**Ջալանդհար** (ա.-փենջ.` ਜਲੰਧਰ, անգլ.՝ Jalandhar), քաղաք Հնդկաստանի Փենջաբ նահանգում, Ջալանդհար շրջանի վարչական կենտրոնը։ Ջալանդհարը 1947 թվականից մինչև 1953 թվականը եղել է Փանջաբ նահանգի վարչական կենտրոնը (մինչև մայրաքաղաքի տեղափոխումը Չանդիգարհ)։

Պատմություն
-----------

Ջալանդհարը Փենջաբի հին քաղաքներից մեկն է, որը հայտնի է առնվազն մեր թվարկության 100 թվականից։ Դոաբ Ջալանդհարը (մարզ, գտնվում է Բիաս և Սաթլեջ գետերի միջև) եղել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու կայսրության արևելյան եզրը։ Հնում Ջալանդհարի իշխանությունները միավորել են գրեթե բոլոր ստորին դոաբները՝ Ռավի գետից մինչև Սաթլեջ գետը։ Համաձայն Պադամայի պուրանների՝ Ջալանդհար դոաբն իր անունն ստացել է Շիվայի որդու՝ Դանավայի Ջալանդհար թագավորի կողմից։ Նախքան սիկհականությանը տարածումը Ջալանդհարում պաշտվող գլխավոր աստվածը եղել է Շիվան։

Ջալանդհարի մասին ամենավաղ հիշատակումը կատարել է Քուշանական արքա Կանիշկին, որի օրոք մոտավորապես մեր թվարկության 100 թվականին տեղի է ունեցել բուդդայական աստվածաբանների խորհուրդը, որոնք հավաքվել էին բուդդայական տեքստերի հավաքման, համակարգման և աղանդների միջև եղած տարաձայնությունների մեղմացման նպատակով։

Տասներորդ դարի երկրորդ կեսից մինչև 1019 թվականը Ջալանդհարը եղել է հինդուական Շահի իշխանության կազմում։

1551 թվականի նոյեմբերին Ջալանդհարում Հումայուն կայսրի որդի Աքբարն ամուսնացել է իր ազգականուհու՝ Ռուկայա Սուլթան Բեգունի հետ, որը դարձել է իր առաջին և գլխավոր կինը։

16-րդ դարից սկսած Ջալանդհարի մարզում սկսել է տարածվել սիկհականությունը։ 1811 թվականին մահարաջ Ռաջիթ Սինգհը սիկհական համայնքի տեղացի առաջնորդների աջակցությամբ վերահսկողություն է հաստատել Ջալանդհարի դոայի նկատմամբ։ 1845 թվականին Ռանի Ջինդ Քաուրը հռչակվել է սիկհների կայսրուհի և սկսվել է անգլո-սիկհական առաջին պատերազմը։ 1846 թվականի սիկհականներն ստիպված են եղել Ջալանդհար դոաբը զիջել անգլիացիներին։

Աշխարհագրություն
----------------

Ջալանդհարը գտնվում է Բիաս և Սաթլեջ գետերի միջև ընկած ոռոգելի հարթավայրում,։ Միջին բարձրությունը ծովի մակարդակից 228 մետր է։ Քաղաքը գտնվում է Մեծ անիվի ճանապարհին՝ Դելի և Ամրիթսար քաղաքների միջև՝ Ամրիթսարից 90 կիլոմետր, Փենջաբ նահանգի մայրաքաղաք Չինդիգարհից 114 կիլոմետր և Դելիից 375 կիլոմետր հեռավորության վրա։

### Կլիմա

Ջալանդհարի կլիման մերձարևադարձային մուսսոնային է, ցուրտ ձմեռներով և տաք ամառներով։ Ամռան առավելագույն ջերմաստիճանը կազմում է 48°С, նվազագույնը՝ 25°С։ Ձմռան առավելագույն ջերմաստիճանը 19°С է, նվազագույնը՝ −5°С։ Տարեկան միջին տեղումների քանակը մոտավորապես կազմում է 579 միլիմետր (ամենաշատ տեղումները լինում են մուսոնային սեզոնում՝ հուլիս-օգոստոս ամիսներին)

| Ջալանդհարի կլիմայական տվյալները |
| --- |
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի  |
| Միջին բարձր °C (°F) | 19.4 (66.9) | 21.6 (70.9) | 26.0 (78.8) | 34.5 (94.1) | 39.4 (102.9) | 40.6 (105.1) | 34.1 (93.4) | 33.1 (91.6) | 32.6 (90.7) | 31.5 (88.7) | 27.2 (81) | 22.3 (72.1) | 30.19 (86.35) |
| Միջին ցածր °C (°F) | 6.2 (43.2) | 8.6 (47.5) | 13.2 (55.8) | 19.0 (66.2) | 23.8 (74.8) | 25.6 (78.1) | 24.7 (76.5) | 25.8 (78.4) | 21.8 (71.2) | 18.3 (64.9) | 12.1 (53.8) | 7.2 (45) | 17.19 (62.95) |
| Տեղումներ մմ (դյույմ) | 10.7 (0.421) | 16.7 (0.657) | 32.8 (1.291) | 15.2 (0.598) | 20.4 (0.803) | 69.7 (2.744) | 155.2 (6.11) | 183.6 (7.228) | 60.0 (2.362) | 1.5 (0.059) | 6 (0.24) | 15 (0.59) | 586.8 (23.103) |
| *աղբյուր:*  |

Բնակչություն
------------

Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի՝ բնակչությունը կազմում է 873 725 մարդ։ 
Բնակչության հիմնական լեզուն փանջաբին է, բավական տարածված է նաև անգլերենը։ Բնակչության 54,54 %-ը դավանում է հինդուիզմ, 45,46 %-ը՝ աիկհականություն։

Տնտեսություն
------------

Գործում են սպորտային ապրանքների, էլեկտրոնիկայի և այլ ապրանքների արտադրություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «About Jalandhar». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ սեպտեմբերի 27-ին.
2. ↑  «Tourism». National Informatics Centre. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ ապրիլի 8-ին. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 1-ին.
3. ↑
4. ↑  Eraly, Abraham (2000). *Emperors of the Peacock Throne : the Saga of the Great Mughals*. Penguin books. էջեր 123. ISBN 9780141001432.
5. ↑  «Jalandhar, India Page» (անգլերեն). Fallingrain Global Gazetteer. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 8-ին.
6. ↑  «Average Weather for Jalandhar — Temperature and Precipitation». The Weather Channel. Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 4-ին.
7. ↑  «Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above» (PDF) (անգլերեն). Provisional Population Totals, Census of India 2011. Վերցված է 2012 թ․ սեպտեմբերի 3-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 16036226-X · NKC: ge1022686 · VIAF: 126564642 · WorldCat VIAF: 126564642 |

 |