recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **՞**Կիպրոս սովորական |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Բոգածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ձիթազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Կիպրոս |
|
|
| Տեսակ | Կիպրոս սովորական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Լ. vulgare Լ.

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կիպրոս սովորական** (լատին․՝  Լ. vulgare Լ.), ձիթազգիների ընտանիքի, կիպրոս ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ կամ կիսամշտադալար թուփ է՝ մինչև 5 մ բարձրությամբ։ Ընձյուղները նուրբ մազմզուկապատ են կամ մերկ։ Ճյուղերը մերկ են, դարչնագույն, ծածկված սպիտակ ոսպնյակներով։ Տերևները նշտարաձև են կամ լայն էլիպսաձև, 2-7 սմ երկարությամբ, 0,5-2 սմ լայնությամբ, սրածայր կամ բութ գագաթով, սեպաձև հիմքով, մերկ, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, ներքևի կողմից՝ բաց կանաչավուն, կաշվեկերպ, թեթևակի ոլորված եզրերով։ Ծաղկաբույլերը 4-8 սմ երկարությամբ բրգաձև հուրաններ են, նուրբ մազմզուկապատ առանցքով և տերևանման ծաղկակիցներով։ Ծաղկակիրը և բաժակի հիմքը կարճ մազմզուկապատ են։ Պսակի խողովակը կրկնակի անգամ երկար է բաժակից։ Պսակի մասերը խողովակին հավասար են կամ կարճ են նրանից։ Ծաղիկները սպիտակ են կամ կրեմագույն։ Պտուղը գնդաձև է կամ հակառակ-ձվաձև, 0,6-0,8 սմ երկարությամբ, փայլուն, սև։ Ծաղկում է հունիս-օգոստոս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Արևմտյան Ուկրաինայում, Մոլդավիայում, Ղրիմում, Միջին Եվրոպայում, Միջերկրական ծովի ափերում, գետահովիտներում և բաց, քարքարոտ լանջերում։ Մեր հանրապետության տարածքում հանդիպում է հյուսիսային և կենտրոնական շրջաններում, Զանգեզուրում, կաղնեբոխային անտառներում ու թփուտներում, ծովի մակերևույթից 1100 մ բարձրությունների վրա, ամենուրեք։ Մշակության մեջ հանդիպում է ամենուրեք, ծովի մակերևույթից մինչև 2000-2100 մ բարձրությունների վրա։ Ամենատարածված թփատեսակներից մեկն է։ Մեր հանրապետությունում մշակվում են նաև սովորական կիպրոսի մի շարք պարտիզային ձևեր ու այլատեսակներ, որոնցից մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում կիսամշտադալարը (արտակարգ ցուրտ ձմեռների դեպքում տերևները ցրտահարվում և թափվում են), սպիտակապտուղը, դեղնապտուղը, կանաչ պտղավորը (պտուղները հասունանալիս մնում են կանաչ), խայտաբղետ տերևավորները (սպիտակ եզրերով, դեղնավուն ջղերով, ոսկեդեղին, դեղնախայտաբղետ, սպիտակ-խայտաբղետ և այլն), բրգաձև և լացող սաղարթավորները։ Պարտիզային ձևերը ավելի զգայուն են ցածր ջերմաստիճանների նկատմամբ։

Սովորական կիպրոսը հեռանկարային է Հայաստանի ստորին և միջին, ինչպես նաև մասամբ բարձրլեռնային գոտիների համար, ծովի մակերևույթից մինչև 2000-2100 մ բարձրությունների վրա։

Կիրառություն
------------

Էկոլոգիական խումբը՝ IX: Մշակության հավանական շրջանները՝ 2-3, 6-14, 17-32:
:

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (258։
«Տագնապներ» (էսպերանտո՝ «Angoroj»)՝ առաջին էսպերանտո ֆիլմը
**Էսպերանտո ֆիլմեր**, ֆիլմեր, որոնք նկարահանվել են էսպերանտո լեզվով։ Էսպերանտո լեզվով կան բավականին շատ կարճամետրաժ ֆիլմեր, սակայն լիամետրաժ ֆիլմերն ընդամենը չորսն են։ Բացի այդ՝ մի շարք հայտնի ֆիլմերում էսպերանտոն օգտագործվում է մի քանի երկխոսություններում։

2011 թվականին Սան Պաուլոյում անցկացվեց էսպերանտոյի առաջին կինոփառատոնը։

Լիամետրաժ էսպերանտո ֆիլմեր
--------------------------

Առաջին լիամետրաժ էսպերանտո ֆիլմը նկարահանել է *Atelier Mahé* ընկերությունը 1964 թվականին Ֆրանսիայում և կոչվում էր «Տագնապներ» (էսպերանտո՝ «Angoroj»)։ Դրա տևողությունը մոտ մեկ ժամ էր։ Սյուժեում առկա էր սպանություն։

Երկրորդ լիամետրաժ էսպերանտո ֆիլմը «Ինկուբն» էր (էսպերանտո՝ «Incubus»)՝ փոքր բյուջեով սև-սպիտակ սարսափ ֆիլմ։ Այն նկարահանվել է 1965 թվականին ԱՄՆ-ում։ Ֆիլմի ռեժիսորը և գլխավոր դերակատարը հայտնի կանադացի դերասան Ուիլյամ Շետներն է։ Էսպերանտիստները գնահատում են ֆիլմի գեղարվեստական արժեքը, սակայն դերասանների արտասանության մեջ նշում են մի շարք սխալներ։

Մյուս երկու լիամետրաժ ֆիլմերը նկարահանվել են արդեն 21-րդ դարում.

* «Գերդան անհետացե՜լ է» (էսպերանտո՝ «Gerda malaperis!»)՝ 2006 թվականի դետեկտիվ ֆիլմ, որի հիմքում Կլոդ Պիրոնի համանուն գիրքն է։
* «Հայր» (էսպերանտո՝ «La patro»)՝ 2007 թվականի դրամա ֆիլմ, որի հիմքում 1907 թվականի ճապոնական ստեղծագործություն է։

Երկու ֆիլմերն էլ նկարահանել է բրազիլական *Imagu-Filmo* կինոընկերությունը։

Վավերագրական ֆիլմեր
-------------------

Էսպերանտոյի մասին կան մի շարք փաստագրական ֆիլմեր և կինոժամանակագրություններ.

| Ֆիլմի անվանում | Տարի | Երկիր | Նկարագրություն | Հղում |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Հայերեն | Էսպերանտո |
| Հարյուրամյա էսպերանտո | Esperanto — la centjara | 1987 | Լեհաստան | Նվիրված է էսպերանտոյի հարյուրամյակին | Հղում(էսպ.) |
| Կինոարվեստը և մենք | Kinarto kaj ni | 1990 | Շվեյցարիա | Կինոյի և էսպերանտոյի կապի մասին | Հղում(էսպ.) |
| Էսպերանտոն... | Esperanto estas… | 2008 |  | Տեղեկատվական ֆիլմ էսպերանտո շարժման մասին | Հղում(էսպ.) |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կինոփառատոնի պաշտոնական կայք
2. ↑  (էսպ.) «Տագնապներ» ֆիլմ
3. ↑  (էսպ.) Ինկուբ
4. ↑  (էսպ.) «Գերդան անհետացե՜լ է» ֆիլմը
5. ↑  (էսպ.) «Հայր» ֆիլմ

Արտաքին հղումներ
----------------

* (անգլ.) Էսպերանտոն և կինոն
* (էսպ.) Էսպերանտո ֆիլմերի ցանկ
* (էսպ.) *Senmova*՝ 2010 թվականի կարճամետրաժ էսպերանտո ֆիլմ
* Ĉapeloj՝ առաջին անիմացիոն էսպերանտո ֆիլմը
* Գերմանական կինոփառատոն 2013՝ նվիրված էսպերանտոյի 125-ամյակին
**Գագիկ Գևորգի Մանուչարյան** (հունիսի 5, 1941(1941-06-05), Գորիս, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նյարդաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1996):

Կենսագրություն
--------------

Գագիկ Մանուչարյանը ծնվել է 1941 թվականի հունիսի 5-ին, Գորիս քաղաքում։ 1965 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1969 թվականից աշխատում է Կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության գիտահետազոտական ինստիտուտի նյարդաբանության բաժանմունքում, 1985-2005 թվականներին եղել է վարիչ, 2005 թվականից՝ առաջատար գիտաշխատող։

Աշխատանքները վերաբերում են նյարդաանոթաբանությանը, նյարդաքիմիային, բնական և ձևափոխված ֆիզիկական գործոնների բուժիչ ազդեցության մեխանիզմներին, ծայրամասային նյարդային համակարգի վնասվածքային, նյութափոխանակային, ողնաշարի կազմափոխանակության ախտահարումների, մեջքացավերի ու նյարդարմատաբորբերի բուժման արդյունավետ նոր եղանակների մշակման և գործնական բժշկության մեջ ներդրման հարցերին։ Հեղինակ է գիտագործնական և մեթոդական ձեռնարկների։

Անդամակցություն
---------------

* ՀԽՍՀ նյարդաբանների, կուրորտաբանների, ֆիզիոթերապևտների ընկերության անդամ (1974):
* Եվրոպական նյարդաբանական գիտությունների ընկերակցության նախագահության անդամ (1988):

Պարգևներ
--------

* Հունգարիայի «Գեդեոն Ռիխտեր» դեղագործական ֆիրմայի «Հանուն ապագա սերունդների առողջ զարգացման» ոսկե մեդալ (2000):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007, էջ 48։
**Վլադիմիր Կիսելյով** (ռուս.՝ Влади́мир Ива́нович Киселёв, հունվարի 16, 1935(1935-01-16), Սլովանսկ, Դոնեցկի մարզ, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 12, 2017(2017-04-12), Մոսկվա, Ռուսաստան), խորհրդային և ռուս դիվանագետ։ 1-ին դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ։

Կենսագրություն
--------------

1957 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը և 1977 թվականին ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության բարձրագույն դիվանագիտական դպրոցը։ Տիրապետում է ֆրանսերենին, հունարենին և անգլերենին։

1972 թվականից զբաղվել է դիվանագիտական գործունեությամբ։

Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանն ավարտելուց հետո Ուկրաինայում պատասխանատու կոմերիտական և կուսակցական աշխատանքի է անցել։ Դրանից հետո տարբեր պաշտոններ է զբաղեցրել Լատինական Ամերիկայի երկրների բաժնում, ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության լատինամերիկյան առաջին բաժնում, Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին գործերի նախարարության լատինամերիկյան դեպարտամենտում։ 1977-1984 և 1987-1991 թվականներին եղել Է Կուբայում ԽՍՀՄ դեսպանատան աշխատակից։

1991 թվականի մարտի 18-ից մինչև 1995 թվականի հունվարի 31-ը Բոլիվիայում եղել է ԽՍՀՄ, իսկ 1991 թվականից հետո՝ Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։

Անձնական կյանք
--------------

Ամուսնացած է եղել, ունի երեք երեխա։

Դիվանագիտական աստիճան
---------------------

* 1-ին դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Указ Президента СССР от 18.03.1991 № УП-1655 «О назначении тов. Киселева В.И. Чрезвычайным и Полномочным Послом СССР в Республике Боливии»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրությունը Մոսկվայի Միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի ռազմաքաղաքական հետազոտությունների կենտրոնի կայքում
* Ռուսաստանի ԱԳՆ-ի նամակը «Վլադիմիր Կիսելյովի մահվան մասին»
**Մոլդովայի Հանրապետության գիտությունների ազգային ակադեմիայի բուսաբանական այգի** կամ **Մոլդովայի բուսաբանական այգի** (ռումիներեն՝ Grădina Botanică din Chișinău), բուսաբանական այգի, որը գտնվում է Մոլդովայի մայրաքաղաք Քիշնևում։

Պատմություն
-----------

Մոլդովայի Հանրապետության գիտությունների ազգային ակադեմիայի բուսաբանական այգին հիմնադրվել է 1950 թվականի հոկտեմբերին։ Այն գտնվում է Մոլդովայի մայրաքաղաք Քիշնևի Բոյուկանի թաղամասում՝ Խորհրդային Միության գիտությունների ակադեմիայի հավաքածուի հիման վրա։

Բուսաբանական այգին գտնվում է Դուրլեշտւ շրջանում և զբաղեցնում է 76 հեկտար տարածք։ 1950-1964 թվականներին այգու առաջին հիմնադիր-տնօրենը եղել է Տ. Ս. Գեյդեմանը, 1964 թվականին նրան փոխարինել է ռեժիսոր Ա. Ա. Չեբոտարը։

Երկու տարի անց՝ 1952 թվականին, բուսաբանական այգին ստացել է Մոլդովական ԽՍՀ-ի գիտահետազոտական ինստիտուտի կարգավիճակ։ Այդ տարիներին այգու տարածքը կազմում էր մոտ 104 հեկտար։ Մոլդովայի բուսաբանական այգում ցուցադրված են շուրջ 10 հազար տեսակի բույսեր։

Վիճարկումներ
------------

2001 թվականին բուսաբանական այգու տարածքի մեծ մասը վարձակալվել է մասնավոր ընկերությունների կողմից։ Այստեղ կառուցվեցին մի շարք ռեստորաններ, խաղահրապարակներ, պաղպաղակ վաճառելու կետեր։

Ամեն շաբաթ Մոլդովայի բուսաբանական այգում տեղի են ունենում մինչև 40 հարսանիքներ և նշանդրեքներ։ Այգու տարածքում առևտրաարդյունաբերական գործունեությունն առաջացրեց մոլդովացի բնապահմանների զայրույթին։ 2005 թվականին բուսաբանական այգին ստացել է 700 հազար լեյ Մոլդովայի ֆինանսների նախարարությունից, որով կարողացավ այգին ապահովել ջեռուցման կայուն համակարգով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ո՞վ է կառավարում Մոլդովայի բուսաբանական այգին և ինչպե՞ս
**Լա Նավատա** բնակավայր, որը գտնվում է Իսպանիայի մայրաքաղաք Մադրիդից 35 կմ հյուսիս-արևմուտք որի հետ կապվում է երկաթուղով և երթուղային տաքսիներով։ Հանդիսանում է Գալապագար խոշոր բնակավայրի ռեզիդենտական տարածքը։ Հիմնադրվել է IX—XI դարերում։

Լա Նավատան շրջապատված է բնության տարածքներով, այդ թվում և Գուդամարու գետը, որոնք պահպանվում են պետության կողմից։ Քաղաքն ունի երկու ջրաղաց՝ *Նավատան* և *Րիոմոնտեն*, բարեր, պահեստներ, դեղատներ, ռեստորաններ և Նավատայի հասարակական քոլեջը, որը քաղաքի միակ կրթօջախն է։ Լա Նավատայի պատմական հուշարձաններն են մատուռը, Ալկանսորլա կամուրջը, որը կառուցել են արաբները IX—XI դարերում։

Լա Նավատա այցելող մարդկանց ցուցակում է լրագրող և գրող Արթուրո Պերես-Րեվերտե, որը հանդիսանում է իսպաներենի Թագավորական ակադեմիայի անդամ։ Իր գրեթե բոլոր գրքերը նա գրել է Լա Նավատայում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Web del Colegio Público de La Navata
* Urbanización Molino de la Navata. Listado de aves, árboles y plantas de la Navata. Plano y cómo llegar Archived 2008-12-04 at the Wayback Machine..
* Puntos de interés para los vecinos de la Navata Archived 2008-12-04 at the Wayback Machine.
* Datos de urbanizaciones y entorno de La Navata Archived 2010-05-11 at the Wayback Machine.
**Գալվեսի ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de Gálvez), ռազմական շինություն է Իսպանիայի Տոլեդոյի տարածաշրջանի Գալվես (իսպ.՝ Gálvez) շրջանում։ Գտնվում է Գալվեսի բնակավայրից 3 կմ հյուսիս-արևմուտք, իսկ Տալեդոյից 31 կմ հեռավորության վրա։ Ծովի մակերևույթից 712 մ բարձրության վրա և զբաղեցնում է 55 մ 2 մակերեսով տարածք։

Ներկայիս ժամանակում ամրոցը գտնվում է ավերված վիճակում։ Կիսավեր վիճակում պահպանվել են հիմնականում նրա չորս աշտարակներից երեքը, որոնք ունեն կիսաշրջանաձև տեսք։

Պատմություն
-----------

Թվագրվում է, որպես 12-14 դարերի կառույց, սակայն հնարավոր է, որ այն եղել է Իսպանիայի վաղ միջնադարյան կառույցներից մեկը։

Այնհայտ են ամրոցի սեփականատերերի անունները մինչև 18-րդ դարում, քանի որ չի պահպանվել ոչ մի փաստաթուղթ ամրոցի վերաբերյալ։

Ամրոցը գտնվել է բավականին հարթ տարածություն ունեցող Բրիջիդա (իսպ.՝ Brígida) կամ Վիգետա (իսպ.՝ Vírgeda) բլրի վրա։

Առաջնակի տեսքը իրենից ներկայացրել է քառակուսի հատակագծով շինություն։ Հետագայում կառուցել են չորս աշտարակները, որոնցից երեքն են պահպանվել։ Պահպանված աշտարակների վրա պահպանվել են լուսամուտներից որոշները։ Շինարարության համար օգտագործվել է կրաքար, որոնք ներսի հատվածում իրար հետ ամրացվել են գիպսի և կեղտի միջոցով։

Ծանոթագրություններ
------------------

* www.diputoledo.es. Consultado el 8 de abril de 2016.
* 
* 



Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Գալվեսի ամրոց** կատեգորիայում։ |
| **՞**Մոխրագույն մեղու |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Անթոֆորիդներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Մոխրագույն մեղու |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Anthophora cinerea

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մոխրագույն մեղու** (լատին․՝ Anthophora cinerea), անթոֆորիդների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

11-13 մմ երկարությամբ միջին չափի մեղու է։ Երեսկալը հարթ փայլուն զոլով է, գլուխը առջևից սև է։ Հետին թաթերի 1-ին հատվածն արտաքինից ծածկված է արձաթափայլ մազիկներով, իսկ բոլոր ոտքերի թաթերը մուգ գույնի են։ Մեջքի և փորիկի 1-3-րդ անհավասար, բաց գույնի տրամակապերով տերգիտների մազիկներն երկար են։ Արուի գլուխն առջևից սև գույնի է, փորիկի 1-2-րդ, երեսի, գլխի ներքևի մասի հատվածները ծածկված են մոխրագույն մազերով, 2-4-րդ տերգիտները ունեն սպիտակ մազերից կազմված գագաթնային տրամակոպ։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայի հարավ-արևելքում, Անդրկովկասում, Թուրքմենստանում, Ղազախստանում։ Հայաստանում հայտնի է Գեղարքունիքի (Սևան քաղաքի մոտ), Կոտայքի (Գողթ գյուղի շրջակայք՝ Գեղարդ վանքի մոտ) մարզերից և «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցից։

Էկոլոգիա
--------

Ոչ մեծ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Միայնակ, բազմակեր մեղուներ են։ Հայաստանի պայմաններում թռիչքը դիտվում է հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Հազվադեպ է հանդիպում, հայտնի են եզակի հայտնաբերումներ։ Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններն են հողերի յուրացումը, անասունների գերարածեցումը, լայն ազդեցությամբ միջատասպանների օգտագործումը։

Պահպանվում է Խոսրովի անտառ պետական արգելոցում և «Սևան» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
| **՞**Մոմախոտի մեղու |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Մեգախիլիդներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Մոմախոտի մեղու |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Osmia cerinthides

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մոմախոտի մեղու** (լատին․՝ Osmia cerinthides), մեգախիլիդների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Կոշտացած հաստացումով այտեր ունեցող, երեսկալի կողքերին երկար, եղջերանման ելուստներով, առջևի եզրի միջնամասում եռանկյունաձև ատամիկով էգի փորիկի 1-3-րդ տերգիտները պատված են շիկակարմիր, 6-րդը սև, իսկ գլուխը և կուծքը՝ գորշագույն մազիկներով։ Սև երեսով, դեղնամոխրագույն մազիկներով պատված կրծքով արուի 6-րդ տերգիտի գագաթնային եզրը ուղիղ է, 7-ինը՝ կլորավուն։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Արևելյան Միջերկրայքում և Անդրկովկասում։ Հայաստանում հայտնի է Երևանից, այստեղ հավանաբար անհետացել է։ Հայտնաբերված է Արագածոտնի (Բյուրական գյուղի շրջակայք), Կոտայքի (Արզնի գյուղի մոտակայք) մարզերից և «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցից, Գառնիի հատվածից։

Էկոլոգիա
--------

Միայնակ մեղուներ են, որոնք ապրում են լեռնատափաստաններում և գետամերձ հովիտներում։ Թռիչքը մայիս-հուլիս ամիսներին է, բնակալում են պատրաստի խոռոչներում։ Այցելում են գլխավորապես սրոհունդ, հասմիկ, առյուծատամ սեռերին պատկանող բույսերի ծաղիկներին։

Պահպանություն
-------------

Ոչ մեծ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Հանդիպում են հազվադեպ՝ եզակի առանձնյակներով։ Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններն են հողերի յուրացումը, գերարածեցումը, ոչ ընտրողական ազդեցությամբ միջատասպանների օգտագործումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
Rolls-Royce ընկերության լոգոն *«Էքստազի ոգի»* 
**«Հիացմունքի ոգի»** կամ **«Զմայլանքի ոգի»** — Նիկե աստվածուհու խորհրդանշական պատկերը, որը զարդարում է Rolls-Royce մակնիշի ավտոմեքենաների շարժիչների կափարիչը։ 1923 թվականից սկսած համարվում է այդ մակնիշի մեքենաների անփոխարինելի բնորոշիչ հատկանիշը։ Չնայած այն հանգամանքին, որ երկու տեղակայված տառերի {\displaystyle RR} տեսքով լոգոն պատկանել է BMW ընկերությանը, *Spirit of Ecstasy* արձանիկի իրավունքի համաձայն 1998 վաճառքի պայմանների համաձայն մնացել է Volkswagen կոնցեռնին։

Այլ անունները
-------------

Ի սկզբանե խորհրդանիշն կոչվել է **«Արագության մարմնավորում»**։ Ինչպես նաև արձանիկը անվանվել է **«Թռչող լեդի»**։

Արձանիկի առաջացման պատմությունը
-------------------------------

Արձանիկի մոդելը պատրաստել է անգլիացի քանդակագործ Չարլզոմ Սայկսոնը, ով ծառայել է Էլյանորա Տորոնտոյին։ Էլյանորա Տորոնտոն Մոնտեքսյո Բելյուի քարտուղարուհին էր։ Բարոն Մոնտեքսյոն ավտոմոբիլային տեխնիկայի սիրահար էր և Չարլզ Ստյուարդ Ռոլսի ու ինժեներ Հենրի Ռոյսի (Rolls-Royce ընկերության հիմնադիրներից) ընկերը։

«Էքստազի ոգի» արձանիկը Ռոլլս-Ռոյսի կափարիչի վրա
-----------------------------------------------

Աշխարհի ամենահայտնի զարդապատկերներից մեկը, որը արդեն հարյուր տարի է բացարձակապես չի կորցրել իր սկզբնական փայլը։
Զարդաքանդակը նորաձևություն է մտել 1900 թվականին։ Ամբողջ եվրոպական ավտոմոբիլային ընկերությունները սկսել էին փոքր քանդակներ պատրաստել մեքենաների համար։ Հաշվարկների համաձայն ավտոմոբիլային պատմության մեջ գոյություն են ունեցել ավելի քան 6000 տարբեր արձանիկներ։ Սկզբում նրանք չեն եղել խորհրդանշական բրենդ, այլ ուղղակի ծառայել են, որպես ձևավորում։ Եղել են արձանիկներ, որոնք անհատական պատվերներ են եղել, վարպետների ձեռքի աշխատանքներ, բայց նաև եղել են արձանիկներ, որոնք անճաշակ են եղել։ Այսպես, 20-րդ դարի սկզբին մեքենաների ռադիատորների կափարիչների վրա կարելի էր տեսնել զանազան զվարճալի, ազատ և գեղեցիկ արձանիկներ։

### «Էքստազի ոգի»

Քանդակի գեղարվեստական ստեղծագործական մոտեցումը, Անգլիային բերել է հիանալի հարստություններ։ 1911 թվականին արձանիկը եղել է, որպես սկզբնական տարբերակ, իսկ հետո դարձել է բոլոր «*Ռոլլս-Ռոյս*» մեքենաների անբաժանելի մասը։ Եզրակացության ստեղծագործական գործարքը տեղի է ունեցել Մոնտեքսյոի և Սակսոնի միջև միայն այն բանի պատճառով, որ Ռոյսը հիվանդ է եղել, որ «Էքատազի ոգի» քանդակը արժանի չէ այն ավտոմոբիլներին, որոնք ունեն իր անունը, և մինչև իր կյանքի վերջը նա երթևեկել է ավտոմեքենաներով որոնց ռադիատորների վրա որևէ արձանիկ չի եղել։ Նա ասում էր, որ արձանիկը խաղտում է «*ռոյսի*» աձջևի հարթ գիծը։

«Էքստազի ոգի»-ի յուրաքանչյուր արձանիկը արվել է ձեռքով։ Դա բացատրում է այն երևույթը, որ ոչմի արձան մյուսի պատճեննը չէ։ Մինչև 1951 թվականը յուրահատուկ արձանիկ է եղել Սայկսի ավտոմեքենայի արձանիկը։ Առաջին արձանիկները ստորագրվել են անձամբ Սայկսի կողմից, և այսօր դասվում են ամենահեղինակավոր հավաքածուների շարքին։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Spirit of Ecstasy - Edwardian Promenade

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Էքստազի ոգի** կատեգորիայում։ |
Լեբես գամիկոս՝ հարսնացուի բաղնելվայի տեսարանով (մ.թ.ա. մոտավորապես 340 թվական)
Մ.թ.ա. VI դարի լեբես գամիկոս, որի վրա աթենական նկարչական դպրոցի ներկայացուցիչը պատկերել է Աթենասին ու Հերակլեսին
**Լեբես գամիկոս** (հին հունարեն՝ λέβης γαμικός, բառացիորեն նշանակում է ամուսնական սկիհ, սկահակ, վազ), հին հունական կավե անոթի տեսակ, որին բնորոշ էին մեծ չափերը, կլորավուն ձևը, գլանաձև, երկարուկ բուկը և երկու կանթերը։ Այդպիսի անոթներ օգտագործվել են հարսանեկան արարողությունների ժամանակ. ամենայն հավանականությամբ, դրանց մեջ պահված հեղուկով հարսանիքից առաջ ցայել են հարսնացուներին, իսկ հարսանյաց հանդեսի վերջում անոթները ընծայել են նրանց։

Լեբես գամիկոսներ ընծայաբերվել են նաև պտղաբերության աստվածություններին։

Անոթները կամ դրանց կանգնակները (ի դեպ՝ վերջիններս կարող էին լինել ինչպես երկարուկ, այնպես էլ՝ կարճ) պատկերազարդված են։ Ամենահին լեբես գամիկոսներից մեկը, որ հայտնաբերվել է պեղումների արդյունքում, նկարազարդված է Սոֆիլոսի հետևորդ մի նկարչի կողմից, մ.թ.ա. մոտավորապես 580-570 թվականներին։ Նկարազարդումներում, որպես կանոն, պատկերված են հարսանեկան տեսարաններ, այդ թվում՝ առասպելական մոտիվներով, ինչպես, օրինակ, Պելևսի ու Թետիսի հարսանիքը կամ Հոմերոսի «Իլիական»-ից քաջածանոթ Հեղինեի ու Մենելայոսի հարսանեկան արարողությունը՝ մարտակառքերի, հարսնեղբայրների ուղեկցությամբ։

Լեբես գամիկոսներ հայտնաբերվել են նաև դամբարանադաշտերի պեղումների ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  J.D. Beazley believed it likely that this wasn't done by one of Sophilos's followers, but Sophilos himself
2. ↑  Boardman John (1974)։ *Athenian Black Figure Vases*։ World of Art։ Thames & Hudson։ էջ 19։ ISBN 9780500181447

Աղբյուրներ
----------

Fatás Cabeza, Guillermo; Borrás, Gonzalo (1993). Diccionario de Términos de Arte. Madrid: Anaya. p. 197. ISBN 84-7838-388-3.
**Մոնաստերիո դե Ռոդիլյայի ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de Monasterio de Rodilla), ամրոց Իսպանիայի Բուրգոս տարածաշրջանում, **Ռոդիլիայի** վանական համալիրից քիչ հեռու, այդ պատճառով էլ շատերը համարել են նրանց մեկ միասնական կառույց և ամրոցն էլ անվանել են վանական համալիրի անունով։ Այն կառուցվել է 9-րդ դարում, տեղանքի ժայռապատ լեռնազանգվածի վրա։ Ներկայումս այն կիսավեր է։ Այն ժայռի վրա, որտեղ գտնվում է ամրոցը, բացվում է հիանալի տեսարանմ դեպի հարթավայրը։
1949 թվականի ապրիլի 22-ի հրամանով Ռոդիլյա վանական համալրիը և Մոնաստերիո դե Ռոդիլյայի ամրոցը ստացավ հատուկ պահպանվող հուշարձանի կարգավիճակ։

Պատմություն
-----------

**Գրաֆ Դիեգո Պորցելոսը** (իսպ.՝ Diego Porcelos) 884 թվականին բնակություն է հաստատում Բուրգոսում։ Վանական համալիրի ամրոցը կառուցվում է հենց այդ ժամանակ, որպեսզի պաշտպանի գաղութականների նոր տարածքները որոնցում նրանք հաստատվել էին, ստեղծելով Ուրբելի ամրոցի և այլ ամրոցների հետ Բուրգոսի տարածաշրջանի պաշտապանողական շղթան։ Արխիվային փաստաթղթերի մեջ Մոնաստերիո դե Ռոդիլյայի ամրոցի մասին հիշատակվում է 1011 թվականին։

1028 թվականին, այն բանից հետո երբ սպանվում է Գարսիա Սանչես դե Կաստիլիան (իսպ.՝ García Sánchez de Castilla), ամրոցը իր հարստություններով անցնում է Նովարայի արքա Սանչո 3-րդին։

Ճարտարապետություն
-----------------

Ամրոցը ունի հնգանկյուն հատակագիծ, որը հարմարեցված է ժայռի ռելիեֆին։ Տոնակատարության աշտարակը և գլխավոր դարպասը գտնվում են ամրոցի հյուսիսային հատվածում։ Հարավային հատվածում ունեցել է պատշգամբ, որի մի կողմում գտնվել է պարիսպը։

Ներկայումս հազիվ է պահպանվել աշտարակի մի հատվածը և ֆունդամենտը։ Պահպանված որմնանկարը թվագրվում է 20-րդ դարին։ Գանձագողերի կողմից ամրոցից տարվել է նաև այն սալիկը, որի վրա առկա է եղել լատինատառ գրություն։ Վերոհիշյալ սալիկը, ինչպես նաև ամրոցի շինարարության համար օգտագործված շինանյութը բերվել է այդտեղ գտնվող հին հռոմեական Տրիտի Աուտրիգոն (իսպ.՝ Triti Autrigon) բնակավայրից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  EL ROMÁNICO BUREBANO

Արտաքին հղումներ
----------------

* http://romanicoburebano.blogspot.com/2011/04/castillo-de-monasterio-de-rodilla-e.html Archived 2016-09-03 at the Wayback Machine.
* dialnet.unirioja.es/servlet/fichero\_articulo?codigo=1404274 Archived 2016-09-03 at the Wayback Machine.
* http://www.arteguias.com/monasterio/rodilla.htm Archived 2016-09-03 at the Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Մոնաստերիո դե Ռոդիլյայի ամրոց Վիքիպահեստում |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ընտանիք (այլ կիրառումներ)

**«Ընտանիք»** (անգլ.՝ The Family), ամերիկացի արվեստագետ, մանկավարժ Խայեմ Գրոսի (1904-1991) կերտած բրոնզե քանդակը Նյու Յորքում՝ Մանհեթենի Բլիքեր խաղահրապարակում։

Նկարագրություն
--------------

Ուեստ 11 և Բլիքեր փողոցների անկյունում գտնվող քանդակը ստեղծվել է 1979 թվականին, տեղադրվել 1992 թվականի մայիսի 27-ին։ Քանդակի ճարտարապետական աշխատանքները կատարել է «Կարահան Շվարթինգ ճարտարապետական ընկերությունը», պատվանդանը ստեղծվել է «Լիթոս» միջազգային կազմակերպության կողմից։

Քանդակը ներկայացնում է հինգ անդամից բաղկացած ընտանիք՝ 2 մեծ և 3 փոքր ֆիգուրներով։ Ըստ Նյու Յորքի Զբոսայգիների և հանգստի վարչության՝ քանդակում կերտված մեծահասակները ձգտում են դեպի վեր՝ իրենց ձեռքերում պահելով երեխաներին՝ ստեղծելով ներդաշնակ ընտանեկան մթնոլորտ։ 7.6 ոտնաչափ բարձրությամբ հուշարձանն ունի 7.6 ոտնաչափ լայնություն։ Կարմրավուն գրանիտե պատվանդանն ունի 6 ոտնաչափ բարձրություն, 4 ոտնաչափ լայնություն, տրամագիծը կազմում է 3 ոտնաչափ։ Պատվանդանի վրա կա մակագրություն.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ընտանիք, 1979, Խայիմ Գրոս - Նվեր Նյու Յորք քաղաքին, 1991, Էդվարդ I Կոչ, քաղաքապետ, 1978–1989: |  |

Ընտանիքին նվիրված քանդակներ կան նաև աշխարհի տարբեր քաղաքներում։

Տես նաև
-------

* Մայրություն (քանդակ, Երևան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Bleecker Playground, The Family
2. ↑  15 քանդակներ՝ նվիրված ընտանիքին(չաշխատող հղում)
| **՞**Երևանյան կապտաթիթեռ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Կապտաթիթեռներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Երևանյան կապտաթիթեռ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Agrodiaetus eriwanensis

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Երևանյան կապտաթիթեռ** (լատին․՝ Agrodiaetus eriwanensis), կապտաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ոչ խոշոր չափի թիթեռ է, թևերը դեղնավուն երանգով դարչնագույն են։ Արուի՝ 12-15 մմ երկարությամբ թևերը ունեն առանձնահատուկ անդրոկոնիալ դաշտեր, իսկ թևերի ստորին մակերեսը՝ հետին թևերի վրա սեռին բնորոշ լավ արտահայտված սպիտակ մանրագծիկ։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հյուսիսարևմտյան Թուրքիաում և Հայաստանում։ Կենտրոնական Հայաստանում հայտնի է Արագած լեռան հարավային լանջերից, «Խոսրովի անտառ» արգելոցի Գառնիի հատվածից, Գնիշիկ գյուղի շրջակայքից։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են տրագանտներում, անտառի վերին սահմանի չոր մարգագետիններում, հունիսի կեսից մինչև հուլիսի կեսը տալիս են մեկ սերունդ։

Կերաբույսերը և կենսաբանության առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը չխախտված բիոտոպերում բավականաչափ բարձր է, փոփոխությունների վերաբերյալ տեղեկություններ չկան։

Վտանգման հիմնական գործոնները խոպան հողերի հերկումն է, անասունների գերարածեցումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
Յակուբ Լեկինի գերեզմանը (աջ) Լեհաստանի Վարշավայի Օկոպովի փողոցում գտնվող հրեական գերեզմանատանը
**Յակուբ Լեյկին** (լեհ.՝ Jakub Lejkin, 1906 - հոկտեմբերի 29, 1942(1942-10-29), Վարշավա, Գեներալ-նահանգապետություն, Նացիստական Գերմանիա), հրեական ծագմամբ լեհփաստաբան, ով համագործակցում էր Վարշավայի գետտոյի գերմանական օկուպացիոն ուժերի հետ։ 1942 թվականի մայիսից մինչև հուլիսի 19-ը հրամանատար Ժոզեֆ Շերինսկու ժամանակավոր ձերբակալությունից հետո, եղել է հրեական ոստիկանության փոխգնդապետ և գործող հրամանատար։

Կենսագրություն
--------------

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ Յակուբ Լեյկինը Վարշավայում աշխատել է որպես փաստաբան։ Վարշավայի գետտոյի կազմավորումից հետո նա միացել է հրեական ոստիկանությանը։ Հայտնի է իր առանձնահատուկ դաժանությամբ, մասնակցել է դեպի համակենտրոնացման ճամբարներ բնակչության տեղահանմանը։

Նա մահապատժի ենթարկվեց «Հրեական պայքար» կազմակերպության նախաձեռնությամբ։ 1942 թվականի հոկտեմբերի 29-ին Գենսոյ փողոցում (այժմ `Մորդխայա Անելևիչի փողոց) գնդակահարվել է Ելիաշ Ռուժանսկիի կողմից։ Յակուբ Լեյկինի սպանությունը «Հրեական պայքար» կազմակերպության կողմից իրականացված մահվան առաջին դատավճիռն էր։

Յակուբ Լեկինը թաղվել է Օկոպովի փողոցի վրա գտնվող հրեական գերեզմանատան գլխավոր ծառուղում (12-րդ թաղամաս)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Emil Kerenji.* Jewish Responses to Persecution: 1942–1943. — Rowman & Littlefield, 2014. — P. 173-174. — 600 p. — (Documenting Life and Destruction: Holocaust Sources in Context (Volume 4)). — ISBN 9781442236271

Գրականություն
-------------

* *Jan Jagielski.* Przewodnik po cmentarzu żydowskim w Warszawie przy ul. Okopowej 49/51. Z. 1, Kwatery przy Alei Głównej. Warszawa: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami. Społeczny Komitet Opieki nad Cmentarzami i Zabytkami Kultury Żydowskiej w Polsce, 1996, s. 30. ISBN 83-90-66296-5.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Յակուբ Լեյկինը Վարշավայի առանձնաթաղի էլեկտրոնային բազայում։ Archived 2018-03-27 at the Wayback Machine.(լեհ.)
| **՞**Մոռենի Զանգեզուրի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Վարդածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Վարդազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Մոռենի |
|
|
| Տեսակ | Մոռենի Զանգեզուրի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Rubus zangezurus

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մոռենի, մոշենի Զանգեզուրի** (լատին․՝ Rubus zangezurus), վարդազգիների ընտանիքին պատկանող մոռենու ցեղի մինչև 1 մ բարձրությամբ փոքր ծածկասերմ թուփ։ Աղեղնաձև թեքված տարեկան ընձյուղները կանաչ են, արևի տակ կարմրող, անկյունավոր, ծածկված բազմաթիվ կարմիր փշերով։ Տերևները հնգամասն են, վերևի կողմից մերկ, ներքևից կարճ թաղիքամազմզուկապատ, տերևիկները ձվաձև են, երբեմն՝ էլիպսաձև, 9-10 սմ երկարությամբ, 5-6 սմ լայնությամբ, սրածայր, ատամնաեզր (պտղաբերող շիվերի վրա տերևները եռամասն են), ծածկված բազմաթիվ փշերով և գեղձամազիկներով։ Տերևակիցները գծանման են։ 3-4 սմ երկարությամբ ծաղկաբույլերը գագաթնային են և գտնվում են տերևածոցերում։ Պտուղը գնդաձև է, մինչև 1 սմ տրամագծով։ Բաժակաթերթիկները թաղիքամազմզուկապատ են, իսկ պսակաթերթիկները՝ վարդագույն։ Հայկական էնդեմ է, Հայաստանի սահմաններից դուրս չի հանդիպում։ Տարածված է Զանգեզուրում, միջին լեռնային գոտում, լեռնային կիրճերի թեքություններում, թփուտների մեջ, քարքարոտ վայրերում, սահմանափակ չափով։ Որպես հազվագյուտ տեսակ անհրաժեշտ է պահպանել և տարածել ամենուրեք։

Նկարագրություն
--------------

Թուփ է, ոչ շատ մազիկներով, վերևից առսեղմ տերևները բարդ են, կազմված 5 տերևիկներից, մոխրագույն թավամազոտ։ Ծաղկակիրների երկարությունը 50 սմ է, ծաղկաբույլի մասում թեթևակի գալարաձև և ակոսավոր նիստավոր է։ Մինչև վեր տերևակալած, 7 ծաղիկներով ծաղկաբույլը փոքր ի շատե նեղացած գագաթով է։ Պտուղները սև են, փայլուն, գնդաձև, 1 սմ տրամագծով, պսակաթերթերը վարդագույն են։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Իջևանի (Բերդ) և Զանգեզուրի (Գորիս, Ծավ) ֆլորիստիկական շրջաններում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 800-1400 մ բարձրությունների վրա, լեռնային կիրճերում, անտառների եզրերին, թփուտներում, քարքարոտ հողերին, քարաթափվածքների վրա։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս-սեպտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Խիստ մասնատված արեալով վտանգված տեսակ է։ Հայաստանի էնդեմիկ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 391։
2. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
| **՞**Երևանյան սևամարմին |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Սևամարմիններ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Երևանյան սևամարմին |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Cylindronotus erivanus

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Երևանյան սևամարմին** (լատին․՝ Cylindronotus erivanus), սևամարմինների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

8,5-11,5 մմ մարմնի երկարությամբ, բավականին լայն, չափավոր ուռուցիկ, ձվաձև, դեպի հետ թեթևակի լայնացող մարմնով, սևադարչնագույնից մինչև սև գունավորմամբ, չափավոր փայլուն ծածկույթներով միջին չափի բզեզ է։

Տարածվածություն
---------------

Համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ։ Հայաստանում հայտնի է Ծաղկաձոր քաղաքից, Արզական և Հանքավան գյուղերից (Կոտայքի մարզ), Բյուրականի շրջակայքից և Արայի լեռան հարավային լանջերից։

Էկոլոգիա
--------

Երևանյան սևամարմինն ապրում է տարբեր տեսակի լեռնատափաստաններում։

Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն, բզեզները հանդիպում են մայիսին-հունիսի սկզբին` քարերի տակ։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը ցածր է, հանդիպում են տեղ-տեղ, թվաքանակի փոփոխության միտումները հայտնի չեն։

Վտանգման հիմնական գործոնները են անասունների արածեցմամբ, խոպան հողերի հերկումով պայմանավորված հողերի դեգրադացումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Սպանդ Հարթֆորդ գործարանում**, 2010 թվականի օգոստոսի 3-ի ողբերգական իրադարձություններ ԱՄՆ-ի Կոնեկտիկուտ նահանգի Մանչեստեր քաղաքում, երբ մեկ օր առաջ աշխատանքից հեռացված գործարանի 34-ամյա աշխատակից Օմար Թորնթոնը (ծնված 1976 թվականի ապրիլի 25-ին) գնդակահարել է 8 գործընկերների, վիրավորել ևս երկուսին և ինքնասպան եղել։

Գնդակահարություն
----------------

2010 թվականի օգոստոսի 3-ի երեկոյան ժամը 16:15-ի սահմաններում Թորնթոնը մտել է Հարթֆորդի ներկայացուցիչների գործարանի գարեջրի պահեստ, որտեղ այդ պահին գտնվում էր մոտ 40 մարդ, և կրակ է բացել նախկին գործընկերների վրա։ Ընդամենը 5 րոպեում նա հասցրել է սպանել 8 և ծանր վիրավորել ևս երկու մարդու։ Ոստիկանության ժամանումից հետո նա փակվել է օժանդակ շինությունում, հեռախոսով պատմել է իր մորը, թե ինչ է կատարել և սպասել տարհանմանը։ Դրանից հետո, ժամը 16։25-ին, նա ինքնասպան է եղել՝ կրակելով իր գլխին։ Նա նաև հասցրել է ոստիկանությանը հայտնել, որ եթե ցանկանար, ավելի շատ մարդ կսպաներ։

Դրդապատճառներ
-------------

Օմար Թորնթոնի ընտանիքը հայտարարել է, որ Օմարը դեպրեսիայի մեջ է եղել` աշխատավայրում ռասայական խնդիրների պատճառով (Թորնթոնը և նրա ընտանիքը աֆրոամերիկացիներ են)։ Նա նաև աշխատանքից ազատվել էր մեկ օր առաջ՝ պահեստից գարեջուր գողանալու պատճառով։ Սակայն գործարանի ղեկավարությունը հայտարարել է, որ նա գործընկերների դեմ բողոք չի ներկայացրել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Omar Thornton Memoriam - Hartford, CT | Hartford Courant
2. ↑  Gunman 'cold as ice' before killing 8 in workplace shooting spree - CNN.com
3. ↑  Connecticut Shooter Omar Thornton Chased Victims at Beer Distributor - ABC News
4. ↑
«**Լիդա Վարակսինա**» (ռուս.՝ «Лида Вараксина»), ռուս խորհրդային գրող Վիլ Լիպատովի վիպակը, որը հրատարակվել է 1968 թվականին։

Պատմություն
-----------

Վիպակն առաջին անգամ հրատարակվել է 1968 թվականին «Զնամյա» ամսագրում (№ 12)։ 1970 թվականին հրատարակվել է «Հեքիաթ տնօրեն Պրոնչատովի մասին» (ռուս.՝ «Сказание о директоре Прончатове», Մոսկվա, «Молодая гвардия», 1970) գրքում։

«Լիդա Վարակսինա» վեպը «Հեքիաթ տնօրեն Պրոնչատովի մասին» ստեղծագործության հետ միասին դարձել է 1960-ականների վերջի ռուսական արձակի կարևոր երևույթ։ Լիդա Վարակսինայի մեջ հեղինակը ցույց է տվել ուսումնարանում իր սովորած ֆորմալ ճշմարտությունների և գյուղացի աղջկա ներաշխարհի միջև հակասությունը, որը նա ճնշում է։

Սյուժե
------

Վիպակի գործողությունները տեղի են ունենում Չուլիմ գետի ափին գտնվող սիբիրյան Յայա գյուղում։

Գյուղացի աղջիկ Լիդա Վարակսինան քաղաքում ավարտել է մշակույթի ուսումնարան և եկել է գյուղում աշխատելու որպես ակումբի վարիչ։ Քաղաքում նա փորձել է ընդօրինակել քաղաքային բնակիչների կենսակերպը։ Գեղեցիկ իր ձեռք բերելու համար նա աշխատում է հորեղբոր մոտ, մաքրում է տունը, բեռնաթափում վագոնները... Լիդան գյուղում փորձում է ակտիվացնել գյուղի մշակութային աշխատանքը, ինչպես ուսումնարանում նրան սովորեցրել է իր սիրելի ուսուցիչը։ Նա փորձում է նրբագեղ հագնվել՝ հաշվի առնելով ժամանակակից նորաձևությունը, ակումբում կազմակերպում է պարեր, կինոսեանսներ, քաղաքական տեղեկատվություն է տարածում խոտհարքի ժամանակ։ Միաժամանակ նա զգում է, որ կրթություն ստանալու հետ սկսել է տարբերվել գյուղի բնակիչների մեծամասնությունից։ Լիդային թվում է, որ իրեն սիրահարված տրակտորիստ Վիտկան հարմար զույգ չէ իր համար։ Փոխարենը Լիդան անհաջող փորձում է անձնական հարաբերություններ հաստատել տեղի պատմության ուսուցչի հետ՝ համարելով, որ այժմ հենց նրա հետ ավելի շատ ընդհանրություններ ունի ինքը։ Երբ Լիդան հասկանում է, որ ուսուցչին ավելի մոտ է քաղաքից ժամանած ուսանողուհին, նա վիշտը խեղդում է հունձ անելով, որը պարզ գյուղական զբաղմունք է, և որով ինքը զբաղվել է մանկուց։

Կերպարներ
---------

* Լիդա Վարակսինա - գյուղական ակումբի ղեկավար
* Վիտկա Վդովին - տրակտորիստ
* Իվան Իվանիչ Պասեկունով - կոլխոզի պահակ
* Լարիսա - Լիդայի համակուրսեցին ուսումնարանում
* Վլադիմիր Սադովսկի - ուսանող, դպրոցի տնօրենի որդին
* Մորաքույր Ֆրոսյա - Լիդայի տանտիրուհին
* Պավել Գավրիլովիչ - նրա ամուսինը
* Մորաքույր Վարվառա - խոհարար խոտհարքի տեղում
* Սերգեյ Սերգեևիչ - բրիգադիր
* Վադիմ Սերգեևիչ - պատմության ուսուցիչ
* Լալկա Ստուպինա - երիտասարդ կոլտնտեսուհի

Մատենագիտություն
----------------

* *Виль Липатов.* Смерть Егора Сузуна. Лида Вараксина. И это всё о нём // Собрание сочинений в четырёх томах. Том 3.— М. : Молодая гвардия, 1984.— С. 85—136.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Լիդա Վարակսինա»

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Александр Макаров, Михаил Синельников.* Острота социального зрения.
* *Виль Липатов.* Собрание сочинений в четырёх томах. Том 1.— М. : Молодая гвардия, 1982.— С. 5—34.
**Գենետիկական վերաափոխություն**, բույս, կենդանի կամ միկրօրգանիզմ, որի գենոտիպը գենետիկական ճարտարագիտության մեթոդներով վերափոխված է։ Ստացվում է գիտական կամ տնտեսական նպատակներով։ Չնայած գենետիկական վերափոխություն տերմինը վերաբերում է և ՛ ֆլորային, և ՛ ֆաունային, բայց պատմականորեն ստացվել է այնպես, որ այն առաջին հերթին վերաբերում է բույսերին։ Հիմնական նպատակը բույսի այս կամ այն հատկության արմատական փոփոխությունն է՝ ուրիշ օրգանիզմի որևէ հատկություն պատվաստելով։ Այսինքն՝ բույսի գենոմի մեջ ներմուծում են որևէ օգտակար հատկության գեն։ Ընդորում, բոլոր ներմուծվող գեները բնական են, գիտությանը դեռևս չի հաջողվել ստանալ արհեստական գեն։ Փորձարկվում է արհեստական գենի ստացման 2 եղանակ՝ քիմիական, ֆերմենտային։ Գենետիկական վերափոխության վերջնական նպատակը բարելավված սննդարար հատկություններով ու բարձր բերքատու բույսերի ստացումն է։ Ներկայում ստացվել են, օրինակ՝ A վիտամինով հարուստ բրինձ, երկաթով հարուստ լոլիկ, ճարպաթթուների բարելավված հարաբերությամբ ոլոռ, ինչպես նաև արագաճ, չորա-, ջերմա- և ցրտակայուն, վնասատուների նկատմամբ դիմացկուն մի շարք բույսեր։ Այդուհանդերձ, հաշվի առնելով գենետիկորեն վերափոխված մթերքների անկանխատեսելի հետևանքները, շատ երկրներում գործում են իրավական սահմանափակումներ (հատկապես սերմերի օգտագործման համար)։

Տես նաև
-------

* Կենսատեխնոլոգիա

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Քամիլ Իբադաթ օղլու Մուսավի** (ադրբ.՝ Kamil İbadət oğlu Musavi, հուլիսի 6, 1990(1990-07-06), Ղազախ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի զինվորական, Ադրբեջանի զինված ուժերի ավագ լեյտենանտ, ով Ադրբեջանում առավել հայտնի է դարձել Ադրբեջանական Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի մասնակցությամբ հրապարակային քարոզչական ելույթներին իր մասնակցության շնորհիվ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1990 թվականի հուլիսի 6-ին Ղազախի շրջանում։ 1997 թվականին ընդունվել է Ղազախի գիշերօթիկ դպրոց։ Զբաղվել է ազատ ոճի ըմբշամարտով։

2008-2012 թվականներին սովորել է Հեյդար Ալիևի անվան բարձրագույն ռազմական ուսումնարանում, ավարտելով այն՝ ստացել է լեյտենանտի կոչում։

2015 թվականին Նավթալանի մոտակայքում Արցախի Հանրապետության Թալիշի ուղղությամբ դիվերսիոն գործողություններ կատարելիս ականի պայթյունից կորցրել է ոտքն ու աչքը։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է ադրբեջանական մի շարք պետական պարգևներով.

* Ադրբեջանի զինված ուժերի 95-ամյակ հոբելյանական հուշամեդալ *("Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi" yubiley medal)*:
* Գերազանց զինվորական ծառայության համար 3-րդ աստիճանի մեդալ *("Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" III dərəcəli medal)*:
* Հայրենիքի համար մեդալ *("Vətən Naminə" medal)*:
* Գեներալ Ազի Ասլանով մեդալ *("General Həzi Aslanov" medal)*:

Ընտանիք
-------

Ամուսնացած է, ունի երկու որդի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Խոսել են Ադրբեջանական զինուժի թաքցրած վիրավորները
2. 1 2 3 4 5  Իլհամ Ալիևը մասնակցել է Ադրբեջանական երիտասարդության օրվան նվիրված հանրապետական հավաքին (ադրբ.)



|  |
| --- |
| 
  **Ադրբեջան**
 |
**Մրջման**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում։ Գյուղն ունեցել է նաև Մարջումակ անվանումը։

Աշխարհագրություն
----------------

Գտնվում է Արցախի լեռնաշղթայի հյուսիսային հատվածի դեպի արևմուտք ձգվող անտառապատ լեռնաճյուղերի միջև, Թարթառ գետի Արագջրի վտակի աջ ափին գտնվող Խնձորեկ գյուղից 5 մ, Դադիվանքից 9,5 կմ դեպի հարավ-արևելք, ծովի մակերևույթից 1100 մ բարձրության վրա։

Պատմություն
-----------

Մրջման գյուղը, չնայած ունեցել է 1304 թվականի եկեղեցի, սակայն պատմագրության մեջ հիշատակվում է միայն 1729 թվականին, Ջրաբերդի Մաղավուզ գյուղում պահվող Մաշտոցի հիշատակարանում. «Ես Մըրչմանցի տէր Մէլիքսեթի որդի Մարկոսըս... թվն ՌՃՀԸ. (1729 թ.) էր»։ Այդ նույն հիշատակարանում հիշատակվել է նաև Յանշաղ գյուղը։ Գյուղը «Մարջումակ» անվանումով, որպես վանքապատկան գյուղ, հիշատակվել է նաև ռուսական տիրապետության շրջանում, 1905 թվականին վավերագրերում։ Արցախի հնագույն հայաբնակ գյուղը հայաթափվել է 18-րդ դարի կեսերից հետո և այնտեղ բնակություն են հաստատել թյուրքալեզու վրանաբնակ քրդերը, որոնք հատկապես խորհրդային տարիներին ավերել, ոչնչացրել են եղած հայկական պատմական հուշարձանները։ Եկեղեցուց 1 կմ դեպի արևմուտք եղել է մեկ այլ եկեղեցի, որից նույնպես մնացել են ավերակները։ Գյուղի քրդերի տների պատերի մեջ ագուցված են եկեղեցու պատերի քարերը, տապանաքարերի, խաչքարերի բեկորները։ Մրջման գյուղից 3 կմ դեպի հյուսիս պահպանվել են Աղղայա գյուղատեղին՝ գերեզմանոցների մնացորդներով, խաչքարերի բեկորներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մանուկյան Մարտին (2020)։ *Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղ) Հանրրապետության շրջանները, քաղաքները, գյուղերը*։ Երևան: ԱՍՈՂԻԿ։ էջեր 477–478
**«Զենոբիան Արաքսի ափին»** (ֆր.՝ Zénobie retrouvée par les bergers sur les bords de l'Araxe), ֆրանսիացի նկարիչ, ակադեմիզմի և սալոնային կերպարվեստի կարկառուն ներկայացուցիչ Ուիլյամ Բուգրոյի վրձնին պատկանող նկար։ Այս ստեղծագործությունը նկարիչի կողմից ստեղծվել է 1850 թվականին։ Ներկա դրությամբ նկարը պահպանվում և ցուցադրվում է Ֆրանսիայի արվեստի ակադեմիայում։

Պատմական ակնարկ
---------------

Նկարում պատկերված է Մեծ Հայքի թագուհի Զենոբիա Իբերիացին։ Վերջինս պատմության մեջ հայտնի է Կոռնելիոս Տակիտոսի «Աննալներ» գրքի։

Զենոբիա Իբերիացին Հայաստանի թագուհին էր մեր թվարկության 51-53 թվականներին և մեր թվարկության 54-55 թվականներին։ Ամուսինը Հայաստանում դրածո թագավոր Հռադամիզդն էր։ Զենոբիան Իբերիայի թագավորության Փարնավազների դինաստիայի արքայադուստրն էր։

Հռադամիզդ (ծնված և մահացած թվականներն անհայտ), դրածո թագավոր Մեծ Հայքում 51-53 թվականներին։ Վիրքի Փարսման թագավորի որդին։ Գահակալել է Հռոմեական և իբերական ուժերի օգնությամբ։ 52 թվականին, անկարող դիմադրել Հայոց թագավոր Տրդատ Ա-ին, փախել է Վիրք։

Նկարագիր
--------

Այսպիսի սյուժեով նկար ստեղծել Ուիլյամ Բուգրոյին պատվիրել է Փարիզի Գեղեցիկ արվեստների ազգային բարձրագույն դպրոցը։ Պատվերն ընդունելուց հետո Բուգրոն սկսում է կտավի ստեղծումը 1850 թվականին։

«Զենոբիան Արաքսի ափին» նկարում քսանվեցամյա Ուիլյամ Բուգրոն անմահացրել է այն ողբերգական պատումը, որը պատահել է Զենոբիայի հետ։

53 թվականի ձմռանը, երբ Տրդատ Ա առժամանակ գտնվում էր Պարթևաստանում, Հրադամիզդը ներխուժել է Մեծ Հայք, սակայն, պարտություն կրելով հայերից, դարձյալ ճողոպրել է Վիրք։

Փախուստի ճանապարհին, հղի Զենոբիան խնդրեց Հռադամիզդին սպանել իրեն՝ ամոթալի գերությունից խուսափելու համար։ Ամուսինը սրով հարվածել է նրան ու նետել Արաքսի ջրերը, սակայն Զենոբիան փրկվել է։ Զենոբիայի կիսամեռ մարմինը գտել են տեղի հովիվներն ու նրան տարել են Տրդատ Ա-ի մոտ։ Այս իրադարձությունը գրի է առել Տակիտոսը։

Գրականություն
-------------

* Crespelle Jean-Paul, Les Maîtres de la belle époque, Paris, 1966
* Adhémar Hélène [sous la direction de], Chronologie Impressionniste: 1803—1905, Paris, 1981
* Gaudieri Alexander V. J. — Burollet Thérèse — Atkinson Tracy, William Bouguereau 1825—1905 [cat. exp.], Paris, 1984
* Lobstein, Dominique, Les Salons au XIXe siècle. Paris, capitale des arts, Paris, 2006
* Бугро. Альбом. Издательство «Белый город», Москва. Автор текста А.Шестимиров

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ակադեմիական ավանդույթներն՝ անհատականացված»
2. ↑  Wissman 1996, p. 12.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Զենոբիան Արաքսի ափին

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Զենոբիան Արաքսի ափին** կատեգորիայում։ |
**Զիլքալե** կամ **Զիլ Քալե** (Զիլ կամ Ներքին ամրոց, թուրք.` Zilkale), միջնադարյան բերդամրոց Թուրքիայում։ Գտնվում է Սևծովյան տարածաշրջանի Ռիզեի մարզում, Չամլըհեմշին (Ներքին Վիժե) ավանի շրջանում` Քաջքարից սկիզբ առնող Ֆըրթընա գետի հովտում (Փոթորկոտ հովիտ) և հանդիսանում է պատմական հուշարձան։

Նկարագիրը
---------

Այն հավանաբար կառուցվել է 14-15-րդ դարերում, Բյուզանդական կայսրության ժամանակաշրջանում, 1130 մ բարձրություն ունեցող ժայռաբլրի վրա, որտեղից երևում է բազմաթիվ հինավուրց կամուրջներով, ջրվեժներով, կտրուկ զառիթափերով և հարուստ բուսականությամբ գետահովիտը։ Ամրոցը կազմված է արտաքին պատերից, միջնապատերից և ներքին դղյակից, որտեղ առկա են նախկին բնակելի շինությունները, ժամատունը և գլխավոր աշտարակը։

Համաձայն բրիտանացի բյուզանդագետ Էնթոնի Բրայերի, ժամատունը հայկական է և կառուցվել է Տրապիզոնի կայսրության ժամանակներում, համշենահայերի կողմից` տեղի իշխան Առաքելի համար։ Օսմանյան կայսրության տիրապետության ժամանակաշրջանում, Զիլքալեն հիմնականում ծառայել է ռազմական նպատակների համար։

Զիլքալեի մասին իրենց աշխատություններում տեղեկություններ են հայտնել հայ աշխարհագրագետ Ղուկաս Ինճիճյանը և պատմաբան Մինաս Բժշկյանը։

Անվանումը
---------

Անվանումն ստուգաբանվում է թուրքերեն «զիլ»` զանգ, ղողանջ և «քալե»` դղյակ, ամրոց բառերով։ Շրջանառվում է նաև անվան պարսկերեն «զիր»` ներքին և թուրքերեն «քալե»` դղյակ, ամրոց տարբերակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  According to Anthony Bryer, it is an Armenian chapel and built for Empire of Trebizond for local Lord of Hamshenis, Arhakel. BRYER A. & WINFIELD D. (1985), Byzantine Monuments and Topography of the Pontos. Dumbarton Oaks Centre Studies. 2 vol. Washington p. 348
2. ↑  BRYER A. & WINFIELD D. (1985), Byzantine Monuments and Topography of the Pontos. Dumbarton Oaks Center Studies. 2 vol. Washington.