**Էտոպոզիդ**, վաճառվում է էտոպոֆոս անվան տակ, քիմիոթերապիայի դեղամիջոց, որն կիրառվում է բազմաթիվ քաղցկեղների բուժման մեջ, այնպիսիք ինչպիսիք են ամորձու, թոքերի քաղցկեղները, լիմֆոման, լեյկեմիան, նեյրոբլաստոման և ձվարանի քաղցկեղը։ Կիրառվում է և՛ ներքին ընդունման, և՛ ներերակային ճանապարհով։

Կողմնակի ազդեցությունները շատ հաճախ են։ Դրանց մեջ ներառվում են արյան բջիջների ցածր մակարդակը, փսխումը, ախորժակի կորուստը, լուծը, մազերի կորուստը և տենդը։ Ծանր կողմնակի ազդեցություններն են ալերգիկ ռեակցիան և ցածր զարկերակային ճնշումը։ Կիրառումը հղիության ընթացքում ամենայն հավանականությամբ վտանգավոր է պտղի համար։ Պատկանում է տոպոիզոմերազի արգելակիչների ընտանիքին։ Ազդեցության հիմքում ընկած է ԴՆԹ-ի վնասումը։

Էտոպոզիդը բժշկության մեջ կիրառման համար հաստատվել է ԱՄՆ-ում 1983 թվականին։ Այն ԱՀԿ-ի էսենցիալ դեղամիջոցների ցակում է, ինչպես նաև առողջապահության համակարգին անհրաժեշտ ամենաարդյունավետ և ապահով դեղամիջոցներից մեկը։ Մեծածախ առևտրում արժեքն է 3,24-5,18 դոլար 100մգ։ 2015 թվականից Մեծ Բրիտանիայում արժեքը կազմում է 12,15 ֆունտ ստեռլինգ։

Օգտագործման ցուցումներ
----------------------

Էտոպոզիդը հանդիսանում է քիմիոթերապիայի դեղամիջոց։ Օգտագործվում է Կապոշիի, Էվինգի սարկոմաների, թոքերի, ամորձու քաղցկեղների, լիմֆոմայի, ոչ լիմֆոցիտար լեյկեմիայի և գլիոբլաստոմայի բուժման համար։ Հաճախ տրվում է այլ դեղերի հետ համակցումների տեսքով (ամորձու քաղցկեղի դեպքում համակցում բլեոմիցինի հետ)։ Երբեմն օգտագործվում է ոսկրածուծի կամ ցողունային բջիջների փոխպատվաստման դեպքում։

### Նշանակում

Տրվում է ներերակային կամ ներքին ընդունման կապսուլների կամ դեղահաբերի տեսքով։ Եթե տրվում է ներերակային ճանապարհով, ապա ներարկման տևողությունն է 30-60 րոպե, քանի որ կարող է գրանցվել ցածր զարկերակային ճնշում։ Զարկերակային ճնշումը ստուգվում է պարբերաբար, համապատասխան կարգավորման արագության։

Կողմնակի ազդեցություններ
------------------------

Հաճախ են՝

* ռեակցիաներ ներարկման վայրում
* ցածր զարկերակային ճնշում
* մազերի կորուստ
* ներարկման վայրում ցավ և այրոցի զգացողություն
* փորկապություն կամ լուծ
* մետաղական համի զգացողություն
* ոսկրածուծի ճնշում, որն հանգեցնում է՝
	+ արյան սպիտակ բջիջների քանակի նվազեցման, որն էլ իր հերթին հանգեցնում է վարակային բարդությունների նկատմամբ զգայունության բարձրացման
	+ արյան կարմիր բջիջների քանակի նվազեցման (սակավարյունություն)
	+ թրոմբոցիտների ցածր քանակի, որն էլ իր հերթին հանգեցնում է հեշտ արյունահոսության և կապտուկների առաջացման

Քիչ հաճախ են՝

* սրտխառնոց և փսխում
* ալերգիկ ռեակցիաներ
* ցան
* տենդ, անմիջապես ներարկումից հետո կարճ ժամանակով, պայմանավորված չէ վարակով
* բերանի լորձաթաղանթի խոցեր
* սուր միլեոիդ լեյկեմիա, որն կարող է բուժվել էտոպոզիդով

Երբ տրվում է վարֆարին, հնարավոր է արյունահոսության առաջացում։

Դեղաբանություն
--------------

### Մեխանիզմը

Էտոպոզիդը առաջացնում է երրորդային կոմպլեքս ԴՆԹ-ի և տոպիզոմերազ II ֆերմենտի հետ, որը օգնում է ԴՆԹ-ի պարույրի բացմանը, կանխելով ԴՆԹ-ի հատվածների միացումը միմյանց։ Վերջինիս հետևանքով ԴՆԹ-ի հատվածները քանդվում են։ Քաղցկեղային բջիջները ավելի զգայուն են այս ֆերմենտի նկատմամբ ի համեմատ առողջ բջիջների, քանի որ նրանք ավելի արագ են բաժանվում։ Այս ամենի հետևանքով խաթարվում է ԴՆԹ-ի սինթեզը և խթանվում է քաղցկեղային բջիջների ապոպտոզը։

Քիմիական կառուցվածքը
--------------------

Էտոպոզիդը պոդոֆիլոտոքսինի կիսասինթետիկ ածանցյալ է, որը ստացվում է վայրի մանդրակի արմատներից ( լատիներեն անվանումը՝ Պոդոֆիլում պելտատում)։ Ավելի մանրամասն այն պոդոֆիլոտոքսինի գլիկոզիդ է D-գլյուկոզայի ածանցյալի հետ։ Քիմիական կառուցվածքով համարժեք է հակաքաղցկեղային տենիպոզիդինին։ Վերջինս մեթիլ խմբի փոխարեն պարունակում է թիենիլ խումբը։ Երկուսի ստեղծումն էլ հետապնդել է մեկ նպատակ, ստեղծել պոդոֆիլոտոքսինի ավելի քիչ տոքսիկ ածանցյալ։

Նյութի գույնը սպիտակից դեղնաշագանակագույնն է (կրիստալինի փոշի)։ Այն լուծելի է օրգանական լուծիչներում։

Այն օգտագործվում է իր աղի ձևով (էտոպոզիդի ֆոսֆատ):

վայրի մանդրակ՝ արմատի հետ միասին

Պատմությունը
------------

Առաջին անգամ էտոպոզիդը սինթեզվել է 1966 թվականին և հաստատվել է 1983-ին ԱՄՆ-ի Սննդի և դեղերի կառավարության կողմից։

Մականունը՝ ՎՊ-16 (վոն Վարթբուրգ), կապված է քիմիկոսի անվան հետ, ով սկզբնական շրջանում կատարել է աշխատանքներ դեղի և պոդոֆիլոտոքսինի հետ։ Մեկ այլ գիտնական, ով մասնակցել է պոդոֆիլոտոքսինի վրա հիմնված քիմիոթերապիայի զարգացմանը՝ բժշկական դեղագործ Հարտման Ֆ. Ստեյլինն էր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  "Etoposide". The American Society of Health-System Pharmacists. Արխիվացված from the original on 2016 թ․ մարտի 31. Retrieved 2016 թ․ դեկտեմբերի 8.
2. ↑  *WHO Model Formulary 2008* (PDF). World Health Organization. 2009. p. 227. ISBN 9789241547659. Արխիվացված (PDF) from the original on 2016 թ․ դեկտեմբերի 13. Retrieved 2016 թ․ դեկտեմբերի 8.
3. ↑  "WHO Model List of Essential Medicines (19th List)" (PDF). *World Health Organization*. April 2015. Արխիվացված (PDF) from the original on 2016 թ․ դեկտեմբերի 13. Retrieved 2016 թ․ դեկտեմբերի 8.
4. ↑  "Etoposide". *International Drug Price Indicator Guide*. Retrieved 2016 թ․ դեկտեմբերի 8.
5. ↑  *British national formulary : BNF 69* (69 ed.). British Medical Association. 2015. p. 593. ISBN 9780857111562.
6. 1 2 3  Hande KR (1998). "Etoposide: four decades of development of a topoisomerase II inhibitor". *Eur. J. Cancer*. **34** (10): 1514–21. doi:10.1016/S0959-8049(98)00228-7. PMID 9893622.
7. ↑  Longe JL (2002). *Gale Encyclopedia Of Cancer: A Guide To Cancer And Its Treatments*. Detroit: Thomson Gale. pp. 397–399. ISBN 978-1-4144-0362-5.
8. ↑  Pommier Y, Leo E, Zhang H, Marchand C (2010). "DNA topoisomerases and their poisoning by anticancer and antibacterial drugs". *Chem. Biol*. **17** (5): 421–33. doi:10.1016/j.chembiol.2010.04.012. PMID 20534341.
9. ↑  Gordaliza M, García PA, del Corral JM, Castro MA, Gómez-Zurita MA (2004). "Podophyllotoxin: distribution, sources, applications and new cytotoxic derivatives". *Toxicon*. **44** (4): 441–59. doi:10.1016/j.toxicon.2004.05.008. PMID 15302526.
10. ↑  Mutschler, Ernst; Schäfer-Korting, Monika (2001). *Arzneimittelwirkungen* (in German) (8 ed.). Stuttgart: Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft. pp. 894–5. ISBN 3-8047-1763-2.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
11. 1 2  Dinnendahl, V; Fricke, U, eds. (2015). *Arzneistoff-Profile* (in German). Vol. 4 (28 ed.). Eschborn, Germany: Govi Pharmazeutischer Verlag. ISBN 978-3-7741-9846-3.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
12. ↑  Kuhn M, Von Wartburg A (1967). "*Podophyllum*-Lignane: Struktur und Absolutkonfiguration von Podorhizol-β-D-glucosid ( = Lignan F). 19. Mitt. über mitosehemmende Naturstoffe [1]". *Helvetica Chimica Acta*. **50** (6): 1546–65. doi:10.1002/hlca.19670500614. Արխիվացված է the original 2020 թ․ սեպտեմբերի 10-ին. Retrieved 2018 թ․ դեկտեմբերի 25.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Etoposide information at the U.S. National Institutes of Health (archived link, June 5, 2011)