**КС-40** (գլխավոր հրթիռահրետանային վարչություն ինդեքս՝ **3М8**, ՆԱՏՈ-ի դասակարգմամբ՝ **SA-4A**), խորհրդային 2К11 «Կռուգ» զենիթա-հրթիռային կոմպլեքսի զենիթային կառավարվող հրթիռ։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Հրթիռի մշակումը 2К11 «Կռուգ» զենիթային հրթիռային կոմպլեքսի համար սկսվել է Եկատերինբուրգի ՓԿԲ-8-ում Լ․ Վ․ Լյուլևի ղեկավարությամբ։ Ն․ Խիտրովի ղեկավարությամբ 1СБ7 կողային սարքավորումների մշակմամբ զբաղվել է Գիտահետազոտական էլեկտրամեխանիկական համալսարանի կոնստրուկտորական բյուրոն։ 1960 թվականին իրականացվել են թռիչքային մեկնարկներ։ 2К11 զենիթային հրթիռային կոմպլեքսի հրթիռը նախնական փորձարկումներին պատրաստ չէր, այդ պատճառով արձակվել են ЗРК С-75 զենիթային հրթիռային կոմպլեքսի կազմի մեջ մտնող В-750 հրթիռները։ 1962 թվականին հրթիռի օգտագործմանը խոչընդոտող հիմնական խնդիրները վերացվել են․ հետագայում 3М8 զենիթային կառավարվող հրթիռը փորձարկվել է զենիթա-հրթիռային կոմպլեքսի կազմում։

Կառուցվածքի նկարագրություն
--------------------------

3М8 զենիթային կառավարվող հրթիռը նախատեսված է 2К11 զենիթային հրթիռային կոմպլեքսի կազմում օգտագործվելու համար։ 3М8 հրթիռը ունի երկու աստիճան։ Երկաստիճան կառուցվածքը պայմանավորված է երթային շարժիչի ցածր արագությունների դեպքում աշխատելու անհնարինությամբ։ Երկրորդ աստիճանում տեղադրված է 3Ц4 երթային ուղղահոս օդա-ռեակտիվ շարժիչը։ Աստիճանի կենտրոնական մասում տեղադրված է 150 կգ զանգվածով 3Э26 ռադիոպայթուցիչով և ճնշման օդային ուժակուտակիչի բալոնով 3Н11 բեկորա-ֆուգասային մարտական մասը։ Որպես օքսիդիչ օգտագործվում է օդը, բաքերում տեղավորված է 270 կգ զանգվածով կերոսին և 27 կգ զանգվածով իզոպրոպիլնիտրատ։ Երկրորդ աստիճանի ամբողջական քաշը կազմում է շուրջ 1400 կգ։ Առաջին աստիճանի վրա են գտնվում 4Л11 պայթուցիկ լիցքերով, որոնք կազմված են РСИ-12К բալիստիկական ծանր վառելիքից, 3Ц5 մեկնարկային ծանրավառելիքային հրթիռային շարժիչները՝ նախատեսված մախի թվի մինչև 1,5...2 թափի համար։ Յուրաքանչյուր լիցքի քաշը կազմում է 173 կգ։

Կառավարումն իրականացվում է Х-անման սխեմայով դասավորված շրջադարձային թևերի միջոցով։ Թևերը հիդրոպնևմատիկ շարժակների շնորհիվ շրջվում են 28° ընդգրկումով։ +-անման սխեմայով դասավորված են կայունացուցիչները։ Շրջադարձային թևով երկրորդ աստիճանի կառուցվածքը մեկնարկային կայանի բարձրացման անկյունների 10-60 աստիճանի դեպքում ապահովում է բավարար ուժ հրթիռի թռիչքի համար։ Հրթիռը թույլ է տալիս 11-45 կմ հեռավորության դեպքում խոցել 3-23,5 կմ բարձրությամբ նպատակակետերը։ Մոդիֆիկացիոն տարբերակներում խոցման գոտին լայնացվել է մինչև 50 կմ առավելագույն հեռավորությամբ, իսկ խոցման բարձրությամբ մինչև 24,5 կմ։ Բացի դրանից, տրվել է հնարավորություն հետապնդող կրակ վարել մինչև 20 կմ հեռավորությամբ։ Զենիթային կառավարվող հրթիռի մեկնարկի նվազագույն սահմանները նույնպես փոքրացվել են․ հեռավորությունը՝ մինչև 6-7 կմ, իսկ բարձրությունը՝ 150 մետր։

Մոդիֆիկացիաներ
--------------

### Կռուգ-М

3М8 զենիթային կառավարվող հրթիռի բազայում մշակվել է ոչ միայն ինքնաթիռների, այլ նաև բալիստիկ հրթիռների դեմ պայքարի ունիվերսալ հրթիռներ։ Հրթիռի կառուցվածքի մեջ են ներմուծվել մասնիկներ 3М9 զենիթային կառավարվող հրթիռի ԳԻ-ից, ինչպես նաև տեղադրվել է ուղղորդված գործողությամբ մարտական մաս։ Զենիթային կառավարվող հրթիռը ի վիճակի է խոցել 150 կմ հեռավորությամբ բալիստիկ հրթիռներ։ Սակայն С-300В կոմպլեքսի մշակման աշխատանքների հետ կապված՝ այդ ուղղությամբ աշխատանքները դադարեցվել են։ «Կռուգ-М» անվանումը արդյունքում ստացել է 2К11М զենիթային հրթիռային կոմպլեքսի հակաինքնաթիռային տարբերակը։

### КС-42

М-31 զենիթային հրթիռային կոմպլեքսի ծովային բազավորման համար նախատեսված 3М8 հրթիռի նավային տարբերակը։ Բնութագիրը համապատասխանում է բազային տարբերակին։

### Հրթիռ-թիրախ

1994 թվականին փորձարկվել է 9М316М «Վիրաժ» ռադիողեկավարվող հրթիռ-թիրախը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Василин Н.Я. Гуринович А.Л.*, Зенитные ракетные комплексы, стр. 212—214
2. ↑  *Давыдов М.В.*, Годы и люди, стр. 195
3. ↑  *Давыдов М.В.*, Годы и люди, стр. 196
4. 1 2 3  *Василин Н.Я. Гуринович А.Л.*, Зенитные ракетные комплексы, стр. 222—224
5. ↑  «Independent Belorussian Site - Russian Anti-Aircraft Missiles & Systems». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ մարտի 27-ին. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 30-ին.

Գրականություն
-------------

* *Давыдов М. В.* Часть 2. Зенитные ракетные системы // Годы и люди. — (из истории ОАО "НИЭМИ", электронная версия издания с исправлениями и дополнениями, внесенными в период 2002-2010 гг.). — Москва: Радио и связь, 2009. — ISBN 5-256-01601-6
* *Василин Н.Я. Гуринович А.Л* Самоходные зенитные ракетные комплексы // Зенитные ракетные комплексы. — Справочное издание. — Минск: Белорусский дом печати, 2001. — 461 с. — 11 000 экз.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Зенитная управляемая ракета 3М8» (ռուսերեն). Вестник ПВО. 14.08.2000. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 18-ին. Վերցված է 2012 թ․ հունվարի 12-ին.