recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Աղաբաջի Իսնայըլ կըզը Ռզաևա** (ադրբ.՝ Ağabacı İsmayıl qızı Rzayeva, դեկտեմբերի 15, 1912(1912-12-15), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 5, 1975(1975-07-05), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Ադրբեջանում առաջին կին կոմպոզիտորը, Ադրբեջանի ԽՍՀ-ի վաստակավոր արվեստի գործիչ(1960):

Կենսագրություն
--------------

Աղաբաջի Իսնայըլ կըզը Ռզաևան ծնվել է 1912 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Բաքվում։ Աղաբաջի Ռզաևան ավարտել է մանկավարժական քոլեջը 1929 թվականին։ Նա մի քանի տարի աշխատել է որպես ուսուցիչ Սարայի, Քյուրդախանիի և Մաշտաղայի գյուղերում։ Աղաբաջի Ռզաևայի ուսուցիչը կոմպոզիտոր Սեիդ Ռուսթամովն էր։ Նա սովորել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիայում Ուզեյիր Հաջիբեկովի դասական դասարանում 1934 թվականին։ Միևնույն ժամանակ, Ա.Բադալբեյլին և Ջ.Հաջիևը դարձան նրա ուսուցիչները։ Մեկ տարի անց նա ընդունվել է Ուզեյիր Հաջիբեկովի ստեղծած «Ժողովրդական նվագարանների նվագախումբը»։ 1938-ին նա մասնակցել է Մոսկվայում ադրբեջանական արվեստի տասնամյակի։ Նա առաջին կին կոմպոզիտորն է, որը պրոֆեսիոնալ երաժշտական կրթություն է ստացել ինչպես Ադրբեջանում, այնպես էլ Արևելքում։ Նրա առաջին աշխատանքը «Երիտասարդ հայրենասերի օրհներգը» էր։ Աղաբաջի Ռզաևան բազմաթիվ երգեր ու ռոմանսներ է գրել։ Աղաբաջի Ռզաևան նաև 1 երաժշտական կոմեդիայի, Ժողովրդական նվագարանների նվագախմբի և լարային կվարտետի համար պիեսների, սիմֆոնիկ ստեղծագործությունների և 7 ռոմանսների հեղինակ է։ Անավարտ աշխատանքները պահվում են Արվեստի Արխիվում։

Աղաբաջի Ռզաևան նույնպես ակտիվորեն մասնակցել է Ադրբեջանի հասարակական կյանքին։ Մի քանի անգամ եղել է Ադրբեջանի ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի պատգամավոր։ Պարգևատրվել է 2 անգամ Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով, Պատվո նշանով և տարբեր մեդալներով։ Աղաբաջի Ռզաևան մահացավ 1975 թվականի հուլիսի 5-ին Բաքվում։

Երգերը
------

* Ad günü (Ծննդյան օրը)
* Bağçamız (Մեր պարտեզը)
* Balaca kapitan (Փոքր կապիտան)
* Bizim Bakı metrosu (Մեր Բաքվի մետրոյում)
* Bizim gəmi (Մեր նավը)
* Dostluq qatarı (Ընկերական գնացք)
* Gəl, gəl, a yaz günləri (Արի, արի, գարնանային օր)
* Qırmızı şar (կարմիր փուչիկ)
* Qış mahnısı (Ձմեռային երգ)
* Sarı limon (Դեղին կիտրոն)
* Sənət məktəbi (Արվեստի դպրոց)
* Sülh ordusu (Խաղաղության բանակ)
* Sürücü (Վարորդը)
* Təyyarə (Ինքնաթիռ)
* Vətənimiz (Մեր հայրենիքը)
* Xoş gəlmisən, təzə il (Բարի գալուստ, նոր տարի)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Мамедов С. Страницы жизни. — Б.: Ишыг, 1973. — С. 117.
2. ↑  Азербайджанская ССР в период Великой Отечественной Войны: 1941-1945 гг.: сборник документов и материалов. — Б.: Азербайджанское государственное издательство, 1976. — Т. I. — С. 576.
3. ↑  Ադրբեջանում առաջին կին կոմպոզիտորը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աղաբաջի Ռզաևա-100
* Ադրբեջանի առաջին կին կոմպոզիտորը

### Վիդեո

* Աղաբաջի Ռզաևայի մանկական երգերը
* Рзаева, Агабаджи Исмаил кызы
* Ադրբեջանի նշանավոր կանայք
**Վահագն Ստեփանի Դեմիրճօղլյան** (ապրիլի 12, 1875(1875-04-12), Ախալքալաք, Թիֆլիսի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 1, 1938(1938-07-01), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ քիմիկոս, մանկավարժ, նկարիչ, քանդակագործ։

Դերենիկ Դեմիրճյանի հորեղբոր որդին։

Կենսագրություն
--------------

Վահագն Դեմիրճօղլյանը ծնվել է 1875 թվականի ապրիլի 12 (24)-ին, Ախալքալաքում։ Սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ 1896 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։ Դասավանդել է նույն դպրոցում։ Շուրջ 10 տարի հոգևոր ծառայություն է իրականացրել Արդահանում։ Վահագն Դեմիրճօղլյանը՝ (1875-1938)՝ ապագայի գիտնական, քիմիկոս-ատոմիստը, 1924 թվականից ապրել է Երևանում։ «Արժեքականությունն ըստ քիմիական տարրերի առաջացման իմ տեսության» (1914 թվական, ռուսերեն, վիմատիպ) գրքում ներկայացրել է արժեքականության էլեկտրոնային բնույթի իր տեսակետը, համաձայն որի՝ քիմիական միացություն առաջացնելու ատոմի հատկությունը պայմանավորված է իներտ գազի ատոմի նման կայուն էլեկտրոնային կոնֆիգուրացիա ձեռք բերելու հակումով։

Առաջարկել է իզոտոպիայի երևույթի մեկնաբանությունը, իզոտոպներն անվանել «տարատեսակ» կամ «Աննորմալ զարգացած» քիմիական տարրեր։ «Արժեքականությունը և ատոմների կառուցվածքը» (1926 թվական, ռուսերեն) գրքում Դեմիրճօղլյանը ամբողջացրել է արժեքականության և ատոմի կառուցվածքի մասին պատկերացումները։

Դեմիրճօղլյանը թողել է քնարական բանաստեղծությունների մի քանի տետր, զբաղվել է նկարչությամբ, իսկ քանդակներից մեկը՝ հայ արքաների մարմարե խորաքանդակը պահվում է Լուվրի թանգարանում։

Գրականություն
-------------

* Այվազյան Հ. Վահագն Դեմիրճօղլյան (1875-1938), տես Նշանավոր ճեմարանականներ, Ս. Էջմիածին, 2005, էջ 233-241։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005, էջ 350։
**Քեյթ Ֆոցո**, կամերունցի գործարար կին։ Ֆորբս (Forbes) ամսագրի հաղորդած տվյալների համաձայն՝ նա ամենահարուստ կինն է Կամերունում և XX դարի ամենահարուստ անձը աֆրիկյան Ֆրանկոֆոնիայում։

Կարիերա
-------

Ֆոցոն ավելի քան 20 տարի զբաղվել է կակաոյի հատիկի արտադրությամբ և կոչվել է այդ բնագավառի երկաթե լեդի։ Նա ամուսնացել է կամերունցի գործարար Անդրե Ֆոցոյի հետ, ով հիմնադրել է TAF ներդրումային ընկերությունը և գլխավորել Կամերունի գործատու ընկերությունը։ Նրա ամուսինը մահացել է 2016 թվականի օգոստոսի 2-ին։ Ֆոցոն եղել է հիմնադիրը և տնօրենը Telcar Cocoa ընկերության և հատիկ կակաոյի խոշոր արտահանողը Կամերունում, որի շնորհիվ երկիրն ունեցել է կակաոյի 30% արտահանություն։ 2015-2016 թվականներին արտահանվել է շուրջ 48000 տոննա կակաո։ Telcar-ը սերտ համագործակցությամբ աշխատել է ամերիկյան գյուղատնտեսական առևտրի Cargill ընկերության հետ։

Քեյթը Կամերունի նախագահ Պաուլ Բիյայի կողմից նշանակվել է Կրիբիի նավահանգստի վարչական խորհրդի ներկայացուցիչ։ Գործարար կինը եղել է նաև Կամերունի էկոբանկի բաժնետեր և ղեկավարել է ներդրումները և ամուսնուց ժառանգություն մնացած կապիտալը։ Ֆոցոն ղեկավարում է նաև "Kargill Cocoa Promise"-ի նախաձեռնությունը գյուղատնտեսական աշխատողների վերապատրաստման աշխատանքը Կամերունում բարելավելու համար, որի արդյունքում կակաոյի բնագավառի 21000 աշխատողներ 2011 և 2015 թվականներին վերապատրաստվում են։ Ըստ Ֆորբես ամսագրի՝ Ֆոցոն Կամերունի ամենահարուստ կինն է։ Ֆորբես ամսագրի տվյալներով՝ Ֆոցոն իր ունեցած 252 միլիոն դոլար հարստությամբ աֆրիկյան Ֆրանկֆոնիայի պատմության մեջ 20-րդ մարդն է Կամերունում և առաջին կինն է աֆրիկյան Ֆրանկոֆոնիայի 30 լավագույնների մեջ։ Ըստ ֆրանսիական ամսագրի հաղորդած տվյալների՝ նա տեղ է զբաղեցնում Կամերունի առավել ազդեցիկ մարդկանց տասնյակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Kate Fotso, the "iron lady" in the cocoa sector in Cameroon, is the richest woman in the country according to Forbes - Business in Cameroon». *Business in Cameroon* (բրիտանական անգլերեն). 2016 թ․ դեկտեմբերի 7. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 26-ին.
2. 1 2 3  «Kate Fotso : La Dame de fer du secteur cacao». *Africa Post* (ֆրանսերեն). 2017 թ․ մարտի 7. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ դեկտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 26-ին.
3. ↑  Atangana, Adeline (2016 թ․ դեկտեմբերի 4). «Cameroon-Info.Net:: Cameroun: Kate Kanyi Tometi, veuve d'André Fotso, ex président du Gicam, est la femme la plus riche du Cameroun, selon Forbes Afrique». *Cameroon Info* (ֆրանսերեն). Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 26-ին.
*Strychnos pungens* Solered
*Xylotheca kraussiana* Hochst
**Ռոզալի Բարբարա Փայք** (անգլ.՝ Rosalie Barbara Pike, 1933, Յոհաննեսբուրգ, Տրանսվաալ, Հարավաֆրիկյան Միություն), հարավաֆրիկացի ծաղիկներ պատկերազարդող։

Կենսագրություն
--------------

Բարբարա Փայքը ծնվել է 1933 թվականին Յոհաննեսբուրգում, արդյունաբերական քիմիկոս Բարենդ Էլզասի և Կլարա 'Քլեր' Քինդինգերի ընտանիքում։ Սովորել է Փարքթաունի աղջիկների ավագ դպրոցում, որն ավարտել է 1949 թվականին։ 1952 թվականին Ուիտուոտերստրանդի համալսարանից ստացել է բուսաբանության և կենդանաբանության բակալավրի աստիճան, այնուհետև կրթությունը շարունակել է Յոհաննեսբուրգի Կրթական քոլեջում։ 1953- 1955 թվականներին Ուիտուոտերստրանդի համալսարանի վիրաբուժության և բժշկության բաժնում եղել է կենսաքիմիկոս և բժշկական պատկերազարդող, 1956 թվականին Յոհաննեսբուրգի ջրային հետազոտությունների բաժնում եղել է կենսաքիմիկոս, այնուհետև կրկին վերադարձել է Ուիտուոտերստրանդի համալսարան, 1957-1985 թվականներին եղել է բուսաբանության բաժնի նկարազարդող։ 1985 թվականին եղել է Պրետորիայի երկրաբանական ուսումնասիրությունների թանգարանի նկարիչ[*փա՞ստ*]:

Ամուսնացել է Մերիլ Էնդրյու Փայքի հետ և ունեցել են երկու որդի՝ Էնդրյու Ջոն Փայք (ծնվ.՝ 1958 թվական) և Լինդեն Փայք (ծնվ.՝ 1961 թվական)։ Բարբարա Փայքն ապրում է Յոհաննեսբուրգի Փարքվուդ շրջանում։

Ստեղծագործություններ
--------------------

### Մրցանակներ

1945 թվականին արժանացել է առաջին մրցանակին՝ մասնակցելով «մինչև 12 տարեկան նկարազարդողների» մրցույթին։ 2000 թվականին և 2004 թվականին Կիրստենբոշ ազգային բուսաբանական այգու կողմից արժանացել է արծաթե, 2002 թվականին և 2006 թվականին՝ ոսկե մեդալների։

### Հրապարակումներ

* 1971 *Wild Flowers of the Witwatersrand* - Անաբել Լուկասի հետ (Purnell, Cape Town)
* 1973 *Ferns of the Witwatersrand* - Ֆլորենս Հանքոքի, Անաբել Լուկասի և Փեթսի-Լայն Էդկինսի հետ (Wits University Press, Johannesburg) 0-85494-196-7

Her artwork has appeared in:

* 1958 *A Natural History of Inhaca Island, Moçambique* - with W McNae and M Kalk (Wits University Press)
* 1970 *Flora of Melville Koppies* (Բնական պատմության Յոհաննեսբուրգի խորհուրդ)
* 2000 Fedsure calendar
* 2001 *A Passion for Plants:Contemporary Botanical Masterpieces* - Shirley Sherwood (Cassell, London) 0-304-35828-2
* 2001 *South African Botanical Art : Peeling Back the Petals* (Fernwood Press) 1-874950-54-7
* Paintings in the Blue Train, Fedsure Collection and in private collections worldwide.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Parktown High School for Girls

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2005043614 · VIAF: 51419660 · WorldCat VIAF: 51419660 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Երեցփոխյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գաբրիել Երեցփոխյան** (1819 - 1870), հայ բառարանագիր։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Մոսկվայում։ 1844 թվականին աշխատել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում որպես ուսուցիչ։ 1854 թվականին լույս է ընծայել «Բառարան ի ռուսաց լեզուէ ի հայ»։ Այն պարունակում է 45000 բառահոդված։ Կովկասում հրատարակված առաջին ռուս-հայերեն բառարանն է։

Երեցփոխյանը հաճախ չտարբերելով, միևնույն արմատի տակ է վերցրել ձևով նման, բայց ծագումով տարբեր բառեր, ռուսական արմատները ընտրելիս չի տարբերել նաև փոխառյալ արմատները բուն ռուսականներից։ Երեցփոխյանի բառարանը վերահրատարակվել է 1876 թվականին, Թիֆլիսում։ Մահացել է 1870 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 584)։*  |
**Դաշրատհ Մանջհին**, (անգլ.՝ Dashrath Manjhi 1934, Gehlaur, Gaya district, Magadh division, Bihar and Orissa Province, Բրիտանական Հնդկաստան, Բրիտանական կայսրություն - օգոստոսի 17, 2007(2007-08-17), Նյու Դելի, Հնդկաստան, հայտնի է նաև «Լեռան մարդ» (անգլ.՝ Mountain Man) անվամբ, ծնվել է Գեխլոր գյուղում, աղքատ ընտանիքում։ Ընտանիքը պատկանել է մուսահար ցածր խավի կաստաների խմբին։

Դաշրատհ Մանջհինի կինը՝ Ֆալգունի Դևին մահացել է՝ չստանալով ժամանակին բժշկական օգնություն, քանի որ իրենց գյուղից մինչև հարևան քաղաքն ընկած ճանապարհն անցնում էր մեծ երկարություն ունեցող Գեխլոր Գանջ (անգլ.՝ Gehlour Ganj) լեռնազանգվածի շրջանցումով և ուներ ավելի քան 70 կմ երկարություն։ Կինը մահացել էր հիվանդանոցի ճանապարհին։

Չցանկանալով, որպեսզի որևէ մեկը իր կնոջ ճակատագրին արժանանա՝ Դաշրատհը մենակ լեռնազանգվածի միջով կտրել է 110 մ (360 ֆուտ) երկարությամբ, 9,1 մ (30 ֆուտ) լայնությամբ և 7,6 մ (25 ֆուտ) խորությամբ անցում՝ աշխատելով ամեն օր՝ 22 տարի ( 1960 թվականից մինչև 1982 թվականը), որի շնորհիվ Գայա մարզի Ատրի ( անգլ.՝ Atri ) և Վազիրգանջ (անգլ.՝ Wazirganj) շրջանների միջև ճանապարհը կրճատվել է՝ հասնելով մեկ կիլոմետրի։

Դաշրատհ Մանջհին մահացել է քաղցկեղից, 2007 թվականի օգոստոսի 17-ին։ Նրա հուղարկավորությունը կազմակերպվել է Բիհար նահանգի կառավարության կողմից՝ մատուցած ծառայության դիմաց։ 
2011 թվականին Դաշրատհի կողմից փորված անցումով կառուցվել է բարեկարգ ճանապարհ։

Հիշատակը մասսայական մշակույթում
-------------------------------

2010 թվականի հունիսին հնդիկ կինոռեժիսորը մտադրություն է հայտնել նկարելու Դաշրատհ Մանջհիի պատմության վրա հիմնված «Մանջհի» ֆիլմը։ 
Գլխավոր դերակատար՝ Մանոժ Բայպայ։
2015 թվականի օգոստոսի 25-ին համաշխարհային վարձույթ է բարձրացել հնդիկ կինոռեժիսորի Կետան Մեհտայի կենսագրական ֆիլմը՝ «Մանջի՝ լեռան մարդ» (անգլ.՝ Manjhi: The Mountain Man)՝ Դաշրատհի կյանքի մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «The Mountain Man» (անգլերեն). The Viewspaper. 2007 թ․ սեպտեմբերի 28. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հոկտեմբերի 31-ին. Վերցված է 2012 թ․ սեպտեմբերի 22-ին.
2. ↑  Santosh Singh (2012 թ․ հուլիսի 1). «The man who made way for progress» (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հոկտեմբերի 31-ին. Վերցված է 2012 թ․ սեպտեմբերի 22-ին.
3. 1 2  Alok Kumar (2007 թ․ օգոստոսի 23). «Mountain man Dashrath Manjhi dies in Delhi». *Hindustan Times* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունվարի 19-ին.
4. ↑  «CM visits ailing Dashrath Manjhi». *The Times Of India* (անգլերեն). 2007 թ․ հուլիսի 23.
5. 1 2  «Mountain man dies with unfulfilled dreams». *DNA India* (անգլերեն). 2007 թ․ օգոստոսի 18. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 25-ին.
6. ↑  «One film at a time: Sanjay Singh». *The Times of India* (անգլերեն). 2010 թ․ հուլիսի 19.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Dashrath Manjhi - The Man Who Broke A Mountain Alone ՅուԹյուբում
* Mountain Man - Dashrath Manjhi ՅուԹյուբում
* Сюжет шоу Satyemave Jayate о Дашрате Манджхи ՅուԹյուբում
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մինասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Աբգար Մինաս** (Աբգար Մինասյան, մայիսի 28, 1955(1955-05-28), Իլահաբադ, Ուտար Պրադեշ, Հնդկաստան), օպերային երգիչ և դերասան։ Հանդես է եկել Գերմանիայում, Հարավային Աֆրիկայում, Եվրոպայի գրեթե բոլոր երկրներում, Հայաստանում, Հնդկաստանում։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Հնդկաստանի Ալլահաբադ քաղաքում, սովորել է Կալկաթայի Հայոց մարդասիրական ճեմարանում, երգել է ճեմարանի երգչախմբում։ Ձայնը մարզել է ռուս տենոր Ալեքսանդր Շմենսկու մոտ, Կալկաթայում։

Բուն ուսումը
------------

Հայկական Մշակութային միության երգչախմբի խմբավար Ասատուր Կյուզելյանի նախաձեռնությամբ և Գալուստ Գյուլբեկյան հիմնադրամի օգնությամբ սովորել է Վիեննայի դրամատիկ արվեստի ակադեմիայում, որն ավարտելով սկսել է իր կատարողական արվեստը որպես օպերային երգիչ։ Մինչ Վիեննա մեկնելը նրան լսել և գնահատել է աշխարհահռչակ բարիտոն Պավել Լիսիցյանը։

Աշխատանքային գործունեությունը
-----------------------------

Վիեննայում նա երգել է Արամ Խաչատրյանի համար։ Հանդես է եկել «Տրավիտա», «Ֆաուստ» և բազմաթիվ այլ օպերային ներկայացումներում։ Հաճախ է լինում Երևանում, հանդես է գալիս հայ հանդիսատեսի առջև։

Աղբյուրներ
----------

* Ալբերտ Փարսադաբյան «Գիտելիքների Շտեմարան» 4-րդ հատոր, էջ 216-217
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբեղյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Խաչիկ Անդրեի Աբեղյան**  (1909, Նախճավան, Աստապատ-1987), հայ լրագրող, մանկավարժ։
Դեռ վաղ դպրոցական հասակից սիրում էր հայ, ռուս և համաշխարային գրականության դասականներին ընթերցել։ Դպրոցական էր, երբ սկսեց գրել առաջին թղթակցությունները։

Կենսագրություն
--------------

Խաչիկ Անդրեի Աբեղյանը ծնվել է 1909 թվականին, պատմական Նախիջևանի գավառի Թաքազենդ գյուղում։

Աշխատանքային գործունեություն
----------------------------

1928-1929 թվականներին, նա «Մուրճ և մանգաղ» թերթում գրական աշխատող դարձավ, կուսակցական բաժնի վարիչ, ապա՝ թերթի պատասխանատու քարտուղար։ Ապա երկու տարի որպես ուսուցիչ աշխատեց Կրասնոդարի մարզի Գոյթղ (այժմ Տուապսեի շրջան) հայկական գյուղում։ 1931-1935 թթ. նա «Գրոհ» թերթի պատասխանատու քարտուղարն էր, հետագա հինգ տարիներին՝ Դոնի-Ռոստովում «Ուդարնիկ» բանվորական թերթի խմբագրի տեղակալը։ Մեկ տարի (1941 թ.) նա ուսանեց Մոսկվայի Դտալինի անվան ակադեմիայում, հետո տեղափոխվեց Երևան և 1941-1942 թթ. աշխատեց «Կոմունիստ» թերթում որպես բաժնի վարիչ։ Խ. Աբեղյանը գերազանց տիրապետում էր հայերեն և ռուսերեն լեզուներին։ Նա ոչ միայն գրում էր ակնարկներ և հոդվածներ, այլև կատարում թարգմանություններ։ 1942-1952 թվականներին մայոր հայորդին որպես խմբագրի տեղակալ ծառայեց «Բոյեվայա զվեզդա», «Մարտական աստղ» թերթի խմբագրությունում։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Զորյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արիստակես** **Զորյան** (1871, Ցղնա - 1897, Խանասոր), հայ ազգային-ազատագրական պայքարի մարտիկ։

Կենսագրություն
--------------

Արիստակես Զորյանը ծնվել է Գողթնի Ցղնա ավանում` 1871 թվականին։ Արիստակես Զորյանի հեղափոխական անունը եղել է *Կարո*։ Արիստակես Զորյանը ֆիդայի Ստեփան Զորյանի կրտսեր եղբայրն է։  Զոհվել է 1897 թվականի հուլիսին, Խանասորի ճակատամարտում։

Գործունեություն
---------------

Արիստակես Զորյանը գործունեություն է ծավալել Պարսկաստանում, Թիֆլիսում։ Թիֆլիսում զինագործի արհեստը սովորելուց հետո՝ Դաշնակցության մարտիկներին մատակարարել է զենք և զինամթերք։ Արիստակես Զորյանը մասնակցել է մի շարք բնակավայրերի պաշտպանությանը։

Կերպարը արվեստում
-----------------

Կա նրան նվիրված երգ․

«Ագուլիսի քաջ պատանի,   

Մահվան լուրդ ո՞վ կտանի,   

Քեզ պեսներին բյուր երանի,   

Դուք եք հույսը Հայաստանի։  

  

Խունկ ու մոմով գամ Խանասոր,   

Արցունք թափեմ ես ամեն օր,   

Քեզ տեսնելով մնացի մոլոր,   

Նստած կուլամ միշտ սգավոր։  

  

Արտասունքս հեղեղ դարձավ,   

Պայծառ օրս խավարեցավ,   

Դաշտ ու ձորեր արյուն դարձավ,   

Խանի պես քաջը զոհվեցավ։  

  

Երեք հարյուր հայ քաջերով՝   

Բոլոր զինված մոսիներով,   

Շերիֆ բեկին մեծ ջարդ տալով՝   

Կարոն ընկավ վրեժ կազմելով»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Ա․ Ա․ Այվազյան, ՆԱԽԻՋԵՎԱՆ․ պատկերազարդ բնաշխարհիկ հանրագիտակ, Երևան, «Հուշարձան», 1995, էջ 246 — 368 էջ. — 2700 հատ, ISBN 5-8079-0911-9։
**Օլեգ Մկրտչան** (Մկրտչյան) (ուկրաիներեն՝ Олег Артушевич Мкртчан, մարտի 7, 1966(1966-03-07), Արմավիր, Կրասնոդարի երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայկական ծագմամբ ուկրաինացի գործարար, միլիարդատեր, Դոնբասի արդյունաբերական միության գլխավոր տնօրեն։

2018 թվականի փետրվարի 8-ին Օլեգ Մկրտչանը ձերբակալվել է Մոսկվայի Բասմանի դատարանի կողմից 60 միլիարդ ռուբլի գումարի խարդախության համար։

Կենսագրություն
--------------

1988 թվականին ավարտել է Ստավրոպոլի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը՝ «ինժեներ-տեխնոլոգ» մասնագիտությամբ, պաշտպանել է դիպլոմը։ 1997 թվականից աշխատում է «Դոնբասի արդյունաբերական միություն» ընկերությունում։ Ի սկզբանե զբաղեցրել է մետաղագործության վարչության պետի, իսկ ավելի ուշ՝ գործադիր տնօրենի առաջին տեղակալի պաշտոնը։ 2002 թվականից Միության գլխավոր տնօրենն է, զբաղվում է ընկերության օպերատիվ կառավարմամբ և համակարգում Դոնբասի արդյունաբերական միության խմբի մեջ մտնող ձեռնարկությունների կորպորատիվ կառավարման կառուցվածքը։

Մկրտչյանն ուղիղ կապ ունի ֆուտբոլի հետ՝ նա Դոնեցկի «Մետալուրգ» ֆուտբոլային թիմի համահիմնադիրներից մեկն է։ Զբաղվում է նաև ընկերության առանձին սոցիալական և բարեգործական ծրագրերով, որոնք ուղղված են ազգային մշակույթի, արվեստի և օլիմպիական սպորտի զարգացմանը։

Իրադրություն
------------

2012 թվականին ըստ «Ֆոկուս» ամսագրի՝ Մկրտչանը Ուկրաինայի 200 ամենահարուստ մարդկանց վարկանիշային աղյուսակում զբաղեցրել է 14-րդ տեղը։ Կարողությունը գնահատվում է 1,25 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։

Պարգևներ
--------

Դոնբասի ածխարդյունաբերության զարգացման գործում ունեցած ավանդի համար 1999 թվականին պարգևատրվել է «Հայրենիքի պաշտպան» շքանշանով։ 2001-2002 թվականներին պարգևատրվել է «Շախտյորի փառք» 2-րդ և 3-րդ աստիճանի գերազանցության նշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Традиционная армянская фамилия **Мкртчян** (հայերեն՝ Մկրտչյան) приобрела нынешний вид при оформлении украинских документов.
2. ↑  Олег Мкртчан арестован за старые долги

Արտաքին հղումներ
----------------

* Օլեգ Մկրտչանը մնացել է «Կուբան» ֆուտբոլային ակումբի տնօրենների խորհրդի նախագահի պաշտոնում Archived 2016-10-19 at the Wayback Machine. (ռուս.)
* Մկրտչանի էջը «Կուբան» ֆուտբոլային ակումբի կայքում (ռուս.)
Շենբրուն
**Լանդշաֆտային ճարտարապետություն,** տարածքի ծավալատարածական կազմակերպում, բնական, շինարարական և ճարտարապետական բաղադրիչների միավորում ամբողջական կոմպոզիցիայի մեջ, որն իրականացնում է որոշակի գեղարվեստական ոճ։ Ինչպես ճարտարապետությունը և քաղաքաշինությունը լանդշաֆտային ճարտարապետությունը վերաբերում է տարածական արվեստի ձևերին։

Հարմարավետ և էսթետիկորեն լիարժեք միջավայրի ձևավորումն իրականացվում է բնական նյութերի (ռելիեֆի, ջրի, բուսականության և այլն) և ճարտարապետական կառույցների օգնությամբ`դրանով հանդերձ ենթադրում է պահպանել գոյություն ունեցողը և ստեղծել արհեստական լանդշաֆտներ՝ նախագծելով կանաչապատման համակարգեր և հանգստի գոտիներ։ Ի տարբերություն այգեգործության արվեստի՝ լանդշաֆտային ճարտարապետության ոլորտը շատ ավելի լայն է, այն մարդու կենսագործունեության տարածական միջավայրի շատ բաղադրիչների բաղկացուցիչ մասն է։

Տեսարան Նյու Յորքի Կենտրոնական զբոսայգուց

Լանդշաֆտային ճարտարապետությունը Ռուսաստանում
--------------------------------------------

Ռուսաստանում լանդշաֆտային ճարտարապետության լավագույն օրինակներն են.

* Արխանգելսկոյե— Մոսկվայի մարզի Կրասնոգորսկի շրջանի Արխանգելսկոյե նահանգի պետական թանգարան-առանձնատուն։
* Կուսկովո— Մոսկվայի Կուսկովո թանգարան-առանձնատուն։
* Պետերգոֆի պալատ— Պետերգոֆի պալատական անսամբլ։

Կուսկովո, տեսարան պալատի և եկեղեցու զանգակատնից
Ներքին այգու տեսարան Մեծ Պետերգոֆի պալատից

Տես նաև
-------

* Այգեգործական արվեստ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ландшафтная архитектура
2. ↑  Архангельское (չաշխատող հղում)
3. ↑  Жемчужина Европы — Усадьба Кусково
4. ↑  «Музей-заповедник «Петергоф»». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ մայիսի 24-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 25-ին.

Գրականություն
-------------

* Օժեգեգով, Ս. Լանդշաֆտային ճարտարապետության պատմություն - Մ։ Ճարտարապետություն-Ս, 2003. - 232 էջ.
* Ռոդիչկինա, I. Դ. Լանդշաֆտային ճարտարապետություն - ճարտարապետի համառոտ ուղեցույց —Կիև. Բուդիվելնիկ, 1990. - 336 էջ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լանդշաֆտային ճարտարապետության պատմություն
* Լանդշաֆտային ճարտարապետների Մոսկվայի ասոցիացիա Archived 2020-07-20 at the Wayback Machine.
**Դելնիցե** (խորվ.՝  Delnice), քաղաք Խորվաթիայում, Պրիմորսկո Գորանսկա ժուպանությունում, Սլովենիայի սահմանից ոչ հեռու, Ռիեկայից 30 կմ դեպի արևելք և երկրի մայրաքաղաք Զագրեբից 130 կմ հարավ–արևմուտք։

Ամենամեծ քաղաքը Գորսկի Կոտարն է, մայրցամաքային երկրի պատմական շրջան, որը գտնվում է Կուպա գետի և Ադրիատիկ ծովի միջև։ Քաղաքում ապրում է 5952 մարդ (2001)։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Քաղաքի մոտով անցնում է A6 ավտոմայրուղին։ Դելնիցեն կապված է Զագրեբ, Ռիեկա և մերձակա քաղաքների հետ։

Քաղաքից ոչ հեռու գտնվում է «Ռիսնյակ» (Risnjak) ազգային պարկը։ Դելնիցեյի շրջապատը գեղատեսիլ է և ակտիվ հանգստի սիրահարների համար շատ հաճելի վայր է անգամ ձմռանը։ Այդ երկրամասում տարածված է որսորդությունը։ Վերջին տարիներին զարգանում և կատարելագործվում է զբոսաշրջությունը։

Պատմություն
-----------

Դելնիցեի կենտրոնը
Հռոմեական կայսրության ժամանակ Գորսկի Կոտարը անցել է կայսրության ամրացված սահմանը։ Հռոմեական ժամանակաշրջանի հանքերի մնացորդները պահպանվել են Դելնիցեյի շրջակայքում մինչ այսօր։

Հին միջնադարում Դելինցեն և Գորսկի Կոտարը պատկանում էին Ֆրանկոպանների դինաստիային։ XVI դարում տարածաշրջանը անցավ մեկ այլ ազնիվ ֆեոդալական ընտանիքի՝ Զրնսկիներին։ XVII և XVIII դարերի վերջում Գորսկի Կոտարը դարձավ Ավստրիայի կայսրության մի մասը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Դելնիցեն գտնվում էր սերբերի, խորվաթների և սլովենացիների թագավորությունում, իսկ ավելի ուշ՝ Հարավսլավիայի։

1991 թվականին Հարավսլավիայի բաժանման ժամանակ քաղաքը դարձավ Խորվաթիայի մաս։

Սպորտ
-----

Քաղաքում կան լեռնադահուկային սպորտի, բոուլինգի, հեծանվային սպորտի, սեղանի թենիսի, նետաձգության և այլ ակումբներ։ Կան նաև մի քանի որսորդական ակումբներ, նույնիսկ ձկնորսության։

Պատկերասրահ
-----------

* Քաղաքի փողոցներիցՔաղաքի փողոցներից
* A6 ավտոմայրուղին Դելնիցեյից դուրս գալու ժամանակA6 ավտոմայրուղին Դելնիցեյից դուրս գալու ժամանակ
* A6 ավտոմայրուղին հունվարինA6 ավտոմայրուղին հունվարին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Population by Age and Sex, by Settlements, 2011 Census: Delnice". Census of Population, Households and Dwellings 2011. Zagreb: Croatian Bureau of Statistics. December 2012.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քաղաքի պաշտոնական կայքը (խորվ.)
* Զբոսաշրջական տեղեկատվություն(անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4229732-1 · NKC: ge757828 · VIAF: 242175136 · WorldCat VIAF: 242175136 |

 |
**Թերապիա** (հունարեն՝ ϑεραπεία - «Բժշկական օգնություն, բուժում»), դա մի գործընթաց է, որի նպատակն այս կամ այն հիվանդության կամ վնասվածքի ախտանշանների, ախտաբանական վիճակների կենսական նշանակության կամ այլ խանգարումների նորմալացումը և առողջության վերականգնումը։

Թերապևտիկ մոտեցումներ
---------------------

* **Պատճառահետևանքային թերապիա** միտված է հիվանդությունների պատճառների վերացմանը (օրինակ, հակամանրեական թերապիա՝ վարակիչ հիվանդությունների դեպքում)։
* **Ախտաբանական թերապիայան** ուղղված է հիվանդության զարգացման մեխանիզմներին։ Այն կիրառվում է պատճառահետևանքային բուժման անկարողության պարագայում։
* **Ախտանշական թերապիա**, որն օգտագործվում է հիվանդության առանձին ախտանիշներ վերացնելու համար։ Այն կարող է օգտագործվել ի լրումն պատճառահետևանքային և ախտածին թերապիայի։

Հատկանշական է, եթե դուք չեք կարող արմատական բուժում Թերապիա (վերջնական փուլին քաղցկեղից, և այլն) իրականացվել է շարք թերապևտիկ և սոցիալական գործունեության, որը կոչվում է պալիատիվ խնամք։

Պահպանողական բուժում
--------------------

Պահպանողական (ոչ վիրաբուժական) բուժում, որը կատարվում է քիմիական, ֆիզիկական և կենսաբանական մեթոդներով։

**Քիմիական և կենսաբանական մեթոդներ**

Քիմիական և կենսաբանական մեթոդները համարվում են հիվանդ օրգանիզմի վրա ազդելու հիմնական պահպանողական մեթոդները։ Դրանք ներառում են՝

* Դեղաբուժություն (այդ թվում՝ քիմիոթերապիա)
* Ֆիտոթերապիա
* Իմունոթերապիա

և այլ, ավելի հազվադեպ մեթոդներ։

**Ֆիզիկական մեթոդներ**

Ֆիզիկական պահպանողական բուժման մեթոդներին վերաբերվում են ֆիզիոթերապիան, մերսումը և բուժիչ ֆիզկուլուրան։ Շատ դեպքերում, այդ մեթոդները օժանդակ են։ Ֆիզիկական մեթոդները ներառում են նաև էլեկտրամագնիսական և ակուստիկ ճառագայթման միջոցով ազդեցություն օրգանիզմի վրա։

* Ռադիոթերապիա
* Գերբարձր հաճախականության թերապիա
* Մագնիսաթերապիա, քվանտային թերապիա
* Էլեկտրոֆորեզ
* Լազերային թերապիա

Վիրաբուժական բուժում
--------------------

Վիրաբուժական բուժումը ձևականորեն դուրս է գալիս ներքին բժշկության (թերապիա) շրջանակներից։ Այն օգտագործվում է պահպանողական բուժման անզորության կամ ցածր արդյունավետության դեպքում։

Այնուամենայնիվ, թերապիան չի կարելի հակադրել վիրաբուժությանը, քանի որ վիրաբուժական միջնորդությունը բուժման հատուկ դեպք է (թերապիա), որը պետք է օգտագործվի, երբ այն անհրաժեշտ է համաձայն թերապևտիկ ծրագրի։

Տես նաև
-------

* Առաջին օգնություն
* Հոգեթերապիա
* Բժշկություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Советский энциклопедический словарь / Գլ. խմբ. Ալեքսանդր Պրոխորով. — 4-е изд. — М.: Սովետսկայա էնցիկլոպեդիա, 1988. — 1600 с.

Արտաքին հղումներ
----------------

* "Chapter Nine of the Book of Medicine Dedicated to Mansur, with the Commentary of Sillanus de Nigris" is a Latin book by Rhazes, from 1483, that is known for its 9th chapter, which is about therapeutics

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 175)։*  |
**Հարություն Հովակիմի Սոլովյան** (Ակի-մի) (1891, Աստրախան - 1937), Անդրկովկասում և Ռուսաստանում խորհրդային ռեժիմի հաստատման մասնակից, Կոմունիստական կուսակցության անդամ (1907)։

Սովորել է Վենետիկի Մխիթարյան վարժարանում (1904-1906), Մոսկվայի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում (1913-1914), ավարտել է Բեռլինի համալսարանի քիմիական ֆակուլտետը, ստացել դոկտորի աստիճան (1931)։ Եղել է հնչակյան կուսակցության Թիֆլիսի կազմակերպության տեխնիկայի քարտուղարը։ 1907 թվականին ընդունվել է ՌՍԴ(բ)կ Թիֆլիսի կազմակերպության շարքերը։ 1910-1913 թվականներին եղել է ՌՍԴ(բ)կ Թիֆլիսի Կոմիտեի անդամ։ 1914 թվականին Մոսկվայում ձերբակալվել և արտաքսվել է Թիֆլիս, որտեղ ընտրվել է բոլշևիկյան գրական բյուրոյի անդամ, մասնակցել «Կավկազսկի ռաբոչի» («Кавказский рабочий») թերթի հրատարակմանը։ 1917-1919 թվականներին եղել է Մոսկվայի հացթուխների արհմիության վարչության քարտուղարը, մասնակցել կուսակցական բջիջներ ստեղծելու աշխատանքներին։ Հոկտեմբերյան հեղափոխության օրերին, որպես Մոսկվայի Բուտիրյան շրջանի ռազմահեղափոխական կոմիտեի անդամ, մասնակցել է Կարմիր գվարդիայի կազմավորմանը, նշանակվել ջոկատի պետ։ 1918 թվականին՝ Մոսկվայի սովետի անդամ, «Իզվեստիա» («Известия») թերթի բաժնի վարիչ։ 1919 թվականի սեպտեմբերից ընդհատակյա աշխատանք է կատարել Թիֆլիսում, ընտրվել կուսակցության քաղկոմի բյուրոյի անդամ։ 1920 թվականին վերստին ձերբակալվել և արտաքսվել է։ Նույն թվականի մայիս-հոկտեմբերին կուսակցական ղեկավար աշխատանք է տարել Վլադիկավկազում (Օրջոնիկիձե)։ 1920 թվականի հոկտեմբերից 1921 թվականի հունիսը Սոլովյանը միջազգային արհմիության պրեսբյուրոյի ղեկավարն էր, 1923 թվականից՝ Անդրկովկասյան կոմունիստական համալսարանի (ЗКУ) ուսումնական մասի պրոռեկտորը։ Եղել է Վրաստանի կոմկուսի ԿՎՀ-ի անդամ (1921-1922), Անդրֆեդերացիայի ԿՎՀ-ի նախագահության անդամ ու պատասխանատու քարտուղար (1922-1923)։ 1931 թվականից աշխատել է Մոսկվայի գիտահետազոտական ինստիտուտներից մեկում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 491)։*  |
**Միխայիլ Արշակի Մելքումյան** (հունվարի 20, 1925(1925-01-20), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 11, 1994(1994-06-11), Երևան, Հայաստան), հայ տնտեսագետ։ Տնտեսագիտության դոկտոր (1972), պրոֆեսոր (1981):

Կենսագրություն
--------------

Միխայիլ Արշակի Մելքումյանը ծնվել է 1925 թվականի հունվարի 20-ին, Թիֆլիսում։ 1960 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1967-1979 թվականներին եղել է «Անի» համամիութենական գիտաարտադրական միավորման կառավարման ավտոմատացված համակարգերի բաժանմունքի պետ, 1981-1982 թվականներին՝ ճյուղային լաբորատորիայի վարիչ, 1979-1981 թվականներին՝ ՈւԽՍՀ Իվանո-Ֆրանկովսկի մարզում նավթի և գազի ինստիտուտի կառավարման ամբիոնի վարիչ, «1982-1990 թվականներին՝ Կառավարման և կազմակերպման հիմնահարցերի (1988 թվականից՝ կիրառական ավտոմատացված համակարգերի) համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտի հայկական մասնաճյուղի փոխտնօրեն, 1986-1993 թվականներին, միաժամանակ՝ Հայաստանի միջճյուղային «Արդյունաբերություն» կառավարման համալիրի գլխավոր կոնստրուկտոր։

Աշխատանքները վերաբերում են համակարգերի ընդհանուր տեսությանը, գիտական հիմունքների և կառավարման միօրինականացված ադապտիվ ավտոմատացված համակարգերին։ Առաջին անգամ մշակել և ներդրել է կառավարման ավտոմատացված «Արշալույս 2» (1971 թվականին՝ Մոսկվայի մարզի «Էքստրոն» գործարանում) և «Արշալույս 4» (1973 թվականին՝ Բելոռուսիայի Գոմելի «Մոդուլ» գործարանում) համակարգերը։

Անհիմն բռնադատվել է 1942 թվականին, արդարացվել՝ 1956 թվականին։

Երկեր
-----

* Некоторые принципы автоматизированной системы управления приборостроительным предприятием, Е. 1967 (համահեղինակ).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007, էջ 71։
**Աբրևիատուրա** (իտալ.՝ abbreviatura, կրճատում), երաժշտության մեջ երաժշտական նշումները կրճատելու համար նախատեսված նշաններ։

Առավել գործածածվող նշաններից է ռեպրիզը՝ երաժշտական որևէ հատվածի անփոփոխ կամ տարբերակային կրկնությունը։ Երբ ստեղծագործության որևէ հատված կրկնվում է նույնությամբ, ապա նշանը տեղադրվում է կրկնվող հատվածի սկզբում և վերջում։

Վոլտա
Տրեմոլոյի նշան
Երբ ստեղծագործության կրկնվող հատված պետք է կատարել ուրիշ վերջավորությամբ, ապա հատվածի վերջում գրվում է վոլտա (իտալ.՝ volta-կրկին, շրջել), որը ցույց է տալիս թե՛ առաջին, թե՛ երկրորդ վերջավորությունները։ Երբ երաժշտության ստեղծագործությունը բաղկացած է 3 հատվածից, որոնցից երրորդը առաջինի կրկնությունն է, ապա այն նորից գրառելու փոխարեն առաջին հատվածի վերջում գրում են Fine (իտալ.՝ fine-վերջ), իսկ երկրորդի վերջում՝ Da capo al Fine (իտալալերեն՝ կրկնել սկզբից մինչև Fine բառը)։

Կրկնվող հատվածի սկիզբը երբեմն ցույց է տրվում (իտալ.՝ segno–ազդանշան) նշանով։ Այդ դեպքում երաժշտական հատվածի վերջում, որից հետո անհրաժեշտ է կատարել կրկնվող հատվածը, նշվում է Dal segno (իտալ.՝ կրկնել ազդանշանից)։ Գործածական են նաև տակտը կրկնող (օր.՝ 1), տակտի մեջ մի խումբ նոտաներ կրկնող (օր.՝ 2), ձայներն օկտավայով տեղափոխող և օկտավան կրկնապատող (տրեմոլո, մելիզմներ) և այլ նոտագրական նշանները։

Տես նաև
-------

* Նոտագրություն
* Երաժշտական տերմիններ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  recapitulation
2. ↑  *Հայ երաժշտության հանրագիտարան*. Երևան: «Հայկական հանրագիտարան. հրատարակչություն»,. 2019. էջ 7.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ հավելյալ կետադրություն (link)

Գրականություն
-------------

* Elaine Gould: *Hals über Kopf. Das Handbuch des Notensatzes.* Aus dem Englischen von Arne Muus und Jens Berger. Faber/Peters, London/Leipzig 2014, ISBN 978-1-84367-048-3, S. 235–262.
* Abbreviatur. In: Wilibald Gurlitt, Hans Heinrich Eggebrecht (Hrsg.): Riemann Musiklexikon. 12. völlig neubearbeitete Auflage. Sachteil: A–Z. Schott, Mainz 1967, S. 1–3.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Аббревиатура в музыке

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Ռիմանի երաժշտական |

 |
**Հարավսլավիայի թագավորություն** (սերբ.՝ Краљевина Југославија, խորվ.՝ Kraljevina Jugoslavija), 1929 - 1945 թթ. գոյություն ունեցած բալկանյան պետության անվանում։ Գոյություն է ունեցել ժամանակակից Սլովենիայի, Խորվաթիայի, Սերբիայի, Բոսնիա և Հերցեգովինայի և Մակեդոնիայի տարածքում։ Անվանումը ընդունվել է 1929 թվականի հունվարի 6-ին սերբերի, խորվաթների և սլովենների թագավոր Ալեքսանդրի պետական հեղափոխությունից հետո։ 1918 թվականի դեկտեմբերի 1-ից մինչ այդ, պետությունը կոչվում էր Սերբերի, խորվաթների և սլովենների թագավորություն։

Պատմություն
-----------

1921 թվականին սերբերի, խորվաթների և սլովենների թագավորությունը սահմանադրություն է ընդունում, որը նախատեսում էր մի շարք դեմոկրատական ազատություններ։ Ալեքսանդր I-ը սահմանադրությունն ընդունելուց հետո դառնում է թագավոր։ Միայն թե արդեն 1921—1929 թթ. ընդունվում է քաղաքական կուսակցության գործունեությունը սահմանափակող օրենքների շարք (1921 օգոստոսի 1)։ «Օրենք պետության պաշտպանությանը» արգելում է Հարավսլավիայի կոմունիստական կուսակցության ործունեությունը։ 1923 թվականի ամռանը Ժողովրդական համագումարը դատարանին է տալիս այս օրենքի վերահսկողության պատասխանատվութլունը, իսկ Խորվաթիայի կոմունիստական կուսակցության գործունեությունը դադարեցվում։ Թագավորի կառավարումը այդ ժամանակաշրջանում բնութագրվում էր ավտորիտար-պահպանողական միտումներով։ Հարավսլավիայի թագավորությունը էթնիկական կոնֆլիկտներից խուսափելիս և անկման վտանգից բաժանվեց՝ չհամապատասխանելով հարավսլավական հիմնական ժողովուրդներից ոչ մեկի տարածքին։ 1929 թվականի հունվարի 6-ին Ալեքսանդրը հրապարակում է մանիֆեստ, որով փաստորեն հիմնադրում է իր դիկտատուրան՝ արգելելով քաղաքական կուսակցությունների գործունեությունը։ Միայն 1931 թվականի նոյեմբերի 3-ին ցարը երկրին պարգևում է նոր սահմանադրություն թույլատրում պառլամենտի ընտրությունները։ Միայն 1931 թվականի ընտրություննեևին կանանց պահանջով ցուցադրվել է կառավարական ցուցակը։Նրանում ընտրված էին պատգամավորներ միայն մեկ թույլատրված կուսակցությունից՝ Հարավսլավիայի արմատական- գյուղացիական -դեմոկրատական կուսակցությունից։ 
1932 թվականի նոյեմբերի 7-ին Գյուղացիական դեմոկրատական կոալիցիան ընդունում է կետեր, որոնցում խոսվում է բազմազգ և դաշնային Հարավսլավիայի մասին
Ի պատասխան կոալիցիայի առաջնորդ Մաչեկի Վլադկոյի՝ փաստաթուղթը առաջինը ստորագրելուն՝ 1933 թվականին նրան 3 տարով բանտային խիստ ռեժիմով ազատազրկում են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թոմաշ Կամուսելլա. *Ներկայիս Կենտրոնական Եվրոպայի լեզվի և ազգայնականության քաղաքականությունը*. Palgrave Macmillan, 2008. էջ. 228, 297.
2. ↑  Югославия в XX веке: очерки политической истории / К. В. Никифоров (отв. ред.), А. И. Филимонова, А. Л. Шемякин и др. — М.: Индрик, 2011. — С. 251. Режим доступа:
3. ↑  Югославия в XX веке: очерки политической истории / К. В. Никифоров (отв. ред.), А. И. Филимонова, А. Л. Шемякин и др. — М.: Индрик, 2011. — С. 252. Режим доступа:
4. ↑  Югославия в XX веке: очерки политической истории / К. В. Никифоров (отв. ред.), А. И. Филимонова, А. Л. Шемякин и др. — М.: Индрик, 2011. — С. 267, 272. Режим доступа:
5. ↑  Харитонова Н.А. Внешняя политика Югославии до убийства короля Александра в 1934 г. // Исторические, философские, политические и юридические науки, культурология и искусствоведение. Вопросы теории и практики. - 2011. - № 7-1. - С. 185
**Ստեփանոս Թոխաթեցի** (օգոստոսի 25, 1558, Թոքաթ - մոտ 1630, Թոքաթ), հայ բանաստեղծ և տաղասած, գրիչ։

Ականատես է եղել օսմանյան Թուրքիայի արևելյան նահանգներում առաջացած Ջալալինների շարժման և թուրք–պարսկական պատերազմի հետևանքով հայ ազգաբնակչության զանգվածային տեղահանությանը, ինքը ևս հայրենակիցների հետ տարագրվել է։ Հայտնի է, որ 1580-ին կարգվել է քահանա, 1589-ին մեկնել Երուսաղեմ, 1621-ին՝ վերադարձել ծննդավայր։ Կյանքի մեծ մասն ապրել է, ստեղծագործել է Կ.Պոլսում, ապա՝ Ղրիմի Կաֆա (Թեոդոսիա) քաղաքում, Սուրխաթի Ս. Խաչ վանքում։

Թողել է պատմագրական արժեք ներկայացնող բանաստեղծական բազմաժանր և հարուստ ժառանգություն՝ ողբ, երգիծական ոտանավոր, ներբող, գանձ, հիշատակարան։ Ստեղծագործության հիմնական նյութը թուրքական լծի տակ ընկած հայ ժողովրդի մի ստվար հատվածի ողբերգական վիճակն է, ազգային ու սոցիալական կեղեքումը, տարագրության մեջ կրած զրկանքները։ Հատկանշական է «Ողբ ի վերա Եվդոկիա մեծի քաղաքին» ծավալուն բանաստեղծությունը, որտեղ իրական մանրամասներով նկարագրվում է վաճառաշահ քաղաքի երբեմնի բարգավաճ կյանքն ու ավերումը։ Երգիծական բանաստեղծություններից ուշագրավ են «Գովասանութիւն Կաֆայու քահանայից վերա»–ն, ինչպես նաև կենցաղային խնդիրներ արծարծող «Ոտանաւորս և գանկատս լվաննուն և ճանճերուն ի Ստեփանոս Թոխաթցի երիցուէ ասացեալ»–ը։ Հայտնի են նրա «Ողբ վասն տղահասակ ննջեցելոց», «Տաղ ի Կաֆայ», «Ողբ ի վերայ վաղամեռիկ եղբոր իւրոյ Յակոբ քահանայի Եւդոկեացւոյ» և այլ գործեր։ Ստեփանոս Թոխաթեցու ստեղծագործությունը պարզ, անպաճույճ ոճի, քնարականության և պատմական հավաստիության շնորհիվ ժամանակին լայն տարածում է գտել։

Ստեփանոս Թոխաթեցին ծավալել է գրչագրական գործունեություն՝ ընդօրինակելով մի շարք ձեռագրեր՝ շարակնոց, սաղմոսարան, քարոզգիրք, գանձարան, հայսմավուրք, որոնք պահվում են Վենետիկում, Երուսաղեմում, Երևանում (Մատենադարան)։ Եղել է նաև ուսուցիչ, Թոխաթում և Կաֆայում պատրաստել բազմաթիվ հետևորդ–աշակերտներ, որոնց մասին հիշատակում է իր տաղերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայաստանի գրադարանների համահավաք գրացուցակ

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17662 |

 |
**Ռոբերտո Բոլլե** (մարտի 26, 1975(1975-03-26), Կազալե Մոնֆերատո, Ալեսանդրիա, Պիեմոնտ, Իտալիա), իտալացի բալետի պարող է։
Առաջին պարողն է աշխարհում, ով միաժամանակ հանդիսանում է Իտալիա, Միլանի Լա Սկալա թատրոնի և ԱՄՆ, Նյու Յորքի Ամերիկյան բալետի թատրոնի աստղը։

Կենսագրություն
--------------

Ռոբերտո Բոլլեն ծնվել է Իտալիայում՝ Պիեմոնտ մարզի Կազալե Մոնֆերատո կոմունայում։ Բալետով սկսել է զբաղվել յոթ տարեկանում՝ հաճախելով տեղական դպրոցը, ընդունվել է Լա Սկալա թատրոնի բալետի դպրոց 12 տարեկանում։ 1990 թվականին Ռուդոլֆ Նուրիևը ընտրում է նրան «Մահ Վենետիկում» օպերայի կերպարներից մեկի՝ Տադցիոյի դերի համար, սակայն թատրոնը արգելում է Ռոբերտոյին ընդունել առաջարկը՝ պատճառաբանելով, որ նա շատ երիտասարդ է։

1996 թվականին հանդես է եկել «Ռոմեո և Ջուլիետ» բալետում, որից հետո քսանմեկ տարեկան Բոլլեն դարձավ Լա Սկալայի առաջատար պարողը։ Նա հրաժարվեց այդ դիրքից՝ ազատ կարիերա ունենալու համար։ Դրանից հետո պարողը հանդես է եկել բազմաթիվ բալետներում՝ Քնած գեղեցկուհի, Կարապի լիճ, Մոխրոտը, Մարդուկ-Ջարդուկը, Ժիզել, Էսմերալդա և այլն։

Բոլլեն պարել է Թագավորական բալետ, Կանադայի ազգային բալետ, Շտուտգարտ բալետ, Բեռլինի պետական օպերա, Վիեննայի պետական օպերա, Բավարիայի պետական օպերա, Հռոմի օպերային թատրոն, Սան Կառլո (Նեապոլ) թատրոններում։

2000 թվականի հոկտեմբերին Լոնդոնի Կովենտ գարդեն արքունական թատրոնում նա կատարեց սեզոնի բացումը Կարապի լիճ բալետով, իսկ նոյեմբերին Բոլլեն հրավիրված էր Բոլշոյ Բալետ՝ մասնակցելու Մայա Պլիսեցկայայի 75 ամյակի միջոցառմանը, որին ներկա էր նախագահ Վլադիմիր Պուտինը։

Հեռուստատեսային ծրագրեր
-----------------------

* Ռոբերտո Բոլլե - Իմ ազատ պարը (Rai 1, 2016)
* Պարիր ինձ հետ (Rai 1, 2018-2019)

Պարգևներ
--------

* 1999, *Premio Gino Tani*
* 2000, *Premio letterario Galileo*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Աղբյուրներ
----------

1. 
2. 
3. 
4. 
5. 
6. 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX5263634 · BNF: 15600200f · GND: 137642369 · ICCU: SCMV029163 · ISNI: 0000000105204684 · LCCN: no2006120001 · NKC: xx0167982 · NTA: 343025825 · SUDOC: 158750985 · VIAF: 157535542 · WorldCat VIAF: 157535542 |

 |

 |
**Հրաչյա Արամի Դեմիրխանով** (դեկտեմբերի 14, 1914(1914-12-14), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 30, 1983(1983-09-30), Սուխում, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ֆիզիկոս, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1963), պրոֆեսոր (1969)։ ՎԽՍՀ (1981) և Աբխազական ԻԽՍՀ (1964) գիտությունների վաստակավոր գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Հրաչյա Դեմիրխանովը ծնվել է 1914 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Վրաստանի Թիֆլիս քաղաքում։ 1937 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի ինդրուստրիայի ինստիտուտը։ 1946 թվականից եղել է Սուխումի ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, լաբորատորիայի բաժնի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են միջուկային ֆիզիկային։ Ստեղծել է (աշխատակիցների հետ) մեծ ինտենսիվության իոնային աղբյուրների սկզբունքորեն նոր տեսակ՝ դուոպլազմատրոն, մշակել և կառուցել մեծ լուծունակության զանգվածասպեկտրագրիչ։ Ուսումնասիրել է պլազմային հիմնարար հատկությունները՝ կառավարվող ջերմամիջուկային սինթեզ իրականացնելու նպատակով։ Հայտնաբերել է լիցքավորված մասնիկների հոսքի և պլազմայի կոլեկտիվ փոխազդեցությունը, առաջարկել է տոկամակն օգտագործել որպես բազմալիք իոնների աղբյուր։ Հեղինակ է ավելի քան 300 գիտական աշխատությունների։

Մահ
---

Մահացել է 1983 թվականի սեպտեմբերի 30-ին, Աբխազիայի Սուխում քաղաքում։

Պարգևներ
--------

* Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1951)։

Երկեր
-----

* Способ нагрева плазмы в замкнутых магнитных ловушках. Авторское свидетельство № 455715 ГК СМ СССР по делам изобретений и открытий. (Зарегистрировано в Гос. реестре 6 сентября 1974 г.) (համահեղինակ)։
* О влиянии высокочастотного потенциала тороидального электрического поля на запирание заряженных частиц в замкнутой магнитной ловушке (համահեղինակ)։
* Вклад армянского народа в победу в Великой Отечественной войне. Демирханов Рачия Арамович, Арутюнян К. А. Погосян Г. Р. Ер. 2010. С. 694-696.

Գրականություն
-------------

Саркисян А. Е. Армяне-военные ученые, конструкторы, производственники и испытатели XX века. Т. 2.-Ер. "Амарас", 2005, с. 371-392.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. 1 2  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005, էջ 348։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Ռայմոնդ Գարեգինի Կարագեդով** (նոյեմբերի 29, 1925(1925-11-29), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 25, 1987(1987-04-25), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), տնտեսագետ։ Տնտեսագիտության դոկտոր (1971), պրոֆեսոր (1973):

Կենսագրություն
--------------

Ռայմոնդ Կարագեդովը ծնվել է 1925 թվականի նոյեմբերի 29-ին, Երևանում։ 1932 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Բաքու։ 1942 թվականին կամավոր միացել է ԽՍՀՄ ռազածովային ուժերին և մասնակցել Սև և Բալթիկ ծովերում տեղի ունեցած ռազմական գործողություններին։ 1948 թվականին զորացրվել է որպես հաշմանդամ։ 1952 թվականին ավարտել է Բաքվի ժողտնտեսության ինստիտուտը։ 1959 թվականին ընդունվել է ԽՍՀՄ ԳԱ տնտեսագիտության ինստիտուտ։ 1961 թվականին ստացել է տնտեսագիտության թեկնածուի աստիճան։ 1961-1966 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ տնտեսագիտության ինստիտուտում, 1973-1985 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ Սիբիրի բաժանմունքի արդյունաբերական արտադրության, տնտեսագիտության և կազմակերպման ինստիտուտի բաժանմունքի վարիչ, 1985-1987 թվականներին՝ ԽՍՀՄ առևտրի նախարարության առևտրի իրավիճակի և պահանջարկի ուսումնասիրության ՀամԳՀԻ հայկական մասնաճյուղի տնօրեն։

Աշխատանքները վերաբերում են քաղաքատնտեսությանը, ֆինանսներին, արտադրության կառավարման և տնտեսական մեխանիզմի կատարելագործման հարցերին։

Երկեր
-----

* Սոցիալիստական ձեռնարկության շահույթի տնտեսական բովանդակությունը։ Ռ. Գ. Կարագեդով, ՀԽՍՀ ԳԱ, Տնտեսագիտության ինստիտուտ, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակություն, 1964։
* Прибиль в системе экономических категорий социализма, М. 1964.
* Хозрасчет, эффективность и прибыл (очепки теории), Новосибирск, 1979.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Мысли, устремленные в будущее (памяти профессора Р. Г. Карагедова)». *cyberleninka.ru*. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 13-ին.
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005, էջ 539։
3. ↑  «ՀԱԱՀ -ի գիտական գրադարան քարտարան › ISBD տեսք». *koha.anau.am*. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 13-ին.(չաշխատող հղում)
**Ռիտա Արկադիի Ալեքսանյանց** (հուլիսի 25, 1925(1925-07-25), Ղզլար - մայիսի 1, 2001(2001-05-01)), խորհրդահայ հոգեբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1969), պրոֆեսոր (1973):

Կենսագրություն
--------------

Ռիտա Ալեքսանյանցը ծնվել է 1925 թվականի հուլիսի 25-ին, Դաղստանի Ղզլար քաղաքում։ 1948 թվականին ավարտել է Դաղստանի բժշկական ինստիտուտը (Մախաչկալա)։ 1948-1958 թվականներին աշխատել է Օրջոնիկիձեում, Մոսկվայում։ 1958-1961 թվականներին եղել է Ուկրաինայի նյարդահոգեբուժական ինստիտուտի (Խարկով) մանկական հոգեբուժության բաժանմունքի վարիչ։ 1968-1973 թվականներին աշխատել է Ուկրաինայի ԲԿԻ-ում։ 1973-1981 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ ԲԳԱ Հոգեբուժության գիտահետազոտական ինստիտուտում (Մոսկվա)։ 1981-1993 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ԲԳԱ Հոգեբուժական առողջության համամիութենական գիտական կենտրոնի (Մոսկվա) խորհրդատու և փորձագետ։

Աշխատանքները վերաբերում են շիզոֆրենիայի և այլ հոգեկան հիվանդությունների կլինիկայում ինդոլային փոխանակության նշանակությանը, շիզոֆրենիային արատի դինամիկայում հոգեախտաբանական և կենսաբանական դրևորումների փոխհարաբերակցությանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11175 |

 |
**Նազաքյաթ Ալի ղիզի Մամեդովա** (ադրբ.՝ Nəzakət Əli qızı Məmmədova, փետրվարի 28, 1944(1944-02-28), Գանձակ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 21, 1980(1980-10-21), Սոչի, Կրասնոդարի երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային ադրբեջանական երգիչ, Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1974);

Կենսագրություն
--------------

Նազաքյաթ Մամեդովան ծնվել է 1944 թվականին Գանձակում։ Երիտասարդ տարիքում նա եկել է Բաքու և ընդունվել Օտար լեզուների ինստիտուտ։ 1966 թվականին ընդունվել է Ասաֆ Զեյնալլու անվան Բաքվի երաժշտական քոլեջ։ Նրա ուսուցիչներն էին Ահմադ Բակիխանովը և Հաջիբաբա Հուսեյնովը։ Նազաքյաթ Մամեդովան իր ուսումը շարունակել է Արվեստի ինստիտուտում (ներկա Ադրբեջանի մշակույթի և արվեստի պետական համալսարան)։ Նա որոշ ժամանակ աշխատել է «Լալա» աղջիկների համույթում։ 1968 թվականին ընդունվել է Օպերայի և բալետի թատրոն։ 1971 թվականին նա բեմում խաղացել է Լեյլիի դերը։

Նա նաև օպերային երգչուհի, այլև եղել է խանենդե։ Կատարել է «Բայաթի-Շիրազ», «Սեգախ», «Մահուր», «Բայաթի-Շիրազ», «Շուռ» մուղամները։ Մուղամներից բացի, Նազաքյաթ Մամեդովան կատարել է նաև ժողովրդական երգեր։

Հյուրախաղերով հանդես է եկել Աֆղանստանի, Գերմանիայի, Իտալիայի, Բելգիայի, Թուրքիայի, Իրանի և այլ երկրների բեմերում։

Նազաքյաթ խանում Մամեդովան մահացել է 1980 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Рзаханова Е.Նազաքյաթ Մամեդովա
2. ↑  Օպերայի բեմի Լեյլիները
3. ↑  "Мамедова Назакет Али гызы"
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբդալյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սեդրակ Աբդելյան** (1894, Սեբաստիա - 1963), հայ պրոֆեսոր, երկրաբան, հանքաբան և ֆիզիկոս։

Կենսագրություն
--------------

Նախնական և միջնակարգ կրթությունը ստացել է Էսկիշեհիրում, հետագայում մասնակցել է Փարիզի École Special des Travaux Publics-ի դասընթացներին, ապա ընդունվել է Սորբոնի համալսարանը և ավարտել երկրաբանության, հանքաբանության և Ֆիզիկական աշխարհագրության բաժինները` ստանալով գիտության դոկտորի աստիճանն։

Վարել է երկրաչափի և հանքային խուզարկուի պաշտոններ՝ Թուրքիայում, Հունաստանում և Ֆրանսիայում։ 1925 թվականին Փարիզից մեկնել է Հայաստան և աշխատել է որպես Երևանի պետական համալսարանի Երկրաբանության և հանքաբանության ամբիոնի պրոֆեսոր և վարիչ, կատարելով միաժամանակ երկրաբանական հանքաբանական հետազոտական աշխատանքներ Հայաստանի զանազան վայրերում։

**Աշխատանքներ**

Աբդալյանի լույս ընծայած կարևոր գործերն են. L'Epire Meridionale et ses gisements petroliferes (Paris 2e edition 1936), Le Zanguezour sismique (հրատարակութիւն Փարիզի համալսարանի 1935), ունի նաև անտիպ գործեր։ Հասցեն է՝ 15 Avenue du ParcBourg La Reine (Seine) France:

Աղբյուրներ
----------

* Հայ Հանրագիտակ, Հ․ Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, 1938 Պուքրէշ, հատոր Ա․, էջ 14։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  SEISMO-TECTONIQUE DE L'IRAN