**Ջուլիա Հոլլ Ռոբինսոն** (անգլերեն՝ *Julia Hall Robinson*) (դեկտեմբերի 8, 1915(1915-12-08), Սենթ Լուիս, Միսսուրի, ԱՄՆ - հուլիսի 30, 1985(1985-07-30), Բերկլի, Ալամեդա շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ) Ամերիկացի մաթեմատիկոս, որը մեծ ներդրում է ունեցել մաթեմատիկական տրամաբանության մեջ։ Առաջին կինը, ով զբաղեցրել է Ամերիկյան մաթեմատիկական ընկերության նախագահի պաշտոնը։ Noether Reader (1982)

Կենսագրություն
--------------

Ռոբինսոնը ծնվել է Սենտ Լուիսում (Միսսուրի), Ռալֆ և Հելլեն (Հոլլ) Բոումենների ընտանիքում։ Երկու տարի անց մահացել է նրա մայրը, և Ջուլիան իր ավագ քրոջ՝ Կոնստանսի հետ տեղափոխվել է Ֆինիքս (Արիզոնա նահանգ), որտեղ ապրել է նրանց տատիկը։ Միևնույն ժամանակ, հայրը կորցրեց հետաքրքրությունը իր բիզնեսի նկատմամբ, ամուսնացավ Էդենիա Կրիդելբոյի հետ և նոր կնոջ հետ միացավ իր դուստրերին Արիզոնայում, որից հետո ընտանիքը տեղափոխվեց Սան Դիեգո (Կալիֆորնիա), որտեղ նա սկսեց ապրել հոր խնայողություններով։ Երեք տարի անց Ջուլիան ևս մեկ քույր ունեցավ՝ Բիլլին։

Երբ Ջուլիան 9 տարեկան էր, նա հիվանդացավ կարմիր տենդով և իր ընտանիքը մեկ ամիս անցկացնեց կարանտինում։ Կարանտինի ավարտի առթիվ նրանք այցելեցին առաջին ձայնային ֆիլմը դիտելու։ Մեկ տարի անց Ջուլիայի մոտ զարգացավ սուր ռևմատիկ տենդը և նա ստիպված եղավ մեկ տարի ապրել ընտանիքից առանձին՝ բուժքրոջ հսկողության ներքո։ Երբ նա սկսեց իրեն ավելի լավ զգալ, նա սկսեց ուսումնասիրել 5-ից 8-րդ դասարանների ուսումնական ծրագիրը տնային ուսուցչի հետ։ Ուսուցչի այն հայտարարությունը, որ անկախ նրանից, թե ինչպես եք հաշվում նոր տասնորդական թվերը երկուսի քառակուսի արմատով, դրանք չեն սկսի կրկնվել, մեծ հետաքրքրություն առաջացրեց նրա մեջ։ Երբ նա կարողացավ կրկին հաճախել դպրոց (սկսած 9-րդ դասարանից), նա ակտիվորեն սկսեց զբաղվել մաթեմատիկայով։ Ավագ դպրոցում նա հանձնել է IQ թեստ՝ 98 միավորով, միջինից երկու միավորով ցածր։ Այնուամենայնիվ, նա դարձավ միակ ուսանողը, ով մաթեմատիկա և ֆիզիկա է սովորել խորացված ծրագրով։ Ավարտել է Սան Դիեգոյի ավագ դպրոցը մաթեմատիկայի գերազանցությամբ և ստացել Bosch-Lomb մրցանակը գիտության մեջ գերազանցության համար։

16 տարեկանում նա ընդունվել է Սան Դիեգոյի համալսարան։ Մաթեմատիկայի դասավանդման մակարդակը նրան չէր համապատասխանում, և նա 1939 թվականին տեղափոխվեց Բերքլիի համալսարան։ Նրա ուսանելու տարիներին հոր խնայողությունները վերջացան ու հայրը ինքնասպան եղավ։Չնայած հոր մահին, մորաքույրը և ավագ քույրը ֆինանսապես աջակցեցին Ջուլիային և նա շարունակեց իր ուսումը, որի մեկ կիսամյակն արժեր 20 դոլար։ Համալսարանում թվերի տեսությունը դասավանդում էր Ռաֆայել Ռոբինսոնը և քանի որ միայն չորս հոգի էին հաճախում նրա դասերին, Ջուլիան և Ռաֆայելը բավականին մոտիկից ճանաչեցին միմյանց։ Նրանք սկսեցին շատ ժամանակ անցկացնել միասին։ 1941 թվականի դեկտեմբերի 22-ին նա ամուսնացավ Ռաֆայելի հետ, սակայն դրանից հետո, գործող կանոնների համաձայն (նույն ընտանիքի անդամները չէին կարող դասավանդել նույն ֆակուլտետում), Ջուլիան չէր կարող մնալ մաթեմատիկական ֆակուլտետի ուսուցիչների շարքում, և նա ստիպված էր գնալ Նոյմանի վիճակագրության լաբորատորիա, որտեղ նա սկսեգ աշխատել գաղտնիռազմական նախագծերի վրա։

Ռոբինսոնը փորձել է մայրանալ, սակայն երկար սպասված հղիությունը կիսամյակի կեսին ընդհատվել է։ Պարզվել է, որ մանկության տարիներին տառապած ռևմատիզմի պատճառով նրա մոտ սպի է առաջացել միտրալ փականի հատվածում։ Բժիշկները զգուշացրել են, որ երկրորդ հղիությունը կարող է արժենալ նրա կյանքը Երեխաներ ունենալու անկարողության պատճառով նրա մոտ առաջացել է դեպրեսիա։ Ամուսինը օգնեց նրան հաղթահարել դա՝ նորից արթնացնելով նրա հետաքրքրությունը մաթեմատիկայի նկատմամբ։

### Կարիերա

1948 թվականին Ջուլիա Ռոբինսոնը ստացել է իր թեկնածուական ատենախոսությունը՝ «Սահմանելիությունը և որոշման խնդիրները թվաբանության մեջ» վերնագրով։ Նույն թվականին նա սկսեց աշխատել Հիլբերտի տասներորդ խնդրի լուծման վրա, մի աշխատանք, որը զբաղեցրեց նրա կյանքի մեծ մասը։

1949-1950 թվականներին Ռոբինսոնը աշխատել է RAND Corporation-ում՝ զբաղվել խաղերի տեսության խնդիրներով։ 1949 թվականին հրապարակվել է նրա առաջին հրապարակումը թերթում՝ «Ճամփորդող վաճառողի խնդիրը» վերնագրով 1951 թվականին նա հրատարակեց «Խաղի լուծման կրկնվող մեթոդ»-ը, որտեղ նա ապացուցեց թեորեմը երկու խաղացողի զրոյական գումարով խաղի վերաբերյալ, որը գնահատվեց որպես «տարրական խաղերի տեսության ամենակարևոր թեորեմը»

1950-ական թվականներին զբաղվել է քաղաքականությամբ և ակտիվորեն ներգրավվել Դեմոկրատական կուսակցության տեղական կազմակերպությունների գործունեությանը։ 1952 թվականին նա մասնակցել է Ադլայ Սթիվենսոնի նախագահական արշավին, իսկ երբ 1958 թ. Ալան Քրենսթոնը առաջադրվել է Կալիֆորնիայի նահանգի վերահսկողի պաշտոնում Ջուլիան ծառայել է որպես Կոնտրա Կոստա շրջանի գլխավոր քարոզարշավի ղեկավար ։

1961 թվականին Ջուլիա Ռոբինսոնը սրտի վիրահատության է ենթարկվել՝ միտրալ փականի վրայից սպի հեռացնելու համար։ Վիրահատությունը հաջող է անցել, և նա ֆիզիկապես ավելի ակտիվ է դարձել՝ զբաղվել է հեծանվային սպորտով:

1975 թվականին Ջուլիա Ռոբինսոնը դարձավ առաջին կին մաթեմատիկոսը, որը ընտրվեց ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ։ 1976 թվականին նա հնարավորություն ստացավ դառնալու Բերքլիի համալսարանի պրոֆեսոր, սակայն առողջական խնդիրների պատճառով միայն մի տարի կարողացավ աշխատել համալսարանում։ 1979 թվականին նա ստացավ Սմիթի քոլեջի պատվավոր կոչում։ 1982 թվականին ընտրվեց Ուսումնական հասարակությունների նախագահների ասոցիացիայի նախագահ, սակայն առողջական խնդիրների պատճառով ստիպված է եղել հեռանալ։ Նույն թվականին նա ընտրվեց Ամերիկյան մաթեմատիկական ընկերության նախագահ։ 1985 թվականին ընտրվել է արվեստի և գիտության Ամերիկյան ակադեմիայի անդամ։

### Մահ և ժառանգություն

1984 թվականի ամռանը Ջուլիա Ռոբինսոնի մոտ ախտորոշվել է լեյկոզ։ Բուժումը որոշակի թեթևացում բերեց, բայց հետո հիվանդությունը սրվեց, և 1985 թվականին նա մահացավ։

Ջուլիայի վերջին ցանկություններից մեկը մեծ թաղում չանելն էր։ Նա բոլորին խնդրեց իր ներդրումն ունենալ Ալֆրեդ Տարսկու՝ իր ընկերոջ, գործընկերոջ և ուսուցչի հիմնադրամում։

1985 թվականին նրա ամուսինը հիմնել է Ջուլիա Բոումեն-Ռոբինսոն հիմնադրամը։ (անգլ.՝ Julia Bowman Robinson Fund):

1987 թվականին Ջուլիայի քույրը՝ Կոնստանս Ռիդը, ստացել է Պոյայի մրցանակը Ամերիկայի մաթեմատիկական ասոցիացիայի կողմից, Ջուլիայի կենսագրության համար, գրված առաջին դեմքով։

Գիտական նվաճումներ
------------------

Ջուլիա Ռոբինսոնի հիմնական ներդրումը մաթեմատիկայի մեջ նրա աշխատանքն էր՝ կապված Հիլբերտի տասներորդ խնդրի լուծման հետ։ 1952թ.-ի մի աշխատության մեջ նա ձևակերպեց բավարար պայման՝ դիոֆանտինի ներկայացման առկայության համար աստիճանական գործողության համար։ 1961 թվականին Մարտին Դևիսի և Հիլարի Փաթնամի հետ համատեղ աշխատության մեջ ստացվեց դիոֆանտինի էքսպոնենցիալ ներկայացում ցանկացած թվային հավաքածուի համար։ Աշխատանքի հետևանքներից էր ցանկացած էքսպոնենցիալ դիոֆանտին հավասարման կրճատման հնարավորությունը ֆիքսված թվով փոփոխականներով էքսպոնենցիալ դիոֆանտին հավասարման։ Այս աշխատանքների հիման վրա Յուրի Մատիասևիչը 1970 թվականին կարողացավ կատարել վերջնական քայլը Հիլբերտի տասներորդ խնդրի լուծման գործում։

Բացի այդ, իր դոկտորական ատենախոսության մեջ Ջուլիա Ռոբինսոնը «Թվաբանության մեջ հիմնախնդիրների սահմանելիությունը և որոշելիությունը» ապացուցեց ռացիոնալ թվերի թվաբանության անորոշությունը։

Նշումներ
--------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ — 1994.
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2 3 4
4. ↑  Find A Grave — 1996.
5. ↑   — P. 4.
6. ↑   — P. 4—5.
7. ↑
8. 1 2   — P. 23.
9. ↑
10. ↑  Feferman, 1994, էջ 4, 22
11. 1 2  Lamb, E. (2019 թ․ նոյեմբերի 22). «How Julia Robinson helped define the limits of mathematical knowledge» (անգլերեն). ScienceNews. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 20-ին.
12. ↑  The Autobiography, 1986, էջ 4
13. ↑  Feferman, 1994, էջ 4
14. ↑  *Biographical Memoirs*. 1994. doi:10.17226/4560. ISBN 978-0-309-04976-4.
15. 1 2  Feferman, 1994, էջ 5
16. 1 2  Feferman, 1994
17. ↑  Matiyasevich, 1992, էջ 38—45
18. ↑  Robinson, Davis, Putnam, 1961
19. ↑  Schrijver, 2005
20. ↑  Reid, 1996
21. ↑  Constance Reid, 1996
22. ↑  «The Mathematical Association of America's George Pólya Award». Mathematical Association of America. Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 7-ին.

Գրականություն
-------------

* Feferman, Solomon (1994). «Julia Bowman Robinson». *Biographical Memoirs. National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine*. **63**. doi:10.17226/4560.
* Reid, Constance (1986). *The Autobiography of Julia Robinson* (PDF). The College Mathematics Journal. էջեր 3–21.
* Matiyasevich, Yuri (1992). «My Collaboration with JULIA ROBINSON». *The Mathematical Intelligencer*. **4** (4): 38–45. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 28-ին.
* Robinson, Julia; Davis, Martin; Putnam, Hilary (1961). *The Decision Problem for Exponential Diophantine Equations*. Princeton University: Annals of Mathematics.
* Robinson, Julia (1949 թ․ դեկտեմբերի 5). «On the Hamiltonian game (a traveling salesman problem)» (անգլերեն) (RM-303). Santa Monica, CA: The Rand Corporation. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 29-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 2-ին. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
* Schrijver, Alexander (2005). *On the history of combinatorial optimization (till 1960)* (PDF). Elsevier. էջեր 1–68.
* Reid, Constance (1996). *Julia: A life in mathematics*. Washington, DC: Mathematical Association of America. ISBN 0-88385-520-8.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ջուլիա Ռոբինսոն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ · Mathematics Genealogy Project · Zentralblatt MATH database · Համառուսաստանյան մաթեմատիկական պորտալ · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | American National Biography · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 13750802q · CiNii: DA10773512 · GND: 119500280 · ISNI: 0000000116521191 · LCCN: n96048698 · NKC: uk20211115758 · NTA: 167257137 · NUKAT: n2005116135 · LIBRIS: 238513 · SUDOC: 083203583 · VIAF: 59264404 · WorldCat VIAF: 59264404 |

 |

 |