**Մարիա Կոնսեպսիոն Լոպերենա դե Ֆերնանդես դե Կաստրո** (անգլ.՝ María Concepción Loperena de Fernández de Castro, մականունը՝ «Լա Լոպերենա» կամ «Հերոսուհի», 1750 կամ փետրվարի 12, 1775(1775-02-12), Valledupar, Կոլումբիա - դեկտեմբերի 21, 1835(1835-12-21)), կոլումբիացի անկախության ակտիվիստ և հայրենասեր, որը Վալեդուպարի անկախության հարցում աջակցել է Սիմոն Բոլիվարի բանակին։ Եղել է նաև աբոլիցիոնիստ և Բեսերիլի ու Լա Հագուա դե Իբիրիկոյի իր կալվածքներից ազատ է արձակել հարյուրավոր ստրուկների։

Ընտանիք
-------

Մարիա Կոնսեպսիոն Լոպերենան ծնվել է Նոր Գրանադայի փոխարքայության (այժմ՝ Կոլումբիա) Վալեդուպար քաղաքում 1775 թվականի փետրվարի 12-ին։ Եղել է իսպանացի Պելայո Լոպերենայի ու վալեդուպարցի Մարիա Ժոզեֆա Ուստարիսի դուստրը։

1785 թվականին ամուսնացել է Սանտա Մարթայում ծնված հողատեր նահանգապետ Խոսե Մանուել Ֆերնանդես դե Կաստրո Պերես Ռուիս Կալդերոնի հետ, որը Վալեդուպար է ուղարկվել Սանտա Մարթայի նահանգապետ Խոսե դե Աստիգարրագայի հրամանով՝ էնկոմիենդաներ կազմակերպելու և հարկերի համար։ Նա անասնաֆերմաներ է հիմնել Բեցերիլում և Լա Յագուա դե Իբիրիկոյում, որոնց ղեկավարությունն ստանձնել է Մարիա Կոնսեպսիոնը՝ այրիանալուց հետո։

1812 թվականի հեղափոխություն
---------------------------

1812 թվականին Մարիա Կոնսեպսիոն Լոպերենան Վալեդուպարում հեղափոխական միջավայր ձևավորած առաջին կինն էր։ Իր որդուն՝ Պեդրո Նորբերտո Ֆերնանդես դե Կաստրո Լոպերենային ուղարկել է Կարտախենայի այն ժամանակվա նախագահ Մանուել Ռոդրիգես Տորիկեսի մոտ՝ անկախության շարժման վերաբերյալ Իսպանիայից հրահանգներ ստանալու։ Մարիան Չիրիգուանա քաղաքում հանդիպել է «Ազատագրող» Սիմոն Բոլիվարի հետ՝ Վալեդուպարում և շրջակայքում անկախության ծրագրեր իրականացնելու նպատակով։ Վերջինիս հրամանով կազմակերպել և հռչակել է Վալեդուպար քաղաքի անկախության ակտը 1813 թվականի փետրվարի 4-ին, առավոտյան ժամը 10:00։ Հենց նույն օրը ազատություն է շնորհել Բեսերիլի ու Լա Հագուա դե Իբիրիկոյի իր կալվածքների հարյուրավոր ստրուկների։

Անկախության ապստամբության պատճառով փախուստի մեջ գտնվող Վալեդուպարի այն ժամանակվա քաղաքապետ Մարկես Վալդե-Հոյոսի աջակիցները Մարիային հետապնդելու հրաման են տվել։ 1818 թվականին Սանտա Մարթայի այն ժամանակվա նահանգապետ Պեդրո Ռուիս դե Պորրասը հրամայել է իր ենթականեր Խուան Սալվադոր Անսելմո Դազային և Բուենավենտուրա դե լա Սիերային ձերբակալել Մարիա Կոնսեպսիոն Լոպերենային և ուղարկել նրան Սանտա Մարթա։ Նրան չգտնելով՝ բռնագրավել են վերջինիս ունեցվածքը, սակայն Կուկուտայի Վիլլա դել Ռոսարիո քաղաքում 1821 թվականի հոկտեմբերի 19-ին ստորագրված հրամանագրով Մարիա Կոնսեպսիոն Լոպերենայի ունեցվածքը վերադարձվել է նրան։

Կրթության նախակարապետ Վալեդուպարում
-----------------------------------

Մարիա Կոնսեպսիոն Լոպերենան Վալեդուպարում կրթության առաջամարտիկ էր։ 1820 թվականի հոկտեմբերի 6-ի գործադիր հրամանագրով Գրան Կոլումբիայի գործող նախագահ Ֆրանցիսկո դե Պաուլա Սանտանդերը 1821 թվականի օգոստոսի 6-ի օրենքի համաձայն հրաման է արձակել։ Մարիա Կոնսեպսիոն Լոպերենան աշխատել է Սանտանդերի հետ Վալեդուպարում ազգային քոլեջ ստեղծելու ուղղությամբ։ Այս նպատակով նրա խնդրանքով ստեղծվել է լանկաստերյան մեթոդով գործող առաջին դպրոցը, որը հրամանագրվել է 1824 թվականի մայիսի 17-ին։ Դպրոցը գործել է Դոմինիկյան հայրերի մենաստանում, որն այսօր Վալեդուպարի խորհրդի շենքի մաս է կազմում։

Մահ և ժառանգություն
-------------------

Մարիա Կոնսեպսիոն Լոպերենա դե ֆերնանդես դե Կաստրոյի հուշարձանը Վալեդուպարում, Կոլումբիա
Ենթադրվում է, որ Մարիա Կոնսեպսիոն Լոպերենան մահացել է 1835 թվականի դեկտեմբերի 21-ին։ Նրա մարմինը փաթաթվել է Նոր Գրանադայի Հանրապետության դրոշով, հրամանագրեր են ընդունվել Մագդալենա Ինքնիշխան Պետության Օրենսդիր ժողովի և Կոլումբիայի Կոնգրեսի կողմից։

Նրա մահը սգացել են Վալեդուպարում բազմաթիվ տոնակատարությունների դադարեցմամբ, ինչպիսիք են՝ Սուրբ Ծնունդն ու Զատիկը։ Սգո արարողություններ են տեղի ունեցել դե լա Կոնսեպսիոն եկեղեցում։ Հուղարկավորվել է քաղաքային գերեզմանատանը։ Հետագայում նրա մասունքները որդին տեղափոխել է ծխական եկեղեցի, որից հետո իր դուստրը՝ Մարիա Կոնսեպսիոն Ֆերնանդես Դե Կաստրո դե Դիաս Գրանադոսը գողացել է դրանք ու տարել իր տուն։ 1850 թվականին այդ մասունքները կրկին վերահուղարկավորվել են Սանտո Դոմինգո եկեղեցում։

1940 թվականին ընդունված 95-րդ օրենքի ուժով Մարիա Կոնսեպսիոն Լոպերենան ճանաչվել է հերոսուհի։

2004 թվականի փետրվարի 14-ի 002 համաձայնագիրը հաստատվել է Վալեդուպարի խորհրդի կողմից, որով փետրվարի 4-ը Վալեդուպարում հայտարարվել է պատմական օր և Քաղաքապետարանի դրոշը կարգադրվում է բարձրացնել հասարակական հաստատություններում, հատկապես դպրոցներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. 1 2 3 4  López Ana Belén García (18 August 2016)։ *Las heroínas silenciadas en las independencias hispanoamericanas* (իսպաներեն)։ Penguin Random House Grupo Editorial España։ էջեր 129, 203, 205, 206, 212, 215։ ISBN 978-84-9112-679-9։ Վերցված է 28 August 2021
3. ↑  Helg Aline (2004)։ *Liberty and Equality in Caribbean Colombia, 1770-1835* (անգլերեն)։ University of North Carolina Press։ ISBN 978-0-8078-2876-2։ Վերցված է 28 August 2021
4. ↑  El Pilon: Por fin, Valledupar va a celebrar su Independencia
Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մարիա Կոնսեպսիոն Լոպերենա** կատեգորիայում։ |