recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
«Նամակ թագավորին»(հոլանդերեն՝ De Brief voor de koning ) մանկապատանեկան գիրքը առաջին անգամ լույս է տեսել 1962 թվականին։ Հեղինակը հոլանդացի գրող Տոնկե Դրախտն է։ 

Գիրքը թարգմանվել է բազմաթիվ լեզուներով՝ անգլերեն, իտալերեն, գերմաներեն, հունարեն, դանիերեն, էստոներեն, ինդոնեզերեն, ճապոներեն, լեհերեն, պորտուգալերեն, չեխերեն, իսպաներեն, կատալոներեն և այլն։ Գիրքը աճառվել է ավելի քան մեկ միլիոն անգամ։

2020 թվականին «Զանգակ» հրատարակչությունը լույս է ընծայել նաև գրքի հայերեն թարգմանությունը՝ «Նամակ թագավորին։ Արկածները որոնողները» մատենաշարով՝ կազմված ութ մասից։1(չաշխատող հղում)

Սյուժե
------

Գրքում ներկայացվում են վաղնջական ժամանակները, երբ դեռևս երկրի վրա ապրում էին ասպետներ։ Պատմությունը սկսվում է Դագոնավտի թագավորությունում։ Գլխավոր հերոսը 16-ամյա Տիուրին է, ով թագավորությունում հայտնի ասպետի որդի է։ Տիուրին իր՝ ասպետի կոչում ստանալու նախորդ գիշերը, թեև իրավունք չուներ բացելու մատուռի դուռը, բացում է մի անծանոթի առաջ։ Անծանոթը Տիուրիին փոխանցում է մի նամակ՝ ասելով, որ նամակը պետք է փոխանցվի Յունավեն թագավորին, և մի ամբողջ թագավորության ճակատագիր այդ նամակից է կախված։ Սակայն նամակը թագավորին պիտի հանձներ Սև ասպետը, իսկ Տիուրիի առաքելությունն է նամակը հասցնել ասպետին։ Տիուրին, հասկանալով օգնության կոչի կարևորությունը, համաձայնում է՝ խոսք տալով նամակը տալ միայն ասպետին։ Տիուրին ճանապարհ է ընկնում, սակայն ասպետին գտնում է մահամերձ վիճակում, և ինքն է կատարում ասպետի առաքելությունը։ Բայց շուտով հայտնաբերում է, որ իրեն հետապնդում են կարմիր հագած ասպետները։ Եվ սա դեռ միայն սկիզբն էր։ Տիուրիին սպասվում էին բազմաթիվ արկածներ, փորձություններ իր առաքելության կատարման ընթացքում։

Էկրանավորում
------------

2008 թվականի հուլիսին դուրս է եկել գրքի հիման վրա նկարված համանուն ֆիլմ։ Իսկ 2020 թվականի մարտին «Նեթֆլիքս» ընկերությունը թողարկել է համանուն սերիալ։ Սա առաջին գիրքն էր հոլանդերենով, որի հիման վրա «Նեթֆլիքսը» նկարել է ֆիլմ։

Հղումներ
--------

• 

• 

• 

• «Զանգակ» հրատարակչություն(չաշխատող հղում)

• 

• Նամակ թագավորին։ Արկածներ որոնողները մատենաշար, Տոնկե Դրախտ, Երևան, 2020
**XVIII դարի երկրորդ կեսին և հատկապես XIX դարի առաջին կեսին քիմիա գիտությունը բուռն զարգացում ապրեց։ Քիմիական նոր տարրեր հայտնաբերվեցին, և XIX դարի կեսերին։Մենդելեևի պարբերական օրենք**, քիմիական տարրերի հատկությունների պարբերական կախումը ատոմի միջուկի լիցքից արտահայտող օրենք։

Բնության հիմնական օրենքներից է, հայտնաբերել է Դ․ Ի․ Մենդելեևը, 1869 թվականին և վերջնականապես ձևակերպել 1871 թվականին․ «տարրերի հատկությունները և հետևաբար նրանց առաջացրած պարզ և բարդ մարմինների հատկությունները պարբերական կախման մեջ են գտնվում նրանց ատոմական կշռից»։ «Պարբերական օրենք» տերմինն առաջին անգամ նա օգտագործել է 1870 թվականին։ Մենդելեևի առաջարկած տարրերի պարբերական համակարգը պարբերական оրենքի աղյուսակային (գրաֆիկական) արտահայտությունն է։ Պարբերական оրենքի ֆիզիկական իմաստը բացահայտվեց, երբ հայտնի դարձավ ատոմի կառուցվածքը։ Պարզվեց, որ ըստ Մենդելեևի դասավորված քիմիական տարրերի շարքում ամեն հաջորդ ատոմ միջուկում պարունակում է նախորդից մեկով ավելի դրական լիցք (պրոտոն)։ Այդ շարքում տարրի հերթական համարը՝ կարգաթիվը (Z), ցույց է տալիս նրա միջուկում գտնվող պրոտոնների և միաժամանակ չեզոք ատոմում գտնվող էլեկտրոնների թիվը։ Տարրերի քիմիական հատկությունները պայմանավորված են հիմնականում նրանց ատոմի արտաքին էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքով, որը միջուկի լիցքի աճմանը զուգընթաց ենթարկվում է պարբերական փոփոխությունների։ Հետևաբար, պարբերական օրենքի հիմքում ընկած է ոչ թե ատոմական զանգվածների, այլ միջուկի լիցքի փոփոխությունը։ Պարբերական օրենքը մաթեմատիկական արտահայտություն չունի։ Քիմիական տարրերի հատկությունները (նաև նրանց առաջացրած համապատասխան միացությունների ձևերն ու հատկությունները) պարբերական կախման մեջ են գտնվում ատոմի միջուկի լիցքի մեծությունից։ Պարբերական օրենքն ունի կարևոր բնագիտական և փիլիսոփայական նշանակություն։ Այն քիմիական տարրերի և նրանց հատկությունների կապն արտահայտող օրինաչափությունների արտահայտությունն է, որը հնարավորություն է տալիս կռահել դեռևս անհայտ տարրերի (և նրանց միացությունների) հատկությունները, նպատակասլաց դարձնել բազմաթիվ գիտական հետազոտություններ՝ քիմիայում, ֆիզիկայում, երկրաքիմիայում, տիեզերաքիմիայում, աստղաֆիզիկայում։ Պարբերական օրենք դիալեկտիկայի ընդհանուր օրենքների, մասնավորապես քանակական փոփոխություններից որակական փոփոխությունների անցման օրենքի արտահայտությունն է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 114891355 |

 |
| **՞**Ուռենի Մացուդի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Ուռածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ուռազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Ուռենի |
|
|
| Տեսակ | Ուռենի Մացուդի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Տalid matsudana

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ուռենի Մացուդի** (լատին․՝ Տalid matsudana), ուռազգիների ընտանիքի, ուռենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Ոչ մեծ տերևաթափ ծառ է, օձաձև ոլորված, փայլուն, կանաչավուն ճյուղերով ու բնով։ Ընձյուղները նույնպես ոլորված են, փայլուն, դեղնավուն, սկզբում մազմզուկապատ, հետագայում մերկ։ Տերևակիցները նեղ-նշտարաձև են, վաղ թափվող։ Տերևները նշտարաձև են, սրածայր, հիմքում կլորավուն կամ համարյա սեպաձև, մանր գեղձիկապատ, սղոցաեզր, վերևի կողմից մուգ կանաչ, ներքևից` կապտավուն, 5-10 սմ երկարությամբ և 1.0-1.5 սմ լայնությամբ, 2,8 մմ երկարությամբ կոթուններով։ Կատվիկները ունեն 1-1,5 սմ երկարություն, մազմզուկապատ, կարճ կոթուննեոով, փայլուն, օվալաձև ծաղկակիցներով։ Առէջները 2-ն են` դեղին փոշանոթներով։ Սռնակը կարճ է, սերմնարանը` նստադիր։ Եվ առէջային, և վարսանդային ծաղիկներն ունեն 2-ական նեկտարանոցներ։

Տարածվածություն
---------------

Բնական պայմաններում ներկայումս չի հանդիպում։ Ամենայն հավանականությամբ ծագել է Հարավային Չինաստանից և Հարավային Կորեայից։ Հայաստանում մշակվում է Երևանում։

Կիրառություն
------------

Աչքի է ընկնում բարձր դիմացկունությամբ և հրաշալի դեկորատիվ արժանիքներով։ Էկոլոգիական խումբը VI: Մշակության հավանական շրջանները 9-10, 18, 20ա,
23-25, 27-28, 32:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 254։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780038131 |

 |
| **՞**Ուռենի Վիլհելմսի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Ուռածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ուռազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Ուռենի |
|
|
| Տեսակ | Ուռենի Վիլհելմսի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Salicales wilhelmsiana

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ուռենի Վիլհելմսի** (լատին․՝ Salicales wilhelmsiana), ուռազգիների ընտանիքի, ուռենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ խոշոր թուփ կամ փոքր ծառ է՝ 6-7 մ բարձրությամբ, նուրբ, ճիպոտանման, խիտ տերևակալած, գորշ շագանակագույն ճյուղերով, որոնք երիտասարդ տարիքում մոխրագույն են, մետաքսանման։ Բողբոջները ձվաձև են, գագաթում աղվամազապատ։ Տերևակիցներ չունի։ Տերևները նստադիր են, համարյա գծանման, հիմքում և գագաթում սեղմված, ամբողջաեզր և գեղձիկապատ ատամնաեզր, 2-6 սմ երկարությամբ և 0,4-0,6 սմ լայնությամբ, թեթևակի ոլորված եզրերով, ներքևից դուրս ցցված ջղով, երկու կողմից էլ ծածկված մետաքսանման աղվամազով, երբեմն հետագայում մերկ։ Կատվիկները բացվում են տերևների հետ միասին կամ մի փոքր ավելի ուշ, համարյա նստադիր են, ուղղահայաց դիրքով, 2-3 սմ երկարությամբ, խտածաղիկ։ Ծաղկակից թեփուկները ձվաձև են, սրավուն, բաց դեղնավուն։ Առէջները երկուսն են, դեղին փոշանոթներով։ Սերմնարանը նստադիր է, ձվաձև-կոնաձև, աղվամազածածկ։

Տարածվածություն
---------------

Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, Միջին Ասիայում, Իրանում, Հնդկաստանում, Տիբեթում, Աֆղանստանում։ Հայաստանի պայմաններում հանդիպում է Շիրակում, հյուսիսային և կենտրոնական շրջաններում, Վայքում, ստորին և միջին լեռնային գոտիներում, ծովի մակերևույթից մինչև 1500 մ բարձրությունների վրա։

Կիրառություն
------------

Ընձյուղներն օգտագործում են շքեղ զամբյուղներ գործելու համար։ Մշակության հավանական շրջանները 3, 7-10, 12-14, 17-21։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 253։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI |

 |
**Ջերմային ցանց**, խողովակաշարերի համակարգ՝ կենտրոնացված ջերմամատակարարման պայմաններում ջերմային կենտրոնից դեպի սպառիչները ջերմակրի (տաք ջուր կամ շոգի) տեղափոխման ու բաշխման համար։ Տարբերում են՝ մագիստրալային և բաշխիչ ջերմային ցանցեր։ Ըստ տեղադրման լինում են վերգետնյա և ստորգետնյա։ Քաղաքներում և ավաններում առավել տարածված է խողովակների ստորգետնյա տեղադրումը։ Վերգետնյա տեղադրումը սովորաբար իրականացվում է արդյունաբերական ձեռնարկությունների և քաղաքների սահմաններից դուրս գտնվող տարածքում։ Ջերմային ցանցերի կառուցման համար գլխավորապես օգտագործում են 50-ից (դեպի առանձին շենքերը տարվող) մինչև 1400 մմ (մագիստրալային ջերմային ցանց) տրամագծով պողպատե խողովակներ։ Ջերմամատակարարման ընթացքում ջերմակրի ջերմաստիճանը փոփոխվում է լայն սահմաններում։ խողովակաշարերի ջերմաստիճանային ընդարձակումը կոմպենսացնելու համար ջերմային ցանցերում կիրառում են կոմպենսատորներ, շառավղային՝ (П-աձև) մինչև 300 մմ տրամագծով և առանցքային՝ 300 մմ-ից ավելի տրամագծով խողովակաշարերի դեպքում։ Խողովակաշարերում ջերմային կորուստները նվազեցնելու համար կատարվում է խողովակների ջերմամեկուսացում։ Որպես մեկուսանյութ օգտագործում են ջերմահաղորդականության փոքր գործակից ունեցող նյութեր (միներալային բամբակ, փրփրաբետոն, բիտումապեռլիտ, ասֆալտիզոլ և այլն)։ Մագիստրալային ջերմային ցանցերի սխեմաները կարող են լինել շառավղային կամ օղակաձև։ Ջերմային ցանցի մագիստրալ խողովակագծերում, ճյուղավորման տեղերում տեղադրում են ստորգետնյա խցեր, որտեղ տեղավորում են չափիչ, վերահսկիչ և կարգավորիչ սարքեր։ Ջերմային ցանցում ջերմակրի տեղափոխությունն իրականացվում է շրջանառության պոմպի օգնությամբ։ Մագիստրալային ջերմային ցանցի մեծ երկարության և տեղանքի բարդ ռելիեֆի դեպքում տեղադրում են նաև մղող պոմպային ենթակայաններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777154459, 94869889 |

 |
| **՞** |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Ուռածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ուռազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Ուռենի |
|
|
| Տեսակ | Ուռենի դեղնաճյուղ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Salix purpurea

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ուռենի դեղնաճյուղ** (լատին․՝ Salix purpurea), ուռազգիների ընտանիքի, ուռենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ թուփ է 3-4 մ բարձրությամբ։ Կեղևը սպիտակ-մոխրավուն է, ծիրանագույն երանգով, երբեմն կապտավուն խավով, ներսից կիտրոնագույն։ Երիտասարդ ընձյուղները մերկ են։ Բողբոջները գորշակարմրավուն են, մերկ։ Տերևակիցները գծանշտարաձև են, վաղ թափվող (երբեմն լրիվ բացակայում են)։ Տերևները, որոնք հաճախ հակադիր դասավորություն ունեն, բարակ են, հակառակձվաձև, 3-13 սմ երկարությամբ և 0,8-1,5 սմ լայնությամբ, 0,3-0,6 սմ երկարության կոթուններով։ Ամենամեծ լայնությունը ունի կենտրոնից վերև, երկու կողմից էլ կապտականաչավուն է կամ կապտավուն, հասունները լրիվ մերկ են, ամբողջաեզր կամ գագաթնային մասում սուրսղոցաեզր։ Կատվիկները բացվում են տերևներից առաջ կամ
միաժամանակ, կողմնային են, նստադիր, հիմքում մի քանի տերևիկներով, մոտ 3 սմ երկարությամբ։ Ծաղկակից թեփուկները ծածկված են մետաքսանման մազմզուկներով։ Առէջները երկուսն են, մազմզուկապատ, ծիրանագույն փոշանոթներով։ Սերմնարանը նստադիր է, պատված մետաքսանման մազմզուկներով։ Սռնակ չունի։

Տարածվածություն
---------------

Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, Ղրիմում, Միջին Ասիայում, Արևմտյան Սիբիրում, Արևմտյան Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Մոնղոլիայում։ Հայաստանի պայմաններում տարածված է Կալինինոյի, Ստեփանավանի, Գուգարքի, Իջևանի, Նոյեմբերյանի, Շամշադինի, Թումանյանի շրջաններում, Սևանի ավազանում, Վայքում, Զանգեզուրում, Մեղրիում, որտեղ հանդիպում է ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտում, ծովի մակերևույթից մինչև 2000 մ բարձրության վրա, գետերի և առուների ափերին։ Ավելի բարձր նիշերի վրա տուժում է սառնամանիքներից։ Գերադասում է թեթև ավազային հողերը, լուսասեր է, խոնավասեր։

Կիրառություն
------------

Ճյուղերն օգտագործվում են զամբյուղագործության բնագավառում, ինչպես նաև խաղողի վազը կապելու համար։ Պարունակում է 0,6-5,2% սալիցին։
Աչքի է ընկնում դեկորատիվ բարձր հատկանիշներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (252)։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776399301 |

 |
**Արքայադստեր դիմանկարը** (ֆր.՝ Portrait d'une jeune princesse), նկարը վաղ կվատրոչենտոյի ներկայացուցիչ իտալացի գեղանկարիչ Պիզանելլոյի աշխատանքն է։ Հայտնի և նաև «Արքայադստեր պատկերը Էստե տանից» և վերագրվում է Պիզանելլոյին հիմնականում նրա համար, որ նա գտնվել է Ֆերարում այն ժամանակ և ստեղծել է դիմանկարը և հիշարժան շքանշանը, որ պատկերում է մարքիզ Լեոնելլո դե Էստեին։

Պատմություն
-----------

Արքայադուստրը պատկերված է պրոֆիլ, թիթեռնիկների և ծաղիկների ֆոնի վրա։ Համարվում է, որ դա Ջինևրա դ՛Էստեի դիմանկարն է, չնայած նրան, որ սկզբում ենթադրում էին, որ նկարում պատկերված է Մարգարիտտա Գոնզագոն՝ Լեոնելլո դե Էստեի կինը։ Այս դիմանկարը դիտվում է ինչպես մի մաս, որ հանդիսանում էր Լեոնելլոի դիմանկարի երկրորդ մասը։ Այս տարբերակի կողմնակիցները պնդում են, որ սովորաբար նկարները, որ պատկերում են ամուսնական զույգի, ունեին նույնանման չափսեր և ֆոն։ Բացի այդ, նկարի վրայի ծաղիկները չեն պատկանում Գոնզագո ընտանիքի նշաններին, նրանում առկա է մաիյն ծաղկամանը - դե Էստեների խորհրդանիշը։

Ջինևրա դ՛Էստեն ամուսնացել է կառավարիչ Ռիմինի Սիդժիզմոնդո Պանդոլֆո Մալատեստայի հետ, և սպանվել է նրա կողմից, երբ հայտնի է դարձել նրա անպտղության մասին։ Նկարում թիթեռնիկների առկայությունը (ամուսնության խորհրդանիշ, ինչպես նաև մահվան խորհրդանիշը) հանգեցրել է այն վարկածին, որ Պիզանելլոն պատկերել է Ջենևրայի դիմանկարը նրա մահից հետը 1440 թվականին։ Ֆոնի պատկերման մանրամասն պատկերումը և կտավի գունավոր միջավայրը - ուշ գոթիկ շրջանի վկայությունն են, որի բացառիկ ներկայացուցիչներից էր հանդիսանում հյուսիսային Իտալիայի նկարիչ Պիզանելլոն։

Լիոնելլո դե Էստեի դիմանկարը, Պիզանելլո, 1441, 28×19 սմ, Կառռառի ակադեմիա

Նշանաբանություն
---------------

* Թիթեռնիկ - հոգու խորհրդանիշ
* Ծաղիկներ - ամուսնության խորհրդանիշ, պտղաբերության և կանացի մահվան խորհրդանիշ
* Մեխակ - ամուսնության խորհրդանիշ, պտղաբերության
* Ծաղկաման(Ջենևրայի հագուստի թևքերի վրա) - Էստե տան խորհրդանիշը, եթե դա լիներ հարսանեկան նկար, ապա նրա վրա պատկերված կլինեին Հարսնացուի և փեսայի տների խորհրդանիշները։
* Գիհի ճյուղը - (իտալ.՝  ginepro) ելնում է Ջենևրա անվանումից (իտալ.՝  Ginevra) և քանի որ հանդիսանում է կնոջ մահվան խորհրդանիշը, վերաբերում է մահացած Ջենևրային։

Գրականություն
-------------

* Майская М.И. Пизанелло, М.1981, стр. 74-75.
* Leandro Ventura, Art dossier n°113 Pisanello, 1996, Torino, Giunti.
* Антонио Пизанелло

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
**Պելեշ դղյակ** (Castelul Peleş), գտնվում է Ռումինիայի Սինայա քաղաքից ոչ հեռու, գեղատեսիլ Կարպատ վայրում, Տրանսիլվանիան և Վալախիան միացնող միջնադարյան ճանապարհի վրա։ Դղյակը կառուցված է նեովերածծնդյան ոճով 1873 թվականից 1914 թվականներին, ծիսական արարողությունը տեղի է ունեցել 1883 թվականին։ Անունը տվել է ոչ հռու հոսող լեռնային գետակը։ Ներկայումս դղյակը պատմական հուշարձան է։

Նկարագրություն
--------------

Դղյակի առաջին ճարտարապետը գերմանացի Յոհան Շուլցն էր (1876—1883), նրան հաջորդեց չեխ ճարտարապետ Կարել Լիմանը։ Հիմնական ճարատարապետական ոճը նեովերածննդյանն է, սակայն ներքին բակի ճակատի շքեղ փորագրված պատերով փայտե կոնստրուկցիաների վրա զգացվում է սաքսոնական ազդեցությունը, իսկ փայտե հարուստ փորագրություններով և նրբաճաշակ կտորներով զարդարված ներքին հարդարանքում նկատելի է բարոկկոյի ազդեցությունը։

Պելեշ դղյակն ունի 3200 քառ. մ մակերես, շքեղ կահավորված և նրբաճաշակ զարդարված ավելի քան 160 սենյակ, 30 լոգասենյակ։ Այն համարվում է արևելյան և կենտրոնական Եվրոպայի արվեստի գործերի լավագույն հավաքածուներից մեկը, որը ներառում է քանդակագործություն, գեղանկարչություն, կահույք, զենք և զրահներ, ոսկյա և արծաթե, փղոսկրե իրեր, ճենապակի, գորգեր և գոբելեններ։ Զենքի և զրահների հավաքածուն հաշվվում է ավելի քան 4000 առարկա։ Արևելյան գորգերը արտադրված են Քորդովում, սակայն ամենից տպավորիչը Շվեյցարիայից բերված ձեռքով նկարազարդված ապակեզարդերը։

Զբոսայգի
--------

Գլխավոր մուտքի մոտ վեր է խոյանում իտալացի քանդակագործ Ռաֆայելո Ռոմանելիի քանդակած թագավոր Կարոլ 1-ինի արձանը, նրան են պատկանում նաև դղյակը շրջապատող նեովերածծնդյան ոճով կատարված իտալական յոթ հրաշալի սանդղավանդներին տեղակայված կարարայան մարմարից արձանները։ Զբոսայգում է գտնվում նաև Ելիզավետա թագուհու հուշարձանը։

Այգիները և սանդղավանդները զարդարված են շատրվաններով, սանդուղքներով, հրաշալի արձաններով և զարդարանքի այլ դետալներով։

Տեղակայում
----------

Դղյակը տեղակայված է Սինայա քաղաքից հյուսիս-արևմուտք, Բրաշով քաղաքից 60 կմ և Ռումինիայի մայրաքաղաք Բուխարեստից 135 կմ հեռավորության վրա։

Սինայայի զբոսաշրջային կոմպլեքսի մեջ մտնում է նաև Պելեշ դղյակի մոտ գտնվող Պելիշոր դղյակը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* InnenhofInnenhof
* WappenWappen

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պելեշ դղյակի պաշտոնական կայք
* Рассказ о замке с превосходными фотографиями на сайте «Весь мир как на ладони»

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ko2016914919 · VIAF: 28146522444932392844 · WorldCat VIAF: 28146522444932392844 |

 |
**Չանշու** (չին.՝ 常熟, բառացի թարգմանաբար՝ «անընդհատ աճող»), Ցզյանսու նահանգի (ՉԺՀ) Սուչժոու քաղաքային շրջանի քաղաքային գավառ։

Պատմություն
-----------

Արևմտյան Ցզին կայսրության ժամանակներում այս վայրերում ստեղծվեց Հայույ (海虞县) գավառը։ Արևելյան Ցզին կայսրության ժամանակներում 341 թվակիանին նրա հարավային և հյուսիսային դինաստիաների դարաշրջանում, երբ այդ հողերը մտնում էին Լյան պետության կազմի մեջ, 540 թվականին Նանշա գավառը վերանվանվեց Չանշու (常熟县):

Սույ կայսրության ժամանակներում, 581 թվականին Չանշու գավառին միացվեցին 5 հարևան գավառները։

Մոնղոլական Յուան կայսրության տիրապետության ժամանակ 1295 թվականին լինում է մի կարգավիճակ, դարձավ Չանշույի մարզ (常熟州), բայց ճապոնական Մին կայսրության ժամանակաշրջանում 1369 թվականին համայնքը կրկին ցածր կարգավիճակ ձեռք բերեց։ 1726 թվականին Ցին կայսրությունից Չանշու տեղափոխվելու ժամանակ թողարկվեց Շաովենի կոմսությունը (昭文县), բայց Սինհայի հեղափոխությունից հետո այն կրկին 1911 թվականին միացավ Չանշուի կոմսությանը։

1949-ին այն միացվել է Սուչժոուի Հատուկ շրջանին (苏州 专区) և համալրել շարքերը։ 1950 թվականին Չանշուի ուրբանիզացված հատվածը բաժանվեց Չանշու քաղաքի:1954-ին Չանշու քաղաքը հանվեց Հատուկ շրջանից և դարձավ գավառական քաղաք:1958-ին Չանշու քաղաքը վերամիացվեց Չանշու շրջանին:1961-ին, Չանգշու և Ցզյանսուին նահանգների խաչմերուկում, ստեղծվեց Շաժոուի շրջանը։ 1970-ին Սուչժոյի հատուկ շրջանը վերանվանվեց Սուչժոու շրջան (苏州 地区):1983-ին Սուչժոու քաղաքը և Սուչժոու շրջանը լուծարվեցին և ստեղծվեց Սուչժոու քաղաքային շրջանը; Չանգշուի շրջանը վերափոխվեց քաղաքային շրջանի։

Վարչական բաժանում
-----------------

Քաղաքային գավառը բաժանվում է երկու փողոցային կոմիտեների և ինը ավանների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՉԺՀ յոթերորդ ազգային մարդահամար
2. ↑  Spelling variants in older written sources might be Chansu (e.g. Encyclopædia Britannica, 1911) or Chanzu (e.g. The New Larned History for Ready Reference, 1922).
3. ↑  中国常熟-信息公开 (in Chinese). Changshu People's Government. Retrieved 2015-11-02.
Մեծ չարտիստների հանդիպման լուսանկար, Լոնդոն 1848 թվական
**Չարտիզմ** 1839-ից 1857 թվականների աշխատավոր դասի շարժում Բրիտանիայում ուղղված քաղաքական բարեփոխումների հասնելու համար։ Անվանումը ստացել է 1838 թվականի Ժողովրդական չարտերից, որը ազգային բողոքական շարժում էր՝ հատկապես մեծ աջակցություն ունենալով Հյուսիսային Անգլիայում, Արևելյան Միդլենդում, Ստաֆորդշիրում, Բլեք Քաունթրիում և Հարավային Ուելսում։ Շարժումը ամենամեծ աջակցությունը ստացավ 1839, 1842 և 1848 թվականներին, երբ ստորագրահավաքին մասնակցեցին միլիոնավոր աշխատավորներ և ներկայացրեցին Համայնքների պալատին։ Շարժման կազմակերպիչների մարտավարությունն էր ցույցերի միջոցով ճնշում գործադրել քաղաքական գործիչների վրա։ Այսպիսով Չարտիստները ձգտում էին իրենց նպատակներին հասնել սահմանադրական եղանակով։

Չարտիսները պահանջում էին վեց բարեփոխում, որպեսզի քաղաքական համակարգը դառնար ավելի ժողովրդական․

* Ընտրական իրավունք տալ բոլոր տղամարդկանց, ովքեր մեծ են 21 տարեկանից և չեն դատապարտված։
* Ընտրողը իր ձայնը պետք է տար գաղտնի քվեաթերթիկի միջոցով։
* Խորհրդարանի անդամները որևէ հնարավորություն չպետք է ունենային ազդելու քաղաքացու ընտրության վրա։
* Աշխատողներին վճարում, որոնք հանուն ազգի շահերի լքել էին իրենց աշխատանքը։
* Հավասար ընտրատարածքներ, ապահովելով նույն քանակի ներկայացուցչություն նույն քանակի ընտրողների համար, փոխարենը թույլ տալով, որ ավելի քիչ բնակչություն ունեցող ընտրողներն ունենան նույնքան կամ ավելի շատ կշիռ։
* Տարին մեկ խորհրդարանական ընտրությունների կազմակերպում, քանի որ քաղաքական գործիչները չէին հասցնի 12 ամսվա ընթացքում իրենց քսակները լցնել կաշառակերությամբ։

Չարտիստները իրենց համարում էին կոռուպցիայի դեմ և ժողովդրավարության համար պայքարողներ, սակայն ակնկալում էին արմատական քաղաքական խմբերի աջակցությունը տնտեսական նպատակներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Malcolm Chase, *Chartism: A New History* (Manchester UP, 2007)
2. ↑  Boyd Hilton, *A Mad, Bad, and Dangerous People?: England 1783–1846* (2006) pp 612–21
**Չափագիտական ծառայություն**, չափերի և կշիռների ծառայություն, պետական և չափագիտական մարմինների ցանց, որոնց խնդիրն է՝ ապահովել երկրում չափումների միասնականություն և չափման միջոցների միատեսակություն։ Չափագիտական ծառայությունը իրականացնում է ֆիզիկական մեծությունների միավորների ստանդարտացումը, դրանց վերարտադրումը պետական էտալոնների միջոցով, միավորների չափերի փոխանցումը էտալոններից՝ երկրում կիրառվող բոլոր չափման միջոցներին, վերջիններիս նոր նմուշների պետական փորձարկումները, արդեն շահագործման մեջ գտնվող չափման միջոցների վերահսկողությունը՝ պարբերական ստուգումների միջոցով, ստանդարտ տեղեկատու տվյալների պետ․ համակարգի կազմակերպումը (ֆիզիկական հաստատունների և նյութերի հատկությունների մասին պաշտոնական տվյալների հավաքում և հրապարակում), ստանդարտների, նորմատիվատեխնիկական և նախագծային փաստաթղթերի չափագիտական փորձաքննության անցկացումը, թողարկվող արտադրանքի որակի և ստանդարտների պահպանման վերահսկողությունը և չափագիտական այլ միջոցառումներ։ Չափագիտական ծառայության խնդիրների մեջ է մտնում նաև Միջազգային չափագիտական կազմակերպությունների աշխատանքներին մասնակցելը։

Հայաստանում չափագիտական ծառայությունը կազմակերպվել է խորհրդային շրջանում՝ Հայաստանի ժողկոմխորհի 1921 թվականի հուլիսի 21-ի դեկրետով։ Չափագիտական ծառայությունն իրականացվել է ԽՍՀՄ ստանդարտների պետական կոմիտեի հայկական հանրապետական վարչության կողմից, որն ունեցել է մասնաճյուղեր Գյումրիում (նախկինում՝ Լենինական) և Վանաձորում (նախկինում՝ Վանաձոր), բաժանմունքներ՝ Գավառում (նախկինում՝ Կամո), Ղալիանում և էջմիածնում։

Տես նաև
-------

* Չափագիտություն

Գրականություն
-------------

Метрологическая служба СССР, М․, 1968․

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 677)։*  |
ՀՀ պետական դրոշը
**Պետական Դրոշ**, պետությունների սուվերենությունն արտահայտող պաշտոնական տարբերանշան։ Նկարագրությունը տրվում է օրենսդրությամբ (սովորաբար սահմանադրությամբ)։ Պետական դրոշ բարձրացվում է պետական հիմնարկությունների, դեսպանատների, պառլամենտական և այլ հաստատությունների շենքերի վրա, ինչպես նաև միջազգային կոնֆերանսների, հանդիսավոր արարողությունների ժամանակ, միջազգային մրցանակներ շնորհելիս և բազմաթիվ այլ դեպքերում։ 

Հին հայկական թագավորական տները (Արտաշեսյան, Արշակունի, Բագրատունի) ունեցել են իրենց պետական դրոշը։ Արտաշեսյանների ու Արշակունիների ծիրանագույն դրոշի վրա եղել է երկու արծիվ, մեջտեղում՝ արնի նշան, Բագրատունիների պետական դրոշի վրա՝ մեկ արծիվ, Կիլիկիայի հայկական պետության պետական դրոշի ծիրանագույն ֆոնի վրա պատկերվել է արքայական գավազանով առյուծ (նույն պատկերը կա նաև Լևոն Ա-ի դրամի վրա)։ Հայ նախարարություններն ունեցել են դրոշներ, որոնցով մասնակցել են կռիվների։ 1773 թվականին լույս տեսած Շահամիր Շահամիրյանի «Որոգայթ փառաց» աշխատության մեջ նկարագրված է Հայաստանի ապագա պետական դրոշը (կարմիր, կապույտ և դեղիև)՝ ստեղծվելիք բանակի երեք սպարապետությունների զինվորների համազգեստների գույներին համապատասխան։ 1789 թվականին Հովհաննես Լազարյանը և Հովսեփ Արղությանը Ռուսաստանին ներկայացվելիք ծրագրում Հայաստանի պետական դրոշը նախատեսել են կարմիր, կանաչ, կապույտ գույներով և Նոյան տապանի նշանով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 455)։*  |
ՈւԺՀ կառավարական կազմը
**Ուկրաինայի Ժողովրդական Հանրապետության դիրեկտորիա** (ուկրաիներեն՝ Директорія Української Народної Республіки), ժամանակավոր կոլեգիալ պետական հեղափոխական հանձնաժողով Ուկրաինայի Ժողովրդական Հանրապետությունում (1918-1920)։ Կազմել են ուկրաինական ազգայնական կուսակցությունների պարագլուխները 1918 թվականի նոյեմբերի 14-ին, Բելայա Ցերկովում։

Նախագահն էր Վոլոդիմիր Վիննիչենկոն (մինչև 1919 թվականի փետրվարը), զորահրամանատարը՝ Ս․ Վ․ Պետոլյուրան։ 1918 թվականի դեկտեմբերի 14-ին դիրեկտորիայի զորքերը գրավեցին Կիևը։ Արտաքին քաղաքականության մեջ Ուկրաինական դիրեկտորիան կողմնորոշվում էր դեպի Անտանտը։ 1919 թվականի հունվարի 16-ին պատերազմ հայտարարեց Խորհրդային Ռուսաստանին։ Ուկրաինական դիրեկտորիան համաձայնեց դաշինք կնքել գեներալ Անտոն Դենիկինի հետ և խորհրդային իշխանության դեմ պայքարի նպատակով ստեղծել 300 հազարանոց բանակ։

1919 թվականի հունվար-ապրիլին Ուկրաինայի խորհրդային զորքերը և ապստամբները պարտության մատնեցին դիրեկտորիայի հիմնական զինված ուժերին։ Ուկրաինական դիրեկտորիայի անդամները հեռացան Կիևից, ապա Վիննիցայից։ Օգտվելով Ուկրաինայի վրա Դենիկինի հարձակումից՝ Ուկրաինական դիրեկտորիայի զորքերը գալիցիական կորպուսի հետ 1919 թվականի օգոստոսի 30-ին ներխուժեցին Կին, սակայն օգոստոսի 31-ին դենիկինյան զորքերի կողմից դուրս մղվեցին քաղաքից։

Հրաժարվելով Պետլյուրայի հետ համաձայնությունից՝ Դենիկինը 1919 թվականի հոկտեմբերին պարտության պետլյուրականներին։ Վարշավա հեռացած Պետլյուրան Ուկրաինական դիրեկտորիայի անունից պայմանագիր կնքեց լեհական կառավարության հետ խորհրդային երկրի դեմ համատեղ պատերազմի վերաբերյալ։ 1920 թվականի լեհա-խորհրդային պատերազմի ավարտից և պետլյուրականներ լիակատար պարտությունից հետո, Պետլյուրայի հրամանով 1920 թվականի նոյեմբերին Ուկրաինական դիրեկտորիան ցրվեց։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Խաչատրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Ռաիսա Հրայրի Խաչատրյան**, բանագետ, ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող։

Կենսագրություն
--------------

1972 թվականին ավարտելով Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը՝ Ռաիսա Խաչատրյանը աշխատանքի է անցնում ՀԽՍՀ ԳԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի հայ բանահյուսության բաժնում։

Ռաիսա Խաչատրյանի ուսումնասիրությունների հիմնական առարկան ժողովրդական ծեսերն ու հավատալիքներն են եղել։ Բանահավաքչական աշխատանքին զուգահեռ նա զբաղվել է բանագիտական աշխատանքներով՝ շեշտը դնելով հայ ժողովրդական երգերի, հատկապես ժողովրդական քնարերգության և ծիսերգերի սիստեմային հետազոտության վրա։

Աշխատություններ
---------------

Բանահավաքչական աշխատանքի արդյունքում 1999 թվականին Երևանում հրատարակվում է նրա «Թալին» ժողովածուն՝ բանահյուսական տարբեր ժանրերի ընդգրկումով, հարուստ ծանոթագրություններով։

2007 թվականի տպագրվել է Ռաիսա Խաչատրյանի բանաստեղծությունների ժողովածուն՝ «Խոհ ժամանակի» խորագրով։

2010 թվականին հրատարակվել է «Հայ ժողովրդական երգերի պոետիկան» մենագրությունը՝ նվիրված երգերի գեղարվեստական կառուցվածքի և գեղագիտական հատկանիշների մանրակրկիտ քննությանը։

Տպագրել է նաև բազմաթիվ հոդվածներ Պատմաբանասիրական հանդեսի» և «Լրաբեր հասարակական գիտությունների» ամսագրերում։

Աղբյուրներ
----------

* ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ, Բանահյուսության տեսության և պատմության բաժին «Ծանր կորուստ» (Ռաիսա Խաչատրյանի հիշատակին), Պատմաբանասիրական հանդես, №1, 2011, էջ 308-309

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 25978 |

 |
**Պետրոս-Պողոս եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь святых апостолов Петра и Павла), ուղղափառ եկեղեցի Սվերդլովսկի մարզի Սևերոուրալսկ քաղաքում, դաշնային նշանակության հուշարձան։

Պատմություն
-----------

1767 թվականին Կոլոնգա գետի ձախ ափին, ուրալցի հանքարդյունաբերող Մաքսիմ Պոխոդյաշինի միջոցներով և Տոբոլսկի մետրոպոլիտ Պավելի օրհնությամբ դրվեցին Սուրբ Պողոս և Պետրոս առաքյալների անվան քարե եկեղեցու հիմքերը։

Պոխոդյաշինի մահվան պատճառով եկեղեցու շինարարությունը ձգձգվեց 30 տարի։ Ներքնահարկը պատրաստ էր 1787 թվականին և օծվեց Սուրբ Ասվածամոր Կազանի սրբապատկերի պատվին, իսկ վերնահարկն օծվեց 1798 թվականին (սուրբ Պողոս և Պետրոս առաքյալների պատվին)։ 
Եկեղեցու ընդհանուր բարձրությունը կազմում է 57,5 մ, երկարությունը՝ 37,81 մ, լայնությունը՝ 12,25 մ։

Տաճարը համարվում է 19-րդ դարի ուրալյան բարոկկոյի և դասական գավառականության համադրության օրինակ։ Կամարակալների արտաքին հարդարման տարրերը իրականացվել են հատուկ ձևավորված աղյուսով։ Եռաստիճան զանգակատունը կառուցված է դասական ռուսական ոճով և բաղկացած է ոչ վառ արտահայտված տարրերից, չորս հիմքերի վրա գտնվող ութանկյունից։

Եկեղեցին գործել է մինչև 1929 թվականի գարունը, երբ վայր գցվեց գլխավոր զանգը, իսկ սպասքն ու սրբապատկերները բռնագրավվեցին դուրս հանվեցին և անդառնալիորեն կորան։ Եկեղեցու փակվելուց հետո առաջին 20 տարիների ընթացքում ավերվեցին գեղարվեստորեն ձուլված չուգունե ցանկապատը, քահանաների գերեզմանները և ամբողջովին ավերվեց եկեղեցու ներքին հարդարանքը։

ՌՍՖՍՀ Նախարարների Խորհրդի 1960 թվականի օգոստոսի 31-ի № 1327 որոշմամբ Պողոս -Պետրոսի եկեղեցին ընդգրկվեց մշակութային հուշարձանների ցանկի մեջ։

Ժողովրդական դեպուտատների քաղաքային գործադիր կոմիտեի 1988 թվականի նոյեմբերի 24-ի որոշմամբ եկեղեցու շենքը հանձնվեց ուղղափառ համայնքին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Храм Петра и Павла в Североуральске

Արտաքին հղումներ
----------------

* Сайт храма
**Ռախման Զիլուր** (բենգալերեն՝ জিল্লুর রহমান, մարտի 9, 1929(1929-03-09), Bhairab Upazila, Kishoreganj District, Dhaka Division, Բենգալյան նախագահություն, Բրիտանական Հնդկաստան, Բրիտանական կայսրություն - մարտի 20, 2013(2013-03-20), Սինգապուր), բանգլադեշցի քաղաքական և պետական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է փաստաբանի ընտանիքում։ Կրթություն է ստացել Դաքքայի համալսարանի պատմության և իրավաբանության ֆակուլտետներում։ 1952 թվականին միացել է բենգալյան ազատագրական շարժմանը։ 1970 թվականին ընտրվել է Պակիստանի խորհրդարան, որի մասն էր կազմում Բանգլադեշը։ Նա եղել է Բանգլադեշի չճանաչված ազգային կառավարության ակտիվ գործիչ։ 

Երկրի անկախության հռչակումից հետո շարունակել է մասնակցել քաղաքականությանը, եղել է «Ավամի լիգայի» գլխավոր քարտուղարը։ 1973 թվականից եղել է Բանգլադեշի խորհրդարանի անդամ։ Նախագահ Ռախման Մուջիբուր Ռախմանի սպանությունից հետո երկրի նոր ռազմական ղեկավարության կողմից ճնշումների է ենթարկվել։ 

1996-2001 թվականներին Շեյխ Հասինայի ղեկավարությամբ նախարարական պաշտոններ է զբաղեցրել «Ավամի լիգայի» կառավարությունում։ 2009 թվականից նրա իշխանությանը վերադառնալուց հետո դարձել է Բանգլադեշի նախագահը (քանի որ, նա ընտրություններում միակ գրանցված թեկնածուն էր և 2009 թվականի փետրվարի 12-ին նախագահ է հռչակվել` առանց քվեարկության)։ 

Նա ամուսնացած էր «Ավամի լիգայի» ակտիվիստի հետ, որը սպանվել է 2004 թվականին` ահաբեկիչների կողմից։ Մահացել է 2013 թվականի մարտի 20-ին, Սինգապուրի հիվանդանոցներից մեկում։ Մահվանից քիչ առաջ հոսպիտալացվել է շնչառական խնդիրների պատճառով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  President Zillur Rahman dies after illness|bbc.co.uk/news
2. ↑  Скончался президент Бангладеш | РИА Новости, ria.ru
3. ↑  Скончался президент Бангладеш Зиллур Рахман Archived 2013-03-22 at the Wayback Machine..


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000446257178 · LCCN: n2015230167 · NUKAT: n2018284803 · VIAF: 41145304914678610844 · WorldCat VIAF: 41145304914678610844 |

 |
**Պերես** (եբրայերեն՝ הר פרס‎ *Հար Պերես*, արաբ․՝ تل الفرس‎‎, *Թալ ալ Ֆարաս*), հրաբխային ծագում ունեցող լեռ Իսրայելի տարածքում գտնվող Գոլանի բարձունքների կենտրոնական մասում, Սիրիայի հետ սահմանից ոչ հեռու, Կեշեթ բնակավայրից 5,5 կմ հեռավորության վրա։

Նկարագրություն
--------------

Լեռան ամենաբարձր կետը ծովի մակարդակից 929 մետր է (3,048 ոտնաչափ) կամ գետնի մակարդակից մոտ 200 մետր (660 ոտնաչափ)։ Լեռը ամենահարավայինն է դեպի Գոլանի բարձունքների հյուսիսային մասեր ձգվող հանգած հրաբուխների շարքում։ Լեռան գագաթին կա 200 մետր տրամագծով և 35 մետր խորությամբ (115 ոտնաչափ) լավ պահպանված խառնարան։1974 թվականի սեպտեմբերից Պերեսի լեռան լանջին գործում է Մերոմ Գոլան կիբուցի գործարանը, որտեղ մանրացնում են թեթև հրաբխային նյութեր։ Նյութը հետագայում օգտագործվում է արդյունաբերական շինարարության, բլոկների արտադրության, շենքերի, ճանապարհաշինարարության մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 4970148037709888350001 · WorldCat VIAF: 4970148037709888350001 |

 |
***Ռասյոմոնի դարպասները*** (ճապ.՝ 羅生門) Ակուտագավա Ռյունոսկեի կողմից ստեղծված կարճ պատմություն է, հիմնված *Konjaku Monogatarishū*-ի հեքիաթների վրա։

Պատմությունն առաջին անգամ տպագրվել է 1915 թվականին «Teikoku Bungaku»-ում։ Ակիրա Կուրոսավայի *Ռասյոմոն* ֆիլմը (1950թ.) հիմնված է հիմնականում Ակուտագավայի մեկ այլ կարճ պատմվածքի վրա՝ «Թավուտում»; միայն ֆիլմի վերնագիրը և կադրային տեսարանների համար նախատեսված որոշ նյութեր, ինչպիսիք են կիմոնոյի գողությունը և գոյատևելու համար գողանալու բարոյական երկիմաստության քննարկումը, փոխառված են «Ռասյոմոն»-ից։

Սյուժե
------

Պատմությունը պատմում է ծառայի և ծեր կնոջ հանդիպման մասին խարխուլ Ռաշոմոնում՝ այն ժամանակ ավերված Կիոտո քաղաքի հարավային դարպասում, որտեղ երբեմն թափվում էին անպետք դիակները։ Պատմության մեջ դարպասի ներկայիս անվանումը, բայց ոչ սյուժեն, գալիս է Նոյի «Ռաշոմոն» պիեսից (մոտ 1420 թ.):

Գլխավոր հերոսը, ով վերջերս աշխատանքից ազատված մի ծառա է, մտածում է՝ սովամահ մեռնի՞, թե՞ գող դառնա՝ ամուլ ժամանակներում գոյատևելու համար։ Նա բարձրանում է վերև, այնտեղ ինչ-որ կրակի լույս նկատելուց հետո և հանդիպում է մի կնոջ, ով երկրորդ հարկի դիակներից մազեր է գողանում։ Նա զզվում է տեսարանից և այդ ժամանակ որոշում է, որ ինքը կգերադասի արդարության ճանապարհը, նույնիսկ եթե դա նշանակում է սովամահ լինել։ Նա կատաղում է կնոջ վրա։

Բայց պառավն ասում է նրան, որ ինքը մազերը գողանում է կեղծամներ պատրաստելու համար, որպեսզի կարողանա գոյատևել։ Բացի այդ, կինը, ում նա որոշում է թալանել, իր կյանքում խաբել է մարդկանց՝ վաճառելով օձի միս՝ պնդելով, որ դա ձուկ է։ Պառավն ասում է, որ դա սխալ չէր, քանի որ դա թույլ տվեց կնոջը գոյատևել, և դա իր հերթին իրավունք է տալիս նրան գողանալ մահացածից, քանի որ եթե ինքը դա չանի, ապա նույնպես սովամահ կլինի։ Տղամարդը պատասխանում է. «Դուք ինձ չեք մեղադրի, ուրեմն, եթե ձեր շորերը վերցնեմ։ Ահա թե ինչ պետք է անեմ, որ սովից չմեռնեմ»։ Այնուհետև նա դաժանորեն խլում է կնոջ խալաթը և անհետանում է գիշերվա խավարի մեջ։

Մշակույթ
--------

Գիրքն ինքնին նաև դեր է խաղում 1999 թվականին նկարահանված «Ուրվական շուն. Սամուրայի ճանապարհը» ֆիլմում, որի ռեժիսորն է Ջիմ Ջարմուշը։

Գիրքը ոգեշնչված է համանուն գործիքային ռոքի համար, որը կազմվել է ճապոնական գործիքային կիթառահար Տակեշի Տերաուչիի կողմից և սկզբնապես նվագել ճապոնական գործիքային ռոք խմբի *Takeshi Terauchi & Blue Jeans*-ի կողմից իրենց 1972 թվականի «Rashomon» ալբոմում։

«Բանգո։ Թափառող շներ» մանգայում ներկայացվում է Ակուտագավայի անունը կրող կերպար՝ Ռասյոմոնի մասին հղումներով։

Գիրքը նշանակված է ժամանակակից ճապոնական ավագ դպրոցի դասընթացի համար և մեջբերում է «Անձրևից հետո» մանգայում։

Վիկտոր Սանտոսի «Ռաշոմոն. Հեյգո Կոբայաշիի գործը» գրաֆիկական վեպը նույնպես ոգեշնչված է Ակուտագավայի պատմվածքներից և Կուրոսավայի համանուն ֆիլմից, ինչպես նաև «քառասունյոթ ռոնին» ֆիլմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «羅生門 (Rashōmon) by 寺内タケシとブルージーンズ [Takeshi Terauchi & the Blue Jeans] - RYM/Sonemic»
2. ↑
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թումյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Սեպուհ Ջհանգիրի Թումյան** (հունվարի 17, 1921(1921-01-17), Ղազվին, Իրան - ապրիլի 5, 1993(1993-04-05), Փարիզ, թաղված է Երևանում), հայ բժիշկ, վնասվածքաբան-օրթոպեդ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1963), պրոֆեսոր (1973)։ Երևանի բժշկական ինստիտուտի վնասվածքաբանության, օրթոպեդիայի և ռազմադաշտային վիրաբուժության ամբիոնի հիմնադիր-վարիչ (1971-1982): Մոսկվայի Նիկոլայ Բլոխինի անվան ուռուցքաբանական գիտական կենտրոնի ավագ գիտաշխատող։
ՀՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր վնասվածքաբան-օրթոպեդ (1965-1989):
Երևանի գլխավոր վնասվածքաբան-օրթոպեդ (1989-1993):

Մոսկվայի Նիկոլայ Բլոխինի անվան ուռուցքաբանական գիտական կենտրոնի ավագ գիտաշխատող, պրոֆեսոր Գայանե Թումյանի հայրն է։

Կենսագրություն
--------------

1939-1942 թվականներին սովորել է Թեհրանի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։
1946 թվականին ավարտել է Բեյրութի ֆրանսիական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։
1960-1972 թվականներին՝ Երևանի Վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի բաժանմունքի վարիչ, 1971-1979 թվականներին՝ փոխտնօրեն, 1971-1982 թվականներին՝ միաժամանակ, Երևանի բժշկական ինստիտուտի վնասվածքաբանության, օրթոպեդիայի և ռազմադաշտային վիրաբուժության ամբիոնի հիմնադիր-վարիչ։

Ստեղծագործություններ և ճանաչում
-------------------------------

Աշխատանքները վերաբերում են կոտրվածքների ժամանակ ոսկրաբեկորների համակցման, սերտաճման, ոսկրածուծի վերականգնողական հատկությունների ուսումնասիրությանը, ոսկրագոյացման գործընթացների վրա քլորոպրենով թունավորումների ազդեցությանը, ճանապարհատրանսպորտային վնասվածքի, դրա հետևանքների և կանխարգելման խնդիրներին։

Ուսումնասիրել է դրսածուռ ծնկի (Ceni Valgum) կլինիկան և բուժումը։ Առաջինը Հայաստանում կատարել է բազկի, նախաբազկի, սրունքի, անրակի կոտրվածքների ներոսկրային համակցում՝ մետաղաձողերի միջոցով։

ՀՀ առողջապահության նախարարության (1965-1989 թվականներ) և Երևանի գլխավոր վնասվածքաբան-օրթոպեդ (1989-1993 թվականներ)։

Երկեր
-----

* Թումյան Ս. Ջ. Մետաղե ձողերի կիրառումը ոսկորների կոտրվածքների բուժման ժամանակ, Երևան, 1967։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17965 |

 |
**Պերճ Նազարի Քարազյան** (ապրիլի 14, 1978(1978-04-14), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ օպերային երգիչ (տենոր), ՀՀ վաստակավոր արտիստ (2015)։

Կենսագրություն
--------------

Պերճ Քարազյանը ծնվել է 1978 թվականի ապրիլի 14-ին Երևանում։ 1982 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Հալեպ, որտեղ ավարտել է «Լազար Նաջարյան-Գալուստ Կյուլպենկյան» երկրորդական վարժարանը (1995)։ 2000 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիան (Տ. Սազանդարյանի դասարան), 2003 թվականին՝ ասպիրանտուրան։

2004 թվականին դարձել է Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգիչ։ Դերերգերից են՝ Սայաթ-Նովա (Ա. Հարությունյանի «Սայաթ-Նովա»), Սարո (Ա. Տիգրանյանի «Անուշ»), երիտասարդ գնչու (Ս. Ս. Ռախմանինովի «Ալեկո») և այլն։ 

Պերճ Քարազյանը նաև Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի երգչախմբի և «Տաղարան» անսամբլի մեներգիչ է։

Հյուրախաղերով հանդես է եկել Գերմանիայում Շոտլանդիայում, Լիտվայում, Իտալիայում, Ֆրանսիայում, Ռուսաստանում, Հունաստանում և այլ երկրներում։

1997 թվականին դարձել է Ա. Իսահակյանի անվ մրցույթի, 2006 թվականին՝ Տ. Սազանդարյանի անվան հանրապետական մրցույթի դափնեկիր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Պերճ Քարազյանը ԱՄՆ-ում շարունակում է եկեղեցական հանդիսությունների գործունեությունը
2. 1 2  Պերճ Քարազյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պերճ Քարազյան – *ShoghakatTVcompany*
* Հասցեն՝ Հայաստան․ Պերճ Քարազյան – *Armenian Public TV*

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ռեբեկա Զադրիգ** (հուլիսի 27, 1982(1982-07-27), Limhamn, Մալմյո շրջան, Մալմյոհուս համայնք, Շվեդիա), շվեդ երգչուհի։

Կարիերա
-------

Ռեբեկա Զադրիգը նկարահանվել է Արաշի «Temptation» երգի տեսահոլովակում։ Այս երգը նրա սեփական «Temptation» երգի նոր տարբերակն էր, որի տեսահոլովակում նկարահանվել է Արաշը (հայտնի է նաև որպես «Ալեքս»)։ Այս երկու երգերի լիրիկան էապես տարբերվում է։ Ռեբեկան երգում է անգլերեն, Արաշը՝ պարսկերեն, Արաշի տարբերակը պարսկական երգ է անգլիական բեկվոկալով։ Երրորդ տարբերակը թողարկվել է 2009 թվականին, Ֆրանսիայում, Նաջիմի կողմից՝ Արաշի և Ռեբեկայի մասնակցությամբ, «Près de toi (Հանկարծական)» անվանվամբ։ Դա եռալեզու հիթ է, որը ավելացրել է ֆրանսիկան լիրիկան՝ անգլերենի և պարսկերենի լրացումով։

Ռեբեկան նաև երգել է Արաշի սինգլներից «Bombay Dreams» երգը՝ Անիլ Միրզայի հետ, 2004 թվականին, և «Mitarsam» երգը (պարսկերեն տարբերակը՝ «Suddenly»):

Արաշի համերգներին, օրինակ լեհական հեռուստացույցով ցուցադրված «Live Սոպոտում» համերգի ժամանակ, ինչպես մյուսներում, Ռեբեկան երգել է Արաշի հետ, թեկուզ ձայնագրված տարբերակում Արաշի հետ երգում է Հելենա Յուսեֆսոնը (որը ինչ-որ պատճառներով այդ ժամանակ կենդանի հանդես չէր գալիս)։

Ռեբեկան դեռևս չի թողարկել ոչ մի ալբոմ։ Համերգների արանքներում նա աշխատում է նորաձևության վրա և մշակում է ցածր սպիտակի դիզայնի վրա։

Երգեր
-----

* «Bombay Dreams» featuring Arash and [Aneela in 2004
* «Temptation» featuring Arash in 2005
* «Nagehan/Suddenly» featuring Arash in 2006
* «Temptation» feat Alex (later known as Arash) in 2006
* «Love is in air/che hali dare» featuring Arash
* «Goodbye» AMT Remix and Original version

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Sveriges befolkning 1990 — Ramsele: National Archives of Sweden, 2011. — ISBN 978-91-88366-91-7
2. ↑   Rebecca Zadig, Sveriges Radio P4/Malmöhus, accessed 2010-07-08 (շվեդ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · MusicBrainz |

 |
**Գեորգի Դիտրիխ** (ռուս.՝ Дитрих, Георгий Станиславович, հունվարի 15, 1906(1906-01-15), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - 1943, Արխանգելսկի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային և ռուս մանկագիր և հրապարակախոս։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1906 թվականի հունվարի 15-ին, Պետերբուրգում, հասարակ աշխատավորի ընտանիքում։ Ազգությամբ գերմանացի է։

12 տարեկանից աշխատել է վարձով։ Ավարտել է դպրոցը ինստիտուտի մեկ կուրս։ 1920 թվականին Դոնսկի մարզում կազմակերպել է մանկական ակումբը և դարձել է Հատուկ նշանակության մասերի օժանդակության երիտասարդ կոմունիստների շտաբի պետ։ 1921 թվականին վերադարձել է Պետրոգրադ, քաղաքում առաջինն է ստեղծել պիոներական գունդը` «Կարմիր դրոշակ» գործարանին կից։ «Լենինյան կայծեր» թերթի հիմնադիրներից մեկն է։ Գրական գործունեությունը սկսել է 1922 թվականին։ 1924 թվականին դարձել է Կոմունիստական կուսակցության անդամ։ Եղել է երեխաների համար ստեղծված «Ոզնին» և «Տարինոսը» հումորային ամսագրերի խմբագրակազմում։

1936 թվականի հուլիսի 13-ին հեռացվել է Կոմունիստական կուսակցությունից` «կուսակցության թշնամիների հետ կապ ունենալու պատճառով»։ Ձերբակալվել է 1937 թվականին և ազատ է արձակվել 1938 թվականին։

1940 թվականի հուլիսի 11-ին ձերբակալվել է Լենինգրադի շրջանային ԽՍՀՄ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի կողմից։ Մեղադրվել է ՌԽՖՍՀ քրեական օրենսգրքի 121-րդ հոդվածով։

Ըստ 1940 թվականի հոկտեմբերի 19-ի ԽՍՀՄ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի հատուկ ժողովի որոշման` դատապարտվել է 5 տարվա ազատազրկման ուղղիչ աշխատանքային գաղութում։ Պատիժը կրել է Արխանգելսկի մարզում։ Գործին կցված էր բողոք, ըստ որի, որ Գեորգի Դիտրիխը մահացել է 1943 թվականի մարտի 23-ին։

Լենինգրադի քաղաքային դատարանի նախագահության 1962 թվականի օգոստոսի 7-ի որոշմամբ 1940 թվականի հոկտեմբերի 19-ի ԽՍՀՄ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի հատուկ ժողովի որոշումը Գ. Դիտրիխի վերաբերյալ չեղարկվել է, և գործը կրճատվել է` հանցակազմի բացակայության պատճառով։

Գեորգի Դիտրիխը տվյալ գործով արդարացվել է։

Ընտանիք
-------

* Կինը` Վալենտինա Նիկիտինա
* Առաջին դուստրը` Գալինա Դիտրիխ
* Երկրորդ դուստրը` Օլգա Դիտրիխ

Մատենագրություն
---------------

* Военизация в пионеротряде. Л. 1928 и др. изд.
* Конец и начало: Из истории детского движения в Ленинграде. М. — Л. 1929.
* Казачата: Повесть. М — Л. 1930 и др. изд.
* Военизация в пионеротряде и школе: Опыт военной работы пионеротрядов, школ и детдомов. М — Л. 1931.
* Особенный день. Л. 1931. — в соавторстве с Е. Шварцем.
* Через границы. Л. 1932.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Абрам Старков *--И далее везде: повесть* at Google Books
2. 1 2 3 4 5  Справка Управление ГБ по Ленинградской области // Георгий Станиславович Дитрих Archived 2012-09-07 at the Wayback Machine. — «Распятые», автор-составитель Захар Дичаров. Книгоиздательство «Всемирное слово», Санкт-Петербург, 1994
3. ↑  Писатели Ленинграда // Георгий Станиславович Дитрих Archived 2012-09-07 at the Wayback Machine. — «Распятые», автор-составитель Захар Дичаров. Книгоиздательство «Всемирное слово», Санкт-Петербург, 1994

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էջը բռնաճնշումների զոհերի հիշատակի կայքում
* Բռնաճնշված գրողներ և բանաստեղծներ
**Ռեֆսումի հիվանդություն (համախտանիշ)** (պոլինևրիտաման ատաքսիա), հազվադեպ հանդիպող ժառանգական հիվանդություն է, որն արտահայտվում է ճարպաթթուների հատուկ α-օքսիդացման ֆերմենտի արտադրության անբավարարության պատճառով, որի արդյունքում մարդու օրգանիզմում կուտակվում է ֆիտանաթթու։ Նրա կոնցենտրացիան մեծանում է կենտրոնական և ծայրամասային նյարդային համակարգի բջիջներում, ինչպես նաև ներքին օրգանների հյուսվածքներում։ Որոշ ժամանակ անց այս թթվի պարունակությունը միելինում աճում է մինչև դրանում առկա ճարպաթթուների ընդհանուր քանակի կեսը, ինչը հանգեցնում է լիպիդների պերօքսիդացման և միելինային թաղանթի բնազրկման։

Խանգարումն անվանվել է նորվեգացի նյարդաբան Սիգվալդ Բեռնարդ Ռեֆսումի (1907–1991) անունով։

Ֆիզիոլոգիական ազդեցություն
--------------------------

Ախտամորֆոլոգիապես նկարագրվում է ինտերստիցիալ հիպերտրոֆիկ պոլինեյրոպաթիայի պատկեր՝ ծայրամասային նյարդերի ճարպային դեգեներացիայով, հաճախ ողնուղեղի առաջային եղջյուրների բջիջների, հետին արմատիկների, ենթակեղևային հանգույցների, լսողական, տեսողական և հոտառական նյարդերի դեգեներատիվ փոփոխություններով։

Դրսևորումներ
------------

Այն ժառանգվում է աուտոսոմային ռեցեսիվ եղանակով։ Հաճախ դրսևորվում է մանկության կամ պատանեկության տարիներին՝ աստիճանաբար զարգացող ուղեղային ատաքսիա, պոլինեյրոպաթիա ՝ ամիոտրոֆիաներով և պարեզներով, խլություն, անքնություն, տեսողության սրության նվազում, գիշերային կուրություն, տեսողական դաշտերի համակենտրոն նեղացում, պիգմենտավորված ցանցաթաղանթ։ Նկարագրվում են ոսկրային դեֆորմացիաների դեպքեր՝ ողնաշարի կորության, Ֆրիդրեյխի ոտնաթաթի ձևավորման, քսերոդերմայի տիպի իխտիոզի, կատարակտի և սրտամկանի ախտահարումների տեսքով։ Հիվանդության ընթացքը դանդաղ է զարգանում։ Տարբերակված ախտորոշումն իրականացվում է Շարկո-Մարի-Տուտի նյարդային ամիոտրոֆիայի, Ֆրիդրեյխի հիվանդության, պոլինեյրոպաթիաների հետ։ Ախտորոշումը հաստատելու համար օգտագործվում է արյան և մեզի մեջ ֆիտանաթթվի մակարդակի որոշումը։

Բուժում
-------

Բուժման հիմնական միջոցառումն է կանաչ մրգերի ու բանջարեղենի սահմանափակումը, որոնք պարունակում են քլորոֆիլ։ Պլազմաֆերեզը, որն արյունից հեռացնում է ֆիտանաթթուն, կարող է արդյունավետ լինել։