**Կարապ արքայադուստր**» (ռուս.՝ «Царевна-Лебедь»), Միխայիլ Վրուբելի կտավը՝ ստեղծված Նիկոլայ Ռիմսկի Կորսակովի Հեքիաթ Սալթան արքայի մասին» օպերայի հիման վրա (ըստ Պուշկինի համանուն հեքիաթի)։

Պատմություն
-----------

Նադեժդա Զաբելա-Վրուբելը Կարապ արքայադստեր հագուստով
Երաժշտական դրամայի պրեմիերան, որը ոգեշնչել էր Վրուբելին, տեղի է ունեցել Ս. Ի. Մամոնտովի Մասնավոր օպերայում՝ 1900 թվականի դեկտեմբերի 21-ին։ Վրուբելը դեկորացիաների և բեմական հագուստի համար ստեղծում է էսքիզներ, իսկ Կարապ-արքայադստեր դերը կատարում է նրա կինը՝ Նադեժդա Զաբելա-Վրուբելը։

> 
> Ժամանակակիցների խոսքերով՝ նրա ձայնը «չէր կարելի համեմատել ոչնչի հետ՝ հավասար, թեթև, նուրբ ու բազմերանգ։ Նա շատ հանգիստ անցում էր կատարում չափազանց արտահայտիչից ինչ-որ մի այլ ձայներանգի... Եվ ինչպիսի կերպա՜ր։ Կարելի է՞ր արդյոք մեկ անգամ տեսնել այդ արարածին և չգայթակղվել նրանով ամբողջ կյանքի ընթացքում։ Լայն բացված այդ աչքերը՝ գրավիչ ու կանացի, գերող ժպիտը, բարակ ու ճկուն մարմինը»։ (Միխայիլ Գնեսին)
> 
> 
> 

Այդուհանդերձ, պահպանվել են Նադեժդայի նկարները արքայադստեր կերպարում, որոնցում երևում է, որ նկարիչը բավականին հեռու է գնացել իր ստեղծագործության բնօրինակից։

Նկարը Սալթան արքայի» սցենարային մեկնաբանության հետ ոչ մի ուղղակի կապ չունի, և ինքը արքայադուստրն էլ անգամ նման չէ Ն. Ի. Զաբելային՝ միանգամայն տարբեր դեմք, ի տարբերություն Ծովային արքայադուստր» կտավի, որտեղ անկասկածելի էր դիմանկարային նմանությունը»։ Ն. Ա. Պրախովը Կարապ-արքայադստեր դեմքը նմանեցնում էր իր քրոջ՝ Ելենա Պրախովայի դեմքին։ Ավելի հավանական է, որ Վրուբելը հորինել էր արքայադստեր դեմքը, որում արտացոլվում և միաձուլվում էին իր կնոջ, դստեր, ինչ որ մի ժամանակ իր սիրելի կնոջ դիմագծերը, ինչպես նաև հնարավոր է, որ էլի ոմանց։

Նկարիչն այս նկարը վրձնել է 1900 թվականին Չերնիգովի նահանգում Պլիսկի կայարանի մոտ իր ազգականներ Իվանովսկիների ագարակում։ Վերջիններս այն ժամանակ արդեն մահացած նկարիչ Նիկոլայ Գեի գերդաստանից էին։

Նկարը Տրետյակովյան պատկերասրահ է փոխադրվել 1910 թվականին Մ. Ա. Մորոզովի կտակի համաձայն։ Աշխատանքը գրանցված է պատկերասրահի գույքագրման գրքում՝ Ж-42 համարի ներքո։ Նկարի երկու էսքիզները գտնվում են Ռուսական պետական թանգարանում։

Նկարագրություն
--------------

Կարապ արքայադուստրը, Սառցաշաքարի քաղաքը՝ Վրուբելի դելորացիաներով
Վրուբելի կտավի արքայադուստրը խորհրդավոր և հանելուկային է, իսկ նրա դեմքը՝ թախծոտ։ Կարապ-արքայադուստր կտավի հետին ֆոնին պատկերված է ծովի վրա իջնող առավոտ, հորիզոնում՝ նեղ շերտով նշմարվող մայրամուտ և հեռավոր քաղաք (նկարի համար Ֆոն են հանդիսացել Սառնաշաքարի քաղաք» ներկայացման դեկորացիաները)։

Բայց նկարը առանց բեմական հանդերձավորման դերասանուհու դիմանկարը չէ։ Այն հմայիչ առասպել է բարձրաճաշակ գեղեցկության և աշխարհում նրա ի հայտ գալու գաղտնիքի վերաբերյալ։ Սիմվոլիզմի գեղագիտության մեջ կարապը ներշնչանք է մարմնավորում, ինչը կարող է հոգեպես ավելի բարձր մակարդակի հասցնել և նպաստել աշխարհի մութ ու թաքնված կողմերի բացահայտմանը։ Նկարիչն իր կերպարն օժտում է դիվային հատկանիշներով։ Կարապ-արքայադուստրը երկակի բնույթ ունեցող էակ է։ Նա մարմնավորում է 2 տարրեր՝ մութ, սառը ջրային և միաժամանակ դեպի վեր ձգտող օդային, երկնային։ Նկարիչը փորձում է որսալ այն պահը, երբ օրիորդը վերածվում է թռչնի. մետամորֆոզի հրաշալի ձև, որը կարծես տարրալուծվում է մայրամուտի վերջին ցոլքերի հետ։ Նկարիչը փոխանցում է հեռացող արքայադստեր չքացող շարժումները»։

Ուրվագծեր
---------

* 
* 
*

Արվեստում
---------

Ալեքսանդր Բլոկը շատ էր սիրում այս նկարը և դրա կրկնօրինակը միշտ պահում էր Շախմատովոյի իր գրասենյակում։ Նկարի ազդեցության տակ նա գրում է մի բանաստեղծություն՝ վերնագրելով Վրուբելին»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Государственная Третьяковская галерея. Искусство XII — начала XX века. — М.: СканРус, 2007. — С. 256. — ISBN 978-5-93221-120-5
2. ↑  smallbay.ru/artrussia/vrubel\_zarevna-lebed.html Царевна-Лебедь
3. ↑  Государственная Третьяковская галерея. Каталог живописи XVIII-начала XX века (до 1917 года). Москва. Изобразительное искусство. 1984