recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **՞**Պորչինսկու ժայռային մողես |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
|
| Կարգ | Թեփուկավորներ |
| Ենթակարգ | Մողեսներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Darevskia porschinskii

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Պորչինսկու ժայռային մողես** (լատին․՝ Darevskia porschinskii), Քուռի ժայռային մողես, Պորչինսկու դարեվսկիա, Քուռի գարեվսկիա, իսկական մողեսների ընտանիքի Դարևսկիա ցեղի տեսակ։ ՀՀ-ում հանդիպում է Տավուշի և Լոռու մարզերում։ Բնակվում է ժայռային և խիստ քարքարոտ վայրերում, շինությունների պատերի ճեղքերում, թփուտային, նոսրանտառային, անտառային ու տափաստանային բուսականությամբ ցածրադիր վայրերում։

Արտաքին տեսք
------------

Բարեկազմ, տափակ մարմնով փոքր մողես է. երկարությունը տարիքի հետ փոխվում է (2,5-6,7 սմ), պոչը գրեթե կրկնակի երկար է, ինքնահատվող։ Գլուխը տափակ է՝ ծածկված խոշոր վահանիկներով։ Մեջքային մակերեսը ծածկված է միանման, մանր, ոսպանման թեփուկներով, կողմնային մակերեսի թեփուկներն ավելի խոշոր են։

Մեջք
----

Մեջքի գունավորումը խայտաբղետ է. գերիշխում են գորշ, ձիթապտղագույն ու շագանակագույն երանգները։ Մեջքի երկայնքով ձգվում է սև, տձև, երկայնակի ձգված բծերից բաղկացած, գրեթե ողջ մեջքով տարածված լայն նախշ, որը կարող է աննկատ դառնալ մարմնի հետևի հատվածում։ Կողմնային գրեթե սև զոլերը ձևավորված են միաձուլված օղանման խալերից, որոնցից 1-4 երկայնակի շարքերն ունեն բաց գույնի սպիտակավուն կենտրոնական խալ և մուգ, գրեթե սև եզրագիծ։ Վերևի շարքի խալերի եզրագիծը կտրտված է, ինչը կողմնային գոլերի վերին եզրին տալիս է ատամնաձև տեսք։ Եզրային շարքի սպիտակ գծերը միավորվելով ձևավորում են սպիտակ երկայնակի գիծ։

Կողմնային գիծ
-------------

Կողմնային գծի կրծքային հատվածում կան կապույտ խալեր։ Որովայնային մակերեսը ծածկված է 6 երկայնակի շարքեր ձևավորող խոշոր ու լայն վահանիկներով։ Զուգավորման շրջանում արուների վահանիկներն ունենում են վառ դեղին գունավորում, իսկ եզրայինները կրում են վառ կապույտ խալեր։

Հատկություններ
--------------

Կարող է հանդիպել համտեղ հայկական, Դալի, Ռոստոմբեկովի ու Ռադդեի ժայռային մողեսների հետ, որոնցից տարբերվում է գունավորմամբ և թեփուկավորման առանձնա¬ հատկություններով։

Սնունդ
------

Սնվում է մանր հոդվածոտանիներով և փափկամարմիններով, նաև մանր մողեսներով։ Առանձնասեռ է. զուգավորումը տեղի է ունենում մայիս-հունիսին։ Հունիսի վերջ-հուլիսի սկզբին էգը դնում է 2-5 ձու (12 x 6 մմ)։ Ձագերը ծնվում են օգոստոսի կեսերից սեպտեմբերի սկիզբը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |
|  |
| --- |
| **Ռեհան** |
| ՌեհանՌեհան |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Խուլեղինջազգիներ (Lamiaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Կատվադաղձայիններ (Nepetoideae) |
| **Ցեղ** | Ռեհան *(Ocimum)* |
| **Տեսակ** | **Ռեհան** *(O. basilicum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Ocimum basilicum***L. 1753 |

**Ռեհան բուրավետ** (լատին․՝ Ocimum basilicum), բուրավետ կամ քաղցր բազիլ, Lamiaceae կամ դաղձազգիների ընտանիքի ազգին պատկանող խոհանոցային համեմունք և դեղաբույս։ Կոչվում է նաև մեծ բազիլ կամ Սուրբ Հովսեփի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Արմատը ճյուղակալվում է, գտնվում է մակերևույթին։

Ցողունն ուղղաձիգ է, քառանիստ, ուժեղ ճյուղավորված, բարձրությունը՝ 50—70 սմ, լավ տերևակալված։

Տերևները՝ կարճացողուն, երկարավուն–ձվաձև, նոսրատամնավոր։ Ցողունը, տերևնեև և գավաթիկները խավոտ են։

Ծաղիկները՝ երկշուրթ, սպիտակ, գունատ–վարդագույն, երբեմն՝ մանուշակագույն։

Պտուղը կազմված է չորս մուգ ընկուզիկներից, որոնք հասունացումից հետո անջատվում են միմյանցից։ 1000 սերմի զանգվածը՝ 0,5—0,8 գրամ։

Սերմերը պահպանում են ծլարձակման ընդունակությունը չորսից մինչև հինգ տարի շարունակ։

* Ռեհան կամ քաղցր բազիլ․ ծաղկող ճյուղըՌեհան կամ քաղցր բազիլ․ ծաղկող ճյուղը
* Ռեհանի ծաղիկներըՌեհանի ծաղիկները
* Ռեհանի սերմերՌեհանի սերմեր

Տարածվածություն
---------------

Վայրի վիճակում աճում է Իրանում, Հնդկաստանում, Չինաստանում, Հայաստանում և մի շարք այլ երկրներում։ Վայրենացած վիճակում հանդիպում է Ասիայի հարավում, Աֆրիկայում, Ամերիկայի արևադարձային գոտում, Ռուսաստանում, Միջին Ասիայում և Կովկասում։ Ըստ որոշ տեղեկությունների, իբր, հայրենիքը Աֆրիկան է.

Ռեհանը Եվրոպա են տարել Ալեքսանդր Մակեդոնացու Ասիական արշավանքներից վերադարձած հույն զինվորները։

Միայն քսաներկու դար հետո՝ XVIII դարում այդ բույսը հայտնվել է նաև Ռուսաստանում և առաջին հերթին օգտագործվել որպես դեղաբույս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ըստ GRIN կայքի տեղեկությունների (տե՛ս բույսի քարտը)
2. 1 2  {{«Ամեն ինչ մեր մարգերի դեղաբույսերի մասին»։ Ռուսերեն՝ «Всё о лекарственных растениях на ваших грядках»։ Սանկտ Պետերբուրգ, 2010, СПб. 2010․ Ս․ Ռադելովայի խմբագրությամբ։ Под ред. Раделова С. Ю.։ Հրատարակիչ՝ издательство ООО «СЗКЭО»


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4196840-2 · LCCN: sh85012089 |

 |
**Պոսիբիլականներ** (ֆր.՝ *Possibilistes*), երբեմն նաև՝ **բրուսիստականներ** (ֆր.՝ *Broussistes*) ֆրանսիական սոցիալիստական շարժման ֆրակցիա 1880-ական թվականների ավարտին 1900-ական թվականների սկզբին։ Պոսիբիլականների կողմ էին «մունիցիպալ սոցիալիզմի» (ռեֆորմիստական սոցիալիզմի ուղղություններից) գաղափարներին։ Սկզբնապես պոսիբիլականները կազմել են բանվորական կուսակցության (հիմնադված 1879 թվականին) ռեֆորմիստական թևը։

Պայքարել են հեղափոխական մարքսիզմի դեմ, հակված են եղել «հնարավորությունների քաղաքականությանը» (*«La politique des possibilites»*, այստեղից էլ անվանումը)։ 1882 թվականին բանվորական կուսակցությունը պառակտվեց, սահմանազատվեցին պոսիբիլականները, գեդիտոները, և պոսիբիլականների կուսակցությունը սկսեց կոչվել *սոցիալիստա-հեղափոխականների բանվորական կուսակցություն*, 1883 թ. թվականին ֆրանսիական աշխատավոր-սոցիալիստների ֆեդերացիա։

1880-ական թվականների պոսիբիլականները փորձեցին իրենց ձեռքը շարժման ղեկավարությունը։ Այնուամենայնիվ, սոցիալիստական կազմակերպություններից շատերը չաջակցեցին պոսիբիլականներին։ 1889 թվականին Փարիզում կայացավ զուգահեռ երկու կոնգրես՝ մարքսիստների միջազգային սոցիալիստական կոնգրեսը (սկզբնավորել է 2-րդ Ինտերնացիոնալը) և մեկուսացված պոսիբիլականների կոնգրեսը։ 20-րդ դարի սկզբին Պոսիբիլականները մտան ֆրանսիական սոցիալիստական կուսակցության մեջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 382)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · Universalis |

 |
**Սուրբ Նիկողայոս տաճար** (ռուս.՝ Свято-Никольский храм), ուղղափառ տաճար Ռուսաստանի Դաշնության  Ռոստովի մարզիՑիմլյանսկ քաղաքում։ Կազմում է Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու Վոլգոդոնսկի թեմի Վոլգոդոնսկի գործակալության Նիկողայոսի ծուխը։

Պատմություն
-----------

Ժամանակակից Սուրբ Նիկողայոս տաճարի նախորդը` Ցիմլյանսկայա ստանիցայի Սուրբ Նիկողայոս տաճարը, 1875-1876 թվականներ։ Լուսանկարը` Իվան Վասիլևիչ Բոլդիրևի ժառանգությունից
1715 թվականին Ցինլյանսկայա ստանիցայում կառուցվել է Սուրբ Նիկողայոս փայտե եկեղեցի, որը վերակառուցվել է 1763 թվականին։ 1839 թվականին հին եկեղեցու տեղում կառուցվել է քարե եռախորան տաճար, որը նույնպես նվիրված էր Նիկողայոս Հրաշագործին։ Ցիմլյանսկի ջրամբարի հունի հեղեղման մեկնարկի և Ցիմլյանսկայա ստանիցայի` ժամանակակից Ցիմլյանսկ քաղաքի տեղը վերաբնակեցնելու ավարտին տաճարը պայթեցվել է։

1992 թվականին Նիկողայոսի ծխի համայնքին տաճարի շենք կառուցելու նպատակով հատկացվել է 0,4 հա մակերեսով հողամաս քաղաքի կենտրոնում` Մոսկովյան, Կրուպսկակայի և Մայակովսկու փողոցների հատման վայրում։ 1994 թվականին ապագա տաճարի տեղում տեղադրվել է հուշախաչ։ 1995 թվականի հուլիսի 19-ին Ռոստովի և Նովոչերկասկի մետրոպոլիտ Վլադիմիրը (Կոտլյարով) օրհնել է Սուրբ Նիկողայոս տաճարի շինարարության սկիզբը։ Շինարարական աշխատանքները սկսվել են 1996 թվականին։ 2000 թվականի սկզբին կառուցվել են տաճարի թաղերը, նույն տարվա սեպտեմբերին` սկսվել է տանիքի շինարարությունը։

Տաճարի օծումը տեղի է ունեցել Նիկողայոս Հրաշագործի աթոռի տոնի օրը` 2000 թվականի դեկտեմբերի 19-ին։

2001-2005 թվականներին ծխի տարածքում իրականացվել է կղերականության տան (որը ներառում է նաև կիրակնօրյա դպրոցը) և ի պատիվ Ռուսական ցարական տանջակիր սրբերի ջրօրհնեքի մատուռի շինարարությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  История Никольского прихода на сайте епархии
**Եգիպտոսի կազմավորումն ու վերելքը**
Ալեքսանդր Մակեդոնացու կայսրության բաժանման հետևանքով ձևավորված հելլենիստական պետություններից մեկը Եգիպտոսն էր։ Եգիպտոսը և նրա բնակչությունը հույներին ու մակեդոնացիներին անծանոթ չէին։ Դեռևս մ.թ․ա. V դարի կեսերին Հերոդոտոսը այցելել էր այս երկիրը։ Նրանից հետո մեծ թվով հույներ սկսեցին գալ Նեղոսի հովիտ՝ այստեղ առևտրով զբաղվելու համար։ Չնայած այս ամենին՝ Եգիպտոսը օտարերկրացիների համար շարունակում էր մնալ որպես հեքիաթային երկիր և ընդհուպ մինչև Ալեքսանսդր Մակեդոնացու արշավանքները հույների տեսադաշտից դուրս էր գտնվում։ Ալեքսանդրի օրոք այստեղ տեղակայվեց մակեդոնական կայազոր, որի սպաներն ու զինվորները շուտով սկսեցին ընտելանալ տեղանքին, չնայած որ նրանց շրջապատող աշխարհը շատ տարօրինակ տպավորություն էր թողնում։ Մինչ այդ հույներն ու մակեդոնացիները գաղափար անգամ չունեին անապատի լայնատարած շրջանների մասին։ Նրանց աչքին նույնիսկ Նեղոսն էր հրաշքների հրաշք հանդիսանում։ Եգիպտոսի հին մայրաքաղաք Մեմֆիսից ոչ հեռու՝ անապատ գնացող ճանապարհի վրա վեր էին խոյանում վիթխարի բուրգերը, որոնք կառուցել էին Քեոփս, Քեփրեն և Միկերին փարավոնները։ Այդ ամենից զատ այստեղ կային տեղական աստվածությունների անհամար տաճարներ, որոնցից շատերը վեր էին ածվել իսկական տաճարային քաղաքների։ Դրա վառ օրինակն էր Վերին Եգիպտոսում գտնվող Թեբե քաղաքը։ Այդ տաճարներում կային մեծ թվով քրմեր, որոնք հիմնականում օժտված էին մեծ արտոնություններով։ Ալեքսանդրը նրանց անձեռնմխելի թողեց, քանի որ նրան հարկավոր էր ամենազոր եգիպտական քրմության հովանավորությունը։ Հույների ու մակեդոնացիների համար տարօրինակ էր նաև Նեղոսի հովտի բուսական և կենդանական աշխարհը։ Այն կենդանիները, որոնց վրա Հունաստանում ոչ մի ուշադրություն չէին դարձնում, այստեղ սուրբ էին համարվում, օրինակ՝ կատուները։ Ճիշտ նույն ձևով երկրի նոր տերերին օտար էին նաև նրա հին բնակիչները՝ եգիպտացիները։ Նրանք առաջացել էին սեմիտական և քամիտական տարրերի միախառնումից, սակայն երկար համատեղ ապրելուց հետո Նեղոսի հովտում եգիպտացիները ձևավորվեցին որպես յուրօրինակ և ամբողջական ազգ, որն իր արտաքին տեսքով և հոգևոր պատկերացումներով առանձնանում էր և՛ ասիական բեդվիններից, և՛ Լևանտի բնակիչներից։ Եգիպտական սահմաններից հարավ գտնվող նեգրոիդ ժողովուրդների հետ միայն աննշան կապ էր պահպանվում։

Նրանց լեզուն՝ եգիպտերենը, լուրջ խոչընդոտ էր ներկայացնում եգիպտացիներին օտարերկրացիների հետ շփման համար։ Ի վերջո, այս երկրում կային էլի հույներ՝ Նավկրատիս քաղաքի բնակիչները, որոնք մի քանի հարյուրամյակների ընթացքում արդեն սովորել էին գործ ունենալ եգիպտացիների հետ։ Հարկ կար նաև հաշվի նստել եգիպտական ամենազոր քրմության հետ, որը հողային մեծ տիրույթների էր տնօրինում։ Դեռևս պարսկական արքաները փորձել էին քրմությանը պետական կառավարմանը ենթարկել և Պտղոմեոսն էլ շարունակեց այդ գործը։ 
Նեղոսի հովտում բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր գյուղատնտեսությամբ, հատկապես ցորենազգիների մշակությամբ։ Ցորենը և գարին կազմում էին երկրից արտահանվող ապրանքների հիմնական մասը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Бенгстон Г. Правители эпохи эллинизма. М. 1982, ст. 38
**Ռիմաս Կուրտինայտիս** (լիտ.՝ *Rimas Kurtinaitis*, մայիսի 15, 1960(1960-05-15), Կաունաս, Լիտվական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), լիտվացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլի մարզիչ, նախկին բասկետբոլիստ, ԽՍՀՄ և Լիտվայի բասկետբոլի ազգային հավաքականների անդամ։ Վերջին անգամ մարզչական գործունեությամբ է զբաղվել ռուսական «Խիմկի Մոսկվայի մարզ» ակումբում։

Կուրտինայտիսը խաղացել է հարձակվող պաշտպանի դիրքում` ունենալով 196 սմ հասակ։ Խաղացել է մի շարք այնպիսի առաջատար եվրոպական ակումբներում, ինչպիսիք են «ԲԿՄԱ»-ն, «Ռեալ Մադրիդը» և հայրենի «Ժալգիրիս Կաունասը»։

1997 թվականին Կուրտինայտիսն ընտրվում է Լիտվայի հանրապետության սպորտի նախարար։ 2003 թվականին Կուրտինայտիսի ծառայությունները ձեռք է բերում Ադրբեջանը` մարզելու իր ազգային հավաքականը։

Մարզել է մի շարք եվրոպական ակուբներ։ «Լետվուս Ռիտաս» լիտվական ակումբը նրա մարչական տարիների օրոք դառնում է Եվրագավաթի հաղթող (2009)։ Եվրագավաթի հաղթող է դառնում նաև «Խիմկին»` 2012 թվականին։

2012 թվականի հունիսի 21-ին Կուրտինայտիսն հռչակվում է Եվրագավաթի բոլոր ժամանակների լավագույն մարզիչ։

Կուրտինայտիսը որպես բասկետբոլիստ եղել է թերևս միակը, ով երբևէ հանդես չգալով NBA-ի և ոչ մի ակումբում, մասնակցել է 1989 թվականի «NBA-ի 3-միավորանոց նետումների խաղին»։ Բացի այդ եղել է առաջին եվրոպացին, ով խաղացել է Ավստրալիայի բասկետբոլի լիգայում («Թաունսվիլ Կրոկոդայլս», 1993)։

Կարիերայի ընթացքում հանդես է եկել Խորհրդային Միության և Լիտվայի բասկետբոլի ազգային հավաքականների կազմում։ Ընդ որում՝ ԽՍՀՄ-ի կազմում հաղթել է ոսկե մեդալ 1988 թ. Սեուլի օլիմպիական խաղերում, արծաթե մեդալ 1986 թ.-ի աշխարհի առաջնությունում (Իսպանիա), ոսկե և բրոնզե մեդալներ՝ համապատասխանաբար 1985 և 1989 թվականների Եվրոպայի առաջնություններում։ Իսկ արդեն Լիտվայի ազգային հավաքականի կազմում դարձել է բրոնզե մեդալակիր 1992 թ.-ի Բարսելոնայի և 1996 թ.-ի Ատլանտայի ամառային օլիմպիական խաղրում, ինչպես նաև Եվրոպայի փոխչեմպիոն 1995 թվականին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* ACB.com էջը Archived 2011-05-25 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Basketball-Reference.com (Եվրոպա) · Eurobasket.com (խաղացող) · Eurobasket.com (մարզիչ) · EuroLeague (մարզիչ) · RealGM · Մարզական Ռուսաստան · ՖԻԲԱ · Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Munzinger |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 2241154260423624480009 · WorldCat VIAF: 2241154260423624480009 |

 |
**Պալացցո Պիզանի Գրիտի** (իտալ.՝ Palazzo Pisani Gritti), պալատ իտալական Վենետիկ քաղաքում, տեղակայված է Մեծ ջրանցքի Սան Մարկո շրջանում՝ Սանտա Մարիա դելլա Սալյուտե եկեղեցու դիմաց։ Կառուցված է գոթական ոճով բնորոշ աղեղնավոր կամարներով։

Պատմություն
-----------

Պալատը կառուցվել է 14-րդ դարում և այդ ժամանակ ունեցել է երեք հարկ։ 16-րդ դարում ստեղծվել է երկրորդ ճակատը՝ հակառակ ջրանցքին, որի վրա տեղալակված էր Տրագետո հրապարակը (իտալ.՝ Campo del Traghetto)։ Ջրանցքի կողմի ճակատին ժամանակին գտնվում էին Ջորջոնեի որմնանկարները, որոնք ներկայումս կորած են։ 19-րդ դարի վերջին կառուցվել է լրացուցիչ հարկ։

Առաջին սեփականատերը Պիզանի ականավոր ընտանիքն էր, հետո պալատը վաճառվեկ է Գրիտի ընտանիքին, որի անդամներից մեկը Վենետիկի դոժն էր։ 19-րդ դարի վերջին Գրիտին նույնպես վաճառել է պալատը, և այստեղ բացվել է էլիտար հյուրանոց, որը մի քանի անգամ փոխել է սեփականատերերին, բայց գոյություն ունի նաև ներկայումս։

Տես նաև
-------

* Վենետիկի պալատներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Sel Guide: Палаццо Пизани Гритти
2. ↑  Отель The Gritti Palace в Венеции

Արտաքին հղումներ
----------------

* Marcello Brusegan. *La grande guida dei monumenti di Venezia*. Roma, Newton & Compton, 2005 ISBN 88-541-0475-2
* *Guida d'Italia – Venezia*. 3a ed. Milano, Touring Editore, 2007 ISBN 978-88-365-4347-2
**Սեբաստիայի հայկական տպագրություն**, Սեբաստիայում (այժմ՝ Սվազ, Թուրքիա) հայերեն գրքերի հրատարակման պատմություն։

Պատմություն
-----------

Սեբաստիայում առաջին տպարանը հիմնադրել է Անդրանիկ Վարդանյանը, որտեղ տպագրել է «Աղօթագիրք յորում պարունակին հոգեշարժ աղօթք...» (1875) գիրքը։ 1908 թվականին տպարան է հիմնադրել Ա. Վարդանյանի որդին՝ Հայկ Վարդանյանը (որևէ հրատարակություն հայտնի չէ)։ 1910-1912 թվականներին գործել է Կարապետ Պարսամյանի «Հողդար» տպարանը. տպագրել է Դ. Վարուժանի «Տրտունջք։ Եղիա Տէմիրճիպաշեանին» (1911), Հ. Բալուցյանի «Համառօտ տաղաչափութիւն» (1911), Ա. Տրդատյանի «Դողդոջ քնար» (1912) և այլ գրքեր։

1912 թվականին տպարանը տնօրինել է ՀՅԴ կուսակցության տեղեկատվական մարմինը։ 1913 թվականին Կ. Պարսամյանը հիմնադրել է «Կաբիրա» տպարանը, հրատարակել Հ. Սրապյանի «Ի՞նչ է էսփէրանթօն» (1913-1914), Տ. Բոլատյանի «Եօթնաղի քնար», Մ. Իսպիրյանի «Գրելու արուեստը», Ե. Վառեկյանի «Բառգրքոյկ հանքանուանց...» և «Բառգրքոյկ ստուգաբանական մայր բառերու...» (չորսն էլ՝ 1914), Ս. Պալեոզյանի «Հայ լեզուն անսխալ գրելու միջոցը» (1914՞) և այլ գրքեր։

Սեբաստիայում լույս են տեսել նաև «Ձայն Սեբաստացւոց» (1869), «Սեւ հողեր» (1870) խմորատիպ թերթերը, պետական «Սիվաս» (1876-1878, հայ. և օսմ.), գավառական, պատմական, գրական «Անդրանիկ» (1909–11), հասարակական-քաղաքական «Հող-Դար» (1910–14) շաբաթաթերթերը, Արամյան ազգային վարժարանի «Նշտրակ» (1910–13) խմորատիպ ամսաթերթը, «Կէտ» (1905–07) խմորատիպ երգիծաթերթը և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Երկրի պտույտը իր առանցքի շուրջը
Պատկերի պտույտը հարթության մեջ Օ կետի նկատմամաբ, ժամսլաքի հակառակ ուղղությամբ
**Պտույտ**, շարժման տեսակ, որի ժամանակ հարթության կամ տարածության գոնե մեկ կետը մնում է անշարժ։

Հարթության կամ տարածության պտույտը կոչվում է առաջին սեռի (սեփական) կամ երկրորդ սեռի (ոչ սեփական), եթե այն պահպանում է հարթության կամ տարածության ուղղորդվածությունը։ Հաճախ պտույտ ասելով հասկանում են հենց սեփական պտույտը։

Երկչափ պտույտի ժամանակ, կարելի է տալ ավելի համապատասխան սահմանում։ Հարթության պտույտ կոչվում է այն շարժումը, որի ժամանակ տրված կետից դուրս եկող ամեն մի ճառագայթ թեքվում է նույն ուղղությամբ, նույն անկյան չափով։

Կապված սահմանումներ
-------------------

Քառաչափ մարմնի պտույտ
Պտույտի ընթացքում անշարժ մնացող կետը կոչվում է պտտման կենտրոն, անշարժ ուղիղը՝ պտտման առանցք։

Ոչ սեփական պտույտ
-----------------

Ոչ սեփական պտույտը փոքր չի կարող լինել, իսկ սեփական պտույտը կարելի է ցանկացած չափով փոքրացնել։ Ոչ սեփական պտույտը իրենից ներկայացնում է որոշակի հայելային անդրադարձման կոմպոզիցիա։

Պտույտ հարթության մեջ
---------------------

Անալիտիկ երկրաչափությունում ուղղանկյուն դեկարտյան կոորդինատային հարթության մեջ պտույտը նկարագրվում է

{\displaystyle x'=x\cos \varphi -y\sin \varphi ,}
{\displaystyle y'=x\sin \varphi +y\cos \varphi ,}
որտեղ \varphi  — պտտման անկյունն է, իսկ պտտման կենտրոնը կոորդինատային կամակարգի կենտրոնն է։

Նույն պայմանների դեպքում ոչ սեփական պտույտը նկարագրվում է։

{\displaystyle x'=x\cos \varphi +y\sin \varphi ,}
{\displaystyle y'=x\sin \varphi -y\cos \varphi .}
### Մատրիցային ձև

Մատրիցային մոտեցման դեպքում {\displaystyle (x,y)}կետը գրում են վեկտորի տեսքով, և բազմապատկում են մատրիցին

{\displaystyle {\begin{bmatrix}x'\\y'\end{bmatrix}}={\begin{bmatrix}\cos \theta &-\sin \theta \\\sin \theta &\cos \theta \end{bmatrix}}{\begin{bmatrix}x\\y\end{bmatrix}}}.
{\displaystyle (x',y')} կետի կոորդինատներն են, որը ստացվել է {\displaystyle (x,y)}կետի պտույտից։

{\displaystyle {\begin{bmatrix}x\\y\end{bmatrix}}} և {\displaystyle {\begin{bmatrix}x'\\y'\end{bmatrix}}} վեկտորներըն ունեն նույն չափերը։

### Կոմպլեքսային ձև

Կետը կարելի է պտտել կոմպլեքս թվերի օգնությամբ։բԱյդ թվերի մեծամասնությունը իրենից ներկայացնում է հարթություն։բ{\displaystyle (x,y)}կետը իրենից ներկայացնում է {\displaystyle z=x+iy} տեսքի կոմպլեքս թիվը։

Կետի {\displaystyle \theta } անկյան տակ պտտելը կարելի է իրականացնել բազմապատկելով {\displaystyle e^{i\theta }}, օգտվելով Էյլերի թեորեմից։

{\displaystyle {\begin{aligned}e^{i\theta }z&=(\cos \theta +i\sin \theta )(x+iy)\\&=(x\cos \theta +iy\cos \theta +ix\sin \theta -y\sin \theta )\\&=(x\cos \theta -y\sin \theta )+i(x\sin \theta +y\cos \theta )\\&=x'+iy',\end{aligned}}}
որի հետևանքով ստացվում է նույն արդյունքը[1]

{\displaystyle {\begin{aligned}x'&=x\cos \theta -y\sin \theta \\y'&=x\sin \theta +y\cos \theta .\end{aligned}}}

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Lounesto 2001, p. 30.

Տես նաև
-------

* Պտտական շարժում
* Անկյունային արագություն
Ջոն Նոքս
**Պրեսբիտերականներ** (երիցականներ), կալվինականության հետևորդներ՝ առաջացած Շոտլանդիայում, 16-րդ դարում. կուսակցություն 17-րդ դարում՝ անգլիկան հեղափոխության շրջանում։

Հիմնադիրը Ժան Կալվինի աշակերտ Ջոն Նոքսն է։ Պրեսբիտերական եկեղեցին պետական եկեղեցի է դարձել Շոտլանդիայում (1592), Անգլիայում (1644)։ Որպես կուսակցություն՝ պրիսբետականները 17-րդ դարի 60-ական թվականների վերջին հեռացել են քաղաքական ասպարեզից։ Պրեսբետերականները Ինղեպենղենաների (կոնգրեգացիոնալիստներ) հետ միասին կազմել են պուրիտանության միմյանց թշնամի՝ չափավոր և արմատական խմբավորումները։

Պրիսբետականների բարձրագույն մարմինը պրեսբիտերիումն է, որն ունի օրենսդիր, գործադիր և դատական գործառույթներ։ Պրիսբիտերականները Մեծ Բրիտանիայում, Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկաների որոշ երկրներում և այլն։ Պրիսբիտերականները և Ռեֆորմականները 1875 թվականին ստեղծել են իրենց միավորումը։

Տես նաև
-------

* Անգլիական հեղափոխություն (1640-1660)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 425)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Լարուսի · Կրուգոսվետ · Catholic (1907—13) · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12003341k · GND: 4175644-7 · LCCN: sh85106398 · NDL: 00573667 · NKC: ph303235, ph188888, ph115882 |

 |
**Պուասոնի բաշխում** (Սիմեոն Պուասոնի անունով), ամբողջաթիվ արժեքներ ընդունող պատահական մեծությունների հավանականությունների կարևոր բաշխումներից։

Պուասոնի բաշխում ունեցող պատահական մեծությունը {\displaystyle X=k} k(1, 2, 3,․․․) ամբողջ արժեքները ընդունում է

{\displaystyle p(k)\equiv \mathbb {P} (Y=k)={\frac {\lambda ^{k}}{k!}}\,e^{-\lambda }},
հավանականությամբ ({\displaystyle \lambda }-ն դրական պարամետր է)։

Պուասոնի բաշխում ունեցող պատահական մեծության մաթեմատիկական սպասումը և դիսպերսիան {\displaystyle \lambda } է։ {\displaystyle \lambda \_{1}} և {\displaystyle \lambda \_{2}} պարամետրերով Պուասոնի բաշխում ունեցող {\displaystyle X\_{1}} և {\displaystyle X\_{2}} պատահական մեծությունների գումարը Պուասոնի բաշխումն է՝ {\displaystyle \lambda \_{1}+\lambda \_{2}} պարամետրով։

Տեսական-հավանականաին մոդելներում Պուասոնի բաշխումը օգտագործվում է և՛ որպես մոտարկող, և՛ որպես ճշգրիտ բաշխում։ 
Օրինակ, եթե ո անկախ փորձերում A1, A2,... An անկախ պատահույթները հանդես են գալիս միևնույն p փոքր հավանականությամբ, ապա այդ պատահույթների որևէ k հատի միաժամանակյա հանդես գալու հավանականությունը մոտավորապես pk(np) է։

Մասնավորաբար, այդ մոդելը լավ է նկարագրում ռադիոակտիվ տրոհման պրոցեսը և ֆիզիկական այլ պրոցեսներ։ Որպես ճշգրիտ բաշխում Պուասոնի բաշխում հանդես է գալիս պատահական պրոցեսների տեսության մեջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 454)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4253010-6 · LCCN: sh85103956 · LNB: 000327249 · Microsoft: 100906024 · NDL: 00569122 |

 |
**Սուրբ Ստեփանոս և Հռիփսիմե,** հայկական եկեղեցի Ադրբեջանի Լաչինի շրջանի Աշաղի-Ֆարաջան գյուղում։

1992-2020 թվականներին այն տարածքը, որտեղ գտնվում է եկեղեցին, վերահսկում էր չճանաչված ԼՂՀ-ն։

Պատմություն
-----------

Գտնվում է Հայաստանի պատմական Սյունիք նահանգում։

Եկեղեցին գտնվում է Հարար գյուղի արևելյան եզրին։ Հարար գյուղի մասին գրավոր վկայություններ կան 17-րդ դարից սկսած։ Գյուղը նշվում է այստեղ ստեղծված ձեռագրի հուշագրության մեջ, որտեղ խոսվում է Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցու մասին հենց որպես ձեռագրերի պատրաստման վայր։ Հաջորդ հիշատակումը վերաբերում է 19-րդ դարին։ Ըստ նրա՝ գյուղի բնակչության մեծամասնությունը հայեր էին։ Հայերը մեծապես տուժել են 1905 թվականի հայ-թաթարական ընդհարումների ժամանակ, ինչպես նաև 1918 թվականին։ 1930-ական թվականներին գյուղում այլևս հայեր չեն մնացել և այնտեղ հաստատվել են թրքացած քրդեր։ Եկեղեցին կառուցվել է 16-17-րդ դարերում, 1841 թվականի փաստաթղթերում և հետագայում հիշատակվում է որպես Սուրբ Հռիփսիմե։

Ճարտարապետություն
-----------------

Պահպանվել է միայն հարավային պատը և մասամբ արևմտյան, երևում է աբսիդային մասը։ Ըստ հատակագծի՝ եկեղեցին միանավ է, թաղածածկ, միակ մուտքը եղել է հարավային կողմից։ Ավանդատները բացակայում էին։ Մուտքի վերևում, որպես տիմպան, կառուցվել է խաչերով տապանաքար։ Մուտքի մոտ տեղադրված է խաչքար, որի վրա հազիվ են երևում հայերեն արձանագրության հետքերը՝

«...այս խաչքարը դրեց իմ մոր միջնորդության մեջ...» 

Եկեղեցու բազմաթիվ քարեր, ինչպես նաև գյուղական հայկական գերեզմանոցի տապանաքարերի մեծ մասը խորհրդային շրջանում օգտագործվել են տարբեր շենքերի կառուցման ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Е. Г. Пчелина.* Армянские памятники на территории Азербайджанской ССР // *Труды Отдела Востока*. —Л. 1940. — Т. 3. — С. 253.
2. ↑   name="Annegret Plontke-Lüning"/>
3. ↑  Encyclopaedia iranica // ARMENIA AND IRAN vi. Armeno-Iranian relations in the Islamic period
*Բնօրինակ տեքստ* (անգլ.)  

*In accordance with this, in Armenia the Perso-Ottoman boundary began from the mountains of Javaxkʿ, and passing along the Axuryan river, the range of the Armenian mountains, the western slopes of Mt Ararat and along the Vaspurakan mountains joined the Zagros mountains. The Safavid state included within its boundaries the totality of the **historic Armenian provinces** of Siwnikʿ, Arcʿax, Utikʿ, Pʿaytakaran, and Persarmenia and also the eastern countries of Ararat, Gugarkʿ, and Vaspurakan.*
**Ռիչարդ Մ. Միլս կրտսեր** (անգլ.՝  Richard M. Mills, Jr. փետրվարի 23, 1959(1959-02-23), Լուիզիանա, ԱՄՆ), դիվանագիտական կադրային ծառայող, Լիբանանում ԱՄՆ փոխդեսպան 2012-2014 թթ, Հայաստանում ԱՄՆ դեսպան 2015 թ։

Վաղ կյանքը և կրթություն
-----------------------

Ռիչարդ Մ. Միլս կրտսերը ծնվել է Լուիզիանա նահանգում և մեծացել է Միչիգանում։ Սովորել է Ջորջթաունի համալսարանում, Թեքսասի համալսարանում, Պաշտպանության ազգային համալսարանում։ Ունի բակալավրի, իրավագիտության դոկտորի, Ազգային անվտանգության ռազմավարության մագիստրոսի գիտական կոչում։

Կարիերա
-------

1996-1998 թվականներին զբաղեցրել է ԱՄՆ-ի պետքարտուղարության գործադիր քարտուղարության ճյուղային վարչության տնօրենի պաշտոնը։ 1999-2001 թվականներին տնտեսագիտական հարցերով խորհրդատու է աշխատել Դուբլինի (Իռլանդիա) ԱՄՆ դեսպանությունում
: 2001-2003 թվականներին քաղաքական հարցերով պատասխանատու է եղել Միավորված ազգերի կազմակերպության ԱՄՆ առաքելությունում։ 2003 թվականին Իսլամաբադի (Պակիստան) ԱՄՆ դեսպանությունում նշանակվել է քաղաքական խորհրդատուի տեղակալ։ 2005-2006 թվականներին Ռիադի (Սաուդյան Արաբիա) ԱՄՆ դեսպանությունում աշխատել է էներգետիկ հարցերով կցորդ և միաժամանակ տնտեսագիտական հարցերով խորհրդատուի պաշտոնակատար։ Ռիչարդ Մ. Միլս կրտսերը Լոնդոնի (Միացյալ Թագավորություն) ԱՄՆ դեսպանությունում քաղաքական հարցերով խորհրդատու աշխատել է 2006-2009 թվականներին։ Դրանից հետո մեկ տարի ժողովրդավարության հարցերով ավագ խորհրդատու է աշխատել Բաղդադի (Իրաք) ԱՄՆ դեսպանությունում։ 2010-2012 թվականներին Վալետայի (Մալթա) ԱՄՆ դեսպանությունում աշխատել է փոխդեսպան և գործերի ժամանակավոր հավատարմատար։ 2012-2014 թվականներին եղել է Բեյրութի (Լիբանան) ԱՄՆ փոխդեսպանը։ 2015 թվականի փետրվարին Ռիչարդ Մ. Միլս կրտսերը նշանակվել է Հայաստանում Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների արտակարգ և լիազոր դեսպան։ Երդմնակալության արարողությունը տեղի է ունեցել փետրվարի 6-ին Վաշինգտոնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   — 2014.
2. ↑
3. ↑  U.S. Ambassador to Armenia Term of Appointment: 02/23/2015 to present
4. ↑  Mills, Jr. Richard M. - Republic of Armenia - July 2014
5. ↑  Obama Nominates Richard Mills for Ambassadorship to Armenia
6. ↑  ԱՄՆ դեսպան․ Հայաստանի մասով մեր քաղաքականության նպատակը հստակ է

Աղբյուրներ
----------

* Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանատան պաշտոնական կայք

Տես նաև
-------

* ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպանը խոսում է հայերեն
**Պանամական գրականություն**։ Պանամայի ժողովրդի իսպանալեզու գրականությունը մինչև 19-րդ դարի կեսերն ընթացել է կոլումբիական գրականության հունով։ Այնուհետև սկզբնավորվել է ազգային գրականությունը։ Առաջին ռոմանտիկ բանաստեղծներն են Խիլ Կոլունխեն (1837-1899), Տոմաս Մարտին Ֆյոյեն (1834-1862), Խոսե Մարիա Ալեմանը (1830-1887)։ Մոդեռնիզմի ներկայացուցիչներ Դարիո էռերան (1870-1914), Գիլերմո Անդրևեն (1879-1940), Լեոն Անտոնիո Սոտոն (1874-1902) և ուրիշներ, ինչպես նաև նրանց անմիջական շարունակողները, որոնք, այսպես կոչված, «հանրապետության առաջին սերնդից» էին (Ռոդրիգո Միրո, 1883-1940 թվականներ և ուրիշներ), մասնակցել են քաղաքական պայքարին, նպաստել ազգային մշակույթի զարգացմանը։ Նրանք շատ բանով հետևել են ֆրանսիական սիմվոլիստներին ու «պառնասականներին»։ Գասպար Օկտավիո էռնանդեսը (1893-1918) և ուրիշներ դիմել են սոցիալական անհավասարության թեմաներին։ Մեքսիկայի հեղափոխությունը (1910-1917) և Առաջին համաշխարհային պատերազմը նպաստել են գրական մտավորականության սահմանազատմանը։ Բանաստեղծներ Ռոխելիո Սինանը (1904-1994), Ռոկե Խավիեր Լաուրենցան (1910-1984) և ուրիշներ իրենց հռչակեցին *«ավանգարդիզմի»* կողմնակից և ընթացան ֆորմալիզմի ճանապարհով։ Դեմետրիո Կորսիի (1899-1957), Դարիո էռերա Մնիլյանոյի (1902-1950) և այլոց բանաստեղծություններում գլխավորը սոցիալական սուր բախումներն են։ Քաղաքի ու գյուղի կենցաղը ռեալիստորեն է պատկերված Գոնսալո Ֆերնանդես դե Օվյեդո ի Վալդեսի (1902-1959), Ուերտայի, Մարիո Ավգուստո Ռոդրիգեսի (1919-2009), Խուլիո Բատիստա Սոսայի (1910-1956) և ուրիշների արձակում։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո շատ գրողներ հանդես եկան սոցիալական անարդարության դեմ պայքարելու կոչով Սեզար Կանդանեդոյի (1906–1993), Ռենատո Օսորեսի (1910–2001), Մ․ Ռիերայի, Խոակին Բելենիոյի (ծնվել է 1922 թվականին) վեպերը, Պեդրո Ռիվերայի (ծ․ 1939) պատմվածքներն ու բանաստեղծությունները, Խոսե Ֆրանկոյի (ծ․ 1911), Ալվարո Մենենդես Ֆրանկոյի (ծ․ 1933) բանաստեղծությունները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 115)։*  |
Պտղոմեոսը իր քրոջ և միաժամանակ կնոջ՝ Արսինոեի հետ
**Պտղոմեոս II Եղբայրասեր** (հունարեն` Πτολεμαῖος Φιλάδελφος *Պտոլեմայոս Փիլադելփոս*, մ. թ. ա. 308, Կոս (կղզի), Կոս, Հարավային Եգեյան կղզիներ, Հունաստան - մ. թ. ա. 246, Ալեքսանդրիա), հելլենիստական Եգիպտոսի արքա մ.թ.ա. 283-246 թթ.:

Պտղոմեոս I Սոտերի որդին։ 

Հռչակվել էր որպես գիտությունների և արվեստների սիրող և հովանավորող։ Նրա օրոք է հիմնադրվել Ալեքսանդրիայի գրադարանը։ Հիշատակվում է հայ պատմիչների երկերում։ Մովսես Խորենացին նրա մասին ասում է, որ նա «հարկավոր համարեց բոլոր ազգերի մատյաններն ու վեպերը հունարեն թարգմանելու»։

Ծագում
------

Հին եգիպտական արվեստի ավանդական կանոններով արված Պտղոմեոս II-ի գրանիտե կիսանդրին։
Պտղոմեոս II-ի հայրը եղել է Պտղոմեոսների հարստության հիմնադիր Պտղոմեոս I Սոտերը, մայրը՝ Բերենիկեն։ Նա հոր կրտսեր որդին էր և ունեցել է երկու կիսահարազատ եղբայր՝ Պտղոմեոս Կարավնոս և Մելեագրոս անուններով, վերջինս եղել է Մակեդոնիայի արքա։ Նրանք երկուսով սպանվել են մ.թ.ա. 3-րդ դարում գալլերի Բալկաններ ներխուժելու ժամանակ։ Պտղոմեոսն սկզբում ամուսնացած է եղել Թրակիայի թագավոր Լիսիմաքոսի դուստր Արսինոեի հետ, ով նրա օրինական երեք երեխաների մայրն էր։   

Նրանք էին՝

* Պտղոմեոս III Էվերգետես
* Լիսիմաքոս
* Բերենիկե Փերնոփերոս, ով ամուսնացավ Ասորիքի սելևկանների թագավոր Անտիոքոս II Թեոսի հետ։

Արսինոեյից բաժանվելուց հետո ամուսնացել է իր հարազատ քույր Արսինոե II-ի հետ, ումից երեխաներ չի ունեցել։

Գիտությունների և արվեստի հովանավորումը
--------------------------------------

Պտղոմեոս II-ի կառավարման տարիների հետ է կապված Ալեքսանդրիայի մուսեյոնի զարգացումը և գրադարանի հիմնադրումը, որոնց համար նա հատկացնում էր հսկայական գումարներ։ Անձամբ մեծ հետաքրքրություն ցուցաբերելով գրադարանի գրքային ֆոնդի վրա, Պտղոմեոս II-ը իր թագավորության սկզբում եղած 200 հազար գրքերի քանակը հասցրեց կես միլիոնի։ Իր հետ ազգակցական կապեր ունեցող թագավորներին նա անձամբ էր նամակներ գրում, որպեսզի նրանք ուղարկեն իրենց ունեցած պատմաբանների, բանաստեղծների, բժիշկների ստեղծագործությունները։ Նրա հանձնարարությամբ կազմվեց նշանավոր «Կալիմաքոսի աղյուսակը»՝ գրադարանում պահվող գրքերի ցանկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Union List of Artist Names — 2014.
2. ↑  Մովսես Խորենացի, Հայոց պատմություն, I, Բ
3. ↑  «Pharaohs of Ancient Egypt»։ Ancient Egypt Online։ Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 22


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10165216 · BNF: 14609856r · CiNii: DA14579770 · GND: 11879356X · ISNI: 0000000078579172, 0000000123765100 · LCCN: n83032385 · NLP: a0000002408189 · NSK: 000069539 · NTA: 070980950 · NUKAT: n2009152194 · LIBRIS: 325200 · SUDOC: 075218011 · VIAF: 42634080, 424144647710568380098, 297984495, 170159474191027661911, 264160307254157740544, 285701532, 173750083 · ULAN: 500356587 · WorldCat VIAF: 42634080, 424144647710568380098, 297984495, 170159474191027661911, 264160307254157740544, 285701532, 173750083 |

 |

 |
**Սուրեն Հայրապետի Հախնազարյան** (նոյեմբերի 13, 1949(1949-11-13)), հայ ջութակահար, ՀՀ վաստակավոր արտիստ (2019)։ Կոմիտասի անվան պետական լարային քառյակի ջութակահար (1984)։

Թավջութակահար Նարեկ Հախնազարյանի հայրը։

Կենսագրություն
--------------

Սուրեն Հախնազարյանը ծնվել է 1949 թվականին Երևանում։ 1972 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան, 1974 թվականին՝ Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիայի ասպիրանտուրան։ 1956 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ հեռուստառադիոյի ջութակահարների անսամբլի կազմում։ 1984 թվականիցԿոմիտասի անվան պետական լարային քառյակի ջութակահարն է։ 1985 թվականից դասավանդում է Երևանի կոնսերվատորիայում (2003 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Հանդես է գալիս որպես մենակատար, նաև «Հախնազարյան» եռյակում։

Մրցանակներ
----------

* Այսրկովկասյան մրցույթի 1-ին մրցանակ, 1969 թ.
* ՀԽՍՀ Պետական մրցանակ, 1985 թ.
* ՀՀ վաստակավոր արտիստ 2019 թ․

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կոմիտասի անվան պետական լարային քառյակ
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Սուրեն Մանուկի Մխիթարյան** (մայիսի 4, 1939(1939-05-04), Կարճաղբյուր, Բասարգեչարի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), մեխանիկոս։ Ֆիզիկական գիտությունների դոկտոր (1991), պրոֆեսոր (1992), թղթակից անդամ՝ 2010։

Կենսագրություն
--------------

1963 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1967 թվականից աշխատում է ՀՀ ԳԱԱ Մեխանիկայի ինստիտուտում, 1967-1971 թվականներին` կրտսեր գիտաշխատող, 1971-1976 թվականներին` ավագ գիտաշխատող, 1988-1992 թվականներին` «Առաձգական և առաձգամածուցիկ մարմինների մեխանիկա» բաժնի վարիչ, ԵրՃՇՊՀ-ում՝ բարձրագույն մաթեմատիկայի ամբիոնի վարիչ։ 1996 թվականից միաժամանակ դասավանդում է ԵՊՀ-ում։

Գործունեություն
---------------

Աշխատանքները վերաբերում են ձևափոխվող զանգվածեղ մարմինների և դրոշմների, ճաքերի, բարակապատ վերդրակների ու ներդրակների տիպի լարումների կենտրոնացուցիչների միջև փոխազդեցության հետ կապված հպումային և խառը եզրային խնդիրներին։

Երկեր
-----

* Контакные задачи для тел с тонкими покрытиями и прослойками, М. 1983 (համահեղինակ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
2. ↑  ՀՀ ԳԱԱ, Թղթակից անդամներ, Սուրեն Մխիթարյան


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՀ ԳԱԱ |

 |
**Ռոբերտո Պլանո** (իտալ.՝ Roberto Plano; ծնվ. 1978, Варесе), իտալացի դաշնակահար։

Ավարտել է Միլանի երաժշտական դպրոցը, Էլ Պերոտիի և Կյարալբերտ Պաստորելիի աշակերտն է։ Նաև զբաղվել է Լազար Բերմանի, Բրունո Կանինոյի և այլ հայտնի նկարիչների աշխատություններով։ 2001 թվականին հաղթել է ԱՄՆ-ում իրականացվող Կլիվլենդյա դաշնակահարների միջազգային մրցույթում, որից հետո համերգ է ունեցել Նյու-Յորքում։ Այդ համերգը լավ կարծիք ստացավ Նյու Յորք Թայմս-ի գրախոսների կողմից։

Հանդես է եկել շատ երգչախմբերում, որոնք ղեկավարվում էին Նեվիլ Մրիներայի, Պինհասա Ցուրկերմանի և այլ հայտնի դիրիժորների կողմից։ Նաև հանդես է եկել Կվարտրետ Տակաչի «Յուպիտեր» անսամբլում։ Ֆրեդերիկ Շոպենի, Ֆրանց Լիստի, Հովհաննես Բրամսի և Ալեքսանդր Սկրյաբինի անտիկ ստեղծագործություններից կազմված երեք ալբոմ է հրատարակել։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Օֆիցյալ կայք Archived 2009-12-13 at the Wayback Machine. (իտալ.)(անգլ.)

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Anthony Tommasini. A Prize Winner Ventures A Bit Outside the Mold // The New York Times, November 17, 2001.
**Սուրեն Ստեփանի Շահումյան**  (հունվարի 14, 1902(1902-01-14), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 4, 1936(1936-06-04), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային ռազմական գործիչ, Անդրկովկասում խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։ 

Բոլշևիկ հեղափոխական Ստեփան Շահումյանի ավագ որդին։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Աստրախանի և Բաքվի գիմնազիաներում։ Ավարտել է Մոսկվայի ռազմական ակադեմիան և ՌԿ(բ)կ Կենտկոմի մարքսիզմի դասընթացները։ 1917 թվականից կատարել է կուսակցության Բաքվի կոմիտեի առաջադրանքները, ընդգրկվել մարտական դրուժինայի շարքերը և ակտիվ մասնակցություն ունեցել մարտական գործողություններին։

1918 թվականին կարմիր գվարդիականների շարքերում կռվել է թուրք-մուսավաթականների դեմ։ Բաքվի կոմունայի պարտությունից հետո ձերբակալվել է 26 կոմիսարների հետ և տարվել Կրասնովոդսկ։ Բանտից երաշխավորությամբ ազատվելուց հետո, 1919 թվականին, վերադարձել է Բաքու և շարունակել բոլշևիկյան գործունեությունը։ Վերստին ձերբակալվել և բանտարկվել է, ապա՝ արտաքսվել Բաքվից։ 1919 թվականի վերջից Վրաստանում կատարել է կուսակցության ընդհատակյա երկրկոմի առաջադրանքները, որոնց համար պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։ Ռազմական ակադեմիան ավարտելուց հետո աշխատել է դիվիզիայի շտաբի օպերատիվ բաժնի պետ, հրամանատարի տեղակալ։

1927 թվականին եղել է Օրյոլի զրահատանկային դպրոցի, ապա՝ բելառուսական օկրուգի, իսկ 1932 թվականին՝ Լենինգրադի զինվորական օկրուգի զրահատանկային զորքերի պետը։ Շահումյանը մեծ աշխատանք է կատարել կարմիր բանակի զրահատանկային զորքերի կազմակերպման ուղղությամբ։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 435)։*  |
**«Սոփերք հայկականք**» (գրաբար՝ սոփերք - փոքր մատյան), մատենաշար, որը կազմել և հրատարակել է Ղևոնդ Ալիշանը։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսել 22 հատոր (1853-1861, Վենետիկ, Սբ Ղազարի տպարանում)։ 

Մատենաշարում ընդգրկված են մատենագրության ոչ մեծ ծավալի և մինչ այդ անտիպ մի շարք երկերի (հիմնականում՝ սրբախոսական գրականության տարբեր ժանրերով՝ վարք, վկայաբանություն, ողբ, տեսիլ, ներբողյան և այլն) թարգմանական և հեղինակային (Մեսրոպ Մաշտոց, Սահակ Պարթև, Եղիշե, Հովհաննես Սարկավագ Իմաստասեր, Վարդան Արևելցի, Հովհաննես Երզնկացի, Ներսես Շնորհալի, Ներսես Լամբրոնացի և ուրիշներ) բնագրեր, որոնք թեմատիկ ներքին տրամաբանությամբ միմյանց հաջորդող ստեղծագործություններ են։ 

1933-1934 թվականներին Վենետիկի Մխիթարյանները «Սոփերք հայկականք» մատենաշարով հրատարակել են Մխիթար Գոշի «Խրատք ոգեշահք» և Եփրեմ Խուրի Ասորու «Կցուրդք» գործերը, որոնցով էլ եզրափակվել է մատենաշարը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ջալալ Տեր-Գրիգորյան** (ապրիլի 21, 1866(1866-04-21), Մաղավուզ, Ջևանշիրի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 31, 1940(1940-08-31), Մաղավուզ, ԼՂԻՄ, ԽՍՀՄ), հայ մանկավարժ, թարգմանիչ, լրագրող, ՀԽՍՀ աշխատանքի հերոս (1931, լուսավորության բնագավառում բեղմնավոր ու անբասիր աշխատանքի համար), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1934)։ 

Կրել է **Սալլյումյան** գրական կեղծանունը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Մաղավուզ գյուղում։ 1882 թվականին ավարտել է Շուշիի ռեալական ուսումնարան, 1887 թվականին՝ Թիֆլիսի Ալեքսանդրյան ուսուցչական ինստիտուտը։ Հետո զբաղվել է մանկավարժական աշխատանքով։ Երկար տարիներ ռուսաց լեզու է դասավանդել Ախալքալաքի դպրոցում։ Մի քանի տարի ուսուցչություն է արել նաև Ստավրոպոլում։ Աշխատակցել է «Աղբյուր», «Տարազ», «Մշակ», «Մուրճ» և այլ պարբերականների, գործուն մասնակցություն ցուցաբերել հայ գրական-հասարակական կյանքին։ Մտերմական կապեր է ունեցել Ղազարոս Աղայանի, Հովհաննես Թումանյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Դերենիկ Դեմիրճյանի հետ։ Մասնակցել է Վերնատան, Թիֆլիսի հայոց հրատարակչական ընկերության աշխատանքներին։ 1922-ին փոխադրվել է Հայաստան։ Մանկավարժական աշխատանքը շարունակել է Ջալալօղլիում (այժմ՝ Ստեփանավան) և Դիլիջանում, եղել է Դիլիջանի մանկավարժական տեխնիկումի վարիչը։

Թարգմանել է Մաքսիմ Գորկու Մրրկահավի երգը, Նիկոլայ Գոգոլի «Խելագարի հիշատակարանը», Շեքսպիրի «Անտունի սանձահարումը»։ Թարգմանել է նաև Յուժին-Սումբատովի «Դավաճանություն» պիեսը, որը տասնյակ տարիներ բեմադրվել է հայկական թատրոններում։ Գրել է «Պեստալոցցի» մենագրությունը՝ նվիրված մեծ մանկավարժի կյանքին ու գործունեությանը։

Մահացել է 1940 թվականին, հայրենի Մաղավուզ գյուղում։

Կատարած թարգմանությունները (ռուսերենից)
---------------------------------------

* Ավենարիուս, Ինչ է ասում սենյակը (մանկական զրույց), Թիֆլիս, տպարան Մն. Մարտիրոսյանի, 1900, 27 էջ։
* Ն. Ա. Սոլովև-Նեսմելով, Լև Տոլստոյ, կենսագրական ակնարկ, ամփոփեց Ջալալ Տեր-Գրիգորյանը, Թիֆլիս, տպարան «Էսպերանտո», 1910։
* Լև Տոլստոյ, Աստված ճշմարտությունը տեսնում է, բայց շուտ չի հայտնում, Թիֆլիս, տպարան «Էսպերենտո», 1910, 8 էջ։
* Պշիբըշևսկի, Ձյուն (դրամա), Թիֆլիս, տպարան «Հերմես», 1911, 62 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկ Խաչատրյան (1986)։ *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ 551

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ջալալ Տեր-Գրիգորյանը Էյ Վի Փրոդաքշն կայքում Archived 2021-06-23 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10845 |

 |
**Ռոզ Պատմագրյան** (մոտ 1900, Թավրիզ, Իրան - օգոստոսի 25, 1959(1959-08-25), Փարիզ), հայ երգչուհի։ Սփյուռքահայ երաժշտական գործիչ, խմբավար, մանկավարժ, կոմպոզիտոր Աշոտ Պատմագրյանի կինը։

Կենսագրություն
--------------

Ռոզ Պատմագրյանը ծնվել է մոտ 1900 թվականին Թավրիզում (Պարսկաստան)։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1914 թվականին, ծնողների հետ գաղթել է Թիֆլիս, որտեղ սովորել է Հովնանյան դպրոցում, միաժամանակ երգեցողության դասեր առել կոնսերվատորիայի վոկալ բաժնում։ 

1921 թվականին ընդունվել է Պետրոգրադի կոնսերվատորիան (ներկայում՝ Սանկտ Պետերբուրգ, պրոֆ. Երշովի դասարան), ավարտելուց հետո վերադարձել է Թիֆլիս։ 

1925 թվականին ամուսնու հետ բնակություն է հաստատել Փարիզում։ Առաջին անգամ ելույթ է ունեցել 1926 թվականին «Սառա Բեռնար» համեգասրահում, որտեղ հետագայում կատարել է Լ. վան Բեթհովենի 9-րդ սիմֆոնիայի, Վ. Ա. Մոցարտի Ռեքվիեմի սոպրանոյի երգամասերը, նաև Պ. Ի. Չայկովսկու, Մ. Պ. Մուսորգսկու ստեղծագործությունները։ 

Փարիզում՝ Ֆ. Ի. Շալյապինի հիմնադրած Ռուսական օպերայում, Պետրոգրադի և Մոսկվայի վտարանդի լավագույն երգիչ-երգչուհիների հետ հանդես գալու հրավեր է ստացել նաև Ռոզ Պատմագորյանը։ Նա ամուսնու՝ Աշոտ Պատմագրյանի հետ եղել է հայ երգարվեստը ներկայացնող ու տարածողներից ոչ միայն ֆրանսահայ իրականության մեջ, այլև ողջ Սփյուռքում։

Ռոզ Պատմագրյանը մահացել է 1959 թվականի օգոստոսի 25-ին Փարիզում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
| **՞**Պապուական պինգվին |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Պինգվիններ |
|
|
|
| Ցեղ | Անտարկտիկական պինգվիններ |
|
|
| Տեսակ | **Պապուական պինգվին** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| *Pygoscelis papua*
*Forster*, 1781 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակIUCN 3.1 *Near Threatened* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**174447**NCBI**30457**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Պապուական պինգվին** (լատին․՝ *Pygoscelis papua*), անտարկտիկական պինգվիններ ցեղի կենդանի։ Ազգակից է Ադելի պինգվինին (*Pygoscelis adeliae*) և Անտարկտիկական պինգվինին (*Pygoscelis antarctica*)։ Պապուական պինգվինները բնակվում են սուբանտարկիկական կղզում։ Հանդիպում է Ֆոլկլենդյան կղզիներում, Հարավային Ջորջիայում (*South Georgia*, *Isla Georgias del Sur*), Կերգելեն կղզիներում։

Նկարագիր
--------

Կայսերական (*Aptenodytes forsteri*) և թագավորական պինգվիններից (*Aptenodytes patagonicus*) հետո ամենամեծ պինգվինն է։ Արուները կարող են ունենալ 9 կգ քաշ, իսկ էգերը՝ 7,5 կգ։ Հասուն առանձնյակների հասակը 75—81 սմ է։ Ջրի տակ կարողանում են զարգացնել 36 կմ/ժամ արագություն, որով առանձնանում են մյուս պինգվիններից։ Կարող են սուզվել մինչև 200 մետր խորությամբ։ Նրանց բնական թշնամիներից են ծովային ընձառյուծը (*Hydrurga leptonyx*)։ Ծովային թռչունները վտանգավոր չեն հասուն առանձնյակների համար, բայց վնասում են փոքրերին և տանում պինգվինների ձվերը։

Մարմնի վերին մասը սև գույն ունի, մուգ մոխրագույն, դիմացից՝ սպիտակ։ Կտուցը նարնջադեղնավուն էկամ կարմիր՝ սև վերջավորությամբ։ Թաթերը նարնջագույն են կամ մուգ նարնջագույն։

Էգը սովորաբար ձվադրում է 2 ձու։ Ձվերի վրա նստում են զույգով։ Ինկուբացիոն շրջանը տևում է 34 օր։ 14 շաբաթ անց ձագերն սկսում են ծով դուրս գալ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* Museum specimenMuseum specimen

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Դասակարգում։ Նկարագիր


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · Neotropical Birds · IRMNG · ITIS TSN · SeaLifeBase · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85053951 · Microsoft: 2910354176 |

 |
**Ռոզա Արմենի Թանդիլյան** (մայիսի 12, 1931(1931-05-12), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), դաշնակահարուհի, մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1983 թվական)։

Կենսագրություն
--------------

Պրոֆեսոր (1991 թվական)։ Ավարտել է Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցը, Ռոմանոս Մելիքյանի անվան ուսումնարանը (դասատու՝ Օլգա Բաբասյան), Երևանի պետական կոնսերվատորիան (1955 թվական, Առնո Բաբաջանյանի դասարան)։ 

1955 թվականից դասավանդել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ընդհանուր, 1960 թվականից՝ մասնագիտական դաշնամուրի բաժիններում (դոցենտ՝ 1985 թվական, ամբիոնի վարիչ՝ 1991–2000 թվականներին), միաժամանակ եղել է կոնցերտմայստեր։ Սաներից են՝ Արուս Աճեմյան, Լևոն Ջավադյան, Արեգ Սիմոնյան, Կարեն Սայադյան, Անի Այդինյան և ուրիշներ։ 

Նվագակցել է Մեդեա Աբրահամյանին, Գերոնտի Թալալյանին, Զոյա Պետրոսյանին։ Մենահամերգներով և նվագախմբերի հետ շրջագայել է ԽՍՀՄ-ում և 
արտերկրում։ Մի շարք կոմպոզիտորների (Ա. Տերտերյան, Էմին Արիստակեսյան, Գ. Հախինյան, Գ. Մելիքյան) ստեղծագործությունների առաջին կատարողն ու խմբագիրն է։ 

Համահեղինակ է «Օտարալեզու երաժշտական տերմինների բառարան»-ի (2004 թվական)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |