recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ածխագազատուրբինային էլեկտրակայան**, երկրի ընդերքում գտնվող ածխի ջերմային էներգիան էլեկտրականի փոխակերպող համակցված ձեռնարկություն՝ առանց ածուխը երկրի մակերևույթ հանելու։

Կիրառելի է խոր տարածված փոքր հզորության շերտերի համար։ Աշխատանքը հիմնված է ածխի ստորերկրյա գազացման վրա։ Երկրի մակերևույթից մինչև ածխի շերտը փորված մեկ կամ մի քանի հորատանցքներով օդ է փչվում կոմպրեսորային կայանից և թափանցում ածխի շերտում գազացման առուներով հաղորդակցվող մյուս հորատանցքերը։ Վերջինների մոտ որևէ եղանակով այրում են ածխի շերտը, և այրման օջախը, տարածվելով մղվող օդին ընդառաջ, հասնում է օդաչափման հորատանցքերին ու գոյացնում այրման ակոս, որտեղ տեղի է ունենում ածխի ստորերկրյա վերամշակումը՝ գազացումը։ Ստացված գազերն առուներով բարձրանում են վեր, մաքրվում և ուղղվում դեպի գազատուրբինային էլեկտրակայանում տեղադրված գազային տուրբինի այրման խուցը։ Գազային տուրբինը շարժման մեջ է դնում էլեկտրական գեներատորը, որից հետո ստացված էլեկտրաէներգիան ուղղվում է դեպի էլեկտրացանց։ Աշխարհում առաջին Ածխագազատուրբինային էլեկտրակայանը գործում է ՌՍՖՍՀ Տուլայի մարզում՝ ցածրորակ գորշ ածխի բազայի վրա, որտեղ տեղադրված են 12000 կվտ հզորության երկաստիճանային տուրբիններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 208)։*  |
Գյումրու երկաթուղային կայարան
**Գյումրու երկաթուղային հանգույց**, Հայաստանի երկաթուղային տրանսպորտի հնագույն և ամենախոշոր կենտրոնը։ Հիմնադրվել է 1897 թվականին։ Առաջին գնացքը Թիֆլիսից Ալեքսանդրապոլ (Գյումրի) է ժամանել 1899 թվականի փետրվարի 7-ին։ Հետագայում (մինչև 1902) երկաթուղին հասել է Կարս, Երևան, իսկ մի փոքր ավելի ուշ՝ Ջուղա, ապա՝ Թավրիզ։ Երկաթուղային հանգույց. ունի լոկոմոտիվային և վագոնային դեպոներ, կայարան, գծի ուղեմաս, մատակարարման և կապի տեղամասեր, կապիտալ շինարարության ու նորոգման ծառայություններ, ուր կատարվում է շոգեքարշերի ու էլեկտրաքարշերի միջին, ընթացիկ նորոգում, ապրանքատար վագոնների հիմնական և ընթացիկ նորոգում և տեխնիկական հատուկ սպասարկում։

Գյումրու երկաթուղային հանգույց ունեցել է հեղափոխական հերոսական ավանդույթներ։ Այստեղ են ստեղծվել Հայաստանում սոցիալ-դեմոկրատական առաջին խմբակները. 1905-1907 թթ.-ի ռուսական առաջին հեղափոխության տարիներին տեղի են ունեցել բանվորական գործադուլներ։ Այստեղ է 1920 թվականի մայիսի 10-ին սկսվել Մայիսյան ապստամբությունը Հայաստանում։ Գյումրու երկաթուղային հանգույցի կոլեկտիվները գործուն մասնակցություն են ցուցաբերել 1920 - 1940-ական թթ. երկրի քայքայված տնտեսության վերականգնման, հարևան շրջաններում կոոպերատիվ շարժման, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ավերված երկաթգծերի վերականգնման աշխատանքներին։ Ետպատերազմյան տարիներին Գյումրու երկաթուղայինները շուրջ հարյուր անգամ հաղթող են ճանաչվել համամիութենական, հանրապետական և անդրկովկասյան երկաթուղայինների սոցիալիստական մրցություններում։ Գյումրու երկաթուղային հանգույցի ավելի քան չորս հազար բանվոր ծառայողներ պարգևատրվել են ԽՍՀՄ շքանշաններով և մեդալներով, իսկ Ա. Խաչատրյանը, Ս. Միքայելյանը և Ս. Գևորգյանը արժանացել են սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչման։ Տասնյակ երկաթուղայիններ ընտրվել են ԽՍՀՄ և ՀԽՍՀ Գերագույն սովետների դեպուտատներ, ՍՄԿԿ և ՀԿԿ համագումարների պատգամավորներ։

2013 թվականի դրությամբ Գյումրիից գնացքներ կան դեպի Երևան և Բաթում քաղաքներ։

Պատկերասրահ
-----------

* Կառամատույց Կառամատույց
* Շոգեքարշ (երկաթուղային թանգարան) Շոգեքարշ (երկաթուղային թանգարան)
* Երկաթուղային կայարան Երկաթուղային կայարան

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Գյումրի |
| --- |
|  |
| Եկեղեցիներ | Ամենափրկիչ • Սուրբ Յոթ Վերք • Սուրբ Նշան • Գեղցոնց ժամ • Սուրբ Հակոբ Մծբնա • Պլպլան ժամ |
|  |
| Բերդեր | Սև բերդ • Կարմիր բերդ • Ալեքսանդրապոլ |
|  |
| Զբոսայգիներ | Գորկու այգի • Իսուզի պուրակ |
|  |
| Թանգարաններ | Ձիթողցոնց տուն • Ավետիք Իսահակյանի տուն-թանգարան • Հովհաննես Շիրազի տուն-թանգարան • Մհեր Մկրտչյանի տուն-թանգարան • Ասլամազյան քույրերի թանգարան |
|  |
| Հրապարակներ | Վարդանանց հրապարակ • Անկախության • Շառլ Ազնավուրի հրապարակ • Նժդեհի • Վերֆելի |
|  |
| Տրասնսպորտ | Գյումրու ավտոկայան • Գյումրու երկաթուղու կայարան • Շիրակ օդանավակայան |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 553)։*  |
**«Հեռացողը»**, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Էդուարդ Իսաբեկյանի ստեղծագործություններից՝ ստեղծված 1964 թվականին։

Պատմություն
-----------

1964 թվականին ստեղծված «Հեռացողը» (մի շարք հրապարակումներում՝ «Հեռացող կինը») կտավը Վրուբելյան սիմվոլիզմի գեղարվեստական պատկերայնությունն հիշեցնող իսաբեկյանական սիմվոլիզմի դրսևորում է։ «Հեռացողը» ստեղծագործությունում գեղանկարչական արտասովոր երանգավորման հարստությամբ Իսաբեկյանը հասնում է լռության տպավորության, ընդգծում այն որպես առանձին թեմա։

Կտավում ներկայացված է նկարչի համար ճակատագրական 1964 թվականին կրած կրկնակի կորստի (1964 թվականի ապրիլին վթարի հետևանքով վախճանվել է հայրը՝ Հմայակ Իսաբեկյանը, մայիսին քաղցկեղից մահացել է կինը՝ նկարչուհի Արփենիկ Նալբանդյանը) ուղղակի արտահայտությունը։

Նկարագրություն
--------------

Անիրական տարածության միջով, անիրական անտարբերությամբ, ամբողջովին ինքնամփոփ դիտողի կողքով քայլում է կինը։ Ստեղծագործության անվանը համապատասխան՝ կոմպոզիցիոն կառուցվածքի հրամայական թելադրանքով այս «ընթացքն» իմաստաբանորեն ընկալվում է որպես իրական «հեռացում»։
Ֆիգուրից առաջ, քամուց քշվող զգեստափեշերը ցույց են տալիս ընթացքի միակ հնարավոր ուղղությունը՝ դեպի խավար, որի սառը, սրսռուն կապույտը սիմվոլիկ խորհրդանիշ է՝ անէության անսահմանությունը։

Կտավի գունային գամման ամբողջովին կառուցված է համատարած կապույտի գերիշխանության հագեցած երանգայնությամբ։ Անողոք ընթացքի անխուսափելիության նախազգացումով, կապտա-խավար սառնությունը, վրա հասնելով, պարուրում է կանացի իրանը, կլանում նրա ջերմության վերջին առկայծումները, թանձր սև ուրվագծով ճանկում ձևերի փափուկ կորությունը։ Կնոջ պատկերի քայլքից ետ ու փեշերին կարմրի, ճերմակի ժլատ, նյարդային ցոլքերով էության-շարժման-ժամանակի վերջին կապտա-մանուշակագույն բոցկլտումն է, վերջին տրոփը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հեռացողը»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էդուարդ Իսաբեկյանի պաշտոնական կայքը

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Էդուարդ Իսաբեկյանի նկարներ |
| --- |
|  |
| 
* Բնանկար: Մախինջաուրի
* Ավարայրի ճակատամարտը
* Պատանի Դավիթ
* Պատասխան Հազկերտին
* Աշտիշատի ժողովը
* Վարդանանք
* Դուրս տաճարից
* Ձեր կենացը
* Ակսել Բակունց
* Իգդիրի երևելիները. Թաղում Իգդիրում
* Իգդիրյան նախաճաշ
* Աբովյանը Արարատի բարձունքներում
* Ակադեմիկոս Գամսախուրդիայի դիմանկարը
* Դավիթ Բեկ
* Դերենիկ Դեմիրճյանի դիմանկարը
* Երեկոն այգում
* Ծերունու առավոտը
* Ծովինար
* Հաղպատի գյուղացիների ապստամբությունը
* Հարսանյաց երթ Կողբից Իգդիր
* Հորովել
* Մոր դիմանկար
* Մայրս և ես
* Անհանգիստ ձիեր (նկարաշար)
* Արտավազդի կործանումը (կտավ)
* Սայաթ-Նովա
* Անդորր. Բնության գրկում
* Տանյա
* Նավզիկե
* Գիշերային Աշտարակ
* Վրացի ծերուկը
* Հեռացողը
* Գնչուհին թութակով
* Առևանգումներ
* Բնորդուհին (Արվեստանոցում)
* Ոտքդ զգույշ դիր հողին
* Բանջարանոցում
* Այդ տղաները
* Չվերադարձան
* Մթնշաղ
* Ինքնանկար
* Տաճկահայաստանում

 |  |

 |
**Մարդահամար**, տարվա որևէ կոնկրետ պահին երկրի, նրա վարչական առանձին միավորների տարածքում բնակվողներից յուրաքանչյուրի ժողովրդագրական, տնտեսական, սոցիալական, կրթական, էթնիկական և այլ հատկանիշները բնութագրող տվյալների հավաքման պրոցես։ Մարդահամար անցկացնելու նպատակով մշակվում է միասնական ծրագիր, ուր արտահայտվում են յուրաքանչյուր բնակչի ժողովրդագրական (սեռ, տարիք, ընտանեկան դրություն), տնտեսական (զբաղմունք, տնտեսական գործունեության ասպարեզ, կապիտալիստական երկրներում՝ նաև անհատի դիրքը զբաղմունքի մեջ, երբեմն՝ գործազրկությունը), էթնիկական (ազգություն, լեզու, դավանանք) հատկանիշները, կրթությունը (գրագիտության աստիճան, դպրոց հաճախելը), սոցիալական դրությունն ու անձը բնութագրող այլ հատկանիշներ (քաղաքացիություն, ծննդավայր, բնակավայրի փոփոխություն, ֆիզիկական և հոգեկան արատներ, մասնակցություն պատերազմի և այլն)։ Կարևորվում են նաև սոցիալական այս կամ այն խմբին պատկանելությունը բնութագրող հատկանիշները։ Բնակչության առանձին խմբերի համար ծրագիրն առավել ընդարձակ է, իսկ որոշ հարցեր կրում են ընտրանքային բնույթ։ Մարդահամար անցկացվում է կարճ ժամկետում (մի քանի օր կամ շաբաթ), բայց բոլոր տեղեկությունները հավաքվում են սովորաբար հաշվեգրման նախօրյակի կեսգիշերի դրությամբ, այդ պահից առաջ մահացածները կամ հետո ծնվածները չեն հաշվառվում։ Տեղեկությունները հավաքում են հատուկ հրահանգավորված հաշվառները՝ բնակարանները շրջելով։ Հաշվառման թերթիկները լրացնում են հաշվառները՝ բանավոր հարցմամբ, կամ բնակիչները։ Տեղեկությունների հիմքը բնակչի բանավոր պատասխաններն են, այլ ոչ թե փաստաթղթերը։ Անձանց վերաբերյալ անհատական տեղեկություններ հրապարակելը, հաշվառումից դուրս թողնելը կամ կրկնահաշվառումը բացառվում են։ Մարդահամարի նյութերը մշակվում են ԷՀՄ-ով, առավել կարևոր տվյալները հաշվառվում են նախապես, երբեմն ընտրանքային մեթոդով։ Նյութերի լրիվ մշակումը տնում է մի քանի տարի։ Ռուսաստանում XVIII-XIX դդ. բնակչության հաշվառումն անց էր կացվում վերստուգման ընթացքում, աշխատանոցային (կամերալային) ցուցակագրությամբ (1806 թվականին, 1832 թվականին, 1873 թվականին, իսկ 1886 թվականին՝ ընտանեկան ցուցակագրությամբ) գրանցվում էին բնակավայրը, նրա ծխերի ու շնչերի թիվը, բնակիչների սեռատարիքային կազմը։ Բնակչությանը հարկելու նպատակով ցուցակագրում էին միայն տղամարդկանց, այդ պաաճաոով հաշվաոման տվյալները բնակչության իրական թվին չէին համապատասխանում։ Համընդհանուր մարդահամար Ռուսաստանում իրականացվել է միայն 1897 թվականին։ Մարդահամար է կատարվել նաև միջնադարյան Հայաստանում։ Արևելյան Հայաստանում աշխատանոցային ցուցակագրությունը կատարվել է 1829-1832 թվականներին, առանձին վայրերում այն տևել է մինչև 1834 թվականը։ Որոշ տվյալներ ճշտելու համար ցուցակագրություն է կատարվել նաև 1842 թվականին։ Կանոնավոր մարդահամարները սկսվել են XVIII դ. վերջին-XIX դ. սկզբին (ԱՄՆ-ում՝ 1790 թվականին, Շվեդիայում՝ 1800 թվականին, Մեծ Բրիտանիայում՝ 1801 թվականին)։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 306)։*  |
**Պողոս առաքյալի առաջին նամակը թեսաղոնիկեցիներին (Ա Թուղթ առ Թեսաղոնիկեցիս)**, Նոր Կտակարանի մաս կազմող գիրք, Պողոս առաքյալի նամակներից մեկը, առաջինը՝ ուղղված Թեսաղոնիկեի քրիստոնյաներին։

Նամակի հասցեատերերը
-------------------

Թեսաղոնիկե քաղաքը, որ այժմ կոչվում է Սալոնիկ, հռոմեական Մակեդոնիա նահանգի մայրաքաղաքն էր, որտեղ Փիլիպպեն թողնելուց հետո՝ առաքելական իր երկրորդ ճանապարհորդության ընթացքում, Պողոսը մի եկեղեցի հաստատեց։ Սակայն այստեղ Պողոսն անմիջապես ընդդիմության հանդիպեց հրեաների կողմից, որոնք նախանձով էին դիտում նրա կատարած քարոզչության հաջողությունը։ Այս ընդդիմության պատճառով Պողոսը թողեց Թեսաղոնիկեն և գնաց Բերիա։ Ավելի ուշ, երբ նա Կորնթոս էր անցել, իր գործակից Տիմոթեոսից ստացավ մի զեկուցագիր, որից պարզվում էր Թեսաղոնիկեի եկեղեցու կացությունը։ Այս էր պատճառը, որ Պողոսը գրեց թեսաղոնիկեցիներին ուղղված իր նամակը՝ տեղի քրիստոնյաներին քաջալերելու ու գոտեպնդելու համար։

Գրության թվականը
----------------

Այս նամակը Նոր Կտակարանի գրքերից հնագույնն է, գրվել է Կորնթոսում՝ շուրջ 50 թվականին։

Նամակի բովանդակությունը
-----------------------

Նամակում առաքյալը շնորհակալություն է հայտնում Աստծուն՝ թեսաղոնիկեցիների ունեցած հավատի և սիրո համար։ Հիշում է այն օրերը, որ ինքն անցկացրել է նրանց հետ, և պատասխանում է թեսաղոնիկեցիների մի շարք հարցերին, որոնք վերաբերում են մեռելների հարությանն ու Հիսուսի երկրորդ գալստյանը։ Կարո՞ղ էր հավատացյալն արժանանալ հավիտենական կյանքին, եթե պատահեր, որ մեռներ Հիսուսի գալուստից առաջ։ Քրիստոսը կրկին ե՞րբ է գալու։ Պողոսի թելադրանքն այն է, որ հավատացյալներն ապրեն հանդարտ և խաղաղ մի կյանք՝ հուսալից սպասելով Քրիստոսի գալստյանը։ Առաքյալը հիշեցնում է, որ կարևորը Քրիստոսի երկրորդ գալստյան ժամն ու ժամանակը գիտենալը չէ, այլ իբրև լույսի որդիներ՝ այդ գալստյանը միշտ «պատրաստ» լինելը (5.1, 5-10)։

Նամակի կառուցվածքը
------------------

* Ողջույն (1.1)
* Երախտագիտություն և գոհություն (1.2-3.13)
* Թելադրանքներ քրիստոնեական պարկեշտ կենցաղի վերաբերյալ (4.1-12)
* Ցուցումներ Քրիստոսի գալստյան մասին (4.13-5.11)
* Վերջին թելադրանքներ (5.12-22)
* Վերջաբան (5.23-28)

Աղբյուրներ
----------

* Սարկավագագիրք
**Մագդալինա Կոնստանտինովնա Մավրովսկայա** (ռուս.՝ Магдалина Константиновна Мавровская, մարտի 8, 1914(1914-03-08), Մամինսկոե, Եկատերինբուրգի գավառ, Պերմի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 24, 2012(2012-05-24), Կազան, Ռուսաստան), ռուս գեղանկարչուհի, գծանկարիչ, Թաթարստանի Հանրապետության ժողովրդական նկարիչ, Թաթարական ԱՍՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ, ԽՍՀՄ, Ռուսաստանի և Թաթարստանի հանրապետության նկարիչների միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

1934 թվականին ավարտել է Արվեստի Թաթարական տեխնիկումը (այժմ` Կազանի գեղարվեստի ուսումնարան)։
1942 թվականից ԹԱՍՍՀ տարածքային և համառուսաստանյան ցուցահանդեսների մշտական մասնակից է, որոնցից նշանավորներն են են «Խորհրդային Ռուսաստան»-ը և «Մեծ Վոլգա »-ն (II-Վոլգոգրադ, 1967, հուլիս-օգոստոս, III-Ուլյանովսկ, 1969, նոյեմբեր- դեկտեմբեր, V-Կազան, 1980, մարտ-մայիս)։ Կազանում տեղի ունեցան Մավրովսկայայի վեց անհատական ցուցահանդեսներ, 1981 թվականին Ա. Մ. Գորկու անվան թանգարանում, որտեղ նրա աշխատանքները ցուցադրվեցին մշտական ցուցանմուշների սրահներից մեկում։ 1968 թվականին ընդունվում է ԽՍՀՄ նկարիչների միություն, 1986 թվականին նրան շնորհվում է Թաթարական ԱՍՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործչի կոչում։ Մավրովսկայան բեղմնավոր գործունեություն է ծավալել ԽՍՀՄ ՆՄ «Չելյուսկինսկի» ստեղծագործական տանը։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Զգալի ավանդ է ունեցել թաթարական գծանկարչության զարգացման գործում։ Նկարչուհու ստեղծագործական ժառանգության մեջ զգալի տեղ են գրավում բնապատկերները, դիմանկարները, նատյուրմորտները, ժանրային կոմպոզիցիաները։ Ստեղծել է մի շարք ջրաներկ նկարներ, ուրվանկարներ, փորագրանկարներ (օֆորտ, վիմագրություն, մոնետիպ).

Մավրովսկայայի Գորկուն, Տուկային, Պուշկինին նվիրված վաղ շրջանի աշխատանքների հիմքում ընկած են պատմա-գրականագիտական մոտիվները։ Նրա աշխատանքների հիմնական մասը կապված է Կազանի մշակույթի պատմության հետ։ Մավրովսկայան ավելի քան 30 գրաֆիկական աշխատանքների հեղինակ է, որոնք լայն ճանաչում են ստացել։ 

* Բանաստեղծի հայրենիքում (Կիռլայ, Կիշլաուչ)
* Կազանը ոչ վաղ անցյալում («Հին Կազան»-1987)
* Լ. Ն. Տոլստոյի տեղը Կազանում և այլն
* Բնանկարների շարք «Աբրամցեվո» (1953, սև ջրաներկ նկար)
* «Թայմիր» վոլգո-տանկերի աշխատավորները
* Կոկուշկինո գյուղ, Վ. Ի. Ուլյանով Լենինի առաջին աքսորի վայրը (1967-1968)
* Բուլղարները (1968-1969)
* Գորկովյան վայրերը Կազանում (1976-1979)
* Կազանյան կրեմլի աշտարակները (1976-1978) և այլն

Գրականություն
-------------

* С. М. Червонная. Художники Советской Татарии (Мастера изобразительного искусства СХ ТАССР). - Казань. 1984. - С. 196-199.
* М. Е. Ильина. Шесть десятилетий вдохновенного труда. - Казань, 1998, № 4. - с. 128.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Магдалина Мавровская
* Белова Л. Истории нетленные страницы: Воспоминания о «королеве графики» М. К. Мавровской
**Ցենտրիզմ**, գաղափարաքաղաքական հոսանք, առաջացել է 2-րդ Ինտերնացիոնալի ռեֆորմիստական ու հեղափոխական ուղղությունների միջև պայքարի ընթացքում և փորձել բանվորական շարժման ծրագրային ու տակտիկական սկզբունքային հարցերում օպորտունիզմին զիջումներ անելու ճանապարհով հարթել նրանց միջև եղած անհաղթահարելի հակասությունները։

Նկարագրություն
--------------

Ի տարբերություն բացահայտ օպորտունիստների որոնք բացորոշ հանդես էին գալիս հանուն սոցիալ-ռեֆորիզմի ոգով մարքսիզմ ռևիզիայի, ցենտրիստները քողարկում էին իրենց օպորտունիզմն «ուղղափառ» մարքսիստական ֆրազեոլոգիայով։ «Այնքան սարսափելի և վնասակար չէ բացահայտ օպորտունիզմը, - գրում է Վ.Ի. Լենինը, - որը միանգամից ետ է մղում իրենից բանվորական մասսային, որքան ոսկե միջինի այդ տեսությունը, որը մարքսիստական բառիկներով արդարացնիում է օպորտունիստական պրակտիկան, մի շարք սոփեստություններով ապացուցում է հեղափոխական գործողությունների անժամանակ լինելը և այլն»։

Ուղղություններ
--------------

Ցենտրիզմի հիմնական ուղղությունը միջազգային ասպարեզում եղել է կաուցկիականությունը, Ռուսաստանում՝ տրոցկիզմը։

Պատմություն
-----------

Ցենտրիզմի գաղափարախոսությունը վերջնականապես ձևավորվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմից (1914-1918 թթ.) առաջ, որի ընթացքում ավելի է բացահայտվել նրա օպորտունիստական էությունը։ Հակառակ բոլշևիկների, որոնք պրոպագանդում էին համաշխարհային պատերազմը քաղաքացիականի վերածելու, պատերազմում սեփական կառավարության պարտությանը հասնելու լենինյան լոզունգները, ցենտրիզմի ներկայացուցիչները սահմանափակվում էին վերացական պացիֆիստական պրոպագանդայով։ Ցենտրիզմը եղել է միջազգային երևույթ, նրա առավել աչքի ընկնող ներկայացուցիչներն էին Գերմանիայում՝ Կ.Կաուցկին, Հ. Հաազեն, Գ. Լեդեբուրը, Ա. Հոֆմանը, Ռուսաստանում՝ Լ.Մարտովը, Ն.Չխեիձեն, Լ.Տրոցկին, Ֆրանսիայում՝ Ժ.Լոնգեն, Ա.Պրեսմանը և ուրիշները այլ երկրներում։

Չնայած նրանց հայացքներում եղած որոշ տարբերությանը, իրականում նրանք բոլորն էլ ժխտում էին պրոլետարիատի դիկտատուրայի անհրաժեշտությունը, չէին ընդունում ձախ սոցիալիստ-ինտերնացիոնալիստների հեղափոխական տակտիկան։

Թշնամաբար դիմավորելով Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխությունը Ռուսաստանում և Կոմունիստական ինտերնացիոնալի ստեղծումը՝ ցենտրիզմի պարագլուխները «Ինտերնացիոնալ 2½»-ը օգտագործեցին կոմունիստական շարժման դեմ պայքարի համար։ Ցենտրիզմի որոշ կողմնակիցներ փորձեցին թափանցել կոմունիստական շարժման մեջ։ «Ինտերնացիոնալ 2½»-ի և Բեռնի ինտերնացիոնալի միաձուլումից (1923 թ.) հետո ցենտրիստներն ավելի ու ավելի բացահայտորեն միախառնվեցին բանվորական շարժման մեջ աջ-ռեֆորմիստական տարրերի հետ։

Աղբյուրներ
----------

* Левин В.И. Полн. собр. соч. 5 изд.(см.справочный том, ч.1, с. 706-707)
* Истроия КПСС, т.2, М. 1966, с. 303-11, 472-79, 595-646
* Ленин в борьбе за революционный Интернационал, М. 1970, с. 161-170, 296-301
**Միջինօվկիանոսային լեռնաշղթաներ**, օվկիանոսի մահճի ստորջրյա բարձրացումներ՝ քարոլորտի սալերի ակտիվ տարաշարժման (սպրեդինգի) և օվկիանոսային տիպի երկրակեղևի վերարտադրության զոնաներում։ Հայտնի են բոլոր օվկիանոսներում, առաջացնում են Միջինօվկիանոսային լեռնաշղթայի համաշխարհային համակարգ, հայտնաբերվել են 20-րդ դարի 50-ական թվականների վերջում։ Միջինօվկիանոսային լեռնաշղթայի ընդհանուր երկարությունը 60 հազ. կմ է։ Միջինօվկիանոսային լեռնաշղթայի համակարգը Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում հետամտվում են Լապտևների ծովի շելֆից մինչև Շպիցբերգենի շրջանը, նրա շարունակությունն է Միջինատլանտյան լեռնաշղթան՝ համանուն օվկիանոսում։ Դեպի արևմուտք նրանից առանձնանում է Ամերիկաանտարկտիկական լեռնաշղթան, որը Հնդկական օվկիանոսում փոխարինվում է Հնդկաօվկիանոսային լեռնաշղթայով։ Վերջինն այդ օվկիանոսի կենտրոնում միակցվում է միջօրեականի ուղղության Արաբահնդկական և Հր-Արլ. Ավստաանտարկտիկական լեռնաշղթաների հետ։ Վերջին շարունակությունը Հարավխաղաղօվկիանոսյան բարձրացումն է, որն իր հերթին փոխարինվում է Արևելախաղաղօվկիանոսյան բարձրացումով, որը դեպի հյուսիս անցնում է Կալիֆոռնիական նեղուցը և հատվում է Սան-Անդրիասի բեկվածքով։ Դեպի հյուսիս նմանատիպ ստորջրյա բարձրացում նորից հանդես է գալիս Կանադայի մերձափին մոտ։ Միջինօվկիանոսային լեռնաշղթայի լայնությունը մի քանի հարյուր կմ-ից մինչև 1000-1500 կմ է, բարձրությունը՝ օվկիանոսի հատակից մինչև 3-4 կմ երբեմն դուրս են ելնում հրաբխային ծագման կղզիների տեսքով։ Լեռնաշղթաների կատարային զոնան (լայնությունը մինչև 100 կմ) աչքի է ընկնում խիստ մասնատված ռելիեֆով, մանրաբլոկային կազմությամբ և ամենաերիտասարդ նստվածքներով՝ միայն իջեցված բլոկներում։ Լեռնաշղթաների առանցքի երկարությամբ ձգվում է ռիֆտային հովիտ՝ 25-30 կմ լայնությամբ։ Հովտի հատակի ճեղքում գտնվում են երիտասարդ հրաբխային կոներ։ Նստվածքներն այստեղ բացակայում են։ Լեռնաշղթաների առանցքների հետ կապված են ոչ խոր և համեմատաբար թույլ երկրաշարժեր։ Լեռնաշղթաների լանջերը բնորոշվում են ավելի հանգիստ ռելիեֆով, նրանք ծածկված են նստվածքների համատարած շերտով, որի հաստությունը դեպի եզրերը մեծանում է, իսկ կտրվածքները դառնում են ավելի լրիվ՝ ի հաշիվ ավելի հին հորիզոնների։ Միջինօվկիանոսային լեռնաշղթաները հատված են բազմաթիվ լայնական բեկվածքներով՝ տրանսֆորմ բեկվածքներով, որոնցով լեռնաշղթաների առանցքները տեղաշարժված են (հատակագծում) մինչև մի քանի հարյուր կմ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Գնողունակության համարժեքություն,** ձգտում է մեկ գնի օրենքը տարածել մեկ ապրանքից ապրանքային զամբյուղի վրա, որը ձևավորում է երկրում գների միջին մակարդակը։

Պատմություն
-----------

Գնողունակության համարժեքության գաղափարը նոր չի առաջացել։ Գնողունակության համարժեքությունը լայն տարածում է ստացել 20-րդ դարի 20-ական թվականներին, երբ շվեդ տնտեսագետ Գուստավ Կասսելը սահմանել է գնողունակության համարժեքության տեսությունը և լայնորեն քարոզել դրա կիրառումը։

Տեսություն
----------

Ըստ գնողունակության համարժեքության տեսության՝ եթե մեկ գնի օրենքը կիրառելի է բոլոր ապրանքների նկատմամբ, այն կգործի նաև ապրանքային ամբողջ զամբյուղի համար։ Այս դեպքում *P* և *P\** գները ապրանքային զամբյուղների կշռված գնային ինդեքսներ են։ Գնողունակության համարժեքության տեսությունը կիրառվում է նաև այն դեպքում, երբ մեկ գնի օրենքը չի գործում յուրաքանչյուր ապրանքի համար, գները և փոխարժեքները չեն կարող էապես տարբերվել բանաձևով հաշվարկվող մակարդակներից։ Երբ մի երկրում ապրանքների և ծառայությունների գները ժամանակավորապես բարձրանում են, այդ երկրի ապրանքների և արժույթի նկատմամբ պահանջարկը նվազում է, գները և փոխարժեքը ճշգրտվում են՝ գնողունակության համարժեքության տեսությանը համապատասխան, և ընդհակառակը։ Ըստ գնողունակության համարժեքության, եթե նույնիսկ մեկ գնի օրենքը չի գործում տվյալ պահին, դրա հիմքում ընկած տնտեսական ուժերը հանգեցնում են բոլոր երկրների արժույթների գնողունակության հավասարեցման։ Գնողունակության համարժեքության տեսությունը ենթադրում է, որ երկրների միջև առևտրի բնական կամ արհեստական խոչընդոտներ չկան։

Գրականություն
-------------

* Rudiger Dornbusch, "Purchasing Power Parity", in The New Palgrave։ A Dictionary of Economics (New York։ Stockton Press, 1988)։
* Gustav Cassel, "The Present Situation of Foreign Exchanges", Economic Journal, march 1916, P. 62-65 and "Abnormal Deviations from International Exchanges", Economic Journal, December 1918, P. 413-415.
**Միքայել Հրեշտակապետի կոթող** (ռուս.՝ Монумент Михаила-Архангела), կոթողային սյուն Երկնային զորքերի հրամանատար, Սոչի քաղաքի հովանավոր Միքայել Հրեշտակապետի քանդակով։ Գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Սոչի առողջարանային քաղաքի Կենտրոնական շրջանի Կուրորտնի պողոտայի ծառուղիներով հատվածում։

Նկարագրություն
--------------

Քանդակը ձուլված է բրոնզից, բարձրությունը 7 մետր է։ Կոթողը կառուցվել է ճարտարապետ Սերգեյ Սուխորուկովի և քանդակագործ Վլադիմիր Զելենկոյի նախագծով, ձուլվել է բելառուսական «Օտմեննոյե լիտյո» ձեռնարկությունում։ Քանդակի հիմք են կարմիր գրանիտից պատրաստված հինգմետրանոց բարձրահարթակը և քսանմետրանոց երկաթբետոնե սյունը։ Կոթողը տեղադրվել է 2006 թվականի մայիսի 10-ին։ Պատվանդանի վրա փակցված է բրոնզե ցուցանակ հետևյալ բառերով.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Տեղադրվել է Սոչի քաղաքի քաղաքապետ Վիկտոր Վիկտորովիչ Կոլոդյաժնու հրամանով՝ Քրիստոսի Ծննդից հետո 2006 թվականին։* |  |

Միքայել Հրեշտակապետը Սոչի քաղաքի հովանավորն է, քանի որ քաղաքի գլխավոր տաճարի՝ Միքայել Հրեշտակապետի տաճարը նվիրված է այդ սրբին։ Միքայել Հրեշտակապետն ընկալվում էր որպես չար ոգիներին հաղթող, որոնք համարվում էին հիվանդությունների աղբյուր, և այդ հանգամանքով ևս նա կապվում է առողջարանային քաղաքի հետ։

Պատմություն
-----------

Հուշակոթողը տեղադրվել է ժամանակակից Սոչի քաղաքի միջնաբերդի՝ Ալեքսանդրիա ամրոցի պաշտպանության ժամանակ զոհված ռուս զինվորների թաղման վայրից՝ եղբայրական գերեզմանից, ոչ հեռու։

Պատկերասրահ
-----------

* Միքայել Հրեշտակապետի կոթողըՄիքայել Հրեշտակապետի կոթողը
* Միքայել Հրեշտակապետի քանդակը խոշոր պլանովՄիքայել Հրեշտակապետի քանդակը խոշոր պլանով

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Монумент Архангела Михаила»
**Միքայել Տիմոֆեյի Նավասարդյան** (օգոստոսի 3, 1930(1930-08-03), Կագան, ԽՍՀՄ - մայիսի 2, 1999(1999-05-02), Մոսկվա, Ռուսաստան), ռադիոտեխնիկայի բնագավառի խորհրդային գիտնական։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1965), դոցենտ (1979):

Կենսագրություն
--------------

Միքայել Նավասարդյանը ծնվել է 1930 թվականի օգոստոսի 3-ին Ուզբեկստանի Կագան քաղաքում։ 1952 թվականին ավարտել է Մոսկվայի էներգետիկայի ինստիտուտը։ 1952-1999 թվականներին աշխատել է Մոսկվայի սարքաշինության գիտահետազոտական ինստիտուտում։ 1960 թվականից եղել է լաբորատորիայի վարիչ, 1979 թվականից, միաժամանակ՝ դասավանդել է Մոսկվայի ռադիոտեխնիկայի և էլեկտրոնիկայի ինստիտուտում։

Աշխատանքները վերաբերում են կիրառական էլեկտրոդինամիկային և անտենային տեխնիկային։ Նրա ղեկավարությամբ ստեղծվել են կործանիչների, ռադիոտեղորոշիչների բազմահայելի, տիեզերական սարքերի բազմաճեղք, մեծաճեղք և այլ տիպերի անտենաներ։

Մահ
---

Միքայել Նավասարդյանը մահացել է 1999 թվականի մայիսի 2-ին, Մոսկվայում։

Պարգևներ
--------

* ԽՍՀՄ 2 Պետական մրցանակներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. 1 2 3 4  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007, էջ 211։
**Դեմեթ Օզդեմիր** (թուրքերեն՝ Demet Özdemir, փետրվարի 26, 1992(1992-02-26), Իզմիթ, Թուրքիա), ազգությամբ թուրք դերասանուհի և պարուհի։ Առավել հայտնի է դարձել՝ մարմնավորելով Ասլի Մաժարօղլուի դերը Ելակի բույրը հեռուստասերիալում։

Կենսագրություն
--------------

Թուրք դերասանուհի և պարուհի Դեմեթ Օզդեմիրը ծնվել է 1992 թվականի փետրվարի 26-ին Թուրքիայի Քոջայելիի մարզում։ Երբ նա 8 տարեկան էր, նրա ծնողները ամուսնալուծվեցին, և Դեմեթը մոր հետ միասին տեղափոխվեց Ստամբուլ։ Երեկոյան միջնակարգ դպրոց սովորելուն զուգընթաց, Դեմեթը զբաղվում էր նաև պարով։ Դպորցը ավարտելուց հետո երկու տարի սովորել է Շահիքի Թեքանդ թատերական ստոդիայում։ Նա իր կարիերան սկսել է՝ նկարահանվելով հեռուստագովազդներում։ 2009 թվականին Դեմեթ Օզդեմիրը նկարահանվել է թուրք երգիչ Մուստաֆա Սանդալի «Ateş Et Ve Unut» երգի տեսահոլովակում՝ որպես պարուհի, իսկ 2012 թվականին նկարահանվել է Pegasus Airlines-ի ինֆորմացիոն հեռուստագովազդում։ Որոշ ժամանակ Դեմեթը պարել է Efes Kizlari պարային խմբում, որը հանդիսանում է թուրքական հայտնի բասկետբոլային ակումբներից մեկի՝ Անադոլու Էֆեսի աջակցական խումբ։ Դեմեթը ունի մեկ քույր և եղբայր՝ Վոլկանը և Դերիան։ 2013 թվականին Դեմեթ Օզդեմիրը սկսեց նկարահանվել հեռուստասերիալներում։ Նրա դեբյուտային հեռուստասերիալը եղավ «Ես կբացեմ քեզ գաղտնիքը» սերիալը։ Սա իսպանական «Պաշտպանյալները» հեռուստասերիալի ռիմեյքն էր, որտեղ Դեմեթը մարմնավորում էր Այլինի դերը, ով կարողանում էր կառավարել էլեկտրականությունը։ 2014 թվականին Դեմեթը հրավիրվեց նկարահանվելու «Կուրտ Սեիդը և Շուրան» սերիալում, որտեղ նա մարմնավորում էր Ալիայի դերը։ 2015 թվականին Դեմեթը առաջին անգամ նկարահանվեց գեղարվեստական ֆիլմում՝ «Պահեք Ձեր խոսքը»։ Միևնույն տարում նա նկարահանվեց Ելակի բույրը հեռուստանովելում, որտեղ նա մարմնավորում էր Ասլիի դերը։ Հեռուստանովելը մեծ ճանաչում բերեց երիտասարդ դերասանուհուն։ Ասլին աղքատ աղջիկ էր, ով սիրահարվում է հարուստ երիտասարդ Բուրաքին, ում դերը մարմնավորում է Յուսուֆ Չիմը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
2. 1 2  SinemaTürk
3. 1 2  ԿինոՊոիսկ (ռուս.) — 2003.
4. ↑  Demet Özdemir Kimdir?, *Milliyet* 24 Kasım 2015

Արտաքին հղումներ
----------------

* Demet ÖzdemirԹվիթթերում
* Դեմեթ Օզդեմիր Ֆեյսբուքում
* Դեմեթ ՕզդեմիրԻնստագրամում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Ֆեյսբուք · Թվիթթեր  |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · Rotten Tomatoes |

 |
| **՞**Քաջվարդ ծառանման |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Հրանունկածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Հրանունկազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Քաջվարդ |
|
|
| Տեսակ | Քաջվարդ ծառանման |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Paeonia arborea Donn.

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Քաջվարդ ծառանման** (լատ.՝ Paeonia arborea Donn.), հրանունկազգիների ընտանիքի, քաջվարդ ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Մինչև 2 մետր բարձրությամբ սակավաճյուղ թուփ է, ամուր, ուղղաձիգ, մինչև 2-3 սմ տրամագիծ ունեցող ցողուններով (առանցքներով), որոնք ծածկված են մուգ գորշավուն կեղևով։ Երիտասարդ ընձյուղները կանաչ են։ Տերևները խոշոր են, մինչև 10-25 սմ երկարությամբ, կրկնակի փետրաձև, կոթունավոր կամ նստադիր, 3-5 բլթականի կամ հազվադեպ ամբողջաեզր, ներքևի կողմից մազմզուկապատ, վերևից՝ մերկ կամ թեթևակի մազմզուկապատ։ Ծաղիկները գտնվում են ընձյուղների գագաթին, ունեն 10-20 սմ տրամագիծ, հասարակ են, կիսալիաթերթիկ կամ լիաթերթիկ, սպիտակ, վարդագույն կամ խառը գունավորված, երբեմն' պսակաթերթիկների հիմքը մուգ գունավորում ունի։ Տերևապտուղները ունեն մոտ 6 սմ երկարություն, խիտ մազմզուկապատ են։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են հուլիս-օգոստոս ամիսներին։ Արմատներում պեոնոլ է պարունակում։ Էկոլոգիական խումբը՝ VI: Մշակության հավանական շրջանները՝ 7, 9-10, 18, 19, 20-21:

Տարածվածություն
---------------

Բնական պայմաններում տարածված է Արևմտյան Չինաստանում, որտեղ աճում է լեռնալանջերի նոսրանտառներում։ Անհիշելի ժամանակներից մշակվում է Չինաստանում, որտեղից անցել է Եվրոպա և այլ մայրցամաքներ ու երկրներ։ Ստացվել են բազմաթիվ արժեքավոր սորտեր։ Հայաստանում մշակվում է սահմանափակ քանակությամբ, սիրող այգեգործների կողմից։ Մինչդեռ չափազանց հեռանկարային է հատկապես ցածրադիր և միջին լեռնային գոտիների պայմաններում մշակելու համար։

Կիրառություն
------------

Խոշոր, վառ գույներով ծաղիկների շնորհիվ պիտանի է հատկապես պարտերային ձևավորումների համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 123։
«Դեմագոգը» (Խոսե Կլեմենտե Օրոսկո)
**Դեմագոգ** (հուն․՝ *δημαγωγός*), ժողովրդավարության մեջ քաղաքական գործիչ, ով օգտագործելով բնակչության էմոցիաները, անիրազեկությունը և նախապաշարմունքները, փորձում է ձեռք բերել իշխանություն և զարգացնել իր քաղաքական մոտիվները։ Դեմագոգները հաճախակի հակադրվում են որոշումներին և ձեռնարկում կտրուկ և բռնի գործողություններ լուծելու համար ազգային ճգնաժամը, նրանք մեղադրում են բանիմաց հակառակորդի թույլ կողմերը։ Դեմագոգները պատմությանը հայտնի են դեռևս Աթենքից։ Դեմագոգ բառը նշանակում է *հասարակ մարդկանց առաջնորդ*, դեմոկրատական առաջնորդ։ Սկզբնական շրջանում այն բացասական իմաստով չի կիրառվել։ «Օտար լեզվի բառարանը» (1954 թ.) պարզաբանում է «դեմագոգ» տերմինը, որպես «քաղաքական գործիչ, անձ, որը ձգտում է դառնալ հայտնի ոչ հարգի մեթոդներով(և այլասերելով փաստերը և այլն)»։

Դեմագոգիայի նպատակը
-------------------

Դեմագոգիան կարող է հետապնդել յուրաքանչյուր նպատակ, բացի՝ ճշմարտությունը բացահայտելու նպատակից։

«Դեմագոգը... չի լուսավորում մարդկանց, ում դիմում է, այլ խճճում է վերջիններիս և դնում սխալ ուղղու վրա։ Նա դիում է ոչ թե անձանց բանականությանը և բարի կամքին, այլ՝ մութ զգացումներին և շահադիտական կրքերին։ Զրկված լինելով պատասխանատվության զգացումից՝ նա չի ներկայացնում գործի իրական իրավիճակը և բացատրում այն, այլ՝ ներկայացնում է այնպես, ինչպես իրեն է ձեռք տալիս։ Նա չի ապացուցում, այլ՝ հմայում կամ վախեցնում է. նա փորձում է մարդկանց մեջ արթնացնել կասկածի զգացումը, սրել անվստահությունը, առաջացնել նախանձ և չարություն»[Ի.Ա. Իլյին «Դեմագոգիա և սադրանք», 1917 թ.]

Հայտնի դեմագոգները
------------------

##### Գայուս Ֆլամինիոս

*Գայոս Ֆլամինիոսը* հռոմեական հյուպատոս էր, որը հայտնի է նրանով, որ պարտվել է Հաննիբալին Փյունիկայն պատերազմի ժամանակ Տրեզմե լճի ափին տեղի ունեցած ճակատամարտում։ Հաննիբալը կարողանում էր առանցքային որոշումներ կայացնել, որովհետև հասկանում էր իր հակառակորդին։ Գայուս Ֆլամինիուսին, որպես դեմագոգ ներկայացնում է Պոլիբիուսը իր «Հռոմեական կայսրության վերելքը» աշխատությունում՝ «...Ֆլամինիուսը տիրապետում էր դեմագոգիայի հազվագյուտ տաղանդին...»։ Քանի որ Ֆլամինիուսը դրանով էր հիվանդ, ճակատամարտում կորցրեց 15000 մարտիկ, ներառյալ ինքը։

##### Ադոլֆ Հիտլեր

*Ադոլֆ Հիտլերը* ղեկավարում էր Նացիստական կուսակցությունը հենվելով արժանապատվության և դավադրության տեսության վրա, որը մեղադրում էր հրեաներին երկրի էկոնոմիկայի ճգնաժամի մեջ։ Նա կառավարության ղեկավարության տակ դրեց մեդիա ոլորտը և օգտագործեց իր խարիզման և հռետորակա հատկությունները Գերմանիային պատերազմի մղելու և ընդլայնելու համար վերջինիս տարածքները։

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«դեմագոգիա»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |
4-րդ կարգի քառակուսային մատրիցա:
Մաթեմատիկայում քառակուսի մատրիցն այնպիսի մատրից է, որում տողերի և սյուների քանակները համընկնում են։ Այդ քանակն արտահայտող թիվը կոչվում է մատրիցի կարգ։ Միևնույն կարգի ցանկացած երկու քառակուսային մատրիցաներ կարելի է գումարել և բազմապատկել։

Քառակուսի մատրիցները հաճախ օգտագործվում են պարզ գծային ձևափոխություններն արտահայտելու համար, ինչպիսիք են դեֆորմացիան կամ պտույտը։

Գլխավոր անկյունագիծ
-------------------

*a**ii* (*i* = 1, ... *n*) տարրերը կազմում են քառակուսի մատրիցի գլխավոր անկյունագիծը։ Այս տարրերը գտնվում են վերին ձախ անկյունից դեպի ստորին աջ անկյունն անցնող ուղղի վրա։ Օրինակ, նկարում պատկերված 4х4 մատրիցայի գլխավոր անկյունագիծը պարունակում է հետևյալ տարրերը.
*a*11 = 9, *a*22 = 11, *a*33 = 4, *a**44* = 10։

Քառակուսի մատրիցի անկյունագիծը, որն անցնում է ստորին ձախ և վերին աջ անկյուններով, կոչվում է կողմնակի կամ երկրորդական։

Մասնավոր տեսակներ
-----------------

| Անվանում | Օրինակ, երբ *n* = 3 |
| --- | --- |
| Անկյունագծային մատրից | {\displaystyle {\begin{bmatrix}a\_{11}&0&0\\0&a\_{22}&0\\0&0&a\_{33}\end{bmatrix}}} |
| Ստորին եռանկյուն մատրիցա | {\displaystyle {\begin{bmatrix}a\_{11}&0&0\\a\_{21}&a\_{22}&0\\a\_{31}&a\_{32}&a\_{33}\end{bmatrix}}} |
| Վերին եռանկյուն մատրից | {\displaystyle {\begin{bmatrix}a\_{11}&a\_{12}&a\_{13}\\0&a\_{22}&a\_{23}\\0&0&a\_{33}\end{bmatrix}}} |

### Անկյունագծային և եռանկյուն մատրիցներ

Եթե գլխավոր անկյունագծի վրա չգտնվող բոլոր տարրերը զրոյական են, **A** մատրիցն կոչվում է անկյունագծային։ Եթե գլխավոր անկյունագծից ներքև (վերև) գտնվող բոլոր տարրերը զրոյական են, **A** - ն կոչվում է ստորին (վերին) եռանկյուն մատրից։

### Միավոր մատրից

*n* չափի **E***n* միավոր մատրիցն *n*×*n* մատրից է, որում գլխավոր անկյունագծի բոլոր տարրերը հավասար են 1-ի, իսկ մնացած տարրերը՝ 0-ի, այսինքն՝ 

{\displaystyle E\_{1}={\begin{bmatrix}1\end{bmatrix}},\ E\_{2}={\begin{bmatrix}1&0\\0&1\end{bmatrix}},\ \cdots ,\ E\_{n}={\begin{bmatrix}1&0&\cdots &0\\0&1&\cdots &0\\\vdots &\vdots &\ddots &\vdots \\0&0&\cdots &1\end{bmatrix}}}
Միավոր մատրիցով բազմապատկելիս մատրիցն մնում է անփոփոխ. 
*n*×*n* ցանկացած **A** մատրիցի համար.

**AE***n* = **E***n***A** = **A**  :

### Օրթոգոնալ մատրից

Գործողություններ
----------------

### Որոշիչ

### Սեփական արժեքներ և սեփական վեկտորներ

Հղումներ
--------

1. Р. Хорн, Ч. Джонсон. Матричный анализ. — Мир, 1989. — ISBN 5-03-001042-4.
2. William C. Brown. Matrices and vector spaces. — New York: NY: Marcel Dekker, 1991. — ISBN 978-0-8247-8419-5.
3. Leonid Mirsky. An Introduction to Linear Algebra. — Courier Dover Publications, 1990. — ISBN 978-978-0-486-66434-7.
**Հավասարարական բաշխման սկզբունք**, հասարակության անդամների միջև նյութական բարիքների հավասարաչափ բաշխում։ Համարվում է սոցիալիզմի բնորոշ առանձնահատկություններից։ Ենթադրաբար կիրառվել Է նախնադարյան համայնական հասարակարգում, բխել արտադրողական ուժերի զարգացման ու նյութական բարիքների սպառման ծայրահեղ ցածր մակարդակի պայմաններում համայնքի անդամների գոյապահպանման անհրաժեշտությունից։

Որպես «արդարացի հասարակարգի» կարևոր պայման, հավասարության և արդարության մասին պատկերացումներն ամբողջացվել են աշխատավոր ժողովրդի ու նրա առանձին ներկայացուցիչների հավասարարական բաշխման պահանջներում։ Սկզբում դրանք ունեին կրոնական գունավորում (քրիստոնեական կոմունիզմ») և արտահայտվում էին սպառման առարկաների, հետագայում՝ նաև արտադրամիջոցների (առաջին հերթին՝ հողի) հավասարարական բաշխման ցանկությունների ձևով։ Մարքսիզմը մերժել է հավասարարական բաշխման սկզբունք սոցիալիզմի և կոմունիզմի օրոք։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 262)։*  |
**Ցենտրոբալթ** (Центральный комитет Балтийского флота), Բալթիական նավատորմի կենտրոնական կոմիտե, Բալթիական նավատորմի նավաստիների բարձրագույն ընտրովի հեղափոխական–դեմոկրատական մարմին։ 1917 թվականի ապրիլի 28-30 (մայիսի 11-13)-ին տեղի է ունեցել ցենտրոբալթի կազմակերպական ժողովը։ Ընտրվել է ցենտրոբալթի առաջին կազմը (33 հոգուց, այդ թվում 6-ը՝ բոլշևիկ)՝ Պ․ Ե․ Դիբենկոյի նախագահությամբ։ Բալթիական նավատորմի առաջին համագումարն [մայիսի 25–հունիսի 15 (հունիսի 7–28)] ընդունեց կանոնադրություն, համաձայն որի Ց․, որպես բարձրագույն մարմին, ղեկավարում էր նավատորմի ամբողջ քաղաքական կյանքը, հսկում (մինչև 1917 թվականի հոկտեմբերը) շտաբների և հրամայական կազմի գործունեությունը (բացի օպերատիվ և ռազմատեխնիկական հարցերի), պայքարում նավերի վրա և անձնակազմի մեջ հեղափոխական կարգապահություն պահպանելու համար, հոգ տանում նավաստիների կենցաղի ու ծառայության բարելավման մասին և այլն։ 1917 թվականին ցենտրոբալթն ամենաակտիվ մասնակցությունն ունեցավ հուլիսյան ցույցին։ Բոլշևիկների ազդեցությամբ ցենտրոբալթը 1917 թվականի օգոստոսին որոշում ընդունեց ժամանակավոր կառավարությունից անկախ քաղաքականություն վարելու մասին, ապա մասնակցեց կոռնիլովշչինայի ջախջախմանը, այնուհետև՝ Մոոնզունդյան կղզիների պաշտպանությանը։ 1917 թվականի հոկտեմբերին Ցենտրոբալթը դարձավ զինված ապստամբության նախապատրաստման մարտական շտաբը։ Բալթիական նավատորմում, ՌՀԿ–ի տրամադրության տակ դրվեց «Ավրորա» հածանավը, իսկ հոկտեմբերի 25 (նոյեմբերի 7)-ին Պետրոգրադ ուղարկեց ռազմանավեր («Սամսոն», «Զաբիյակա», «Ամուր» ևն) և նավաստիների ջոկատներ, ավելի ուշ ուժեր տրամադրեց Կերենսկի–Կրասնով խռովությունը (1917) ճնշելու համար։ 1917 թվականի դեկտեմբերին ավարտվեց Բալթիական նավատորմի դեմոկրատացումը, և Ցենտրոբալթը վերցրեց նավատորմի ամբողջ ղեկավարությունը։ Նոր հեղափոխական հրամանատարության կազմակերպման կապակցությամբ (Ցենտրոբալթի 5-րդ կազմն ընկել էր անարխիստների ազդեցության տակ) Ցենտրոբալթի 1918 թվականի հունվարի 31 (փետրվարի 13)-ին լուծարքի ենթարկվեց։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Մատ վերջին հորիզոնականում**, շախմատային պարտիայում կամ խնդիրներում մատի տարատեսակ, որն անում է թագուհին կամ նավակը (երկուսն էլ կարող են առաջանալ զինվորի վերածումից հետո) 8-րդ հորիզոնականում, եթե մատ են անում սպիտակները, և 1-ին հորիզոնականում, եթե մատ են անում սևերը, երբ արքան չի կարող տեղափոխվել առջևի հորիզոնական, քանի որ այնտեղ կանգնած են սեփական զինվորները։

Օրինակներ
---------

 **1. a8 թx** կամ **1. a8Նx**, զինվորը վերածվում է թագուհւ կամ նավակի և հայտարարում մատ

Որպես կանոն, մատը վերջին հորիզոնականում հայտարարում են նավակի կամ թագուհու քայլով։ Սակայն հնարավոր է դեպք, երբ զինվորը վերածվում է ծանր խաղաքարի և հայտարարում մատ։ Օրինակը բերված է տրամագրում։

**1. a8=Թ#**
կամ 

**1. a8=Ն#**

**Օսիպ Բեռնշտեյն -   
Խոսե Ռաուլ Կապաբլանկա**  
 Մոսկվա, 1914
Դիրքը սպիտակների 29-րդ քայլից հետո

1914 թվականին Օսիպ Բեռնշտեյնի դեմ Խոսե Ռաուլ Կապաբլանկան անցկացրեց վերջին հորիզոնականում մատով ավարտվող հիանալի կոմբինացիա։ Նա խաղում էր սևերով և 29-րդ քայլում խաղաց

**29… Թb2!**
Արդյունքում սպիտակները հաշտվեցին նավակի կորստի հետ. *30. Թ։b2?? Նd1x; 30. Թе1 Թ։с3* մատով. *30. Նс2*-ին սևերը խաղում են *30… Թb1+ 31. Թf1 Թ։с2*.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բեռնշտեյն - Կապաբլանկա, Մոսկվա, 1914

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մատ վերջին հորիզոնականում Archived 2014-07-02 at the Wayback Machine.
**Հողագործների պալատ** (թաթ.՝ Игенчеләр сарае), կառույց Կազանի պատմական կենտրոնում, Վախիտովսկի շրջանում։ Տեղակայված է Կազանի պալատական հրապարակում, Կազանի կրեմլի և Կազանկայի առափնյայի հարևանությամբ։ Այստեղ են գտնվում Թաթարստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության և սննդի նախարարության գլխամասային գրասենյակը, գլխավոր անասնաբուժական վարչությունը, «Հանրապետական ներդրումային և նորարարական ագրոարդյունաբերական կենտրոն» պետական միավորումը և մի շարք ենթակա կազմակերպություններ։ Հողագործների պալատը դարձել է քաղաքի ամենահայտնի ժամանակակից տեսարժան վայրերից մեկը։

Պատմություն
-----------

Շենքը կառուցվել է Ֆեդոսևսկայա փողոցի սկզբնամասում քանդված շինության տարածքում։ Պալատի նախագիծն իրականացրել է «Անտիկա-պլյուս» ընկերությունը, նախագծի հեղինակն է Լեոնիդ Գորնիկը։
Շինարարական աշխատանքները սկսվել են 2008 թվականի գարնանը, ավարտվել 2010 թվականին։ Շենքի կառուցման արժեքը կազմել է 2,2 միլիարդ ռուբլի։ 2011 թվականից հանրապետության օրը և քաղաքի օրը՝ օգոստոսի 30-ին Պալատին հարակից հրապարակում հազարավոր հանդիսատեսների առջև տեղի է ունենում «Կազանի աշուն» միջազգային օպերայի փառատոնի գալա համերգը բացօթյա ձևաչափով։ Առաջին նման համերգին մասնակցել են ռուսական պրիմադոննա Լյուբով Կազարնովսկայան և իտալացի տենոր Լեոնարդո Գրոմենյան Թաթարստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի ուղեկցությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Новое здание минсельхоза РТ около Кремля достраивают в круглосуточном режиме Archived 2016-10-02 at the Wayback Machine. // Газета «БИЗНЕС Online». — 15 декабря 2009 года.
2. ↑  Дворец земледельцев в Казани украшает табличка с орфографической ошибкой (ФОТО)
3. ↑  Здание Министерства сельского хозяйства и продовольствия РТ. Archived 2011-06-14 at the Wayback Machine. // Сайт компании «Антика».
4. ↑  Интервью с автором проекта Леонидом Горником // Журнал «Стройэкспертиза» - 01 февраля 2010]
5. ↑  Строительство нового здания минсельхозпрода РТ обошлось в 2,2 млрд рублей  Archived 2016-10-02 at the Wayback Machine. // Газета «БИЗНЕС Online». - 19 марта 2010 года.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Հողագործների պալատ** կատեգորիայում։ |
**«Մորթե օձիքով և գլխարկով կինը (Մարիա Թերեզա Վալտեր)»** (իսպ.՝ Mujer con sombrero y cuello de piel (Marie-Thérèse Walter)), իսպանացի նկարիչ Պաբլո Պիկասոյի նկարն է, վրձնել է 1937 թվականին, յուղաներկե կտավ է՝ 61×50 սմ չափսերով։ Ներկայումս պահպանվում է Բարսելոնայում՝ Կատալոնիայի մշակույթի ազգային թանգարանում։

Նկարը վրձնել է Փարիզում՝ 1937 թվականի դեկտեմբերի 4-ին և հանդիսանում է Պիկասոյի՝ 1927-ից 1935 թվականների ընթացքում նկարված Մարիա Թերեզա Վալտերի բազմաթիվ նկարներից մեկը։ Մոդելը եղել է նկարչի սիրուհին և նրա աղջկա՝ Մայայի մայրը։

Պիկասոյի այս նկարում Վալտերի երիտասարդությունն ու անհատականությունը ենթարկվում է հազարավոր մետամորֆիկ կերպարանափոխման։ Նկարիչը միավորել է դեմքի և պրոֆիլի ճակատային ձևը մեկ միասնական պատկերում և մոդելին վերածել է զգացմունքայնության սրբապատկերի՝ ի հաշիվ հարուստ գեղանկարչության, որտեղ աղավաղված ձևերը համախմբվում են այսպես կոչված «Պիկասոյի ոճի» շուրջ։ Դիմանկարը միևնույն ժամանակ հանդիսանում է նկարչի երկու գլխավոր մոդելների՝ Վալտերի և Դորա Մաարի միջև պայքարի վերջաբանը։ Չնայած ձևերի աղավաղմանը՝ սահող աչքերը և անկյունային ուրվագծերը, այդ դիմանկարը հեշտ է նույնականացվում, որովհետև այլ դիմանկարների պես, որոնք նկարվել են Պիկասոյի կողմից այդ ընթացքում, երբ նկարչի համար բնորդներ էին Նուշ Էլյուարը en|Nusch Éluard և Դորա Մաարը, նկարը ցուցադրում է մոդելների անհատական հատկանիշները։

Պիկասոյի ստեղծագործությունների հստակ կապը նրա սեքսուալ կյանքի հետ այսօր արդեն շատ հասկանալի է համարվում, և, երբ քննարկվում է նրա արվեստը 1930-ականների սկզբին, ապա սովորաբար գործածվում է Մարիա Թերեզայի ժամանակաշրջան հասկացությունը։ Պիկասոյի կապը Վալտերի հետ գաղտնի է եղել։ Մոդելի տեղը հետո զբաղեցրել է Օլգա Խոխլովան, որը դարձել է նկարչի կինը։ Պիկասոն «Մորթե օձիքով և գլխարկով կինը » նկարում պատկերել է միաժամանակ մոդելի դիմային պրոֆիլը և ճակատային տեսքը։ Նկարը հանդիսատեսին է նայում աջից և ձախից։ Նկարչի նկարում կինը հանդիսանում է շարժիչ ուժ, ուժեղ զգացմունքների արտահայտություն, համամարդկային զգացմունքների աղբյուր։

Նկարը 2007 թվականին ներառվել է Կատալոնիայի մշակույթի ազգային թանգարանի հավաքածուի մեջ և հանդիսանում է Պիկասոյի թանգարանային հավաքածուի յոթ կտավներից մեկը։ Այն ձեռք է բերվել ԱՄՆ-ում, տեղափոխվել է Իսպանիա և հանձնվել է Ալբերտիս թանգարանի ֆոնդին։ Հավաքածուում գույքային համարն է № 214090։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Picasso : de la caricatura a les metamorfosis d'estil. Barcelona: Lunwerg, 2003. ISBN 84-7782-980-2
3. ↑  Rosenblum, Robert. "Picasso's Blond Muse: The Reign of Marie-Therese Walter." Picasso and Portraiture: Representation and Transformation. Thames & Hudson, pp. 337—382
4. ↑  Daix, Pierre, *Picasso: Life and Art*, trans. Olivia Emmet, London, thames and Hudson, 1993

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Pablo Picasso. Mujer con sombrero y cuello de piel (Marie-Thérèse Walter)»։ www.museunacional.cat։ Վերցված է 31.10.2017  `|description=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն) (իսպ.)
**Նիկոլսկի մայր տաճար** (ռուս.՝ Никольский кафедральный собор), Կամիշին քաղաքում գտնվող Վոլգոգրադի և Կամիշինի թեմի ուղղափառ եկեղեցի։ Եկեղեցու շենքը համարվում է Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության հուշարձան։

Պատմություն
-----------

1771-1772 թվականներին մինչև Կամիշին հասավ Ռուսաստանում մոլեգնող ժանտախտի համաճարակը։ Այդ ժամանակ մարդկանց թաղում էին եկեղեցիներին և վանքերին կից տարածքներում։ Համաճարակի տարածումը կանխարգելելու նպատակով քաղաքային իշխանություններն արգելեցին քաղաքային եկեղեցիներին կից տարածքներում մարդկանց թաղումը։ Թաղումների կազմակերպման նպատակով Կամիշին քաղաքի մոտակայքում գերեզմանոցի համար առանձին տեղ հատկացվեց։ Գերազմանոցի համար հատկացված տարածքում կառուցվեց նոր փայտե եկեղեցի, որը օծվեց 1775 թվականի մայիսի 22-ին և կոչվեց Նիկոլայ Հրաշագործի անվամբ։

1824-1825 թվականներին փայտե Նիկոլսկի տաճարը վերակառուցվեց քարից։ Եկեղեցին ուներ տասներեք մետրանոց գմբեթ և սյուների վրա հենված փակ վերնասրահ։ Տաճարի ընդհանուր տարածքը կազմում էր 339 քառակուսի մետր, ներսում կարող էին տեղավորվել 800 հավատացյալ։ Եկեղեցու հաստիքակազմում կային երեք հոգևորականներ։ 

Ժամերգությունները Նիկոլսկի եկեղեցում անցկացվեցին մինչև 20-րդ դարի սկիզբը։ 1909 թվականին որոշում ընդունվեց շինության վերակառուցման վերաբերյալ։ Նախագիծ կազմվեց, սակայն չիրականացավ Առաջին համաշխարհային պատերազմի և հետագայում հեղափոխության սկսվելու պատճառով։

Մինչև 1933 թվականը Նիկոլսկի ծխականները ժամերգության էին հաճախում հին շենքում։ Ասվածահաճո Նիկոլայի եկեղեցին միակն էր, որ այդ ժամանակ ընդունում էր ծխականներին։ 1933 թվականին այստեղ ևս արգելեցին ժամերգությունները, իսկ ծխականներին ազատ արձակեցին։ Եկեղեցու շենքում իշխանությունները կազմակերպեցին պահեստ, որտեղ պահում էին կրաքարի քլորիդ։ Մի քանի տարի անց եկեղեցու զանգակատունը քանդվեց։

1944 թվականին քաղաքացիները միջնորդություն ներկայացրին Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու խորհուրդ, եկեղեցու բացման վերաբերյալ և թույլտվություն ստացան, իսկ 1944 թվականի ամռանից սկսվեց եկեղեցու վերակառուցումը։ 1944 թվականի հոկտեմբերին վերանորոգված եկեղեցում իրականացվեց առաջին եկեղեցական ժամերգությունը, իսկ դեկտեմբերի 30-ին եկեղեցին օծվեց։

20-րդ դարի վերջին եկեղեցում նորից նորոգում իրականացվեց։ 1980 թվականին կառուցվեց եռաստիճան զանգակատունը, 1985 թվականին տեղադրվեցին զանգերը։

2000 թվականին Նիկոլսկի վանքը դարձավ Մայր տաճար, 2009 թվականին նրա վրա կանգնեցվեց 29 մետր բարձրությամբ գմբեթ և տեղադրվեցին ոսկեզօծ խաչեր։ Եկեղեցին սվաղվեց և նկարազարդվեց։ 2010—2011 թվականներին կառուցվեց նոր զանգակատուն և 2011 թվականին զանգակատուն բարձրացվեց 1,2 տոննա քաշով կոչնակ զանգը և մի քանի փոքր չափերի զանգեր։

Եկեղեցու վանահայրն է ավագ քահանա Ալեքսեյ Կուզնեցովը։ Հրաշագործ Նիկոլայի եկեղեցու սրբի տոնը սեպտեմբերի 19-ին և նոյեմբերի 21-ին է։ Եկեղեցուն կից գործում է արհեստների և վարպետության Ընտանեկան կենտրոն։

Գրականություն
-------------

* «Краткие сведения о церквах Саратовской епархии, существующих при них причтах и о прихожанах»: приложение к «Саратовским епархиальным ведомостям» № 8-11, 17-24 за 1895 г.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Никольский кафедральный собор. sobory.ru