**Էլեկտրոնային սև խոռոչ**, **էլեկտրոնի զանգվածով սև խոռոչ**, տեսական ֆիզիկայում հիպոթետիկ օբյեկտ՝ էլեկտրոնի զանգվածով և լիցքով սև խոռոչ, որն օժտված է էլեկտրոնի բազմաթիվ հատկություններով, ներառյալ մագնիսական մոմենտը և Կոմպտոնի ալիքի երկարությունը։ Գաղափարը ներկայացրել է Ալբերտ Այնշտայնը 1927-1949 թվականների ընթացքում հրատարակված մի շարք հոդվածներում։ Այնշտայնը ցույց է տվել, որ եթե տարրական մասնիկները դիտարկվեն որպես տարածաժամանակի սինգուլյարություններ, ապա կարիք չի լինի գեոդեզիկ շարժումը ձևակերպել որպես հարաբերականության ընդհանուր տեսության մաս[1]։

Շվարցշիլդի շառավիղ
------------------

Կամայական զանգվածով մարմնի Շվարցշիլդի շառավիղը (*rs*) տրվում է

{\displaystyle r\_{s}={\frac {2Gm}{c^{2}}}}
արտահայտությամբ, որտեղ

*G*-ն Նյուտոնի գրավիտացիոն հաստատուն է,
*m*-ը՝ մարմնի զանգվածը,
*c*-ն՝ լույսի արագությունը։
Էլեկտրոնի դեպքում զանգվածը 6969910900000000000♠9.109×10−31 կգ է, ուստի Շվարցշիլդի շառավիղը կլինի

*rs* = 6943135300000000000♠1.353×10−57 մ։
Այսպիսով, եթե էլեկտրոնն այսքան փոքր շառավիղ ունենար, կվերածվեր գրավիտացիոն սինգուլյարության և կունենար սև խոռոչներին բնորոշ մի շարք հատկություններ։ Ռայսներ-Նորդշտրոմի չափականությունում, որով նկարագրվում են էլեկտրականապես լիցքավորված սև խոռոչները, համանման *rq* մեծությունը սահմանվում է որպես

{\displaystyle r\_{q}={\sqrt {\frac {q^{2}G}{4\pi \epsilon \_{0}c^{4}}}}},
որտեղ *q*-ն լիցքն է, *ε*0-ն՝ վակուումի դիէլեկտրիկական թափանցելիությունը։

Էլեկտրոնի դեպքում *q* = −*e* = 3018839800000000000♠−1.602×10−19 Կլ, այնպես որ

*rq* = 6963915200000000000♠9.152×10−37 մ։
Այս արժեքից հետևում է, որ էլեկտրոնային սև խոռոչը կլիներ սուպերէքստրեմալ և կունենար մերկ սինգուլյարություն։ Քվանտային էլեկտրադինամիկայի տեսությունում էլեկտրոնը ներկայացվում է որպես կետային մասնիկ, ինչը հաստատվում է փորձերով։ Գործնականում, սակայն, տարրական մասնիկներով փորձերը չեն կարող հաստատվել կամայական բարձր էներգիաներով սանդղակների համար, ուստի քվանտային էլեկտրադինամիկայի վրա հիմնված փորձերում էլեկտրոնի շառավիղը ավելի փոքր է, քան 7006100000000000000♠106 ԳէՎ կարգի զանգվածով մարմնի Կոմպտոնի ալիքի երկարությունը, կամ

{\displaystyle r\approx {\frac {\alpha \hbar c}{10^{6}GeV}}\approx 10^{-24}m}։
Գործնականում ոչ մի փորձով հնարավոր չէ գործ ունենալ *r*-ի այնպիսի արժեքների հետ, որոնք *rs*-ի կամ *rq*-ի կարգին են, իսկ դրանք երկուսն էլ փոքր են Պլանկի երկարությունից՝ 10−35 մ-ից։ Համարվում է, որ սուպերէքստրեմալ սև խոռոչները անկայուն են։ Ավելին, Պլանկի երկարությունից փոքր օբյեկտների ուսումնասրիության համար պետք է ունենալ քվանտային գրավիտացիայի կայուն տեսություն։

Տես նաև
-------

* Սև խոռոչ
* Քվանտային գրավիտացիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Einstein A. Infeld L. Hoffmann B. (January 1938)։ «The Gravitational Equations and the Problem of Motion»։ *Annals of Mathematics. Second Series* **39** (1): 65–100։ JSTOR 1968714։ doi:10.2307/1968714

Գրականություն
-------------

* Burinskii, A. (2005). "The Dirac–Kerr electron".
* Burinskii, A. (2007). "Kerr Geometry as Space–Time Structure of the Dirac Electron".
* Duff, Michael (1994). "Kaluza–Klein Theory in Perspective".
* Hawking, Stephen (1971). "Gravitationally collapsed objects of very low mass". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 152: 75.
* Penrose, Roger (2004). The Road to Reality: A Complete Guide to the Laws of the Universe. London: Jonathan Cape.
* Salam, Abdus. "Impact of Quantum Gravity Theory on Particle Physics". In Isham, C. J.; Penrose, Roger; Sciama, Dennis William. Quantum Gravity: an Oxford Symposium. Oxford University Press.
* 't Hooft, Gerard (1990). "The black hole interpretation of string theory". Nuclear Physics B 335: 138–154.
* Murdzek, R. (2007). "The Geometry of the Torus Universe". International Journal of Modern Physics D 16 (4)։ 681–686. which is related to "Hierarchical Cantor set in the large scale structure 3 with torus geometry".

### Գիտահանրամատչելի գրականություն

* Brian Greene, *The Elegant Universe: Superstrings, Hidden Dimensions, and the Quest for the Ultimate Theory* (1999), *(See chapter 13)*
* John A. Wheeler, *Geons, Black Holes & Quantum Foam* (1998), *(See chapter 10)*