**Լուգանո լիճ** (իտալ.՝ Lago di Lugano or Ceresio), սառցադաշտային լիճ, որը գտնվում է Շվեյցարիայի և Իտալիայի սահմանին։ Լիճն անվանվել է Լուգանո քաղաքի պատվին, գտնվում է Կոմո և Մաջորե լճերի միջև։ 590 թվականին Գրիգոր Տուրցին լիճը հիշատակել է *Ceresio* անունով։ *Ceresio* բառը ծագել է լատիներեն *cerasus* բառից և նշանակում է «բալ», քանի որ տարածքը լի է եղել բալենիներով, որոնք զարդարել են լճի ափերը։ 804 թվականի փաստաթղթերում լիճը ի հայտ է գալիս *Laco Luanasco* անունով։

Լճափի հայտնի լեռներն ու զբոսաշրջային ուղղություններն են՝ լճի արևելքում՝ Մոնտե Բրե (925 մ), արևմուտքում՝ Մոնտե Սան Սալվատորե (912մ) և հարավարևելյան ափին՝ Մոնտե Ջենեռոսո (1,701 մ)։ Համաշխարհային ժառանգության արժեք հանդիսացող Մոնտե Սան Ջորջոն (1,097 մ) գտնվում է լճի հարավում։

Լուգանո լճի ջրերը ներառված չեն ԵՄ ԱԱՀ տարածքում։

Պատմություն
-----------

Լճի ափերի քաղաքական մարմնի կառավարման մասին առաջին վկայությունը ստացվել է 818 թվականին։ Ռազմավարական նշանակության տարածք զբաղեցնելով՝ լիճը եղել է Սպերիո կոմսության ֆեոդալական տիրապետության մաս։ Մոտ 1000 թվականին անցել է Կոմոյի հռոմի կաթոլիկ թեմի ենթակայության տակ։ 1218-1227 թվականների այն եղել է Կոմոյի և Միլանի միջև պատերազմի վայրը։ Քանի որ լիճը և դրա ափամերձ տարածքներն աստիճանաբար ներառվեցին Միլանի դքսության կազմում, 15-րդ դարում դարձան քաղաքական և տարածքային մրցակցության առարկա։ Լուգանո քաղաքը դարձավ տարածքի գլխավոր քաղաք։

16-րդ դարի սկզբում շվեյցարական կանտոնների տրանսալպյան բեյլիվիկների ստեղծմամբ լիճը դադարել է պատկանել մեկ ինքնիշխան քաղաքական սուբյեկտի։ Իտալա-շվեյցարական սահմանը հստակեցվել է 1752 թվականին Վարեզեի պայմանագրով և այդ ժամանակից ի վեր մնացել է անփոփոխ։

1848 թվականին Մելիդեի և Բիսոնեի միջև՝ մորենի վրա, կառուցվել է Մելիդե ամբարտակը, որպեսզի հնարավոր լինի լճի վրա կառուցել ճանապարհ և ապահովել ուղղակի կապ Լուգանոյի և Կյասոյի միջև։ Այժմ այստեղից է անցնում Սեն Գոտհարդ երկաթգիծը և Ա2 ավտոմայրուղին։

Նավագնացություն
---------------

Գանդրիա ժամանող ուղևորատար նավակը
Լիճը նավարկելի է։ Լճի վրա ծառայություններ են մատուցում Società Navigazione del Lago di Lugano-ի ուղևորատար նավակները, հիմնականում տուրիստական նպատակներով, միաժամանակ կապելով Լուգանո քաղաքը լճափնյա այլ համայնքների հետ, որոնցից մի քանիսը ճանապարհային հասանելիություն չունեն։

Ձկնորսությունը լճում (նաև Մաջորե լճում) կարգավորվում է 1986 թվականին Շվեյցարիայի և Իտալիայի միջև կնքված համաձայնագրի հիման վրա։ Նավարկելիության ներկայիս համաձայնագիրը գործում է 1992 թվականից։

Կենդանական աշխարհ
-----------------

Լիճը լի է ձկներով։ Բացի մի քանի պահպանվող տարածքներից, ինչպիսին է Պորլեցա կոմունայի Կուչո գետի բերանը, ձկնորսությունը թույլատրվում է ամենուր՝ ըստ տարբեր կանոնակարգերի։ Պաշտպանված տեսակներ են իտալական անգույն ու սպիտակ ճիրաններով խեցգետինները (Austropotamobius pallipes)։ Ի տարբերություն Լագո Մաջորեի՝ իտալական ճերմակը (Alburnus albidus) գրեթե հազվադեպ է հանդիպում այստեղ։

1895 թվականին Ցուգ լճից ներմուծվել է ամերիկյան իշխանը, 1894 և 1897 թվականներին՝ սովորական սիգը։ Լճում կա թեփուղ, կարպ, թառ, պերկես, սուդակ, շերեփաձուկ, ամերիկյան պալիա և այլ ձկնատեսակներ։ Վերջին տարիներին նկատվել են նաև սովորական լոքո և պիգո։

Աղտոտում
--------

Աղտոտումը երկար ժամանակ խնդիր է եղել լճի համար։ 1960-ական և 1970-ական թվականներին պաշտոնապես արգելվել է լողանալ լճում։ Չնայած շարունակաբար կեղտաջրերի մաքրման կայանների ներդրման, ինչպիսին առկա է Գանդրիայում, այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են լճի պահման ժամանակը և թթվածնի պակասը, աճող ֆոսֆորի կոնցենտրացիաները նշանակում է, որ պարզ չէ՝ արդյոք լիճը կվերականգնվի։

Ըստ Legambiente-ի՝ միակ պատճառը, որ իտալական լճերում լողալն արգելված չէ այն է, որ Լոմբարդիայի շրջանը փոխել է օրենքը։ Նրանք հայտարարել են, որ լճերում աղտոտվածության մակարդակները չեն համապատասխանում եվրոպական վճիռներին։

Լճի քարտեզը

Աշխարհագրություն
----------------

Լուգանո լիճը և Մելիդե ամբարտակը
Պարլեցա
Լճի ընդհանուր մակերեսը 48.7 կմ2 է, որից 63%-ը բաժին է ընկնում Շվեյցարիային, 37%-ը՝ Իտալիային։ Առավելագույն խորությունը 288 մետր է։ Լճի ջրահավաք ավազանի գագաթնակետը Պիցո դի Ջինո գագաթն է։

Լճի իտալական կողմի ջրերը և Կամպիոնե դ’Իտալիայի էքսկլավը ըստ իտալական օրենքի ֆիսկալ նպատակների համար համարվում են ոչ-տարածքային և կիրառվում է հատուկ հարկային կարգավիճակ՝ որպես անմաքս տարածքի, ազատվելով ԵՄ ԱԱՀ-ից՝ բնակիչներին առաջարկելով շահավետ հարկային արտոնություններ։

Մելիդե ամբարտակը տարանջատում է հյուսիսային (27.5 կմ²) և հարավային (21.4 կմ²) ավազանները, թեև կամուրջը թույլ է տալիս ջրի հոսք և նավարկություն։

Շվեյցարական բնակավայրերը նշված են (Շ), իտալականը՝ (Ի) (Լուգանոյից ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ)՝

* Լուգանո (Շ)
* Կասառատե(Շ)
* Կաստանյոլա (Շ)
* Գանդրիա (Շ)
* Օրիա (Ի)
* Վալսոլդա (Ի)
* Կրեսոնյո (Ի)
* Պորլեցա (Ի)
* Կանտինե դի Գանդրիա (Շ)
* Կապրինո (Շ)
* Կամպիոնե դ’Իտալիա (Ի)
* Բիսոնե (Շ)
* Մառոջա (Շ)
* Մելանո (Շ)
* Կապոլագո (Շ)
* Ռիվա Սան Վիտալե (Շ)
* Բրուզինիո Արսիցիո (Շ)
* Պորտո Չերեզիո (Ի)
* Բրուզիմպիանո (Ի)
* Պոնտե Տրեզա (Ի/Շ)
* Կազլանո (Շ)
* Մալյազո (Շ)
* Անյո (Շ)
* Անյուցո (Շ)
* Մոնտանյոլա (Շ)
* Կարաբիետա (Շ)
* Բարբենգո (Շ)
* Մորկոտե (Շ)
* Մելիդե (Շ)
* Պարադիզո (Շ)

Համայնապատկեր
-------------



Լճի տեսքը Մոնտե Սան Սալվատորեից, ձախ կողմում Լուգանո քաղաքն է, աջ կողմում՝ Մելիդե ամբարտակը
Լճի տեսքը Մոնտե Սան Սալվատորեից, ձախ կողմում Լուգանո քաղաքն է, աջ կողմում՝ Մելիդե ամբարտակը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Lake Lugano». *Historic Dictionary of Switzerland*. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 23-ին. (in Italian)
2. ↑  «Itinerari - Il Lago dei Ciliegi». *Il Gommone* (Italian). Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ մայիսի 6-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 22-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
3. ↑  «Better quality of life on the lake - the swimming ban in the 70s». Societa Navigazione del Lago di Lugano. 2011. Վերցված է 2011 թ․ մարտի 31-ին.
4. ↑  Swisstopo 1:25,000 topographic map, 2014-07-28
5. ↑  «Stato di Salute del Ceresio». *LakeLugano.ch*. Società Navigazione Lago di Lugano. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 28-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 22-ին. (in Italian)
6. ↑  «Concept of Territoriality» (Italian). Italia Internazionale. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 22-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լուգանո (լիճ)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 15194805s · GND: 4036605-4 · LCCN: sh97006463 · NKC: ge636646 · VIAF: 170373455 · WorldCat VIAF: 170373455 |

 |