recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սուրբ Բավոն Գենտացու եկեղեցի** (հոլ.՝ Grote of Sint-Bavokerk), նիդեռլանդական Հաառլեմ քաղաքի ամենախոշոր բողոքական եկեղեցին, որը տեղակայված է կենտրոնական Գրոտե Մարկտ հրապարակում։ Կառուցվել է 14-րդ դարում, քաղաքի հովանավոր Սուրբ Բավոնի գերեզմանի վրա։ Սակայն սկզբնական կառույցը խիստ վնասվել է հրդեհի պատճառով, իսկ ներկայիս գոթական եկեղեցին 15-16-րդ դարերի վերականգնման աշխատանքների արդյունքն է։ Ի սկզբանե կառուցվել է որպես կաթոլիկ եկեղեցի, սակայն ներկայիս Սուրբ Բավոնի եկեղեցին պատկանում է բողոքականներին։

Եկեղեցու զանգակատունն ունի ութսուն մետր երկարություն, և այն տեսանելի է գրեթե Հաառլեմի բոլոր կետերից։ Եկեղեցում կա փայտե կամար, որը հենված է 28 սյուն վրա, իսկ գլխավոր նավի առաստաղը պատրաստված է մայրու փայտից։ Աջակողմյան նավի պատին կախված է քաղաքի հին հատակագիծը (17-րդ դար), որը կազմված է քաղաքային շենքերի և այդ ժամանակվա հրապարակների պատկերներով։ Ներքին ձևավորման մեծ մասը պատկանում է Ռեֆորմացիայի ժամանակաշրջանին։ Մինչև 1831 թվականը տաճարում իրականացվել են հուղարկավորություններ, որոնք 1000-ից ավելին են, ըստ այդմ եկեղեցու հատակը գրեթե ամբողջովին ծածկված է սև գերեզմանաքարերով։ Դրանց թվում է նաև Ֆրանս Հալսի գերեզմանը։ 1692-1694 թվականներին եկեղեցում, որպես երգեհոնահար, աշխատել է Բարոկկո ժամանակաշրջանի խոշոր նիդեռլանդացի կոմպոզիտոր Սիբրանդ վան Նորդը (Կրտսեր)։

Տաճարը հայտնի է իր երգեհոնով, որը կառուցվել է Քրիստիան Մյուլլերի կողմից 1738 թվականին։ Մի ժամանակ այն աշխարհի ամենախոշոր երգեհոնն էր՝ 63 ստեղնով (այժմ՝ 64), երեք ձեռքի և ոտքի ստեղնաշարով և շուրջ հինգ հազար խողովակներով։ Աշխարհի ամենագեղեցիկ երգեհոն համարվող այս գործիքի վրա նվագել է Հենդելը, Մենդելսոնը և տասնամյա Մոցարտը։ 19-20-րդ դարերում երգեհոնը տարբեր փոփոխություններ է կրել, սակայն 1959-1961 թվականներին վերակառուցման ընթացքում դրան վերադարձվել է իր նախկին տեսքը։

1898 թվականին Հաառլեմում կառուցվել է համանուն՝ Սուրբ Բավոնի կաթոլիկ եկեղեցին։

Պատկերասրահ
-----------

* Ժամանակակից եկեղեցու արտաքինըԺամանակակից եկեղեցու արտաքինը
* Տաճարի ինտերիերըՏաճարի ինտերիերը
* Հաառլեմի քարտեզը (17-րդ դար) հնագույն քաղաքի տեսարաններովՀաառլեմի քարտեզը (17-րդ դար) հնագույն քաղաքի տեսարաններով

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑
3. ↑  Նիդեռլանդների հուշարձանների ցուցակ

Արտաքին հղումներ
----------------

* De Grote of St. Bavokerk te Haarlem Archived 2007-04-26 at the Wayback Machine. (նիդեր.) (անգլ.)
* The Müller Organ in the Grote or St. Bavokerk Archived 2007-09-29 at the Wayback Machine. (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4680164-9 · LCCN: n86058954 · SUDOC: 078609593 · VIAF: 125571542 · WorldCat VIAF: 125571542 |

 |
**Սուրբ Գաբրիել եկեղեցի**, հայկական առաքելական եկեղեցի Ադրբեջանի Հանրապետության Գյոյգյոլի շրջանի նախկին հայկական Բրաջուր, ներկայումս ադրբեջանական Քերեմլի գյուղում։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցու մասին քիչ տեղեկություններ են հայտնի։ Այն կառուցել է Բաբաջանը, ով մեծահարուստ էր և հատուկ հարկ էր վճարում Գանձակի Ջավադ խանին։

Եկեղեցին փակվել է 1928 թվականին Ադրբեջանի ԽՍՀ կառավարության հրամանով։

Մինչև 1989 թվականին գյուղի հայ բնակչության բռնագաղթը եկեղեցին լավ պահպանված էր և երբեմն ծառայում էր որպես աղոթասրահ։ Ներկայումս այն օգտագործվում է որպես հավաբուն։

Ճարտարապետություն
-----------------

Գյուղամիջի Սուրբ Գաբրիել եկեղեցին կառուցվել է արևելյան ճակտոնի գագաթին քառասյուն զանգակատնով, միանավ, թաղածածկ, անմշակ քարով, կրաշաղախով կառուցված շինություն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  RAA գիտական ուսումնասիրություններ(չաշխատող հղում)
, Գիրք Զ։ Հյուսիսային Արցախ, Սամվել Կարապետյան, ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան 2004թ. ISBN 5-8080-0566-3 (հայ.) Archived 2019-04-01 at the Wayback Machine. (անգլ.) Archived 2021-01-12 at the Wayback Machine.
2. ↑  «Նոր-Դար», 1890, N 70, էջ 3։
3. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 409, ց. 1, գ. 2658, թ. 12:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի ԱՄՆ Նյու Յորք նահանգի Բինգեմթոն քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցու ծխական խորհուրդը հիմնադրվել է 1923 թվականին։ Հայերը Բինգեմթոն են եկել 19-րդ դարում, աշխատել տեղի գործարաններում ու կազմակերպություններում։ Սկզբնական շրջանում ունեցել են պաշտամունքի փոքրիկ մի վայր։ Եկեղեցու ներկայիս շինությունը հայ համայնքը գնել է 1924 թվականին Պրեսբիտերեական եկեղեցուց և նվիրել Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի ծխական խորհրդին։ Շինությունը բաղկացած է եկեղեցական սրահից, խոհանոցից և կիրակնօրյա դպրոցի դասասենյակներից։ Եկեղեցու հովիվն է սարկավագ Հակոբ Ինջաջիգյանը։

2001 թվականին Բինգեմթոն քաղաքում բացվել է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշակոթող, որտեղ ամեն տարի ապրիլի 24-ին Բինգեմթոնի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու կողմից կատարվում է ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված ծիսակարգ և մի նոր ծառ տնկվում հուշաքարի հարևանությամբ՝ ի հիշատակ հայ նահատակների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բինգեմթոնի Սբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու 75-րդ տարելիցը(չաշխատող հղում)
2. ↑  Սբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի(չաշխատող հղում)
3. ↑  Armenian Genocide Living Memorial, New York

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու կայքը Archived 2014-12-18 at the Wayback Machine.
**Ուիլյամ Ջոզեֆ (Ջոուի) Դանլոպ** (անգլ.՝ William Joseph "Joey" Dunlop; փետրվարի 25, 1952(1952-02-25), Ballymoney, Անտրիմ, Հյուսիսային Իռլանդիա, Միացյալ Թագավորություն - հուլիսի 2, 2000(2000-07-02), Տալլին, Էստոնիա), հյուսիսիռլանդական մոտոցիկլավար, ձիավոր (MBE, 1986) և սպա (OBE, 1996), Բրիտանական կայսրության շքանշանակիր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1952 թվականի փետրվարի 25-ին Հյուսիսային Իռլանդիայի Անտրիմ կոմսության Բալիմոնի քաղաքում։ Ընտանիքում կար յոթ երեխա՝ չորս աղջիկ և երեք տղա։ Հորից ժառանգել է տեխնիկայի հանդեպ ձգտումը, ինչը, ի վերջո, հանգեցրել է մոտոցիկլետային սպորտով զբաղվելուն։ Երբ նրա աներորդի Մարվին Ռոբինսոնը մահացել է մրցավազքի ժամանակ, Ջոուին մտածել է թողնել սպորտը, բայց մնացել է այնտեղ։

Նրա նորամուտը պրոֆեսիոնալ սպորտում տեղի է ունեցել 1976 թվականին «Յամահայում»՝ 250 սմ³ շարժիչի ծավալով։ Արդեն 1980 թվականին դարձել է «TT ֆորմուլա»-ի մասնակից։

Դանլոպի հուշարձանը Մեն կղզումԶոհվել է 2000 թվականի հուլիսի 2-ին Տալլինում մրցարշավի ժամանակ՝ անձրևոտ եղանակին բախվելով ծառին։ Նրա եղբայրը՝ Ռոբերտը (1960-2008), նույնպես մոտոցիկլավար էր։ Ռոբերտ Ուիլյամի որդիները (1985-2018) և Մայքլը (1989) նույնպես ընտրել են մոտոցիկլետի վարորդի կարիերան։

Նրա մահից հետո ստեղծվել է «Joey Dunlop Foundation» բարեգործական հիմնադրամը՝ Մեն կղզու հյուրերին սահմանափակ հնարավորություններով սպասարկելու համար։ 2005 թվականին «Motor Cycle News» թերթը ճանաչվել է աշխարհի բոլոր մոտոարշավորդներից 5-րդը։ 2015 թվականին հյուսիսիռլանդական «Belfast Telegraph» թերթի ընթերցողների կողմից ճանաչվել է որպես մեծագույն մարզիկ։

Ծամոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Dictionary of Irish Biography — RIA.
2. ↑  Joey Dunlop (1952-2000): Motorcycle racing champion; humanitarian aid worker (անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անձնական կայք Archived 2011-08-24 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* Joey Dunlop Foundation (անգլ.)
* Էջը Isle of Man TT կայքում (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MotoGP.com · WorldSBK.com · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Օքսֆորդի կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000052312752 · LCCN: nr2001007223 · VIAF: 9770510 · WorldCat VIAF: 9770510 |

 |
**Կուճատան գյուղի Սուրբ Գևորգ եկեղեցի** հայկական եկեղեցի, որը գտնվում է Վրաստանի Կախեթի մարզի Կուճատան գյուղում։

Պատմություն
-----------

Հասարակության միջոցներով կառուցված փայտաշեն եկեղեցին հիշվում է 1818 թվականից։ 1840 թվականի վավերագրերից մեկում արդեն նշված է, որ եկեղեցին քարաշեն է կառույց է։ Հավանաբար 1818-1840 թվականների ժամանակահատվածում կուճատանցի հայերը հին եկեղեցու փոխարեն տեղում կառուցել են նորը։ Հետագա բոլոր վավերագրերում եկեղեցին հիշվում է միևնույն անվամբ։

1818 թվականին հովվել է Խաչմիանի քահանա Տեր Գեորգ Մեհրաբյանցը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Գյուղամիջում՝ նախկին դպրոցի տարածքում գտնվող եկեղեցին կանգուն վիճակում է, այն կառուցված է գլխավորապես տեղական գետաքարով ու աղյուսով, կրաշաղախով, ունի միանավ թաղածածկ հորինվածք։ Խորանը գտնվում է արևելյան կողմում, որի բարձր բեմի կենտրոնում սեղանի վեմ քարն է։ Արևմտյան պատը քանդված է, և դժվար է որոշել՝ այդ կողմից մուտք եղել է, թե ոչ։ Լավ պահպանված է հարավային մուտքը։ Եկեղեցին ունի 4 լուսամուտ, յուրաքանչյուր ճակատից բացված մեկական։ Երկթեք ծածկի տակ առնված կիսաշրջանաձև թաղը ներքուստ հենված է թաղակիր մեկ կամարի վրա։ Սվաղված է։ Արտաքին չափերն են՝ 10,85 x 6,85 մ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  ՀԱԱ, ֆ. 53, ց. 1, գ. 2569, թ. 30
2. ↑  ՀԱԱ, ֆ. 53, ց. 1, գ. 3798, թ. 30

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կարապետյան, Սամվել Գևորգի; Զաքարյան, Անուշավան Հազարապետի ; Հասրաթյան, Մուրադ Մարգարի ; Չոբանյան, Պավել Աշոտի; Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության (RAA) գիտական խորհուրդ.Էջ 131-132 Archived 2021-06-13 at the Wayback Machine.
| **՞**Պիրոպլազմներ |
| --- |
| Պիրոպլազմներ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Դաս | Նախակենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Սպորավորներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Haemaphysalis

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Պիրոպլազմներ**, սպորավորների դասի պիրոպլազմա սեռի միաբջիջ նախակենդանիներ։ Մակաբույծներ են, հարուցում են գյուղատնտեսության կենդանիների պիրոպլազմոզ հիվանդությունը։ Փոխանցողներն արոտավայրային տզերն են (լատին․՝ Boophilus calcaratus միատեր տիզը), որոշակի նշանակություն ունեն նաև լատին․՝ Haemaphysalis Պիրոլ, էգը և արուն լատին․՝ punctata և լատին․՝ Rhipicephalus lursa տզերը։

Վարակ
-----

Վարակվում են հիմնականում զգայունակ կենդանիները։ ՀՀ-ում պիրոպլազմոզը լայն Պոդալիրիուս տարածում ունի հարթավայրային և նախալեռն, գոտիների տնտեսություններում։ Առավել տարածված է տավարի պիրոպլազմոզը (լատին․՝ Piroplasma bigeuinum), որի դեպքում տավարի էրիթրոցիտներում պիրոպլազմները զարգանում են հասարակ բաժանման միջոցով։ Հիվանդությունը նկատվում է արոտային շրջանում։ Արարատյան դաշտի տնտեսություններում ապրիլի վերջից հոկտեմբերի վերջը նկատվում է հիվանդության 4 բռնկում։

Հիվանդության ընթացք
-------------------

Հիվանդությունն ընթանում է հիվանդի մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացմամբ, սիրտանոթային և մարսողական համակարգերի կենսագործունեության խանգարմամբ և սակավարյունությամբ։ ժամանակին անհրաժեշտ բուժմիջոցառումներ չձեռնարկելու դեպքում նկատվում են զանգվածային անկումներ։ Ախտորոշում են կլինիկ, ախտանշանների և ծայրամասային արյունից պատրաստված քսուքների տվյալների հիման վրա։

Բուժում
-------

Բուժման համար արդյունավետ են վերիբեն, ֆատրիբանիլ, նեոզիդին պատրաստուկները։ Կանխարգելումը, արոտային շրջանում պարբերաբար տավարի ցողարկում հակատզային պատրաստուկներով։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777778071 |

 |
ԱՄՆ-ի 34-րդ նախագահ Դուայթ Էյզենհաուերը. առաջինը, ով շրջանառության մեջ է դրել «ռազմարդյունաբերական համալիր» (անգլ.՝ Military-industrial complex) տերմինը
**Ռազմարդյունաբերական համալիր (ՌԱՀ)**, **ռազմարդյունաբերական կոմպլեքս** (անգլ.՝ Military-industrial complex, ռուս.՝ Вое́нно-промы́шленный ко́мплекс, ВПК), ռազմական արտադրանք թողարկող մոնոպոլիաների, զինված ուժերի ներկայացուցիչների, պետական-վարչական ապարատի մի մասի, մտավորականության, արհմիութենական ղեկավարների, ինֆորմացիայի բնագավառի աշխատողների՝ իմպերիալիզմին ծառայող վերնախավի յուրատեսակ դաշինք է կապիտալիստական երկրներում։

Հանդես է գալիս հօգուտ սպառազինությունների մրցավազքի ուժեղացման, ագրեսիվ արտաքին քաղաքականության, պատերազմների ու ռազմական պրովոկացիաների նախապատրաստման ու անցկացման, ընդդեմ լարվածության թուլացման ու սոցիալական տարբեր կարգ ունեցող պետությունների խաղաղ գոյակցության։

Ռազմարդյունաբերական կոմպլեքսի միջուկը զենք արտադրող հզոր մոնոպոլիաներն են, որոնք արտադրանք են մատակարարում ոչ միայն իրենց երկրների զինված ուժերին, այլև օտարերկրյա պետություններին։ «Ռազմարդյունաբերական կոմպլեքս» տերմինը առաջինը շրջանառության մեջ է դրել ԱՄՆ-ի 34-րդ նախագահ Դուայթ Էյզենհաուերը, 1961 թվականին։ Ռազմարդյունաբերական կոմպլեքսի առաջացումը կապված է կապիտալիստական մոնոպոլիաների ու բուրժուական պետության՝ դեռևս Վ․ Ի․ Լենինի մատնանշած սերտաճման պրոցեսի, պետմոնոպոլիստական կապիտալիզմի, զարգացման, սպառազինությունների մրցավազքի ուժեղացման, միլիտարիզմի աճի հետ։ Սկզբնավորվել է տակավին առաջին և երկրորդ համաշխարհային պատերազմների ժամանակ, արագ վերելք ապրել իմպերիալիզմի զարգացման արդի փուլում։

Ռազմարդյունաբերական կոմպլեքսի երևան գալը արտացոլում է կապիտալիզմի ընդհանուր ճգնաժամի խորացումը, միլիտարիզմի հարաճուն դերը բուրժուական հասարակության տնտեսական, քաղաքական և գաղափարական կյանքում։ Ռազմարդյունաբերական կոմպլեքսը իր առավել զարգացումն է ապրել ԱՄՆ-ում, որտեղ ռազմական, շրջանների ննրկայացուցիչները կարևոր դիրք են գրավում պետական ապարատում և կոնգրեսում։ Այսպես, ետպատերազմյան հանրապետական կառավարական ապարատում քաղաքացիական պաշտոններ են զբաղեցրել ավելի քան 200 գեներալ ու ծովակալ, 1300 գնդապետ, 6000-ից ավելի այլ սպաներ։ Ռազմամոնոպոլիստական մագնատները ճնշում են գործադրում օրենսդիր ու գործադիր մարմինների վրա, նրանց պարտադրում ռազմական, ծախսերը խթանող, իմպերիալիստական ռազմական, խմբավորումներն ամրապնդող որոշումներ։

Կապիտալիստական աշխարհի աշխատավորները, կոմունիստական կուսակցությունների ղեկավարությամբ վճռականպայքար են մղում ռազմարդյունաբերական կոմպլեքսի, էկետրոմոնոպոլիստական կապիտալիզմի ամբողջ սիստեմի դեմ։ ժողովուրդների արմատական շահերը պահանջում են ուժեղացնել պայքարը միլիտարիզմի բոլոր դրսևորումների, հատկապես ԱՄՆ-ի և մյուս իմպերիալիստական պետությունների ռազմաարդյունաբերական կոմպլեքսի դեմ («Международное Совещание коммунистических и рабочих партий․ Документы и материалы, Москва, 5—17 июня, 1969»,М․, 1969, с․ 318)։ Ռազմարդյունաբերական կոմպլեքսի դեմ պայքարը արդի դեմոկրատական և հակաիմպերիալիստական, հակապատերազմական շարժման առաջատար ուղղություններից Է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Պոլ Էմիլ Լը Վայյան դը Ֆլորիվալ** (ֆր.՝ Paul-Émile Le Vaillant de Florival, փետրվարի 11, 1799(1799-02-11) - հունվարի 20, 1862(1862-01-20)), ֆրանսիացի հայագետ։

Սովորել է Հրովարտակաց վարժարանում և Արքունի մատենադարանին (հետագայում՝ Ազգային գրադարան) կից Փարիզի Արևելյան կենդանի լեզուների դպրոցում՝ աշակերտելով Շահան Ջրպետյանին։ 1826 թվականին ավարտել է դպրոցը, ժամանակավորապես փոխարինել իր ուսուցչին, իսկ 1828 թվականին նշանակվել նույն դպրոցի հայերենի ուսուցիչ, 1830 թվականի արքունական հրովարտակով՝ անվանակիր ուսուցիչ, դարձել հայոց լեզվի և գրականության ամբիոնի վարիչը։

Հայագիտության մեջ կատարելագործվելու համար 1834 թվականին մեկնել է Վենետիկի Մխիթարյան միաբանություն, սովորել ճեմարանում, ընտրվել միաբանության հայկական ակադեմիայի (Մխիթարյանների գիտական միաբանություն) անդամ։

Ֆլորիվալը զբաղվել է հայ մատենագիրների երկերի թարգմանությամբ։ Հայերենից ֆրանսերեն է թարգմանել (1836 թ. և 1841 թ.) Մովսես Խսորենացու «Հայոց պատմություն»-ը։ Երկրորդ թարգմանությանը Ֆլորիվալը կցել է նաև երկի գրաբար բնագիրը։ Առաջաբանում հակիրճ ուրվագծել է հայ մատենագրության անցած ուղին, նշել նրա դերը համաշխարհային գրականության մեջ, բարձր գնահատել Խորենացու երկը։

Գրել է նաև Կ․ Պոլսի կաթոլիկ հայերի հալածանքի մասին, համառոտակի շարադրել Մխիթարյան միաբանության պատմությունը, անդրադարձել V դարի հայ փիլիսոփայության մտքին, թարգմանել Մարգար Խոճենցի (Գեղամյան) «Բարառնական դիմառնութիւն բարոյական, այսինքն՝ րօման մօրալէ, ի դիմաց վարդոյ և լուսինեկի, այն է պլպուլի» վիպակը (ֆրանս․ 1832, իտալ․ 1879), Եզնիկ Կողբացու «Եղծ աղանդոց»-ը (1853), Մխիթար Գոշի առակները (թարգմանությունը չի պահպանվել)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

Գրականություն
-------------

* Շրումպֆ Գ.Ա. Ուսումնասիրութիւնք հայ լեզուի և մատենագրութեան յԱրևմուտս (ԺԴ-ԺԹ դար), թարգմ․ և լրց․ Գ․ Զարբհանալյանք, Վենետիկ․, 1895։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 24996 · BNF: 16105837x · GND: 10411648X · ISNI: 0000000066656724 · LCCN: nb2005013261 · NLG: 144148 · NTA: 135509319 · NUKAT: n2012064757 · SUDOC: 113521189 · VIAF: 15199920 · WorldCat VIAF: 15199920 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 682)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Խաչ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Խաչ եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցի Գեղարքունիքի մարզի Լիճք գյուղում։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Խաչ եկեղեցու օծման սրբազան արարողությունը տեղի է ունեցել 2014 թվականի հոկտեմբերի 14-ին։ Բացման արարողությանը ներկա են եղել Գեղարքունիքի թեմի առաջնորդ Մարկոս եպիսկոպոս Հովհաննիսյանը, Գեղարքունիքի մարզպետ Ռաֆիկ Գրիգորյանը, Գեղարքունիքի մարզպետի տեղակալ Անդրանիկ Հակոբյանը, ՀՀ Շախմատի ակադեմիայի նախագահ Սմբատ Լպուտյանը, Գեղարքունիքի մարզի համայնքների ղեկավարներ, Հայաստանում, արտերկրում բնակվող նախկին լիճքեցիներ, Լիճքի և հարակից բնակավայրերի բնակիչներ։

Եկեղեցին կառուցվել է 400 լիճքեցի գործարարների նվիրատվությամբ։ Եկեղեցու ճարտարապետն է Հակոբ Բաբախանյանը։ Սուրբ Խաչ եկեղեցին ունի 13, 80 մետր երկարություն, 13,80 մետր լայնություն, 20 մետր բարձրություն, կենտրոնագմբեթ է՝ ութանիստ գմբեթով, ունի մեկ խորան և երկու ավանդատուն։ Կառուցված է հիմնականում տեղական բազալտով՝ տեղ-տեղ ներդաշնակված վարդագույն տուֆով։ Հոգևոր երգչախմբի համար կառուցվել է պատշգամբ եկեղեցու հարավային կողմի երկրորդ հարկում։ Սուրբ Խաչն ունի նաև զանգակատուն։ Այն իր ճարտարապետական տեսքով ընդօրինակում է 7-9-րդ դարերի եկեղեցաշինական ավանդները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բացվեց և օծվեց Լիճքի նորակառույց Սուրբ Խաչ եկեղեցին(չաշխատող հղում)
2. ↑  Օծվեց Լիճքի Սուրբ Խաչ եկեղեցին
**Սառա Լալամա** (արաբ․՝ سارة لعلامة‎‎, փետրվարի 14, 1993(1993-02-14), Կոնստանտինա, Daïra of Constantine, Constantine Province, Ալժիր), ալժիրցի թատրոնի դերասանուհի, որը սկսել է իր թատերական կարիերան Ֆրանսիայում։ Վերապատրաստված լինելով Տուլոնի տարածաշրջանային կոնսերվատորիայում, 2013 թվականին Ալժիրում նա սկսել է իր հեռուստատեսային հաջողակ կարիերան, որտեղ էլ նա հայտնի է դառնում որոշ արտադրություններում իր ներգրավածությամբ։

Հեռուստատեսային կարիերա
-----------------------

### *Asrar el madi* (2013)

Սառա Լալաման խաղացել է իր առաջին գլխավոր դերը Ալժիրի հեռուստատեսությամբ «Ալժիր 3» հեռուստասերիալում, որը հեռարձակվել է Ռամադանի ամսում, ինչը դերասանուհուն մեծ հաջողություն բերեց։

Սելամին՝ լինելով ռեժիսոր, քասթինգների միջոցով գտնում է այնպիսի հայտնի ալժիրյան դերասանուհիների, ինչպիսիք են Բայիա Ռաչեդին կամ Սերուտի Ռանիան։ Սառան խաղում է երիտասարդ աղջիկ Նուրհեյնի դերը, ում մեծացրել էր իր մայրը, որն էլ իրենից ինչ-որ մութ գաղտնիք էր պահում։ Այս շարքի շարունակությունը կնկարահանվի առանց Սառայի, ով չէր հրաժարվել աշխատել տվյալ արտադրության հետ, սակայն խիստ զբաղված էր Ֆրանսիայի իր համալսարանի օտար լեզուների դասերով։

### La classe (2014)

Այս շարքը, որը նույնպես թողարկվել է Ռամադանի ընթացքում, Սառան փոխում է ժանրերը և խաղում է կատակերգությունում Միսս Դունիայի՝ անգլերենի ուսուցչի դերը, ում գործընկերը արհեստավոր էր։

### *Hob fi qafass el itiham* (2015)

2015 թվականին Սառա Լալաման ետ է վերադառնում հեռուստատեսություն՝ խաղալու Յամինի դերը՝ այնպիսի հայտնի դերասաններին դեմ առ դեմ կանգնելով, ինչպիսիք են Մոհամեդ Էջայմին, Բայիա Ռաչեդին և այլք։ Եվ կրկին նա ներկայանում է դրամայում, որը պետք է հեռարձակվի «սուրբ ամսվա» ընթացքում առաջին անգամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Site *À nous les écrans* Archived 2015-07-08 at the Wayback Machine..
2. ↑  (ar) Interview de l'actrice et bande annonce sur Algérie 3

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հարցազրույց DZGEN-ին Archived 2016-03-03 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Պողոս Հովնանյան** (սեպտեմբերի 12, 1802(1802-09-12), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - հունվարի 9, 1884(1884-01-09), Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա]), հայ լեզվաբան, պատմաբան, աշխարհագրագետ, մանկավարժ։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության անդամ (1824)։ 

Ղևոնդ Հովնանյանի եղբայրը։

Աշխատաություններ
----------------

Լույս են տեսել Հովնանյանի «Պատմութիւն տիեզերական ժողովոց եկեղեցւոյ...» (1847), «Աշխարհագրութիւն ուսումնական, բնական, քաղաքական» (1835), «Հրահանգ աստեղագիտական ի վերայ գիսաւոր աստեղաց» (1841), «Առաջնորդ դաստիարակութեան» (1862) ուսումնասիրությունները։ Հովնանյանի «Մարդկային լեզուին սկզբան, հանգամանաց, միութեան ու բաժանման և ազգային լեզուաց վրայ...» (1857) աշխատությունն ունի ընդհանուր լեզվաբանական բնույթ։ Ըստ Հովնանյանի՝ նախապես եղել է մեկ լեզու, իսկ առանձին լեզուների առաջացումը կապված է Բաբելոնյան աշտարակաշինության հետ։ Նա լեզուն դիտել է որպես հասարակական երևույթ և նշել, որ լեզվի պատմությամբ կարելի է ուսումնասիրել մարդկային հասարակության պատմությունը։ Հաստատել է հնդեվրոպական լեզուների ցեղակցությունը՝ դրանց շարքում դասելով հայերենը։ Հովնանյանը հայ իրականության մեջ պատմահամեմատական լեզվաբանության առաջին հետևորդն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 6. — էջ 578.


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 15318 · BNF: 16180958m · GND: 103531150X · ISNI: 0000000034164872, 0000000408667942 · LCCN: n99007536 · VIAF: 65796995, 301341800 · WorldCat VIAF: 65796995, 301341800 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 578)։*  |
| **՞**Ուռենի ճիպոտանման |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Ուռածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ուռազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Ուռենի |
|
|
| Տեսակ | Ուռենի ճիպոտանման |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Salix viminalis

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ուռենի ճիպոտանման** (լատին․՝ Salix viminalis), ուռազգիների ընտանիքի, ուռենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ թուփ է՝ 5֊6, երբեմն՝ 8֊10 մետր բարձրությամբ։ Երրտասարդ ընձյուղները մոխրաթավշապատ են կամ գրեթե մերկ, բազմամյաները՝ ամբողջովին մերկ։ Մերկ բնափայտը ակոսիկներ չունի։ Բողբոջները երկարավուն-ձվաձև են, սեղմված, կեռիկավոր գագաթով, դեղին կամ կարմրագորշավուն, մոխրագույն մազմզուկապատ, 3֊5 միլիմետր երկարությամբ։ Տերևակիցը նեղ նշտարաձև է, երկար-սրածայր, գեղձիկա-ատամնաեզրը՝ վաղ թափվող։ Տերևները գծանշտարաձև են, 15֊20 սմ երկարությամբ և 0,3֊2,4 սմ լայնությամբ, սրածայր, ամբողջական՝ ոլորված եզրերով, ալիքաձև, երբեմն՝ ատամնաեզր, վերևի կողմից մուգ դեղնականաչ, մերկ կամ ծածկված սպիտակ մազմզուկներով, ներքևից՝ արծաթափայլ, գլխավոր ջղերի ուղղությամբ մազմզուկապատ։ Կատվիկները հասնում են 3֊4, պտղաբերելիս՝ մինչև 6 սմ երկարության, գլանաձև են։

Ծաղկում է մարտ-ապրիլ ամիսներին, պտուղները հասունանում են ապրիլ-մայիսին։

Կտրոնները հեշտությամբ են արմատակալում։

Տարածվածություն
---------------

Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, Ռուսաստանի եվրոպական մասում, Սիբիրում, հեռավոր Արևելքում, Հարավային և Միջին Եվրոպայում, Սկանդինավիայում, Չինաստանում, Մոնղոլիայում, Հնդկաստանում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Ապարան-Հրազդանում, Վայքում, Սևանի ավազանում, որտեղ աճում է միջին և վերին լեռնային գոտիներում, առուների և գետերի ափերին։

Կիրառություն
------------

Միամյա ճյուղերը շատ ճկուն են, որի շնորհիվ օգտագործվում են կողովներ, զամբյուղներ գործելու համար։ Այդնպատակով հնուց մշակվելով, ներկայումս հայտնի են բազմաթիվ սորտեր ու այլատեսակներ։ Կեղևը պարունակում է 6֊14% տանիդներ, պիտանի է կոպիտ թել ստանալու համար։

Ամենուրեք օգտագործվում է թեք լանջերի ու ջրամբարների ափերի ձևավորման համար։ Խորհուրդ է տրվում մշակել որպես կենդանի ցանկապատ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 246։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |
Լենին սառցահատ
**Սառցահատ**, սառույցներում լողալու համար նախատեսված նավ՝ սառչող ջրավազաններում նավարկությունը չընդհատելու նպատակով։ Սառցահատի հիմնական նշանակումն է ինքնուրույն նավարկության համար սառցածածկույթի ջարդելը, ուրիշ, նավերի համար ուղի բանալը և սառույցներում նավարկելիս դրանց օգնություն ցույց տալը։ Սառցահատները լինում են ծովային, այդ թվում նաև արկտիկական (բևեռային), որոնք նախատեսված են բևեռային ավազանների առավել հաստ սառույցների համար, 1լ լճային ու գետային։ Ըստ հզորության սառցահատները բաժանվում են դասերի (խմբերի)։ Սառցադաշտին հանդիպելիս սառցահատը քթամասով բարձրանում է սառույցի եզրակտորի վրա և ծանրության ուժով ճեղքում այն։

Շարունակելով շարժումը սառցահատը հաղթահարում է ջարդված սառույցի դիմադրությունը գոյացած անցուղում և, կողամասերով կոտրատելով սառույցի եզրակտորները, լայնացնում անցուղին։ Սառցահատի, այսպես կոչված, սառցային հատկությունները բնութագրվում են սառցային արագընթացությամբ, մանևրայնությամբ և որոշ կառուցվածքային առանձնահատկություններով։ Սառցահատի իրանի քթամասի և խելի վերջավորությունները սրված են։ Սառույցի վրա բարձրանալու համար սառցահատի քթամասի վերջավորության ստորջրյա մասը ջրագծի նկատմամբ 20—30° թեքություն ունի։

Կրասին սառցահատ
Սառցահատի իրանի երկարության և լայնության հարաբերությունը (3,5—5) ապահովում է սառցահատի լավ մանևրայնությունը և անցուղու ուղղագիծ լինելը։ Որպես հիմնական շարժիչ սառցահատում օգտագործվում են դիզելներ և շոգե տուրբիններ (երբեմն գազային տուրբիններ)։ Ատոմային էներգիայի կիրառումը հնարավորություն տվեց ստեղծելու մեծ հզորության էներգետիկական տեղակայանքներով սառցահատներ։ 

Ժամանակակից տիպի առաջին սառցահատը 44,2 կվտ հզորությամբ «Փայլոտ» շոգենավն էր (1864), որը նավարկում էր Կրոնշտադտի և Օրանիենբաումի միջև։ 1899 թվականին կառուցվել է աշխարհում առաջին՝ արկտիկական «Երմակ» Սառցահատը (հզորությունը՝ 6,6 Մվտ)։ Արդի խոշորագույն սառցահատներից սովետական «Արկտիկա» (1975, 1982 թվականից՝ «Լեոնիդ Բրեժնև») և «Սիբիր» (1977) ատոլքագնացներն ունեն 23,4 հզ․ ա ջրատարողություն և գլխավոր տուրբինի՝ 55 Մվտ հզորություն։ Առավել խոշոր սառցահատային նավատորմեր ունեն ԱՄՆ-ը, Կանադան, Ֆինլանդիան, Շվեդիան, Դանիան, Ռուսաստանը։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կանադական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Սիտինի ռազմական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12535657r · GND: 4131348-3 · LCCN: sh85063978 · LNB: 000114753 · NDL: 00569994 · NKC: ph534652 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 191)։*  |
**Սասան** (միջին պարսկերեն՝ 𐭮𐭠𐭮𐭠𐭭 Sāsān, պարսկերեն՝ ساسان), 2-րդ դար - 3-րդ դար), Իստախրի Անահիտայի մեհյանի քրմապետը։

Կենսագրություն
--------------

Քաաբա ի Զարդուշթ հուշարձանը՝ Նաղշե Ռոսթամի դամբարանադաշտում։ Ենթադրվում է, որ հենց սա եղել է Անահտայի մեհյանը։
Սասանը վարում էր Պարթևստանի գլխավոր սրբարանի՝ Անահիտայի մեհյանի քրմապետի պաշտոնը։ Նա ամուսնացել էր Բարզանգիների տոհմից Պարսք նահանգի իշխան Գոչիհր Բարզանգիի դստեր՝ Ռամբեհիշտի հետ։ Նա օգտագործում է իր դիրքը որդուն՝ Պապակին ծառայության մեջ առաջ մղելու համար և բացի դրանից, իր պաշտոնը փոխանցում է որդուն։ 

Մեկ այլ վարկածի՝ Պապակը Սասանի որդին չէ, իսկ Սասանը ամուսնացած էր Պապակի դստեր հետ, որի ամուսնությունից ծնվում է Արդաշիրը։ Արտաշիրը, Բարզանգիների իշխանությունը ժառանգություն ստանալու և պարթևների դեմ պայքարի արդյունքում, սկզբում ամբողջական իշխանություն է ստանում Պարսqում, ապա նաև ամբողջ Իրանում։ Արտաշիրը դառնում է նոր կառավարող հարստության հիմնադիրը, որը իր Սասանյան անունը ստանում է ի պատիվ Սասանի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Տաբարի, Աբու Ջաֆար Մուհամմադ իբն Ջարիր*. «История пророков и царей», пер. В. И. Беляева, О. Г. Большакова, А. Б. Халидова. Ташкент. Фан. 1987
2. 1 2 3 4  «Հայ Ժողովրդի պատմություն», Երևան, 1984, հատոր 2, էջ 22․


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցի Արարատի մարզ, Մխչյան գյուղում։ Ընդգրկված է Մխչյանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Ըստ պահպանված արձանագրության՝ Մխչյան գյուղի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին կառուցվել է 1890 թվականին, գործել է մինչև 1930-ական թվականները, որից հետո, ինչպես շատ եկեղեցիներ, վերածվել է պահեստի։

1980-ական թվականներին եկեղեցին սկսել է գործել։ 2008 թվականին գյուղի այցելու հովվի՝ Տեր Ղազար Պետրոսյանի և մի քանի հավատացյալների նախաձեռնությամբ կատարվել է դրամահավաք՝ եկեղեցու վերանորոգման համար։ 2010 թվականին եկեղեցու հիմնական վերանորոգման աշխատանքներն ավարտին են հասցվել տեղաբնակ Արգամ Աբրահամյանի կողմից։ Եկեղեցին վերանորոգվել է դրսից և ներսից, տարածքը կանաչապատվել է և ցանկապատվել, կառուցվել է փոքրիկ զանգակատուն և Սուրբ Սեղան։

Եկեղեցու նավակատիքի արարողությունը կատարվել է 2012 թվականի ապրիլի 13-ին Արարատյան Հայրապետական թեմի Առաջնորդական փոխանորդ Տեր Նավասարդ արքեպիսկոպոս Կճոյանի կողմից, օծվել են խաչը, դռները, սյուները, մկրտության ավազանը։ Եկեղեցու օծման արարողությունը տեղի է ունեցել 2012 թվականի ապրիլի 14-ին, Սուրբ Հովհաննես Մկրտչի գլխատման հիշատակության օրը։

Եկեղեցու հոգևոր հովիվն է Տեր Միքայել քահանա Նուրիջանյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գյուղ Մխչյան, Ս. Հովհաննես եկեղեցի
**Ուրսուլա Պլասնիկ** (գերմ.՝ Ursula Plassnik, մայիսի 23, 1956(1956-05-23), Կլագենֆուրտ, Ավստրիա), ավստրիացի պետական և քաղաքական գործիչ, 2004 թվականի հոկտեմբերի 20-ից մինչև 2008 թվականի դեկտեմբերի 2-ն Ավստրիայի արտաքին գործերի նախարար։

Կենսագրություն
--------------

Ուրսուլա Պլասնիկը ծնվել է 1956 թվականի մայիսի 23-ին Կլագենֆուրտում։ Կրթություն է ստացել Վիեննայի համալսարանում, ինչպես նաև Բրյուգգեի Եվրոպայի քոլեջում։ Աշխատել է Ավստրիայի արտաքին գործերի նախարարության համակարգում։ 1997-2000 թվականներին Ավստրիայի փոխկանցլեր Վոլֆգանգ Շյուսելի քարտուղարության պետ է եղել։ Ուրսուլա Պլասնիկն արագ դարձել է Շյուսելի վստահված անձը, և այն բանից հետո, երբ 2000 թվականին նա գլխավորել է երկրի կառավարությունը, աշխատակազմում զբաղեցրել է քարտուղարության պետի պաշտոնը։ Այդ պաշտոնից հեռացել է 2004 թվականին, որից հետո շարունակել է դիվանագիտական կարիերան։ 2004 թվականի հունվար-հոկտեմբեր ամիսներին Շվեյցարիայում եղել է Ավստրիայի դեսպանը։

2004 թվականի հոկտեմբերի 20-ից մինչև 2008 թվականի դեկտեմբերի 2-ը եղել է Ավստրիայի արտաքին գործերի նախարար։ Այդ պաշտոնն զբաղեցրել էր արտաքին գործերի գործող նախարար Բենիտա Ֆերերո-Վալդների՝ Եվրոպական հանձնաժողովում աշխատանքի անցնելուց հետո։ Նախարարի պաշտոնում նշանակվելուց հետո Պլասնիկը, որն ավելի վաղ հայտարարել էր սոցիալ-դեմոկրատական համոզմունքների մասին, ընդգրկվել է Ավստրիական պահպանողական ժողովրդական կուսակցության կազմում։ Ուրսուլա Պլասնիկը պահպանել է իր պաշտոնը նաև Ալֆրեդ Գուզենբաուերի կառավարությունում։ Ալֆրեդ Գուզենբաուերի կառավարության անկումից հետո հրաժարական է տվել և մինչև 2011 թվականի հուլիսը Ավստրիայի ազգային խորհրդի պատգամավոր մնացել։ 2011-2016 թվականներին Ֆրանսիայում եղել է Ավստրիայի դեսպանը։ 2016 թվականի սեպտեմբերի 1-ից աշխատում է Շվեյցարիայում Ավստրիայի դեսպան։

Պլասնիկը ամուսնացել է երկու անգամ։ Տիրապետում է գերմաներենի, անգլերենի և ֆրանսերենի։ Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպա է, եռակողմ հանձնաժողովի անդամ։

Մրցանակներ և կոչումներ
----------------------

* Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպա
* «Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
3. ↑  Austrian Foreign Min: End Lebanon-Israel Conflict Now Archived September 27, 2007, at the Wayback Machine. Easy Bourse
4. ↑  Team Archived 2020-04-30 at the Wayback Machine. Foreign Policy and United Nations Association of Austria (UNA-AUSTRIA).
5. ↑  Turkish OSCE veto causes a stir Archived 2011-06-15 at the Wayback Machine. *Austrian Independent* 6 June 2011

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Foreign Minister at the Wayback Machine (archived 2007-10-15)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 141015578 · ISNI: 0000000077940659 · NLP: a0000003817230 · NUKAT: n2018286616 · SUDOC: 184297613 · VIAF: 120271306 · WorldCat VIAF: 120271306 |

 |

 |
**Սասունի ինքնապաշտպանություն**, 1915 թվական Սասունի հայերի գոյամարտը Արևմտյան Հայաստանում և Օսմանյան կայսրության հայաբնակ վայրերում իրականացվող հայկական ցեղասպանության ժամանակ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմը (1914-1918) թուրք կառավարությանը հնարավորություն տվեց իրագործել Սասունը վերջնականապես ընկճելու և հայերին ոչնչացնելու ծրագիրը։ Սակայն Արևմտյան Հայաստանի տարբեր մասերից եկող լուրերը հայերի զանգվածային կոտորածների մասին սասունցիներին հարկադրեցին պատրաստվել ինքնապաշտպանության՝ ունենալով միայն 1000 հին ու նոր մարտական և որսորդական հրացան։

Պատմություն
-----------

Սասանի պաշտպանների խմբերը, որոնց գլխավորում էին Փեթարա Մանուկը, Ռուբենը, Կոմսը, Իշխան Շառոն, Մուշեղը, Սաղտունցի Հովհաննեսը, Վահան Վարդանյանը, Մշեցի Աճոն (Մկրտիչ Պոլեյան), |իշխանաձորցի Արթինը և Կրպոն, Ստեփան վարդապետը և ուրիշներ, դիրքեր գրավելով կարևորագույն կետերում, 1915 թվականի մարտին հետ շպրտեցին թուրք, ու քրդական ուժերը, որոնք հարձակվել էին Տալվորիկի վրա։ Ապրիլ-մայիսին համառ մարտեր տեղի ունեցան Խուլփի, Խիանքի, Իշխանաձորի, Սրսփանքի շրջանում։ Չնայած անձնվեր դիմադրությանը, այդ վայրերի հայերը թուրք-քրդական գերակշիռ ուժերի, հրանոթային կրակի ճնշման տակ նահանջեցին դեպի Անդոկ սարը։ 

Հունիսին թուրքերը հարձակվեցին Փսանքի շրջանում։ Իրենց հայրենակիցներին օգնության եկած Տալվորիկի մարտիկները հանկարծակի հարձակումով խուճապի մատնեցին քրդերին և գրավեցին կարևոր նշանակություն ունեցող Մազի (Սատանի) կամուրջը։ Այնուամենայնիվ, թուրք-քրդական մեծաքանակ ուժերն աստիճանաբար բոլոր կողմերից սեղմեցին պաշարման օղակը, հունիսին Սասունի պաշտպանների ձեռքին մնաց ընդամենը 1200 կմ² տարածություն։ Հուլիսին թուրք-քրդական ուժերն անցան վճռական հարձակման։ Հուլիսի սկզբին թուրք-քրդական 30 հազարանոց բանակը մեծ կորուստների գնով գրավեց Կուրտիկը։ Հուլիսի 20-ին հայերը հետ գրավեցին Շենիկը՝ ձեռք բերելով ռազմավար, այդ թվում՝ 3 թնդանոթ։ 

Թուրք-քրդական հրոսակները, համալրվելով Մուշի կոտորածներն իրականացրած թուրք-քրդական ուժերով, հուլիսի 23-ին անցան նոր հարձակման, գրավեցին Անդոկի ստորոտին գտնվող Հրմոյի գոմերը, կոտորեցին հայերին, հատկապես՝ կանանց և երեխաներին։ Անդոկի, Ծովասարի և Գեբինի լեռներում սասունցիները դիմադրեցին մինչև օգոստոսի 3-ը։ Թուրք-քրդական բարբարոսները կոտորեցին պաշտպանների մեծ մասին, քչերին հաջողվեց մարտերով ճեղքել կրակի գիծը։

Հետագա ընթացք
-------------

Ընկճելով Սասունի պաշտպաններին՝ թուրք-քրդական ջարդարարները 60 հազար հայերից ավելի քան 45 հազարին կոտորեցին, մնացածները թաքնվեցին լեռներում ու ձորերում և միայն 1916 թվականի գարնանը, երբ ռուսական զորքերը գրավեցին Մուշը, մի քանի հազար սասունցիներ իջան լեռներից և փրկվեցին կոտորածից։

Սասունի ինքնապաշտպանությունն ուղղված էր թուրքական կառավարության իրականացրած ցեղասպանության դեմ և հայ ժողովրդի գոյատևման պայքարի հերոսական արտահայտություններից է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի**, հայկական առաքելական ավերված եկեղեցի ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում՝ Նախիջևան քաղաքից և Արաքս գետից 5-6 կմ հեռավորության վրա։

Պատմություն
-----------

Գտնվում էր պատմական Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Նախճավան գավառի Տամբատ գյուղի կենտրոնական հատվածում։

Ճարտարապետություն
-----------------

Կառուցվել էր 16-17-րդ դարերում։ Իրենից ներկայացնում էր քառասյուն գմբեթավոր բազիլիկ, որը վերակառուցվել էր ավելի վաղ ժամանակաշրջանում կառուցված եկեղեցու ավերակների վրա։ Արևմտյան ճակատին կցված էր քառամույթ հորինվածքով երկհարկանի և աղյուսաշեն զանգակատունը։

1878-1879 թվականներին եկեղեցու սրահի շրջապատը վերանորոգվել էր Բադալ Շահնազարյանի կողմից։ 1970-ական թվականներին եկեղեցու ծածկը և որմերի մեծ մասը քանդել էին տեղացի բնակիչները։ Այդ ժամանակ ամբողջությամբ կանգուն էր միայն աղյուսաշեն զանգակատունը։

1990-ական թվականներին կիսավեր էր։

Տես նաև
-------

* Վասպուրական
* Տամբատ

Գրականություն
-------------

* Այվազյան Արգամ, «Նախիջևանի հայկական ճարտարապետության հուշարձաններ», Երևան, 1981.
* Երվանդ Լալայան, «Գողթն։ Օրդուբադի կամ Վերին Ագուլիսի ոստիկանական ­շրջան» Թիֆլիս, 1904

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Այվազյան Արգամ, Նախիջևանի հայկական ճարտարապետության հուշարձաններ (խմբ. Շահբազյան), ««Հայաստան»», 1986, էջ 224։
2. ↑  Սամվել Կարապետյան, Նախիջևան քարտեզագիրք, Երևան, 2012, էջ 25։
**Սուրբ Հուռումսիմա խաչ սրբատեղի** Հայ առաքելական ավերված սրբատեղի, որը գտնվում էր ներկայիս Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Որդուարի շրջանի Փառակա գյուղի հյուսիսարևելյան կողմում։

Պատմություն
-----------

Կառուցված էր պատմական Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Գողթն գավառի Փառակա գյուղի հյուսիսարևելյան կողմում։ Կառուցման ժամանակահատվածը անհայտ է։

17-րդ և 19-րդ դարերին սրբատեղին վերանորոգվել էր։ Պատվիրատուների և ճարտարապետների մասին տեղեկատվությունը բացակայում է։

Ճարտարապետություն
-----------------

Կառուցված էր կիսամշակ որձաքարից։ Ուներ միանավ դահլիճի հորինվածքով հատակագիծ։ Միակ մուտքը գտնվում էր արևմտյան ճակատում։

17-րդ դարի վերանորոգման ժամանակ որմերում ագուցվել էին խաչքարեր, որոնց վիմագրերը 20-րդ դարում արդեն իսկ անընթեռնելի էին։ Պատկերաքանդակներ, արձանագրություններ և որմնանկարներ չի ունեցել։

Աբսիդը գտնվել էր արևելյան կողմում, կիսաշրջանաձև էր։

Այլ տեղեկատվություն
-------------------

Շրջակայքում կար մի մեծ քար, որի վրա քանդակված էին խաչապատկերներ։

Տես նաև
-------

* Գողթն
* Վասպուրական
* Փառակա
* Սուրբ Հակոբ Հայրապետ վանք (Փառակա)
* Սուրբ Շմավոն եկեղեցի (Փառակա)
* Սուրբ Ստեփանոս վանք (Փառակա)

Գրականություն
-------------

* Այվազյան, Արգամ, «Նախիջևանի կոթողային հուշարձաններն ու պատկերաքանդակներն», Երևան, 1987 թվական, էջ 47-48

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Այվազյան Ա. Ա. Նախիջևանի հայկական ճարտարապետության կոթողներ, Երևան, 1981.
**Ռեբեկա Սոլոմոն** (անգլ.՝ Rebecca Solomon, սեպտեմբերի 26, 1832(1832-09-26), Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - նոյեմբերի 20, 1886(1886-11-20), Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն), անգլիացի նկարչուհի։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է ուղղափառ հրեաների ընտանիքում։ Հայրը եղել է Մեյեր Սոլոմոնը՝ գլխարկների խոշոր առևտրական, իսկ մայրը՝ Կատերին Լևին։ Ռեբեկան ընտանիքի ութ երեխաներից մեկն էր։ Նրա երկու եղբայրները՝ Աբրահամ Սոլոմոնը և Սիմեոն Սոլոմոնը ևս եղել են նկարիչներ։ Ընտանիքի մյուս 5 երեխաներն էին Ահարոնը, Բեթսին, Իսահակը, Էլենը և Սիլվեստրը։

Ռեբեկան նկարել սովորել է իր ավագ եղբայր Աբրահամից, որը ժանրային գեղանկարիչ էր, ավելի ուշ ընդունվել է Սփիթալֆիլդի նկարչական դպրոց։ Որոշ ժամանակ եղել է պրեռաֆայելիտ նկարիչ Ջոն Միլլեի արվեստանոցի աշակերտներից։ Ռեբեկան նաև լավ ծանոթ է եղել Էդվարդ Բյորն-Ջոնսին, նույնիսկ կեցվածք է ընդունել նրա մի շարք նկարների համար։

1852 թվականին նկարչուհին առաջին անգամ հանդես է եկել Թագավորական ակադեմիայում, որտեղ հետագայում ցուցադրել է իր աշխատանքները մինչև 1869 թվականը։ Ցուցադրվել է նաև Դադլի պատկերասրահում և Համբարի ֆրանսիական պատկերասրահում։ 

Նկարչուհին հիմնականում ստեղծել է դիմանկարներ, ինչպես նաև ժանրային և պատմական կտավներ, մեծամասամբ քրիստոնեական թեմայով։ Նրա «Ընկերները կարիքի մեջ», «Սիրո ապարդյուն ջանքերը», «Տնային դաստիարակչուհի», «Սիրային ուղերձ» նկարներն իրենցից ներկայացնում են նաև պրեռաֆայելիտների համար տիպական, ժանրային իրավիճակներ, որոնք խրատ են պարունակում։ 

Մահացել է փողոցն անցնելիս՝ ընկնելով կառքի անիվների տակ։

Պատկերասրահ
-----------

* Նորաձև զույգՆորաձև զույգ
* Վիրավոր աղավնի, 1866.Վիրավոր աղավնի, 1866.
* Տարեդարձի նվերՏարեդարձի նվեր
* Դասալիքի ձերբակալություն թատրոնումԴասալիքի ձերբակալություն թատրոնում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2

Գրականություն
-------------

* Прерафаэлизм: иллюстрированная энциклопедия / сост. И. Г. Мосин. — СПб, 2006.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Օքսֆորդի կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 174274084 · ISNI: 0000000067084465 · LCCN: nr88006410 · NTA: 072476265 · VIAF: 71234219 · ULAN: 500001236 · WorldCat VIAF: 71234219 |

 |

 |
Ռեգենտի ադամանդ։ Նկար «Nordisk familjebok» հանրագիտարանից
**Ռեգենտի** կամ **Պիտի ադամանդ**,  աշխարհի ամենահայտնի ադամանդներից, ներկայումս պահպանվում է Լուվրում։ Քաշը՝ 140,64 կարատ։

Պատմություն
-----------

Ըստ առասպելի` 400-կարատանոց քարը գտնվել է 1701 թվականին՝ Գոլկոնդա սուլթանության շրջանում գտնվող Կրիշնա գետի ավազանում աշխատող ստրուկի կողմից։ Մադրասից դուրս է բերվել բրիտանացի գործարար Թոմաս Պիտի կողմից (վարչապետ Պիտ ավագի պապը) և վաճառվել է գահապահ Ֆիլիպ II Օռլեանցուն, որտեղից էլ ստացել է իր անունը։ Մինչև Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունը հանդիսացել է Բուրբոնների սեփականությունը և նրանց ոսկերչական հավաքածուում ամենաթանկարժեք քարն է եղել։ 1792 թվականին մի շարք թանկարժեք իրերի հետ գողացվել է Գարդ-Մյոբլից, որտեղ տեղափոխվել էր նախկին թագավորական գանձարանը։

Ի տարբերություն Հոուփի ադամանդի՝ Ռեգենտի ադամանդի գինը հաշվարկվել է ֆրանսիական կառավարության ագենտների կողմից և վերադարձվել է ֆրանսիացի միապետին՝ այս անգամ Նապոլեոնին։ Նրա այրին՝ Մարիա Լուիզա Ավստրիացին քարը Ֆրանսիայից դուրս է հանել։ Որոշ ժամանակ անց Հաբսբուրգները քարը վերադարձրել են Նապոլեոն III, որը հրամայել է այն տեղադրել իր կնոջ՝ կայսրուհի Եվգենիայի թագի վրա։ Այդ օրվանից քարը գտնվում է Լուվրի հավաքածուում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Diamond, known as the "Regent"»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Regent diamond history in "Great Diamonds of the Earth" Archived 2013-10-30 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4280363-9 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցի**, հայկական առաքելական եկեղեցի Կոտայքի մարզի Ալափարս գյուղում։

Եկեղեցին կառուցվել է 1897 թվականին Մակվեցիների կողմից՝ ինչ-որ դեպքերի պատճառով։ Գործի կազմակերպումն ստանձնում է դաբին-խալիֆա Հակոբ Աղաբաբյանը։ Նա մեկնում է Էջմիածին հանդիպելու Խրիմյան Հայրիկ հայոց կաթողիկոսին և նրա համաձայնությունը ստանալու համար։ Ստանալով կաթողիկոսի համաձայնությունը նա վերադառնում է Ալափարս եկեղեցու ճարտարապետի հետ։

1891 թվականի գարնանը փորվում է եկեղեցու հիմքը 30 մետր երկարությամբ և 18 մետր լայնությամբ։ Շինարարությունն իրականացնելու համար Ալեքսանդրապոլից Ալափարս են հրավիրվում մեծահամբավ վարպետներ Աբիսողոմ Զաֆարյանն ու Կարապետը։ Եկեղեցու կառուցմանը օժանդակում են նաև Երևան տեղափոխված Ալափարսեցի մեծահարուստները, Սահակ Սահակյանը տրամադրում է 1000 ռուբլի, որի մասին վկայում են արևելյան պատի արձանագրությունները։ Միասնական ջանքերի շնորհիվ վեր է խոյանում սրբատաշ քարերով կառւցված քառամույթ տաճարը։ Ալափարսի Ս. Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին 19-րդ դարում կառուցված լավագույն հոգևոր շենքերից մեկն է։

2007 թվականի մայիսի 9-ին եկեղեցին վերաօծվել է Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի օրհնությամբ և Կոտայքի թեմի առաջնորդ Առաքել եպիսկոպոս Քարամյանի ձեռամբ, Կոտայքի մարզպետ Կավալենկո Շահգալդյանի միջոցներով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալափարս գյուղում վերաօծվել է 19-րդ դարի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին
**Սուրբ Մինաս եկեղեցի**, պատմական Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի Կողթ գավառի (նախկին Խանլարի շրջան) Աբլահ գյուղում։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Մինաս եկեղեցին կառուցվել է 17-րդ դարում՝ ավելի հին և ավերված եկեղեցու տեղում։ Միևնույն դարավերջին նորոգվել է եկեղեցու մուտքն ու ավելացվել կրկնահարկ զանգակատուն։

Եկեղեցին գործել է մինչև 1928 թվականը և նույն թվականին իշխանությունների կարգադրությամբ փակվել։

1814 թվականին Սուրբ Մինաս եկեղեցու քահանա է ձեռնադրվել Տեր Պետրոս Ադիբեկյանցը (ծնված՝ 1782թ․)։

Նկարագրություն
--------------

***Սուրբ Մինասը*** եռանավ բազիլիկ եկեղեցի է։ Երեք զույգ սյուների վրա հենված կիսաշրջանաձև կամարները պահում են երկթեք ծածկի տակ առնված տանիքը։ Խորանի երկու կողմերում այն ուղղանկյունաձև հատակագծով մեկական ավանդատներ ունի։ Մկրտարանի ավազանը գտնվում է հյուսիսային պատի մեջ, իր ավադական տեղում։ Եկեղեցին լուսավորվում է արևելյան և հարավային ճակատներից բացված հինգ լուսամուտների միջոցով․ երկուսը՝ հարավից, երեքը՝ արևելքից։ Եկեղեցու մյուս երկու ճակատները՝ արևմտյան և հյուսիսային, ամբողջ բարձրությամբ լեռնալանջին են կպած։ մուտքը բացված է հարավային ճակատից։ Այն կառուցվել է սրբատաշ և կոփածո քարով, կրաշաղախով։ Եկեղեցու արտաքին չափերն են 18,85 × 10,30 մ․։

1892 թվականին մուտքի նորոգման ժամանակ տեղահանվել է հին եկեղեցու բարավորը, այնուհետև ագուցված վիճակում պահպանվել է եկեղեցու մուտքի մոտ՝ զանգակատան արևմտյան եզրին՝ հենապատի շարվածքի մեջ։

Հին եկեղեցու բարավորին գրված է․

> ԹՎ(ին) ՌՃՁԱ (1732), յիշատակ է Պետրոսին, Յակոբին, Մրզ|ի (ն) տրո(ւ)բ Տ(է)ր Պօղ|օսին, որ էինք|որդիք Աւետիսի, |ի ազգէն՝ Հաս|անանց, որ էր ժամանակին Վալին Ահմատին, որ գոչի Թահմազ, որ թաք|աւորեցաւ ի երգրին Բարսից, բազում գաւառս աւերեաց
> 
> 

Եկեղեցու պատերը հարուստ են 17-18-րդ դարերի նվիրատվական հակիրճ նկարագրություններով։

Պատկերասրահ
-----------

* Զանգակատունը վերևիցԶանգակատունը վերևից
* Մուտքի շինարարական արձանագրությունՄուտքի շինարարական արձանագրություն
* Եկեղեցու_հատակագիծԵկեղեցու\_հատակագիծ
* Սուրբ Մինաս եկեղեցիՍուրբ Մինաս եկեղեցի
* Արձանագրություն եկեղեցու պատինԱրձանագրություն եկեղեցու պատին

Գրականություն
-------------

* Ս. Կարապետյան, ՀՅՈՒՍԻՍԱՅԻՆ ԱՐՑԱԽ, էջ 305-310 /  Archived 2021-01-23 at the Wayback Machine.