**Գորդոն Էրլ Մուր** (անգլ.՝ Gordon Earle Moore, հունվարի 3, 1929(1929-01-03), Սան Ֆրանցիսկո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ - մարտի 24, 2023(2023-03-24), Waimea, Հավայի, ԱՄՆ), Intel կորպորացիայի տնօրենների խորհրդի պատվավոր նախագահ և հիմնադիր, «Մորի օրենքի» հիմնադիր։

Կենսագրություն
--------------

Գորդոն Մուրը ծնվել է Կալիֆորնիայի Պեսկադերո քաղաքում, շրջանի շերիֆի տեղակալի ընտանիքում։ Առաջին և երկրորդ կուրսերում Մուրը սովորել է Սան Խոսեի պետական համալսարանում, որտեղ հանդիպել է իր ապագա կնոջը՝ Բեթիին։

1950 թվականին Կալիֆոռնիայի Բերկլիի համալսարանում ստացել է քիմիայի բակալավրի աստիճան։ 1954 թվականին Կալիֆորնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում ստացել է գիտությունների դոկտորի աստիճան քիմիայի և ֆիզիկայի բնագավառում։

1953 թվականից աշխատել է Ջոնս Հոփքինսի համալսարանի կիրառական ֆիզիկայի լաբորատորիայում։ 1956 թվականից Ուիլյամ Շոկլիի ղեկավարությամբ աշխատել է Պալո Ալտոյի *Shockley Semiconductor Laboratory*-ում։

1957 թվականի սեպտեմբերին Մուրը և ևս յոթ տաղանդավոր ինժեներներ (Նենգ ութնյակ) հեռացել են *Shockley Semiconductor Laboratory*-ից Շոկլիի հետ տարաձայնությունների պատճառով և հիմնել են սեփական *Fairchild Semiconductor* ընկերությունը՝ *Mountain View*-ում սիլիկոնային տրանզիստորների հետ աշխատելու համար։ 1957 թվականից աշխատել է *Fairchild Semiconductors*-ի ինժեներական բաժնի պետ, իսկ 1959 թվականից դարձել է *R&D*-ի տնօրեն և ղեկավարել է *n-p-n* տրանզիստորի զարգացման խումբը։

1968 թվականի հուլիսին Մուրը Ռոբերտ Նոյսի հետ հեռացել է *Fairchild Semiconductors*-ից և դարձել *Intel* կորպորացիայի հիմնադիրները։ Սկզբում Մուրը զբաղեցրել է գործադիր փոխնախագահի պաշտոնը։ 1975 թվականին նա նշանակվել է *Intel*-ի նախագահ և գլխավոր գործադիր տնօրեն։ Այդ պաշտոնները նա զբաղեցրել է մինչև 1979 թվականի ապրիլը, երբ նրան ընտրել են կորպորացիայի տնօրենների խորհրդի նախագահ և գլխավոր գործադիր տնօրեն։ Գորդոն Մուրը կորպորացիայի գլխավոր գործադիր տնօրենի պաշտոնում մնացել է մինչև 1987 թվականը, իսկ 1997 թվականին կենսաթոշակային տարիքի հասնելու կապակցությամբ նրան շնորհվել է տնօրենների խորհրդի պատվավոր նախագահի կոչում։

1965 թվականի ապրիլի 19-ին դուրս է բերել և հրապարակել այսպես կոչված «Մուրի օրենքը», ըստ որի միկրոպրոցեսորի բյուրեղում տրանզիստորների քանակը կրկնապատկվում է ամեն տարի։ 1975 թվականին նա փոխել է օրենքի ժամանակային բաղադրիչը և հայտարարել է տրանզիստորների քանակը երկու տարին մեկ կրկնապատկելու մասին։ Ի սկզբանե դուրս բերվելով որպես էմպիրիկ կանոն՝ Մուրի օրենքը ժամանակի ընթացքում դարձել է կիսահաղորդչային ոլորտի հիմնարար սկզբունքը, որը որոշում է ավելի ու ավելի հզոր կիսահաղորդչային միկրոսխեմաների ստեղծումը՝ ավելի ցածր ինքնարժեքով։

Գորդոն Մուրը Ամերիկյան արվեստի և գիտությունների ակադեմիայի (1990), Ամերիկյան գիտության զարգացման խթանման ասոցիացիայի (2003), Ամերիկյան փիլիսոփայական միավորման (2005), ԱՄՆ-ի ազգային ճարտարագիտական ակադեմիայի, Էլեկտրատեխնիկայի և էլեկտրոնիկայի ճարտարագետների ինստիտուտի պատվավոր անդամ է, Կալիֆորնիաայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ։

Պարգևներ և նվիրատվություն
-------------------------

1990 թվականին պարգևատրվել է Ազգային մեդալով՝ տեխնոլոգիաների բնագավառում ձեռքբերումների համար։

2001 թվականին Մուրը և նրա կինը 600 մլն դոլար են նվիրաբերել Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտին, դա պատմության մեջ ամենամեծ նվերն է բարձրագույն ուսումնական հաստատությանը։ Գորդոն Մուրը ցանկացել է, որ նվերը օգտագործվի ինստիտուտի առաջնային գծում՝ հետազոտությունների և տեխնոլոգիաների պահպանման համար։

2002 թվականին արժանացել է Ջորջ Բուշի նախագահական Ազատության մեդալով` քաղաքացիական անձանց համար բարձրագույն պարգևով։

2003 թվականին ստացել է *C&C Prize*։

2007 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Գորդոն Մուրը և նրա կինը 200 մլն դոլար են նվիրաբերել Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտին և Կալիֆոռնիայի համալսարանին՝ երեսունմետրանոց աստղադիտակի՝ աշխարհի ամենամեծ օպտիկական աստղադիտակի կառուցման համար։ Հեռադիտակը պետք է ունենար 30 մետրանոց հայելի։ Դա գրեթե երեք անգամ ավելի է եղել ընթացիկ ռեկորդակրի չափից՝ մեծ երկդիտակ աստղադիտակից։

Գորդոն Մուրը 2008 թվականին պարգևատրվել է *IEEE* Պատվո մեդալով՝ «ինտեգրալ սխեմաների մշակման նորարարական տեխնիկական գործառույթների և կիսահաղորդչային արդյունաբերության մեջ ՄՕՊ-հիշողության, միկրոպրոցեսորների և համակարգիչների զարգացման գործում առաջնորդության համար»։ Մուրը ցուցադրվել է *Something Ventured* վավերագրական ֆիլմում, որի պրեմիերան կայացել է 2011 թվականին։

Նրա և կնոջ անունով Քեմբրիջի համալսարանի մաթեմատիկական գիտությունների կենտրոնում բացվել է գրադարան։

Այլ փաստեր
----------

2008 թվականի դրությամբ (Ֆորբսի տվյալներով) Գորդոն Մուրի կարողությունը գնահատվել է 3,7 մլրդ դոլար (288-րդ հորիզոնականը մոլորակի ամենահարուստ մարդկանց ցուցակում (Ֆորբս 400))։

2011 թվականի մարտին Մուրը իր կարողությունը հասցրել է մինչև 4 մլրդ դոլարի նշագիծը և բոլոր միլիարդատերերի բացարձակ հաշվարկում զբաղեցրել 268-րդ հորիզոնականը։

**Գորդոն Մուրի ֆինանսական կարողության աճը տարիների ընթացքում**

| Տարեթիվ | Կարողություն ($, մլրդ.) |
| --- | --- |
| 2002 | 3,3 |
| 2003 | 5,0 |
| 2004 | 3,8 |
| 2005 | 4,6 |
| 2006 | 3,4 |
| 2007 | 4,5 |
| 2008 | 4,4 |
| 2009 | 3,7 |
| 2010 | 3,5 |
| 2011 | 4,0 |

2000 թվականի սեպտեմբերին Գորդոն Մուրը կնոջ հետ հիմնադրել է *Gordon and Betty Moore Foundation* հիմնադրամը։ Միավորման հիմնական գործունեությունն ուղղված է եղել շրջակա միջավայրի պահպանության բարելավմանը և ամբողջ աշխարհում գիտական հետազոտություններին աջակցմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Dennis M. A.* Encyclopædia Britannica
2. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
3. 1 2 3 4  Gordon Moore, Intel Co-Founder, Dies at 94 — 2023.
4. ↑
5. ↑  Notable Names Database — 2002.
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. ↑
12. ↑
13. ↑
14. ↑
15. ↑
16. ↑  Распространённая передача фамилии в русских текстах; более точная передача — *Мор*
17. ↑  iXBT — Закону Мура — 40 лет!
18. ↑  McFeatters, Ann (2002 թ․ հուլիսի 10). "Fred Rogers gets Presidential Medal of Freedom". *Pittsburg Post-Gazette*. www.post-gazette.com. Արխիվացված է the original 2011 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Retrieved 2011 թ․ փետրվարի 9. Intel Corp. co-founder Gordon Moore. Through the Gordon and Betty Moore Foundation, Moore is a philanthropic leader in higher education, scientific research, the environment and San Francisco Bay Area projects.
19. ↑  "Thirty Meter Telescope Moves Forward, Sky & Telescope, August 2007". Արխիվացված է the original 2013 թ․ հոկտեմբերի 13-ին. Retrieved 2021 թ․ հունվարի 10.
20. ↑  IEEE Medal of Honor Recipients
21. ↑  Gordon Moore — Forbes
22. ↑  "About the Foundation — Gordon and Betty Moore Foundation". Արխիվացված է the original 2011 թ․ մարտի 17-ին. Retrieved 2011 թ․ ապրիլի 13. `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 21 (help)

Գրականություն
-------------

* *Тим Джексон* Inside Intel. История корпорации, совершившей технологическую революцию XX века = Iside Intel. The unauthorized history of the world’s most successful chip company. — М.: Альпина Паблишер, 2013. — 328 с. — ISBN 978-5-9614-1956-6

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Zentralblatt MATH database · Internet Movie Database · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CiNii: DA07386711 · GND: 134073797 · ISNI: 0000000382659273 · LCCN: n92077777 · NDL: 00515105 · VIAF: 265564053 · WorldCat VIAF: 265564053 |

 |

 |