recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Վաղարշապատ. վանքերը և վիմական արձանագրությունները»**, վիմագրագետ, հնագետ, ձեռագրագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու (2013) Արսեն Հարությունյանի առաջին գիրքը, որը նվիրված է հայոց հոգևոր կենտրոն Վաղարշապատի վիմագրական ժառանգությանը։ Հրատարակվել է 2016 թվականին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի հովանավորությամբ` Վաղարշապատում, Մայր Աթոռի Սուրբ Էջմիածնի հրատարակչությունում։ Գրքի խմբագիրն է՝ վիմագրագետ, հնագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու (1986) Գագիկ Սարգսյանը։ Գիրքը հրատարակվել է «Սարգիս Գաբրիելյան» հիմնադրամի մեկենասությամբ։ Աշխատության վերջում զետեղված են լուսանկարներ։

Գրքի շնորհանդեսը տեղի է ունեցել 2017 թվականի փետրվարի 17-ին, Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտում։

Բովանդակություն
---------------

Գիրքը նվիրված է հայոց հոգևոր կենտրոն Վաղարշապատի վանքերի վիմագրական ժառանգության համակողմանի քննությանը։ Սա առաջին համալիր ուսումնասիրությունն է, որում վիմագրերի հիման վրա ներկայացվում են Վաղարշապատի՝ հատկապես 17-19-րդ դարերի քաղաքական ու եկեղեցական կյանքը, հայոց հայրապետների շինարարական ու նորոգչական աշխատանքները, վանքերի ստացած նվիրատվությունները, վանական միաբանությունների կազմավորումը, ինչպես նաև միաբանական գերեզմանոցներն ու արձանագիր խաչքարերը։ Նախկինում հրատարակված 188 վիմագրերին ավելացվել են ևս 520-ը, որոնք առաջին անգամ են ներկայացվում վիմագրագիտական քննության։ Վիմագրական ու մատենագրական սկզբնաղբյուրների և արխիվային նյութերի համադրմամբ ուսումնասիրվել են արձանագրություններում հիշատակված նվիրատուների, բարերարների, հաճախ նաև՝ նշանավոր հոգևոր գործիչների կյանքն ու գործունեությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «ՎԱՂԱՐՇԱՊԱՏ. ՎԱՆՔԵՐԸ ԵՒ ՎԻՄԱԿԱՆ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ»։ *etchmiadzinlibrary.am*։ Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 5
2. 1 2 3  «Լույս է տեսել Արսեն Հարությունյանի «Վաղարշապատ։ Վանքերը և վիմական արձանագրությունները» աշխատությունը»։ *shoghakat.am*։ Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 5
3. 1 2 3 4  ««Վաղարշապատ. վանքերը և վիմական արձանագրությունները» գրքի ներկայացում և քննարկում»։ *iae.am*։ Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 5
4. 1 2 3 4 5 6 7 8  «Հրատարակվել է «Վաղարշապատ. վանքերը և վիմական արձանագրությունները» գիրքը»։ *nt.am*։ Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 5
5. 1 2 3 4 5 6  «ՎԻՄԱԳՐԱԿԱՆ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹԻՒՆ»։ *jamanak.com*։ Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 5
**Սուրբ Երրորդության եկեղեցի (Պարնելա)** (անգլ.՝ Holy Trinity Cathedral), անգլիկան եկեղեցի, երկրպագության վայր Նոր Զելանդիայի Օքլենդ քաղաքի Պարնելա արվարձանում։

Պատմություն
-----------

Տաճարի պատմությունը սկսվում է 19-րդ դարի կեսերից։ Մի քանի դար շարունակ այդտեղ կառուցվել և ավերվել են տարբեր եկեղեցիներ։ Օքլենդի անգլիկան առաջին եկեղեցին եղել է Սբ. Պաուլի եկեղեցին։ 1849 թվականին այստեղ կառուցվել է Սբ. Վառնավայի եկեղեցին, որը հետագայում քանդվել է։

1860 թվականին հիմնադրվել է Ս. Մարիամի եկեղեցին, բայց այն փոքր էր։ 1886 թվականին հին եկեղեցին քանդվել է և նրա տեղում սկսվել է նոր՝ Սբ. Մարիամի եկեղեցու շինարարությունը։ Շենքը նախագծվել է Բենջամին Մաունթֆորդի կողմից գոթական ոճով, շինարարությունն ավարտվել է 1897 թվականին։ Մինչև 1973 թվականը այդտեղ են գտնվել մայր տաճարը և Օքլենդի Անգլիկան գլխավոր եկեղեցին։ 1982 թվականին Սուրբ Մարիամին եկեղեցին Պարնելայից տեղափոխել են իր ներկայիս վայր Մայր տաճարի մոտ։

1973 թվականին ավարտվել է Սուրբ Երրորդության եկեղեցու շինարարությունը, որի հիմքը դրվել է 1957 թվականին։

Սուրբ Երրորդության ներկայիս տաճարը նախագծվել է 1991 թվականին, իսկ շինարարությունն ավարտվել է 1995 թվականին։ Շենքի ճարտարապետական ոճը տարբերվում է նրանով, որ իր մեջ միավորել է երկու բոլորովին տարբեր ոճեր։ Տաճարն ունի սրածայր տանիքը երեք գագաթներով և երկու գլխավոր մուտքերով։ Արևելյան և արևմտյան թևերը տարբերվում են վիտրաժային պատուհաններով

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑  «Собор святой троицы, Окленд Стоковое Фото - изображение насчитывающей aubergines, строя: 31619956»։ ru.dreamstime.com։ Վերցված է 2018-02-16
3. ↑  «Holy Trinity Cathedral, Parnell»
4. ↑  «Собор Святой Троицы / Окленд / agentika.com»։ *Agentika*։ Վերցված է 2018-02-16 (չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Սուրբ Երրորդության տաճար
Նկարիչ Պիեռ Բրասոն պարզվեց, որ շիմպանզե կապիկ է։
**Պիեռ Բրասո** (ֆր.՝ Pierre Brassau), մտացածին ավանգարդիստ նկարիչ, որի նկարները ցուցադրվել են Գյոտեբորգի ցուցահանդեսում 1964 թվականին և քննադատների հիացմունքին են արժանացել։ Պարզվել է, որ նկարիչը շվեդական Բուրոս քաղաքի կենդանաբանական այգու Պիտեր մականունով շիմպանզե կապիկն է, և նրա մասնակցությունը ցուցահանդեսին կատակ էր։

Խաբեությունը
------------

Խաբեության գաղափարը «Göteborgs-Tidningen» տաբլոիդի շվեդ լրագրող Էկե «Դակու» Ակսելսոնինն էր, որը որոշել էր ստուգել, թե գեղարվեստական քննադատները կկարողանա՞ն տարբերել ավանգարդիստ նկարիչների ստեղծագործությունները կապիկի նկարածից։ Նկարիչ Ինգվե Ֆունկեգարդի հետ մեկտեղ Ակսեսոնը որոշում է ցուցադրել կապիկի նկարները՝ ներկայացնելով դրանք որպես ոչ հայտնի ֆրանսիացի նկարիչ Պիեռ Բրասոյի ստեղծագործություններ։

Կատակասերները համոզել են տեղական կենդանաբանական այգու վերակացուին Պիտեր շիմպանզեին յուղաներկեր և վրձիններ տալ։ Չորսամյա կապիկը հավանել է նկարչությունը, հատկապես տտպահամ կապույտ կոբալտը։ Երբ նա վերջապես սկսել է ներկը քսել կտավին, զգացվել է նրա «գեղարվեստական գերադասությունը» մուգ կապույտ գույներին։ Նրա նկարներից Ակսելսոնը ընտրել է լավագույն չորսը և պայմանավորվել է, որ դրանք ցուցադրվեն Գյոտեբորգի Christinae պատկերասրահում։

«Վարպետի» նկարները միանգամից ուշադրություն են գրավել։ Մասնավորապես արվեստաբան, «Göteborgs-Posten»-ի մեկնաբան Ռոլֆ Անդենբերգը հիացմունքով գրել է թերթում.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Պիեռ Բրասոն նկարում է հզոր վրձնահարվածներով, նրա վրձինը գալարվում է կտավին անզուսպ նրբությամբ․․․ Պիեռը նկարիչ է, որը հանդես է գալիս բալետ պարողի նրբանկատությամբ․․․ - Ռոլֆ Անդենբերգ |  |

Հավաքորդներից մեկը գնել է նկարներից մեկը 90 ԱՄՆ դոլարով, որը համարժեք է այսօրվա 473 դոլարին։ Հետաքրքիր է, որ խաբեությունը բացահայտվելուց հետո էլ Ռոլֆ Անդենբերգը պնդում էր, որ ցուցահանդեսում լավագույն նկարները Պիեռ Բրասոյինն էին։

Ամոթալի մերկացումից հետո Պիեռ Բրասոյի աշխատանքների մասին մոռացան, իսկ կապիկին 1969 թվականին տեղափոխեցին Անգլիայի Չեսթերի կենդանաբանական այգի, որտեղ էլ ապրեց մինչև իր կյանքի վերջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Zoo Story»։ *Time*։ February 1964
2. 1 2 3 4 5  «Pierre Brassau, Monkey Artist»։ The Museum of Hoaxes
3. 1 2  «Avantgarde artist Pierre Brassau»։ ecclesiastes911.net։ Վերցված է 2016 թ․ փետրվարի 27
4. 1 2  Lemarquis Pierre (2012)։ *Portrait du cerveau en artiste* (ֆրանսերեն)։ Paris: Odile Jacob։ էջ 69։ ISBN 978-2-7381-7850-3

Արտաքին հղումներ
----------------

* Критики не смогли отличить картину, нарисованную шимпанзе, от произведения современного искусства. (ռուս.)
* Avantgarde artist Pierre Brassau
**Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի** (Նաև՝ **Գրիգորաշեն**, **Կարմիր վանք**), Հայ առաքելական եկեղեցի Արագածոտնի մարզի Թալինի տարածաշրջանի Գետափ գյուղի մոտ, 3 կմ դեպի արևմուտք՝ Ախուրյան գետի ձախ ափին, կառուցվել է 6-7-րդ դարերում։

Սուրբ Երրորդություն եկեղեցին վաղ միջնադարի ճարտարապետության կոթողներից է, ըստ ճարտարապետական առանձնահատկությունների վերլուծության, եկեղեցին կարելի է թվագրել 6-7-րդ դարերով։ Եկեղեցին կենտրոնագմբեթ և բազմախորան է։

Ճարտարապետություն
-----------------

Սուրբ Երրորդություն եկեղեցին՝ հարավ-արևելյան կողմից։
Եկեղեցին ունի 6 պայտաձև խորան, որոնց մեջ եռանկյունաձև, կամարակապ որմնախորշերն են, նաև ունեցել է բազմաստիճան որմնախարիսխ, պայտաձև կամարներ, եռանկյունաձև ճակտոնով և որմնասյուներով շքամուտք, որոնցից միայն հետքերն են մնացել։

Եկեղեցին ունի մեկ մուտք, որը գտնվում է հարավարևմտյան կողմում։ Կառուցված է դեղնակարմրավուն սրբատաշ տուֆից։ Եկեղեցու թմբուկի հյուսիսային պատուհանի պսակին կա փորագրություն, որտեղ գրված է եկեղեցու ճարտարապետի անունը՝ Գրիգոր, որն էլ պատճառ է հանդիսացել եկեղեցին կոչել նաև Գրիգորաշեն։ Հայկական ճարտարապետության մեջ հայտնի են ընդամենը վեց խորաններով 13 եկեղեցիներ, որոնցից կանգուն են մնացել միայն Արագածավանի Ս. Երրորդություն եկեղեցին և Բագարանի Շուշանա վանք եկեղեցին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  hushardzantest։ «Ս. ԵՐՐՈՐԴՈՒԹՅՈՒՆ ԵԿԵՂԵՑԻ (ԳՐԻԳՈՐԱՇԵՆ)»։ *Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայության* (am-AM)։ Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 15
2. ↑  «Հայոց պաշտամունքային վայրեր», Ստեփան Մելիք-Բախշյան, Երևան, ԵՊՀ Հրատարակչություն, 2009, էջ 216․
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մայիլյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ռաֆիկ Ավագիմի Մայիլյան** (մարտի 17, 1927(1927-03-17), Հողեր, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - փետրվարի 6, 2000(2000-02-06), Երևան, Հայաստան), հայ կենդանաբան-ձկնաբան, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1968), պրոֆեսոր (1977)։

Կենսագրություն
--------------

Ռաֆիկ Մայիլյանը ծնվել է 1927 թվականի մարտի 17-ին, Հողեր գյուղում (ԼՂՀ Հադրութի շրջան)

1950 թվականին ավարտել է Բաքվի համալսարանի կենսբանական ֆակուլտետը։ 1954-1957 թվականներին աշխատել է Սևանի ջրակենսբանական կայանում, 1957-1980 թվականներին՝ Բաքվի թառափային Գիտահետազոտական ինստիտուտում։ 1983-1993 թվականներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի կենդանաբանության ամբիոնի վարիչ, 1993-1998 թվականներին պրոֆեսոր։

Ռաֆիկ Մայիլյանի աշխատանքները վերաբերում են Սևանի սիգերի, ՀՀ ջրավազանների ձկնատնտեսության շահագործման, Արարատյան դաշտի արհեստական ջրամբարների թառափաձկների գենոֆոնդի պահպանման, դրանց աճեցման կենսատեխնոլոգիայի խնդիրներին։

Համահեղինակ է «Էկոլոգիայի և բնապահպանության հիմունքներ» դպրոցական դասագրքին, որը հրատարակվել է 1993 թվականին։ Ավելի քան 120 գիտական աշխատանքների հեղինակ է։

Ռաֆիկ Մայիլյանը մահացել է Երևան քաղաքում, 2000 թվականի փետրվարի 6-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Маилян Рафик Авагимович
2. ↑  «Մայիլյան, Ռաֆիկ Ավագիմի, 1927-2000 (Personal Name) › Հեղինակավորի որոնում › ՀՀ ԳԱԱ հիմնարար գիտական գրադարան քարտարան»։ *37.26.174.99*։ Վերցված է 2023-08-05

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մայիլյան, Ռաֆիկ Ավագիմի, 1927-2000 (Personal Name)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Սուրբ Հակոբ-Հայրապետ եկեղեցի,** հայ առաքելական ավերված եկեղեցի, որը գտնվում էր Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Վերին Ագուլիս գյուղի ստորին թաղամասում։ Այն դեռևս կանգուն հուշարձան էր 1980-ականներին և ավերվել է մինչև 2000 թվականը։ Գտնվում էր նույն գյուղի Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցուց մոտավորապես 240 մ հյուսիս-արևելք։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցին կառուցվել է 11-12-րդ դարում և վերանորոգվել 17-րդ դարում։ Ըստ գմբեթի հայերեն արձանագրության՝ եկեղեցին վեց ամսվա ընթացքում կրկին վերանորոգվել է 1901 թվականին։

Ճարտարապետական բնութագրեր
-------------------------

Եկեղեցին ունի միանավ թաղածածկ գմբեթավոր դահլիճի հորինվածք՝ կառուցված կիսամշակ որձաքարով և աղյուսով։ Մուտքը արևմտյան և հարավային ճակատներում էր, ուներ ուղղանկյուն, երկհարկանի աբսիդ, աղյուսաշեն, 6 նիստերով գմբեթ։ Եկեղեցու գմբեթատակ շրջանագծի վրա և արևմտյան ճակատին կային հայերեն արձանագրություններ։

Եկեղեցու պարիսպներից ներս նկատելի էին 2-3 շինությունների հետքեր։

Ոչնչացում
---------

Սուրբ Հակոբ-Հայրապետ եկեղեցին կանգուն էր 1980-ականներին և եղել է լավ պահպանված հուշարձան, սակայն ավերվել է մինչև 2000 թվականի փետրվարի 3-ն ընկած ժամանակահատվածը։ Այդ մասին փաստում է Caucasus Heritage Watch-ի հետաքննությունը։

Տես նաև
-------

* Սուրբ Քրիստափոր եկեղեցի (Ագուլիս)
* Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի (Վերին Ագուլիս)
* Ագուլիսի Սուրբ Թովմա վանք
* Սուրբ Շմավոն եկեղեցի (Վերին Ագուլիս)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Khatchadourian Lori, Smith Adam T. Ghulyan Husik, Lindsay Ian (2022)։ *Silent Erasure: A Satellite Investigation of the Destruction of Armenian Heritage in Nakhchivan, Azerbaijan* (English)։ Ithaca, NY: Cornell Institute of Archaeology and Material Studies։ էջ 64։ Արխիվացված է օրիգինալից 24 September 2022-ին
2. 1 2 3  Ayvazyan, Argam. *Nakhijevani ISSH haykakan hushardzannery. Hamahavak tsutsak*. Yerevan: Hayastan, 1986, p. 29.
3. 1 2 3  Ayvazyan, Argam. *Agulis: Patmamshakutayin hushardzanner.* Yerevan: Hayastan, 1984, p. 24.
4. 1 2  yvazyan, Argam. *The Historical Monuments of Nakhichevan.* Transl. Krikor H. Maksoudian. Detroit: Wayne State University Press, 1990, p. 22.
**«Պիկադոր»** (իսպ.՝ El picador), իսպանացի և ֆրանսիացի նկարիչ Պաբլո Պիկասոյի առաջին աշխատանքներից մեկը, որն արվել է 1890 թվականին՝ ութ տարեկան հասակում։ Պատկերված է յուղաներկով սիգարի արկղից պատրաստված փայտե կափարիչի վրա։ Ամենայն հավանականությամբ, տղան կրկնօրինակել է ցլամարտի (կորիդա) մասին այդ ժամանակվա հայտնի ամսագրի նկարը։ Կտավը պահվում է Փարիզում գտնվող Կլոդ Պիկասոյի մասնավոր հավաքածուում։ Չափը 24 х 19 սանտիմետր է։

Պատմություն և նկարագրություն
----------------------------

Փոքրիկ նկարը, որը պատկերում է պիկադորի՝ ասպարեզ դուրս գալը, պատկերել է Պաբլո Պիկասոն՝ ցլամարտի առաջին այցելությունից ստացած տպավորությամբ, որտեղ նրան տարել էր հայրը։ Այդ ժամանակից ի վեր՝ նկարիչը սկսել է հետաքրքրություն ցուցաբերել ցլամարտի արվեստի նկատմամբ։ Նա կատարել է բազմաթիվ ուրվանկարներ և էսքիզներ, որտեղ պիկադորը դարձել է այս դրամատիկ ներկայացման գլխավոր մասնակիցը։ Ողջ կյանքի ընթացքում նկարչի աշխատանքների մշտական թեման եղել է կորիդան։

Ձիուն հեծնած պիկադորը կրում է դեղին կոստյում։ Նրա կարճ բաճկոնը զարդարված է ասեղնագործությամբ։ Պատկերված է առանց նիզակի։ Հնարավոր է, որ տղան անուշադրության է մատնել այս կարևոր մանրուքը։ Հետին պլանում՝ տրիբունաներում, տեսանելի է երեք կերպար՝ երկու տղամարդ, որոնց միայն երեսն է երևում, և մեկ կին։ Նրա գլուխը կիսադիմի շրջված է։

Նկարում նկատելի է օբյեկտների անհամաչափությունը միմյանց նկատմամբ։ Ձին պիկադորի համար չափազանց փոքր է։ Բացակայում են հեռանկարի համապատասխան կանոնները։ Ֆիգուրները հետին պլանում չափազանց մեծ են՝ չնայած դրանց հեռավորությանը։ Նման անհամամասնությունները բնորոշ են բնության մանկական ընկալմանը։ Սակայն փոքրիկ Պիկասոյին հաջողվել է չեզոք ֆոնի վրա մուգ շագանակագույն երանգավորմամբ կտավ ստեղծել։ Ակնհայտ է, որ տղան վարպետության դասեր է վերցրել իր հորից՝ նկարչության ուսուցիչ և դեկորատոր Խոսե Ռուիս Բլասկոյից։

Պաբլո Պիկասոն ամբողջ կյանքում պահել է իր «Պիկադորը»՝ մի շարք այլ մանկական աշխատանքների հետ միասին։ Հնարավոր է, որ նրա ստեղծման պահին նա հատուկ տրամադրություն է ունեցել, որի մասին հիշողություններն օգնել են նրան ստեղծագործելիս։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Յուրաքանչյուր երեխա նկարիչ է։ Դժվարությունն այն է, որպեսզի մնան նկարիչ՝ դուրս գալով մանկական տարիքից։- Պաբլո Պիկասո |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Inglada, Rafael (2003), Picasso antes del azul (1881—1900), Fundación Pablo Ruíz Picasso-Museo Casa Natal/ Ayuntamiento de Málaga, Málaga, pp. 280—282.
2. ↑  «Picador. 1889»։ Picasso։ Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 8
3. ↑  *Patrick O'Brian* Picasso: A Biography. — W. W. Norton & Company, 1994. — P. 26.
4. ↑  *Жидель, Анри* Пикассо. — М.: Молодая гвардия, 2007. — С. 45. — 416 с. — (Жизнь замечательных людей). — ISBN 978-5-235-03022-0
5. ↑  *Мудрова, Ирина* Пабло Пикассо // Художественные течения конца XIX — середины ХХ века. 24 самых известных художника. — М.: Центрполиграф, 2013. — 252 с. — ISBN 978-5-227-04263-7
6. ↑  «Пабло Пикассо»։ Викицитатник։ Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 8
**Դոկտոր Վայրիմու Քիամբութի,** քենիացի ակադեմիկոս և ռեժիսոր։

Վաղ կյանք ու կրթություն
-----------------------

Քիամբութին ծնվել է Քենիայում։ 1999 թվականին Կոլումբիայի համալսարանում դիպլոմային աշխատանք է գրել «Գենդերային իրազեկության բարձրացում Հյուսիսային Քենիայում տեսանյութերի ուսումնական պլանի օգնությամբ» թեմայով։

Կարիերա
-------

Նախկինում Քիամբութին աշխատել է որպես դասախոս Քենիայի Քեյիաթա համալսարանի Թատերական արվեստ և կինոնկարչություն ֆակուլտետում, ինչպես նաև Նյու Յորքի Կոլումբիայի համալսարանում որպես մեդիա խորհրդատու։ Հետագայում նկարահանել է «*Աֆրիկացիներն ու աֆրիկա-ամերիկացիները Միացյալ Նահանգներում* » վավերագրական ֆիլմը, որը թողարկվել է 2006 թվականին։ Կինոնկարի նպատակը աֆրիկացի ներգաղթյալներին հասկանալ խթանելն է և այն ցուցադրվել է Նյու Յորքում՝ աֆրիկական ֆիլմերի փառատոնի ընթացքում։

2016 թվականից Քիամբութին Վաշինգտոն նահանգի Բելեվյու քոլեջի դասախոս է։

Ֆիլմագրություն
--------------

* *Աֆրիկացիներն ու աֆրիկա-ամերիկացիները Միացյալ Նահանգներում* (2006)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Increasing Gender Awareness in Northern Kenya Through a Video Curriculum»։ *AfricaBib*։ Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 14
2. 1 2  «Wairimu Kiambuthi»։ *Google Scholar*։ Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 14
3. ↑  «Wairimu Kiambuthi»։ *African Film Festival, Inc.*։ Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 14
4. ↑  «Africans and African Americans in the United States»։ *Africine*։ Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 14
5. ↑  «Wairimu Kiambuthi Payroll Record»։ *OpenPayrolls*։ Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 14
**Սուրբ Հովհաննես մատուռ**, (Ծաղկաբերի Սուրբ Հովհաննես), Հայ առաքելական եկեղեցու մատուռ Հայաստանի Լոռու մարզի Ծաղկաբեր գյուղի մոտակայքում, Փամբակի լեռնաշղթայի Սրբի լեռան դժվարամատչելի բարձունքի վրա։
Գտնվում է ուժեղ սեյսմիկ գոտում, լինում են երկրաշարժեր և սաստիկ քամիներ։ Մատուռը գրանցված է Ծաղկաբեր գյուղի մշակութային անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Ըստ ավանդության այստեղ ամփոփված է Հովհաննես Մկրտչի մասունքներից, որը այստեղ է բերվել 13-րդ դարում։

Սուրբ Հովհաննես մատուռը գտնվում է 2157 մետր բարձրության վրա՝ Սրբի լեռան գագաթին։ Այնտեղ հասնել հնարավոր է Հարթագյուղ, Ծաղկաբեր, Մեծ Պարնի, գյուղերից մոտ 3 կմ ոտքով լեռը բարձրանալով։

Մատուռի նախնական, հին տեսքը չի պահպանվել։ Զորավոր Սուրբ Հովհաննես մատուռը երեք անգամ պայթեցվել և այրվել է կոմունիստական ռեժիմի օրոք և երեք անգամ վերականգնվել հարթագյուղցիների ջանքերով։ Վերջին անգամ վերաշինվել է 1958 թվականին։ Սրբավայրը Արևելյան Հայաստանի յոթ հայտնի ուխտավայրերից է, հիշատակում է Ղևոնդ Ալիշանը (Վենետիկի Ս. Ղազար կղզի)։

Մատուռի մասին իր նամակներում և բանաստեղծություններում անդրադարձել է հայ մեծանուն բանաստեղծ Հովհաննես Շիրազը։
Մատուռի մասին տեղեկություններ է հաղորդում նաև 20-րդ դարի միստիկ փիլիսոփա Գեորգի Գյուրջիևը իր «Հայտնի մարդկանց հետ» գրքում։ Անցյալ դարերի ընթացքում մատուռը եղել է Ալեքսանդրապոլի գավառի վարդավառյան ամենանշանավոր ուխտավայրերից մեկը։

2005 թվականից մատուռի տարածքում սկսել են խաչքարեր տեղադրել։ Չնայած, որ խաչքարեր եղել են նաև մինչև առաջին պայթեցումը՝ 1930-ականներ։ Ըստ ականատեսների ներքևում կարելի էր տեսնել բազմաթիվ բեկորներ։ Այժմ այնտեղ հարյուրավոր խաչքարեր կան տեղադրված։ Ներսում խաչեր ու սրբապատկերներ են տեղադրված։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Ծաղկաբեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑
3. ↑  «Հարթագյուղ»։ *Պատմական Հետք*։ Վերցված է 2021-07-02
4. ↑  Հայրապետյան Սաթենիկ (16.08.2019)։ «Սուրբ Հովհաննես մատուռի հրաշագործ ուժն ու մատուռ տանող բարդ ճանապարհը»
***Սերվեյոր-2***, (անգլ.՝ Surveyor-2), ԱՄՆ ՆԱՍԱ-ի Սերվեյոր ծրագրի շրջանակներում իրականացված առաքելություն, որով նախատեսվում էր Լուսնի մակերևույթին կատարել փափուկ վայրէջք, և ուսումնասիրել Լուսնի մակերևույթը պատրաստվելով Ապոլոն ծրագրի իրականացմանը։ Արձակվել է 1966 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս Կենտավր կրող հրթիռով։ Սերվեյոր ծրագիրը ղեկավարվում էր Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայի կողմից, իսկ կայանը կառուղցվել էր Հյուզ էյրքրաֆք ընկերության կողմից։

Ուղղիչ իմպուլսի գործադրման ժամանակ տեղի ունեցավ վթար, որի հետևանքով կայանի նկատմամբ վերահսկողությունը կորցվեց։ Կայանի հետ կապն ընդհատվեց սեպտեմբերի 22-ին։

Կայանի կառուցվածք
-----------------

Կայանը բաղկացած էր շարժիչային (հետագծի ուղղման 3 հեղուկահրթիռային շարժիչներ և պինդ վառելիքով աշխատող արգելակման շարժիչ) և էներգետիկ, (արևային և քիմիական մարտկոցներ) տեղակայանքներից, ռադիոտեխնիկական սարքավորումներից, կողմնորոշման և թռիչքի կառավարման համակարգից։

Կայանի վրա տեղակայված էր Լուսնի վրա վայրէջք կատարելուց հետո նկարահանումներ կատարելու հեռուստատեսային խցիկներ։

Կայանի առավելագույն տրամագիծը ըստ վայրէջքի բացված շասսիի հենարանների 4,27 մ էր, բարձրությունը (հավաքված շասսիի դեպքում) մոտ 3 մ, մեկնարկային զանգվածը՝ 995,2 կգ, վայրէջքից հետո՝ 292 կգ։

Թռիչք
-----

Սերվեյոր 2-ը արձակվել է 1966 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս Կենտավր կրող հրթիռով։ Կայանը արձակվել է ուղիղ դեպի Լուսինը հետագծով, առանց միջանկյալ ուղեծրերի դուրս բերելը։

Թռիչքի նպատակն էր Կենտրոնական ծովածոցը։ Կրող հրթիռը ուղղել էր Սերվեյոր 2-ը դեպի Լուսին, սակայն ըստ հետագծի վայրէջքի վայրը նպատակակետից 130 կմ հեռու էր։ Ուղղիչ իմպուլսի գործադրման ժամանակ, շարժիչներից մեկը չաշխատեց, որի հետևանքով կայանը սկսեց անկանոն պտտվել։ Առաքելության փրկության փորձերը ձախողվեցին։ Կայանի հետ կապն ընդհատվեց սեպտեմբերի 22-ի առավոտյան 9:35-ին: Կայանը բախվեց Լուսնին Կոպեռնիկ խառնարանում։ Բախման պահին կայանի արագությունը կազմում էր 2,6 կմ/վ։

Տես նաև
-------

* Լունա ծրագիր
* Լունար օրբիտեր ծրագիր
* Ռեյնջեր ծրագիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  NASA։ «Surveyor 2»։ *NASA*։ Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 2
2. ↑  «Surveyor 2»։ NASA's Solar System Exploration website։ Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 2
3. ↑  «Boeing: Satellite Development Center - Scientific Exploration - Surveyor»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ փետրվարի 7-ին։ Վերցված է 2010 թ․ մարտի 31  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Labeled Lunar Orbiter 4 photograph showing the Surveyor 2 crash site: IV-114-H1
* Surveyor 2 flight performance Final report - Jan 1967 (PDF)
* Surveyor Program Results (PDF) 1969
**Սուրբ Մարիամ հայկական եկեղեցի** (ռումիներեն՝ Biserica Armeană Sfânta Maria), Հայ առաքելական եկեղեցի Ռումինիայի Բրեիլա քաղաքում։ Առաջին անգամ եկեղեցին կառուցվել է Բրեիլայի հայ համայնքի կողմից 1828 թվականին և պատրաստված էր կանաչ փայտի տախտակներից։ Սակայն հին եկեղեցին այրվել է 1843 թվականին և քանդվել։ Եկեղեցու վերակառուցման աշխատանքները սկսվել են 1868 թվականի մայիսի 1-ին և ավարտվել 1872 թվականի հուլիսի 4-ին։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Կենտրոնական տերությունների կողմից Ռումինիայի, այդ թվում՝ Բրեիլայի օկուպացիայի ժամանակ ավերվել է Սուրբ Մարիամ հայկական եկեղեցին, քաղաքի շատ հայեր ստիպված են եղել հեռանալ։

1934 թվականին արդյունաբերող Գրիգոր Բերզիվյանը ձեռնամուխ եղավ եկեղեցու վերանորոգման աշխատանքներին։ Բրեիլայի վերջին հայ հոգևորականը՝ Ղարիբյանը, մահացել է 1962 թվականին, և այդ ժամանակից ի վեր հայկական եկեղեցին ծառայություններ է իրականացնում միայն Ռումինիայի այլ քաղաքների հայ հոգևորականների աջակցությամբ։ Այսօր Բրեիլայի հայկական եկեղեցին օգտագործվում է որպես քաղաքի փոքր հայկական համայնքի հավաքատեղի, որը 2005 թվականի դրությամբ բաղկացած է մոտ տասնչորս ընտանիքներից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Mihalian Ada (2005 թ․ մարտի 11)։ «Armenii - o comunitate pe cale de dispariție la Brăila»։ *HotNews* (ռումիներեն)
2. 1 2  Gheorghe Marian (2006 թ․ հունվարի 5)։ «Armenii și lipovenii sărbătoresc Crăciunul»։ *Obiectiv Vocea Brăilei* (ռումիներեն)
***Սերվեյոր-6***, (անգլ.՝ Surveyor-6), ԱՄՆ ՆԱՍԱ-ի Սերվեյոր ծրագրի շրջանակներում իրականացված առաքելություն, որով նախատեսվում էր Լուսնի մակերևույթին կատարել փափուկ վայրէջք, և ուսումնասիրել Լուսնի մակերևույթը պատրաստվելով Ապոլոն ծրագրի իրականացմանը։ Արձակվել է 1967 թվականի նոյեմբերի 7-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս Կենտավր կրող հրթիռով։ Սերվեյոր ծրագիրը ղեկավարվում էր Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայի կողմից, իսկ կայանը կառուղցվել էր Հյուզ էյրքրաֆք ընկերության կողմից։

Հաջողությամբ վայրեջք կատարեց Լուսնի Կենտրոնական ծովածոցում, և ընդհանուր առմամբ Երկիր ուղարկեց 30027 լուսանկարներ։

Կայանի կառուցվածք
-----------------

Կայանը բաղկացած էր շարժիչային (հետագծի ուղղման 3 հեղուկահրթիռային շարժիչներ և պինդ վառելիքով աշխատող արգելակման շարժիչ) և էներգետիկ, (արևային և քիմիական մարտկոցներ) տեղակայանքներից, ռադիոտեխնիկական սարքավորումներից, կողմնորոշման և թռիչքի կառավարման համակարգից։

Կայանի վրա տեղակայված էր Լուսնի վրա վայրէջք կատարելուց հետո նկարահանումներ կատարելու հեռուստատեսային խցիկներ։

Կայանի առավելագույն տրամագիծը ըստ վայրէջքի բացված շասսիի հենարանների 4,27 մ էր, բարձրությունը (հավաքված շասսիի դեպքում) մոտ 3 մ, մեկնարկային զանգվածը՝ 1008,3 կգ, վայրէջքից հետո՝ 299,6 կգ։

Թռիչք
-----

Սերվեյոր 6-ը արձակվել է 1967 թվականի նոյեմբերի 7-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս Կենտավր կրող հրթիռով։ Կայանը արձակվել է ուղիղ դեպի Լուսինը հետագծով, առանց միջանկյալ ուղեծրերի դուրս բերելը։ Այն վայրէջք է կատարել 1967 թվականի նոյեմբերի 10-ին Կենտրոնական ծովածոցում` 0,49 աստիճան լայնության և 1,40 աստիճան երկայնության (սելենոգրաֆիկ կոորդինատներ՝ Լուսնի տեսանելի կիսագնդի կենտրոնը)։ Կայանը իրագործեց բոլոր նախատեսված նպատակները։ Այս առաքելության հաջող ավարտը բավարարեց Սերվեյոր ծրագրի պարտավորությունը Ապոլոն նախագծի նկատմամբ։ Սերվեյոր 6-ի հետ հնարավոր է եղել կապ հաստատել 1967 թվականի դեկտեմբերի 14-ին, սակայն օգտակար տվյալներ չեն ստացվել։

Տիեզերական տեխնոլոգիաների ևս մի փորձարկում կատարվեց, երբ Սերվեյոր 6-ի շարժիչները վերագործարկվեցին և աշխատեցին 2,5 վայրկյան։ Սա առաջին անգամն էր, որ Լուսնի մակերևույթից մեկնարկ կատարվեց։ Այս արձակման արդյունքում ստեղծվեց 700 Ն իմպուլս և կայանը բարձրացավ Լուսնի մակերևույթից մոտ 4 մ-ով։ Դրանցի հետո 2,5 մ դեպի արևմուտք շարժվելուց հետո տիեզերանավը կրկին բարեհաջող վայրէջք կատարեց և շարունակեց գործել այնպես, ինչպես նախատեսված էր։

Սերվեյոր 6-ը վայրէջք կատարեց Սերվեյոր 4-ի վթարի վայրի մոտ, որը մի քանի ամիս առաջ բախվել էր Լուսնին։

Պատկերասրահ
-----------

* Ծովի մակերևույթըԾովի մակերևույթը
* Մակերևույթի մեկ այլ լուսանկարՄակերևույթի մեկ այլ լուսանկար

Տես նաև
-------

* Լունա ծրագիր
* Լունար օրբիտեր ծրագիր
* Ռեյնջեր ծրագիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  NASA։ «Surveyor 6»։ *NASA*։ Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 2
2. ↑  «Surveyor 6»։ NASA's Solar System Exploration website։ Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 2
3. ↑  Siddiqi Asif A. (2018)։ *Beyond Earth: A Chronicle of Deep Space Exploration, 1958–2016*։ The NASA history series (second ed.)։ Washington, DC: NASA History Program Office։ էջ 1։ ISBN 9781626830424։ LCCN 2017059404։ SP2018-4041
**Վանաձորի քաղաքային մարզադաշտ**, բազմաֆունկցիոնալ մարզադաշտ Հայաստանի մեծությամբ երրորդ քաղաք Վանաձորում, որը ներկայումս օգտագործվում է ֆուտբոլային խաղերի համար։ Մարզադաշտը 5000 նստատեղով բացվել է 1958 թվականին որպես *Լոռի մարզադաշտ*, այն «Լոռի Վանաձոր» և «Վանաձոր ՖԱ» ակումբների տնային մարզադաշտն էր։

Ապագա պլաններ
-------------

2010 թվականի հոկտեմբերին Վանաձորի քաղաքային խորհրդի և Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի միջև պայմանավորվածություն ձեռք բերվեց վերանորոգել մարզադաշտը։ Սակայն 2011 թվականի օգոստոսին Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակը դիմեց Վանաձորի քաղաքապետարանին` համաձայնագիրը չեղարկելու պահանջով։

Քաղաքային մարզադաշտի վերակառուցման աշխատանքները մեկնարկել են 2017 թվականի դեկտեմբերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «A Claim to Abolish the Resolution of Vanadzor Community Avagani»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-06-13-ին։ Վերցված է 2013-06-30
2. ↑  Vanadzor Stadium(չաշխատող հղում)
3. ↑  «Վանաձորի մարզադաշտի վերակառուցման աշխատանքները մեկնարկել են»
**Ամրակիցի Սուրբ Նիկոլայ Հրաշագործ եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь Николая Чудотворца), ռուս-ուղղափառ եկեղեցի Հայաստանի Լոռու մարզի Ամրակից գյուղում։ Կառուցվել է 1848 թվականին (այլ տվյալներով 1879 թվականին) ուկրաինացի կազակների կողմից հիմնված Նիկոլաևկա (այժմ՝ Ամրակից) գյուղի ռուս-ուղղափառների համար։ 1910-1914 թվականներին վերակառուցվել է՝ ստանալով այժմյան տեսքը։

Գործել է մինչև 1988 թվականը։ Զգալիորեն վնասվել է Սպիտակի երկրաշարժի ժամանակ։ Գտնվում է վթարային վիճակում։ 2009 թվականին նրա մեջ գտնվող սրբապատկերները տեղափոխվել են Գյումրու ռուսական եկեղեցի։

Հանրապետական նշանակության հուշարձան է (համարանիշը. 5.13.4) Եկեղեցին պատկանում է Եկատինոգրադի Կուբանի թեմին։

Եկեղեցուն հարավից կից է զանգակատունը։ Կառույցը քարաշեն է, տանիքը՝ փայտից։

Եկեղեցին կառուցվել է Ճարտարապետ Անդրեյ Ապլակսինի «Նեոռուսական ոճով»։

Եկեղեցին զգալիորեն վնասվել է 1988 թ․-ի Սպիտակի երկրաշարժից, սակայն չի խոնարհվել։ Եկեղեցին փակ է, չի գործում։ Այն լուռ վկան է երբեմնի այստեղ հաստատված կազակների աշխույժ կյանքի ու գործունեության։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  Эриванское викариатство
3. ↑  Երևանի ճարտարապետության և շինարարության համալսարան, Ռուսական եկեղեցին համալսարանի ուշադրության կենտրոնում(չաշխատող հղում)
4. ↑  «Ամրակիցի ռուսական եկեղեցին գրավիչ զբոսաշրջային կետ է, բայց 30 տարի վթարային վիճակում է»։ *Hetq.am*։ Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 20

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ամրակիցի Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սուրբ Նիկոլայ հրաշագործ եկեղեցի (Ամրակից)** կատեգորիայում։ |
**Սուրբ Պոլիկարպոս եկեղեցի** (թուրքերեն՝ **Aziz Polikarp Kilisesi**), կաթոլիկ եկեղեցի Թուրքիայի Իզմիր քաղաքում։ Եկեղեցու հովանավորը Հովհաննես առաքյալի աշակերտ, հավատի համար մարտիրոսված ու սրբացած եպիսկոպոս Պոլիկարպոս Զմյուռնացին է (69-155 թթ.):

Պատմություն
-----------

Կառուցվել է 1625 թվականին, Ֆրանսիայի արքա Լուի Տասներեքերորդի խնդրանքով և օտտոմանյան սուլթան Սուլեյման Առաջինի թույլտվությամբ։ Եկեղեցին վնասվել է Զմյուռնիայի 1688 թվականի երկրաշարժից և հաջորդած ամիսներին բռնկված հրդեհից։ 1690–1691 թվականներին վերանորոգվել է, բայց տասնամյակներ անց նորից է վնասվել, այս անգամ էլ՝ 1763 թվականին տեղի ունեցած հրդեհից։ 1775-ին, Ֆրանսիայի Լուի Տասնվեցերորդ թագավորի հատկացրած միջոցներով, վերակառուցվել է, վերափոխվել եռանավ բազիլիկի։ 1820 թվականին մարմարե հուշատախտակ է կախվել եկեղեցում՝ ի պատիվ Լուի Տասներեքերորդի։ 1892–1989 թվականների միջակայքում ևս վերակառուցման աշխատանքներ են իրականացվել, որոնց ընթացքում մատուռներ են հավելվել եկեղեցուն։ Պաշտամունքային կառույցները զարդարված են համաքրիստոնեական սուրբ Պոլիկարպոսի կյանքի առանձին դրվագներ ներկայացնող սրբապատկերներով, որոնց հեղինակը ֆրանսիացի ճարտարապետ և նկարիչ *Ռայմոնդ Շառլ Պերե*ն է։ Եկեղեցին հրո ճարակ է դարձել ևս մեկ անգամ՝ Զմյուռնիայի մեծ հրդեհի ժամանակ։ Վերակառուցվել է 1929 թվականին։

Ճարտարապետությունը
------------------

Քարով ու աղյուսով կառուցված եկեղեցին ներկայումս ուղղանկյուն եռանավ բազիլիկի տեսք ունի՝ արևելք-արևմուտք ուղղվածությամբB: Եկեղեցուց հարավ-արևելք բարձրանում է ութանկյուն աշտարակի տեսք ունեցող զանգակատունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  «Saint Polycarpe Kilisesi»։ İzmir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü։ Արխիվացված է օրիգինալից հունիսի 14, 2018-ին։ Վերցված է մայիսի 29, 2018
2. 1 2 3 4 5 6  *İzmir'in Koruyucu Aziz'i: Sen Polikarp*։ *İzmir Kültür ve Turizm Dergisi*։ Վերցված է մայիսի 29, 2018
3. 1 2 3 4  Gültekin Eser։ «Antik Smyrna Kenti'nin Koruyucusu St. Polycarp Adına Yapılan Bir Kilise: 'St. Polycarp'»։ DergiPark։ Արխիվացված է օրիգինալից մայիսի 29, 2018-ին։ Վերցված է մայիսի 29, 2018
***Ռեյնջեր-2***, (անգլ.՝ Ranger-2), ԱՄՆ ՆԱՍԱ-ի Ռեյնջեր ծրագրի շրջանակներում իրականացված երկրորդ առաքելությունը, որով նախատեսվում էր փորձարկել սարքավորումները և գործընթացները, որոնք հետագայում պետք է կիրառվեին լուսնային և մոլորակային առաքելությունների ժամանակ, որպես երկրորդական նպատակ էր դրված հետազոտել տիեզերական միջավայրում առկա մասնիկների և դաշտերի բնույթը, ինչպես նաև հայտնաբերել Երկրին հետևող հնարավոր ջրածնի պոչը։ Արձակվել է 1961 թվականի նոյեմբերի 18-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։

Կրող հրթիռի խափանման պատճառով կայանը կարողացավ հասնել միայն ցածր Երկրի ուղեծիր և կարողացավ իրականացնել միայն հետազոտությունների մի մասը։

Կայանի կառուցվածք
-----------------

Կայանը կառուցված էր Բլոկ I հիմքի վրա, կառուցվածքը գրեթե ամբողջությամբ կրկնում էր Ռեյնջեր-1-ի կառուցվածքը՝ որը ներառում էր վեցանկյուն հիմք 1,5 մետր չափերով, որի վրա ամրացված էր ալյումինե հենարաններից բաղկացած 4 մետրանոց կոնաձև աշտարակ։ Արեգակնային վահանակների երկու թևերը ունեին 5,2 մետր երկարությունը և ամրացված էին հիմքին։ Հիմքի ներքևի մասում տեղադրված էր մեծ հզորության ուղղորդված ալեհավաք։ Հիմքի և աշտարակի վրա տեղադրված էին տիեզերանավի գիտական սարքավորումները։ Գիտական սարքավորումները ներառում էին՝ Լիմանի-ալֆա աստղադիտակ, մագնիսաչափ, էլեկտրաստատիկ անալիզատորներ, միջին էներգիայի միջակայքի մասնիկների տվիչներ, երկու աստղադիտակներ, տիեզերական ճառագայթների ինտեգրման իոնացման խցիկ, տիեզերական փոշու և արևային ռենտգենյան ճառագայթման տվիչներ։ հաշվիչներ. Այս կառուցվածքում նախատեսված չէին տեսախցիկներ կամ կայանի շարժումը կարգաբերոց շարժիչներ։

Թռիչք
-----

*«Ռեյնջեր-2»* կայանը արձակվել է 1961 թվականի նոյեմբերի 18-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։ Կրող հրթիռը նոր էր, և նրա գործարկումը ուներ առանձնահատկություններ՝ հրթիռի երկրորդ աստիճանը պետք է գործարկվեր երկու անգամ։ Առաջին անգամը պետք է դուրս բերեր կայանը ցածր Երկրի ուղեծիր, և երկրորդը պետք է հաղորդեր կայանին երկրորդ տիեզերական արագություն։ Սակայն երկրորդ անգամ Աջենա մոդուլի շարժիչները գործարկելուց մի քանի վայրկյան հետո շարժիչն անջատվեց առաջացնելով կայանի պտույտ։ Ի տարբերություն Ռեյնջեր 1-ի կայանը մնաց ավելի ցածր ուղեծրում և նրա հետ հնարավոր չեղավ կապ հաստատել։ Ընդամենը երկու օր հետո կատարելով Երկրի շուրջ 19 պտույտ կայանը մտավ մթնոլորտի խիտ հատվածներ և այրվեց։

Տես նաև
-------

* Լունա ծրագիր
* Սերվեյոր ծրագիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  NASA։ «Ranger 2»։ *NASA*։ Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 2
2. ↑  Баевский А. В. (1971)։ *Космические автоматические аппараты США для изучения Луны и окололунного пространства 1958-1968 гг*։ М.: Производственно-издательский комбинат ВИНИТИ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Space Flight Operations Memorandum - Ranger 2 (Post-flight Mission Analysis)
* Lunar impact: A history of Project Ranger (PDF) 1977
**Պլանկի զանգված**, զանգվածի միավորը Պլանկի միավորների համակարգում, նշանակումը՝ {\displaystyle M\_{P}}: Այս զանգվածով մասնիկն ունի միևնույն Շվարցշիլդի շառավիղը և Կոմպտոնի ալիքի երկարությունը, այսինքն՝ {\displaystyle {\hat {\lambda }}=r\_{s}}:

Պլանկի զանգվածը սահմանվում է հիմնարար ֆիզիկական հաստատունների միջոցով՝

{\displaystyle M\_{P}={\sqrt {\frac {\hbar c}{G}}}} ≈ 1,2209×1019 ԳէՎ/c² = 2,176×10−5 գ,
որտեղ

* {\displaystyle \hbar }-ը Պլանկի բերված հաստատունն է՝ h/2π,
* {\displaystyle G}-ն՝ գրավիտացիոն հաստատունը,
* {\displaystyle c} - ն՝ լույսի արագությունը վակուումում։

Ըստ CODATA-ի 2010 թ. հաշվետվության, Պլանկի զանգվածը 2,176 51(13)×10−8 կգ է։

Տարրական մասնիկների ֆիզիկայում և տիեզերագիտության մեջ օգտագործվում է

{\displaystyle {\sqrt {\frac {\hbar {}c}{8\pi G}}}} ≈ 4,340 մկգ = 2,43×1018 ԳէՎ/c²
մեծությունը, որը կոչվում է Պլանկի բերված զանգված։ {\displaystyle {\sqrt {1/8\pi }}} բազմապատկիչը թույլ է տալիս պարզեցնել որոշ բանաձևեր։ 
Ի տարբերություն այլ Պլանկի միավորների, Պլանկի զանգվածի մեծությունը մոտ է մարդու համար ընկալելի մասշտաբներին։ Ավանդաբար այն համեմատվում է օրինակ, լվի զանգվածի հետ, սակայն ավելի ճշգրիտ, այն լվի ձվի զանգվածի կարգի մեծություն է։ Հիպոթետիկ մասնիկը, որի զանգվածը հավասար է Պլանկի զանգվածին, կոչվում է *մաքսիմոն*։

### Չափողականության վերլուծություն

Պլանկի զանգվածը կարելի է ածանցել չափողականության վերլուծությունից։ Այս մոտեցմամբ վերցնում ենք ħ, c և G ֆիզիկական հաստատունները և փորձում ենք միավորել դրանք՝ ստանալու համար զանգվածի չափողականություն ունեցող մեծություն։ Ակնկալվող բանաձևը

{\displaystyle m\_{\text{P}}=c^{n\_{1}}G^{n\_{2}}\hbar ^{n\_{3}},}
տեսքն ունի, որտեղ {\displaystyle n\_{1},n\_{2},n\_{3}} հաստատուններն են, որոնցով որոշվում է համապատասխանությունը հավասարության կողմերի միջև։ Նշանակելով երկարությունը L, ժամանակը՝ T և զանգվածը M տառերով, և "[x]"-ը ընդունելով որպես x ֆիզիկական մեծության չափողականություն, կունենանք

{\displaystyle [c]=LT^{-1}\ }
{\displaystyle [G]=M^{-1}L^{3}T^{-2}\ }
{\displaystyle [\hbar ]=M^{1}L^{2}T^{-1}\ }:
Որտեղից

{\displaystyle [c^{n\_{1}}G^{n\_{2}}\hbar ^{n\_{3}}]=M^{-n\_{2}+n\_{3}}L^{n\_{1}+3n\_{2}+2n\_{3}}T^{-n\_{1}-2n\_{2}-n\_{3}}}
Զանգվածի չափողականությունը ստանալու համար պետք է դիտարկենք հետևյալ հավասարությունները՝

{\displaystyle -n\_{2}+n\_{3}=1\ }
{\displaystyle n\_{1}+3n\_{2}+2n\_{3}=0\ }
{\displaystyle -n\_{1}-2n\_{2}-n\_{3}=0\ }:
Այդ համակարգի լուծումը կլինի՝

{\displaystyle n\_{1}=1/2,n\_{2}=-1/2,n\_{3}=1/2.\ }
Այսպիսով, Պլանկի զանգվածը՝ 

{\displaystyle m\_{\text{P}}=c^{1/2}G^{-1/2}\hbar ^{1/2}={\sqrt {\frac {c\hbar }{G}}}}

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  2010 CODATA recommended value for Planck mass.
2. ↑  Մարդու համար սովորական մասշտաբներին մոտ այլ Պլանկի մեծություն է Պլանկի իմպուլսը, որը հավասար է 6,52485 կգ·մ/վ։

Գրականություն
-------------

* Peter J. Mohr and Barry N. Taylor (January 2005)։ «CODATA recommended values of the fundamental physical constants: 2002» (PDF)։ *Reviews of Modern Physics* **77**: 1–107։ Վերցված է 2008-02-20
**Սուրբ Սարգիս եկեղեցի,** հայկական ավերված եկեղեցի, որը գտնվում էր Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Ցղնա գյուղում (Օրդուբադի շրջան), գյուղի հարավարևելյան մասում՝ *Կարմունջի Հրապարակի* (Կամուրջի հրապարակ) մոտ։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցին կառուցվել է 13-14-րդ դարերում, վերանորոգվել է 17-րդ դարում, ապա նաև 1890 թվականին՝ Ս.Սաղաթելյանի կողմից։

Ճարտարապետական բնութագրեր
-------------------------

Եկեղեցին միանավ կառույց էր՝ կիսաշրջան աբսիդով և երկու մուտքերով՝ հյուսիսից և արևմուտքից։ Կառուցված էր սրբատաշ բազալտով, վարդագույն և կիսամշակ քարերով։ Եկեղեցին ներսից ուներ հայերեն արձանագրություններ՝ հյուսիսային, հարավային և արևմտյան պատերին։ Եկեղեցին ունեցել է մեկ զույգ ավանդատներ։ Եկեղեցին շրջակայքում ունեցել է եկեղեցապատկան շինություններ, որոնք ավերվել են։

Ոչնչացում
---------

Եկեղեցին դեռևս կանգուն և անձեռնմխելի էր 2000 թվականի փետրվարի 3-ի դրությամբ, սակայն ավերվել է 2000 թվականի փետրվարից մինչև 2009 թվականի օգոստոսի 13-ը ընկած ժամանակահատվածում։ Այդ մասին փաստում է Caucasus Heritage Watch-ի հետաքննությունը։

Տես նաև
-------

Սուրբ Աստվածածին վանք (Ցղնա)

Սուրբ Ստեփանոս վանք (Ցղնա)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Khatchadourian Lori, Smith Adam T. Ghulyan Husik, Lindsay Ian (2022)։ *Silent Erasure: A Satellite Investigation of the Destruction of Armenian Heritage in Nakhchivan, Azerbaijan* (English)։ Cornell Institute of Archaeology and Material Studies: Ithaca, NY։ էջեր 132–135։ Արխիվացված է օրիգինալից 24 September 2022-ին
2. 1 2 3  Ayvazyan, Argam. *Nakhijevani ISSH haykakan hushardzannery. Hamahavak tsutsak.* Yerevan: Hayastan, 1986, p. 50.
3. ↑  Ayvazyan, Argam. *Nakhijevani kotvoghayin hushardzannern u patkerakandaknery․* Yerevan: Hayastan, 1987, p. 39.
4. ↑  Research on Armenian Architecture. Nakhijevan: Atlas. Yerevan: Tigran Metz Publishing House, 2012.
***Ռեյնջեր-6***, (անգլ.՝ Ranger-6), ԱՄՆ ՆԱՍԱ-ի Ռեյնջեր ծրագրի շրջանակներում իրականացված առաքելություն, որով նախատեսվում էր հարվածել Լուսնի մակերևույթին, և հարվածի պահից 10 վայրկյան առաջ ուղարկել մակերևույթի լուսանկարներ։ Արձակվել է 1964 թվականի հունվարի 30-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։ Կայանի վրա տեղադրված էին 6 իրարից անկախ հեռուստախցիկներ, երկու լայն անկյունով և չորս նեղ անկյունով։ Բարձր հուսալիության պահովման համար ամեն խցիկը ուներ իր առանձին հոսանքի աղբյուրը, ժամացույցն ու հաղորդիչը։ Հեռուստախցիկների համակարգի խափանման պատճառով լուսանկարներ հնարավոր չեղավ ստանալ, չնայած դրան սարքը հաջողությամ հարվածեց Լուսնի մակերևույթին։

Կայանի կառուցվածք
-----------------

«Ռեյնջեր 6», «Ռեյնջեր-7», «Ռեյնջեր-8» և «Ռեյնջեր-9» կայանները կառուցվել էին նոր Բլոկ 3 հիմքի վրա։ Կայանն ուներ 1,5 մետր չափերով ալյումինե վեցանկյուն հիմք, որի վրա տեղադրված էին շարժիչները և ուժային համակարգերը, վերին մասում տեղադրված էր կոնաձև աշտարակ որի վրա էլ տեղադրված էին հեռուստախցիկները։ Կայանը ուներ երկու արևային մարտկոցներով թևեր, որոնց չափերն էին 739 մմ լայնություն և 1537 մմ երկարություն։ Հիմքի ներքևի մասում տեղադրված էր մեծ հզորության ուղղորդված ալեհավաք, իսկ կոնաձև աշտարակի վերին մասում տեղադրված էր գնդաձև քվազի բազմակողմանի անտենա։ Կայանի ամբողջական առավելագույն լայնությունը կազմում էր 4,6 մ, իսկ բարձրությունը կազմում էր 3,6 մ։

Թռիչք
-----

*«Ռեյնջեր-6»* կայանը արձակվել է 1964 թվականի հունվարի 30-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։ Արձակումը անցավ հաջող, և կայանը ուղևորվեց դեպի Լուսին։ Հունվարի 31-ի վաղ առավոտյան կատարվեց հետագծի ուղղորդման մանյովր, որի արդյունքում սարքը ուղղորդվեց դեպի Լուսնի մակերևույթի Հանդարտության ծով։

Փետրվարի 2-ին «Ռեյնջեր-6»-ը սկսեց անկումը։ Բախումից 13 րոպե և 10 վայրկյան առաջ հրաման տրվեց միացնել հեռուստախցիկները, սակայն ոչ մի գործողություն կայանը չկատարեց։ Կայանի բոլոր մյուս համակարգերը աշխատում էին նախատեսվածին համաձայն։ Ժամը 01:24-ին կայանը բախվեց Լուսնին, և նրանից հաղորդումները ընդհատվեցին։

Տես նաև
-------

* Լունա ծրագիր
* Սերվեյոր ծրագիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  NASA։ «Ranger 6»։ *NASA*։ Վերցված է 2 June 2023
2. ↑  «Ranger 6»։ NASA's Solar System Exploration website։ Վերցված է December 1, 2022

Արտաքին հղումներ
----------------

* Lunar impact: A history of Project Ranger (PDF) 1977
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Եփրեմյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վաչե Պապիկի Եփրեմյան** (հունիսի 11, 1960(1960-06-11), Կապան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունվարի 29, 2013(2013-01-29), Կապան, Սյունիքի մարզ, Հայաստան), հայ գրող, գրականագետ, փիլիսոփա, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, Հայաստանի գրողների միության անդամ։

Բանաստեղծ Ավագ Եփրեմյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Վաչե Եփրեմյանը ծնվել է 1960 թվականին։ 1982 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրության ֆակուլտետը, 1987 թվականին՝ նույն համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ասպիրանտուրան, որից հետո՝ 1988 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում ու ստացել գիտության թեկնածուի գիտական աստիճան։ 2008 թվականին ստացել է բանասիրական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան։

1987-1995 թվականներին եղել է Կապանի պետական թատրոնի գրական բաժնի վարիչը։

1994 թվականին հիմնադրել է «Կապան» (հետագայում՝ «Կապանցիներ») շաբաթաթերթը, որի գլխավոր խմբագիրն էր մինչև 2001 թվականը։

1999 թվականից աշխատանքի է անցել ՀՊՃՀ (Պոլիտեխնիկ) Կապանի մասնաճյուղում` որպես սոցիալ-քաղաքական առարկաների և լեզուների ամբիոնի վարիչ, 2004 թվականից` ընդհանուր պատրաստականության դեպարտամենտի վարիչ, 2009 թվականից՝ ընդհանուր ճարտարագիտական կրթության ֆակուլտետի դեկան` համատեղությամբ մնալով ամբիոնի վարիչ։

Վաչե Եփրեմյանը 3 մենագրության հեղինակ է՝ 2 գիտական՝ «Չգրված գրքի ծանոթագրություններ»(2008), «20-րդ դարի հայ գրականություն, մշակութաբանական ենթատեքստեր» (2007), 1 գեղարվեստական՝ «Հավելված» (2012) բանաստեղծական ժողովածուի, նաև՝ 2 գիտական թարգմանության ու ավելի քան 50 գիտական հոդվածի և ուսումնասիրության։

2012 թվականին «Անտարես» հրատարակչության կողմից հայտարարված մրցույթում նրա հեղինակած «Կոկտեյլ դեկտեմբերի 21-ով կամ տարօրինակ տարեգրություն» պատմվածքը ճանաչվել է «Տարվա լավագույն պատմվածք»։

2013 թվականին «Անտարես» հրատարակչությունը հետմահու լույս է ընծայել Վաչե Եփրեմյանի «Բնագիր և մեկնություն» մենագրությունը։

Հետմահու արժանացել է «Կապան» ոսկե մեդալի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Operativ.am | Վաչե Եփրեմյան .«Սուտ ու գեղեցիկ, դաժան ու չեղած»»։ *operativ.am*։ Վերցված է 2018-12-20
2. ↑  LLC Helix Consulting։ «Մահացել է գրող, գրականագետ Վաչե Եփրեմյանը»։ *www.panorama.am* (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-12-20
3. ↑  Եփրեմյան Վաչե Պապիկի (2008)։ *Չգրված գրքի ծանոթագրություններ։ Գրականագիտություն, խոհագրություն*։ Երևան: Աղբյուր։ ISBN 9789994185825
4. ↑  «ԱՐԴԻ ՀԱՅ ԱՐՁԱԿԸ ՔՆՆԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ԳՆԱՀԱՏՄԱՄԲ / Արքմենիկ Նիկողոսյան»։ *ԳՐԵԹԵՐԹ* (հայերեն)։ Վերցված է 2018-12-21  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
5. ↑  «Lurer.com | Մի փետուր ընկավ ափերիս մեջ. մահացել է Վաչե Եփրեմյանը»։ *lurer.com*։ Վերցված է 2018-12-21
6. ↑  «Մահացել է (2013-1-30)»։ *Armtimes.com* (հայերեն)։ Վերցված է 2018-12-21  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
7. ↑  Վաղը մեծ տոնակատարությամբ կնշվի Կապան քաղաքի 75-ամյակը

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՎԱՉԵ ԵՓՐԵՄՅԱՆ. «Ստրուկ ունենալ, նշանակում է ինքնակամ հրաժարվել ազատությունից, կախված լինել ստրուկի` հնարավոր ապստամբության տագնապից» Archived 2019-05-18 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12309 |

 |
**Սերգեյ Ժեմայտիս** (լիտ.՝ Sergejus Žemaitis, սեպտեմբերի 10 (23), 1908, Ամուրի Նիկոլաևսկ, Primorskaya Oblast, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 8, 1987(1987-09-08), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային գիտաֆանտաստ գրող, խմբագիր։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1957)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։ Կարմիր աստղի շքանշանակիր։

Կենսագրություն
--------------

Սերգեյ Ժեմայտիսը ծնվել է 1908 թվականին Ամուրի Նիկոլաևսկ քաղաքում։ Ավարտել է Հեռավոր Արևելյան պետական համալսարանի աշխարհագրական ֆակուլտետի երկու կուրսը։ Մինչև պատերազմը աշխատել է ոսկու հանքերում, անտառային տնտեսությունում, ճանապարհային շինարարությունում։ Տպագրվել է «Ամուրսկայա պրավդա» թերթում։ Պատերազմի տարիներին ռազմաճակատում եղել է գնդի քիմիական ծառայության պետ։ Տպագրվել սկսել է 1950 թվականից։ Առաջին գիտաֆանտաստիկ գիրքը «Ալյոշա Պերեցը համունկուլուսների երկրում» մանկական գեղարվեստական վեպն է (1959)։ «Հավերժական քամի» (1970) և «Մեծ ծովածոց» (1977) ֆանտաստիկ վեպերը նվիրված են կոմունիստական մոտ ապագայում օվկիանոսի հետազոտմանն ու դելֆինների հետ շփմանը. երկրորդ վեպում գործողությունները փոխադրվում են տիեզերք։ «Բոսորագույն մոլորակը» (1973) վեպում Մարսի վրա գտնվող արշավախումբը հանդիպում է տեղացի ռոբոտներին, որոնց օգնությամբ վերականգնում են կորած քաղաքակրթությունների կյանքի պատկերները։ Հեղինակի մի քանի ֆանտաստիկ պատմություններ նվիրված են ծովին կամ տիեզերական հարցերին։

1957-1973 թվականներին լույս են տեսել Իվան Եֆրեմովի, Արկադի և Բորիս Ստրուգացկիների և այլ առաջատար խորհրդային ֆանտաստների գրքեր, տպագրվել է բազմահատոր «Ժամանակակից ֆանտաստիկայի գրադարանը»։ Խմբագրությունում կազմակերպել է դասընթացներ, որոնց մասնակցել են այնպիսի հայտնի գրողներ, ինչպիսիք են՝ Արկադի Ստրուգացկին, Սևեր Գանսովսկին, Անատոլի Դնեպրովը, Երեմի Պարնովը, Միխայիլ Եմցևը, Դմիտրի Բիլենկին, Արիադնա Գրոմովան, Ռոման Պոդոլնին, Ալեքսանդր Միրերը։

Գրականություն
-------------

* Писатели Москвы - участники Великой Отечественной войны. - М. 1997. - С. 166-167.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Архив фантастики»։ *archivsf.narod.ru*։ Վերցված է 2017-03-29

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 134092767 · ISNI: 0000000083949158 · LCCN: n84209752 · NKC: pag2007388160 · NLP: a0000001096225 · NTA: 133389200 · NUKAT: n2008053663 · SUDOC: 177977205 · VIAF: 75060524 · WorldCat VIAF: 75060524 |

 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Այվազյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վաչագան Պետրոսի Այվազյան** (նոյեմբերի 20, 1949(1949-11-20), Գանձակ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ վնասվածքաբան-օրթոպեդ։ Բժշկագիտության դոկտոր (1987), պրոֆեսոր (2002)։ ՀՀ ԲԳԱ (1997), ՌԴ բժշկատեխնիկական ակադեմիաների (2001) անդամ։

Պետրոս Այվազյանի որդին է, Գ. Այվազյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Վաչագան Այվազյանը ծնվել է 1949 թվականին Կիրովաբադում (այժմ՝ Գանձակ)։ 1972 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1987 թվականին Ուկրաինայի օրթոպեդիայի գիտահետազոտական ինստիտուտում (Կիև) պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն` ստանալով բժշկական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան։
1989 թվականից Վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի ԳՀԻ բաժանմունքի վարիչ, 1990 թվականից՝ տնօրեն, 1992 թվականից, միաժամանակ՝ ԱԱԻ վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի ամբիոնի վարիչ։ 1988 թվականից՝ ՀՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր վնասվածքաբան-օրթոպեդ, 1990 թվականից ՀՀ վնասվածքաբանների և օրթոպեդների ընկերակցության նախագահ, 1995 թվականից՝ Վիրաբուժական օրթոպեդիայի և վնասվածքաբանության միջազգային ընկերակցության անդամ։

Աշխատանքները վերաբերում են ոսկրածուծաբորբի (օսթեոմիելիտ) վիրաբուժության, խոշոր հոդերի ներքին պրոթեզավորման և ողնաշարի վիրաբուժության, ոսկրային հյուսվածքի վերականգնող, հատկությունների, ոսկրային պակասի բուժման, ֆունկցիոնալ կայուն ոսկրամիացման հարցերի մշակմանը։ 
ՀՀ-ում ներդրել է հոդերի ներքին պրոթեզավորման մեթոդը։

Պարգևներ
--------

* «Անձնական արիության» շքանշան, 1989
* «Մարտական ծառայության» մեդալ, 2001
* ՀՀ ԱՆ ոսկե մեդալ, 2009
* Ակադեմիական պարգևների եվրոպական հանձնաժողովի Պաուլ Էռլիխի անվան մեդալ, 2009

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Admin։ «Վաչագան Պետրոսի Այվազյան»։ *www.ysmu.am*։ Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 1 (չաշխատող հղում)
3. ↑  «Վաչագան Այվազյան»։ *www.med-practic.com*։ Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 1
4. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11208 |

 |