**Լյուբլյանիցա** (սլովեն.՝ Ljubljanica), գետ Սլովենիայում, Սավա գետի վտակը։

Ստուգաբանություն
----------------

Գետի անվանման ծագման ստույգ բացատրություն չկա։ Վարկածներից մեկի համաձայն՝ գետն իր անունն ստացել է գերմաներեն գերմ.՝ Laibach («դանդաղ ջուր») բառից, ըստ այլ ենթադրությունների՝ գետի անունը ծագել է Լյուբովիդ անձնանունից, որը գետի ափին գտնվող բնակավայրի ենթադրյալ հիմնադրի անունն է։ Իսկ արդեն գետի անունով կոչվել է Լյուբլյանա քաղաքը։

Հռոմեական կայսրության ժամանակաշրջանում գետը և նրա ափին գտնվող բնակավայրը, որը գտնվել է ժամանակակից Վրխնիկայի տեղում, կոչվել են Նավպորտ (լատին․՝ Nauportus)։ Միջնադարյան աղբյուրներում գետը կոչվել է գերմանական և լատինական անուններով՝ Leybach (1254 թվական), Laibacus (1260 թվական), Leybach (1265 թվական), Laybach (1314, 1443 թվականներ)։ Սլովենական անվանումն առաջին անգամ օգտագործել է Յանեզ Վայկարդ Վալվազորը։

Նկարագիր
--------

Իր ողջ ընթացքում գետը յոթ անգամ անհետանում է կարստային խորխորատներում և կրկին հայտնվում է մակերեսին՝ փոխելով իր անունը։ Իր հոսանքի սկզբում այն կոչվում է Տրբուխովիցա (սլովեն.՝ Trbuhovica), ապա Օբրխ (սլովեն.՝ Obrh), Ստրժեն (սլովեն.՝ Stržen), Ռակ (սլովեն.՝ Rak), Պիվկա (սլովեն.՝ Pivka), Ունիցա (սլովեն.՝ Unica) և միայն Վրխնիկա քաղաքից ներքև է ստանում Լյուբլյանիցա անվանումը։

Վրխնիկա քաղաքից մինչև Սավա գետի մեջ թափվելու վայրը գետի երկարությունը 41 կմ է։ Ջրհավաք ավազանի մակերեսը 1890 կմ² է։ Գետի լայնությունը 25-30 մ է, առավելագույն խորությունը՝ մինչև 12 մ։ Դրա հոսանքը մոտ 20 կմ անցնում է ստորգետնյա կարստային քարանձավներով։ Լյուբլյանիցայի ջրահավաք ավազանում հայտնաբերվել են կարստային բիֆուրկացիաներ, որտեղ մեկ տեղամասի ջուրը միաժամանակ հոսում է տարբեր կողմեր։ Լյուբլյանիցայի ափին՝ Սավա գետը թափվելու վայրից 10 կմ հեռավորության վրա է տեղակայված Սլովենիայի մայրաքաղաք Լյուբլյանան։ Ջրի ծախսը տատանվում է 4,3-ից մինչև 132 մ³/վ և միջին հաշվով կազմում է 39 մ³/վ։

Լյուբլյանիցա գետի պրոֆիլը

Լյուբլյանիցան Ֆունիզեի մոտ

Երկրաբանություն
---------------

Գետի ավազանի մեծ մասը ձևավորվել է կավճի և Յուրայի ժամանակաշրջանի կրաքարերի հզոր շերտով և Յուրայի ու Տրիասի ժամանակաշրջանների դոլոմիտներով։ Կան նաև չորրորդական մնացորդներ, որոնց հզորությունը Պլանինյան դաշտում հասնում է 25 մետրի, բայց միջինը կազմում է 5 մ։ Ավազանի հարավային մասը՝ մինչև Վրխնիկա, ձևավորվել է դինարյան կարստով, որը բաղկացած է հիմնականում կրաքարից։ Հյուսիս-արևմուտքում գտնվում է նախալպիական կամ մեկուսացված կարստի տարածքը՝ դոլոմիտից կտրուկ լանջերով։ Ջրհավաք ավազանի մեծ մասը բաղկացած է ճեղքված կարստային ջրատար հորիզոններից, որոնք փոքր ջրային հորիզոններ են կազմում, որոնք օգտագործվում են որպես ստորգետնյա ջրերի աղբյուրներ (Լյուբլյանայի ճահիճներ)։

Լյուբլյանիցայի ակունքի և Պլանկինյան դաշտի միջև ընկած հատվածում ընկած մոտ 150 կմ² տարածքում հայտնի է ավելի քան 800 քարանձավ։

Կլիմա
-----

Գետի ավազանում տարվա ընթացքում հաշվվում է 100-150 անձրևոտ օր, այդ ընթացքում լինում են 1300-ից մինչև 3000 մմ տեղումներ։ Օրական տեղումների ռեկորդային քանակը կազմում է 300 մմ։ Աշնանային և ձմեռային վարարումները լինում են երկարատև անձրևներից հետո։ Գարնանային վարարումների պատճառ է դառնում բարձրլեռնային սարահարթի վրա ձյան հալչելը։

Հնագիտական ուսումնասիրություններ
--------------------------------

19-րդ դարի վերջին Լյուբլյանիցա գետում Կարել Դեժմանն սկսել է ջրասուզակային հնագիտական հետազոտություններ։ Հայտնաբերվել են բրոնզե անոթներ և երկաթե զենք։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Լյուբլյանիցա գետի վրա կառուցվել է Վիշապների կամուրջը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #4099719-4 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. ↑  *Snoj M.* Etimološki slovar slovenskih zemljepisnih imen. Založba Modrijan. — Ljubljana :: Založba ZRC, 2009. — С. 238–241. — 978-961-241-360-6 с.
3. ↑  *Torkar S.* O nastanku in pomenu krajevnega imena Ljubljana in njegove nemške oblike Laibach(սլովեն.) // *Glasilo Mestne občine Ljubljana*. — 2008. — Т. XIII. — № 8, 9. — С. 1318—797X.
4. 1 2 3 4 5  *Bonacci O.* Karst hydrogeology/hydrology of dinaric chain and isles(անգլ.) // *Environmental Earth Sciences*. — 2015. — В. 1. — Т. 74. — С. 37–55. — ISSN 1866-6299 1866-6280, 1866-6299. — doi:10.1007/s12665-014-3677-8
5. ↑  *Bezlaj F.* Slovenska vodna imena, 1. knjiga.. — Ljubljana: Slovenska Akademija Znanosti in umetnosti, 1956. — С. 349–351.
6. 1 2  *Sapač K. Rusjan S. Šraj M.* Assessment of consistency of low-flow indices of a hydrogeologically non-homogeneous catchment: A case study of the Ljubljanica river catchment, Slovenia(անգլ.) // *Journal of Hydrology*. — 2020. — Т. 583. — С. 124621. — doi:10.1016/j.jhydrol.2020.124621
7. 1 2  Blaž Lesnik, Radio Ognjišče. "Reka sedmerih imen". *Radio Ognjišče* (in սլովեներեն). Retrieved 2021 թ․ հունվարի 3.
8. 1 2  "Ljubljanica". *ksh.fgg.uni-lj.si*. Արխիվացված from the original on 2021 թ․ մայիսի 7. Retrieved 2021 թ․ հունվարի 3.
9. 1 2  *Gaspari A.* Archaeology of the Ljubljanica River (Slovenia): early underwater investigations and some current issues(անգլ.) // *The International Journal of Nautical Archaeology*. — 2003. — В. 1. — Т. 32. — С. 42–52. — doi:10.1006/ijna.2003.1080
10. 1 2  *Blatnik M. Mayaud C. Gabrovšek F.* Groundwater dynamics between Planinsko Polje and springs of the Ljubljanica River, Slovenia(անգլ.) // *Acta Carsologica*. — 2019. — В. 2. — Т. 48. — ISSN 0583-6050 1580-2612, 0583-6050. — doi:10.3986/ac.v48i2.7263
11. ↑  *Ерёмина Л.М.* Все столицы мира: Популярный справочник. — Москва: Дрофа, 2001. — С. 66—68. — 304 с. — ISBN 5-7107-3085-8

Արտաքին հղումներ
----------------

* "Condition of Ljubljanica". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 3-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Դասական հնությունների իրական բառարան |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4099719-4 · LCCN: sh2010007049 · VIAF: 243462086 · WorldCat VIAF: 243462086 |

 |