**Քվանտային ինքնասպանություն** (անգլ.՝ Quantum suicide and immortality), մտային փորձ քվանտային մեխանիկայում։ Սկզբնապես տպագրվել է 1987 թվականին ռոբոտատեխնիկայի և արհեստական ինտելեկտի ոլորտում հայտնի ավստրիացի Հանս Մորավեկի և 1988 թվականին Բրունո Մարշալի կողմից, ապա 1998 թվականին մշակվել և առաջարկվել է տիեզերաբան Մաքս Տեգմարկի կողմից։

Քվանտային ինքնասպանությունը փորձում է Շրյոդինգերի կատվի փորձի միջոցով ցույց տալ տարբերությունը քվանտային մեխանիկայի կոպենհագենյան մեկնաբանության և բազմաթիվ աշխարհների մեկնաբանության միջև։

Քվանտային մեխանիկայի մեկնաբանություններ
---------------------------------------

Կոպենհագենյան մեկնաբանությունը (անգլ.՝ Copenhagen interpretation) մշակել են Նիլս Բորը և Վերներ Հայզենբերգը 1927 թվականին, Կոպենհագենում։ Ըստ կոպենհագենյան մեկնաբանության ֆիզիկական համակարգերը հիմնականում չունեն որոշակի հատկություններ մինչև դրանք չափելը, իսկ քվանտային մեխանիկան միայն կարող է կանխատեսել հավանականությունները, որ չափումները որոշակի արդյունք կտան։ Չափման գործողությունն ազդում է համակարգի վրա՝ այդպիսով պատճառ դառնալով, որ հավանականությունների համակարգը չափումից անմիջապես հետո նվազի մինչև մեկ հնարավոր արժեքը։ Այս երևույթը կոչվում է ալիքային ֆունկցիայի կոլապս։

Շրյոդինգերի կատուն ըստ բազմաթիվ տիեզերքների մեկնաբանության
Համաձայն կոպենհագենյան մեկնաբանման կատուն սուպերպոզիցիոն վիճակում չի էլ եղել, քանի որ կատուն մակրոսկոպիկ օբյեկտ է, իսկ մակրոսկոպիկ համակարգերում մենք հիմնականում չենք կարող դիտարկել քվանտ երևույթներ։

Կոպենհագենյան մեկնաբանության այլընտրանքներից է բազմաթիվ աշխարհների մեկնաբանությունը (անգլ.՝ Many-worlds interpretation), որի սկզբնական ձևակերպումը տվել է Հյու Էվերետը 1957 թվականին։ Ըստ բազմաթիվ աշխարհների մեկնաբանության կան անսահման քանակով տիեզերքներ, և որ այն ամենը, ինչ հնարավոր է տեղի ունենար մեր անցյալում, բայց չի կատարվել, տեղի է ունեցել մեկ այլ տիեզերքի կամ տիեզերքների անցյալում։ Այս մեկնաբանությունը հայտնի է նաև *հարաբերական վիճակի ձևակերպում, Էվերետի մեկնաբանություն, տիեզերական ալիքային ֆունկցիայի տեսություն, բազմաթիվ տիեզերքների մեկնաբանություն* կամ պարզապես *բազմաթիվ աշխարհներ* անունով։

Բազմաթիվ աշխարհների մեկնաբանման համաձայն չափումը չի համարում յուրահատուկ գործողություն։ Շրյոդինգեր կատվի երկու վիճակներն էլ գոյություն ունեն, բայց դեկոհերենցիայի են ենթարկվում։ Փորձի յուրաքանչյուր հավանական շարունակության դեպքում էլ կատուն ողջ է մնում։

Փորձի էությունը
---------------

Շրյոդինգերի կատու
Քվանտային ինքնասպանություն մտային փորձի էությունը նման է Շրյոդինգերի կատու մտային փորձին։ Շրյոդինգերի կատուն, ինչպես նաև քվանտային ինքնասպանությունը՝ որպես լուսաբանություն քվանտային մեխանիկայի կոպենհագենյան մեկնաբանության խնդրին, երբեմն նկարագրվում է որպես պարադոքս։ Այն առաջարկել է ավստրիացի ֆիզիկոս Էրվին Շրյոդինգերը 1935 թվականին։ Փորձի էությունն այն է, որ փակ տուփում տեղադրված է կատու, թունավոր գազով լի սրվակ և ռադիոակտիվ միջուկի հիման վրա մեխանիզմ։ Փորձի պարամետրերն ընտրված են այնպես, որ ռադիոակտիվ միջուկը մեկ ժամվա ընթացքում 1/2 հավանականությամբ կարող է տրոհվել։ Եթե միջուկը տրոհվի, ապա դա կհանգեցնի նրան, որ մեխանիզմը կաշխատի, որի հետևանքով սրվակը կջարդվի և կատուն կմեռնի։

Քվանտային ինքնասպանության միակ տարբերությունն այն է, որ փորձարկողն էլ ինքը լինում է փակ տուփի ներսում, հետևաբար փորձերը կատարում է տուփի ներսից։ Դա այնքանով է կարևորվում, որ մարդը, ում կյանքը վտանգի տակ է, կարող է տարբերել քվանտային մեխանիկայի մեկնաբանությունները, իսկ տուփի դրսից հետազոտողը՝ ոչ։

Ըստ քվանտային մեխանիկայի, քանի դեռ միջուկի վրա փորձ չի կատարվել, նրա վիճակը նկարագրվում է քվանտային վերադրման սկզբունքով՝ տրոհված և չտրոհված միջուկների վիճակում, հետևաբար, եթե կատուն նստած է տուփում, նա միաժամանակ և՛ ողջ է, և՛ մահացած։

Փորձի առաջին փուլից հետո երկու մեկնաբանությունների հավանականությունն էլ 50% է։ Երկրորդ փուլում, եթե հաշվի առնենք կոպենհագենյան մեկնաբանությունը ճիշտ է, ապա ալիքային ֆունկցիան պետք է արդեն փլուզված լինի, այսինքն հետազոտողն արդեն մահացած է։ Այնուամենայնիվ, եթե բազմաթիվ աշխարհների մեկնաբանությունն է ճիշտ, ապա ողջ հետազոտողի սուպերպոզիցիոն վիճակը պահպանված է։

Եթե հնարավոր համարենք, որ գոյություն ունի կյանք մահվանից հետո, ապա բոլոր փուլերից հետո հետազոտողներից միայն ողջ հետազոտողը սուպերպոզիցիոն վիճակում կարող է գիտակից փորձ ունենալ։ Իսկ բազմաթիվ աշխարհների մեկնաբանման համաձայն փորձարկողը ամեն դեպքում ողջ է մնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Mind Children: The Future of Robot and Human Intelligence
2. ↑  How Quantum Suicide Works
3. ↑  Quantum Suicide
4. ↑  "Copenhagen Interpretation". Արխիվացված է the original 2020 թ․ փետրվարի 27-ին. Retrieved 2017 թ․ մարտի 25. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑  Quantum Physics & Observed Reality
6. ↑  The Many Worlds of Hugh Everett
7. ↑  The Interpretation of Quantum Mechanics: Many Worlds or Many Words?
8. ↑  "The origin of the Everettian heresy" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2016 թ․ մայիսի 28-ին. Retrieved 2017 թ․ մարտի 25. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
9. ↑  Schrödinger’s Cat
10. ↑  "The Many-Worlds Interpretation of Quantum Mechanics" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2017 թ․ ապրիլի 20-ին. Retrieved 2017 թ․ մարտի 25. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայտնի պարադոքսներ |
| --- |
|  |
| Փիլիսոփայական | 
* Ազատական
* Ամենազորության
* Բուրիդանի կամուրջ
* Գեղարվեստական
* Երազանքի վեճ
* Երբ սպիտակ ձին ձի չէ
* Զենոնի
* Էպիկուրյան
* Ընկերության
* Թեսևսի նավ
* Ինդուկցիայի նոր հանելուկ
* Կույտի
* Հյումի սկզբունք
* Հեդոնիզմի
* Միայն ավելացման
* Մուրի
* Նյուքոմի
* Նիհիլիզմի
* Նախաբանի
* Վերլուծության
* Փաստարկ ազատ կամքից
* Ֆիթչի իմացելիության

 |
|  |
| Տրամաբանական | 
* Ագռավի
* Ազատ ընտրության պարադոքս
* Անսպասելի մահապատժի
* Բազմությունների տեսության պարադոքսներ
* Բերրիի
* Բհարտրիհարիի
* Բուրալի Ֆորտիի
* Գալիլեյի
* Գրանտ հոթելիի Հիլբերտի
* Գրելինգ–Նելսոնի
* Էպիմենիդեսի
* Էվատլոսի սոֆիզմ
* Խմիչքի
* Խաղամոլի
* Կարագով կատվի
* Կարտոֆիլի
* Կարիի
* Կլինի Ռոզերի
* Կոկորդիլոսի երկընտրանք
* Կորած քառակուսու
* Հակառակ օր
* Հավ կամ ձու
* Նյութական ենթատեքստի պարադոքսներ
* Պլատոնի մորուք
* Ջերմային մահվան
* Ջերմաստիճանի
* Ջրափնյա գծի
* Ռասելի
* Ռիշարի
* Ռոսի
* Ստախոսի 
	+ Քարտի
	+ Ոչ–ոչի
	+ Պինոքիոյի
	+ Քուայնի
	+ Յաբլոյի
* Սոկրատյան
* Վարսավիրի պարադոքս
* Վիճակախաղի
* Քերոլի
* Օլբերսի պարադոքս

 |
|  |
| Տնտեսական | 
* Ալլեի
* Աշխատանքի
* Արտադրողականության
* Բարգավաճման
* Բերտրանի
* Բրեսսի
* Գիբսոնի
* Գիֆենյան ապրանք
* Դաունս–Թոմսոնի
* Եկամուտ և բերրիություն
* Եվրոպական
* Էջևորթի
* Էլսբերգի
* Էրրոուի տեղեկատվական
* Թալոքի
* Իկարոսի
* Իսթերլինի
* Լապյերի
* Լեոնտյևի
* Լերների
* Լուկասի
* Խնայողության
* Ծառայության վերականգնման
* Հակամենաշնորհային
* Մանդևիլի
* Մեյֆիլդի
* Մեցլերի
* Մորավեկի
* Մրցակցության
* Պաշարների
* Ջևոնսի
* Սանկտ Պետերբուրգի
* Սմիթի
* Սցիտովսկու

 |
|  |
| Որոշումների տեսություն | 
* Աբիլինի
* Բաժանեմասի
* Բանտարկյալի երկընտրանք
* Բնակչության
* Բուրիդանի ավանակ
* Գյուտարարի
* Ծննդյան օրերի
* Կամքի ուժի
* Կանխարգելման
* Կանաչի
* Կավկայի տոքսինների գլուխկոտրուկ
* Կոնդորսեի
* Հանդուրժողականության
* Մոնտի Հոլի
* Մորտոնի պատառաքաղ
* Նավարկության
* Նետի
* Նյուքոմբի
* Ոզնու
* Որոշումների կայացման
* Պարոնդոյի
* Պատրաստվածության
* Պլանկտոնի պարադոքս
* Տան միապաղաղություն
* Քվեարկության
* Ֆեննոյի
* Ֆրեդկինի
* Ֆրանսիական

 |
|  |
| Ֆիզիկական | 
* Արիստոտելի
* Բելլի
* Երկվորյակների
* Էյնշտեյն-Պոդոլսկի-Ռոզենի
* Էրենֆեստի
* Լապլասի
* Հիդրոստատիկական
* Մաքսվելի
* Միրիմանովի
* Շրյոդինգերի
* Քվանտային

 |

 |