**Թերեզա Ֆյոդորովնա Ռիս** (գերմ.՝ Teresa Feoderovna Ries, հունվարի 30, 1874(1874-01-30), հունվարի 30, 1866(1866-01-30) կամ հունվարի 31, 1877(1877-01-31), Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն և Բուդապեշտ - հուլիսի 16, 1956(1956-07-16), Լուգանո, Տիչինո, Շվեյցարիա), ռուսական-հրեական ծագմամբ ավստրիացի նկարչուհի։

Կենսագրություն
--------------

Թերեզա Ֆյոդորովնա Ռիսը ծնվել է 1874 թվականին Ռուսաստանում, հրեական ընտանիքում։ Սովորել է Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում, որտեղից արտաքսվել է ուսուցիչներից մեկի նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքի համար։ 21 տարեկան հասակում տեղափոխվել է Վիեննա, որտեղ կայացել է նրա առաջին ցուցահանդեսը։ Ներկայացրել է «Վհուկը» քանդակը՝ եղունգները կտրող մերկ կնոջ ֆիգուր, որը գրավել է Ֆրանց Յոզեֆ I կայսեր ուշադրությունը, և շուտով Ռիսը հայտնի է դարձել Վիեննայում։ Ցուցահանդես է այցելել նաև Վիեննական սեցեսիոնի ակտիվ անդամ Գուստավ Կլիմտը, ով առաջարկել է Ռիսին հանդես գալ իրենց հետ։ Ռիսը խնդրել է Էդմունդ ֆոն Հելմերին դառնալ իր ուսուցիչը, որը սկզբում մերժել է նրան՝ ասելով «անօգուտ է կնոջը դասավանդել, քանի որ նրանք ամուսնանում են», սակայն օգնել է Ռիսին ցուցադրել իր աշխատանքները և պատվերներ ստանալ։

1900 թվականին Ռիսը ցուցահանդես է ունեցել Փարիզի Համաշխարհային և 1911 թվականի Թուրինի Համաշխարհային ցուցահանդեսներում Ռուսաստանի և Ավստրիայի հրավերով։ Լիխտենշտեյնի իշխան Ալոիզն առաջարկել է Ռիսին իր սեփական պատկերասրահին կից սենյակներն օգտագործել որպես ստուդիա։

Ռիսն աշխատել է քարով, մարմարով, գիպսով, բրոնզով՝ ստեղծելով հանրային և մասնավոր աշխատանքներ։ Նրա հայտնի մերկ քանդակներից են՝ «Լուսնոտը» (մինչև 1894),, «Լյուցիֆեր» (1897), «Մահ» (1898)։ Ստեղծել է քանդակներ, կիսանդրիներ հանրային տարածքների համար։ Նրա ստեղծած Յարոմիր Մուդիի կիսանդրին (1897) տեղադրված է Վիեննայի Հրշեջ ընկերության շենքի առջև։ Ռիսը հատկապես հայտնի է Մարկ Տվենի կիսանդրիի և նրան լուսանկարելու համար այն ժամանակահատվածում, երբ Տվենն ապրել է Վիենայում։

Ըստ արվեստաբան Կառլ Կրաուսի՝ «Ռիսի ցուցահանդեսներն ունեցել են չափազանց շատ հրապարակայնություն»։ 1928 թվականին Ռիսը տպագրել է իր հուշերը՝ վերնագրված «Die Sprache des Steines» («Քարի լեզուն»)։ 1938 թվականին նացիստական քաղաքականության պատճառով Ռիսն արտաքսվել է իր պատկերասրահից ու ստուդիայից։ Մինչև 1942 թվականը շարունակել է աշխատել Վիեննայում, այնուհետև արտագաղթել է Լուգանո, Շվեյցարիա։

Անձնական կյանք
--------------

Մոսկվայում, դեռահաս տարիքում, Ռիսն ամուսնացել, կորցրել է երեխային և ամուսնալուծվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2 3 4
3. 1 2 3  *Baumgartner M.* 114 // Der Verein der Schriftstellerinnen und Künstlerinnen in Wien (գերմ.) — Böhlau Verlag, 2015. — ISBN 978-3-205-20168-7, 978-3-205-79702-9 — doi:10.7767/9783205201687
4. 1 2
5. 1 2 3 4  *(unspecified title)* — doi:10.32020/ARTANDDOC/21/2019/17
6. 1 2
7. 1 2 3  Ben-Eli, Birgit (2009 թ․ մարտի 1). «Austria: Jewish Women Artists». *Jewish Women: A Comprehensive Historical Encyclopedia*. Jewish Women's Archive. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 26-ին.
8. 1 2  Johnson, 2012, էջ 205
9. 1 2 3 4 5 6 7  «The Forgotten Women Artists of Vienna 1900». 2012 թ․ հունիսի 24.
10. 1 2  Johnson, 2012, էջ 209
11. 1 2  Johnson, 2012, էջ 203
12. ↑  Johnson, 2012, էջ 207
13. ↑  Johnson, 2012, էջեր 1–2
14. ↑  Johnson, 2012, էջեր 203–204
15. ↑  Johnson, 2012, էջ 208
16. ↑  Johnson, 2012, էջեր 218–219
17. ↑  «Literary Pickups». *Book Notes: A Monthly Literary Magazine and Review of New Books*. **1**: 288. November 1898.
18. 1 2  Ivry, Benjamin (2013 թ․ հունվարի 12). «Turn-of-Century Vienna Artists Deserve Second Look». *The Forward*. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 26-ին.
19. ↑  Johnson, 2012, էջ 2

Աղբյուրներ
----------

* Johnson, Julie M. (2012). *The Memory Factory: The Forgotten Women Artists of Vienna 1900*. Purdue University Press. ISBN 978-1-55753-613-6.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 122716221 · ISNI: 000000001739393X · VIAF: 72427319 · WorldCat VIAF: 72427319 |

 |