«Կատրինա» փոթորիկը 2005 թվականի օգոստոսի 28-ին
Կատրինա փոթորկի հետագիծն ամպամածության ու ծովի մակերևույթի ջերմաստիճանի ֆոնին 2005 թվականի օգոստոսի 29-ին
«Կատրինա» փոթորիկը 2005 թվականի օգոստոսի 29-ին
**«Կատրինա» փոթորիկ** (անգլ.՝ Hurricane Katrina), ամենից ավերիչ փոթորիկը Միացյալ Նահանգների պատմության մեջ։ Այն եղել է 5 կատեգորիայի փոթորիկ՝ ըստ Սաֆիր-Սիմփսոնի փոթորիկների սանդղակի և վեցերորդ ամենաուժեղ փոթորիկը Ատլանտյան ջրավազանում՝ դիտումների պատմության ողջ ընթացքում։ Տեղի է ունեցել 2005 թվականի օգոստոսի վերջին։ Ամենածանր վնասը հասցվել է Նոր Օռլեանին Լուիզիանայում, որտեղ ջրի տակ է հայտնվել քաղաքի տարածքի շուրջ 80 %-ը։ Աղետի արդյունքում զոհվել է 1836 մարդ, իսկ տնտեսական վնասը կազմել է $125 մլրդ (գնահատում, 2007)։

Օդերևութաբանական պատմություն
----------------------------

Փոթորիկն սկսել է ձևավորվել 2005 թվականի օգոստոսի 23-ին Բահամյան կղզիների մոտակայքում։ Օգոստոսի 25-ին այն անցել է Ֆլորիդայի ափի վրայով՝ Մայամիից ոչ հեռու և ուղղվել դեպի Մեքսիկական ծոց։ Նախքան Միացյալ Նահանգների սահմանին հասնելը փոթորիկն ստացել է վտանգավորության 5-րդ աստիճան ըստ Սաֆիր-Սիմփսոնի սանդղակի։ Փոթորկի ժամանակ քամու արագությունը հասել է 280 կմ/ժ։ Ափին հասնելուց մի քանի ժամ առաջ փոթորիկը թուլացել է մինչև 4-րդ կատեգորիայի։

Նախապատրաստում
--------------

Փոթորկի՝ Մոքսիկական ծոցին մոտենալու ժամանակ տարհանվել են նավթային կայանների անձնակազմները։ Միսիսիպիի ու Ֆլորիդայի ռազմական բազաներից տարհանվել են ինքնաթիռները, երկու նավ հեռացել են նավահանգստից։ ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշը Լուիզիանա, Միսիսիպի, Ալաբամա և Ֆլորիդա նահանգները հայտարարել է աղետի գոտի։

Կիրակի օրը՝ 2005 թվականի օգոստոսի 28-ին, Նոր Օռլեանի քաղաքապետը հայտարարել է պարտադիր տարհանում։ Մարդկանց զանգվածային տարհանման պատճառով ավտոմայրուղիներում ձևավորվել են մեծ խցանումներ։ Քաղաքից ու նրա ծայրամասերից հեռացել է ավելի քան մեկ միլիոն մարդ, որ կազմել է տեղի բնակչության շուրջ 80 %-ը։ Խանութների ու բենզալցակայանների դիմաց առաջացել են երկար հերթեր։ Փախստականները փորձել են հավաքել ջրի, պարենամթերքի ու բենզինի պաշար։

Սակայն ոչ բոլոր բնակիչներն են ի վիճակի եղել տարհանվել։ Տասնյակ հազարավոր քաղաքացիներ ապրել են ծայրահեղ աղքատության պայմաններում և չեն ունեցել նյութական միջոցներ ճանապարհածախսի և հյուրանոցի համար։ Հասարակական տրանսպորտը դադարեցրել է աշխատանքը, և առանց սեփական ավտոմեքենայի քաղաքից հեռանալը չափազանց դժվար։ Նոր Օռլեանում մնացել է շուրջ 150 հազար մարդ, որոնց մեծ մասը եղել են աղքատ թաղամասերի բնակիչներ։ Օգոստոսի 28-ին քաղաքային իշխանությունները քաղաքում մնացածներին որպես ապաստարան առաջարկել են «Սուպերդոում» փակ մարզադաշտը։ «Սուպերդոում» մարզադաշտում ապաստանել է շուրջ 30 հազար մարդ։

Հետևանքներ
----------

Երկուշաբթի օրը՝ 2005 թվականի օգոստոսի 29-ին, «Կատրինա» փոթորիկը հասել է Միացյալ Նահանգների հարավարևելյան ափին Լուիզիանա և Միսիսիպի նահանգների շրջանում։ Նրա ազդեցության գոտում են հայտնվել Լուիզիանա նահանգը, Միսիսիպիի հարավային ու կենտրոնական հատվածը, Ալաբամայի հարավը, Ջորջիայի արևմուտքը, Ֆլորիդայի արևմուտքն ու հարավը։

### Լուիզիանա

Նոր Օռլեանի 70 %-ը գտնվում է ծովի մակարդակից ցածր բարձրության վրա, և քաղաքը երեք կողմից շրջապատված է ջրով՝ Մեքսիկական ծոց, Միսիսիպի գետ և Պոնչարտրեյն լիճ։

Օգոստոսի 29-ի վաղ առավոտյան Նոր Օռլեանը պաշտպանող ամբարտակները ճեղքվել են մի քանի տեղում։ Սկսվել է քաղաքի ու նրա շրջակայքի հեղեղումը։ «Սուպերդոումի» տանիքը վնասվել է ուժեղ քամուց։ Հեղեղված շրջանների բնակիչներին փրկել են նավակների ու ուղղաթիռների օգնությամբ։

Հեղեղված Նոր Օռլեանը.

* 
* 
* 

### Միսիսիպի

Միսիսիպի նահանգի ափամերձ շրջանները, ներառյալ նաև Գալֆպորտ-Բիլոքսի-Պասկագուլա ագլոմերացիան, խիստ վնասներ են կրել։ Մեքսիկական ծոցին ամիջապես հարող տարածքներն ամբողջովին ավերվել են։

### Այլ

* 800 հազար մարդ մնացել է առանց էլեկտրաէներգիայի ու հեռախոսային կապի։
* Ըստ պաշտոնական տվյալների՝ զոհերի քանակը կազմել է 1407 մարդ, ըստ ավելի ուշ տվյալների՝ 1600 , նրանցից ավելի քան 720-ը՝ Նոր Օռլեանում, դրանից բացի՝ 2005 թվականի դեկտեմբերի տվյալներով՝ 47 մարդ համարվել է անհետ կորած։ Փրկարարական գործողությունների իրականացման ընթացքում (2005 թվականի սեպտեմբեր) ենթադրություններ են արվել մի քանի հազար կամ տասնյակ հազարավոր զոհերի մասին, սակայն դրանք չեն հաստատվել։
* Ամերիկյան Newsweek ամսագրի անցկացրած հարցման համաձայն՝ հարցմանը մասնակցածների միայն 38 %-ն է հավանության արժանացրել Բուշի ու նրա վարչակարգի գործողությունները և այն, թե ինչպես են նրանք հաղթահարել աղետի հետևանքները։ 2005 թվականի սեպտեմբերին Pew հետազոտական կենտրոնի կողմից անցկացված հարցման արդյունքների համաձայն՝ Բուշի գործողությունները հավանության է արժանացրել հարցման մասնակիցների 40 %-ը։

### Հանցագործություն

«Կատրինա» փոթորկի ժամանակ կատարված հանցագործությունների մասին տվյալները չափազանցվել են զանգվածային լրատվամիջոցների կողմից։ Հանցագործությունների մասին վերջիններիս տարածած որոշ լուրեր ընդհանրապես չեն ունեցել իրական հիմքեր։ Նոր Օռլեանի ոստիկանություները հաստատել է արտակարգ իրավիճակի մեկ շաբաթվա ընթացքում կատարված սպանության չորս դեպք, ինչը մոտավորապես հավասար է միջին ցուցանիշին Նոր Օռլեանի համար։

Օգոստոսի 30-ին CNN հեռուստաընկերությունը հայտնել է քաղաքում կատարվող զանգվածային կողոպուտի մասին։ Ըստ հեռուստաընկերության ներկայացրած տվյալների՝ «հարյուրավոր մարդիկ» Կանալ-սթրիթ փողոցի շրջանում և Ֆրանսիական թաղամասի սահմանին ջարդել են խանութների ապակիներն ու տարել ապրանքը։

Սեպտեմբերի 1-ին СМИ-ն հայտնել է քաղաքային հիվանդանոցում տեղի ունեցած հրաձգության մասին։ Ըստ բժշկի խոսքերի՝ հիվանդանոցը մի քանի անգամ ենթարկվել է հրաձգության։ Կրակ է բացվել այն պահին, երբ տեղի է ունեցել հիվանդներին տեղավորել են տեղափոխման համար։ Դրանից առաջ կրակի էին ենթարկվել հիվանդներին տեղափոխող նավակները, որոնցից մեկը շրջվել է։

Սեպտեմբերի 1-ին ԱՄՆ արտակարգ իրավիճակների դաշնային գործակալությունը հայտարարել է, որ փրկարարական աշխատանքները ժամանակավորապես դադարեցվում են հանցագործությունների պատճառով։ Ափի պաշտպանության ներկայացուցչի խոսքերով՝ փրկարարները խուսափում են գնալ այն շրջաններ, որտեղ հնչում են կրակոցներ։

Վնաս
----

Տնտեսական վնասը կազմել է 125 մլրդ դոլար (գնահատում, 2007)։

Տուժած շրջանների վերականգնման համար ԱՄՆ Կոնգրեսը հատկացրել է 110 մլրդ դոլար։ 2005 թվականի օգոստոսի դրությամբ՝ ավելի քան 100 հազար ընտանիք ապրել է թրեյլերներում տունը կորցնելու պատճառով։

Իշխանությունների գործողություններ
---------------------------------

Սեպտեմբերի 8-ի դրությամբ՝ աղետի գոտում փրկարարական աշխատանքներին մասնակցել է ԱՄՆ ազգային գվարդիայի 43 հազար մարտիկ, ափային պաշտպանության 4 հազար ծառայող և կանոնավոր բանակի շուրջ 15 հազար զինծառայող։

Իշխանությունների ներկայացուցիչների գործողությունները ենթարկվել են քննադատության։ Լուիզիանայից ընտրված սենատոր, հանրապետական Դևիդ Վիտերն ամենացածր գնահատականն է տվել Բուշի վարչակազմին աղետի հետևանքների վերացման ուղղղությամբ իշխանությունների գործադրած ջանքերի առումով։ Ամերիկացի ռեժիսոր և հասարակական գործիչ Մայքլ Մուրը 2005 թվականի սեպտեմբերին իր բաց նամակում երկրի ղեկավարությանը մեղադրել է ինժեներական զորքերի ծախսերի կրճատման համար, ինչը, նրա կարծիքով, հանգեցրել է ծանր հետևանքների։ Մուրը նաև նշել է.

> Այն օրը, երբ քաղաքի վրա տապալվեց փոթորիկը, միստր Բուշը, Ջոն Մաքքեյնը (սենատոր) իրենց հարուստ ընկերների հետ իրենց պատվում էին տորթով։ Իսկ հետո ողջ օրվա ընթացքում Բուշը կիթառ է նվագել, որը նրան տվել էլ ինչ-որ «քանթրի» կատարող։ Եվ այս ամենն այն ժամանակ, երբ Նոր Օռլեանը սուզվում էր ջրի տակ։
> 
> 

Նյույորքցի ռեփեր Մոս Դեֆը փողոցում կատարել է իր «Dollar Day» (այլ անվանում՝ «Katrina Clap») երգը, որում նախագահին մեղադրում է աղետի ժամանակ ցուցաբերած ոչ տեղին ու անբավարար արձագանքի համար, և ձերբակալվել է առանց թույլտվության ելույթ ունենալու համար։

2006 թվականին Միացյալ Նահանգների բնակչության շուրջ 60 %-ը, հասարակական կարծիքի հարցման արդյունքների համաձայն, վատատեսորեն է վերաբերվել իշխանությունների՝ բնական աղետներին դիմակայելու ունակությանը։

Արտացոլումը զանգվածային մշակույթում
-----------------------------------

«Կատրինա» փոթորկի ժամանակ Նոր Օռլեանում տեղի ունեցած դեպքերն ընկած են ֆրանսիացի արձակագիր Լորան Գոդեի «Ouragan» գրքի հիմքում։

«Կատրինա» փոթորիկը ոգեշնչել է Linkin Park խմբին՝ ստեղծելու The Little Things Give You Away երգը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  International Best Track Archive for Climate Stewardship
2. ↑  
Knabb, Richard D (դեկտեմբերի 20, 2005; updated August 10, 2006). «Tropical Cyclone Report: Hurricane Katrina: 23–30 August 2005» (PDF). National Hurricane Center. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2011 թ․ օգոստոսի 25-ին. Վերցված է 2006 թ․ մայիսի 30-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
3. 1 2  «Экономический ущерб от урагана». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մարտի 20-ին. Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 3-ին.
4. ↑  «Path to disaster». *National Geographic*. Special edition: Katrina: 36–37. 2005.
5. 1 2 3 4  Рогожникова Е. Водная пустыня на юге США // Лента.ру, 30 августа 2005
6. 1 2 3  «The chaos of evacuation». *National Geographic*. Special edition: Katrina: 80–81. 2005.
7. 1 2  Алексеева А. и др. Чисто американская трагедия // Эксперт, № 34 (480), 12 сентября 2005
8. ↑  Новости KM.RU. IHT: Климатические изменения способствуют увеличению экологических мигрантов(չաշխատող հղում)
9. ↑  «Ужас Америки: 2 года спустя». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մարտի 20-ին. Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 3-ին.
10. ↑  «Hurricane Katrina landfall Impact» (անգլերեն). www.katrinahelp.info. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 25-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 9-ին.
11. ↑  Howard Fineman (2005 թ․ սեպտեմբերի 19). «A Storm-Tossed Boss». *A Storm-Tossed Boss* (անգլերեն). Newsweek. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 25-ին. Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 21-ին.
12. ↑  «Rating Bush». *Two-In-Three Critical Of Bush's Relief Efforts* (անգլերեն). Pew Reseach Center. 8 September 2005. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 25-ին. Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 21-ին.
13. ↑  No. 1195: Katrina’s Myth and Media
14. ↑  Сотни людей бьют стекла и выносят товары из магазинов Нового Орлеана Archived 2005-09-23 at the Wayback Machine. // РИА Новости, 30 августа 2005
15. ↑  Больница в Новом Орлеане несколько раз подверглась обстрелу Archived 2005-09-25 at the Wayback Machine. // РИА Новости, 1 сентября 2005
16. ↑  Новый Орлеан: преступность мешает спасательной операции // РИА Новости, 1 сентября 2005
17. 1 2 3  Ершов Ю. Американцы вспоминали «Катрину» // Российская газета, № 4157, 30 августа 2006
18. ↑  Белоусов В. Кто ответит за «Катрину» // Российская газета, № 3868, 8 сентября 2005
19. ↑  Зорин А. Шаповалов А. Буш оставил поле боя // Российская газета № 3871, 10 сентября 2005
20. ↑  Мур обвиняет власти в просчётах, повлекших трагедию в Новом Орлеане // РИА Новости, 12 сентября 2005

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Алексеева А.* и др. Чисто американская трагедия Archived 2018-06-19 at the Wayback Machine. // Эксперт, № 34 (480), 12 сентября 2005
* Подборка новостей в «Российской газете»
* Подборка новостей Archived 2019-09-27 at the Wayback Machine. в gazeta.ru
* 240 км/ч под водой // Коммерсантъ-Власть, № 35 (638), 5 сентября 2005
* *Taylor, J.* Africa in Our Midst: The media suppress Katrina’s lessons.
* *Шниттке М.* Уроки «Катрины» // polit.ru, 21 сентября 2005
* Новый Орлеан. Фильм ужасов в прямом эфире // vesti7.ru
* Иммануил Валлерстайн «„Катрина": свидетельство некомпетентности и развала»
* Полный провал демонстрирует неэффективность «большого государства» (Дэвид Боуз, вице-президент Института Катона)
* *Сычев А. А.* Этика экстремальных ситуаций: Новый Орлеан после урагана «Катрина» // Общественная мораль: философские, нормативно-этические и прикладные проблемы / Под ред. Р. Г. Апресяна. — М.: Альфа-М, 2009. С. 424—442.