**Նիկոլա Լուի Լակայլ** (ֆր.՝ Nicolas-Louis De la Caille, մարտի 15, 1713(1713-03-15), Ռումինի - մարտի 21, 1762(1762-03-21)[…], Փարիզ, Ֆրանսիայի թագավորություն), ֆրանսիացի վանահայր, աստղագետ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Ֆրանսիայի Ռումինի քաղաքում։ Փարիզի Քոլեջ Դե Լիզում (ֆր.՝ Collège de Lisieux) ուսումնասիրել է հռետորություն և փիլիսոփայություն, այնուհետև Նավառայի քոլեջում՝ աստվածաբանություն։ Ստացել է վանահոր պատվավոր կոչում։ Աստղագիտություն ուսումնասիրել է ինքնուրույն։ Ճշտգրիտ գիտությունների հանդեպ սերը օգնեց նրան կայացնել որոշում Փարիզ տեղափոխվելու մասին, որտեղ Կասինիի և Ֆուշիի հետ ծանոթությունը օգնեց նրան 1736 թվականին տեղ ստանալ Փարիզյան աստղադիտարանում։ 1739 թվականին Ֆրանսիայում Լակայլը զբաղվում է աստիճանային չափումների ուսումնասիրություններով Փարիզից մինչև Պերպինյան և նշանակված է եղել մաթեմատիկայի պրոֆեսոր Չորս Ազգերի քոլեջում (Մազարինի քոլեջ)։ Այստեղ նա ամբողջ լսարանի համար պատրաստել էր դասագրքեր մաթեմատիկա, աստղագիտություն և մեխանիկա առարկաներից։

1741 թվականին Լակայլը դարձել է Ֆրանսիական Գիտությունների Ակադեմիայի անդամ։ 1750 - 1754 թվականներին Լակայլն անցկացրել է հարավային կիսագնդում, Իլ Բուրբոն և Իլ-դը-Ֆրանս կղզիներում, որոշել է Լուսնի տրամագիծը, չափել զենիթի աղեղը հարավային Աֆրիկայից և որոշել շուրջ 10000 աստղերի դիրքը հարավային կիսագնդից և հաշվարկել 1942 աստղերի դիրքերը, որոնք կցել է նախնական կատալոգին։ Լակայլը ավարտին է հասցրել հարավային երկնքի բաժանումը համաստեղությունների, որը սկսել էր հոլանդացի ծովագնացը մոտավորապես 1600 թվականին։ Առանձնացրել է 14 նոր համաստեղություններ և տվել նրանց անուններ։ 1751-1752 թվականների ընթացքում կատարել է Լուսնի, Մարս, Վեներա մոլորակների բազմաթիվ հետազոտություններ։ Ստացավ Արեգակնային պարալաքսի արժեքը՝ (9.5"), որը ավելի մոտ էր ժամանակակցին։ Մասնակցել է Փարիզյան աստղադիտարանի մի շարք գեոդեզիական աշխատանքների։

1738 թվականին Դ. Մարալդի հետ կատարեցին Ֆրասիայի ափերի քարտեզագրում Նանտ և Բայոնոյ քաղաքների միջև։ 1739-1741 թվականներին Ֆրանսիայի տարածքում իրականացրեց զենիթի մեծ աղեղի չափումներ, ցույց տալով, որ Երկրագնդի հասարակածային շառավիղը մեծ է բևեռայինից։ Առաջին անգամ զենիթի աղեղի չափումները կատարել է Աֆրիկայում։ Կազմել է քարտեզներ և ճիշտ որոշել Մավրիկի, Ռեյունյոն և Համբարձման կղզիների ճիշտ աշխարհագրական դիրքը։ Կազմել է մթնոլորտային բեկման մանրամասն աղյուսակը, հաշվի առնելով մթնոլորտային ճնշումը և եղանակային փոփոխությունները։ Կազմել է մեր թվարկությունից առաջ մինչև 1800-ական թվականների խավարումների աղյուսակը։ Գրել է մաթեմատիկայի (1741), մեխանիկայի (1743), աստղագիտության (1746) և օպտիկայի (1756) դասագրքեր։

Փարիզ վերադարձից հետո էլ Լակայլը շարունակել է իր աշխատանքները Մազարինիի աստղագիտական քոլեջում, առանց առողջությունը խնայելու։ Լակայլը մահացել է 1762 թվականի մարտի 21-ին, Փարիզում։ Նա եղել է Պետերբուրգյան գիտությունների ակադեմիայի օտարերկրացի անդամ, 1755 թվականի դեկտեմբերի 13-ից Ռուսական գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամ։

Լակայլի համաստեղություններ
--------------------------

* Վառարան, Կարկին, Աստղադիտակ, Անկյունակապ, Ողնուց, Նավախել, Առագաստներ, Կողմնացույց, Պոմպ, Օկտանտ, Դանակ, Ցանց, Քանդակագործ, Սեղանաձև լեռ, Ժամացույց։

Ժառանգություն և ուսանողներ
--------------------------

Լակայլի աշակերտներից առավել հայտնի են Բալլին և Լալանդը։ Բացի վերը թվարկված աշակերտներից և Փարիզյան գիտությունների ակադեմիայում բազում հուշագրություններից Լակայլը տպագրել է «Astronomiae Fundamentas» (1757) և «Coellum australe stelliferum; seu Observationes ad construendum stellarum australium catalogum institutae, in Africa ad Caput Bonae-Spei» (1763) աշխատությունները։

Ավելի քան 100 տարի անց անգլիացիներն առանձնացրեցին և հրատարակեցին Լակայլի աստղերի ցուցակը «A Catalogue of 9766 stars in the southern hemisphere» (Լոնդոն, 1847) վերնագրով։ Լակայլի կենսագրությունը գրվել է Ֆուշիի, Լալանդի և Արագոյի կողմից։

Հիշատակ
-------

1935 թվականին Միջազգային աստղագիտական միությունը Լակայլի անունով կոչեց Լուսնի երևացող կողմի խառնարաններից մեկը։

Գրականություն
-------------

* *Колчинский И.Г. Корсунь А.А. Родригес М.Г* Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд. перераб. и доп.. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Gran Enciclopèdia Catalana (կատ.) — Grup Enciclopèdia, 1968.
3. 1 2  Biographical Database of Southern African Science — 2002.
4. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
5. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
6. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119174596 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
7. 1 2  *Berry A.* A Short History of Astronomy (բրիտ․ անգլ.) — London: John Murray, 1898.
8. ↑  LIBRIS — 2012.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ · Zentralblatt MATH database · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10908633 · BIBSYS: 2037654 · BNC: a11595012 · BNE: XX1335181 · BNF: 12124353d · CiNii: DA10336595 · CONOR: 183555939 · GND: 119174596 · ICCU: UFIV120880 · ISNI: 0000000083423228 · LCCN: n86827895 · NKC: mzk2007401426 · NLA: 35797851 · NLG: 139407 · NLP: a0000001976148 · NSK: 000109541 · NTA: 070109079 · NUKAT: n01196621 · PTBNP: 1344311 · LIBRIS: 279087 · SUDOC: 029668247 · VIAF: 24634619 · WorldCat VIAF: 24634619 |

 |

 |