recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ջոն Հարվարդ** (անգլ.՝ John Harvard, նոյեմբերի 26, 1607(1607-11-26), Սաութարկ, Սաութուրք - սեպտեմբերի 14, 1638(1638-09-14), Չալզթաուն, Բոստոն, ԱՄՆ), անգլիացի միսիոներ, ում պատվին անվանվել է Հարվարդի համալսարանը։

Կենսագրություն
--------------

Ջոն Հարվարդը ծնվել և մեծացել է Լոնդոնում՝ Ռոբերտ Հարվարդի՝ սեփական խանութի տիրոջ և մսագործի և Քաթրին Ռոջերսի (Ստրատֆորդից) 9-ը երեխաներից չորրորդը։ Կրթություն ստացել է այն դպրոցում, որտեղ տնօրենն իր հայրն էր։

1625 թվականին նրա հայրը, քույրը և երկու եղբայրները մահացել են ժանտախտից։ Որոշ ժամանակ անց Ջոնի մայրը ամուսնացել է Ջոն Էլեստոնի հետ, ով մահացել է մի քանի ամիս անց։ 1627 թվականին Քաթրինան նորից նշանվել է Ռիչարդ Յերվուդի հետ։ Այդ նույն ժամանակահատվածում Ջոնը ընդունվում է Էմանուելի քոլեջ՝ Քեմբրիջին կից, և 1632 թվականին ստանում է արվեստների բակալվրի աստիճան։ 1635 թվականին մահանում է Քաթրինան, իսկ 1637 թվականին Ջոն Հարվարդի պապը՝ Թոմասը։ 1636 թվականի ապրիլին Հարվարդն ամուսնանում է Էնն Սեդլերի հետ։

1637 թվականին նրանք արտագաղթում են Նոր Անգլիա և հաստատվում Բոստոնում, որտեղ Ջոն Հարվարդը դառնում է քահանա։ Բայց որոշ ժամանակ անց նա հիվանդանում է տուբերկուլյոզով և մահանում 1638 թվականին։

Երեխաներ չունեցող Հարվարդը 779 ֆունտ՝ իր հարստության կեսը, ինչպես նաև 400 գրքեր իր գրադարանից, ժառանգություն է թողել նոր քոլեջին՝ հիմված 1636 թվականին։ Ի երախտագիտություն բարեգործությանը՝ 1639 թվականին ուսումնական հաստատությունը վերանվանվել է Հարվարդի քոլեջ։

Երեք ստերի արձան
----------------

Հարվարդի համալսարանի բակում գտնվող հուշարձանը կոչվում է «Երեք ստերի արձան», ինչի մասին պատմում են էքսկուրսավարները համալսարան այցելողներին։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ջոն Հարվարդը երբեք չի եղել համալսարանի հիմնադիր, այլ վերջինիս բարեգործներից մեկն էր։ Համալսարան դարձած քոլեջը հիմնվել է Ջոն Հարվարդի նվիրատվությամբ 1636 թվականին, այլ ոչ թե 1638 թվականին, ինչպես ցույց է տալիս գրառումը։

Չի պահպանվել Ջոն Հարվարդի ոչ մի համոզիչ դիմանկար ո՛չ Մեծ Բրիտանիայում, ո՛չ էլ ԱՄՆ-ում։ Արձանում պատկերված դեմքը մտածված և իդեալականացված կերպար է, որը տուբերկուլյոզով հիվանդ Ջոնը երբեք չի ունեցել։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  GeneaStar
2. 1 2
3. ↑  Ջոն Հարվարդը http://harvardmagazine.com/ կայքում
4. ↑  «Clergyman John Harvard Died». *www.americaslibrary.gov*. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 13-ին.

Լրացուցիչ գրականություն
-----------------------

* Shelley, Henry C. (1907). *John Harvard and His Times*. Boston, Mass.: Little, Brown, and Co.
* Rendle, William (1885). *John Harvard, St. Saviour's, Southwark, and Harvard University, U.S.A*. London: J.C. Francis.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Harvard House Սթրասֆորդում գտնվող Քանթիրնա Ռոջերսի տունը
* St. Saviour's & St. Olave's School Archived 2008-04-03 at the Wayback Machine. Դպրոցը, որտեղ սովորել է Հարվարդը
**Ռուշամա Շայն** (դեկտեմբերի 6, 1914(1914-12-06), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - մարտի 16, 2013(2013-03-16), Lakewood Township, Օուշն շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ), ծնվել է Նյու Յորքի Մանհեթեն նահանգում, անգլերենի ուսուցչուհի և հեղինակ։ Առավել հայտնի է իր առաջին գրքով՝ <<Բոլորը Բոսսի համար>> (1984 թ.)։ Այն դարձել է բոլոր ժամանակների ամենալավ վաճառված բեսթսելերներից։Իր երկրորդ գիրքը՝ <<Հասնելով աստղերին>> վերնագրով,ներկայացնում է ուսուցչի իր փորձի մասին։

Կենսագրություն
--------------

Ռուշամա Շայնը ծնվել է Նյու Յորքում։Ընտանիքում ամենաերիտասարդն էր հինգ երեխաներց,ուներ երեք քույր և մեկ եղբայի։ 17 տարեկանում Շայնը ամուսնանում է։Հաիսանիքից կարճ ժամանակ անց ամուսնական զույգը ճանապարհորդում է Բելառուս,որտեղ մնում են վեց տարի։ Վերադառնալով Միացյալ Նահանգներ Շայինը երեխաներին անգլերեն է դասավանդում իսկ Երուսաղեմում նա դառնում է հանրահայտ դասախոս կանանց և աղջիկների շրջանում։

Ազդեցությունը
-------------

Շայնի պատմություններն իր մանկության և դասավանդման տեսակետների մասին օգտագործվել են բազմաթիվ հեղինակների կոզմից։

Մահը
----

Ռուշամա Շայնը մահացել է 2013 թվականին Նյու Ջերսիում,99տարեկան հասակում։

Աղբյուրներ
----------

* 
* 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1111640556 · ISNI: 0000000067002204 · LCCN: n85372726 · VIAF: 72855640 · WorldCat VIAF: 72855640 |

 |
**«Դաբլյու-Սի-Դաբլյու»** (անգլ.՝ **WCW** *World Championship Wrestling*, թարգմանաբար՝ «Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնություն»]), պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի (ռեստլինգ) ամերիկյան նախկին կազմակերպություն։ Սկզբնապես գործել է որպես **«National Wrestling Alliance»** (NWA) համազգային ռեստլինգ-պրոմոշենի տարածքային ստորաբաժանում։ 1988 թվականի հոկտեմբերի 11-ին վաճառվել է մեդիա մագնատ Թեդ Թըրներին, և սեփականության իրավունքը հանձնվել «Turner Broadcasting System» ընկերությանը։ Կարճ ժամանակ կրել է **«Universal Wrestling Corporation» (UWC)** անվանումը։

1990-ականների կեսերին «WCW»-ին հաջողվում է ներքին կայունություն ապահովել, որում մեծ ներդրում են ունենում գործադիր պրոդյուսեր Էրիկ Բիշոֆի մշակած ռազմավարական քայլերը։ Ընկերությունը սառը պատերազմ է հայտարարում ըմբշամարտի արդյունաբերության հսկա համարվող «World Wrestling Federation» (այժմ՝ *World Wrestling Entertainment*) կազմակերպությանը՝ թողարկելով «Nitro» կոչվող շաբաթական հեռուստաշոուն, որն սկսվում է ցուցադրվել երկուշաբթի օրերին և նույն ժամին, ինչ որ «WWF»-ի այցեքարտային «Monday Night Raw» շոուն։ Մրցակից հաղորդումների վարկանիշային պայքարն ստանում է «Երկուշաբթի օրերի պատերազմներ» (*Monday Night Wars*) անվանումը։ Այնուամենայնիվ 90-ականների մայրամուտին ընկերությունը սկսում է թուլացնել դիրքերը՝ անկում գրանցելով թե՛ ֆինանսապես, և թե՛ անբարեհաջող սցենարային լուծումներով։ Ի վերջո «WCW»-ն կանգնում է սնանկացման եզրին, և 2001 թվականին ընկերությունն ամբողջապես վաճառվում է մրցակից «WWF»-ին։

Ներկայումս «WCW»-ի թողած ժառանգությունը՝ հաղորդումները, փեյ-փեր-վյու իրադարձությունները, լուսանկարները և մտավոր սեփականության մի շարք այլ տեսակներ ամբողջապես պատկանում է «WWE»-ին։

Ընկերության գլխամասը տեղակայված է եղել Ջորջիա նահանգի վարչական կենտրոն Ատլանտայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գրին, Ջորդան (2005 թ․ դեկտեմբերի 14). «Ես հայտնի ծեծ ուտող էի։ Կարոլինյան ռեստլինգի փառահեղ և ողբերգական պատմությունը». «Ես շաբաթաթերթ».
2. ↑  Ասայել, Շոն (2002 թ․ հուլիսի 16). *Սեքս, կեղծիք և հեդլոկ։ Վինս Մաքմահոնի և «World Wrestling Federation»-ի իրական պատմությունը*. «Քրաուն փաբլիշերս». էջեր 252. ISBN 0-609-60690-5. `{{cite book}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
3. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք(անգլ.)
* WWE.com՝ WCW աշխարհի ծանրքաշային չեմպիոնական տիտղոսի պատմությունը(անգլ.)
* WCW տիտղոսների պատմությունը(անգլ.)
**Կամո Սերգեյի Մարտիրոսյան** (նոյեմբերի 6, 1960(1960-11-06), Նորագյուղ - մայիսի 7, 2014(2014-05-07)), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության 5-րդ գումարման Ազգային ժողովի «Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն» կուսակցության պատգամավոր։

Կենսագրություն
--------------

Կամո Մարտիրոսյանը ծնվել է 1960 թվականի նոյեմբերի 6-ին Ասկերանի շրջանի Նորագյուղ գյուղում։ 1978 թվականին ավարտել է Ստեփանակերտի թիվ 2 միջնակարգ դպրոցը։ 1983 թվականին ավարտել է Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի լեռնամետալուրգիական ֆակուլտետը՝ ստանալով լեռնային ինժեների որակավորում։

1984-1985 թվականներին եղել է շինարարությունների տնօրինման ձեռնարկության ինժեներ-տեխվերահսկիչ, իսկ 1985-1992 թվականներին՝ Ագրոարդի միջտնտեսային վերահսկողության բաժնի շինարարության գծով ինժեներ-վերահսկիչ։

1992-1993 թվականներին ծառայել է Արցախի Հանրապետության Ինքնապաշտպանության ուժերի հետախուզության բաժնում` որպես առաջին բաժանմունքի պետ, իսկ 1993-1996 թվականներին ծառայել է N պաշտպանական շրջանում` որպես ինժեներական ծառայության սպա։ 1996-1998 թվականներին ծառայել է N դիվիզիայում` որպես ինժեներական ծառայության պետ։

1998 թվականի մայիսից մինչև սեպտեմբերը եղել է Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի ճարտարագետ։ 1998-2003 թվականներին եղել է Կաթոլիկ օգնության ծառայության ծրագրերի ղեկավար։ 2003-2007 թվականներին «Թուֆենկյան» բարեգործական հիմնադրամի ծրագրերի շինարարության գծով պատասխանատու։

2000 թվականի հունիսի 18-ին Նորագյուղի թիվ 15 ընտրատարածքից ընտրվել է Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավոր։

2007- 2008 թվականներին եղել է Արցախի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր միգրացիայի, փախստականների և վերաբնակեցման վարչության պետ։

2008-2010 թվականներին եղել է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի վարչակազմի ղեկավար։

2010 թվականի մայիսի 23-ի խորհրդարանական ընտրություններում թիվ 16 ընտրատարածքից ընտրվել է Արցախի Հանրապետության հինգերորդ գումարման Ազգային Ժողովի պատգամավոր։

2010 թվականի հունիսի 10-ին ընտրվել է Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի ֆինանսաբյուջետային և տնտեսական կառավարման հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։

Եղել է Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի «Դաշնակցություն» խմբակցության անդամ։

«Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն» կուսակցության անդամ է։

Մահացել է 2014 թվականի մայիսի 7-ին 53 տարեկանում։

Ունի երեք զավակ։

Պարգևներ
--------

* «Մխիթար Գոշ» մեդալ (Արցախի Հանրապետության նախագահի թիվ 81-Ա հրամանագիր 29.08.2014 թվական)

Տես նաև
-------

Արցախի 5-րդ գումարման Ազգային ժողովի ընտրություններ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Մարտիրոսյան Կամո Սերգեյի». *www.nankr.am*. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 23-ին.
2. ↑  «18 հունիսի 2000թ. | ԼՂՀ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով» (ռուսերեն). Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 23-ին.
3. ↑  «23 մայիսի 2010թ. | ԼՂՀ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով» (ռուսերեն). Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 23-ին.
4. ↑  «Արցախի 5-րդ գումարման Ազգային ժողովի ընտրություններ - Վիքիպեդիա՝ ազատ հանրագիտարան». *duhoc.cn*. Արխիվացված է օրիգինալից 2023 թ․ օգոստոսի 23-ին. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 23-ին.
5. ↑  «Առաքինի դաշնակցականը. Կամո Մարտիրոսյան». *Նորություններ Արցախից aparaj.am*. 2015 թ․ մայիսի 18. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 23-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՊԱՏԳԱՄԱՎՈՐՆԵՐ
* Արցախի 5-րդ գումարման Ազգային ժողովի ընտրություններ
**Ալյասկյան մալամուտ** (անգլ. Alaskan Malamute), ընտանի շների հինավուրց, խոշոր, լծկան և ծանրաքարշ ցեղատեսակ։ 2010 թվականից համարվում է Ալյասկայի խորհրդանիշը։

Ցեղատեսակի պատմությունը
-----------------------

Ցեղատեսակի պատմությունն սկսվում է դարերի խորքից, երբ այն ապրում էր Ալյասկայի էսկիմոսների ինուպիատ ցեղի մալեմյուտ ցեղախմբի ներկայացուցիչների հետ կողք-կողքի։ Այս ցեղատեսակի շները մեծ նշանակություն ունեին բնիկների համար։ Նրանց համագործակցությունը շահավետ էր երկուստեք։ Բացի սահնակին լծված ծանր բեռներ տեղափոխելուց, ալյասկյան մալամուտները կարողանում էին որսորդություն անել և վարժեցվում էին նույնիսկ արջի վրա հարձակվելուն։

1896 թվականին Կլոնդայքում սկսված ոսկու տենդի ժամանակներում, մալամուտների ծառայությունը առավել անգնահատելի դարձավ։ Հաճախ նրանց խաչասերում էին այլ ցեղատեսակների հետ, առավել արդյունավետ ցեղատեսակներ ստանալու նպատակով։

2004 թվականին ժամանակակից ալյասկյան մալամուտի ԴՆԹ-ի անալիզը ցույց է տվել, որ նրանք աշխարհի հինավուրց ցեղատեսակներից մեկն են և գենետիկորեն տարբերվում են մյուս ցեղատեսակներից։ 2013 թվականի հետազոտությունների արդյունքում պարզվել է, որ ալյասկյան մալամուտները ծագում են արևելյան Ասիայից։

Հիմնականում որպես ցեղատեսակ հայտնի է դարձել 1935 թվականին։

Ընդհանուր բնութագիրը
--------------------

Ցեղատեսակն ունի ամուր մարմնակազմվածք, երկար ու խիտ կոպիտ մազածածկ։ Իրեն հիանալի է զգում ձնառատ վայրերում։

Խելացի է, մարդամոտ, սակայն այնքան էլ հակված չէ ենթարկվելուն և հաճախ դրսևորում է համառություն։ Ունի ուժեղ բնավորություն և ցանկացած իրադրությունում ի հայտ են գալիս լիդեր լինելու հավակնությունները։ Մալամուտներին պետք է վարժեցնել և դաստիարակել դեռ վաղ հասակից՝ ապացուցելով թե ով է տերը։ Մի քանի ցեղատեսակների շների խմբի մեջ հաստատ համոզված եղեք, որ ալյասկյան մալամուտը կստանձնի ոհմակի առաջնորդի դերը։

Ընդհանուր առմամբ լինելով ագրեսիվ, մարդկանց նկատմամբ ագրեսիվ չեն, այդ իսկ պատճառով, որպես պահապան նրանից դուրս չի գա։

Ունեն նշաձև, շագանակագույնի երանգներով աչքեր։ Հաճախ հանդիպում են երկնագույն աչքերով, որոնք համարվում են թերություն։

Ցանկալի են ալյասկյան մալամուտների հետևյալ մարմնական տվյալները. մնդավի բարձրությունը՝ 63,5 սմ (արու), 58,5 սմ (էգ), քաշը՝ 39 կգ (արու), 34 կգ (էգ)։ Գունավորումը տարաբնույթ է։ Հիմնականում բաց գորշի կամ սևի համադրությունը սպիտակի հետ։ Միատարր գույների մեջ գերադասելի է ամբողջովին սպիտակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Parker, H.G. (2004 թ․ մայիսի 21). «Genetic structure of the purebred domestic dog» (PDF). *Science*. **304** (5674): 1160. doi:10.1126/science.1097406. PMID 15155949. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2015 թ․ սեպտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 8-ին. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
2. ↑  «Alaskan malamute becomes latest official state dog». *The Washington Post*. 2010 թ․ օգոստոսի 31. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 8-ին.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ph208149 |

 |
**Արման Դորյան** (անգլ.՝ Armand Dorian, 1973, Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), հայազգի ամերիկացի բժիշկ, Վերդագո Հիլզ հիվանդանոցի բժիշկ ռեանիմատոլոգ, հեռուստատեսային բժշկական խորհրդատու, դերասան, հեռուստահաղորդավար, ձեռնարկատեր։

Կենսագրություն
--------------

### Բժիշկ

Հայ գաղթականների որդի է՝ ծնունդով Լոս Անջելեսից։ Դպրոցական ավարտական դասարանում հայտնի է եղել որպես հրաժեշտի խոսք ասող՝ «վալեդիկտոր» (անգլ.՝ valedictorian): Ավարտել է Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանի կենսաբանության ֆակուլտետը, ստացել դոկտորի աստիճան։ Զբաղվել է մարդու գենետիկայի և արևադարձային կենսաբանության բնագավառում հետազոտություններով։ Բժշկական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան ստացել է Հավայան համալսարանին կից Ջոն Ա. Բրյոնսի անվան բժշկական դպրոցից՝ պաշտպանելով դիպլոմային աշխատանքը այլընտրանքային և ամբողջական բժշկության կիրառումը թեմայով։ Հետագա պրակտիկան անցել է ապագա շտապօգնության բժիշկների համար հատուկ ծրագրով Կալիֆորնիայի համալսարանին կից Վեստվուդի և Օլայվ Վյու հոսպիտալներում և շուտով դարձել Ռեանիմատոլոգնրի ամերիկյան քոլեջի գործընկերը։ Վերդագո Հիլզ հիվանդանոցում զբաղեցրել է ռեանիմատոլոգի պաշտոնը, հետագայում՝ առաջխաղացման և ֆինանսական բաժնի վարիչի պաշտոնը։

### Գործարար

Էներգետիկ ըմպելիքների շուկայում Դորյանը գովազդում է նոր ըմպելիք, որը կոչվում է «*DOX Cardio Water*», որը պարունակում է կարմիր գինու հակաօքսիդանտ ռեսվերատրոլ։ Դորյանին է պատկանում նաև «*Fastercare*» առաջին բուժօգնության կլինիկաների ցանցը։ Նա զբաղեցնում է «*Superior Home Health Services Inc.*» վերականգնողական կենտրոնի տնօրենի պաշտոնը։ Երկու անգամ անընդմեջ շահել է *Home Care Elite* մրցանակը։

### Հեռուստատեսությունում

Արման Դորյանը հայտնի է որպես «Մահաբեր մարտիկ» հեռուստաշոուի հաղորդավար և բժշկական խորհրդատու, որտեղ նա վերլուծում է սառը, նետման, հրազենի և այլ զինատեսակների պատճառած վնասը։ Նա հետազոտություններ է անցկացնում փրփրապլաստից կամ բալիստիկ գելից պատրաստված մանեկենների, ինչպես նաև խոզերի և կովի մարմինների վրա։

Երեք սեզոնների ընթացքում խաղացել է ինքն իր դերը «Շտապ օգնության չպատմված պատմություններ» (անգլ.՝ Untold Stories of the ER) հեռուստատեսային վավերագրական հեռուստասերիալում, ինչպես նաև եղել է «Երեք գետեր» հեռուստասերիալում հրավիրված աստղ։ Նկարահանվել է «Ապոկալիպսիսի յոթ նշանները» (անգլ.՝ The Seven Signs of the Apocalypse) և «Ախտորոշում X» (անգլ.՝ Diagnosis X) վավերագրական ֆիլմերում։ Աշխատել է որպես խորհրդատու «Գրեյի անատոմիա», «Մեր կյանքի օրերը», «Շտապ օգնություն» և «Hawthorne» հեռուստասերիալներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  DR. RICHARD A. GATTI // PERSPECTIVES AND GOALS Archived 2011-10-08 at the Wayback Machine.(անգլ.)
2. ↑  «John A. Burns School of Medicine: About Us». *hawaii.edu*. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 18-ին.
3. ↑  An emergency room physician’s imprint on ER Archived 2014-12-18 at the Wayback Machine.(անգլ.)
4. ↑  «Armand Dorian». *IMDb*. Վերցված է 2016 թ․ մարտի 15-ին.
**Վենսեսլաո Մոգել Հեռռերա** (իսպ.՝ Wenceslao Moguel Herrera, մամուլում հայտնի որպես *Էլ Ֆուսիլդաո* (իսպաներենից՝ *գնդակահարվածը*, նոյեմբերի 1, 1896(1896-11-01) - հուլիսի 29, 1976(1976-07-29), Մերիդա, Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ), Պանչո Վիլյայի հրամանատարության ներքո ծառայած մեքսիկացի զինվոր, որը գերեվարվել է 1915 թվականի մարտի 18-ին, Մեքսիկական հեղափոխության ժամանակ, և փրկվել՝ կրակախմբի իրականացրած մահապատժից։

Պատմություն
-----------

Մոգելը մահվան է դատապարտվել առանց դատավարության։ Նրա մարմնին հասցվել է 8-9 կրակոց։

Նրա փրկվելու մասին պատմությունները տարբեր են։ Որոշ աղբյուրներ վկայում են, որ հաջորդ օրը Միգելի անգիտակից մարմինը հայտնաբերել են նրա զինակիցների մահացած մարմինների կողքին։ Մոգելին ցուցաբերել են բժշկական օգնություն և նրա վիճակը բարելավվել է։ Այլ աղբյուրների տվյալներով՝ Մոգելը սողալով հասել է սուրբ Ջեյմսի անվան եկեղեցի, որտեղ նրան հայտնաբերել է եկեղեցու անդամներից մեկը՝ տանելով Մոգելին իր տուն։ Մոգելն այնտեղ մնացել է մինչև լրիվ ապաքինվելը։ Գլխին եզրափակիչ մահացու կրակոց ստանալուց հետո, այնուամենայնիվ, Մոգելը ողջ է մնացել։ Նրա երեսն ամբողջությամբ պատված է եղել սպիերով և վերքերով։

Մոգելը 1937 թվականի հուլիսի 16-ին մասնակցել է Ռիփլիի «Ուզում եք հավատացեք, ուզում եք՝ ոչ» ռադիոհաղորդմանը։

Վենսեսլաոն բրիտանացի արտիստ Չումբաուանբայի «Էլ Ֆուսիլդաո» երգի հերոսն է։ Այն ներառված է խմբի 13-րդ երաժշտական ալբոմում։

Ծանթագրություններ
-----------------

1. 1 2
2. 1 2 3 4
3. 1 2  «The Evening Independent». 1935 թ․ հունիսի 28. էջ 10.
4. ↑  Pacheco, Edgar A. Santiago (2020 թ․ նոյեմբերի 4). «Los libros del fusilado de Halachó». *Informe Fracto* (մեքսիկական իսպաներեն). Վերցված է 2021 թ․ մարտի 19-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ url-status (link)
5. 1 2  mexicomystic (2014 թ․ օգոստոսի 21). «The Firing Squad». *Mexico Mystic's Blog – Expat In Tlaxcala*. Վերցված է 2016 թ․ փետրվարի 6-ին.
6. ↑  «The Free Lance-Star». 1937 թ․ հուլիսի 16. էջ 5.

Մատենագրություն
---------------

* Wenceslao Moguel. El milagro del Santo de Halachó, o Historia de un Fusilado. – Merida, 1967. – 186 pp.
**Պավել Մոնչիվոդա-Յաստշեմբսկի** (լեհ.՝ Paweł Mąciwoda-Jastrzębski, փետրվարի 20, 1967(1967-02-20), Վելիչկա, Lesser Poland Voivodeship, Լեհաստան), լեհ բաս կիթառիստ։ 2004 թվականի հունվարի 10-ից հանդիսանում է Scorpions խմբի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Պավելը բաս կիթառ սկսել է նվագել 15 տարեկանից, որի համար ստացել է «բեյբի» (անգլերենից՝ "մանուկ") մականունը։ 80-ական թվականներին եղել է ջազային Little Egoists խմբի անդամ, որի կազմում թողարկել է իր առաջին կոմպակտ սկավառակը (Radio Wieliczka): Եղել է Düpa ևPüdelsi խմբերի անդամ։ Նա ջազ-ռոքային Walk Away խմբի անդամ է եղել, որտեղ ձայնագրել է Magic Lady. ալբոմը։

1990 թվականին մեկնել է ԱՄՆ։ ԱՄՆ-ում դարձել է բլյուս ռոքային Homewreckers խմբի անդամ։ 1991 թվականին երաժիշտը տեղափոխվել է Ֆլորիդա, որտեղ միացել է Genitorturers խմբին։ Ավելի ուշ մեկնել է Նյու Յորք և Չիկագո՝ համագործակցելով մի շարք խմբերի հետ։ 1996 թվականին Ադամ Հոլցմանի հետ միասին ստեղծել է «Section 31» խումբը՝ ձայնագրելով Time Traveler ալբոմը։

1997-1999 թվականներին TSA խմբում ձայնագրել է իր երկրորդ կոմպակտ սկավառակը։ 2001 թվականին վերադարձել է Լեհաստան։ Համագործակցել է տեղի խմբերի հետ՝ Oddział Zamknięty, Funk de Nite, Redkot, LAPd, Virgin Snatch։

2003 թվականի դեկտեմբերի 20-ին տեղի ունեցավ նրա առաջին համերգը Scorpions խմբի հետ։ Խմբի պաշտոնական ներկայացուցիչ դարձավ 2004 թվականի հունվարի 10-ին։ Նրա մասնակցությամբ թողարկվեցին «Unbreakable» (2004 թվական), «Humanity — Hour 1» 2007, «Sting In The Tail» (2010 թվական), «Comeblack» (2011 թվական) և «Return To Forever» (2015 թվական) սինգլները։

2009 թվականին Ջեգոջ Մարկովսկու, Պետեր Վրուբելի, Օլաֆ Դերգլասոֆի և Մաց Մալենչուկ հետ մասնակցել է WU-HAE խմբի առաջին ալբոմի ձայնագրման աշխատանքներին։ Ալբոմը ստացել է Opera Nowohucka անվանումը։

2013 թվականին ճանաչվել է Լեհաստանի լավագույն բաս կիթառիստ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Discogs — 2000.
2. ↑  «Luty». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հունիսի 7-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունիսի 7-ին.
3. ↑  «Paweł Mąciwoda | Scorpions». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունվարի 30-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 30-ին.
4. ↑  «Maleńczuk gościnnie na nowej płycie Wu-Hae | Pozytywy». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 28-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 30-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* Archived 2010-03-29 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · Մետալում հանրագիտարան · MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000062425603 · NKC: xx0097085 · VIAF: 15150565572306250788 · WorldCat VIAF: 15150565572306250788 |

 |
**Օթխթայի վանք** (վրաց.՝ ოთხთა ეკლესია, *բառացի թարգմանությամբ*՝ **Չորսի եկեղեցի**), վրաց ուղղափառական եկեղեցի, X դարի վրացական ճարտարապետության գլուխգործոցներից մեկը։ Տեղակայված է ժամանակակից Թուրքիայի տարածքում՝ Ճորոխգետի հովտում՝ Օթխթա գյուղից 5 կմ հեռավորության վրա։ Օթխթայի եկեղեցին ու Պարխալիի վանքը ուշ շրջանի բազիլիկայի նմուշներ են։ Գրավոր աղբյուրների համաձայն՝ Օթխթայի վանքը եղել է երբևէ գոյություն ունեցած վանական համալիրի գլխավոր եկեղեցին։

Օթխայի վանքն իր կառուցվածքով տարբերվում է վաղ շրջանի բազիլիկ եկեղեցիներից (ինչպիսիք են, օրինակ՝ Բոլնիսի ու Ուրբնիսի եկեղեցիները)։

Կենտրոնական նավը, որ ավարտվում է աբսիդներով, բավական բարձր է կողմնային նավերից։ Կառույցի պատերը դրսից զարդարված են նեղ ու բարձր դեկորատիվ կամարներով։ Եկեղեցին կառուցված է աղյուսով ու որմնաքարով, երեսպատված է շագանակագույն քարով։ Պատերը ներսից զարդարված են որմնանկարներով։ Գլխավոր եկեղեցու կողքին պահպանվել են սեղանատան ու եռակամար մեծ շինության (հավանաբար եղել է սեմինարիա) ավերակները։ Այդտեղ է գտնվում նաև ոչ մեծ մի մատուռ, որում եղել է դամբարան։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Վրացական սովետական հանրագիտարան, հատոր 7, էջ 505, Թբիլիսի, 1984:
**«Բատակլան»** (ֆր.՝ Bataclan), թատրոն Փարիզում, որը գտնվում է Վոլտեր բուլվարում, Փարիզի 11-րդ շրջանում։ Թատրոնի ճարտարապետն է ազգությանբ ֆրանսիացի Շառլ Դյուվալը։

Պատմություն
-----------

Բատակլանը ինքնօրինակ պագոդայով: Լուսանկարվել է մոտ 1900 թվականին
«Բատակլան»-ը ծագել է որպես շինուազրի ոճով մեծ կաբարե, ոգեշնչվելով չինական ճարտարապետությանբ։ Առաջին հարկում գտնվում է թատրոնի սրճարանը, դրա վրա էլ գտնվում է մեծ պարային դահլիճը։ Թատրոնի բացումը տեղի է ունեցել 1865 թվականի փետրվարի 3-ին, որից հետո այն բազմիցս փոխել է իր սեփականատիրոջը։ Մասնավորապես, այստեղ է սկսել իր կարիերան երգիչ Մորիս Շեվալյեն։

1926 թվականին շենքը վաճառվել է և վերածվել է կինոթատրոնի, որը 1933 թվականին հրդեհի արդյունքում տուժել է։ Բնօրինակը շենքը մասամբ քանդվել է։

1950 թվականին, նոր անվտանգության նոր չափանիշների պատճառով շենքը մասնակի ապամոնտաժվել է, իսկ 1969 թվականին կինոթատրոնը փակվել է։ 1983 թվականից գործում է որպես համերգասրահ, հատկապես սիրված ռոք-երաժշտական միջավայրում։

2006 թվականին թատրոնի ճակատային մասը ներկվել է աուտենտիկ գույներով, որ թատրոնն արդեն վաղուց է կորցրել, սակայն օրիգինալ պագոդան չի վերականգնվել։

2015 թվականի նոյեմբերի 13-ի երեկոյան Փարիզում այլ ահաբեկչական գրոհներին զուգահեռ՝ Բատակլանում տեղի է ունեցել հրաձգություն։ Այդ ժամանակ այնտեղ ելույթ էր ունենում ամերիկյան «Eagles of Death» ռոքժխումբը, իսկ դահլիճում անշլագ էր։ Երեք ահաբեկիչ ներխուժել են շենք և կրակել հանդիսատեսի ուղղությամբ։ Հատուկ գործողության ընթացքում ահաբեկիչները կամ սպանվել են կամ գործի դրել մահապարտի գոտին։ Հարձակման ընթացքում մահացել է 89 մարդ, վիրավորվել՝ 200-ը։

Պատկերասրահ
-----------

* Թատրոնի պատի տարրերից մեկըԹատրոնի պատի տարրերից մեկը
* Թատրոնի պատի տարրերիցԹատրոնի պատի տարրերից
* Թատրոնի պատի ճակատային մասի ներկման ժամանակ։ 2006 թվականԹատրոնի պատի ճակատային մասի ներկման ժամանակ։ 2006 թվական
* Շառլի Էբդոյի հրաձգության զոհերին նվիրված քայլերթ։ 2015 թվական, հունվարի 11:Շառլի Էբդոյի հրաձգության զոհերին նվիրված քայլերթ։ 2015 թվական, հունվարի 11:

Տես նաև
-------

* Ահաբեկչական հարձակումներ Փարիզում (նոյեմբեր, 2015)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Base Mérimée
2. ↑  Ֆրանսիայի ազգային գրադարան — 1537.
3. ↑  Duval J.-B. (2015 թ․ նոյեմբերի 14). «Le Bataclan, haut lieu historique de la nuit parisienne» (ֆրանսերեն). Le Huffington Post. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
4. ↑  Rawlinson, Kevin (2015 թ․ նոյեմբերի 13). «Fatal shootings and explosion reported in Paris – live». *The Guardian*. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 13-ին.
5. ↑  Harding, Luke (նոյեմբերի 17, 2015 15.16 GMT). «'Something from Dante's hell': harrowing details of Bataclan siege» (անգլերեն). The Guardian. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 18-ին. `{{cite news}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12463007h · GND: 1102415456 · Mérimée: PA00086554 · VIAF: 125450476 · WorldCat VIAF: 125450476 |

 |
**Աշոտ Արսենի Օրդուխանյան** (ապրիլի 26, 1953(1953-04-26), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կենսաֆիզիկոս։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1989), պրոֆեսոր (1987):

Կենսագրություն
--------------

Աշոտ Օրդուխանյանը ծնվել է 1953 թվականի ապրիլի 26-ին, Երևան քաղաքում։ 1975 թվականին ավարտել է Երևանի պետակսն համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետը։ 1980-1987 թվականներին եղել է ՀՀ առողջապահության նախարարության տեղեկատվահաշվողական կենտրոնի կենսաչափության բաժնի, միաժամանակ՝ Սրտաբանության գիտահետազոտական ինստիտուտի մաթեմատիկայի վիճակագրության խմբի, 1987-1992 թվականներևի՝ Երևանի պետական համալսարանի կենսաչափության և ծրագրավորման հատուկ դասընթացների ղեկավար։ 1992 թվականին եղել է առաջատար գիտաշխատող, միաժամանակ՝ Սեյսմիկ պաշտպանության ազգային ծառայության սեյսմոլոգիայի բաժնի, 1992-1994 թվականներին՝ Մոսկվայի «Հոմոսֆերա» անկախ հետազոտությունների ինստիտուտի «Կենսաչափություն» լաբորատորիայի վարիչ, 1994-1996 թվականներին աշխատել է ՌԴ կառավարությանը կից բժշկական կենտրոնի գլխավոր գիտահետազոտական հաշվողական կենտրոնում, միաժամանակ՝ Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոս, 1997 թվականին՝ Մոսկվայի ձեռներեցության և իրավունքի ինստիտուտի էկոլոգիայի դասընթացի ղեկավար, 1998-2000 թվականներին՝ Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ֆիզքիմիայի դեղաբանության տեսական հիմնախնդիրների կենտրոնի համակարգչային մոդելավորման լաբորատորիայի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են մաթեմատիկական կենսաչափության հիմնախնդիրներին. զբաղվել է կենսաբանության ու բժշկագիտության հիմնահարցերի լուծման նպատակով մաթեմատիկայի և ծրագրավորման կիրառման եղանակների մշակմամբ։

Աշխատություններ
---------------

* Принципы классификации биологических структур с гетерогенным поведением : (Сценарии биомат. моделирования) : автореферат дис. ... доктора биологических наук : 03.00.02 / АН СССР. Сиб. отд-ние. Ин-т биофизики. - Красноярск, 1989. - 52.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007, էջ 688։
2. ↑  «Ордуханян, Ашот Арсенович - Принципы классификации биологических структур с гетерогенным поведением : (Сценарии биомат. моделирования) : автореферат дис. ... доктора биологических наук : 03.00.02 - Search RSL». *search.rsl.ru*. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 6-ին.
**Ալան Քրուբալյան** (ֆր.՝ Alain Croubalian, 1964, Մոնրեալ), հայկական արմատներով բազելաբնակ երաժիշտ, լրագրող, սցենարիստ։

1985-2005 թվականներին եղել է շվեյցարական *Maniacs* փանկ ռոք խմբի բասահար, կիթառահար և երգիչ, 1998 թվականից՝ *The Dead Brothers* ֆոլք ռոք խմբի ղեկավարը։ 2002 թվականին ստեղծել է *Day of the Dead* («Մահացածների օրը») մյուզիքլը շվեյցարական Expo.02 ազգային ցուցահանդեսի համար, ինչպես նաև երաժշտություն Անդրեա Շուլերի և Օլիվեր Ռուտսի «*Flammend' Herz*» ֆիլմի համար։ Որպես երաժիշտ և դերասան՝ աշխատել է ռեժիսորներ Կարին Հենկելի, Մերեթ Մատերի և Լարս-Օլե Վալբուրգի հետ, ի թիվս այլոց, Շաուսպիելհաուս Ցյուրիխում, Շլախտհաուս Բեռնում, Բազելի թատրոնում և Հանովերի Ստատսթատրոնում։

Կենսագրություն
--------------

Ալան Քրուբալյանը ծնվել է 1964 թվականին, Մոնրեալում, հայ Հայկ Պողոսի և շվեյցարուհի Մարիանի ընտանիքում։ Հայրը՝ Հայկ Պողոսը, Մոնրեալ է տեղափոխվել Կահիրեից։ Նրա ընտանիքը Հայոց ցեղասպանությունից մազապուրծ հաստատվել է Մարսելում, ապա տեղափոխվել Նյու Յորք, Դետրոյթ, Սան Պաուլո, այնուհետև վերադարձել Կահիրե, որտեղ Հայկ Պողոսը լուսնկարչատուն է բացել։ Լուսնկարել է նաև Եգիպտոսի թագավոր Ֆարուքին։

1972 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Շվեյցարիա, շուրջ 15 տարի ապրել են Ժնևում, ապա տեղափոխվել են Կահիրե, քանի որ հայրը նշանակվել է Շվեյցարական բանկի ներկայացուցիչ։

1982-1988 թվականներին սովորել և ավարտել է Ժնևի համալսարանի միջազգային հարաբերությունների, պատմության և քաղաքագիտության բաժին։ Տիրապետում է ֆրանսերեն, անգլերեն, գերմաներեն և իտալերեն լեզուներին։

Թղթակցել է տարբեր լրատվամիջոցների, այդ թվում Tribune de Geneve պարբերականին, Շվեյցարական ռադիոյում ֆրանսերենով վարում է առավոտյան լուրերի բաժինը։ Լուրերի ծրագիրը 2021 թվականին արժանացել է Շվեյցարական ազգային ռադիոյի՝ RTS-ի հատուկ մրցանակին։

*Maniacs* և *The Dead Brothers*
-------------------------------

Ալան Քրուբալյանը հիմնել է *Maniacs* և *The Dead Brothers* երաժշտական խմբերը։ Երաժշտական գործունեության ընթացքում թողարկել է 16 ալբոմ։ Երգերը ձայնագրել է չորս լեզվով։

«Արմենիա» ֆիլմ
--------------

2015 թվականին, Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին, մեկնել է Երևան և նկարահանել «Արմենիա» (Հայաստան) ֆիլմը (ռեժիսոր և սցենարիստ՝ Մ․ Լիթթլեր)։ Ֆիլմում ներկայացրել է հոր՝ Հայկ Պողոսի պատմությունը, որը Բազելից ճամփորդում է Մարսել՝ իր մանկության քաղաքը, ապա հայրենիք՝ Հայաստան, վերագտնելու իր պապերի անցած ճանապարհը ցեղասպանությունից մինչև մեր օրեր, բացահայտելու հայկական ինքնությունն ու մշակույթը, լինում է արխիվներում, կարդում ցեղասպանության մասին գրքեր և իր ընտանիքի մասին հին թղթեր գտնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Օրեր եվրոպական անկախ ամսագիր։ Հայերը Շվեյցարիայում․ պատմությունը, ներկան և ապագան։ 1-4/89/2021: Ալան Քրուբալյան․ «Ես մշտապես զգում եմ, որ հայ եմ», էջ 102, 108
2. ↑  DER JOURNALIST, MUSIKER UND SCHAUSPIELER ALAIN CROUBALIAN IST GESTORBEN
3. ↑  Alain Croubalian
**Արթուր Լայստ** (Arthur Leist. հուլիսի 8, 1852(1852-07-08), Վրոցլավ, Սիլեզիա, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական միություն - մարտի 22, 1927(1927-03-22), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), գերմանացի գրականագետ, հայագետ, վրացագետ։

Կենսագրություն
--------------

1884 թվականին այցելել է Թիֆլիս, գործուն մասնակցություն ունեցել հայ գրական-մշակութային կյանքին։

Կազմել է վրացական պոեզիայի առաջին անթոլոգիան գերմաներենով (1887), Իլյա Ճավճավաձեի օգնությամբ հրատարակել է Շոթա Ռուսթավելիի «Ընձենավորը» էպիկական պոեմի ամբողջական գերմաներեն թարգմանությունը (1889)։

1886 թվականին Լայպցիգում հայագետ, թարգմանիչ Աշոտ Հովհաննիսյանի հետ գերմաներեն հրատարակել է «Հայկական գրադարան» մատենաշարը, որտեղ զետեղել է Խաչատուր Աբովյանի, Րաֆֆու, Գաբրիել Սունդուկյանի, Պերճ Պռոշյանի երկերից, նաև իր հոդվածները հայ բանաստեղծության, արձակի ու պարբերական մամուլի մասին։

«Հայ բանաստեղծներ» (1898) ժողովածուում Լայստը ամփոփել է իր թարգմանությունները Սայաթ-Նովայի, Ղևոնդ Ալիշանի, Ռ. Պատկանյանի գործերից և հայկական ժողովրդական երգերի տեքստեր։

Գերմաներեն է դասավանդել Թբիլիսիի պետական համալսարանում։ Ապրել է Զուբալաշվիլի եղբայրների փողոցում

Թաղված է Դիդուբեի պանթեոնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  интернет-версия
2. ↑  «Улица братьев Зулабашвили». Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ դեկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 23-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 127507930 · ISNI: 0000000364825821 · NLP: a0000002416163 · NTA: 132730642 · NUKAT: n2010142794 · SUDOC: 188592334 · VIAF: 229334408 · WorldCat VIAF: 229334408 |

 |

 |
**Շիրազ Ալեքսանդրի Մարգարյան** (ապրիլի 14, 1947, Քարաշեն, Գորիսի շրջան), հայ քիմիկոս, քիմիական գիտությունների դոկտոր պրոֆեսոր, բանասիրական գիությունների դոկտոր Ալեքսանդր Մարգարյանի որդին։

Կենսագրություն
--------------

1970 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի քիմիական ֆակուլտետը և 1974 թվականին ԽՍՀՄ ԳԱ ֆիզիկական քիմիայի ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ 1975 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական դիսերտացիան «Միջուկների քիմիական բևեռացման քանակական ուսումնասիրություն» թեմայով։ Դոկտորական դիսերտացիայի թեման եղել է «Սուլֆոքսիդների, սուլֆիդների, եթերների և ամինների միջմոլեկուլային փոխազդեցուրյունները և ռեակցիաներ» աշխատությունը։ Որպես գիտական աշխատող ու հրավիրված պրոֆեսոր եղել է Ցյուրիխի (Շվեյցարիա) համալսարանի ֆիզիկական քիմիայի ինստիտուտում (1991), Բոլոնիայի համալսարանի Ջ. Չամիչյանի անվանքիմիական ինստիտուտում (1998, 2000, 2003), ԱՄՆ Հյուսիս-արևմտյան համալսարանում (1999, 2004 ), Մյունստերի համալսարանի ֆիզիկական քիմիայի ինստիտուտ (1998), Ռեգենսբուրգի համալսարանի ֆիզիկական քիմիայի ինստիտուտ (2006), Բոխումի համալսարան, Գերմանիա (2010), Սաարլանդի համալսարան (2010)։

Հեղինակ է ավելի քան 100 գիտական հրապարակումների։ Եղել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկական քիմիայի ամբիոնի վարիչը։

Բնական գիտությունների զարգացման բնագավառում «Բջջային թաղանթների տեղափոխիչ և ֆերմենտային ակտիվությունն ու նրանց փոխազդեցությունում ծծումբ պարունակող օրգանական միացությունների հետ» գիտական հոդվածների շարքի համար (համահեղինակներ Կարինե Բաղրամյան, Արմեն Թռչունյան) 2002 թվականին արժանացել է ՀՀ նախագահի մրցանակի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Շիրազ Մարգարյան». *presidentprize.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ հուլիսի 16-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 5-ին.
2. ↑  «ԱՐԺԵՎՈՐՎԵՑ ՊՐՈՖԵՍՈՐ ՇԻՐԱԶ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆԻ ԳԻՏԱՄԱՆԿԱՎԱՐԺԱԿԱՆ ՈՒՂԻՆ». *ysu.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 19-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 5-ին.
3. ↑  «Էջ:Armenia Encyclopedia.djvu/1065 — Վիքիդարան». *hy.wikisource.org*. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 5-ին.
4. ↑  Fund, Hayastan All Armenian. «2002 թ.-ի ՄՐՑԱՆԱԿԱԿԻՐՆԵՐ». *himnadram.org* (անգլերեն). Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 4-ին.
5. ↑  «Մրցանակակիրներ». *presidentprize.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ հուլիսի 17-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 5-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Շիրազ Մարգարյան Archived 2019-05-07 at the Wayback Machine.
Ղազարոս Զաքարի Բուդաղյան , հայ բառարանագիր, արևելագետ։

Կենսագրություն
--------------

Ղազարոս Բուդաղյանը ծնվել է 1812 թվականի ապրիլի 12-ին Աստրախանում։ 1840 թվականին ավարտել է Կազանի համալսարանը։ Թաթարերեն է դասավանդել Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանում։ Հեղինակ է «Համեմատական բառարան թուրք-­թաթարերեն բարբառների՝ ռուսերեն թարգմանությամբ» (1868–1871, վերջին հրատարակչություն 1960) արժեքավոր աշխատության։ Կազմել է նաև դասագրքեր և ուսումնական ձեռնարկներ։ Մահացել է 1878 թվականի դեկտեմբերի 30-ին՝ Սանկտ Պետերբուրգում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «- Ղազարոս Բուդաղյան». *avproduction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2023 թ․ հուլիսի 1-ին. Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 1-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՂԱԶԱՐՈՍ ԶԱՔԱՐԻ ֊ ԲՈՒԴԱՂՅԱՆ (ԲՈՒԴԱՂՈՎ)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Էսմաթ Բաղերպուր Բաբոլի** (պարս.՝ عصمت باقرپور بابلی, (փետրվարի 26, 1924(1924-02-26), Բաբոլ, Կենտրոնական շրջան, Բաբոլի մարզ, Մազանդարան, Իրան - սեպտեմբերի 1, 2004(2004-09-01), Թեհրան, Իրան), հայտնի է նաև որպես **Դելկաշ** (պարս.՝ دلکش), հազվագյուտ և եզակի ձայնով իրանցի դիվա երգչուհի, երբեմն հանդես է եկել որպես դերասանուհի։

Կենսագրություն
--------------

Իրանցի ամենահայտնի վոկալիստներից մեկը՝ Դելկաշը, ծնվել է Բաբոլում. բամբակի վաճառականի դուստր էր, որը բացի նրանից ուներ ևս 9 երեխա։ Նա տեղափոխվել է Թեհրան` սովորելու (որտեղ էլ մնացել է մինչև իր մահը` 2004 թվականը), սակայն նրա տաղանդը շուտով բացահայտվել է, և նա ներկայացվել է երգարվեստի ժամանակի վարպետներ Ռուհոլա Խալեղիին և Աբդոլալի Վազիրիին։ Խալեղին նրան Դելկաշ է անվանել։

Դելկաշը սկսել է զբաղվել հանրային երգեցողությամբ 1943 թվականին և Իրանի ռադիոյում աշխատանքի է ընդունվել 1945 թվականին՝ ծրագրի ստեղծումից միայն հինգ տարի անց։ Այնտեղ նա կոմպոզիտոր Մեհդի Խալեդիի հետ աշխատել է յոթ տարի՝ մինչև 1952 թվականը. այս տարիները նրանց երկուսին էլ շատ հայտնի են դարձրել։ Նրա լավագույն երգերը գրվել են իրանցի բանաստեղծ Ռահիմ Մոյնի Քերմանշահիի և իրանցի կոմպոզիտոր Ալի Թաջվիդիի կողմից, 1954-1969 թվականներին։

Նա *Նիլուֆար* կեղծանվամբ (պարս.՝ نیلوفر) հանդես է եկել նաև որպես երգերի հեղինակ, ինչպես նաև խաղացել է մի քանի իրանական ֆիլմերում։ Նա աշխատել է երգիչ և կիթառահար երաժիշտ, ջազի սուլթան Վիգեն Դերդերիանի հետ։ Նրանց «Delam Mikhast» դուետը կարելի է լսել YouTube կայքում։ Դելկաշը մահացել է 2004 թվականի սեպտեմբերին, 80 տարեկան հասակում, Թեհրանում և թաղված է Քարաջում գտնվող արվեստագետների հայտնի «Էմամզադեհ Թահեր» գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Arts». BBC Persian. 2004 թ․ սեպտեմբերի 2. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 19-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Yade Man Kon یاد من کن by Delkash.
* Դելկեշ Internet Movie Database կայքում
* Photograph of the graveside of Delkash at Emamzadeh Taher|Emamzadeh Taher Cemetery, Mehrshahr: .

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Find A Grave |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 112573924X · ISNI: 0000000406631372 · VIAF: 1740148753682341320003 · WorldCat VIAF: 1740148753682341320003 |

 |
**«Ժամադրություն Սամարայում»** (անգլ.՝ Appointment in Samarra), ամերիկացի գրող Ջոն Հենրի Օ′Հարայի առաջին և ամենահայտնի վեպը, որը գրվել է 1934 թվականին։ Ինչպես հեղինակի մյուս ստեղծագործությունները, այս մեկը ևս նկարագում է 1920-ական թվականների ամերիկյան հասարակության միջին դասի կյանքը։

Նկարագիր
--------

Ստեղծագործության վերնագիրը հղում է Սոմերսեթ Մոեմի հին միջագետքյան պատմությանը, որը ներկայացվում է որպես վեպի բնաբան։ Բաղդադից մի առևտրական իր ծառային ուղարկում է շուկա սննդամթերքի հետևից։ Դրանից որոշ ժամանակ անց, ծառան գունատ և դողալով վերադառնում է տուն ու առևտրականին ասում, որ շուկայում նա հանդիպել է մի կնոջ, որի մեջ նա ճանաչել է մահվանը։ Վերջինս նրան սպառնալից նշան է արել։ Վերցնելով առևտրականի ձին՝ նա մեծ արագությամբ սլանում է մոտ 75 մղոն (125 կիլոմետր) հեռավորության վրա գտնվող Սամարա քաղաք, որտեղ, նրա կարծիքով, մահը չէր գտնի նրան։ Դրանից հետո առևտրականը գնում է շուկա, գտնում մահվանը և հարցնում, թե ինչու է իր ծառային սպառնալից նշան արել։ Մահը պատասխանում է. «Դա սպառնալից նշան չէր, ես պարզապես զարմանքից ցնցվեցի։ Ես զարմացած էի, տեսնելով նրան Բաղդադում, քանի որ այսօր երեկոյան Սամարայում նրա հետ հանդիպում էր նշանակված»։

1952 թվականի հրատարակության իր նախաբանում Օ′Հարան գրում է, որ վեպի աշխատանքային անվանումը եղել է «Դժոխային պուրակ» (անգլ.՝ The Infernal Grove): Նա «Ժամադրություն Սամարայում» վեպի վերնագրի գաղափարն ստացել է այն ժամանակ, երբ Դորոթի Փարկերն իրեն պատմել է Մոեմի պիեսի պատմությունը։ Հարայի խոսքով՝ «Դորոթին չի հավանում անվանումը, (հրատարակիչ) Ալֆրեդ Հարքորթը չի հավանում անվանումը, իր խմբագիրներին դա չեն հավանում, ոչ մեկ չի հավանում, բացի ինձնից»։ Օ′Հարան այն նկարագրում է որպես «Ջուլիան Ինգլիշի մահվան անխուսափելիության» ցուցում։

Սյուժե
------

Վեպում նկարագրվում է Ջուլիան Ինգլիշի կյանքը։ Վեպի հերոսը ամերիկյան միջին դասի տիպիկ ներկայացուցիչ է, որն իրագործել է կյանքում ընձեռնված բոլոր հնարավորությունները։ Հաջողակ ամուսնություն, տան գնում, փակ արտոնյալ ակումբներին անդամակցություն։ Այդուհանդերձ, այդ ամենն ի չիք է դառնում այն բանից հետո, երբ աշխարհիկ ընդունելություններից մեկի ժամանակ, սեփական քմահաճույքով, տրվում է վիսկիով բաժակը մի մարդու դեմքին շպրտելու գայթակղությանը, որը նույնիսկ իրեն անհայտ պատճառներով ազդում էր իր վրա։

Պարգևներ և մրցանակներ
---------------------

2007 թվականին «Modern Library» հրատարակչությունը «Ժամադրություն Սամարայում» վեպը ներառել է XX դարի անգլերեն լեզվով 100 լավագույն վեպերի ցանկում։

2011 թվականին Time ամսագիրը գիրքը ներառել է 1923 թվականից հետո գրված 100 լավագույն վեպերի ցանկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «100 Best Novels». Modern Library. 2007. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 9-ին. Վերցված է 2009 թ․ հոկտեմբերի 23-ին.
2. ↑  «The List». *101books.net*. 101 Books. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 21-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 21-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|subtitle=` ignored (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Краткое описание творчества Джона О’Хары
* Текст романа // Сайт проекта *readr*.*ru*

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | OCLC |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 384145424503686830336 · WorldCat VIAF: 384145424503686830336 |

 |
**Հաքան Ֆիդան** (թուրք. *Hakan Fidan*, հուլիսի 17, 1968(1968-07-17), Անկարա, Թուրքիա), թուրք քաղաքական գործիչ, դիվանագետ։ Տարբեր ժամանակահատվածներում զբաղեցրել է Թուրքիայի ազգային հետախուզական կազմակերպության (թուրք.՝ *Milli İstihbarat Teşkilatı*) նախագահի պաշտոնը։ 2023 թ. հունիսի 3-ից զբաղեցնում է Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը։

Կենսագրությունը
---------------

Հաքան Ֆիդանը ծնվել է 1968 թ.-ին Թուրքիայի մայրաքաղաք Անկարայում։

ԱՄՆ Մերիլենդ նահանգի համալսարանի (անգլ. The University of Maryland University College, UMUC) կառավարման և քաղաքագիտության ֆակուլտետի մագիստրատուրան ավարտելուց հետո դոկտորի կոչում է ստացել Բիլքենտի համալսարանում։ 1986-2001 թթ.-ին թուրքական բանակի ենթասպա է եղել։ 2003-2007 թթ.-ին գլխավորել է Գործակցության և համակարգման թուրքական գործակալությունը։

2010 թ. մայիսի 27-ից մինչև 2015 թ. փետրվարի 10-ը եղել է Թուրքիայի ազգային հետախուզական կազմակերպության ղեկավարը։ Պաշտոնը լքել է խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցելու համար։ 2015 թ. մարտի 9-ին հրաժարվել է թեկնածությունից և վերադարձել նախկին պաշտոնին։

2009 թ.-ին Օսլոյում Հաքան Ֆիդանը մասնակցել է Քրդական բանվորական կուսակցության հետ գաղտնի խաղաղ բանակցություններին։

2023 թ. հունիսի 3-ին նշանակվել է Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար։

Էրդողանը՝ Ֆիդանի մասին
----------------------

Թուրքագետ Ռուբեն Սաֆրաստյանի խոսքով՝ Թուրքիայի արտգործնախարար Մևլյութ Չավուշօղլուի փոխարինման մասին խոսակցություններ դեռ 2022-ին կային և Ֆիդանի նշանակումն այդ ժամանակ արդեն քննարկվում էր․ 

> ․․․ նա շատ կարևոր մարդ է Էրդողանի համար․ մի անգամ ասել է, որ Ֆիդանը իր և պետության գաղտնիքների պահպանն է․ նա մեծ դեր խաղաց, որ Թուրքիան խուսափի ռազմական հեղաշրջումից։
> 
> 

Ֆիդանը նաև ուղեկցել է Էրդողանին և նախկին ԱԳ նախարար Մևլութ Չավուշօղլուին բարձրաստիճան արտասահմանյան ուղևորությունների ժամանակ, հատկապես՝ Վաշինգտոն և Մոսկվա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Биография Хакана Фидана». *РИА НОВОСТИ*.
2. ↑  «Արարողակա՞րգ, թե՞ դիտավորություն. Էրդողանի երդմնակալությանը վարչապետի մասնակցության մասին քննարկումներ». *Առաջինի լրատվական ալիք*.
3. ↑  «Ո՞վ է ազգությամբ քուրդ Հաքան Ֆիդանը՝ լրտեսական լիազորություններով Թուրքիայի նոր ԱԳ նախարարը․ անդրադարձ». *ՖԱԿՏՈՐ ՏԵՂԵԿԱՏՎԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ*.
**Ֆարհադ Կուրբան օղլի Խալիլով** (ադրբ.՝ Xəlilov Fərhad Qurban oğlu, հոկտեմբերի 26, 1946(1946-10-26), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Ադրբեջանի նկարչության դպրոցի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը, ադրբեջանցի խորհրդային նկարիչ (2002), Արվեստի վաստակավոր գործիչ, Ադրբեջանի նկարիչների միության նախագահ։

Կենսագրություն
--------------

Ֆարհադ Խալիլովը ծնվել է 1946 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Բաքվում։ Նա սովորել է թիվ 23 միջնակարգ դպրոցում։ 1961-1966 թվականներին սովորել է Ազիմ Ազիմզադեի անվան գեղարվեստի դպրոցում։ 1969-1975 թվականներին շարունակել է իր ուսումը Մոսկվայի պոլիգրաֆիական ինստիտուտում։ 1987 թվականին Ֆարհադ Խալիլովը ընտրվել է Ադրբեջանի նկարիչների միության նախագահ։ Աբխերոնի մոտիվները կարևոր դեր են խաղում Ֆարհադ Խալիլովի ստեղծագործության մեջ։

2006 թվականին Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստ Ֆարհադ Խալիլովը ադրբեջանական արվեստի զարգացման գործում ունեցած ավանդի համար պարգևատրվել է «Փառքի» շքանշանով։ 2017 թվականին պարգևատրվել է ԱՊՀ-ի «Միության աստղ» մրցանակով։

Տես նաև
-------

* Ադրբեջանի նկարիչների միություն
* Սաթթար Բախլուլզադե
* Ազիմ Ազիմզադե
* Բեհրուզ Քենգերլի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ադրբեջանի նկարիչների միության կայքը». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 9-ին. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 5-ին.
2. ↑  president.az Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահի պաշտոնական կայքէջը
3. ↑  «Միության աստղ» ԱՊՀ
**Ռոդրիգո դե Խերես** (իսպ.՝ Rodrigo de Jerez), (14-րդ դար, Այամոնտե, Ուելվա, Անդալուզիա, Իսպանիա - *անհայտ*), իսպանացի ծովագնաց, հետազոտող, որը մասնակցել է 1492 թվականին Քրիստափոր Կոլումբոսի Ատլանտյան օվկիանոսով առաջին ճանապարհորդությանը՝ Սանտա Մարիա նավով։ Նա ծնվել է Իսպանիայի հարավ-արևմուտքում գտնվող փոքր Այամոնտե քաղաքում։ Նրան են վերագրում առաջին եվրոպացի առաջին ծխող լինելը։

1492 թվականի հոկտեմբերի 12-ին անձնակազմն առաջին անգամ ծխախոտ է տեսել Բահամյան կղզիների Սան Սալվադոր կղզում, որը բնիկներին հայտնի է որպես Գուանահանի։ Բնիկները նրանց նվիրել են ակնհայտ արժեքավոր «չոր տերևներ, որոնք տարածում են յուրահատուկ բուրմունք»։ Ավելի ուշ անձնակազմը թափել է տերևները։

1492 թվականի նոյեմբերին Կուբայում Խերեսը և Լուիս դե Տորեսը առաջին անգամ նկատել են, թե ինչպես են ծխում բնիկները։ Ըստ երևույթին, բնիկները արմավենու և եգիպտացորենի տերևներից գլանակներ են պատրաստել «թղթից կազմված մուշկետի ձևով»՝ ներսում ծխախոտով։ Մի կողմից վառել են, մյուսի կողմից «խմել» ծուխը։

Խերեսը ընդօրինակել է ծխելու սովորությունը։ Երբ վերադարձել Եվրոպա, այդ սովորությունը ներմուծել է իր հայրենի քաղաք Այամոնտե։ Նրան շրջապատող ծուխը վախեցրել է հարևաններին. իսպանական ինկվիզիցիան նրան բանտարկեց իր «մեղավոր և դժոխային» սովորությունների համար, քանի որ «միայն Սատանան կարող էր մարդուն տալ իր բերանից ծուխը արտաշնչելու ուժ»։ Յոթ տարի անց, երբ նա ազատ է արձակվեց, ծխախոտի օգտագործումը տարածված է եղել Եվրոպայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Rodrigo de Jerez, de eerste roker van Europa». Historiek. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 25-ին.
**Դենիս Գուսև** (ռուս.՝ Денис Гусев, օգոստոսի 11, 1981(1981-08-11), Տիխորեցկ, Կրասնոդարի երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս պրոֆեսիոնալ բոդիբիլդեր։ Դենիսը եղել է առաջին պրոֆեսիոնալ ռուս բոդիբիլդիստը։

Դենիս Գուսևը կշռում է 100-102 կգ, իսկ հասակը կազմում է 186 սմ։ Երկգլուխ մկանը կամ բիցեպսը ունի 43-44 սմ երկարություն։ Կրծքավանդակը՝ 114-116 սմ է, իսկ իրանը՝ 79-83 սմ։

Կենսագրություն
--------------

Դենիս Գուսևը ծնվել է 1981 թվականի նոյեմբերի 8-ին Կրասնոդարի երկրամասի Տիխորեցկ քաղաքում։ Դեռևս մանկուց հետաքրքրված է եղել տարբեր սպորտաձևերով։

Մանկուց ի վեր զբաղվել է ուշուի, կարատե, բասկետբոլ, վոլեյբոլ մարզաձևերով և պարով։ Նա տաս տարեկան հասակում մասնագետի խորհրդով ընդունվել է աթլետիկայի դպրոց և հասել բարձր արդյունքների։ Նա հաղթել է Կրասնոդարի երկրամասի իր հասակակիցների առաջնությունը՝ աթլետիկայի ասպարեզում։

1998 թվականից կրթությունը շարունակել է Կուբանի ֆիզիկական կուլտուրայի պետական համալսարանում։ 2002 թվականին այն ավարտել է գերազանցությամբ և ստացել բակալավրի աստիճան։

2002-2007 թվականին Դենիսը աշխատել է «Եվրոսետ» կազմակերպությունում։ Դադարից հետո, 2013 թվականից սովորում է «Վիլաջիո Էստատե» ընկերությունում։

Ունի լավ տեսական գիտելիքներ և մարզիկի փորձ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Դենիս Գուսևի պաշտոնական կայքը». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ դեկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2015 թ․ դեկտեմբերի 26-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բոդիբիլդեր Դենիս Գուսևի ֆեյսբուքյան էջը
* Ռուս մարզիկի ինստագրամյան էջը
**Գեորգի Սաֆարով** (1891, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 27, 1942(1942-07-27), Սարատով, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հեղափոխական, խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է ճարտարապետի հայ-լեհական ընտանիքում։ 1905 թվականին սոցիալ-դեմոկրատական խմբակների մասնակից է եղել։ 1908 ընդունվել է Ռուսական սոցիալ-դեմոկրատական աշխատանքային կուսակցության շարքերը։ 1910 թվականին արտագաղթել է՝ դառնալով Ցյուրիխում բոլշևիկների սեկցիայի քարտուղարը։ 1912 թվականի մայիսին վերադարձել է Պետերբուրգ։ Ձերբակալվել է։ Փախուստի է դիմել դեպի Ֆրանսիա։ 1916 թվականին երկրից վտարվել է հակապատերազմյան քարոզչություն իրականացնելու համար։ Այնուհետև հաստատվել է Շվեյցարիայում, որտեղից էլ Վ․ Լենինի և Գ․ Զինովևի հետ վերադարձել է Ռուսաստան։

1917 թվականի գարնանը աշխատել է «Պրավդա» թերթի խմբագրությունում, եղել է ՌՍԴԱԿ-ի Պետերբուրգյան հանձնաժողովի անդամ։

1918 թվականին Ուրալյան շրջանի ԽՄԿԿ-ի հանձնաժողովի նախագահության անդամ էր, «Ուրալյան աշխատավոր» թերթի խմբագիր։

«Պրավդա»-ի խմբագրակազմի անդամ է եղել։ Վիրավորվել է Լեոնտևյան նրբանցքի պայթյունի ժամանակ։

1918 թվականին, որպես Ուրալյան շրջանի ԽՄԿԿ-ի հանձնաժողովի անդամ՝ մասնակցել է արքայական ընտանիքի գնդակահարության որոշմանը։

1919 թվականին ԽՄԿԿ-ի 8-րդ համագումարում «ռազմական ընդդիմության» անդամ էր։

1919 թվականի նոյեմբերին գործուղման է մեկնել Թուրքեստանի ինքնավար ԽՍՀ։ 1920 թվականի ամռանից ԽՄԿԿ-ի Թուրքբյուրոյի կենտրոնական հանձնաժողովի անդամ է եղել։ 1921 թվականի մարտին ԽՄԿԿ 10-րդ համագումարում եղել է Ստալինի հարակից զեկուցողը՝ ազգային հարցի վերաբերյալ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  NUKAT — 2002.
2. 1 2  MAK (польск.)
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1037717686 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
4. ↑  *Н.А. Аликина, С.С.Смородина (составители)* Мгновения - на всю жизнь. (В.И. Ленин и Прикамье: Кн.2). — Пермское книжное издательство, 1991. — С. 166-167. — 254 с. — ISBN 5-7625-0073-X

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CiNii: DA05358657 · GND: 1037717686 · ISNI: 0000000081940141 · LCCN: nr94032450 · NDL: 00525792 · NKC: uk2011653621 · NLP: a0000003094735 · NUKAT: n2016163147 · VIAF: 2352892 · WorldCat VIAF: 2352892 |

 |

 |