recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Վիրահայոց լեռներ** (վրաց.՝ ლოქის ქედი), *Աղզըբոյուք, Աղգիբեուկ, Աղզիրոյուք, Իրգինչաղ, Լալվարի լեռներ, Սոմեիխի լեռներ, Սամխեթի լհոնաշղթա, Սոմխեթի լեռներ, Սոմխետի լեռներ, Սոմկետիան մթս, Վիրաայոց լեռներ, Վրահայոց լեռներ*, լեռնաշղթա Հայաստանի Լոռու մարզում, Վրաստանի սահմանին։ Ընդհանուր ունի մոտ 73 կմ երկարություն։ Ամենաբարձր կետը Լալվար լեռն է՝ 2544 մ։

Տեղակայված է Փոքր Կովկասի լեռնային համակարգում։ Ջրբաժան է Խրամ և Դեբեդ գետերի միջև։ Միջին բարձրությունը 1800-2000 մ։ Վիրահայոց լեռներում կան պղնձի և բազմամետաղների հանքավայրեր։ Արևմտյան մասը ձգվում է մինչև Գայլեդրունք լեռնանցքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 119 — 150 էջ։
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 4 [Ն-Վ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 806 — 804 էջ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Ազարիա Թադևոսի Մանուչարյան** (1913, Բերդ, Ղազախի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն), հայ մանկավարժ, անասնաբույծ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

Ծնվել է Բերդ գյուղում (այժմ՝ քաղաք)։ 1936 թվականին, ավարտելով Բերդի միջնակարգ դպրոցը, մանկավարժական աշխատանքի է անցել շրջանի դպրոցներում. Այգեձորում՝ ուսուցիչ, Չորաթանում՝ դպրոցի տնօրեն, Ներքին Կարմիրաղբյուրում՝ ուսմասվար։ 1941 թվականի մայիսին մասնակցել է վերապատրաստման դասընթացների, որը չավարտած՝ սկսում է Հայրենական մեծ պատերազմը։ Ժամանակից շուտ նրան տրվում է կրտսեր լեյտենանտի կոչում, ուղարկվում գործող բանակ։

Պատերազմին մասնակցել է 1941 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1942 թվականի հունվարը՝ 509-րդ հրաձգային գնդում որպես հակատանկային հրանոթի դասակի հրամանատար։ 1942 թվականի հունվարին Թեոդոսիայի տակ վիրավորվում է, ապաքինվելուց հետո զինվորական ծառայությունը շարունակում թիկունքային զորամասերում։ Բանակից զորացրվել է 1946 թվականին։ Նույն տարում էլ անցնում է ուսուցչական աշխատանքի Չորաթանի միջնակարգ դպրոցում։

1949 թվականին ընտրվել է Բերդի կոլտնտեսության նախագահ։ Աշխատանքին զուգահեռ հեռակա կարգով սովորում և ավարտում է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը։

1966-1978 թվականներին աշխատել է որպես անասունների արհեստական սերմնավորման պետկայանի տնօրենը։

Պարգևատրվել է մի շարք մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Մ. Սաղումյան, Հայրենիքի կանչով, Ե. «Հայաստան», 1985, էջ 30։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Արթիկ)**, Հայ առաքելական եկեղեցի, որը գտնվում է Շիրակի մարզի Արթիկ քաղաքում, կառուցվել է 5-րդ դարում։ Արթիկը Հայաստանի ամենահին բնակավայրերից մեկն է, որի համար ապացույց են հանդիսանում այդ տարածքում գտնվող բազմաթիվ կոթողները և հուշարձանները։ Արթիկի Սուրբ Գևորգ եկեղեցին մեծագույն արժեքներից մեկն է, կան որոշ արձանագրություններ, ըոտ որոնց կարելի է ենթադրել, որ եկեղեցին կառուցվել է 5-րդ դարի կեսերին։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցին խաչաձև հատակագծով և կենտրոնագագաթով կառույց է, որն արտաքնապես շատ նման է [[Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (Մաստարա)|Մաստարայի]] եկեղեցուն։ Արևելյան կողմերում կան քառակուսի հիմքով խորաններ, արևելյան պատերի մեջ կան աբսիդաձև փոքրիկ խորշեր։ Իսկ հյուսիսային կողմը խաչթև է, ներսից ու դրսից կիսակլոր է, իսկ մյուսները՝ ներսից կիսակլոր, դրսից՝ բազմանիստ։ Արևելյան կողմից եռանիստ աբսիդը լուսավորվում է երեք պատուհաններով։ Եկեղեցու աղոթասրահը ծածկված է եղել լայնանիստ գմբեթով, մեզ է հասել ավերված վիճակում։ Կա 2 մուտք, մեկը արևմտյան կողմից է և գլխավորն է, իսկ մյուսը՝ հարավից։ Հյուսիսային և արևմտյան ճակատները նման են միմյանց, և նիստերի անկյունները ընդգծված են զույգ կիսասյուներով։ Խաչթևի հաստ պատի ներսում կան աստիճաններ։ Եկեղեցին Արթիկի վարդագույն սրբատաշ տուֆից է կառուցված։ Քարերի վրա չեն պահպանվել գրավոր արձանագրություններ, բայց որմնասյուների խոյակներն և պատուհանների պսակները քանդակված են տարբեր զարդանախշերով՝ խաղողի ողկույզ և տերև, նռան ու արմավենու տերև։

2019 թվականին սկսվել են եկեղեցու վերականգնման աշխատանքները։

Տես նաև
-------

Արթիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  «ԱՐԹԻԿԻ ՍԲ. ԳԵՎՈՐԳ». *Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայության*. Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 19-ին.
3. ↑  «Սկսվել են Արթիկի 5-րդ դարի եկեղեցու վերականգնման աշխատանքները». Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հունիսի 24-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 19-ին.
**Հայկ Հունանի Մելքումյան** (1913, Բերդ, Ղազախի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն-), մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից, ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ, ԽՄԿԿ անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1913 թվականին։ Ճաշակել է որբության դառնությունները։ Բերդի յոթամյա դպրոցն ավարտելուց հետո տեղափոխվել է Երևան, դարձել պահածոների գործարանի բանվոր։ 1934 թվականին ավարտել է Երևանի մանկավարժական ուսումնարանը, ապա 1938 թվականին Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի հայոց լեզվի և գրականության ֆակուլտետը։ Աշխատանքի է նշանակվել լուսժողկոմատում որպես տեսուչ և մեթոդիստ։

1939 թվականին զորակոչվել է բանակ, ընդունվել զինվորական դպրոց։ Նրանց զորամասը՝ 249-րդ հրաձգային գունդը, տեղափոխվել է ֆիննական ռազմաճակատ։ Հաշտության պայմանագիր կնքելուց հետո զարամասը տեղափոխվում է Կույբիշև։ 1941 թվականի հունիսի սկզբին 117-րդ հրաձգային դիվիզիայի կազմում 140-րդ գունդը ևս ուղարկվել է արևմուտք։

1941 թվականի հունիսի 26-ին հրաձգային գունդը պաշտպանական կռիվներ է մղում գերմանացիների դեմ, անհավասար մարտերում սկսում նահանջել։ Հայկ Մելքումյանը մասնակցել է Գրոդնո, Մինսկ, Ռագաչով, Ժլոբին, Բոբրույս, Չերնիգով քաղաքների մատույցներում ծավալված պաշտպանական մարտերին։ 1942 թվականի դեկտեմբերին զորամասն ընկնում է շրջապատման մեջ, որի հետևանքով Հայկ Մելքումյանը գերեվարվում է, տեղափոխվում համակենտրոնացման ճամբար։ 1943 թվականի հոկտեմբերին մի խումբ ընկերների հետ փախչում է ճամբարից և միանում խորհրդային զորքերին։ Հինգ տարի թիկունքում աշխատելուց հետո 1948 թվականին վերադառնում է Երևան, դասավանդում Երևանի տարբեր դպրոցներում։ 1961 թվականին նշանակվել է «Սովետական դպրոց» թերթի խմբագրության բաժնի վարիչ։ ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի հրամանագրով նրան շնորհվել է վաստակավոր ուսուցչի կոչում։ Թերթի հիմնադրման 50-ամյակի հանդիսության օրը պարգևատրվում է Գերագույն խորհրդի պատվոգրով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Մ. Սաղումյան, Հայրենիքի կանչով, Ե. «Հայաստան», 1985, էջ 36-37։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Անանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հրայր Սարգսի Անանյան** (1913 - *անհայտ*), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ։ Արժանացել է Լենինի շքանշանի։ ԽՄԿԿ անդամ (1939 թվականից)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է ուսուցչի ընտանիքում։ Թբիլիսիի հայկական № 72 դպրոցն ավարտելուց հետո հայրենի գյուղում անցել է ուսուցչական աշխատանքի, հետագայում սովորել և ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը և նորից վերադարձել Շամշադին։ Սկզբում աշխատել է որպես ուսուցիչ, ապա ժողկրթբաժնի տեսուչ և դպրոցի տնօրեն։ 1940 թվականին զորակոչվել է բանակ։ Երբ սկսել է Հայրենական մեծ պատերազմը, նա որպես քաղաշխատող մասնակցել է տարբեր ռազմաճակատների մարտական գործողություններին։

Բանակից զորացրվելուց հետո աշխատել է Երևանի Միքայել Նալբանդյանի և Շավարշյանի անվան դպրոցներում որպես ուսմասվար, դպրոցի տնօրեն։ Հոդվածներով հանդես է եկել մանկավարժական մամուլում։

Պարգևատրվել է «Կարմիր աստղ» շքանշանով, Մարտական ծառայությունների համար և մի շարք այլ մեդալներով, իսկ ետպատերազմյան տարիներին՝ նաև Լենինի և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Մ. Սաղումյան, Հայրենիքի կանչով, Ե. «Հայաստան», 1985, էջ 20-21։
**Ջոյ Լորեն Ադամս** (անգլ.՝ *Joey Lauren Adams*, հունվարի 9, 1968(1968-01-09), Լիթլ Ռոք, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասանուհի, ռեժիսոր և սցենարիստ։ 1997 թվականին խաղացել է «Հետապնդելով Էմիին» ֆիլմում, որի շնորհիվ արժանացել է Ոսկե գլոբուս մրցանակին։

Կարիերա
-------

Ջոյ Ադամսը իր կարիերան սկսել է հեռուստատեսությունում՝ խաղալով 1991 թվականի «Ամուսնացած… երեխաների հետ» հեռուստասերիալում։ Ավելի ուշ նա խաղացել է գլխավոր դերերից մեկը իր «Կույտի սկսվելուց առաջ» սպին - օֆֆում, որը տևեց ընդամենը 7 սերիա։ 1993 թվականին դեբյուտել է լիամետրաժ կատակերգությունում, իսկ հետո շարունակել է նկարահանվել այնպիսի կատակերգություններում, ինչպիսիք են՝ «Ձվագլուխները», «Անբան մարդիկ» ֆիլմերը, ինչպես նաև հայտնվել է 1996 թվականի ձախողված «Բիո - տուն» ֆիլմում։

Ադամսն ամենաշատ հաջողության է հասել ի շնորհիվ 1997 թվականի «Հետապնդելով Էմիին» ֆիլմի, որտեղ հանդես էր գալիս որպես սցենարիստ։ Ֆիլմը հաջողություն է ունեցել ինչպես քննադատների կողմից, այնպես էլ ծրագրում։ Ադամսն արժանացել է մի քանի մրցանակի տարբեր քննադատների կողմից, ինչպես նաև «Ոսկե գլոբուս» մրցանակին իր դերի համար։ Հաջորդ տարիներին նա նկարահանվել է «Մեծ հայրիկ», «Բաժանումը», «Մեծ դատարկություն» և այլ ֆիլմերում։

2006 թվականին Ադամսը հանդես է եկել որպես ռեժիսոր «Ժամանակից շուտ արի» ֆիլմում, ինչի շնորհիվ «Սենդենս» կինոփառատոնում նոմինացվել է մրցանակի։ 2010 թվականին նա վերադարձել է հեռուստատեսություն, խաղալով «Տերայի Միացյալ Նահանգներ» սերիալի 6 սերիայում։

Անձնական կյանք
--------------

Ջոյ Լորեն Ադամսը ծնվել է Նորթ Լիթթլ Ռոք քաղաքում (Արկանզաս նահանգ)։ 2003 թվականի դեկտեմբերին նա ձերբակալվել է հարբած վարելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #13550290X // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. ↑  «Awards for Joey Lauren Adams». Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ սեպտեմբերի 13-ին. Վերցված է 2012 թ․ փետրվարի 19-ին.
3. ↑  Kevin Smith. «The Hows and Whys of *Chasing Amy*». Liner note essay for the *Chasing Amy* DVD. *Criterion Collection*
4. ↑  «Biography for Joey Lauren Adams». Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ սեպտեմբերի 13-ին. Վերցված է 2012 թ․ փետրվարի 19-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ջոյ Լորեն Ադամս Internet Movie Database կայքում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ջոյ Լորեն Ադամս» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14024023r · CONOR: 96902243 · GND: 13550290X · ISNI: 0000000110728781, 0000000119362456 · LCCN: nr98006865 · NKC: xx0066170 · NLP: a0000001634004 · NTA: 240988299 · NUKAT: n2008151011 · VIAF: 80227469 · WorldCat VIAF: 80227469 |

 |

 |
**Երվանդ Մակիչի Օրդյան** (1918, Ղուլալի, Հայաստան - 1973), հայ գնդապետ, մանկավարժ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1941)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1918 թվականին Հայաստանի Ժողովրդավարական Հանրապետության Շամշադինի շրջանի Այգեձոր գյուղում։

1935-1936 թվականների ուսումնական տարում ավարտում է շրջկենտրոն Բերդի միջնակարգ դպրոցը և աշխատանքի անցնում հայրենի Այգեձոր գյուղի դպրոցում՝ նախ որպես պիոներական ավագ ջոկատավար, ապա՝ ուսուցիչ։ 1939 թվականի դեկտեմբերին զորակոչվում է կարմիր բանակ։ Երեք ամիս ծառայելուց հետո գնդի հրամանատարությունը Երվանդ Օրդյանին ուղարկում է Ուկրաինայի Վինիցա քաղաքի գնդացրային ուսումնարան։ 1941 թվականին անցել է Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության շարքերը։

1943 թվականին «Շամշադինի կոլխոզնիկ» շրջանային թերթում լույս տեսավ ռազմի վաշտից ստացված մի նամակ՝ ստորագրված զորամասի հրամանատար, գվարդիայի փոխգնդապետ Սոլովյովի և շտաբի պետ, գվարդիայի մայոր Միրոշնիչենկոյի ստորագրությամբ։ Նամակն ուղղված էր Երվանդ Օրդյանի հորը՝ Մակիչին, որտեղ նշված էր Երվանդի կատարած անօրինակ քաջության, Կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրվելու և հրամանատարության կողմից ծնողներին հղված շնորհակալության մասին։

Երվանդ Օրդյանը եղել է նախ՝ վաշտի, ապա՝ 287-րդ գումարտակի հրամանատար։ Նա հերոսաբար կռվել է Վոլգայի ափին, Ստալինգրադի մատույցներում, Վորոնեժի, Դոնեցկի ազատագրման համար մղված մարտերում։ 1943 թվականին շատ կարևոր մի բարձունք գրավելու համար Երվանդը պարգևատրվել է «Կարմիր աստղ» շքանշանով։ Արյունահեղ մարտերում վիրավորվել է երեք անգամ։ Պարգևատրվել է «Կարմիր աստղի» երկրորդ շքանշանով, Հայրենական պատերազմի երկրորդ աստիճանի շքանշանով և 17 տարբեր մեդալներով։ Գվարդիայի մայոր Երվանդ Օրդյանը վերջին անգամ վիրավորվելուց և ապաքինվելու հետո ծառայում էր 5-րդ գվարդիական բանակում՝ որպես սպայական ռեզերվի գնդի հրամանատար։ Նա շարքային զինվորից հասավ գնդապետի զինվորական բարձր կոչման։ Հաջողությամբ ավարտեց գնդի հրամանատարի դասընթացները, նշանակվեց գվարդիական հրաձգային գնդի հրամանատար (1--ին Ուկրաինական ռազմաճակատ)։

Հայրենական պատերազմի հաղթական ավարտից հետո Օրդյանը նշանակվել է Օդեսայի զինվորական պարետ։ Մի քանի անգամ ընտրվել է կուսակցության քաղաքային կոմիտեի պլենումի անդամ, Օդեսայի քաղաքային խորհրդի պատգամավոր։

Վախճանվել է 1973 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Կաղապար:Գիրք։ Սաղումյան:Հայրենիքի կանչով
**Կարապետ Ներսեսի Քարամյան** (հունվարի 5, 1911(1911-01-05), Նախիջևան, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 29, 1980(1980-08-29)), հայ պատմաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1976), պրոֆեսոր (1977)։

Կենսագրություն
--------------

Կարապետ Քարամյանը ծնվել է Նախիջևանում։ 1934-1936 թվականներին սովորել է ԽՍՀՄ զինված ուժերի Ս. Տիմոշենկոյի անվան ռազմատրանսպորտային ակադեմիայում։ 1940 թ. ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ 1932-1934 թվականներին եղել է Երևանի ինդուստրիալ ինստիտուտի, 1937-1939 թվականներին՝ ՀԿԿ Երքաղկոմին կից երեկոյան կոմունիստական համալսարանի տնօրեն։ 1941-1942 թվականներին մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, այնուհետև նշանակվել Թելավի զինվորական ուսումնարանի ավագ դասախոս։ 1944-1948 թվականներին եղել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի ռեկտորը, 1948-1963 թվականներին՝ ընդհանուր պատմության ամբիոնի վարիչը։ 1963 թվականից աշխատել է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտում (ընդհանուր պատմության ամբիոնի վարիչ, պատմության ֆակուլտետի դեկան)։

Ստեղծագործական ուղի
-------------------

Աշխատությունները հիմնականում նվիրված են հայ ժողովրդի պատմության նոր շրջանին։ 1966 թվականին նրա գրած «Միջազգային դիվանագիտությունը և հայկական եղեռնը» աշխատության մեջ տրված է հայկական հարցի դիվանագիտական պատմությունը սկզբնավորման օրից մինչև 1915 թվականի Մեծ եղեռնը։ 1969 թվականին գրած «Հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարի և ագգային-ազատագրական շարժման օրինաչափության հարցը» ուսումնասիրության մեջ Քարամյանը նկարագրել է թուրքական բռնատիրության տակ գտնվող արևմտահայերի սոցիալական ծանր վիճակը, որը և հանդիսացել է ազգ-ազատագրական պայքարի հիմնական պատճառը։

Երկեր
-----

* Հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարի և ազգային-ազատագրական շարժման օրինաչափության հարցի շուրջը, Երևան, 1969։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007։*.
2. ↑  «AV Production - Կարապետ Քարամյան». *avproduction.am*. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 5-ին.(չաշխատող հղում)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Վլադիմիր Ստեփանի Տամրուչի** (ապրիլի 20, 1892(1892-04-20), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 28, 1950(1950-10-28), Մոսկվայի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), տանկային զորքերի գեներալ-լեյտենանտ (1941 թվականի դեկտեմբեր)։ Ազգությամբ հայ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Թիֆլիսի ռազմական ուսումնարանը, Պետրոգրադի գլխավոր շտաբի ակադեմիայի նախապատրաստական դասընթացը 1917։ Առաշին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մասնակցել է էրզրումի գրավմանը 1916։ Հայաստանում սովետ, կարգերի հաստատումից հետո կամավոր մտել է կարմիր բանակ, հաշորդաբար եղել բանակի օպերատիվ բաժնի պետի տեղակալ, Հայկական ԽՍՀ ռազմ, գործերի ժողավրդական կոմիսարիատի շտաբի օպերատիվ բաժնի, այնուհետե՝ Հայկական հրաձգային դիվիզիայի շտաբի պետ։ Մասնակցել է Հայաստանում քաղաքացիական կռիվներին։ 1923 թվականին փոխադրվել է Թիֆլիս, 1925 թվականին՝ Մոսկվա, օկրուգի տանկային միավորումներում վարել մի շարք հրամանատարական պաշտոններ, դասավանդել ոագմա-տեխնիկական և մոտոմեքենայացման ակադեմիաներում։ Վլադիմիր Ստեփանի Տամրուչի 1933 թվականից՝ ԽՍՀՄ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի Մ․ Վ․ Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայի ավագ դասախոս, ապա՝ զրահատանկային զորքերի ամբիոնի վարիչ։ 1940 թվականին ստանալով գեներալ-մայորի կոչում՝ նշանակվել է կարմիր բանակի ավտոզրահատանկային զորքերի գլխավոր տեսչի օգնական։ Հայրենական պատերազմի ժամանակ՝ 1941 թվականի հունիսի 24-ից, որպես Կիևի առանձին օկրուգի 22-րդ մեքենայացված կորպուսի հրամանատար, մասնակցել է Ուկրաինայի պաշտպանությանը, Ժիտոմիրի մոտ մղված հարձակողական մարտերին, այնուհետե նշանակվել Հարավ-Արևմտյան ռազմաճակատի ավտոզրահատանկային զորքերի հրամանատար, ռազմաճակատի հրամանատարի տեղակալ։ Պատերազմից հետո մինչև մահը բուժվել է սրտի ծանր հիվանդությունից։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 558)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Դավթյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Նորայր Զավենի Դավթյան** (1950, Մրգավետ, Արտաշատի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Հայաստանի ազգային նվագարանների պետական նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր, պրոֆեսոր, Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր արտիստ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1950 թ.Արտաշատի շրջանի Մրգավետ գյուղում։ 8-ամյա կրթություն ստանալուց հետո ընդունվել է Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի քամանչայի դասարան, որից հետո ավարտել է Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտը, այնուհետև՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական Կոնսերվատորիան՝ ստանալով նվագախմբի դիրիժորի մասնագիտություն։

Երաժշտական կարիերան սկսվել է 1970 թվականից, երբ Հայաստանի հեռուստատեսության և ռադիոյի Արամ Մերանգուլյանի անվան ժողգործիքների նվագախումբը հրավիրեց ընդգրկվել խմբում՝ որպես քամանչահար և բամբիռահար, այնուհետև՝ դիրիժոր։ Շուրջ 27-28 տարի ղեկավարել է Կոնսերվատորիայի ուսանողական ազգային նվագարանների նվագախումբը։ 1978 թվականից դասավանդում է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական Կոնսերվատորիայում։

2005 թվականի ապրիլին կոմպոզիտոր Արա Գևորգյանի և Նորայր Դավթյանի ջանքերով ստեղծվեց և հիմնադրվեց Հայաստանի ազգային նվագարանների պետական նվագախումբը, որը հաջողությամբ գործում է մինչ օրս։ Նվագախումբը բաղկացած է բարձրագույն երաժշտական կրթությամբ 4 տասնյակ երաժիշտ կատարողներից։

Նվագախումբը համերգային շրջագայություններ է ունեցել ՀՀ մարզերում, Արցախում, ՌԴ Կրասնոդարի երկրամասում, ինչպես նաև Թուրքմենստանի հանրապետությունում` ՀՀ նախագահի պաշտոնական այցի և հայկական մշակութային օրերի շրջանակներում։

Համերգներով հանդես է եկել աշխարհի 35 երկրներում։ 2012 թվականին մասնակցել է Սայաթ-Նովայի 300-ամյա հոբելյանին նվիրված միջոցառումներին, իսկ 2013 թվականի նոյեմբերին 3-ին համերգ է ունեցել Բուենոս Այրեսի, Կորդովայի և Սան Պաուլոյի հայ համայնքներում՝ նվիրված Կոմիտասի 144-ամյակին։

Պարգևներ
--------

* ՀՀ վաստակավոր արտիստ
* ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալ, 2017

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր կոչումներ շնորհելու մասին
3. ↑  Դամիրյան, Լիլիթ (20.01.2014). «Նորայր Դավթյան .«Հայ ազգային նվագարաններն այսօր լայնորեն ներկայացնելու և ճանաչման խնդիր ունեն ոչ միայն Սփյուռքում, այլև Հայաստանում»». *Հայերն այսօր*.
4. ↑  «ՀՀ վաստակավոր արտիստ Նորայր Դավթյան. … ես երևի այդպես էլ զարմացած հրաժեշտ կտամ այս աշխարհին». *www.panorama.am*. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 13-ին.
5. ↑  «ՀՀ Նախագահի հրամանագրերը - Փաստաթղթեր - Հայաստանի Հանրապետության Նախագահ». *նախագահ.հայ*. Վերցված է 2017 թ․ սեպտեմբերի 21-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նորայր Դավթյանի 60 ամյակին նվիրված համերգ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հանրային ռադիոյի արխիվ |

 |
Այս հոդվածը Հովհաննես Դավթյան թարգմանչի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Հովհաննես Դավթյան (այլ կիրառումներ)։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Դավթյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հովհաննես Արտեմի Դավթյան** (1887 - 1985, մայիս), հայ թարգմանիչ, մանկավարժ, Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ, լրագրող, երաժշտագետ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Վրաստանի Գորիի գավառի Սուրամ ավանում։ Ութ տարեկանում եղել է կոշկակարի աշակերտ, հետո սովորել է ծխական դպրոցում։ Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը ավարտելուց (1907) հետո ընդունվել է Պետերբուրգի հոգե-նյարդաբանական ինստիտուտը, որը, սակայն, չի ավարտել։ 60 տարի ուսուցչություն է արել Վրաստանի և Ադրբեջանի հայաբնակ վայրերում։ Նրա երաժշտական ուսուցիչներն են եղել Մակար Եկմալյանը, Կոմիտասը, Քրիստափոր Կարա-Մուրզան։ Հայերենից թարգմանել է վրացերեն, վրացերենից՝ հայերեն։

Վրացերեն է թարգմանել Խաչատուր Աբովյանի, Րաֆֆու, Շիրվանզադեի, Գաբրիել Սունդուկյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Դերենիկ Դեմիրճյանի, Նար-Դոսի, Հովհաննես Թումանյանի, Մուրացանի, Ակսել Բակունցի, Հրաչյա Քոչարի, Սերո Խանզադյանի, Հովհաննես Շիրազի, Համո Սահյանի, Սարմենի, Վախթանգ Անանյանի, Ստեփան Կուրտիկյանի, Վաղարշակ Նորենցի, Ծատուր Թորգոմյանի, Բենիկ Սեյրանյանի, Պարույր Սևակի, Հրաչյա Հովհաննիսյանի, Վահագն Կարենցի, Սահակ Մանվելյանի, Մկրտիչ Ասլանյանի, Գևորգ Գրիգի և այլոց բազմաթիվ ստեղծագործություններ։ Ապրել է Թբիլիսիում։ Նրա որդիները Արտաշես Դավթյանը և Հրաչիկը (Արչիլ Դավթյան) նույնպես թարգմանիչներ են, այդ պատճառով Թբիլիսում նրանց անվանել են *թարգմանչաց ընտանիք։*

Մահացել է 98 տարեկան հասակում, Թբիլիսիում։

Հ. Դավթյանի կատարած թարգմանությունները (վրացերենից)
---------------------------------------------------

* Պանտելեյմոն Չխիկվաձե, Հարկեր (վեպ), թարգմանեցին Ա. և Հ. Դավթյանները, Երևան, Պետհրատ, 1934, 196 էջ։
* Վրաց գրականության ընտիր էջեր (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Հովհ. Դավթյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 648 էջ։
* Թենգիզ Պերվելի, Կրակոց կեսգիշերին (երգիծական պատմվածքներ և նովելներ, թարգմանեցին Հ. Դավթյանը և Ս. Ավչյանը), Երևան, «Սովետական գրող», 1977, 143 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Գրական տեղեկատու*. Երևան: «Սովետական գրող». 1986. էջ էջ 141.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հովհաննես Դավթյանը Էյ Վի Փրոդաքշն կայքում Արխիվացված 2021-06-25 Wayback Machine

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10549 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Դավթյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արաքսյա Աշոտի Դավթյան** (ապրիլի 22, 1949(1949-04-22), Բերդավան, Նոյեմբերյանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հուլիսի 28, 2010(2010-07-28), Մոսկվա, Ռուսաստան), հայ օպերային երգչուհի, ՀՀ ժողովրդական արտիստ (2004)։

Կենսագրություն
--------------

Արաքսյա Դավթյանը ծնվել է 1949 թվականին Տավուշի մարզի Բերդավան գյուղում։ Սովորել է Երևանի Կոստանտին Սարաջևի անվան երաժշտական դպրոցում (վոկալի ուսուցիչ՝ Մ. Չոլախյան)։ 1975 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիան։ 1975-1986 թվականներին եղել է Երևանի կոնսերվատորիայի օպերային ստուդիայի մեներգչուհի, 1986-1992 թվականներին՝ Հայաստանի Հանրապետության հեռուստառադիոպետկոմի սիմֆոնիկ նվագախմբի մեներգչուհի։ 1996 թվականից դասավանդել է վոկալ Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայում։ Մինչև կյանքի վերջը դասավանդել է Մոսկվայում։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել աշխարհի ավելի քան 120 հեղինակավոր համերգասրահներում «Կարնեգի Հոլ» (Նյու Յորք), «Գավո» (Փարիզ), «Կոնցերտ Գեբաու» (Ամստերդամ), «Սենտր Հոլլ» (Տոկիո), հանդես եկել աշխարհահռչակ երաժիշտների հետ, այդ թվում՝ «Մոսկվայի վիրտուոզներ» նվագախմբի (ղեկավար՝ Վլադիմիր Սպիվակով) հետ։ Երգացանկում են արևմտաեվրոպական, հայկական դասական և ժամանակակից կոմպոզիտորների գործերից։

2005 թվականին նկարահանվել է "Ղազախֆիլմ" կինոստուդիայի "Վոկալային զուգահեռներ" երաժշտական ֆիլմում։

Թաղված է Երևանի քաղաքային պանթեոնում։

Մրցանակներ, պարգևներ
--------------------

* 2004 Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ
* 1987 ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ
* 1984 Վոկալիստների միջազգային մրցույթի (Իտալիա) դափնեկիր
* 1979 Գլինկայի անվան Վոկալիստների համամիութենական մրցույթի դափնեկիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Скончалась всемирно известная певица Аракс Давтян (չաշխատող հղում)
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.
3. ↑  Araksiya Davtyan (Soprano)
4. ↑  «Արաքս Դավթյան». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 7-ին. Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 4-ին.
5. ↑  «ВОКАЛЬНЫЕ ПАРАЛЛЕЛИ (2005)» (ռուսերեն). Кино-Театр.РУ — информация о фильме. Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 26-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արաքսյա Դավթյան Արխիվացված 2021-11-29 Wayback Machine
* Արաքսյա Դավթյանի կատարումները youtube-ում
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թումանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հայկ Ղազարի (Լազարի) Թումանյան** (մայիսի 12, 1901(1901-05-12), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 20, 1971(1971-11-20), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային բանակի քաղաշխատող, գեներալ-լեյտենանտ (1945)։

Ծագումով Լոռվա Դսեղ գյուղից է։

Գործունեություն
---------------

Վրաստանում հեղափոխական գործունեության համար 1919 թվականին ձերբակալվել էր։ 1924 թվականին ավարտել էր Մոսկվայի Յա. Սվերդլովի անվան կոմունիստական համալսարանը, 1929 թվականին՝ Մ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայի արևելյան ֆակուլտետը։ 1930-1933 թվականներին աշխատել էր Չինաստանում, 1937 թվականին՝ Իսպանիայում։ Եղել էր Վ. Կույբիշևի անվան ռազմաինժեներական ակադեմիայի զինկոմ։ Հայրենական Մեծ պատերազմի սկզբին Բելառուսիայում կազմակերպել էր առաջին պարտիզանական ջոկատները, գլխավորել 4-րդ Լենինգրադյան պարտիզանական գունդը։ 1942-1946 թվականներին աշխատել էր որպես կորպուսի ռազմական կոմիսար, բանակի ռազմական, խորհրդի անդամ։ Մասնակցել էր Ելեցի և Վորոնեժի մարտերին, Ստալինգրադյան ճակատամարտին, Կորսուն-Շևչենկովսկիի օպերացիային, Ռումինիայի, Հունգարիայի, Ավստրիայի, Չեխոսլովակիայի ազատագրմանը։ Ետպատերազմյան տարիներին եղել էր սովետական բանակի Զրահատանկային և մեքենայացված զորքերի ակադեմիայի քաղբաժնի պետ, աշխատել ԽՍՀՄ պաշտպանության մինիստրության Կենտրոնական ապարատում։ ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Լենինի 2, Կարմիր դրոշի 6, Սուվորովի 2-րդ, Կուտուզովի 1-ին, Բոգդան Խմելնիցկու 1-ին աստիճանի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի, Կարմիր աստղի շքանշաններով և մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. 1 2 3 4 5 6  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. — հատոր 2.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 7566 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 233)։*  |
**Գեորգի Յակովի Յարալյան** (նոյեմբերի 13, 1927(1927-11-13), Գանձակ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 20, 2011(2011-04-20), Երևան, Հայաստան), հայ ծաղրանկարիչ։ Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր նկարիչ (2009)։ Հայաստանի «Երգիծաբանների ասոցիացիայի» պատվավոր անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1927 թվականի նոյեմբերի 13-ին՝ Գանձակում։ 1929 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Թիֆլիս, 1946 թվականից մշտական բնակություն է հաստատել Երևանում։ 1947 թվականին ընդունվել է Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի գրաֆիկայի բաժին։

Գեորգի Յարալյանը երգիծանկարչի իր ուղին մամուլի էջերում սկսել է կերտել 27 տարեկանից։ Հեղինակ է պլակատների, երգիծանկարների, երգիծական ալբոմների, նրա ձևավորմամբ ու պատկերազարդմամբ լույս են տեսել ժողովրդական սրախոսություններ (1992), «Գյումրվա անեկդոտները» (1993), «Եզոպոսի առակներ» (1994), «Աշ­նա­նա­յին քա­րա­վան», շուրջ 450 երգիծական գրքեր, որոնք առանձնանում են նրան բնորոշ երգիծանքով ընդհանրացված պատկերային մտածողությամբ, սուր դիտողականությամբ ու քաղաքացիական դիրքորոշումով։

Ծաղրանկարներով հանդես է եկել Ոզնի, «Ազգ», «Երևան», «9-րդ հրաշալիք» թերթերում, աշխատակցել է «Կրոկոդիլ» (Մոսկվա), «Քաջ Նազար» (Լոս Անջելես) ամսագրերին։ Մասնակցել է հանրապետական և արտերկրի (Ռուսաստան, Բուլղարիա, Իտալիա, Սիրիա, Իրան, Դանիա, ԱՄՆ) հեղինակավոր ցուցահանդեսների, անհատական ցուցադրությամբ հանդես է եկել Երևանում (1978), Դանիայում (2004)։ Ծաղրանկարները տպագրվել են հանրապետական բազմաթիվ թերթերում և ամսագրերում։

1969 թվականին Մոսկվայում Յարալյանը «Վիետնամից տեղում քայլով մարշ» և «Խաղաղություն» երգիծանկարների համար պարգևատրվել է «Երգիծանք-69» ցուցահանդեսի մեդալով։

1997- 2011 թվականներին եղել է «Ազգ» օրաթերթի ծաղրանկարիչը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կյանքի 84-րդ տարում վախճանվել է երգիծանկարիչ Գեորգի Յարալյանը
2. ↑  Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր կոչումներ շնորհելու մասին
3. ↑  Ծաղրանկարիչ՝ սուր դիտողականությամբ ու քաղաքացիական դիրքորոշումով, Գեորգի Յարալյան
4. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիդարանն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գեորգի Յարալյան» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 8681 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 121)։*  |
**Ավետիք Ավետիքի Միդոյան** (նոյեմբերի 2, 1915(1915-11-02), Բաթում, Ռուսական կայսրություն), հայ խորհրդային բժիշկ, ուրոլոգ։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1969), ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1963)։ Հանդիսանում է Խորհրդային Հայաստանում ուրոլոգիայի հիմնադիրը։

Կենսագրություն
--------------

1941 թվականին ավարտել է Օդեսայի բժշկական ինստիտուտը։ Աշակերտել է պրոֆեսոր Ռուբեն Յոլյանին։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1942-1970 թվականներին աշխատել է Երևանի 3-րդ կլինիկական հիվանդանոցում, ուր նրա նախաձեռնությամբ 1960 թվականին բացվել է ուրոլոգիական բաժանմունք և կազմակերպվել (1963) «արհեստական երիկամ» լաբորատորիա։ 1960 թվականին նշանակվել է ՀԽՍՀ առողջապահության մինիստրության գլխավոր ուրոլոգ, եղել ՀԽՍՀ առողջապահության մինիստրության 4-րդ գլխավոր վարչության ուրոլոգ-խորհրդատու։ 1970 թվականից մինչև 1991 թվականը եղել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի ուրոլոգիայի ամբիոնի վարիչը։

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են որովայնի օրգանների վիրաբուժությանը, տրավմատիզմի և ինֆեկցիայի դեմ պայքարի, ուրոլոգիայում կորտիզոնի կիրառման հարցերին։ Հայաստանում առաջինն է հաջողությամբ կիրառել հեմոդիալիզի մեթոդը՝ սուր երիկամային անբավարարության դեպքում, կատարել երիկամների մասնատում՝ երիկամաքարային հիվանդության բուժման և կանխարգելման նպատակով, միզապարկի հեռացում և պատվաստում։ «Սուր որովայնի» ախտորոշման նպատակով կիրառել է քրոնոցիստոսկոպիայի, իսկ երիկամային խիթի դեպքում՝ իզոտոպային ռենոգրաֆիայի մեթոդները։ Աշխատակիցների հետ համատեղ գործնական ուրոլոգիայում ներդրել է 12 նորարարություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 531.
2. ↑  «Ուրոլոգիայի և անդրոլոգիայի ամբիոն»

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 531)։*  |
**Լևոն Հայրապետի Մանասերյան** (հունիսի 3, 1925(1925-06-03), Վաղարշապատ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 12, 2019(2019-09-12)), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1983)։

Կենսագրություն
--------------

Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1953 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1953 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ 1963 թվականից դասավանդել է ԵՊՃՇԻ-ում, 1975-1991 թթ.` ամբիոնի վարիչ։ Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։ Մահացել է 2019 թվականի սեպտեմբերի 12-ին։

Ստեղծագործական գործունեություն
------------------------------

Ստեղծագործությունները հիմնականում գրաֆիկական աշխատանքներ են։ Ուշագրավ գործերից են`

* «Դանթեական առասպել» (ըստ Չարենցի, նկարաշար)
* «Լիլիթ» (ըստ Իսահակյանի)
* «Անանդան և մահը» (ըստ Իսահակյանի)
* «Իմ ժողովուրդ» (վիմագրություն)
* «Երազանք» (վիմագրություն)

Ստեղծել է նաև գեղանկարչական, թեմատիկ-կոմպոզիցիոն գործեր, բնանկարներ, նատյուրմորտներ, դիմանկարներ, նկարազարդել է 200-ից ավելի գրքեր։

* «Աշուն»
* «Կեսօր»
* «Սայաթ-Նովա»
* «Բամբակահավաք»

Մատենագրություն
---------------

Н. Арамян, Левон Манасерян (буклет), Ереван, 1971 г.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Դանիել Դզնունի, Հայ կերպարվեստագետներ, համառոտ բառարան
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.
3. ↑  Լևոն Մանասերյանի աշխատանքները ՀԱՊ-ում
4. ↑  «Մահացել է ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ Լևոն Մանասերյանը». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ սեպտեմբերի 14-ին. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 14-ին.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մարտիրոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արտավազդ Խաչատուրի Մարտիրոսյան** (1918, Տաշտուն, Հայաստան - 1954), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Արտավազդ Մարտիրոսյանը ծնվել է 1918 թվականին, Մեղրու շրջանի Տաշտուն գյուղում։ Մեղրու միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտը։ Աշխատել է Սևանի շրջանի Ծաղկունք գյուղի դպրոցում։

1939 թվականին զորակոչվել է պարտադիր զինվորական ծառայության։ 1939-1940 թվականների ձմռանը սպիտակ ֆինների դեմ մղված կռիվներում գրոհել է «Մաներհեյմի գծի» ամրությունների վրա։ Ցուցաբերած քաջության համար Արտավազդը պարգևատրվել է «Խիզախության համար» մեդալով։ 1941 թվականի հունիսի 22-ին մասնակցել է Շեպետովկա քաղաքի, Մոլդավիայի, Կիևի և Խարկովի պաշտպանության մարտերին։ Հարավային ռազմաճակատում մղված մարտերից մեկում վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո նորից մեկնել է ռազմաճակատ, մասնակցել Ուկրաինայի, Լեհաստանի և Չեխոսլովակիայի ազատագրմանը։ Մասնակցել է նաև իմպերիալիստական Ճապոնիայի ջախջախմանը։ Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի, Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշաններով և մի շարք մարտական մեդալներով։ Ղեկավարել է Տաշտունի 8-ամյա դպրոցը։

Մահ
---

Արտավազդ Մարտիրոսյանը մահացել է 1954 թվականին։

Պարգևներ
--------

* «Խիզախության համար» մեդալ
* Կարմիր աստղի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Հայկազ Տիգրանի Մինասյան** (1920 - *անհայտ*), հայ մանկավարժ, բանաստեղծ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Հայկազ Մինասյանը ծնվել է 1920 թվականին, Արթիկի շրջանի Վարդաքար գյուղում։ 1937 թվականին ավարտել է Լենինականի Ասքանազ Մռավյանի անվան մանկավարժական տեխնիկումը։ 1937-1939 ուսումնական տարիներին աշխատել է Ախուրյանի շրջանի Կամո գյուղի դպրոցում, որպես հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ, 1939-1942 ուսումնական տարիներին՝ նույն դպրոցում եղել է ուսմասվար, իսկ հետո՝ տնօրեն։

Մինասյանը կարմիր բանակ է զորակոչվել 1942 թվականին։ Ծառայել է Հեռավորարևելյան կարմրադրոշ 15-րդ բանակի 5-րդ պահեստային գնդում որպես վաշտի քաղղեկի տեղակալ։ 1945 թվականի օգոստոսի 9-ից Մինասյանը մասնակցել է իմպերիալիստական Ճապոնիայի դեմ մղված պատերազմին։ Մարտերում ցուցաբերած արիության ու խիզախության համար պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար», «Խիզախության համար» մեդալներով։

Մինասյանը բանակից զորացրվել է 1946 թվականին և շարունակել մանկավարժական աշխատանքը։ Հայկազը մինչև 1951 թվականը եղել է Ախուրյանի շրջանի Հացիկ գյուղի ութնամյա դպրոցի տնօրեն։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։ 1963 թվականին Մինասյանը տեղափոխվել է Չարենցավան քաղաքը, աշխատել երեկոյան միջնակարգ դպրոցի ուսմասվար, այնուհետև՝ նույն դպրոցի տնօրեն։ Դասավանդել է հայոց լեզու և գրականություն։ Մինասյանը մանկավարժական աշխատանքին զուգընթաց զբաղվել է գրական-ստեղծագործական աշխատանքով։

Հրատարակել է բանաստեղծությունների երկու ժողովածու։

Պարգևներ
--------

* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* «Խիզախության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մարտիրոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հմայակ Գիմոնի Մարտիրոսյան** (1902, Նորաշենիկ, Զանգեզուրի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1979), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Հմայակ Մարտիրոսյանը ծնվել է 1902 թվականին, Կապանի շրջանի Նորաշենիկ գյուղում։ Սկզբնական կրթությունն ստացել է հայրենի գյուղում։ 1922-1924 թվականներին ծառայել է կարմիր բանակում։ Ծառայությունն ավարտելուց հետո 1925 թվականին աշխատանքի է ընդունվել Երևան քաղաքում, Ձերժինսկու անվան հաստոցաշինական գործարանում, միաժամանակ սովորել և ավարտել է բանֆակը և 1930 թվականից անցել մանկավարժական աշխատանքի Կապանի շրջանում` Կապանի լենինյան հանքերի, Շիկահողի, Ծավի, Շիշկերտի դպրոցներում։

1940 թվականին մշտական բնակություն է հաստատել Երևանի Շահումյանի շրջանում։ Այստեղ էլ կատարել է ուսուցչական աշխատանք։

1941 թվականի հունիսի 25-ին մեկնել է գործող բանակ և ակտիվորեն մասնակցել գերմանաֆաշիստական զորքերի ջախջախմանը, Առաջին բելոռուսական ռազմաճակատում մղված հերոսական մարտերին։

Ռազմաճակատում վիրավորվել է, պատերազմի 2-րդ խմբի հաշմանդամ է։ Հայրենական պատերազմի ավարտից հետո Հմայակ Մարտիրոսյանը կրկին անցել է մանկավարժական աշխատանքի։ Առողջության վատթարացման պատճառով 1956 թվականից անցել է կենսաթոշակի։

Պարգևատրվել է մարտական մի շարք մեդալներով։

Հմայակ Մարտիրոսյանը մահացել է 1979 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մարտիրոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հովհաննես Ավդալի Մարտիրոսյան** (1919, Ղարաքիլիսա, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն - *անհայտ*մահացել է 1987 թ․ին Թալինի շրջան գյուղ Կաթնաղբյուր), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1944):

Կենսագրություն
--------------

Հովհաննես Մարտիրոսյանը ծնվել է 1919 թվականին Կիրովական քաղաքում։ 1939 թվականին ավարտել է Երևանի մանկավարժական տեխնիկումը, աշխատել Իրինդ գյուղի յոթնամյա դպրոցում, դասավանդել հայոց լեզու և գրականություն։

Զորակոչվել է բանակ, զինվորական ծառայության։ 1941 թվականի հունիսին Մարտիրոսյանը ծառայել է Լենինգրադում (Պուշկինո) և պատերազմի առաջին օրերից մինչև 1943 թվականի վերջը մասնակցել է գերմանաֆաշիստական զորքերի դեմ մղված մարտերին Վիբորգի, Վոլխովի, Սինյավինոյի մոտ, Լենինգրադի մատույցներում։ Եղել է հրետանային հաշվարկի, իսկ այնուհետև՝ դասակի հրամանատար։ Հրամանատարության առաջադրանքները հաջողությամբ կատարելու համար պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ 1943 թվականի հունիսից 52-րդ բանակի կազմում Հովհաննեսը տեղափոխվել է Կուրսկ-Օրյոլի շրջան, այստեղ նույնպես հերոսաբար մարտնչել է թշնամու դեմ։ 1944 թվականի օգոստոսին նրանց զորամասը հասել է Լեհաստանի սահմանին։ 1945 թվականի հունվարին Սանդոմիրյան պլացդարմի համար մղված մարտերում խիզախություն ցուցաբերելու համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ Նրա մարտական ուղին ավարտվել է Գերմանիայի Գյորլից քաղաքում։ 1944 թվականին ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։

1945 թվականին Մարտիրոսյանը լեյտենանտի զինվորական կոչումով վերադարձել է տուն, նորից անցել է ուսուցչական աշխատանքի։ Ավարտել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտը և Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Աշխատել է Թալինի շրջխորհրդի գործկոմի ապարատում։

Պարգևներ
--------

* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* Կարմիր աստղի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Սերգո Տիգրանի Մելիքսեթյան** (1913, Ալավերդի, Բորչալուի գավառ, Ռուսական կայսրություն - 1983), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Սերգո Մելիքսեթյանը ծնվել է 1913 թվականին, Ալավերդի քաղաքում։ Միջնակարգն ավարտելուց հետո աշխատել է Թեղուտի 7-ամյա դպրոցում։

1940 թվականին զորակոչվել է խորհրդային բանակ, ծառայել է 31-րդ դիվիզիայի 177-րդ հրաձգային գնդում։ 1941 թվականի նոյեմբերի 8-ին զորամասը դիրքեր է գրավել Տագանրոգից արևմուտք։ Նոյեմբերի կեսին, մարտերից մեկում ստորաբաժանումը ընկնել է շրջապատման մեջ, բայց կարողացել են ձկնորսական նավակով տեղափոխվել Ազովի ծովի հարավային ափը, Եյսկ քաղաքի շրջանում դուրս են եկել շրջապատումից, հետագայում մարտերից մեկում ծանր վիրավորվել է, երկարատև բուժվելուց հետո զորացրվել է բանակից։

Մելիքսեթյանը շուրջ քսան տարի գլխավորել է Շնողի, Ալավերդի քաղաքի Միքայել Նալբանդյանի անվան միջնակարգ դպրոցների աշխատանքները, եղել է շրջխորհրդի գործկոմի ժողովրդական կրթության, այնուհետև մշակույթի բաժինների վարիչ։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով և մի շարք մեդալներով, արժանացել է հանրապետության վաստակավոր ուսուցչի կոչման։

Սերգո Մելիքսեթյանը մահացել է 1983 թվականին։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ
* «Պատվո նշան» շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Սահակ Վարդանի Մխիթարյան** (1921, Հովտամեջ, Հայաստան - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Սահակ Մխիթարյանը ծնվել է 1921 թվականին, Էջմիածնի շրջանի Մուղան (այժմ՝ Հովտամեջ) գյուղում։ 1940 թվականին ավարտել է Սամաղարի միջնակարգ դպրոցը և նշանակվել Մուղանի 7-ամյա դպրոցի ֆիզկուլտուրայի ուսուցիչ։

1942 թվականի մարտին Սահակը Հարավ-արևմտյան ռազմաճակատի 122-րդ դիվիզիայի 777-րդ հրաձգային գնդում մասնակցել է Խարկովի ուղղությամբ մղված մարտերին։ Այստեղ Սահակը արժանացել է «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալի։ 1942 թվականի ապրիլին մղված կատաղի մարտերից մեկում նա ծանր վիրավորվել է և, հոսպիտալում բուժվելուց հետո, վերադարձել է գործող բանակ։ Նրա մարտական ծառայությունը շարունակվել է 1730-րդ զենիթային հրետանային գնդում։ 1943 թվականին Ժուկովկա քաղաքի մոտ Մխիթարյանին հաջողվել է հրանոթի դիպուկ կրակով ոչնչացնել թշնամու ինքնաթիռը։ Այդ սխրանքի համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ 1944 թվականին մասնակցել է Լեհաստանում մղվող մարտերին։ Մխիթարյանը չորս անգամ արժանացել է Գերագույն գլխավոր հրամանատարության շնորհակալության և «Վարշավայի ազատագրման համար» մեդալի։ Մասնակցել է նաև Բեռլինի գրավմանը և պարգևատրվել «Բեռլինի գրավման համար» մեդալով։

1946 թվականին Մխիթարյանը վերադարձել է հայրենի գյուղ։ 1956 թվականին Մխիթարյանը հաջողությամբ ավարտել է Երևանի ֆիզկուլտուրայի ինստիտուտի հեռակա բաժինը։ Աշխատել է Հովտամեջ գյուղի դպրոցում։

Պարգևներ
--------

* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Վարշավայի ազատագրման համար» մեդալ
* «Բեռլինի գրավման համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հարությունյան Ա. Հ. և ուրիշներ Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ Երեք գրքով։ Գիրք 3-րդ, Լույս, 1987, 289 էջ։
**Լոլիկի սնկային թառամում**, սնկային հիվանդություն։ Առաջին նշաններն ի հայտ են գալիս ծաղկման սկզբում և աստիճանաբար հիվանդ պտուղների քանակն ավելանում է մինչև վեգետացիայի վերջը։ Բույսի ստորին տերևների վրայից ախտանշանները տարածվում են վերևի տերևներին, որոնց ջղերի արանքներում տեղ-տեղ առաջանում են բաց դեղնագույն, ապա գորշացող և չորացող բծեր։ Նման տերևները որոշ ժամանակից հետո թափվում են։ Հիվանդ բույսերի պտուղները նույնպես բնականոն չափերի չհասնելով՝ կնճռոտվում և թափվում են։ Հիվանդ անոթները չեն կարողանում հողից բույսին ջուր և սննդատարրեր մատակարարել, որի հետևանքով բույսը թառամում է։ Ախտածին սնկերը գտնվում են հողում, որտեղից բույսի արմատներով թափանցում են նրա անոթները, ցողունով բարձրանում վեր ու տարածվում նաև ճյուղերի մեջ։ Պտղակոթունով անցնելով պտղի սերմին՝ դրանց վարակում են ներսից։ Ցանելիս սերմերը չեն ծլում կամ ծլելուց հետո առաջացնում են հիվանդ և գաճաճ բույսեր։ Թառամման խորացմանը նպաստում են հողի առատ խոնավությունը և 23–30o C ջերմաստիճանը։ Պայքարի միջոցառումները վարակված հողերում 2–3 տարի մշակել սնկադիմացկուն մշակաբույսեր (եգիպտացորեն, հացաբույսեր, ընդեղեններ), խուսափել միակողմանի ազոտ. պարարտացումից, բերքահավաքից հետո դաշտից հեռացնել հիվանդ բույսերը և կատարել խորը վար, մշակել դիմացկուն սորտեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Գուրգեն Եսայու Մելքումյան** (1912, Իջևանի շրջան - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Գուրգեն Մելքումյանը ծնվել է 1912 թվականին, Իջևանի շրջանի Լալի գյուղում։ 1935 թվականին ավարտել է Երևանի մանկավարժական տեխնիկումը, իսկ 1951 թվականին մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ Տեխնիկումում սովորելու տարիներին աշխատել է Երևանի երկաթուղու բանվորների երեկոյան դպրոցում։ Եղել է հայրենի գյուղի յոթնամյա դպրոցի տնօրեն։ 1941-1942 թվականներին եղել է Ադրբեջանական ԽՍՀ Ղազախ քաղաքի մանկատան ուսմասվարը, այնուհետև՝ Իջևանի շրջանի Գետաշենի յոթնամյա դպրոցի տնօրեն։

1942 թվականի օգոստոսին Մելքումյանը զորակոչվել է բանակ։ Մասնակցել է Կովելի,Վարշավայի, Լոձի և Պոզնանի ազատագրմանը, ինչպես և Բեռլինի գրավման մարտերին։ Ռազմաճակատներում թշնամու դեմ ակտիվորեն մարտնչելու համար արժանացել է Գերագույն գլխավոր հրամանատարի շնորհակալագրերի և երկու «Խիզախության համար», «Վարշավայի ազատագրման համար» և «1941-1945 թթ. Հայրենական պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալների։

Պատերազմի ավարտից հետո Մելքումյանը զորացրվել է, նորից նվիրվել է մատաղ սերնդի դաստիարակչական գործին։ Մանկավարժության բնագավառում կատարած երկարամյա և բեղմնավոր աշխատանքի համար արժանացել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության պատվոգրի և այլ պարգևների։

Պարգևներ
--------

* «Խիզախության համար» մեդալ
* «Վարշավայի ազատագրման համար» մեդալ
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մկրտիչ Մկրտչյան (այլ կիրառումներ)

**Մկրտիչ Գեիմի Մկրտչյան** (1918, Պեմզաշեն, Ալեքսանդրապոլի գավառ - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Մկրտիչ Մկրտչյանը ծնվել է 1918 թվականին, Արթիկի շրջանի Պեմզաշեն ավանում։ 1937-1941 թվականներին աշխատել է Պեմզաշենի դպրոցում, դասավանդել հայոց լեզու։

Կարմիր բանակ է զորակոչվել 1941 թվականի հունիսի 22-ին։ Գործող բանակ է մեկնել 1942 թվականի սեպտեմբերին։ Մասնակցել է Հյուսիսային Կովկասի մի շարք քաղաքների ու բնակավայրերի ազատագրման կռիվներին։ Կրտսեր հրամանատարների դասընթացներն ավարտելուց հետո ծառայել է 9-րդ գվարդիական օդային-դեսանտային դիվիզիայում, մարտնչել Բելգորոդի, Պոլտավայի ազատագրման համար։ Բելգորոդի ուղղությամբ մղած մարտերում Մկրտչյանը երկու անգամ վիրավորվել է, բայց մնացել է ռազմաճակատում։ Երրորդ անգամ ծանր վերք է ստացել և Ուֆայում բուժվելուց հետո, 1944 թվականի հունվարին, որպես Հայրենական պատերազմի հաշմանդամ, զորացրվել է բանակից։

1944-1962 թվականներին Մկրտչյանն աշխատել է Արթիկի շրջանի դպրոցներում։ Դասավանդել է հայոց լեզու և գրականություն։ Եղել է դպրոցի ուսմասվար և տնօրեն։ 1962 թվականին տեղափոխվել է Երևան, աշխատել Հայկոոպում որպես ուսումնական հաստատությունների տեսուչ։ 1969 թվականից Երևանի Կառլ Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտում եղել է հայոց լեզվի ամբիոնի ավագ դասախոս։ Մկրտչյանն ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։

Պարգևատրվել է մարտական և աշխատանքային մեդալներով։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982: