**Ջրազրկում**, օրգանիզմում ջրի ընդհանուր քանակի դեֆիցիտ, որն ուղեկցվում է նյութափոխանակության խանգարումներով։ Սա տեղի է ունենում, երբ օրգանիզմի ջրի կորուստը գերազանցում է ջրի ընդունմանը, հիմնականում ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության, հիվանդության կամ շրջակա միջավայրի բարձր ջերմաստիճանի հետևանքով։ Ջրազրկում կարող է առաջանալ նաև ուժեղացած դիուրեզի հետևանքով, որը բարձրացնում է Կեսոնային հիվանդության զարգացման ռիսկը ջրասուզակների մոտ։

Մարդկանց մեծամասնությունը կարող են դիմանալ մարմնի ընդհանուր ջրի 3-4 տոկոս նվազմանը` առանց դժվարության կամ առողջության վրա բացասական ազդեցությունների։ 5-8 տոկոսով նվազումը կարող է առաջացնել հոգնածություն և գլխապտույտ։ Ամբողջ մարմնի ջրի ավել քան 10 տոկոսի կորուստը կարող է հանգեցնել ֆիզիկական և մտավոր վատթարացման, որն ուղեկվում է ծարավի ուժեղ զգացումով։ Մահը վրա է հասնում օրգանիզմում ընդհանուր ջրի քանակի 15-25 տոկոսի կորուստի դեպքում։ Թեթև ջրազրկումը բնութագրվում է ծարավի զգացումով և ընդհանուր անհանգստությամբ, որը սովորաբար վերականգնվում է օրալ ռեհիդրատացիայով։ Ջրազրկումը կարող է առաջացնել հիպերնատրեմիա (արյան մեջ նատրիումի իոնների բարձր մակարդակ), այն տարբերվում է հիպովոլեմիայից (արյան ծավալի, մասավորապես արյան պլազմայի կորուստ)։

Նշաններ և ախտանիշներ
--------------------

Պարանոցի անոթների ուլտրաձայնը, որը օգնում ծանր ջրազրկման ախտորոշման ժամանակ
Ջրազրկման հիմնական նշաններն են ծարավը և նյարդաբանական փոփոխությունները, ինչպիսիք են գլխացավերը, ընդհանուր անհանգստությունը, ախորժակի կորուստը, մեզի ծավալի նվազումը (եթե պոլիուրիան չէ ջրազրկման պատճառը), անբացատրելի հոգնածությունը, մանուշակագույն եղունգները և ցնցումները։ Ջրազրկման նշանները ավելի են ծանրանում օրգանիզմի ընդհանուր ջրի քանակի ավելի մեծ կորստով։ Օրգանիզմի ջրի կորուստը 1-2 տոկոսով, որը համարվում է թեթև ջրազրկում, վատ ազդեցություն է թողնում ճանաչողական ֆունկցիայի վրա։

50 տարեկանից բարձր մարդկանց մոտ ծարավի զգացողությունը նվազում է և տարիքր հետ էլ գնալով նվազում է։ Շատ մեծահասակ քաղաքացիներ տառապում են ջրազրկման նշաններից։ Ջրազրկումը նպաստում է տարեցների հիվանդացությանը, հատկապես այն պայմաններում, որոնք նպաստում են ջրի կորստին, ինչպես օրինակ շոգ եղանակի ժամանակ։ Ըստ Կոխրանի հետազոտության ջրազրկումը սահմանվում է ջրի կորուստ, որի ժամանակ պլազմայի օսմոլյարությունը 295մՕսմ/Կգ է կամ ավելի, և տարեցների մոտ հիմնական ախտանիշներն են արտահայտված թուլությունը, հեղուկների բացակայությունը սննդի ընդունումների միջև։

Պատճառներ
---------

Ջրազրկման ռիսկի գործոնները ներառում, բայց չեն սահմանափակվում հետևյալով՝ շոգ և խոնավ եղանակին ծանրաբեռնվածություն, բարձրադիր վայրերում բնակվելը, թեթև աթլետիկան, տարեց մեծահասակները, նորածինները, երեխաները և քրոնիկ հիվանդություններ ունեցող մարդիկ։

Ջրազրկում կարող է նաև հանդիսանալ տարբեր դեղանյութերի և դեղամիջոցների կողմնակի ազդեցություն։

Տարեցների շրջանում ջրազրկման հիմանական պատճառներն են համարվում ծարավի հանդեպ բթացած ռեակցիան, ջրի ընդունման անբավարար ունակությունը՝ ի հավելում ջրի ավելցուկային կորուստների (հատկապես հիպերգլիկեմիայի հետ կապված)։ Ազատ ջրի ավելցուկը կամ հիպոտոնիկ ջուրը, հեռանում են օրգանիզմից 2 եղանակով՝ նշանակալի կորուստ, ինչպիսիք են օսմոտիկ դիուրեզը, քրտնարտադրությունը, փսխումը և լուծը, և ջրի աննշան կորուստը, որը տեղի է ունենում մաշկի և շնչուղիների միջոցով։ Մարդկանց մոտ ջրազրկման պատճառ կարող են հանդիսանալ հիվանդությունների և տարբեր խնդիրների լան շրջանակը, որոնք խանգարում եմ օրգանիզմում ջրի հոմեոստազը։ Դրանք հիմնականում առաջանում են ջրի հասանելիության պակասից կամ նատրիումի ավելցուկից։

Ախտորոշում
----------

### Սահմանում

Ջրազրկումը առաջանում է, երբ ջրի ընդունում անբավարար է նորմալ ֆիզիոլոգիական պրոցեսների հետևանքով կորցրած ջրի քանակը վերականգնելու համար, ներառյալ շնչառությունը, միզարձակումը, քրտնարտադրությունըկամ այլ պատճառներ՝ օրինակ լուծը կամ փսխումը։ Ջրազրկումը կարող է լինել կյանքին սպառնացող ծանր ընթացքի դեպքում և հանգեցնել ցնցումների կամ շնչառության կանգի, ինչպես նաև կա օսմոտիկ ուղեղային այտուցի առաջացման ռիսկ, եթե ռեհիդտարացիան կատարվի չափից դուրս արագ։

«Ջրազրկում» տերմինը երբեմն սխալ է օգտագործվում` որպես առանձին պատճառ հիպովոլեմիայի զարգացման համար, որը մասնավորապես վկայում է արյան պլազմայի ծավալի նվազման մասին։ Մարդու մոտ այս երկուսը կարգավորվում են անկախ մեխանիզմների միջոցով, տարբերությունը կարևոր Է հետագա բուժման համար

Կանխարգելում
------------

Սովորական առօրյա գործունության ժամանակ ծարավը ադեկվատ ուղեցույց է պատշաճ խոնավեցում ապահովելու համար։ Ջրի նվազագույն քանակի ընդունումը որոշվում է անհատական, կախված մարմնի քաշից, շրջակա միջավայրից, սննդակարգից և դիետայից։ Ֆիզիկական վարժությունների, շոգ եղանակի և ծարավի իջեցված պատասխան ռեակցիայի ժամանակ հնարավոր է պահանջվի ջրի լրացուցիչ քանակ։ Մրցումներին մասնակցող սպորտսմենների մոտ մինչ ծարավելը հեղուկի ընդունումը բերում է ֆունկցիոնալ հնարավորությունների լավացման, այն անվտանգ է, չնայած բերում է քաշի կորուստի։ 2010 թվականի տվյալներով չկան հետազոտություններ, որոնք ցույց են տալիս, որ մարզումներից առաջ հեղուկի ընդունումից խուսափելն ու քաշի պահպանումը օգտակար են։

Շոգ կամ խոնավ եղանակին կամ ծանր ֆիզիկական աշխատանքի ժամանակ ջրի կորուստը կարող է զգալիորեն աճել, քանի որ մարդիկ ունեն քրտնարտադրության կարգավորման մեծ և լայն հնարավորություններ։ Տղամարդկանց մոտ ամբողջ մարմից քրտինքի կորուստը կարող է գերազանցել 2լ/ժ մրցակցային սպորտաձևերի ժամանակ, և 3-4լ/ժ՝ շոգին կարճաժամկետ և բարձր ինտեսիվության պարապմունքի ժամանակ։ Քրտինքի միջոցով կորցվում է այսքան մեծ քանակությամբ ջուր, դրա հետ նաև էլեկտրոլիտներ, հատկապես նատրիում։

Սպորտսմենների մեծամասնության մոտ 4-5 ժամ պարապելուց հետո, քրտինքի մեջ նատրիումի պարունակությունը 50մմոլ/լ քիչ է, նատրիումի ամբողջ կորուստը կազմում է օրգանիզմի ընդհանուր պաշարի 10% -ից քիչ (ընդհանուր պաշարը 70կգ մարդու մոտ կազմում է մոտավորապես 2500մմոլ կամ 58գրամ )։ Այս կորուստները կարծես թե լավ հանդուրժվում են մարդկանց մեծամասնության կողմից։ Հեղուկ փոխարինող ըմպելիքների մեջ որոշակի քանակությամբ նատիումի ընդգրկումը, որոշ տեսական օգուտներ է պարունակում և մեծ վտանգ չի ներկայացնում, քանի դեռ այդ հեղուկները հիպոտոնիկ են։

Բուժում
-------

Թեթև ջրազրկման բուժումը, որը հաճախ համարում են ամենաարդյունավետը ներառում է խմելու ջրի ընդունում՝ դադարեցնելով հեղուկի կորուստը։

Հասարակ ջուրը վերականգնում է միայն արյան պլազման՝ ընկճելով ծարավի մեխանիզմը, մինչև լուծելի նյութերի մակարդակի համալրումը։

Պինդ կերակուրները կարող են նպաստել փսխմանը և լուծին, որը կբերի հեղուկի կորստի։ Մեզի կոնցենտրացիան և հաճախականությունը վերադառնում են նորմային, երբ ջրազրկումը վերականգնվում է։

Որոշ դեպքերում ջրազրկված վիճակի շտկումն իրականացվում է անհրաժեշտ ջրի և էլեկտրոլիտների համալրմամբ (օրալ ռեհիդրատացիոն թերապիայի միջոցով կամ ներերակային ճանապարհով հեղուկների համալրմամբ)։ Քանի որ օրալ ռեհիդրատացիան ավելի քիչ ցավոտ է, քիչ ինվազիվ, քիչ ծախսատար և այն ավելի հեշտ է ապահովել, այն համարվում է ընտրության բուժում թեթև ջրազրկման դեպքում։ Ներերակային ռեհիդրատացիայի համար օգտագործվող լուծույթները պետք է լինեն իզոտոնիկ կամ հիպերտոնիկ։ Երակների մեջ ներարկված մաքուր ջուրն առաջացնևմ է արյան կարմիր բջիջների՝ էրիթրոցիտների քայքայում։

Եթե մաքուր ջուրը հասանելի չէ (օրինակ ծովում կամ անապատում), ծովի ջուրը կամ էթանոլը էլ ավելի կվատթարացնեն իրավիճակը։ Մեզը պարունակում է լուծված աղերի ավելի ցածր կոնցենտրացիա, քան ծովային ջուրը, դրա համար բազմաթիվ ուղեցույցները դեմ են դրա օգտագործմանը։ Եթե ինչ-որ մեկը ջրազրկված է, և նրան տեղափոխում են հիվանդանոց, ներերակային կաթիլայիններ ևս օգտագործվում են։

Ջրազրկման ծանր դեպքերում, երբ առկա է ուշագնացություն, անգիտակից վիճակ,կամ այլ խանգարող հանգամանք (հիվանդը չի կարողանում կանգնել կամ հստակ մտածել) այս դեպքում անհրաժեշտ է շտապ գնություն։ Հեղուկները,որոնք պարունակում են փոխարինող էլեկտրոլիտների պատշաճ քանակությունը տրվում են պերօրալ (բերանացի) կամ ներերակային՝ էլեկտրոլիտների վիճակի մշտական գնահատմամբ. ամբողջական վերականգնումը հնարավոր է բոլոր դեպքերում, բացառությամբ ծայրահեղ իրավիճակների։

Տես նաև
-------

* Հիդրատացնող հեղուկներ
* Տերմինալ ջրազրում
* Չորություն (բժշկական)
* Ներքին ընդունման ռեհիդրատացիոն թերապիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Mange K, Matsuura D, Cizman B, Soto H, Ziyadeh FN, Goldfarb S, Neilson EG (November 1997). «Language guiding therapy: the case of dehydration versus volume depletion». *Annals of Internal Medicine*. **127** (9): 848–53. doi:10.7326/0003-4819-127-9-199711010-00020. PMID 9382413.
2. ↑  Ashcroft F, Life Without Water in Life at the Extremes. Berkeley and Los Angeles, 2000, 134-138.
3. ↑  «UOTW #59 - Ultrasound of the Week». *Ultrasound of the Week*. 2015 թ․ սեպտեմբերի 23. Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 27-ին.
4. ↑  Riebl SK, Davy BM (November 2013). «The Hydration Equation: Update on Water Balance and Cognitive Performance». *ACSM's Health & Fitness Journal*. **17** (6): 21–28. doi:10.1249/FIT.0b013e3182a9570f (inactive 2019 թ․ օգոստոսի 20). PMC 4207053. PMID 25346594.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ DOI inactive as of 2019 (link)
5. ↑  Hooper L, Abdelhamid A, Attreed NJ, Campbell WW, Channell AM, Chassagne P, և այլք: (April 2015). «Clinical symptoms, signs and tests for identification of impending and current water-loss dehydration in older people». *The Cochrane Database of Systematic Reviews*. **4** (4): CD009647. doi:10.1002/14651858.CD009647.pub2. PMID 25924806.
6. ↑  «Dehydration Risk factors - Mayo Clinic». *www.mayoclinic.org*. Վերցված է 2015 թ․ դեկտեմբերի 14-ին.
7. ↑
8. ↑  Borra SI, Beredo R, Kleinfeld M (March 1995). «Hypernatremia in the aging: causes, manifestations, and outcome». *Journal of the National Medical Association*. **87** (3): 220–4. PMC 2607819. PMID 7731073.
9. ↑  Lindner G, Funk GC (April 2013). «Hypernatremia in critically ill patients». *Journal of Critical Care*. **28** (2): 216.e11–20. doi:10.1016/j.jcrc.2012.05.001. PMID 22762930.
10. ↑  *906999*, բաժին *Dehydration*(անգլ.) *EMedicine* կայքում
11. ↑  Bhave G, Neilson EG (August 2011). «Volume depletion versus dehydration: how understanding the difference can guide therapy». *American Journal of Kidney Diseases*. **58** (2): 302–9. doi:10.1053/j.ajkd.2011.02.395. PMC 4096820. PMID 21705120.
12. ↑  «Dietary Reference Intakes: Water, Potassium, Sodium, Chloride, and Sulfate : Health and Medicine Division». *www.nationalacademies.org* (անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 7-ին.
13. ↑  Godman H (September 2016). «How much water should you drink?». Harvard Health. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 7-ին.
14. ↑  Noakes TD (2010). «Is drinking to thirst optimum?». *Annals of Nutrition & Metabolism*. 57 Suppl 2 (s2): 9–17. doi:10.1159/000322697. PMID 21346332.
15. ↑  Taylor NA, Machado-Moreira CA (February 2013). «Regional variations in transepidermal water loss, eccrine sweat gland density, sweat secretion rates and electrolyte composition in resting and exercising humans». *Extreme Physiology & Medicine*. **2** (1): 4. doi:10.1186/2046-7648-2-4. PMC 3710196. PMID 23849497.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չպիտակված ազատ DOI (link)
16. 1 2  Coyle EF (January 2004). «Fluid and fuel intake during exercise». *Journal of Sports Sciences*. **22** (1): 39–55. CiteSeerX 10.1.1.321.6991. doi:10.1080/0264041031000140545. PMID 14971432.
17. ↑  Murray R, Stofan J (2001). «Ch. 8: Formulating carbohydrate-electrolyte drinks for optimal efficacy». In Maughan RJ, Murray R (eds.). *Sports Drinks: Basic Science and Practical Aspects*. CRC Press. էջեր 197–224. ISBN 978-0-8493-7008-3.
18. ↑  "Healthwise Handbook," Healthwise, Inc. 1999
19. ↑  Wedro B. «Dehydration». *MedicineNet*. Վերցված է 2014 թ․ հունիսի 10-ին.
20. ↑  «Can Humans drink seawater?». *National Ocean Service*. National Ocean Service NOAA Department of Commerce.
21. ↑  «SimpleSurvival Find Water». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 29-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 12-ին.
22. ↑  Tracker Trail - Mother Earth News - Issue #72
23. ↑  «EQUIPPED TO SURVIVE (tm) - A Survival Primer». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ դեկտեմբերի 30-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 12-ին.
24. ↑  «Five Basic Survival Skills in the Wilderness». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
25. ↑  Ellershaw JE, Sutcliffe JM, Saunders CM (April 1995). «Dehydration and the dying patient». *Journal of Pain and Symptom Management*. **10** (3): 192–7. doi:10.1016/0885-3924(94)00123-3. PMID 7629413.

Գրականություն
-------------

* Byock I (1995). «Patient refusal of nutrition and hydration: walking the ever-finer line». *The American Journal of Hospice & Palliative Care*. **12** (2): 8–13. doi:10.1177/104990919501200205. PMID 7605733.
* Steiner MJ, DeWalt DA, Byerley JS (June 2004). «Is this child dehydrated?». *JAMA*. **291** (22): 2746–54. doi:10.1001/jama.291.22.2746. PMID 15187057.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Definition of dehydration by the U.S. National Institutes of Health's MedlinePlus medical encyclopedia

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՄԴ-9 · ՀՄԴ-10 · DiseasesDB · eMedicine · ICPC 2 · MedlinePlus · NCI Thesaurus  |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · MESH ID · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85036490 |

 |