recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Հեղափոխության նավաստիներին» հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник «Морякам революции»), հուշարձան Ռուսաստանի Կրասնոդարի երկրամասի Նովոռոսիյսկ քաղաքում։ Տեղադրվել է 1980 թվականին։ «Քաղաքացիական պատերազմի և Հայրենական մեծ պատերազմի հերոսներին» հուշահամալիրի մի մասն է։

Պատմություն
-----------

1918 թվականի հունիսին Նովոռոսիյսկ քաղաքի մոտ, Ցեմեսկի ծովախորշում, ջրասույզ արվեցին Սևծովյան նավատորմի նավեր։ Դա տեղի ունեցավ Ռուսաստանի համար ծանր ժամանակներում, երբ նոր էր տեղի ունեցել հոկտեմբերյան հեղաշրջումը, և երկրում սկսվել էր հեղափոխության աջակիցների և հակառակորդների ռազմական առճակատումը։ Իրավիճակն ավելի էր բարդացնում այն, որ Ռուսաստանը պատերազմ էր վարում Գերմանիայի հետ։ Օգտագործելով Ռուսաստանի անկայուն վիճակը՝ գերմանական կառավարությունը գրավեց Ուկրաինայի տարածքը։ Գերմանական զորքերը մոտենում էին Ղրիմին, որտեղ Սևաստոպոլում գտնվում էին Սևծովյան նավախմբի նավերը։ Ստեղծված իրավիճակում որոշվեց նավերի մի մասը տեղափոխել Ցեմեսկի ծովախորշ, որտեղ նրանք ավելի ուշ ընկան ծուղակը։ Հակառակորդին չհասնելու համար բոլոր նավերը ջրասույզ արվեցին։

Սևծովյան նավախմբի նավերի մի մասի կորուստը Քաղաքացիական պատերազմի և նավատորմի պատմության սև էջերից է։

Հուշարձանի նկարագրություն
-------------------------

Բլրի վրա խոյանում է ծնկի իջած նավաստու 12-մետրանոց քանդակը։ Նավաստին իր հայացքն ուղղել է դեպի անեզերք ծովը։ Նա հանել է անհովար գլխարկը և սեղմել կրծքին։ Հուշարձանը փոխանցում է նավերի կործանման պահին նավաստիների վերապրած բոլոր զգացմունքները։

Գրանիտե հուշարձանը գտնվում է Նովոռոսիյսկ քաղաքից ոչ հեռու, Նովոռոսիյսկ-Գելենջիկ ավտոմայրուղու 12-րդ կիլոմետրին, որը կոչում են նաև «Նովոռոսիյսկի ժապավեն», Ցեմեսկի ծովախորշի ափին։ Տեղադրվել է 1980 թվականին։ Հեղինակներն են ճարտարապետներ Յակով Բելոպոլսկին, Ռոման Կանանինը, Վլադիմիր Խավինը և քանդակագործ Վլադիմիր Ցիգալը։

Ճանապարհի մյուս կողմում, նավաստու դիմաց, գտնվում է դիտահարթակ, որի կենտրոնում պատվանդանի վրա տեղադրված է խորտակվող նավը խորհրդանշող «Խորանարդ»։ Նրա ներսում գունավոր ապակուց և մետաղից հորինվածք է, որը նմանակում է ծովային նշանասյան «Զոհվում եմ, բայց չեմ հանձնվում» դրոշակային ազդանշանը։ Այս ազդանշանը բարձրացվել է ջրասույզ արված բոլոր նավերի վրա։

Դիտահարթակի հետևում, քիվապատի վրա, տեղադրված են բրոնզե սլաքավոր ցուցանակներ։ Նրանք ցույց են տալիս ուղղությունը և հեռավորությունը դեպի խորտակված յուրաքանչյուր նավը։ Յուրաքանչյուր սլաքի վրա վերևում գրված է նավի անունը, իսկ կողքին պատկերն է։ Սակայն որոշ ցուցանակների վրա պատկերները բացակայում են, քանի որ նրանց տեսքի մասին որևէ տեղեկություն չի պահպանվել։

Պատկերասրահ
-----------

* Նավաստու քանդակըՆավաստու քանդակը
* Նավաստու քանդակըՆավաստու քանդակը
* Դիտահարթակը և «Խորանարդը»Դիտահարթակը և «Խորանարդը»
* «Զոհվում եմ, բայց չեմ հանձնվում»«Զոհվում եմ, բայց չեմ հանձնվում»
* Նավերի անվանումներով և պատկերներով սլաքներըՆավերի անվանումներով և պատկերներով սլաքները

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Памятник морякам Революции «Погибаю, но не сдаюсь» близ Новороссийска»
2. 1 2 3 4 5 6  «Памятник «Морякам революции»»
**Գանձակի կենտրոնական քաղաքային մարզադաշտ** (ադրբ.՝ Gəncə şəhər mərkəzi stadionu) Գանձակ քաղաքի գլխավոր մարզադաշտը, ինչպես նաև Ադրբեջանի տարողունակությամբ երկրորդ մարզադաշտը, որը բացվել է 1959 թվականին։ Ադրբեջանի ֆուտբոլային պրեմիեր լիգայում հանդես եկող «Քյապազ» ֆուտբոլային ակումբի գլխավոր մարզադաշտը։

Պատմություն
-----------

1959 թվականին կառուցված Գանձակի քաղաքային մարզադաշտը քաղաքի կենտրոնական մարզադաշտն է և տեղավորում է 26,120 հանդիսատես։ Մարզադաշտը հանդիսանում է Ադրբեջանի ամենատիտղոսակիր ակումբներից մեկի՝ «Քյապազ» ՖԱ-ի գլխավոր թատերաբեմը, որը երեք անգամ 1995, 1998 և 1999 թվականներին դարձել է հանրապետության չեմպիոն և չորս անգամ՝ 1994, 1997, 1998 և 2000 թվականներին նվաճել Է Ադրբեջանի գավաթը։

Վերակառուցում
-------------

Մի քանի անգամ փորձ է արվել վերակառուցել և վերանորոգել մարզադաշտը, սակայն ամեն անգամ սկսված աշխատանքները ավարտին չեն հասցվել։

2011 թվականի նոյեմբերին ԱՖԱ-ի նախագահ Ռովնագ Աբդուլլաևը հայտարարել էր, որ պատրաստվում է Գանձակի մարզադաշտի վերակառուցման ծրագիր, որի ավարտից հետո, 2012 թվականին կսկսվեն անհրաժեշտ աշխատանքները։

Եվս մեկ փորձ ձեռնարկվել է ԱՖՖ-ի նախագահ Ռովնագ Աբդուլլաևի հանձնարարությամբ 2013 թվականին։ Ըստ ԱՖՖ-ի գլխավոր քարտուղար Էլխան Մամեդովի, 2013 թվականի օգոստոսին պետք է սկսվեին վերանորոգման աշխատանքները, որոնք նախատեսվում էր ավարտել սեղմ ժամկետում, սակայն ոչ մի կոնկրետ քայլ այդպես էլ չի ընդունվել։

Հասցե
-----

Մարզադաշտը գտնվում է Գանձակում՝ Աթաթուրքի պողոտա, AZ 2012 հասցեում։

Տես նաև
-------

* Ադրբեջանի ֆուտբոլային մարզադաշտերի ցանկ
* Քյապազ (ֆուտբոլային ակումբ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GeoNames — 2005.
2. ↑  Gəncə şəhər Mərkəzi stadionu Archived 2014-09-03 at the Wayback Machine.(ադրբ.)
3. ↑  ARAŞDIRMA: «AZƏRBAYCANDAKI 100-DƏK FUTBOL ARENASININ ƏKSƏRİYYƏTİ YENİDƏN QURULMALIDIR»(չաշխատող հղում)
(ադրբ.)
4. ↑  AFFA-nın prezidenti Rövnəq Abdullayev növbəti dəfə Gəncə stadionu ilə bağlı məsələyə toxunub(չաշխատող հղում)
(ադրբ.)
5. ↑  Elxan Məmmədov: «Avqust ayından Gəncə şəhər stadionu təmirə bağlanacaq» — See more at: http://sportarena.az/news/4189/?n=l#sthash.YtRgj7qU.dpuf Archived 2014-08-27 at the Wayback Machine.(ադրբ.)
6. ↑  Gəncə şəhər stadionu olduğu kimi Archived 2014-08-27 at the Wayback Machine.(ադրբ.)
7. ↑  Gəncə şəhər stadionu(ադրբ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Фотографии Гянджинского городского стадиона
**Չերկասկայայի-Բասկակովի քաղաքային դաստակերտ** (ռուս.՝ Городская усадьба Черкасской — Баскакова), ճարտարապետության հուշարձան Մոսկվայում։ Հասցեն՝ Բոլշայա Նիկիտսկայա փողոց, տուն 44, շինություն 2։

Պատմություն
-----------

Շենքը կառուցվել է XIX դարի առաջին կեսին։ Դաստակերտի արտաքին տեսքը պահպանվել է մինչև մեր օրերը գրեթե անփոփոխ վիճակում։

Շենքի առաջին հայտնի սեփականատերերը XIX դարի կեսերին, ըստ պահպանված տեղեկությունների, եղել են Ռիմսկի-Կորսակով հայտնի ազգանվան կրողները։

1874 թվականին դաստակերտի սեփականատեր է դարձել Սոֆյա Պետրովնա Նարիշկինան՝ պետական խորհրդական և սենեկապետ Կոնստանտին Պավլովիչ Նարիշկինի կինը։ Այս ամուսնությունն առաջացրել է բուռն արձագանք աշխարհիկ հասարակության մեջ։

Սկսած 1896 թվականից ճարտարապետական շինությունը պատկանել է Պլոտիցիններին, որոնց օրոք, ամենայն հավանականությամբ, առանձնատան ձախ կողմում կառուցվել է շքամուտք։

1901 թվականին դաստակերտն անցել է Մոսկվայի պատվավոր քաղաքացի Ա. Ն. Մամանտովի այրուն՝ Տատյանա Ալեքսեևնա Մամոնտովային։

Դաստակերտի հաջորդ սեփականատերն է դարձել Վասիլի Ստեպանովիչ Բասկակովը։ Նրա կողմից դաստակերտը ձեռք բերելու ստույգ տարեթիվը մեզ չի հասել։

1917 թվականին շինության բնակարաններից մեկը վարձակալել է ռուս հեղափոխական անարխիստ և գիտնական, աշխարհագրագետ, գեոմորֆոլոգ, պատմաբան, հրապարակախոս Պյոտր Ալեքսեևիչ Կրոպոտկինը։

Ներկայումս դաստակերտի շենքը մշակութային ժառանգության դաշնային նշանակության օբյեկտ է (գրանցման համար՝ 771510305770016)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Постановление Совета Министров РСФСР № 624 от 04.12.1974
2. 1 2 3 4 5 6 7  Городская усадьба Черкасской — Баскакова — Знаменитые и известные исторические здания и дома Москвы
3. ↑  ДЕПАРТАМЕНТ КУЛЬТУРНОГО НАСЛЕДИЯ ГОРОДА МОСКВЫ — Городская усадьба, 1-я пол. XIX в.

Աղբյուրներ
----------

* Городская усадьба, первая половина XIX века — Знаменитые и известные исторические здания и дома Москвы
* ДЕПАРТАМЕНТ КУЛЬТУРНОГО НАСЛЕДИЯ ГОРОДА МОСКВЫ — Городская усадьба, 1-я пол. XIX в.(չաշխատող հղում)
**Սոնա Շահգելդյան** (փետրվարի 14, 1986(1986-02-14), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայկական փոփ, ջազ երգչուհի։ Առաջին հայ մասնակիցը, ով Նոր ալիք երգի մրցույթում 2010 թվականին հաղթեց։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1986 թվականի փետրվարի 14-ին Երևանում։ Երկու տարի սովորել է Ալեքսեյ Հեքիմյանի անվան երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի և սոլֆեջոյի դասարաններում։ 2003 թվականին ավարտել է Երևանի Ս. Զորյանի անվան համար 56 միջնակարգ դպրոցը։

2004-2008 թվականներին սովորել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ջազ-վոկալ բաժնում։ Մասնակցել է բազմաթիվ միջազգային մրցույթների Ռուսաստանում, Լատվիայում, Ուկրաինայում՝ զբաղեցնելով առաջին հորիզոնականներ։ 2010 թվականին «Նոր ալիք» երգի միջազգային մրցույթում զբաղեցրել է առաջին տեղը։ 2012 թվականին Հայաստանի ազգային երաժշտական մրցանակաբաշխության ժամանակ արժանացել է «Տարվա լավագույն երգչուհի» մրցանակին։

Սկավառակագրություն
------------------

* «Դեպի երկինք»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սոնա Շահգելդյան Archived 2021-01-29 at the Wayback Machine.
* Սոնա Շահգելդյանը մեմերի հանրագիտարանում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |

 |
**Ռոբերտ Ա. Նեֆի աստղադիտարան** (ֆր.՝ Observatoire Robert-A. Naef, աստղադիտարանի կոդը` — «A13»), աստղադիտարան Շվեյցարիայի Ֆրիբուրգ կանտոնի Ֆրիբուրգ քաղաքից մի քանի կիլոմետր հեռու։ Հիմնադրվել է 1984 թվականին։ Աստղադիտարանը անվանվել է հայտնի շվեյցարացի սիրող աստղագետ Ռոբերտ Նեֆի (1907–1975) պատվին, նրա պատվին է նաև անվանվել (1906) Նեֆ աստերոիդը։

Աստղադիտարանը գտնվում է ծովի մակերևույթից 700 մ բարձրության վրա։ Աստղադիտարանը պատկանում է շահույթ չհետապնդող *Ռոբերտ Ա. Նեֆի հիմնադրամին*։

Աստղադիտարանը հիմնականում զբաղվում է աստղագիտության հանրայնացմամբ երեխաների և երիտասարդների ջրանում։ Ամեն ուրբաթ օր այն բաց է այցելության համար։

Ռոբերտ Ա. Նեֆի հիմնադրամ
------------------------

Ռոբերտ Ա. Նեֆի հիմնադրամը ստեղծվել է 1977 թվականի ապրիլի 15-ին հայտնի աստղագետի այրու Դեյզի Նեֆ-Ռիտերի կողմից։ Համաձայն հիմնադրամի կանոնադրության, նրա հիմնական նպատակնե է Ռոբերտ Ա. Նեֆի հիշատակին աստղադիտարանում տեղադրել Ռեյնֆիլդեռ և Հարտել աստղադիտակ նոր աստղադիտարանում։ Աստղադիտարանի հետագա նպատակն է նաև ակտիվորեն նպաստել երիտասարդների շրջանում աստղագիտության հանրայնացումը։

Աստղադիտարանի գործիքներ
-----------------------

* 162.5 մմ, «Ռեյնֆիլդեռ և Հարտել» աստղադիտակ, կիզակետային հեռավորությունը 1435 մմ - խոշորացնում է 150 անգամ։
* 50 սմ «Կելլերի աստղադիտակ», տեղադրվել է 2004 թվականին, Կասսգրեյնի տիպի, կիզակետային հեռավորությունը 5000 մմ։
* Արևային աստղադիտակ VTT 120
* 40 սմ, Celestron C14 աստղադիտակ, Շմիդտ-Կասսգրեյն տեսակի
* Մոլորակադիտարան

Հիմնական նվաճումները
--------------------

* Հայտնաբերվել են 95 աստերոիդ 2005-ից 2009 թվականները

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Schmadel Lutz D. (2003)։ «(1906) Naef»։ *Dictionary of Minor Planet Names – (1906) Naef*։ Springer Berlin Heidelberg։ էջ 153։ ISBN 978-3-540-29925-7։ doi:10.1007/978-3-540-29925-7\_1907
2. ↑  Minor Planet Discovery Sites

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աստղադիտարանի կայքը
* A13 աստղադիտարանի մասին Archived 2018-06-26 at the Wayback Machine.

**Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները**

* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները
Գայոս և Տիբերիոս Գրաքոսների կիսանդրին
**Գրակքոս** (լատ.՝  Gracchus) եղբայրները՝ Տիբերիոսը (ծնվել է՝ մ․թ․ա․ 162 թվականին, մահացել է՝ մ․ թ․ ա․ 133 թվականին) և Գայոսը (ծնվել է՝ մ․թ․ա․ 153 թվականին, մահացել է՝ մ․թ․ա․ 121 թվականին), քաղաքական գործիչներ են Հին Հռոմում։

Ծագում են Սեմպրոնիոսների պլեբեյական տոհմից։ Ծնվել և կրթություև են ստացել Հռոմում։ Տիբերիոսը Ք.ա. 133 թվականին ընտրվել է ժողովրդական տրիբուն և առաջարկել հողօգտագործման չափը սահմանափակող օրինագիծ, որով ավելացած հողերը պետք է բաշխվեին աղքատ քաղաքացիներին։ Օրինագծի կենսագործմանը դեմ էին խոշոր հողատերերը և ծերակուտականները։ Ուստի, մ․թ․ա․ 132 թվականի համար ժողովրդական տրիբունի ընտրությունների ժամանակ, Ծերակույտի ավագանու կողմից Տիբերիոսը կեղծ մեղադրանքով ամբաստանվել է արքայական իշխանության ձգտելու մեջ և սպանվել։ Ք.ա. 123 թվականին և Ք.ա. 122֊ թվականին ընտրվելով ժողովրդական տրիբուն՝ Գայոսը վերականգնել է եղբոր ագրարային օրենքը, իրականացրել ժողովրդավարական այլ բարեփոխումներ։ Իր կողմն է գրավել հեծյալների դասը՝ նրանցից կազմված դատական հանձնաժողովներին իրավունք տալով դատելու պրովինցիաների կուսակալներին։ Ագրարային օրենսդրությունը իտալական դաշնակիցների վրա տարածելու համար Գայոսը առաջադրել է նրանց հռոմեական քաղաքացիության իրավունք շնորհող օրինագիծ, որը հարուցել է ծերակուտականների դիմադրությունը և հեծյալների ու պլեբեյության դժգոհությունը։ Զոհվել է զինված ընդհարման ժամանակ։ Իրենց բարեփոխումներով Գրակքոս եղբայրները ձգտել են կասեցնել հռոմեական գյուղացիության քայքայումը և դրանով պահպանել բանակի մարտունակությունը։

Աղբյուրներ
----------

* 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 200)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Զաքարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Վիլիկ Սարիբեկի Զաքարյան** (դեկտեմբերի 1, 1952(1952-12-01), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

1975 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1984 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է, 1996 թվականից՝ նկարիչների միջազգային միության (ՅՈՒՆԵՍԿՕ) անդամ։ 1996 թվականից դասավանդում է Երևանի Գեղարվեստի պետական ակադեմիայում, պրոֆեսոր։

Վիլիկ Զաքարյանի ստեղծագործությունները գտնվում են աշխարհի տարբեր երկրների մասնավոր հավաքածուներում։

Ցուցահանդեսներ
--------------

Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել՝ 

* Երևանում, 1988, 1990, 1994, 2000, 2009, 2010
* Պրահայում, 1988
* Օբերհաուզենում, 1995
* Հագենում, 1995
* Փարիզում, 1997

Խմբակային ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում, Գառնիում, Դիլիջանում, Մոսկվայում, Կանադայում, Լենինգրադում, Շվեդիայում, Ճապոնիայում, Քուվեյթում, Իրանում, Նյու Յորքում, Հունաստանում, Մարսելում, Դանիայում։

Մեջբերումներ Վիլիկ Զաքարյանի մասին
----------------------------------

«Վիլիկ Զաքարյանի նկարչությանը քաջածանոթ եմ։ Ավելին` շատ եմ սիրում։ Այն կիրթ է ու գրագետ, զգացառատ է ու խոհուն։ Գովելի է, որ կանգ չի առնում ձեռք բերածով, միշտ որոնում է ու փորձում։ Նրա նկարներում ես անհանգիստ հանգստություն եմ զգում, խոհուն քնարականություն»։ 
  

Լևոն Լաճիկյան
  

գեղագետ, արվեստաբան

Մեջբերումներ Վիլիկ Զաքարյանից
-----------------------------

«Արվեստի մեջ չեմ հանդուրժում այն, որ պրոֆեսիոնալ բազա չունենալով՝ փորձում են «գլուխգործոցներ» ստեղծել։ Չեմ ընդունում նաև արվեստի քողի տակ շահարկվող կեղծ փիլիսոփայությունը։ Ինձ համար անընդունելի է, երբ ներկը որոշակի հեռավորությունից շաղ են տալիս կտավի վրա և ստացված անհասկանալի պատկերը որակում արվեստ, այնուհետև փորձում փիլիսոփայական մեկնաբանություներ անել։ Դա ինձ համար արվեստ չէ։ Նման բան կարող է անել փողոցում հանդիպած ցանկացած մարդ։ Արվեստը պետք է ունենա իր ողնաշարն ու կառուցվածքը, ներքին հարստությունն ու գունային ներդաշնակությունը»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վիլիկ Զաքարյան
2. ↑  Վիլիկ Զաքարյան. Ինքս ինձ հետ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վիլիկ Զաքարյանը Էյ Վի Փրոդաքշն կայքում Archived 2022-06-27 at the Wayback Machine.
* Վիլիկ Զաքարյան։ Անհատական ստեղծագործություններ
**Մուկեշ** (հինդի` मुकेश, ամբողջ անունը` Մուկեշ Չանդ Մատհուր, հուլիսի 22, 1923(1923-07-22), Նյու Դելի, Բրիտանական կայսրություն - օգոստոսի 27, 1976(1976-08-27), Դետրոյթ, Միչիգան, ԱՄՆ), հնդիկ երգիչ, Մոհամեդ Ռաֆիի, Մաննա Դեյի և Կիշոր Կումարի հետ միասին համարվում է հնդկական կինոյի արտակադրային երգի «ոսկե ձայներից» մեկը։ Հիմնականում հայտնի է որպես «Ռաջ Կապուրի ձայն»։

Կենսագրություն
--------------

Մուկեշը ծնվել է Դելիում և ընտանիքի տասը երեխաներից վեցերորդն էր։ Երաժշտությամբ հետաքրքրվել է պատանի հասակում, երբ հարևան սենյակից լսում էր իր քրոջը դասավանդող երաժշտության ուսուցչի ձայնը։ Դպրոցն ավարտելուց հետո շուրջ յոթ ամիս աշխատել է Դելիում գործող հասարակական աշխատանքների կազմակերպությունում ` շարունակելով հոր գործը։ Միաժամանակ իր ուժերը փորձել է երգի և ձայնագրությունների ասպարեզում։ Իր քրոջ հարսանիքին երգելիս, նրան նկատել է մասնագիտությամբ դերասան` հեռավոր ազգականներից մեկը, ով նրան իր հետ տարել է Բոմբեյ և կազմակերպել վոկալի ուսուցումը։ Այդ ժամանակ էլ կայացել է Մուկեշի կինոդեբյուտը «Nirdosh» (1941 թ.) ֆիլմում ` որպես երգիչ և դերասան։ Որպես արտակադրային երգիչ նա հանդես է եկել ավելի ուշ` 1945 թվականին նկարահանված «Pehli Nazar» ֆիլմում։ 1974 թվականին Մուկեշի բազմաթիվ պարգևներին ավելացավ նաև Filmfare Awards մրցանակը։

Անձնական կյանքը
---------------

1946 թվականին Մուկեշն ամուսնացել է գուջարաթյան միլիոնատեր բրահմանի դստեր հետ։ Քանի որ նա պատկանում էր ցածր կաստայի, չուներ սեփական տուն և մշտական եկամուտ, այդ իսկ պատճառով հարսնացուի հետ ստիպված է եղել ընտանիքից դիմել փախուստի։ Շատերը նրանց կանխագուշակում էին դժբախտ կյանք և ամուսնալուծություն։ Սակայն Մուկեշն իր կնոջ հետ ապրեց տասնամյակներ և 1976 թվականին նշեց ամուսնության 30-ամյակը։ Նրանց ընտանիքում ծնվել են հինգ երեխա (երկուսն ընտրել են հոր մասնագիտությունը՝ արտակադրային երգիչներ)։ Մուկեշի թոռը դերասան Նիլ Նիտին Մուկեշն է։

1970-ական թվականների սկզբին Մուկեշի մոտ ի հայտ եկան առողջական խնդիրներ։ 1976 թվականի օգոստոսի 27-ին նա մահացավ սրտի նոպայից՝ ԱՄՆ-ի Դետրոյտ քաղաքում, ուր մեկնել էր համերգներ տալու։ Իր ողջ ստեղծագործական կյանքում նա ձայնագրել էր մոտ 1200 երգ։ Երգերից շատերը, որոնք չէին հնչել նրա կենդանության օրոք, հնչում էին նրա մահվանից հետո նկարահանված շատ ֆիլմերում։ Մուկեշի ձայնով երգում էին Ռաջ Կապուրի կերտած կերպարները՝ «Թափառաշրջիկը», «Պարոն 420», «Սանգամ», «Իմ անունը ծաղրածու է» և այլ ֆիլմերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Discogs — 2000.
2. ↑  Sangita Gopal, Sujata Moorti. Global Bollywood: Travels of Hindi Song and Dance. University of Minnesota Press, 2008. ISBN 0-8166-4579-5, P.94.
3. ↑  Ashish Rajadhyaksha and Paul Willemen. Encyclopedia of Indian Cinema. Oxford University Press, 1994. ISBN 0-85170-455-7, P.169


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 13921549h · GND: 1185605428 · ISNI: 0000 0000 6309 6477 · LCCN: no00059905 · NLA: 42269869 · SUDOC: 157314472 · VIAF: 34645052 · WorldCat VIAF: 34645052 |

 |

 |
**Մուկն ու ոստրեն**, Լաֆոնտենի համանուն առակի նկարազարդումը Տիգրան Փոլատի կողմից։ Առակը ներկայացված է այլաբանորեն։ Հերոսները պատկերված են մարդկային կերպարանքներով։ Հարազատ մնալով առակի հիմքում դրված հեղինակի գաղափարին` արվել է այլափոխություն, և ոստրեն պատկերվել է դասական արվեստում ընդունված Վեներաների նմանությամբ։ Մուկը այլափոխվել է գեղեցիկ, բարեկազմ երիտասարդի, որին հիացրել է Վեներայի գեղեցկությունը։

Նկարագրություն
--------------

Նկարիչը ստեղծել է սիրային հեքիաթներ հիշեցնող կենցաղային պատկեր, որն ամեն ինչով իրական է, առակի ոգուն համապատասխան։

Ստեղծված է նաև սիրային արկածը գունազարդող միջավայր, գեղուհին շրջապատվել է ծաղկաբույսերով, իր սիրելի կապիկի և սիրամարգի հետ է։ Փոլատը ներկայացրել է միայն առակի սկիզբը, իսկ արկածի տխուր հետևանքը թողել է գուշակելու ընթերցողին, որի խրատական վերջաբանում ասված է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Անփորձ մարդիկ փոքրիկ բանից կապշեն սաստիկ։ Նա որ կը կարծե, թե ձեռքի մեջ որս մ'է բռնել։ Տեսնես` որ ինքն է որս եղել |  |

։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Եղիշե Մարտկյան, Հայկական կերպարվեստի պատմություն, Երևան, 1987
Հովհաննես Կոզեռնի մատուռն ու գերեզմանատունը (1930-ական թվականներ)
**Կոզեռն** (հայերեն՝ Կոզեռն), հայկական նախկին գերեզմանատուն Երևանում։ Խորհրդային տարիներին գերեզմանատունը վերացվել է և մասամբ վերակառուցվել։

Պատմություն
-----------

Կոզեռն գերեզմանատունը գտնվել է Երևանի հյուսիսում գտնվող համանուն բլրի վրա։ Եղել է քաղաքի հնագույն գերեզմանատունը (XI—XIII դարեր)։ 1930-ական թվականներին տեղի ունեցած պեղումների ժամանակ այստեղ հայտնաբերվել են քարե արկղերում թաղված մարդկանց հետքեր, որոնք թվագրվում էին IV—VII դարերին։ Մոտակայքում հայտնաբերվել են համանման մինչքրիստոնեական թաղման վայրեր[1]։

Գերեզմանատունն իր անվանումն ստացել է 11-րդ դարի հայ տոմարագետ Հովհաննես Կոզեռնի անունից, որը թաղված է այստեղ[1]։ «Կոզեռն» անվանումը ստացել է նաև գերեզմանատանը կից գտնվող պատմական թաղամասը։ 1632 թվականին Հովհաննես Կոզեռնի կողքը թաղված է ամենայն հայոց կաթողիկոս Մովսես Գ Տաթևացին[2]։ Գերեզմանատանը թաղված է նաև վարդապետ Մելիքսեթ Վժանեցին։ Նրանց գերեզմանաքարերի վրա կառուցվել է մատուռ, որը քանդվել է 1679 թվականին Հայաստանում տեղի ունեցած երկրաշարժի ժամանակ։ 19-րդ դարում այստեղ կառուցվել է նոր մատուռ-ժամատուն[3]։

1930-ական թվականներին, համաձայն Երևան քաղաքի ճարտարապետական պլանի, գերեզմանատունը ոչնչացվել է։ Գերեզմանաքարերի վրա առկա գրությունները լուսանկարվել են, իսկ մնացորդները և գերեզմանաքարերը մասամբ տեղափոխվել այլ գերեզմանատներ[3]։

Մատուռ-ժամատունը արդյունքում վերածվել է բնակելի տան։ Տան պատերը ծածկվել են սվաղով, իսկ գերեզմանաքարերը դարձել փայտե հատակի հիմք[4]։ Նախկին մատուռի տեղում գտնվում է ննջասենյակը[5]։

**Բնակելի տան վերածված մատուռ-ժամատունը**
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Общественные науки в СССР: История, Выпуски 1-4
2. ↑  Аракел Даврижеци, «Книга историй». Перевод с армянского."Наука", М. гл. 56, 1978
3. 1 2  Литературная Армения. 1983
4. ↑  Могилы средневековых деятелей Армянской Церкви - «в плену» у ереванской семьи // blagovest-info.ru
5. ↑  Андрей Иванов Место рассеянного гения. Этюды о духе места. Часть III // archi.ru
**«Բալթիկայի կրտսեր նավաստիներին»** (ռուս.՝ Памятник «Юнгам Балтики»), հուշարձանՌուսաստանիՍանկտ Պետերբուրգ քաղաքի Վասիլեոստրովսկի շրջանում։ Այն տեղադրվել է 1999 թվականի մայիսի 24-ին` նույնանուն հրապարակում։ Հուշարձանի նախագիծը մշակվել և իրականացվել Կարմիր դրոշի կրկնակի շքանշանակիր Բալթիական նավատորմի վետերան կրտսեր նավաստիների միության ուժերով։

Նկարագրություն
--------------

Հուշարձանի գրանիտե պատվանդանին, որի վրա փորագրված են «Բալթիկայի կրտսեր նավաստիներին» մակագրությունը և «1941» ու «1945» թվականները, նստած է պատանի նավաստին։ Քանդակը ձուլված է բրոնզից, իսկ պատվանդանը պատրաստված է մոխրագույն գրանիտից։ Քանդակագործն է Լ. Յ. Էյդլինը, ճարտարապետը` Վ. Լ. Սպիրիդոնովը, նկարիչները` Վ. Գ. Պասարարը և Ի. Գ. Ուրալովը։

Հուշարձանի բարձրությունը 150 սմ է, քանդակը ձուլվել է Մոսկվայի «Սկուլպտուրա» կոմբինատում։

Պատմություն
-----------

«Բալթիկայի կրտսեր նավաստիներին» հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 1999 թվականի մայիսի 24-ին` Բալթիկայի կրտսեր նավաստիների հրապարակում։ Նվիրված է Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցած Բալթյան կրտսեր նավաստիների հիշատակին։ 1942 թվականից սկսած Բալթյան նավատորմում կազմակերպվել են կրտսեր նավաստիների վաշտեր, որտեղ շուրջ 2000 պատանիներ ուսումնասիրել են ռազմական արվեստ, այնուհետև մասնակցել են մարտական գործողություններին, իսկ խաղաղ պայմաններում նավարկուղիները մաքրել են ականներից և խորտակված ռումբերից։

*Հուշարձանի հասցեն`* Վասիլևսկի կղզի, Բալթիկայի կրտսեր նավաստիների հրապարակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Энциклопедия Санкт-Петербурга
2. 1 2 3 4  «ПАМЯТНИК "ЮНГАМ БАЛТИКИ"»։ Վերցված է 2019 Փետրվար 14
3. ↑  «Памятник Юнгам Балтики в Санкт-Петербурге»։ Վերցված է 2019 Փետրվար 14 (չաշխատող հղում)

Գրականություն
-------------

* Пирютко Ю. Между Ленинградом и Петербургом: памятники на исходе столетия (1986—1999) // Невский архив. — СПб. : Изд-во Чернышова, 1999. — Вып. 4. — C. 469
* Памятники Санкт-Петербурга: справочник. — СПб. : Артбюро, 2002. — С. 102
* Починюк О. Памятник юнгам // Красная звезда. — 1999. — 15 июня;
* Золотоносов М. Бронзовый век: иллюстрированный каталог памятников, памятных знаков, городской и декоративной скульптуры Ленинграда — Петербурга, 1985—2003 гг.
**Անդրեյ Պլավկա** (չեխ․՝ Andrej Plávka, նոյեմբերի 18, 1907(1907-11-18), Լիպտովսկա Սիելնիցա, Liptovský Mikuláš District, Ժիլինայի շրջան - հուլիսի 11, 1982(1982-07-11), Բրատիսլավա, Սլովակիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, Չեխոսլովակիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն), սլովակ բանաստեղծ։

Կենսագրություն
--------------

Անդրեյ Պլավկան ծնվել է 1907 թվականին Լիպտովսկա Սիելնիցայում, կաշեգործի ընտանիքում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ուսանել է Պրահայի Կարլի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ 1931-1945 թվականներին եղել է «Երիտասարդ մարդկանց քրիստոնեական ասոցիացիայի» անդամ։

Սլովակյան մատրիցա կոմիտեն Կանտորսկա դոլինայում (ձախից՝ Վլադիմիր Ռեյսել, Պավոլ Պաշկա, Անդրեյ Պլավկա և Շտեֆան Հավիար)

Ստեղծագործական ուղի
-------------------

Պլավկայի առաջին բանաստեղծական ժողովածուներն են «Գիշերներից և առավոտներից» (1928) և «Ճանապարհի քամին» (1940)։ «Լիպտովի երեք ճյուղ» (1942) ժողովածուում փառաբանում է աշխատավոր գյուղացուն, ժողովրդի հոգու տոկունությունը։ 1944 թվականին Սլովակյան ժողովրդական ապստամբության մասնակից Պլավկան գովերգում է ապստամբների հերոսականությունը «Կրակը լեռներում» (1947) ժողովածուի և «Երեք հոսանք» (1954) պոեմի մեջ՝ գրված ժողովրդական հերոսական էպոսի ավանդույթներով։ «Դալար ճյուղ» (1950) պոեմում բանաստեղծը ի պաշտպանություն խաղաղության իր ձայնն է բարձրացրել ընդդեմ պատերազմի նոր հրձիգների։ Պլավկայի ստեղծագործության մեջ մեծ տեղ է գրավում բնանկարային լիրիկան։ Նրա վերջին տարիների ստեղծագործությունները ընդգրկվել են «Իմ հայրենիքը» (1953), «Կյանքի փառքը» (1955), «Լիպտովյան սրինգ» (1957), «Լեռնային սոճուտ» (1958), «Խոստովանություն» (1960), «Արմավենի և մայրի» (1961) ժողովածուներում։ Պլավկայի արձակ ստեղծագործություններից են «Պավելի կոչը» (1941) վեպը, «Պետր Հյուգանի վերադարձը» (1949) և «Յոթնյակը» (1952) պատմվածքների ժողովածուները, Խորհրդային միություն կատարած ճանապարհորդության մասին գրված «Երջանիկ մարդկանց երկրում» (1952) և «Ռումինական գարուն» (1954) գրքերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
2. ↑  Չեխ և սլովակ բանաստեղծներ, Երևան, 1966, «Հայաստան» հրատարակչություն


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12023676g · CONOR: 56179811 · GND: 122387007 · ISNI: 0000 0001 1856 0418 · LCCN: n83147112 · NKC: jn20000701424 · NTA: 070948763 · NUKAT: n2008041630 · SUDOC: 028392094 · VIAF: 14783227 · WorldCat VIAF: 14783227 |

 |

 |
Ռենտգենյան ճառագայթների դիֆրակցիա
Դիֆրակցիոն երկրաչափություն
**Ռենտգենյան ճառագայթների դիֆրակցիա**, ռենտգենյան ճառագայթների ցրումը նյութի էլեկտրոնների հետ փոխազդելիս, առանց ալիքի երկարության փոփոխության ցրված երկրորդային ալիքների ինտերֆերենցիայի արդյունք։ Ցրումը կարող է հանգեցնել նաև ալիքի երկարության փոփոխության։ Ցրված ճառագայթների ուղղությունը և ինտենսիվությունը կախված են ցրող նյութի ներքին կառուցվածքից (էլեկտրոնների բաշխումից)։ Ռենտգենյան ճառագայթների դիֆրակցիան (որպես դրանց ալիքային բնույթի ապացույց) փորձով դիտելու համար բյուրեղի տարածական ցանցն օգտագործելու գաղափարը տեսականորեն մշակել է Լաուեն (1912)։ Բյուրեղում ցրող կենտրոնների (ատոմներ, իոններ) հեռավորությունը ռենտգենյան ճառագայթների ալիքի երկարության կարգի մեծություն է ({\displaystyle 1A}), ուստի, ռենտգենյան ճառագայթների համար բյուրեղը բնական եռաչափ դիֆրակցիոն ցանց է։ Դիֆրակցիոն մաքսիմումների ուղղությունները որոշվում են Լաուեի պայմաններով՝

{\displaystyle a(cos\alpha -cos\alpha \_{0})=p\lambda ,b(cos\beta -cos\beta \_{0})=q\lambda ,c(cos\gamma -cos\gamma \_{0})=r\lambda },
ուր a, b, c-ն բյուրեղային ցանցի պարբերություններն են երեք առանցքների ուղղությամբ, {\displaystyle \alpha \_{0},\beta \_{0},\gamma \_{0}}-ն ընկնող, իսկ \alpha ,\beta ,\gamma -ն՝ ցրված ճառագայթների կազմած անկյուններն են բյուրեղի առանցքների հետ, \lambda-ն ալիքի երկարությունն է, իսկ {\displaystyle p,q,r}-ը ամբողջ թվեր են։ Ու․ Բրեգը և Յու․ Վուլֆը բյուրեղի տարածական ցանցից ռենտգենյան ճառագայթների դիֆրակցիան մեկնաբանեցին որպես ատոմային հարթությունների համակարգերից ռենտգենյան ճառագայթների ընտրողական (սելեկտիվ) անդրադարձում։ Անշարժ միաբյուրեղներից ռենտգենյան ճառագայթների դիֆրակցիա ստացվում է ճառագայթների բազմերանգ փնջի, իսկ բազմաբյուրեղներից՝ մեներանգ փնջի դեպքում։ Ռենտգենյան ճառագայթների դիֆրակցիայի երևույթն ընկած է ռենտգենակառուցվածքային վերլուծության և ռենտգենյան սպեկտրոսկոպիայի հիմքում։ Ռենտգենյան ճառագայթների դիֆրակցիա դիտվում է նաև, երբ ճառագայթները ցրվում են ամորֆ մարմիններից, հեղուկներից կամ գազերից։ Այս դեպքում ինտենսիվության փոփոխության կախումը ցրման անկյունից արտահայտվում է նմուշի միջով անցնող ճառագայթների փնջի շուրջն առաջացած մեկ կամ մի քանի լայն օղակներով (հալո), որոնց դիրքը կախված է նյութի մոլեկուլների միջին հեռավորությունից կամ մոլեկուլի ատոմների հեռավորություններից։ Ռենտգենյան ճառագայթների դիֆրակցիա ստացվում է նաև օպտիկական դիֆրակցիոն ցանցով, եթե ճառագայթների սահքի անկյունը ցանցի նկատմամբ փոքր է լրիվ անդրադարձման անկյունից։

Տես նաև
-------

* Քոմփթոնի էֆեկտ
* Բրեգ-Վուլֆի պայման

Գրականություն
-------------

* Боровский И․ Б․, Физические основы рентгеноспектральных исследований, 1956․

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 420)։*  |
| «Նյուդալեն» կայարան |
| --- |
| Գիծ 3 |
| Գիծ 4 |
| Օսլոյի մետրոպոլիտեն |
| 
 |
| Բացման թվական | 2003թ.-ի օգոստոսի 20 |
| Խորություն, մ | 12 |
| Պլատֆորմ(ների) երկարություն, մ | 110 |
|  |
|

**Նյուդալեն**, Օսլոյի մետրոպոլիտենի ստորգետնյա կայարան, որը մտնում է «օղակաձև» գծի մեջ։ Գտնվում է Նուրդերե Ակեր շրջանի Նյուդալեն միկրոջշջանում։ Բացվել է 2003 թ.-ի օգոստոսի 20-ին։ Այն հանդիսանում է 3-րդ և 4-րդ գծերի միացման կետ։ Մետրոյի վագոնները կայարան են գալիս նշված գծերից հերթականությամբ՝ 15 րոպե ընդմիջումով։ Կայարանի վերգետնյա հատվածը ծառայում է որպես ավտոբուսների կանգառ։

Պատմություն
-----------

Օղակաձև գծի նախագծումը սկսվել է դեռևս 1980-ական թվականներին։ Այն պետք է Օսլոյի հյուսիսային շրջանները միացներ քաղաքի մնացած հատվածին։ Սակայն նախագիծը հաստատվել է միայն 1997 թվականին և ֆինանսավորում ստացել 2000 թ.-ին։ Շինարարական աշխատանքները սկսվել են նույն թվականի հունիսին։ Կայարանի բացումը տեղի ունեցավ 2003 թ.-ի օգոստոսին 20-ին Ստորո կայարանի բացման հետ միաժամանակ։

Կայարանի բացումը նպաստեց, որ արդեն 2007 թ.-ին միկրոշրջանում բացվի ավելի քան 14800 աշխատատեղ։ Ներկայումս կայարանի շնորհիվ մոտակայքում գործունեություն են իրականացնում մի շարք խոշոր կազմակերպություններ, այդ թվում՝ ErgoGroup, Unit4, EDB Business Partner, Visma, TDC, NetCom, Schibsted:

Նյուդալեն կայարանի մոտակայքում է գտնվում Նորվեգիայի ոստիկանության կենտրոնական ապարատը, Նորվեգիայի մենեջմենթի դպրոցը (2005 թվականից), Նուդալենի գիմնազիան։ Գիմնազիայի ուսանողների և աշխատակիցների 85 տոկոսը՝ շուրջ 5500 մարդ, օգտվում է այս կայարանից։

Նկարագրություն
--------------

Վերգետնյա նախասրահը
Կայարանի վերգետնյա նախասրահը կառուցված է ուղղահայաց և հորիզոնական սև բազալտե սյուներով՝ միացված ապակե մեծ սալիկներով։ Կառույցի այս ձևը զգալիորեն թեթևացնում է շինության ծանրությունը։

Թունելի լուսային էֆեկտները
Սպասասրահի հատակը պատված է սպիտակ գրանիտով, իսկ պատերը՝ սև։ Ունի հետաքրքիր լուսավորություն, որը նպաստում է նաև այցելուների արագ կողմնորոշվելուն։ Էլեկտրական ամբարձիչների (էկսկալատրների) վրա տեղադրված են 44 ձայնահաղորդիչ և 1800 ցերեկային լույսի լամպեր, որոնք անընդհատ փոխում են գույները՝ ցույց տալու համար թե որ գծի գնացքն է շուտով ժամանելու։ Լույսերի և երաժշտության միջոցով կազմակերպվում են հետաքրքիր կոմպոզիցիոն միջոցառումներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  [Berg, Reidar (14 April 1989). "Tbanering rundt hele sentrum!". Aftenposten Aften. (անգլերեն) p. 5.]
2. ↑  [Lundgaard, Hilde (26 June 1997). "T-banering vedtatt". Aftenposten Aften (նորվեգերեն). p. 14.]
3. ↑  [Haakaas, Einar (14 March 2000). "Oslo kommune og staten er blitt enige T-baneringen på vei". Aftenposten Aften (նորվեգերեն). p. 12.]
4. ↑  [Ruter (11 March 2008). "The Tunnel of Light" (in Norwegian). Archived from the original on June 15, 2008. Retrieved 21 March 2009.]
5. ↑  [Brøymer, Bjørn (11 November 2009). "Elegant og lekkert i Nydalen". Aftenposten Aften (նորվեգերեն). p. 24]
6. ↑  [Tvedt, Knut Are, ed. (2010). "Nydalen T-banestasjon". Oslo byleksikon (նորվեգերեն) (5th ed.). Oslo: Kunnskapsforlaget. p. 404. ISBN 978-82-573-1760-7.]
**Աբլացիա** (լատ.՝ ablatio պոկում, հեռացում), զանգվածի հեռացումը պինդ մարմնի մակերևույթից՝ այդ մակերևույթը շրջահոսող տաք գազերի հոսքով։ Աբլացիան տեղի է ունենում էրոզիայի, հալման, սուբլիմման հետևանքով։ Դիտվում է, օրինակ, մթնոլորտում ասուպային մարմինների և տիեզերական թռչող ապարատների մեծ արագությամբ շարժվելու ժամանակ։

Օգտագործվում է տիեզերական թռչող ապարատների մասերի արտաքին պաշտպանության (պաղեցման) և տաք գազերի հոսքից ուժեղ տաքացող հրթիռային շարժիչների ներքին պաշտպանության համար՝ կոնստրուկցիոն նյութի կամ տաքացող մակերևույթը պատող հատուկ նյութի շերտի հալման կամ սուբլիմման ջերմությունը ընտրելու միջոցով։ Սուբլիմման հետևանքով առաջացած նյութերը, որոնք հոսանքով շարժվում են դեպի ներքև, ստեղծում են գազային պատվար՝ պատերը պաշտպանելով մթնոլորտի կամ այրված նյութերի հետ անմիջական շփումից։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778305132, 2778508824, 2779188808 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 26)։*  |
**«Իսկ դու խանդո՞ւմ ես»** (*Aha oe feii?*), ֆրանսիացիպոստիմպրեսիոնիստ նկարիչ, քանդակագործ, կավագործ, արվեստի մեջ նոր նկարչական տեսակների՝ սինթետիզմի, պրիմիտիվիզմի հիմնադիր Պոլ Գոգենի նկարը։ Կտավը հեղինակը վրձնել է 1892 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 66×89 սմ։ Այսօր «Իսկ դու խանդո՞ւմ ես» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Պուշկինի անվան Կերպարվեստի թանգարանում (Մոսկվա, Ռուսաստանի Դաշնություն)։

Պատմություն
-----------

«Իսկ դու խանդո՞ւմ ես» ստեղծագործությունը Պոլ Գոգենը վրձնել է պոլինեզական ժամանակահատվածում։ Նկարի տաիտերեն անվանումը թարգմանաբար նշանակում է «Ինչո՞ւ ես դու բարկանում»։

«Noa Noa» գրքում, որի հեղինակը Պոլ Գոգենն է, հեղինակը նկարի մասին արտահայտվել է այսպես.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ծովափին երկու քույրեր են։ Նրանք հենց նոր են լողացել։ Իսկ հիմա նրանց մարմինները փռվել են ավազներին անբռնազբոսիկ ու հեշտասիրական դիրքերով։ Նրանք զրուցում են երեկվա և գալիք սիրո մասին։ Միայն հիշողությունն է գժտություն առաջացնում. «Ինչպե՞ս։ Դու խանդո՛ւմ ես։- Պոլ Գոգեն |  |

Նկարիչը կտավն ավարտելուց հետո ուղարկում է կնոջը, որն այդ պահին գտնվում էր Դանիայի մայրաքաղաք Կոպենհագենում։ Հեղինակը ուղարկում էր, որպեսզի կինը այն վաճառի։ Սակայն բարձր գնի պատճառով այն չի վաճառվում։ 1895 թվականին «Իսկ դու խանդո՞ւմ ես» նկարը գնում է Էդգար Դեգան 500 ֆրանկով։ 1908 թվականից ցայսօր այն պահվում է Ռուսաստանի Պուշկինի անվան Կերպարվեստի թանգարանում։

Նկարագիր
--------

«Իսկ դու խանդո՞ւմ ես» ստեղծագործությունում հեղինակը վրձնել է երկու տաիտուհիների, որոնք լողացել են ջրում ու զանազան դիրքերով ավազներին արևային լոգանք են ստանում։ Նրանցից մեկը նստած է, մյուսը՝ պառկած։ Ծովափի ավազը հարթ է, որը պատկերված է նարնջագույնի տարբեր գուներանգներով։ Նստած աղջկա գլխին կա ծաղիկներից հյուսված դրասանգ։ Երկուսն էլ հոլանի են պատկերված։

Գրականություն
-------------

* Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина. Галерея искусства стран Европы и Америки XIX—XX веков. — М.: Красная площадь, 2007. — С. 128. — ISBN 978-5-900743-34-9

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Fitxa del Museu Puixkin(ռուսերեն)
2. ↑  Կաղապար:Ref-publicació
3. ↑  Կաղապար:Ref-llibre

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Իսկ դու խանդո՞ւմ ես (նկար, Գոգեն)** կատեգորիայում։ |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Պոլ Գոգեն |
| --- |
|  |
| Կտավներ | 
* Այլևս երբեք
* Դեղին Քրիստոս
* Ե՞րբ դու կամուսնանաս
* Իսկ դու խանդո՞ւմ ես
* Ծաղիկով կինը
* Կարող կինը
* Մենք աղոթում ենք քեզ, Մարիամ
* Մեռածների ոգին չի ննջում
* Մրգով կինը
* Որտեղի՞ց ենք մենք եկել։ Ովքե՞ր ենք մենք։ Ո՞ւր ենք գնում
* Չար ոգու զվարճանքը
* Տահիտցի կանայք լողափին
* Երկու քույր
* Տահիտական հովվերգություն
* Երկու այծով բնանկար

 |  |
|  |
| Առնչվող | 
* Կյանքի ծարավ (ֆիլմ, 1956)

 |

 |
**Զանգվի կամուրջը**, կտավ, որը Մարտիրոս Սարյանը ստեղծել է 1930 թվականին։ Գտնվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Պատմություն
-----------

Գեղանկարիչ Մարտիրոս Սարյանը բնակություն է հաստատել Երևանում 1921 թվականին։ Այդ ժամանակաշրջանից սկսած նրա գործունեությունը սերտորեն կապվում է Հայաստանի, մասնավորապես` Երևանի հետ։ Մայրաքաղաքն իր կառույցներով, գողտրիկ բակերով ու հին թաղամասերով դառնում է նկարչի ստեղծագործության առանցքային թեման։ Նա բազմիցս պատկերել է քաղաքի հուշարձաններն ու կոթողները, ժողովրդի առօրյան ու կենցաղը։ Հայաստանի ազգային պատկերասրահի հավաքածուի «Զանգվի կամուրջը» կտավում Սարյանը պատկերել է Հրազդանգետի կիրճում 1679 թվականին կառուցված կամուրջը։ Այն հայտնի է նաև Կարմիր կամուրջ անվանումով (կառուցված էր կարմիր տուֆից)։ Կամրջի երկարությունը 80 մետր էր, բարձրությունը՝ 11: Կամուրջն ունեցել է կամարավոր բացվածքներ, որոնցից երկու կենտրոնականները մեծ էին, իսկ երկուսը` համեմատաբար փոքր։ Այժմ կիսավեր վիճակում է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Զանգվի կամուրջը (1930)


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Մարտիրոս Սարյանի նկարներ |
| --- |
|  |
| 
* Գիշերային բնանկար: Եգիպտոս
* Դեպի աղբյուր
* Եգիպտական դիմակներ
* Եղիշե Չարենցի դիմանկարը
* Երևանյան բակ գարնանը
* Ինքնադիմանկար
* Ինքնադիմանկար
* Ինքնադիմանկար: Երեք հասակ
* Ծովափին: Սֆինքս
* Կոստանդնուպոլսի շները
* Հեքիաթ
* Պարսկաստան
* Ջրհորի մոտ, շոգ օր
* Փյունիկյան արմավենի: Եգիպտոս
* Քայլող կինը
* VII դարի Կարմրավոր եկեղեցին: Աշտարակ
* Զանգվի կամուրջը

 |

 |
**Մովսեսը կոտրում է ուխտի քարետախտակները** (հոլ.՝ Mozes en de tafelen der wet), հոլանդացի նկարիչ Ռեմբրանդի նկար։ Նկարի սյուժեն հեղինակը վերցրել է Ելից Գրքից (Ելից 32։19 )։ Նկարը պահվում է Բեռլինի պատկերասրահում։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

«Մովսեսը կոտրում է ուխտի քարետախտակները» նկարը ստեղծվել է այն ժամանակաշրջանում, երբ Ռեմբրանդն ապրել է Ամստերդամի ծայրամասային մի շրջանում, որի բնակչության զգալի մասը հրեաներ էին։ Այստեղ նա ստիպված բնակություն էր հաստատել այն բանից հետո, երբ 1657—1658 թվականներին սնանկացել էր, վաճառել իր տունը և ունեցվածքը։ Որդու և դստեր՝ Կոռնելիայի (Հենդրիկե Ստոֆելսի դուստրը) հետ միասին նա տեղափոխվում է Ռոզենգրախտ փողոցում (Rozengracht) վարձակալած տուն։ Հին Կտակարանից նկարի թեմայի ընտրությունը պայմանավորված էր նկարչի կրած ազեցություններով․ նրա վրա խոր ներգործություն էր թողել մենոնիտների շարժումը և ռաբբի Մենաշե բեն Իսրայելի հետ ջերմ ընկերական հարաբերությունները։

Նկարի սյուժե
------------

Համաձայն Ելից Գրքի՝ Մովսեսը գնացել է Սինա լեռ, որպեսզի ստանա Աստծո պատվիրանները։ Նրանք գրվել էին երկու քարե տախտակների վրա՝ երկու կողմից։ Մովսես մարգարեի բացակայության ժամանակ իսրայելացիները Ահարոնից պահանջեցին ցույց տալ ճշմարիտ Աստծուն, որին իրենք կերկրպագեն և զոհեր կմատուցեն։ Ահարոնը նրանցից մեկական ոսկի է վերցնում, ձուլոմ ոսկե հորթին և ասում, թե ահա սա է այն աստվածությունը, որը իսրայելի ժողովրդին ազատել է եգիպտական գերությունից։ Երբ Մովսեսն իջնում է սարից, նա աղմուկ է լսում և երգեր, իսկ երբ մոտենում է, տեսնում է ժողովրդին, որ պարում են ոսկե կուռքի շուրջ։ Քանի որ իսրայելացիները չէին սպասել իր վերադարձին և երկրպագում էին նոր աստվածության՝ ոսկե հորթին, Մովսես մարգարեն կատաղությամբ ջարդում է քարե սալիկները։ Բացի այդ, Մովսեսը վառում է կուռքը, մոխիրը լցնում ջրի մեջ և կարգադրում, որ այդ ջուրը խմեն նրանք, ովքեր կասկածել են Աստծուն։ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Երբ նա մոտեցավ կացարանին և տեսավ հորթին և պարերը, այն ժամանակ բորբոքվեց և կատաղությամբ դեն նետեց քարե տախտակները և ջարդեց դրանք սարի տակ…- Ելից Գիրք |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  *Ветеринг, Эрнст ван де* -The Painter at Work. — A: Amsterdam University Press,, 1997. — С. 209. — 340 с. — ISBN 9053562397
3. ↑  *Rembrandt's Bankruptcy: The Artist, His Patrons, and the Art Market in Seventeenth-Century Netherlands* Paul Crenshaw. — Rembrandt Harmenszoon van Rijn. — Cambridge University Press, 2006. — С. 79. — 221 с. — ISBN 9780521858250
4. ↑   *Рембрандт*՝ հոդվածը Հրեական էլեկտրոնային հանրագիտարանում.
5. ↑  *Лопухин А. П.* Толковая Библия или комментарий на все книги Священного Писания Ветхого и Нового Заветов. Исход / Соавтор - Директ-Медиа. — М: Directmedia, 2013. — С. 176-178. — 200 с. — ISBN 5446006291
6. ↑  *Дмитрий Щедровицкий* Введение в Ветхий Завет. Пятикнижие Моисеево. — М: Литрес, 2016. — С. 586. — 1089 с. — ISBN 9785457546448

Արտաքին հղումներ
----------------

Նկարը Բեռլինի պատկերասրահի կայքէջում
**Անահիտ** (արևմտահայերեն թարգմանությունը և արտասանությունը՝ *Անահիդ*), հայկական դիցարանում Անահիտը հանդիսանում է մայրության, պտղաբերության, իմաստության և ջրի աստվածուհի։

Անահիտը նաև պարսկական աստվածուհի է, առավել հայտնի է **Անահիտ/Անահիդ** տարբերակով։

Անահիտ կամ Անահիդ իգական անձնանունը հայ ժողովրդի մեջ բավականին տարածված է։

Հին ժամանակներում Անահիտ անունը հատուկ էր աստվածուհուն, վերջին շրջանում դարձել է սովորական իգական անուն և համարվում է հայերի ազգային անուններից մեկը։

Անահիդ
------

Արևմտահայերեն

* Անահիդ Աճեմյան (ծնվել է 1924 թվականին), ամերիկահայ ջութակահարուհի։

Անահիտ
------

Արևելահայերեն

* Անահիտ Բախշյան (ծնվել է 1947 թվականին), հայ քաղաքական գործիչ
* Անահիտ Գասպարիան (ծնվել է 1986 թվականին), առավել հայտնի որպես Անա Գասպարիան, հայ-ամերիկացի հաղորդավարուհի, պրոդյուսեր։ Վարում է *The Young Turks* հաղորդումը։
* Անահիտ Ներսիսյան (ծնվել է 1954 թվականին), հայ դաշնակահարուհի։
* Անահիտ Սահինյան (1917-2010), հայ գրող։
* Անահիտ Ցիցիկյան (1926–1999), հայ ջութակահարուհի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Անահիտ անունը հայոց անձնանունների բառարանում
**Ալավերդու պղնձաքիմիական կոմբինատ**, արդյունաբերական ձեռնարկություն Հայաստանի Ալավերդի քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Ստեղծվել է 1957 թվականին՝ Ալավարդու պղնձաձուլական (հիմնադրված 1770 թվականին) և քիմիական գործարանների միացմամբ։ Օգտագործում է Քաջարանի ու Ագարակի պղնձամոլիբդենային կոմբինատներից, Ախթալայից, Շամլուղից, Ղափանից և մի շարք այլ վայրերից ստացվող հումքը։ Արտադրում է պղինձ (ավարտուն ցիկլով՝ սև, անոդային, կաթոդային, վայերբարսային), ծծմբաթթու, պղնձարջասպ։ 1959-1965 թվականներին կոմբինատը վերակառուցելու համար ներդրվել է մոտ 30 մլն. ռուբլի։ 1959 թվականի համեմատությամբ 1969 թվականին կոմբինատի համախառն արտադրանքն ավելացել է շուրջ 3,5 անգամ։ Պղնձարջասպի արտադրությամբ երկրում գրավում է առաջնակարգ տեղ։ Պղնձարջասպն արտահանվում է 20-ից ավելի երկրներ՝ Բուլղարիա, Լեհաստան, Կուբա, Հարավսլավիա, Շվեդիա, Ճապոնիա, Հնդկաստան, Թուրքիա և այլն:Պղնձի արտադրության իր ավարտուն ցիկլով կոմբինատը ԽՍՀՄ գունավոր մետաղաձուլության խոշոր ձեռնարկություններից է։

1997-ին, կոմբինատը օտարվեց՝ դառնալով «Մանես և Վալլեքս» ՓԲԸ-ի պատկանող «Արմենիան Քափըր Փրոգրամ» ընկերության սեփականությունը։

* Գործարանի ընդհանուր տեսքը, 2015 թվականԳործարանի ընդհանուր տեսքը, 2015 թվական
* Գործարանի հիմնական մասնաշենքերը, 2018 թվականԳործարանի հիմնական մասնաշենքերը, 2018 թվական

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 142)։*  |
**Վուլկանոիդներ**, հիպոթետիկ աստերոիդներ, որոնք կարող են ունենալ ուղեծրեր, Արեգակից 0,08-ից 0,21 ա. մ. միջև ընկած դինամիկորեն կայուն գոտում, այսինքն Մերկուրիի ուղեծրի ներսում։ Անվանումը տրվել է հիպոթետիկ Վուլկան մոլորակից, որը ապարդյուն որոնում էին XIX դարի աստղագետները, որպեսզի բացատրեին Մերկուրիի պերիհելիի անբացատրելի պերցեսիան։ Հետագայում պարզվեց, որ Մերկուրիի անկանոն ուղեծիրը բացատրվում է ընդհանուր հարաբերականության տեսության միջոցով։ Այսպիսով, Վուլկան մոլորակի մասին հիպոթեզի նահրաժեշտությունը վերանում է։

Մինչև այժմ վուլկանոիդներ չեն հայտնաբերվել, չնայած աստղագետների մեծաթիվ փորձերի, ինչպես Երկրի վրա տեղադրված աստղադիտակներով, այնպես էլ ՆԱՍԱ-ի կողմից կատարված ինքնաթիռների և մերձուղեծրային հրթիռներով կատարված հետազոտությունների։ Որոնումները չափազանց դժվար են, Արեգակի չափազանց մեծ պայծառության պատճառով։ Եթե վուլկանոիդները գոյություն ունեն, ապա ենթադրվում է, որ նրանց տրամագիծը չպետք է գերազանցի 60 կմ, քանզի ավելի մեծ չափերով մարմինները հայտնաբերված կլինեին։

Այնուամենայնիվ, համարվում է, որ վուլկանոիդները կարող են գոյություն ունենալ, քանի որ փնտրման շրջանը ձգողականության տեսանկյունից կայուն է։ Բացի այդ Մերկուրիի խառնարաններով պատված մակերևույթը կարող է վկայել այն մասին, որ վուլկանոիդները կարող էին գոյություն ունենալ Արեգակնային համակարգի ձևավորման վաղ շրջանում։ Հետագա որոնումների համար ամենայն հավանականությամբ կօգտագործվեն տիեզերական աստղադիտակները։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Britt, Robert R. (Jan. 26, 2004) Elusive Vulcanoids: Search Reaches New Heights

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Արեգակնային համակարգ |
| --- |
|  |
|  |
|  |
| Աստղ | **Արեգակ** |
|  |
| Մոլորակներ | Մերկուրի · Վեներա · Երկիր · Մարս · *Սերես* · Յուպիտեր · Սատուրն · Ուրան · Նեպտուն · *Պլուտոն* · *Հոմեա* · *Մակեմակե* · *Էրիս* |
|  |
| *Գաճաճ մոլորակի* **թեկնածուներ** |  *Սեդնա · Օրկ · Կվավար · Գոնգգոնգ* |
|  |
| **Մոլորակների խոշոր արբանյակներ** | Լուսին · Կալիստո · Գանիմեդ · Եվրոպա · Իո · Տիտան · Էնցելադ · Միմաս · Հաբեթ · Թետիս · Դիոնա · Ռեա · Օբերոն · Տիտանիա · Արիել · Ումբրիել · Միրանդա · Տրիտոն · Քարոն |
|  |
| **Արբանյակներ** / Օղակներ | *Երկրի · Մարսի · Յուպիտերի/∅ · Սատուրնի/∅ · Ուրանի/∅ · Նեպտունի/∅ · Պլուտոնի · Հոմեայի · Էրիսի* |
|  |
| Աստղաքարեր · Փոքր մոլորակներ · Աստերոիդներ/Աստերոիդի լուսիններ · Տրոյացիներ · Կենտավրոսներ · Տրանսնեպտունյան մարմիններ (Պլուտինոներ · Քյուբիվանոներ) · Դամոկլոիդներ · Գիսաստղներ · Տիեզերական փոշի · Փոքր մարմիններ · Երկրային խմբի մոլորակներ · Աստերոիդների գոտի · Գազային հսկաներ · Կոյպերի գոտի · Ցրված սկավառակ · Օորտի ամպ |

 |
Աֆրիկյան պլատֆորմը աշխարհի քարտեզի վրա
**Աֆրիկյան պլատֆորմ**, Աֆրիկա-արաբական, մինչքեմբրյան պլատֆորմ, ընդգրկում է Աֆրիկա մայրցամաքը (առանց Ատլասի և Կապի լեռների), Արաբական թերակղզին (առանց Օմանի լեռների) և Մադագասկար կղզին։ Հիմքը կազմված է մետամորֆացած ինտենսիվ ծալքավորված ապարներից, որոնք մեծ մասամբ ծածկված են պալեոզոյան, մեզոզոյան ու կայնոզոյան նստվածքների համարյա հորիզոնական շերտերով։ Շատ երկրաբաններ Աֆրիկյան պլատֆորմ դիտում են ենթադրյալ Գոնդվանա մայրցամաքի մի մասը։
Աֆրիկյան պլատֆորմը զբաղեցրել է գրեթե ողջ Աֆրիկայի տարածքը, բացառությամբ՝ հարավային և հյուսիսարևմտյան մասերից։ Ձևավորվել է կոնգոլեզյան, կենտրոնա-աֆրիկյան և արևմտա-աֆրիկյան պլատֆորմաների միավորման արդյունքում։

Օգտակար հանածոներ
-----------------

Աֆրիկյան պլատֆորմը հարուստ է զանազան օգտակար հանածոներով՝

* նավթ և գազ՝ Ալժիրում, Եգիպտոսում, Լիբիաում, Նիգերիաում, Անգոլաում և այլն։
* ադամանդ՝ Հարավաֆրիկյան հանրապետությունում, Անգոլաում, Լիբերիայում, Սիերա Լեոնեում և այլն։
* ոսկի՝ Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում։
* ածուխ՝ Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում, Զամբիաում և այլն։
* բոքսիտներ՝ Արևմտյան Սահարաում, Գվինեաում և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 181)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մազրա (այլ կիրառումներ)

**Մազրա** (ադրբ.՝ Mazra), նախկինում միջնադարյան հայաբնակ գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի Հանրապետության Ջուղայի շրջանի տարածքում։

Պատմություն
-----------

Մազրա գյուղը գտնվում էր Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Երնջակ գավառում՝ Երնջակ բերդի հյուսիսարևմտյան կողմի ձորակում, բերդից 4-5 կմ հեռու։

Միջին մեծության գյուղ էր և ուներ շուրջ 120 բնակելի և այլ շինություններ։

Հայերը գյուղը լքել են 19-րդ դարի առաջին տասնամյակներում, որից հետո այն դարձել է անմարդաբնակ։

Հուշարձան
---------

Միջնադարում գյուղի հյուսիսարևելյան հատվածում կառուցվել էր եկեղեցի։ Մատենադարանում պահվում է Մարկոս քահանայի և Ստեփանոս գրիչների կողմից եկեղեցում գրչագրված մի քանի ձեռագիր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Արգամ Այվազյան, Նախիջևանի ԻՍՍՀ հայկական հուշարձանները։ Համահավաք ցուցակ (խմբ. խմբ. Բ. Ա. Ուլուբաբյան), Երևան, «Հայաստան», 1986 — 79, էջեր 79 — 224 էջ։


|  |
| --- |
| 
  **Մեծ Հայք**   **Ադրբեջան**
 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ջուղայի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Ջուղա** |
|  |
| Ապարաններ • Վաղավեր • Ամառաշեն • Քարիմկուլ Դիզա • ‎Ապրակունիս • ‎Ալինջա • Արևէք • ‎Արազին • Գաղ • ‎Գյոյդերե • Կոյնուկ • Դաշտ • Քռնա • Գուգավանք • Վան • Նահաջիր • Շահկերտ • ‎Ռապատ • Սալիթաղ • Շոռոթ • ‎Թեյվազ • Պարոնտեր • Խոշակունիք • Յայջի | Ջուղայի շրջանը Ադրբեջանի քարտեզին |
|  |
| Լքված | Հին Փորադաշտ • Նոր Փորադաշտ • Զավաչրի • Ներքին Անկուզիք • Միջին Անկուզիք • Վերին Անկուզիք |
|  |
| Պորտալ:Ադրբեջան |

 |