recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սիմչո Իսակով** (եբրայերեն՝ סימצ'ו איסאקוב‎, բուլղար․՝ Симчо Исаков, օգոստոսի 12, 1919(1919-08-12), Կյուստենդիլ, Բուլղարիա - հունվարի 22, 1949(1949-01-22), *անհայտ*), հրեական ծագմամբ բուլղարացի բանաստեղծ։ Գրել է բանաստեղծություններ, արձակներ, ֆելիետոններ։ 22 տարեկանում գրել է «Ալֆրեդ Սասսոն» չափածո վեպը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1919 թվականի օգոստոսի 12-ին Կյուստենդիլում՝ մանր առևտրական Իսակի ընտանիքում, որը «Փարիզ խանութ»-ի սեփականատերն էր։ Ընտանիքում չորրորդ երեխան էր։ Այն միջավայրը, որտեղ նա մեծացել է, ուղիղ կապ ուներ հրեա ժողովրդի իր նախահորը վերադարձնելու և ժամանակակից հրեական պետության ստեղծելու հետ։ Հրեաների հասարակական կյանքը եռում էր «Մակաբի» կազմակերպությունում և «Բարի ապագա» հրեական համայնքային կենտրոնում։

Սիմչոյի առաջին գրական փորձերը նկատվել են դեռ մանկության տարիներին։ 15 տարեկանում նա անձնական օրագիր էր պահում, որտեղ նկարագրում էր օրվա ապրումները և մտորում կյանքի մասին։ 1936 թվականին նա իր օրագրում նշում է, որ սկսելու է ուսումնասիրել եբրայերեն։ 1938 թվականին նա որոշում է հրա երեխաների համար դպրոցական թերթ հրատարակել, սակայն գիմնազիայի տնօրենը չէր խրախուսում նրա այս գաղափարը։ Դրա փոխարեն «Մակաբին» օգնում է նրան երկու երեխայի համար հրատարակել «Փախուստ» գրքույկը։ Նույն թվականին, որպես աճող հակասեմականության պատասխան, Կուստանդիլում ձևավորվել էր հրեական անլեգալ կորիզ։ Իսակովը հայտնի էր որպես «Հրեաների առաջնորդ»։

Գերազանց ավարտելով Կյորստենդիլի գիմնազիան, ընտանիքի պնդմամբ ընդունվում է Սոֆիայի համալսարան։ Այս տարիներին նա աշխատել է Ալաբին փողոցի անձրևանոցների խանութում։ Ազգի պաշտպանության օրենքի ընդունման ժամանակ Իսակովը դուրս է եկել համալսարանից և վերադարձել է հայրենի քաղաք՝ Կյուսենդիլ, որտեղ տեղի հրեական դպրոցում դասավանդել է երբայերեն։

1943 թվականին Իսակովը Բուլղարիայում հրեական համայնքի միակ թերթում՝ «Զանգվածային տեղեկագրում», պարբերաբար տպագրում էր իր ֆելիետոնները։ Երեք տարի մի քանի այլ հրեաների հետ եղել է աշխատանքային ճամբարում, որտեղ նա քարեր էր կոտրում՝ ճանապարհներ և կամուրջ կառուցելու համար։

1949 թվականի հունվարի 22-ին Սիմչո Իսակովը մահացավ։ Ըստ գրաքննադատ Մորդեհայի-Մարկո Ավիսհայի՝ նա արժանի էր «բուլղարական հրեաների գրող» գրական անվանը։ Մահանալուց հետո նա ժառանգություն է թողել հարյուրավոր բանաստեղծություններ և մի չափածո վեպ՝ «Ալֆրեդ Սասսոն»-ը։

1973 թվականին բանաստեղծ Ռաֆայել Էլիազը եբրայերեն է թարգմանել Իսակովի մի շարք բանաստեղծություններ։ 2007 թվականի հրատարակվել է բանաստեղծությունների ժողովածուն, որն ուներ «Ընտրանի» (Избрано) անունը, որը խմբագրվել է Վիկտորիա Աթանասովայի կողմից։

Արտաքին հղումներ
----------------

* סימצ'ו איסקוב – משורר, חולם ולוחם – 60 שנה לפטירתו, Բուլղարական հրեաների կայքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  „Симчо Исаков: Живот и творчество", д-р Сами Шаков. – В: Симчо Исаков, „Избрано", ИЦ „Шалом", София, 2007, стр. 5 – 16
2. ↑  „Симчо Исаков – един забравен поет", Нели Бънкова. – В: Симчо Исаков, „Избрано", ИЦ „Шалом", София, 2007, стр. 235 – 237


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 308264007 · WorldCat VIAF: 308264007 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Ներսես Շնորհալի եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Ներսես Մեծ եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Մարտունի քաղաքում, որը ենթակա է Հայ առաքելական եկեղեցու Էջմիածնի կաթողիկոսության Արցախի թեմին։ Եկեղեցին կառուցվել է 2004 թվականին Ալիս Օհանյանի հովանավորությամբ։

Տեղագրություն
-------------

Սուրբ Ներսես Մեծ եկեղեցին գտնվում է Մարտունի քաղաքի Ազատամարտիկների և Լեոնարդ Պետրոսյան փողոցների հյուսիս-արևմտյան անկյունում, Մոնթե Մելքոնյան փողոցից մոտ 30 մետր արևելք։

Կառուցվածք
----------

Մարտունու Սուրբ Ներսես Մեծ եկեղեցին խաչաձև կառույց է, որի կենտրոնից մի փոքր հարավ-արևմուտք գտնվող քառանկյուն բրգաձև տանիք ունեցող չորս սյուների վրա բարձրանում է փոքր գմբեթ, որի գագաթին խաչ է։ Եկեղեցու մուտքը արևմուտքից է՝ Պետրոսյան փողոցից, խորանը հյուսիս-արևելյան կողմում է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Անկախությունից ի վեր Արցախում 12 եկեղեցի է կառուցվել, 4-ի շինարարությունն էլ ընթացքում է, *(արխիվացված 18.03.2022թ.)*:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ավետիսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Տաթևիկ Արարատի Ավետիսյան** (մարտի 20, 1977(1977-03-20), Ստեփանակերտ, ԼՂԻՄ, ԽՍՀՄ), հայ քանդակագործ, բանաստեղծուհի։

Կենսագրություն
--------------

Տաթևիկ Ավետիսյանը ծնվել է 1977 թվականին Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Ստեփանակերտ քաղաքում։ 1978 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան, ապրում և ստեղծագործում է Արմավիրի մարզի Արմավիր քաղաքում։

Սովորել է Արմավիր քաղաքի արվեստի դպրոցում, 1992-1997 թվականներին՝ Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանի դեկորատիվ-կիրառական արվեստի բաժնում։

1992 թվականին «Դպրություն» ամսագրում տպագրվել է Մեսրոպ Մաշտոցին նվիրված նրա բանաստեղծությունը։ Հոդվածներ, բանաստեղծություններ է տպագրել տարբեր ամսագրերում։

«Հայոց արիասիրտ թագուհին» խորագրով թեմայի շուրջ գծանկարել է Փառանձեմ թագուհուն։

2003 թվականին ընդունվել է Արմավիրի «Արարատ» համալսարանի դպրոցական բաժինը։ Որպես ջոկատավար, խմբավար, աշխատել է Արմավիրի թիվ 7 դպրոցում, Արցախի դպրոցներում, Լաչինի Քարեգահ գյուղում։

Քանդակներ
---------

* «Սպասում» կամ «Երազող կինը»
* «Հրեշտակ»
* «Զղջում և մերժում»
* «Հոգեվիճակ»
* «Հոգնած ուսանողուհին»
* «Ծովափին»
* «Պարող աղջիկը»
* «Տարազով աղջիկը»
* «Ախ Թամար»
* «Կոմիտաս»
* «Աստղիկ դիցուհու դիմաքանդակ»

Ցուցահանդեսներ
--------------

* 1996 Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն
* 2004 Արմավիր
* 2006 Նարեկացի արվեստի միություն

Մեջբերումներ Տաթևիկ Ավետիսյանից
-------------------------------

Արվեստի ամեն աշխատանք գեղեցիկ է և աչքին շոյելի, եթե ճիշտ է ներկայացվում հատկապես լույսի պարզ քողի տակ… Եթե նույնիսկ չես կարող հասկանալ աբստրակցիան, բայց եթե նայելիս այն անցնում է հոգուդ խորանով՝ ուրեմն գնահատելի է և արժեքավոր, ուրեմն բուն նպատակին է հասել արվեստի գործը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տաթևիկ Ավետիսյանի աշխատանքները
**Վարդինե Օհանյան** (արաբ․՝ فارتي اوهانيان‎‎, հունվարի 1, 1984(1984-01-01) կամ 1980, Բուրջ համուդ, Լեռնային Լիբանան, Լիբանան և Բուրջ համուդ, Մաթնի շրջան, Լեռնային Լիբանան, Լիբանան), հայ քաղաքական և պետական գործիչ Լիբանանում, Լիբանանի երիտասարդության և սպորտի հարցերով նախարար (2020), «Զվարթնոց» հատուկ կարիքների կենտրոնի նախկին տնօրեն։

Կենսագրություն
--------------

Վարդինե Օհանյանը ծնվել է 1984 թվականի հունվարի 1-ին, Լեռնային Լիբանանի մարզի Բուրջ Համուդ քաղաքում civilnet։ Եղել է «Զվարթնոց» հատուկ կարիքների կենտրոնի տնօրենը։ Հաճախել է «Ազգային Եղիշե Մանուկյան» քոլեջ, երկրորդական կրթությունն ստացել է «Ազգային Լևոն և Սոֆիա Հակոբյան» քոլեջում։ Ավարտել է Լիբանանի համալսարանի սոցիոլոգիայի ֆակուլտետը։ Ունի մագիստրոսի աստիճան։ Անդամակցել է ՀՄԸՄ-ին։

2020 թվականի հունվարի 22-ին ՀՅԴ-ի կողմից առաջադրվել և Լիբանանի վարչապետ Հասսան Դիաբի կողմից նշանակվել է Լիբանանի երիտասարդության և սպորտի հարցերով նախարար։

Ընտանիքը
--------

Ամուսինն է՝ ճարտարագետ Արա Գևորգյանը, ունի երկու զավակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  السيرة الذاتية لوزيرة الشباب والرياضة فارتينيه اوهانيان — Al Jadeed, 2020.
2. 1 2 3  «Լիբանանի նոր կառավարութեան հայ անդամը Վարդինէ Օհանեանն է», Arevelk.am
3. 1 2 3  «Լիբանանի նոր կառավարության մեջ հայուհի է ընդգրկվել», News.am
4. 1 2 3 4 5 6 7 8  «Վարդինե Օհանյանը՝ Լիբանանի առաջին հայ կին նախարար», civilnet.am(չաշխատող հղում)
5. 1 2  وزيرة السياحة المقترحة... مرشدة اجتماعية ومنسقة إدارية(չաշխատող հղում)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թամրազյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Վարդուշ (Վարդուհի) Զաքարի Թամրազյան** (դեկտեմբերի 15, 1922(1922-12-15), Վլադիկավկազ, Խորհրդային Ռուսաստան - 2006), հայ դերասանուհի։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1954)։

Աշ-Մաթի կինը, Մարուսյա Թամրազյանի քույրը։

Կենսագրություն
--------------

1941 թվականին ավարտել է Երևանի թատերական ուսումնարանը։ 1941-1944 թվականներին եղել է Գորիսի դրամատիկական թատրոնի դերասանուհի, 1950-1961 թվականներին՝ Արտաշատի, Կամոյի շրջանի դրամատիկական թատրոնների դերասանուհի, 1944-1950 թվականներին՝ ԵՊՀԹ դերասանուհի, 1961-1988 թվականներին՝ Լենինականի դրամատիկական թատրոնի դերասանուհի։

Դերեր
-----

Խաղացել է դրամատիկական, քնարական, կատակերգական դերեր

* Անուշ՝ Հակոբ Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար»
* Սառա՝ Նար-Դոսի «Սպանված աղավնին»
* Ռուզան՝ Մուրացանի «Ռուզան»
* Հերմիա՝ Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազը»
* Կլարիչե՝ Գոլդոնիի «Երկու տիրոջ ծառան»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
3. ↑  Հայուհիներ. հանրագիտարան 2 հատորով. Եր.: Ամարաս, 2011, Հ II/ էջ 80 ISBN 978-99930-1-133-0


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
Ներքին հարդարանքի մի մասը
**Օրտայի թանգարան** (հոլ.՝ Hortamuseum, ֆր.՝ Musée Horta), թանգարան Բելգիայի մայրաքաղաք Բրյուսելում, որի ցուցադրությունը նվիրված է ճարտարապետ Վիկտոր Օրտայի կյանքին ու ստեղծագործությանը։ Թանգարանը գտնվում է նույն շենքում, որը մի ժամանակ եղել է Օրտայի բնակության ու ստեղծագործելու վայրը։ 2000 թվականին թանգարանը Օրտայի նախագծով կառուցված երեք առանձնատների հետ ներառվել է Համաշխարհային ժառանգության ցանկի մեջ։

Պատմություն
-----------

Շենքը կառուցվել է ըստ Օրտայի նախագծի և նրա պատվերով 1898-1901 թվականներին։ Անգամ շինարարության ավարտից հետո Օրտան շարունակել է փոփոխել տան տեսքը, 1906 թվականին տան մոտ այգի է ավելացվել։ Ապահարզանից հետո Օրտան վարձակալել է շինությունը, սակայն ի վերջո դառել է դրա սեփականատերն ու տան մշտական բնակիչը և որոշ փոփոխություններ է արել դրա ներքին հարդարման մեջ։ Օրտան մեծացրել է ստուդիան, բաց տեռաս ու ձմեռային այգի է ավելացրել։ Տան դիմացի տարածությունը փոփոխվել է 1911 թվականին Օրտայի կողմից ավտոտնակի կառուցումից հետ։ Տունը վաճառվել է Հենրի Պինտեին 1919 թվականին, իսկ 1926 թվականին շինության երկու մասերն առանձնացվել են իրարից։ Սուրբ Ժիլի կոմունան ձեռք է բերել տան բնակելի հատվածը 1961 թվականին՝ այնտեղ Օրտային նվիրված թանգարան կառուցելու նպատակով։ 1967 թվականին տունը վերանորոգվել է Ժան Դելիի ղեկավարությամբ, որից հետո շինության կառուցվածքը մեծապես սկսել է համապատասխանել թանգարանային նշանակությանը։ 1969 թվականին թանգարանը բացվել է հանրության համար։ 1970-ական և 1980-ական թվականներին ևս անց են կացվել վերանորոգման աշխատանքներ։

Նկարագրություն
--------------

Թանգարանի ներսում գտնվում է մշտական ցուցադրություն, որը ներառում է մոդեռն ոճի կահույքի հավաքածու, արվեստի գործիքներ ու առարկաներ, որոնք օգտագործել են Օրտան ու իր ժամանակակիցները, այդ թվում` Օրտայի կյանքի հետ կապված փաստաթղթեր։ Թանգարանը կազմակերպում է Օրտայի և նրա արվեստի հետ կապված թեմատիկ ցուցահանդեսներ։ 

Թանգարանն ունի միջին չափեր և Օրտայի կողմից օգտագործվել է որպես յուրօրինակ «լաբորատորիա», որտեղ նա ուսումնասիրել է շինարարության տարբեր մեթոդներ` օգտագործելով լավագույն տեխնոլոգիաներ, որոնք հասանելի էին այդ ժամանակ։ Շինության ընդհանուր լայնությունը 12.5 մետր է, այդ թվում` 6.7 մետրը կազմում է բնակելի հատվածը, իսկ 5.8 մետրը՝ ստուդիան։ Տունն ունի երեք հարկ, դրա կտուրը թեքություն ունի երկու կողմերից։ Տան բակը քարապատ է և զարդարված է մետաղական բազրիքներով։ Շինությունը հայտնի է իր ապակե առաստաղով, որը տեղակայված է անմիջապես գլխավոր աստիճանավանդակի վերևում։

Տես նաև
-------

* Բելգիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑
3. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
4. ↑
5. ↑  Hortamuseum - Chronology

Արտաքին հղումներ
----------------

* Voormalige woning en atelier van Victor Horta. Hortamuseum Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed, van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ICCU: UFIV049418 · ISNI: 0000000122009442 · LCCN: nr87001043 · VIAF: 167984459 · WorldCat VIAF: 167984459 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

Նոյեմբերյանի Շավարշավան (մինչև 1964 թ.՝ Կոթիգեղ) գյուղը գտնվում է քաղաքից հարավ-արևելք՝ 21 կմ հեռավորությամբ, ձորերով ու ձորակներով կտրտված, անհանգիստ ռելիեֆ ունեցող վայրում։ Անունն ստացել է ի պատիվ այդտեղ ծնված հեղափոխական, կուսակցական և պետական գործիչ Շավարշ Ամիրխանյանի։ Գյուղի մերձակայքը հարուստ է միջնադարյան ճարտարապետական-հնագիտական հուշարձաններով (եկեղեցիներ, ամրոցներ, գյուղատեղեր, գերեզմանոցներ, խաչքարեր և այլն)։ Դրանցից կարևոր է Սբ. Սարգիս վանքը, որը գտնվում է գյուղից 10 կմ արևելք՝ լեռնաբազուկներից մեկի գագաթին, պատմական Գուգարք նահանգի Կանգարք գավառի տարածքում (ներկայումս Ադրբեջանի Ղազախի շրջանում)։ Վանքը իր բարձր դիրքով իշխում է շրջակա տարածքի վրա և տեսանելի է շատ հեռուներից։ Այն ներկայումս բաղկացած է իրար կից զույգ եկեղեցիներից և հյուսիսարևելյան մասում՝ 1 մ հեռավորությամբ գտնվող մատուռից։ Հարավային եկեղեցին գմբեթավոր է, ունի արտաքուստ ուղղանկյուն (4,85 x 5,86), ներքուստ խաչաձև հատակագիծ։ Արևելյան խաչաթևը կիսաշրջանագծային է, մյուսները՝ ուղղանկյուն, փոքր խորությամբ։ Գմբեթը հենվում է գմբեթատակ ուղղանկյան (2,7 x 2,2 մ) անկյունային մասերը միացնող կիսաշրջանագծային կամարների վրա։ Անցումը կլոր թմբուկին իրականացված է առագաստների օգնությամբ, միակ մուտքը՝ եզերված պարզ տրամատ ունեցող, վերևից կիսաշրջանագծային եզրակալով, հարավից է։ Ուղղանկյուն բարավորը շրջանակված է զարդաքանդակների գոտիով, որից ներս՝ ողջ մակերևույթը պատած է եղել արձանագրությամբ (ներկայումս ամբողջովին եղծված և անընթեռնելի)։ Հարավային ճակատի արևելյան կողմում ողջ բարձրությամբ նկատելի է պատի նորոգված լինելը։ Բարավորն իր քարատեսակով (մուգ շագանակագույն ֆելզիտ) տարբերվում է հուշարձանների քարից (սրբատաշ կաթնագույն կրաքար) և ենթադրելի է, որ տեղադրվել է հետագայում՝ նորոգման ժամանակ։ Բարավորը շրջանակող շրջանակող զարդաքանդակները ևս մատնում են նրա ուշ շրջանի պատկանելը։ Ս. Ջալալյանը մասնակիորեն բերում է արձանագրությունը, որից երևում է, որ այն վերաբերել է «խախտեալ եկեղեցու» նորոգմանը։ Անցյալ դարավերջի հեղինակ Ս. Բարխուդարյանը տեղեկացնում է 1838 թ. Կոթի գյուղացի Արզուման-Տեր-Սահակյանի կողմից վանքի նորոգվելը, ըստ երևույթին, օգտվելով հենց այդ արձանագրությունից։
**Գևորգ Զորաբ** (հոլ.՝ George Avetoom Marterus Zorab, 1898 - 1990, Զուտերմեյր, Հարավային Հոլանդիա, Նիդերլանդներ), ծագումով հայ, նիդերլանդացի պարահոգեբան։

Վիլհելմ Տենաֆի հետ համարվում է Նիդերլանդներում պարահոգեբանության մասին գրող կարևոր հեղինակ։ Զորաբը չէր ընդունում Տենաֆի հետազոտությունների մեթոդաբանությունը դրանք համարելով ոչ բավարար քննադատական։ Այդ պատճառով լքել է Պսիխոհետազոտության ուսումնական կենտրոնը և հիմնել Նիդերլանդների պարահոգեբանության միությունը (հոլ.՝ Nederlandse Vereniging voor Parapsychologie։

Մոտ հազար հետազոտությունների, հոդվածների և գրքերի հեղինակ է (գտնվում են Նիդերլանդների Թագավորական գրադարանում)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Ինդոնեզիայում՝ հայ գործարարի ընտանիքում։ 11-ամյա տարիքում ընտանիքը տեղափոխվել է Նիդերլանդներ՝ Նեյմեյխեն։ Այստեղ ավարտել է նախ տարրական, ապա միջնակարգ դպրոցը, որից հետո այլևս ֆորմալ կրթություն չի ստացել։ 1918 թ. հոր օգնությամբ գնել է ագարակ և 4 տարի զբաղվել գյուղատնտեսությամբ։

Ամուսնացել է 1925 թ.։ 1928-1934 թթ. կնոջ հետ ճամփորդել է Եվրոպայով մեկ (մեքենայով և նավով)։ Այդ ընթացքում գրել է ուղղագրություններ *Դը Կամպյուն* ամսագրի համար։

30-ականներին Զորաբը ուսումնասիրում էր սպիրիտիզմ և այդ թեմայով հոդվածներ էր հրապարակում «Ապագա կյանք» (*Het Toekomstig Leven*) ամսագրում։ Գերմանական օկուպացիայի շրջանում գրել է «Հարության պատմությունը պարահոգեբանության լույսի ներքո» (լույս է տեսել 1947 թ,)։ 1946-1957 թթ. Զորաբը «Պարահոգեբանության պարբերականի» խմբագիրներից էր։

Կարևոր աշխատություններից վերջինը՝ «Պարահոգեբանություն բոլորի համար» (*Parapsychologie voor iedereen*) լույս է տեսել 1976 թ.։ Թողել է երկու ինքնակենսագրական ակնարկ։

Աղբյուր
-------

* (Հոլանդերեն) Հ. վան դեր Հուվեն, Զորաբ, Գևորգ Ավետում Մարտերուս (սկզբնաղբյուր՝ Հոլանդական կենսագրական բառարան)։

1. 1 2 3 4  Digital Library for Dutch Literature (նիդերլ.) — 1999.
2. 1 2  Digital Library for Dutch Literature (նիդերլ.) — 1999.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի,** կրոնական կառույց Հայաստանի Հանրապետության Կոտայքի մարզի Աբովյան քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցին կառուցվել է 19-րդ դարում։ Մեսրոպ արքեպիսկոպոս Սմբատյանի աշխատության մեջ հիշատակվում է, որ կառուցվել է 1851 թ. Էլար գյուղում, որը գտնվում է Աբովյան քաղաքի հարավ-արևելքում. հնագույն բնակավայր է։ Աբովյանի Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին գտնվում է այս գյուղի գերեզմանատների հարևանությամբ՝ բարձունքի վրա։ Եկեղեցու բակում նույնպես կան շիրմաքարեր։ Վերանորոգվել է 2001 թ.։ 2010 թ. հունիսի սկզբին, մի քանի բարերարների ֆինանսական նվիրատվությունների շնորհիվ, կրկին ընթացան վերանորոգչական աշխատանքներ։

2010 թ. նոյեմբերի 28-ին եկեղեցին վերաօծվեց ձեռամբ Կոտայքի թեմի առաջնորդ Առաքել Եպիսկոպոս Քարամյանի։
Եկեղեցու հոգևոր հովիվն է Տեր Մաշտոց քահանա Բաբայանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հիրավի պատմական իրադարձություն՝ Աբովյան քաղաքում abovyan.com կայքում
Սինթեզ գազի տարատեսակ՝ փայտի գազի այրումը
**Սինթեզ գազ** (ջրագազ, գեներատորային գազ) ածխածնի մոնօքսիդի և ջրածնի խառնուրդն է։ Անունը ստացել է սինթետիկ բնական գազի (ՍՆԳ, անգլ. SNG) անվանումից, քանի որ որպես միջանկյալ նյութ այն օգտագործվում է սինթետիկ բնական գազի ստացման պրոցեսում:Արդյունաբերության մեջ ստանում են մեթանի գոլոշիների կոնվերսիայի միջոցով, մեթանի մասնակի օքսիդացմամբ, թափոնների և հումքի մասնակի պլազմային գազիֆիկացմամբ, ածխի գազիֆիկացմամբ։ Ստացման եղանակից կախված խառնուրդում CO:Н2 հարաբերակցությունը տարբեր է՝ 1:1 մինչև 1:3։

Սինթեզ գազում բաղադրիչների հարաբերակցությունը տատանվում է մեծ միջակայքում, որը պայմանավորված է ինչպես հումքի, այնպես էլ կոնվերսիայի տեսակից (ջրային գոլորշիով, թե թթվածնով).

{\displaystyle {\mathsf {CH\_{4}+H\_{2}O\rightarrow CO+3H\_{2}}}}
{\displaystyle {\mathsf {2CH\_{4}+O\_{2}\rightarrow 2CO+4H\_{2}}}}
{\displaystyle {\mathsf {{\text{-}}CH\_{2}{\text{-}}+H\_{2}O\rightarrow CO+2H\_{2}}}}
{\displaystyle {\mathsf {2{\text{-}}CH\_{2}{\text{-}}+O\_{2}\rightarrow 2CO+2H\_{2}}}}
Բաղադրիչների հարաբերակցությունը կախված է նաև ստացման մեթոդից և ածխի գազաֆիկացման պայմաններից։ Առավել շատ տարածված է Լուրգի մեթոդը, որի արդյունքում ստացվում է խոնավ գազ հետևյալ բաղադրությամբ՝ 15-18 % СО, 38-40 % Н2, 9-11 % СН4, 30-32 % СО2: Ջերմաստիճանը բարձրացնելիս մեծանում է ածխածնի մոնօքսիդի, իսկ ճնշումը բարձրացնելիս՝ ջրածնի և մեթանի կոնցենտրացիան։ Խառնուրդը պարունակում է նաև իներտ գազեր (N2 և այլն) և ծծմբաջրածին, եթե դրանում առկա է ծծումբի միացություններ։ Սինթեզ-գազը ծծմբաջրածնից և ածխածնի երկօքսիդից մաքրելու համար անցկացնում են հատուկ լուծիչների միջով։ СО-ի և Н2-ի հարաբերակցությունը անհրաժեշտության դեպքում կարելի է փոխել ածխածնի օքսիդի և ջրային գոլորշու կոնվերսիայի միջոցով։ 

Սինթեզ-գազը ացետիլենի հետ ստանում են բնական գազի պիրոլիզի գործընթացում։ 

Ազոտական արտադրությունում սինթեզ-գազ ասելով հասկանում են ազոտի և ջրածնի խառնուրդը, որն օգտագործվում է ամոնիակի արտադրությունում։

Կիրառություն
------------

Սինթեզ-գազի կիրառման հիմնական ոլորտներն են էլեկտրական և ջերմային էներգիաների արտադրությունները, ածխածնի օքսիդի և ջրածնի ստացումը, մեթանոլի սինթեզը, Փիշեր-Տրոպշի սինթեզը։

Գրականություն
-------------

* Химическая энциклопедия / Редкол.: Кнунянц И.Л. и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1995. — ISBN 5-82270-092-4

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Beychok, M.R. *Process and environmental technology for producing SNG and liquid fuels*, U.S. EPA report EPA-660/2-75-011, May 1975
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրեն Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)

**Սուրեն Արմենակի Հովհաննիսյան** (1909, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - 1984, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բժիշկ-ռենտգենաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սուրեն Հովհաննիսյանը ծնվել է 1909 թվականին, Թիֆլիսում։ 1935 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1937 թվականին Հովհաննիսյանը Լենինականում կազմակերպել է ռենտգենաբանական բաժանմունք։ 1946 թվականին մասնակցել է ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության Ռենտգենաբանության և ուռուցքաբանության գիտահետազոտական ինստիտուտի կազմակերպմանը և մինչև 1984 թվականը ղեկավարել թոքային ախտաբանության բաժանմունքը։ 1954-1973 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր ռենտգենաբան։

Աշխատանքները վերաբերում են սրտի և անոթների, բրոնխների և թոքերի, ստամոքսի, ոսկրերի մի շարք հիվանդությունների ռենտգենյան ախտորոշման հարցերին։ Ավելի քան 70 գիտական աշխատությունների հեղինակ է։

Սուրեն Հովհաննիսյանը մահացել է 1984 թվականին, Երևանում։

Պարգևներ
--------

* «Մարտական ծառայության համար» մեդալ։
* «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի նկատմամբ տարած հաղթանակի համար» մեդալ։

Երկեր
-----

* Թոքային էխինոկոկի ռենտգեն ախտորոշում, Երևան (1969)։

Գրականություն
-------------

* Айриян А. П. Армянские учёные-медики. - Ер. 1998 - 276 с.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
|  |
| --- |
| **Սինձ պալարակիր** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Աստղածաղկազգիներ (Asteraceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Եղերդակայիններ (Cichorioideae) |
| **Ցեղ** | Սինձ *(Tragopogon)* |
| **Տեսակ** | **Սինձ պալարակիր** *(T. tuberosus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Tragopogon tuberosus***K.Koch, 1851 |

**Սինձ պալարակիր** (լատին․՝ Tragopogon tuberosus), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա խոտաբույս է, որն ունի 35-70 սմ բարձրություն և հաստացած պալարանման արմատ։ Արմատամերձ տերևները երկար են, գծային, ցողունայինները՝ հիմքի մասում շատ լայնացած, դեպի վեր աստիճանաբար նեղացող։ Ցողունն ուղիղ է, չճյուղավորված։ Ծաղիկները վառ դեղին են։ Ծածկոցի թերթերը ծաղիկներին հավասար են։ Սերմնիկները թմբիկավոր-թեփավոր են, կտուցը՝ սերմիկի լայնացած մասից կարճ կամ դրան հավասար։ Պատուսը կազմված է հիմքում օղակաձև ձուլված փետրաձև մազիկներից։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Իջևանի (Իջևան), Լոռու (Շահնազար) և Զանգեզուրի (Կապան) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Ընդհանուր արեալը, բացի Հայաստանից, ընդգրկում է Նախակովկասը, Դաղստանը, Արևելյան Անդրկովկասը։ Ամենուրեք հազվադեպ հանդիպող տեսակ է։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակերևույթից 800–1600 մ բարձրությունների վրա, տափաստաններում և մարգագետիններում, թփուտների մեջ։ Ծաղկում է ապրիլ–մայիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է, որի տարածման շրջանի մակերեսը 20000 կմ²–ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 2000 կմ²–ից պակաս։ Համարվում է Կովկասի էնդեմիկ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէր նաև CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · WoRMS |

 |
**Սուրեն Պարթևյան** (Սիսակ Պարտիզպանյան, 1876, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - 1921, Ալեքսանդրիա, Եգիպտոս), հայ գրող, հրապարակախոս։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Կ․ Պոլսի Պերպերյան և Կեդրոնական վարժարաններում։ 1895 թվականին անցել է Եվրոպա, 1903 թվականին՝ ԱՄՆ, 1908 թվականին՝ Թուրքիա, ապա՝ Եգիպտոս։ Այդ տարիներին խմբագրել է «Ազգ», «Դաշինք», «Անապատին հուշարձանը» և այլ պարբերականներ։ Հրապարակախոսական երկերում արծարծել է ազգային-ազատագրական շարժման հարցեր։ Գրել է տպավորությունների մի շարք՝ կապված Ադանայի կոտորածի հետ («Կիլիկյան արհավիրքը», 1909)։ Պարթևյանի պատմվածքների, նովելների ու վիպակների թեման 1894-1896 թվականների կոտորածների, Մեծ եղեռնի իրադարձությունների, հայ ժողովրդի ընդվզումի ու պայքարի դրվագներն են։ Պարթևյանը գործածել է Տերտունի, Մ․ Պարթեյանի գրական ծածկանունները։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17711 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Վեկտորական դաշտի ուժագծերը** թեք գծեր են, որոնց շոշափողներն ամեն կետում ցույց են տալիս վեկտորի ուղղությունը։ Օգտագործվում են վեկտորական դաշտերը պատկերելու համար, որոնք դժվար է ցայտուն պատկերել մեկ այլ ձևով։

Տարբեր ֆիզիկական դաշտերի իրական տեսակներ ունեն իրենց առանձնահատկությունները, որոնք արտահայտվում են ինտեգրալ կորերի պատկերում։ Մասնավորապես՝ էլեկտրական լիցքը հանդիսանում է կենտրոն, որտեղ զուգամիտվում են դաշտի ուժագծերը։

Էլեկտրական դաշտ
---------------

Համաձայն Մաքսվելի հավասարումների՝ 

{\displaystyle {\vec {\nabla }}\times {\vec {E}}=-\left({\frac {dB}{dt}}\right),\nabla \times {\vec {D}}}
էլեկտրական դաշտը կարող է լինել ինչպես պոտենցիալային, որը պայմանավորված է էլեկտրական լիցքերի առկայությամբ, այնպես էլ մրրկային, որն առաջանում էլեկտրամագնիսական ինդուկցիայի առաջացման հաշվին. կամ այդ երկու դեպքերի համակցություն։ Պոտենցիալ էլեկտրական դաշտն ունի ինտեգրալային կորեր (ուժագծեր), որոնք սկսվում են դրական և ավարտվում բացասական լիցքի վրա։ Փորձնական լիցքի վրա ազդող Կուլոնյան ուժն ուղղված կլինի ինտեգրալային գծերի շոշափողներով։ Նրրկային դաշտի ուժագծերը փակ են։ Տարածության տվյալ կետում դրանց խտությունը որոշված է այդ կետում մագնիսական ինդուկցիայի ըստ ժամանակի մասնակի ածանցյալի նշանակությամբ, իսկ ուղղությունը որոշվում է խցանահանի կանոնով։

Մագնիսական դաշտ
---------------

Մաքսվելի հավասարումների համաձայն՝ 

{\displaystyle \nabla \times {\vec {B}}=0,{\vec {\nabla }}\times {\vec {H}}=\left({\frac {dD}{dt}}\right)+{\vec {j}}}։
Մագնիսական մոնոպոլներ դեռ հայտնի չեն, այնպես որ մագնիսական դաշտ կարող է առաջանալ միայն էլեկտրական ինդուկցիայի ({\displaystyle D}) փոփոխման և էլեկտրական հոսանք անցնելու ({\displaystyle {\vec {j}}}) արդյունքում։ Այստեղից հետևում է, որ մագնիսական դաշտը *մրրկային* դաշտ է, իսկ նրա ուժագծերը միշտ փակ են, այսկինքն մագնիսական դաշտի դիվերգենցիան ամեն տեղ հավասար է զրոյի։

Մագնիսական ինդուկցիայի գծերը կարող են հստակ արտապատկերվել ֆերոմագնիսական փոշիների միջոցով։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 205995761 |

 |
**«Սիսական» կամավորական զորամիավորում**։ 1988թ․ փետրվարին Արցախյան շարժում Սիսիանում և շրջակա գյուղերում առաջ է բերում ինքնապաշտպանական խմբերի կազմավորում։ 1988 թվականի նոյեմբերին Ղարաբաղ կոմիտեին կից ստեղծվում է մարտական թև։ Սիսական ջոկատը կազմավորվում է Սիսիանում՝ շրջանի գյուղերի և Սիսիան քաղաքի ջոկատների միավորումից։ Ունեցել է ռազմական խորհուրդ, շտաբ, 4 վաշտ։ 1989-1994 թվականներին ջոկատներն առանձին կամ գումարտակը, զորամիավորումը մասնակցել է ՀՀ Արարատի (Երասխ), Վայքի, Եղեգնաձորի (Խաչիկ), Սիսիանի (հյուսիսային և հարավային սահմաններ), Մեղրիի (Օրդուբադին հարող սահման), Կապանի ռմբակոծող կրակակետերի ճնշմանը, Գորիսի (Կոռնիձոր, Տեղ, Խոզնավար) և Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի («Մարդասիրական միջանցք», միջանցքի հարավային և հյուսիսային սահմաններ), Մարտակերտի (Դրմբոն, Կիչան, Հաթերք, Ումուդլու, Սրխավենդ, Զագլիկ, Մեծշեն, Կուսապատ, Զարդախաչ, Գետավան, Մեհմանա, Գյուլաթաղ, Ջայնաթաղ, «Պուշկինլայ» բարձունք), Քարվաճառի, Կուբաթլուի, Զանգելանի, Ֆիզուլիի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Վ. Ոսկանյանը, Հ. Ազոյանը, Ա. Մինասյանը։

Զորամիավորումից զոհվել է 87 ազատամարտիկ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
Ֆալաֆել
**Ֆալաֆել** (արաբ․՝ فلافل‎‎  ( լսել)), արաբական կերակրատեսակ, տապակված գնդեր՝ պատրաստված սիսեռով։ Տարածված է հատկապես Հունաստանում, Եգիպտոսում, Սիրիայում Իրաքում, Սաուդյան Արաբիայում և այլն։

Ֆալաֆելը ղպտիերեն բառ է (Φα Λα Φελ), որը նշանակում է «շատ լոբիներ»։

Պատմություն
-----------

Ֆալաֆելի ծագումն անհայտ է։ Կա մի ընդհանուր տեսություն, որ առաջին անգամ ֆալաֆել պատրաստել են ղպտիները՝ որպես մսին փոխարինող ուտեստ պահքի ժամանակ։ Քանի որ Ալեքսանդրիան նավահանգստային քաղաք է, հնարավոր է եղել ուտեստը տեղափոխել Մերձավորարևելյան այլ երկրներ։ Ավելի ուշ նաև Լևանտ երկրներ։

### Մերձավոր Արևելք

Մերձավոր Արևելքում ֆալաֆելը դարձել է արագ սնունդ։ Ռամադանի ընթացքում ֆալաֆելը կազմել է իֆտարի մաս։ Ֆալաֆելը այնքան տարածված էր որոշ երկրներում, որ ՄաքԴոնալդսի փոխարեն անվանում էին "McFalafel"։ Մեր ժամանակներում ֆալաֆելը համարվում է ազգային ուտեստ Եգիպտոսում, Պաղեստինում և Իսրայելում։

### Հյուսիսային Ամերիկա

Հյուսիսային Ամերիկայում մինչև 1970-ականները ֆալաֆել կար միայն հրեական թաղամասերում և ռեստորաններում։ Այսօր ուտեստը տարածված է ողջ Հյուսիսային Ամերիկայի բազմաթիվ քաղաքներում։

Սննդային արժեքը 100 գ
---------------------

Ֆալաֆել սենդվիչ
* Էներգետիկ արժեքը 333 կկալ
* ածխաջրեր 31,84 գ
* ճարպեր 17.80 գ
* Կալցիում (5%) 54 մգ
* Երկաթ (26%) 3.42 մգ
* Մագնեզիում (23%), 82 մգ
* Մանգան (33%) 0.691 մգ
* Ֆոսֆոր (27%) 192 մգ
* Կալիում (12%) 585 մգ
* Նատրիում (20%) 294 մգ
* Ցինկ (16%) 1.50 մգ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պատրաստենք միասին. Ջեռեփուկ ֆալաֆել
* Բաղադրատոմս-Ֆալաֆել Archived 2015-10-04 at the Wayback Machine.
**«Տասներկու աթոռ»** (չեխ․՝ «Dvanáct křesel», լեհ.՝ «Dwanaście krzeseł»), չեխոսլովակիա-լեհական համատեղ գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել են ռեժիսորներ Մարտին Ֆրիչը և Միխալ Վաշինսկին Իլյա Իլֆի և Եվգենի Պետրովի համանուն վեպի վրա 1933 թվականին։

Սյուժե
------

Վարշավայում մահացած մորաքույրը պրահացի վարսահարդար Ֆերդինանդ Շուպլատկոյին ժառանգություն է թողել դատարկ բնակարան և տասներկու հին աթոռ։ Իմանալով իր հարազատի միլիոնների կարողության մասին՝ դժբախտ վարսահարդարը մինչև վերջին կոպեկը ծախսում է ճանապարհի վրա։ Գոնե ինչ-որ գումար ստանալու հույսով նա աթոռները վաճառում է հնաոճ իրերի առևտրականին, իսկ գիշերը գտնում մի գրություն, որում գրված է աթոռներից մեկի երեսվածքի տակ թաքցված մոտ հարյուր հազար դոլարի մասին։

Առավոտյան հայտնի է դառնում, որ բոլոր աթոռներն առանձին-առանձին վաճառվել են տարբեր մարդկանց։ Պայմանավորված լինելով անհետացած գանձի համատեղ որոնման շուրջ՝ նորաթուխ ընկերները ճանապարհ են ընկնում։ Աթոռներից մեկը թյուրըմբռնման պատճառով հայտնվում են մանկատանը, և այնտեղ գտնվում է գումարը, որը հատկացվում է մանկատան սաներին՝ որպես անանուն բարեգործություն։

Դերերում
--------

* Վլաստա Բուրիան – *Ֆերդինանդ Շուպլատկո*
* Ադոլֆ Դիմշա – *Կամիլ Կլեպկա*
* Զուլյա Պոգորժելսկայա – *հոգաբարձու*
* Զուլյա Պոգորժելսկայա – *հոգաբարձու*
* Յուզեֆ Կոնդրատ – *տաքսու վարորդ*
* Ստանիսլավ Բելսկի – *Ռոզենման*
* Վիկտոր Բեգանսկի – *պրոֆեսոր-սպիրիտուալիստ*

Ազդեցություն
------------

Քանի որ կինոգործիչները ֆիլմի գործողությունները տեղափոխել են Լեհաստան, նրանք ստիպված են եղել սյուժեի նոր հանգույց մշակել, որը հիմնված չէ հեղափոխության և սեփականության օտարման վրա։ Ֆիլմի սցենարիստների սյուժետային աշխատանքը հետագայում փոխառվել է «Տասներկու աթոռ» վեպի մի շարք այլ էկրանավորումների համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
2. ↑
3. ↑  Freebase տվյալների վերբեռնում — Google.
4. ↑
5. ↑  Internet Movie Database — 1990.
6. ↑  «Экранизация "12 стульев" в Третьем Рейхе»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տասներկու աթոռ(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սարգիս Ավագյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ավագյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Սարգիս Նազարի Ավագյան** (մարտի 16, 1918(1918-03-16), Դարպաս, Հայաստան - ապրիլի 2, 1995(1995-04-02), Երևան, Հայաստան), հայ քիմիկոս։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1967), պրոֆեսոր (1969)։

Կենսագրություն
--------------

1936 թվականին ավարտել է Կիրովականի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը։ 1941 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը և ընդունվել ԵրՊԻ քիմիատեխնոլոգիական ֆակուլտետ։ 1941 թվականին մեկնել է ռազմաճակատ։ Պատերազմից հետո ընդունվել է ԵՊՀ ասպիրանտուրա։ 1946 թվականից աշխատել է ԵՊՀ քիմիայի ֆակուլտետում որպես ասիստենտ, ապա՝ ավագ դասախոս։ 1953 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական, 1967 թվականին՝ դոկտորական ատենախոսությունը։ 1969 թվականին նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում։ 1973-1975 թվականներին եղել է քիմիայի ֆակուլտետի դեկան, 1975-1984 թվականներին եղել է ՀՊՄԻ ուսումնական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր, 1984-1989 թվականներին՝ ԵՊՀ անօրգանական քիմիայի ամբիոնի վարիչ։

Գործունեություն
---------------

Հեղինակ է ավելի քան 100 գիտական աշխատանքների։ Աշխատանքները վերաբերում են տեսական և գործնական նշանակություն ունեցող π և խելատային համալիրների սինթեզին և ֆիզքիմիական հատկությունների հետազոտմանը։

Պարգևներ
--------

* «Կարմիր աստղ» շքանշան,
* ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատվոգիր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 601.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 1.
3. 1 2  Կենսագրական հանրագիտարան, Ե. ԵՊՀ. հրատ. 2009, էջ 108:
4. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 601)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | hush.am |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 8454 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աղաջանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Սիրանույշ Մանվելի Աղաջանյան** (նոյեմբերի 8, 1949(1949-11-08), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ համաճարակաբան, գիտնական։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1997), պրոֆեսոր (2004)։

Կենսագրություն
--------------

1972 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1984 թվականից աշխատում է Ազգային առողջապահության ինստիտուտ համաճարակաբանության ամբիոնում, 1997-1998 թվականներին՝ վարիչ, 1999 թվականից՝ ուսումնական աշխատանքների ղեկավար։ Էկոլոգիայի և կենսագործունեության անվտանգության միջազգային ԳԱ (2002), ՌԴ բնական ԳԱ (2004) անդամ է։

Աշխատանքները վերաբերում են սուր աղիքային վարակների տարածման համաճարակաբանության առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը, կանխարգելմանն ու դրանց դեմ պայքարի միջոցառումների մշակմանը։

Հեղինակ է «Իերսինիոզ» (ռուսերեն, 1998), «Ինֆեկցիոն հիվանդությունների կանխարգելման սկզբունքները» (2003) ուսումնական ձեռնարկների։

Անդամակցություն
---------------

* Էկոլոգիայի և կենսագործունեության անվտանգության միջազգ. ԳԱ անդամ (2002)
* ՌԴ բնական ԳԱ անդամ (2004)

Երկեր
-----

* Աղաջանյան Ս. Մ. «Իերսինիոզ», ուսանողական ձեռնարկ, 1998։
* Աղաջանյան Ս. Մ. «Ինֆեկցիոն հիվանդությունների կանխարգելման սկզբունքները», ուսանողական ձեռնարկ, 2003։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17270 |

 |
| **՞**Սլացիկ մանգուստ |
| --- |
| Սլացիկ մանգուստՍլացիկ մանգուստը Պրահայի կենդանաբանական այգում  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուն |
|
|
|
| Կարգ | Գիշատիչ |
|
|
|
| Ընտանիք | Մանգուստներ |
|
|
|
| Ցեղ | Աֆրիկական մանգուստներ |
|
|
| Տեսակ | **Սլացիկ մանգուստ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Galerella sanguinea  Rüppell, 1836 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սլացիկ մանգուստ** (լատին․՝ Galerella sanguinea), պատկանում է Մանգուստների ընտանիքի գիշատիչ կենդանիների դասին (*Herpestidae*), բնակվում է հիմնականում Աֆրիկայում։

Նկարագրություն
--------------

Սլացիկ մանգուստը Սերենգետի ազգային այգում
Այս մանգուստի երկարությունը հասնում է 27,5 սմ-ից մինչև 40 սմ, պոչի երկարությունը կազմում է 23 սմ-ից մինչև 33 սմ։ Արական սեռի ներկայացուցիչները ունեն 640-ից մինչև 715 գ քաշ, իսկ իգականը՝ 460-ից մինչև 575 գ։

Նրանց մաշկի գույնը տատանվում է կարմրավուն շագանակագույն, նարնջագույն, կարմիր, դեղնավուն և մոխրագույն գույների մեջ։ Սլացիկ մանգուստը այլ մանգուստներից տարբերվում է իր կարմիր կամ էլ սև պոչով։

Տարածված
--------

Սլացիկ մանգուստը լայնատարածված է Աֆրիկայի հյուսիսային Սահարայում։ Նա հանդիպում է միայն Հարավային Աֆրիկայի ամենահյուսում և Աֆրիկայի հասարակածային խիտ անտառներում։ Սլացիկ մանգուստները գերադասում են փախչել անապատներից, սարահարթներից և ավելի խոնավ վայրերից։

Կյանքի ուղին
------------

Մանգուստները ապրում են կամ միայնակ, կամ էլ զույգի հետ։ Այս կենդանակերպերը առավել ակտիվ են հիմնականում օրվա ընթացքում, սակայն կարող են գիշերով դուրս գալ որսի և իրենց ջերմ գիշերը անցակցնել լուսնի լույսի տակ։ Այս տեսակների մոտ երևի չկա հստակ բնակության սահմաններ, սակայն նա միշտ պահել է իր համար տարածքներ և նույնիսկ հարկ լինելու դեպքում այն կիսել այլ մանգուստների հետ, կամ էլ վիվերովների հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Полная иллюстрированная энциклопедия. «Млекопитающие». Кн. 2|с=468
2. 1 2  A. Tislerics (2000): Galerella sanguinea (engl.). In: Animal Diversity Web. University of Michigan.
3. ↑  Herpestes sanguineus in der Roten Liste gefährdeter Arten der IUCN 2011. Eingestellt von: Hoffmann, M. 2008.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Ստեփան Արամայիսի Սիտարյան** (սեպտեմբերի 27, 1930(1930-09-27), Ալավերդի, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 3, 2009(2009-08-03), Մոսկվա, Ռուսաստան), հայ խորհրդային տնտեսագետ։ Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտոր (1966), պրոֆեսոր (1970)։ ԽՄԿԿ անդամ 1960 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Ալավերդի քաղաքի Մադան թաղամասի ռուսական դպրոցը, ապա Մոսկվայի համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետի քաղաքատնտեսության բաժինը (1953)։ 1956 թվականից քաղաքատնտեսություն է դասավանդել նույն համալսարանում։ 1957 թվականից աշխատել է նաև ԽՍՀՄ ֆինանսների Գիտահետազոտական ինստիտուտում, 1970 թվականից՝ տնօրեն։ 1974 թվականից ԽՍՀՄ ֆինանսների նախարարի, 1983 թվականից ԽՍՀՄ Պետպլանի նախագահի տեղակալ։ Աշխատությունները վերաբերում են սոցիալիզմի քաղաքատնտեսության տեսական ու մեթոդաբանական, սոցիալիստական ֆինանսների և ԽՍՀՄ պետական բյուջեի խնդիրներին։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի, ժողովուրդների բարեկամության, «Պատվո նշան» շքանշաններով։ 

1989 թվականին նշանակվել է ԽՍՀՄ նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալ, կորդինացնելով արտաքին առևտուրը։ Ստեփան Սիտարյանն է նախաձեռնել և մշակել ԽՍՀՄ կոպերացիայի մասին օրենքը և դրա ընդունումը, փաստորեն դաառնալում ԽՍՀՄ-ում ամսնավոր սեականության հիմնադիր։ 1989 թ․ երբ Հայաստանում շարունակվում էր բնապահպանական շարժումը և «Նաիրիտի», «Վանաձորի քիմպրոմի» և Ատոմակայանի փակման պահանջով միտինգներ ու ցույցեր էին սկսվել, ցույցեր ու միտինգներ էին տեղի ունենում նաև Ալավերդիում։ Ալավերդցիները պահանջում էին փակել լեռնամետալուրգիական կոմբինատը։ Խորհրդային կառավարությունը փորձում էր համոզել ցուցարարներին, երկու տարով հետաձգել կոմբինատի փակումը, մինչև Ռուսաստանում ավարտին կհասցվի նոր գործարանի շինարարությունը։ Այդ օրերին իր ծննդավայր Ալավերդի ժամանած Ստեփան Սիտարյանը կոմբինատի մշակույթի պալատի դահլիճում հավաքված շարժման ակտիվիստներին փորձում էր համոզել հետաձգել կոմբինատի փակումը։ Դա նրան չհաջողվեց։ Չնայած դրան, Ստեփան Սիտարյանը կոմբինատի փակումից հետո մեծ գործ կատարեց Ալավերդիում նոր արտադրություններ հիմնելու և գործազուրկ մարդկանց աշխատանքով ապահովելու ծրագրերը խորհրդային կառավարության բյուրոկրատական ապարատներով առաջ մղելու համար։ 1992-2003 թթ եղել է Արտաքին տնտեսական ուսումնասիրությունների ինստիտիտուտի տնօրեն, 

1996 թվականից մենեջմենտի միջազգային ակադեմիայի նախագահ։ 

Վախճանվել է՝ Մոսկվայում, թաղվել հայկական գերեզմանոցում։ 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 10911 · GND: 138956529 · ISNI: 0000000082330265 · LCCN: n80137955 · NKC: jo2018990523 · NUKAT: n2012060080 · SUDOC: 117057207 · VIAF: 52996375 · WorldCat VIAF: 52996375 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Վեստմինստերյան պալատ (1810թ․)
**Վեստմինստերյան դատարաններ** (լատին․՝ *Curia Regis*), միջնադարյան Անգլիայում բարձրագույն դատարանների (Թագավորական աթոռի դատարան, Ընդհանուր գործերի դատարան, Գանձարանի դատարան) ընդհանուր անվանումը։ Այդպես է անվանվում սկսած 12-րդ դարի վերջից՝ ընդհանուր թագավորական բարձր դատարանից քրեական գործեր քննող հատուկ կոլեգիայի, այսպես կոչված Թագավորական աթոռի դատարանի (անգլ.՝ *King's Bench*) անջատվելուց հետո։ 

13-րդ դարի սկզբին որպես բարձրագույն դատական ատյան անջատվել է Ընդհանուր գործերի դատարանը, որը Վեստմինստերում անբացագնաց քննում էր գույքային վեճեր։ Գանձարանի դատարանը քննում էր Բրիտանիայի թագի ֆինանսական շահերին առնչվող գործերը։ 

Վեստմինստերյան դատարանները, այսպես կոչված, ընդհանուր իրավունքի (Common Law, համակարգ, որն իրավունքի աղբյուր էր ընդունում դատական նախադեպերը) հիման վրա քննում էին անգլիական թագի շահերը շոշափող առավել կարևոր գործերը։ Մյուս գործերն ընդդատյա էին կոմսությունների, եկեղեցական և այլ դատարաններին։ 

Թագավորական իշխանության ուժեղացումն ուղեկցվել է Վեստմինստերյան դատարանների իրավասության ընդարձակմամբ և ավատատիրական վերնախավի դատական իրավունքների սահմանափակմամբ։ Մասնավոր անձինք անմիջականորեն Վեստմինստերյան դատարաններ դիմելու իրավունք չունեին։ Թույլտվություն նախապես տալիս էր կանցլերը, որի հետեանքով 15-րդ դարում Անգլիայում ձևավորվեց կանցլերի ինքնուրույն դատարանը, որը գործերը քննում էր «ըստ արդարության»՝ այսպես կոչված արդարության իրավունք (*Law of equity*, համակարգ, ըստ որի այն անձինք, ովքեր հնարավորություն չեն ունեցել դիմելու թագավորական դատարաններ կամ դժգոհ են եղել դրանց որոշումներից, «գթասրտության և արդարության» խնդրանքով դիմել են թագավորին)։ 

Մեծ Բրիտանիայի դատարանակազմության ակտերով (1873-1875) Վեստմինստերյան դատարանները միաձուլվեցին կանցլերի դատարանի հետ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 383)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Universalis |

 |
**Վերա Ֆեոդորովնա Պանովա** (ռուս.՝ *Ве́ра Фёдоровна Пано́ва*, մարտի 7 (20), 1905, Դոնի Ռոստով, Դոնի զորքի մարզ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 3, 1973(1973-03-03)[…], Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս խորհրդային գրող։ 

1940 թվականից ապրել է Լենինգրադում (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ)։ 1941-1945 թվականներին աշխատել է Պերմում։ Հայտնի է դարձել «Ուղեկիցներ» (1946 թվականին, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1947 թվականին, հայկական հրատարակչության 1948 թվական, կինոնկար՝ «Գթության գնացք», 1964 թվական) վիպակով։ Պենևայի առավել հայտնի ստեղծագործությունները ստեղծվել են ետպատերազմյան տարիներին․ «Կրուժիլիխա» (1947 թվականին, ԽԱՀՄ պետական մրցանակ, 1948 թվականին, հայկական հրատարակչություն 1950 թվական), «Տարվա եղանակները» (1953 թվական, կինոնկար՝ «Նահանջ տարի», 1962 թվական), «Սենտիմենտալ վեպ» (1958 թվական) վեպերը, «Պայծառ ափ» (1949 թվականին, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1950 թվականին, հայկական հրատարակչություն 1951 թվական), «Սերյոժա» (1955 թվական, հայկական հրատարակչություն 1957 թվական), համանուն կինոնկար, 1960 թվական, 12-րդ միջազգային կինոփառատոնի (Կարլովի Վարի) «Բյուրեղապակյա գլոբուս» գլխավոր մրցանակ, 1960 թվական] վիպակները։ Երիտասարդ մարդու դաստիարակության թեմային են նվիրված «Վալյա» և «Վոլոդյա» (1960 թվական, կինոնկար՝ «Մուտք», 1962 թվական), «Երեք տղա դարպասի մոտ» և այլ պատմվածքներ։ Պանևայի ստեղծագործությանը բնորոշ են ճշմարտացիությունը, արդիականության սուր զգացումը, կյանքի բախումների դրամատիզմը վերարտադրելու կարողությունը։ 1960-ական թվականներին Պանևան դիմել է պատմական ժանրին «Ով է մեռնում», 1965 թվականին, «Ասք Օլգայի մասին», 1966 թվականին, «Ասք Թեոդոսիայի մասին», 1966 թվականին, «Տրեդյակովսկին և Վոլինսկին», 1968 թվականին և այլն։ Պանևաի ստեղծագործություններից թարգմանվել են շատ լեզուներով։ Պարգևատրվել է 2 շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90100770 · BNE: XX1090625 · BNF: 12778957g · CiNii: DA02218094 · GND: 118789503 · ISNI: 0000000110386988 · LCCN: n80136328 · LNB: 000085765 · NDL: 00452084 · NKC: jn19990006351 · NLG: 97754 · NLP: a0000001195590 · NSK: 000059811 · NTA: 070886814 · NUKAT: n98047350 · PTBNP: 56216 · LIBRIS: 82511 · SUDOC: 030302994 · VIAF: 12432960 · WorldCat VIAF: 12432960 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 122)։*  |
| **՞**Սպիտակափոր ոզնի |
| --- |
| Սպիտակափոր ոզնի  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Միջատակերներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ոզնիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| ***Erinaceus concolor*** |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


*Չշփոթել **սպիտակամորթ** կամ **աֆրիկյան սպիտակափոր ոզնու** հետ։*
**Սպիտակափոր** կամ **արևելաեվրոպական ոզնի** (լատին․՝ Erinaceus concolor), միջատակերների կարգի ոզնիների ընտանիքի կաթնասուն կենդանի։ Տարածված է անտառային, տափաստանային և կիսաանապատային գոտիներում։ Ապրում է բացատներում, պուրակներում, այգիներում, գետահովիտներում, որտեղ կան թփուտներ, մրգատու ծառեր։ Հիմնականում վարում է գիշերային կյանք։ Ցերեկները թաքնվում է բնում, որը պատրաստում է ծառերի, խիտ մացառուտների, թափված տերևների տակ, փչակներում, այլ կենդանիների լքված բներում։

Կառուցվածք
----------

Մարմնի երկարությունը 24-28 սմ է, պոչինը՝ 2,5-4 սմ, ականջինը՝ 0,25-0,34 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 0,6-1,կգ։ Մարմնի մեծ մասը ծածկված է սրածայր փշերով, որովայնը՝ փափուկ սպիտակավուն մազերով։ Գլխի վերին մասում՝ ականջների միջև, ունի փոքրիկ, անմազ տարածություն։ Սնվում է միջատներով, որդերով, խխունջներով, մողեսներով, օձերով, մանր կրծողներով, երբեմն՝ թռչունների ձագերով ու ձվերով, պտուղնորով ու հատապտուղներով։ Ձմեռային քուն է մտնում նոյեմբերից ապրիլ։ Ունի լավ զարգացած հոտառություն։ Բազմանում է ապրիլից ամռան կեսը։ Հղիությունը տևում է 7 շաբաթ։ Ամռան կեսերին ունենում է 4-8 ձագ, որոնց մինչև ուշ աշուն կերակրում է մայրը, ապա ձագերը հեռանում են։ Սեռահասուն են դառնում հաջորդ տարվա գարնանը։ Օգտակար է. ոչնչացնում է վնասատու միջատներին, կրծողներին։

Սննդարություն
-------------

Արևելաեվրոպական ոզնիների սննդարության մաս են կազմում միջատները՝ բզեզները, ուղղաթևերը, ականջմտուկները, թրթուրները, գերադասում են տարբեր տեսակի գիշատիչ բզեզներ։ Հաճախակի սնվում են խխունջներով, մլակներով, անձրևորդերով, ինչպես նաև հատապտուղներով՝ մորի, ելակ, արքայամորի, թութ , մամուռներով, կաղիններով, արևածաղկով, սնկերով։ Հյուսիսում ավելանում է ողնաշարավորները՝ անֆիբիաները, լիզերը, փեքր կրծեղները։

Որսորդներ, վտանգավոր ոզնիների համար
-----------------------------------

Արևելաեվրոպական ոզնիները որսվում են որսորդ թռչունների՝ բվերի կողմից ։ Բելգրադյան ոզնիները համարվում են առաջնորդներ՝ ներսի և դրսի մակաբույծների (լուեր, կլոր և ժապավենավոր որդեր) համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |