recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **՞** |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Վերնաթագավորություն | Էուկարիոտներ |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
|
| Կարգ | Իժեր |
|
|
|
| Ընտանիք | Իսկական իժեր |
|
|
|
| Ցեղ | **Հայկական տափաստանային իժ** |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Vipera eriwanensis
(Reuss, 1933) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Խոցելի տեսակIUCN 3.1 *Vulnerable* : ??? |
|  Բնապահպանական կարգավիճակը |
| 

 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
|   Տարածվածություն |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | NCBI**796011**EOL**289377**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հայկական լեռնատափաստանային իժ**, **Հայկական տափաստանային իժ** (լատին․՝ Vipera eriwanensis), իժերի ընտանիքին պատկանող թունավոր օձ։

Նկարագրությունը
---------------

Ոչ մեծ իժ, մարմնի երկարությունը հասնում է մինչև 480 մմ, պոչի երկարությունը՝ 70-80 մմ։ Գլուխը խիստ ձգված է, դնչի ծայրը թեթևակիորեն բարձրացված և սրված է։

### Գունավորումը

Օձը վերևից ունի բաց մոխրագույն երանգավորում արտահայտված սև կայծակնանման նախշերով։ Փորը մուգ մոխրագույն է սև բծերով։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում են Թուրքիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող Կարսի և Էրզրումի պրովինցիաներում ու Հայաստանի լեռնանտառային շրջաններում ծովի մակերևույթից 1000-2200 մ բարձրությունների վրա։

Այլ տվյալներով ՝ 1200–3000 մ։

### Բնակեցման պայմանները

Բնակեցնում է սարերի չոր թեքությունները, քարքարոտ լեռնային տափաստանները, լեռնանցքների ափերը։ Ամառային տապին իժը իջնում է ներքև՝ ավելի խոնավ շրջաններ։ Ձմեռում է մինչև ապրիլ-մայիս ժամանակահատվածը։

Թույնի ներգործությունը
----------------------

Հայկական թափաստանային իժը, ինչպես մնացած բոլոր իժերը, թունավոր է։ Թույնը հեմոլիտիկ ազդեցության է (ազդում է արյան և արյունաստեղծ օրգանների վրա)։ Խայթոցը ներկայացնում է մեծ վտանգ ընտանի կենդանիների և մարդու համար։ Խայթված կենդանիները մահանում են արյան անմակարդելիության և ներքին արյունհոսությունների պատճառով։

Սնունդը
-------

Օձը սնվում է մկնանման կրծողներներով, ուղղաթևերով և մողեսներով։ Ոչ մեծ առանձնյակները միայն ուղղաթևերով։

Ձմեռումը
--------

Իժը ձմեռում է քարանձավներում, ձմեռումը սկսվում է հոկտեմբերին։

Նման տեսակներ
-------------

Հայկական տափաստանային իժը տարբերվում է Դարևսկու իժից ավելի նեղ և ցածր, ավելի սուր գլխով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Հայկական լեռնատափաստանային իժ". *mnp.am*. Արխիվացված է the original 2020 թ․ հունիսի 6-ին. Retrieved 2019 թ․ հունիսի 24.
2. ↑  Ананьева Н. Б. Орлов Н. Л. Халиков Р. Г. Даревский И. С. Рябов С. А. Барабанов А. В. Атлас пресмыкающихся Северной Евразии (таксономическое разнообразие, географическое распространение и природоохранный статус). — СПб.: Зоологический институт РАН, 2004. — 232 с. — 1000 экз.

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Reptile Database: Vipera eriwanensis

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Հայկական Տավրոս**, լեռնային համակարգ Հայկական լեռնաշխարհում, ներկայիս Թուրքիայում։ Ձգվում է Կիլիկյան Դրունք կիրճից մինչև Բոհտան գետը։ Երկարությունը 650 կմ է, լայնությունը՝ 35-100 կմ, միջին բարձրությունը՝ 1800-2300 մ։ Իշխանասար, Սիմսար, Մարութասար գագաթները ունեն 3000 մ բարձրություն։

Աշխարհագրություն
----------------

Հայկական Տավրոսի մակերևույթը մասնատված է Եփրատի, Տիգրիսի և նրանց վտակների հովիտներով։ Դրանցից մի քանիսը միջանցիկ կիրճեր են, որոնցով Հայկական Տավրոսը բաժանվում է 3 մասի. Կիլիկիայի և Եփրատի կիրճերի միջև, միջին՝ մինչև Բիթլիսի կիրճը և արևելյան՝ մինչև Բոհտանի կիրճը։

Հայկական Տավրոսի արևելյան մասի առանձին լեռնաճյուղեր տարածվում են դեպի Վանա լիճ՝ հասնելով Վարագասար, տրոհվում առանձին լեռնազանգվածների և ձուլվում Հայոց ձորի հովտի բլրային լանդշաֆտին։

Հայկական Տավրոսի ինտենսիվ ծալքավորված պալեոզոյան և մեզոզոյան կրաքարերի և թերթաքարերի դեպի հարավային շրջված թեփուկներով և վրաշարժայի կառուցվածքի լեռնային համակարգ է, բարդացած նորագույն տեկտոնական կամարաձև բարձրացումներով և բարձրակողմանի խզումներով։ Բիթլիսի շրջանում նստվածքային շերտերը ձեղքված են և ներարկված օձաքարային հզոր ինտրուզիվ զանգվածներով։ Հյուսիսային լանջը ենթարկվել է հզոր խորքային բեկվածքի, որի ուղղությամբ ձգվում է Խարբերդի, Բալուի, Մուշի, Վանա լճի իջվածքային գոգավորությունների գոտին։ Հաճախակի են ռելիեֆի կարստային ձևերը, բնորոշ կառային դաշտերով։ Կան ստորերկրյա քարանձավներ։

Արևելյան Տիգրիսի շատ վտակներ սնվում են կարստային հզոր աղբյուրներից։ Օգտակար հանածոներից կան նավթ, պղինձ և բազմամետաղներ, քրոմիտ, ծծումբ, առատ են շինանյութեր։ Լեռնահամակարգի գլխավոր լանջերի դիրքադրությունն առաջացրել է կլիմայական և լադշաֆտային առանձնահատկություններ։ Հյուսիսային լանջի կլիման ցամաքային է՝ տաք ամառներով և ցուրտ ձմեռներով։

Տարեկան տեղումներն աճում են 300 մմ-ից մինչև 1000 մմ։ Ստորոտներում մոխրագույն հողերի վրա տարածված են կիսաանապատային, միջին մասերում, շագանակագույն հողերի վրա՝ չոր տափաստաններ, լեռնակատարներում՝ ենթալպյան բարձրախոտ մարգագետիններ և քարացրոններ։ Հարավային լանջի կլիման բնորոշ է շոգ ամառներով և մեղմ ձմեռներով, տեղումները 400-500 մմ-ից 1000-1500 մմ են։ Միջին բարձրություններում, գորշ անտառային և դարչնագույն հողերի վրա աճում են սոճի, լիբանանյան մայրի, կաղնի, մշտադալար մերձարևադարձային անտառներ, որոնք դեպի ստորոտ տեղի են տալիս ֆրիգանայի, կիսաանապատային և անապատային խմբակցությունների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Հայկական լեռնաշխարհ, Հայկական հանրագիտարան։". Արխիվացված է the original 2015 թ․ դեկտեմբերի 26-ին. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 12. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 191)։*  |
**Համաձայնության փողոց** (ռուս.՝ Улица Согласия), փողոց Ռուսաստանի Դոնի Ռոստով քաղաքի կենտրոնում։ Ոչ մեծ երկարությամբ և լայնությամբ երկկողմանի T-աձև փողոց է, արևմտյան և հյուսիսային մասերում բարդ տեղանքով և հետագծով։ Արևմուտքից դեպի արևելք ուղղությամբ փողոցը սկսվում է Սիվերսի պողոտայից և ավարտվում Խալտուրինի նրբանցքի մոտ։ Փողոցի փոքր մասն ունի հարավ-հյուսիս ուղղություն և Համաձայնության փողոցի հիմնական մասը միացնում է Պուշկինի փողոցին։

Պատմություն
-----------

19-րդ դարում փողոցի տեղում եղել է Գլխավոր ձորակը, որով հոսել է մի անանուն առու, որն օգտագործվել է որպես աղբավայր և կեղտաջրերի ջրանցք, այնուհետև՝ միայն որպես կեղտաջրերի ջրանցք։ Գլխավոր ձորակը, իր հերթին, գտնվել է այգիների մեջ՝ Զագորոդնայա փողոցի (ավելի ուշ՝ Սադովայա, այժմ՝ Բոլշայա Սադովայա) և Կուզնեցկայա փողոցի (այժմ՝ Պուշկինի փողոց) միջև։

Այն ժամանակ Սադովայա (Բոլշայա Սադովայա) և Կուզնեցկայա (Պուշկինի) փողոցների և նրանց հատող Նիկոլսկու (Խալտուրինի) և Դոլոմանյան նրբանցքների առաջացրած քառակուսու մեջ չկային Համաձայնության փողոցը և Եղբայրական նրբանցքը, այլ կար Վոյցեխովսկի եղբայրների այգին։ Եղբայրների միջև կնքնված համաձայնությամբ Երրորդ նրբանցքը, որն ընդհատվում էր նրանց կալվածքի առջև, որոշեցին երկարացնել այգու միջով մինչև Կուզնեցկայա փողոց։ Ընդարձակված նրբանցքը կոչեցին Եղբայրական (Բրատսկի), իսկ նորակառույց փողոցը՝ Համաձայնության (Սոգլասիյա) փողոց։ 1879 թվականին Քաղաքային դուման համաձայնեց եղբայրների առաջարկներին։

Ներկայիս տեսքով հայտնվելու հնարավորությանը Համաձայնության փողոցը պարտական է քաղաքապետ Ա. Մ. Բայկովին, որը քաղաքը ղեկավարել է 1862-ից մինչև 1869 թվականը և 1884-ից մինչև 1889 թվականը, և որոշել է փակել Գլխավոր ձորակը։

Արդի վիճակ
----------

Համաձայնության փողոցը կառուցապատված է քաղաքի կենտրոնական մասում խորհրդային և հետխորհրդային շրջանի տներով՝ համայնքային-բնակարանային, գործարար և արդյունաբերական ֆոնդերով։ Փողոցի սկզբում գտնվում է Ռոստովի փորձարարական նավթայուղային «ՌԻԿՈՍ» գործարանը։ Համաձայնության փողոցի թիվ 23 տանը բացվել է Դոնի Ռոստովի Լենինյան շրջանի բազմաֆունկցիոնալ կենտրոնը։

Հորդառատ անձրևների ժամանակ Համաձայնության փողոցի և Խալտուրինի ու Դոլոմանյան նրբանցքների խաչմերուկներում հեղեղվում են որոշ տներ և նրանց կողքին կանգնած ավտոմեքենաները։

Հետաքրքրական փաստեր
-------------------

Գլխավոր ձորակում հոսած անանուն առուն այժմ փոխարինվել է 19-րդ դարի վերջին կառուցված Գլխավոր հեղեղաջրերի հավաքիչով, որն անցնում է Համաձայնության փողոցի տակով և երկայնքով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Сидоров В. С. Энциклопедия старого Ростова и Нахичевани-на-Дону, Ростов-на-Дону, Гефест, т.4, 1996 г. 404с.
2. ↑  Открытие памятника градоначальнику Байкову состоится 7 сентября в Ростове(չաշխատող հղում)
3. ↑  В Ленинском районе открыт многофункциональный центр(չաշխատող հղում)
4. ↑  "Мэр города провел очередной прием граждан". Արխիվացված է the original 2015 թ․ սեպտեմբերի 24-ին. Retrieved 2018 թ․ նոյեմբերի 27. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
**Հայաստանի տարածաշրջանների մշակույթի «Հայկական երանգ» ամենամյա փառատոն** (ռուս.՝ Ежегодный фестиваль культуры регионов Армении «Армянский колорит»), ամենամյա մշակութային փառատոն, որն անցկացվում է Մոսկվայում։

Նպատակներ
---------

Նախագծի կազմակերպիչներն իրենց նպատակն են համարում լայն հասարակությանը ծանոթացնել Հայաստանի տարածաշրջանների երիտասարդության ստեղծագործությանը՝ տաղանդավոր երեխաներին հնարավորություն տալով իրացնել իրենց ստեղծագործական ունակությունները։ Նախագծի նպատակն է Հայաստանի տարածաշրջանների մշակույթի ժողովրդականացումը։

Պատմություն
-----------

Հայաստանի տարածաշրջանների մշակույթի փառատոնի առաջին գալահամերգը («Տաղանդավոր Շամշադին», ռուս.՝ «Талантливый Шамшадин») տեղի է ունեցել 2016 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Մոսկվայում և նվիրված է եղել Հայաստանի Տավուշի մարզի Շամշադինի շրջանի մշակույթին։ Փառատոնի կազմակերպիչները մասնակիցներին ընտրել են Շամշադինի բնակիչներից (14-25 տարեկան)։ Նախընտրական փուլի արդյունքում, գալահամերգի ժամանակ, ելույթ ունենալու թույլտվություն է ստացել 21 անձ, որոնք ելույթ են ունեցել խորեոգրաֆիա, վոկալ, գեղարվեստական խոսք, գործիքային ժանր անվանակարգերում։ Դրանից բացի փառատոնի ընթացքում ներկայացվել են քանդակագործների, նկարիչների ու լուսանկարիչների աշխատանքներ։

Պատկերասրահ
-----------

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  В Москве стартует ежегодный фестиваль «Армянский колорит»
2. ↑  «Армянский колорит» будет представлен в Москве
3. 1 2  Хачатрян: фестиваль «Армянский колорит» в Москве станет традиционным
4. ↑  "Фестиваль «Армянский колорит» на сайте Ассоциации армянской молодёжи Москвы". Արխիվացված է the original 2017 թ․ օգոստոսի 5-ին. Retrieved 2019 թ․ փետրվարի 24.

Տես նաև
-------

* Դուդուկի մոսկովյան միջազգային փառատոն

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Հայկական երանգ** կատեգորիայում։ |
**Մաթիաս Յաբս** (գերմ.՝ Matthias Jabs, հոկտեմբերի 25, 1955(1955-10-25), Հաննովեր, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), գերմանացի ռոք երգիչ, հանդիսանում է Scorpions խմբի կիթառիստ։

Հարդ ռոքի ամենատեխնիկական կիթառիստներից մեկը։ Բրիտանական ամսագիր Classic Rock-ը ընդգրկել է Յաբսին ժամանակվա թոփ 1000 լավագույն կիթառիստների ցանկում։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1955 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Գերմանիայի Հաննովեր քաղաքում։ Դեռևս պատանի տարիքից սիրել է նվագել կիթառի վրա և լսել ռոք երաժշտություն։ 10 տարեկան հասակում Մաթիասը գերազանց տիրապետել է կիթառին և նույնիսկ փորձել է գրել իր սեփական կոմպոզիցիաները։ 14 տարեկան հասակում Մաթիասը արդեն գերմանական տարբեր ռոք խմբերի անդամ էր։

1978 թվականի հունիսին Մաթիասը տեղափոխվել է Լոնդոն մասնակցելու Scorpions խմբի կիթառիստի համար կազմակերպած կաստինգին։ Մաթիասի ջանքերը մեծապես ազդել են խմբի ուժի, հմտության և ինտելեկտի վրա։

Բացի կիթառից տիրապետում է նաև այլ երաժշտական գործիքների։ Հնարավոր է, որ նա մեզ առավել հայտնի է իր ավանդական գծավոր կիթառով։ Հատուկ Յաբսի համար Ֆենդեր ընկերությունը արտադրել է բացառիկ մի կիթառ, բայց համերգների ժամանակ Մաթիասը նվագում էր Explorer տեսակի կիթառով։ 2010-ական թվականներից սկսել է նվագել Cort-ի էլեկտրական կիթառներով, որոնք թողարկվել են ընդամենը երկու օրինակով։ Նաև շատ համերգներին, ինչպես խմբի իր կոլեգան՝ Ռուդոլֆ Շենկերը, նվագում էին Dommenget-ի էլեկտրոկիթառները, որոնք պատարաստվել են վարպետի կողմից հատուկ նրանց համար։

Եղել է «Lady» և «Fargo» խմբերի անդամ։

Scorpions-ների ալբոմները, որոնք ձայնագրվել են Մաթիասի հետ։

* 1979 - *Lovedrive*
* 1980 - *Animal Magnetism*
* 1982 - *Blackout*
* 1984 - *Love At First Sting*
* 1988 - *Savage Amusement*
* 1990 - *Crazy World*
* 1993 - *Face The Heat*
* 1996 - *Pure Instinct*
* 1999 - *Eye II Eye*
* 2000 - *Moment Of Glory*
* 2001 - *Acoustica*
* 2004 - *Unbreakable*
* 2007 - *Humanity Hour I*
* 2010 - *Sting in the Tail*
* 2011 - *Comeblack*
* 2015 - *Return to Forever*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Discogs — 2000.
2. ↑  "Metal Rules". Metal Rules. 2007 թ․ հունվարի 15. Արխիվացված է the original 2008 թ․ մայիսի 14-ին. Retrieved 2012 թ․ փետրվարի 27. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Маттиас Ябс. Биография.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · ČSFD · Discogs · Մետալում հանրագիտարան · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000056033013 · NKC: xx0035459 · NTA: 073540447 · VIAF: 85520465 · WorldCat VIAF: 85520465 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հակոբ Փափազյան (այլ կիրառումներ)

**Հակոբ Դավթի Փափազյան** (սեպտեմբերի 1, 1919(1919-09-01), Թավրիզ, Իրան - 1997, Երևան, Հայաստան), խորհրդային հայագետ, արևելագետ, պատմաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1968), պրոֆեսոր (1972)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի արևելյան բաժինը (1950)։ 1954-1959 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող։ 1959 թվականից Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի միջնադարյան մատենագրության և դիվանական վավերագրերի ուսումնասիրության բաժնի վարիչն է։ 1956 թվականից դասավանդել է Երևանի համալսարանում։ 1962 թվականին ընտրվել է ԽՍՀՄ ԳԱ արևելյան բնագրագիտության կենտրոնական հանձնաժողովի անդամ։ Գիտական ուսումնասիրությունները վերաբերում են XV-XVIII դարերի Արևելյան Հայաստանի սոցիալ–տնտեսական և քաղաքի պատմությանը, ազատագրական շարժմանը, հայ–իրանական հարաբերություններին, պատմական աղբյուրագիտությանը։ Հրապարակել է պարսկական, արաբական, թուրքական, պատմության վավերագրերի բնագրեր և հայերեն ու ռուսերեն, թարգմանություններ («Մատենադարանի պարսկերեն վավերագրերը», 1956-1959, 1968), Լ․ Ս․ Խաչիկյանի հետ՝ «Հովհաննես Տեր-Դավթյան Ջուղայեցու հաշվետոմարը» (1984)։ Մասնակցել է Հայ ժողովրդի պատմության ակադեմիական բազմահատորյակի ստեղծմանը։

Երկեր
-----

* Օտար տիրապետությունը Արարատյան երկրում (ԺԵ-ԺԷ դարեր), Տեղեկագիր ՀԽՍՀ ԳԱ», 1960, համար 7-8, ԼՀԳ, 1973, համար 6, 1977, համար 15։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Հակոբ Փափազյան". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2015 թ․ հուլիսի 15.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 9179 · BNF: 101087664 · CiNii: DA12089205 · GND: 1158157967 · ISNI: 000000042438423X · LCCN: n88159484 · NTA: 392540606 · SUDOC: 24325122X · VIAF: 26158854 · WorldCat VIAF: 26158854 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Հակոբ Մարտայի Չոլաքյան** (1947), հայ ազգագրագետ, պատմաբան, մատենագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու (2002)։ ՀՀ «Մովսես Խորենացի» (2011) մեդալակիր։

Կենսագրություն
--------------

Հակոբ Չոլաքյանը ծնվել է 1947 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Սիրիայի Քեսաբի շրջանի Գարադուրան գյուղում։ 1973 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1973 թվականից դասավանդել է Այնճարի և Բեյրութի վարժարաններում, 1976-2012 թվականներին՝ Հալեպի Քարեն Եփփե ազգային ճեմարանում, 1982-1988 թվականներին՝ Մխիթարյան հայագիտական բարձրագույն դասընթացներում, 1996-2012 թվականներին՝ Համազգայինի հայագիտական հաստատությունում։ 2014 թվականին՝ քեսաբահայության տեղահանումից հետո, ընտանիքով տեղափոխվել է Երևան, որտեղ աշխատանքի է անցել ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտում։

Աշխատություններ
---------------

Լույս են տեսել (հիմնականում՝ Հալեպում) Չոլաքյանի «Հալէպի պարբերական մամուլի համառօտ նկարագրութիւն» (1978), «Քեսապի ժողովրդական երգարվեստը» (1980), «Քեսապի բարբառը» (1986, լրամշկակված հրատարակություն՝ 2009), «Քեսապ» (հ. 1–3, 1995–2004), «Քարէն Եփփե հայ գողգոթային եւ վերածնունդին հետ» (2001), «Անտիոքի մերձակայ Ռուճի հովիտի հայերը (պատմա-ազգագրական ուսումնասիրութիւն)» (2002, 2006, Անթիլիաս), «Արցախեան ինքնաճանաչման բանաստեղծութիւնը» (1990) և այլ աշխատություններ, «Այսպէս սկսաւ գարունը» (1970, Բ.) բանաստեղծությունների ժողովածուն, «Քեսապի երեք օրերը. 21–23 մարտ 2014» (2014) օրագրություն-վավերագրությունը։ Կազմել է սփյուռքահայ դպրոցի պատմությանը նվիրված հուշամատյաններ և հայերենի դասագրքեր։

Պարգևներ
--------

2011 թվականին արժանացել է «Մովսես Խորենացի» մեդալի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #137069340 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. ↑  Գերմանիայի ազգային գրադարանի կատալոգ (գերմ.)
3. ↑  "Հակոբ Չոլաքյան". Արխիվացված է the original 2023 թ․ հունիսի 22-ին. Retrieved 2023 թ․ հունիսի 22. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. ↑  Հակոբ Չոլաքյանի էջը ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ապրել Քեսապի ուժով. Հակոբ Չոլաքյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Ասիական առյուծ
Հին ժամանակներում ժամանակակից Հայաստանի տարածքում հանդիպում էին մի քանի տեսակի կատվազգիների արեալներ։

Այսօրվա դրությամբ Հայաստանում բնակվում է մեծ կատուների մեկ տեսակ՝ առաջավորասիական ընձառյուծ (Panthera pardus ciscaucasica) և հինգ տեսակի մանր կատուներ՝ կովկասյան լուսան (*Lynx lynx dinniki* ), եղեգնակատու (Felis chaus chaus), անտառային կատու (Felis silvestris), մանուլ (Otocolobus manul) և տափաստանային կատու (Felis silvestris lybica)։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Առյուծները և վագրակատուները Հայաստանի տարածքից անհետացել են վաղուց, վագրերն այստեղ ապրել են մինչև 20-րդ դարի սկիզբը, ընձառյուծներն այս պահին ապրում են Հայաստանի տարածքում, սակայն նրանց թվաքանակը կազմում է մոտավորապես 5-7։

Վագրակատուները և առյուծները, որոնք բնակվել են Հայաստանում, պատկանել են ասիական ենթախմբին (Acinonyx jubatus venaticus - ասիական վագրակատու, Panthera leo persica - ասիական առյուծ)։ Վագրերը, որոնք նախկինում ապրել են Հայաստանի տարածքում, պատկանել են թուրանական ենթատեսակին (Panthera tigris virgata - թուրանական վագր), սակայն այսօր դրանք համարվում են վերացած տեսակ։ Ընձառյուծներ այսօր կան Հայաստանում և պատկանում են առաջավորասիական ենթատեսակին. այն համարվում է ընձառյուծների ամենախոշոր ներկայացուցիչը։

Ընձառյուծներ
------------

Առաջավորասիական ընձառյուծ
Ընձառյուծների ժամանակակից արեալը Հայաստանում զբաղեցնում է մոտավորապես 2856,8 կմ² և զբաղեցնում է հարավային և հարավարևմտյան հատվածները (Վայոց ձոր, Արարատ (Խոսրով) և Սյունիք)։ Առաջավորասիական ընձառյուծը կամ կովկասյան ընձառյուծը մինչև 1970-ական թվականների սկիզբը ապրում էր ոչ միայն վերոնշյալ վայրերում, այլ Հայաստանի հյուսիսարևելյան հատվածներում՝ Սևանից հյուսիս, սակայն նրանց պոպուլյացիան անհետացել է։ 1972 թվականին առաջավորասիական ընձառյուծը ստացավ պահպանվող տեսակի կարգավիճակ, իսկ 1987 թվականին ներառվեց Կարմիր գրքում, որպես անհետացող տեսակ։

Այս գիշատչի տարածման արեալներից են՝ Գեղամա, Վայքի, Զանգեզուրի, Բարգուշատի և Մեղրու լեռները։ Հիմնական գործոնները, որոնք վտանգ են ներկայացնում Հայաստանի ընձառյուծներին, հետևյալն են՝ գերարածեցում, որսագողություն, հրդեհներ և մարդկային գործոն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Красная книга Армении: 5 или 7 леопардов и еще меньше награждённых авторов". REGNUM. 20 мая 2011. Արխիվացված է the original 2012 թ․ օգոստոսի 1-ին. Retrieved 2012 թ․ հունիսի 3.
2. ↑  crazy\_zoologist: Кошачий мир Армении
3. ↑  LLC, Helix Consulting. "Խոսրովի արգելոցում 40 տարվա ընթացքում առաջին անգամ կովկասյան ընձառյուծ է նկատվել (Տեսանյութ) - Այսօր` թարմ լուրեր Հայաստանից". *www.aysor.am* (in անգլերեն). Retrieved 2019 թ․ փետրվարի 25.
4. ↑  "Կովկասյան ընձառյուծ". Արխիվացված է the original 2018 թ․ հունվարի 17-ին. Retrieved 2019 թ․ փետրվարի 25. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑
«**Հազար մահ**», Ջեկ Լոնդոնի կարճ պատմվածքներից՝ գրված 1899 թվականին, որը նրա հրատարակված առաջին աշխատանքն է։ Այն հերոսի միտումնավոր փորձարարաբար առաջացրած մահվան և հարության մասին է, որն իրականացնում է մի խենթ գիտնական՝ այս փորձերի համար բազմաթիվ մեթոդներ օգտագործելով։

Ֆիլմի ադապտացիա
---------------

Պատմվածքի հիման վրա 1939 թվականին ռեժիսոր Վիկտոր Հալպերինը նկարահանել է «Խոշտանգումների նավը» գեղարվեստական կինոնկարը։

Ռեժիսոր/ սցենարիստ Ադամ Զանզին նկարահանել է կարճամետրաժ կինոնկար, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2014 թվականին St. Louis Filmmakers Showcase փառատոնում և արժանացել «Լավագույն դերասան» (Ջոն Բրատկովսկի) և «Լավագույն երաժշտական ձևավորում» մրցանակների։ Հետագայում ցուցադրվել է 2016 թվականին Խորվաթիայի Վարաժդին քաղաքում տեղի ունեցած Trash Film Festival փառատոնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  "Archived copy". Արխիվացված է the original 2016 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Retrieved 2016 թ․ հոկտեմբերի 18. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)CS1 սպաս․ արխիվը պատճենվել է որպես վերնագիր (link)

Արտաքին հղումներ
----------------

* A Thousand Deaths at GASLIGHT
**Հայաստանի թեքվոնդոյի ֆեդերացիա**, հայկական թեքվոնդոն կառավարող մարմին։ Այն ղեկավարվում է Հայաստանի ազգային օլիմպիական կոմիտեի կողմից։ Գրասենյակը գտնվում է Երևանում։

Պատմություն
-----------

Ֆեդերացիայի նախագահը Կարեն Գրիգորյանն է։ 1996 թվականին դարձել է Համաշխարհային թեքվոնդոյի ֆեդերացիայի անդամ և Եվրոպայի թեքվոնդոյի միության լիազոր անդամ։

Ֆեդերացիան կազմակերպում է հանրապետական և միջազգային մրցույթներ։ Հայ թեքվոնդոյի մարզիկները մեդալներ են նվաճել ինչպես աշխարհի, այնպես էլ Եվրոպայի առաջնություններում։

Հայաստանում գործում է թեքվոնդոյի յոթ ակումբ, որոնցից մի քանիսը օլիմպիական մրցումներում հանդես գալու համար մարզիկներ է պատրաստում։

Տես նաև
-------

* Հայկական սպորտ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Ազգային ֆեդերացիաներ - Հայաստանի Ազգային Օլիմպիական Կոմիտե". *armnoc.am*.
2. ↑  ""PROF" ITF Taekwondo Federation of Armenia". *profitf-tkd.am*. Արխիվացված է the original 2023 թ․ օգոստոսի 21-ին. Retrieved 2023 թ․ օգոստոսի 22.
3. 1 2  "Armenian Taekwondo Federation intends to conduct a big international tournament in Armenia". *armenpress.am*.
4. ↑  Հայկական թաեքվոնդոն զարգացում է ապրում. ֆեդերացիայի նախագահ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Armenian Taekwondo Federation on Facebook
**Հազարափրկիչ վանք**, հայկական առաքելական ոչնչացված վանական համալիր ներկայիս Հայաստանի հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում, պատմական Ճահուկ գավառում՝ Գոմեր գյուղից 5 կմ հյուսիս-արևմուտք, անմիջապես Շահբուզ-Սիսիան ավտոմայրուղու աջ կողմում։

Վանական համալիրը հայկական քիչ ուսումնասիրված պատմական հուշարձաններից է եղել, այդ իսկ պատճառով վերջինիս մասին քիչ տեղեկություններ են հայտնի։ Այն կազմված է եղել մի շարք շինություններից՝ եկեղեցի, մատուռ, պարիսպ, գերեզմանատուն և այլն։ Կառուցվել է 11-ից 12-րդ դարերում։ Պատվիրատուի և ճարտարապետի մասին տեղեկություններ հայտնի չեն։ 17-րդ և 19-րդ դարերում վանքի առանձին կառույցներ ենթարկվել են վերանորոգման։

Ադրբեջանական ԽՍՀ բարբարոս իշխանությունների կողմից հաճախակի ենթարկվել է ավերումների, իսկ արդեն 1978 թվականին ամբողջովին ոչնչացվել է։ Հուշարձանը մինչև վերջնական ավերումը համարվում էր Շահապունքի հայության սրբատեղիներից մեկը։

Վանական համալիրի շինություններն ու ճարտարապետական նկարագիրը
-----------------------------------------------------------

### Եկեղեցի

Եկեղեցին ունի երկհարկանի դամբարան-եկեղեցու հորինվածք։ Կառուցված էր սրբատաշ և կիսամշակ բազալտից։ Մուտքը արևմտյան ճակատից էր։ Ուներ մեկ զույգ ավանդատներ։

### Մատուռ

Հազարափրկիչ վանքի մատուռը գտնվում էր վանքատեղիից 300-400 մետր հյուսիս-արևելք, Նախիջևան գետի աջ ափին։ Կառուցվել է 16-ից 17-րդ դարերում կիսամշակ քարից։ Մուտքը բացված էր արևմտյան կողմից։ Աբսիդը ուղղանկյուն էր։ Ավանդատներ չուներ։ Մինչև 1970-ական թվականները մատուռի շրջակայքում դեռևս պահպանվել էին 17-րդ դարի մի քանի փոքրիկ խաչքարեր։

### Գերեզմանատուն

Գերեզմանատունը գտնվում էր վանքի հյուսիսարևելյան կողմում։ Թվագրվում է 12-ից 17-րդ դարերով։ 1970-ական թվականների հաշվարկներով դեռևս պահպանված էին հարթ, քառանկյուն 26 տապանաքար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Արգամ Այվազյան (1986). *Նախիջևանի ԻՍՍՀ հայկական հուշարձանները (համահավաք ցուցակ)*. Երևան: ՀՍՍՀ պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության ընկերություն. pp. 156–157.
2. 1 2  Սամվել Կարապետյան (2012). *Նախիջևանի քարտեզագիրք* (PDF). Երևան: Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամ. p. 24. ISBN 978-9939-843-02-5. Արխիվացված է the original (PDF) 2020 թ․ մայիսի 9-ին. Retrieved 2017 թ․ մայիսի 1. `{{cite book}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  Այվազյան, Արգամ, «Նախիջևանի կոթողային հուշարձաններն ու պատկերաքանդակներն», Երևան, 1987 թվական։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հաանյա (այլ կիրառումներ)
Հաանյա բարձրավայրի տեսքը Սուուռ Մունամյագիից
**Հաանյա բարձրավայր** (էստ․՝ Haanja kõrgustik), Էստոնիայի հարավ-արևելքում գտնվող բարձրավայրերից։ Երկրի «ամենաբարձր» բարձրավայրն է։ Կրում է նույն անունը ինչ և այստեղ գտնվող Վիրումաա նահանգի Հաանյա շրջանը և Հաանյա գյուղը։ Այս բարձրավայրում է գտնվում Էստոնիայի և ամբողջ Մերձբալթիկայի ամենաբարձր կետը՝ 318 մ ծովի մակերևույթից, Սուուռ Մունամյագի (էստ․՝ Suur-Munamägi) սարը։

Հաանյա բարձրավայրի հարավային մասը մասնակիորեն անցնում է Լատվիայի տարածք, որտեղ անվանվում է Ալուկսենյան բարձրավայր։ Լատվիական մասի առավելագույն բարձրության կետն ունի 271, 5 մ ծովի մակերևույթից՝ Դելինկալնս (լատիշ․՝ Dēliņkalns) բլուր։ Բարձրավայրի հարավարևելյան մասը գտնվում է Ռուսաստանի Պսկովի մարզի Պեչորսկի շրջանի տարածքի մեջ, այսպիսով այս բարձրավայրում է գտնվում երեք երկրների սահմանների հատման կետը։

Հաանյա բարձրավայրի վրա գտնվող այլ բարձր կետերից են Վալամյագին (էստ․՝ Vällamägi, 304 մ), Կեռեկունուն (էստ․՝ Kerekunnu 296 մ) և Ցյալբամյագի (էստ․՝ Tsälbamägi 293 մ)։ Բարձրավայրից սկիզբ են առնում մի քանի գետեր, որոնք հոսում են երեք տարբեր ուղղություներով՝ Չուդյան լիճ, Պսկովյան լիճ և Ֆիննական ծոց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տառմիստո Վ. Յու. (1978), *Էստոնական ԽՍՀ. III. Բնությունը*, **30** (Մեծ սովետական հանրագիտարան, 3-րդ հր. տպ.), Մոսկվա: Սովետական հանրագիտարան, p. 631
2. 1 2 3  "Haanja kõrgustik" (in էստոներեն). Entsüklopeedia Eestist. Արխիվացված է the original 2012 թ․ մայիսի 26-ին. Retrieved 2010 թ․ սեպտեմբերի 11.
3. ↑   *Hanijos aukštuma*, **IV: Gariga-Jančas** (Lietuviškoji tarybinė enciklopedija տպ.), Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 1978
**Հայաստանի Ավտոապահովագրողների Բյուրո**, ապահովագրական ոլորտում գործող հասարակական կազմակերպության կազմակերպական-իրավական ձև ունեցող, շահույթ ստանալու նպատակ չհետապնդող, ինքնակարգավորվող կազմակերպություն է, որին անդամակցում են ԱՊՊԱ իրականացնելու իրավունք ունեցող ապահովագրական ընկերությունները, ինչպես նաև ՀՀ կենտրոնական բանկը։

Բյուրոն հիմնադրվել է Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի կողմից 2010 թվականի հունիսի 28-ին «*Ավտոտրանսպորտային միջոցների օգտագործումից բխող պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության մասին*» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի հիման վրա։

Բյուրոյի գործունեության նպատակը ավտոտրանսպորտային միջոցների օգտագործումից տուժած անձանց շահերի պաշտպանությունն է և ԱՊՊԱ համակարգի կայունության և զարգացման ապահովումը։

Բյուրոյի կառավարման մարմիններն են անդամների ընդհանուր ժողովը, խորհուրդը և գործադիր տնօրենը։ Բյուրոյի խորհրդի կազմում ընդգրկված են ապահովագրական ընկերությունների 3 ներկայացուցիչներ, մեկ ներկայացուցիչ Կենտրոնական բանկից, մեկ ներկայացուցիչ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանությունից և մեկական ներկայացուցիչներ սպառողների իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող կազմակերպություններից և վարորդների իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող կազմակերպություններից[*փա՞ստ*]։

Իր գործունեության ընթացքում Բյուրոն ունեցել է չորս գործադիր տնօրեն՝ Վահան Ավետիսյանը (2010-2012 թթ, 2015-2020 թթ), Աննա Վարդիկյանը (2012-2013 թթ), Միսակ Բաբաջանյանը (2013-2015 թթ) և Վաղինակ Եղիազարյանը (2020թ.-ից մինչև այսօր)։

Բյուրոյի կազմում գործում է նաև Երաշխավորման ֆոնդ և Տեղեկատվական համակարգ։ Երաշխավորման ֆոնդը ձևավորվում է ԱՊՊԱ իրականացնող ապահովագրական ընկերությունների վճարների հաշվին և ստեղծվել է, որպեսզի դրա հաշվին հատուցվեն տուժողներին պատճառված վնասները այն դեպքերում, երբ վնաս պատճառած ավտոտրանսպորտային միջոցը կամ դրա վերաբերյալ ԱՊՊԱ պայմանագիր կնքելու պարտականություն ունեցող անձն անհայտ է (այս դեպքում հատուցվում են միայն տուժած անձանց պատճառված անձնական վնասները), կամ վնասը պատճառվել է ԱՊՊԱ պայմանագիր չունեցող ավտոտրանսպորտային միջոցով, կամ վնասը պատճառվել է հափշտակված կամ առանց հափշտակության նպատակի ապօրինաբար տիրացած ավտոտրանսպորտային միջոցով. կամ վնաս պատճառած ավտոտրանսպորտային միջոցի վերաբերյալ ԱՊՊԱ պայմանագիր կնքած ապահովագրական ընկերությունը ճանաչվել է անվճարունակ (սնանկ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Արխիվացված պատճենը". Արխիվացված է the original 2020 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Retrieved 2020 թ․ դեկտեմբերի 1.
2. ↑  Ընտրվել է Բյուրոյի նոր գործադիր տնօրեն(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայաստանի ավտոապահովագրողների բյուրոյի կայք
**Հայաստանի ազգային նվագարանների պետական նվագախումբ**, հիմնադրվել է 2004 թվականին։ 2005 թվականի ապրիլին ստացել է պետական նվագախմբի կարգավիճակ։ Նվագախմբի հիմնադիրներն են Հայաստանի վաստակավոր արտիստ Արա Գևորգյանն ու Հայաստանի վաստակավոր արտիստ, պրոֆեսոր Նորայր Դավթյանը (նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար ու գլխավոր դիրիժոր)։

Պատմություն
-----------

Նվագախմբում ընդգրկված են բարձրագույն երաժշտական կրթությամբ՝ թվով 40 երաժիշտ կատարողներ։ Կատարվում են ժողովրդական և աշուղական, ինչպես նաև ժամանակակից հեղինակների ստեղծագործություններ։
Երգացանկը բազմաբնույթ է և բազմաբովանդակ՝ նվագախմբային պիեսներից մինչև ֆանտազիա, ռապսոդիա և կոնցերտ։ Նվագախմբի կազմում ելույթ են ունենում նաև հրավիրված հայտնի և սիրված երգիչներ Վարդուհի Խաչատրյանը, Պապին Պողոսյանը, Թովմաս Պողոսյանը, Լեյլա Սարիբեկյանը, Արսեն Գրիգորյանները – Մրո և Ասո, Շուշան Պետրոսյանը, Վարդան Բադալյանը, Համլետ Գևորգյանը, Սուսաննա Սաֆարյանը, Արուս Գուլանյանը, Աննա Խաչատրյանը, Արսեն Սաֆարյանը, Սոնա Շահգելդյանը, Գոհար Հովհաննիսյանը և ուրիշներ։

Նվագախումբը բազմաթիվ համերգներ է ունեցել Երևանում, հանրապետության մի շարք քաղաքներում և մարզերում, Արցախում և ՌԴ-ում։ 2014 թվականի ապրիլի 7-ից 12-ը նվագախումբը համերգներով հանդես է եկել Թուրքմենստանի Աշխաբադ և Թուրքմենբաշի քաղաքներում, Հայաստանի Հանրապետության նախագահի պաշտոնական այցի և մշակույթի օրերի շրջանակներում։

2009 թվականին թողարկվեց նվագախմբի առաջին՝ «Առավոտ Լուսո» ձայնասկավառակը։ Նվագախումբը մասնակցել է նաև Վարդան Բադալյանի և Համլետ Գևորգյանի ձայնասկավառակների ձայնագրման աշխատանքներին։ Նվագախումբը մասնակցել է մի շարք տեսահոլովակների ձայնագրման և նկարահանման աշխատանքներին։

Հիմնադիրներ
-----------

* Արա Գևորգյան - Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր արտիստ։ Կոմպոզիտոր, երաժիշտ։
* Նորայր Դավթյան - Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր արտիստ, պրոֆեսոր։ Հայաստանի ազգային նվագարանների պետական նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր։

Մրցանակներ
----------

«Տարվա լավագույն ժողովրդական համույթ» - 2010 թվական Ազգային երաժշտական մրցանակաբաշխության

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Հայաստանի ազգային նվագարանների պետական նվագախումբ | Jamanc.Info | Yerevan city's all events in one place". *www.jamanc.info* (in ամերիկյան անգլերեն). Retrieved 2017 թ․ հուլիսի 15.(չաշխատող հղում)
2. ↑  One, Studio. "Հայաստանի ազգային նվագարանների պետական նվագախումբը հանդես է եկել համերգով". Արխիվացված է the original 2017 թ․ հոկտեմբերի 31-ին. Retrieved 2017 թ․ հուլիսի 15.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ազգային նվագարանների պետական նվագախմբի անդրանիկ ելույթը
Ուղղագիծ հոսանքակիր հաղորդչի մագնիսական դաշտի ինդուկցիայի գծերը
Հոսանքակիր կոճի ինդուկցիայի գծերը
Հաստատուն մագնիսի ինդուկցիայի գծերը
**Մագնիսական դաշտի ինդուկցիայի գծեր**, Էլեկտրական դաշտի նման մագնիսական դաշտը նույնպես կարելի է պատկերել գրաֆիկորեն կառուցելով մագնիսական ինդուկցիայի գծերը։ Մագնիսական ինդուկցիայի գծեր կոչվում են այն գծերը, որոնց յուրաքանչյուր կետում ինդուկցիայի վեկտորն ուղղված է այդ կետում տարված շոշափողով։ Ինդուկցիայի գծերին վերագրում են ուղղություն, որը ցույց է տալիս, թե շոշափողի երկայնքով դեպի որ կողմն է ուղղված ինդուկցիայի վեկտորը։ Ինդուկցիայի գծերը պատկերացում են տալիս ոչ միայն դաշտի տարբեր կետերում ինդուկցիայի վեկտորի ուղղության, այլ մոդուլի մասին։

Տարածության այն տիրույթներում, որտեղ ինդուկցիայի գծերն ավելի խիտ են պատկերված, ինդուկցիայի մոդուլն ավելի մեծ է։ Ինդուկցիայի գծերի ակնառու պատկերը կարելի է ստանալ երկաթի մանր խարտուքի օգնությամբ։ Մագնիսական դաշտում խարտուքի յուրաքանչյուր հատիկ մագնիսանում է և իրեն պահում է որպես փոքրիկ մագնիսական սլաք, դասավորվելով ինդուկցիայի համապատասխան գծի երկայնքով։ Նկարներում պատկերված են ուղղագիծ հոսանքակիր հաղորդիչի և հաստատուն մագնիսի մագնիսական դաշտերի ինդուկցիայի գծերը։ Մագնիսական դաշտը կարելի է զգալիորեն ուժեղացնել, եթե հոսանքակիր հաղորդիչը փաթաթվի պարույրի տեսքով։ Այդպիսի հոսանքակիր կոճն անվանում են սոլենոիդ (հունարեն «սոլեն»՝ խողովակ բառից)։ Եթե կոճի երկարությունը շատ մեծ է նրա լայնական հատույթի տրամագծից, ապա կոճի ներսում դաշտը գործնականում կարելի է համարել համասեռ (ինդուկցիայի գծերը միմյանց զուգահեռ են և ունեն նույն խտությունը)։ Կոճից դուրս դաշտը շատ նման է հաստատուն մագնիսի դաշտին։ Քանի որ տարածության յուրաքանչյուր կետում ինդուկցիայի վեկտորն ունի որոշակի ուղղություն, ապա, էլեկտրական դաշտի ուժագծերի նման, մագնիսական ինդուկցիայի գծերը նույնպես չեն կարող հատվել (հակառակ դեպքում հատման կետում ինդուկցիայի վեկտորը կունենար մեկից ավելի ուղղություն)։

Մագնիսական ինդուկցիայի փակ գծեր
-------------------------------

Ի տարբերություն էլեկտրաստատիկ դաշտի ուժագծերի՝ մագնիսական ինդուկցիայի գծերը փակ են։ Դրանք ոչ սկիզբ ունեն և ոչ էլ վերջ։ Մագնիսական ինդուկցիայի գծերը փակ են, որովհետև բնության մեջ մագնիսական լիցքեր գոյություն չունեն։ Մագնիսական դաշտն առաջանում է էլեկտրական լիցքերի շարժման հետևանքով։ Այն դաշտը, որի ուժագծերը փակ են, կոչվում է մրրկային։ Մագնիսական դաշտը մրրկային է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Հայկական կրթական միջավայր". Արխիվացված է the original 2017 թ․ հունիսի 29-ին. Retrieved 2014 թ․ օգոստոսի 16.
2. ↑  "Ֆիզիկա-Է. Ղազարյան, Ա. Կիրակոսյան, «Էդիթ Պրինտ», 2010". Արխիվացված է the original 2014 թ․ հուլիսի 9-ին. Retrieved 2014 թ․ օգոստոսի 16.
**«Կլարա Նովիկովայի գլխարկ» հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник «Шляпа Клары Новиковой»), հումորային հուշարձան Ղրիմի Յալթա քաղաքի Հումորի ծառուղում, որը գտնվում է Առափնյա փողոցում՝ «Յուբիլեյնի» համերգասրահի մոտակայքում։

Պատմություն
-----------

Հումորի ծառուղին հիմնադրվել է 2004 թվականին՝ Յալթայի հումորի ու երգիծանքի փառատոնի և նրա կազմակերպիչներ Վլադիմիր Դանիլեցի և Վլադիմիր Մոիսեենկոյի շնորհիվ։

Տարբեր տարիների ծառուղում հայտնվել են նաև Միխայիլ Ժվանեցկու պորտֆելը (2004), Արկադի Արկանովի բաճկոնակը (2005), Ալեքսանդր Շիրվինդտի ծխամորճը (2006), Իոսիֆ Կոբզոնի խոսափողը (2007), «Հարմոն և կիթառ» քանդակը՝ քառյակասացներ Միխայիլ Վաշուկովի և Նիկոլայ Բանդուրինի պատվին (2015)։

Ռուսաստանի ժողովրդական արտիստուհի Կլարա Նովիկովայի գլխարկի հուշարձանը բացվել է հումորի և էստրադայի «Մոսկվա - Յալթա - Տրանզիտ» փառատոնի օրերին՝ 2014 թվականի հուլիսին։ Քանդակը բացել է անձամբ Կլարա Նովիկովան։

Արարողությանը մասնակցել են նաև փառատոնի նախագահ Միխայիլ Աշումովը, փառատոնի ժյուրիի նախագահ, ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ, գրող Արկադի Արկանովը, Ռուսաստանի վաստակավոր արտիստներ Նիկոլայ Բանդուրինը և Սիմոն Օսիաշվիլին, ջութակահար Ստեպան Մեզենցևը, պաշտոնյաներ ու պատասխանատուներ, ինչպես նաև հուշարձանի հեղինակները՝ Իգոր և Էլեոնորա (Էլլա) Լիսենկոները։

Նկարագրություն
--------------

Քանդակագործական հորինվածքը պատրաստված է բրոնզից։ Այն ունի գլխարկով հայելու տեսք, ներքևում գրված է Նովիկովայի կերտած ամենահայտնի հերոսուհու անունը՝ Սոնյա մորաքույր։

Տես նաև
-------

* Հումորի ծառուղի (Յալթա)
* Ժվանեցկու պորտֆելի հուշարձան
* Արկանովի բաճկոնակի հուշարձան
* Շիրվինդտի ծխամորճի հուշարձան
* Կոբզոնի խոսափողի հուշարձան
* Հարմոն և կիթառ (քանդակ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Памятники Ялты: серьезные и с чувством юмора". Արխիվացված է the original 2019 թ․ մարտի 6-ին. Retrieved 2019 Փետրվար 12. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. 1 2 3  "Клара Новикова открыла в Ялте памятник... своей шляпке (ФОТО)".
**Ճշտապահություն**, տվյալ հանձնարարությունը կամ պարտավորությունը սահմանված ժամկետում կամ վերջնաժամկետից շուտ կատարելու ունակություն։

Ընդհանուր իմաստը
----------------

«Ճշտապահ» բառը հաճախ մեկնաբանվում է որպես ժամանակին լինելու հատկանիշ։ Տարբեր մշակույթներում հաճախ ճշտապահության ընդունելի աստիճանը տարբեր է, սովորաբար մի փոքր ուշացումն ընդունելի է։ Հիմնականում դա 10-15 րոպեն է արևմտյան մշակույթներում, սակայն սա չի վերաբերում բժշկի այցելությանը կամ դպրոցական դասերին։ Որոշ մշակույթներում, ինչպիսին է ճապոնականը, և որոշ միջավայրերում, ինչպիսիք են ռազմականները, պահանջները շատ ավելի խիստ կարող են լինել։

Ժամանակի հասկացություն
----------------------

Որոշ մշակույթներում ընդունելի չէ այն երևույթը, որ սահմանված վերջնաժամկետը կարելի է շրջանցել։ Օրինակ՝ որևէ մշակույթում կարող է ընդունված լինել, որ մարդիկ կարող են մի ժամ ուշ կատարել առաջադրվածը։ Այդ դեպքում, քանի որ բոլորը հասկանում են, որ ժամը իննին նշանակված հանդիպումը լինելու է մոտավորապես ժամը տասին, ոչ ոք չի անհանգստանա, երբ բոլորը ժամանեն ժամը տասին։

Ճշտապահության արժեքը
--------------------

Այն մշակույթներում, որտեղ գնահատվում է ճշտապահությունը, ուշանալը դիտվում է որպես անարգալից վերաբերմունք ուրիշների ժամանակի հանդեպ, և կարող է համարվել վիրավորական։ Այսպիսի դեպքերում, հնարավոր է, որ ճշտապահությունը վերահսկվի սոցիալական տույժերով, օրինակ, հանդիպումներին՝ մուտքը փակել ցածր ճշտապահություն ունեցող մասնկակիցների համար։ Նման միջոցառումների նպատակն է հասնել նրան, որ գնահատվի ճշտապահության արժեքը և այն հետևանքները, որը կարող է ունենալ ճշտապահ չլինելը։ Ճշտապահության հանդեպ հետևողական մոտեցումը անպայման կհանգեցնի դրական արդյունքի, և տվյալ հասարակության մեջ, անկասկած, կբարձրանա ճշտապահության գնահատականը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Kaushik Basu, Jörgen W. Weibull. "MIT Department of Economics Working Paper No. 02-26: Punctuality: A Cultural Trait as Equilibrium". MIT Department of Economics.
* M. Brahimi, D.J. Worthington (September 1991). "Queueing Models for Out-Patient Appointment Systems – A Case Study". *Journal of the Operational Research Society*. **42** (9): 733–746. doi:10.1057/jors.1991.144. ISSN 0160-5682. JSTOR 2583656.
* Andrew Chamberlain. "The economics of punctuality". The Idea Shop. Արխիվացված է the original 2011 թ․ հուլիսի 16-ին. Retrieved 2015 թ․ փետրվարի 2. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
* Marcelo Pisarro, Nerds All Star, Revista Ñ, Diario Clarín, 9 de junio de 2008. "No perdamos la puntualidad" Archived 2008-06-14 at the Wayback Machine. (Իսպաներեն)
* Haddon Field. "Punctuality in Japan". Sound of Waves.
**Հայ Բար Կարմել** (եբրայերեն՝ חי בר בכרמל‎), արգելոց Իսրայելի Կարմել լեռնաշղթայի տարածքում, Հայֆայի համալսարանից ոչ հեռու։ Ստեղծման նպատակը Իսրայելում վերացող կենդանիների տեսակների վերաբնակեցումն է։

Գտնվելու վայր և ընդհանուր նկարագիր
----------------------------------

Հայ Բար Կարմելը տեղակայված է Կարմել լեռնային զանգվածի գագաթին՝ «Փոքր Շվեյցարիա» կոչվող տարածքում։ Մուտքը արգելոց գտնվում է Հայֆա համալսարանի ուսանողական համալիրից 300 մ հարավ։ Արգելոցի տարածքը 6 կմ² է։

Հայ Բար Կարմելը «Կարմել» ազգային պարկի և կենսոլորտային արգելոց համալիրի արգելոցներից մեկն է, ինչպես նաև Իսրայելի Հայ Բար բնության և պարկերի վարչության ծրագրի մասն է կազմում։ «Հայ բար» ծրագիրը, որը հիմնադրվել է 1960-ական թվականներին, նպատակ ունի Իսրայելում վերականգնել Աստվածաշնչում հիշատակված և նախկինում այս տարածքում բնակեցված, բայց արդյունքում այս տարածքում ոչնչացված կենսաբանական տեսակները։ Ծրագիրը նախատեսում է վերարտադրվող պոպուլյացիայի ստեղծում, որին կհետևի կենդանիների կլիմայավարժումը և նրանց բաց թողնումը բնական միջավայր։ Կարմելի արգելոցից բացի, ծրագրի շրջանակներում գործում է երկրի հարավում՝ Արավա անապատում գտնվող Հայ Բար Յոտվատա արգելոցը։ 2010 թվականին Կարմելի լեռան անտառային հրդեհի ժամանակ Իսրայելի բնության և պարկերի տնօրինության տասնյակ աշխատակիցներ մոբիլիզացվել էին, որպեսզի դանդաղեցնեն արհրդեհի մոտենալը արգելոցին, մինչ մյուսները տարհանում էին կենդանիներին։ Արդյունքում, հրդեհից հաջողվեց փրկել մոտ 200 կենդանի։

Հայ Բար Կարմելը այցելուների համար բաց է ամբողջ տարվա ընթացքում շաբաթ օրերին, առավոտյան 8-ից մինչև երեկոյան 4-ը։ Խմբերը կարող են այցելություններ կատարել նաև շաբաթվա մյուս օրերին։ Այցելուների համար անց են կացվում մեկ ժամ տևողությամբ զբոսանքներ։

Ներկայացված հիմնական տեսակներ
-----------------------------

|  | Հայերեն անվանում | Լատիներեն անվանում |
| --- | --- | --- |
|  | Մուֆլոն | *Ovis aries orientalis* |
|  | Կրետական լեռնային քարայծ | *Capra aegagrus creticus* |
|  | Իրանական վիթ | *Dama dama mesopotamica* |
|  | Եվրոպական քարայծ | *Capreolus capreolus*  (եբրայերենում հայտնի է որպես կարմելյան քարայծ) |

Բացի այդ, արգելոցը ստեղծել է պայմաններ սպիտակագլուխ անգղների (*Gyps Fulvus*) և այլ գիշատիչ թռչունների բնադրման համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Чудо в заповеднике на Кармеле". Goroda.izrus.co.il. 4 декабря 2010. Արխիվացված է the original 2013 թ․ հունվարի 28-ին. Retrieved 2013 թ․ հունվարի 10.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Хай-Бар Кармель Իսրայելի բնության և պարկերի վարչության կայքում. "*ивр.*". Արխիվացված է the original 2013 թ․ սեպտեմբերի 30-ին. "*англ.*". Արխիվացված է the original 2013 թ․ հոկտեմբերի 12-ին.
**Կորսված դրախտ**, 1991 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

Սյուժե
------

Լեռնային Պարտիզակ գյուղում ապրող մարդիկ Արարատի մյուս կողմի համանուն գյուղից գաղթածների զավակներն են։ Հիշատակը սրտում՝ նրանք դիմակայում են այսօրվա դժվարություններին։

Ֆիլմի ստեղծմանը մասնակցել են՝  

Ա. Ստեփանյան, Հ. Կարախանյան, Ա. Գյոնջյան, Գ. Գաբրիելյան, Գ. Գրիգորյան, Ան. Թադևոսյան, Ս. Շահբազյան, Ա. Սարգսյան, Ռ. Զաքարյան, Կ. Կյուրեղյան, Է. Մինասյան, Ս. Սարուխանյան, Ս. Կիրակոսյան, Ա. Մարտիրոսյան, Մ. Սեթյան, Ս. Զոհրաբյան, Ա. Այվազյան, Ռ. Շառոյան, Լ. Վարդանյան, Ս. Մարգարյան, Վ. Չաուշյան, Մ. Հարությունյան, Ա. Մանուկյան, Հ. Գալստյան, Ա. Բաղդասարյան, Վ. Բալայան, Մ. Բարսեղյան, Վ. Հարությունյան, Գ. Մելքոնյան, Գ. Վարդանյան, Գ. Մովսիսյան, նկարիչ- դիմահարդար- Ն. Խաչատրյան, մոնտաժ- Կ. Առաքելյան, խմբագիր- Մ. Մելիքյան, Գ. Հախվերդյան, տնօրեն- Վ. Ղազարյան

Դերերում
--------

Յա. Դրուզ, Կարեն Ջանիբեկյան, Գ. Թովմասյան, Հ. Մնացականյան, Կ. Արզումանյան

Ֆիլմում նաև նկարահանվել են՝   

Ա. Սարուխանյան, Գ. Սահակյան, Ա. Շառոյան, Ա. Իսահակյան, Ա. Հակոբյան, Ռ. Մելիքյան, Վ. Սանթրոսյան, Ա. Այվազյան, Ռ. Մանսուրյան, Ա. Հունանյան, Ա. Միրզախանյան, Գ. Անտոնյան, Խ. Պուզոյան, Կ. Էքմեքչյան (Կալաֆատիս), Ա. Առաքելյան, Ա. Սաֆարյան, Ա. Եդիգարյան, Վ. Ղազարյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Կորսված դրախտ". Արխիվացված է the original 2014 թ․ հունիսի 25-ին. Retrieved 2015 թ․ փետրվարի 1.
«Համաշխարհային միության» անդամների դրոշները ՄԱԿ–ի շենքի առջև Ժնևում
**Համաշխարհային միություն** կամ **միջազգային հանրություն**, քաղաքական տերմին, որը հաճախ օգտագործվում է քաղաքագիտության աշխատանքների, պետական գործիչների ելույթների և ԶԼՄ-ի մեջ աշխարհի պետությունների փոխադարձ կապը ցույց տալու համար։

Նայած կոնտեքստին, կարող է մատնանշել պետությունների և երկրների տարբեր խմբերի վրա, որոնք միացվում են տարբեր տնտեսական, քաղաքական և գաղափարախոսական բնութագրություններով։ Երբեմն նշանակում է գոյություն ունեցող միջազգային կազմակերպություններ, առաջին հերթին՝ ՄԱԿ-ը, որպես կազմակերպություն, որը միավորում է աշխարհի գրեթե բոլոր պետություններն ու երկրները։ Հաճախ օգտագործվում է որպես հռետորական վարաձև մի երկիրը և դրա քաղաքականությունը ուրիշ երկրների խմբին հակադրելու համար, որոնք այդ կոնտեքստում անվանվում են «համաշխարհային միություն» (օրինակ, «Իրան և համաշխարհային միություն» կամ «Իսրայել և համաշխարհային միություն»)։

XIX–XX դարերում նույն իմաստը արտահայտում էր «քաղաքակիրթ աշխարհ» տերմինը, որը հիմա համարվում է քաղաքական ոչ կոռեկտ։

Քննադատություն
--------------

Նոամ Քոմսկին պնդում է, որ այս տերմինը օգտագործվում է նաև Միացյալ Նահանգները, նրա դաշնակիցներին և հաճախորդ երկրներին նշելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Byers, Michael; Nolte, Georg (2003 թ․ մայիսի 29). *United States Hegemony and the Foundations of International Law* (in անգլերեն). Cambridge University Press. p. 30. ISBN 9781139436632.
2. ↑  "The Crimes of 'Intcom'". Արխիվացված է the original 2015 թ․ սեպտեմբերի 23-ին. Retrieved 2019 թ․ դեկտեմբերի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  "Israel, US violators of international law, says Noam Chomsky". *The News Tribe*. Արխիվացված է the original 2019 թ․ դեկտեմբերի 15-ին. Retrieved 2019 թ․ դեկտեմբերի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. ↑  "Noam Chomsky on Iran". Արխիվացված է the original 2015 թ․ սեպտեմբերի 10-ին. Retrieved 2019 թ․ դեկտեմբերի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779872411 |

 |
**Համահայկական ազգային պետականություն կուսակցություն**, հայկական քաղաքական կուսակցություն։ Այն հիմնադրվել է 2021 թվականի մայիսի 13-ին և ներկայումս գլխավորում է Արթուր Վարդանյանը։

Պատմություն
-----------

Համահայկական ազգային պետականություն կուսակցությունը հիմնադրվել է 2021 թվականի մայիսին, և Արթուր Վարդանյանը միաձայն ընտրվել է որպես կուսակցության նախագահ։ Հետագայում կուսակցությունը հայտարարեց 2021 թվականին Հայաստանում կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցելու իր մտադրության մասին։ Կուսակցությունը դեմ էր այլ քաղաքական կուսակցությունների հետ որեւէ դաշինքների ստեղծմանը։ Ընտրությունների արդյունքներով կուսակցությունը հավաքել է ընտրողների ձայների 0,06 տոկոսը` Ազգային ժողովում ոչ մի տեղ չստանալով։ Ներկայումս կուսակցությունը հանդես է գալիս որպես արտախորհրդարանական ուժ։

Ընտրությունների հաշվետվություն
------------------------------

### Պառլամենտական ընտրություններ

| Ընտրություն | Առաջնորդ | Ձայներ | % | Տեղեր | +/– | Դիրք | Կառավարություն |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2021 | Արթուր Վարդանյան | 803 | 0.06% | 0 / 107 |  0 |  24-րդ | արտախորհրդարանական |
|

Տես նաև
-------

* Հայաստանի կուսակցությունների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "«Համահայկական ազգային պետականություն» կուսակցություն". *infocom.am*.
2. ↑  "Կայացել է «Համահայկական ազգային պետականություն» կուսակցության հիմնադիր համագումարը - infocom.am".
3. ↑  "Դիմահարդար, վաճառող, մարզիկ, բուժքույր, ուսուցիչ ` ՀԱՊ կուսակցության նախագահն իրենց մաքուր ուժ է համարում | Առավոտ - Լուրեր Հայաստանից".
4. ↑  "Ճանաչիր թեկնածուներին. Համահայկական ազգային պետականություն (ՀԱՊ) կուսակցության առաջին եռյակը". *armdaily.am*. Արխիվացված է the original 2021 թ․ հուլիսի 11-ին. Retrieved 2021 թ․ հուլիսի 26.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Համահայկական ազգային պետականություն կուսակցությունը Facebook-ում
**Կրոնը Բուլղարիայում**, կրոնական համոզմունքների ամբողջություն է, դավանանքի ազատություն, որն ամրագրված է Բուլղարիայի քաղաքացիների համար՝ Բուլղարիայի սահմանադրությամբ։ Բուլղարիայի քաղաքացիներն ունեն կրոնական դավանանքի ազատություն։ Կրոնական համայնքներ ու հաստատությունները պետությունից անջատ են և չի կարող օգտագործվել քաղաքական նպատակներով։

Ըստ 2011 թվականի Բուլղարիայի պաշտոնական մարդահամարի արդյունքների՝ երկրի բնակչության 78,2 %-ն իրեն համարում է կրոնական։

**Հավատը Բուլղարիայում, %** (2011)| Քրիստոնեություն | Իսլամ | Հուդայականություն | այլ
  |
| 77,96
  | 10,02
  | 0,012
  | 0,16
  |
| Ուղղափառություն | Կաթոլիկություն | Բողոքականություն | Հայ առաքելական եկեղեցի | Սուննի իսլամ | Շիա իսլամ |
| 75,96 | 0,85 | 1,12 | 0,03 | 9,48 | 0,48
  |

Բուլղարիայում բողոքականները

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Официальная перепись населения Болгарии в 2011 году". Արխիվացված է the original 2011 թ․ հոկտեմբերի 4-ին. Retrieved 2021 թ․ հունվարի 18.