recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սմբատ Ավանեսի Մկրտչյան** (դեկտեմբերի 12, 1914, Տաթև, Գորիս-հունիսի 26, 1970, Գորիս), Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, օդաչու, ավիաէսկադրիլիայի հրամանատարի տեղակալ, կատարել է 400-ից ավելի մարտական թռիչք։

Կենսագրություն
--------------

Սմբատ Մկրտչյանը ծնվել է 1914 թվականին Գորիսի Տաթև գյուղում։ Մեկ տարեկանում զրկվել է հորից և մոր հետ տեղափոխվել է Գորիս։ Մի քանի տարի անց Սմբատը տեղափոխվել է Բաքու, սովորել դպրոցում և Բաքվի Լենինի անվան արհեստագործական ուսումնարանում։ 1931-1935 թվականներին աշխատել է «Բաքվի աշխատավոր» գործարանում՝ որպես ատաղձագործ։ 1935 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ և երկու տարի եղել է Լուգանսկի ռազմական ավիացիայի օդաչուների դպրոցի կուրսանտ։ Ծառայել է Անդրկովկասյան ռազմական օկրուգի տարբեր զորամասերում, եղել է Երևանի կապի 16-րդ առանձին ավիացիոն էսկադրիլիայի կրտսեր օդաչու (1938), Երևանի ռազմաօդային ջոկատի օդաչուներ վերապատրաստող հրամանատար (1939), Լենինական քաղաքի 45-րդ բանակի ջոկի հրամանատար (1941)։

Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Սմբատ Մկրտչյանին ուղարկում են Ղրիմի ճակատ, եղել է ավիաջոկատի, հետագայում` ավիաէսկադրիլիայի հրամանատարի տեղակալ, կատարել է 400-ից ավելի մարտական թռիչք։

Պատերազմից հետո
---------------

1946 թվականին Սմբատ Մկրտչյանը զորացրվել է բանակից և վերադարձել Գորիս։ 1947-1950 թվականներին աշխատել է Գորիսի մեխանիկական գործարանում, 1951 թվականից մինչև 1962 թվականը եղել է Գորիսի սեյսմիկ կայանի լաբորանտ, 1962 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ քաղաքացիական ավիացիայի համակարգում։ 1965 թվականից մինչև կյանքի վերջը եղել է Եղեգնաձորի օդանավակայանի պետ։

Մահացել է 1970 թվականին։

Պարգևներ
--------

* «Հայրենական պատերազմի երկրորդ աստիճանի մեդալ»
* «Կարմիր դրոշի շքանշան»
* «Բեռլինի գրավման համար մեդալ»
* «1941-45թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ հաղթանակի համար մեդալ»

Ընտանիք
-------

* Կինը՝ Նոյեմ Հայրապետյան
* Որդիները՝ Էռնեստ Մկրտչյան և Գագիկ Մկրտչյան
* Դուստրը՝ Մարո Մկրտչյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Զանգեզուր», փետրվարի 22, 1963

Աղբյուրներ
----------

* Книга приурочена к 65-летию победы в Великой Отечественной войне
* ՍՅՈՒՆԵՑԻ ՍԱՎԱՌՆՈՐԴԻ 100-ԱՄՅԱԿԸ
* Սմբատ Մկրտչյանի մարտական ուղի
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շավարշ Մաթևոսյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մաթևոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Շավարշ Բագրատի Մաթևոսյան** (1924, Մաստարա, Էջմիածնի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1949): Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Շավարշ Մաթևոսյանը ծնվել է 1924 թվականին Թալինի շրջանի Մաստարա գյուղում։ 1941 թվականին ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։ Աշխատել է Ծաղկասար գյուղի տարրական դպրոցում։ Մեկ տարի աշխատելուց հետո 1942 թվականին զորակոչվել է բանակ։

1943 թվականին Նովոռոսիյսկի մոտ մղված մարտերից մեկում վիրավորվել է և ուղարկվել բուժման։ Մարտական ուղին ձգվել է դեպի արևմուտք։ Շավարշը մասնակցել է Օդերի անցմանը, Բեռլինի վրա կատարած հուժկու գրոհին և պատերազմն ավարտել է Էլբա գետի ափին։

Պարգևատրվել է «Արիության համար», «Կովկասի պաշտպանության համար», «Վարշավայի ազատագրման համար», «Բեռլինի գրավման համար» և ուրիշ մեդալներով։

1946 թվականին Մաթևոսյանը զորացրվել է բանակից և անցել մանկավարժական աշխատանքի։ Ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտը։ 1949 թվականին Մաթևոսյանը ընդունվել է կուսակցության շարքերը։ Երկար տարիներ աշխատել է Հոկտեմբերյանի շրջանի Զարթոնքի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։

Պարգևներ
--------

* «Բեռլինի գրավման համար» մեդալ
* «Վարշավայի ազատագրման համար» մեդալ
* «Արիության համար» մեդալ
* «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Եզնիկ Հակոբի Արիստակեսյան** (1912, Մոլլա-Գյոկչա, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն), հայ մանկավարժ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Եզնիկ Արիստակեսյանը ծնվել է 1912 թվականին Անիի շրջանի Մարալիկ ավանում։ Վաղ հասակում զրկվել է ծնողներից, մնացել՝ հորեղբոր խնամքին։ Ավարտել է Լենինականի ուսուցչական մեկամյա դասընթացները, 1933-1934 թվականներին մանկավարժական աշխատանքի է անցել Թալինի շրջանում։ Հետագայում տեղափոխվել է Անիի շրջանը, աշխատել է որպես դպրոցի ուսմասվար, տնօրեն։ Աշխատանքին զուգընթաց Արիստակեսյանը սովորել է Երևանի պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետում։ Ավարտական կուրսում ընդհատել է ուսումը և մեկնել բանակ։

1941 թվականի դեկտեմբերի 23-ից մինչև պատերազմի ավարտն անցել է դժվարին ու հաղթական ուղի, Կովկասյան նախալեռներից հասնելով Լեհաստան, Գերմանիա և վերջնական հաղթանակը դիմավորել Չեխոսլովակիայում։ Արիստակեսյանը մարտնչել է 89-րդ հայկական, 151-րդ, 87-րդ գվարդիական, 387-րդ հրաձգային դիվիզիաների և 4-րդ Ուկրաինական ռազմաճակատի դաշտային վարչության պաշտպանության 43-րդ հատուկ գումարտակի շարքերում։ Վիրավորվել է չորս անգամ և ապաքինվելուց հետո վերադարձել է ռազմաճակատի առաջավոր գիծը։ Արիստակեսյանը 4-րդ Ուկրաինական ռազմաճակատի 387-րդ հրաձգային դիվիզիայի 1271-րդ հրաձգային գնդի կազմում կռվել է Ղրիմում, Պերեկոպի և Սիվաշի շրջանում թշնամու թիկունքում, ծովային դեսանտային գործողություններում։ Առաջադրանքները կատարելու համար ստացել է Գերագույն գլխավոր հրամանատարի շնորհակալությունը, իսկ Ղրիմի ազատագրման համար մարտերի ընթացքում ցուցաբերած արիության համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ Ղրիմի ազատագրման մարտերի նախօրյակին ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Պարգևատրվել է «Կովկասի պաշտպանության համար», «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալներով և շքանշաններով։

Պատերազմի ավարտից հետո Արիստակեսյանը Արթիկի, Անիի շրջանների տարբեր գյուղերում աշխատել է ուսուցիչ, դպրոցի ուսմասվար, տնօրեն։ Անբասիր աշխատանքի համար Եզնիկը 1951 թվականին պարգևատրվել է «Աշխատանքային արիության համար» մեդալով։ 42 տարվա մանկավարժական աշխատանքից հետո Արիստակեսյանն անցել է թոշակի, բայց ակտիվորեն մասնակցել է պատերազմի վետերանների Անիի շրջանային խորհրդի աշխատանքներին։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Palit Microsystems, Ltd**, (հիմնականում հանդիպում է որպես՝ **Palit**, այն իրենից ներկայացնում է անգլերեն բառակապակցության հապավում՝ **P**ioneer **A**nd **L**eader **I**n **T**echnology)։

Ընկերությունը հիմնադրվել է Թայպեյում 1988 թվականին և զբաղվում է գրաֆիկական քարտերի և կոշտ սկավառակների արտադրությամբ նախատեսված անհատական համակարգիչների համար։

Գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Թայպեյում։ 2005 թվականին ընկերության լոգիստիկական կենտրոնը տեղափոխվեց Հոնկկոնգ;

Palit-ի արտադրանքների շարքը պարունակում է տեսաքարտեր՝ հիմնված NVIDIA գրաֆիկական պրոցեսսորների վրա։ Ավելի վաղը, ընկերությունը զբաղվում էր նաև AMD/ATI տեսաքարտերի արտադրությամբ։ Սակայն ներկա պահին AMD մոդելներ չեն արտադրվում, իսկ պաշտոնական կայքում աջակցումը դադարեցված է։

Palit ընկերության կողմից մշակված սարքավորումները լայն տարածում ունեն ռուսական շուկայում։ Հարցման արդյունքում iXBT ռեսուրսը, պարզ դարձրեց այն փաստը, որը 2006 թվականի ավելի քան 6% անհատական համակարգիչների վրա տեղադրված է Palit-ի կողմից թողարված տեսաքարտերը, որի արդյունքում ընկերությունը զբաղեցրեց 5-րդ տեղը։

Daytona 64T տեսաքարտ

Արտադրություն
-------------

Չինանաստանի արտադրամասը հիմնադրվել է 1992 թվականին։ Ներկա պահին բոլոր գործարանները, զբաղվում են զանգվածային արտադրությամբ, որը ամբողջությամբ համապատասխանում է ISO 9001 ստանդարտին։ Բոլոր գրաֆիկական քարտերը և մայլ սալիկները թողարկվում են WHQL սերտիֆիկացիայով, որը ամբողջությամբ համատեղելի է դարձնում Microsoft Windows օպերացիոն համակարգի հետ աշխատանքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «:: Palit - О компании ::». Palit. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հոկտեմբերի 9-ին. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 14-ին.
2. ↑  На долю Palit Microsystems приходится, по разным оценкам, от 20 до 25 процентов мирового рынка дискретных графических решений. На российском рынке, по последним данным, у нас более 40%, на Украине — около 30% Արխիվացված 2011-11-05 Wayback Machine(ռուս.)
3. ↑  «:: Palit - О компании ::». Palit. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ սեպտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 14-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ընկերության եվրոպական բաժնի կայքի ռուսերեն տարբերակը
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Արզումանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Մարկոս Տիգրանի Արզումանյան** (սեպտեմբերի 15, 1912(1912-09-15), Իգդիրի մարզ, Թուրքիա - հոկտեմբերի 25, 1991(1991-10-25), Երևան, Հայաստան), հայ նկարիչ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1985): Հայկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ։ ԽՄԿԿ անդամ (1943): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Մարկոս Արզումանյանը ծնվել է 1912 թվականին Իգդիրում։ 1925-1930 թվականներին սովորել է ԵԳԱՏ-ում։

Մասնակցել է Գերմանա-խորհրդային պատերազմին։ Երկրորդ Ուկրաինական ռազմաճակատի ռազմիկների հետ մարտնչել է հիտլերյան բանակի դեմ 409-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայի 677-րդ գնդի մատակարարման գումարտակի մարտիկ Մարկոս Արզումանյանը։ Մոզդոկի մոտ օդային ծանր մարտերից մեկի ժամանակ, 1943 թվականին երեք անգամ վիրավորվելուց հետո կոնտուզիա է ստացել, կորցրել լսողությունն ու ընկնել հիվանդանոց։ Ռազմա-հայրենասիրական ծառայությունների համար նկարիչ, կապիտան Արզումանյանը պարգևատրվել է բազմաթիվ շքանշաններով և մեդալներով։

Պատերազմից հետո վրձնել է հայ ականավոր զորահրամանատարներ, գեներալներ Հայկ Մարտիրոսյանի և Ասքանազ Կարապետյանի դիմանկարներին։ Արզումանյանը ԽՄԿԿ շարքերն է ընդունվել Հյուսիս-կովկասյան ռազմաճակատում 1943 թվականին։ Արզումանյանը Հայկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ է։ Ստեղծել է դիմանկարներ, կոմպոզիցիոն կտավներ։ Աշխատանքներից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* Սերգեյ Մերգելյանի դիմանկար (1952, ՀԱՊ)
* Մորուս Հասրաթյանի դիմանկար (1967, ՀՊՊԹ)
* Արփա-Սևան շինարարության հորատող-լեռնագործ Շալվա Սահակյանի դիմանկար (1972, ՀԱՊ)
* Գայի` Հայկ Բժշկյանի դիմանկար (1980, Թբիլիսի)
* Հովհաննես Բաղրամյանի, Համազասպ Բաբաջանյանի և Հովհաննես Իսակովի կոմպոզիցիոն խմբանկար (1988)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Մուսաները չլռեցին։ Հայաստանի մշակույթի գործիչները 1941-1945 թթ. հայրենական մեծ պատերազմում, զոհված հայ արվեստագետներ։ Գիրք I. - Եր.: Խորհրդային գրող, 1989 թ. 392 էջ:
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.
3. ↑  Մարկոս Արզումանյանի ստեղծագործություններից ՀԱՊ-ում
Hesburger-ի ռեստորանը Էսպոյում
Hesburger-ը Ռիգայում
**Hesburger** (*Հեսբուրգեր*), ֆիննական արագ սննդի ռեստորանների ցանց, կենտրոնական գրասենյակը գտնվում է Տուրկուում։

Բուրգերների վաճառքով զբաղվող ֆիննական ռեստորանների ամենամեծ ցանցը։ Տեղական շուկայում առաջ անցավ այս ոլորտի այնպիսի հսկաներից, ինչպիսին McDonald’s-ն է։ Գոյություն ունեն ինչպես սեփական կետեր, այնպես էլ բաց կետեր ֆրանչայզինգային տարբերակով։ Ցանցի ռեստորանների մեծամասնությունը ապահովված է Wi-Fi-ով, որոշները օգտագործում են RFID-տարբերանշաններ և այլ թվային տեխնոլոգիաներ՝ հաճախորդներին արագ սպասարկելու համար։ Ինչպես նաև գոյություն ունի Hesburger Hotel հյուրանոցը, որը գտնվում է Տուրկուում։ Հյուրանոցի առաջին հարկում գործում է շուրջօրյա ռեստորան, հյուրանոցի բոլոր համարները առաջարկում են համացանցից անվճար օգտվելու հնարավորություն։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1966 թվականին Հեյկի Սելմելայի կողմից։ Սկզբում եղել է արագ սննդի փոքրիկ տաղավար Նաանթալիում։ 1980 թվականին Սալմելան Տուրկուում բացեց ռեստորան Hesburger անունով, դնելով ապագա ցանցի առաջին կետը։

Մինչև 1992 թվականը հաշվվում էր Hesburger-ի 12 ռեստորան, սակայն հաջորդ 10 տարիներին ցանցը ընդլայնվեց և Ֆինլանդիայի 60 քաղաքներում բացվեցին 200 ռեստորաններ, 2002 թվականին կուլ տալով գլխավոր մրցակից Carrols-ին։ Hesburger-ը նաև ընդլայնվեց դեպի միջազգային շուկաներ, բացելով ռեստորաններ Բալթյան երկրներում և Գերմանիայում, ավելի ուշ`այլ երկրներում։ Կարճ ժամանակով Hesburger-ը ներկայացվեց Սիրիայում, Ղազախստանում և Թուրքիայում, սակայն նախագծերը փակվեցին։

Գործունեությունը երկրներում
---------------------------

Ցանցը բաղկացած է ավելի քան 400 ռեստորանից աշխարհի 8 երկրներում, որոնցից մոտ կեսը գտնվում են Ֆինլանդիայում, ավելի քան 100 ռեստորան Բալթյան երկրներում, 30 կետ Ռուսաստանում (ֆրանշիզան Ռուսաստանում պատկանում է «Օստանկինո» մսաարդյունաբերական ընկերությանը, կան մի քանի ռեստորաններ Գերմանիայում, Ուկրաինայում, մեկ ռեստորան Բելառուսում):

Նախկինում ցանցը գործել է Սիրիայում (2004—2006), Ղազախստանում (2014—2015) և Թուրքիայում (մինչև 2015 թվականը)։ Հետագայում պլանավորվում է բացել ռեստորաններ Լեհաստանում և Հունգարիայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կսենիա Շամակինա (2012 թ․ հունվարի 24). ««Велком» разложит мясо по тарелкам». *Коммерсант, №11, стр. 10*. Վերցված է 2015 թ․ հունիսի 28-ին.
2. ↑  Քրիստինա Կորբաչ (2017 թ․ հունվարի 15). «В конце января в Минске откроется очередной западный фастфуд». *Афиша*. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունվարի 16-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 15-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
**Գերասիմ Թադևոսի Ավետիսյան** (1926, Սարուխան, Նոր Բայազետի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Գերասիմ Ավետիսյանը ծնվել է 1926 թվականին, Կամոյի շրջանի Սարուխան գյուղում, հողագործի ընտանիքում։ Ավարտել է Սարուխանի միջնակարգ դպրոցը։ 1944 թվականին զորակոչվել է խորհրդային բանակ։ Զինծառայության է անցել Վրաստանի Գորի քաղաքում, 88-րդ պահեստային գնդում։ Մարտնչել է երկրորդ Բելոռուսական ռազմաճակատի 49-րդ բանակի 283-րդ դիվիզիայի 837-րդ գնդի երրորդ գումարտակի 7-րդ վաշտի առաջին դասակում՝ որպես գնդացրորդ։ Նրանց զորամասը Քյոնիգսբերգ (այժմ՝ Կալինինգրադ) ու Դանցիգ (այժմ՝ Գդանսկ) քաղաքները գրավելուց և Վիսլա գետն անցնելուց հետո, ապրիլի 20-ին հասել է Օդեր գետը։ Օդերի գետանցման ժամանակ ցուցաբերած արիության համար Գերասիմը պարգևատրվել է «Խիզախության համար» մեդալով։ Նրանց զորամասը մայիսի 8-ին հասել է Էլբա գետը, որի ափին էլ Ավետիսյանը դիմավորել է մեծ հաղթանակը։

Հաղթանակից հետո սկսվել է Ավետիսյանի կադրային ծառայությունը գվարդիական ծանր տանկային ինքնագնաց գնդում՝ որպես ջոկի հրամանատար, իսկ ավիացիոն տեխնիկական գնդում՝ որպես դասակի հրամանատար։

1950 թվականի վերջերին Ավետիսյանը զորացրվել է բանակից։ 1951 թվականին ընդունվել է և 1953 թվականին ավարտել Երևանի Ժդանովի (այժմ՝ Բրյուսովի) անվան ռուսական մանկավարժական ինստիտուտի երկամյա ուսուցչական բաժինը և աշխատանքի անցել Նորադուզի միջնակարգ դպրոցում, դասավանդել է ռուսաց լեզու և գրականություն։ 1955 թվականից աշխատել է Սարուխանի № 1 միջնակարգ դպրոցում։ Միաժամանակ սովորել և 1961 թվականին ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի ռուսաց լեզվի և գրականության ֆակուլտետը։ Դպրոցի աշխատանքներին զուգահեռ ակտիվորեն կատարել է հասարակական հանձնարարություններ։ Նա եղել է դպրոցի ռուսաց լեզվի մեթոդմիավորման անփոփոխ նախագահը։

Պարգևներ
--------

* «Խիզախության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ավագյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Փաշո Կարապետի Ավագյան** (1906, Նորաշեն, Ղազախի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1953), ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ, գրող-խմբագիր, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1906 թվականին Տավուշի Նորաշեն գյուղում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, իսկ 1920 թվականին ընդունվել է Թբիլիսիի №86 մանկավարժական թեքումով աշխատանքային միջնակարգ դպրոցը, որը ավարտել է 1924 թվականին։ Նույն տարում էլ աշխատանքի է անցել Նորաշենի, իսկ մեկ տարի անց՝ նաև Մովսեսի դպրոցներում որպես մայրենի լեզվի և գրականության ուսուցիչ։ Այնուհետև տեղափոխվել է (1931-1932 ուսումնական տարի) Թբիլիսի, աշխատել «Պրոլետար» թերթի խմբագրությունում՝ գյուղբաժնի վարիչի տեղակալ, միաժամանակ դասավանդելով Թբիլիսիի աղյուսի գործարանինին կից հանրակրթական դպրոցում։ Փաշո Ավագյանն կրկին բերադառնում է Շամշադինի շրջան։ 1932-1933 ուսումնական տարում տնօրենի պաշտոնով աշխատել է Նորաշենի 7-ամյա դպրոցում, իսկ 1933-1935 ուսումնական տարիներին՝ Բերդի միջնակարգ դպրոցում՝ որպես ուսումնական մասի վարիչ։ 1933 թվականին ընդունվել և 1938 թվականին ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի մայրենի լեզվի և գրականության ֆակուլտետը։

1940 թվականին նշանակվել է Ալավերդու շրջխորհրդի գործկոմի ժողկրթբաժնի վարիչ, արժանացել ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցչի պատվավոր կոչման։ 1942 թվականինց կամավոր մեկնել է զինվորական ծառայության։ Նա մասնակցել է Հյուսիսային Կովկասի, Ղրիմի, Քիշնևի, իսկ այնուհետև Բուլղարիայի և Ռումինիայի ազատագրման համար մղված մարտերին, պարգևատրվել «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշանով, Կովկասի պաշտպանության համար և այլ մեդալներով։ Խորհրդային բանակի շարքերից կապիտանի սպայական կոչումով զորացրվել է 1946 թվականին։ Հետպատերազմական տարիներին հայրենավեր ծառայությունների համար Փաշո Ավագյանը ՀԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի կողմից պարգևատրվել է «Քաջարի աշխատանքի համար» մեդալով (1948) և «Պատվո նշան» շքանշանով (1949)։

1952-1953 թթ. աշխատել է որպես «Սովետական մանկավարժ» ամսագրի պատասխանատու քարտուղար, իսկ 1953 թվականից մինչև իր կյանքի վերջը՝ 1958 թվականը, եղել է «Սովետական դպրոց» թերթի խմբագիրը։ Մի շարք գրքերի հեղինակ է։

Ընտանիք
-------

Որդիներ՝

* Էդուարդ Ավագյան, կուսակցական, պետական գործիչ
* Դորվարդ Ավագյան, տեխնիկական գիտությունների թեկնածու

Տես նաև
-------

* Նորաշեն (Տավուշի մարզ)

Գրականություն
-------------

* Լավրենտի Միրզոյան, Տավուշ, Երևան, «Ասողիկ», 2010 — 502, էջեր 502 — 856 էջ։
**Վաղարշակ Շափաղաթի Առուստամյան** (1914, Տեղ, Զանգեզուրի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Վաղարշակ Առուստամյանը ծնվել է 1914 թվականին, Գորիսի շրջանի Տեղ գյուղում։ 1931 թվականին ավարտել է մանկավարժական ուսումնարանը, 9 տարի պատմություն է դասավանդել Հալիձոր, Խնձորեսկ, Խնածախ գյուղերի դպրոցներում։ 1939 թվականին ավարտել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ 1939 թվականին զորակոչվել է Կարմիր բանակ, ծառայել է 417-րդ գնդում Թեոդոսիա քաղաքում։ 1940 թվականին ընտրվում է գնդի կուսբյուրոյի քարտուղար։ 1941 թվականի հունիս-հուլիս ամիսներին մասնակցել է Կերչ-Թեոդոսիա ծովափնյա տարածքների, ապա Օդեսայի պաշտպանությանը։ Վիրավորվել է Կերչի համար մղված մարտերից մեկում։ Ավարտել է Օդեսայի ռազմաքաղաքական կարճատև դասընթացը, նշանակվել 219-րդ դիվիզիայի 710-րդ գնդում վաշտի, հետագայում գումարտակի հրամանատար։ Ավագ լեյտենանտ Վաղարշակ Առուստամյանը մասնակցել է Ստալինգրադում գերմանական զորքերի ջախջախմանը, նրա գումարտակի մասին գրվել է դիվիզիայի մարտական թերթում։ Վորոնեժի մարզի ռազմական գրոհներից մեկում ծանր վիրավորվել է։ Զորացրվել է որպես հաշմանդամ։

Պատերազմից հետո Առուստամյանն աշխատել է դպրոցի տնօրեն և շրջխորհրդի կուլտուրայի բաժնի վարիչ։

Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով, «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար», Խիզախության համար և մի քանի մարտական ու հոբելյանական մեդալներով։

Պարգևներ
--------

* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* «Կարմիր աստղի» շքանշան
* «Խիզախության համար» շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
2. ↑  ԱՌՈՒՍՏԱՄՅԱՆ ՎԱՂԱՐՇԱԿ ՇԱՓԱՂԱԹԻ
**Բիչերին** (իտալ.՝ Bicerin, պիեմ.՝ փոքր բաժակ), սրճային հիմքով տաք ըմպելիք, որը տարածված է Իտալիայի Թուրին շրջանում։ Բիչերինը պատրաստվում է հերթականությամբ լցնելով էսպրեսո, տաք շոկոլադ և կաթ և մատուցվում է ոչ մեծ, ապակյա բաժակով՝ ափսեի վրա դրված։ Միացյալ Նահանգներում կաթը հաճախ փոխարինում են սերուցքով։
2001 թվականին բիչերինը պաշտոնական տեղեկագրի միջոցով ճանաչվեց Պիեմոնտի ավանդական ըմպելիք։

Ծագում
------

«Կաֆե ալ Բիչերին», պատմական սրճարան Թուրինում, որտեղ ավանդաբար մատուցվում է *բիչերին*
Բիչերինի մեկ այլ տարբերակ Թուրինում
«Բիչերին» բառը պիեմոտերեն լեզվում նշանակում է «փոքր բաժակ» և իտալերեն բիչերինո (իտալ.՝ bicchierino) բառի բարբառային տարբերակն է։ Ըմպելիքը Թուրինի սրճարաններում մատուցվում է 18-րդ դարից ի վեր։ Բիչերինի մասին 1852 թվականին դրական է արտահայտվել Ալեքսանդր Դյուման։ Հավանական է, որ բիչերինը պատրաստվել է 17-րդ դարի *բավարիզա* ըմպելիքի նմանությամբ։ Բիչերինի գլխավոր տարբերությունը բավարիզայից այն է, որ երեք բաղադրիչները շերտերով, զգուշորեն լցնում են բաժակի մեջ՝ առանց խառնելու։ Թուրինի Պյացա դելա Կոնսոլատա հրապարակի «Կաֆե ալ Բիչերին» սրճարանում, որը գտնվում է Սանտուարիո դելա Կոնսոլատա տաճարի դիմաց, բիչերին են մատուցում 18-րդ դարից ի վեր և ոմանք կարծում են, որ ըմպելիքը հենց այդ վայրում է ստեղծվել։ Մյուսներն էլ կարծում են, որ այն ստեղծվել է Կաֆե Ֆիորիոյում, մոտավորապես 1704 թվականին։

Տես նաև
-------

* Էսպրեսո

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Bowen, Dana (2006 թ․ փետրվարի 8). «Why Settle for Gold in Turin? The Real Prize Is a Darker Delight» – via www.nytimes.com.
2. ↑  Официальный бюллетень региона Пьемонт (իտալ.)
3. ↑  Bicerin at Cioccolatò(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հոդված Նյու Յորք Թայմսում (անգլ.)
* Բիչերին, ԱՄՆ
* Կաֆե ալ Բիչերին

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Բիչերին** կատեգորիայում։ |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Դավթյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գևորգ Հովհաննեսի Դավթյան** (հունվարի 4, 1983(1983-01-04), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ծանրորդ, Պեկինի օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր (2008), աշխարհի փոխչեմպիոն (2007), Եվրոպայի չեմպիոն (2006-2007), Հայաստանի լավագույն մարզիկ (2007)։

Գևորգը 77 կգ քաշային կարգում 2006 և 2007 թվականներին դարձավ Եվրոպայի չեմպիոն ու ճանաչվեց այդ թվականների Հայաստանի լավագույն ծանրամարտիկ։ Այդ նույն քաշային կարգում Դավթյանը 2007 թվականին նվաճեց աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալները։ Հաջորդ տարի ծանրորդը մասնակց Պեկինի Օլիմպիական խաղերին ու դարձավ բրոնզե մեդալակիր, որը նվիրեց Անատոլի Խրապատի հիշատակին, ով օլիմպիական չեմպիոն էր ու Դավթյանի նախկին մարզիչը։ Այնուհետև Գևորգին մշտապես հետևեցին վնասվածքները։ Նա Հայաստանի սպորտի կոմիտեի օգնությամբ Ռուսաստանի դաշնությունում վիրահատվեց ողնաշարի ճողվացքի համար, իսկ այժմ վերադարձել է Հայաստան և սկսել մարզվել։

2008 թ. սեպտեմբերի 17-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալով։ 
2017 թվականին ՀՀ սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարար, ՀԱՕԿ-ի գլխավոր քարտուղար Հրաչյա Ռոստոմյանի հրամանագրով Գևորգ Դավթյանը նշանակվեց ծանրամարտի պատանեկան հավաքականի մարզիչ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ԳԵՎՈՐԳ ԴԱՎԹՅԱՆ. «Գլխավոր նպատակս 2016-ի օլիմպիական խաղերին մասնակցելն է»». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 6-ին. Վերցված է 2015 թ․ հունիսի 23-ին.
2. ↑  «Գևորգ Դավթյան». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ սեպտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2015 թ․ հունիսի 23-ին.
3. ↑

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | IAT · IWRP · TheSports.org |

 |
**Լևոն Մարաշլյան** (դեկտեմբերի 18, 1948(1948-12-18), Բեյրութ, Լիբանան), պատմաբան (ԱՄՆ)։ Պատմության պրոֆեսոր Գլենդեյլ քոլեջում (Կալիֆոռնիայի նահանգում)։

Կենսագրություն
--------------

Կրթությունը ստացել է Իլինոյսի և Կալիֆոռնիայի համալսարաններում։ Գրել է «Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության վիճակագրությունը» (1990, անգլերեն) ուսումնասիրությունը, որտեղ վերլուծել է թուրքական պաշտոնական վիճակագրության տվյալները Օսմանյան կայսրության բնակչության քանակական և ազգային կազմի մասին, ցույց տվել, որ թուրական պաշտոնական վիճակագրությունն ու պատմագրությունը ձգտում են նվազեցնել հայ բնակչության թվաքանակը Անատոլիայում (այսինքն՝ Արևմտյան Հայաստանում) ամբողջ պատմության ընթացքում, ժխտում են Օսմանյան կայսրությունում ազգային ճնշման գոյությունը, իսկ հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական շարժումը ներկայացնում որպես Ռուսաստանի և եվրոպական իմպերիալիզմի բանսարկություն։ Մարաշլյանը հերքում է թուրքական պատմագրության հերյուրանքը՝ 19-րդ դ. վերջին և 20-րդ դ. սկզբին Թուրքիայում տեղի ունեցած իրադարձությունների վերաբերյալ, եզրակացնում, որ 1914 թվականի նախօրյակին Օսմանյան կայսրությունում ապրում էր ոչ պակաս քան 2 միլիոն հայ, և որ արևմտյան Հայաստանի բոլոր վեց վիլայեթներում թուրքերն ավելի քիչ էին քան հայերն ու քրդերը, և այդ տարածաշրջանի շատ մասերում հայերը կազմում էին բնակչության բացարձակ մեծամասնություն։

Մարաշլյանը մասնակցել է միջազգային մի շարք գիտաժողովների, հանդես եկել Հայկական հարցի վերաբերյալ զեկուցումներով։

Երկեր
-----

* Politics and Demography։ Armenians. Turks and Kurds in the Ottoman Empire. N Y. Zoryan Institute. 1990
* "Finishing the Genocide: Cleansing Turkey of Armenian Survivors, 1920-1923," in Richard Hovannisian, ed. Remembrance and Denial: The Case of the Armenian Genocide (Detroit, 1998)

Տես նաև
-------

* Հայոց ցեղասպանության ապացույցներ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000083098015 · LCCN: n91096493 · VIAF: 112486655 · WorldCat VIAF: 112486655 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Նազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հմայակ Հարությունի Նազարյան** (1920), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1943):

Կենսագրություն
--------------

Հմայակ Նազարյանը ծնվել է 1920 թվականին։ 1940 թվականի սեպտեմբերին Հմայակը զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Նրա ծառայությունն անցել է 873-րդ հակատանկային-հրետանային գնդում, որը Գերագույն հրամանատարության տրամադրության տակ գտնվող զորամասերից մեկն էր։ Նա եղել է Ստեպնոյ, Բրյանսկի, 1-ին Մերձբալթյան, 2-րդ և 3-րդ Բելոռուսական ռազմաճակատներում։ Մոսկվայի ուղղությամբ Նազարյանը ոչնչացրել է ֆաշիստական զորամասի հրամանատարական դիտակետը։ 1943 թվականի օգոստոսին Նազարյանը իրենց հարվածային գնդի կազմում մասնակցել է Ելեցի ճակատամարտին, անձամբ իր հրանոթով ոչնչացրել է երեք տանկ։ Մասնակցել է շատ քաղաքների ու բնակավայրերի ազատագրմանը։ Քյոնիգսբերգի գրավման մարտերից մեկում ծանր վիրավորվել է և փոխադրվել հոսպիտալ։ 1945 թվականի հունիսի վերջերին իր զորամասի կազմում Արևելյան Պրուսիայից փոխադրվել է Հեռավոր Արևելք և մասնակցել ճապոնական իմպերիալիզմի հարվածային խմբի՝ Կվանտունյան բանակի ջախջախմանը, կռվել է Խարբինում, Մուկդենում, Սախալինում, Կուրիլյան կղզիներում։

Իր սխրագործությունների համար Նազարյանը պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով, «Խիզախության համար» 2 մեդալով, «Մարտական ծառայությունների համար», «Քյոնիգսբերգի գրավման համար», «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» և «Ճապոնիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալներով։ 1943 թվականին ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։

Նազարյանը զորացրվել է 1947 թվականին, շարունակել է իր մանկավարժական գործունեությունը։ Նա եղել է լուսաշխի արհմիության Անիի շրջկոմի նախագահ, դպրոցի ուսմասվար, տնօրեն, այնուհետև եղել է դպրոցի պատմության ուսուցիչը։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Խիզախության համար» մեդալ (կրկնակի)
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* «Քյոնիգսբերգի գրավման համար» մեդալ
* «Ճապոնիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Ռուբեն Պապիկի Առաքելյան** (1915, Եղեգնուտ, Հայաստան), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1943), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ռուբեն Առաքելյանը ծնվել է 1915 թվականին, Գուգարքի շրջանի Եղեգնուտ գյուղում։ 1934 թվականին ավարտել է Ղարաքիլիսայի մանկավարժական տեխնիկումը և, որպես աշխարհագրության ուսուցիչ, աշխատանքի անցել հայրենի գյուղի դպրոցում։ 1939 թվականին տեղափոխվել է շրջանի Ձորագյուղի յոթնամյա դպրոցը, միաժամանակ սովորել է Երևանի պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի աշխարհագրական ֆակուլտետում։ 1939 թվականին զորակոչվել է բանակ, ծառայել 99-րդ կարմրադրոշ հրետանային գնդում։ 1941 թվականի գարնանը Ռուբենը տեղափոխվել է 49-րդ հրետանային գունդը, մասնակցել Երկրորդ աշխարհամարտին, զորամասը տեղավորվել էր Մոլդավական ԽՍՀ արևմտյան սահմանում։ Դնեպրոպետրովսկ քաղաքի պաշտպանության կռիվներից մեկում Ռուբենը վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո գործուղվել է սովորելու Կազանի հրետանային ուսումնարանում, հետո տեղափոխվել է ականանետային ուսումնական ստորաբաժնում և դարձել «Կատյուշայի» հաշվարկի հրամանատար։ 1943 թվականին ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը։ Ռուբենը 45-րդ հրետանային գնդի կազմում մասնակցել է Օդերի անցմանը և Բեռլինի գրավմանը։

Առաքելյանը պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար», Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար և ուրիշ մեդալներով, իսկ 1952 թվականին արժանացել է Աշխատանքային գերազանցության, 1976 թվականին՝ «Աշխատանքի վետերան» մեդալների։

Աշխատանքին զուգահեռ ստացել է բարձրագույն կրթություն, մանկավարժական աշխատանք է կատարել Գուգարքի շրջանի և Կիրովական քաղաքի դպրոցներում։ Եղել է դպրոցի տնօրեն, Կիրովականի օկրուգային ժողկրթբաժնի տեսուչ։ Կրթաթոշակի անցնելուց հետո աշխարհագրություն է դասավանդել Կիրովականի № 21 միջնակարգ դպրոցում։

Պարգևներ
--------

* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* Աշխատանքային գերազանցության մեդալ
* «Աշխատանքի վետերան» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Էբերգի տուն** (ռուս.՝ Дом Эберга), տուն Ռուսաստանի Դոնի Ռոստով քաղաքում, որտեղ ապրել է ճարտարապետ Լեոնիդ Ֆեոդորովիչ Էբերգը։ Դոնի Ռոստովի մշակույթի բացահայտված հուշարձան է։

*Հասցեն՝* Դոնի Ռոստով, Սերաֆիմովիչի փողոց, տուն 76։

Պատմություն
-----------

Տունը, որտեղ 1934-1954 թվականներին ապրել և աշխատել է ճարտարապետ Լեոնիդ Ֆեոդորովիչ Էբերգը, գտնվում է Դոնի Ռոստով քաղաքի Սերաֆիմովիչի փողոց, տուն 76 հասցեով։

Շենքը բաժնետերերի միջոցներով կառուցվել է 1934 թվականին ճարտարապետ Լ. Ֆ. Էբերգի նախագծով՝ կոնստրուկտիվիզմի ոճով։ Շենքն ուներ վեց սեփականատեր։ Առաջին հարկում գտնվող թիվ 1 բնակարանում ապրում էր ժամագործ Վ. Վ. Միխայլովի ընտանիքը։ Նրա արվեստանոցն աշխատել է մինչև պատերազմը Դմիտրիևսկի փողոցի և Նիկոլաևսկի նրբանցքի (այժմ՝ Շահումյան փողոց և Սեմաշկոյի նրբանցք) խաչմերուկում գտնվող տանը։ Ժամագործի արհեստանոցն աշխատել է նաև պատերազմից հետո մինչև 1990-ական թվականների սկիզբը, որից հետո վերակահավորվել է սրճարանի։ Թիվ 2 բնակարանում ապրել է ճարտարագետ Ա. Ի. Լվովը։

Երկրորդ հարկի թիվ 3 բնակարանը զբաղեցրել է ճարտարապետ Լ. Ֆ. Էբերգը, թիվ 4 բնակարանը՝ մանկաբույժ Գ. Մ. Մերեյնեսը կնոջ և որդեգիր դստեր հետ։ Մի ժամանակ նրա հիվանդներից է եղել ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի Վերա Պետրովնա Մարեցկայայի որդին, երբ ռեժիսոր Յուրի Զավադսկու թատերախումբը հանդես է եկել Դոնի Ռոստովում՝ Մ. Գորկու անվան թատրոնի նոր շենքում։

Երրորդ հարկի թիվ 5 բնակարանում ընտանիքի հետ ապրել է ճարտարագետ-շինարար Գ. Ֆ. Պերկունը։ Նրա հետ Ֆ. Էբերգը 1922 թվականին ստեղծել է «Պերկուն և Էբերգ» շինարարական ֆիրման, որն աշխատել է մի քանի տարի։ Թիվ 6 բնակարանում ապրել է իրավաբան Ի. Ի. Շիկը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Էբերգի տունը գտնվում է քաղաքի կենտրոնական պատմական մասում։ Տունը եռահարկ է, աղյուսե, լանջավոր տանիքի տակ։ Փողոցային ճակատի հորինվածքը կառուցված է աղյուսաշարվածքի և պատերի սվաղված հատվածների հակադրությամբ։ Շինության ճարտարապետական դիմագիծը ձևավորում են նրա կենտրոնական ելուստավորման նեղ լուսամուտային բացվածքները, փողոցի կողմից շքամուտքի վերևի նեղ հովարը։ Շենքի ճակատը սվաղված է, կողային պատերը՝ ոչ։ Շենքն ունի կիսանկուղային տարածքներ, որտեղ բնակիչները պահում էին փայտ և ածուխ։ Բնակարաններում կային մեծ վառարաններ, որոնք օգտագործվում էին ջեռուցման և սնունդ պատրաստելու նպատակով։

Տան հատակագիծն ուղղանկյունաձև է։ Շենքի հատակագծման հիմք են աստիճանավանդակը և նրա շուրջը գտնվող բնակարանները։ Տանը եղել են միայն չորսսենյականոց բնակարաններ՝ երկուսը յուրաքանչյուր հարկում։ Ճարտարապետ Լ. Ֆ. Էբերգի բնակարանը գտնվել է երկրորդ հարկում։ Այժմ բնակարանի հիշատակային կերպարը կորսվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Перечень выявленных объектов культурного наследия г. Ростова-на-Дону - Правительство Ростовской области». old.donland.ru. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 19-ին. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 5-ին.
2. 1 2 3 4 5 6  «Дом, который построил Эберг». *rslovar.com*. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 19-ին. `{{cite web}}`: Text "Ростовский Словарь" ignored (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ростов-на-Дону
* Выявленные памятники Ростова-на-Дону
* Дом, где жил и работал Л. Ф. Эберг Արխիվացված 2018-10-31 Wayback Machine
«Ավրորա» հածանավը, ամենահայտնի նավ-թանգարաններից մեկը
**Նավ-թանգարան**, նավ, որում գտնվում է թանգարանային ցուցադրություն` նվիրված նավի պատմությանը, անձնակազմին, իրադարձություններին, որոնց մասնակցել է նավը, ծովային ժառանգության օբյեկտ։

Սովորաբար այդպիսի նավը հասարակության համար բաց է կրթական կամ հիշատակի նպատակներով։ Դրանցից ոմանք օգտագործվում են նաև ուսումնական կամ այլ նպատակների համար, սովորաբար սրանք այն մի քանի նավերն են, որոնք պահպանել են շարժվելու ունակությունն ու իրավաբանական կարողությունները։

Աշխարհում կան մի քանի հարյուր թանգարանային նավեր։ Թանգարանային նավերից շատերը, եթե ոչ մեծ մասը, կապված են իրենց համապատասխան ծովային թանգարանի հետ։

Ռուսաստանում նավերի պահպանումն սկսվել է Պերեասլավ նավատորմի մնացորդները պահպանելու մասին 1723 թվականին Պետրոս I-ի հրամանագրով։ 1803 թվականին Վլադիմիրի ազնվականության կողմից հավաքված գումարով թանգարանի շենքի շինարարությունն իրականացվել է պետրովյան «ֆորտունա» նավը պահպանելու համար։ Աստրախանում 18-րդ դարի վերջից մինչև 20-րդ դարի կեսերը պահվում էր Եկատերինա II-ի «Տվեր» խոշոր թիանավը։ Այնուամենայնիվ, 1948 թվականի «Ավրորա» հածանավը դարձել է առաջին նավ-թանգարանը։ 1958 թվականին Վլադիվոստոկում այցելության համար բացվել է նավադրոշը։ 1980-90-ականներին թանգարանների են վերածվել սուզանավեր Վլադիվոստոկում, Կալինինգրադում, Սևերոդվինսկում և Սանկտ Պետերբուրգում։ 1990-ական թվականների երկրորդ կեսին Համաշխարհային օվկիանոսի թանգարանում հայտնվել է թանգարանային ափ` «Վիտյազ», «Տիեզերագնաց Պացաև» թանգարանային նավերով և Բ-413 սուզանավերով։

1989 թվականին Մուրմանսկում հավերժ կանգնեցվել է «Լենին» սառցահատը, որն աշխատել է 30 տարի։ 2009 թվականից սառցահատի վրա թանգարան է հիմնվել։ 2016 թվականին սառցահատն ընդգրկվել է դաշնային նշանակության մշակութային ժառանգության հուշարձանների պետական միասնական ռեգիստր։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «О музее | Росатомфлот». *www.rosatomflot.ru*. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 15-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նավ-թանգարան, Ռուսական թանգարանային հանրագիտարան։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նավ-թանգարան» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4126093-4 |

 |
**Սյուզան Բենեթ** (անգլ.՝ Susan Bennett, մոտ հուլիսի 31, 1949(1949-07-31) կամ հուլիսի 31, 1949(1949-07-31), Քլինթոն, Օնեյդա շրջան, Նյու Յորք, ԱՄՆ), թատրոնի, կինոյի և ձայնագրության ամերիկացի դերասանուհի, երգչուհի։ Առավել հայտնի է որպես Apple Siri-ի ամերիկյան ձայն, որն առաջին անգամ հայտնվել է 2011 թվականի հոկտեմբերի 4-ին, iPhone 4S-ում։

Վաղ տարիներ
-----------

Ծնվել է Նյու Յորք նահանգի Քլինթոն քաղաքում։ Հաճախել է Քլինթոնի կենտրոնական դպրոցի վարժարանը։ 1967 թվականին հաճախել է Փեմբրոքի քոլեջի ուսումնարանը, բայց 1971 թվականին ավարտել է Բրոուն համալսարանի ուսումնարանը, երբ երկու ուսումնարանները միացան։

Ուսումնառության տարիներին Բենեթը ցանկություն ուներ ուսուցչուհի դառնալու։ Նրա թատերական կյանքի մաս կազմեց Sock and Buskin ընկերության թատերական ներկայացումները, ինչպես նաև «Chattertocks» խմբի անդամ էր և երգում էր այդ խմբում։

Կարիերա
-------

Բենեթի կարիերան սկսվել է 1974 թվականին, երբ նկարահանվել է Ատլանտայի առաջին միջազգային բանկի Tillie the All-Time Teller երաժշտական գովազդում։ Նա ձայնագրել է Delta Air Lines համակարգի հաղորդագրությունների համար ամբողջ աշխարհում, ինչպես նաև ձայնագրվել է կրթական ծրագրերի ապահովման շատ ծրագրերում ՝ GPS նավիգացիոն համակարգ, հեռախոսային համակարգեր։ Բենեթի ձայնը օգտագործվել է նաև տեղական և ազգային մի շարք գովազդային հոլովակներում՝ Ford, Coca-Cola, Fisher-Price, McDonald, The Home Depot, Goodyear, VISA, Micy’s, Hot Pockets, Club Med, Cartoon Netword և այլն։

1994 թվականին առաջադրվել է CableACE Award մրցանակաբաշխության Talk Show Series կատեգորիայում՝ որպես «Խաչաձև կրակ» հեռուստասերիալի պրոդյուսեր։

Անձնական կյանք
--------------

Բրոունի համալսարանում ուսումնառելու տարիներին Բենեթը ծանոթացել է Քորթ Բենեթի հետ։ Նրանք այժմ բնակվում են Ջորջիա նահանգի Ատլանտա քաղաքում։

Ֆիլմագրություն
--------------

| Տարի |  | Հայերեն անվանում | Բնօրինակ անվանում | Դեր
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1983 | ս |  | *Austin City Limits* | խաղում է իր դերը |
| 2005 | ֆ | Դելգո | *Delgo* | Մելսա |
| 2015 | ս | Ջեքի և Տրիումֆի շոուն | *The Jack and Triumph Show* | խաղում է իր դերը |
| 2015 | ֆ |  | *Recommended Dose* | С.Э.М |
| 2017 | ֆ | Լեգո ֆիլմ․ Բեթմեն | *The Lego Batman Movie* | համակարգիչ |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
3. ↑
4. ↑  Susan Bennett
5. ↑  Сьюзан Беннетт — женщина, которая озвучила Siri
6. ↑  Cooper, Daniel (2013 թ․ հոկտեմբերի 4). «Susan Bennett confirms that she is the original voice of Apple's Siri (video)». Engadget. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 4-ին.
7. ↑  «Interview with Susan Bennett». *All Things Considered*. National Public Radio via WNYC. 2013 թ․ դեկտեմբերի 9.
8. ↑  Ravitz, Jessica (2013 թ․ հոկտեմբերի 4). «'I'm the original voice of Siri'». CNN. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 4-ին.
9. ↑  Susan Bennett. Awards
**Գևորգ Սարիբեկի Նախշքարյան** (1917, Գուսանագյուղ, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Երևանի նահանգ - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1941)։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Գևորգ Նախշքարյանը ծնվել է 1917 թվականին, Անիի շրջանի Գուսանագյուղ գյուղում։ Ավարտել է Լենինականի մանկավարժական տեխնիկումը և Անիպեմզայի և Մարալիկի դպրոցներում դասավանդել հայոց լեզու և գրականություն, միաժամանակ սովորել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետում։

1941 թվականին, երբ սկսվել է Հայրենական մեծ պատերազմը, Գևորգ Նախշքարյանը եղել է Ձորակապի դպրոցի ուսմասվարը։ 1941 թվականին ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը, կամավոր մեկնել է բանակ։ Ավարտել է քաղաքական աշխատողների կարճատև դասընթացները և լեյտենանտի կոչումով մեկնել է Հյուսիսարևմտյան ռազմաճակատ՝ 200-րդ գունդը։ Կռվել է Ստարայա Ռուսիայի ուղղությամբ, Դեմյանսկի պլացդարմում։ 1943 թվականի հունվարին 76 մմ. հրանոթների մարտկոցով ոչնչացրել է թշնամու կենդանի ուժն ու տեխնիկան։ Բրյանսկի ռազմաճակատում ցուցաբերած խիզախության համար Նախշքարյանը պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով, Կարմիր աստղի, Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշաններով և մի շարք մեդալներով։

1946 թվականին Նախշքարյանը զորացրվել է և զբաղվել մանկավարժական աշխատանքով։ Ընտրվել է ՀԿԿ Անիի շրջկոմի քարտուղար, 1952 թվականին՝ Անիի շրջխորհրդի գործկոմի նախագահ, ապա՝ ՀԿԿ Անիի շրջկոմի առաջին քարտուղարը։ 1958-1961 թվականներին եղել է Նոյեմբերյանի շրջխորհրդի գործկոմի նախագահը, 1961-1980 թվականներին՝ ՀԿԿ Նոյեմբերյանի շրջկոմի առաջին քարտուղարը։ Պարգևատրվել է Հոկտեմբերյան հեղափոխության, Աշխատանքային կարմիր դրոշի, «Պատվո նշան» շքանշաններով, ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության պատվոգրով։

1980-1984 թվականներին Նախշքարյանը եղել է ՀԽՍՀ գյուղատնտեսական նախարարի տեղակալ, ՀԽՍՀ 4-րդ, 6-10-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, ՀԿԿ Կենտկոմի անդամ։ Եղել է Հայաստանի որսորդների միության նախագահը։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* «Պատվո նշան» շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Վերա Միխայլովնա Կոժինա** (ռուս.՝ Вера Михайловна Кожина, փետրվարի 14, 1940(1940-02-14), Շախտի, Ռոստովի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 12, 2009(2009-04-12), Շախտի, Ռոստովի մարզ, Ռուսաստան), ռուս գրող, բանաստեղծ։ Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական կրթության գերազանցիկ (1993), Դոնի գրողների միության անդամ։ Ալեքսեյ Նեդոգոնովի անվան գրական մրցանակի դափնեկիր։

Կենսագրություն
--------------

Վերա Կոժինան ծնվել է 1940 թվականի փետրվարի 14-ին Ռոստովի մարզի Շախտի քաղաքում։ Միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո Վերա Միխայլովնան ընդունվել է Շախտիի մանկավարժական ինստիտուտի պատմաբանասիրական ֆակուլտետ, որն ավարտել է 1963 թվականին։ Ավարտելուց հետո նա պատմություն է դասավանդել, աշխատել է դպրոցներում 1963-1973 թվականներին, այնուհետև՝ միջին մասնագիտական ուսումնարանում (1974-1983), ինչպես նաև Նովոչերկասկի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի Շախտիի մասնաճյուղում 1983-1985 թվականներին։

Վերա Կոժինան բանաստեղծություններ էր հորինում արդեն դպրոցական տարիներին։ 1971 թվականից նրա բանաստեղծությունները հրատարակվել են Շախտիի, Դոնի Ռոստովի, Մոսկվայի և Ուկրաինայի հետևյալ պարբերականներում՝ «Լենինսկոյե զնամյա» թերթ, «Լիտերատուրնայա Ռոսիա» շաբաթաթերթ, «Պոգրանիչնիկ» ամսագիր, և այլ պարբերականներում։

Վերա Միխայլովնան հեղինակ է հետևյալ գրքերի. «Հեռանում է օրը» (1991), «Ես հավատում եմ» (1992), «Բանաստեղծի անզուսպ սիրտը» (1994), «Սերը չի վերադառնում» (1995), «Անծայրածիր աշխարհը իմ սրբապատկերն է» (1996), «Խարույկներ» (1997), «Կյանքի գույներ» (1998), «Ժամանակի հրամանականը» (1999), «Աստղային արձագանք» (2000), «Լուսնի հայացքի ներքո» (2001), «Պատահական հրեշտակ» (2002), «Ոչ պատահական հանդիպում» (2002), «Հատընտիր» (2004), «Բանաստեղծություններ։ Պատմվածքներ» (2006)։ Լույս է ընծայել պոեզիայի և արձակի 15 գիրք։

Վերա Միխայլովնա Կոժինան Ալեքսեյ Նեդոգոնովի անվան գրական մրցանակի, մարզային և քաղաքային բազմաժանր մրցույթների և փառատոների դափնեկիր է, ընդգրկված է Դոնի («Դոնի մշակույթ») և Ռուսաստանի հանրագիտարաններում («Ռուսաստան։ Գրականության աշխարհ։ XX դար»), Դոնի գրողների միության անդամ է։

Վերա Կոժինան մահացել է 2009 թվականի ապրիլի 12-ին Շախտի քաղաքում։

2013 թվականից Շախտի քաղաքի թիվ 12 դպրոցը կոչվում է Վերա Միխայլովնա Կոժինայի անունով, դպրոցի շենքի ճակատին փակցվել է հուշատախտակ՝ ի պատիվ բանաստեղծուհու։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Шахтинские школы стали носить имена заслуженных земляков
2. ↑  Школы г. Шахты нарекли именами заслуженных земляков

Արտաքին հղումներ
----------------

* Библиография на РГБ. Кожина, Вера Михайловна
* Кожина Вера Михайловна
* Кожина Вера Михайловна. Шахты.SU
* Прощание с поэтом
* Вера Кожина
**Բաբկեն Հարությունի Բազունց** (, Խնձորեսկ), հայ բժիշկ, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, ԽՄԿԿ անդամ (1942):

Կենսագրություն
--------------

Սկզբնական կրթությունն ստացել է հայրենի Խնձորեսկում։ 7-րդ դասարանն ավարտելուց հետո ընդունվել է Գորիսի մանկավարժական տեխնիկում և ավարտել 1933 թվականին։ Մեկ տարի շրջանի Խոտ գյուղում դպրոցի վարիչ էր։ 1935 թվականին մեկնում է զինվորական պարտադիր ծառայության։ 1936 թվականին զորացրվել է բանակից, հաջորդ տարի ընդունվել Երևանի բժշկական ինստիտուտ։ Այն ավարտել է 1941 թվականին նոյեմբերին։ Դեկտեմբերին զորակոչվել է և ծառայության ուղարկվում հայկական 408-րդ դիվիզիան։ Նշանակվել է 530-րդ հրետանային գնդի սանծառայության պետ։

1942 թվականին դիվիզիան տեղափոխվել է Փոթի, այստեղից նավերով՝ Տուապսե, որտեղից էլ՝ ռազմաճակատ։ Շուրջ երկու ամիս մասնակցել է ծանր մարտերի։ 1942 թվականի օգոստոսին նշանակվել է № 1075 հոսպիտալի պետ։ Հոսպիտալը գերմանական զորքերի նահանջից հետո հետապնդող զորքերի հետ գնացել է դեպի արևմուտք՝ Դոնբաս, Արևմտյան Ուկրաինա, Լեհաստան, Չեխոսլովակիա։

Զորացրվել է 1946 թվականի մայիսին։ Աշխատանքի է անցել Երևանի ռենտգենաբանության և ուռուցքաբանության ինստիտուտում որպես վիրաբույժ։ Գործուղվել է Լենինգրադ, որտեղ երեք տարի օրդինատոր է աշխատել ու որակավորվել ուռուցքաբանության կլինիկայի վիրաբուժության բաժանմունքում։ 1949 թվականին նշանակվել է Գորիսի շրջանային հիվանդանոցի վարիչ և վիրաբույժ։ 1952-1967 թվականներին գլխավորել է այդ հիվանդանոցի վիրաբուժության բաժանմունքը։ 1968 թվականին նշանակվել է Երևանի հեմատոլոգիայի և արյան փոխներարկման գիտահետազոտական ինստիտուտի Գորիսի արյան փոխներարկման կայանի գլխավոր բժիշկ։

Երեք անգամ վիրավորվել է։

Պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանով և ութ մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Վ. Գրիգորյան, Բ. Գ. Մելքումյան, Հայաստանի բժիշկները Մեծ հայրենականում, գիրք 2, Ե. 1987, էջ 54-55։
**Հրաչ Կապրելի (Գաբրիելի) Նուբարյան** (1914, Սոչի, Սևծովյան նահանգ, Ռուսական կայսրություն - *անհայտ*), Վրացական ԽՍՀ-ի Աբխազական ԻԽՍՀ Գագրայի շրջանի Կույբիշևի անվան կոլտնտեսության օղակավար։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1949)։

Կենսագրություն
--------------

Հրաչ Նուբարյանը ծնվել է 1914 թվականին Սևծովյան նահանգի Սոչիի շրջանի Սոչի գյուղում, գյուղացիական ընտանիքում։ Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել է 353-րդ հրաձգային դիվիզիայի 1147-րդ հրաձգային գնդի 3-րդ հրաձգային վաշտի կազմում։ Զորացրվելուց հետո ապրել է Գագրայի շրջանի Գանտիադի (այժմ՝ Ցանդրիփշ) գյուղում։ Աշխատել է որպես սովորական կոլտնտեսական Գագրայի շրջանի Կույբիշևի կոլտնտեսության ծխախոտի պլանտացիաներում։ 1940-ականների վերջերից եղել է ծխախոտագործության օղակի օղակավար։

1948 թվականին Հրաչ Նուբարյանի օղակը 3,5 հա տարածքի յուրաքանչյուր հեկտարից հավաքել է «Սամսունի № 27» սորտի միջինը 19,4 ցենտներ ծխախոտի տերևներ։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1949 թվականի մայիսի 3-ի «1948 թվականին եգիպտացորենի և ծխախոտի բարձր բերք ստանալու համար» հրամանագրով նրան շնորհվել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում և հանձնվել Լենինի շքանշան ու «Մուրճ և Մանգաղ» ոսկե մեդալ։ Նույն հրամանագրով Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում է շնորհվել բրիգադիր Անդրեյ Վասիլևիչ Կիրյակին և օղակավար Խորեն Գրիգորի Խաչատուրյանին։ 1949 թվականի օգոստոսին Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում է շնորհվել նաև Կույբիշևի կոլտնտեսության ծխախոտագործ Հովհաննես Խաչիկի Թեքնեջյանին։

Թոշակի անցնելուց հետո ապրել է Ցանդրիփշ գյուղում։ Մահվան տարեթիվը հայտնի չէ։

Պարգևներ
--------

* Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս,
* Լենինի շքանշան,
* «Արիության համար» մեդալ (11/13/1943)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Нубарян Грач Капрелович
**Մատրասա** - գյուղ Ադրբեջանի Հանրապետության Շամախիի շրջանում։

Պատմություն
-----------

Շամախիի շրջանի հին ու նշանավոր հայկական գյուղերից է։ Գտնվում է շրջկենտրոն Շամախուց 7 կմ հարավ-արևմուտք։ Հայ մատենագրության մեջ Մատրասան հիշատակվում է սկսած 1403 թվականից։ Մատրասան ինչպես հնում, այնպես էլ 1988-ի բռնագաղթը մնում էր որպես գավառի գլխավոր ու հայաշատ բնակավայրերից մեկը։ Այն 1861 թ. ուներ 340 տուն բնակչություն (բոլորն էլ հայեր)։ 1874 թ. գյուղն ուներ 2187 հայ բնակիչ։ 1890-ին՝ 566 տուն (2810 մարդ)։ 1914 թ. հունվարի 1-ի դրությամբ գյուղում բնակվում էին 4611 մարդ (բոլորն էլ հայեր)։ 1918 թ. ամռանը օսմանյան բանակի և մուսավաթականների համատեղ հարձակման ժամանակ Մատրասան նշանավորվեց որպես կազմակերպված դիմադրության կենտրոն, ուր պատսպարվել էին շրջակա 16 հայաբնակ գյուղերի բնակիչները։ Հերոսամարտը տևել է 3 օր, որից հետո թշնամիներին հաջողվել է գրավել գյուղն ու այն ենթարկել սոսկալի ջարդի ու թալանի։ Ադրբեջանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո Մատրասան վերստին շենացավ ու դարձավ շրջանի ամենամարդաշատ ու բարգավաճ գյուղերից մեկը։ 1988-ի բռնագաղթի նախօրեին ուներ շուրջ 1700 հայ բնակիչ։

Մշակույթ
--------

Գյուղում դեռ պահպանվում են Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու ավերակները։

Բնակչություն
------------

Ըստ ԱՀ վիճակագրության պետական կոմիտեի պաշտոնական տվյալների, 2012 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ, Մադրասա բնակավայրի բնակչությունը կազմում է 2,2 հազար մարդ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կարապետյան, Սամվել (1997). *Բուն Աղվանքի հայերեն վեմագրերը*. Երևան: Անտարես. էջեր 46–47.
2. ↑  Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi: 2.5. 2012-ci ilin əvvəlinə iqtisadi və inzibati rayonlar, eləcə də şəhər yaşayış məntəqələri üzrə əhalinin cins bölgüsündə sayı Արխիվացված 2012-06-26 Wayback Machine (min nəfər)