recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ստրուգայի պոեզիայի երեկոներ** (մակեդոներեն՝ Струшките вечери на поезијата, պոեզիայի միջազգային փառատոն, որն ամեն տարի անցկացվում է Մակեդոնիայի Հանրապետության Ստրուգա քաղաքում։ Փառատոնը Եվրոպայի ամենամեծ փառատոներից մեկն է։

Պատմություն
-----------

«Ստրուգայի պոեզիայի երեկոները» փառատոնն առաջին անգամ Մակեդոնիայիմ անցկացվել է 1962 թվականին։ Այն նվիրված է ծնունդով Ստրուգայից գրող, մակեդոնական գրականության հիմնադիր Կոնստանտին Միլադինովի հիշատակին։ 1966 թվականին ձևավորվում է փառատոնի բարձրագույն պարգևը՝ «Ոսկե պսակ»-ը (մակեդոներեն՝ Златен венец): Առաջին անձը, որը պարգևատրվեց այս մրցանակով Ռոբերտ Ռոժդեստվենսկին էր։ Մրցանակի դափնեկիր են Ուիսթեն Հյու Օդենը, Պաբլո Ներուդան, Իոսիֆ Բրոդսկին, Բուլատ Օկուջավան, Մահմուդ Դարվիշը և այլք։

2004 թվականին այս մրցանակին ավելանում է նաև մեկ ուրիշը՝ «Ստրուգայի կամուրջներ» (մակեդոներեն՝ Мостови на Струга) անվամբ։ Այն շնորհվում է բանաստեղծությունների լավագույն գիրք անվանակարգի համար։

Փառատոնի շրջանակներում կատարվում է նաև գրքի հրատարակում։ Ամեն տարի փառատոնին թողարկվում է ինչ-որ մի երկրի բանաստեղծությունների անթոլոգիա՝ մակեդոներեն թարգմանությամբ։ Ինչպես նաև մակեդոնական պոեզիայի թեմատիկ հրատատարակում է տեղի ունենում անգլերենով։ «Ստրուգայի պոեզիայի երեկոները» փառատոնի ժամանակ տեղի է ունենում Պոեզիայի միջազգային գրադարան միջոցառումը, որի ժամանակ փառատոնին մասնակցող բանաստեղծների գրքերը հավաքվում են փառատոնի գրադարանում։

2011 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն Մակեդոնիայի Հանրապետության կառավարության հետ համատեղ նշեց «Ստրուգայի պոեզիայի երեկոները» փառատոնի հիսնամյակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Փառատոնի պաշտոնական կայքը»
2. ↑  «Փառատոնի մասին» (չաշխատող հղում)
3. ↑  Anniversaries with which UNESCO is associated in 2010—2011 ЮНЕСКО

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք (անգլ.) (մակեդ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 16007964d · LCCN: n83067436 · VIAF: 132560724 · WorldCat VIAF: 132560724 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մայրադուրք (այլ կիրառումներ)
**Սիսիանի լեռնանցք**, *Արագլի, Բեչենագի լեռնանցք, Բիչանագի լեռնանցք, Բիչանակի լեռնանցք, Բիչանաղի լեռնանցք, Բիչենագի լեռնանցք, Բիչենակի լեռնանցք, Բիչենաղի լեռնանցք, Բիջենակի լեռնանցք, Բչնաղի լեռնանցք, Բջնաղի լեռնանցք, Սայրադուրք* - լեռնանցք Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Զանգեզուրի լեռնաշղթայի հյուսիսային մասում։ Բարձրություն 2345 մ։ Տարածքը ջրառատ է, ծածկված փարթամ բուսականպւթյամբ։ Այստեղով է անցնում Սիսիան-Նախիջևան (Մ-2 - R-49) 93 կմ-անոց ավտոմայրուղին, որի անցումը դեպի Նախիջևան փակ է։ Սիսիանի լեռնանցքը միմյանց է կապում Որոտանի և Նախիջևանի գետահովիտները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 4 [Ն-Վ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 617 — 804 էջ։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Կաֆա**, հայ միջնադարյան քնարերգության ինքնահատուկ և տարածված ժանր։

Ձևաբանություն
-------------

Ունեցել է ստեղծագործական 600-ամյա կյանք (10-16-րդ դարեր)։ Ծագումը պայմանավորված է միջնադարի հայ գրականության աշխարհականացման, մասնավորապես, հայրենների և աշխարհիկ բնույթի զրույցների լայն տարածումով։ Ներթափանցելով մի շարք թարգմանական և բուն հայկական զրույցների մեջ (Ալեքսանդր Մակեդոնացու, Պղնձե քաղաքի, Փահլուլ թագավորի, Մանկան և աղջկա, Հայոց թագավորի պատմություններ են)՝ Կաֆաները մեծապես նպաստել են դրանց գաղափարական հարստացմանը, հայկականացմանը, ժողովրդականացմանը, արդիականացմանը։

Ուսումնասիրում
--------------

Կաֆաները հայ ժողովրդի ազգային մտածողության, փիլիսոփայական, բարոյական և գեղարվեստական պատկերացումների յուրօրինակ արտահայտությունն են։ Կաֆաներ են գրել Ֆրիկը, Մխիթար Չեչկանց Շիրակվանեցին (13-րդ դար), Խաչատուր Կեչառեցին (14-րդ դար), Գրիգորիս Աղթամարցին, Հովասափ Սեբաստացին, Զաքարիա Գնունեցին (16-րդ դար) և ուրիշներ՝ ստեղծելով մեծարժեք գրական ժառանգություն՝ շուրջ 6000 բանաստեղծական տող։

Կաֆաների կարևորագույն հատկանիշ
------------------------------

Կաֆաների կարևորագույն հատկանիշը կիրառության ոլորտի յուրահատկությունն է։ Հիմնականում ներհյուսված են գեղարվեստական արձակ ստեղծագործությունների առանձին դրվագներին։ Կաֆաների տողաքանակը կայուն է՝ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 7, 8-վանկանի կիսատողերի հերթագայությամբ կազմված ութնյակներ, որոնց 2-րդ, 4-րդ, 6-րդ, 8-րդ տողերը նույնահանգ են։ |  |

Աչքի են ընկնում թեմատիկ հարստությամբ։ Կաֆաներում ինքնատիպ դրսևորում և զարգացում են ստացել հայրենների լեզվաոճական, տողաչափական, բանաստեղծական որոշ ավանդույթներ։ Ստեղծված լինելով ժողովրդական հավաքատեղիներում կատարվելու համար՝ կաֆաները նաև երգվել են իրենց սեփական և ժամանակի հանրածանոթ մի շարք մեղեդիներով։ Բառիմաստի ընդլայնման հետևանքով ժամանակին «Կաֆա» են անվանվել նաև որոշ հայրեններ ու գողտրիկ բանաստեղծություններ։ Կաֆաներ պարունակող տասնյակ ձեռագրերից շատերը, որոնք պահվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում և աշխարհի այլ գրապահոցներում, հեղինակային ինքնագրեր են։

Գրականություն
-------------

* Սիմոնյան Հ. Հայ միջնադարյան կաֆաներ, Ե. 1975։ Հ.Սիմոնյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 354)։*  |
Բազմավիբրատորային անտենա
------------------------

Բազմավիբրատորային անտենայի համակարգը կազմված է հորիզոնական կիսաալիքային վիբրատորներից՝ վրան դասավորված մի քանի հարկանի շարքերով։ Բազմավիբրատորային անտենաները ապահովում են լավ ուղղված ճառագայթում և ընդունում։ Ամեն դեպքում հիմնվում ենք սինֆազ անտենաների վրա, որը բաղկացած է կիսաալիքային լարային վիբրատորների շարքերից։

Մինչ այժմ ուսումնասիրված բազմավիբրատորային անտենաները վերաբերում են սինֆազին։ Նրանցում գտնվող բոլոր վիբրատորները սնվում են փուլում։

Ավելի մեծ շահույթ ստանալու համար օգտագործում են բազմավիբրատորային ալիքներ, որոնք ունեն մի քանի պասիվ վիբրատորներ։ Այդ անտենաները օգտագործվում են մետրային և դեցիմետրային տիրույթում։ Որպես նրանց առավելություն համարվում է համակարգի հասարակ լինելը։

Ուլտրակարճ ալիքների տիրույթում օգտագործվում են տարբեր տեսակի սիմետրիկ և ոչ սիմետրիկ վիբրատորներ, լարման վիբրատորային անտենաներ, տարբեր անտենաներ ուղղորդող մակերեսներով, որոնք նախատեսված են առաջնային ճառագայթման աղբյուրի ուղղորդող գործունեության աճի համար և անհրաժեշտության դեպքում աղբյուրի ալիքի ֆրոնտի փոխարկման համար, որպեսզի տրվի առանձնահատուկ դեր ուղղվածության ձևի բնութագրման համար։
Ուղղորդող մակերեսներով անտենաներին վերաբերում են պարաբոլային ռեֆլեկտորներով, օպտիկական, փողային և դիէլեկտրիկ անտենաները, ինչպես նաև մակերեսային ալիքների անտենաները։

Բազմավիբրատորային անտենայի ուժեղացման գործակից
----------------------------------------------

Բարդ անտենայի ուժեղացումը կազմվում է ուժեղարարներից, որոնք տրվում են գծի տեսքով դասավորված վիբրատորներով և ուժեղացումից, որը ստացվում է մեկը մյուսի վրա դասավորված վիբրատորների հաշվին՝ դասավորված հարկերի տեսքով։

Ուժեղացման գործակցի արժեքները վերաբերում են հարկերի մեջև գոյություն ունեցող տարածությանը (այն հավասար է λ/2) ոչ շատ մեծ տարածության մեջ գտնվող վիբրատորների դեպքում, որոնք դասավորված են մի շարքով։

Ճեղքերի լայնքը մոտավորապես համապատասխանում է վիբրատորների լարերի դիամետրին։ Ուժեղացման գործակիցը տրվում է դեցիբելներով, որը տրվում է միայնակ կիսաալիքային վիբրատորի կողմից։ Անհրաժեշտ է միայն իմանալ հարկերի և կիսաալիքային վիբրատորների քանակը, որոնք դասավորված են մի գծի երկայնքով։ Օրինակ իրարից λ/2 հեռավորության վրա գտնվող 5 հատ ալիքային վիբրատորները ստեղծում են բազմավիբրատորային անտենա, որը կազմված է 5 հարկից (ուղղահայաց շարք)՝ յուրաքանչյուրում երկուական կիսաալիքային վիբրատորով (հորիզոնական շարք)։ Այդ ձողի և սյունի հատման կետում ստանում են բազմավիբրատորային անտենայի անհրաժեշտ ուժեղացման գործակից՝ 9.6դԲ։

Բազմավիբրատորային անտենաների ճառագայթումը
-----------------------------------------

Բազմավիբրատորային անտենաները ճառագայթում են երկու ուղղություններով, որոնք ուղղահայաց են անտենայի մակերեսին։ Ռեֆլեկտորները տեղավորելով վիբրատորից որոշակի հեռավորության վրա, ՈւԴ-ն կարող է դառնալ միակողմանի և նման դեպքում ուժեղացման գործակիցը աճում է միջին առումով մինչև 3դԲ-ով։

Գրականություն
-------------

* Енохович А.С. Справочник по физике и технике. Учебное пособие для учащихся – М.: Просвещение, 1983. – 255с.
* Иванов Б.С. Энциклопедия начинающего радиолюбителя.- М.: 1994.
* Белоцерковский Г.Б. Основы радиотехники и антенны. – М.: Совет, радио, 1968. – 432с.
* Горский В.А. Техническое творчество юных конструкторов. – М.: ДОСААФ, 1980. – 144с.
* Журнал "Радио" №6-8 1997.
**«Իմ տարեդարձը»** (ռուս.՝ Мой юбилей), 19-20-րդ դարերի գրող Անտոն Պավլովիչ Չեխովի հումորեսկն է, որը գրվել է 1880 թվականին և առաջին անգամ հրատարակվել է 1880 թվականի հուլիսի 6-ին «Արձակ բանաստեղծ» ստորագրությամբ «Ստրեկոզա» գեղարվեստա-կատակերգական հանդեսի քսանյոթերորդ համարում։ Գրաքննության հանձնաժողովի թույլտվությունը ստացել է հուլիսի 3-ին։


Редакция „Стрекозы", исполняя Ваше желание, имеет честь препроводить при сем причитающийся Вам гонорар в размере тридцати двух рублей и двадцати пяти коп. (32 р. 25 к.) по нижеследующему счету:  

№ 27 32 стр. Мой юбилей  

» 30 117 » Тысяча и одна страсть  

»  » 12  » Комары и мухи  

» 33 235 » За яблочки  

» 41 183 » Перед свадьбой  

» 49 66  » По-американски  

645 стр. 5 коп........... 32 р. 25 к.

Письмо от 17 января 1881 года

Այս հումորեսկի հեղինակությունն առաջին անգամ հաստատել է Ա. Վ. Կորոտաևը 1838 թվականին։ Պահպանվել է 1881 թվականի հունվարի 17-ի «Ստրեկոզա» հանդեսի խմբագրական նամակը, որով 1880 թվականին երկրորդ գլխի համար ամսագիրը հաշվարկ է կատարել Անտոն Պավլովիչ Չեխովի հետ։

Հումորեսկի գլխավոր հերոսը «ծախսել է» հարյուրավոր փոստային նամականիշներ՝ իր աշխատանքներով նամակներն ուղարկելով Սանկտ Պետերբուրգի տարբեր հայտնի ամսագրերի, որտեղից էլ միայն մերժումներ է ստացել։ Ինքը՝ Չեխովը, ըստ իր խոսքերի, իր գրական կարիերան սկսել է «Ճպուռում», նույնպես ստանալով բացասական պատասխաններ։ Բայց ի տարբերություն հումորեսկի հերոսի, Անտոն Պավլովիչի հրապարակումները կամ բացասական պատասխաններ նշված «Նիվա» (ռուս.՝ «Нива»), «Նևա» (ռուս.՝ «Нева») և «Կայծ» (ռուս.՝ «Огонек») ամսագրերից չեն գտնվել.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Громов, 1983, էջ 561
2. 1 2  Коротаев, 1938, էջ 150-151
3. ↑  Громов, 1983, էջ 561-562

Գրականություն
-------------

* *ромов М. П.* Примечания // А. П. Чехов. Полное собрание сочинений и писем в тридцати томах / под ред. Н. Ф. Бельчикова. — Москва: Наука, 1983. — Т. 1. — С. 561-562. — 607 с. — 400 000 экз.
* *Коротаев А. В.* Неизвестная шутка А. П. Чехова // *Литературный современник* : журнал. — 1938. — № 4. — С. 150-151.
|  |
| --- |
| **Իշակաթնուկ ձողանման** |
| Իշակաթնուկ ձողանմանԻշակաթնուկ ձողանման |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Մալպիգիածաղկավորներ (Malpighiales) |
| **Ընտանիք** | Իշակաթնուկազգիներ (Euphorbiaceae) |
| **Ենթատրիբա** | *Euphorbiinae* |
| **Ցեղ** | Իշակաթնուկ *(Euphorbia)* |
| **Ենթացեղ** | **Esula** |
| **Վերնատեսակ** | 'Esula' |
| **Տեսակ** | **Իշակաթնուկ ձողանման** *(E. virgata)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Euphorbia virgata***Waldst. & Kit. 1803 |

**Իշակաթնուկ ձողանման** (լատ.՝ Euphorbia virgata), իշակաթնուկազգիների ընտանիքի երկշաքիլավոր, բազմամյա մոլախոտ, որը տարածված է երկրագնդի բարեխառն-տաք գոտիներում։

Նկարագրություն
--------------

Բույսի ցողունները մերկ են, թխագորշ և ունեն 100 սմ բարձրություն։ Տերևները գծային են, կանաչ գույնի՝ հազիվ նկատելի դեղին երանգավորմամբ։ Ծաղկափթթությունը անկանոն հովանոց է, որի կենտրոնում գտնվում է իգական ծաղիկը, իսկ եզրերում՝ արական ծաղիկները։ Պտուղը եռաբուն տուփիկ է։ Յուրաքանչուր բնում տեղավորված է մեկ սերմ։ Սերմերը երկարացած-ձվաձև են, մանր կետային, փայլուն մակերեսով՝ օժտված բարձր ծլունակությամբ։ 1000 սերմը կշռում է մոտավորապես 2,5 գրամ։

Խիստ չորասեր է։ Կարող է աճել բերրիության պայմաններից զուրկ հողերում։

Բազմացում
---------

Սերմերից կամ արմատահատվածի բողբոջից ծլած բույսը անմիջապես առաջացնում է ճյուղավորվող առացքային արմատ։ Հողի մակերեսին մոտ՝ գլխավոր արմատի վրա, մեծ մասամբ առաջանում են աճման բողբոջներ, որոնցից տարբեր ուղղություններով դուրս են գալիս հորիզոնական ծլարմատները, որոնց վրա արդեն գերակշռում են պտղաբերող բողբոջները։ Այս բողբոջներից ամբողջ վեգետացիայի ընթացքում առաջանում են նոր բույսեր և նոր ծլարմատներ։ Բազմանում է նաև հասուն սերմերով։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Միջին Ասիայում և Սիբիրի չափավոր ցուրտ շրջաններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ռ․Ս․Կարապետյան, Հայաստանում տարածված մոլախոտերի ատլաս, «Լույս» Երևան, 1980



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Euphorbia virgata
* Calflora: 11684
* Cal-IPC: euphorbia-esula
* EUNIS: 170205
* FNA: 242321554
* GBIF: 3064308
* GRIN: 433479
* iNaturalist: 77120
* IPNI: 348706-1
* ISC: 114335
* ITIS: 513415
* MichiganFlora: 1252
* NCBI: 526204
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:348706-1
* Tropicos: 50277404
* VASCAN: 21750
* WisFlora: 13027

 |

 |
**Ֆրեդերիկ Սթանգ** (նորվ.՝ Frederik Stang, մարտի 4, 1808(1808-03-04), Stokke, Վեստֆոլ, Նորվեգիա - հունիսի 8, 1884(1884-06-08), Բերում, Նորվեգիա),նորվեգացի իրավաբան, պետական պաշտոնյա և քաղաքական գործիչ, անկախ Նորվեգիայի առաջին վարչապետ։

Ֆրեդերիկ Սթանգը եղել է իր ժամանակի Նորվեգիայի քաղաքականության շարժիչ ուժը։ 19-րդ դարի միջնամասում եղել է Նորվեգիայի տնտեսության զարգացման պատասխանատուն։ Սթանգի պայքարը իշխանության ձևավորման պահպանման համար հանգեցրեց նրա նրա կյանքի վերջին տարիների կատաղի քաղաքական պայքարների և որոշակիորեն ստվեր գցեց երկրի զարգացման հարցում նրա կատարած մեծ ներդրման վրա։

Ընդհուպ մինչև 1930-ական թվականները Սթանգին Նորվեգիայում անվանում էին պարզապես Ֆրեդերիկ նրա նկատմամբ ունեցած հարգանքից ելնելով։

16 տարեկանում Սթանգը ընդունվում է իրավաբանական ֆակուլտետ և ավարտում այն 20 տարեկանում։ 22 տարեկանում նա սկսում է աշխատել Ֆրեդրիկի թագավորական համալսարանում որպես իրավագիտության դասախոս։ Այդ ընթացքում նա հրապարակում է Նորվեգիայի սահմանադրության նախնական տեքստը։ 1834 թվականը Սթանը տեղափոխվում է մասնավոր աշխատանքի, որտեղ իրեն դրսևորում է որպես դատական իրավաբան։

Կարճ ժամանակով Քրիստիանիայի քաղաքապետի պաշտոնը զբաղեցնելուց հետո՝ 1861 թվականին Սթանը պաշտոն է ստանում Նորվեգիայի կառավարությունում։ Նրա իշխանության ժամանակաշրջանը բնորոշվում է նորվեգական խորհրդարանում, ինչպես նաև Նորվեգիայի ու Շվեդիայի իշխանությունների միջև բազմաթիվ հակասությունների պատճառ է դառնում։

1865 թվականին Ֆրեդերիկ Սթանգը հիմնում է Նորվեգական կարմիր խաչը։ 1870 թվականին ընտրվում է Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիայի անդամ։ 

Ֆրեդերիկ Սթանը մահացել է 1884 թվականին Բերումում։

Նրա որդին՝ Էմիլ Սթանգ ավագը և թոռը՝ Էմիլ Սթանգ կրտսերը Նորվեգիայի քաղաքական-հասարակական կյանքում մեծ դերակատարություն են ունեցել։ Ավագ Սթանգը եղել է Նորվեգիայի վարչապետ, կուսակցական, քաղաքական, հասարակական գործիչ, դատական համակարգի ներկայացուցիչ, իսկ ծոռը՝ կուսակցական, քաղաքական, հասարակական գործիչ և դատական համակարգի ներկայացուցիչ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. 1 2  **(not translated to no)** Stortinget og statsraadet: 1814-1914. B. 1 D. 2 : Biografier L-Ø : samt tillæg (норв.) — 1914. — P. 821.
3. 1 2  **(not translated to no)** Stortinget og statsraadet: 1814-1914. B. 1 D. 2 : Biografier L-Ø : samt tillæg (норв.) — 1914. — P. 822.
4. ↑  Evi: facts about Frederik Stang.(անգլ.)

Աղբյուրներ
----------

* Seip, Jens Arup: Et regime foran undergangen. Oslo: Johan Grundt Tanum, 1945.
* Svare, Bjarne: Frederik Stang. Oslo: Aschehoug, 1939–1950.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90321304 · BNF: 121555189 · GND: 119370808 · ISNI: 0000 0001 0900 4663 · LCCN: n87848687 · NUKAT: n2009158119 · LIBRIS: 235857 · SUDOC: 03006337X · VIAF: 51728192 · WorldCat VIAF: 51728192 |

 |

 |
**Հողաբերդ**, հայ հրետանավուների կամավորական ջոկատ, որը մասնակցել է Արցախյան ազատամարտին։ Կազմավորվել է 1989 թվականին Խորհրդային Հայաստանի Արարատի շրջանի Դվին գյուղում։

Մարտական ուղի
-------------

«Հողաբերդ» հրետանավորների կամավորական ջոկատը կամ առանձին ազատամարտիկները 1989-ից 1994 թվականներին մասնակցել են Խորհրդային Հայաստանի, հետագայում Հայաստանի Հանրապետության և Արցախի Հանրապետության տարածքի ինքնապաշտպանական կամ ազատագրական մարտերին։ Մասնավորապես, 1990 թվականի հունվարին նրանց մասնակցել են Խորհրդային Հայաստանի Երասխ գյուղի ինքնապաշտպանական կռիվներին, հետագայում Հայաստանի Հանրապետության Վայքի (Խնձորուտ), Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար), Տավուշի (Պառավաքար), Գորիսի (Հալիձոր), Մեղրիի (Նռնաձոր), Կապանի (Ճակատեն), Վարդենիսի (Սոթք) և Արցախի Բերձորի (Ղոչազ), Մարտակերտի (Հակոբ Կամարի), Շահումյանի (Բուզլուխ, Մանաշիդ, Վերինշեն), Վարանդայի (Մուսաբեյփ, Հորադիզ) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Տարբեր ժամանակներում հրետանավորների կամավորական ջոկատի հրամանատարներ են եղել Գ. Թադևոսյանը, Հ. Խաչատրյանը։

Տես նաև
-------

* Արցախյան ազատամարտ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան, «Հայկական Հանրագիտարան» հրատարակչություն, Երևան, 2004 թվական։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Պիգմենտներ (այլ կիրառումներ)
**Պիգմենտներ քիմիայում**, ներկվող նյութում չլուծվող գունավոր նուրբ փոշիներ, որոնք օգտագործվում են պլաստմասսաները, ռետինը, թուղթը, լաքերը, արհեստական և սինթետիկ մանրաթելային զանգվածը, արհեստական կաշին գունավորելու, տպագրական, շինարարական և այլ ներկեր պատրաստելու, գործվածքը (պիգմենտային տպագրություն) ներկելու համար։ Որոշ դեպքերում Պիգմենտներy գունավորելուց բացի բարելավում են կոռոզիայից պաշտպանող թաղանթների հատկությունները։ Ներկանյութերը, ի տարբերություն Պիգմենտների, լուծվում են ջրում և ներկվող նյութում։ Պիգմենտների որակը որոշվում է ըստ լույսի, ջերմության, լուծիչների, քիմիական և այլ ազդակների նկատմամբ կայունությամբ, ծածկունակությամբ, ներկվող միջավայրում դիսպերսվելու, լաքին տեխնոլոգիական հատկություններ հաղորդելու ունակությամբ, գուներանգի պայծառությամբ և այլ հատկություններով։ Օգտագործվում են բնական և սինթետիկ Պիգմենտներ, որոնք անօրգանական կամ օրգանական բազմագույն նյութեր են։ Մարդկությանը Պիգմենտների հայտնի են վաղ ժամանակներից։ Նախնադարյան հասարակարգի դեռ վաղ շրջանում օգտագործվում էին «հողային ներկերը»՝ երկաթի օքսիդներ պարունակող գունավոր կավերը (օքրա, թխահող), մուրը, հողից և բույսերից ստացվող Պիգմենտներ։ Ավելի ուշ երկաթի և պղնձի օքսիդները մտնում էին խեցեգործական արծնիչների, մանգանի օքսիդը՝ ապակու, ծարիրի օքսիդը՝ դիմաքսուկների, արսենի օքսիդը և սուլֆիդը՝ այլ ներկերի բաղադրության մեջ։ Կապարի սուլֆիդը, իսկ մ․ թ․ ա․ I հազարամյակից նաև ծարիրի սուլֆիդը, օգտագործվում էին մումիաները գրիմավորելու համար։ Պեղումները ցույց են տվել, որ Պիգմենտները Հայաստանում օգտագործվել են վաղնջագույն ժամանակներից սկսած։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 289)։*  |
|  |
| --- |
| **Կռոն փետրավոր** |
| Կռոն փետրավորԿռոն փետրավոր |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | *Crossosomatales* |
| **Ընտանիք** | Ողկուզազգիներ (Staphyleaceae) |
| **Ցեղ** | Ողկուզենի *(Staphylea)* |
| **Տեսակ** | **Կռոն փետրավոր** *(S. pinnata)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Staphylea pinnata***L. 1753 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Կռոն փետրավոր, ջոնջոլ** (լատ.՝ Staphylea pinnata), կռոնազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

2-6 մ բարձրությամբ, եղանաձև դեղնագորշավուն ճյուղերով, կանաչ միամյա ընձյուղներով թուփ կամ փոքր ծառ է։ 5-7 լայն նշտարաձև կամ էլիպսաձև, մերկ, ատամնաեզր, վերևից մուգ կանաչ, ներքևի կողմից՝ բաց գույնի տերևիկներից կազմված տերևները երկարակոթ են, կենտ փետրաձև։ բարդ ողկույզով ծաղկաբույլը երկար է, կախված։ Ծաղիկները սպիտակ են։ Գագաթներով հանդիպող փեղկերով պտուղը փքված տուփիկ է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Իջևան, Բարեկամավան, Սևքար, Բագրատաշեն, Շամշադին)։ Հանդիպում է նաև Նախակովկասում, Արևմտյան և Արևելյան Անդրկովկասում, Եվրոպայում, միջերկրածովյան ավազանում, Բալկանյան թերակղզում և Փոքր Ասիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 600-950 մ բարձրությունների վրա, հիմնականում բոխու անտառներում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Քանի որ հիմնական արեալը հանրապետության սահմաններից դուրս է, սպառնալիքի կատեգորիան նվազեցվել է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման անմիջական սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778744668 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Staphylea pinnata
* BioLib: 3601
* EoL: 5632408
* EPPO: STFPI
* EUNIS: 184660
* GBIF: 3686235
* GRIN: 311629
* iNaturalist: 336396
* IPNI: 785263-1
* IUCN: 83827703
* MoBotPF: 287253
* NBN: NBNSYS0000033647
* NCBI: 213841
* PalDat: Staphylea\_pinnata
* PFI: 3058
* Plant List: kew-2582179
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:785263-1
* Tropicos: 30200001

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խաղեր (այլ կիրառումներ)
**Խաղեր** ժողովրդական, սերնդեսերունդ ավանդաբար հաղորդվող հասարակական ժամանցի ձևեր։ Այլաբանորեն արտահայտում են հասարակական, քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական, կենցաղային, ծիսական, սովորութային և այլ երեույթներ, մարդու գործունեությունը վերարտադրելով զանազան կերպավորումներով։ Լինում են թատերա-կրկեսային, սպորտային (տես ակորտային խաղեր), ռազմական, ծիսական, կենցաղային, մտավոր և այլ բնույթի։ Լայն առումով ընդգրկում են նաև երգերը, պարերը, կատակները, ծաղր ու ծանակը։ Երբեմն միանգամից ներկայացնելով հասարակական կյանքի մի քանի բնագավառ՝ ուղեկցվում են ասմունքով, երգերով ու պարերով։ Կատարման բարդությամբ համապատասխանում են տարբեր սեռա-տարիքային խմբերի, ըստ այդմ, նպաստում նրանց մտավոր ու ֆիզիկական զարգացմանը և նախապատրաստում անցումը հաջորդ հասակային դասին։ Երբեմն միևնույն խաղը ազգագրական տարբեր շրջաններում կատարվում է տեղական դրսևորումներով։

Հայաստանում խաղերն ընթացել են խիստ մշակված կանոններով, որոնք ժամանակի ընթացքում, մասնակիցների փոխադարձ պայմանավորվածությամբ, փոփոխվել են։ Սակայն կանոնների միտումնավոր խախտումները (հատկապես ռազմա-սպորտային խաղերում), ենթարկվելով հասարակական պարսավանքի, կանխվել են։ Կանոնները, անհատի մեջ զարգացնելով բարոյական բարձր հատկանիշներ (հայրենասիրություն, ազնվություն, մարդասիրություն, ընկերասիրություն, նվիրվածություն են), նպաստել են մարդու բարոյական կերպարի ձևավորմանը։

Տարվա տարբեր եղանակներին (դրանցից բխող պայմանների համապատասխան) կատարվել են տարբեր խաղեր։ Ձմռանը գերակշռել են օդաներում և հասարակական այլ վայրերում կատարվող մտավոր խաղերը, գարնանը և ամռանը՝ հիմնականում կրոնական և ժողովրդական տոներին (զատիկ, համբարձում, բարեկենդան և այլն) կատարվող սպորտային, կրկեսային և այլ խաղեր։ Հայկական որոշ խաղերում արտացոլվել է դեռես տոհմացեղային հասարակությունում սկզբնավորված հասակակիցների միությունների գործունեությունը, որ հատկապես ցայտուն է դրսևորվել պատանիների ու աղջիկների խմբերում։ Տոհմի ներսում հասակային միությունները կերակրելու, խնամելու պարտականությունը, աստիճանաբար կորցնելով անհրաժեշտությունը, փոխվել է որոշակի օրերի (կաղանդի, բարեկենդանի, ծննդյան և այլ տոների) խաղացող խմբերի զվարճության համար ժողովրդից սննդամթերք և դրամ հավաքելու սովորույթով, որը կատարվում էր հատուկ արարողությամբ։ Խաղերն արտացոլել են նաև նվաճողների և շահագործողների դեմ մղած պայքարի տեսարաններ։ Դրանք նույնպես կատարվելով հիմնականում տոներին, ընդ որում՝ դիմակավորված, եղել են կիսակրկեսային, կիսակատակային յուրօրինակ ներկայացումներ, որոնցում այլաբանորեն բացահայտվել է ժողովրդի ատելությանն արժանացած անձանց (խաներ, փաշաներ) բացասական էությունը, ցույց տրվել ժողովրդի բարոյական բարձր հատկությունները։ Այժմ որոշ խաղեր, մասնագիտորեն մշակվելով, վերածվում են պարերի, կրկեսային համարների և սպորտային խաղերի։

Գրականություն
-------------

* Բդոյան Վ. Հայ ժողովրդական խաղեր, հ. 1, Ե. 1963։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 715)։*  |
Տրանսֆորմատոր
Էլեկտրաէներգիայի փոխանցման գծեր Գերմանիայում
**Էլեկտրական էներգիայի հաղորդում**ը, կատարվում է Էլեկտրաէներգիան արտադրվում է էլեկտրակայաններում, որոնք սովորաբար կառուցվում են վառելիքի կամջրային պաշարների աղբյուրներին մոտ վայրերում։ Էլեկտրաէներգիան էլեկտրակայաններից սպառողին հաղորդելիս հաղորդալարերը տաքանում են, հաղորդվող էներգիայի մի մասը «կորչում» է։ Համաձայն Ջոուլ-Լենցի օրենքի՝ այդ կորուստները որոշվում են՝ {\displaystyle Q=I^{2}Rt} բանաձևով, որտեղ I-ն հոսանքի ուժի գործող արժեքն է, {\displaystyle R=pI/S}-ը՝ հաղորդալարերի դիմադրությունը։ Եթե հաղորդալարերը շատ երկար են, դիմադրությունը դառնում է շատ մեծ, կորուստները մեծանում են, էլեկտրաէներգիայի հաղորդումը դառնում է տնտեսապես ոչ շահավետ։ Բանաձևից հետևում է, որ կորուստները կարելի է փոքրացնել, եթե փոքրացվի հաղորդալարերի դիմադրությունը կամ նրանց միջով անցնող հոսանքի ուժի գործող արժեքը։ Դիմադրությունը մեծացնելով հաղորդալարի լայնական հատույթի մակերեսը և օգտագործելով փոքր տեսակարար դիմադրությամ հաղորդիչներ։ Սակայն տնտեսական և տեխնիկական առումներով դա նպատակահարմար չէ, քանի որ հաղորդալարերը կծանրանան, և մեծ քանակությամ մետաղ կծախսվի։ Ուստի՝ ավելի նպատակահարմար է փոքրացնել հոսանքի ուժը։ Քանի որ հոսանքի հզորությունն ուղիղ համեմատական է հոսանքի ուժի և լարման արտադրյալին, ապա հաղորդվող հզորությունը պահպանելու համար անհրաժեշտ է բարձրացնել լարումը հաղորդման գծերում, որն արվում է բարձրացնող տրանսֆորմատորների միջոցով։ Բայց բարձր լարումների դեպքում սպառիչներին հասած էլեկտրաէներգիան անհնար է անմիջականորեն օգտագործել։ Տարբեր սպառիչներ նախատեսված են տարբեր լարումների համար։ Օրինակ՝ կենցաղային էլեկտրասարքերը հիմնականում նախատեսված են 220 Վոլտ լարման համար, էլեկտրաշարժիչները՝ 220 Վոլտ, 380 Վոլտ, 600 Վոլտ և այլ լարումների համար, ուստի՝ էլեկտրաէներգիա օգտագործելուց առաջ գծի ծայրերում լարումը ցածրացնելու անհրաժեշտություն է առաջանում, որն արվում է արդեն ցածրացնող տրանսֆորմատորների միջոցով։

Գրականություն
-------------

* Ֆիզիկա 11, ընդհանուր և բնագիտամաթեմատիկական հոսքեր Հեղինակ՝ Է. Ղազարյան, Ա. Կիրակոսյան, Գ. Մելիքյան, Ա. Մամյան, Ս. Մաիլյան
**Ազոմիացություններ**, օրգանական նյութեր, որոնք **պարունակում** են երկու *ածխաջրածնային* ռադիկալների միացած ազոխումբ՝ {\displaystyle -N=N-}։ Գունակիր ազոխմբի առկայության պատճառով գունավոր են։ Ազոմիացություններ մեծ մասամբ կայուն, պինդ նյութեր են, թորվում են առանց քայքայվելու։

Բնության մեջ չեն հանդիպում։ Ազոմիացություններից պարզագույնը ազոմեթանն է՝ {\displaystyle CH\_{3}-N=N-CH\_{3}} որը պայթուցիկ, անկայուն նյութ է։ Կարևոր են արոմատիկ ազոմիացություններ, որոնք ջրում չլուծվող, ջերմակայուն, չեզոք, բյուրեղական նյութեր են։ Դրանց պարզագույն ներկայացուցիչն ազոբենզոլն է՝ {\displaystyle C\_{6}H\_{5}-N=N-C\_{6}H\_{5}} (նարնջակարմիր բյուրեղներ, հալման ջերմաստիճանը՝ 68 °C, եռմանը՝ 295 °C)։

Արոմատիկ ազոմիացություններ ստացվում են դիազոմիացությունները համակցելով ջրածնի շարժուն ատոմ պարունակող արոմատիկ միացությունների (ամիններ, ֆենոլներ են) հետ՝ {\displaystyle C\_{6}H\_{5}N\_{2}Cl+C\_{6}H\_{5}NH\_{2}\to C\_{6}H\_{5}-N=N-C\_{6}H\_{5}NH\_{2}+HC}:
Հիմնային կամ թթվային խմբեր պարունակող ազոմիացություններ օգտագործվում են որպես ներկանյութեր։

Տես նաև
-------

* Ազոներկանյութեր

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Տեխնիկական (1 հրտ.) · MESH ID · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12327858k · LCCN: sh85010652 · Microsoft: 2777307218 · NDL: 00560443 · NKC: ph388526 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 123)։*  |
**Խաղի օրենքները,** բրազիլական սերիալ արտադրված Ռեդե Գլոբոյի կողմից։ Հեռարձակվել է 2015 թվականի օգոստոսի 1-ից։
Աշխարհահռչակ Ժուաո Էմանուել Կարնեյրոյի սցենարով նկարահանված սերիալ։ Սերիալը վերջին ժամանակների ամենադիտված հեռուստասերիալն է Բրազիլիայում։

Երկու անգամ արժանացել է Էմմի միջազգային մրցանակի` լավագույն դերասան Ալեխանդրո Ներու և լավագույն հեռուստասերիալ։

Սյուժեն
-------

Ռամուլ Ռոմերոն մի մարդ է ով պետք է օգնի հասարակություն ինտեգրվել այն մարդկանց ովքեր մեկուսացված են, նա հասարակության հերոսն է, նախկին ավագանի որը ընդգրկված է հանցագործ խմբավորման շարքերը։ Ատենան որը հնարավորությունը բաց չի թողնում թալանել իր ծուղակն ընկած մարդկանց։
Ռամուլոյի որդեգրած որդին որը դարձել է ոստիկան միայն թե բացահայտի հանցագործ խմբավորման անդամներին որոնց թվում են հայտնի դեմքեր և քաղաքական գործիչներ։ Հեռուստասերիալը ցուցադրել է բրազիլիայում անարդարությունը, առողջապահական վատ վիճակը, անտեսված ետնախորշերը և դրանցում ապրող մարդկանց դժվար կյանքը։

Ցուցադրվել է
------------

| Երկիր | Հեռուստաալիք | Անուն | Տարի |
| --- | --- | --- | --- |
| Բրազիլիա Բրազիլիա | Ռեդե Գլոբո | A Regra do Jogo | 2015 |
| Պորտուգալիա Պորտուգալիա | SIC |
| Հայաստան Հայաստան | Armenia TV | Խաղի կանոններ | 2016 |

Դերերում
--------

* Ջիովաննա Անտոնելլի
* Կայա Ռայմոնդ
* Սուզանա Վիեյրա
* Ռոբերտա Ռոդրիգես
* Ալեխանդրո Ներու
* Կարոլինա Դիկման
* Թոնի Ռամոս
* Մարսելո Նովայիս
* Մարկո Պիգոսսի

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Էլեկտրաբուժություն**, էլեկտրաթերապիա, բուժման մեթոդ, հիմնված էլեկտրական երևույթների օգտագործման վրա։ Էլեկտրական հոսանքի բուժիչ նպատակով օգտագործման մասին վաղ տեղեկությունները պատկանում են անգլիացի ֆիզիկոս Ու. Հիլբերտին (1540– 1603) և ֆրանսիացի Շ. Դյուֆեին (1698–1739): 1791-ին Լ. Գալվանին առաջին անգամ ուսումնասիրել է էլեկտրական հաստատուն հոսանքի ազդեցությունը գորտի մկանների վրա։ Հետագայում էլեկտրաֆիզիկայի, էլեկտրատեխնիկայի, էլեկտրաքիմիայի զարգացմանը զուգնթաց ստեղծվեց նաև էլեկտրաֆիզիոլոգիան, որի հիման վրա ֆրանսիացի գիտնականներ Գ. Դյուշենի, Ժ. Արսոնվալի, գերմանացի՝ Է. Պֆլյուգերի, Է. Դյուբուա–Ռեյմոնի, ռուս՝ Ն. Վվեդենսկու աշխատանքների շնորհիվ զարգացավ էլեկտրաբուժությունը։ Ժամանակակից էլեկտրատեխնիկան մատչելի է դարձրել էլեկտրական էներգիայի տարբեր տեսակների օգտագործումը բժշկության մեջ, որոնք օրգանիզմի հյուսվածքներում առաջացնում են ֆիզիկա–քիմիական տեղաշարժեր, խթանում օրգանիզմի օրինաչափ ռեակցիաների հիմքում ընկած ֆիզիոլոգիական պրոցեսները։ Այդ ռեակցիաների բնույթը կախված է էլեկտրական հոսանքի տեսակից, ուժից, ազդեցության տևողությունից, ներգործման տեղից ու մեթոդից, ամբողջ օրգանիզմի և հյուսվածքների ընդհանուր վիճակից։ Ավելի հաճախ օգտագործում են հաստատուն հոսանքը, բարձր և ցածր լարվածության փոփոխական հոսանքները (ֆարադացում, դիաթերմիա, ինդուկտոթերմիա), գերբարձր հաճախականության էլեկտրամագնիսական դաշտը։ Գոյություն ունեն էլեկտրական հոսանքի օգտագործման տեղական և ռեֆլեկտոր ազդեցության մեթոդներ։ Տեղական ազդեցության դեպքում հոսանքն անմիջապես ներգործում է բորբոքային օջախի վրա, փոփոխվում է բջջաթաղանթների թափանցելիությունը, առաջանում ներհյուսվածքային բևեռացում, հյուսվածքային հեղուկներում լուծված իոնները տեղաշարժվում են, բարձրանում է ներհյուսվածքային ջերմությունը, արագանում են հյուսվածքային նյութափոխանակությունը, արյունամատակարարումը, ֆերմենտային պրոցեսները։ Ռեֆլեկտոր ազդեցության մեթոդները կիրառվում են հոսանքի ազդման տեղամասից հեռու գտնվող օրգանների և հյուսվածքների բուժման նպատակով։ Հատվածային ռեֆլեքսների ձևերից ամենահաճախ կիրառվում է «գալվանական օձիքը», որի դեպքում էլեկտրականացվում է պարանոցի և ողնուղեղի կրծքային վերին 2 հատվածների շրջանը։ Լայն կիրառում է գտել նաև իոնագալվանացումը, որի դեպքում հեղուկներում լուծված դեղանյութերի իոնները կամ մոլեկուլները մաշկի կամ լորձաթաղանթի միջոցով անցնում են օրգանիզմ։

Տես նաև
-------

* Գալվանացում
* Գերբարձր հաճախականության թերապիա

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 11)։*  |
**«Վիշտը»** (ռուս.՝ Тоска), Անտոն Չեխովի պատմվածքը` գրված 1886 թվականին, առաջին անգամ հրապարակվել է 1886 թվականի հունվարի 16-ին Պետերբուրգյան թերթում։

Հրապարակումներ
--------------

Պատմվածքն առաջին անգամ հրապարակվել է Պետերբուրգյան թերթում № 26, 1886 թվականի հունվարի 16-ին «Թռչող նշումներ» բաժնում Ա. Չեխոնտե ստորագրությամբ։ Թեթևակի փոփոխություններով պատմվածքը տպագրվել է «Խայտաբղետ» պատմվածքների ժողովածուում։ 1895 թվականին պատմվածքը տեղ է գտնում «Նշույլներ» անթոլոգիայում։ Աննշան վերափոխված տարբերակով Չեխովը պատմվածքը ներառում է Ադոլֆ Մարքսի կողմից 1899-1901 թվականներին տպագրված իր ստեղծագործությունների երրորդ հատորում։
Չեխովի կենդանության օրոք պատմվածքը թարգմանվել է բուլղարերեն, հունգարերեն, գերմաներեն, սերբախորվաթերեն, սլովակերեն, ֆիններեն, ֆրանսերեն և չեխերեն։

Սյուժե
------

Մահանում է կառապան Իոնի որդին։ Հայրը հուսահատորեն և ապարդյուն կերպով փորձում է իրեն հանդիպող մարդկանց պատմել այն մասին, թե ինչպես է այդ իրադարձությունը տապալել իրեն։ Նա խոսում է նույնիսկ իր ձիու հետ։

Քննադատություն
--------------

Պատմվածքը դրական է գնահատվել Պետերբուրգյան տեղեկատուներում (№ 167, 1886) քննադատ Ի. Ն. Լադոժսկու կողմից։ Լեոնիդ Օբոլենսկին ռուսական հարստության մեջ գովաբանել է Չեխովին հասարակ, խաբուսիկ իրերի մեջ թաքնված դրաման տեսնելու անսովոր կարողության համար։ «Վիշտը» պատմվածքը դրա լավագույն ապագույցն է։ Կոնստանտին Արսենևը իր «Մեր ժամանակի գրողները» էսսեում («Եվրոպայի տեղեկատու», № 12, 1887) «Վիշտը» պատմվածքը ընդգրկել է լավագույն ժամանակակից պատմվածքների ցանկի մեջ։ Լև Տոլստոյը պատմվածքը ընդգրկել է չեխովյան պատմվածքների անձնական ցանկի մեջ։

Գրականություն
-------------

* «Русское богатство», 1886, № 12, стр. 178.
* Чехов А. П. Тоска // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. — М.: Наука, 1974—1982.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Комментарии.. Рассказы и юморески 1885—1886 гг. Полное собрание сочинений и писем в тридцати томах. Сочинения том четвертый. 1885—1886 М. «Наука», 1984
2. ↑  «Русское богатство», 1886, N 12, стр. 178
3. ↑  «Вестник Европы», 1887, N 12, стр. 770.
1736 թվականին ռուսական զարքերի կողմից Ազովի պաշարման պատկերը
**Ազովի պահակային դիտանոցներ** (ռուս.՝ Азовские сторожевые каланчи), շինություններ, որոնք կառուցվել են 1660-ական թվականներին Դոն գետի ափին` Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Ազով քաղաքի մոտակայքում։

Պատմություն
-----------

1663 թվականին Ազովի ամրոցից 3 վերստ հեռավորության վրա, Դոնի ափին, այն վայրում, որտեղ գետը բաժանվում է երկու գետաբազուկի, թուրքերը կառուցել են երկու աշտարակ-դիտանոց` Վարդին-խուլա և Ջան-խուլա, որոնք հետագայում հայտնի դարձան որպես Նովոսերգիևսկայա և Նիկոնովսկայա աշտարակներ։ Աշտարակները միմյանց հետ կապված էին երկաթյա երեք շղթաներով, ինչը թույլ էր տալիս արգելափակել նավերի ընթացքը Դոնով դեպի բաց ծով։

Թեպետ 1695 թվականին Ազովը թուրքերից հետ գրավելու փորձն անհաջող էր, սակայն այդ գործողությունների ընթացքում գրավվեցին աշտարակ-դիտանոցները։ Դրա համար հավաքագրվել էին կամավորներ Դոնի կազակներից, որոնք պետք է գրոհեին աշտարակները. նրանցից յուրաքանչյուրին խոստացվել էր պարգև` 10 ռուբլի։ Առաջին դիտանոցը գրավվեց հուլիսի 14-ին, երկրորդը՝ 14-ի լույս 15-ի գիշերը։ Դիտանոցներում հայտնաբերվել էին թուրքական թնդանոթներ։ Հետագայում աշտարակ-դիտանոցները հայտնի դարձան որպես Նովոսերգիևսկի քաղաք։

Դոն գետի ձախ կողմում Պետրոս I-ի կարգադրությամբ ստեղծվել է փոքր չափերի ամրոց աշտարակ-դիտանոցի մոտակայքում։ Երբ 1695 թվականին ավարտվել է Ազովի պաշարումը, պահակային դիտանոցներում մնացել են մոտ 3 հազար զինված ստրելեցներ։ 1696 թվականի գարնանը Նովոսերգիևսկայա և Նիկոնովսկայա ամրոցները դարձան Ռուսական ցամաքային բանակի և նավատորմի հավաքագրման կետ։ Այն բանից հետո, երբ Ազովը դարձավ նահանգական քաղաք, աշտարակ-դիտանոցները դադարեցին պատմական կարևոր նշանակություն ունենալուց։ Այդ տեղանքում այժմ գտնվում են երկու մետաղական բարձրավոլտ էլեկտրական հենասյուներ` Դոնի երկու կողմերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Школьная энциклопедия «Руссика». История России.9-17 вв. — М. : Олма-Пресс Образование, 2003. — 784 с. Ил. С. 13.
2. 1 2 3  Михайлушкин П. Азовские сторожевые каланчи // Читай. — 1998. — № 50. — С.23.
3. ↑  Османская угроза России — 500 лет противостояния/ Авторы: Александр Широкорад
**Կույսեբ**, *Կյոյսեբ* (աֆրիկաանս՝ Kuiseb), Նամիբ անապատով անցնող գետ Նամիբիայում։ Ավազանի տարածք՝ 15500 կմ²։

Կույսեբի կանիոնը վերին հոսանքում
Չնայած գետը ցամաքում է տարվա մեծ մասում, այն այդ չոր անապատի կարևորագույն ջրահոսանքներից է։ Գետը ունի նշանակալի ստորգետնյա հոսանք, որը օգտագործվում է առափնյա քաղաքների՝ Սվակոպմունդի և Ուոլշիֆ Բեյի ջրամատակարարման համար։

Կույսեբը սկսվում է ներմայրցամաքային սարահարթից, որը գտնվում է Վինդհուկի մայրաքաղաքից 15 կմ դեպի արևմուտք և հոսում է դեպի հարավ-արևմուտք, անցնելով արմատային տեսակով խորը Կույսեբ կանիոնը, որի տաիրքը գնահատվում է 2-4 միլիոն տարի։ Կանիոնից դուրս գալուց գետը թափվում է անապատի մեջ։ Այստեղից նրա հունը գնում է Ատլանտյան օվկիանոսով, որին հասնում է Ուոլֆիշ Բեյ ծովախորշով։ Կույսեբի հունը կազմում է սահման երկու շատ տարբեր անապատային զոնաների միջև, հարավում նրանից սկսվում է մի փունջ հայտնի նամիբյան աղյուսային-կարմիր ավազաբլուրներ, որոնք հասնում են 60-240 մ բարձրության, հյուսիսում տեղանքը զբաղեցված է անմշակ հողերով և լուսային ավազի հողակտորներով։

Անձրևներից հետո, որոնք թափվում են ներքին սարահարթերի մեջ անձրևաշատ եղանակներում, վերոնշյալ սարահարթերը լցվում են ջրով, հիմնականում տարվա անձրևաշատ եղանակներում հասնում են օվկիանոսին։ 1837-ից 1977 թվականներին այպիդի բան տեղի է ունեցել ընդամենը 14 անգամ, հիմնականում Կույսեբը ունեցել է օվկիանոսային հոսք 140-ից 10 տարվա մեջ։ Ներառյալ ջրի ծախսը քաղաքների ջրամատակարարման համար, որը սկսվել է 1950-ականներին, ենթադրթվում է, որ այդպիսի բան կլինի ավելի հազվադեպ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արտասահմանյան երկրների աշխարհագրական անվանումների բառարան / խմբ․ Ա․ Մ․ Կոմիկով. — 3֊րդ հրատարակություն. — Մոսկվա: Նեդրա, 1986. — С. 180.
2. ↑  Նամիբիայի քարտեզը, մասշտաբ 1:3 000 000, Գեոդեզիայի և քարտեզագրության դաշնային ծառայություն, 1982 թվական
3. ↑  Արտասահմանյան երկրների աշխարհագրական անվանումների բառարան / խմբ․ Ա․ Մ․ Կոմիկով. — 3֊րդ հրատարակություն. — Մոսկվա: Նեդրա, 1986. — С. 158.
4. ↑  Tratto da Kuiseb Project at the Helmholtz Centre for Environmental Research — UFZ


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 315130631 · WorldCat VIAF: 315130631 |

 |
**Աղետի և տառապանքի աշխարհից**, Բախշի Իշխանյանի 1915 թվականի գրած գիրքն է, որը գրել է նույն թվականի օգոստոսի 22-ից մինչև սեպտեմբերի 8-ը Էջմիածին և Երևան կատարած ճանապարհորդության տպավորության ներքո;

Բովանդակություն
---------------

Գրքույկը կարելի է բաժանել երեք պայմանական մասերի։ Առաջին մասում հեղինակը ականատեսի աչքերով ներկայացնում է թուրքական յաթաղանից մազապուրծ եղած հայ փախստականների սարսափելի վիճակը։ Երկրորդ մասում հեղինակը իր ունեցած տվյալների և հավաստի աղբյուրների հիման վրա կազմում է Էջմիածնի և Երևանի գաղթականների թվաքանակի և իր այցի ժամանակահատվածի ընթացքում մահացածների ցուցակներ։ Գրքույկի երրորդ հատվածում քննադատվում են հայ հասարակության այն շրջանակները, որոնց անկազմակերպ աշխատանքը, իսկ որոշ դեպքերում էլ՝ հայ փախստականներ հանդեպ ունեցած անտարբերությունը առաջացնում են հեղինակի անկեղծ զայրույթը։

Քաղվածքներ
----------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ճեմարանի ձախ կողմը գտնվող զատ-զատ շինությունները դարձել են զանազան տեսակի հիվանդանոցներ փախստականների համար։ Անցնում ենք վանքի բակը. ընդարձակ տարածությունը ամբողջությամբ բռնված է փախստականներով. անգամ վանքի և վեհարանի պատերի տակ, մինչև միաբանների բնակարանների դռները, ամենուրեք շարված են փախստականները։ Ահա և Ներսիսյան լիճը, որի չորս բոլորը և նրանից հեռուն տարածվող անտառը բռնված է փախստականներով։ |  |



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Սարսափելի են ամենուրեք ստացվածս տպավորությունները։ Հոգնած և նվաղած, կիսամերկ և կիսաքաղց, դալկացած դեմքով, կմախքացած մարմնով փռված են նրանք կեղտոտ լաթերի վրա։ Ճակատի կնճիռների վրա հոգեկան տառապանքի կնիքն է դրոշմված` տխուր աչքերի մեջ կարդում էք անօրինակ աղետի պատմությունը։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ի շ խ ա ն յ ա ն Բ. Աղետի և տառապանքի աշխարհից (այց թուրքահայ փախստականներին), Թ. 1915
Կույտային ամպեր
**Կույտային ամպեր** (լատ.՝ cumulus), խիտ, ցերեկով պայծառ սպիտակ գույնի ամպեր են, ուղղահայաց զարգացմամբ։ Կապված են ներքին և մասամբ միջին ներքնոլորտում կոնվեկցիաների զարգացման հետ։

Ամենից հաճախ կույտային ամպերը ծագում են ցիկլոնի թիկունքում առաջացող սառը օդային զանգվածներում, սակայն՝ հաճախ նկատվում են ցիկլոնների և անտիցիկլոնների (բացի կենտրոնական մասից) սառը օդային զանգվածներում։

Բարեխառն և ավելի բարձր լայնություններում առանձնահատուկ նկատվում են տարվա տաք եղանակներին (գարնան երկրորդ կեսին և աշնան առաջին կեսին), իսկ արևադարձային գոտում ամբողջ տարվա ընթացքում։

Կույտային ամպերի ներքին սահմանի բարձրությունը անմիջականորեն կախված են երկրի մակերևույթային օդի խոնավությունից և կազմում են 400 մմ մինչև 1500 մմ, իսկ չոր օդային զանգվածներում (հիմնականում անապատներում և տափաստաններում) կարող են կազմել 2 կմ-3 կմ, հնարավոր է նաև 4 կմ-4,5 կմ։

Կույտային ամպերի ներքին սահմանը տափակ է, և ձևը պահպանում է ցողի կետով և օդի ճնշմամբ։ Քանի որ օդի ճնշումը՝ բարձրությանը զուգընթաց նվազում է, ապա ամպի վերին սահմանից վեր (ցողի կետ) ջուրը գոլորշի վիճակում է, իսկ ներքին սահմանից ներքև (ցողի կետով) խտանալով դառնում է ջուր և թափվում է անձրևի տեսքով։

Կույտային ամպերի տեսակները
--------------------------

• Տափակ (hum. humilis)՝ ուղղաձիգ թույլ զարգացող (100 մմ-1 կմ հաստությամբ), հարթ «նրբաբլիթի» կամ «կարկանդակի» տեսք ունեցող։

• Միջին (med. mediocris)՝ ուղղաձիգ չափավոր զարգացող (1 կմ-2 կմ հաստությամբ), մոտավոր խորանարդաձև տեսք ունեցող։

• Ուժեղ (cong. congestus)՝ ուղղաձիգ ուժեղ զարգացող (2 կմ-ից ավելի), աշտարակի տեսք ունեցող, նրանց վերևի հատվածները ունեն գմբեթի և քուլաների ուրվագծային տեսք, հիշեցնում են գունավոր կաղամբ։ Բարենպաստ պայմաններում զարգացման ընթացքում վերափոխվում են ստանալով կույտաանձրևային ամպերի տեսք։

Պատկերասրահ
-----------

* Կույտային ամպերԿույտային ամպեր
* Կույտային ամպերԿույտային ամպեր
* Կույտային ամպերը ԲելգիայումԿույտային ամպերը Բելգիայում

Տես Նաև
-------

* Կույտաանձրևային ամպեր
* Ամպեր
* Պիրոկումուլյատիվ ամպեր

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑   Archived 2014-08-12 at the Wayback Machine. ОБЛАКА ВЕРТИКАЛЬНОГО РАЗВИТИЯ
**Աղթարք**, 1513 թվականին Վենետիկում հայ տպագրիչ Հակոբ Մեղապարտի հրատարակած երրորդ տպագիր գիրքն է։ Գիրքը գուշակությունների մասին է։

Պատմություն
-----------

Հակոբ Մեղապարտ
Բանասիրության մեջ հայ հնատիպ գրքերից առաջինը «Աղթարք»-ն է հիշատակվել՝ 1865 թ. Ղևոնդ Ալիշանի կողմից («Բազմավեպ», 1865, էջ 221)։ Ավելի ուշ, Գարեգին Զարբհանալյանը իր «Հայկական մատենագրության» մեջ (1883 թ.) նկարագրել է «Աղթարք»-ը և Ուրբաթագիրքը (վերջինս` «Կիպրիանոս» վերնագրով)։ Ուրբաթագրքի մասին գրված է՝ «Անթուական ամենահին տպագրութիւն, առանց նշանակութեան տեղվոյ, քաղաքի և հրատարակչի»։

Նկարագրություն
--------------

Աղթարք գրքի հրատարակիչը Հակոբ Մեղապարտն է։ Այն տպագրվել է Վենետիկում, 1513 թվականին, էջերի քանակը 380 է։ Գրքի տպատառերը և զարդագրերը նման են Մեղապարտի հրատարակած «Ուրբաթագիրք» և «Պատարագատետր» գրքերին։ Գիրքը ցուցադրվում է Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի՝ գրականությանը նվիրված ցուցասրահում (գրական ֆոնդ, գրադարանի բաժին)։ «Աղթարք», ըստ Հր. Աճառյանի` պարսկերենից է և նշանակում է «աստղեր», այն գուշակությունների մասին է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Մայր Աթոռ Սբ․ Էջմիածին, «Վաչե եւ Թամար Մանուկյան» մատենադարանի կայքէջ
2. ↑  Ե․ Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի պաշտոնական կայքէջը

Աղբյուրներ
----------

1. Ե․ Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարան, հնատիպ գրքերի ֆոնդ
**Մատրիցային մոդելներ** տնտեսագիտության մեջ, տնտեսամաթեմատիկական հաշվեկշռային մոդելների առավել տարածված տեսակներից։ Ունեն ուղղանկյուն աղյուսակի (մատրիցի) ձև, որում արտացոլվում է արտադրության վրա կատարված ծախքերի, արտադրանքի բաշխման և նորաստեղծ արժեքի կառուցվածքը։ Այս տիպի մոդելներում միաձուլվում են արտադրանքի արտադրության և ռեսուրսների հաշվեկշիռները։ Մատրիցային մոդելները բաղկացած են չորս քառորդակից.

* I քառորդակում արտացոլվում են մոդելավորվող օբյեկտի ներարտադրական կապերը,
* II-ում՝ արտադրական գործունեության արդյունքը,
* III-ում՝ սկզբնական ռեսուրսների ծախսը, որն ստացվում է դրսից, և նորաստեղծ արժեքը,
* IV-ում՝ նորաստեղծ արժեքի մասնակի վերաբաշխումը։ Մատրիցային մոդելների հիմնական հավասարումներն են՝

{\displaystyle \sum \_{j}^{}{x\_{ij}}+y\_{i}=x\_{i}} և {\displaystyle \sum \_{i}^{}{x\_{ij}}+z\_{j}=x\_{j}},

որտեղ i-ն և j-ն մոդելավորվող օբյեկտի ստորաբաժանումների ինդեքսներն են, {\displaystyle X\_{i}}-ն i-րդ ստորաբաժանման համախառն արտադրանքի ծավալն է, {\displaystyle X\_{ij}}-ն i-րդ ստորաբաժանման մատակարարումն է j-րդ ստորաբաժանմանը, {\displaystyle y\_{i}} i-րդ ստորաբաժանման վերջնական արդյունքի ծավալն է, {\displaystyle z\_{j}}-ն j-րդ ստորաբաժանման սկզբնական ռեսուրսների ծախսն է և նորասաեղծ արժեքը։ Մատրիցային մոդելները մշակվում են ժողտնտեսության տարբեր մակարդակների համար։ Մակրոտտնտեսական օբյեկտների ամբողջ ժողտնտեսության կամ տնտեսության շրջանի) Մատրիցային մոդելներ կրում են միջճյուղային հաշվեկշիռ անվանումը։ Մատրիցային մոդելների հաջորդ տիպը արդյունաբերական ձեռնարկությունների, խորհրդային տնտեսությունների, կոլտնտեսությունների տեխարդֆինպլանի մոդելն է։ Մատրիցային մոդելների տարատեսակներն են՝ միջճյուղային-միջշրջանային հաշվեկշիռները, ինֆորմացիոն մատրիցները։ Որոշակի առումով Մատրիցային մոդելներ են համարում նորմատիվային տնտեսամաթեմատիկական մոդելների սկզբնական ինֆորմացիայի գրելաձևը։ Դրանց օգնությամբ կարելի է որոշել ամբողջ ժողաընաեսության, նրա տարբեր օղակների բոլոր հիմնական ցուցանիշները՝ փոխկապվածության մեջ և լրիվ հաշվեկշռված ձևով։ Ինֆորմացիայի ներկայացումը մատրիցային տեսքով բնութագրում է մոդելավորվող օբյեկտում կատարվող անա. պրոցեսները, հեշտացնում ինֆորմացիայի մուտքը ԷՀՄ-ներ ն ստացված արդյունքների անաեսամաթեմատիկակտն վերլուծությունը։
Կրոմանյոնյան մարդու գանգ
**Կրոմանյոնյան մարդ**, ուշ քարի դարի մարդկանց ընդհանրական անվանումը (առաջացել է Ֆրանսիայի Դորդոն դեպարտամենտի Կրո Մանյոն քարայրի անունից, ուր 1868 թվականին ֆրանսիացի հնագետ Լ. Լարտեն գտել է կրոմանյոնյան մարդու ոսկորներ)։

Ըստ մարդաբանական հատկանիշների՝ պատկանում է ժամանակակից մարդու (Homo Sapiens) տիպին։ Մասնագիտական գրականության մեջ Կրոմանյոնյան մարդ են անվանում միայն Եվրոպայի հնագույն բնակիչների այն տեղական խմբերը, որոնք կազմվածքով նման են Կրո Մանյոն քարայրից գտնված մարդուն, ունեն բարձր հասակ, երկար գանգ, լայն դեմք, ցածր ակնակապիճներ։ Կրոմանյոնյան մարդու բնորոշ գծերը երևում են նաև առավել ուշ շրջանների, ընդհուպ մինչև մեր օրերի բնակչության (օրինակ՝ Կանարյան կղզիների բնակիչների՝ գուանչիների) մեջ։

Գրականություն
-------------

* Ռոգինսկի Յա. Լևին Մ. "Антропология", 1963 թ.
* Նեստրուխ Ֆ. "Происхождение человека", Մոսկվա, 1978 թ.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 697)։*  |