**Ֆրանց Շալկ** (գերմ.՝ Franz Schalk, մայիսի 27, 1863(1863-05-27), Վիեննա, Ավստրիական կայսրություն - սեպտեմբերի 3, 1931(1931-09-03), Ռայխենաու ան դեր Ռակս, Neunkirchen District, Ստորին Ավստրիա, Ավստրիա), ավստրիացի օպերային և սիմֆոնիկ դիրիժոր և մանկավարժ։ 1918-1929 թվականներին՝ Վիեննայի պետական օպերայի տնօրեն։ Հայտնի է որպես գերմանական ռեպերտուարի, առաջին հերթին Ռ. Շտրաուսի խոշորագույն մեկնաբան։ Զալցբուրգյան ֆեստիվալի հիմնադիրներից է։

Կենսագրություն
--------------

Ֆրանց Շալկը ծնվել է Վիեննայում։ Սովորել է Վիեննայի կոնսերվատորիայում, որտեղ նրան հարմոնիա և ձայնակարգության տեսություն է դասավանդել Անտոն Բրուքները։ Ջութակի ուսուցիչը եղել է Յ. Հելմեսբերգերը, իսկ դաշնամուրինը՝ Յու. Էփշտեյնը։ 1988 թվականից Ռեյհենբերգի նվագախմբի ղեկավարն էր։ 1890-1895 թվականներին աշխատել է Գրացի օպերային թատրոնում, իսկ 1895-1998 թվականներին ղեկավարել է Պրահայի ազգային թատրոնի նվագախումբը։ 1988, 1907 և 1911 թվականներին օպերային մի շարք ներկայացումների դիրիժորն է եղել Լոնդոնի Քովենտ Գարդեն թատրոնում, 1988, 1989 թվականներին՝ Նյու Յորքի Մետրոպոլիտենում, 1898—1901 թվականներին՝ Բեռլինի պետական օպերայում։ 1900 թվականից Գ. Մալերի հրավերով միաժամանակ աշխատել է Վիեննայի Պալատական օպերայում, իսկ Խ. Ռիխտերի՝ իր վաստակած հանգստին անցնելուց հետո զբաղեցրել է թատրոնի գլխավոր դիրիժորի պաշտոնը։ 1918 թվականին Շալկը տնօրեն է նշանակվել այդ թատրոնում, որը միապետության տապալումից հետո վերանվանել են Վիեննայի պետական օպերա։ 1919 թվականից նրա հետ համատեղ տնօրեն էր աշխատել նաև Ռիխարդ Շտրաուսը։ Երկու տնօրենների անորոշ և անհասկանալի վիճակն ավարտվել է նրանով, որ 1924 թվականին Շտրաուսը պաշտոնաթող է եղել, և մինչև 1929 թվականը Շալկը միանձնյա ղեկավարել է Վիեննայի օպերան։ 1904-1921 թվականներին գլխավորել է «Երաժշտության ընկերների» միությունը (Վիեննայի ֆիլհարմոնիան), իսկ 1909-1919 թվականներին դիրիժորություն է դասավանդել Վիեննայի կոնսերվատորիայում։

Ստեղծագործություն
-----------------

Շալկի գլխավորությամբ Վիեննայի թատրոնում ներկայացվել են Հանս Պֆիցների «Պալեստրինա», Կորնհոլդի «Մեռած քաղաքը», Ռիխարդ Շտրաուսի օպերաները, այդ թվում՝ «Կանայք առանց ստվերի» ներկայացման համաշխարհային պրեմիերան։ Շալկը եղել է Բրուքների 5 սիմֆոնիաների պրեմիերաների դիրիժորը, ինչպես նաև նրա երաժշտության մեծ տարածողը։ 1917 թվականից ակտիվորեն աշխատել է Զալցբուրգյան ֆեստիվալի ստեղծման ուղղությամբ, որտեղ 1921 թվականին դիրիժորել է Մոցարտի «Առևանգում հարեմից» օպերան։

Ֆրանց Շալկի մեդալ
-----------------

1963 թվականին Վիեննայի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը Ֆրանց Շալկի 100-ամյակի պատվին շնորհեց մրցանակ «Ֆրանց Շալկի մեդալ»։ *«Achtet mir auf meine Philharmoniker»* կարգախոս ունեցող ոսկե մեդալով պարգևատրվում են նվագախմբին տրված հատուկ ծառայությունների համար։ Այդ մրցանակին արժանացածների շարքում են Վիեննայի օպերային թատրոնի տնօրեն Յոն Հոլենդերը, Վիեննայի քաղաքապետ Միքայել Հոյպլը և այլք։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
3. 1 2 3 4  Salzburgwiki (գերմ.)
4. 1 2 3 4  Archivio Storico Ricordi — 1808.
5. ↑  Мугинштейн, 1 том — *Мугинштейн М. Л.* 4 // Хроника мировой оперы. 1600 – 2000. 400 лет – 400 опер – 400 интерпретаторов. Электронная видеоэнциклопедия (в 4-х частях).. — Т. 1 (1600-1850).
6. ↑  Gilliam, Bryan (1999). *The Life of Richard Strauss*. Cambridge University Press. էջ 112. ISBN 0-521-57895-7.
7. ↑  de:Gesellschaft der Musikfreunde
8. ↑  «Franz Schalk Medal Awarded to Ioan Holender» (անգլերեն). Венский филармонический оркестр. Официальный сайт. 2002 թ․ նոյեմբերի 7. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 18-ին.
9. ↑  «Franz Schalk Medal for Dr. Michael Häupl» (անգլերեն). Венский филармонический оркестр. Официальный сайт. 2005 թ․ մայիսի 1. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 18-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆրանց Շալկը Երաժշտական հանրագիտարանում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · International Music Score Library Project · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 10064907 · BNE: XX1705358 · BNF: 139276675 · CiNii: DA11222580 · GND: 118606360 · ICCU: MUSV059316 · ISNI: 0000000081569629 · LCCN: n81066479 · NKC: mzk2013789058 · NLP: a0000002492945 · NTA: 069505136 · NUKAT: n2005110731 · SUDOC: 109906225 · VIAF: 76502848 · WorldCat VIAF: 76502848 |

 |

 |