*Բորիս Կուստոդիև*, «Թեյախմություն»։ 1913 թվական
**Թեյախմություն՝** թեյ խմելու միջոցառում։

Մեծ Բրիտանիա
------------

### Տասնմեկժամանոց թեյ

Տասնմեկժամանոց թեյ (անգլ.՝ elevenses), խորտիկ, որը նման է կեսօրյա թեյին։ Որպես կանոն՝ զգալիորեն ավելի քիչ կալորիական է, քան երեկոյան թեյը, և կարող է բաղկացած լինել մի քանի բրդուճներից կամ թխվածքաբլիթներից՝ մի բաժակ սուրճով կամ թեյով։

### Հետճաշյա թեյ

Հետճաշյա թեյախմությունը սովորաբար մատուցվում է ժամը 14:00-ի և 17:00-ի մոտակայքում։ Հետճաշյա թեյի սովորույթը ծագել է Անգլիայում 17-րդ դարի վերջին բարձր դասի կանանց շրջանում. այն լայնորեն տարածվել է մոտ մեկ դար անց կամ մի փոքր ավելի։ Ի տարբերություն երեկոյան թեյի, որի հետ օգտագործվում են մսային ուտեստներ, հետճաշյա թեյը հիմնականում ուղեկցվում է քաղցրավենիքով և մրգերով։ Այդ ժամանակ Անգլիայում տարբեր դասեր տարաձայնություններ են ունեցել սննդի սպառման ավանդույթների մեջ։ Վերին խավը սովորաբար ճաշ էր ուտում կեսօրին մոտ և ընթրիքի ժամանակ՝ (եթե չխուսափեին դրանից՝ ի շահ ավելի ուշ ընթրիքի) երեկոյան 20։ 00-ին կամ ավելի ուշ, մինչդեռ ցածր խավերը ճաշում էին ժամը 11:00-ի սահմաններում, իսկ հետո` երեկոյան 19:00-ի սահմաններում, թեթև ընթրիք։ Երկու խմբերի համար էլ հետճաշյա թեյը ծառայում էր որպես միջոց՝ լրացնելու սննդի միջև եղած բացը։ Սովորույթը տարածվել է ամբողջ Բրիտանական կայսրությունում և դրանից դուրս հետագա տասնամյակների ընթացքում։ Այնուամենայնիվ, սոցիալական սովորույթների և աշխատանքային ժամերի փոփոխությունները հանգեցրել են նրան, որ 21-րդ դարի բրիտանացիների մեծ մասը հազվադեպ է հնարավորություն ունենում հետճաշյա թեյ խմել։

Ավանդաբար հատիկավոր թեյը եփում են թեյնիկի մեջ և մատուցում կաթով և շաքարով։ Շաքարի և կոֆեինի խառնուրդը տեղի է ունեցել որպես Անգլիայի 19-րդ և 20-րդ դարի սկզբին աշխատող աղքատների համար ցերեկային հոգնածությունը թոթափելու միջոց, որոնք զգալիորեն ավելի քիչ կալորիաներ են օգտագործել և միևնույն ժամանակ շատ ավելի շատ ֆիզիկական ակտիվություն ունեցել, քան ժամանակակից արևմտյան աշխատողների մեծ մասը։ Աշխատողների մոտ թեյը երբեմն ուղեկցվել է փոքրիկ բուտերբրոդով կամ թխած հացով (օրինակ՝ սքոն)։ Ավելի արտոնյալ դիրքում գտնվող մարդկանց մոտ հետճաշյա թեյն ուղեկցվել է բուտերբրոդներով և սենդվիչներով՝ ավելի սննդարար բաղադրիչներով (սովորաբար վարունգ, ձու և կոտեմ, ձկան մածուկ, խոզապուխտ և ապխտած սաղմոն), բուլկիներով (հալված սերուցքով և ջեմով, այսպես կոչված, կոռնուոլյան թեյ) և, որպես կանոն, տորթերով և կարկանդակներով (օրինակ՝ Բատենբերգ տորթ, մրգային տորթ կամ Վիկտորիա թխվածքաբլիթ)։

Ներկայումս պաշտոնապես հետճաշյա թեյը, որպես կանոն, սպառվում է որպես խորտիկ հյուրանոցներում կամ թեյի խանութներում։ Առօրյա կյանքում շատ բրիտանացիներ թեյից (և երբեմն թխվածքաբլիթներից) բաղկացած շատ ավելի պարզ նախուտեստ են ընդունում՝ որպես օրվա ընթացքում թեյի բազմաթիվ կարճ ընդմիջումներից մեկը։

### Երեկոյան թեյ

Երեկոյան թեյը (հայտնի է նաև որպես «բարձր թեյ» (անգլ.՝ high tea) և որպես «մսային թեյ» (անգլ.՝ meat tea) վաղ ընթրիք է, որը, որպես կանոն, տեղի է ունենում 17:00-19:00-ը: Այն այժմ հիմնականում ուղեկցվում է ուշ երեկոյան թեթև սննդով։

Երեկոյան թեյը սովորաբար բաղկացած է տաք ուտեստից, ինչպիսիք են ձուկը կամ տապակած կարտոֆիլը, հովվական կարկանդակը, պանրով մակարոնը, այնուհետև մատուցվում են տորթեր, հաց, կարագ, ջեմ։ Երբեմն մատուցվում է սառը միս, խոզապուխտ։ Ավանդաբար, երեկոյան թեյը տարածված էր միջին և բարձր դասի երեխաների շրջանում (որոնց ծնողները ավելի ուշ պաշտոնական ընթրիք են ունեցել) կամ բանվորների, հանքափորների և այլոց աշխատանքից հետո։ Այս տերմինն առաջին անգամ օգտագործվել է մոտ 1825 թվականին՝ այն հետճաշյա թեյից տարբերելու համար։ Հետճաշյա թեյը մատուցվել է պարտեզում, որտեղ հնարավոր էր, կամ, որպես կանոն, ցերեկային սենյակում, գրադարանում, հյուրասենյակում, սրահում, որտեղ ցածր սեղանները (օրինակ՝ սուրճի սեղանը) տեղադրված են բազմոցի կամ բազկաթոռի մոտ։ Ներկայումս այն պարտադիր ավանդույթ չէ։

ԱՄՆ
---

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում «բարձր թեյ» տերմինն առավել հաճախ է օգտագործվում, բայց հետճաշյա թեյի վերաբերմամբ․ այն մատուցելու ավանդույթը գոյություն ունի մի շարք բարձրակարգ հյուրանոցներում և թեյի սրահներում։ «Թեյի երեկույթ» (անգլ.՝ tea party) տերմինը օգտագործվում է հանդիսավոր երեկույթների համար, որոնք հատկապես տարածված էին 20-րդ դարի սկզբին, որտեղ մատուցվում էին բուտերբրոդներ, բարակ տորթեր և ճենապակյա բաժակներով թեյ, իսկ այցելուները պետք է ունենային խիստ գործնական հագուստ։

Ավստրալիա և Նոր Զելանդիա
------------------------

Շատ ավստրալացիներ և նորզելանդացիներ վաղ երեկոյան կերակուրն անվանում են «թեյ», իսկ մյուսներն այս բառն անվանում են ճաշ։ Ճաշի «թեյ» անվանումը արտացոլում է Հյուսիսային Անգլիայի, Ուելսի և Շոտլանդիայի սովորույթները, որտեղ ցանկացած երեկոյան կերակուր կարող է կոչվել այս բառով։ Աշխատանքային օրվա ընթացքում «թեյ» կամ «թեյի ընդմիջում» (անգլ.՝ tea break) կարող է նշանակել ինչպես առավոտյան, այնպես էլ ցերեկային թեյ, կամ պարզապես ցերեկային ընդմիջում։ Այն սովորաբար մատուցվում է հատուկ թեյի սենյակներում։ Թեյի խոսակցական անվանումը ծխելու ընդմիջումն է, որն ընդունվում է հիմնականում առևտրականների և շինարարների շրջանում։

Հոնկոնգ
-------

Հոնկոնգյան թեյը փոքր-ինչ տարբերվում է անգլախոս այլ երկրներում ընդունվածից. թեյը մատուցվում է կիտրոնով կամ կաթով, հաճախ թեյի փոխարեն մատուցվում է կաթով սուրճ։ Բուտերբրոդները, տոստերը կամ նույնիսկ ավելի բարդ ուտեստները ծառայում են որպես խորտիկ՝ մնիհի (ֆրանսիական տոստ), տապակած հավ, արիշտա։

Գերմանիա
--------

Գերմանիայում օրվա երկրորդ կեսի սնունդը հայտնի է որպես «սուրճ», «հետճաշյա սուրճ» կամ «սուրճ տորթերով»։ Այս սննդի ընդունման համար սովորաբար մատուցվում են միայն քաղցր սնունդ, առավել հաճախ սերուցքային և կրեմային տորթեր (ինչպես շվարցվալդ տորթը), կարող են լինել նաև այլ տորթեր, մրգային կարկանդակներ և տորթեր։ Ժամանակակից աշխատանքային օրվա տևողության հետ կապված՝ ամենից հաճախ այս կերակուրը տեղի է ունենում օրվա երկրորդ կեսի վերջում և միայն կիրակի օրերին։

Ավանդաբար, թեյի տեղը զբաղեցրել է սուրճը՝ սովորաբար սերուցքով, խտացրած կաթով կամ շաքարով, չնայած թեյի ժողովրդականությունը վերջին շրջանում աճել է. բացի այդ, Գերմանիայում կան տարածքներ, որտեղ թեյի մշակույթն ունի խորը պատմական ավանդույթներ, օրինակ՝ Բրանդենբուրգ-պրուսական ընտրության մեջ այն զարգացել է 17-րդ դարի վերջից մինչև 18-րդ դարի սկիզբ։ 19-րդ դարում և 20-րդ դարի սկզբին թեյը բավականին տարածված էր բարձր խավերի, բուրժուազիայի և մտավորականության շրջանում, հաճախ կազմակերպվում էին «թեյի երեկույթներ», միջոցառումն ինքնին հաճախ կոչվում էր անգլերեն։

Ֆրանսիա, Բելգիա, Շվեյցարիա
--------------------------

Ֆրանսախոս Եվրոպայում թեյը կոչվում է le goûter կամ le quatre heures․ այն սովորաբար հասկացվում է որպես դպրոցից վերադարձած երեխաների թեթև սնունդ ժամը 16:00-ին: Դրա բազմաթիվ տարբերակներ կան, բայց ընդհանուր առմամբ, այս նախուտեստը կարող է պարունակել բագետ կամ կարագով և ջեմով բուլկի, շոկոլադե կրեմ կամ շոկոլադե թխվածքաբլիթներ և ուղեկցվում է տաք շոկոլադով կամ նարնջի հյութով, բայց ոչ թեյով կամ սուրճով (կաթով սուրճը կամ կաթով թեյը մատուցվում են նախաճաշին, թեյն ու սուրճը դիտվում են որպես չափազանց թունդ ըմպելիքներ երեխաների համար օրվա ավարտին)։ Մեծահասակների համար goûter-ն կարող է բաղկացած լինել ջրով կամ հանքային ջրով մրգային օշարակներից, թեթև թխվածքաբլիթներից (բլիթներից) կամ խմորեղենից։ Սովորույթը ներկայումս շատ նորաձև է դառնում Ֆրանսիայում։

Երեխաների համար goûter-ն տարբերվում է Ֆրանսիայում թեյախմությունից կամ ֆրանսերեն «thé»-ից, որը ոչ մեծ երեկոյան երեկույթ է մեծահասակ հյուրերի համար, սովորաբար 17:00-19:00-ն ընկած ժամանակահատվածում։ Այն բաղկացած է թեյից, հյութերից, լիմոնադից կամ օշարակներից, տորթերից, պտիֆուրներից և թխվածքաբլիթներից կամ տորթերից։ Կոկտեյլը տրվում է միայն 19 ժամից հետո և ներառում է ալկոհոլ, որն ինքնին «thé»-ում գոյություն չունի։

Տես նաև
-------

* Բոստոնյան թեյախմություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Davidson, 2014, էջ 205
2. ↑  Whitehead RJ։ «Subscribe to our FREE newsletter Your e-mail address Subscribe Hot drinks down under: Australia's coffee culture booms, but tea could do with a lift»։ *Food Navigator Asia*։ William Reed Limited։ Վերցված է 2022 թ․ մարտի 11
3. ↑  «It's love in the afternoon as Australians lap up 'high' tea»։ *The Age*։ Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 6
4. ↑  Похлёбкин, 1969

Գրականություն
-------------

* *Похлёбкин В. В.* Чай : Его типы, свойства, употребление. — 2-е изд. — М.: Пищевая промышленность, 1969. — 136 с.
* *Davidson A.* The Oxford Companion to Food. — 3 ed. — Oxford University Press, 2014. — 960 p.(անգլ.)
* *Post E.* Chapter XIII. Teas and Other Afternoon Parties // Etiquette. — New York: Funk & Wagnalls, 1922.(անգլ.)
* *Сокольский И.* В поисках традиций русского чаепития. Чай по Достоевскому // *Наука и жизнь* : журнал. — 2011. — В. 2. — С. 128—132. — ISSN 0028-1263.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4121958-2 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Թեյախմություն***էջը Վիքիպահեստում |