**Ժոզեֆինա Ալվարիս դե Ազևեդու** (պորտ.՝ Josefina Álvares de Azevedo, մայիսի 5, 1851(1851-05-05), Պարաիբա, Բրազիլիա - սեպտեմբերի 1, 1913(1913-09-01), Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա), բրազիլացի լրագրող, գրող և վաղ շրջանի ֆեմինիստուհի։ Գրել է թերթեր, թատերական պիեսներ, բանաստեղծություններ և եղել է բրազիլացի կանանց ընտրական իրավունքի պաշտպանը։

Ըստ Ավգուստո Բլեյքի *Dicionário Bibliográfico Brasileiro*-ի՝ Ժոզեֆինան ծնվել է Իտաբորաիում։ Նա գրող Ալվարիս դե Ազևեդուի խորթ քույրն է։ Սակայն նա ասել է, որ Ժոզեֆինան իր զարմիկն է և ծնվել է Ռեսիֆիում, որտեղ ապրել է մինչև քսանվեց տարեկանը։ 1877 թվականին նա տեղափոխվել է Սան Պաուլո, որտեղ 1888 թվականին հիմնել է *A Família* թերթը։ Հաջորդ տարի տեղափոխվել է Ռիո դե Ժանեյրո և շարունակել հրատարակվել մինչև 1897 թվականը, երբ ստիպված է եղել ընդհատել այն՝ վերսկսելով թերթի հրատարակումը 1898 թվականին։

Ժոզեֆինան պաշտպանել է կանանց կրթության իրավունքը՝ որպես նրանց ազատագրման կարևոր գործոն։ Նա ձգտել է ընդլայնել իր թերթի տպաքանակը ողջ երկրում՝ ճանապարհորդելով Բրազիլիայի հյուսիսային և հյուսիսարևելյան շրջաններով։ Նա առաջ է քաշել կանանց ընտրական իրավունքը 1890 թվականին հրատարակված *O Direito ao Voto* («Ընտրելու իրավունք») հոդվածում, Բրազիլիայի Հանրապետության հռչակումից մեկ տարի անց։ Նույն թվականին նա գրել է *O Voto Feminino* կատակերգությունը («Կանանց քվեարկություն»), որը բեմադրվել է *Teatro Recreio Dramático*-ում։ 1890 թվականին նա հավաքել է թերթում տպագրված մի շարք ստեղծագործություններ, այդ թվում բանաստեղծությունները և դրանք խմբագրել *Retalhos* ժողովածուում։

Կենսագրություն
--------------

1877 թվականին Ժոզեֆինան սկսել է հրատարակել *A Família* թերթը։ Նրա հիմնական նպատակը կանանց կրթության լուսաբանումն է եղել, սակայն Բրազիլիայում տեղի ունեցած քաղաքական փոփոխություններով պայմանավորված թերթն անցել է կանանց իրավունքների պաշտպանությանը և նրանց ձայնը բարձրացրել է երկրի քաղաքական խնդիրների վրա։ Վեց ամիս անց թերթը սկսել է հրատարակվել Ռիո դե Ժանեյրոյում, քանի որ Ժոզեֆինան տեղափոխվել է այնտեղ։ Ըստ կանանց, գրականության և հասարակության ուսումնասիրությունների կենտրոնի (Պերնամբուկուի դաշնային համալսարան) համակարգող Կարին դա Ռոշայի՝ փոփոխությունը տեղի է ունեցել թերթի համար ավելի մեծ ճանաչում ձեռք բերելու և դատարանին մոտ լինելու նպատակով։ Թերթը պարբերաբար հրատարակվել է մինչև 1897 թվականը՝ միշտ ցանկանալով կանանց ձայնը բարձրացնել այնպիսի հարցերում, ինչպիսիք են կրթությունը և քաղաքականությունը։ Մեկ տարի անց՝ 1898 թվականին, այդ հարցերը կրկին վերադարձել են ասպարեզ, ինչը կարող էր պայմանավորված լինել *A Mensageira* ամսագրի շնորհակալական նամակով։ *A Família*-ի առաջին համարում Ժոզեֆինան գրել է, որ մամուլը կարող է ծառայել որպես միացման կեռիկ, որը կարող է արթնացնել մարդու խիղճը։ Այսպիսով, թերթը նպատակ է ունեցել ցույց տալու, որ ոչ մի պատճառ չկա տղամարդկանց և կանանց միջև այդ ժամանակ գոյություն ունեցող տարբերակման համար, քանի որ կանայք համարվել են տղամարդկանցից ցածր։ Նույն համարում կարելի է տեսնել ինչպես Ժոզեֆինայի, այնպես էլ մյուս լրագրողների դժգոհությունը հանձնարարված դերերի բաժանման վերաբերյալ, որը կար այդ ժամանակ։ Նրա խոսքով՝ երկու սկզբունք կար՝ ուժ և կարգ ու կանոն, առաջինը պատվիրակված էր տղամարդկանց, իսկ երկրորդը՝ կանանց։ Այսպիսով, «կանայք նույնպես պետք է պատասխանատու լինեն հասարակության փոփոխությունների համար, քանի որ նրանք, ի տարբերություն տղամարդկանց, կարող էին կազմակերպել իրենց տները»։ 1889 թվականի նոյեմբերին Բրազիլիայի Հանրապետության հռչակմամբ կանանց ձայնի իրավունքի խնդիրն էլ ավելի է ուժեղացել, քանի որ այս նոր քաղաքական իրավիճակում ավելի շատ հավասարություն էր ակնկալվում։ Այնուամենայնիվ, կանանց իրավունքները այդ առումով չփոխվեցին, ինչը ստիպել է Ժոզեֆինային քննադատել այդ իրավիճակը 1889 թվականի դեկտեմբերի 7-ի համարում՝ խոսելով անարդարության մասին և կրկնելով, որ միակ տեսանկյունը, որը պետք է հաշվի առնել, մտավոր կարողությունն է, այլ ոչ թե սեռը։

1890 թվականին Ժոզեֆինա Ալվարիս դե Ազևեդուն գրել է *O voto feminino* («Կանացի ձայն») կատակերգական պիեսը, որը գովազդվել է *A Família*-ի որոշ համարներում մինչ ներկայացումը։ Պիեսը ցուցադրվել է *Teatro Recreio Dramático*-ում, որն այդ ժամանակ Ռիո դե Ժանեյրոյի ամենասիրված թատրոններից էր։ Այն անցկացվել է ամուսնական զույգի տանը, ովքեր ընթրիքի էին հրավիրել իրենց որդուն ու փեսային։ Նրանցից բացի հանդիսատեսի դերում են եղել ևս մեկ զույգ (աղախինն ու ամուսինը) և միայնակ տղամարդը։ Չնայած նրան, որ դեբյուտից առաջ մամուլը գովազդել է ներկայացումը, այն բեմադրվել է միայն մեկ անգամ։ Դրանից հետո այն լույս է տեսել ևս երկու անգամ՝ *A Família* թերթի էջատակերում, ինչպես նաև գրքի տեսքով։

Թերթի աշխատակիցներ
------------------

Ստորև ներկայացվում է *A Família* թերթի աշխատակիցների ցուցակը՝

* Նարցիսա Ամալյա (1852-1924)
* Ջուլիա Լոպես դե Ալմեյդա (1862-1934)
* Ինես Սաբինո (1853-1911)
* Անալիա Ֆրանկո (1859-1919)
* Ռեվոկատա Էլիոս դե Մելո (1860-1945)
* Ջուլիետա դե Մելո Մոնտեյրո (1863-1928)
* Պրեսիլիանա Դուարտե դե Ալմեյդա (1867-1944)
* Մարիա Ամելիա դե Կեյրոս (-)
* Գիոմար Տորեսաո (1844-1898)
* Եվգենի Պոտոնի Պիեռ (-)

Նշումներ
--------

1. ↑  *Josephina Álvares de Azevedo* — անվան ուղղագրությունն այն ժամանակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2 3 4
3. 1 2
4. ↑  Rocha, Karine. «Josefina Álvares de Azevedo: a voz feminina no século XIX através das páginas do jornal A Família» (PDF) (պորտուգալերեն). Biblioteca Nacional. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2022 թ․ հունվարի 21-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 25-ին.
5. 1 2  Lemes, Camila Assis. (2014). «1963 O Jornal Familia E O Debate Sobre O Voto Feminino Nos Primeiros Anos Da República Brasileira» (PDF) (պորտուգալերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2017 թ․ մարտի 25-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 25-ին.
6. ↑  «Josefina Álvares de Azevedo» (պորտուգալերեն). mulher500.org.br. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 9-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 25-ին.
7. ↑  Souto-Maior, Valéria Andrade (1997). «The Feminist Intuition in Late 19th-Century Brazilian Agitprop Theater». *Estudos Feministas*. **5**: 275–289. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 9-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 25-ին.
8. ↑  *Presciliana Duarte de Almeida* A Mensageira. — São Paulo. — São Paulo: A Mensageira, 1898. — С. 240.
9. ↑  *Josephina Álvares de Azevedo* A Família, №1(պորտ.) // *A Família*. — 1888. Архивировано из первоисточника 7 Հոկտեմբերի 2017.
10. ↑  *Josephina Álvares de Azevedo* A Família, № —(պորտ.) // *A Família*. — 1889.
11. ↑  *Josephina Álvares de Azevedo* Teatros(պորտ.) // *A Família*. — 1890. — С. 3—4.
12. ↑  *Karine da Rocha Oliveira* Josefina Álvares de Azevedo: a voz feminina no século XIX através das páginas do jornal A Família. — Fundação Biblioteca Nacional — MinC, 2009.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000049169051 · LCCN: nr2002020265 · VIAF: 44235333 · WorldCat VIAF: 44235333 |

 |