«**Սփլիթ**» (անգլ.՝ Split, բառացի՝ *Պառակտված*), ամերիկյան սարսափ ժանրի հոգեբանական թրիլլեր ֆիլմ, որի ռեժիսորը Նայթ Շյամալան է։ Գլավոր դերերում են Ջեյմս Մաքէվոյը, Անյա Թեյլոր-Ջոյը, Հեյլի Լու Ռիչարդսոնը, Ջեսիկա Սուլան և Բեթի Բաքլին։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2016 թվականի սեպտեմբերի 26-ին՝ Օսթինի «Fantastic Fest» կինոփառատոնում։ 2017 թվականի ապրիլի 4-ին ֆիլմը թողարկվել է Digital HD-ով, Blu-ray սկավառակով, DVD-ով և 2017 թվականի ապրիլի 18-ին արդեն Universal Pictures Home Entertainment-ի կողմից նաև On-Demand տարբերակով։

Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում Շյամալանի մյուս՝ «Անկոտրում» ֆիլմի տիեզերքում և սյուժետային առումով կապված են։ 2019 թվականի հունվարին կայացել է երրորդ՝ «Ապակի»-ի ֆիլմի պրեմիերան, որտեղ ֆիլմերը միավորվում են։

Սյուժե
------

Երեք աղջիկների՝ Քեյսիին (*Անյա Թեյլոր-Ջոյ*), Քլերին (*Հեյլի Լու Ռիչարդսոն*) և Մարշային (*Ջեսիկա Սուլա*) ավտոկայանատեղիից առևանգում է ոմն Քևինի (*Ջեյմս Մաքէվոյ*), որը նրանց քնեցնում է։ Նրանք ուշքի են գալիս իրենց համար հատուկ սարքավորված նկուղում։ Այնուհետև Քևինը հայտնվում է նրանց առաջ և աղջիկները հասկանում են, որ նա տառապում է անհատականության դիսոցիատիվ խանգարումով, նա ունի 23 անձ։ Քևինի անձը վաղուց ճնշված է եղել և այժմ նրա վրա գերակշռում են երեք անձնավորություններ՝ Պատրիսիան՝ կին, որը տառապում է օբսեսիվ-կոմպուլսիվ խանգարմամբ, Դենիսը, որը նույնպես տառապում է այս խանգարմամբ (նա առևանգել է աղջիկներին) և 9-ամյա տղա՝ Հեդվիգը։ Դենիսից աղջիկները իմանում են 24-րդ անհատականության գոյության մասին, որն ըստ նրա, մարդկային էվոլյուցիայի գագաթնակետն է և նրան անվանում են «Գազան»։ Պատրիսիան ավելացնում է, որ աղջիկներին առևանգել են որպես «Սուրբ կերակուր» (նա դա անվանում է «ոչ մքուր կույսերի մարմին ուտելը»)՝ Գազանին արթնացնելու համար։ Հեդվիգից նրանք սարսափով իմանում են, որ Գազանը նախկինում արդեն արթնացել էր Քևինի մեջ, որ նրանք առաջինը չեն առևանգվել և որ Գազանն ըստ Հեդվիգի՝ «սարսափելի բաներ է արել» ուրիշների հետ։ Քլերն ու Մարշան շատ են վախենում, իսկ Քեյսին քիչ թե շատ հանգիստ է մնում և փորձում է ինչ-որ կերպ խոսել Քևինի անձերի հետ (որովհետև նա ինքն էլ երկարատև բռնության զոհ է եղել), որպեսզի նրանք օգնեն նրանց փախչել, բայց բոլոր փորձերն ի վերջո հանգեցնում են նրան, որ Դենիսը նրանց բոլորի փակում է տարբեր սենյակներում։

Միևնույն ժամանակ ֆիլմում ծավալվում են մի քանի այլ պատմություններ։ Առաջինը ներառում է Քևինի անձնական հոգեբույժ դոկտոր Ֆլետչերին (*Բեթի Բաքլի*)։ Պարզվում է, որ Քևինը ևս մեկ գերիշխող անհատականություն է ունեցել՝ մոդել և դիզայներ Բարրին, սակայն Դենիսն ու Պատրիսիան կարողացել են ճնշել նրան։ Դենիսը ձևանալով, թե Բարրին է որոշ ժամանակ գնացել է Ֆլետչերի հետ սեանսների՝ փորձելով նրա օգնությամբ աշխարհին պատմել նրանց գոյության մասին։ Ֆլետչերը, թեև հայտնաբերում է կեղծիքը, սակայն փորձում է համոզել Քևինին, որ Գազանը գոյություն չունի, թեև ինքն է խոստովանում, որ Քևինի նման մարդիկ սրացման պահերին կարող են փոխել իրենց ֆիզիոլոգիան։ Քևինի գործը քննարկելով իր գործընկերոջ հետ՝ նա գալիս է այն եզրակացության, որ եթե Գազանը հայտնվի, ապա Քևինի լրիվ անունը պետք է բարձրաձայն ասվի։ Հետո նրա բոլոր 23 անձերը դուրս կգան, բայց նա բացարձակապես չի պատկերացնում, թե ինչպես դա կստացվի։ Երկրորդ պատմությունը բաղկացած է Քեյսիի մանկության հիշողություններից, որոնցից պարզվում է, որ նա մանկուց սեռական բռնության է ենթարկվել իր հորեղբոր կողմից, որը դարձել է նրա խնամակալը հոր մահից հետո։

Նշանակված երեկոյան, երբ Գազանը պետք է արթնանա՝ Բարրին կարճ ժամանակով ուշքի գալով կանչում է Ֆլետչերին իր տուն, որտեղ Դենիսն ընդունում է, որ Գազանն իրական է։ Այստեղ պարզվում է, որ Քևինը մանուկ հասակում բռնության է ենթարկվել մոր կողմից։ Պատահականորեն Ֆլետչերը հայտնաբերում է աղջիկներին, բայց Դենիսը նրան քնեցնում է։ Այնուհետև նա գնում է տեղի երկաթուղային կայարան, քանի որ Գազանը «այնտեղ է ապրում», ավելի վաղ պարզվում է, որ Քևինի հայրը գնացքով լքել է ընտանիքը։ Նշանակված պահին նա կերպարանափոխվում է՝ դառնալով ֆիզիկապես շատ ուժեղ ու դիմացկուն։ Ֆլետչերը ուշքի է գալիս և կարողանում է թղթի վրա գրել Քևինի լրիվ անունը՝ նրան զանգահարելու խնդրանքով, բայց հետո հայտնվում է Գազանը և սպանում նրան՝ ուժով սեղմելով իր գրկում և կոտրելով նրա ողնաշարը։ Քեյսիին հաջողվում է փախչել գերությունից։ Մարշային և Քլերին ուտում է Գազանը։ Քեյսին կարողանում է գտնել Ֆլետչերի գրառումը և նա ասում է Քևինի լրիվ անունը։ Ինչ-որ պահի Գազանը կերպարանափոխվում է Քևինի և պարզվում է, որ նա մի քանի տարի ճնշվել է այլ անհատականությունների կողմից (վերջին օրը, որը հիշում է եղել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 18-ը)։ Տեսնելով Ֆլեթչերի մարմինը՝ նա հասկանում է ամեն ինչ, հետո Քեյսիին ասում է, թե որտեղ է փամփուշտներով ատրճանակը և խնդրում սպանել իրեն։ Քեյսին վերցնում է ատրճանակը, բայց հետո Քևինում սկսում են արթնանալ այլ անձնավորություններ, այդ թվում՝ հենց Գազանը։

Գազանը տարված է այն մտքով, որ միայն ցավն է «մաքրում» մարդկանց և միայն այդպիսի մարդիկ են արժանի ապրելու, իսկ մնացածներին նա ոչնչացնում է, ինչպես Մարշային և Քլերին։ Հետապնդումից հետո (որի ընթացքում Քեյսին կարողանում է ատրճանակով երկու անգամ կրակել Գազանին՝ առանց նրան վնասելու)՝ Գազանը Քեյսիին փակուղի է գցում, բայց հետո նկատում է նրա մարմնի սպիները (որը թողել էր նրա սադիստ հորեղբայրը) և ուրախությամբ նշում, որ նա «մաքուր է»։ Նա հեռանում է և Քեյսիին լուսադեմին հայտնաբերում է Քևինի գործընկերներից մեկը և պարզվում է, որ Քեյսին այս ամբողջ ընթացքում եղել է Ֆիլադելֆիայի կենդանաբանական այգու նկուղում, որտեղ աշխատել և ապրել է Քևինը։ Ավելի ուշ, երբ նա նստում է ոստիկանական մեքենան, սպաներից մեկն ասում է նրան, որ իր խնամակալը (հորեղբայրը) եկել է Քեյսիին վերցնելու։ Նա ոչինչ չի պատասխանում։ Միևնույն ժամանակ, թաքնվելով լքված շենքում և ապաքինվելով վնասվածքներից, Քևինը կանգնած է հայելու առջև և երեք ձայնով երկխոսություն է վարում Պատրիսիայի, Դենիսի և Հեդվիգի անունից, միասին վերահսկելով Քևինի մարմինը՝ նրանք հիանում են Գազանի զորությամբ և աշխարհը փոխելու իրենց ծրագրով։

Համառոտ վերջաբանում՝ տեղի ճաշարանում հաճախորդները դիտում են Քևինի հանցագործությունների մասին հաղորդումը (մականունը՝ «Հորդա») և հովանավորներից մեկը Քևինին համեմատում է անվասայլակով մի ահաբեկչի հետ, որը ձերբակալվել է 15 տարի առաջ։ Նրա կողքին նստած տարեց Դեյվիդ Դաննը (*Բրյուս Ուիլիս*) նրան անվանում է իր մականունով՝ «Պարոն Գլաս»։

Դերերում
--------

| Դերասան | Դեր |
| --- | --- |
| Ջեյմս Մաքէվոյ | Քևին Քրամբ  Քևին Քրամբ  |
| Անյա Թեյլոր-Ջոյ | Քեյսի Քուք  Քեյսի Քուք  |
| Բեթի Բաքլի | Կարեն Ֆլեթչեր բժիշկ Կարեն Ֆլեթչեր  |
| Հեյլի Լու Ռիչարդսոն | Քլեր Բենուա  Քլեր Բենուա  |
| Ջեսիկա Սուլա | Մարշա  Մարշա  |
| Իզզի Քոֆի | Քեյսի հինգամյա Քեյսի  |
| Բրեդ ուիլիամ Հենքե | Ջոն հորեղբայր Ջոն  |
| Սեբաստիան Արսելուս | Քեյսիի հայրը  |
| Նիլ Հաֆ | Բենուա պարոն Բենուա  |
| Նայթ Շյամալան | Ջայ  Ջայ  |
| Ռոզմարի Հովարդ | Քևինի մայրը  |
| Քիմ Դայրեքթոր | Հաննա  Հաննա ֆիլմում հատվածները ցուցադրված չեն |
| Բրյուս Ուիլիս | Դեյվիդ Դեն  Դեյվիդ Դեն Կամեք, առանց տիտրերում հիշատակման |

Ստեղծման պատմություն
--------------------

2015 թվականի օգոստոսի 26-ին հայտարարվել է, որ Նայթ Շյամալան նկարահանելու է թրիլլեր՝ հիմնված իր գրած սցենարի վրա։ Նա ցանկացել գլխավոր դերը տալ դերասան Հոակին Ֆենիքսին, որը նախկինում նկարահանվել էր նրա ֆիլմերում։ Բայց Ֆենիքսը զբաղված էր նկարահանումների ժամանակացույցով և հոկտեմբերի 2-ին հայտարարվել է, որ Ջեյմս Մաքէվոյը նկարահանվել է Քևինի դերում։ Հոկտեմբերի 12-ին Անյա Թեյլոր-Ջոյը, Բեթի Բաքլին, Ջեսիկա Սուլան և Հեյլի Լու Ռիչարդսոնը նույնպես միացել են ֆիլմի դերասանական կազմին։ Հոկտեմբերի 27-ին հայտնի է դարձել, որ ֆիլմը կոչվում է «Split»: Դիստրիբյուտորը հանդիսացել է Universal Studios-ը։ Ի սկզբանե Շյամալանի ստեղծած Քևինը չուներ սափրած գլուխ։ Ջեյմս Մաքէվոյը սափրել է գլուխը «Իքս մարդիկ։ Ապոկալիպսիս» ֆիլմի համար և նկատվել էր Շյամալանի կողմից՝ ընկերների հետ բարում խմելու ժամանակ։ Շյամալանը այդ պահին Մաքէվոյին նկարագրելով որպես «հարբած սափրագլուխ»՝ որոշել է, որ այս տեսակն իդեալական է Քևինի համար։

Շյամալան հայտարարել է, որ «Սպլիտ» ֆիլմն իր ամենաերկար ֆիլմն է։

### Նկարահանման գործընթաց

Նկարահանումները սկսվել են 2015 թվականի նոյեմբերի 11-ին և կայացել են Փենսիլվանիա նահանգի Ֆիլադելֆիա քաղաքում։

### Մարքեթինգ

Ֆիլմի առաջին թրեյլերը թողարկվել է 2016 թվականի հուլիսի 27-ին։

### Սիքվել

Ֆիլմի վերջում Բրյուս Ուիլիսը հանդես է գալիս որպես Շյամալանի «Անկոտրում» (2000) ֆիլմի գլխավոր կերպար Դեյվիդ Դաննի։ Հետագայում Շյամալանը հայտարարել է, որ ֆիլմաշարի երրորդ ֆիլմն արտադրելու մտադրության մասին՝ Դենիին և Քևինին իրար դեմ հանելով։

2017 թվականի ապրիլի 26-ին Նայթ Շյամալանը թվիթթերում գրել է, որ իր հաջորդ աշխատանքը լինելու է «Սպլիտ» և «Անկոտրումը» ֆիլմերի շարունակությունը։ Շարունակությունը կոչվում էր «Ապակի»։ Դրանում նկարահանվելու են Բրյուս Ուիլիսն ու Սեմյուել Լ. Ջեքսոնը,՝ Անկոտրումը ֆիլմից, իսկ Ջեյմս Մաքէվոյը և Անյա Թեյլոր-Ջոյը Սպլիտից։ ԱՄՆ-ում ֆիլմի թողարկման ամսաթիվը նշանակվել է 2019 թվականի հունվարի 18-ը։ Ֆիլմի ժանրը եղել է սարսափի տարրերով թրիլլեր։

Քննադատություն
--------------

Ֆիլմը հիմնականում դրական արձագանքներ է ստացել քննադատների կողմից։ Rotten Tomatoes կայքում ֆիլմն ունի 78% վարկանիշ՝ հիմնված 312 գրախոսականների վրա, միջին գնահատականը 6,5/10։ Metacritic կայքում ֆիլմն ունի 62 միավոր 100-ից՝ հիմնված քննադատների 48 գրախոսականների վրա, ինչը ցույց է տալիս «ընդհանուր առմամբ բարենպաստ գրախոսականններ»։

Տոմսային վաճառք
---------------

Ֆիլմը թողարկվել է ԱՄՆ-ում՝ 2017 թվականի հունվարի 20-ին, հավաքելով 14,6 միլիոն դոլար առաջին օրը և 40 միլիոն դոլար՝ առաջիկա հանգստյան օրերին։ Այնտեղ ֆիլմը ավելի լավ ֆինանսական մեկնարկ է ստացել, քան վերլուծաբանների սպասումները, որոնք առաջին 3 օրվա համար կանխատեսում էին մոտ 24 միլիոն դոլար։ ԱՄՆ-ում ֆիլմըը հավաքել է 138,291,365 դոլար։

Թրիլլերը հավաքել է 140,162,993 դոլար համաշխարհային դրամարկղում։ Ընդհանուր գումարը կազմել է 278,454,358 դոլար։ «Սպլիտ» ֆիլմը դարձել է լավագույն մեկնարկը ռեժիսոր Մ. Նայթ Շյամալանի կարիերայում։

Մրցանակներ և անվանակարգեր
-------------------------

| Տարի | Մրցանակաբաշխություն | Անվանակարգ | Ստացող | Արդյունք |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2017 | Սատուրն | Լավագույն թրիլեր |  | Առաջադրված
 |
| Երկրորդ պլնի լավագույն կինոդերասանուհի | Բեթի Բաքլի | Առաջադրված
 |
| MTV Movie & TV Awards | Կինոյի լավագույն դերասան կամ դերասանուհի | Ջեյմ Մաքէվոյ | Առաջադրված
 |
| Լոնդոնի կինոքննադատների շրջանակ | Տարվա լավագույն երիտասրդ բրիտանացի / իռլանդացի կատարող | Անյա Թեյլոր-Ջոյ (նև Վհուկը ո Մորգան ֆիլմերի համար) | Առաջադրված
 |
|

Տես նաև
-------

* Բիլի Միլիգան
* Ապակի (ֆիլմ, 2019)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Sharf Z.* ‘Split’ Trailer: M. Night Shyamalan Unleashes 23 Different Versions Of James McAvoy In Wild Kidnapping Thriller — 2016.
2. ↑  Split — 1990.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑  «'Split': Fantastic Fest Review» (անգլերեն). www.hollywoodreporter.com. 2016 թ․ սեպտեմբերի 26. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ հունվարի 30-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 29-ին.
8. ↑  «Split DVD Release Date April 18, 2017». Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 30-ին. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 13-ին.
9. ↑  «23 оттенка Джеймса МакЭвоя» (рус). md-eksperiment.org. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ հունվարի 22-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 20-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
10. ↑  «Joaquin Phoenix, M. Night Shyamalan & Jason Blum In Talks To Reunite On New Project» (անգլերեն). deadline.com. 2015 թ․ օգոստոսի 26. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ դեկտեմբերի 27-ին. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 27-ին.
11. ↑  «James McAvoy In Talks To Replace Joaquin Phoenix In M. Night Shyamalan's New Film» (անգլերեն). deadline.com. 2015 թ․ հոկտեմբերի 2. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հոկտեմբերի 30-ին. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 27-ին.
12. ↑  «M. Night Shyamalan Thriller Starring James McAvoy Adds Four (EXCLUSIVE)» (անգլերեն). variety.com. 2015 թ․ հոկտեմբերի 12. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ սեպտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 27-ին.
13. ↑  «M. Night Shyamalan's Next Movie Titled 'Split,' Set for January, 2017 Release» (անգլերեն). variety.com. 2015 թ․ հոկտեմբերի 27. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 5-ին. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 27-ին.
14. ↑  «Watch the first trailer for M. Night Shyamalan's new film 'Split'» (անգլերեն). www.thehollywoodnews.com. 2015 թ․ հուլիսի 27. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հոկտեմբերի 30-ին. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.
15. ↑  Joe O'Donnell (2017 թ․ հունվարի 25). «Bruce Willis cameo | split ending (2017)». Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 22-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 21-ին.
16. ↑  «M. Night Shyamalan says next movie will be follow-up to Split — SYFY Wire | SYFY WIRE». Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ հունիսի 1-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 15-ին.
17. ↑  «Split sequel already in the works, says M Night Shyamalan | The Independent | The Independent». Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ սեպտեմբերի 22-ին. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 1-ին.
18. ↑  «Split sequel confirmed by M Night Shyamalan | Film | The Guardian». Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ մարտի 13-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 15-ին.
19. ↑  «'Split ' sequel confirmed by M. Night Shyamalan — CNN». Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ մարտի 14-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 15-ին.
20. ↑  «M Night Shyamalan Unveils 'Glass': 'Unbreakable' & 'Split' Sequel To Star Bruce Willis, Samuel L Jackson, James McAvoy». deadline.com. 2017 թ․ ապրիլի 26. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ ապրիլի 26-ին. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 26-ին.
21. ↑  «Split на сайте Rotten Tomatoes». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հոկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 27-ին.
22. ↑  «Split на сайте Metacritic». Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ սեպտեմբերի 30-ին. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 27-ին.
23. ↑  «Shyamalan's 'Split' Impresses with $40 Million Debut as 'Rogue One' Tops $1 Billion Worldwide» (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ հունվարի 25-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 25-ին.
24. ↑  «Shyamalan's 'Split' and Diesel's 'xXx 3' Look to Deliver $20+ Million Openings» (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ հունվարի 22-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 25-ին.
25. ↑  «Domestic Total 'Split'» (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ հունվարի 23-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 25-ին.
26. ↑  «FOREIGN TOTAL 'Split'» (անգլերեն).
27. ↑  «Total Lifetime Grosses 'Split'» (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ հունվարի 23-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 25-ին.
28. ↑  «Кассовые сборы в России и СНГ за уик-энд 16–19 марта, 2017». www.kinobusiness.com. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ մարտի 27-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 26-ին.
29. ↑  ««Красавица и чудовище» и второй по кассе уик-энд 2017 года». www.kinobusiness.com. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ մարտի 26-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 26-ին.
30. ↑  «'Rogue One,' 'Walking Dead' Lead Saturn Awards Nominations» (անգլերեն). variety.com. 2017 թ․ մարտի 2. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ մարտի 3-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 14-ին.
31. ↑  «'Moonlight,' 'Love and Friendship' Lead London Film Critics' Circle Nominations» (անգլերեն). variety.com. 2016 թ․ դեկտեմբերի 20. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ դեկտեմբերի 21-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 14-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆիլմի պաշտոնական կայքը
* «Սպլիտ»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* «Սպլիտ»(անգլ.) ֆիլմը Rotten Tomatoes կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · Box Office Mojo · ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · MusicBrainz · Rotten Tomatoes |

 |