recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Բաշկիրական» կարտոֆիլ**, կարտոֆիլի տեսակ։

Ծագում
------

«Բաշկիրական» տեսակը ստեղծվել է Բաշկիրիայի գյուղատնտեսության գիտահետազոտական ինստիտուտի և ռուսական տնտեսագիտության գիտական ինստիտուտի գիտնականների կողմից կարտոֆիլի ֆերմայում։ Ա. Գ. Լորխան 1991 թվականին կենսաբանական սերմերից խաչաձև աճեցմամբ ստացել է «Բելոուսովյան» տեսակի հիբրիդը 289/82-3 գիտական ռուսական ինստիտուտի գիտնականների կողմից կարտոֆիլի ֆերմայում (ք. Մոսկվա)։

2007 թվականին ընդգրկվել է Ուրալյան տարածաշրջանի բուծման պետական գրանցամատյանում։

Տեսակի բնութագիր
----------------

Տեսակը պատկանում է ճաշացանկի մեջ մտնող վաղ տեսակների մեջ։ Վեգետացիայի շրջանը  60-ից 80 օր է։

Թուփը լինում է միջին բարձրության, ընձյուղները կիսաուղիղ։ Կոթերը 4-ից 8 հատ։ Տերևները կանաչ գույնի միջինից մինչև մեծ չափերի են։ Ալիքաձև եզրերը ուժեղ է։ Պսակը խոշոր է, կարմրամանուշակագույն։ Հազվադեպ հատապտուղների նման։

Գյուղատնտեսության եկամտաբերությունը 149-311 ցենտներ է, մեկ հեկտարը գերազանցում է 77 ցենտը, քան Ժուկովսկու վաղ և առաջնորդի ստանդարտները։ Ալյոնայի եւ Ժուկովսկիի վաղ չափանիշների մակարդակով, 55-րդ օրը (երկրորդ փորում) 168-214 ց/հա-ի մակարդակով, ամբողջությամբ աճեցված (առաջին փորում) 45-րդ օրվա բերքահավաքը 94-187 ց/հա է և 36 հա-ով մեկ հեկտարով ավելի բարձր`«Ալյոնա» և «Առաջնորդ» տեսակների չափանիշներից։ Առավելագույն եկամտաբերությունը 374 ցենտներ է 1 հեկտարում, որը 92 ցենտներով բարձր է «Ալյոնա» տեսակից (Կուրգանի մարզ)։

Պալարները ծղոտե ձվաձև կլորավուն են միջին չափի աչքերով։ Կեղևը հարթ է, կարմիր։ Մարմինը սպիտակ է։ Պալարի քաշը 90-198 գրամ է։

Օսլայի բովանդակությունը 14,6-19,8 % է։ 95 %-ը կախված է։ Այն դիմացկուն է կարտոֆիլի քաղցկեղի ախտահարման դեմ, թույլ տուժած կարտոֆիլի ոսկեփայլ կլոր որդերից (նեմատոդից)։

Տեսակը երաշտը հանդուրժող է, արդյունավետ օգտագործում է հողի գարնանային խոնավության պահուստները։

«Բաշկիրական» տեսակի հիմնական առանձնահատկությունն այն է, որ կարտոֆիլը իր վրայից «ցած է նետում» Կոլորադյան բզեզի ձվերը, քանի որ այս բույսի տերևները ունեն գերակշռող ռեակցիա և ինքն իրեն մաքրում է վնասատուներից։ Այն ունի բարձր նյարդային (նեյրոնային) և անջատողական արգելք։

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  Всероссийский научно-исследовательский институт картофельного хозяйства им. А.Г. Лорха Московская область, Люберецкий район, п. Красково
**Սամեհան** (ծնված և մահվան թվականները անհայտ են), միջնադարյան հայ ճարտարապետ։

Ըստ շինարարական արձանագրության, որտեղ Սամեհանը կոչվում է «ճարտարապետ աբեղա» (դա ճարտարապետ բառի օգտագործման վաղագույն օրինակն է հայ վիմագրության մեջ), նա 980—985 թվականներին կառուցել է Հայկաձոր գյուղի Սբ․ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին։ Այն ունի գմբեթավոր դահլիճի հորինվածք՝ երկու զույգ որմնամույթերով, կառուցված է կարմիր գույնի տուֆի սրբատաշ քարերից, բավական լավ է պահպանված։ Ընդարձակ աղոթասրահը արևելքում ավարտվում է բեմի կիսաշրջանաձև խորանով, որի երկու կողմում ուղղանկյուն, փոքր աբսիդներով ավանդատներ են։ Միակ մուտքը հարավից է։ Գմբեթն ունի գլանաձև թմբուկ և ներսից զարդարված է որմնանկարներով։ Ճակատները (բացառությամբ արևմուտքի) մշակված են եռանկյունաձև կտրվածքով «հայկական» խորշերով։ Սամեհանի մեզ հայտնի այս միակ գործը Հայաստանի 10-րդ դարի լավագույն հուշարձաններից է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 156)։*  |
**NGM-81**, АК74-ի արտոնագրված տարբերակը, որն արտադրվում է Հունգարիայում։

Պատմություն
-----------

5,45-միլիմետրանոց ինքնաձիգի արտադրությունը (որն ապագայում պետք է փոխարիներ 7,62-միլիմետրանոց Կալաշնիկովի ինքնաձիգին Հունգարիայի ժողովրդական բանակի սպառազինության մեջ) սկսվել է 1980-ական թվականների սկզբին զինագործներ *Zala Károly*-ի և *Horváth Zoltán*-ի գլխավորությամբ։

NGM-81-ի արտադրությունը սկսվել է 1981 թվականին Բուդապեշտի FEG զինագործարանում, և զենքի որոշակի քանակություն մատակարարվել է Հունգարիայի ժողովրդական բանակի մոտոհրաձգային զորքերի սպառազինման համար։

Հետագայում ստեղծվել են ինքնաձիգի՝ արտահանման համար նախատեսված տարբերակներ ՆԱՏՕ-ի 5,56×45 միլիմետրանոց փամփուշտների համար (մշտական կոթով և պահեստային կոթով ԱԿՄ-ի օրինակով)։ 5,56-միլիմետրանոց NGM-ի առաջին փորձնական նմուշները գործարանը պատրաստել է 1986 թվականի փետրվարին և փոխանցել փորձարկումների համար։

Վարշավայի պայմանագրի կազմակերպության ինքնացրումից և Հունգարիայի՝ ՆԱՏՕ-ի հետ համագործակցության սկզբնավորումից հետո 5,45-միլիմետրանոց NGM-81 զենքի արտադրությունը դադարեցվել է 1990 թվականին։

Երկրի ռազմական ծախսերի ու զինված ուժերի թվաքանակի կրճատման արդյունքում 1990-ական թվականներին հիմնական զենքը դարձել է 7,62-միլիմետրանոց ԱԿ-63 ինքնաձիգը։ 1994 թվականին Հունգարիան սկսել է ակտիվ մասնակցություն ունենալ ՆԱՏՕ-ի «Համագործակցություն հանուն խաղաղության» ծրագրին, իսկ 1999 թվականի մարտի 12-ին ընդգրկվել է ՆԱՏՕ-ի կազմում և պարտավորվել անցնել ՆԱՏՕ-ի չափանիշներին, սակայն զորքերում և պետական ուժային այլ կառույցներում նախկինում թողարկված զենքերի օգտագործումը շարունակվել է։

Արտահանման և վաճառքի համար նախատեսված NGM-81-ի 5,56-միլիմետրանոց տարբերակների արտադրությունը դադարեցվել է FÉG գործարանի սնանկության պատճառով 2004 թվականին։

Նկարագրություն
--------------

ԱԿ-71-ից NGM-81-ի հիմնական տարբերություներն են փայտե կոթը, փողակալը, փողապատը և ատրճանակային կոթը, ինչպես նաև փոխված կառուցվածքով ճեղքավոր բոցամարիչը։

Ինքնաձիգի փողը պատրաստվում է սառը կռման մեթոդով, փողանցքը քրոմապատվում է։

Շահագործող երկրներ
------------------

* Հունգարիա Հունգարիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Szőrös Zoltán. Magyar Kalasnyikovok – 40 éves az AMP, 23 éves az NGM/NGV // "Kaliber", január 2010. (հունգարերեն)
2. 1 2 3 4  Сергей Монетчиков. "Калашников" на службе в НАТО // журнал «Братишка», ноябрь 2001 года

Գրականություն
-------------

* А. Б. Жук. Энциклопедия стрелкового оружия։ револьверы, пистолеты, винтовки, пистолеты-пулемёты, автоматы. М. ООО «Издательство АСТ», «Воениздат», 2002.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Описание NGM-81 на сайте weapon.at.ua
**Ռուբեն Իսահակի Շահվերդյան** (հոկտեմբերի 20, 1900(1900-10-20), Սիղնաղ - օգոստոսի 14, 1976(1976-08-14), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ, խեցեգործ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1967)։

ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Ալեքսանդր Շահվերդյանի եղբայրն է։

Կենսագրություն
--------------

Ռուբեն Շահվերդյանը ծնվել է Վրաստանի Սիղնաղ քաղաքում 1900 թվականին։ 1919-1924 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի նկարչության և քանդակագործության դպրոցում, դասատու՝ Եղիշե Թադևոսյան։ Վաղ շրջանի կտավներում նկատելի է հակում դեպի դեկորատիվությունը («Սաքսոնյան ճենապակի», 1925, «Վենետիկ», 1926)։ 1941 թվականին տեղափոխվել է Երևան։ 1958 թվականից զբաղվել է խեցեգործությամբ։ Շահվերդյանը պատկերել է Թիֆլիսի, Հայաստանի կենցաղը, բնությունը։ Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում

Ստեղծագործություններ
--------------------

Երփնագրեր

* «Արագած», 1950
* Արտեմ Միկոյան (գորգի էսքիզ), 1950
* «Ծծմբային բաղնիքները Թիֆլիսում», 1956
* «Հավլաբար», 1967
* «Աղավնաձոր», 1968

Խեցեգործական աշխատանքներ

* «Հեծյալը», 1965
* «Փոքրիկ հովիվը», 1966
* «Կինտո», 1968
* «Աղաման օղակներով», 1972
* «Երաժշտություն», 1973
* «Ջրկիր», 1973
* «Ոսկեվազցի աղջիկը», 1975

Երփնագրերն աչքի են ընկնում լոկալ գույներով, զարդանկարային պատկերմամբ, խեցեղեն աշխատանքները՝ արևելյան արվեստին հատուկ հագեցած ու գեղեցիկ ոճավորմամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
2. ↑  Ռուբեն Շահվերդյանի ստեղծագործություններից ՀԱՊ-ում
3. ↑  Շահվերդյան Ռուբեն Իսահակի, Արտեմ Միկոյան (գորգի էսքիզ)
4. ↑  Շահվերդյան Ռուբեն Իսահակի, «Աղաման օղակներով»
5. ↑  Շահվերդյան Ռուբեն Իսահակի, «Ջրկիր»

Մատենագրություն
---------------

* Մ. Այվազյան, Ստեղծագործական այրում։ «Խորհրդային Հայաստան», 1968, N2։
* М. Айвазян, Рубен Шавердян (буклет). Ереван, 1971 г.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Զարդանկարային պատկերմամբ կտավներ և հագեցած ու գեղեցիկ ոճավորմամբ խեցեղեն, Ռուբեն Շահվերդյան
**Սթոունհենջ** (անգլ.՝ Stonehenge), մեգալիթյան խոշոր կառույց Մեծ Բրիտանիայում՝ Լոնդոնից շուրջ 130 կմ դեպի հարավ-արևմուտք՝ Սոլսբերի քաղաքի մոտ, Էյվոն գետի ձախ ափին։
Երկար տարիներ է, ինչ այն իր վրա է բևեռում հնագետների ուշադրությունը։ Նրա մասին շատ է գրվել, և հորինվել են զանազան առասպելներ։ Այն անվանել են Արևի տաճար, հեթանոսական տաճար։ Կառուցել են քարի դարից բրոնզի դարին անցնելու ժամանակներում՝ մ.թ.ա. 1900-1400 թթ.։ Բաղկացած է տարբեր ժամանակներում նույն տեղում կանգնեցված երեք կառույցներից։ Առաջինը (թվագրվում է մ․թ․ա․ 1900—1700) շրջանաձև հողապատնեշ է և խանդակ (97,5 մ տրամագծով)։ Երկրորդը (թվագրվում է մ․թ․ա․ 1700—1550)՝ վաղեմի պատնեշի մեջ ուղղաձիգ դրված քարեր են (38 զույգ), որոնք կազմում են երկու համակենտրոն շրջան, դեպի ուր տանում է հողաշեն ճանապարհը։ Երրորդը (թվագրվում է մ․թ․ա․ 1550—1400)՝ սալերով պսակված, տաշված ուղղաձիգ քարեր են (8,5 մ բարձրությամբ, մինչև 28 ա քաշով), որոնք կազմում են 30 մ տրամագծով շրջան։ Շրջանի ներսում 5 տրիլիթներ են (սալով ծածկված երկու քար), որոնք շրջափակում են հորիզոնական դրված, այսպես կոչված, զոհասեղանի քարը։ Ինչպես ենթադրում են հետազոտողները, յուրաքանչյուր մեգալիթի փոխադրումով զբաղվել են գերաններով զինված 700 մարդ, որոնք քարը տեղափոխել են օրական 1,5 կիլոմետր։ Որոշ քարեր տեղափոխվել են գետով, 324 կմ հեռվից, անցնելով օրական 15 կմ։ Սթոունհենջ անկասկած հնագույն տաճար է, որը հավանաբար առնչվում է արևի պաշտամունքի հետ և խորհրդանշում է երկնակամարը։ Ըստ որոշ հետազոտողների՝ Սթոունհենջը եղել է հնագույն աստղադիտարան։ Սթոունհենջից համեմատաբար քիչ բան է մնացել, ավերել են և՛ ժամանակը, և՛ մարդը։ Այսօր այն ինչ-որ չափով նորոգված է։ Այցելուների թիվը Սթոնհենջում տարեկան հասնում է 300.000-ի։

Սթոունհենջի հատակագիծը
Սթոունհենջի դիրքը քարտեզի վրա

Տես նաև
-------

* Քարահունջ
* Բուշ (դամբանաթումբ)
* Էյվբերի
* Կրոմլեխ



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Սթոունհենջ***էջը Վիքիպահեստում |



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4057736-3 · LCCN: sh85128337 · NKC: ge130957 · VIAF: 137120591 · WorldCat VIAF: 137120591 |

 |
**Առոգանություն**, հնչյունի, բառի, նախադասության ընդհանրացված արտասանություն։ Յուրաքանչյուր լեզու ունի իր առոգանությունը, որը հնարավորություն է տալիս ճիշտ հասկանալու բանավոր խոսքը:

Պատմություն
-----------

Առոգանության հարցերով սկսել են զբաղվել վաղ ժամանակներից (Դիոնիսիոս Թրակացի, «Քերականական արվեստ», մ. թ. ա. 2-1-ին դարերում)։ Արտահայտության հիմնական միջոցներ են հնչերանգն ու շեշտը։

### Հնչերանգ

Հնչերանգը դրսևորվում է ամենատարբեր ձևերով, որոնցից կարևոր են պատմողականը (առանց որևէ նշանի), հարցականը «՞», հրամայականը «՛» և բացականչականը «՜»։ Որոշ լեզուներում (աֆրիկյան լեզուների մի մասում, չինարենում և այլն) առատ է երաժշտական տարրը, որն արտահայտվում է արտասանության ժամանակ ձայնի ելևէջումներով և շեշտի տևականությամբ։

### Շեշտ

Առոգանության մեջ մեծ է շեշտի նշանակությունը, այն տարբեր լեզուներում տարբեր ձևերով է դրսևորվում։ Գոյություն ունեն բառական և տրամաբանական շեշտեր։

#### Բառական շեշտ

Բառական շեշտն արտահայտում է շեշտվող վանկի ուժգնությունը, որը հայերենում կայուն - շարժական է, այսինքն՝ միշտ (բացառությամբ *գրեթե*, *մանավանդ* և *նման* բառերի) դրվում է բառի վերջին վանկի վրա (տուն - տներ - տների), ռուսերենում՝ շարժական (вода-воды, рука-руки), գերմաներենում՝ կայուն - անշարժ (Mensch-«մարդ», menschlic - «մարդկային», Ménschlichkeit - «մարդկայնություն»)։ Ի տարբերություն գերմանական և ռոմանական լեզուների շեշտի ուժգնության, ֆրանսերենում այն թույլ է արտահայտվում (հմմտ. ֆր.՝ sabre՝ «սուսեր», գերմ.՝  säbel)։

#### Տրամաբանական շեշտ

Տրամաբանական շեշտը կարևոր դեր ունի ճիշտ ընկալման համար, օրինակ՝ *ես տուն գնացի*, *ես տուն գնացի* և այլն, ուր նույն շարադասությամբ, բայց տարբեր առոգանությամբ արտահայտվել են երկու տարբեր երանգավորումով մտքեր։ Առոգանությունը թեև շատ դանդաղ բայց ժամանակի ընթացքում փոփոխվում է։ Այդպիսի փոփոխություններ կան նաև հայերենի բարբառներում։ Դրանք դրսևորվում են և՛ հնչյունական համակարգում (օրինակ՝ «է»-ի քմայնացումը Վանի, Խոյի, Հաճընի բարբառներում, «ա»-ի շրթնայնացումը Բայազետի խոսվածքում), և՛ շեշտի վերջընթեր լինելու ու մեծ տևականության, և՛ նախադասությունների երանգների յուրահատուկ դրսևորումների մեջ։ Առոգանությունը կարող է ըմբռնվել առավել ընդհանուր իմաստով (ակցենտ), երբ որևէ լեզվով կամ բարբառով խոսող անձնավորություն իր մայրենի լեզվի կամ բարբառի ընդունված առոգանության համապատասխան խոսում է մի այլ լեզվով կամ բարբառով (օրինակ՝ ֆրանսիացին՝ ռուսերեն, համշենցին՝ Լոռու խոսվածքով և այլն)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 547)։*  |
**Մեծ Ելբաշ** (ռուս.՝ Большой Елбаш), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Նովոսիբիրսկի մարզով Ալթայի երկրամասով։ Գետաբերանը գտնվում է Ելբաշ գետի ձախ ափից 12 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 28 կմ։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Վերխնեոբլաստնիյ ավազանային շրջանին, գետի ջրերի կառավարման գլխավոր կենտրոնը՝ Օբ գետն է, Բարնաուլ քաղաքից մինչև Նովոսիբիրսկի ջրմուղ կայան, առանց Չումիշ գետի։ Գետի ավազանն է (Վերին) Օբից մինչև Իրտիշ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 13010200512115200005043
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 115200504
* Ավազանի կոդը — 13.01.02.005
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 15
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 2

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Государственный водный реестр РФ: Большой Елбаш»


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · ГВР |

 |

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Ազնիվ մետաղների նմուշների հավաքածու
**Ազնիվ մետաղներ**, թանկարժեք մետաղներ, քիմիապես կայուն, դժվարահալ, կռելի, արտաքին տեսքով գեղեցիկ մետաղներ։ Ազնիվ մետաղներ են ոսկին, արծաթը, պլատինը և պլատինային մետաղները (իրիդիում, օսմիում, պալադիում, ռոդիում, ռութենիում)։

Կիրառություն
------------

Օգտագործվում են տեխնիկայի տարբեր բնագավառներում (սարքաշինություն, էլեկտրոնիկա, բժշկություն, գեղազարդիչ կիրառական արվեստում՝ հատկապես ոսկերչության մեջ (հաճախ՝ համաձուլվածքների ձևով), նաև՝ որպես արժութային մետաղ։

Հայաստանում
-----------

Հայկական լեռնաշխարհում ազնիվ մետաղներն օգտագործել են հնագույն ժամանակներից։ Հնագիտական պեղումներից հայտնաբերվել են մ․թ․ա․ II հազարամյակին վերագրվող ոսկե, արծաթե զարդեր և կենցաղային առարկաներ։ Հայաստանում ազնիվ մետաղներ հանդիպում են մետաղային (պղնձի, երկաթի, բազմամետաղային) հանքավայրերում՝ որպես ուղեկից մետաղներ։ Հայտնի են նաև Սոթքի ոսկու հանքավայրը, Լիճքվազ-Թեյի ոսկու հանքավայրը, Մեղրաձորի ոսկու հանքավայրը։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2775871042 · NKC: ph150574 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 120)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Հումմեթ** («Եռանդ»), ադրբեջանական սոցիալ-դեմոկրատական խումբ։ Ստեղծվել է 1904 թվականի վերջին, ՌՍԴԲԿ Բաքվի կոմիտեին կից՝ մուսուլմանական աշխատավորության շրջանում քաղաքական գործունեություն ծավալելու, նրանց հեղափոխական պայքարի մեջ ներգրավելու, պրոլետարական ինտերնացիոնալիզմի ոգով դաստիարակելու նպատակով։ Լինելով մասսայական կազմակերպություն, «Հումմեթ»-ը հանդիսացել է տեղական բոլշևիկյան կազմակերպության բաղկացուցիչ մաս։ Տակտիկական նկատառումներով երբեմն հանդես է եկել որպես ինքնուրույն կազմակերպություն։

Ստեղծումը
---------

«Հումմեթ»-ի ստեղծմանը մասնակցել են Պ. Ջափարիձեն, Ա. Ստոպաևին և Ս. էֆենդիևը։ «Հումմեթ»-ի ղեկավար գործիչներն են եղել նաև Մ. Ազիզբեկովը, Ա. Ախունդովը, Ն. Նարիմանովը, Մ. Շահումյանը և ուրիշներ։ 1905-1907 թվականների ռուսական հեղափոխության շրջանում «Հումմեթ»-ը մասնակցել է գործադուլների կազմակերպմանը, Բաքվի սովետի, նավթարդյունաբերության բանվորների միության աշխատանքներին, տարածել թռուցիկներ։ 1904 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1905 թվականի փետրվարը կազմակերպությունը հրատարակել է «Հումմեթ» հեկտոգրաֆին թերթը։

Հետագա գործունեություն
----------------------

1907-1911 թվականներին կատարված ձերբակալությունները թուլացրել են կազմակերպությունը։ «Հումմեթ»-ի գործունեությունն ակտիվացել է 1917 թվականի փետրվարյան հեղափոխությունից հետո։ Բաքվի շրջակայքում և Ադրբեջանի մյուս քաղաքներում ստեղծվել են «Հումմեթ»-ի բաժանմունքներ և խմբեր։ 1917 թվականի հուլիսի 3 (16)-ից վերսկսվել է «Հումմեթ» թերթի հրատարակումը։ «Հումմեթ»-ի ներկայացուցիչները ՌՍԴԲԿ Բաքվի կոմիտեի հետ մասնակցել են ՌՍԴԲ (բ) կ VI համագումարին։ Բաքվի կոմունայի անկումից հետո «Հումմեթ»-ն անցել է ընդհատակ։ Նրա անդամներից շատերը մեկնել են Աստրախան, որտեղ ստեղծել են բյուրո և հրատարակել «Հումմեթ» թերթը։ 1920 թվականի փետրվարին «Հումմեթ»-ի և ՌԿ (բ) կ Բաքվի կազմակերպության միավորումով ստեղծվել է Ադրբեջանի կոմունիստական կուսակցությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 640)։*  |
**Կայքային հասանելիությունը** դա ինտերնետային ծառայություններին և բովանդակությանը հաշմանդամների և տարեցների համար մուտքի խնդիրն է։ Այս չափանիշները սահմանվել են Web Accessibility Initiative (WAI) շրջանակներում World Wide Web Consortium (W3C) կողմից և վերոհիշյալ ծրագիրը պարտավորվում է ապահովել հատուկ կայքերի ստեղծումն ու պահպանումը իր ամբողջության մեջ, այսինքն՝ հատուկ մեթոդների կիրառում շահառուների համար և այս ամենը կիրառելու համար հատուկ քայլերի պլանավորում։

Չնայած, որ այս ամենը մեծ խթան է հանդիսանում ընդհանուր որակի կարգավորման համար, սական արդյունավետ հասանելիության աստիճանը ներկայումս շատ թույլ է։

Միջազգային հասանելիության չափանիշները
-------------------------------------

Կայքերի հասանելիությունը կախված է բազմաթիվ անկախ գործոններից՝

* Կայքի բովանդակությունից այսինքն՝ տեղակատվության և փորձի ամբողջությունից, որը հաղորդվում է օգտագործողին մի անձի կողմից, որ այս ամենը պատրաստում է և տեղադրում է։
* Հատուկ անձանցից, որ ստեղծում են բովանդակությունը և հանձնում ինտենետից օգտվողներին։
* Ծրագրերի տեխնիկական օգնությունց, որոնք թույլ են տալիս էկրանի չափերը մեծացնել, տարբեր ֆորմատներով ֆայլեր կարդալ, և հատուկ տեխնիկայից՝ ստեղնաշարերի և այլ տեխնիկայի կիրառում։
* Բովակդակության խմբագրման համար հատուկ ծրագրեր։
* Կայքային հասանելիությունը խթանող ծրագրերից։
* Բովանդակությունը խմբագրող հատուկ մարդկանցից, տեխնիկական օգնությունից, խմբագրման և այս ամենի հետազոտման համար հատում ծրագրերից և միջոցներից։

Որպեսզի հնարավոր լինի հասանելիությունը այս ամենի միջոցով, 1996 թ. ստեղծվել է WAI (Web Accessibility Initiative) ծրագիրը W3C կողմից։ Ծրագիրը հետամուտ է հետևյալ երեք կետերին՝

1. Բովանդակության ստեղծման միջոցները պետք է օգտագործվեն բոլորի կողմից և նպաստեն որպեսզի ստեղծված բովանդակությունը հասանելի լինի բոլորին։ Այսպիսով բոլոր նրանք ովքեր կստաձնեն այս գործը պետք է պահպանեն հատուկ կանոնակարգ, որը սահմանված է Authoring Tools Accessibility Guidelines-ում։   

2. Հենց կայքում տեղադրված տեղեկատվությունը էլ պետք է լինի հասանելի։ Ինչը հանդիսանում է գլխավոր պայման այս ծրագրում և տեղեկատվության պահանջներն էլ ամբողջապես համակարգված են Web Content Accessibility Guidelines ։  

3. Եվ վերջապես, որպեսզի բովանդակությունը հասանելի լինի բոլորին պետք է, որ օրինակ՝ ինտերնետային բրաուզերները օգտագործվեն բոլորի կողմից և հնարավոր լինի շահագործել այն հատուկ տեղեկատվությունը, որ տեղադրված է կայքում։
**Ջեյտունյան մշակույթ**, նոր քարի դարի (թվագրվում է մ․ թ․ ա․ 6-5-րդ հազարամյակներին) հնագիտական մշակույթ Հարավային Թուրքմենիայում և Հյուսիս-Արևելյան Իրանում։

1960 թվականին բնորոշել է այդ մշակույթն առաջին անգամ ուսումնասիրած Վ․ Մ․ Մասոնը՝ Ջեյտուն բնակատեղիի (Աշխաբադից 30 կմ հյուսիս) անունով։ 1970-ական թվականներ արդեն հայտնի էր Ջեյտունյան մշակույթի մոտ 20 հնավայր, որոնցից առավել հանգամանորեն ուսումնասիրվել են Ջեյտունը (Վ․ Մ․ Մասոնի պեղումները 1955-1963 թվականներին), Փեսսեջիկ-դեփեն, Չաղլլի-դեփեն և ճոպան-դեփեն (ամենախոշորն է, ունի մոտ 2 հա տարածք, մշակութային շերտի հաստությունը՝ մոտ 7,5 մ)։ Ջեյտունյան մշակույթի արհեստական բլուր-բնակատեղիներն առաջացել են տարբեր ժամանակների կավակերտ շինությունների, տնտեսության և այլ մնացորդների կուտակումներից։

Բաղկացած են մի քանի կառույցներից, որոնցից յուրաքանչյուրը մեկ սենյականոց բնակելի տուն է՝ տնտեսության նշանակություն ունեցող փոքրածավալ շինություններով (հավանաբար՝ պահեստներ) ու բակով։ Ուղղանկյուն հիմքերով տները վաղ շրջանում կառուցվել են օվալաձև, հետագայում՝ ուղղանկյունաձև, հարդախառն հում աղյուսներով։ Պատերը ներկել են կարմիր կամ սև։ Ջեյտունյան մշակույթի բնակավայրերից գտնվել են միկրոլիթյան (գերազանցապես՝ կայծքարե) բազմաթիվ գործիքներ, քարե, ոսկրե, խեցե բազմատեսակ զարդեր, հմայական արձանիկներ, խաղալիքներ են։

Փեսսեջիկ-դեփեում հայտնաբերվել է նաև կենդանիների պատկերներով որմնանկար։ Ջեյտունյան մշակույթի տնտեսական հիմքը կազմել են վաղ երկրագործությունն ու անասնապահությունը (ոչխար, այծ)։ Հասարակական հիմնական բջիջը եղել է 5-6 անձից բաղկացած փոքր ընտանիքը։ Ջեյտունյան մշակույթին բնորոշ է արտադրող տնտեսության ձևավորման ժամանակաշրջանին և շատ ընդհանրություններ ունի ՝ Առաջավոր Ասիայի նույնատիպ հուշարձանների (Ջառմո, Երիքով և այլն) հետ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Կորած բառը**, բելառուսական ժողովրդական հեքիաթ։

Սյուժե
------

Հեքիաթը պատմում է Իվանկա անունով մի տղայի մասին, ով ամուսնանում է հարևան գյուղից Պարասկա անունով մի աղջկա հետ։ Որոշ ժամանակ անց աղջիկը խնդրում է, որ տղան գնա մորը տեսակցության։ Տղան նստում է սայլը և ճանապարհ ընկնում։ Զոքանչը փեսային սիրով է ընդունում։ Տեսակ-տեսակ բաներ է պատրաստում և փեսային հյուրասիրում։ Հետո էլ մի այնպիսի ուտեստ է բերում, այնքան համեղ է լինում, որ փեսան երկու աման էլ ուտում, և հարցնում է, թե Պարասկան գիտի՞, թե ինչպես են եփում այդ ուտեստը։ Զոքանչը ասում է, որ Պարասկան էլ իրենից լավ է եփում։ Փեսան հարցնում է այդ ուտեստի անունը, որպեսզի գնա տուն և Պարասկային խնդրի եփել այն։ Զոքանչն ասում է ուտեստի անունը` Կիսել։ Տղան ճանապարհ է ընկնում, և մտքում կրկնում կիսել բառը, որպեսզի չմոռանա։ Ճանապարհին մի ձիավորի է հանդիպում, և զրուցում։ Այդպես էլ բառը մոռանում է, և որոշում է ետ գնալ և հարցնել զոքանչից։ Այդ ժամանակ որոշում է բառը գրել գլխարկի մեջ, որպեսզի էլ չմոռանա։ Այս անգամ էլ ճանապարհին մի իշխան է հանդիպում, տղան սայլը քաշում է ճանապարհի եզրը, մտնում ջրափոսը, որպեսզի իշխանին ճանապարհ տա։ Հանկարծ գլխարկն ընկնում է ջրափոսը։ Տղան քիչ էր մնում, որ լաց լինի, բայց հենց այդ պահին, իշխանն ասում է` ջրափոսը հո չի՞ կիսել։ Տղան հանկարծ բարձր ճչում է և ասում է, որ այդ բառը հենց կիսելն է, և շտապում է տուն, որպեսզի նորից չմոռանա։

Կերպարներ
---------

1. Իվանկա
2. Պարասկա
3. Զոքանչ
4. Իշխան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հեքիաթների մոլորակ, բելառուսական ժողովրդական հեքիաթներ, ընտրանի ութերորդ, էջ 54
2. ↑  Նույն տեղում, էջ 56

Արտաքին հղումներ
----------------

* Потерянное слово(ռուս.)
* Потерянное слово. Аудиосказка для детей
Առանց զարդարանքների ռոնդավել
Ռոնդավելի տանիքի տեսքը ներսի կողմից
**Ռոնդավել** (աֆրիկաանս՝  rondawel, ֆր.՝ rondavelle), բանտու ժողովուրդների ավանդական կլոր տուն Աֆրիկայի հարավի երկրներում։

Տարածվածություն
---------------

Ռոնդավելը տարածված է Աֆրիկայի հարավի երկրներում, այդ թվում, ՀԱՀ-ում, Լեսոտոյում (որտեղ այն հայտնի է որպես «մոխորո»), Սվազիլենդում, Բոտսվանայում և այլուր։ Տարբեր տեղերում պատերի բարձրությունը, տանիքի թեքությունը և ներքին հարդարանքը կարող է տարբեր լինել։ Որոշ տեղերում գոյություն ունի ներսի կողմի փորագրություններով և որմնանկարներով զարդարելու ավանդույթ, այդ դեպքում այլ վայրերում ներքին տեսքը միանգամայն միօրինակ է և պարզ։

Կառուցվածք
----------

Ռոնդավելը սովորաբար ունի կլոր տեսք (այստեղից էլ անվանումը) և ավանդաբար պատրաստվում է բնական մատչելի նյութերից։ Պատերը սովորաբար պատրաստվում են քարից։ Ցեմենտային շաղախը կարող է բաղկացած լինել ավազից, հողից, կամ դրանց և գոմաղբի խառնուրդից։ Հատակը մշակվում է գոմաղբ պարունակող խառնուրդով, որպեսզի այն հարթ տեսք ունենա։ Ռոնդավելի տանիքի հիմնական տարրերը, հեծանները կլոր փայտանյութից են, կամ երկարությամբ կտրված ծառի ճյուղերից։ Տանիքը ծածկվում է եղեգներով, որոնք հեծանների հետ ամրացվում են խոտե կառաններով։ Տանիքի պատրաստումը կարող է տևել 1-2 օրից մինչև մեկ ամբողջ տարի, կախված կառուցվածքի բարդությունից, քանի որ միաժամանակ կարելի է հավաքել մեկ հատված աշխատելով ներքևից վերև։

Օգտագործումը սպիտակ նորաբնակների կողմից
---------------------------------------

Ռոնդավելն աստիճանաբար սկսեցին օգտագործել նաև Աֆրիկայի հարավի նորաբնակները (մոտավորապես XVIII դարից) և հարմարեցրեցին դրա կառուցվածքն Արևելքի մշակույթում ավանդաբար կիրառվող շինարարական նյութերի և մշակման մեթոդների հետ։ Ներկայումս ռոնդավելը այնքան էլ տարածված չէ, առավելապես սպիտակներով բնակեցված քաղաքներում, սակայն հանդիպում է ֆերմաներում, կամ որպես տնակ հանգստյան օրերն այդտեղ անցկացնելու համար։ Երբեմն ռոնդավելի արտաքին տեսքը դիտավորյալ «աֆրիկանացվում է», որպեսզի գրավեն զբոսաշրջիկների ուշադրությունը։ Բացառությամբ ամբողջապես գործարանների կողմից պատրաստվող ռոնդավելներից, տանիքի պատրաստման հիմնական նյութը համարվում է եղեգնը, քանի որ այլ նյութերից կոնաձև տանիք պատրաստելը բավականին դժվար և աշխատատար է։

Պատկերասրահ
-----------

* Ռոնդավելի օրինակներ
* Զարդարված ռոնդավել ԲոտսվանայումԶարդարված ռոնդավել Բոտսվանայում
* Զարդարված ռոնդավել ԲոտսվանայումԶարդարված ռոնդավել Բոտսվանայում
* Երկու ռոնդավել Մոֆեկենգում, ԼեսոտոԵրկու ռոնդավել Մոֆեկենգում, Լեսոտո
* Ռոնդավելի ներքին հարդարանքներՌոնդավելի ներքին հարդարանքներ
* Ռոնդավելի արտաքին տեսքըՌոնդավելի արտաքին տեսքը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Allen G. Noble (2007)։ *Traditional Buildings: A Global Survey of Structural Forms and Cultural*։ I.B.Tauris։ էջ 160
2. ↑  Eric Rosenthal (1961)։ *Encyclopaedia of Southern Africa*։ South Africa: F. Warne. Original from the University of Michigan։ էջ 35։ ISBN 1845113055
3. ↑  Spyer, Patricia; Tilley, Christopher Y.; Keane, Webb; Susanne Kuechler-Fogden; Mike Rowlands (2006)։ *Handbook of Material Culture*։ London: Sage Publications Ltd։ էջեր 407–408։ ISBN 1-4129-0039-5

Արտաքին հղումներ
----------------

* Rondavel at Addo, ZA Archived 2016-04-07 at the Wayback Machine..
* Rondavel (African dwelling) — Britannica Online Encyclopedia
**Ներպես** (ֆիններեն՝ Närpiö), քաղաք Ֆինլանդիայի Հանրապետության հյուսիս-արևմուտքում՝ Բալթիկ ծովի ափին։

Մինչև 2010 թվականը մտել է Արևմտյան Ֆինլանդիա վարչատարածքային միավորի կազմի մեջ։ Ըստ ներկայիս վարչական բաժանման սկզբունքների՝ գտնվում Օստրոբոտնիայի նահանգում։

Համարվում է սոսկ շվեդախոս բնակավայր Ֆինլանդիայում։ Քաղաքի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը՝ 88,4 %-ը խոսում է շվեդերեն լեզվով։

Առավելապես գյուղատնտեսական քաղաք է։ Հայտնի է իր ջերմոցային տնտեսություններով՝ հատկապես լոլիկի ներկրմամբ։ Բնակչությունը՝ ▲9507 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2017)։

Բնակչություն
------------

Ըստ 2016 թվականի մարդահամարի արդյունքում Ֆինլանդիայի ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների՝ Ներպեսի բնակչությունը կազմում է 9,392 մարդ։ Ներպեսը բնակչության թվով զբաղեցնում է 110-րդը՝ բնակավայրերի շարքում։

Քաղաքի հիմնական բնակիչները շվեդները և ֆիններն են։ Բնակչության մեծամասնությունը խոսում է շվեդերենով և Ներպեսը համարվում է Ֆինլանդիայի ամենախոշոր շվեդախոս քաղաքներից մեկը։

Բնակչության միջին խտությունը կազմում է 9,61 մարդ/կմ քառ.:

Միջազգային հարաբերություններ
----------------------------

### Քույր քաղաքներ

Ներպեսի քույր քաղաքներն են՝

* Իսլանդիա Ակրանես, Իսլանդիա
* Դանիա Տենդեր, Դանիա
* Շվեդիա Վեստերվիկ, Շվեդիա
* Նորվեգիա Բեմբլե, Նորվեգիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2  Kaupunkien ja kuntien lukumäärät ja väestötiedot — Association of Finnish Municipalities.
3. ↑  Kunnan kaksikielisyys vaatii aikaa, työtä ja kompromisseja Yle.fi 25 April 2016, accessed 25 April 2016


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4117753-8 · VIAF: 239491774 · WorldCat VIAF: 239491774 |

 |
**Էջմիածնի ջրանցք**, *Լենինի անվան ջրանցք*, ջրանցք և ջրամբար, կառուցվել է 1923-1924 թթ. և շահագործման է հանձնվել 1925 թ.-ին։ Սկիզբ է առնում Երևանյան լճից։ Երկարությունը 27 կմ է, ջրթողունակությունը՝ 4,3 մ3/վ։ Գլխամասը (մոտ 500 մ) անցնում է ժայռափոր թունելով։ Ոռոգում է Երևանի Մալաթիա Սեբաստիա համայնքի և Արմավիրի մարզի 1400 հա հողատարածք։

Ջրանցըք մինչև 1960 թ.-ը սնվում էր միայն Հրազդան գետի ջրերից։ Արևաշատի ջրհան կայանի կառուցումից (1967 թ.) հետո լրացուցիչ սնվում է Մեծամորի ջրերից, որի շնորհիվ սահմանափակվել է Սևանա լճի ջրի օգտագործումը։ Ջրանցքի երկայնքով տեղ-տեղ պահպանվել են ուրարտական Ումեշինի ջրանցքի հետքերը։ Վերջինս կառուցվել է մ.թ.ա. VII դ. ինչի մասին պահպանվել է Ռուսա Բ արքայի սեպագիր արձանագրությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 45 — 150 էջ։
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 2 [Դ-Կ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 353 — 992 էջ։



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Սուրբ Գևորգի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Георгию Победоносцу), հուշարձան Ռուսաստանի Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն-Ալանիայի Մոզդոկ քաղաքում։ Նվիրված է հռոմեական բանակի զինվոր, քրիստոնեության նահատակ, սրբադասված, կաթոլիկ, ուղղափառ, Հայ առաքելական եկեղեցիներում ամենաշատ մեծարվող սուրբ, օս ժողովրդի հովանավոր, ամենահայտնի սուրբ զորավարներից մեկին` Սուրբ Գևորգ Զորավարին։ Տեղադրված է Մոզդոկի Կիրովի փողոցում` Սուրբ Գևորգ Զորավարի անվան պուրակում։

*Հասցեն՝* Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն, ք. Մոզդոկ, Սուրբ Գևորգի զբոսայգի։ Հեռավորությունը քաղաքի կենտրոնից 1,16 կիլոմետր է։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Գևորգ Զորավարը համարվում է օս ժողովրդի հովանավորը։ Նա խիզախ մարտիկ է, որը ճանապարհին միշտ պաշտպանում է ճամփորդներին, նա աղքատների և անապահովների պաշտպանն է, ծառայում է Աստծո և մարդկանց միջև միջնորդ։

Նկարագրություն
--------------

Սուրբ Գևորգի բրոնզե քանդակագործական հորինվածքը նրան պատկերում է ձիուն նստած` խաչաձև նիզակը օձի երախը խրելիս։ Ձիաքանդակը կանգնած է քարակույտ հիշեցնող պատվանդանի վրա։

Հուշարձանը փոստային ծրարի վրա
-----------------------------

2013 թվականին Ռուսաստանի փոստը թողարկել է Մոզդոկի 250-ամյակին նվիրված փոստային նամականիշված ծրար, որի վրա պատկերված է Սուրբ Գևորգի հուշարձանը։ Ծրարի դիզայնի հեղինակն է Խ. Բետրեդինովան։ Այն թողարկվել է 500000 օրինակով։ Ձևաչափը` 110×220։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Памятник Георгию Победоносцу»
2. ↑  «Памятник святому Георгию Победоносцу»
3. ↑  «№ 145К-2013/2013-207. Республика Северная Осетия - Алания. Моздок. 250 лет. Памятник Святому Георгию Победоносцу»
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Միքայել Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)

**Միքայել Արարատի Հովհաննիսյան** (ծնվ․՝ 1938, օգոստոսի 26, գ․ Արամուս, Կոտայքի մարզ), հայ գեղանկարիչ, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը (1958), Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի գեղանկարչության բաժինը (1965)։ 1965-1997 թթ. դասավանդել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում և Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։

1979 թվականին, նկարիչներ Անատոլի Գրիգորյանի և Զուլում Գրիգորյանի համահեղինակությամբ, ձևավորել է Սարդարապատի ազգագրական թանգարանի նիստերի դահլիճը։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Հովհաննիսյանի ստեղծագործություններին բնորոշ են հոգեբանական լարվածությունը և կերպարային հավաստիությունը. 

* Մոր դիմանկար, 1981
* Սեդայի դիմանկար, 1986
* «Զոհվածների հիշատակին» հորինվածք, 1982
* «Լուսաբաց» հորինվածք, 1986

1970-ական թվականներից Հովհաննիսյանի արվեստում ի հայտ են գալիս մարդու և առարկայական աշխարհի էքսպրեսիվ վերացարկման նշանային իմաստավորումներ.

* «Հորդորանք», 1972
* «Պար», 1973
* «Զբոսանք», 1974
* «Քնած կինը», 1980

Ցուցահանդեսներ
--------------

1962-ից մասնակցում է հանրապետական, միութենական և միջազգային ցուցահանդեսների 

* Հայ նկարիչների խմբի հետ՝ ԳՖՀ-ում (1976)
* Հոլանդիայում (1979)
* Լյուքսեմբուրգում (1981)

Անհատական՝ 

* Երևանում (1975, 1989)
* Ամմանում (1986)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Դելփիք** (հունարեն՝ Δελφοί), հին հունական քաղաք Փոկիսի հարավ-արհմուտքում, Պառնաս լեռան ստորոտում։ Հիմնադրվել է մեր թվարկությունից առաջ 3-րդ հազարամյակում։ Եղել է կրոնական, մշակութային, առևտրի և արհեստների կենտրոն։ Մեր թվարկությունից առաջ 7-րդ դարից մինչև մեր թվարկուրյունից 390 թվականը համահունական սրբավայր էր։ Այստեղ էր Ապոլլոն աստծո տաճարը, որի պատգամախոսն էր Պյութիա քրմուհին (տես Դեչփյան պատգամախոս)։ Դելփիում չորս տարին մեկ տեղի էին ունենում Պյութիական խաղեր (վերջինը եղել է մեր թվարկություն 394 թվականին)՝ նվիրված հրեշ-օձ Պիթոնի դեմ Ապոլլոն աստծո հաղթանակին։ Այդ խաղերի ժամանակ սկզբում մրցում էին բանաստեղծներն ու երաժիշտները։ Մեր թվարկությունից առաջ 586 թվականից խաղերի ծրագրի մեջ մտան մարզական բոլոր ձևերը։ Պյութիական խաղերի օրերին ամբողջ Հունաստանում հայտարարվում էր «սրբազան հաշտություն» (կամ «սրբազան ամիս»), դադարեցվում էին կռիվները։ Դելփիքի պեղումներն սկսվել են 1892 թվականին։ Դելփիքն այժմ հնագիտական թանգարանով փոքրիկ բնակավայր է։ Սրբավայրի կառույցների մեջ գերիշխող է Ապոլլոնի ասպարը, որի շուրջը կազմավորվել է Դելփիքի ճարտարապետական անսամբլը։

Տես նաև
-------

* Հին Հունաստան
* Դելփյան պատգամախոս

* 
* 
* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX116866 · BNF: 11879917h · GND: 4011390-5 · LCCN: n85048705 · NLG: 3403 · SUDOC: 028228138 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 328)։*  |
**Պրոլետարսկի շրջանի աշխարհազորականների հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник ополченцам Пролетарского района), հուշահամալիր Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում։ Տեղադրվել է 1980 թվականի մայիսի 6-ին Ավտոզավոդսկայա հրապարակում։ Նվիրված է Մոսկվայի Պրոլետարսկի շրջանի այն բնակիչներին, որոնք զոհվել են Հայրենական մեծ պատերազմի ռազմաճակատներում։ Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործներ Ֆ. Դ. Ֆիվեյսկին, Ն. Գ. Սկրիննիկովան, ճարտարապետներ Պ. Պ. Զինովևը, Ի. Մ. Ստուդենիկինը, ճարտարագետ Բ. Մ. Դուբովոյը։ Հուշարձանը պատկանում է «քաղաքային քանդակ» կատեգորիային։

Նկարագրություն
--------------

Հուշարձանի բարձրությունը 15 մետր է։ Հուշարձանի հիմնական գաղափարը ռազմաճակատի և թիկունքի միասնությունն է։ Դա բազմապատկեր հարթաքանդակային հորինվածք է, որը պատկերում է կարմիրբանակայիններին և աշխարհազորական բանվորներին, որոնք պաշտպանել են Մոսկվան 1941 թվականի աշնանը։ Զինվորների պատկերաքանդակները հուշարձանի կազմի մեջ առանցքային դեր չեն խաղում, այլ ենթարկվում են կառուցվածքի գերիշխող գաղափարին։ Դրանք տեղադրված են Հաղթանակի խորհրդանշական դրոշի՝ միմյանց վրա դրված ոճավորված շերտերի վրա։ Կառուցվածքն ունի սեղանաձև հիմք, որը խորհրդանշում է դրոշափողը՝ *«1941-1945»* ռելիեֆային գրությամբ։ Հուշարձանի հետնամասում գրված է. *«Հայրենիքի ազատության և անկախության համար զոհված պրոլետարների սխրանքը հավերժ կմնա ժողովրդի հիշողությունում։ Հավե՜րժ փառք հերոսներին»*։

Քանդակագործական հորինվածքը պատրաստված է կռած թերթավոր պողպատից պղնձե հիմնակմախքի վրա։ Հուշարձանը հենվում է ողորկված գրանիտից պատրաստված աստիճանավոր հիմքի վրա։ Հուշարձանի հետևում սկսվում է Ավտոզավոդսկայա փողոցի բուլվարը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Кожевников Р. Ф.* Ополченцам Пролетарского района // Скульптурные памятники Москвы. — Москва: Московский Рабочий, 1983.
2. 1 2  Памятники монументального искусства Москвы: справ. изд. / Департамент культурного наследия г. Москвы. — М.: ООО «Милк Эдженси», 2016. — 404 с.: с. 254—255. ISBN 978-5-9907078-1-8.
3. ↑  *Алфаких Ихлас Жамил* Монументальная скульптура конца XX — начала XXI века в архитектуре и дизайне городской среды Москвы: истоки, традиции, ревизии, новации. Archived 2018-12-04 at the Wayback Machine. Диссертация 
на соискание ученой степени кандидата искусствоведения. Москва – 2018
4. ↑  Вестник границы России, Issues 1-6. С. 90
**Երաշխիքների պայմանագիր** (անգլ.՝ The Treaty of Guarantee), 1960 թվականին Կիպրոսի Հանրապետության, Հունաստանի թագավորության, Թուրքիայի Հանրապետության և Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության միջև կնքված պայմանագիր։

Պայմանագրի 1-ին հոդվածը արգելում է Կիպրոսում քաղաքական կամ տնտեսական միաություն կազմել մեկ այլ պետության հետ։ 2-րդ հոդվածը պահանջում է այլ կողմերից երաշխավորել Կիպրոսի անկախությունը, տարածքային ամբողջականությունը և անվտանգությունը։ 4-րդ հոդվածը լիազորում է երաշխավորող կողմին միջոցներ ձեռնարկել Կիպրոսի ընթացիկ կարգավիճակը վերականգնելու համար. հենց այս դրույթն է օգտագործվել Թուրքիայի կողմից 1974 թվականին իրականացրած ներխուժման իրավական արդարացման փորձում։ Պայմանագիրը նաև թույլ է տվել Միացյալ Թագավորությանը պահպանել իր սուվերենությունը Կիպրոսի տարածքում գտնվող երկու ռազմական բազաների վերաբերյալ՝ Կիպրոսի Հանրապետության անկախացումից հետո։

Տես նաև
-------

* Կիպրոսի հիմնախնդիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Timeline: Cyprus, BBC News


|  |
| --- |
| 
  **Կիպրոս**   **Հունաստան**
 |
|  |
| --- |
| **Գրենլանդիա խիտ** |
| Գրենլանդիա խիտԳրենլանդիա խիտ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հովվափողածաղկավորներ (Alismatales) |
| **Ընտանիք** | Շերեփուկախոտազգիներ (Potamogetonaceae) |
| **Ցեղ** | **Գրենլանդիա** *(Groenlandia)* |
| **Տեսակ** | **Գրենլանդիա խիտ** *(G. densa)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Groenlandia densa***Fourr. 1869 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Գրենլանդիա խիտ** (լատ.՝ Groenlandia densa), շերեփուկախոտազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա ջրային բույս է, որն ունի մինչև 40 սմ երկարություն, ճյուղավորված ցողուններ և սողացող արմատներ։ 1-2,5 սմ երկարությամբ և 0,3-0,8 (1,5) սմ լայնությամբ տերևները թափանցիկ են, մանր, եռաջիղ, հարթ կամ թույլ ալիքավոր եզրերով։ 0,5-1 (1,5) սմ երկարությամբ կոթունի վրա գտնվող ծաղկաբույլը հասկանման է, մանրածաղիկ և ունի 1,5-5 սմ երկարություն։ 2,5-3 սմ երկարությամբ պտուղները կլորավուն երիկամաձև են, թեթևակի տափակած, մեջքին ողնուցով և 0,2-0,5 մմ երկարությամբ կորացած կարճ կտուցով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Սևանի ֆլորիստիկական շրջանում՝ Սևանա լճի ավազանում (Սևան և Լիճք լճեր, Արգիճի գետի ավազան, Ծովակ)։ Ընդհանուր արեալն ընդգրկում է Արևմտյան Կովկասը, Հարավային Անդրկովկասը, Եվրոպան, միջերկրածովյան ավազանը, Անատոլիան և Հյուսիսարևմտյան Իրանը։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին լեռնային և ենթալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 2000-2400 մ բարձրությունների վրա, լճերի և դանդաղահոս գետերի քաղցրահամ ջրերում։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Տեսակի աճելավայրերը պահպանվում են «Սևան» ազգային պարկի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · WoRMS |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Groenlandia densa* | 
* Վիքիցեղեր: Groenlandia densa
* APDB: 161509
* BioLib: 41899
* EoL: 5900246
* EPPO: PTMDE
* EUNIS: 193982
* FoIO: GRODEN
* GBIF: 4009380
* iNaturalist: 208910
* IPNI: 602950-1
* IRMNG: 11830123
* ISC: 114637
* IUCN: 164174
* NBN: NBNSYS0000002147
* NCBI: 55457
* PFI: 6724
* Plant List: kew-309909
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:602950-1
* Tropicos: 26300351
* WCSP: 309909
* WoRMS: 425985

 |
|  |
| *Potamogeton densus* | 
* APDB: 161521
* EUNIS: 193983
* GBIF: 5642451
* IPNI: 603185-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:603185-1
* Tropicos: 26300367
* WCSP: 308539

 |

 |
**Էկոսոցիոլոգիան** (էկոլոգիական սոցիոլոգիա, անգլ.՝ Environmental sociology) հասարակական և բնական գիտությունների սահմանագծում գտնվող սոցիոլոգիայի ոլորտ է։ Սկսվելով 20-րդ դարի սկիզբին ամերիկյան քաղաքներում որպես մարդկային խմբակցությունների ուսումնասիրություն գործնական նպատակ ունենալով Եվրոպայից էմիգրացիայի հերթական ալիքի ադապտացիայի։ Այսօրվա դրությամբ էկոսոցիոլոգիան վեր է ածվել մարդու և կենսոլորտի միջև ուղիղ և հակադարձ կապերը բոլոր մակարդակներով ուսումնասիրող գլոբալիստիկայի ոլորտի, ներառյալ գլոբալիզացիայի ներգործությունը լոկալ կյանքի վրա։ Էկոսոցիոլոգիան սերտորեն կապված է ուրբանիստիկայի, տեղական ինքնակառավարման տեսության, տարածաշրջանության, ռիսաբանության հետ։

Էկոսոցիոլոգիայի պատմությունը
----------------------------

Էկոլոգիական սոցիոլոգիայի հիմնադիրները՝ Ֆլորիան Զնանեցկին, Ռոբերտ Պարկը, Լյուիս Վիրտը և ուրիշները (մարդկային էկոլոգիայի Չիկագոյի դպրոց) 1920-1940-ական թվականներին սոցիոլոգիա ներմուծեցին այնպիսի կարևոր հասկացություններ, ինչպիսիք են՝ «օտար», «մարգինալ մարդ» և այլն։ Այդ նույն տարիներին ռուս գիտնական Վլադիմիր Վերնադսկին առաջ քաշեց «կենսոլորտի»՝ որպես սոցիոբնական օրգանիզմի հայեցակարգ։ Ռուսական հոգեկերտվածքի իր բնական լանդշաֆտից կախվածության մասին գրել են Դ. Ի. Մենդելևը, Վ. Վ. Դոկուչաևը, Դ. Ս. Լիխաչյովը, Ն. Ն. Մոիսեևը, Ա. Ի. Սոլժենիցինը, Վ. Ս. Սոլովյովը, Վ. Ն. Սուկաչյովը, գրողներ Վ. Գ. Ռասպուտինը և Ս. Պ. Զալիգինը։
20-րդ դարի սկզբից սկսած չեն դադարում սուր բանավեճերը քաղաքային համակեցությունների «իդեալական» կազմակերպման մասին (1910 Քաղաք-այգիներ, քննարկում 1920-1930 սոցքաղաքի մասին, 1950 «Տարաբնակեցման նոր տարր», 1930, 1960, 1990 «Մոսկվայի գլխավոր հատակագծի մասին» և այլն)։ 
Ժամանակակից Ռուսաստանում էկոսոցիալական հիմնախնդիրներով զբաղվում են Օլգա Ակսիոնովան, Սվետլանա Բանկովսկայան, Վյաչեսլավ Գլազիչևը, Դմիտրի Եֆրեմենկոն, Էդուարդ Կուլպինը, Իրինա Խալիյը, Օլգա Ցեպիլովան, Ելենա Շոմինան, Օլեգ Յանիցկին և ուրիշները, ԱՄՆ-ում՝ Riley Dunlap-ը, Իտալիայում՝ Mario Diani-ն, Մեծ Բրիտանիայում՝ Christopher Rootes-ը և Steve Yearley-ն, Կանադայում՝ Raymond Murphy-ն։ «Environment and Society» հետազոտական կոմիտեն ամենախոշորներից մեկն է Միջազգային սոցիոլոգիական ասոցիացիայում։ 
Սոցիոլոգիայի ՌԳԱ ինստիտուտի սոցիալ-էկոլոգիական հետազոտությունների բաժնում (ղեկավար պրոֆեսոր Օլեգ Յանիցկի) ուսումնասիրվում են այնպիսի թեմաներ, ինչպիսիք են՝ էկոլոգիական մոդեռնիզացումը և էկոլոգիական շարժումը Ռուսաստանում, տարվում է Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում հիմնախնդրի հայեցակարգային մոտեցումների համեմատական վերլուծություն, ուսումնասիրվում է մարդկային համակեցությունների իրական և վիրտուալ փոխազդեցությունը, հավաքվում է հարցազրույցների և փաստաթղթերի արխիվ թեմայի վերաբերյալ։
**Խորվաթիայի ազգային թատրոն** (խորվ.՝ **H**rvatsko **n**arodno **k**azalište u Zagrebu; հայտնի է նաև **HNK Zagreb** տառանվամբ), ազգային թատրոն Խորվաթիայի Զագրեբ քաղաքում։ Այն Խորվաթիայի ամենահին և գլխավոր թատրոնն է։ Թատրոնը երկրի մշակութային կյանքում ունի մեծ նշանակություն։ Կառուցված է իտալական նեոբարոկկո ոճով։ Ազգային թատրոնը ենթակա է Խորվաթիայի մշակույթի նախարարությանը։

Պատմություն
-----------

Թատրոնը Խորվաթիայի տարածքում ամենահինն է։ Կառուցվել է 1836 թվականին, որը գտնվում է «Հին Ռատուշայի» տարածքում։

Ազգային թատրոնի կարգավիճակ ստացել է 1860 թվականին, իսկ արդեն հաջորդ տարի կառույցը սկսեց ստանալ պետական օժանդակություն, ինչը նրան դարձրեց Ազգային թատրոնների եվրոպական ասոցիացիայի անդամ։

1870 թվականին թատրոնը ունեցավ իր սեփական օպերային թատերախումբը։

1895 թվականին Խորվաթիայի ազգային թատրոնը տեղափոխվել է նորակառույց մասնաշենք, որը գտնվում էր Զագրեբի կենտրոնում՝ մարշալ Տիտոյի հրապարակում, որտեղ էլ գտնվում է մինչ օրս։ Թատրոնի նոր շենքի բացմանը ներկա է եղել ավստրո- հունգարական կայսր Ֆրանց Յոզեֆ I-ը։ Կառույցը նախագծվել է ավստրիացի ճարտարապետներ Ֆերդինանդ Ֆելների և Հերման Հելմերի կողմից, որոնց գլխավորած ճարտարապետական բյուրոն կառուցել է թատրոններ Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայում։ 1995 թվականի հոկտեմբերի 14-ին թատրոնը մեծ շուքով նշել է հիմնադրման 100 ամյակը։

1905 թվականին թատրոնի մուտքի մոտ խորվաթ հայտնի նկարիչ և ճարտարապետ Իվան Մեշտրովիչը քանդակել է «Կյանքի աղբյուր» հուշարձանը։

Խորվաթական ազգային թատրոնում աշխատել են մի շարք առաջատար նկարիչներ։ Այսպես, թատրոնի առաջին տնօրենը եղել է Իվան Զայցը։ 35 տարի թատրոնի օպերային դիրիժոր է եղել Յակով Գոտովացը։ Թատրոնում է աշխատել նաև խորվաթ ռեժիսոր Բրանկո Գավելլան, ինչպես նաև խորվաթ պրիմա- բալետպարուհի Միա Սլավենսկան։

Զագրեբյան թատրոնի բեմում հանդես են եկել մի շարք հայտնի դեմքեր։ Դրանց թվում են Ֆերենց Լիստը, Սառա Բեռնարը, Ֆրանց Լեհարը, Ռիխարդ Շտրաուսը, Ժերար Ֆիլիպը, Վիվիեն Լին, Ժան Լուի Բարոն, Պիտեր Բրուքը, Մարիո դել Մոնակոն, Խոսե Կարրերասը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Զագրեբի խորվաթական ազգային թանգարան (խորվ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | SUDOC: 169154289 |

 |
Կաղնի
Հաճարենի
**Էկոֆիգիոլոգիական** բնույթի աշխատություններում պարզաբանվել են հանրապետության տարբեր անտառաբուսաբանական շրջաններում վայրի պտղատու, ինչպես նաև ինտրոդուկցված ծառատեսակների կենսընթացների ակտիվությունը և հարմարվողականությունը (Վ. Ղազարյան)։ Բուսաբանության ինստիտուտում մշակվել են «Հայաստանի անտառապատման և կանաչապատման գիտական հիմունքները» (1974)։

Երկրաբուսաբանություն և էկոլոգիա
-------------------------------

Ուշագրավ հետազոտություններ են ծավալվել նաև երկրաբուսաբանության և էկոլոգիայի ոլորտներում։ Հ. Մաղաքյանը, Շ. Աղաբաբյանը, Ե. Ղազարյանն ուսումնասիրել են հանրապետության գլխավոր մարգագետնաարոտավայրային զանգվածների բուսականությունը, Գ. Յարոշենկոն, Լ. Մախատաձեն՝ հաճարենու և կաղնու անտառները, Ա. Թախտաջյանը՝ չորասեր բուսականությունը և բուսականության հիմնական տիպերը, Ա. Բարսեղյանը՝ ջրաճահճային, Ա. Ֆեոդորովը, Ս. Նարինյանը, Վ. Ոսկանյանը, Ս. Բալոյանը, Ա. Զիրոյանը՝ ալպիական, Գ. Ֆայվուշը՝ տափաստանային բուսականությունը։ Կազմվել են Հայաստանի բուսական ծածկոցի, կերային հանդակների և անտառային բուսականության քարտեզները։ Վերջին տարիներին կարևոր աշխատանքներ են կատարվում հազվագյուտ բուսականության համակեցությունների ուսումնասիրության, ինչպես նաև էկոհամակարգերի վրա կլիմայի գլոբալ փոփոխության ներգործման ու ինվազիվ բույսերի տեսակների տարածման ուղղությամբ (Գ. Ֆայվուշ)։ Հայաստանը հարուստ է նաև երկրաբանական տարբեր դարաշրջանների բուսատեսակներով, որոնք ներկայացված են բույսերի տարբեր օրգանների դրոշմներով, մնացորդներով կամ քարացուկներով։ Դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու Հայաստանի տարածքի հնագույն ֆլորայի պատկերը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |