**Մաշայի և Վիտյայի ամանորյա արկածները** (ռուս.՝ Новогодние приключения Маши и Вити), խորհրդային ամանորյա երաժշտական հեքիաթ երեխաների և մեծահասակների համար, նկարահանվել է 1975 թվականին ԽՍՀՄ նախարարների խորհրդի հեռուստառադիոհեռարձակման պետական կոմիտեի պատվերով, Իգոր Ուսովի և Գենադի Կազանսկու կողմից, Պավել Ֆիննի «Մաշան և Վիտյան ըննդեմ «Վայրի կիթառների»» պիեսի մոտիվներով (Ֆիննը գրել է նաև ֆիլմի սցենարը)։

Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 1975 թվականի դեկտեմբերի 25-ին, ԽՍՀՄ Կենտրոնական հեռուստատեսության եթերում։

Սյուժե
------

Ցածր դասարանում սովորող աշակերտներ Վիտյան և Մաշան շատ տարբեր են. առաջինը հավատում է միայն գիտությանը և տեխնոլոգիաներին, իսկ երկրորդը հավատում է միայն հրաշքներին։ Դպրոցի դահլիճն Ամանորին ընդառաջ ձևավորելիս Մաշան կախարդանքով կենդանացնում է Ձմեռ պապի քանդակը, որը նրան ու Վիտյային ուղարկում է հեքիաթային աշխարհներից մեկը` Ձյունանուշիկին օգնելու. վերջինիս գողացել էր Կոշչեյը, որպեսզի Ամանոր կազմակերպի իր չար ոգիների համար։

Ձմեռ պապիկը երեխաներին երեք խորհուրդ է տալիս. չսպասել ոչ մի օգնությանը, բայց օգնել բոլոր նրանց, ով դրա կարիքն ունի, դժվար պահերին չկորցնել ինքնատիրապետումը և դժվար պահերին միմյանց աջակցել։ Իմանալով այս մասին` Կոշչեյը նրանց դեմ ուղարկում է «Վայրի կիթառներ» վոկալ-գործիքային եռյակը, որի կազմի մեջ էին Բաբա Յագան, Լեշին և Վայրի կատու Մատվեյը։ Մաշան և Վիտյան Բաբա Յագայից փախչում են` թռչելով հավանգի վրա։ Վիտյան հաղթում է Լեշիին ինքնաշեն էլեկտրաշոկերի միջոցով։ Իսկ կատվին Վիտյան շեղում է մեխանիկական մկնիկով։

Կաշչեյի թագավորություն գնալու ճանապարհին Մաշան և Վիտյան հանդիպում են Վառարանին, Խնձորիկին և Ծերուկ-անտառապահին և օգնում են նրանց։ Ի պատասխան դրան` նրանք ածուխի, խնձորի ու կծիկի օգնությամբ ցույց են տալիս երեխաներին ճանապարհը։ Բայց վերջին պահին Կոշչեյը գողանում է Մաշային և վերելակով իջեցնում է նրան իր ստորգետնյա թագավորություն։ Շուտով պարզվում է, որ Կոշչեյի ատամը ցավում է, և Մաշան պատրաստ է բուժել ատամնացավը, եթե կախարդն ազատ արձակի Ձյունանուշիկին։ Սկզբում Կոշչեյը փորձում է համոզել նրան, որ նա նախ ցավող ատամը բուժի, այլ ոչ թե ինքն ազատ արձակվի բանտարկյալին, բայց Մաշան հարվածում է նրան ցավող ատամին, և ցավից տառապելով` նա ստիպված է լինում արձակել Ձյունանուշիկին։ Հետո Կոշչեյը գերի է վերցնում Մաշային, ով արդեն բուժել էր նրա ատամը։ Վիտյան Կոշչեյին մենամարտի է կանչում և տապալում է նրան սովորական մագնիսով։ Երբ Մաշան դուրս է գալիս Կոշչեյի թագավորությունից, «Վայրի կիթառները» հետապնդում են երեխաներին, սակայն Վառարան, Խնձորիկն ու և Ծեր անտառապահն օգնում են Վիտային և Մաշային։ Նրանք Ձյունանուշիկի հետ վերադառնում Պիոներների պալատ, որտեղ նրանց սպասում են երեխաները, ամանորյա միջոցառումն ու երջանիկ Ձմեռ պապը։

Դերերում
--------

* Նատաշա Սիմոնովա` Մաշա
* Յուրա Նախրատով` Վիտյա
* Իգոր Եֆիմով, Ձմեռ պապ
* Իրինա Բորիսովա` Ձյունանուշիկ
* Նիկոլայ Բոյարսկի` Կոշչեյ
* Վալենտինա Կոսոբուցկայա` Բաբա-Յագա
* Գեորգի Շտիլ` Լեշիյ
* Միխայիլ Բոյարսկի` Վայրի կատու Մատվեյ
* Վերա Տիտովա` Վառարան
* Լյուբով Վիրոլայնեն` Խնձորիկ
* Բորիս Սմոլկին` Անտառապահ

Նկարահանող խումբ
----------------

* Սցենարի հեղինակ` Պավել Ֆինն
* Բեմադրող ռեժիսոր` Իգոր Ուսով, Գենադի Կազանսկու մասնակցությամբ
* Հնչում են կոմպոզիտոր Գենադի Գլադկովի երգերն ու երաժշտությունը
* Բանաստեղծությունների հեղինակ` Վլադիմիր Լուգովոյ
* Գլխավոր օպերատոր` Սեմյոն Իվանով
* Գլխավոր նկարիչ` Միխայիլ Իվանով
* Հնչյունային օպերատոր` Ի. Վոլկովա
* Գործիքավորումը` Ա. Զուբովի
* Բալետմեյստեր` Գ. Կորենևսկի
* Երգչախմբի ղեկավար` Դ. Նիկոլաև
* Կոնցերտմեյստեր` Յա. Սպիվակ
* Ռեժիսոր` Վ. Սինիլո
* Մոնտաժողներ` Լ. Օբրազումովա, Տ. Իվանովա
* Խմբագիրներ` Գ. Չապլինա, Յու. Խոլին
* Օպերատորներ` Լ. Ալեքսանդրով, Լ. Գոլուբև
* Կոստյումի դիզայներ` Ն. Գորեևա
* Դիմահարդար` Է. Երշովա
* Նկարիչ-դեկորատոր` Ա. Քսենոֆոնտովա
* Ռեժիսորի օգնականներ` Ա. Շինին, Մ. Ցվետկովա
* Կոմբինացված նկարահանումներ` Դ. Ժելուբովսկի, Օ. Նիկոլաև
* Համամիութենական «Мелодия» ընկերության նվագախումբ, դիրիժոր` Գ. Գարանյան
* Ֆիլմում նկարահանվել են Ա. Ա. Ժդանովի անվան Լենինգրադի պիոներական պալատի «Կաթիկներ» պարախումբն ու երգչախումբը
* Ֆիլմի տնօրեն` Օլեգ Գումբերտո

Մաշան և Վիտյան ընդդեմ «Վայրի կիթառների»
---------------------------------------

Մեկ տարի անց, 1976 թվականին «Мелодия» ընկերությունը ձայներիզներով թողարկել է «Մաշան և Վիտյան ընդդեմ «Վայրի կիթառների»» երաժշտական հեքիաթը։ Սյուժեն փոքր-ինչ տարբերվում էր ֆիլմից և ավելի մոտ էր Պավել Ֆիննի բնօրինակ պիեսին։ Օրինակ, այս տարբերակում երեխաները փրկում են ոչ թե Ջյունանուշիկին, այլ Սպիտակաձյունիկին, և Նոր տարին նույնիսկ հիշատակված չէ։ Համապատասխանաբար, Ձմեռ պապի փոխարեն բնօրինակում պարզապես Հրաշագործն է, որը միաժամանակ նաև հեքիաթը պատմողն է։ Հեքիաթը ամբողջովին կազմված էր երգերից, և միայն հեղինակի խոսքն էր արձակ։ Երգերի տեքստերը ֆիլմի երգերի հետ համեմատած գրեթե նույնն են, փոքրիկ տարբերություններ կան 2-3 հատվածներում։ Հեքիաթը հնչյունավորել են այլ դերասաններ, և միայն Միխայիլ Բոյարսկին է, որ այստեղ ևս հնչյունավորել է կատվի դերը։

1992 թվականից հեքիաթը վերաթողարկվել է «Апрелевка Саунд» ընկերության կողմից։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Ֆիլմը նկարահանվել է «Երկնագույն թռչուն» ֆիլմին զուգահեռ, որտեղից էլ վերցվել է կախարդական անտառի դեկորացիան։
* Ֆիլմում Կատուն Կոշչեյին երկու անգամ անվանում է հորեղբայր։ Կյանքում Նիկոլայ Բոյարսկին իսկապես Միխայիլ Բոյարսկու հարազատ հորեղբայրն է։

Վերաթողարկում
-------------

1990-ական թվականներին ֆիլմը «48 ժամ» ստուդիայի կողմից թողարկվել է տեսաերիզով, իսկ 2000 թվականից թողարկվել է VHS ձևաչափով։ Ավելի ուշ «Լենֆիլմ» ստուդիան թողարկել է այն DVD ձևաչափով։ 2006 թվականին «Խոշոր պլան» ընկերությունը վերաթողարկել է ֆիլմը վերականգնված պատկերով և հնչյունավորմամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Новогодняя сказка для детей и взрослых

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Каталог фильмов». *Киностудия «Ленфильм»*. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ սեպտեմբերի 20-ին.
* «7 новогодних фильмов, запрещенных к показу в Украине». *«Закон і Бізнес»*. 2015 թ․ դեկտեմբերի 24. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 3-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database · MusicBrainz |

 |