Ուղեղիկը, վարոլյան կամուրջն ու գլխուղեղի մեծ կիսագնդերը
**Ուղեղիկը** (լատին․՝ cerebellum) հետին ուղեղի ածանցյալն է, որը զարգացել է ստատիկայի ռեսեպտորների հետ կապված։ Ուստի այն անմիջական հարաբերության մեջ է շարժումների կոորդինացիայի հետ և հանդիսանում է օրգանիզմի զանգվածի հիմնական հատկանիշների՝ ծանրության և իներցիայի, հաղթահարման հարմարանքի օրգան։ Այն համարում են նաև վեգետատիվ նյարդային համակարգի (սիմպաթիկ) բարձրագույն կենտրոններից մեկը (Լ.Ա. Օրբելի և նրա դպրոցը)։
Ուղեղիկը տեղավորված է գլխուղեղի մեծ կիսագնդերի ծոծրակային բլիթների տակ, վարոլյան կամրջից և երկարավուն ուղեղից հետ ու գտնվում է հետին գանգափոսում։ Նրա մեջ տարբերում են երկու կողմնային ծավալուն մասեր՝ կիսագնդերը (hemispheria cerebelli) և նրանց արանքում գտնվող մի նեղ մաս՝ որդը (vermis)։

Ուղեղիկի անատոմիա
-----------------

### Ուղեղիկի ներքին կառուցվածքը

Ուղեղիկի սպիտակ նյութում են գտնվում գորշ նյութի զույգ կորիզները, որոնք տեղավորված են ուղեղիկի յուրաքանչյուր կեսում։ Միջին գծի երկու կողմերում, որտեղ ուղեղիկի մեջ է ներհրվում վրանի գագաթը (fastigium), գտնվում է ամենամիջային կորիզը՝ nucleus fastigil։ Սրանից կողմնայինորեն տեղավորված են գնդաձև կորիզի փոքր կղզյակները (nucleus globosus), իսկ ավելի դուրս՝ խցանաձև կորիզը (nucleus emboliformis)։ Վերջապես, կիսագնդի կենտրոնում գտնվում է ատամնավոր կորիզը (nucleus dentatus)։ Նա նման է օլիվի կորիզին և ունի ծալծլված գորշ թիթեղի տեսք, որը բացված է (hilus nuclei dentati) դեպի ներս։ Ուղեղիկի և ստորին օլիվի ատամնավոր կորզների նմանությունը պատահական չէ, քանի որ երկու կորիզներն էլ իրար հետ կապված են հաղորդչական ուղիներով (tibrae olivocerebellares), և յուրաքանչյուր կորիզի ամեն մի ծալքը նման է մյուս ծալքին։ Այսպիսով, երկու կորիզները միասին են մասնակցում հավասարակշռության ֆունկցիայի իրականացմանը։  

Ուղեղիկի սպիտակ նյութը կտրվածքի վրա ունի բույսի մանր տերևների տեսք, որը համապատասխանում է յուրաքանչյուր գալարին և արտաքուստ պատված է գորշ նյութի կեղևով։ Այդ մանր տերևները դեպի կենտրոն միանում են՝ կազմելով ավելի խոշոր թիթեղներ. վերջիններս ձուլվում են սպիտակ նյութի զանգվածին, որտեղ տեղավորված են վերոհիշյալ գորշ կորիզները։ Սրա արդյունքը լինում է այն, որ ուղեղիկի կտրվածքի վրա գորշ ու սպիտակ նյութերի պատկերը նմանվում է ծառի և կոչվում է կենաց ծառ (arbor fitae) (այսպես է կոչվում է արտաքին տեսքի համար, քանի որ ուղեղիկի վնասվածքը անմիջական մահվան վտանգ չի ներկայացնում)։ Ուղեղիկի սպիտակ նյութը կազմված է տարբեր տիպի նյարդաթելերից։ Նրանցից մի քանիսը միացնում են գալարները և բլթակները, մյուսները կեղևից գնում են դեպի ուղեղիկի ներքին կորիզները և, վերջապես, երրորդները ուղեղիկը կապում են ուղեղի հարևան բաժիններին։ Այս թելիկները մտնում են ուղեղիկի երեք զույգ կոթոնների կամ ոտիկների կազմության մեջ։

* **Ստորին կոթոններ** (pedunculi cerebellares inferiores) կամ պարանաձև մարմիններ (corpora restiformia)։ Նրանց կազմության մեջ մտած դեպի ուղեղիկն են գնում tractus spinocerebellaris posterior (Flechsigi) –ը, երկարավուն ուղեղի հետին պարանիկների կորիզներից՝ fibrae arcuatae exteranae, և ստորին օլիվից՝ tractus olivocerebellaris ։
* **Միջին կոթոններ** (pedunculi cerebellares medii) կամ կամրջի բազուկները (brachia pontis (BNA))։

Նրանց կազմության մեջ կան նյարդաթելեր, որոնք կամրջի կորզներից գնում են դեպի ուղեղիկի կեղևը (tractus pontocerebellaris) և հանդիսանում են կողև - կամրջային ուղու շարունակությունը։

* **Վերին կոթոններ** (pedunculi cerebellares superiores) կամ կապակցող բազուկները (brachia conjuctiva)։ Սրանք բաղկացած են երկու ուղղությամբ ընթացող նյարդաթելերից՝ 1) դեպի ուղեղիկը՝ tractus spinocerebellaris anterior (Gowersi) և 2) ուղեղիկի ատամնավոր կորիզից դեպի քառաբլրի ծածկը՝ tractus cerebellotegmentalis, որը խաչվելուց հետո վերջանում է կարմիր կորիզում և տեսաթմբում։

* Մարդու գլխուղեղը, կարմիր գույնով նշված է ուղեղիկըՄարդու գլխուղեղը, կարմիր գույնով նշված է ուղեղիկը
* Մարդու ուղեղիկի առաջնային տեսքը Մարդու ուղեղիկի առաջնային տեսքը
* Ուղեղիկի ուղղահայաց կտրվածքըՈւղեղիկի ուղղահայաց կտրվածքը

Գրականություն
-------------

1. Է. Ի. Բորզյակ, Ե. Ա. Դոբրովոլսկայա, Վ. Ս. Ռևազով, Մ. Ռ. Սապին - Մարդու անատոմիա, Եր. Լույս, 1992 թ. 2 հատորով
2. Մ. Գ. Պրիվեսի խմբ. Մարդու նորմալ անատոմիայի դասագիրք, Եր. Լույս, 1992 թ. 2 հատորով

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Նյարդային համակարգ |
| --- |
|  |
| Կենտրոնական նյարդային համակարգ | Ուղեղային թաղանթներ • Ողնուղեղ • Գլխուղեղ • Ռոմբաձև ուղեղ • (Երկարավուն ուղեղ • Վարոլյան կամուրջ • Ուղեղիկ) • Միջին ուղեղ • Առջևի ուղեղ (Միջանկյալ ուղեղ • Ծայրային ուղեղ) |
|  |
| Ծայրամասային նյարդային համակարգ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Մարմնական նյարդային համակարգ (Սոմատիկ նյարդային համակարգ) | Զգացող նեյրոն (աֆերենտ) • Շարժիչ նեյրոն (էֆերենտ) • Գանգուղեղային նյարդ • Ողնուղեղային նյարդ |
| Վեգետատիվ նյարդային համակարգ (ինքնավար նյարդային համակարգ) | Սիմպաթիկ նյարդային համակարգ • Պարասիմպաթիկ նյարդային համակարգ • Մետասիմպաթիկ նյարդային համակարգ |

 |

 |


1. ↑  անատոմիայի հիմնարար մոդել
2. ↑