Դեղերի սրվակներ

Բժշկական գործիքների հայտնաբերումը
---------------------------------

Հայաստանի տարածքում հայտնաբերվել են բժշկական գործիքներ հիշեցնող խեթական և ուրարտական ժամանակաշրջանների քարե և մետաղե առարկաներ։

Հայ և օտար պատմիչների վկայությունները
-------------------------------------

Հայ և օտար պատմիչների վկայությամբ՝ 3-4-րդ դարերում Սեբաստիայում և Կեսարիայում (Փոքր Հայք) արդեն եղել են հիվանդանոցներ, որտեղ աշխատել են հմուտ բժիշկներ։ Ըստ հայ պատմիչներ Փավստոս Բուզանդի և Մովսես Խորենացու՝ 4-րդ դարում Ներսես Ա Մեծ կաթողիկոսի (353-357) կոնդակով Հայաստանի տարբեր վայրերում բացվել են հիվանդանոցներ ու բորոտանոցներ։

Առողջապահության զգալի վերելքը Կիլիկյան Հայաստանում
--------------------------------------------------

Առողջապահությունը զգալի վերելք է ապրել Կիլիկյան Հայաստանում, արքունիքը խրախուսել և հովանավորել է բժիշկներին, երկրի տարբեր շրջաններում ու քաղաքներում բացել հիվանդանոցներ, խնամատներ։ Հիվանդություններն ու համաճարակները կանխելու նպատակով օրենսդրությամբ սահմանվել են բազմաթիվ կանոններ։

Կիլիկիայում մեծ հռչակ վայելած բժիշկներ
--------------------------------------

Կիլիկիայում մեծ հռչակ են վայելել բժիշկներ Մխիթար Հերացին, Աբու Սաիդը, Գրիգորիսը, Սիմեոնը, Ստեփանոսը և ուրիշներ։ Հայկական միջնադարյան համալսարաններում (Սանահին, Տաթև և այլն) պատրաստվել են նաև բժիշկներ. Սանահինի ուսումնարանում բժշկություն է դասավանդել Գրիգոր Մագիստրոսը (11-րդ դար), Տաթևում՝ Հովհան Որոտնեցին։ Գրիգոր Տաթևացին 15-րդ դարի սկգբին կազմել է անատոմիայի և բնագիտության դասագրքեր։ Բժշկություն դասավանդել են նաև Սիս քաղաքում Ներսես Լամբրոնացու հիմնադրած համալսարանում (12-րդ դար)։ Հայտնի էին նաև Անիի, Տարոնի, Կեսարիայի դպրոցները, որտեղ 11-14-րդ դարերում ուսումնասիրել են բնական գիտություններ, այդ թվում՝ նաև բժշկագիտություն։

Առողջապահության անկումը
-----------------------

Շուշիի հիվանդանոցի աշխատասենյակներից, 1910 թվական
Կիլիկյան հայկական թագավորության կործանումից հետո առողջապահությունն անկում է ապրել։ Առաջին առողջապահական հիմնարկները վերաստեղծվել են միայն 1828 թվականից. Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միանալուց հետո Երևանում բացվել է առաջին զինվորական հոսպիտալը, որտեղ բուժօգնություն է ցույց տրվել նաև ազգաբնակչությանը։ Հոսպիտալներ են բացվել նաև Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի), Ջալալօղլիում (այժմ՝ Ստեփանավան), Ախտայում (այժմ՝ Հրազդան) և այլուր։ 19-րդ դարի վերջին - 20-րդ դարի սկզբին Երևանի նահանգում և Կարսի մարզում բացվել են սակավաթիվ բուժհիմնարկներ։ Հայաստանում առողջապահության կազմակերպմանն առաջին անգամ պետական հոգածություն է ցուցաբերվել խորհրդային իշխանության օրոք՝ 1920 թվականին առողջապահության ժողկոմատի (1946 թվականից՝ ՀԽՍՀ ԱՆ) ստեղծումով, որի իրավասությանն են անցել բժշկասանիտարական բոլոր հիմնարկները, այդ թվում՝ մասնավորները։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայաստան ըստ թեմայի |
| --- |
|  |
| Պատմություն (ժամանակագրություն) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Վաղ | 
* Ծագում
* Անվանում
* Կուր-Արաքսյան մշակույթ
* Հայկ նահապետ
* Հայասա
* Միտաննի
* Վանի թագավորություն
* Երվանդունիներ
* Աքեմենյան պետություն
	+ Սատրապական Հայաստան
* Մեծ Հայք
* Արտաշեսյանների թագավորություն
* Հռոմեական Հայաստան
* Պարթևաստան
* Արշակունիների թագավորություն
* Բյուզանդական Հայաստան
* Մարզպանական Հայաստան

 |
|  |
| Միջին | 
* Արմինիա կուսակալություն
* Սաջյան ամիրայություն
* Բագրատունիներ
* Կիլիկիայի հայկական թագավորություն
* Իլխանություն
* Արևմտյան Հայաստան
* Սեֆյաններ
* Ղաջարիների դինաստիա
	+ Երևանի խանություն
	+ Ղարաբաղի խանություն
	+ Թուրքմենչայի պայմանագիր
* Ռուսական Հայաստան

 |
|  |
| Ժամանակակից | 
* Հայաստանի առաջին հանրապետություն
* Խորհրդային Հայաստան
* Անկախ Հայաստան

 |
|  |
| Ըստ թեմայի | 
* Հայոց ցեղասպանություն
* Արցախյան ազատամարտ
* Հայ ֆիդայական շարժում
* *այլ...*

 |

 |
|  |
| Աշխարհագրություն | 

|  |
| --- |
| 
* Արարատյան դաշտ
* Հայկական լեռնաշխարհ
* Քաղաքներ
* Սեյսմականություն
* Սևանա լիճ
* Լեռներ
* Բնակավայրեր
* Գետեր և լճեր
* Շիկահողի արգելոց
* Շիրակի դաշտ
* *այլ...*

 |

 |
|  |
| Քաղաքականություն | 

|  |
| --- |
| 
* Վարչատարածքային բաժանում
* Սահմանադրություն
* Կոռուպցիա
* Ընտրություններ
* Արտաքին հարաբերություններ
* Կառավարություն
* Մարդու իրավունքներ
* Զինված ուժեր
* Ազգային ժողով
* Ազգային անվտանգության ծառայություն
* Ոստիկանություն
* Քաղաքական կուսակցություններ
* Նախագահ
* Վարչապետ
* Ազգային Ժողովի նախագահ
* *այլ կառավարություն*
* *այլ քաղաքականություն*

 |

 |
|  |
| Տնտեսություն | 

|  |
| --- |
| 
* Գյուղատնտեսություն
* Ֆոնդային բորսա
* Կենտրոնական բանկ
* Դրամ (արժույթ)
* Էներգետիկա
* Հանքային արդյունաբերություն
* Հեռահաղորդակցություն
* Զբոսաշրջություն
* Տրանսպորտ

 |

 |
|  |
| Մշակույթ | 

|  |
| --- |
| 
* Այբուբեն
* Ճարտարապետություն
* Արվեստ
* Կինո
* Խոհանոց
* Պար
* Լեզու
* Գրականություն
* Երաժշտություն
* Սպորտ
* Թատրոն
* *այլ...*

 |
|  |
| Ժողովրդագրություն | 
* Մարդահամար
* Հանցավորություն
* Կրթություն
* Ազգային փոքրամասնություններ
* Առողջապահություն
* Ժողովուրդ
	+ Սփյուռք
* Սոցիալական խնդիրներ
* Կանայք
* *այլ...*

 |
|  |
| Կրոն | 
* Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի
* Հայ կաթողիկե եկեղեցի
* Հայ ավետարանական եկեղեցի
* Հուդաիզմ
* Իսլամ
* *այլ...*

 |
|  |
| Խորհրդանիշեր | 
* Հայկական խաչ
* Հավերժության հայկական նշան
* Զինանշան
* Դրոշ
* Արարատ
* Ազգային օրհներգ
* Ծիրան
* Խաղող
* Նուռ

 |

 |
|  |
| 
* Կատեգորիա
* Պորտալ

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |