**Աննա դի Պիշտոնյա**, ավելի հայտնի որպես **բաբա Անույկա** (սերբ.՝ Баба Анујка, մոտ 1838, Վալախիա, Ռումինիա - 1938, Vladimirovac, Alibunar Municipality, Սերբիա),սերիական մարդասպան սերբական Վլադիմիրովաց գյուղից։ Նա թունավորել է ավելի քան 50 մարդու, հնարավոր է, նույնիսկ 150 հոգու՝ 19-րդ դարավերջից մինչև 20-րդ դարի սկիզբն ընկած ժամանակահատվածում։ Բաբա Անույկան կալանավորվել է 1928 թվականին 90 տարեկան հասակում և դատապարտվել 15 տարվա ազատազրկման՝ 1929 թվականին որպես երկու սպանության հանցակից։ Բանտում անցկացրել է 8 տարի, հետո ազատ արձակվել՝ իր պատկառելի տարիքի պատճառով։

Վաղ կենսագրություն և ամուսնություն
----------------------------------

Բաբա Անույկայի կյանքի վաղ տարիների մասին տեղեկություններն աղքատիկ են և կասկածելի։ Համաձայն որոշ տվյալների նա ծնվել է 1838 թվականին Ռումինիայում հարուստ անասնաբույծի ընտանիքում։ 1849 թվականին ընտանիքը տեղափոխվում է Վլադիմիրովաց, որն այդ ժամանակ Բանատյան ռազմական սահմանի կազմում էր՝ Ավստրիական կայսրությունում։ Սակայն անձամբ Անույկան նշել է, որ ծնվել է 1836 թվականին։ Անույկան մասնավոր դպրոց գնացել է Պանչևոյում, որտեղ սովորել է հարուստ ընտանիքների երեխաների հետ։ Նա, իբր, դարձել է միզանտրոպ 20 տարեկան հասակում այն բանից հետո, երբ երիտասարդ ավստրիացի զինվորական սպան իրեն գայթակղել է և ախտահարել սիֆիլիսով, իսկ հետո լքել նրան։ Կատարված հիասթափությունից հետո նա դարձել է ավելի մեկուսի և սկսել է տարվել բժշկությամբ և քիմիայով։ Նա խոսել է հինգ լեզվով։

Անույկան ամուսնացել է հողատիրոջ հետ, որի ազգանունն էր Պիստով կամ դի Պիշտոնյա։ Ամուսնուց ծնել է տասնմեկ երեխա, որոնցից միայն մեկն է հասել չափահասության տարիքի։ Նրա ամուսինը մահացել է ամուսնանալուց քսան տարի հետո։ Անույկան շարունակել է զբաղվել քիմիայով նաև նրա մահվանից հետո։

Զբաղմունք բուսաբուժությամբ
--------------------------

Անույկան ստեղծել է լաբորատորիա սեփական տան տարածքում՝ ամուսնու մահից հետո և 19-րդ դարավերջին արդեն համբավավոր էր դարձել որպես բուսաբույժ և բուժարար։ Նա ժողովրդականություն էր վայելում գյուղացի կանանց շրջանում, որոնք իրեն էին դիմում առողջության հետ կապված հարցերով․ եկամուտի խնդիր Անույկան չուներ՝ շնորհիվ իր հիվանդների։ Անույկան ստեղծում էր դեղեր և խառնուրդներ, որոնք տղամարդկանց դարձնում էին ծառայության (բանակի) համար ոչ պիտանի, ինչպես նաև վաճառում էր թունավոր խառնուրդներ, որոնց անվանում էր «կախարդական ջուր» կամ «սիրո դեղ»։ «Կախարդական ջուրը» առավելապես գնում էին կանայք, որոնք ունեին դժվարություններ ամուսնական կյանքում։ Նրանք ինչ-որ մի ձևով այդ թուրմը տալիս էին իրենց ամուսիններին, որոնք հիմնականում մահանում էին դեղն ընդունելուց ութ օր անց։

Անույկայի «Սիրո թուրմը» պարունակում էր մկնդեղ և քիչ քանակությամբ բուսական թունավոր նյութեր․ դրանք թուրմի մեջ շատ դժվար են եղել բացահայտել։ Երբ Անույկային հաճախորդները բողոքում էին ամուսնական խնդիրներից, նա ճշտում էր ամուսինների քաշը, որ պատրաստի համապատասխան չափաքանակը։ Անույկայի զոհերը հիմնականում տղամարդիկ էին՝ ունևոր և հարուստ։ Նրա հաճախորդները դատարանում փաստում էին, որ չգիտեին, թե «կախարդական ջուրը» թույն է պարունակում, սակայն նրանք հավատում էին, որ Անույկան ունի գերբնական ունակություն մարդկանց սպանելու համար՝ կախարդության օգնությամբ։ Անույկայի դեղուդարմանի հետևանքով մահացել են 50-ից մինչև 150 մարդ։

1920-ական թվականներին Անույկան ուներ իր «առևտրային գործակալը»՝ Լյուբինա Միլանկովա անունով մի կին, որի աշխատանքի բնույթը կայանում էր նրանում, որ գտներ պոտենցիալ հաճախորդների և բերեր նրանց Անույկայի տուն։ «Կախարդական ջրի» գինը կազմում էր 2000-ից մինչև 10 000 հարավսլավական դինար։

Մասնակցություն սպանություններին
-------------------------------

Անույկան իր «կախարդական ջուրը» վաճառել է Ստանա Մոմիրովային 1924 թվականի հունվարին՝ 2300 դինարով։ Ստանան նախկինում էլ եղել է Անույկայի հաճախորդը՝ ժամանակին գնելով բուսական թուրմեր։ Ստանան թուրմը տվել է ամուսնուն՝ Լազար Լուդոշկիին, որից հետո վերջինս հիվանդանում և մահանում է մի քանի օրից։ Ավելի ուշ Ստանան ամուսնանում է նույն գյուղից այլ հարուստ տղամարդու հետ, որը մահանում է մի քանի ամսից։ Ոստիկանությունը հարցաքննել է Ստանային, որը կատարվածի համար մեղադրել է Անույկային։

Հետո Անույկան իր «կախարդական ջուրը» վաճառել է 1926 թվականի դեկտեմբերին Սիմա Մոմիրովին և կնոջը՝ Սոֆյային, որոնք մտադրվել էին սպանել Նիկոլա Մոմիրորովին՝ Սիմայի յոթանասունամյա հորը։ Սպանության պատճառն ընտանեկան վեճն էր։ Զույգի բնորոշմամբ Նիկոլան հարբեցող էր և դաժանորեն էր վերաբերվում զավակների և թոռների հետ։ Սոֆյան լսել էր Անույկայի մասին Դանիկա Ստոյիչ անունով կնոջից․ արդյունքում Սոֆյան հեղուկը ձեռք բերեց 5000 դինարով։ Սոֆյան թունավորում է Նիկոլային և վերջինս մահանում է 15 օրից։

Դատ
---

Անույկայի առաջին դատը կայացել է 1914 թվականի հունիսին Բելա Ցռկվայում՝ թույն տրամադրելու մեղադրանքով, սակայն արդարացվել է։ Կրկին կալանավորվել է 1928 թվականի մայիսի 15-ին՝ 90 տարեկան հասակում։ Ստանան, Սոֆյա և Սիմա Մոմիրովները, Լյուբինա Միլանկովան, Դանիկա Ստոյիչը և Օլգա Ստուրզան նույնպես կալանավորվել են Նիկոլա Մոմիրովի և Լազար Լուդոշկիի սպանության մեղադրանքով։ Իշխանությունները զոհերի մարմինները արտաշիրիմել են, որ փորձաքննություն անցնեն Բելգրադի համալսարանում։

Դատը սկսվել է 1929 թվականի հունիսին Պանչևոյի շրջանային դատարանում․ լսումներն անցկացվել են հունիսի 18-ին և 19-ին։ Դատը տևել է մինչև հուլիսի 1-ը, երբ ստացվեցին նմուշների քիմիական հետազոտման պատասխանները, որոնք հայտնաբերվել էին Անույկայի տանը։ Դատախազը պահանջեց բոլորին ենթարկել մահապատժի, բացի Ստուրզայից, քանի որ այդ պահին վերջինս անչափահաս էր, ուստի նրան դատապարտեց բանտարկության։

Սոֆյա և Սիմիա Մոմիրովները պնդել են, որ չեն գիտեցել, թե «կախարդական ջուրը» պարունակում է թույն։ Դատի ժամանակ Անույկան անընդհատ ժխտել է իր հասցեին հնչող մեղադրանքները՝ նշելով, որ երբեք չի վաճառել ոչ մի «կախարդական ջուր» և որ, ամեն ինչ կազմակերպել է Լյուբինա Միլանկովան՝ փորձելով սեփական հանցագործությունները բարդել իր վրա։ Ստուրզան պաշտպանվել է՝ նշելով, որ չի գիտեցել կախարդական ջրի մահացու լինելու մասին և որ այն կվնասի պապին։ Բժիշկ Բրանկո Վուրդելը դատարանում ապացույցներ է ներկայացրել, որ դիակներում գտնվել են մկնդեղի հետքեր։

Դատավճիռը կայացվել է 1929 թվականի հուլիսի 6-ին։ Անույկան դատապարտվեց 15 տարվա ազատազրկման՝ երկու սպանություններին մասնակցելու համար։ Ստանա և Սոֆյա Մոմիրովները դատապարտվեցին ցմահ ազատազրկման, որպես գլխավոր հանցագործներ։ Սիմա Մոմիրովին 15 տարի, Լյուբինին 8 տարի ազատազրկեցին։ Օլգա Ստուրզան և Դանիցա Ստոյիչը արդարացվեցին։

### Բողոքարկում

Երկու կողմերն էլ Նովի Սադի դատարանին են դիմել բողոքարկման, որը տեղի է ունեցել 1929 թվականի նոյեմբերի 29-30-ը։ Նոյեմբերի 30-ին կայացվեց որոշումը, ըստ որի Անույկան կրկին ազատազրկվեց 15 տարվա բանտարկության՝ տաժանակրությունով, իսկ մյուսները՝ ցմահ ազատազրկման։

Անույկան ազատ է արձակվել 98 տարեկան հասակում՝ ութ տարի բանտարկությունից հետո պատկառելի տարիքի պատճառով։ Նա մահացել է երկու տարի անց, 100 տարեկան հասակում, իր տանը, Վլադիմիրովացում։

Նշումներ
--------

1. ↑  Հայտնի նաև **Աննա Պիստովա** կամ **Անույկա Պոշտոնյա**, մամուլում նան անվանել են **բանատյան կախարդ**, **վլադիմիրովացյան կախարդ** և **Անյուշկա մայրիկ** (ի ծնե **Դրակշին** կամ **Դրակսին**)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «The Angola Record 08 Aug 1929, page 6». *Newspapers.com* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ դեկտեմբերի 22-ին.
2. ↑  «Периодика ➜ Политика». *www.digitalna.nb.rs*. Վերցված է 2023 թ․ դեկտեմբերի 22-ին.
3. ↑  Estephe, St (2018 թ․ հոկտեմբերի 14). «Unknown Gender History: The World's Oldest Serial Killer: "Baba Anujka" (Баба Анујка)». *Unknown Gender History*. Վերցված է 2023 թ․ դեկտեմբերի 22-ին.
4. 1 2 3 4  «Der Giftmord-Prozess gegen die 92jährige Baba Anujka. Die Hexe von Wadimorovac ist wegen zehnsachen Giftmordes angeklagt». *Tagblatt* (գերմաներեն). Linz, Austria (9 июля 1929): 8. 14 октября 2018. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ փետրվարի 13-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 8-ին.
5. 1 2 3  «Aged Love Poisoner May Have Killed 60. Claims "Love Potions" Were Given as Tonics». *The Angola Record*. Angola, New York, US. 1929 թ․ օգոստոսի 8. էջ 6. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ դեկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 8-ին.
6. ↑  «Jugoslav 'Witch' On Trial at 93 As Slayer of 50 – Adviser of Farmers' Wives Accused of Poison to Many Men for Pay». *New York Herald Tribune*. New York (23 июня 1929): section II, p. 1. 26 ноября 2013. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ սեպտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 8-ին.
7. ↑  «BANATSKA VEŠTICA ZAVILA VLADIMIROVAC U CRNO Baba Anujka je bila prvi serijski ubica u Srbiji, ubila 150 ljudi». *NOVOSTI* (սերբերեն). Վերցված է 2023 թ․ դեկտեմբերի 22-ին.
8. ↑  «Aged Woman In Jugoslav Poison Plot. Score of Wealthy Husbands Cleverly Disposed of by Relatives. 'Witch' Supplies Peasant Women With 'Magic Water' For a Price». *Honolulu Star-Bulletin*. Honolulu, Hawaii. Associated Press. 1928 թ․ օգոստոսի 2. էջ 1. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ դեկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 8-ին.
9. 1 2 3  «Prozess gegen die 93jährige Giftmilcherin». *Das Interessante Blatt* (գերմաներեն). Vienna (4 июля 1929): 6. 14 октября 2018. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ փետրվարի 13-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 8-ին.
10. 1 2 3 4  «Baba Anujka je bila prvi serijski ubica u Srbiji, ubila 150 ljudi» (սերբերեն). Večernje Novosti. 2019 թ․ մայիսի 5. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ մայիսի 5-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 8-ին.
11. ↑  «Die Giftmischerin von Vladimirovac. Grosses Männersterben in der Woiwodina». *Urbeiter-Zeitung* (գերմաներեն). Vienna (11 июня 1929): 6. 14 октября 2018. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ փետրվարի 13-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 8-ին.
12. ↑  C. «Баба Анујка, банатска тровачица, пред судом». *Политика* (սերբերեն) (18 июня 1929): 7–8. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 25-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 8-ին.
13. 1 2  «Баба Анујка пред апелацијом». *Политика* (սերբերեն) (30 ноября 1929): 7. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 25-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 8-ին.
14. ↑  «Die "Hexe von Vladimirovac"». *Gassburger Chronic* (գերմաներեն). Austria. 1929 թ․ հուլիսի 15. էջ 3. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ փետրվարի 13-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 8-ին.
15. ↑  «Witch And Wholesale Poisoner». *Worker*. Vol. 40, no. 1990. Queensland, Australia. 1929 թ․ հունիսի 26. էջ 19. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 8-ին – via National Library of Australia.
16. ↑  K. «Пресуда баба-Анујки биће изречена у суботу». *Политика* (սերբերեն) (2 июля 1929): 8. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 25-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 8-ին.
17. ↑  K. «Претрес је одложен за 1 јули». *Политика* (սերբերեն) (19 июня 1929): 7. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 25-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 8-ին.
18. ↑  K. «Баба Анујка осуђена је на 15 година робије». *Политика* (սերբերեն) (7 июля 1929): 7. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 25-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 8-ին.
19. ↑  «Gets Hard Labor». *The Indianapolis News*. Indianapolis, Indiana, US. AP. 1929 թ․ դեկտեմբերի 2. էջ 32. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 25-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 8-ին.
20. ↑  D. Đ. «Пресуда банатској тровачици». *Политика* (սերբերեն) (1 декабря 1929): 10. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 25-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 8-ին.