**Էուժենիա Ալվարու Մորեյրա** (պորտ.՝ Eugênia Álvaro Moreyra, մարտի 6, 1898(1898-03-06), Ժուիս դի Ֆորա, Մինաս Ժերաիս, Բրազիլիա - հունիսի 16, 1948(1948-06-16), Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա),բրազիլացի լրագրող, դերասանուհի և թատերական ռեժիսոր, ով դարձել է պրոֆեսիոնալ թատերական միության նախագահ։ Ֆեմինիզմի առաջամարտիկն իր երկրում, Բրազիլիայում ընտրական իրավունքի քարոզարշավի առաջնորդ։ Նրա անունը նաև կապված է բրազիլական մոդեռնիստական շարժման հետ, եղել է կոմունիստական իդեալների կրքոտ պաշտպան։ Էուժենիան ամուսնացած էր բանաստեղծ և գրող Ալվարո Մորեյրայի հետ, ով կարևոր դեր է խաղացել բրազիլական թատրոնի նորացման գործում։ Էուժենիան կազմակերպել է մշակութային արշավներ և աշխատել որպես դերասանուհի, ռեժիսոր, թարգմանիչ, ասմունքող, այնուհետև թատերական պրոֆեսիոնալների միության նախագահ։

Կենսագրություն
--------------

Վաղ կենսագրություն և կարիերա
----------------------------

Էուժենիա Բրանդանը ծնվել է Ժուիս դի Ֆորայում, 1898 թվականին՝ Արմինդո Գոմես Բրանդանի և Մարի Անտուանետ Արմանդ Բրանդանի ընտանիքում։ Նա բարոն Պիտանգայի թոռնուհին է։ Հարմարավետ մանկություն է ունեցել հայրենի քաղաքում, սակայն Արմինդոյի մահից հետո ընտանիքը սկսել է ֆինանսական դժվարություններ ունենալ։ Քանի որ մայրը չէր կարող հավակնել ամուսնու թողած ժառանգությանը, որը, ըստ օրենքի, պետք է լիներ նրա որդիների ձեռքում, 1910-ականների կեսերին նա Էուժենիայի հետ աշխատանքի որոնման համար տեղափոխվել է Ռիո դե Ժանեյրո և աշխատանքի է ընդունվել Լապայի մոտ գտնվող փոստային բաժանմունքում, մինչդեռ դուստրն ինքնուրույն սովորել է գրել և կարդալ պորտուգալերեն և ֆրանսերեն՝ ուսումնասիրելով թերթեր, գրքեր և բառարաններ։

Էուժենիան սկսել է աշխատել 15 տարեկանից՝ աշխատելով որպես տղամարդու և կանացի ապրանքների վաճառող Ռիո դե Ժանեյրոյի կենտրոնում գտնվող խանութում։ Որոշ ժամանակ անց որպես գործավար աշխատել է *Freitas Bastos* գրախանութում, որը գտնվել է Լարգո դա Կարիոկում։ Այստեղ նա սկսել է հետաքրքրվել թատրոնով և գրականությամբ։

16 տարեկանում նա արդեն լիովին ներգրավվել է քաղաքի բոհեմական կյանքում, ներառյալ իր վարքագիծը և զգեստները, ծխել է սիգարիլոսներ, քայլել փողոցներով կոստյումով, փողկապով և ֆետրե գլխարկով։ Այդ տեսքով նա ներկայացվել է *Última Hora* թերթում, երբ լրագրողի աշխատանք է փնտրել։ Նրա տեքստերի որակն ու համարձակությունը տարակուսանք և հիացմունք են առաջացրել մի հասարակության մեջ, որը մինչ այդ սովոր է եղել այդ միջավայրում կանանց տեսնել միայն որպես բանաստեղծուհի, ֆելիետոնիստ և մեկնաբան։

Շուտով մամուլում տեղեկություն է հայտնվել երիտասարդ լրագրողի կարիերայի վաղաժամ ավարտի մասին, ով որոշել էր պատսպարվել աղջիկների գիշերօթիկ դպրոցում, որը կոչվում էր *Asilo Bom Pastor*: Այդ որոշման գաղտնիքն ու պատճառը բացահայտվել են միայն մի քանի ամիս անց, երբ նրա ստորագրությամբ զեկույց է հրապարակվել *A Rua* ամսագրի առաջին էջում։ Փաստորեն, Էուժենիան խնդրել է իրեն ուղարկել այնտեղ մի նպատակով՝ հարցաքննելու Ալբերտինա դո Նասիմենտո Սիլվային՝ սպանված կնոջ քրոջը, ով կատարել է հանցագործություն, որը հայտնի է որպես «ողբերգություն Յանուցցի փողոցի, տուն 13-ում»։ Կինը, սակայն, այլևս ապաստարանում չի եղել, և Էուժենիան շարունակել է ապրել այնտեղ՝ փորձելով տեղեկություններ ստանալ մյուս բանտարկյալներից։ Այդ հարցում անհաջողության մատնվելով՝ նա օգտագործեց այնտեղ ապրելու իր փորձը՝ պատմելու այդ մարդկանց առօրյայի մասին իրենց կալանավայրում։ Գրված հոդվածների շարքը, որը հրատարակվել է գլուխներով հինգ օր անընդմեջ, տպավորել է մեծ թվով ընթերցողների և հեղինակին արժանի ճանաչում է բերել հասակակիցների, մրցակիցների և լայն հանրության շրջանում, ովքեր նրան տվել են «Բրազիլիայի առաջին լրագրողը» մականունը։ Մինչ ամուսնությունը և մասնագիտական գործունեության ժամանակավոր դադարը՝ Էուժենիան հասցրել է աշխատել այդ ժամանակվա հայտնի թերթերի՝ *A Notícia*-ի և *O País*-ի լրատվական բաժիններում։

Ամուսնություն և հետագա գործունեություն
--------------------------------------

Ձախից աջ՝ Պագուն, Էլսի Լեսսան, Տարսիլա դո Ամարալը, Անիտա Մալֆատտին և Էուժենիա Ալվարո Մորեյրան Ժամանակակից արվեստի շաբաթում 1922 թվական
Փողոցային թղթակցի իր կարիերայի գագաթնակետին Էուժենիան հանդիպել է բանաստեղծ Ալվարո Մորեյրային, ով իր հետ նույն մտավոր և բոհեմական շրջանակների անդամ է եղել։ Սիրահարներն ամուսնացել են 1914 թվականին։ Այնուհետև Էուժենիան վերցրել է ամուսնու ազգանունն ու անունը և թողել լրագրողական կարիերան՝ նվիրվելով ընտանեկան նոր կյանքին։ Նրանք ունեցել են ութ երեխա, որոնցից չորսը ողջ են մնացել՝ Սանդրա Լուչիանոն, Ժոաո Պաուլոն, Ալվարո Սամուելը և Ռոզա Մարինան։ 1922 թվականին նա մասնակցել է Ժամանակակից արվեստի շաբաթին, իսկ 1927 թվականին ամուսնու հետ հիմնել է Թատրոն դե Բրինկեդուն, որի նպատակն է եղել իրականացնել մոդեռնիստական գաղափարները։ 1928-1932 թվականներին նա մի քանի ճամփորդություններ է կատարել Ռիո դե Ժանեյրոյի ծայրամասերով և շրջակայքում՝ հանրությանը ծանոթացնելով ժամանակակից եվրոպացի գրողների ստեղծագործություններին։

1930 թվականի հեղափոխությունից հետո բրազիլական մոդեռնիստական շարժման մասնատման հետ մեկտեղ Էուժենիան Ալվարո Մորեյրայի, Պագուի և Օսվալդ դե Անդրադեի հետ միասին շարունակել է պաշտպանել ձախ դիրքերը՝ ակտիվորեն մասնակցելով Ազգային ազատագրական դաշինքին (պորտ.՝ Aliança Nacional Libertadora), որի արդյունքում նա հետապնդվել է Վարգասի կառավարության կողմից։ Կառլոս Լասերդայի ազդեցության ներքո Էուժենիան և Ալվարոն միացել են Բրազիլիայի կոմունիստական կուսակցությանը, իսկ 1935 թվականի մայիսին նա դարձել է Բրազիլիայի կանանց միության հիմնադիր անդամներից մեկը, կազմակերպություն, որը նպաստել է Բրազիլիայի կոմունիստական կուսակցության կին անդամներին կամ համախոհներին։ Նրա տունն այն ժամանակ դարձել է բոհեմների և մտավորականների հանդիպման վայր, նրա բազմաթիվ հյուրերի թվում են եղել Դի Կավալկանտին, Վինիսիուս դե Մորաիսը, Կառլոս Դրումոնդը, Գրասիլիանու Ռամոսը և Ժորժի Ամադուն։

«Մորեյրա ամուսինները», բրազիլացի նկարիչ Ալվարուսի ծաղրանկարը (1920)
1935 թվականի նոյեմբերին, կոմունիստական դավադրության բացահայտումից հետո, Էուժենիային ձերբակալել և մեղադրել են Բրազիլիայի կոմունիստական կուսակցության հետ կապեր ունենալու մեջ։ Նա կալանքի տակ է մնացել մոտ չորս ամիս Ֆրեյ Կանեկա փողոցի տներից մեկում, որտեղ նա նստած է եղել 4-րդ խցում կոմունիստ հեղափոխական Օլգա Բենարիո Պրեստեսի և մյուսների հետ։ 1936 թվականի փետրվարի 1-ի առավոտյան Էուժենիան ազատ է արձակվել ապացույցների բացակայության պատճառով։ Այնուհետև նա վերադարձել է քաղաքական ակտիվ գործունեության՝ ի թիվս այլ բաների, ներգրավվելով Օլգա Բենարիո Պրեստեսի զավակի՝ Անիտա Լեոկադիայի ազատ արձակման արշավում, որը ծնվել է նացիստական Գերմանիայի համակենտրոնացման ճամբար արտաքսվելուց հետո։ 1937 թվականին Ալվարոն Կրթության և մշակույթի նախարարության թատերական վարչության հանձնաժողովին է ներկայացրել «Բրազիլական դրամատիկական ընկերության» կազմակերպման իր ծրագիրը, որը հավանության է արժանացել։ Այնուհետև նա և իր կինը շրջագայել են Ռիո դե Ժանեյրո և Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգներում՝ ներկայացնելով եռամսյա թատերաշրջան Ռիո դե Ժանեյրոյի Ռեգինա թատրոնում։

1936-1938 թվականներին Էուժենիան եղել է Սան Պաուլոյի թատերական միության նախագահ (պորտ.՝ Casa dos Artista)։ Նա ընտրվել է նոր ժամկետով 1939 թվականի փետրվարին, սակայն Ֆիլինտո Մյուլլերը խանգարել է նրան ստանձնել պաշտոնը՝ բողոք ներկայացնելով Աշխատանքի և զբաղվածության նախարարություն, որ նա «կոմունիստ է և գրանցված է ոստիկանության անվտանգության և սոցիալական քաղաքականության վարչությունում»։ Նախարար Վալդեմար Ֆալկանի հրամանով ընտրությունների արդյունքները չեղյալ են հայտարարվել։ Նա նույնիսկ առաջադրվել է Կոնգրեսի 1945 թվականի համընդհանուր ընտրություններում, բայց այդ ժամանակ ոչ մի կին չէր կարող ընտրվել, որը կներկայացներ կանանց շահերը 1946 թվականի Բրազիլիայի սահմանադրության մշակման ժամանակ։

Մահ
---

1948 թվականի հունիսի 16-ին Էուժենիան տանը՝ Ռիո դե Ժանեյրոյում, թղթախաղի ժամանակ վատ է զգացել։ Նա մահացել է իր ննջարանում՝ երեխաների կողքին, կաթվածի հետևանքով։

Մատենագիտություն
----------------

* Moreyra, Álvaro. 2007. As amargas, não…. Biblioteca da Academia Brasileira de Letras. 9788574401126
* Almeida, Lara Monique de Oliveira. 2007. Eugênia Brandão: A Primeira Repórter do Brasil
* Santucci, Jane. 2005. Os pavilhões do Passeio Público: Theatro Casino e Casino Beira-Mar. Casa da Palavra. 9788587220998
* Sodré, Nelson Werneck. 1999. História da Imprensa no Brasil. 4ª edição. Rio de Janeiro. Mauad. 9788585756888
* Lobo, Eulália Maria Lahmeyer. 1994. Portugueses en Brasil en el siglo XX. Volumen 5 de Colección Portugal y el mundo, ilustrada. Ed. MAPFRE. 8471006162
* Gonçalves, Augusto de Freitas Lopes. 1982. Dicionário histórico e literário do teatro no Brasil. Volume 4. Livraria Editora Cátedra

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  *Santucci, Jane* Os pavilhões do Passeio Público: Theatro Casino e Casino Beira-Mar. — Rio de Janeiro: Casa da Palavra, 2005. — ISBN 8587220993(չաշխատող հղում)
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  *Oliveira Almeida, Lara Monique* EUGÊNIA BRANDÃO: A PRIMEIRA REPÓRTER DO BRASIL. — Universidade Federal do Rio Grande do Sul, 2008. — С. 2—14.
3. 1 2 3  A Tragédia da Rua Dr. Januzzi, 13 (und) // *O Estado*. — 2004.
4. 1 2  «Moreyra, Álvaro (1888 - 1964)». Itaucultural.org.br. Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ դեկտեմբերի 28-ին. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 30-ին.
5. ↑  «ALVARO MOREYRA (1888-1964)». Antaprofana. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 25-ին. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 30-ին.
6. 1 2  «Eugênia Moreira». Fmauriciograbois.org. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ դեկտեմբերի 14-ին. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 30-ին.
7. ↑  *Sgarioni, Mariana* Vovó queria votar (und) // *Guia do Estudante*. — 2004. Архивировано из первоисточника 31 Դեկտեմբերի 2012.
8. ↑  «Biografia». ACADEMIA BRASILEIRA DE LETRAS. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 30-ին.