**Հողային իրավունք**, հողային հարաբերությունները կարգավորող իրավունքի ճյուղ, իրավական նորմերի և կազմակերպչական-իրավական մեխանիզմների ամբողջություն։ Հողային իրավունքը կարգավորում է հողի սեփականության և այլ գույքային իրավունքների առաջացումը և իրականացումը, հողի շրջանառության առանձնահատկությունները, հողօգտագործման կարգը և պայմանները։

Հողային իրավունքը նպաստում է հողային հարաբերությունների պետական կարգավորմանը և կատարելագործմանը, հողի տնտեսավարման տարբեր կազմակերպչական-իրավական ձևերի զարգացմանը, հողօգտագործման արդյունավետության բարձրացմանը, պահպանում է մարդկանց կյանքի ու առողջության համար բարենպաստ շրջակա Բնական միջավայրը և նպաստում է բարելավմանը։

Հողային իրավունքի վրա են հիմնված հողի նկատմամբ իրավունքների պաշտպանության հետ կապված հասարակական հարաբերությունները՝ ելնելով հողի կարևոր բնապահպանական, տնտեսական ու սոցիալական նշանակությունից, որի շնորհիվ հողն օգտագործվում և պահպանվում է որպես ժողովրդի կենսագործ Հայաստանի Հանրապետություն ունեության պայման։

Խորհրդային ժամանակաշրջանում վերացվել էր հողի մասնավոր սեփականությունը, հողն ազգայնացվել էր ու հանվել գույքային շրջանառությունից, և հողի սեփականության իրավունքն ամրագրվել էր միայն պետությանը։ 1991 թվականին ընդունված Գյուղացիական և գյուղացիական կոլեկտիվ տնտեսությունների մասին օրենքով և նույն թվականին ընդունված Հողային օրենսգրքով հողը ապապետականացվեց և վերադարձվեց գույքային շրջանառություն։

Հայաստանի Հանրապետությունում գործող ՀՀ հողային օրենսգիրքը ընդունվել է 2001 թվականին։ Որպես իրավունքի նորմերի ամբողջություն՝ Հողային իրավունքը բաժանվում է՝

1. ընդհանուր
2. հատուկ մասերի։

Ընդհանուր մասը սահմանում է հողամասի հասկացությունը, հողային հարաբերություններն ու օրենսդրությունը և այդ հարաբերությունները կարգավորող այլ նորմատիվ իրավական ակտեր, տեղական ինքնակառավարման մարմինների իրավասությունները, հողային ֆոնդը և դրա դասակարգումը ըստ նպատակային (գյուղատնտեսության, բնակավայրերի, արդյունաբերության, ընդերքօգտագործման և այլ արտադրական նշանակության, էներգետիկայի, տրանսպորտի, կապի, կոմունալ ենթակառուցվածքների օբյեկտների, հատուկ պահպանվող տարածքների, հատուկ նշանակության, անտառային, ջրային, պահուստային հողերի) և գործառնական նշանակության փողային պաշարների կառավարումը, հողերի պահպանությունը և վերահսկողությունը)։

Հողային իրավունքի հատուկ մասում սահմանվում են հողամասերի նկատմամբ քաղաքացիների և իրավաբանական անձանց իրավունքներն ու պարտականությունները, հողերի նկատմամբ պետության և համայնքների սեփականությունը, այդ հողերի օտարումն ու օգտագործման տրամադրումը, հողամասերի շրջանառությունը և առանձնահատկությունները, հողամասի նկատմամբ իրավունքների առաջացումը, դադարումը և սահմանափակումը, հողային վեճերի լուծման կարգը և այլն։

Հայաստանի Հանրապետությունում Հողային իրավունքի աղբյուրներն են Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը, Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգիրքը, Հայաստանի Հանրապետության Հողային օրենսգիրքը, գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին Հայաստանի Հանրապետության օրենքը և հողային հարաբերությունները կարգավորող այլ օրենքներ ու պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընդունած նորմատիվ-իրավական ակտերը։

Տես նաև
-------

* Հողային կադաստր
* Հողօգտագործման իրավունք

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 542127796 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Իրավունք |
| --- |
|  |
| Իրավունքի տեսություն | 
Պետության և իրավունքի տեսություն •
Պետության և իրավունքի պատմություն •
Իրավունքի փիլիսոփայություն •
Իրավունքի սոցիոլոգիա •
Իրավունքի մարդաբանություն •
Իրավունքի հանրագիտարան •
Հռոմեական իրավունք
 |  |
|  |
| Հիմնական իրավունքի ճյուղեր | 
Սահմանադրական իրավունք •
Վարչական իրավունք •
Վարչադատավարական իրավունք •
Քաղաքացիական իրավունք •
Քաղաքացիական դատավարություն •
Արբիտրաժային դատավարություն •
Ընտանեկան իրավունք •
Բնակարանային իրավունք •
Քրեական իրավունք •
Քրեական դատավարություն •
Քրեակատարողական դատավարություն •
Հողային իրավունք •
Աշխատանքային իրավունք •
Ֆինանսական իրավունք
 |
|  |
| Իրավունքի ճյուղերի կոմպլեքսներ | 
Ձեռնարկատիրական իրավունք
(Տնտեսական) •
Մաքսային իրավունք •
Մունիցիպալ իրավունք •
Ռազմական իրավունք •
Սոցիալական ապահովագրության իրավունք •
Էկոլոգիական իրավունք •
Կոնկուրսային իրավունք
 |
|  |
| Իրավունքի ենթաբաժիններ և  սահմանակարգեր | 
Առևտրային իրավունք •
Հարկային իրավունք •
Բյուջետային իրավունք •
Բանկային իրավունք •
Արժութային իրավունք •
Կորպորատիվ իրավունք •
Տրանսպորտային իրավունք •
Մրցակցային իրավունք •
Իրային իրավունք •
Պարտավորական իրավունք •
Ժառանգության իրավունք •
Հեղինակային իրավունք •
Արտոնագրային իրավունք •
Արտադրակից իրավունք •
Գյուտարարական իրավունք •
Տեղեկատվական իրավունք •
Առողջապահական իրավունք •
Միգրացիոն իրավունք •
Օբյեկտիվ ընտրական իրավունք •
Խորհրդարանական իրավունք •
Կրթական իրավունք •
Անտառային իրավունք •
Էներգետիկ իրավունք
 |
|  |
| Իրավաբանական կարգապահություն | 
Քրեաբանություն •
Քրեագիտություն •
Դատական բժշկագիտություն •
Դատական հոգեբանություն •
Դատական հաշվապահություն •
Դատական փորձաքննություն •
Օպերատիվ-հետազոտական գործունեություն •
Իրավաբանական էթիկա •
Իրավաբանական հոգեբանություն •
Իրավական վիճակագրություն •
Իրավական տեղեկատվություն
 |
|  |
| Միջազգային իրավունք | 
Միջազգային հանրային իրավունք •
Միջազգային մասնավոր իրավունք •
Եվրոպական իրավունք
 |
|  |
| Իրավաբանություն | 
Համեմատական իրավագիտություն •
Արդարադատություն •
Դատակազմություն •
Դատախազական հսկողություն •
Իրավապահպան մարմիններ •
Փաստաբանություն •
Նոտարիատ •
Իրավապաշտպանություն •
Օրենսդրություն •
Իրավաբան •
Հայտնի իրավաբաններ
 |
|  |
| Այլ | 
Իրավաբանական կրթություն (Հայաստան, ԱՄՆ)
 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 527)։*  |