**Տիմոֆեյ Մոշնյագա** (մոլդ.՝ Timofei Moșneaga, մարտի 6, 1932(1932-03-06), Corjova, Dubăsari District, Մոլդովական ԻԽՍՀ, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 1, 2014(2014-06-01), Քիշնև, Մոլդովա), խորհրդային և մոլդովացի բժիշկ և հասարակական գործիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական բժիշկ, ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավոր, Մոլդովայի Հանրապետության առողջապահության նախարար, հանրապետական կլինիկական հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ (ՌԿԲ) 43 տարի շարունակ, որը 2017 թվականից կրում է նրա անունը։

Վաղ տարիներ
-----------

Ծնվել է 1932 թվականի մարտի 6-ին Դուբոսարիի շրջանի Կորժևո գյուղում, Վասիլի և Եփրոսինիա Մոշնյակի ընտանիքում։ Ուներ չորս քույր և երեք եղբայր։

Ավարտել է տարրական դպրոցն իր հայրենի գյուղում, այնուհետև՝ Դուբոսարի միջնակարգ դպրոցը։ 1956 թվականին ավարտել է Քիշնևի պետական բժշկական ինստիտուտը, այժմ Նիկոլայ Տեստեմիցիանույի անվան բժշկության և դեղագիտության պետական համալսարան։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1968 թվական)։ 1973 թվականից Քիշնևի պետական բժշկական ինստիտուտի հոսպիտալային թերապիայի ամբիոնի դոցենտ։

Մասնագիտական գործունեություն
----------------------------

Մինչև 1960 թվականը աշխատել է Բենդերի բժշկական ուսումնարանի դասախոս և տեղամասային թերապևտ, այնուհետև բենդերայի քաղաքային և շրջանային առողջապահության բաժնի վարիչ։

1960 թվականին 27 տարեկանում նշանակվել է Քիշնևի Հանրապետական կլինիկական հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ (ք. Քիշնև)։ Հին հիվանդանոցը, որը տեղակայված է հետպատերազմյան շրջանում հարմարեցված շենքերում, չի համապատասխանում բնակչության մասնագիտացված օգնության պահանջներին, ուստի գլխավոր բժիշկը զբաղվում է նոր հիվանդանոցի շինարարությամբ։ Վերջապես, 1977 թվականին, զգալի ջանքերից հետո, հիվանդանոցը շահագործման է հանձնվել։

Կարճ ժամանակահատվածում ՌԿԲ-ում բացվել են մասնագիտացված բաժանմունքներ սոմատիկ և վիրաբուժական հիվանդություններով հիվանդների համար, որոնք հագեցած են ժամանակակից բժշկական տեխնոլոգիաներով, այդ թվում երիկամային քարերի լիտոտրիպսիայի ժամանակակից մեթոդի սարքավորումներով։ Վիրաբուժական մասնաշենքում ստեղծվել են ստամոքսի վիրաբուժության, պրոկտոլոգիայի, անոթային վիրաբուժության, սրտային վիրաբուժության և էնդոսկոպիկ վիրաբուժության բաժանմունքները։ Բժշկական ախտորոշման բաժինը համալրվել է ժամանակակից սարքավորումներով և ստեղծվել մագնիսառեզոնանսային տոմոգրաֆիայի, կլինիկական իմունոլոգիայի լաբորատորիայի, մանրէաբանական լաբորատորիայի, ծայրամասային անոթների անգիոգրաֆիայի և կարդիոանգիոգրաֆիայի բաժանմունքները։ Տիմոֆեյ Մոշնյագան զգալի ներդրում է ունեցել Քիշնևի պետական բժշկական ինստիտուտի 15 ամբիոններում իրականացվող դասավանդման, գիտական և կլինիկական գործունեության համար անհրաժեշտ պայմանների ստեղծման գործում։

Հրատարակել է լյարդի ֆունկցիոնալ վիճակի ուսումնասիրության շուրջ 150 գիտական աշխատություններ Բենգալ-Ռոզի ռադիոակտիվ ներկի միջոցով և Մոլդովական ԽՍՀ հանքային որոշ ջրերի ազդեցությունը լյարդի արտընեսկրետորային ֆունկցիայի վրա հեպատոբիլիար համակարգի հիվանդությունների դեպքում։ Պատրաստել է բժշկական գիտությունների 16 թեկնածու։

1980 թվականին ռեժիսոր և սցենարիստ Անատոլի Կոդրուն նկարահանել է կենսագրական ֆիլմ Տիմոֆեոս Մոշնյագուի մասին, որը կոչվում է Իմ կյանքի երազանքը։

Հանրապետական կլինիկական հիվանդանոցի նոր շենքի նախագծման և կառուցման համար, որպես բժիշկ-տեխնոլոգ, արժանացել է Գրականության, արվեստի և ճարտարապետության բնագավառում Մոլդովական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկրի կոչման (1982 թվական)։

2002 թվականին՝ Հանրապետական կլինիկական հիվանդանոցի հիմնադրման 185-ամյակի և միաժամանակ գլխավոր բժշկի 70-ամյա հոբելյանի կապակցությամբ, հրապարակախոս Իոն Սթիչը հրատարակել է Ժողովրդական բժիշկ Տիմոֆեյ Մոշնյագի կենսագրական գիրքը։

Մասնագիտական գործունեության մեջ ունեցած ակնառու վաստակի համար արժանացել է Մոլդովական ԽՍՀ վաստակավոր բժշկի, ԽՍՀՄ ժողովրդական բժշկի պատվավոր կոչումներին և պարգևատրվել բարձրագույն պետական պարգևներով, այդ թվում՝ Հանրապետության շքանշանով, ի նշան առողջապահության զարգացման գործում ունեցած հատուկ վաստակի, ախտորոշման և բուժման առաջավոր մեթոդների ներդրման գործում ներդրած նշանակալի ավանդի և արդյունավետ կազմակերպչական-մեթոդական գործունեության համար։ 2003 թվականին արժանացել է Հանրապետական կլինիկական հիվանդանոցի պատվավոր գլխավոր բժշկի կոչման։

Քաղաքական գործունեություն
-------------------------

1953 թվականից ԽՄԿԿ անդամ։ 1957 թվականին ընտրվել է Քիշնևի քաղաքային խորհրդի Ժողովրդական պատգամավոր։

1989 թվականին ընտրվել է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Ժողովրդական պատգամավոր Քիշնևի Լենինյան № 257 ընտրատարածքից։ 1994 թվականին ընտրվել Է Մոլդովայի Հանրապետության խորհրդարանի պատգամավոր ագրարային-դեմոկրատական կուսակցության ցուցակով, սոցիալական պաշտպանության, առողջապահության և բնապահպանության հանձնաժողովի անդամ։

1994 թվականին ընտրվել Է Մոլդովայի Հանրապետության խորհրդարանի պատգամավոր ագրարային-դեմոկրատական կուսակցության ցուցակով, սոցիալական պաշտպանության, առողջապահության և բնապահպանության հանձնաժողովի անդամ։

1994-1997 թվականներին զբաղեցրել Է Մոլդովայի Հանրապետության առողջապահության նախարարի պաշտոնը։

Հիշատակ
-------

Մահացել է 2014 թվականի հունիսի 1-ին Քիշնևում։

Նրա կիսանդրին գտնվում է ականավոր բժիշկների և գիտնականների ծառուղում, Լեոնիդ Կոբիլյանի անվան թիվ 1 ուսումնական մասնաշենքի շրջակայքում, Նիկոլայ Տեստեմիցանու անվան բժշկության և դեղագիտության պետական համալսարանում։

2017 թվականի հուլիսի 19-ից Մոլդովայի Հանրապետության կառավարության որոշման համաձայն՝ Հանրապետական կլինիկական հիվանդանոցը կրում է Տիմոֆեոս Մոշնյագիի անունը։

2017 թվականի հոկտեմբերի 6-ին, Տիմոֆեյ Մոշնյագինի անվան ՀԿՀ-ի գլխավոր մուտքի մոտ տեղադրվել է խորաքանդակ՝ նվիրված նախկին գլխավոր բժշկին։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Օրենքը պետք է հավասար լինի բոլորի համար՝ աշխատողից մինչև նախարար։ Եվ օրենքի առաջ պատասխանատվությունը պետք է լինի նույնը։ |  |

Ընտանիք
-------

Ամուսնացած էր, կինը՝ Մարիա Մոշնյագան (ծնվ․՝ Բուրլակա), բժիշկ մանկաբարձ-գինեկոլոգ, դոցենտ, «Աշխատանքային փառք» շքանշանի ասպետ։  Ուներ երկու որդի։

Պարգևներ և կոչումներ
--------------------

* «Առողջապահության գերազանցիկ» նշան
* «Աշխատանքային խիզախության համար»  մեդալ (1961 թվական)
* Մոլդովայի ԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1966 թվական)
* «Պատվո նշան»  շքանշան (1971 թվական)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1976 թվական)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական բժիշկ (1979 թվական)
* Գրականության, արվեստի և ճարտարապետության բնագավառում մոլդովական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1982 թվական)
* Լենինի շքանշան (1986 թվական)
* Նիկոլայ Տեստեմիցանու անվան բժշկության և դեղագիտության պետական համալսարանի պատվավոր դոկտոր (1994 թվական)
* Հանրապետության շքանշան (1997 թվական)
* Մոլդովայի գիտությունների ակադեմիայի պատվոգիր (2002 թվալան)
* Հանրապետական կլինիկական հիվանդանոցի պատվավոր գլխավոր բժիշկ (2003 թվական)
* Նիկոլայ Տեստեմիցանի մեդալ (2004 թվական)
* Մոլդովայի Հանրապետության կառավարության I աստիճանի պատվոգիր (2012 թվական)
* «Ամբողջ բժշկական կարիերա» մրցանակ՝ առողջապահության ոլորտի Գալա մրցանակներ (I թողարկում) (2012 թվական)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ион Стич. "Народный врач Тимофей Мошняга".
2. 1 2  "О награждении группы работников Республиканской клинической больницы государственными наградами". `{{cite web}}`: line feed character in `|title=` at position 32 (help)
3. 1 2  "Об учреждении звания Почётного главного врача Республиканской клинической больницы". `{{cite web}}`: line feed character in `|title=` at position 41 (help)
4. ↑  "Постановления и другие акты, принятые первым Съездом Народных депутатов СССР" (PDF).
5. ↑  "Список депутатов, избранных 27 февраля 1994 года в Парламент Республики Молдова".
6. ↑  "Об утверждении состава Комиссии по социальной защите, охране здоровья и экологии". `{{cite web}}`: line feed character in `|title=` at position 36 (help)
7. ↑  "Об утверждении персонального состава Правительства".
8. ↑  "В Кишинёве открыли аллею известных молдавских учёных и врачей". Արխիվացված է the original 2018 թ․ հունիսի 19-ին. Retrieved 2019 թ․ մարտի 28.
9. ↑  "РКБ Молдавии будет носить имя своего бывшего главврача Тимофея Мошняги".
10. ↑  "Барельеф Тимофея Мошняги открыли на главном входе РКБ".
11. ↑  "Аллея выдающихся врачей и учёных — Цитаты".
12. ↑  "O награждении медалью Николая Тестемицану".
13. ↑  "Государство впервые наградило пропагандистов здорового образа жизни". Արխիվացված է the original 2018 թ․ մարտի 16-ին. Retrieved 2019 թ․ մարտի 28.

Մատենագիտություն
----------------

* *Ион Стич* Народный врач Тимофей Мошняга. — Кишинёв, 2002. — ISBN 9975-78-175-6
* *Նիկոլայ Տեստեմիցանու անվան բժշկության և դեղագիտության պետական համալսարան* Аллея выдающихся врачей и учёных. — Кишинёв, 2015. — С. 98–99. — ISBN 978-9975-82-007-3

Արտաքին հղումներ
----------------

* Аллея выдающихся врачей и учёных
* Открытие барельефа Тимофея Мошняги — privesc.eu
* МОШНЯГА Тимофей Васильевич — supsov.narod.ru
* Евгений Дога поучаствовал на открытии мемориальной доски посвящённой своему другу, Тимофею Мошняге
* Республиканская клиническая больница имени Тимофея Мошняги — Официальный сайт Archived 2022-01-20 at the Wayback Machine.