recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Երիցուկ բազմամյա** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Աստղածաղկազգիներ (Asteraceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Աստղածաղկայիններ (Asteroideae) |
| **Տրիբա** | *Anthemideae* |
| **Ենթատրիբա** | *Anthemidinae* |
| **Ցեղ** | **Երիցուկ բազմամյա** *(Pyrethrum)*Zinn, 1757 |

**Երիցուկ բազմամյա** , (լատին․՝ Pyrethrum) պատկանում է բարդածաղկավորների (*Compositae*) ընտանիքին։ Վայրի վիճակում հանդիպում է Կովկասում, Իրանում, Միջին Ասիայում։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Երիցուկը (*P.roseum Bieb*) բազմամյա նրբագեղ բույս է, որի բարձրությունը հասնում է 40-80 սմ-ի։ Ցողունները ճյուղավոր են կամ առանց ճյուղերի, փետրաձև կտրտված տերևներով։ Ունի հասարակ կամ լիաթերթ ծաղիկներ 5-10 սմ տրամագծով։ Ծաղկի պսակաթերթները լինում են խողովակաձև կամ լեզվակավոր, սպիտակ, վարդագույն կամ կարմիր։ Թուփը մեր պայմաններում ձմեռում է բաց գրունտում։ սմ

Պարտեզային հիբրիդ ձևերից աչքի են ընկնում P.r.h. grandifiorum-ը և P.roseum hybridum fl. pleno-n: Երկու բույսերն էլ ունեն 80 սմ բարձրություն։ Այդ բույսերի լիաթերթ ծաղիկները շատ նման են միջին մեծություն ունեցող չինական աստղածաղկին։ Ծաղկում են մայիս ամսին։

Օգտագործում
-----------

Երիցուկը ծաղկային ձևավորումներում օգտագործվում է միքսբորդերներում, զանազան դեկորատիվ խմբավորումներում, որպես առանձնյակ (սոլիտեր) մարգախոտի վրա և այլն, ինչպես նաև ծաղկեփնջերի համար կտրած ծաղիկներ ստանալու նպատակով։ Գծային ձևավորումներում, եզրաշերտերի համար օգտագործվում է ցածրահասակ 40-45 սմ բարձրություն ունեցող այլատեսակը։

Մշակում
-------

Բազմացվում է թփիկի բաժանումով, արմատածիլերով և սերմերով։ Լիաթերթ ծաղկավոր այլատեսակները բազմանում են միայն վաղ գարնանը՝ թփիկի բաժանումով, 4-5 տարին մեկ անգամ։ Սերմերով բազմացման դեպքում ցանկը կարելի է կատարել ջերմատներում և ջերմոցներում, վաղ գարնանը, իսկ բաց գրունտում՝ մարգերի մեջ և՛ գարնանը, և՛ աշնանը։ Սերմերը ծլում են 10-12 օրում, ծլունակությունը պահպանում են 2-3 տարի։ Դրանք փոքր են, սեպաձև, գորշ դարչնագույն։ Խոշորածաղիկ երիցուկների մեկ գրամ սերմը պարունակում է մոտավորապես 700 սերմնահատիկ։ Բույսերը անհրաժեշտ է տնկել արևոտ հողամասերում, չնայած որ վատ չի աճում նաև կիսաստվերում։ Պահանջում է սննդանյութերով հարուստ, բերրի հողեր։ Բույսը բույսից պետք է տնկել 25-30 սմ հեռավորության վրա։ Ոռոգումը անհրաժեշտ է տալ չափավոր։

Գրականություն
-------------

* Ծաղկաբուծություն և դեկորատիվ այգեգործություն, Հ. Ե. Նարինջյան

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Treccani |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85109321 · Microsoft: 2779958359, 2910974509 |

 |
**Լինարեսի պալատը** (իսպ.՝ Palacio de Linares), պալատ Մադրիդում, կառուցվել է 19-րդ դարի վերջում նեոբարոկկո ոճով։ Կառուցվել է Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, արդյունքում վերականգնված է ներկայիս տեսքին։

Կառուցման պատմություն
---------------------

1892 թ-ին մարկիզ դե Լինարեսը Մադրիդում ստացավ հողակտոր պալատ կառուցելու նպատակով։ Առաջնային նախագիծը ստեղծել է ճարտարապետ Կարլոս Կոլուբին և սկսել է կառուցումը 1877 թ-ին։ Շինարարության մեջ ներքաշեցին ֆրանսիացի ճարտարապետ Ադոլֆ Օմբրեխտին։ Միասին կառուցում էին պալատը, որի կառուցման ժամանակ աշխատել են մի շարք ճարտարապետներ, որոնցից էր Մոնուել Ալվարես Անիբալը։ Մարկիզ դե Լինարեսը տեղափոխվեց պալատ 1884 թ-ին, սակայն պալատի կառուցումը դեռ ավառտված չէր, իսկ ձևավորումը շարունակվեց մինչև 1900 թ։ Պալատում դեկորատիվ աշխատանքները կատարեց նկարիչ Մանուել Դոմինգեսը։

Պալատի նկարագիր
---------------

Իր չափերով ոչ մեծ պալատը ունի չորս հարկ և ցոկոլայի հարկաբաժին։ Ցոկոլային հարկաբաժնում տեղավորված են խոհանոցներ, մառաններ և ծառայանոցներ։ Պալատի շքերթային սրահների ցանկում կան՝ հյուրասենյակ, գրադարան, բիլիարդանոց, երաժշտական ընդունարան Լյուդովիկոս XVI ոճով, ննջասենյակ, լոգարան, մարկիզուհու զարդասենյակը Լյուդովիկոս XVI ոճով, մարկիզուհու ննջասենյակը, արևելյան սենյակը։ Չորրորդ հարկը ներառում էր պոմպեոսի պատկերասրահ, հյուրասենյակ, ձմեռային այգի, ճաշասենյակ, լոգարան և՛ ննջասենյակներ և՛ այցելուների համար նախատեսված առանձնասենյակներ։ Շքերթային ձևավորումը՝ պատմական ոճերի դասական խումբ է։ Առաստաղը ձևավորված է գեղանկարչությամբ, հատակը՝ մանրատախտակով, ինտերեռը զարդարված է գոբելեններով, արևելյան սենյակը զարդարել են մետաքսով, իսկ պալատի սրահները՝ ասեղնագործություններով և նկարներով։ Նկարիչներն էին Հերոնիմո Սունյոլը, Մանուել Դոմինգեսը, Ալեքսանդր Ֆերրատը և ուրիշները։

Ապագա պատմությունը
------------------

Մարկիզի մահից հետո պալատը որպես ժառանգություն ստացավ կոմսուհի Վիլյպադերնան։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ պալատը ավերվել է և երկար տարիներ կանգնած էր ավերակների մեջ։ Որոշված էր պալատը քանդել, սակայն 1976 թ. պալատի ավերակները հաստատեցին որպես պատմական նշանակություն ունեցող հուշարձաններ, ինչը փրկեց պալատը ամբողջական ավերումից։ Կառույցը վերականգնեցին Կարլոս Ֆերնանդեսի նախագծով։ Պալատը օգտագործվում է որպես «Ամերիկայի տուն» մշակութային կենտրոն և ծառայում է Իսպանիայի ու Լատինական Ամերիկայի միջև մշակութային կապերի պահպանման համար։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 132259891 · WorldCat VIAF: 132259891 |

 |
|  |
| --- |
| **Լինդենի նետիկ** |
| Լինդենի նետիկԼինդենի նետիկ |
| Լինդենի նետիկ (արու)Լինդենի նետիկ (արու) |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Ճպուռներ (Odonata) |
| **Ընտանիք** | Նետիկներ (Coenagrionidae) |
| **Ցեղ** | **Erythromma** |
| **Տեսակ** | **Լինդենի նետիկ** *(E. lindenii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Erythromma lindenii***Selys, 1840 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Լինդենի նետիկ** (լատին․՝ Erythromma lindeni ), նետիկների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

30-34 մմ մարմնի երկարությամբ փոքր ճպուռ է, որի սև զարդանախշով գունավորումը երկնագույն է, երբեմն՝ կանաչավուն շողշողյունով։ Արուն ունի ավելի վառ գունավորում, կրծքի վերին սև մասը զույգ նեղ երկնագույն երկայնական զոլերով է, սև բծերով փորիկի 2-6-րդ հատվածները նշտարաձև են, իսկ 7-8-րդ հատվածները՝ վերևից համարյա ամբողջությամբ սև, 9-րդը՝ երկնագույն, 10-րդը վերին մակերեսի վրա ունի սև գույնի զոլ։ Սեռահասուն էգի փորիկի միայն միջին 3-4-րդ հատվածներն են երկնագույն, մյուսները ձիթապտղականաչ են կամ դեղնավուն։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հարավային Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Փոքր Ասիայում, Կովկասում, Անդրկովկասում։ Հայաստանում հայտնի է միայն մեկ տեղավայրում՝ Տարոնիկ գյուղի շրջակայքում (Արմավիրի մարզ)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է հոսող և կանգնած ջրով, թթվածնով հարուստ պարունակությամբ ջրամբարներում։ Հայաստանում հայտնաբերվել է հուլիսին, արեալի մյուս հատվածներում թռիչքը դիտվում է մայիսի վերջից մինչև սեպտեմբերի կեսերը։ Զարգացման շրջանը տևում է 1 տարի։ Ձվադրում է ջրային բուսականության վրա։

Պահպանություն
-------------

Թվաքանակի փոփոխության միտումները չպարզված, հազվագյուտ տեսակ է։ Հազվադեպ է հանդիպում, հայտնաբերվել է մեկ անգամ։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։ Գրանցված էր ԽՍՀՄ Կարմիր գրքում։

Վտանգման հիմնական գործոններն են՝ ջրամբարների աղտոտում և հիդրոլոգիական ռեժիմի խախտում։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |
**Երկար տաքդեղ** (լատին․՝  Piper longum), ինչպես նաև անվանում են ինդոնեզական երկար տաքդեղ, արևադարձային բույս, նրա պտուղներից պատրաստում են համեմունքներ, որոնք պատրաստվում են տաքդեղի երկու տեսակից՝ Piper longum և Piper officinarum։ Երկար տաքդեղի այլ տեսակները՝ Piper retrofractum, արտադրվում են Ճավայից։

Երկար տաքդեղի չորացրած պտուղների գույների համադրություն
Տաքդեղի երկու տեսակն էլ շատ կծու և հոտավետ են։ Բույրը և կծվությունը տաքդեղներին տալիս է ալկալոիդ պիպերինը, ինչպես նաև եթերային յուղերի բաղադրիչները։

Օգտագործումը
------------

Ներկայումս երկար տաքդեղը հանդիսանում է եվրոպական խոհանոցի շատ հազվադեպ բաղադրիչներից մեկը, բայց առաջվա նման օգտագործվում է Հնդկաստանում, Հյուսիսային Աֆրիկայի որոշ ավանդական համեմունքների խառնուրդների մեջ, ինդոնեզական և մալայզիական խոհանոցներում։ Հետաքրքրությունը նրա նկատմամբ առաջացավ այն բանից հետո, երբ դարձավ հայտնի, որ այն հանդիսանում է պիպերլոնգումինա քիմիական միացության աղբյուրը, այն ունի հակաբորբոքային և հակատարիքային դեղորայքի հատկություններ։

Տես նաև
-------

* Կծու համ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wang, Y. Chang, J. Liu, X. Zhang, X. Zhang, S. Zhang, X. ... & Zheng, G. (2016). Discovery of piperlongumine as a potential novel lead for the development of senolytic agents Archived 2016-12-21 at the Wayback Machine.. Aging, 8(11), 2915. doi:10.18632/aging.101100
2. ↑  Seo, Young Hwa; Kim, Jin-Kyung; Jun, Jong-Gab (2014). Synthesis and biological evaluation of piperlongumine derivatives as potent anti-inflammatory agents. Bioorganic & Medicinal Chemistry Letters. 24 (24): 5727–5730. doi:10.1016/j.bmcl.2014.10.054

Արտաքին հղումներ
----------------

* Dalby, Andrew (Oct 1, 2002). Dangerous Tastes: The Story of Spices(չաշխատող հղում)
, 89. Google Print. ISBN 0-520-23674-2 (accessed October 25, 2005). Also available in print from University of California Press.
* *McGee, Harold* On Food and Cooking (Revised Edition). — Scribner, 2004. pp 427—429, «Black Pepper and Relatives».
«**Ժողովուրդի ձայն**», հասարակական-քաղաքական, գրական օրաթերթ (սկզբում՝ շաբաթաթերթ)։

Պատմություն
-----------

Լիբանանի համայնավարական կուսակցության հայկական հատվածի պաշտոնաթերթ։ 

Լույս է տեսել 1938–1939 և 1942–1948 թվականներին Բեյրութում (տարածվել է Լիբանանում և Սիրիայում)։ Խմբագիրներ՝ Հարություն Մադեյան, Հովհաննես Աղպաշյան։ Լուսաբանել է կուսակցության գործունեությունը, տարածաշրջանի քաղաքական անցուդարձը։ Կարևորել է Հայրենիք-Սփյուռք կապերի ամրապնդումը։ 

1943 թվականին հրատարակվել է նույնանուն գրական-գեղարվեստական ամսագիր (խմբագիր՝ Հովհաննես Աղպաշյան, աշխատակցել են Հրանտ Տևեճյանը,
Վահե Վահյանը, Գրիգոր Քեշիշանը)։ Փակվել է Լիբանանի կոմկուսի՝ օրենքից դուրս հայտարարվելուց հետո։ 

1948–1949 թվականներին լույս է տեսել անլեգալ՝ «Ժողովուրդի պայքար» անվանումով (խմբագիրներ՝ Հարություն Մադեյան, Հովհաննես Աղպաշյան, Կարապետ Փաշապեզան, Գրիգոր Համամճյան)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Երկրորդ աշխարհամարտի վետերան ամուսիններ
**Երկարակեցություն**, մարդու երկարատև կյանք, որը գերազանցում է կյանքի միջին տևողությունը։ Երկարակեցությունը ուսումնասիրող գիտությունը կոչվում է *գերոնտոլոգիա*։

Սարքավորումների երկարակեցություն
--------------------------------

Սարքավորումների աշխատունակությունը մինչև սահմանային վիճակը պահպանելու հատկություն։ Չնորոգվող սարքավորումների համար (լամպեր, ատամանիվներ և այլն) այդ վիճակը համընկնում է շարքից դուրս գալուն (փչանալուն), որոշ դեպքերում՝ խափանումների բարձր ինտենսիվության շրջանին (ավտոմատ սարքերում)։ Նորոգվող սարքավորումների սահմանային վիճակը որոշվում է մաշման նաև (նաև բարոյական) և հաճախակի խափանումների կամ նորոգման ծախսերի և ավելացման հետևանքով դրանց հետագա շահագործման անարդյունավետությամբ, անվտանգության պահանջների խախտմամբ (օրինակ, տրանսպորտում)։

Շենքերի և կառույցների երկարակեցություն
--------------------------------------

Շենքերի և կառույցների ծառայության սահմանային ժամկետը, որի ընթացքում պահպանում են շահագործման պահանջվող հատկությունները։ Երկարակեցությունըլինում է բարոյական և ֆիզիկական։ Բարոյական երկարակեցությունը (բարոյական երկարակեցության ժամկետ) բնութագրվում է շենքերի և կառույցների ծառայության այն ժամկետով, որից հետո նրանք այլևս չեն բավարարում շահագործման փոփոխվող պայմաններին կամ տեխնոլոգիական պրոցեսների ռեժիմներինն։

Ֆիզիկական երկարակեցություն
--------------------------

Որոշվում է բեռնվածքների և ֆիզիկա-քիմիական գործոնների ազդեցության տակ հիմնական կրող կոնստրուցիաների և տարրերի մաշվելու տևողությամբ։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 600)։*  |
**Ժողովրդական գործիքների նվագախումբ**, երաժշտական գործիքների համեմատաբար մեծաթիվ անսամբլ, որը պահպանում է հնչողության ազգ-ժողովրդական երանգները. երկացանկում՝ առավելապես ժողովրդական երաժշտության մշակում­ներ և այդ ոճով գրված ստեղծագործություններ։ Լինում է միատարր (օր.՝ միայն լարային կամ փողային գործիքներից) և խառը։ Խորհրդային Միությունում հռչակված էին Վ. Վ. Անդրեևի անվան, Ն. Պ. Օսիպովի անվան ռուսական, Կուրմանհազիի անվան ղազախական, Ուզբեկական վերակառուցված գործիքների (հիմ­նադիր-ղեկ.՝ Ա. Պետրոսյանց) նվագախմբերը, Ուկրաինական բանդուրիստների կապելլան և այլն։

Հայկական ժողովրդական երաժշտության անսամբլային կատարման հնագույն հիշատակությունը Փավստոս Բուզանդինն է. «Իբրև ընդ գինիս մըտին, որպէս զառաջին ուրախութեանցն նուագն մատուցին արքային Պապայ, եւ առհասարակ թմբկահարք եւ սրնգահարք, քնարահարք եւ փողահարք իւրաքանչիւր արուեստօք պէսպէս ձայնիւք բարբառեցան»։

20-րդ դարի սկզբին հայկական ժողովրդական գործիքների նվագախումբեր են ստեղծել Գրիգոր Սյունին (Պետրոգրադ), Անտոն Մայիլանը (Բաքու) և ուրիշներ։ Ժողովրդական գործիքների նվագախումբի զարգացմանը նպաստել է նոտային ուսուցումը, որի առաջին փորձերն Այսրկովկասում ձեռնարկել է Սաշա Օգանեզաշվիլին 1914 թվականին՝ Բաքվում, 1924 թվականին՝ Թիֆլիսում, 1926 թվականին՝ Երևանում։ Նշանակալի էր նաև բազմաձայնության ներդրումը (հայտնի էր Հովհաննես Իոաննիսյանի հիմ­նադրած Ադրբ. պետ. «քառաձայն» նվագախումբը Բաքվում (1920), որին մասնակցել են նաև երաժիշտ-կատարողներ Լևոն Կարախանը, Բալա Մելիքյանը, Սողոմոն Սեյրանյանը և ուրիշներ)։ Ստեղծվել են նաև գործիքների ռեգիստր. տարատեսակներ (Վարդան Բունիի կատարելագործած գործիքների Արևելան սիմֆոնիկ նվագախումբը, 1925-1936)։

ՀՀ-ում գործում են Հայաստանի ժողովրդական գործիքների, Հայաստանի ազգային նվագարանների, Գյումրիի ժողովրդական գործիքների նվագախմբերը, Հայաստանի գուսանական և ժողովրդական երգի, Հայկական ժողովրդական երգի-պարի, Հայաստանի ռադիոյի ժողովրդական գործիքների անսամբլները և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Էլին Մարիա Պերնիլլա Նորդեգրեն** (շվեդերեն՝ Elin Maria Pernilla Nordegren, հունվարի 1, 1980(1980-01-01), Ստոկհոլմ, Շվեդիա), շվեդ մոդել։

Վաղ տարիներ
-----------

Նորդեգրենը ծնվել է Շվեդիայի Ստոկհոլմ քաղաքում։ Նրա մայրը՝ Բարբրո Հոլմբերգը, քաղաքագետ է, Շվեդիայի միգրացիայի և ապաստանների քաղաքականության նախկին նախարար և Եվլեբորգ շրջանի նախկին նահանգապետ։ Հայրը` Թոմաս Նորդեգրենը, ռադիոլրագրող է, որը Կոլումբիայի շրջանի Վաշինգտոն քաղաքում ծառայել է որպես բյուրոյի ղեկավար։ Նա ունի ավագ եղբայր (Ակսել) և երկվորյակ քույր (Ժոզեֆինա)։ Իրենց ուսումը ֆինանսավորելու համար Նորդեգրենը և նրա քույրը սուպերմարկետներում աշխատել են գանձապահ։

Գործունեություն
---------------

2000 թվականին Էլինն սկսել է մոդելային կարիերան և նույն թվականի ամռանը հայտնվել *Cafe Sport* ամսագրի շապիկին։

Անձնական կյանք
--------------

2004-2010 թվականներին Էլինն ամուսնացած է եղել գոլֆիստ Թայգեր Վուդսի հետ, որից ունեցել երկու երեխա՝ աղջիկ (Սեմ Ալեքսիս Վուդս, ծնված 18.06.2007) և տղա (Չառլի Ակսել Վուդս, ծնված 08.02.2009):

2019 թվականի հունիսի 7-ին հայտնի է դարձել, որ Էլինը հղի է (երրորդ երեխայով) իր զուգընկեր Ջորդան Քեմերոնից, որը նախկինում եղել է ֆուտբոլային թայմ էնդեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. ↑  Tiger Woods’ Ex-Wife Elin Nordegren Is Pregnant, Expecting Baby No. 3
3. ↑  Tiger Woods’ Ex-Wife Elin Nordegren Is Expecting Baby No. 3 With Former Football Pro Jordan Cameron

Արտաքին հղումներ
----------------

* Tiger Woods and Wife: Happier Times Archived 2010-04-15 at the Wayback Machine. սլայդ-շոու *Life magazine*-ի կողմից

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
| **՞**Երկարաոտ սցինկ |
| --- |
| Երկարաոտ սցինկ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
|
| Կարգ | Թեփուկավորներ |
| Ենթակարգ | Մողեսներ |
| Ինֆրակարգ | Սցինկանմաններ |
| Վերնաընտանիք | *Scincoidea* |
| Ընտանիք | Սցինկներ |
|
|
|
| Ցեղ | Երկարաոտ սցինկներ |
|
|
| Տեսակ | **Երկարաոտ սցինկ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Eumeces schneideri  Daudin 1802 |
|  Հոմանիշներ |
| 

* Plestiodon androvandi Dumeril 1839
* Eumeces pavimentatus Geoffroy 1827
* Gongylus androvandii Frank 1995
* Novoeumeces schneideri Griffith 2000

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Երկարաոտն սցինկ** (լատին․՝ Eumeces schneideri), սցինկների ընտանիքի երկարաոտ սցինկների ցեղի մողես։ Որոշ հետազոտողների կողմից դասվում է *Novoeumeces* ցեղին։

Հայաստանում տարածված է Արմավիրի, Արագածոտնի, Կոտայքի, Արարատի, Վայոց ձորի և Սյունիքի մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Բնակվում է չորասեր թփուտային բուսականությամբ, քարքարոտ նախալեռնային ու լեռնային վայրերում։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը, տարիքի հետ փոխվում է (4-16, 5 սմ), պոչը կրկնակի երկար է։ Գլուխը թույլ է տարանջատված մարմնից։ Ունի կոպեր ու արտաքին ականջի անցք, որի առջևի եզրին կան 3-4 սանրանման թեփուկներ։

Մարմինը ծածկված է խոշոր, հարթ ու փայլուն թեփուկներով։ Որովայնային մակերեսի թեփուկները գրեթե չեն տարբերվում մեջքի մակերեսի թեփուկներից, միայն պոչի ներքևի մակերեսը ծածկված է լայն ինքնահատվող վահանիկների 1 շարքով։ Մեջքային մակերեսը գորշից մոխրագույն է։ Երիտասարդ մողեսների մեջքային մակերեսը ծածկված է 8-10 երկայնակի զոլեր ձևավորող բաց ու մուգ բծերով, որոնք տարիքի հետ վերանում են։

Մարմնի կողքերով, քունքային հատվածից մինչև պոչը, ձգվում է դեղնավուն, նարնջագույն կամ վարդագույն՝ տեղ-տեղ կտրտված զոլ։ Երբեմն նույն գույնի բծերից կազմված ցանցանման նախշ կարող է առկա լինել ողջ մեջքային մակերեսին։ Որավայնային մակերեսը սպիտակավուն է կամ բաց դեղնավուն։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է անողնաշարավորներով և մանր ողնաշարավորներով ու բուսականությամբ։ Ձմեռում է աշնան վերջից գարնան կեսերը։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Բազմացումը վատ է ուսումնասիրված։ Զուգավորվում է մայիսի վերջից հուլիսի սկզբին։ Դնում է 6-9 ձու՝ հուլիսի վերջից-օգոստոս։ Հնարավոր է ամառային քունը։

Նշանակություն
-------------

Օգտակար է. ոչնչացնում է վնասատու միջատներին, մեծ օգուտ տալիս այգիներին ու բանջարանոցներին։ Հաճախ խնամվում է անազատ պայմաններում։ 
Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Էլլա Հարպեր** (անգլ.՝ Ella Evans Harper Savely, հունվարի 5, 1870(1870-01-05), Սամներ շրջան, Թենեսի, ԱՄՆ - դեկտեմբերի 19, 1921(1921-12-19), Նաշվիլ, ԱՄՆ), Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների բնակիչ, որն հայտնի է «ուղտ աղջիկ» անունով։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է երկվորյակ եղբոր Էվերեթի հետ նույն օրը։ Ծնողներն էին Ուիլյամը և Միներվան։ Աղջիկը ծնվել է պաթոլոգիայով՝ ծնկների հոդերի ռեկուրվացիայով։ Նման հազվագյուտ ախտորոշմամբ մարդիկ կարող են տեղաշարժվել հիմնականում չորեքթաթ։ Եղբայրը` Էվերեթին, մահացել է ծնվելուց երեք ամիս անց։ Հայտնի չէ, թե արդյոք նա ունեցե՞լ է նման օրթոպեդիկ առանձնահատկություններ։ Բացի Էլլայից, ընտանիքում կար ևս չորս երեխա՝ երեք քույր և կրտսեր եղբայր։ Հարպերի ընտանիքը բնակվում էր Հենդերսոնվիլ փոքրիկ քաղաքում՝ հորական կողմի տատիկի և պապիկի տանը։

### Կարիերա

12 տարեկանում Էլլան սկսել է Harris' Nickel Plate շոուի հետ միասին շրջագայել երկրում՝ վաստակելով շաբաթական մոտ 200 դոլար, ինչը ներկայումս համարժեք է մոտավորապես 5000 դոլարի։ Հենց շոուի ժամանակ Էլլան ստացել է իր «ուղտ աղջիկ» մականունը, որով նա ճանաչում է ստացել հանրության շրջանում։ Էլլան իր ելույթների գովազդներում և անոնսներում բնութագրվում էր որպես գեղեցիկ և գրավիչ երիտասարդ տիկին, որն ուներ մարմնի մասեր և քայլվածք, որը հիշեցնում է ուղտի, ինչը մեծ հետաքրքրություն էր առաջացնում հանրության շրջանում։

1886 թվականին մասնակցել է նյույորքցի հայտնի լուսանկարիչ Չարլզ Էյզենմանի ֆոտոսեսիային, որը մասնագիտացած էր վառ արտահայտված ֆիզիկական շեղումներով մարդկանց նկարահանումների վրա։ Այս պահին այդ լուսանկարները մնում են Էլլայի վերջին հայտնի նկարները։

Նույն 1886 թվականին, հոգնած լինելով մշտական ճանապարհորդությունից և ուշադրությունից՝ աղջիկը որոշում է լքել շոու բիզնեսը և զբաղվել իր կրթությամբ. «Ինձ ուղտ աղջիկ են անվանում, քանի որ ծնկներս հակառակ ուղղությամբ են շրջված։ Ես կարող եմ քայլել միայն ձեռքերի և ոտքերի վրա միաժամանակ, որը կարող եք տեսնել ինձ հետ լուսանկարներում։ Ես վերջին չորս տարվա ընթացքում շատ եմ ճանապարհորդել՝ ելույթ ունենալով շոուներում, բայց հիմա՝ 1886 թվականին, ես մտադիր եմ լքել շոու բիզնեսը և գնալ դպրոց։ Ես կցանկանայի փոխել իմ զբաղմունքի տեսակը»։

### Ընտանիք

1903 թվականին Էլլան մոր հետ տեղափոխվել է Նեշվիլ՝ նահանգի մայրաքաղաք։ 1905 թվականին նա ամուսնացել է դպրոցի ուսուցիչ Ռոբերտ Սեյվլիի հետ։ Ավելի ուշ Ռոբերտը լուսանկարչական խմբագրությունում աշխատանքի է տեղավորվել որպես հաշվապահ։ 1906 թվականի ապրիլին ծնվել է զույգի դուստրը՝ Մայբլը։ Սակայն կես տարեկանում երեխայի կյանքը ողբերգական կերպով ավարտվել է։ 1916 թվականին Էլլան ամուսնու հետ մտնում է Յոթերորդ օրվա ադվենտիստների եկեղեցի։ 1918 թվականի մայիսին ամուսինները որոշում են որդեգրել նորածին աղջկա՝ Ջուել անունով։ Բայց նորից Էլլային վիճակված չէր իմանալ մայրական երջանկությունը. երեխան հանկարծամահ է լինում երեք ամսական հասակում։ Մի քանի տարի անց՝ 1921 թվականի դեկտեմբերի 19-ին, Էլլան մահանում է կոլոռեկտալ քաղցկեղից։ Թաղված է Նեշվիլի Սփրինգ Հիլ գերեզմանատանը՝ իր երեխաների կողքին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. 1 2 3 4  Finding Ella (my search for The Camel Girl) | ellaharper
3. ↑  «ELLA HARPER - The Camel Girl Circus Freaks and Human Oddites»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ella Harper — The Camel Girl(չաշխատող հղում)
|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ուշադրություն**։**Այս էջը կամ բաժինը այլ լեզվով հոդվածի վատ թարգմանություն է։** 
Դուք կարող եք բարելավել թարգմանությունը։ Օրիգինալ տեքստը կարող եք գտնել ձախ կողմի «այլ լեզուներով» ենթաբաժնում։Մեքենայական թարգմանությունը ենթակա է ջնջման առանց զգուշացման։ |

**Ժորժ Աբյադ**, (արաբ․՝ جورج أبيض‎‎, մայիսի 5, 1880(1880-05-05) - փետրվարի 12, 1959(1959-02-12)), արաբ դերասան։ Դերակատարումներով հանդես է եկել թատրոնում, կինոյում, այդ թվում՝ առաջին եգիպտական երաժշտական ֆիլմում։ Եգիպտոսում երկար տարիներ ղեկավարել է դերասանների ընկերակցությունը։ 

Ծնվել է Լիբանանի Բեյրութ քաղաքում, 18 տարեկանում գաղթել է Եգիպտոս, որտեղ սկզբնական շրջանում աշխատել է Ալեքսանդրիայի երկաթուղում։ 1904 թվականին Ալ-Խատյու Աբբասը նրան տեսել է քաղաքային թատրոնում խաղալիս, հավանել և ուղարկել Փարիզ, որպեսզի արվեստ սովորի։ Թատերական բարձրագույն կրթություն ստանալով՝ Աբյադը 1910 թվականին վերադարձել է Եգիպտոս՝ իր հետ բերելով ֆրանսիական թատերախումբ, որը ներկայացրել է ֆրանսերեն պիեսներ։ 20 տարվա ընթացքում բեմադրել ու ներկայացրել են ավելի քան 130 թարգմանված և ինքնագիր թատերգություն։ Ժորժ Աբյադը թատրոն է բացել նաև Թունիսում և 1921-1922 թվականներին ղեկավարել է այն։ 1943 թվականին նա ընտրվել է Եգիպտոսի դերասանների ընկերակցության առաջին ղեկավար։ Աբյադը մինչև իր մահը դասավանդել է թատերական ինստիտուտում։ Նրա լավագույն դերակատարումերից են Մակբեթը, Օթելլոն (Շեքսպիրի հանրահայտ ողբերգություններում), Էդիպը (Սոփոկլեսի «Էդիպ արքա» ողբերգությունում), Քինը (Դյումա-հոր թատերգությունում)։

Պիեսներից են
------------

* Էդիպ արքա
* Լուի 11-րդ
* Ժողովրդի թշնամին
* Ջահը
* Առաջին տասը
* Փոթորիկ Նոյան տան և տապանի վրա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ժորժ Աբյադ, yabeyrouth կայքում Archived 2015-07-09 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 16737365x · GND: 130224537 · ISNI: 0000000016903416 · NTA: 095772243 · VIAF: 55248690 · WorldCat VIAF: 55248690 |

 |
**Ժորժ Պիտոև** (հայ․՝ Գևորգ Հովհաննեսի Պիտոյան, ռուս.՝ Георгий Питоев, սեպտեմբերի 17, 1884(1884-09-17), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 17, 1939(1939-09-17)[…], Ժնև, Շվեյցարիա), հայ հորից և ռուս մորից սերող ֆրանսիացի դերասան, XX դարի սկզբին Ֆրանսիայի առաջատար դերասաններից և ռեժիսորներից մեկը։

Ընտանիք և կրթություն
--------------------

Պիտոևը ծնվել է 1884 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Թիֆլիսում (այժմ՝ Թբիլիսի, Վրաստան)՝ հայտնի ազնվականներ և մեկենասներ Պիտոյանների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Հովհաննես Պիտոյանը (Իվան Պիտոև), եղել է Թիֆլիսի օպերային թատրոնի տնօրենը, իսկ հորեղբայրը՝ Եսայի Պիտոյանը (Իսայ Պիտոև), մասնակցել է Գեղարվեստական թատրոնի շենքի հիմնադրմանը, որտեղ այժմ տեղակայված է Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական ակադեմիական թատրոնը։ Երիտասարդ Ժորժն ուսում է ստանում Փարիզի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում, որից հետո որոշում է զբաղվել թատերական գործունեությամբ։

Գործունեություն
---------------

Ժորժ և Լյուդմիլա Պիտոևների հուշատախտակը Մատյուրեն թատրոնի շենքի պատին, Փարիզ
Ռուսաստանում Պիտոևն աշխատում է Կոնստանտին Ստանիսլավսկու ղեկավարությամբ։ Ռուսական հեղափոխությունից հետո ամբողջ ընտանիքը գաղթում է Ֆրանսիա, որտեղ Ժորժը դառնում է թատրոնի հայտնի ռեժիսոր և բեմադրում է ժամանակակից դրամատուրգների, հատկապես Ջորջ Բեռնարդ Շոուի, Անտոն Չեխովի, Արթուր Շնիցլերի, Հենրիկ Իբսենի և Յուջին Օ'Նիլի ստեղծագործությունները։ Պիտոևը Լուի Ժուվեի, Շառլ Դալլինի և Գաստոն Բատինի հետ միասին հիմնում է Cartel des Quatre նորարար խմբակը։ 1914 թվականին ամուսնանում է ռուս դերասանուհի Լյուդմիլայի հետ։ Պիտոևների զույգը թարգմանում և արևմտաեվրոպական բեմերին է ներկայացնում համաշխարհային թատրոնի մի շարք առանցքային գործեր, այդ թվում՝ Շեքսպիրի «Ռոմեո և Ջուլիետ»-ը և Անտոն Չեխովի «Երեք քույր», «Ճայը (պիես)» և «Քեռի Վանյա (պիես)» պիեսները, որոնք երկար ժամանակ մեծ ազդեցություն են թողնում այդ պիեսների հետագա մեկնաբանությունների վրա։

Մահ
---

Ժորժ և Լյուդմիլա Պիտոևների գերեզմանը
Պիտոևը մահացել է 1939 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Ժնևի մերձակա Բելվյու ավանում՝ Շվեյցարիայում։

Ժառանգներ
---------

Պիտոևներն ունեցել են երեք զավակ (Սվետլանա, Ալեքսանդր, Անյուտա), որոնցից Ալեքսանդրը՝ Սաշա Պիտոևը, ևս հայտնի ռեժիսոր և դերասան է դառնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Encyclopædia Britannica
3. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. ↑  RKDartists (նիդերլ.)
5. ↑
6. ↑  Shafer David A. (2016)։ *Antonin Artaud*։ London, UK։ ISBN 978-1-78023-601-8։ OCLC 954427932
7. ↑  Jomaron Jacqueline (1979)։ *Georges Pitoëff Metteur En Scène*։ Lausanne, Switzerland: L'age D'homme
8. ↑  Senelick Laurence (1997)։ *The Chekhov Theater*։ Cambridge: Cambridge University Press

Հավելյալ գրականություն
----------------------

* Jomarron, Jacqueline. *Thèâtre Des Années Vingt: Georges Pitoëff metteur en scène.* Lausanne, Switzerland: L'age D'homme publishers, 1979
* Pitoëff, Aniouta. *Ludmilla, Ma Mère: The Life of Ludmilla and Georges Pitoëff.* Paris, France: Juillard publishers, 1955
**Ժուան Բարրոզու Սուարես** (պորտ.՝ João Soares, օգոստոսի 29, 1949(1949-08-29), Լիսաբոն, Պորտուգալիա), պորտուգալացի քաղաքական և պետական գործիչ։ Պորտուգալիայի մշակույթի նախարար (2015-2016) և Լիսաբոնի քաղաքապետ (1995-2002)։

Կենսագրություն
--------------

Հայրը Պորտուգալիայի նախկին նախագահ Մարիո Սուարեշն է (1986-1996)։ Սովորել իրավաբանություն Լիսաբոնի համալսարանում, բայց քաղաքական պատճառներով հեռացվել է համալսարանից։ 

Աշխատել է որպես հրատարակիչ։ Մասնակցել է Պորտուգալիայի սոցիալիստական կուսակցությունում գործողություններին։ 

1987-1991 թվականներին եղել է Հանրապետության ժողովի անդամ։ 1994-1995 թվականներին՝ Եվրախորհրդարանի անդամ Պորտուգալիայից։ 

1995-2002 թվականներին եղել է Լիսաբոնի քաղաքապետը, առաջադրվել է սոցիալիստների և կոմունիստների կոալիցիայի կողմից։ 

2002 թվականին կրկին ընտրվել է որպես Հանրապետության ժողովի պատգամավոր, իսկ վերընտրվել 2005, 2009, 2011 և 2015 թվականների ընտրություններում։ 

Գլխավորել է Պորտուգալիայի պատվիրակությունը ԵԱՀԿ Խորհրդարանական վեհաժողովում, 2008 թվականին ընտրվել է դրա նախագահ։ 2009 թվականի հուլիսին վերընտրվեցլ է ևս մեկ տարի ժամկետով։ 

2012 թվականին՝ ԱՄՆ ընտրությունների ժամանակ ծառայել է որպես Ժողովրդավարական հաստատությունների և մարդու իրավունքների բյուրոյի հատուկ համակարգող։ 

2015 թվականի նոյեմբերին դարձել է Պորտուգալիայի մշակույթի նախարար։ 2016 թվականի ապրիլին Facebook-ում հրապարակված գրառումից հետո ֆիզիկական հաշվեհարդար է տեսել երկու լրագրողների նկատմամբ, որոնք քննադատել են նրա գործունեությունը որպես Լիսաբոնի քաղաքապետ, դրանից հետո ենթարկվել է լայն քննադատության։ Նույն ամսին հրաժարական է տվել նախարարի պաշտոնից։

Մրցանակներ
----------

* Բեռնարդո Օ'Հիգինսի շքանշանի Մեծ խաչ (2001)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Groził dziennikarzom spoliczkowaniem. Stracił posadę (http://www.tvn24.pl)


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Եվրախորհրդարան · Internet Movie Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 1019194 · BNF: 12971788v · GND: 1141276917 · ISNI: 0000000115107685 · LCCN: nb2002045519 · NUKAT: n2018240106 · PTBNP: 29989 · SUDOC: 102430012 · VIAF: 6899495 · WorldCat VIAF: 6899495 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գրիգոր Հարությունյան (այլ կիրառումներ)

**Գրիգոր Հարությունյան**, **Գորգին Խան** (*անհայտ*, Նոր Ջուղա, Աֆշարյան կայսրություն, Իրան - օգոստոսի 11, 1763(1763-08-11)), Բենգալիայում 1760-1763 թվականներին անգլիացի գաղութարարների դեմ հնդիկ ժողովրդի մղած ազատագրական պայքարի առաջնորդ։

Կենսագրություն
--------------

1760 թվականին օգնել է Բենգալիայի կառավարիչ Կասիմ Միր Կասիմին՝ կազմակերպելու ապստամբություն անգլիացիների դեմ։ Հնդկաստանի թագավոր Շահ Ալեմ II-ը Գրիգոր Հարությունյանին ճանաչել է Բենգալիայի զորքերի գլխավոր հրամանատար։ Տեղացի հնդիկ և հայ զինագործների օգնությամբ Հարությունյանը կազմակերպել է զենքի, զինամթերքի արտադրություն և զինել հնդկական բանակը։ Բարեփոխումներ է մտցրել հնդկական զորքում, ստեղծել հետևազորային և հեծյալ զորատեսակներ (12 գունդ), դասավորել հատուկ ռազմակարգով, կազմակերպել հրետանային գումարտակներ։ Ներգրավել է նաև հայ զորականներին (զորապետներ էին Գրիգոր Այվազյանը, Մկրտիչ Զաքարյանը, Մարգար Հովհաննիսյանը, Նիկողայոս Երևանցին և ուրիշներ)։

Միր Կասիմի և Գրիգոր Հարությունյանի գլխավորությամբ ապստամբները 1760 թվականի աշնանը Բենգալիան հռչակել են անկախ իշխանություն։ Անգլիացիները փորձել են Հարությունյանին ներգրավել իրենց կողմը, բայց՝ ապարդյուն։ Սանթա Դարիա դաշտավայրում (Գանգեսի վտակներից մեկի ափին) տեղի ունեցած ճակատամարտում անգլիացիները պարտության են մատնել ապստամբներին, սակայն Հարությունյանը չի հուսալքվել և շարունակել է կազմակերպել հետագա պայքարը։ Անգլիացիներին հաջողվել է դավադրաբար սպանել տալ նրան։

Գրականություն
-------------

* Խոջամալեան Թ. Պատմութիւն Հնդկաց, Կալկաթա, 1849։
* Աբրահամյան Ռ.Ա. Հնդիկ ժողովրդի 1760-1763 թթ. ապստամբությունը անգլիական գաղութարարների դեմ և հնդկահայ գաղութը, «ՊԲՀ», 3, 1960։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 6. — էջ 319.
2. 1 2 3 4  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 3.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 7933 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 319)։*  |
**Երկրորդական նախադասություն**, ստորադաս նախադասություն, բարդ ստորադասական նախադասության կազմի մեջ մտնող այն բաղադրիչ նախադասությունը, որը կախյալ հարաբերության մեջ է գերադաս (գլխավոր) նախադասության հանդեպ և լրացնում է նրան։

Ըստ շարադասության՝ երկրորդական նախադասությունը կարող է լինել առաջադաս, երբ դրված է գլխավորից առաջ, վերջադաս, երբ դրված է գլխավորից հետո, միջադաս, երբ այն ընկնում է գլխավոր նախադասության անդամների միջև։

Երկրորդական նախադասությունների հարաբերությունները գլխավորի նկատմամբ
-------------------------------------------------------------------

Երկրորդական նախադասությունների հարաբերությունները գլխավորի նկատմամբ կարող է իրացվել համաստորադասությամբ և ենթաստորադասությամբ։ Երբ երկրորդականները զուգահեռաբար լրաացնում են գերադասին, ապա առկա է համաստորադասություն, իսկ երբ դրանք լրացնում են միմյանց (մեկը՝ մյուսին, հաջորդը՝ նախորդին) ապա առկա է ենթաստորադասություն։ Մեկից ավել այն երկրորդական նախադասությունները, որոնք լրացնում են գլխավորին կամ նրա միևնույն անդամին իմաստային նույն հարաբերությամբ (այսինքն՝ կատարում է շարահյուսական նույն պաշտոնը), կոչվում են համասեռ երկրորդականներ։ Օրկինակ․ «Ես նկատել եմ, որ դու շատ ես սիրում եղբորդ և ծնողի պես հոգ ես տանում նրա նկատմամբ»։

Համասեռ և տարասեռ երկրորդական նախադասություններ
-----------------------------------------------

Մեկից ավելի այն երկրորդական նախադասությունները, որոնք տարաբնույթ են (լրացնում են գլխավորի՝ գերադասի նույն կամ տարբեր անդամներին) և կոչվում են անհամասեռ երկրորդականներ։ Օրինակ․ «Երբ հասանք գետափ, մենք վրան զարկեցինք, որպեսզի գիշերենք այնտեղ»։
Այլ խմբավորմամբ ոմանք ոմանք համասեռը կոչում են համաստորադաս, տարասեռը՝ տարաստորադաս։ 
Երբ մի երկրորդական նախադասություն ստորադասված է անմիջականորեն գլխավորին՝ ստորադաս երկրորդական նախադասությանը, ապա այն կոչվում է երկրորդական կարգի երկրորդական նախադասություն։ Հաջորդաբար ստորադասվող այդպիսի երկրորդական նախադասությունները կոչվում են ենթաստորադաս երկրորդական նախադասություն։ Օրինակ․ Բոլորը քաջալերում էին խիզախ երիտասարդին, ա) որպեսզի նա փրկի անօգնական ծերունուն« գ) որը մնացել էր գամված անկողնուն, դ) որովհետև ուժ չէր ուՆեցել վեր կենալու ու հեռանալու կրակի ու ծխի մեջ կորած տնից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ.Զ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1984
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գրիչ (այլ կիրառումներ)
**Գրիչ**, գրող, գրագիր, քարտուղար, որ միջնադարում ձեռագրեր էր գրում։ Մասնագիտական կրթություն էր ստանում գրչության դպրոցներում, վարպետ գրիչների մոտ՝ դառնալով ձեռագրերի հիմնական ստեղծողը, հաճախ նաև նկարազարդողն ու կազմողը։ Գրիչը ոչ միայն գեղեցիկ ձեռագիր պետք է ունենար, այլև լիներ գրագետ, տիրապետեր գրչության արվեստի նրբություններին։ Եղել են նաև ինքնուս գրիչներ։ Սրանց ձեռագրերը սխալաշատ էին։ Վարպետ գրիչ կոչվում էր «գրչապետ», «քաջ քարտուղար», «հոգևաոր» են։ Գրիչը հաճախ իր արվեստը փոխանցում էր ժառանգաբար (Աղթամարում Դանիել գրչի ժառանգներն այն պահպանեցին շուրջ 200 տարի)։ Գրիչները հիմնականում աշխատում էին գրչության կենտրոններում, բայց կային և «թափառական» գրիչներ, որոնք ձեռագիր գրելու էին գնում պատվիրատուի մոտ։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Դասական հնությունների իրական բառարան · Համառոտ հրեական · Catholic (1997—…) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4165276-9, 7720374-4 · NKC: ph124865, ph902881 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 230)։*  |
**Երվանդ Աղաթոն** (փետրվարի 18, 1860(1860-02-18), Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - 1935), հայ մշակութային գործիչ։ 

Որդին է Գրիգոր Աղաթոնի։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կ. Պոլսի Խասգյուղ թաղամասում, սովորել նախ Ներսիսյան, ապա՝ Նուբար-Շահնազարյան վարժարաններում և Ռոբերտ քոլեջում։ 1877 թվականին մեկնել է Փարիզ, սովորել Կրինյոնի գյուղատնտեսական քոլեջում, ավարտելուց հետո վերադարձել է Կ. Պոլիս։ 1896 թվականի քաղաքական դեպքերից հետո մեկնել է արտասահման, շարունակել համալսարանական կրթությունը Փարիզում, այնտեղից անցել է Բուլղարիա, ապա՝ Եգիպտոս, որտեղ 1920-ականներին գրել է մի շարք գրքույկներ՝ Բարեգործական ընկերության, Խորհրդային Հայաստանին ցույց տրվող օգնության և այլ հարցերի մասին, ինչպես՝ «Հայաստանի վերաշինությունը» (1924), «Նվիրատվություն և կտակ» (1925), «Հայաստանի մեջ հայ հողագործներու տիպար գյուղի մը ծրագիրը» (1925), «Բարեգործականի ծնունդն ու պատմությունը» և այլն։ 1931 թվականին հրատարակել է «Կյանքիս հիշատակները» գիրքը։

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2  Հայաստանի գրադարանների համահավաք գրացուցակ
2. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*։ Երևան: «Հայաստան»։ էջ էջ 65
**Երվանդ Գևորգի Միսկինյան** (Էդվարդ Միսկին, 1893 - 1943), Հյուսիսային Կովկասում և Հարավային Կովկասում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

1918-1920 թվականներին հեղափոխական գործունեություն է ծավալել Վրաստանում։ 1920 թվականին Թիֆլիսում խմբագրել է «Նոր ուղի» բոլշևիկյան թերթը։ Նույն թվականին արտաքսվել է երկրամասից։ 1920 թվականի նոյեմբերին Ռուսական 11-րդ կարմիր բանակի հետ մտել է Հայաստան և մասնակցել երկրի խորհրդային օկուպացիային։ 1921 թվականին ղեկավար մասնակցություն է ունեցել Լոռու «Չեզոք գոտում» կազմակերպված ապստամբությանը։ Եղել է ՀԿ (բ) կ Դիլիջանի գավկոմի բյուրոյի անդամ և բաժնի վարիչ։ Այնուհետև ղեկավարել է Հայկական հեռագրական գործակալությունը (այժմ՝ Արմենպրես)։ Երկար տարիներ աշխատել է Անդրկովկասյան Պետքաղվարչությունում։

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 609)։*  |
**Երվանդ Մկրտչի (Իվանի) Սահառունի (Տեր-Հակոբյան)** (ապրիլի 16, 1894(1894-04-16), Տրապիզոն, Օսմանյան կայսրություն - հունիսի 20, 1967(1967-06-20), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային կոմպոզիտոր։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1964)։

Կենսագրություն
--------------

1912 թվականին ավարտել է Էրզրումի Սանասարյան վարժարանը, որտեղ սովորել է նաև ջութակ նվագել։ Ուսումը շարունակել է Թիֆլիսի երաժշտական ուսումնարանում, Լենինգրադում դասեր առել ջութակահար Հովհաննես Նալբանդյանից։ 1923 թվականից երաժշտական գործունեություն է ծավալել (հիմնականում խմբավարական) Դոնի Ռոստովում, դասավանդել տեղի մանկավարժական տեխնիկումում։ 1930 թվականին ստեղծել է Հյուսիսային Կովկասի առաջին ազգագրական արլ․ անսամբլը (հետագայում՝ Դոնի Ռոստովի ռադիոկոմիտեի ժողովրդական գործիքների անսամբլ), 1938 թվականից ղեկավարել է Հյուսիսային Կովկասի ժողովուրդների երգի-պարի անսամբլը (Կիսլովոդսկ), 1942 թվականից ապրել է Երևանում, կազմակերպել բազմաթիվ պրոֆեսիոնալ և ինքնագործ երաժշտական կոլեկտիվներ Երևանում, Լենինականում, Կիրովականում [դրանց թվում՝ Երևանի Աշխատանքային ռեզերվների կուլտուրայի տան երգի-պարի անսամբլը։

Հեղինակ է վոկալ-գործիքային սյուիտների («Հայրենիք», «Բերքի տոն», «Երիտասարդական», «Գարնանային» և այլն), բազմաթիվ երգերի («Քայլենք խիզախ», «Շարմաղ աղջիկ», «Մի գ՚նա յար», «Մայրիկիս», «Սայաթ-Նովա»), կատարել է ժողովրդական երգերի և պարեղանակների մշակումներ («Թալիշու ճամփեն դուզ ա», «Ալ վարդ», «Կանչում եմ յար արի»)։

Գրականություն
-------------

* Ստեփանյան Ռ. «Երվանդ Սահառունի», Երևան, 1962։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հանրային ռադիոյի արխիվ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 139)։*  |
**Լյուիս Հարոլդ Գրեյ** (անգլ.՝ Louis Harold Gray, նոյեմբերի 10, 1905(1905-11-10), Ռիչմոնդ ափոն Թեմզա, Մեծ Լոնդոն, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - հուլիսի 9, 1965(1965-07-09), Northwood, Հիլինգդոն, Մեծ Լոնդոն, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), անգլիացի ֆիզիկոս, ով աշխատում էր բիոլոգիական օրգանիզմների ճառագայթման ազդեցության ուղղությամբ, ռադիոբիոլոգիայի նախահայրերից մեկը։
Գիտական արդյունքներից մեկը ճառագայթման կլանման դոզայի որոշումն էր, որի չափման միավորը Միավորների միջազգային համակարգում սկսեցին անվանել նրա անունով՝ «գրեյ» (անգլ.՝ «gray»)

Կենսագրություն
--------------

1933 թվականին սկսել է աշխատել Լոնդոնի Մաունտ Վերնոն հիվանդանոցում։

1936 թվականին մշակված Բրեգ-Գրեյի սկզբունքը, որը հանդիսանում է կլանման նյութերի հիման վրա գամմա ճառագայթման էներգիայի ստեղծման չափման մեթոդ։

1937 թվականին Լոնդոնի Մաունտ Վերնոն հիվանդանոցում ստեղծեց առաջին նեյտրոնային գեներատորը։

1938 թվականին ուսումնասիրեց նեյտրոնների ազդեցությունը կենդանի օրգանիզմների վրա գեներատորների կիրառմամբ։

1940 թվականին հետազոտեց ճառագայթման համեմատական կենսաբանական արդյունավետությունը, ճառագայթման կլանված դոզայի չափման միավորի ներդրում։

1952 թվականին ուսումնասիրել է ճառագայթման ազդեցությունը բակտերիաների և ուռուցքային բջիջների վրա։

1953 թվականին Մաունտ Վերոնի հիվանդանոցում հիմնել է Գրեյի լաբորատորիա։

1956—1962 թվականներին՝ ճառագայթային ստորաբաժանումների և չափումների միջազգային հանձնաժողովի փոխնախագահ(ICRU)։
1961 թվականին ընտրվել է Լոնդոնյան թագավորական ընկերության անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2 3 4  *Brozović D. Ladan T.* Hrvatska enciklopedija (хорв.) — LZMK, 1999. — 9272 p. — ISBN 978-953-6036-31-8
3. ↑  SI units for ionizing radiation: gray(անգլ.) на сайте Международного бюро мер и весов.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Определение сравнительной биологической эффективности.
* Сайт Мемориального фонда Грэя, основанного в 1967 г.
* Биография Л. Грэя
**Գրքի բլոկ**, գրքի՝ տետրերով կամ առանձին թերթերով համալրած, կռնակում ամրակված, երեք կողմից հատած և շապկելու կամ կազմակողերի մեջ դնելու պատրաստ լրակազմը։ Գրքի հիմնական բաղադրիչն է։

Գրքի բլոկի պատրաստման գործողություններից են կախված գրքի ամրությունը, երկարակեցությունը, արտաքին տեսքի պահպանությունը և այլն։ Ժամանակակից բրոշուրավորման-կազմարարական արտադրությունում գրքի շապիկն ու կազմակողերը պատրաստվում են գրքի բլոկից առանձին, իսկ նրանց միացումը կատարվում է պոլիգրաֆիական արտադրության վերջում։ Գրքի բլոկի ամրակման եղանակը կախված է բլոկում էջերի քանակից. եթե էջերի թիվը մինչև 80 է, գրքի բլոկն ամրակվում է պահանգներով, ավելի մեծ ծավալի (հաստության) դեպքում՝ կարի կամ սոսնձման եղանակով։

Գրքի բլոկի ամրությունը մեծացնելու և գիրքն աղտոտումից պաշտպանելու նպատակով կռնակի վերևի և ներքևի հատվածքներին սոսնձում են մետաքսե կամ բամբակե գործվածքի երիզ (կապտալ), երբեմն կպցնում նաև էջանշան (վերևից)։ Շապիկը գրքի բլոկին ամրացնում են մետաղե պահանգներով, իսկ կազմակողերին՝ եզրակման կամ կռնականյութերով ու պահպանակով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Իգոր Պրոնին** (ռուս.՝ Игорь Евгеньевич Пронин, 1968, Մոսկվա, ԽՍՀՄ - 2015), ռուս ֆանտաստ-գրող և լրագրող։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Մոսկվայում։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Ավարտել է Համառուսական հեռակա ֆինասա-տնտեսական ինստիտուտը, որտեղ ձեռք է բերել տնտեսագետի մասնագիտություն։ Ինստիտուտն ավարտելուց հետո աշխատել է Մոսկվայի բանկային համակարգում։ 2000-ական թվականների սկզբին պրոֆեսիոնալ զբաղվել է գրականությամբ և լրագրողական գործունեությամբ։ Մահացել է 2015 թվականին։

Ստեղծագործություն
-----------------

Պրոնինն իր դեբյուտն է նշել «Մաո» պատմվածքով (2002 թվական), որը գրավել է ինչպես քննադատների, այնպես էլ ընթերցողների ուշադրությունը։ Գրողը եղել է գիտական ֆանտաստիկայի «նոր ալիք» առաջնորդ մտավորականների թվում։ Պրոնինը հրատարակել է մի շարք խոշոր հեքիաթներ և պատմվածքներ պարբերականներում, անթոլոգիաներում և հավաքածուներում։

Մատենագրություն
---------------

* Մաո (2002 թվական)
* Առնետորսի վկաները (2004 թվական)
* Չարության սարդոստայնը (2004 թվական)
* Արշավանքը (2005 թվական)
* Աստղային վիկինգները (2006 թվական)
* Անդրադարձը (2007 թվական)
* Իրական գեղմը (2008 թվական)
* և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Если. 2008. № 11 (189).
2. ↑  Дмитрий Володихин. Нашествие // Если. 2005. № 7 (149).

Արտաքին հղումներ
----------------

* Իգոր Պրոնին
* Если. 2008. № 11 (189).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 31941708 · WorldCat VIAF: 31941708 |

 |
**Երևանի երաժշտական գործիքների փորձարարական ֆաբրիկա**, փորձարարական ֆաբրիկա Երևան քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Ֆաբրիկան ստեղծվել է 1962 թվականին որպես դաշնամուրի ֆաբրիկա։ 1970 թվականից ֆաբրիկայում արտադրել են նաև էլեկտրական կիթառներ (12-լարանի, «Կռունկ», «Կռունկ 75 Մ»), «Կոմիտաս 74», «Անուշ», «Երևան», «Սևան» մակնիշի դաշնամուրներ, էլեկտրամանդոլինա։ Ֆաբրիկայում գործել են նախապատրաստման, հավաքման, էլեկտրական և ստեղնաշարային գործիքների ֆուռնիտուրայի արտադրամասեր։ Արտադրությունը կատարելագործելու, աշխատանքները մեքեյնացնելու համար ներդրվել են նոր հոսքագծեր, ժամանակակից սարքավորումներ։

Գործարանի արտադրանքն իրացվել է ԽՍՀՄ-ում և արտերկրում (Հունաստան, Լեհաստան, Հոլանդիա, ԳԴՀ)։

Գործարանը փակվել է 1990-ական թվականներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երևանի դաշնամուրներ


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Էմմա Տիգրանի Սարգսյան** (մայիսի 23, 1935(1935-05-23), Վորոնեժ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգչուհի (մեցցո սոպրանո)։ ՌԴ ժողովրդական արտիստ (2001), Ռուսաստանի թատերարվեստի ակադեմիայի պրոֆեսոր։

Կենսագրություն
--------------

Էմմա Սարգսյանը ծնվել է 1935 թվականի մայիսի 23-ին Վորոնեժում, երաժիշտների ընտանիքում։ Սովորել է Վորոնեժի երաժշտական ուսումնարանում, ապա Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայում, որն ավարել է 1960 թվականին (Ա. Լ. Դոլիվոյի դասարան)։ 

1960-1991 թվականներին հանդես է եկել Մոսկվայի Կ. Ս. Ստանիսլավսկու և Վ. Ի. Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի անվան երաժշտական թատրոնում (Օլգա՝ Պ. Ի. Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին», Ռոզինա՝ Ջ. Ռոսսինիի «Սևիլյան սափրիչ», Կարմեն՝ Ժ. Բիզեի «Կարմեն»), 1991 թվականից՝ «Նոր օպերա» թատրոնում (Լյուչիա՝ Պ. Մասկանիի «Գեղջկական պատիվ», Ջիովաննա՝ Ջ. Վերդիի «Ռիգոլետտո», Կլոտիլդա՝ Վ. Բելլինիի «Կլոտիլդա», Դայակ՝ Մ. Պ. Մուսորգսկու «Բորիս Գոդունով», Նաինա՝ Մ. Ի. Գլինկայի «Ռուսլան և Լյուդմիլա» և այլն)։ 

Մենահամերգներով շրջագայել է Ռուսաստանում և արտերկրում։ 

2007 թվականին մասնակցել է Զալցբուրգի փառատոնին, 2008 թվականին ելույթ է ունեցել Մանհայմի Ազգային թատրոնում։

Մրցանակներ
----------

* 1970 – ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ
* Ռուսաստանի թատերական արվեստի ակադեմիայի պրոֆեսոր
* 2001 – Ռուսաստանի ժողովրդական արտիստ
* 1959 – «Պրահայի գարուն» միջազգային փառատոնի 1-ին կարգի դիպլոմ,
* 1961 – Ջ. Էնեսկուի անվան միջազգային մրցույթի 1-ին մրցանակ և ոսկե մեդալ (Բուխարեստ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Emma Sarkisyan (Mezzo-soprano)


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Գրքի թանգարան**, ԳՀ և մշակութալուսավորչական հաստատություն, որը հավաքում, ուսում­նասիրում, պահպանում և ցուցադրում է ձեռագիր ու տպագիր գրքեր, փաստաթղթեր, տպագրության արվեստի պարագաներ։

Պատմություն
-----------

Գրքի և գրահրատարակչության հնագույն թանգարանը Լայպցիգի գրի և գրքի թանգարանն է (հիմնադրվել է 1885 թվականին), որը կազմավորվել է գերմանացի գրասեր և հրատարակիչ Ի. Կլեմեի հավաքածուի հիման վրա (1950 թվականից Գերմ. գրադարանի բաժին է)։ Ֆոնդերն ընդգրկում են ձեռագրեր, խանձարուրային գրքեր, XVI–XX դարերի հազվագյուտ հրատարակություններ (ավելի քան՝ 500 հզ. նմուշ)։

Խոշորագույն Գրքի թանգարան է Մայնցի Տպագրության համաշխարհային արվեստի՝ Յ. Գուտենբերգի թանգարանը (1900), որտեղ նրա կյանքին ու գործունեությանը զուգահեռ ներկայացված է նաև տպագրության արվեստի պատմությունը։ Գուտենբերգի թանգարան գործում է նաև Բեռնում (1900, Շվեյցարիա)։

Գրքի թանգարաններ կան Մոսկվայում (1923, Պետական գրադարանում), Դրեզդենում (1935), Հռոմում (1938), Վարշավայում (1938), Ամստերդամում (1944), Բրյուսելում (1944), Փարիզում (Ազգային գրադարանում), Լոնդոնում (Բրիտանական թանգարանում), Ժնևում (1951), Պրահայում (1953), Լիոնում (1964, Գրատպության), Կիևում (1972, Կիև-Պեչորյան արգելոցում՝ 1615 թվականին հիմ­նադրված տպագրատան շենքում), Թիֆլիսում, Մինսկում և այլուր։

Հայ գրքերի (ձեռագիր մատյանների) հարուստ ցուցադրություններ կան Երևանի, Վենետիկի, Վիեննայի, Նոր Ջուղայի, Երուսաղեմի, Զմմառի, Անթիլիասի մատենադարաններում, Փարիզի Նուբարյան գրադարանում և այլուր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |