recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անապատը տիեզերքից
**Կըզլկում**, (թուրքմ.՝ կարմիր ավազներ), ավազային անապատ Ամուդարյայի և Սիրդարյայի միջագետքում՝ Ուզբեկստանում, Ղազախստանում և մասամբ՝ Թուրքմենստանում։ Տարածությունը՝ 300 հզ. կմ²։ Կան պարփակ իջվածքներ և մնացորդային լեռներ (764–922 մ)։ Մեծ տարածություններ են գրավում ավազուտային զանգվածները և ավազային թմբաշարերը (3–75 մ), հս–արմ–ում՝ թաքիրները։ Կլիման խիստ ցամաքային է։ Հուլիսի միջին ջերմաստիճանը 26–29 °C է, հունվարինը՝ 0–9 °C, տարեկան տեղումները՝ 100– 200 մմ։ Մակերեսային ջրհոսքը աղքատ է, հարուստ է ստորերկրյա ջրերով։ Հողերը գորշ մոխրագույն են, ավազային, կան աղուտներ։ Գերակշռում են էֆեմերները, էֆեմերոյիդները, ավազուտային բոշխը, սպիտակ սաքսաուլը, օշինդրը և օշինդրա– թփուտային բույսերը։ Կենդանիներից կան այծքաղ–ջեյրան, ճագարամուկ, գետնասկյուռ, բարխանային կատու, գայլ, թռչուններ, սողուններ, միջատներ։ Կըզլկումի էկոնոմիկայի հիմքն են կազմում ընդերքի արագ աճող շահագործումը և անասնապահությունը։ Անապատի կենտրոնական և արևմտյան մասերում հայտնաբերված արտեզյան ավազաններն օգտագործվում են։ Ջրովի շրջանները դառնում են անասնապահական կենտրոններ։ Մնացորդային լեռներում արդյունահանում են մարմար, գրաֆիտ, փիրուզ։ Մուրինտաու հանքավայրերում կա ոսկի։ Անապատի հարավում են գտնվում խոշորագույն՝ Գազլիի գազահանքերը։ Կըզլկումը հատում են ավտոճանապարհները։ Կըզլկումի կենտրոնում է գտնվում Տամդիբուլակ շրջկենտրոնը։

Գրականություն
-------------

* Кызылкум в книге: *Н. А. Гвоздецкий, Н. И. Михайлов.* Физическая география СССР. М. 1978.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4073929-6 · VIAF: 5991153411799941700005 · WorldCat VIAF: 5991153411799941700005 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 395)։*  |
Սուրբ Վերոնիկայի արձանը Սուրբ Պետրոս Մայր տաճարի բազիլիկայում։
**Սուրբ Վերոնիկան** (ըստ ավանդության 1-ին դար, Caesarea Philippi, Հյուսիսային մարզ, Իսրայել - 1-ին դար, Սուլակ սյուր Մեր), Կաթոլիկ եկեղեցու կողմից պաշտվող սրբերից մեկն է։ Թեև Վերոնիկայի անունը ոչ մի անգամ չի հիշատակվում Ավետարաններում, այդ առասպելական կնոջն է վերագրվում որոշ դեր Հիսուս Քրիստոսի կյանքում։

Ինքնությունը և պաշտամունքը
--------------------------

Գոյություն ունեն մի շարք վարկածներ Վերոնիկայի անձի վերաբերյալ։ Ըստ կաթոլիկ մեկ ավանդության, Վերոնիկան հենց այն կինն էր, որը, հուզված լինելով Հիսուսի տանջանքներից, մոտեցավ նրան այն պահին, երբ Հիսուսն իր խաչն էր կրում դեպի Գողգոթա, տվեց նրան իր թաշկինակը՝ հոնքից քրտինքը սրբելու համար, որից հետո Հիսուսը վերադարձրեց այդ թաշկինակը՝ վրան իր երեսի պատկերը դրոշմված։

Մի այլ առասպելի համաձայն (ըստ Պաղեստինյան Կեսարիայի եպիսկոպոս Եվսեբիոս Կեսարացու), Փիլիպյան Կեսարիայում մի կին էր ապրում, որին Հիսուսը բուժեց (Մատթ. թ։ 20)։ Այս անանուն կինը հետագայում զանազան անուններով ներկայացավ սրբերի շարքում. Արևմուտքում նրան նույնացրել էին հայտնի սուրբ Մարթայի հետ, Արևելքում նրան անվանում էին Բերենիկե, կային նաև այլ անուններ, որոնք վերագրվում էին այս սրբին։

Առասպելը շարունակում էր աճել և լրացվել։ Ֆրանսիական ավանդության համաձայն, Վերոնիկան ոմն ապաշխարած Զակքեոսի կինն էր (Ղուկ. Ժթ։ 1-10)։ Բորդո նահանգում ասում են, որ նա Պաղեստինից Սուլակ-սյուր-Մեր էր բերել Տիրամոր մասունքները, և այնտեղ էլ հետագայում վախճանվեց և թաղվեց։ 12-րդ դարում մարդու դիմագծերով Հռոմում գտնվող մի թաշկինակ նույնացվել էր Վերոնիկայի վերոհիշյալ թաշկինակի հետ և դարձել պաշտամունքի առարկա։ Սուրբ Վերոնիկայի օրը Կաթոլիկ եկեղեցու կողմից նշվում է հուլիսի 12-ին։

Սուրբ Վերոնիկայի շնորհիվ «Վերոնիկա» իգական անձնանունը լայն տարածում է գտել տարբեր ժողովուրդների մոտ, այդ թվում՝ ոչ կաթոլիկ ժողովուրդների։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կաթոլիկ Հանրագիտարան՝ *St. Veronica* (անգլերեն)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սամվելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սոֆյա Վարդանի Սամվելյան** (հունիսի 1, 1927(1927-06-01), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 20, 1982(1982-06-20), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կոմպոզիտոր, դաշնակահարուհի, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Սոֆյա Սամվելյանը ծնվել է 1927 թվականի հունիսի 1-ին Երևանում։ Սովորել է Երևանի Ա. Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցում, ապա դաշնամուրի և կոմպոզիցիայի դասերի է հաճախել Երևանի պետական կոնսերվատորիային կից շնորհալի երեխաների հատուկ խմբակում։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիան (Է. Միրզոյանի դասարան)։

1949-1959 թվականներին Սոֆյա Սամվելյանը դասավանդել է Երևանի պարարվեստի ուսումնարանում, 1951-1966 թվականներին զուգահեռաար նաև Ա. Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցում, 1963 թվականից՝ Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցում։

Գրել է նվագախմբային («Անտառային հեքիաթ», 1949 և այլն), գործիքային («Վարիացիա», 1948, «Պիես», 1949, «Մանկական պիես», 1954, «Վեց էտյուդներ», 1960, «Երկու պիես», 1963) երկեր, երգեր, ռոմանսներ (Աշոտ Գրաշու, Ա. Իսահակյանի, Սարմենի և ուրիշների խոսքերով), մշակել գուսանական և ժողովրդական երգեր։

«Սոլֆեջիո» ժողովածուի (1977) համահեղինակ է։

Սոֆյա Սամվելյանը մահացել է 1982 թվականի հունիսի 20-ին Երևանում։ Թաղվել է Թոխմախի գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Սոլֆեջիո», [Ձեռնարկ] / Ս. Սամվելյան, Ս. Նաղդյան; Խմբագիր՝ Աստվածատրյան։
2. ↑  Սոֆյա Սամվելյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Հրապարակի պատմական լուսանկար (1960)
**Ժիգմոնդ Մորիցի հրապարակ** (հունգ.՝ Móricz Zsigmond körtér), հրապարակ Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտում։

Նկարագրություն
--------------

Գտնվում է Ույբուդա կամ Բուդապեշտի 11-րդ թաղամասում՝ Բուդապեշտի Béla Bartók ut և Villanyi ut բուլվարների համընկման տեղում, Դանուբ գետի հարևանությամբ։ 1929 թվականից հրապարակը նախնական անվանվել է Միկլոշ Հորթի, այնուհետև՝ 1945 թվականին վերանվանվել է հայտնի հունգարացի գրող Ժիգմոնդ Մորիցի անունով։ Հրապարակը քաղաքի հայտնի վայրերից է, ինչպես նաև 1956 թվականի Հունգարիայի հեղափոխության կատաղի մարտերի վայրը։

Հրապարակով է անցնում Բուդապեշտի նոր M4 մետրոն։

Հրապարակի առանձնահատուկ կառույցներից է սունկ կոչվող շենքը, որը կառուցվել է 1942 թվականին։ Քանի որ շենքը գտնվել է անմխիթար վիճակում, այն Բուդապեշտի մշակութային թաղամասի և M4 մետրոյի հետ միասին վերանորոգվել է։ Շենքի հիմնովին վերանորոգումն ավարտվել է 2014 թվականի ամռանը։

* Մետրո՝ M4
* Ավտոբուսներ՝ 7|27|33|114|213|214|240
* Էլեկտրատրանսպորտ՝ 6|17|19|41|47|47B|48|49|56|56A|61
* Գիշերային ավտոկայան՝ 907|908|918|940|941|960|972|973

Պատկերասրահ
-----------

* Ժիգմոնդ Մորիցի արձանը հրապարակումԺիգմոնդ Մորիցի արձանը հրապարակում
* Ավենիո 6 տրամվայի վերջնակետը  Ժիգմոնդ Մորիցի հրապարակումԱվենիո 6 տրամվայի վերջնակետը Ժիգմոնդ Մորիցի հրապարակում
* M4 մետրոյի կայարանի կառուցումը, 2008M4 մետրոյի կայարանի կառուցումը, 2008
* Gomba (սունկ) շենքը, 2015Gomba (սունկ) շենքը, 2015
* Սուրբ Էմերիկի արձանը (քանդակագործ՝ Ժիգմոնդ Կիշֆալուդի-Շտրոբլ)Սուրբ Էմերիկի արձանը (քանդակագործ՝ Ժիգմոնդ Կիշֆալուդի-Շտրոբլ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Project - Móricz Zsigmond Sq. „Mushroom" building - Architizier
Շինության ֆասադը` ճակտոնի վրա «Առյուծ և արև» նկարով
**Ղավամ տուն** (պարս.՝ باغ نارنجستان قوام, լայնորեն հայտնի է նաև "**Նարենջեստան-է Ղավամ**" անունով), ավանդական և պատմական տուն Շիրազում, Իրանում։ Գտնվում է Խան Մեդրեսեի մոտակայքում, կարելի է հասնել ոտքով։

Կառուցվել է 1879-1886 թվականների ընթացքում, Միրզա Իբրահիմ Խանի կողմից։ Ղավամ ընտանիքն առևտրականների ընտանիք էր Ղազվինից, սակայն շուտով նրանք սկսել են ակտիվորեն ներգրավվել քաղաղաքակության մեջ Ղաջարիների դինաստիային հաջորդած Զանդ դինաստիայի, ինչպես նաև` Փահլավիների ժամանակ։

Ղավամ տունը պահպանում է այն նրբագեղությունն ու մաքրությունը, որը վայելում էին բարձր դասի ընտանիքները 19-րդ դարում։ Տան ցածր առաստաղների նկարները ոգեշնչված են եվրոպական Վիկտորյական դարաշրջանից։

Հայելապատ մուտքը տան գլխավոր կետն էր, որը նայում էր շատրվաններով, արմավենիներով և ծաղիկներով զարդարված փոքրիկ այգուն։

Փահլավինների երկրորդ դարաշրջանի ընթացքում Տունը դարձել է Շիրազի համալսարանի Ասիայի ինստիտուտի գլխամասը, որը ղեկավարվում էր Արթուր Ուֆամ Փոուփի և Ռիչարդ Նելսոն Ֆրայի կողմից։ Ֆրայն ու իր ընտանիքը ևս որոշ ժամանակ ապրել են այս տանը։

Տունն այսօր թանգարան է և բաց է հանրության համար։

Ճարտարապետություն
-----------------

Նանենջեստանի այգին Պարսկական շքեղ այգիների օրինակ է։ Պարսկական այգիները սովորաբար ուղղանկյուն ձև ունեն և կազմված են ծառերով ու ծաղիկներով, ծառուղիներով, շատրվաններով, կենտրոնական տաղավարով հագեցած չորս մասերից, որոնք բոլորը շրջապատված են պատերով։ Համալիրը բաղկացած է երկու մասից` հյուսիսային և հարավային թևերից։ Այն կառուցվել է Շիրազի արհեստավորների կողմից 3500 քմ տարածքի վրա, շինության զբաղեցրած ընդհանուր տարածքը 940 քմ է։

Շենքը բակից երկու մետր բարձրության վրա է և հիմնականում կառուցված է աղյուսով։ Այն ընտիր ճարտարապետություն ունի` զարդարված պարսկական տարբեր արվեստներով, ինչպիսիք են նկարները, ստուկկոն, փայտագրությունը, քարագրությունը, հայելային աշխատանքը։ Մուտքը քարից է, պատերին և առաստաղին ճոխ ձևավորմամբ։ Մուտքի երկու կողմերում համաչափ զարդարված սենյակներ են։ Շինության դիմաց բացի լողավազանից կան նաև պարսկական այգիներին հատուկ ոճով խնամված նարնջենիներ և ամրավենիներ։ Հուշարձանի հիմքում գունավոր ապակիներ են ցուցադրված։

Պատկերասրահ
-----------

* Բակի և շինության տեսքը գարնանըԲակի և շինության տեսքը գարնանը
* Տան ներքին հարդարանքըՏան ներքին հարդարանքը
* Տան ներքին հարդարանքըՏան ներքին հարդարանքը
* Այգու տեսարանը տնիցԱյգու տեսարանը տնից
* Որմնանկար շենքի ճակատային մասումՈրմնանկար շենքի ճակատային մասում
* Տան լողավազանը և ֆասադըՏան լողավազանը և ֆասադը

Տես նաև
-------

* Իրանական ճարտարապետություն
* Երամ (այգի)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GeoNames — 2005.
2. ↑  Iran Museums: Fars Province (Shiraz), "Narenjestan Garden and Museum"

Արտաքին հղումներ
----------------

* Pictures For narenjestan qavam
* Photos from Narenjestan e Qavam (Flickr set)
**Ստեփանոս Ապարանցի** (ինչպես նաև **Ստեփանոս Մոկացի**, հայ բանաստեղծ և 10-րդ դարի եկեղեցական գործիչ։

Կյանք և ստեղծագործություն
-------------------------

Եղել է Մոկքի եպիսկոպոսը։ 970 թվականին սկսում է Ապարան գյուղի Սուրբ Խաչ վանական համալիրի (նաև Սուրբ Նշան) Ս. Ստեփանոս և Ս. Աստվածածին եկեղեցիների շինարարությունը։ Շինարարության համար ֆինանսական միջոցներ ստանալու նպատակով բյուզանդական կայսր Բարսեղ II-ը մի փոքր հող է ուղարկում վանքից, որը հայտնի էր իր հրաշագործ հատկություններով։ Ի պատասխան, Վասիլի կայսրը, բացի նյութական օգնությունից, նվիրում է Երուսաղեմից վանք և մասունքներ, այդ թվում՝ ոսկեզօծ պատյան, որտեղ պահվում էին Կույս Մարիամի հագուստի մասնիկներ, Կյանքի ծառը և Փշե պսակը։ Ստացված միջոցներով, բացի ծրագրվածից, Ստեփանոսը ևս երեք մատուռ է կառուցել։ Շինարարությունն ավարտելուց հետո նոր եկեղեցիների օծման ճոխ արարողություն է անցկացնում։ Արարողությանը ներկա Գրիգոր Նարեկացին հետագայում Ստեփանոսի խնդրանքով գրեց «Ապարանից խաչի պատմութիւն».

Գրել է եկեղեցական օրհներգեր, հայտնի է որպես «Սրբութիւն սրբոց» շարականի հեղինակ (983 թվական), գրված Բարսեղ II-ի նվիրատվությունների առիթով։ Զգալիորեն նպաստել է Անիի երաժշտա-բանաստեղծական արվեստի զարգացմանը։ «Սրբութիւն սրբոց»-ը գրված է ակրոստիքոսով, բաղկացած է 3 տնից՝ յուրաքանչյուրը 8 տող, տողատակի առաջին տառերը յուրաքանչյուր տողում կազմում են հեղինակի անունը՝ *Ստեփանոս*։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *А. Аревшатян* Еще раз к вопросу о личности Степаноса Сюнеци. // *Историо-филологический журнал НАН РА*. — 2003. — № 3. — С. 153—160.
2. ↑  *А. Аревшатян* Музыкальное наследие Григора Магистроса. // *Историо-филологический журнал НАН РА*. — 2012. — № 3. — С. 78—93.
3. ↑  Энциклопедия "Христианская Армения", Ապարանից Ս. Խաչ Վանք Archived 2015-10-01 at the Wayback Machine. Ереван, 2002, стр. 71
4. ↑  А. Аревшатян, Роль Ани в истории армянской музыкальной культуры Archived 2014-03-02 at the Wayback Machine. на арм.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Шаракан «Святыня святых», в ռուս.՝  переводе
**Սեյտնաֆե Սեյտվելև** (Ղրիմի թաթարերեն՝ Seytnafe Seytveliyev, մայիսի 29, 1919(1919-05-29), Բելոգորսկի շրջան - մարտի 13, 1983(1983-03-13), Խուջանդ, Տաջիկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Խորհրդային բանակի զորավարը, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, Խորհրդային Միության հերոս (1944 թվական)։

Կենսագրություն
--------------

Սեյտնաֆե Սեյտվելևը ծնվել է 1919 թվականի մայիսի 29-ին, Տավ-Կիպչակ գյուղում (Ղրիմի Բելոգորսկի շրջան):: Ավագ դպրոցը ավարտելուց հետո նա աշխատել է կոլեկտիվ ֆերմայում։ 1939 թվականին Սեյտնաֆեն կանչվել է ծառայելու բանվորական և գյուղացիական կարմիր բանակում։ Ավարտել է կրտսեր հրամանատարների դպրոցը։ Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբից եղել է նրա ճակատներում։ Վիրավորվել է մարտում։ Ավագ սերժանտը մինչև 1944 թվականի հունիսը ղեկավարել է 1-ին Բելառուսական ճակատի 48-րդ բանակի 96-րդ հետևակային բաժնի, 350-րդ հետևակային բաժնի և 350-րդ հետևակային գնդերը։ Աչքի է ընկել Բելոռուսական ԽՍՀ ազատագրման ժամանակ։

Պատերազմական գործունեություն
----------------------------

Սեյտվելևը 1944 թվականի հունիսի 25-ին մասնակցել է գերմանական պաշտպանության ճեղքումին *Ժլոբինի* շրջանում, իսկ 1944 թվականի հուլիսի 2-3-ի գիշերը *Մարինա Գորկա* քաղաքի մոտ տեղի ունեցած մարտերին։ Իր անձնակազմի հետ միասին նոկաուտի Է ենթարկել տասնհինգ գերմանական տանկեր։
ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1944 թվականի սեպտեմբերի 25-ի հրամանագրով «ճակատում գերմանական զավթիչների դեմ հրամանատարության մարտական առաջադրանքների օրինակելի կատարման և միաժամանակ ցուցաբերած արիության ու հերոսության համար» ավագ սերժանտ Սեյտնաֆե Սեյտվելևին շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի բարձր կոչում՝ Լենինի շքանշան և Ոսկե Աստղ մեդալ։
1946 թվականին Սեյտվելևը զորացրվել է վարպետի կոչումով։ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ես չկարողացա վերադառնալ Ղրիմ Ղրիմի թաթարների՝ Միջին Ասիա արտաքսվելու պատճառով և ստիպված մեկնեցի Լենինաբադ քաղաք (այժմ՝ Խուջանդ՝ Տաջիկստանում)։- Սեյտնաֆե Սեյտվելև |  |

: 
Ավարտել է գյուղատնտեսական դպրոցը։ Մինսկի պատվավոր քաղաքացի է։ Պարգևատրվել է նաև Կարմիր դրոշի և Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշաններով, մի շարք մեդալներով։

Մահ
---

Սեյտնաֆե Սեյտվելևը մահացել է 1983 թվականի մարտի 13-ին։

Պարգևներ
--------

* 1944 թվական սեպտեմբերի 25, Խորհրդային Միության հերոս
* 1944 թվական սեպտեմբերի 25, Լենինի շքանշան
* 1944 թվական օգոստոսի 28, «Կարմիր դրոշի շքանշան»
* 1945 թվական հուլիսի 23, Հայրենական պատերազմի շքանշան
* 1943 թվական դեկտեմբերի 26, «Խիզախության համար» մեդալ
* Մինսկի պատվավոր քաղաքացի

Գրականություն
-------------

* *Э. Умеров.* Къараман // Ленин байрагъы. 1967. 14 марта. С. 4
* *А. Османов.* Гъалебе ёлу // Ленин байрагъы. 1977. 10 марта. С. 4
* Сейтнафе Сейтвелиев [некролог] // Ленин байрагъы. 1983. 19 марта. С. 4

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5   Սեյտնաֆե Սետվելև «Երկրի հերոսներ» կայքում
2. ↑
3. ↑
4. ↑
Մաքոք
Մաքոքնենր
**Մաքոքահյուսություն**, գեպյուրային ձեռագործ ժանյակի տեխնիկա։ Մաքոքով գործված ցանց-քողը լայնորեն կիրառվել է միջնադարյան հայ կանանց տարազներում։ Օգտագործվում է նաև սփռոցների, ծածկոցների, անձեռոցիկների զարդարման մեջ։ Այս տեխնիկայով կարելի է պատրաստել նաև ականջօղեր, ժանյակներ, կախազարդեր, ձեռնոցներ ու դիմակներ։

Ծագում
------

Մաքոք բառը մագոգ կամ մագուգ բառի ձևափոխված տարբերակն է։ Վերջիններս ստացել են գործիքի իմաստը՝ մակույկին նման լինելու պատճառով։ Հատկանշական է, որ այս գործիքով են գործվել նաև ձկնորսական ցանցերը։

Պատմություն
-----------

Մաքոքահյուսությունն ունի արևելյան՝ թերևս հայկական ծագում։ Հնում այս տեխնիկան օգտագործվել է խիստ կիրառական նպատակներով։ Հայտնի չէ, թե երբ է ձեռքով հյուսվող ցանցը փոխարինվել մաքոքահյուս ցանցով (թառով)։ 
Եվրոպայում մաքոքահյուսությունը հայտնի է ֆրիվոլիտէ (ֆր. «թեթևամտություն») անվամբ։

Մաքոքահյուսությունը եվրոպական արվեստում
---------------------------------------

18-րդ դարի եվրոպական գեղանկարչության մեջ կարելի է հանդիպել «օրիորդը մաքոքով» սյուժեին։ Նմանօրինակ բազմաթիվ գործերից են՝

* Բենջամին Վեսթի (1738-1820) «Շառլոթ թագուհին և իր դուրտրը» (պահվում է Լոնդոնում՝ Սբ Ջեյմսի պալատում)
* Նաթիե Ջան-Մարկի (1685-1766) «Մարիա Ադելաիդայի դիմանկարը» (պահվում է Վերսալի պալատում)
* Ջոշուա Ռեյնոլդսի (1723-1792) «Ալբեմարլեի դքսուհին» (պահվում է Լոնդոնի ազգային պատկերասրահում)

* Ջոշուա Ռեյնոլդսի «Ալբեմարլի դքսուհին» դիմանկարըՋոշուա Ռեյնոլդսի «Ալբեմարլի դքսուհին» դիմանկարը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայերեն բացատրական բառարան, Ստեփան Մալխասյանց

Աղբյուրներ
----------

* Սոֆյա Գալֆայան, «Վասպուրականի ժանյակ»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մաքոքագործությունը ձեռագործության բոլոր ձևերի արմատն է
**Ստեփանոս քահանա Գոյներերիցանց** (նաև՝ **Գոյներ Երիցանց**, **Կայծառոնեցի**, **Երկայն**, 13-րդ դար, Կայթառոն, Կիլիկիայի Հայկական Թագավորություն - 14-րդ դար), հայ հոգևորական, գրիչ։

Գևորգ Սկևռացու աշակերտը։

Կենսագրություն
--------------

Գևորգ Սկևռացու խնդրանքով գրել է «Խրատ վասն գրչութեան» (Խրատ վասն հանգամանաց հեգից) աշխատությունը։ 1284-1312 թվականների ընթացքում հիշվում է տարբեր հիշատակարաններում։ 1292 թվականին իրեն կոչում է «ծեր», բայց դրանից 20 տարի անց (1312), գտնվում է Կիպրոսում, ուր գնացել էր Կիլիկիայից, նեղվելով վտանգներից։ Ստեփանոսը Կիպրոսում գրել է մի գեղազարդ ձեռագիր (Գործք Առաքելոց, Կաթուղիկեայք և Աւետարան Յովհաննու)։ Այդ ձեռագիրը գրվել է Հեթում Լամբորնացու դուստր Ալիծի համար (Կեռան թագուհու քույրը և Կիպրոսի սենեսկալ Փիլիպ Իլինյանի կինը)։ Ալիծը հյուրընկալել էր Ստեփանոսին և վերցրել իր խնամակալության տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1310-1312 թվականներին, Կիպրոսի Ֆամագուստա (Մաղուսա) քաղաքում։ Ստեփանոս Գոյներերիցանցը գրել է նաև մի Տոնացույց՝ 1300 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական հին դպրութեան պատմութիւն (Դ-ԺԳ դար)», Գարեգին Զարպհանալյան, բարձրագոյն դպրոցաց համար․ Գ տպագր. յաւելուածօք եւ փոփոխութեամբք, Վենետիկ, 1897.
2. ↑  «Ցուցակ հայերէն ձեռագրաց մատենադարանին Մխիթարեանց ի Վիեննա», Հակովբոս Տաշյան, Վիեննա, 1895, էջ 783, 842.
3. ↑  «A Catalogue of the Armenian Manuscripts in the British. Museum», Conybeare, London, 1913, էջ 306բ.
4. ↑  «Cathalogue of the armenian manuscripts in the Bodleian library», կազմեցին Ս. Վրդ. Պարոնեան և Conybeare, Oxford, 1918, էջ 232, 246.
5. ↑  «Մայր ցուցակ հայերէն ձեռագրաց մատենադարանին Մխիթարեանց ի Վենետիկ», Բարսեղ Սարգիսյան, Վենետիկ-Սբ.Ղազար, 1924, էջ 1000.
6. ↑  «Սիսուան», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1885, էջ 97․
7. ↑  «Դրանսիլուանիոյ հայոց մետրապոլիսը կամ նկարագիր Կերլա հայաքաղաքի», Գրիգոր Գովրիկյան, Վիեննա, 1896, էջ 342-348.
**Նոյ** (պաշտոնապես ճանարված է որպես **ՆՈՅ**), հայկական բրենդի (կոնյակի ձևով), որն արտադրում է Երևանի Արարատ կոնյակի-գինու-օղու կոմբինատը 1877 թվականից։ Առաջին անգամ մինչև 1899 թվականը հայտնի է դարձել որպես «հայկական կոնյակ», որից հետո ստացել է «Շուստով» անվանումը։ 1920 թվականին Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության ստեղծմամբ հայկական կոնյակի արտադրությունը ազգայնացվել է, և կոնյակը հանրաճանաչվել է «Շուստով» անվամբ մինչև 1940 թվականը, որից հետո խմիչքը պիտակավորվլ է«Արարատ» անունով՝ հայկական կոնյակի արտադրության վերակազմակերպումից հետո։ Հայաստանի անկախացումից հետո 2002 թվականին գործարանը սեփականաշնորհվել է, իսկ արտադրված կոնյակը՝ վերանվանվել «Նոյ»։ Պատրաստվում է Արմավիրի և Վայոց Ձորի մարզերի հայկական խաղողից և աղբյուրի ջրից՝ հիմնվելով ավանդական մեթոդների վրա։

Պատմություն
-----------

Սարդարի նախկին պալատ: Գործարանի շենքը կառուցվել է այս պալատի տեղում
Երևանի Արարատի կոնյակի գործարանը հիմնադրել է հայ վաճառական և բարերար Ներսես Թաիրյանը 1877 թվականին, նախկին Երևանի բերդի տարածքում։ Նա սկսել է իր արդյունաբերությունը գինու արտադրությամբ։ Շուտով սկսել է արտադրել նաև հայկական կոնյակ։ 1899–1900 թվականներին գործարանը գնել է ռուս գործարար և գինեգործ Նիկոլայ Շուստովը։ 1920 թվականին Հայաստանը մտել է ԽՍՀՄ-ի կազմի մեջ, և տնտեսությունն ամբողջությամբ ազգայնացվել է։

Գործարանի ներկայիս շենքերը կառուցվել են 1938 թվականին՝ Երևանի բերդի նախկին սարդարի պալատի տեղում։ Շենքը նախագծել է ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանը։ 1940 թվականին Շուստովի գործարանի նոր շենքը հայտնի է դարձել որպես «Արարատ»։ Սակայն 1948 թվականին Խորհրդային Հայաստանում վերակազմավորվել է կոնյակի արտադրությունը՝ երկու առանձին սուբյեկտներով. Երևանի Արարատի կոնյակի գործարան (հիմնադրվել է 1877 թվականին և ներկայումս արտադրում է Նոյ կոնյակ) և Երևանի կոնյակի գործարան (հիմնադրվել է 1887 թվականին և ներկայիս հայկական կոնյակ արտադրող)։

1991 թվականին Խորհրդային Միության փլուզումից հետո գործարանը լքված մնացել է մինչև 2002 թվականը, որից հետո այն սեփականաշնորհվել և վաճառվել է «Մուլտի Գրուպ» հոլդինգին՝ գործարար Գագիկ Ծառուկյանի գլխավորությամբ։ Շուրջ 50 միլիոն ԱՄՆ դոլար ներդրվել է վերականգնման և շինարարության մեջ, ինչպես նաև նոր շշալցման գիծ և կաղնու տակառներ ձեռք բերելու համար։ Գործարանի կողմից վերագործարկվել է հայկական կոնյակի արտադրությունը, և ըմպելիքը պիտակավորվել է որպես «Նոյ», ի պատիվ Նոյի, որը տապանը բարձրացրել է Արարատի լեռները, համաձայն «Ծննդոց» աստվածաշնչյան գրերի։

Ընթացիկ արտադրություն
---------------------

Ներկայումս «Նոյն» արտադրում է մի քանի տեսակի կոնյակներ, այդ թվում՝ 

* Նոյ 50 տարեկան
* Նոյ 30 տարեկան
* Նոյ տիրակալ, 25 տարեկան
* Կրեմլին մրցանակ, 7, 10, 15 և 20 տարեկան
* Նոյ դասական, 7, 10, 15 և 20 տարեկան
* Նոյ ավանդական, 3, 5, 7 և 10 տարեկան
* Նոյ ընծա, 3, 5, 7 և 10 տարեկան
* Նոյ առասպել, 3 և 5 տարեկան
* Նոյ Uberto Gucci, 3 տարեկան
* Նոյ 140 հավաքածու
* Նոյ 135 հավաքածու։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  R. G. Ananikian. Yerevan: guide. — Прогресс, 1982. — p. 35
2. ↑  Gallery Cognac Yerevan Ararat Brandy Factory, cognac brands
**Վաղինակ Սմբատի Բյուրատ** (սեպտեմբերի 10 (22), 1886, Զեյթուն, Օսմանյան կայսրություն - 1972, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ հրատարակիչ, թարգմանիչ, մշակույթի գործիչ։ Հայ հրապարակախոս, արձակագիր Սմբատ Բյուրատի որդին։

Կենսագրություն
--------------

Վաղինակ Բյուրատը ծնվել է 1886 թվականի սեպտեմբերի 10(22)-ին Զեյթունում։ Սովորել է նախ Կ. Պոլսի Արամյան վարժարանում, ապա՝ Կահիրեում՝ հոր հիմնադրած կրթարանում, Ալեքսանդրիայի շվեյցարական դպրոցում և Վենետիկի Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանում։ 1909 թվականին Կ. Պոլսում հոր հետ հիմնադրել է հրատարակչատուն և գրքեր հրատարակել «Ժամանակակից մատենաշար»-ով։ Մինչև 1914 թվականը տպագրել է 32 անուն գիրք, հիմնականում՝ արևմտահայ ժամանակակից գրողների (Գրիգոր Զոհրապ, Լևոն Շանթ, Արշակ Չոպանյան, Տիգրան Չյոկյուրյան և ուրիշներ) ստեղծագործություններ։

1914 թվականին թուրք. իշխանությունը բռնագրավել է տպարանը։ Բյուրատը հրատարակչական գործը վերսկսել է 1920 թվականին և մինչև 1924 թվականը տպագրել ևս 21 անուն գիրք։

Եղել է ֆրանսիական «Մարին» օրաթերթի թղթակցի անձնական թարգմանը։

1925 թվականին Կ. Պոլսից հեռացել է՝ հրատարակչական գործը հանձնելով Սիրիայի հրատարակչական ընկերությանը։ 1936 թվականին Բեյրութում վերսկսել է տպագրական գործը և մինչև 1941 թվականը լույս ընծայել 41 անուն գիրք՝ իր հրատարակությունների թիվը հասցնելով 94-ի, այդ թվում՝ Ավետիք Իսահակյանի «Աբու-Լալա Մահարի» պոեմը (պատկերազարդ) և Ժ. Լերմինայի «Մոնտե Քրիստոյի որդին» ստվարածավալ (6 հատոր) երկը՝ իր թարգմանությամբ։

1946 թվականին Ա. Իսահակյանի միջնորդությամբ և պետական հրավերով հայրենադարձել է։

Օգտվելով Կ. Պոլսի պատրիարքարանի արխիվի նյութերից՝ պատրաստել է «Պանթյուրքիզմ և քեմալական շրջան», «Իմ հուշերը արևմտահայ գրողների մասին» ուսումնասիրությունները. ձեռագրերը հանձնել է ԳԱԹ-ին, որոնք ընտրողաբար տպագրվել են («Իմ կյանքի հուշերից», 1999, «Ընտիր էջեր», 2002)։

Վաղինակ Բյուրատը մահացել է 1972 թվականին Երևանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վաղինակ Բյուրատ, «Իմ կյանքի հուշերից»

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Տիրան Թավիջյան** (**Դավիթյան**, փետրվարի 18, 1977(1977-02-18), Սկոպիե, Մակեդոնիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ), դաշնակահար։

Կենսագրություն
--------------

Տիրան Թավիջյանը ծնվել է 1977 թվականին Հյուսիսային Մակեդոնիայի Սկոպիե քաղաքում։

Սովորել է երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի դասարանում, նվագել է հարվածային գործիքներ, հետաքրքրվել ջազային երաժշտությամբ։

Եղբոր՝ Կարապետի հետ հանդես է եկել «Թավիջյան եղբայրներ» դուետում։

1995 թվականից եղել է հոր հիմնադրած «Garo & Paramecium» խմբի դաշնակահար, երգերի հեղինակ, գործիքավորող։ Խմբի հետ շուրջ 400 համերգներով շրջագայել է Եվրոպայում. հանդես է եկել նշանավոր երաժիշտներ Ջո Զավինուլի, Բրենդֆորդ Մարսալիսի, Մակկոյ Թայների, Բ. Բրադրզի և ուրիշների հետ։

Գերմանիայում, Իտալիայում, Հունաստանում, Բուլղարիայում, Ավստրիայում, Էստոնիայում, Խորվաթիայում, Լեհաստանում, Հարավսլավիայում և այլուր մասնակցել է միջազգային ջազային փառատոնների։

Որպես գործիքավորող՝ համագործակցել է մի շարք հանրահայտ փոփ երգիչների հետ, մասնակցել երաժշտական նախագծերի։

Հեղինակ է կինոերաժշտության։ 2013 թվականին եղբոր հետ Երևանում հանդես է եկել հայկական ջազի 75-ամյակին նվիրված համերգում։

Եղբոր հետ ձայնագրել է «Tavitjan Brothers Trio» սկավառակը։

Մրցանակներ և կոչումներ
----------------------

* Մեծ Բրիտանիայի «Սոնի» միջազգային երաժշտական մրցույթի 1-ին մրցանակ, 2012
* Եղբոր հետ՝ «Մակեդոնիայի երաժշտության դեսպաններ» կոչում
* Մակեդոնիայի ՄՆ «Անկախ արտիստ» կոչում, 2002

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայ երաժշտության հանրագիտարան, էջ 259

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Վաչագան Ա**, հայտնի է նաև որպես **Վաչագան Քաջ**, Աղվանքի թագավորության արքա, որը կառավարել է մինչև 301 թվականը։ Ըստ Մովսես Կաղանկատվացու «Պատմություն Աղվանից աշխարհի» աշխատության՝ Վաչագան Քաջը սերվում է Արշակունիների արքայատոհմից։ Մասնավորապես, պատմիչը գրում է․ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Թիւ անուանցն յԱռանայ մինչև ցքաջն Վաչագան, որ էր ի մեծ ագգէն Արշակունեաց, չէ յայտ. և գսոցայն ստոյգն թէ յորմէ տոհմէ են, չունիմ ասել։ Եւ որք ըստ կարգի կացին թագաւորք Աղուանից տասն. անուանք են այսոքիկ. Վաչագան քաջ, Վաչէ, Ուռնայր, Յաւչագան, Մերհաւան, Սատոյ, Ասայ, Եսվաղէն, Վաչէ, ապա բարեպաշտն Վաչագան՝ արքայ Աղուանից…- «Պատմություն Աղվանից աշխարհի», Մովսես Կաղանկատվացի |  |

Վաչագան Ա-ն ի սկզբանե ստանձնել է Բուն Աղվանքնի (որի կազմում Պարսկաստանի վարած քաղաքականության արդյունքում ներառվել էին նաև հայոց Ուտիք և Արցախ նահանգները) վերահսկողությունը։ Հայտնի է, որ վերջինիս պապը եղել է պարսից թագավոր Վաղարշ Զ-ն, մինչդեռ Խորենացու հաղորդմամբ՝ վերջինս ունեցել է հայկական ծագում։ Վաչագան Քաջը գլխավորել է մարզպանական Հայաստանի պայքարն ընդդեմ Սասանյանների լծի։ Շուտով օժանդակություն է ստացել կայսերական Հռոմից՝ կռվելով պարսից արքունիքի սատարմամբ Աղվանից գահին հավակնող Փարասմանի դեմ։ Ամենայն հավանականությամբ, Վաչագանը Աղվանքի գահը ստացել է 298-ին՝ Նվարսակի պայմանագրի կնքումից հետո։ Մահացել է 301 թվականին՝ գահը թողնելով որդուն՝ Վաչեին, ում իշխանությունը սակայն տարածվում էր միայն Բուն Աղվանքի վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սվազյան, Հ. Ս. (1972) Մովսես Կաղանկատվացու «Աղվանից աշխարհի պատմության» աղբյուրները. Պատմա-բանասիրական հանդես, համար 3. էջեր 195-206.
Նմուշ, լայն աղյուսակ՝ առկա տառատեսակաշարի օրինակներով, 1728 թվական
**Տառատեսակաշար**, **գառնիտուր** (< գերմ. Garnitur – լրակազմ, հավաքածու), ոճական ու ձևավորման ընդհանուր առանձնահատկություններով, բայց տարբեր չափերի ու տեսքի տառանշանների ընտանիք (խումբ)։

Տառատեսակաշարի տառատեսակներ
---------------------------

Սովորաբար պարունակում են այբբուբենի տառերի, թվերի, կետադրական և հատուկ նշանների ամբողջական լրակազմեր։ Կան նաև
Տառատեսակաշարեր, որոնք կազմված են միայն մաթեմատիկական կամ քարտեզագրական նշաններից։ Տառատեսակաշարի ընդհանուր բնութագրիչներն են տառանշանների հակադրականությունը [օժանդակ (միացնող) և հիմնական գծերի հաստությունների հարաբերությունը], հագեցածությունը (կոչվում է նաև կշիռ, հիմնագծերի հաստության և ուղիղ գրանշանի բարձրության հարաբերությունը), համամասնականությունը (տառի լայնության և բարձրության հարաբերությունը), թեքությունը [տողագծի համեմատությամբ տառի հիմնագծերի (տառաչքերի առանցքների) թեքությունը], գծափակերը (ծայրափակերը, տառանշանի հիմնական գծերի ծայրերը եզրափակող տարրերը), ուրվագծերի գեղազարդությունը (տառանշանների ուրվագծերի ձևը)։
Հայտնի (հատկապես՝ եվրոպական լեզուներով) հազարավոր տառատեսակներից լայն կիրառություն ունեն շուրջ հարյուրը, որոնցով
տպագրվել է համաշխարհային ողջ գրականությունը։ Դրանք խմբավորված են 5 հիմնական ու 1 լրացուցիչ (մյուսներում չընդգրկված) Տառատեսակաշարերում։
Ընդունված է տվյալ հրատարակչության համար գործածել նույն Տառատեսակաշարի տառատեսակներ. տեքստերը շարվում են 8-12 կչափի տիտղոսաթերթերը, վերնագրերը, կազմերի մակագրությունները՝ 12–48 կչափի, ընդգծումները՝ շղագիր կամ թավ (կիսաթավ) տառատեսակներով։
Ակցիդենտային և հատուկ գրականության (տեղեկատուներ, բառարաններ, հանրագիտարաններ ևն) տառատեսակներն ընտրում են ըստ
նրանց նշանակության, բովանդակային առանձնահատկությունների, տեսազգայական ընկալման և այլ հատկանիշների։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7663654-9 · Microsoft: 80797182 · NKC: ph116510, ph116455 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Լարումների կենտրոնացում** առաձգականության տեսությունում, դեֆորմացվող մարմնի մակերևույթի ձևի կամ նյութի առաձգական հատկությունների կտրուկ փոփոխման պատճառով փոքր տիրույթներում մեծ լարումների առաջացում։ Լարումների կենտրոնացման պատճառ կարող են լինել անցքերը, ճաքերը, անկյունները, տարբեր նյութերի միացման եզրերը և այլ անհարթությունները։ Լարումների կենտրոնացման շրջանում լարումների բաշխման համար բնորոշ է լարվածային վիճակի կտրուկ փոփոխումը, որն ուղեկցվում է այդ շրջակայքից դուրս լարումների արագ մարմամբ (նկ.): Լարումների կենտրոնացման տիրույթում որքան {\displaystyle \sigma \_{max}}-ը մեծ է նոմինալ լարումից (հավասար է միջին նորմալ լարմանը նմուշի ամենանեղ լայնական հատվածքում), այնքան ավելի կտրուկ է այդ տիրույթից դուրս լարումների մարումը։ Լարումների կենտրոնացման քանակական գնահատականը տրվում է {\displaystyle \alpha \_{0}={\frac {\sigma \_{max}}{\sigma \_{n}}},\alpha \_{0}={\frac {\tau \_{max}}{\tau \_{n}}}} տեսական գործակիցներով (որտեղ {\displaystyle \sigma \_{n}}-ն,{\displaystyle \tau \_{n}}-ն նոմինալ լարումներն են. {\displaystyle \sigma },-ն՝ նորմալ, {\displaystyle \tau }-ն՝ շոշափող), որոնք կախված են լարումների կենտրոնացում առաջացնող գործոններից։ Լարումների կենտրոնացման տեխնիկական գործակիցները հաշվի են առնում նյութի կազմությունը և պլաստիկ հատկությունները։

Լարումների կենտրոնացման տիրույթներում լարումների բաշխման բնույթը և մեծությունները միայն որոշ դեպքերում են որոշվում առաձգականության և պլաստիկության տեսությունների մեթոդներով։ Լարումների կենտրոնացումը հիմնականում հետազոտվում է փորձարարական եղանակներով։ Լարումների կենտրոնացումը փոքրացնելու կամ վերացնելու նպատակով օգտագործվում են բեռնաթափող մակահերձեր, անցքերի և հատվածքների եզրերը ամրացվում են մակադրակներով ու կոշտության կողերով։

Տես նաև
-------

* Սեն-Վենանի սկզբունք

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 507)։*  |
Ասեղի սայիրն առաջացած էլեկտրական թագ
**Պսակային պարպում**, *Թագ էլեկտրական* է կոչվում.

1. Գազերում էլեկտրական պարպման ձևերից մեկը։
2. Պսակային պարպման ժամանակ հաղորդալարը կամ մետաղական սայրը շրջապատող լուսավոր տիրույթը։

Պսակային պարպում առաջանում է այն դեպքում, երբ մթնոլորտային ճնշման տակ գազում տեղադրված էլեկտրոդների միջև առաջացած էլեկտրական դաշտը շատ է անհամասեռ՝ էլեկտրոդներից մեկի փոքր շառավիղ ունենալու հետևանքով։ Պարպման ժամանակ առաջացած գազի իոնացումը տեղի է ունենում սահմանափակ լուսավոր տիրույթում, որը շրջապատում է էլեկտրոդը և կոչվում թագային (պսակային) շերտ։ Պարպման միջակայքի մնացած մթին մասում տեղի է ունենում միայն միևնույն նշանի իոնների շարժում դեպի երկրորդ էլեկտրոդը՝ նրա լիցքի նշանին համապատասխան։ Ոչ լուսավոր տիրույթի միաբևեռ ծավալային լիցքը սահմանափակում է իրենով անցնող հոսանքը։ Էլեկտրոդների միջև պոտենցիալների տարբերությունը մեծացնելիս պսակային շերտն ընդարձակվում է, մթին տիրույթը վերանում և տեղի է ունենում պարպման միջակայքի լրիվ ծակում՝ կայծային պարպման տեսքով։ Պսակային պարպում նկատվում է բարձրավոլտ էլեկտրահաղորդման գծերում և հանգեցնում էներգիայի կորուստների, որը պետք է հաշվի առնել, երբ էլեկտրաէներգիան հաղորդվում է մեծ հեռավորությունների վրա։ Պսակային պարպում առանձնապես լավ է նկատվում բարձր հաճախականությունների դեպքում։ 

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Պսակային պարպում** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 114)։*  |
**Սիդգի Ռուհուլլա** (կեղծանուն, իսկական անուն ազգանունը՝ Ռուհուլլա Ֆաթուլլա օղլի Ախունդով) (ադրբ.՝ Sidqi Ruhulla (Axundov Ruhulla Fətulla oğlu, մարտի 28 (ապրիլի 9), 1886, Բուզովնա, Բաքվի գավառ, Բաքվի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 5, 1959(1959-05-05), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի սովետական դերասան։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1949)։

Կենսագրություն
--------------

Բեմական գործունեությունը սկսել է 1906 թվականին։ Աշակերտել է ազգային թատրոնի հիմնադիրներ Զ․ Զեյնալովին և Հ․ Արաբլինսկուն։ 1924 թվականից եղել է Ազիզբեկովի անվան թատրոնի (Բաքու) առաջնակարգ դերասաններից։ Ազգային բեմի խոշոր վարպետ Ռուհուլլան ստեղծել է բարդ կերպարներ ինչպես ադրբեջանցի, այնպես էլ ռուս, և համաշխարհային դասական դրամատուրգիայում։ Նրա արվեստին բնորոշ էր կերպարների ներքին աշխարհի խոր վերլուծությունը, մեծ զգացմուքայնությունը և արտահայտչականությունը։ Լավագույն դերերից են՝ Նադիր շահ (Ն․ Նարիմանո֊վի «Նադիր շահ»), Հաջի Կարա (Մ․ Ախունդովի «Հաջի Կարա»), Աթաքիշի (Զ․ Զաբարլիի «Սևիլ»), Կաջար (Ս․ Վուրղունի «Վագիֆ»), Աղալարով (Մամեդխանլիի «Արևելքի առավոտը», ՍՍՀՄ պետ․ մըրցանակ, 1948), Դիկոյ (Ա․ Օստրովսկու «Անտառ»), Օթելլո, Լիր արքա (Շեքսպիրի «Օթելլո», «Լիր արքա»), Ռուստամ (Շիրվանզադեի «Նամուս»)։ Հանդես է եկել նաև օպերաներում, օպերետներում, նկարահանվել կինոյում։ 1906—1907, 1954, 1957 թթ. Ռուհուլլա ելույթներ է ունեցել Երևանում։ 1913 թվականին Նախիջևանի հայ թատերասերների հետ բեմադրել է Մ․ Բելայայի «Ծաղրածուներ» (Ա․ Պարզյանի թարգմանությամբ) պիեսը։ Մտերիմ կապեր է ունեցել Հ․ Աբելյանի, Արուս և Հովսեփ Ոսկանյանների, Շիրվանզադեի և այլոց հետ։ Պարգևատրվել է Լենինի և 2 այլ շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Рухулла Сидги // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Գրականություն
-------------

* Джафаров М․ Д․, Сидги Рухулла, Баку, 1956․

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 16)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 1824154260465724480009 · WorldCat VIAF: 1824154260465724480009 |

 |
**Փիլիպպինե Ռուբինյան** (անգլ.՝ Philippa of Armenia, հուն․՝ Φιλίππα της Αρμενίας, 1183 - 1210-ականներ), Նիկիայի կայսրուհի (1214-1216), Սասունի իշխանուհի (1193), Կիլիկիայի իշխան Ռուբեն Գ-ի և Իզաբելլա Թորոնցու կրտսեր դուստրը, Նիկիայի կայսր Թեոդոր Ա Լասկարիսի կինը, Կոստանդին Լասկարիսի մայրը, Ռուբինյանների իշխանական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

Փիլիպպինեն նշանվել էր Չորտվանել Սասնեցու որդի Շահնշահի հետ, որի մահվանից (1193) հետո ամուսնացել էր Նիկիայի կայսր Թեոդոր Ա Լասկարիսի հետ, որից ունեցել էր Կոստանդին Լասկարիսին։ Շուտով Թեոդոր կայսրը գժտվում է նրա հետ և նրան հետ ուղարկելով Կիլիկիա՝ ամուսնանում է Կոստանդնուպոլսի լատին կայսեր դուստր Մարիամի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.
2. 1 2  «Սիսուան», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1885, էջ 58, 79, 441.
3. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1944, Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 201․

Աղբյուրներ
----------

* «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1944, Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 201․
* «Սիսուան», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1885, էջ 58, 79, 441.
**Վարազդուխտ Սյունի** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ, 6-րդ դար), իշխանուհի Սյունիքի իշխանությունում, Սյունիքի գահերեց-իշխան՝ Հովհան Սյունու (536-554) կինը, գահերեց-իշխաններ Վասդուղ Սյունու և Գրիգոր Սյունու մայրը։

Սյունի վանքի կառուցում
----------------------

Ըստ պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի, հայոց թվականությունից առաջ («յառաջ քան զհայ թուականն», 551 թ.) Վարազդուխտ իշխանուհին է հիմնադրել Սյունյաց վանքը կամ Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին (հետագայում վերանվանվել է Սուրբ Հովհաննես)։ Վանքի առջև Սյունյաց իշխանները կառուցում են արքունական տուն և իշխանանիստ ապարանք։ Վարազդուխտ իշխանուհու և նրա ամուսնու Սյունյաց գահերեց իշխան Հովհան Սյունու դիմաքանդակները տեղադրված են Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու արևմտյան ճակատի եռանկյունաձև խորշերի վերևում։ Նույն ճակատի հարավային լուսամուտի մոտ տեղադրված բարձրաքադակում ամբողջ հասակով և վեղարը գլխին պատկերված է տաճարի ճարտարապետ Հովհաննեսը։

Ստեփանոս Օրբելյանը գրում է՝.

> «Սիւնի վանք որոյ եկեղեցին չքնաղ և նորակերտ ձևով կանգնեալ գնբեթայարկ խորան երկնանման ի մեծ բարեպաշտուհւոյն Վարազդխտոյ` Սիւնեաց տիկնոջէ յառաջ քան զհայ թուականն, յանուն սրբոյ Լուսավորչին։ Եվ առաջև վանացն ի մէջ քաղցրահայեաց մէյդանին դնեն իշխանքն տուն արքունի և ապարանք իշխանանիստ, և յամենայն աւուր ասեն գային ի ժամ պատարագին...»:
> 
>

Պատկերասրահ
-----------

* Վարազդուխտ Սյունյաց տիկնոջ կողմից հիմնադրված Սյունի վանքըՎարազդուխտ Սյունյաց տիկնոջ կողմից հիմնադրված Սյունի վանքը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Սյունյաց իշխանական տունը 6-7-րդ դարում», Ժիրայր Միրումյան, Գորիս, 2017

Աղբյուրներ
----------

* Հայոց անձնանունների բառարան, Հրաչյա Աճառյան, 1942 թ. Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 64
* «Ստեփաննոսի Սիւնեաց եպիսկոպոսի պատմութիւն տանն Սիսական», Մկրտիչ Էմին, 1861 թ. Մոսկվա, Գլուխ Կա (էջ 248)
* «Սիւնիքի պատմութիւն», Ստեփանոս Օրբելյան, Գլուխ Կբ
* «Պատմութիւն նահանգին Սիսական արարեալ Ստեփաննոսի Օրբէլեան արքեպիսկոպոսի Սիւնեաց», Կարապետ Շահնազարյան, 1859, Փարիզ, Գլուխ Կբ (էջ 82)
* «Ստորագրութիւն հին Հայաստանեայց», Ղուկաս Ինճինճյան, 1822, Վենետիկ, Սուրբ Ղազար, Նահանգ Թ, էջ 260
* «Սիսական. Տեղագրութիւն Սիւնեաց աշխարհի», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1893, էջ 13, 113, 212
* «Սյունյաց իշխանական տունը 6-7-րդ դարում», Ժիրայր Միրումյան, Գորիս, 2017
* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, գլխ. խմբ. Հովհ. Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատ. Երևան 2002, էջ 912 (Սյունի վանք)

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Հայ կանանց դերը միջնադարյան ճարտարապետական հուշարձանների կառուցման գործում (IX-XII դդ.), Ռիմա Բոյաջյան(չաշխատող հղում)
**Սիմեոն Ապարանցի** (մոտ 1540, Ապարանք, Խիզանի գավառակ, Վանի էյալեթ, Օսմանյան կայսրություն - մոտ 1614, Վան, Վանի էյալեթ, Օսմանյան կայսրություն), 16-17–րդ դարերի բանաստեղծ և մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Իր մականունն ստացել է ծննդավայրի՝ Մոկաց նահանգի Սպարկերտ գավառի Ապարանք գյուղի անունից։ Բաղեշի խնդրակատար վանքում, ապա Ոստանի դպրոցում կրթվելուց հետո Մեծոփում, Կարինում, Վանում դասավանդել է փիլիսոփայություն, աստվածաբանություն, քերականություն, բանաստեղծական արվեստ, պատմություն, գրչություն և այլն։ Հռչակվել է րաբունապետ, եղել իր ժամանակի ամենանշանավոր մանկավարժներից։ Ապարանցին շուրջ երեսուն տարի (1585 - 1614 թթ.) մանկավարժական գործունեություն է ծավալել ժամանակի նշանավոր դպրոցներում՝ Մեծոփում, Կարինում և Վանում՝ տալով հայ դպրոցին, մատենագրությանը և գրչության գործին նվիրված աշակերտներ։ Ապարանցու գրական ժառանգության մեշ կարևոր տեղ է գրավում «Շարագրութիւն հոմերական վիպասանութեամբ...» քերթվածը։ Նրա այս երկի ինքնագիրը չի պահպանվել։ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահվում է երեք ընդօրինակություն, որոնցից հնագույնը՝ № 6548 գրչագիրն ընդօրինակված է Ապարանցու աշակերտ Անանիայի ձեռքով, բանաստեղծ ուսուցչի ներկայությամբ և, անտարակույս, նրա որոշ հսկողությամբ, Մեծոփի մատենադարանի համար։ Դրանով այս ձեռագիրն ստանում է գրեթե հեղինակային ինքնագրի արժեք։ «Վիպասանությունն» ուշագրավ է թե՛ գրականագիտական և թե՛ բանասիրական առումով։

Անանիա Նախավկայեցու և Կիրակոս Այրարատեցոu խնդրանքով չափածոյի է վերածել մի պատմագիրք, որն իր միջավայրում հայտնի է եղել «Վիպասանութիւն Ղագարու Փարպեցւոյ» անվամբ, բայց իրականում բովանդակում էր Ղազար Փարպեցու և Սեբեոսի երկերը։ Բանաստեղծն իր առաշ նպատակ է դրել շարադրել Պահլավունի և Մամիկոնյան տոհմերի պատմությունը։ Քանի որ ձեռագրի բովանդակությունը հնարավորություն չէր ընձեռում այդ պատմությունը լիովին ներկայացնել, ուստի նա ստիպված դիմում է նաև ուրիշ աղբյուրների և գրում է (1590 թ.) Վիպասանությունը, որ հետագայում տպագրվել է Վաղարշապատում, մի գրչագիր օրինակի հիման վրա։ Պահլավունի տոհմի պատմությունը շարադրելու համար, Ապարանքին նյութ է քաղել զանազան աղբյուրներից, որոնցից ամենահիմնականը Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմությունն» է։
Գեղարվեստական տեսանկյունից առավել ուշագրավ են Ս. Ապարանեցու ողբերը, որոնք օժտված են քնարական անմիջականությամբ, հագեցած ժանրին բնորոշ դիմառնության, երկխոսության, հռետորական դիմումի, հանդիպադրության, պատկերավորման ու արտահայտչական այլ միջոցներով։
Այդ գործերը գրված են հայ դասական ողբերի նմանությամբ, հատկապես՝ առկա է Ներսես Շնորհալու «Ողբ Եդեսիոյ» երկի ազդեցությունը։ Փայլատակում են լավատեսության և հույսի տողեր, որոնք նորամուծություն են հայ դասական ողբի ժանրում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սուքիասյան, Կ. Հ. (1970) Սիմեոն Ապարանցու վիպասանության աղբյուրները. Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 8. pp. 30-38.
**«Նարեկ»**, Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» պոեմի տարածված անվանումը։

Պատմություն
-----------

Դեռևս միջնադարում պոեմը հայտնի էր որպես «Նարեկ» և համարվել է «դեղ կենաց», որի օգնությամբ ձգտել են մաքրվել հոգով և ազատվել մեղքերից։ «Նարեկ»-ին վերագրել են բուժիչ զորություն, կարդացել հիվանդների ապաքինման համար, իսկ հեղինակի անունը սրբացրել ու «մեղավոր հոգիների» փրկության միջնորդ բարեխոս են համարել Աստծու մոտ։ Ժողովուրդը հավատացել է, որ դրանք ընթերցելով կարելի է փրկվել չար ոգիներից, փարատվել «ջերմատագնապ» ախտերից։ Ախտար. ժողովածուներում, ըստ այդմ, տեղ են գտել ցանկեր՝ «Զանազանութիւն Նարեկայ գրքոյն... թէ ամէն մէկ գլուխ ի՞նչ գործոյ ասել օգտակար է» բովանդակությամբ։

Պոեմը *«Նարեկացի Գիրք աղօթից սրբոյն Գրիգորի Նարեկացւոյ...»* տիտղոսաթերթով տպագրվել է Կոստանդնուպոլսում 1755 թվականին (Հովհաննես Աստվածատրյանի տպագրված 576 էջ, 8օ, 16,8 x 11,2 սմ), 1763 թվականին (նույն տպ. 640 էջ, 8օ, 16,7 x 11,9 սմ), 1802 թվականին և 1812 թվականին (Պողոս Հովհաննիսյանի տպագիր), 1821 թվականին ( Մայր Աստվածածնի տպագիր), 1826 թվականին, 1829 թվականին, 1832 թվականին, 1835 թվականին և 1839 թվականին (Արապյան տպագիր ), «Նարեկ աշխարհաբար» վերնագրով՝ 1902 թվականին (փոխադրված ՝ Միսաք Գոչունյանի, ԿՊ, Գ. Գայսերյանի տպագիր), Վենետիկում (Սուրբ Ղազարի տպագիր)՝ 1801 թվականին, 1827 թվականին և 1859 թվականին և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Հիպոիդային փոխանցում**, պտուտակային ատամնավոր փոխանցում, իրականացվում է խաչվող առանցքներ ունեցող կոնական անիվներով։ Ընդ որում փոքր անվի առանցքը շեղված է մեծի առանցքի նկատմամբ։ Հիպոիդային փոխանցման անիվները կարող են ունենալ շեղ և պտուտակային ատամներ։ Փոխանցման թիվը մեծ մասամբ չի անցնում 10-ից, սակայն երբեմն հասնում է 30-ի և ավելի։

Հիպոիդային փոխանցում կիրառում են ավտոմոբիլների և տրակտորների տանող անիվների հաղորդակներում, ջերմաքարշերում, տեքստիլ մեքենաներում, ճշգրիտ հաստոցներում և այլուր։

Պատմություն
-----------

Առաջին անգամ հիպոիդային փոխանցումով աշխատող ուղևորատար մեքենաներ արտադրվել են 1926 թվականին՝ Packard-ի կողմից։

Տես նաև
-------

* Դիֆերենցիալ մեխանիզմ
* Ատամնավոր փոխանցում
* Պլանետար փոխանցում
* Որդնակային փոխանցում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 421)։*  |
**Վիկտոր Նիկոլաևիչ Գրաշենկով**(ռուս.՝ Гращенков, Виктор Николаевич, ), խորհրդային և ռուս արվեստաբան, ով մասնագիտացված էր իտալական Վերածննդի արվեստի, ընդհանուր արվեստի խնդիրների և արվեստագիտության խնդիրների վրա։ Արվեստագիտության դոկտոր (1975), պրոֆեսոր (1976), Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամ-թղթակից (1991)։

Կենսագրություն
--------------

Պրոֆեսոր-նյարդաբան Ն. Ի. Գրաշենկոյի որդին է։ 1940 թվականից սովորել է ԽՍՀՄ-ի օդային ուժերի հատուկ դպրոցում, օդուժի ճարտարապետական ակադեմիայի և Ն. Ե. Ժուկովսկու անվան օդուժի ակադեմիայի ունկնդիրն էր։

Բ. Ռ. Վիպերի և Վ. Ն. Լազարևի աշակերտն էր, 1950 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։

1954 թվականին թեկնածուական դիսերտացիա է պաշտպանել «Ռեալիստական նկարը իտալական Վերածննդի գեղանկարիչների արվեստում» թեմայով։

1954-1960-ական թվականներին ԽՍՀՄ-ի Արվեստի պատմության ինստիտուտի կրտսեր գիտաշխատող էր, 1977 թվականից` ավագ գիտաշխատող, 1960-1985-ական թվականներին` բաժնի վարիչ, 1976 թվականից` պատմության ֆակուլտետի արվեստի ընդհանուր պատմության բաժնի վարիչ։

Արվեստագիտության դոկտոր է։ 1994 թվականին արժանացել է «ՄՊՀ վաստակավոր պրոֆեսոր» կոչմանը, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամ-թղթակից։

Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան մրցանակի դափնեկիր է։

Թաղված է Մոսկվայում, Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը։

Գնահատականներ
-------------

Վյաչեսլավ Շեստակովը հիշում է։

Նա դժվար կերպար էր. մի կողմից, անկասկած Վերածննդի գիտակ էր, Վերածննդի դիմանկարի մասին հրաշալի գրքի հեղինակ, որը վերջին տասնամյակում մի քանի անգամ վերահրատարակվել է։ Նա զբաղվում էր Վերածննդի պատմագրությամբ, և այդ թեմայով հրաշալի դասախոսություններ էր կարդում։ Մյուս կողմից, Գրաշենկովը համբերատար չէ մարդկանց նկատմամբ, հատկապես իր ուսանողների հանդեպ, որոնց երկար ժամանակ չէր թույլատրում մասնակցել պաշտպանությանը։ Ես հիշում եմ, որ նրանցից շատերը ուղղակի լացում էին, պատմելով դասախոսի հետ հարաբերությունների մասին։ Գրաշնեկովը ինձ հիշեցնում էր հին հունական Կրոնին, որը խժռում էր իր երեխաներին։ Ակնհայտ է, որ նա վախենում էր մրցակցությունից, և ամբիոնին մոտ չէր թողնում տաղանդավոր մարդկանց, որոնք ունակ էին ինքնուրույնության։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Умер Виктор Гращенков // КоммерсантЪ
2. ↑  Могила В. Н. Гращенкова
3. ↑  *Шестаков В. П.* А прошлое ясней, ясней, ясней. — СПб.: Нестор-История, 2008. — С. 38.
Լամբայեկեի թաղման ոսկե դիմակ Բրյունինգի թանգարանում
**Բյուրինգ թանգարան** (անգլ.՝ Brüning Museum), հայտնի է նաև **Լամբայեկեի էնրիկե Բրյունինգի անվան տարածաշրջանային թանգարան** անունով։ Հանդիսավոր կերպով բացվել է 1966 թվականին և տեղակայված է Պերուի Լամբայեկե քաղաքի գլխավոր զբոսայգում, երկու մասնաշենքերում։ Այն հիմնադրվել է գերմանացի հետազոտող Հանս Բրյունինգի հավաքածուների հիման վրա։

Բյունինգ թանգարանն ընդարձակ թանգարան է, որը հիմնադրվել է Բրյունիգի հավաքածուների հիման, որոնք նա հավաքվել է 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի առաջին տասնամյակներում։ Պերուի կառավարությունն ստացել է այս հավաքածուն 1924 թվականին, Բրյունինգից։ Թանգարանը հարստացվել է բռնագրավումներից, նվիրատվություններից և բացահայտումներից ստացած նմուշներով։ Ամենավերջին ձեռքբերումները նմուշներ են, որոնք ստացվել են «Սիփան տիրակալի» շիրիմից։ Նրա մասունքները և թաղման պարագաները ցուցադրված են թանգարանում։ Ոսկե սենյակը ցուցադրում է արվեստի 500 թանգարան։

Թանգարանը կառուցվել է որպես ժամանակակից և գործառութային կառույց՝ ոգեշնչված 20-րդ դարի ֆրանսիացի ճարտարապետ Լե Կորբյուզիեի աշխատանքներից։ Ավելի քան 1500 նմուշներ վերցված են բնիկ մշակույթներից, այդ թվում` արժեքավոր տեքստիլ հավաքածուներ և կերամիկա Չիմու և Վիկուս մշակույթներից։ Հազարավոր ոսկե առարկաներ պահվում են կնքված սենյակներում, այդ թվում` թաղման պղնձե դիմակներ, հանդիսավոր անոթներ, Մոչե և Չիմու մշակույթների արտասովոր վզնոց և զարդեր, ինչպես նաև` Լամբայեկե մշակույթի նմուշներ։

Թանգարանի այգիներում կա արձան` նվիրված Լամբայեկանոս թագավորության դինաստիայի հիմնադրին` առասպելական Նեյլեմփ կերպարին։ Հիմնական կառույցն ունի չորս մակարդակի հաջորդականություն, որոնք ընդհանուր առմամբ ցուցադրում են ավելի քան 1400 հնագիտական նմուշներ։ Դրանք ներկայացնում են Լամբայեկեի, Մոչեի, Չավինյան, Ինկերի և այլ մշակույթներ։ Ամենակարևոր նմուշներից մի քանիսը թվագրվում են ավելի քան 1000 տարի առաջ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  International Directory of Performing Arts Collections and Institutions Archived September 27, 2007, at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Monografias on-line
* Brüning Museum on HowToPeru

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |