|  |
| --- |
| **Դրախտածառ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Օճառածաղկավորներ (Sapindales) |
| **Ընտանիք** | Աղտորազգիներ (Anacardiaceae) |
| **Ցեղ** | **Դրախտածառ** *(Cotinus)*Mill. 1754 |

**Դրախտածառ** (լատին․՝ Cotinus), նարնջափայտ, պարիկածառ, սպարակ, աղտորազգիների ընտանիքի տերևաթափ թփերի կամ ցածրաճ ծառերի ցեղ։ Հայտնի է 12 տեսակ, Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ դրախտածառ սովորական (C. coggygria)։

Նկարագրություն
--------------

Դրախտածառը մինչև 12 մ բարձրությամբ, վրանաձև կամ հովանոցաձև սաղարթով և մինչև 18 սանտիմետրի հասնող բնի տրամագծով ծառ է։
Ցողունի բարձրությունը 4-5 մետր է, բնափայտը՝ դեղին կամ դեղնականաչավուն։ Տերևները պարզ, հերթադիր են, ամբողջական, թխակապույտ կլորավուն, ձվաձև, երկարավուն ձվաձև կամ հակառակ ձվաձև՝ 3-10 սմ երկարությամբ և 3-7 սմ լայնությամբ։ Ծաղկաբույլը փուխր հուրան է, ծաղիկները՝ մանր, դեղնասպիտակավուն կամ կանաչավուն։ Ծաղկում է հունիսին։ Պտուղը չոր կորիզապտուղ է, պարունակում է դաբաղանյութեր, վիտամիններ, ներկանյութեր։ Ծաղիկները մանր են, դեղնասպիտակ կամ կանաչավուն, երկսեռ են` հավաքված նոսր, հուրանաձև, գեղեցիկ ծաղկաբույլերում։ Դրախտածառը առանձնապես գեղեցիկ է պտղակալման և տերևների աշնանային գունափոխման շրջանում։ Պատկանում է աղտորազգիների ընտանիքին։Չորադիմացկուն և լուսասեր բույս է։ Պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ։ Բավականին ցրտադիմացկուն է։ Տերևները պարունակում են 15-45% տանիդներ, մինչև 92 միլիգրամ/ % վիտամին C, տերևներում և ծաղիկներում պարունակում են մոտ 0,1 % եթերային յուղեր, որոնք օգտագործում են օծանելիքի արտադրության մեջ։ Բնափայտից ստանում են դեղին ներկ (ֆիզետին)։ Դրախտածառը մեծ քանակությամբ արմատային մացառներ է տալիս, որի շնորհիվ օգտագործվում է հակաէրոզիոն տնկարկներում թեք լանջերը և ձորակները ամրացնելու համար։ Բազմանում է սերմերով և արմատային մացառներով։

### Տարածվածություն

Տարածված է Կովկասում, Մոլդավիայում, Ուկրաինայի հարավային շրջաններում, Ղրիմում, Միջերկրածովյան ափերին, Փոքր Ասիայում, Չինաստանում, Հիմալայներում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է հյուսիսարևելյան շրջաներում և Զանգեզուրում, որտեղ աճում է չոր, քարքարոտ թեքություններում, ծովի մակերևույթից մինչև 1000 մ բարձրությունների վրա։ Հանդիպում է նաև Տավուշի, Սյունիքի մարզերի ցածրադիր և միջին լեռնային գոտիներում։ Աճում է քարքարոտ, բաց, թեք լանջերին, թփուտներում, անտառեզրերին։

Բուժիչ նշանակություն
--------------------

Որպես դեղամիջոց օգտագործում են փշերը և կոները։ Դրանցից պատրաստում են թրմօղի և ստանում եթերային յուղ։ Յուղը ճիշտ օգտագործելու դեպքում ունի հականեխիչ, հակամանրէային, հակաբորբոքային, հակառևմատիկ, լվացնող, մածուցիչ, որդահան և հակասնկային ազդեցություն։ Բժշկության մեջ դրախտածառի յուղն օգտագործվում է իբրև սրտի գործունեությունը խթանող միջոց։ Խորհուրդ է տրվում օգտագործել թոքերում և բրոնխներում կարգային երևույթների ժամանակ։ Օգտագործվում է նաև բրոնխիալ ասթմայի ժամանակ։

Օգտագործվում է գորտնուկների և պապիլոմաների բուժման մեջ, քանի որ ունի ներքաշող ազդեցություն մաշկի և լորձային թաղանթների տարբեր տեսակի նորագոյացությունների վրա։ Ընդհանրապես խորհուրդ է տրվում օնկոլոգիական հիվանդությունների բուժման և կանխարգելման ժամանակ։

Դրախտածառի ուժեղ և սուր հոտը ունի թարմացնող ազդեցություն, որը նպաստում է ծանր հիվանդությունների վերականգմանը, ֆիզիկական գերլարվածության և սթրեսի վերացմանը։

Հանգստացնում և թարմացնում է մաշկը, ազատում հոգնածության հետքերից, վերացնում է քորը, ալերգիկ մաշկաբորբը, էկզեման, կոշտուկները, քոսը, օգտագործվում է նաև արտաքին՝ սնկային հիվանդությունների և հերպեսի ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ․Վ․ Հարությունյան,Քո շրջապատի ծառերը,1983
2. ↑  Բնությունը՝ հարուստ դեղատուն, Բուսաբուժության փոքր հանրագիտարան, Չինար հրատարակչություն, Երևան-2007


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779465235 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Cotinus
* BOLD: 416896
* EoL: 71148
* EPPO: 1COTG
* FNA: 108168
* FoC: 108168
* GBIF: 3190519
* GRIN: 2993
* iNaturalist: 133368
* IPNI: 30173577-2
* IRMNG: 1361964
* ITIS: 28799
* NBN: NHMSYS0000457544
* NCBI: 263461
* NZOR: 2a3592b6-325c-4a58-a949-92566bb96b29
* PLANTS: COTIN
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30173577-2
* Tropicos: 40015217
* VASCAN: 1044

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 447)։*  |