**Գաբրիել Դի (Գաբբի) Գիֆորդս** (անգլ.՝ Gabrielle Dee "Gabby" Giffords, հունիսի 8, 1970(1970-06-08), Թուսոն, Արիզոնա, ԱՄՆ), ամերիկացի քաղաքական և պետական գործիչ, ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի նախկին անդամ Արիզոնա նահանգից։ ԱՄՆ դեմոկրատական կուսակցության անդամ, Արիզոնայի պատմության մեջ երրորդ կինը, որը ընտրվել է ԱՄՆ Կոնգրեսում։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1970 թվականին Արիզոնա նահանգի Թուսոն քաղաքում՝ Սպենսեր Ջ.Գրիֆորդսի (Spencer J. Giffords) և Գլորիա Կայի (Gloria Kay) ընտանիքում։

Հայրը հրեա է, կինոռեժիսոր Բրյուս Փելթրոուի (*Bruce Paltrow*) զարմիկը, «Օսկար» մրցանակակիր՝ դերասանուհի Գվինեթ Փելթրոուի հայրը։ Նա լիտվացի ռաբբիի թոռն է և Ակիբա Գորնշտեյնի որդին, որը 20-րդ դարի 40-ական թվականներին ժամանել է Նյու Յորք։ Հետագայում Ակիբան փոխել է անունը և ազգանունը Գիֆֆորդ (Գիֆ) Հորնստին, իսկ ավելի ուշ՝ Գիֆ Գիֆորդս՝ հակասեմականության պատճառով։

Մայրը՝ Գլորիա Գիֆորդսը, դավանել է *Քրիստոնեական գիտություն* կրոնը։

Գաբրիել Գիֆորդսը դավանել է հուդաիզմ և 2001 թվականից այցելել Թուսոնի «*Հավերիմ*» («*Ընկերներ*») հուդայականության ռեֆորմիստական հոսանքի սինագոգը։

### Կրթություն

Գիֆորդսն 1993 թվականին ավարտել է Կլերմոնտի (Կալիֆոռնիա) Սքրիփսի քոլեջը և 1996 թվականին Կոռնելի համալսարանը, որտեղ մասնագիտացել է ԱՄՆ-ի և Մեքսիկայի հարաբերություններում։ Ֆուլբրայթի ծրագրի շրջանակներում նա դրամաշնորհ է ստացել և 1996 թվականին վերապատրաստվել Չիուաուայում և Հարվարդի Ջոն Քենեդիի անվան պետական կառավարման ինստիտուտում։

### Բիզնես կարիերա

Աշխատել է Price Waterhouse- ի հետ որպես տարածաշրջանային զարգացման գործընկեր։ 1996 թվականից ղեկավարել է *El Campo Tire Warehouses*-ը՝ իր պապի կողմից հիմնված տեղական ավտոմոբիլային ցանցը։ 2000 թվականին բիզնեսը վաճառվել է *Goodyear Tire*-ին՝ մրցակցային պայքարի բարդությունների պատճառով։

### Քաղաքական գործունեություն

2001 թվականից մինչև 2003 թվականը եղել է Ներկայացուցիչների պալատի անդամ, իսկ 2003 թվականից մինչև 2005 թվականը՝ Արիզոնա նահանգի սենատոր։

Արիզոնայի թիվ 8 շրջանը, որից ընտրվել է Գ․ Գիֆորդսը
Դարձել է հրեական ծագում ունեցող առաջին կինը, որը, հավաքելով ձայների 54%-ը, ընտրվել է Արիզոնայի կոնգրեսում։

Երկու անգամ՝ 2006 թվականին և 2008 թվականին, ընտրվել է ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի անդամ, իսկ 2010 թվականին ընտրվել է երրորդ անգամ։

Քննադատվել է պահպանողական տրամադրված քաղաքական գործիչների կողմից առողջապահության և կրթության բարեփոխումների հարցում իր լիբերալ դիրքորոշման համար։ Աջակցել է քաղաքացիների՝ հրազեն պահելու և կրելու իրավունքին։

Հանդես է եկել որպես պրոխոիս (աբորտների օրինականացում)։

Քվեարկել է Պոլսոնի ծրագրի և ամերիկյան տնտեսության առողջացման և 2009 թվականի ռեինվեստացիայի ծրագրի օգտին։

2007 թվականի սեպտեմբերին Արիզոնայում հրապարակել է արևային էներգիայի օգտագործման խնդիրների վերաբերյալ զեկույց։

Գ. Գիֆորդսը ծովափնյա պահպանության պարետ ծովակալ Տ. Ալլենի հետ
2011 թվականի հունվարի 20-ին ատենակալների մեծ կոլեգիան երեք կետերով մեղադրանքներ է առաջադրել Ջարեդ Լոֆներին, որոնց թվում առաջադրվել է նաև Գաբրիել Գիֆորդսի սպանության փորձի համար մեղադրանքը։

Եղել է գեյերի և լեսբուհիների նկատմամբ մարդու իրավունքների կողմնակից։

Ընդգրկված է եղել ԱՄՆ Կոնգրեսի զինված ուժերի գործերի կոմիտեում, արտաքին գործերի կոմիտեի և գիտության ու տեխնիկայի կոմիտեի կազմում։

Մահափորձ
--------

Լրատվամիջոցները հաղորդել են, որ 2011 թվականի հունվարի 8−ին՝ տեղական ժամանակով ժամը 10-ին (UTC-7), Գիֆորդսի հայրենի Արիզոնա նահանգի Թուսոն քաղաքում կայացած հանրային միջոցառումների ժամանակ *Safeway* ցանցի սուպերմարկետում ծանր վիրավորվել է գլխից և ծայրահեղ ծանր վիճակում տեղափոխվել Թուսոնի համալսարանի բժշկական կենտրոն։

22-ամյա կասկածյալ Ջարեդ Լի Լոֆները, որը 9 մմ տրամաչափի «Glock» տեսակի ատրճանակից վիրավորել է ևս 18 (այլ տվյալներով՝ 13) մարդու, ձերբակալվել է։ Սկզբում հայտարարվել է հետախուզում ևս մեկ կասկածյալի նկատմամբ, բայց հետո Լոֆներին տեղափոխող տաքսիստից կասկածը հանվել է։

Բացի այդ, ընտրողների հետ հանդիպման վեց մասնակիցներ սպանվել են։ Զոհվածների թվում են եղել 9-ամյա աղջիկ Քրիստինա Թեյլոր Գրինը, հոլիվուդյան դերասանուհի Սոֆյա Աննա Բուշը, ինչպես նաև Գ. Գիֆորդսի օգնական և դաշնային դատավոր Ջոն Ռոլը։

2011 թվականի հունվարի 10-ին Ջարեդ Լոֆներին պաշտոնական մեղադրանք է առաջադրել։

2011 թվականի հունվարի 20-ին ատենակալների մեծ կոլեգիան Ջարեդ Լոֆների դեմ մեղադրանքներ Է առաջադրել երեք կետերով, որոնց թվում նաև մեղադրանք է առաջադրվել Գաբրիել Գիֆորդսի սպանության փորձի համար։

2011 թվականի մայիսի 25-ին դատավորը խոստովանել է, որ Լոֆները անգործունակ է և չի կարող կանգնել դատարանի առջև։ Լոֆներին կրկին ուղարկել են Միսսուրիի հոգեբուժարան (նա այնտեղ 5 շաբաթ տևողությամբ փորձաքննություն է անցնել) առնվազն 4 ամիս ժամկետով, որպեսզի որոշվեր, թե արդյոք կարելի է բուժել նրան և հասնել նրա մեղսունակությանը։ 2012 թվականի հունվարին Լոֆները ճանաչվել է անգործունակ, նրան ախտորոշել են «պարանոիդ շիզոֆրենիա»։ Նա իրեն մեղավոր է ճանաչել մեղադրանքի 19 կետով և 2012 թվականի նոյեմբերին դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման։

Բուժում և վերականգնում
----------------------

2011 թվականի հունվարի 8-ին Գիֆորդսը՝ Թուսոնի համալսարանի բուժկենտրոն ընդունվելուց հետո, վիրահատվել է գանգի և ուղեղի ձախ կիսագնդի միջով անցնող ոսկրային բեկորների և նեկրոտիկ հյուսվածքների հեռացման համար։

Գիֆորդսը ընկղմվել է արհեստական կոմայի մեջ և նրան թոքերի արհեստական շնչառության ռեժիմ են սահմանել։

«Ուռուցք է ուղեղի ամենամեծ սպառնալիքն է այս պահին։ Ուռուցքը վերահսկելու համար Գիֆորդսի գանգի մի մասը հեռացվել է և վերատեղադրվելու է նրա վերականգնումից հետո, հնարավոր է մի քանի ամիս անց», - ասել է բժշկական կենտրոնի նյարդավիրաբուժության բաժանմունքի ղեկավար Մայքլ Լեմոլը։

Ընդունվելուն պես, Գիֆորդսը կարողացել է պատասխանել ամենապարզ հրամաններին (օրինակ՝ թափ տալ մատները)։ Նա նաև ճանաչել է իր ամուսնուն՝ Մարկ Քելիին, որը Հյուսթոնից ժամանել էր նրա մոտ։

ԱՄՆ բանակի ռազմաբժշկական համալսարանի նյարդաբան Ջեֆրի Լինը Գիֆորդսին Թուսոնից քաղաք Բետեսդա է տեղափոխել։ Տուժածի զննումից հետո բժիշկը հայտարարել է, որ ֆունկցիաների վերականգնման կանխատեսումը դրական է եղել և կազմել ավելի քան 50 %։

2011 թվականի հունվարի 11-ին բժշկական կենտրոնի նյարդաբան Մայքլ Լեմոլը հաստատել է, որ Գիֆորդսն արդեն ի վիճակի է ինքնուրույն շնչելուն։

2011 թվականի հունվարի 12-ին Գիֆորդսը այցելել է նախագահ Օբամաին, որը ավելի ուշ՝ երեկոյան, սգո արարողության ժամանակ ասել է, որ Գիֆորդսը այդ օրը առաջին անգամ բացել է աչքերը։

2011 թվականի հունվարի 16-ին բժիշկներն անջատել են Գիֆորդսի արհեստական շնչառության սարքը, և նա կարողացել է շարժել ձեռքերն ու ոտքերը և փորձել բացել աչքերը։

Նույն օրը Գաբրիել Գիֆորդսը հաջող վիրահատություն է անց կացրել աջ աչքի խոռոչ համար։ Բժիշկները հեռացրել են կրակոցների ժամանակ մասնատված ոսկորի բեկորները, որոնք սպառնացել են աչքին, և ամրացրել աչքի խոռոչի թաղանթը։

2011 թվականի հունվարի 20-ին Գաբրիել Գիֆորդսը սկսել է վեր կենալ, ոտքի կանգնել անձնակազմի օգնությամբ և բարձրացնել գլուխը։

2011 թվականի հունվարի 21-ին Գիֆորդսը Թուսոնից տեղափոխվել է Հյուստոնի վերականգնողական և հետազոտությունների ինստիտուտ, որը մտնում է տեղական «Հերման Մեմորիալ» բժշկական ցանցի մեջ։ Ինստիտուտը, որը մասնագիտացած է ուղեղի և ողնուղեղի վնասվածքներից հետո վերականգնման մեջ, գտնվել է Լ. Ջոնսոնի անվան տիեզերական կենտրոնից 30 մղոն (50 կմ) հեռավորության վրա, որտեղ շարունակվել է Գիֆորդսի ամուսինու՝ Մարկ Քելիի տիեզերական թռիչքի նախապատրաստումը։

2011 թվականի փետրվարի 9-ին Գաբրիել Գիֆորդսը նորից սկսել է խոսել։ Հաղորդվել է, որ օրեցօր նրա մոտ խոսելն ավելի լավ է ստացվում։

2011 թվականի ապրիլին բժիշկները Գիֆորդսին թույլատրել են ներկա գտնվել 2011 թվականի ապրիլի 29-ին «Ինդևոր» շաթթլի վերջին մեկնարկին իր ամուսնու հետ՝ անձնակազմում։ STS-134 առաքելության հետաձգվելու պատճառով՝ Գիֆորդսը վերադարձել է Հյուստոն այն բանից հետո, երբ հանդիպել է նախագահ Օբամաին, որն իր ընտանիքի հետ նույնպես ժամանել է Քենեդիի անվան տիեզերական կենտրոն։

2011 թվականի մայիսի 16-ին Գաբրիել Գիֆորդսը կրկին ժամանել է Ֆլորիդա և դիտել «Ինդևորի» մեկնարկը, որը որպես անձնակազմի հրամանատար մեկնարկել է նրա ամուսինը՝ Քելին։ Տիեզերքում նա վերցրել է իր ամուսնական մատանին, և նրանք փոխանակվել են մատանիներով դեպի տիեզերք Քելիի թռիչքի առաջ։

2011 թվականի մայիսի 18-ին Հյուստոնում Գիֆորդսը գանգի վերականգնման վիրահատություն է կատարել։ Հյուստոնի վիրաբույժները գանգի կտրված ոսկորների բեկորները փոխարինել են կոշտ, ծակոտկեն պլաստիկ իմպլանտով՝ այն միացնելով գանգի փոքրիկ պտուտակներին։ Ժամանակի ընթացքում ոսկրային հյուսվածքը կծկվել է իմպլանտատի ծակոտիների միջով, և նա կոշտ ներդրվել է գանգատուփի մեջ։ Այդ պատճառով էլ հետագայում Գիֆորդսը ավելի շատ պաշտպանիչ սաղավարտ չպետք է կրի։

Facebook-ի իր էջում Գիֆորդսը հրապարակել է իր երկու լուսանկարները, որոնք արվել են մայիսի կեսերին։

2011 թվականի հունիսի 16-ին Գաբրիել Գիֆորդսը դուրս է գրվել հիվանդանոցից։

Հետագա քաղաքական գործունեություն և հրաժարական
---------------------------------------------

2011 թվականի օգոստոսի 1-ին Գիֆորդսը հայտնվել է Կոնգրեսում և մասնակցել ներկայացուցիչների ստորին պալատի քվեարկությանը՝ պետական պարտքի սահմանաչափի բարձրացման հարցով։ Կոնգրեսականները Գիֆորդսին դիմավորել են շարունակական ծափահարություններով։

2012 թվականի հունվարին Գիֆորդսը հայտարարել է իր հրաժարականի մասին։ Հունվարի 25-ին հեռացել է պաշտոնից՝ նպատակ ունենալով կենտրոնանալ ծանր վնասվածքից հետո վերականգնվելու վրա։

2012 թվականի փետրվարի 10-ին Գիֆորդսի անունը շնորհվել է առափնյա պահպանության նավին։

Ընտանիք
-------

Գ. Գիֆորդսը ամուսնու՝ Մ. Քելիի հետ 2008 թվականի նախընտրական արշավի ժամանակ2007 թվականից ամուսնացած է եղել ռազմական օդաչու և տիեզերագնաց Մարկ Քելիի հետ, որը ունեցել է երկու երեխա նախորդ ամուսնուց։

Մահափորձի պահին Մարկ Քելին գտնվել է Հյուստոնում՝ Լինդոն Ջոնսոնի անվան տիեզերական կենտրոնում, որտեղ որպես նավի հրամանատար պատրաստվել է «Ինդևոր» շաթթլի վերջին թռիչքին (եղել է պլանավորված 2011 թվականի ապրիլին) դեպի ուղեծրում գտնվող Միջազգային տիեզերակայան, որտեղ 2010 թվականի հոկտեմբերից որպես արշավախմբի հրամանատար արդեն գտնվել է նրա երկվորյակ եղբայրը՝ Սքոթ Քելին, ինչպես նաև ԱՄՆ տիեզերագնացը։ Սակայն թռիչքը տեղի է ունեցել 2011 թվականի մայիսին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
2. ↑
3. 1 2  *Cunningham J. M.* Encyclopædia Britannica
4. 1 2  GeneaStar
5. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1028894384 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
6. ↑  American politician shot in the head by gunman who left six dead is cousin of Gwyneth Paltrow(անգլ.)
7. 1 2 3  Giffords is 1st female Jew elected from Ariz. // «Arizona Daily Star» (газета). — 26 марта 2007.(անգլ.) (Ստուգված է 10 հունվարի 2011).
8. ↑  Second child for Chris and Gwyneth is the baby Moses Archived 2010-01-21 at the Wayback Machine.(անգլ.)
9. 1 2  Giffords family roots from Lithuania; rabbi Hornstein(անգլ.)
10. ↑  חברת הקונגרס שנורתה: התקרבה לדת בישראל(եբրայերեն)
11. ↑  Arizona congresswoman Gabrielle Giffords shot in the head Archived 2011-01-10 at the Wayback Machine.(անգլ.)
12. ↑  Giffords, Lombardi Picked as Top Young Leaders(անգլ.)
13. ↑  Jewish woman takes Arizona seat(անգլ.)
14. ↑  Arizona Democrats split on DC gun ban Archived 2011-01-14 at the Wayback Machine.(անգլ.)
15. ↑  Pro-Choice America(անգլ.)
16. ↑  Stimulus bill deserved my vote Archived 2010-07-07 at the Wayback Machine.(անգլ.)
17. ↑  Solar Energy in Southern Arizona Archived 2011-07-22 at the Wayback Machine.(անգլ.)
18. ↑  Democrats call for elimination of Arizona’s new immigration law(անգլ.)
19. ↑  "Гей-стажер мог сыграть ключевую роль в спасении расстрелянного члена Конгресса США Габриэль Гиффордс". Արխիվացված է the original 2011 թ․ հունվարի 12-ին. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 27. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|dead-url=` (help)
20. ↑  Gabrielle Giffords Survives Surgery, Doctors 'Optimistic' Archived 2011-01-11 at the Wayback Machine.(անգլ.)
21. 1 2  С предполагаемого сообщника аризонского стрелка сняты подозрения
22. ↑  Американские СМИ опровергли смерть конгрессмена от Аризоны
23. ↑  В деле аризонского стрелка появился сообщник
24. ↑  Стрелявший в конгрессмена от Аризоны убил шесть человек
25. ↑  Стрелявшему в члена конгресса США предъявлено обвинение
26. ↑  Аризонскому стрелку предъявлены обвинения
27. ↑  "Аризонский стрелок Джаред Лофнер признан невменяемым". Արխիվացված է the original 2011 թ․ մայիսի 29-ին. Retrieved 2011 թ․ հունիսի 4. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
28. ↑  
Покушавшийся на конгрессмена из Аризоны признан невменяемым
29. ↑  "Judge: Loughner not competent to stand trial in Arizona shootings". CNN. 2011 թ․ մայիսի 25. Արխիվացված է the original May 27, 2011-ին. Retrieved 2011 թ․ մայիսի 25. `{{cite news}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
30. ↑  Gabrielle Giffords in Medically Induced Coma to Help Brain Rest(անգլ.)
31. ↑  Bullet path may decide Giffords’s fate(անգլ.)
32. ↑  Loughner family expresses sorrow for 'heinous' attack; doctors say Giffords making progress(անգլ.)
33. ↑  Giffords can move legs, begins physical therapy Archived 2011-01-17 at the Wayback Machine.(անգլ.)
34. ↑  Врачи отключили конгрессвумен Гиффордс от дыхательного аппарата
35. ↑  Раненная в голову конгрессвумен Гиффордс перенесла операцию на глазной впадине
36. ↑  Раненая конгрессвумен Гиффордс уже встает с постели
37. ↑  "Конгрессмен Гиффордс переводят в Реабилитационный центр". Արխիվացված է the original 2011 թ․ հունվարի 23-ին. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 27. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|dead-url=` (help)
38. ↑  "Габриэль Гиффордс выздоравливает". Արխիվացված է the original 2011 թ․ սեպտեմբերի 26-ին. Retrieved 2011 թ․ մարտի 10. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
39. ↑  Врачи разрешили Гиффордс проводить мужа-астронавта в полет
40. ↑  Семейство Обамы и конгрессвумен Гиффордс приедут на последний запуск шаттла Endeavour
41. ↑  Обама встретился с Гиффордс, последний полет «Индевора» отложен(չաշխատող հղում)
42. ↑  "Гиффордс провели восстановление черепа". Արխիվացված է the original 2011 թ․ սեպտեմբերի 15-ին. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 27. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
43. ↑  "Габриэль Гиффордс устроила фотосессию". Lenta.ru. 13.06.2011. Retrieved 2011 թ․ հունիսի 13.
44. ↑  "Члена конгресса США Г.Гиффордс выписали из больницы". Արխիվացված է the original 2011 թ․ հունիսի 19-ին. Retrieved 2011 թ․ հունիսի 16. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
45. ↑  Lenta.ru: Америка: Габриэль Гиффордс появилась в Конгрессе впервые после ранения
46. ↑  Конгрессмен Гиффордс объявила об отставке
47. ↑  В честь Габриэль Гиффордс назвали корабль ВМС США
48. ↑  Tragedy’s impact extends to space Archived 2011-01-10 at the Wayback Machine.(անգլ.)
49. ↑  Rep. Gabrielle Giffords, wife of shuttle commander Mark Kelly, shot in Tucson(անգլ.)
50. ↑  Первый цифровой «Союз ТМА-М» с экипажем стартовал с Байконура на МКС
51. ↑  Biographical Data Archived 2018-06-20 at the Wayback Machine.(անգլ.)
52. ↑  "Шаттл отправился на МКС искать темную материю". Lenta.ru. 16.05.2011. Retrieved 2011 թ․ հունիսի 13.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Информация на официальном сайте Конгресса США(անգլ.)
* Официальный предвыборный сайт Г. Гиффордс(անգլ.)