*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թումանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արտավազդ Հովհաննեսի Թումանյան** (նոյեմբերի 23, 1894(1894-11-23), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 23, 1918(1918-11-23), Վան, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն), հայ արվեստագետ, նկարիչ, դերասան, գրող։

Բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի որդին։

Կենսագրություն
--------------

Թումանյանների ընտանիքը
Արտավազդ Թումանյանը ծնվել է 1894 թվականի նոյեմբերի 23-ին Թիֆլիսում։ Սովորել է Լիսիցյան մասնավոր վարժարանում, ապա Ներսիսյան դպրոցում, որն այդպես էլ չի ավարտել, այնուհետև ուսանել է նկարչության և քանդակագործության ուսումնարանում։ Կերպարվեստի առաջին դասերն առել է նկարիչ Եղիշե Թադևոսյանից։ Արվեստի նկատմամբ սերը Արտավազդին հասցնում է Մոսկվա` Պ. Ի. Կելինի նկարչական ստուդիայում սովորելու։ Նվարդ Թումանյանն իր «Հուշեր և զրույցներ գրքում» եղբոր մասին ասում է․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Արտիկը, որ յոթ-ութ տարեկան էր, նկարչական շնորհք ուներ... ստվարաթղթի վրա կիպարիսների շարք էր նկարել, հայրիկի անվանակոչության օրը՝ հունվարի 14-ին նվիրեց նրան։ Հայրիկը հուզված էր։- Նվարդ Թումանյան, «Հուշեր և զրույցներ» գրքից |  |

### Գրական գործունեություն

Մանուկ հասակում հակում ուներ գրականության հանդեպ. գրել է փոքրածավալ բանաստեղծություններ, երգիծական պատմություններ, ապա դրանք զետեղել ինքնուրույն ստեղծած գրքերում։ Թարգմանությունների և փոխադրությունների հեղինակ է, 13 տարեկանում կատարել է Դ. Մամին-Սիբիրյակի «Քաջ նապաստակը» հեքիաթի թարգմանությունը, որը 1907 թվականին տպագրվել է «Հասկեր» ամսագրում։ Արտիկի գեղանկարչական մի քանի աշխատանքներ, չափածո, արձակ գործեր, արվեստաբանական վերլուծություններ և հոդվածներ, նաև պիեսներ Լեոնարդո դա Վինչիի, Վան Դեյքի, Տիցիանի, Ռուբենսի և այլնի մասին պահպանվել են։ «Վան Դեյք» պիեսը 1911 թվականին տպագրվել է «Հասկերում», իսկ «Ռուբենսը»՝ «Պատանի» ալմանախում։ Պիեսներից մի քանիսը բեմադրվել են։ Դսեղում բեմադրվել է նաև Արտավազդի կողմից պիեսի վերածված «Գիքորը» պատմվածքը, որի ժամանակ խաղացել է իր եղբոր՝ Համլիկի հետ։ Բեմադրությանը ներկա է եղել Հովհաննես Թումանյանը։

Ըստ «Հիշատակարանի»՝ Արտավազդը սկսնակ գրողների առաջին համագումարի նախաձեռնողն էր։ 1914 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ վերադարձել է Թիֆլիս և զորակոչվել բանակ, որից հետո կամավոր աշխատել է «Միջազգային Կարմիր խաչի Համառուսական քաղաքների միություն» կովկասյան կոմիտեում։ Արտավազդը 1915 թվականի ապրիլի 23-ին կայացած առաջին խորհրդակցական ժողովի քարտուղարն է եղել, որի ժամանակ անդրադարձել են Արևմտյան Հայաստանում տեղի ունեցող իրադարձություններին։ «Միջազգային Կարմիր խաչի Համառուսական քաղաքների միություն» կովկասյան կոմիտեում աշխատելու առաջին տարիներին գործունեություն է ծավալել Իգդիրում, Ջուղայում, հիմնադրել է «սննդատու կայաններ», ժամանակավոր իջևանատներ, բուժսանիտարական կետեր, ապա 1916 թվականին նշանակվել է լիազոր ներկայացուցիչ Վանի շրջանում։ 1917 թվականին՝ Վանում եղած ժամանակ, Արտիկը մասնակցել է գիտնականներ Նիկողայոս Ադոնցի և Ա․ Քալանթարյանի հնագիտական արշավախմբի աշխատանքներին։ Ուսումնասիրելով Աղթամարի ձեռագրերը՝ հայտնաբերել է Գրիգորիս Գեղեցիկի տաղերը, արտագրել՝ փրկելով դրանք ոչնչացումից։

Նա մտերիմ հարաբերություններ է ունեցել անգլուհի Էլիզաբեթ Արմսթրոնգի հետ, որը «Միջազգային Կարմիր Խաչի» գթության քույր էր։ Վերջինս Արտավազդին սովորեցնում էր անգլերեն։ Նրանց նամակագրությունը ընդհատվել է Արտավազդի մահով։

Մահ
---

Արտավազդ Թումանյանը մահացել է 1918 թվականի նոյեմբերի 23-ին՝ Վանի երկրորդ նահանջի ժամանակ վերջնապահ փոքրաթիվ խմբի կազմում։ Մահվան լուրը Թումանյանն իմացել է 1918 թվականի դեկտեմբերի 3-ի առավոտյան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3  *Թումանյանի զավակները:Արտավազդ Թումանյան. նամականի.- Եր.: «Մուղնի», Հովհաննես Թումանյանի թանգարան, 2013.-7 էջ.- (Արևելք-Արևմուտք մատենաշար)։*.
3. ↑  *Թումանյանի զավակները:Արտավազդ Թումանյան. նամականի.- Եր.: «Մուղնի», Հովհաննես Թումանյանի թանգարան, 2013.- 15 էջ.- (Արևելք-Արևմուտք մատենաշար)։*.
4. ↑  *Թումանյանի զավակները:Արտավազդ Թումանյան. նամականի.- Եր.: «Մուղնի», Հովհաննես Թումանյանի թանգարան, 2013.-7-8 էջ.- (Արևելք-Արևմուտք մատենաշար)։*.
5. ↑  *Թումանյանի զավակները:Արտավազդ Թումանյան. նամականի.- Եր.: «Մուղնի», Հովհաննես Թումանյանի թանգարան, 2013.-10 էջ.- (Արևելք-Արևմուտք մատենաշար)։*.
6. ↑  *Թումանյանի զավակները:Արտավազդ Թումանյան. նամականի.- Եր.: «Մուղնի», Հովհաննես Թումանյանի թանգարան, 2013.-12 էջ.- (Արևելք-Արևմուտք մատենաշար)։*.
7. ↑  *Թումանյանի զավակները:Արտավազդ Թումանյան. նամականի.- Եր.: «Մուղնի», Հովհաննես Թումանյանի թանգարան, 2013.-13 էջ.- (Արևելք-Արևմուտք մատենաշար)։*.
8. ↑  «Տազ ազնիւ (Գեղեցիկ Գրիգորիսի)». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ սեպտեմբերի 18-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 16-ին.
9. ↑  *Թումանյանի զավակները:Արտավազդ Թումանյան. նամականի.- Եր.: «Մուղնի», Հովհաննես Թումանյանի թանգարան, 2013.-14 էջ.- (Արևելք-Արևմուտք մատենաշար)։*.
10. ↑  *Թումանյանի զավակները:Արտավազդ Թումանյան. նամականի.- Եր.: «Մուղնի», Հովհաննես Թումանյանի թանգարան, 2013.-15 էջ.- (Արևելք-Արևմուտք մատենաշար)։*.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հովհաննես Թումանյանի զավակները
* Հովհաննես Թումանյանի զավակները Archived 2017-11-14 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 4401 · LCCN: n2016069961 · VIAF: 102148449909015692865 · WorldCat VIAF: 102148449909015692865 |

 |