recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **՞**Վզնոցավոր էյրենիս |
| --- |
| Վզնոցավոր էյրենիս  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
|
| Կարգ | Թեփուկավորներ |
| Ենթակարգ | Օձեր |
|
|
| Ընտանիք | Լորտուներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Eirenis collaris  Menetries, 1832 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Վզնոցավոր էյրենիս** (լատ.՝ Eirenis collaris), լորտուների ընտանիքի լորտուների ենթաընտանիքի էյրենիս ցեղի օձ։

Ընտանիքի նկարագրություն
-----------------------

Մարմնի երկարությունը տարիքի հետ փոխվում է (9,6-32 սմ), պոչը 4-5 անգամ կարճ է։ Էգերը խոշոր են արուներից։ Մարմինը համեմատաբար հաստ է, գլուխը՝ տափակ, մարմնից տարանջատված՝ ծածկված խոշոր վահանիկներով։ Աչքերը մանր են, ծիածանաթաղանթը՝ գրեթե սև, բիբը՝ կլոր։ Մեջքային թեփուկները հարթ են, փայլուն։ Մեջքային մակերեսը բաց գորշ է՝ դեղնավուն, վարդագույն կամ նարնջագույն երանգներով, երիտասարդների մեջքին երբեմն առկա են մանր սև կետիկներ։ Ծոծրակային վահանիկների վրա հաճախ լինում են սև բծեր, աչքերի առջևի եզրերի միջև անցնում է M-անման մուգ գիծ։ Պարանոցի վրա կա շատ լայն, մուգ, վզնոցանման զոլ։ Որովայնային մակերեսը դեղնավուն է՝ վարդագույն երանգով, երիտասարդներինը՝ մոխրագույն։ Սնվում է մանր անողնաշարավորներով, հնարավոր է նաև մանր մողեսներով։ Ձմեռում է աշնան 2-րդ կեսից գարնան սկիզբը՝ հողի չսառցակալող շերտերում (1 մ-ից խոր)։ Զուգավորումը՝ ապրիլից հունիսի կեսերը։ Հուլիսի 2-րդ կեսին էգը դնում է 4-8 ձու։ Ձվերը երկարավուն են (17-19 մմx 5-7 մմ)։

Ձագերը ծնվում են սեպտեմբերի վերջից հոկտեմբերի վերջը։ Խնամվում և բազմացվում է անազատ պայմաններում։ Օգտագործվում է գիտահետազոտական նպատակներով։ Մարդու և կենդանիների համար կծածն անվնաս է։

Տարածվածություն
---------------

Վզնոցավոր էյրենիսը տարածված է՝

* Հայաստանում
* Ադրբեջանում
* Բուլղարիայում
* Վրաստանի հարավ-արևելքում
* Իրանի արևմտյան հատվածներում
* Իրաքում
* Լիբանանում
* Ռուսաստանում, Սև ծովում և Կասպից ծովում
* Թուրքիայի արևելքում

Տարածվածությունը Հայաստանում
----------------------------

Հայաստանում հանդիպում է Շիրակի, Արագածոտնի, Արմավիրի, Կոտայքի, Արարատի, Վայոց ձորի, Սյունիքի ու Տավուշի մարզերի նախալեռներում, Երևանի շրջակայքում։ Տարածված է կիսաանապատային, թփուտային ու նոսրանտառային բուսականությամբ, քարքարոտ, կավահողային չոր կենսավայրերում, երբեմն՝ նաև մշակովի տարածքների հարևանությամբ։ Վարում է գլխավորապես փորող կենսակերպ։ Գարնանն ու ամռան սկզբին, երբ հողը բավական խոնավ է, հանդիպում է քարերի և այլ թաքստոցների տակ, կենդանիների բներում ու հողի փխրուն շերտերում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Eirenis collaris

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

 |
**Նահիդ Պերսոն Սարվեստանի** (պարսկերեն՝ ناهید پرسون سروستانی, մայիսի 24, 1960(1960-05-24), Շիրազ, Իրան), շվեդ-իրանցի վավերագրական կինոռեժիսոր։

Նրա ամենահայտնի վավերագրական ֆիլմերն են «Մարմնավաճառները քողի հետևում», «Իմ մայրիկն իրանական արքայադուստր է», «Աքսորի վերջը» և «Կյանքի վերջին օրերը»։ 2007 թվականին Իրանի իշխանությունների կողմից իր պետությունը Թեհրանի երկու մարմնավաճառների մասին պատմող ֆիլմով խայտառակելու մեղադրանքով ձերբակալվելուց ու բանտարկվելուց հետո նա բարդ և վտանգավոր պայմաններում ավարտին է հասցրել «Չորս կանայք, մեկ տղամարդ» վավերագրական ֆիլմը։ Ֆիլմը, որը պատմում է Շիրազում բազմակին ընտանիքի մասին, դուրս է բերվել Իրանից և մոնտաժվել է Շվեդիայում։ 2008 թվականի նոյեմբերին Պերոսն Սարվեստանին ավարտել է «Թագուհին ու ես» ֆիլմի արտադրությունը. վերջինս 90 րոպեանոց վավերագրական ֆիլմ է, որտեղ քննարկվում է ռեժիսորի երկար ու բարդ հարաբերությունները Իրանի նախկին շահբանու Ֆարահ Փահլավիի հետ։ Ֆիլմի հյուսիսամերիկյան պրեմիերան կայացել է Սանդենս կինոփառատոնում 2009 թվականին և տարածվել է աշխարհում` համընկնելով Իրանի իսլամական հեղափոխության 30-ամյակի հետ։

Սարվեստանին մի քանի մրցանակներ է ստացել իր ֆիլմերի համար։ «Կյանքի վերջին օրերը» 2002 թվականին ստացել է Շվեդիայի քաղցկեղի հիմնադրամի Լրագրողների մրցանակը։ «Մարմնավաճառները քողի հետևում» ֆիլմն առաջադրվել է Էմմի միջազգային մրցանակի, ինչպես նաև` Կրակովի կինոփառատոնին ստացել է Ոսկե վիշապ մրցանակ, 2005 թվականի Մոնտե Կառլոյում հաղթել է հեռուստափառատոնի Լավագույն միջազգային վավերագրական ֆիլմ անվանակարգում, ինչպես նաև` Շվեդիայի հանրային հեռուստատեսության կողմից արժանացել է Բյուրեղ մրցանակի։

Պերսոն Սարվեստանին նաև կիսում է Tjänstemännens Centralorganisation-ի 2005 թվականի Մշակութային մրցանակը հեղինակ Մարիանե Բախտիարիի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. ↑  Cancerfondens journalistpris 2002 till GP, P1 och dokumentärfilmare — Cancerfonden, 2003.
3. ↑  Four Wives-One Man

Արտաքին հղումներ
----------------

* Production company web site
* Նահիդ Պերսոն Սարվեստանի Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 12059905 · GND: 1089484720 · ISNI: 0000 0001 2032 529X · LCCN: no2010050665 · NTA: 303410191 · LIBRIS: 344971 · VIAF: 108110648 · WorldCat VIAF: 108110648 |

 |

 |
«**Նահատակ**», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից՝ գրված 1888 թվականին։

Պատմություն
-----------

Հովհաննես Թումանյանն այս բանաստեղծությունը գրել է 1888 թվականին։ Նույն թվականին բանաստեղծը այն ցույց է տվել ընկերներին, որի մասին վկայում է Ա․ Առաքելյանը։

Թումանյանի ընտանեկան արխիվում պահպանվում են ինքնագրի մի քանի հատվածներ։

Առաջին անգամ տպագրվել է Մոսկվայում 1890 թվականին լույս տեսած բանաստեղծությունների ժողովածուի I հատորում (էջ 55-61), որտեղից և արտատպել է հետագայում։

Այս բանաստեղծությունը պատկանում է Թումանյանի այն բանաստեղծությունների թվին, որոնք հարազատ են եղել առաջադեմ երիտասարդներին։ Մոսկվայի Մ․ Բարխուդարյանի տպարանի աշխատակից Է․ Ավետիսյանը 1890 թվականի հոկտեմբերին Հովհաննես Թումանյանին գրված նամակում ասում է․ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ձեր «Բանաստեղծությունները», այո՛, այստեղ հավանում են, բայց չհավանողներ էլ կան։ Քնքուշ մայիսյան վարդը, նույնիսկ, փշեր ունի․․․ Իմ կարծիքով, Ձեզ հաջողվել է փոքր, կարճ բանաստեղծությունները․ ինչպես է՝ «Նա էլ խեղդվեցավ», «Նահատակ», «Մարգարե», «Միամիտներին», «Երանություն էր խոստացել․․․ |  |

Նույնը նաև գրել է Բագրատ Թումանյանցը նոյեմբերի 10-ի նամակում՝ ավելացնելով «Գիշերային առաջին աստղի դիմաց», «Երանություն էր խոստացել հույսս ինձ...», «Ի՞նչ ես կատաղել անմեղ արարքից...», «Չարամիտներին» բանաստեղծությունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: Հայկական ՍՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն։ էջ 549

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Նահատակ**
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մելիք-Աղամալյան (այլ կիրառումներ)
**Մելիք-Աղամալյաններ**, մեծահարուստ մելիքական տոհմ Հայաստանում։ Տոհմի նահապետը եղել է մելիք Ծատուրը, ում որդու՝ մոլիք Աղամալի անունով էլ կոչվել է տոհմը։ Աղամալ անունը կազմված է թյուրքերեն աղա և մալ (ապրանք) բառերից և նշանակում է աղայի ապրանք։

Մելիք Աղամալյանները բնիկ կոնդեցիներ էին։ Նրանց ապարանքը գտնվում էր Կոնդ թաղամասում։ Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին եղել է Մելիք Աղամալյանների տոհմական եկեղեցին, որը երկրաշարժից հետո իրենց նվիրաբերած գումարով վերականգնվեց 1710 թ.։

Մելիք Աղամալյաններին էին պատկանում Երևանի շրջակա մի քանի գյուղերը՝ Ելառը, Արզականը, Դալարը, Կյումեշը, Ձագն ու Աղվերանը։

Մելիք Աղամալյանները եղել են նաև քաղաքապետեր։ Այսպես, Իսահակ Մելիք–Աղամալյանը 1898-1904 թթ. իսկ Հովհաննես Մելիք–Աղամալյանը 1904-1910 թթ. ապա 1912-1914 թթ. եղել են Երևանի քաղաքապետեր։

Մելիք Աղամալի զավակները՝ մելիք Սահակն ու մելիք Աղավելը հիշատակվում են պարսից Մեհրալի խանի և օսմանցիների միջև 1724 թ. Երևանում տեղի ունեցած ճակատամարտի նկարագրության մեջ։ Երբ պարսիկ խանը փախուստի է դիմել և պատսպարվել բերդում, իր հետ տարել է նաև մի շարք հայ մելիքների, այդ թվում նաև մելիք Սահակին և մելիք Աղավելին։

Մելիք Սահակի զավակը՝ Աբրահամը մասնակցություն է ունեցել հայ ազատագրական շարժմանը և դիմել է ռուսական կառավարությանը՝ խնդրելով ազատագրել Հայաստանը պարսկական լծից։ 1804 թ. ռուսական բանակի արշավանքին ժամանակ զորավար Ցիցիանովի և վիրահայոց առաջնորդ Հովհաննես Գեղարդակիրի հրամանով Աբրահամը հավաքում է իրեն ենթակա ժողովրդին և անցնում ռուսական կողմը։ Հետագայում ռուսական կառավարությունը մելիք Աբրահամին շնորհեց ազնվականի կոչում։ Աբրահամը մահացել է 1811 թ.։

Մելիք Աբրահամի որդին՝ մելիք Սահակը Փամբակից Երևան վերադառնալուց հետո դարձավ սարդար Հուսեյն Ղուլի խանի մտերիմ գործընկերը և ապա՝ Երևանի խանության հայկական հետևակազորի հրամանատարը։ Ռուս-պարսկական պատերազմի ժամանակ անցավ ռուսների կողմը և մեծ ծառայություններ մատուցեց ռուսական բանակին։ Երևանի խանությունը Ռուսաստանին միանալուց և ռուսական իշխանության հաստատումից հետո Մելիք Աղամալյանները զրկվեցին մելիքական իշխանությունից, իսկ մելիք Սահակը եղավ հայ համայնքի ներկայացուցիչը։ Նա մահացել է 1834-ին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 386)։*  |

Ծանոթագրություն
---------------

* ՀԱՅԱՍՏԱՆ. ԱՐՄԱՏՆԵՐ ԵՒ ԱԶԳԱԳՐԱԿԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՅԱՏԿՈՒԹԻՒՆՆԵՐ(չաշխատող հղում)
**Հոնգհա** (վիետ․՝ Sông Hồng;  չինարեն հեշտ. 元江 , պինին: *Yuánjiāng*), գետ Չինաստանում և Վիետնամում։ Սկիզբ է առնում Յուննանի բարձրավանդակից և թափվում Հարավչինական ծովի Բակբո ծոցը՝ առաջացնելով դելտա (տարած. 15 հզ. կմ²)։ Երկարությունը 1183 կմ, ավազանը՝ 158 000 կմ²։

Անվանումը
---------

Հայտնի է նաև *Կարմիր գետ* անունով, որը վիետնամերեն Հոնգհա անվանման բառացի թարգմանությունն է։ Անվանումը կապված է բերուկների առատության հետ, բերուկներ, որոնք գետի ջրերին տալիս են կարմիր երանգ։ Գետը Վիետնամում հայտնի է նաև *Սոնգկոյ* անունով, իսկ Չինաստանում՝ *Լիշեհե* և *Յուանցզյան* անուններով։

Աշխարհագրություն
----------------

Սկիզբ է առնում Յուննանի բարձրավանդակից, թափվում Հարավ-Չինական ծովի Բակբո ծոցը։ Հիմնական վտակները՝ Լո և Դա։ Սնումը անձրևային է վարարումը՝ ամռանը։ Ջրի տարեկան միջին ծախսը մոտ 3800 մ³/վ է, առավելագույնը՝ մինչև 35 000 մ³/վ։ Տարեկան ծովն է հասցնում մոտ 130 միլիոն տ բերվածք, որը ջրին տալիս է կարմիր երանգ։ Օգտագործվում է ոռոգման համար։ Նավարկելի է մինչև Հանոյ (175 կմ՝ ծովից)։ Հոնգհայի վրա են Հակոու, Լաոկայ, Ենբայ, Հանոյ քաղաքները և Հայֆոն ծովային նավահանգիստը։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1989)։ *Աշխարհագրական անունների բառարան, Հ-Ֆ*։ Երևան: «Լույս»։ էջ էջ 35


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4370390-2 · LCCN: sh95009525 · VIAF: 315145058 · WorldCat VIAF: 315145058 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 72)։*  |
**Կոլլագենային թելեր** (fibrae collagenosae), ապահովում են շարակցական հյուսվածքի ամրությունը։ Փուխր չձևակերպված թելակազմ շարակցական հյուսվածքում կոլլագենային թելերը դասավորված են տարբեր ուղղություններով 

* ալիքաձև,
* կորացած,
* պարուրաձև,
* փաթաթված,
* կլոր կամ տափակ ձգանների ձևով,

որոնց հաստությունը 1-3 մկմ և ավելի է, իսկ երկարությունը՝ փոփոխական։ Կոլլագենային թելերի ներքին կառուցվածքը ներկայացված է ֆիբրիլյար սպիտակուց կոլլագենով, որը սինթեզվում է ֆիբրոբլաստների հատիկավոր էնդոպլազմատիկ ցանցի ռիբոսոմներում։

Տարբերում են կոլլագենի 12 տիպ, որոնք բնորոշվում են իրենց մոլեկուլյար կազմավորումով, օրգանային և հյուսվածքային պատկանելիությամբ։ Առաջին տիպը հանդիպում է մաշկի, ոսկրերի, աչքի եղջրաթաղանթի, սկլերայի զարկերակների պատերի շարակցական հյուսվածքներում։ Երկրորդ տիպը՝ հիալինային ֆիբրոզաճառներում, ապակենման մարմնում, երրորդ տիպը՝ սաղմի բուն մաշկի, խոշոր արյունատար անոթների պատերում, ռետիկուլյար թելերում, չորրորդ տիպը՝ հիմնային թաղանթներում, ոսպնյակի պատիճում, հինգերորդ տիպը՝ որպես արտաքին բջջային կմախք, շրջապատում է ֆիբրոբլաստներին, էնդոթերիալ և հարթ մկանային բջիջները։ Կոլլագենի 6-12 տիպերը լավ չեն ուսումնասիրված։ Թելերից անջատված կոլլագենի մոլեկուլներն ունեն 280 նմ երկարություն և 1,4 նմ լայնություն։ Տեղադրությունից կախված՝ կոլլագենային թելի կազմության մեջ կարող են մտնել տասնյակ ֆիբրիններ, որոնք կազմում են մինչև 150 մկմ հաստությամբ խրձեր։ Կոլլագենային թելերը թույլ առաձգական են, ամուր են, ջրում ջլերը 50%-ով ուռչում են, իսկ նոսր հիմքերում ու թթուներում՝ մինչև 10 անգամ, միաժամանակ՝ 30%-ով կարճանում։ Կոլլագենային թելերը եփելուց առաջանում է սոսնձանման նյութ (հուն. kolla՝ սոսինձ), որտեղից էլ ծագել է թելերի անվանումը։
Հռոմի յոթ բլուրները
**Ցելիում բլուր** (լատ.՝ Collis Caelius, իտալերեն՝ Celio), հանրահայտ Հռոմի յոթ բլուրներից մեկը։ Տուլլիոս Հոստիլիուսի կառավարման օրոք Ալբա Լոնգի ողջ բնակչությունը բռնի ուժով վերահաստատվեց Ցելիումի բլրի վրա։
Ըստ ավանդույթի, որը պատմել է Տիտոս Լիվիոսը, բլուրն իր անվանումը ստացել է Ցելիուս Վիբեննայից, միգուցե այն պատճառով, որ նա բնակություն էր հաստատել այնտեղ, կամ էլ, որ նրա ընկեր Սերվիոս Տուլլիոսը ցանկանում էր հետմահու պատվել նրան։ Հռոմեական Հանրապետության ժամանակաշրջանում Ցելիումի բլուրը նորաձև բնակավայր էր և ունևոր հասարակության ռեզիդենցիան էր։ Կարակալայի բաղնիքների պեղումների ժամանակ հայտնաբերվեցին լիառատ վիլլաներ՝ ձևավորված որմնանկարչությամբ և խճանկարներով։ Ցելիումը նաև Սան Ջիովանի ի Պաոլո և հին Սան Ստեֆանո Ռոտոնդո բազիլիկների վայրն է։ Վիլլա Կելիմոնտանան և իր այգիները ևս զբաղեցնում է բլրի նշանակալի տարածքը։ Օգոստոս կայսեր օրոք բլրի վրա էին գտնվում Կարնա և Միներվա աստվածուհիների տաճարները։ 27 թվականի հրդեից հետո Տիբերիոսը զգալի գումար է տրամադրել այստեղ նոր շինություններ կառուցելու համար։ Կայսերական դարաշրջանում բլրի վրա կառուցվել էին Կլավդիոսի տաճարը՝ Օգոստոսի սյունասրահով։

Եկեղեցիներ
----------

* Սան Ջիովանի ի Պաոլո
* Սան Ստեֆանո Ռոտոնդո
* Սուրբ Գրիգոր Մեծի եկեղեցի
* Սանտա Մարիա ին Դոմինիկա
* Սան Տոմասո ին Ֆորմիս

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Titus Livy. "28-30".From the Founding of the City: Book 1: The Earliest Legends of Rome. Canon Roberts (translator). Retrieved 23 January 2011.

Աղբյուրներ
----------

* Livy, Book One
* *Hülsen.* Caelius mons // Real-Encyclopädie der Klassischen Altertumswissenschaft" Pauly-Wissowa. — III т. 1 ч. — Stutgart, 1897.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Samuel Ball Platner, *A Topographical Dictionary of Ancient Rome*: Caelian Hill

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հռոմի յոթ բլուրներ |
| --- |
|  |
| Ավենտին  · Վիմինալ  · Կապիտոլիում (Տարպեյան ժայռ) · Կվիրինալ  · Պալատին  · Ցելիում  · Էսկվիլին (Օպպիոս և Ցիսպիուս)

---

Վատիկանյան բլուր  · Պինցիուս  · Յանիկուլում  · Սուրբ լեռ  · Տեստաչչո |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4386225-1 |

 |
**Միջազգային զինվորական ատյանի հրովարտակ**, Նյուրնբերգի դատարանի կանոնադրությունը կամ սկզբունքները, որոնցով առաջնորդվել է Միջազգային զինվորական ատյանը նացիստական գլխավոր հանցագործների դատավարության ժամանակ (1945 թ.-ի հոկտեմբերի 20 - 1946 թ.-ի հոկտեմբերի 1։ Հրովարտակն ընդունվել է 1945 թ.-ի օգոստոսի 8-ին և հանդիսանում է պատերազմական գլխավոր հանցագործներին դատելու ու պատժելու մասին ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, ԽՍՀՄ-ի և Ֆրանսիայի միջև կնքված համաձայնագրի անկապտելի մասը։

Ատյանի առաջ կանգնած պատերազմական հանցագործներին մեղադրանք է ներկայացվել ագրեսիվ պատերազմի նախապատրաստելու և սանձազերծելու, այսինքն՝ խաղաղության դեմ հանցագործությունների, պատերազմական հանցագործությունների և մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունների համար։ Հրովարտակի 6-րդ կետի համաձայն, մարդկության դեմ ոճրագործություն են ճանաչվել «պատերազմից առաջ կամ պատերազմի ընթացքում քաղաքացիական բնակչության սպանությունը, բնաջընջումը, ստրկացումը, տեղահանությունը և նրա դեմ գործադրված այլ անմարդկային գործողությունները, կամ քաղաքական, ռասայական, կամ կրոնական շարժառիթներով հալածանքները...»։ Հրովարտակի այս կետը հիմք է հանդիսացել «ցեղասպանություն» հասկացության՝ որպես միջազգային հանցագործության իրավական նորմի մշակման համար։ Հրովարտակում ընդունված սկզբունքները որպես միջագգային իրավունքի հանրաճանաչ սկզբունքներ հաստատվել են ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի բանաձևերում։ Հետագայում դրանց հիման վրա ընդունվել է պատերազմական հանցագործությունների և մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունների նկատմամբ վաղեմության ժամկետի չկիրառման մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիան (1968)։

Գրականություն
-------------

* Нюрнбергский процесс над главными военными преступниками, сб. мат-лов, т. 1-7, М. 1957-61.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Ազգերի լիգա
Ֆրանսիայի դրոշ
Իտալիա
Ճապոնիա
1930–ական թվականներին աշխարհի զարգացած տերությունների կառավարող շրջան­ները հակվեցին այն միտմանը, որ արտաքին քաղաքական խնդիրները կարելի է լուծել միայն ուժի դիրքե­րից։ Դա ստիպեց նրանց մեծացնել ռազմական ներուժը և նախապատ­րաստվել աշխարհում իրենց դիրքերի ամրապնդմանն ուղղված պայքարի նոր փուլին։

Ազգերի լիգա
-----------

Ազգերի լիգան բարդ մի­ջազգային խնդիրների լուծման փորձ չուներ։ Դա մեծացնում էր անվստա­հությունը Լիգայի հանդեպ։ Էական դեր էր խաղում նաև սոցիալական լարվածությունը, որ բնորոշ էր Եվրոպայի­ և Լատինական Ամերիկայի երկրներին։ Վերսալ– վաշինգտոնյան համա­կարգը արդեն չէր բավարարում ոչ միայն պարտված պետություններին, այլև հաղթող երկրներից Իտալիային, Ճապոնիային և նույնիսկ Մեծ Բրիտա­նիային։ Միջազգային համապարփակ կազմակերպության ստեղծման գաղափարը ծագել էր դեռևս Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ ԱՄՆ-ի նախագահ Վուդրո Վիլսոնն այն մտցրեց 1918 թվականի հունվարին հռչակած իր «տասնչորս կետերի» մեջ։ Այդպիսի կազմակերպություն հանդիսացավ Ազգերի լիգան, որի կանոնադրությունը հաստատեց Փարիզի խորհրդաժողովը 1919 թվականին հունվարի 28-ին։ Ազգերի լիգայի կանոնադրությունն անմիջապես ստորագրեց 44 պետություն։
Ազգերի լիգայի գլխավոր մարմիններն էին Ասամբլեան, Ազգերի լիգայի Խորհուրդը և Քարտուղարությունը, որոնց մշտական նստավայրը Ժնևն էր։

Ազգերի լիգան կոչված էր լինելու խաղաղություն պահպանող, ագրեսիաները կանխող և միջազգային համագործակցությունն ապահովող կազմակերպություն։ Դրան էին նպատակամղված նրա կանոնադրության գլխավոր հոդվածները։ Այսպես, օրինակ, կանոնադրության 10-րդ ոդվածը հաստատում էր Ազգերի լիգայի անդամ պետությունների տարածքային ամբողջականության փոխադարձ երաշխավորման սկզբունքը։ Այն պահանջում էր անդամ-երկրների ջանքերի միավորում ընդդեմ ագրեսիայի։ Իսկ 16-րդ հոդվածը նախատեսում էր պատժամիջոցների կիրառում ագրեսոր պետության նկատմամբ։ Ընդ որում, կանոնադրությամբ թույլատրվում էր Ազգերի լիգայի միջամտությունը նաև ոչ անդամ երկրների վեճերին։ Սակայն Ազգերի լիգան չարդարացրեց իր վրա դրված հույսերը և դարձավ պայքարի թատերաբեմ Անգլիայի և Ֆրանսիայի, իսկ ապա նաև՝ Գերմանիայի, Իտալիայի, Ճապոնիայի և ԽՍՀՄ-ի համար։

Վերջինիս անհանգստացնում էր աշխարհում իր ֆինանսական դիր­քերի անկումը հօգուտ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներիի։ Վեր­սալ-վաշինգտոնյան համակարգից 1930–ական թվականների սկզբներին շարունա­կում էին «կառչել» մի այն Ֆրանսիան, որը կրկին զգում էր գերմանական վտանգը, և Փոքր Անտանտի (Հարավս­լավիա, Ռումինիա, Չեխոսլովակիա) երկրներն ու Լեհաստանը, որոնք տարածքային ձեռք բերումներ էին ստացել դրա շնորհիվ։

Միջազգային հարաբերություններում առկա էին հետևյալ երեք մի տումները՝

* 1919–1922 թվականներն ձևավորված աշ­խարհակարգի վերանայում, որի օգ­տին էին հանդես գալիս Գերմանիան, Իտալիան և Ճապոնիան,
* Վերսալ–վաշինգտոնյան հա­մակարգը պահպանելու ձգտում, որի հետևորդներն էին Ֆրանսիան և Արևելյան Եվրոպայի նրա դաշնա­կիցները,
* առաջին և երկրորդ խմբի միջև ճկուն կերպով մանևրելու ձգտումը, որի հետևորդներն էին Մեծ Բրիտա­նիան, ԽՍՀՄ–ը և շատ այլ երկրներ։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները գերադասում էր մեկուսացման քաղաքականություն։

Գրականություն
-------------

Համաշխարհային Պատմություն 11-րդ դասարան
**Ղրիմի էներգաշրջափակման հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник энергоблокаде Крыма), հուշարձան Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Նվիրված է 2015 թվականի աշնանը Ուկրաինայի կողմից Ղրիմի էներգետիկ շրջափակմանը։ Տեղադրվել է 2016 թվականի հունիսի 29-ին՝ քաղաքի Կալինինի պուրակում։

Նկարագրություն
--------------

2016 թվականի հունիսի 29-ին Կալինինի պուրակում տեղադրվեց Ղրիմի էներգետիկ շրջափակման հուշարձանը։ Էլեկտրական լամպերի տեսքով երկու մետաղական կառույցները խորհրդանշում են թերակղզու էներգետիկ շրջափակման ավարտը։ Բացումը տեղի է ունեցել հուլիսի 7-ին։ Հուշարձանի բացման ժամանակ որոշվել է ոչ թե կտրել ժապավենը, այլ սիզամարգի մեջ խփել մեծ գամ։ Մուրճով հարվածն իրականացրել է Յալթայի քաղաքապետ Անդրեյ Ռոստենկոն։ Մեծ լամպի երկարությունը 5,5 մ է, բարձրությունը՝ 2,5 մ, փոքրինը՝ համապատասխանաբար, 2 մ և 1 մ։ Երկու լամպերն էլ գիշերային ժամերին լուսավորվում են։

Հուշարձանների տեղադրման նախաձեռնողը և հովանավորը տեղացի ձեռնարկատեր է, որի անունը գաղտնի է պահվում։

Պատմություն
-----------

Ղրիմն ամբողջովին հոսանքազրկվել էր 2015 թվականի նոյեմբերի 22-ի գիշերը՝ հենասյուների պայթեցման պատճառով. Ուկրաինայից եկող բոլոր չորս հաղորդագծերը շարքից դուրս էին եկել։ Ղրիմում և Սևաստոպոլում մտցվել էին արտակարգ իրավիճակ և էլեկտրաէներգիայի վթարային անջատումների ժամանակացույց։ Իրավիճակը բարելավվել է դեկտեմբերին, երբ շարք են մտել Կրասնոդարի երկրամասից եկող 400 ՄՎտ հզորությամբ էլեկտրակամրջի առաջին երկու գծերը։ 200 ՄՎտ հզորությամբ երրորդ գիծը ներդրվել է 2016 թվականի ապրիլի 14-ին, իսկ վերջին չորրորդը (նույնպես 200 ՄՎտ)՝ մայիսի 11-ին։

Ղրիմում արտակարգ իրավիճակը հանվել է մայիսի 18-ին, իսկ Սևաստոպոլում՝ մայիսի 25-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Сквер Калинина»։ Վերցված է 2019 Փետրվար 22
2. 1 2 3  «В Ялте открыли памятник энергоблокаде Крыма»։ Վերցված է 2019 Փետրվար 22
**Ղրիմի հայկական դպրոցներ**, գործել են XI դարից սկսած, զարգացում են ապրել XIV-XV-րդ դդ․։ Նշանավոր էին Կաֆայից (Թեոդոսիա) ոչ հեռու գտնվող Ս․ Անտոն անապատի դպրոցը (1425-1450) և Ս․ Խաչ վանքի ճեմարանը (XIV-XVII-րդ դդ․)։ Անապատի դպրոցում աչքի է ընկել հռետոր, իմաստասեր Սարգիսը, Ս․ Խաչ վանքի ճեմարանում՝ րաբունապետ Ստեփանոս Թոխաթեցին, Հակոբ Կաֆայեցին։ Դպրոցներ են եղել նաև Ղարասուբազարի, Սուրխաթի հայկ․ եկեղեցիներին կից։ Դրանց կյանքում աշխուժացում է նկատվում Ղրիմը Ռուսաստանին միանալուց (1783) հետո։ Նոր Նախիջևան արտագաղթած հայերի որոշ մասը վերադառնում է Ղրիմ։ XX-րդ դ․ սկզբին ստվարանում է Արևմտյան Հայաստանից գաղթած հայերի թիվը։ Օգտվելով ռուս, կառավարության տված արտոնություններից՝ հայերը դպրոցներ են հիմնում Ղրիմի տարբեր քաղաքներում։ Դրանց մեջ առանձնանում է Մանվել Գյումուշխանեցու նախաձեռնությամբ և հայ հասարակայնության աջակցությամբ հիմնադրված Ղարասուբազարի միդասյան (1880-ական թթ․ երկդասյան) դպրոցը (1816), որը Լազարյան ճեմարանի նախապատրաստականներից Էր։ Այստեղ է սովորել Կարա-Մուրզան։ Ղարասուբազարում գործել է նաև հայ կաթոլիկների դպրոց (1822 թվականից)։ 1800 թվականին Սիմֆերոպոլում հիմնադրվել է միդասյան ծխական երկսեռ դպրոց, որը վերելք է ապրել Ա․ Բահաթրյանի, Հովհ․ Նազարյանի օրոք։ Այստեղ 1895 թվականին քառաձայն երգչախումբ է ստեղծել նրա սան Ա․ Սպենդիարյանը։ 1860 թվականին Սիմֆերոպոլում հիմնվել է ևս մեկ երկդասյան ծխական դպրոց։ Սիմֆերոպոլի կաթոլիկ հայերը նույնպես ունեին իրենց դպրոցը (հիմն․ 1863 թվականին)։ Դպրոցներ են հիմնադրվել նաև Թեոդոսիայում (1817), Կերչում, Արմյանսկում, Եվպատորիայում, Յալթայում։ 1903 թվականին Ղրիմում գործել է տարրական ծխական երկսեռ 10 դպրոց, որտեղ ավանդվում էին հայոց լեզու, թվաբանություն, ռուսաց լեզու, հետագայում՝ բարոյագիտություն, քերականություն, աշխարհագրություն և այլն։ Ղրիմի հայկական դպրոցներից ամենանշանավորը Թեոդոսիայի Խալիբյան վարժարանն էր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 45)։*  |
**Տրամաբանական գործողություն** ԹՀՄ–ի, երկուական կոդերի հետ բոլոր կարգանիշներով կատարվող գործողություն, որն իրականացվում է ասույթների տրամաբանության կանոններով, տրամաբանական ասույթներ և պրեդիկատներ կամ տրամաբանական արժեքներ ձևափոխող գործողություններ։ Ասույթային տրամաբանական գործողությունները (կոնյունկցիա՝ **&**, դիզյունկցիա՝ **V**, իմպլիկացիա՝ **→** ժխտում՝ **—** ) վերաբերում են ասույթներին կամ տրամաբանական արժեքներին․ մոդալ տրամաբանությունում դիտարկվում են նաև {\displaystyle \Diamond } («հնարավոր է») և {\displaystyle \Box } («անհրաժեշտ է») ասույթային տրամաբանական գործողությունները․։

Հիմնական և առավել տարածված տրամաբանական գործողություններն են․ ժխտում, բազմապատկում (կոնյունկցիա), գումարում (դիսյունկցիա), համարժեքություն։ Այդ Տրամաբանական գործողությունները բավական հեշտությամբ իրականացվում են տրամաբանական տարրերի միջոցով, իսկ ցանկացած բարդ տրամաբանական գործողություն կարելի է ի վերջո հանգեցնել երեք (ժխտում, բազմապատկում, բաժանում) տրամաբանական գործողությունների։ Հաճախ տրամաբանական գործողություն են համարում նաև կոդերի տեղաշարժը, թվի նշանի և այլ գործողություններ։ Ունիվերսալ հաշվողական մեքենաներում Տրամաբանական գործողությունները հնարավորություն են տալիս իրականացնել տվյալների վերակոդավորում և խմբագրում, ծրագրի կատարման ընթացքի կառավարման համար ինֆորմացիայի փնտրում՝ արդյունքների հետագա վերլուծությամբ։

Պրեդիկատները ձևափոխող տրամաբանական գործողություններ են քվանտորները։ Օգտագործվում են նաև հատուկ տիպի տրամաբանական գործողություններ․, ասենք, *Դ․ Հիլբերտի* սահմանած ε օպերատորը, որի կիրառման արդյունքում, օրինակ, **х+1<у<x+3** պրեդիկատի նկատմամբ բնական թվերի տիրույթում ստացվում է **εy(x+l<y<x+3)**(«այնպիսի y, որի համար տեղի ունի x+l<y<x+3 պայմանը»), այսինքն՝ **y=x+2** ֆունկցիան։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| (file) |  | (file) (zoom in) |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 73)։*  |
**Ընդդեմ իրավական կամայականության** հասարակական կազմակերպություն։ Հիմնադրվել է 1991 թվականին, Երևանում՝ «Պատանդների պաշտպանության ֆոնդ» անվամբ։ Հիմնադիրներ՝ Ալեքսանդր Մանասյան (հիմնադիր նախագահ), Միքայել Արամյան (նախագահ), Լարիսա Ալավերդյան (գործադիր տնօրեն)։ Կազմակերպությունը անդամակցում է «Ի պաշտպանություն Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության» միությանը, «Փախստականների իրավունքների և շահերի պաշտպանություն» ընկերակցությանը, «Փախստականների իրավական հ օրենսդրական պաշտպանություն» միջազգային աշխատանքային խմբին և այլ հասարակական կազմակերպությունների։ Համագործակցում է Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի, միջազգային ներում (Մեծ Բրիտանիա), Մարդու իրավունքների դիտում (Հելսինկի և ԱՄՆ), Քրիստոնեական միջազգային համերաշխություն (Մեծ Բրիտանիա), Փախստականների դանիական խորհուրդ, ՄԱԿ-ի խոշտանգումների զոհերի կամավորական հիմնադրամ և այլ ազգային, միջկառավարական ու միջազգային կազմակերպությունների և պետական մի շարք հաստատությունների, ՀՀ և ԼՂՀ անհայտ կորածների հարազատների միությունների հետ են։ Խնդիրներն են՝ որոնել պատանդներին, ռազմագերիներին, անհայտ կորածներին, օժանդակել նրանց վերադարձին և կազմակերպել սոցիալական ու իրավաբանական օգնություն, բացահայտել Ղարաբաղյան հիմնախնդրի իրավական և քաղաքական կողմերը։
Կազմակերպությունը մշակել է (ղեկավար՝ Ա. Մանասյան) Ղարաբաղյան հիմնախնդրի իրավական փաթեթը (բնութագիր-դրույթներ, կարգավորում են), կազմել ու տարածել պատանդների, ռազմագերիների և անհայտ կորածների ցուցակները, հայտնաբերել շուրջ 250 պատանդի և ռազմագերիների գտնվելու վայրը։ Տարբեր հասարակական կազմակերպությունների համագործակցությամբ հայրենիք է վերադարձվել 1800 պատանդ (այդ թվում՝ 20 երեխա)։
1991-1994 թվականներին կազմակերպության միջամտությամբ և նախաձեռնությամբ ԱՀ են վերադարձել ազատագրված տարածքներում գերի վերցված մեծ թվով ադրբեջանցի խաղաղ բնակիչներ։
ԼՂՀ-ում և ՀՀ-ում ապահովում է փախստականների տեղաբաշխումը, օրենսդրական, կազմակերպչական, տեխնիկական և հումանիտար կողմերը։ Հրատարակել է Ղարաբաղյան հիմնախնդրին և տարածաշրջանային հապերին, Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ տուժածների խնդիրներին և իրավունքներին նվիրված աշխատություններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Հին կրակների գիշեր**, առաջացել է 1992 թվականին Էստոնիայի և Ֆինլանդիայի ծովի ափերին, հետագայում նաև սկսել են նշել Բալթիական շրջանի այլ պետություններ։ Ըստ ավանդույթի փայտը սկսում են վառել օգոստոսի վերջին շաբաթ օրը մայրամուտի ժամանակ, մոտավոր ժամը 20:30-21.30 սահմաններում։

Լեգենդ
------

Հին ժամանակ, դեռևս վիկինգների շրջանում, կրակը հնարավորություն էր տալիս հաղորդագրություներ ուղարկել։ Նրանք կրակը օգտագործում էին, որպեսզի Բալթիկ ծովից եկող նավարկողները կարողանան գտնել ճիշտ ափը, աշխատում էր միայն մի համակարգ և նրանք դրանց միջոցով նամակներ էին ուղարկում։ Հին կրակների օրն այսօր նույնպես ավանդույթ է և մարդիկ այն նշում են նախնիների հիշատակը հարգելու համար։ Միևնույն ժամանակ այս տոնը ունի միջոցառումներ և էգոլոգիական նպատակ՝ մենք ունենք մի ծով և այն պետք է պահպանվի։ Հին կրակների գիշերը և տարբերվող միջոցառում է և զբոսաշրջիկների համար ամառային հանգստի բանալիներից է։ 2009 թվականին միջոցառումն առաջին անգամ նշել են ազգային մասշտաբով, muinastuled.ee կայքը հրավիրել էր մարդկանց ոչ միայն կրակ վառելու լողափներում, այլ նաև ստեղծել է վեբ քարտեզ կրակի համար, որպեսզի ամեն մեկը կարողանա նշել իր կրակի տեղը։ Ամեն տարի վեբ-քարտեզում նշում են ավելի քան 700 կրակի տեղ, կայքում գրանցված է ավելի քան 10 հազար մարդ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Официальный сайт "Ночи древних огней" с картой регистрации места костров и мероприятий.
2. ↑  Сайт управления культуры и образования Финляндии(շվեդ.)
**Հին խաղալիքը** (ռուս.՝ Старая игрушка), խորհրդային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը նկարահանվել է Սոյուզմուլտֆիլմ ստուդիայում, 1971 թվականին։

Սյուժե
------

Աղջկան ծննդյան օրը պայծառ և գեղեցիկ արլեկին–ծաղրածու են նվիրում։ Աղջիկը խաղում է ծաղրածուի հետ և բոլորովին մոռանում իր հին խաղալիքները, այդ թվում և` իր նախկինում ամենասիրելի մաշված և կարկատած արջուկին։ Նեղացած արջուկը գնում է քաղաքային այգի, որտեղ վերջերս անց է կացվել դիմակահանդես։ Հավաքելով կեղծ ոսկեթելը` արջուկը ծաղրածուի տեսքով վերադառնում է տուն, բայց կորստով տարված աղջիկը նույնիսկ չի էլ նկատում, որ դա իր սիրելի խաղալիքն է, և թողնում է նրան թրջվել անձրևի տակ։ Եվ միայն այն ժամանակ, երբ փափկած թուղթը ընկնում է, երջանիկ տիրուհին արջուկին տուն է տանում։

Հեղինակներ
----------

* Սցենարի հեցինակ՝ Վասիլի Լիվանով
* Ռեժիսոր՝ Վլադիմիր Սամսոնով
* Բեմադրող նկարիչ՝ Ռոզալիա Զելմա
* Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ՝ Վլադիմիր Արբեկով, Գալինա Բարինովա, Ելենա Վերշինինա, Ելենա Մալաշենկովա, Էլվիրա Մասլովա, Տատյանա Պոմերանցևա, Գենադի Սոկոլսկի
* Կոմպոզիտոր՝ Վլադիմիր Կրիվցով
* Օպերատոր՝ Ելենա Պետրովա
* Հնչյունային օպերատոր՝ Վլադիմիր Կուտուզով

Վերաթողարկում DVD ձևաչափով
--------------------------

Մուլտֆիլմը DVD ձևաչափով բազմիցս վերաթողարկվել է «Հեքիաթներ երեխաների համար 2» մուլտֆիլմերի հավաքածուում (Սոյուզմուլտֆիլմ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  DVD «Сказки для малышей 2»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հին խաղալիքը մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* Հին խաղալիքը(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Հավատարիմ ծառայության համար ռազմաօդային ուժերի մեդալ**, Նորվեգիայի ռազմաօդային ուժերի պարգև։

Պատմություն
-----------

Հավատարիմ ծառայության համար ռազմաօդային ուժերի մեդալը հաստատվել է 1982թ.-ի մայիսի 1-ին որպես խրախուսական պարգև նախատեսված Նորվեգիայի ռազմաօդային ուժերի բոլոր այն զինծառայողների համար, ովքեր անցել են ամբողջական զինվորական ծառայությունը, լրացրել պահեստազորի կազմը։ Յուրաքանչյուրն զինվորական հավաքի համար մեդալի ժապավենին ամրացվում է հինգանկյունանի աստղիկ, բայց ոչ ավել քան 3 հատը։

| Մեդալների սալիկները ըստ տարբեր քանակի աստղիկներով |
| --- |
|  |  |  |  |
|

2011թ.-ից, պայմանավորված մեդալի աստիճանակարգերով, տրվում է նաև սպիտակ մետաղից աստղիկների կցում։

| Մեդալների սալիկները ըստ տարբեր քանակի սպիտակ մետաղից աստղիկներով |
| --- |
|  |  |  |  |
|

Նկարագրություն
--------------

Մեդալը շրջանաձև է և պատրաստված բրոնզից։

Դիմային հատվածում պատկերված է Նորվեգիայի ռազմաօդային ուժերի զինանշանը՝ թագավորական թագի ներքևում ճախրող բազեով։ Զինանշանի ներքևում պատկերված է դափնետերևի երկու ճյուղ։ Մեդալի հակառակ կողմում գրված է *«LUFTFORSVARET – FOR FRED OG FRIHET»* (*Ռազմաօդային ուժեր՝ հանուն խաղաղության և ազատության*)։ Մեդալի ժապավենը կապույտ գույնի մետաքսից է 35 մմ լայնությամբ, կենտրոնում հաստ սպիտակ գծերով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Statutter for de mest benyttede medaljer i Forsvaret* Archived 2013-09-25 at the Wayback Machine. av 26. april 2012, Forsvaret.

Աղբյուրներ
----------

* Kingdom of Norway: National Service Medal (Air Force). (անգլերեն)
* Royal Norwegian Air Force National Service Medal. (անգլերեն)
* Մեդալի աստիճանակարգի մասին Նորվեգիայի զինված ուժերի կայքում: Archived 2012-06-19 at the Wayback Machine. (նորվեգերեն)
**Մանկական հիվանդություններ**, հիվանդությունների խումբ, որոնք հանդիպում են առավելապես կամ բացառապես մանկական տարիքում և պայմանավորված են երեխայի օրգանիզմի անատոմիաֆիզիոլոգիական առանձնահատկություններով։ Ըստ ծագման և կլինիկական արտահայտության տարբերում են աճման ու զարգացման հիվանդություններ, մանկան օրգանիզմի ու արտաքին պայմանների կապի խախտման հիվանդություններ, մանկական վարակիչ հիվանդություններ։ Աճման ու զարգացման որոշ հիվանդություններ (էմբրիոֆետոպաթիաներ) սկսվում են դեռևս ներարգանդային կյանքում զանազան բացասական ազդեցություններից (վիրուսային հիվանդություններ, քրոմոսոմային շեղումներ, իոնացնող ճառագայթներ են)։ Որոշ հիվանդությունների առաջացման մեխանիզմում դեր են խաղում ժառանգական գործոնները (հայտնի են հարյուրից ավելի ժառանգական հիվանդություններ ու ախտանշախմբեր, որոնք արձանագրվում են միայն մանուկների մոտ)։ Այդ հիվանդությունների ժամանակին հայտնաբերման և արդյունավետ բուժման նպատակով ԽՍՀՄ խոշոր քաղաքներում կազմակերպվում են բժշկա-գենետիկական ստուգումներ։ Աճման ու զարգացման հիվանդություններից են նաև ռախիտը, թերսնուցումները (հիպոտրոֆիաներ), մարսողական օրգանների անկանոնությունները, բնածին արատները և այլն։ Մանկան օրգանիզմի ու արտաքին միջավայրի կապի խախտման հիվանդությունները (ծննդաբերական վնասվածքներ, հիպօքսիաներ, հեմոլիտիկ հիվանդություններ, էքսուդատիվ դիաթեզ, թոքերի բորբոքումներ, մարսողության սուր խանգարումներ և այլն) հիմնականում պայմանավորված են հոմեոստազն ապահովող ֆիզիոլոգիական մեխանիզմների թերզարգացմամբ։ Մանկական վարակիչ հիվանդություններն ունեն յուրահատուկ հարուցիչներ, վարակվում են օդակաթիլային, շփման, սննդային և այլ ճանապարհներով։ Առավել տարածված են օդակաթիլային (կարմրուկ, գրիպ, կապույտ հազ, խոզուկ, ջրծաղիկ, քութեշ) և աղիքային (դիզենտերիա, սալմոնելոզ, որովայնային տիֆ) վարակիչ հիվանդությունները։

Մանկական հիվանդություններն ուսումնասիրում են մանկաբուժությունը, ինչպես նաև հարակից մի շարք գիտություններ (մանկաբարձություն, մանկական վիրաբուժություն, ֆիզիոլոգիա, ախտաբանական ֆիզիոլոգիա, կլինիկական կենսաքիմիա և կլինիկական մորֆոլոգիա)։

Կանխարգելումը
-------------

Պտղի նախածննդյան պահպանություն, ծննդաբերական վնասվածքների կանխում, նորածինների խնամք, սննդի ռեժիմի կարգավորում, պայքար վարակիչ հիվանդությունների դեմ (տուբերկուլոզի, ծաղկի, դիֆթերիայի, կարմրուկի կանխարգելիչ պատվասաումներ), երեխայի բնականոն ֆիզիկական զարգացման ապահովում (ֆիզկուլտուրա, սպորտ, օրգանիզմի կոփում վաղ մանկական տարիքից)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 230)։*  |
|  |
| --- |
| **Քեմոն Կոմարովի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հովանոցածաղկավորներ (Apiales) |
| **Ընտանիք** | Նեխուրազգիներ (Apiaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Նեխուրայիններ (Apioideae) |
| **Ցեղ** | Քիմիոն *(Carum)* |
| **Տեսակ** | **Քեմոն Կոմարովի** *(C. komarovii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Carum komarovii***Karjagin, 1944 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգված տեսակ |

**Քեմոն Կոմարովի** (լատ.՝ Carum komarovii), հովանոցավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա խոտաբույս է, որի բարձրությունը հասնում է 15-40 սմ-ի։ Տերևների ծայրային մասերը ձվաձև-նշտարաձև են։ Հովանոցն ունի 5-10 ճառագայթ, որոնք շատ անհավասար են։ Ծածկոցը բացակայում է կամ վաղ է թափվում։ Ծածկոցիկը բաղկացած է 2-4 թերթիկից։ Պտուղները ձվաձև են։ Պտղի ակոսիկներում գտնվող եթերայուղային խողովակները միայնակ են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում, Խուստուփ լեռնագագաթում։ Աճում է նաև Արևելյան Անդրկովկասում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ենթալպյան և ալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 2100-3000 մ բարձրությունների վրա՝ մարգագետիններում, լեռնային քարաթափվածքների և քարքարոտ լանջերի վրա։ Ծաղկում է հուլիս ամսին, պտղաբերում՝ օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Անդրկովկասի էնդեմիկ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Կարմիր գրքի առաջին հրատարակությամ մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-Ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Սմոլիկաս** (հուն․՝ Σμόλικας), լեռ Հունաստանի հյուսիս-արևմուտքում, Լեոնինա վարչական շրջանում։ Գտնվում է ծովի մակերևույթից 2,637 մետր բարձրության վրա, Պինդոս լեռներից ամենաբարձրն է և Հունաստանում երկրորդ ամենաբարձր լեռը Օլիմպոսից հետո։ Պլեյստոցենի որոշ ամանակաշրջաններում հյուսիսային և արևմտյան գոգավորություններն ու հովիտները պատվել են սառցադաշտով։ Վերջին սառցադաշտերը հիշատակվում են մոտ 11500 տարի առաջ։

Հարավից հոսում է Վյոսա գետը, իսկ հյուսիսից՝ Սարանտապորոս գետի վտակ Վոուրկոպոտամոն։ Այնտեղ է նաև փոքր լեռնային «Դրակոլիմնի Սմոլիկա» լիճը, որը գտնվում է 2200 մ բարձրության վրա, լեռան գագաթի մոտ։ Մոտակա լեռնային բարձրավանդակներն են հարավից՝ Տիմֆին, հյուսիս-արևմուտքից՝ Գրամոսը, հարավ-արևմուտքից՝ Վասիլիցան, իսկ հյուսիս-արևելքից՝ Վոյոն։

Առավել բարձր շրջանները (2000 մետրից բարձր), պատված են խոտհարքով և քարերով, իսկ ցածրադիր վայրերում շատ են տերևաթափվող և մերկասերմերի անտառները։ Լեռն ամբողջությամբ տարածվում է Կոնիցա համայնքով։ Հիմնական գյուղերն են Ագիա Պարասկեվին հյուսիսից և Պալայոսելլի, Պադես և Արմատա գյուղերը հարավից։ Կոնիցա քաղաքը գտնվում է Սմոլիկասից 15 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։ Հունական ազգային ճանապարհ 20ը (Կոզանի-Սյատիստա-Կոնիցա-Լոաննինա) անցնում է Լեռան արևմտյան հատվածով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հունաստանի լեռների Ֆլորան Archived 2008-05-17 at the Wayback Machine.
* «Սմոլիկոս, Օրոս, Հունաստան» Peakbagger կայքում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |

 |
**Մարկոմիր** (լատ.՝ Marcomer), ֆրանկների առաջնորդ, որն ապրել է 4-րդ դարում։ Ըստ «Ֆրանկների պատմություն» (լատ.՝ Liber Historiae Francorum) գրքի՝ նա եղել է Պրիամի տղան և Ֆարամոնդի հայրը։

Համաձայն Գրիգոր Տուրցիի՝ 388 թվականին ֆրանկները Մարկոմիրի, Գենոբավդի և Սունոնի գլխավորությամբ անցան Հռոմեական կայսրության սահմանները և շարժվեցին դեպի հռոմեական Գերմանիա և Բելգիկա։ Նրանք այդ ճանապարհին ավերում էին ամեն ինչ։ Այդ շարժի ժամանակ նրանք վախ ներշնչեցին Քյոլնի բնակիչներին։ Երբ այդ մասին հայտնի դարձավ Թրիրում, Նանինի և Քվինտինի գեներալները, որոնց Մագն Մաքսիմը հանձնել էր իր մանկահասակ տղային և Գալիայի պաշտպանությունը, հավաքենին բանակը և եկան Քյոլն։ Ֆրանկները մինչ այդ արդեն հասցրել էին թալանել քաղաքը և ավարով հեռանալ Ռեյն՝ թողնելով Գալիայում խոշոր ջոկատ, որը պատրաստ էր նորից սկսել ավերածություններ անել։ Հռոմեացիներին հաջողվեց ջախջախել այդ ջոկատը, սակայն Ռեյն ուղարկված արշավախումբն այդպես էլ հաջողություն չունեցավ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #141682426 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.

Աղբյուրներ
----------

* Gregory of Tours, *Historia Francorum,* Book II, paragraph 9.(անգլ.)
* Claudian, Loeb Classical Library, *On Stilicho's Consulship* (translation Platnauer)
* Edward James, *The Franks*(անգլ.)

Գրականություն
-------------

* Григорий Турский: История франков
* Книга истории франков
**Ապագայաբանություն**, միջազգային անվանումը՝ **Ֆուտուրոլոգիա** (լատ.՝ futurum - ապագա և ․․․լոգիա), մարդկության ապագայի մասին պատկերացումներ, սոցիալական․ պրոցեսների հեռանկարներն ընդգրկող գիտելիքների բնագավառ։

«Ֆուտուրոլոգիա» եզրը 1943 թվականին մուծել է գերմանացի սոցիոլոգ Օսիպ Ֆլեխտհայմը՝ նկատի ունենալով գաղափարախոսությանը և ուտոպիային հակադիր մի ինչ-որ վերդասակարգային «ապագայի փիլիսոփայություն»։ 60-ական թթ․ սկզբին այդ հասկացությունը տարածվել է Արևմուտքում «ապագայի պատմության», «ապագայի մասին գիտության» իմաստով, որը կոչված էր իր մենաշնորհը տարածելու բոլոր գիտակարգերի կանխատեսման ֆունկցիաների վրա։ 60-ական թթ․ վերջին տերմինը դուրս է մղվել «ապագայի հետազոտություն» տերմինի կողմից, որը ընդգրկում է կանխատեսման տեսությունը և պրակտիկան։ Նույն 60-ական թթ․ գերիշխել է բուրժուական ֆուտորոլոգիայի ջատագովական հոսանքը, որը առաջադրել է «պոստինդդուստրիալ հասարակության» տեսությունը։

Բուրժուական ապագայաբանության ըմբռնումներին հակադրվում է մարդկության ապագայի մասին մարքսլենինյան ուսմունքը, գիտական կանխատեսումը, որը հենվում է դիալեկտիկական և պատմական մատերիալիզմի դրույթների, գիտական կոմունիզմի տեսության վրա։

Տես նաև
-------

* Ռեյմոնդ Կուրցվեյլ

Գրականություն
-------------

* Մ. Վ. Ասատրյան «Փիլիսոփայության ներածություն», 2004 թ. Երևան
* А. Турчин, М. Батин. «Футурология», Бином — М.։ — 2012
* Косолапов В․ В․, Лисичкин В․ А․, Критика буржуазных концепций будущего, М․, 1978
* Гарибджанян Б․ Г․, Кризис буржуазного общества и футурология в США (Критика «оптимистического» направления), Е․

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Իսլամական պետություն (այլ կիրառումներ)

 Այս հոդվածը պետության հայեցակարգի մասին է։ Ահաբեկչական խմբավորման և ինքնահռչակ պետության համար տե՛ս Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետություն
**Իսլամական պետությունը** (արաբ․՝ الدولة الإسلامية‎‎, լատինատառ՝ al-dawla al-islamiyya) պետականության կառուցվածքային կազմակերպման եղանակ է, որում հասարակության և պետության կյանքի հիմքում ընկած է մոնոթեիստական կրոններից մեկը՝ իսլամը, այսինքն իսլամական պետության գաղափարը ենթադրում է թեոկրատիա։ Սահմանադրական, քաղաքացիական, քրեական, վարչական, ընտանեկան և դատավարական իրավունք նորմերը սահմանված և ամրագրված են շարիաթով։

Պետության իսլամական հայեցակարգը տարբերվում է արևմտյանից։ Իսլամական պետության գաղափարը կայանում է «մուսուլմանների հողերում» պետության և իսլամի օրենքներով կառուցված պետության կայացման մեջ։ Այսպիսով, իսլամական պետության հայեցակարգը բնութագրում է միայն հենց իսլամական պետությունը, ոչ թե պետություններն ընդհանրապես։

«Իսլամական պետություն» հասկացությունը հանդիսանում է հավաքական և ներառում է իսլամի քաղաքական ձևի հասկացությունը ու իսլամական պետության տիպը։ Պետության քաղաքական կարգը բնորոշում է, թե ինչպիսի դոկտրինալ հիմունքներով է իշխում «կառավարիչը», ինիպիսի օրենքների վրա է հենվում իշխանությունը։

Իսլամական պետության տիպերը
--------------------------

Իսլամական պետության տիպերը մոտ են պետական-իրավական ռեժիմի արևմտյան հայեցակարգին, սակայն բնորոշվում են կառավարման միջոցներով և մեթոդներով, այլև պետականության կոնկրետ ձևերով։

### Սուլթանություն

Հիմնական հոդված՝ Սուլթանություն
Սուլթանություն պատմականորեն կոչվել է իսլամական պետությունը՝ սուլթանի դինաստիայի ժառանգական իշխանությամբ։

Ներկայումս աշխարհում կա երկու սուլթանություն՝ Օմանի Սուլթանությունն Արաբական թերակղզում և Բրունեյ Դարուսալամը Հարավարևելյան Ասիայում՝ համապատասխանաբար Քաբոս բին Սաիդի և Հասանալ Բոլկիահի իշխանության ներքո։

### Ամիրայություն

Հիմնական հոդված՝ Ամիրայություն
### Իմամաթ

Հիմնական հոդված՝ Իմամաթ (շիա իսլամ)
### Խալիֆայություն

Հիմնական հոդված՝ Խալիֆայություն
### Իսլամական հանրապետություն

Հիմնական հոդված՝ Իսլամական հանրապետություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Энциклопедия Кругосвет: Шариат; krugosvet.ru (ռուս.) /վերցված է 2016-02-20/
**Իսլամը Լատվիայում**, ըստ տարբեր աղբյուրների Լատվիայում ապրում են 12-50 հազար իսլամադավաններ (հիմնականում սուննիներ)։ 2007 թվականին քաղաքում գրանցված էին 15 մուսուլմանական համայնքներ։ Նշանակալից իսլամական կազմակերպություններ կան Ռիգայում։

Պատմություն
-----------

### 19-րդ դար

Մուսուլմանների ներկայությունը ժամանակակից Լատվիայում առաջին անգամ նշվել է 1838 թվականին։ 1897 թվականին 1671 մարդ արդեն դավանում էր իսլամը։ Այնտեղ ապրող մուսուլմանները պատկանում էին թաթարներին կամ այլ թուրքալեզու ժողովուրդներին։ Նրանցից շատերը գտնվում էին այդ տարածաշրջանում ոչ իրենց կամքով, օրինակ, նրանց մեջ կային շատ օսմանյան ռազմագերիներ Ղրիմի և ռուս-թուրքական պատերազմից։ Ռուս-թուրքական պատերազմից հետո հարյուր թուրք ռազմագերիներ ուղարկվեցին Ցեսիս քաղաք, որտեղ նրանցից 30-ը զոհվեցին՝ կլիմայի կտրուկ փոփոխության պատճառով։

### 20-րդ դար

1902 թվականին մուսուլմանների համայնքը ձևավորվել և ճանաչվել է կառավարության կողմից։ Համայնքը ընտրել էր իր առաջնորդին՝ Իբրահին Դավիթին։ Իսլամ դավանողների մեծամասնությունը, որոնք բնակվում էին ժամանակակից Լատվիայի տարածքում, 20-րդ դարի սկզբում զորակոչվեցին ռուսական բանակ։ Ծառայությունը ավարտելուց հետո մեծամասնությունը մեկնեց Մոսկվա։ Շատ մուսուլմաններ, ովքեր մշտապես բնակվում էին ժամանակակից Լատվիայի տարածքում, ձերբակալվել էին առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Այդ արվում էր իշխանությունների կողմից՝ անվտանգությայն նկատառումներով, քանի որ նրանց կարծիքով թուրքական ծագում ունեցող քաղաքացիները, կարող էին ներկայացնել սպառնալիք անտվանգությանը, քանի որ Օսմանյան կայսրությունը եղել է պատերազմում ՝ Ռուսաստանի առաջին հակառակորդը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կրոնների հանրագիտարան, Իսլամ, Լատվիա Archived 2008-10-24 at the Wayback Machine. (լատիշերեն)
2. ↑  Լատվիայի մուսուլմանները Pribalt.info կայքում Archived 2010-01-29 at the Wayback Machine. (ռուս.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Eastern Minorities — li.lv կայքում Archived 2018-10-11 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* Իսլամի պատմությունը Լատվիայում islam.lv կայքում Archived 2009-07-17 at the Wayback Machine.
* Իսլամի ընդունումը Լատվիայում — islamnews.ru կայքում
**Աշխատանքի լարունություն**, աշխատանքի լարվածության աստիճան արտադրության պրոցեսում, որոշվում է ժամանակի միավորի ընթացքում ֆիզիկական և նյարդային ուժերի ծախսումներով։ Աշխատանքի լարունության բարձրացումը ենթադրում է միևնույն ժամանակամիջոցում աշխատանքի ավելի մեծ ծախսում, երբ աճում է և՛ արտադրվող արդյունքների քանակը, և՛ դրանց մեջ պարունակվող աշխատանքի մեծությունը։ Քանի որ արդյունքների քանակի աճն ուղիղ համեմատական է աշխատանքի ծախսումներին, ուստի յուրաքանչյուր միավորի արտադրության վրա ծախսվող աշխատանքի մեծությունը մնում է անփոփոխ։ Մինչդեռ մեծանում է նոր ստեղծվող արժեքը, որովհետև աճում են կենդանի աշխատանքի ծախսումները։ Տարբերում են նորմալ, անհրաժեշտ և չափազանց բարձր աշխատանքի լարունություններեր։ Նորմալ աշխատանքի լարունության դեպքում, աշխատանքից հետո՝ հանգստի ժամանակաշրջանում լրիվ վերականգնվում է աշխատողի աշխատունակությունը։ Չափազանց բարձր աշխատանքի լարունությունը հյուծում է նրա օրգանիզմը, հասցնում անաշխատունակության։ Նորմալ աշխատանքի լարունությունը աշխատանքի արտադրողականության գործոններից է, կազմում է հասարակականորեն անհրաժեշտ աշխատաժամանակի տարր։ Կապիտալիստական հասարակարգում աշխատանքի լարունության բարձրացումը հավելյալ արժեքը մեծացնելու միջոց է։ Իմպերիալիզմի ժամանակ մոնոպոլիաները բարձր շահույթ ստանալու նպատակով կիրառում են աշխատանքի լարունությունը բարձրացնելու ձևեր ու մեթոդներ՝ աշխատանքի կազմակերպման «քրտնաթոր» սիստեմներ, ինչպես, օրինակ՝ *թեյլորիզմը, ֆորդիզմը*։ Սոցիալիզմի պայմաններում աշխատանքի ռացիոնալ կազմակերպումն ապահովում է մարդու ֆիզիկական ու հոգևոր կարողությունների նպատակահարմար օգտագործումն ու զարգացումը, նրա աշխատունակության պահպանումն ու բարձրացումը։ Աշխատանքի և հանգստի կարգ սահմանելիս նկատի է առնվում նորմալ–անհրաժեշտ աշխատանքի լարունության ապահովումը։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776485689 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 473)։*  |