recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Վիվիան Վիկտորետ** (պորտ.՝ Viviane Victorette, դեկտեմբերի 15, 1978(1978-12-15), Ֆորտալեզա, Բրազիլիա), բրազիլացի դերասանուհի։

Կենսագրություն
--------------

Իր գործնեությունը որպես դերասանուհի սկսել է հայրենի քաղաքում։ Նկարահանվել մանկական հեռուստաշոուներում և գովազդներում։1999 թվականը նրա համար եղավ շրջադարձային, նա գալիս է Ռիո դե Ժանեյրո և աշխատանքի անցնում Ռեդե Գլոբոյում։2001-ին մասնկացություն է ունենում Կլոնում Ռեջինինյայի դերով և այնքան լավ է ներկայացնում թմրամոլի կերպարը, որ նույնիսկ արժանանում է այդ դերի համար հեռուստատեսային մրցանակի։ 2004 թվականին տեղափոխվում է ապրելու ԱՄՆ-ում, իսկ 2005-ին նկարահանվում է Փլեյբոյ ամսագրի համար և հայտնվում դրա շապիկին։ Հեռուստատեսությունում նա ունեցել է հաճախակի բացակայություններ։ Նկարահանվել է ինչպես նաև Կարիբյան Ծաղիկը հեռուստասերիալում։ Ներկայումս նա ուսումնասիրում է հոգեբանություն, և քիչ է հայտնվում հեռուստաէկրաններին։

Նա ամուսնացած է լուսանկարիչ Դիեգո Սուասունայի հետ, և ունի մեկ դուստր՝ Ջուլիան։

Ֆիլմագրություն
--------------

* 1998՝ Բաբելոնի աշտարակը - Դեբորա
* 2001՝ Կլոն - Ռեջինինյա
* 2005՝ Ամերիկա- Ջուլիա
* Կարիբյան Ծաղիկը՝ Մարինալվա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վիվիան Վիկտորետ Internet Movie Database կայքում
**Խտրականությունից զերծ մնալու** իրավունքը միջազգայնորեն ճանաչված է որպես մարդու իրավունք և ամրագրում է էգալիտարիզմի սկզբունքը։ Խտրականությունից պաշտպանելու իրավունքը ճանաչված էՄարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրում և ամրագրված է մարդու իրավունքների միջազգային օրենսդրության մեջ՝ ընդգրկելով այն Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների միջազգային դաշնագրում և Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավուքների միջազգային դաշնագրում։

Խտրականությունից զերծ մնակու իրավունքը հատկապես կարևոր է պատմականորեն խտրականության ենթարկված և խոցելի խմբերի համար։ Այս առումով, խտրականությունից զերծ մնալու իրավունքը մշակվել է Ռասայական խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին միջազգային կոնվենցիայում, կանանց նկատմամբ խտրականության բոլոր ձևերի վերացման և Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավուքների մասին կոնվենցիաներում։

Մարդու իրավունքներ
------------------

Խտրականությունից զերծ մնալու իրավունքը մարդու իրավունքների գաղափար է, քանի որ մարդու իրավունքները բոլորի իրավունքներն են։ Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիր (ՄԻՀՀ), որն ընդունվել է 1948 թվականին, սկսվում է նախաբանով՝ «Մարդկանց արժանապատվության ճանաչումը աշխարհի ազատության, արդարության և խաղաության հիմքն է»։

Մարդու իրավուքների համըդհանուր հռչակագրի առաջին հոդվածը հավաստում է՝

> 
> «Բոլոր մարդիկ ծնվում են ազատ ու հավասար՝ իրենց արժանապատվությամբ և իրավուքնենրով։ Նրանք օժտված են բանականությամբ և խղճով, եվ պարտավոր են վերաբերվել միմյանց եղբայրության ոգով»։ 
> 
> 
> 

Հոդված 2․ 

> 
> «Յուրաքանչյուր ոք ունի սույն Հռչակագրում ամարագրված բոլոր իրավուքներն ուն ազատությունները՝ առանց որևէ տարբերակման այնպիսի հիմքերով, ինչպիսիք են ռասան, մաշկի գույնը, սեռը, լեզուն, կրոնը, քաղաքական կամ այլ համոզմունքը, ազգային կամ սոցիալական ծագումը, ունեցվածքը, ծնունդը կամ այլ կարգավիճակը։ Ավելին, չպետք է կատարվի այլ տարբերակում՝ հիմվելով այդ երկրի կամ տարածքի քաղաքական, իրավական կամ միջազգային կարգավիճակից, որին պատկանում է անձը, լինի այն անկախ, խնամարկյալ, ոչ ինքնավար կամ ինքնիշխանության որևէ այլ սահմանափակման ներքո»
> 
> 
>

Տես նաև
-------

* Խտրականություն
* Ռասիզմ
* Սեքսիզմ
* Հոմոֆոբիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Universal Declaration of Human Rights Archived December 8, 2014, at the Wayback Machine.
Խորտկարանի տեսակ
**Խորտկարան** (ռուս.՝ Закусочная), հասարակական սննդի ծառայություն արագ սննդի ոլորտում։ Ունի հեշտ եփվող ուտեստների սահմանափակ տեսականի։

Ըստ իրացված ապրանքների տեսականու` խորտկարանները լինում են ընդհանուր տիպի և մասնագիտացված։ Մասնագիտացված են այն խորտկարանները, որոնք մատուցում են նրբերշիկ, պելմեներ, նրբաբլիթ, կարկանդակներ, բլիթներ, քաբաբ, չեբուրեկ, թեյ, պիցայի տեսակներ, համբուրգեր։ Խորտկարանի ճաշացանկը համապատասխանում է դրա պրոֆիլին և, օրինակ, կարկանդականոցում այն սկսվում է կարկանդակներից, իսկ հետո հաջորդում են այլ սառը նախուտեստներ, տաք և սառը ըմպելիքներ։ Մասնագիտացված խորտկարաններն առավել ամբողջական են բավարարում հաճախորդների պահանջները որոշակի ապրանքատեսակների միջոցով և ցուցադրում են ավելի բարձր տնտեսական ցուցանիշներ` ինտենսիվ ծանրաբեռնվածությամբ։

Խորտկարանի տնտեսական արդյունավետությունը կախված է դրա թողունակությունից, այդ իսկ պատճառով ճաշարանները տեղակայված են բանուկ վայրերում՝ քաղաքների գլխավոր փողոցներում և հանգստի գոտիներում։ Ինքնասպասարկումը հաճախ օգտագործվում է ճաշարաններում, երբեմն` մի քանի մասնագիտացված բաշխիչ գծերով և իրենց սեփական հսկիչ կետերով։ Խորտկարանների վաճառքի սրահները կահավորված են հիգիենիկ ծածկույթով ծածկված բարձր սեղաններով։ Խորտկարաններում թույլատրվում է օգտագործել ալյումինից, հախճապակուց, սեղմված ապակուց պատրաստված սպասք։ Ըստ ստանդարտների` խորտկարանը կարող է չունենալ նախասրահ, զգեստապահարան և զուգարան այցելուների համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ратушный, 2016
2. ↑  Кондратьев, 2007
**Քրիստոֆ Բլոխեր** (գերմ.՝ Christoph Blocher, հոկտեմբերի 11, 1940(1940-10-11), Շաֆֆհաուզեն, Շվեյցարիա), շվեյցարացի քաղաքական գործիչ, Շվեյցարիայի ժողովրդական կուսակցության անդամ, միլիարդատեր, որը իր ունեցվածքը քիմիական արդյունաբերությունից է կուտակել (EMS-CHEMIE AG ֆիրման, ուր Բլոխերը եկել էր 60-ական թվականների վերջին և որը նա ավերակներից հանել է), 2004-2007 թվականներին Շվեյցարիայի արդարադատության և ոստիկանության դաշնային դեպարտամենտի նախարար։ Ծնվել է 1940 թվականի հոկտեմբերի 11-ին Մայլան քաղաքում (Ցյուրիխ կանտոն)՝ պաստորի ընտանիքում։

Կրթություն
----------

1956 թվականին Ուվիզեն քաղաքում հատուկ դասընթացների ավարտից հետո երկու տարի գյուղատնտեսական արտադրության դասընթացների է մասնակցել։ Գյուղատնտեսություն է սովորել Վյուլֆլինգեն քաղաքի  համալսարանում, բայց հետո վերապրոֆիլավորվել է իրավունքի և սովորել իրավագիտություն Փարիզի, Մոնպելյեի և Ցյուրիխի համալսարաններում։ 1969 թվականին՝ դիպլոմի պաշտպանություն, 2 տարի անց՝ Շվեյցարիայի գյուղատնտեսության ոլորտում սեփականության երաշխիք թեմայով ատենախոսության պաշտպանություն։ 1971 թվականին իրավաբանական գիտությունների դոկտոր։ Մի քանի տարի աշխատել է մի շարք ընկերություններում որպես իրավաբանական խորհրդական։

Քաղաքական կարիերա
-----------------

Քրիստոֆ Բլոխերը քաղաքականության նկատմամբ սկսել է հետաքրքրություն ցուցաբերել դեռևս ուսանողական տարիներին։ Ցյուրիխի համալսարանում եղել է Շտուդենտենրինգ կազմակերպության հիմնադիրներից մեկը, Այնուհետև՝ համալսարանի մեծ ուսանողական խորհրդի անդամ։ Հետագայում Բլոխերը մտնում է Շվեյցարիայի ժողովրդական կուսակցություն, որը ստեղծվել է 1971 թվականին՝ գյուղացիների, բյուրգերների և  արհեստավորների կուսակցության ու Շվեյցարիայի դեմոկրատական կուսակցության միաձուլման միջոցով։ Հետագայում Բլոխերը եղել է Մայլեն քաղաքի համայնքային խորհրդի անդամ (1974-1978 թվականներին), Ցյուրիխի կանտոնային խորհրդի պատգամավոր (1975-1980 թվականներին)։ 1977 թվականին ընտրվել է Ցյուրիխի կանտոնի Շվեյցարական ժողովրդական կուսակցության նախագահ, 1979 թվականին դարձել է Ազգային խորհրդի պատգամավոր։ 2003 թվականին դարձել է Դաշնային խորհրդի անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. ↑
4. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Профиль на сайте парламента Швейцарии(անգլ.)
* Биография на www.munzinger.de(գերմ.)
* Личный сайт Кристофа Блохера(գերմ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Filmportal |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 11918785X · GTAA: 82719 · ISNI: 0000000024473022 · LCCN: n85297668 · SUDOC: 119548496 · VIAF: 22945749 · WorldCat VIAF: 22945749 |

 |

 |
**Վրեն Տաշրացի** (5-րդ դար, Լոռի Բերդ, Տաշիր, Գուգարք, Հայկական մարզպանություն - 5-րդ դար), հայ նախարար Մարզպանական Հայաստանում, Գուգարք աշխարհի Տաշիր գավառի տանուտերը (մոտ 440-470), Տաշրացիների նախարարական տոհմից։

Վարդանանց պատերազմ
------------------

Վրեն Տաշրացին մասնակցել է 451 թվականի մայիսի 26-ին տեղի ունեցած Ավարայրի ճակատամարտին։ Երբ Մուշկան Նյուսալավուրտի գլխավորած պարսկական բանակն առաջանում է դեպի Հեր և Զարևանդ գավառները, Վարդան Մամիկոնյանը լուր է ստանում այդ մասին և արագորեն իր նիզակակիրներին հրամայում իրենց գնդերով իջնեն Արտազի դաշտ, եկող բանակի դեմը առնելու համար։ Վարդան Մամիկոնյանը առաջանում է և իր հետևից հետզհետե հասնում ու խմբվում են Ներշապուհ Արծրունին, Խորեն Խորխոռունին, Արտակ Պալունին, Վահան Ամատունին, Թաթուլ Դիմաքսյանը, Արշավիր Արշարունին, Շմավոն Անձևացին, Տաճատ Գնթունին, Ատոմ Գնունին, Խոսրով Գաբեղյանը, Կարեն Սահառունին, Հմայակ Դիմաքսյանը, Գազրիկ Դիմաքսյանը, Ներսեհ Քաջբերունին, Փարսման Մանդակունին, Արսեն Ընծայենին, Այրուկ Սլկունին, Վրեն Տաշրացին, Ապրսամ Արծրունին, Խուրս Սրվանձտյանը և Շահ ախոռապետը։ Այս իշխաններից բացի գալիս են նաև Վահևունյաց, Ռշտունյաց, Տրպատունյաց, Քողյաց և Ակեացիների գնդերը, որոնց գլխավորների անունները չի հիշատակում։ Վարդան Մամիկոնյանը և ևս 8 նախարարներ զոհվում են մարտի դաշտում։ Ճակատամարտից հետո ապստամբական շարժումը չի մարում ու հայերը ամրանալով անառիկ վայրերում հարձակումներով փորձում են արյունաքամ անել թշնամում։ Բացի այդ, պարսիկներին ծանր հարաված են հասցնում նաև հոները։ Ծանր կացության մեջ հայտնված պարսից արքունիքը ստիպված է լինում հաշտվել Մարզպանական Հայաստանի լայն ինքնավարության հետ, թեթևացնում հարկերը և հրաժարվում կրոնափոխության բռնի գաղափարից։ Սակայն գերված հոգևոր առաջնորդները և նախարարները Տիզբոնում ենթարկվում են դատի։ Առաջինները մահապատժի են ենթարկվում, իսկ երկրորդները ուղարկվում են Միջին Ասիայի կողմերը, որոնց մեջ էր նաև Վրեն Տաշրացին։ Ավելի ուշ, 463 թվականին նրան և մյուս նախարարներին թույլատրվում է վերադառնալ հայրենիք և տիրել իրենց կալվածքներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 128․
2. ↑  «Վասն Վարդանայ եւ Հայոց պատերազմին», Եղիշէ, Հինգերորդ յեղանակ, էջ 77, 150․
1912-1926
**Օհարա Կոսոն** (ճապ.՝ 小原 古邨, 1877[…], Կանաձավա, Ճապոնիա - 1945[…], Տոկիո, Ճապոնիա), ճապոնացի նկարիչ։ Ստեղծագործել է XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին։ Աջակցել է Շին-Հանգա («նոր տպագրություն») շարժմանը։

Կենսագրություն
--------------

Օհարա Մաթայոն ծնվել է 1877 թվականին Կանաձավայում։ Իշիկավա Պրեֆեկտուրայի տեխնիկական դպրոցի աշակերտներից է։ Նկարչություն սովորել է Սուզուկի Կասոնի հետ (1860-1919), սակայն, չկա հստակ թվագրություն դպրոցում են միասին սովորել, թէ՞ Տոկիո տեղափոխվելուց հետո՝ 1890-ականների վերջերին։

Տոկիոյում ռուս֊ճապոնական պատերազմը ներկայացրել է Ուքիյո-ե ոճով Եռապատկերների միջոցով։ Սակայն, նրա հիմնական ոճը եղել է Կաչո-ե՝ պատկերել է թռչուններ և ծաղիկներ։ Առաջին աշխատանքներից հետո՝ աշխատելով հրատարակիչներ Ակիյամա Բուեմոնի և Մացուկի Հեյկիչիի հետ՝ իր գործերը ստորագրել է որպես՝ Կոսոն։ 1926 թվականից հետո՝ աշխատել է այլ հրատարակիչների հետ ևս՝ ստորագրելով Շոսոն և Հոսոն։

Ուաթանաբլ հրատարակչի հետ աշխատելուց հետո նրա գործերը բավական հայտնի են դառնում արտասահմանում և նկարները մեծ քանակությամբ վաճառվում են ԱՄՆ֊ում։

Մահացել է Տոկիոյում՝ 1945 թվականին։

Հավաքածուներ
------------

Կոսոն Օհարայի աշխատանքները մշտապես գնահատվել են արվեստասերների և կոլեկցիոներների կողմից։ Հայտնի կոլեկցիոներ և դիլլեր Ռոբերտ Մուլլերի մահվանից հետո՝ 2003 թվականին, Կոսոյի մեծ թվով նկարները հասանելի դարձան գնորդներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Union List of Artist Names
3. 1 2 3 4  The Stuttgart Database of Scientific Illustrators 1450–1950
4. ↑

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz · RKDartists |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14474543g · CiNii: DA17162914 · GND: 123884446 · ICCU: UM1V027694 · ISNI: 0000000053400666, 0000000453027549 · LCCN: no2002001742, nr99023996 · NDL: 00739910 · NTA: 21693057X · SUDOC: 146986571 · VIAF: 74771114 · ULAN: 500331236 · WorldCat VIAF: 74771114 |

 |

 |
**Տանտիա Տոպի** (մարաթհի՝ तांत्या टोपे, իրական անունը *Ռամչանդրա Փանդուրանգ*; ծնվել է մոտ 1814 — 1859 թ. ապրիլի 18-ին։ Հանդիսանում է 1857—1859 թթ. Հնդկական ժողովրդական ապստամբության գլխավոր ղեկավարներից մեկը։

Ծնվել է Մահարաշթրա նահանգի Եոլա գյուղում։ Ազգությամբ մարաթհի է։ Ծագում է փեշվա (հնդկական տիտղոս համապատասխանում է վարչապետի պաշտոնին) Բաջի Ռաո II-ին մտերիմ ընտանիքից։ Եղել է Բաջի Ռաոյի որդու՝ Նանա Սահիբի մանկության ընկերը։

Հնդկական ժողովրդական ապստամբության ընթացքում այն բանից հետո, երբ Կանպուրում ապստամբեց սիփահիների կայազորը, Նանա Սահիբը գլխավորեց ապստամբներին, իսկ Տանտիա Տոպիին նշանակեց զորահրամանատար։ Տոպին լուրջ քայլեր ձեռնարկեց տեղի առաջնորդներին մոբիլիզացնելու և ուղորդելու նպատակով։ Հանդիսանում է Կանպուրի պաշարման ղեկավարներից մեկը։

Անգլիացիների զորքերի կողմից Կանպուրի գրավումից հետո։ 1857 թվականին ղեկավարում է Գվալիորի ապստամբներին և շարժվում դեպի հարավ՝ ամրապնդվում է Կալպի քաղաքում։ Քաղաքից սկսում է լուրջ վնաս հասցնել ապստամբության ճնշման համար ուղարկված անգլիացիներին։ Լակշմի Բայի և այլ ռազմական գործիչների հետ Կալպիում, Կանպուրում և Գվալիորում վարում է պարտիզանական պատերազմ։ Ճկուն խելքը, անգլիացիների դեմ տածած անսահման ատելությունը և հնարամտությունը նրան մեծ փառքի են հասցնում։

1858 թվականի աշնանը փորձ է կատարում ներխուժել Դեկանի սարահարթ և ապստամբություն կազմակերպել, սակայն անհաջողության մատնվելով ստիպված է լինում նահանջել։ 1859 թվականին Գվալիորում ֆյոդալներից մեկի կողմից մատնվում է և հանձնվում է անգլիացիներին։ Ըստ անգլիական դատարանի դատավճռի Տանտիա Տոպին մահապատժի է ենթարկվում։

Գրականություն
-------------

* Caleb Wright (1863)։ *Historic Incidents and Life in India*։ J. A. Brainerd։ էջ 239։ ISBN 978-1-135-72312-5

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  East India Company
2. ↑  Mukherjee Rudrangshu (February 1994)։ «The Kanpur Massacres in India in the Revolt of 1857: Reply»։ *Past and Present* **142**: 178–189։ doi:10.1093/past/142.1.178
```
  Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման **(ՈՒՄ) մանրէասպան ազդեցությամբ** է օժտված 205-315 նմ ալիքի երկարությամբ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման տիրույթը: Կենդանի մանրէի (բիոընդունիչի) արձագանքն ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման տարբեր ալիքային երկարություններին տարբեր է, հետևաբար, ուլտրամանուշակագույն ճառագայթմամբ ախտահանման օպտիմալ ալիքային երկարության տիրույթը տատանվում է 250-ից 280 նմ, ինչը ֆոտոքիմիական, քայքայիչ-մոդիֆիկացնող ազդեցությամբ ներգործում է մանրէների  ԴՆԹ-ի և ՌՆԹ-ի վրա՝ անդառնալի վնասելով նրանց: Արդյունքում մանրէն կորցնում է բազմանալու ունակությունը և ապաակտիվանում:    
  Մանրէազերծման էֆեկտիվության կախվածությունը ճառագայթող ալիքի երկարությունից կոչվում է ներգործության տիրույթ:
```

Մանրէասպան ճառագայթման ներգործության կորը մանրէների վրա

```
     Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումը ի տարբերություն քիմիական ռեակտիվների, չի առաջացնում միկրոօրգանիզմների հարմարվողականություն, դիմադրության բարձրացում: Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթմամբ ախտահանումը հատկապես արդյունավետ է քլորին դիմացկուն պաթոգենների դեմ (օրինակ՝ Giardia և Cryptosporidium):
  Հետազոտությունները և գործնական փորձը ցույց են տալիս, որ յուրաքանչյուր պաթոգենի ապաակտիվացման համար պահանջում է որոշակի քանակությամբ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթում: Ախտահանման անհրաժեշտ մակարդակին հասնելու համար, կարևոր է ապահովել բավարար ուլտրամանուշակագույն չափաբաժին (դոզա):
```
**Խաչիկ Հովհաննեսի Սոնգատյան (Աստվածատրյան)** (Սոնգոտ Քրիշտոֆ, գերմ.՝ Szongott Kristof, մարտի 21, 1843(1843-03-21), Բոգատա, Մուրեշ, Ռումինիա - հունվարի 24, 1907(1907-01-24), Հայաքաղաք, Կլուժ, Ռումինիա), հայագետ-պատմաբան, ազգագրագետ, հրապարակագիր, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

1863 թվականից դասավանդել է Գեռլայի հայկական դպրոցում, որը 1894 թվականին պետականացվել է և վերածվել գիմնազիայի, ապա Խաչիկ Սոնգոտյանը եղել է վերատեսուչ մինչև 1903 թ.։ 1887-1907 թվականներին հրատարակել է «Արմենիա» ամսագիրը, աշխատակցել «Արևելք», «Մշակ» և այլ պարբերականների։ Հեղինակ է «Սամոշույվար (Գեռլա)՝ հունգարահայերի մետրոպոլիսը գրով և պատկերներով» (հունգարերեն, 1893) և «Սամոշույվար ազատ թագավորական քաղաքի մենագրությունը, 1700-1900 թվականներին» պատմագիտական աշխատությունների։ «Հունգարահայ գերդաստանների տոհմանունները» (հունգարերեն, 1898) գրքում տվել է Հունգարիայի հայ տոհմանունների ծագումը, ստուգաբանությունը։ 1903 թվականին տպագրվել է Սոնգատյանի «Հունգարահայ ազգագրություն» գիրքը, 1906 թվականին՝ «Հունգարների ծագումը և նրանց նախահայրենիքը»։ Հունգարերեն է թարգմանել Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմությունը» (1892), հայերեն՝ Շանդոր Պետեֆիի ստեղծագործություններից։ Սոնգատյանի ջանքերով ստեղծվել է Գեռլայի հայկական թանգարանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  SZONGOTT KRISTOF

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV11384523 · GND: 1042046808 · ISNI: 0000000062175595 · LCCN: n2004046268 · SUDOC: 147401372 · VIAF: 89569039 · WorldCat VIAF: 89569039 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 508)։*  |
**Տոյոհարա Տիկանոբու** (豊原周延, 1838[…], Էդո, Ճապոնիա - 1912[…]), ճապոնացի նկարիչ, Ուկիյո-է-ի վարպետ։

Կենսագրություն և ստեղծագործություն
----------------------------------

Տոյոհարա Տիկանոբուն ուկիյոյի զարգացման շրջանի վերջին նկարիչներից է եղել։ Հաշիմոտո Նաոյոսին (իսկական անունը) ծառայել է որպես Սակակիբարա տոհմի վասալ, որը պատկանել է Էկիգո նահանգում Տակադայի իշխանությանը։ Տոկուգավա Շոգունատի անկումից հետո Տոյոհարա Տիկանոբուն միացել է Շոգիտայի բանակին և մարտնչել է Ուենոյի ճակատամարտում։ Դրանից հետո նա միացել է ճապոնական ֆեոդալական ռազմական Տոկուգավա կառավարության աջակիցներին Հակոդատեում, որտեղ նա մասնակցել է Հակոդատեի ճակատամարտին՝ պաշտպանելով Գորյոկակու նավահանգիստը Էնոմոտո Տակեակիի և Օտորի Կեյսուկեի ղեկավարությամբ։ Շոգիտայի հանձնումից հետո նա ձերբակալվել է Թակադայի իշխանությունում։

1875 թվականին Հաշիմոտո Թադայոշին որոշել է զբաղվել նկարչությամբ և այն սովորել է Էդոյում՝ Կանոյի դպրոցում, այնուհետև տարվելով փայտափորագրությամբ՝ ընդունվել է Տոյոհարա Կունիտիկիի արհեստանոց։ Ճապոնական սովորույթի համաձայն՝ նա վերցրել է ուսուցչի ազգանունը և կեղծանունը՝ սկսած նրա անվան վերջին հիերոգլիֆից։ Ի տարբերություն իր ուսուցչի թատերական թեմաների՝ Տոյոհարա Տիկանոբուի կտավների սյուժեները դարձել են Ճապոնիայի անցյալը և ժամանակակից կյանքը, ճապոնական առասպելաբանությունը, կանայք և երեխաները, 1894-1895 թվականների Չին-ճապոնական պատերազմի իրադարձություններից դրվագները։

Տոյոհարա Տիկանոբուն նաև փորագրել է կայսերական ընտանիքի և նրանց շրջապատի մարդկանց դիմանկարներ, ինչպես նաև Միկադո պալատում ապրող կանանց սովորույթների և վարքի՝ նախկինում արգելված թեմաներով փորագրություններ է կատարել։ Բացի այդ, նա պատկերել է Մեյձիի դարաշրջանի նոր միտումները. արիստոկրատներ՝ հագնված եվրոպական նորաձևությամբ, ճապոնացիների ճանապարհորդություններն արտասահման, եվրոպական նվագախմբի համերգ և այլն։ Նրա ստեղծագործությունների շարքերից առանձնանում են`«Ազնվական կանանց պատկերները Տոկուգավայի դարաշրջանում», «Էդոյի բարքերն ու սովորույթները», «Ձյուն, լուսին և ծաղիկներ»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Union List of Artist Names
2. 1 2 3 4  Répertoire des artistes (ֆր.)
3. 1 2 3 4  Artnet — 1998.

Գրականություն
-------------

* «Մեծ ռուսական հանրագիտարան» և «Ճապոնիան այսօր» նախագիծը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Chikanobu Тиканобу: взгляд художника©
* Chikanobu and Yoshitoshi Woodblock Prints
* Ukiyo-e Prints by Toyohara Chikanobu
* Biography of Toyohara Chikanobu, Artelino Archived 2016-04-04 at the Wayback Machine.
* Biography of Toyohara Chikanobu, Robyn Butin of Honolulu
* Biography of Toyohara Chikanobu, Ukiyo-e.com

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 15529209z · GND: 132919907 · ISNI: 0000000082000039 · LCCN: no2002010189 · NDL: 00375585 · NTA: 31511245X · LIBRIS: 286715 · SUDOC: 116421231 · VIAF: 13485216 · ULAN: 500335317 · WorldCat VIAF: 13485216 |

 |

 |
**Սուրբ Էքսպեդիտ** (որոշ ձեռագրերում նաև՝ Էքսպեդիտուս), կաթոլիկ եկեղեցու սուրբ, ի սկզբանե եղել է Հայաստանում հռոմեացի հարյուրապետ, որը, նահատակվել է 303 թվականի ապրիլին ներկայիս Թուրքիայի տարածքում՝ քրիստոնեություն ընդունելու համար։ Նրա հիշատակը կաթոլիկ և հայ առաքելական եկեղեցին նշում է ապրիլի 19-ին։

Առասպել
-------

Ավանդույթի համաձայն՝ Էքսպեդիտուսը Հայաստանում հռոմեացի հարյուրապետ էր, որը քրիստոնյա դարձավ և գլխատվեց Դիոկղետիանոսի հալածանքների ժամանակ՝ մ.թ. 303թ.: Այն օրը, երբ որոշեց քրիստոնյա դառնալ, Սատանան ագռավի (որոշ տարբերակներում օձի) կերպարանք ստացավ) և նրան ասաց, որ իր կրոնափոխությունը հետաձգի մինչև գալիք օրը։ Սակայն Էքսպեդիտուսը դիպչեց թռչունին և սպանեց նրան՝ հայտարարելով. «Այսօր ես քրիստոնյա կլինեմ»։

Հավատամք կար, որ Սուրբ Էքսպեդիտին կարող են դիմել՝ օգնելու լուծել չափազանց երկար ձգվող իրավական գործերը։ Նրա տոնը՝ ապրիլի 19-ը, լայնորեն նշվում է։ Այս Սուրբը հարգված է Եվրոպայում և ավելի շատ Լատինական Ամերիկայում։ Բրազիլիայում տեղի են ունենում արարողություններ Սան Պաուլոյում, և հավատացյալները, ովքեր մասնակցում են նրա ապրիլի 19-ի տոնակատարությանը, կարող են հասնել հարյուր հազարների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Schäfer J.* Ökumenisches Heiligenlexikon — 1998.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX920034 · GND: 1193431964 · ISNI: 0000000035540112 · LCCN: n96096822 · SUDOC: 028882849 · VIAF: 33728824 · WorldCat VIAF: 33728824 |

 |

 |
**Լևան Գորգաձե** (վրաց.՝ ლევან გორგაძე, հոկտեմբերի 13, 1987(1987-10-13), Մցխեթ, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ, հայտնի է որպես Տոտինոսին Ցույոսի) սումոյի պրոֆեսիոնալ մարտիկ։ 2018 թվականին նվաճել է «Կայսրի գավաթը» եվրոպական երրորդ ըմբիշներից (բուլղարացի Կոտոոսյուից և էստոնացի Բարուտոյից հետո)։ Մայիսյան բասյոյից հետո 2018 թվականին ստացել է օձեկի կոչում, նույնպես եղել է եվրոպացիներից երրորդը։

Գործունեություն
---------------

Ըմբշամարտով զբաղվել է մանուկ հասակից։ Ձյուդոյի և սամբոյի Եվրոպայի պատանեկան առաջնությունների մրցանակակիր։ 2005 թվականին դարձել է սումոյի պատանեկան առաջնության արծաթե մեդալակիր (անձնական և թիմում), որտեղ նրա հետ հանդես է եկել ապագա կոմուսուբի Գագամարուն։ Վերապատրաստվել է Նիհոն համալսարանում, 2005 թվականին ընդունվել է Կասուգանո-Բեյ։ Հասել է մակուուտիին 13 մրցաշարերում։ Բարձրագույն դիվիզիոնում երեք անգամ ցույց է տվել  փոխչեմպիոնի ցուցանիշ։ Հինգ անգամ խրախուսվել է մրցանակներով`մարտական ոգու համար և մեկ անգամ տեխնիկական գերազանցության մրցանակով։ Կարիերայի համար բարձրագույն կոչումը օձեկներն են։ Նրա ուսուցիչը պնդում է, որ նա ավելի լավն է, քան իսկական ճապոնացիները։

2013-ի հուլիսին Տոկուսերյուի հետ հաղթական գոտեմարտում ստացել է ծնկի լուրջ վնասվածք, որի արդյունքում բաց է թողել երեք մրցաշար և կորցրել սեքիտորիի կարգավիճակը՝ դուրս մնալով մաքուսիտայի դիվիզիոնից։ Վերադարձել է Դոհա 2014 թվականի մարտին։ Չորս անընդմեջ ցածր լիգաներում հաղթելով՝ արդեն նույն թվականին վերադարձել է մակուուտի։ Տոտինոսինի համար հաղթական է դարձել 2018 թվականի հունվարյան Խացու Բասեն, երբ մրցումների ավարտից մեկ օր առաջ Լևանը երաշխավորել է առաջին տեղը։ Պրոֆեսիոնալ սումոյի պատմության մեջ առաջին անգամ վրացի մարզիկը դարձավ Կայսերական մեծ Գավաթի հաղթող։

Նաև հաջողությամբ հանդես է եկել մարտին (10-5) և մայիսին (13-2) Բասս 2018-ում։ Մայիսին երկար առաջատար էր և մինչև վերջին օրը պահպանում էր մրցաշարում հաղթելու շանսերը, սակայն տասներեքերորդ օրը անսպասելիորեն պարտվեց Սեդային և ընկնելու ժամանակ կոտրեց դաստակի երկու ոսկոր։ Տասնչորսերորդ օրը, չնայած ծանր վնասվածքին, ցույց տվեց ոգու ուժը և արժանի դիմադրություն ցույց տվեց եկոձունին, որը, սակայն, ձեռքը լիարժեք օգտագործելու անհնարինության պատճառով կրեց երկրորդ պարտությունը։ Մայիսի Բասսի արդյունքներով՝ Մրցավարական կոմիտեն խորհուրդ է տվել Տոտինոսինին օձեկի կոչում շնորհել, ինչը շուտով տեղի ունեցավ։

Ըմբշամարտի ոճ
-------------

Գերադասում է ակտիվ, հարձակողական ուժային ըմբշամարտ։  Գրեթե չի օգտագործում պաշտպանական մեթոդներ։

Ընտանիք
-------

Գինեգործի ընտանիքի երկու որդիներից մեծն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Тотиносин пропустит несколько турниров | Сумо. Традиции и современность японской борьбы
2. ↑  Комитет судей рекомендовал присвоить Тотиносину звание озэки
3. ↑  Тотиносину присвоено звание озэки | Сумо. Традиции и современность японской борьбы

Արտաքին հղումներ
----------------

* կենսագրությունը japan-sumo.ru-ում
* Պաշտոնական տեղեկատվություն ասոցիացիայի կայքում
* Ելույթների Վիճակագրություն
* Травма 2013 года ՅուԹյուբում՝ սկսած 18-րդ վայրկյանից

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |

 |
**Սոֆի Անձևացի** (գրաբ.՝ Սոփի Անձեւացի, - 1015), հայ իշխանուհի, Շիրակ և Արագածոտն գավառների տիկին։

Վասպուրականի մարզպան Տիգրան Անձևացու դուստրը, Իշխանաց իշխան և Հայոց սպարապետ Վահրամ Պահլավունու (965-1045) կինը, Ապուղամրի, Գրիգորի և Սմբատ Մագիստրոսի մայրը։ Սերվում է Անձևացիների իշխանական տոհմից։ Եղել է Գրիգոր Նարեկացու (Անձևացու) հովանավորյալը Անիի թագավորությունում։

Մարմաշենի վանք
--------------

Իշխանուհի ՍոՖին մահացել է 1015 թվականին և թաղվել է նրա ամուսնու կողմից կառուցված Մարմաշենի վանքում, գլխավոր տաճարի հարավ-արևելյան կողմում։

Նրա տապանաքարի վրա գրված է՝
«Այս [հա]նգիստ է Սոփիայ աղախնոյն Ք[րիստոս]ի կնոջ Վահրա[մա Պ]ալհաւունւո իշխանաց իշխ[անի] դստեր Տիգրանա[յ] Հայոց մարզպանի տ[եառ]ն Անձեւացեաց մեծին Վասպուրականի. կիսաւրեա առ Ա[ստուա]ծ փոխէցա եւ թողի զաւակս իմ տրտում. աղաչեմ յիշէ[ս]ջ[իք զի]ս եւ Ա[ստուա]ծ ձէզ ողորմէցի, Թ[ուին] ՆԿԴ (1015)»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Շիրակ», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1881, էջ 149․
2. 1 2 3  «Դիվան հայ վիմագրության», Պրակ 10, Շիրակի մարզ․ հրատ․ պատրասեցին` Գ. Գ. Սարգսյան, Ա. Է. Հարությունյան, Կ. Տ. Ասատրյան, ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ին-տ, Երևան, ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ. 2017, էջ 99․
3. 1 2 3  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 4, Ցուցակ 1, Էջ 596.
**Փառնակ Շիշիկյան** (1902, Զեյթուն, Օսմանյան կայսրություն - 1976, Հովտաշատ, Մասիսի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ գործիչ, արդարակյաց, որը Հայոց ցեղասպանությունից հետո սիրիական անապատի արաբական ընտանիքներում գտել և իրենց հայ ինքնությանն է վերադարձրել մոտ 500 հայ որբերի։

Կենսագրություն
--------------

Փառնակ Շիշիկյանը ծնվել է Կիլիկիայի Զեյթուն քաղաքում։ Դառնալով ցեղասպանության զոհ՝ 14-ամյա Փառնակը Դեր Զորի ճամփին կորցնում է մորը, օրեր անցկացնում նրա դիակի կողքին, մինչև որ նրան փրկում է շամմառ ցեղի մի քոչվոր արաբ։ Փառնակը սովորում է մի քանի լեզու, ներառյալ արաբերեն (արաբները նրան կոչում էին Էհմեդ էլ Ճեզզա) և սկսում է անապատում փնտրել ու հաշվառել արաբացած հայ երեխաների։ Հետագայում հայ որբերի ցուցակները հանձնում է որբեր որոնող Հալեպի հանձնաժողովին ու օգնում հայությանը վերադարձնել հարյուրավոր որբերի։ Նա յուրաքանչյուր հայի դիմաց արաբներին որպես փրկագին վճարում էր «կաթի փողը»՝ հինգ կարմիր ոսկի։ Սիրիայի կառավարությունը երկու գյուղ է հատկացնում հայերին անապատում, որոնցից մեկում էլ՝ Թել էլ Պրաք գյուղում բնակություն է հաստատում նա իր՝ հայությանը վերադարձած կնոջ հետ։ Նա արաբացած հայերի բերեց իրենց գյուղը, նրանց հայկական անուններ տվեց, կազմակերպեց նրանց ամուսնությունները։ Նրանց հետ կազմակերպեց հայերի ոսկորների հավաքումը Դեր Զորից, Ռաքքայից, Եփրատ ու Խաբուր գետերի շրջակայքից և Շեդդեդիեի քարանձավից, որտեղ ողջակիզել էին հայերին։ 1947-ի հայրենադարձությանը Շիշիկյանը կնոջ ու երեխաների հետ բնակություն հաստատեց Էջմիածնի մերձակայքում գտնվող Հովտաշատ գյուղում, որտեղ աշխատեց որպես հողագործ, անվճար բժշկեց հայրենակիցներին։ Հայաստանում նրանք ևս հինգ երեխա ունեցան։ Հովտաշատի գերեզմանոցում կանգնած է Փառնակի մահարձանը՝ արաբական տարազով։ Այդ գյուղում 1956-ին Փառնակի կառուցած տունն այժմ թանգարանային արժեք է, որտեղ ցուցադրվում են նրա հագուստներն ու լուսանկարները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Միրա Անտոնյան․ Հումանիզմի և «կողմնակի վնասների» խաչմերուկում, Հայագիտության հարցեր, 2017
2. ↑  Մեմանդարը, Դեր Զորի ուրվականն ու «մոլլան», 168.am, 19/05/2010, Մարինե Մարտիրոսյան
3. ↑  Հերոս հայը, որը հայ որբերին վերադարձրեց սիրիական անապատից. Առավոտ, Մայիս 26, 2020, Հարութ Սասունյան

Գրականություն
-------------

* Ճղըլյան Հակոբ, Ստվերում մնացած կյանք, Երևան, 1991։Ա․ Առաքելյան, ՀԱՅ ԿԱՆԱՆՑ ԵՎ ՈՐԲԵՐԻ «ՓՐԿՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՔԵԼՈՒԹՅՈՒՆՆ» ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՑ ՀԵՏՈ
* An Incredible Armenian Who Retrieved Armenian Orphans from the Syrian Desert, By Harut Sassounian, 2020

Աղբյուրներ
----------
**Քամրան Բայրամ օկլի Ալիև** (ադրբ.՝ Kamran Bayram oğlu Əliyev, նոյեմբերի 18, 1965(1965-11-18), Բալական, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Ադրբեջանի Հանրապետության գլխավոր դատախազ (2020), Իրավաբանական գիտությունների թեկնածու։

Կենսագրություն
--------------

Քամրան Ալիևը ծնվել է 1965 թվականի նոյեմբերի 18-ին Բալականի շրջանում։ 1987 թվականին ավարտել է Ռուսաստանի Իրկուտսկի պետական համալսարանի Իրավագիտության ֆակուլտետը։

Ինստիտուտն ավարտելուց հետո նշանակվել է Ռուսաստանի Դաշնության Չիտա տրանսպորտի դատախազության քննիչ։ Հետագայում նա աշխատել է որպես ավագ քննիչ նույն դատախազությունում և Տրանսբայկալիայի տրանսպորտի դատախազությունում։

1990 թվականին ընդունվել է նախկին ԽՍՀՄ գլխավոր դատախազության գիտահետազոտական ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ 1993 թվականին ավարտելով ասպիրանտուրան`աշխատել է նույն հաստատությունում որպես գիտաշխատող։ 1993 թվականին նույն ինստիտուտում պաշտպանել է դիսերտացիան և ստացել իրավաբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։

Հետագայում նա աշխատել է ԱՀ դատախազությունում ՝ որպես կադրերի վարչության դատախազ, գիտության և ուսումնական կենտրոնի պետ և Գլխավոր դատախազության քննչական վարչություններում ՝ որպես քննիչ և ավագ քննիչ, գլխավոր դատախազի օգնական և ավագ օգնական։

2007 թվականին նա աշխատել է Ադրբեջանի Հանրապետության Գլխավոր դատախազին կից կոռուպցիայի դեմ պայքարի վարչության պետ։ Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահի 2014 թվականի օգոստոսի 5-ի հրամանով նա նշանակվել է ԱՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ։

Նա Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահի 2008 թվականի սեպտեմբերի 27-ի հրամանով պարգևատրվել է «Ադրբեջանի դրոշ» շքանշանով։

Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահի 2020 թվականի մայիսի 1-ի հրամանով նա նշանակվել է ԱՀ գլխավոր դատախազ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ադրբեջանի Հանրապետության գլխավոր դատախազ
2. ↑  Քամրան Ալիև
3. ↑  Кямран Алиев назначен заместителем генпрокурора Азербайджана
4. ↑  Кямран Алиев назначен генпрокурором Азербайджана
**Ստեփան Պետրոսի Տեր-Իսրայելյան** (1848 - 1922, Թիֆլիս, Վրացական Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետություն), հայ գրահրատարակիչ, գրավաճառ։

Կենսագրություն
--------------

Ստեփան Տեր-Իսրայելյանը ծնվել է 1848 թվականին Բանանց գյուղում (Գանձակի գավառ, այժմ՝ Ադրբեջանի Դաշքեսանի շրջանում)։ Սովորել է Յաղուլովի դպրոցում (Թիֆլիս)։ 1866 թվականին հիմնադրել է Թիֆլիսի կենտրոնական գրավաճառանոցը, որը խոշորագույնն էր Կովկասում։ Հրատարակել է հայերեն և ռուսերեն գրքեր, հայկական դպրոցների համար դասագրքեր, բառարաններ, հայերենի ինքնուսույց (ռուսերեն), հայ և այլազգի հեղինակների երկեր (Եղիշեի «Վասն Վարդանայ...», Ջիվանու «Երգերի» առաջին հրատարակությունը, Ա. Գրիբոյեդովի «Խելքից պատուհասը» և այլն)։ Լույս է ընծայել նաև վաճառվող գրքերի և իր հրատարակությունների 10-ից ավելի ուղեցույց-գրացուցակներ։

1921 թվականին՝ Վրաստանի խորհրդայնացումից հետո, գրավաճառանոցի հիմքի վրա ստեղծվել է «Սախելգամի» հրատարակչությունը։

Ստեփան Տեր-Իսրայելյանը մահացել է 1922 թվականին Թիֆլիսում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Րաֆֆու 10 իրերը

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Վալենտինա Միքայելի Սաֆրազբեկյան** (օգոստոսի 10, 1925(1925-08-10), Ղարաքիլիսա, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 14, 2006(2006-11-14), Երևան, Հայաստան), հայ անասնաբույժ-դեղաբան, անասնաբուժական գիտությունների դոկտոր (2004), պրոֆեսոր (1999)։

Կենսագրություն
--------------

Վալենտինա Սաֆրազբեկյանը ծնվել է 1925 թվականի օգոստոսի 10-ին Կիրովականում (այժմ՝ Վանաձոր)։ 1949 թվականին ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը։ 1994-2006 թվականներին աշխատել է ՀՊԱՀ-ի (այժմ՝ ՀԱԱՀ) թերապիայի և վիրաբուժության ամբիոնում։

Աշխատանքները վերաբերում են գյուղատնտեսական կենդանիների ստամոքսաղիքային համակարգի գործունեության վրա սուլֆանիլամիդային պատրաստուկների ազդեցության մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։

2003 թվականին լույս է տեսել Վալենտինա Սաֆրազբեկյանի համահեղինակությամբ գրված «Դեղատոմսերի տեղեկատուն»։

Վալենտինա Սաֆրազբեկյանը մահացել է 2006 թվականի նոյեմբերի 14-ին Երևանում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Mattel-ի թողարկած սլայմը, 1976 թվական
**Սլայմ** (անգլ.՝ Slime), լիզուն-խաղալիք, առաջին անգամ թողարկվել է Mattel ընկերության կողմից, 1976 թվականին։ Բաղկացած է փխրուն ժելեանման նյութից, որն ունի ոչ նյուտոնական հեղուկի հատկություններ։ 1976 թվականին Mattel ընկերության կողմից թողարկված սլայմի հիմնական բաղադրիչը գուարի բուսախեժն էր։ Այն կանաչ գույնի էր և վաճառվում էր պլասմասե ամաններում։ Դրանից հետո սլայմեր են թողարկել շատ այլ ընկերություններ, իսկ «սլայմ» բառը դարձել է այս խաղալիքը բնութագրող ընդհանուր անվանում։ Հետխորհրդային տարածաշրջանում խաղալիքը հայտնի է որպես «լիզուն», հավանաբար այն պատճառով, որ «Ուրվականների որսորդները» ֆիլմերի ու մուլտֆիլմերի ռուսերեն թարգմանությունում Սլայմեր կերպարը թարգմանվում է որպես «Լիզուն»։

Սեղանի վրա տարածված սլայմ
Առողջության համր վնասակար չէ, բայց ցանկալի է խուսափել լորձաթաղանթի հետ շփումից։

Բաղադրություն և հատկություններ
------------------------------

Հիմնական բաղարիչներն են պոլիսախարիդը (գուարի բուսախեժ) և բորակը։ Պոլիսախարիդի փոխարեն կարող են օգտագործվել այլ պոլիմերներ (օրինակ, սոսինձ), բորակի փոխարեն կարելի է օգտագործել պնդեցնող այլ նյութեր։

Հետաքրքիր է ոչ նյուտոնական հեղուկի իր հատկանիշներով։ Նյութը նման է լորձի, սակայն միևնույն ժամանակ այն չի տարածվում և հեշտ է հավաքվում։ Եթե սլայմը հանգիստ մնա, այն սկսում է տարածվել ամբողջ մակերեսով, իսկ ուժեղ ազդեցությունից պնդանում է, օրինակ, նյութն ուժեղ հարվածի դեպքում կարող է պոկվել։

Այլ սլայմեր
-----------

Բացի սլայմի ստանդարտ տեսակից, համացանցում կարելի է լայն տեղեկատվություն գտնել այլ տեսակների մասին ևս։ Կան մի քանի տարբերակներ` փայլուն, փխրուն, կաթիլային, սառցաբեկորային, փրփրային, կավային, թափանցիկ, մետաղական և այլն։

Պատրաստելու հիմնական բաղադրիչներն են ցանկացած տեսակի սոսինձն ու ակտիվացվող նյութ։ Մյուս «բաղադրիչներն» ավելացվում են ըստ նախասիրության, դրանք կարող են լինել սննդային ներկեր, մարմին գել, լոսյոն, շամպուն, սափրվելու փրփուր,արհեստական ձյունը , փայլեր և այլն։

Ակտիվացնողները տարբեր են, օրինակ, նատրիումի տետրաբորատ, ոսպնյակների համար հեղուկ (այդ թվում և` խմորի սոդա), բորակի և գլիցերինի լուծույթ (այս ակտիվացնողը կոչվում է «Բորակ», անգլ.՝ Borax-ից)։ Այսօր մոդայիկ է դարձել տեսանյութեր կամ լուսանկարներ հրապարակել սեփական ձեռքերով պատրաստած «սլայմի» հետ, օրինակ, Ինստագրամ սոցիալական ցանցում կամ YouTube վիդեո հոսթինգում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  SLIME, ser. no. 75/198,386 (filed November 15, 1996), reg. no. 2,206,408 (December 1, 1998) (noting date of first use in commerce as February 18, 1976). United States Patent and Trademark Office. Accessed March 10, 2018.
2. ↑  Guar Gum Slime, by David A. Katz
Airbus A320 (PH-AAZ), 2011 թվական
**Amsterdam Airlines** ընկերությունը հոլանդական Սկիպհոլ օդանավակայանն սպասարկող բազաին ավիաընկերությունն է։
Ավիաընկերությունը հիմնականում համագործակցում է տուրիստական գործակալությունների հետ, չարտերային թռիչքներով ուղևորություններ դեպի Թուրքիա և Մարոկկո, ինչպես նաև ապահովում է սկանդինավյան զինզառայողների տեղափոխումը Աֆղանստան և իրականացնում թռիչքներ այլ ավիաընկերությունների համար։

Պատմություն
-----------

Ավիաընկերությունը հիմնադրվել է 2008 թվականին։ Aamsterdam Airlines- ը նախատեսում էր իրականացնել թռիչքներ հոլանդական տուրօպերատորների համար՝ Airbus A320-200 կամ Boeing 757-200 ինքնաթիռներով
2008 թվականի օգոստոսին Amsterdam Airlines ընկերությունը թռիք իրականացնելու համար արտոնագիր ստացավ։
2009 թվականին ընլերությունը փոխեց իր տարբերանշանը։
2011 թվականին ընկերությունը սնանկ ճանաչվեց, որպեսզի ստանար դրամական օգնություն։ Աշխատակիցները հոկտեմբեր ամսվա համար աշխատավարձ չէին ստացել, իսկ ընկերությունը փրկելու նպատակով ղեկավարությունը որոշեց դիմել տեղի իշխանություններին՝ սնանկ ճանաչելու նպատակով։

Պատկերասրահ
-----------

```
Airbus A320(PH-AAX,PH-AAY,PH-AAZ)
```

* Airbus A320 (PH-AAX)Airbus A320 (PH-AAX)
* Airbus A320 (PH-AAX)Airbus A320 (PH-AAX)
* Airbus A320 (PH-AAY) Airbus A320 (PH-AAY)
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
**Ռիխարդ Ցվեն Քրուսպե** (գերմ.՝ Richard Zven Kruspe; ծնվել է 1967 թ. հունիսի 24-ին Վիթենբերգում, Արևելյան Գերմանիա), գերմանական հանրաճանաչ Ռամշտայն ինդաստրիալ-մետալ խմբի հիմնադիրն է, սոլո-կիթառահար և բէք-վոկալիստ։

Կենսագրություն
--------------

### Մանկությունը

Ռիխարդը ծնվել է բազմազավակ ընտանիքում, ունի եղբայր և քույր։ Ընտանիքում ամենակրտսեր երեխան է։ Մանկությունը անցել է Վիթենբերգում և հարևան Շվերինում։

Պատանեկության տարիներից հանդիսանում էր AC/DC և Kiss խմբերի երկրպագուն։

12 տարեկան հասակում ծնողների դրդմամբ սկսում է զբաղվել սպորտով՝ 7 տարի մասնագիտորեն ըմբշամարտ է պարապում։ Սակայն դա նրան չխանգարեց զբաղվել ամենասիրելի գործով՝ երաժշտությամբ։ 20 տարեկան հասակում Ռիխարդը երաժշտական կրթություն է ստանում ԳԴՀ-ն փազային դպրոցում (միակն է խմբում, ով երաժշտական կրթություն է ստացել)։ Նրա երազանքն էր ստեղծել ռոք-խումբ, որի համար շուտով մեկնում է Բեռլին։

Այստեղ պետք է նշել, որ Ռիխարդի Բեռլին տեղափոխվելուն ազդել է նաև ընտանեկան հանգամանքները։ Նա վաղ հասակից առանց հայր էր ապրում, մոր և խորթ հոր հետ, և մի քանի հարցազրույցներում ասում էր, որ երկու ծնողների հետ վատ հարաբերություններ ուներ։ Հայտնի է, որ առաջին անգամ նա իր մորը Ռամշտայնի համերգի է բերել 2001 թվականին։ Հայտնի է նաև, որ Ռիխարդը 12 տարեկան հասակում լուրջ հակամարտություն է ունեցել խորթ հոր հետ, երբ վերջինս երեխայի սենյակի պատից պոկել է Kiss խմբի պաստառը և ճղել։ Ապագա կիթառահարը ամբողջ գիշեր լաց է եղել, բայց երբ առավոտյան զարթնել է, տեսել է, որ նույն պաստառը կրկին կպցված է պատից։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Richard Kruspe (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում
* Emigrate Archived 2006-07-21 at the Wayback Machine. @ RammImages.com
* (անգլերեն) Rammstein Official Website
* (գերմաներեն) Rammstein Official Website
* (անգլերեն) Emigrate Official Website Archived 2011-10-02 at the Wayback Machine.
* (գերմաներեն) Emigrate Official Website Archived 2013-04-06 at the Wayback Machine.
* (անգլերեն) RichardKruspe.com Archived 2014-12-18 at the Wayback Machine.
* (թուրքերեն) Turkey Fan Website
**Վանիկ (Վան) Վաղարշակի Բայբուրթյան (Բայբուրդ)** (հուլիսի 11, 1940(1940-07-11), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խմբագիր, հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1940 թվականի հուլիսի 11-ին Թբիլիսիում։ 1966 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանը։ 1966-1975 թվականներին եղել է «Սովետսկի սպորտ», ապա՝ «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» թերթերի սեփական թղթակից Հայաստանում։ 1976-1986 թվականներին եղել է Մոսկվայի Մամուլի նորությունների գործակալության սեփական թղթակից Վրաստանում։ 1986-1987 թվականներին եղել է «Վրաստան» թերթի խմբագրի տեղակալ, 1987 թվականից՝ խմբագիր։ 1987-2000 թվականներին, միաժամանակ՝ եղել է Վրաստանի ժուռնալիստների դաշնության քարտուղար, 1988-1991 թվականներին՝ Վրաստանի ԿԿ կենտկոմի, 1990-1991 թվականներին՝ բյուրոյի անդամ, 1991-1995 թվականներին՝ Վրաստանի հայկական մշակութային-բարեգործական ընկերության նախագահ, 1995 թվականից՝ առաջին փոխնախագահ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Կիանա ցեղատեսակի ցուլ
**Կիանա** (իտալ.՝ Chianina), խոշոր եղջերավոր անասունների ցեղատեսակ։ Այն կովի մսատու ցեղատեսակ է, բուծվել է Իտալիայի Վալ-դի-Կյանա հովտում։ Այնտեղից տեղափոխվել է Բրազիլիա, Արգենտինա, Կանադա։ Աշխարհի ամենահին ցեղատեսակներից մեկն է։

Կենդանիների գույնը սպիտակ է՝ բնորոշ մոխրագույն երանգով։ Կիանական ցեղատեսակի կովերը շատ խոշոր են (բարձրությոընը 150-180 սմ է)։ Ունեն երկարաձգված մարմին և մսի չափազանց բարձր որակ։ Կովերի կենդանի քաշը շատ բարձր է՝ 700-750 կգ (կարող են լինել մինչև 800-1000 կգ), ցուլերի քաշը՝ 1200-1500 կգ, առավելագույնը՝ 1820 կգ։ Խաչասերելով կիանական ցեղատեսակը մոխրագույն ուկրանիական և սիմենտալական ցեղատեսակի հետ, ստացվել է բարձր որակի մսատու ցեղատեսակ։

Ծննդյան ժամանակ հորթի քաշը 45-50 կգ է։ Հորթերը ծնվում են շիկամազ (ինչպես մոխրագույն ուկրանիականը) և այդպես մնում են մինչև 3 ամսական հասակը։ Կովերի բարձր կաթնատվության շնորհիվ հորթերը (մոր կաթով սնվող) 6 ամսական հասակում հասնում են մինչև 220-280 կգ։ Մինչև 2 տարեկան հասակը բնութագրվում են արագ աճով, որի հետևանքով քիչ են ճարպակալվում։ Ըստ չափանիշի ցուլերի քաշը 12 ամսական հասակում պետք է լինի 475 կգ, 15-ի ժամանակ՝ 580 կգ, 18-ի՝ 676 կգ և 23 ամսականում՝ 839 կգ։ Մսատվությունը 60-65 % է։ Կենդանիները բնութագրվում են ինտենսիվ աճով։ Որոշ դեպքերում կենդանիների օրական միջին աճը 2 կգ է։ Կաթնատվությունը բարձր չէ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Daniele Bigi, Alessio Zanon (2008). Atlante delle razze autoctone: Bovini, equini, ovicaprini, suini allevati in Italia (in Italian). Milan: Edagricole. ISBN 9788850652594. p. 18-20.
2. ↑  Кіанська порода. // Г. О. Бірта, Ю. Г. Бургу. Товарознавство м’яса. Навчальний посібник. — К.: Центр учбової літератури, 2011. — 164 с. — ISBN 978-611-01-0251-3.

Գրականություն
-------------

* Кіанська порода. // Украинская советская энциклопедия : [у 12-ти т.] / гол. ред. Бажан, Николай Платонович; редкол.: Антонов, Олег Константинович та ін. — 2-ге вид. — К. : Главная редакция Украинской Советской Энциклопедии, 1974—1985.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Կիանա (կովերի ցեղատեսակ)** կատեգորիայում։ |
**Ֆլավիուս Աբլաբիուս** (լատին․՝ Flavius Ablabius, ծննդյան թվականն անհայտ - 337, ամառ, Բյութանիա), Հռոմեական կայսրության պետական գործիչ, անձնապահապետ, 331 թվականի Հռոմեական կայսրության 2-րդ կոնսուլ։ Ֆլավիուս Աբլաբիուսը ծնունդով Կրետեից էր։ Նրա հայրն ու մայրը հասարակ ծագում ունեին։ Ծնվելու ժամանակ, ինչպես որ Եվնապիոս Սարդինացին պատմում է, որ նրա մայրը ստացել է մարգարեություն եգիպտական աստղագուշակներից, որը Ֆլավիուսը «ծնվել էր մի փոքր պակաս, քան թագավորը»։

Ժամանակի ընթացքում Աբլաբիուսը դառնում է Կրետեի նահանգապետի պաշտոնական ներկայացուցիչը։ Ժամանում է Կոստանդնուպոլիս (նոր հիմնադրված) և պատահականության շնորհիվ, ձեռք է բերում մեծ ազդեցություն Կոստանդիանոս Ա Մեծ կայսեր նկատմամբ և դառնում Կոստանդնուպոլսի ամենակարևոր սենատորնեից մեկը։ 324 թվականից 326 թվականը եղել է Ասիա դիոցեզի վիկարիոս (կառավարիչ)։ Հայտնի է, որ այդ ժամանակ Աբլաբիոսը աջակցել է Օրցիստ գյուղի բնակիչների խնդրանքին՝ նրանց բնակավայրին քաղաքի կարգավիճակ տալու համար (լատին․՝ civitas): Այս առիթով հայտնի են Կոստանդիանոս Ա Մեծի նամակները Արևելք պրետորիայի պրեֆեկտ Աբլաբիոսին։ Ակնհայտ է, որ այդ ժամանակ նա արդեն սենատոր էր, ինչի մասին է վկայում Կոստանդիանոսի տիպիկ ուղերձը գրված նրան նամակով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», հատոր 1, էջ 480
2. 1 2 3  «Խոսքեր», Լիբանիոս XLII. 23.
3. 1 2 3  Jones, A. H. M. Fl. Ablabius 4 // Prosopography of the Later Roman Empire / A. H. M. Jones, J. R. Martindale, J. Morris. — Cambridge University Press, 1971. — Vol. I : A.D. 260–395. — P. 3-4. — ISBN 0-521-07233-6 [2001 reprint]..
4. 1 2  «Խոսքեր», Լիբանիոս XLII. 23.
5. ↑  «Փիլիսոփաների և սոփեստների կյանքը», Եվնապիոս Սարդինացի VI. 3. 1-7.
6. ↑  Օրցիստի արձանագրություն. Corpus Inscriptionum Latinarum (Լատինական արձանագրությունների հավաքածու), 3, 325
**Էվան Մեհդի Ֆուրնիե** (ֆրանս.` *Evan Mehdi Fournier*, ծնվ.՝ հոկտեմբերի 29, 1992(1992-10-29), Սեն Մորիս), ֆրանսիացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ։ Ներկա պահին հանդես է գալիս Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Նյու Յորք Նիքս» ակումբում` որպես հարձակվող պաշտպան։

Մասնագիտական կարիերան սկսել է Ֆրանսիայի բասկետբոլային լիգայի «Նանտեր» ակումբում։ Երկու մրցաշրջան «Նանտերի» կազմում ելույթ ունենալուց հետո տեղափոխվել է նույն առաջնությունում հանդես եկող «Պոլտիե Բասկետ 86» ակումբ։

Ընտրվել է NBA-ի 2012 թվականի դրաֆթի առաջին ռաունդի 20-րդ ընտրությամբ՝ «Դենվեր Նագեթսի» կողմից։

2014 թվականի հունիսի 26-ին իրականացված փոխանակման շրջանակներում տեղափոխվել է «Օռլանդո Մեջիք»։

Ակումբային կարիերայից զատ հանդես է գալիս նաև Ֆրանսիայի բասկետբոլի ազգային հավաքականում, որի կազմում նվաճել է բրոնզե մեդալ 2014 թվականի ՖԻԲԱ-ի բասկետբոլի առաջնությունում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ««Մեջիքը» Աարոն Աֆլալոյին տեղափոխում է «Նագեթս»»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էջը NBA.com կայքում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում
**Օլիվիեր Սթրեբելե** (անգլ.՝ Olivier Strebelle, հունվարի 20, 1927(1927-01-20)[…], Ուկել, Բրյուսել, Բելգիա - հուլիսի 29, 2017(2017-07-29), Բրյուսել, Բելգիա), բելգիացի քանդակագործ։

Նրա մոնումենտալ (սովորաբար բրոնզե) քանդակները զարդարել են ինչպես Բրյուսելի, այնպես էլ` Գերմանիայի, Իսրայելի, Իտալիայի, Ռուսաստանի, Սինգապուրի, Շվեյցարիայի և ԱՄՆ-ի շատ հասարակական վայրեր։

Սթրեբելեն ավելի քան 65 տարի հայտնի է եղել որպես նկարիչ, և նրա աշխատանքները գտնվում են ամբողջ աշխարհում` մասնավոր հավաքածուներում և հանրային վայրերում։

Նրա քանդակներից «Եվրոպայի առևանգումը» (ֆր.՝ L'Enlèvement d'Europe) 2002 թվականից ցուցադրվում է Մոսկվայի Եվրոպայի հրապարակում։

Սթրեբելեն մահացել է 2017 թվականի հուլիսի 29-ին, Բրյուսելում, 90 տարեկանում։

text2008 թվականի Պեկինի Օլիմպիական խաղերի փակման արարողությունը

Մարզիկների ծառուղի
------------------

Մարզիկների ծառուղին քանդակը պետք է նվեր լիներ Բելգիայից Պեկինին, սակայն դրա պատրաստումը ժամանականին չի ավարտվել։ Քանդակի բացումը տեղի է ունեցել Օլիմպիական խաղերի ավարտից կարճ ժամանակ անց, և այն արժեցել է ավելի քան 5 միլիոն եվրո։

Աբստրակտ ինստալյացիան բաղկացած է 5 գլանաձև փայլող, չժանգոտվող պողպատե մոդուլներից, որոնք հասնում են մինչև 20 մ բարձրության և 100 մ երկարության (քաշը՝ 120 տոննա), և այն կոչված էր հնչեցնել Օլիմպիական զանգերը։

Մարզիկների ծառւղին քանդակի պատրաստման ընթացքում միմյանց հետ համագործակցել են Université Libre de Bruxelles, Tsinghua University համալսարանների լաբորատորիաները, մետաղյա շրջանակներում վարպետացած ֆրանսիական ճարտարագիտական խորհրդատվական մի ընկերություն և գերմանական ծրագրային Sofistik ընկերությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2  ODIS — 2003.
4. 1 2
5. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
6. ↑
7. ↑  Le sculpteur belge Olivier Strebelle est décédé à l'âge de 90 ans (ֆր.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքը Archived 2018-02-02 at the Wayback Machine.
* Մարզիկների ծառուղի (պաշտոնական կայքը)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1130165 · BNF: 16167615s · GND: 119045176 · GTAA: 158557 · ISNI: 0000000081344091 · LCCN: n85295052 · NTA: 071993967 · SUDOC: 069261156 · VIAF: 54949422 · WorldCat VIAF: 54949422 |

 |

 |