**Պիա Արկե** (դան․՝ Pia Arke, ծննդյամբ՝ Գանտ (դան․՝ Gant), սեպտեմբերի 1, 1958(1958-09-01), Ittoqqortoormiit, Սերմերսոոք, Գրենլանդիա, Դանիա - մայիս 2007, Կոպենհագեն, Դանիա), կալաալիտցի և դանիացի վիզուալ արվեստի և պերֆորմանսի ոճով ստեղծագործող նկարչուհի, գրող և լուսանկարիչ։ Հայտնի է Գրենլանդիայի բնանկարների իր ինքնանկարներով և Գրենլանդիայի բնապատկերների լուսանկարներով, ինչպես նաև իր կտավներով, ստեղծագործություններով, որոնք արտացոլում են իր երկրի գաղութային պատմությունը և Դանիայի և Գրենլանդիայի միջև բարդ էթնիկ և մշակութային հարաբերությունները։ Որպես նկարիչ իր գեղարվեստական և հետազոտական կարիերայի ընթացքում Արկեն օգտագործել է իր խառը ժառանգության փոխաբերությունը («կիսատոհմիկ»)՝ որպես այդ պատմական հարաբերությունները պատկերելու միջոց, ինչպես նաև անդրադառնալու Արկտիկայի բնիկ ժողովուրդների ինքնության և պատկերման կարևոր խնդիրներին։

Կենսագրություն
--------------

Պիա Արկեն ծնվել է 1958 թվականի սեպտեմբերի 1-ին, Գրենլանդիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող Իլլոկորտորմիուտ քաղաքում՝ դանիացի հեռագրող Յորգեն Գանտի և գրենլանդացի Յուստին Պիպարայիկ Բիրգիտեի ընտանիքում։ Մեծացել է հյուսիսային Գրենլանդիայի Տուլե շրջանում և հարավային Քակորտոք քաղաքում, սակայն նման ծագման շատ երեխաների պես նա երբեք չի սովորել գրենլանդերեն խոսել։ Ընտանիքի հետ ապրել է ինչպես Գրենլանդիայի արևելքում, այնպես էլ արևմուտքում։ Գրենլանդիայի դանիական դպրոցներում նախնական կրթություն ստանալուց հետո՝ 13 տարեկանում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Դանիա։ 1987 թվականին Արկեն տեղափոխվել է Դանիայի մայրաքաղաք Կոպենհագեն, որտեղ հաճախել է Դանիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա՝ սովորելով գեղանկարչություն Մոգենս Մյոլլերի և Պեր Բակ Ենսենի մոտ, որն ավարտել է 1993 թվականին։

1993 թվականին Արկեն ընդունվել է նույն ակադեմիայի տեսության և հաղորդակցության ֆակուլտետ։ 1995 թվականին ստացել է կերպարվեստի մագիստրոսի կոչում «Էթնո-Էսթետիկա» (Ethno-Esthetics/Etnoæstetik) վերնագրով հրապարակված ատենախոսությամբ, որտեղ նա խստորեն քննադատել է արևմտյան ռոմանտիկ և պարզունակ կարծրատիպերը «Էսկիմոսական» արվեստի վերաբերյալ՝ ընդգծելով արվեստում մշակութային ինքնության և իսկականության քննադատական հարցերը։

Կարիերա
-------

1980-ականների վերջերին Արկեն սկսել է ցուցադրել իր նկարները։ 1988 թվականին նկարչուհին ստեղծել է իր սեփական իրական չափերի կետային անցքերով խցիկը (աբսկուրի խցիկ), որը պատրաստել է իր ձեռքով սոճուց և նրբատախտակից, որպեսզի լուսանկարի Գրենլանդիայի բնապատկերները, որոնց նա ծանոթացել է երեխա հասակում։ Այդ աշխատանքի արդյունքները ներկայացվել են նրա «Երևակայական հայրենիք» ցուցահանդեսում 1990 թվականին։ Այդ խցիկն ունեցել է փոքրիկ մուտք, որով նկարիչը ներս է մտնում և թաղանթն ամրացնում հետևի պատին։ Արտաքին լույսը ներթափանցում է ներքին տարածության հակառակ ծայրում գտնվող փոքրիկ բացվածքով։ Նկարչուհին հաճախ օգտագործել է դանդաղ լուսակայման պրոցեսը (15-ից 30 րոպե)՝ մնալով տուփի մեջ, կարգավորելով գործընթացը սեփական մարմնով, որը տեսանելի ստվեր է գցում պատրաստի պատկերի վրա։

1997 թվականին Editors' introduction to Pia Arke. Arctic Hysteria-ում Իբեն Մոնդրուպը նկարագրել է, թե ինչպես է իր ցուցահանդեսը կանխամտածված վերնագրվել «Արկտիկական հիստերիա»՝ հղում կատարելով հակասական, իռացիոնալ վարքագծին, որը երբեմն ցուցադրում են բնիկ կանայք։ Նրա ցուցահանդեսները և դրան ուղեկցող քննարկումները դրդել են դանիական հասարակությանը վերանայել Գրենլանդիայի գաղութային պատմությունը։ Նրա կենդանության օրոք նրա ցուցահանդեսներից միայն մի քանիսն են անցկացվել, Դանիայում նրա աշխատանքների առաջին խոշոր ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել միայն 2010 թվականին՝ նրա մահից հետո՝ Tupilakosaurus (2010) անվանումով։

Իր արվեստի և լուսանկարների միջոցով նա կրկին հետազոտել է մանուկ հասակում ապրած վայրերը՝ բացահայտելով Դանիայի ռեպրեսիվ գաղութացումը։ Tupilakosaurus ցուցահանդեսի ցուցադրությունը բաղկացած է եղել ավելի քան 70 լուսանկարներից, կտավներից, տեսանյութերից, ինստալյացիաներից և տեքստերից։ Արդյունքում, Արկեն ձեռք է բերել Սկանդինավիայի հետգաղութային ամենակարևոր քննադատներից մեկի համբավը՝ շնորհիվ իր գեղարվեստական հետազոտությունների, որոնք նա անցկացրել է ավելի քան երկու տասնամյակ։

Ցուցահանդեսներ
--------------

* 2019 – «16-րդ Ստամբուլի բիեննալե։ Յոթերորդ մայրցամաք», համադրող՝ Նիկոլաս Բուրիո, Պերա թանգարան, Ստամբուլ, Թուրքիա
* 2019 – «Պիա Արկե. Հրաշքների երկիր», համադրող՝ Կատրինե Էլիզ Պեդերսեն, Թրոնհեյմի պատկերասրահ, Թրոնհեյմ, Նորվեգիա

Ճանաչում
--------

Պիա Արկեն մահացել է քաղցկեղից 2007 թվականի մայիսին 48 տարեկան հասակում։ Նրա «Ethno-Aesthetics» (1995) և «StoriesfromScoresbysund» (2003) գրքերը վերահրատարակվել են և թարգմանվել անգլերեն, դանիերեն և գրենլանդերեն լեզուներով։ 2010 թվականին Դանիայի ազգային թանգարանում անցկացված ցուցահանդեսը այնուհետև անցկացվել է Շվեդիայում և Գրենլանդիայում։

Հրատարակված աշխատանքներ
-----------------------

* *Arke, Pia* Ethno-aesthetics. — Kunsttidsskriftet ARK, Pia Arke Selskabet & Kuratorisk Aktion, 2010. — ISBN 978-87-993523-1-9
* *Arke, Pia* Stories from Scoresbysund: Photographs, Colonisation and Mapping. — Pia Arke Selskabet and Kuratorisk Auktion, 2010. — ISBN 978-87-993523-0-2
* *Arke, Pia* Tupilakosaurus: An Incomplete(Able) Survey of Pia Arke's Artistic Work and Research. — 2012. — ISBN 978-87-993523-3-3

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Abildgaard, Hanne. «Pia Arke» (դանիերեն). Kunstindeks Danmark / Weilbacks Kunstnerleksikon. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 22-ին.
2. 1 2  Misfeldt, Mai (2012 թ․ հունիսի 21). «En pioner i dansk samtidskunst» (դանիերեն). Kristeligt Dagblad. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 22-ին.
3. ↑  *Gant, Erik* The 'Arke' Typical // *Katalog*. — 1996.
4. 1 2  Thisted, Arke (2012). «De-Framing the Indigenous Body: Ethnography, Landscape and Cultural Belonging in the Art of Pia Arke». Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 22-ին.
5. ↑  *Jonsson, Stefan* On Pia Arke // *Afterall: A Journal of Art, Context and Enquiry*. — 2017. — Т. 44. — С. 12—21. — ISSN 1465-4253. — doi:10.1086/695509
6. ↑  *Mondrup, Iben* Editors' introduction to Pia Arke. Arctic Hysteria 1997(անգլ.) // *NORA - Nordic Journal of Feminist and Gender Research* : journal. — 2015. — Т. 23. — № 4. — С. 313—316. — doi:10.1080/08038740.2015.1086524
7. 1 2  TUPILAKOSAURUS: Pia Arke’s Issue with Art, Ethnicity, and Colonialism, 1981—2006, e-flux.com
8. ↑  «Pia Arke». *Istanbul Biennial*. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 15-ին.
9. ↑  «Pia Are: Wonderland». *Kunsthall Trondheim* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 15-ին.
10. ↑  «Pia Arke er død» (դանիերեն). KNR. 2007 թ․ մայիսի 15. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 22-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 10010368 · GND: 1034946315 · ISNI: 0000000384791905 · LCCN: n2004042547 · NTA: 329266446 · VIAF: 278157847 · WorldCat VIAF: 278157847 |

 |

 |