recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Էգենբերգ դղյակ** (գերմ.՝ Schloss Eggenberg), ազնվականական խոշորագույն նստավայր Շտիրիայում։ Գտնվում է Գրացի ծայրամասում։ 2010 թ. ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

Դղյակը կառուցվել է 1625 թ. իշխան Էգենբերգի պատվերով, ով եղել է կայսր Ֆերդինանդ II-ի խորհրդականը, իր տեսակով ավստրիական Ռիշելիեն։ Նրա սիրելի ճարտարապետ Ջովանի Պեդրո դե Պոմիսը, իմանալով իշխանի` աստղագուշակությամբ տարված լինելու մասին, նախագծել է կառույցը վերածննդի ներդաշնակ ոճով։ Պալատական համալիրի մեջ մտել են ուշգոթական կապելլան, որ ժառանգություն էր հասել իշխանի նախնիներից։

Դե Պոմիսի կառույցում ամեն ինչ կոչված էր հիշեցնելու ժամանակի ու աստղերի շարժման մասին։ Անկյունային չորս աշտարակները խորհրդանշում են տարվա եղանակները, 52 սենյակները` տարվա շաբաթների քանակը, հարակից 24 շինությունները` օրվա 24 ժամերը։ Որոշ հաշվարկներով դղյակն ունեցել է 365 պատուհան, ինչը խորհրդանշել է տարվա օրերի քանակը։ Աստղագիտական սրբագրության թեման շարունակվում է կենտրոնական սրահի ֆրեսկոներում, ծաղկաջերմոցում և այգու ավելի հին հատվածում։

Դղյակի կառուցումն ավարտին է հասցվել պատվիրատուի մահից հետո` 1635 թվականին։ Ներքին հարդարման հիմնական աշխատանքները կատարվել են 1641-1646 թվականներին։ 1666 թվականին պատվիրատուի թոռը նկարիչ Վայսենկիրխերին պատվիրել է գեղանկարչական 600 աշխատանք դղյակի համար, որոնք մինչ օրս զարդարում են դղյակի պատերը։ Էգենբերգների վերջին շառավղի մահից հետո դղյակը ժառանգություն են ստացել նրանց ազգակից Գերբերշտեյնները, ովքեր դղյակին տիրել են մինչև 1939 թվականը։ 18-րդ դարում դղյակը վերանորոգվել է ռոկոկո ոճով, իսկ հին կանոնավոր այգին փոխարինվել է անգլիական բնապատկերային այգիով։

1939 թվականին դղյակը Գերբերշտեյններից անցել է Շտիրիայի կառավարությանը։ Ներկայումս այն մտնում է Գրացի գեղարվեստական թանգարանի կազմի մեջ։ Շինությունների մի մասն օգտագործվում է հնագիտական հավաքածուի պահպանման համար։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4427267-4 · LCCN: n88037152 · VIAF: 244270685, 154594836 · WorldCat VIAF: 244270685, 154594836 |

 |
**Անդալուզերեն, անդալուզյան իսպաներեն** կամ **անդալուզյան բարբառ** (իսպաներեն՝ *andaluz*), իսպաներենի այն խոսվածքների ամբողջությունը, որով խոսում են անդալուզցիները Հարավային Իսպանիայում։ Խոսում են Անդալուզիայում, Սեուտայում, Մելիլյայում և Ջիբրալթարում։ Այն, երևի թե իսպաներենի ամենաառանձնացած հարավային տարբերակն է, շատ առանձնահատկություններով տարբերվում է նաև ստանդարտ իսպաներենից։ Անդալուզիայի մեծաքանակ բնակիչների պատճառով, անդալուզերենը Իսպանիայում ամենատարածված բարբառներից է։

Անդալուզիայից իսպանացիների Ամերիկա և այլուր մեծաքանակ գաղթի պատճառով, ամերիկյան իսպաներենի բարբառները շատ մոտ են արևմտյան անդալուզյան իսպաներենին։ Իսպաներենի շատ տարբերակներ՝ կանարյան իսպաներենը, կարիբյան իսպաներենը և այլ լատինամերիկյան իսպաներենի բարբառներ համարում են, որ հիմնված են անդալուզյան բարբառի հիման վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 12։
**Նիկողայոս Հրաշագործի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Николаю Чудотворцу), քանդակագործական բրոնզե շինություն Ռուսաստանի ԴաշնությանՌոստովի մարզիԲատայսկ քաղաքում։ Հուշարձանը տեղադրվել է 2008 թվականին։ Քանդակի հեղինակը քանդակագործ Սերգեյ Իսակովն է։

Պատմություն
-----------

Բատայսկ քաղաքում 2008 թվականի սեպտեմբերի 26-ին կայացել է Նիկողայոս Հրաշագործի հուշարձանի բացումը։ Նիկողայոս Զմյուռնացին (Հրաշագործ) ծնվել է մոտ 270 թվականին Փոքր Ասիայի Լիկիա գավառի Բաթարա քաղաքում Հայկական Գամիրքում (ներկայիս Անթալիայի մոտակայքում)` քրիստոնեական ընտանիքում։ Նրա ծնողները եղել են Թեոֆանեսն ու Նոնան։ Նիկողայոսը հայտնի է դարձել շնորհիվ կատարած բարի գործերի և հրաշքների։

Քանդակը լավ տեսանելի է քաղաքի հրապարակից, այն լրացնում է քաղաքի ճարտարապետաքանդակագործական համակառույցը։ Հուշարձանը պատրաստելու համար օգտագործվել է բրոնզ, բուն գործընթացը տեղի է ունեցել Մոսկվայի ձուլման արհեստանոցներում։ Արձանի բարձրությունը 3 մետր է, քաշը գերազանցում է մեկ տոննան։ 

Ռուսաստանի տարբեր քաղաքներում տեղադրված են Նիկողայոս Հրաշագործի հուշարձաններ`Օմսկում, Մայկոպում, Տամբովում, Սերգիև Պոսադում, Եյսկում, ինչպես նաև Չուկոտկայում և Կուրիլյան կղզիներում։

Հուշարձանը բացվել Բատայսկ քաղաքի օրվա տոնակատարության շրջանակներում։

Բացումը տեղի է ունեցել մշակույթի տան առջև։ Համաձայնեցվել է այդ հրապարակն անվանակոչել սուրբ Նիկողայոսի անունով։ Նիկողայոս Հրաշագործի հուշարձանի բացումը կատարվել է այդ սրբի անունով տաճարի բացման նախօրեին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Памятник Николаю Чудотворцу//Памятники православным святым в городе Батайске
2. ↑  В Батайске открылся памятник Николаю Чудотворцу
3. ↑  В Батайске открылся памятник Николаю Чудотворцу//Главное
**Ռենե Ռուքե** (փետրվարի 15, 1946(1946-02-15), Շարանտոն լը Պոն), Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչ, 11-14 գումարումների Ազգային ժողովի պատգամավոր, Ֆրանսիա-Հայաստան պատգամավորական բարեկամության խմբի ղեկավարի տեղակալ։

1988-2012 թվականներին եղել է Ալֆորվիլլի քաղաքապետ։
Ընտրվել է Վիլ դը Մառն դեպարտամենտից։ Ֆրանսիայի սոցիալիստական կուսակցության անդամ է։

2008 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Հայաստանի Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Պատվո շքանշանով 1988 թվականին Հայաստանում տեղի ունեցած ավերիչ երկրաշարժից հետո հայ ժողովրդին ցուցաբերած աջակցության, Հայաստանի և Ֆրանսիայի ժողովուրդների միջև բարեկամության ամրապնդմանն ուղղված շարունակական գործունեության համար։

2010 թվականին Արցախ այցելելու պատճառով Ադրբեջանի կողմից ճանաչվել է անցանկալի անձ։

2019 թվականի հունիսի 12-ին Ռուքեին շնորհվել է Հայաստանի քաղաքացիություն։

Պաշտոններ
---------

* 21 Մարտ 1971 - 13 Մարտ 1977-Ալֆորվիլլի փոխքաղաքապետ
* 14 Մարտ 1977 - 13 Մարտ 1983 -Ալֆորվիլլի փոխքաղաքապետ
* 14 Մարտ 1983 -16 Մարտ 1988 -Ալֆորվիլլի փոխքաղաքապետ
* 17 Մարտ 1988 - 19 Մարտ 1989-Ալֆորվիլլի քաղաքապետ։
* 20 Մարտ 1989 - 18 Հունիս 1995-Ալֆորվիլլի քաղաքապետ։
* 19 Հունիս 1995 - 18 Մարտ 2001-Ալֆորվիլլի քաղաքապետ։
* 19 Մարտ 2001 - Մարտ 2008-Ալֆորվիլլի քաղաքապետ։
* Մարտ 2008 - Մարտ 2012-Ալֆորվիլլի քաղաքապետ։
* 2002-2007-պատգամավոր, որպես Վան-դե-Մարնեի ներկայացուցիչ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Sycomore (ֆր.) / Assemblée nationale
2. ↑
3. ↑  Պատվո շքանշանով պարգևատրելու մասին
4. ↑  Վարչապետը Ռենե Ռուքեին է հանձնել Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացու անձնագիրը
**Ռոզա Սահակի Ջանջուտովա** (հունիսի 20, 1906(1906-06-20), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 25, 1988(1988-10-25), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), կուրորտաբան-ֆիզիոթերապևտ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1959), պրոֆեսոր (1963)։ Հայաստանի բարձրագույն դպրոցի վաստակավոր գործիչ (1981)։

Կենսագրություն
--------------

Ռոզա Ջանջուտովան ծնվել է 1906 թվականին Բաքվում։ 1928 թվականին ավարտել է Բաքվի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1937-1940 թվականներին եղել է Բաքվի Կուրորտաբանության և ֆիզիոթերապիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն։ 
Հայրենական պատերազմի տարիներին եղել է Բաքվի տարհանման հոսպիտալի պետ, այնուհետև՝ Նախարարների խորհրդի պետպլանի առողջապահության բաժնի վարիչ, 1953-1988 թվականներին աշխատել է Երևանի կուրորտաբանության և ֆիզիոթերապիայի գիտահետազոտական ինստիտուտում, 1961-1984 թվականներին, միաժամանակ եղել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի Կուրորտաբանության և ֆիզիոթերապիայի ամբիոնի հիմնադիր-վարիչ, 1985-1988 թվականներին՝ գիտական խորհրդատու։ 1961-1988 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր մասնագետ, 1963-1988 թվականներին՝ ՀԽՍՀ կուրորտաբանների և ֆիզիոթերապևտների գիտական ընկերության նախագահ։

Աշխատանքները վերաբերում են նավթագործների մասնագիտական հիվանդությունների բացահայտման և կանխարգելման հարցերին։ 
Ուսումնասիրել է Ադրբեջանի և Հայաստանի բնական բուժիչ գործոնները, նպաստել Հայաստանում կուրորտաբանական գործի կազմակերպմանը։

Երկեր
-----

* Ջրաբուժությունը և նրա կիրառման եղանակները, Երևան։ Հայաստան, 1972։
* «Դիլիջան» առողջարանը, Երևան։ Հայաստան, 1978, (համահեղինակ)։
* Արշակ Հակոբյան, Երևան։ Հայաստան, 1988, (համահեղինակ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
2. ↑  ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի հիմնարար գիտական գրադարան
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ռոզա Լյուքսեմբուրգի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Ռոզա Լյուքսեմբուրգի փողոց** (ռուս.՝ Улица Розы Люксембург), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Անվանվել է մարքսիզմի լեհ տեսաբան, փիլիսոփա, տնտեսագետ, հրապարակախոս Ռոզա Լյուքսեմբուրգի (1871-1919) պատվին։ Սկիզբ է առնում Շահումյան փողոցից և ավարտվում Կունդրյուչյա գետի ափից փոքր-ինչ հեռու։ Երկարությունը 700 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Ռոզա Լյուքսեմբուրգի փողոցը սկսվում է Շահումյան փողոցից, հատում է Լոմոնոսովի նրբանցքը, Կրոնշտադտի փողոցը, ընդհատվում է, այնուհետև շարունակվում է Կրուպսկայայի փողոցի հետ խաչմերուկից, հատում Օգորոդնայա փողոցը և, թեքվելով դեպի Կունդրյուչյա գետը, ավարտվում նրա ափից փոքր-ինչ հեռու։ Փողոցի երկարությունը 700 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 36 շինություն։

Ռոզա Լյուքսեմբուրգի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346359։

Փողոցն անվանվել է մարքսիզմի լեհ տեսաբան, փիլիսոփա, տնտեսագետ, հրապարակախոս, հակապատերազմական և հեղափոխական շարժումների ակտիվ, ղեկավար մասնակից, լեհական, գերմանական և համաեվրոպական հեղափոխական` ձախ սոցիալ-դեմոկրատիայի առավել ազդեցիկ գործիչներից մեկի` Ռոզա Լյուքսեմբուրգի (1871-1919) պատվին։ Նա հակապատերազմական «Սպարտակ» միության և Գերմանիայի կոմունիստական կուսակցության հիմնադիրներից մեկն է։ Սպարտակցիների նախաձեռնությամբ 1919 թվականի հունվարին Բեռլինի բանվորների կազմակերպած ապստամբոթյան դաժանաբար ճնշվելուց հետո կալանավորվել ու սպանվել է կուսակցական ընկերոջ՝ Կարլ Լիբկնեխտի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Люксембург Роза / Айзин Б. А. // Ломбард — Мезитол. — М. : Советская энциклопедия, 1974. — С. 110—112. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 15).

Աղբյուրներ
----------

* Улица Розы Люксембург в Красном Сулине
* Подробная карта улица Розы Люксембург, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Улица Розы Люксембург
**Ամստել զբոսայգի** (հոլ.՝ Amstelpark), հասարակական զբոսայգի Ամստերդամի հարավում։ Զբոսայգում կա լաբիրինթոս, սրճարան-ռեստորան, երկու պատկերասրահ, նարնջաջերմոց, կենդանաբանական այգի, մինի-գոլֆի դասընթացի կենտրոն։

Պատմություն
-----------

Ամստել զբոսայգին բացվել է 1972 թվականին։ Հիվանդությունների պատճառով այգու ծառերի 30 % -ը վերացել են։ Մրտավարդերի հովտում կան շուրջ 139 տեսակ մրտավարդեր, որոնք ծաղկում են ապրիլ-մայիս ամիսներին։

Այգու մեծ լճակի մոտ է գտնվում ճապոնական այգին, որը վերանորոգվել է 2001 թ.՝ Նիդերլանդների և Ճապոնիայի միջև 400-ամյա հարաբերությունների առթիվ։

Riekermolen հողմաղացը գտնվել է Ամստել զբոսայգու հարավային մասում։ Այն այստեղ տեղակայված է եղել 1636 թ. և գործարկվել է մինչև 1932 թ. իսկ 1956 թվականին տեղահանվել է։ 1961 թ. քաղաքային խորհրդի որոշմամբ հողմաղացը կառուցվել է Ամստելի արևմտյան կողմում։ Հողմաղացի նախագիծը կազմել է Ռեմբրանտը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Amstel Park information

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Պիրենեյան թերակղզի** (իսպ.՝ Península Ibérica, կատ.՝ Península Ibèrica, ֆր.՝ Péninsule Ibérique, բասկ.՝ Iberiar Penintsula), կոչվում է նաև **Իբերիա**, տեղակայված է Եվրոպայի հարավ արևմտյան մասում և ընդգրկում է ներկայիս Իսպանիայի, Պորտուգալիայի, Ֆրանսիայի, Անդորրայի տարածքները և Մեծ Բրիտանիայի տիրապետության տակ գտնվող Ջիբրալթարը։ Այն Եվրոպայի երեք հիմնական թերակղզիներից մեկն է։ Հարավից ողողվում է Միջերկրական ծովի, արևմուտքից և հարավից՝ Ատլանտյան օվկիանոսի ջրերով, իսկ արևելքի որոշ հատվածով սահմանակցում է Եվրոպայի մյուս տարածքներին։ Այն երկրորդ մեծ թերակղզին է Եվրոպայում, որի մակերեսն է 580,000 կմ քառակուսի։

Աշխարհագրություն
----------------

Պիրենեյան թերակղզին մնացած Եվրոպայից բաժանվում է երիտասարդ Պիրենեյան լեռներով։ Հարավում թերակղզին գրեթե միանում է Աֆրիկային, որին նա նման է իր ափերի հարթ, քիչ կտրատված գծագրությամբ։ Աֆրիկայի հյուսիսում գտնվող Ատլասի լեռները կազմում են Պիրենեյան թերակղզու հարավում գտնվող երիտասարդ Անդալուզյան լեռների շարունակությունը։

Թերակղզու ամբողջ միջին մասը գրավում է Մեսետա սարահարթը, որը կազմված է հնագույն լեռնային ապարներից։

Պիրենեյան թերակղզին հարուստ է օգտակար հանածոներով։ Այստեղ կան գունավոր մետաղների հանքավայրեր, առանձնապես պղնձի հանքեր (հարավում), հազվագյուտ մետաղներ՝ վոլֆրամի և ուրանի հանքեր (արևմուտքում), սնդիկի հանքեր (հարավում), ինչպես նաև երկաթահանք և քարածուխ։

Այստեղ, որտեղ մեծ քանակությամբ տեղումներ են լինում, աճում են մշտադալար կաղնու (խցանակաղնու) անտառներ և մակվիսի (մերձափնյա մշտադալար մացառների) բարձր թփեր։ Թերակղզու ներքին մասերում տեղումներ քիչ են լինում, ձմեռը մեղմ է (+4° +5 °C), բայց երբեմն լինում են սառնամանիքներ և ձնաբուք։ Այստեղ գերակշռում են նոսր, ցածրահասակ թփուտները և չորություն սիրող խոտերը, որոնք տեղանքին տալիս են կիսաանապատային տեսք։ Հյուսիս-արևմուտքում՝ Բիսկայան ծոցի մոտերքում, կլիման ծովային է, բարեխառնից միջերկրածովայինի փոխվող։ Այստեղ տարածվում են լայնատերև (հաճարենու և կաղնու) անտառները և հյութալի խոտածածկ մարգագետինները։

Բնակչություն
------------

Բնակչությունը բաղկացած է գլխավորապես իսպանացիներից և պորտուգալացիներից։ Բիսկայան ծոցի ափերին ապրում են բասկերը՝ թերակղզու հնագույն բնակիչների սերունդները։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ «Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում»։ *Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու*։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք։ էջ 53։ ISBN 99941-56-03-9


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX451724 · BNF: 119320646 · GND: 4047912-2 · LCCN: sh2005005381 · NKC: ge130557 · NLG: 6163 · NSK: 000193700 · LIBRIS: 148536 · VIAF: 238991012 · WorldCat VIAF: 238991012 |

 |

 |
**Հակոբ էֆենդի Ալիքսանի Ուղուրլյան (Ուղուրլույան)** (1874 (կամ 1878), Կ. Պոլիս (Յոզղաթ) - 14/19/25 ապրիլի, 1918, Կ. Պոլիս), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1874 (կամ 1878) թվականին Կոստանդնուպոլսի Բերա թաղամասում (կամ Ան­կա­րա­յի նա­հան­գի Յոզղաթի գավառի կենտրոն Յոզղաթ քաղաքում)։

1906-07 թվականներին Կ. Պոլսի Սբ. Փրկիչ ազգային հիվանդանոցում մտային հիվանդությունների բաժնի բժիշկ է աշխատել։ Մասնագիտացել է ծննդամիզական և վեներական հիվանդությունների գծով։ 1913 թ. Կ. Պոլսում զբաղվել է ծննդամիզական և վեներական հիվանդությունների բուժմամբ։ Հիվանդներին բուժել է պրոֆ. Էրլիխի վերջին մեթոդով՝ 606 Սալվարսան դեղով։ Ամենակարճ ժամկետում բուժել է հին և նոր գաղղիական ախտով (սիֆիլիս), ջերմամիզությամբ (սուսանակ), միզապարկի և երիկամների հիվանդություններով տառապող հիվանդների։ Հիվանդներին ընդունել է Կ. Պոլսի Սիրքեջի տրամվայի ճանապարհի վրայի, Ֆեբիուս լուսանկարչատան առաջին հարկում գտնվող իր մասնավոր դարմանատանը։

1914 թվականին՝ Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ օսմանյան բանակում ծառայել է զինվորական դպրոցների ու պահեստների գլխավոր բժշկի տեղակալ կապիտանի աստիճանով։

Մահացել է 1918 թվականին ապրիլի 14/19/25-ին Կ. Պոլսի Թաքսիմի հոսպիտալում, ժանտախտից՝ 42 տարեկանում։ Թաղված է Կ. Պոլսի Շիշլիի ազգային գերեզմանատանը։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վավերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Ատիլ Գ. և ուրիշներ, Ազգային գերեզմանատուն հայոց. Շիշլի, Կ. Պոլիս, 1922։
* Ազգային հիւանդանոցի մէջ պաշտօնավարած բժիշկները, Ընդարձակ տարեգիրք Ազգային հիվանդանոցի, Իսթանպուլ, 1939։
* Ատաշ Ադնան, 20-րդ դարի նահատակ եղած բժիշկները (թուրքերեն), Թուրքիա, 1997։
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Մեհմեդ Քեմալ բեյ**, (թուրքերեն՝ Mehmed Kemal Bey, մարտի 1, 1884(1884-03-01), Բեյրութ, Լիբանան - ապրիլի 10, 1919(1919-04-10), Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն), օսմանյան պետական և քաղաքական գործիչ, Առաջին համաշխարհային պատերազմի վերջին տարիներին Յոզգաթի նահանգի և Պողազլյան գավառի կառավարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հայկական կամավորական ուժերը, ովքեր դաշնակից էին ռուսական կառավարությանը, իբր, հարձակվել են թուրքաբնակ գյուղերի վրա և ջարդեր կազմակերպել։ Իշխող «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության հրամանով արևելյան նահանգներում բնակվող հայերին ստիպողաբար սկսեցին քշել դեպի Սիրիայի անապատներ։ Գործընթացի ղեկավարման համար առաջարկվեց Մեհմեդ Քեմալի թեկնածությունը։ Քեմալը համաձայնվեց դառնալ գործընթացի պարագլուխը։ Պատերազմում Օսմանյան կայսրության պարտությունից հետո, «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցությունը կազմացրվեց և իշխանության գլուխն անցավ «Ազատություն և համաձայնություն» կուսակցությունը։ Նոր կառավարությունը աշխատանքից հեռացրեց նախկին կառավարության տարիներին աշխատած պետական գործիչներին և այդ պաշտոններում նշանակել իր կողմնակիցներին։ Կառավարիչ Մեհմեդ Քեմալը մեղադրվել է հայ ժողովրդի ջարդերի նախաձեռնության մեջ։ Նա հայտարարում էր, որ իրեն մեղադրում են բռնազավթված տարածքների կեղեքման մեջ։ Հրապարակված զեկույցներից մեկի համաձայն Քեմալի կողմնակիցները ձմեռային օրերին հայերին զրկել են բնակարանից և ապրուստից, սպուգները մեխում էին ոտքերին և թողնում, որ տանջամահ լինեին։ Երբ Քեմալին հարցրել են, թե ինչու է նա արել, վերջինս պատասխանել է, որ կատարել է իրեն տված հրամանը։ Հարցաքննություններից մեկի ժամանակ նա նշել է, որ մարդկայնորեն է վերաբերվել տեղահանվածների հետ։ «Ես երբեք սվին չեմ կիրառել նրանց նկատմամբ։ Ես խղճի խայթ չեմ զգում։ Ես չեմ հրամայել սպանել ինչ-որ մեկին»,- նշել է Քեմալը հարցաքննության ժամանակ։ Արդյունքում, դատարանը որոշել է մահապատժի ենթարկել նրան։

Փադիշահ Մուհամմեդ VI-ը հավանություն չի տվել մահապատժի մասին դատարանի որոշմանը՝ նշելով, որ երկրում տեղի են ունենում գործընթացներ և խնդրել, որ վերանայեն որոշումը՝ դիմելով շեյխուլիսլամին։ Շեյխուլիսլամ Մուստաֆա Սադրին հրաժարվել է վերանայել որոշումը։ Մահապատժի գործընթացը տեղի է ունեցել 1919 թվականի ապրիլի 10-ին Ստամբուլի Բեյազիդ հրապարակում։

Մահապատժից հետո 1922 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովը Մեհմեդ Քեմալին, Ուրֆայի կառավարիչ Նուսրեթ բեյին և Դիարբեքիրի կառավարիչ Ռեշիդ բեյին հայտարարել է «Շեհիդ միլլի» (ռազմական շեհիդ)։ Բացի այդ, Մեհմեդ Քեմալի պապին՝ Արիֆ բեյին, Աթաթուրքը ընդունել է իր գրասենյակում և երախտիքի խոսքեր հայտնել։ Աթաթուրքը ասել է, որ ցանկանում է որդեգրել նրա թոռներին։ Արիֆը պատասխանել է, որ երեխաները իր որդու հարստությունն էին։ Արիֆը խնդրել է «պետության հորը», որ երեխաները մնան իր մոտ։ Փոխարենը, Աթաթուրքը առաջարկել է Արիֆին ստանալ փոխհատուցումներ։ Արդյունքում, Մեջլիսի կողմից ընդունվել է որոշում, համաձայն որի Արիֆ բեյին տրամադրվել է չորս սենյականոց բնակարան Բեշիքթաշում, մեկ տուն Բեյօղլուում և ցմահ թոշակ բոլոր թոռներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Nejdet Bilgi, Ermeni Tehciri ve Boğazlıyan Kaymakamı Mehmed Kemal Bey'in Yargılanması(չաշխատող հղում)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | SUDOC: 204174627 · VIAF: 116757100 · WorldCat VIAF: 116757100 |

 |
**Հակոբ Նաղաշ**, XVIII դարի հայ բանաստեղծ, նկարիչ, ծաղկարար։ 1722 թվականին հոր՝ Նաղաշ Հովնաթանի մահվան առթիվ գրած «Ողբերգութիւն յաղագս մահուան գեղեցկարուեստ վարպետ Յովնաթանի Նաղաշ...» ողբը ենթադրել է տալիս, որ այդ ժամանակ Հակոբ Նաղաշը եղել է 25-30 տարեկան։ Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահվում են նրա 35 բանաստեղծությունները՝ մեծ մասամբ գրված սիրո մոտիվներով։ Դրանցից մի քանիսը վկայում է, որ Հակոբ Նաղաշն որոշ ժամանակ ապրել է Թիֆլիսում։ Նրա գործերից 21-ը տպագրվել է Նաղաշ Հովնաթանի «Բանաստեղծություններ» (1951) ժողովածուում։ Դրանք բովանդակությամբ նման են հոր՝ Նաղաշ Հովնաթանի երգերին։ Ուշագրավ է Հակոբ Նաղաշի Ողբը, որը նույնպես գրված է հոր՝ վերջերս հայտնաբերված «Ողբերգութիւն յաղագս մահուան Մահդասի Շահբազին Արզրումցւոյ...» խորագրով ողբի հետնությամբ։ Հակոբ Նաղաշը ստեղծագործել է հայերեն, թուրքերեն, վրացերեն։ Սակայն Հակոբ Նաղաշն ավելի հայտնի է իբրև նկարիչ։ Իր կրտսեր եղբոր՝ Հարությունի հետ ծաղկանկարել, նկարազարդել է վանքեր ու եկեղեցիներ, ծաղկազարդել ձեռագրեր։ Հակոբ Նաղաշի նկարիչ լինելու բազմաթիվ փաստեր կան գրավոր աղբյուրներում։ Այդ հաստատում են նաև նրա մի շարք բանաստեղծություններ («Մեկ օր ինձ մոտ արի պատկերիդ նման քաշեմ», «խելքն տարար Յակոբ պատկերահանին» և այլն)։ Գրավոր աղբյուրներում Հակոբ Նաղաշը հիշատակվում է մինչե 1740 թվականը, երբ եղբոր հետ նկարազարդել է Երնջակի Ս. Կարապետի վանքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 6. — էջ 69.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 69)։*  |
Բիբաուրալ էֆեկտ
**Բինաուրալ էֆեկտ**, բինաուրալ լսողություն (լատ.՝ bini – զույգ, երկու և auris – ականջ ), ընդունակություն, որով օժտված մարդիկ ու բարձրակարգ կենդանիները երկու ձայնընդունիչներով՝ ականջներով որոշում են, թե իրենցից ինչ ուղղության վրա է գտնվում ձայնի աղբյուրը։
Դեպի ձայնի աղբյուրն ուղղված և նրան ավելի մոտիկ գտնվող ականջին ձայնն ավելի շուտ է հասնում, քան մյուսին, հետևաբար, բինաուրալ էֆեկտ պայմանավորվում է մարդու (կամ կենդանու) երկու ականջներին հասնող ձայնական ալիքների տարածման փուլերի և ամպլիտուդների տարբերությամբ։ Նորմալ լսողություն ունեցող մարդը հորիզոնական հարթության մեջ ձայնի աղբյուրի ուղղությունը կարող է որոշել 3°, իսկ ուղղաձիգ հարթության մեջ՝ ավելի նվազ ճշտությամբ։ Ընկալող ձայնի աղբյուր ուղղությունն առավել ճշգրիտ որոշելուն նպաստում է ականջախեցու (կենդանիների) և գլխի (կենդանիների և մարդու) դիրքի փոփոխությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Oster G (1973)։ «Auditory beats in the brain»։ *Sci. Am.* **229** (4): 94–102։ PMID 4727697
2. ↑  Hutchison, Michael M. (1986)։ *Megabrain: new tools and techniques for brain growth and mind expansion*։ New York: W. Morrow։ ISBN 0-688-04880-3


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ ռուսական · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 68236139, 2909689454 · NKC: ph138840 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 440)։*  |
**Բիֆյա** (**Բիտիյա**, բիբլիական եբրայերեն՝ בתיה, «Ջայի դուստր»), Հին Կտակարանի աստվածաշնչյան կերպար, որը մեզ անհայտ փարավոնի և Հուդայի ցեղից Մերեդ կնոջ դուստրն է։ Միդրաշում նա համարվել է Մովսես մարգարեին որդեգրած մայրը։

Ագադիկ գրականությունում
-----------------------

Ըստ Միդրաշի՝ Բիֆյան որդեգրել է Մովսեսին։ Նրա անունը մեկնաբանվում է հետևյալ կերպ. Աստված ասել է նրան․ «*Դու Մովսեսին անվանեցիր քո որդին, թեև նա քո որդին չէր, դրա համար Ես քեզ կանվանեմ իմ դուստրը*, בתיה = בת (դուստր) և יה (Աստված), *թեև դու իմ դուստրը չես*»։ Բիֆյան նաև նրա «այն հրեա կինն է», որը հիշատակվում է միևնույն բանաստեղծությունում, և այդ անունը ագադիստների մեկնաբանությամբ պետք է ցույց տա, որ նա հրեա է դարձել և մերժել է իր նախնիների կռապաշտությունը։

Աստվածաշնչյան տողերում թվարկված մարդկանց անունները, որոնց «ծնել է նա», ագադայում մեկնաբանվել են որպես Մովսես անվան տարբեր նշանակություններ։ Հիշյալ բանաստեղծությունում Բիֆյան կոչվել է մայր, որովհետև որբին դաստիարակող ծնողները համարվել են նրա իսկական ծնողները։

Մերեդը, որը «վերցրել է» նրան, դա Քալևբն է, որը կոչվել է «ապստամբություն», քանի որ ապստամբել է իր հոր և ընտանիքի դեմ, իսկ Քալեբը ապստամբել է հետախույզների դեմ՝ չցանկանալով հետևել նրանց վատ խորհուրդներին։

Բիֆյան լողացել է Նեղոսում, որովհետև տառապում էր մաշկային հիվանդությամբ և կարող էր լվացվել միայն սառը ջրում։ Զամբյուղին, որում պառկած էր Մովսեսը, կպնելուն պես նա իսկույն բուժվում է և հասկանում, որ երեխային վիճակված է մեծ սխրանքներ գործել։ Երբ ծառաները սկսել են նրան համոզել, որ փարավոնի աղջկան անպարկեշտ է գործել ընդդեմ հոր հրամանի, հայտնվում է Գաբրիել հրեշտակը և սպանում նրանց, իսկ Բիֆյան ինքն է վերցնում ջրից զամբյուղը։ Քանի որ ափից մինչև զամբյուղը մեծ հեռավորություն կար, տեղի է ունենում հրաշք. Բիֆյայի ձեռքն այնքան է երկարում, որ փարավոնի դուստրը կարողանում է հասնել զամբյուղին։

Նա հիշատակվում է այն մարդկանց շարքում, որոնք դրախտ են ընկել կենդանության օրոք։ Այն բանի համար, որ Բիֆիյան փրկել էր Մովսեսին, ընդմիշտ ազատվել է մահից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  «Бития»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հրեական հանրագիտարան: In 86 Volumes (82 Volumes and 4 Additional Volumes)*։ St. Petersburg։ 1890–1907
2. ↑  «Меред»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հրեական հանրագիտարան: In 86 Volumes (82 Volumes and 4 Additional Volumes)*։ St. Petersburg։ 1890–1907
3. ↑  Бифья // Библейская энциклопедия архимандрита Никифора. — М. 1891—1892.
4. ↑  Wajikra rab. I, 3
5. ↑  Халев (евр. Калеб) был в числе 12 разведчиков, посланных Моисеем из пустыни исследовать Ханаанейскую землю / «Калеб»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հրեական հանրագիտարան: In 86 Volumes (82 Volumes and 4 Additional Volumes)*։ St. Petersburg։ 1890–1907
6. ↑  ibid.; Sanh. 19б; Таргум к этому стиху
7. ↑  Pirke r. El. XLVIII; Schem rab. Ι, 27
8. ↑  Сота, 12б; Мегил. 15б


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի |

 |
**Սոլվատացում** ( լատ․ solvo-լուծում եմ), լուծիչի մոլեկուլների և լուծված նյութի մոլեկուլների (իոնների) փոխազդեցությունը (կապվելը միմյանց)։ Սոլվատացված են նաև հեղուկում ուռչած պինդ նյութերը և բարձրդիսպերսված հեղուկ համակարգերում (զոլեր, էմուլսիաներ, լատեքսներ և այլն) մանրացված նյութերը։ Երբ լուծիչը ջուրն է, սոլվատացումը կոչվում է հիդրատացում։ Սոլվատացման հետևանքով առաջանում են հաստատուն կամ փոփոխական բաղադրության մոլեկուլային խմբեր կամ քիմիական միացություններ՝ սոլվատներ (ջրի դեպքում՝ հիդրատներ)։ Սոլվատացվող մոլեկուլների (իոնների) շուրջն ստեղծվում են լուծիչի մոլեկուլներից բաղկացած սոլվատային թաղանթներ։ Տարբերում են առաջնային և երկրորդային սոլվատացում։ Առաջնային սոլվատացումը նյութը մոլեկուլների (իոնների), լուծիչի և նրանց հարող մոլեկուլների փոխազդեցությունն է։ Առաջնային սոլվատացված մասնիկների փոխազդեցությունը լուծիչի ավելի հեռու գտնվող մասնիկների հետ կոչվում է երկրորդային սոլվատացում։ Լրիվ սոլվատացման ժամանակ լուծիչի բոլոր մոլեկուլները գտնվում են լուծված նյութի մոլեկուլների (իոնների) ուժային դաշտում, այսինքն ընդգրկված են սոլվատային թաղանթներում։ Սոլվատացումը փոխում է լուծույթի թերմոդինամիկական և այլ հատկությունները։ Սոլվատացմամբ են պայմանավորված լուծույթների և բարձրդիսպերսված հեղուկ համակարգերի կայունությունը, էլեկտրոլիտային դիսոցումը բևեռային լուծիչներում, բազմաթիվ քիմիական ռեակցիաների ընթացքում և այլն։ Երբեմն սոլվատացման հետևանքով տեղի է ունենում լուծված նյութի և լուծիչի դարձելի կամ ոչ դարձելի փոխանակային քայքայում, որը կոչվում է սոլվոլիզ (ջրի դեպքում՝ հիդրոլիզ)։ Սոլվատացում կարող է տեղի ունենալ նաև, երբ նյութը կլանում է հեղուկի գոլորշիներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 493)։*  |
**Շահին Կարապետի Ֆերմանյան** (1884, Սիս, Կոզանի գավառ, Ադանայի նահանգ- 1937), հայ ատամնաբույժ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1884 թվականին Ադանայի նահանգի Կոզանի գավառի Սիս քաղաքում՝ Կարապետ էֆենդի Ֆերմանյանի ընտանիքում։ Ատանաբուժությունը սովորել է մի էվերեկցի ատամնաբույժի մոտ։ 1912 թվականին ամուսնացել է և 1913 թվականին ունեցել որդի Բյուզանդին։

1915 թվականի ընդհանուր տեղահանության ժամանակ աքսորվել է Հալեպ։ Հետագայում որոշ ժամանակ մնացել է Գասթոնում, ապա՝ Համայում։ Ողջ է մնացել իր մասնագիտության շնորհիվ։ 1918 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո, վերադարձել է Սիս։ Սիսի տեղահանությունից հետո գաղթել է Ադանա, այստեղից անցել է Բեյ­րութ, հետո՝ Բեյրութից 20 կմ հյուսիս գտնվող Ջունի ծովափնյա ավանը, ապա՝ Լիբանանի Բեքաայի հովտի Թաալաբայա գյուղը։

Մահացել է 1937 թվականին՝ 53 տարեկանում։ Թաղվել է Լիբանանի Բեքաայի նահանգի կենտրոն Զահլե քաղաքում։ 1948 թվականի դրությամբ որդին՝ Բյու­զանդ Ֆեր­մա­նյա­նը, անվանի ատամնաբույժ էր։

Գրականություն
-------------

* Քէլէշեան Միսաք, ՍիսՄատեան, Պէյրութ, 1949։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
|  |
| --- |
| **Սոխ Դերդերիանի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Շքանարգիզազգիներ (Amaryllidaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Սոխայիններ (Allioideae) |
| **Տրիբա** | *Allieae* |
| **Ցեղ** | Սոխ *(Allium)* |
| **Տեսակ** | **Սոխ Դերդերիանի** *(A. derderianum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Allium derderianum***Regel, 1875 |

**Սոխ Դերդերիանի** (լատ.՝  Allium derderianum Regel), սոխազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։

Նկարագրություն
--------------

Սոխուկը գրեթե գնդաձև է՝ 1-1,5 սմ, արտաքին կեղևը՝ մոխրագույն, թղթանման։ Ցողունը հաստ է՝ 5-10 սմ բարձրությամբ և մինչև կեսը հողի մեջ խրված։ Սոխուկավոր, գեղազարդային բույս է, որն ունի 5-10, երբեմն 15 սմ բարձրություն։ Ծաղկաբույլը լայն փնջաձև է, երբեմն կիսագնդաձև, սակավածաղիկ է։ Ծաղկապատը կարող է լինել աստղաձև կամ լայն–ձագարաձև, մասերը՝ գծային, սպիտակավուն կամ վարդագույն, ծիրանի–մանուշակագույն ջղով։ Տերևները գծային են։ Ոչ հասուն տուփիկը երկու անգամ կարճ է ծաղկապատյանից։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում (Բագրուշատի լեռնաշղթա, լեռնագագաթներ՝ Կապուտջուղ, Խուստուփ, Բաղացսար)։ Աճում է նաև Նախիջևանում (լեռնագագաթ՝ Սոյուխ), Հյուսիսային և Արևմտյան Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է այպյան գոտում՝ ծովի մակերևույթից 2700-3400 մետր բարձրությունների վրա ժայռոտ, քարքարոտ–խճաքարոտ տեղերում, քարաթափվածքների վրա։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոս ամիսներին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, որի բնակության շրջանի մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքում գրանցված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ GITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։ Անհրաժեշտ է իրականացնել պոպուլացիայի վիճակի մոնիթորինգ։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Allium derderianum
* EoL: 1084429
* GBIF: 2857778
* iNaturalist: 1101357
* IPNI: 527929-1
* NCBI: 543670
* Plant List: kew-295429
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:527929-1
* Tropicos: 18403362
* WCSP: 295429

 |

 |
«**Ամուսնություն**» (ռուս.՝ «Брак»), 1987 թվականին «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիայում ռեժիսոր Գարրի Բարդինի կողմից ստեղծված ծավալուն մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ։

Սյուժե
------

Ծանոթության, սիրո, ամուսնության և ընտանեկան կյանքի պատմություն է, որը ներկայացվում է երկու պարանների միջոցով։ Տղամարդը Բուսյա անունով պարանն է, կինը՝ Մասյա անունով պարանը։ Հրաշալի պամֆլետ է երկու գռեհիկ մարդկանց անհոգի, անսեր ամուսնական միության մասին, որոնք տառապում են, և նրանց հետ էլ տառապում են նրանց անմեղ երեխաները։

Ստեղծողներ
----------

* Ռեժիսոր՝ Գարրի Բարդին
* Սցենարի հեղինակ՝ Գարրի Բարդին
* Բեմադրող նկարիչ՝ Իրինա Լեննիկովա
* Օպերատոր՝ Սերգեյ Խլեբնիկով
* Մուլտիպլիկատորներ՝ Իրինա Սոբինովա-Կասիլ, Լիդիա Մայատնիկովա
* Հնչյունային օպերատոր՝ Վլադիմիր Կուտուզով
* Մոնտաժողներ՝ Գալինա Ֆիլատովա
* Ֆիլմի վրա աշխատել են՝ Վ. Աբակումով, Օ. Մասաինով, Վ. Գրիշին, Ս. Պոպով, Պ. Գուսև, Մ. Կոլտունովը, Վ. Պետրով, Վ. Ալիսով, Ս. Զնամենսկայա
* Դերերը հնչյունավորել են՝ Իրինա Մուրավյովա, Գարրի Բարդին, Գենադի Խազանով (մեկնաբանի ձայնը հեռուստացույցով)
* Խմբագիր՝ Տատյանա Պապորովա
* Նկարահանող խմբի տնօրեն՝ Գրիգորի Խմարա

Մուլտֆիլմի մասին
----------------

Մուլտֆիլմում հերոսները խոսում են ռուսերեն աղավաղված բառերով, սակայն նախադասությունների իմաստը հասկանալի է։ Եվ գլխավոր իմաստային տարրը դառնում է ոչ թե խոսքը, այլ հնչերանգը։ Եվ պատմության մեջ հիանաի դեր է կատարում նյութը՝ պարանները։ Նրանք միմյանց են կապվում հարսանիքի ժամանակ և յուրաքանչյուր վեճի ժամանակ ձգվելով տարբեր ուղղություններով, խեղում են միմյանց. պարանն ունի կտրվելու հատկություն։ Կերպարները համակերպվում են, և վերքը բուժվում է. պարանը կարվում է, կապվում, քորոցով ամրանում։ Սա ընտանեկան կապերի և բարոյական վիրավորանքների փոխաբերություն է։

Որպեսզի նկարահանումների ժամանակ պարանը պահպանի ձևը, դրա հիմքում օգտագործել են գերմանական այրված ալյումինե մետաղալարեր, որը վերցվել է խաղալիքների ֆաբրիկայից։ Նկարահանումներից հետո ռեժիսորի մոտ մնացել է չօգտագործված մետաղալար, որն ավելի ուշ օգտագործվել է «Выкрутасы» մուլտֆիլմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Объёмная анимация Гарри Бардина Archived 2021-02-25 at the Wayback Machine. на сайте GoodCinema.ru Archived 2021-02-25 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Ամուսնություն» մուլտֆիլմը Գարրի Բարդինի պաշտոնական կայքում
* Ամուսնություն (1987)(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* Ամուսնություն (1987) մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* «Брак» — Энциклопедия отечественного кино(չաշխատող հղում)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Յունգաբերրա** (անգլ.՝ Yungaburra), քաղաք, որը գտնվում է ավստրալիական Քվինսլենդ նահանգի հյուսիս-արևելքում։ Քաղաքի բնակչությունը 2011 թվականի տվյալներով կազմել է 1106 մարդ։ Քաղաքը գտնվում է Թեյբլենդս մարզի կազմում, որի բնակչությունը կազմում է 45.300 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։

Տեղանուն
--------

Յունգաբերրա անվանումը ծագում է բնիկների janggaburru բառից, ինչը տեղական Ֆլինդրեսիա (Flindersia bourjotiana) բույսի անվանումն է։ 

Մարզի դիրքը

Աշխարհագրություն
----------------

Յունգաբերրան գտնվում է Ատերտոն սարահարթի վրա, ծովի մակարդակից 750 մ բարձրության վրա։ Քաղաքը գտնվում է Ատերտոնից 13 կմ դեպի հյուսիս և մարզկենտրոն Քերնս քաղաքից 67 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։

Պատմություն
-----------

Մինչև եվրոպացիների գալը ապագա քաղաքի մերձակայքում ապրում էին Ավստրալիայի աբորիգենների մոտավորապես 60 տարբեր խմբեր, այդ թվում նաև` իդինժի և նգաջանջի ժողովուրդները։

1880-ական թվականների սկզբին գրեթե ապագա Յունգաբերայի չափ տարածք, որը կոչվում էր Ալլումբա, օգտագործվում է հանքափորների համար որպես գիշերակացի վայր, որոնք ճանապարհորդում էին ափից դեպի արևմուտք։ 1886 թվականին տարածքն ուսումնասիրվել է, և 1891 թվականինն այստեղ են եկել առաջին նորաբնակները։

1910 թվականին քաղաքի միջով անցկացվել է երկաթուղային կայարան, և քաղաքը վերանվանվել է Յունգաբերրա` Ալլումբա անունով այլ քաղաքի հետ չշփոթելու համար։

1911 թվականին բնիկների թվաքանակն ամբողջ բնակչության թվից, որոնք գոյություն են ունեցել մինչև եվրոպացիների գալը, կրճատվել է` դառնալով 20 %։ Դա կապված է եղել հաճախակի հիվանդությունների, եվրոպացիների հետ հակամարտությունների և իրենց բնակության միջավայրը կորցնելու հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Yungaburra // *QuickStats* — ABS.
2. ↑  Dixon Robert M. W. (1991)։ *Words of Our Country: Stories, place names and vocabulary in Yidiny, the Aboriginal language of the Cairns-Yarrabam region*։ University of Queensland Press։ էջ 25։ ISBN 0 7022 2360 3


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
|  |
| --- |
| **Սոխ Շտրուցլի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Շքանարգիզազգիներ (Amaryllidaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Սոխայիններ (Allioideae) |
| **Տրիբա** | *Allieae* |
| **Ցեղ** | Սոխ *(Allium)* |
| **Տեսակ** | **Սոխ Շտրուցլի** *(A. struzlianum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Allium struzlianum***Ogan. 1999 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգված տեսակ |

**Սոխ Շտրուցլի** (լատ.՝ Allium struzlianum Ogan.), սոխազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Սոխուկավոր, գեղազարդային բույս է, որի ցողունի բարձրությունը հասնում է 30-35 սմ-ի։ Տերևները 2-7 են՝ գծային, սրացած, հետ թեքված։ Ծաղկաբույլը կիսագնդաձև է, ծաղկապատը՝ աստղաձև կամ աստղաձև-լայն ձագարաձև, մասերը նշտարաձև և սուր են, արծաթավուն-սպիտակ, վարդամանուշակագույն կամ կանաչավուն ջղով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Շիրակի (Ցամաքասար, Կրաշեն գյուղերի շրջակայք, Ջաջուռի լեռնանցք), Երևանի (Երասխ գյուղի շրջակայք) և Մեղրու (Նռնաձոր գյուղի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտուց մինչև վերին լեռնային գոտի՝ ծովի մակերևույթից 600-2000 մ բարձրությունների վրա, լեռնային տափաստանում։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիս ամիսներին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է, որի տարածման շրջանի մակերեսը 20000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 2000 կմ²-ից պակաս։ Այն համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ։ Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ GITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում նույնպես ընդգրկված չէ։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։ Ստեղծվել է նոր ԲՀՊՏ Շիրակի լեռնաշղթայի վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Ամուսնական մատանիների հուշարձան**, քանդակ տեղադրված Ախթալայի բերդի տարածքում Ախթալայի վանքի հարևանությամբ։ Բացվել է 2010 թվականի սեպտեմբերի 19-ին։ Քանդակագործներն են Համլետ Մատինյանն ու Արմեն Վարդանյանը։

Քանդակը
-------

Ախթալայի հուշարձանի մատանիները հենված են իրար և զարդարված նռան տերևներով, իսկ մատանիները միավորում է կյանքի պտուղը՝ նուռը։
Ամուսնական մատանիների տակ՝ քարի վրա, պատկերված են երկու կարիճ և մեկ օձ։ Այն Քրիստոսի նոր խոսքի խորհուրդն է՝ տալիս եմ ձեզ իշխանություն՝ կոխելու օձերի և կարիճների գլուխը, ջախջախելու չարի գլուխը։

Ավանդություն
------------

Ավանդություն կա, որ Ախթալա է գալիս հայոց Արտաշես Ա արքան։ Պղնձագործության հնագույն քաղաքում, քուրայի մոտ մի ծեր վարպետ պղնձից մատանի է պատրաստում և նվիրում արքային, իսկ արքան իր ոսկյա մատանին է նվիրում վարպետին։

Կարճ ժամանակում ավանդույթ է դարձել ամուսնական մատանիների հուշարձանի միջով անցնելը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  2010 թվականի սեպտեմբերին տեղի կունենա Ամուսնական մատանիների հուշարձանի բացումը (Արմենպրես)
2. 1 2  «Ամուսնական մատանիների» հուշարձանը` միակը Եվրասիայում
3. 1 2  Քանդակի նկարագիրը Հայացք շաբաթաթերթում(չաշխատող հղում)
4. ↑  Հայաստանում առաջինն ու դեռևս անկրկնելին
**Անաշա** (թուրք.՝ Անահշա-Ալընգաշ, Դյոլոկ-կալե, Կոջա-կալե), ամրոց Լեռնային Կիլիկիայում, Պոզանդի գյուղաքաղաքից 5 կմ հարավ-արևելք, Հաճընդաղ լեռան վրա, Ցախուտ գետի և Գուգլակի լեռնանցքի միջև։ Կառուցված է եղել երեք կողմից անտառապատ գագաթի վրա, հավանաբար IX դարում, բյուզանդացիների կողմից։ Հետագայում եղել է Կիլիկիայի Հայկական թագավորության հզոր ամրոցներից մեկը։ XIX դարում կանգուն էին արևմտյան և հյուսիսային պարիսպներն իրենց աշտարակներով։ Ներկայումս ամրոցը կիսավեր է, պահպանվել են կենցաղային և բնակելի շինությունևերի հետքեր։ Ջուրն ամրոց է բերվել կավե փողրակներով։ Անաշայի ստորոտին եղել է բերդավանը, հետագայում՝ գյուղ, որտեղ մինչև Մեծ եղեռնը, թուրքերից բացի ապրում էին նաև հայեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 247 — 992 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 366)։*  |
Գնդաթին գնդակների հետ
սեղանի թենիսի գնդաթին գնդակների հետ
**Գնդաթի**, սպորտային սարքավորում, որն օգտագործվում է թենիսում (թենիսի գնդաթի), սկվոշում, բադմինտոնում, սեղանի թենիս և որոշ այլ ոչ շատ տարածված խաղերում։

Գնդաթին բաղկացած է բռնակից և հարվածող մակերևույթից։ Փոքր մակերեսով հարվածող մակերևույթը կարող է լինել ամբողջական, օրինակ սեղանի թենիսի գնդաթին, իսկ մեծ մակերեսի դեպքում աէրոդինամիկ դիմադրությունը փոքրացնելու համար օգտագործում են լարեր, ինչպես թենիսի գնդաթին։ Այս դեպքում լարերը ձգվում են օվալաձև եզերքին, որը կոչվում է գնդաթիի *գլխիկ*։

Առաջ գնդաթիները պատրաստվում էին փայտից, իսկ որպես լարեր օգտագործվում էին ընտանի կենդանիները աղիները և ջլերը։ Այսօր գնդաթիները պատրաստվում են սիտեթիկ նյութերից, ինչպիսին են Carbon Fiber և թեթև մետաղների հալույթները։ Լարերի պատրաստման համար օգտագործվում է նեյլոն կամ այլ սինտեթիկ նյութեր։ Գնդաթիների բռնակները փաթաթված են հատուկ կտորով, որը փոքրացում է գնդաթիի՝ մարզիկի ձեռքից սահելու հավանականությունը։

Սեղանի թենիսի (Պինգ-պոնգի) գնդաթիները պատրաստվում են ֆաներայից, երկու կողմից ծածկված հատուկ ռետինով։ Ռետինի և փայտի միջև շատ հաճախ տեղակայված է ծակոտկեն նյութի շերտ։ Ռետինի տարբեր տեսակներ թույլ են տալիս տարբեր կերպ կառավարել գնդակը։ Գնդաթիի մի կողմը կարմիր է մյուսը սև, որպեսզի մրցակիցները հեշտ տարբերեն, թե որ կողմով է խուղում իրենցից յուրաքանչյուրը։ Խաղից առաջ մարզիկին թույլատրում են ուսումնասիրել գնդաթի՝ հասկանալու համար, թե որ տեսակի ռետինը որ կողմում է ամրացված։ Եվ չնայած խառի արագությանը մարզիկները հասցնում են հետևել, թե մրցակիցը գնդաթիի որ կողմով է խաղում։
**Լյուդմիլա Նարիմանովի Սարգսյան** (մարտի 30, 1959(1959-03-30), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ՀՀ քաղաքական գործիչ։

Կրթություն
----------

1982 թվականին ավարտել է Երևանի Էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաների տեխնիկումը։ Տեխնիկ, մաթեմատիկոս-ծրագրավորող։ 2011 թվականին ընդունվել է Հյուսիսային համալսարանի ինֆորմատիկա և հաշվողական տեխնիկա (ծրագրավորում) ֆակուլտետ։

Գործունեություն
---------------

1977-1979 թթ. Երևանի Կ.Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտում աշխատել է լաբորանտ, 1984-1985 թթ. ԽՍՀՄ տեղական արդյունաբերության մինիստրության ԳԱՄ հաշվողական կենտրոնում՝ տեխնիկ, 1985-1995 թթ. առողջապահության նախարարության համակարգում՝ ճարտարագետ (Մ. Հերացու անվան բժշկական համալսարանի քիթ-կոկորդ-ականջ ամբիոնի ծրագիր)։ 1997-1999 թթ. եղել է «Արաբկիր» ՓԲԸ հաշվապահ։

2003 թ. Սոցիալ-դեմոկրատ հնչակյան կուսակցության անդամ է, 2004 թ.` ատենապետ։

2009 թ. ընտրվել է Երևանի ավագանու անդամ համամասնական ընտրակարգով «Հայ ազգային կոնգրես» կուսակցությունների դաշինքից, սակայն հրաժարվել է մանդատից։

2012 թ. մայիսի 6-ին ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել համամասնական ընտրակարգով «Հայ ազգային կոնգրես» կուսակցությունների դաշինքից։

2013 թվականից Վերակազմյալ Սոցիալ-դեմոկրատ հնչակյան կուսակցության ատենապետն է։

07.02.2013 - 08.09.2013 խմբակցության կողմից առաջադրվել է էթիկայի հարցերով ժամանակավոր հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։

2019թ. դարձել է Երևանի ավագանու «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության անդամ։

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Լյուդմիլա Սարգսյանի մասին ՀՀ Ազգային ժողովի կայքում


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի Ազգային ժողով |

 |
**Սքելլիգ** (անգլ.՝ Skellig), մանկական վեպ՝ գրված անգլիացի գրող Դևիդ Ալմոնդի կողմից և հրատարակված Հոդդեր հրատարակչության կողմից ((անգլ.)Hodder) 1998 թվականին։ Գիրքը հրատարակվելուց հետո լայն տարածում գտավ և սիրվեց ընթեևցողների կողմից։ *Delacorte Press* հրատարակությունը 1999 հրատարակեց այն առաջին անգամ։ «Սքելլիգ»֊ի հիման վրա նկարահանվել է ֆիլմ, բեմադրվել է ներկայացում, դարձել է օպերա։

Սյուժե
------

12֊ամյա Մայքլն իր ընտանիքի հետ հենց նոր է տեղափոխվել նոր բնակարան։ Նա և իր ծնողները նյարդային են։ Մայքլի հայրը վերանորոգում է բնակարանը, իսկ մայրը խնամում է նորածին աղջկան, ով վաղաժամ է ծնվել և ունի առողջական լուրջ խնդիրներ։ Երեխան հնարավոր է չապրի սրտի արատի պատճառով։ Երբ Մայքլը գնում է խորդանոց, այնտեղ հայտնաբերում է մի տարօրինակ թևավոր արարած՝ թաքնված խորդանոցի անպետք իրերի մեջ։ Մայքլը ենթադրում է, որ դա անտուն մարդ է և որոշում է խնամել նրան և սնուն տալ։ Այդ մարդը քմահաճ և արթրիտ ունի։ Այդ մարդը պատմում է, որ իր ուսերի սպիները հրեշտակի թևերի հետքերն են։

Միևնույն ժամանակ,Մայքլի դպրոցական ընկերներն ավելի ու ավելի քիչ են սկսում շփվել տղայի հետ։ Մայքլը հանդիպում է Մինա անունով մի աղջկա հետ, ով ապրում է իրենց հարևանությամբ։ Նրանք դառնում են մտերի ընկերներ։ Մինան Մայքլին սովորեցնում է տարբերակել թռչուններին, պատմում է անգլիացի գրող Ուիլյամ Բլեյքի մասին, ծանոթացնում է իր հրաշալի մայրիկի հետ։ Մինան շատ ակտիվ մասնակցություն է ունենում նաև տարօրինակ արարածի փրկության հարցում։

Վեպն այն մասին է, որ բարությունը միշտ փոխհատուցվում է բարությամբ։ Որ իսկական ընկերները երբեք իրար չեն դավաճանում, և որ բոլոր երեխաները, ըստ էության, մի քիչ հրեշտակներ են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  
"Skellig" (first U.S. edition). Library of Congress Catalog Record. Retrieved 14 October 2012.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | OCLC |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ամուսնություն (այլ կիրառումներ)

**«Ամուսնություն»** (գերմ.՝ Die Hochzeit), գերմանացի կոմպոզիտոր Ռիխարդ Վագների անավարտ օպերան։ Վագները 19 տարեկանում ավարտելով լիբրետոն՝ սկսել է աշխատել երաժշտության վրա 1832 թվականի երկրորդ կեսին։ Քույրը՝ Ռոզալին, որն ընտանիքի հիմնական աջակիցն ու խորհրդատուն էր, ընտրված թեմային բացասական գնահատական է տվել և գարշանք արտահայտել։ Վագները, չշարունակելով աշխատանքը, այրել է օպերայի լիբրետոն։

«Ամուսնություն» անավարտ օպերայից պահպանվել է միայն 3 հատված։

Սյուժե
------

Ինչքանով որ հայտնի է, լիբրետոն կապված է երիտասարդ կնոջ՝ Ադայի, Արինդալի հետ պարտադրված ամուսնության պատմության հետ։ Սա քաղաքական ամուսնություն էր, առանց սիրո որևէ նշույլի։ Հարսանիքի նախորդ գիշերը Ադայի սիրեցյալը՝ Կադոլտը, այցելում է նրան այն հույսով, որ կտեսնի ու վերջին գիշերը կլինի սիրելիի հետ։ Ադան, ցանկանալով պաշտպանել պատիվը, չի ընդունում նրա փաղաքշանքները, և այդ ընթացքում հարվածում է Կադոլտին, որն ընկնում է պատշգամբից և մահանում։ Վիշտն ու սերը այնքան մեծ են լինում Ադայի, որ Կադոլտի թաղման ժամանակ պառկում է սիրելիի մարմնի կողքին և մահանում։

Ուսումնասիրություն
------------------

Պահպանված հատվածների (*Ներածություն*, *Երգչախումբ*, *Սեպտետ*) միակ տպագիր տարբերակի հրատարակումը Մայքլ Բելլինգինն է (1866–1925 թվականներ)։ «Ամուսնություն» օպերան շատ քիչ երաժշտական ուսումնասիրությունների ու հետազոտությունների է ենթարկվել։ «Ադա» և «Արինդալ» անունները Վագները գլխավոր կերպարների համար հետագայում օգտագործել է նաև իր առաջին ավարտուն՝ «Փերիներ» օպերայում (1833)։ Հաշվի առնելով այս երկու օպերաների բովանդակային և տեքստային մի շարք ընդհանրությունները՝ հավանական է, որ անավարտ օպերան կամ հատվածներ տեղ են գտել մյուսում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Entry for "Wagner, Richard" The Concise Oxford Dictionary of Opera. John Warrack and Ewan West. Oxford University Press, 1996. Oxford Reference Online. Oxford University Press.
2. ↑  Wagner (1912).


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ռիխարդ Վագների ստեղծագործությունները |
| --- |
|  |
| Վաղ շրջանի ստեղծագործությունները | Սիմֆոնիա • Լեհաստան • Ամուսնություն • Փերիներ • Սիրո արգելքը • Ռիենցի • Ֆաուստ |
|  |
| Հասուն շրջանի ստեղծագործությունները | Թռչող հոլանդացի • Տանհոյզեր • Լոհենգրին |
|  |
| Ուշ շրջանի ստեղծագործությունները | Տրիստան և Իզոլդա • Նյուրնբերգի մայսթերզինգերները • Նիբելունգի մատանին (Հռենոսի ոսկին, Վալկիրիա, Զիգֆրիդ , Աստվածների մայրամուտը) • Պարսիֆալ |

 |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | International Music Score Library Project |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 14791687k · GND: 4828424-5 · LCCN: no2004022683 · VIAF: 184534207 · WorldCat VIAF: 184534207 |

 |