recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Վարդանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Եզեկիմ Բարեղամի Վարդանյան** (1917, Կարճաղբյուր, Հայաստան - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ»։ ԽՄԿԿ անդամ (1940): Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Եզեկիմ Վարդանյանը ծնվել է 1917 թվականին Վարդենիսի շրջանի Կարճաղբյուր գյուղում։ 1939 թվականին ավարտել է շրջկենտրոնի միջնակարգ դպրոցը և նշանակվել Կարճաղբյուրի թերի միջնակարգ դպրոցում մաթեմատիկայի ուսուցիչ։

1941 թվականի սեպտեմբերին Եզեկիմը մեկնել է ռազմաճակատ։ Ակտիվորեն մասնակցել է Կուբանի մի շարք քաղաքների ու բնակավայրերի, այդ թվում՝ նաև Կրասնոդար քաղաքի ազատագրման մարտերին։ 1943 թվականին Վարդանյանը գործուղվել է Սարատովի ռազմաքաղաքական ուսումնարանում սովորելու։ 1944 թվականին լեյտենանտի կոչումով մեկնել է ռազմաճակատ և նշանակվել 3-րդ Բելոռուսական ռազմաճակատի 5-րդ հարվածային բանակի 215-րդ հրաձգային դիվիզիայի 612-րդ հրաձգային գնդի 2-րդ գումարտակի կուսակցական կազմակերպիչ և մասնակցել է Լիտվայի ազատագրմանը։ Մարտերից մեկում վիրավորվել է և ուղարկվել հոսպիտալ։ Ապաքինվելուց հետո նորից մեկնել է ռազմաճակատ, այս անգամ՝ որպես 184-րդ հրաձգային դիվիզիայի 294-րդ գնդի 3-րդ գումարտակի կուսկազմակերպիչ։ 1945 թվականի օգոստոսին Սախալինում մարտնչել է ճապոնական միլիտարիստների դեմ։ Մարտերում ցուցաբերած արիության և անձնվիրության համար Վարդանյանը պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով և մի շարք մեդալներով։

Վարդանյանը զորացրվելուց հետո շարունակել է մանկավարժական գործունեությունը։ Կարճաղբյուրի միջնակարգ դպրոցում դասավանդել է մաթեմատիկա։ Աշխատանքին զուգընթաց 1955 թվականին ավարտել է Երևանի պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզմաթի ֆակուլտետը։ Եղել է Կարճաղբյուրի դպրոցի տնօրենի ուսումնադաստիարակչական աշխատանքի գծով տեղակալը։ 1940 թվականին ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Պարգևատրվել է ՀԽՍՀ լուսավորության նախարարության «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ» կրծքանշանով։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հարությունյան Ա. Հ. և ուրիշներ Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ Երեք գրքով։ Գիրք 3-րդ, Լույս, 1987, 289 էջ։
**Վասիլ Ալեքսանի Վասիլյան** (1917, Ուզունթալա, Հայաստան - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Վասիլ Վասիլյանը ծնվել է 1917 թվականին, Իջևանի շրջանի Այգեհովիտ գյուղում։ Շրջկենտրոնի միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո աշխատել է հայրենի գյուղի դպրոցում, դասավանդել մաթեմատիկա, քիմիա։

1939 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ և շուրջ յոթ տարի օրինակելիորեն ծառայել նրա շարքերում։ Ծառայել է Չապաևյան 25-րդ դիվիզիայում, մասնակցել սպիտակ ֆինների դեմ մղված պատերազմին։ Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին օրերից եղել է գործող բանակում, 541-րդ հրետանային գնդում։ Լենինգրադի ռազմաճակատում սկզբում եղել է մարտկոցի ավագ, այնուհետև կարճատև դասընթացներն ավարտելուց հետո լեյտենանտի կոչումով նշանակվել է կրակային դասակի հրամանատար։ Մարտական դժվարին առաջադրանքները կատարելու համար պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի երկրորդ աստիճանի շքանշանով։ Լենինգրադյան 900-օրյա պաշարումից դուրս գալուց հետո նրանց զորամասը տեղափոխվել է 4-րդ Ուկրաինական ռազմաճակատ։ Ավագ լեյտենանտ Վասիլյանը եղել է 138-րդ հրաձգային դիվիզիայի 296-րդ գնդի առաջին մարտկոցի հրամանատարը։ Չեխոսլովակիայի Ժիլին քաղաքի ազատագրման մարտերում խիզախություն ցուցաբերելու համար պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի շքանշանով։ 1945 թվականին Կոշիցե քաղաքի մատույցներում Վասիլյանի մարտկոցն աջակցել է 344-րդ հրաձգային գնդի առաջին գումարտակին։ Քաղաքն ազատագրելու համար գունդը ստացել է Կոշիցյան անվանումը։ Մարտական առաջադրանքները հաջողությամբ կատարելու համար արժանացել է Ալեքսանդր Նևսկու շքանշանի։ Հաղթանակի օրը կապիտան Վասիլյանը դիմավորել է Պրահայում։

Պատերազմի ավարտից հետո Վասիլյանը երկար տարիներ ղեկավարել է Այգեհովիտ գյուղի միջնակարգ դպրոցի մանկավարժական կոլեկտիվի աշխատանքները։ Կառավարության կողմից արժանացել է ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցչի պատվավոր կոչման։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ
* Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի երկրորդ աստիճանի շքանշան
* Ալեքսանդր Նևսկու շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Սարոնիկոս**, հայտնի է նաև, որպես **Սարոնիկի** կամ **Աթենքի ծոց** (հուն․՝ Σαρωνικός κόλπος), ծովածոց Հունաստանում։ Համարվում է Եգեյան ծովի խոշորագույն ծովածոցը։

Աշխարհագրություն
----------------

Աթենական կամ Սարոնիկի ծովածոցը խոշորագույնն է Միջերկրական ծովի մաս կազմող Եգեյան ծովում։ Աշխարհագրորեն այն տեղակայված է Կորնթոսի պարանոցի արևելքում և ընկած է Հունաստանի երկու խոշորագույն թերակղզիների՝ Ատտիկեի և Պելոպոնեսի միջև։

Կորինթոսի ջրանցքով Սարոնիկոսը կապվում է Հոնիական ծովի հետ։ Սարոնիկոսի ծովեզրին տեղակայված է Հունաստանի Հանրապետության խոշորագույն ծովային նավահանգիստը՝ Պիրեյոսը, որը վարչականորեն մտնում է մայրաքաղաք Աթենքի տարածաշրջանային միավորի մեջ։ Սարոնիկոսի ծովափնյա եզրին են գտնվում նաև հունական այնպիսի քաղաքներ, ինչպիսիք են Մեգարան, Էլեֆսիսը և Պալեա-Էպիդավրոսը։

Սարոնիկոսի ափերրն օգտագործվում են նավարկությությունների համար, ինչպես նաև զբոսաշրջային կարևոր օբյեկտներ են։ Հույն-պարսկական պատերազմների շրջանակներում մ․թ․ա․ 490 թվականին տեղի է ունեցել Սալամինի ծովային ճակատամարտը։

Տես նաև
-------

* Սալամինի ճակատամարտ
* Կորնթոսի պարանոց

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սարոնիկոս» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Դասական հնությունների իրական բառարան · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh87000201 · NKC: ge1118630 · VIAF: 242985574 · WorldCat VIAF: 242985574 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Հունաստան**   **Աշխարհագրություն**
 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մուրադյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վիկտոր Ասլանի Մուրադյան** (սեպտեմբերի 18, 1913(1913-09-18), Կարմրակուճ, Շուշիի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 2, 2003(2003-02-02), Երևան, Հայաստան), խորհրդային պատմաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1969 թվական)։ Չեխիայի Մլադա Բոլեսլավ քաղաքի պատվավոր քաղաքացի։

Կենսագրություն
--------------

Վիկտոր Մուրադյանը ծնվել է 1913 թվականի սեպտեմբերի 18-ին ԼՂԻՄ Հադրութի շրջանի Կարմրակուճ գյուողում։ Ավարտել է Ադրբեջանի համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։ Մասնակցել է «Հայրենական մեծ պատերազմին», եղել գնդի կոմիսար, դիվիզիայի քաղաքային բաժնի պետ։ 1968 թվականից մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտի հայկական մասնաճյուղի ավագ գիտաշխատող է։ Աշխատությունները վերաբերում են ԽՄԿԿ ազգային քաղաքականությանը Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին և ետպատերազմյան շրջանին։ Մի շարք կոլեկտիվ աշխատությունների համահեղինակ է։ «Սովետական Հայաստանը հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին (1941-1945 թվականներ)» փաստաթղթերի ու նյութերի ժողովածուն կազմող խմբի ղեկավար։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր դրոշի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշան
* Կարմիր աստղի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 8 (հայ.) — հատոր 8. — էջ 96.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 21942 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 96)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վազգեն Սարգսյան (այլ կիրառումներ)

**Վազգեն Հարությունի Սարգսյան** (1920, Արտաշավան, Էջմիածնի գավառ - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1957):

Կենսագրություն
--------------

Վազգեն Սարգսյանը ծնվել է 1920 թվականին, Աշտարակի շրջանի Արտաշավան գյուղում։ 1940 թվականի հոկտեմբերին, Երևանի մանկավարժական տեխնիկումի երրորդ կուրսից, զորակոչվել է կարմիր բանակ և ուղարկվել Միջինասիական զինվորական օկրուգի բժշկական ուսումնարանում սովորելու։ Սակայն ուսումնարանը չավարտած սկսվել է Հայրենական մեծ պատերազմը։

1941 թվականին Սարգսյանին շնորհվել է սերժանտի կոչում ու, որպես սանհրահանգիչ, ուղարկվել է Հյուսիսային Ղազախստանում նոր կազմավորվող 314-րդ հրաձգային դիվիզիայի 1078-րդ գունդը, որի կազմում էլ մասնակցել է Լենինգրադի պաշտպանության մարտերին։ 1942 թվականի հոկտեմբերին Վոլխովի ուղղությամբ Լենինգրադի շրջապատումը ճեղքելու մարտերից մեկում ծանր վիրավորվել է և տեղափոխվել հոսպիտալ։ Բուժվելուց հետո Վազգենը մեկնել է Վորոնեժի ռազմաճակատ, 5-րդ գվարդիական տանկային կորպուսի 48-րդ առանձին գունդը՝ որպես դեսանտային ջոկի հրամանատար, և մասնակցել Կուրսկի աղեղի նշանավոր ճակատամարտին։ 1943 թվականին մարտերից մեկում նորից վիրավորվել է , ապաքինվելուց հետո գործուղվել է առաջին Ուկրաինական ռազմաճակատ։ 7-րդ գվարդիական տանկային կորպուսի 71-րդ մեքենայացված բրիգադի կազմում նա մասնակցել է Կիևի, Ժիտոմիրի, Շեպետովկայի և այլ քաղաքների ու բնակավայրերի ազատագրման մարտերին։ 1944 թվականի աշնանը Վազգենը կռվել է Սանդոմիրի պլացդարմում, մասնակցել Լեհաստանի ազատագրմանը։ Պարգևատրվել է «Խիզախության համար» երկու մեդալներով ու շնորհակալագրերով։ Մարտերով հասել է Գերմանիա, մեծ հաղթանակը դիմավորել Էլբայի ափին։

1946 թվականին Սարգսյանը զորացրվել է խորհրդային բանակի շարքերից։ 1947 թվականին ավարտել է Երևանի մանկավարժական տեխնիկումը և ուսուցչական աշխատանքի անցել հայրենի գյուղի յոթնամյա դպրոցում։ 1957 թվականին Սարգսյանը ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։

Պարգևներ
--------

* «Խիզախության համար» մեդալ (կրկնակի)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հարությունյան Ա. Հ. և ուրիշներ Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ Երեք գրքով։ Գիրք 3-րդ, Լույս, 1987, 289 էջ։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սանամյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գևորգ Մինասի Սանամյան** (մարտի 23, 1904(1904-03-23), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 19, 1976(1976-07-19), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային կինոօպերատոր։ Ղրիմյան ռազմաճակատի «Սոյուզկինոխրոնիկայի» թղթակցական խմբի ղեկավար։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1963 թ.)։ ՍՄԿԿ անդամ 1946 թ.-ից։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Գործունեություն
---------------

Կինոյում սկսել է աշխատել 1929 թվականից։ 1934 թվականին ավարտել է կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտի (Մոսկվա) օպերատորական ֆակուլտետը։ 1933-1936 թթ. եղել է «Սոյուզ-կինոխրոնիկա»-ի միջինասիական հանգրվանի օպերատոր (նկարահանել է «Միջինասիական սպարտակիադա», «Սովետական Կիրգիզիայի 15 տարին» և այլ կինոնկարներ)։ 1936 թ.-ից աշխատել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում։ Նկարահանել է մի շարք վավերագրական կինոնկարներ, լավագույններից են՝ «Հայաստանի պղինձը» (1937 թ.), «Հայաստանի շինանյութերը» (1947 թ. Իվան Դիլդարյանի և Ժ․ Վարդանյանի հետ), «Խաղողագործությունը Հայաստանում» (1952 թ. Գարուշ Բեկնազարյանի հետ), «Ստեփան Շահումյան» (1964 թ.), «Յոթ երգ Հայաստանի մասին» (1968 թ.), «Հովհաննես Թումանյան» (1969 թ.), ինչպես և «Կրակը անտառում» (1941 թ.) գեղարվեստական ֆիլմը։ 1942-1944 թթ. ռազմաճակատային կինոխմբի հետ Սանամյանի նկարահանած կադրերը օգտագործվել են «Մեծ հայրենականը» ֆիլմում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 175)։*  |
Դեպի Օհանավան և Ուշի ցույց տվող ճանապարհային նշան
**Ճանապարհային նշաններ**, նշաններ, տեղադրված ճանապարհների կողային կամ կենտրոնական մասերում։ Համարվում են ճանապարհային երթևեկության անվտանգությունն ապահովող տեխնիկական միջոցներ և նախատեսված են վարորդներին, հետիոտներին և այլ ճանապարհային մասնակիցներին ճիշտ ուղղորդելու և/կամ տեղանքի մասին տեղեկություն տրամադրելու համար։

Պատմության մեջ հայտնի առաջին ճանապարհային նշանները եղել են պարզ փայտե կամ քարե ուղենիշների տեսքով։ Ներկայիս տեսքը երթևեկության նշանները ձեռք են բերել 1930-ական թվականներից հետ։

Բազմաթիվ երկրներում ճանապարհային նշանների հիմնական մասը համընկնում են։ Այնուամենայնիվ, նշանները կարող են խիստ տարբերվել ըստ երկրի։ Աշխարհում երթևեկության նշանները դասակարգվում են երկու հիմնական խմբի մեջ՝ եվրոպական և անգլոսաքսոնական։

Պետական ստանդարտով հաստատված է ճանապարհային նշանների 7 խումբ, նախազգուշացնող, առավելության, արգելող, թելադրող, ինֆորմացիոն-ցուցիչ, սպասարկման և լրացուցիչ ինֆորմացիայի։ Նշանների՝ այս կամ այն խմբին պատկանելու հիմնական տարբերիչ առանձնահատկություններն են ձևը, ֆոնի և եզրագծի գույնը։ Նախազգուշացնող նշանները վարորդին տեղեկացնում են սպասվող վտանգի բնույթի և իրադրությանը համապատասխան միջոցներ ձեռնարկելու մասին։ Առավելության նշանները ցույց են տալիս խաչմերուկները, երթևեկելի մասերի առանձին փոխհատումները, ինչպես նաև ճանապարհի նեղ տեղամասերն անցնելու հաջորդականությունը։ Արգելող նշանները մտցնում կամ վերացնում են երթևեկության որոշակի սահմանափակումները։ Թելադրող նշանները հրահանգում կամ փոփոխում են երթևեկության որոշակի ռեժիմը։ Ինֆորմացիոն-ցուցիչ նշանները տեղեկացնում են երթևեկության ռեժիմի առանձնահատկության կամ ընթացքի ուղղությամբ բնակավայրերի և այլ օբյեկտների տեղաբաշխման մասին։ Սպասարկող նշանները տեղեկացնում են կենցաղային սպասարկման օբյեկտների տեղաբաշխման մասին։ Լրացուցիչ ինֆորմացիայի նշանները կիրառվում են այլ խմբի նշանների գործողությունը պարզաբանելու կամ սահմանափակելու նպատակով։

Ճանապարհային նշանների կատեգորացման և վավերացման մասին որոշվել է 1968 թվականին անցկացված Վիեննայի համաժողովում։ Ըստ համաժողովի արդյուքների՝ ճանապարհային երթևեկության նշանները ստորաբաժանվում են ըստ հետևյալ կատեգորիաների։

* Նախազգուշացնող նշաններ
* Առավելության նշաններ
* Արգելող և սահմանափակող նշաններ
* Թելադրող նշաններ
* Հատուկ թելադրանքի նշաններ
* Սպասարկման նշաններ
* Տրանսպորտային միջոցների ճանաչման նշաններ
* Լրացուցիչ տեղեկատվության նշաններ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ճանապարհային նշաններ և գծանշումներ». «Վարորդ.am». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հունիսի 25-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* ճանապարհային նշաններ և գծանշումներ Արխիվացված 2014-06-25 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ճանապարհային նշան» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11950066t · GND: 4062994-6 · LCCN: sh85136778 · NDL: 00561698 · NKC: ph216329, ph119579 |

 |
**Սուրեն Գրիգորի Պետրոսյան** (դեկտեմբերի 15, 1916(1916-12-15), Լեռնային Ղարաբաղ - նոյեմբերի 25, 1996(1996-11-25), Երևան, Հայաստան), 2-րդ ուկրաինական ճակատի 52-րդ բանակի 5-րդ գվարդիական օդադեսանտային բրիգադի գումարտակի հրամանատար, գվարդիայի ավագ լեյտենանտ, Խորհրդային Միության հերոս։

Կենսագրություն
--------------

Պետրոսյանը ծնվել 1916 թվականի դեկտեմբերի 15-ին գյուղացու ընտանիքում։ Ազգությամբ հայ է։ 1939 թվականից ծառայել է Կարմիր բանակում։ 1942 թվականին անցել է անձնակազմի կատարելագործման դասընթացներ։ 1942 թվականի սեպտեմբերից կռվել է Հայրենական մեծ պատերազմի ճակատներում։

Հատկապես աչքի է ընկել Դնեպրի համար անցկացվող մարտում։ 2-րդ ուկրաինական ճակատի 5-րդ գվարդիական օդադեսանտային բրիգադի 3-րդ գումարտակը Պետրոսյանի գլխավորությամբ բրիգադի կազմում ափ էր իջեցվել Չերկասիի մարզի Չերկասիի շրջանում, գրավել և պահում էր Դնեպրի արևմտյան ափին գտնվող մարտահենադաշտը։ Մինչև 1943 թվականի նոյեմբերի 20-ը գումարտակը ռեյդեր է իրականացրել հակառակորդի թիկունքում։ 2 ամիս տևող կռվում Պետրոսյանի գումարտակը ոչնչացրել է հակառակորդի գումարտակը Պոտոկ գյուղում, հարձակվել Նիկոլաևկա գյուղի վրա, գրավել Ելիզավետկայի և Դուբիևկայի հենակետերը։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանով 1944 թվականի ապրիլի 24-ին գերմանաֆաշիստական ուժերի դեմ մղած մարտերում ցուցաբերած արիության, խիզախության և հերոսության համար գվարդիայի ավագ լեյտենանտ Սուրեն Գրիգորի Պետրոսյանին շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում՝ Լենինի և համար 2731 «Ոսկե աստղ» շքանշանների պարգևատրմամբ։

1945 թվականից կապիտան Պետրոսյանը գտնվել է պահեստազորում։ Աշխատել է կուսակցության Կիրովականի շրջկոմում։ Այնուհետև ծառայել է Հայաստանի ներքին գործերի նախարարության մարմիններում, որտեղից ազատվել է 1973 թվականին ոստիկանության փոխգնդապետի կոչումով։ Ապրել է Երևանում։ Մահացել է 1996 թվականի նոյեմբերի 25-ին։

Տես նաև
-------

* Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Խորհրդային Միության հերոսի կոչում ստացած հայերի ցանկ
* Հայրենական մեծ պատերազմ
* Միհրան Բաստանջյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  На момент представления к присвоению звания Героя Советского Союза.
2. ↑  Книга о героях. Ереван, 1985

Գրականություն
-------------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Золотые Звёзды Азербайджана. Баку, 1975.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սուրեն Պետրոսյան (ԽՍՀՄ հերոս) «Երկրի հերոսներ» կայքում
**Հեինսա** (հանգըլ՝ 해인사, հանջա՝ 海印寺, թարգմ․՝ արտացոլման տաճար հանգիստ ծովում), Հարավային Կորեայի առավել հայտնի բուդդայական տաճարներից մեկը։ Այստեղ է պահպանվում Տրիպիտակա Կորեանայի հայտնի բուդդայական սրբազան տեքստերի կամարը՝ փորագրված ավելի քան 80 հազար փայտե սալիկների վրա։ Մինչև այսօր էլ համարվում է բուդդայական Սոն հոսանքի գործող կենտրոն։

1995 թվականին ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի այն շինությունները, որոնցում պահպանվում է Տրիպիտակա Կորեանան, ընդգրկեց Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։

Տեղակայություն
--------------

Հեինսան համարվում է կորեական «Եռազարդ» տաճարներից մեկն է (կորեերեն՝ 삼보사)։ Տեղակայված է Հարավային Գյոնգսանգ նահանգի Կայասան լեռան վրա։

Պատմություն
-----------

Տաճարն առաջին անգամ կառուցվել է 802 թվականին։ Լեգենդի համաձայն՝ կորեացի երկու վանական՝ Չինաստանի, Սունի և Իջոնի ճամփորդություններից վերադառնալով՝ բուժել են Էջան վանի կնոջը, ով ծանր հիվանդությամբ էր տառապում։ Որպես շնորհակալություն Բուդդային՝ վանը հրամայեց տաճար կառուցել։ Մեկ այլ աղբյուր՝ Չոի Չի Վոնը (900 թվական) պնդում է, որ Սունինը և իր գործընկեր Ինջոնը ստացան կառավարող թագուհու աջակցությունը, ընդունեցին բուդդիզմ և աջակցեցին տաճարի շինարարությանը։

Տաճարային համալիրը վերականգնվել կամ վերակառուցվել է մի քանի անգամ՝ 10-րդ դարում, 1488, 1622 և 1644 թվականներին։ 1817 թվականին Հեինսան այրվել է, որից հետո գլխավոր դահլիճը վերականգնվել է 1181 թվականին։ Գլխավոր դահլիճը՝ Դեջոկվանջոնը (Մեծ լռության և լույսի դահլիճ) հատուկ չէ կորեական բուդդայականությանը, քանի որ նվիրված է Վայրոչանային (Բուդդա Վայրոչանա՝ բուդդայականության հինգ Իմաստության բուդդաներից մեկը), այն պարագայում, երբ մյուս կորեական բուդդակայական տաճարների գլխավոր դահլիճը նվիրված է Սոկամոնիին։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի պաշտոնական կայք (անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Asian Historical Architecture: Haeinsa
* South Korean Cultural Properties Administration page for Haeinsa and *Tripitaka Koreana* Արխիվացված 2009-05-06 Wayback Machine
* Digital Dictionary of Buddhism Արխիվացված 2003-10-06 Wayback Machine
* UNESCO: Haeinsa Temple Janggyeong Panjeon
* Cultural Heritage: Haeinsa Janggyeong Panjeon Արխիվացված 2007-09-30 Wayback Machine
* Haeinsa Temple : Official Site of Korea Tourism Org Արխիվացված 2017-05-09 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հեինսա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 2154152331600203260008 · WorldCat VIAF: 2154152331600203260008 |

 |
**Բադախոսի տաճար** (իսպ.՝ Catedral metropolitana de San Juan Bautista de Badajoz)), կաթոլիկ եկեղեցի, Իսպանիայի Բադախոս քաղաքի Էստրեմադուրա ինքնավար համայնքում։ Հիմնադրվել է 1994 թվականին, Մերիդայի տաճարի հետ միասին։ Բադախոսի տաճարը Մերիդա-Բադախոս արքեպիսկոպոսական թեմի նստավայրն է։

Պատմություն
-----------

1230 թվականին թագավոր Ալֆոնսո IX-ի կողմից Բադախոս քաղաքի վերագրավումից հետո, նոր եպիսկոպոս Պադրո Պերեսը ի սկզբանե Բադախոսի Ալկասաբա մզկիթը դարձրեց տաճար։ Նոր տաճարը չի գործել մինչև 13-րդ դար։

1270 թվականին, տաճարը օծվել և նվիրաբերվել է Սուրբ Հովհաննես Մկրտչին, թեև շինարարությունը դեռ չէր ավարտվել։ Տաճարի տարբեր շինարարական աշխատանքներ տևել են մինչև 15-րդ դար, որին հաջորդել են 16-17-րդ դարերում արված վերանորոգումները և որոշ փոփոխությունները։

Բադախոսի տաճարը 1931 թվականին հռչակվեց ազգային պատմական հուշարձան։ 1994 թվականի հուլիսի 28-ին Հովհաննես Պողոս II Հռոմի Պապը հիմնեց Մերիդա-Բադախոս արքեպիսկոպոսական թեմը, դրա մետրոպոլիտեն դարձնելով Բադախոսի տաճարը։

Նկարագրություն
--------------

Միջնաբերդի դիրքի շնորհիվ, եկեղեցին ունի ամրոցի տեսք, ամուր պատեր և պատնեշներ, ամուր քառակուսի աշտարակ։ Աշտարակը գտնվում է 11 և 14 մետր բարձրությունների վրա, և ունի 4 հատված, որոնցից մեկում տեղավորվում են բոլոր զանգերը։ Բնօրինակ եկեղեցին ունեցել է երկու նմանատիպ աշտարակ։

Եկեղեցին ունի մեկ պարզ ուղղանկյունաձև ճակատ՝ մեկ մարմարե շքամուտքով, որը կառուցվել է 1619 թվականին։ Շքամուտքի կողքին կան երկու հոնիական սյուներ։ Սուրբ Բլեիսի հյուսիսային շքամուտքը ամենայն հավանականությամբ ամենահինն է, որը շրջապատված է երկու քառակուսի սյուններով, առանձնանում է սրբերի փոքր պատկերներով։ Բոլոր պատերը և աշտարակը կառուցված են գոթական ճարտարապետական ոճով։ Տաճարի ինտերիերը ձևավորված է ուշ գոթական ճարտարապետական ոճով, ունի նավ, երկու ենթակողմ, կողային մատուռներ, բարձր խորան (բարոկկո ճարտարապետական ոճով) և երգչախմբի տաղավար՝ պլատերեսկո ոճով։

Վանքը կառուցված է պորտուգալական «Մանուելինո» ճարտարապետական ոճով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  [ Official website of the co-cathedral of Mérida Արխիվացված 2011-01-28 Wayback Machine
3. ↑  Pope John Paul II (28 July 1994), «Constitutiones Apostolicae - Emeritensis Augustana» (PDF), *Acta Apostolicae Sedis* (Latin), Vatican: Congregation for Bishops, **86**: 936–937`{{citation}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link).

Արտաքին հղումներ
----------------

* Page with history and a video of the construction phases
* Page at Ciudades Catedrals website
* Detailed guide of the Catedral of Badajoz

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բադախոսի տաճար» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX94281 · LCCN: nr89009181 · VIAF: 167591386 · WorldCat VIAF: 167591386 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ստեփան Պողոսյան (այլ կիրառումներ)

**Ստեփան Հակոբի Պողոսյան** (1912, Անգեղակոթ, Զանգեզուրի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1996), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ստեփան Պողոսյանը ծնվել է 1912 թվականին, Սիսիանի շրջանի Անգեղակոթ գյուղում։ 1931 թվականին ավարտել է Գորիսի գյուղատնտեսական տեխնիկումը և 1931-1932 թվականներին աշխատանքի է անցել Անգեղակոթի միջնակարգ դպրոցում, որպես ուսմասվար և քիմիայի ու կենսաբանության ուսուցիչ։ 1930-1940 թվականներին աշխատել է նույն շրջանի Շաղաթի միջնակարգ դպրոցում, սկզբում՝ ուսմասվար, իսկ հետո՝ տնօրեն։ Սովորել և ավարտել է Երևանի պետական մանկավարժական ինստիտուտի քիմիայի և կենսաբանության ֆակուլտետը։

1939 թվականին Պողոսյանը զորակոչվել է կարմիր բանակ, ծառայել Միջինասիական զինվորական օկրուգում, հրետանային զորամասում։ 1940 թվականին սովորել է քաղաշխատողների դասընթացներում։ Ավարտելուց հետո նշանակվել է 83-րդ լեռնային թուրքմենական հրաձգային դիվիզիայի 67-րդ գնդի 2-րդ մարտկոցի քաղղեկ։ Եղել է գնդի առաջին դիվիզիոնի կուսակցական կազմակերպության քարտուղարը։ 1942 թվականի հոկտեմբերին Պողոսյանը մասնակցել է Հյուսիսային Կովկասի Թամանի թերակղզու, Կերչի ազատագրման մարտերին, կռվել է 1-ին և 4-րդ Ուկրաինական ռազմաճակատներում, մասնակցել Կարպատներում մղված մարտերին։ Ուժգորոդ և Մուկաչով քաղաքների ազատագրման ժամանակ վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո վերադարձել է զորամաս և մասնակցել Լեհաստանի, Չեխոսլովակիայի ազատագրմանը։ 1945 թվականին Չեխոսլովակիայի Բռնո քաղաքի ազատագրման ժամանակ վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո ընտրվել 174-րդ առանձին գումարտակի կուսակցական կազմակերպության քարտուղար։

Մարտական ծառայությունների համար Պողոսյանը պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի և Կարմիր աստղի շքանշաններով, «Կովկասի պաշտպանության համար» և «1941-1942 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալներով։

1946 թվականին բանակից զորացրվելուց հետո աշխատել է Սիսիանի շրջանի Բազարչայի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ 1954 թվականին Պողոսյանը տեղափոխվել է Երևան և երկար տարիներ քիմիա դասավանդել երկաթգծի համամիութենական հեռակա ինստիտուտի Երևանի մասնաճյուղում, մայրաքաղաքի Նալբանդյանի և № 70 միջնակարգ դպրոցներում։ Բազմիցս արժանացել է մեդալների և պատվոգրերի։ 1979 թվականին անցել է կենսաթոշակի։

Մահ
---

Ստեփան Պողոսյանը մահացել է 1996 թվականին։ Թաղված է Չարբախի գերեզմանոցում։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
2. ↑  «The memorial of Poghosyan Stepan (Ստեփան Պողոսյան Հակոբի) buried at Yerevan's Charbakh cemetery». *hush.am* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 20-ին.
**Պյոտր Պավելի Պետրոսյան** (1924, Աշխաբադ, Askgabat District, ԽՍՀՄ), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1945): ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ (1968): Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Պյոտր Պետրոսյանը ծնվել է 1924 թվականին, Թուրքմենական ԽՍՀ-ի Աշխաբադ քաղաքում։ Սովորել է Աշխաբադի № 16 դպրոցում։ 1940 թվականի սեպտեմբերից, սկսել է համատեղել ուսումը աշխատանքի հետ։

1942 թվականի հունիսից զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Սովորել է բարձրագույն ռազմական ավիամեխանիկների դպրոցում, 1944 թվականին ուղարկվել է Լենինգրադյան ռազմաճակատ, որպես ավիամեխանիկ։ Նրա կործանիչը կատարել է 6-8 թռիչք։ 1945 թվականին նրանց ավիագունդը տեղափոխվել է Հեռավոր Արևելք։ Մարտերից մեկում ոտքից ծանր վիրավորվել է։ Առողջանալուց հետո զորացրվել է բանակից և վերադարձել Աշխաբադ։ Պարգևատրվել է «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» և «Ճապոնիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալներով։

Հեռավոր Արևելքում, 1945 թվականի օգոստոսին, ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Պետրոսյանը սովորել է Աշխաբադի Գորկու անվան մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետում։

1952 թվականին Պետրոսյանը ընտանիքով տեղափոխվել է Հայաստան, աշխատել է ուսուցիչ, դպրոցի տնօրեն։ 1968 թվականին ստացել է Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր ուսուցչի կոչում։ 1974 թվականից մաթեմատիկա է դասավանդել Ա. Ս. Պուշկինի անվան դպրոցում։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ (1968)
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* «Ճապոնիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Պետրոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*
 Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անդրանիկ Պետրոսյան (այլ կիրառումներ)

**Անդրանիկ Մուսայելի Պետրոսյան** (1921, Մուշկապատ, Շուշիի գավառ - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Անդրանիկ Պետրոսյանը ծնվել է 1921 թվականին, Լեռնային Ղարաբաղի Մարտունու շրջանի Մուշկապատ գյուղում։ Միջնակարգ դպրոցն ավարտել է 1938 թվականին, որից հետո աշխատել է շրջանի մշակույթի տան վարիչ, ֆիզկուլտկոմիտեի նախագահ։ 1941 թվականին աշխատել է Մարտակերտի դպրոցում, որպես ռուսաց լեզվի ուսուցիչ։

Բանակ է զորակոչվել 1941 թվականին։ Ծառայել է գլխավորապես տնտեսական սպասարկման ստորաբաժանումներում, ավտոգնդում և հասել է մինչև Բեռլին, այնուհետև իր զորամասի հետ փոխադրվել է Հեռավոր Արևելք, մասնակցել իմպերիալիստական Ճապոնիայի դեմ մղված կռիվներին, հասնելով մինչև Պորտ-Արտուր։

Պատերազմի ավարտից հետո Պետրոսյանը բնակություն է հաստատել Աշխաբադում։ 1950 թվականին փոխադրվել է Երևան, աշխատել վարչական մարմիններում և միաժամանակ սովորել և ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական բաժինը։ 1960 թվականից Պետրոսյանը վարել է միջնակարգ դպրոցի տնօրենի պաշտոնը։

Մարտական աչքի ընկած ծառայությունների համար Պետրոսյանն արժանացել է կառավարական պարգևների՝ Կարմիր աստղի շքանշանի, «Մարտական ծառայությունների համար» և այլ մեդալների։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Սուրեն Վահանի Պիպոյան** (օգոստոսի 18, 1922(1922-08-18), Նոր Բայազետ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ - մայիսի 25, 2005(2005-05-25), Երևան, Հայաստան), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1972)։

Կենսագրություն
--------------

Սուրեն Պիպոյանը ծնվել է Նոր Բայազետում։ 1933 թվականին տեղափոխվել է Երևան։ 1938-1942 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարդտեխնիկումում, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1953 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Նույն թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների, այդ թվում՝ 1972 թվականին կազմակերպած «Ուրարտուից մինչ մեր օրեր» խորագրով Հայ արվեստի ցուցահանդեսին Լուվրում (Փարիզ)։ Առաջին ստեղծագործական աշխատանքը՝ «Խոհանոցում», ցուցադրվել է Բաքվի, Մոսկվայի համամիութենական ցուցահանդեսներում։ 1955 թվականին մասնակցել է Էջմիածնի Մայր տաճարի, 1968 թվականին՝ Արին-Բերդի որմնանկարների վերականգնման աշխատանքներին։ 1970-1974 թվականներին դասավանդել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում։ 1956 թվականից եղել է Հայաստանի նկարիչների միության, 1964 թվականից՝ վարչության անդամ, 1971 թվականից՝ գեղանկարչական բաժնի նախագահը։

Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Ստեղծել է բազում գեղանկարչական գործեր թեմատիկ կոմպոզիցիայի, մոնումենտալ կտավի ժանրում։ Կտավներում անդրադարձել է Հայոց Մեծ եղեռնին, ստեղծել «Գաղթ» աշխատանքը, որն արժանացել է «Տարվա լավագույն աշխատանք» հանրապետական մրցանակին։

Գլխավոր գործերից են՝

* «Զ. Ազիզյանի դիմանկարը»
* «Այրիվանք»
* «Գարնանային ջրեր»
* «Հրազդանի կամուրջը»
* «Արամայիս Միրիբյանի դիմանկարը»
* «Թռչում են կռունկները»
* «Խաղաղության պաշտպանության դիրքերում»
* «Կիևի գրավումը»
* «Ազատագրում»
* «Դեպի նոր Հայաստան»
* «Ճանապարհ (Կոմիտաս)»
* «Աստրոֆիզիկոսներ»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայ կերպարվեստագետներ, համառոտ բառարան», Դանիել Դզնունի, «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1977 թ.:
2. ↑  Կատարյալ գեղանկարիչը․ Սուրեն Պիպոյան
3. ↑  Սուրեն Պիպոյանի ստեղծագործություններից ՀԱՊ-ում
**Սուրեն Լևոնի Սարդարյան** (1918, Դեվրլու, Երևանի գավառ - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1944): Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1966): ՀԽՍՀ վաստակավոր ինժեներ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Սուրեն Սարդարյանը ծնվել է 1918 թվականին, Արարատի շրջանի Արարատ գյուղում։ Սովորել է հայրենի գյուղի դպրոցում, 1934- 1936 թվականներին՝ Երևանի ինդուստրիալ բանֆակում, այնուհետև ընդունվել է Երևանի Կառլ Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի հիդրոտեխնիկական ֆակուլտետը, որի տեսական դասընթացը, առանց դիպլոմային պաշտպանության, ավարտել է 1941 թվականին։ Պոլիտեխնիկական ինստիտուտում սովորելիս, սկսած 1937 թվականից մինչև Մեծ հայրենականը, Սարդարյանը միաժամանակ աշխատել է Երևանի լեռնամետալուրգիական տեխնիկումում, դասավանդել է տեխնիկական մեխանիկա և գեոդեզիա։ Այդ ժամանակաշրջանում նա աշխատել է նաև Ա. Թամանյանի անվան շինարարական տեխնիկումում՝ դասավանդելով նույն առարկաները, մաթեմատիկա է դասավանդել երեկոյան մասսայական դպրոցներում։

Հայրենական պատերազմի սկզբից Սարդարյանը մեկնել է բանակ և ակտիվորեն մասնակցել հայրենիքի պաշտպանությանը՝ սկզբում սակրավորների խմբում՝ Մոսկվայի մոտ, իսկ հետագայում՝ 89-րդ դիվիզիայում, մասնակցել է արդեն 226-րդ դիվիզիայի, 987-րդ գնդի ինժեներական ծառայությունների պետի պաշտոնում։ Մարտական գործողությունների ճանապարհը Մոզդոկից հասել է Կարպատներ, Չեխոսլովակիայի Կոշիցե քաղաքը։ Որպես սակրավորների վաշտի հրամանատար, իսկ հետագայում գնդի ինժեներական ծառայությունների պետ, տարբեր միավորումների կազմում մասնակցել է մի շարք ռազմաճակատների մարտական գործողություններին։ 1944 թվականին ռազմաճակատում ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը։ Ցուցաբերած արիության և խիզախության համար Սարդարյանը պարգևատրվել է Կարմիր աստղի, և Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշաններով և մի շարք մեդալներով։ 1945 թվականի հունվարի վերջին մարտական առաջադրանքը կատարելիս ծանր վիրավորվել է։ 1945 թվականի մայիսին զորացրվել է որպես Հայրենական պատերազմի հաշմանդամ, կապիտանի կոչումով։

Զորացրվելուց հետո Սարդարյանն աշխատանքի է անցել լեռնամետալուրգիական տեխնիկումում։ 1966 թվականին ստացել է տեխնիկական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան, այնուհետև դոցենտի պաշտոն։ Աշխատել է պոլիտեխնիկական ինստիտուտի շինարարական մեխանիկայի ամբիոնի վարիչ։

Շինարարական ֆակուլտետի 50-ամյակի առթիվ Սարդարյանն արժանացել է ՀԽՍՀ վաստակավոր ինժեների պատվավոր կոչման։ Նա գիտական աշխատանքների հեղինակ է, ունի ուսումնամեթոդական ձեռնարկներ։ Ակտիվորեն մասնակցել է ֆակուլտետի և ինստիտուտի քաղաքական-հասարակական կյանքին, ուսանողների ռազմահայրենասիրական դաստիարակությանը։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարագետ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Ավագ Առաքելի Բադալյան** (1920, Տող, Շուշիի գավառ - *անհայտ*), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ավագ Բադալյանը ծնվել է 1920 թվականին Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Հադրութի շրջանի Տող գյուղում։ 1939 թվականին ավարտել է Տողի միջնակարգ դպրոցը և ընդունվել Բաքվի Վ. Ի. Լենինի անվան մանկավարժական ինստիտուտի քիմիայի ու կենսաբանության ֆակուլտետը։ Դեռ երկրորդ կուրսը չփոխադրված՝ զորակոչվել է բանակ։

1942 թվականի սկզբին Ալթայի երկրամասի Բառնաուլ քաղաքից նրանց զորամասը մեկնել է ռազմաճակատ։ Գերմանացիների դեմ մարտի մեջ է մտել Ստարայա Ռուսա քաղաքի շրջանում։ Մարտերից մեկում Ավագը վիրավորվել է, զրկվել է ձախ ձեռքից, վիրավորվել է նաև աջ ձեռքը։ Վեց ամիս բուժվելուց հետո զորացրվել է բանակից։

Զորացրվելուց հետո Բադալյանն անցել է մանկավարժական աշխատանքի։ Դպրոցում աշխատել է որպես զինղեկ, միաժամանակ պարապմունքներ է վարել զորակոչիկների պատրաստման ենթաշրջանային դասընթացներում։ 1944-1949 թվականներին Բադալյանը սովորել է Երևանի պետական համալսարանի երկրաբանական ֆակուլտետում և ավարտելուց հետո մեկնել է ծննդավայրի դպրոցը, դասավանդել աշխարհագրություն։ Այնուհետև աշխատել է Մեծ Թաղլարի դպրոցում։ 1951 թվականին Բադալյանը տեղափոխվել է Հայկական ԽՍՀ Արարատի շրջան և աշխատել է Արարատ քաղաքի միջնակարգ դպրոցներում։ 1964-1965 ուսումնական տարվանից Բադալյանը եղել է Արարատի № 1 միջնակարգ դպրոցի աշխարհագրության ուսուցիչը։

Գերմանաֆաշիստական զորքերի դեմ մղված մարտերում քաջություն ցուցաբերելու համար Բադալյանը պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի» երկրորդ աստիճանի շքանշանով և մեդալներով։ Բադալյանն ակտիվորեն մասնակցել է հասարակական աշխատանքներին։

Պարգևներ
--------

* Հայրենական պատերազմի երկրորդ աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սիմոնյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վահան Մելիքի Սիմոնյան** (1909, Ախլաթյան, Զանգեզուրի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1930): Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Վահան Սիմոնյանը ծնվել է 1909 թվականին Սիսիանի շրջանի Ախլաթյան գյուղում։ 1929-1938 թվականներին եղել է Ախլաթյան, Դարաբաս և Տոլորս գյուղերի դպրոցների տնօրեն և պատմության ուսուցիչ։ 1930 թվականին ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը։ 1941 թվականին ավարտել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի հեռակա բաժնի պատմության ֆակուլտետը։ 1942 թվականի փետրվարի 22-ին զորակոչվել է բանակ։ Սովորել է Թելավի և Բաքվի ռազմական ուսումնարաններում։ Ռազմական ուսումնարանն ավարտել, ստացել է կրտսեր լեյտենանտի կոչում, կռվել 126-րդ Կարմիր դրոշի շքանշանակակիր հրաձգային դիվիզիայի շարքերում, որպես դասակի հրամանատար։ 1943 թվականի հուլիսին մասնակցել է Դոնեցկ, Զապորոժիե, Մելիտոպոլ քաղաքների ազատագրման համար մղված մարտերին, արիաբար կռվել և իրավորվել է, ապաքինվելուց հետո վերադարձել զորամաս։

Պարգևատրվել է «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի», մարտական և մի քանի հոբելյանական մեդալներով, աշխատանքային «Պատվո նշան» շքանշանով։

1944 թվականին Սիմոնյանը ռազմաճակատում կրկին ծանր վիրավորվել է, ազատվել զինվորական ծառայությունից և որպես 2-րդ խմբի հաշմանդամ զորացրվել է և վերադառնալով հայրենիք՝ նշանակվել դպրոցի տնօրեն, աշխատել մինչև կենսաթոշակի անցնելը։

Պարգևներ
--------

* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* «Պատվո նշան» շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
2. ↑  «ՍԻՄՈՆՅԱՆ ՎԱՀԱՆ ՄԵԼԻՔԻ». *ԶԱՆԳԵԶՈՒՐ* (ռուսերեն). 2010 թ․ մայիսի 6. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 29-ին.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մուրադյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արտեմ Պողոսի Մուրադյան** (1901, Մարտունու շրջան - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Արտեմ Մուրադյանը ծնվել է 1901 թվականին, Մարտունու շրջանի Վերին Ադյաման գյուղում։ Մուրադյանը եղել է հանրապետության ժողովրդական կրթության հնագույն աշխատողներից։ Նա մանկավարժական գործունեությունն սկսել է Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատման առաջին օրերին՝ 1920 թվականի դեկտեմբերին, նշանակվել է Մարտունու շրջանի Վերին Ադյաման գյուղի նորաբաց դպրոցի վարիչ։ Շուրջ քսան տարի, որպես ուսուցիչ, տնօրեն է աշխատել Ղափանի, Մեղրու, Վարդենիսի շրջանների, Վրացական ԽՍՀ Սուխում, Բաթում քաղաքների դպրոցներում։

1941 թվականի սեպտեմբերին Մուրադյանը զորակոչվել է բանակ և կարճ շամանակ անց մեկնել ռազմաճակատ։ Կռվել է Հյուսիսային Կովկասում։ Վիրավորվելուց և բուժվելուց հետո նորից վերադարձել է ռազմաճակատ, 370-րդ գնդի կազմում մասնակցել է Ռոստովի մատույցներում մղված մարտերին։ Ռոստովի ազատագրումից հետո նշանակվել է հատուկ գումարտակի հրամանատարի օգնական։ Մուրադյանը մասնակցել է Կիևի ազատագրմանը, այնուհետև ֆաշիստական զավթիչների դեմ կռվել է Լեհաստանում, մասնակցել Վարշավայի ազատագրմանը, իր ստորաբաժանման հետ հասել է Բեռլին։ Պարգևատրվել է մարտական Կարմիր դրոշի, Կարմիր աստղի շքանշաններով, «Վարշավայի ազատագրման համար», «Բեռլինի գրավման համար» մեդալներով։

Հայրենական մեծ պատերազմի հաղթական ավարտից հետո, շուրջ երեք ու կես տասնամյան, Մուրադյանը մանկավարժական աշխատանք է կատարել Վարդենիսի շրջանի դպրոցներում։ Չնայած պատկառելի տարիքին, նա աշխատել է եռանդով և իր հարուստ փորձն ու գիտելիքներն է ներդրել սովորողների ուսուցման և կոմունիստական դաստիարակության գործում։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր դրոշի շքանշան
* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Վարշավայի ազատագրման համար» մեդալ
* «Բեռլինի գրավման համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
409-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատարներ՝ Ա. Վասլիյան, Մ. Դոբրովոլսկի, Յու. Գրեչանի և Գ. Սորոկին
**Արտաշես Արշակի Վասիլյան**  (ապրիլի 23, 1898(1898-04-23), Ուզունթալա, Հայաստան - փետրվարի 10, 1943(1943-02-10), Կրասնոդարի երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային ռազմական գործիչ, խորհրդային բանակի գնդապետ (1940)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1898 թվականի ապրիլի (մայիս) 23-ին Այգեհովիտ գյուղում։ Ավարտել է Թիֆլիսի հետևակային դպրոցը (1925), ԲԳԿԲ վարչությանը կից հրամանատարական կազմի կատարելագործման դասընթացները (1929)։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է (1916) Կովկասյան գործող բանակ։ Ստեփան Շահումյանի կոչով՝ 1918 թվականին կամավոր մտել է կարմիր բանակ։ 1920 թվականի մայիսին ծառայության է անցել Բաքվի 26 կոմիսարների անվան 1-ին կամավորական գնդում։ Եղել է գնդացրային դասակի, հրաձգային վաշտի հրամանատար, 1931 թվականից՝ 77-րդ լեռնահրաձգային դիվիզիայի շտաբի բաժնի պետի տեղակալ, ապա՝ պետ։ 1934 թվականին նշանակվել է հայկական 4-րդ լեռնահրաձգային գնդի շտաբի պետ, ապա՝ գնդի հրամանատար։ 1935-1937 թվականներին՝ 20-րդ լեռնահրաձգային դիվիզիայի շտաբի հետախուզության բաժնի պետ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ղեկավարել է 409-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայի կազմավորումն ու զորավարժեցումը։ 1942 թվականի հոկտեմբերին նշանակվել է Հյուսիսային Կովկասում գործող 89-րդ Հայկական հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար, մասնակցել Էլխոտովո-Մալգոբեկ-Վոզնեսենսկայա շրջանում մղված պաշտպանական մարտերին, Մալգոբեկի, Հյուսիսային Կովկասի այլ բնակավայրերի ազատագրմանը։

Զոհվել է հակառակորդի գերակշիռ ուժերի դեմ մարտում։ Աճյունն ամփոփված է Գյումրու քաղաքային այգում։

Վասիլյանի անունով է կոչվում նրա ծննդավայրի միջնակարգ դպրոցը, Իջևանի փողոցներից մեկը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 294)։*  |
Կրիպտիդ-հոմունկուլ
Համունկուլը սպերմատոզոիդում
Մարդու էմբրիոնի ուսումնասիրությունը արգանդում ըստ Լեոնարդո դա Վինչի
**Հոմունկուլ** կամ **հոմունկուլուս** (լատին․՝ homunculus- մարդ), ըստ միջնադարյան ալքիմիկոսների պատկերացումների՝ մարդանման արարած, որը կարելի է ստանալ արհեստական ճանապարհով։

Պատմություն
-----------

Առաջին հոմունկուլի ստեղծումն երկար ժամանակ վերագրվել է իսպանացի բժիշկ և ալքիմիկոս Արնալդուս դե Վիլանուվանուսին, ով ապրել է 13-րդ դարում Վիլյանուևա դե Խիլոկա քաղաքում։ Հոմունկուլի ստացման առավել հայտնի «բաղադրատոմսերից» մեկը առաջադրել է Պարացելսը 16-րդ դարում։ Ալքիմիկոսը կարծում էր, որ հատուկ անոթի մեջ ամփոփված մարդկային սերմնահեղուկը տաքացնելով և որոշակի այլ մանիպուլյացիաների միջոցով (ձիու գոմաղբով ծածկել, «մագնիսացնել», որի վերջնական իմաստը պարզ չէ) դառնում է հոմունկուլ։ Ըստ Պարացելսի, հոմունկուլին «կերակրելու» համար անոթի մեջ ոչ մեծ քանակությամբ մարդկային արյուն է պետք լցնել։ Համունկուլի հասունացման ժամանակը 40 օր է, իսկ համունկուլի հասակը` 12 դյույմ։

17-18-րդ դարերի պատկերացումների համաձայն, հոմունկուլ պարունակվում է սպերմատոզոիդում, իսկ մայրական օրգանիզմ ներթափանցելուց հետո վերափոխվում է մարդու. երբեմն ինքը` սպերմատոզոիդը նույնականացվում է հոմունկուլի հետ։ Նմանատիպ տեսակետները ստացել են անիմալկուլում (մանրադիտակային կենդանի) անունը։ Անիմալկուլիզմի կողմնակիցներից մեկն էլ եղել է Լևենհուկը` սպերմատոզոիդների առաջին բացահատողը։

Արվեստում
---------

Հոմունկուլի մասին պատկերացումներն իրենց արտահայտությունն են գտել միջնադարյան բազմաթիվ կտավներում, որտեղ հոմունկուլը ներկայացվել է որպես փոքրիկ մարդուկ, որ հայտնվելով մայրական օրգանիզմ էականորեն մեծանում է չափերով։

XVIII դարում ակադեմիական գիտությունը, ի դեմս էպիգենեզի հիմնադիր Կ. Ֆ. Վոլֆի, կտրականապես դեմ է եղել պերֆորմիստական պատկերացումներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Arnaldus Villanovanus. Catholic Encyclopedia
2. ↑   Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — СПб. 1907—1909.

Արտաքին հղումներ
----------------

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Հոմունկուլուս** կատեգորիայում։ |


|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հոմունկուլուս» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 25453261 |

 |
**Վերդի Առաքելի Խաչատրյան** (մայիսի 15, 1915(1915-05-15), Պատարա, Ադրբեջան - *անհայտ*), հայ բանաստեղծ, մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ 1941 թվականից։ Անվան առաջին վանկի և ազգանվան առաջին ու վերջին վանկերի մեկտեղումից կազմել է **Վերխաչյան** գրական անունը։

Կենսագրություն
--------------

Վերդի Խաչատրյանը ծնվել է 1915 թվականի մայիսի 15-ին, Բադարա (Ասկերանի շրջան) գյուղում։ 1939 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի Վ. Ի. Լենինի անվան մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ Ուսանելու տարիներին միաժամանակ գրական աշխատող է եղել Ադրբեջանի ռադիոկոմիտեի խմբագրությունում։ 1939-1942 թվականներին ուսուցչություն է արել հայրենի Բադարա գյուղի միջնակարգ դպրոցում։ 1942-1956 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1946-1956 թվականներին եղել է Բադարայի դպրոցի դասատու և ուսմասվար, 1956-1957 թվականներին՝ Նախիջևանիկ գյուղի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն, 1957-1959 թվականներին՝ Խնձրիստանի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն, 1959-1962 թվականներին՝ Բադարայի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն, 1962 թվականից՝ Բադարայի դպրոցի ուսուցիչ։ Վերխաչյանի առաջին բանաստեղծությունը («Երգ կառուցման») տպագրվել է 1934 թվականին, «Խորհրդային Ղարաբաղ» թերթում։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի և Հայրենական պատերազմի երկրորդ աստիճանի շքանշաններով։

Տես նաև
-------

* Արցախի գրողների միություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գրական տեղեկատու։ Երևան։ «Սովետական գրող»։ 1981։ էջ 525-526։
**Գրիգոր Շավարշի Տաթևյան** (օգոստոսի 19, 1912(1912-08-19), Տեկոր - մայիսի 13, 1977(1977-05-13), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային գեներալ-մայոր (1967), ճարտարապետ, ինժեներ։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1950)։ Հայրենական Մեծ պատերազմի մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ 1932 թվականից։

Արշավիր Տաթևյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Գրիգոր Տաթևյանը ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Կարսի նահանգի Տեկոր գյուղում։ 1926 թվականից բնակվել է Բաքվում։ 1929 թվականից Հոկտեմբերյան հեղափոխության գործարանում եղել է հրշեջ։ 1939 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի 
Նիկոլայ Ժուկովսկու անվան ռազմաօդային ինժեներական ակադեմիան։ 1939-1941 թվականներին դասախոսել է Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտում։ 1941 թվականից ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերի շարքերում, մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ Աշխատել է ԽՍՀՄ ռազմաօդային ուժերում, 1961 թվականից եղել է 6-րդ վարչության ղեկավարի տեղակալ։ Զգալի ավանդ ունի ավիացիոն տեխնիկայի կատարելագործման բնագավառում։

Մահացել է Մոսկվայում։

Պարգևներ
--------

* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1971)
* Կարմիր դրոշի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի երկրորդ աստիճանի շքանշան
* Կարմիր աստղի 2 շքանշան
* «Պատվո նշան» շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Baghdasaryan, Aram. «AV Production - Գրիգոր Տաթևյան». *avproduction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ օգոստոսի 19-ին. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 19-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 543)։*  |
**Մկրտիչ Թադևոսի Տիրատուրյան** (1918, Ալեքսանդրապոլ, Ալեքսանդրապոլի գավառ - 1982), հայ գեղանկարիչ։

Գրաֆիկ Կարապետ Տիրատուրյանի եղբայրն է։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Լենինականի նկարչական դպրոցը, 1938 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը։ 1939-1941 թվականներին սովորել է Լենինգրադի համառուսական գեղարվեստի ակադեմիայում, 1946-1949 թվականներին` Մոսկվայի հայկական մշակույթի տան վերաորակավորման դասընթացներում։ 1938 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Մանսնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1971 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Երևանում։ Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* «Սևանշին»
* «Սևան»
* «Ձկնորսները Սևանում»
* «Վ. Բերնարսկու դիմանկարը»
* «Լեյտենանտ Լ. Մկրտչյանի դիմանկարը»
* «Բաղդիկի դիմանկարը»
* «Առավոտը Սևանա կղզում»
* «Աշունը Էջմիածնում»
* «Ձմեռ»

Կատարել է մի շարք որմնանկարներ Լենինականում, Կիրովականում և Երևանում։

Մատենագրություն
---------------

Կատալոգ Մ. Տիրատուրյանի ցուցահանդեսի։ Երևան, 1971։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մկրտիչ Տիրատուրյանի ստեղծագործությունները Հայաստանի ազգային պատկերասրահում
2. ↑  Դանիել Դզնունի, Հայ կերպարվեստագետներ, համառոտ բառարան