**Մարգարիտա (Մարգրետե) Դանիացի** (դան․՝ Margrete Valdemarsdatter, 1353, Սոբորգ Ամրոց, Գրիբսկով, Մայրաքաղաքային տարածաշրջան, Դանիա - հոկտեմբերի 28, 1412(1412-10-28)[…], Ֆլենսբուրգ, Շլեզվիգի Դքսություն, Դանիա, Կալմարյան ունիա), Դանիայի թագուհի 1387 թվականի օգոստոսի 10-ից մինչև 1396 թվականի հունվարի 24-ը, Նորվեգիայի ռեգենտ` 1388 թվականի փետրվարի 2-ից մինչև 1389 թվականի սեպտեմբերի 6-ը և Շվեդիայի թագուհի` 1389 թվականի մարտի 22-ից մինչև 1396 թվականի հունիսի 23-ը։

Կենսագրություն
--------------

Մարգարիտան Դանիայի թագավոր Վալդեմար IV Ատտերդագի դուստրն էր, Նորվեգիայի թագավոր Հակոն Մագնուսսոնի կինը։ Որպես խելացի ու վճռական քաղաքական և պետական գործիչ` նա մեծ հեղինակություն էր վայելում Սկանդինավյան երկրներում։

### Պայքար իշխանության համար

1375 թվականին, երբ Վալդեմար IV-ը մահանում է, նրա անմիջական սերունդներից կենդանի են լինում կրտսեր դուստրը` Մարգարիտան, նրա որդին` Օլաֆը, և մյուս թոռը` ավագ դստեր որդին։ Մարգարիտան հասնում է նրան, որ ռիքսրոդը (թագավորական խորհուրդը) նրան գերադասում է Օլաֆից՝ որպես հանգուցյալ թագավորի ժառանգ։

1380 թվականին` Հակոնի մահից հետո, Օլաֆը ժառանգում է նաև Նորվեգիայի գահը։ Այսպիսով, որպես ռեգենտ Մարգարիտան Օլաֆի անունից ղեկավարում է Դանիան և Նորվեգիան, իսկ 1387 թվականին նրա վաղաժամ մահից հետո Դանիայի և Նորվեգիայի լանդսթինգները (տեղական իշխանությունները) նրան հռչակում են «երկրի տիկին և տիրուհի»։

1380-ականների վերջին Շվեդիայում կրկին պայքար է սկսվում ֆեոդալների և թագավորի միջև։ 1388 թվականին ֆեոդալները դիմում են Մարգարիտային՝ Մեքլենբուրգի արքա Ալբրեխտի դեմ պայքարում իրենց օգնություն ցուցաբերելու համար։ 1389 թվականին Մարգարիտայի զորքերը ջախջախում են Ալբրեխտի զորքերին, որից հետո Մարգարիտան հռչակվում է Շվեդիայի «տիրուհի և տիրակալ»։

Այսպիսով, Շվեդիան, Դանիան և Նորվեգիան, ի դեմս Մարգարիտայի ունենալով մեկ տիրակալ, փաստորեն միավորվում են մեկ պետության մեջ։ Երեք ազգակից սկանդինավյան ժողովուրդների քաղաքական միասնությունն ապահովելու համար Մարգարիտան ամուր իրավական հիմք է ստեղծում։ Մարգարիտան հասնում է նրան, որ սկանդինավյան երեք գահերի ժառանգորդ է ճանաչվում Մարգարիտայի քրոջ` Ինգեբորգե Դանիացու թոռը` Էրիկ Պոմերանցին, և երբ 1397 թվականին Էրիկը չափահաս է դառնում, թագադրվում է որպես ամբողջ Սկանդինավիայի (Կալմարյան միություն) թագավոր։ Միևնույն ժամանակ, իրական իշխանությունը շարունակում մնալ Մարգարիտայի ձեռքում, որը տասնհինգ տարի՝ մինչև իր կյանքի վերջը, կառավարում է որպես բոլոր երեք թագավորությունների դե ֆակտո տիրակալ։

### Ներքին քաղաքականություն

Մարգարիտայի ներքին քաղաքականությունն ուղղված էր ազնվականների քաղաքական դերի նվազեցմանը և թագավորական իշխանության ամրապնդմանը։ Նրա օրոք ռիքսրոդը հազվադեպ է գումարվում, բայց ամրապնդվում է կապը թագին ենթակա կենտրոնական և տեղական վարչակազմերի հետ, և հետագա զարգացում է ստանում լանդսթինգի ինստիտուտը` ուղիղ կապ հաստատելով երկրի բնակչության լայն խավերի հետ։ Նա ստեղծում է հատուկ դատական համակարգ, որտեղ հողի սեփականատերերը պետք է հաշվետու լինեին, թե ինչ ճանապարհով են այն ձեռք բերել։ Ֆինանսական ոլորտում նա վարում էր խիստ տնտեսման քաղաքականություն և միայն մեկ անգամ է դիմում արտակարգ հարկի սահմանմանը` սեփական դանիական մետաղադրամի հատումը վերսկսելու նպատակով։

Մարգարիտան երկար ժամանակ բնակվում էր Շվեդիայում։ Այստեղ, օգտվելով այն զիջումներից, որոնց շվեդական ֆեոդալները գնացել էին դեռևս Ալբրեխտ Մեքլենբուրգցու հետ պայքարի ընթացքում, նա իրականացնում է ֆեոդալական հողերի կրճատում` վերդարձնելով դրանք պետությանը և դրանով իսկ իրականացնելով այն, ինչին նախկինում ապարդյուն կերպով փորձում էր հասնել Մագնուս Էրիկսոնը։ Կրճատումն անդրադառնում է նաև եկեղեցական կալվածքների վրա, և հոգևորականությունը հայտնվում է հատկապես ծանր իրավիճակում, քանի որ եկեղեցական հողերի կրճատմամբ զբաղվում էր շվեդական ֆեոդալական վերնախավը` Մարգարիտայի վերահսկողության ներքո։

Մարգարիտա I Դանիացու շիրիմը Ռոսկիլե տաճարում
### Արտաքին քաղաքականություն

Մարգարիտայի վարած արտաքին քաղաքականության առաջնահերթություններից էր գերմանացիների վտարումը Սկանդինավիայից և Դանիայի սահմանների ընդլայնումը դեպի հարավ (Շլեզվիգ և Հոլշտայն)։ 1385 թվականին նա Հանզայան միությանը ստիպում է հրաժարվել գրավադրված դանիական հողերից, իսկ 1386 թվականին Հոլշտայնի դուքսը ճանաչում է դանիական թագի գերիշխանությունը Հարավային Յուտլանդիայի նկատմամբ։

Մարգարիտան խուսափում էր անդամագրվել սկանդինավյան երկրների այնպիսի միություններում, որոնք պարտավորեցնում էին մասնակցել արտաքին պատերազմներին։ Կազմակերպելով Էրիկ Պոմերանցու ամուսնությունը Անգլիայի թագավոր Հենրի IV-ի դստեր` Ֆիլիպայի հետ՝ Մարգարիտան խուսափում է Ֆրանսիայի դեմ հարձակողական դաշնագրի կնքումից (Հարյուրամյա պատերազմ)՝ սահմանափակվելով հասարակ պաշտպանական դաշնագրով։

Մարգարիտան հետևողական, բայց և զգույշ ու ճկուն քաղաքականություն էր վարում` բանակցային ճանապարհը գերադասելով հարցի ուժային լուծումից, ինչը նրան թույլ էր տալիս խուսափել շվեդական արիստոկրատիայի հետ լուրջ բախումներից։

Համախմբելով ողջ Հյուսիսային Եվրոպան՝ Մարգարիտա Դանիացին դառնում է սկանդինավյան պատմության ամենահայտնի գործիչը։

Թաղված է Ռոսկիլե քաղաքի տաճարում։

Կնիքներ
-------

* Մարգարիտայի կնիքը, որն օգտագործվել է 1375–1376 թվականներինՄարգարիտայի կնիքը, որն օգտագործվել է 1375–1376 թվականներին
* Մարգարիտայի կնիքը, որն օգտագործվել է 1381–1409 թվականներինՄարգարիտայի կնիքը, որն օգտագործվել է 1381–1409 թվականներին
* Մարգարիտայի կնիքը, որն օգտագործվել է Նորվեգիայում 1388 թվականինՄարգարիտայի կնիքը, որն օգտագործվել է Նորվեգիայում 1388 թվականին
* Մարգարիտայի կնիքը, որն օգտագործվել է 1390–1393 թվականներինՄարգարիտայի կնիքը, որն օգտագործվել է 1390–1393 թվականներին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Margareta (շվեդերեն) — 1917.
2. 1 2  Margareta (շվեդերեն) — SLS.
3. 1 2  *Norman L. T.* Encyclopædia Britannica
4. 1 2  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
5. ↑  Earenfight, Theresa (2013). Queenship in Medieval Europe. Palgrave Macmillan. p. 238. ISBN 9781137303929.
6. ↑  Commire, Anne (2000). Women in World History, Volume 10. Gale. p. 234. ISBN 0-7876-4069-7.
7. ↑  Margareta Skantze in Drottning Margaretas historia ISBN 978-91-978681-1-2 p.202

Գրականություն
-------------

* Etting, Vivian (2004), *Queen Margrete I (1353-1412) and the Founding of the Nordic Union*. Brill.
* Etting, Vivian (2009), *Margrete den første*, Nordisk Forlag A/S, ISBN 978-87-02-07177-1 .
* Magill, Frank N. (2012), *The Middle Ages: Dictionary of World Biography, volume 2*, Routledge, ISBN 9781136593130,  .
* Jacobsen, Grethe, *Less Favored – More Favored: Queenship and the Special Case of Margrete of Denmark, 1353–1412*,  .
* Otte, E.C. (1874), *Scandinavian History*,  .
* White, Richard (2010), *These Stones Bear Witness*, AuthorHouse, ISBN 9781452017198,
* Derry, Thomas Kingston (2000), *A History of Scandinavia*, Minneapolis: University of Minnesota Press,
* История Дании. — М. 2007;
* И. Андерссон. История Швеции. — М. 1951.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Chisholm Hugh, ed. (1911)։ «Margaret, Queen of Denmark, Norway and Sweden»։ *Encyclopædia Britannica* **17** (11th ed.)։ Cambridge University Press։ էջ 702 .

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · Find A Grave · gravsted.dk · WikiTree · WeRelate · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Շվեդական կենսագրական · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90505683 · BNF: 13172851s · GND: 118975927 · ISNI: 0000000381647334 · LCCN: n85298358 · NLP: a0000001844398 · NTA: 070710015 · LIBRIS: 195761 · SUDOC: 035187298 · VIAF: 261972843 · WorldCat VIAF: 261972843 |

 |

 |