**Անբուն կկուն**, բալլադ, որը մշակել է հայ գրող Հովհաննես Թումանյանը։

Պատմություն
-----------

«Չարի վերջը» բալլադի ընդարձակ մշակումն է. այստեղ հեղինակն օգտվել է ժողովրդական տարբեր առարկաներից` ստեղծելով նոր, ինքնուրույն ստեղծագործական արժեք ունցող բալլադ։ Թումանյանը բալլադը գրելուց օգտագործել է տարբեր, ինչպես հայերեն, այնպես էլ` օտարալեզու աղբյուրներ։

Մեծապես օգտվել է Հյուսիսային Դաղստանում գրված «Волк, Лисица и Куклухай» հեքիաթից և Մ. Աբեղյանի «Ուղղագրական հոդվածներ, Գայլ և գայլի պատահարներ» գրքում առկա նյութերից։

Թումանյանի Երկերի առաջին գիտական հրատարակության մեջ «Անբուն կըկուն» համարվում է 1922 թվականի գրված ստեղծագործություն, իսկ Ա. Ինճիկյանը ենթադրում է, որ այն պետք է գրված լինի «ոչ ուշ, քան մինչև 1915 թվականը»։

Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի համար 90 ֆոնդում պահվում է երեք ինքնագիր, որոնցից մեկը հիմք է դարձել Երևանում լույս տեսնող «Նորք» հանդեսի տպագրության համար։ Առաջին ինքնագրի վրա կան մի քանի նշումներ։

Թումանյանի ընտանիքի արխիվում պահվում է երրորդ ինքնագրի շարունակությունը, որն արտագրել է Աշխեն Թումանյանը` Հովհաննես Թումանյանի սևագրությունից։ Բալլադը գրված է արձակ երկխոսությունների ձևով։ Վերջում Աշխենը բացատրություն է տվել` գրելով. «Արտագրել եմ հայրիկի ձեռագրից նույնությամբ` և թուղթը և թանաքը նույնն է, մատիտով գրածն էլ նույն գույնն եմ վերցրել։ Արտագրել եմ 23 թվին, երբ մերոնք բոլորը Դիլիջան էին ամառը. ես մնացի մայրիկի հետ, Հովիկն էլ հետս էր»։

Այս հատվածն առաջին անգամ հրապարակել է Ա. Ինճիկյանը, Թումանյանի ընտանիքի արխիվում պահվում են հատվածին վերաբերող պատառիկներ, գրառումներ։

Բալլադի առաջին և երկրորդ մասերը մեզ հասել է մշակման տարբեր աստիճաններով։ Առաջին մասը գրեթե վերջացրած էր` չհաշված մի քանի տասնյակ տողեր և բառեր։ Երկրորդ մասը մեզ հասել էր գրեթե անմշակ վիճակում։ Այդ մասերը հետագա հրատարակություններում միացվել են՝ ստեղծագործության ամբողջությունը պատկերացնելու համար։

Ստեղծագործության ձեռագրերում բաց են թողնված մի քանի տողերը, որը գրողը չի հասցրել գրել։

Առաջին անգամ առանց Աշխեն Թումանյանի արտագրած հատվածի տպագրվել է Երևանի «Նորք» հանդեսի 1923 թվականի 3-րդ համարի 35 էջում, այնուհետև` Վիեննայի «Արեգ» ամսագրի 1924 թվականի համար 7-ի 401 էջում, համար 8-ի, 461 էջում, ապա` Երկերի ժողովածու առաջին հատորի 596-669 էջերում։

Տես նաև
-------

* Չարի վերջը (բալլադ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Էդ. Ջրբաշյան, Թումանյանի բալլադները, էջ 65
2. ↑  Ա. Ինճիկյան, «Անբան Կըկուն» առակի անտիպ տարբերակը, Թումանյան, Ուսումնասիրություններ և հրապարակումներ, հատոր 1, Երևան, 1964, էջ 46-59
3. ↑  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն։ էջեր 573–574

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հովհաննես Թումանյան |
| --- |
|  |
| Պոեմներ | Ալեք  • Անուշ  • Դեպի անհունը  • Թմկաբերդի առումը  • Լոռեցի Սաքոն  • Հազարան Բըլբուլ  • Հառաչանք  • Հին կռիվը  • Մարոն  • Մեհրի  • Մերժած օրենք  • Պոետն ու Մուսան  • Սասունցի Դավիթ |  |
|  |
| Հեքիաթներ | Անխելք մարդը  • Չախչախ թագավորը  • Ծիտը  • Ուլիկը  • Սուտասանը  • Ճամփորդները  • Կացին ախպեր  • Խոսող ձուկը  • Խելոքն ու հիմարը  • Ոսկու կարասը  • Տերն ու ծառան  • Պոչատ աղվես  • Անհաղթ աքլորը  • Սուտլիկ որսկանը  • Բարեկենդանը  • Եդեմական ծաղիկը  • Անբան Հուռին  • Քեֆ անողի քեֆը չի պակասի  • Քաջ Նազար  • Կիկոսի մահը  • Ձախորդ Փանոսը  • Մարդակերի աղջիկն ու խորհրդավոր վարպետը  • Աստղերից իջած կինը  • Որոտ թագավորը  • Անգին քարը  • Կախարդի քսակը  • Ոսկի բանալին  • |
|  |
| Պատմվածքներ | Սովի ժամանակից  • Քաջերի կյանքից  • Աղքատի պատիվը  • Լեռների հովիվը  • Գիքորը  • Երկաթուղու շինությունը  • Եղջերուի մահը  • Արջաորս  • Խորհրդավոր ծերունին  • Գաբո բիձու շերամապահությունը  • Երկու հայր  • Խրիմյան Հայրիկի օրերից մինը  • Մայրը  • Ահմադը  • Գրազը  • Եղջերուն  • Քեռի Խեչանը  • Նեսոյի քարաբաղնիսը  • Ուրախ գիշեր  • Ալլահից ղրկված  • Գելը • Ծղրիդը  • Շունը  • Իմ ընկեր Նեսոն |

 |