recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
«Անաստասիայի մատ»
Մատ 3 քայլից
**Անաստասիայի մատ** (գերմ.՝ Anastasia-Matt), շախմատային կոմբինացիա գերմանացի գրող Յոհան Յակոբ Վիլհելմ Հայնզեի (1746-1803) «Անաստասիան և շախմատային խաղը» (1803) նորավեպից։

Պատմություն
-----------

Հայնզեն 1803 թվականին հրապարակեց «Անաստասիան և շախմատային խաղը։ Արդինգելլոյի նամակները Իտալիայից» նորավեպը։ Սա գրականության պատմության մեջ գեղարվեստական առաջին ստեղծագործությունն է, որում դիպաշարի ընթացքում բերվում է շախմատային խաղի դիրք։ Եվ այդ դիրքը կապված է կին հերոսի՝ Անաստասիայի հետ, որը հայտարարում է մատ 3 քայլից.

**1.Ձe7+ Աh8 2.Ն։h7+! Ա։h7 3.Նh5#**

Ինչպես և «Դիլարամի մատը», «Անաստասիայի մատը» մտել է շախմատի պատմության մեջ, և այդ անվանումով մատային տվյալ կոմբինացիան բերվում է գերմանական և ֆրանսիական շախմատային տեղեկագրքերում։

Օրինակներ գործնական պարտիայից
-----------------------------

 Կ. Բայեր - Է, Ֆալկբեեր   

Վիեննա, 1852

21...Ձe2+ 22.Աh1 Թ։h2+ 23.Ա։h2 Նh4#
«Անաստասիայի մատի» գաղափարը երբեմն հանդիպում է գործնական շախմատում. Ամենաառաջին օրինակներից էր Կոնրադ Բայեր - Էռնստ Կառլ Ֆալկբեեր պարտիան (Վիեննա, 1852).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Անաստասիայի մատի» գաղափարով գործնական պարտիաների օրինակներ chessgames.com կայքում
2. ↑  Կոնրադ բայեր - Էռնստ Կառլ Ֆալկբեեր պարտիան chessgames.com կայքում

Տես նաև
-------

* Մատ (շախմատ)
* Դիլարամի մատ

Արտաքին աղբյուրներ
------------------

* *Schendel G.* Wilhelm Heinse und das Anastasia-Matt // chessbase.de 23.06.2003 (գերմ.)
**Ինչպես բոլոր երեկոները**, իրանահայ արձակագիր Զոյա Փիրզադի պատմվածքների ժողովածուն, որը 2014 թվականին հայերեն է հրատարակվել «Էդիթ Պրինտ» հրատարակչության կողմից։

Հեղինակ
-------

Զոյա Փիրզադ - իրանահայ արձակագիր, «Հուշանգ Գոլշիրի» անվան գրական ֆոնդի լավագույն վեպի մրցանակակիր։

Բովանդակությունը
----------------

Արձակագիր և թարգմանիչ Զոյա Փիրզադը կյանքի իմաստը փնտրում է մարդկային առօրյա հարաբերություններում, առտնին հոգսերում և ուրախություններում։ Նա փորձում է շրջապատող աշխարհը ճանաչել չնչին ու աննշմարելի թվացող մանրուքների մեջ... Նրան համարում են մանրամասնի, պարզության, կանացի նուրբ հոգեբանության մեծ վարպետ։ Գրականություն է բերել իրականությունը պատկերելու նոր լեզու, նոր խոսք, նոր թեմատիկա, պատկերավորման նոր միջոցներ, պատումի կառուցման նոր ձև ու եղանակ։

Փիրզադն առաջիններից մեկն է, ով իրանական ժամանակակից գրականությունը դուրս բերեց երկրի սահմաններից ու ճանաչելի դարձրեց աշխարհին։

* Նապաստակի ու լոլիկի հեքիաթը
* Հարևանները
* Պատուհանագոգը
* Կանթով գավաթը
* Ձմեռ
* Լույսի խուրձը
* Հանդիպակաց նստարանը
* Ծառը
* Ճանճը
* Գարնան նման
* Պարոն Ֆ-ի երազած կյանքը
* Ծաղկավոր ծածկոցը
* Տիկին Ֆ-ն երջանիկ կին է
* Ծխածաղիկները
* Մի զույգ գուլպա
* Մորեխները
* Ինչպես բոլոր երեկոները
* Թարս ու շիտակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երևանյան բեսթսելեր, Զոյա Փիրզադի «Ինչպես բոլոր երեկոները» գիրքը վարկանշային աղյուսակում է

Արտաքին հղումներ
----------------

* Զոյա Փիրզադ, Ինչպես բոլոր երեկոները
|  |
| --- |
| **Լեուկոագարիկուս երկարարմատ** |
| Լեուկոագարիկուս երկարարմատԼեուկոագարիկուս երկարարմատ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Սնկեր (Fungi) |
| **Ենթատիպ** | *Agaricomycotina* |
| **Դաս** | Ագարիկոմիցետներ (Agaricomycetes) |
| **Ենթադաս** | *Agaricomycetidae* |
| **Կարգ** | *Agaricales* |
| **Ընտանիք** | *Agaricaceae* |
| **Ցեղ** | **Leucoagaricus** |
| **Տեսակ** | **Լեուկոագարիկուս երկարարմատ** *(L. barssii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Leucoagaricus barssii***Vellinga, 2000 |

**Լեուկոագարիկուս երկարարմատ** (լատ.՝ Leucoagaricus macrorhizum), Agaricaceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

5-15 սմ տրամագծով գլխարկը սպիտակ է, կենտրոնում՝ մոխրագույն կամ մանուշակագույն, սպիտակավուն եզրերով, թավշյա, թելանման և ծածկված է թեփուկներով։ Սպիտակ և մսալի պտղամիսը հասունանալուց հետո ստանում է բաց շագանակագույն երանգ։ Համը և հոտը հաճելի են։ Թարմ վիճակում թիթեղները սպիտակ են, իսկ չորացածները՝ բաց շագանակագույն, ազատ, խիտ դասավորված և հարթ եզրերով։ Կենտրոնական, գլանաձև, արմատաձև երկարացած ոտիկը 5-8 x 1-2 սմ է, ներքևի մասում թեթևակի նեղացող, օղակից վերև՝ սպիտակ, իսկ ներքևի մասում՝ գլխարկի գույնի և սպիտակավուն պարզ օղակով։ Սպորափոշին սպիտակավուն է, իսկ լայն էլիպսաձև և հարթ սպորները անգույն են և 7-8 x 4,5-5,5 մկմ։

Տարածվածություն
---------------

Ընդհանուր արեալն ընդգրկում է Եվրոպան, Ասիան, Աֆրիկան և Հարավային Կովկասը (Հայաստան)։ Հայաստանում հայտնաբերված է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Զևա, Այղր լճի շրջակայք) և Ապարանի ֆլորիստիկական շրջանում (Մարմարիկ գետի ափ, խառը անտառների բացատներ)։

Էկոլոգիա
--------

Հանդիպում է հազվադեպ, հուլիս, հոկտեմբեր և նոյեմբեր ամիսներին, եզակի առանձնյակներով, հողի վրա, այգիներում, դաշտերում, անտառների բացատներում և 860-1500 մ բարձրություններում։ Հումուսային սապրոտրոֆ է։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |
**Ռադիոկապ**, ռադիոալիքներով իրականացվող կապն է։

Աշխատանքի սկզբունք
------------------

Հաղորդագրությունների հաղորդման կետում տեղադրվում է ռադիոհաղորդիչ սարքավորումը, որն ունի ռադիոհաղորդիչ և հաղորդիչ անտենա, իսկ հաղորդագրությունների ընդունման կետում՝ ռադիոընդունիչ սարքավորումը, որն ունի ընդունիչ անտենա և ռադիոընդունիչ։ Հաղորդիչում գեներացվող կրող հաճախականությամբ ներդաշնակ տատանումները մոդուլվում են հաղորդվող հաղորդագրությանը համապատասխան։ Մոդուլված ռադիոհաճախային տատանումները ռադիոազդանշաններ են, որոնք հաղորդիչից մտնում են հաղորդիչ անտենա։ Անտենայի միջոցով շրջակա տարածության մեջ գրգռվում են մոդուլված էլեկտրամագնիսական ալիքներ։ Ռադիոլիքները, տարածվելով, հասնում են ընդունիչ անտենային և նրանում գրգռում էլեկտրական տատանումներ, որոնք այնուհետև մտնում են ռադիոընդունիչ։ Ընդունված ռադիոազդանշանը շատ թույլ է, քանի որ ընդունիչ անտենային է հասնում ճառագայթված էներգիայի աննշան մասը։ Այդ պատճառով ռադիոազդանշանը ռադիոընդունիչում մտնում է էլեկտրոնային ուժեղացուցիչ, ենթարկվում դեմոդուլման կամ դետեկտման։ Ստացված ազդանշանը(սովորաբար ուժեղացված) վերարտադրող սարքավորման օգնությամբ փոխակերպում է հաղորդագրության, որը լիովին համապատասխանում է սկզբնական հաղորդագրությանը։

Ընդունման կետում ռադիճառագայթումների կողմնակի աղբյուրներից կարող են վերադրվել էլեկտրամագնիսական ալիքներ, որոնք խանգարում են հաղորդագրության ճիշտ վերարտադրմանը և այդ պատճառով էլ կոչվում են ռադիոընդունման խանգարումներ։

Հաճախային միջակայքեր
--------------------

Ռադիոկապի համար օգտագործվում է ռադիոալիքների չափազանց լայն միջակայք՝ կիլոմետրականից մինչև սանտիմետրական ալիքներ։ Շնորհիվ այն բանի, որ դեցիմետրական և սանտիմետրական ալիքների հաճախային միջակայքը (30 Մհց-30 Գհց) մոտ 1000 անգամ գերազանցում է 30 Մհց-ից ցածր հաճախությունների միջակայքերին, հնարավոր է դառնում իրականացնել բազմուղի ռադիոկապ։ Կիրառելով դեցիմետրական և սանտիմետրական ալիքների տարածության մեջ ուղղագիծ տարածվելու հատկությունը՝բազմակի վերահաղորդման միջոցով մեծ հեռավորությունների վրա իրականացվում է ռադիոռելեային կապ։ Ռադիոյի համար Երկրի արհեստական արբանյակների օգտագործումը հիմք դրեց տիեզերական կապի ստեղծմանը։ Մետրական միջակայքի մեծ հզորություն և հաճախականության նեղ շերտ ունեցող ալիքների՝ իոնոլորտի ցրման երևույթի հիման վրա ստեղծվեց *իոնոլորտային ռադիոկապ*, իսկ մթնոլորտի վերին շերտերում այրվող ասուպների իոնացված հետքերից ռադիոալիքների անդրադարձման երևույթի հիման վրա՝ *ասուպային ռադիոկապ*։
**Լեչո** (հունգ.՝ lecsó), հունգարական խոհանոցի դասական ուտեստ, շատ տարածված է Եվրոպայի երկրներում։

Ինչպես մնացած հայտնի ուտեստները չունեն ճշգրիտ բաղադրատոմս, այդպես էլ յուրաքանչյուր երկրում յուրաքանչյուր տան տիկին պատրաստում է այն իր ձևով։ Բաղադրատոմսում հաստատուն են մնում երեք բարնջարեղեններ. քաղցր պղպեղ, լոլիկ, սոխ։

Հաճախ լեչոն կատարում է խավարտի դեր, ինչպես ասում ենք, Գերմանիայի արևելյան շրջաններում՝ խորոված գրիլի մսի, երշիկի կամ նրբերշիկի վրա։

Լեչոյի բաղադրատոմսի մեջ են մտնում տարբեր մսային մթերք (Հունգարիայում հաճախ օգտագործվում են խոզապուխտի երշիկ կամ ապխտած միս)։ Դասական հունգարական լեչոն պատրաստվում է որպես առանձին ուտեստ, երբ այն պատրաստ է լինում, նրան ավելացնում են հարված ձվեր, ուտում են սպիտակ հացով։

Լեչոն շատ նման է ֆրանսիական ռատատույին։

Բաղադրիչներ
-----------

* լոլիկ – 5 կգ
* պղպեղ – 1 կգ
* աղ - 2,5 ճաշի գդալ
* մաղադանոս կամ համեմ – 1 փունջ
* շաքարավազ – 1 բաժակ
* բուսայուղ – 1 բաժակ
* քացախ 9 % – 2 ճաշի գդալ

Պատրաստման եղանակ
-----------------

Պատրաստման սկզբում անհրաժեշտ է ջուր եռացնել, այդ ընթացքում՝ լոլիկները լվանալ և գցել եռացած ջրի մեջ, որպեսզի կեղևը հեշտությամբ դուրս գա։ Մաքրած լոլիկները կտրատել, լցնել կաթսայի մեջ և եփել։ Ապա կտրատել պղպեղները, ավելացնել լոլիկին և եռացնել։ Երբ պղպեղը եփվի, փափկի, աղ ավելացնել։ Կանաչին կտրատել, ավելացնել լեչոյին։ Երբ կանաչին եփվի, անմիջապես լցնել բանկաների մեջ և փակել։

Պատկերասրահ
-----------

* Լեչոն մսի և կարտոֆիլի հետԼեչոն մսի և կարտոֆիլի հետ
* ԼեչոԼեչո
* Շնիցել ԼեչոյովՇնիցել Լեչոյով
* Լեչոն պատրաստելիսԼեչոն պատրաստելիս
* Լեչոյի դասական տեսքԼեչոյի դասական տեսք
* Տնային պայմաններում փակված լեչոՏնային պայմաններում փակված լեչո

Տես նաև
-------

* Ռատատույ
* Պիստո
* Այվար

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լեչոյի բաղադրատոմս
2. ↑  Լեչո, հայերեն
**Ռադիոնավագնացություն**, նավերի և թռչող ապարատների վարման ժամանակ ռադիոտեխնիկական միջոցների և մեթոդների օգնությամբ տարածության մեջ են կողմնորոշում։

Գիտատեխնիկական առարկա է, որն ուսումնասիրում է ռադիոտեխնիկական այն միջոցների ստեղծման սկզբունքներն ու դրանց կիրառման մեթոդները, որոնք օգտագործում են շարժվող օբյեկտների վարման խնդիրներում ռադիոնավագնացության միջոցները ստորաբաժանվում են ըստ դրանցով լուծվող խնդիրների բնույթի՝ ռադոնավագնացության սարքավորումների (ռադիոպեչենգատորներ, ռադիոկողմնացույցներ, ռադիոհեռաչափեր, ռադիոփարոսներ, ռադիոսեքստանտներ և այլն), որոնք ապահովում են միայն մասնավոր խնդիրների լուծումը, և բարդ խնդիրների լուծումն ապահովող ռադիոնավագնացության համակարգերի (անկյունաչափ, հեռաչափ և համակցված), ըստ օգտագործվող ռադիոալիքների տիրույթի, ըստ ռադիոազդանշանների պարամետրերի՝ ամպլիտուդային, ֆազային, հաճախային, ժամանակային և համակցված ռադիոնավագնացության միջոցների։ Ռադիոնավագնացության մեթոդների և միջոցների կիրառումը հնարավորություն տվեց մեծացնելու շարժվող օբյեկտների տվյալ երթուղիով ընթանալու ճշգրտությունը, ինչպես նաև զգալիորեն բարձրացնելու նավերի և ինքնաթիռների վարման անվտանգությունը բարդ օդերևութաբանական պայմաններում։

Ռադիոնավագնացության մեջ և լոկացիայում մեծ թափ է ստացել լազերների կիրառումը։ Լազերային նավագնացությանը նվիրված հետազոտություններ են կատարվում նաև ՀԽՍՀ ԳԱ ֆիզիկայի հետազոտությունների ինստիտուտում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 572)։*  |
**Ռադիոալիքների բևեռացում**, երևույթ, երբ ռադիոալիքների էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի {\vec E} և {\displaystyle {\vec {H}}} լարվածությունների ուղղությունները (ընդհանուր դեպքում և մեծությունները) տարածության մեջ մնում են անփոփոխ կամ փոփոխվում են որոշակի օրենքով։

Տեսակներ
--------

Ռադիոալիքների բևեռացումը լինում է *գծային*, *շրջանային* և *էլիպսային*։

### Գծային բևեռացում

Բևեռացումը գծային է, եթե բևեռացման հարթությունը ալիքների տարածման ընթացքում անշարժ է։ Այս դեպքում E վեկտորը պարբերաբար փոփոխվելով ռադիոալիքի հաճախականությանը հավասար հաճախականությամբ, մնում է ինքն իրեն զուգահեռ։ Անտենաներից շատերը առաքում են հենց այդպիսի ալիքներ։

### Շրջանային և էլիպսային բևեռացում

Շրջանային և էլիպսային բևեռացման դեպքում E վեկտորը ռադիոալիքների հաճախականությամբ պտտվում է ալիքների տարածման ուղղությանն ուղղահայաց հարթության մեջ և իր ծայրով գծում է շրջանագիծ (*շրջանային բևեռացում*) կամ էլիպս (*էլիպսաձև բևեռացում*)։ Էլիպսային բևեռացման աստիճանը որոշվում է բևեռացման էլիպսի մեծ և փոքր առանցքների տարբերության և գումարի հարաբերությամբ։

Ռադիոալիքների բևեռացման բնույթի պարզաբանումը կարևոր է ռադիոալիքների առաքման և ընդունման համար։ Բևեռացման բնույթը փոխվում է, երբ ռադիոալիքներն անցնում են իոնացած կամ անհամասեռ միջավայրով (օրինակ,իոնոլորտում ալիքի գծային բևեռացումը կարող է փոխարկվել էլիպսային բևեռացման)։ Մագնիսական դաշտում բևեռացման հարթությունը շրջվում է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 413)։*  |
**Արմենակ Խախամյան** (1884, Կըրշեհիր, Թուրքիա - 1944, Ստամբուլ, Թուրքիա), հայ դեղագործ։

Կենսագրություն
--------------

Արմենակ Խախամյանը ծնվել է 1884 թվականին, Ան­կա­րա­յի նա­հան­գիի Կեսարիայի գավառի Կըր­շե­հիր քաղաքում։ Մանուկ հասակում տեղափոխվել է Կե­սա­րիա։ Ուսանել է Կեսարիայի ազգային վարժարաններում։ 1904 թվականին ավարտել է Կեսարիայի Սուրբ Կարապետի ժառանգավորաց բարձրագույն վարժարանը, 1908 թվականին՝ Բեյ­րու­թի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսիական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Ուսանողական տարիներին զանազան պարբերականների աշխատակցել է գիտական, գրական և առողջապահական հոդվածներով։ Բժշկությամբ է զբաղվել Արևմ­տյան Հա­յաս­տա­նի քաղաքներում և մեծ համակրանքի արժանացել։ 1914 թվականին աշխատել է Կ. Պոլսի Կալեջիկ թաղամասում, եղել Հալքեվիի (Ժողովրդական տուն) բուժարանի և Բերա թաղամասի աղքատախնամ դարմանատան բժիշկ։ Կ. Պոլսում մեծ ժողովրդականություն է վայելել։ 1914 թվականին՝ Առա­ջին աշ­խարհամարտի ժամանակ, զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժիշկ ծառայել՝ կապիտանի աստիճանով։ Եղել է Սիրիական ռազմաճակատում, գերի ընկել անգլիացիներին և որոշ ժամանակ մնացել Եգիպ­տո­սում։ Պատերազմի ավարտից հետո վերադարձել է Կ. Պոլիս։

1915 թվականին Կ. Պոլսի Կալաթա թաղամասում ձերբակալվել է և աքսորվել, ինչը պատճառ է դարձել, որ անունը հայտնվի տարբեր հեղինակների (օրինակ Արշակ Ալպոյաճյանի) նշած նահատակվածների ցուցակներում։ Հրաշքով փրկվելով կոտորածներից՝ վերադարձել է Կ. Պոլիս ու շարունակել զբաղվել բժշկությամբ։ Կ. Պոլսի Բարմաքկափու Իմամ փողոցում, ապա՝ Բերա թաղամասի Իսթիքլալ պողոտայում ունեցել է սեփական դարմանատուն կամ հիվանդանոց, որի ճակատին հայերեն գրված էր «Խա­խա­մյա­նի կլի­նիկ»։ 1940-ական թվականների սկզբին Երև­ա­նում բնակվող եղբորորդուն ուղարկած նամակում գրել է, որ Կ. Պոլսի հայերի վրա դրված պետական հարկերը այնքան մեծ են, որ ինքը մտածմունքներից ինֆարկտ է ստացել։

Մահ
---

Մահացել է 1944 թվականին, Կ. Պոլսում, սրտային հիվանդությունից՝ 60 տարեկանում։ Թաղվել է Կ. Պոլսի Շիշլիի ազգային գերեզմանոցում։

Ընտանիք
-------

Որդին՝ Լևոն Արմենակի Խախամյանը ևս եղել է ներքին հիվանդությունների բժիշկ։ Երևանում ազգանվանակից ազգականներ ունի։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

Գիտական պրպտումները վերաբերել են բժշկական էթիկայի, բժիշկ-գիտություն, բժիշկ-ճշմարտություն, բժիշկ-հիվանդ, բժիշկ-բժիշկ փոխհարաբերություններին։ Հրապարակախոսական ու բժշկական հոդվածներով և այլ ստեղծագործություններով թղթակցել է Բագարատ Թևյանի՝ Կ. Պոլսում լույս տեսնող «Եր­ջա­ն­կին Տա­րե­ցոյ­ցը» պարբերականին և այլ թերթերի։

Գրականություն
-------------

* Ղազարեան Վ, Բժշկական եւ առողջապահական տարեցոյց, Կ. Պօլիս, 1914։
* Ալպօյաճեան Ա. Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ, h. Բ. Գահիրէ, 1937։
* Շիկահեր Վարդ, Կիսադարեան պատմ ութիւն թրքահայ բժշկութեան, 19231975, Իսթանպուլ, 1975։
* Զարմիկի՝ երևա նաբնակ Արմենակ Խախամյանի հայտնած տվյալները, 1998։
* Մինասյան Հ. Արմենակ Խախամյան-115, «Նա­րեկ», Ե. 1999, թ. 1 ։
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։
* Շահբազյան Հ. և ուրիշներ, ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (19151923 թթ.), հ. 3, Անկարայի նահանգ, Երևան, 2006։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Ռադիոակտիվ շարքեր** (ռադիոակտիվ ընտանիքներ), ռադիոնուկլիդների շարքեր, որոնք ավարտվում են կայուն իզոտոպով։ Ռադիոակտիվ յուրաքանչյուր հաջորդ իզոտոպը (դուստր իզոտոպ) առաջանում է նախորդից (մայր իզոտոպ) a-, P-տրոհմատիպ ընտանիքներ, ծագումնաբանորեն իրար հետ կապված ռադիոակտիվ իզոտոպ կամ կլանման հետևանքով։ Շարքիtառաջինtանդամը (նախամայրը) այդ շարքի ամենակայուն իզոտոպն է՝ ունի ամենամեծ կիսաքայքայման պարբերությունը (Tt/2)։ Իզոտոպի a-տրոհումը բերում է զանգվածի թվի փոքրացման 4 միավորով և կարգահամարի (միջուկում պարունակվող պրոտոնների թվի) փոքրացման 2 միավորով։ Յ ֊տրոհումը չի փոխում զանգվածի թիվը, կարգահամարը մեծանում է 1 միավորով։K-կլանումը՝ ատոմի էլեկտրոնային թաղանթից էլեկտրոնի անցումն է միջուկ, բաժանվում է 4-ի, ապա մյուս անդամներինը՝ 4 ն է (որը ամբողջ թիվ է)։ Գոյություն ունեն 4ո+1, 4ո+2 և 4ո՜ՒՅ զանգվածի թվերով իզոտոպներից բաղկացած ռադիոակտիվ շարքերը տարբերում են բնական և արհեստական ռադիոակտիվ շարքերը բնության մեջ գոյություն ունեն թորիումի (4ո), ուրանի (4ո+2), ակտինաուրանի (4ո+3)։ Ռադիոակտիվ շարքերի անդամները, քանի որ նրանց առաջին անդամների կիսաքայքայման պարբերությունները (տեսաղյուսակ) համաչափելի են երկրի տարիքի հետ։ Այդ շարքերն ավարտվում են կապարի կայուն իզոտոպներով։ Նեպտունիուսի (4ո+1) շարքի առաջին անդամի Ti/2 (2,14\* 106 տարի) մոտ 1000 անգամ փոքր է երկրի տարիքից։

Այդ շարքի անդամները նախ ստացվել են արհեստականորեն, ապա աննշան քանակներով հայտնաբերվել ուրանի խեժահտնքում։ Շարքի վերջին անդամը 209Bi է։
Բնական ռադիոակտիվ շարքերի բոլոր անդամները դարերի ընթացքում գրեթե անփոփոխ քանակություններով գոյություն ունեն բնության մեջ, քանի որ ժամանակի ընթացքում իզոտոպի առաջացման և քայքայման արագությունները հավասարվում են (դարավոր հավասարակշռություն)։Արհեստական ռադիոակտիվ շաարքերը սկսվում են 4ո, 4ո+1, 4ո+2 և 4ո+3 զանգվածի թվերով արհեստականորեն ստացված տրանսուրանային և այլ իզոտոպներով։ Բնական և արհեստական ռադիոակտիվ շարքերը բերված են աղյուսակում։ Բնական ռադիոակտիվ շարքերի որոշ անդամներ կրում են հնացած անվանումներ, որոնց ժամանակակից անվանումները բերված են տարրերի պարբերական աղյուսակում, համապատասխան կարգահամարի տակ (օրինակ՝ մեզոթորիում 1-ը՝ ^MsTh ռադիումի՝ 228Ra^ իզոտոպն է)։Աղյուսակը տես հաջորդ էջում։

Հայտնի են չորս ռադիոակտիվ շարքեր.

թորիումի 23590Th, ուրանի 23892U (ուրանի - ռադիումի),

ուրանի 23592U (ակտինոուրանի) և նեպտունի 23793Np

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Իոնոլորտի**  էլեկտրոնային խտությունը երկրի մակերևույթից բարձրանալիս սկզբում մեծանում է, 300...400 կմ բարձրության վրա ունենում է առավելագույն արժեքը, հետո նվազում է։ Հետևաբար իոնոլորտի դիէլեկտրիկ թափանցելիությունը նվազում է բարձրությանը զուգընթաց, մեծանում է մինչև մեկ միավոր Երկրից հեռավորության ավելացման դեպքում և ունի նվազագույն արժեքը իր բարձրության վերին սահմանում։ Ոչ համասեռ միջավայրում ալիքի հետագիծը կորանում է, ինչը կարող է բերել ռադիոալիքների անդրադարձմանը։ Իոնոլորտից ռադիոալիքների անդրադարձումը կատարվում է ոչ թե օդ - իոնացված գազ սահմանային շերտից, այլ իոնացված գազի հաստաշերտում։ Անդրադարձում կարող է առաջանալ միայն իոնոլորտի այն շրջանում, որտեղ դիէլեկտրիկ թափանցելիությունը փոքրանում է բարձրությանը զուգընթաց, և հետևաբար էլեկտրոնային խտությունը բարձրության հետ աճում է, այսինքն՝ ցածր է իոնոլորտի շերտի էլեկտրոնային խտության ամենամեծ արժեքից։
Պարզենք էլեկտրոնային խտության, իոնոլորտի ներքևի սահմանին ալիքի անկման անկյան և աշխատանքային հաճախականության հարաբերությունը, որը պետք է կատարվի, որպեսզի առաջանա անդրադարձում իոնոլորտից։
Անդրադարձման անկյունը կապում է ալիքի իոնոլորտի ցածր շերտի վրա անկման անկյունը իոնոլորտի հաստաշերտում դիէլեկտրիկ թափանցելիության հետ, նույն այն բարձրությունում, որտեղ կատարվում է ալիքի անդրադարձումը։
Որքան մեծ է իոնոլորտի շերտի վրա ալիքի անկման անկյունը, այնքան ավելի մեծ էլեկտրոնային խտություն է պահանջվում անդրադարձման համար, և այնքան մեծ բարձրության վրա է կատարվում անդրադարձումը։
Եթե աշխատանքային հաճախականությունը մեծ է կրիտիկականից, ապա ալիքի նորմալ անկման դեպքում իոնոլորտում անդրադարձում չի կատարվում, և ալիքը հեռանում է, ձգվում է, գնում տիեզերական տարածություն։ Անդրադարձման գործակիցը հավասար է զրոյի։ Եթե աշխատանքային հաճախականությունը փոքր է կրիտիկականից, ապա կատարվում է ալիքի լրիվ անդրադարձում իոնոլորտի շերտից։ Անդրադարձման գործակիցը հավասար է մեկի։ Ալիքի թեք անկման դեպքում իոնոլորտը թափանցիկ առավելագույն հաճախականությունը գերազանցող հաճախականությունների համար։
Գործնականորեն իոնոլորտից կարող են անդրադառնալ 10 մետրից երկար ալիքներ։
**Ծառայողական պարտականությունները կատարելիս զոհված իրավապահների հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник солдатам правопорядка, погибшим при исполнении служебного долга), հուշարձան Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում։ Տեղադրվել է 1994 թվականին Տրուբնայա հրապարակում։ Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործ Անատոլի Բիչուկովը, ճարտարապետ Անատոլի Կլիմոչկինը։ Հուշարձանի ընդհանուր բարձրությունը 32,5 մետր է։ Հուշարձանը պատկանում է «քաղաքային քանդակ» կատեգորիային։

Նկարագրություն
--------------

Հուշարձանը նման է հայտնի Ալեքսանդրի սյանը, որը կանգնած է Սանկտ Պետերբուրգի Դվորցովայա հրապարակում։ Այն կարմիր ողորկ գրանիտից պատրաստված բարձր սյուն է։ Սյունը պսակվում է բրոնզե դորականխոյակով, որի վրա կանգնած է Սուրբ Գևորգի բրոնզե քանդակը, որը նիզակով խոցում է օձին։ Սյան հիմքում գրանիտե պատվանդան է, որի չորս նիստերից յուրաքանչյուրին բրոնզե խորաքանդակներ են։

«Պիետա» խորաքանդակի դիմերեսին պատկերված է սգավոր մայրը, որը ձեռքերին պահել է զոհված որդուն։ Շուրջը կանգնած են զինվորներ։ Ավելի վեր` սյան դիմերեսին, վրադիր բրոնզե տառերով արված է հետևյալ մակագրությունը. *«Շնորհակալ Ռուսաստանը` ծառայողական պարտականությունների կատարման ժամանակ զոհված իրավապահ զինվորներին»*։

Ըստ քանդակագործ Անատոլի Բիչուկովի` այս հուշարձանով ինքը ցանկացել է փոխանցել այն միտքը, որ *«Ռուսաստանը հզոր է և մեծ, կա և կլինի*»։ Հուշարձանը ծառայել է Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոնի մրցանակի նախատիպ։

Ամեն տարի նոյեմբերի 10-ին Ներքին գործերի մարմինների աշխատողի օրը հուշարձանի մոտ ծաղիկներ են տեղադրվում։

Պատկերասրահ
-----------

*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Я бы все свои работы переделал"(չաշխատող հղում)
 // «Щит и меч» от 10-16 апреля 2003
2. ↑  Вестник Мэра и Правительства Москвы № 65 ноябрь 2011 (2189)(չաշխատող հղում)
3. 1 2  Орлов С. Анатолий Бичуков — поиск монументального стиля // Декоративное искусство. — 2004. — No 5—6. — С. 58: ил. — ISSN 01303031
4. 1 2  Памятник сотрудникам внутренних дел, солдатам правопорядка, погибшим при исполнении служебного долга // Узнай Москву
5. ↑  Скульптор Анатолий Бичуков отметил 70-летие(չաշխատող հղում)
 // Телеканал «Культура». 26.05.2004

Գրականություն
-------------

* Памятники монументального искусства Москвы: справ. изд. / Департамент культурного наследия г. Москвы. — М.: ООО «Милк Эдженси», 2016. — 404 с.: с. 264. ISBN 978-5-9907078-1-8.
**Ղևոնդ Տայան** (հուլիս 30, 1884, Պարտիզակ, Թուրքիա - 12 սեպտեմբեր 1968, Ղազար, Վենետիկ), հայ երաժշտագետ, Մխիթարյան միաբանության անդամ։

1890 թվականից ուսանել է Վենետիկի Մխիթարյան միաբանությունում, երևան բերել, մասնավորապես, երաժշտական ու երգեցողական ակնառու ունակություններ։ 1911-14 թվականներին Հռոմում ուսումնասիրել է գրիգորյան երգեցողություն և երաժշտական հնագրություն։ Այնուհետև նվիրվել է հայ հոգեոր երաժշտության հետազոտմանը, իտալական և գերմանական հանրագիտարաններում և զանազան միջազգային համաժողովներում այդ նյութի շուրջ հանդես է եկել հոդվածներով ու հաղորդումներով։ Երկար տարիներ զբաղվել է մանկավարժությամբ, 1921-1927 թվականներին՝ «Բազմավեպի» խմբագիր։ 1916-1941 թվականներին եվրոպական նոտագրությամբ գրի է առել և 1952 թվականից սկսած հատոր առ հատոր հրապարակել է շարականների Ղազարում բանավոր հաղորդմամբ պահպանված եղանակները (սկզբնաղբյուր համարվում են Մխիթար Սեբաստացու ավանդած եղանակները, որոնք նա 1891 - 1992 թվականներին սովորել է Էջմիածնում և Հայաստանի այլ վանքերում հրատարակությունն ավարտված չէ)։ Իր գրառած շարակնոցում փորձել է ալտերացիայի ինքնահնար «մոնոզիս» և «տրեզիս» (1/4 և 3/4 տոն բարձրացնող) ու «բեմոլետ» և «բեմոլոն» (1/4 և 3/4 տոն իջեցնող) նշանների օգնությամբ գրավոր դրսևորել հայ մոնոդիկ երաժշտության անհավասարաչափ տեմպերացիան։ Տայանի շարակնոցը, որպես շարականների շուրջ երկուսեկես դար ավանդապահորեն հաղորդված ամբողջական մի տարբերակ, ինքնուրույն արժեք է պահպանում։ Տայանը հեղինակել է նաե «Եղիշեի չորս եղանակները հնագույն գրչագրի մը մեջ» (1911), «Կոմիտաս վարդապետ» (1936) և այլ աշխատություններ, աշխարհիկ և հոգևոր երգեր։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12181 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 558)։*  |
**«Բալանտրեի տիրակալը»** (նաև *«Տեր բալանտրե»* կամ *«Մաստեր բալանտրե»*; անգլ.՝ The Master of Ballantrae: A Winter's Tale)՝ պատմավեպ, որը գրել է շոտլանդացի գրող Ռոբերտ Լուիս Սթիվենսոնը, հրատարակված 1889 թվականին։ Այն պատմում է երկվորյակների մասին Երկրորդ յակոբիտյան հեղափոխության ժամանակ։

Տարբեր հրատարակչություններ
--------------------------

Առաջին հրատարակչության ժամանակ (1889 թվական), գիրքը սկսվում է առաջին գլխով։ Երկրորդ, էդինբորգյան հրատարկչությունում Ստիվենսոնը ավելացրեց նախաբան, որում նա ասում է, որ իր վեպ ձեռագիրը նա ստացել է իր ընկերոջից։ Կար նաև հրատարակչության երրորդ տարբերակը, որում ավելացվել է նշում խմբագրից։

Սյուժե
------

Շարադրվում է Էֆրաիմ Մակկելարի հուշերի նման, ծառաները Դերրիս տարածաշրջանում, Շոտլանդիայում։ Ամեն ինչ սկսվում է 1745 թվականին, յակոբիտների երկրորդ հեղափոխության ժամանակ։ Երբ Կարլ Ստյուարտը սկսում է հեղափոխությունը, ըստ իր հոր, երկու եղբայրները Դերրիսդիրա՝ Ջեյմս և Հենրի, պետք է առանձնանան։ Իրանցից մեկը պետք է միանա հեղափոխաղներին, իսկ մյուսը լոյալիստներին։ Այսպիսով, կապ չունի թե ով կհաղթի, միևնույն է թագավորությունը կմնա ընտանիքի ձեռքում։ Փոքր եղբայրը ցանկանում է միանալ հեղափոխակներին, սակայն մեծը դեմ էր և նրանք վիճակ գցեցին։ Հաղթում է մեծ եղբայրը և գնում է յակոբիտների մոտ, իսկ փոքր եղբայրը մնում է և օգնում է այդ ժամանակվա թագավոր Գեորգ II-ին

Հեղափոխաղները պարտվում են, մեծ եղբորը համարում են մահացած։ Փոքր եղբայր Հենրին դառնում է ժառանգ, բայց չի կարող կառավարել Բալանտրեն։ Հոր հրամանով, Հենրին ամուսնանում է իր եղբոր հարսնացուի հետ։ Անցնում է մի քանի տարի։ Ժողովուրդը չի սիրում Հենրիին, քանի որ իրան համարում են դավաճան։ Ծնողները լավ չեն վերաբերվում Հենրիին, քանի որ նրանք ավելի շատ էին սիրում վախճանված Ջեյմսին։

Գործող անձինք
-------------

* Ջեմս Դերրեսդիր, Բալլանտրեի տիրակալ
* Հենրի Դերրեսդիր, Ջեյմսի փոքր եղբայր
* Էֆրաիմ Մակկելար, ծառա, պատմող

Էկրարավորում
------------

* Բալանտրեի տիրակալը (ֆիլմ, 1953)
* Բալանտրեի տիրակալը (ֆիլմ, 1984)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Все русские издания романа «Владетель Баллантрэ»

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Գուտենբերգ նախագիծ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4997884-6 |

 |
**Էլիզա Ջեյն Թեյլոր-Կոտտեռ** (անգլ.՝ Eliza Jane Taylor-Cotter, հոկտեմբերի 24, 1989(1989-10-24), Մելբուռն, Ավստրալիա), ավստրալիացի դերասանուհի, հայտնի որպես Քլարկ Գրիֆին՝ «100» հեռուստասերիալից։

Կյանքը և կարիերան
-----------------

Էլիզա Թեյլորը ծնվել է Մելբուռնում և իր կարիերան սկսել է պատանեկան հասակում՝ նկարահանվելով ընտանիքով դիտման համար նախատեսված ավստրալիական սերիալներում, ինչպիսիք են՝ «Ծովահենների ափեր»-ը, և «Գիշերային»-ը, որտեղ կատարել է գլխավոր դերեր։ 2005 թվականին նա միացել է Network Ten սերիալին, որտեղ խաղացել է Ջանայ Թիմմինսի դերը մինչև 2008 թվականը։ Սերիալային ցանցից հեռանալուց հետո Թեյլորն ուղևորվում է Մեծ Բրիտանիա, որտեղ «Սպիտակաձյունիկ»բեմադրության մեջ խաղացել է գլխավոր դերը։
2013 թվականի սկզբին, Թեյլորը չունենալով աշխատանքային փորձ, ստանում գլխավոր դեր «100» սերիալի մեջ։ Այդ դերը նա ստացել է առանց փաստացի լսումների, պարզապես ուղարկելով իր վիդեո ռեզյումեն պրոդյուսերներին։ Պրեմիերան կայացել է 2014 թվականի մարտի 19-ին։

Ֆիլմեր
------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Տարեթիվը | Ռուսական Անվանումը | Անգլիակն անվանումը | Դերը |
| 2009 | Ավտոմատ լվացք | The Laundromat | Էմի |
| 2012 | 6 սյուժե | 6 Plots | Էմի Չալլիս |
| 2013 | Պատրիկ | Patrick | Բժշկուհի Պենիկալե |
| 2013 | Բնական | Natural | Կին |
| 2013 | Ինքնաթիռներ | Planes | Մարիա |
| 2014 | Նոյեմբերի մարդը | November Man | Սառա |
|

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՏիկՏոկ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 16989731k · CONOR: 261191011 · ISNI: 0000 0004 5261 4944 · LCCN: no2016096133 · NTA: 393425568 · SUDOC: 200413457 · VIAF: 317182951 · WorldCat VIAF: 317182951 |

 |

 |
**Թանան** (ամհ.՝ *ጣና ሐይቅ*), հայտնի է նաև որպես *Ցանա* կամ *Դեմբիյա*, լիճ է Աֆրիկայում, Եթովպական բարձրավանդակում, 1830 մետր բարձրության վրա։ Լիճն ունի տեկտոնական ծագում։ Մակերեսը՝ 3100-3600 կմ², կախված եղանակից և տեղումներից։ Մոտ 50 գետեր հոսում են դեպի լիճը։ Այդ գետերից խոշորագույնը Փոքր Աբայն է, որը երբեմն անվանում են Վերին Կապույտ Նեղոս։ Լճից սկիզբ է առնում Կապույտ Նեղոս գետը։ Մինչև կառույցի պատնեշների ավարտը և ՀԷԿ-ի կառուցումը լճի մակարդակը փոփոխվել է կախված եղանակից։ Լճի վրա կան ավելի քան 20 կղզիներ, որոնց մեծամասնության վրա քրիստոնեական վանքեր և եկեղեցիներ են։ Եթովպիայի մի քանի կայսրեր և արքաներ թաղված են Դագա կղզում գտնվող վանքում։ Գոնդարը, որը Եթովպիայի մայրաքաղաքն էր XV֊XVI դարերում, գտնվում է լճից 35 կմ հեռավորության վրա։ Լճի ափին բնակչների հիմնական զբաղմունքը ձկնորսությունն է։ Բահր Դար և Գորգոռա քաղաքների միջև կա լաստանավային հաղորդակցություն։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 120033093 · GND: 4058974-2 · LCCN: sh85132233 · SUDOC: 028139127 · VIAF: 236803988 · WorldCat VIAF: 236803988 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 137)։*  |
**Կադեշ** (արաբ․՝ النبي مندو‎‎), քաղաք Ասորիքում, Օրոնտես գետի ափին (այժմ՝ Սիրիայի Հոմս քաղաքի մոտ)։ Եղել է Կադեշ աստվածուհու պաշտամունքի կենտրոնը։ Բնակվել են սեմական ցեղեր։

Պատմություն
-----------

Մ.թ.ա. XVI-XVII դարերում եղել է Կադեշ պետության կենտրոնը, որը գլխավորել է Ասորիքի մանր թագավորությունների դաշինքը Եգիպտոսի դեմ։ Մ.թ.ա. XV դ. ենթարկվել է Խեթական պետությանը։ Մ.թ.ա. 1297 թ․-ին Կադեշի մոտ (ըստ Վ. Վ. Ստրուվեի՝ մ.թ.ա. 1312 թվականին) տեղի է ունեցել ճակատամարտ Եգիպտոսի փարավոն Ռամզես II-ի և խեթական թագավոր Մուվատալլիի զորքերի միջև։ Հավանաբար մ. թ. ա. XII դարի սկզբին ավերել են «ծովի ժողովուրդները»։ Կրկին հիշատակվում է մ.թ.ա. 565 թվականին՝ իբրև Նոր բաբելոնյան թագավորության համանուն մարզի կենտրոն։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Դասական հնությունների իրական բառարան · Համառոտ հրեական · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2002009972 · NKC: ge1086810 · VIAF: 315170330 · WorldCat VIAF: 315170330 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 153)։*  |
**Ագրոարդյունաբերական համալիր**, ժողովրդատնտեսական առումով՝ գյուղատնտեսության նյութատեխնիկական մատակարարումը, գյուղատնտեսական ապրանքների արտադրությունը, փոխադրումը, վերամշակումն ու իրացումն իրականացնող տնտեսության ճյուղերի ամբողջություն։ Ընդգրկում է երեք հիմնական օղակ.

* Առաջինը ներառում է գյուղատնտեսությանը՝ մեքենաներ, գործիքներ, թունաքիմիկատներ, շինանյութ, պարարտանյութ, կեր և արդյունաբերական այլ ապրանքներ մատակարարող ճյուղերը։ Դրանց աշխատանքը տեխնոլոգիապես նախորդում է գյուղատնտեսական արտադրության պրոցեսին։
* Երկրորդը գյուղատնտեսությունն է, բուսաբուծության և անասնապահության կազմակերպումըː
* Երրորդը ներառում է գյուղատնտեսական հումք վերամշակող արդյունաբերությունը (թեթև և սննդի), նաև տրանսպորտն ու առևտուրը, որոնց հիմնական խնդիրը պատրաստի արտադրանքի մթերումը, փոխադրումն ու իրացումն է։
* Չորրորդը տեխնոլոգիապես և տնտեսապես եզրափակում է գյուղատնտեսական արտադրության պրոցեսը։

Այս օղակների տնտեսական ամբողջացումը գիտատեխնիկական առաջընթացի արագացման և աշխատանքի հասարակական բաժանման խորացման արդյունք է։ Մի կողմից, գյուղատնտեսությունից անջատվում և արդյունաբերությանն են փոխանցվում գյուղատնտեսական ավանդական պրոցեսները (արտադրանքի վերամշակում, պահպանում), որով ավելի է մեծանում նրա ընդհանուր արդյունքի ապրանքային մասը, մյուս կողմից, զուգահեռաբար, գյուղատնտեսության ինդուստրացման և ինտենսիվացման շնորհիվ ուժեղանում է այդ ճյուղի կախվածությունը արդյունաբերությունից։ Հետևաբար, ընդլայնվում են գյուղատնտեսության միջճյուղային կապերը, ակտիվանում ագրոարդյունաբերական համալիրի բոլոր օղակների փոխազդեցությունը։ Կարևոր է նաև գյուղատնտեսության և ագրոարդյունաբերական համալիրի մյուս ճյուղերի, ամենից առաջ արդյունաբերության միջև որոշակի համամասնությունների ստեղծումն ու զարգացումը։ Ագրոարդյունաբերական համալիրը, ճյուղային առումով, տեխնոլոգիական և տնտեսական կապերի ձև է, որի միջոցով կազմակերպվում է արդյունաբերական հիմունքներով գյուղատնտեսության առանձին արտադրատեսակների թողարկումը։ Այս ձևով մասնավորապես, կազմակերպվում են անասնապահական (խոզաբուծական, թռչնաբուծական) մասնագիտացված համալիրներ։ Դրա ստեղծմամբ բարձրանում է սպառման ապրանքների արտադրությանն ու բաշխմանը մասնակցող ճյուղերի գործունեության տնտեսական արդյունավետությունը, արտադրության շահութաբերությունը, ընդլայնվում արտադրանքի տեսականին, կրճատվում արտադրության սեզոնայնությունը։

Գիտատեխնիկական առաջընթացի, ագրոարդյունաբերական ինտեգրացման պրոցեսների հետագա խորացման հետևանքով գյուղատնտեսության մեջ զբաղվածների թիվը կրճատվում, իսկ մյուս մյուս օղակներում աշխատողներինը մեծանում է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 88)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ծուղակ (այլ կիրառումներ)

**«Ծուղակ»** (ռուս.՝ «Западня»), խորհրդային կարճամետրաժ ռազմական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Լեոնիդ Մարտինյուկը Վասիլ Բիկովի համանուն վեպի հիման վրա։

Սյուժե
------

Ավտոմատավորների վաշտը առջև խնդիր է դրվել գրավել բարձրությունը։ Դասակներից մեկի հրամանատարը՝ երիտասարդ լեյտենանտ Կլիմչենկոն վիրավորվել է հարձակման ժամանակ և գերի է ընկնում։ Գերմանացիների համար աշխատող Չեռնովն ապարդյուն փորձում են նրան դավաճանության դրդել, որպեսզի նա բարձրախոսով դիմի իր դասակի մարտիկներին՝ կոչ անելով գերի հանձնվել։ Կլիմչենկոն հրաժարվում է, այդ ժամանակ Չերնովը սադրանքի պլան է մշակում։ Լեյտենանտի դաշտային պայուսակից վերցնելով մարտիկների ցուցակը՝ Չեռնովը Կլիմչենկոյի անունից դիմում է նրանց, ապա նրան թողնում է գնալ նրանց մոտ՝ լիակատար վստահությամբ, որ Կլիմչենկոյի վրա պետք է կրակեն իր ընկերները, և դա կարող է խաթարել Կարմիր բանակի մարտական ոգին։ Սակայն վաշտի հրամանատար կապիտան Օռլովեցը, հավատալով լեյտենանտին, թույլ չի տալիս նրան ձերբակալել և ուղարկում է իր դասակի մոտ՝ ղեկավարելու նոր հարձակումը։

Դերերում
--------

* Յուրի Կուզմենկով - Կլիմչենկո
* Դանիել Նետրեբին - Օռլովեց
* Իգոր Կոմարով - Շվարց-Չեռնով
* Թադեուշ Կին - Կամինսկի
* Վլադիմիր Պոնոչևնի
* Զինաիդա Սորոչինսկայա - էպիզոդ

Նկարահանող խումբ
----------------

* Ռեժիսոր՝ Լեոնիդ Մարտինյուկ
* Սցենարի հեղինակներ՝ Վասիլ Բիկով, Լեոնիդ Մարտինյուկ
* Օպերատոր՝ Վիտալի Նիկոլաև
* Նկարիչ՝ Յուրի Բուլիչև
* Կոմպոզիտոր՝ Յուրի Սաուլսկի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Ծուղակ» ֆիլմը *kino-teatr.ru* կայքում
2. ↑  «Ծուղակ» ֆիլմը *kinopoisk.ru* կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Фильмы по произведениям Василя Быкова. Справка. (РИА Новости).
* Сяргей Шапран. «Кіно — мастацтва калектыўнае…» Драматычны кінадраматургічны лёс Васіля Быкава. — Дзеяслоў. — № 53. (об истории создания фильма).
**Խարակտրոն** [< հուն, χάράχτήρ - պատկեր և (էլեկ/տրոն)], նշանային ինդիկատորային էլեկտրոնաճառագայթային խողովակ՝ էկրանի վրա տառեր, թվեր և այլ նշաններ պատկերելու համար։ Ստեղծվել է 1941 թվականին, ԱՄՆ-ում։ Էլեկտրոնային ճառագայթը, անցնելով մետաղե սկավառակաձև մատրիցայի՝ տարբեր նշանների ձևով փորված անցքերից որևէ մեկով, ձևավորվում, ստանում է համապատասխան նշանի տեսք։ Կախված խարակտրոնի կառուցվածքից, նշանների ընտրությունը (այսինքն՝ թե ճառագայթը որ նշանի միջով պետք է անցնի), էկրանի տարբեր մասերում դրանց արտապատկերումը և էկրանի վրա տեղաշարժը իրագործվում են էլեկտրաստատիկ կամ էլեկտրամագնիսական դաշտերի օգնությամբ։

Ըստ խողովակի նշանակության, խարակտրոնները լինում են՝ 

* երկարատև (5 - 10 վրկ) և
* կարճատև (10 - 20 մկվրկ) ետլուսարձակող էկրաններով։

Պատկերվող նշանի չափերը որոշվում են կիզակետ-էկրան հեռավորությամբ և սովորաբար ունենում են 2 - 5 մմ բարձրություն, նշանի գծի հաստությունը 0, 5 մմ է։ Խարակտրոնն օգտագործվում է ինֆորմացիայի արագ և ակնառու ցուցադրման համար, ինչպես նաև որպես ցուցադրական սարքերի (օրինակ՝ օդանավակայանի շրջանում օդային իրադրությունը ցույց տվող սարքերի) ինդիկատոր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 36)։*  |
**«Երևան քաղաք»**, Հուսիկ Արայի բանաստեղծական ժողովածուն, որը հրատարակվել է 2016 թվականին «Անտարես» հրատարակչությունում։ Խմբագիր՝ Արքմենիկ Նիկողոսյան, նկարիչ՝ Մառամ Ավա, կազմի լուսանկարը՝ Սոնա Ադամյանի, կազմի ձևավորումը՝ Սոֆյա Թադևոսյանի։ 72 էջ։

Ժողովածուն ունի ընծայական՝ «Ազնվական երևանցու՝ Մհեր Դավոյանի հիշատակին»։

Գրքի շնորհանդեսը տեղի է ունեցել 2016 թվականի դեկտեմբերի 2-ին։ 2016 թվականի դեկտեմբերի 9-ին գիրքը եղել է «Արմենպրես» լրատվական գործակալության «Երևանյան բեսթսելեր» նախագծի ամենալավ վաճառված գրքերի ցանկում։

Գրքի հանձնարարականը
-------------------

Հարազատ ու միևնույն ժամանակ՝ օտար, հյուրընկալ ու՝ վանող, գեղեցիկ ու՝ անդուր, բայց ամեն դեպքում՝ սիրելի Երևանի բանաստեղծականացումն է Հուսիկ Արայի ժողովածուն։ Հոգեբանական տպավորիչ ընկալումների, սիրո և հավատարմության բաց ու անկեղծ խոստովանությունների, բայց և՝ քննադտող հայացքի համադրությունը օգնում է ընկալել մեր սիրելի մայրաքաղաքի՝ «մեր թևերի մեջ մեծացած աղջկա» կերպարն իր ամբողջության մեջ։

Գրքի բովանդակությունը
---------------------

### Արգիշտիի կառուցած քաղաքը

* Քաղաքի առավոտը
* Սիրո խոսք քաղաքին
* Քաղաք՝ 782 թվով գաղտնագրված
* Դորիան Գրեյի դիմանկարը
* Էգ քաղաք
* Արևելյան քաղաք
* Մի՛ ուրացիր քաղաք

### Քաղաքը

* Մուտքագրություն
* 1. Աղոթք ու բաց են
* 2. ու հաց են կիսում
* 3. առնետների հետ
* 4. նրանք շներն են մարդկային ցեղի
* 5. ապրում են ազատ
* 6. և հենց փողոցում
* 7. ու շնավարի
* Ամփոփում
* Ավարտ

### Քաղաք՝ իմ սեր

* 1. Երկնքից կաթող ճշմարտությունը
* 2. քո տեսքը ուներ
* 3. փողոցից երբեք տուն չհասած կին
* 4. ես այն գնեցի մի կում օղիով
* 5. պատահած ձեռքից

### Քաղաք՝ առանց ժամանակի

* Սահման
* Քաղաքը
* Հիմա ուրիշ կնոջ հմայք ես
* Որձ բոհեմդ չկա
* Թռչնադաշտ է իմ հայրենիքը

### Երևան քաղաք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Փարիզը լավ քաղաք է, բայց իմը Երևանն է. Հուսիկ Արա
2. ↑  Ցանկում երկու նոր գիրք է ընդգրկվել
**Անմեղության կանխավարկած** կամ **Անմեղության պրեզումպցիա** (լատ.՝ *praesumptio innocentiae* - ենթադրություն), սկզբունք, ըստ որի մեղադրյալը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքը չի ապա­ցուցվել օրենքով սահմանված կարգով։

Անմեղության պրեզումպցիան առաջադրել է բուրժուազիան՝ ֆեոդալական դատարանների չարաշահումների դեմ տարվող պայքարում։ Անմեղության պրեզումպցիան առավել հումանիստական հիմքերի վրա դրվեց սոցիալիստակաև քրեական դատավարական իրավունքում։

Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը դարձել է նաև քրեական դատավարության կարևորագույն ժո­ղովրդավարական սկզբունքներից մեկը և ապահովում է անձի իրավունքների պաշտպանությունը, բացառում չհիմնա­վորված մեղադրանքները և անհիմն դա­տապարտումը։ Անձի մեղավորությանը կարող է հիմնավորվել միայն օրենքով սահմանված ապացուցման միջոցներով և բավարար ապացույցների առկայութ­յան դեպքում, ընդ որում ապացուցման ողջ ծանրությունը (ապացուցման պար­տականությունը) պետք է կրեն մեղադրող մարմինները։ Անմեղության կանխավարկածի հետ անմիջականո­րեն առնչվում է նաև «արգելվում է օրեն­քի խստությամբ ձեոք բերված ապա­ցույցների օգտագործումը» դրույթը։ Անմեղության կանխավարկած սկզբունքը ամրագրված է նաև միջազ­գային իրավական փաստաթղթերում։

Լրիվ չապացուցված, կասկած հարուցող փաստը չպետք է դրվի որոշում-դատավճռի հիմքում կամ պետք է մեկնաբանվի հօգուտ մեղադրյալի։ Ելնելով անմեղության պրեզումպցիայից` դատաքննչական մարմիններն իրավունք չունեն ապացուցման պարտականությունը դնել մեղադրյալի վրա՝ պահանջելով, որ նա ապացուցի իր անմեղաթյունը։ Մեղադրյալի մեղքը չապացուցվելու դեպքում գործը կարճվում կամ կայացվում է արդարացնող դատավճիռ։

Գրականություն
-------------

* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

Արտաքին հղումներ
----------------

* Презумпция невиновности — история и правоприменение Archived 2017-12-23 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX529952 · GND: 4186955-2 · Microsoft: 2779878133 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 429)։*  |
**Երևանի Անդրանիկ Մարգարյանի անվան թիվ 29 ավագ դպրոց**, 1934 թվականին հիմնադրվել է որպես Մովսես Արազու անվան դպրոց։ 1939 թվականին շենքի երրորդ հարկը զբաղեցրել է Չկալովի անվան թիվ 30 դպրոցը, որի համար 1974 թվականին 29 դպրոցին կից կառուցվեց նոր մասնաշենք։ 2005 թվականին երկու դպրոցները միավորվեցին, 2010 թվականին դպրոցը կոչվեց ՀՀ վարչապետ Անդրանիկ Մարգարյանի անունով։

Պատմություն
-----------

Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին դպրոցի առաջին հարկը ծառայել է որպես հոսպիտալ, իսկ ուսուցիչներն ու աշակերտները խնամել և օգնել են հիվանդներին, շրջանավարտներից շատերը կամավոր մեկնել են ռազմաճակատ։ Պատերազմի առաջին իսկ օրերին ռուսաց լեզվի և գրականության ուսուցիչ Գրիգոր Սամվելյանը 9-10-րդ դասարանների աշակերտների հետ մեկնել է ռազմաճակատ։ Նա հասել է մինչև Բեռլին, և Ռեյխստագի պատերի տակ պարել հայկական նշանավոր «Քոչարին»։ 1950 թվականին տասներորդ դասարանի 24 աշակերտներից 12-ը մեդալակիրներ էին։

Երկու դպրոցների աշակերտներն ակտիվորեն մասնակցել են քաղաքային շաբաթօրյակներին, բազմաթիվ ծառեր տնկել Երևանի «Հաղթանակ» զբոսայգում։ 1960-ական թվականներին Չկալովի անվան դպրոցը տվել է 12 ակադեմիկոսներ՝ գերակշռող մասը ֆիզիկոսներ։ Դպրոցը տվել է նաև նշանավոր արվեստագետներ, որոնցից են Արմեն Ջիգարխանյանը և Էդմոնդ Քեոսայանը։

Անդրանիկ Մարգարյանի կիսանդրին համանուն դպրոցի առջև
1991 թվականին թիվ 29 դպրոցում բացվեցել են ռուսաց լեզվի ուսուցմամբ դասարաններ, որոնցից ութում սովորել է հիսուն աշակերտ։
2012- 2013 թթ. ուս-տարում նույն դպրոցն արդեն ավարտեցին տասնհինգ դասարանների աշակերտներ (8 դասարաններ՝ ռուսաց լեզվի ուսուցմամբ)։

2011 թվականին սկսվեց դպրոցի հիմնանորոգումը։ Երկու տարով ուսուցիչներն ու աշակերտները տեղափոխվեցին Ստեփան Շահումյանի անվան դպրոց։ Դպրոցը տվել է հազարավոր շրջանավարտներ, որոնց մեջ առկա են ակադեմիկոսներ, պրոֆեսորներ, գիտության դոկտորներ, ձեռնարկության ղեկավարներ, բժիշկներ, ուսուցիչներ, զինվորականներ, գիտության և մշակույթի գործիչներ, որակյալ բանվորներ։

2013 թվականին դպրոցի առջև տեղադրվել է Անդրանիկ Մարգարյանի կիսանդրին։

Տես նաև
-------

* Անդրանիկ Մարգարյանի անվան քաղաքական դպրոց

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Չկալովի անվան դպրոցի շրջանավարտները
2. ↑  ՀՀ երջանկահիշատակ վարչապետ Անդրանիկ Մարգարյանի անունը կրող դպրոցը նոր ուսումնական տարին դիմավորում է հիմնանորոգված

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անդրանիկ Մարգարյանի անվան թիվ 29 ավագ դպրոց
|  |
| --- |
| **Անմեռուկ կլորատերև** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ցեղ** | Անմեռուկ *(Adenopodia)* |
| **Տեսակ** | **Անմեռուկ կլորատերև** *(A. rotundifolia)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Adenopodia rotundifolia***Brenan, 1986 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգված տեսակ |

**Անմեռուկ կլորատերև** (լատ.՝ Andrachne rotundifolia), իշակաթնուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

20-40 սմ բարձրությամբ բազմամյա կիսաթփիկ է, որը ճյուղավորվում է հիմքից և կազմված է ճիպոտանման ցողուններից։ Տերևները մանր են, կլորավուն և հերթադիր։ Ծաղկակիցներով ծաղիկները մանր են և միատուն, արական ծաղիկների պսակաթերթերը զարգացած են և ունեն 5 առէջ։ Իգական ծաղիկները կազմված են բավականին մեծ, մանր, բութ, ռեդուկցված և կլորավուն պսակաթերթերից և պտղի ժամանակ պահպանվող բաժակաթերթերից։ Պտուղը եռանիստ է, առանց հավելուկի։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Մեղրի, Ալդարա, Նյուվարդի)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից մոտ 800-1000 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին, ֆրիգանոիդ բուսականության կազմում։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Արեալը խիստ մասնատված է։ Տեսակին քոչվոր անասնապահության և կլիմայի փոփոխության պատճառով սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Adenopodia rotundifolia* | 
* APDB: 67999
* EoL: 703492
* GBIF: 2952376
* iNaturalist: 142031
* IPNI: 942441-1
* IRMNG: 10175620
* IUCN: 34516
* Plant List: ild-33916
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:942441-1
* Tropicos: 13068273

 |
|  |
| *Entada rotundifolia* | 
* APDB: 61602
* GBIF: 2952377
* IPNI: 493875-1
* IRMNG: 10738903
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:493875-1
* Tropicos: 13047547

 |

 |
|  |
| --- |
| **Անմոռուկ մանրածաղիկ** |
| Անմոռուկ մանրածաղիկԱնմոռուկ մանրածաղիկ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | *Boraginales* |
| **Ընտանիք** | Գաղտրիկազգիներ (Boraginaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Գաղտրիկայիններ (Boraginoideae) |
| **Տրիբա** | *Myosotideae* |
| **Ցեղ** | Անմոռուկ *(Myosotis)* |
| **Տեսակ** | **Անմոռուկ մանրածաղիկ** *(M. micrantha)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Myosotis micrantha***Guss. 1827 |

**Անմոռուկ մանրածաղիկ** (լատ.՝ Myosotis micrantha), գաղտրիկազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

Նկարագրություն
--------------

Պարզ ուղղաձիգ ցողունով և էլիպսաձև-նշտարաձև նստադիր տերևներով միամյա խոտաբույս է, որն ունի մինչև 15 սմ բարձրություն և բարակ արմատներ։ Ցողունների գագաթներին գտնվող նոսր ծաղկաբույլերում հավաքված են կարճ ծաղկակոթերով մանր երկնագույն հնգանդամ ծաղիկները։ Կոկոններում պսակաթերթիկները վարդագույն են, իսկ հետագայում դառնում են երկնագույն։ Պտուղը մերկ և փայլուն փոքր ընկուզիկ է։

Տարածվածություն
---------------

Որպես մոլախոտ աճում է ավազային և քարքարոտ չոր լանջերին, դաշտերում։ Տարածված է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում Շիրակի, Գեղարքունիքի, Կոտայքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի, Արարատի մարզերում։ Մեղրատու և գեղազարդային բույս է։

Նշանակություն
-------------

Բուժական նպատակներով օգտագործում են կանաչ զանգվածն ու ծաղիկները։ Բույսն ունի հակաբորբոքային և արյունահոսությունը դադարեցնող ազդեցություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* APDB: 197896
* Calflora: 5724
* EUNIS: 162340
* GBIF: 5341191
* iNaturalist: 78151
* IPNI: 119120-1
* IRMNG: 10734628
* ITIS: 31696
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:119119-1

 |

 |