|  |
| --- |
| Հաշվապահության մաս |
| Հաշվապահական հաշվառում |
| Early 19th-century German ledger |
| * Հաշվապահական ծախքեր
* Գնողունակություն
* Կառավարում
* Հարկ
 |
| Հիմնական տեսակներ
* Աուդիտ
* Բյուջե
* Բյուջետային հաշվառում
* Ծախս
* Դատական
* Ֆինանսական
* Ֆոնդային
* Պետական
* Կառավարչական
* Սոցիալական
* Հարկային
 |
| Հիմնական հասկացություններ
* Հաշվետվության շրջան
* Կուտակում
* Գնողունակություն
* Տնտեսվարող սուբյեկտ
* Իրական արժեք
* Նորմալ գործող ընկերություն
* Հաշվապահական ծախքեր
* Համապատասխանություն
* Նյութականություն
* Հասույթի ճանաչում
* Դրամական միավոր
 |
| Ընտրված հաշիվներ
* Ակտիվներ
* Կանխիկ
* Վաճառված ապրանքների արժեք
* Մաշվածքամարում / Ամորտիզացում
* Սեփական միջոցներ
* Արտադրական ծախսեր
* Հեղինակություն
* Պարտավորություններ/Գուդվիլ
* Շահույթ
* Շրջանառություն
 |
| Համընդհանուր ակզբունքներ
* Աուդիտի համընդհանուր ստանդարտներ
* Ստանդարտների սերտաճում
* Միջազգային ստանդարտներ
* Աուդիտի միջազգային ստանդարտներ
* Կառավարչական հաշվառման սկզբունքներ
 |
| Հաշվապահական հաշվետվություն
* Տարեկան հաշվետվություն
* Հաշվապահական հաշվեկշիռ
* Դրամական հոսք
* Սեփական կապիտալ
* Եկամուտ
* Հաշվապահական հաշվետվություն
* Ձեռնարկության եկամուտների և ծախսերի հաշվեկշիռ
 |
| Հաշվապահություն
* Բանկային համաձայնեցում
* Դեբետ և կրեդիտ
* Կրկնակի գրանցում
* FIFO և LIFO
* Մատյան
* Մայր մատյան
* Փորձնական բալանս
 |
| Ստուգում
* Ֆինանսական
* Ներքին
* Ֆիրմաներ
* Հաշվետվություն
* Փորձաքննություն
 |
| Մարդիկ և կազմակերպություններ
* Հաշվապահներ
* Կազմակերպություններ
* Լուկա Պաչոլի
 |
| Առաջընթաց
* Պատմություն
* Սարբլենս Օքսլիի օրենք
 |
| Խարդախություններ
* Ստեղծագործական
* Շահույթի կառավարում
* Հոլիվուդ
* Արտահաշվեկշիռ
 |
| * դ
* ք
* խ
 |

 **Կրկնակի գրանցում**, հաշվապահական հաշվառում վարելու եղանակ, որը կազմակերպության միջոցների վիճակը արտացոլում է առնվազն երկու հաշվապահական հաշիվների մեջ` ապահովելով ընդհանուր հավասարակշռությունը։

Կրկնակի գրանցման սկզբունք
-------------------------

Յուրաքանաչյուր հաշվառման հաշիվ (գրանցում) կազմված է 2 մասից` դեբետ (ձախ կողմ) և կրեդիտ (աջ կողմ)։ Այս դեպքում հաշվառման հիմնական սկզբունքը ցանկացած պահի հավասարության (հաշվեկշռային հավասարություն) իրականացումն է։

 **Ակտիվներ = Պասիվներ**  (ընդ որում վերջինս հավասար է պարտավորությունների և սեփական կապիտալի գումարին)

Ակտիվները արտացոլում են կազմակերպության գույքի և սեփականության իրավունքի մասին, այսինքն տնտեսական միջոցների մասին տեղեկություններն (կազմը և արժեքը) որոշակի ամսաթվի դրությամբ։ Պասիվները ցույց են տալիս տնտեսական միջոցների գոյացման աղբյուրները։

Յուրաքանչյուր կրկնակի գրանցման անցկացում փոխում է այս երկու մասերը՝ միշտ պահպանելով հավասարակշռությունը։ Ակտիվների աճն արտացոլվում է հաշիվների դեբետում, պասիվների աճը՝ նրանց կրեդիտում։ Պահպանման օրենքը գործում է. բոլոր հաշիվների դեբետների գումարը միշտ հավասար է նրանց կրեդիտների գումարին (ընդհանուր զրոյական հաշվեմնացորդ ապահովելով)։ Սա հեշտացնում է ճշտության վերահսկումը. Եթե հավասարակշռություն չկա, ապա հաշվառման մեջ ինչ-որ տեղ սխալ կա։

Օրինակ, երբ հիմնադիրը կանոնադրական կապիտալում ներդրել է 10 հազար ռուբլի, դա նշանակում է, որ ընկերությունում առաջացել են ակտիվներ (դրամական միջոցի տեսքով) և հիմնադրի նկատմամբ պարտավորություններ։ Այսպիսի (կրկնակի) գրանցումը կկատարվի.

*Դեբետ «Դրամական միջոց»*   

*Կրեդիտ «Ներդրումային կապիտալ» (10 հազար ռուբլի)*

Գլխավոր։ Կրկնակի գրանցման մեթոդը թույլ է տալիս հետևել ծախսերի ստացման աղբյուրների ուղղություններին և ծախսերի միջոցներին։ Օրինակ, դրամական միջոցների ծախսերը (արտացոլում է կրեդիտի «Դրամական միջոց» հաշվառմամբ) ուղեկցվում են վճարման ենթակա պարտքերի կրճատմամբ (հաշվառման դեբետում «Վճարման ենթակա պարտք») կամ տրված կանխավճարների չափի աճով («Վճարված կանխավճարները» հաշվառման դեբետում)։ Այն նաև թույլ է տալիս հաշվապահական հաշվեկշռի միջոցով ցույց տալ կազմակերպության փոխադրելի ֆինանսական դրությունը։

Պատմություն
-----------

Մարդկության պատմության մեջ կրկնակի գրանցման առաջին փորձարկումը եղել է Ինկերի կայսրությունում։ Այն օգտագործվել է կիպու գրով, որը վիճակագրական տեղեկատվությունը փոխանցելու, վերլուծելու և դրա հիման վրա որոշումներ ընդունելու համար համընդհանուր և համապարփակ համակարգ է։

Կրկնակի գրանցման մեթոդը անկախաբար հորինվել է Կորեայում Գորյո տոհմի ժամանակաշրջանում (935-1392)՝ 9-րդ կամ 12-րդ դարերում։

Առաջին հայտնի մարդը, որը Եվրոպայում օգտագործել է այս մեթոդը, եղել է ֆլորենտացի վաճառական Ամատինո Մանուչչին, պահպանվում են նրա անհատական գրառումներ, որը նա վարել է 1299-1300 թվականներին Սալոն դե Պրովանս քաղաքում Ջովաննի Ֆարոլֆի ընկերության ստորաբաժանումներից մեկի համար։ Եվրոպայում պահպանվում է ամենահին հաշվապահական գիրքը, որի մեջ արված կրկնակի գրանցումները վերաբերում են 1340 թվականին (Ջենովայի Հանրապետության գանձատան հաշիվները)։ 15-րդ դարի վերջին Ֆլորենցիայի, Ջենովայի, Վենետիկի և Լյուբեկի բանկատերերն ու վաճառականները լայնորեն օգտագործել են այս մեթոդը։ Եվրոպայում կրկնակի գրանցման սկզբունքի համակարգված շարադրումը կապված է իտալացի վանական և մաթեմատիկոս Լուկա Պաչոլիի անվան հետ (1445-1517), որը նա նկարագրել է իր «Summa de arithmetica, geometria, proportioni et proportionalita» (1494) գրքում, իսկ այդ սկզբունքները զարգացրել են իտալացի մաթեմատիկոս Ջերոլամո Կարդանոն (1501-1576) և ֆլամանդացի մաթեմատիկոս և մեխանիկ Սիմոն Սթևինը (1548-1620) իրենց աշխատություններում։

Հաշվառման սխալ, մեթոդների հայտնաբերում և շտկում կրկնակի գրանցման մեջ
--------------------------------------------------------------------

Սխալների տարածման տեսակները՝ 

1. Սխալ գումար
2. Սխալ թղթակցություն (սխալ հաշիվ)

Շտկման եղանակները՝

* Լրացուցիչ գրանցում, որն օգտագործվում է այն դեպքում, երբ սխալն անցել է 2 հաշվով, եթե գումարը պակաս է ճշտից, կատարվում է լրացուցիչ գրանցում։
* Կրեդիտային կարմիր գրառում, որն օգտագործվում է այն դեպքում, երբ սխալն անցել է 2 հաշիվ, բայց դրանք սխալ են, կամ գումարը ավելին է, քան պահանջվում է։ Սխալը կրկնվում է կարմիրով, այնուհետև կատարվում է ճիշտ գրանցում։
* Շտկիչ, երբ սխալը չի անցել 2-րդ հաշիվ։ Սխալ գրանցումը ջնջվում է մեկ տողով, տեղադրվում են շտկողի անվան սկզբնատառերը, ամսաթիվը և ստորագրությունը։

Կրկնակի գրանցման սկզբունքի խնդիրներ
-----------------------------------

### Գնաճի խեղաթյուրման ֆինանսական հետևանքները, արտացոլումը հաշվառման մեջ

Ըստ որոշ մասնագետների դա մեթոդի թերություն է։ Բայց համաձայն ՖՀՄՍ-ի (ստանդարտներ 29 և 36) այս խնդիրն ամբողջովին լուծվում է վերագնահատման մեթոդներով, այնուամենայնիվ, հաշվապահական հաշվառման տարբեր տարբերակներ ընդունելի են (առկա է երկիմաստություն)։

### «Հաշվեկշռային» հաշիվ

Նման հաշիվները ներառված չեն հաշվեկշռում (չեն հանդիսանում կազմակերպության ակտիվներ կամ կազմակերպության պարտավորություններ՝ համաձայն հաշվապահական հաշվառման գործող կանոնների)։ Դրանք թույլատրվում են Ռուսաստանում և արտացոլվում են պարզ գրառման վրա, բայց ՖՀՄՍ-ի հաշվին հաշվարկելը սկզբունքորեն չի թույլատրվում։

Օրինակներ

* պահպանման համար ընդունված արժեքների գումար,
* բանկային երաշխիքների քանակ (օգտագործվում է ապրանքների մաքսային ռեժիմը փոխելիս)։

Հաշվեկշռային հաշվին ստացվող մուտքերն արտացոլվում են միայն հաշվի դեբետով, մեկնարկը՝ միայն կրեդիտով։

Տես նաև
-------

* Հաշվապահական հաշվառում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Dale Buckmaster* The Incan Quipu and the Jacobsen Hypothesis(անգլ.) // *Journal of Accounting Research[en]* : journal. — 1974. — Т. 12. — № 1. — С. 178—181.
2. ↑  "Արխիվացված պատճենը" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2019 թ․ օգոստոսի 22-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 5. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  *Smith Fenny* The Influence of Amatino Manucci and Luca Pacioli (und) // *BSHM Bulletin: Journal of the British Society for the History of Mathematics*. — Taylor & Francis Group, 2008. — Т. 23. — С. 143—156.
4. ↑  *Geoffrey A. L.* The Coming of Age of Double Entry: The Giovanni Farolfi Ledger of 1299-1300(անգլ.) // *Accounting Historians Journal[en]* : journal. — 1977. — Т. 4. — № 2. — С. 79—95. Архивировано из первоисточника 27 Հունիսի 2017.
5. ↑  *Lauwers L. Willekens M.* Five Hundred Years of Bookkeeping: A Portrait of Luca Pacioli(անգլ.) // *Tijdschrift voor Economie en Management* : journal. — Katholieke Universiteit Leuven, 1994. — Т. 39. — № 3. — С. 289—304. — ISSN 0772-7674.
6. ↑  М. Л. Пятов, Санкт-Петербургский государственный университет — Границы возможностей двойной записи Archived 2010-10-04 at the Wayback Machine.