recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ջոն Էվերեթ Միլլե, *Թաուերի արքայազնները,* 1878
**Թաուերի արքայազններ՝**Էդուարդ V (1470 թվականի նոյեմբերի 4-1483?) և նրա եղբայրը՝ Ռիչարդ Յորք (1473 թվականի օգոստոս 17-1483?), Անգլիայի թագավոր Էդուարդ IV-ի և Էլիզաբեթ Վուդվիլի որդիները։

Իրադարձություն
--------------

1483 թվականին անգլիական խորհրդարանը օրենք հրապարակեց, որը հայտնի է որպես Titulus Regius[en]․ այն երկու արքայազններին հայտարարեց ապօրինի։ Անգլիայի թագավոր դարձած արքայազնների հորեղբայրը՝Ռիչարդ IIIը, նրանց տեղավորեց այդ ժամանակ նախկին թագավորական նստավայր լոնդոնյան Թաուերում։ 1483 թվականի ամառվանից հետո արքայազնների մասին ոչ մի տեղեկություն չի եղել, նրանց հետագա ճակատագիրը հայտնի չէ։ Ենթադրվում է, որ նրանք մահացել են կամ սպանվել են Թաուերում։

1674 թվականին մատուռ տանող աստիճանների տակ գտնվող Սպիտակ աշտարակում վերանորոգման աշխատանքների ժամանակ երկու մանկական կմախք է հայտնաբերվել։ Այդ ժամանակ դրանք համարել են երկու արքայազնների մնացորդները, և Չարլզ II-ը հրամայել է տեղափոխել Վեստմինստերյան աբբայություն։ 1933 թվականին գերեզմանը բացվել է՝ հույս ունենալով ժամանակակից գիտության օգնությամբ որոշել, թե պատկանե՞լ են արդյոք աճյունները արքայազններին, բայց պարզել չի հաջողվել երեխաների տարիքը և սեռը։

Սպանության վարկածներ
--------------------

*Էդուարդ IV-ի որդիները* Պեդրո Ամերիկո Ըստ մինչև վերջերս առավել տարածված վարկածի (այժմ այն ակտիվորեն վիճարկվում է)՝ արքայազնները սպանվել են Ռիչարդ III-ի հրամանով, ով ավելի վաղ հասել էր տղաներին անգլիական թագի նկատմամբ իրենց իրավունքից զրկելուն և նրանց գերի էր պահում Թաուերում։ Սպանության հետևում կարող էին կանգնել նաև Ռիչարդին ծառայության մեջ նվիրված ասպետ սըր Ջեյմս Տիրրելլը, որը 1502 թվականին կտտանքների տակ խոստովանել է արքայազնների սպանությունը, և Ռիչարդի աջ ձեռք՝ դուքս Բեքինգհեմը։ Կա նաև վարկած, որ արքայազնները սպանվել են 1485 թվականից հետո Հենրի VII-ի հրամանով, որը որպես անգլիական միապետ, հանուն իր լեգիտիմության մեծացման, ամուսնացել է արքայազնների քրոջ՝ Էլիզաբեթ Յորքի հետ։ Էլիզաբեթը կարող էր համարվել հոր՝ Էդուարդ IV-ի ժառանգորդը միայն եղբայրների՝ Էդուարդ V-ի և Ռիչարդ Յորքի մահվան դեպքում։

Թոմաս Մորը գրել է, որ Թաուերի գունդստաբլ Ռոբերտ Բրեքենբերին հրաժարվել է Ռիչարդ III-ի հրամանով սպանել արքայազններին, սակայն ավելի ուշ ենթարկվել է Թաուերի բանալիները Ջեյմս Տիրրելլին հանձնելու հրամանին, ով էլ կազմակերպել է սպանությունը։ Տիրրելլի երկու հպատակները՝ Մայլզ Ֆորեստը և Ջոն Դայթոնը, բարձերով խեղդամահ են արել քնած արքայազններին։ Ըստ Մորի՝ սպանությունը տեղի է ունեցել 1483 թվականի օգոստոսին կամ սեպտեմբերին։

Գրականության մեջ
----------------

Շեքսպիրի «Ռիչարդ III» պիեսում արքայազնների սպանության ետևում կանգնած են թագավոր Ռիչարդն ու Ջեյմս Տիրրելլը։

Կիր Բուլիչովի «Արքայազնները աշտարակում» վեպում արքայազնները ողջ են մնացել և գլխավոր հերոսուհու հետևից գնացել են ապագա։

Տես նաև
-------

* Ուգլիչյան գործ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Петросьян А. А. «Ричард III — миф и реальность». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 1-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Encyclopædia Britannica. Eleventh Edition. — New York: Encyclopædia Britannica, Inc. 1911. — Т. 8.
* The Mystery of the Princes in the Tower(անգլ.)
**Մոլդովայի Մարիա Բիեշուի անվան օպերայի և բալետի ազգային թատրոն**, երաժշտական թատրոն Մոլդովայի մայրաքաղաք Քիշնևում։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1956 թվականին Մոլդովայի օպերայի, բալետի և դրամատիկ թատրոնի հիման վրա, որն իր հերթին ստեղծվել է 1955 թվականին` մոլդովական երաժշտա-դրամատիկական թատրոնի հիման վրա։ Թատրոնի առաջին ղեկավարը (1956-1964) եղել է կոմպոզիտոր Դավիդ Գերշֆելդը, թատրոնը բացվել է 1956 թվականի հունիսի 9-ին նրա «Գրոզովան» օպերայի բեմականացմամբ։

Առաջին օպերային ներկայացումը՝ Դավիդ Գերշֆելդի «Գրոզովանը» կայացավ 1956 թվականին, առաջին բալետը՝ Բորիս Ասաֆևի «Բախչիսարայի շատրվանը» 1957 թվականին։ 1957 թվականի հուլիսին թատրոնի օպերային և բալետային թատերախմբերը առանձնացան որպես ինքնուրույն կոլեկտիվներ։ Թատրոնը բեմադրում էր մոլդովացի կոմպոզիտորների ստեղծագործությունները. օպերաներ՝ Գերշֆելդի «Աուերելիան» (1959), Ալեքսեյ Ստիրչի «Դոմնիկի սիրտը» (1960, նոր խմբագրությամբ՝ «Հերոսական բալլադ» 1970), բալետներ` Վասիլի Զագորսկիի «Արշալույս» (1960), «Կոտրված թուր» (1960), «Անտոնի և Կլեոպատրա» (1965) և Է. Լազարևի «Արաբեսկներ»-ը (1970), համաշխարհային դասականներ և սովետական կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ, այդ թվում օպերաներ՝ Տիխոն Խրեննիկովի «Դեպի փոթորիկ» (1962), Ալեքսանդր Խոլմինովի «Լավատեսական ողբերգություն» (1967), Վիսարիոն Շեբալինի «Ըմբոստի սանձահարումը» (1972), Վիկտոր Դոլիձեի «Կետոն և Կոտեն» (1972), Սերգեյ Ռախմանինովի «Ալեկո»-ն (1973), բալետներ՝ Կարաևի «Ամպրոպի արահետով» (1961), Շոստակովիչի երաժշտության տակ «Օրիորդը և խուլիգանը» (1968), Ռոդիոն Շչեդրինի Ժորժ Բիզեի «Կարմեն-շարանվագ»-ը (1971) և այլն։

Օպերային թատերախումբը ներկայացումներով հանդես էր գալիս Ռումինիա (1957), բալետայինը՝ Բուլղարիայում (1971), և ավելի ուշ՝ աշխարհի շատ երկրներում։

1980 թվականին Քիշնևում կառուցվեց թատրոնի նոր շենքը Շտեֆան Մեծի 152 հասցեում։ Ճարտարապետներն են Ն. Կուրեննոյը, Ա.Գորշկովը, քանդակագործները՝ Վ.Նովիկովը, Նելլի Սաժինան, Բ.Դուբրովինը, Գ.Դուբրովինան։

Թատրոնում պարբերաբար անցկացվում են տարբեր համերգներ և փառատոններ՝ ներառած հանրաճանաչ փառատոն «Հրավիրում է Մարիա Բիեշուն»։

Գրականություն
-------------

* *Киртока А. Мануйлов М.* Молдавский государственный театр оперы и балета. — Кишинёв, 1960.
* *Шехтман Н. И.* Молдавский театр оперы и балета // *Большая советская энциклопедия*. — Т. 16. — С. 446. Архивировано из первоисточника 27 Մայիսի 2005.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Сайт Театра оперы и балета
* Официальный сайт режиссёра Национального Театра Оперы и Балета - Михаил Тимофти Արխիվացված 2011-07-17 Wayback Machine
**Էրիկ Ասատուրյան** (սեպտեմբերի 24, 1966(1966-09-24) կամ հունիսի 24, 1966(1966-06-24), Սեն Մորիս), նախկին պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, որը խաղացել է որպես հարձակվող։ 2020 թվականից գլխավորում է Լանսի ակադեմիան։

Ծնվելով Ֆրանսիայում` խաղացել է Հայաստանի ազգային հավաքականում և 1996 թվականի հոկտեմբերի 5-ի իր առաջնախաղից հետո մասնակցել է 12 միջազգային խաղի` խփելով 3 գոլ, այդ թվում՝ 1998 թվականի Աշխարհի գավաթի նախընտրական փուլի Հյուսիասային Իռլանդիայի դեմ խաղի ժամանակ։

Մարզչական կարիերա
-----------------

Կարիերայի ավարտից հետո Ասատուրյանը աշխատել է Բրեստ ՖԱ-ի և Լանս ՖԱ-ի երիտասարդական հավաքականների հետ։ 2005 թվականից մինչև 2011 թվականը նա տարբեր պաշտոններ է ունեցել Լանսում, ներառյալ մինչև 18 տարեկանների հավաքականի և պահեստայինների ավագ թիմի կառավարումը։

2012 թվականի հունիսից 2014 թվականի հունիսը նա աշխատել է Կատարի Ալ-Դուխաիլ ակումբում, այդ թվում նաև երիտասարդական հավաքականի հետ։ Այնուհետև վերադարձել է Բրեստ ՖԱ և դարձել նրանց մինչև 19 տարեկանների ղեկավար։ 2019 թվականի հունիսին նշանակվել է Ռենն ՖԱ-ի մինչև 19 տարեկանների հավաքականի և երիտասարդական հավաքականի պատասխանատու։ Այնուամենայնիվ, 4 ամիս անց նա որոշել է հրաժարվել պաշտոնից։ 2020 թվականի հունվարին նա վերադարձել է Լանս՝ որպես ակուբի ակադեմիայի ղեկավար։

Պարգևներ
--------

**Թուլուզ**

* Ֆրանսիայի առաջնություն՝ երրորդ տեղ, 1986–87

**Գենգան**

* UEFA Ինտերտոդոյի գավաթ, 1996
* Ֆրանսիայի գավաթ ֆինալիստ, 1996–97

Միջազգային գոլեր
----------------

| # | Ամսաթիվ | Վայր | Հակառակորդ | Միավոր | Արդյունք | Առաջնություն |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 1996 թվականի հոկտեմբերի 5 | Հյուսիսային ԻռլանդիաՀյուսիսային Իռլանդիա | Հյուսիսային Իռլանդիա | **1**–1 | Ոչ-ոքի | 1998 թվականի Աշխարհի առաջնության նախընտրական փուլ |
| 2 | 1997 թվականի օգոստոսի 20 | ՊորտուգալիաՊորտուգալիա | Պորտուգալիա | **1**–3 | Պարտություն | 1998 թվականի Աշխարհի առաջնության նախընտրական փուլ |
| 3 | 1997 թվականի սեպտեմբերի 6 | ՀայաստանՀայաստան | Ալբանիա | **3**–0 | Հաղթանակ | 1998 թվականի Աշխարհի առաջնության նախընտրական փուլ |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Soccerway(բազմ․)
2. ↑  Profile at Footballdatabase, footballdatabase.eu
3. ↑  Stade Rennais. Le Brestois Assadourian nommé directeur du centre de formation, letelegramme.fr, 2 July 2019
4. ↑  Stade Rennais. Éric Assadourian aurait démissionné ce vendredi, quatre mois après son arrivée, ouest-france.fr, 29 November 2019

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վիճակագրություն *FIFA*-ի կայքում(անգլ.)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աթաբեկյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Մարգարիտ Լևոնի Աթաբեկյան** (օգոստոսի 22, 1917(1917-08-22), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 3, 1996(1996-11-03)), հայ գրականագետ, թարգմանիչ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1943 թվականից։ Բանաստեղծ Լևոն Աթաբեկյանի դուստրը, բանաստեղծ Աշոտ Գրաշու կինը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Բաքվում։ 1938 թվականին ավարտել է Մոսկվայի մանկավարժական ինստիտուտի գրականության ֆակուլտետը։ Հետագայում սովորել է նույն ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։ Այդ տարիներին միաժամանակ աշխատել է ՀամԼԿԵՄ Կենտկոմի մանկապատանեկան գրականությունում որպես խմբագիր։ 1946 թվականին տեղափոխվել է Երևան։

1953 թվականին, Մոսկվայում, «Հովհաննես Թումանյանը գրաքննադատ» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1956 թվականին Երևանում ռուսերեն լույս է տեսել նրա «Հովհաննես Թումանյանը գրաքննադատ» մենագրությունը։ Աշխատել է Երևանի Վ. Բրյուսովի անվան ռուսաց և օտար լեզուների մանկավարժական ինստիտուտում։ Կատարել է մի շարք թարգմանություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեքստեր Վիքիդարանում

1. ↑  *Գրական տեղեկատու*. Երևան: «Սովետական գրող». 1986. էջ 24-25.
2. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973). *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*. Երևան: «Հայաստան». էջ 38.
**Էպիդիդիմիտ** (լատին․՝ epididiitis) - ախտաբանական վիճակ է, որի ժամանակ տեղի է ունենում մակամորձու բորբոքում, որը արտահայտվում է փոշտի շրջանի ցավով, այտուցվածությամբ և հիպերէմիայով։ Եթե բորբոքային պրոցեսի մեջ է ընդգրկվում նաև ամորձին, կոչվում է Էպիդիդիմոօրխիտ կամ օրխոէպիդիդիմիտ։

Պատճառագիտություն
-----------------

Էպիդիդիմիտ առաջանում է, երբ վարակիչ հիվանդությունների հարուցիչները հարևան օրգաններից (շագանակագեղձ, միզապարկ, միզուկ) սերմնատար ծորանների միջոցով կամ արյան ու ավշի հոսքով ներթափանցում են մակամորձի։ Նպաստող գործոններ են ամորձու վնասվածքները, միզային կաթեթրների օգտագործումը, անսովոր ֆիզիկական լարումները, սեռական չարաշահումները, մրսածությունը (սառը ջրում լողանալը)։ Էպիդեմիկ պարօտիտը (խոզուկ), տուբերկուլոզը ինչպես նաև որոշ սեռավարաքներ՝գոնորեան, ուրեոպլազմոզը, խլամիդիոզը երբեմն կարող են բարդանալ Էպիդիդիմիտով և հանդիսանալ տղամարդուանպտղության պատճառ։

Դասակարգումը և կլինիկան
-----------------------

Էպիդիդիմիտը ընթանում է երկու ձևով՝ **սուր** և **քրոնիկ**։

**Սուր Էպիդիդիմիտը** հաճախ հանդիպում է 15-30 տարեկան տղամարդկանց մոտ և 60 տարեկանից հետո։ Սուր էպիդիդիմիտի ախտանշաններն են՝ փոշտի համապատասխան կեսի ցավը, այտուցվածությունը, հիպերէմիան, մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացումը (սովորաբար մինչև 38.5 °C)։ Կարող են ի հայտ գալ ընդհանուր բորբոքային պրոցեսի որոշ ախտանիշներ՝ ընդհանուր թուլություն, գլխացավ, ախորժակի կորուստ և այլն։ Շոշափման ժամանակ մակամորձին պնդացած է և խիստ ցավոտ։

**Քրոնիկ Էպիդիդիմիտը** հաճախ զարգանում է սպեցիֆիկ բորբոքային հիվանդությունների ժամանակ (սիֆիլիս, տուբերկուլյոզ)կամ տղամարդկանց ստերիլիզացիայից (վազոռեզեկցիա) հետո։ Քրոնիկ Էպիդիդիմիտը արտահայտվում է փոշտի շրջանի պարբերական կամ մշտական բնույթի ցավերով, ավելի հաճախ քայլելիս։ Ցավը կարող է ճառագայթվել դեպի աճուկային և գոտկային շրջան։ Մարմնի ջերմաստիճանը մշտապես բարձրանում է մինչև 37.0 °C։

Բուժում
-------

Խորհուրդ է տրվում ապահովել փոշտի բարձր դիրք, փոշտի համապատասխան կեսի վրա տեղադրել տեղային սառույց, հրաժարվել ֆիզիկական ծանրաբերնվածությունից։ Խորհուրդ չի տրվում սեռական հարաբերություն ունենալ։ Վերջինս թույլատրվում է վերսկսել առողջանալուց 2-3 շաբաթ անց։ Բժիշկին ժամանակին դիմելը հնարավորություն է տալիս ժամանակին սկսել բուժումն ու կանխել բարդությունները (երկկողմանի Էպիդիդիմիտը կարող է անպտղության պատճառ դառնալ)։ Հիվանդները մեծ մասամբ բուժվում են ամբուլատոր, երբեմն պահանջվում է հոսպիտալացում։ Էպիդիդիմիտի առանձին ձևերի ժամանակ կատարվում է վիրաբուժական միջամտություն՝ մակամորձու հեռացում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  McConaghy, JR; Panchal, B (2016 թ․ նոյեմբերի 1). «Epididymitis: An Overview». *American Family Physician*. **94** (9): 723–726. PMID 27929243.

Աղբյուրներ
----------

1. Էպիդիդիմիտ և բուժումը
2. Smith's General Urology, Seventeenth Edition (Authors, Donald Ridgeway Smith, Emil A. Tanagho, Jack W. McAninch)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Եվրոպական Ուրոլոգիական Ասոցիացիա Արխիվացված 2017-09-22 Wayback Machine
* Հարցեր բժիշկներին - Անվճար բժշկական խորհրդատվություն
* ՀՀ ԱՆ Հանրապետական Գիտաբժշկական Գրադարան
**Տանուգու ջրվեժ,** ջրվեժ Ատակորա լեռնաշղթայում՝ Բենինի հյուսիսում գտնվող Պենջարի ազգային պարկի եզրին։ Տեղակայված է Տանգուիետայից մոտ 20 կմ հյուսիս-արևելք։

Նկարագրություն
--------------

Ջրվեժն ունի մոտ 15 մետր բարձրություն, հոսքի արագությունը ենթադրաբար կազմում է 1,5 մ3 վայրկյան, չնայած դա ենթակա է սեզոնային մեծ տատանումների։ Ամենահորդառատն է անձրևային սեզոնի ընթացքում, այսինքն՝ մայիսից սեպտեմբեր։

Ջրվեժի հիմքում կա բնական լողավազան։ Այն շատ հայտնի ու սիրված է հանրության կողմից։ Շատերն են այստեղ գալիս լողալու։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 27-ին. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 25-ին.
2. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ սեպտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 25-ին.
3. ↑  Scheffel, Richard L.; Wernet, Susan J. eds. (1980). *Natural Wonders of the World*. United States of America: Reader's Digest Association, Inc. էջեր 369. ISBN 0-89577-087-3.
4. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 13-ին. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 25-ին.

Կատեգորիա:Ջրային մարմիններ
Կատեգորիա:Աֆրիկա
Կատեգորիա:Ջրվեժներ
Կատեգորիա:Ջրվեժներ այբբենական կարգով
**Բասենցի Բաղդասարի Ազոյան** (նոյեմբերի 30, 1947(1947-11-30), Վաղատին, Սիսիանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 12, 2006(2006-06-12), Երևան, Հայաստան), արևելագետ, դիվանագետ, հետախույզ։ ՀՀ բանակի գեներալ-մայոր 2002: Հովիկ Բաղդասարի Ազոյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

1970 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետը, 1971 թվականին՝ Մինսկի հակահետախուզական բարձրագույն դասընթացները, 1978 թվականին՝ Մոսկվայի հետախուզական ինստիտուտը, 1998 և 2000 թվականներին եղել է Ջ. Մարշալի անվան անվտանգության հետազոտությունների Եվրոպական կենտրոնի (Գերմանիա), 2002 թվականին՝ Հարվարդի համալսարանի (ԱՄՆ) Ջ. Քենեդիի անվան կառավարման քոլեջի դասընթացների ունկնդիր։ 1970-1972 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։ 1973-1980 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ հետախուզության համակարգում, 1980-1983 թվականներին՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում ԽՄՀՄ դեսպանության կցորդ, 1983-1986 թվականներին՝ Աֆղանստանում՝ փոխհյուպատոս։ 1992-1995 թվականներին՝ ՀՀ ԱԱ հետախուզության գլխավոր վարչության ղեկավար, 1995 թվականից՝ ՀՀ Զինված ուժերի գլխավոր շտաբի հետախուզության վարչության պետ-գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ։ 1992-1994 թվականներին առաջադրանքներ է կատարել ՀՀ սահմանամերձ շրջաններում։

Մահացել է 2006 թվականի հունիսի 12-ին Երևանում։ Թաղված է Եռաբլուրում։

Պարգևներ
--------

* ՀՀ «Արիություն» մեդալ
* ՊՆ «Անդրանիկ Օզանյան» մեդալ
* «Մարշալ Բաղրամյան-100» մեդալ
* «Գարեգին Նժդեհ» մեդալ
* «Անբասիր ծառայության համար» մեդալ, առաջին աստիճանի
* «Անբասիր ծառայության համար» մեդալ, երկրորդ աստիճանի
* «Մարտական ծառայության համար» մեդալ
* «Համագործակցության ամրապնդման համար» մեդալ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | hush.am |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Ֆեոդոր Շալյապինի տուն-թանգարան** (ռուս.՝ Дом-музей Фёдора Шаляпина), ռուս բաս երգիչ, ռուսական ռեալիստական վոկալ-բեմական արվեստի խոշորագույն ներկայացուցիչ Ֆեոդոր Իվանովիչ Շալյապինի տուն-թանգարանը Ռուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայում։ Գտնվում է Նովինսկի բուլվար, շենք 25 հասցեում։ Այս շենքում Ֆեոդոր Շալյապինը ընտանիքի հետ բնակվել է 1910 թվականից մինչև 1922 թվականին ԱՄՆ արտագաղթելը։

Պատմություն
-----------

Այս տունը Ֆեոդոր Շալյապինը գնել է 1910 թվականի մայիսին։ Առանձնատունը կառուցվել է 18-րդ դարի վերջում և հրաշքով է փրկվել 1812 թվականի հրդեհների համանակ։ Սակայն գնելու պահին այն եղել է շատ վատ վիճակում և հիմնանորոգման կարիք է ունեցել, որը կատարվել է երգչի կնոջ՝ Իոլա Տառնագիի ղեկավարությամբ։ Ի վերջո, տունը նորոգվել է եվրոպական ոճով։

Շալյապինը շատ հյուրընկալ տանտեր է եղել. նրա տանը հաճախ են եղել ընկերները՝ Մաքսիմ Գորկին, Ալեքսանդր Կուպրինը, Մարիա Երմոլովան, Ալեքսանդր Գոլովինը, Վալենտին Սերովը, Կոնստանտին Կորովինը և Անտոն Ռուբինշտեյնը։ Շալյապինն այստեղ ապրել է մինչև 1922 թվականը, երբ արտագաղթել է Միացյալ Նահանգներ։

Թանգարանը բացվել է 1988 թվականի սեպտեմբերի 23-ին։ Մինչ այդ շենքում կոմունալ բնակարաններ էին, նրա վիճակը գնահատվում էր խարխուլ։ Շենքի վերանորոգումից հետո բազմաթիվ իրական հիշատակային ցուցանմուշներ թանգարանին հանձնել են Շալյապինի ժառանգները։ Տան հարևանությամբ 2003 թվականին տեղադրվել է երգչի հուշարձանը, որի հեղինակն է քանդակագործ Վադիմ Ցերկովնիկովը։

Տանը կազմակերպվում են ինչպես ժամանակակից նշանավոր վարպետների, այնպես էլ երիտասարդ կատարողների համերգներ, անցկացվում են մրցույթներ, փառատոներ, կոնֆերանսներ։ Թանգարանում կարելի է շրջել առանձնատան սենյակներով և մասնակցել էքսկուրսիային, այցելել դասախոսություններին, ձայնագրման համերգներին, աբոնեմենտային ցիկլի երեկոներին։

Թանգարանը Մ. Ի. Գլինկայի անվան երաժշտական մշակույթի թանգարանի մասնաճյուղերից մեկն է։

Պատկերասրահ
-----------

* Շալյապինի տունը Նովինսկի բուլվարումՇալյապինի տունը Նովինսկի բուլվարում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Москва Фёдора Шаляпина: 8 старейших зданий, где жил и работал певец». РИА Новости. 2013 թ․ սեպտեմբերի 23. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 26-ին.
2. ↑  Иванов, Максим (Октябрь (№ 10)) [1988]. «Московский адрес Шаляпина». *Работница : журнал*. էջ 12. ISSN 0131-8047.
3. ↑  «Памятник Федору Шаляпину». intomoscow.ru. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 28-ին. Վերցված է 2013 թ․ սեպտեմբերի 1-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թանգարանի պաշտոնական կայքը Արխիվացված 2018-06-03 Wayback Machine
* Ֆյոդոր Շալյապին Մոսկովյան կալվածքը
«**Անվանակարգ**» (ռուս.՝ «Номинация»), ռուսական սերիալ, որի պրեմիերան կայացել է 2022 թվականի փետրվարին։ Նրա ռեժիսորը Նադեժդա Միխալկովան է, որը նաև խաղացել է գլխավոր դերերից մեկը քրոջ՝ Աննա Միխալկովայի և Լյուդմիլա Մակսակովայի հետ։

Սյուժե
------

Գլխավոր հերոսուհին դերասանուհի Վերա Իստոմինան է, որը դեր է ստացել հոլիվուդյան մեծ նախագծում։ Հարցազրույցի ժամանակ նա հայտարարում է, որ ռուսական կինոն ապագա չունի, բայց դրանից հետո նրա հետ պայմանագիրը խզվում է, և ռուսական ֆիլմերում նույնպես չեն ցանկանում նկարահանել նրան։ Վերայի քույրը՝ Տատյանան, ավելի շատ պահանջված է որպես դերասանուհի, բայց ստիպված է նկարահանվել մասայական մշակութային գործերում, չնայած երազում է արտհաուսի մասին։ Ինչ-որ պահի Վերան դառնում է «Ելք» (ռուս.՝ «Исход») կոչվող Նախագծի ռեժիսորը և փորձում է իրեն լավագույնս դրսևորել։

Դերերում
--------

* Նադեժդա Միխալկովա — *Վերա Իստոմինա*
* Աննա Միխալկովա — *Տատյանա Իստոմինա*
* Լյուդմիլա Մակսակովա

Պրեմիերա և արձագանքներ
----------------------

Սերիալի պրեմիերան կայացել է 2022 թվականի փետրվարին *Okko* ծառայությունում։ «Կոմսոմոլսկայա պրավդայի» մեկնաբանը «Անվանակարգը» բնութագրել է որպես մի կողմից «անհատական ռեժիսորական ցավով լի հիմն կինեմատոգրաֆին, իսկ մյուս կողմից՝ պարզ մարդկային պատմություն»։ Ընդ որում, նրա կարծիքով, «սերիալին պակասում է դինամիկան, լարվածությունն ու հասկանալիությունը, և ... ժամանակի զգալի մասն այն ինդուստրիալ դրամա է յուրայինների համար»։ Կարծիք կա սյուժեի որոշակի արհեստականության մասին, ընդ որում՝ գրախոսները նշել են «քիմիան», որն առաջանում է էկրանին երկու գլխավոր հերոսուհիների միջև։

Մրցանակներ
----------

2023 – Պրոդյուսերական կինոյի և հեռուստատեսության ասոցիացիայի մրցանակ «Լավագույն օնլայն մինի սերիալ» (1-5 սերիա) անվանակարգում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Надежда Михалкова сняла «фильм, фильм, фильм»». Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ փետրվարի 21-ին. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 21-ին.
2. ↑  «В Верочке чего-то нет». Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ փետրվարի 21-ին. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 21-ին.
3. ↑  «Премия АПКиТ 2023». *www.rusproducers.com*. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 26-ին.

Գրախոսականներ
-------------

* *Кувшинова М.* Боль и слава: «Номинация» Надежды Михалковой // Kimkibabaduk (10.02.2022)
* *Ступников Д.* Рецензия на сериал «Номинация»: Вся подноготная современного российского кино // InterMedia (05.02.2022)
* *Шампорова Ю.* Сериал «Номинация» Надежды Михалковой: взгляд на кинопроизводство изнутри // Газета «Культура» (11.02.2022)
**Աբդուլֆաթահ Ասիրի** (արաբ․՝ عبد الفتاح عسيري‎‎, փետրվարի 26, 1994(1994-02-26), Khamis Mushait, 'Asir Province, Սաուդյան Արաբիա), սաուդացի ֆուտբոլիստ, «Ալ-Ահլի» ակումբի և Սաուդյան Արաբիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան։

Ակումբային կարերիա
------------------

Աբդուլֆաթահ Ասիրին ֆուտբոլիստի իր կարերիան սկսել է Ջիդդա քաղաքի «Ալ-Իթթիհադ» ակումբում։ 2013 թվականի հունվարի 25-ին իր նորամուտն է նշել Սաուդյան Արաբիայի պրո-լիգայում` թիմի հիմնական կազմում հանդես գալով «Ալ-Ֆեյսալի» ակումբի դեմ արտագնա խաղում։ 5 օր անց Աբդուլֆաթահ Ասիրին իր առաջին գոլն է խփել բարձրագույն լիգայում` հաշիվը բացելով «Հաջեր» ակումբի դեմ խաղում։ 2016 թվականի ապրիլի 24-ին նույն «Հաջեր» ակումբի դեմ խաղում դարձել է դուբլի հեղինակ։

2016 թվականի ամռանը Աբդուլֆաթահ Ասիրին տեղափոխվել է Ջիդդայի մեկ այլ` «Ալ-Ահլի» ակումբ։

Կարիերան հավաքականում
---------------------

2014 թվականի մայիսի 24-ին Աբդուլֆաթահն իր նորամուտն է նշել Սաուդյան Արաբիայի հավաքականի կազմում` երկրորդ խաղակեսում փոխարինման դուրս գալով Իսպանիայում անցկացվող Մոլդովայի հավաքանի դեմ ընկերական խաղում։ Մասնակցել է նաև 2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության ընտրական փուլի խաղերին։

Ձեռքբերումներ
-------------

Սաուդյան Արաբիա Սաուդյան Արաբիա «**Ալ-Իթթիհադ**»

* Սաուդյան Արաբիայի թագավորի գավաթի գավաթակիր (1), 2013

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. 1 2  FBref.com(բազմ․)
3. ↑  «Al-Faisaly 0:2 Al-Ittihad» (անգլերեն) — slstat.com. Վերցված է 21 июня 2017-ին.
4. ↑  «Al-Ittihad 2:2 Hajer» (անգլերեն) — slstat.com. Վերցված է 21 июня 2017-ին.
5. ↑  «Hajer 0:5 Al-Ittihad» (անգլերեն) — slstat.com. Վերցված է 21 июня 2017-ին.
6. ↑  «Saudi Arabia 0:4 Moldova» (անգլերեն) — ksa-team.com. Վերցված է 21 июня 2017-ին.

Արտաքին հղումններ
-----------------

* Պրոֆիլը ksa-team.com կայքում
* Ֆուտբոլիստի էջը *soccerway.com* կայքում(անգլ.)
* Պրոֆիլը *transfermarkt.com* կայքում(անգլ.)
* Պրոֆիլը slstat.com կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | National Football Teams.com · Soccerway · Transfermarkt (խաղացող) · worldfootball.net (խաղացող) |

 |
**Նանայա Կիբել Մահութա** (մաորի՝ Nanaia Cybelle Mahuta, ), Նոր Զելանդիայի կին քաղաքական գործիչ։ Լեյբորիստական կուսակցության անդամ: 2020 թվականի նոյեմբերի 6-ից մինչև 2023 թվականի նոյեմբերի 11-ը Նոր Զելանդիայի արտաքին գործերի նախարար (այս պաշտոնում առաջին կինը):

Կենսագրություն
--------------

1996 թվականից Նոր Զելանդիայի ներկայացուցիչների պալատի անդամ, 2008 թվականից ներկայացրել է մաորիներին Հաուրակի-Ուաիկատո ընտրատարածքում, դարձել է խորհրդարանում առաջին կինը՝ կզակի վրա դաջվածքով (մաորի՝ *moko kauae*), որն ավանդական է մաորի ժողովրդի համար։ Նախկինում՝ մաորի զարգացման գծով նախարար (2017-2020), տեղական ինքնակառավարման նախարար (2005-2008 և 2017-2020), մաքսային նախարար (2005-2008):

2023 թվականի փետրվարի 1-ին նոր վարչապետ Քրիս Հիփքինսի կառավարությունում զինաթափման և սպառազինությունների վերահսկման նախարարի պաշտոն է ստացել։

2023 թվականի հոկտեմբերի 14-ին լեյբորիստները պարտվել են խորհրդարանական ընտրություններում։ Ինքը՝ Մահութան, իր Հաուրակի-Վայկատո ընտրատարածքում պարտվել է Մաորի կուսակցության թեկնածու Հանա-Ռոհիթի Մայպի-Կլարկին, որը 21 տարեկանում Նոր Զելանդիայի խորհրդարանի ամենաերիտասարդ պատգամավորն էր վերջին 170 տարում։

2023 թվականի նոյեմբերի 11-ին Նոր Զելանդիայի գլխավոր նահանգապետը ժամանակավորապես վերանշանակել է Լեյբորիստական կառավարությանը, մինչև կձևավորվի հաղթող կոալիցիոն կառավարությունը (Մահութան հեռացվել է կաբինետի նոր կազմից)։

Ծանոթագրություններ
------------------

**Lua error in Մոդուլ:Քույրհղումներ at line 36: attempt to call field '?' (a nil value).**

1. 1 2  «Наная Махута стала первой женщиной на посту министра иностранных дел Новой Зеландии». Wonderzine. 2020-11-02. Արխիվացված է օրիգինալից 2020-11-15-ին. Վերցված է 2020-11-05-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (օգնություն)
2. ↑  «Appointment of Ministers» (անգլերեն). New Zealand Gazette. 2023-02-02. Վերցված է 2023-11-28-ին.
3. ↑  Nick Perry (2023-10-14). «Christopher Luxon wins New Zealand election after incumbent Prime Minister Chris Hipkins concedes» (անգլերեն). AP. Վերցված է 2023-10-14-ին.
4. ↑  «Waikato election 2023 results» (անգլերեն). New Zealand Herald. 2023-10-15. Վերցված է 2023-11-28-ին.
5. ↑  «Appointment of Ministers» (անգլերեն). New Zealand Gazette. 2023-11-13. Վերցված է 2023-11-28-ին.
**Դունհայ** կամ **Արևելաչինական ծովի կամուրջ** (չինարեն՝ 东海大桥), Արևելաչինական ծովի Հանչժոուան ծովածոցի վրա գտնվող կամուրջ՝ Չինաստանի ափամերձ հատվածում։ Այն միացնում է մայրցամաքային Շանհայը և ծովային նավահանգիստ Յանշանը, որը գտնվում է նույնանուն կղզեխմբի վրա։ Այն համարվում է աշխարհում երկրորդը իր երկարությամբ՝ տրանսօվկիանոսային Շանհայ - Նինբո կամուրջից հետո։ Կամուրջը S2 (Շանհայ-Լուչաոգանգ) արագ երթևեկությունների մայրուղու մի մասն է։

Բնութագրեր
----------

Երկարությունը կազմում է 32,5 կմ։ Շինարարության ավարտման պահից մինչև 2008 թ. մայիսի 1-ը, երբ բացվեց Շանհայ-Նինբո կամուրջը ՝ 35,6 կմ երկարությամբ, այն այս տեսակի ամենաերկար կամուրջն էր։ Կամուրջը կորաձև է (S-աձև)։ Լայնությունը կազմում է 31,5 մ, ունի 6՝ երեք երկկողմանի երթևեկությամբ գոտիներ։ Կամուրջի վրա տրանսպորտի տեխնիկական արագությունը 80 կմ/ժամ է։

Կառուցվածքային առումով այն բաղկացած է երեք մասից․ մայրցամաքային՝ Շանհայի հատված, որը ձգվում է Լիանգան Դադաո փողոցի հատումից մինչև Լուչաոգան ամբարտակ (3,7 կմ), Լուչաոգան-Դաուգույի ծովային հատված (25.3 կմ), կղզեխմբի Դաուգույ և Փոքր Յանշանի կղզիների միջև գտնվող հատված ( 3,5 կմ), որն ավարտվում է Յանշան նավահանգստով։ Մեծամասամբ կամուրջը իրենից ներկայացնում է ոչ մեծ բարձրությամբ վիադուկ, և բարձր ծովային հատված 420 մետր երկարությամբ՝օվկիանոսային նավերի անարգել անցումն ապահովելու համար։

Կամուրջի նախագծային արժեքը 11,8 միլիարդ յուան է (1,6 միլիարդ ԱՄՆ դոլար).:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Ci Song (2008). «A CRITICAL ANALYSIS OF THE DONGHAI BRIDGE, SHANGHAI, China» (PDF). *Proceedings of Bridge Engineering 2 Conference* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2018 թ․ հունվարի 2-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 2-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Official site in Chinese Արխիվացված 2006-04-12 Wayback Machine
* Pictures of the Donghai Bridge
* Exciting Donghai Bridge and New Habor City
* Про мост на сайте viewofchina.ru
**Լյուդմիլա Մոտալովա** (ապրիլի 22, 1935(1935-04-22), Կրոմերժիժ, Կրոմերիժի շրջան, Հարավմորավյան երկրամաս, Չեխոսլովակիա և Օլոմոուց, Հյուսիսծովյան երկրամաս - օգոստոսի 29, 1975(1975-08-29), Պրահա, Չեխոսլովակիա), չեխ հայագետ, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1935 թվականին, բժշկի ընտանիքում։ 1954—1959 թվականներին սովորել է Պրահայի Կարլովի համալսարանի փիլիսոփայական ֆակուլտետում։ Հայերենն ուսանելն է նույն համալսարանի արևելագիտության բաժնում։ Հետագայում ինքնուրույն կատարելագործվել է գրաբարում, միջին հայերենում և աշխարհաբարի զույգ ճյուղերում։

Հայերենից բացի, իմացել է ռուսերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, անգլերեն, վրացերեն, հին սլավոներեն, հին հունարեն, լատիներեն, թուրքերեն։ 1959 թվականից մինչև կյանքի վերջը աշխատել է ՉՍՍՀ ԳԱ արևելագիտության ինստիտուտում։ Նրա դիպլոմային աշխատանքը եղել է Ավետիք Իսահակյանի «Լիլիթ» պատմվածքի թարգմանությունը։ 1958 թվականին չեխերեն լույս է ընծայել Ավետիք Իսահակյանի արձակ գործերի հատընտիրը՝ Լ. Մոտալովա «Ինչումն է սփոփանքը»։ Այնուհետև նրա թարգմանությամբ տպագրվել են հայ ժողովրդական հեքիաթների երկու գիրք, Ավետիք Իսահակյանի պատմվածքները, «Աբու-Լալա Մահարի» պոեմը, Հովհաննես Թումանյանի «Ախթամար» պոեմը, Ե. Չարենցի ու Պ. Սևակի բանաստեղծությունների ժողովածուները, ինչպես նաև Ա. Բակունցի, Մ. Արմենի, Հ. Մաթևոսյանի, Վ. Պետրոսյանի, Հ. Շիրազի, Գ. Էմինի և ժամանակակից ուրիշ գրողների արձակ ու չափածո գործեր։ Հրատարակել է «Սովետական Հայաստան» (1966 թվական) գրքույկը։

Հայ գրականությունն է ներկայացրել «Ասիայի և Աֆրիկայի գրականությունների պատմության» (1963 թվական) 3-րդ հատորում և «ՍՍՀՄ ժողովուրդների գրականությունների պատմության համառոտ ուրվագծի» (1972 թվական) 8-րդ հատորում։ 1958-1977 թվականներին հրատարակվել է Մոտալովայի 106 անուն հայագիտական ուսումնասիրություն ու թարգմանություն։ Բացի այդ, նա կազմել է 63 հայկական բառ-հոդված ՍՍՀՄ ժողովուրդների գրողների (1966 թվական), 47՝ Ասիայի ու Աֆրիկայի գրողների (հատոր 1—2, 1967 թվական) և 55՝ Արևելյան գրականությունների (հատոր 1—3, 1974 թվական) անգլերեն բառարանների համար։

Մոտալովան գիտական տարբեր հրատարակությունների ու ժողովածուների համար գրել է բազմաթիվ ուսումնասիրություններ, հոդվածներ ու հաղորդումներ հայկական մշակույթի զանազան հարցերի շուրջ։ Հայ գրողներին նվիրված քառասունյոթ հոդված է նա գրել Ասիայի ու Աֆրիկայի գրողների երկհատորանոց բառարանի (1967 թ.) համար, հիսունից ավելի հոդված «Արևելյան գրականությունների բառարանի» համար, որ լույս է 1974 թվականին Լոնդոնում, անգլերեն։

Չեխ և հայ ժողովուրդների մշակույթների փոխմերձեցմանը նպաստել է նաև բազմաթիվ հրապարակային ելույթներով, մշակութային այլևայլ միջոցառումների կազմակերպումով։ 1958 թվականից բազմիցս եղել է Հայաստանում։ Մոտալովայի անունով գրադարան կա Երևանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
2. 1 2 3 4 5  Evidence zájmových osob StB
3. 1 2  Library of Congress Authorities — Library of Congress.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 44)։*  |
**Ադրիանա Սալվատիերա Արիասա** (իսպ.՝ Adriana Salvatierra Arriaza, հունիսի 3, 1989(1989-06-03), Սանտա Կրուս դե լա Սիերրա, Բոլիվիա), բոլիվիացի քաղաքական գործիչ։ 2019 թվականի նոյեմբերի 10-ին մի քանի ժամվա ընթացքում դե յուրե կատարել Է Բոլիվիայի նախագահի պարտականությունները՝ միաժամանակ պաշտոնապես չընդգրկվելով պաշտոնում։ Սակայն շուտով հրաժարական է տվել։ Մինչ այդ եղել է Բոլիվիայի Սենատի նախագահը (2019 թվականի հունվարից):

Կենսագրություն
--------------

### Քաղաքական գործունեություն

Ադրիանա Սալվատիերայի մուտքը քաղաքականություն սկսվել է 2005 թվականին, երբ նա ընդամենը 16 տարեկան էր։ Նա անդամակցել է Սոցիալիզմի շարժմանը։ 2014 թվականին կուսակցության երիտասարդական կազմակերպությունը սենատորների թեկնածու է ընտրել նրա պրոֆեսիոնալիզմի և հասարակական, քաղաքացիական և գյուղացիական կազմակերպությունների հետ ստորին աշխատանքի համար։ Նա Սենատ է ընտրվել 26 տարեկանում՝ 2015 թվականին Սանտա Կրուսի դեպարտամենտից։ 29 տարեկանում Սալվատիերան Բոլիվիայի պատմության մեջ Սենատի ամենաերիտասարդ նախագահն էր։

### Հրաժարական

2019 թվականի նոյեմբերի 10-ին Բոլիվիայի նախագահ Էվո Մորալեսը հայտարարել է իր հրաժարականի մասին՝ զինվորականների բողոքներից և վերջնագրից հետո։ Դրանից հետո իր պաշտոնը լքել է երկրի փոխնախագահ Ալվարո Գարսիա Լիներան։ Նախագահի պարտականությունների կատարման հերթում հաջորդը Պատգամավորների պալատի նախագահ Վիկտոր Բորդան էր, որը, սակայն, նախագահ Մորալեսից շուտ հրաժարական տվեց։ Սահմանադրության համաձայն՝ այդ դեպքում նախագահի պարտականությունները պետք է կատարի Սենատի նախագահ Ադրիանա Սալվատիերան։

Սալվատիերան իր պաշտոնաթողության մասին հայտարարել է նույն օրը և ապաստան է խնդրել Լա Պասում Մեքսիկայի դեսպանատանից, այն բանից հետո, երբ դա արել Է Մորալեսը երկրում քաղաքական ճգնաժամի պայմաններում։ Սենատի երկրորդ փոխնախագահ Ժանին Անյեսը, առաջին փոխնախագահի հրաժարականի պատճառով, այն ժամանակ փոխարինել է նրան։ Սակայն ավելի ուշ Սալվատիերան պնդում էր, որ թեև ինքը հրաժարական է տվել, Սենատը նրան դեռ չի ընդունել, և, հետևւաբար, նա մնում էր Սենատի նախագահ։

Սենատը վերջնականապես ընդունել է նրա հրաժարականը 2019 թվականի նոյեմբերի 14-ին և Մոնիկա Եվա Կոպանին ընտրել է նոր նախագահ։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Bolivia (Plurinational State of) - Chamber of Deputies
2. ↑  Take Five: "I truly believe it takes a revolutionary process to achieve equality"
3. ↑  Получившая президентскую власть спикер сената Боливии ушла в отставку
4. ↑  Bolivian Senate President Salvatierra announces resignation
5. ↑  Presidenta de Senado boliviano denuncia presión a dirigentes
6. ↑  El Gobierno y el MAS abren espacios de negociación en vías de la pacificación

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |

 |
**Մեծ ավազանի անապատ** (անգլ.՝ Great Basin Desert), ԱՄՆ-ի ամենամեծ անապատներից մեկն է, որը զբաղեցնում է 190,000 քառակուսի մղոն տարածք։ Արևմուտքում սահմանակից է Սիերա-Նևադայի լեռնաշղթային, արևելքում՝ Ժայռոտ լեռներին, հյուսիսում՝ Կոլումբիայի սարահարթին և հարավում՝ Մոհավե և Սոնորա անապատին։ Ի տարբերություն Մոհավեի և Սոնորի, Մեծ ավազանի անապատը «չունի բավարար քանակությամբ կրեոզոտ թփեր», ինչպես դա նկարագրեց Ռոբերտ Ջ. Մաքեյը 1986 թվականին իր աշխատության մեջ նվիրված Մեծ ավազանի թփերի անապատի և «կրեոզոտ թփերի անապատների» միջև եղած տարբերություններին։ Անապատի տարածքում տեղումները տատանվում են տարեկան 7-ից 12 դույմի միջակայքում։

Մեծ ավազանի անապատն իր մեջ ներառում է մի քանի չորային շրջաններ՝ լարրեա եռատամ փշոտ թփի պակասով, ինչպիսիք են Չալֆանտ, Համմիլ, Բենտոն, Քվինն հովիտները։  Ընդհակառակը՝ Պանամինտ, Սալինե, Էվրիկայի հովիտներում կրեոզոտ թուփը աճում է, ի տարբերություն Խոր աղբյուրների անապատային հովտի, որը պարունակում է Մեծ ավազանի անապատի մի մասը։

Մեծ ավազանի անապատը ցուրտ անապատ է դեպի արևմուտք գտնվող Սիեռա Նևադա լեռների պատճառով առաջացած «անձրևային ստվերի» հետևանքով։ Գերակշռող բուսականությունն է թալը և օշինդրը։

Էկոտոնը, որը գտնվում է Մոհավի անապատի հյուսիսում, կրեոզոտ թփի բնակության վայրի սահմանն է, ինչպես նաև Մեծ ավազանի թփուտային տափաստանի էկոլոգիական շրջանների հարավային եզրը և Կենտրոնական ավազանը և լեռնաշղթան։ Այս էկոտոնը բնութագրվում է բարձրության բարձրացմամբ, ավելի բարձր բարձրության վրա ջերմաստիճանի իջեցմամբ և տեղումների մեծ քանակով («անձրևի ստվեր»-ի ազդեցությունն ավելի թույլ է ավելի բարձր լայնություններում).

Տես նաև
-------

* ԱՄՆ-ի աշխարհագրություն
* Անապատների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  *J. Robert Macey* The Biogeography of a Herpetofaunal Transition Between the Great Basin and Mojave Deserts. — С. 119. Архивировано из первоисточника 27 Ապրիլի 2012.
2. 1 2  *Banta, Benjamin H.; Tanner, Wilmer W.* …Herpetological Studies in the Great Basin…(անգլ.). — 1964.
3. ↑  «Deserts - Great Basin National Park». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 11-ին. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 13-ին. «The Great Basin Desert is the only "cold" desert in the country, where most precipitation falls in the form of snow»
4. ↑  *Trimble, Stephen* The Sagebrush Ocean: A Natural History of the Great Basin. — 1999. — ISBN 0-87417-343-4

Արտաքին հղումներ
----------------

* Служба национальных парков США. «Deserts - Great Basin National Park» (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 11-ին. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 17-ին.
* Агентство защиты окружающей среды США. «Western Ecology Division | US EPA» (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հուլիսի 24-ին. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 17-ին.
**Տու-134-ի ավիավթար Կույբիշևում,** «Աերոֆլոտ» ավիաընկերության (ԽՍՀՄ) «Կոլցովո» (Սվերդլովսկ) - Գրոզնի չվերթի Տու-134A ինքնաթիռի ավիավթար, որը տեղի է ունեցել 1986 թվականի հոկտեմբերի 20-ին, տեղական ժամանակով ժամը 15-ն անց 58 րոպեին՝ Կույբիշև քաղաքի «Կուրումոչ» օդանավակայանում միջանկյալ վայրէջքի ժամանակ։

Ինքնաթիռը վայրէջք է կատարել շատ մեծ արագությամբ և երկայնաճոճումով։ Վայրէջքուղուն հարվածելիս կոտրվել է ամրաշրջանակը (շասսի), և ինքնաթիռը «փորի վրա» իներցիայով սահել է մոտ 300 մ, որից հետո շրջվել է աջ թևի կողմով և կանգնել ամրաշրջանակը դեպի վեր։ Հարվածից ինքնաթիռի ֆյուզելաժը բաժանվել է երկու մասի, քանդված բաքերից թափված վառելիքից հրդեհ է բռնկվել։ 93 ուղևորներից և անձնակազմի անդամներից ողջ են մնացել միայն 23-ը (ընդամենը զոհվել է 70 մարդ)։

Աղետի հանգամանքներ
------------------

Ավիավթարի պատճառ է հանդիսացել թռիչքների անվտանգության կանոնների հանցավոր անտեսումը։ Օդանավի հրամանատար Ալեքսանդր Կլյուևը անձնակազմի անդամների հետ գրազ է եկել, որ կարող է «կույր»՝ միայն սարքերի ցուցմունքների հիման վրա, վայրէջք կատարել։ Իջեցնելով օդաչուական խցիկի ձախ կողմի լուսամուտի մետաղական վարագույրը՝ նա սկսել է վայրէջքը։ Կատարված սխալ հաշվարկի պատճառով ինքնաթիռը վայրէջքուղուն մոտեցել է չափազանց մեծ ուղղահայաց և հորիզոնական արագություններով։ Գետնին հասնելուց մեկ վայրկյան առաջ Կլյուևը հրամայել է բացել մետաղական վարագույրը, սակայն ինժեները չի հասցրել կատարել հրամանը։ Ուժգին (4,8 g) հարվածից կոտրվել է ինքնաթիռի ամրաշրջանակը (շասսին), ինքնաթիռը «փորի» վրա մոտ 300 մետր սահել է վայրէջքուղով, դուրս եկել հողի վրա, շրջվել, կիսվել և այրվել։

Հետաքննություն
--------------

Հրամանատար Ալեքսանդր Կլյուևը փրկվել է, դատապարտվեց 15 տարվա ազատազրկման, սակայն գործը վերանայելուց հետո ժամկետը կրճատվել է՝ դառնալով 6 տարի։ Որոշ տվյալներով՝ ազատվելուց հետո նա մինչև 1994 թվականն ապրել է Մեխզավոդ գյուղում, այնուհետև տեղափոխվել է Ուլյանովսկի մարզ։

Երկրորդ օդաչու Եվգենի Ժիրնովը, որի աշխատատեղի առջևի լուսամուտը ծածկած չի եղել, և նա ամեն ինչ տեսնել է, երկրորդ շրջան կատարելու համար ոչինչ չի ձեռնարկել։ Սակայն վթարից հետո նա օգնել է ողջ մնացածներին դուրս գալու այրվող օդանավից։ Երկրորդ օդաչուն սրտի կաթվածից երեք օր անց մահացել է հիվանդանոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Совершенно секретные фотографии авиакатастрофы в Самаре

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Катастрофа Ту-134А Северо-Кавказского УГА в а/п Курумоч (Куйбышев)». airdisaster.ru. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ նոյեմբերի 5-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 31-ին.
* «Катастрофа Ту-134А 20 октября 1986 в аэропорту «Курумоч» (Куйбышев)». geocities.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մարտի 1-ին.
* ««Слепой» полёт в никуда». Газета «Волжская коммуна». 2006 թ․ հունիսի 20. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ փետրվարի 28-ին.
* Юрий Кандауров (2007 թ․ մարտի 19). «Самая крупная катастрофа случилась в Самарском аэропорту в 1986 году». РИА Самара. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ նոյեմբերի 5-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 31-ին.
**Գեորգի Դիմիտրովի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Георгию Димитрову), հուշարձան Ռուսաստանի Կրասնոդար քաղաքում, որը նվիրված է բուլղարացի պետական և քաղաքական գործիչ, բուլղարական և միջազգային կոմունիստական շարժման գործիչ Գեորգի Դիմիտրովին։ Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործ Մ. Գեորգիևը և ճարտարապետ Վ. Տ. Գոլովերովը։ Կրասնոդարի երկրամասի «Կրասնոդարի երկրամասի տարածքում գտնվող մշակութային ժառանգության օբյեկտների (պատմության և մշակույթի հուշարձանների) ցանկի» մասին 2000 թվականի օգոստոսի 17-ի թիվ 313-КЗ օրենքի համաձայն՝ դասվել է տարածաշրջանային նշանակության հուշարձանների շարքին։

Պատմություն
-----------

Կուբանը երկար տարիներ սերտ հարաբերություններ է պահպանել Բուրգասի օկրուգի հետ, իսկ Կրասնոդարը և Բուրգասը քույր քաղաքներ էին։ Բուլղարացի պետական և քաղաքական գործիչ Գեորգի Դիմիտրովի հուշարձանը բացելու մասին որոշումը կայացվել է Կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեում և ԽՍՀՄ նախարարների խորհրդում։ Հուշարձանը բացվել է 1980 թվականի սեպտեմբերի 9-ին՝ Բուլղարիայի ազատագրման 36-ամյակի առթիվ։ Հուշարձանի բացմանը ներկա է եղել բուլղարական պատվիրակությունը։

Տեխնիկական տվյալներ
-------------------

Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործ Մ. Գեորգիևը և ճարտարապետ Վ. Տ. Գոլովերովը։

Հուշարձանը պատրաստված է բրոնզից, տեղադրված է մարմարե սալիկներով ոչ բարձր պատվանդանի վրա։

Դիմիտրովը պատկերված է տարեց հասակում, վերնազգեստով՝ կոճակներն արձակած թիկնոցով, կոստյումով և շալվարի փողքերը ներքևից ծալած։

Հուշարձանը տեղադրվել է Կրասնոդարի «Կոսմոս» կինոթատրոնի մոտի հրապարակում։ Կինոթատրոնն այդ պահից ստացավ «Բուլղարիա» անվանումը, իսկ հրապարակը կոչվեց Գեորգի Դիմիտրովի անունով։ Հուշարձանի տարածքը բարեկարգված է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Памятник Г. Димитрову».
2. ↑  «Памятник Георгию Димитрову».
3. 1 2 3  «Памятник Георгию Димитрову в Краснодаре». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հոկտեմբերի 30-ին. Վերցված է 2018 թ․ մայիսի 28-ին.
4. ↑  «Памятник Георгию Димитрову».

Արտաքին հղումներ
----------------

* Памятник Георгию Димитрову
* Памятники Краснодара
* ПАМЯТНИК Г. ДИМИТРОВУ
**Վոլկովի-Ռեմիի տուն** (ռուս.՝ Дом Волкова-Реми), հինավուրց առանձնատուն ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում (Շմիդտի փողոց, 16)։ Պատմության և ճարտարապետության հուշարձանների դաշնային նշանակության օբյեկտ է։

Պատմություն
-----------

Վոլկովի-Ռեմիի երկհարկանի տունը կառուցվել է 1802 թվականին ամպիր ոճով։ Նախագծի հեղինակն անհայտ է։ Տան մոտ ժամանակին եղել է այգի։ Վոլկովներն այդ տան սեփականատեր են եղել մինչև XX դարի սկիզբը, որից հետո այն գնել է պետական խորհրդական, խոշոր հողատեր Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչ Ռեմին։

Շենքը պատկերված է նկարիչ Լ. Մանցոյի կտավում (Տագանրոգ, 19.11.1825)։

Տարբեր ժամանակներում շենքը պատկանել է. շտաբս-կապիտան իշխան Պ. Ս. Շախմատովին (1810-1820), կոլեգիալ խորհրդականի կնոջը՝ Վոլկովային (1873-1898), ազնվական Ն. Ա. Ռեմիին (1906-1915)։

1865 թվականին շենքը զբաղեցրել է Առևտրային դատարանը։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո շենքն ազգայնացվել է և դարձել բնակելի՝ կոմունալ բնակարաններով։

1970-ական թվականներին այս գեղեցիկ շենքը պատրաստվում էին փոխանցել քաղաքի ամուսնությունների պալատին, 1980-ականների սկզբին այնտեղից հանեցին բոլոր բնակիչներին։ 1997 թվականին շենքը վերանորոգվել է։ Շենքի ճակատային մասի առջև կառուցվել է տրանսֆորմատորային ենթակայան, որն աղավաղում է Տագանրոգի այդ փողոցի տվյալ հատվածի ընդհանուր կոմպոզիցիան։

Շենքը կանգնած է Շմիդտի փողոցում՝ բարձր զառիթափի եզրին։ Շենքից բացվում է ծովածոցի տեսարանը, իսկ շենքը գեղեցիկ տեսք ունի ծոցի ափից։

Պատմության և ճարտարապետության հուշարձանների դաշնային նշանակության օբյեկտ է։

Ներկա վիճակ
-----------

Վոլկովի-Ռեմիի շենքում ներկայումս տեղակայված են «Բետա-Իր» և «Ռեմի» ընկերությունների գրասենյակները։

Գրականություն
-------------

* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0
* Вторая жизнь «Дома с привидениями»: [Об особняке Волкова- Реми] // Город.- 1998.- 29янв.- с.1
* Цымбал А. Особняк Волкова-Реми… // Таганрогская правда.- 1991.- 27 нояб.-с.2

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Реми Николай Александрович». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 4-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 24-ին.
2. ↑  *Григорян М. Е. Решетников В. К.* Таганрог. История архитектуры и градостроительства конца XVII — начала XX века. — Ростов н/Д: Омега-Принт, 2013. — С. 63-64.
3. ↑  

|  |  |
| --- | --- |
| Ռուսաստանի զինանշանը |  Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտ  |
4. ↑  ЗАО Бета-Ир"

Արտաքին հղումներ
----------------

* Շմիդտի փողոց, 16 Արխիվացված 2013-10-15 Wayback Machine։ Մշակութային ժառագության դաշնային նշանակության օբյեկտներ
* Վոլկովի-Ռեմիի տուն
* Վոլկովի-Ռեմիի առանձնատուն(չաշխատող հղում)
**Հակոբ Թադևոսի Աթոյան** (հունիսի 12, 1895(1895-06-12), Իգդիր, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 5, 1937(1937-10-05)), հայ ռազմական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1895 թվականին Իգդիրում։ Ավարտել է տեղի ծխական դպրոցը, երկդասյան երկրագործական ուսումնարանը և Երևանի երկամյա ուսուցչական դասընթացները։ 1917 թ.-ին հեղափոխական աշխատանք է տարել Ալեքսանդրապոլի կայազորում, ընտրվել գնդի կոմիտեի անդամ։ 1920 թվականին Երևանում մասնակցել է Մայիսմեկյան ցույցերին։ Եղել է Հայաստանի կարմիր բանակի գնդի կոմիսար, ապա՝ հրամանատար։

1925-28 թվականներին սովորել է Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայում (Մոսկվա)։ Մասնակցել է Սարդարապատի ճակատամարտին, այնուհետև՝ Ռուսաստանում ընթացող Քաղաքացիական պատերազմին։ Եղել է Կարմիր բանակի Հայկական գնդի կոմիսար, ապա՝ հրամանատար։ 1931 թվականին նշանակվել է Հայկական 76-րդ լեռնահրաձգային դիվիզիայի շտաբի պետ, հրամանատար-կոմիսար։

Ընտրվել է ՀԿԿ կենտկոմի, Անդրկովկասյան Ֆեդերացիայի, ՀԽՍՀ և ԽՍՀՄ կենտգործկոմների անդամ։

*Անհիմն բռնադատվել է 1937 թ.-ին, հետմահու արդարացվել*։

ԽՍՀՄ Մինիստրների սովետը Աթոյանին հետմահու շնորհել է գեներալ–մայորի կոչում։

Հանդես է եկել հրապարակումներով, օգտագործել է Ա. Հ. Ա. ծածկանունները։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի, Կարմիր աստղի և Հայկական ԽՍՀ Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

Հիշատակ
-------

**Աթոյանի անունով է կոչվում Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանի փողոցներից մեկը։**

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեքստեր Վիքիդարանում

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. ↑  Աթոյան Հակոբ Թադևոսի
3. ↑  Բախտիար Հովակիմյան, Հայոց ծածկանունների բառարան, Ե. ԵՊՀ հրատ. 2005, էջ 551։

Գրականություն
-------------

* Դիվիզիայի հրամանատար Աթոյան / Գ. Օգանեզով. - Երևան։ Հայաստան, 1973. - 121 էջ։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17174 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիդարան նախագծում կարող եք գտնել այս հեղինակի ստեղծագործություններ։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 132)։*  |
ՍՍՀՏ-ի լայնության և բարձրության հարաբերությունը։
Մաթեմատիկայում **հարաբերությունը** ցույց է տալիս, թե առաջին թիվը քանի անգամ կա երկրորդ թվում։ Օրինակ, եթե մրգի ամանի մեջ կա ութ նարինջ և վեց կիտրոն, ապա նարինջների և կիտրոնների հարաբերակցությունը 8:6 է, որը հավասար է 4:3-ի։ Նմանապես, կիտրոնների և նարինջների հարաբերությունը 6:8 է (կամ 3:4), իսկ նարիջների և բոլոր մրգերի հարաբերությունը՝ 8:14 (կամ 4:7)։

Հարաբերության թվերը կարող են արտահայտել կամայական տեսակի մեծություններ, ինչպես օրինակ՝ մարդկանց կամ օբյեկտների քանակ, երկարություն, կշիռ, ժամանակ և այլն։ Հիմնականում, երկու թվերն էլ լինում են բնական։

Հարաբերությունը նշանակում են երկու թվերը նշելով՝ «*a*:*b*» կամ կոտորակի տեսքով՝ *a**b*։

Հարաբերությունը կարելի է նաև համարել թվերի կարգավորված զույգ, կոտորակ, որի համարիչում առաջին թիվն է, իսկ հայտարարում՝ երկրորդը, կամ որպես այդ կոտորակով նշանակվող արժեքը։ Զրոյից տարբեր բնական թվերով տրված քանակների հարաբերությունները ռացիոնալ կամ բնական թվեր են։

Ավելի խիստ սահմանմամբ, որը կիրառվում է ֆիզիկական գիտություններում (հատկապես չափագիտությունում), *հարաբերությունը* նույն միավորով չափվող երկու ֆիզիկական մեծության չափայնություն չունեցող քանորդն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  New International Encyclopedia
2. ↑  «Ratios». *www.mathsisfun.com*. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 22-ին.
3. ↑  Stapel, Elizabeth. «Ratios». *Purplemath*. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 22-ին.
4. ↑  «ISO 80000-1:2022(en) Quantities and units — Part 1: General». *iso.org*. Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 23-ին.