**Նոյել Աղազարյան** (օգոստոսի 19, 1915(1915-08-19), Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - մայիսի 16, 1941(1941-05-16), Կամբուտ, Էլ-Բուտնան, Լիբիա), Երկրորդ աշխարհամարտի բրիտանացի ռազմական օդաչու էր, յոթ հաղթանակով։ Նա Հատուկ գործողությունների կառավարման գործակալ Ջեք Աղազարյանի, որը 1945 թվականին մահապատժի ենթարկվեց գերմանացիների կողմից, և օդաչու, հեղինակ և գործարար Մոնիկ Աղազարյանի եղբայրն էր։

Վաղ կյանք
---------

Նոյել Աղազարյանի հայրը Բերգե Աղազարյանը (մահացած 1944 թվականին), մի հայ, որը 1911 թվականին ժամանեց Միացյալ Թագավորություն՝ որպես քիչ փողով դեռահաս։ Այնուամենայնիվ, նա, ի վերջո, հաջողություն ունեցավ՝ ունենալով հաջողակ էլեկտրատեխնիկական ընկերություն։ Նա ամուսնացավ ֆրանսիացի Ժակլին Մարի-Լուիզ լե Շվալիերի հետ։ Նրանք ունեին վեց երեխա, չորս տղա (նրանցից երեքը հետագայում միացան Թագավորական օդուժին) և երկու աղջիկ, որոնցից մեկը՝ Մոնիկ Աղազարյանը, հետագայում ծառայեց՝ որպես օդաչու Օդային տրանսպորտի օժանդակ գրասենյակում։ Չորս քույր ու եղբայրների հետաքրքրությունը ավիացիայի հանդեպ կարող էր սերմանել նրանց մայրը, որը Croydon աճուրդում գնել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավելցուկային Sopwith Pup կործանիչը 5 ֆունտով և այն կայանել է ընտանեկան տան հետևի պարտեզում`որպեսզի նրա երեխաները որպես խաղալիք դա օգտագործեն։
Նոյել Աղազարյանը կրթություն է ստացել Դալվիչի քոլեջում, որտեղ նա եղել է XV ռեգբիի միության առաջին թիմի անդամ, լինելով թե լողի, թե բռնցքամարտի թիմերի առաջնորդը և առժանացավ Վիկտոր Լյուդորումում մրցանակին սպորտային նվաճումների համար։ Այնուհետև 1935 թվականին նա ուսումը շարունակեց Օքսֆորդի Վադհեմ քոլեջում։ Օքսֆորդի ավելի վաղ դիմումը մերժվեց, ենթադրաբար այն պատճառով, որ Տրինիտի քոլեջի նախագահ Հերբերտ Բլաքիստոնը դեմ էր Աղազարյանի ազգությանը։ Օքսֆորդում Աղազարյանը սկսեց օդային կարիերան Օքսֆորդի համալսարանի օդային ջոկատի հետ։ Նա բռնցքամարտի մասնակցության համար ստացավ մրցանակ և ընկերացավ Ռիչարդ Հիլարիի հետ, որը հայտնի դարձավ մի քանի տարի անց իր «Վերջին թշնամին» ինքնակենսագրական, որը իր ռազմական օդաչու եղած ժամանակի մասին էր։

Հիլարը ավելի ուշ այսես նկարագրեց Աղազարյանին.

Նոյելը, իր հաճելիորեն տգեղ դեմքով, Օքսֆորդից էր ուղարկվել՝ քոլեջ մի փոքրիկ հարցի պատճառով և մտադրվել էր ամբիոնի մոտից խոսել։ Հայ հայրիկի և ֆրանսիացի մոր հետ նա, ըստ էության, եղել է կոսմոպոլիտ, խելացի և փայլուն լեզվաբան, բայց անգլերենի կրթությունը բացահաըտել էր, որ նա մարզիկ է, և նրա համալսարանի հաղթանակները եղել են ավելի շատ ծեծկռտուքների հետ կապված քան խելքի։ Սրա մասին նա շատ լավ տեղյակ էր և ինչ-որ չափով տարակուսում էր դրանից։ Նրա այս պատերազմող տարրերը նրան դարձնում էին առավել զվարճալի ուղեկից և շատ լավ ընկեր։

- Ռիչարդ Հիլարի

RAF ծառայություն
----------------

Նոյել Աղազարյանը միացավ Թագավորական օդուժին որպես կամավոր ռեզերվ, և որպես օդաչու նշանակվեց 1939 թվականի փետրվարի 14-ին։ Նա իր սկզբնական թռիչքային ուսումնավարժությունն ավարտեց միևնույն ժամանակ, ինչ Ռիչարդ Հիլարին, RAF Lossiemouth ում, որից հետո երկուսն էլ նշանակվեցին RAF Old Sarum-ում՝ որպես ռազմական համագործակցության օդաչուներ մարզվելու համար։ Նրանք թռչեցին Westland Lysander-ով և Hawker Hector biplanes-ով՝ վարժանքի ընթացքում Աղազարյանը բախվեց Հոկեր Հեկտորին՝ բայց չվնասվեց։ 1940 թվականի հունիսին դասընթացը ավարտելու ժամանակ Ֆրանսիայում հայտարարվեց զինադադար, Դունկերկի տարհանումը տեղի ունեցավ, և գերմանացիների կողմից Բրիտանիա ներխուժումը ենթադրվում էր, որ մոտալուտ է։ Այս ճգնաժամի պատճառով Հիլարին և Աղազարյանը երկուսն էլ դասվում էին ավարտական բանակի համագործակցության դասի օդաչուների մեծամասնության մեջ, ովքեր անմիջապես վերանշանակվեցին որպես մարտական օդաչուներ, մի բան, որը մեծ գոհունակություն պատճառեց Աղազարյանին։

Մի քանի շաբաթ տևած մարտական վարժանքներից հետո, Աղազարյանը միացավ 609-րդ ջոկատին՝ մարտական ջոկատ, որը թռչում էր Supermarine Spitfires-ով, որը ստեղծվել էր Դորսեթում գտնվող RAF Warmwell-ի վրա։ Նրա առաջին հաղթանակը 1940 թվականի օգոստոսի 11-ին էր, երբ նա խոցեց Պորտլանդիայի կղզուց 15 կմ հեռավորության վրա գտնվող Մեսսերշմիթ Բֆ 110 ծանր կործանիչին։ Ըստ երևույթին, նրա զոհը «Խուպերսուրգերշվադեր» խմբավորման խմբային ծառայության ղեկավար, մայոր Էռնեստ Օտտն էր։ Օտը սպանվեց իր հրետաձիգ օպերատրի հետ միասին։ Օգոստոսի 12-ին նա խոցեց երկու Messerschmitt Bf 109 կործանիչի և վնասեց մի Messerschmitt Bf 110 մոտ 5 մղոն (8 կմ) հարավ գտնվող Պորտսմուտ քաղաքից։ Դա տեղի է ունեցել մի մեծ ճակատամարտի ժամանակ, երբ գերմանացի ռմբակոծիչների և նրանց մարտական ուղեկցորդների կազմավորումը ներխուժել են ՌԱՖ կործանիչ երեք ջոկատների կողմից այն բանից հետո, երբ նրանք ռմբակոծել են Պորտսմութը և նրա նավահանգիստները։

Կայսերական պատերազմի թանգարան (2005)
Օգոստոսի 14-ին Աղազարյանին օդաչուական ծառայողից դարձավ թռիչքային սպա և շարունակում էր թռչել Բրիտանիայի ճակատամարտի ժամանակ։ 609-րդ ջոկատի հետ նրա վերջին հաղթանակը տեղի ունեցավ դեկտեմբերի 2-ին, երբ նա մասնակցեց լեհ օդաչու Թադեուշ Նոիերսկու հետ «Դորնիեր դո 17» ռմբակոծիչի ոչնչացմանը։ Այդ ժամանակ նա խոցել էր վեց ինքնաթիռ, վնասել չորսը և մասնակցություն ունեցավ երեքի ոչնչացմանը։ Օդանավերից մեկը, որով նա թռավ պատերազմի ընթացքում՝ Supermarine Spitfire համարը՝ R6915, մինչ այժմ գոյություն ունի և պահպանվում է Լոնդոնի Կայսերական պատերազմի թանգարանում։ Նա երկու անգամ դրանով հարկադիր վայրէջքներ է կատարել պատերազմում վնասվելու պատճառով, բայց այն օգտագործել է գերմանական չորս ինքնաթիռներ խոցելու և ուրիշ մեկը վնասելու համար։ 1941 թվականի հունվարին, Աղազարյանը ստացավ խնդրանք տեղափոխվելու Հյուսիսային Աֆրիկայի 274 ջոկատ, կործանիչ ջոկատ, որը հագեցած էր Hawker Hurrican-ներով։ 1941 թվականի մայիսի 1-ին նա ոչնչացրեց Մեսերշմիթ Բֆ 109-ը Լիբիայի Տոբրուկի վրա։ Սակայն մայիսի 16-ին նրան խոցեց և սպանեց Ֆրանց Էլլեսը 2./JG 27 հասցեում գտնվող Messerschmitt Bf 109-ում՝ Գամբութի (Կամբուտ) մոտակայքում, Համագործակցված հարձակման ժամանակ, որը հայտնի է որպես Operation Brevity անվամբ։ Նա թաղված է Լիբիայի Ակնոմա նահանգի Նայթսբրիջի պատերազմական գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Commonwealth War Graves Commission database
2. 1 2 3  Victor Clark (մարտի 22, 1993)։ «Obituary: Monique Agazarian»։ *The Independent*։ Վերցված է ապրիլի 3, 2012
3. ↑  Կաղապար:London Gazette
4. ↑  Ross (2000) p.22
5. ↑  «Royal Air Force (Volunteer Reserve) (RAF(VR)) Officers 1939–1945»։ Unit Histories
6. ↑  Hillary (2010) p.12
7. ↑  Hillary (2010) p.28
8. ↑  Կաղապար:London Gazette
9. ↑  Hillary (2010), p.51
10. ↑  Bishop (2003), p.267
11. ↑  «Supermarine Spitfire Mk.Ia»։ Imperial War Museum։ Վերցված է հուլիսի 23, 2014