recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Հայկական կորպուս** կամ **Հայոց ազգային կորպուս**, հայկական զինվորական միավորում։ Ստեղծվել է 1917 թվականի դեկտեմբերին, ձևավորվել 1917 թվականի ապրիլից, Ռուսաստանի Ժամանակավոր կառավարության «Բանակի ազգայնացման հիմնական դրույթները» օրենքի հրապարակումից հետո։ Ազգայնացված բանակի խնդիրն էր արտաքին թշնամուց հայրենիքի պաշտպանությունը և պետության ներքին կյանքում կարգուկանոնի հաստատումը։

1917 թվականի ապրիլի 9-ին գեներալ Թովմաս Նազարբեկյանն ուղարկվել է Կովկասյան ռազմաճակատի շտաբ՝ բանակի զորամասերն ազգայնացնելու նպատակով։ 1917 թվականի հոկտեմբերին Հայոց ազգային խորհուրդը դիմել է Կովկասյան բանակի գլխավոր հրամանատարին՝ հայկական ազգային գնդերի թիվն 8-ի հասցնելու խնդրանքով։ 1917 թվականի դեկտեմբերի 13-ին ստեղծվել է Հայոց ազգային կորպուս, հրամանատար է նշանակվել գեներալ Թովմաս Նազարբեկյանը, շտաբի պետ՝ Վեշինսկին, հատուկ կոմիսար՝ Դրաստամատ Կանայանը (Դրո)։ Հայոց ազգային կորպուսին աջակցել է նաև Հայկական զինվորական միությունը՝ Ա. Շահմազյանի գլխավորությամբ։ Հայոց ազգային կորպուսի կազմի մեջ է մտել արևմտահայերի դիվիզիան՝ Անդրանիկ Օզանյանի հրամանատարությամբ։ Հայոց ազգային կորպուսն ուներ 2 դիվիզիա՝ 1-ին և 2-րդ (յուրաքանչյուրում՝ 4-ական գունդ), հեծելազորային բրիգադ (2 գունդ, յուրաքանչյուրում՝ 400-ական մարդ), Արևմտահայկական դիվիզիա, Ա բրիգադ (Էրզրումի գունդ՝ կազմված 2 գումարտակից), Երզնկայի գունդ (2 գումարտակ), Բ բրիգադ (Խնուսի գունդ՝ կազմված 2 գումարտակից), Ղարաքիլիսայի գունդ (2 գումարտակ), Վանի գունդ (2 գումարտակ), Զեյթունի գունդ, տեղական բանակային զորամասեր՝ Լոռու, Շուշիի, Ախալքալաքի, Ղազախի գնդերը (2-ական գումարտակ), Նուխիի, Ախալցխայի, Իգդիրի, Խանասորի ջոկատները։ 1918 թվականի մարտի 31-ի տվյալներով Հայոց ազգային կորպուսն ուներ 19590 մարտիկ, որոնցից 818-ը՝ սպա։ 1918 թվականի հուլիսի 26-ին գեներալ Նազարբեկյանի հրամանով Հայոց ազգային կորպուսը վերակազմավորվել է Ազգային դիվիզիայի, որի հիման վրա էլ 1920 թվականին ստեղծվել է ՀԽՍՀ կարմիր բանակը։

Հայոց ազգային կորպուսը մասնակցել է հայ ժողովրդի՝ թուրքական զավթիչների դեմ 1918-1920 թվականներին մղած հերոսամարտերին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Դախշտայն** (գերմ.՝ Hoher Dachstein), կարստային լեռնազանգված, բարձրությամբ երկրորդ լեռը Հյուսիսային կրաքարային Ալպերում։ Այն բարձրավանդակ է, որ գտնվում է Ավստրիայի Վերին Ավստրիա, Շտիրիա և Զալցբուրգ նահանգների տարածքում, ինչի պատճառով հաճախ անվանում են «Երեք երկրամասի լեռ» (Drei-Länder-Berg):

Դախշտայն լեռը 20×30 կմ չափերով է, ունի 2.500 մ-ից բարձր 10 լեռնագագաթ, որոնցից ամենաբարձրերը գտնվում են բարձրավանդակի հարավային և հարավարևմտյան մասերում։ Հյուսիսից ծածկված է սառցադաշտերով, որոնց վերևում երևում են լեռնագագաթները, հարավից լեռը գրեթե ուղղահայաց իջնում է հովիտ։

Իր բացառիկ լանդշաֆտի շնորհիվ` 1997 թվականին Դախշտայնը Հալշտատ քաղաքի հետ ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

Աշխարհագրություն
----------------

Դախշտայնը հիմնականում բաղկացած է կրաքարից, որ ձևավորվել է մեզոզոյան դարաշրջանում։ Ինչպես կարստային ցանկացած շրջան, Դախշտայնը հարուստ է քարանձավներով։ Այստեղ են գտնվում Ավստրիայի խոշորագույն քարանձավները` Մամուտխյոլեն (Mammuthhöhle), Խիրլացխյոլեն (Hirlatzhöhle), ինչպես նաև զբոսաշրջիկների շրջանում մեծ հետաքրքրություն վայելող Այսրիզենխյոլեն (Eisriesenhöhle): Դախշտայնը հայտնի է նաև բրածո կենդանիների քարացած գոյացություններով։

Հյուսիսային Ալպերին սառցակալումը բնորոշ չէ, այդ պատճառով էլ Դախշտայնում գտնվող խոշոր սառցադաշտերը` Հալշտատը (Hallstätter Gletscher), Մեծ Գոզաուն (Großer Gosaugletscher) և Շպադմինգը (Schladminger Gletscher), Ալպերի ամենահյուսիսային և ամենաարևելյան սառցադաշտերն են։ Ներկայումս սառցադաշտերը գնալով քչանում են և 80 տարի անց կարող են ամբողջովին անհետանալ. միայն Հալշտատ սառցադաշտը 20 տարվա ընթացքում նահանջել է 20 մ-ով։

Ժայռագնացություն
----------------

Լեռնագագաթն առաջին անգամ նվաճվել է 1832 թվականին Պետր Գարմայրի կողմից, ով գագաթ է բարձրացել Գոզաու սառցադաշտով։ Երկու տարի անց լեռնագագաթին դրվել է փայտե խաչ։ Ձմռանը լեռան գագաթ առաջինը բարձրացել է Ֆիդրիխ Սիմոնին 1847 թվականի հունվարի 14-ին։ Հարավային կողմով առաջին անգամ բարձրացել են 1909 թվականի սեպտեմբերի 22-ին։

Լինելով երկու նահանգների ամենաբարձր լեռնագագաթը` Դախշտայնը մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում զբոսաշրջիկների շրջանում և՛ ձմռանը, և՛ ամռանը։ Լավ եղանակի պայմաններում լեռան գագաթ միաժամանակ կարող են բարձրանալ մինչև 100 լեռնագնաց։

Հալշտատից ոչ հեռու աշխատում է ֆունիկուլյոր, որով զբոսաշրջիկները կարող են լեռնագագաթ բարձրանալ և հիանալ շրջակայքի անկրկնելի բնապատկերով։ Կարելի է նաև այցելել երկու քարանձավներ` Սառցային և Մամոնտի։

Դախշտայն լեռան համայնապատկեր

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դախշտայն
* Դախշտայնը Զալցկամերգուտի պաշտոնական կայքում Archived 2017-04-13 at the Wayback Machine.
* Լեռնադահուկային առողջարան Դախշտայնում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 13559652j · SUDOC: 052510468 · VIAF: 247614923 · WorldCat VIAF: 247614923 |

 |
**Գալիսիայի թագավորություն** (լատ.՝ Reino de Galiza՝ ռեյնո դե գալիսա) միջնադարյան պետություն Պիրենեյան թերակղզու տարածքում 409-1833 թվականներին։ Հիմնադրել է սվև Հերմերիկը (լատ.՝ Hermericus) 409-585 թվականին։ Երկիրը կառավարել են տարբեր թագավորական տոհմեր։ Տարածքը կազմել է առավելագույնը 60 000 քառ. կմ։

Առաջին շրջանում մայրաքաղաքներն էին Բրագա և Տույ քաղաքները, զարգացած միջնադարում՝ Աստուրիայի թագավորությունից անջատվելուց հետո՝ Օվիեդոն և Լեոնը։ 11-րդ դարում վերականգնված Գալիսիայի թագավորության մայրաքաղաքն է դառնում Սանտյագո դե Կոմպոստելա քաղաքը, որը ավելի քան ութ դար մնում է Գալիսիայի մշակութային, քաղաքական ու տնտեսական կենտրոնը։ Հզորության շրջանում, երբ անկում էր ապրում Կորդովայի խալիֆայությունը, ներառել է հարևան և հեռավոր գավառներ՝ հասնելով մինչև Պորտուգալիա։ Տարբեր ժամանակաշրջաններում այն ներառում էր Աստուրիայի լեռները, Լեոնի հովիտը և ազդեցություն էր ունեցել Նավառայի թագավորության վրա։

11-րդ դարում Գալիսիայի թագավորությունը վերստին կարողացավ անկախանալ. մինչ այդ նա հանդես էր գալիս Վեստգոթական թագավորության, ապա՝ Աստուրիայի կազմում։ Պարբերաբար ենթարկվել էր Կորդովայի ամիրայության, ապա՝ Կորդովայի խալիֆայության հարձակումներին։

Գալիսիայի թագավորությունն ի սկզբանե քրիստոնյա երկիր չէր, որը հիմնադրվել էր՝ անջատվելով Հռոմեական կայսրությունից` համանուն հռոմեական պրովինցիայի տարածքում։ Այն կարճ ժամանակով հայտնվել էր արաբների լծի տակ` Օմայյան խալիֆայության կողմից Վեստգոթական թագավորության նվաճումից հետո։ 13-րդ դարում Գալիսիան դարձավ Կաստիլիայի թագավորության հպատակ երկիրը, սակայն պահպանեց իր թագը նույնիսկ Նապոլեոն Բոնապարտի ժամանակաշրջանում՝ պատմության ասպարեզից հեռանալով 1833 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Collins, Roger (1989)։ *The Arab Conquest of Spain 710-797*։ Oxford, UK / Cambridge, USA: Blackwell։ էջ 49։ ISBN 0-631-19405-3


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ռեկոնկիստա |
| --- |
|  |
| Ճակատամարտեր | Կովադոնգա (718)  • Բուրբիա (791)  • Կլավիխո (844)  • Ալբելդա (846)  • Սիմանկաս (939)  • Բարսելոն (985)  • Սերվերա (1000)  • Կալատանյասոր (1002)  • Գրաուս (1063)  • Զալլակա (1086)  • Ալկորաս (1096)  • Կոնսուեգրա (1097)  • Ուկլես (1108)  • Կուտանդա (1120)  • Ֆրագա (1134)  • Օուրիկե (1139)  • Լիսաբոն (1147)  • Ալարկոս (1195)  • Լաս Նավաս դե Տոլոսա (1212)  • Պորտոպի (1229)  • Խերես (1231)  • Տեբա (1330)  • Ռիո Սալադո (1340)  • Իգերուելա (1431)  • Գրանադա (1492) |  |
|  |
| Անձինք | Պելայո  • Ալֆոնսո III Մեծ  • Ռոդրիգո  • Աբդ ալ-Ռահման III  • Ռամիրո II  • ալ-Մանսուր  • Ալֆոնսո VI Քաջ  • Սիդ Կամպեադոր  • Ալֆոնսո I Նվաճող  • Ալֆոնսո VII Կայսր  • Ֆերդինանդ III Սուրբ  • Ալֆոնսո VIII Ազնիվ  • Խայմե I Նվաճող  • Ֆերդինանդ II Կաթոլիկ |
|  |
| Պետություններ | Ալ-Անդալուս  • *Տերություններ* (Ալ-Մորավիներ  • Ալ-Մոհադներ)  • *Կոմսություններ* (Արագոն  • Կաստիլիա  • Բարսելոն)  • *Ամիրայություններ* (Կորդովա  • Գրանադա)  • *Թագավորություններ* (Աստուրիա  • Նավառա  • Լեոն  • Կաստիլիա  • Արագոն  • Գալիսիա)  • Տայֆա  • Կորդովայի խալիֆայություն |

 |
**«Սասկի Բասկոնիա»** (իսպ.՝ *Saski Baskonia*), հովանավորչական պատճառներով նաև հայտնի որպես **«Կախա Լաբորալ»** (*Caja Laboral*), իսպանական պրոֆեսոնալ բասկետբոլային ակումբ, որն հանդես է գալիս Իսպանիայի ACB լիգայում և Բասկետբոլի Եվրալիգայում։ Տեղակայված է Իսպանիայի հյուսիսում գտնվող Բասկերի երկիր ինքնավար նահանգի Վիտորիա քաղաքում։ Ակումբի հովանավորն է Կախա Լաբորալ վարկային կազմակերպությունը։

Ակումբն հիմնադրվել է 1959 թվականին, նշանակալի ձեռքբերումների չի հասել մինչև 1987 թվականը, երբ «Տուալել» կոչվող կերամիկական ընկերությունը որոշում է դառնալ հովանավոր։ Ակումբի առաջին նշմարելի ձեռքբերումները նկատվում են 90-ականների կեսերին, երբ այն հաղթում է Սապորտայի գավաթը, որից հետո՝ նոր հազարամյակում արդեն հաղթում է Իսպանիայի առաջնությունը։ Ակումբը սկսում է հաջող հանդես գալ Եվրալիգայում։ 2009 թվականի ամռանը ակումբը նոր հովանավոր է ձեռք բերում և նոր մրցաշրջանը դիմավորում է որպես «Կախա Լաբորալ»։

«Բասկոնիայում» են հանդես եկել այնպիսի բասկետբոլիստներ, ինչպիսիք են Խոսե Կալդերոնը, Անդրես Նոսիոնին, Ֆաբրիցիո Օբերտոն, Գորան Դրագիչը, Լուիս Սկոլան, Տյագո Սպլիտերը և այլք։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք (Իսպաներեն)
* Ակումբի էջը ACB.com կայքում Archived 2014-02-08 at the Wayback Machine. (Իսպաներեն)
* Էջը Euroleague.net կայքում (անգլերեն)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 301397202 · WorldCat VIAF: 301397202 |

 |
**Բարու** (ավելի վաղ Չիրիկի), հրաբուխ Պանամայում, երկրի ամենաբարձր կետը, Կենտրոնական Ամերիկայի հարավում գտնվող ամենաբարձր հրաբուխը։

Հիմնական տեղեկություններ
------------------------

Գտնվում է երկրի արևմուտքում՝ Չիրիկի նահանգի Բուգաբա շրջանի Թալանկա գագաթում։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 3474 մետր, պարզ եղանակներին գագաթից տեսանելի են Խաղաղ օվկիանոսն ու Կարիբյան ծովը։

Համարվում է քնած հրաբուխ, վերջին խոշոր ժայթքումը տեղի է ունեցել մոտ 500 թվականին, իսկ մոտ 1550 թվականին տեղի է ունեցել ավելի փոքր ժայթքում։ 2006 թվականին տեղի է ունեցել ոչ մեծ երկրաշարժ, սա հանգեցնում է որոշ մտավախությունների, որ ժայթքումը կարող է կրկնվել։ Խառնարանի լայնությունը մոտ 6 կիլոմետր է։

Ճանապարհը դեպի հրաբխի գագաթ անցնում է 12 կիլոմետր երկարություն ունեցող հայտնի զբոսաշրջային երթուղով։ Հրաբխից արևմուտք գտնվում են Սերո - Պունտա և Վոլկան գյուղերը, դեպի արևելք՝ Բոկետե քաղաքը։ Սերո - Պունտայից ոչ հեռու պահպանվել են հնագույն քաղաքի ավերակներ (ոչնչացվել է ժայթքումից)։

Խորհուրդ է տրվում հրաբուխ բարձրանալ Բոկետե ճանապարհով, այս 22 կիլոմետր երկարությամբ ճանապարհն անցնելու համար պահանջվում է ավելի քիչ ֆիզիկական պատրաստվածություն, քան Քամիսեթի ճանապարհն անցնելու համար, որի երկարությունը 13,5 կիլոմետր է։

Երբեմն գագաթը ծածկվում է ձյունով, և ջեմաստիճանը իջնում է 0 աստիճանից ցածր։

Պատկերասրահ
-----------

* Բարու հրաբուխԲարու հրաբուխ
* Խաղաղ օվկիանոսը Բարու հրաբխի գագաթիցԽաղաղ օվկիանոսը Բարու հրաբխի գագաթից
* Կարիբյան ծովը Բարու հրաբխի գագաթիցԿարիբյան ծովը Բարու հրաբխի գագաթից

Տես նաև
-------

* Կենտրոնական Ամերիկայի հրաբուխները

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Топокарты Генштаба
4. ↑  Бару // Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд. перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 428.
5. ↑  Апродов В. А. Вулканы. — М.: Мысль, 1982. — С. 176. — 368 с. — 100 000 экз.
6. ↑  Volcán Barú: Eruptive History and Volcano-Hazards Assessment
7. ↑  Буке, Панама

Արտաքին հղումներ
----------------

* Вулкан Бару : [англ.] // Global Volcanism Program. — Smithsonian Institution.
* Volcano Live — John Search
* Peakbagger.com
* Mountain-Forecast.com
* Виртуальный тур на вулкан Бару

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական |

 |
**Բարության համաշխարհային օրվա** միջազգային պահպանումը նոյեմբերի 13-ին է։ Այն ներկայացվել է 1998 թվականին, Համաշխարհային Բարության շարժման կոալիցիա ազգերի բարության ՀԿ-ների կողմից։ Այն նշվում է շատ երկրներում, այդ թվում՝ Կանադայում, Ճապոնիայում, Ավստրալիայում, Նիգերիայի և Արաբական Միացյալ Էմիրություններում։ 2009 թվականին, Սինգապուրը առաջին անգամ նշել է օրը։ Իտալիան և Հնդկաստանը նույնպես նշում են այդ օրը։ Մայքլ Լլոյդի խնդրանքով 2010 թվականին սպիտակ NSW ֆեդերացիայի ծնողների եւ քաղաքացիների ասոցիացիան նամակ է հղում նախարարի NSW վարչության կրթությանը որպեսզի համաշխարհային բարության օրը տեղադրվի NSW դպրոցի օրացույցում։ 2012 թվականին, Ավստրալիայի համաշխարհային բարության նախագահի խնդրանքով, բարության համաշխարհային օրը տեղ է գտել դաշնային դպրոցի օրացույցում, ապա կրթության նախարարը, Early Childhood և Youth The Hon Peter Garrett-ը աջակցություն է ցուցաբերել համաշխարհային բարության տոն օրվան։ Այդ տոնը նշվում է ավելի քան 9000 դպրոցներում։ Այժմ դպրոցները ողջ աշխարհում տոնում են համաշխարհային բարության օրը և աշխատանքը տեղական ՀԿ-ներում ինչպիսիք են, որ Be Kind People և Life Vest Inside In the USA ծրագրերը։ Միջոցառումները ներառում են ամուր գրկախառնումներ, բարուրյան քարտեր և գլոբալ Ֆլեշմոբ, որն համակարգվում է Orly Wahba ԱՄՆ-ից, տեղի է ունեցել 15 երկրներում և 33 քաղաքներում, պատկերների միջոցառման հետ Նյու Յորքի մեծ էկրաններին։ Համաշխարհային բարության օրը կարևորում է լավ գործեր, համայնքին տալով դրական ուժ և ոնդհանուր առմամբ ուսուցանում է բարություն որը կապում է մեզ։ Բարության քարտերը շարունակական գործունեություն ունեն, որը պետք է անցնի բարեւթյան ճանաչողական ակտ կամ խնդրի, որ բարության ակտ անվի։
Ըստ Gulf News-ի դա մի օր է, որը քաջալերում է անհատներին, անտեսելով սահմանները, ռասան և կրոնը։

Տես նաև
-------

* Կամավորների միջազգային օր

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* 



*
**Գարեգին Անդրանիկի Շառոյան**, (նոյեմբերի 11, 1953(1953-11-11), Աշկալա, Ծալկայի մունիցիպալիտետ, Վրացական ԽՍՀ - սեպտեմբերի 22, 1992(1992-09-22), Վաղուհաս, Մարտակերտի շրջան, Արցախ), հայազգի ազատամարտիկ-հրամանատար։

Կենսագրություն
--------------

1973-1975 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ-ում։ 1977 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը։ 1990-1992 թվականներին «Հատուկ գնդի» Նոյեմբերյանի վաշտի և «Արծիվ-մահապարտներ» գումարտակի 6-րդ դասակի կազմում մասնակցել է ՀՀ Նոյեմբերյանի և Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Դրմբոն, Կիչան, Սրխավենդ, Վաղուհաս բնակավայրերի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Եղել է «Արծիվ-մահապարտներ» հատուկ նշանակության գումարտակի 6-րդ դասակի հրամանատար։ Հետմահու արժանացել է կապիտանի կոչման և պարգևատրվել Հայաստանի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Թաղված է Տավուշի մարզի Հաղթանակ գյուղում։

Գրականություն
-------------

* Գ. Ջանիկյան (կազմող և խմբագիր), «Մահապարտները», Երևան 2002 թ.։
* Վ. Ղազարյան «Ջավախքի արծիվները Արցախի լեռներում», Երևան 2003 թ.։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Գարեջրային ջրհեղեղ**, ջրհեղեղ 1814 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Լոնդոնի Սուրբ Էգիդի ծխական համայնքում։ Թոթենհեմ Քորթ Ռոուդ փողոցի վրա գտնվող «Մո ընդ Քոմփանի Բրյուերի» գարեջրագործարանում պայթեց 610 հզ լիտր տարողությամբ մի ցիստեռն, որն առաջացրեց շենքում մնացած բաքերի շղթայական ոչնչացումը։ Արդյունքում գրեթե 1.5 մլն լիտր գարեջուր լցվեց փողոցներ։ Գարեջրի ալիքն ավերեց 2 տուն և «Tavistock Arms» փաբի պատը՝ դրա բեկորների տակ թողնելով բարմենին։

Գարեջրագործարանը տեղակայված էր Սուրբ Էգիդի ծխական համայնքի ետնախորշերի աղքատ տների շրջակայքում, որտեղ ընտանիքներն ապրում էին նկուղային տարածքներում, որոնք արագ լցվում էին գարեջրով։ Արդյունքում զոհվեց 9 մարդ․ 8-ը խեղդվեց, մեկն էլ մահացավ ալկոհոլային թունավորումից։

Որոշ զոհվածների հարազատներ նրանց մարմինները ցուցադրության հանեցին իրենց տներում և հետաքրքրասերներից գումարներ հավաքեցին։ Այդպիսի ցուցադրություններից մեկի ժամանակ այնքան մեծ ամբոխ հավաքվեց, որ հատակը չդիմացավ և ամբոխն ընկավ դեռևս գարեջրով լցված նկուղ։

Պատահարը քննվեց դատարանում, սակայն և՛ դատավորը, և՛ երդվյալները գտան, որ պատահարն առաջացել է անհաղթահարելի ուժի ներգործության արդյունքում, որի համար ոչ ոք չպետք է պատասխանատվություն կրի։ Ընկերությունը գարեջրի կորստի պատճառով ծանր ֆինանսական իրավիճակում հայտնվեց․ ընդ որում վնասի զգալի մասը վճարված հարկերն էին։ Սակայն ձեռնարկատերերը Խորհրդարանի միջոցով հասան վճարված հարկերի փոխհատուցման, որը հնարավորություն տվեց վերջիններիս պահպանել ընկերությունը։

1922 թվականին գարեջրագործարանն ավերեցին։ Նրա վայրում այժմ գտնվում է «Դոմինիոն» թատրոնը։

Տես նաև
-------

* Լոնդոնի մեծ հրդեհ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Rennison Nicholas (2 November, 2006)։ *The Book of Lists: London*։ Canongate Books Ltd։ ISBN 9781841956763
2. 1 2  Greenberg Michael I.։ *Disaster!: A Compendium of Terrorist, Natural, and Man-made Catastrophes*։ Jones & Bartlett Publishers։ էջ 156։ ISBN 0763739898
3. ↑  London Beer Flood at Expages.com (archived version)
4. ↑  Пивное наводнение
5. ↑  *Industries: Brewing* Archived 2014-10-19 at the Wayback Machine. (British History Online) accessed 10 January 2009

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Beer Flood Claims Nine Souls» by Alan Bellows, Damninteresting.com (անգլ.)
* «A Brew to a Kill» by Barbara Mikkelson at Snopes.com (անգլ.)
**Վուշը** (դան․՝ Hørren), դանիացի հեքիաթագիր Հանս Քրիստիան Անդերսենի հեքիաթը։ Գրվել է 1848 թվականին։

Սյուժե
------

Հեքիաթը պատմում է մի վուշի մասին, որն ապրում էր ցանկապատից ներս։ Նա իրեն համարում էր աշխարհում ամենաերջանիկը, սակայն ցանկապատի ցցերը նրան ասում էին, որ ուշադիր լինի իր երգին և կյանքին։ Իսկ վուշը չէր հավատում նրանց։ 
Բայց, մի օր մարդիկ վուշին արմատախիլ են անում և տանում, տանջանքների են ենթարկում։ Չնայած այս ամենին վուշը շատ լավատես էր։
Ի վերջո վուշից ստանում են մի կտոր հիանալի քաթան։ Քաթանից ստանում են տասներկու տեսակի սպիտակեղեն։ Մի քանի տարուց հետո սպիտակեղենից ստանում են թուղթ, որի վրա մարդիկ պատմվածքներ են գրում։ Թուղթը երազում էր աշխարհով մեկ շրջել, սակայն նրան տանում են տպարան և տպում են գրքի մեջ։ Որոշ ժամանակ անց թղթին այրում են։ Հետո մոխրացած թուղթը ծխնելույզով բարձրանում է օդ։ Նրան տեսնում են դուրս վազող երեխաները և կրկնում են ցանկապատի ցցերի ասածը։ Իսկ մոխիրը դարձյալ չի հավատում նրանց։

Կերպարներ
---------

* Վուշ
* Ցանկապատի ցցեր
* Երեխաներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Ք. Անդերսեն, Հեքիաթներ, 2015 թվական, էջ 226

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վուշը (հեքիաթ)
**Խուժ**, պատմական հայկական աղբյուրներում կիրառվող անվանում, որով հայերը անվանում էին օտարազգիներին՝ ոչ հայերին։

Ծագումնաբանություն
------------------

Բառը ծագում է Պարսկաստանի Խուժաստան գավառի անունից։

Ի սկզբանե բառը ունեցել է նեղ իմաստ և նշանակել է Խուժաստանի բնակիչներին։ Հետագայում, զարգանալով բառը ստացել է «բարբարոս», «վայրենի» իմաստները, և վերջնականապես հին հայերի մոտ սկսել է կիրառվել ազգությամբ բոլոր ոչ հայերի վերաբերյալ։

Հոմանիշներ
----------

Ամերիկացի պատմաբան Յուրի Սլյոզկինի կարծիքով, հայերը, տարանջատելով իրենք իրենց (ինչպես նաև մի քանի այլ ազգեր նույն կերպ), համարում են իրենց «ընտրյալ ազգ այն իմաստով, որ բացեիբաց աստվածացնում են իրենք իրենց և սկզբունքորեն սահմանազատվում են ուրիշներից»։ Նշված սահմանազատման նպատակով, ըստ Սլյոզկինի, հայերը անվանում են բոլոր այլ ազգերին հատուկ բառով՝ *«օտար»*, այսինքն՝ *«ոչ հայ»*։

Տես նաև
-------

* Գոյ
* Գաժո
* Հայկական բացառիկություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Գրաբարի բառարան, Ռուբեն Ղազարյան, 2000
2. 1 2  Յուրի Սլյոզկին, Մերկուրիի դարաշրջանը (Эра Меркурия. Евреи в современном мире), М. «Corpus (АСТ)», էջ 16։
**Երվանդ Տեր-Անդրեասյան** (9(22)․11․1865, Պարտիզակ –26․4․1945, Լիոն), հայ բանասեր, հրապարակագիր, թարգմանիչ, խմբագիր։

Կենսագրություն
--------------

Կրթություն է ստացել ծննդավայրում։ 1882 թվականից եղել է ուսուցիչ։ Աշխատակցել է «Ընտանիք», «Երկրագունտ» պարբերականներին (1883-1888)։ 1895 թվականից, ուսուցչությանը զուգընթաց, որպես խմբագրապետ, հաջորդաբար աշխատել է «Արևելք», «Բյուզանդիոն», «Մանզումեի էֆքիար» օրաթերթերում։ Հանդես է եկել միջազգային քաղաքականության, ազգային-մշակութային կյանքի, գրական-բանասիրական հարցերի վերաբերյալ հոդվածներով։ Որոշակի ավանդ ունի արևմտահայ գրական լեզվի մշակման գործում․ հիշատակելի են «Ծաղկաքաղ» (1889 թ) հայ գրականության դասագիրքը և «Քերականական զրույցներ»-ը։ 1919-1920 թվականներին Կ․ Պոլսում հրատարակել է «Նոր կյանք» օրաթերթը, տպագրել Մեծ եղեռնից փրկվածների վկայությունները։ 1922 թվականից ապրել է Բուլղարիայում, ապա՝ Ֆրանսիայում։ Երվանդ Տեր-Անդրեասյանը աշխարհաբարի է վերածել հայ շարականները («Շարականք հայ Ս․ եկեղեցւոյ», հատոր 1-2, 1902-1904), թարգմանել է շատ գրքեր, այդ թվում՝ Ֆ. Վերֆելի «Մուսա լերան քառասուն օրերը» (հատոր 1-2, 1935 թ) և շվեյցարացի գրող, բանասեր, հոգևորական Կ․ Բրեֆինի «Քրիստոս Ինքնակալ» պատմավեպը, որն ինքը Երվանդ Տեր-Անդրեասյանը ենթավերնագրել է «Առյուծարքայն Հայոց Տրդատես» (1967)։ Գործածել է նաև Ետան, Տարազ, Ահուրամազդա ծածկանունները։

Գրականություն
-------------

* Արծաթագիրք Երվանդ Տեր–Անդրեասյանի, վկայություններ հայ գրողներու և մտավորականներու կողմե, Փարիզ, [1944]

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 661)։*  |
**Մարութա սարի ամպերը**, Մուշեղ Գալշոյանի պատմվածքների շարքը, որ ընդգրկում է 20 պատմվածք։

*Մարութա սարի ամպերը* պատմվածաշարի ստեղծագործություններում պատկերված է Արևմտյան Հայաստանից Հայոց Մեծ Եղեռնի տարիներին գաղթած ու Արևելյան Հայաստանում։ Նրանց բոլորին միավորում է մեկ ընդհանուր ճակատագիր. գաղթից հետո նրանք հաստատվում են ու տուն կառուցում, սակայն տուն վերադառնալու հույսները չեն կտրում, կարոտում են իրենց երկիրը։

«Մարութա սարի ամպերը» շարքի երկու պատմվածք 1978 թվականին տպագրվել են «Դրուժբա նարոդով» ամսագրում։ Այդ ստեղծագործություններն արժանացել են տարվա լավագույն պատմվածքի մրցանակին։

Պատմվածքների ցանկ
-----------------

* *Էս հին ու նոր... էս մամռոտ օրեր...*
* *Թուխ Մանուկ*
* *Կանչը*
* *Քեռի Թորոսը*
* *Մամփրե արքան*
* *Դավոն*
* *Ներսեն*
* *Ծովասարի Օհանը*
* *Թաթոն*
* *Աղորիք*
* *Փողփուչ Մելոն*
* *Ձեռնքաշ Հերոն*
* *Գինարբ ծաղիկ*
* *Պատրանք*

### Մամփրե արքան

Հիմնական հոդված՝ Մամփրե արքան
«Մամփրե արքան» հեղինակի ամենահայտնի ստեղծագործություներից է, բազմիցս բեմադրվել է, և դրա հիման վրա նկարահանվել է ֆիլմ-ներկայացում։ Այն պատմում է Մամփրե պապի մասին, որը գաղթել է Արևմտյան Հայաստանից․ մանուկ հասակում նա սովորել է հայերեն այբուբենը վարժապետ Հարությունի դպրոցում, սակայն տառերը գրել սովորել չի հասցրել․ պատերազմ է եղել, իրենք գաղթել են, հետո նոր պատերազմ է եղել։ Եվ ութսունին մոտ տարիքում, տեսնելով, թե ինչպես է թոռնուհին տառերը սովորեցնում իր կրտսեր եղբորը, Մամփրեն որոշում է, որ ինքն էլ սովորի հայերեն տառերը։

### Դավոն

Դավոն՝ պատմվածքի գլխավոր գործող անձը, սասունցի փախստական է։ Եղել է զորավար Անդրանիկի բանակում, նրա լավագույն զինվորներից մեկը։ Բայց երբեմն չի հնազանդվել նաև Զորավարին։ Ու մի անգամ Անդրանիկը նրան նույնիսկ մահվան է դատապարտել, բայց Դավոն մնացել է նույն համառ, իր սկզբունքներին հավատարիմ սասունցին։ Ու մեռնելու պահին նա հիշում է իր ամբողջ կյանքը, իր ընկերներին և շարունակում է իր վեճն աշխարհի ու մարդկանց հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մուշեղ Գալշոյան․ Դավոն

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Մարութա սարի ամպերը*** հոդվածին
**Լևան Ճիլաշվիլի** (վրաց.՝ ლევან ჭილაშვილი) (օգոստոսի 17, 1930(1930-08-17) - ապրիլի 26, 2004(2004-04-26)), վրացի անվանի հնագետ, պատմաբան, Վրաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Վրաստանի վաստակավոր գիտնական։

Կենսագրություն
--------------

Լևան Ճիլաշվիլին 1954 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը, չորս տարի անց պաշտպանել թեկնածուական, 1967 թվականին՝ դոկտորական ատենախոսություն։ Այդ նույն տարում՝ 1967 թ. նրան շնորհվել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի պրոֆեսորի կոչում։

1991 թվականին Ճիլաշվիլին ընտրվել է Վրաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս։

1980 թվականից մինչև իր կյանքի ավարտը նա աշխատել է որպես Վրաստանի գիտությունների ակադեմիայի ենթակայությամբ գործող Վրաստանի ազգային թանգարանի տնօրեն։ 1982 թվականին արժանացել է Վրաստանի ԳԱ Սիմոն Ջանաշիայի անվան մրցանակի։

Լևան Ճիլաշվիլու գիտական հետաքրքրությունների հիմնական բնագավառը Վրաստանի հին շրջանի պատմությունն ու հնագիտությունն են եղել։ 1995 թվականից 2003 թվականներին նա հնագիտական պեղումներ և ուսումնասիրություններ է կատարել Արևելյան Վրաստանի Կախեթի շրջանի Նեկրասի գյուղի մերձակայքում, հայտնաբերել է վաղ վրացական արձանագրություններ, որոնք թվագրել է մեր թվականության առաջինից երրորդ դարերով, մի թվագրում, որը միանշանակ չի ընդունվել գիտական շրջանակներում։

Լևան Ճիլաշվիլու գիտական աշխատությունների ընտրանի
------------------------------------------------

* «Ռուսթավ քաղաքը» (մենագրություն) „ქალაქი რუსთავი"(მონოგრაფია), თბილისი, 1957.
* «Ուրբնիսի հին քաղաքը» (մենագրություն) „ძველი ქალაქი ურბნისი" (მონოგრაფია), თბილისი, 1964.
* «Կախեթի քաղաքները» (մենագրություն) „კახეთის ქალაქები" (მონოგრაფია), თბილისი, 1980.
* «Արեշի» (մենագրություն) „არეში" (მონოგრაფია), თბილისი, 1991.
* "The Pre-Christian Georgian inscription from Nekresi".- E. Khintibidze (Ed.) "Kartvelology", No 7, Tbilisi, 2000

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* Record #14613061w // BnF catalogue général (ֆր.) — Paris: BnF.
2. ↑  Stephen H. Rapp. *Corpus scriptorum christianorum orientalium*. Peeters Publishers, 2003. Page 19 footnote 43: "The date of the supposed grave marker is hopelessly circumstantial ... I cannot support Chilashvili's dubious hypothesis".


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14613061w · ISNI: 0000 0000 5520 2073 · LCCN: n79001195 · NKC: jo20010084597 · SUDOC: 085260029 · VIAF: 12558097 · WorldCat VIAF: 12558097 |

 |

 |
**Հայ-հոնական դաշինք**, ռազմական դաշինք, կնքվել է հայերի և հոների միջև՝ ընդդեմ Սասանյան Պարսկաստանի։ Կնքվել է Վարդանանց պատերազմի ժամանակ, 450 թ.-ի Խաղխաղի ճակատամարտում հայերի հաղթանակից հետո։ Խաղխաղի ճակատամարտի հաղթական ելքից հետո, հայ–աղվանական ուժերը, սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանի առաջնորդությամբ, գրավեցին Ճորա պահակը և ոչնչացրին պարսկ. կայազորը։ Վարդան Մամիկոնյանը Ճորա պահակի ռազմական հսկողությունը հանձնարարեց Աղվանից իշխան Վահանին, որը և փոխօգնության դաշինք կնքեց Կովկասյան մեծ լեռնաշղթայի հս–արլ. շրջաններում հաստատված հոների (նույնպես ենթարկված Սասանյանների հարձակումներին) հետ։ Սակայն հոները հայերին օգնեցին միայն Ավարայրի ճակատամարտից (451) հետո, երբ պարսկ. զորքերին դիմադրող հայ իշխանները վերստին դիմեցին նրանց։ Վերջիններս, ավերելով նորից պարսիկներին անցած Ճորա պահակի ամրությունները, ասպատակեցին Պարսից տերության սահմանները և վերադարձան մեծ ավարով ու գերիներով։ Եղիշեն գրում է, որ Պարսից արքունի ատյանը հոների այդ արշավանքի մեղադրանքը նույնպես բարդեց Հայոց մարզպան Վասակ Սյունու վրա։

Գրականություն
-------------

* Եղիշե, Վարդանի և Հայոց պատերազմի մասին, Ե. 1971:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 196)։*  |
**«Նոր օսմաններ»**, գաղտնի քաղաքական կազմակերպության՝ «Նոր օսմանների ընկերության» անդամները։ Ընկերությունը 1865 թվականին Կոստանդնու Պոլսում ստեղծել են երիտասարդ թուրք, մտավորականության ներկայացուցիչներ Շինասին, Նամըք Քեմալը» Ալի Սուավին, Զիա բեյը և Ռիշադ բեյը։ «Նոր օսմաններ»-ի նպատակն էր Օսմանյան կայսրության ամբողջականության պահպանումը, սահմանադրական միապետության ստեղծումը և այլն։ Կայսրությունը փլուզումից փրկելու միակ միջոցը «Նոր օսմաններ» գտնում էին կայսրության ոչ-թուրք ժողովուրդներին թուրքացնելու մեջ, կայսրության բոլոր ժողովուրդներին համարելով օսմանցիներ։ «Նոր օսմաններ» ձգտում էին թուրք, բռնապետության տակ հեծծող ժողովուրդներին հաշտեցնել իրենց իրավազուրկ վիճակի հետ, բռնի միջոցներով կասեցնել հայերի, բալկանյան ժողովուրդների, արաբների ազգային-ազատագրական շարժումը։ 1866 թվականին «Նոր օսմաններ» փորձեցին պալատական հեղաշրջում կատարել, բայց անհաջող։ 1876 թվականին նրանց հաջողվեց գահընկեց անել սուլթան Աբդուլ Ազիզին և նոր գահակալ Աբդոլլ Համիդ II-ին հարկադրել ընդունել «Նոր օսմաններ»-ի պարագլուխներից մեկի՝ Միդհաթ փաշայի կազմած առաջին սահմանադրությունը։ «Նոր օսմաններ»-ի անհետևողակաևությունից և անվճռականությունից օգտվելով, Աբդուլ Համիդ II-ը 1878 թվականին վերացրեց սահմանադրական վարչակարգը և ստեղծեց միահեծան բռնակալական իշխանություն։ «Նոր օսմաններ»-ի ղեկավարներից շատերը մահապատժի ենթարկվեցին, ոմանք փախան արտասահման։ «Նոր օսմաններ» Թուրքիայում սկզբնավորեցին թուրք, սանձարձակ ազգայնամոլությունը, որը դարձավ պանթյուրքիզմի՝ ծայրահեղ հետադեմ գաղափարախոսության հիմքը։ «Նոր օսմաններ»-ի քաղաքական և գաղափարական հետևորդները դարձան երիաթուրքերը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 373)։*  |
Վենեսուելայի սահմանադրություն (1999)
**Վենեսուելայի սահմանադրություն**, Վենեսուելայի ներկայիս և 26-րդ սահմանադրությունը։ Այն մշակվել է 1999 թվականի կեսերին Սահմանադրական ասամբլեայի կողմից, որը ձևավորվել էր հանրային հանրաքվեի միջոցով։ Սահմանադրությունն ընդունվեց 1999 թվականի դեկտեմբերին և փոխարինեց 1961 թվականի սահմանադրությանը, որն ամենաերկար գործող սահմանադրությունն էր Վենեսուելայի պատմության մեջ։ Նոր սահմանադրությունը մեծապես «գովազդվում էր» Վենեսուելայի նախկին նախագահ Ուգո Չավեսի կողմից և այդ պատճառով տարբեր հատվածներից խիստ քննադատության արժանացավ՝ ներառյալ 1961 թվականի սահմանադրության մշակմանը ներառված անձանց՝ Լուիս Միկիլենայի և Կառլոս Անդես Պերեսի կողմից։ Չավեսը և նրա հետևորդները՝ չավիստները 1999 թվականի սահմանադրությունը կոչում են «Բոլիվարական սահմանադրություն», որովհետև նրանք հաստատում են, որ այն գաղափարապես կազմվել է Սիմոն Բոլիվարի և բոլիվարիզմի մտքերից և քաղաքական փիլիսոփայությունից։

Պատմություն
-----------

Վենեսուելայի գործող սահմանադրությունը թվով 26-րդն է 1811 թվականից սկսած։ Այն եկավ փոխարինելու 1961 թվականի սահմանադրությանը, որը գործել է բոլորից երկար։

Սահմանադրությունն ընդունվել է 1999 թվականի դեկտեմբերի 15-ի հանրաքվեում ձայների 71,78 %-ով և ուժի մեջ մտել դեկտեմբերի 20-ին։

2007 և 2009 թվականներին նախագահ Չավեսի և կառավարության նախաձեռնությամբ սահմանադրության մեջ փոփոխություններ կատարվեցին։ 2007 թվականի լայնածավալ փոփոխությունները, որով փոփոխության էր ենթարկվել 69 հոդված, մերժվեցին փոքր տարբերությամբ (փոփոխությունների մի փաթեթը՝ ձայների 50,7, երկրորդը՝ 51,05%-ով)։ 2009 թվականի փոփոխությունները վերաբերվում էին 5 հոդվածի և մի շարք պաշտոնակատար անձանց վերընտրման ժամկետների սահմանափակման չեղարկմանը (այդ թվում՝ նախագահի, որի վերընտրման սահմանափակումն առաջարկվում էր հանել դեռևս 2007 թվականին)։ Այն ընդունվեց ավելի ծանրակշիռ տարբերությամբ՝ 54,85 %։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Planchart Manrique, Gustavo. "Constituciones de Venezuela" in *Diccionario de Historia de Venezuela*. Caracas: Fundación Polar, 1997. ISBN 980-6397-37-1
2. ↑  Elkins, Zachary, Tom Ginsburg, and James Melton. 2009. The Endurance of National Constitutions. Cambridge: Cambridge University Press.

Արտաքին հղումներ
----------------

* 2009 թվականի սահմանադրությունը (իսպ.)
* Սահամանդրությունը 2006 թվականի դրությամբ (անգլ.)
* 1953 թվականի սահմանադրությունը
**Ռոզմարի Սաիդ Զահլան** (արաբ․՝ **روزماري سعيد زحلان**‎‎, օգոստոսի 20, 1937(1937-08-20), Կահիրե, Եգիպտոս - մայիսի 10, 2006(2006-05-10)), պաղեստինցի-ամերիկացի քրիստոնյա պատմաբան, գրող (Պարսից ծոցի երկրների թեմատիկայով)։ Բացի գրքերը, գրել է նաև Financial Times, Middle East Journal, International Journal of Middle East Studies ամսագրերի և Իսլամական հանրագիտարանի համար։

Գրականագետ Էդվարդ Սաիդի քույրն է։

Կենսագրություն
--------------

Ռոզմարի Սաիդ Զահլանը ծնվել է 1937 թվականին Կահիրեում։ Հայրը՝ Վադի Սաիդը, ԱՄՆ քաղաքացիություն ունեցող, անգլիկան եկեղեցու հետևորդ պաղեստինցի հարուստ գործարար էր։ Մայրը ծնվել էր Նազարեթում՝ քրիստոնյա լիբանանցիների և պաղեստինցիների ընտանիքում։ Ռոզմարի Սաիդ Զահլանը ԱՄՆ-ում սովորել է Փենսիլվանիայի Բրին Մար (Bryn Mawr College) քոլեջում և ստացել երաժշտագետի որակավորում։ Ճանապարհային լուրջ վթարի հետևանքով նրա ձեռքերը վնասվածքներ են ստացել և մի քանի ողնոսկր է կոտրվել, ինչը խոչընդոտ է դարձել նրա հետագա երաժշտական կարիերայի ու դաշնամուր նվագելու համար։

Բրին Մար քոլեջն ավարտելուց հետո Ռոզմարին որոշ ժամանակ դասավանդում է Կահիրեում, այնուհետև մեկնում Բեյրութ, Բեյրութի ամերիկյան համալսարանում և Բեյրութի կանանց քոլեջում դասավանդում մշակույթի պատմություն և երաժշտություն։ Բեյրութից հետո մեկնում է Լոնդոն՝ Արևելագիտության և աֆրիկյան հետազոտությունների դպրոցից դոկտորական ձեռք բերելու («Կարմիր ծովի երթուղին դեպի Հնդկաստան և 18-րդ դարի պատմության պիոներ Ջորջ Բալդվին» թեմայով)։

Ռոզմարին ամուսնացել է պաղեստինցի ֆիզիկոս և ակադեմիկոս Թոնի Զահլանի հետ։ Նրանք միասին սատարել են Գազայի գրադարանի ծրագրին՝ Պաղեստինին գրքեր մատակարարելու համար։ Սաիդ Զահլանը եղել է նաև Պաղեստինի Համերաշխության քարոզարշավի հովանավորը Բրիտանիայում։ Համաձայն The Times-ի՝ «իր ողջ կյանքի ընթացքում նա մշտապես մտահոգված էր Պաղեստինի և պաղեստինյան ժողովրդի տառապանքներով»։

Մատենագիտություն
----------------

* Zahlan, A. B.; Said Zahlan, Rosemarie: *Technology Transfer and Change in the Arab World: The Proceedings of a Seminar of the United Nations Economic Commission for Western Asia* 0-08-022435-0 Oxford, United Kingdom: Published for the United Nations by Pergamon Press, 1978,
* Said Zahlan, Rosemarie: *The Origins of the United Arab Emirates.*  A Political and Social History of the Trucial States Macmillan, NY, 1978
* Said Zahlan, Rosemarie: *The Creation of Qatar.*  London: Routledge 1979, (reprinted, 1989)
* Said Zahlan, Rosemarie: *The Making of the Modern Gulf States: Kuwait, Bahrain, Quatar, the United Arab Emirates and Oman.*  Ithaca Press, 1998, 0-86372-229-6
	+ Book Review Archived 2009-05-20 at the Wayback Machine. by Brooks Wrampelmeier, in the Middle East Policy Council

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3  Rosemarie Said Zahlan
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հովհաննես (այլ կիրառումներ)

**Հովհաննես Շավլիանի** (վրաց.՝ ივანე შავლიანი՝ Իոանի Շավլիանի) Աբխազիայի թագավոր 879-880 թվականներին։ Եղել է Շավլիանի տոհմի առաջին ներկայացուցիչը, ըստ երևույթին, այս ազգանունը պետք է լինի սվանական ծագմամբ։

Ծագում էր Շավլիանիների տոհմից, հայտնի էր որպես բռնապետ։ 879 թվականին գահի օրինական ներկայացուցիչ Գեորգի I-ից խլել էր գահը, որի այրի կինը արու զավակ չէր ունեցել։ Դրանից Հովհաննեսն հետո իր ժառանգորդ էր նշանակել որդուն՝ Ատրներսեհին։ Իր դիրքն ամրապնդելու համար որդուն ամուսնացրել է վրաց Բագրատունիներից սերող քաղաքական գործիչ Գուարամ Մամպալիի դստեր հետ։ Հայր և որդի Շավլիանիները, հետևելով նախորդ թագավորների օրինակին, շարունակեցին պայքարը տարածաշրջանում գերիշխանության հասնելու համար։

Տես նաև
-------

* Աբխազիայի արքաների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au XIXe siècle : Tables généalogiques et chronologiques, Rome,‎ 1990, p. 74, 238 et 535.
2. ↑  Анчабадзе З. В. Из истории средневековой Абхазии (VI - XVII вв), Сух. 1959



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Նախորդող**Գեորգի I 872-879** | **Աբխազիայի արքաՀովհաննես Շավլիանի**879-880 | Հաջորդող**Ատրներսեհ 880-888** |
**Վարդգես Լիվանի Գասպարի** (ապրիլի 1, 1957(1957-04-01), Թեհրան, Իրան), հայ հասարակական-քաղաքական ակտիվիստ։ Հայտնի է բողոքի ակցիաների ինքնատիպ ոճով, խաղաղ անհնազանդության դրսևորում պառկած ակցիաներ անցկացնելով։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1957 թվականի ապրիլի 1-ին Թեհրանում, Իրան։

### Ձերբակալություն

#### 2008 մարտի 1-ի քրեական գործ

2008 թվականի մարտի 1-ին իրադարձություններին ոստիկանի նկատմամբ բռնություն գործադրելու մեղադրանքով ձեբակալվել, ապա կալանավորվել է։ Հետո բողոք է ներկայացրել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան, որը պարտավորեցրել է Հայաստանի Հանրապետությանը որպես փոխհատուցում 4000 եվրո վճարել Գասպարիին։

#### 2016 փետրվարի 19 քրեական գործ

Գասպարին նաև կալանավորվել էր 2016 թվականի փետրվարի 19-ին՝ ոստիկանին վիրավորելու, դատական նիստերը խանգարելու և դատավորի հասցեին անվայելուչ արտահայտություններ անելու մեղադրանքով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Վարդգես Գասպարի
2. ↑  Վարդգես Գասպարի. «Բաստիլը մեր ուղեղում է՝ ամենայն լրջությամբ»
3. ↑  ՀՀ գլխավոր դատախազությումը հրապարակել է այն մեղադրյալների անունները, որոնց նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանքը
4. ↑  Կալանվածների պաշտոնական ցուցակը
**Բույսերի ֆիզիոլոգիան և կենսաքիմիան։** Բույսերի ֆիզիոլոգիայի զարգացմանը Հայրենական Մեծ պատերազմի (1941-1945 թվականներին) տարիներին հանրապետությունում զգալիորեն նպաստել է Ս. Չայլախյանի գործունեությունը։ Հետազոտություններ են կատարվել ԵՊՀ-ում, գյուղատնտեսական, բուսաբանության, հետագայում նաև խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության, երկրագործության ԳՀՀ-ներում։ Աոռաջին խոշոր աշխատությունը նվիրված է միամյա բույսերի ծերացման ֆիզիոլոգիական բնույթի պարզաբանմանը։ Նոր պատկերացումների հետագա զարգացման հիման վրա Վ. Ղազարյանը մշակել է բարձրակարգ բույսերի ծերացման ընդհանուր տեսություն, բացահայտել, որ ծառերից դեպի խոտերը էվոլյուցիան ընթացել է արմատատերևային տարածության կրճատման և կենսընթացների ակտիվացման ուղղությամբ։ **Էկոֆիգիոլոգիական** բնույթի աշխատություններում պարզաբանվել են հանրապետության տարբեր անտառաբուսական շրջաններում վայրի պտղատու, ինչպես նաև ինտրոդուկցված ծառատեսակների կենսընթացների ակտիվությունը և հարմարվողականությունը (Վ. Ղագարյան)։ Բուսաբանության ինստիտուտում մշակվել են «Հայաստանի անտառապատման և կանաչապատման գիտական հիմունքները» (1974 թվական)։ Ուշագրավ հետազոտություններ են ծավալվել նաև երկրաբուսաբանության և էկոլոգիայի ոլորտներում։ Հ. Մաղաքյանը, Շ. Աղաբաբյանը, Ե. Ղագարյանն ուսումնասիրել են հանրապետության գլխավոր մարգագետնարոտավայրային զանգվածների բուսականությունը, Գ. Յարոշենկոն, Լ. Մախատաձեն՝ հաճարենու և կաղնու անտառները, Ա. Թախտաջյանը՝ չորասեր բուսականությունը և բուսականության հիմնական տիպերը, Ա. Բարսեղյանը՝ ջրաճահճային, Ա. Ֆեոդորովը, Ս. Նարինյանը, Վ. Ոսկանյանը, Ս. Բալոյանը, Ա. Զիրոյանը՝ ալպիական, Գ. Ֆայվուշը՝ տափաստանային բուսականությունը։ Կազմվել են Հայաստանի բուսական ծածկոցի, կերային հանդակների և անտառային բուսականության քարտեզները։ Վերջին տարիներին կարևոր աշխատանքներ են կատարվում հազվագյուտ բուսական համակեցությունների ուսումնասիրության, ինչպես նաև էկոհամակարգերի վրա կլիմայի գլոբալ փոփոխության ներգործման ու ինվազիվ բույսերի տեսակների տարածման ուղղությամբ (Գ. Ֆայվուշ)։ Հայաստանը հարուստ է նաև երկրաբանական տարբեր դարաշրջանների բուսատեսակներով, որոնք ներկայացված են բույսերի տարբեր օրգանների դրոշմներով, մնացորդներով կամ քարացուկներով։ Դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու ՀՀ տարածքի հնագույն ֆլորայի պատկերը։ Հնէաբանության բնագավառում առաջին աշխատանքները կատարել են Ի. Պալիբինը, Ա. Կրիշտոֆովիչը, Ա. Թախտաջյանը, հետագայում՝ Մ. Հարությունյանը, Ն. Գոխթունին, Լ. Մանուկյանը, Հ. Գաբրիելյանը։ Հայտնաբերվել են 350-ից ավելի բրածո բուսատեսակներ, նկարագրված են գիտության համար նոր՝ մոտ 30 բրածո տեսակներ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տիխի (այլ կիրառումներ)

**Տիխի** (լեհ.՝ Tychy [ˈtɨxɨ], գերմ.՝ Tichau), քաղաք Լեհաստանի Սիլիզիա վոևոդությունում։ Գտնվում է Կատովիցե քաղաքից 20 կմ հարավ։ Զբաղեցնում է 81,72 կմ² տարածք։ 2014 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով բնակիչների թվաքանակը եղել է 128 621։

Քաղաքը ներկայումս զբաղեցնում է 26-րդ տեղը ըստ բնակչության թվաքանակի և 46-րդ տեղը ըստ տարածքի։

Տրանսպորտ
---------

Քաղաքում է գործում Լեհաստանի տրոլեյբուսների ցանցերից մեկը։ Տրանսպորտը զարգացման փուլում է։ Քաղաքի միջով անցնում է երկաթուղին, որ Կատովիցեից տանում է լեհասլովակյան սահմանային Զվարդան-Սկալիտե անցումի մոտ։

Տնտեսություն
------------

Քաղաքում է գտնվում Լեհաստանի ամենահին գարեջրի գործարանը, որը հիմնադրվել է XVIII դարում։ Ինչպես նաև FIAT Group-ի ավտոմեքենաշինական խոշոր գործարաններից մեկը։ Շատ բնակիչներ աշխատում են Կատովիցեի մեգապոլիսի այլ քաղաքներում։

Սպորտ
-----

Քաղաքում կա մի մեծ ձմեռային մարզադաշտ, որը հոկեյի GKS Tychy թիմի տնային մրցասպարեզն է։ Գործում է նաև համանուն ֆուտբոլային ակումբ։

Համայնապատկեր
-------------

<left>Panorama of Tychy<left>Panorama of Tychy

Քույր քաղաքներ
--------------

* Կասինո, Իտալիա Իտալիա
* Մարզան Հելեսդորֆ, Գերմանիա Գերմանիա
* Հուդիգե, Շվեդիա Շվեդիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2014 r..


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4119611-9 · LCCN: n92053748 · NKC: ge1089062 · VIAF: 144390622 · WorldCat VIAF: 144390622 |

 |
**Սեն-Ժերվե** (*Գերվասիուս և Պրոտասիոս սրբերի եկեղեցի*, ֆր.՝ Église Saint-Gervais-Saint-Protais), կաթոլիկ եկեղեցի Փարիզի IV շրջանում։ Գտնվում է Մարե թաղամասում՝ Օտել դե Վիլի շենքի հետևում։ Օծվել է վաղ քրիստոնեական նահատակների՝ Գերվասիուսի և Պրոտասիոսի պատվին։ Եկեղեցին կառուցվել է Փարիզի աջ ափին 4-րդ դարի վերջից գոյություն ունեցող հնագույն եկեղեցու հիմքի վրա։ Ժամանակակից եկեղեցու շինարարությունը սկսվել է 1494 թվականին և շարունակվել գրեթե մեկուկես դար։

Ընդհանուր առմամբ եկեղեցին ուշ գոթական ոճի է, սակայն նրա միջնադարյան ինտերիերը թաքցնում է ավելի ուշ կառուցված ճակատը, որ բնորոշ է մաներիզմի դարաշրջանին (ճարտարապետ՝ Սալոմոն դե Բրոս)։

1918 թվականի մարտի 29-ին եկեղեցու վրա է ընկել գերմանական «Փարիզյան թնդանոթի» արկը։ Այդ պահին այնտեղ ընթանում էր Ավագ ուրբաթի պատարագը, և արդյունքում եղել են մեծ թվով զոհեր. ըստ տարբեր աղբյուրների՝ զոհվել է 60-ից մինչև 90 մարդ։ Այս իրադարձությանն է նվիրված Ռոմեն Ռոլանի «Պիեռ և Լյուս» վիպակը։

Եկեղեցու գլխավոր տեսարժանությունը Փարիզի ամենահին և ամենահայտնի երգեհոններից մեկն է։ Սեն Ժերվե եկեղեցում որպես երգեհոնահարներ ծառայել են Կուպերեների հայտնի ընտանիքի բազմաթիվ ներկայացուցիչներ, այդ թվում՝ դրանցից առավել հայտնին՝ Ֆրանսուա Կուպերենը։ Մյուս տեսարժանություններից է Ջովաննի Ֆրանչեսկո Բարբիերիի «Սուրբ Պետրոնիլիայի նահատակությունը» կտավը։

Եկեղեցու առջև աճում է թեղի, որը բազմիցս թարմացել է (մոտ 10-րդ դարից)։ Այս ծառի տակ Մարե թաղամասի բնակչությունը միջնադարում հավաքվում էր, որպեսզի վկաների ներկայությամբ վերադարձնի պարտքով վերցրած գումարը։ Այստեղից էլ ծագել է փարիզյան «սպասեք ինձ թեղու տակ» արտահայտությունը, որ նշանակում է՝ «հայտնի չէ, թե երբ, երբեք»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑  base Mérimée (ֆր.) — ministère de la Culture, 1978.
3. ↑  В комментариях к русским переводам повести ошибочно указывается, что церковь была разрушена авиабомбой.
4. ↑  *Бетаки В. П.* В поисках деревянного слона. Облики Парижа Archived 2019-06-16 at the Wayback Machine. // Нева, 2000, № 9. — С. 116—138.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Eglise Saint-Gervais(ֆր.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Լարուսի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Mérimée: PA00086257 |

 |
**«Ցրված Ջովաննին»** (ռուս.՝ «Рассеянный Джованни»), խորհրդային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ՝ նկարահանված իտալացի մանկագիր Ջաննի Ռոդարիի «Ինչպես զբոսնեց մի ցրված» (իտալերեն՝ «La passeggiata di un distratto») հեքիաթի մոտիվներով։

«Ուրախ կարուսել» № 1 մուլտիպլիկացիոն ալմանախի չորս սյուժեներից երրորդն է։

Սյուժե
------

Մուլտֆիլմը պատմում է իտալացի տիկնիկ-տղայի՝ Ջովաննիի մասին, որը շտ ցրված էր և կորրցնում էր իր մարմնի մասերը։ Սկզբում նա տանը մոռանում է կոշիկը, ապա կորցնում ձախ ականջը, հետո՝ ոտքը և մարմնի մյուս մասերը։ Քաղաքի բնակիչները գտնում են նրա մարմնի մասերը և վերադարձնում նրա մայրիկին, որը վերջում նորից հավաքում է Ջովաննիին։

Ստեղծողներ
----------

* Ռեժիսոր՝ Անատոլի Պետրով
* Նկարիչ՝ Վալերի Ուգարով
* Կոմպոզիտոր՝ Վլադիմիր Շաինսկի
* Օպերատոր՝ Միխայիլ Դրույան
* Հնչյունային օպերատոր՝ Վլադիմիր Կուտուզով
* Դերերը հնչյունավորել են՝
	+ Լիդիա Կորոլյովա – *տիկին*
	+ Գեորգի Վիցին – *փոստատար* (լուսագրերում նշված չէ)

Ստեղծման պատմություն
--------------------

> Պետրովին միշտ զբաղեցրել է մուլտիպլիկացիայի բնույթը՝ որպես նկարված շարժման արվեստ։ Հենց դրանով էր «հիվանդ» Պետրովը, երբ նկարահանում էր իր առաջին սյուժեն «Ուրախ կարուսելի» համար՝ «Ցրված Ջովաննին»։ Սյուժե, որ դարձել է գլխավոր ուղղորդիչներից մեկը ստուդիայի նոր սերնդի ռեժիսորների համար և արժանացել մինիստր Ռոմանովի գնահատականին՝ «մանկական մուլտիպլիկացիայի լսարանը՝ որպես աբստրակցիոնիզմի պրոպագանդայի հարթակ օգտագործելու փորձ»։ Մի գնահատական, որ Պետրովի համար շատ պատվավոր է։
> 
> 
> 
> *Բնօրինակ տեքստ* (ռուս.)  
> 
> *Петрова всегда занимала природа мультипликата как искусства рисованного движения. Именно этим «болел» Петров, когда снимал свой первый сюжет в «Весёлой карусели» — «Рассеянного Джованни». Сюжет, ставший одним из главных ориентиров для нового поколения режиссёров студии и удостоившийся оценки министра Романова: «попытка использовать трибуну детской мультипликации для пропаганды абстракционизма». Оценки, для Петрова очень почётной.*
> 
> 
> 

«Ցրված Ջովաննին» տեղծելիս Անատոլի Պետրովը ոգեշնչվել է Ֆեռնան Լեժեի վիտրաժից

Պետկինոյի պաշտոնյաները քննադատել են «Ցրված Ջովաննին» մուլտֆիլմի ոճական լուծումը, որովհետև այն արվել է այդ ժամանակ նորաձև փոփ-արտ ժանրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Георгий Бородин* Анатолий Алексеевич ПЕТРОВ 3.03.2010
2. ↑  Мультипликатор Галина Баринова: «„Весёлую карусель" ругали цензоры»
3. ↑  Аниматор Леонид Носырев о том, как создавалась «Весёлая карусель»


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Ուեսեքս** (անգլ.՝ Wessex, հին անգլերեն՝ Westseaxna Rīce «Արևմտյան սաքսոնյան թագավորություն»), Մեծ Բրիտանիայի հարավում գտնվող անգլո-սաքսոնական թագավորությունն է, այսպես կոչված, անգլո - սաքսոնական հեպարխիայի յոթ թագավորություններից մեկը, որը հիմնադրվել է Սաքսոնսի կողմից 6-րդ դարի սկզբին Բրիտանիայի անգլ-սաքսոնյան նվաճման ընթացքում և հետագայում դարձավ Անգլիայի մաս։

Անգլո-սաքսոնները հավատում են, որ Ուեսեքսը հիմնել են Քերդիքն ու Կինրիկը, բայց դա կարող է լեգենդ լինել։ Ուեսեքսի պատմության երկու գլխավոր աղբյուրներն են «անգլոսաքսոնական խրոնիկան» և «Արևմտամաքսոնական ծագումնաբանական թագավորական ցուցակը», որոնք երբեմն հակասում են միմյանց։ Ուեսեքսը քրիստոնեական թագավորություն դարձավ այն բանից հետո, երբ Քենվալը մկրտվեց և ընդլայնվեց նրա թագավորության օրոք։

Պատմություն
-----------

Ժամանակակից հնագետներն օգտագործում են «Վեսսեքի մշակույթ» տերմինը միջին բրոնզեդարյան դարաշրջանի մշակույթը անվանելու համար, որն այդ տարածքում ապրել է մ. թ. ա. 1600-1200 թվականներին հազար տարի առաջ, ուշ նեոլիթում։ Այս տարածքում կան բազմաթիվ այլ հողային կառույցներ և նեոլիթյան դարաշրջանների և վաղ բրոնզե դարի քարե հուշարձաններ, ներառյալ Դորսեթի կուրսուսը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Hampshire and Wiltshire, well covered by archaeologists, are "singularly unproductive in finds suggestive of early Anglo-Saxon settlement" (H. R. Loyn, *Anglo-Saxon England and the Norman conquest*, 2nd ed. 1991:34).

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ուեսեքս

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Հանրագիտարանային բառապաշար · Մեծ կատալոնական · Մեծ ռուսական · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh87004770 · NKC: ge433119 |

 |