**«Շերտավոր կատուն և ծեծեռնակ Սինյան»** (պորտ.՝ O Gato Malhado e a Andorinha Sinhá), բրազիլացի գրող Ժորժի Ամադուի ստեղծագործությունը, որ գրվել է 1948 թվականին և առաջին անգամ հրատարակվել 1976 թվականին։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Ստեղծագործությունը գրվել է «Ազատության ընդհատակ» եռագրության վրա աշխատանքն սկսելուց առաջ, որին գրողը ձեռնամուխ է եղել Պրահայում։ Հեքիաթի՝ 1976 թվականին Բրազիլիայում պորտուգալերենով և Լոնդոնում անգլերենով լույս տեսած առաջին հրատարակության նախաբանում Ամադուն ներկայացրել է դրա ստեղծման հանգամանքները. «Շերտավոր կատվի և Սինյա ծիծեռնակի սիրո պատմությունը ես գրել եմ 1948 թվականին Փարիզում, որտեղ ապրում էի այդ ժամանակ կնոջս ու որդուս՝ Ժուան Ժորժիի հետ, երբ լրացել էր նրա մեկ տարին»։ Դա եղել է նվեր որդու ծննդյան առթիվ, և Ամադուն հույս է ունեցել, որ նա կընթերցի գիրքը, երբ սովորի կարդալ։ Ըստ բնաբանի՝ թեման վերցվել է բահիացի բանաստեղծ Էշտեվան դա Էշկունից (*Estêvão da Escuna*)։ Գրողը մտադրություն չի ունեցել հրատարակել հեքիաթը, և այն երկար ժամանակ մնացել է նրա ձեռագրերի մեջ։ 1976 թվականին Բրազիլիայում Ժուան Ժորժի Ամադուն գտել է հեքիաթի տեքստն ու առաջին անգամ ընթերցել այն։ Այդ ժամանակ էլ Ժուանի հետ ստեղծագործությունը կարդացել է բրազիլացի հայտնի նկարիչ Կարիբեն (պորտ.՝ Carybé), *Hector Julio Páride Bernabó*, 1911-1997), որը նկարազարդել է հեղինակի «Ժուբիաբա», «Կում Օգումա», «Սրբի անհետացումը» և «Մերձափնյա նավարկություն» ստեղծագործությունները։ Ոգեշնչվելով այդ պատմությունից՝ վերջինս ջրաներկով նկարել է գլխավոր հերոսներին հեքիաթի մեքենագիր տեքստով թղթերի հակառակ կողմում։ Նկարազարդումներն այնքան հաջող են եղել, որ գրողը որոշել է հրատարակել դրանք տեքստի հետ միասին։

«Շերտավոր կատուն և ծեծեռնակ Սինյան» հեքիաթն առաջին անգամ հրատարակվել է 1976 թվականին Բրազիլիայում՝ Ռիո դե Ժանեյրոյում։ Նույն թվականին այն անգելերենով հրատարակվել է նաև Լոնդոնում։ Բնօրինակ լեզվով այն լույս է տեսել նաև Պորտուգալիայում։ Թարգմանվել է գալիսերեն, հունարեն, գուարանի լեզվով, իսպաներեն, իտալերեն, գերմաներեն, ռուսերեն, թուրքերեն, ֆիններեն, ֆրանսերեն, ճապոներեն։

Ստեղծագործության հիման վրա ստեղծվել են բալետ և թատերական ներկայացում։ 2013 թվականին բելառուս ռեժիսոր Ալեքսանդր Աբրամովիչի «Շերտավոր կատվի և սինյորիտա Ծեծեռնակի սիրո պատմությունը» մանկական ներկայացումը XIV Բրյանցևյան միջազգային փառատոնի շրջանակներում ցուցադրվել է Ալեքսանդր Բրյանցևի անվան պատանի հանդիսատեսի թատրոն։

Ըստ Ե. Բելյակովայի՝ Ամադուի՝ «նախաճգնաժամային» շրջանում գրված այս ստեղծագործությունն իր գեղարվեստական վարպետությամբ չի զիջում ավելի ուշ շրջանի նրա աշխատանքներին։ Արդեն այս հեքիաթում երևում է Ամադուի ձևավորված ոճը՝ նուրբ ու հումարային, որը հետագայում օգտագործվել է «Դոնա Ֆլորն ու իր երկու ամուսինները» և «Հրաշքների կրպակ» վեպերում։ Այն դեպքում, որ Շերտավոր կատուն հավերժական հանգիստ է գտնում Բոժոժավոր օձի գրկում, հետագա մի շարք ստեղծագործությունների հերոսները մահ են գտել ծովի գրկում։ Հեքիաթը յուրօրինակ ուսումնասիրություն է սոցիալական տարբեր խմբերի ներկայացուցիչների միջև սիրո անհնարինության վերաբերյալ։ Հետագայում Ամադուն ֆրեյդիզմի, մոնոգամիայի ու պոլիգամիայի, ամուսնության և ընտանիքի վերաբերյալ մտորումներն արտացոլել է «Դոնա Ֆլոր» վեպում։

Կերպարներ
---------

* Շերտավոր կատու (*O Gato Malhado*)
* Սինյորիտա Ծիխեռնակ կամ ծիծեռնակ Սինյա (*A Andorinha Sinhá*), որտեղ *Sinhá* դարձել է ծիծեռնակի անունը՝ կազմվելով *Senhorita* բառի կրճատված ձևից
* Ծեր Բու (*A Velha Coruja*), Ծիխեռնակի կնքամայրը
* Սուրբ Թութակ (*O Reverendo Papagaio*), աստծո օրենքը դասավանդող
* Անեղջյուր կով Ռաշել Պուսիո (*A Vaca Mocha*), արգենտինական, երբեմն անցնում է իսպաներենի
* Ծիծեռնակի հայրը (*O Pai Andorinha*)
* Ծիխեռնակի մայրը (*A Mãe Andorinha*)
* Սոխակ (*O Rouxinol*) – երաժշտության ուսուցիչ, Ծիծեռնակի փեսացուն, «հայտնի տրուբադուր»
* Դոդո Կուրուրու (*O Sapo Cururu*) – ակադեմիկոս, սոցիոլոգիայի պրոֆեսոր, փիլիսոփայության դոկտոր, լեզվաբանության պրոֆեսոր
* Թուխս Կարիժո (*A Galinha Carijó*, պորտ.՝ carijós *կարիժոս* – գուարանի խմբին պատկանող հնդկացիներ)
* Բոժոժավոր օձ (*A Cobra Cascavel*)
* Արևածագ, Ժամանակ Քամի, Գիշեր, Արև, Գարուն, տարբեր կենդանիներ ու թռչուններ, այգու ծառեր ու բույսեր։

Բարոյախոսություն
----------------

Պատումի ընթացքում Շերտավոր կատուն ենթարկվում է մետամորֆոզների. Գարնան գալու հետո փոխվում են նրա արտաքին տեսքն ու ներքին կերպարը. այգու բոլոր բնակիչներին անհանգստություն պատճառող չարագործից նա սիրային զգացմունքների շնորհիվ վերածվում է սոնետ գրող բարեհամբույր բանաստեղծի։ Ցեղատեսակային սահմանների ճակատագրական անհաղթահարելիությունը, որի պատճառով «Ծիծեռնակը չի կարող ամուսնանալ Կատվի հետ», հանգեցնում է գլխավոր հերոսի մահվան այգու մութ անկյուններում։ «Շերտավոր կատուն և ծեծեռնակ Սինյան» ստեղծագործությունն ուղղված է ոչ միայն երեխաներին, այլ նաև մեծահասականերին. հեղինակը կոչ է անում ավելի թեթև վերաբերվել այլ դասակարգերի ու էթնոսների ներկայացուցիչներին, հաղթահարել երեսպաշտությունն ու նենգությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Fundação
2. 1 2 3 4  Белякова, 2010, Приложение
3. ↑  «Carybé». *Ilustradores* (պորտուգալերեն). Fundação Casa de Jorge Amado. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 3-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 3-ին.
4. ↑  «XIV Международный «Брянцевский фестиваль» в [[Ալեքսանդր Բրյանցևի անվան պատանի հանդիսատեսի թատրոն|ТЮЗ]]е». Администрация Санкт-Петербурга. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 3-ին. `{{cite web}}`: URL–wikilink conflict (օգնություն)
5. ↑  Белякова, 2010, Глава 15. «Живой классик». 80-е годы
6. ↑  Бреверн, 1980
7. ↑  Бреверн, 1980, էջ 208

Գրականություն
-------------

* *Амаду Ж.* История любви Полосатого кота и сеньориты Ласточки = O Gato Malhado e a Andorinha Sinhá: Uma História de Amor / Пер. с португ. Л. Э. Бреверн // Иностранная литература : Литературно-художественный журнал. — М. 1980. — С. 205—217. — ISSN 0130-6545.
* *Амаду Ж.* Полосатый Кот и Ласточка Синья (История одной любви) = O Gato Malhado e a Andorinha Sinhá: Uma História de Amor : Приложение / Пер. с португ. Е. И. Беляковой // «Русский» Амаду и бразильская литература в России / Белякова Е. И. — М. : Институт Латинской Америки РАН, 2010. — 224 с. — 400 экз. — ISBN 978-5-201-05456-4.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «O Gato Malhado e a Andorinha Sinhá, 1976». *Obras* (պորտուգալերեն). Fundação Casa de Jorge Amado. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 4-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 3-ին.