**Տադեուշ Բոյ-Ժելենսկի** (այս տարբերակն ի հայտ է եկել ժամանակակից աղբյուրներում, անգլ.՝ Tadeusz Kamil Marcjan Żeleński, Tadeusz Boy-Żeleński, դեկտեմբերի 21, 1874(1874-12-21), Վարշավա, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 4, 1941(1941-07-04) կամ 1941, Լվով, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), լեհ թատերական քննադատ, ֆրանսիական գրականության թարգմանիչ, գրականագետ, կրթությամբ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1874 թվականին Վարշավայում։ Հայրը եղել է կոմպոզիտոր Վլադիսլավ Ժելենսկին։ Տադեուշ Ժելենսկին միացել է կրակովյան երիտասարդ հեղինակներին ու նկարիչների և նրանց հետ 1906 թվականին «Յամա Միխալիկա» սրճարանում հիմնել «Կանաչ գնդակ» կաբարեն` դառնալով սատիրական տեքստերի հեղինակ, որոնք հետագայում տպագրվել են «Բառեր» (լեհ.՝ Słówka) վերնագրով։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին աշխատել է երկաթուղային բժիշկ։ 1919 թվականից գրել է թատերական քննադատություն-վերլուծություններ նախ կրակովյան «Ժամ», ապա վարշավյան «Կուրիեր» թերթում։ 1922 թվականին Կրակովից տեղափոխվել է Վարշավա։

Ֆրանսերենից լեհերեն է թարգմանել բազմաթիվ ստեղծագործություններ, որոնց թվում են Մոլիերի, Ռասինի, Մարիվոյի պիեսները, Ֆրանսուա Վիյոնի, Վոլտերի, Բլեզ Պասկալի, Մոնտեսքյոյի, Շոդերլո դը Լակլոյի, Բրանտոմի, Դենի Դիդրոյի, Միշել Մոնտենի, Ժան-Ժակ Ռուսոյի, Օնորե դը Բալզակի, Մարսել Պրուստի ստեղծագործությունները։ Ստեղծել է մոտ հարյուրհատորանոց գրադարան, որոնք բաղկացած են ֆրանսիական դասականների թարգմանություններից։

«Գրական լուրեր» (լեհ.՝ Wiadomości Literackie) շաբաթաթերթում գրել է քաղաքական հոդվածներ։ Գրել է ֆելիետոնների շարքեր` «Մեր զավթիչները», «Կանանց դժոխք» և «Կոնսիստորիայի կույսեր», զբաղվել է կաթոլիկ եկեղեցու`լեհական հասարակության վրա ունեցած մեծ ազդեցության վերլուծությամբ։ Լեհաստանի գրականության ակադեմիայի անդամ է եղել։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո` 1939 թվականի սեպտեմբերին, Վարշավայից տեղափոխվել է Լվով և խորհրդային իշխանությունների ներկայացմամբ նույն թվականի հոկտեմբերին նշանակվել է Լվովի համալսարանի ֆրանսիական գրականության պատմության ամբիոնի վարիչ։ «Nowe Widnokręgi» ամսագրի խմբագրական կոլեգիայի անդամ է եղել, հոդվածներ է հրատարակել «Czerwony Sztandar» թերթում։ 1939 թվականի նոյեմբերի 19-ին ստորագրել է լեհ գրողների դիմումը, որը ողջունում էր Արևմտյան Ուկրաինայի միավորումը Ուկրաինայի խորհրդային սոցիալիստական հանրապետությանը։ 1940 թվականի հունվարին 15 այլ հեղինակների հետ սկսել է աշխատել լեհական գրականության եռահատոր դասագրքի շուրջ։

Երբ քաղաքը գրավել են հիտլերյան զորքերը, 1941 թվականի հուլիսի 3-ի լույս 4-ի գիշերը Տադեուշ Բոյ-Ժելենսկին թերապևտ Յան Գրեկի և նրա կնոջ հետ Կառլ Շյոնգարտի ղեկավարությամբ ձերբակալվել է Լվովի լեհ մտավորականությանը վերացնելու ծրագրի շրջանակներում և հենց նույն գիշերն էլ գնդակահարվել։ Գերեզմանատեղին հայտնի չէ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
3. 1 2  Առցանց լեհական կենսագրական բառարան (польск.)
4. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118808389 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.

Գրականություն
-------------

* Józef Hen, *Błazen — wielki mąż. Opowieść o Tadeuszu Boyu-Żeleńskim*, wyd. Iskry.
* *Boy we Lwowie*, red. Barbara Winklowa, Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 1992.
* Henryk Markiewicz, *Boy-Żeleński*, wyd. Wydawnictwo Dolnośląskie, 2001, seria *A to Polska właśnie*.
* Wojciech Natanson, *Boy-Żeleński* , Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1983.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տադեուշ Բոյ-Ժելենսկի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուս · Լարուսի · Մեծ կատալոնական · Treccani · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90055478 · BNE: XX1501071, XX1513378 · BNF: 11929640b · CiNii: DA02361881 · CONOR: 50400611 · GND: 118808389 · ISNI: 0000000110352251 · LCCN: n50019356 · NKC: jn20000400240 · NLA: 35823350 · NTA: 069834741 · NUKAT: n94005644 · PTBNP: 1729033, 1713741 · LIBRIS: 105198 · SUDOC: 027203212 · VIAF: 2478472 · WorldCat VIAF: 2478472 |

 |

 |