Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Փարավոն (այլ կիրառումներ)

Ռամզես II փարավոնի արձանները
**Փարավոն**, Հին Եգիպտոսի թագավորների ժամանակակից անվանումը։ «Փարավոն» անունը թագավորական անունի և տիտղոսի փոխարեն սկսել է գործածվել Նոր թագավորության ժամանակաշրջանում՝ տասնութերորդ դինաստիայի միջին ժամանակներում Հաթշեփսութ փարավոնի թագավորելուց հետո և տարածվել է մ.թ.ա. I հազարամյակում։  

Հունական «հուն․՝ Φαραώ» բառը փոխառնված է եղել Աստվածաշնչից (եբրայերեն՝ פַּרְעֹה‎ - *փար'օ*)։ Բնօրինակ հին եգիպտական «per-oh» (փեր օհ) բառը նշանակել է «մեծ տուն»՝ նկատի ունենալով թագավորական պալատը։

Պատմություն
-----------

Եգիպտական միապետություններն իրենց գոյությունն սկսել են մ.թ.ա. IV հազարամյակի երկրորդ կեսից։ Եգիպտացիները թագավորին նայում էին որպես իրենց երկրի հանդեպ աստվածների բարեհաճության երաշխիք։ Մինչև IV դինաստիան միապետի անունը կապվում էր Հորոս աստծո, իսկ դրանից հետո՝ արևի Ռա աստծո հետ և թագավորող անձը համարվում էր նրա որդին։ Մեկը մյուսի ետևից կառուցվեցին Մեծ բուրգերը, որոնք ցուցադրում էին այն ժամանակների կառավարողների բացառիկ հզորությունն ու մեծությունը։

Հնագույն թագավորության անկման, մ.թ.ա. XXIII-XXII դարերի կլիմայական ճգնաժամի և Եգիպտոսը I Անցումային ժամանակաշրջանի մեջ մտնելու հետ միասին թուլացան եգիպտական թագավորների հզորությունն ու հեղինակությունը, աճեց ազնվականության և պետական պաշտոնյաների ազդեցությունն ու հարստությունը։ Միջին թագավորության ժամանակաշրջանն այդպես էլ թագավորներին ամբողջությամբ չվերադարձրեց կորցրածը։ Միջին թագավորության տրոհումից հետո երկրի մեծ մասը գրավելով իր տիրապետությունն սկսեց Հիքսոսների դինաստիան։

Հիքսոսներին վտարելուց հետո Նոր թագավորության սկզբում Եգիպտոսը հայտնվեց նոր քաղաքական իրավիճակում՝ նա այլևս գերակայող չէր հանդիսանում տարածաշրջանում, որտեղ հայտնվեցին այնպիսի հզոր հակառակորդներ, ինչպիսիք էին Միտաննի, իսկ ավելի ուշ՝ հաթերի թագավորությունները։ Որպես հետևանք, փարավոնների հեղինակությունն սկսեց հենվել առավելապես նրանց ռազմական հաջողությունների վրա։ Այդպիսիք չունեցողները, ինչպես կին Հաթշեփսութը և Ամենհոթեփ III խաղաղարար թագավորը, ստիպված էին իրենց հպատակներին ջանադրաբար համոզել, որ իրենք ունեն աստվածային ծագում։ Չնայած դրան, թագավորից ունեցած հանրության բարոյա-գաղափարական կախումն արդեն այն չէր և Հին թագավորությունում եղածի հետ չէր կարող համեմատվել։ Մ.թ.ա. II հազարամյակի վերջում եգիպտական հանրության ապակենտրոնացումը, տաճարների և նոմարխների ազդեցության աճը նպաստեցին, որ Նոր թագավորությունը քայքայվի։

Այդ ժամանակից ի վեր փարավոնները տարածաշրջանում չունեին էական ազդեցություն։ Միայն նրանցից մի քանիսին, օրինակ՝ Փսամեթիխ I-ին հաջողվեց միավորել Եգիպտոսն ու միջամտել հարևան երկրների գործերին։ Բնակչությունն ու առանձին տնտեսություններն ավելի մեծ կախում էին ստանում թագավորից։ Փարավոնների դերը որպես ժողովրդի և աստվածների միջնորդ արդեն վերացել էր։

Մ.թ.ա. 525-485 թվականներին պաշտոնապես Եգիպտոսի փարավոններ են համարվել պարսից թագավորներ Աքեմենյանները, մ.թ.ա. 332-323 թվականներին՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին, իսկ վերջինիս մահից հետո՝ Պտղոմեոսները։

Եգիպտոսի Փարավոնների Ցանկը
==========================

* 00 դինաստիա
* 0 դինաստիա (Թինիս)
* I դինաստիա (Թինիս)
* II դինաստիա (Թինիս)
* III դինաստիա (Հելիոպոլիս)
* IV դինաստիա (Էլեֆանթին)
* V դինաստիա (Էլեֆանթին)
* VI դինաստիա
* VII դինաստիա ()
* VIII դինաստիա ()
* IX դինաստիա (Հերակլեոպոլիս)
* X դինաստիա (Հերակլեոպոլիս)
* XI դինաստիա (Թեբե)
* XII դինաստիա (Թեբե)
* XIII դինաստիա (Թեբե)
* XIV դինաստիա (Քսոիս)
* XV դինաստիա (Հիքսոսյան)
* XVI դինաստիա (Հիքսոսյան)
* XVII դինաստիա (Թեբե)
* XVIII դինաստիա (Թեբե)
* XIX դինաստիա (Թեբե)
* XX դինաստիա (Թեբե)
* XXI դինաստիա (Թինիս)
* XXII դինաստիա (Բուբաստիս)
* XXIII դինաստիա (Լիբիական Թանիս)
* XXIV դինաստիա (Լիբիական Սաիս)
* XXV դինաստիա (Նումիդիական)
* XXVI դինաստիա (Սաիս)
* XXVII դինաստիա (Պարսկական)
* XXVIII դինաստիա (Սաիս)
* XXIX դինաստիա (Մենդես)
* XXX դինաստիա (Սեբեննիտա)
* XXXI դինաստիա ()
* Արգեադների դինաստիա
* Պտղոմեոսների դինաստիա

Աղբյուրներ
----------

* Եգիպտոսի թվային համալսարան
* 10 ազդեցիկ փարավոններ

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Վ. Դալի · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Catholic (1997—…) · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX528957 · BNF: 11954986w · GND: 4133037-7 · LCCN: sh85100578 · SUDOC: 027528928 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հին Եգիպտոս |
| --- |
|  |
| Գլխավորթեմաներ | 
Բանակ **·** Մեջայի **·** Ճարտարապետություն **·** Կեղծ դուռ **·** Մաստաբա **·** Բուրգեր **·** Այգիներ **·** Սերդաբ **·** Թալաթաթ **·** Տաճարներ **·**  Աշխարհագրություն **·**  Վերին Եգիպտոս **·** Ստորին Եգիպտոս **·** Նեղոս **·** Նոմ **·** Եգիպտացիներ **·** Կանայք **·** Ղպտիներ **·** Նախապատմանական Եգիպտոս **·** Գրականություն **·** Երաժշտություն **·** Քանդակագործություն **·** Գիտություն **·** Օրացույց **·** Մաթեմատիկա **·** Բժշկություն **·** Հաշիվ **·**  Գիր **·**  Դեմոտական գիր **·** Հիերոգլիֆային գիր **·**  Հիերոգլիֆներ **·**  Արդարադատություն **·**  Կրոն **·** Քրմություն **·** Մագիա **·** Թաղման արարողություններ **·** Թաղման կոն **·** Փիլիսոփայություն **·** Եգիպտերեն |  |
|  |
| Պատմականշրջաններ | 
Նախապատմական Եգիպտոս **·**  Նախադինաստիական Եգիպտոս **·** Դինաստիական շրջան **·** Վաղ թագավորություն **·**  Հին թագավորություն **·**  Առաջին անցումային շրջան **·** Միջին թագավորություն **·** ВԵրկրորդ անցումային շրջան **·** Նոր թագավորություն **·** Երրորդ անցումային շրջան **·** Ու շրջան **·**  Հելլենիստական Եգիպտոս **·**  Հռոմեական Եգիպտոս **·** Բյուզանդական Եգիպտոս |
|  |
| Այլ | 
Եգիպտոմանիա **·**  Հին Եգիպտոսի տարազ **·**  Կալազիրիս **·** Մենաթ **·** Ուսեխ **·** Հին Եգիպտոսի կատուներ **·** Հին Եգիպտոսի խոհանոց **·** Նոմարխ **·**  Պալետ **·** Պապիրոլոգիա **·** Եգիպտոսի պրեֆեկտ **·** Հին Եգիպտոսի ստրկություն **·** Եգիպտական ոճ **·** Հին Եգիպտոսի նավագնացություն **·** Փարավոն |
|  |
| Ցանկեր | 
Եգիպտական աստվածների ցանկ **·** Մեծ թագուհիներ **·** Հին Եգիպտոսի քաղաքների ցանկ **·** Թագավորների հովտի դամբարանների ցանկ **·** Ամոնի քրմերի ցանկ **·** Պտահա աստծո քրմերի ցանկ **·** Ամոնի քրմուհիների ցանկ **·** Հին Եգիպտոսի նոմերի ցանկ **·** Հին եգիպտական պապիրուսների ցանկ **·** Եգիպտական բուգերի ցանկ **·**  Լեփսիուսի բուրգերի ցանկ **·** Հին Եգիպտոսի կուսակալների ցանկ **·** Փարավոնների ցանկ |
|  |
| ***Կատեգորիա*** **·** ***Վիքիպահեստ*** **·**  ***Պորտալ*** |

 |