**Օստապ Վերեսայ** (ուկրաիներեն՝ Остап Микитович Вересай, 1803, Kaliuzhyntsi, Սրեբնոյի շրջան, Չեռնիգովի մարզ - 1890, Սոկիրինցի, Սրեբնոյի շրջան, Չեռնիգովի մարզ), ուկրաինական կոբզարյան էպիկական ավանդույթի ներկայացուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

Օստապ Վերեսայը կնոջ` Կուլինայի հետ: Լուսանկարն արվել է 1873 թվականին Կիևի հնագիտական կոնգրեսի ժամանակ:
Ծնվել է 1803 կամ 1805 թվականին Պոլտավայի մարզի Պրիլուկսկի գավառի Կալյուժինցի գյուղում տեսնող մորից և ի ծնե կույր հորից, որը ջութակ նվագելով իր համար սնունդ էր հայթայթում։

Օստապ Վերեսայը կուրացել է 4 տարեկանում։ Ռոմնի քաղաքի տոնավաճառում նա լսել է կոբզար Եֆիմ Անդրիյաշևսկու բանդուրա նվագելը և դարձել նրա սանը։ Մի քանի ամսվա ընթացքում նա շատ բան է սովորել իր ուսուցչից, սակայն մի քանի ամիս հետո ուսուցիչը մահացել է, և 15 տարեկանում ուղարկվել է «գիտություն ձեռք բերելու» հին կոբզար Սեմյոն Կոշևոյի մոտ, որից սովորել է կոբզա նվագել։ Օստապը 9 ամիս է մնացել որպես աշակերտ. իր ուսուցչին նա համարում էր խիստ և շահագործող։ Դրանից հետո Վերեսայը որոշել է երաժշտական կարիերա սկսել ինքնուրույն։ Նա 40 տարի թափառել է գյուղերում ու տոնավաճառներում, մինչև փեսայի մոտ ապաստան գտնելը։ Չհաշտվելով նրա հետ` Վերեսայը կրկին սկսել է թափառե։ Իրավիճակը փոխվել է, երբ նա ընկերացել է ռուս բանահավաք և նկարիչ Լև Ժեմչուժնիկովի հետ, որը մի քանի երգ է գրի առել Օստապից, նկարել է նրա դիմանկարը և ծանոթացրել Պանտելեյմոն Կուլիշի հետ, որը ևս նրանից մի քանի երգ է գրառել։ Նրանց միջև առաջացել է հետաքրքրաշարժ նամակագրություն (Վերեսայի խոսքերը գրել է լակեյը), որը տպագրվել է «Պրավդա» թերթում 1868 թվականին։ Կուլիշը Վերեսայի մասին պատմել է Տարաս Շևչենկոյին, որը 1860 թվականին նրան փող է ուղարկել և իր բանաստեղծությունների գիրքը` «Կոբզարը»` ստորագրությամբ. «Եղբայր Օստապին Տ. Գ. Շևչենկոյից»։

Լ. Ժեմչուժնիկովը և Պ. Կուլիշը համոզել են Օստապին վերցնել մի քանի աշակերտ, որոնք շարունակել են իրենց ուսուցչի ավանդույթները։

1871 թվականին Պավել Գալագանը բերել է Վերեսային Կիև։ Մինչև այդ Վերեսայը ելույթ է ունեցել միայն գյուղում։ Չի բացառվում, որ հենց այդ ուղևորության ժամանակ է Նիկոլայ Լիսենկոն ձայնագրել դումաների մեղեդիներ և երգեր, որոնք հիմք են հանդիսացել նրա «Ուկրաինական դումաների և երգերի երաժշտական առանձնահատկությունների բնութագիրը կոբզար Վերեսայի կատարմամբ» մենագրության համար, որտեղ լավ նկարագրված են Վերեսայի երգացանկը և գործիքը։

Վերեսայը երգել է հերոսա-էպիկական երգեր, հոգևոր բովանդակության բանաստեղծություններ և այլ հոգևոր երգեր, որոնք, ըստ նրա, Աստծո կողմից են տրված` մարդկանց խրատելու համար։ Նրա սիրած թեմաներն են ծնողական օրհնության սրբությունն ու մեծ ուժը, մարդկային վիշտն ու աղետը, որն առաջանում է հարազատներից բաժանվելիս և անազատության մեջ։ Գեղարվեստական առումով Վերեսայը յուրօրինակ տաղանդավոր մարդ էր։ Նրա երգը շատ արտահայտիչ էր. ուժեղ լարվածությունը հաճախ էր թուլանում արցունքների հոսքով։

Վերեսայը հմտորեն օգտագործել է ձայնի աճն ու անկումները` երգի գաղափարական իմաստն ավելի խորը բացահայտելու և ունկնդիրներին ավելի տպավորելու համար։ Նա նաև օգտագործել է իմաստալի շարքերի արդյունավետ կրկնությունը, ինչի շնորհիվ երգի և երաժշտության բառերը ասոցացվել են ուկրաինացի ժողովրդի այդ օրերի կյանքի իրականության հետ։

1873 թվականին Վերեսային բերել են Պետերբուրգ, և այստեղ` աշխարհագրական ընկերության նիստում, սեպտեմբերի 28-ին նա երգել է իր դումաները «Ազովի գերությունից երեք եղբայրների փախուստի», «Խվեդոր Բեզռոդնու» և «Ճշմարտության» մասին։ Վերեսայի համար այդ ուղևորությունն ավարտվել է Վ. Ա. Ժուկովսկու` թագավորական ընտանիքի երեխաների բանահյուսության ուսուցչի խնդրանքով թագավորական ընտանիքի երեխաների` մասնավորապես Սերգեյի և Պավելի համար «տնային բանավոր դասերին» Ձմեռային պալատում ելույթ ունենալով։ Ալեքսանդր II-ը Օստապ Վերեսային շնորհել է ոսկե ընծայագրով արծաթե ծխախոտատուփ (ըստ ժամանակակիցների պատմությունների` օգտագործելով այն` Վերեսայը հաճախ է շրջանցել ժանդարմների կողմից կիրառվող արգելքները փողոցում երգելու համար)։

Սանկտ Պետերբուրգում ունեցած հաջողությունը նրան թույլ է տվել վճարել 15 հոգանոց ընտանիքի համար նախատեսվող մեծ տան կառուցման համար Սոկիրինցիում։

Օստապի երգիծական երգերում ծաղրվել է հիմարությունն ու ծուլությունը։ Հին, բայց խորապես հետաքրքիր, կոբզայի նվագակցությամբ ուղեկցվող Վերեսայի կատարումը մեծ հաջողություն է ունեցել։

Վերեսայը մահացել է 1890 թվականին՝ 87 տարեկանում։

Իգնատ Գոնչարենկոյի նման Վերեսայը ևս Ռուսաստանում հետապնդումների է ենթարկվել` որպես ուկրաինական հետաքրքրությունների և պատմական հիշողության քարոզիչ։

Մշակութային ազդեցություն
------------------------

Սանկտ Պետերբուրգում նրա ելույթներից հետո ստեղծագործել են արևելաեվրոպական այնպիսի կոմպոզիտորներ, ինչպիսիք են Անտոնին Դվորժակը, Պյոտր Չայկովսկին, Մոդեստ Մուսորգսկին, Լեոշ Յանաչեկը, Բոգուսլավ Մարտինուն, Նիկոլայ Լիսենկոն, Վասիլի Բարվինսկին, Միլի Բալակիրևը, Վլադիսլավ Զարեմբան և Սիլվիա Դումարեմբան։

Վերեսայի Սանկտ Պետերբուրգում ունեցած ելույթները հնարավոր է ազդել են 1876 թվականի Էմսի հրամանագրի ստեղծման վրա, որը արգելում էր տպագիր լեզվով ուկրաիներենի օգտագործումը։ 3-րդ պարբերությունը հատուկ արգելում էր բեմում ուկրաիներենով վոկալ ստեղծագործությունների կատարումը, ինչը կարող էր ուղղակի պատասխան լինել Լիսենկոյի և Վերեսայի դասախոսություններին ու ելույթներին։ Կոբզարների բեմական կատարումները կրկին թույլատրվել են միայն 1902 թվականին։

Հիշատակ
-------

* 1978 թվականին լույս տեսավ գեղարվեստական դրոշմանիշով ծրար` նվիրված կոբզար Վերեսային, և բացվեց քանդակագործ Ի.Կոլոմիեցի հուշարձանը` նվիրված նրան։

Պատկերասրահ
-----------

* Երգիչ-ասացողըԵրգիչ-ասացողը
* Օստապ ՎերեսայՕստապ Վերեսայ
* Օստապ Վերեսայի գերեզմանըՕստապ Վերեսայի գերեզմանը
* Հուշարձան` նվիրված ՎերեսայինՀուշարձան` նվիրված Վերեսային
* Գեղարվեստական դրոշմանիշով ծրար` նվիրված կոբզար ՎերեսայինԳեղարվեստական դրոշմանիշով ծրար` նվիրված կոբզար Վերեսային

Տես նաև
-------

* Կոբզար
* Էպոս

Գրականություն
-------------

* «Օստապ Վերեսայ». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Dicaire, David (2010 թ․ մարտի 30). *The Early Years of Folk Music: Fifty Founders of the Tradition*. Jefferson, NC: McFarland. էջ 28. ISBN 978-0-7864-4431-1.
3. 1 2 3  Dicaire, David (2010). *The Early Years of Folk Music: Fifty Founders of the Tradition*. McFarland. էջ 28. ISBN 9780786457373. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 24-ին.
4. 1 2  «Veresai, Ostap». *Internet Encyclopedia of Ukraine*. Vol. 5. Canadian Institute of Ukrainian Studies (University of Alberta/University of Toronto). 1993. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 24-ին.
5. ↑  *Ն. Վ. Լիսենկո*. «Ուկրաինական դումաների և երգերի երաժշտական առանձնահատկությունների բնութագիրը կոբզար Վերեսայի կատարմամբ». - Կ. - 1874
6. ↑  Ігор Шаров. 100 видатних імен України. — К.: АртЕк, 2004. ISBN 966-505-218-7 (ուկր.)
7. ↑  «Kobzars». *www.encyclopediaofukraine.com*. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 9-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Օստապ Վերեսայ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Ռիմանի երաժշտական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 17759466k · GND: 112323731X · LCCN: n2001096560 · NKC: js20191058568 · VIAF: 48577146 · WorldCat VIAF: 48577146 |

 |