Մ-69 կայան
**Մարս-69**, կամ **Մ-69**, կամ **2Մ** Մարս մոլորակների ուսումնասիրության համար նախատեսված երկու խորհրդային միջմոլորակային կայանների կառուցվածքի նշանակում։ 

Մշակումն իրականացվել է Լավոչկինի միավորումում հիմնվելով «Լունա Ե-8» իջեցվող սարքի վրա, որը կիրառվել էր Լունա 15-24 առաքելություններում։

Այս երկու առաքելությունները Մարսի ուղեծրակայանի առաջին փորձերն էին։ Սակայն երկու կայաններն էլ վթարվեցին արձակուների ժամանակ 1969 թվականի սկզբին։

Մ-69 կայանների վթարներից հետո Լավոչկինի միավորումում շարունակվեց կայանների հենքի նախագծումը 1971 թվականին Մարսի վրա վայրէջք կատարելու համար։ Այս նախագիծը կոչվեց Մ-71, որը իր հերթին հանդիսացավ 4ՄՎ հենքի առաջին տարբերակը։

Նախագծում և արձակում
--------------------

1967 թվականի հոկտեմբերին Վեներա-4-ի հաջող վայրէջքից հետո Լավոչկինի միավորումը սկսեց աշխատել Մարսի մակերևույթին կայան իջեցնելու և մոլորակի ուղեծրակայանի նախագծի վրա։ Հնարավորություն ունենալով օգտագործել նոր Պրոտոն կրող հրթիռը իրական հնարավորություն ստեղծվեց շրջանցելու ՆԱՍԱ-ի պլանավորվող Մարիներ-6 և 7 կայաններին, 1969 թվականի Մարսի մեկնարկի պատուհանում։ Ստեղծվեց Մ-69 նախագիծը, որում կիրառվեց Ե-8 իջեցվող սարքը։ Հետագայում Իջեցվող սարքը չեղարկվեց, ժամանակի սղության պատճառով։

Առաջին կայանը արձակվեց 1969 թվականի մարտի 27-ին՝ «Մարս-69Ա» (2Մ համար 521)։ Չնայած կրող հրթիռի առաջին երկու աստիճանները հաջողությամբ աշխատեցին, երրորդ փուլը վթարվեց, և կայանը կործանվեց Ալթայի լեռներում։

Երկրորդ և վերջին կայանը արձակվեց 1969 թվականի ապրիլի 2-ին՝ «Մարս-69Բ» (2Մ համար 522)։ Արձակման ժամանակ կրող հրթիռի առաջին աստիճանից ծուխ երևաց, և մինչ հրթիռի դեպի արևմուտք թեքվելը այն վթարի ենթարկվեց տիեզերակայանում։

Տես նաև
-------

* Մարս ծրագիր
* ԽՍՀՄ տիեզերական ծրագիր
* 2ՄՎ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Mars M69 #1, #2»։ *Gunter's Space Page* (անգլերեն)։ Վերցված է 2023 թ․ սեպտեմբերի 25
2. 1 2 3 4  «M-69 Mars missions»։ *www.russianspaceweb.com*։ Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 18
3. ↑  «Mars M-69»։ *astronautix.com*։ Վերցված է 2023 թ․ սեպտեմբերի 25
4. 1 2  «First Pictures of the Surface of Venus»։ *mentallandscape.com*։ Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 18
5. 1 2 3  Perminov V.G. (1999)։ *The Difficult Road to Mars*։ NASA։ ISBN 0-16-058859-6

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Մ-69 (կայան)***էջը Վիքիպահեստում |



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Մարս ծրագիր |
| --- |
|  |
| Իրականացված | **1Մ** (*1Մ համար 1* | *1Մ համար 2*) || **2ՄՎ** (*2ՄՎ-4 համար 1* | **Մարս-1** | *2ՄՎ-3 համար 1*) || **2Մ/Մ69** (*2Մ համար 521* | *2Մ համար 522*) || **3ՄՎ** (*3ՄՍ համար 170* (Կոսմոս-419)) || **4ՄՎ** (**Մարս-2** | **Մարս-3** | **Մարս-4** | **Մարս-5** | **Մարս-6** | **Մարս-7**)  |
|  |
| Չեղարկված | Մարս-4ՆՄ | Մարս-5ՆՄ | Մարս-5Մ |
|  |
| *Շեղագիրը* նշանակում է արձակման վթար |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
ԽՍՀՄ ԱՄԿ-ներ և արբանյակներ |
| --- |
|  |
| Երկրի արբանյակներ | 
* Բիոն
* ԳԼՈՆԱՍՍ
* Գորիզոնտ
* Զենիթ
* Էլեկտրոն
* Էկրան
* Էկսպրես
* Էներգիա
* Էֆիր
* Ինտերկոսմոս
* Լուչ
* Կոսմոս
* Մետեոր
* Մոլնիա
* Մուսսոն
* Նադեժդա
* Պոտոկ
* Պրոտոն
* Ռադուգա
* Սպուտնիկ
* Սֆերա
* Տայֆուն
* Օկո
* Ֆոտոն
* Ֆռամ

 |  |
|  |
| Տիեզերական աստղադիտակներ | 
* *Աստրոն*
* Գամմա
* Գրանատ
* Պրոգնոզ
* ՌԵԼԻԿՏ-1
* Օրիոն

 |
|  |
| Լուսնի հետազոտություններ | 
* Լունա (Լունոխոդ)
* Զոնդ

 |
|  |
| Վեներայի հետազոտություններ | 
* Վեներա
* Վեգա

 |
|  |
| Մարս հետազոտություններ | 
* Մարս
* Ֆոբոս

 |
|  |
| Սարքերի ընտանիքներ | 
* 1Մ
* 2ՄՎ
* 3ՄՎ
* 2Մ/Մ69
* 4ՄՎ
* 5ՎԿ
* Սոյուզ 7Կ-Լ1

 |

 |