**Էդիտա Մոզեր** (գերմ.՝ Editha Moser, ապրիլի 12, 1883(1883-04-12), Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա - նոյեմբերի 3, 1969(1969-11-03), Մյոդլինգ, Ստորին Ավստրիա, Ավստրիա), ինչպես նաև **Դիտա Մոզեր**, ավստրիացի նկարչուհի, գրաֆիկական դիզայներ, վիեննական սեցեսսիոնիզմ գեղարվեստական խմբի անդամ։

Ընտանիք
-------

Էդիտան ծնվել է հարուստ արդյունաբերող և մեկենաս Կառլ Ֆերդինանդ Մաուտներ ֆոն Մարկհոֆի և նրա երկրորդ կնոջ՝ Էդիտա Սունստենաու ֆոն Շյուտցենտալի ընտանիքում։ Բացի նրանից՝ ընտանիքում ծնվել է ևս 4 աղջիկ։ Մաուտներ ֆոն Մարկհոֆի ընտանիքը ծագում էր Բոհեմիայից։ Ադոլֆ Իգնացը՝ Էդիտայի պապը, ստեղծել է գարեջրի սառնարան, որը թույլ է տվել ամբողջ տարվա ընթացքում գարեջուր արտադրել։ Էդիտայի հայրն ու պապը հիմնադրել են Բոհեմիայի և Վիեննայի բարեգործական հիմնադրամներն ու կազմակերպությունները, հովանավորել Վիեննայի հիվանդանոցը և իրենց ֆաբրիկաներում զինվորական հոսպիտալներ են տեղակայել 1859 թվականին, 1864 թվականին, 1866 թվականին և այլն։ 1872 թվականին ընտանիքին շնորհվել է ազնվականության տիտղոս։ Կառլ Ֆերդինանդը հովանավորել է մանկական հիվանդանոցի, եկեղեցու և ինֆեկցիոն հիվանդանոցի թևի շինարարությունը։

Էդիտա Սունստենաու ֆոն Շյուտցենտալը ծնվել է Կրակովում՝ սպայի ընտանիքում։ Նա եղել է աղջիկների համար բարձրագույն և միջնակարգ կրթության ակտիվ կողմնակիցը, եղել է կանանց կրթություն տրամադրող խոշոր դպրոցական միավորումների կառավարման խորհրդի անդամ, ինչպես նաև եղել է կանանց ազատ կրթության ընկերության միության նախագահ, որը հիմնել է աղջիկների համար առաջին հումանիտար վարժարանը գերմանալեզու տարածքում։

Կենսագրություն
--------------

1902-1905 թվականներին Էդիտա Մոզերը՝ որպես հրավիրված ուսանողուհի, սովորել է Վիեննայի կիրառական արվեստի համալսարանում։ Այնտեղ նա ուսումնասիրել է ճարտարապետություն Յոզեֆ Հոֆմանի, նկարչություն Կառլ Օտտո Չեշկայի, ինչպես նաև վայելչագրություն և հերալդիկա (զինանիշագիտություն) Ռուդոլֆ ֆոն Լարիշի դասարաններում։

1903 թվականին նա ծանոթացել է Կոլոման Մոզերի հետ, իսկ 1905 թվականի հուլիսի 1-ին ամուսնացել նրա հետ։ Ունեցել է երկու որդի՝ Կառլը (1906-1976) և Դիտրիխը (1909-1925)։ Նրանց ամուսնությունը ձգվել մինչև 1918 թվականը, երբ Կոլոմանը մահացել է քաղցկեղից։

1919 թվականին Դիտա Մոզերը ստիպված էր հղիության պատճառով ամուսնանալ։ Նրա երկրորդ ամուսինը սրճարանի սեփականատեր Ադոլֆ Հաուսկան էր (1881-1929)։ Այս ամուսնությունից երեք երեխա է ծնվել՝ Էդիտան (1919-1920), Թեոդորը (1920-1921) և Ադոլֆը (1922-1945)։

Դիտա Մոզերը մահացել է 1969 թվականին՝ 86 տարեկանում և թաղվել է Կոլոման Մոզերի գերեզմանում՝ Հիտցինգեր գերեզմանատանը։ Այնտեղ են թաղվել նաև նրանց որդիները՝ Դիտրիխը և Կառլը։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Դիտա Մոզերը հայտնի է դարձել որպես օրացույցների և խաղաթղթերի նախագծման ոլորտում մասնագիտացած գրաֆիկ-նկարիչ։ Ամուսնու, ուսուցիչների և այլ հայտնի արվեստագետների հետ, ինչպիսին էր Գուստավ Կլիմտը, Էդիտա Մոզերը վիեննական սեցեսսիոնի անդամ էր։ Երբ 1905 թվականին Կոլոման Մոզերը Գուստավ Կլիմտի և այլ նկարիչների հետ դուրս է եկել Վիեննական սեցեսիոնից, Էդիտա Մոզերն օգնել է իր ամուսնուն հիմնել «Վիեննայի արհեստանոցներ» (գերմ.՝ Wiener Werkstätte) նոր խումբը, որտեղ արվեստագետները կարող էին համագործակցել իրենց աշխատանքների շուրջ։

1906 թվականին Դիտա Մոզերը ճանաչում է ձեռք բերել տարոյի քարտերի թողարկման շնորհիվ, որոնք ճանաչվել են որպես գրաֆիկական դիզայնի հաղթանակ։ 1908-1913 թվականներին նա թողարկել է աստվածաշնչյան և դիցաբանական սյուժեներով պատկերազարված օրացույցներ, որոնք հրատարակվել են քիչ տպաքանակով՝ որպես ընկերներին ամանորյա նվերներ։

Չնայած նրան, որ Դիտան ճանաչում է ստացել որպես գրաֆիկական դիզայներ, նրա աշխատանքները տպագրվել են սահմանափակ քանակությամբ, և միայն մի քանի օրինակ է մեզ հասել։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո նա ամբողջությամբ դադարեցրել է գեղարվեստական գործունեությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1057807478 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. ↑
3. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
4. ↑  *Stekl, H.* Mautner von Markhof, Adolf Ignaz(գերմ.) // *Österreichisches Biographisches Lexikon*. — С. 165—166.
5. ↑  *Stekl, H.* Mautner von Markhof, Karl Ferdinand(գերմ.) // *Österreichisches Biographisches Lexikon*. — С. 167.
6. ↑  *Meißner, H.* Mautner von Markhof, Editha(գերմ.) // *Österreichisches Biographisches Lexikon*. — С. 166.
7. ↑  «Ditha Moser: Jugendstil Tarot Cards». *Neue Galerie Design Shop & Book Store*. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 13-ին.
8. ↑  *Franz Smola* Wien 1900: Sammlung Leopold, Wien. — Christian Brandstätter Verlag, 2009. — 212 с. — ISBN 978-3-85033-331-3
9. ↑  «This Wiener Werkstätte Master Made Everything into Art». *The Study* (անգլերեն). 2019 թ․ ապրիլի 12. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 13-ին.
10. ↑  «Ditha Moser». *Virginia Museum of Fine Arts |* (ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 17-ին.
11. ↑  «Ditha Moser». *Virginia Museum of Fine Arts |* (ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 13-ին.
12. ↑  «Ditha Moser». *Virginia Museum of Fine Arts |* (ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 30-ին.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1057807478 · VIAF: 310599440 · WorldCat VIAF: 310599440 |

 |