Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արենի (այլ կիրառումներ)

**Արենի**, գյուղ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Արենի համայնքում՝ հայ-ադրբեջանական շփման գծի հարևանությամբ։

Անուն
-----

Նախկինում բնակավայրն ունեցել է Արփա անունը։ 1946 թվականին Խորհրդային Հայաստանի Գերագույն խորհրդի 10/9 հրամանագրով Արփան վերանվանվել է Արենի։

Աշխարհագրություն
----------------

Արենի գյուղը գտնվում է Վայոց ձորի մարզում` Արփա գետի ստորին հոսանքի երկու կողմերում։ Այն մայրաքաղաք Երևանից հեռու է 110 կմ, իսկ մարզկենտրոն Եղեգնաձոր քաղաքից` 20 կմ։

### Կլիմա

Գյուղի կլիման ցամաքային է, բայց գետի ջրով գրեթե ամբողջ հողատարածքը ոռոգվում է։ Ձմեռը չափավոր ցուրտ է, ոչ երկարատև, գարունը տաք է՝ երկարատև, խոնավ, ամառը շոգ, չոր ու երկարատև է։ Գերակշռում են հաստատուն պարզ եղանակները, աշունը տաք է, օրերը՝ քիչ ամպամած։ Բնակչությունն զբաղված է այգեգործությամբ, դաշտավարությամբ, թռչնաբուծությամբ և անասնապահությամբ։ Համայնքի զարգացման գերակա ուղղություններից է խաղողագործությունը և գինեգործությունը, ինչպես նաև զարգացող պտղաբուծությունը, որի շնորհիվ համայնքում համեմատականորեն բարձր է բնակչության զբաղվածությունը, որը էականորեն նպաստում է արտագաղթի կանխմանը։ Արենի գյուղում գործում է 2 գինու գործարան, որտեղ արտադրվում է «Արենի» տեսակի հանրահայտ գինի։

Պատմություն
-----------

Արենին Վայոց ձորի հին և նշանավոր գյուղերից է, ճանապարհային հանգույց և Շարուրի դաշտավայրից Վայոց ձոր մտնող կիրճը փակող ռազմական կետ։ Հնում Արենին գտնվել է այժմյան գյուղից կես կմ հյուսիս՝ բլրի վրա, որտեղ մինչ օրս կանգուն է Մոմիկ ճարտարապետի կողմից 1321 թ. կառուցված սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։ Գյուղի տարածքում կան հնավայրեր, մի քանի ավերված գյուղատեղիներ, արձանագրություն ունեցող բազմաթիվ խաչքարեր ու գեղեցիկ քարայրներ՝ Մագիլի և Թռչունների։

Արենին ունի զբոսաշրջության մեծ պաշար՝ պատմամշակութային բազմաբնույթ բարձրարժեք հուշարձաններ։ Համայնքի վարչական տարածքում է գտնվում միջազգային նշանակության հուշարձան Նորավանքի համալիրը։ Բազմաթիվ են նաև բնության հուշարձանները՝ ժայռեր, ջրվեժներ, անդնդախոր ձորեր։

Գյուղի կենտրոնում արենցիները կանգնեցրել են հուշարձան-կոթող՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում զոհված, և խաչքար՝ Արցախյան ազատամարտում զոհված համագյուղացիների հիշատակին։

2004 թվականից ի վեր, հոկտեմբեր ամսին Արենի գյուղում կազմակերպվում է գինու փառատոն, որը դարձել է ավանդական։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ

Արենիում է գտնվում եռակամար կամուրջը (1265-1287 թթ.), Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (1321 թ.), XIII դարի ամրոցը, մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հազարամյակի կիկլոպյան ամրոցը և X-XVI դարերի խաչքարեր։

Բնակչություն
------------

2011 թվականի մարդահամարի տվյալներով Արենիի բնակչությունը 1772 է.



| Տարի | Բնակչություն |
| --- | --- |
| 1831 | 63 մարդ |  |
| 1873 | 294 մարդ |  |
| 1897 | 579 մարդ |  |
| 1926 | 613 մարդ |  |
| 1959 | 1094 մարդ |  |
| 1970 | 1370 մարդ |  |
| 1979 | 1351 մարդ |  |
| 1989 | 1623 մարդ |  |
| 2001 | 1794 մարդ |  |
| 2011 | 1772 մարդ |  |

Տնտեսություն
------------

Բնակավայրի տարածքը հիմնականում ընկած է Արփա գետի հովտի լայնացած մասում և ավտոխճուղու երկարությամբ զարգանում է դեպի հյուսիս և արևելք։ Գյուղի եզրերը աստիճանաբար բարձրացել են դեպի գետահովտի զառիթափ լանջերը։ Էկոլոգիական վիճակի սրություն բնակավայրում չկա, քանի որ չկան արդյունաբերական վտանգավոր օբյեկտներ և արտադրական համալիրներ։ Գյուղը թաղված է մրգատու այգիների մեջ։ Տների ճնշող մեծամասնությունը տանիքավոր է և հարմարավետ։ Բնակչությունն զբաղված է այգեգործությամբ, դաշտավարությամբ, թռչնաբուծությամբ, անասնապահությամբ։ Համայնքի զարգացման գերակա ուղղություններից է խաղողագործությունը և գինեգործությունը, ինչպես նաև զարգացող պտղաբուծությունը, որի շնորհիվ համայնքում համեմատականորեն բարձր է բնակչության զբաղվածությունը։ Արենի գյուղում գործում է 2 գինու գործարան, որտեղ արտադրվում է «Արենի» տեսակի հանրահայտ գինի։

Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, հիվանդանոց, մշակույթի տուն, գրադարան։

Պատկերասրահ
-----------

* Տեսարան ԱրենիիցՏեսարան Արենիից
* Տեսարան ԱրենիիցՏեսարան Արենիից
* Հին Արենի գինու գործարանՀին Արենի գինու գործարան
* Արենիի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցիԱրենիի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի
* Սուրբ Աստվածածին, ԱրենիՍուրբ Աստվածածին, Արենի
* Սուրբ Աստվածածին, ԱրենիՍուրբ Աստվածածին, Արենի
* Արենիի գինու փառատոնԱրենիի գինու փառատոն
* Արենի գինու փառատոն 2014Արենի գինու փառատոն 2014
* Արենի գինու փառատոն 2014Արենի գինու փառատոն 2014
* Գինու կարասԳինու կարաս
* Արենիի բարիքներիցԱրենիի բարիքներից
* Արենիի բարիքներիցԱրենիի բարիքներից
* Տեսարան ԱրենիիցՏեսարան Արենիից
* ԱրենիԱրենի
* Արփա գետԱրփա գետ
* Մեղվապահությունը ԱրենիումՄեղվապահությունը Արենիում
* Գյուղի բնակիչներԳյուղի բնակիչներ

Տես նաև
-------

* Արենիի քարանձավ
* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Արենի)
* Արենի գինու փառատոն
* Արենիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Տեղեկություններ Արենի համայնքի մասին Վայոց Ձորի մարզի մարզպետարանի կայքում, *(արխիվացված 22․11․2023 թվական)*։
2. ↑  Արենի համայնքի ղեկավար և ավագանի
3. 1 2  Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքները (հայ.)
4. ↑  Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշում «Հայաստանի Հանրապետության սահմանամերձ համայնքների ցանկը հաստատելու մասին» 17 նոյեմբերի 1998 թվականի N 713, քաղ. Երևան։
5. ↑  "Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան, էջ 112" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2014 թ․ սեպտեմբերի 12-ին. Retrieved 2014 Հունիսի 4. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
6. 1 2 3 4 5 6  Հայաստանի Հանրապետության բնակավայրերի բառարան (հայ.) — Երևան: 2008. — էջ 31. — 184 p.
7. 1 2  *Կորկոտյան Զ.* Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831-1931) (հայ.) — Երևան: 1932. — 185 p.
8. ↑  Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան (հայ.) — Երևանի պետական համալսարան, 1986. — հատոր 5. — էջ 570.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 22)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7729754-4 · VIAF: 247899741 · WorldCat VIAF: 247899741 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայաստան Վայոց ձորի մարզի բնակավայրեր |
| --- |
|  |
| **Վարչկենտրոն՝** Եղեգնաձոր |
|  |
| Վայքի տարածաշրջան | Ազատեկ • Արին • Արտավան • Բարձրունի • Գետիկվանք • Գոմք • Զառիթափ • Զեդեա • Խնձորուտ • Կարմրաշեն • Հերհեր • Մարտիրոս • Նոր Ազնաբերդ • Սարավան • Սերս • **Վայք** • Փոռ |  |
|  |
| Ջերմուկի տարածաշրջան | Գնդեվազ • Կեչուտ • **Ջերմուկ** |
|  |
| Եղեգնաձորի տարածաշրջան | Ագարակաձոր • Աղավնաձոր • Աղնջաձոր • Արենի • Արտաբույնք • Արփի • Գետափ • Գլաձոր • Գնիշիկ • Գողթանիկ • Ելփին • Եղեգիս • **Եղեգնաձոր** • Թառաթումբ • Խաչիկ • Հերմոն • Հորբատեղ • Հորս • Մալիշկա • Շատին • Չիվա • Ռինդ • Սալլի • Վարդահովիտ • Վերնաշեն • Քարագլուխ |
|  |
| Ոչ համայնքային գյուղեր | Ախտա • Ամաղու • Արատես • Կալասար • Կապույտ • Հորադիս • Մոզրով • Սևաժայռ • Ուղեձոր |
|  |
| Պորտալ:Վայոց ձոր |

 |