«Դհարմայի անիվ», որը բնութագրում է Բուդդայի կողմից նշված ճանապարհի ութ կանոնները
**Ազնիվ Ութակի ճանապարհ**, Բուդդայի կողմից նշված տանջանքները դադարեցնող և սանսարայից ազատող ճանապարհ։ Գտնվում է, համաձայն միջին ճանապարհի, աշխարհիկ հաճույքների կողմնակցության և ինքնախոշտանգման միջև։

Բուդդայականության Ազնիվ Չորրորդ Ճշմարտությունը նշում է տանջանքներից ազատման ճանապարհը (մարգա), որով անցել է Բուդդան և որով կարող են անցնել այլք՝ և ճգնավորները, և աշխարհիկ մարդիկ։ Բուդդայի կողմից նշված ճանապարհի կազմված է ութ կանոնները և այդ պատճառով կոչվում է «Ազնիվ Ութակի ճանապարհ»։ Այդ կանոնները հարկավոր է յուրացնել աստիճանաբար, ինչպես ասում էր Բուդդան՝ «Սկզբից պետք է հաստատվել բարի վիճակերում, այսինքն՝ բարոյական կարգապահության մաքրմամբ և ճիշտ հայացքներով։ Հետո, երբ բարոյական կարգապահությունը մաքրված է, իսկ հայացքները ուղղված են, հարկավոր է վարժվել ուշադրության չորս հիմքերով»։

Ճանապարհի աստիճանները
---------------------

Ազնիվ Ութակի ճանապարհը կազմված է երեք խմբերի բաժանվող հետևյալ աստիճաններից։

|  | Հայերեն | Պալիերեն | Սանսկրիտ | Չինարեն | Ճապոներեն | Թայերեն | Տիբեթերեն |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Իմաստություն | Paññā | Prajñā |  |  |  |  |
| I | Ճիշտ նկատառում | sammā-diṭṭhi ***IAST*** | samyag dṛṣṭi ***IAST*** | 正見 | 正見, *սյո՝ կեն* | สัมมาทิฏฐิ | yang dag pa’i lta ba |
| II | Ճիշտ մտադրություն | sammā-saṅkappa ***IAST*** | samyak saṃkalpa ***IAST*** | 正思惟 | 正思惟, *սյո՝ սիյուի* | สัมมาสังกัปปะ | yang dag pa’i rtog pa |
|  | Բարոյականություն | Sīla | Śīla |  |  |  |  |
| III | Ճիշտ խոսք | sammā-vācā ***IAST*** | samyag vāc ***IAST*** | 正言 | 正語, *սյո՝ գո* | สัมมาวาจา | yang dag pa’i ngak |
| IV | Ճիշտ պահվածք | sammā-kammanta ***IAST*** | samyak karmānta ***IAST*** | 正業 | 正業, *սյո՝ գո* | สัมมากัมมันตะ | yang dag pa’i las kyi mtha' |
| V | Ճիշտ ապրելակերպ | sammā-ājīva ***IAST*** | samyag ājīva ***IAST*** | 正命 | 正命, *սյո՝ մյո՝* | สัมมาอาชีวะ | yang dag pa’i 'tsho ba |
|  | Հոգևոր կարգապահություն | Samādhi | Samādhi |  |  |  |  |
| VI | Ճիշտ ճիգեր | sammā-vāyāma ***IAST*** | samyag vyāyāma ***IAST*** | 正精進 | 正精進, *սյո՝ սյո՝ ձին* | สัมมาวายามะ | yang dag pa’i rtsol ba |
| VII | Ճիշտ հիշողություն | sammā-sati ***IAST*** | samyak smṛti ***IAST*** | 正念 | 正念, *սյո՝ նեն* | สัมมาสติ | yang dag pa’i dran pa |
| VIII | Ճիշտ կենտրոնացում | sammā-samādhi ***IAST*** | samyak samādhi ***IAST*** | 正定 | 正定, *սյո՝ ձյո* | สัมมาสมาธิ | yang dag pa’i ting nge 'dzin |

«Ճանապարհը» պետք չէ ընկալել գծային՝ որպես սովորական անցում աստիճանից աստիճան։ Դա, ավելի շատ, գալարագծային զարգացում է։ Բոլոր բաղադրամասերը կարևոր են Ճանապարհի ողջ ընթացքում և պետք է անընդհատ վարժվեն։ Զարգացման հետ միասին Ճանապարհի տարբեր ուղղությունների միջև կախվածություններ են առաջանում։ Այդպես, օրինակ, համաձայն «ճիշտ նկատառման» ժամանակ է հատկացվում «ճիշր պահվածքի» մեջ «ճիշտ կենտրոնացման» (մեդիտացիայի) համար։ Մեդիտացիայի (ճիշտ կենտրոնացման) խորացման հետ զուգահեռ դուք համոզվում եք Բուդդայի ուսմունքի ճիշտ լինելու (ճիշտ նկատառման) մեջ և մեդիտացիա եք կատարում (ճիշտ կենտրոնացում) արդեն նաև առօրյայում (ճիշտ պահվածք)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Բուդդայական աշխարհիկ մարդկանց համար". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 9-ին. Retrieved 2016 թ․ հունվարի 3.
2. ↑  Սուտտա նիպատա 47.3.
3. ↑  ԴՆ 22՝ Մահասատիպատտհանա Սուտտա  Archived 2013-10-15 at the Wayback Machine.; Սատիպատտհանա-վիբհանգա Սուտտա
4. ↑  «Sammā» եզրը կարելի է թարգմանել նաև որպես «անբասիր», «գերազանց»։