**Կյոտարո Իզումի** (ճապ.՝ 泉 鏡太郎 *Izumi Kyōtarō*, 4 նոյեմբերի 1873 – 7 սեպտեմբերի 1939), հայտնի է իր **Իզումի Կյոկա** (ճապ.՝ 泉 鏡花 *Izumi Kyōka*) գրանունով, ճապոնացի արձակագիր է, գրող և կաբուկի դրամատուրգ, ով ակտիվ գործունեություն է ծավալել նախապատերազմյան ժամանակաշրջանում։

Կյոկայի ստեղծագործությունները մեծապես տարբերվում էին բնագետ գրողների գրվածքներից, ովքեր այդ ժամանակ գերիշխում էին գրական ասպարեզում։ Կյոկայի գործերից շատերը սյուրռեալիստական քննադատություններ են հասարակության հանդեպ։ Նա առավել հայտնի է Ռոմանտիզմին բնորոշ բրենդով, որը նախընտրում է գերբնականի մասին հեքիաթները, որոնք մեծ ազդեցություն են ունեցել Էդոյի վաղ շրջանի ճապոնական արվեստների ստեղծագործությունների և գրերի վրա։

Նա համարվում է նաև ժամանակակից ճապոնական գրականության գերագույն ոճաբաններից մեկը, և նրա արձակի դժվարությունն ու հարստությունը հաճախակի են նկատել գործընկեր հեղինակներն ու քննադատները։ Ինչպես Նացումե Սոսեկին և այլ գրչանուն ունեցող ճապոնացի հեղինակներ, Կյոկան ավելի հայտնի է իր գրչանունով, այլ ոչ թե իր իսկական անունով։

Կյանք
-----

### Տոկիոյից առաջ

Կյոկան ծնվել է Իզումի Կյոտարո անունով1873 թվականի նոյեմբերի 4-ին Կանազավայի Շիտաշինմաչի հատվածում, Իշիկավա, Իզումի Սեյջիի (ճապ.՝ 泉 清次 *Izumi Seiji*), ով մետաղական զարդանախշերով էր զբաղվում, և Նակատա Սուզուի (ճապ.՝ 中田 鈴 *Nakata Suzu*) ընտանիքում։ Իր ընտանիքի աղքատ պայմանների պատճառով նա հաճախել է անվճար Հոկուրիկու անգլերեն-ճապոնական դպրոցը, որը ղեկավարում էին քրիստոնյա միսիոներները։

Մինչև նախքան դասարան ընդունվելը, երիտասարդ Կյոտարոյի մայրը նրան ներկայացրեց գրականությունը պատկերագրքերով, որոնք ներփակված էին *կուսազոշի* կոչվող տեքստով, և նրա աշխատանքները հետագայում ցույց կտան այս վաղ շփման ազդեցությունը պատմվածքի նման տեսողական ձևերի հետ։ 1883 թվականի ապրիլին ինը տարեկանում Կյոկան կորցրեց մորը, որն այդ ժամանակ 29 տարեկան էր։ Դա մեծ հարված էր նրա երիտասարդ մտքին, և նա փորձեց վերստեղծել մոր հիշողությունները ստեղծագործություններում իր գրական կարիերայի ընթացքում։

1890 թվականին Կյոկան տեղափոխվեց Տոկիո, որպեսզի հետևի Օձակի Կոյոյի՝ այս ժամանակի գրական գործչի հետքերով։ 1891-1894 թվականներին Կյոկան ապրել է Օզակի Կոյոյի հետ և կատարել տնային պարտականություններ նրա համար՝ իր աշխատանքի վերաբերյալ իր փորձագիտական կարծիքների դիմաց։

Կյոկան խորապես տպավորված էր Օզակի Կոյոյի «Երկու միանձնուհիների սիրային խոստովանություններով» և որոշեց զբաղվել գրականությամբ։ Այդ հունիսին նա մեկնեց Տոյամա պրեֆեկտուրա։ Այդ ժամանակ նա ուսուցիչ էր աշխատում մասնավոր նախապատրաստական դպրոցներում և իր ազատ ժամանակն անցկացնում էր «յոմիհոնի» և «կուսազոշիի» միջով։ Այդ տարվա նոյեմբերին, սակայն, Կյոկայի ձգտումը դեպի գեղարվեստական կարիերան մղեց նրան Տոկիո, որտեղ նա մտադիր էր մտնել հենց Կոյոյի խնամակալության տակ։

1891 թվականի նոյեմբերի 19-ին նա առանց նախնական ծանոթության կանչեց Կոյոյին (Ուշիգոմե (ճապ.՝ 牛込)) (ներկայիս Շինջուկուի մաս) և խնդրեց, որ իրեն անմիջապես թույլ տան ընդունվել դպրոց։ Նա ընդունվեց դպրոց և այդ ժամանակվանից սկսեց ապրել որպես աշակերտ։ Բացի հաջորդ տարվա դեկտեմբերին Կանազավա կատարած կարճ ուղևորությունից, Կյոկան իր ամբողջ ժամանակն անցկացրեց Օզակիի ընտանիքում՝ ապացուցելով իր արժեքը Կոյոյի համար՝ ուղղելով իր ձեռագրերը և կատարելով տնային խնդիրները։ Կյոկան մեծապես պաշտում էր իր ուսուցչին՝ մտածելով նրա մասին որպես գրականությունից ավելի ուսուցիչ, բարերարի, ով սնուցել է իր վաղ կարիերան նախքան իր համար անուն ձեռք բերելը։ Նա խորապես անձնական պարտք էր զգում Կոյոյի հանդեպ և շարունակեց հիանալ հեղինակով իր ողջ կյանքի ընթացքում։

### Վաղ կարիերա

Իզումիի արձանը
Կյոկայի առաջին հրատարակված աշխատանքը՝ «Յազաեմոն Կանմուրի» (ճապ.՝ 冠弥左衛門 *Kanmuri Yazaemon*)-ը, տպագրվեց 1893 թվականի մայիսից Կիոտոյի «Hi no De» թերթում։ Ըստ երևույթին, այն շատ հայտնիություն ձեռք չբերեց, և խմբագիրը խնդրեց անհապաղ դադարեցնել պատմությունը. սակայն, շնորհիվ Կոյոյի խնդրանքների, Կյոկային թույլատրվեց տպել ամբողջ պատմությունը։ Հաջորդ տարի պատմությունը կրկին վաճառվեց Կագային՝ Իշիկավա «Հոկուրիկու Շինպոյին», սերիականացման համար։ Այս անգամ Կյոկայի աշխատանքը որոշ բարենպաստ քննադատության արժանացավ, թեև, ամենայն հավանականությամբ, Կոյոյի ակտիվ ներգրավվածության շնորհիվ։

Այդ նույն տարում հրատարակվել է «Կենդանի տիկնիկ» (ճապ.՝ 活人形 *Iki-ningyō*) *Տանտեյ Բունկոյի* և "Ոսկե ժամացույց" (ճապ.՝ 金時計 *Kindokei*) կողմից *Շոնեն Բունգակու*-ի կողմից։ Օգոստոսին նա վերադարձավ Կանազավա՝ բուժվելու համար բերիբերիից և օգտվելով առիթից՝ ճանապարհորդել է Կիոտոյի և Հոկուրիկու շրջաններ՝ նախքան Տոկիո վերադառնալը։ Նա հետագայում օգտագործեց իր ճանապարհորդությունների մասին պահած գրառումը որպես հիմք իր «Ուրիշ տղամարդու կինը» (ճապ.՝ 他人の妻 *Տանին նո Ցումա*) աշխատության համար։

1894 թվականի հունվարի 9-ին նրա հայրը մահացավ, և նա կրկին վերադարձավ Կանազավա։ Անորոշ ապագայի առաջ կանգնելով՝ Կյոկան անհանգստանում էր իր և իր հարազատների՝ տատիկի և կրտսեր եղբոր համար ապրուստի միջոցների մասին. սակայն տատիկի խրախուսմամբ նա վերադարձավ իր աշխատանքին Տոկիոյում։ Հոկտեմբերին նա հրատարակեց «Ռեզերվիստ» (ճապ.՝ 予備兵 *Yobihei*) և «Արդարն ու Ասպետը» (ճապ.՝ 義血侠血 *Giketsu Kyōketsu*), Կոյոյի զգալի ուղղումներից հետո։

Հաջորդ տարվա փետրվարին, որպեսզի շարունակի աջակցել իր ընտանիքին Կանազավայում, Կյոկան տեղափոխվեց Տոկիոյի Կոյշիկավա քաղաքում գտնվող Օտովա Օհաշիի տուն՝ հետևելու հանրագիտարանի աշխատանքին։ Մեկնելուց հետո Կոյոն Կյոկային հրավիրեց արևմտյան ոճով ընթրիքի, որտեղ նա սովորեցրեց իր աշակերտին օգտագործել դանակ և պատառաքաղ։

1895 թվականի ապրիլին Կյոկայի առաջին, իրական քննադատական հաջողությունը՝ «Գիշերային պահակը» (ճապ.՝ 夜行巡査 *Yakōjunsa*), տպագրվեց «Բունգեի Կուրաբու» ամսագրում։ Ռեյուն Տաոկայի պատմվածքի գովասանքի շնորհիվ Կյոկայի հաջորդ աշխատանքը՝ «Օպերացիոն սենյակը» (ճապ.՝ 外科室 *Gekashitsu*), հայտնվեց ամսագրի բացման էջերում; այսպիսով սկսվեց Կյոկայի մուտքը գրական շրջանակներ։

1896 թվականի մայիսին Կյոկան այցելեց իր տատիկին, որն այժմ յոթանասուն տարեկան է, իսկ հաջորդ տարի նա որոշեց ձեռք բերել իր սեփական տունը Կոյշիկավայում և բերել նրան ապրելու իր մոտ։

### Հասուն գրող

1902 թվականին, տառապելով ստամոքս-աղիքային խնդիրներից, Կյոկան տեղափոխվեց Զուշի՝ ապաքինվելու համար։ Երբ այնտեղ էր, խոհանոցում նրան օգնեց մի կին՝ որի անունը Իտո Սուզու (ճապ.՝ 伊藤 すず *Itō Suzu*) էր, ում հետ Կյոկան ծանոթացել էր մանկության ընկերոջ միջոցով։ 1903 թվականի մայիսին նրանք սկսեցին միասին ապրել Ուշիգոմեում՝ Կագուրազակա կոչվող «հանամաչիում»։ Այնուամենայնիվ, նրանք չկարողացան անմիջապես ամուսնանալ Կոյոյի խիստ առարկությունների պատճառով։

Նույն թվականի հոկտեմբերին մահացավ Կյոկայի ուսուցիչը՝ Օզակի Կոյոն։ Նույնիսկ մահվան մահճում Կոյոն շարունակում էր անհանգստանալ Կյոկայի ապագայի համար, և նա շարունակում էր ուղղել Կյոկայի ձեռագրերը։ Այնուհետև 1906 թվականին Կյոկան կորցրեց 87 տարեկան տատիկին։ Նրա ստամոքսի հետ կապված խնդիրները վատացան և նա վերադարձավ Զուշի։ Ի սկզբանե նպատակ ունենալով միայն ամառը անցկացնել այնտեղ, նա տունը վարձեց չորս տարով։ Այս ընթացքում նա կերել է հիմնականում բրնձի մրգահյութ և քաղցր կարտոֆիլ։ Չնայած հիվանդությանը, նա կարողացավ այնտեղ մի քանի պատմություն գրել, այդ թվում՝ «Գարնան մի օր» (ճապ.՝ 春昼・春昼後刻  *Shunchū/Shunchū gokoku*)։ Իրականում, նրա հիվանդությունը և Զուշիում գտնվող նրա վարձակալած տան վատ պայմանները կարող էին նպաստել պատմության այլաշխարհիկ մթնոլորտին։ 1908 թվականին նա վերադարձավ Տոկիո և տեղ գտավ Կոջիմաչիում։

Ե՛վ "Սամիսենի Ջրանցքը" (ճապ.՝ 三味線堀 *Samisenbori*) և «Լապտեր լույսի երգը» (ճապ.՝ 歌行燈 *Uta Andon*) հրատարակվել են 1910 թվականին։ Կաֆու Նագայը գովաբանել է «Սամիսենը»։ Միևնույն ժամանակ, լույս տեսան Կյոկայի հավաքած ստեղծագործությունների առաջին հինգ հատորները։

Իզումին մոտ 1930-ականներ
Նա շարունակում էր բերիբերիի հետ կապված խնդիրներ ունենալ, և 1916 թվականի ամռանը նա երեք ամիս անցկացրեց անկողնում։

### Վերջնական տարիներ

1927 թվականին Կյոկան մեկնեց Տոհոկու շրջան, որտեղ այցելեց Թովադա լիճ և Ակիտա պրեֆեկտուրա։ Հաջորդ տարի նա հիվանդացավ թոքաբորբով և ապաքինվելուց հետո այցելեց Շուզենջի տաք աղբյուրի հանգստավայր Սիզուոկա պրեֆեկտուրայի Իձու լեռներում։ Այնուհետև 1929 թվականին նա վերադարձավ Իշիկավա պրեֆեկտուրա՝ այս անգամ այցելելու գեղատեսիլ Նոտո թերակղզի։

Նա պահում էր իր ճանապարհորդությունների մի շարք մատյաններ և շարունակում էր գրել պատմվածքներ և պիեսներ։ 1937 թվականին նրա վերջին մեծ աշխատությունը՝ *pink ume blossoms* (ճապ.՝ 薄紅梅 *Usu Kōbai*)-ը տպագրվել է «Tokyo Mainichi» և «Osaka Mainichi» թերթերում։ Նույն թվականին նա ընդունվեց Կայսերական արվեստի միություն։

Ի վերջո, նրա վատառողջությունն իր ազդեցությունն ունեցավ, և 1939 թվականի սեպտեմբերի 7-ին, առավոտյան ժամը 2:45-ին, Իզումի Կյոկան մահացավ թոքերի քաղցկեղից։ Նա թաղվեց Տոկիոյի Զոշիգայա գերեզմանատանը։

Ժառանգություն
-------------

Էքսցենտրիկ և սնահավատ Կյոկան համբավ ձեռք բերեց գրոտեսկի և ֆանտաստիկայի մասին գրելու համար։ Սակայն նա ֆանտազիան օգտագործում էր ոչ թե իրական աշխարհում տեղի ունեցող իրադարձություններից փախչելու համար, այլ այն քննադատելու համար։ Կյոկան տեսնում էր մարդուն «էվոլյուցիոն ռեգրեսիայի ոսպնյակի միջով, անկախ նրանից՝ մարդը վերածվում է գազանի, թե մեծահասակը՝ երեխային», ինչը վկայում է ժամանակակից հասարակության նկատմամբ նրա քննադատության մասին։ Կոյա լեռան սուրբ մարդը (ճապ.՝ 高野聖 *Kōya Hijiri*)», - պատմություն է վանականի ճանապարհորդության մասին լեռնային անապատով, ով հանդիպում է անբացատրելի և անհանգստացնող փորձառությունների։ Կյոկայի ստեղծագործությունների կեսից ավելին ներառում է ինչ-որ գերբնական տարր, ինչպես նաև ակնհայտ սիմվոլիզմ՝ բացահայտ գունային կոդավորման տեսքով։ «Ռուբին», որն առաջին անգամ հրատարակվել և ներկայացվել է 1913 թվականին, համարձակորեն կիրառում է գունային կոդավորված պատկերների այս շղթան՝ պատմել շնության, էրոտիկայի և խանդի գեղեցիկ բանաստեղծական պատմություն։ Կյոկայի պատմողական ոճը փոխառված է ավանդական ռակուգո պատմվածքից, ինչպես նաև օգտագործում է դրամատիկ երկխոսություններ, որոնք նման են կաբուկի դրամայում օգտագործված երկխոսություններին։ Կյոկան հաճախ պատկերում էր կյանքը Էդոյի կամ Տոկիոյի կենտրոնի հանամաչիում, այդ իսկ պատճառով նրան հաճախ համեմատում են իր ժամանակակիցների՝ Նագաի Կաֆուի և Տանիձակի Ջունիտիրոյի հետ։ Այնուամենայնիվ, Կյոկան շատ ավելի շատ օգտագործում է բարդ սյուժե և լարվածություն իր պատմվածքում։ Մեկ այլ թեմատիկ հասկացություն, որն ուժեղ է նրա գրվածքներում, այն է, որ գեղեցիկ տարեց կինը խնամում է երիտասարդ տղամարդուն։

Նրա պիեսները հատկապես հայտնի են Ճապոնիայում. այնպիսի գործեր, ինչպիսիք են՝ «Դիվային լճակ» (ճապ.՝ 夜叉ヶ池 *Յաշա գա Իկե*), «Ծովային Աստծո վիլլան» (ճապ.՝ 海神別荘 *Kaijin bessō* ) և *Ամրոցի աշտարակը* (ճապ.՝ 天守物語 *Tenshu monogatari*) դեռ պարբերաբար բեմադրվում են։ Այնուամենայնիվ, միշտ չէ, որ այդպես է եղել, քանի որ նրա պիեսներից մի քանիսն են բեմադրվել, քանի դեռ նա ողջ էր։ Նրանք վերածնունդ տեսան 1950-ականներին, սակայն որոշ գիտնականներ նրա երկարատև ազդեցությունը վերագրում են նրա արձակ գեղարվեստական գրականության դրամատիզացիաներին և հարմարեցումներին, որոնք սովորաբար արվում են այլ հեղինակների կողմից։

Իզումի Կյոկայի գրականության մրցանակը գրական մրցանակ է, որը հիմնադրվել է Կանազավա քաղաքում, որն առաջին անգամ շնորհվել է 1973 թվականին Կյոկայի ծննդյան հարյուրամյակի առթիվ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Poulton, Cody M. and Gabrielle H. Cody. "Izumi Kyōka (1873 - 1939)." The Columbia Encyclopedia of Modern Drama. Vol. 1. N.p.: Columbia UP, 2007. 723. Print.
4. ↑  "Izumi Kyōka." Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica, Inc. 1 Dec 2014. Web. 20 April 2015.
5. ↑  Poulton, Mark C. "Metamorphosis: Fantasy and Animism in Izumi Kyōka." Japan Review. (1995): 71-92. Print.
6. ↑  Poulton, Cody. "A Beggar's Art: Scripting Modernity in Japanese Drama." Project Muse. (2010): 69. Web.
7. ↑  Poulton, Cody. "Drama and Fiction in the Meiji Era: The Case of Izumi Kyōka." Asian Theatre Journal Vol 12, No. 2. (1995). 280-306. Web.