**Անդրեաս Մարուքի Տեր-Մարուքյան** (1871, մարտի 23, Երևան - 1919, դեկտեմբերի 16, Փարիզ), հայ քանդակագործ, հայկական նոր, ռեալիստական քանդակագործության հիմնադիրը։

Կենսագրություն
--------------

Անդրեաս Տեր-Մարուքյանը ծնվել է 1871 թվականի մարտին, Երևան քաղաքում։ Հայրը՝ գրասենյակային ծառայող Մարուք Տեր-Մարուքյանը, մահացել է Անդրեասի ծնվելուց մի քանի տարի հետո՝ թողնելով հինգ տղաներին ու երկու աղջիկներին կնոջ՝ Նատալիայի հետ։ Անդրեասը գտնվել է մոր և երկու եղբայրների խնամքի տակ, որոնցից մեկը նոտար էր, մյուսը՝ բժիշկ։

Մինչև 1890 թվականը սովորել է տեղի արական գիմնազիայում։ 1892-1894 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում։ 1894 թվականին տեղափոխվել է Սանկտ Պետերբուրգ, ապա Փարիզ։ Որոշ ժամանակ քանդակագործ Ալեքսանդր Ֆալգիերի (1831-1900) ստուդիայում աշխատելուց ու պատրաստվելուց հետո Մարուքյանը ընդունվել է Կերպարվեստի բարձրագույն պետական դպրոց (Ալեքսանդր Ֆալգիերիի դասարան) և սովորել չորս տարի։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

1899 թվականին Փարիզում ցուցադրվել է Տեր-Մարուքյանի «Հայ գրողների դափնեպսակ նվիրաբերող մուսան» կոմպոզիցիոն քանդակը։ Գիպսե քանդակի պատվանդանին Խաչատուր Աբովյանի, Ռափայել Պատկանյանի, Մկրտիչ Պեշիկթաշլյանի և Գրիգոր Արծրունու բարձրաքանդակներն էին, իսկ վերևում մուսային մարմնավորող դափնեպսակ կրող կանացի ֆիգուր էր։ Այժմ քանդակի տեղն անհայտ է։ Այդ տարիներին ստեղծել է հայ մշակութային գործիչների և պատվիրատուների կիսանդրիներ և մահարձաններ։ Անդրեաս Տեր-Մարուքյանը ստեղծագործել է նաև ազգային հայրենասիրական թեմայով։ Ստեղծել է հայ գեղջուկի և գեղջկուհու դիմաքանդակներ։

Աբովյանի արձանը
---------------

Իր ստեղծած՝ Խաչատուր Աբովյանի արձանը Հայաստան է տեղափոխվել Փարիզից հեղափոխության տարիներին՝ Բաթումի նավահանգստում կորելով։ Այն հայտնաբերվում է ու ներկայացվում որպես անհայտ հեղափոխականի արձան։ Աբովյանին ճանաչելուց ու հեղինակին նույնականացնելուց հետո արձանը տեղադրվում է նորակառույց Մոսկվա կինոթատրոնի դիմացի հրապարակում։ 1946 թվականի հոկտեմբերի 5-ին այն տեղափոխվում է Քանաքեռ՝ Աբովյանի տուն-թանգարանի բակ, որտեղ և կանգնած է առ այսօր։ Խաչատուր Աբովյանի հուշարձանով, որը որն այժմ տեղադրված է Քանաքեռում, Տեր-Մարուքյանը սկիզբ է դրել 20-րդ դարի սկզբի հայ հուշարձանային քանդակագործությանը։[*փա՞ստ*]

Աբովյանի այս արձանը շատերը նույնականացնում են Աբովյանի հրապարակում կանգեցված արձանի հետ։ Սակայն վերջինիս հեղինակն է Սուրեն Ստեփանյանը ու կանգնեցվել է այն 1933 թվականի հուլիսի 6-ին։

Գլխավոր ստեղծագործություններ
----------------------------

* Հայ գրողների դափնեպսակ նվիրաբերող մուսան
* Ռափայել Պատկանյան (Նոր Նախիջևան)
* Ռափայել Պատկանյան (Վաղարշապատ)
* Միքայել Նալբանդյան (Նոր Նախիջևան)
* Ղևոնդ Ալիշան
* Ներսես Թաիրյան
* Պետրոս Ադամյան
* Խաչատուր Աբովյան (Քանաքեռ)
* Բոգդան Դոլուխանյան
* Հովանավորություն
* Հայ գեղջուկը
* Հայ գեղջկուհին

Տես նաև
-------

* Խաչատուր Աբովյանի հուշարձան (Երևան, Քանաքեռ)
* Ռափայել Պատկանյանի հուշարձան (Վաղարշապատ)
* Երևանի արձաններ

Պատկերասրահ
-----------

* Խաչատուր Աբովյանի հուշարձան (Երևան, Քանաքեռ)Խաչատուր Աբովյանի հուշարձան (Երևան, Քանաքեռ)
* Ռափայել Պատկանյանի հուշարձան (Վաղարշապատ)Ռափայել Պատկանյանի հուշարձան (Վաղարշապատ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Դանիել Դզնունի, Հայ կերպարվեստագետներ, Երևան 1977
2. ↑  *Մինաս Սարգսյան, «Անդրեաս Տեր-Մարուքյան», Հայպետհրատ, 1960, Երևան*