recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Spread Your Wings»** (Պարզիր թևերդ), անգլիական Queen ռոք խմբի երգ «News of the World» ալբոմից։ Հեղինակը Ջոն Դիքոնն է։ Երգը թողարկվել է որպես սինգլ «Sheer Heart Attack» երգի հետ «А» կողմի վրա։

Երգ
---

Երգի բառերը պատմում են Սեմի անունով մի տղայի մասին, ով հավաքարար է աշխատում «Զմրուխտ» բարում։ Պատմողը փորձում է քաջալերել Սեմիին, ասելով նրան «պարզել թևերը և թռչել» («spread your wings and fly away»)։

Այդ երգի համար սինգլը եղել է առաջինը, որի վրա երգը ձայնագրվել է առանց երգչախմբերի և այլ բարեհնչյուն վոկալային պարտիաների։

Խումբը ձայնագրել է երգի ևս մեկ տարբերակ BBC սեսիաների ժամանակ։ Այդ տարբերակում ավելի նկատելի է դաշնամուրի մուտքը և ավելի էներգետիկ ավարտը։

Տեսահոլովակ
-----------

Երգի տեսահոլովակը նկարահանել է ռեժիսոր Ռոք Ֆլիքսը 1978 թվականի հունվարին։ Նկարահանումները անցկացվել են «We Will Rock You» երգի համար տեսահոլովակի նկարահանումների հետ միասին։ Վիդեոն իրենից ներկայացնում է խմբի ելույթը Ռոջեր Թեյլորի այգում։

Երաժիշտների հագուստից երևում է, որ նկարահանման հրապարակում ցուրտ էր՝ Դիքոնը կրում էր կարմիր բաճկոն, Մերկուրին և Թեյլորը՝ նմանատիպ սև բաճկոններ, իսկ Բրայան Մեյը՝ կարճ սև բաճկոն։

Քավեր տարբերակներ
-----------------

* Գերմանական Blind Guardian խումբը ձայնագրել է երգի քավեր տարբերակը իր «Somewhere Far Beyond» ալբոմի վրա։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Ի պատիվ այդ երգի անվանվել է «That '70s Show» հեռուստասերիալի դրվագներից մեկը։

Ձայնագրման մասնակիցներ
----------------------

* Ֆրեդի Մերկուրի՝ վոկալ, դաշնամուր
* Ջոն Դիքոն՝ բաս կիթառ, ակուստիկ կիթառ
* Ռոջեր Թեյլոր՝ հարվածայիններ
* Բրայան Մեյ՝ էլեկտրակիթառ

Հիթ-շքերթներ
------------

| Հիթ-շքերթ (1978) | Բարձրագույն
դիրք |
| --- | --- |
| 20 | 20 |
| 26 | 26 |
| 34 | 34 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Your Wings News of the World: Spread Your Wings (Track 5) Ultimate Queen. Retrieved 11 July 2011
2. ↑  Spread Your Wings Allmusic. Retrieved 11 July 2011
3. ↑  Spread Your Wings: Song Analysis Queen Songs. Retrieved 17 November 2018

Արտաքին հղումներ
----------------

* Երգի տեսահոլովակ
* Երգի տեքստ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |

 |
**Մասսաչուսեթս Հոլ** (անգլ.՝ Massachusetts Hall), Հարվարդ քոլեջի ամենաերկարակյաց կառույցն է, Ամերիկայի բրիտանական գաղութներում առաջին բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը և Միացյալ Նահանգների երկրորդ հնագույն ակադեմիական շենքը՝ Ուիլիամ և Մերի քոլեջի Վրեն բիլդինգից հետո։ Այսպիսով, այն մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն ամերիկայի կրթության պատմության մեջ, այլև 18-րդ դարի անգլիական գաղութների զարգացման պատմության մեջ։ Մասսաչուսեթս Հոլը նախագծվել է Հարվարդ քոլեջի տնօրեն Ջոն Լեվերեթ կրտսերի և նրա իրավահաջորդ Բենյամին Վադսվորթի կողմից։ Այն կառուցվել է 1718-1720 թվականներին Հարվարդ Յարդում։ Նախկինում այն ուներ 32 սենյակից բաղկացած հանրակացարան և անհատական հետազոտություն անցկացնելու համար նախատեսված 64 սենյակներ։

Բոստոնի պաշարման ժամանակ 640 ամերիկացի զինվոր ներկա են եղել այնտեղ։ Կառույցի ներսում եղած փայտե և երկաթե իրերի մեծ մասը, այդ թվում փայտե դռնակները, անհետացել են հենց այդ ժամանակ։ Մինչ կառույցի՝ որպես ուսանողների նստավայր նախագծվելը, այն տարիներ շարունակ ծառայել է բազմաթիվ նպատակների համար։ 1722 թ․ Թոմաս Հոլիսը նվիրաբերեց մի անկյունաչափ և 24 ոտնաչափ աստղադիտակ՝ որպես օրինակ այն բանի, որ կառույցում տեղակայված էր ոչ պաշտոնական աստղադիտարան։ Ներկայումս համալսարանի ռեկտորը, գանձապահը և փոխնախագահներն ունեն գրասենյակներ, որոնք զբաղեցնում են առաջին երկու հարկերը և երրորդի կեսը, իսկ չորրորդ հարկում բնակվում են առաջին կուրսեցիները։ Մասաչուսեթս Հոլում՝ Հարվարդի ամենահին շենքում ներկա են եղել շատ ազդեցիկ մարդիկ։ Այնտեղ ապրած ԱՄՆ-ի հիմնադիր հայրերից են եղել Ջոն Ադամսը, Ջոն Հանքոկը, Սամուել Ադամսը, Էլբրիջ Գերին և Ջեյմս Օտիսը։ Ուիգլեսվորթ, Ուելդ, Թեյեր, Էլիոտ և Լոուել ընտանիքիների անդամները նույպես ապրել են Մասսաչուսեթս Հոլում։ 
Մասաչուսեթս Հոլում ավելի ուշ ապրած նշանավոր բնակիչներից են Ալան Ջեյ Լերները, Էլիոտ Ռիչարդսոնը եւ Ջոն Հարբիսոնը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑  "The Critical Mass. (Hall)", *The Crimson*, April 5, 2007
3. ↑  The other, the Wren Building at the College of William and Mary, has been destroyed by fire three times, and rebuilt.
4. ↑  Source: Dorm History Search at

Արտաքին հղումներ
----------------

* National Park Service, Survey of Historic Sites and Buildings - Massachusetts Hall Archived 2012-08-19 at the Wayback Machine.
* Harvard Virtual Tour - Massachusetts Hall Archived 2005-01-05 at the Wayback Machine.
* Harvard Crimson - For Sale by Owner: Historic Colonial
**Զանգի-Զրանգի**, Ղազարոս Աղայանի հեքիաթներից։

Սյուժե
------

Հեքիաթը պատմում է մի ամուսինների մասին, որոնք ունենում են 2 երեխա. տղան` մեծ, աղջիկը` փոքր։ Նրանց աղջիկը, երբ տեսնում էր, որ տանը մարդ չկա վեր էր կենում և տանը ինչ գտնում էր ուտում էր։ Մի օր այդ ամենը տեսնում է նրա եղբայրը՝ Թաթուխը, մորը զգուշացնում է, բայց մայրը չի հավատում, իսկ տղան թողնում և տնից գնում է։ Ճանապարհին գրպանից 3 հատ ծիրան է հանում, ուտում, իսկ կորիզները՝ ցանում, որոնք հետո մեծ ծառ են դառնում։ Գնում է և հասնում է մի կույր ամուսինների տուն։ Երեկոյան նրանց հետ թաքուն ճաշում է, բայց ամուսինները զգում են, որ իրենց կողքին մարդ կա և որ իրենց ճաշը պակասում է։ Նրանք մի օր բռնում են Թաթուխին, իսկ Թաթուխը պատմում է ամեն ինչ և համոզում է լինել իրենց տղան և նրանց օգնել։ Հայրը տղային ասում է, որ եթե ուզում է ոչխարներին տանել արոտ, սարը բարձրանալիս ուղիղ բարձրանա, տղան չի լսում հորը, բարձրանում է սարի ձախ կողմը։ Այնտեղ տեսնում է դևեր, որոնցից Թաթուխը վախենում է և իր հոր ու մոր աչքերը և երեկոյան հետ վերադառնում իրենց տուն։ Ծնողները նորից սկսում են տեսնել։ Հաջորդ օրը տղան գնում է սարի աջ մասը, այնտեղ տեսնում է մի գազան, որն ուզում էր ծնել։ Տղան օգնում է, գազանը որպես նվեր այդ նորածին երեխաներին տալիս է Թաթուխին, ով նորածինների անունները դնում է Զանգի և Զրանգի, որոնք հետագայում գամփռներ են դառնում։ Մի օր Թաթուխը որոշում է գնալ իր ծննդավայր։ Նա մի կաթ է լցնում ամանի մեջ և ասում, որ հենց որ կաթի գույնը փոխվի, ապա ինքը վտանգի մեջ է, և պետք է բաց թողնել իր շներին։ Իր ծննդավայրում նա տեսնում է միայն իր քրոջը։ Քույրը փորձում է ուտել նաև Թաթուխին, սակայն նրան փրկում են իր հավատարիմ շները։

Կերպարներ
---------

* Թաթուխ
* Թաթուխի հարազատ և խորթ ծնողներ
* Թաթուխի քույրը
* Զանգի
* Զրանգի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ղ. Աղայան, Ստեղծագործությունների ժողովածու, Երևան, 2012, էջ 150
2. ↑  Զանգի Զրանգի, հեքիաթ
3. ↑  Զանգի-Զրանգի. տարընթերցում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Զանգի-Զրանգին վիքիդարանում
* Ղազարոս Աղայան, Զանգի-Զրանգի
**Երևանի ագրոքիմիական խնդիրների և հիդրոպոնիկայի ինստիտուտ ՀՍՍՀ ԳԱ**, գիտահետազոտական հիմնարկություն Երևանում։ Կազմակերպվել է 1966 թվականի մայիսին՝ Հայկական ՍՍՀ ԳԱ Ագրոքիմիայի լաբորատորիայի հիմքի վրա, ակադեմիկոս Գ. Ս. Դավթյանի ղեկավարությամբ։ 1947 թվականից գործող լաբորատորիան մշակել է հողերի բերրիության և նրանց ագրոքիմիական բնութագրման, բույսերի արմատային և արտարմատային սննդառության, լեռնային շրջաններում հացահատիկային կուլտուրաների ու մարգագետինների պարարտացման հարցերը, կազմել ՀՍԱՀ հողածածկի ագրոքիմիական առաջին քարտեզը (1962 թվականին)՝ բնութագրելով գլխավոր հողատիպերը։

Ինստիտուտի կազմակերպումից հետո ընդլայնվեց ուսումնասիրվող պրոբլեմների շրջանակը։ Ինստիտուտում զարգանում են կենսաոլորտի ագրոքիմիայի և բույսերի արդյունաբերական, անհող արտադրության բնագավառի նոր ուղղություններ, լուծվում պրոբլեմներ՝ կապված կենսաոլորտի հետազոտության, պահպանման և շահագործման միջազգային ծրագրի հետ, մշակվում կարևոր սննդատարրերի միգրացիայի, բնության մեջ նրանց շրջանառության ու հաշվեկշռի, դրանց բարելավման ուղիների հարցերը, ինքնամեքենայացմամբ կարգավորվող արհեստական պայմաններում բույսերի անհող՝ հիդրոպոնիկ արտադրության ագրոքիմիական, ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական հիմունքները։ Ինստիտուտը ունի (1973 թվական) 6 լաբորատորիա՝ բույսերի սննդառության և մթերատվության, հիդրոպոնիկ միջավայրի միկրոֆլորայի և միաբջիջ ջրմուռների սննդառության, մթնոլորտային տեղումների և ոռոգման ջրերի ագրոքիմիայի, սննդատարրերի միգրացիայի, ռադիացիոն ագրոքիմիայի, փորձնակոնստրակտորական մշակումների։ Գործում են նաև Փորձարարական հիդրոպոնիկ կայանը, Դիլիջանի անտառային ագրոքիմիական կայանը, Արագածի ագրոքիմիական հենակետը, ստացիոնար դիտումների ցանց և օժանդակ արհեստանոց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 60.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 60)։*  |
**Լյուքսեմբուրգի պատմություն**։ Հռոմեական կայսրության ժամանակ Լյուքսեմբուրգի տերիտորիան մտել է Բելգիկա-Պրիմա պրովինցիայի, վաղ միջնադարում՝ Ֆրանկական թագավորության կազմի մեջ։ 10-րդ դարից ժամանակակից Լյուքսեմբուրգի տերիտորիան եղել է Լյուքսեմբուրգի կոմսության, 14-րդ դարից՝ Լյուքսեմբուրգի դքսության բաղկացուցիչ մասը։ 16-րդ դարում Նիդերլանդական բուրժուազիական հեղափոխությունից հետո մնացել է Իսպանական Նիդերլանդների, 1714 թվականից՝ Ավստրիական Նիդերլանդների կազմում։ 1794 թվականին Լյուքսեմբուրգը նվաճել է Ֆրանսիան։ 1814-1815 թվականին Վիեննայի կոնգրեսի որոշմամբ կազմվել է Լյուքսեմբուրգի դքսությունը՝ Գերմանական միության կազմում, բայց կառավարել է Նիդերլանդների թագավորը՝ անձնական ունիայի կարգով (վերջինս դադարել է 1890 թվականին)։ Լյուքսեմբուրգի ժամանակակից սահմանները հաստատվել են 1839 թվականին՝ Բելգիա-նիդերլանդական պայմանագրով։ 1842 թվականին Լյուքսեմբուրգը միացել է Գերմանիայի մաքսային միությանը։ Վերջինիս վերացումից (1866) հետո, տերությունների 1867 թվականի Լոնդոնի կոնֆերանսում, Լյուքսեմբուրգը հայտարարվել է «ընդմիշտ չեզոք» պետություն։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Լյուքսեմբուրգը գրավել են գերմանական զորքերը։ 1935 թվականին Լյուքսեմբուրգի և ԽՍՀՄ-ի միջև հաստատվել են դիվանագիտական հարաբերություններ։ 1940 թվականի մայիսի 10-ին Լյուքսեմբուրգը օկուպացրել է ֆաշիստական Գերմանիան։ Լյուքսեմբուրգը ազատագրվել է 1945 թվականի փետրվարին։ 1948 թվականին Լյուքսեմբուրգի սահմանադրությունից հանվել է նրա չեզոքության մասին հոդվածը։ Լինելով Բենիլյուքսի անդամ՝ Լյուքսեմբուրգը ստորագրել է 1948 թվականի Բրյուսելի պակտը, 1949 թվականին մտել է Հյուսիս-Ատլանտյան դաշնագրի կազմակերպության (ՆԱՏՕ) մեջ։ Լյուքսեմբուրգը Ածխի և պողպատի եվրոպական միավորման (1951 թվականից), Եվրոպական տնտեսական համագործակցության (1957 թվականից) մասնակից է։ Ետպատերազմյան տարիներին Լյուքսեմբուրգի կառավարող շրջանները վարում են ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի և ԳՖՀ-ի հետ տնտեսական և քաղաքական միությունն ամրապնդելու կուրս։ Լյուքսեմբուրգի առաջադիմական ուժերը, Լյուքսեմբուրգի կոմկուսի գլխավորությամբ, գործուն պայքար են մղում խաղաղության, եվրոպական անվտանգության ամրապնդման, Լյուքսեմբուրգի ավանդական չեզոքության քաղաքականությանը վերադարձնելու, աշխատավորների սոցիալական ու դեմոկրատական իրավունքների համար։ 1960-ական թվականներից սկսած ուժեղացել են գործնական առնչությունները Լյուքսեմբուրգի և ԽՍՀՄ-ի միջև։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Պորտուգալերեն երաժշտությունը** ունի հին ավանդույթներ, հարուստ է և բազմազան։ Լադային կազմում մաժորմինորի հետ պահպանվում են միջնադարյան լադերը։

Սետրա-ռիթմական կառուցվածքին բնորոշ է սիմետրիկ պարբերույթների գերակշռությունը, երգային և երգ-պարային ժանրերը զարգացած են ավելի, քան գործիքայինը։ Առավել հին երգերից են՝ 

* աշխատանքային,
* տոմարական (ծննդյան՝ վիլյանսիկուշ, ամանորյա՝ ժանեյրաշ, գարնան՝ մայաշ),
* ինչպես և եկեղեցական տոների հետ կապվածները (ռոմարիաշ)։

Ամենատարածված երգային ձևը կոչվում է ֆաղու (քնարական մեներգ կիթառի նվագակցությամբ), հանրածանոթ պարը՝ վիրա։

Երգ-պարային հիմնական ժանրեր
---------------------------

Երգ-պարային հիմնական ժանրերն են՝

* շուլա,
* մալյան,
* մառաֆա,
* կանինյավերդե,
* էշտալադինյու,
* ֆառապեյրա։

Ժողովրդական նվագարաններ
-----------------------

Ժողովրդական նվագարաններից են՝ 

* կիթառը,
* վիոլան,
* կավաքինյուն (լարային-կսմիթային),
* գայտան (սրինգ),
* պարկապզուկը (փողային),
* հարվածային՝ զաբումբան (գլանաձև մեծ թմբուկ),
* տամբորիլը (փոքր թմբուկ),
* պանդեյրուն և ադուֆին (կլոր և քառակուսի դափեր)։

Պրոֆեսիոնալ երաժշտություն
-------------------------

Պրոֆեսիոնալ երաժշտությունը նույնպես հին ավանդույթներ ունի։

* 12-13-րդ դարերի տրուբադուրների արվեստի դարաշրջանն էր․ նշանավոր ներկայացուցիչներից են Ալֆոնս Գ և Դինիշ Ա արքաները։

15-16 դարերի մեծ ծաղկման է հասել վոկալ և գործիքային պոլիֆոնիան։ խոշոր պոլիֆոնիստներից են Դ․ դի Գոիշը, Մ․ Կարդոզուն, Մ․ Ռ․ Կոելյուն, Ֆ․ Կոռեա դի Արաուժուն, Ս․ Պերեյրան։

1733 թվականից Լիսաբոնում հանդես են եկել իտալական գպերային խմբեր։ Մինչև 20-րդ դարը պահպանվել է իտալական օպերայի արվեստի ուժեղ ազդեցությունը։

18-րդ դարը ականավոր կոմպոզիտորներից են Կ․ Սեյշաշը, Ֆ․ Ա․ Ալմեյդան («Սոկրատեսի համբերանքը», 1733, Պորտուգալիայում առաջին օպերայի հեղինակը), ժողովրդի Սոզա Կարվալյուն։ Օպերային ամենահայտնի կոմպոզիտորն է Մ․ Պորտուգալը (ավելի քան 50 օպերա)։ Հիմնականում օպերաներ են գրել նաև 19-րդ դարից-20-րդ դարերի սկզբի կոմպոզիտորներ Ա․ Կեյլը, Ա․ Մաշադուն, ժ․ Առոյուն։

20-րդ դարի 1-ին կեսի կոմպոզիտորներից են Ժ․ Վիանա դա Մոտան, Օ․ դա Սիլվան, Լ․ դի Ֆրեյտաշ Բրանկուն, Ֆ․ Լոպիշ Գրասան, կատարողներից՝ դաշնակահար Ս․ Կոշտան։ Երաժշտական կյանքի կենտրոնը Լիսաբոնն է, ուր գործում են «Սան Կարլուշ» օպերային թատրոնը (հիմնական 1793), Ազգային կոնսերվատորիան (հիմնական 1835), երաժշտական ակադեմիան, 2 սիմֆոնիկ նվագախումբ, «Պոլիֆոնիա» երգչախումբը, մի քանի երաժշտական ընկերություններ։ Խոշոր երաժշտական կենտրոններ են նաև Պորտուն և Կոիմբրան։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 398)։*  |
**Պորտուգալական թագավորական գրադարան** (պորտ.՝ Real Gabinete Português de Leitura), գրադարան, գտնվում է Բրազիլիայում՝ Ռիո դե Ժանեյրոյում։

Իր ծառայությունների համար գրադարանը բազմիցս պարգևատրվել է։ Նրա շենքը, արտաքին և ներքին ձևավորման շնորհիվ համարվում է քաղաքի տեսարժան վայրերից և բազմիցս հայտնվել է տարբեր ֆիլմերում։ 2014 թվականին այն աշխարհի լավագույն գրադարաններից չորրորդն էր։

Պատմություն
-----------

Գրադարանը հիմնադրվել է 1837 թվականին պորտուգալացի 43 քաղաքական միգրանտների խմբի կողմից` պորտուգալական մշակույթը բրազիլական կայսրության մայրաքաղաքում զարգացնելու համար։ 1900 թվականից սկսած գրադարանը դարձավ հանրաճանաչ։

Գրադարանի շենքը նախագծվել է նոր մանուելյան ոճով՝ պորտուգալացի ճարտարապետ Ռաֆայել դա Սիլվա Կաստրոյի կողմից, կառուցվել է 1880-1887 թվականներին։ Բրազիլիայի կայսր Պեդրու II-ը 1880 թվականի հունիսի 10-ին  դրել է շենքի հիմքը, իսկ նրա դուստրը՝ Բրազիլիայի արքայադուստր Իզաբելլան 1887 թվականի սեպտեմբերի 10-ին իր ամուսնու հետ հանդիսավոր կերպով բացում են գրադարանը։

Շենքի ճակատը ստեղծվել է Լիսաբոնում վանքի հիերոնիմիտների ձևով և նավով տեղափոխվել է Ռիո դե Ժանեյրո։ Հուշարձանները իրենց մեջ ներառում են Պեդրու Կաբրալի, Լուիշ դի Կամոենսի, Հենրի Ծովագնացի և Վասկո դա Գամայի անունները։ Հարթաքանդակները հիմնականում Ֆեռնան Լոպիշի, Ժիլ Վիսենտեի, Ալեքսանդր Հերկուլանոնի և Ժուանա դե Ալմեյդայի պատկերներով են։ Ընթերցասրահի ինտերիերը, գրախանութները, ջահը և վիտրաժային առաստաղը պատկանում են նեոմանուելյան ոճին։

Բրազիլիայի գրականության ակադեմիայի պատմությունը կապված է նաև գրադարանի հետ։

Ֆոնդեր
------

Գրադարանը Պորտուգալիայից դուրս ունի պորտուգալերեն գրքերի ամենամեծ հավաքածուն։ Ֆոնդերը, որոնք ունեն շուրջ 350 հազար գրապահոցներ, ընդգրկում են Կամոենսի «Լուզիադ»-ի առաջին հրատարակությունը, Մաշադ դե Ասիսի կտակերգական ձեռագիրը և այլն։ Գրադարանը Պորտուգալիայից ստանում է տարեկան մոտ վեց հազար հատոր։ Բացի այդ, այստեղ կարելի է գտնել Ժոզե Մալոյի և այլ արվեստագետների ստեղծագործությունների հավաքածուներ։

Գրադարանը հրատարակել է «Convergência Lusíada» ամսագիրը և պորտուգալացի ուսանողների համար անցկացնում է պորտուգալերեն լեզվի, գրականության, պատմության, մարդաբանության և արվեստի մասին դասընթացներ։

Պատկերասրահ
-----------

* Ընթերցասրահի ինտերիերըԸնթերցասրահի ինտերիերը
* ՋահՋահ
* Վիտրաժային առաստաղՎիտրաժային առաստաղ
* Խճանկարային հատակԽճանկարային հատակ

*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
2. ↑  The 20 Most Beautiful Libraries in the World
3. ↑  Contributo para traçar o perfil do público leitor do Real Gabinete Português de Leitura: 1837-1847

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գրադարանի պաշտոնական կայքը

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 5063560-8 · ISNI: 0000 0001 2154 6166 · VIAF: 127840284 · WorldCat VIAF: 127840284 |

 |
**Ջենովայի կոնֆերանս**, տնտեսական և ֆինանսական հարցերով միջազգային կոնֆերանս։ Տեղի է ունեցել ապրիլի 10-ից մայիսի 19-ը, Ջենովայում (Իտալիա)։

Մասնակից պետությունները
-----------------------

Մասնակցել են արևմտյան 28 պետությունների և Խորհրդային Ռուսաստանի (ՌԽՖՍՀ) ներկայացուցիչները։ ԱՄՆ-ի ներկայացուցիչը մասնակցել է որպես դիտորդ։ Ռուսաստանի պատվիրակության աշխատանքը ղեկավարել է Լենինը՝ որպես նախագահ, ով, սակայն, կուսակցության ԿԿ որոշմամբ չմեկնեց։ Ջենովայի նախագահի տեղակալն էր Չիչերինը, որը և լիազորված էր նախագահի իրավունքներով։ Անդամներն էին՝ Լ․ Կրասինը, Մ․ Լիտվինովը, Վ․ Վորովսկին, Ա․ Ռուձուտակը, Ա․ Իոֆֆեն, Ն․ Ռակովսկին, Ալեքսանդր Հարությունի Բեկզադյանը (Հայաստանի ներկայացուցիչ), Նարիման Նարիմանովը, Բ․ Մդիվանին, Ա․ Շլյապնիկովը։

Ռուսաստանի պատվիրակությունը Ջենովայի կոնֆերանսում ներկայացնում էր ոչ միայն ՌԽՖՍՀ-ի, այլև խորհրդային մյուս հանրապետությունների (Ուկրաինա, Բելառուսիա, Վրաստան, Հայաստան, Ադրբեջան, Բուխարա, Խորեզմ), ինչպես նաև Հեռավոր Արևելքի հանրապետության շահերը։ Կապիտալիստական պետությունների ներկայացուցիչներից Ջենովայի կոնֆերանսում առավել ակտիվ դեր էին խաղում Դեյվիդ Լլոյդ Զորջը, Ջորջ Քերզոնը (Մեծ Բրիտանիա), Կ․ Վիրտը, Վ․ Ռատենաուն (Գերմանիա), Լ․ Ֆակտան (Իտալիա), Ժ․ Բարտուն, Կ․ Բարրերը (Ֆրանսիա)։

Նպատակ
------

Ջենովայի կոնֆերանսի հրավիրման (Անտանտի գերագույն խորհրդի որոշմամբ) պաշտոնական նպատակն էր «Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի տնտեսական վերականգնման» միջոցառումներ մշակելը։ Կոնֆերանսի մասնակցիները հետաքրքրված էին Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի վերակառուցման ռազմավարություն մշակել, ինչպես նաև հարաբերություններ հաստատել եվրոպական կապիտալիստական պետությունների և բոլշևիկյան Ռուսաստանի հետ։

Խորհրդային պատվիրակությունը կտրականապես մերժեց այդ պահանջները և առաջ քաշեց հակապահանջներ՝ օտարերկրյա ինտերվենտների և բլոկադայի պատճառավնասները հատուցելու վերաբերյալ (եթե Ռուսաստանի մինչպատերազմյան և պատերազմական պարտքերը կազմում էին 18,5 միլիարդ ռուբլի ոսկով, ապա օտարերկրյա ինտերվենտների և բլոկադայի պատճառած վնասները կազմում էին մինչև 50 միլիարդ ռուբլի ոսկով)։ Սակայն, առաջնորդվելով կապիտալիստական պետությունների հետ տնտեսական կապերը վերականգնելու ձգտմամբ, սովետական պատվիրակությունը հայտարարեց, որ խորհրդային Ռուսաստանը պատրաստ է ընդունել մինչպատերազմյան պարտքերն ու նախկին սեփականատերերի կոնցեսիաներ ստանալու նախապատվելի իրավունքը, պայմանով, որ խորհրդային պետությունը ճանաչվի դեյուրե, նրան ցուցաբերվի ֆինանսական օգնություն, չեղյալ համարվեն ռազմական պարտքերն ու դրանց տոկոսները։

Նշանակություն
-------------

Ջենովայի կոնֆերանսում մեծ նշանակություն ունեցավ ընդհանուր զինաթափման մասին սովետական պատվիրակության առաջարկությունը։ Սակայն ինչպես այդ առաջարկությունը, այնպես և ֆինանսատնտեսական փոխադարձ պահանջների հարցերը կոնֆերանսում չլուծվեցին։ Ֆինանսատնտեսական հարցերի քննարկումը շարունակվեց Հաագայի կոնֆերանսում։

Տես նաև
-------

* Հաագայի կոնֆերանս 1922
* Ռապալլոյի պայմանագիր 1922

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Մեծ Սֆինքսն ու Հեֆրենի բուրգը Գիզայում։
**Հին եգիպտական մշակույթ**ի պատմությունը ընդունված է բաժանել 3 շրջանի՝ Հին թագավորության՝ մ.թ.ա. 2800–2250 թվականներ, Միջին թագավորության՝ մ.թ.ա. 2050–1700 թվականներ, Նոր թագավորության՝ մ.թ.ա. 1580–1070 թվականներ։ Հին և Միջին թագավորությունների ժամանակաշրջաններում կառուցվել են Քեոփս, Քեփրեն և Միկերեն փարավոնների դամբարանները, Քեփրենի և Ամենհոտեպ III-ի սֆինքսները և այլն։ Դրանք կառուցվել են մեծ չափսերով՝ արտահայտելու համար թագավորների հզորությունը, որոնք համարվել են աստծու երկրային զավակներ։ Հին եգիպտական աստվածները պատկերվել են արծվի, աղվեսի, գայլի տեսքով, պալատներում պահվել են գիշատիչներ, որոնք հետագայում զմռսվել ու թաղվել են։ Հայտնաբերվել են գազանների ամբողջական պանթեոններ։ Փարավոնների ու աստվածների քանդակներին բնորոշ են մեծ չափերը, ժամանակի և երկրային իշխանությունից ազատ, դեպի հեռուն (հավիտենություն) միտված հպարտ հայացքը։ Նոր թագավորության ժամանակաշրջանում զարգացել է տաճարաշինությունը. առավել հայտնի են Ամոն-Ռայի տաճարները Լուքսորում և Կառնակում։ Այդ շինությունների ճարտարապետական առանձնահատկությունը բազմաշար սյուների կիրառությունն է։ Ուշագրավ նախշազարդեր են արվել Թեբեի և այլ դամբարաններում, որոնք աչքի են ընկնում պատկերների պլաստիկությամբ ու գեղարվեստական բարձր ճաշակով։ Հին եգիպտացիները պատկերել են մարդկանց ֆիգուրներ՝ գլուխը՝ կիսադեմով, իրանը՝ դիմացից, ոտքերը՝ թեքությամբ։ Այդ ավանդույթից հրաժարվել են միայն մ.թ.ա. 7-րդ դարում։ Եգիպտացիները լուրջ նվաճումների են հասել ֆիզիկայի, քիմիայի (զմռսման արվեստ), բժշկության` հատկապես վիրաբուժության բնագավառներում։ Նրանք իմացել են հաշվարկի տասնական համակարգը, թվաբանական ու երկրաչափական պրոգրեսիաները, կանխատեսել են Արևի խավարումները, Նեղոսի վարարումների փուլերը և դրանց հետ կապված հմայություններ ու գուշակություններ արել։ Մ.թ.ա. 4-րդ հազարամյակի վերջերից օգտագործել են հիերոգլիֆային (սրբազան և փորագրված պատկեր) գիրը, որը 1822 թվականին վերծանել է ֆրանսիացի գիտնական Ժան Ֆրանսուա Շամպոլյոնը։ Եգիպտացի աստղագետները մոլորակները տարբերել են աստղերից, կազմել օրացույց, ըստ որի՝ տարին ուներ 365 օր։ Զարգացած էր նաև գրականությունը. հայտնի են «Հեքիաթ նավաբեկության ենթարկվածի մասին», «Պատմվածք եգիպտացի Սինուհեթի մասին» և այլ գործեր։ Գիտական տեղեկությունները եղել են քրմերի մենաշնորհը և օգտագործվել են փարավոնի կենտրոնաձիգ իշխանությունն ամրապնդելու համար։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Տարբեր տեսակի առանց մատների ձեռնոց
**Առանց մատների ձեռնոց** (ռուս.՝ митенка (եզակի թիվ), ֆր.՝ mitaines), թաթման, առանց մատների ձեռնոց, որոնք հագցնում են ձեռքերին։ Պատրաստված են պլաստիկ նյութից։ Առանց մատների ձեռնոցները կրում են այնպիսի սպորտաձևերում, որոնցում կարևոր է ձեռքերի և սպորտային պարագաների մեջ շփման նվազեցումը (օրինակ՝ հեծանվավազքի դեպքում)։

Պատմություն
-----------

Գույնզգույն տրիկոտաժե ձեռնոցներ
Սկզբում ձեռնոցներն օգտագործվում էր ցրտի դեմ պաշտպանվելու ժամանակ, երբ մատները շարժունակություն էին պահանջում։ Սակայն, 18-րդ դարից սկսած, ձեռնոցներն սկսել են օգտագործվել որպես նորաձև կանանց հագուստի բաղկացուցիչ մաս, համապատասխանաբար ձեռնոցը կատարում էր ավելի գեղագիտական, քան գործնական գործառույթ։ Այս նորաձևությունը տևել է մինչև 19-րդ դարը։ Օգտագործվում էին ինչպես պարզ՝ տրիկոտաժե, այնպես էլ ժանյակավոր ձեռնոցներ, ավելին՝ նրանք կարող էին հասնել ինչպես թևի միջին, այնպես էլ նախաբազկի երկարությանը։

Ռուսաստանում ձեռնոցներն օգտագործվել են 19-րդ դարում և համարվում էին կանանց ձեռնոցներ։ Ներկայումս ձեռնոցներն օգտագործվում են ինչպես կանանց, այնպես էլ տղամարդկանց կողմից, դեռ ավելին՝ համարվում են կանանց հագուստի աքսեսուար։ Կանանց ձեռնոցները կարելի է զարդարել տարբեր զարդապատկերներով։

Ձեռնոցների տեսակներ
-------------------

Որոշ մոդելներում նյութը կարող է փոքր-ինչ ծածկել մատները, իսկ մյուս մոդելներում նյութը ծածկում է միայն ափը և ձեռքի հետևը։ Ձեռնոցը կարող է նաև ծածկել ոչ միայն ափը, այլև ձեռքի մի մասը` քիչ թե շատ բարձրանալով։ Կան տարբեր տեսակի ձեռնոցներ․

* Սովորական ձեռնոցներ առանց մատների
* Ձեռքերին կոճկվող, առանց մատների ձեռնոցներ
* «Խողովակներ»` առանց մատների և ափի խցիկների։ Սպորտային ձեռնաշղթաներ (compression sleeves)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  митенки в словарях на Грамоте.ру
2. ↑  Словарь русских историзмов, 2005

Գրականություն
-------------

* *Р. М. Кирсанова* Митенки // Костюм в русской художественной культуре 18 — первой половины 20 вв.: Опыт энциклопедии / под ред. Т. Г. Морозовой, В. Д. Синюкова. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1995. — С. 175—176. — 383 с.: ил. с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-144-0
* *Л. В. Беловинский* Митенки // Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в. / под ред. Н. Ерёминой. — М.: Эксмо, 2007. — С. 391. — 784 с.: — ил. с. — 5 000 экз. — ISBN 978-5-699-24458-4

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |
| **՞**Թիաոտ թռչող գորտ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Երկկենցաղներ |
|
|
|
| Կարգ | Անպոչ երկկենցաղներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Թիաոտ գորտեր |
|
|
|
| Ցեղ | Թիաոտ գորտ |
|
|
| Տեսակ | **Թռչող թիաոտ գորտ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Rhacophorus reinwardtii (Schlegel, 1840) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Թիաոտ թռչող գորտ** կամ **ճավայան թիաոտ գորտ** (լատ.՝ Rhacophorus reinwardtii), թիաոտ գորտերի ընտանիքին պատկանող գորտ։

Տարածվածություն և կենսակերպ
---------------------------

Տարածված է բացառապես Հարավարևելյան Ասիա տարածաշրջանում։ Հանդիպում է Ճավա, Սումատրա կղզիներում։ Լինում է արևադարձային անտառներում։ Ձուն դնում է ջրի մեջ գտնվող տերևների վրա։ Ակտիվ է գիշերը՝ իրիկնամուտին։

Նկարագրություն
--------------

Մարմնի միջին երկարությունը հասնում է 7,5 սմ-ի։ Երկկենցաղների մարմինը վերևից կանաչ է, ներքևից՝ դեղին։ Առջևի և հետևի վերջույթների մատների արանքում կան լայն թաղանթներ, որոնց օգնությամբ կարող են սավառնելով թռչել մինչև 10-16 մետր։

Թռչող թիաոտ գորտերի էգերը զգալիորեն ավելի մեծ են արուներից։ Նրանց մարմնի երկարությունը կազմում է 5,5 8,0 սանտիմետր, իսկ արուներինը՝ 4,2-5,3 սանտիմետր։ Կոկորդի և ստորին վերջույթների հատվածում նկատվում է դեղին գունավորում։ Փորը լրիվ սպիտակ է։

Մատների ծայրերին կան սերտաճած կլոր հատվածներ։ Արուների գունավորումը փոխվում է ավելի արագ, քան էգերինը։

Գորտի անվանումը կապված է այդ հատկության հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․Ջ․ Գրիգորյան, *Ողնաշարավորներ*, Հայերեն կենդանաբանական տերմինաբանություն (վերլուծություն և սկզբունքներ) (խմբ. Հ․Գ․ Խաչատրյան), «ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչություն», 2008 — 264 էջ. — 300 հատ, ISBN 978-5-8080-0723-9։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780090347 |

 |
**Մարտունու պաշտպանական շրջան** (**Մարտունու ՊՇ**), Արցախի Հանրապետության պաշտպանության բանակի ստորաբաժանում։ Կազմավորվել է 1992 թվականի սեպտեմբերին Արցախի Հանրապետության ինքնապաշտպանական կոմիտեի նախագահի 1992 թվականի օգոստոսի 14-ի հրամանագրով՝ շրջանում գործող ինքնապաշտպանական ջոկատների, մարտկոցների հիմքի վրա։ Մարտունու ՊՇ-ի կազմում ստեղծվել են 21-րդ (Կարմիր Շուկա, հրամանատար Ն. Բաբայան), 22-րդ (Մաճկալաշեն, հրամանատար Ա. Մելքումյան), 23-րդ (Ճարտար, հրամանատար Մ. Հակոբյան), 24-րդ (Ճարտար, հրամանատար Կ. Թովմասյան), 25-րդ (Մարտունի, հրամանատար Ս. Օհանյան), 26-րդ (Մարտունի, հրամանատար Մ. Մոսիյան) մոտոհրաձգային գումարտակները։ 1992-1994 թվականներին Մարտունու ՊՇ-ն մասնակցել է Արցախի Հանրապետության Մարտունու (Ղարադաղլու, Վերին Վեյսալու, Մուղանլու, Ամիրանլար, Կուրապատկինո և այլն), Մարտակերտի («Պուշկինյալ» բարձունք, Չարեքտար, Նարեշտար, Ումուդլու, Յարմջա, Կարմիրավան), Աղդամի (Ավդալ-Գյուլափլու, Մարզիլու, Բաղմանլար, Սայբալու), Ֆիզուլիի («Խազազ» բարձունք, Ներքին Վեյսալու, Վերին և Ներքին Դիլղարդա, Զագյուր, Ղարվենդ), Քարվաճառի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Մարտունու ՊՇ-ի հրամանատարի պաշտոնը շուրջ 2 տարի զբաղեցրել է Հայաստանի և Արցախի հանրապետությունների ազգային հերոս Մոնթե Մելքոնյանը, ում ղեկավարության շնորհիվ պաշտպանական շրջանը մեծ հաջողություններ արձանագրեց և դարձավ ամենամարտունակը։ Ստորաբաժանման մեծ թվով ազատամարտիկներ արժանացել են ՀՀ և Արցախի պետական պարգևների։ Մարտական գործողությունների ժամանակ Մարտունու ՊՇ-ից զոհվել են 350 ազատամարտիկներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Եվգենի Վասիլևիչ Բազարով**, Տուրգենևի «Հայրեր և որդիներ» վեպի հերոս։ Նիհիլիզմի հետևորդ է, այսինքն՝ մերժում է հասարակության մեջ ընդունված բոլոր արժեքները։

Կյանքի պատմությունը
-------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Սովորական բժշկի որդի, որի հայրը, սակայն, կարողացավ շուտ բացահայտել որդուն և ոչինչ չխնայեց նրա դաստիարակության համար... |  |

Եվգենի Բազարովը ծնվել է գնդի բժիշկ Վասիլի Բազարովի և ազնվական ծագում ունեցող Արինա Վլասևնայի ընտանիքում, սովորել է բժշկական համալսարանում (գնալով հոր հետքերով)։ Համալսարանում Բազարովը ծանոթանում և մտերմանում է Արկադի Նիկոլաևիչ Կիրսանովի հետ։ Շուտով նրանք միասին մեկնում են Կիրսանովների կալվածք, որտեղ Բազարովը ծանոթանում է Արկադիի հոր՝ Նիկոլայ Պետրովիչի և հորեղբոր՝ Պավել Պետրովիչի հետ։ Վերջինիս հետ ընդհարվում է կյանքի հանդեպ ունեցած տարակարծության պատճառով։

Այնուհետև Բազարովը սիրահարվում է Աննա Սերգեևնա Օդինցովային, որի հանդեպ տածած սերը Եվգենիի մեջ հիմնովին փոխում է նիհիլիզմի արտահայտվածությունը. նա սկսում է «հավատալ սիրուն»։ Դրանից հետո Բազարովն Արկադիի հետ մեկնում է ծնողների մոտ։ Երեք օր այստեղ մնալով՝ նրանք վերադառնում են Կիրսանովների մոտ, որտեղ սիրահետում է Փենեչկային, այնուհետև մենամարտում է Պավել Պետրովիչ Կիրսանովի հետ։

Բազարովը մեկնում է հոր մոտ, որտեղ սկսում է բուժել նրանց, ովքեր բժշկի կարիք են ունենում։ Տիֆից մահացածի դիակի վրա աշխատելիս՝ վնասում է մատը և շուտով մահանում արյան վարակումից։

Նախատիպեր
---------

Բազարովի կերպարի նախատիպ կարելի է համարել 19-րդ դարի կեսերի երիտասարդ քննադատների և հրապարակախոսների ողջ սերունդը. Ն. Ա. Դոբրոլյուբով, Դ. Ի. Պիսարև և այլք։ Հայտնի է մի դեպք, երբ Տուրգենևը գնացքում հանդիպում է գավառացի մի երիտասարդ բժշկի, որը հիացնում է նրան իր խելքով և կտրուկ հայացքներով։ Հնարավոր է, որ հենց այդ երիտասարդն է հիմք հանդիսացել Բազարովի կերպարի համար։

Պատմական ժամանակաշրջան
----------------------

Գործողությունները տեղի են ունենում 1859 թվականի ամռանը, այսինքն՝ Ռուսաստանում Գյուղացիական ռեֆորմների (1861) նախօրյակին։

Տես նաև
-------

* Իվան Տուրգենև
* Նիհիլիզմ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բազարովի բնութագիրը litra.ru կայքում
* Եվգենի Բազարով հերոսի նկարագրությունը
**Հին Թաղասեռի կամուրջ**, գտնվում է Հադրութի շրջանի Թաղասեռ գյուղից մոտ 2-ից 2,5 կմ հեռավորության վրա դեպի հյուսիս-արևմուտք, Հին շեն գյուղատեղիում, Պարզագետի վրա։

Պատմություն
-----------

Կամուրջ Պարզագետի աջ ու ձախ կողմերի վրա է կառուցված, որը կապում էր գյուղի երկու հատվածները իրար, այստեղով էր նաև անցել Դիզակի մելիքանիստ Տողի և Արաքսի շրջակա գյուղերի ճանապարհներից մեկը։ 
Ըստ շինարարական արձանագրությունների փաստվում է որ, այս կամուրջը առնչություն է ունեցել դիզակյան հռչակավոր մելիքական տոհմի հետ։

Ճառտարապետություն
-----------------

Կամուրջը միաթռիչք թաղակապ է, որը կառուցված է կոպտատաշ քարից, իսկ կամարները սրբատաշ քարերով։ Կամուրջի երկարությունն է 7,6 մետր, լայնությունը՝ 3 մետր, բարձրությունը՝ 3 մետր, իսկ թռիչքի երկարությունն՝ 3,68 մետր։

Կամուրջի ձախակողմյան ճակատին ագուցված են երկու քարեր, որոնք սրբատաշ են, քարերի վրա կա շինարարական արձանագրություն․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Յիշատակ է գա/մու[ր]ճ[ս] այս պ[ար]ոն Եկանի որդի/ Պաղտ[աս]արի կողագից Փեր[ու]ն/: [Թ]վին :ՌՄԺԲ: (1763 թ.) ու(՞)ն /: Մի բերան/ Ա[ստուա]ծ ողորմի [ասեք] |  |

2020 թվականին ադրբեջանի կողմից սանձազերծված պատերազմից առաջ կամուրջը գտնվում էր բավարար վիճակում և օգտագործվում էր, իսկ պատերազմից հետո կամուրջի մասին չկա ոչ մի տեղեկություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հին Թաղասեռի կամուրջ»
**Վիլհելմ Բուրգդորֆ** (գերմ.՝ Wilhelm Burgdorf, փետրվարի 15, 1895(1895-02-15) կամ փետրվարի 14, 1895(1895-02-14), Ֆյուրստենվալդե, Օդեր Շպրե, Բրանդենբուրգ, Գերմանիա - մայիսի 2, 1945(1945-05-02), Բեռլին, Նացիստական Գերմանիա, Գերմանական ռայխ, Գերմանիա), գերմանացի սպա, հետևազորի գեներալ։ Մասնակցել է առաջին և երկրորդ համաշխարհային պատերազմերին։

Կենսագրություն
--------------

Վիլհելմ Բուրգդորֆը ծնվել է 1895 թվականի փետրվարի 14-ին Ֆյուրստենվալդեում։

Կադետական կորպուսն ավարտելուց հետո 1915 թվականին միացել է 12-րդ նռնակաձգային գնդին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկվելուց հետո ծառայել է Ռայխսվերում՝ Գերմանական կայսրության ռազմաօդային ուժերում։

Պատերազմի ավարտից հետո ևս շարունակել է իր ռազմական գործունեությունը։ 1930 թվականին ստացել է գերմանական վերմախտի կապիտանի կոչում։ 1935 թվականին դարձել է Դրեզդենի ռազմական ակադեմիայի հրահագիչը՝ մայորի կոչումով։ 1938 թվականին հասել է մինչև Նացիստական Գերմանիայի բանակի փոխգնդապետի կոչման։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում՝ 1940 թվականի մայիսից մինչև 1942 թվականի ապրիլը ծառայել է, որպես 529-րդ հեևակային գնդի հրամանատար։ Ռուդոլֆ Շմունդտի մահից հետո դարձել է Երրորդ Ռայխի վարչության պետը։ 1944 թվականի հոկտեմբերից եղել է Նացիստական Գերմանիայի ֆյուրեր Ադոլֆ Հիտլերի գլխավոր օգնականը։ Առանցքային դեր է խաղացել մարշալ Էրվին Ռոմելի սպանության կազմակերպման գործում։ Հիտլերի դեմ կազմակերպված մահափորձից հետո նա դրդել է մարշալին, որպեսզի նա թույն խմի։

Խորհրդային ուժերի կողմից Բեռլինի գրավման ժամանակ 1945 թվականի մայիսի 1-ին ինքնասպան է եղել։ Նրա հետ միաժամանակ ինքնասպան է եղել նաև գեներալ Հանս Կրեբսը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
2. ↑  Anton Joachimstaler. The last days of Hitler: the legends, the evidence, the truth. — Arms & Armour Press. — ISBN ISBN 1-86019-902-X.
3. ↑  Lehrer, Steven. The Reich Chancellery and Führerbunker Complex. An Illustrated History of the Seat of the Nazi Regime. McFarland. Jefferson, NC 2006 p 96


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 124544290 · ISNI: 0000 0000 2468 9827 · LCCN: n85033612 · VIAF: 32932818 · WorldCat VIAF: 32932818 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Գերմանիա**   **Կենսագրություն**   **Եվրոպա**
 |
**Արկադի Գայդարի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Аркадию Гайдару), խորհրդային մանկագիր Արկադի Գայդարին նվիրված հուշարձան Մոսկվայում։ Հիմնադրվել է 1974 թվականին։ Գտնվում է Մոսկվայի Շկուլոևի փողոց 2 հասցեում, «Պիոներների պալատի» տարածքում, այժմ՝ «Արկադի Գայդարի անվան մանկապատանեկան ստեղծագործական պալատ»։

Գայդարի մասին
-------------

Խորհրդային գրող, լրագրող, սցենարիստ, ռազմական թղթակից Արկադի Պետրովիչ Գայդարը (1904-1941 թթ.) մասնակցել է Քաղաքացիական և Հայրենական պատերազմներին։ 14 տարեկանից եղել է Կարմիր բանակի անդամ։ Հայրենական պատերազմի ժամանակ եղել է գործող բանակում, աշխատել որպես «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» թերթի թղթակից։ Մահացել է 1941 թվականին, պատերազմի ժամանակ։ Թաղված է Ուկրաինայի Կանևե քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Արկադի Գայդարի հուշարձանը Մոսկվայում տեղադրվել է 1974 թվականին Գայդարի անվան մանկապատանեկան ստեղծագործության պալատի մոտ։ Հուշարձանի հեղինակներն են ճարտարապետ Յու. Ա. Մովչանը, քանդակագործ Ա. Պ. Շլիկովը։ Հուշարձանն իրենից ներկայացնում է կոմպոզիցիոն քանդակ։ Քանդակները տեղադրված են կերամիկական սալիկներով ծածկված պատվանդանի վրա, ունեն գորշ գույն։ Կոմպոզիցիայի կենտրոնում գրողի քանդակն է ամբողջ հասակով, որի երկու կողմերում կանգնած են պիոներներ տղա և աղջիկ։ Տղան և գրողը զրուցում են։ Գայդարը նայում է տղային։ Մատրոսկայով աղջիկը լսում է և ունկնդրում է զրույցը։ Գայդարը հագնվել է զինվորական համազգեստ, նրա ձախ թևին թիկնոցն է։ Գրողի մի ձեռքը տաբատի գրպանում է, երկրորդ ձեռքի մատը գոտու վրա է։ Արկադի Պետրովիչի գլխին մորթյա գլխարկ կա, տղայի գլխին՝ գլխարկ-բուդյոնովկա։

Տեխնիկական տվյալներ
-------------------

Արկադի Գայդարի հուշարձանի քանդակները պատրաստված են շպիատրից, որոնք տեղադրված են բետոնե պատվանդանի վրա։ Հուշարձանի տարածքը բարեկարգ է։

Գրականություն
-------------

* Памятники монументального искусства Москвы: справ. изд. / Департамент культурного наследия г. Москвы. - М.: ООО «Милк Эдженси», 2016. - 404 с.: с. 227. ISBN 978-5-9907078-1-8.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Памятник Аркадию Гайдару
* Памятник Аркадию Гайдару. Достопримечательности Москвы.
Պլատոնը և Արիստոտելը Ռաֆայելի «Աթենական դպրոց» կտավում
**Տելեոլոգիա** (հունարեն՝ τέλειος, ավարտ, նպատակ), նպատակաբանություն, իդեալիստական ուսմունք նպատակի օբյեկտիվ գոյության և նրանով պայմանավորված՝ աշխարհի նպատակահարմար կազմակերպվածության և երևույթների նպատակադրության մասին։ Այդ ուսմունքը ընդունում է Աստծու՝ որպես բարձրագույն ուժի գոյությունը, որը նպատակահարմարություն և ներդաշնակություն է մտցնում աշխարհում։ Տելեոլոգիան անբավարար է համարում աշխարհի պատճառական բացատրությունը, քանի որ այն, իբր, տալիս է երևույթների գործողության միայն «կույր» մեխանիզմը, մինչդեռ նպատակաբանական բացատրությունը աշխարհին հաղորդում է իմաստ՝ այն ներկայացնելով որպես կարգավորված, «կենդանի» ամբողջություն։ Արտաքին նպատակների տելեոլոգիայի ուսմունքներում այդ ֆունկցիան վերագրվում է իրերից դուրս գտնվող (տրանսցենդենտ) նախասկզբին, իսկ իմանենտ տելեոլոգիայի ուսմունքներում, որոնք սերում են Արիստոտելից, ենթադրվում է բուն իրերին ներհատուկ մի ակտիվ նախասկիզբ, որը որոշակի ու ավարտուն ձև է տալիս անշարժունակ ու ձևազուրկ մատերիային՝ դրանով իսկ հանդես գալով որպես մի յուրատեսակ «վերջնական, կամ նպատակային, պատճառ»։ Տելեոլոգիայի բոլոր ուսմունքներում էլ նպատակային նախասկիզբը մետաֆիզիկական բնույթ ունի։ Այնպես որ պատճառի ու նպատակի, դետերմինիզմի ու նպատակաբանության հակադրմանը և ըստ այդմ՝ «գործող պատճառների» ու «վերջնական, կամ նպատակային, պատճառների» տարբերակմանը համապատասխանում է փորձնական, բնագիտական («ֆիզիկական») և մտահայեցողական, փիլիսոփայական (մետաֆիզիկական) ճանաչողության հակադրումը։ Սակայն մեխանիստորեն ըմբռնված պատճառականության սկզբունքի անբավարարության գիտակցումը փիլիսոփայության պատմության մեջ դրդել է գտնելու նպատակաբանական բացատրության հետ այն հաշտեցնելու եղանակներ։ Նպատակաբանական ուսմունքները տեսական բնագիտության և փիլիսոփայության մեջ աշխուժացան XIX դարի մեխանիստական բնագիտության սահմանափակությունների քննադատության հետևանքով (վիտալիզմ), իսկ XX դարի՝ համակարգային մոտեցման և կիբեռնետիկայի մշակման կապակցությամբ։ Սակայն օրգանական ամբողջությունների, ինքնահարմարվող, ինքնակառավարվող, ինքնակարգավորվող բարդ համակարգերի նկարագրության համար նպատակաբանական պատկերացումների օգտագործումը լավագույն դեպքում փոխաբերական իմաստ կարող է ունենալ, իսկ նպատակաբանական մեկնաբանությունը բոլորովին անհիմն է։ Տելեոլոգիան, որքանով որ այն ենթադրում է արտագիտական էությունների գոյությունը, անհարիր է գիտական մտածելակերպին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 633)։*  |
**Իտալիայի փողոց**, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Անվանվել է ի պատիվ Իտալիայի։

Տվյալներ
--------

Սկսվում է Շահումյանի անվան պուրակից (Մովսես Խորենացու փողոց) և ձգվում մինչև Մյասնիկյան հրապարակ (Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի փողոց)։ Հատող փողոցներ չունի։ Երթևեկությունը փողոցով միակողմանի է։

Պատմություն
-----------

Նախկինում Երևանի այս հատվածում փողոց չկար։ 2002 թվականին Թատերական այգու մի մասը հատկացվեց ՀՀ-ում Իտալիայի դեսպանության շենքի կառուցման համար, որի հետ մեկտեղ նույն այգին շրջապատող առևտրային շարքի տների և ծառերի հաշվին կառուցվեց նաև Իտալիայի փողոցը։ Դեսպանատան բացումը տեղի ունեցավ 2002 թվականի հունիսի 2-ին։

Նշանակալի օբյեկտներ
-------------------

Փողոցի ձախ կողմում են.

* «Կոնգրես» հյուրանոցը
* ՀՀ-ում Իտալիայի դեսպանատունը
* Թատերական այգին

Պատկերասրահ
-----------

* Տեսք Գրիգոր Լուսավորչի փողոցի կողմիցՏեսք Գրիգոր Լուսավորչի փողոցի կողմից
* «Բեսթ Վեսթերն Կոնգրես» հյուրանոց«Բեսթ Վեսթերն Կոնգրես» հյուրանոց
* Իտալիայի դեսպանատան շենքԻտալիայի դեսպանատան շենք

Տես նաև
-------

* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Անգլիական այգի/Կոմայգի և շրջակայք` կենդանի պատմություն
2. ↑  ԵՐԵՎԱՆՈՒՄ ԲԱՑՎԵՑ ԻՏԱԼԻԱՅԻ ԴԵՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՇԵՆՔԸ(չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Երևան քաղաքի քաղաքային նշանակության փողոցների ցանկ
* Սերգեյ Ավագյան, Երևանի փողոցները, Երևան, «ՎՄՎ-ՊՐԻՆՏ», 2010 — 272 էջ։
|  |
| --- |
| **Գազ Ախունդովի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Galegeae* |
| **Ցեղ** | Գազ *(Astragalus)* |
| **Տեսակ** | **Գազ Ախունդովի** *(A. achundovii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Astragalus achundovii***Grossh. 1952 |

**Գազ Ախունդովի**  (լատ.՝ Astragalus achundovii), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Մանր կոշտ երկծայր մազիկներով ծածկված բազմամյա անցողուն կանաչ բույս է։ Տերևների երկարությունը 6-30 սմ է։ Կլորավուն-էլիպսաձև տերևիկները 6-10-ական զույգ են։ Ծաղկակիրները դուրս են գալիս տերևների արմատամերձ վարդակի կենտրոնից, ծաղկաբույլի հետ միասին տերևներին հավասար են կամ կարճ են դրանցից։ 16-19 սմ երկարությամբ դրոշը վարդագույն կամ բաց մանուշակագույն է, իսկ նավակը և թիակներն ավելի բաց գույն ունեն։ 15-30 մմ երկարությամբ և 3-5 մմ լայնությամբ ունդերը թեթևակի կորացած են։

Տարածում
--------

Աճում է Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում (Արենի և Չիվա գյուղերի շրջակայք), Նախիջևանում, Հարավարևելյան Անատոլիայում և Հյուսիսային Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Բույսը աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 900-1300 մ բարձրությունների վրա, չոր կավային, խճաքարոտ և քարքարոտ լանջերին, կիսաանապատում։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում՝ մայիս-հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլացիա ինտենսիվ տնտեսական գործունեության գոտում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։ Անհրաժեշտ է ստեղծել նոր ԲՀՊՏ Արենի գյուղի շրջակայքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI · IRMNG |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 669390
* GBIF: 5346001
* IPNI: 475929-1
* IRMNG: 10853226
* NCBI: 1264800
* Plant List: ild-53701
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:475929-1
* Tropicos: 13039611

 |

 |
|  |
| --- |
| **Գազ Պրիլիպկոյի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Galegeae* |
| **Ցեղ** | Գազ *(Astragalus)* |
| **Տեսակ** | **Գազ Պրիլիպկոյի** *(A. prilipkoanus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Astragalus prilipkoanus***Grossh. 1936 |

**Գազ Պրիլիպկոյի** (լատ.՝ Astragalus prilipkoanus), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա, անցողուն բույս է՝ երկծայր մազիկներով ծածկված։ Տերևիկները 7-16-ական զույգ են և ունեն 10-27 մմ երկարություն, 3-9 մմ լայնություն։ Ծաղկակիցները ամուր են, ուղիղ, ծաղկաբույլի հետ միասին ունեն 20-40 սմ երկարություն։ Ծաղկաբույլը բազմածաղիկ է, պտուղի ժամանակ խիստ երկարացող։ Պսակը լինում է կարմրամանուշակագույն։ Ունդերը գծային են, 2,5-4 սմ երկարությամբ։

Տարածում
--------

Հայաստանում հանդիպում է Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում։ Հանդիպում է նաև Նախիջևանում, Արևելյան Անդրկովկասում, Թալիշում և Հյուսիսային Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին, վերին և ենթալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1000-2500 մ բարձրությունների վրա։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամսիներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Աճում է հողատարածքների ինտենսիվ յուրացման գոտում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկած չէր։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · IRMNG |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 684114
* GBIF: 5345152
* IPNI: 479305-1
* IRMNG: 10939829
* Plant List: ild-54236
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:479305-1
* Tropicos: 13038913

 |

 |
**Կոնցենտրացիա** (նոր լատ. concentratio, լատ. con (cum)- միասին, հետ և centrum — կենտրոն, կենտրոնակետ, առանցքակետ) քիմիայում մեծություն, որն արտահայտում է տվյալ բաղադրամասի հարաբերական քանակությունը ֆիզիկա-քիմիական համակարգում (խառնուրդում, լուծույթում, միահալույթում)։ Կոնցենտրացիայի արտահայտման եղանակներն են.

*Բաժնային կոնցենտրացիա* ըստ զանգվածի, որը տվյալ բաղադրամասի հարաբերությունն է համակարգի ամբողջ զանգվածին, այդ հարաբերությունը բազմապատկելով 100-ով՝ կստացվի տոկոսային կոնցենտրացիա՝ ըստ զանգվածի։

*Ատոմական (մոլային) բաժնային կոնցենտրացիան* տվյալ բաղադրամասի գրամ-ատոմների (մոլերի) հարաբերությունն է համակարգի գրամատոմների (մոլերի) ընդհանուր թվին։ Այդ հարաբերությունը բազմապատկելով 100-ով՝ կստացվի կոնցենտրացիան՝ արտահայտված ատոմական (մոլային) տոկոսներով։

*Ծավալային բաժնային կոնցենտրացիան* տվյալ բաղադրամասի ծավալի հարաբերությունն է համակարգի ամբողջ ծավալին, այդ հարաբերությունը բազմապատկելով 100-ով՝ կստացվի կոնցենտրացիա՝ արտահայտված ծավալային տոկոսներով։

Հեղուկ համակարգերի կոնցենտրացիան արտահայտում են

* տոկոսներով, որը ցույց է տալիս, թե 100 գ լուծույթում քանի գ նյութ է լուծված
* մոլյարությամբ՝ 1 լ լուծույթում լուծված նյութի մոլերի թիվը
* նորմալությամբ՝ 1 լ լուծույթում լուծված նյութի գրամ-համարժեքների թիվը
* մոլալությամբ՝ 1000 գ լուծիչում լուծված նյութի գրամմոլերի թիվը
* տիտրով՝ 1 մլ լուծույթում եղած գործող կամ որոշվող նյութի գ-ների թիվը։

Գործնականում կոնցենտրացիայի որոշման համար սովորաբար օգտագործում են քանակական վերլուծության մեթոդները, ինչպես նաև որոշ գործիքային մեթոդներ, որոնք հնարավոր են դարձնում արագ և բավարար ճշտությամբ որոշել տվյալ բաղադրամասի պարունակությունը։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Սա բազմիմաստ կամ համանուն եզրի տարբեր իմաստներով և կիրառումներով Հայերեն Վիքիպեդիայում առկա հոդվածների ցանկ է։ Ընտրեք ձեր որոնած իմաստը կամ կիրառումը ցանկից, իսկ հոդվածի բացակայության դեպքում կարող եք ավելացնել այն՝ հետևելով համապատասխան կանոններին։  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 584)։*  |
**Հայերը Լիմասոլում**, Կիպրոսի ազգային փոքրամասնություններից մեկը, Հայկական սփյուռքի մասը։ Բնակվում է շուրջ Կիլիկիայի թեմը Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության հնագույն թեմերից է։

Առաջնորդանիստը Նիկոսիայի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին է։ Դեռևս 5-րդ դարի Նիկոսիայում կառուցվել է Սուրբ Գևորգ եկեղեցին։ Նշանավոր է 560 թվականին կառուցված Սուրբ Մակար վանքը, որը միջնադարում եղել Կիպրոսի թեմի առաջնորդարանի շենքը է հայ մշակութային կենտրոն։ Մեզ են հասել այնտեղ գրված կամ ընդօրինակված հայերեն ձեռագրեր։ 12-րդ դարում, երբ հայերի թիվը Կիլիկիայում ստվարացել է, ստեղծվել է առաջնորդական երկու թեմ (եպիսկոպոսություն)՝ Նիկոսիայում և Ֆամագոատայում։

1116 թվականին կառուցվել է Նիկոզիա 200 հայ։ 1940 թվականին կառուցվել է Սուրբ Գևորգ հայկական եկեղեցին։ Գործում են «Նարեկ» ազգային վայրի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (նորոգվել է 1884 թվականին)։ Նիկոզիայում կառուցվել են նաև Սուրբ Պողոս մատուռը (հիմնվել է 1892 թվականին, Նիկոսիայի ազգային գերեզմանատանը՝ պոլսեցի Պողոս Օտաճյանի կտակով), 1981 թվականին՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։

Կղզու հնագույն կառույցներից են Ֆամագուստայի Կանաչվորի վանք կամ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (կառուցվել է 1317 թվականին, ներկայումս թուրքերի բռնագրաված տարածքում է) և Սուրբ Մարիամ, Սուրբ Մարգիս, Սուրբ Վարվառա (բոլորն էլ՝ 13-րդ դարի վերջ) եկեղեցիները, որոնք չեն պահպանվել։ Հայկական եկեղեցիներ կառուցվել են նաև Կիլիկիայի գյուղերում, հայտնի է, որ Սուրբ Հրեշաակապեաաց եկեղեցին հիմնվել է ճիպս գյուղում։ Ներկայումս գործում են Նիկոսիայի Սուրբ Աստվածածին, Լառնակայի Սուրբ Ստեփանոս և Լիմասոլի Սուրբ Գևորգ եկեղեցիները։ Կիպրոսի թեմը կառավարվում է իր կանոնադրությամբ։ Գերագույն մարմինը թեմական ժողովն է, որի անդամներն ընտրվում են չորս տարով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |