recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ալլա Կոնստանտինովնա Չերկասովա** (ուկրաիներեն՝ Алла Константиновна Черкасова, մայիսի 5, 1989(1989-05-05), Լվով, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի մարզուհի, ազատ ոճի ըմբիշ, 2018 թվականի աշխարհի և 2019 թվականի Եվրոպայի չեմպիոն, աշխարհի և Եվրոպայի առաջնությունների հաղթող։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1989 թվականին Լվովում։ Ավարտել է Լվովի ֆիզիկական կուլտուրայի պետական համալսարանը, իսկ ավելի ուշ՝ Լենինգրադի ֆիզիկական կուլտուրայի պետական համալսարանի մագիստրատուրան։

Նրա մարզիչը եղել է Անդրեյ Պիստունին։ 2010 թվականին Ալլան դարձել է աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։ 2012 թվականին նա դարձել է Եվրոպայի առաջնության արծաթե մեդալակիր, իսկ 2016 թվականին՝ Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։ Նույն թվականին Ռիո դե Ժանեյրոյի օլիմպիադայում ուկրաինացի մարզուհին գրավել է 11-րդ տեղը։ 2017 թվականին Ալլան կրկին դարձել է Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։

2019 թվականին Բուխարեստում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում նա նվաճել է ոսկե մեդալ։

2020 թվականի փետրվարին Իտալիայի մայրաքաղաք Հռոմում կայացած մայրցամաքային առաջնությունում մինչև 68 կգ քաշային կարգում Ալլան բրոնզե մեդալի համար պայքարում հաղթել է բելառուս մարզուհի Աննա Սադչենկոյին և նվաճել Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալը։

Տոկիոյում XXII ամառային օլիմպիական խաղերում բարձր սպորտային արդյունքների հասնելու, նվիրվածության և հաղթանակի կամքի համար 2021 թվականին արժանացել է Արքայադուստր Օլգայի 3-րդ աստիճանի շքանշանի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Женский хет-трик: сборная Украины по борьбе выиграла три золота на чемпионате Европы» (ռուսերեն). www.unian.net. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 12-ին.
2. ↑  Указ Президента України від 16 серпня 2021 № 361/2021 «Про відзначення державними нагородами України спортсменів — учасників літніх Олімпійських ігор та їх тренерів»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Алла Черкасова – օլիմպիական վիճակագրությունը *Sports-Reference.com* կայքում (անգլ.)
* Չերկասովա, Ալլա (UKR)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Olympic Channel · Միասնական պայքարի աշխարհ · ՄՕԿ |

 |
**Սողոմոն II** (վրաց.՝ სოლომონ II) (1772, Քութայիս - փետրվարի 7, 1815(1815-02-07), Տրապիզոն, Օսմանյան կայսրություն), վրաց Բագրատունի արքայատոհմից, եղել է Իմերեթական թագավորության (Արևմտյան Վրաստան) վերջին թագավորը 1789 թվականից մինչև 1810 թվականը` Ցարական Ռուսաստանի կողմից գահընկեց արվելը։

Իր իսկական անունը եղել է Դավիթ։ Եղել է արքայազն Արչիլ Իմերեթու` Սողոմոն I թագավորի եղբոր և Ելենեի` Վրաց թագավոր Հերակլ II-ի դստեր որդին։ Սողոմոն I-ը, ով մահացավ 1784 թվականին առանց ժառանգի, իր եղբորորդի Դավիթին նշանակեց, որպես իրեն հաջորդ։ Սակայն, Սողոմոնի զարմիկ Դավիթ II-ը խոչընդոտում էր իրեն և մեկ ուրիշ մրցակից արքայազն, եթե գահակալեր, որպես արքա և զբաղեցներ գահը, կհանգեցներ քաղաքացիական պատերազմի։ Հերակլ II-ը միջամտեց ի օգուտ իր թոռան և ուղարկեց իր բանակ, հաղթեց Դավիթ II-ին Մարխոջիի ճակատամարտում 1789 թվականի հունիսի 11-ին։ Դավիթը` Արչիլի որդին, գահակալեց որպես Իմերեթի թագավոր Սողոմոն II անվան տակ, բայց Դավիթ II-ը շարունակեց գահի ետ վերադառնալ մինչև իր վերջնական պարտությունը 1792 թվականին։ Սողոմոն II-ը կառավարեց իր մորական պապի` Հերակլ II-ի հովանավորությամբ և շարունակեց Սողոմոն I-ի քաղաքականությունը` սահմանափակելով ֆեոդալական նախարարական ուժերը։

1798 թվականին Հերակլ II-ի մահից և 1800-ին Ռուսաստանի կողմից Քարթլի-Կախեթի (Իմերեթի արևելք) գրավումից հետո Իմերեթում իրավիճակը դարձավ վտանգավոր։ Իր վասալներ` Մեգրելիայի և Գուրիայի իշխանները, անցան Ռուսաստանի պաշտպանության տակ և տարածքային պահանջներ դրեցին արքայական տիրույթների նկատմամբ։ Սողոմոնը փորձում էր օգնություն ստանալ օսմանացիներից և պարսիկներից` ռուսական ոտնձգությունների դեմ։ Այնուամենայնիվ, Վրաստանում ռուսակամ զորքերի հրամանատարը` արքայազն Պավել Ծիծանովը, իր զորքերը տեղափոխեց Իմերեթ և ստիպեց Սողոմոնին 1804-ի ապրիլի 25-ին Էլազնաուրի կոնֆերանսում ընդունել Ռուսաստանի գերիշխանությունը։ Դեռևս Սողոմոնի և Ռուսաստանի միջև հարաբերությունները շարունակում էին լարվել։ 1810-ի փետրվարի 20-ին ռուսական կառավարությունը գահընկեց արեց Սողոմոնին և զորքեր ուղարկեց` կառավարելու երկիրը։ Սողոմոնը փորձում էր վրեժխնդիր լինել համախմբված ժողովրդով ընդդեմ Ռուսաստանի և օգնություն էր խնդրում Թուրքիայից, Պարսկաստանից և Նապոլեոնյան Ֆրասնիայից։ Սողոմոնը պարտվեց և փախավ Օսմանյան կայսրություն` Տրապիզոն, որտեղ 1815 թվականին մահացավ և թաղվեց Նիսսայի Սուրբ Գրեգորի եկեղեցում։ Սողոմոն II-ի` վրացի վերջին թագավորի մարմինը Տրապիզոնից տեղափոխվեց Գելաթի վանք՝ Վրաստան։

Սողոմոնը ամուսնացած էր Մարիամի` Մեգրելիայի իշխանի աղջկա հետ և երեխա չեն ունեցել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Suny, Ronald Grigor (1994), *The Making of the Georgian Nation: 2nd edition*, p. 64. Indiana University Press, 0253209153
2. ↑  სოლომონ II (Solomon II)(չաշխատող հղում)
. *People.Istoria.Ge*. Accessed September 23, 2007.
Չքմերուլի
**Չքմերուլի** (վրաց.՝ ჩქმერული), վրացական ավանդական ճաշատեսակ, հավի ուտեստ սխտորի սոուսով ։

Պատմություն
-----------

Ճաշատեսակի հայրենիքը Չքմերի գյուղն է, որը գտնվում է Վրաստանի արևմուտքում գտնվող Ռաչա բարձրլեռնային շրջանում։ Ուտեստի ստեղծման մի քանի վարկած կա․ համաձայն մեկի՝ ուտեստի հեղինակը Գլովերի անունով տեղի պալատական խոհարարն էր, որից տիրակալը պահանջել էր նոր ուտեստ պատրաստել, նա էլ պատրաստել էր այն ամենով ինչ կար իր ձեռքի տակ՝ սովորական հավին ավելացնելով կաթի վրա հիմնված նոր սոուս՝ սխտորով և համեմունքներով։
Մեկ այլ վարկածի համաձայն էլ ուտեստը հորինել էր տեղի գյուղացիներից մեկը, բայց, կրկին օգտագործելով ձեռքի տակ եղած մթերքները։ Արդյունքում չքմերուլին դարձել է վրացական խոհանոցի հայտնի ճաշատեսակ։

Բաղադրիչներ
-----------

Ուտեստի պատրաստման համար անհրաժեշտ բաղադրիչներն են՝ հավի միս, կաթ (սերուցք կամ ջուր), սխտոր, ընկույզ, աղ և բուսական յուղ ։

Պատրաստում
----------

Հավի միսը տապակվում է երկու կողմից, այնուհետև 20-25 րոպե եփվում է կափարիչով փակ տապակի մեջ՝ թույլ կրակի վրա։ Երբ հավը պատրաստ է լինում, այն տեղափոխվում է ափսեի մեջ և տապակից մի փոքր յուղ է ավելացվում վրան։ Տապակի մեջ ավելացվում է սխտոր,ընկույզ, ջուր(կաթ կամ սերուցք) և շոգեխաշվում միասին տապակում՝ մնացած յուղի մեջ։
5 րոպե անց այս խառնուրդին ավելացվում է հավը։ Մատուցելուց առաջ տաքացվում է ուտեստը։ Չքմերուլին կարելի է մատուցել բանջարեղենի և հացի հետ ։

Տես նաև
-------

* Վրացական խոհանոց
* Սացիվի
* Չախոխբիլի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Georgian Feast: The Vibrant Culture and Savory Food of the Republic of Georgia, Darra Goldstein, p. 101
2. ↑  Food Cultures of the World Encyclopedia, Ken Albala, p. 126
3. ↑  «Курица Шкмерули». *www.patee.ru* (ռուսերեն). Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 16-ին.(չաշխատող հղում)
4. 1 2  «Шкмерули — рецепт с фото пошагово. Как приготовить курицу Шкмерули по-грузински в молочно-чесночном соусе?». *www.iamcook.ru*. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 16-ին.
5. ↑  «Курица в молочно-чесночном соусе "Шкмерули"». *Поварёнок* (ռուսերեն). Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 16-ին.
**Խրիստո Գանչև Մարկով** (բուլղար․՝ *Христо Ганчев Мaрков*. հունվարի 27, 1965(1965-01-27), Դիմիտրովգրադ, Հասկովոյի մարզ, Բուլղարիա), բուլղարացի նախկին թեթևաթլետ, եռացատկորդ։ Հռչակվել է հատկապես 1988 թվականին Սեուլում անցկացված ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոնի տիտղոսը նվաճելու և օլիմպիական ռեկորդ սահմանելու շնորհիվ։ Դարձել է նաև աշխարհի և Եվրոպայի առաջնությունների հաղթող ու ռեկորդակիր։ Ակտիվ սպորտին հրաժեշտ տալուց հետո զբաղվել է մարզչական աշխատանքով. մասնավորապես՝ 1997-ից մինչև 2008 թվականը մարզել է իր հայրենակցուհի Թերեզա Մարինովային, ով նույնպես նվաճել է եռացատկի օլիմպիական չեմպիոնի տիտղոսը՝ հաղթանակ տանելով 2000 թվականին Սիդնեյում անցկացված ամառային օլիմպիական խաղերում։

Խրիստո Մարկովի աստղը Սոֆիայի՝ Բուլղարական բանակի մարզադաշտի փառքի ճեմուղում
Խրիստո Մարկովը *Բուլղարիայի Ժողովրդավարական միություն* (Съюз на демократичните сили) կուսակցության ցուցակով ընտրվել է այդ երկրի օրենսդիր մարմնի՝ Ազգային ժողովի պտգամավոր։

Նրան շնորհվել է Բորովո բուլղարական քաղաքի պատվավոր քաղաքացու կոչում։

Ռեկորդներ
---------

* Պատանիների համաշխարհային ռեկորդ - 17,42 մ (1984). աշխարհի լավագույն պատանի եռացատկորդների ցանկում Մարկովն զբաղեցնում է 2-րդ տեղը։
* Հեռացատկի Եվրոպայի մարզադահլիճային ռեկորդ - 8,23 մ (1985). դա լեգենդար Իգոր Տեր-Հովհաննիսյանի 1966 թ. սահմանած ռեկորդի կրկնությունն էր։ Գերազանցել է Ռոբերտ Էմիյանը 8,27 մ արդյունքով։
* Եվրոպայի տղամարդկանց ռեկորդ - 17,92 մ (1987)։ 8 տարի անց գերազանցել է բրիտանացի Ջոնաթան Էդուարդսը 17,98 մ արդյունքով։
* Օլիմպիական ռեկորդ - 17,61 մ (1988)։ 4 տարի անց գերազանցել է ամերիկացի Մայք Քոնլին 17,63 մ արդյունքով։

Լավագույն անձնական արդյունքները
-------------------------------

* Եռացատկ - 17.92 (1987)
* Հեռացատկ - 8.23
* Ձողացատկ - 5.40 (1994)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  World Athletics Database
2. 1 2 3 4  Strazha.bg
3. ↑  cite Sports-Reference |title=Khristo Markov |url= |archive-url= |url-status=dead |archive-date=2016-12-03
4. ↑  „Олимпийският шампион Христо Марков положи клетва като депутат", vesti.bg, 10 март 2004 г.

Գրականություն
-------------

Ekkehard zur Megede: The Modern Olympic Century 1896—1996 Track and Field Athletics, Berlin 1999, publiziert über Deutsche Gesellschaft für Leichtathletik-Dokumentation e.V.

Արտաքին հղումներ
----------------

Олимпийският шампион Христо Марков положи клетва като депутат, vesti.bg, 10 март 2004 г.

* Христо Марков – օլիմպիական վիճակագրությունը *Sports-Reference.com* կայքում (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | European Athletics · Olympic Channel · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · ՄՕԿ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Munzinger |

 |
**Փալթնի կամուրջ** (անգլ.՝ Pulteney Bridge), անգլիական Բաթ քաղաքում գտնվող, Էյվն գետի վրայով անցնող եռաթռիչք կամուրջ է։

Նկարագիր
--------

Կամուրջը եզակի է նրանով, որ կառուցապատված է երկու կողմից։ Յուրաքանչյուր կողմից խանութների և առևտրի կետերի շինություններն են։ Աշխարհում այսպիսի միայն չորս կամուրջ կա, որոնք մնացել են 18-րդ դարից։

Կամրջի երկու կողմերը ասիմետրիկ են։ Հարավային կողմից ճակատային մասը երեսապատված է և կամարներ ունի։ Հյուսիսային կողմը երեսպատում չունի, վերին մասը նույնպես, միայն երևում են խանութների մուտքերը, ինչն էլ գյուղական փողոց է հիշեցնում։

Կամրջի հյուսիսային կողմի խանութները կամրջի տարածքից դուրս են, հենվում են հեծաններին և կախված են ջրի վրա։

Պատմություն
-----------

Կամուրջը կառուցվել է բաթի քարով 1769-1773 թվականներին Ռոբերտ Ադամի նախագծով։ Ճարտարապետը իր կառույցի համար հիմք է ընդունել Վենետիկի Ռիալտո և Ֆլորենցիայի Պոնտե Վեկյո կամուրջները։ Կառույցը անվանվել է Բաթից կամրջով անջատված Բասուիք գյուղի տեր սըր Ուիլիամ Փալթնիի կնոջ պատվին։ Կամուրջն իր նախնական տեսքով գոյատևել է մոտ քսան տարի։ Ռոբերտ Ադամի մահվանից մեկ ամիս անց՝ 1792 թվականի մարտի 26-ից հետո, խանութների քանակն ավելացնելու նպատակով սկսվել է կամրջի վերակառուցումը։ 1799 թվականի ջրհեղեղը ավերել է կամրջի հյուսիսային հատվածը։

Կամուրջը երթևեկելի էր, 
2009 թվականին որոշվել է այն լիովին հատկացնել է հետիոտներին, բայց որոշումը առայժմ չի իրագործվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Неизведанная Англия: День в Бат Archived 2017-01-18 at the Wayback Machine. // iknow.travel
2. ↑  Мост Палтни // bestbridge.net.
3. ↑  Pulteney Bridge // buildinghistory.org.
4. ↑  Bath & North East Somerset Council(չաշխատող հղում)
 // bathnes.gov.uk.
**«Պոկված կտոր»** (ռուս.՝ Отрывок), Անտոն Պավլովիչ Չեխովի պատմվածքը` գրված 1892 թվականին։

Հրապարակումներ
--------------

Առաջին անգամ «Պոկված կտոր» պատմվածքը հրապարակվել է «Օսկոլկի» ամսագրում 1892 թվականի ապրիլի 18-ին (№ 16 թողարկմամբ) «Մարդն առանց փայծաղի» կեղծանվամբ։

1892 թվականի մարտի 31-ին գրված նամակում Չեխովը տեղեկացնում էր «Օսկոլկի» թերթի հրատարակիչ Ն. Ա. Լեյկինին իր անունից Մելիխովո առանձնատանը. «Բնության գրկում ես հիշեցի հին ժամանակները և գրեցի պատմվածք և երկու մանրուք բեկորային ոգով։ Գրեց և գցեց սեղանին։ Ինչ որ կերպ հոգեպես կհավաքվեմ և կգրեմ ևս մի քանի հատիկ ու կուղարկեմ մեծաքանակ»։ Այս երեք ստեղծագործություններն էին` «Պոկված կտոր», «Ծեր մանկավարժի նոթատետրից» և «Մի առևտրական ձեռնարկության պատմություն»։ Չեխովը Մելիխովո տեղափոխվեց նույն թվականի մարտի 4-ին, տվյալները հումորով գրվել էին այդ ժամկետից առաջ։ Ապրիլի 7-ին բոլոր երեք պատմվածքներն էլ գրողի կողմից ուղարկվում են «Օսկոլկի» ամսագրին։ Ն. Ա. Լեյկինը ապրիլի 12-ին պատասխանեց Չեխովին. «Եվ պատմվածքը և մանրապատումները հիասքանչ են։ Դրանք կտեղադրվեն, հասկանալի է, ոչ անմիջապես, այլ երեք համարներում, գունազարդման համար»։ Արձակագիր Վիտկոր Բիլիբինը (որի հետ Չեխովը երկար տարիներ նամակագրություն էր ունեցել) 1892 թվականի ապրիլի 16-ին տեղեկացնում է Ն. Մ. Եժովին հետևյալ արձագանքի մասին. «Լեյկինը գովերգում էր նրա պատմվածքները»։

Սյուժե
------

Պատմողի, որը կանգ է առել Մարֆա Եվլամպիևնայի կերպարի մեկնաբանության վրա, աչքի են զարնում մահացած պաշտոնյայի` պետական խորհրդական Կոզեռոգովի նոթատետրի էջերը, որը պաշտոնաթող լինելուց հետո զբաղվում էր գյուղատնտեսությամբ և սիրում էր խոսել փիլիսոփայական թեմաներով` նմանակելով Ցինցինատիին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «ФЭБ: Долотова и др. Примечания: Чехов. ПСС. Т. 8. — 1977 (текст)». feb-web.ru. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 6-ին.
**Թիա** կամ **Թիյա**, Հին Եգիպտոսի 19-րդ դինաստիայի արքայադուստր։

Ծագում
------

Թիան Սեթ I փարավոնի և Թույա թագուհու դուստրն է և Ռամզես II ավագ քույրը։ Թիայի մասին հիշատակություններ կան տարբեր հուշարձաններում՝ Ռամզեսի գահակալման ժամանակներից սկսած։

Թիան ամուսնացել է կրկին Թիա անունը կրող պաշտոնյայի հետ։ Ամուսիններին ունեցան երկու դուստր։ Առաջինը Մութմեթջենեֆերն էր, իսկ երկրորդի անունը չի պահպանվել։ Դուստրերը պատկերված են Սաքքարայում գտնվող իրենց ծնողների դամբարանի վրա։

Կենսագրություն
--------------

Արքայադուստր Թիան ծնվել է Հորեմհեբ փարավոնի օրոք, մինչև իր պապի՝ Փարամեսի (ավելի ուշ՝ Ռամզես I) գահ բարձրանալը։ Հավանաբար նրան անվանել են Սիթրա տատի կամ էլ Թիա անունով մի կնոջ պատվին, որը Սեթի մայրն էր։ Նրա միակ հայտնի եղբայրը Ռամզես փարավոնն էր, իսկ փոքր քույրը կամ զարմուհին՝ Հենութմիրան։

Լույս աշխարհ գալով առանց «փարավոնի դուստր» տիտղոսի՝ Թիան դարձավ Եգիպտոսի պատմության այն եզակի արքայադուստրերից, որը չի ամուսնացել թագավորական ընտանիքի անդամի հետ։ Նրա ամուսինը՝ Թիա անունով պալատական գրագիրը, բարձրաստիճան պաշտոնյա Ամոնվահսուի որդին էր։ Թիայի որդի Ամոնվահսուն Ռամզեսի դաստիարակն էր և նրա օրոք զբաղեցնելով բարձր պաշտոններ՝ դարձել է գանձապահ և Ամոնի տաճարի նախիրի պահապան։ Արքայադուստր Թիան, ինչպես և մյուս ազնվական կանայք, կրում էր այնպիսի տիտղոսներ, որոնք վկայում էին ծիսական արարողություններին մասնակցելու մասին. «Հաթհորի երգչուհի», «Ռաի երգչուհի Գելիոպոլում», «Ամոնի երգչուհի, իր փառքի մեջ մեծագույնը»։

Թիա ամուսինները պատկերված են մեծ քարե սալիկի վրա Թույա թագուհու հետ միասին (այժմ այն գտնվում է Տորոնտոյի թանգարանում)։ Չիկագոյում գտնվող այսպիսի մեկ այլ քարե սալիկի պատկերված են Թիայի ամուսին Թիան և նրա հայր Ամոնվահսուն՝ Սեթ I փարավոնի և նրա ժառանգի հետ (վերջինս ապագա Ռամզես II էր)։

Դամբարան
--------

Թիա ամուսինները թաղված են Սաքքարայում՝ մի փոքրիկ դամբարանում, որը գտնվում է Մայայի և Հորեմհեբի արքայական դամբարանների միջև։ Նրանց դամբարանը հայտնաբերել է Ջեֆրի Մարտինը։

Տես նաև
-------

* Թույա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Aidan Dodson & Dyan Hilton* The Complete Royal Families of Ancient Egypt. — London: Thames & Hudson, 2004. — С. 164—175.
2. ↑  *Thomas Schneider* Lexikon der Pharaonen. — Düsseldorf: Albatros, 2002. — С. 270. — 327 с. — ISBN 3491960533
3. 1 2  *Joyce Tyldesley* Egypt's Greatest Pharaohs. — Penguin Books, 2000. — С. 116, 122.
4. 1 2  *Elizabeth Frood* Biographical Texts from Ramessid Egypt. — Society of Biblical Lit, 2007. — С. 162—164. — 324 с. — ISBN 9781589832107
5. ↑  Tomb of Tia and Tia Archived 2017-01-04 at the Wayback Machine. From Saqqara Online
**Մատիցա ցրնոգորսկա** (չեռնոգորերեն *Матица црногорска*, *mâtit͡sa t͡srnǒɡorska*), մշակութային հաստատություն Չեռնոգորիայում։ Հիմնադրվել է 1993 թվականին որպես ոչ կառավարական կազմակերպություն, որն ըստ ամենայնի աջակցում է չեռնոգորիական ազգային ու մշակութային ինքնությանը և լեզվի տարածմանը, ուսումնասիրությանն ու զարգացմանը։ Այդ նպատակով կազմակերպում է սեմինարներ, ֆորումներ, դասախոսություններ, հրատարակում է ուսումնասիրություններ, սերտ կապեր հաստատում չեռնոգորիական սփյուռքի հետ։ Կազմակերպության բաժանմունքները գործում են երկրի գրեթե ողջ տարածքում։ 2008 թվականին Չեռնոգորիայի խորհրդարանը հավանություն է տվել Մատիցա ցրնոգորսկայի մասին օրենքին, որով նրան շնորհվել է մշակութային անկախ հաստատության կարգավիճակ։

2000 թվականին Մատիցա ցրնոգորսկան սկսել է հրատարակել *Matica* ամսագիրը։

Պատմություն
-----------

Մատիցա ցրնոգորսկան կազմավորվել է 1993 թվականի մայիսի 22-ին Ցետինյեում։ Կազմակերպությունը հաստատուն կերպով հանդես է եկել երկրի անկախությանն աջակցելու, այդ անկախությունը աներեր կերպով պաշտպանելու, ժողովրդավարություն հաստատելու և զարգացնելու, ազգային ու կրոնական հանդուրժողականություն դրսևորելու, եվրոպական և միջերկրածովյան տարածաշրջաներին Չեռնոգորիայի սերտ ինտեգրումն ապահովելու դիրքերից։ 2008 թվականի մարտի 18-ին Չեռնոգորիայի խորհրդարանն օրենք է ընդունել Մատիցա ցրնոգորսկայի մասին և նրան շնորհել մշակույթի բնագավառում անկախ կազմակերպության կարգավիճակ։

Նախագահներ
----------

Մատիցա ցրնոգորսկայի նախագահները.

* Դրագան Ռադուլովիչ (22 մայիսի 2013 թ. – ներկա ժամանակներ)
* Բրանկո Բանևիչ (23 հունվարի 1999 թ. – 22 մայիսի 2013 թ.)
* Բոժինա Իվանովիչ (22 մայիսի 1993 թ. – 23 հունվարի 1999 թ.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2   *ZAKON O MATICI CRNOGORSKOJ*, Parliament of Montenegro,
2. ↑   *About us*, Matica crnogorska,
3. ↑   *Matica crnogorska protiv srpskog jezika*, Vesti,

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կազմակերպության պաշտոնական կայքէջը

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n97105229 · VIAF: 130360022 · WorldCat VIAF: 130360022 |

 |
**Էրին Բրեդի** (անգլ.՝ Erin Brady, նոյեմբերի 5, 1987(1987-11-05), East Hampton), ամերիկացի, «Միսս ԱՄՆ 2013» գեղեցկության մրցույթի հաղթող և «Միսս Տիեզերք 2013»-ի մասնակից։

Միսս ԱՄՆ 2013
-------------

2013 թվականի հունիսի 16-ին Նևադա նահանգի Լաս Վեգաս քաղաքում կայացած «Միսս ԱՄՆ 2013» գեղեցկության մրցույթին Էրինը ներկայացրել է Կոնեկտիկուտ նահանգը և վերջնարդյունքում հաղթել է։

Մրցույթի եզրափակիչ փուլում Էրիին վիճակված էր պատասխանել մի բարդ հարցի, այն է՝ արդյոք ինքը պաշտպանում է ԱՄՆ Գերագույն դատարանի որոշումը, որի համաձայն՝ ոստիկանությանը թույլ է տրվել սովորական ստուգումների շրջանակներում ԴՆԹ-ի անալիզ վերցնել ձերբակալվածներից։ Բրեդիի խոսքերով՝ ինքը համաձայն է, քանի որ ձերբակալվածները հանցագործություն են կատարել։

Միսս Տիեզերք 2013
-----------------

Իստ Հեմփթոնի 25-ամյա բնակչուհին, ում հմայքը, սրամտությունը, սպորտային կազմվածքը և մաքուր ամերիկական գեղեցկությունը թույլ տվեցին շրջանցել ցանկալի թագը և տիտղոսը գրավելու գործում 50 այլ հիանալի մասնակիցների, լիազորվեց «Միսս Տիեզերք» գեղեցկության մրցույթում ներկայացնել ԱՄՆ-ն։ Մրցույթը տեղի է ունեցել 2013 թվականի նոյեմբերի 9-ին՝ Մոսկվայում, որտեղ նրա հետ մրցակցում էին 85 երկրների մասկակիցներ։ Նա մտավ լավագույն տասնյակի մեջ։

Կենսագրություն
--------------

Էրինը ծնվել է 1987 թվականի նոյեմբերի 5-ին, Իստ Հեմփսոնում՝ Կոնեկտիկուտում, ընտանիքում, որտեղ չարաշահվում էր խմիչքը և թմրանյութը, այդ պատճառով նա նպատակ է դնում օգնել այդ պայմաններում հայտնված երեխաներին։

Ավարտել է Կոնեկտիկուտի կենտրոնական համալսարանը՝ ստանալով ֆինանսիստի մասնագիտությունը, «Միսս ԱՄՆ» գեղեցկության մրցույթում հաղթելուց հետո հայտարարել է ընկերությունից հեռանալու մասին, որտեղ նա աշխատում էր որպես հաշվապահ։

Իր կյանքը Էրինը ցանկանում է նվիրել երեխաներին ալկոհոլիզմից և թմրամոլությունից պաշտպանելու համար։ Էրին Բրեդին արդեն իսկ ապացուցել է իր ձգտումը գործնականում՝ աշխատելով մանկական հիվանդանոցի հետ։

Էրին Բրեդիի անվանակիցը «Aerosmith» խմբի լիդերի՝ Սթիվեն Թայլերի ընկերուհին է, որը հայտնի է թմրանյութերի նկատմամբ հակվածությամբ։

Էրինի հարսանիքը տեղի է ունեցել 2014 թվականի դեկտեմբերի 13-ին, իր երկարամյա ընկերոջ՝ Թոնի Կապասոուի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Sorich, Sonya (2013 թ․ հունիսի 16). «Miss USA 2013 results: Miss Connecticut Erin Brady is winner, Miss Alabama Mary Margaret McCord is first runner-up». *Ledger Enquirer*. Columbus, GA. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ դեկտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 12-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Miss USA 2014 Red Carpet Event
* Official Twitter

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |

 |
**Մյունդեն** (գերմ.՝ Hann. Münden), նախկինում՝ Հաննովերշ Մյունդեն (գերմ.՝ Hannoversch Münden), քաղաք Գերմանիայում, Ստորին Սաքսոնիայում, Վեզերը կազմավորող երկու գետերի ակունքում։

Մյունդեն քաղաքը գտնվում է Գյոթինգեն շրջանի կազմում։ Բնակչություը կազմում է 24 525 մարդ (2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալով)։ Տարածքը կազմում է 121,11 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ — *03 1 52 016։* Քաղաքը բաժանվում է 11 քաղաքային շրջանների։

Քաղաքի անվանում
---------------

Քաղաքը գերմաներեն պաշտոնապես նշանակում է Հան Մյունդեն (գերմ.՝ Hann. Münden) ։ Ի սկզբանե քաղաքն անվանվել է Մյունդեն (գերմ.՝ Münden), ինչը նշանակել է «միախառնում»։ Այն հաճախ շփոթել են Մինդեն քաղաքի հետ, որը ևս գտնվում է Վեզեր գետի մոտ։ Երկու քաղաքները տարբերակելու համար հստակեցրել են․ Հաննովերշ Մյունդենը (գերմ.՝ Hannoversch Münden) գտնվում է Հաննովերի տարածաշրջանում՝ ի տարբերություն Պրեյսիշ Մինդենի (գերմ.՝ Preußisch Minden), որը գտնվում է Պրուսիայում կամ՝ Մինդենի (գերմ.՝ Minden), որը գտնվում է Վեստֆալիայում։

Հաննովերշ Մյունդենի ամբողջական անվանումը չի տեղավորվել երկաթուղու տոմսի վրա, մյուս կողմից էլ արտասանությամբ նման էր Հաննովեր Շմյունդենին։ Ուստի շրջանառության մեջ մտավ և հաստատվեց կրճատ՝ Մյունդեն անվանումը։

Բնակչություն
------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տարեթիվ | Բնակչություն |
| --- | --- |
| 1990 | 25 284 |
| 1995 | 26 463 |
| 2000 | 25 810 |
| 2005 | 25 173 |
| 2010 | 24 505 |
|

 |

Պատկերասրահ
-----------

* Քաղաքի կենտրոնի տեսքըՔաղաքի կենտրոնի տեսքը
* Միջնադարյան կամուրջ և Վելֆերի դղյակըՄիջնադարյան կամուրջ և Վելֆերի դղյակը
* Վերրա և Ֆուլդա գետերի միախառնման հատվածըՎերրա և Ֆուլդա գետերի միախառնման հատվածը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. 1 2
3. ↑   — 2016.
4. ↑  Alle politisch selbständigen Gemeinden mit ausgewählten Merkmalen am 31.12.2018 (4. Quartal) — Federal Statistical Office.
5. ↑  Արտասահմանյան երկրների աշխարհագրական անվանումների բառարան / խմբ․ Ա․ Մ․ Կոմիկով. — 3֊րդ հրատարակություն. — Մոսկվա: Նեդրա, 1986. — С. 243.
6. ↑  § 1, статья 1, устава города от 9 ноября 2006 гласит: Die Stadt führt den Namen «Hann. Münden».

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պատոնական կայքէջ
**Ռամանայի ամրոց** (ադրբ.՝ Ramana qalası), ամրոց, որը գտնվում է Ադրբեջանական Հանրապետության մայրաքաղաք Բաքվի Ռամանա գյուղում։ Կառուցվել է 14-րդ դարում։ Ամրոցը քառանկյունն է։ Բերդի բարձրությունը կազմում է 15 մետր։ Կենտրոնում գտնվող Աշտարակը 15 մետր բարձրության վրա է։ Ամրոցը չորս հարկ է։

Ռամանայի ամրոց ֆիլմերում
------------------------

Ռամանայի ամրոցը օգտագործվել է «Քոռոկլու», «Նասիմի» և «Բաբեկ» ֆիլմերում։ Ամրոցը վերականգնվել է 1950 թ. «Քոռոկլու» ֆիլմի նկարահանման ընթացքում։ Այդ ժամանակ ամրոցը փլուզված վիճակում էր։ Հետագայում վերականգնվել է էականորեն։

Ճարտարապետական առանձնահատկություններ
------------------------------------

Աշտարակի ձախ կողմում երկու աստիճան կա։ Դրանցից մեկի հետ հնարավոր է բարձրանալ միջանցք։ Ռամանայի ամրոցը պատկանում է Շիրվան-Աբշերոնի ճարտարապետական դպրոցին։ Բերդի բարձրությունը կազմում է 15 մետր։ Ամրոցը ներսից բաժանված է 5 հարկաշարքերի։ Ռամանայի ամրոցը շատ նման է Աբշերոնի մյուս ամրոցներին։ Ռամանայի ամրոցը նման է Մարդակյանի ամրոցին։ Ռամանայի ամրոցը գտնվում է ժայռոտ լանջերին։

Տես նաև
-------

* Քառանկյուն ամրոց (Ադրբեջան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կ. Մ. Մամեդ-զադե, «Ադրբեջանի շինարարական արվեստ», Բաքու, 1983
2. ↑  Усейнов М. Бретаницкий Л. Саламзазаде А. История архитектуры Азербайджана, М. 1963

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ադրբեջանի Ռամանայի ամրոց

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ռամանայի ամրոց (Ադրբեջան)** կատեգորիայում։ |
**Պլագիոկլազներ** (հին հունարեն՝ πλάγιος - թեք և κλάσις - բաժանում), լայն տարածում ունեցող ապար առաջացնող միներալներ, որոնք իրենց բյուրեղաքիմիական կառուցվածքի առանձնահատկություններով դասվում են դաշտային սպաթների խմբին։

Բաղադրություն
-------------

Քիմիական բաղադրությամբ լագիոկլազներ նատրիումկալցիումային ալյումասիլիկատների՝ ալբիտի և անորթիտի անընդհատ իզոմորֆ շարք են։ Ե․ Ս․ Ֆեոդորովի առաջարկությամբ պլագիոկլազների կազմը արտահայտում են համարանիշներով, որոնք ցույց են տալիս անորթիտի տոկոսային պարունակությունը իզոմորֆ խառնուրդում։

Ըստ համարանիշի պլագիոկլազներին տրվում են որոշակի անուն՝ ալբիտ (№ 0÷10), օլիգոկլազ (№ 10÷30), անդեզին (№ 30÷50), լաբրադոր (№ 50÷70), բիտովնիտ (№ 70÷90), անորթիտ (№ 90÷100)։ Բյուրեղային համակարգը տրիկլինային է։ Հաճախ ներկայացված են բարդ կրկնաբյուրեղներով։

Հատկություններ
--------------

Միներալերի կրկնաբյուրեղների տրիադային տեսության զարգացման գործում զգալի ավանդ ունի Լ․ Ա․ Վարդանյանցը։ Պլագիոկլազների կազմին և Al-Si կարգավորվածությանը զուգընթաց՝ մաքուր ալբիտից դեպի մաքուր անորթիտ անցնելիս օրինաչափ կերպով փոխվում են իսալնուրդների ֆիզիկական հատկությունները՝ տեսակարար կշիռը՝ 2620-2760 կգ/մ3, կարծրությունը՝ 6-6,5, հալման ջերմաստիճանը (1100-1500 °С)։

Պլագիոկլազները որպես կանոն առաջանում են հալոցքի բյուրեղացման ընթացքում։ Պլագիոկլազները հանդիպում են հրային ապարների գրեթե բոլոր տարատեսակներում (բացառությամբ որոշ ուլտրահիմքային ապարների)։ Սովորաբար անգույն կամ սպիտակ են, երբեմն վարդագույն և այլ երանգների։

Օլիգոկլազների կապույտ, երկնագույն, ոսկեգույն տարատեսակները և լաբրադորը օգտագործվում են որպես զարդաքարեր։

Գրականություն
-------------

* Дир У.-А. Хауи Р.-А. Зусман Дж. Породообразующие минералы, пер. с англ. т. 4, М. 1966
* Марфунин А. С. Полевые шпаты — фазовые взаимоотношения, оптические свойства, геологическое распределение, М. 1962

Արտաքին հղումներ
----------------

* Статья «Плагиоклаз» на wiki.web.ru

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 311)։*  |
**Վերջին մայրցամաքը**, կատակերգական ֆենտեզի ժանրի ստեղծագործություն, հեղինակնն է Թերրի Փրաթչեթը, գրվել է 1998 թվականին։

Քսաներկուերորդ գիրքը «Տափակ աշխարհ» շարքից և վեցերորդ գիրքը կախարդ Ռինսվինդի մասին գրքերի շարքից։

Սյուժե
------

Ամեն ինչ սկսվեց նրանից, երբ Անտեսանելի համալսարանում գրադարանավարը հիվանդացավ։ Մոգական մրսածությունը շարքից հանել էր այն միակին, ով կարողանում էր զսպել հին գրիմուարներին և մատյանների անհնազանդ վարքը, որոնք պահվում էին գրադարանում, և այդ պատճառով գրադարանից օգտվելը ուղղակի անհնար էր դարձել։ Համալսարանը չէր կարող ապրել առանց գրադարանի։ Կախարդական հիվանդությամբ վարակված օրանգուտային որքան հնարավոր է շուտ հարկավոր էր բուժել, բայց դրա համար անհրաժեշտ էր իմանալ նրա իրական անունը։ Ինչպես պարզվել էր, գրադարանավարի իրական անունը հայտնի էր միայն մեկ կախարդի՝ Ռինսվինդին։ Բայց այնպես ստացվեց, որ Հետաքրքիր ժամանակներ գրքի դեպքերից հետո, համալսարանական Հեքս համակարգչի հաշվարկների սխալների արդյունքում, նա հայտնվել է մի լքված հեռավոր ու խորհրդավոր XXXX մայրցամաքում։ Դասախոսական կազմի առաջ հետևյալ հարցն էր՝ թե ի՞նչ մայրցամաք է սա և ինչպես այնտեղից գտնել Ռինսվինդին։

Պատասխանը փնտրելով կախարդների խումբը Նավերն Չուդակուլլի գլխավորությամբ, որի  մեջ մտնում էին նաև գանձապահը, Դումիինգա Թունսը, դեկանը, Գլխավոր փիլիսոփան, ոչ օբյեկտիվ հետազոտությունների ամբիոնի վարիչը, Ժամանակակից ձայնագրման պրոֆեսորը, գրադարանավարը և միս Հերպեսը (տնային տնտեսուհի), հայտնվում են XXXX մայրցամաքում, սակայն նրանք ժամանակից մի քիչ վրիպել էին և Ռինսվինին հանդիպեցին երեսուն հազար տարեկան հասակում։ Սակայն նրանց  բախտ էր վիճակվել անմիջապես հանդիպել չորրորդ մայրցամաքի սեղծաղողի հետ, ով հերթական անգամ ավարտել էր իր նախագիծը։ Եվ կախարդները կախարդներ չէին լինի՝ եթե, ակտիվորեն չմիջամտեին այդ գործընթացին, ինչի արդյունքում մայրցամաքը երկար ժամանակ եղել էր հսկայական անտիցիկլոնի ազդեցության տակ։ Եվ երեսուն հազար տարի, այդ հողի վրա ջրի ոչ մի կաթիլ չէր թափվել, և Ռինսվինդի հայտնվելու պահին երաշտը ձեռք էր բերել ահռելի սահմաններ։  Պարզ է դառնում, որ նախկինում կատարվածը ներկայում Ռինսվինդի հայտվելու արդյունքն է, որի էլ վիճակված է եղել, ուղղել կատարվող սխալները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Category:Rincewind series | Discworld Wiki | Fandom
2. ↑  Rincewind books // Rincewind | Discworld Wiki | Fandom
3. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունվարի 13-ին. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 26-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վերջին մայրցամաքը
* Ծանոթագրություններ գրքից
* Ցիտատներ գրքից

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz · MusicBrainz |

 |
Պոլ Սերյուզեի *Թալիսմանը*, սինթետզիմի դպրոցի ամենաառանցքային աշխատանքներից մեկը
**Սինթետիզմ** (անգլ.՝ Synthetism ), տերմին, որն օգտագործել են պոստիմպրեսիոնիստ մի շարք նկարիչներ, ինչպես, օրինակ, Պոլ Գոգենը, Էմիլ Բեռնարն ու Լուիս Էյնքուիտինը` իրենց աշխատանքները իմպրեսիոնիզմից տարբերակելու համար։ Ավելի վաղ սինթետիզմը կապված է եղել կլուազոնիզմ, իսկ ավելի ուշ` սիմվոլիզմ տերմինների հետ։

Ըստ նկարչության այս ուղղության` ստեղծագործողն իր արվեստում պետք է «սինթեզի» իր դիտարկումներն ու հույզերը։ Այս ոճով բնորշվող նկարների գույները խիտ են, այստեղ կարելի է տեսնել մաքուր, հստակ գույներով մեծ «կտորներ»։

Բառը ծագում է ֆրանսերեն synthétiser` սինթեզել, միավորել, համադրել բայից։

Պոլ Գոգենը, Էմիլ Բեռնարը, Լուիս Էյնքուիտինը և ուրիշներ եղել են ոճի առաջամարտիկները ուշ 1880-ականներին և վաղ 1890-ականներին։

Այս ոճի հետևորդները նպատակ են ունեցել սինթեզել հետևյալ երեք հատկանիշները.

* Բնական ձևերի արտաքին տեսքը
* Առարկայի հանդեպ նկարչի զգացմունքները
* Գծի, գույնի ու ձևի գեղագիտական պատկերման ճշգրտությունը

1890 թվականին Դենի Մորիսը սահմանել է սինթետիզմի նպատակները` նշելով.

*Կարևոր է հիշել, որ նկարը մինչև ճակատամարտի ձի, մերկ կին, կամ մի փոքրիկ պատմություն լինելը հիմնականում մի հարթ տարածություն է` ըստ որոշակի կանոնների ներկերով ծածկված:*

Տերմինն առաջին անգամ օգտագործվել է 1877 թվականին՝ տարանջատելու գիտական ու նատուրալիստական իմպրեսիոնիզմը և 1889 թվականին, երբ Գոգենն ու Էմիլ Շուֆենեքերը Կաֆե Վոլպինիում կազմակերպել են Exposition de peintures du groupe impressioniste et synthétiste ցուցահանդեսը` Փարիզի 1889 թվականին Համաշխարհային ցուցահանդեսի ժամանակ։ Շփոթեցնող վերնագիրը սխալմամբ կապվել էր իմպրեսիոնիզմի հետ։

Սինթետզիմը որպես ավանգարդային հոսանք այսօր մոռացված է և հիմնականում նույնացվում է սիմվոլիզմի հետ։

Սինթետիստ նկարիչներ
-------------------

* Պոլ Սերյուզե
* Պոլ Գոգեն
* Էմիլ Բեռնար
* Շառլ Լավալ
* Կունո Ամյե

Պատկերասրահ
-----------

* Պոլ Գոգեն, Les Alyscamps, (1888), Օրսե թանգարան, ՓարիզՊոլ Գոգեն, *Les Alyscamps,* (1888), Օրսե թանգարան, Փարիզ
* Պոլ Գոգեն, Տեսիլք քարոզից հետո, 1888.Պոլ Գոգեն, *Տեսիլք քարոզից հետո,* 1888.
* Պոլ Սերյուզե, Թալիսմանը 1888Պոլ Սերյուզե, *Թալիսմանը* 1888
* Շառլ Լավալ, Շուկա գնալիս, 1888, Ինդիանապոլիսի գեղարվեստի թանգարանՇառլ Լավալ, *Շուկա գնալիս*, 1888, Ինդիանապոլիսի գեղարվեստի թանգարան
* Պոլ Գոգեն, Հույն քրիստոնյան, 1889Պոլ Գոգեն, *Հույն քրիստոնյան*, 1889
* Էմիլ Բեռնար, Բրետոնացի կանայք մարգագետնում,  օգոստոս, 1888Էմիլ Բեռնար, *Բրետոնացի կանայք մարգագետնում*,  օգոստոս, 1888
* Վինսենթ վան Գոգ, Բրետոնացի կանայք և երեխաներ, նոյեմբեր,  1888Վինսենթ վան Գոգ, *Բրետոնացի կանայք և երեխաներ*, նոյեմբեր,  1888
* Պոլ Ռանսոնի դիմանկարը 1890, Օրսե թանգարան, Փարիզ*Պոլ Ռանսոնի դիմանկարը* 1890, Օրսե թանգարան, Փարիզ
* Լուիս Էյնքուիտին, Կարդացող կինը, 1890Լուիս Էյնքուիտին, *Կարդացող կինը,* 1890

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Brettell, Richard R. (1999). *Modern Art, 1851-1929: Capitalism and Representation*. Oxford University Press. ISBN 019284220X.
2. 1 2  *Վերծննդից մինչև սթրիթ-արտ. մշակութային հանրագիտարան-բառարան*. Երևան: «Առեդիտ» ՍՊԸ. 1988. էջեր 134–139.
3. ↑  Charles Laval Retrieved April 6, 2011
**Զվարավանք** , Հայ առաքելական եկեղեցի, որը կառուցվել է 17-րդ դարում, գտնվում է Սյունիքի մարզի Լիճք գուղից 1.5 կմ հարավ-արևմուտք` Զվար գետի հովտում` ավերված համանուն գյուղատեղիում։ 
Վանական համալիրից պահպանվել է միայն եկեղեցին, իսկ նրա շուրջը` գերեզմանոցի հետքերը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցին թվագրվել է 17-րդ դար, եկեղեցին երկթեք ծածկով և խորանի երկու կողմերում զույգ ավանդատներով կառույց է։ 
Կառուցված է ճեղքված բազալտով և կրաշաղախով։ Աղոթասրահի պատերի վրա առկա են երկու զույգ որմնամույթեր, նրանց լայնությանը` 1.50 մ։ 
Մույթերը և թաղակիր կամարները ներսի տարածությունը բաժանում են 3 մասի, որոնցից երկուսը հավասարաչափ են, իսկ երրորդը` կարճ է։

Աղոթասրահի ներքին ծավալը մեծանում է մույթերի միջև թաղածածկ խորշորի շնորհիվ։ Ունի մեկ մուտք հյուսիսիային կողմից, իսկ խորանի, ավանդատների, արևմտյան պատի, և մեկական պատուհաններ որոնք կամարակապ որմնախորշերի մեջ են։ Խորհրդային տարիներին եկեղեցին օգտագործվել է որշես պահեստ։

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  hushardzantest. «ԶՎԱՐԱՎԱՆՔ». *Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայության* (ամհարերեն). Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 10-ին.
**Մայկոպի Սուրբ Հարություն հայկական եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь Святого Воскресения), հայ առաքելական եկեղեցու վանք Ադիգեայի Մայկոպ քաղաքում (Հաղթանակի փողոց, տուն 10)։

Պատմություն
-----------

Մայկոպում հայերն առաջին անգամ հաստատվել են 19-րդ դարի երկրորդ կեսին։ Նրանք եղել են Նոր Նախիջևանից, Ղրիմից ու Արևմտյան Հայաստանից գաղթածներ, ինչպես նաև համշենահայեր Տրապիզոն, Օրդու, Սամսուն քաղաքների ծայրամասերից (Սև ծովի հարավային ափեր), որոնք փախել են Օսմանյան կայսրությունում հայերի կոտորածների պատճառով։ Մայկոպի հայկական համայնքը եղել է փոքրաթիվ․ 1897 թվականին այնտեղ ապրել է 381 հայ (265 տղամարդ և 116 կին), 1902 թվականին՝ 344 (168 և 176), 1908 թվականիցն՝ 540 (256 և 284), 1915 թվականին՝ 762 (392 և 370), 1916 թվականին՝ 639 (355 և 284)։

Սուրբ Հարություն եկեղեցին կառուցվել է 1912 թվականին։

Ճարտարապետություն
-----------------

Նախապես եկեղեցին եղել է ուղղանկյուն երկհարկանի շենք՝ կառուցված գավառային մոդեռն ոճով։ Հետագայում կառուցված համաչափ շինության պատճառով այն դարձել է П-աձև և 
կորցրել իր սկզբնական տեսքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Архитектурные памятники города Майкопа конца XIX века — начала XX века». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ դեկտեմբերի 30-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 25-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մայկոպի հայկական համայնքի պատմություն
* Եկեղեցին wikimapia.org կայքում
**Վլադիմիր Վլադիմիր Յագլիչ** (ռուս.՝ Владимир Владимирович Яглыч, հունվարի 14, 1983(1983-01-14), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), կինոյի և թատրոնի ռուս դերասան, Առաջին ալիքով անցկացվող «Սառցե դարաշրջան-4» հեռուստաշոուի հաղթող, Ռոսիա 1 հեռուստաընկերության «Արտիստ» երաժշտական շոուի հաղորդավար։

Կենսագրություն
--------------

Վլադիմիր Յագլիչը ծնվել է 1983 թվականի հունվարի 14-ին Մոսկվա քաղաքում։

2004 թվականին ավարտել է Բ. Շչուկինի անվան թատերական ուսումնարանը, Եվգենի Կնյազևի արվեստանոցում։

2003 թվականին առաջին անգամ հանդես է եկել կինոյում լեյտենանտ Մալյուտինի դերում «Անանուն բարձունքի վրա» պատերազմական հեռուստասերիալում։ Նույն թվականին Վլադիմիր Յագլիչը նկարահանվել է «Իմ ամենամաքուր» հեռուստասերիալում, որտեղ խաղացել է Սերգեյի՝ իշխանի և սպասուհու որդու կերպարը։

2013 թվականի սեպտեմբերի 8-ից մինչև դեկտեմբերի 29-ը մասնակցել է Առաջին ալիքով ցուցադրվող «Սառցե դարաշրջան-4» հեռուստաշոուին։

2013 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Վլադիմիր Յագլիչը և Օկսանա Դոմնինան դարձել են «Սառցե դարաշրջան-4» շոուի հաղթող։

2014 թվականի դեպտեմբերի 5-ից Վլադիմիր Յագլիչը վարել է Ռոսիա 1-ով ցուցադրվող «Արտիստ» երաժշտական շոուն։

Նկարահանվել է Լեսյա Յարոսլավսկու «Դարձիր իմ ամուսինը» (ռուս.՝ Стань мне мужем) տեսահոլովակում։

Անձնական կյանք
--------------

2005—2010 թվականներին ամուսնացած է եղել դերասանուհի Սվետլանա Խոդչենկովայի հետ։

2013 թվականի դեկտեմբերին հարցազրույցներից մեկի ժամանակ Յագլիչը տեղեկացրել է իր և «Սառցե դարաշրջան» հեռուստաշոուում իր զուգընկերուհի Օկսանա Դոմնինայի սիրավեպի մասին։

2014 թվականին Օկսանա Դոմնինան բաժանվեց Վլադիմիր Յագլիչից՝ վերադառնալով Ռոման Կոստոմարովի մոտ, որի հետ ամուսնացել է 2014 թվականի ապրիլի 25-ին։

2015 թվականին Վլադիմիրը սիրային հարաբերություններ է սկսել Անտոնինան Պապերնայայի հետ։

Ճանաչում և մրցանակներ
---------------------

Պարգևատրվել է Ռեժիսորների և պլաստիկայի մանկավարժների գիլդիայի դիպլոմով «Մատրիցա» ցուցադրության համար և ճանաչվել է տասը ամենահեռանկարային արտիստ-շրջանավարտներից մեկը (2004 թվականի շրջանավարտ) Մոսկվայի թատերական բուհերի շրջանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վլադիմիր Յագլիչը «Մարդիկ» նախագծում
2. ↑  «Դոմնինան և Յագլիչը դարձել են «Սառցե դարաշրջան-4»-ի հաղթողներ». 7days.ru. 2013 թ․ դեկտեմբերի 30. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 25-ին.
3. ↑  «Սվետլանա Խոդչենկովան հեռացել է ամուսնուց». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ մարտի 16-ին. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 11-ին.
4. ↑  Օկսանա Դոմնինա. «Սառցե դարաշրջանը» փոխեց իմ կյանքը»
5. ↑  Դոմնինան վերադարձել է Կոստոմարովի մոտ, 17 մարտի 2014
6. ↑  Ռոման Կոստոմարովը և Օկսանա Դոմնինան ամուսնացել են// StarHit, 27 օգոստոսի 2014
7. ↑  Օլգա Սումսկայան մեկնաբանել է դստեր սիրավեպը... // Сегодня.ua, 12 մայիսի 2015
8. ↑  «10 փաստ Վլադիմիր Յագլիչի ընկերուհու՝ Անտոնինա Պապերնայայի մասին». HELLO! Russia. 2015 թ․ մարտի 20. Վերցված է 2015 թ․ մայիսի 13-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վլադիմիր Յագլիչ (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում
* Վլադիմիր Յագլիչը «Մարդիկ» նախագծում
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ավետիսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Էդուարդ Ավանեսի Ավետիսյան** (1951 մարտի 19, Հայադ, Մարտակերտի շրջան - 1993 փետրվարի 11, Մեհմանա), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1951 թվականի մարտի 19-ին Մարտակերտի շրջանի Հայադ գյուղում։ Ավարտել է Առաջաձորի միջնակարգ դպրոցը։

Զինվորական պարտադիր ծառայությունն անցել է Չեխոսլովակիայում։ Զորացրվելուց հետո աշխատանքի է անցել շինվարչությունում, այնուհետև էլեկտրատեխնիկական գործարանում՝ որպես բանվոր։ Շուշիի ազատագրումից հետո կամավորագրվել է ԿՊՇ-ի, 2-րդ գումարտակին՝ որպես հետևակային։ Մասնակցել է Մարտակերտի շրջանի գյուղերի պաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Զոհվել է 1993 թվականի փետրվարի 11-ին, Մեհմանա գյուղի համար մղված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի հինգ երեխա, որից երկուսը զոհվել են Շուշիից հրթիռակոծության ժամանակ՝ իրենց տան բակում, իսկ մեկը անհայտ կորել է Տոնաշենում, զինվորական ծառայության ժամանակ։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը՝ իր երեխաների հետ կողք-կողքի։

Տես նաև
-------

* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ազատամարտիկը Արցախյան պատերազմի թանգարանի կայքում». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 5-ին. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 16-ին.
| Բացահայտված աստերոիդներ |
| --- |
| 4478 Blanco | ապրիլի 23 1984 |
| (5802) 1984 HL1 | ապրիլի 27 1984 |
| (6289) 1984 HP1 | ապրիլի 28 1984 |
| 7459 Gilbertofranco | ապրիլի 28 1984 |
| 9009 Tirso | ապրիլի 23 1984 |
| 9010 Candelo | ապրիլի 27 1984 |
| (10038) 1984 HO1 | ապրիլի 28 1984 |
| (11476) 1984 HH1 | [[ապրիլի [23]] 1984 |
| (17357) 1978 QH3 | օգոստոսի23 1978 |
| 1. Վալտեր Ֆերրերիի հետ համատեղ
2. совместно с Ջովանի դե Սանկտիսի հետ յամատեղ
 |

**Վինչենցո Ձապալա** (իտալ.՝ Vincenzo Zappalà, 1945, Սավոնա, Լիգուրիա, Իտալիա), իտալացի աստղագետ և աստերոիդների հայտնաբերողը, ով աշխատում է Թուրինի աստղադիտարանում։ 1978 թվականի օգոստոսին և 1984 թվականի ապրիլին նա հայտնաբերել է ընդհանուր առմամբ 9 աստերոիդ, որոնցից երեքը հայտնաբերել է ինքնուրույն։

Վինչենցո Ձապալան իր գիտական կարիերան հիմնականում նվիրել է Արեգակնային համակարգի փոքր մարմինների ուսումնասիրությանը, ինչպիսիք են գիսաստղերը և աստերոիդները։ Այս թեմայով նա հրապարակել է ավելի քան 250 հոդված տարբեր գիտական ամսագրերում։ Նրա աստերոիդների ընտանիքների ուսումնասիրությունների արդյունքները մեծ համբավ և ճանաչում են ստացել գիտական շրջանակներում։ Աստերոիդների նմանատիպ խմբերի որոնման համար նրա մշակած մեթոդը հնարավորություն է տվել հուսալիորեն բացահայտել աստերոիդների նոր ընտանիքներ։

Տարիների ընթացքում Վինչենցո Ձապալան մասնակցել է տարբեր միջազգային կոնգրեսների և եղել գիտական խորհուրդների անդամ, ինչպես նաև ղեկավարել է դրանցից մի քանիսը։ Նա նաև մասնակցել է միջազգային գիտաժողովների Եվրոպայում, ԱՄՆ-ում, Ճապոնիայում և Ռուսաստանում։ 1997-2000 թվականներին նա գլխավորել է Միջազգային աստղագիտական միության թիվ 15 հանձնաժողովը, որի անդամ է 1975 թվականից։ Նա տիեզերական Գայա (իտալ.՝ Gaia) աստղադիտակի ստեղծման վրա աշխատող գիտնականների խմբի ղեկավարներից է։

Վինչենցո Ձապալան նաև իտալական աստղագիտական ամենամեծ ինտերնետային astronomia.com պորտալի հիմնադիրներից է։ Այս կայքը նույնիսկ հիշատակվել է ազգային լրատվական թողարկումներում՝ կապված հրե գնդակի տեսանելիության հետ։ Պորտալը հրապարակում է ամեն օր գիտական հոդվածներ ժամանակակից խոշոր աստղագետների կողմից, պարունակում է երկնքի քարտեզներ յուրաքանչյուր ամսվա համար, աստղագիտական տերմինների բառարան, ինչպես նաև թույլ է տալիս հարցազրույցներ անցկացնել և աստղագիտական թեմաներով համագումարներ և քննարկումներ կազմակերպել։

Վինչենցո Ձապալայի պատվին աստերոիդներից մեկը անվանվել է (2813) Ձապալա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
2. ↑  «Minor Planet Discoverers». Փոքր մոլորակների կենտրոն. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 14-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 1-ին.
3. ↑  *Schmadel, Lutz D.* Dictionary of Minor Planet Names. — Fifth Revised and Enlarged Edition. — B. Heidelberg, N. Y.: Springer, 2003. — P. 230. — ISBN 3-540-00238-3

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ICCU: SBLV211779 · NKC: mub2015872160 · VIAF: 316391395 · WorldCat VIAF: 316391395 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մուս (այլ կիրառումներ)

**Մուս** (ռուս.՝ Мус), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Չուբա գետի աջ ափին 0,2 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 14 կմ։ Գետաբերանից 1 կմ հեռավորության վրա, ձախ ափին թափվում է գետ՝ Պեդ Յոլ։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է, սկսած Սիկտիվկար քաղաքից մինչև ակունք, գետի ենթաավազանը՝ Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03020200212103000022644
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103002264
* Ավազանի կոդը — 03.02.02.002
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Պետական ջրային տվյալների գրանցում ըստ Ռուսաստանի Դաշնության:Մուս». Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 10-ին. Վերցված է 2015 թ․ դեկտեմբերի 18-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
**Ադրբեջանա-ֆիննական հարաբերություններ** (ադրբ.՝ Azərbaycan–Finlandiya münasibətləri), պաշտոնական հարաբերություններ Ադրբեջանի և Ֆինլանդիայի Հանրապետություների միջև։

Պատմություն
-----------

### ԱԺՀ ժամանակաշրջան

Ադրբեջանի Ժողովրդավարական Հանրապետության օրոք Ֆինլանդիայի ներկայացուցչությունը գտնվել է Բաքվի Բալախանի շրջանում Նոբել եղբայրների գրասենյակում։ Ներկայացուցչությունը գլխավորել է հյուպատոսական գործակալ Վեգելիուսը։

Դիվանագիտական հարաբերություններ
-------------------------------

Երկու երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1992 թվականի մարտի 24-ին։

Ֆինլանդիան հանդիսանում է Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպության Մինսկի խմբի անդամ, որը ստեղծված է հայ-ադրբեջանական, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության խաղաղ կարգավորման համար՝ ԵԱՀԿ սկզբունքների հիման վրա։ Մինսկի գործընթացի համանախագահող ինստիտուտն ի սկզբանե, Ռուսաստանի հետ նաև գլխավորել էր Ֆինլանդիան։

Միջխորհրդարանական հարաբերություններ
-----------------------------------

Ադրբեջանի Հանրապետության Ազգային Ժողովում գործում է Ադրբեջան-Ֆինլանդիա միջխորհրդարանական հարաբերությունների աշխատանքային խումբ։ Այս աշխատանքային խումբը ստեղծվել է 2000 թվականի դեկտեմբերի 5-ին և ղեկավարել է Վագիֆ Վաքիլովը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ադրբեջանի միջազգային հարաբերություններ
2. ↑  Արտաքին Գործերի Նախարարություն
3. 1 2  ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrləri ilə görüşlərə dair ümumi tarixi arayış. lib.aliyevheritage.org, 31.01.2009 Կաղապար:Az
4. ↑  Ադրբեջանի Հանրապետության Ազգային Ժողով Archived 2017-11-25 at the Wayback Machine.e-qanun.az
5. ↑  «"Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının yaradılması haqqında"». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ օգոստոսի 27-ին. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 28-ին.
|  |
| --- |
| **Վարդակուկ պարսկական** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Քարբեկածաղկավորներ (Saxifragales) |
| **Ընտանիք** | Թանձրատերևազգիներ (Crassulaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Գառնադմակայիններ (Sempervivoideae) |
| **Տրիբա** | *Sedeae* |
| **Ցեղ** | Վարդակուկ *(Rosularia)* |
| **Տեսակ** | **Վարդակուկ պարսկական** *(R. persica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Rosularia persica***A.Berger, 1930 |

**Վարդակուկ պարսկական** (լատին․՝ Rosularia persica), թանձրատերևազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

7-15 սմ բարձրությամբ մերկ բույս է։ Տերևները երկարավուն-թիաձև են, բութ, թաղանթային մանր ատամեզրով, իսկ ցողունային տերևները՝ գծային-նշտարաձև և բթավուն։ Ծաղիկները հասկանման ճյուղիկներով հավաքված են վահանիկանման-հուրանաձև ծաղկաբույլերում, ծաղկակոթերը կարճ են։ Բաժակը համարյա մինչև հիմքը հատված է, մերկ։ Պսակը վարդագույն է, նեղ-զանգակաձև։ Առէջները 10-ն են, դրանք ունեն դեղնավուն փոշանոթներ։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է միայն Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Շվանիձոր գյուղի շրջակայք)։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Փոքր Ասիայում և Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 600-1000 մ բարձրությունների վրա, ժայռերի ճեղքերում, քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա՝ 10 կմ²-ից պակաս տարածման և բնակության շրջաններով։ Աճում է ինտենսիվ յուրացվող տարածքներում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Rosularia persica* | 
* GBIF: 4198565
* IPNI: 274955-1
* Plant List: tro-8901772
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:274955-1
* Tropicos: 8901772

 |
|  |
| *Umbilicus persicus* | 
* GBIF: 5689270
* IPNI: 276995-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:276995-1
* Tropicos: 8903113

 |

 |