**Նորին Մեծության գանձապետարան** (*անգլ.՝ Her Majesty's Treasury*), ոչ պաշտոնապես **Գանձապետարան** կամ **Գանձատուն**, գերատեսչություն, որը գործում է որպես Մեծ Բրիտանիայի ֆինանսների նախարարություն։ Գանձապետարանը իրականում գլխավորում է Ֆինանսների նախարարը (Գանձապետարանի կանցլեր)։ Այն պատասխանատու է կառավարության հանրային ֆինանսների քաղաքականության և տնտեսական քաղաքականության մշակման և իրականացման համար։ հարկերի հավաքագրման և բյուջեի պատրաստման համար։ Վերահսկում է պետական ծախսերը, կառավարում է պետական պարտքը և կառավարում է ընդհանուր տնտեսությունը։

Գանձապետարանն օժանդակում է *Կենտրոնական հաշվապահական հաշվառման և հաշվետվության առցանց համակարգը* (*OSCAR*), որը փոխարինում է *Համակցված առցանց տեղեկատվական համակարգին* (*COINS*), որը գերատեսչությունների ծախսերը դասակարգում է հազարավոր կատեգորիաների ներքո, և որոնցից կազմվում են *Կառավարական ամբողջ հաշիվների* (*WGA*) տարեկան ֆինանսական հաշվետվությունները։

Գերատեսչության անվանումը կախված է Միացյալ Թագավորության միապետի սեռից։

Պատմություն
-----------

Գանձապետարան, Ուայթհոլ փողոցում
Բրիտանական գանձապետարանի պատմության հետքերը տանում են մինչև Վիլհելմ I-ի կողմից Անգլիայի նորմանդական նվաճումը։ Սկզբում Գանձատունը զբաղվել է ֆեոդալական հարկերի հավաքագրմամբ։ Դարերի ընթացքում այս մարմինը զարգացել է, նրա լիազորությունները փոխվել են, կառուցվածքն ինքնին դարձել է ավելի բարդ։ Եթե, օրինակ, 17-րդ դարում գանձապետարանը սահմանափակվում էր միայն ֆինանսական հարցերի լուծմամբ, ապա 18-րդ դարի կեսերից սկսած՝ Կաբինետի աճող ազդեցության պատճառով (որոշ պատմաբաններ այս ժամանակաշրջանն ընդհանուր առմամբ անվանում են «գահակալության ժամանակաշրջան. Նախարարների կաբինետ»), գանձապետարանի ազդեցությունը տարածվում է պետական այլ գերատեսչությունների վրա։

Ժամանակակից շրջան
-----------------

Այսօր գանձապետարանը կարևորագույն կառավարական գերատեսչություններից մեկն է, որոնք ընդհանուր թվով 25-ն են։ Ֆորմալ առումով գանձապետարանը ղեկավարում է *Լորդ Գանձապետը*՝ ի դեմս *Գանձապետական հանձնաժողովի* (մշտապես 1714 թվականից), որը բաղկացած է *լորդ ատենակալներից* ( *անգլ.՝ Lords Commissioners of the Treasury*)՝ Առաջին լորդի գլխավորությամբ։ Այս գերատեսչության փաստացի ղեկավարը Գանձապետարանի կանցլերն է, որը նաև հանձնաժողովի կազմում է որպես Գանձապետարանի Երկրորդ լորդ ( *անգլ.՝ Second Lord of Treasury*):

Գանձապետարանի կենտրոնական գրասենյակը գտնվում է Լոնդոնում։ Գանձապահի գրասենյակներ կան Նորվիչում և Էդինբուրգում։

2012 թվականից Անգլիայի բանկի հետ համատեղ իրականացնում է տնային տնտեսությունների և ընկերությունների վարկավորման միջոցով տնտեսական ակտիվությունը խթանելու «Ֆինանսավորում վարկավորման սխեմայի» ծրագիր։

Գանձապետական թղթադրամներ
------------------------

Գանձապետարանի թողարկած 10 շիլինգ, 2-րդ թողարկում
Ըստ Օրենքի՝ Գանձապետարանը թղթադրամներ թողարկելու իրավունք չունի, այդ իրավունքը տրված է Անգլիայի բանկին, երեք շոտլանդական և չորս հյուսիսիռլանդական բանկերին։ Այնուամենայնիվ, այս կանոնից մեկ բացառություն է եղել։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկմամբ, օրենքով (Արժույթի և բանկային թղթադրամների մասին ակտ 1914 թվական) Գանձապետարանն իրավունք է ստացել թողարկել 10 շիլլինգ և 1 ֆունտ արժողությամբ թղթադրամներ, որոնք հնարավոր չէ հետգնել ոսկով, դրանք ունեին օրինական վճարման կարգավիճակ։

10 շիլինգի թղթադրամները թողարկվել են երեք շարքով՝ 1914 թվականի օգոստոսի 14, 1915 թվականի հունվարի 21 և 1918 թվականի հոկտեմբերի 22։ 1 ֆունտ արժողությամբ թղթադրամներ նույնպես երեք շարքով՝ 1914 թվականի օգոստոսի 7, 1914 թվականի հոկտեմբերի 23 և 1917 թվականի հունվարի 22։

Առաջին երկու շարքի երկու անվանական թղթադրամները շրջանառությունից հանվել են 1920 թվականի հունիսի 12-ին։ 1928 թվականին վերացվել է գանձապետարանի թղթադրամների թողարկման իրավունքը, սակայն երրորդ թողարկման երկու անվանական արժեքների թղթադրամները շարունակել են շրջանառության մեջ մնալ մինչև 1933 թվականի օգոստոսի 1-ը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «HM Treasury - GOV.UK» (անգլերեն). www.gov.uk. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2008 թ․ ապրիլի 8-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 21-ին.
2. ↑  «Her Majesty's Treasury (HM Treasury)». *devex.com*.
3. ↑  «Role Of HM Treasury - HM Treasury Careers» (անգլերեն). www.hmtreasurycareers.co.uk. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ ապրիլի 22-ին. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 22-ին.
4. ↑  *Егорова Ю.А.* Модели организации казначейской системы исполнения бюджета в зарубежных странах // *Вестник Брянского государственного университета*. — 2012-01-01. — В. 3 (2). — ISSN 2072-2087. Архивировано из первоисточника 22 Մարտի 2017.
5. ↑  Rosenbaum, Martin. «BBC - Open Secrets: How big is the Coins database?». *www.bbc.co.uk* (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 18-ին.
6. ↑  «History of 11 Downing Street - GOV.UK» (անգլերեն). www.gov.uk. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ օգոստոսի 31-ին. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 22-ին.
7. ↑  Hollister, Charles Warren. «The Origins of the English Treasury». *academic.oup.com*. էջ The English Historical Review. 93 (367): 262–275. doi:10.1093/ehr/XCIII.CCCLXVII.262. JSTOR 567061. Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 18-ին.
8. ↑  «Departments, agencies and public bodies - GOV.UK» (անգլերեն). www.gov.uk. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ դեկտեմբերի 5-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 21-ին.
9. ↑  «About us - HM Treasury - GOV.UK» (անգլերեն). www.gov.uk. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ ապրիլի 22-ին. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 22-ին.
10. ↑  *Rohan Churm, Amar Radia, Jeremy Leake, Sylaja Srinivasan, Rishard Whisker* The Funding for Lending Scheme(անգլ.) // *Bank of England Quarterly Bulletin*. — 2012. — В. 4. — Т. 52. — С. 306–320. Архивировано из первоисточника 1 Մարտի 2020.
11. ↑  Withdrawn Banknotes Reference Guide Արխիվացված 2017-11-16 Wayback Machine, сайт Банка Англии(անգլերեն)
12. ↑  Выпуски Казначейских билетов (Treasury Notes) 1914—1928 Արխիվացված 2017-06-06 Wayback Machine, fox-notes.ru

Գրականություն
-------------

* *Եգորովա Յ․Ա․* Արտասահմանյան երկրներում բյուջեի կատարման գանձապետական համակարգի կազմակերպման մոդելները // *Բրյանսկի պետական համալսարանի տեղեկագիր*. — 2012-01-01. — № 3(2). — ISSN 2072-2087.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000404218162 · Microsoft: 1305719726 |

 |