture: Temple of Apollo Epikourios
* Excavation of the Temple
* UNESCO: Temple of Apollo Epicureus at Bassae

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ապոլլոնի տաճարը Բասքում» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV12163902 · BIBSYS: 7032578 · BNF: 12518296v · GND: 4253263-2 · LCCN: sh92003474 · NLG: 56217 · VIAF: 144149106004368490490 · WorldCat VIAF: 144149106004368490490 |

 |

 |
|  |
| --- |
| **Երկգիծ երկարաբեղիկ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Բզեզներ (Coleoptera) |
| **Ընտանիք** | Երկարաբեղիկներ (Cerambycidae) |
| **Ցեղ** | **Dorcadion** |
| **Տեսակ** | **Երկգիծ երկարաբեղիկ** *(D. bistriatum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Dorcadion bistriatum*** |

**Երկգիծ երկարաբեղիկ** (լատին․՝ Dorcadion bistriatum), երկարաբեղիկների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

10-15 մմ երկարությամբ, բավականին ձգված սև մարմնով ոչ մեծ բզեզ է։ Վերնաթևերն առաջնամեջքից փոքր-ինչ լայն են, նեղ ձվաձև, էգինը՝ ավելի լայն, քան արուինը։ Վերնաթևերն ունեն գրեթե հավասարաչափ խիտ թավշյա ծածույթ, հիմնականում բաց մոխրագույն կամ արծաթագույն, սպիտակ մերձ կարային զոլ, որը հիմնական ծածկույթից առանձնանում է սև զոլով, վերնաթևերի կողքերը ևս սև զոլով են։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում, Հայաստանում հայտնի է Դարալագյազի լեռնաշղթայից (Բարձրունի գյուղի մոտ) և Զանգեզուրի լեռնաշղթայից ծայրհյուսիսային հատվածից (Ուղեձորի լեռնանցք), Ղարաբաղի բարձրավանդակից (Սև լճի մոտ)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է ծովի մակարդակից 2200-2700 մ բարձրությունների վրա՝ լեռնատափաստաններում, ալպյան և ենթալպյան գոտիների հարավային լանջերին։

Բզեզները գետնին սողում են ցերեկը` ապրիլի վերջից մինչև հուլիսի կեսերը։ Զարգացումը ընթանում է հավանաբար հողում։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ արեալով տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը բավականին բարձր է, իսկ փոփոխության միտումները հայտնի չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններն են անասունների չկարգավորված արածեցումը, կլիմայի կանխատեսվող փոփոխությունների հետևանքով դրա սահմանների լանջն ի վեր տեղաշարժմամբ պայմանավորված տեսակի տարածման շրջանների կրճատում։

Տեսակի տարածման վայրերում գտնվող «Սև լիճ» արգելավայրը գործնականապես չի ընդգրկում տեսակի բիոտոպերը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Երկգիծ երկարաբեղիկ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · IRMNG |

 |
|  |
| --- |
| **Ալեքսանոր առագաստաթիթեռ** |
| Ալեքսանոր առագաստաթիթեռ (արու)Ալեքսանոր առագաստաթիթեռ (արու) |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Թիթեռներ (Lepidoptera) |
| **Ընտանիք** | Առագաստավորներ (Papilionidae) |
| **Ցեղ** | **Papilio** |
| **Տեսակ** | **Ալեքսանոր առագաստաթիթեռ** *(P. alexanor)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Papilio alexanor***Esper, 1799 |

**Ալեքսանոր առագաստաթիթեռ** (լատին․՝ Papilio alexanor), առագաստաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Խոշոր չափի թիթեռ է, որին բնորոշ է սեռական երկձևություն։ Էգերի թևերի ընդհանուր գուներանգը բաց դեղին է, արուներինը՝ օքրադեղնավուն։ 35-58 մմ երկարությամբ առջևի թևերի վրա կան ծայրային և 2 լայնակի սև զոլեր, ինչպես նաև սկավառակային (դիսկալ) և կենտրոնական (մեդիալ) գծեր։ Հետին թևերն ունեն վերևից դեղին և երկնագույն թեփուկներով ծածկված լայն արտաքին լայնակի և նեղ հիմնային զոլեր, իսկ նեղ և երկար ելուստներով եզրը բնահատուկ կտրտված է։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հարավային Եվրոպայում, Փոքր և Միջին Ասիայում, Իրանում, Աֆղանստանում և Հայաստանում (Արագած, Հատիս և Արայի լեռների հարավային լանջեր, «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոց), Կոտայքի (Արզական, Գառնի, Գեղադիր, Ջրվեժ), Վայոց ձորի (Վայք, Գնիշիկ) և Սյունիքի (Մեղրի) մարզերի մի շարք վայրեր։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է ծովի մակարդակից 1000-2000 մ բարձրություններում, կիսաանապատներում, քսերոֆիտներում և անտառի վերին եզրի քարքարոտ հատվածներում, հանդիպում՝ մայիսի կեսից մինչև հուլիսի կեսը։

Տարվա ընթացքում տալիս են մեկ սերունդ։ Ձվադրում են Ferula orientalis, F․ rigidula բույսերի կոկոնների և ծաղիկների վրա։ Բարձր հասակի թրթուրները սնվում են հիմնականում գիշերը, իսկ ցերեկը թաքնվում են բույսի տերևանութային կամ ստորին մասերում։ Ձմեռում են հարսնյակները։

Պահպանություն
-------------

Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։ Ընդգրկված է Բեռնի կոնվենցիայի 2-րդ հավելվածում։

Թվաքանակը բավական բարձր է, իսկ վիճակը մարդու գործունեությամբ չվնասված վայրերում բավականաչափ բարվոք է։ Կերաբույսի վեգետացիոն շրջանի տևողությամբ պայմանավորված նկատվում են թվաքանակի խիստ տատանումներ։

Սպառնացող վտանգներից է անասունների գերարածեցմամբ պայմանավորված էկոհամակարգերի դեգրադացումը։

Պահպանվում է Խոսրովի անտառ պետական արգելոցում և Արևիք ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ալեքսանոր առագաստաթիթեռ» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ալեքսանոր առագաստաթիթեռ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777834081 |

 |
**Կամո Կոլյայի Ցուցուլյան** (հունվարի 2, 1973, Իջևան, Հայկական ԽՍՀ, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների միություն), հայ պետական և իրավապահ մարմինների գործիչ։ ՀՀ ոստիկանության պետի նախկին տեղակալ (2021-2023)։ ՀՀ ՆԳՆ փրկարար ծառայության տնօրեն-ներքին գործերի նախարարի տեղակալ, գնդապետ։

Կրթություն
----------

1995 թվականին ավարտել է Երևանի Ճարտարապետաշինարարական պետական ինստիտուտը, իսկ 2009 թվականին՝ ՀՀ ոստիկանության կրթահամալիրը։

Աշխատանքային գործունեություն
----------------------------

2001-2003 թվականներին Ցուցուլյանը աշխատել է Տավուշի մարզային ՆԳ վարչությունում, որպես ` օպերատիվ կապի և հատուկ տեխնիկայի գծով ինժեներ։

2003-2004 թվականներին աշխատել է ՀՀ ոստիկանության Տավուշի մարզային վարչությունում, Իջևանի բաժնի անչափահասների գործերով տեսուչ։

2004-2010 թվականներին` ՀՀ ոստիկանության Տավուշի մարզային վարչության Իջևանի բաժնի ՔՀ բաժանմունքի օպերլիազոր, այնուհետև ` ավագ օպերլիազոր։

2010-2011 թվականներին` ՀՀ ոստիկանության Տավուշի մարզային վարչության Դիլիջանի բաժնի պետի օպերատիվ գծով տեղակալ։

2011 թվականի դեկտեմբերի 19-ից մինչև 30-ը, եղել է ՀՀ ոստիկանության Տավուշի մարզային վարչության Դիլիջանի բաժնի պետ։

2011-2012 թվականներին և 2013 թվականի հունիսի 12-ից` 27-ը գրանցած է եղել ՀՀ ոստիկանության կադրերի ռեզերվում։

2012-2013 թվականներին եղել է ՀՀ ոստիկանության Տավուշի մարզային վարչության շտաբի պետ։

2013 թվականի հունիս-նոյեմբեր ամիսներին եղել է ՀՀ ոստիկանության Տավուշի մարզային վարչության պետի տեղակալ։

2013-2020 թվականներին` ՀՀ ոստիկանության Տավուշի մարզային վարչության պետի օպերատիվ գծով տեղակալ։

2020-2021 թվականներին զբաղեցրել է ՀՀ ոստիկանության Արարատի մարզային վարչության պետի պաշտոնը։

2021-2023 թվականներին զբաղեցրել է ՀՀ ոստիկանության պետի տեղակալի պաշտոնը։

2023 թվականի հունվարի 9-ին նշանակվել է ՀՀ ՆԳՆ փրկարար ծառայության տնօրեն-ներքին գործերի նախարարի տեղակալ։

Պարգևներ և կոչումներ
--------------------

2016 թվականին ՀՀ նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է «Հասարակական կարգի գերազանց պահպանման համար» մեդալով։ Պարգևատրվել է նաև ոստիկանության և այլ գերատեսչությունների մեդալներով և կրծքանշաններով։

Ունի ոստիկանության գնդապետի կոչում։

Այլ տվյալներ
------------

Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։

1996-1998 թվականներին ծառայել է ՀՀ զինված ուժերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Նախագահի հրամանագրով ՀՀ փոխոստիկանապետ է նշանակվել Կամո Ցուցուլյանը».
2. ↑  «Կամո Ցուցուլյանը ազատվել է ՀՀ ոստիկանապետի տեղակալի ժամանակավոր պաշտոնակատարի պաշտոնից».
3. ↑  «Փաշինյանը փրկարար ծառայության տնօրեն է նշանակել Կամո Ցուցուլյանին».
**Վիկտոր Պետրովիչ Օստորոգորսկի** (1840, Սանկտ Պետերբուրգ-1902, Վալդայ) (փետրվարի 16 (28), 1840, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 31 (փետրվարի 13), 1902, Valday, Նովգորոդի նահանգ, Ռուսական կայսրություն), ռուս մանկավարժ, գրող, հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Կրթություն է ստացել Սանկտ Պետերբուրգի 3-րդ գիմնազիայում և Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի պատմա-բանասիրական ֆակուլտետում, որն ավարտել է 1862 թվականին, ռուսական գրականություն է դասավանդել բազմաթիվ ուսումնական հաստատություններում` Սանկտ Պետերբուրգի գիմնազիաներում և կորպուսներում, կանանց մանկավարժական դասընթացներում (1869-1892), Ելիզավետինսկի ինստիտուտում, Սմոլնի ինստիտուտում, թատերական ուսումնարանում, Կոլոմենսկի կանանց վարժարանում և Սանկտ Պետերբուրգի թատերական ուսումնարանում,

Անտուժյան դասընթացներում կարդացել է գրականության պատմություն։

Ռուսաց լեզվի ամբիոնը ձևավորվել է «Ռուսական ուսումնական ժողովրդական գրականության սիստեմատիկ տեսություն» կոմիտեի խմբագրությամբ։ Նա մասնակցել է Սանկտ Պետերբուրգի առաջին կիրակնօրյա դպրոցի կազմակերպմանը, այնուհետև աշխատել է Սանկտ Պետերբուրգի գրագիտության կոմիտեում, կազմել է հաշվետվություններ ժողովրդական կրթության ականավոր գործիչների մասին, հրապարակել է մի շարք հոդվածներ և հանրամատչելի գրքույկներ ժողովրդի համար. ժողովրդական կյանքից։

Օստորոգսկին վճռականորեն պաշտպանել է ռուս կնոջը ինչպես «Կանացի դաստիարակությունում» («Ավելի շատ լույս», «Բարի ցանկություններ» «Ամուսիններն ու կանայք», «Կանանց բնավորությունների մասին ակնարկներ», 1876-1877), այնպես էլ «Մառախուղ» (Սանկտ Պետերբուրգ, 1883), «Նույն պատշգամբում», «Առաջին քայլը», որոնք ընդգրկված են «Հեռավոր անցյալից» (1891) ժողովածուում։ Ռուս ուսուցիչը հաջողությամբ իրականացրել է Պիրոգովի, Ուշինսկու և Ստոյունինի գաղափարները՝ որպես կենդանի խոսք ուղղելով բուհերում ռուսական և արտասահմանյան դասականների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև բազմաթիվ հոդվածներ, որոնք հրապարակվել են «Ուսուցիչ», «Կանացի կրթություն», «Կրթություն», «Սանկտ Պետերբուրգի կանանց վարժարանների մանկավարժական թերթիկ», «Կրթության տեղեկագիր», «Ռուսական միտք» ամսագրերում։ Ուսուցիչների և երիտասարդների համար առանձին հրատարակված մանկավարժական ձեռնարկներից հատկապես արժեքավոր էին «Բանաստեղծական ստեղծագործությունների ընթերցանության ուղեցույցը»։

Մահացել է հունվարի 31-ին՝ 1902 թվականին, թաղված է Սմոլենսկի ուղղափառ գերեզմանատանը։ Գերեզմանը չի պահպանվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Острогорский Виктор Петрович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  Петербургский некрополь
3. ↑  Могила на плане кладбища // Отдел IV // Весь Петербург на 1914 год, адресная и справочная книга г. С.-Петербурга / Ред. А. П. Шашковский. — СПб.: Товарищество А. С. Суворина – «Новое время», 1914. — ISBN 5-94030-052-9
**PyCharm**, ծրագրային ապահովում նախատեսված Python ծրագրավորման լեզվով մշակումների իրականացնելու համար։ Ծրագիրը իր մեջ ներառում է կոդի անալիզի․ գրաֆիկական վրիպազերծից, յունիթ-թեսթի թողարկիչ և Django-ի վեբ-մշակում։ **PyCharm**-ը մշակվել և թողարկվել է JetBrains ընկերության կողմից IntelliJ IDEA-ի հիման վրա։

PyCharm-ը համարվում է կրոսսպլատֆորմային ծրագիր, որը համատեղելի է Windows, macOS և Linux օպերացիոն համակարգերի հետ։ PyCharm Community Edition (անվճար տարբերակը) գտնվում է Apache License լիցենզիային ներքո, իսկ PyCharm Professional Edition համարվում է ծրագրի վճարային տարբերակը։

Պատմություն
-----------

PyCharm թողարկվել է PyDev-ի և Komodo IDE-ի հետ մրցակցության համար, սակայն ներկա պահին PyCharm-ը օգտագործում է PyDev-ը կոդի վրիպազերծման համար։ Բետա տարբերակը թողարկվել է 2010 թվականի հուլիսին, իսկ առաջին՝ 1․0 տարբերակը դրանից 3 ամիս անց։

2․0 տարբերակը թողարկվել է 2011 թվականի դեկտեմբերի 13-ին։

3․0 տարբերակը արդեն 2013 թվականի սեպտեմբերի 24-ին։

PyCharm Community Edition, անվճար տարբերակը բաց ներքին կոդով, թողարկվել է 2013 թվականի հոկտեմբերի 22-ին։

2016 թվականի մարտին JetBrains-ը տեղափոխվեց լիցենզիայի բաժանորդագրությամբ մոդելին, որի հետ միասին փոխվեց նաև տարբերակի համարակալումը։ Արդեն դրանից հետո տարբերակի համարը ուներ այս տեսքը՝ ***YYYY.R***, որտեղ *YYYY*՝ թողարկման տարեթիվն է, իսկ *R-ը*՝ այդ տարվա ընթացքում թողարկման թիվը։

Լիցենզիա
--------

PyCharm Professional Edition-ը ունի լիցենզիայի մի քանի տարբերակ, որոնք իրարից տարբերվում են իրենց ֆունկցիաներով, արժեքով և օգտագործման պայմաններով, ինչպես նաև այս տարբերակը անվճար է ուսումնական հաստատությունների համար և բաց ներքին կոդով նախագծերի համար։

Գոյություն ունի նաև Community Edition անվճար տարբերակը, որը ունի ավելի սուղ հնարավորություններ։ Ծրագիրը տարածվում է Apache 2 լիցենզիայով։

Հավելումներ
-----------

Օգտատերերը իրենք կարող են գրել հավելումներ PyCharm-ի համար։ JetBrains IDE որոշակի հավելումներ նույնպես կարող են աշխատել PyCharm-ի համար։ Գոյություն ունի ավելի քան հազար հավալում ծրագրի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  PyCharm: the Python IDE for Professional Developers by JetBrains
2. 1 2  Download PyCharm: Python IDE for Professional Developers by JetBrains
3. ↑  Download PyCharm: Python IDE for Professional Developers by JetBrains
4. ↑  «JetBrains Strikes Python Developers with PyCharm 1.0 IDE». eWeek. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ մայիսի 17-ին.
5. ↑  «PyCharm Community Edition and Professional Edition Explained: Licenses and More». Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունվարի 14-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 3-ին.
6. ↑  «JetBrains Toolbox — Release and Versioning Changes». JetBrains Company Blog. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ դեկտեմբերի 4-ին.
7. ↑  «PyCharm Editions Comparison». Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ հունիսի 25-ին. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 3-ին.