**Օքսիդներ**, երկտարր միացություններ են, որոնք բաղկացած են որևէ տարրի և թթվածնի ատոմներից։ Օքսիդներում թթվածինը դրսևորում է -2 օքսիդացման աստիճան։ Թթվածինը իր էլեկտրաբացսականությամբ երկրորդն է՝ ֆտորից հետո։ Այդ պատճառով գրեթե բոլոր տարրերը առաջացնում են օքսիդներ։

Օքսիդները բավականին տարածված են երկրի ընդերքում և առհասարակ տիեզերքում։ Օրինակ այդպիսի միացություններից է ժանգը, ջուրը, շաքարավազը, ածխաթթու գազը։

Միացությունները, որոնք պարունակում են թթվածնի երկու ատոմ կոչվում են պերօքսիդներ, սուպերօքսիդներ։ Կոպիտ ասած նրանք չեն մտնում օքսիդների դասի մեջ։

Oքսիդների դասակարգում
---------------------

Կա օքսիդների 4 հիմնական դաս՝ հիմնային, թթվային, երկդիմի և աղ չառաջացնող։

Կախված նրանից թե ինչ քիմիական կազմ ունեն նրանք, տարբերում են.

* Աղ առաջացնող օքսիդներ.
	+ Հիմնային օքսիդներ (օրինակ, նատրիումի օքսիդ Na2O, պղնձի օքսիդ(II) CuO), մետաղների օքսիդները,
	+ Թթվային օքսիդներ (օրինակ, ծծմբի օքսիդ (VI) SO3, ազոտի օքսիդ(IV) NO2), այն մետաղների օքսիդները, որոնց օքսիդացման աստիճանը V—VII է և ոչ մետաղները,
	+ Ամֆոտեր օքսիդներ (օրինակ, ցինկի օքսիդ ZnO, ալյումինի օքսիդ Al2О3), մետաղների օքսիդները, որոնք ունեն III—IV օքսիդացման աստիճան և կան բացառություններ (ZnO, BeO, SnO, PbO)
* Աղ չառաջացնող օքսիդներ. ածխածնի օքսիդ (II) СО, ազոտի օքսիդ(I) N2O, ազոտի օքսիդ(II) NO։

Օքսիդների քիմիական հատկությունները
----------------------------------

* Փոխազդեցության արդյունքում թթվային օքսիդները առաջացնում են աղեր։
* Օքսիդները փոխազդելով ջրի հետ, առաջացնում են թթուներ։
* Հիմնային օքսիդները փոխազդում են թթուների հետ, իսկ թթուները հիմնային օքսիդների։

Նախևառաջ՝ թթվային և հիմնային (խոսքը ալկալիներին համապատասխանող օքսիդների մասին է) օքսիդները փոխազդում են ջրի հետ՝ համապատասխանաբար թթուներ և հիմքեր առաջացնելով՝

{\displaystyle {\mathsf {CaO+H\_{2}O\rightarrow CaOH}}}
{\displaystyle {\mathsf {SO\_{3}+H\_{2}O\rightarrow H\_{2}SO\_{4}}}}
Հիմնային օքսիդները փոխազդում են թթուների հետ և առաջացնում աղ և ջուր, օրինակ՝

{\displaystyle {\mathsf {CaO+HCl\rightarrow CaCl\_{2}+H\_{2}O}}}
իսկ թթվային օքսիդները՝հիմքերի հետ՝դարձյալ աղ և ջուր առաջացնելով՝

{\displaystyle {\mathsf {KOH+SO\_{3}\rightarrow K\_{2}SO\_{4}+H\_{2}O}}}
Թթվային և հիմնային օքսիդները իրենց հերթին կարող են փոխազդել իրար հետ՝նույն արգասիքները առաջացնելով, օրինակ՝

{\displaystyle {\mathsf {CaO+SO\_{3}\rightarrow CaSO\_{4}}}}
Ինչ վերաբերվում է երկդիմի օքսիդներին՝նրանք փոխազդում են թե թթուների, թե հիմքերի հետ՝

{\displaystyle {\mathsf {ZnO+H\_{2}SO\_{4}\rightarrow ZnSO\_{4}+H\_{2}O}}}
Աղ չառաջացնող օքսիդները չեզոք են, սակայն դրանք կարելի է այրել և ստանալ նոր օքսիդ.

{\displaystyle {\mathsf {2CO+O\_{2}\rightarrow 2CO\_{2}}}}
### Հիմնային օքսիդներ

* Հիմնային օքսիդ + ուժեղ թթու → աղ + ջուր

{\displaystyle {\mathsf {CuO+H\_{2}SO\_{4}\rightarrow CuSO\_{4}+H\_{2}O}}}
* Թթվահիմնային օքսիդ + ջուր → հիդրօքսիդ

{\displaystyle {\mathsf {CaO+H\_{2}O\rightarrow Ca(OH)\_{2}}}}
* Ուժեղ հիմնային օքսիդ + թթվային օքսիդ → աղ

{\displaystyle {\mathsf {CaO+Mn\_{2}O\_{7}\rightarrow Ca(MnO\_{4})\_{2}}}}
* Հիմնային օքսիդ + ջրածին → մետաղ + \rightarrow Cu + H\_2O}</math>

### Թթվային օքսիդներ

* Թթվային օքսիդ + ջուր → թթու

{\displaystyle {\mathsf {SO\_{3}+H\_{2}O\rightarrow H\_{2}SO\_{4}}}}
* Թթվային օքսիդ + հիմնային օքսիդ → աղ

{\displaystyle {\mathsf {CO\_{2}+CaO\rightarrow CaCO\_{3}}}}
* Թթվային օքսիդ + հիմք → աղ + ջուր

{\displaystyle {\mathsf {SO\_{2}+2NaOH\rightarrow Na\_{2}SO\_{3}+H\_{2}O}}}
Եթե թթվային օքսիդը հանդիսանում է անհիդրիդ, ապա.

{\displaystyle {\mathsf {Ca(OH)\_{2}+CO\_{2}\rightarrow CaCO\_{3}\downarrow +H\_{2}O}}}
* Կայուն օքսիդ + աղ1 → աղ2 + անկայուն օքսիդ

{\displaystyle {\mathsf {SiO\_{2}+Na\_{2}CO\_{3}\rightarrow Na\_{2}SiO\_{3}+CO\_{2}}}}
* Թթվի անհիդրիդ1 + անջուր թթու2 → թթվի անհիդրիդ2 + անջուր թթու1

{\displaystyle {\mathsf {2P\_{2}O\_{5}+4HClO\_{4}\rightarrow 4HPO\_{3}+2Cl\_{2}O\_{7}}}}

Օքսիդների Ստացում
-----------------

Ամենապարզ եղանակը պարզ նյութի և թթվածնի փոխազդեցությունն է՝

{\displaystyle {\mathsf {S+O\_{2}\rightarrow SO\_{2}}}}
{\displaystyle {\mathsf {Cu+O\_{2}\rightarrow CuO}}}
Օքսիդներ են ստացվում նաև՝

* Անլուծելի հիմքը տաքացնելով քայքայելիս՝

{\displaystyle {\mathsf {Fe(OH)\_{2}\rightarrow FeO+H\_{2}O}}}
* Անկայուն կամ թույլ թթուն քայքայելիս՝

{\displaystyle {\mathsf {H\_{2}CO\_{3}\rightarrow CO\_{2}+H\_{2}O}}}
* Որոշ աղեր քայքայելիս՝

{\displaystyle {\mathsf {CaCO\_{3}\rightarrow CaO+CO\_{2}}}}
{\displaystyle {\mathsf {MgCO\_{3}\rightarrow MgO+CO\_{2}}}}
* Նաև որոշ օքսիդներ այրելիս՝

{\displaystyle {\mathsf {2CO+O\_{2}\rightarrow 2CO\_{2}}}}