recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Չվող թռչունների համաշխարհային օրը** (World Migratory Bird Day; WMBD) նշվում է մայիս ամսվա յուրաքանչյուր երկրորդ շաբաթ, կամ երկրորդ կիրակի օրը՝ ԱՄՆ Կոռնելի համալսարանի թռչնաբանների խնդրանքով՝ 1993 թվականներին։
Եվ չնայած սա միջազգային տոն է, բայց սրան վերաբերող միջոցառումներ են անցկացվում հիմնականում Հյուսիսային Ամերիկայում։ Միջոցառման նպատակը հանդիսանում է հասարակության ուշադրությունը հրավիրել գլոբալ էկոլոգիական փոփոխություններին, որոնք քայքայում են ամառային և ձմեռային չվող թռչունների արեալի էկոհամակարգը, ինչպես նաև նպատակ ունեն վերականգնելու չվող թռչունների բազմացման, չվելու, ձվադրման համար անհրաժեշտ բնական պայմանները։

2016 թվականից սկսած՝ տոնը նշվել է մայիսի 10-ին։

Չվող թռչունների համաշխարհային օրը (WMBD) հանդիսանում է ամենամյա իրազեկման միջոցառումների շարք, որոնց նպատակն է ընդգծել, որ անհրաժեշտ է պահպանել չվող թռչուններին և նրանց կացության վայրերը։ Սա շատ արդյունավետ գործիք է հանդիսանում, օգնում է տեղեկություններ ունենալ չվող թռչուններին սպառնացող վտանգների, նրանց էկոլոգիական նշանակության մասին, նրանց պաշտպանության համար կոչ է անում միջազգային համագործակցության։

Ամեն տարի WMBD տոնի կապակցությամբ ամբողջ աշխարհում կազմակերպվում են այնպիսի հասարակական միջոցառումներ, ինչպիսիք են թռչունների տոնը, տարբեր կրթական ծրագրեր, ցուցահանդեսներ և էքսկուրսիաներ՝ թռչուններին հետևելու համար։
Տարբեր պետություններում այս միջոցառումները կարող են անցկացվել տարվա ցանկացած եղանակի, քանի որ չվելու շրջանը տարբեր երկրներում տարբեր եղանակներին է լինում։ Սակայն տոնակատարության գլխավոր օրը մայիսի 10-ն է։

Դեռ 1918 թվականին ստորագրվել է «Չվող թռչունների մասին միջազգային պայմանագիրը», որը սակայն չի լուծում չվող թռչունների հետ կապված խնդիրները։

Չվող թռչունների տաս տեսակից մեկ տեսակը գրեթե ոչնչացման եզրին է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Всемирный день мигрирующих птиц». *Calend.ru*. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 7-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт проекта (англ)
* Всемирный день перелетных птиц | РИА Новости. 11.05.2013
**Մոլի օր** (անգլ.՝ Mole Day), ոչ պաշտոնական տոն, որը նշվում է քիմիկոսների, քիմիայի ուսանողների և քիմիայի սիրահարների շրջանում հոկտեմբերի 23-ին, առավոտյան ժամը 6:02-ից մինչև երեկոյան 6:02-ը։ Ամսաթիվը գրվում է ամերիկյան ոճով՝ 6:02 10/23: Ժամանակը և ամսաթիվը հաշվարկվում են Ավոգադրոյի հաստատունի հիման վրա, որը մոտավորապես հավասար է 6,02×1023-ի և որոշում է մասնիկների (ատոմների կամ մոլեկուլների) քանակը նյութի մեկ մոլում՝ Si-ի յոթ բազային միավորներից մեկը։

Ակնարկ
------

Մոլի օրը ծագել է մանկավարժ Մարգարեթ Քրիստոֆի կողմից կազմակերպված տոնակատարությունից։ Նա հոդված է գրել 1980-ականներին. որպես գիտության ուսուցիչ աշխատելու իր փորձի մասին։ Այս հոդվածից ոգեշնչված Մորիս Օլերը ՝ Վիսկոնսին նահանգի Պրերի դյու Շիեն քաղաքի ավագ դպրոցի քիմիայի ուսուցիչ, 1991 թվականի մայիսի 15-ին հիմնել է Մոլի ազգային հիմնադրամը (NMDF)։

Միացյալ Նահանգների, Հարավային Աֆրիկայի, Ավստրալիայի և Կանադայի շատ ավագ դպրոցներ նշում են խլուրդի օրը ՝ իրենց աշակերտներին քիմիայով հետաքրքրելու համար՝ անցկացնելով տարբեր գործողություններ, որոնք հաճախ կապված են քիմիայի կամ մոլի հետ։

Ամերիկյան քիմիական ընկերությունը հովանավորում է քիմիայի ազգային շաբաթը, որը տեղի է ունենում կիրակիից շաբաթ օրը, որը ընկնում է հոկտեմբերի 23-ին։ Սա մոլի օրը դարձնում է քիմիայի ազգային շաբաթվա անբաժանելի մասը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «National Chemistry Week Celebrates 20 Years», *Chemical & Engineering News*, vol. 85, no. 51, 2007 թ․ դեկտեմբերի 17, Վերցված է 2010 թ․ փետրվարի 14-ին
2. ↑  *This Week in Chemical History*, American Chemical Society, Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 24-ին, Վերցված է 2010 թ․ փետրվարի 14-ին
3. ↑  «Chemistry In The Spotlight», *Chemical & Engineering News*, vol. 88, no. 50, 2010 թ․ դեկտեմբերի 13, Վերցված է 2010 թ․ փետրվարի 14-ին
4. ↑  «Chemical club wins national recognition». Central Michigan Life. 2004 թ․ սեպտեմբերի 27. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.(չաշխատող հղում)
5. ↑  Christoph, Margaret (1985 թ․ հոկտեմբեր). «Mole day». *The Science Teacher* (անգլերեն). **52** (7): 47–48. JSTOR 24145769. Վերցված է 2022 թ․ հոկտեմբերի 24-ին.
6. 1 2 3 4  «History of National Mole Day Foundation, Inc». moleday.org. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հոկտեմբերի 23-ին.
Խորհրդային փոստային նամականիշ նվիրված երեխաների պաշտպանության միջազգային օրվան։
**Երեխաների պաշտպանության միջազգային օր,** նշվում է ամեն տարի հունիսի 1-ին, հաստատվել է 1949 թվականին Փարիզում Կանանց միջազգային դեմոկրատական ֆեդերացիայի կողմից։ Տոնն առաջին անգամ նշվել է 1950 թվականին։

Բացի այդ երեխաներին է նվիրված Երեխաների համաշխարհային օրը (նոյեմբերի 20), Ագրեսիայի զոհ դարձած անմեղ երեխաների միջազգային օրը (հունիսի 4) և Աֆրիկացի երեխաների պաշտպանության օրը (հունիսի 16)։

Հայաստանը Երեխաների իրավունքների մասին կոնվենցիան վավերացրել է 1990 թվականին, 1996 թվականին ընդունվել է «Երեխայի իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքը։ Տոնը նշում են հանրապետության բոլոր մարզերում և Երևանում, կազմակերպվում են միջոցառումներ։

Պատմություն
-----------

Ֆրանցիսկոյում Չինաստանի գլխավոր հյուպատոսը հունիսի 1-ին որոշել է հավաքել երեխաներին, որոնք կորցրել էին իրենց ծնողներին և նրանց համար տոն կազմակերպել։ Տոնը ըստ Չինական ավանդույթի կոչվում է Վիշապանավերի փառատոն։ Նույն օրը Ժնևում տեղի է ունեցել կոնֆերանս՝ նվիրված մատաղ սերնդի հիմնախնդիրներին։ Այս երկու իրադարձությունների շնորհիվ ծնվեց գաղափար ստեղծել փառատոն նվիրված երեխաներին։

Հետպատերազմյան տարիներին ողջ աշխարհի երեխաների առողջության և բարեկեցության մասին հոգ տանելը շատ կարևոր էր։ Պատերազմի ժամանակ նրանցից շատերը կորցրել էին իրենց հարազատներին, մնացել որբ։ 1949 թվականին Փարիզում ընթացող կանանց կոնֆերանսի ներկայացուցիչները կոչ են անում բոլոր մարդկանց պայքարել հանուն խաղաղության։ Այս ընթացքում էլ ստեղծվել է երեխաների պաշտպանության միջազգային օրը, առաջին անգամ տոնը նշվել է հունիսի 1-ին 1950 թվականին և այդ ժամանակից այն նշվում է ամեն տարի։

1956 թվականին Միավորված Ազգերի Կազմակերպության կողմից հնչեցվեց երեխաների իրավունքների մասին հռչակագիրը, որը իրենից ներկայացնում էր առաջարկություններ որ ի պաշտպանություն երեխաների ընդունվել է բազմաթիվ պետությունների կողմից։ Իսկ արդեն 1989 թվականին այդ կազմակերպությունը հաստատել է Կոնվենցիա երեխաների իրավունքների մասին, որոշիչ պարտականություններ բոլոր պետություններին իր անչափահաս քաղաքացիների հանդեպ։ Փաստաթղթում ամրագրված են մեծահասակների պարտականությունները և երեխաների իրավունքները։

Երեխաների պաշտպանության Միջազգային օրվա առթիվ բազմաթիվ դպրոցներում և մանկապարտեզներում անցկացվում են ավանդական տոներ։ Երեխաների համար կազմակերպվում են զանազան սպորտային մրցույթներ և համերգներ նվերներով ու անակնկալներով:Բազմաթիվ քաղաքներւմ անցկացվում են մրցույթներ՝ նկարներ ասֆալտի վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երեխայի իրավունքների մասին կոնվենցիա
2. ↑

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 545)։*  |
**Լաիմա**, հրուշակեղենի ամենամեծ արտադրողը Լատվիայում։ Նրա շտաբը գտնվում է Ռիգայում։ Լաիման է ճակատագրի աստվածուհին է լատվիական դիցաբանությունում։

Ընկերության պատմություն
-----------------------

Ընկերությունը հիմնադրվել է 19-րդ դարում, երբ Թեոդոր Ռիեգերթ ընկերությունը Ռուսական կայսրության Բալթյան նահանգների խոշորագույն հրուշակագործական ընկերություններից մեկն էր։ Չնայած ռուսաստանյան շուկաների կորստին, ընկերությունը պահպանեց իր գլխավոր շուկայական դիրքը 1918 թվականին Լատվիայի անկախության պահպանումից հետո։ Ընկերության ներկայիս անունը ընդունվել է 1925 թվականին՝ երկու եղբայրներ Էլիահուի և Լեոնիդ ֆրոմենչենկոյի հետ միաձուլվելուց հետո։ 1933 թվականին, այն բանից հետո, երբ վաճառվեց ընկերությունը, Էլիահու Ֆորչենկոն հիմնադրեց Էլիտեն Իսրայելում՝ Ռամաթ Գանում։

Թե՛ 1930-ականների և թե՛ Սովետական ժամանակաշրջանը Լատվիայում, Լաիման Լատվիայում գլխավոր հրուշակեղեն արտադրողն էր, որն հետագայում խորհուրդների կողմից անվանվել է Ուզվարա` որպես ծանր քաղցրավենիքի հիմնական արտադրող։

90-ականներին Լատվիան վերականգնել է իր անկախությունը, և Լաիման միավորվել է ինչպես Ուզվարայի, այնպես էլ թխվածքի, վաֆլիի և տորթերի արտադրության Ստաբուրաձեի հետ`դառնալով մեկ ընկերություն` Լաիմա անվան տակ։

Ի տարբերություն ազգային ապրանքանիշերի նման տարածաշրջանային արտադրողների, ինչպիսիք են Լիտվայի Կարունա, Շվեդիայի Մարաբոու (Marabou) և Նորվեգիայի Ֆրեիա (Freia ), Լաիմային հաջողվել է խուսափել միջազգային Kraft Foods-ի վերահսկողությանը ենթարկվելուց։

Լաիմայի սեփականությունը վերահսկվում է Nordic Food–ի կողմից, որը պատկանում է տեղական գործարար Daumants Vītols–ին։

2006 թվականի դեկտեմբերին Լաիմայի բաժնետոմսերը Ռիգայի ֆոնդային բորսայում ներկայացնելուց հետո, վերահսկող սեփականատերերը որոշեցին ևս մեկ անգամ մասնավոր դարձնել ընկերությունը՝ շուկա հանելով 2007 թվականի հուլիսի 13-ին։

Լաիմայի մայր ընկերությունը ձեռք է բերվել Օրկլա Գրուպի կողմից 2014 թվականի օգոստոսին։

Ապրանքանիշի ճանաչում
--------------------

Լաիմայի ներկայիս արտադրանքի ցանկում ամենաերկար պատմություն ունեցող արտադրանքը շոկոլադե կոնֆետն է՝ Սերենադեն (Serenāde), որի բաղադրատոմսը մնացել է անփոփոխ 1937 թվականից ի վեր։

Ռիգայում գլխավոր ճարտարապետական հուշարձանը Լաիմայի ժամացույցն է Ազատության հուշարձանի մոտ։ Սա դասական հանդիպումների վայր է Ռիգայում գտնվող մարդկանց համար։

Որպես հրապարակային ժեստ՝ 2007 թվականին Լաիման Ռիգայի ծովի կղզու բնակիչներին տվեց շոկոլադից պատրաստված արջի 40 կգ-ոց արձան՝ հիշատակելու համար շագանակագույն արջին, որը հավանաբար անցավ Լատվիայի մայրցամաքից մինչև Էստոնիայի կղզի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The murder of the Jews in Latvia: 1941-1945 By Bernhard Press
2. ↑  «Par 'Nordic Food' vienīgo īpašnieku kļuvis Daumants Vītols». Delfi. 2012 թ․ նոյեմբերի 23.
3. ↑  «Laima verschwindet von der Börse» (գերմաներեն). nov.ost.info. 2007 թ․ հուլիսի 12. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 21-ին. Վերցված է 2008 թ․ փետրվարի 2-ին.
4. ↑  «Orkla expands its Baltic operation by acquiring strong local brands». Orkla Group. 2014 թ․ սեպտեմբերի 15. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 8-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 3-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք (in Latvian, Russian and English)
* Images of Laima wrapper designs throughout the decades
**Սքիփնեսի ամրոց**, ամրոց Միացյալ Թագավորությունում, Շոտլանդիայի Կինթայր թերակղզու վրա, Սքիփնես գյուղի մոտ։

Պատմություն
-----------

Տեսարան Սքիփնես ամրոցից
Ամրոցի գլխավոր շենքը կառուցվել է XIII դարում Քլեն Սուինիի կողմից։ Հետագա՝ 13-րդ, 14-րդ և 16-րդ դարերում ամրոցին ավելացվել են այլ ամրություններ և օժանդակ շինություններ։ 1494 թվականին՝ Շոտլանդիայի Ջեյմս IV թագավորի օրոք, ամրոցում տեղակայված էին թագավորական կայազոր՝ կղզիների վրա Շոտլանդիայի վերահսկողությունը ապահովելու նպատակով։ 1511 թվականին Արչիբալդ Քեմբելը՝ Արգայլի 2-րդ կոմսը, Սքիփնեսը նվիրեց իր կրտսեր որդուն՝ Արչիբալդ Քեմբելին։ Հետագայում նա ամուսնացավ Լեդի Գլամզի՝ Ջենեթ Դուգլասի հետ։ Վերջինիս դավաճանության և կախարդության մեջ կասկածելու մեղադրանքով, ամուսիններին ձերբակալում և նետում են Էդինբուրգ ամրոցի բանտ, որտեղ էլ փախուստի անհաջող փորձի ժամանակ Արչիբալդ Քեմբելը սպանվում է։ Երեք թագավորությունների պատերազմի տարիներին, 1646 թվականին, ամրոցը պաշարվում է Ալասդեր Մաք Քոլայի ուժերի կողմից։ Պաշարման ընթացքում, 1646 թվականի օգոստոսին, զոհվում է Ալասդերի եղբայրը՝ Գիլիսբիգ Մաք Քոլան։ 17-րդ դարում ամրոցը լքվում է։

Ամրոցի ուրվականը
----------------

Ասում են, որ Սքիփնեսի ամրոցի շրջակայքում թափառում է Սքիփնեսի լեդի Գրինի ուրվականը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Skipness Castle – site information from Historic Environment Scotland
* Beschreibung und Bilder (անգլ.)

Գրականություն
-------------

* Geoffrey Stell: *Dunstaffnage and the castles of Argyll*. Historic Scotland, Edinburgh, 1994, Nachdruck 1996. ISBN 0-7480-0481-5.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Castle Skipness». 2009. Վերցված է 2009 թ․ օգոստոսի 11-ին.
2. ↑  «MacDonalds Carolingian Era». 2009. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2009 թ․ օգոստոսի 11-ին.
3. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ մարտի 21-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 20-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սքիփնեսի ամրոց» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
Երեխաների համաշխարհային օրը Դոնեցկում, Ուկրաինա, 2011
**Երեխաների համաշխարհային օրը** (անգլ.՝ Universal Children's Day, իսպ.՝ Día Universal del Niño , ֆր.՝ Journée mondiale de l'enfance) նշվում է ամեն տարվա նոյեմբերի 20-ին։ 1954 թվականին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան կոչ արեց բոլոր երկրներին միանալ և 1956 թվականից նշել այս օրը։ Օրվա նպատակն է բարելավել երեխաների բարօրությունը, ինչպես նաև ամրապնդել ՄԱԿ-ի՝ տարբեր երկրներում երեխաների պաշտպանության համար իրականացվող աշխատանքները։

Գլխավոր ասամբլեան առաջարկեց այս օրը նշել այն տեսքով և այն օրը, երբ նպատակահարմար է գտնում տվյալ պետությունը։

Գլխավոր ասամբլեան իր բանաձևում նշում էր, որ Երեխաների համաշխարհային օրվա ընդունումը միայն և միայն կամրապնդի ազգերի միջև համագործակցությունն ու համերաշխությունը։

Իր գլխավոր փաստաթղթերում ասվում է, որ ՄԱԿ-ը Երեխաների պաշտպանության օրը նոյեմբերի 20֊ն է նշում։ 1959 թվականի հենց այդ օրը ընդունվել է «Երեխաների իրավունքների հռչակագիրը», իսկ 1989 թվականին` «Երեխաների իրավունքների կոնվենցիան»։

Երեխաների համաշխարհային օրը տարբեր կազմակերպություններ և ընկերություններ կազմակերպում են բազմաթիվ միջոցառումներ։ Այսպես, Օրինակ McDonald’s ընկերությունը իր այդ օրվա ամբողջ հասույթը փոխանցում է մանկական ֆոնդերին, մանկատներին և հիվանդանոցներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «National Assembly of Armenia | Official Web Site | parliament.am». *parliament.am*. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 20-ին.
2. ↑  «Այսօր Երեխայի համաշխարհային օրն է». *Հայաստանի Հանրային Ռադիո*. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 20-ին.
3. ↑  «Այսօր Երեխայի համաշխարհային օրը». *news.am*. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 20-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գլխավոր Ասամբլեայի № 836 (IX) հռչակագիր
* Press Release Reference Paper No. 45, փետրվար 2006 թ.
* Երեխայի համաշխարհային օր, Մինսկ, 2006թ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Երեխաների համաշխարհային օր** կատեգորիայում։ |
Հրավառություն Գայ Ֆոքսի գիշերը
**Գայ Ֆոքսի գիշերը** (անգլ.՝ Guy Fawkes' Night), նաև հայտնի է որպես **Խարույկների գիշեր** (անգլ.՝ Bonfire Night) և **Հրավառության գիշեր** (անգլ.՝ Fireworks Night), ամենամյա ավանդական տոնակատարություն (սակայն ոչ պաշտոնական) Մեծ Բրիտանիայում նոյեմբերի 5-ի գիշերը։

Պատմական համատեքստ
------------------

Այդ գիշերը՝ Հելոուինից հինգ օր հետո, նշվում է Վառոդի դավադրության ձախողումը, երբ 1605 թվականի նոյեմբերի 5-ին մի խումբ կաթոլիկ դավադիրներ փորձել են պայթեցնել Մեծ Բրիտանիայի պառլամենտի շենքը Լոնդոնում բողոքական Հակոբ Ա թագավորի գահակալական խոսքի ժամանակ, երբ նրանից բացի Լորդերի պալատի շենքում ներկա կլինեին խորհրդարանի երկու պալատների անդամներն ու երկրի դատական իշխանության վերադասի ներկայացուցիչները։

Գայ Ֆոսքը փորձել է պայթեցնել Վեստմինստերյան պալատի նկուղում գտնվող վառոդով տակառներ։ Սակայն մասնակիցներից մեկը թագավորական լորդ Ուիլյամ Փարքերին՝ Մոնթիգլայի չորրորդ բարոնին, զգուշացրել է սպասվող պայթյունի մասին և ասել, որ նա հաջորդ օրը չգնա պալատի շենքը։ Իսկ բարոնը որոշել է փրկել ոչ միայն իր, այլ նաև թագավորական ընտանիքի անդամերի կյանքը։ Նա զգուշացրել է թագավորին, և հաջորդ օրը Գայ Ֆոքսը ձերբակալվել է ու տեղափեխվել Թաուեր։

Ավանդույթ
---------

Հրավառության գիշերը Վեստմինստերյան պալատի պատերի մոտ, 1776 թվական
Միացյալ Թագավորությունում Գայ Ֆոքսի գիշերը հրավառություն են անում և վառում խարույկներ, որոնց վրա այրում են Գայ Ֆոքսի խրտվիլակը։ Իսկ երեխանները նախօրոք հավաքում են կոպեկներ «լավ տղա Գայի համար», որպեսզի պայթուցիկ գնեն։

Մեծ Բրիտանիայից բացի Գայ Ֆոքսի գիշերը նշվում է նաև նրա մի քանի նախկին գաղութներում՝ Նոր Զելադիայում, Հարավային Աֆրիկայում, Կանադայի Նյուֆաունդլենդ և Լաբրադոր նահանգում, Բրիտանական Կարիբյան կղզիների մի մասում և Ավստրալիայում

Գայ Ֆոքսի գիշերվա հետ կապված է «V նշանակվում է Վենդետտա» կոմիքսը, ինչպես նաև դրա էկրանավորումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Fraser 2005, էջ. 207 harvnb error: no target: CITEREFFraser2005 (help)
2. ↑  Fraser 2005, էջեր. 351–352 harvnb error: no target: CITEREFFraser2005 (help)
3. ↑  Edward L. Bond, *Spreading the gospel in colonial Virginia* (Colonial Williamsburg Foundation, 2005), p. 93
Քարտեզի տեղծումը ջրի տակ
**Ստորջրյա հնագիտություն**, ջրի տակ (ծովերում, լճերում, գետերում) գտնվող հին և միջնադարյան հուշարձանների հնագիտական հետազոտություն։ Այդպիսի հուշարձաններ են խորտակված նավերը, ինչպես նաև այն բնակավայրերը կամ դամբարանադաշտերը, որոնք ջրամույն են եղել առափնյա գծի փոփոխումից, երկրաշարժերից են։ Ստորջրյա հնագիտություն առաջացել է XX դարի սկգբին։ Ստորջրյա աշխատանքներն իրագործել են ջրասուզակները՝ հատուկ նավերի միջոցով, իսկ XX դարի կեսից առավել մեծ նշանակություն են ստանում ջրասուզակի թեթև հանդերձանքով մասնագետ հնագետների ստորջրյա աշխատանքները։
Կաղապար:Հնագիտություն-անավարտ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 149)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ստորջրյա հնագիտություն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11934048f · GND: 4062041-4 · LCCN: sh85139611 · Microsoft: 1479423 · NDL: 00571640 · NKC: ph124158 |

 |

 |
|  |
| --- |
| **Վոլվարիելա մետաքսանման** |
| Վոլվարիելա մետաքսանմանՎոլվարիելա մետաքսանման |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Սնկեր (Fungi) |
| **Ենթատիպ** | *Agaricomycotina* |
| **Դաս** | Ագարիկոմիցետներ (Agaricomycetes) |
| **Ենթադաս** | *Agaricomycetidae* |
| **Կարգ** | *Agaricales* |
| **Ընտանիք** | *Pluteaceae* |
| **Ցեղ** | **Volvariella** |
| **Տեսակ** | **Վոլվարիելա մետաքսանման** *(V. bombycina)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Volvariella bombycina***Singer, 1951 |

**Վոլվարիելա մետաքսանման** (լատին․՝ Volvariella bombycina), Pluteaceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Դեկորատիվ քսիլոտրոֆ սունկ է։ Պտղամարմիններն ուտելի են։ 7-25 սմ տրամագծով գլխարկը սպիտակ է, դեղնավուն, դեղնակաթնագույն, բաց դեղնակիտրոնագույն, սկզբում գնդաձև է, հետո՝ զանգակաձև կամ կիսափռված, թմբիկով, մետաքսանման, չոր և թույլ թեփուկավոր, իսկ կենտրոնում՝ հարթ։ Սնկի հաճելի համով պտղամիսը սպիտակ է։ Թիթեղները սպիտակ են, հետո՝ վարդագույն, խիտ դասավորված և բարակ, իսկ մեջտեղում՝ հաստացած։ Կենտրոնական, երբեմն ծռված և հարթ, սպիտակ ոտիկը 8-25 x 1,5-2,5 սմ է, հիմքային մասում՝ ուռուցիկ, լայն ընդհանուր ծածկոցի մնացորդներով կամ պատյանով (վոլվա)։ Մինչև 5 սմ բարձրությամբ բլթակաձև եզրերով վոլվան սպիտակավուն է, արտաքինից գորշավուն, լայն և ազատ։ Սպորափոշին վարդագույն է։ Բաց վարդագույն սպորները 7–10 x 5–6 մկմ են, էլիպսաձև, ձվաձև և հարթ։

Տարածվածություն
---------------

Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Եվրոպան, Ասիան, Հյուսիսային Աֆրիկան, Հյուսիսային Ամերիկան, Հարավային Կովկասը (Ադրբեջան, Վրաստան, Հայաստան)։ Հայաստանում տարածվում է Իջևանի («Դիլիջան» ազգային պարկ) և Երևանի (բուսաբանական այգու տարածք) ֆլորիստիկական շրջաններում։

Էկոլոգիա
--------

Հայաստանում հանդիպում է հազվադեպ, հունիս–սեպտեմբեր ամիսներին, խմբերով, կենդանի և մահացած լայնատերև ծառատեսակների (հիմնականում բարդիների, ուռենիների և հաճարենիների) բների, փչակների վրա, լայնատերև անտառներում, 1100-1450 մ բարձրությունների վրա։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վոլվարիելա մետաքսանման» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վոլվարիելա մետաքսանման» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779972288 |

 |
**Samsung Galaxy A5 (2017)**, Galaxy A սերիայի հինգերորդ սերնդի թարմացված (2017) տարբերակն է, արտադրված է Սամսունգ ընկերության կողմից։ Թողարկվել է 2017 թվականի հունվարի 2-ին, Samsung Galaxy A3 (2017)-ի և Samsung Galaxy А7 (2017)-ի հետ միասին։ Երեք սմարթֆոնների միաժամանակ թողարկումը պայմանավորված էր Galaxy Note 7-ի ձախողման պատճառով։

Samsung Galaxy A5 (2017)-ը աշխատում է Android 6.0.1 Marshmallow օպերացիոն համակարգով, Grace UX ինտերֆեյսի հետ համատեղ։ Սմարթֆոնը հագեցած է Exynos 7880 պրոցեսորով, 8 ARM Cortex-A53 ճարտարապետությամբ, Mali-T830 GPU գրաֆիկական պրոցեսորով։ Ունի 3 ԳԲ ներքին հիշողություն և 32 ԳԲ մշտական հիշողություն, որը կարելի է հասցնել մինչև 256 ԳԲ-ի microSD քարտի շնորհիվ։ Սարքը ունի ոչ շարժական մարտկոց, ինչպես իր նախորդը, ուժակուտակիչի հզորությունը կազմում է 3000 միլիամպեր/ժամ։ Նաև հագեցած է ip68 Sid ջրապաշտպան համակարգով։ Էկրանը պատրաստված է 3D ալյումինե Gorilla Glass 4 ապակուց։

Տեղեկատվության մատչելիություն
-----------------------------

Թողարկումից հետո Samsung Galaxy A5 (2017)-ը և Galaxy A3 (2017) և Galaxy A7 (2017)-ը վաճառվել են 20 միլիոն օրինակով Աևմտյան Եվրոպայի, Աևևելյան Եվրոպայի, Աֆրիկայի, Ասիայի և Լատինական Ամերիկայի երկրներում։ Ի տարբերություն իր նախորդի Galaxy А5 (2017) ԱՄՆ-ում չի թողարկվել, սակայն վաճառվել է Կանադայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Larson, Selena. «Samsung unveils first smartphones since Note 7 debacle». CNN. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 11-ին.
2. ↑
3. ↑  «Shipment goals for new Samsung Galaxy A and J series revealed». PhoneArena. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 11-ին.
4. ↑  «Canadian Samsung Galaxy A5 (2017) Receives FCC Approval | Androidheadlines.com». *AndroidHeadlines.com |* (ամերիկյան անգլերեն). 2017 թ․ փետրվարի 13. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 21-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Samsung Galaxy A5 (2017) specifications
* 

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Samsung Galaxy A5 (2017)** կատեգորիայում։ |
**Rare Ltd**, բրիտանական մասանվոր ընկերություն, որը զբաղվում է համակարգչային խաղերի մշակմամբ։ Հիմնադրվել է 1982 թվականին Թիմ և Քրիս Սթեմփերների կողմից և անվանվել է Ashby Computers and Graphics Ltd։ Մինչև անվան վաճառքը ընկերությունը 1985 թվականին զբաղվել է 8 բիթային պլատֆորմների համար նախատեսված խաղերի մշակմամբ, հրապարակելով այդ խաղերը Ultimate Play The Game անվան ներքո։ 1993 թվականին Rare կնքեց պայմանագիր Nintendo խաղային համակարգի համար նախատեսված խաղերի մշակման համար, իսկ 2002 թվականին գնվեց Microsoft-ի կողմից։ 2003 թվականի ամռանը փոխվեց ընկերության լոգոտիպը։

Ընկերությունը հայտի էր հիմնականում իր օրիգինալ խաղերով, ինչպես նաև Microsoft-ի հետ կնքած պայմանագրի արժեքով՝ 375 000 000 դոլար, որն այդ ժամանակ համարվում էր ռեկորդային։

Անվանում
--------

Ընկերության անվանման հետ կապված շատ հաճախ առաջանում էր շփոթմունք, որի համար պատճառ էր հանդիասում այն փաստը, որ բացի հիմնական անունից խաղերում ընկերությունը հաճախ հանդես էր գալիս այլ անվանումներով, օրինակ՝ *Rare Interactive*, *Rareware* և *Rare Coin-It INC*։

Խաղեր
-----

Ընկերությունը թողարկել է միշարք հաջողված խաղեր Nintendo խաղային համակարգի (Battletoads, Donkey Kong Country, R.C. Pro-Am, Killer Instinct, Banjo-Kazooie, Banjo-Tooie, GoldenEye 007, Perfect Dark, Conker's Bad Fur Day, Diddy Kong Racing, Donkey Kong 64, Jet Force Gemini, Star Fox Adventures) և Windows օպերացիոն համակարգի համար (Kameo: Elements of Power, Viva Piñata, Conker: Live & Reloaded, Banjo-Kazooie: Nuts & Bolts, Kinect Sports, Killer Instinct, Rare Replay, Sea of Thieves)։

Ներկա պահին ընկերությունն աշխատում է Xbox Series X/S և Windows 10-ի համար նախատեսված Everwild խաղի վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  McLaughlin, Rus (2008 թ․ հուլիսի 29). «IGN Presents the History of Rare». *IGN*. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ օգոստոսի 5-ին. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 22-ին.
2. ↑  «Microsoft Acquires Video Game Powerhouse Rare Ltd». Microsoft. 2002 թ․ սեպտեմբերի 26. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունվարի 22-ին. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 14-ին.
3. ↑  Crossley, Rob (2010 թ․ հոկտեմբերի 27). «Activision's deal to steal Rare». *Develop*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունվարի 22-ին. Վերցված է 2015 թ․ դեկտեմբերի 29-ին.
4. ↑  «Авторы Sea of Thieves и Killer Instinct анонсировали красочное приключение Everwild». Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 8-ին. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 1-ին.
**Հնդկաստանի պահուստային բանկ** (անգլ.՝ Reserve Bank of India, հինդի՝ भारतीय रिज़र्व बैंक), Հնդկաստանի կենտրոնական բանկ։

Պատմություն
-----------

Հնդկաստանի պահուստային բանկ, 10 ռուփի (1938), թղթադրամի թողարկման առաջին տարին
2010 թվականի նամականիշ՝ նվիրված Հնդկաստանի պահուստային բանկի 75-ամյակին
Հնդկաստանի պահուստային Բանկը հիմնադրվել է 1934 թվականին Հնդկաստանի Պահուստային բանկի մասին օրենքով (անգլ.՝ Reserve Bank of India Act, 1934): Բանկն իր գործունեությունը սկսել է 1935 թվականի ապրիլի 1-ին։ Սկզբում բանկի կենտրոնակայանը գտնվել է Կալկաթայում, սակայն 1937 թվականին այն տեղափոխվել է Մումբայ։ Բանկը ստեղծվել է որպես բաժնետիրական ընկերություն և այս ձևով գոյություն է ունեցել մինչև 1949 թվականը, երբ այն ազգայնացվել է Հնդկաստանի կառավարության կողմից։

Գործառույթներ
-------------

Հնդկաստանի Պահուստային բանկը խորհրդատվություն է տալիս Հնդկաստանի կառավարությանը ֆինանսական խնդիրների վերաբերյալ և հանդիսանում է Հնդկաստանի կառավարության, նահանգային կառավարությունների, առևտրային բանկերի և մի շարք այլ ֆինանսական հաստատությունների բանկիրը։ Բանկը կառավարում է երկրի և նահանգների կառավարությունների պետական պարտքը։ Այն պահում է երկրի արտարժութային պահուստները և վերահսկում արտահանման եկամուտների վերադարձն ու ներմուծման դիմաց վճարումները։ Հնդկաստանի պահուստային բանկը կարճաժամկետ վարկեր է տրամադրում նահանգային կառավարություններին և գրանցված բանկերին, ինչպես նաև կարճաժամկետ և միջնաժամկետ վարկեր նահանգային կոոպերատիվ բանկերին և ֆինանսական ու արդյունաբերական հաստատություններին։

Բանկը լայն լիազորություններ ունի ուղղակիորեն կարգավորելու Հնդկաստանի բանկային համակարգը, որը նախատեսված է Բանկային կարգավորման մասին 1949 թվականի օրենքով, և անուղղակիորեն կարգավորելու` փոխելով իր զեղչի տոկոսադրույքը, պահանջվող ռեզերվների նորմերը, վարկերի ընտրովի վերահսկողությունը և բաց շուկայի գործառնությունները։ Բացառությամբ սննդամթերքի գնման և արտահանման վարկերի վերաֆինանսավորման` առևտրային բանկերի վերաֆինանսավորման քաղաքականությունն իրականացվում է Հնդկաստանի պահուստային բանկի հայեցողությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ROR Data — v1.19 — 2023. — doi:10.5281/ZENODO.7644942
2. ↑  «Reserve Bank of India». *www.rbi.org.in*. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 16-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 16-ին.
3. ↑  The Reserve Bank of India Act, 1934 Արխիվացված 25 Փետրվար 2017 Wayback Machine. rbi.org.in

Գրականություն
-------------

* *Чарльз Дж. Вулфел.* Индия // Энциклопедия банковского дела и финансов. — М.: Фёдоров, 2000. — С. 573. — ISBN 5-88833-064-7

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հնդկաստանի պահուստային բանկ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հնդկաստանի պահուստային բանկ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | ՅուԹյուբ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12178254g · ISNI: 0000000405027528 · LCCN: n79109882 · Microsoft: 1287339526 · NKC: kn20100317017 · SUDOC: 030349095 · VIAF: 140449419 · WorldCat VIAF: 140449419 |

 |

 |
**Ծերեթելիներ** (վրաց.՝ წერეთელი), միջնադարյան վրացական ազնվականական տոհմ։ Ծերեթելիների տոհմի մի շարք ներկայացուցիչներ եղել են հայտնի գրողներ, քաղաքական գործիչներ, գիտնականներ և արվեստագետներ։

Պատմություն
-----------

Ըստ ավանդույթի՝ Ծերեթելիները սկզբնական շրջանում իշխել են Դաղստանում, իսկ մեկ այլ աղբյուրի համաձայն՝ Օսիայում։ Վախենալով Լենկթեմուրի կողմից տարածաշրջանի դեռահաս իսլամացումից Ծերեթելիները տեղափոխվել են Չերքեզիա, որտեղից էլ 1395 թվականին քրիստոնյա Վրաստան։

Այդ ժամանակ Իմերեթի իշխող թագավոր Կոնստանտին II-ը Ծերեթելիների առաջնորդին տվեց թավադիի ազնվականական տիտղոս և վերջիններիս կալվածքներ հանձնեց Սաչխերեում։ Իմերեթում նրանք սկսեցին անվանվել *Ծերեթելի-Սածերեթլոներ*։

Ծերեթելիները ամուսնական կապվերով կապվեցին իշխող Բագրատիոնիների հետ։ 1736 թվականին արքայազն Դավիթ Ծերեթելին ամուսնացավ Իմերեթի թագավոր Ալեքսանդր V-ի քրոջ հետ։

Քարթլիի թագավոր Վախթանգ VI-ի օրոք՝ 1724 թվականին, Ծերեթելիների մի ճյուղ հաստատվեց նաև Ռուսական կայսրությունում։ Այնտեղ նրանք հայտնի դարձան Ծերեթելով անվանումով։ Հետագայում նրանք վերջնականապես լքեցին Վրաստանը և ձուլվեցին ռուս ազնվականներին։

Տես նաև
-------

* Մուխրանիներ
* Վրաց Բագրատունիների թագավորություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  იოანე ბატონიშვილი წერეთელი (იმერეთის თავადნი). შემოკლებით აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ծերեթելիներ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780842484 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Վրաստան**   **Պատմություն**
 |
**Դոնի ջրվեժներ** (ռուս.՝ Донские водопады, նաև կոչվել է *Վոլչենսկի ջրվեժներ*), ջրային օբյեկտներ, որոնք գտնվում են Ռոստովի մարզի Ուգլերոդովսկի ավանում։ Ջրվեժներից մեկը կոչվում է «Հյուսքեր», մյուսը՝ «Երկու արցունք»։ Ջրվեժներ կան նաև նախկին Զամչալովսկու քարհանքի տարածքում։

Պատմություն
-----------

Ռոստովի մարզի տարածքում կան մի քանի Դոնյան ջրվեժներ Ուգլերոդովսկի գյուղի մոտակայքում, որոնք բոլորը գտնվում են նախկին Զամչալովսկի քարհանքի տարածքում։ «Հյուսքեր» ջրվեժը գտնվում է կիրճի արևելյան կողմում, հակառակ կողմում «Երկու արցունքներ» ջրվեժն է, որի բարձրությունը հասնում է 10 մետրի։ Մի ջրային աղբյուրից ջուրը սահուն կերպով հոսում է, մյուսից մեծ բարձրությունից թափվում է քարերի շերտերին, որոնց վրա տարիներ շարունակ հետքեր է թողել։

Վոլչենսկի վարչական համայնքի ղեկավարը ցանկություն է հայտնել, որ ժամանակի ընթացքում Դոնի ջրվեժները կարող են բնական հուշարձանի կարգավիճակ ստանալ, և տեղայնքը կկարողանա դառնալ Ռոստովի մարզի զբոսաշրջային վայրերից։ 2017 թվականի դրությամբ այս վայրում հատուկ էքսկուրսիաներ չեն կազմակերպվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Что посмотреть на Дону? Семь чудес области
2. 1 2  «Каменский район. Официальный сайт муниципального образования». Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ մայիսի 20-ին. Վերցված է 2018 թ․ մայիսի 23-ին.
Tarom
**TAROM** (ռումիներեն՝ Transporturile Aeriene Române), ազգային ավիափոխադրող, խոշորագույն ավիաընկերություններից է Ռումինիայում։ Իրականացնում է ներքին և արտաքին չվերթներ։ Ավիաընկերությունը հիմնված է Անրի Կոնադա միջազգային օդանավակայանում, որտեղ էլ գտնվում է ընկերության գրասենյակը։ 2010 թվականին հունիսի 25-ին ավիաընկերությունը մտավ SkyTeam դաշնիքի մեջ։

Չվերթ
-----

2010 թվականի օգոստոսի 16-ի դրությամբ ավիաընկերոթյան չվերթը բաղկացած էր հետևյալ օդանավերից՝


**TAROM**| Ինքնաթիռի տեսակը | Գումարը | Տեղերի քանակը  | Նշումներ |
| --- | --- | --- | --- |
| Airbus A310-300 | 2 | 209 (20/189) |  |
| Airbus A318-100 | 4 | 113 (14/99) |  |
| ATR 42-500 | 7 | 48 (10/38) |  |
| ATR 72-500 | 2 | 68 (10/58) |  |
| Boeing 737-300 | 4 | 116(14/102)
124 (10/114) |  |
| Boeing 737-700 | 4 | 116 (14/102) | Հագեցած վինգլետներով |
| Boeing 737-800 | 3 | 180 (12/168)186 (0/186) | Հագեցած վինգլետներով |
| Ընդամենը | 26 |  |  |

Պատահարներ
----------

1974 թվականին դեկտեմբերի 9-ին վթարի է ենթարկվել Ան-24 օդանավը, որը իրականացնում էր ներքին թռիչք Բուխարեստից դեպի Սիբիու։ Ինքնաթիռը բախվել է լեռան վրա 22 կմ դեպի Սիբիուից հարավ։ Վթարի հետևանքով զոհվել են 25 ուղևորները և 5 անձնակազմի անդամները։

1955 թվականի մարտի 31-ին վթարի է ենթարկվել A310-324 պատկանող ինքնաթիռը որը թռչում էր Բուխարեստից Բրյուսել։ Ինքնաթիռը ամբողջությամբ այրվել է։ Վթարի հետևանքով զոհվել են բոլոր 60 ուղևորները։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «CH Aviation - TAROM Fleet». CH-Aviation. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 6-ին. Վերցված է 16 августа 2010-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ավիաընկերության պաշտոնական կայքը
**Սուրբ Դոնատիոսի եկեղեցի** (խորվ.՝ Crkva svet Donata), կաթոլիկ եկեղեցի, որը գտնվում է Խորվաթիայի Զադար քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցին կառուցվել է 9-րդ դարում՝ եպիսկոպոս Դոնատիոս Զադարացու հրամանագրով՝ Զադար քաղաքի կենտրոնական հատվածում։ Եկեղեցու կառուցման վայրում նախկին եղել են հին հռոմեական շինություններ։

Ի սկզբանե կրոնական կառույցը կոչվել է *Սուրբ Երրորդության եկեղեցի*։ Ժամանակակից անվանումը ստացել է 15-րդ դարում։ Սուրբ Դոնատիոսի եկեղեցին դորոմանյան ժամանակաշրջանից պահպանված ամենախոշոր կառույցն է Խորվաթիայում։

Եկեղեցում հայտնաբերվել են միջնադարյան մի շարք գտածոներ։ Եկեղեցու կողքին պահպանվում է Յուպիտերի և Մեդուսայի հնագույն կենտրոնավայրերի ավերակները։

Ներկայումս Սուրբ Դոնատիոսի եկեղեցում երկրպագություններ և պատարագներ տեղի չեն ունենում, կամ ունենում են հազվադեպ։ Չնայած այս ամենի՝ Սուրբ Դոնատիոսի եկեղեցին աչքի է ընկնում իր լավ ակուստիկ կառուցվածքով։ 1893-1954 թվականներին եկեղեցում գործել է Զադարի հնագիտական թանգարանը։

Տես նաև
-------

* Զադարի հնագիտական թանգարան
* Զադար

Գրականություն
-------------

* Jadranka Damjanov, *Likovna umjetnost 1*, Školska knjiga, Zagreb, 1971.ISBN 953-0-20109-5
* Radovan Ivančević, *Treso r Artistique de la Croatie*, Jugoslovenska revija, Motovun, 1986.
* Antun Karaman, *Opća povijest umjetnosti*, Školska knjiga, Zagreb, 2004.ISBN 953-0-21319-0

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սուրբ Դոնատիոսի եկեղեցի» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n00093901 · VIAF: 126633696 · WorldCat VIAF: 126633696 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Խորվաթիա**   **Եվրոպա**   **Ճարտարապետություն**
 |
**Սիրիայի և Լիբանանի ֆրանսիական մանդատ** (ֆր.՝ Mandat français en Syrie, արաբ․՝ الانتداب الفرنسي على سوريا ولبنان‎‎), Սան Ռեմոյի խորհրդաժողովի արդյունքում ստեղծված մանդատային տարածք Մերձավոր Արևելքում։

Ազգերի լիգայի կողմից այն հաստատվել է 1923 թվականի սեպտեմբերի 29-ին։ Ֆրանսիական մանդատը ստեղծվել է ժամանակակից Սիրիայի և Լիբանանի, ինչպես նաև Թուրքիայի Հաթայի մարզի տարածքում։

Պատմություն
-----------

Սիրիայի և Լիբանանի ֆրանսիական մանդատը կազմավորվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան Թուրքիայի կրած պարտությունից և տարրալուծումից հետո։ Մերձավոր Արևելքում ստեղծված մանդատները բաժանվեցին Մեծ Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի միջև։

Ֆրանսիային բաժին հասավ Սիրիան և Լիբանանը, ինչպես նաև Ալեքսանդրետտայի սանջակը։ Մեծ Բրիտանիայի մանդատը ընդգրկում էր Իրաք, Անդրհորդանանն ու Պաղեստինը, որոնք նախկինում Օսմանյան կայսրության հարավային երկրամասերն էին։

Ֆրանսիական մանդատի կազմում Սիրիան մտավ կազմալուցված և մասնատված վիճակով։ Սիրիայի հիմնական տարածքում ձևավորվել էին վեց երկրամասեր։ Դրանցից խոշորագույններն էին Հալեպն ու Դամասկոսը։ Մյուս երկրամասերն էին Ալավինների թագավորությունը, Ջաբալ ալ-Դրուզը, Մեծ Լիբանանը, ինչպես նաև Ալեքսանդրետտայի սանջակը։

Հետագայում Մեծ Լիբանանի տարածքում ստեղծվեց Լիբանանի Արաբական Հանրապետությունը։ 1924 թվականի դեկտեմբերի 1-ին ալավինները լքեցին մանդատային դաշնությունը, իսկ Հալեպի և Դամասկոսի միավորման հետևանքով ստեղծվեց Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունը։

1940-ական թվականներին մանդատի մեջ մտնող երկրները ազգային-ազատագրական պայքար սկսեցին Ֆրանսիայի կենտրոնական կառավարության դեմ։ Առաջին անկախացած երկիրը Լիբանանն էր, ով իր անկախությունը հռչակեց 1943 թվականի նոյեմբերի 22-ին։

Ֆրանսիական զորքերը վերջնականապես լքեցին տարածաշրջանը 1946 թվականին, երբ Սիրիան իր շուրջը համախմբեց մասնատված մանդատային տարածքները։ Որոշ ժամանակ հետո Ալեքսանդրետտայի սանջակը կցվեց Թուրքիային, որի կազմում էլ դարձավ Հաթայի մարզի մաս։

Տես նաև
-------

* Մանդատային տարածքներ
* Առաջին համաշխարհային պատերազմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սիրիայի և Լիբանանի ֆրանսիական մանդատ (1920—1946)
2. ↑  Ֆրանսիայի մանդատային տարածքները Մերձավոր Արևելքում, Լիբանանի և Սիրիայի ֆրանսիական տարածքներ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սիրիայի և Լիբանանի ֆրանսիական մանդատ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Պատմություն**   **Սիրիա**   **Ֆրանսիա**
 |
**Սիգիրիա** (սինգ․՝ සීගිරිය, թամիլերեն՝ சிகிரியா՝ «առյուծի ժայռ»), Շրի Լանկա կղզու կենտրոնում ծովի մակարդակից 370, և շրջապատող հարթավայրից 170 մետր վեր խոյացող ժայռ։ 1982 թվականից գտնվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պաշտպանության ներքո, որպես Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։

5-րդ դարի վերջին՝ (477-495) քառորդին Կասապա թագավորը ժայռի վրա անմատչելի ամրոց և իր ապարանքն է կառուցել, որոնց շրչափակում էր ջրով լի խրամը։ Ժայռի շուրջը տնկվել են այգիներ, որոնցում շատրվաններ կային։ Ժայռ բարձրանալու համար պետք էր անցնել վիթխարակերտ Առյուծի դարպասներով։ Կասապայի տիրապետությունից հետո ամրոցն ու ապարանքը լքվել են։ Մինչև 14-րդ դար, ժայռի վրա գործել է բուդդայական մենաստան։

Ամրոցի գոյության մասի եվրոպացիները իմացել են միայն 1907 թվականին, երբ բրիտանացի հետախույզ Ջոն Սթիլը նկարագրել է Սիգիրիայի «հսկայական պատկերասրահը»՝ «հավանաբար ամենամեծը աշխարհում»։ Խոսքը հայելային դահլիճի մասին էր, որի 140 մ երկարությամբ և 40 մ բարձրությամբ պատերը նախկինում պատված են եղել ճենապակիով։ Սիգիրիական որմնանկարի տարածված թեմաներից է եղել հարճերի թեման։ 2014 թվականին հարճերի պատկերներից մնացել էին ընդամենը 18-ը։

Ժայռին փորագրված առյուծից, որի երախը ծառայում էր ամրոցի մուտք, այժմ մնացել են միայն թաթերը։ Ժայռին կան 8-րդ դարի բազմաթիվ քնարական տողեր, որ թողել են այցելուները։

Ժայռը, որպես հին շրջանի քաղաքաշինության լավագույն պահպանված օրինակներից մեկը, մտել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ։ Սա Շրի Լանկայի ամենաշատը հաճախվող պատմական վայրն է։

Ժայռի գագաթին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Սիգիրիան Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ
2. ↑  Ponnamperuma, Senani (2013). *The Story of Sigiriya*. Panique Pty Ltd. ISBN 978-0-9873451-1-0.
3. ↑  Bandaranayake, Senake; Aramudala, Madhyama Saṃskr̥tika (2005). *Sigiriya: City, Palace, Gardens, Monasteries, Painting*. Central Cultural Fund. ISBN 978-955-631-146-4.
4. ↑  *2011 Research & International Relations Division Sri Lanka Tourism Development Authority Annual Statistical Report*. Colombo: Research & International Relations Division. 2011. էջ 58.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սիգիրիայի մասին artclassic.edu.ru կայքում Արխիվացված 2016-03-04 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սիգիրիա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 158846909 · LCCN: sh85122385 · VIAF: 1146217794209142797 · WorldCat VIAF: 1146217794209142797 |

 |
**Սերիֆոս** (հուն․՝ Σέριφος), Հունաստանին պատկանող կղզի, որը գտնվում է երկրի հարավարևելյան մասում՝ Կիկլադյան կղզեախմբում։

Վարչականորեն մտնում է Հարավային Եգեյան կղզիներ պերիֆերիայի Միլոս նոմոսի կամ տարածաշրջանային միավորի կազմի մեջ։ Համարվում է Հունաստանի Հանրապետության զբոսաշրջային կենտրոններից մեկը։

Կղզում նկատվում է Կիկլադյան քաղաքակրթության ազդեցությունը։

Աշխարհագրություն
----------------

Սերիֆոսը կղզի է Եգեյան ծովի հարավում՝ դրա մաս կազմող Կիկլադյան կղզեախմբի կազմի մեջ։ Կիկլադների կազմում Սերիֆոսը միջին չափի կղզի է։

Սերիֆոս կղզին գտնվում է Սիֆնոս և Միլոս կղզիների մեջտեղում՝ ծովի մակարդակից զրոյական բարձրության վրա։ Այն գտնվում է Հունաստանի մայրաքաղաք Աթենքի գլխավոր նավահանգստից՝ Պիրեյոսից 170 կմ հեռավորության վրա։

Սերիֆոս կղզու ամենաբարձր լեռնագագաթն ունի 585 մետր բարձրություն։ Ռելիեֆը հարթավայրային է։ Կլիմայի ձևավորման գործում կարևոր ազդեցություն ունեն տաք ծովային հոսանքները։

Բնակչություն
------------

Ըստ 2011 թվականի համահունական մարդահամարի տվյալների՝ Սերիֆոս կղզու բնակչությունը կազմում է 1,420 մարդ։ Բնակիչները կղզիաբնակ հույներն են, որոնք դավանում են քրիստոնեություն՝ հույն ուղղափառություն։

Բնակչության միջին խտությունը կազմում է 19 մարդ/կմ²։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը ձկնորսությունն ու սպասարկման ոլորտի աշխատանքներն են։

| Տարի | Բնակչություն |
| --- | --- |
| 1981 | 1,133 |
| 1991 | 1,095 |
| 2001 | 1,414 |
| 2011 | 1,420 |

Տես նաև
-------

* Կիկլադյան կղզիներ
* Միլոս

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GEOnet Names Server — 2018.
2. ↑  Հունաստանի Հանրապետության մարդահամարի տվյալներ, 2011

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սերիֆոս» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Դասական հնությունների իրական բառարան · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4234302-1 · LCCN: n2016035747 · NLG: 10780 · VIAF: 316432035 · WorldCat VIAF: 316432035 |

 |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Կիկլադյան կղզիներ |
| --- |
|  |
| Կղզիներ | 
Ամորգոս • Անաֆի • Անդրոս • Անտիպարոս • Ամորգոս • Անաֆի • Անդրոս • Անտիպարոս • Դելոս • Ֆոլեգանդրոս • Իոս • Կեա • Կիմոլոս • Կիթնոս • Միլոս • Միկոնոս • Նաքսոս • Պարոս • Սանտորինի • Սերիֆոս • Սիֆնոս • Սիրոս • Սիկինոս • Թիրասիա • Տինոս • Դոնուսա • Իրակլեյա • Կերոս • Կուֆոնիսի • Սխինուսա |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Հունաստան**   **Աշխարհագրություն**   **Կղզի**
 |
**Ֆերենց Բերկեշ** (հունգ.՝ Berkes Ferenc, օգոստոսի 8, 1985(1985-08-08), Բայա, Հունգարիա), հունգարացի շախմատի գրոսմայստեր, Հունգարիայի շախմատի ութակի չեմպիոն (2004, 2007, 2010, 2012, 2013, 2014, 2016 և 2018 թվականներ)։

Կենսագրություն
--------------

Ֆերենց Բերկեը ծնվել է 1985 թվականի օգոստոսի 8-ին Հունգարիայի հարավում գտնվող Բայիա քաղաքում։ Շախմատի պարապմունքներն անցկացրել է մոտակա Կեչկեմետ քաղաքում։

1994 թվականին Բերկեշը հաղթել է Հունգարիայի մինչև 10 առաջնությունում, որից հետո առաջին անգամ ներկայացրել է իր երկիրը Եվրոպայի և աշխարհի առաջնություններում։ 2002 թվականին նա հաղթել է մինչև 18 տարեկանների աշխարհի առաջնությունում։ 2001 թվականին Ֆերենցը լրացրել է միջազգային վարպետի նորմը, իսկ մեկ տարի անց ստացել է գրոսմայստերի կոչում։ Նրա առաջին հաղթանակը Հունգարիայի մեծահասակների առաջնությունում գրանվցել է 2004 թվականին։ 2004 թվականին Մոսկվայի 3-րդ «Աերոֆլոտ Օփեն» մրցաշարում նա կիսել է 4-16-րդ տեղերը։ 2011 թվականի նա մասնակցել է շախմատի աշխարհի գավաթի խաղարկությանը, սակայն երկրորդ փուլում դուրս է մնացել Զախար Եֆիմենկոյի կղմից կրած պարտությունից հետո։

Նա 2019 թվականի Եվրոպայի անհատական առաջնությունում նա 3-11-րդ տեղերը կիսել է Կասպեր Պիորունի, Դավիդ Անտոն Գիջարոյի, Նիկլաս Հուշենբեթի, Սերգեյ Մովսիսյանի, Լիվիու-Դիտեր Նիսիպեանուի, Գրիգորի Օպարինի, Մաքսիմ Ռոդշտեյնի և Էլտաջ Սաֆարլիի հետ։

2023 թվականի Շախմատի աշխարհի գավաթի խաղարկությունում Բերկեշը եղել է վարկանիշով 82-րդ տեղը։ Նա մինչև 1/8 եզրափակիչ հաջող ելույթներ է ունեցել, սակայն 1/8 եզրափակչում զիջել է հնդիկ Ռամեշբաբու Պրագնանանդհային։

2017 թվականին Ֆերենցը կիսել է առաջին տեղը Վիկտոր Կորչնոյի հուշամրցաշարում (Ցյուրիխ)՝ հարգանքի տուրք մատուցելով իր սիրելի շախմատիստի հիշատակին։ Նա հարցազրույցներում բազմիցս նշել է, որ Վիկտոր Կորչնոյն իր կուռքն է։

Գրոսմայստերի առավելագույն վարկանիշը եղել է 2706՝ 2011 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  FIDE Ratings and Statistics
2. 1 2 3 4 5  OlimpBase
3. ↑  Bánusz Tamás a bronzérmes, a rájátszásban kettős győzelmet aratott Gledura Benjáminnal szemben
4. ↑  Crowther, Mark (2002 թ․ նոյեմբերի 25). «TWIC 420: World Youth Chess Championships». Chess.co.uk. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 12-ին. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 13-ին.
5. ↑  Crowther, Mark (2004 թ․ մարտի 1). «TWIC 486: 3rd Aeroflot Chess Festival». Chess.co.uk. Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 31-ին.
6. ↑  Crowther, Mark (2011 թ․ սեպտեմբերի 21). «The Week in Chess: FIDE World Cup Khanty-Mansiysk 2011». London Chess Center. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 24-ին.
7. ↑  «2019 European Individual Championship chess tournament results - ChessFocus.com». *www.chessfocus.com*. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 16-ին.
8. ↑  «FIDE World Cup 2023: Preliminary lists of eligible players announced».
9. ↑  ФЕРЕНЦ БЕРКЕ Ш

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ֆերենց Բերկեշ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | 365chess · Chess DB · Chess Games · Chess Tempo · ՖԻԴԵ |

 |
**The Deenjes**, հայկական երաժշտական նախագիծ, ստեղծված ռեժիսոր Միկա Վաթինյանի և ազգությամբ արաբ օպերատոր Թամմամ Համզայի կողմից։

Խումբը ստեղծվել է 2010 թվականի ձմռանը, ինչպես նշում են խմբի անդամները՝ «Երևանի շենքերից մեկի 108-րդ բնակարանում»։

Նախագծի անունը փոքր-ինչ հումորային բնույթ ունի՝ the deenjes` դինջերը։

Որպես խմբի ժանրեր Միկան և Թամմամը նշում են էլեկտրոնային, սին-փոփ, թրիփ-հոփ և էրոտիկ-պատրիոտիկ։

Խմբի անդամներ
-------------

Միկա Վաթինյան՝ հիմնական վոկալ, երաժշտություն։

Թամմամ Համզա՝ բեք վոկալ, երաժշտություն։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Միկա Վատինյանի «Ժաննան և ձայները» ֆիլմի նկարահանման համար որպես օպերատոր հրավիրվում է Թամմամ Համզան։ Ծանոթանում և մտերմանում են, որին հաջորդում է առաջին՝ «Ինչու չես խոսում հայերեն» ստեղծագործության ծնունդը։

Խմբի ստեղծագործությունների մեջ հիմնականում օգտագործվում են հայ հայտնի պոետների, հատկապես Եղիշե Չարենցի, Պարույր Սևակի բանաստեղծությունները։

Հարցազրույցներից մեկում Միկա Վաթինյանը նշում է՝

> *Ամեն ինչ հենց հայ բանաստեղծների գործերից սկսեց, երբ փորձեցինք դրանք երգերի վերածել ու տեսանք, որ ստացվում է։ Հիմնականում Չարենցի, Տերյանի բանաստեղծություններն են, դրանք մի տեսակ երգվում են, երաժշտական են։ Ուրիշներ էլ ենք փորձել, բայց չի ստացվում։ Երբեմն մեր տեքստերն էլ են լինում, բայց քանի որ այդ կոնցեպտը կա, պահում ենք։ Ինձ դուր է գալիս, որ այդ տեքստերը, որոնք ծանոթ են մարդկանց, նոր բանի են վերածվում, նոր կյանք են ստանում**:*
> 
>

Սկավառակագրություն
------------------

Առայժմ The Deenjes խումբը ունի մեկ ալբոմ «Mother Tongue» անունով։

Ալբոմում ներառված են հետևյալ ստեղծագործությունները՝

1. «Գուցե՜ չկանք»։
2. «Բորբոքիր ինձ»
3. «Հիմա ամեն ինչ»
4. «Ոչինչ»
5. «Ստվեր»
6. «Գնում ես մնա»
7. «Գիշերը հոգնած»
8. «Անքնություն»
9. «Հոգիս հիվանդ»
10. «Ուտեմ քեզ»
11. «Թող ու գնա»
12. «Դու էլ չկաս»
13. «Երևանի գիշերներում»
14. «Խավար է։ Գիշեր է։»
15. «Բոլորը քեզ»
16. «Կապույտի մեջ»
17. «Ողջու՜յն»
18. «Մոռանալ»
19. «Տվեցի սիրտս նրան (փողոցային)»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «The Deenjes` ակտիվ դնջություն». *ImYerevan.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունիսի 3-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 11-ին.
2. ↑  «Երաժշտություն՝ «ընդհատակից». մաս 2-րդ». *mediamax.am*. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 11-ին.