recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **՞**Այգու շահրիկ |
| --- |
| Այգու շահրիկ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Ճնճղուկանմաններ |
| Ենթակարգ | Երգող ճնճղուկանմաններ |
|
|
| Ընտանիք | Շահրիկներ |
|
|
|
| Ցեղ | Շահրիկ |
|
|
| Տեսակ | **Այգու շահրիկ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Sylvia borin
Boddaert, 1783 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**563185**NCBI**73324**

 |
| --- | --- | --- |

 |


*Cuculus canorus canorus* + *Sylvia borin borin*
**Այգու շահրիկ** (լատին․՝ Sylvia borin), շահրիկների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, քիչ տարածված։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 14 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 20-24, 5 սմ։ Գեր է, դեղնամոխրագույն, մարմինը վերևից մոխրագույն-դարչնագույն է, ներքևից՝ աղոտ սպիտակ։ Կտուցը հաստլիկ է, պոչը՝ լայն՝ ուղիղ կտրած ծայրով։ Թափահարող փետուրների ծայրերը բաց գույնի են։ Վզի կողքերը մոխրագույն են։

Կենսակերպ
---------

Բավական երկչոտ է, բուսուտներում շարժվում է զգուշորեն։ Բնակվում է խիտ թփուտներում, սաղարթավոր անտառներում, պտղատու այգիներում։ Սնվում է անողնաշարավորներով։ Գարնանային վերադարձը՝ մարտի վերջին շաբաթվա ընթացքում։ Այդ օրերին լսելի է արուի զրնգուն երգը, որը կրկնակի բնադրման դեպքում կարող է շարունակվել մինչև օգոստոսի սկիզբը։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Առաջին հարսանեկան զույգերը ձևավորվում են ապրիլի 2-րդ կեսից, և սկսվում է բնի կառուցումը։ Բույնը գավաթաձև է (տրամագիծը՝ 75-140 մմ) չոր ցողուններից՝ ցածր թփուտներում կամ ծառերին։ Բները կառուցում են էգը և արուն՝ 6-11 օրում։ Առաջին ձվերը բներում հայտնվում են մայիսից մինչև հուլիսի 2-րդ տասնօրյակը։ Դնում է 20 մմ տրամագծով, փոփոխական գունավորմամբ ու նախշերով 4-5 ձու։ Թխսակալում են էգը և արուն՝ 11-12 օր։ Ձագերը բնից դուրս են գալիս 11-12-րդ օրը, 1-2 շաբաթ անց ձեռք են բերում թռչելու և ինքնուրույն կերակրվելու ունակություն։ Երիտասարդ թռչունների ընտանեկան խմբերը և ինքնուրույն անհատները հանդիպում են հունիսից մինչև հուլիսի վերջը, առանձին դեպքերում՝ օգոստոսին։

Օգտակար է, ոչնչացնում է ծառերի վնասատու միջատներին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |
Ֆիննական գրականության ընկերության գլխավոր շենքը. Ֆինլանդիա, Հելսինկի, Հալլիտուսկատու (*Hallituskatu*), 1 շենք
**Ֆիննական գրականության ընկերություն** (ֆիններեն՝ Suomalaisen Kirjallisuuden Seura, կրճատ` *SKS*), կազմակերպություն է Ֆինլանդիայում, որը զբաղվում է գիտական, մշակութային, կրթական աշխատանքներով, ինչպես նաև` գրքերի հրատարակչությամբ։

Նպատակներ և գործունեություն
---------------------------

Ֆիննական գրականության ընկերության կողմից սահմանած հիմնական նպատակներն են` ֆիննական մշակույթի զարգացումը, ֆիննական մշակութային ժառանգության պահպանումը, հատկապես` ֆիններենի, ֆինն գրականության, ավանդույթների բնագավառներում, ինչպես նաև` այս ժառանգության ուսումնասիրության արդյունքների տարածումը։

«Ֆիննական գրականության ընկերությունն» ունի գրական արխիվ, բանահյուսության արխիվ, ժողովրդական ստեղծագործությունների արխիվ Յոենսուուում, գրադարան, հրատարակչությունների բաժին, ինչպես նաև` Ֆիննական գրականության կենտրոն (ֆիններեն՝ Suomen kirjallisuuden tiedotuskeskus), որն ավելի հայտնի է իր անգլերեն FILI հապավումով (անգլ.՝ Finnish Literature Exchange): Ընկերության գլխավոր շենքը գտնվում է Հելսինկի քաղաքի Կրուունունխակի շրջանում, հասցեն` Հալլիտուսկատու, տուն 1-ին։

Պատմություն
-----------

Ֆիննական գրականության ընկերությունը հիմնադրվել է 1831 թվականին, Հելսինկիի համալսարանի հետ կապ ունեցող անձանց կողմից, որոնք հետաքրքրվում էին ֆիններենով և համարում, որ ֆիններենի զարգացման միջոցով կարելի է արթնացնել ֆիննական ազգային ինքնագիտակցությունը։ Առաջին հանդիպումը տեղի է ունեցել 1831 թվականի փետրվարի 16-ին, ֆիններենի ուսուցիչ Կառլ Կեկմանի տանը։

19-րդ դարում ընկերության առաջնորդների թվում կարելի էր նշել ֆիննական մշակույթի այնպիսի նշանավոր գործիչների, ինչպիսիք են` Էլիաս Լյոնրոտը, Յոհան Սնելմանը և Գևորգ Զախարիսը։ Հետաքրքիր է, որ kirjallisuus (գրականություն) բառը, որն առկա է ընկերության անվանման մեջ, հորինվել է հենց Էլիաս Լյոնորտի կողմից։

Առավել նշանակալից հրապարակումները իրականացվել են ընկերության գործունեության առաջին տասնամյակում։ Դրանց կարելի է դասել Կալեվալա էպոսի առաջին և երկրորդ հրապարակությունները (1835 և 1849), «Կանտելետար կամ Ֆինլանդիայի ժողովրդի հին երգեր» ռուների հավաքածուն (1840), ինչպես նաև` Ալեքսիս Կիվիի «Յոթ եղբայրներ» վեպը (1870)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Название «Общество финской литературы» используется самим Обществом в следующем своём издании: Сто замечательных финнов

Արտաքին հղումներ
----------------

* История «Общества финской литературы» на сайте Общества(ֆին.) (Ստուգված է 13 Նոյեմբերի 2010)
* Здание «Общества финской литературы»(չաշխատող հղում)
(անգլ.) (Ստուգված է 13 Նոյեմբերի 2010)
* Архив народного творчества в Йоэнсуу (ֆին.)(շվեդ.)(անգլ.) (Ստուգված է 13 Նոյեմբերի 2010)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90129225 · BNF: 118675151 · CiNii: DA03709116 · GND: 1010994-8 · ISNI: 0000000119405487 · LCCN: n80070395 · LNB: 000041225 · Microsoft: 167166600 · NKC: ko2002152599 · NUKAT: n97048532 · LIBRIS: 115268 · SUDOC: 026425424 · VIAF: 140174005 · WorldCat VIAF: 140174005 |

 |

 |
**Աննա Վենբերգ** (**Վենգբերգ**) (շվեդ.՝ Anna Wengberg, լրիվ անունը՝ Աննա Էմիլիա Վենգբերգ, ապրիլի 24, 1865(1865-04-24), Իստադ, Մալմյոհուս համայնք, Շվեդիա - հոկտեմբերի 13, 1936(1936-10-13), Հելսինգբորգ, Մալմյոհուս համայնք, Շվեդիա), շվեդ նկարչուհի։

Կենսագրություն
--------------

*Önninge Village*
Ծնվել է 1865 թվականի ապրիլի 24-ին Իստադում Պիեռ Ավգուստ Վենբերգի և նրա կնոջ *Emilia Sophia Carlheim-Gyllenskiöld*-ի ընտանիքում։ Աննան իր գեղարվեստական կրթությունը սկսել է Իստադում, 1884 թվականին սովորել է Ստոկհոլմում Էդվարդ Պերսեուսի մոտ, նրա խորհրդով ուսումը մի քանի տարի շարունակել է Դյուսելդորֆում՝ Բենգտա Նորդենբերգի մոտ։ Որոշ ժամանակ Վենբերգը սովորել է Փարիզում։ Սակայն Նորդենբերգի ստուդիայից և Դյուսելդորֆում տեսած նկարից ստացած տպավորությունները որոշիչ դարձան նրա հետագա գեղարվեստական ստեղծագործություններում։ Որպես պրոֆեսիոնալ նկարիչ՝ նա իր առաջին աշխատանքները ներկայացրեց 1903 թվականին, առավել շատ հայտնի դառնալով իր վառ գունային ներկապնակով դիմանկարներով։

Աննա Վինբերգը 1888 թվականին ծանոթանում է ֆին նկարիչ Վիկտոր Վեստերհոլմի հետ և նրա միջոցով դառնում է ֆին-շվեդական Önningebykolonin նկարիչների գաղութի անդամ, որը գործել է Ալանդյան կղզիներում 1886-1914 թվականներին։ Այստեղ նա հանդիպեց և ծանոթացավ Եվա Ակեի և նրա ապագա ամուսնու` Յոհանի հետ, նկարեց նրա դիմանկարը և դարձավ նրանց լավագույն ընկերը։ Վինբերգը հաճախ էր այցելում Ֆինլանդիա և գտնվում ֆիննական կերպարվեստի ազդեցության ներքո։ 1894 թվականին նա որպես մշտական բնակության վայր ընտրում է Հելսինգբորգ քաղաքը, բայց հաճախ էր վերադառնում Önningeby, մինչև գաղութը դադարեց գոյություն ունենալ։ 

*Kyrkogatan* կտավը, որտեղ պակերված են Եվա և Յոհան Ակեները
Աննա Վինբերգը սկսեց ցուցադրվել 1903 թվականից Հելսինգբորգում շվեդական արվեստի ստեղծագործությունների հավաքածուում։ Նրա անհատական ցուցահանդեսը կայացավ 1928 թվականին Տուրկուի գեղարվեստի թանգարանում։

Աննա Վինբերգի աշխատանքները գտնվում են Շվեդիայի (մասնավորապես Շվեդիայի ազգային թանգարանում) և Ֆինլանդիայի թանգարաններում, ինչպես նաև մասնավոր հավաքածուներում։

Մահ
---

Մահացել է 1936 թվականի հոկտեմբերի 13-ին, Հելսինգբորգում։

Հիշատակ
-------

Նկարչուհու հիշատակին նվիրված ցուցահանդեսը կազմակերպվեց Հելսինգբորգի քաղաքային թանգարանում 1937 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Artnet — 1998.
2. 1 2  KulturNav — 2015.
3. ↑  Շվեդիայի Ազգային թանգարանի նկարիչների ցանկ — 2016.
4. ↑  ANNA WENGBERG

Արտաքին հղումներ
----------------

* Wengberg, Anna
* Svenska Kontsnårer: WENBERG, Anna
* Nationalmuseum - Work of Anna Wengberg

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Աննա Վենբերգ** կատեգորիայում։ |
**Լեղաքարային հիվանդություն**, խոլելիթիազ (հուն. χολή – լեղի և λίθος – քար), մարդկանց հիվանդություն, բնորոշվում է լեղապարկում, երբեմն լեղուղիներում, քարագոյացմամբ։

Ըստ կառուցվածքի լեղաքարերը լինում են միատարր (խոլեսթերինային, պիգմենտային, կրային, սպիտակուցային) և խառը։ Լեղաքարերը գոյանում են լեղու հիմնական բաղադրիչ մասերի բյուրեղացումից և նստվածքագոյացումից։ Լեղու մեջ բիլիռուբինի ավելացման դեպքում գոյանում են մաքուր պիգմենտային՝ բիլիռուբինային քարեր։ Լեղաքարերի առաջացումը հաճախ կապված է նյութափոխանակության խանգարումների հետ, որին նպաստում են ժառանգական նախատրամադրվածությունը և սնման առանձնահատկությունները (առատ և խոլեսթերինով հարուստ սնունդ)։ Լեղաքարային հիվանդությունը երբեմն զուգակցվում է ճարպակալման, շաքարային հիվանդության հետ։ Կոլոիդային համակարգի խանգարմանը առավել նպաստում են լեղու հոսքի դանդաղումը (խոլեստազ) և լեղապարկի բորբոքումը։ Լեղաքարերը երբեմն ցավեր չեն առաջացնում (քարակրություն) և ախտորոշվում են պատահականորեն։ Լեղաքարային հիվանդությունը դրսևորվում է ուղեկցող այլ հիվանդությունների (լեղապարկի և լեղուղիների բորբոքում) և լեղուղիներով քարերի տեղաշարժման ժամանակ։ Բնորոշվում է նոպայաձև ցավերով (լյարդային խիթ՝ կոլիկա), դեղնախտով, լեղապարկում և լեղածորանում ճնշման բարձրացմամբ։

Բուժումը
--------

Լեղաքարերը լուծող դեղամիջոցներ դեռևս չկան։ Բուժումը հիմնականում տարվում է հետագա քարագոյացումը և նոպաները կանխելու նպատակով։ Լեղամուղ միջոցներ, նոպայի ժամանակ՝ սպազմոլիտիկ դեղանյութեր, վարակի միացման դեպքում՝ անտիբիոտիկներ, սուլֆանիլամիդային պատրաստուկներ։ Հաճախակի նոպաների և բարդությունների դեպքում՝ վիրաբուժական միջամտություն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 533)։*  |
| **՞**Անտառակտցար |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Scolopax rusticola

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


*Scolopax rusticola rusticola*
**Անտառակտցար** (լատին․՝ Scolopax rusticola), մորակտցարների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, հազվագյուտ։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 33-35 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 56-60 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 270-305 գ։
Մարմինը գեր է, պոչը և թևերը՝ լայն։ Գլուխը մեծ է, ճակատը՝ դարչնագույն-դեղին, գագաթին կան լայնակի մուգ լայն շերտեր։ Մուգ աչքերը շերտավոր դիմային մասի վրա բավական բարձր են դասավորված։ Կտուցը երկար է, ուղիղ, ծայրը՝ մուգ։

Մարմինը վերևից դարչնագույն-կարմիր է՝ սև, նարնջագույն և սպիտակ խճճված նախշերով, ներքևից՝ հավասարաչափ զոլավոր։ Ոտքերը հաստ են, մոխրավուն-վարդագույն։ Գործունյա է արշալույսին, մթնշաղին և գիշերը։ Վտանգի դեպքում թռչում է գետնից ոչ բարձր, թևերի սուլոց արձակող թափահարումներով ճեղքում է օդը և բեկբեկուև թռիչքով անհետանում թաքստոցում։ Բնակվում է խոնավ անտառներում, տնկարկներում, պտղատու և խաղողի այգիներում։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է անողնաշարավորներով, հիմնականում՝ որդերով։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Արուն էգի հետ մշտական զույգ չի կազմում։ Զուգավորման ընթացքում զուգընկերոջն անընդհատ փոխում է։ Բնադրում է գետնին։ Բույնը փոսիկ է, ցամքարը՝ տերևներից։ Դնում է 44 մմ տրամագծով, բաց վարդագույն երանգով դարչնագույն՝ դարչնագույն պտերով 4 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 20-24 օր։ Վտանգի դեպքում նորելուկ ձագերին կտուցով բռնած կամ դեպի լքարմինը ծալած ոտքերի արանքում տեղափոխում է անվտանգ վայր։

Բացարձակ անտառային տեսակ է, կատարյալ վարպետությամբ թռիչքով հաղթահարում է ծառախիտ տարածությունները։ Հանրածանոթ է սիրողական և մարզական որսով զբաղվողներին և առանձնահատուկ գեղագիտական հաճույք է պատճառում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Treccani |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119460511 · GND: 4188997-6 · LCCN: sh85147923 · Microsoft: 2911020920 |

 |
**Աշրաֆ Ջալալ օղլի Աբասով** (ադրբ.՝ Əşrəf Cəlal oğlu Abbasov, մարտի 23, 1920(1920-03-23), Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ադրբեջանի Ժողովրդավարական Հանրապետություն - փետրվարի 8, 1992(1992-02-08), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի կոմպոզիտոր, երաժշտագետ և մանկավարժ, Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1963), Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1990), Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիայի ռեկտոր (1953–1957;

Կենսագրություն
--------------

Տուն Բաքվում, որտեղ ապրել է Աֆշար Աբբասով
Պատկեր:Афшар Аббасов.jpgМемориальная доска, посвященная Ашрафу Аббасову
Աշրաֆ Աբասովը ծնվել է 1920 թվականին։ Միջնակարգ դպրոցը ավարտելուց հետո ընդունվել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիա։ 1948 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի կոնսերվատորիան, իսկ 1952 թվականին՝ ասպիրանտուրա Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայում։

Նա պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսությունը Մոսկվայում 1952 թվականին՝ «Ուզեիր Հաջիբեկով և նրա օպերա «Քյոռօղլի»» թեմայով և արժանացել գիտական աստիճան։ 1953–1957 թվականներին եղել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիայի ռեկտոր։ 1957-1972 թվականներին եղել է կոմպոզիտորական բաժնի վարիչ։ 1965 թվականին Աշրաֆ Աբբասովը գրել է Ադրբեջանի մանկական բալետը՝ «Սև աղջիկ»։

Հեղինակ է համերգների դաշնամուրի և նվագախմբի համար, սիմֆոնիկ պոեմների, օպերետների, շատ գործիքային գործերի, երգերի և ռոմանսների երգչախմբի համար։

1963 թվականին ադրբեջանական երաժշտության ոլորտում ծառայությունների համար կոմպոզիտորին տրվել է Ադրբեջանի արվեստի վաստակավոր գործիչի կոչում։ 1968 թվականին Աշրաֆ Աբասովը ստացել է պրոֆեսորի կոչում։

Աշրաֆ Աբբասովը մահացել է 1992 թվականին Բաքվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Երաժշտություն (ֆր.)
2. ↑  В служении музыке – смысл его жизни
3. ↑  peoples.ru
4. ↑  Аббасов Ашраф Джалал-оглы biografija.ru/
5. ↑  Աշրաֆ Աբասով
6. ↑  Абдулла оглы Кубад Касимов. Аббасов, Ашраф Джалал оглы // Театральная энциклопедия (под ред. С. С. Мокульского). — М.: Советская энциклопедия, 1961—1965. — Т. 1.
7. ↑  Аббасов Ашраф Джалал оглы советский композитор и музыковед
**Առյուծի արձանիկ**, ձուլածո արձանիկ՝ գտնված Սյունիքի մարզկենտրոն Կապանին մերձակա Սզնակ գյուղում։ Պահպանվում է Գորիսի երկրագիտական թանգարանում։ Թվագրվում է մ.թ.ա.7-րդ դարով։

Բնութագիր
---------

Արձանիկը կշռում է 5,5 կգ։ Ունի 7,5 սմ լայնություն և 13 սմ բարձրություն։ Առջևի թաթից մեկը բացակայում է։ Պահպանվածությունը՝բավարար։ Հայտնաբերվել է 1944 թ․։

Ուրարտական դարաշրջանով թվագրվող արվեստի այս նմուշի հայտնաբերումը Սյունիքում ևս փաստում է, որ Սյունիքը ներառնված է եղել Վանի թագավորության մեջ։ 2007-թ․ Հայկական մշակույթի օրեր միջպետական ծրագրի շրջանակում վեց ամիս շարունակ ցուցադրվել է Ֆրանսիայում Լուվրի թանգարանում "Armenia Sacra" ցուցադրության շրջանակներում։ Մ․թ․ա․ 17-16-րդ դդ․ առյուծի արձանիկ է հայտնաբերվել Օշականում և մ․թ․ա․ 14-15-րդ դդ․ թվագրվող առյուծի արձանիկ՝ Դվինում։

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Օնիկ Խնկիկյան, Հայաստանի հնագիտություն (Հին քարի դարից մինչև Վանի թագավորության անկումը)։ Երևան, 2009
2. ↑  "Armenia Sacra" ցուցադրության կայքէջ

Գրականություն
-------------

* Armenia Sacra, Mémoire chrétienne des Arméniens (IVe-XVIIIe siècle), 2007
* Onik Khmkikyan, Syunik during the bronze and iron ages, N. Y. 2002 թ․
Նկարը Կինեկուլ բնակավայրից
**Վեներն**, (շվեդերեն արտասանություն: [ˈvɛːnɛɳ]) Շվեդիայում գտնվող ամենամեծ լիճն է, իսկ Եվրոպայում երրորդն է Լադոգա և Օնեգա լճերից հետո։

Բնութագիրը
----------

Գտնվում է ծովի մակարդակից 44 մ բացարձակ բարձրության վրա։ Տարածքը 5650 կմ² է, երկարությունը՝ մոտ 140 կմ է, առավելագույն լայնությունը՝ մոտ 80 կմ, ջրահավաք ավազանի մակերեսը՝ մոտ 48,6 հզ․ կմ², միջին խորությունը 27 մ է, ամենամեծ խորությունը 106 մ է։ Սառցածածկը անկայուն է, պահպանվում է դեկտեմբերից ապրիլ։ Վենեռն են թափվում ավելի քան 30 գետ, որոնցից ամենախոշորը Կլար էլվենն է, արտահոսում է Գյոթա էլվը։ Նավարկելի է։ Խոշոր նավահանգիստներն են Կարլսթադը, Մարիեսթադը, Վեներսբորգը։

Ծագումը
-------

Լիճը գտնվում է գրաբենում, որը ձևավիրվել է շուրջ 10 հազար տարի առաջ, սառցե դարաշրջանից հետո։ Ափերը հիմնականում ցածրադիր են, ափագիծը համեմատաբար խիստ է կտրտված։ Ջրի մակարդակի տատանումները աննշան են։ Վեներնի խոշոր լճերից են Տուրսյոն (62 կմ²), Կիլանդսյոն (57 կմ²) և Համարյոն (47 կմ²)։ Կան նաև շատ մանր կղզիներ։

Ձկնատեսակներ
------------

Վենեռն լճում շատ են տարբեր տեսակի ձկնատեսակները։ Տեղի բնակիչները և կառավարական պաշտոնյաները փորձում են ապահովել ձկնային պաշարների պահպանման նախագծերի իրականացումը։ Այն ներառում է լիճ թափվող գետերի ակունքներում ջրի մշակում, աղտոտվածություն և М74 համախտանիշ։ Մարզական ձկնորսությունը Վենեռն լճում անվճար է և անկառավարելի, ինչպես ափամերձ շրջաններում, այնպես էլ նավակներից (ուղղակի կան որոշ սահմանափակումներ, օրինակ՝ մարդուն մեկ օրում առավելագույնը երեք սաղմոն կամ իշխան)։ Առևտրային ձկնորսության համար պահանջվում է թույլտվություն։
Վենեռնի բաց ջրերում առավել տարածված ձկնատեսակը սաղմոնիկն է, որը գերիշխում է Արևելյան Դալբոսենում, որտեղ միջինը հեկտարին բաժին է ընկնում 2600 սաղմոնիկ։ Երկրորդ առավել տարածված ձկնատեսակը մանրաձուկն է, հեկտարում՝ 200-300 ձուկ։ Ձկնատեսակները կարող են փոխվել՝ կախված ջրի ջերմաստիճանից, մակարդակից և որակից։

Բնապահպանություն
----------------

Ամեն տարի անցկացվում են շրջակա միջավայրի մոնիտորինգ։ 2002 թվականի զեկույցի տվյալները վկայում են, որ ընդհանուր ջրի որակի ոչ մի ակնհայտ նվազում չի նկատվել, տեսանելիության նվազման պատճառը համարվում է ջրիմուռների ավելացումը։ 1970-1990-ական թվականները խնդրահարույց ժամանակահատվածներ էին՝ պայմանավորված ազոտի մակարդակի բարձրացման հետ, սակայն ներկայումս այն կարգավորվում է, գտնվելով կայուն մակարդակի վրա ։ 
Որոշ ծովախորշերում առաջանում են էվտրոֆիկացիայի խնդիրներ, ջրիմուռների և պլանկտոնի քանակի ավելացում։

Տես նաև
-------

* Озёра Швеции

Արտաքին հղումներ
----------------

1. ↑  Данные из БСЭ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85142048 · LIBRIS: 162805 · VIAF: 316748189 · WorldCat VIAF: 316748189 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 364)։*  |
Deep Blue-ն Համակարգչային պատմության թանգարանում
**Deep Blue-**շախմատային գերհամակարգիչ, որը նախագծվել է IBM ընկերության կողմից և որը 1997 թվականի մայիսի 11-ին հաղթել է շախմատի աշխարհի գործող չեմպիոն Գարրի Կասպարովին։

Պատմություն
-----------

1989 թվականին IBM ընկերությունը սկսում է շախմատային մեքենայի ստեղծման նախագիծը։ 1995 թվականին շախմատային միկրոպրոցեսորի նախագծումը ավարտված էր։ Նույն թվականի սեպտեմբերին արդեն ստացվել էր *Deep Blue* մեքենայի աշխատունակ տարբերակը։ 1996 թվականի փետրվարին Ֆիլադելֆիայում շախմատի գրոսսմեյստեր Ջոել Բենջամինի կողմից «վարժեցված» Deep Blue I-ը պարտվեց Գարրի Կասպարովի հետ խաղում 2-4 հաշվով։ Իսկ արդեն 1997 թվականի մայիսին Deep Blue II-ը Գարրի Կասպարովի հետ ունեցած խաղում հաղթող է ճանաչվում 3.5-2.5 հաշվով։ Դրանից հետո Կասպարովը մեղադրեց IBM-ին խարդախության մեջ և պահանջեց ռևանշ։ IBM-ը հրաժարվեց և գործածությունից հանեց Deep Blue-ն։

Կառուցվածք
----------

Deep Blue մեքենայի փնտրման պրոցեսը բաժանված էր 3 էտապի. սկզբում գլխավոր պրոցեսորը ուսումնասիրում էր շախմատային հնարավոր առաջին մակարդակները, այնուհետև օժանդակող պրոցեսորները կատարում էին հետագա հետազոտությունները։ Իսկ վերջնական մակարդակների հետազոտությունները կատարում էին շախմատային պրոցեսորները։ Deep Blue II-ի հիմքում ընկած էին շախմատային երկու գիրք, որոնք գրված էին նախկին գրոսմայստերների խաղերից հավաքած տվյալների հիման վրա։

Խաղից հետո
----------

Կասպարովի հետ խաղից հետո Deep Blue-ն այլևս հանրայինորեն շախմատ չի խաղացել։ Առաջին տարբերակը պահպանվում է Կալիֆորնիայի համակարգչային պատմության թանգարանում, իսկ երկրորդ տարբերակը՝ Ամերիկայի ազգային պատմության թանգարանում, որը գտնվում է Վաշինգտոնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Deep Blue II-ը Գարրի Կասպարովի հետ ունեցած խաղում հաղթող է ճանաչվում

Աղբյուրներ
----------

* Deep Blue շախմատիստի էջն ու խաղերը Chessgames.com կայքում
* IBM.com, IBM-ի Deep Blue-ի վերաբերյալ հետազոտությունը
* Sjeng.org, Deep Blue-ի համակարգի աշխատանքի նկարագրությունը
**Բեղոտանիներ**, (Cirripedia), հոդվածոտանիների տիպի խեցգետնանմանների կարգ։ 

Նստակյաց են, գլխային զույգ անտենուլներով ջրում կպչում են սուբստրատին։ Կան մակաբույծ և ազատ ապրող ձևեր։ Վերջիններիս մարմինը ծածկված է թիկնոցով (սանտիա), որը կրային թիթեղիկներ արտադրելով առաջացնում է խեցի (բարձրությունը՝ 1,5 սմ, երբեմն՝ մինչև 40 սմ)։ Մարմինը կազմված է գլխային և կրծքային բաժիններից։ Կրծքային հատվածը կրում է վեց զույգ երկճյուղ ոտիկներ, որոնց թափահարումով ջուրը և կերի մասնիկները անցնում են թիկնոցի խոռոչը։ Մեծ մասամբ հերմաֆրոդիտ են, ապրում են միայն ծովերում։ Բեղմնավորությունը խաչաձև է։ Զարգանում են կերպարանափոխությամբ, թրթուրը՝ նաուպլիուսը, լողացող կյանք է վարում։ Մակաբույծ ձևերը խիստ պարզ են, նրանց պարկաձև մարմինը հիմնականում պարունակում է գերաճած սեռական գեղձեր։ Հայտնի է մոտ 800 տեսակ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 384)։*  |
Միհրաբը Կահիրեի մզկիթներից մեկում
**Միհրաբ**  (արաբ․՝  محراب ‎‎), աղոթքի համար առանձնացված որմնախորշ, որը կառուցվում է մզկիթի քիբլայի (Մեքքայի ուղղությունը ցույց տվող) պատում։ Միհրաբների չափսերը տարբեր են լինում։ Ներքին հատվածը սովորաբար նկարազարդվում է։ Միհրաբը առաջին անգամ կառուցվել է Օմայանների ժառանագության ներկայացուցիչ արաքայազն Ալ֊Վալիդի ժամանակ։ Այդ ժամանակահատվածում կառուցվում են Մեդինայի, Երուսաղեմի և Դամասկոսի մզկիթները։ Միհրաբի ձևը փոխառնված է ղպտիների եկեղեցիներում գտնվող խորաններից։ Միհրաբները պատկերվում են նաև աղոթքի համար նախատեսված գորգերի վրա։ Աղոթքի ժամանակ գորգը տեղակայվում է այնպես, որպեսզի պատկերված միհրաբը ցույց տա Մեքքայի ուղղությամբ:՚

Ծագումնաբանություն
------------------

Արաբերենում «միհրաբ» գոյականը նշանակում է «պատերազմի թատերաբեմ» կամ «ռազմադաշտ»։ «Միհրաբ» բառը սկիզբ է առնում արաբերեն ḥariba բայից, որը թարգմանվում է որպես «զայրածած լինել»։ Այլ տեղեր այն նշանակում է «կռվել» և «պատերազմ վարել»։ Որոշ մեկնաբանների կարծիքով այն նկարագրում է մարդու ներքին պայքարը իր էության չարորակ կողմերի դեմ։

Պատկերասրահ
-----------

* Ուկբա մզկիթի միհրաբը, Թունիս, իր նախնական տեսքով պահպանվել է 9-րդ դարիցՈւկբա մզկիթի միհրաբը, Թունիս, իր նախնական տեսքով պահպանվել է 9-րդ դարից
* Դամասկոսի Օմայանների մզկթիթի միհրաբըԴամասկոսի Օմայանների մզկթիթի միհրաբը
* Այա Սոֆիա մզկիթի միհրաբը, Ստամբուլ, ԹուրքիաԱյա Սոֆիա մզկիթի միհրաբը, Ստամբուլ, Թուրքիա
* Բու Ինանիա մեդրեսեյի միհրաբը, Ֆես, Մարոկկո
* Միհրաբը Յազդի Ժամ մզկիթում, ԻրանՄիհրաբը Յազդի Ժամ մզկիթում, Իրան
* Շղթայի գմբեթի միհրաբը, ԵրուսաղեմՇղթայի գմբեթի միհրաբը, Երուսաղեմ
* Մեսկիտայի միհրաբը, Կորդովա, ԻսպանիաՄեսկիտայի միհրաբը, Կորդովա, Իսպանիա
* Հին Բերդ մզկիթի միհրաբը, Դելի, ՀնդկաստանՀին Բերդ մզկիթի միհրաբը, Դելի, Հնդկաստան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Միհրաբ, Բրիտանիկա
2. ↑  Փառաբանվածը և Կույսը(The Praised and the Virgin), էջ 112

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Կրուգոսվետ · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12103701m · GND: 4205818-1 · LCCN: sh2005003859 · Microsoft: 118240996 · SUDOC: 029401607 |

 |
Դավիդ Գերշտայն, «Կլաուստրոֆոբիա»
**Կլաուստրոֆոբիա** (լատին․՝ *claustrum*` «փակ տարածք» և հին հունարեն՝ φόβος` վախ), վախ փակ տարածությունից։ Ֆոբիայի ամենատարածված տեսակներից է։ Կլաուստրոֆոբիա ունեցող մարդը հիմնականում վախենում է նեղ տարածությունից, այն պաշտպանական ռեակցիա է, որը տեղի է ունենում կյանքին սպառնացող պայմաններում։ Կլաուստրոֆոբիան նոպայաձև բնույթ ունի և առաջանում է փակ տարածքներում և մեծաքանակ մարդկային կուտակումների դեպքում (ամբոխի, հերթի մեջ)։ Այն հանկարծակի է սկսվում, և մարդը կորցնում է ինքնակառավարումը. առաջանում է խուճապի, շնչահեղձության զգացում։ Նոպաներն ուղեկցվում են վեգետատիվ նյարդային համակարգի վառ դրսևորումներով, ինչպիսիք են առատ քրտնարտադրությունը, բերանում չորությունը, դողը, սրտխփոցը, շնչարգելությունը։ Մակերիկամներում արտադրվող ադրենալինը կտրուկ նեղացնում է անոթները` առաջացնելով գլխապտույտ և ուշագնացության վիճակ։

Փոքր սենյակ, փակ սենյակ, ավտոմեքենա, թունել, վերելակ, քարանձավ՝ սրանք հիմնական այն տեղերն են, որից վախենում է կլաուստրաֆոբիայով տառապող մարդը։ Սակայն այդ ֆոբիան ունեցողը ավելի շատ ոչ թե վախենում է այդ տարածքներից, այլ վախենում է, թե ինչ կլինի իր հետ, եթե հայտնվի այդպիսի վայրում։

Կլաուստրոֆոբիան մյուս ֆոբիաների (վախերի) նման մանկուց է գալիս։ Դեռևս լիովին պարզ չեն դրա առաջացման պատճառները, սակայն ակնհայտ է, որ այն ուժեղ սթրես է, որն անկառավարելի վախի նոպա է առաջացնում։ Եվ քանի որ այն հիմնականում վաղ մանկության տարիներին ապրած վախի հետևանք է, այդ ինֆորմացիան ենթագիտակցական մակարդակ է տեղափոխվում, և մարդուն մնում է միայն սովորել պայքարել դրա ախտանշանների դեմ։

Կլաուստրոֆոբիայի դեպքում համալիր բուժում է ենթադրվում՝ հոգեթերապևտի ու հոգեբանական օգնության միջամտությամբ։ Հոգեթերապևտը, իհարկե, դեղորայքային բուժում է առաջարկում (հակադեպրեսանտներ)։ Հոգեբանը կիրառում է մի շարք տեխնիկական հնարքներ, որոնք օգնում են նվազեցնելու մարդու հոգեվիճակի վրա վախի բացասական ազդեցությունը. դրանցից են հիպնոթիկ տրանսի վիճակը, լոգոթերապիայի մեթոդները։ Հիվանդին հիպնոթիկ վիճակի բերելով՝ հոգեբանը թուլացնում ու հանգստացնում է նրան, փորձում հեռացնել վախի պատճառը, ներշնչել մարդուն սեփական ուժերի նկատմամբ վստահություն։ Դրանցից է սիստեմատիկ դեսենսիբիլիզացիան, որի էությունը հետևյալն է. սովորեցնել հիվանդին թուլանալու տարբեր մեթոդներ, որոնք ինքը կարող է կիրառել ֆոբիայի նոպայի ժամանակ։ Մարդն ինքը պետք է գիտակցի իր վախի աստիճանը և չընկնի խուճապի մեջ։
Համամասնությունը մաթեմատիկայում․ *y* փոփոխականն ուղիղ համեմատական է *x* փոփոխականին՝ ~0,6 համաչափության հաստատունով
**Համամասնություն**, համաչափություն պլաստիկ արվեստներում, ստեղծագործության տարրերի, նաև առանձին տարրերի և ամբողջության չափային հարաբերակցումը։ Մասնավորապես տարբերակում են ճարտարապետական և մարդու մարմնի, դեմքի համամասնություններ։ ճարտարապետական համամասնությունները մեծությունների (գծային չափերի, մակերեսների, ծավալների) տարածական հարաբերությունների որոշակի համակարգ է, որի շնորհիվ ներդաշնակվում են կառույցի մասերը, և ստեղծվում է ամբողջական ճարտարապետական կերպար։ Համամասնությունների տարբեր համակարգեր պայմանավորված են գիտության մակարդակով, տվյալ ժամանակի գեղագիտությամբ, արվեստի ընկալման ազգային առանձնահատկություններով, բնության մեջ գոյություն ունեցող համամասնություններով են։ Համամասնությունների համակարգերը հիմնվում են պարզ ամբողջական թվերի (թվաբանական կամ այսպես կոչված մոդուլային համակարգ) հարաբերությունների կամ երկրաչափական եղանակների վրա, որոնց միջոցով ստացվում են իռացիոնալ հարաբերություններ (օրինակ, քառակուսու անկյունագծի հարաբերությունը նրա կողմին, տես՝ Ոսկե հատում)։ Հնարավոր է նաև թվաբանական և երկրաչափական համակարգերի զուգակցումը։ Մարդու մարմնի համամասնությունների համակարգերում որպես միավոր ընդունվում է գլխի չափը, մատնահատվածը։ Համամասնության մասին պատկերացումները ծագել և կազմավորվել են Հին աշխարհի ճարտարապետների, նկարիչների գործունեության ընթացքում։ Ճարտարապետության և դիզայնի բնագավառում իրերի և պարամետրերի ժամանակակից միօրինականացման պայմաններում համամասնությունների համակարգերի մշակումը մեծ նշանակություն ունի։ Ճարտարապետության մեջ համամասնություն տերմինի փոխարեն օգտագործվում է համաչափություն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 95)։*  |
**Մոնղոլներ** (մոնղ.՝ Монголчууд, ᠮᠣᠩᠭᠣᠯᠴᠤᠳ, չինարեն՝ 蒙古族), լայն առումով՝ մոնղոլական լեզուներով խոսող բոլոր արևելաասիական ժողովուրդների (Մոնղոլիայի, Չինաստանի Մոնղոլիա, դունսյան, տու, դաուրներ, Աֆղանստան, բուրյաթներ, կալմիկներ) պատմական անվանումը։ Մարդաբանական առումով մոնղոլները գլխավորապես մոնղոլոիդ ռասայի կենտրոնական-ասիական տիպի ներկայացուցիչներն են։ Մոնղոլական էթնիկական ընդհանրությունը ձևավորվել է Մոնղոլիայի և Հյուսիս-Արևելյան Չինաստանի տարածքում՝ հնագույն տեղաբնիկների հիման վրա։

13-րդ դարում մի շարք ցեղեր և խանություններ միավորվեցին Չինգիզ խանի գերիշխանության տակ, և ստեղծվեց միասնական մոնղոլական պետությունը։ 15-րդ դարում մոնղոլներ բաժանվեցին արևելյան և արևմտյան խմբերի, իսկ 16-րդ դարում արևելյանը բաժանվեց հյուսիսայինի և հարավայինի։ Արևմտյան մոնղոլները, որ հայտնի էին *օյրաթներ* անվանմամբ, 16-րդ դարի 30-ական թվականներին ստեղծեցին Օյրաթական խանությունը։ Նրանց հետնորդները մասամբ մտան Մոնղոլիայի, Չինաստանի մոնղոլների և կալմիկների կազմում։ Արևելյան խմբի հյուսիաային մասը 15-րդ դարում ընդունեց «խալխա» անվանումը։ Վերջինիս հետնորդների մի մասը Մոնղոլիայի, իսկ մյուս մասը՝ Չինաստանի այժմյան մոնղոլներն են։ Հարավային մոնղոլները մեծամասնությամբ մտան Չինաստանի մոնղոլների կազմում՝ 1636 թվականին ընդունելով մանջուրական դինաստիայի գերիշխանությունը։ Հետագայում Չինաստանի կազմում եղած մոնղոլական հողերը կոչվեցին Ներքին Մոնղոլիա։ Օյրաթները Չինաստանի տարածքում հայտնվեցին 18-րդ դարի 2-րդ կեսին։ 16-րդ դարի վերջին-17-րդ դարի սկզբին մոնղոլներն ընդունեցին լամայականություն։ Մոնղոլական բոլոր խմբերի հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն էր, հնում՝ վաչկատուն, այժմ՝ կիսանստակյաց։ Օժանդակ դեր էին կատարում՝ հողագործությունն ու անասնապահությունը։ Պատմության ընթացքում խալխաներին ձուլվել են նաև մի շարք էթնիկական խմբեր։ Խալխաների շուրջն են համախմբվում նաև արևմտյան մոնղոլները, որոնք պահպանել են լեզվի և մշակույթի առանձնահատկությունները։ Խալխաների լեզուն մտնում է մոնղոլական լեզուների արևելյան խմբի մեջ և ընկած է մոնղոլների ժամանակակից լեզվի հիմքում։ Չինաստանի մոնղոլների (մի քանի մոնղոլական ազգություններ) ընդհանուր թիվը՝ 1․680 հզ․ (1953 թ. հետագայում պաշտոնական տվյալներ չէր հրապարակվել)։ Խոսում են մոնղոլական լեզուների հարավային, արևմտյան և արևելյան խմբերի զանազան բարբառներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 713)։*  |
Պալե-Ռոյալ այգին
**Պալե-Ռոյալ** (ֆր.՝ Palais Royal), հրապարակ, պալատ և այգի Փարիզում՝ Լուվրի հյուսիսային թևի դիմաց։

Եպիսկոպոսների պալատ
-------------------

Palais-Royal, Paris
Չնայած անվանը՝ հրապարակում խոյացող պալատը կառուցվել է Ժակ Լամերսիեի նախագծով եպիսկոպոս Ռիշելյեի համար. այդ պատճառով սկզբում կոչվել է եպիսկոպոսների պալատ։ Ռիշելյեի մահից հետո պալատում հաստատվեց Ֆրանսիայի թագուհի Աննա Ավստրիացին երիտասարդ Լյուդովիկոս XIV-ի հետ։ Այնուհետև այստեղ հաստատվեց եպիսկոպոս Ջուլիո Մազարինին։

Օռլեանի հերցոգների նստավայր
---------------------------

Լյուդովիկոս XIV-ի և իր հետնորդների օրոք Պալե-Ռոյալի պալատը Օռլեանի հերցոգների քաղաքային նստավայրն էր։ Այստեղ է իր մանկությունն անցկացրել Լյուդովիկոս XV-ը, և այստեղից է ղեկավարել երկիրը նրա խնամակալ Ֆիլիպ Երկրորդ Օռլեանցին։ Մասնաշենքերից մեկը Լուի Արև արքան նվիրել էր իր սիրուհի հերցոգուհի դե Լավալիերին. այնտեղ նա արքայից ապօրինի երկու զավակ ունեցավ։

Կոմեդի Ֆրանսեզ թատրոն
---------------------

Կոմեդի Ֆրանսեզ
18-րդ դարի սկզբին պալատական շինությունները վերանորոգվեցին նորաձև ռոկոկո ոճով։ Այդ ինտերիերը ոչնչացվեց 1784 թվականին, երբ պալատի մի մասի տեղում կառուցվեց Կոմեդի Ֆրանսեզը։ Մինչ այդ գործող Պալե-Ռոյալի թատրոնը սերտորեն առնչվում էր Մոլիերի կյանքին ու ստեղծագործությանը, ինչպես Լոնդոնի «Գլոբուս» թատրոնը՝ Շեքսպիրի ստեղծագործությանը։

Այգի
----

Գրեթե այդ նույն նախահեղափոխական տարիներին պալատի սեփականատերը՝ Օռլեանի հերցոգը, որը հայտնի է Ֆիլիպ Էգալիտե անունով, բացեց այգիները այցելել ցանկացողների համար և կառուցել տվեց հսկա սյունաշարեր կրպակներով։ Պոպուլիզմի այսպիսի դրսևորումով հերցոգը վաստակում է փարիզյան հասարակության լայն շրջանակների համակրանք։ Շուտով այստեղ իրենց լույսերն են վառում քաղաքի նորաձև ակումբներն ու սրճարանները։ 1790 թվականին Փարիզ այցելած ռուս գրող Կարամզինը Պալե-Ռոյալն անվանել է Փարիզի մայրաքաղաք։

Պետական կառույցները
-------------------

1852 թվականին՝ Փարիզը վերակառուցելիս, Պալե-Ռոյալի հրապարակն ընդարձակվել է։ Փարիզի կոմունայի ժամանակ՝ 1871 թվականին, պալատն այրվել է, բայց արդեն երկու տարի հետո վերակառուցվել է. այդ ժամանակներից սկսած՝ այն իր մեջ է ներառում կառավարական տարբեր հաստատություններ՝ պետական խորհուրդը, սահմանադրական խորհուրդը, մշակույթի նախարարությունը։ Պալատի մոտ են գտնվում ազգային գրադարանի հին շենքերը։

1986 թվականին հրապարակում հայտնվեցին նոր, այսպես կոչված, Բյուրենի սյուները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  base Mérimée (ֆր.) — ministère de la Culture, 1978.
2. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
3. ↑  **Пале-Рояль**, -я и нескл. м. (в Париже), страница 328

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ Յուժակովի · Մեծ նորվեգական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV12294166 · BNE: XX220656 · GND: 4258665-3 · LCCN: n50079445 · Mérimée: PA00085993 · NLA: 49682288 · VIAF: 127260118 · ULAN: 500310661 · WorldCat VIAF: 127260118 |

 |

 |
Ռամեն
**Ռամեն** կամ **ռամյոն**  (ճապ.՝ 拉麺、柳麺 *ռա:մեն*), ճապոնական ուտեստ ցորենից պատրաստված լապշայով։ Փաստացիորեն իրենից ներկայացնում է ոչ թանկ ֆասթֆուդ, որն ունի մեծ էներգետիկ արժեք և լավ համ։ Համարվում է չինական, կորեական և ճապոնական խոհանոցների ուտեստ։

Ռամենի պատմություն
------------------

«Ռամեն» բառը ծագում է երկու չինական «լամյան» հիերոգլիֆներից (չինարեն ավանդ. 拉麺, հեշտ. 拉面 , պինին: *lāmiàn*, պալլ.: *լամյան*), որոնք ճապոներենում կարդացվում են որպես «ռա» և «մեն» և նշանակում են «ձգել» և «լապշա» համապատասխանաբար։ Նույն բառը Միջին Ասիայում արտասանվում է որպես լագման։ Ռամենը համարվում է Ճապոնիայից Չինաստան եկած ուտեստներից մեկը. չինական լապշայի պատրաստման տարբերակը մի փոքր տարբերվում է միջինասիականից, այդ իսկ պատճառով չինացիները ռամենն անվանում են «ճապոնական լամյան»։

Ռամենի հայրենիքը Չինաստանն է, և Ճապոնիայում այն ևս անվանում են տյուկա սոբա (չինական լապշա), Կորեայում՝ ռամեն (կորեերեն՝ 라면): Ճապոնացիները սկսել են ուտել այն 20-րդ դարի 10-ական թվականներին, մոտավորապես այն ժամանակ, երբ չինական խոհանոցը սկսեց իր վրա լայն ուշադրություն գրավել։ Երբ ուտեստը առաջին անգամ հայտնվեց Ճապոնիայում, այն հիմնականում վաճառում էին փոքր փողոցային սրճարաններում՝ ռամեն-յաներում։ Այսօր ռամենը դեռևս վաճառում են ռամեն-յաներում, սակայն վերջին ժամանակներում այն սկսել են վաճառել և՛ սրճարաններում, և՛ ռեստորաններում և նույնիսկ առևտրային ավտոմատներում, որ նման են սրճարանային ավտոմատներին։

Պատկերասրահ
-----------

* Սոյա-ռամենՍոյա-ռամեն
* Սիո-ռամենՍիո-ռամեն
* Վանտան-ռամենՎանտան-ռամեն
* Վանտան մենՎանտան մեն
* Կիմչի-ռամենԿիմչի-ռամեն
* Ասահիկավա-ռամենԱսահիկավա-ռամեն
* Վակայամա-ռամենՎակայամա-ռամեն
* Բանսյու-ռամենԲանսյու-ռամեն
* Օկայամա-ռամենՕկայամա-ռամեն
* Օնոմիտի-ռամենՕնոմիտի-ռամեն
* Տոկուսիմա-ռամենՏոկուսիմա-ռամեն
* Հակատա-ռամենՀակատա-ռամեն
* Հակատա-ռամենՀակատա-ռամեն
* Նագահամա-ռամենՆագահամա-ռամեն
* Կումամոտո-ռամենԿումամոտո-ռամեն
* Կագոսիմա-ռամենԿագոսիմա-ռամեն

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | NDL: 00956998 |

 |
Չիլիական պեսո 1875, արծաթ 900.
**Չիլիական պեսոն** (իսպ.՝ *peso chileno*) Չիլիի Հանրապետության տարադրամն է։ Հաստատագրվել է 1817 թվականին, Չիլիում դրամանիշների տասնորդական սիստեմի ընդունման հետևանքով և Չիլիի Հանրապետության առաջին «պեսո» դրամանիշը թողարկվեց մետաղադրամի տեսքով (արծաթ), նույն թվականին, Սանտյագոյի դրամահատարանից, թեև դեռ որոշ ժամանակ շրջանառության մեջ էր մնում նախկին ռեալը (այսպես կոչված «Իսպանական դոլարը»)։ Այդ ժամանակ տասնորդական սիստեմը դեռ չէր արմատավորված և օգտագործվում էր հին համակարգը. 1 պեսոն հավասար էր 8 ռեալին։ Միայն 1835-ին վերջնականապես ուժի մեջ մտավ նոր համակարգը.

* 10 սենտավո = 1 դեսիմո
* 10 դեսիմո = 10 պեսո
* 10 պեսո = 1 կոնդոր

|  CLP ներկա փոխարժեքները |
| --- |
| Google Finance կայքից՝: | AMD CAD CHF EUR GBP JPY RUB USD |
| Currate.com կայքից՝ | AMD CAD CHF EUR GBP JPY RUB USD |
| XE.com կայքից՝ | AMD CAD CHF EUR GBP JPY RUB USD |
| OANDA.com կայքից՝ | AMD CAD CHF EUR GBP JPY RUB USD |

Մետաղադրամ
----------

* 1 պեսո
* 2 պեսո
* 5 պեսո
* 10 պեսո
* 20 պեսո
* 50 պեսո
* 100 պեսո
* 200 պեսո
* 500 պեսո
* 2000 պեսո
* 10000 պեսո

Թղթադրամ
--------

Չիլիի Կենտրոնական բանկի նախագահ Խոսե դե Գրեգորիոն ներկայացնում է նոր (5 000 պեսո) թղթադրամը։
Թղթադրամի տեսքով չիլիական պեսոն առաջին անգամ թողարկվեց 1880 - 1881 թթ. 1, 2, 5, 10, 100 պեսո նոմինալներով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Չիլիի Կենտրոնական բանկի կայքը
* Չիլիի մետաղադրամների պատկերներ(չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (19th Century). Page 192 - 194.
* Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (20th Century). Pages 341 - 346.
* Standard Catalog of World Paper Money by Albert Pick, Iola, WI. Sixth Edition, Volume 2. Pages 186 - 197.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Չիլիի դրամական միավորներ |
| --- |
|  |
| 
* Դեսիմո
* Էսկուդո
* Պեսո
* Ռեալ
* Սենտավո
* Սենտեսիմո
* Ունցիա

 |

 |
| **՞**Սև փարփար |
| --- |
| Սև փարփար  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Ջրահովվիկներ |
|
|
|
| Ցեղ | Փարփար |
|
|
| Տեսակ | Սև փարփար |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Fulica atra

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
|   Տարածվածություն |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սև փարփար**, (լատին․՝ Fulica atra) ջրահովվիկների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, տարածված։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարարությունը 36-38 սանտիմետր է, թևերի բացվածքը՝ 70-80 սանտիմետր, կենդանի զանգվածը՝ 500-1100 գրամ։ Հասունի փետրածածկի ընդհանուր գունավորումը սև է, որովայնը՝ մոխրագույն երանգով։ Ճակատի ակնառու վահանաձև կոշտուկն ու կտուցը սպիտակ են։ Մատների լողակները ժանյականման են, կտուցը՝ կարճ ու սուր, աչքերը՝ կարմրագորշագույն։ Երիտասարդի ընդհանուր փետրածածկը մուգ մոխրագույն է, վզի առջևի և դիմային մասերը՝ ավելի բաց գույնի, կտուցը՝ մոխրագույն։ Հանրապետությունում համարվում է բնադրվող, չվող թռչուն, հանդիպում է բոլոր բնական և արհեստական ջրավազաններում ու լճերում, մասնավոռապես Սևանում, Արփա լճում և Արարատյան հարթավայրի ճահճուտներում ու լճակներում։

Կենսակերպ
---------

Օրվա մեծ մասն անցկացնում է ջրի վրա։ Վտանգի դեպքում արագ սուզվում է կամ թռիչքի դիմում ծուլորեն, ջրից պոկվում է դժվարությամբ՝ թափավազքի օգնությամբ՝ թևերի հաճախակի թափահարումներով, հաջորդ պահին վայրէջք է կատարում ծանրորեն ջուրն ընկնելով։ Սև փարփարներն ամբողջ կյանքի ընթացքում ապրում են երամներով։ Բնակվում է բոլոր բնական և արհեստական ջրավազաններում, ճահճուտներում, լճերում, դանդաղահոս գետերում։ Սնվում է ջրային բույսերով, որդերով, միջատներով։ Հարսանեկան խաղերն ընթանում են արուների անզիջում պայքարով՝ ճակատ առ ճակատ հարձակումներով, թևերի ու ոտքերի հարվածներով և ականջ ծակող սուր ճիչերով։ Սև փարփարները բնադրում են զույգերով՝ եղեգնուտում։

Բույնը
------

*Fulica atra*
Բույնը (տրամագիծը՝ 30- 40 սանտիմետր) նման է հարթակի, կառուցում են արուն և էգը՝ եղեգի ցողուններից կամ տերևներից՝ ապրիլ-հունիսին։ Առաջին ձվադրումը կատարվում է ապրիլի առաջին կեսից։ Դնում է 53 միլիմետր տրամագծով, մոխրավուն, սև պտերով 6-12 ձու։ Թխսակալում են արուն և էգը՝ 21-22 օր։ Հուլիս-օգոստոսին 65-80 օրական ձագերը լիարժեք տիրապետում են թռիչքին։

Որսի տարածված թռչուն է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |
| **՞**Եղջերավոր արտույտ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Ճնճղուկանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Արտույտներ |
|
|
|
| Ցեղ | Եղջերավոր արտույտներ |
|
|
| Տեսակ | Եղջերավոր արտույտ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Eremophila alpestris
(Linnaeus, 1758) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 148919 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**554256**NCBI**135430**EOL**915655**

 |
| --- | --- | --- |

 |



*Eremophila alpestris flava*
**Եղջերավոր արտույտ** (անգլ.՝ *Eremophila alpestris*), արտույտների ընտանիքին պատկանող թռչուն։ Հայաստանում նստակյաց է, տարածված։

Նկարագրությունը
---------------

Մարմնի երկարությունը 14-17 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 30-35 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 36-39 գ։

Մարմինը բաց դարչնագույն է, դիմային մասը՝ ինքնատիպ սև ու սպիտակավուն նախշերով։ Հասուն արուի գլխի 2 կողմերում կան սովորականից երկար, սև փետուրներ, որոնք նմանվում են «եղջյուրների» (այստեղից՝ անվանումը), իսկ կրծքին՝ սև, լայն շերտ։ Էգի կրծքի շերտը նեղ է, «եղջյուրները»՝ կարճ։ Երիտասարդի մարմինը մուգ է, վերևից՝ սպիտակ պտերով։ Օրվա մեծ մասն անցկացնում է գետնին։ Բնակվում է լեռնատափաստաններում, ալպյան մարգագետիններում։

Եղջերավոր արտույտի մարմնի վերին մասը մոխրագույն է, թևերի թափահարող փետուրները մուգ դարչնագույն են, պոչի փետուրները սև՝ սպիտակավուն եզրով, գլխի երկու կողմերում կան սովորականից երկար սև փետուրներ, որոնք նմանվում են եղջյուրների։ Կոկորդը դեղնավուն է։ Կտնառքի և այտերի հատվածը սև է, ճակատը սև է՝ պիտակավուն շերտով, ականջների մոտ փետուրները դեղնավուն են, որովայնը սպիտակ է։

Բազմացումը
----------

Ապրիլ-մայիս ամիսներին դնում է 3-5 ձու։ Ձագերը թռչելու ընդունակ են դառնում ձվից դուրս գալուց 13-16 օր հետո։

Կենսակերպը
----------

Հայաստանում նստակյաց թռչուն է։ Բնադրվում է լեռնատափաստանային և ալպիական գոտում, բույնը սարքում է չոր խոտերից՝ գետնին կամ փոսիկի մեջ։ Ձմռանը մեծ երամներով հանդիպում է ինչպես հյուսիսային, այնպես էլ հարավային շրջանների ցածրադիր վայրերում։

Սնվում է սերմերով և միջատներով։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայում, Աֆրիկայում, Ասիայի և Հյուսիսային Ամերիկայի տափաստաններում։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Մ. Ս. Ադամյան (1988)։ *Հայաստանի թռչունները*։ Երևան: «Արևիկ»։ էջ էջ 13

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · Neotropical Birds · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |
Պոլոցկու հետևակային գնդի պորուչիկ Լև Լոսիևսկի, 1913-1917 թվականներ
**Պորուչիկ** (լեհ.՝ porucznik, չեխ․՝ poručík), կրտսեր սպայական կազմի աստիճան (զինվորական կոչում), համապատասխանում է լեյտենանտի աստիճանին (կոչմանը)։

18-19-րդ դարերում հանդիպել է նաև ուղղագրական տարբերակը՝ պորուտչիկ։

Պատմությունը
------------

Պորուչիկ, այսինքն ենթակա, հանձնարարականների համար սպա՝ լեյտենանտ բառի սլավոնական փոխառնությունը (ֆր.՝ lieutenant, լատին․՝ locum tenens «տեղը պահող»)։
Սկզբնականում պորուչիկները եղել են վաշտի հրամանատարների օգնականները։ Ռուսական բանակում պորուչիկի աստիճանը առաջին անգամ արձանագրվել է «Զինվորական կարգի խորամանկության և ուսման մեջ», «Նոր զորքի» զինվորական զորագնդերի ռազմական ղեկավարության համար, որոնք հրատարակվել են 1649 թվականին։ Հետագայում կապիտանի օգնականից պորուչիկը դարձավ դասակի և պլուտոնգի հրամանատար։ Ըստ աստիճանների աղյուսակի Պետրոս I պորուչիկ էր՝ կրտսեր սպա, հետևազորի 11-րդ դասում և 1722 թվականից մինչև 1798 թվականը հրետանու և ինժեներական զորքերի 10-րդ դասում, այնուհետև բոլոր զորքերի 10-րդ դասում, բացի գվարդիայից, որտեղ նա մնացել է 9-րդ դասում։ Ինչպես նաև կազակական զորքերում պորուչիկին համապատասխանում էր սոտնիկը, ռուսական ցարական նավատորմում՝ միչմանը, քաղաքական աստիճանին՝ կոլեգիական խորհրդատուն:Լիտվական մեծ իշխանության կանոնավոր բանակում պորուչիկի տարբերանշաններն էին էպոլյոտի 3 աստղերը։

*Պորուչիկի* տարբեր կոչումների տեսակները Ռուսաստանի ռուսական ցարական նավատորմում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Աստիճան |  Ռուսական ցարական նավատորմ |  Ռուսական ցարական բանակ |
| թևքի նշանուսադիրէպոլյոտ | նավատորմի թևքի նշան 1917 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Կոդ **8** Դաս Ըստ աղյուսակի**X** | … թևքի նշան(1917) | Ինժեներ-մեխանիկ պորուչիկ(1913-1917) | Պորուչիկինժեներ-մեխանիկ(1905—1913) | Պորուչիկորպես ծովակալ(1904-1917) | Պորուչիկծովայինհրետանու(1904-1917) | Պորուչիկծովայինգրոհների(1904-1917) | ՊորուչիկՌԻԱ(1904—1917) | ՊորուչիկՕրլովի 36-րդհետևակային գունդ(1904-1909) | ՊորուչիկՆևսկիի  I  հետևակային գունդ(1911) | Սոտնիկկազակներիզորք(1904-1909) |

|
|  |
**Զինվորական կոչման հաջորդականությունը**| Կրտսեր կոչում՝կրտսեր պորուչիկ | ***Պորուչիկ*** | ավագ կոչում՝շտաբ կապիտանշտաբ ռոտմիստր |
|  Լեյտենանտ |

ԽՍՀՄ-ի և Ռուսաստանի զինված ուժերին համապատասխանում է ավագ լեյտենանտ կոչումը։

Բացի այդ, 18-րդ դարում ռազմա-ծովային աստիճանը 1764 թվականից 10-րդ դասից դարձել է 9-րդ դաս։

Գրականություն
-------------

* *Чаропка Станіслаў.* Станаўленне сістэмы знакаў адрознення ў арміі ВКЛ // Актуальные проблемы в изучении и преподавании общественно-гуманитарных дисциплин: сб. статей. — Витебск, 2012.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռուսական կայսրության զինվորական և քաղաքացիական կոչումները և աստիճանները, ԽՍՀՄ և Ռուսաստանի Դաշնություն, դրանց տարբերանշաններ
* Ֆասմերի ստուգաբանական բառարան
Ֆրիգը նստած է գահին ու նայում էր նիզակակիր աստվածուհի Գնային
**Ֆրիգգ**, աստվածուհի գերմանական դիցաբանության մեջ։ Գրեթե բլոր աղբյուրներում նա Օդինի կինն է համարվում։ Հին բարձր գերմաներենում և հին սկանդինավյան աղբյուրներում նա նաև կապ ունի Ֆուլա աստվածուհու հետ։ Անգլերենում «friday» (ուրբաթ) շաբաթվա օրը կապված է նրա անվան հետ, որ թարգմանաբար նշանակումա է Ֆրիգգի օր։

Սկանդինավյան դիցաբանության Ֆրիգը կապված է կանխատեսման ու իմաստության հետ։

Ֆրիգգը գլխավոր աստված Օդինի կինն է և բնակվում է Ֆենսալիրի ճահճուտներում, և հայտի է իր կանխագուշակումներով կապված Ֆուլլայի, Լոֆնի, Հլինի, Գնայի հետ և երկդիմորեն կապված է Երկիր մոլորակի հետ, այլ ձևերում նա հստակ կերպով կապված է Երկրի հետ։
ֆրիգի և օդինի երեխաներից է Բալդրը։

Քրիստոնեության ընդունումից հետո Ֆրիգը շարունակեց գոյություն ունենալ սկանդինավյան ժողովրդական բանահյուսության մեջ։ Ներկայումս Ֆրիգը հայտնվում է ժամանակակից հանրամատչելի արվեստում, որպես արվեստի ինչ որ թեմա և երբեմն էլ այն ընդունվում է որպես պաշտամունքի առարկա գերմանական նորոհեթանոսության մեջ։

Ստուգաբանություն
----------------

Ֆրիգ և ֆրիջ աստվածային անունները ազգակից բառեր են, որոնք երկուսն էլ ծագում են նախագերմանական *ֆրիջազ* (frijaz) սանսկրիտ priyā կնոջ անունից և ավեստան fryā կնոջ անվանումից, որոնք երկուսն էլ նշանակում են *սիրելի*, *պաշտելի*։

Ներկայումս լատիներ *ա* թեքման պատկանող բառերը երբեմն վերաբերում են իգական սեռին, որի արդյունքում ստացվել է Ֆրիգգա անվանումը։ Այս ձևը նաև օգնում է տարբերակել աստվածաուհուն անգլերեն բառից տարբերակելու համար։

Անգլերեն շաբաթվա օրվա անվանումը (Friday) ծագում է հին անգլերենից, որ նշանակում է Ֆրիգգի օր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *различные авторы* Энциклопедический словарь (ռուս.) / под ред. И. Е. Андреевский, К. К. Арсеньев, Ф. Ф. Петрушевский — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1907.
2. ↑  Балдур (ռուս.) // *Энциклопедический словарь* / под ред. И. Е. Андреевский — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1891. — Т. IIа. — С. 796.
3. 1 2  See for example (Bulfinch 1913, էջ. 344).
4. ↑  Sheard, 2011, էջ 238

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2014097107 · VIAF: 309852626 · WorldCat VIAF: 309852626 |

 |