Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ջերմուկ (այլ կիրառումներ)

**Ջերմուկ**, ածխաթթվական, սիլիկատային, հիդրոկարբոնատ-սուլֆատային, նատրիումական, բարձր ջերմաստիճանի հանքային ջուր՝ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Ջերմուկ քաղաքի տարածքում։ Ընդգրկում է Արփա գետի հնահովտի սարավանդը և կիրճը։

Հետազոտում
----------

1830 թվականին առաջինը հետազոտությամբ զբաղվել է Գ․ Վոսկոբոյնիկովը, 1925 թվականից սկսվել են համակարգված հետազոտությունները (Կ․ Պաֆենհոլց), 1938 թվականից՝ հորատման և շահագործման աշխատանքները (Ա․ Դեմյոխին)։

Առաջացում
---------

Հանքային ջրերի առաջացման գործում որոշիչ դեր են խաղում մթնոլորտային տեղումները, որոնք տեկտոնական բեկվածքներով թափանցում են խոր հորիզոններ, հարստանում տաք ածխաթթվական գազով, լուծում շրջակա ապարների որոշ քիմիական բաղադրամասեր և գազահեղուկային խառնուրդի ձևով դուրս գալիս Երկրի մակերևույթ։ Ջրի ջերմաստիճանը (մինչև 64 °C) հետևանք է ներժայթուքային ապարների և լավաների արտաժայթքման օջախների բարձր ջերմաստիճանի։ Ջերմությունը հաղորդվում է ստորերկրյա ջրերին ու շրջակա միջավայրին, և այդ պատճառով հանքային ջրերի տեղամասում բավական բարձր է երկրաջերմային ջերմաստիճանը՝ 4-13 °C։ Հանքայնացումը 4, 3 գ/լ է, CO2-ի պարունակությունը՝ 0, 5 գ/լ, շահագործման պաշարները՝ 147 մ³/օր։

Քիմիական կազմ
-------------

Ջերմուկ հանքային ջրի քիմիական կազմն է՝

* հորատանցք՝ 4/57

CO20.5 H2SiO30.083M 4.3 {\displaystyle {\tfrac {HCO\_{3}58SO\_{4}25Cl17}{(Na+K)77Ca14}}} T62°C

* հորատանցք՝ 9

CO20.4 M 4.7 {\displaystyle {\tfrac {HCO\_{3}53SO\_{4}27Cl19}{Na76Ca13Mg10}}} T64.4 °C

Պարունակում է նաև Fe, Li, Zn, Cu, Pb, Br և այլ միկրոտարրեր։

Ջրաբուժական հատկություններ
--------------------------

Ջրաբուժական հատկություններով նման է Ժելեզնովոդսկի (ՌԴ) և Կարլովի Վարիի (Չեխիա) հանքային ջրերին։ Դեռևս միջին դարերից հայտնի «Ջերմուկ»-ի բուժիչ հատկությունների մասին վկայում են Ջերմուկ քաղաքի տարածքում պահպանված քարաշեն ավազանների մնացորդները։

«Ջերմուկ»-ն օգտագործվում է խմելու, լոգանքների, ստամոքսաղիքային, լյարդի, լեղուղիների, շաքարախտի և այլ հիվանդությունների բուժման համար։ Հանքային ջրի հիմքի վրա գործում է «Ջերմուկ» առողջարանային համալիրը։

Շշալցում
--------

Շշալցնում է տեղի Ջերմուկ Գրուպ ընկերությունը։

Մկնդեղի պարունակություն
-----------------------

Ջերմուկի հանքային ջրերում մկնդեղի պարունակությունը 50 անգամ գերազանցում է առողջության համար ապահով մակարդակը։ Այս պատճառով մի շարք երկրներ, ինչպիսիք են ԱՄՆ֊ն և Հոնգկոնգը հայտարարել են Ջերմուկը վնասակար առողջության համար և արգելել դրա վաճառքը։ Հետազոտությունները ցույց են տվել որ եթե մկնդեղի կոնցենտրացիան գերազանցում է 10 միկրոգրամ/լիտր֊ից ապա զգալիորեն ավելանում է քաղցկեղով հիվանդանալու հավանականությունը։ Ջերմուկի հանքային ջրում մկնդեղի կոնցենտրացիան եղել է 500-600 միկրոգրամ/լիտր ըստ 2007 թվականի չափումների և 450 միկրոգրամ/լիտր ըստ 2019 թվականի չափումների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Համբարձում Մուսայելյան (1979 թ.). "Հայաստանի հանքային ջրերը Ջերմուկ". *Սովետական Հայաստան*. Թիվ 3: էջ 37, 38.
2. ↑  Ջերմուկ Գրուպ
3. ↑  Ամերիկացիները զգուշացվել են Ջերմուկի վնասակարության մասին, իսկ Հոնկոնգում արգելվել է դրա վաճառքը
4. 1 2  "Center for Food Safety and Applied Nutrition - Fiscal Year 2007" (PDF). Center for Food Safety and Applied Nutrition. Retrieved 2019 թ․ հունվարի 29. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|dead-url=` (help)
5. ↑  Knobeloch, L. M.; Zierold, K. M.; Anderson, H. A. (2006). "Association of arsenic-contaminated drinking-water with prevalence of skin cancer in Wisconsin's Fox River Valley". *J. Health Popul Nutr*. **24** (2): 206–13. hdl:1807/50099. PMID 17195561.
6. ↑  Ferreccio, C.; Sancha, A. M. (2006). "Arsenic exposure and its impact on health in Chile". *J Health Popul Nutr*. **24** (2): 164–75. hdl:1807/50095. PMID 17195557.
7. ↑  ""Detention Without Physical Examination of Bottled Water due to Arsenic \*\*\*and Flavored Water Beverages\*\*\* Due to Inorganic Arsenic"". Արխիվացված է the original 2021 թ․ մայիսի 9-ին. Retrieved 2020 թ․ օգոստոսի 29. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«ջերմուկ»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |