Դիրկ վան Դելյֆ, Չորս կարդինալ առաքինություններ (մոտավորապես 1400 թվական)
**Կարդինալ առաքինություններ** (լատին․՝ cardinālis), չորս հիմնական առաքինությունների խումբ քրիստոնեական բարոյական աստվածաբանության մեջ՝ հիմնված հին փիլիսոփայության վրա։ Ունի զուգահեռներ այլ մշակույթներում։ 

| № | Պլատոն (հուն․) | Օգոստինոս (լատ․) | Քլայվ Լյուիս (անգլ.) | Հայերեն թարգմանություն |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | σοφία (սոֆիա) | prudentia | Prudence | իմաստություն, խոհեմություն |
| 2 | σωφροσύνη (սոֆրոսյունե) | temperantia | Temperance | չափավորություն, մաքրաբարոյություն |
| 3 | ἀνδρεία | fortitudo | Fortitude | քաջություն |
| 4 | δικαιοσύνη | iustitia | Justice | արդարություն |
|

Հին Հունաստանում առաքինությունների առաջին թվարկումներից մեկը հանդիպել է Էսքիլեսի Ամֆիարաուսի («Յոթն ընդդեմ Թեբեի») նկարագրության մեջ։ Սուրհանդակը ներկայացնում է կերպարը՝ որպես արդար, համարձակ, իմաստուն և բարեպաշտ անձնավորություն։

Պլատոնը «Հանրապետությունում» (4 գիրք) բարեպաշտությունը փոխարինել է խոհեմությամբ և ստացված ցանկը անվանել է «իդեալական պետության չորս առաքինություններ», որոնցից յուրաքանչյուրը համապատասխանում է պետական դասերից մեկին, բացառությամբ արդարության, որն ընդգրկում է ամբողջ սոցիալական համակարգը։ Կիկերոնը իր «Պարտականությունների մասին» տրակտատում, որը հիմնված է Պանաետիուս Հռոդոսացու գործերի վրա, նշել է հետևյալ հատկանիշները՝ ճշմարտության իմացություն, արդարություն և բարեգործություն, ոգու մեծություն, չափավորություն։ Նման ցանկ կա նաև Սողոմոնի Իմաստության գրքում (8, 7). «Եթե որևէ մեկը սիրում է արդարությունը, նրա պտուղները առաքինություններ են. այն սովորեցնում է մաքրաբարոյություն և խոհեմություն, արդարություն և քաջություն։ Ավելի օգտակար, քան այդ կյանքում ոչինչ չկա մարդկանց համար»։ Փիլոն Ալեքսանդրացին Եդեմի գետերում տեսել է չորս առաքինությունների այլաբանությունը։

Չորս առաքինությունների հասկացությունը քրիստոնեություն է բերել Ամբրոսիոս Մեդիոլանցին, ով ինքն է ներմուծել «կարդինալ առաքինություններ» տերմինը։ Նրան հետևելով՝ Օգոստինոս Երանելին և Գրիգոր Դվոեսլովը հավատարիմ են մնացել նույն համակարգին, բայց այն իր ամենամեծ զարգացումը ստացել է Թովմա Աքվինացու «Աստվածաբանության հանրագումար» աշխատությունում։ Պողոս առաքյալի կողմից մատնանշված աստվածաբանական առաքինությունների հետ խոհեմությունը, արդարությունը, չափավորությունը և քաջությունը կազմել են յոթ առաքինությունները, որոնք երբեմն կոչվել են նաև կարդինալ առաքինություններ։

Ժամանակակից փիլիսոփայությունը կասկածի տակ է դրել առաքինությունների ցանկը։ Այսպիսով, Կանտը խոհեմությունն ու խիզախությունը անվանել է խառնվածքի հատկություններ, որոնք կարող են լինել և՛ օգտակար, և՛ վնասակար։ Նա անվերապահորեն բարի է համարել միայն «բարի կամքը»։ Հերբարթը որպես կարդինալ առաքինություններ առաջարկել է քաջությունը, ազատությունը, բարությունը և արդարությունը։

Միջնադարի և Վերածննդի արվեստում եղել են անձնավորված առաքինությունների պատկերներ։ Սովորաբար դրանք կանացի կերպարներ են եղել՝ համապատասխան հատկանիշներով։ Օրինակ՝ արդարության առաքինության կերպարը պատկերվել է սրով և կշեռքով, զսպվածության կերպարը՝ սանձով, էժանագին ապրանքներով, ջրով նոսրացված գինով, քաջության կերպարը՝ զրահով, առյուծով և արմավենու ճյուղով, իսկ խոհեմության կերպարը՝ գրքով, հայելով, օձով։

Արևելյան փիլիսոփայությունն ունեցել է հիմնական առաքինությունների իր ցանկերը։ Կոնֆուցիականության մեջ որպես այդպիսին առանձնացվել են *ren* (մարդասիրություն), *yi* (արդարություն, պարտքի զգացում), *li* (պարկեշտություն), *zhi* (գիտելիք, ռացիոնալություն) և *xin* (ճշմարտություն) առաքինությունները։ Մեն Ցզին առաջ է քաշել «հինգ կապերի» նմանատիպ հայեցակարգ՝ տերն ու ծառան, ծնողներն ու երեխաները, ամուսինն ու կինը, ավագն ու կրտսերը, ինչպես նաև՝ ընկերների միջև հարաբերությունները։ Հնդկական փիլիսոփայության մեջ եղել է յամասի հինգ սկզբունքների և նիյամայի հինգ սկզբունքների հայեցակարգը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Государство (Платон), кн.4
2. ↑  См. Фома Аквинский. Сумма теологии. II-II.Вопрос 58. Archived 2019-03-06 at the Wayback Machine.
3. ↑  *Эсхил*. Семеро против Фив.
4. ↑  Утченко С. Л. Трактат Цицерона «Об обязанностях и образ идеального гражданина» Archived 2010-09-17 at the Wayback Machine.
5. ↑  Мень А. В. История религии Archived 2011-02-08 at the Wayback Machine.
6. ↑  Фома Аквинский. Сумма теологии. Ч2.Вопрос 61. О ГЛАВНЫХ ДОБРОДЕТЕЛЯХ Archived 2019-02-23 at the Wayback Machine.
7. ↑  «Основы метафизики нравственности». Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ դեկտեմբերի 22-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 26-ին.
8. ↑  «Kardinaltugenden». Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 4-ին. Վերցված է 2010 թ․ սեպտեմբերի 1-ին.
9. ↑  *Ким, Герман Николаевич* Конфуцианство. Общие сведения // История религий Кореи. — Алматы: Қазақ университеті, 2001. — С. 95—99. — 230 с. — ISBN 9965-12-168-0