Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արշալույս (այլ կիրառումներ)

**Արշալույս** (մինչև 1935 թ․` *Քյորփալու*), գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում։ Գյուղը 1828-1830 թթ. հիմնադրվել է Քյորփալու անվամբ, 1935 թվականին վերանվանվել է Արշալույս։ Գտնվում է մարզկենտրոնից 14 կմ հյուսիս-արևելք։ Քաղաքամայր Երևանից գտնվում է մոտավորապես 19 կմ, Վաղարշապատից` մոտ 5 կմ հեռավորության վրա։ Գտնվում է Վաղարշապատ-Արմավիր մայրուղու վրա։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 860 մ։

Բնակչություն
------------

Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Արշալույսի մշտական բնակչությունը կազմել է 4250, առկա բնակչությունը՝ 4252 մարդ։ Բնակիչները 1831 թվականից ի վեր հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը 1828-1829 թվականներին գաղթել են Խոյից, կան Երևանի շրջակայքից եկածներ։

Արշալույսի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Տարի | 1831 | 1873 | 1897 | 1926 | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2001 | 2004 | 2008 | 2011 |
| Բնակիչ | 419 | 853 | 1275 | 1216 | 1206 | 2102 | 2945 | 3032 | 3669 | 4162 | 4200 | 4136 | 4250 |
|

Արշալույս գյուղը խիտ է բնակեցված։ Պատճառը մերձերևանյան և տրանսպորտային բարենպաստ աշխարհագրական դիրքը, բերրի հողերի և ջերմության առատությունը, ոռոգման հնարավորությունների, ազատ աշխատանքային ռեսուրսների առկայությունը, ինչպես նաև ճանապարհների և բնակավայրերի խիտ ցանցն են։

Մշակույթ
--------

Արշալույսում կա միջնակարգ դպրոց, մանկապարտեզ, 2 արվեստի դպրոց, երաժշտական դպրոց, 2 սպորտային դպրոց, մշակույթի տուն։

Սահմանակից գյուղեր
------------------

Արշալույսին սահմանակից են Արմավիրի մարզի Տարոնիկ, Ակնալիճ և Հայթաղ գյուղերը։

Արդյունաբերություն
------------------

Արշալույսում ներկայումս գործում է «Արփենիկ» գինու գործարանը, ցեմենտի գործարան։

Տնտեսություն
------------

Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Տարածքում զարգացած է խաղողագործությունը, որը պայմանավորված է աշխարհագրական հարմար դիրքով, ինչպես նաև Արտիզանյան ջրով որը շատ է նպաստում նաև բանջարաբուծությանը։

Բանջարեղենից ամենա տարածվածը կարտոֆիլն է, որը համարվում է նաև «երկրորդ հաց», ամեն տարի այստեղից և այստեղի գյուղերից դեպի Վրաստան արտահանվում է ավելի քան 50 հազար տոննա կարտոֆիլ, ամբողջ Հայաստանից՝ ավելի քան 250 հազար տոննա, իսկ ոնջ Հայաստանում կարտոֆիլի համախառն բերքն անցնում է 600. հազար տոննան։

Աշխարհագրություն և կլիմա
------------------------

Գյուղի համար շատ կարևոր հանգամանք է Մայրաքաղաք Երևանի հարևանությունը և Էջմիածնի հարևանությունը։ Տարածքը Համարյա ամբողջովին հարթավայրային է։

Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, ձմռանը միջին ջերմաստիճանը հասնում է -2-ից -6։ Ամառը մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ջերմությունը հասնում է 24 °C-ից 26 °C, իսկ առավելագույնը՝ 42 °C, գրեթե նույն կլիման ինչ Վաղարշապատում։

Պատմական կառույցներ
-------------------

Ունի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (կառուցվել է 1907 թվականին)։ Գյուղից մոտ 2 կմ հարավ գտնվում է Սուրբ Կարապետ սրբավայրը։ Այստեղ է գտնվում Գերմանական պատը, որի ներսում որտեղ Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ պահվել են գերիները, նաև որպես բանտ, Ներկայումս պատերի ներսում գտնվում է նախկին գործարանը (ներկայումս պահեստ)։

Արմավիրի մարզի Արշալույս համայնքի ներկայիս տարածքի վրա անհիշելի ժամանակներից գտնվել է բնակավայր, որը ստեղծված չէ հնագետների կողմից, և այժմ նախկին բնակավայրի հետքերը ավերված են, ներկայումս պահպանվել են 4 դամբարանադաշտեր, որոնք նույնպես հնագիտական լուրջ ուսումնասիրություն են պահանջում։

Պատկերասրահ
-----------

Արշալույս գյուղի դեպի Արմավիր Հյուսիս Արևելք ընկած հատվածը
Արշալույս գյուղի դեպի կենտրոն հատվածը վերևից
Արշալույսի Համայնքապետարանը
Դեպի ԱԷԿ նայով կողմից

Տես նաև
-------

* Արշալույսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  2011 թ Հայաստանի մարդահամարի արդյունքները
2. ↑  Code database of Armenia, Արմավիր
3. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Դ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 476 — 1008 էջ։
4. ↑  "Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան, էջ 36" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2014 թ․ սեպտեմբերի 12-ին. Retrieved 2015 թ․ ապրիլի 5. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑  Զավեն Կորկոտյան, «Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831-1931)»
6. ↑  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ. 5, էջ 574

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում(չաշխատող հղում)
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում Archived 2014-11-07 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 104)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Արմավիրի մարզ |
| --- |
|  |
| Քաղաքներ | Արմավիր • Մեծամոր • Վաղարշապատ |  |
|  |
| Արմավիրի շրջան | Ալաշկերտ • Ամասիա • Այգեշատ • Այգեվան • Արազափ • Արաքս • Արգավանդ • Արմավիր • Արտաշար • Արևիկ • Բամբակաշատ • Բերքաշատ • Գետաշեն • Եղեգնուտ • Երասխահուն • Զարթոնք • Լենուղի • Լուկաշին • Խանջյան • Հայկավան • Հացիկ • Մայիսյան • Մարգարա • Մրգաշատ • Նալբանդյան • Նոր Արմավիր • Նոր Արտագերս • Նոր Կեսարիա • Նորապատ • Նորավան • Շենավան • Ջանֆիդա • Ջրաշեն • Սարդարապատ • Վարդանաշեն • Տանձուտ • Փշատավան |
|  |
| Վաղարշապատի շրջան | Ակնալիճ • Ակնաշեն • Աղավնատուն • Ամբերդ • Այգեկ • Այգեշատ • Ապագա • Առատաշեն • Արագած • Արաքս • Արշալույս • Արտիմետ • Արևաշատ • Բաղրամյան • Գեղակերտ • Գայ • Գրիբոյեդով • Դաշտ • Դողս • Թաիրով • Լեռնամերձ • Լուսագյուղ • Խորոնք • Ծաղկալանջ • Ծաղկունք • Ծիածան • Հայթաղ • Հայկաշեն • Հովտամեջ • Մեծամոր • Մերձավան • Մրգաստան • Մուսալեռ • Նորակերտ •  Շահումյան • Շահումյանի թ/ֆ • Ոսկեհատ • Պտղունք • Ջրարբի • Ջրառատ • Տարոնիկ • Փարաքար • Ֆերիկ |
|  |
| Բաղրամյանի շրջան | Արգինա • Արտամետ • Արևադաշտ • Բագարան • Բաղրամյան • Դալարիկ • Երվանդաշատ • Լեռնագոգ • Կողբավան • Հուշակերտ • Մյասնիկյան • Շենիկ • Վանանդ • Տալվորիկ • Քարակերտ |
|  |
| Ավերակ և լքյալ գյուղեր | Թեզխարաբ |
|  |
| Պորտալ:Արմավիրի մարզ |

 |