**Աֆղանստանի պատերազմ (2001-2021)** ասիմետրիկ ռազմական հակամարտություն Անվտանգության աջակցության միջազգային ուժերի (անգլ.՝ ISAF) և Թալիբան իսլամիստական կազմակերպության միջև, որը մինչ այդ վերահսկում էր Աֆղանստանի մեծ մասը։ Այդ պատերազմը համարվում է 1978 թվականից շարունակվող Աֆղանստանի քաղաքացիական պատերազմի փուլերից մեկը։

ԱՄՆ-ն ռազմագործողություն է անցկացրել Աֆղանստանում «Հարատև ազատություն» ռազմագործողությունն, որը սկսվել է 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական գործողությանն ի պատասխան։ Աֆղանստանում Անվտանգության աջակցության միջազգային ուժերը գործում են ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհրդի 2001 թվականի դեկտեմբերի 20-ի № 1386 բանաձևով։ Դա ԱՄՆ-ի պատմության մեջ ամենաերկարատև պատերազմն է։

2011 թվականի հուլիսից սկսվել է կոալիցիայի զորքերի դուրս բերումը Աֆղանստանից։ 2013 թվականի հուլիսին անվտանգության ապահովումն երկրում փոխանցվել է տեղական ուժային կառույցներին, այդ պահից սկսած կոալիցիայի կոնտինգենտը օժանդակ դեր էր խաղում։ Փաստացիորեն պատերազմն ավարտվել է միայն ձևականորեն, իսկ իրականում այն շարունակվում էր։

Նախապատմություն
---------------

1996 թվականից մայրաքաղաքը և Աֆղանստանի տարածքի մեծ մասը վերահսկվում էր Թալիբան շարժման կողմից։ Արդեն այդ ժամանակ ԱՄՆ-ի իշխանությունների կողմից փնտրվող ահաբեկիչ Ուսամա բեն Լադենը ապաստան է ստացել Աֆղանստանում։ Թալիբները հրաժարվում էին հանձնել բեն Լադենին նույնիսկ 1998 թվականին Քենիայի և Տանզանիայի ամերիկյան դեսպանատներում տեղի ունեցած պայթյուններից հետո։ 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչություններից հետո ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշը ահաբեկիչներին վերջնագիր է ներկայացրել՝ կարճ ժամանակահատվածում ամերիկյան արդարադատությանը հանձնել բեն Լադենին, ինչպես նաև ալ Քաիդայի ամբողջ ղեկավարությանը։ Սեպտեմբերի 21-ին թալիբները պատասխանեցին մերժմամբ՝ հայտնելով, որ ԱՄՆ-ն ծանրակշիռ փաստարկներ չի ներկայացրել տվյալ կազմակերպության Նյու Յորքի և Վաշինգտոնի ահաբեկչություններին մասնակցության վերաբերյալ։

2001 թվականի սեպտեմբերի 22-ին երեք պետություններից երկուսն, որոնք ճանաչում էին Աֆղանստան Իսլամական Էմիրաթը (ԱՄԷ և Սաուդյան Արաբիա) Աֆղանստանի հետ խզեցին դիվանագիտական հարաբերությունները։ Աֆղանստանից Իրան և Պակիստան փախստականների հսկայական հոսք է սկսվել։

Պատերազմի նպատակներ
-------------------

ԱՄՆ-ի կողմից պաշտոնապես հռչակված նպատակներն են՝

* Թալիբների ռեժիմի տապալում,
* Աֆղանստանի տարածքի ազատագրումը թալիբների ազդեցությունից,
* Ալ Քաիդայի մասնակիցների գերությունը և դատավարությունը։

Մասնակիցներ
-----------

### Միջազգային ուժեր

Անվտանգության աջակցության միջազգային ուժերի (ISAF) ստեղծվել են ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհրդի 2001 թվականի դեկտեմբերի 20-ի № 1386 բանաձևին համապատասխան։ Նրանց ներկայությունը երկրում թալիբների ռեժիմի տապալումից հետո անհրաժեշտ էր

> Աֆղանական Ժամանակավոր մարմնին Քաբուլում և մոտակա տարածքներում անվտանգության ապահովման համար։ Դա արվում էր նրա համար, որպեսզի Ժամանակավոր մարմինն, ինչպես նաև ՄԱԿ-ի աշխատակազմը գործեն անվտանգ պայմաններում։
> 
> 

2003 թվականի օգոստոսից ISAF հրամանատարությունն իրականացվում է ՆԱՏՕ-ի բլոկի կողմից։ ISAF-ի կազմի մեջ մտել է 48 երկիր (մեծամասնությունը ՆԱՏՕ-ի անդամ), ամենամեծ թվակազմը ներկայացրել է ԱՄՆ-ն։

2014 թվականի հունիսի 1-ի դրությամբ ISAF-ի ընդհանուր թիվը կազմում էր 49 902 զինծառայող։

* Ավստրալիա Ավստրալիա — 356
* Ավստրիա Ավստրիա — 3
* Ադրբեջան Ադրբեջան — 94
* Ալբանիա Ալբանիա — 72
* Հայաստան Հայաստան — 121
* Բահրեյն Բահրեյն — 0
* Բելգիա Բելգիա — 147
* Բուլղարիա Բուլղարիա — 378
* Բոսնիա և Հերցեգովինա Բոսնիա և Հերցեգովինա — 53
* Միացյալ Թագավորություն Մեծ Բրիտանիա — 5 200
* Հունգարիա Հունգարիա — 100
* Դանիա Դանիա — 165
* Գերմանիա Գերմանիա — 2 695
* Հունաստան Հունաստան — 10
* Վրաստան Վրաստան — 805
* Հորդանան Հորդանան — 1069
* Իռլանդիա Իռլանդիա — 7
* Իսլանդիա Իսլանդիա — 3
* Իսպանիա Իսպանիա — 247
* Իտալիա Իտալիա — 2 000
* Լատվիա Լատվիա — 31
* Լիտվա Լիտվա — 83
* Լյուքսեմբուրգ Լյուքսեմբուրգ — 1
* Հյուսիսային Մակեդոնիա Մակեդոնիա — 152
* Մալայզիա Մալայզիա — 2
* Մոնղոլիա Մոնղոլիա — 40
* Նիդերլանդներ Նիդեռլանդներ — 200
* Նորվեգիա Նորվեգիա — 67
* Նոր Զելանդիա Նոր Զելանդիա — 2
* ԱՄԷ ԱՄԷ — 35
* Լեհաստան Լեհաստան — 968
* Պորտուգալիա Պորտուգալիա — 66
* Ռումինիա Ռումինիա — 1 002
* Սալվադոր Սալվադոր — 0
* Սլովակիա Սլովակիա — 275
* Սլովենիա Սլովենիա — 4
* Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ — 32 800
* Տոնգա Տոնգա — 55
* Թուրքիա Թուրքիա — 457
* Ուկրաինա Ուկրաինա — 27
* Ֆինլանդիա Ֆինլանդիա — 95
* Ֆրանսիա Ֆրանսիա — 177
* Խորվաթիա Խորվաթիա — 146
* Չեռնոգորիա Չեռնոգորիա — 25
* Չեխիա Չեխիա — 250
* Շվեդիա Շվեդիա — 219
* Էստոնիա Էստոնիա — 20
* Հարավային Կորեա Հարավային Կորեա — 50

Տես նաև
-------

* Աֆղանական պատերազմ (1979—1989)
* Աֆղանական պատերազմ (2015 թվականից)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «U.S. formally ends the war in Afghanistan». No. online. CBA News. Associated Press. 2014 թ․ դեկտեմբերի 28. Վերցված է 2014 թ․ դեկտեմբերի 28-ին.
2. 1 2  «Резолюция 1386 СБ ООН» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2014 թ․ ապրիլի 7-ին. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 19-ին.
3. ↑  Risks of Reversing the Afghanistan Surge // «The New York Times» от 20 июня 2011
4. ↑  Obama Announces Afghanistan Troop Withdrawal In Speech To Nation
5. ↑  НАТО передало контроль над обеспечением безопасности в Афганистане национальным силовым структурам
6. ↑  США и НАТО передали полномочия афганским военным
7. ↑  США отвергают решение о бин Ладене
8. ↑  «War in Afganistan». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ սեպտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 19-ին.
9. ↑  «Արխիվացված պատճենը» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2014 թ․ հուլիսի 14-ին. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 19-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт Международных сил содействия безопасности в Афганистане Արխիվացված 2013-04-29 Wayback Machine
* Лицо афганского экстремизма
* Математика войны: «Боевики соревнуются друг с другом за внимание прессы»
* И вновь об Афганской войне

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Աֆղանական պատերազմ (2001-2014)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · MESH ID |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX549857 · BNF: 13773245g · GND: 4997894-9 · LCCN: sh2004004460 · NDL: 01193194 · NKC: ph330288 |

 |

 |