**Մոբիլ** (անգլ.՝ Mobile [moʊˈbiːl]), նավահանգստային քաղաք ԱՄՆ-ի հարավում, Ալաբամա նահանգի մեծությամբ երրորդ քաղաքը, նավահանգիստ Մեքսիկական ծոցի Մոբիլ Բէի ծովախորշում, համանում գետի գետաբերանի մոտ։ Քաղաքը ունի կարևոր տնտեսական դեր Ալաբամա նահանգի համար։

Պատմություն
-----------

### Սկզբնագաղութային ժամանակաշրջան

Մոբիլը հիմնադրվել է 1702 թվականին ֆրանսիացիների կողմից՝ Ժան Բատիստ դե Բենվիլյայի ղեկավարությամբ և ամբողջական անունը եղել է Ֆորտ Լուի դե լյա Մոբիլ։ Այնուհետև, փոթորիկների շարքից և ջրհեղեղներից հետո, որոշում կայացվեց այդ նավահագիստը տեղափոխել ավելի հյուսիս՝ 1711 թվականին, բայց Մոբիլ ծովախորշից ոչ հեռու, որը փաստացի համարվում է Մոբիլ և Ալաբամա գետերի գետաբերանը։

1702 թ.-ից 1720 թվականներին նավահանգիստը համարվում է ֆրանսիական Լուիզիանայի մայրաքաղաքը։ Այնուհետև 1720 թվականին մայրաքաղաքը տեղափոխվեց Բիլկոս (Միսիսիպի), իսկ ավելի ուշ 1723 թվականին Նոր Օրլեան։ Այդ իսկ պատճառով քաղաքը կորցրեց իր մայրաքաղաք լինելու կարգավիճակը, և դրա հետ մեկտեղ ֆրանսիական միապետության ֆինանսատնտեսական լրավճարի մեծ մասից։ Այնուհանդերձ 1723 թվականին քաղաքում սկսվեց առաջին քարե շենքերի կառուցումը և այն անվանափոխվեց Ֆորտ Կոնդե՝ Լյուդովիկ XIV եղբոր պատվին։

1763 թվականին քաղաքին սպասվում էր ուժեղ ցնցում, քանի որ ֆրանս-հնդկական պատերազմի ավարտից և Փարիզյան խաղախ համաձայնագրի ստորագրումից հետո քաղաքը հանձնվեց Մեծ Բրիտանյաին։ Անգլիցիների ժամանումը ունեցավ շատ վատ ազդեցություն քաղաքի բնակչության համար՝ տարածվեցին խտրականությունների, ռասիզմի, ռասայակն խտրականության, ստրկության ծայրահեղ ձևեր։ Նախկին կրեոլները, մետիսները և գունավորները ստիպված եղան լքել քաղաքը, տեղափոխվելով Մեքսիկա և Լուիզիանա։

Ավելի ուշ քաղաքը հանձնվեց ԱՄՆ-ին և մտավ Ալաբամա նահանգի կազմի մեջ։ Քաղաքի կարգավիճակը պաշտոնապես ամրագրվեց 1819 թվականի Մոբիլ անվանումով։

### ԱՄՆ-ի կազմում

Մոբիլ ծովախորշը 1860-ական թվականների Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ եղել է մեծ կռիվների վայր։ Լինելով նահանգի միակ ծովային նավահանգիստը, քաղաքը արագ զարգանում էր, որպես արտահանության կենտրոն, որտեղից արտահանվում են Բիրմինգհեմ երկաթի հանքաքարը և պողպատ, ինչպես նաև փայտանյութ ու գյուղարտադրություն։ Ինչպես նաև Մոբիլը համարվում է ԱՄՆ-ի առափնյա անվտանգության գլխավոր բազան և մարզական կենտրոն։

Ժողովրդագրություն
-----------------

Բնակչությունը 195 111 մարդ (2010), երրորդ հորիզոնականը Ալաբամայում։ Ալգոմերացիայի բնակչությունը կազմում է 412 922 մարդ։ 1970 թվականին քաղաքում բնակվում էին 190 հազար մարդ, արվարձաններով 377 հազար, այդ թվում ժողովուրդի 1/3-ը սևամորթներ։ Այդ ժամանակներից ուժեղացավ սպիտակամորթների հոսքը արվարձաններ, դրա համար Մոբիլի ժամանակակից բնակչության թվում սպիտակամորթները կեսից էլ քիչ են կազմում (մոտավորապես 49%)։ Թվաքանակով նրանց գրեթե հավասարվել են աֆրոամերիկացիները (մոտավորապես 48%), ավելացել են ասիացի և լատինամերիկացի համայնքները։ Ժամանակակից Մոբիլում տիրում է անգլերեն լեզուն, սևամորթները՝ Աֆրիկայից ԱՄՆ-ը բերված նախկին ստրուկնրի հետնորդներն են, խոսում են իրենց յուրահատուկ բարբառով (էբոնիկս)։

Կլիմա
-----

Մոբիլի աշխարհագրական դիրքը Մեքսիկական ծոցի ափին ապահովում է մեղմ մերձարևադարձային կլիմա, տաք և խոնավ ամառներով և մեղմ անձրևային ձմեռներով։ Ամենացածր ջերմաստիճանը արձանագրվել է 1899 թվականի փետրվարի 13-ին (-18°С), իսկ ամենաբարձրը 2000 թվականի օգոստոսի 29-ին (+41°С)։

| Մոբիլ, Ալաբամա (1981–2010)ի կլիմայական տվյալները |
| --- |
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի  |
| Ռեկորդային բարձր °F (°C) | 83 (28) | 84 (29) | 91 (33) | 94 (34) | 100 (38) | 102 (39) | 104 (40) | 105 (41) | 103 (39) | 95 (35) | 87 (31) | 81 (27) | 105 (41) |
| Միջին բարձր °F (°C) | 60.8 (16) | 64.4 (18) | 71.2 (21.8) | 77.5 (25.3) | 84.6 (29.2) | 89.3 (31.8) | 91.0 (32.8) | 90.7 (32.6) | 87.0 (30.6) | 79.2 (26.2) | 70.7 (21.5) | 62.7 (17.1) | 77.4 (25.2) |
| Միջին ցածր °F (°C) | 40.0 (4.4) | 43.3 (6.3) | 49.2 (9.6) | 55.4 (13) | 63.7 (17.6) | 70.4 (21.3) | 72.7 (22.6) | 72.6 (22.6) | 68.0 (20) | 57.6 (14.2) | 48.6 (9.2) | 42.2 (5.7) | 57.0 (13.9) |
| Ռեկորդային ցածր °F (°C) | 3 (−16) | −1 (−18) | 21 (−6) | 32 (0) | 43 (6) | 49 (9) | 62 (17) | 57 (14) | 42 (6) | 30 (−1) | 22 (−6) | 8 (−13) | −1 (−18) |
| Տեղումներ դյույմ (մմ) | 5.64 (143.3) | 5.11 (129.8) | 6.14 (156) | 4.79 (121.7) | 5.13 (130.3) | 6.10 (154.9) | 7.26 (184.4) | 6.96 (176.8) | 5.11 (129.8) | 3.69 (93.7) | 5.13 (130.3) | 5.06 (128.5) | 66,12 (1679,4) |
| Ձյան տեղումներ դյույմ (սմ) | 0.1 (0.3) | 0.1 (0.3) | 0.1 (0.3) | 0 (0) | 0 (0) | 0 (0) | 0 (0) | 0 (0) | 0 (0) | 0 (0) | 0 (0) | 0.1 (0.3) | 0.4 (1.2) |
| Միջ. տեղումների օրեր (≥ 0.01 in) | 9.9 | 8.7 | 8.6 | 7.0 | 8.1 | 11.8 | 14.7 | 13.4 | 8.8 | 6.9 | 7.9 | 9.1 | 114.9 |
| Միջին ամսական արևային ժամ | 158 | 155 | 211 | 255 | 300 | 287 | 246 | 254 | 233 | 254 | 193 | 145 | 2691 |
| *Աղբյուր #1: National Oceanic and Atmospheric Administration, Weather Channel (extremes)* |
| *Աղբյուր #2: Danish Meteorological Institute (sun, 1931–1960)* |

Տնտեսություն
------------

Մոբիլը խոշոր նավահանգիստ է Մեքսիկական ծոցում։ Հանդիսանում Բիրմինգհեմ քաղաք տանող ջրանցքանման ճանապարհի սկիզբը։ Նավահանգստի բեռնափոխադրությունը 23,7 միլիոն տոննա (1972 թվականին բոքսիտների զգալի ներմուծում)։ Փայտարտամշակման և թղթարտադրական, քիմիական, կավահողի արտադրության, ցեմենտի, նավաշինության, նավագնացության, նավավերանորոգման, նավթավերամշակման, նավթի և գազի հանքարդյունաբերության հիմնարկների զարգացած են։ Կա մեծ այլումինի գործարան։ Զարգացած է առևտուրը Լատինական Ամերիկայի հետ։

Կրթություն
----------

Քաղաքում է գտնվում Հարավային Ալաբամայի համալսարանը՝ բժշկական կենտրոնով, Սպրինգղիլյան քոլեջը, Մոբիլյան քոլեջը, քաղաքային սպորտաառողջարանային համալիրը 16 000 մարդու համար նախատեսված, ինչպես տաև ամերիկյան York համալսարանի գլխավոր գրասենյակը։

Շենքեր
------

Մոբիլում գտնվում է 15 շենք ավելի քան 30 մետր երկարությամբ։ Ամենաբարձրը RSA Battle House Tower-ն է (227 մետր)՝ Ալաբամա նահանգի ամենաբարձրը 2006 թվականից։ Դրանից բացի այստեղ են գտնվում RSA–BankTrust Building (նահանգում 4-րդը ըստ բարձրության) և Renaissance Riverview Plaza Hotel-ը (10-րդ հորիզոնականը)։

Հայտնի բնիկներ
--------------

```
* Դեմարկուս Քազընս՝ ամերիկացի հայտնի բասկետբոլիստ
* Թիմ Քուկ՝ ամերիկացի գործարար, Էփլ ընկերության գործադիր տնօրեն
* Արոն Իյողանսեն՝ ամերիկացի ֆուտբոլիստ, իսլանդական ծագումով
```

Պատկերասրահ
-----------

* Լինկորի հիշատակի պարկ «Ալաբամա»Լինկորի հիշատակի պարկ «Ալաբամա»
* Հարավային Ալաբամայի համալսարնի մոտի հուշակոթողՀարավային Ալաբամայի համալսարնի մոտի հուշակոթող
* Հոսպիտալ 2009Հոսպիտալ 2009
* Մոբիլի նավահանգիստՄոբիլի նավահանգիստ
* Մոբիլի բազիլիկ եկեղեցինՄոբիլի բազիլիկ եկեղեցին
* Մոբիլի մոտրոպոլիտեն թանգարան 2010Մոբիլի մոտրոպոլիտեն թանգարան 2010
* RSA–BankTrust Building, RSA Battle House Tower շենքերըRSA–BankTrust Building, RSA Battle House Tower շենքերը
* Մոբիլը կոսմոսիցՄոբիլը կոսմոսից

Մոբիլը Մեքսիկական ծոցի կողմիցՄոբիլը Մեքսիկական ծոցի կողմից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "City of Mobile : Mobile Government : City Officials : Mayor".
2. ↑  "The U.S. Conference of Mayors : Meet the Mayors". Արխիվացված է the original 2008 թ․ հունիսի 27-ին. Retrieved 2017 թ․ մարտի 25.
3. ↑  "Population Estimates". United States Census Bureau. Retrieved 2014 թ․ հոկտեմբերի 23.
4. ↑  "NowData – NOAA Online Weather Data". National Oceanic and Atmospheric Administration. Retrieved 2012 թ․ փետրվարի 21.
5. ↑  "Monthly Averages for Mobile, AL (36603)". The Weather Channel. Արխիվացված է the original 2014 թ․ հունիսի 28-ին. Retrieved 2012 թ․ փետրվարի 21.
6. ↑  Cappelen, John; Jensen, Jens. "USA – Mobile, Alabama" (PDF). *Climate Data for Selected Stations (1931–1960)* (in Danish). Danish Meteorological Institute. p. 316. Արխիվացված է the original (PDF) 2013 թ․ ապրիլի 27-ին. Retrieved 2013 թ․ փետրվարի 23.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
7. ↑  RSA Battle House Tower (անգլ.) на сайте *emporis.com*
8. ↑  RSA–BankTrust Building (անգլ.) на сайте *emporis.com*
9. ↑  Renaissance Riverview Plaza Hotel (անգլ.) на сайте *emporis.com*
10. ↑  "Steve Jobs Resigns as CEO of Apple". Apple Inc. 2011 թ․ օգոստոսի 24. Retrieved 2011 թ․ օգոստոսի 25.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Նոր · Սիտինի ռազմական · American Cycl. (1879) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX457186 · BNF: 12255676x · GND: 4232068-9 · LCCN: n79105708 · SUDOC: 080884296 · VIAF: 242177235 · WorldCat VIAF: 242177235 |

 |

 |