recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Վասալիտետ** (ֆր.՝ vassalite, vassal - ուշ, լատին․՝ vassallus, vassus - ծառա), միջնադարում ավատատերերի մի մասից (սենիորներ) մյուսների (վասալներ) անձնական կախվածության հարաբերությունների համակարգ։ Արևմտյան Եվրոպայում վասալիտետը որպես ավարտուն համակարգ ձևավորվել է 8-9-րդ դարերում Ֆրանկական պետությունում, որտեղ թագավորները և խոշոր ավատատերերը զինվորական ծառայության դիմաց տալիս էին հող, կայք կամ եկամտի որևէ այլ աղբյուր։ Սկզբում ցմահ տրվող հողերն աստիճանաբար դարձել են պայմանական ժառանգական տիրույթներ (ավատ, ֆեոդ, լեն)։

Վասալի գլխավոր պարտականությունն իր հաշվին զինծառայությունն էր որոշակի ժամկետով (սովորաբար 40 օր տարվա մեջ)։ Սենիորը պարտավոր էր պաշտպանել իր վասալին և նրա ունեցվածքը։ Վասալիտետի հարաբերությունների տարածման հետևանքով ձևավորվեց ավատատիրական հիերարխիական սանդուղքը (թագավորից մինչև մանր ավատատատերերը)։

Կենտրոնացված ավատատիրական պետությունների կազմավորման, ապրանքա-դրամական հարաբերությունների զարգացման, ինչպես նաև վասալական զինծառայությունը վարձու ջոկատների համակարգով փոխարինելու պայմաններում, վասալիտետը աստիճանաբար կորցրեց ռազմական և քաղաքական նշանակությունը։

Արևելքի երկրներում վասալիտետը թույլ էր զարգացած, թեև Ճապոնիայում և մոնղոլների նվաճած երկրներում նույնպես ձևավորվել է բազմաստիճան հիերարխիական սանդուղք։

Հայաստանում ավատատիրության ժամանակաշրջանում մանր ազնվականները (որոնց վրա հենվել են թագավորները խոշոր ավատատերերի դեմ պայքարում) զինվորական, վարչական և այլ կարգի ծառայության դիմաց արքունիքից ստացել են հող («պարգևական» հողատիրություն), և պատերազմի դեպքում պարտավոր էին իրենց ձիով ու զենքով ներկայանալ սյուզերենին։ Նրանք պարգևական հողից օգտվել են վասալական պարտականությունների կատարման ամբողջ ժամանակամիջոցում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 289)։*  |
**Վահագն Ազիզյան** (հունիսի 3, 1961(1961-06-03), Թեհրան, Իրան), հայ դերասան, ռեժիսոր։

Կենսագրություն
--------------

Վահագն Ազիզյանը ծնվել է Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանում, 1961 թվականի հունիսի 3-ին։ 
Նախնական կրթությունն ստացել է տեղի «Ռոստոմ» և «Քուշեշ Մարիամյան» դպրոցներում։

1993 թվականին Ազիզյանն ավարտել է Թեհրանի Հայոց դպրոցների հայրենագիտության դասընթացների 4-ամյա կուրսերը։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

Վահագն Ազիզյանը թատրոնով հետաքրքրված է եղել դեռևս վաղ տարիքից` մասնակցելով դպրոցական թատրոնի ներկայացումներին։ 1980 թվականին «Շահեն Սարգսյան» թատերախմբում հնարավորություն է ունեցել բեմ բարձրանալու` խաղալով մի շարք դերեր տարբեր ներկայացումներում։ Մասնակցել է նաև մի քանի պիեսների բեմադրական աշխատանքներին։

1987 թվականից կատարել է մի շարք բնութագրական դերեր` հանդես գալով «Արամայիս Ադամյանի» ՀՄԱԿ-ի թատերախմբում։ Վահագն Ազիզյանը դերեր է մարմնավորել նաև «Շերանիկ» թատերախմբում, իսկ Ա. Սուքիասյանի Տիկնիկային թատրոնում խաղացել է «Քաջ Նազարի» դերը։

Դերասանական գործի հետ միաժամանակ զբաղվել է նաև բեմադրական աշխատանքով։ 1955 թվականին Ք. Իսկանդարյանի հետ բեմադրել է շատ մի քանի պարսկերեն պիեսներ («Բումերանգ», «Ճանաչում եք դուք Ծիր Կաթին»)։ 2010 թվականին եղել է Երևանում` «Մեկ ազգ մեկ մշակույթ» փառատոնին ներկայացնելով Ա. Միլլերի «Իմ բոլոր զավակները» պիեսը, որտեղ հանդես է եկել որպես ռեժիսոր` միևնույն ժամանակ կատարելով նաև Ջիմ Բեյլիզի դերը։

### Դերեր և բեմադրություններ

* «Հին աստվածներ»` Ղազար վանական
* «Քարանձավի բնակիչները»` Դուքս
* «Գիշերային խրախճանք»` Պիեր
* «Թղթախաղ» (հեղ.` Հ. Պարոնյան)
* «Ուժեղը» (հեղ.` Ստրինդբերգ)
* «Արջը» (հեղ.` Ա. Չեխով)
* «Առաջարկություն» (հեղ.` Ա. Չեխով)
* «Թակարդը»` Դանիել Կորբան
* «Պըլը-Պուղ»` Պըլը Պուղ
* «Արտասահմանյան փեսացու»` Արմենակ
* «Պռոշի երազը»` Պռոշ
* «Բումերանգ» (հեղ.` Ա. Քալանթարյան, Ազիզյանը հանդես է եկել որպես ռեժիսոր)
* «Ճանաչում եք դու Ծիր Կաթին» (հեղ.` Կ. Վիթլինգեր, Ազիզյանը հանդես է եկել որպես ռեժիսոր)
* «Իմ բոլոր զավակներ» (հեղ.` Ա. Միլլեր)` ռեժիսոր, Ջիմ Բեյլիզ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բ. Հովակիմյան, Թատերական օրացույց, Երևան, 2011, էջ 39-40
Տրիֆլուզալի կառուցվածքը
**Տրիֆլուզալը** թրոմբոցիտների ագրեգացիայի արգելակիչ է, որն առաջին անգամ սկսել է շրջանառվել Իսպանիայում 1981թ-ից։ Ներկայումս այն հասանելի է Եվրոպայի, Ասիայի, Աֆրիկայի և Ամերիկայի 25 երկրներում։ Դեղամիջոցը ացետիլսալիցիլաթթվի ածանցյալ է, որի բենզենային օղակի ջրածնի ատոմը տեղակալված է տրիֆլուրոմեթիլ (եռֆտորմեթիլ) խմբով։ Վաճառքային անուններն են **Disgren**, **Grendis**, **Aflen**, **Triflux**։

Ազդեցության մեխանիզմը
---------------------

Տրիֆլուզալը թրոմբոցիտների ագրեգացիան արգելակում է հետևյալ մեխանիզմներով․

* արգելակում է ցիկլոօքսիգենազ ֆերմենտը՝ արգելակելով թրոմբոքսան A2-ի սինթեզը, այդպիսով կանխելով ագրեգացիան,
* կանխում է անոթային պրոցտացիկլինի գործունեությունը,
* արգելակում է NFkB-ին, որը կարգավորում է VCAM-1-ի (անհրաժեշտ է թրոմբոցիտների ագրեգացիայի համար) ի-ՌՆԹ-ի էքսպրեսիան,
* արգելակում է ֆոսֆոդիէսթերազ ֆերմենտը՝ բարձրացնելով ցԱՄՖ-ի կոնցենտրացիան և խաթարելով կալցիումի իոնների մոբիլիզացիան,
* նեյտրոֆիլներում բարձրացնում է ազոտի օքսիդի կոնցենտրացիան։

Կիրառման ցուցումները
--------------------

Տրիֆլուզալի կիրառման ցուցումներն են․

* սիրտ-անոթային պաթոլոգիաների կանխարգելում,
* գլխուղեղի կաթված և սրտամկանի ինֆարկտ,
* թրոմբոպրոֆիլակտիկա նախասրտերի շողացման դեպքում։

Ֆարմակոկինետիկա
---------------

Տրիֆլուզալը ներծծվում է բարակ աղիներից։ Կենսամատչելիությունը տատանվում է 83-100% արժեքներում։ Էսթերազով մետաբոլիզմի ենթարկվելուց հետո այն վերածվում է ակտիվ մետաբոլիտ 2-հիդրօքսի-4-տրիֆլուորոմեթիլ-բենզոյաթթվի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
**Վասիլի Բասով** (ռուս.՝ Басов, Василий Петрович, հունվարի 13, 1841(1841-01-13) - սեպտեմբերի 15, 1887(1887-09-15), Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն), մանկավարժ, Մոսկովայի 5-րդ գիմնազիայի տնօրեն։

Կենսագրություն
--------------

Ծագում է ավագ սպաների ընտանիքից։ 1859 թվականին ավարտել է Մոսկվայի 2-րդ գիմնազիան, իսկ 1863 թվականին թեկնածուի աստիճանով ավարտել է Մոսկվայի կայսերական համալսարանի պատմա-բանասիրական ֆակուլտետը։ Բասովը համալսարանն ավարտելուց հետո որպես հնագույն լեզուների ուսուցիչ է սկսել աշխատել Մոսկվայի 1-ին գիմնազիայում և շատ չանցած` զբաղեցրել է դրա տեսուչի պաշտոնը։ Բացի այդ, նա 1868-1870 թվականներին Մոսկվայի համալսարանում դասավանդել է լատիներեն։ 1871 թվականին Վ. Բասովը նշանակվել է Սմոլենսկի գիմնազիայի տնօրեն, որտեղ նրա աշակերտն է եղել Ս. Վեխովը։ 1873 թվականին եղել է կոլեգիական խորհրդատու։

Վ. Բասովը 1876 թվականի օգոստոսի 1-ից մինչև կյանքի վերջը եղել է Մոսկվայի 5-րդ գիմնազիայի տնօրեն։ 1877 թվականի հունվարի 3-ից եղել է պետական խորհրդատու։

Պարգևատրվել է շքնշաններով.

* Սբ. Վլադիմիրի 4-րդ աստիճանի շքանշան (1880)
* Սբ. Աննայի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* Սբ. Ստանիսլավի 2-րդ աստիճանի շքանշան` կայսերական թագով

Թաղված է Մոսկվայում, Դոնի վանքի գերեզմանոցում։

Բասովը կազմել է հետևյալ աշխատությունները.

* Հունական ստուգաբանության առաջնային հիմքերը, Մոսկվա, 1866, 62 էջ
* Հունական կանոնավոր խոնարհումների աղյուսակներ, Մոսկվա, 1867

Բացի այդ, նա գերմաներենից թարգմանել է Մադվիգի «Լատիներենի քերականություն» և Յակոբսի «Լատիներեն քրեստոմատիա» գրքերը։

Ընտանիք
-------

Կինը` Անտոնինա Շեֆֆերն է (13.12.1841-14.03.1895). ունեցել են մեկ որդի` Վասիլին (ծնվ. 22.02.1869) և մեկ դուստր` Զինաիդան (18. 03. 1871): 1884 թվականին նրանց ընտանիքն ընդգրկվել է Մոսվայի նահանգի ազնվականության տոհմաբանական գրքի երրորդ մասի մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Список лиц, служащих по ведомству Министерства народного просвещения на 1881/2 учебный год. — С. 202.
2. ↑  Родословная книга дворянства Московской губернии / под ред. Л. М. Савёлова. - М.: Изд. Московского дворянства, [1914]. — [Дворянство жалованное и выслуженное : А — И]. — С. 98.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ռուսական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NUKAT: n2012142645 · VIAF: 311338348 · WorldCat VIAF: 311338348 |

 |
**Սուրբ Հարություն եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցուն պատկանող եկեղեցի Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանի շրջկենտրոն Հադրութ քաղաքի հարավ-արևմտյան հատվածում։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Հարություն եկեղեցին գտնվում է Հադրութ քաղաքի հին տներով շրջապատված թաղամասում։

1887 թվականին Հադրութ գյուղի երկդասյա վարժարանի տեսուչ Ի․ Դավիդբեկովը նշում է, որ բուն «Հադրութ գյուղում կա երկու եկեղեցի՝ մեկը գյուղի ստորին մասում, ․․․ և մյուսը` գյուղի կենտրոնում բավականին գեղեցիկ տեսք ունեցող եկեղեցին»։

Ըստ Մակար Բարխուդարյանի` եկեղեցին կառուցվել է 1621 թվականին։ Եկեղեցին վերանորոգվել է 1819 թվականին, որի ժամանակ էլ տեղադրվել է գմբեթը։ Վերանորոգումը իրականացվել է 2007 թվականին արմատներով ազոխեցի ռուսաստանաբնակ բարերար Միխայիլ Բաղդասարովի ֆինանսական օժանդակությամբ։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցին միանավ բազիլիկ է, կառուցված անմշակ քարից, ունի 18,35 մետր երկարություն, 9,4 մետր լայնություն։ Գլանաձև թաղը հենվում է երեք զույգ պատկից սյուներից բարձրացող կամարների վրա։ Արևելյան կողմից ունի կիսակլոր աբսիդ՝ երկու կողային նեղ ավանդատներով։ Ուղղանկյուն դահլիճի մեջտեղում՝ շրջանաձև երդիկի վրա, բարձրանում է զանգակատունը` սրբատաշ քարից կառուցված վեց սյուներով և բրգաձև վեղարով ռոտոնդան։ Ունի երկու փոքր, երեք մեծ լուսամուտ։ Մուտքը բացվում է արևմուտքից, այն կամարակապ է, գեղեցիկ զարդանախշերով։ Տանիքն ամբողջությամբ ծածկված է հարթ և կիսագլանաձև սալերով։ Եկեղեցու բակում կան մեկ տասնյակից ավելի տարբեր ժամանակաշրջանների տապանաքարեր։

հետագա ճակատագիրը
-----------------

Հիմնական հոդված՝ Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)
Պատերազմից առաջ եկեղեցին գտնվում էր գերազանց վիճակում, գործող եկեղեցի էր, պատերազմի ժամանակ չի տուժել, 2020 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Հադրութ քաղաքի ամբողջությամբ ադրբեջանական վերահսկողության տակ անցնելուց հետո սոցցանցերում ադրբեջանցիների տեղադրած նյութերում երևում են եկեղեցու պատերի վրա ներկով արված գրառումները, ինչպես նաև տապալված են բակի տապանաքարերից մի քանիսը։ Եկեղեցու զանգակատան գմբեթից հանված է խաչը;

Պատկերասրահ
-----------

* Եկեղեցին 2010 թվականինԵկեղեցին 2010 թվականին
* Եկեղեցին 2015 թվականինԵկեղեցին 2015 թվականին
* Եկեղեցին 2016 թվականինԵկեղեցին 2016 թվականին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հադրութի Սուրբ Հարություն եկեղեցի
2. ↑  Давидбеков И. Село Гадрут Елисаветпольской губернии Джебраильского уезда // Сборник материалов для описания местностей и племён Кавказа. Вып. 6. — Тифлис, 1888. — С. 153—192.
3. ↑  «Արցախ», Մակար Բարխուդարյան, 1895, Բաքու, էջ 69․
4. ↑  «Լեռնային Ղարաբաղի պատմա-ճարտարապետական հուշարձանները», Մկրտչյան Շ․, 1987, Երևան, էջ 3․
**Ֆլոտացիա** (ֆր.՝  flottation, flotter – լողալ բառից), **ֆլոտացում**, արդյունաբերական մասշտաբներով պինդ օգտակար հանածոների հարստացման եղանակ, որը հիմնված է ընտրովի թրջվելիության և շարժվող ֆազերի (ջուր, օդ, յուղ) բաժանման մակերևույթին առանձին բաղադրիչների միներալային մասնիկների կուտակման երևույթն օգտագործելու վրա։

Ֆլոտացիան լինում է՝ փրփրային, յուղային և թաղանթային։ Փրփրային ֆլոտացիան գունավոր ու հազվագյուտ մետաղների և մի շարք ոչ մետաղային օգտակար հանածոների հարստացման հիմնական եղանակն է։ Այդ դեպքում օգտակար հանածոյի նախապես մանրացրած (մինչև 0,01–0,1 մմ չափերով) մասնիկները ֆլոտացիոն ազդակնյութերով հագեցած ջրային միջավայրում խառնում են, որի հետևանքով որոշակի միներալների մասնիկները կուտակվում են գոյացած օդային պղպջակներում և փրփուրի ձևով բարձրանում են վեր, առաջացնելով հարստանյութ, իսկ այլ միներալների մասնիկները իջնում են ներքև։

Տարբերում են երկու հիմնական տեսակի ֆլոտացիա՝ յուղային և թաղանթային:

Յուղային ֆլոտացիան հիմնված է «յուղապատ» միներալային մասնիկների՝ դեպի ջրի մակերևույթ ընտրովի դուրս գալու հատկությունն օգտագործելու վրա։

Թաղանթային ֆլոտացիայի ժամանակ ջրաշիթի մակերևույթի վրա բարակ շերտով լցնում են միներալային մասնիկներ։ Դրանց մի մասը ջրռվ լավ թրջվում է և ընկղմվում ծավալի մեջ, մյուսները, որոնք բնորոշվում են (երբեմն ավելացված ֆլոտացիոն ազդակնյութերով) համեմատական անթրջվելիությամբ, մնում են նրա մակերևույթին։

Տարբերում են ֆլոտացիայի նաև խմբային և ընտրովի տեսակները։ Ֆլոտացիան իրականացվում է հատոիկ ֆլոաացիոն մեքենաներում:

Գրականություն
-------------

* Мещеряков Н. Ф. Флотационные машины. — М.: Недра, 1972. — 248 с.
* Глембоцкий В. А. Классен В. И. Флотация. — М.: Недра, 1973. — 384 с. — 7300 экз.
* Справочник по обогащению руд. В 3-х томах / О. С. Богданов (гл. ред.) и др. — М.: Недра, 1972—1974.
* Барский Л. А. Так ископаемые становятся полезными. — М.: Недра, 1988. — 152 с. — 19 000 экз. — ISBN 5-247-00326-8.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Флотация «Լեռնային հանրագիտարական» կայքում
* սուլֆիդային ֆլոտացիան ոսկու հանքահանման ժամանակ
* ХиМиК.ру կայքում(չաշխատող հղում)
(ռուս.)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 681)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX553267 · BNF: 119795554 · GND: 4017595-9 · LCCN: sh85049264 · Microsoft: 154366045 · NDL: 00563813 · NKC: ph120264 |

 |

 |
**Վլադիմիր Բակալեյնիկով** (ռուս.՝ Владимир Романович Бакалейников, հոկտեմբերի 3, 1885(1885-10-03), Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 5, 1953(1953-11-05) կամ նոյեմբերի 5, 1956(1956-11-05), Փիթսբուրգ, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ), ռուս ալտահար, դիրիժոր, երաժշտական խմբագիր և կոմպոզիտոր է։

Կենսագրություն
--------------

Բակալեյնիկովը սերում է մեծ երաժշտական ընտանիքից։ Ընտանիքը ապրում էր շատ վատ պայմաններում։ Հայրը հայտնի կլարնետահար էր, եղբայրներից մեկը ֆլեյտահար, իսկ իր երկու փոքր եղբայրները կոմպոզիտորներ՝ Կոնստանտին Բակալեյնիկով և Միխայիլ Բակալեյնիկով։ 
Իր հուշերում նա պատմում է, որ ընտանիքը գտնվում էր աղքատության մեջ և իրենք եղբայրներով օգնում էին իրենց հորը նրա հետ նվագելով տարբեր առիթների։ Նա ասում էր, որ այդ վաղ հասակում ոչ թե աշխատելն էր ամոթ, այլ տանը անգործ նստելը, երբ որ իրենց մայրը մեծ ջանքերով պահում էր բոլորին։ 
Բակալեյնիկովը ինը տարեկանում ընդունվում է Մոսկվայի Կոնսերվատորի և այստեղ պարզվում է, որ նա շնորհալի ալտահար է։ Այնուհետև նա սկսում է նվագել տարբեր անսամբլերում (կամերային երաժշտություն)։ Եղել է Մքլենբուրգ և Ստրադիվարիուս կվարտետների ալտահարը։ Նա այս տարիներին նաև զբաղվում է դիրիժորությամբ։ Դասավանդել է Պետերբուրգի Կոնսերվատորիայում (1918-20 թթ) և Մոսկվայի Կոնսերվատորիայում (1920-24 թթ)։ Իր հայտնի ուսանողներից է եղել Վադիմ Բորիսովսկին։ 
1925 թվականին նա իր կնոջ հետ մեկնում է Միացյալ Նահանգներ։ Այնտեղ նա աշխատում է Ցինծինատտիի Սիմֆոնիկ Նվագախմբում որպես առաջին ալտահար և դիրիժորի փոխնակ։ Այնուհետև նա իր երկու եղբայրների հետ մեկնում է Լոս Անջելես, որպեսզի աշխատի Հոլիվուդում։ Նա սկսում է դասեր տալ այն ժամանակ փոքրիկ Լորին Մաազելին։ 
Հետագա տարիներին նա ղեկավարում է Փիթսբուրգի Սիմֆոնիկ նվագախումբը, հանդես է գալիս նաև Լոս Անջելեսի Ֆիլհարմոնիկ Նվագախմբի հետ։ 
Նա գրել է մի քանի գիրք կապված դիրիժորական արվեստի հետ։ 
Նրա հայտնի ստեղծագործություններն են ալտի կոնցերտը և այլ կամերային երաժշտության նմուշներ։ 
Նա գրել է նաև՝

* Արիա ալտի և դաշնամուրի համար
* Մենուետ ալտի և դաշնամուրի համար
* Գավոր ալտի և դաշնամուրի համար
* Գամաներ և էտյուդներ ալտի համար
* Ալլեգրո Մոդերատո կոնտրաբասի և դաշնամուրի համար
* Կանցոնա գալարափողի և դաշնամուրի համար
* Կոնցերտ ալտի և նվագախմբի համար

Գրել է նաև այլ ստեղծագործություններ տարբեր փողային գործիքերի համար։ 
Ձայնագրել է Ռիխարդ Շտրաուսի Դոն Կիխոտը (որպես ալտահար) Փիթսբուրգի Սիմֆոնիկ Նվագախմբի հետ միասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #116041218 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
**WebԾիրան**, համահայկական օնլայն կինոփառատոն, որը անցկացվում է ամեն տարի։ Հիմնվել է 2011 թվականին։

Փառատոնի գլխավոր հովանավորն է հանդիսանում VivaCell-MTS-ը։

Փառատոնի պատմությունը
---------------------

2011 թվականին «Ոսկե ծիրան» միջազգային կինոփառատոնը Webtv.am ինտերնետային հեռուստատեսության հետ համատեղ հիմնել են WebԾիրան առաջին համահայկական առցանց կինոփառատոնը։ Ծրագրի համահիմնադիրներից մեկը, A. M. Media Production և webtv.am ինտերնետային հեռուստատեսության տնօրեն Արայիկ Մանուկյանը տեղեկացրեց, որ փառատոնին կարող են մասնակցել ցանկացած ֆորմատի ֆիլմեր։

Անվանակարգերը և մրցանակները
---------------------------

WebԾիրան կինոփառատոնի ֆիլմերը կարող են նկարահանված լինել ցանկացած տեխնիկական որակով և միջոցներով։ Մրցույթին կարող են մասնակցել Հայաստանի և արտերկրի բոլոր հայ կինոգործիչները։ Ժանրային որևէ սահմանափակում չկա։ Առաջին տեղի համար սահմանված է դրամային մրցանակ։

«WebԾիրան» գլխավոր մրցանակի դափնեկիրներ
---------------------------------------

| Տարի | Ֆիլմ | Ռեժիսոր | Երկիր |
| --- | --- | --- | --- |
| 2011 | «Աշնան արև» | Դիանա Կարդումյան | {{{2}}}Հայաստան |
| 2012 | «Էսկիզներ Ոսկեվազի դաշտերից» | Վարդան Դանիելյան | {{{2}}}Հայաստան |
| 2013 | «Ստվեր» | Նիկոլայ Հովհաննիսյան | {{{2}}}Հայաստան |
| 2015 | «Աղջիկը լուսնի վրա» | Արեն Մալաքյան | {{{2}}}Հայաստան |
| 2016 | «Ես լսեցի մի անուշ ձայն» | Գարիկ Ավագյան | {{{2}}}Հայաստան |
| «Ռադիոլա» | Լիլիթ Պիպոյան | {{{2}}}Հայաստան |
| 2017 | «Բալետ» | Նաիրա Մուրադյան | {{{2}}}Հայաստան |
|

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նոյեմբերի 15-ից կմեկնարկի «WebԾիրան» համահայկական կինոփառատոնը

Աղբյուրներ
----------

* «WebԾիրան» կինոփառատոնի պաշտոնական ֆեյսբուքյան էջ
**Վահան Ամատունի** (3-րդ դար - 4-րդ դար), հայ նախարար և զորավար Մեծ Հայքում, Վասպուրական աշխարհի Արտազ, Ճվաշռոտ (Ամատունիքի) գավառների և Այրարատ աշխարհի Արագածոտն գավառի Օշական բերդ-ամրոցի տերը, Օտա Ամատունու որդին, Կարեն Ամատունու հայրը, Ամատունիների նախարարական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

Վահան Ամատունին եղել է Ամատունյաց տոհմի տանուտերը։ Մեծ Հայքի արքա Տրդատ Գ Մեծի (287-330) գահակալման ժամանակ եղել է նրա չորս զորավարներից մեկը, իսկ Խոսրով Գ Կոտակի (330-338) ժամանակ՝ արևելյան բանակի զորավար։ 335-336 թվականներին մասնակցել է հայոց սպարապետ Վաչե Մամիկոնյանի կողմից Աղվանքի Արշակունի մազքութների թագավոր Սանեսանի՝ Մեծ Հայք կատարած արշավանքի ճնշմանը, որի համար, որպես պարգև ստացել է՝ Օշականը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, ՀՀատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 10․



| ⛭Վահան Ամատունի (զորավար) — նախնիներ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Վահան Ամատունի |  | Օտա Ամատունի |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

 |


| ⛭Տոհմածառ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Օտա Ամատունի |  | Վահան Ամատունի |  | Կարեն Ամատունի |  | Պարգև Ամատունի[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

 |
**Րաֆֆի Ուրկանճյան** (1937, Բեյրութ, Լիբանան), երգեհոնահար, կոմպոզիտոր։

Կենսագրություն
--------------

Վեց տարեկանից դաշնամուրի դասեր է առել Բեյրութում։ 1950 թվականից ապրում է Փարիզում, ավարտել է տեղի կոնսերվատորիայի երգեհոնի (1961 թվական, ղեկավար՝ Ժան Ժակ Գրյունենվալդ), կոմպոզիցիայի (ղեկավար՝ Է. Պարես, ապա՝ Օ. Մեսսիան) բաժինները։ Հանդես է եկել համերգներով, երգացանկում ներկայացնելով՝ Յոհան Սեբաստիան Բախի, Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելի, Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի, Ֆերենց Լիստի, Ժան Ժակ Գրյունենվալդի, Օ. Մեսսիանի գործերից։

Ուրկանճյաը իմպրովիզացիայի խոշոր վարպետներից է Եվրոպայում։ Գրել է երգեր («Լույսի անիվը», «Ժադի կշեռքը»), 3 պիես՝ շեփորի և հարվածային գործիքների (1971), «Մեծ ճանապարհ»՝ թավջութակի (1973), «Մահվան երգը» (ըստ Ֆ. Գառնիեի պոեմի, 1975 թվական)՝ ֆլեյտայի, ալտի և տամ-տամի, «Վարիացիաներ»՝ մեծ երգեհոնի համար, «Ձոն Յ. Ս. Բախին», «Արարիչը» և այլ երկեր։ 

Հայկական թեմաների առավել անմիջական կիրառումը նկատելի է «Եռամաս պատարագ» և «Ջարդ» (Մեծ եղեռնի 50-ամյակին) 
երգեհոնային ստեղծագործություններում, որոնք ոճային առումով էքսպրեսիոնիստական են՝ ժամանակակից երաժշտության միտումների խտացմամբ։ «Ջարդն» ընդգրկվել է խմբավար, կինոռեժիսոր Արշամ Ճիգմեճյանի հեռուստատեսային ակնարկում և բազմիցս ցուցադրվել է ֆրանսիական հեռուստատեսությամբ։

Յ. Ս. Բախի անվան (1964 թվական, Փարիզ), Մագադինոյի միջազգային (1964–1965, 1969 թվականներին), Լոնդոնի Վեստմինստերյան տաճարի (1966), Բորդոյի (1966), Օքսֆորդի (1967), Լոզանի (1967), Լիսաբոնի «Գյուլբենկյան» և այլ փառատոների դափնեկիր է։

Փարիզի կոնսերվատորիայի կոնտրապունկտի, երաժշտական ձևակառուցման վերլուծության, երաժշտական փիլիսոփայության և երգեհոնային իմպրովիզացիայի, «Լաք մաժոր» (Շվեյցարիա) միջազգային մրցույթի, «Երգեհոնի բարեկամների միության» (Փարիզ) 1-ին մրցանակներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Վահան Վազգենի Անանյան** (հունիսի 22, 1959(1959-06-22), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 18, 2006(2006-12-18), Օդեսա, Ուկրաինա), ծագումով հայ նկարիչ, որը Տալլինում (1985-1993) և Օդեսայում (1994-2006) առավել վառ և նշանակալի ստեղծագործական հետք է թողել, չի միացել այդ ժամանակ գոյություն ունեցող խմբերից որևէ մեկին, ստեղծել է իր յուրահատուկ գեղարվեստական ոճը։

Վահան Անանյանը բարեկամություն է հաստատել ուկրաինացի նկարիչ Մատվեյ Վայսբերգի և ջութակահար Ալեքսանդր Կնոպի հետ։

Նկարչի ժառանգությունը մոտավոր տվյալներով կազմում է շուրջ 500 գեղանկարչական կտավ, որոնք նկարվել են Տալլինում գտնվելու ժամանակաշրջանում, մոտավորապես նույնքան էլ՝ Օդեսայում, մի քանի տասնյակ գրաֆիկական և այլ աշխատանքներ կատարվել են Երևանում։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Երևանում։ Մանկուց զբաղվել է գեղանկարչությամբ։ 1972-1976 թվականներին սովորել է հայտնի հայ քանդակագործ Սերգեյ Ստեփանյանի արվեստանոցում։ 1977 թվականին տեղի է ունեցել նրա առաջին անհատական ցուցահանդեսը, այնուհետև ևս երկու ցուցահանդես՝ 1978 և 1979 թվականներին։ 1980 թվականից մինչև 1987 թվականը մասնակցել է Մոսկվայում, Սանկտ Պետերբուրգում, Օդեսայում կայացած ցուցահանդեսներին։ 1985 թվականին տեղափոխվել է Թալին։ 1985-1993 թվականներին մասնակցել է բազմաթիվ համատեղ, անհատական ցուցահանդեսների, կազմակերպել է «հեփենինգ»։ 1994 թվականին տեղափոխվել է Օդեսա, որտեղ էլ կայացել է նրա 7 անհատական ցուցահանդեսը։

Աշխատություններ
---------------

Անանյանը իր ստեղծագործություններում միշտ օգտագործել է կրոնական սյուժեների։ Անանյանի գեղանկարչության «տալլինյան» ժամանակաշրջանի համար բնորոշ է եղել արտահայտչականության ձևը, հակադրության և կոնֆլիկտի ձգտումը, որտեղ հստակ տարանջատվել են կերպարները և ֆոնը, զարդանախշերով դրվագվել են դաջվածքները։

«Օդեսայի» ժամանակաշրջանի համար բնորոշ է բնանկարների ի հայտ գալը։ Նկարչի զարգացումն ընթացել է երկու ուղղություններով՝ հոգևոր և գեղարվեստական։ Արվեստաբան Օլգա ՍավիցկայաՆ նշել է, որ «վերջին և լավագույն աշխատանքների հիմնական իմաստը լույսի ձևավորումն է»։

Կինո
----

«Ոսկե ծիրան» միջազգային կինոփառատոնի հիմնադիր և տնօրեն Հարություն Խաչատրյանի «Մոռացության քամին» ֆիլմի մի մասը նվիրված է Վահանին։ Կինոռեժիսոր Իգոր Գլազիստովը նկարահանել է «Երկու օր և երկու գիշեր նկարչի կյանքից» ֆիլմը՝ նվիրված Անանյան անհատին և նկարչին։

Պոեզիա
------

Վահան Անանյանին իր բանաստեղծություններն է նվիրել ռուս բանաստեղծ Անդրեյ Տանցիրյովը «Փարիզից հետո կյանք» ժողովածուում (Վահանին՝ ցպահանջ)։

Երաժշտություն
-------------

Ուկրաինացի կոմպոզիտոր Ալեքսանդր Ռոդինը գրել է «Նկարիչ Վահանը» սիմֆոնիան՝ ստեղների վրա տեղադրելով նրա անունը։ «Մարդկային հոգու դիմանկարը»։

Աշխատանքներ
-----------

Վահան Անանյանի բազմաթիվ ստեղծագործություններ գտնվում են մասնավոր հավաքածուներում՝ Օդեսայում, Կիևում, Տալլինում, Մոսկվայում, Երևանում, Սանկտ Պետերբուրգում, Շվեդիայում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Ճապոնիայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Одесский Альманах»
2. ↑  «Интервью Русскому Радио»
3. ↑  «Фильм "Два дня и две ночи из жизни художника"»
4. ↑  «Стихи Андрея Танцырева»
5. ↑  «Художник Ваган»

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՆԿԱՐՉԻ ԵՐԵՔ ԳԵՐԵԶՄԱՆՆԵՐԸ - ֆիլմ Վահան Անանյանի մասին
* Մերոնք. Վահան Անանյանի հիշատակին
* Ինքնատիպ և առեղծվածային… Վահան Անանյան (լուսանկարներ, տեսանյութ)
**Ժոզեֆ Ֆերդինանդ Շևալ** (ֆր.՝ Joseph Ferdinand Cheval, ապրիլի 19, 1836(1836-04-19), Charmes-sur-l'Herbasse - օգոստոսի 19, 1924(1924-08-19)[…], Hauterives հայտնի է նաև՝ *փոստատար Շեվալ* ֆր.՝ facteur Cheval անվամբ), նաև արվեստի ամենատպավորիչ հուշարձանի ստեղծողը՝ *Փոստատար Շևալի իդեալական պալատը:*

Լռության գերեզման

Կենսագրություն և ստեղծագործություներ
------------------------------------

13 տարեկանից հացթուխի օգնական է աշխատել, իսկ 1867 թվականից գյուղի փոստատարի պաշտոն է ստացել: Փոստը բաժանելուց նա օրական 25 կիլոմետր ճանապարհ էր անցնում, և ճանապարհից վերցնում էր ոչ սովորական ձև ունեցող քարեր և ձեռնասայլի մեջ էր դնում: 33 տարվա ընթացքում, դրանցով, աշխատանքից ազատ ժամանակ, միայնակ, գիշեր և ցերեկ, չնայելով եղանակին, ամեն պատահած գործիքների օգնությամբ նա ստեղծեց իր երազանքը՝ բոլոր երևակայությունների գերազանցող պալատ: Վերջացնելով այդ աշխատանքը մուտքի վերևում գրեց՝ «Plus opiniâtre que moi se mettre à l'oeuvre» («Թող որ հիմա այս աշխատանքով զբաղվի ավելի համառը, քան ես»): Տեղի իշխանությունները մերժեց իր խնդրանքը՝ իր մահից հետո իրեն այդտեղ թաղել: Նա 8 տարվա ընթացքում այն վերափոխեց *Լռության և անսահման խաղաղության սրբավայրի*:   

Գյուղի փոստատարի պալատը, շնորհիվ սյուրռեալիստների, ամբողջ աշխարհին հայտնի է ինչպես Փոստատար Շևալի իդեալական պալատը:

Համբավ և ճանաչում
-----------------

Իդեալական պալատի ընդհանուր տեսքը
XX դարի 30-ական թվականներին մեծ աջակցություն ստացավ Պաբլո Պիկասոյից և Անդրե Բրետոնից:
1969 թվականին *Իդեալական պալատը*, իսկ 1975-ին *Սրբավայրը*, պաշտոնապես ճանաչվեց Շառլ դը Գոլի կառավարության պատմության և մշակույթի հուշարձան: Հասարակ փոստատարի ստեղծագործության վրա մեծ հետք են թողել քանդակագործներ Ռոբեր Տատերը և Նիկի դը Սեն-ֆալլը:

Դերը մշակույթում
----------------

Շևալին է նվիրված Քրիս Մարկերի «Le Facteur sonne toujours cheval» (1992) ֆիլմը: Նաև նրա պատվին է նկարահանված «Փոստատար Շևալի իդեալական պալատը» ֆիլմը (2008):

Գրականություն
-------------

* Jouve J.P. e.a. Le palais idéal du facteur Cheval: quand le songe devient la réalité. Paris: Éditions du Moniteur, 1981

Արտաքին հղումներ
----------------

* Իդեալական պալատի պաշտոնական կայքը
* Ֆերդինան Շեվալի պալատի պատմությունը Archived 2012-12-06 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  GeneaStar
3. 1 2  Roglo — 1997. — ed. size: 8549233
4. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
5. ↑  RKDartists (նիդերլ.)
6. ↑  Фильм «Идеальный дворец почтальона Шеваля»


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNC: a12364162 · BNF: 11896588m · GND: 11893760X · ISNI: 0000000079780177 · LCCN: n81127061 · NDL: 00620488 · NTA: 154840726 · NUKAT: n2007096410 · SUDOC: 026785609 · VIAF: 76313487 · ULAN: 500024018 · WorldCat VIAF: 76313487 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վահան Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)

**Վահան Պողոսի Հովհաննիսյան** (սեպտեմբերի 1, 1894(1894-09-01), Նորշեն, Ախալքալաքի գավառ, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 10, 1977(1977-11-10), Սուրբ Ղազար կղզի, Վենետիկ, Իտալիա), հայ գրող, մանկավարժ, հոգևոր գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ 1908-1913 թվականներին սովորել է Վենետիկի Մխիթարյանների մոտ, 1913 թվականին դարձել միաբանության անդամ։ 1922 թվականին ավարտել է Հռոմի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետը։ 1924-1926 թվականներին դասավանդել է Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանում, հետագայում եղել է նույն վարժարանի տնօրենը (1930-1931 թթ.), ավելի ուշ՝ տեսուչ (1957-1960 թթ.), 1929-1930 թվականներին խմբագրել է «Բազմավեպ» ամսագիրը։ 1931-1937 թվականներին եղել է ուսուցիչ Փարիզի Սամուել-Մուրադյան վարժարանում։ 1937-1941 թվականներին ղեկավարել է Ադիս Աբեբայի (Եթովպիա) Գևորգյան հայկական վարժարանի աշխատանքները։

Իտալիա-եթովպական պատերազմի ժամանակ անգլիացիների կողմից գերվել է Քենիայում (1941-1947 թթ.)։ 1947 թվականին Վենետիկում հիմնադրել է «Մխիթարյան ընտանիք» ամսագիրը, խմբագրել ընդհատումներով։ 1948-1956 թվականներին եղել է Հալեպի Մխիթարյան վարժարանի տնօրենը։ Բազմիցս այցելել է Խորհրդային Հայաստան։ Հրատարակել է «Հայրենի կրակարան» (1930), «Սրտերու երգը. Վանքի ծաղիկներ» (1939), «Մարեմական» (1954), «Հայրենի հող» (1962), «Մաշտոցական» (1963), «Հոգիներու հանգրվան» (1970) և այլ բանաստեղծական ժողովածուներ։ Գրել է նաև վեպեր («Անիեն քար մը բեր», 1971, «Արգինայի զանգակները», 1971, «Լեռներու երգը», 1971 և այլն)։ Սփյուռքահայ դպրոցների համար կազմել է «Պատմություն հայոց» բազմահատոր դասագիրքը։ Հեղինակել է «Տավրոսի առյուծը» (1960), «Դեպի Ավարայր» (1962), «Շուշան Վարդենի» դրամատիկական գործերը։ Նրա բանաստեղծությունների մի ստվար հատոր տպագրվել է իտալերեն։ 1965 թվականին նա ընտրվել է Վենետիկի ակադեմիայի իսկական անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 6. — էջ 574.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 16575644s · VIAF: 232025091 · WorldCat VIAF: 232025091 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 574)։*  |
**Վահան Հովհաննեսի Նալբանդյան** (նոյեմբերի 10, 1876(1876-11-10), Վան, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - դեկտեմբերի 17, 1902(1902-12-17), Վաղարշապատ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն), գրականագետ-քննադատ։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1901)։

Կենսագրություն
--------------

Սկզբնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի Երամյան, ապա՝ Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, որտեղ Ստեփան Շահումյանի հետ կազմակերպել է հեղափոխական խմբակներ, հրատարակել «Ծիածան» ամսաթերթը։ 1894 թվականին մեկնել է Գերմանիա, ընդունվել Լայպցիգի համալսարանը՝ հետևելով փիլիսոփայության և գրականության դասընթացներին։ 1901 թվականին ավարտել է ուսումնառությունը և վերադարձել Հայաստան։ Ուսանողական տարիներից թղթակցել է «Անահիտ», «Մշակ», «Մուրճ» և այլ պարբերականների։ Անդրադարձել է գրականության էական հարցերին, գեղագիտության մեջ հիմնականում հետևել կուլտուր-պատմական դպրոցի սկզբունքներին («Գեղարվեստի էությունը և նպատակը», «Անահիտ», 1899, № 9-11)։ «Մշակ»-ում (1901, № 167-170) տպագրվել են Նալբանդյանի «Պետրոս Դուրյան», «Մուրճ»-ում (1902, № 2-8,12)՝ «Հենրիկ Իբսեն» աշխատությունները, որոնցում հեղինակն իրեն դրսևորել է որպես տեսական ու քննադատական հմտությամբ օժտված գրականագետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 8808 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 152)։*  |
«**I Won’t Give In**» (հայերեն՝ «Ես չեմ հանձնվի»), բրիտանական Asking Alexandria ռոք խմբի սինգլ, որը ներառվել է նրանց 4-րդ ստուդիական ալբոմում։ Դա նրանց առաջին սինգլն է վոկալիստ Դենիս Շաֆորոստովի հետ, որը փոխարինել է 2015 թվականի սկզբին հեռացած Դենի Ուորսնոպին։

Պատմություն
-----------

Դենիի՝ խմբից հեռանալուց հետո Դենիս Շաֆորոստովը, որը մինչ այդ նվագում էր *Make Me Famous* և *Down & Dirty* խմբերում, միանում է խմբին։ Խմբի կիթառիստ և գլխավոր Բեն Բրյուսը հայտարարել է, որ նրա հեռանալը անսպասելի չէր, և որ դա անխուսափելի էր, քանի որ Դենին ուղղակի «մոռացել էր» խմբի մասին։ Հարցազրույցում Բենն ասել է, որ այս երգի բառերը նա նվիրել է Դենիին։ Ինքը Դենին դրական է արձագանքել երգին՝ հայտարարելով․ «Ես ուրախ եմ լսել, թե ինչպես է խումբը շարունակում զարգանալ»։

Տեսահոլովակ
-----------

Մայիսի 26-ի գիշերը տեղադրվել է երգի ներկայացուցչական տեսահոլովակը, որի շարքում ցուցադրվել է թերթի հոդված, որտեղ խոսվում է այն մասին, որ նոր վոկալիստ դարձել է Դենիսը։ Տեսահոլովակը արագ հավաքել է 5 միլիոնից ավել դիտում։ Սեպտեմբերի 23-ին թողարկվել է պաշտոնական տեսահոլովակը, որտեղ ցուցադրվում էին խմբի ամառային ելույթները և *Vans Warped Tour*-ի ետնաբեմային հոլովակները։

Կազմ
----

* Դենիս Շաֆորոստով՝ վոկալ
* Բեն Բրյուս՝ կիթառ, բեք վոկալ, ստեղնաշարային գործիքներ
* Քեմերոն Լինդել՝ ռիթմ կիթառ
* Սեմ Բեթլի՝ բաս կիթառ
* Ջեյմս Քասելս՝ հարվածային գործիքներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Asking Alexandria release first single with new singer Denis Shaforostov, "I Won’t Give In"»։ *Alternative Press*
2. ↑  «Danny Worsnop has left Asking Alexandria - UPDATED»։ *Alternative Press*
3. 1 2  «Danny Worsnop 'Very Happy' for Asking Alexandria»։ *Loudwire*
4. ↑  «Asking Alexandria's Ben Bruce: Lyrics Aimed at Danny Worsnop»։ *Loudwire*
5. ↑  Трэк-видео на I Won’t Give In
6. ↑  Официальное видео на I Won’t Give In
**Հռոմի հայկական կաթոլիկ եկեղեցի** (իտալ․՝ Սուրբ Նիկոլաս Տոլենտինացին Սալուստի պարտեզում), եկեղեցի Հռոմում։ Թե՛ Մելքիորիի, թե՛ Վենուտիի ուղեցույցներում այն հիշատակվում է որպես *San Niccolò di Tolentino*, իսկ ուրիշ տեղերում *Capo le Case*։ Այն Հայաստանի երկու հռոմեական ազգային եկեղեցիներից մեկն է։ Եկեղեցին կառուցվել է 1599 թվականին ավգուստինյանների համար և ի սկզբանե նվիրված է եղել 13-րդ դարի ավգուստինյան վանական Սուրբ Նիկոլաս Տոլենտինացուն (կոչվում է նաև *San Niccolò* կամ *Nicolò da Tolentino)։*

Պատմություն
-----------

Հռոմի հայկական կաթոլիկ եկեղեցին վերանորոգվել է 1614-1620 թվականներին Կառլո Բուտիի և Մարտինո Լոնգիի կողմից՝ Պամֆիլինների ընտանիքի հովանավորությամբ։ 1654 թվականից սկսած, կրկին Պամֆիլինների հովանավորությամբ, եկեղեցին վերակառուցվել է Ալեսսանդրո Ալգարդիի հիմնական ուսանողներից մեկի՝ Ջովանի Մարիա Բարատտայի նախագծով։ 1883 թվականին եկեղեցին Հայրապետական հայկական վարժարանին է հանձնվել Հռոմի պապ Լեո XIII-ի կողմից։ Հայ կաթոլիկ եկեղեցին լիակատար հաղորդակցության մեջ է Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու հետ։

Ինտերիեր
--------

Սան Ջովաննի Բատտիստայի գլխավոր զոհասեղանը պատկանում է Բաչիչիոյին։ Մադոննայի քանդակը մանկան հետ, որն առաջարկում է հրաշագործ հաց Սուրբ Նիկոլասին, Սուրբ Ավգուստինին և Սուրբ Մոնիկային գլխավոր խորանի վրա, ավարտվել է Դոմենիկո Գվիդիի կողմից։ Գլխավոր զոհասեղանը կառուցվել է Ալգարդի նախագծով։

Աջ կողմում գտնվող առաջին մատուռն ունի Ֆիլիպո Լաուրենցիի Սուրբ Նիկոլաս Բարիի պատկերը (1710 թվական)։

Աջ կողմում գտնվող երկրորդ մատուռում գտնվում է Լազզարո Բալդիի զոհասեղանը։

Աջ կողմի երրորդ մատուռում կա կարդինալ Ֆեդերիկո Լանտե դելլե Ռովերեսի գերեզմանաքարը, որը պատկերել է Պիետրո Պաոլո Բալդինին։

Ձախից երրորդ մատուռը՝ Գավոտտի մատուռը, նախագծվել է 1668 թվականին Պիետրո դա Կորտոնայի կողմից, ով սկսել է որմնանկարը առաստաղի վրա, թեև այն ավարտվել է նրա մահից հետո Չիրո Ֆերրիի կողմից։ Մատուռը նվիրված էր Սավոնայի Մադոննային։

Սուրբ Կույսի՝ Սավոնական Անտոնիա Բոտտեին խորանի մոտ պատկերն ավարտվել է Կոզիմո Ֆանչելլին, Իսկ Սուրբ Հովսեփի՝ Էրկոլե Ֆերատայի և Սուրբ Հովհաննես Մկրտչի արձանները՝ Անտոնիո Ռագգիի կողմից։

Ձախ կողմում գտնվող երկրորդ մատուռը՝ Բուրատի մատուռը, նախագծվել է Ջովանի Բատիստա Մոլան՝ Պեր Ֆրանչեսկո Մոլայի հայրը։

Աջ կողմում գտնվող առաջին մատուռը Սուրբ Ֆիլիպ Ներին է, որը նկարել է Քրիստոֆարո Կրեոն։

Գմբեթը ութանկյուն է՝ ութ պատուհաններով։ Գմբեթը որմնանկարված է (1643) Պիետրո Պաոլո Բալդինիի կողմից և պատկերում է չորս կին հրեշտակ, որոնք խորհրդանշում են ավգուստինյան կարգի չորս հիմնական առաքինությունները. մաքրաբարոյություն, խոնարհություն, աղքատություն և հնազանդություն։ Կա նաև ֆրեսկո, որը պատկերում է Ջովաննի Կոլիի և Ֆիլիպպո Գերարդիի Սուրբ Նիկոլաս Տոլենտինացու փառքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Guida metodica di Roma e suoi contorni, by Giuseppe Melchiorri, Rome (1836); page 365.
2. ↑  Accurata e succinta descrizione topografica e istorica di Roma moderna; by Rodulphinus Venuti; Rome (1766); page 88.
3. 1 2 3 4 5 6  San Nicola da Tolentino agli Orti Sallustiani
4. 1 2 3  Melchiorri, page 365.
**Վահրամ Ավագի Արիստակեսյան** (ապրիլի 4 (16), 1899, Կարին, Էրզրումի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - հուլիսի 18, 1978(1978-07-18), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային պարուսույց-բալետմայստեր, բժիշկ։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1958)։

Կենսագրություն
--------------

1920-1922 թվականներին, որպես հայկական ժողովրդական պարերի պարուսույց, աշխատել է հայազգի պրոֆեսոր Վ․ Էտարյանիի պարի դպրոցում (Թիֆլիս), միաժամանակ ավարտել (1922) Վրաստանի Լուսժողկոմատին կից պարերի դասատուների հատուկ դպրոցը (ղեկավար՝ իտալացի բալետմայստեր Ա. Ֆ. Ինոչենցի)։ 1922 թվականին կազմակերպել է Վրաստանի Լուսժողկոմատին կից պարարվեստի ստուդիան, եղել է վարիչ և դասատու, նաև՝ Վրաստանի պետական օպերայի և բալետի արտիստ։ 1924 թվականին հիմնադրել է Հայաստանի Լուսժողկոմատին կից պարարվեստի ստուդիան (այժմ՝ Երևանի պարարվեստի ուսումնարան), որը ղեկավարել է մինչև 1932 թվականը։ Նույն ստուդիայում 1925 թվականին կազմակերպել է հայկական ազգագրական պարերի անսամբլը, որ նրա ղեկավարությամբ և մասնակցությամբ (որպես հայկական ու կովկասյան պարերի լավագույն մենակատար) առաջին մրցանակներ է շահել Համամիութենական սպարտակիադայում (1928, Մոսկվա) և Անդրկովկասի առաջին օլիմպիադայում (1934, Թբիլիսի)։

Վահրամ Արիստակեսյանի հուշատախտակը Մոսկովյան փողոցում
Պարարվեստի ստուդիայի սովորողների ուժերով 1926 թվականին բեմադրել է Դելիբի «Կոպելիա»-ն (բալետային առաջին բեմադրությունը Հայաստանում)։ 1932-1938 թվականներին եղել է Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի բալետմայստերը, Ալեքսանդր Սպենդիարյանի «Ալմաստ» (1933), Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» (1935) օպերաների պարերի բեմադրողը։ 1957 թվականին Թալինի շրջանի Աշնակ գյուղում Վահրամ Արիստակեսյանը ստեղծել է ազգագրական պարերի ինքնագործ խումբ, որն արժանացել է Համաշխարհային VI փառատոնի (1957, Մոսկվա) դափնեկրի կոչման։ Հայաստանի ժողովրդական պարերի անսամբլների համար Վահրամ Արիստակեսյանը վերամշակել և բեմադրել է բազմաթիվ ազգային պարեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 2. — էջ 62—63.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: 2005. — հատոր 1.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17473 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 62)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Ծարի Սուրբ Սարգիս եկեղեցի**, Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի, գտնվում է Արցախի Հանրապետության, Շահումյանի շրջանի, Ծար գյուղում, ծովի մակերևույթից 2030-2050 մետր բարձրության վրա։ Կառուցվել է 13-րդ դարում։

Պատմություն
-----------

Ծարը միջնադարյան Արցախի և ընդհանրապես Հայաստանի պատմամշակութային նշանավոր օջախներից մեկն էր։ Խաչենի իշանության շրջանում եղել է Արցախի երեք կենտրոններից մեկը (մյուս երկուսն էին Հաթերքը և Գանձասարը)։ 13-րդ դարում Ծարը Դոփյանների իշխանական տոհմի նստավայրն էր, որի տիրույթները ընդհանուր առմամբ կոչվում էին Ծար, Ծարա գավառ կամ Վերին-Խաչեն։ Իրենց շինարարական գործունեությամբ աչքի են ընկել Ծարա իշաններից ու հոգևորականներից շատերը, հայտնի է եղել հատկապես իշխանուհի Ասփա Օրբելյանը։

14-րդ դարասկզբին Ծարը ավերվել է թուրքերի ասպատակությունների ժամանակ, հայաթափվել է և այստեղ բնակություն են հաստատել քրդերը։ 1921 թվականին Վայկունիքի շրջանի հետ բռնակցվել է Խորհրդային Ադրբեջանին, մտել է Քելբաջարի շրջանի մեջ։ Խորհրդային շրջանում բարբարոսաբար ոչնչացվել է Ծարի պատմամշակութային հուշարձանների մեծ մասը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Ծարի Սուրբ Սարգիս եկեղեցին, թաղապատ ծածկով միանավ կառույց է, որը կառուցվել է 1279 թվականին, դրա մասին վկայում է բարավորի վրա եղած արձանագրությունը։ Եկեղեցին կառուցվել է սրբատաշ քարով, իսկ վերին մասերը փոքրաչափ անմշակ քարերով, ենթադրվում է որ վերանորոգման հետևանք է։
Եկեղեցու պատերին կան ագուցված 8 արձանագրություններ, դրանցից 6-ը արևմտյան պատին, մեկը արևելյան, և մեկն էլ հարավային։

Մինչև ազատագրումը այս եկեղեցին օգտագործվել է որպես օժանդակ պահեստ տեղացի թրքացած քրդերի կողմից։

Տես նաև
-------

* Ծար
* Ծարի Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (1274 թ․),

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ծարի Սուրբ Սարգիս եկեղեցի»
**Փանջաբի գրականություն**, Հնդկաստանի Փանջաբ նահանգում և Պակիստանի տարածքի նշանակալի մասում ապրող փանջաբցիների գրականությունը։ Ամենավաղ շրջանի հուշարձանները վերաբերում են 8-10-րդ դարերում, երբ իրենց հիմներն են ստեղծել Գորաքնաթը, Զալանդհարինաթը, Չարպատը (890-990) և այլ արտահայտիչներ։ Այդ շրջանում են ստեղծվել վարաները։ Առաջին հայտնի բանաստեղծը սուֆի Ֆարիդն է։ Փանջաբի ժողովրդի համախմբման ընթացքը և հակաավատատիրական շարժումների աճն է արտահայտվել սիքերի սուրբ գրքում։ փանջաբի գրականության մեջ կարևոր տեղ է գրավում «Տասներորդ գուրույի գիրքը» (1724), որտեղ ամփոփվել են սիքերի գուրու Գովինդ Մինգհի (1666–1708) գեղարվեստական ու փիլիսոփայական երկերը, ինչպես նաև նրա հետևորդների ստեղծագործությունները։ 18 և 19-րդ դարի 1-ին կեսի գրականությունը զարգացել է ազգային ինքնագիտակցության բարձրացման և ավատատերերի դեմ պայքարի նշանաբանով․ այդ ժամանակի տրամադրություններն են արտացոլվել սուֆիների պոեզիայում։ 19-րդ դարի առաջին կեսին, բրիտանական գաղութատիրության դեմ փանջաբցիների պայքարի հետ կապված, փանջաբի գրականությունում զարգացել է հայրենասիրական թեման, 19-րդ դարի կեսից ուժեղացել են ազատասիրական և դեմոկրատական մոտիվները։ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին շատ գրողներ հանդես են եկել ոչ միայն փանջաբերենով, այլև ուրդու, հինդի և անգլերեն լեզուներով։ 20-ական թվականներին հեղափոխական գրկականության ձևավորման սկիզբը դարձան Գադար ազգային–հեղափոխական կուսակցության հրատարակումները։ 20–30-ական թվականներին զարգացել են լրագրությունը, վեպի, պատմվածքի, հրապարակագրության ժանրերը։ 1926 թվականին առաջադեմ գրողները միավորվել են փանջաբի գրական ընկերության, իսկ 1936 թվականից՝ Առաջադեմ գրողների համահնդկական ասոցիացիայի մեջ։ 1947 թվականին Հնդկաստանի անկախություն ձեռք բերելուց և Պակիստանի երևան գալուց հետո էլ փանջաբի գրականությունը շարունակեց մարտական ավանդույթները։ 1960–1970-ական թվականներին աճել է գրականության սոցիալական կշիռը, ուժեղացել է առաջադեմ գրողների պայքարը ընդդեմ մոդեռնիզմի, ինչպես նաև փանջաբի գրականության կրոնահամայնքային սահմանափակության վիճակին վերադարձնելու՝ աջակողմյան փորձերի դեմ։ Հնդկաստանում փանջաբի գրականությսն առաջատար ուղղությունը քննադատական ռեալիզմն է։ Պակիստանում հատկապես 1860-1870-ական թվականներին փանջաբի գրականության մեջ աչքի են ընկել Մ․ Նիյազին, Ա․ Նագին, Մ․ Սոֆդարը, Մ․ Բհաթին, Զ․ Իքբալլը, Ա․ Էհսանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 330)։*  |
**Վարդան Գևորգի Դևրիկյան** (մայիսի 18, 1964(1964-05-18), Կիրովական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 13, 2023(2023-04-13), Երևան, Հայաստան), հայ լրագրող, գրականագետ, ՀՀ բանակի կապիտան (1994), բանասիրական գիտությունների դոկտոր (2014), ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի տնօրեն (2015-2023), ՀՅԴ կուսակցության անդամ (1991-1998)։

Հայ արձակագիր, հրապարակախոս Գևորգ Դևրիկյանի որդին է։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը (1986)։ 1989-1993 թվականներին «Գթություն» բարեգործական կազմակերպության «Լուսավորիչ» թերթի խմբագրի տեղակալ, ապա՝ խմբագիր 1990 թվականից՝ միաժամանակ Մատենադարանի գիտաշխատող, 1993 թվականից՝ նաև «էջմիածին» ամսագրի խմբագրի տեղակալ, 2000 թվականից՝ գլխավոր խմբագիր։ 1988-1994 թվականներին պարբերաբար եղել է «Հայ զինվոր» և «Երկիր» թերթերի հատուկ թղթակից Արցախում, 1994 թվականի փետրվար-հուլիսին՝ Մարտակերտի ռազմաճակատում տեղաբաշխված 5-րդ առանձին մոտոհրաձգային կամավորական բրիգադի օպերատիվ բաժնի ավագ սպա։ ՀՀ մամուլում հրատարակել է Ղարաբաղյան շարժմանը և պատերազմին նվիրված հարյուրավոր հոդվածներ։ Պարգևատրվել է Հայաստանի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

Մահացել է 2023 թվականի ապրիլի 13-ին՝ 59 տարեկան հասակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Մահացել է Վարդան Դևրիկյանը

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի գրողների միություն |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 20326, 22438 · GND: 143835823 · ISNI: 0000000121234488 · LCCN: n2004058883 · SUDOC: 185613551 · VIAF: 21534481 · WorldCat VIAF: 21534481 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի** (նաև՝ **Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցի**), Հայ Առաքելական եկեղեցուն պատկանող կիսավեր եկեղեցի Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի Հարար գյուղում, նրա արևելյան ծայրում, թեք լեռնալանջին։

Պատմություն
-----------

Հարար գյուղը գտնվում է Հակարի գետի ձախ կողմում, 1180-1280 մետր բարձրության վրա։ Գյուղի մասին վկայությունները սկսվում են 17-րդ դարից։ Այն հիշատակվում է տեղում ստեղծված ձեռագիր մատյանների հիշատակարաններում, որտեղ որպես ձեռագրերի ստեղծման վայր նշվում է Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին։ 

Արդեն 19-րդ դարի վերջին եկեղեցու շենքը գտնվում էր քայքայված վիճակում։ Եկեղեցու շատ քարեր, ինչպես նաև գյուղի հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերի զգալի մասը խորհրդային տարիներին գյուղում բնակություն հաստատած թրքախոս քրդերը և ադրբեջանցիները օգտագործել են տարբեր շինությունների կառուցման համար։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցին կառուցված է անմշակ քարերով և կրաշաղախով։ Այն կառուցվել է 16-17-րդ դարերում՝ ավելի հին եկեղեցու տեղում, չունի շինարարական արձանագրություն։ Եկեղեցին 1841 թվականի և հետագա վավերագրերում հիշատակվում է Սուրբ Հռիփսիմե անվամբ։ Մինչ 44-օրյա պատերազմը, կանգուն էր եկեղեցու հարավային և մասամբ արևմտյան պատերը, նշմարվում էր խորանի հատվածը։ Եկեղեցին միանավ է, եղել է թաղածածկ, միակ մուտքը հարավից է։ Եկեղեցին չունի ավանդատներ։ Մուտքին իբրև բարավոր ագուցված է խաչազարդ երեսով տապանաքար, իսկ մուտքին կից ագուցված է խաչքար, որի վրա նկատվում են խիստ եղծված արձանագրության հետքերը․ «․․․|կա|նգնեցի զխ(ա)չս բարեխ(աւ)սութիւն | մաւր իմոյ թու|․․․ե․․․»։

Վիճակը պատերազմից հետո
----------------------

2020 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Քաշաթաղի շրջանը ադրբեջանական վերահսկողությանը անցնելուց հետո հուշարձանի տարածքում փոփոխություններ և ավերումներ դեռևս փաստագրված չեն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում», Սամվել Կարապետյան, Երևան, 1999, էջ 179․
2. 1 2 3 4 5  Հարարի սբ․ Ստեփանոս եկեղեցին
3. ↑  «Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում», Սամվել Կարապետյան, Երևան, 1999, էջ 179-180․
4. ↑  «Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում», Սամվել Կարապետյան, Երևան, 1999, էջ 182․
5. ↑  «Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում», Սամվել Կարապետյան, Երևան, 1999, էջ 183․
**Տելուգու գրականություն**, Հնդկաստանի անդհրա ժողովրդի գրականությունը թելուգու լեզվով: Առաջին հուշարձանը (XI դ. սկիզբ) Նաննայա Բհաթթայի «Անդհրա Մահաբհարաթա»-ն է (սանսկրիտյան «Մահաբհարաթա»-ի մի մասի մշակումը): Տելուգու գրականության հիմնադիր Կանդուկուրի Վիրեսալինգամը (1848–1919) հանդես է եկել ավատականության դասակաստային հիմքերի և ուղղափառ հինդուիզմի դեմ: XX դ. սկզբին ծավալվել է ժողովրդին քիչ հասկանալի դասական լեզուն նոր գրական լեզվով փոխարինելու շարժում, որը գլխավորել է Գ. Ապպարաոն (1861 – 1915): Ստեղծվել են գրական, գիտական, հրապարակախոսական երկեր, ռեալիստական վեպեր (Ադիվի Բապիրաջու, Վիշվանաթհի Սաթյանարայանա): Պոեզիայում գերիշխող է դարձել հեղափոխական ռոմանտիզմը, որի ականավոր ներկայացուցիչն է Շրիրանգամ Շրինիվասան:

1947-ին, Հնդկաստանի անկախության հռչակումից հետո, Տելուգու գրականությունը նոր վերելք է ապրում: Ժամանակակից առաջավոր կին գրող Շիրանհի Կումարին անգլերենից (1974, Մոսկվա) թելուգու լեզվով թարգմանել է Հ. Թումանյանի պատմվածքներն ու հեքիաթները (1975):

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 163)։*  |