Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մելիքյան (այլ կիրառումներ)

**Արշավիր Միքայելի Մելիքյան** (հունվարի 28 (փետրվարի 9), 1879, Զառիթափ, Շարուր-Դարալագյազի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 27, 1937(1937-11-27), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բոլշևիկ հեղափոխական, հրապարակախոս, գրականագետ, պրոֆեսոր (1932), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1934), ԽՄԿԿ անդամ (1906)։ Թիֆլիսիի պարբերականներում հանդես է եկել «Ար.մե-ն», «Ա. Մ.», «Պատոիկ», «Գավառացի» ստորագրություններով։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1879 թվականի հունվարի 28-ին (հին տոմարով) Երևանի նահանգի Շարուր-Դարալագյազի գավառի Փաշալու գյուղում (այժմ՝ Զառիթափ, Վայոց ձորի մարզ)։։

1899 թվականին ավարտել է Երևանի արական գիմնազիան, 1899-1901 թվականներին սովորել է Խարկովի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ 1900 թվականին օգոստոսին իր դիմումի համաձայն փոխադրվել է նույն համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետ։ Խարկովում ընդգրկվել է ուսանողական հեղափոխական շարժումների մեջ և դարձել ուսանողական ելույթների ակտիվ կազմակերպիչներից մեկը։ Ուսանողական տարիներին Արշավիր Մելիքյանը հանդես է եկել որպես ինտերնացիոնալիստ։

1901 թվականի մարտի 20-ին Մելիքյանը հեռացվել է համալսարանից։ Նույն թվականի ապրիլին նրան հաջողվել է նորից վերականգնել իր ուսանողական իրավունքները, սակայն նոյեմբերի 30-ին նորից հեռացվել է համալսարանից և աքսորվել Կովկաս, որտեղ գտնվում էր ոստիկանության խիստ հսկողության տակ։ 1902 թվականին Մելիքյանը մասնակցում է Պետերբուրգում տեղի ունեցած ուսանողական համագումարին, որտեղ ծանոթացել է Ստեփան Շահումյանի հետ։

1903 թվականի հոկտեմբերի 17-ի փաստաթուղթը ցույց է տալիս, որ Մելիքյանն ավարտել է Ցյուրիխի համալսարանի Փիլյան և Նյուշատելի (Շվեյցարիա) ակադեմիայի գրականության ֆակուլտետները։ Խարկովում գործուն մասնակցություն է ունեցել ուսանողների հեղափոխական ելույթներին, կապվել տարբեր կազմակերպությունների հետ։ 1901 թվականին, իբրև «անբարեհույս ուսանող», հեռացվել է Խարկովի համալսարանից և արտաքսվել Կովկաս։ 1902 թվականին Պետերբուրգում մասնակցել է ուսանողական համառուսաստանյան համագումարին։ 1903 թվականին մեկնել է Շվեյցարիա։

Տարագրության մեջ սերտ կապեր է հաստատել Վլադիմիր Լենինի, Գեորգի Պլեխանովի, Անատոլի Լունաչարսկու, Ռոզա Լուքսեմբուրգի, Կարլ Լիբկնեխտի, Ավգուստ Բեբելի և ուրիշների հետ։

1911 թվականին վերադարձել է Երևան, աշխատանքի անցել Գայանյան դպրոցում, ծավալել հրապարակախոսական լայն գործունեություն, հանդես եկել դասախոսություններով ու հոդվածներով՝ նվիրված մարքսիստական փիլիսոփայությանը, սոցիոլոգիայի, գրականության և արվեստի հարցերին։ 1913 թվականին նրա ջանքերով Երևանում լույս է տեսել «Խոսք» թերթը, որի 17-րդ համարից հետո Մելիքյանը բանտարկվել է՝ մեղադրվելով թերթին հակակառավարական ուղղություն տալու մեջ։ 1918-1919 թվականներին Մելիքյանին հաջողվել է վերստին հրատարակել թերթը՝ այս անգամ որպես ՌՍԴԲԿ Երևանի կազմակերպության օրգան։ 1919 թվականին ընտրվել է Հայաստանի Հանրապետության ազգային ժողովի անդամ, որպես ընդիմմության գործիչ։

Մելիքյանը Հայաստանում «Սպարտակ» երիտասարդական կազմակերպության հիմնադիրներից է։ Մասնակցել է Հայաստանի բոլշևիկյան կազմակերպությունների 1919 թվականի սեպտեմբերի և 1920 թվականի հունվարի անլեգալ խորհրդակցություններին, ընտրվել Արմենկոմի առաջին կազմում։ 1920 թվականին մեկնել է Մոսկվա, հանդիպել Վլադիմիր Լենինի հետ և նշանակվել ժողկոմխորհի արտասահմանյան մամուլի ռեֆերենտ։ 1921 թվականին մի շարք կուսակցական աշխատողների հետ ուղարկվել է Թիֆլիս, որտեղ լայն ագիտացիոն աշխատանք է ծավալել, գրել բազմաթիվ հոդվածներ «հայ հասարակական մտքի զարգացման» և «անցյալի ժառանգության մարքսիստական վերագնահատման վերաբերյալ»։

1924-1932 թվականներին դասախոսել է Թիֆլիսի 26 կոմիսարների անվան կոմունիստական համալսարանում (1932 թվականից՝ պրոֆեսոր]։

Մեծ դերակատարում ունի մարքսիստ հեղինակների երկերը հայերեն թարգմանելու և հրատարակելու գործում։

Հիշատակ
-------

* Արշավիր Մելիքյանի ծննդավայրում կանգնեցված է նրա հուշարձանը
* Վայք քաղաքում Մելիքյանի անունով փողոց կա
* Գևորգ Գրիգորյանի 1926 թվականին ստեղծած Արշավիր Մելիքյանի դիմանկարը գտնվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահի ֆոնդապահոցում

Երկեր
-----

* Ընտիր երկեր, Մելիքյան, Արշավիր Միքայելի, Օհանյան, Հ.Վ. Մանուկյան, Գ.Հ. Աղայան, Ծատուր Պավելի, Սիմոնյան, Հրաչիկ Ռուբենի, ՀԿԿ Կենտկոմի կուսակցության պատմության ինստիտուտ։ Երևան։ Հայաստան, 1982։
* Դիալեկտիկական մատերիալիզմ, Ասլանյան, Հայկազ Գաբրիելի. Մելիքյան, Արշավիր Միքայելի, Պետական համալսարան Հ. Ս. Խ. Հ. Երևան։ Պետհրատ, 1930։

Գրականություն
-------------

### Գրքեր

* Ծատուր Աղայան, Արշավրի Մելիքյան, Երևան, 1969։

### Մամուլ

* Ծատուր Աղայան, Հայ հասարակական-քաղաքական մտքի զարգացումը Արշավիր Մելիքյանի գնահատմամբ (Արշ. Մելիքյանի ծննդյան 90-ամյակի առթիվ)։ «Գրական թերթ», 1969, № 7։
* Ռուբեն Զարյան, Արշավիր Մելիքյան. Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, 1969, № 11, էջ 103-112: Archived 2019-02-17 at the Wayback Machine.։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 388.
2. ↑  «Աղայան , Ծ. Պ. (1969) Լենինյան գաղափարների աննկուն պրոպագանդիստը և խոշոր տեսաբանը (Արշավիր Մելիքյանի ծննդյան 90-ամյակին). Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 1. pp. 21-39.» (չաշխատող հղում)
3. ↑  «Arshavir Melikyan St./ Արշավիր Մելիքյան փող. Վայոց ձորի մարզ)»։ *Mapio.net* (անգլերեն)։ Վերցված է 2019-01-28
4. ↑  «Գրիգորյան Գևորգ Ստեփանի - Ջոտտո | Արշավիր Մելիքյան - Շտեմարան - Հավաքածու - Հայաստանի ազգային պատկերասրահ»։ *www.gallery.am*։ Վերցված է 2019-01-28
5. ↑  «Bibliothèque de l'Église apostolique arménienne - Paris - Մելիքյան, Արշավիր»։ *www.bibliotheque-eglise-armenienne.fr*։ Վերցված է 2019-01-28
6. ↑  «Կոհա առցանց քարտարան, Մելիքյան, Արշավիր Միքայելի»։ *haygirk.nla.am* (hy-Armn)։ Վերցված է 2019-01-28

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9675 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 388)։*  |