recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Սաբինա ճպուռ** |
| Սաբինա ճպուռ (արու)Սաբինա ճպուռ (արու) |
| Սաբինա ճպուռ (էգ)Սաբինա ճպուռ (էգ) |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Ճպուռներ (Odonata) |
| **Ընտանիք** | Իսկական ճպուռներ (Libellulidae) |
| **Ցեղ** | **Orthetrum** |
| **Տեսակ** | **Սաբինա ճպուռ** *(O. sabina)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Orthetrum sabina***Drury, 1770 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Սաբինա ճպուռ** (լատ.՝ Orthetrum sabina), իսկական ճպուռների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

43-50 մմ մարմնի երկարությամբ միջին չափի շատ բարեկազմ մարմնով ճպուռ է։ Գունավորումը հիմնականում սև է` բաց դեղնավուն զարդանախշով, երբեմն` կանաչավուն երանգով։ Կուրծքը կողքերից ունի շեղ դասավորված, նեղ, բաց գույնի զոլեր։ Փորիկը սև միջնագծով է, որը 4-6-րդ հատվածների վրա առջևի մասում և հետևից խիստ լայնացած է, 7-9-րդ հատվածները գրեթե ամբողջությամբ սև են, 10-րդը` մեծ մասամբ բաց գունավորված։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասից դեպի հարավ և արևելք` մինչև Ճապոնիա և Ավստրալիա։ Հայաստանում հայտնի է միայն Սյունիքի մարզում` Մեղրի քաղաքի և Ալդարա գյուղի մոտակայքում։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է Հայաստանում՝ կիսաանապատային գոտու կանգնած և դանդաղ հոսող ջրով ջրամբարներում։ Զարգանում է թույլ հոսանք ունեցող բավական տաք ջրամբարներում։ Թռիչքը լինում է ապրիլ-հոկտեմբեր ամիսներին։

Պահպանություն
-------------

Հազվադեպ է հանդիպում, հայտնի են առանձին հայտնաբերումներ։ Արեալի սահմանաեզրին գտնվող հազվագյուտ տեսակ է։ բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Վտանգման հիմնական գործոններն են՝ հիդրոլոգիական ռեժիմի փոփոխություն և ջրամբարների աղտոտում։

Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |
**Արևելյան Պիրենեյներ** (ֆր.՝ Pyrénées-Orientales), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավում, Լանգեդոկ-Ռուսիլյոն երկրամասի դեպարտամենտներից մեկը։ Վարչական կենտրոնն է Պերպինյան քաղաքը։ Բնակչությունը կազմում է 457 238 մարդ, որով զբաղեցնում է 54-րդ տեղը դեպարտամենտների շարքում (2010)։

* Արևելյան Պիրենեյներ դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 66։

Պատմական տեղեկություններ
------------------------

Արևելյան Պիրենեյներ դեպարտամենտը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ՝ 1790 թվականի մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։ 1659 թվականի Պիրենեյան համաձայնագրից առաջ դեպարտամենտի ներկայիս տարածքի մեծ մասը եղել է նախկին Կատալոնիայի իշխանության կազմում և նրա մեծ մասը եղել է կատալոնախոս։

Աշխարհագրական տվյալներ
----------------------

Արևելյան Պիրենեյներ դեպարտամենտի տեղագրական քարտեզը
Արևելյան Պիրենեյներ դեպարտամենտը գտնվում է Լանգեդոք-Ռուսիլյոն երկրամասում։ Բնակչությունը 437.1 հազար մարդ է, որի քառորդն ապրում է Փերփինյանում։

Տարածքը 4116 կմ² է, ունի համայնք։

Տնտեսություն
------------

Արևելյան Պիրենեյներում բնակչությունը զբաղվում է գինեգործությամբ և զբոսաշրջությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Populations légales 2020 — The National Institute of Statistics and Economic Studies, 2022.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Լարուսի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 120241708 · GND: 4595982-1 · LCCN: n82000564 · NKC: ge1021663 · SUDOC: 028398653 · VIAF: 123755807 · WorldCat VIAF: 123755807 |

 |

 |
**Արամի հուշատետրը**, կատալոնացի արձակագիր Մարիա Անխելս Անգլադայի ստեղծագործությունը հայոց ցեղասպանության մասին։

Հեղինակի մասին
--------------

Մարիա Անխելս Անգլադան (1930-1999 թթ.) կատալոնացի արձակագիր, բանաստեղծ և խոհագիր է, Ժոսեֆ Պլայի անվան մրցանակի դափնեկիր։ Ծնվել է Բարսելոնայի նահանգում՝ Վիկում։ Երկար տարիներ եղել է Բարսելոնայի երկրորդական վարժարանի դասական բանասիրության պրոֆեսոր։ 1961 թվականին տեղափոխվել է Ֆիգերաս, որտեղ ապրել է մինչև իր մահը։

Գրքի մասին
----------

«Արամի հուշատետրը» Մարիա Անխելս Անգլադայի վերջին ծավալուն ստեղծագործությունն է, որը գրված է ցեղասպանությունը վերապրած մայր ու որդու օրագրային գրառումների, պատմական վկայությունների, վավերաթղթերի, գեղարվեստական ստեղծագործությունների հիման վրա։ Վեպը լայն արձագանք է գտել Կատալոնիայում, Իսպանիայում, արժանացել մամուլի բարձր գնահատականին։ Գրաքննադատները միահամուռ այն կոչել են «Հայոց ցեղասպանության հավաստի ու ցնցող վավերագրություն»։

Բովանդակություն
---------------

«Արամի հուշատետրը» վեպը պատմում է 20-րդ դարասկզբի մի հայ ընտանիքի ոդիսականի մասին։ Միլիոնավոր անմեղ հայեր Կիլիկիայի տարբեր բնակավայրերից, Փոքր Հայքի նախկին թագավորությունից, Վանից, սևծովյան քաղաքներից տեղահանվում, աննախադեպ բռնագաղթի են ենթարկվում։ Նրանց թվում, հանգամանքների բերումով ընտանիքի մյուս անդամներից բաժանված, 15-ամյա Արամն ու Մարիկը՝ մայրը։ Երկար դեգերումներից հետո նրանք հաստատվում են Մարսելում, փորձում իրենց ազգային գոյությունը վերահաստատել տեղի հայկական համայնքում՝ չմոռանալով անցյալը։

«Արամի հուշատետրը» ունի պատմական հենք, հերոսները կերպավորվում են իրական պատկերներով։ Վեպում իրար են հաջորդում գլխավոր հերոսների՝ Արամի ու Մարիկի ձայները, ովքեր անմիջականորեն պատմում են իրենց տանջալի գաղթի՝ Արևելյան Հայաստան, Հունաստան հասնելու (որտեղ մտերմանում են մի հույն ընտանիքի հետ), վերջապես Մարսելում հաստատվելու մասին։

Յուրաքանչյուր գլխի սկզբում մեջբերումներ կատարելով Հրանտ Նազարյանցի, Գրիգոր Նարեկացու, Նահապետ Քուչակի, Դանիել Վարուժանի ստեղծագործություններից, հեղինակը ոչ միայն հարստացնում է պատումը, այլև ընթերցողին ծանոթացնում հայկական չափածոյի դասական օրինակներին։

Մեջբերումներ գրքի մասին
-----------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Արամի հուշատետրը» բարձրարժեք գրական երկ է, որի ընթերցանությանն անքակտելիորեն ուղեկցում են մտորումները մարդու և նրա պատմական ճակատագրի մասին, ինչպես նաև պարզապես լավ գիրք վայելելու զգացողությունը։ Վեպը տաղանդավոր գրողի խորունկ խորհրդածություն է XX դարասկզբի ողբերգության մասին, միաժամանակ ընդվզում մոռացության ու անպատժելիության դեմ, որոնցով առաջնորդվում էր Հիտլերը, երբ Երկրորդ աշխարհամարտի ընթացքում իր զինվորներին կոչ էր անում անգթորեն սպանել,քանի որ, ըստ իրեն, հայկական նախճիրներն այլևս ոչ ոք չէր հիշում։- Մարիա Հովհաննիսյան, Բարսելոնայի համալսարանի պրոֆեսոր |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մարիա Անխելս Անգլադա. Խոսքն ընդդեմ մոռացության
**Մթնոլորտային ճակատ**, անցողիկ նեղ զոնա օդային զանգվածների (հիմնականում տաք և ցուրտ) միջև։ Բնորոշվում է ջերմաստիճանի և օդերևութաբանական այլ տարրերի կտրուկ փոփոխումներով։ Լինում են *արկտիկական*՝ արկտիկական և միջին լայնությունների, *բևեռային*՝ միջին լայնությունների և արևադարձային, *արևադարձային*՝ արևադարձային և հասարակածային օդային զանգվածների միջև ճակատներ։ Մթնոլորտային ճակատի լայնությունը մի քանի տասնյակ կմ է, հաստությունը՝ մի քանի հարյուր մետր։ Մթնոլորտային ճակատն աննշան թեքված է դեպի Երկրի մակերևույթը, որի ստորին մասում սեպի ձևով, գտնվում է ցուրտ, վերևում՝ տաք օդը։ Թեքությունը պայմանավորված է տաք և ցուրտ օդային զանգվածներում մթնոլորտային ճակատի ճնշման գրադիենտի ըստ բարձրության փոփոխության տարբերությամբ և Կորիոլիսի ուժի ազդեցությամբ։ Տաք և ցուրտ օդային զանգվածների որոշակի դասավորության հետևանքով մթնոլորտային ճակատում նկատվում է ինվերսիա կամ իզոթերմիա, երբեմն էլ՝ ջերմաստիճանի ըստ բարձրության անոմալ թույլ անկում։ Մթնոլորտային ճակատը տեսականորեն դիտարկվում է որպես բաժանման մակերևույթ (ճակատային մակերևույթ) օդային զանգվածների միջև։ ճակատային մակերևույթի թեքության հետևանքով Երկրի մակերևույթի հետ նրա հատման գիծը կոչվում է ճակատային գիծ։ Մթնոլորտային ճակատը բաժանվում է 3 հիմնական տիպի՝ *տաք*, *ցուրտ* և *օկլյուզիային*։ Տաք են կոչվում այն մթնոլորտային ճակատները, որոնց թիկունքում գտնվում է համեմատաբար տաք օդը, ցուրտ՝ երբ թիկունքում գտնվում է ցուրտ օդը։ Մթնոլորտային ճակատները հիմնականում առաջանում են ցիկլոններում, որտեղ, որպես կանոն, ցուրտ մթնոլորտային ճակատները շարժվում են ավելի արագ, քան տաքերը։ Շարժման արագությունների տարբերությունները հանգեցնում են նրան, որ երբեմն ցուրտ մթնոլորտային ճակատը հասնում է տաքին, միաձուլվում նրա հետ։ Արդյունքում առաջացած կոմպլեքսային մթնոլորտային ճակատը․ կոչվում է օկլյուզիային։ Տարբերում են ցուրտ և տաք տիպի օկլյուզիային մթնոլորտային ճակատ․։ Երբ ցուրտ մթնոլորտային ճակատի թիկունքում գտնվող օդը ավելի տաք է, քան տաք մթնոլորտային ճակատի առջևում գտնվող օդը, օկլյուզիային ճակատը համարվում է տաք տիպի, իսկ երբ ցուրտ մթնոլորտային ճակատի թիկունքում գտնվող օդի ջերմաստիճանը ավելի ցածր է, քան տաք մթնոլորտային ճակատի առջևում գտնվող օդինը՝ ցուրտ տիպի։ Մթնոլորտային ճակատներն առաջացնում են իրենց տիպերին հատուկ ամպային համակարգեր։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 519)։*  |
**Արմենիա Մարիոթ** (անգլ.՝ Armenia Marriott Hotel Yerevan), միջազգայնորեն կառավարվող հյուրանոցային բրենդ Հայաստանում։ Գտնվում է Երևանի Հանրապետության հրապարակում։ Ընդգրկված է Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Հյուրանոցի շենքը կառուցվել է 1950 թվականին հայկական վարդագույն տուֆից և կանգնեցված է բազալտե հիմքի վրա (ճարտարապետներ Մարկ Գրիգորյան, Էդուարդ Սարապյան, կոնստրուկտոր-հեղինակ՝ Կոստանդին Ալթունյան)։ Որպես «Արմենիա» հյուրանոց սկսել է գործել 1958 թվականից։ Խորհրդային ժամանակաշրջանում եղել է գլխավոր տուրիստական հյուրանոցը։ Խորհրդային միության փլուզումից հետո հյուրանոցը մասնավորեցվել է և ձեռք է բերվել AK Development կազմակերպության կողմից։ 1998 թվականին
AK Development կազմակերպությունը 40 միլիոն դոլար ներդրումով հիմնովին վերանորոգել է հյուրանոցն՝ այն համապատասխանեցնելով միջազգային չափանիշներին։ Հյուրանոցն անվանվել է Armenia Marriott Hotel Yerevan:

Ծառայություններ
---------------

Արմենիա Մարիոթ հյուրանոցն ունի 3 մասնաշենք՝ Արարատ, Արմենիա և Նոր մասնաշենք։
Հյուրանոցն ունի

* 9 հարկ
* 259 հյուրասենյակներ՝ 14 լյուքս կարգի սենյակ, բարձրակարգ սենյակների 2 հարկ
* 1 կոնսյերժ հարկ
* 8 միջոցառումների դահլիճներ
* 5 սննդի կետեր
	+ Կրիստալ բար և լաունջ
	+ Արմենիա Բրասերի (միջազգային խոհանոց)
	+ Կուչինա (իտալական խոհանոց)
	+ Միթինգ Փոինթ սրճարան (միջազգային խոհանոց)
	+ Սքուփ
* Սպա ծառայություններ
* Ֆիտնես կենտրոն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հյուրանոցի պատմությունը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքը
**Յաղնոբացիներ** (յագն․՝ йағнобӣ)՝ փոքրաթիվ իրանալեզու ժողովուրդ, որը բնակվում է Տաջիկստանում և համարվում է տեղի ազգային փոքրամասնություն։

Բնակեցման շրջաններ
------------------

Յաղնոբացիների պատմական բնակեցման տարածաշրջանը համարվում է Յաղնոբ (տաջ․՝ Яғноб) գետի հովիտը։ Այս տարածքը գտնվում է Սոգդիյան մարզի հարավային հատվածում։ 1970—1971 թվականներին մոտ 4000 յագնոբացիներ ստիպողաբար տեղահանվեցին Զաֆարաբադի և Վարզոբյան շրջաններ։ Պատճառն «երկրաշարժային գոտու վտանգավորությունն էր», սակայն իրականում ուղղակի պետք էին աշխատողներ այդ տարածքում բամբակը աճեցնելու համար։ Շատերը հաստատվեցին նաև մայրաքաղաք Դուշանբեում, մի մասն էլ վերադարձավ իրենց հայրենի վայրը։

Լեզու
-----

Յաղնոբերենը սոգդիերենի (այդ լեզվի արևելյան բարբառներից մեկի) միակ «կենդանի» մնացած ճյուղն է, որը փրկվել է պարսկերենի կործանիչ ազդեցությունից մի հեռավոր լեռնային հովտում։ Այսօրվա դրությամբ յաղնոբերենի ամենամոտիկ բարեկամական լեզուն հանդիսանում է օսերենը, որը նույնպես պատկանում է իրանական լեզուների հյուսիս–արևելյան ենթաճյուղին։ Հիշեցնենք, որ տեղի պետական լեզուն հանդիսացող տաջիկերենը պատկանում է հարավարևմտյան ենթաճյուղին։ Այնուամենայնիվ, յաղնոբերենի և օսերենի նախահայրեր հանդիսացող լեզուները մեր դարաշրջանից ի վեր հանդես էին գալիս որպես առանձին լեզուներ, և համաժամանակյա մակարդակի վրա այս լեզուները բավականին տարբերվում են միմյանցից։ Գրեթե բոլոր յագնոբացիներն երկլեզու են՝ յագնոբերենից բացի օգտագործվում է նաև տաջիկերենը, որով վարում են դասընթացները և սովորում են դպրոցում։ Տաջիկերենն ունեցել է և շարունակում է ունենալ մեծ ազդեցություն յագնոբացիների լեզվի վրա, հիմնականում ազդելով բառապաշարի վրա։ Այսօրվա դրությամբ այս փոքր ազգը մեծամասնությամբ ձուլվել է տաջիկական միջավայրում։

Քանակություն
------------

Քանակությունը մոտ 5 հազար մարդ է, որոնք 2000 թվականի մարդահամարով արձանագրվել էին որպես տաջիկներ։
Այլ տվյալների համաձայն, յագնոբացիներն հասնում են 13,5 հազարի, որոնցից 6,6 հազարը ապրում է Զաֆարաբադի շրջանում, 3,5 հազարը՝ Դուշանբեում, 1,3 հազարը՝ Վարզոբյան շրջանում (Վերին Վարզոբում), 1,1 հազարը՝ Գիսարյան շրջանում, 0,7 հազարը՝ Խաթլոնի նահանգի սահմանագլխին՝ Ռուդակիում և Խուռոսոնյան շրջանում։ Միայն 300 յագնոբացի է բնակվում իրենց հայրենիքը հանդիսացող Յագնոբ գետի հովտում։

Հիմնական զբաղմունքները
----------------------

Հիմնական զբաղմունքներն են հողագործությունն ու անասնապահությունը։

Կրոն
----

Հավատացյալները սուննի իսլամի հետևորդներ են։

Արտաքին հղումներ
----------------

* ռուսերեն։

Տես նաև
-------

* Յաղնոբերեն
* Իրանական լեզուներ
* Տաջիկստան
**Սարգիս Գնունի** նաև **Սարգիս Գնունի Վանեցի** (մայիսի 10, 1838(1838-05-10), Էրերին, Tuşba, Վանի մարզ, Թուրքիա - մայիսի 9, 1889(1889-05-09), Վաղարշապատ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն), հայ մշակութային գործիչ, ուսուցիչ, քարտուղար և սրբագրիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սարգիս Գնունին ծնվել է 1838 թվականի մայիսի 10-ին Վանի նահանգի Էրերին գյուղում։ Գյուղի ծխական դպրոցում սկզբնական ուսումն ավարտելուց հետո, 1855 թվականին տեղափոխվել է Վան քաղաք և սովորել տեղի Հիսուսյան վարժարանում։ 1857 թվականին գնալով Կ.Պոլիս, որդեգրվում է Մագսուտ ամիրայի (Հայր Մագսուտ Սիմոն բեյ) կողմից և ընդունվում է Միջագյուղի Սուրբ Թարգմանչաց վարժարանը, ավարտելով այն, 1860 թվականին ստանում է վկայական և իր առաջադիմության համար պարգևատրվում է մինէազարդ արծաթյա մեդալով։ Ապա կարգվում է օգնական նույն վարժարանի Հայկաբանության ուսուցիչ՝ Հովհան Վանանդեցու և նորաբաց Հռիփսիմյան օրիորդաց ուսումնարանի։

1860 թվականին, Կ.Պոլսում Սարգիս Գնունին հրատարակում է «Վարդ» ամսաթերթը, աշխատակցությամբ իր աշակերտակից Թովմաս Թերզյանի։ 1863 թվականին վերադառնալով Վան, կարգվում է Հայոց լեզվի և կրոնի ուսուցիչ Հիսուսյան վարժարանում, որտեղ ցույց է տալիս մեծ առաջադիմություն և հիմնում է «Ընթերցասիրաց Անդրանիկ» ընկերությունը, որը գոյատևում է տասը տարի։ 1872 թվականին ընտանիքով անցնելով Ռուսաստան, Գևորգ Դ կաթողիկոսի հրամանով հաստատվում է Իգդիրի դպրոցում, որպես Հայոց լեզվի, Կրոնի և Հայոց պատմության ուսուցիչ, որտեղ աշխատում է 3 տարի։ Իգդիրում եղած ժամանակ եղել է Եղիշե Պահլավունու ուսուցիչը։

1877 թվականին գալով Վաղարշապատ, կարգվում է Վաղարշապատի դպրոցի ուսուցիչ և այդ պաշտոնում աշխատում 4 տարի։ 1881 թվականից Գևորգ Դ Կոստանդնուպոլսեցի կաթողիկոսի հրամանով կարգվում է Սուրբ Էջմիածնի Տպարանի քարտուղար և սրբագրիչ, որը պաշտոնավարում է մինչև մահ։

Սարգիս Գնունին մահացել է 1889 թվականի մայիսի 9-ին Վաղարշապատում և թաղվել Վաղարշապատի հասարակական գերեզմանատանը։

Աշխատությունները
----------------

* «Հայոց վարդեր և փշեր»

Աղբյուրներ
----------

* Մահագույժ, Արարատ ամսագիր, 1889, Մայիս 31
* Արարատ ամսագիր, 1885
* «Յուշամատեան», կազմեց եւ խմբագրեց՝ Նորայր Պահլաւունի, Երևան, 2006, էջ 15
Նիստերի դահլիճ
**Ինտերիերի դիզայնը** (ինտերիերային դիզայն) դիզայնի ճյուղ է, ուղղորդված տարածության մեջ ապահովել հարմարավետությունը և էսթետիկ հաճելի փոխազդեցություն մարդկանց հետ տվյալ միջավայրում։ Ինտերիերային դիզայնը ներառում է գեղարվեստական և նորարական դիզայն։ Դիզայները կատարում է հարմարողական աշխատանքներ տեղանքում, խոշոր տարածքներում բարելավելով կողմնորոշում, մշակում է մասնագիտացված տարածքների ձևավորումը (օրինակ՝ ձայնագրման ստուդիա, կինոմոնտաժի, նկարների, ջրաշխարի) համաձայն հաճախորդների ցանկության։ Դիզայները ղեկավարում է ինտերիերի ամբողջ ընթացքը, սկսած տարածքի պլանավորումից, լուսավորումից, օդափոխության համակարգերից, ակուստիկայից, պատերի ձևավորումից մինչև կահույք և կողմնորոշման նշանների տեղադրում։

Ոճեր
----

Ինտերիերի դիզայնում, ինչպես ճարտարապետությունում, գոյություն ունեն շատ տարբեր ոճեր, որոնք ձևավորվել են տարբեր պատմական դարաշրջններում։ Միևնույն տարածքը, օրինակ՝ կոնֆերանսների դահլիճը, կարող է լինել զարդարված տարբեր ոճերով. հայ-թեք, մոդեռնիստական, ռոմանտիկ և այլն։ Ինտերիերային ոճի ցուցակը ավելի մեծ է, քան ճարտարապետությանը։

Մշակման գորըծնթաց
-----------------

Ինտերիերի դիզայներական մշակումը սկսվում է դիզայներական ծրագրի նկարելուց՝ փաստաթղթերի փաթեթից, ֆունկցիոնալ նկարագրությունը և դիզայներական լուծումները, դրա մեջ ներառվում է տարածության գծագրությունները և նկարագրում է ապագա բոլոր ինտերիերի մանրամասնությունները, ներառելով առանձին մատերիալները և կոմունիկացիայի դիրքը։ Ծրագրում առկա է տեխնիկական առաջադրանքներ, որտեղ նկարագրվում է պատվիրատուի բոլոր ցանկությունները և պահանջները։

Սկզբում արտադրվում է տարածության չափումները, որից հետո մշակվում է պլանավորված լուծումները և էսքիզները։ Այս փուլում դիզայներն առաջարկում է պատվիրատուին մի քանի տարբերակ կապված հիմնականում տարածքի ֆունկցիոնալության և կահույքի տեղադրմաման հետ։ Քանի որ 3D մոդելավորումն աշխատանքատար գործընթաց է, այդ պատճառով մոդելի մշակումը կատարվում է միայն պատվիրատուի հետ խորհրդակցելուց հետո։

Տարածքների տեղաբաշխումից հետո մշակվում են էլեկտրական ցանցի գծագրերը և պլանավորվում է էլեկտրասարքերի տեղադրումը (լուսային, էլեկտրական տաքացման և այլն); անհրաժեշտության դեպքում իրագործվում է գծագրի վերափոխում՝ առաստաղի պլանի և հատակի ծածկույթի, սանտեխնիկական գործիքների տեղաբաշխման, տեղեկագրի, պարունակող տեղեկություն այդ պատվերի մատերիալի և կահույքի ու դեկորների առարկաները։

Հաջորդ փուլը հանդիսանում է ծրագրավորված աշխատանքների իրագործումը։ Այս ստադիայում դիզայները կառավարում է առանձին վերանորոգման բրիգադի աշխատանքը, ներկայացնելով պատվիրատուին պահանջված նախահաշիվ փաստաթղթերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ինտերիերի լուծումների մշակման էտապները — մշակվում է նախագծային փաստաթուղթ
2. ↑  Дизайн-проект
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոտոր (այլ կիրառումներ)
**Կոտոր**, *Կոտորաց բերդ, Կոտորն, Կոտորոց, Կոտորոց ամրոց, Կոտորք, Կոտուր*, բերդ (ամրոց) Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհի Անձախիձոր գավառում, Կոտուր գետի ափին, Խոյ քաղաքից արևմուտք, համանուն ավանում։

Թովմա Արծրունին վկայում է «բերդն Կոտորոց», իսկ Ստեփանոս Ասողիկ Տարոեցին՝ «Կոտորոց բերդն» ձևով։ Վկայում է նաև Շապուհ Բագրատունին։

Հետագայում կոչվել է *Կոտու*։ Ըստ ոմանց՝ Կոտորը ծագում է աքքադերեն kudurru բառից, որը նշանակում է «սահման»։ Կոտորը նորոգել են Բագրատունի իշխանները՝ դարձնելով այն սահմանային զորակայան իրենց և Արծրունիների տիրապետությունների միջև։

972 թվականին այստեղ վախճանվել է Ստեփանոս Գ Սևանցի կաթողիկոսը, որին բերդում բանտարկել էր Ապուսահլ Արծրունին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 3 [-] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 2001, էջ 227 — 992 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 641)։*  |
Թրի տարբեր տեսակներ
**Թուր**, կտրող սառը զենք։ Բաղկացած է գոգավոր ուռուցիկ կողմից սուր, ներճկված կողմից բութ շեղբից, դաստապանից (երախակալ, բռնակ, կոթ) և կռվանից (շեղբը դաստապանից բաժանող խաչաձև մաս), ունի սուր ծայր։ Դաստապանը երբեմն ունենում է 1–3 աղեղնակ։ Թրի երկարությունը՝ 80–90, լայնությունը 3–3,5 սմ է։ Հարմարավետությունը որոշվում է շեղբի այնպիսի կորությամբ և ծանրության կենտրոնով, որի դեպքում փոքրանում է կտրելու անկյունը և մեծանում հարվածի ուժը։ Միայն կտրող արլ. թրերի շեղբի թեքությունը հասնում է 10, իսկ ծակելու համար հարմարեցված եվրոպականինը՝ 1 սմ-ի։ Կրում են պատյանի մեջ, որը լինում է փայտե, մետաղե, փղոսկրե, հաճախ՝ կաշեպատ, թավշապատ, նիկելապատ, զարդարված ոսկյա, արծաթյա (երբեմն՝ թանկագին քարերից) վերադիր զարդերով և փորագիր նախշերով։ Հայաստանում թրի վերաբերյալ տեղեկություններ են հաղորդում Փավստոս Բուզանդը (V դ.), Մովսես Կաղանկատվացին (X դ.), Արիստակես Լաստիվերցին (XI դ.) և ուրիշներ։ Ենթադրվում է, որ այն միջնադարյան Հայաստանում եղել է հեծելազորի հիմնական զենքը։ Պատմիչները երբեմն թուրը նույնացրել են սրի հետ։ XVII–XIX դդ. Հայաստանում գործածվել են առանց կռվանի, վիշապի երախի նմանությամբ դաստապանով թրեր։ XVIII դ. եվրոպական և ռուսական բանակներում թուրը եղել է թեթև հեծելազորի և բոլոր զորատեսակների սպաների հիմնական զենքը։

Տես նաև
-------

* Սուսեր
* Սուր

Գրականություն
-------------

* Մ. Ս. ԳորբուլեվաГ Меч как символико-культурная категория Archived 2012-10-22 at the Wayback Machine. // Дефиниции культуры. — Томск։ Изд-во Томского ун-та, 2007.
* Stefan Mäder։ *Stähle, Steine, Schlangen: Ein neuer Blick auf alte Schwerter.* Karfunkel Combat Nr. 1, Karfunkel-Verlag, Wals-Michelbach 2005 (գերմաներեն)
* Veronica Fiorato, Anthea Boylston, Christopher Knüsel։ *Blood red roses: the archaeology of a mass grave from the Battle of Towton AD 1461.* 2000, ISBN 1-84217-025-2. (անգլ.)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Թուր** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 248)։*  |
|  |
| --- |
| **Սևանյան գնայուկ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Բզեզներ (Coleoptera) |
| **Ընտանիք** | Գնայուկ բզեզներ (Carabidae) |
| **Ցեղ** | **Dyschirius** |
| **Տեսակ** | **Սևանյան գնայուկ** *(D. sevanensis)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Dyschirius sevanensis*** |

**Սևանյան գնայուկ** (լատ.՝ Dyschirius sevanensis), գնայուկ բզեզների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

4,8-5,5 մմ մարմնի երկարությամբ, նեղ, խիստ ուռուցիկ, փայլուն, մանր մարմնով բզեզ է։ Մարմնի գունավորումը սև է՝ շատ թե քիչ է արտահայտված պղնձագույն շողողյունով։

Տարածվածություն
---------------

Համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ տեսակ։ Հայաստանում հայտնի է Սևանա լճի ափում (Շորժա գյուղի մոտակայք, քաղաք Մարտունի, քաղաք Սևան, Մասրիկ գետի գետաբերան)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է ավազոտ լողափերում՝ անմիջապես ջրագծի մոտ։ Բզեզներն ու թրթուրներն ապրում են խոնավ ավազում՝ փորելով նեղ անցքեր։ Սնվում են մանր խեցնակերպերով և նրանց դիերով։

Պահպանություն
-------------

Փոքր արեալով տեսակ է և միոցենյան մերձափնյա ֆաունայի ռելիկտ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը և դրա փոփոխության միտումները տեղ-տեղ կայուն են և բարձր։

Վտանգման հիմնական գործոններն են լողափերի վրա ռեկրեացիոն ազդեցությունը, որը հանգնցնում է ավազի խտացմանը։ Ջրափնյա գծի կտրուկ փոփոխությունները հավանաբար, կապված են Սևանա լճի մակարդակի բարձրացմանը ուղղված միջոցառումների իրականացման հետ։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist |

 |
**Ջերմադիֆուզիա,** գազային խառնուրդների կամ լուծույթների բաղադրիչների տեղափոխությունը ջերմաստիճանի գրադիենտի ազդեցությամբ։ Եթե ջերմաստիճանների տարբերությունը մնում է հաստատուն, ապա ջերմադիֆուզիայի հետեանքով խառնուրդի ծավալում ստեղծվում է կոնցենտրացիայի գրադիենտ, որն առաջ է բերում նաև սովորական դիֆուզիա։ Ստացիոնար պայմաններում նյութի հոսքի բացակայության դեպքում ջերմադիֆուզիան հավասարակշռվում է սովորական դիֆուզիայով, և ծավալում առաջանում է կոնցենտրացիաների տարբերություն, որը կարող է օգտագործվել իզոտոպների բաժանման համար։

Եթե խառնուրդը կազմված է երկու բաղադրիչներից, արտաքին ուժերը զրո են, իսկ ճնշումը նույնն է խառնուրդի բոլոր կետերում, տեղի ունի

{\displaystyle D\_{12}\nabla c\_{1}+D\_{12}^{'}c\_{1}(1-c\_{1})\nabla T=0}
հավասարումը, որտեղ {\displaystyle c\_{1}}-ը խառնուրդի բաղադրիչներից մեկի կոնցենտրացիան է, {\displaystyle D\_{12}}-ն՝ սովորական դիֆուզիայի գործակիցը, {\displaystyle D\_{12}^{'}}-ը՝ ջերմադիֆուզիայի գործակիցը։ Ջերմադիֆուզիայի գործակցի հարաբերությունը սովորական դիֆուզիայի գործակցին, այսինքն 

{\displaystyle s\_{T}={\frac {D\_{12}^{'}}{D\_{12}}}=-{\frac {\nabla c\_{1}}{\nabla T}}{\frac {1}{c\_{1}(1-c\_{1})}}}
մեծությունը կոչվում է *Սորեի գործակից*։

Լուծույթներում
--------------

Լուծույթներում ջերմադիֆուզիան հայտնաբերել է գերմանացի գիտնական Կառլ Լյուդվիգը (1856), հետազոտել շվեյցարացի գիտնական Շառլ Սորեն (1879-81)։ Լուծույթներում ընթացող ջերմադիֆուզիան կոչվում Է *Սորեի էֆեկտ* (բաղադրիչների կոնցենտրացիաների տարբերությունը բարձր և ցածր ջերմաստիճանների տիրույթներում։

Գազերում
--------

Գազերում ջերմադիֆուզիան տեսականորեն կանխագուշակել են անգլիացի գիտնական Սիդնի Չեմփենը և շվեդ գիտնական Դ․ էնսկոգը (1911-17), իսկ փորձով հայտնաբերել են (1917) անգլիացի գիտնականներ Սիդնի Չեմփենը և Ֆ․ Դութսոնը՝ գազերի կինետիկ տեսության հիման վրա։

Ջերմադիֆուզիայի գործակից
------------------------

Ջերմադիֆուզիայի երեույթը բնութագրվում է ջերմադիֆուզիայի գործակցով, որը խիստ կախված է միջմոլեկուլային փոխազդեցությունից, ուստի այդ գործակցի ուսումնասիրումը կարևոր է գազերում մոլեկուլային ուժերի հետազոտման համար։

Տես նաև
-------

* Դիֆուզիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  де Гроот С. Р. Термодинамика необратимых процессов. — М.: ГИТТЛ, 1956. — 277 с, ст. 146.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Չհվե Սուն Սիլ** (կոր.՝ 최순실, 崔順實, հունիսի 23, 1956(1956-06-23), Հարավային Կորեա), հիմնական գործող անձը 2016 թվականի հարավկորեական սկանդալում, ինչի արդյունքում երկրում տեղի ունեցան զանգվածային ցույցեր նախագահ Փակ Կըն Հյեի հրաժարականի պահանջով։ Չհվե Սուն Սիլը նախագահի մանկության ընկերուհին է։

Կենսագրություն
--------------

Չհվե Թհե Մինի դուրստը, որը յոթ անգամ փոխել է անունը, զբաղվել է կասկածելի կրոնական բիզնեսով, հիմնել է «Յոնսեհյո» սեփական եկեղեցին, որտեղ դավանում են քրիստոնեության և ավանդական կորեական շամանիզմի խառնուրդ։ Չհվե Սուն Սիլը նրա դուստրն է հինգերորդ ամուսնությունից։ Նրա հայրը նաև անձնական հարաբերություններ է ունեցել Փակ Կըն Հյեի։ Չհվե Սուն Սիլը ամուսնացած է եղել, սակայն 2014 թվականին ամուսնալուծվել է։

Սկանդալ
-------

Շշուկներն այն մասին, որ Չհվե Սուն Սիլը հարավկորեական քաղաքականության գորշ կարդինալն է, սկսել էին տարածվել այն պահից, ինչ ակն ընտրվեց երկրի նախագահ, սակայն իրական սկանդալը տեղի ունեցավ 2016 թվականին։ Ոստիկանությունը մամուլը և հասարակությունը Չհվե Սուն Սիլին մեղադրում էին կոռուպցիայի մեջ, իր երկար տարիների ընկերուհու՝ նախագահ Փակ Կըն Հյեի և ազգային քաղաքականության վրա ունեցած ազդեցության մեջ, ինչպես նաև այն բանի համար, որ նախագահը ընկերուհուն ծանոթացրել էր գաղտնի փաստաղթերի հետ։ Քննադատները, հիմնվելով WikiLeaks-ի փաստաթղթերից մեկի վրա, անվանեցին նրան «հարավկորեացի Ռասպուտին»։ Այդ առիթով տեղի ուենցան ցույցեր, 2016 թվականի նոյեմբերին կայացածը ամենախոշորն էր Հարավային Կորեայի վերջին տարիների ընթացքում։ Փակ Կըն Հյեի աշխատանքը դե-ֆակտո պարալիզացվեց։ Հաջորդեցին նախագահի քարտուղարների հրաժարականները։ Զանգվածային ցույցերին և մամուլում հրապարակումներից հետո Չհվե Սուն Սիլը այնուամենայնիվ ձերբակալվեց։ 2016 թվականի հոկտեմբերի վերջին նա ներողություն խնդրեց իր գործունեության համար, սակայն պաշտոնապես մեղքը չի ընդունել և մանրամասները չի ներկայացրել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Որոշ աղբյուրներ այն անվանում են իբր քրիստոնեկանան աղանդ
2. ↑  Թե ինչպիսի հարաբերություններ և ինչքանով է նա ազդեցություն ունեցել նրա վրաքննարկման այլ առարկա է
3. ↑  Վերլուծող Կոսիյովի հոդվածը
4. ↑  Հարավային Կորեայի քարտուղարությունը ցնցվել է նախագահի ընկերուհու պատճառով
**Ձիդրա Ռինկուլե-Զեմզարե** (իսկական ազգանունը՝ Զեմզարե, լատիշ․՝ Rinkule-Zemzare, հուլիսի 8, 1920(1920-07-08), Ռիգա, Լիֆլանդիայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 4, 2007(2007-11-04), Ռիգա, Լատվիա), լատվիացի խորհրդային գրող, բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1958)։

Լատվիացի նկարիչ, գրող, սցենարիստ Ուլդիս Զեմզարեի քույրը։

Կենսագրություն
--------------

Ձիդրա Ռինկուլե-Զեմզարեն ծնվել է 1920 թվականին Ռիգայում, առևտրականի և մանկավարժի ընտանիքում։ 1941 թվականին ավարտել է Դուբուլտիի միջնակարգ դպրոցը։ 1942-1948 թվականներին սովորել է Լատվիայի համալսարանի բանասիրության ֆակուլտետում, 5-րդ կուրսում հեռացվել է համալսարանից։ Աշխատել է որպես մանկավարժ, դասավանդել է նաև Ռիգայի Էմիլյա Դարզինյայի անվան երաժշտական դպրոցում։

Բազմաթիվ մանկական բանաստեղծությունների ու պատմվածքների հեղինակ է։ «Ընկերներ» անվանումով առաջին բանաստեղծությունը լույս է տեսել 1942 թվականին «Эпоха» (№ 20) ամսագրում, առաջին լրագրողական «Երկու ուսուցիչ» էսսեն՝ 1952 թվականին «Советская латвийская школа» (№ 3) ամսագրում։

Ակտիվ պայքար է մղել Ռիգայի կենդանաբանական այգում կենդանիների պահպանման համար. խնդիրն առաջացել էր ԽՍՀՄ փլուզումից հետո՝ պայմանավորված ֆինանսական դժվարություններով։ Քարոզչական արշավի միջոցով նա միջոցներ է հայթայթել՝ պահպանելու Ռիգայի կենդանաբանական այգու փղիկին։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* «Անվախ մորեխը», 1954
* «Անպոչ ծիտիկը», 1968
* «Հեքիաթներ»
* «Շրջադարձ», 1956
* «Փոքրիկ աստվածը», 1970

### Սցենարներ

* «Կապիտան Էնրիկոյի ժամացույցը (լատիշ․՝ Kapteina Enriko pulkstenis), 1967
* «Առաջին ջութակը» մուլտֆիլմ, 1958
* «ХОЧУ! ХОЧУ! ХОЧУ!», մուլտֆիլմ, 1973

Պարգևներ, մրցանակներ
--------------------

«Կենդանի ծառ» գրքի համար 1982 թվականին արժանացել է Պաստարինի մրցանակի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հանուն բարեկամության, «Բալթիական առավոտ», լատվիական պատմվածքների ժողովածու, «Սովետական գրող» հրատարակչություն, 1983
2. ↑  Ринкуле-Земзаре Дзидра на сайте об анимации в России и не только
3. ↑  Rojā pasniegs Pastariņa prēmijas (лат.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ձիդրա Ռինկուլե-Զեմզարե

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Animator.ru |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0000 2662 4154 · LCCN: n84036121 · LNB: 000001543 · VIAF: 30931549 · WorldCat VIAF: 30931549 |

 |
**Մարսի իոնոսֆերան** (կամ ջերմոսֆերան), Մարսի մթնոլորտի վերին մասը, որը ուժեղ իոնացվում է արեգակնային կարճալիքային ճառագայթման հետևանքով։

Մինչ այժմ հայտնի բոլոր մոլորակներից Մարսը ամենանմանն է Երկրին, սակայն որոշ բաներով այն չափազանց տարբերվում է։ Մասնավորապես, այս երկու մոլորակները ունեն իրարից բոլորովին տարբեր իոնոսֆերաներ։ Մարսյան իոնոսֆերան տարածվում է 110 - 130 կմ բարձրության վրա մոլորակի մակերևույթից։ Այս տարածքում արեգակնային քամու բարձր էներգիայով հարուստ մասնիկները ընդհարվում են նոստ գազի մասնիկների հետ, դուրս մղելով էլեկտրոնները իրենց ատոմային ուղեծրերից, արդյունքում առաջանում է ազատ էլեկտրոններով հագեցած շերտ։ Մարս էքսպրես առաքելության առավել ուշագրավ հայտնագործություններից մեկն էր ակտիվ իոնոսֆերայի հայտնաբերումը մոլորակի ոչ միայն ցերեկային այլ նաև գիշերային կողմում, որը արևային մասնիկները ոչ մի կերպ չեն կարող ռմբակոծել։

Եվրոպական կայանից ստացված տվյալներով գիտնականները կարողացան կազմել մոլորակի գիշերային կողմում էլեկտրոնների բաշխման մանրամասն քարտեզ։ Քարտեզի վրա պարզ երևում են շրջանները կտրուկ բարձրացող էլեկտրոնների պարունակությամբ, ընդ որում հայտնաբերվել է որոշակի կապ այս շրջանների բաշխման և մոլորակի մագնիսական դաշտի միջև։ Բարձր էլեկտրոնների խտությամբ շրջանները կապված են ուժեղ մագնիսացված շրջանների հետ, որտեղ մագնիսական դաշտի գծերը դասավորված են մոլորակի մակերևույթին ուղղահայաց։ Այսպիսի շրջանները տեղակայված են, մասնավորապես, Մարսի հասարակածից հարավ։ Երկրի վրա նման բան դիտարկվում է միայն երկու մագնիսական բևեռների շրջանում։ Մարսի մագնիսական դաշտի այսպիսի անսովոր դասավորվածության պատճառները մինչ այժմ մնում են անհայտ։

Աղբյուրները
-----------

* Staff Writers Paris, France (ESA) Nov 19, 2007 Մարսի օրագիրը
* «Հանրամատչելի մեխանիկա» ամսագիր Archived 2007-11-21 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Մարսի համակարգ |
| --- |
|  |
| Աշխարհագրությունը | 

|  |
| --- |
| Մթնոլորտը  • Իոնոսֆերան  • Հիդրոսֆերան  • Ջրանցքները  • Կլիման  • Կյանք |
| Շրջաններ՝ | Կիդոնիա  • Թարսիս  • Մեծ հյուսիսային հարթավայր  • **Մարիների հովիտներ**  • Ացիդալիա հարթավայր  • Մաադիմ հովիտ  • Էրիդանիա լիճ  • Էլիզիում սարահարթ  • Ուտոպիա հարթավայր  • Քրիսե հարթավայր  • Հելլադա հարթավայր  • Հյուսիսային խորխորատ  • Քառանկյուններ |
| Հրաբուխներ՝ | Օլիմպոս լեռ  • Արսիա լեռ  • Սիրամարգի լեռ  • Ասկրիաուս լեռ  • Մեծ Սիրտ  • Հեկատա գմբեթ  • Բիբլիս գմբեթ  • Ալբոր գմբեթ |
| Խառնարաններ՝ | Արամ  • Վիկտորիա  • Գալե  • Գեյլ  • Գուսևի  • Հանլայն  • Հոլդեն  • Էբերսվալդե |
| Գետեր՝ | Էբերսվալդե խառնարանի դելտան |

 |  |
|  |
| Արբանյակներ |  • Ֆոբոս  • Դեյմոս |
|  |
| Հետազոտություններ |  • Բնակեցում  • Մարսի տեղանուններ  • Մարսի տերաֆորմում  • Մարսագնաց |
|  |
| Կինեմատոգրաֆում |  • Կարմիր մոլորակը  • Առաքելությունը դեպի Մարս  • Մարսի ոդիսականը  • Հիշել ամենը (2012)  • Մարսեցին (2015) |

 |
**Իսիդոր Բականժա** (ֆր.՝ Isidore Bakanja; 1887, Բոկենդելա, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն — օգոստոսի 15 1909, Բուսիրա, Բելգիական Կոնգո), Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցու երանելի, նահատակ, սպանվել է բելգիացի կապիտալիստի կողմից, քանի որ հրաժարվել է հանել Կարմելիտների Սուրբ Աստվածամոր պատկերով վզնոցը։

> 
> «Ես մահանում եմ այն պատճառով, որ քրիստոնյա եմ».  
> *Իսիդոր Բականժա*։
> 
> 
>

Կենսագրություն
--------------

Իսիդոր Բականժան ծնվել է 1880-1890 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում (պայմանականորեն դա համարում են 1887 թվականը), Բոկենդելայում, Կոնգո (այժմ` Կոնգոյի Դեմոկրատական հանրապետություն), հեթանոսների ընտանիքում։ Մանկությունից որմնադիր է աշխատել Մբանդակայում և բատրակություն է արել գաղութարարների պլանտացիաներում։ 1906 թվականի մայիսի 6-ին Բոլոկա վա Նսիմբայում քարոզի ժամանակ ընդունել է քրիստոնեություն։ Նրան մկրտել են քարոզիչները` հոգևորականներ Գրեգուար վան Դուեն և Ռոբեր Բրեպոելը։ 1906 թվականի նոյեմբերի 25-ին դարձել է եկեղեցու անդամ, իսկ 1907 թվականի օգոստոսի 8-ին հաղորդություն է ստացել։

Իսիդոր Բականժան բարեպաշտ քրիստոնյա է եղել։ Բոլորից շատ նա պաշտել է Աստվածամորը և կրել է Սուրբ Աստվածամոր պատկերով վզնոցը։ Ուսումնասիրելով Ավետարանը` երիտասարդ աֆրիկացին իր ուրախություններով ու մտքերով կիսվում էր ցեղակիցների հետ, որով էլ գործատու կապիտալիստների մոտ դժգոհություն էր առաջացնում։ Տեղի սևամորթ բնակչության քրիստոնեականացման մեջ կապիտալիստները տեսնում էին իրենց իշխանության կործանումը։

Այդ ժամանակ նա աշխատում էր կաուչուկների պլանտացիաներում ոմն բելգիացու մոտ Իկիլիում։ Կապիտալիստը հակակրոնական անձնավորություն էր և իր սևամորթ ծառաներին արգելում էր արտահայտել իրենց կրոնական պատկանելիությունը, հատկապես` քրիստոնեությունը։

1909 թվականի ապրիլի 22-ին կապիտալիստը, Իսիդոր Բականժայի մոտ տեսնելով Սուրբ Սկապուլյարը (Աստվածամոր պատկերով վզնոց), որը նա կրում էր որպես իր քրիստոնեական հավատի խորհրդանիշ, հրամայում է այն հանել։ Բականժան հրաժարվում է ենթարկվել այդ պահանջին։ Այդ ժամանակ կապիտալիստը հրամայում է շղթայել նրան և դաժանորեն խոշտանգում է երիտասրդ աֆրիկացուն։

Միայն երեք օր հետո սևամորթ աշխատողները կարողացան գաղտնի ազատել նրան։ Նա փախչում է և պատսպարվում ճահիճներում մինչև որ իրեն գտնում և օգնում են գերմանացի գաղութաբնակները։ Մի քանի ամիս ստացված վերքերից տառապելով` Իսիդոր Բականժան նույն թվականի օգոստոսի 15-ի մահանում է` ներելով իր սպանողներին։

Պաշտամունք
----------

Իսիդոր Բականժան 1994 թվականի ապրիլի 24-ին Հռոմի պապ Հովհաննես Պողոս II-ի կողմից դասվել է երանելիների շարքին։

Նրա լիթուրգիական հիշատակը նշվում է օգոստոսի 15-ին, կարմելիտների կարգով` օգոստոսի 12-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Czech National Authority Database
2. ↑  Dictionary of African Biography / E. K. Akyeampong, Henry Louis Gates, Jr. — NYC: OUP, 2012. — ISBN 978-0-19-538207-5
3. ↑  GCatholic.org — 1997.
4. ↑  Сarmelite.org

Աղբյուրներ
----------

* Исидор Баканжа на сайте Британской провинции кармелитов.
* Исидор Баканжа на сайте Irondequoitcatholic.org Archived 2008-07-25 at the Wayback Machine.
* Daniel Vangroenweghe, *Bakanja Isidore, Martyr Du Zaire: Recit Biographique*, Didier Hatier, 1989, ISBN 2-87088-659-4 / 2-87088-659-4, ISBN 978-2-87088-659-5
**Իսիդորե Ռամիշվիլի** (վրաց.՝ ისიდორე რამიშვილი, հունիսի 7, 1859(1859-06-07), Օզուրգեթի գավառ, Քութայիսի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 3, 1937(1937-01-03), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի սոցիալ-դեմոկրատ քաղաքական գործիչ, լրագրող, Ռուսական կայսրության մենշևիկյան շարժման ղեկավարներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1859 թվականի հունիսի 7-ին Ռուսական կայսրության Քութայիսի նահանգի Օզուրգեթի գավառում։ Սովորել է տեղի ծխական դպրոցում և ապա Թբիլիսիի հոգևոր ճեմարանում։

1905 թվականին ընտրվել է Քութայիսի նահանգի առաջին պետական դումայի մենշևիկ պատգամավոր։ 1908 թվականին ձերբակալվել է, սակայն որոշ ժամանակ անց ազատ է արձակվել։ Մինչ 1917 թվականի Ռուսական հեղափոխությունն ապրել է Աստրախանում։ 1917 թվականից ծառայել է, որպես Պետրոգրադի խորհրդի գործադիր կոմիտեի անդամ։

Բոլշևիկների կողմից իրագործված հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո ստիպված է եղել թողնել Աստրախանը և վերադառնալ հայրենիք՝ Վրաստան։ Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետության հռչակումից հետո՝ 1919 թվականի ամռանն ընտրվել է Վրաստանի սահմանադիր ժողովի անդամ։

1920 թվականին դարձել է Վրաստանի ներկայացուցիչն Աբխազիայի Ինքնավար Հանրապետությունում։ Կարմիր բանակի կողմից Վրաստանի տարածքի ասպատակումից ու Վրաստանի խորհրդայնացումից հետո՝ 1921 թվականին Իսիդորեն ստիպված է լինում հեռանալ քաղաքականությունից։

Մահացել է 1937 թվականին։

Աղբյուրներ
----------

* Mikaberidze, Alexander (ed. 2007), Ramishvili, Isidor Archived 2007-09-27 at the Wayback Machine.. *The Dictionary of Georgian National Biography*. Retrieved on April 28, 2007.
* Jones, Stephen F. (2005), *Socialism in Georgian Colors: The European Road to Social Democracy, 1883-1917*. Harvard University Press,ISBN 0-674-01902-4.
**Պաքսի** կամ **Պաքսոս** (հուն․՝ Παξοί), ամենափոքր Հոնիական կղզին, որը տեղակայված է Հունաստանի արևմուտքում։

Փաստացիորեն՝ Պաքսոս անվան տակ հանդես են գալիս պաքսոսյան կղզիների համալիրը։ Կղզիներից ամենախոշորը համանուն կղզին է։ Համալիրի մեջ են մտնում նաև գինեգործությամբ հայտնի Անդիպաքսի կղզին և մի շարք այլ փոքրիկ ծովային փոքրիկ տարածքներ։

Իրավականորեն պատկանում է Հունաստանի Հանրապետությանը։

Աշխարհագրություն
----------------

Կղզին գտնվում է Հունաստանի արևմուտքում՝ Հոնիական կղզեախմբում։ Ափերը ողողում են Ատլանտյան օվկիանոսի մաս կազմող Միջերկրական ծովի ջրերը։

Կղզին ունի մոտ 13 կմ (8 մղոն) երկարություն և 4 կմ լայնություն։ Զբաղեցնում է մոտ 25 քառակուսի մետր տարածք։ Ափագծի երկարությունը կազմում է 46 կմ։

Պաքսոսի ամենաբարձր կետը համարվում է Սուրբ Իսավր լեռնագագաթը` 250 մետր բարձրությամբ։ Արևմտյան ափը ամբողջովին սպիտակ է։ Ափագիծը քիչ է կտրատված։ Տարածքի մեջ մասը բաղեցնում են խաղողի և ձիթապտղի այգիները։

Կղզու տարածքում գտնվող ամենամեծ քաղաքը Մագազեյոսն է։ Առավել բնակեցված են հատկապես հարավային հատվածները։ Կղզիաբնակները զբաղվում են հիմնականում բույսերի մշակմամբ։

Դիցաբանություն
--------------

Համաձայն հին հունական դիցաբանության՝ հույների դիցարանի ծովերի և օվկիանոսների աստված Պոսեյդոնը ստեղծել է Պաքսոս կղզին՝ իր եռաժանիով Կորֆու կղզուն հարվածելու համար։

Այդպես նա ապահովում էր իր և իր կնոջ՝ Ամփիտրիտեի խաղաղ հանգիստը այս կղզում։

Տնտեսություն
------------

Տե՛ս նաև՝ Զբոսաշրջությունը Հունաստանում
20-րդ դարի 60-ական թվականներին Պաքսոսի տնտեսության գլխավոր ճյուղը հանդիսանում էր ձկնորսությունը, սակայն գնալով այն զիջեց իր տեղը զբոսաշրջությանը։

Ցամաքի հետ միացված է լաստանավային ճանապարհով։

Տես նաև
-------

* Հոնիական կղզիներ
* Զբոսաշրջությունը Հունաստանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Греция // Атлас мира / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 2009 г. ; гл. ред. Г. В. Поздняк. — М. : ПКО «Картография» : Оникс, 2010. — С. 74. — ISBN 978-5-85120-295-7 (Картография). — ISBN 978-5-488-02609-4 (Оникс).
2. 1 2  Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд. перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 272.

Գրականություն
-------------

* В. Водовозов,. Ионийские острова // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11981501g · GND: 4235451-1 · LCCN: sh86001224 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հոնիական կղզիներ |
| --- |
|  |
| Հոնիական կղզիներ | Կերկիրա  • Անդիպաքսի  • Պաքսի  • Լեֆկադա  • Կալամոս  • Մեգանիսի  • Սկորպիոս  • Իթակա  • Կեֆալոնիա  • Զակինթոս  • Անտիկիթիրա  • Կիթիրա |  |
|  |
|  Պորտալ:Հունաստան |

 |
**Իսլամ Ախմեդ օկլի Սաֆարլի** (ադրբ.՝ Səfərli İslam Əhməd oğlu, փետրվարի 12, 1923(1923-02-12), Շաքարապատ, Բաբեկի շրջան, Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 6, 1974(1974-11-06), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի բանաստեղծ-դրամատուրգ, թարգմանիչ, արվեստի վաստակավոր գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Իսլամ Սաֆարլին ծնվել է 1923 թվականի փետրվարի 12-ին Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Բաբեկի շրջանի Շաքարապատ գյուղում։ Գրականության նկատմամբ հետաքրքրությունը և բանաստեղծություններ գրելու ցանկությունը Սաֆարլիում հայտնվել են մանկության տարիներին։ Այն բանից հետո, երբ Սաֆարլին ավարտեց 10-րդ դասարանի միջնակարգ դպրոցը, սկսվել է Հայրենական մեծ պատերազմը, և Սաֆարլին գնաց ռազմաճակատ։

Վերադառնալով հայրենիք ՝Իսլամ Սաֆարլին ընդունվել է Ադրբեջանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ և ավարտել է 1951 թվականին։ Ավարտելուց հետո նա աշխատել է որպես լրագրող «Sharg Գափըսը», «Ադրբեջանի երիտասարդության» և «Գրական թերթ»ի հրատարակություններում։ 1953-1959 թվականներին եղել է պետական ռադիոյի խմբագիր, գրական և դրամատիկական ծրագրերի ղեկավար։

1973 թվականին ստացել է Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի կոչում։

Իսլամ Սաֆարլին ստեղծել է ավելի քան երեսուն տարի։ Գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ, պիեսներ, պօեմներ, դրամատիկական աշխատանքներ, պատմվածքներ, լիբրետտո, ֆիլմի սցենարներ և թարգմանել է ռուս և թուրք գրողների գործեր։

Իսլամ Սաֆարլին մահացել է 1974 թվականի նոյեմբերի 6-ին երկարատև հիվանդությունից հետո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Велиханова Ф. А.Сафарли, Ислам Ахмед оглы // Краткая литературная энциклопедия. — 1971. — Т. IV.
2. ↑  Իսլամ Սաֆարլի
3. ↑  Писатели Советского Азербайджана. — Б. 1959.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0000 4751 4771 · LCCN: no2008123361 · VIAF: 73674402 · WorldCat VIAF: 73674402 |

 |
**Արցախի Թագավորություն**, միջնադարյան հայկական պետություն, որն ընդգրկում էր Խաչենի, Գարդմանի և Գեղարքունիքի իշխանությունները։ Արցախի թագավորական տոհմը Սյունիների մի ճյուղն էր կազմում և կոչվում էր Խաչենի իշխանական տոհմ։ Արցախի թագավորությունը ստեղծվեց այն ժամանակ, երբ Խաչենի իշխան Հովհաննես Սենեքերիմը 1000 թվականին յուրացրեց միապետական տիտղոսը և նրա իշխանությունը ճանաչվեց Բյուզանդիայի և Պարսկաստանի կողմից։ **Արցախի թագավորություն**ը ուշ միջնադարում Արևելյան Հայաստանի հայկական պետականության վերջին բեկորն էր ու թեև այն վերացավ 1261 թվականին Արղուն խանի կողմից Արցախի թագավոր Ջալալ Ա-ի սպանությամբ, Արցախ-Խաչենի պայազատները շարունակեցին իշխել Արցախում մինչև 19-րդ դարի սկիզբ։ Արցախի իշխաններից են սերված Ղարաբաղի մելիքությունները և 20-րդ դարում հայկական ազնվականության զգալի մասը։ Հայոց պատմության այնպիսի դեմքեր, ինչպիսին են Իսրայել Օրին՝ 17-րդ դարում հայ ազգային ազատագրական շարժման հիմնադիրը, և Խաչատուր Աբովյանը՝ արդի արևելահայերեն գրական լեզի հիմնադիրը, սերված են եղել Արցախի թագավորներից։

Աղբյուրներ
----------

* Robert H. Hewsen. *The Kingdom of Arc'ax.* In Medieval Armenian Culture (University of Pennsylvania Armenian Texts and Studies). Thomas J. Samuelian and Michael E. Stone (eds.) Chico, California։ Scholars Press, 1984. ISBN 0-8913-0642-0.
* Robert H. Hewsen (2001). *Armenia: A Historcial Atlas*. Chicago։ University of Chicago Press. p. 118-121. ISBN 0-2263-3228-4.
* Մովսես Կաղանկատվացի, *Աղուանից աշխարհի պատմություն*, 3.20
Հանրապետությունում բեռնափոխադրումները և ուղևորափոխադրումներն իրականացվում են հիմնականում ավտոտրանսպորտով, որը 2000 թվականից զգալի առաջընթաց է ապրել։ Ընդհանուր օգտագործման ավտոտրանսպորտի բեռնափոխադրումների ծավալը 2010 թվականին կազմել է 581,4 հազար տ, բեռնաշրջանառությունը՝ 28,6 միլիոն տ կմ, ուղևորափոխադրումների ծավալը՝ 185 միլիոն մարդ։ ԼՂՀ ավտոճանապարհների ընդհանուր երկարություն 1270 կմ է։ ճանապարհի Ստեփանակերտ-Շուշի-Գորիս և «Հյուսիս-հարավ» հատվածները կառուցվել են անկախացումից հետո՝ «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի միջոցներով։ Ստեփանակերտի օդանավակայանը պատրաստ է շահագործման (2011)։

Խողովակաշարային տրանսպորտ
-------------------------

ԼՂՀ տնտեսական կյանքում զգալի դեր է խաղում նաև խողովակաշարային տրանսպորտը։ Հանրապետության բնակավայրերի զգալի մասը գազիֆիկացված է, որն էապես բարելավել է բնակչության կենցաղային պայմանները։ ԼՂՀ գազամուղային ցանցը 1992 թվականից, Ադրբեջանի կողմից գազամատակարարման դադարեցումից հետո, միացվել է ՀՀ գազամուղային ցանցին։ ԼՂՀ կապի հիմնական, օպերատորը «Ղարաբաղ-Տելեկոմ» ՓԲԸ-ն է (ստեղծվել է 2002 թվականին)։ Նորագույն բարձրակարգ սարքավորումների շնորհիվ ընկերության ավտոմատ կապը հասանելի է բոլոր շրջկենտրոններում, բջջային հեռախոսակապը՝ Ստեփանակերտում (100%) և գյուղական բնակավայրերում (75 %)։ Կատարվում են Ղարաբաղում համացանցի ընդհանուր հասանելիությունն ապահովելու աշխատանքներ։ 2010 թվականին ոլորտի եկամուտների ընդհանուր ծավալը կազմել է 7,1 միլիարդ դրամ, որտեղ բնակչությանը մատուցած ծառայությունների բաժինը 5 միլիարդ է (70,4%)։ Ընկերության միջոցներով Ստեփանակերտում ստեղծվել է բժշկահետազոտման լաբորատորիա, նորոգվում և վերազինվում են առողջապահության համակարգի հաստատությունները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Հյուսիս-ատլանտյան   

Հյուսիս-ատլանտյան   

Հյուսիս-ատլանտյան   

հնդկական  
օվկիանոսի   

Հյուսիս-  
Խաղաղօվկիանոսյան  

Հարավային  
խաղաղօվկիանոսյան  

Հարավ-ատլանտյան  
        

Հինգ հիմնական օվկիանոսային հոսանքների քարտեզ

**Կուրոսիո** (ճապոներեն՝ 黒潮, կուրո-սև, սիո-հոսանք), **Կուրո-Սիվո**, **ճապոնական հոսանք** (日本海流), օվկիանոսային տաք հոսանք Խաղաղ օվկիանոսի հյուսիս-արևմուտքում, Ճապոնիայի հարավային և արևելյան ափերի մոտ։ Առաջանում է Արևելա-Չինական ծովի հյուսիսային մասի և նրան հարող օվկիանոսի մակարդակների տարբերության հետևանքով։ Որոշ գիտնականների կարծիքով Հյուսիսային պասսատային հոսանքի շարունակությունն է։ Ռյուկյու կղզիների մոտ բաժանվում է 2 ճյուղի՝ արևմտյանը մտնում է Արևելա-Չինական ծով, Յուսիմայի նեղուցով անցնում Ճապոնական ծով, արևելյան ճյուղը ճապոնական կղզիների արևելյան ափերով անցնում է հյուսիսարևելյան և հյուսիս ային լայնության 40°-ի տակ հանդիպում Կուրիլյան սառը հոսանքին, որտեղից արևելյանը կոչվում է Հյուսիս-Խաղաղօվկիանոսյան հոսանք։ Սիոնոմիսակի հրվանդանից հարավային Կուրոսիոյի լայնությունը մոտ 170 Կմ է, հոսանքի շերտի հաստությունը՝ մինչև 700 մ, հզորությունը՝ 37, 9 միլիոն մ3/վրկ, արագությունը՝ 6 Կմ/ժ։ Հյուսիսային լայնության 35°-ից Կուրոսիոյի հաստությունը նվազում է մինչև 200 մ, արագությունը՝ 1-2 Կմ/ժ։ Ջրի ջերմաստիճանը օգոստոսին 28 °C-ից (հարավում) 25 °C (հյուսիսում) է, փետրվարին՝ 18 °C-ից 12 °C։

  


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 31)։*  |