recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ամիրյան (այլ կիրառումներ)

**Ամիրյան փողոց**, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Անվանվել է ի պատիվ հայ հեղափոխական, լրագրող, հրապարակախոս, Բաքվի 26 կոմիսարներից մեկի՝ Արսեն Ամիրյանի։

Տվյալներ
--------

Սկսվում է Հանրապետության հրապարակից և ձգվում մինչև Սարյան փողոցը։ Հատվում են Եզնիկ Կողբացու փողոցը, Մաշտոցի պողոտան և Խորեն Աբրահամյան փողոցը։ Ամիրյան փողոցից սկիզբ է առնում Զաքյան փողոցը, ավարտվում է Քոչինյան փողոցը։

Նախասովետական ժամանակաշրջանում կոչվում էր Նազարովսկայա փողոց։ 1918-ից 1921 կրել է ՀՅԴ հիմնադիրներից Քրիստափորի անունը։ Հայաստանի անկախանալուց հետո, 1990-ական թվականներին, փողոցը մի քանի տարի կոչվել է Վռամշապուհ արքայի անունով, այնուհետև կրկին ստացել է նախկին անվանումը։

Նշանակալի օբյեկտներ
-------------------

Փողոցի սկզբնամասում է գտնվում «Մարիոթ Արմենիա» հյուրանոցը։

Ամիրյան 9 հասցեում է Եղիշե Չարենցի անվան թիվ 67 հիմնական դպրոցը։ Նախկինում այդ վայրում գտնվել է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին, որը քանդվել է խորհրդային իշխանությունների հրամանով։

Ամիրյան փողոցի և Մաշտոցի պողոտայի հատման վայրում է գտնվում Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանը։

Փողոցի վերջնամասում են Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտը, Հայէկոնոմբանկը, ՀՀ ԱԱԾ Երևանի քաղաքային վարությունը։

Պատկերասրահ
-----------

* 1939 թվականին քանդված Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին1939 թվականին քանդված Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին
* Զաքյան, Ամիրյան, Քոչինյան փողոցների խաչմերուկԶաքյան, Ամիրյան, Քոչինյան փողոցների խաչմերուկ
* Ամիրյան 3 շենքըԱմիրյան 3 շենքը
* Ամիրյան 3 շենքըԱմիրյան 3 շենքը
* Եղիշե Չարենցի կիսանդրին նրա անվան դպրոցի մոտԵղիշե Չարենցի կիսանդրին նրա անվան դպրոցի մոտ
* Ամիրյան-Մաշտոց խաչմերուկ. աջից երաժշտական ուսումնարանի շենքն էԱմիրյան-Մաշտոց խաչմերուկ. աջից երաժշտական ուսումնարանի շենքն է
* Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտԵրևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտ
* Փողոցի վերջնամասըՓողոցի վերջնամասը
* Հռիփսիմյան օրիորդաց դպրոցՀռիփսիմյան օրիորդաց դպրոց

Տես նաև
-------

* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վ. Բելի, Ի. Բելայա-Բարսեղյան, Հայաստան. ճանապարհորդի հանրագիտարան, Երևան, ՀՍՀ գլխ. խմբ. 1990, 320 էջ (ռուսերեն), 107-րդ էջ (Երևանի կենտրոնի փողոցների երկարությունը)

Աղբյուրներ
----------

* Երևան քաղաքի քաղաքային նշանակության փողոցների ցանկ
* Երևան քաղաքի հասցեների տեղեկատու, Երևան, 1983, էջեր 369-506, Երևան քաղաքի փողոցների անվանումները
* Սերգեյ Ավագյան, Երևանի փողոցները, Երևան, «ՎՄՎ-ՊՐԻՆՏ», 2010 — 272 էջ։
**Մալիշևի փողոց** (ռուս.՝ Улица Малышева), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է խորհրդային զորահրամանատար, Թեոդոսիայի տանկային գնդի հրամանատար փոխգնդապետ Միխայիլ Գեորգիևիչ Մալիշևի (1913-1944) պատվին։ Սկիզբ է առնում Ձերժինսկու և Վեսեննյայա փողոցների հանգույցից, կատարում շրջադարձ և ավարտվում Ձերժինսկու փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 400 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Յալթա քաղաքի Մալիշևի փողոցը սկսվում է Ձերժինսկու և Վեսեննյայա փողոցների հանգույցից, կատարում շրջադարձ և ավարտվում Ձերժինսկու փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 400 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 12 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 10 շենք, աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 2։

Մալիշևի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298612։

Փողոցն անվանվել է խորհրդային զորահրամանատար, Ալեքսանդր Նևսկու շքանշանակիր Թեոդոսիայի 244-րդ առանձին գծային տանկային գնդի հրամանատար փոխգնդապետ Միխայիլ Գեորգիևիչ Մալիշևի (1913-1944) պատվին։ Միխայիլ Մալիշևը ծնվել է Գորկու մարզի Յակշանգա քաղաքում, 1935 թվականից եղել է Կարմիր բանակի շարքերում, Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին նա կռվել է Բրյանսկի, Արևմտյան և Հարավային ճակատներում։ Նրա հրամանատարությամբ գործած գունդը Պրիմորսկի առանձին բանակի կազմում ազատագրել է Ղրիմը։ 1944 թվականի ապրիլին Ալուշտա-Յալթա մայրուղում, Նիկիտա գյուղից 500 մետր հեռավորության վրա, Մալիշևի տանկը պայթել է ականառումբի վրա։ Մ. Գ. Մալիշևը թաղվել է Յալթայում, կոմունարների գերեզմանոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «16 АПРЕЛЯ - ДЕНЬ ОСВОБОЖДЕНИЯ ЯЛТЫ ОТ ФАШИСТСКОЙ ОККУПАЦИИ»
3. ↑  «Могила М.Г. Малышева»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Малышева в Ялте
* Подробная карта Улица Малышева, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс улица Малышева, г. Ялта
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սաղավարտ (այլ կիրառումներ)
Սարդուր Բ–ի սաղավարտը
**Սաղավարտ**, գլուխը պաշտպանող զրահ։

Պատմություն
-----------

Փայտից, կեչու կեղևից, հյուսված ճյուղերից, կաշվից սաղավարտները երևան են եկել նախնադարյան ժամանակաշրջանում։ Մետաղյա (պղնձե և ոսկե) սաղավարտներ են գտնվել Ուրի (մ․թ․ա․ III հազարամյակ) թագավորական դամբարաններից։ Հին Եգիպտոսում զինվորները կրել են կաշվե և վուշե (երբեմն՝ մետաղյա վահանակներով)՝ կլոր, Բաբելոնում՝ պղնձե կամ բրոնզե՝ ցածր, Ասորեստանում՝ կոնաձև սաղավարտներ։ Հունաստանում բրոնզե սաղավարտներն ունեցել են բարձր կատարներ։ Հին Հռոմում ավելի ուշ․ օգտագործել են երկաթե սաղավարտներ։

Սաղավարտները Հայկական լեռնաշխարհում
-----------------------------------

Հայկական լեռնաշխարհում բրոնզե առաջին սաղավարտները հայտնի են մ․թ․ա․ II հազարամյակից։ Լճաշենի բրոնզեդարյան դամբարաններից գտնվել են կիսաշրջանաձև, թասակատիպ, տարբեր տեսակի կատարներով բրոնզե սաղավարտներ, որոնք կրել են մարտակառքերին կանգնած զինվորները։ Ուրարտական բրոնզե սաղավարտը նույնպես կոնաձև էր և նման ասուրականին։ Ուրարտական արվեստի լավագույն ստեղծագործություններ են հատկապես Արգիշտի Ա-ի, Սարդուրի Բ-ի սաղավարտները, որոնք զարդարված են կենաց ծառի, աստվածությունների, վիշապների, առյուծների, մարտակառքերի և այլ քանդակապատկերներով։ Սաղավարտներ են պատկերված նաև ուրարտական այլ առարկաների (վահաններ, կապարճներ և այլն) վրա։ Ըստ Հերոդոտոսի, մատիենները, ալարոդիները, սայսպերները կրել են ճյուղերից հյուսված կամ փայտե սաղավարտներ։ Վաղ և միջնադարյան հայկական զորաբանակներում շարունակում էին գործածել սաղավարտներ։ Մատենագրական տեղեկությունների համաձայն, հայ մի շարք զորավարների սաղավարտները զարդարված են եղել առյուծի, վագրի, գայլի, վիշապի պատկերներով։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ֆրանսիական սաղավարտ։

Սաղավարտները Եվրոպայում
-----------------------

Վաղ միջնադարում Արևմտյան Եվրոպայում տարածված են եղել կիսակոնաձև, իսկ 13-րդ դարում երևան են եկել դիմակալներով սաղավարտները։ XIV-XVI դարերին բնորոշ են եղել գլուխն ամբողջապես ծածկող, վզի հովարաձև պահպանակով և դիմակալներով սաղավարտները։ 10-12-րդ դարերում Ռուսիայում գործածվել է հիմնականում սրածայր, վիգը և ուսերը պաշտպանող զրահացանցով սաղավարտներ։ 16-րդ դարում ծոծրակակալով, ականջակալով, քթակալով հովարավոր սաղավարտներ են կրել Արևմտյան Եվրոպայի հեծելազորայինները։ Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների ժամանակ կռվող բանակներում գործածվել են պողպատե սաղավարտներ։ 20-րդ դարի սկզբից սաղավարտ են կոչվում նաև օդաչուների, տանկիստների, դահուկորդների պաշտպանական հատուկ գլխարկները։

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«սաղավարտ»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Giant Bomb |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11979033f · GND: 4130510-3 · LCCN: sh85060069 · NDL: 00563130 · NKC: ph182428 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 150)։*  |
**Կովկասի հեծելազորային դիվիզիա** (ռուս.՝ Кавказская кавалерийская дивизия), Դիվիզիայի շտաբը։ Թբիլիսի. մինչև 1914 թվականը եղել է Կովկասյան 2-րդ բանակային կորպուսի կազմում։

Պատմություն
-----------

Կազմավորվել է Ռազմական նախարարի № 362 հրամանով 1865 թվականի սկզբին Կովկասյան բանակի կազմում գտնվող չորս դրագունյան` Նիժնեգորոդյան, Տվերյան, Հյուսիսային և Պերեյասլավյան գնդերի բազայի վրա։

Միաժամանակ, գնդերը թողնելով 4 էսկադրոնների կազմում, հրամայված էր ունենալ երկու կառուցվածք` ռազմական պայմաններում 16 շարք դասակի կազմում, խաղաղ պայմաններում` 14 շարք։ Նույն հրամանով գնդերը փոխադրվել են խաղաղ կազմ։

Հրամանով սահմանվել էր յուրաքանչյուր գնդի պահուստում ունենալ էսկադրոն, այն կոչելով այսինչ գնդի "պահուստային էսկադրոն", այն պահելով գնդից առանձին։

Այդ էսկադրոնները ձևավորվեցին գործող 5-րդ և 6-րդ պահուստային էսկադրոններից, որոնք հետագայում լուծարվեցին։ Այդ փոփոխությունները իրականացվեցին Կովկասյան բանակի № 74 հրամանով։

Ռազմական գերատեսչության 1891 թվականի № 274 հրամանով դիվիզիայի կազմում ընդգրկվեց Օսեթական հեծյալ դիվիզիոնը։ 1891 թվականի դեկտեմբերի 31-ին նորին մեծության պատվիրանով Պերեյասլավյան դրագունյան գունդը փոխադրվեց Վարշավյան զինվորական օկրուգի կազմ և ընդգրկվեց նոր ձևավորված 15-րդ հեծելազորային դիվիզիոնի կազմ։ 1915 թվականի հոկտեմբերին Կովկասյան բանակի գլխավոր հրամանատար Մեծն Իշխան Նիկոլայ Նիկոլաևիչի հրամանով դիվիզիան փոխադրվեց Էքսպեդիցիոն հեծելազորային կորպուսի կազմ, Իրան արշավելու համար։

Անվանումներ
-----------

* 1857-1878 - Կովկասի հեծելազորային դիվիզիա
* 1878-1883 - Կովկասի հեծելազորային 1-ին դիվիզիա
* 1883-1918 - Կովկասի հեծելազորային դիվիզիա

Կազմ
----

### 1914 թվական

* **1-ին բրիգադ** (Թիֆլիս)
	+ Տվերսկի 16-րդ դրագունների զորագունդ
	+ Նիժեգորոդի 17-րդ դրագունների զորագունդ
* **2-րդ բրիգադ** (Թիֆլիս)
	+ Հյուսիսային18-րդ դրագունների զորագունդ
	+ Սունժենսկի-Վլադիկավկազյան 1-ին կազակական զորագունդ

### 1917 թվական

* **1-ին բրիգադ**
	+ Տվերսկի 16-րդ դրագունների զորագունդ
	+ Նիժեգորոդի 17-րդ դրագունների զորագունդ
* **2-րդ բրիգադ**
	+ Հյուսիսային 18-րդ դրագունների զորագունդ
	+ Խոպերի 1-ին կազակական զորագունդ

Գրականություն
-------------

* Гизетти А. Л. Хроника Кавказских войск. В двух частях. — Тифлис, Издание Военно-исторического отдела при штабе Кав. воен. округа, 1896

Արտաքին հղումներ
----------------

* Regiment.ru Archived 2016-10-21 at the Wayback Machine.

Աղբյուրներ
----------

* ВП 09.05.1902 уволен от службы с производством в генералы от кавалерии.
* Список полковникам по старшинству. Составлен по 1-е сентября 1903 г. СПб. 1903. С.126.
**Սաղամո**, *Թեն, Դումա, Դումայի լիճ, Դուման, Թուման, Սաղամո, Սաղամոն, Սաղամոս, Տուման*, (վրաց.՝ საღამოს ტბა)՝ լիճ Վրաստանում, Նինոծմինդայի շրջանի տարածքում։ Տեղակայված է Ախալքալաքի սարահարթում, Փարավանա գետի ավազանում գետի ավազանում, Փարվանա լճակից հարավ, ծովի մակարդակից 1996 մ բարձրության վրա։ Լճի մակերեսը կազմում է 4,8 կմ², միջին խորությունը՝ 1,6 մ, առավելագույնը հասնում է 2,3 մ։ Ունի տեկտոնական ծագում։ Լճի սնուցումը ստորգետնյա, ձնային և անձրևային եղանակով է։ Ջրի առավելագույն մակարդակը մայիսին է,նվազագույնը՝ սեպտեմբերին։ Լճի միջով հոսում է Փարվանա գետը։ Հարավային և հարավ-եվրոպական ափերը կազմված են անդեզիտներից։ Լիճն ունի սեղանի ձև։ Ջրի բարձրագույն ջերմաստիճանը հուլիսին հասնում է 14,4 °C: Ձմռանը լիճը սառցակալում է մինչև 4,5 ամիս։ Լճի ափին է գտնվում Սաղամո գյուղը։

Լճակի մեջ թափվում են Բոյուքդարա և Գանձա գետերը, դուրս է գալիս Տումի ջուրը։ Ջուրը քաղցրարահամ է, ձկներով առատ։ հյուսիս-արևելյան ափին գտնվող Սաղամո գյուղի անունով կոչվում է նաև Սաղամո։ Գրականության մեջ երբեմն սխալմամբ նույնացվում է հարավ արևմուտքում գտնվող Խանչալի լճի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GEOnet Names Server — 2018.
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 2 [Դ-Կ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 438 — 992 էջ։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Պետրա Նեմցովա** (չեխ․՝ Petra Němcová, հունիսի 24, 1979(1979-06-24), Կարվինա), չեխ մոդել։

Կենսագրություն
--------------

Պետրա Նեմցովան ծնվել է 1979 թվականի հունիսի 24-ին Չեխոսլովակիայի Կարվինա քաղաքում։

Մոդել դարձել է 16 տարեկան հասակում «Talent Search» մրցույթում հաղթելուց հետո, որն անցկացվել է Չեխական մոդելային գործակալության կողմից։

1996 թվականին Պետրան հաղթել է ազգային փուլի «Elite Model Look» մրցույթում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո տեղափոխվել է Պրահա, իսկ քիչ ժամանակ անց մեկնել է Փարիզ։

2004 թվականի դեկտեմբերին Պետրա Նեմցովան իր ընկերոջ՝ անգլիացի լուսանկարիչ Սիմոն Աթլիի հետ հանգստանում էր Khao Lak resort-ում (Փխուկետ, Թաիլանդ), երբ տեղի ունեցավ հզոր ցունամի՝ տանելով իր հետ 280 000 մարդու կյանք։ Սիմոն Աթլին մահացել է, նրա դին ճանաչվել է 2005 թվականի մարտի 3-ին, իսկ Պետրան փրկվել է՝ մնալով պալմայի կատարին ավելի քան ութ ժամ, մինչ նրա գտել են փրկարարները։ Պետրան անցկացրել է ավելի քան երեք շաբաթ թայլանդական հոսպիտալում և մեկ ամսից ավելի՝ Չեխիայի հոսպիտալում։ Հետագայում Պետրան հայտնվել է CNN հեռուստաալիքով Լարի Քինգի «Larry King Live» շոուում։

2005 թվականին Պետրա Նեմցովան հիմնադրել է «The Happy Hearts Fund» ֆոնդը, որի նպատակը է առողջապահության, դոնորության և որբերին օգնելու ուղղությամբ օգնել այն մարդկանց, որոնք ողջ են մնացել 2004 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ցունամիից հետո Հարավարևելյան Ասիայում։

Glamour ամսագիրը 2005 թվականին Նեմցովային շնորհել է «Survivor Award» մրցանակ։ Պետրայի վերադարձը մոդելային բիզնես նշվել է 2006 թվականի Sports Illustrated swimsuit issue ամսագրի շապիկին հայտնվելով։ Նաև Պետրան հայտնվել է բրիտանական FHM օրացույցի շապիկին որպես Միսս Մայիս և մասնակցել TLC’s A Model Life հեռուստաշոուին։

2005 թվականի դեկտեմբերին հրապարակվել է Պետրա Նեմցովայի ինքնակենսագրությունը՝ «Love Always, Petra», որը նա գրել է 27 տարեկանում։ 2006 թվականին հանդիպել է բրիտանացի երաժիշտ Ջեյմս Բլանտի հետ։

Պետրան ունի կրտսեր քույր՝ Օլգան։

Կարիերա
-------

Պետրա Նեցովա
Փարիզում նկարահանվել է Max Factor, Benetton, Schwarzkopf, Pantene, Clarins, Lancaster & La Perla ընկերությունների ապրանքանիշերի գովազդներում, մասնակցել է Valentino և Armani ցուցադրություններին։ 2001 թվականին առաջին անգամ հայտնվել է Sports Illustrated ամսագրի շապիկին։ Պետրան հայտնվել է այնպիսի հեղինակավոր ամսագրերի շապիկներին, ինչպիսիք են՝ «Flare», «Cosmopolitan», «Marie Claire», «Harper's Bazaar», «Glamour» և «Shape»:

Նեմցովան նաև եղել է Victoria's Secret-ի կատալոգի մոդելներից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2 3 4  Czech National Authority Database
3. ↑  Պետրա Նեմցովան Fashion Model Directory կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բարեգործական ֆոնդի կայքը
* Պետրա Նեմցովայի էջը Fashion Model Directory-ում
* Պետրա ՆեմցովաԹվիթթերում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | MySpace · Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Notable Names Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0000 5566 8252 · LCCN: n2006088134 · NKC: js20051205021 · NTA: 297562053 · VIAF: 51122390 · WorldCat VIAF: 51122390 |

 |
Երկնքի տաճարը
**Երկնքի տաճարը** (չինարեն՝ 天壇, անգլ.՝ The Temple of Heaven) համարվում է Չինաստանի խոշորագույն պատմական հուշարձաններից մեկը։ Այն գտնվում է Պեկինի կենտրոնական մասի հարավում՝ կայսերական պալատից հարավ-արևելեք։ Երկնքի տաճարը կառուցվել է Մին դինաստիայի կառավարության օրոք՝ 1420 թվականին, երբ Յուն Լե կայսրը Չինաստանի մայրաքաղաքը Նանկինից տեղափոխեց Պեկին։ Ի սկզբանե այն կառուցվել է որպես «*Երկնքի և Երկրի*» տաճար և այստեղ են անցկացվել Երկրին և Երկնքին նվիրված արարողությունները։ Սակայն 1530 թվականին Պեկինի հյուսիսում կառուցվել է առանձին Երկրին նվիրված տաճար և այդ ժամանակից ի վեր Երկնքի տաճարը դարձել է հատուկ վայր, որտեղ կայսրերը երկրպագում էին միայն Երկնքին և աղոթում աստվածներին լավ բերք ստանալու համար։

Տաճարի կառուցվածքը
------------------

Համալիրը բաղկացած է մի քանի հոգևոր նշանակության կառույցներից, որոնցից գլխավորները գտնվում են հյուսիսից հարավ ձգվող հիմնական առանցքի վրա։ Այդ առանցքով է անցնում 360մ երկարություն, 2,5մ բարձրություն և 28մ լայնություն ունեցող պատշգամբ, որը միացնում է Երկնքի տաճարի հիմնական շինությունները՝ Ցինյանդյանը՝ «Բերքի աղոթարանը» (անգլ.՝ Qiniandian-the Hall of Prayer for Good Harvests), Խուանցյունյուն՝ «Երկնքի աղոթարանը» (անգլ.՝ Huangqiongyu -the Imperial Vault of Heaven) և Խուանցյուտանը՝ «Կլոր զոհասեղանը» (անգլ.՝ Yuanqiutan-the Circular Mound Altar)։ Տաճարների կլոր ձևերը, կլոր տեռասները և նրանց կապույտ տանիքները խորհրդանշում են երկինքը, իսկ քառակուսի լուծումները և ամբողջ տարածքն ընդգրկող քառակուսի պարիսպը՝ երկիրը։

Երկնքի տաճարի ամենահարավային կառույցն է Կլոր զոհասեղանը ` Խուանցյուտանը։ Այն կառուցվել է 1530 թվականին, այնուհետև վերակառուցվել`1749-ին։ Այստեղ, վերին տեռասի կենտրոնում գտնվում է մի կլոր քարե սալիկ, որի վրա եթե կանգնես և ցածր ձայնով աղոթես, ապա ձայնն անգամներ կուժեղանա։

Երկնքի տաճարի հյուսիսային մասում է գտնվում Ցինյանդյանի հոյակապ դահլիճը։ Այն կառուցվել է 1420 թվականին, սակայն 1889-ին այրվել է կայծակի հարվածից և հետագայում վերականգնվել իր սկզբնական տեսքով։ Այն սիմետրիկ ճարտարապետության օրինակ է և խորհրդանշում է չինական ճարտարապետության ու շինարարության նվաճումները։ Այս տաճարի կառուցման մեջ ոչ մի մեխ չի օգտագործվել, սակայն այն ունի 37,5 մ. բարձրություն։ Ցինյանդյանն իրենից ներկայացնում է կլոր հատակագծով եռահարթակ, կղմինդրապատ տանիքով կառույց։ Հսկայական սյուներն , որոնք պահում են շենքը մեծ խորհուրդ ունեն` 4 ներքին սյուները խորհրդանշում են տարվա 4 եղանակները, միջանկյալ 12 սյուները՝12 ամիսները, արտաքին 12 սյուները՝ օրվա 12 զույգ ժամերը և ընդհանուր այս 28 սյուները խորհրդանշում են 28 երկնային համաստեղությունները։
**Ավագ անդամ** կամ էլ **ալդերման**, **օլդերման** (անգլ.՝ alderman), կոմսության և կոմսության քաղաքային խորհրդի անուղղակի ընտրվող անդամն էր Անգլիայում և Ուելսում մինչև 1972 թվականի Տեղական կառավարման մասին օրենքի ընդունումը։ Քաղաքային վարչության ավագ անդամներին ընտրում էին խորհրդականները իրենց կազմից։ Նրանք կազմում էին խորհրդի մեկ երրորդը և ծառայում էին վեց տարի, ընդ որում՝ երեք տարի հետո կեսը պետք է վերըտրվեր։ Տեղական կառավարության ուղղակի ընտրության սկզբունքին հակասելու, ինչպես նաև իշխող կուսակցության կողմից քաղաքային վարչության ավագ անդամներին ընտրելու անազնիվ գործակալների պատճառով ընտրության այս կարգը վերացվեց։ Եզրը կիրառվում է նաև ԱՄՆ-ի հատկապես հյուսիս-արևելքի քաղաքների տեղական խորհրդների ընտրված ներկայացուցիչների նկատմամբ։

Գրականություն
-------------

* Գագիկ Հարությունյան (պատմաբան), Սուրեն Մարտիկյան, Արտակ Մովսիսյան, Օքսֆորդի քաղաքագիտության և քաղաքականության բառարան (խմբ. Ալեքսանդր Աղաբեկյան, Հովհաննես Զաքարյան), Երևան, ««Գիտանք»», 2003 — 592, էջեր 592 — 592 էջ. — 500 հատ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* շերիֆի և ավագ անդամի տիտղոսները Լոնդոն-սիթիում՝ պատմություն Archived 2007-08-10 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* Ո՞վքեր են ավագ անդամը և ֆրիմեը Անգլիայում:(չաշխատող հղում)
 (անգլ.)
* Պենսիլվանիայի Սահմանադրություն. ավագ անդամի կարգավիճակի մասին կանոնադրություն (անգլ.)
Ստանդարտ չափի Սուրբծննդյան բուրգ
**Սուրբծննդյան բուրգ** (գերմ.՝ Weihnachtspyramide), Սուրբծննդյան զարդարանքներ, որոնց արմատները գալիս են Գերմանիայի Օր լեռան շրջանի ժողովրդական բանահյուսությունից և սովորույթներից, որոնք դարձել են համաշխարհային։ Դրանք բաղկացած են զարդարված բրգաձև արտաքին շրջանակից` մոմակալներով և կենտրոնական կարուսելով` վերին մասում գտնվող պտտանիվով, որը շարժվում է մոմերի լույսի տաք օդից։ Կարուսելը զարդարված է Սուրբծննդյան տիկնիկարկղի վրա պատկերված տեսարաններով և ամանորյա այլ ֆիգուրներով՝ հրեշտակներ և իմաստուններ, ինչպես նաև աշխարհիկ մոտիվներով։

Նկարագրություն
--------------

Ենթադրվում է, Սուրբծննդյան բուրգը նախորդել է տոնածառին։ Այս բուրգերը չեն սահմանափակվում Սուրբ ծննդով. Օր լեռան շրջանում ամառային արևադարձի ժամանակ «Սուրբ Հովհաննեսի ծառի» շուրջը պարելու սովորություն կար։ Իրականում ոչ բրգաձև, Սուրբծննդյան բուրգը մի քանի հարկերով կարուսել է, քրիստոնեական մոտիվներով՝ հրեշտակներ, սուրբծննդյան տիկնիկարկղի տեսարաններ, ինչպես նաև աշխարհիկ մոտիվներ՝ լեռնային ժողովուրդներ, անտառներ, Օր լեռան շրջանի առօրյա կյանքից այլ տեսարաններ։ Բրգերի պտտվող շարժումը ստացվում է մոմերի բարձրացող ջերմության օգնությամբ։

Ընդհանրապես Սուրբծննդյան բուրգերը պատրաստված են փայտից՝ չորս-ութ կողմերով հարթակներով, մեջտեղում երկար փող, որը ծառայում է որպես սռնի, որի վրա վեր է բարձրանում ամբողջ սարքը։ Ապակու կամ կերամիկայի մեջ շարժիչն է, որին կցված է առնվազն հարթակներից մեկը։ Հարթակների վրա տեղադրված ֆիգուրները նույնպես ավանդաբար պատրաստված են փայտից։

Սուրբծննդյան բուրգերը լինում են տարբեր ձևերի՝ քանդակված ձյութե կտորներով փոքրիկ տներից մինչև բազմաշերտ հարթակներ։ Օր լեռան շրջանի շատ քաղաքների շուկայի հրապարակի Սուրբծննդյան շուկաներում կամ այլ վայրերում կան սուրբծննդյան մեծ բուրգեր։

Բուրգերի մեծ մասի վրա կերտված են սուրբծննդյան տիկնիկարկղի տեսարաններ։ Դրանք ներառում են Քրիստոսի ծննդյան պատմությունը, մանուկ Հիսուսին այցելած հովիվներին և իմաստուններին, երկնքում ցնծացող հրեշտակներին։ Սուրբծննդյան տեսարանը հաճախ տեղադրված է բուրգի ներքևի ամենաերկար հարթակում, իսկ սոճու կոնը կամ աստղը՝ գագաթին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Forbes Bruce David (2007)։ *Christmas: A Candid History*։ U of California P։ էջ 49։ ISBN 978-0-520-25104-5
2. ↑  Miles Clement A. (1976)։ *Christmas Customs and Traditions: Their History and Significance*։ Courier Dover։ էջ 269։ ISBN 978-0-486-23354-3
3. ↑  German Christmas Pyramids Retrieved 10 April 2013
4. ↑  Christmas The Slow Way Retrieved 10 April 2013

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սուրբծննդյան բուրգ** կատեգորիայում։ |
**Սագարեջոյի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու դպրոց**, հայկական ուսումնական հաստատություն, որը գործել է ներկայիս Վրաստանի Կախեթի մարզի Սագարեջոյի շրջանի Սագարեջո քաղաքի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուն կից։

Պատմություն
-----------

1909 թվականի նոյեմբերի 8-ին Սագարեջո գյուղի հայ համայնքը որոշել էր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու բակում կառուցել դպրոցի շենք, որը պետք է ունենար երկու սենյակ։ Այդ նպատակով համայնքը ընտրել էր Ալեքսի Ռևազյանին, Աբրահամ Մարտիրոսյանցին և Եագոր Ռևազյանցին, որպեսզի աթոռակալ Շաքար Պեպանյանցի հետ լուծեն դպրոցի կառուցման հարցը։ Ըստ նախահաշվի՝ ծախսը կազմում էր 600 ռուբլի, որը պետք է տրամադրվեր ժողովրդի և եկեղեցու կողմից։ Սակայն դպրոցի բացումը որոշ խնդիրների պատճառով հետաձգվում է մինչև 1914 թվականը։

1914 թվականին տեղի է ունենում Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուն կից դպրոցի բացումը։ Այդ առթիվ ժամանակի Մշակ թերթը գրել է. 

|  |  |
| --- | --- |
| Վիքիքաղվածք | «Այս գիւղը, որը ունի մօտ 100 տուն հայ բնակիչ և որը Թիֆլիսից հեռու է հազիւ 20 վերստով, մինչև օրս զուրկ է եղել մայրենի դպրոցից, որի կարիքը մեր օտարախօս և օտարամոլ գիւղերում ամենակենսական պահանջն է ու նրա գոյութեան առաջին պատուանդանը։ Ամսիս 2-ին բացվեց Սագարէջօ գիւղի դպրոցը, որի նախաձեռնողը և նրա մասին հոգացողը եղել է Ղ. աւ. ք. Մամիկոնեան...» |
|  | (Մշակ թերթ) |

Երկսեռ աշակերտների ընդհանուր թիվը եղել է 50։

1916/17 ուստարում դպրոցը գործել է՝ շնորհիվ Կովկասի հայոց բարեգործական ընկերության հատկացրած 200 ռուբլի նպաստով։

Դպրոցը կանոնավոր կերպով գործել է մինչև 1919 թվականը։ Խորհրդային կարգերի հաստատման առաջին տարիներին դժվարությամբ նույնպես գործել է, ապա փակվել։

Քանդվել է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու քանդման ժամանակ։

Տես նաև
-------

* Սագարեջոյի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Հայերը Կախեթում Archived 2021-06-13 at the Wayback Machine.. Սամվել Կարապետյան, հրատ.՝ Հայաստանի ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կոզմակերպություն, Երևան 2004 թ.:
2. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 53, ց. 1, գ. 1304, թ. 7-8:
3. ↑  «Մշակ», 1914, № 260, էջ 3։
4. ↑  «Համբաւաբեր», 1916, № 33, էջ 1034։
5. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 207, ց. 1, գ. 48, թ. 104:
**Ավագ Պետրոսյան փողոց**, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Անվանվել է ի պատիվ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգիչ, տենոր Ավագ Պետրոսյանի։ Այս պահին Երևանի ամենակարճ փողոցներից մեկն է։

Տվյալներ
--------

Սկսվում է Սայաթ-Նովայի պողոտայից, ձգվում և հատում է Թումանյան փողոցը։

Հատող փողոցներ
--------------

* Թումանյան փողոց

Պատմություն
-----------

Նախկինում կոչվել է Մետաղագործների փողոց, և մինչև ներկա անունը՝ Թումանյան փողոցի առաջին անցուղի։ 2004 թվականին Երևանի քաղաքապետարանի որոշմամբ Թումանյան փողոցի առաջին անցուղին վերանվանվել է Ավագ Պետրոսյան փողոց։

2014 թվականի հունիսի 11-ին Ավագ Պետրոսյանի ծննդյան 100-ամյակի առիթով Երևանի քաղաքապետարանի նախաձեռնությամբ Երևանի Սայաթ-Նովայի պողոտայի և Ավագ Պետրոսյան փողոցի խաչմերուկում բացվել է տենորի հուշարձանը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՎԵՐԱՆՎԱՆՈՒՄՆԵՐ ԵՐԵՎԱՆՈՒՄ(չաշխատող հղում)
2. ↑  Բացվեց ՀՀ ժողովրդական արտիստ, օպերային մեներգիչ Ավագ Պետրոսյանի հուշարձանը

Աղբյուրներ
----------

* Սերգեյ Ավագյան, Երևանի փողոցները, Երևան, «ՎՄՎ-ՊՐԻՆՏ», 2010 — 272 էջ։
Թոմաս Անդրե Մարի Բուքերո դը Վոլինյին Ավագների խորհրդի անդամի համազգեստով
**Ավագների խորհուրդ** (ֆր.՝ Conceil des Anciens), ֆրանսիական Վերին պալատը՝ ըստ 3-րդ տարվա սահմանադրության Ավագների խորհուրդը գործել է Դիրեկտորիայի ժամանակներում՝ 1795 թվականի օգոստոսի 22-ից մինչև 1799 թվականի նոյեմբերի 9-ը։ Բաղկացած էր 250 անդամներից, որոնք ընտրվում էին դեպարտամենտներում հատուկ այդ նպատակով անցկացվող ընտրողների ժողովներում 40-ից ոչ ցածր տարիք ունեցող, ամուսնացած և առնվազն վերջին 15 տարում Ֆրանսիայում բնակված անձանցից։ Ընդ որում՝ խորհրդի կազմը յուրաքանչյուր տարի մեկ երրորդով նորացվում էր։

Ավագների խորհրդի նիստ
Ավագների խորհուրդն իր նիստերն անցկացնում էր Թյուիլրիում, սկզբում՝ Մանեժում, իսկ որոշ ժամանակ անց՝ Բուրբոնյան պալատում։ Խորհուրդն ընտրում էր նախագահ և քարտուղար ոչ ավելի, քան մեկ ամիս ժամկետով։ Նրանք, ինչպես նաև խորհրդի բոլոր անդամները, աշխատավարձ էին ստանում։

Ավագների խորհուրդը հաստատում կամ մերժում էր 500-ի խորհրդի ներկայացրած որոշումները, ընդ որում՝ անպայմանորեն ամբողջությամբ և առանց ուղղումների։ Հավանության արժանացած որոշումները ստանում էին օրենքի կարգավիճակ և ենթակա էին անվերապահ կատարման, իսկ մերժվածները կարող էին վերստին քննարկման ու հաստատման ներկայացվել առնվազն մեկ տարի անց միայն։

Ինքը՝ ավագների խարհուրդը օրենսդրական նախաձեռնությամբ օժտված չէր։ Իրավունք ուներ անհրաժեշտության դեպքում փոխելու Օրենսդրական կորպուսի կեցավայրը՝ նախապես նշելով նոր տեղը և կորպուսի հերթական նիստի անցկացման օրն ու ժամը։

Օրենսդրական գործունեության հետ մեկտեղ Ավագների խորհուրդը 500-ի խորհրդի կողմից ներկայացված ցուցակից ընտրում էր հինգ դիրեկտոր, որոնք գործադիր իշխանության գործառույթներ էին համատեղ իրականացնում։ Ընտրված հինգ դիրեկտորների և 500-ի խորհրդի անդամների պես՝ Ավագների խորհրդի անդամները ևս կրում էին պաշտոնեական հատուկ համազգեստ ու գլխարկ։

Ավագների խորհրդի գործունեությունը դադարեցվել է 1799 թվականին՝ բրյումերի 18-ի հեղաշրջումից հետո։

Օրենսդրական այս մարմնի անվան հիմքում ընկած է Senat բառի ֆրանսերեն թարգմանությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Paul R. Hanson, Contesting the French Revolution, John Wiley & Sons 2009 p.131
2. ↑   accessed 30/4/2017
3. ↑   accessed 30/4/2017
4. ↑  senate (n.) c. 1200, "legal and administrative body of ancient Rome," from Old French senat or Latin senatus "highest council of the state in ancient Rome," literally "council of elders," from senex (genitive senis) "old man, old" (from PIE root \*sen- "old"). Attested from late 14c. in reference to governing bodies of free cities in Europe; of national governing bodies from 1550s; specific sense of upper house of U.S. legislature is recorded from 1775. Online Etymology Dictionary accessed 1/11/2017

Գրականություն
-------------

* «Совет старейшин»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ministries 1700-1870, comprenant la liste complète des présidents du Conseil des Anciens

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Լարուսի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 62154074464511742582 · WorldCat VIAF: 62154074464511742582 |

 |
**2018 թվականի բողոքի ակցիաներ Ինգուշիայում** (ռուս.՝ Протесты в Ингушетии в 2018 году), Ինգուշիայի մայրաքաղաք Մագասում սկսված բազմահազարանոց շուրջօրյա բողոքի ակցիա ընդդեմ Ինգուշիայի ղեկավար Յունուսբեկ Եվկուրովի և Չեչնիայի ղեկավար Ռամզան Քադիրովի միջև 2018 թվականի սեպտեմբերի 26-ին ստորագրված Տարածաշրջանների միջև սահմանազատման մասին պայմանագրի և Ինգուշիայի խորհրդարանի կողմից դրա վավերացման դեմ։ Բողոքի ակցիաները սկսվել են 2018 թվականի հոկտեմբերի 4-ին, հետագայում ստանալով անժամկետ բնույթ։ Հինգերորդ օրը բողոքի ակցիայի՝ ցույցի անցկացումը թույլատրվել է իշխանությունների կողմից մինչև 2018 թվականի հոկտեմբերի 15-ը։

Նախապատմություն
---------------

2018 թվականի օգոստոսին Ինգուշիայի որոշ հասարակական և իրավապաշտպան կազմակերպություններ բարձրաձայնել են Ինգուշիայի տարածքում՝ Ֆորտանգա կետի շրջակայքում Չեչնիայի հետ վարչական սահմանին առանց ինգուշական իշխանությունների և Էրզի պետական արգելոցի (ում պատկանում է տվյալ տարածքը) ղեկավարության հետ համաձայնեցնելու չեչենական ուժայինների ուղեկցությամբ չեչենական ճանապարաշինական կազմակերպությունների կողմից իրականացվող շինարարական աշխատանքների իրականացման խնդրի մասին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ինգուշիա, բողոքներ՝ իրադարձությունների ժամանակագրությունը (ռուս.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ингушетия взбунтовалась: народ протестует против новой границы с Чечней
2. ↑  Протестующие в Магасе перешли на новую, согласованную с властями площадку
**Սաբիհա Ռյուշտյու Բոզջալի** (թուրքերեն՝ Sabiha Rüştü Bozcalı, 1904, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - 1998, Թուրքիա), թուրք նկարչուհի, Թուրքիայի առաջին կին նկարազարդողը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1904 թվականին հարուստ ընտանիքում։ Սաբիհայի հայրը ծովակալ էր, նրա երկու պապերը նախարարական պաշտոններ են զբաղեցրել։

Սկսել է նկարել հինգ տարեկանից։ Նկարչության արվեստը նրան սովորեցրել է Ալի Սամի Բոյարը։ 15 տարեկանում նրան ուղարկել են արտասահման սովորելու։ 1928-1929 թվականներին սովորել է Ստամբուլի գեղարվեստի ակադեմիայում։

1938-1943 թվականներին նա մասնակցել է կառավարական ծրագրին, որի նպատակն էր գրավել Թուրքիայի արդիականացման նշանավորելը, իսկ 1939 թվականին այս ծրագրի շրջանակներում նա այցելել է Զոնգուլդակ։

1953 թվականից հետո տարբեր հրատարակչությունների համար աշխատել է որպես նկարազարդող, դրանց թվում էին՝ «Milliyet», «Yeni Sabah», «Hergün», «Havadis», «Cumhuriyet» և «Tercüman»:
Նրա աշխատանքները օգտագործվել են նաև տարբեր հրատարակությունների նկարազարդման համար, որոնց թվում էին Ռեշատ Էկրեմ Քոչուի գրած «Ստամբուլի հանրագիտարանը», ինչպես նաև նկարազարդել է Նեզիհե Արազի, Ջահիթ Ուչուկի և Ռեֆի Ջևադ Ուլունայի գործերը։

Նա նկարել է դիմանկարներ, նատյուրմորտներ և բնանկարներ։ Պոլ Սինյակը Սաբիհա Բոզջալին գնահատել է որպես «տաղանդավոր, տիրապետում է նկարչի համար անհրաժեշտ ընկալունակությանը և լիովին նվիրել է իրեն նկարչի ծանր պայմաններին»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Turkey’s first female illustrator unearthed at exhibition
2. 1 2 3 4 5  Sabiha Rüştü Bozcalı's paintings on display at SALT Galata
3. 1 2 3 4 5  SALT show explores works by Turkey’s pioneer female illustrator
**Մաքսվելի բաշխում**, գազերում մոլեկուլների արագությունների բաշխման վիճակագրական օրենքը։ Սահմանել է Ջեյմս Մաքսվելը 1859 թվականին։ Ջերմային հավասարակշիռ վիճակում (երբ {\displaystyle T=const})՝

{\displaystyle n(v\_{x},v\_{y},v\_{z})dv\_{x}dv\_{y}dv\_{z}=N\left({\frac {m}{2\pi kT}}\right)^{3/2}\exp \left[-{\frac {m}{2kT}}(v\_{x}^{2}+v\_{y}^{2}+v\_{z}^{2})dv\_{x}dv\_{y}dv\_{z}\right]\qquad (1)},
որտեղ {\displaystyle ndv\_{x}dv\_{y}dv\_{z}}-ը այն մոլեկուլների միջին թիվն է, որոնց արագությունների պրոյեկցիաներն ընկած են {\displaystyle (v\_{x},v\_{x}+dv\_{x})}, {\displaystyle (v\_{y},v\_{y}+dv\_{y})}, {\displaystyle (v\_{z},v\_{z}+dv\_{z})} միջակայքերում, {\displaystyle N}-ը մոլեկուլների ընդհանուր թիվն է, m-ը՝ մոլեկուլի զանգվածը, T-ն՝ բացարձակ ջերմաստիճանը, k-ն՝ Բոլցմանի հաստատունը։ (1)-ը ըստ անկյունների (շարժման ուղղությունների) ինտեգրելուց ստացվում է բաշխման օրենքը ըստ արագությունների բացարձակ արժեքների՝

{\displaystyle n(v)dv=4\pi N\left({\frac {m}{2\pi kT}}\right)^{3/2}\exp \left(-{\frac {mv^{2}}{2kT}}\right)v^{2}dv\qquad (2)}:
Մաքսվելի բաշխումը կարելի է ստանալ Գիբսի բաշխումից, որը ճիշտ է դասական և քվանտային մոտեցման դեպքերում՝ գազերի, հեղուկների և պինդ մարմինների համար ու տալիս է նրանց ջերմային հատկությունների սպառիչ նկարագիրը ջերմային հավասարակշռության ժամանակ։ (1)-ը և (2)-ը ունեն վիճակագրական բնույթ և ճիշտ են միայն շատ մեծ {\displaystyle N}-ի դեպքում։ {\displaystyle n(v)dv}-ն հավանականությունն է այն բանի, որ որևէ մոլեկուլ կունենա {\displaystyle (v,v+dv)} միջակայքում ընկած արագություն։ (2)-ից կարելի է որոշել մասնիկների միջին քառակուսային, միջին և հավանական արագությունները․

vմք {\displaystyle =\left({\frac {3kT}{m}}\ \right)^{1/2}},
vմ {\displaystyle =2\left({\frac {2kT}{\pi m}}\ \right)^{1/2}},
vհ {\displaystyle =\left({\frac {2kT}{m}}\ \right)^{1/2}}:
Քանի որ մասնիկների շարժման բոլոր ուղղությունները հավասարահավանական են, ապա

{\displaystyle {\overline {v}}\_{x}={\overline {v}}\_{y}={\overline {v}}\_{z}=0} և {\displaystyle {\overline {v\_{x}^{2}}}={\overline {v\_{y}^{2}}}={\overline {v\_{z}^{2}}}={\frac {\overline {v^{2}}}{3}}:}
Մաքսվելի բաշխման փորձնական հաստատումը ստացվել է մոլեկուլային փնջերով կատարած փորձերից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 369)։*  |

* 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Մաքսվելի բաշխում Վիքիպահեստում |
**Ջինիի գործակից** (0÷1), Ջինիի ինդեքս (0÷100 %)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|      < 0.25
     0.25–0.29 |      0.30–0.34
     0.35–0.39
     0.40–0.44 |      0.45–0.49
     0.50–0.54
     0.55–0.59
     ≥ 0.60 |      N/A |

**Ջինիի գործակիցը**, կամ **Ջինիի ինդեքսը** վիճակագրական ցուցանիշ է, որը վկայում է տվյալ պետության կամ երկրամասի հասարակության շերտավորման աստիճանի մասին վերաբերյալ այլ ուսումնասիրվող հատկանիշի, օրինակ՝ ամենահաճախը տարեկան եկամուտի աստիճանը որոշելու համար, որը հիմնականում օգտագործում են ժամանակակից տնտեսական հաշվավորումների համար։

Հարցի պատմությունը
------------------

Այս վիճակագրական մոդելը առաջարվել և մշակվել է իտալացի վիճակագիր և ժողովրդագիր Կորադո Ջինիի կողմից (*Corrado Gini*, 1884—1965) և հրապարակվել է 1912 թվականին իր «Գործոնի փոփոխականությունը և փոփոխելիությունը» աշխատության մեջ («Փոփոխականությունը և անհաստատունությունը»)։

Հաշվարկը
--------

Գործակիցը կարելի է հաշվել որպես Լորենցի կորի և հավասարակշռության կորի հատումից առաջացած մարմնի մակերեսի հարաբերությունը այն եռանկյան մակերեսին, որը առաջացել է հավասարության և անհավասարության կորերի հատումից։ Այլ կեսպ ասած՝ հարկավոր է գտնել առաջին մարմնի մակերեսը և բաժանել երկրորդի մակերեսի վրա։ Լիովին հավասարության դեպքում գործակիցը հավասար կլինի 0–ի, իսկ լիովին անհավասարության դեպքում՝ 1–ի։

Ջոնիի գործակիցը կարելի է հաշվարկել Բրաունի բանաձևի միջոցով․

{\displaystyle G=\left\vert 1-\sum \_{k=2}^{n}(X\_{k}-X\_{k-1})(Y\_{k}-Y\_{k-1})\right\vert },

կամ Ջինիի բանաձևի միջոցով․

{\displaystyle G={\frac {\sum \_{i=1}^{n}\sum \_{j=1}^{n}\left\vert y\_{i}-y\_{j}\right\vert }{2n^{2}{\bar {y}}}}},

որտեղ G՝ Ջինիի գործակից, {\displaystyle X\_{k}}՝ կուտակված բնակչության թիվ (բնակչությունը բաժանվում է ըստ եկամտի աճի), {\displaystyle Y\_{k}}՝ եկամտի չափը, որը ամբողջությամբ ստանում է {\displaystyle X\_{k}}, n՝ տնային տնտեսությունների թիվը, {\displaystyle y\_{k}}՝ տնային տնտեսությունների բաժին ընդհանուր եկամտի մեջ, {\displaystyle {\bar {y}}}՝ տնային տնտեսւոթյւոննեի եկամուտների միջին թվաբանականը։

Սովորաբար շուկայական տնտեսությանն անցնող երկրներում ռեսուրսների և եկամուտների բաշխումն ուղեկցվում է բնակչության եկամուտների մեծ դիֆերենցումով, իսկ դա ենթադրում է, Ջինի բարձր գործակից, որը պայմանավորված է նաև այդ երկրներում նոր ձևավորվող հարկային համակարգի անկատարությամբ։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Գինի, Կ. (1936) On the Measure of Concentration with Special Reference to Income and Statistics, Colorado College Publication, General Series No. 208, 73-79.
2. ↑  Ս․Դ․ Իլյենկովա․ *Միկորտնտեսագիտական վիճակագրություն․դասագիրք* , Մոսկվա, Ֆինանսներ և վիճակագրություն, 2004, էջ 554.
Արագածոտնի դաշտավայրերը
**Ագրոկենսահամակեցություն**, մշակաբույսերի ցանքերով և տնկիներով զբաղեցված գյուղատնտեսական նշանակության հողերում առկա օրգանիզմների ամբողջությունը։

Ագրոկենսահամակեցության մեջ օրգանիզմների համախումբը բնութագրվում է տարբեր փոխհարաբերություններով, այդ թվում՝ սննդառության շղթաներ առաջացնող սննդառության կապերով։ Ագրոկենսահամակեցությունը միշտ երկրորդական է, քանի որ ստեղծվում է բնական համակեցության տեղում՝ մարդու գործունեության հետևանքով։ Ի տարբերություն բնական կենսահամակեցությունների, որտեղ բազմատեսակ բուսածածկույթը ձևավորվել է պատմականորեն, ագրոկենսահամակեցությունում (դաշտեր, այգիներ, տնկատափեր) բուսածածկույթը ստեղծում է մարդը և սովորաբար ընդգրկում է մշակաբույսի 1 տեսակ, որին ուղեկցում են մոլախոտերը։ Օրգանիզմների համախումբը (բացի մշակաբույսերից) ագրոկենսահամակեցությունում ձևավորվում է գոյության պայքարի և բնական ընտրության արդյունքում։ Մարդը բարենպաստ պայմաններ է ստեղծում մշակվող տեսակի համար և դրանով իսկ ճնշում մյուս տեսակներին, այսինքն՝ ագրոկենսահամակեցությունում մարդու կարգավորիչ գործունեությունը մյուս տեսակների համար դառնում է բնական ընտրության լրացուցիչ կոշտ գործոն։ Բուսակեր կենդանիների այն տեսակները, որոնք չեն կարողանում սնվել մշակաբույսերով և չեն հարմարվում դրանց մշակման պայմաններին, ոչնչանում են, իսկ մյուսները, գտնվելով բարենպաստ պայմաններում, բազմանում են և կարող են վնասել մշակաբույսերին։ Երբեմն մարդու ստեղծած պայմանները կարող են բարենպաստ լինել վնասատուների որոշ տեսակների համար, ինչը կարող է հանգեցնել դրանց զանգվածային բազմացման։ Ագրոկենսահամակեցությունում բուսածածկույթը փոփոխվում է մարդու կամքով, այսինքն՝ ագրոկենսահամակեցությունը կարգավորվող համակարգ է և ոչ թե ինքնագարգացող, ինչպես բնական կենսահամակեցությունը։ Ագրոկենսահամակեցության առանձին տեսակների կայունությունը կախված է գյուղատնտեսական հողերի ռեժիմի փոփոխության բնույթից և հաճախականությունից։ Ագրոկենսահամակեցությունում ավելի կայուն են հողում բնակվող օրգանիզմները։

Վնասատուներ
-----------

Կոլորադյան բզեզ
Ագրոկենսահամակեցությունում տարբերում են գյուղատնտեսական մշակաբույսերի վնասատուների 2 խումբ՝ մշակաբույսերի տարբեր և 1 կամ մի քանի տեսակներով սնվողներ։ Առաջինները հեշտ են հարմարվում ագրոկենսահամակեցության ռեժիմին, իսկ երկրորդներից ագրոկենսահամակեցությունում գոյատևում են միայն տարաբնակեցման մեծ ունակություն, բարձր արգասաբերություն և զարգացման փոքր պարբերաշրջան ունեցողները։ Բնական կենսահամակեցություններից անցումն ագրոկենսահամակեցություններին կատարվում է աստիճանաբար՝ մարդու ակտիվ տնտեսական գործունեության հետևանքով, օրինակ՝ մարգագետին → արոտավայր → խոտհարք → ցանովի խուոԵր → բազմամյա խոտաբույսեր → միամյա չքաղհանված մշակաբույսեր → քաղհանված մշակաբույսեր սխեմայով։

Շրջակա միջավայրի պահպանության համար կարևոր է գյուղատնտեսական լանդշաֆտների ճիշտ կազմակերպումը, որով ապահովվում է բույսերի կողմից ածխաթթու գազի առավելագույն կլանումը և մեծացվում ագրոկենսահամակեցության առաջնային արդյունավետությունը, այսինքն՝ ավելացվում է գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բերքը։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Նապաստակի կղզի** (ռուս.՝ Заячий остров, անվանումը թարգմանվել է կղզու Յանիսարի ֆիններեն՝ Jänissaari անունից), կղզի Նևայի գետաբերանին, որտեղ 1703 թվականի մայիսի 27-ին հիմնադրվել է Պետրոպավլովյան ամրոցը։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Կղզին գտնվում է Նևայի գետաբերանի ամենալայն հատվածում, երկարությունը՝ 750 մ է, լայնությունը՝ 400 մ։ Պետրոգրադսկի կղզուց անջատված է Կրոնվերսկի ծոցով։ Այս ծոցի վրա է կառուցվել քաղաքի առաջին՝ Պետրովսկի կամուրջը։

Պատմություն
-----------

Տեսարան դեպի Նապաստակի կղզի, ապրիլ, 2013 թ
Շվեդական գաղութատիրության շրջանում կոչվում էր Լյուստ-խոլմ (Ուրախ կղզի) կամ Լյուստ-էյլանդ (Ուրախ երկիր)։ Ավելի ուշ սկսվեց կոչվել Տոյֆել-խոլմ (Սատանայի կղզի)։ Նման անունն ստացավ ջրհեղեղից հետո, որի արդյունքում ջրի տակ անցավ տեղի բնակատեղին՝ ամբողջ բնակչությամբ։ Քաղաքի կառուցման սկզբնական շրջանում (մոտ 1703 թվական) այս կղզով է փորվել քաղաքի առաջին ջրանցքը, որը նախատեսված էր պաշարման ժամանակ բերդին ջուր մատակարարելու համար։ Պետրոգրադի կղզուց անջատված է Կրոնվերսկի ծոցով։ Այս ծոցի վրա է կառուցվել քաղաքի առաջին՝ Պետրովսկի կամուրջը (ավելի ուշ՝ Իոանովի)։

Սկզբում Պետրոսին առաջարկում էին բնակություն հաստատել Նիենշանց բերդում, սակայն այն հեռու էր ծովից և վատ էր պաշտպանում դեպի գետ ելքերը։ Այդ ժամանակ արքան ուշադրություն դարձրեց ոչ մեծ կղզու վրա։ Ֆիններն այն անվանում էին Իենիսաարի, որը թարգմանվում էր որպես Նապաստակի կղզի։ Սակայն շվեդական գաղութատիրության շրջանում կոչվում էր Լյուստ-խոլմ (Ուրախ կղզի)։

Հենց այստեղ է սկսվել Հյուսիսային մայրաքաղաքի պատմությունը․ 1703 թվականի մայիսի 27-ին փոքրիկ Նապաստակի կղզում հիմնվեց Սանկտ Պետերբուրգ բերդը՝ ապագա քաղաքի առաջին կառույցը։ Շուտով բերդը վերանվանվեց Պետրոպավլովյան՝ այդ տարածքում կառուցված տաճարի անունով։ Նապաստակի կղզին արագ էր կառուցվում՝ իր բաստիոններով և դրանք իրար կապող միջնապատնեշներով։ Դրանցից մի քանիսը հետագայում բազմիցս վերակառուցվեցին, իսկ մյուսներն էլ մեզ են հասել գրեթե անփոփոխ։ Տաճարի կողքին կառուցվեց դամբարան՝ թագավորների և իշխանների համար՝ 60 գերեզմանաքարերով։ Այնտեղ են թաղված 18-19-րդ դարերի ռուս կառավարիչներից շատերը։

Գրականություն
-------------

* Горбачевич К.С. Хабло Е.П.։ Почему так названы?, 2002
* *Даринский А. В.* География Ленинграда. — Л.: Лениздат, 1982.
* Ленинград. Историко-географический атлас. — М.: Главное управление геодезии и картографии при Совете министров СССР, 1981.
* Санкт-Петербург: Энциклопедия. — М.: Российская политическая энциклопедия, 2006.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GEOnet Names Server — 2018.
2. ↑  Бунин М.С.: Мосты Ленинграда

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նապաստակի կղզին Սանկտ Պետերբուրգի քարտեզի վրա (kartaspb.ru)
* Նապաստակի կղզին Սանկտ Պետերբուրգի քարտեզի վրա (yandex)
* Նապաստակի կղզին վերևից
* Արբանյակային լուսանկարներ maps.google.com

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · GeoNames |

 |
**Ագրոկլիմայական պաշարներ**, գյուղատնտեսական արտադրությանը նպաստող և անմիջապես մասնակցող կլիմայական գործոններ՝ լույս, ջերմություն, խոնավություն, որոնք վերականգնվող են, և ըստ դրանց քանակ, հարաբերությունների՝ տարբեր աշխարհագրական գոտիներում կիրառվում են գյուղատնտեսության վարման տարբեր համակարգեր, շրջանացվում գյուղատնտեսական մշակաբույսերի սորտերը, կենդանիների ցեղերը և այլն։ Ագրոկլիմայական պաշարների կարևոր բաղադրիչներից մեկը լուսասինթեզի ակտիվ (ուղիղ և ցրված) ճառագայթների ամբողջությունն է (ԼԱՃԱ), որի քանակը հասարակածից բևեռներ (Հայաստանում՝ նախալեռներից դեպի բարձրլեռնական գոտի) նվագում է։ Վեգետացիայի շրջանում այն փոփոխվում է 6-ից (Արարատյան դաշտ) 24 կկալ/սմ2 (բարձրլեռնական գոտի)։ Հաջորդ բաղադրիչը 10°C-ից բարձր ջերմաստիճաններով վեգետացիայի շրջանի տևողությունը և այդ ընթացքում կուտակվող >10°C ջերմաստիճանների գումարն է, որն ուղիղ կապի մեջ է ԼԱՃԱ-ի և հակադարձ՝ մթնոլորտի խոնավացման հետ։ Հայաստանում այդ ժամանակահատվածը տևում է 10-250 օր, և կուտակվում 140-4500°C: Ստորին գոտիներում, որտեղ ջերմաստիճանների գումարը մեծ է 3000°C-ից, ամեն տարի աշնանացան ցորենի բերքահավաքից հետո կարելի է ստանալ 2-րդ բերք։ Ջերմային պաշարներով է պայմանավորված նաև մշակաբույսերի տարածման վերին սահմանը, որը Հայաստանում հասնում է 1400-2400 մ բարձրություններ (խաղողի համար՝ 1400 մ, պտղաբուծության՝ 2100 մ, հացահատիկի՝ 2200 մ)։ Երրորդ կարևոր բաղադրիչը մթնոլորտի խոնավացումն է, այսինքն՝ տեղումների քանակի հարաբերությունը գոլորշունակությանը (խոնավացման գործակիցը)։ Եթե դա փոքր է 1-ից, ուրեմն Երաշտի հավանականությունը մեծ է, դաշտերը պետք է ոռոգվեն։ Հայաստանի երկրագործ, շրշանների մեծ մասն ունի ոռոգման կարիք։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**«Կովկասյան թանգարանի հայկական հավաքածուն»** (անգլ.՝ The Armenian collection of the Caucasian museum, ռուս.՝ Армянская коллекция Кавказского музея), Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության կողմից 2004 թվականին հրատարակված «ՀՃՈՒ գիտական ուսումնասիրություններ» շարքի թվով 7-րդ գիրքը (Գիրք Է)։ Այն հեղինակել է հուշարձանագետ, պատմաբան, բանահավաք, Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի երևանյան գրասենյակի ղեկավար Սամվել Կարապետյանը։ Տպագրվել է եռալեզու տարբերակով՝ հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն։ Աշխատությունը ներկայացնում է 1852 թվականին Թիֆլիսում հիմնադրված և 1919 թվականից վրացական իշխանությունների կողմից ազգայնացված, ներկայում Վրաստանում գործող Կովկասյան առաջին թանգարանի պատմությունը և այնտեղ պահվող հայկական հավաքածուն, որն, ըստ հեղինակի, բռնազավթվել է և մինչ օրս չի վերադարձվել Հայաստանին։ Գրքում ներկայացված են նաև բովանդակությանն առնչվող պատմական և ժամանակակից արժեքավոր լուսանկարներ։

«Կովկասյան թանգարանի հայկական հավաքածուն» գիրքը հրատարակվել է Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի պատմության ինստիտուտի գիտական խորհրդի երաշխավորությամբ և տպագրվել ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչությունում։ Աշխատության հրատարակումն իրականացվել է ֆրանսիաբնակ Հայկ և Սոսե Վարդանյանների հովանավորությամբ։

Գրքի ստեղծման գաղափարը, ըստ Սամվել Կարապետյանի, առաջացել է այն ժամանակ, երբ նա Վրաստանի «Արմազի» թանգարանում տեսնել է հանրահայտ Կովկասյան թանգարանից այնտեղ փոխադրված և անմխիթար վիճակում գտնվող հայկական հուշակոթողները։ Հայտնի է, որ հայկական հուշակոթողները այնտեղ են հայտնվել Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին, սակայն պատերազմի ավարտից հետո՝ 1919 թվականին Վրաստանի կառավարությունը ազգայնացրել է հավաքածուն։ Ներկայում թանգարանի հայկական նյութերի սրահում ներկայացված ցուցանմուշները չունեն բացատրագրեր։ 1993-1994 թվականներին ցուցանմուշների վրա փլուզվել է թանգարանի բետոնածածկ տանիքը, ինչի հետևանքով կոտրատվել են մի շարք արձանագրություններ և խաչքարեր։ 2004 թվականին կիսավեր թանգարանի ներսում եւ բակում թափված կոթողների զգալի մասն անհետացած էր, իսկ մյուսները փլվածքների և աղբի մեջ էին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Կովկասյան թանգարանի հայկական հավաքածուն» գրքի մասին տեղեկություններ Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի կայքում Archived 2019-02-04 at the Wayback Machine. *(արխիվացված)*։
2. 1 2  «Բացահայտվում է հայկական և վրացական պատմությունը» (արխիվացված)։
Միլոսյան Վեներայի քանդակը Լուվրում, Փարիզ
**Արվեստի պատմություն**, արվեստագիտության բաժին, որն ուսումնասիրում է արվեստների զարգացումը դրանց ծագումից մինչև մեր օրերը։

Պատմություն
-----------

Արվեստի պատմության մասին առաջին աշխատությունը՝ «Առավել հայտնի գեղանկարիչների, քանդակագործների և կավագործների կենսագրությունը», որի հեղինակը Ջորջո Վազարին էր, լույս տեսավ Վերածննդի ժամանակաշրջանում 1550 թվականին։ Դրան հետևեց Կարել վան Մանդերի «Նկարիչների մասին գիրքը» և Յոախիմ Զանդրարտի «Գերմանական ակադեմիան»։

Նախապատմական արվեստի նմուշ
Լուսավորության դարաշրջանում Վինկելմանը քննադատեց այս կամ այն գեղանկարիչների կենսագրության վրա կենտրոնանալը և սկսեց զգալի ընդհանրացումներ անել տարբեր ժամանակաշրջաններում արվեստի զարգացման մասին։

Արվեստի պատմության մասին որոշ աշխատություններ (ինչպես օրինակ Ջոն Ռասկինի ստեղծագործությունները) ինքնին հետաքրքրություն են առաջացնում, որպես գրական անսովոր ստեղծագործություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Art History Archived 2020-06-25 at the Wayback Machine.". WordNet Search - 3.0, princeton.edu
2. ↑  Ernst Gombrich (1996). *The Essential Gombrich*, p. 7. London: Phaidon Press
3. ↑  Cf: 'Art History versus Aesthetics', ed. James Elkins (New York: Routledge, 2006).

Գրականություն
-------------

* *Вёльфлин Г.* Основные понятия истории искусств. — Издательство В. Шевчук, 2013. — 330 с. — ISBN 978-5-94232-062-1
* *Виппер Б.* Введение в историческое изучение искусства. — Издательство В. Шевчук, 2010. — 368 с. — ISBN 5-94232-029-2

Արտաքին հղումներ
----------------

* История искусства всех времён и народов Карла Вёрмана, электронная версия классического труда по искусству конца XIX века