recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Փոքրլեհական վոևոդության մշակութային հուշարձան**։ գրանցման համար՝ *А-577*
**Զինվորական գերեզմանատուն № 81 (Մենցինա Վելկա)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 95 - Stróżówka), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է Լեհաստանի Փոքրլեհական վոևոդության Սենկովա գյուղի շրջակայքում։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Ավստրո-Հունգարական և Ռուսական բանակների զինծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականի մայիսին։ Փոքրլեհական վոևոդության հուշարձան։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է 1915 թվականին Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից, ավստրիացի ճարտարապետ Հանս Մայրի նախագծով։ 1893 քմ մակերեսով գերեզմանատանը գտնվում են 52 եղբայրական և 53 անհատական գերեզմաններ, որոնցում թաղված են 1206 զինվորներ՝ 468 ավստրիացի, 372 գերմանացի և 366 ռուս զինվորներ։

Գերեզմանատան ճարտարապետական գլխավոր օբյեկտը համարվում է բարձունքի վրա տեղակայված եռանկյունաձև քարե խաչը։ Գերեզմանատունը շրջափակված է քարակտոր ցանկապատով։

Հուշարձանի վրա լեհերեն և գերմաներեն լեզուներով գրված է՝

* Այս լեռը գանձ է պարունակում
* Հավատարմություն, տղամարդկություն, հոգու ուժ
* Հավատը ուժ տվեց
* Աստված՝ հաղթանակ

Գերեզմանատունը վերականգնվել է 1999 թվականին։

Պատկերասրահ
-----------

* № 79 գերեզմանատան ընդհանուր տեսքը№ 79 գերեզմանատան ընդհանուր տեսքը
* Մուտքի դարպասներըՄուտքի դարպասները
* Տեղեկատվական աղյուսակՏեղեկատվական աղյուսակ
* Գերմանացի զինվորների խաչը, հեղինակ՝ Հանս ՄայրԳերմանացի զինվորների խաչը, հեղինակ՝ Հանս Մայր
* Տեսքը հյուսիսային մասիցՏեսքը հյուսիսային մասից
* ՏապանաքարՏապանաքար
* Տեսքը հարավային մասիցՏեսքը հարավային մասից
* ՀուշաքարՀուշաքար
* Գերմանական մեծ խաչըԳերմանական մեծ խաչը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie(չաշխատող հղում)

Գրականություն
-------------

* Oktawian Duda. Cmentarze I Wojny Światowej w Galicji Zachodniej 1914—1918 — Studia i materiały, Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, Warszawa 1995, ISBN 83-85548-33-5
* Roman Frodyma. Galicyjskie cmentarze wojenne, tom I. Beskid Niski i Pogórze, Rewasz, Warszawa 1995, ISBN 83-85557-20-2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cmentarz wojenny nr 95 — Stróżówka Archived 2016-12-20 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
**Զինվորական գերեզմանատուն № 45 (Լիպնա)** (լեհ.՝  Cmentarz wojenny nr 45 - Lipna), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է ներկայում գոյություն չունեցող Փոքրլեհական վոևոդության Լիպնա գյուղի մերձակայքում։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի ժամանակների Արևմտագալիցյան զինվորական գերեզմանոցների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Ավստրիական և Ռուսական բանակների՝ Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ զոհված զինծառայողներ։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը հիմնվել է 1915 թվականին սլովակ ճարտարապետ Դուշան Յուրկովիչի նախագծով։ 420 քմ մակերեսով գերեզմանատանը գտնվում են 3 եղբայրական և 22 անհատական գերեզմանոցներ, որոնցում թաղված են 56 ավստրիացի և 97 ռուս զինվորներ։

Գերեզմանատունը գտնվում է երբեմնի լեմկյան Լիպկա գյուղի դժվարամատչելի տեղանքում։

Գրականություն
-------------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cmentarz wojenny nr 45 — Lipna Archived 2017-02-03 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
Գեղագրության արվեստի ցուցադրում ճապոնական Նոր տարվա տոնակատարության ժամանակ. կինը գրում է «օ-սյոգացու» (ճապ.՝ お正月, «Նոր տարի») բառը (Ֆլորիդայի արխիվ, 1988)
**Կակիձոմե** (ճապ.՝ 書き初め, *«Առաջին գիր»*), գեղագրության առաջին վարժության ճապոներեն անվանումը, որը ենթադրում է ինչ-որ ասույթի կամ արտահայտությանը գրումը թղթի վրա վրձնի ու տուշի օգնությամբ Նոր տարում առաջին անգամ։ Որպես կանոն՝ այդ օրը գրված հիերոգլիֆներն ավանդաբար կապված են երջանիկ իմաստաբանության հետ՝ գարուն, երկարակեցություն կամ հավերժ երիտասարդություն։

Ճապոնիայում կակիձոմեին կատարվում է հունվարի 2-ին։ Այդ օրը նաև մարդը երազանք է պահում ամբողջ տարվա համար, որպեսզի էլ ավելի կատարելագործի իր գեղագրական ունակությունները։ Իրադարձությունն այլ կերպ կոչվում է նաև *կիսյո* (吉書), *սիհիցու* (試筆) և *հացուսուձուրի* (初硯)։

Պատմություն և առանձնահատկություններ
-----------------------------------

Սկզբում ավանդույթը ծագել է կայսերական պալատում, իսկ ժողովրդի շրջանում սկսել է տարածվել Էդո դարաշրջանում։ Կակիձոմեի ժամանակ գրելիս օգտագործվող թանաքի պատրաստման համար անհրաժեշտ ջուրը վերցվել է հունվարի 1-ին մաքուր աղբյուրից։ Ընդունված է եղել նստել՝ հաշվի առնելով աշխարհի կողմերի բարենպաստ ուղղվածություն։

Նախկինում թղթի վրա գրվել են բանաստեղծություններ չինական դասական պոեզիայից, իսկ ներկայում ճապոնացիները գրում են պարզապես «բարենպաստ հիերոգլիֆներ»։ Ընդհուպ մինչև ավագ դպրոց տեղափոխվելը աշակերտներին *կակիձոմեին* մասնակցելը հանձնարարվում է որպես տնային առաջադրանք ձմեռային արձակուրդի համար։ Դրանից բացի, ամեն տարի՝ հունվարի 5-ին, շուրջ 4 հազար մարդ հավաքվում է մասնակցելու գեղագրության մրցույթին Տոկիոյի Թիյոդա շրջանում՝ Նիպոն Բուդոկանում, և այդ իրադարձությունը լայնորեն լուսաբանվում է տեղի զանգվածային լրատվամիջոցներով։

Գրված թուղթը այրվում է հունվարի 14-ին անցկացվող Սագիտյո փառատոնում։ Եթե այրվող թուղթը թռչում է դեպի վեր, ապա համարվում է, որ դա ցույց է տալիս մարդու բարի ներուժը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  НИППОНИЯ № 34 15 сентября 2005 г.
2. 1 2  (ճապոներեն)「年中行事事典」p179　1958年（昭和33年）5月23日初版発行　西角井正慶編　東京堂出版
3. ↑  «Написанное сжечь» Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine. // Итоги, № 3 / 657 (12.01.09)
4. ↑  Фотография участников в Ниппон Будокане от ABCnews

Արտաքին հղումներ
----------------

* (անգլ.) *Gail Benjamin* «Japanese Lessons: A Year in a Japanese School Through the Eyes of an American Anthropologist and Her Children», NYU Press 1998, S.120, ISBN 978-0-8147-1334-1
* (անգլ.) *New Year’s In Japan* // City News Urayasu, 2006-1-1, № 105
* (անգլ.) *The Newsletter of the Japanese Friendship Garden of Phoenix* — Issue January/February 2009
* (անգլ.) *Washi: Japanese Papermaking Workshop* Archived 2016-07-22 at the Wayback Machine. // Teacher’s Guide des Robert C. Williams Museum (Georgia Tech), p. 22
**Առնոլդ Նիկողոսյան** (դեկտեմբերի 10, 1936(1936-12-10), Դնեպր, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), տիեզերական բժշկության բնագավառի մասնագետ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1972), ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ (1998)։

Կենսագրություն
--------------

1956 թվականին ավարտել է Թեհրանի իրանա-ֆրանսիական լիցեյը, 1964 թվականին՝ Թեհրանի և 1972 թվականին Օհայոյի պետական (Կոլումբուս, ԱՄՆ) համալսարանները։ ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ է 1998 թվականից։ Տիեզերագնացության միջազգային ակադեմիայի (1978), ամերիկյան և միջազգային գիտական ու բժշկական բազմաթիվ կազմակերպությունների անդամ է։ 1989 թվականին կազմակերպել է բժշկական հեռուստակամուրջ Երևանի և Ուֆայի միջև։ 1972 թվականից հաստատվել է ԱՄՆ-ում։

Գործունեություն
---------------

1957-1970 թվականներին աշխատել է Թեհրանի համալսարանում, 1970-1972 թվականներին` Օհայոյի, 1972-1974 թվականներին` Նյու Յորքի, 1974-1975 թվականներին` Տեխասի համալսարաններում, Ջոնսոնի անվան տիեզերական կենտրոնում եղել է «Սոյուզ-Ապոլոն» թռիչքի բժիշկը, ապա՝ տիեզերական հետազոտությունների ամերիկյան ազգային կենտրոնի բնական և միկրոգրավիտացիոն գիտնականների և տիեզերական թռիչքների ապահովման բաժինների ղեկավար, միաժամանակ՝ կենտրոնի գլխավոր տեղակալ։ Եղել է «Ավիացիա, տիեզերք և էկոլոգիական բժշկություն» հանդեսի խմբագիրը։ 1972–2003 թվականներին վարել է տարբեր պաշտոններ ՆԱՍԱ-ի համակարգում, 2000–2001 թվականներին եղել է Տիեզերագնացների և սպասարկող անձնակազմի առողջության և անվտանգության ապահովման բաժանմունքի տնօրեն, 2001–2003 թվականներին` NASA-ի տնօրենի՝ առողջության գծով ավագ խորհրդական, 1994–1996 թվականներին` Ամերիկյան տիեզերագնացության ընկերության և մի շարք այլ կազմակերպությունների նախագահ։ 2003 թվականից Ջորջ Մեյսոն համալսարանի (Վիրջինիա) ականավոր հետազոտող պրոֆեսոր է։

Պարգևներ
--------

* NASA-ի Գերազանց ծառայության մեդալ (1993, 2001)
* Ռուսաստանի տիեզերագնացության ֆեդերացիայի Յու. Գագարինի մեդալ (1987)
* Ս. Կորոլյովի անվան ոսկե մեդալ (1993)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
3. ↑  ՀՀ ԳԱԱ, Արտասահմանյան անդամներ

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՀ ԳԱԱ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
Խամխամա պարի ցուցադրություն Զվարթնոցի տաճարի հարևանությամբ՝ «Կարին» ավանդական երգի-պարի համույթի կատարմամբ։
**Խամխամա**, հայտնի է նաև որպես **Խըմ-խըմա**, հայկական ծիսական, ավանդական պար որը պատկանում է «երկու գնալ, մեկ դառնալ» պարերի ընտանիքին։ Պարը ծագում է պատմական Հայաստանի Վասպուրական նահանգից և ներկայիս կարգավիճակով վերականգնվել է ամերիկահայ պարի գիտակ Թոմ Բոզիկյան-Շեկոյանի կողմից։

Ըստ վերջինիս՝ «խամխամա» կամ «խըմ-խմա» պարը պարել են Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Ֆրեզնո քաղաքում հաստատված հայ (Արևմտյան Հայաստանից՝ Վանից) գաղթականները։

Անվան ծագումնաբանություն
------------------------

Ներկայումս, պարի անվան ստուգաբանությունը հստակեցված չէ։ Կա կարծիք, որը առաջ է քաշել Թոմ Բոզիկյան-Շեկոյանը, թե «խըմ-խմա» պարը գինովցած տղայի սիրո արտահայտությունն է առ իր սիրեցյալը։

Ըստ մեկնաբանության՝ պարը կոչվել է «խըմ-խմա» (կամ «խամխամա»), քանի որ գլխավոր գործող անձը հանդես է գալիս խմած վիճակով։

Երաժշտական մեկտեղում
--------------------

«Խամխամա» պարը հանդես է գալիս նույնանում պարերգի հետ մեկտեղմամբ։ Ստորև ներկայացված է ստեղծագործության բառերը․

Հեյ խամխամա, խամխամա,
Աղջիկ տեսա, խենթացա վայ,
Ես եմ առաջը, ինքը՝ երկրորդ,
Ջանալո, ջանալոյ, վայ ջանալո։
Հեյ խամ-խամա, խամ-խամա,
Աղջիկ տեսա, խենթացա վայ,
Ես եմ էստեղ, ինքը փախավ,
Ափսոս, ջանալոյ, վայ ջանալո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3   (հայերեն) *Ուս ուսի. Խըմ-խըմա*, վերցված է 2019-10-14
**Ջուբրան Խալիլ Ջուբրանի կիսանդրի**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Մովսես Խորենացու, Գրիգոր Լուսավորչի, Բեյրութի և Զաքիյան փողոցների միջև գտնվող մանկական զբոսայգում, Բեյրութի փողոցի հարևանությամբ, տեղադրվել է 2005-ին։

Հեղինակ
-------

* Քանդակագործ՝ Լևոն Թոքմաջյան

Տվյալներ
--------

Կիսանդրին կառուցված է Արցախի վարդագույն մարմարից, բարձրությունը 3 մետր է։

Պատմություն
-----------

Լիբանանցի գրող, փիլիսոփա, նկարիչ, բանաստեղծ Ջուբրան Խալիլ Ջուբրանի կիսանդրու բացման արարողությունը կայացել է 2005 թվականի նոյեմբերի 22-ին։ Մասնակցել են Հայաստանում ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Ռուսաստանի և Սիրիայի դեսպանները, մտավորականներ, պաշտոնատար անձինք, հյուրեր։ Սպիտակ սավանն իջեցնելու պատիվը տրվել է քանդակի հեղինակ քանդակագործ Լևոն Թոքմաջյանին և Հայաստանում Լիբանանի դեսպան Ժեբրայել Ժաարային։ Ելույթ են ունեցել Երևանի քաղաքապետի տեղակալ Կամո Արեյանը, Հայաստանի գրողների միության նախագահ Լևոն Անանյանը, ՀՀ մշակույթի և երիտասարդության հարցերի նախարար Հովիկ Հովեյանը։ Ժեբրայել Ժաարան հատուկ շնորհակալություն է հայտնել ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Վարդան Օսկանյանին, քաղաքապետարանին, քանդակագործին և հայ ժողովրդին, որոնք բարձր են գնահատել հայ և լիբանանյան ժողովուրդների բարեկամությունն ու իրենց հարգանքն են տածել Ժուբրան Խալիլ Ժուբրանի հիշատակին։

Կիսանդրին կառուցելու նախագիծն իրականացվել է Հայաստանում «Վիվասել» ընկերության ֆինանսավորմամբ և Երևանի քաղաքապետարանի նախաձեռնությամբ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կիսանդրու բացումը, «Ազգ» օրաթերթ(չաշխատող հղում)
2. ↑  Ժուբրանը` մանկական այգում, «Առավոտ» օրաթերթ
**Հելլենիստական Հունաստանի արվեստ**, տնտեսական և քաղաքական իր առաջատար դերը կորցրած հելլենիստական Հունաստաի հոյակերտ քանդակային ստեղծագործությունների մեջ առանձնանում է այդ դարաշրջանի ամենաերևելի հուշարձաններից մեկը՝ «Սամոթրակիական Նիկեն» (մ.թ.ա. մոտ 190 թվական, Փարիզ, Լուվր)։ Արձանը կանգնեցվել է Սամոթրակիա կղզում՝ ի պատիվ սիրիական թագավորի նավատորմի դեմ տարած ծովային հաղթանակի։ Չնայած խիստ հաղթանակներին աստվածուհու այս վեհապանծ կոթողը ներկայումս էլ զարմացնում է իր հսկայական կենսական ուժով։ Աստվածուհու ամբողջ կերպարը, հերդաշնակ հզոր կազմվածքը՝ ուժեղ քամուն, հուժկու ալիքների դեմ հանդիման, հագուստի ծածանվող յուրաքանչյուր ծալը ներթափանցված են հաղթանակի ցնծուն զգացումով։

Նավի առջևի մարմարագույն մասը, որի վրա ասես իջել է Նիկեն, պատվանդան էր ծառայում նրա համար։ Հնում արձանը կանգնած էր ժայռի գագաթին։ Աղմուկով նրա ստորոտին էին զարնվում ալիքները, ծովային քամին վժժում, ասես ծածանում էր աստվածուհու թիկնոցի ծալերը։ Խոնավ հագուստի մեջ զգացվում էր նրա ուժեղ ու գեղեցիկ մարմինը, նրա հզոր ու հպարտ հաղթական մարմարավուն թևերը կարծես ուրվագծվում էին կապույտ երկնքի ֆոնում։ Շրջապատի բնանկարին անխզելիորեն առնչված՝ արձանը պահանջում էր պտտվել, իրեն դիտել տալ բոլոր կողմերից։ Դիտակետերից յուրաքանչյուրը ստեղծում էր փառահեղ, խորապես հուզիչ, կենսահաստատ կերպարի բացահայտման նոր հնարավորություն։

Բարձր կլասիկայի ավանդույթներին ամենից ավելի մոտիկ Միլոսյան Ափրոդիտեի արձանը (մ.թ.ա. մոտ 120 թվական, Փարիզ, Լուվր) վերագրվում է Ալեքսանդրին։ Հսկայական է այս վերին աստիճանի գեղեցիկ կերպարի գեղագիտական ներգործության ուժը, կերպար, որն արտահայտում է ազատ, ներդաշնակ անձնավորության մասին պատկերացումը։

Միլոսյան Ափրոդիտեի վսեմ գեղեցկությունը, մարմարի մշակման ապշեցուցիչ հմտությունը նրան կապում են կլասիկայի ամենաառաջադեմ ավանդույթների հետ։ Բայց բարեկերպական (պլաստիկական) լուծման հարստությունը, մերկ մարմնի և նրա հագուստի ծալազարդը, որոնք ուժեղացնում են հոյակերտության տպավորությունը, և գլխավորը, պատկերի բուն դիրքը պտտական շարժման մեջ՝ իրանը մի փոքր թեք, նոր ժամանակների արարումներ են։

Կլասիկայի համեմատությամբ հելլենականության արվեստը կարևոր քայլ է կատարում դիմանկարի ասպարեզում։ Պահպանելով դասական ժամանակաշրջանին յուրահատուկ տիպականացման սկզբունքները՝ նկարիչները զգալիորեն ավելի ուժեղ ձևերով են անհատականացնում մոդելի արտաքին տեսքի և հոգեկան վիճակի գծերը։ Անհայտ փիլիսոփայի, այսպես կոչված, Սենեկայի պարը (մ.թ.ա. 3-2-րդ դարեր, Նեապոլ, Ազգային Թանգարան) տրված է ողբերգական ընկճվածությունը բացահայտող հուզական սուր լարվածության պահին, որը բնութագրում է ոչ միայն հերոսին, այլև դարաշրջանի ճգնաժամային գոտին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տեղեկություններ Հելլենիստական Հունաստանի արվեստի մասին

Աղբյուրներ
----------

* Լ․ Ներսիսյան, Մ․ Երզնկյան «Արտասահմանյան արվեստի պատմություն», Երևան, 2003 թ
**Զուլֆիղար (Զուլֆի) Սամեդ օղլի Ադիգյոզալով** (ադրբ.՝ Zülfüqar (Zülfü) Səməd oğlu Adıgözəlov, 1898, Qaradolaq, Շուշիի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 31, 1963(1963-05-31), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի խանենդե, Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ։

Կենսագրություն
--------------

Զուլֆի Ադիգյոզալովը ծնվել է 1898 թվականին։ Զուլֆի Ադիգյոզալովի կատարումը լսելուց հետո Ջաբբար Ղարյաղդիօղլին նրան հրավիրեց Բաքու։ 1927 թվականին տեղափոխվել է Բաքու։ Նա սկսեց աշխատել ֆիլհարմոնիայում։ Նա ծանոթացել է Ուզեիր Հաջիբեկովին, Ղուրբան Փիրիմովին, Աբդուլ Մագոմաևին և այլ մշակույթի գործիչների։ Միևնույն ժամանակ նրան հրավիրել են աշխատել Ռադիոհաղորդումների հանձնաժողովի կազմում։

Զուլֆի Ադիգյոզալովը մահացել է 1963 թվականին Բաքվում։ 

* Կոմպոզիտոր Վասիֆ Ադիգյոզալովի և ջութակահար Ռաուֆ Ադիգյոզալովի հայրն է։
* Դիրիժոր Յալչին Ադիգյոզալովի պապն է։

Զուլֆի Ադիգյոզալովի ռեպերտուարայում եղել են «Մահուր-Հինդի», «Բայաթի-Ղաջար», «Ղաթար», «Ղարաբաղի շիքյաստա», «Արազբարի», «Հեյրատի», «Ռաստ», «Հումայուն» մուղամները։ Հայտնի խանենդեներ Աբուլֆաթ Ալիևը, Սահիբ Շուքուրովը, Հաջիբաբա Հուսեյնովը, Ալիբաբա Մամեդովը, Յըլդըրըմ Հասանովը, Աղախան Աբդուլաևը, Թալեթ Գասիմովը և այլք նրա հետևորդներն են։

Աղբյուրներ
----------

* Üzeyir Hacıbəyov Ensiklopediyası, Bakı,2007. səh.19
* журнал «ИРС-Наследие», Анар, (Ադրբեջանի ժողովրդական բանաստեղծ)
* Zohrabov, Ramiz. Zulfu Adigozalov in Memories. Shur: Baku, 1999

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Muziekweb
2. ↑  musigi-dunya
**Ասերգություն** (իտալերեն՝ recitativo՝ ռեչիտատիվ), վոկալ երաժշտության տարատեսակ, որը վերարտադրում է խոսքի ինտոնացիան և ռիթմը։

XVII-XVIII դարերում իտալական օպերայում մշակվել է *չոր ասերգություն*՝ կատարում երգեցողական ձայնով կլավեսինի առանձին ակորդների նվագակցությամբ և *նվագակցվող ասերգություն*, որը, լինելով առավել մեղեդային, իր տեղն ուներ երգերի, օրատորիաների, կանտանտների մեջ։ Հին հունական ողբերգության խորոսի տեքստերը հնչել են ասերգությամբ։

Հայկական դրամատիկական թատրոնում այս ձևը կիրառվել է Նաիրի Զարյանի «Արա Գեղեցիկ» բեմադրության մեջ, որը բեմադրվել է Լենինականի թատրոնում 1946 թվականին բեմանկարիչ Վարդան Աճեմյանի ղեկավարությամբ։ «Արա Գեղեցիկ» ներկայացման ողբերգության տեքստի որոշ հատվածներ արտասանվել են խմբային ասերգությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լևոն Հախվերդյան, Թատերագիտական բառարան (Հայկական ՍՍՀ գիտությունների ակադեմիայի արվեստի ինստիտուտ) (խմբ. Ռ․ Զարյան), Երևան, «Հայաստան» (ИБ 4742), 1986, էջ 18 — 208 էջ. — 5000 հատ։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ ռուսական · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4177973-3 · LCCN: sh92004498 · Microsoft: 2778805603 · NDL: 00575053 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 556)։*  |
**Փոքրլեհական վոևոդության մշակութային հուշարձան**։ Գրանցման համար՝ *А-609*
**Զինվորական գերեզմանատուն № 95 (Ստրուժուվկա)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 95 - Stróżówka), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է Փոքրլեհական վոևոդության Գորլիցյան շրջանի Ստրուժուվկա գյուղի շրջակայքում։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Ավստրիական, Գերմանական և Ռուսական բանակների զինծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականի մարտին։ Փոքրլեհական վոևոդության հուշարձան։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է 1915 թվականին Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից, ավստրիացի ճարտարապետ Հանս Մայրի նախագծով։ 215 քմ մակերեսով գերեզմանատանը գտնվում են 14 եղբայրական և 2 անհատական գերեզմաններ, որոնցում թաղված են 22 ավստրիացի, 43 գերմանացի և 28 ռուս զինվորներ։ Գերեզմանատանը թաղված են նաև ազգային պատկանելիությունը չճշգրտված 39 զինծառայողներ։

1989 թվականի դեկտեմբերի 22-ին գերեզմանատունը ներառվել է Փոքրլեհական վոևոդության հուշարձանների ռեեստրի մեջ (№ А-609).

Նկարագրություն
--------------

Գերեզմանատունը երեք կողմից շրջապատված է քարե ցածր ցանկապատով։ Առջևի հատվածը ցանկապատված է մուտքի տեղ ունեցող մետաղական ցանկապատով։ Մուտքին հանդիպակաց պատին գտնվում է խաչաձև վերջավորությամբ երկլանջ հուշարձան։

Գերեզմանները տեղակայված են երկու զուգահեռ շարքերով։ Տապանաքարային հուշարձանները լատինական և լոթարինգիական խաչերի ձև ունեն։ Տապանաքարային որոշ հուշարձաններ կոթողի ձև ունեն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie(չաշխատող հղում)
2. ↑  Rejestr zabytków nieruchomych województwa małopolskiego z uwzględnieniem podziału na powiaty i gminy. Stan styczeń 2011r.(չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.
* Roman Frodyma: Galicyjskie cmentarze wojenne, tom I. Beskid niski i Pogórze. Warszawa — Pruszków: Oficyna Wydawnicza «Rewasz», 1995, s. 65. ISBN 83-85557-20-2.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cmentarz wojenny nr 95 — Stróżówka Archived 2016-12-20 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
**Ցիանամիդ**, {\displaystyle NH\_{2}CN}, ցիանական թթվի ամիդը, ջրում լուծելի, թունավոր բյուրեղներ են, հալման ջերմաստիճանը 46 °C է։ Ցիանամիդը և նրա լուծույթները գրգռում են մաշկը, առաջացնում դժվար բուժվող խոցեր։ Տաքացնելիս ({\displaystyle \geq }46 °C) դիմերվում է՝ առաջացնելով երկցիաներկամիդ։ Ցիանամիդի աղերից կարևոր է կալցիումի ցիանամիդի՝ {\displaystyle CaCN\_{2}} (անգույն, ջրում լուծելի, թունավոր բյուրեղներ), այն դեֆոլիանտ է, հերբիցիդ և ազոտական պարարտանյութ։ Տեխնիկական կալցիումի ցիանամիդը ստացվում է կալցիումի կարբիդը ազոտի հոսանքում շիկացնելով (1000 °C)՝ {\displaystyle CaC\_{2}+N\_{2}\to CaCN\_{2}+C} և պարունակում է 57–60% կալցիումի ցիանամիդ (18–22% ազոտ)։ Օգտագործվում է բամբակենին տերևաթափ անելու և մոլախոտերը ոչնչացնելու համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 155)։*  |
**Մինչո Նեյչև** (բուլղար․՝ Минчо Колев Нейчев, ապրիլի 4, 1887(1887-04-04), Ստարա Զագորա, Բուլղարիա - օգոստոսի 11, 1956(1956-08-11), Սոֆիա, Բուլղարիա), բուլղար քաղաքական գործիչ, Բուլղարիայի կոմունիստական կուսկացության անդամ, մի քանի կառավարություններում եղել է նախարար. Կիմոն Գեորգիևի գրասենյակում եղել է արդարադատության նախարար (1944-46), Գեորգի Դիմիտրովի կառավարությունում կրթության նախարար (1946-47) և Վիլկո Չերվենկովի ու Անտոն Յուգովի կառավարություններում եղել է արտաքին գործերի նախարար։ 1947 թվականին Նեյչևը գլխավորել է կոմիտե, որը մշակում էր Բուլղարիայի սահամանդրությունը, իսկ մինչև 1950 թվականը զբաղեցրել է պետական ամենաբարձր Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետության Ազգային Ժողովի Պրեզիդիումի նախագահի պաշտոնը։

Կենսագրություն
--------------

Մինչո Նեյչևը ծնվել է 1887 թվականի ապրիլի 4-ին Ստարա Զագորայում։ 1908 թվականը Շվեյցարիայում ավարտել է իրավաբանական ֆակուլտետը, որից հետո հայրենի քաղաքում փաստաբան է աշխատել։ 1920 թվականին ընտրվել է կոմունիստական կուսակցություն և Ստարա Զագորայում գլխավորել է կուսակցության բաժանմունքը։ Սեպտեմբերյան հեղափոխությունից հետո 1923 թվականին ձերբակալվել է և ազատազրկության մեջ է գտնվել մի քանի ամիս։ 1941 թվականին կրկին ձերբակալվել է և բանտարկվել Կրիստոպոլի ճամբարում։ 1943 թվականին ազատվել է և ընդունվել Հայրենական ճակատ։

1944 թվականի սեպտեմբերի 9-ի հեղաշրջումից հետո առաջացած կառավարությունում Մինչո Նեյչև դարձել է արդարադատության նախարար։ 1945 թվականին ընտրվել է Բուլղարիայի կոմունիստական կուսակացության կենտրոնական կոմիտե։ 1948 թվականին դարձել է Բուլղարիայի կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի թեկնածու, իսկ 1949 թվականին՝ անդամ։ 1946 թվականին ամռանը կարճ հեղաշրջումից հետո Նեյչևը դարձել է ժողովրդական կրթության նախարար։ Բուլղարիայի սահմանադրության մշակումից հետո Նեյչևը դարձել է Մեծ Ազգային Ժողովի 6-րդ Պրեզիդիումի (1947-1949) և 1-ին Ազգային Ժողովի (1950) նախագահ։ 1950 թվականին դարձել է Բուլղարիայի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարար։

Վիլկո Չերվենկովի հեռացումից հետո Նեյչևն ընդգրկվել է Պոլիտբյուրոյի կազմում, սակայն պահպանել է արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը մինչև իր մահը։ Մինչո Նեյչևը մահացել է 1956 թվականի օգոստոսի 11-ին Տարգովիշտեում՝ 69 տարեկան հասակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Angaben zu Amtszeiten für *Минчо Колев Нейчев* Archived 2017-12-31 at the Wayback Machine. auf der Webseite des bulgarischen Außenministeriums, abgerufen am 5. April 2016.
2. 1 2  Kurzbiografie *МИНЧО НЕЙЧЕВ* auf der Webseite des Projektes *Протоколи на Политбюро и на ЦК на БКП* (*Protokolle des Politbüros und des ZKs der BKP*) der Staatsagentur "Archive" Bulgariens, abgerufen am 5. April 2016.
3. 1 2  *Ташев, Ташо* Министрите на България 1879-1999. — София: АИ «Проф. Марин Дринов» / Изд. на МО, 1999. — ISBN 978-954-430-603-8
**Փոքրլեհական վոևոդության մշակութային հուշարձան**. գրանցման համար՝ *A-793* 1996 թվականի հունվարի 24-ից*:*

**Զինվորական գերեզմանատուն № 119 (Ստաշկուվկա)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 119 - Staszkówka), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է Լեհաստանի Փոքրլեհական վոևոդության Ստաշկուվկա գյուղի կենտրոնում։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Ռուսական բանակի զինծառայողներ, ովքեր զոհվել են 1915 թվականի մայիսի 2-ին, Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ։ Փոքրլեհական վոևոդության պահպանվող հուշարձան է։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը հիմնադրվել է Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից 1915 թվականին։ Գերեզմանատունը նախագծել է քանդակագործ Յան Շեպկովսկին։ 781 քմ մակերեսով գերեզմանատանը գտնվում են 29 եղբայրական և 17 անհատական գերեզմաններ, որոնցում թաղված են Կոզլովյան 123-րդ և Վորոնեժյան 124-րդ հետևակային գնդերի 516 ռուս զինվորներ։

1996 թվականի հունվարի 24-ին զինվորական գերեզմանատունը ներառվել է Փոքրլեհական վոևոդության հուշարձանների ռեեստրի մեջ (№ А — 793).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie(չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Метрика кладбища (լեհ.)
* Cmentarz wojenny nr 119 — Staszkówka Archived 2016-08-29 at the Wayback Machine. (լեհ.)
**Լիմասոլի աղի լիճ** (հուն․՝ Αλυκή Λεμεσού, հայտնի է նաև **Ակրոտիրի աղի լիճ** անվամբ հուն․՝ Αλυκή Ακρωτηρίου), Կիպրոս կղզու ներքին ջրային ամենամեծ տարածքը, գտնվում է Մեծ Բրիտանիայի մերձծովյա Ակրոտիրի և Դեկելիա տարածքներում։

Լիճը գտնվում է Լիմասոլ քաղաքի հարավ-արևմուտքում, և մակերեսը կազմում է 10,65 կմ2։ Լճի ամենացածր կետը գտնվում է ծովի մակարդակից -2,7 մետր, առավելագույն խորությունը մոտ 1 մետր է։ Ըստ երկրաբանների՝ լիճը ձևավորվել է Կիպրոսի ցամաքային ափի և հարավում գտնվող փոքրիկ կղզու միացման արդյունքում, դրա համար այժմյան լճի մի մասը եղել է ծովային նեղուց։

Լիճը համարվում է Միջերկրական ծովի արևելքի ամենակարևոր ջրաճահճային տեղանքներից մեկը։ Շնորհիվ այն փաստի, որ լճի տարածքի ավելի քան 50 տոկոսի խորությունը չի գերազանցում 30 սմ, գրավում է հազարավոր ճահճային թռչունների, որոնք կանգ են առնում Աֆրիկայից Եվրոպայից սեզոնային չուերի ընթացքում։ «Birdlife International»-ը նշում է, որ 2000-ից մինչև 20000 վարդագույն ֆլամինգոները (*Phoenicopterus roseus*) ձմեռային ամիսներն անց են կացնում Լիմասոլի Աղի լճում։

2003 թվականին Մեծ Բրիտանիայի պաշտպանության նախարարությունը լճի մոտ որոշեց կառուցել 2 հսկայական ալեհավաքներ Մերձավոր Արևելքի ռադիոլսումների համար։ Տեղական և եվրոպական բնապահպանները մտահոգվում են, թե այդ ալեհավաքները կարող են բացասական ազդել լճի էկոհամակարգի վրա։

Պատկերասրահ
-----------

* Լիմասոլի աղի լիճը Այլա ՖիլայիցԼիմասոլի աղի լիճը Այլա Ֆիլայից
* Տեսարան Այլա ՖիլայիցՏեսարան Այլա Ֆիլայից
* Տեսարան Պանա ՊոլեմիդայիցՏեսարան Պանա Պոլեմիդայից
* Տեսարան Պանա ՊոլեմիդայիցՏեսարան Պանա Պոլեմիդայից
* Տեսարան Ակրոտիվի աղի լճիցՏեսարան Ակրոտիվի աղի լճից
* Լիմասոլի աղի լիճԼիմասոլի աղի լիճ
* Տեսարան Այլա ՖիլայիցՏեսարան Այլա Ֆիլայից
* Լիմասոլի աղի լիճԼիմասոլի աղի լիճ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Annotated Ramsar List: Cyprus
2. 1 2  *Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά της Κύπρου (Important areas for the Birds of Cyprus), by Ζώτος Σάββας. Birdlife (Cyprus) booklet publication*
3. ↑  *School of Ocean and Earth Science, National Oceanography Centre, Southampton University*
4. ↑   *Birdlife International  Archived 2009-01-03 at the Wayback Machine.*
5. ↑  *Britain got ‘one-time-only’ deal on antennae (Cyprus Mail archive article - Friday, December 3, 2004)*
6. ↑  *EFGP 3rd Congress, Berlin, Germany, 17–19 May 2002 Adopted resolution Cyprus: British military antennas.  Archived 2006-10-12 at the Wayback Machine.*
7. ↑   *Birdlife Cyprus Newsletter  Archived 2006-11-07 at the Wayback Machine.*
8. ↑  *Ramsar mission report, Akrotiri Wetland Complex, Cyprus, 17–21 June 2002*


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն մեջլիս (ՆԻՀ ԳՄ)** (ադրբ.՝ Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi), այժմ Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում օրենսդիր իշխանություն իրականացնող պետական իշխանության մարմին։ 1994 թվականից առ այսօր Գերագույն Մեջլիսի նախագահ և ՆԻՀ փաստացի առաջնորդն է Վասիֆ Թալիբովը։

Պատմություն
-----------

Գերագույն մեջլիսը կազմավորվել է 1990 թվականին, երբ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունը հռչակեց իր անկախություն ԽՍՀՄ-ից՝ Ադրբեջանական Հանրապետության ինքնավար հանրապետության կազմելու նպատակով։

Ընտրություններ
--------------

Գերագույն մեջլիսի ընտրությունները տեղի են ունենում ամեն հինգ տարին մեկ՝ նոյեմբերի առաջին կիրակի օրը։ Ընտրությունների արդյունքները հաստատում է Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն դատարանը։ Տարվա ընթացքում Գերագույն մեջլիսը հավաքվում է երկու հերթական նստաշրջանի։

Կազմ
----

Գերագույն մեջլիսը կազմված է 45 պատգամավորից, որոնք ընտրվում են մեծամասնական համակարգով։ Մեջլիսի գումարման և, հետևաբար, պատգամավորների, ժամկետը կազմում է 5 տարի։

### Նախագահներ

ԳՄ նախագահների ցանկը սկսած 1991 թվականից։

| Անուն | Պաշտոնավարման սկիզբ | Պաշտոնավարման ավարտ |
| --- | --- | --- |
| Հեյդար Ալիև | 1991 սեպտեմբերի 5 | 1993 հունիսի 23 |
| Վասիֆ Թալիբով | 1993 հուլիսի 3 | 1994 ապրիլի 4 |
| Նամիգ Հասանով | 1994 ապրիլի 4 | 1995 դեկտեմբերի 16 |
| Վասիֆ Թալիբով | 1995 դեկտեմբերի 16 | առ այսօր |

Արտաքին հղումներ
----------------

* http://www.alimeclis.az/ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն մեջլիս. պաշտոնական կայք  (ադրբ.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Biography of Vasif Talibov* on the Portal of the National Assembly of Azerbaijan. Accessed: 18 October 2012.
2. ↑  Թալիբովը վերընտրվել է նախագահի պաշտոնում 1995 դեկտեմբերի 16-ին, 2000 դեկտեմբերի 7-ին, 2005 նոյեմբերի 28-ին


|  |
| --- |
| 
  **Ադրբեջան**
 |
**Փոքրլեհական վոևոդության մշակութային հուշարձան**։ Գրանցման համար՝ *A-403/M*

**Զինվորական գերեզմանատուն № 109 (Բեչ)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 109 - Biecz), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է Փոքրլեհական վոևոդության Գորլիցյան շրջանի Բեչ քաղաքում։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Ավստրո-Հունգարական, Գերմանական և Ռուսական բանակների զինծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականին։ Փոքրլեհական վոևոդության պահպանվող հուշարձան է։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է 1915 թվականին  Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից, ավստրիացի ճարտարապետ Հանս Մայրի նախագծով։ Գերեզմանատանը գտնվում են 40 եղբայրական և 51 անհատական գերեզմաններ, որոնցում թաղված են 126 ավստրիացի և 137 ռուս զինվորներ։

2009 թվականի հոկտեմբերի 26-ին գերեզմանատունը ներառվել է Փոքրլեհական վոևոդության հուշարձանների ռեեստրի մեջ  (№ А-403/М).

Նկարագրություն
--------------

Գերեզմանատունը գտնվում է քաղաքի հրշեջ մասին անմիջական հարևանությամբ դեպի Յասլո քաղաք գնացող ճանապարհի ձախ կողմում։ Գերեզմանատունն ունի հաստ պատեր և մուտքի կիսաշրջանաձև բաստիոններ։ Ճարտարապետական նմանատիպ տարրեը բնորոշ են քանդակագործ Հանս Մայրի ստեղծագործական ոճին։ Ներկայումս ազատ մուտքը գերեզմանատուն դժվար է՝ մշտապես փակ դարպասների պատճառով։ Դամբարանը սաստիկ ավերված է և գտնվում է բավականին անմխիթար վիճակում։ Գերեզմանատանը չեն պահպանվել մետաղական օրիգինալ խաչերը, որոնք կամ հեռացվել են վերականգնողական աշխատանքների ժամանակ կամ գողացվել են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie(չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.
* Roman Frodyma Galicyjskie Cmentarze wojenne t. I Beskid Niski i Pogórze (Okręgi I—IV), Oficyna Wydawnicza «Rewasz», Pruszków 1998.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cmentarz wojenny nr 109 — Biecz Archived 2017-04-25 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Նախիմովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Նախիմովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Нахимова), փողոց Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքում։ Անվանվել է ռուս ծովապետ, ծովակալ Պավել Ստեպանովիչ Նախիմովի (1802–1855) պատվին։ Սկիզբ է առնում Լատվիյսկայա և Բեթհովենի փողոցների հանգույցից և ավարտվում Դովատորի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 270 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Դոնի Ռոստով քաղաքի Նախիմովի փողոցը սկսվում է Լատվիյսկայա և Բեթհովենի փողոցների հանգույցից և ավարտվում Դովատոր փողոցի հետ հատումով։ Զուգահեռ է Լազոյի և Դեմոկրատիչեսկայա փողոցներին։ Փողոցում կա համարակալված 26 շինություն։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 270 մետր է։

Նախիմովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 344041։

Փողոցն անվանվել է ռուս ծովապետ, ծովակալ Պավել Ստեպանովիչ Նախիմովի (1802–1855) պատվին։ 1822–1825 թվականներին նա շուրջերկրյա ճանապարհորդություն է կատարել «Կրեյսեր» նավով։ Մասնակցել է 1828-1829 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմին, եղել կորվետի (հետախուզական ռազմանավ) հրամանատար։ 1834 թվականից ծառայել է Սևծովյան նավատորմում։ 1853–1856 թվականների Ղրիմի պատերազմի ժամանակ, ղեկավարելով Սևծովյան նավատորմի նավախումբ, հայտնաբերել և շրջափակել է թուրքական նավատորմի գլխավոր ուժերը և, արդյունավետ օգտագործելով հրետանային միջոցները, 1853 թվականի նոյեմբերի 18-ին Սինոպի ճակատամարտում ջախջախել դրանք։ Մալախով կուրգանի առաջավոր գծերի շրջանցման ժամանակ մահացու վիրավորվել է։ Թաղված է Սևաստոպոլում, Վլադիմիրյան եկեղեցում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 8, էջ 160»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Нахимова в Ростове-на-Дону
* Подробная карта Улица Нахимова, город Ростов-на-Дону со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс улица Нахимова, г. Ростов-на-Дону
**Շանի Մութու** (անգլ.՝ Shani Mootoo, 1957, Դուբլին, Իռլանդիա), կանադացի նկարիչ և գրող։

Կենսագրություն
--------------

Մեծացել է Տրինիդադ և Տոբագոյում։ Վաղ տարիքից Մութուն նկարելու և գրելու տաղանդ ուներ է ունենցել։ Արդեն տասը տարեկան հասակում նա նկարիչ դառնալու ցանկություն է հայտնել։ Վաղ տարիքում նրան աջակցել է մայրը՝ Ինդրան։ Մութուի հայրը՝ Ռամեշ Մութուն, բժիշկ էր և տրինիդադցի քաղաքական գործիչ։ Շանի Մութուի անձնական և գրական կյանքի մեծ մասը կենտրոնացած էր քաղաքական գործունեության վրա։ 19 տարեկանում նա տեղափոխվել է Վանկուվեր։ Բակալավրի աստիճան է ստացել Արևմտյան Օնտարիոյի համալսարանից (1980): 1994 թվականից մինչև 1999 թվականը բնակվել է Նյու Յորքում։ Մագիստրոսի կոչում է ստացել Գելֆի համալսարանից (2010):

Նրա առաջին գրական հրատարակությունը՝ «*Out at Main Street*» պատմվածքների ժողովածուն, տպագրվել է 1993 թվականին՝ *Press Gang* հրատարակչության կողմից։ Նրա առաջին լիամետրաժ վեպը՝ *Cereus Blooms Night*-ը, հրատարակվել է Press Gang-ի կողմից 1996 թվականին։ Այս վեպը լույս է տեսել 15 երկրներում։

Մութուի մուլտիմեդիա ստեղծագործությունները ցուցադրվել են Իսպանիայի Պորտ քաղաքում, Նյու Յորքում, Վենետիկում և Վանկուվերում։

Ապրում է Տորոնտոյում, համալսարանում դասավանդում է գրական հմտություններ։

Ճանաչում
--------

Նրա արվեստը ճանաչվել է միջազգայնորեն։ Մութուի վեպերը թարգմանվում են բազմաթիվ լեզուներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Photographers’ Identities Catalog
2. 1 2  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
3. 1 2  NUKAT — 2002.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Speculative Fiction Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 99053918 · BNF: 13615139b · GND: 128788674 · ISNI: 0000 0001 0919 1999 · LCCN: no94015722 · NTA: 172487501 · NUKAT: n2005030992 · SUDOC: 056560893 · VIAF: 79160427 · WorldCat VIAF: 79160427 |

 |

 |
**Զինվորական գերեզմանատուն № 10 (Վելյա Ցեկլինսկա)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 10 - Wola Cieklińska), զինվորական գերեզմանատուն, որը գտնվում է Վելյա Ցեկլինսկա գյուղի մերձակայքում՝ Յասլենսկի մարզ՝ Անդրկարպատյան վոևոդությունում։ Գերեզմանը մաս է կազմում Արևմտագալիցիական զինվորական գերեզմանոցի, որը ստեղծվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Գերեզմանատանը հուղարկավորված են Ավստրո-հունգարական և ռուսական բանակի ծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականի մայիսին։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է Ռազմական գերեզմանների վարչության Կ. և Կ. զինվորական պարետատան Կրակովի կողմից 1915 թվականին ավստրիացի ճարտարապետ Դուշան Յուրկովիչի ծրագրով։ 340 քառակուսի մետր տարածք ունեցող գերեզմանատանը գտնվում են 4 եղբայրական և 12 անհատական գերեզմաններ, որոնցում հուղարկավորված են 77 ավստրիացի և 64 ռուս զինվորներ։

Բնութագիր
---------

Գերեզմանատունը գտնվում է Գորլից - Նովի Ժմիգրուդ և Յասլո - Ֆոլյուշ ճանապարհների խաչմերուկում։ Ի սկզբանե գերեզմանատունը ունեցել է 340 քառակուսի մետր տարածք և գտնվում էր ժամանակակից Յասլո - Ֆոլյուշ ճանապարհների երկու կողմերում։ Այսօր գերեզմանատան տարածքը կազմում է 110 մետր։ Ժամանակակից հուշարձանի տեղում, փոքր ցանկապատված պարիսպով, կանգնեցված էր հուշարձան, որը չի պահպանվել։ Ներկա պահին բնօրինակ հուշարձանի հիմքի վրա տեղադրված է հուշարձան լեհերեն գրությամբ.


|  |  |
| --- | --- |
| **Żołnierzom poliegłym na polu chwały 1914—1918 cześć ich pamięci** | (1914-1918 թվականների փառքի դաշտում զոհված զինվորների պատվին) |

Աղբյուրներ
----------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cmentarz wojenny nr 10 — Wola Cieklińska Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
Diagram of Stewart's theoremDiagram of Stewart's theorem
**Ստյուարտի թեորեմը** կապ է հաստատում եռանկյան կողմերի և եռանկյան մի գագաթից դիմացի կողմին տարված հատողի երկարության միջև։ Թեորեմը անվանվել է շոտլանդացի մաթեմատիկոս Մեթյու Ստյուարտի պատվին, որը հրատարակել է թեորեմը 1746 թվականին։

Թեորեմը
-------

Դիցուք a-ն, b-ն, և c-ն եռանկյան երեք կողմերի երկարություններն են։ Եթե d հատվածը բաժանում է a կողմը m և n երկարությամբ հատվածների, ապա ըստ Ստյուարտի թեորեմի՝

{\displaystyle b^{2}m+c^{2}n=a(d^{2}+mn)\,}
Ապոլոնիուսի թեորեմը այս թեորեմի մասնավոր դեպքն է (երբ d-ն միջնագիծ է)։

Ապացույց
--------

Թեորեմը կարելի է ապացուցել հետևյալ եղանակով.

Դիցուք θ-ն *m* և *d*, իսկ θ′-ը՝ *n* և *d* հատվածների միջև ընկած անկյուններն են։ Սյդ անկյունները կից անկյուններ են, ուստի cos θ′ = −cos θ. Օգտվենք կոսինուսների թեորեմից θ և θ′ անկյունների համար.

{\displaystyle {\begin{aligned}c^{2}&=m^{2}+d^{2}-2dm\cos \theta \\b^{2}&=n^{2}+d^{2}-2dn\cos \theta '\\&=n^{2}+d^{2}+2dn\cos \theta .\,\end{aligned}}}
Առաջին հավասարումը բազմապատկենք n-ով, իսկ երկրորդը՝ m-ով, և ապա գումարենք մեկը մյուսին՝

{\displaystyle {\begin{aligned}&b^{2}m+c^{2}n\\&=nm^{2}+n^{2}m+(m+n)d^{2}\\&=(m+n)(mn+d^{2})\\&=a(mn+d^{2})\\\end{aligned}}}

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  M. Stewart *Some General Theorems of Considerable Use in the Higher Parts of Mathematics* (1746) "Proposition II"
2. ↑  Follows Hutton & Gregory կամ էլ PlanetMath։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Hutton C. Gregory O. (1843)։ *A Course of Mathematics* **II**։ Longman, Orme & co.։ էջ 219
* Թեորեմի մասին mathworld-ում
* Archived 2009-12-19 at the Wayback Machine.  Archived 2011-05-13 at the Wayback Machine. Թեորեմի մասին planetmath-ում
Այս հոդվածը մատրիցի մինորի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Մինոր (այլ կիրառումներ) ։
A մատրիցի {\displaystyle A{\begin{bmatrix}\alpha \_{1}&\alpha \_{2}\dots \alpha \_{k}\\\beta \_{1}&\beta \_{2}\dots \beta \_{k}\end{bmatrix}}} **մինոր**, այնպիսի k կարգի (որը կոչվում է նաև այդ մինորի կարգ) B քառակուսային մատրիցի որոշիչ, որի տարրերը ստացվում են A մատրիցի {\displaystyle \alpha \_{1},\alpha \_{2},\dots ,\alpha \_{k}} համարներով տողերի և {\displaystyle \beta \_{1},\beta \_{2},\dots ,\beta \_{k}} համարներով սյուների հատումից։

Եթե նշված տողերի համարները համընկնում են նշված սյուների համարների հետ, ապա մինորն անվանում են **գլխավոր**, իսկ եթե նշված են առաջին *k* տողերը և առաջին *k* սյուները՝ **անկյունագծային**։

n-րդ կարգի մատրիցի տարրի լրացուցիչ մատրիցը այն (n-1) կարգի որոշիչն է, որն համապատասխանում է այն մատրիցին, որն ստացվում է մատրիցից i-րդ տողի և j-րդ սյունի հեռացմամբ։

Մատրիցի *բազիսային* մինոր են անվանում առավելագույն կարգի ցանկացած ոչ զրոյական մինորը։
Որպեսզի մինորը լինի բազիսային, անհրաժեշտ է և բավարար, որպեսզի այդ մինորն պարունակող և նրանից մեկ կարգով մեծ մինորները հավասար լինեն զրոյի։

Մատրիցի տողերի (սյուների) համակարգը, որն կապված է մինորի բազիսի հետ, համարվում է մատրիցի բոլոր տողերի (սյուների) առավելագույն գծորեն անկախ ենթահամակարգը։

Օրինակ
------

Օրինակ, ունենք հետևյալ մատրիցը՝

{\displaystyle {\begin{pmatrix}\,\,\,1&4&7\\\,\,\,3&0&5\\-1&9&\!11\\\end{pmatrix}}}
Ենթադրենք, պետք է գտնենք {\displaystyle ~M\_{23}} լրացուցիչ մինորը։ Այդ մինորը ստացվում է 2-րդ տողի և 3-րդ սյունի հեռացմամբ՝

{\displaystyle {\begin{vmatrix}\,\,1&4&\Box \,\\\,\Box &\Box &\Box \,\\-1&9&\Box \,\\\end{vmatrix}}} {\displaystyle \longrightarrow } {\displaystyle {\begin{vmatrix}\,\,\,1&4\,\\-1&9\,\\\end{vmatrix}}=(1\*9-(4\*(-1)))=13}
Ստանում ենք {\displaystyle ~M\_{23}=13}

Տես նաև
-------

* Լրացուցիչ մինոր
**Պետեր Քրիստիան Ալբրեխտ Ենսեն** (գերմ.՝ Peter Christian Albrecht Jensen, օգոստոսի 16, 1861(1861-08-16), Բորդո - օգոստոսի 16, 1936(1936-08-16), Մարբուրգ, Giessen Government Region, Հեսսեն, Գերմանիա), գերմանացի արևելագետ, Մարբուրգի համալսարանի պրոֆեսոր։

Ենսենը կարծում էր, որ խեթական մեհենագրությունների լեզուն հայերենի վաղ տարբերակն է։

Կենսագրություն
--------------

Ենսենը ծնվել է Բորդո քաղաքի գերմանա-դանիական ավետարանչական համայնքի հոգևոր հովիվ Կոնրադ Ենսենի ընտանիքում։ Մեծացել է Հոլշտայնում, սակայն 1871 թվականին ընտանիքը տեղափոխվում է Հյուսիսային Շլեզվիգի Nustrup Sogn (de) անունով մի գյուղ։ 1880 թվականին ընդունվում է Լայպցիգի համալսարանի աստվածաբանության ֆակուլտետ։ Հետո տեղափոխվում է արևելագիտության ֆակուլտետի ասորագիտության բաժին Ֆրիդրիխ Դելիչի մոտ։ 1883 թվականին գնում է Բեռլին՝ Էբերխարդ Շրեդերի մոտ։ 1888 թվականին պաշտպանում է դոկտորական ատենախոսություն։ 1892 թվականին աշխատանքի է անցնում Մարբուրգի համալսարանում Յուլիուս Վելհաուզենի փոխարեն, որտեղ 1895-1928 թվականներին դասավանդում է որպես պրոֆեսոր։

### Ուսումնասիրությունները

Ենսենը սկսում է ուսումնասիրել խեթական մեհենագրությունները, որը սկսում է 1898 թվականին հրապարակած «Խեթերը և հայերը» (գերմ.՝ Hittiter und Armenier) աշխատությունից։

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Պետեր Քրիստիան Ալբրեխտ Ենսեն* Archived 2013-10-05 at the Wayback Machine. (կենսագրություն)
* Պետեր Ենսենը «Հայագիտարան» կայքում Archived 2014-09-04 at the Wayback Machine.
* Պետեր Ենսեն // «Խեթեր և հայեր» Archived 2016-06-08 at the Wayback Machine. (հայ.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Marburger Professorenkatalog — 2016.
3. ↑  А если подойти с другой стороны? (ռուս.):


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 10681471q · CiNii: DA12308896 · GND: 102413711 · ISNI: 0000 0000 8169 4489 · LCCN: nr96031741 · NKC: zmp20231186072 · NLP: A24229672 · NTA: 073343455 · NUKAT: n2003065385 · SUDOC: 084037776 · VIAF: 100188654 · WorldCat VIAF: 100188654 |

 |

 |
**Խամար Դաբան** (ռուս.՝ Хамар-Дабан), լեռնաշղթա Բայկալ լճի հարավային և հարավարևելյան ափերին, գլխավորապես Բուրյաթիայում։ Երկարությունը 350 կմ է, բարձրությունը՝ մինչև 2370 մ։

Հյուսիսային լանջերը կտրտված են կիրճերով և ծածկված սոճու-մայրու տայգայով, հարավային լանջերը՝ սոճու, կուենու անտառներով։ 2000 մ-ից բարձր՝ լեռնատունդրային բուսականություն է։

Անվանում
--------

Հետազոտողների մեծ մասն անվանման առաջացումը կապում է մոնղոլերեն *խամար* «քիթ» (տեղանուններում՝ «հրվանդան, քարափ, լեռնաճյուղ») և *դաբան* «բարձրադիր լեռնանցք» բառերի հետ։

Ոմանք էլ անվանման առաջացումը կապում են բուրյաթերեն խամար բառի հետ, որը նշանակում է «մայրու կաղինեններ», այսինքն՝ «կաղինի լեռնանցք», և անվանումն ամբողջությամբ մեկնաբանվում է «կաղինի լեռնաշղթա»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ *Աշխարհագրական անունների բառարան*։ Երևան: «Լույս»


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7863352-7 · VIAF: 245924218 · WorldCat VIAF: 245924218 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 7)։*  |
**Մինոս** (հին հունարեն՝ Μίνως), հին հունական առասպելաբանության մեջ Կրետեի թագավոր, Զևսի և Եվրոպեի որդին, Հռադամանթիսի և Սարպեդոնի եղբայրը, Պասիփայայի ամուսինը, Արիադնեի և Անդրոգեոսի հայրը։ Առասպելները Մինոսին պատկերում են որպես իմաստուն և արդարադատ կառավարիչ։ Աթենական ավանդություններում Մինոսը հունական մայր ցամաքի թշնամին է։ Մինոսի մասին զրույցներից ամենատարածվածները կրետական ցլի՝ Մինոտավրոսի, Մեգարայի նվաճման և Մինոսի որդու՝ Անդրոգեոսի սպանության պատճառով աթենացիների հետ ծագած պատերազմի մասին առասպելներն են։

Մինոսի մահը կապել են Դեդալոսի մասին առասպելի հետ։ Դեդալոսը Կրետե կղզուց փախչելուց հետո ապաստան է գտնում Սիկիլիայի թագավոր Կոկալոսի մոտ։ Երբ Մինոսը հասնում է այնտեղ և պահանջում է իր ձեռքը հանձնել Դեդալոսին, Կոկալոսի դուստրերը սպանում են Մինոսին։ Մահից հետո Մինոսը դառնում է մեռյալների դատավոր։ Էպոսում նա դեռ միայն վճռում է ստվերների միջև ծագած վեճերը. դասական շրջանի առասպելներում Մինոսը (Հռադամանթիսի և Էակոսի հետ) Աիդում որոշում է ստվերների հետագա ճակատագիրը, պատիժ սահմանելով մեղավորների ոգիներին։ Այս առասպելում կարելի է տեսնել մ. թ. ա. 5-րդ դարի հույների մոտ անդրշիրիմյան հատուցման ուսմունքի հանդես գալը։ Մինոսի մասին առասպելներում, ըստ երևույթին, արտացոլվել են իր իշխանությունը Արևելյան Հունաստանի ծովափի մի մասի վրա տարածած Կրետեի երբեմնի հզորության մասին հիշողությունները։ Մինոսի մասին առասպելին է նվիրված եղել Եվրիպիդեսի՝ մեզ չհասած «Կրետացի կանայք» ողբերգությունը։

Մինոսի անունով հին կրետական մշակույթը, որը հայտնաբերել է հնագետ Արթուր Էվանսը, կոչվել է մինոսյան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Դիցաբանական բառարան, Ե. «Լույս», 1985, էջ 158-159։
**Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության բանկային համակարգը** հանդիսանում է Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության տնտեսության առանցքային սպասարկման ոլորտը։ Բանկային համակարգը վերահսկվում և կարգավորվում է Ադրբեջանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի կողմից։ Վերջինս համակարգում է վարկային կազմակերպությունների գործունեությունը ինքնավար հանրապետության տարածքում, ապահովում է էմիսիան, կանխիկ դրամի շրջանառությունը, սպասարկում է գանձապետարանը, իրականացնում է բյուջեի կանխիկ կատարումը։

Բանկային
--------

Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության բանկային համակարգը բաղկացած է բանկից, բանկերի մասնաճյուղերից, բաժանմունքներից ու ներկայացուցչություններից, ինչպես նաև վարկային կազմակերպություններից։ 2017 թվականի դրությամբ ինքնավար հանրապետության տարածքում գործում է 1 բանկ, 6 այլ բանկերի մասնաճյուղեր, բաժանմունքներ և ներկայացուցչություններ, 3 վարկային կազմակերպություններ։

### Բանկեր

Ինքնավար հանրապետությունում ֆինանսաբանկային գործունեություն իրականացնող «Կապիտալ բանկ» բաց բաժնետիրական ընկերությունը միակն է, որը Նախիջևանի բոլոր շրջաններում մասնաճյուղեր ունի։ Բացի այդ, Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում ֆիզիկական և Իրավաբանական անձանց տարբեր տեսակի ֆինանսաբանկային ծառայություններ են մատուցում Ադրբեջանի միջազգային բանկի գլխավոր վարչության, «Ռաբիտ բանկ» ԲԲԸ-ի, «Բանկ օֆ Ադրբեջան» ԲԲԸ-ի և «Խալք բանկ» ԲԲԸ-ի նախիջևանյան մասնաճյուղերը։

2008 թվականից Ինքնավար Հանրապետությունում սկսեց գործել «Նախիջևան-բանկ» ԲԲԸ-ն, որը Նախիջևանում մատուցում է բոլոր տեսակի բանկային ծառայություններ։

### Վարկային կազմակերպություններ

Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում ֆինանսաբանկային գործունեություն են իրակիանացնում նաև «Նախիջևան-կրեդիտ» փակ բաժնետիրական ընկերությունը և «Ագրարկրեդիտ» վարկային կազմակերպության նախիջևանյան մասնաճյուղը։ Այս ընկերությունները վարկեր են տրամադրում ագրարային ոլորտի և փոքր բիզնեսի զարգացման համար։

Հիպոթեքային գործարքների իրականացման նպատակով Ինքնավար հանրապետությունում գործում է Ադրբեջանի Հանրապետության Հիպոթեքային Ֆոնդի նախիջևանյան մասնաճյուղը։

Տես նաև
-------

* Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության տնտեսություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության բանկային համակարգի մասին տեղեկություններ nakhchivan.az կայքում Archived 2020-02-24 at the Wayback Machine. (արխիվացված)։