**Աստղաքիմիա**  (մոլեկուլային աստղաֆիզիկա), գիտության մի ճյուղ աստղաֆիզիկայի և քիմիայի միջև, որն ուսումնասիրում է քիմիական ռեակցիաները միջաստղային միջավայրում ատոմների, մոլեկուլների և փոշու հատիկների միջև , ներառյալ աստղերի և մոլորակների ձևավորման փուլերը, ինչպես նաև ատոմների և մոլեկուլների փոխազդեցությունը տիեզերական ճառագայթման հետ։

Ատոմային և մոլեկուլային աստղաֆիզիկան ուսումնասիրում է համապատասխանաբար ատոմների և մոլեկուլների սպեկտրները, որոնք առանցքային դեր են խաղում քիմիական կազմը որոշելու հարցում։ Այն հաճախ դիտվում է որպես աստղագիտության հոմանիշ, քանի որ երկու գիտություններն էլ ունեն գրեթե նույն հետազոտական թեման։ Այնուամենայնիվ, ճշգրտության ողջամիտ աստիճանի դեպքում այս տարբերությունը կարելի է որոշել հետևյալ կերպ.

* Ատոմային և մոլեկուլային աստղաֆիզիկան զբաղվում է ատոմների և մոլեկուլների՝ որպես ֆիզիկական օբյեկտների նույնականացմամբ։
* Աստղաքիմիան ուսումնասիրում է քիմիական և ֆիզիկաքիմիական գործընթացները։

Միևնույն ժամանակ, նյութի փոխազդեցությունը տիեզերական ճառագայթման հետ այս երկու գիտությունների ուսումնասիրման ընդհանուր առարկա է։

Ռադիոաստղագետները ցույց են տվել, որ միջաստղային մութ ամպերը պարունակում են բազմաթիվ բարդ մոլեկուլներ (մեթանոլ, ածխածնի օքսիդ, ֆորմալդեհիդ, էթանոլ, ցիանական թթու, մրջնաթթու և այլն)։ Մոլեկուլային ռադիոաստղագիտությունը հնարավորություն է տվել նույնականացնել այս բոլոր մոլեկուլները միկրոալիքային շրջանի ռոտացիոն սպեկտրի միջոցով։

Պատմություն
-----------

Որպես աստղագիտության և քիմիայի մասնաճյուղ, աստղագիտության պատմությունը հիմնված է երկու բնագավառների ընդհանուր պատմության վրա։ Առաջադեմ դիտողական և փորձարարական սպեկտրոսկոպիայի զարգացումը հնարավորություն է տվել հայտնաբերել մոլեկուլների անընդհատ աճող զանգված Արեգակնային համակարգերում և շրջակա միջաստղային միջավայրում։ Իր հերթին, սպեկտրոսկոպիայի և այլ տեխնոլոգիաների առաջընթացի արդյունքում հայտնաբերված քիմիական նյութերի քանակի աճը մեծացրել է աստղաքիմիական հետազոտությունների համար մատչելի քիմիական տարածքի չափը և մասշտաբը։

### Սպեկտրոսկոպիայի պատմություն

Արևի սպեկտրի դիտումները Աթանաս Կիրխերի (1646 թվական), Յան Մարեկ Մարսիի (1648 թվական), Ռոբերտ Բոյլի (1664 թվական) և Ֆրանչեսկո Մարիա Գրիմալդիի (1665 թվական) կողմից նախորդել են Նյուտոնի աշխատանքին 1666 թվականին, որով ստեղծվել է սպեկտրալը լույսի բնույթը և հանգեցրեց առաջին սպեկտրոսկոպին։ Սպեկտրոսկոպիան որպես աստղագիտական տեխնիկա առաջին անգամ օգտագործվել է 1802 թվականին Ուիլյամ Հայդ Վոլլաստոնի փորձերի ժամանակ, որը կառուցեց սպեկտրոմետր՝ արևի ճառագայթման մեջ առկա սպեկտրալ գծերը դիտելու համար։ Այս սպեկտրալ գծերը հետագայում քանակականացվեցին՝ օգտագործելով Յոզեֆ ֆոն Ֆրաունհոֆերի աշխատանքը։

Հետազոտություններ
-----------------

Հետազոտությունները շարունակվում են միջաստղային և աստղային մոլեկուլների ձևավորման և փոխազդեցության մեթոդների վերաբերյալ, օրինակ` միջաստղային մասնիկների վրա սինթեզի ուղիների համար ոչ քվանտային-քվանտամեխանիկական երևույթների ներառմամբ։ Այս հետազոտությունը կարող է խոր ազդեցություն ունենալ մեր արեգակնային համակարգի ձևավորման ընթացքում մոլեկուլային ամպի մեջ առկա մոլեկուլների բազմության ընկալման վրա, որոնք նպաստել են գիսաստղերի և աստերոիդների հարուստ ածխածնային քիմիային, ուստի ՝ երկնաքարերին և միջաստղային փոշու մասնիկներին, որոնք Երկիր են ընկնում տոննաներով։

Սպեկտրոսկոպիա
-------------

Աստղաքիմիայում առանձնահատուկ կարևոր փորձարարական գործիքներից մեկը աստղադիտակն է, որն նախատեսված է տարբեր միջավայրերում մոլեկուլների և ատոմների կողմից լույսի կլանումը և արտանետումը չափելու համար։ Աստղաբաշխությունները համեմատելով լաբորատոր չափումների հետ, աստղագետները կարող են եզրակացություններ անել տարրերի առատության, աստղերի և միջաստղային ամպերի քիմիական կազմի և ջերմաստիճանի վերաբերյալ։ Դա հնարավոր է, քանի որ իոնները, ատոմները և մոլեկուլները ունեն բնութագրական սպեկտրներ. Այսինքն՝ լույսի որոշակի ալիքի երկարությունների կլանում և արտանետում, որոնք հաճախ չեն երևում մարդու աչքին։

Առանձին քիմիական նյութերի հայտնաբերման թերևս ամենահզոր մեթոդը ռադիոաստղագիտությունն է, որի արդյունքում հայտնաբերվել են ավելի քան հարյուր միջաստղային տեսակներ, ներառյալ արմատականներն ու իոնները, ինչպես նաև օրգանական միացություններ, ինչպիսիք են սպիրտները, թթուները, ալդեհիդները։ Միջաստղային առավել առատ մոլեկուլներից մեկը, որն առավել հեշտ է հայտնաբերել ռադիոալիքների միջոցով ածխածնի երկօքսիդն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «АСТРОХИМИЯ • Большая российская энциклопедия - электронная версия». *bigenc.ru*. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ փետրվարի 25-ին. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 11-ին.
2. ↑  Bursey, Maurice M. (2017). «A brief history of spectroscopy» (անգլերեն). doi:10.1036/1097-8542.BR0213171. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 11-ին.
3. ↑  «spectroscopy». *Encyclopedia Britannica* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 11-ին. `{{cite web}}`: Text "Definition, Types, & Facts" ignored (օգնություն)

Գրականություն
-------------

* *Аблесимов Н. Е.* Синопсис химии. — Справочно-учебное пособие по общей химии. — Хабаровск: ДВГУПС, 2005. — 84 с.
* *Аблесимов Н. Е.* Сколько химий на свете? / Часть 1 // *Химия и жизнь — XXI век*. — 2009. — № 5. — С. 49—52.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Астрохимия и астробиология в России и мире Արխիվացված 2020-10-23 Wayback Machine