recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ելենա Դեմենտիևա** (հոկտեմբերի 15, 1981(1981-10-15) կամ հոկտեմբերի 14, 1981(1981-10-14), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), սկսել է իր կարիերան յոթ տարեկանում, «Սպարտակում»։ Առաջին մարզիչն էր Ռաուզա Իսլանովան։ 1996 թվականից Ելենան սկսեց մարզվել «ԲԿՄԱ»յում։ Արդեն այդ ժամանակ նա հաջողություններ ուներ յունիորների շրջանում։ Նույն թվականին հաղթեց յունիորների Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում։

Ելենան պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է 1998 թվականին և արդեն մեկ տարի անց լավագույնների հարյուրյակում էր։

1991 թվականին Ելենան առաջին անգամ դուրս եկավ Պալերմոյի մրցաշարի կիսաեզրափակիչ, ինչպես նաև դարձավ Ռուսաստանի հավաքականի անդամ։ Ֆեդերացիայի գավաթի շրջակներում հանդես եկավ Վինուs Ուիլիամսի դեմ և կրեց առաջին նշանակալից հաղթանակը։

2000 թվականին դարձավ առաջին ռուս թենիսիտուհին, ով դուրս եկավ ԱՄՆ թենիսի բաց առաջնության կիսաեզրափակիչ, որտեղ պարտվեց Լինդսեյ Դեվենպորտին։ Նույն տարում դարձավ Սիդնեյի Օլիմպիական Խաղերի արծաթե մեդալակիր, եզրափակչում զիջելով Վինուս Ուիլիամսին 2-6 4-6 հաշվով։ WTA իր առաջին տիտղոսը Ելենան նվաճեց 2003 թվականին։ 2004 թվականին Ելենան երկու անգամ դուրս է գալիս Մեծ սաղավարտի եզրափակիչ, սակայն երկու անգամ էլ պարտվում է համաերկրացիներին (Ֆրանսիայի թենիսի բաց առաջնությունում Անաստասիա Միսկինաին և ԱՄՆ թենիսի բաց առաջնությունում Սվետլանա Կուզնեցովային)։

Մեծ սաղավարտ
------------

### Եզրափակիչ հանդիպումներ (0-2)

| Արդյունք | Տարի | Առաջնություն | Ծածկ | Հակառակորդը | Հաշիվը |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2-րդ տեղ | 2004 | Ռոլան Գարոս | Կավ | Ռուսաստան Անաստասիա Միսկինա | 1–6, 2–6 |
| 2-րդ տեղ | 2004 | ԱՄՆ-ի բաց առաջնություն | Հարդ | Ռուսաստան Սվետլանա Կուզնեցովա | 3–6, 5–7 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  WTA կայքէջ
2. 1 2  Roglo — 1997. — ed. size: 9000000
3. 1 2

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ITF · Մարզական Ռուսաստան · Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Munzinger |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GTAA: 92739 |

 |
**Անաստասիա Էրիսթավի-Խոշտարիա** (վրաց.՝ ანასტასია ერისთავი-ხოშტარია, փետրվարի 3 (15), 1868, Գորի, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 1, 1951(1951-05-01), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի կին վիպասան։

Կենսագրություն
--------------

Անաստասիա Էրիսթավի-Խոշտարիան ծնվել է Ռուսական կայսրության մաս կազմող Գորի քաղաքում, արիստոկրատ ընտանիքում։ Ծննդավայրում աշխատել է որպես ուսուցիչ, գյուղացի երեխաների համար հիմնադրել է անվճար դպրոց, այնուհետև ստեղծել է կանանց Մանդիլոսանի կազմակերպությունը։

Էրիսթավի-Խոշտարիան տպագրվել է 1885 թվականին, երբ նրա թարգմանությամբ լույս տեսավ օսական լեգենդը՝ ბესო («Բեսո»)։ 1890 թվականին վրացի գրող Ակակի Ծերեթելիի հորդորով տեղափոխվում է Թբիլիսի` շարունակելու իր աշխատանքը բնօրինակ գրվածքների վրա։ 1893 թվականին Ա. Ծերեթելիի առաջարկությամբ հրատարակել է իր առաջին պատմվածքը։ Նրա առաջին վեպերը მოლიპულ გზაზე («Սայթաքուն ճանապարհներին», 1897) և ბედის ტრიალი («Ճակատագրի անիվը», 1901), մեծ ճանաչողական հաջողություն են վայելում։

Անաստասիա Էրիսթավի-Խոշտարիան առաջին վրացի կին վիպասանն է, ով իր ստեղծագործությունները դիտարկում է կնոջ տեսանկյունից և դրանք մատուցում ուսյալ չափահասներին. նրա վեպերում ընդգծվում է վրաց ազնվական կնոջ կարիերան, որը 19-րդ դարի կեսերին հին տնտեսական և բարոյական նորմերի փլուզման խառնաշփոթում էր, առաջ է տանում ազատ աշխատանքի, ընդդեմ կոռումպացված հերոսների ճշմարիտ սիրո իր իդեալները։

1921 թվականին, երբ կարմիր բանակը ներխուժում է Վրաստան, Անաստասիա Էրիսթավի-Խոշտարիան հեռանում է գրական և հասարակական գործունեությունից։ Գրում էր քիչ, բացառությամբ իր սեփական ստեղծագործությունների գաղափարական ուղղիչ վերահրատարակումների ներածություններից։

Անաստասիան ամուսնացել է Դութու Մեգրելի (Դիմիտրի Խոշտարիա) (1867-1938) հետ, ով հանրաճանաչ հայրենասիրական բանաստեղծությունների և մանկական պատմությունների հեղինակ է։

Նրան թաղել են Դիդուբեի պանթեոնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Rayfield, Donald (2000), *The Literature of Georgia: A History*: 2nd edition, p. 217. Routledge, ISBN 0-7007-1163-5

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 138685002 · ISNI: 0000000374708266 · LCCN: n99000661 · VIAF: 90948308 · WorldCat VIAF: 90948308 |

 |
**Ասպենդոս**, քաղաք Ծովային Կիլիկիայում, Անթալիա քաղաքից 45 կմ արևելք, Քյոփրյուս-չայ (Եվրիմեդոն) գետի ձախ ափին։ Հին շրջանում, գտնվելով տարանցիկ ճանապարհների հատման կետում, քաղաքը բարգավաճել է։ Ասպենդոսի ավերակներում դեռ երևում են հելլենիստական ոճով կառուցված թատրոնը, որն ունեցել է 15 հզ. տեղ, դպրոցը, նեկրոպոլիսը, բազիլիկան, մարզադաշտը, ջրատար ուղին և այլ շինություններ։ Ասպենդոս նշանավոր էր իր օլիմպիական խաղերով։ Հռոմեական կայսրության ժամանակ, որպես «ազատ քաղաք», ուներ դրամ հատելու իրավունք։ Ասպենդոսում գտնված դրամների վրա պատկերված են օլիմպիական խաղեր։ Միջին դարերում քաղաքը կորցրել է իր նշանակությունը՝ վերածվելով ավանի։ 1188 թվականին Ասպենդոսը գրավել է Կիլիկիայի Հայոց թագավոր Լևոն Բ։ Այն վայրը, ուր գտնվել է երբեմնի Ասպենդոս, այժմ կոչվում է Բելքիս և բնակեցված չէ։ Ամեն տարի, որոշ օրեր, Ասպենդոսի ավանդական թատրոնում տեղի են ունենում թատերական ելույթներ և ըմբշամարտի մրցումներ։

Գրականություն
-------------

* Ալիշան Ղ. Սիսուան, Վենետիկ 1885 թվական

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Դասական հնությունների իրական բառարան · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 151002415 · GND: 4234526-1 · SUDOC: 130870803 · VIAF: 235994996 · WorldCat VIAF: 235994996 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 571)։*  |
**Գրիգոր Դ Խամսեցի** (18-րդ դար), հայ հոգևորական գործիչ, Էջմիածնի նվիրակ, Պոլսի Հայոց պատրիարք (1801-1802)։ Հաջորդել է գահընկեց եղած Հովհաննես Բաբերդցուն, իսկ մեկ տարի անց, Օսմանյան սուլթան Մահմուդ Բ-ի հրամանով պաշտոնանկ է եղել։

Գործունեությունը
----------------

1770-ական թվականներին վարդապետ Գրիգոր Խամսեցին աշխատել է Սիմեոն Երևանցու ժամանակ բացված Ժառանգավորաց վարժարանում, որպես վարդապետ-ուսուցիչ։ Նրան է աշակերտել նշանավոր հոգևորական գործիչ, հետագայում Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Ներսես Աշտարակեցին։ 1800 թվականին Գրիգոր Խամսեցին Դավիթ-Դանիելյան վեճի ժամանակ սատարում է Դանիել Ա Սուրմառեցի կաթողիկոսին, որի համար հակառակորդ և կաթողիկոսական գահը գրաված Դավիթ Ե Էնեգեթցին նրան անվանում է՝ «փչնալի» (պճնված)։

Գրիգոր Խամսեցու գործունեության մասին այլ տեղեկություններ չկան։ Նույնիսկ մահվան թվականն ու վայրն է անհայտ։ Համարվում է, որ մահացել է Թիֆլիսում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 632
2. ↑  «Ազգապատում», Մաղաքիա Օրմանյան, 3306, 3322
3. ↑  «Ներսես Ե Աշտարակեցի», Ա. Հատիսյան, «Էջմիածին» ամսագիր, 1970 սեպտեմբեր, էջ 23
4. ↑  «Ազգապատում», Մաղաքիա Օրմանյան, Հատոր Բ, 2277. Ապարդիւն Ելք
5. ↑  «Ազգապատում», Մաղաքիա Օրմանյան, Հատոր Բ, 2292. Էջմիածինի Մէջ

Աղբյուրներ
----------

* «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 632
* «Ազգապատում», Մաղաքիա Օրմանյան, 3306, 3322
* «Ներսես Ե Աշտարակեցի», Ա. Հատիսյան, «Էջմիածին» ամսագիր, 1970 սեպտեմբեր, էջ 23
**Դևիս Ստյուարտ** (անգլ.՝ Stuart Davis դեկտեմբերի 7, 1892(1892-12-07), Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ - հունիսի 24, 1964(1964-06-24)[…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի նկարիչ, կուբիզմի և գեղանկարչության մեջ փոփ արտի ներկայացուցիչ։

Կյանք և ստեղծագործություն
-------------------------

Նկարչի հայրը` Էդվարդ Դ. Դևիսը, «Ֆիլադելֆիա Պրեսի» մշակույթի բաժնի պատասխանատու խմբագիրն էր և սերտ համագործակցել է վրձնի այնպիսի վարպետների հետ, ինչպիսիք են Ջոն Սլոյնը, Ջորջ Լաքսը, Ռոբերտ Հենրին և Վիլյամ Գլակենսը։ Ստյուարտը 1910-1913 թվականներին գեղանկարչություն է սովորել Նյու Յորքում, Ռոբերտ Հենրիի արվեստի դպրոցում։

Հենց այդ ժամանակ երիտասարդ նկարիչը ընկնում է «hot music»-ի ուժեղ ազդեցության տակ և հաճախակի այցելում է Սան Խուան Հիլում գտնվող ջազային բարեր։ Հենց այդ տպավորությունները դառնում են նրա այդ ժամանակվա ստեղծագործական կյանքի հիմնական թեման։ 1913 թվականին իր մի քանի նկարներով մասնակցում է ժամանակակից արվեստի Էրմորի ցուցահանդեսին, որը տեղի է ունեցել Նյու Յորքում։ Դևիս Ստյուարտը եղել է ցուցադրության ամենաերիտասարդ մասնակիցը։ Հաջորդ տարիներին համագործակցել է «Հափրես Ուիքլի» ամսագրի հետ` դրա համար տիտղոսաթերթեր ստեղծելով։ 1917 թվականին կայացել է նրա առաջին անհատական ցուցահանդեսը Շերիդեն Սքուեր պատկերասրահում (Նյու Յորք)։ 1927-1928 թվականներին ճամփորդել է դեպի Մեքսիկա և Փարիզ։ 1931 թվականին դասավանդել է Արվեստի ուսանողական լիգայում (Art Students League): Հաջորդ տարի որմնանկար է արել քաղաքային Ռադիո Մյուզիք հոլում։ 1940 թվականից հետո դասավանդել է Սոցիոլոգիական հետազոտությունների նոր դպրոցում։ 1945 թվականին Նյու Յորքի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում կազմակերպվել է Դևիսի աշխատանքների հետահայաց ցուցադրություն։ 1956 թվականին մասնակցել է Վենետիկի բիենալեին։ Մինչև կյանքի վերջը Դևիս Ստյուարտն ապրել և ստեղծագործել է Նյու Յորքում։

Պատկերասրահ
-----------

* «Ավտոտնակ №. 1», 1917«Ավտոտնակ №. 1», 1917
* «Ծառը և սափորը», 1921«Ծառը և սափորը», 1921
* «Լաքի Սթրեյք», 1921«Լաքի Սթրեյք», 1921
* «Զանգակատունը և փողոցը», 1922«Զանգակատունը և փողոցը», 1922

Գրականություն
-------------

* Sam Hunter «Amerikanische Avantgarde», Herrsching 1988.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Hills P.* Stuart Davis — 1996. — P. 151. — ISBN 978-0-8109-3219-7
2. 1 2  *Whiting C.* Davis, Stuart // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T021615
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
4. 1 2  Stuart Davis (նիդերլ.)
5. 1 2  Stuart Davis — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
6. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
**Թահիր Յագուբ օկլի Բուդաքով** (ադրբ.՝ Tahir Yaqub oğlu Budaqov, հունվարի 1, 1965(1965-01-01), Նախիջևան, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Ադրբեջանի պետական գործիչ, Ադրբեջանի Հանրապետության պետական վիճակագրության կոմիտեի նախագահ։

Կենսագրություն
--------------

Թահիր Բուդագովը ծնվել է 1965 թվականի հունվարի 1-ին Ադրբեջանի Հանրապետության Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Նախիջևան քաղաքում։ 1981 թվականին նա ոսկե մեդալով ավարտել է Նախիջևան քաղաքի թիվ 3 միջնակարգ դպրոցը։ Գերազանցությամբ ավարտել է Ադրբեջանի պետական բժշկական ինստիտուտը 1987 թվականին։

1989-1992 թվականներին սովորել է ասպիրանտուրայում։ 1992 թվականից նա բժշկական գիտությունների թեկնածու է։ 1997-1999 թվականներին աշխատել է որպես Հաշմանդամների վերականգնողական կենտրոնի գլխավոր բժիշկ։ 1999-2006 թվականներին եղել է Ադրբեջանի Հանրապետության աշխատանքի և բնակչության սոցիալական պաշտպանության նախարարի տեղակալ։

2006-2009 թվականներին աշխատել է որպես Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահի աշխատակազմում բաժանմունքի պետի տեղակալ, իսկ 2009-2015 թվականներին ՝ Բաքվի Նիզամիի շրջանի գործադիր իշխանության ղեկավար։

Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահի 2015 թվականի օգոստոսի 13-ի հրամանագրով նա նշանակվել է ԱՀ պետական վիճակագրության կոմիտեի նախագահ։

Նա 3-րդ դասի պետական խորհրդական է։ Նա 1993 թվականից «Նոր Ադրբեջան» կուսակցության, իսկ 1999 թվականից ՝ «Նոր Ադրբեջան»ի քաղաքական խորհրդի անդամ է։ 2017 թվականի նոյեմբերի 18-ին, Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահ Իլհամ Ալիևի հրամանով, նրան շնորհվել է «Պետական վաստակավոր ծառայող» պատվավոր կոչում։

Ամուսնացած է, ունի 3 երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  REPUBLIC OF AZERBAIJAN CABINET OF MINISTERS
2. ↑  State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan
3. ↑  Թահիր Բուդաքով
4. ↑
**Գրիգոր Սկևռացի** (նաև՝ **Գրիգոր Լամբրոնացի**, 1170-ականներ կամ 1160-ականներ, Լամբրոն, Կիլիկիայի Հայկական Իշխանություն - մոտ 1230 կամ *անհայտ*, Սկևռա, Կիլիկիայի Հայկական Թագավորություն), հայ բանաստեղծ, մատենագիր, երաժիշտ։

Մատենագիր Գևորգ Սկևռացու մորեղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Լամբրոնացի է կոչվել ծննդավայրի, իսկ Սկևռացի՝ Սկևռա վանքում ուսուցիչ և վանահայր լինելու պատճառով։ Սովորել է Կիլիկիայի վանական դպրոցներում։ Եղել է Ներսես Լամբրոնացու աշակերտն ու մտերիմը, Լևոն Բ թագավորի թարգմանիչը, խորհրդատուն ու խոստովանահայրը։ Վերջինիս առաջարկությամբ հունարենից հայերենի է թարգմանել Նիկիայի արքեպիսկոպոս Հովհաննեսի Թուղթը (1203)՝ ուղղված Զաքարիա Ա Ձագեցի կաթողիկոսին։ Գրել է ներբողներ, շարականներ, ճառեր։ Ներբողներից են «Բան գովեստի պատմագրաբար յաղագս ծննդեան, քաղաքավարութեան և վերափոխման ամենասուրբ կուսին, ասացեալ ի Գրիգորէ Մենաւորէ», «Ներբողեան ի սուրբն Լամբրոնացի»։ Վերջինը և՛ կենսագրական ներբող է, և՛ պատմական դրվագ, որտեղ ներկայացված են Ներսես Լամբրոնացու կյանքը, գրական գործունեությունը, ժամանակաշրջաևը և պատմական իրադարձությունները։ Ճառերից լավագույններն են՝ «Պատմութիւն վարուց սըրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչի», «Քրիստոսի յարութեան»-ը և Եսայի մարգարեի «Տէր ո՛ հաւատաց» խոսքի էությանն ու մեկնաբանությանը նվիրված ճառեր, «Վարք Գրիգորի Նարեկացւոյ»։ Արժեքավոր է Հովհաննես Մկրտչի ծննդյան կանոնում եղած «Արեգականն արդարութեան» սկզբնատողով, հայերենի այբբենական կարգով գրված շարականը, որտեղ տրված են Հովհաննես Մկրտչի ծնունդը, կյանքը, գործունեությունն ու նահատակությունը։ Գրիգոր Սկևռացուն է վերագրվում Ավագրի «Լուսսսոր պատերազմ» երկի մեկնաբանությունը։ Ներսես Լամբրոնացու հանձնարարությամբ կատարել է Սաղմոսի մեկնության հայերեն թարգմանությունը։ Գրիգոր Սկևռացին նպաստել է հայկական երաժշտաբանաստեղծական մասնագիտացված արվեստի զարգացմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 3. — էջ 221.
2. 1 2 3 4 5 6  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2005.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 13330, 11916 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 221)։*  |
**Ստեփանոս Չմշկածագեցի**, ծնվել է 15-րդ դարի առաջին կեսին, Ծոփքի Չմշկածագ (Հիերոպոլիս) քաղաքում։ Միջնադարի գրիչ, հիշատակագիր-բանաստեղծ։

Կենսագրություն
--------------

Հայտնի չէ, թե որ թվականին է մտել Ավագի վանք։ Այստեղ նա աշակերտել է Հովհաննես Համշենցուն, որը նշանավոր մանկավարժ էր։ 1463 թվականին Չմշկածագեցին արդեն աբեղա էր։ Վանքում նա զբաղվել է գրչությամբ։

1463 թվականին նա ընդօրինակել է Գրիգոր Աստվածաբանի «Առ որս» կոչված ճառերը։ 1464 թվականին ան ավարտել է երկու ձեռագիր, առաջինը մի ժողովածու, երկրորդը Դիոնիսիոս Արիոպագացու «Գրութիւնքը»։ Չմշկածագեցու գրչությամբ հայտնի մյուս թվակիր ձեռագիրը Ներսես Շնորհալու «Մեկնութիւն Աւետարանին Մատթէոսի» գործն է՝ ընդօրինակված Ավագ վանքում,1486 թվականին։

Լ. Ս. Խաչիկյանը Չմշկածագեցուն է վերագրել նաև Երուսաղեմի Ս. Հակոբյանց վանքի № 1193 ձեռագիր տաղարանը՝ ընդօրինակված 1476 թվականին։ Հավանաբար նա է գաղափարել նաև Մատենադարանի № 1766 ձեռագիր ժողովածուն, որը օրինակված է 15-րդ դարում, Ավագ վանքում, Ստեփանոս գրչի կողմից։

Ստեփանոս Չմշկածագեցու գրական ժառանգությունը նրա հիշատակարան-հիաշատակագրություններն են, որոնց մեջ կան նաև չափածոներ։ Նա խնդրել է ընթերցողներին ներողամիտ լինել վրիպակների համար, իրենց աղոթքների մեջ հիշել նաև գրչին, աղաչել է լավ պահպանել ձեռագիր գրքերը։

Չմշկածագեցուն է վերագրվում նաև Տաղարանի չափածո հիաշատակարանը։ Այն պատմական ողբ-հիաշատակարն է, որը մեզ է հասել ոչ ամբողջական վիճակով։ Այնտեղ վերարտադրված է 15-րդ դարի 70-ական թվականների հայ իրականությունը։

Աղբյուրներ
----------

* Հ. Գ. Բախչինյան «Հիշատակագիր-բանաստեղծը» (Ստեփանոս Չմշկածագեցի), պատմաբանասիրական հանդես № 1, 1975, էջ 139-144
**Թարխան Յուզբաշի**, *Թարխան Իսախանով* (Իսախանի որդի, *անհայտ* - հուլիսի 5, 1749(1749-07-05)), հայ ազատագրական շարժման գործիչ, պարսկական և օսմանյան ասպատակիչների դեմ Ղարաբաղի սղնախների մղած պայքարի ղեկավար։ Խաչենի մելիքական տան պայազատ։ Գանձասարի կաթողիկոս Եսայի Հասան-Ջալալյանի ռուսական արքունիք հղած բոլոր թղթերն ու երդմնագրերն ստորագրել է Մեծ սղնախի անունից։ 1728 թվականի վերջին Ավան Յուզբաշու և սղնախների այլ ղեկավարների հետ մեկնել է Բաքու՝ տեղի ռուսական զորքի հրամանատարից զինական օգնություն հայցելու։ Չստանալով ակնկալածը՝ Ավանը վերադարձել է Ղարաբաղ, մյուսներին Թարխան Յուզբաշու գլխավորությամբ ճանապարհել Պետերբուրգ՝ օգնությունն արքունիքից խնդրելու։ 1729 թվականին Պետերբուրգում արտաքին գործերի կոլեգիային Թարխան Յուզբաշին զեկույց է տվել Ղարաբաղի ու հարակից մյուս հայկական շրջանների բնակչության վիճակի և սղնախների ռազմական պատրաստության մասին։ Ռուսական կառավարությունը Թ. Յուզբաշու, Ավանի և իրենց հպատակների վերաբնակության համար տեղեր է հատկացրել Կասպիական հյուսիսային ափերում ու Տիրվանում։ Սակայն նրանք հրաժարվել են և մտել զինվորական ծառայության ռուսական բանակի հայկական էսկադրոնում։ 1743 թվականին Թ. Յուզբաշին ստացել է մայորի կոչում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 4. — էջ 151.
2. 1 2 3 4 5  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. — հատոր 2.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 7811 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 151)։*  |
**Գրիգոր Լևոնի Սնխչյան** (մարտի 22, 1932(1932-03-22), Սարահարթ), հայ ընտրասերումնաբան, գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1986)։

Կենսագրություն
--------------

Գրիգոր Սնխչյանը ծնվել է 1932 թվականի մարտի 22-ին Սարահարթ գյուղում (ՀՀ Լոռու մարզում)։ 1959 թվականին ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1960 թվականից աշխատել է Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարարության Խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության գիտահետազոտական ինստիտուտում (այժմ՝ գիտական կենտրոն). 1993-2005 թվականներին եղել է խաղողագործության բաժնի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են տարբեր հողակլիմայական պայմաններում խաղողի մի շարք սորտերի և ընտրատեսակների կենսաբանական առանձնահատկություններին։

Մասնակցել է խաղողի 4 ցրտադիմացկուն և 1 ցրտահիվանդադիմացկուն սորտերի ստեղծման աշխատանքներին։

1998 թվականին դարձել է Խաղողագործության և գինեգործության միջազգային ակադեմիայի անդամ (Իտալիա)։

Գրիգոր Սնխչյանը մահացել է 2005 թվականի մարտի 5-ին Երևանում։

Երկեր
-----

* Селекция винограда на комплексноустойчивость В.Винифера, Е.1989.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ստեփանոս Վահկացի** (12-րդ դարի վերջ կամ 13-րդ դարի սկիզբ - 13-րդ դար), հայ գիտնական, մանրանկարիչ և որմնանկարիչ, ստեղծագործել է Կիլիկիայի Հայկական Թագավորությունում։

Եղել է Հովհաննես Արքաեղբոր սաներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Հավանաբար ծնվել է 12-րդ դարի վերջին, կամ 13-րդ դարի սկզբին Կիլիկիայի հայկական թագավորությունում։ Ապրել և ստեղծագործել է Ռուբինյաններին պատկանող Վահկայի բերդում։ Մանրանկարչի աշխատանքները, որոնք մեզ են հասել, պահպանվում են աշխարհի տարբեր թանգարաններում։

Աշխատություններ
---------------

Հայտնի աշխատանքների շարքին են դասվում 1270 թվականին արված «Թագավորական ծիսարան» մանրանկարը, որտեղ պատկերված են Լևոն Բ Մեծագործը և Հեթում Ա-ի եղբայր Վասակ Իշխանը։ Այս մանրանկարի մեջ պատկերված է նաև մանուկ Քրիստոսը։ Նկարի մեջ Քրիստոսի կերպարը յուրահատուկ է, այդպիսի կերպարով նկար այլևս չի երևում հայկական կերպարվեստում։

Հաջորդ աչքի ընկնող աշխատությունը «Հավաքածուն» է, որը կազմվել է 1266 թվականին Բարձրաբերդ ամրոցի մոտ։ Հավաքածուի էջերից մեկում պատկերված է Հովհաննես Արքաեղբայրը, որը ծնկի է էջել «Հովհաննեսի ավետարան» գրքի առաջ։ Այս ձեռագիրն աչքի է ընկնում նամակին բնորոշ յուրահատուկ գեղեցկությամբ և տեքստի հատուկ դասավորվածությամբ։ Մանրանկարչության վրայի արձանագրությունից պարզվում է, որ աշխատության պատվիրատուն Հովհաննես Արքաեղբայրն է։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գարեգին Կաթողիկոս «Ստեփանոս Վահկացի» Archived 2017-08-28 at the Wayback Machine.
* Հեթում Բ. արքայի մի անյայտ Յայսմաւուրքի նորայայտ մասունքը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Клод Мутафян // Последнее королевство Армении // Изд-во «Бородино», стр 63 (161), 2009 г.]
**Եկատերինա (Կատա****լինա) Ավստրիացի** (*Catalina de Austria*), Ավստրիայի դքսուհի, Իսպանայի ինֆանտա և Բուրգունդիայի թագուհի։ Պորտուգալիայի թագավոր Ժուան III-ի կինը։ Որդու մահից հետո խնամել է թոռանը՝ Սեբաստիան I-ին։

Կենսագրություն
--------------

Եկատերինան Բուրգունդիայի դուքս Ֆիլիպ IV-ի և Կաստիլիայի թագուհի Խուանա I-ի կրտսեր դուստրն էր։ Նրա եղբայրներից Կառլոս V-ը և Ֆերդինանդ I-ը եղել են Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսրեր, իսկ քույրերից Էլեոնորան՝ Պորտուգալիայի այնուհետև՝ Ֆրանսիայի թագուհի, Իզաբելլան՝ Դանիայի, Նորվեգիայի և Շվեդիայի թագուհի և Մարիան՝ Վենգրիայի թագուհի։

Եկատերինան ծնվել է հոր մահից հետո։ Նրա մայրը նույնիսկ ամուսնու կենդանության օրոք հոգեպես անհավասարակշիռ վիճակում էր, իսկ ամուսնուց հետո դարձավ անկառավարելի։ Խուանան երեխային վերաբերվում էր որպես ամուսնուց մնացած վերջին հիշատակի։ Նա կարծում էր, որ երեխայի շուրթերով ամուսինն է խոսում իր հետ։ Երեխայի մահճակալը տեղադրված էր Խուանայի մահճակալի և լուսամուտի միջև։ Երեխայի միակ զբաղմունքը լուսամուտից դուրս նայելն էր։ Հասուն տարիքում, երբ աղջկան տեղափոխեցին պալատ նախաամուսնական պատրաստություններ տեսնելու, բոլորը նկատելի դարձավ նրա անադեկվատ պահվածքը։

Ընտանիք
-------

1525 թվականի փետրվարի 10-ին նա ամուսնացավ Պորտուգալիայի թագավոր Ժուան III-ի հետ։ Ունեցել է իննը երեխա, որոնցից միայն երկուսն են հասել հասունության տարիքի։

* Աֆոնսու (1526)
* Մարիա (1527—1545), Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպ II-ի առաջին կինը
* Իզաբելլա(1529)
* Բեատրիսա (1530)
* Մանուել (1531—1537)
* Ֆիլիպ (1533—1539)
* Դինիշ (1535—1537)
* Ժուան Մանուել (1537—1554), от его брака с Խուանա Ավստրիացու հետ ամուսնությունից ծնվել է Սեբաստիան թագավորը
* Անտոնիո (1539—1540).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119388871 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
**Թեյմուր Յուսիֆ օկլի Մուսաև** (ադրբ.՝ Teymur Yusif oğlu Musayev, սեպտեմբերի 16, 1970(1970-09-16), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Ադրբեջանի Հանրապետության առողջապահության նախարար։

Կենսագրություն
--------------

Թեյմուր Մուսաևը ծնվել է 1970 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Բաքվում։ 1977–1981 թվականներին սովորել է Ալժիրի Ժողովրդական Ժողովրդավարական Հանրապետությունում ԽՍՀՄ գլխավոր հյուպատոսությանը կից գործող թիվ 1 միջնակարգ դպրոցում, ապա 1981–1987 թվականներին՝ Բաքվի թիվ 189 միջնակարգ դպրոցում։ 1987 թվականին ընդունվել է Ադրբեջանի բժշկական ինստիտուտի բուժկանխարգելիչ ֆակուլտետի 1-ին կուրս։ 1993 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է նույն ֆակուլտետը։

2000 թվականի դեկտեմբերի 25-ին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն, իսկ 2001 թվականին ստացել «գիտությունների թեկնածու»ի գիտական աստիճան։ 2003-2004 թվականներին եղել է Ֆրանսիայի Ստրասբուրգ 1 համալսարանում դիպլոմային դասընթացի ուսանող՝ լապարոսկոպիկ վիրաբուժության մասնագիտությամբ։ 2013-2015 թվականներին ստացել է կրթությունը "Riga İnternational School of Business and Economics" և "Riga Stadins University" համալսարաններում, իսկ 2015 թվականի մայիսին ստացել է "Master fo Health Management (business executive)" մագիստրոսի կոչում։

Գործունեություն
---------------

1994-1997 թվականներին աշխատել է Բաքվի թիվ 16 պոլիկլինիկայում որպես ուրոլոգ։ 1997-2001 թվականներին եղել է *H.T.P.-hi tec Pharm Israel Clinic*ի Բաքվի մասնաճյուղի բժշկական տնօրենը և աշխատել որպես ուրոլոգ։ 2001-2003 թվականներին աշխատել է «ԱՀ առաջին վերարտադրողական առողջություն» ծրագրի փոխտնօրեն։ 2003-2006 թվականներին աշխատել է Baku City hospital մասնավոր բժշկական կենտրոնում որպես ուրոլոգ։ 2006-2015 թվականներին աշխատել է Ն.Տուսիի անվան կլինիկայում որպես ուրոլոգ, բաժանմունքի վարիչ, գլխավոր բժշկի բժշկական գծով տեղակալ, գլխավոր բժիշկ, բժշկական տնօրեն։ 2015-2016 թվականներին եղել է Baku Dobromed Hospital մասնավոր բժշկական կենտրոնի բժշկական տնօրեն։ 2016-2019 թվականներին աշխատել է "Chenot Palace Gabala" հանգստավայրի բժշկական տնօրեն։ 2019-2020 թվականներին աշխատել է «Spero Hospital» մասնավոր բժշկական կենտրոնում որպես ուրոլոգ։

2020 թվականի ապրիլից աշխատել է Առողջապահության նախարարությունում՝ որպես բաժնի վարիչ։ 2021 թվականի ապրիլի 23-ին նախագահ Իլհամ Ալիևի հրամանով նշանակվել է Ադրբեջանի Հանրապետուտյան առողջապահության նախարարի առաջին տեղակալ։ 2022 թվականի հունվարի 19-ին ԱՀ նախագահի հրամանով նշանակվել է Ադրբեջանի Հանրապետուտյան առողջապահության նախարար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ԱՀ Նախագահի հրամանագիրը՝ Թեյմուր Մուսաևին ԱՀ առողջապահության նախարարի առաջին տեղակալ նշանակելու մասին
2. ↑  аспоряжение Президента Азербайджанской Республики О назначении Т.Ю.Мусаева министром здравоохранения Азербайджанской Республики*president.az*
Միհրդատ Ա Կալլինիկուս կամ Անտիոքոս Ա Կոմմագենացի արքան և Հերակլեսը
**Արսամեա**, քաղաք Կոմագենե երկրում, Եփրատի աջակողմյան վտակ Կյահտա (Նյումփայոս) գետի վերին ավազանում, այժմյան Էսկի- Քյահտա գյուղի տեղում։ Հիմնադրել է Կոմագենեի և Ծոփքի թագավոր Արշամ Երվանդունին, մ.թ.ա. 3–րդ դարի 40 - 30 - ական թվականներ։ 1953 թվականի, 1954 թվականի և 1956 թվականի պեղումների ընթացքում Արսամեայում հայտնաբերվել են հելլենիստական ժամանակաշրջանի պաշտամունքային հուշարձաններ, ստորերկրյա ժայռափոր դահլիճ՝ քառակուսի հիմքով և գմբեթավոր տանիքով, խճանկարներ, սալանման կոթողներ, որոնք ունեն բարձրաքանդակներ և արձանագրություններ, կնոջ արձանի գլուխ, քարե գործիքներ, կավանոթներ, դրամներ։

Գտածոներ
--------

Գտածոները վերաբերում են մ.թ.ա. 1-ին դարի կեսին։ Հայտնաբերվել է նաև Կոմագենեի թագավոր Անտիոքոս Ա-ի (մ.թ.ա. 69- Մ.թ.ա. 34 թվականներ) վիմագիր հրովարտակը՝ հոր՝ Միհրդատեսի պաշտամունքի պահպանման մասին։ Արսամեայում գտնվել են Միհրի և թագավորի ողջագուրումը պատկերող երկու կոթող, ինչպես նաև Միհրի ժայռափոր մեհյանը։ Շինությունները կրում են ուրարտական շինարվեստի ազդեցությունը։

Կոթողների վրա պատկերված տարազները ընդհանրություն ունեն հայկականի հետ։ Տիգրան Բ-ի օրոք Արսամեան մտել է Հայոց թագավորության կազմի մեջ։ Արսամեա անունով հայտնի է մի այլ քաղաք Կոմագենեում, Եփրատի ափին, այժմյան Գյառգյառ կոչվող վայրում։ Այս Արսամեան նույնպես հիմնել է Արշամը։ Քաղաքում գտնվել է Անտիոքոս Արսամեայի արձանագրությունը, որից երևում է, որ վերջինս Արսամեայում հիմնել է մեհյան և իր նախնիների համար սահմանել հատուկ պաշտամունք։

Գրականություն
-------------

* Գ․ Տիրացյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 113)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4112596-4 · VIAF: 247676755 · WorldCat VIAF: 247676755 |

 |
Մոսկվայի տրամվայի վագոնների էվոլյուցիան։ Սկսած ձիաքարշից (1872 թ. հուլիսի 7) մինչև ժամանակակից տրամվայի մոդելները։
Siemens-ի տրամվայ Ալմադայում՝ Լիսաբոնի մոտ։
**Տրամվայ** (անգլ.՝ *tramway*, tram - *վագոն, սայլակ* և way - *ուղի*), քաղաքային ռելսային տրանսպորտային միջոց, որը բաղկացած է մեկ կամ մի քանի վագոններից, որոնցից մեկը (մոտորայինը) շարժման մեջ է դրվում 30–70 կՎտ հզորությամբ քարշային էլեկտրաշարժիչով։

Էներգիա է ստանում 500–600 Վ լարման հաստատուն հոսանքի ցանցից՝ 5,5–6 մ բարձրության վրա կախված կոնտակտային հաղորդալարի միջոցով։ Ռելսերը ծառայում են որպես հետադարձ հաղորդալար։ Տրամվայը ռելսուղիով շարժվում է մինչև 40 կմ/ժ արագությամբ։ Աղմուկը պակասեցնելու նպատակով առանցքատուփերում և զսպաններում դնում են հատուկ միջադիրներ, իսկ անիվները պատում են ռետինով։

E-դասի տրամվայ Մելբուռնում. Մելբուռնի տրամվայը աշխարհում ամենամեծ տրամվայի համակարգն է, որն ունի 250 կմ երկարություն 
Տրամվայի նախատիպը 1876 թվականին ռուս գյուտարար Ֆ․ Ա․ Պիրոցկու առաջարկած՝ էլեկտրաշարժիչով «ռելսային կառքն» էր։ Ռուսաստանում (Կիևում, Նովգորոդում, Մոսկվայում) տրամվայների կանոնավոր շահագործումն սկսվել է XIX դարի 90-ական թվականներին։

Երևանում առաջին տրամվայները գործել են 1933 թվականից։ Տրամվայի ցանցի երկարությունը 7,5 կմ էր։ 1985 թվականին այն եղել է 96 կմ, իսկ երթուղիների թիվը՝ 11։ Փակվել է 2004 թվականի հունվարի 21-ին։

Տես նաև
-------

* Երևանի տրամվայ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 78)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11978275p · GND: 4057884-7 · LCCN: sh85128595 · NKC: ph126705 |

 |
**Երվանդ Հայրապետյան** (նոյեմբերի 23, 1894(1894-11-23) - փետրվարի 4, 1975(1975-02-04), Թեհրան, Իրան), հայ բանասեր, խմբագիր։ ՀՅԴ կուսակցության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Երվանդ Հայրապետյանը ծնվել է 1894 թվականի նոյեմբերի 23-ին Կարսի մարզի Բայդաղդար գյուղում։ Ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը, Պրահայի համալսարանի իրավաբանության ֆակուլտետը։ 1930-ական թվականներին դասավանդել է Ռումինիայի, Իրանի (Նոր Ջուղա, Աբադան, Թեհրան) հայկական վարժարաններում (մի քանիսում եղել է տնօրեն), ապա՝ Շուշիում և Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։

1930 թվականին եղել է «Հայաստան» (Բուխարեստ) շաբաթաթերթի, 1936-1937 թվականներին՝ «Ալիք» օրաթերթի գլխավոր խմբագիր։ Կազմել է «Պատմութիւն հայ մատենագրութեան» (մաս Ա, Թեհրան, 1954) գիրքը։ Հայրապետյանի «Հայ գրականության պատմություն», «Հայոց պատմություն», «Հայոց եկեղեցական պատմություն» և այլ ծավալուն երկեր անտիպ են։

1942 թվականին արժանացել է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանի։

Երվանդ Հայրապետյանը մահացել է 1975 թվականի փետրվարի 4-ին Թեհրանում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Զաուր Իսմաիլ օկլի Նուդիրալիև** (ադրբ.՝ Zaur İsmayıl oğlu Nudirəliyev, սեպտեմբերի 1, 1978, Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 4, 2020, Ջրական, Հադրութի շրջան, Արցախ), Ադրբեջանական բանակի ռազմաօդային ուժերի ռազմական օդաչու և գնդապետ, Ադրբեջանի «Հայրենական պատերազմի հերոս»։

Կենսագրություն
--------------

Զաուր Նուդիրալիևը ծնվել է 1978 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Բաքու քաղաքում։ 1985 թվականին ընդունվել է Սաբունչու շրջանի Զաբրատ բնակավայրի թիվ 192 միջնակարգ դպրոց։ Նա այդ դպրոցում սովորել է մինչև 1992 թվականը։ 1992-1995 թվականներին ուսումը շարունակել է Ջամշիդ Նախչիվանսկու անվան ռազմական քոլեջում։

1995-2000 թվականներին սովորել է Թուրքիայի բարձրագույն օդուժի բարձրագույն դպրոցում։

Նա ամուսնացած էր, ուներ երկու երեխա։

Զինվորական ծառայություն
-----------------------

Զաուր Նուդիրալիևը 2000 - 2004 թվականներին եղել է զորամասում 3-րդ ավիացիոն էսկադրիլիայի օդաչու։ Իսկ 2004 թվականի հուլիսից մինջև 2004 թվականի դեկտեմբերը նա եղել է զորամասում 3-րդ ավիացիոն էսկադրիլիայի գլխավոր օդաչու։

2004 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2007 թվականի մարտը նա եղել է 1-ին ավիացիոն էսկադրիլիայի գլխավոր օդաչու, իսկ 2007 թվականի մարտից մինչև 2009 թվականի դեկտեմբերը՝ 1-ին ավիացիոն էսկադրիլիայի հրամանատար։

Զաուր Նուդիրալիևը 2009 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2011 թվականի մայիսը ծառայել է 1-ին ավիացիոն էսկադրիլիայում որպես շտուրման։

Զաուր Նուդիրալիևը 2011 թվականի մայիսից մինչև 2013 թվականի նոյեմբերը եղել է զորամասի 1-ին ավիացիոն էսկադրիլիայի շտաբի պետ։

Մասնակցել է 2020 թվականի աշնանը Ադրբեջանի կողմից կատարված ռազմական ագրեսիային՝ ընդդեմ Արցախի Հանրապետության։ Զաուր Նուդիրալիևը զոհվել է հոկտեմբերի 4-ին, երբ Ջրականի վրայով Սու-25 ինքնաթիռը խոցվեց։

Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի 09.12.2020 թվականի հրամանագրով, մահից հետո Զաուր Նուդիրալիևին շնորհվել է «Հայրենական պատերազմի հերոս» կոչում։

Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի 15.12.2020 թվականի հրամանագրի համաձայն, Զաուր Նուդիրալիևը հետմահու պարգևատրվել է «Հայրենիքի համար» մեդալով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Զաուր Իսմաիլ օկլի Նուդիրալիև
2. ↑  Vətən müharibəsində şəhid olmuş hərbi qulluqçuların SİYAHISI
3. ↑  Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularına "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
4. ↑  «Հայրենիքի համար» մեդալ
Էդգար Դեգայի դիմանկարը
**Կիթառահար**, երաժիշտ, ով կիթառ է նվագում։ Պրոֆեսիոնալ կիթառահարները կարող են մենակատար ստեղծագործություններ կատարել կամ նվագել անսամբլերի կամ լայն դիապազոնով երաժշտական խմբերի կազմում։ Անսամբլում կիթառահարը կարող է կատարել ռիթմ կիթառի (նվագելով բասի հետ ներդաշնակված) կամ սոլո կիթառի դերը (բասի հետ մեկտեղ մեղեդի նվագելով)։ Նույնպես կիթառահարը կարող է նվագակցել ինքն իրեն երգեցողության ժամանակ։ Ներկայումս կիթառահարները նվագում են նորագույն սարքավորման օգնությամբ, օգտագործելով ձայնի ստացման տարբեր ընթացքներ և միջոցներ՝ ակուստիկ, էլեկտրա, կլասիկ, բասային կիթառների սինթետիկ ձայներից մինչև էլեկտրոնային։

Վիրտուոզ կիթառահարներ
---------------------

«Կիթառահարների կիթառահար» են անվանում ազդեցիկ շոտլանդացի ֆոլկ ռոք երաժիշտ Բերթ Ջենշին։ Նրա հեղափոխականությունը և անկրկնելի խաղը կիթառի վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել մի շարք երաժիշտների վրա, այդ թվում նաև Led Zeppelin-ը և Ջոնի Մարը։ Նրա վաղ ձայնագրությունը՝ «Blackwaterside»-ը յուրացրել է Ջիմի Փեյջը։ Այն ձայնագրվել է Led Zeppelin խմբի կողմից որպես «Black Mountain Side»։

Ժանրի յուրաձևությունը, երաժշտության ուղղությունը և կիթառ նվագելու ոճը հիմնականում տարբերում է կիթառահարի ժողովրդականությունը և «ձեռագիրը»։ Հայտնի կիթառահարներից են Անգուս Յանգը, Ջիմի Փեյջը, Ջիմի Հենդրիքսը, Էրիկ Կլեպտոնը և այլն։

Քիտ Ռիչարդսը 2006 թվականի համերգին Հաննովերում

Տես նաև
-------

* Երգերի հեղինակ
* Կիթառ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  
	* В.Писигин. Очерки об англо-американской музыке 50-х и 60-х годов XX века. Т.3, -М, 2005. гл.2.Берт Дженш
2. ↑  Harper, C. pp. 3, 4
3. ↑  *Harper, Colin* Dazzling Stranger: Bert Jansch and the British Folk and Blues Revival (2006 edition). — Bloomsbury, 2006. — ISBN 0-7475-8725-6

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բոլոր երկրների կիթառահարները

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4157372-9, 7553322-4 · LCCN: sh85057846 · NDL: 01156819 · NKC: ph122071, ph207650 |

 |
**Խաչիկ Մինասի Թոլոլյան**, (օգոստոսի 30, 1944(1944-08-30), Հալեպ), հայ սփյուռքագետ, գրականագետ, հրապարակախոս։ Բրաունի համալսարանի դոկտոր (1975, համեմատական գրականության, սփյուռքի և էթնիկ հարցերի մասնագետ)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Հարվարդի և Ռոդ Այլենդի համալսարանները։ 1981 թվականից աշխատում է Ուեսլեյան համալսարանում` հումանիտար գիտելիքների կենտրոնի փոխտնօրեն, տնօրեն, ապա՝ անգլերենի բաժնի տնօրեն, պրոֆեսոր։ 1991 թվականից՝ «Սփյուռք. Անդրազգային հետազոտությունների պարբերաթերթի» (անգլերեն) հիմնադիր-խմբագիր, Զորյան ինստիտուտի տնօրենների խորհրդի անդամ։ Ուսումնասիրությունները ընդգրկում են գրականագիտական, հասարակագիտական և պատմագիտական հարցեր։ Հեղինակ է «Սփյուռքի մեջ» (1990, Փարիզ) գրքի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  National Library of Israel Names and Subjects Authority File
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա · Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17934, 11689 · LCCN: n86801267 · VIAF: 225161154 · WorldCat VIAF: 225161154 |

 |
Տե՛ս նաև՝ Դավիթ (այլ կիրառումներ)

**Դավիթ Արծրունի** (*անհայտ* - 1036), Սեբաստիայի և հարակից շրջանների հայ իշխան, ծննդյան թվականը անհայտ է, մահացել է 1036 թ.։ Վասպուրականի Սենեքերիմ-Հովհաննես թագավորի որդին։ 1016 թ. Վասպուրականի վրա սելջուկների հարձակման ժամանակ գլխավորել է Արծրունյաց թագավորության զորքը, հոր և ուրիշ իշխանների հետ կազմակերպել է Վանի, Ոստանի պաշտպանությունը, ապա մեկնել է Կոստանդնուպոլիս` կայսրությունից օգնություն ստանալու։ 1021 թ. հոր և Վասպուրականի ազատների հետ տեղափոխվել է Սեբաստիա։ Կայսեր դեմ ապստամբած Նիկեփորոս զորապետին սպանելու դիմաց(1022 թ.) ստացել է Կեսարիա, Ծամնդավ և Խավարտանեք քաղաքները` մերձակա շրջանակներով։ 1025 թվականից համարվել է Սեբաստիայի հայկական ավատական իշխանության տիրակալ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 302)։*  |
**Վահրամ Րաբունի** (*անհայտ*, Ուռհա - *անհայտ*, Սիս), հայ քաղաքական մտքի Կիլիկյան դպրոցի նշանավոր ներկայացուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ապրել և ստեղծագործել է 13-րդ դարում, ծննդյան և մահվան թվականները հայտնի չեն։ Լինելով բարձրակարգ մտավորական՝ Վահրամ Րաբունին պաշտոնավարել է Լևոն Գ-ի (1270-1289) արքունիքում որպես ատենադպիր և տնօրինել պետության դիվանագիտական հարաբերությունները, ստեղծել պետական փաստաթղթեր ու գրագրություններ, ընդունել դեսպաններ։ Նրա գրչին են պատկանում բազմաթիվ իմաստասիրական ու կրոնա-աստվածաբանական աշխատություններ՝ Արիստոտելի, Պորփյուրի, Դավիթ Անհաղթի, Գրիգոր Նյուսացու, Դիոնիսիոս Աերոպագացու երկերի մեկնությունները։ Հետաքրքրական է նաև Լևոն Գ թագավորի օծման առիթով նրա արտասանած ճառը, որում արտացոլվում են Րաբունու քաղաքագիտական մտքերն ու հայացքները։ Այս ճառում նա իր տեսակետն է արտահայտում թագավորական իշխանության առաջացման, նրա էության, պետության ամրապնդման ու զարգացման ուղիների մասին։ Վահրամ Րաբունու կարծիքով պետության ծագումը պայմանավորված է աստվածային կամքով ու մարդու բնությամբ։ Պատասխանելով այն հարցին, թե ինչից հետո և ինչու է առաջացել թագավորությունը, Րաբունին գտնում է, որ Աստված անմիջականորեն չի ստեղծել թագավորությունը. մարդկանց ստեղծելով իր պատկերի նմանությամբ՝ նրանց հավասար իրավունքներ է տվել իշխելու և կենդանի բնության վրա, որ նահապետներից ոմանք իրենց թագավոր հռչակեցին՝ համազգայինների վրա իշխելու նպատակով։ Ըստ Րաբունու՝ պետությունը իշխանության զարգացած ձևն է, որն իրականացնում է իշխանություն բոլորի անունից, ընդհանուրի օգտին։ Հետևելով դեռևս անտիկ աշխարհից եկող բնական իրավունքի ավանդական սկզբունքներին՝ Րաբունին գտնում էր, որ պետությունը պետք է սանձահարի մարդկանց ագրեսիվությունը, ապահովի կարգուկանոն, մեկուսացնի ներքին ապակայունացնող կենտրոնախույս ուժերին, պաշտպանի մարդու ազատությունն ու սեփականությունը։ Այս հարաբերությունները, ըստ Րաբունու, բխում են սոցիալական որոշակի պայմաններից։ Արտաքին հարաբերություններում պետությունը պարտավոր է պահպանել տարածքային ամբողջականությունը, նրա շահերը, ապահովել փոխշահավետ համագործակցությունը և այլն։ *«Թագավորութիւն է ըստ ուղիղ բանին վերայ աշխարյի, որ իւր է վիճակել և ի նմա բնակելոցն իշխել արդարացի հարկս և իրավունքս ի նոցանէ առնուլ, և զնոսին ի հաստատութիւն պահել արտաքին թշնամացն` քաջությամբ պատկերազմեալ` յաղթել, և կամ հաղթութեան հնարիւք զխաղաղութիւն ողջունել»:* Թագավորությունը կոչված է երկրի ներսում կարագավորելու իր հպատակների ներդաշնակ գործունեությունը, խրախուսելու բարեգործությունը, պատժելու չարագործությունը, հետևելու օրենքների իրագործմանը, իսկ արտաքին հարաբերություններում՝ քաջաբար պատերազմելով հաղթել թշնամուն կամ դիվանագիտական արվեստով հաշտություն կնքել հակառակորդի հետ և պահպանել խաղաղությունը։ Լևոն Գ-ի իշխանությունը ջատագովող այս ճառը գործող իրավունքը հայտարարում է արդարացի ու բնական։ Պետության գլխավոր դեմքը թագավորն է, որի վարքագծից է կախված երկրի բարեկեցությունն ու համերաշխությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում թագավորի և իշխանների փոխհարաբերություններին և հիմանավորվում կենտրոնաձիգ պետության գաղափարը։ Սմբատ Գունդստաբլի օրինակով Րաբունին հոգևոր իշխանությունը ենթարկում է աշխարհիկ իշխանությանը։

Գրականություն
-------------

Հենզել Մանուչարյան (2002)։ «*Դրվագներ հայ քաղաքական մտքի պատմության*»։ Երևանի Պետական Համալսարանի հրատարակչություն։
|  |
| --- |
| **Մեխակ Քուռի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Մեխակազգիներ (Caryophyllaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Մեխակայիններ (Caryophylloideae) |
| **Տրիբա** | *Caryophylleae* |
| **Ցեղ** | Մեխակ *(Dianthus)* |
| **Տեսակ** | **Մեխակ Քուռի** *(D. cyri)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Dianthus cyri***Fisch. & C.A.Mey. |

**Մեխակ Քուռի** (լատին․՝ Dianthus cyri), մեխակազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։

Նկարագրություն
--------------

Միամյա խոտաբույս է, որն ունի 15-30 սմ բարձրություն։ Բաժակը գորտնուկավոր է և 15 մմ երկարությամբ։ Պսակաթերթերը բաց մանուշակագույն են, ճեղքված-ատամնավոր, մերկ։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հայտնի է Երևանի ֆլորիստական շրջանում (Արարատ ավանի շրջակայք, Վեդի, Աշտարակ)։ Նաև աճում է Արևմտյան և Անդրկովկասում, Նախիջևանում, Արաբական թերակղզում, Իրաքում, Իրանում և Աֆղանստանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 900-1200 մ բարձրությունների վրա, գետերի ավազոտ ափերին, աղակալված ճահիճներում, շիբլյակում։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակի տարածման և բնակության շրջանների կրճատման պատճառ կարող են դառնալ ինտենսիվ տնտեսական գործունեությունը, հողերի յուրացումը գյուղատնտեսական հանդակների համար, ճահիճների չորացումը և բուսականության այրումը։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքին ենթակա տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Ներկայումս Արարատի ճահիճները առանձնացվել են որպես բնության հուշարձան, սակայն պահպանության իրական գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Dianthus cyri
* APDB: 133702
* ARKive: dianthus-cyri
* EoL: 5206049
* FoIO: DIACYR
* GBIF: 3813136
* GRIN: 310781
* iNaturalist: 909923
* IPNI: 153278-1
* NCBI: 746761
* Plant List: kew-2764137
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:153278-1
* Tropicos: 6302451

 |

 |
**Ժոզեֆ Գեֆս** (հոլ.՝ Jozef Geefs, ֆր.՝ Joseph Germain Geefs), դեկտեմբերի 23, 1808(1808-12-23)[…], Անտվերպեն, Բելգիա - հոկտեմբերի 9, 1885(1885-10-09), Անտվերպեն, Բելգիա), բելգիացի քանդակագործ, Գիյոմ Գեֆսի եղբայրն է։

Եղբոր հետ միասին նախ սովորել է Անտվերպենի արվեստի ակադեմիայում (1824-1833 թվական), այնուհետև Փարիզի Գեղեցիկ արվեստների դպրոցում (Ժյուլ Էտյեն Ռամեի մոտ)։ Եղել է Հռոմեական մրցանակի դափնեկիր, որի շնորհիվ մի քանի տարի անցկացրել է Իտալիայում։

1841 թվականից եղել է Անտվերպենի արվեստի ակադեմիայի պրոֆեսոր, իսկ 1876 թվականից` դրա տնօրենը։ Նրա աշակերտներից են եղել, մասնավորապես, Ժոզեֆ Լամբոն և Ի. Մյուլլերը։

Եղել է Բելգիայի թագավորական ակադեմիայի անդամ (1846 թվական)։

Անտվերպենի Լեոպոլդ I-ի ձիարձանի, Բրյուգգեի քաղաքային վարչության քանդակախմբերի, Անտվերպենի Բուրլա թատրոնի, անտվերպենյան կենդանաբանական այգու, Բրյուսելի հյուսիսային կայարանի (չի պահպանվել) հեղինակն է։ Գեֆսի աշխատանքներից առավել հայտնի է «Չար ոգու» արձանը` Լիեժի Սուրբ Պավելի մայր տաճարի համար (1842 թվական), որը ծխական համայնքի կողմից վերադարձվել է այն բացատրությամբ, որ այն շեղել է հավատացյալների ուշադրությունը. այդ արձանի փոխարեն տաճարում ներկայացվել է Գիյոմ Գեֆսի արձանը (1848 թվական), իսկ նրա եղբոր աշխատանքը այժմ գտնվում է Բրյուսելի Գեղեցիկ արվեստների թագավորական թանգարանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2  Josef Geefs — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2 3 4  Biographie Nationale de Belgique (ֆր.) / Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique — BXL.
4. ↑  Որոշ աղբյուրներում որպես մահվան վայր նշվում է Բրյուսելը։
5. ↑  Сомов А. И. (1890–1907)։ «Гэфс»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1167707346 · ISNI: 000000006944089X · NTA: 070673268 · VIAF: 96045786 · ULAN: 500054683 · WorldCat VIAF: 96045786 |

 |
Երևանի Կոմիտասի անվ. կոնսերվատորիայի շենքը
**Կոնսերվատորիա** (իտալ.՝ conservatorio, սկզբնական նշանակությամբ՝ ապաստարան, լատ. conservo - պահպանել ), երաժշտական բարձրագույն ուսումնական հաստատություն, ուր կրթվում են մասնագետ կատարողներ՝ նվագողներ, երգիչներ, դիրիժորներ նաև կոմպոզիտորներ, երաժշտագետներ։

Պատմություն
-----------

16-րդ դարում կոնսերվատորիա էին կոչվում որբանոցները, ուր երեխաներին արհեստներ էին սովորեցնում (առաջինը՝ Նեապոլում, 1537 թվականին)։ 17-րդ դարից որբանոցներում սկսեցին ուսուցանել երաժշտություն, որը կամաց-կամաց դարձավ գերիշխող, 18-րդ դարում իտալական կոնսերվատորիաները մեծ դեր էին խաղում երաժիշտների և կոմպոզիտորների կրթության գործում։ Պրոֆեսիոնալ երաժիշտների պահանջարկից ծնվեց երաժշտական բուհեր ստեղծելու անհրաժեշտությունը։ Նման տիպի առաջին հաստատությունը Փարիզի Ազգային երաժշտական ինստիտուտն էր (1793), որի հիման վրա 1795 թվականին կազմափոխվեց Երաժշտության և դեկլամացիայի կոնսերվատորիա։

Տարբեր երկրներում
-----------------

19-ից 20-րդ դարերում կոնսերվատորիաներ բացվեցին Եվրոպական համարյա բոլոր մեծ քաղաքներում։ 

* 1795 - Փարիզում,
* 1808 - Պրահայում,
* 1821 - Վարշավայում,
* 1821 - Վիենայում,
* 1822 - Լոնդոնում,
* 1830 - Մադրիդում,
* 1832 - Բրյուսելում,
* 1840 - Պեշտում (այժմ Բուդապեշտ),
* 1843 - Լայպցիգում,
* 1850 - Բեռլինում,
* 1850 - Քյոլնում,
* 1862 - Սանկտ Պետերբուրգում,
* 1864 - Բուխարեստում,
* 1866 - Մոսկվայում,
* 1921 - Սոֆիայում։

Բացվեցին նաև 1847 թվականին Ռիո դե Ժանեյրոյում, ԱՄՆ-ում առաջին կոնսերվատորիան 1853 թվականին Բոստոնում, 1927 թվականին Շանհայում։

Հայաստանում
-----------

1921 թվականին Ռոմանոս Մելիքյանի նախաձեռնությամբ ստեղծվեց Երևանի երաժշտական ստուդիան, որը 1923 թվականին վերակազմվեց կոնսերվատորիայի։ 1946 թվականից Երևանի կոնսերվատորիան կրում է Կոմիտասի անունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկական Սովետական Հանրագիտարան
2. ↑  Энциклопедический музыкальный словарь, Москва 1966
3. ↑  Մ. Բերկո, Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիա, Երևան 1973

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Շվեյցարական կենսագրական · Ռիմանի երաժշտական · Dictionary of Music and Musicians |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX526569 · BNF: 11961421d · GND: 4375589-6 · LCCN: sh85031279 · NKC: ph138868 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 574)։*  |
**Վարազշապուհ Պալունի** (5-րդ դար, Պալունիք, Վասպուրական, Հայկական մարզպանություն - 5-րդ դար), հայ նախարար Մարզպանական Հայաստանում, Վասպուրական աշխարհի Պալունիք գավառի տանուտերը, մարզպան Վասակ Սյունու զինակիցը, Պալունիների նախարարական տոհմից։

Վարդանանց պատերազմ
------------------

Հիմնական հոդված՝ Վարդանանց պատերազմ
Իշխան Վարազշապուհ Պալունին, 449 թվականին, մասնակցում է Պարսից Հազկերտ Բ-ի հրովարտակի պատասխանին Արտաշատի ժողովում։ Ապստամբների երկպառակտման պատճառով, դառնում է Հայոց մարզպան Վասակ Սյունու կողմնակիցը ընդդեմ Վարդան Մամիկոնյանի և նրա կուսակիցների։ Վարդանանց պատերազմից հետո, Ատրորմիզդ մարզպանի հրամանով գնում է սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանի եղբոր՝ Հմայակ Մամիկոնյանի դեմ և ջարդում նրան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 65․
2. ↑  «Վասն Վարդանայ եւ Հայոց պատերազմին», Եղիշե, Վենետիկ, 1828, էջ 71․
3. ↑  «Հայոց պատմություն», Ղազար Փարպեցի, իգ, լզ (ձեռագրում՝ Վարշապուհ), խա (ձեռագրում՝ Վարաշապուհ)․
4. ↑  «Սիւնիքի պատմութիւն», Ստեփանոս Օրբելյան, Գլուխ Ժզ․