**«Տիրոջ ուսմունքը 12 առաքյալների միջոցով փոխանցված»** կամ **Տասներկու առաքեալների վարդապետութիւնը** (հուն․՝ Διδαχὴ Κυρίου διὰ τῶν δώδεκα ἀποστόλων), կրճատ՝ **Դիդախե**, վաղ քրիստոնեական անանուն երկ։ Թվագրվում է մ.թ. I դարի վերջով - II դարի սկզբով։ Երկում շարադրվում է քրիստոնեական վարդապետությունը, ներկայացվում է եկեղեցական կյանքը՝ մկրտությունը, պահքը, աղոթքները, առաքյալների և եպիսկոպոսների մասին կանոններ։
Ինչպես ` Պետրոսի ապոկալիպսիսը , եգիպտացիների ավետարանը Դիդախեն համարվում է «սուրբ գրություն»։ Եվսեբիոս Կեսարացին այն դասում է « ոչ վավերական » (նոտա) առաքելական գործերի մեջ։ Սբ. Աթենասը խորհուրդ է տալիս այն կարդալ տաճարների կողմից , որը հավասար է Հին Կտակարանի ապոկրիֆներին։ 
«Դիդախեն» Վաղ քրիստոնեական եկեղեցու կյանքում լայն տարածում է ունեցել։ Կղեմես Ալեքսանդրացին այն դասում էր Նոր Կտակարանի Սուրբ Գրքերի կանոնի շարքին՝ որևէ կասկած չունենալով երկի առաքելական պատկանելության մեջ։

Երկար ժամանակ համարվում էր կորսված։ Գտնվել է Կոստանդնուպոլսի եկեղեցական գրադարաններից մեկում Նիկոմիդիայի միտրոպոլիտ Թեոփիլոս Վիրենիոսի կողմից 1873 թ.-ին։ Հրատարակվել է 1883 թ.-ին։ Ամբողջական կերպով պահպանվել է միայն 1056 թ.–ով թվագրվող մեկ հունարեն ձեռագրի մեջ։
Տեքստն ունի 3 մաս և վերջաբան։

### Բարոյական ուսուցում

Պարունակում է երկու ճանապարհների՝ կյանքի և մահվան մասին արտաքրիստոնեական ուսմունքը, որը ծանոթ է հունական և հուդայական աղբյուրներից։ 
Կյանքի ուղին առաքինությունների ուղին է, որ պահանջում է սիրել Աստծուն՝ մեր Արարչին, և սիրել մեր մերձավորներին այնպես, ինչպես ինքներս մեզ ենք սիրում, խուսափել սպանությունից, շնությունից, գողությունից, մոգությունից, դաժանությունից, չարախոսությունից, քինախնդրությունից և այլն, լինել հեզ, ողորմած, աղքատասեր, աստվածապաշտ, վեհանձն ստորադասների նկատմամբ և այլն, դաստիարակել երեխաներին Աստծու նկատմամբ սիրով և երկյուղով։ 
Հեղինակը թելադրում է ետ մնալ մեղքերից և քայլել Աստծու ճանապարհներով։

### Ծիսական ցուցմունքներ

Խոսվում է մկրտության, պահքի, աղոթքի և Ս. Հաղորդության մասին։ 
Մկրտությունը պետք է կատարել Հոր, Որդու և Սուրբ Հոգու անունով։ Մկրտությունից առաջ թե՛ մկրտվող և թե՛ մկրտողը պետք է ծոմ պահեն։ Պահքը պետք է պահել չորեքշաբթի և ուրբաթ օրերին և ոչ՝ երկուշաբթի և հինգշաբթի։ Պետք է աղոթել այնպես, ինչպես Տերն է սահմանել ավետարանում։ Խոսքը Տերունական աղոթքի մասին է։

### Կարգապահական բաժին

Խորհուրդներ է տալիս զանազանելու իրական առաքյալներին և մարգարեներին կեղծ առաքյալներից ու մարգարեներից։ Ցուցումներ է տալիս վավերական քարոզիչներին արժանի կերպով ընդունելու և ճանապարհելու համար։ Հանձնարարում է ձեռնադրել եպիսկոպոսների ու սարկավագների և նրանց մատուցել նույն պատիվը, ինչ շրջող քարոզիչներին և ուսուցիչներին։ Հստակ է, որ «Դիդախեի» ժամանակ չկար եպիսկոպոս-քահանա-սարկավագ նվիրապետական կառույցը։
«Դիդախեն» ավարտվում է մի վերջաբանով, որ պարունակում է վախճանաբանական պատկերներ և միշտ արթուն մնալու թելադրություններ, քանի որ չգիտենք այն ժամը, երբ Տերը պիտի գա։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայրաբանություն |
| --- |
|  |
| Առաքելական հայրեր և ջատագովներ | 
Բառնաբաս առաքյալ • Կղեմես Հռոմեացի • Հերմաս • Դիդախե • Իգնատիոս Անտիոքացի • Պողիկարպոս Զմյուռնիացի •
Պապիոս Հիերապոլսեցի • Հիրենեոս Լիոնացի • Արիստիդես Աթենացի •Հուստինոս Փիլիսոփա • Տատիանոս • Կղեմես Ալեքսանդրացի
 |
|  |
| Հունական հայրաբանություն | 
Որոգինես †շուրջ 254 • Եվսեբիոս Կեսարացի †շուրջ 340 • Անտոն Մեծ †356 • Եփրեմ Ասորի †373 • Աթանաս Մեծ *(Ալեքսանդրացի)* †373 • Բարսեղ Մեծ *(Կեսարացի)* †379 • Կյուրեղ Երուսաղեմացի †386 • Գրիգոր Աստվածաբան *(Նազիանզացի)* †389 • Մակարիոս Մեծ †391 • Գրիգոր Նյուսացի † մոտ 394 • Եպիփան Կիպրացի †403 • Հովհան Ոսկեբերան †407 •
Կյուրեղ Ալեքսանդրացի †444 • Դիոնիսիոս Արիոպագոսցի † մինչև 532 • Մաքսիմոս Խոստովանող †662 • Հովհան Դամասկոսցի †753
 |
|  |
| Լատինական հայրաբանություն | 
Տերտուղիանոս †շուրջ 225 •
Կիպրիանոս †258 •
Իլարիոս †367 •
Ամբրոսիոս Մեդիոլանցի †397 •
Հիերոնիմոս †420 •
Օգոստինոս Երանելի †430 •
Գրիգոր I *Մեծ* †604 •
Իսիդոր Սևիլյացի †636
 |
|  |
| Արևելյան աստվածաբանություն | 
Թեոդորոս Մոպսուեստացի †428•
Թեոդորետոս Կյուրացի †457•
Հուլիանոս Հալիկառնասցի •
Սևերոս Անտիոքացի †538 •
 |
|  |
| Հայոց վարդապետներ և հայրեր | 
Գրիգոր Լուսավորիչ †շուրջ 330 •
Սահակ Ա Պարթև †439 •
Մեսրոպ Մաշտոց †440 •
Եղիշե †480 •
Մովսես Խորենացի †490 •
Հովհաննես Մայրագոմեցի †652՞ •
Խոսրովիկ Թարգմանիչ VIII դար •
Հովհաննես Գ Օձնեցի †728 •
Ստեփանոս Սյունեցի †735 •
Սամվել Կամրջաձորեցի †XI դար •
Գրիգոր Նարեկացի †1003 •
Անանիա Սանահնեցի †1070-ական թթ․ •
Ներսես Շնորհալի †1173 •
Ներսես Լամբրոնացի †1198 •
Մխիթար Գոշ †1213 •
Հովհան Որոտնեցի †1386 •
Գրիգոր Տաթևացի †1409
 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Ուղղափառ · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90635231 · BNE: XX3607577 · BNF: 12008448g · GND: 4149650-4 · LCCN: n87146193 · LNB: 000297338 · NKC: unn2006374870 · NUKAT: 2007062714 t 2007062714 · LIBRIS: 303357 · SUDOC: 028201345 · VIAF: 175439370 · WorldCat VIAF: 175439370 |

 |

 |