**Եվգենի Բարսուկով** (ռուս.՝ Евгений Захарович Барсуков, մարտի 16 (28), 1866, Սմոլենսկ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 21, 1957(1957-01-21), Ռիգա, Լատվիական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս և խորհրդային զորապետ, գիտնական, հրետանու գեներալ-մայոր (1944), ռազմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Ակադեմիայի հրետանային գիտության իսկական անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Սմոլենսկում, ազնվական սպայի ընտանիքում 1866 թվականի մարտի 16-ին (28)։ Ընդհանուր կրթությունը ստացել է Օրյոլի Բախտինի կադետական ​​կորպուսում (ռազմական գիմնազիա)։ Ծառայությունը սկսել է 1883 թվականի հոկտեմբերի 3-ին՝ հոժարակամ զինվոր ընդունվելով Ալեքսանդրովյան ռազմական ուսումնարան։ 1885 թվականին ավարտել է ուսումնարանը և որպես կրտսեր սպա (պոդպորուչիկ) գործուղվել 25-րդ հրետանային բրիգադ։ 1888 թվականի օգոստոսի 14-ին ստացել է է պորուչիկի կոչում։ 1895 թվականին ստացել է շտաբս-կապիտանի կոչում։ Նույն թվականին ավարտել է Գլխավոր շտաբի Նիկոլաևյան ակադեմիայի 2-րդ դասարանը։ 1898 թվականի մայիսի 25-ից մինչև 1899 թվականի հունվարի 16-ը եղել է կազակական զորքերի գլխավոր վարչության բաժնի պետի օգնական, ստացել կապիտանի կոչում։ Դասավանդել է Տվերի հեծելազորային ուսումնարանում։ 1899 թվականից ծառայել է Գլխավոր հրետանային վարչությունում (ԳՀՎ), 1899 թվականի հունվարի 16-ից նոյեմբերի 21-ը եղել ԳՀՎ բաժնի պետի օգնական, 1899 թվականի նոյեմբերի 21-ից մինչև 1900 թվականի մայիսի 11-ը՝ ԳՀՎ հրետանային կոմիտեի գրասենյակի գործավարի օգնական, 1900 թվականի մայիսի 11-ից մինչև 1909 թվականի ապրիլի 8-ը՝ ԳՀՎ գրասենյակի դաշտային հրետանու վերազինման աշխատանքների կազմակերպման գործավար։ 1905 թվականի օգոստոսի 21-ին ստացել է փոխգնդապետի կոչում, գերազանց ծառայության համար 1908 թվականի դեկտեմբերի 6-ին նրան շնորհվել է գնդապետի կոչում։ 1909 թվականի ապրիլի 8-ից մինչև 1910 թվականի սեպտեմբերի 15-ը եղել է ԳՀՎ զորահավաքային բաժնի վարիչ։ 1910-1915 թվականներին եղել է հրետանու գլխավոր տեսուչ, մեծ իշխան Սերգեյ Միխայլովիչի հանձնարարությունների շտաբի սպա։ Այնուհետև եղել է գրասենյակի գործերի կառավարիչ, ԳՀՎ հրետանու կոմիտեի, հրետանային կանոնակարգերի և ձեռնարկների կազմման հանձնաժողովի և Գլխավոր շտաբի գլխավոր վարչությանը կից բանակի վերափոխման հանձնաժողովի անդամ։ Միաժամանակ դասավանդել է Սպայական հրետանային դպրոցում։ Գերազանց ծառայության համար 1915 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Բարսուկովին շնորհվել է գեներալ-մայորի կոչում։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, 1916 թվականի հունվարի 5-ի բարձրագույն հրամանով, գեներալ-մայոր Բարսուկովը նշանակվել է Գերագույն գլխավոր հրամանատարին առընթեր հրետանու դաշտային տեսուչի վարչության պետ և եղել է Հատուկ նշանակության ծանր հրետանու(ՀՆԾՀ) կազմակերպական հանձնաժողով նախագահ։ 1917 թվականի դեկտեմբերից նշանակվել է Գերագույն գլխավոր հրամանատարին կից հրետանու վարչության պետ։

1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո անցել է խորհրդային իշխանության կողմը։ 1918 թվականի ապրիլի 10-ից եղել է Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակի, հրապատվարի ջոկատների արևմտյան հատվածի հրետանու տեսուչ և զորահրամանատարի օգնական, սեպտեմբերից՝ հրապատվարի ջոկատների արևմտյան հատվածի լուծարման հանձնաժողովի նախագահ և Արևմտյան պաշտպանական շրջանի զինղեկի օգնական, հոկտեմբերից՝ Արևմտյան բանակի հրամանատարի օգնական, 1918 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1919 թվականի հոկտեմբերը՝ Արևմտյան շրջանի զորահրամանատար։

1921 թվականի ապրիլի 12-ի դրությամբ Բարսուկովը ծառայել է որպես Սմոլենսկի ռազմատեխնիկական դասընթացների ուսումնական մասի վարիչ Արևմտյան ռազմաճակատում, այնուհետև աշխատել է ՀՆԾՀ-ի վարչությունում։

1923 թվականից անցել է մանկավարժական աշխատանքի, եղել է Արևմտյան ռազմաճակատի և Արևմտյան ռազմական շրջանի հրամանատարական անձնակազմի մարտավարական դասընթացների ղեկավար։

1924 թվականի հոկտեմբերից անցել է գիտական ​​աշխատանքի, եղել է Ռազմական պատմական բաժնի հատուկ հանձնարարություններով տեսուչ, 1925 թվականի փետրվարին բաժինը վերանվանվելէ 1-ին համաշխարհային պատերազմի հետազոտության և փորձի օգտագործման վարչություն, իսկ 1926 թվականի հուլիսից կոչվել է Կարմիր բանակի շտաբի գիտա-կանոնադրական վարչություն։ 1932 թվականի մայիսից Բարսուկովը եղել է Կարմիր բանակի շտաբի տրամադրության տակ։ 1934 թվականի հուլիսի 22-ին 68 տարեկան հասակում անցել է թոշակի՝ շարունակելով զբաղվել ռազմական գիտությամբ։

1940 թվականին Բարսուկովին շնորհվել է հրետանու գեներալ-մայորի զինվորական կոչում և ռազմական գիտությունների դոկտորի կոչում, 1941 թվականին՝ պրոֆեսորի կոչում, իսկ 1944 թվականի սեպտեմբերին՝ պաշտոնաթող հրետանու գեներալ-մայորի կոչում։ 1946 թվականին դարձել է Հրետանային գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ և պարգևատրվել Լենինի, Կարմիր դրոշի և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

Եվգենի Զախարովիչ Բարսուկովը մահացել է 1957 թվականի հունվարի 21-ին, Մոսկվայում։ Թաղված է Ռիգայում՝ Ռայնիսայի գերեզմանատանը։

Գիտական ​​աշխատություններ
-------------------------

Բարսուկովը 50-ից ավելի ռազմա-գիտական ​​աշխատությունների հեղինակ է։ Դրանցից ամենակարևորներն են «Ռուսական հրետանին համաշխարհային պատերազմում» (1938-1940) երկհատորյակը և «Ռուսական բանակի հրետանին (1900-1917)» (1948-1949) 4 հատորյակը։ 1942 թվականին իր առաջին ստեղծագործության համար Բարսուկովը ստացել է Ստալինյան մրցանակ։

Նրա հիմնարար քառահատոր աշխատության 1-ին հատորում դիտարկվում են հրետանու անձնակազմը, մարտական ​​ստորաբաժանումների որակական բնութագրերը (դաշտային, ծանր, հակաօդային, մարտական ​​հրետանի) և հրետանու հատուկ տեսակները և ներկայացվում են սպառազինության մեջ առկա մոդելների տեխնիկական բնութագրերը։ Ներկայացվում է հրետանու տեխնիկական հագեցվածության էվոլյուցիան 1914-1918 թվականներին և տարբեր տեսակի ռազմամթերքների պարկուճների և հրապատիճների տեխնիկական կառուցվածքը։

2-րդ հատորն ընդգրկում է հրետանու մատակարարման հիմնախնդիրները՝ սկսած արդյունաբերության մոբիլիզացիայի խնդիրներից մինչև պատերազմի ժամանակ ռուսական հրետանու զինամթերքով մատակարարումը, այդ թվում՝ հրաձգային զենքերով։

3-րդ հատորը նվիրված է ռուսական հրետանու մարտավարությանը պաշտպանական, հարձակողական և հանդիպակաց մարտերում և լուսաբանվում է հեծելազորային և լեռնային հրետանու մարտական ​​գործողությունների առանձնահատկությունները։

4-րդ հատորը նվիրված է հրետանու մարտական ​​պատրաստականությանը։

Պարգևներ
--------

**ԽՍՀՄ**

* Լենինի շքանշան
* Կարմիր Դրոշի շքանշան
* Աշխատանքային Կարմիր Դրոշի շքանշան (5.12.1944)
* Ստալինյան մրցանակ (1942)

**Ռուսական կայսրություն**

* Սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ աստիճանի շքանշան (1904)
* Սուրբ Աննայի 2-րդ աստիճանի շքանշան (1906)
* Սուրբ Վլադիմիրի 4-րդ աստիճանի շքանշան (1912)
* Սուրբ Վլադիմիրի 3-րդ աստիճանի շքանշան (17.05.1915)
* Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշան (30.07.1916)

Երկեր
-----

* Подготовка России к мировой войне в артиллерийском отношении. M. 1926;
* Русская артиллерия в мировую войну. Т. 1-2. М. 1938-40;
* Артиллерия русской армии (1900-1917 гг.). Т. 1 - 4. М. 1948-49.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Барсуков Евгений Захарович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2 3 4 5  "Барсуков Евгений Захарович — Офицеры русской императорской армии". *www.ria1914.info*. Արխիվացված from the original on 2021 թ․ նոյեմբերի 21. Retrieved 2021 թ․ նոյեմբերի 21.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18  *Каминский В. В.* Евгений Захарович Барсуков — жизнь, отданная артиллерии // *«Русская армия в Первой мировой войне»* : Сборник статей Межвузовской международной научной конференции. — Санкт-Петербург: МВАА, 2014. — С. 168—172. Архивировано из первоисточника 21 Նոյեմբերի 2021.
4. ↑  Список полковникам по старшинству. Часть I, II и III. Составлен по 1-е марта 1911 г. — Санкт-Петербург, 1911. С. 907
5. ↑  "Генерал-майор Барсуков (1866-1957)". *Артиллерия - бог войны*. 2014 թ․ ապրիլի 17. Արխիվացված from the original on 2021 թ․ նոյեմբերի 21. Retrieved 2021 թ․ նոյեմբերի 21.
6. ↑  Список генералам по старшинству. Исправлен по 10 июля 1916 г. — Пг. — 1916. с. 174
7. ↑  Приказы о чинах военных 1916 года. — СПб. 1916
8. ↑  Указа Президиума Верховного Совета СССР от 31 марта 1941 года опубликованный в газете «Известия» № 76 (7452) от 1 апреля 1941 года
9. ↑  "ОБД «Подвиг народа»". Արխիվացված է the original 2012 թ․ մարտի 13-ին. Retrieved 2017 թ․ հունիսի 12.

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Али Ага Шихлинский.* Мои воспоминания. - Баку, 1944
* Шихлинский А. А. Мои воспоминания.
* *Ибрагимов С. Д.* Генерал Али Ага Шихлинский. (Жизнь и деятельность). - Баку, 1975
* Сайт «Аукционы» Archived 2021-11-29 at the Wayback Machine.