**Նալբանդյան փողոց**, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Անվանվել է ի պատիվ հայ գրող և բանաստեղծ Միքայել Նալբանդյանի։ Նախկինում փողոցը կոչվել է Սուլեյմանխանովսկայա, 1870 թվականին՝ Գուբերնատորսկայա, 1884 թվականին՝ Արշակ Տեր-Ղուկասյան փողոց, 1920 թվականին՝ Ազատամարտիկների փողոց, 1921 թվականից՝ Միքայել Նալբանդյանի փողոց։ Նախկինում փողոցը գտնվել է Երևանի կենտրոնական հատվածում՝ պատմական գոտում։ Քաղաքի գլխավոր մայրուղիներից մեկն էր, որը մտել է եռաճառագայթ համակարգի կանոնավոր պլանի կառուցվածքի մեջ։ Սկսվել է Տաճարային (Շահումյանի) հրապարակից և ձգվել դեպի հյուսիս-արևելք, որոշ թեքումով դեպի Աստաֆյան փողոց՝ կապելով ամրոցը և Առևտրային հրապարակը կենտրոնական բնակարանների հետ և բացելով հյուսիս-արևելյան մասը քաղաքի այգիների պարագծով։ Նախկինում Տեր-Ղուկասյանի փողոցը ձգվել է դեպի ներկայիս Վազգեն Սարգսյան փողոց և դուրս եկել Շուկայի հրապարակ (Շահումյանի հրապարակ)։

Պատմություն
-----------

Փողոցի երկարությունը, համաձայն 1906-1911 թվականների հատակագծի, Շուկայի փողոցից (ներկայումս՝ Մովսես Խորենացի փողոցի հատված) մինչև ծայրամաս կազմել է 1735 մետր։ Փողոցի բարեկարգման և շինարարական աշխատանքները սկսվել են 1860-ական թվականներին և շարունակվել են մինչև 1890-ականները։ Հենց այդ ժամանակահատվածում փողոցը ստանում է դրան բնորոշ ճարտարապետական ամբողջական, կոկիկ ու ներկայանալի տեսքը այդտեղ կառուցված հասարակական և վարչական հաստատությունների առկայության շնորհիվ։

Մոտավորապես 1860-ական թվականներին կոչվել է Սուլեյմանխանովսկայա փողոց, 1870 թվականներին՝ Նահանգային, քանի որ այստեղ՝ Դեղատան փողոցի անկյունում գտնվում էր Էրիվանի գեներալ-նահանգապետի շենքը, ով այն ժամանակ իր նստավայրը ամրոցից տեղափոխեց քաղաք։ 1884 թվականից փողոցը կրում է Արշակ Տեր-Ղուկասյանի անունը, այն բանից հետո, երբ Կայսրը բավարարեց Երևանի Նահանգային փողոցի վերանվանման վերաբերյալ Քաղաքային խորհրդի միջնորդությունը, որն այդ ժամանակ դեռ կոչվում էր Սուլեյմանխանովսկայա։

Գեներալ-լեյտենանտ Ա. Տեր-Ղուկասյանը (1819-1881), ում անգլիացի գիտնական-ճանապարհորդ Հ. Ֆ. Բ. Լինչը հիշատակում է որպես «ռուսական բանակի դիվիզիայի ամենափայլուն գեներալը» և ով պարգևատրվել է հայրենական և մի շարք այլ շքանշաններով և դարձել 1877 թվականի թուրքական արշավանքի հերոսը՝ փրկելով հազարավոր հայերի ռազմական գործողությունների տարածքներից։

Քաղաքի կենտրոնում փողոցն անցնցել է հարավ-արևելյան հրապարակով ու Քաղաքային բուլվարի (ներկայումս՝ Շահումյանի հրապարակի) երկայնքով և այդ հատվածում ունեցել է համապատասխանաբար միակողմանի կառուցապատում։ Տեր-Ղուկասյանի փողոցի առաջին շենքը, որը միաժամանակ մտել է Տաճարային հրապարակի անսամբլի մեջ Թիֆլիսի առևտրային բանկն էր (N2), հաջորդ անկյունը զբաղեցրել է քաղաքի առաջին հայտնի դեղատներից մեկը, որի անունով էլ հետագայում կից փողոցը կոչվեց Դեղատան։

Նշանակալի օբյեկտներ
-------------------

* Հանրապետության հրապարակ մետրոյի կայարան
* Ալեքսանդր Սպենդիարյանի տուն-թանգարան
* Ազգային անվտանգության ծառայություն
* Հրշեջ դեպոյի շենք, 1930 (ճարտարապետներ՝ Նիկողայոս Բունիաթյան, Աննա Տեր-Ավետիքյան, Կոստանդին Հովհաննիսյան)
* ՎՏԲ-Հայաստան բանկ
* Հայբիզնեսբանկ
* Վլադիմիր Ենգիբարյանի անվան բռնցքամարտի մասնագիտացված մարզադպրոց
* ՀՀ Ոստիկանություն
* Վարչական շենք. Արհմիությունների տունը և Կապի նախարարությունը
* ՀՀ սոցիալական ապահովության պետական ծառայություն
* Հայաստանում Չեխիայի դեսպանություն

Հուշարձաններ
------------

* Միքայել Նալբանդյանի հուշարձան (Երևան)
* Անդրեյ Սախարովի հուշարձան
* Ասորի ժողովրդի 1915 թ. անմեղ զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան
* Միացյալ խաչ (հուշարձան, Երևան)
* Հայ բարերարների ճեմուղի
* Ակսել Բակունցի հուշակոթող

Հատվող փողոցներ
---------------

* Մելիք-Ադամյան փողոց
* Փավստոս Բուզանդի փողոց
* Արամի փողոց
* Վարդանանց փողոց
* Պուշկինի փողոց
* Թումանյան փողոց
* Սայաթ-Նովայի պողոտա
* Խանջյան փողոց
* Մոսկովյան փողոց
* Ալեք Մանուկյան փողոց
* Իսահակյան փողոց
* Չարենցի փողոց

Պատկերասրահ
-----------

* Սախարովի հրապարակՍախարովի հրապարակ
* 
* Անդրեյ Սախարովի հուշարձան (Երևան)Անդրեյ Սախարովի հուշարձան (Երևան)
* Ասորի ժողովրդի 1915 թ. անմեղ զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձանԱսորի ժողովրդի 1915 թ. անմեղ զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան
* Միացյալ խաչ (հուշարձան, Երևան)Միացյալ խաչ (հուշարձան, Երևան)
* Հայ բարերարների ճեմուղիՀայ բարերարների ճեմուղի
* Ազգային անվտանգության ծառայությունԱզգային անվտանգության ծառայություն
* Հանրապետության հարպարակ մետրոյի շատրվաններըՀանրապետության հարպարակ մետրոյի շատրվանները
* Ակսել Բակունցի հուշակոթողըԱկսել Բակունցի հուշակոթողը
* Ալեքսանդր Սպենդարյանի հուշակոթողըԱլեքսանդր Սպենդարյանի հուշակոթողը
* 
* «Գաստրոնոմի» շենքը (ճարտարապետներ՝ Բաբկեն Հակոբյան, Գոհար Գրիգորյան)«Գաստրոնոմի» շենքը (ճարտարապետներ՝ Բաբկեն Հակոբյան, Գոհար Գրիգորյան)
* Վլադիմիր Ենգիբարյանի անվան բռնցքամարտի մասնագիտացված մարզադպրոցՎլադիմիր Ենգիբարյանի անվան բռնցքամարտի մասնագիտացված մարզադպրոց
* Խորեն Աբրահամյանի հուշատախտակը Երևանի Նալբանդյան փողոցումԽորեն Աբրահամյանի հուշատախտակը Երևանի Նալբանդյան փողոցում
*

Տես նաև
-------

* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վ. Բելի, Ի. Բելայա-Բարսեղյան, Հայաստան. ճանապարհորդի հանրագիտարան, Երևան, ՀՍՀ գլխ. խմբ. 1990, 320 էջ (ռուսերեն), 107-րդ էջ (Երևանի կենտրոնի փողոցների երկարությունը)
2. 1 2 3 4  Мариетта Гаспарян, Архитектура Еревана XIX-начала XX века, Երևան, «Հուշարձան» հրատարակչություն, 2008 թ․
3. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆոնդ 117, թղթապանակ 1, գործ 21
4. ↑  Հենրի Լինչ, «Անգլիացի ճանապարհորդը հայերի մասին», էջ 39

Աղբյուրներ
----------

* Երևան քաղաքի հասցեների տեղեկատու, Երևան, 1983, էջեր 369-506, Երևան քաղաքի փողոցների անվանումները
* Երևան քաղաքի քաղաքային նշանակության փողոցների ցանկ
* Սերգեյ Ավագյան, Երևանի փողոցները, Երևան, «ՎՄՎ-ՊՐԻՆՏ», 2010 — 272 էջ։
* Նալբանդյան փողոց, մաս 1-ին
* Նալբանդյան փողոց, մաս 2-րդ
* Մարիետտա Գասպարյան «Երևանի XIX-XX» դարի սկզբի ճարտարապետությունը (ռուսերեն)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Նալբանդյան փողոց (Երևան)** կատեգորիայում։ |