Սուրբ Նունեի խաչ
**Որթատունկի խաչ** (վրաց.՝ ჯვარი ვაზისა), հայտնի է նաև որպես **վրացական խաչ** կամ **Սուրբ Նունեի խաչ**, Վրաց ուղղափառ եկեղեցու գլխավոր խորհրդանիշն է և ոչ ստույգ տվյալներով թվագրվում է մ.թ. 4-րդ դարով, երբ քրիստոնեությունը դարձել է պաշտոնական կրոն Վիրքի Թագավորությունում (Քարթլի)։

Նախապատմություն
---------------

Որթատունկի խաչը ճանաչելի է իր փոքր-ինչ իջեցված հորիզոնական ճյուղերով։ Ավանդական աղբյուրները խաչի այս անսովոր ձևը վերագրում են Կապադովկիայից մի կնոջ՝ սուրբ Նունեին, ով 4-րդ դարի սկզբին քրիստոնեություն է քարոզել Վիրքում (համապատասխանում է ժամանակակից հարավային և արևելյան Վրաստանին, հյուսիսարևելյան Թուրքիային)։ Ըստ լեգենդի նա որթատունկի խաչն ստացել է Մարիամ Աստվածածնից (կամ, որպես տարբերակ, նա ինքն է ստեղծել այն Մցխեթի (վրաց.՝ მცხეთა) ճանապարհին) և ամրացրել է այն՝ դրա մեջ հյուսելով իր սեփական մազերը։ Նունեն այդ խաչով եկել է Վրաստան իր առաքելությամբ։ Այնուամենայնիվ, խաչի ծանոթ պատկերն իր յուրովի իջեցված ուսերով հայտնվել է միայն վաղ ժամանակակից դարաշրջանում։

Ըստ ավանդական վկայությունների՝ Սուրբ Նունեի խաչը պահվել է Մցխեթայի Սվետիցխովելի տաճարում (վրաց.՝ სვეტიცხოველი՝ կենարար սյուն) մինչև 541 թվականը։ Պարսկական արշավանքների ժամանակ այն տեղափոխվել է Հայաստան և մնացել է այնտեղ այնքան ժամանակ, մինչև Դավիթ Դ Շինարարը 1124 թվականին մուսուլմաններիվ գրավել է հայկական Անի քաղաքը և խաչը բերել է Մցխեթա։ Վրաց Վախթանգ III թագավորը խաչը տեղադրել է հատուկ ծրարի մեջ՝ Սուրբ Նունեի կյանքի տեսարաններով զարդարված։ 1720-ական թվականներին, երբ Վրաստանը ենթարկվել է պարսկական և օսմանյան (օսման.՝ دولت عليه عثمانیه) արշավանքների, խաչը տեղափոխվել է ավելի անվտանգ շրջան՝ վրացական լեռնաշխարհում գտնվող Անանուր (վրաց.՝ ანანური)։ Այնտեղից վրացի եպիսկոպոս Տիմոթեոսը խաչը բերել է վրաց գաղթական իշխան Բաքարին (վրաց.՝ ბაქარი), ով ապրում էր Մոսկվայում, իսկ հետո՝ Լիսկովոյում (ռուս.՝ Лы́сково)։ Վրաց թագավոր Հերակլ II - ը (վրաց.՝ ერეკლე II) փորձել է Բաքարի ընտանիքից վերադարձնել Վրաստանի մասունքը, սակայն ապարդյուն։ 1801 թվականին Բաքարի թոռը՝ Գեորգին (ռուս.՝ Георгий Александрович Грузинский), խաչը նվիրել է ռուս Ալեքսանդր I ցարին, ով 1802 թվականին այն վերադարձրել է Վրաստանին՝ Վրաստանի՝ Ռուսական կայսրության կազմի մեջ մտնելու կապակցությամբ։ Այդ ժամանակից ի վեր խաչը պահվել է Վրաստանի Թբիլիսի քաղաքի Սիոնի Մայր տաճարում։

Պատկերասրահ
-----------

* Սուրբ ՆունեՍուրբ Նունե
* Խաղողի որթատունկի խաչ Թբիլիսիի Սիոնի Մայր տաճարումԽաղողի որթատունկի խաչ Թբիլիսիի Սիոնի Մայր տաճարում
* Սուրբ Նունեի խաչը Ծմինդա Սամեբա տաճարում, ԹբիլիսիՍուրբ Նունեի խաչը Ծմինդա Սամեբա տաճարում, Թբիլիսի
* Վրաստանի Վարձիա քարանձավային վանքի դռան վրա խաղողի խաչի ներդիրներՎրաստանի Վարձիա քարանձավային վանքի դռան վրա խաղողի խաչի ներդիրներ
* Նինոծմինդա շրջանի դրոշՆինոծմինդա շրջանի դրոշ
* Կասպի շրջանի դրոշԿասպի շրջանի դրոշ

Գրականություն
-------------

* Ilma Reißner: *Kirche unter dem Weinrebenkreuz.* In: *Der Christliche Osten.* Bd. 51, 1996, ISSN 0724-4207, S. 77–97.
* Peter Hauptmann: *Unter dem Weinrebenkreuz der heiligen Nino. Kirchengeschichte Georgiens im Überblick.* In: *Kirche im Osten.* Bd. 17, 1974, ISSN 0453-9273, S. 9–41.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քրիստոնեական խաչ (կրոնական խորհրդանշան)
* Խաչքար

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «The Grapevine Cross»։ Time։ 2010 թ․ ապրիլի 19
2. ↑  «საქართველოს სიწმინდეები - ჯვარი ვაზისა» [Vine Cross] (վրացերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ սեպտեմբերի 28-ին։ Վերցված է 2007 թ․ ապրիլի 4