**Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկ** (**ռուս.՝ Центральный банк Российской Федерации**) Ռուսաստանի Դաշնության կենտրոնական բանկն է, որը հիմնադրվել է 1860 թվականին`որպես Ռուսաստանի կայսրության պետական բանկ, որի գրասենյակը գտնվում է Մոսկվայի Նեգլինայա փողոցում։ Դրա գործառույթները նկարագրված են Ռուսաստանի սահմանադրության մեջ (հոդված 75) և հատուկ դաշնային օրենքում։

Պատմություն
-----------

 Ռուսաստանի փոստային նամականիշի թերթիկ՝ Ռուսաստանի կենտրոնական բանկի ստեղծման 150-ամյակի առթիվ:
 Ռուսաստանի կենտրոնական բանկի գլխամասային գրասենյակը Մոսկվայում
### Ռուսաստանի կայսրության պետական բանկ

 ԳոսԲանկի կենտրոնակայանը Սանկտ Պետերբուրգում (1905)
Ռուսաստանի կայսրության պետական բանկ ստեղծելու որոշումը կայացրել է կայսր Պետրոս III-ը 1762 թվականի մայիսին, որը մոդելավորվել է Անգլիայի բանկի օրինակով և իրավունք կունենար թողարկել թղթադրամներ։ Սակայն 1762 թվականի հունիսի 28-ին տեղի ունեցած հեղաշրջման և ցարի սպանության պատճառով նախագիծը չիրականացավ։ 1768-ին բռնկված ռուս-թուրքական պատերազմի և պետական բյուջեի դեֆիցիտի ստիպեց Եկատիրինա Բ-ն, իր հերթին, անդրադարձավ թղթային փողեր թողարկելու գաղափարին և 1768 թվականին դեկտեմբերին նա ստեղծեց Պետական հանձնարարական բանկը, որը գոյություն ունեցավ մինչև 1818 թվականը և փոխարինվեց Պետական առևտրային բանկով, բայց Ռուսաստանում առաջին կենտրոնական բանկային մարմինը ստեղծվել է 1860 թվականի հունիսի 12-ին (նոր տոմարով՝ մայիսի 31-ին) որպես Ռուսաստանի կայսրության պետական բանկ (ԳոսԲանկ) (ռուս.՝ Государственный банк Российской Империи Империи) ), որը ձևավորվել է Պետական առևտրային բանկի հիմքի վրա Ալեքսանդր II կայսեր հրամանով։ Այս հրամանը վավերացրեց նաև բանկի կանոնադրությունը։ Ըստ կանոնադրության, դա պետական բանկ էր, որը նախատեսված էր առևտրի և արդյունաբերության կարճաժամկետ վարկերի համար։

1917 թվականի սկզբին բանկն ուներ տասնմեկ մասնաճյուղ, 133 մշտական և հինգ ժամանակավոր գրասենյակ և 42 գործակալություն։ 1917 թվականի նոյեմբերի 7-ին Ռուսաստանի Պետական բանկը կազմալուծվեց և փոխարինվեց Ժողովրդական բանկով, որը գոյություն ուներ մինչև Սովետական Պետական բանկի հիմնադրումը։

### Խորհրդային Միության պետական բանկ

Հիմնական հոդված՝ ԽՍՀՄ Պետական բանկ
### Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկ

Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկը ստեղծվել է 1990 թվականի հուլիսի 13-ին ԽՍՀՄ Պետական բանկի Ռուսաստանի Պետական բանկի վերափոխման արդյունքում։ Դա հաշվետու էր ՌԽՖՍՀ Գերագույն Խորհրդին։ 1990 թվականի դեկտեմբերի 2-ին ՌԽՖՍՀ Գերագույն խորհուրդը ընդունեց «Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկի մասին» օրենքը, համաձայն որի՝ Ռուսաստանի կենտրոնական բանկը դարձել է իրավաբանական անձ, ՌԽՖՍՀ-ի հիմնական բանկը և պատասխանատու էր ՌԽՖՍՀ Գերագույն Խորհրդի առաջ։ 1991 թվականի հունիսին կանոնադրությունն ընդունվեց Ռուսաստանի կենտրոնական բանկի կողմից։ 1991 թվականի դեկտեմբերի 20-ին ԽՍՀՄ Պետական բանկը վերացվեց, և ՌԽՖՍՀ-ում նրա բոլոր պարտավորությունները և գույքը փոխանցվեցին Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկին։ 1992 թվականից Ռուսաստանիկենտրոնական բանկը սկսել է գնել եւ վաճառել օտարերկրյա տարադրամներ ստեղծվելով արտարժույթի շուկա, հաստատել և հրապարակել օտարերկրյա տարադրամների պաշտոնական փոխարժեքները ռուբլու նկատմամբ։

Դերը և պարտականությունները
--------------------------

Սահմանադրության համաձայն՝ այն անկախ սուբյեկտ է, որի հիմնական պատասխանատվությունն է պաշտպանելու ազգային արժույթի՝ ռուբլու, կայունությունը։

Մինչև 2013 թվականի սեպտեմբերի 1-ը այն Ռուսաստանի բանկային արդյունաբերության հիմնական կարգավորողն էր, որը պատասխանատու էր բանկային լիցենզիաների, բանկային գործառնությունների կանոնների և հաշվապահական հաշվառման ստանդարտների համար, որը ծառայում էր որպես վարկային կազմակերպությունների վերջին միջոցների վարկատու։ Նշված ամսաթվից հետո ՌԴԿԲ-ի գործառույթներն ու լիազորությունները զգալիորեն ընդլայնվեցին, և կենտրոնական բանկը ստացավ Ռուսաստանի բոլոր ֆինանսական շուկաների մեգա կարգավորողի կարգավիճակ։

Այն ունի բացառիկ իրավունք՝ ռուբլու թղթադրամների և մետաղադրամների հատել մոսկովյան, սանկտպետերբուրգյան և Գոզնակի դրամահատարաններում։ Կենտրոնական բանկը թողարկում է թանկարժեք եւ ոչ թանկարժեք մետաղներից պատրաստված հուշադրամներ։

Ռուսաստանի օրենսդրության համաձայն՝ բանկի շահույթի կեսը պետք է ուղղվի կառավարության դաշնային բյուջեին։ Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկը Միջազգային հաշվարկների բանկի անդամ է։

Ռուսաստանի կենտրոնական բանկը 57,58% բաժնետոմս ունի երկրի առաջատար առևտրային բանկում՝ Սբերբանկում։ Ռուսաստանի կենտրոնական բանկն ունի նաև 100% բաժնեմաս Ռուսաստանի ազգային վերաապահովագրական ընկերությունում (RNRC), որը խոշորագույն ազգային վերաապահովագրական ընկերությունը։ RNRC-ը հիմնադրվել է արտերկրում վերաապահովագրության հետ կապված հնարավոր խնդիրների կանխարգելման համար Ուկրաինայի ճգնաժամի միջազգային պատժամիջոցների ընթացքում խոշոր ռիսկերի ներքո։

### Հակակեղծարարական գործողություններ

2017 թվականին Ռուսաստանի կենտրոնական բանկի և «Յանդեքս» որոնողական համակարգի համատեղ հակակեղծարարական նախագծի շրջանակներում հայտնվեց հատուկ ստուգիչ նշան որոնման արդյունքների մեջ սպառողին տեղեկացնելով, որ կայքը իսկապես պատկանում է օրինականորեն գրանցված մի ընկերության, որը լիցենզավորված է Ռուսաստանի կենտրոնական բանկի կողմից։

Նախագահներ
----------

### Պետական բանկի կառավարիչներ

Կառավարիչները նշանակվում էին Ռուսաստանի կայսեր կողմից։ 

| № | Անունը (կառավարիչ) | Պատկեր | Կառավարման ժամանակ | Նշանակել է |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Սկսվել է | Ավարտվել է |
| 1 | Ալեքսանդր վոն Ստեյգլից |  | 1860 թվականի հունիսի 10-ից | 1866 թվական | Ալեքսանդր II |
| 2 | Եվգենիյ Լամենսկիյ |  | 1866 թվականից | 1881 թվական |
| 3 | Ալեքսեյ Ցիսմեն |  | 1881 թվականից | 1889 թվական | Ալեքսանդր III |
| 4 | Յուլիյ Ժուկովսկիյ |  | 1889 թվականից | 1894 թվական |
| 5 | Էդուարդ Պլեսկե |  | 1894 թվականից | 1903 թվական | Նիկոլայ II |
| 6 | Սերգեյ Տիմաշև |  | 1903 թվականից | 1909 թվական |
| 7 | Ալեքսեյ Կոնշին |  | 1909 թվականից | 1914 թվական |
| 8 | Իվան Շիպով |  | 1914 թվականից | 1917 թվական |

### ԽՍՀՄ Պետական բանկի խորհրդի նախագահ

Նախագահը նշանակվում էր Խորհրդային Միության Ժողկոմխորհի նախագահի կողմից։ 

| № | Անուն (նախագահ) | Պատկեր | Կառավարման ժամանակ | Appointed by |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Սկսվել է | Ավարտվել է |
| 1 | Արոն Շեյման |  | 1921 թվականից | 1924 թվական | Վլադիմիր Լենին |
| 2 | Նիկոլայ Տումանով |  | 1924 թվականի մարտի 5-ից | 1926 թվականի հունվարի 16 | Ալեքսեյ Ռիկով |
| 3 | Գեորգի Պյատակով |  | 1929 թվականի ապրիլի 19 | 1930 թվականի հոկտեմբերի 18 |
| 4 | Մոյսեյ Կալմանովիչ |  | 1930 թվականի հոկտեմբերի 18-ից | 1934 թվականի ապրիլի 4 | Վյաչեսլավ Մոլոտով |
| 5 | Լև Մարյասին |  | 1934 թվականի ապրիլի 4-ից | 1936 թվականի հուլիսի 14 |
| 6 | Սողոմոն Կրուգլիկով |  | 1936 թվականի հուլիսի 14-ից | 1937 թվականի սեպտեմբերի 15 |
| 7 | Ալեքսեյ Գրիչմանով |  | 1937 թվականի սեպտեմբերի 15-ից | 1938 թվականի հուլիսի 16 |
| 8 | Նիկոլայ Բուլգանին |  | 1938 թվականի հոկտոմբերի 2-ից | 1940 թվականի ապրիլի 17 |
| 9 | Նիկոլայ Սոկոլով |  | 1940 թվականի ապրիլի 17-ից | 1940 թվականի հոկտեմբերի 12 |
| 10 | Նիկոլայ Բուլգանին |  | 1940 թվականի հոկտեմբերի 12-ից | 1945 թվականի մայիսի 23 | Իոսիֆ Ստալին
 |
| 11 | Յակով Գոլև |  | 1945 թվականի մայիսի 23-ից | 1948 թվականի մարտի 23 |
| 12 | Վասիլի Պոպով |  | 1948 թվականի մարտի 23-ից | 1958 թվականի մարտի 31 | Գեորգի Մալենկով կամ Նիկոլայ Բուլգանին |
| 13 | Նիկոլայ Բուլգանին |  | 1958 թվականի մարտի 31-ից | 1958 թվականի օգոստոսի 15 | Նիկիտա Խրուշչով |
| 14 | Ալեքսանդր Կորովուշկին |  | 1958 թվականի օգոստոսի 15-ից | 1963 թվականի օգոստոսի 14 |
| 15 | Ալեքսեյ Պոսկոնով |  | 1963 թվականից | 1969 թվական | Ալեքսեյ Կոսինգին |
| 16 | Մեֆոդիյ Սվեշնիկով |  | 1969 թվականից | 1976 թվական |
| 17 | Վլադիմիր Ալխիմով |  | 1976 թվականի հոկտեմբերի 11-ից | 1986 թվականի հունվարի 10 | Նիկոլայ Տիխոնով |
| 18 | Վիկտոր Դեմենցև |  | 1986 թվականի հունվարի 10-ից | 1987 թվականի օգոստոսի 22 | Նիկոլայ Ռիժկով |
| 19 | Նիկոլայ Գարետովսկի |  | 1987 թվականի օգոստոսի 22-ից | 1989 թվականի հունիսի 7 |
| 20 | Վիկտոր Գերաշչենկո |  | 1989 թվականի հունիսի 7-ից | 1991 թվականի օգոստոսի 26 | Վալենտին Պավլով |
| 21 | Անդրեյ Զվերև |  | 1991 թվականի օգոստոսի 26-ից | 1991 թվականի դեկտեմբերի 20 | Իվան Սիլայև |

### Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկի նախագահ

 **Կենտրոնական բանկի տնօրենների խորհրդի նախագահը** Ռուսաստանի Դաշնության կենտրոնական բանկային համակարգի ղեկավարն է։ Նախագահն ընտրվում է Ռուսաստանի նախագահի կողմից և նշանակվում է չորս տարի ժամկետով։ Նախագահը կարող է նշանակվել մի քանի անընդմեջ ժամկետներով (Սերգեյ Իգնատևը Կենտրոնական բանկի կառավարիչ էր 11 տարի, և նա նշանակվեց երեք անգամ․ հետխորհրդային Ռուսաստանում ամենաերկար ժամկետով պաշտոնավարանն է)։ 

| № | Անուն | Պատկեր | Պաշտոնավարման ժամկետը | Նշանակել է |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ժամկետի սկիզբը | Ժամկետի ավարտ |
| 1 | Գեորգի Մատյուխին |  | 1990 թվականի դեկտեմբերի 25 | 1992 թվականի մայիսի 16 | Բորիս Ելցին  |
| 2 | Վիկտոր Գերաշչենկո |  | 1992 թվականի հուլիսի 17 | 1994 թվականի հոկտեմբերի 18 |
| 3 | Տատյանա Պարամոնովա |  | 1994 թվականի հոկտեմբերի 19 | 1995 թվականի նոյեմբերի 08 |
| 4 | Ալեքսանդր Խանդրուև |  | 1995 թվականի նոյեմբերի 8 | 1995 թվականի նոյեմբերի 22 |
| 5 | Սերգեյ Դուբինին |  | 1995 թվականի նոյեմբերի 22 | 1998 թվականի սեպտեմբերի 11 |
| 6 | Վիկտոր Գերաշչենկո |  | 1998 թվականի սեպտեմբերի 11 | 2002 թվականի մարտի 20 |
| 7 | Սերգեյ Իգնատև |  | 2002 թվականի մարտի 21 | 2013 թվականի հունիսի 23 | Վլադիմիր Պուտին  |
| 9 | Էլվիրա Նաբիուլինա |  | 2013 թվականի հունիսի 24 | առ այսօր |

Դուստր ձեռնարկություններ
------------------------

Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկը անմիջական մասնակցային հետաքրքրություններ ունի մի շարք ռուսաստանյան ընկերություններում.

* Ռուսաստանի Սբերբանկ (բաժնետոմսերի 50% + 1 քվեարկության բաժնետոմս);
* Մոսկվայի բորսա (բաժնետոմսերի 11.779%);
* Ռուսաստանի ազգային վերաապահովագրական ընկերություն (բաժնետոմսերի 100%);
* Բանկային ոլորտի համախմբման հիմնադրամի վստահելի ընկերություն (բաժնետոմսերի 100%);
* Rosincas (կանխիկ տարանցիկ փոխադրումների ռուսական ասոցիացիա)։

Բացի այդ, Ռուսաստանի կենտրոնական բանկը ավելի վաղ հետաքրքրություններ էր առաջացնում Ռուսաստանի մի շարք այլ կազմակերպություններում։ Մասնավորապես, ԳոսԲանկի (ԽՍՀՄ պետական բանկի) լուծարումից հետո ԿԲ-ն շահավետորեն ձեռք բերեց ամբողջական կամ վերահսկիչ շահեր հինգ այսպես կոչված «Ռուսաստանի արտաքին բանկեր»-ում (մինչև 1991 թվականը `« Խորհրդային արտաքին բանկեր »).

* ՎՏԲ բանկ (բաժնետոմսերի 99,99% մինչև 2002 թվականը, այժմ ՝ 60.9%-ը պատկանում է Պետական գույքի կառավարման դաշնային գործակալությանը)։
* Դոնաու Բանկ, Վիեննա;
* Արևելք-Արևմուտք Միացյալ բանկ, Լյուքսեմբուրգ;
* Եվրոբանկ, Փարիզ;
* Մոսկվայի Ազգային բանկ, Լոնդոն;
* Օստ-Վեստ Հանդելսբանկ, Ֆրանկֆուրտ ամ Մայն։

Նրանք բոլորն էլ ԽՍՀՄ Վնեշեկոնոմբանկի համակարգի անդամներ էին և 1992-ին Ռուսաստանի Գերագույն Խորհրդի Նախագահության որոշմամբ փոխանցվեցին ԿԲ-ին։ Որպես վարկային հաստատություններին ֆինանսական աջակցության մաս Ռուսաստանի կենտրոնական բանկը դրանցում ներդրումներ է կատարում բանկային հատվածի համախմբման հիմնադրամի միջոցով և ձեռք է բերում (ժամանակավոր և անուղղակի հիմունքներով) բաժնետոմսեր այդ բանկերի սեփական կապիտալում։ Այս տեսակի առաջին նախագիծը Otkritie FC Bank-ն էր 2017-ի ամռանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  History of the Bank of Russia. 1860–2010. In 2 vols. Ed.: Y. A. Petrov, S. Tatarinov. 2010.
2. ↑  Об учреждении Государственного банка [On the establishment of the State Bank] (ռուսերեն). XV, 1758–1762, № 11550 (Полное собрание законов Российской империи (ru) с 1649 года ed.). Типография II отделения Собственной Его Императорского Величества канцелярии. 1830: 1021–1023. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
3. ↑  Bank of Russia:Banking Legislation
4. ↑  "Elvira Nabiullina: Establishing a mega regulator for the Russian financial sector", Bank for International Settlements : Central bankers' speeches : Speech by Ms Elvira Nabiullina, Governor of the Bank of Russia, at the Federation Council, Moscow, 15 February 2017
5. ↑  «Commemorative Coins – Banknotes and Coins – Bank of Russia». *cbr.ru*.
6. ↑  "Inside the Risky Bets of Central Banks", The Wall-Street Journal. 12 December 2012
7. ↑  "Putin signed a law establishing a National reinsurance company" Արխիվացված 2020-05-27 Wayback Machine, World News, Breaking News, 4 July 2016
8. ↑  «Bank of Russia to mark microfinance organisations on the Internet | Банк России». *www.cbr.ru*. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 16-ին.
9. ↑  «Insurers' websites receive first marks | Банк России». *www.cbr.ru*. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 14-ին.
10. ↑  «The State Bank of the USSR». *Bank of Russia Today*. Bank of Russia. Վերցված է 2015 թ․ մայիսի 26-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռուսաստանի կենտրոնական բանկ (ռուսերեն և անգլերեն)
* (ռուսերեն) Ռուսաստանի կայսրության պետական բանկի ստեղծում
* (ռուսերեն) Ռուսաստանի կայսրության պետական բանկ՝ Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկի տեղում
* (անգլերեն) Ռուսական կայսրության պետական բանկը `Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկի տեղում