recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Արեշյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Սալոմե Գրիգորի Արեշյան** (հունվարի 5, 1913(1913-01-05), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 29, 1966(1966-12-29), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1958), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1964), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1948 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Թիֆլիսում։ 1934 թվականին ավարտել է Լենինգրադի պատմության, փիլիսոփայության, գրականության և լեզվի ինստիտուտը, 1937 թվականին՝ Լենինգրադի պետական համալսարանի ասպիրանտուրան։ 1938-1940 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ Լենինգրադի արևելագիտության ինստիտուտի կրտսեր գիտաշխատող, 1940-1941 թվականներին՝ կրտսեր գիտաշխատող, ապա՝ գրականագիտության և փիլիսոփայության բաժանմունքի գիտական քարտուղար։ 1941 թվականին տեղափոխվել է Երևան։ 1941-1944 թվականներին դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանում։ 1942-1944 թվականներին եղել է բանասիրական ֆակուլտետի դեկանի տեղակալ։ 1943-1946 թվականներին եղել է ՀԿԿ Կենտկոմի պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնի վարիչի տեղակալ, 1944-1946 թվականներին՝ «Կոմունիստ» (ռուսերեն) թերթի խմբագիր, 1949-1950 թվականներին՝ ԵՊՀ գիտքարտուղար, 1950-1953 թվականներին՜ գիտական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր, 1954 թվականից՝ ՀԽՍՀ ԳԱ գրականության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող։ Կյանքի վերջին տարիներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան ինստիտուտում որպես բաժնի վարիչ։ 1958 թվականին ատենախոսություն է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։

Եղել է Խաղաղության կողմնակիցների համամիութենական կոնֆերանսի, ինչպես նաև 1945 թվականին Փարիզում կայացած Կանանց 1-ին միջազգային կոնգրեսի պատգամավոր։ ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։

Ռուսերեն լույս է տեսել նրա «Հայ մամուլը և ցարական գրաքննությունը» (1957) գիրքը։

Մահացել է Երևանում։

Երկերի մատենագիտություն
-----------------------

* Ռուս գրողները Հայաստանի մասին, Երևան, Հայպետհրատ, 1946, 28 էջ։
* Լև Տոլստոյ, Երևան, 1960, 267 էջ։

Պարգևներ
--------

* «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ,
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծպատերազմի ժամանակ աշխատանքային արիության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 23.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 1.
3. ↑  Կենսագրական հանրագիտարան, Ե. ԵՊՀ հրատ. 2009, էջ 124-125։
4. ↑  *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ 1981։ էջ էջ 58-59


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9627 · LCCN: no2017107368 · VIAF: 1692150325521310090005 · WorldCat VIAF: 1692150325521310090005 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 23)։*  |
| **՞**Սևագլուխ դրախտապան |
| --- |
| Սևագլուխ դրախտապան  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Դրախտապաններ |
|
|
|
| Ցեղ | **Սևագլուխ դրախտապան** |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Emberiza melanocephala

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սևագլուխ դրախտապան** (լատին․՝ *Emberiza melanocephala*), դրախտապանների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, տարածված։

Արտաքին տեսք
------------

Գեղանի կեցվածքով թռչուն է։ Մարմնի երկարություն 16-17 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 2630 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 23-30 գրամ։ Հասուն արուի գլուխը սև է, մարմինը վերևից՝ դարչնագույն-շիկակարմիր, թևերը՝ սևավուն, մարմինը ներքևից՝ դեղին։ Էգի մարմինը վերևից դարչնագույն-մոխրագույն է, ներքևից՝ փոփոխական բաց դեղին։ Երիտասարդն ավելի բաց գույնի է և խայտավոր, ներքնապոչը՝ բաց դեղին։ Արուներն անընդմեջ երգում են՝ տեսանելի տեղում նստած։ Բնակվում է բաց թփուտային տարածքներում՝ կիսաանապատներից մինչև ենթալպյան մարգագետիններ։ Սնվում է անողնաշարավորներով, սերմերով։

Կենսակերպ
---------

Գարնանային վերադարձը՝ մայիսի առաջին տասնօրյակին։ Արուները էգերից 3-5 օր շուտ սկսում են միալար, հոգնեցուցիչ երգը։ Հարսանեկան զույգերը ձևավորվում են մայիսի երկրորդ տասնօրյակից հունիսի վերջը։ Զուգավորմանը համընթաց էգը զբաղվում է բնի կառուցմամբ (մայիսի երկրորդ տասնօրյակից մինչև հունիսի վերջը)՝ 5 օրվա ընթացքում (1 ժամում 10 անգամ շյուղեր է բերում բույն)։ Արուն ուղեկցում և պաշտպանում է էգին։ Բույնը գավաթաձև է՝ խոտաբույսերից հյուսված։ Բնադրում է գետնին, ցածր թփուտներին, հազվադեպ՝ ծառերին։ Ձվերը բներում հայտնվում են մայիսի վերջից։ Դնում է 22 մմ տրամագծով, բաց կապույտ՝ մուգ պտերով 3-5 ձու։ Թխսակալում է էգը' 13-14 օր։ Ձագերը բներում հայտնվում են հունիսի առաջին կեսից հուլիսի առաջին տասնօրյակը, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ մինչև հուլիսի վերջը։ Անվտանգ պայմաններում բնից դուրս են գալիս կյանքի 9-10-րդ, վտանգի դեպքում՝ 7-8-րդ օրը։ Բնային կյանքում ձագերին կերակրում է էգը՝ միջատներով, սերմերով, ցորենի, գարու, վարսակի հատիկներով։

Աշնանային չուն՝ մինչև օգոստոսի վերջը։

1985 թվականից սկսած՝ նկատվում է թվաքանակի վտանգավոր անկում, ուստի անհրաժեշտ է անհատական պաշտպանության միջոցների կիրառում։ Սևի ու դեղինի գեղեցիկ համադրությամբ փետրավորման շնորհիվ որոշակի գեղագիտական արժեք է ներկայացնում հատկապես անազատ պայմաններում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
Փարիզ քաղաքը
**Սալոն**, Ֆրանսիայում ժամանակակից արվեստի պարբերաբար կազմակերպվող ցուցահանդեսների անվանումը։ Նման ցուցահանդեսներ Փարիզում պաշտոնապես կազմակերպվել են սկսած 17-րդ դարից, 1699 թվականից՝ Լուվրում, սկզբում Մեծ պատկերասրահում, իսկ 1737-1848 թվականներին՝ այսպես կոչված Քառակուսի սալոնում (Salon Carre, այստեղից էլ «Սալոն» անվանումը)։ Հետագայում պաշտոնական Սալոններ կազմակերպվել են Ելիսեյան դաշտերի Մեծ պալատում։ 18-րդ դարի կեսերից Սալոնները տեղի են ունեցել կանոնավոր կերպով, 18-րդ դարի վերջերին և 1863 թվականից՝ ամեն տարի։ Մինչև Ֆրանսիայի մեծ հեղափոխությունը Սալոններին մասնակցել են միայն Գեղանկարչության և քանդակագործության թագավորական ակադեմիայի անդամները, հեղափոխությունից հետո՝ բոլոր նկարիչները։ Աակայն Սալոնների ժյուրիները Նապոլեոն 1-ի կայսրության շրջանից (1804-1815) սկսած սիստեմատիկորեն պաշտպանել են քաղքենիական ճաշակը բավարարող հնամոլ ակադեմիական արվեստը (այսպես կոչված սաչոնային արվեստ)։ Առաջադեմ վարպետների գործերը հաճախ մերժվելով ժյուրիի կողմից, այնուամենայնիվ, թեև քիչ քանակով, մուտք են գործել Սալոն, դրանով իսկ բազմաթիվ Սալոններ (1819, 1824, 1831, 1850 և այլն) վերածվել են պաշտոնական-ակադեմիական և առաջադեմ ուղղությունների պայքարի ասպարեզի։ 1881 թվականից Սալոնները դադարել են պետ․ միջոցառում լինելուց և անցել են Ֆրանսիացի նկարիչների ընկերության տնօրինությանը, որը մինչև այժմ պարբերաբար կազմակերպում է «Գարնանային սալոն» ամենամյա ցուցահանդեսներ։ XIX դ․ վերջին -XX դ․ սկզբին կազմակերպվել են նոր, ավանգարդիստական Սալոններ՝ «Անկախների սալոն», «Աշնանային սալոն», «Թյուիլրի սալոն» ևն։ Ֆրանսիական Ա-ներին համանման անուններ են կրել նաև այլ երկրներում կազմակերպվող ցուցահանդեսները (օրինակ, «Ոսկե գեղմի» սալոն»-ը Ռուսաստանում, 1908, 1909-1910)։ Սովորաբար, կարճ՝ «Սալոն» են անվանվել նաև բազմաթիվ քննադատների, գրողների, փիլիսոփաների (Դ․ Դիդրո, Ստենդալ, Հ․ Հայնե, Թ․ Գոթիե, Էմիլ Զոլա և ուրիշներ) Սալոնին վերաբերող քննադատական ակնարկները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 123)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Շվեյցարական կենսագրական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12647591h · GND: 4167850-3 · LCCN: sh85116845 · NKC: ph125926, ph122395 |

 |
**Սիկասո** (ֆր.՝ Sikasso), քաղաք Մալիի հարավային մասում։ Մալիում համարվում է համանուն տարածաշրջանի վարչական կենտրոնը և երկրորդ քաղաքը, որը բնակչության թվաքանակով 2012թվականի տվյալներով կազմում է 213 977 մարդ։ Ըստ 1998 թվականի մարդահամարի՝ Սիկասոյի բնակչությունը կազմում էր 113.803 մարդ:.

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Սիկասոն գտնվում է երկրի մայրաքաղաքից 375 կմ հարավ-արևելք, Բամակո, Կոտ դ 'Իվուարի հետ սահմանից 100 կմ հյուսիս և Բուրկինա Ֆասոյի հետ սահմանից 45 կմ արևմուտք։

Սիկասոն բնակեցված է մի քանի էթնիկ խմբերով ՝ բամբարա, սենուֆո, բոբո, մանդինկա։

Սիկասոն բարձր զարգացած գյուղատնտեսական շրջան է։ Մշակված մրգերն ու բանջարեղենը կայուն եկամուտ են ապահովում քաղաքի գանձարանին ՝ վերացնելով դոտացիոն կախվածությունից ։

Քաղաքն ունի միջազգային օդանավակայան՝ «Սիկասո»․

Կլիմա
-----

Քաղաքի կլիման բնութագրվում է որպես տիպիկ ենթաբաժին։ Քաղաքում տարեկան ջերմաստիճանի տատանումները այդքան էլ մեծ չեն, իսկ խոնավ սեզոնը արտահայտվում է և տևում է մոտավորապես կես տարի։ Տարեկան անձրևները կազմում են մոտ 1200 մմ, ընկնում են գրեթե մայիս-սեպտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում։ Չոր եղանակը արտահայտվում է ձմռան ամիսներին։ Անձրևոտ և զով ամիսը օգոստոսն է։ Ամենաթեժ ամիսները մարտ և ապրիլն են, երբ ջերմաստիճանի միջին բարձրությունը գերազանցում է 37°C-ը։

| Սիկասոյի կլիման |
| --- |
| **Ցուցանիշ** | **Հունվար** | **Փետրվար** | **Մարտ** | **Ապրիլ** | **Մայիս** | **Հունիս** | **Հուլիս** | **Օգոստոս** | **Սեպտեմբեր** | **Հոկտեմբեր** | **Նոյեմբեր** | **Դեկտեմբեր** | **Տարի** |
| **Միջին առավելագույնը, °C** | 33,5 | 36,0 | 37,4 | 37,3 | 35,6 | 32,9 | 30,7 | 29,9 | 31,0 | 33,3 | 34,4 | 33,1 | 33,7 |
| **Միջին ջերմաստիճանը, °C** | 24,4 | 27,2 | 29,7 | 31,0 | 29,8 | 27,7 | 26,1 | 25,6 | 26,2 | 27,4 | 26,4 | 24,2 | 27,1 |
| **Միջին նվազագույն, մմ** | 15,3 | 18,3 | 22,1 | 24,6 | 24,1 | 22,4 | 21,5 | 21,4 | 21,3 | 21,5 | 18,5 | 15,2 | 20,5 |
| **Տեղումների քանակը, °C** | 1,4 | 4,1 | 12,8 | 45,9 | 109,1 | 152,3 | 243,7 | 308,8 | 210,0 | 84,4 | 11,7 | 2,0 | 1186,2 |
| Աղբյուր*։ Եղանակային տեղեկատվության համաշխարհային ծառայություն* |

Քույր քաղաքներ
--------------

* Ֆրանսիա Բրիվ լա Գայարդ , Ֆրանսիա

Պատկերասրահ
-----------

* Սիկասո շուկայի ցուցահանդեսը: Տեղի կանայք վաճառում են լոլիկ, ընկույզ և  ձեռագործ հագուստՍիկասո շուկայի ցուցահանդեսը: Տեղի կանայք վաճառում են լոլիկ, ընկույզ և ձեռագործ հագուստ
* ՍիկասոՍիկասո

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կաղապար:Книга:Географический энциклопедический словарь
2. ↑  World Gazetteer — բնակչության նախնական հաշվարկ(չաշխատող հղում)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4444046-7 · LCCN: n86859968 · VIAF: 138465474 · WorldCat VIAF: 138465474 |

 |
| **՞**Ջրային լորտու |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Դաս | Օձներ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Լորտուներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Natrix tessellata

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ջրային լորտու** (լատին․՝ Natrix tessellata), շախմատանախշ լորտու, շախմատօձ, լորտուների ընտանիքի լորտուների ենթաընտանիքի իսկական լորտուների (լատին․՝ Natrix) ցեղի օձ։ Ջրանցքային լորտուն Հայաստանում հանդիպում է բոլոր մարզերում՝ հիմնականում նախալեռնային շրջաններում, երբեմն՝ նաև լեռներում։ Տարածված է տարբեր ջրավազանների ջրամերձ կենսավայրերում, այգիներում, երբեմն կարող է հանդիպել նաև ջրից բավական հեռու։

Արտաքին տեսք
------------

Մարմնի երկարությունը տարիքի հետ փոխվում է (14-140 սմ), պոչը 5-6 անգամ կարճ է։ Մարմինը բարեկազմ է, գլուխը մարմնից տարանջատված է՝ ծածկված խոշոր, փայլուն վահանիկներով։ Աչքերը խոշոր են, ծիածանաթաղանթը՝ դեղնավուն, բիբը՝ կլոր։ Մարմնի թեփուկները կատարավոր են, ինչով կարող է նմանվել թունավոր իժերին։ Մեջքը մոխրագույն է, գորշավուն, կանաչավուն կամ կարմրավուն՝ ծածկված այս կամ այն չափով արտահայտված շախմատանման մուգ բծերով, որոնք միաձուլվելով՝ տալիս են ընդհանուր սև գունավորում։ Որովայնային մակերեսը խայտաբղետ է. վահանիկների եզրերը դեղնավունից նարնջագույն են կամ վառ վարդագույն, կենտրոնական մասով անցնում է մանր կետիկներից բաղկացած լայն, սև շերտ։

Սնունդ
------

Սնվում է մանր ողնաշարավորներով (ձկներ, երկկենցաղներ, կրծողներ)։ Ձմեռում է աշնան 2-րդ կեսից գարնան սկիզբը։

Բազմացում
---------

Զուգավորումը տեղի է ունենում ապրիլ-մայիսին։ Հունիսի 2-րդ կեսից հուլիսի սկիզբը էգը դնում է 4-18 ձու։ Ձվերը խոշոր են (32-35 X 15-16 մմ)։ Ձագերը ծնվում են սեպտեմբերին։

Նշանակություն
-------------

Հաճախակի խնամվում է անազատ պայմաններում։ Օգտագործվում է գիտահետազոտական նպատակով։ Պաշտպանվում է՝ հիմնականում սուր հոտով հեղուկ արտաթորելով և սատկած ձևանալով։ Կծում է խիստ հազվադեպ, կծածը մարդու և կենդանիների համար վտանգավոր չէ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4506929-3 |

 |
**Ռաֆայել Ռուբենի Դավիդյան** (ապրիլի 22, 1923(1923-04-22), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - փետրվարի 3, 1997(1997-02-03), Մոսկվա, Ռուսաստան), հայ ջութակահար, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1963)։

Կենսագրություն
--------------

1950 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան, 1961 թվականից դասավանդել է նույն կոնսերվատորիայում, պրոֆեսոր` 1976 թվականից, դեկան`1983 թվականից։ 1947-1970 թվականներին եղել է Կոմիտասի անվան քառյակի 2-րդ ջութակ։ 1950 թվականից դասավանդել է Մոսկվայի կոնսերվատորիային կից գործող Գնեսինների անվան երաժշտական ուսումնարանում։
1950-ական թվականներին գլխավորել է Մ. Մ. Իպոլիտ-Իվանովի անվան երաժշտական ուսումնարանի լարային բաժինը։ Եղել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայի որակավորման բարձրացման, նվագախմբային ֆակուլտետների դեկան, Մոսկվայի կոնսերվատորիայի կատարողական արվեստի պատմության և տեսության ամբիոնի վարիչ, կոնսերվատորիայի քառյակի և կամերային համույթի ամբիոնի վարիչ, 1990-ական թվականներին՝ Մ. Մ. Իպոլիտ-Իվանովի անվան Երաժշտա-մանկավարժական ինստիտուտի լարային գործիքների ամբիոնի վարիչ։

Հեղինակ է «Սարգիս Ասլամազյան» (1972), «Կոմիտասի անվան կվարտետը» (1974), «Ավետ Գաբրիելյան» (1974), «Կվարտետային արվեստ» (1984) գրքերի։

Մրցանակներ
----------

ՀԽՍՀ պետական մրցանակ, 1965

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*

Արտաքին հղումներ
----------------

Կոմիտաս - Քելեր, ցոլեր 1947-1968

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1038802776 · LCCN: n80010712 · NKC: xx0168316 · VIAF: 305156591 · WorldCat VIAF: 305156591 |

 |
"Կանտիտաս" գրքի հոբոյահարները
**Պիկոլո հոբոյ** (իտալ.՝ *piccolo oboe*, պատմական անվանում՝ *musette de cour*, ֆր.՝ *musette*), փողային երաժշտական գործիք։ Պատկանում է փայտյափողայինների հոբոյների ընտանիքին և համարվում է այդ ընտանիքի ամենափոքր և հնչողությամբ ամենաբարձր գործիքը։ Պիկոլո հոբոյը երաժշտության մեջ գոյություն է ունեցել դեռ 11-րդ դարից։

Կառուցվածք
----------

Սկզբնական շրջանում պիկոլո հոբոյը ունեցել է ընդամենը մեկ խողովակ և լեզվակ։ 13-րդ դարի Ալֆոնս լը Սաժի "Կանտիգաս" երգերի գրքի մեջ կարելի է տեսնել մի պատկեր, որտեղ երկու երաժիշտ նվագում են պիկոլո հոբոյ և ի տարբերություն հին գործիքների, այս նկարի հոբոյները երկմասանի են։ Այստեղից կարելի է եզրակացնել, որ հենց 13-րդ դարից են սկսել օգտագործել երկմասանի պիկոլո հոբոյը։ Միջնադարյան և հետագա ժամանակաշրջանների պատկերներից և վկայություններից կարելի է եզրակացնել, որ պիկոլո հոբոյը կարևոր գործիք է եղեկ թագավորական պալատներում։ Այն միշտ առկա է տարբեր երկրների պալատական պատկերներում։ Գոյություն ունեն նաև մի շարք նկարներ, որոնք պատկերում են երաժշտի՝ ձեռքին պիկոլո հոբոյ։

Նվագը
-----

Սկզբնական շրջանում պիկոլո հոբոյը բավականին դժվար է եղել նվագելը։ Այնուհետև մշակվել են տարբեր ձևեր՝ նվագը հեշտացնելու համար։ 
Գրվել են տարբեր գրքեր, որոնցում գրված է, թէ ինչպես պետք է պատրասել պիկոլո հոբոյը և ինչպես այն նվագել։ Այս գործիքի տեսքը սովորական հոբոյից քիչ է տարբերվում։ Հիմնական տարբերությունը գործիքի երկարությունն է և խողովակի վրայի անցքերի մետաղյա շրջանակների բացակայությունը։ Պիկոլո հոբոյի վերջնական մասը օվալաձև է։ Րեգիստրը սոպրանինոն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Consortium M.* Revision of the Hornbostel-Sachs Classification of Musical Instruments by the MIMO Consortium


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2003002087 |

 |
**Ռաֆայել Նահապետյան** (հունիսի 8, 1946(1946-06-08), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հուլիսի 19, 2010(2010-07-19)), հայ ժամանակակից գրող, արձակագիր։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1985)։

Կենսագրություն
--------------

Ռաֆայել Նահապետյանը ծնվել է 1946 թվականի հունիսի 8-ին Երևան քաղաքում։

1965 թվականին ավարտել է Երևանի էլեկտրամեխանիկական տեխնիկումը, ապա աշխատել է որպես ավագ լաբորանտ էլեկտրամեխանիկայի համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտի հայկական մասնաճյուղում։ 1971 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1971-1973 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ բանակում որպես սպա։ 1974-1983 թվականներին աշխատել է Հայաստանի հեռուստատեսային և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեում, որպես գրական հաղորդումների գլխավոր խմբագրության խմբագիր, ապա՝ ավագ խմբագիր։ 1985 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ։ Հայաստանի անկախության հռչակումից հետո զբաղեցրել է ԳԽ լրատվական հարցերի մշտական հանձնաժողովի փորձագետի պաշտոնը։ Հայաստանի գրողների միությունում վարել է Գրական հինգշաբթի ամենշաբաթյա միջոցառումը։

Տպագրվել է 1970 թվականից։ Առաջին հրապարակումը՝ «Հայրենիքի ժամանակը» պատրաստել է համակուրսեցի Արա Մնացականյանի հետ և հրատարակել Գարուն հանդեսում։ Հոդվածը սփյուռքահայերի՝ դեպի Խորհրդային Հայաստան ներգաղթի թեմայով էր։ Հեղինակել է պատմվածքներ, ռադիոպիեսներ, վիպակներ, հեռուստատեսային ներկայացումներ։ 60-ականների վերջերին Ռաֆայել Նահապետյանը և Արա Մնացականյանը փոքր խմբակով իրականացրել են ազգայնական բնույթի գործունեություն, ծավալել ազգայնական քարոզչություն։ Խմբակի աշխատանքը կասեցվել է ԽՍՀՄ Պետանվտանգության մարմինների կողմից։ Ռաֆայել Նահապետյանը և Արա Մնացականյանը կարճաժամկետ ազատազրկվել են։

Ռաֆայել Նահապետյանի ստեղծագործությունները թարգմանվել են ռուսերեն, ուկրաիներեն, լիտվերեն, լատիշերեն, չեխերեն, ռումիներեն և այլ լեզուներով։ Հեղինակել է նաև Անջո հեծանիվը, Անջո ֆուտբոլի գնդակը, Անջո ոստիկանության սերժանտը մանկական վիպակները։ Ռաֆայել Նահապետյանի Մթի մեջ արևի ցոլքերում վեպը մնացել է անավարտ։ Արժանացել է մի շարք մրցանակների։

Տպագրված գրքեր
--------------

* Հրաշեկ նժույգներ (1983)
* Հրաձգարանի մեծ մրցանակը (1989)
* Մեղեդի երևակայական ջութակի համար (1994)
* Ագռավի աղջիկը (2000)
* ...Եվ ծագեց խավարը (2003)

Թարգմանություններ
-----------------

* Տաջիկական գրականության անթոլոգիա.- Երևան։ ՀԳՄ հրատ. 2009.- 231 էջ.- Բովանդ-ից՝ Որոշ ստեղծագործություններ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռաֆայել Նահապետյան Archived 2022-09-30 at the Wayback Machine.
* Ռաֆայել Նահապետյանի վերջին հարցազրույցը

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  *Գրական թերթ*։ 2010, հուլիսի 23։ էջ 6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10746 |

 |
Սակր, պատկերված ռազմիկի զինադրոշի վրա, Լիտվա
**Սակր**, *սակուր,* հնագույն զենք և գործիք, կացնի տարատեսակ։ Ունեցել է ուղղանկյունաձև կոթառ և կիսաշրջանաձև շեղբ։ Միջագետքում հայտնի է եղել դեռևս մեր թվարկությունից առաջ III հազարամյակում։ Հայաստանի տարածքում վերջնականապես ձևավորված սիմետրիկ, բրոնզե սակրերն՝ իրենց տարատեսակներով, վերաբերում են մ․ թ․ ա․ XIV—XIII դարերին․։ Գոյություն են ունեցել տարբեր չափերի կրկնասակրեր (երկկողմանի շեղբերով), կոթառի վրա երկրաչափական զարդերով ու սեպիկներով սակրեր։ Միջնադարյան Հայաստանում սակրերը պատրաստվել են հիմնականում երկաթից։ Տարածված են եղել հատկապես կտցավոր սակրերը (շեղբի հակառակ կողմում՝ սուր կտուց)։ Սակրը գործածվել է հին և միջնադարյան մի շարք բանակների սպառազինության մեջ։ Սակրով զինված զորատեսակը կոչվել է սակրավոր։ Սակրը եղել է նաև պաշտամունքի առարկա և իշխանության խորհրդանիշ։ Սակրից է առաջացել այժմյան սակրավորներ զորատեսակի անվանումը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 134)։*  |
**Ռադիկ Ռաֆիկի Առուշանյան** (հուլիսի 13, 1964, Մարտակերտ), անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգ։ ՊԲ բժշկական ծառայության մայոր (1995)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1988)։ 1989-1992 թվականներին աշխատել է Մարաղայի տեղամասային, Մարտակերտի կենտրոնական շրջանային հիվանդանոցներում,1988-1994 թվականներին՝ Կուսապատի, Դրմբոնի, Ցեխ-Ձորի, Վանքի, Մաղավուզի, Չլդրանի ռազմադաշտային, Ստեփանակերտի կենտրոնական կլինիկական զինվորական հրապիտալներում, 1995 թվականից՝ Ալաշանի (Մարտակերտի ՊՇ) կայազորային հրապիտալի պետ։ 1992-1994 թվականներին մասնակցել է Մարտակերտի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին, բուժօգնություն ցույց տվել հարյուրավոր վիրավոր հիվանդ ազատամարտիկների և խաղաղ բնակիչների։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով և «Մայրական երախտագիտություն` Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան (հայ.) — 2004. — էջ 122. — 865 p.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Ռաֆիկ Անուշավանի Բադալյան** (հոկտեմբերի 24, 1943(1943-10-24), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), նկարիչ, քանդակագործ, ֆիզիկոս, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածու։

Կենսագրություն
--------------

Ռաֆիկ Բադալյանը ծնվել է 1943 թվականին Երևանում` ծառայողի ընտանիքում։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Ստալինի անվան (այժմ՝ Տերյանի անվան) դպրոցում։ 1962 թվականին ընդունվել է Երևանի Պետական համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետը։ Ուսման ընթացքում ծառայել է Խորհրդային բանակում որպես զինվոր, հետո շարունակել և ավարտել է ուսումը 1968 թվականին։ Աշխատել է պոլիմերների համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտում նախ որպես կրտսեր գիտաշխատող, ապա գիտաշխատող և ավագ գիտաշխատող։ 1970 թվականին վերակոչվել է Խորհրդային բանակ, արդեն սպայական կոչումով։ Որպես սպա վերապատրաստվել է Նովոսիբիրսկ և Գոմել քաղաքներում։ 1973 թվականին դեմոբիլիզացվել և վերադարձել է նախկին աշխատանքին։ 1976 թվականից աշխատել է Աբովյան քաղաքի հաշվիչ տեխնիկայի կոնստրուկտորա-տեխնոլոգիական բյուրոյում որպես ինտեգրալ և հիբրիդային միկրոսխեմաների ու տվիչների լաբորատորիայի՝ հետագայում բաժնի վարիչ։ 1978 թվականից Մոսկվա քաղաքի էլեկտրոնային տեխնիկայի ինստիտուտում (ՄԻԷՏ) պաշտպանել թեկնածուական թեզը և ստացել ֆիզմատ գիտությունների թեկնածուի կոչում։ Ունի մոտ 50 գիտական աշխատություններ, մենագրություններ և հաստատագրված հեղինակային հայտնագործություններ։

Գիտական աշխատությունները տպագրվել են Հայաստանում, Ռուսաստանում, Գերմանիայում, Հունգարիայում, Բուլղարիայում։ 1990 թվականին աշխատանքից ազատվել է սեփական դիմումի համաձայն։ 1995 թվականից առ այսօր աշխատում է Երևանի «Նաիրիտ» գործարանի ռետինատեխնիկական իրերի լաբորատորիայում որպես լաբորատորիայի վարիչ։

Ստեղծագործական ուղի
-------------------

Փոքր հասակից զբաղվել է նկարչությամբ, ուսանողական տարիներին քանդակագործությամբ։ 1985-1986 թվականներին զբաղվել է միկրոքանդակագործությամբ (միկրոմինիատյուրա)։ Ներկայացրել է բազամթիվ անձնական ցուցահանդեսներ Հայաստանում, Աբխազիայում, Ռուսաստանում, Հնդկաստանում, Ֆրանսիայում, Արաբական Էմիրություններում։ Ունի միկրոքանդակներ ԱՄՆ-ում, Ավստրալիայում, Շվեդիայում, Դանիայում, Ռուսաստանում, Իսպանիայում, Ուկրաինայում։ Ապրում և աշխատում է Երևան քաղաքում։ Բացի միկրոմինյատուրայից զբաղվում է թանկարժեք քարերի, նաև փայտի ամուր տեսակների վրա քանդակներով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռաֆիկ Բադալյանի աշխատանքների ցուցադրություն Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
**Պիպա** (չին.琵琶|pípá), չինական 4 լարանի կսմիթային երաժշտական գործիք, նման է լյուտնյային։ Այն ամենատարածված և հայտնի չինական երաժշտական գործիքներից է։ Գրականության մեջ պիպայի մասին հիշատակվում է 3-րդ դարից, իսկ առաջին պատկերները` 5-րդ դարից։ Սակայն պիպայի նախատիպերը Չինաստանում եղել են արդեն մ.թ.ա. 3-րդ դարի վերջից։ «Պիպա» անվանումը կապված է գործիքի վրա նվագելու ձևից. «պի» նշանակում է մատների լարերի վրայով դեպի վար շարժումը, իսկ «պա»` հակառակ շարժումը դեպի վեր։

Ունի փայտե տանձանման մարմին առանց ռեզոնատորային անցքերի և կարճ վզիկ ատամնավոր գրիֆով։ Գրիֆի ատամիկների կողերը կազմում են առաջին 4 անշարժ լադերը, մնացածը` 13-14 լադ նեղ փայտե շրիշակների տեսքով, որոնք տեղադրված են վերևի հարթ տախտակամածի վրա։ Լարերը մետաքսյա են (հազվադեպ` մետաղական), ամրանում են փայտիկների օգնությամբ։ Գործիքի երկարությունը մոտ 100 սմ է, լայնությունը` 30-35 սմ։

Ձայնը դուրս է գալիս կնտնտոցի օգնությամբ, երբեմն նաև եղունգի, որին հատուկ ձև են տալիս։

Լարումն առավելապես *A — d — e — a* է, դիապազոնը` *A — a2*, լիովին քրոմատիկ հնչյունաշար։

Պիպան նստած են նվագում` գործիքի ներքևի մասը հենելով ոտքերին, իսկ վզիկը` ձախ ուսին։ Պիպան օգտագործվում է որպես մենակատարման, անսամբլային կամ նվագախմբային գործիք` երաժշտության նվագակցության կամ արտասանության ուղեկցության համար։ Որպես մենակատարման գործիք պիպայով կատարում են հիմնականում երաժշտական պիեսներ և ծրագրային ֆանտազիաներ։

Գործիքը լայն տարածում ունի Կենտրոնական և Հարավային Չինաստանում։ 18-րդ դարից հայտնի է նաև Ճապոնիայում` բիվա անվանմամբ։ Բիվաները պատրաստվում էին տարբեր չափերի։

Պիպաիստների ցանկ
----------------

* Լին Դի
* Լյու Ֆան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Pipa - Chinese Lute
* YouTube видео

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4315916-3 · LCCN: sh85101713 · NDL: 00560696 |

 |
**Սահմանային շերտ**, մածուցիկ հեղուկով (գազով) շրջհոսվող պինդ մարմնի մակերևույթի մոտ կամ տարբեր արագություններ, ջերմաստիճաններ, քիմիական բաղադրություն ունեցող երկու հեղուկների հոսքերի բաժանման սահմանում առաջացող հոսանքի նեղ տիրույթ։ Բնութագրվում է լայնական ուղղությամբ արագության (դինամիկական սահմանային շերտ), ջերմաստիճանի (ջերմային կամ ջերմաստիճանային սահմանային շերտ) կամ առանձին քիմիական բաղադրիչների (դիֆուզիայի սահմանային շերտ) կտրուկ փոփոխությամբ։ Դինամիկական սահմանային շերտի ներսում տեղի է ունենում արագության սահուն փոփոխություն արտաքին շերտում ունեցած արժեքից մինչև զրոյական արժեքը։ Նույն ձևով սահմանային շերտի ներսում սահուն կերպով փոփոխվում են ջերմաստիճանը և խտությունը։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 111603439, 2780063094 · NDL: 00567209 · NKC: ph139001 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 145)։*  |
**Սինյուշկայի ջրհորը** (ռուս.՝ Синюшкин колодец), խորհրդային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը թողարկվել է Սվերդլովսկի կինոստուդիայում, 1973 թվականին։ Ռեժիսորը Վալերի Ֆոմինն է, որն ստեղծել է մուլտֆիլմն ըստ Պավել Բաժովի համանուն հեքիաթի մոտիվների։

1973-1991 թվականներին ԽՍՀՄ-ում մուլտֆիլմը ցուցադրվել է ԽՍՀՄ կենտրոնական հեռուստատեսությամբ։

Սյուժե
------

Լինում է չի լինում Իլյա անունով մի հողազուրկ գյուղացի, որը երիտասարդ էր և պարթև։ Նրա բոլոր ազգականները մահացել էին, և նա մնացել էր իր Լուկերյա անունով տատիկի հետ, որը նույնպես մահամերձ էր։ Տատն Իլյային թողնում է փետուրներով լի մի մաղ և նրան հորդորում է հարստության հետևից չընկնել։ Լավը միայն Սինյուշկա պառավի տվածը կլինի։

Լուկերյայի մահից հետո Իլյայի գրեթե բոլոր փետուրները գողանում են, միայն երեքն են մնում` սպիտակ, խարտյաշ և սև։ Տղան որոշում է դրանք կրել իր գլխարկին, ի հիշատակ իր տատի։ Մի անգամ նա հանք է գնում կարճ, անծանոթ ճանապարհով և ճանապարհին հանդիպում է Սինյուշկային։ Նա, ով կկարողանա խաբել Սինյուշկային, մեծ հարստություն կստանա, իսկ ով չկարողանա, հաստատ կմահանա...

Հեղինակներ
----------

|  |  |
| --- | --- |
| Ռեժիսոր | Վալերի Ֆոմին |
| Սցենարիստ | Ալեքսանդր Ռոզին |
| Բեմադրող նկարիչներ | Վալերի Լուկինով, Վալերի Ֆոմին |
| Նկարիչներ | Վ.Յուրչիկով, Վ. Կլիմով, Դարյա Սիզովա |
| Օպերատոր | Վյաչեսլավ Սումին |
| Տնօրեն | Միխայիլ Ագուզին |
| կոմպոզիտոր | Էվգենի Ռոդիգին |
| հնչունային օպերատոր | Յուրի Պաշկով |
| Տնօրեներ | Լ. Կոզլովա, Ի. Օռլով |
| Դերերը հնչյունավորել են | Նիկոլայ Տրոֆիմով (կարդում է տեքստը) |

Մուլտֆիլմեր ըստ Պավել Բաժովի հեքիաթների
---------------------------------------

Պավել Բաժովի հարյուրամյակի առթիվ Սվերդլովսկի կինոստուդիայում տարբեր ռեժիսորներ նկարահանել են նրա հեքիաթների մուլտֆիլմային էկրանավորումները, այդ թվում և հետևյալ մուլտֆիլմերը.

* «Սինյուշկայի ջրհորը» (1973)
* «Պղնձե սարի տիրուհին» (1975)
* «Մալաքիտե զարդատուփը» (1976)
* «Քարե ծաղիկը» (1977)
* «Փոքրիկ նվեր» (1978)
* «Ոսկե մազ» (1979)
* «Խոտե թաքստոց» (1982)

Քննադատների արձագանք
--------------------

> Հատուկ հաջողություն ունեին միայն բաժովյան հեքիաթներին անիմացիոն տարբերակները, միամիտ և խրատական մանկական պատմությունները։
> 
> 
> 

Լարիսա Մալյուկովա, ՍՎԵՐԽկինո

Վերաթողարկում տեսաերիզով
------------------------

Ռուսաստանում 2000-ական թվականներին մուլտֆիլմը DVD ձևաչափով թողարկվել է «Բաժովի հեքիաթները» մուլտֆիլմերի հավաքածուում («Պղնձե սարի տիրուհին», «Քարե ծաղիկը», «Փոքրիկ նվեր», «Մալաքիտե զարդատուփը», «Սինյուշկինի ջրհորը»)։

2007 թվականին մուլտֆիլմը DVD ձևաչափով վերաթողարկվել է Վերայի և Անֆիսայի մասին մուլտֆիլմերի հավաքածուում («Վերայի և Անֆիսայի մասին», «Վերան և Անֆիսան մարում են հրդեհը» «Վերան և Անֆիսան դպրոցում, դասի ժամանակ» «Սինյուշկայի ջրհորը», «Բուրյոնուշկա», «Հեքիաթ Մոծակ Մոծակյանի մասին», «Խոտե թաքստոց», «Պինգվինիկը», և «Գայլաձկան հրամանով» (1984))։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Малюкова Лариса: СВЕРХкино. Современная российская анимация. Изд. Ассоциация анимационного кино, 2012, 368с. ISBN 978-5-9904193-1-5, раздел: Свердловская школа и киностудия «А-фильм»
2. ↑  DVD «Сказки Бажова»


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**«Ռեսպուբլիկա Արմենիա»** (ռուսերեն՝ «Հայաստանի Հանրապետություն»), հասարակական-քաղաքական եռօրյա թերթ (մինչև 2000 թվականը՝ Հայաստանի Ազգային ժողովի պաշտոնաթերթ), որը լույս է տեսել 1990-2023 թվականներին։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսել 1990 թվականից Երևանում՝ ռուսերեն։ Խմբագիրներ՝ Բորիս Նավասարդյան, Տիգրան Հակոբյան, Աշոտ Մելիքյան, Արմեն Խանբաբյան, Շամիրամ Աղաբեկյան, Վարդան Ալոյան, Ելենա Կուրդիյան (2004 թվականից)։ 

Անդրադարձել է Հայաստանի հասարակական-քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական, կրթամշակութային, մարզային առօրյային, Արցախի Հանրապետությունում, Սփյուռքում և աշխարհում տեղի ունեցող ուշագրավ իրադարձություններին, ներկայացնում է մշակույթի և մարզաշխարհի ճանաչված գործիչների։

2023 թվականի հունիսի 1-ից «Ռեսպուբլիկա Արմենիա» և «Հայաստանի Հանրապետություն» թերթերը դադարել են լույս տեսնելուց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայաստանի Հանրապետություն» և «Ռեսպուբլիկա Արմենիա» թերթերը կփակվեն
2. ↑  ««Հայաստանի Հանրապետությունը» փակում են՝ բառի ուղղակի և անուղղակի իմաստով»


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ռիալտո (այլ կիրառումներ)

**Ռիալտոյի կամուրջը** (իտալ.՝ Ponte di Rialto), Վենետիկի (Իտալիա) ամենահայտնի կամուրջներից մեկն է։ Մեծ Ջրանցքի չորս կամուրջներից առաջինն ու ամենահինն է։ Բաժանարար գիծ էր համարվում Սան Մարկոյի և Սան Պոլոյի շրջանների համար։

Պատմություն
-----------

Կամուրջն առաջին անգամ կառուցվել է 1181 թ. Նիկոլո Բարատիերիի (Nicolò Barattieri) կողմից։ Այն կոչվում էր Ponte della Moneta (թարգմանաբար՝ Դրամահատարանի կամուրջ), հավանաբար դրամահատարանի պատճառով, որը տեղակայված էր կամրջի արևելյան մուտքի մոտ։

Ռիալտոյի շուկայի զարգացումը և նշանակալիությունը արևելյան ափում ավելացրեց երթևեկությունը լողացող կամրջի վրա, ուստի 1255 թ. այն փոխարինվեց փայտե կամրջով։ Այս կառույցը ուներ 2 թեքված կամարներ, որոնք հանդիպում էին շարժական կենտրոնական բաժնում, որը հնարավոր էր բարձրացնել, որպեսզի բարձր նավերը կարողանային անցնել։ Շուկայի հետ կապի պատճառով կամրջի անվանումը ի վերջո փոխվեց։ 15-րդ դարի առաջին կեսում կամրջի երկայնքով կառուցվեցին երկու շարք խանութներ, որոնցից գանձվող վարձավճարների շնորհիվ պետական գանձարանն ի վիճակի էր պահպանել փայտե կամուրջը։

1310 թ. կամուրջը մասամբ այրվել է Բաջամոնտե Տիեպոլոյի (Bajamonte Tiepolo) գլխավորած ապստամբության ժամանակ։ 1444 թ. կամուրջը փլուզվել է նավակների շքահանդեսը դիտող ամբոխի ծանրությունից։ Այն կրկին փլուզվել է 1524 թ.։

Կամուրջը քարից վերակառուցելու գաղափարը առաջին անգամ առաջարկվել է 1503 թ.։ Հետագա տասնամյակների ընթացքում դիտարկվել են մի քանի նախագծեր (այդ թվում՝ 1551 թ. իշխանությունների նախաձեռնությամբ) այնպիսի նշանավոր ճարտարապետների կողմից, ինչպիսիք են՝ Ջակոպո Սանսովինոն (Jacopo Sansovino), Պալադիոն (Palladio) և Վիգնոլան (Vignola)։ Միքելանջելոն նույնպես համարվել է կամրջի ճարտարապետ։

Կամուրջը ներկայում
------------------

Ներկայիս տեսքով միակամար քարե կամուրջը կառուցվել է 1588-1591 թթ. ճարտարապետ Անտոնիո դը Պոնտեի (Antonio da Ponte) նախագծով (նման է փայտե կամրջին, որին փոխարինել է)։

կամրջի երկարությունը 28 մետր է, առավելագույն բարձրությունը կենտրոնական մասում՝ 7,5 մետր։ Հենվում է 12 հազար ցցերի վրա, որոնք մխրճված են ջրանցքի հատակը։ Կամրջի վրա տեղակայված են 24 առևտրային տաղավարներ (յուրաքանչյուր կողմում 12 հատ), որոնց կենտրոնում բաժանում են կամրջի երկու կամարները։

Ռիալտոյի կամուրջը քնարերգությունում
-----------------------------------

Կամուրջը հիշատակվում է Ավետիք Իսահակյանի բանաստեղծություններից մեկում՝


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մի մրահոն աղջիկ տեսա
Ռիալտոյի կամրջին,
Հորդ մազերը - գետ գիշերվա
Եվ հակինթներ` ականջին...-  |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑  Բանաստեղծությունը Վիքիդարանում


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh89003444 · VIAF: 247699927 · WorldCat VIAF: 247699927 |

 |
**Վալերի Ապրեսի Հարությունով** (հոկտեմբերի 8, 1941(1941-10-08), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 22, 2017(2017-04-22), Երևան, Հայաստան), հայ օպերային երգիչ (բաս), մանկավարժ։ Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1982)։

Կենսագրություն
--------------

Վալերի Հարությունովը ծնվել է 1941 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Բաքվում։ 1969 թվականին ավարտել է Բաքվի երաժշտական ուսումարանը, 1974 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիան (Թ. Շահնազարյանի դասարան)։ 

1969 թվականին եղել է Բաքվի օպերային թատրոնի մեներգիչ, 1969-2009 թվականներին՝ Մայր Աթոռ Սբ. Էջմիածնի երգչախմբի մենակատար։ 1974-2017 թվականներին դասավանդել է Երևանի Մանկական ձայնի պահպանման դպրոցում, 1992 թվականից՝ Ղ. Սարյանի անվան արվեստի դպրոցում (2017 թվականին վոկալ բաժինը կոչվել է Վալերի Հարությունովի անունով), 1974 թվականից՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (1992 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Հարությունովի մի շարք սաներ (Ա. Քոչարյան, Ս. Աղամալան, Գ. Հարությունյան, Ա. Միքայելան, Գ. Բավեյան, Ա. Կուզիկյան, Գ. Սալնազարյան և ուրիշիներ) դարձել են միջազգային և հանրապետական մրցույթների դափնեկիրներ։ 

1972-1999 թվականներին եղել է Երևանի օպերայի և բալետի թատրոն մեներգիչ. դերերգերից են՝ Բարտոլո (Ջ. Ռոսսինիի «Սևիլյան սափրիչ»), Կալիստեն, Ռայմոնդ (Գ. Դոնիցետտիի «Պողիկտոս», «Լյուչիա դի Լամերմուր»), Օրոֆեզ (Վ. Բելլինիի «Նորմա»), Եգիպտոսի թագավոր, Ինկվիզիտոր, Ֆեռանդո, Զաքարիա (Ջ. Վերդիի «Աիդա», «Դոն Կառլոս», «Տրուբադուր», «Նաբուկկո»), Մեֆիստոֆել (Շ. Գունոյի «Ֆաուստ»), Ռենե թագավոր (Պ. Ի. Չայկովսկու «Իոլանտա»), Ներսես (Տ. Չուխաճյանի «Արշակ Երկրորդ»), Նադիր շահ (Ա. Սպենդիարյանի «Ալմաստ»), Կոմս Բեկենդորֆ (Է. Հովհաննիսյանի «Ճանապարհորդություն դեպի Արզրում», ըստ Ա. Ս. Պուշկինի) և այլն։ 

Մեներգել է Վ. Ա. Մոցարտի, Ջ. Վերդիի, Գ. Ֆորեի ռեքվիեմերում, Ջ. Ռոսսինիի «Ստաբատ Մատեր»-ում, Հ. Բեռլիոզի «Ռոմեո և Ջուլիետ» դրամատիկ սիմֆոնիայում։ 

Ունի ֆոնդային ձայնագրություններ ՀՀ ռադիոյում։ 

Համերգներով շրջագայել է Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Անգլիայում, Իսպանիայում, Ռուսաստանում, Մոլդովայում, ԱՄՆ-ում և այլուր։ 

Վալերի Հարությունովը մահացել է 2017 թվականի ապրիլի 22-ին Երևանում։

Մրցանակներ և պարգևներ
---------------------

* 1972 – Երիտասարդ կատարողների այսրկովկասյան մրցույթի 1-ին մրցանակ (Բաքու),
* 2011 – ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ,
* 2011 – Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու «Սբ Սահակ-Սբ Սեսրոպ» շքանշան։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Սոլոֆա Ֆատու կրտսեր** (անգլ.՝ *Solofa Fatu Jr.*, հոկտեմբերի 11, 1965(1965-10-11), Սան Ֆրանցիսկո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ավելի հայտնի **Ռիկիշի** և **Ֆաթու** ռինգային անուններով, սամոա-ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ (ռեստլեր), պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի մարզիչ։ Առավել նշանակալի կարիերա է ունեցել «World Wrestling Entertainment» (WWE) կազմակերպությունում հանդես գալու տարիներին։ Մեկ անգամ դարձել է միջցամաքային չեմպիոն, երկու անգամ խմբային աշխարհի չեմպիոն և մեկ անգամ WWE-ի խմբային չեմպիոն։

«WWE»-ում ելույթներ ունենալու տարիներին 1 անգամ նվաճել է WWE միջմայրցամաքային, ինչպես նաև 2 անգամ դարձել WWE աշխարհի թիմային և 1 անգամ WWE միացյալ թիմային վարկածներով չեմպիոն։

2015 թվականին առաջադրվել է WWE փառքի սրահ։

Այցեքարտային հնարքներ
---------------------

* Ռիկիշի
* Գերհարված
* Բանզայ դրոպ
* Հեդբաթ
* Սամուական դրոպ
* Զզվելի երես

Մրցանակներ
----------

* WWE միջցամաքային չեմպիոն (1 անգամ)
* WWE աշխարհի թիմային չեմպիոն (2 անգամ)
* WWE թիմային չեմպիոն (1 անգամ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
2. ↑  
WWE Alumni Profile
3. ↑  Solofa Fatu
4. ↑  
Ռիկիշի թվիթեր

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էջը WWE.com կայքում(անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր · Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |

 |
**Ռաֆիկ Ասկանազի Նահապետյան** (սեպտեմբերի 18, 1943(1943-09-18), Թափանլի, Համամլուի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ազգագրագետ, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1943 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Սպիտակի շրջանի (այժմ Լոռու մարզի) Գեղասար գյուղում։ Սովորել է Գեղասարի ութնամյա դպրոցում, ապա 1960 թ. գերազանցությամբ ավարտել է Նալբանդի միջնակարգ դպրոցը։ 1960-1962 թվականներին ուսանել է Վանաձորի շինարարական տեխնիկումում։ 1963-1967 թվականներին սովորել և բարձր առաջադիմությամբ ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։ 1970-1973 թվականներին սովորել և ավարտել է ԵՊՀ ասպիրանտուրան՝ Ազգագրություն մասնագիտությամբ։ 1967 թ. աշխատում է ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետում՝ նախ որպես լաբորանտ, կաբինետի վարիչ, 1986 թվականից՝ ԵՊՀ Պատմության ֆակուլտետի Հնագիտության և ազգագրության ամբիոնի դոցենտ։ 1986 թ. պաշտպանել թեկնածուական ատենախոսություն։ 2008 թ. պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն։ 2009 թ. նրան շնորհվել է պրոֆեսորի գիտական կոչում։

Գիտամանկավարժական գործունեություն
---------------------------------

ԵՊՀ տարբեր ֆակուլտետներում դասավանդել է հայ ազգագրություն, ազգագրության հիմունքներ ընդհանուր և նեղ մասնագիտական մի շարք դասընթացներ։ Միաժամանակ դասախոսում է նաև ԵՊՀ Իջևանի մասնաճյուղում։ 1998 թվականից մասնաճյուղի պատմության և քաղաքագիտության ամբիոնի վարիչն է։ 2000-2004 թթ. եղել է ԵՊՀ Իջևանի մասնաճյուղի Հումանիտար գիտությունների ֆակուլտետի դեկան, 2005-2007 թթ.՝ մասնաճյուղի ուսումնագիտական և մեթոդական խորհրդի նախագահ, տնօրենի խորհրդական։ 2000 թվականից մասնագիտական դասընթացներ է վարում նաև Երևանի պետական մանկավարժական համալսարանում։ «Աղձնիքի հայերը (պատմազգագրական ուսումնասիրություն)» թեմայի ղեկավարն է։ 2004 թ. հիմնել է «Արևմտահայերի էթնոմշակութային բնութագիրը» խորագրով գիտական հրապարակումների շարքը։ Հինգ մենագրությունների, ավելի քան 50 գիտական հոդվածների, 10 ուսումնամեթոդական աշխատանքների և բազմաթիվ հեռուստահաղորդումների հեղինակ է։

Երկեր
-----

* Աղձնիքահայերի ընտանիքը և ընտանեկան ծիսակարգը (XIX դարի երկրորդ կես - XX դարի սկիզբ), Երևան, 2004, 260 էջ։
* Աղձնիքահայերի ամուսնահարսանեկան սովորույթներն ու ծեսերը, Երևան, 2007, 306 էջ։
* Ազգագրություն (Ուսումնամեթոդական ուղեցույց), Երևան, 2008։
* Հայոց սոցիոնորմատիվ մշակույթը, Երևան, 2009։
* Հայ ազգագրության պատմություն, Երևան, 2010, 150 էջ ԵՊՀ կայք-էջ Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.
* Հայոց սոցիոնորմատիվ մշակույթը, Երևան, 2014, 180 էջ ԵՊՀ կայք-էջ Archived 2014-08-13 at the Wayback Machine.
* Հայոց ազգակցական համակարգը (XIX դարի 2-րդ կես - XX դարի սկիզբ), Երևան, 2012, 257 էջ։
* Աղձնիքահայերի մանկան ծննդի և խնամքի ավանդական սովորույթներն ու ծեսերը, Երևան, 2011, 220 էջ ԵՊՀ կայք-էջ Archived 2019-07-11 at the Wayback Machine.

Գրականություն
-------------

* Երևանի պետական համալսարանի 90-ամյա պատմության ֆակուլտետը, խմբ. Էդիկ Գ. Մինասյան, Երևան, 2009, էջ 253։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռաֆիկ Նահապետյան Archived 2017-08-20 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12348 |

 |
**Վահան Պապայան** (1860, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - 1927, Կոստանդնուպոլիս), հայ դերասան, ռեժիսոր, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ Այստեղ նաև առաջին անգամ բեմ է բարձրացել։ 1880 թվականից խաղացել է Հակոբ Վարդովյանի թատերախմբի բեմադրած հայերեն և թուրքերեն ներկայացումներում։ Շատ է շրջագայել, ելույթներ է ունեցել մի շարք հայաշատ քաղաքներում։

1908 թվականի Սահմանադրության ընդունումից հետո վերադարձել է Պոլիս։

Մահացել է 1927 թվականին, Կոստանդնուպոլսում։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

Բեմական գործունեությունն սկսել է Հ. Վարդովյանի խմբում։

1886 թվականից անդամակցել է Սկյուտարի Երիտասարդաց միության թատերախմբին։

Սիրանույշի ղեկավարությամբ 1891 թվականին մեկնել է Բուլղարիա` մասնակցելու հյուրախաղերի, և մնացել է այնտեղ։ Իր նախաձեռնությամբ Վառնայում ստեղծել է «Վեսելո» (Զվարթ), իսկ ավելի ուշ` «Նադեժդա» (Հույս) թատերախմբերը, որոնց հետ հայերեն ու թուրքերեն ներկայացումներ է բեմադրել Բուլղարիայի քաղաքներում։

Վահան Պապայանը բեմադրել է «Կոմս Մոնտե Քրիստո», «Օթելո» ներկայացումները, խաղացել է Օթելլյոի դերը և մի շարք այլ դերեր։

1904-1907 թվականներին Վահան Պապայանը Ա. Պենկլյանի հետ միասին խումբ են կազմել, բեմադրելով տարբեր պիեսներ և ելույթ ունենալով Վառնայում, Կահիրեում։ 1908 թվականից Վահան Պապայանը բեմական կյանքը շարունակել է Կ. Պոլսում։

1920 թվականից եղել է «Կիլիկյան» դրամատիկական, իսկ 1922 թվականից` «Արևելյան» թատերական խմբերում։

### Ներկայացումներ, դերեր

* «Կոմս Մոնտե Քրիստո» (բեմադրիչ)
* «Օթելլո» (բեմադրիչ, նաև` խաղացել է Օթելլոյի դերը)
* «Վահան Մամիկոնյան»
* «Վարժապետին աղջիկը»` վարժապետ
* «Լեբլեբիջի Հոր-հոր աղա»` Հոր-հոր աղա
* այլ դերեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բ. Հովակիմյան, Թատերական օրացույց, Երևան, 2010, էջ 102
2. ↑  Նույն տեղում, էջ 102
**«Պոետին»** Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից։

Պատմություն
-----------

Հովհաննես Թումանյանը «Պոետին» բանաստեղծությունը գրել է 1890 թվականի մայիսի 7-ին։ Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի № 17 ֆոնդում պահպանվում է «Մուրճ» ամսագրի արխիվից հանված մեկ ինքնագիր։ Բանաստեղծությունն առաջին անգամ տպագրվել է Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի առաջին հատորում՝ 437-438 էջ։

Բանաստեղծությունը տպագրվում է ինքնագրից։

Ռուս բանաստեղծ Սեմյոն Նադսոնի (1862—1887) պոեզիան արտահայտել է նարոդնիկության ճգնաժամի շրջանի առաջադեմ երիտասարդության տրամադրությունները։ 1885 թվականին հրատարակված բանաստեղծի առաջին և միակ «Բանաստեղծություններ» ժողովածուն որոշակի ազդեցություն է գործել ժամանակի երիտասարդ, այդ թվում նաև հայ բանաստեղծների վրա։ Թումանյանի այդ բանաստեղծությունը ևս, ինչպես երևում է նաև վերնագրից, կրում է այդ ազդեցությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Մարգարե*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն։ էջ 556

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՊԱՇՏՕՆԱԿԱՆ ԱՄՍԱԳԻՐ ԱՄԵՆԱՅՆ ՀԱՅՈՑ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍՈՒԹԵԱՆ ՄԱՅՐ ԱԹՈՈՈՅ ՍՐԲՈՅ ԷՋՄԻԱԾՆԻ, էջ 7
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Հովակիմյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Վահե (Վլադիմիր) Կարապետի Հովակիմյան** (1929 - 1995), հայ բանաստեղծ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1963), ԽՄԿԿ անդամ (1971)։

Կենսագրություն
--------------

Վահե Հովակիմյանը ծնվել է 1929 թվականին, Ադրբեջանական ԽՍՀ Շամխորի շրջանի Լեռնային Ջագիր գյուղում։ 1953 թվականին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի հոգեբանության, տրամաբանության և լեզվի ֆակուլտետը։ 1953-1956 թվականներին ուսուցչություն է արել հայրենի գյուղում։ 1957 թվականին եղել է «Կարմիր Շամխոր» շրջանային թերթի (Ադրբեջանական ԽՍՀ Շամխորի շրջան) պատասխանատու քարտուղար, 1958-1968 թվականներին՝ Բաքվում լույս տեսնող «Գրական Ադրբեջան» հանդեսի պատասխանատու քարտուղարը։ 1968 թվականին փոխադրվել է Երևան։ 1968-1973 թվականներին եղել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի հրատարակչության տնօրեն։ 1975 թվականից աշխատել է նույն ինստիտուտի հոգեբանության պրոբլեմային լաբորատորիայում որպես ավագ գիտաշխատող էսթետիկայի գծով։ Միաժամանակ 1976 թվականից արտասահմանյան գրականություն է դասավանդել Կիրովականի մանկավարժական ինստիտուտում։ 1975 թվականին «Գևորգ Էմին և խորհրդային պոեզիայի մի քանի հարցեր» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։

Երկեր
-----

* Վառվող անուրջներ, Բաքու, 1962, 50 էջ։
* Մի գիշեր առանց սրտի, Բաքու, 1965, 62 էջ։
* Եվ բացվում է աշխարհը, Բաքու, 1967, 94 էջ։
* Ներբող բարձունքի, Երևան, «Հայաստան», 1971, 93 էջ։
* Գրիգոր Նարեկացի, Երևան, Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի հրատարակչություն, 1980, 27 էջ։

Թարգմանություններ
-----------------

* Աշուղ Ալեսկեր։ Երգեր.- Երևան։ Հայաստան, 1972.- 107 էջ։
* Ասիայի և Աֆրիկայի բանաստեղծները.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1958.- 217 էջ.- Բովանդ-ից՝ Որոշ ստեղծագործություններ։
* Խազարի երգը։ Ադրբեջանական քնարերգություն.- Երևան։ Սովետական գրող, 1982.- 296 էջ։
* Խազրի Նաբի։ Հովիտներ.- Երևան։ Հայաստան, 1974.- 135 էջ։
* Ղազախ բանաստեղծներ.- Երևան։ Հայաստան, 1968.- 255 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մահվան մասին տեղեկատվություն hush.am կայքում
2. ↑  Գրական տեղեկատու։ Երևան։ «Սովետական գրող»։ 1986։ էջ 250-251
3. ↑  Հովակիմյան, Վահե Կարապետի


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10612 |

 |
Թերթի անդրանիկ համարը
«**Ռյա թազա**» (քրդ․՝ *Rja Ţəzə* կամ կյուրեղագիր՝ *«Р’иа т’әзә»* - *«Նոր ուղի»*), խորհրդային և մասնակիորեն՝ հետխորհրդային շրջանի հայկական քրդալեզու եռօրյա թերթ։ Հանդիսացել է ՀԿԿ Կենտկոմի, Հայկական ԽԱՀ Գերագույն սովետի և ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի օրգան։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1930-ից (1938–55-ին ընդհատվել է), Երևանում։ խմբագիրներ՝ Հ․ Քոչար, Հ․ Մկրտչյան, Ջարդոե Գենջո, Միրոե Ասադ (Մ․ Մստոյան, 1955-ից)։

Հանդիսացել է քրդերեն միակ թերթը ԽՍՀՄ–ում և կանոնավոր պարբերականությամբ հրատարակությունը՝ աշխարհում։ Ակտիվորեն սատարել է ինդուստրացման և գյուղատնտեսության կոլեկտիվացման, մշակութային հեղափոխության ծրագրի իրականացմանը խորհրդային Հայաստանում։ Լուսաբանել է ԽՄՀՄ ներքին և արտաքին քաղաքականությունը, միջազգային քաղաքական կյանքը։

Խորհրդային Միության փլուզումից հետո, պետական աջակցության դադերացման պայմաններում, թերթը ֆինանսական դժվարությունների առաջ է կանգնել, սակայն, փակվելու փոխարեն վերածվել է ամսաթերթի՝ հինգ հարյուր տպաքանակով։ 2000 թվականին կյուրեղագրից թերթն անցում կատարեց լատինատառի։

Ֆինանսական խնդիրների պատճառով թերթը փակվեց 2003 թվականին։

Տես նաև
-------

* Ռյա Թազա

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Ռյա թազա» Մեծ Սովետական հանրագիտարանում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 679)։*  |