**Կորած լուսանկարը** (չեխ․՝ Přátelé na moři), 1959 թվականի խորհրդա-չեխոսլովակյան մանկական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Լև Կուլիջանովը։

Սյուժե
------

Նախաբան․ 1945 թվականի մայիսի 9ին խորհրդային տանկերը մտնում են Պրահա։ Խոսելով փոքրիկ Վաշեկի մոր հետ՝ տանկիստներից մեկը ցույց է տալիս իր ընտանեկան լուսանկարը կնոջ և փոքրիկ որդու հետ, որոնց նա չի տեսել պատերազմի սկզբից ի վեր։ Տանկը շտապում է դեպի մարտ, իսկ լուսանկարը մնում է Վաշեկի ձեռքում։

Անցել է տասնմեկ տարի, և 13-ամյա Վաշեկը, որի մայրը հաճախ էր պատմում նրան, թե ինչքան թանկ է եղել տանկիստի համար այս լուսանկարը, որը գերմանացիների կողմից գրավված Օդեսայում անհետ կորած ընտանիքի մասին միակ հիշողությունն է։ Վաշեկը մտադիր է վերադարձնել լուսանկարը, մանավանդ որ նրան դա կատարելու հնարավորություն է ընձեռվում. նա պիոներական ուղեգրով գնում է Խորհրդային Միության «Արտեկ» պիոներական ճամբար, և ճանապարհն անցնում է Օդեսայով։ Վաշեկի ճանապարհորդության նոր ընկերները՝ Մորավիայից պիոներ Պյոտրը և Սլովակիայից Լացոն, ինչպես նաև Ալյոնան, որը նամակագրական կապ ունի Օդեսայից ռուս աղջիկ Մարինայի հետ և հույս ունի, որ նա կօգնի իրենց լուսանկարի տանկիստին գտնելու հարցում։

Օդեսայում նրանք հանդիպում են Մարինայի հետ, և նա առաջարկում է լուսանկարը հրապարակել թերթում. հանկարծ մտերիմներից կամ ընկերներից մեկը կճանաչի տանկիստին և կտեղեկացնի խմբագրությանը։ Բայց այն օրը, երբ նրանք տպում են լուսանկարը և արձագանքներ են հայտնվում, Չեխոսլովակիայի պիոներները պետք է «Ռոսիա» շոգենավով մեկնեն դեպի «Արտեկ» պիոներական ճամբար։ Ալյոնան որոշում է իջնել ավտոբուսից, որպեսզի Մարինայի հետ միասին շարունակի որոնումները։ Նա ռազմական առողջարանում հանդիպում է պատերազմի վետերանի հետ, որն ասում է, որ լուսանկարի տանկիստը լեյտենանտ Նիկիտինն է, ով զոհվել է Պրահայում։

Այդ ժամանակ Չեխոսլովակիայի պիոներները վետերանների հետ հանդիպման ժամանակ օգնություն են ստանում գեներալ Սաֆրոնովից, որը նրանց հասցե է տալիս Պրահան ազատագրած տանկիստների զորամասի նախկին զինվորից, բայց այնտեղ հասնելուց հետո տղաները ստանում են նույն տխուր տեղեկությունները. լուսանկարի տանկիստին կոչում էին լեյտենանտ Ստեպան Անդրեևիչ Նիկիտին, և նա զոհվել է Պրահայում պատերազմի վերջին օրը։

Հիասթափված տղաները վերադառնում են շոգենավ, որտեղ նրանք ամեն ինչ պատմում են երիտասարդ նավաստի Կոստյա Պետրովին։ Նա չի հիշում ծնողներին, պատերազմում կորցրել է հորը և մորը, և իր մոտ մնացել է միայն նրանց լուսանկարը, որն էլ նա ցույց է տալիս երեխաներին։ Լուսանկարը ճիշտ նույնն է, ինչ Պրահայի պիոներների մոտ եղածը։ Այդպես Կոստյան իմանում է իր իսկական ազգանունը։

Տղաները գնում են տուն։ Մարինան Օդեսայում հանդիպում է այն կնոջ հետ, որն արձագանքել է թերթում հրապարակված հայտարարությանը, և պարզվում է, որ լուսանկարում նույն կինն ՝ Նիկիտինի կին և Կոստյայի մայրը։

Երկար տարիների բաժանումից հետո մայրն ու որդին հանդիպում են, իսկ Պրահայում խորհրդային ռադիոն ռուս մոր կողմից երախտագիտության խոսքեր է փոխանցում անծանոթ, բայց սիրելի պիոներ-ընկերներին Չեխոսլովակիայից։

Դերերում
--------

* Յան Շիր – *Վաշեկ*
* Ելենա Կնապովա – *Ալյոնա*
* Տոմաշ Սեդլաչեկ – *Պետյա*
* Պետեր Կոլարիկ – *Լացո*
* Դագմար Տաբորսկա – *ուսուցիչ Իրժինա Մաչկովա*
* Յարմիլա Սմեյկալովա – *Վաշեկի մայրը*
* Վլաստիմիլ Բրոդսկի – *տուր մենեջեր Տուրեչեկ*
* Լիդիա Դրանովսկայա – *ուղեկից*
* Կարել Էֆա – *զբոսաշրջիկ*
* Ստելլա Զազվորկովա – *զբոսաշրջիկ*
* Ֆրանտիշեկ Հանուս – *լրագրող*
* Նատաշա Տրոդաչենկո – *Մարինա*
* Ժենյա Դեմոչկինա – *Կատյա*
* Անդրեյ Չեռնոշչեկով – *Սաշա*
* Վերա Դիխտյար – *Նինա Պետրովնա Նիկիտինա*
* Վալերի Մոտրենկո – *Ալեքսանդր Պետրովիչ, թերթի գլխավոր խմբագիր*
* Յուլիանա Բուգաևա – *Երյոմինա, գլխավոր խմբագրի քարտուղար*
* Բորիս Չիրկով – *գեներալ Սաֆրոնով*
* Նիկոլայ Դովժենկո – *Նիկիտին*
* Լեոնիդ Տոպչիև – *Մերգելյան*
* Վյաչեսլավ Պոդվիգ – *նավաստի Կոստյա Պետրով*
* Նիկոլայ Գարին – *նավի նավապետ*
* Էմանուիլ Պոպով – *օդեսացի*
* Օլեգ Պոպով – *ծաղրածու, կամեո*
* Մստիսլավ Զապաշնի – *կամեո*
* Վալտեր Զապաշնի – *կամեո*

Գրական և իրական հիմք
--------------------

Սյուժեի համար հիմք է դարձել Պրահայի կենտրոնում կանգնեցված խորհրդային T-34 տանկ-հուշարձանը «23» համարով, որն առաջինն է մտել Պրահա 1945 թվականի մայիսի 9-ին՝ ֆաշիստական զավթիչներից նրա ազատագրման օրը։

Ֆիլմի սցենարը գրվել է խորհրդային և Չեխոսլովակիայի գրողների՝ Անատոլի Ալեքսինի, Սերգեյ Միխալկովի, Պավել Պասեկի և Յան Պիկսայի կողմից, երկու տարի անց նրանք վերամշակել են այն և վերածել համանուն վիպակի, որը լույս է տեսել «Դետգիզ» հրատարակչությունում՝ Ֆեոդոր Լեմկուլի նկարազարդումներով։

Փառատոն
-------

* Չեխիայի և Սլովակիայի ֆիլմերի 2-րդ փառատոնի ժյուրիի մրցանակ Պլզենում (1960)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
2. ↑  Потерянная фотография / Михалков С. Алексин А. Пасек П. Пикса Я.; Илл. Ф. Лемкуля. — М.: Детгиз, 1962. — 94 с.

Գրականություն
-------------

* Потерянная фотография // Советские художественные фильмы: 1958—1963 // ВГФК, Москва. — М.: Искусство, 1968. — стр. 190

Արտաքին հղումներ
----------------

* Přátelé na moři // Filmový přehled

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database |

 |