**Անհատականության տեսակներ,** հոգեբանության մեջ վերաբերում է անհատների հոգեբանական դասակարգմանը։ Ի տարբերություն անհատականության գծերի՝ անհատականության տեսակների առկայությունը բավականին հակասական է։ Երբեմն ասում են, որ անհատականության տեսակները ենթադրում են որակական տարբերություններ մարդկանց միջև, մինչդեռ անհատականության գծերը՝ քանակական տարբերություններ։ Օրինակ, ըստ անհատականության տեսակների տեսության, ինտրովերտներն ու էքստրավերտները մարդկանց՝ երկու սկզբունքորեն տարբեր դասեր են։ Անհատականության գծերի տեսության համաձայն, ինտրովերսիան և էքստրովերսիան շարունակական չափման մի մասն են, որի մեջտեղում շատ մարդիկ կան։

Արդյունավետ անհատականության տիպաբանություն
------------------------------------------

Անհատականության արդյունավետ տիպաբանությունը բացահայտում և ընդլայնում է անհատի գիտելիքն ու ըմբռնումը, ի հակադրություն կարծրատիպերի, որոնց ժամանակ տեղի է ունենում գիտելիքի և ըմբռնման նվազում։ Արդյունավետ տիպաբանությունները նաև հնարավորություն են տալիս բարձրացնելու մարդկանց մասին չափազանց կարևոր նշանակություն ունեցող տեղեկատվությունը կանխատեսելու և բուժման արդյունավետ ռազմավարություն մշակելու ունակությունը։ Գոյություն ունի ընդարձակ գրականություն մարդկային խառնվածքի տարբեր տեսակների դասակարգման թեմայի վերաբերյալ, և նույնքան ընդարձակ գրականություն՝ անհատականության գծերի կամ ոլորտների վերաբերյալ։ Այս դասակարգման համակարգերը փորձում են նկարագրել նորմալ խառնվածքն ու անհատականությունը և ընդգծել խառնվածքի և անհատականության տարբեր տեսակների գերակշռող հատկությունները, որոնք հիմնականում պատկանում են հոգեբանության ոլորտին։ Մյուս կողմից՝ անհատականության խանգարումները արտացոլում են հոգեբուժության, բժշկական մասնագիտությունների աշխատանքը, և նաև հիմնված են որոշ հիվանդությունների վրա։ Դրանք դասակարգվում են ամերիկյան հոգեբուժական ասոցիացիայի կողմից մշակված ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկում։

Անհատականության տեսակները ընդդեմ գծերի
--------------------------------------

«Տեսակ» տերմինը սովորաբար չի օգտագործվել հոգեբանության մեջ և դարձել է որոշակի շփոթության աղբյուր։ Բացի այդ, քանի որ անհատականության թեստերի արդյունքները սովորաբար մտնում են նորմալ բաշխման, այլ ոչ թե ստանդարտ կատեգորիաների մեջ, անհատականության տեսակների տեսությունները զգալի քննադատության են ենթարկվել հոգեչափության հետազոտողների շրջանում։ Գոյություն ունի մեկ ուսումնասիրություն, որն ուղղակիորեն համեմատում է «տեսակ» բառը (Մայերս–Բրիգս տիպաբանության ցուցչի (ՄԲՏՑ) հատկությունները) և «գծեր» բառը (Նևրոտիզմի, էքստրավերսիայի և անկեղծության վերանայված անհատականության վարկանիշի հատկությունները) իրար հետ, որոնց միջոցով պարզ դարձավ, որ անհատականության գծերի քանակը անհատականության խանգարումների լավագույն կանխատեսողն է։ Եվ հենց այս խնդիրների պատճառով անհատականության տեսակների տեսությունները չեն ընդունվում հոգեբանության մեջ։ Ներկայումս հետազոտողների մեծ մասը կարծում է, որ հնարավոր չէ բացատրել մարդու անհատականության բազմազանությունը փոքր թվով առանձին տեսակների միջոցով։ Փոխարենը, նրանք խորհուրդ են տալիս անհատականության գծերի մոդելներ, ինչպիսին է «Մեծ հնգյակի» մոդելը։

Անհատականության գծերի տեսություններ
-----------------------------------

* Անհատականության տեսակների ցուցիչների տեսության վաղ ձևը Գալենի Չորս խառնվածքների համակարգն էր, որը հիմնված էր Հիպոկրատի չորս Հումորալ կարգավորման մոդելի վրա. հինգ խառնվածքների ընդլայնված համակարգը, որը հիմնված էր դասական տեսության վրա, լույս է տեսել 1958 թվականին։
* Անհատականության տեսակների օրինակներից մեկը Ա տիպի և Բ տիպի անհատականության տեսությունն է։ Ըստ այս տեսության, անհամբեր, նպատակասլաց մարդիկ դասակարգվում են Ա տիպի խմբի մեջ, մինչդեռ հանդուրժող, հանգիստ անհատականությունները դասվում են Բ տիպի խմբին։ Այս տեսությունը ի սկզբանե ենթադրում էր, որ Ա տիպի մարդիկ մեծ վտանգի տակ են սիրտ-անոթային հիվանդության համար, բայց այս պնդումը չի հաստատվել էմպիրիկ ուսումնասիրությունների արդյունքում։
* Ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ Ա տիպի անհատականություն ունեցող մարդիկ ավելի հավանական է, որ կունենան անհատականության խանգարումներ, մինչդեռ Բ տիպի անհատականություններն ավելի հակված են հարբեցող դառնալուն։
* Զարգացման հոգեբան Ջերոմ Կագանը տիպի ցուցիչների տեսության նշանավոր կողմնակից է։ Նա ենթադրում է, որ ամաչկոտ, չշփվող երեխաները փակ խառնվածքի տեր են, որը որակապես տարբերվում է այլ երեխաների խառնվածքից։ Նա նաև առաջարկում է, որ այն երեխաները, որոնք ամաչկոտ են, ինտրովերտ, ավելի լավ է, որ նրանք ունենան փակ խառնվածք, որը որակապես տարբերվում է այլ երեխաների խառնվածքից։ Հարմարությունից ելնելով՝ անհատականության գծերի տեսաբանները երբեմն օգտագործում են «տեսակ» տերմինը՝ նկարագրելու այն անձին, ով ստանում է բացառապես բարձր կամ ցածր միավորներ որոշակի անհատականության գծի համար։ Հանս Այզենկը անհատականության ավելի բարձր գործոնները անվանում է տեսակներ, իսկ դրանց հետ կապված ավելի կոնկրետ գծերը՝ բնավորության գծեր։
* Հոգեբանության հանրաճանաչ մի քանի տեսություններ (օրինակ՝ «Տղամարդիկ Մարսից են, կանայք՝ Վեներայից» էնեագրաման) հիմնված են բոլորովին այլ տեսակի մարդկանց գաղափարի վրա։
* Նենսի Մաքուիլյամսը առանձնացնում է ութ հոգեվերլուծական անհատականություններ՝ հոգեբանական (հակասոցիալական), նարցիսիստական, շիզոիդ, պարանոիդ, դեպրեսիվ և մոլագար, մազոխիստական (ինքնաոչնչացնող), օբսեսիվ-կոմպուլսիվ, հիսթերիկ (թատերական) և դիսոցիատիվ։

Կարլ Յունգ
----------

Ամենաազդեցիկ գաղափարներից մեկը ծագել է Կարլ Յունգի տեսական աշխատությունից, որը տպագրվել է «Հոգեբանական տեսակներ» գրքում։ Գերմաներենով "Psychologische Typen" օրիգինալ հրատարակությունն առաջին անգամ լույս է տեսել Ռաշեր Վերլագի կողմից Ցյուրիխում 1921 թվականին։ Տիպաբանությունները, ինչպիսիք են սոցիոնիկա, ՄԲՏՑ-ի գնահատումը և Քիրսիի խառնվածքի տեսակավորումը, արմատավորված են Յունգի տեսության մեջ։

Յունգի հետաքրքրությունը տիպաբանության նկատմամբ աճել է Զիգմունդ Ֆրոյդի և Ալֆրեդ Ադլերի տեսությունները հաշտեցնելու ցանկությունից և որոշելու, թե ինչպես է իր սեփական տեսակետը տարբերվում նրանցից։ Յունգը գրել է. «Այս հարցին պատասխան տալու փորձերից ելնելով՝ ես բախվեցի տեսակների խնդրին․ քանի որ հենց այդ խնդիրն է մարդու հոգեբանական տեսակը, որը ի սկզբանե որոշում և սահմանափակում է մարդու դատողությունը» (Յունգ, [1961] 1989: 207)։ Նա եկավ այն եզրակացությանը, որ Ֆրոյդի տեսությունը էքստրավերտ է, իսկ Ադլերի տեսությունը՝ ինտրովերտ (Յունգ, [1921] 1971: պար. 91)։ Յունգը համոզվեց, որ ադլերյան և ֆրոյդյան կողմերի միջև թշնամանքը պայմանավորված էր տարբեր հիմնարար հոգեբանական դիրքորոշումների չճանաչված գոյությամբ, ինչը Յունգին ստիպեց «հասկանալ նևրոզի երկու հակասական տեսությունները՝ որպես տեսակի հակասական դրսևորումներ» (Յունգ, 1966։ էջ 64)։

### Գիտակցության չորս գործառույթներ

Յունգը գրքում մարդկանց դասակարգել է ըստ հոգեբանական գործառույթների հիմնական տեսակների։

Յունգը առաջարկել է ճանաչողական գործառույթների երկու ենթաբաժիններ․

* «Ռացիոնալ» (դատողական) գործառույթներ՝ մտածողություն և զգացողություն,
* «Իռացիոնալ» (ընկալող) գործառույթներ ՝ զգայություն և ինտուիցիա։

Յունգը շարունակեց առաջարկել, որ այդ գործառույթներն արտահայտվում են կամ ինտրովերտությամբ կամ էքստավերտությամբ:17։

Ըստ Յունգի, հոգեբանությունը հարմարվողականության և կողմնորոշման գործիք է, որը բաղկացած է մի շարք տարբեր մտավոր գործառույթներից։ Դրանց թվում նա առանձնացնում է չորս հիմնական գործառույթ․

* **Զգայություն** - առարկայի և օբյեկտի միջև տեսանելի հարաբերությունների ընկալում ուղղակի պատկերացման միջոցով,
* **Ինտուիցիա** - գործընթացների ընկալում հետին պլանում․ օրինակ՝ այլ մարդկանց անգիտակից շարժիչ ուժերը և (կամ) դրդապատճառները,
* **Մտածողություն** - մտավոր ճանաչողության գործառույթ․ տրամաբանական եզրակացությունների կազմում,
* **Զգացողություն** - սուբյեկտիվ գնահատման գործառույթ, բարոյական մտածողություն։

Մտածողության և զգացողության գործառույթները ռացիոնալ են, մինչդեռ զգայությունն ու ինտուիցիան իռացիոնալ են։ Ըստ Յունգի, ռացիոնալությունը բաղկացած է փոխաբերական մտքերից, զգացմունքներից կամ գործողություններից, որոնք ունեն փաստարկ՝ տեսակետ, որն էլ հիմնված է մի շարք չափանիշների վրա։ Իսկ իռացիոնալությունը հիմնված չէ փաստարկի կամ պատճառաբանության վրա։ Յունգը նշում է, որ տարրական փաստերը նույնպես իռացիոնալ են, ոչ թե այն պատճառով, որ դրանք անտրամաբանական են, այլ այն պատճառով, որ լինելով ուղղակի մտքեր, դրանք դատողություններ չեն։

### Դիրքորոշումներ․ Էքստրավերսիա և ինտրովերսիա

Վարքային և հոգեբանական բնութագրերը, որոնք տարբերակում են ինտրովերսիան էքստրավերսիայից, սովորաբար հաջորդական են համարվում։
Վերլուծական հոգեբանությունը տարբերակում է մի քանի հոգեբանական տեսակներ կամ խառնվածքներ։

* **Էքստրավերտ** (Սա Յունգի գրելաձևն է, չնայած որոշ բառարաններ նախընտրում են էքստրովերտ տարբերակը),
* **Ինտրովերտ**

Էքստրավերսիա նշանակում է «շփվող», իսկ ինտրովերսիան՝ «ներամփոփ»։ Այս սահմանումները որոշ չափով տարբերվում են ժողովրդի կողմից ընդունված տարբերակներից։

Էքստրավերսիայի և ինտրովերսիայի նախապատվությունները հաճախ անվանում են դիրքորոշում։ Ճանաչողական գործառույթներից յուրաքանչյուրը կարող է գործել վարքի, գործողությունների, մարդկանց և իրերի արտաքին աշխարհում (*էքստրավերտ դիրքորոշում*) կամ գաղափարների և մտորումների ներքին աշխարհում (*ինտրովերտ դիրքորոշում*)։ Մարդիկ, ովքեր նախընտրում են էքստրավերսիան, իրենց էներգիան ուղղում են օբյեկտիվ, արտաքին տվյալների վրա։ Նրանք ձգտում են փորձել ամեն ինչ և իրենց դատողությունները հիմնավորում են արտաքին աշխարհի տվյալների հիման վրա։ Եվ հակառակը, նրանք, ովքեր նախընտրում են ինտրովերսիան, իրենց էներգիան ուղղում են սուբյեկտիվ, ներքին տվյալների վրա։ Նրանք նույնպես ձգտում են փորձել ամեն ինչ, բայց իրենց դատողությունները անում են ներքին աշխարհի տվյալների հիման վրա։

Դիրքորոշման տեսակը կարելի է համարել լիբիդոյի (հոգեկան էներգիայի) հոսք։ Այդ գործառույթները փոփոխվում են դիրքորոշման երկու հիմնական տեսակներով՝ էքստրավերսիա և ինտրովերսիա։ Ցանկացած մարդու մոտ մեկ գործառույթի՝ ինտրովերսիայի կամ էքստրավերսիայի աստիճանը կարող է բավականին տարբեր լինել մյուս գործառույթի համեմատ։

### Չորս գործառույթներ՝ զգայություն, ինտուիցիա, մտածողություն, զգացողություն

Յունգը առանձնացրել է երկուական հոգեբանական գործառույթներ․

* Երկու իռացիոնալ գործառույթ (*ընկալում*)՝ զգայություն և ինտուիցիա,
* Երկու ռացիոնալ գործառույթ (*դատողություն*)՝ մտածողություն և զգացողություն։

*Զգայությունը* և *ինտուիցիան* իռացիոնալ գործառույթներ են (ընկալում), ինչը նշանակում է, որ դրանք տեղեկատվություն են հավաքում։ Դրանք նկարագրում են, թե ինչպես է տեղեկատվությունն ընդունվում և փորձարկվում։ Մարդիկ, ովքեր նախընտրում են զգայությունը, ավելի հավանական է, որ վստահեն իրական, կոնկրետ և համապատասխան տեղեկատվությանը, ինչն էլ նշանակում է, որ նրանք փնտրում են հենց ինքնին տեղեկատվությունը։ Այդպիսի մարդիկ նախընտրում են տարբերակիչ մանրամասներ փնտրել, և նրանց համար իմաստը տվյալների մեջ է։ Մյուս կողմից, նրանք, ովքեր նախընտրում են ինտուիցիան, վստահում են ենթադրվող կամ վարկածային տեղեկատվությանը, որը կարող է կապված լինել այլ հնարավոր տեղեկատվության հետ։ Նրանց ավելի շատ հետաքրքրում են անգիտակցականի միջոցով թաքնված հնարավորությունները։ Իմաստն այն է, թե ինչպես կամ ինչ կարող է լինել տեղեկատվությունը։

*Մտածողությունն* ու *զգացողությունը* ռացիոնալ գործառույթներ են (դատողություն), ինչը նշանակում է, որ այդ գործառույթները դատողություններ են կազմում կամ որոշումներ կայացնում։ Մտածողության և զգացողության գործառույթներն օգտագործվում են ռացիոնալ որոշումներ կայացնելու համար՝ հիմնվելով նրանց տեղեկատվություն հավաքելու գործառույթներից ստացված տվյալների վրա (զգայություն կամ ինտուիցիա)։ Նրանք, ովքեր նախընտրում են մտածողությունը, հակված են դատողություններ անել ավելի անկողմնակալ տեսանկյունից՝ համարելով այդ որոշումը տրամաբանական, պատճառահետևանքային, հետևողական և գործառույթային։ Նրանք, ովքեր նախընտրում են զգացողության գործառույթը, հակված են դատողություններ անել՝ գնահատելով իրավիճակը, այն է՝ որոշել տվյալ իրավիճակի արժեքը։ Նրանք գնահատում են իրավիճակը ըստ հաճելի կամ տհաճ, դուրեկան կամ ոչ դուրեկան, ներդաշնակ կամ աններդաշնակ լինելուև այլն։

Ինչպես նշվեց, մարդիկ, որոնք նախընտրում են մտածողության գործառույթը, պարտադիր չէ, որ առօրյայում «ավելի լավ մտածեն», քան իրենց զգացմունքային ընկերները. հակառակ նախապատվությունը նույնպես համարվում է որոշումներ կայացնելու նույնքան ռացիոնալ միջոց (և, ամեն դեպքում, Յունգի տիպաբանությունը նախասիրությունների սահմանումն է, այլ ոչ թե կարողությունների)։ Նմանապես, նրանք, ովքեր նախընտրում են զգայության գործառույթը, պարտադիր չէ, որ ունենան «ավելի լավ» հուզական արձագանքներ, քան իրենց մտածող ընկերները։

### Գերիշխող գործառույթ

Բոլոր չորս գործառույթներն օգտագործվում են տարբեր ժամանակներում՝ կախված հանգամանքներից։ Ինչևէ, չորս գործառույթներից մեկը սովորաբար լինում է ավելի գերիշխող, քան մյուս երեքը, և օգտագործվում է ավելի գիտակցված և վստահ ձևով։ Ըստ Յունգի, գերիշխող գործառույթն հիմնվում է երկու օժանդակ գործառույթների վրա։ ՄԲՏՑ հրատարակություններում առաջին օժանդակ գործառույթը սովորաբար կոչվում է օժանդակ կամ երկրորդական գործառույթ, իսկ երկրորդը՝ երրորդական գործառույթ։ Չորրորդ և ամենաքիչ գիտակցված գործառույթը միշտ հակառակ է գերիշխող գործառույթին։ Յունգը այն անվանում էր «ստորադաս գործառույթ», իսկ Մայերսը՝ երբեմն «ստվերային գործառույթ»։

Յունգի տիպաբանական մոդելը հոգեբանական տեսակը դիտարկում է որպես ձախլիկության կամ աջլիկության նման մի բան. մարդիկ կա՛մ ծնվում են մտածելու և գործելու որոշակի նախընտրելի ձևերով, կա՛մ զարգացնում են դրանք։ Այս հոգեբանական տարբերությունները բաշխվում են չորս հակադիր զույգերի կամ երկու խմբերի միջև, որոնք էլ առաջացնում են ութ հնարավոր հոգեբանական տեսակներ։ Մարդիկ սովորաբար ավելի դժվար են օգտագործում իրենց հակառակ հոգեբանական նախասիրությունները, նույնիսկ եթե նրանք կարող են դառնալ ավելի փորձառու (և, հետևաբար, վարքագծային առումով ավելի ճկուն) պրակտիկայի և զարգացման միջոցով։

Չորս գործառույթներն իրականցվում են դիրքորոշումների հետ համատեղ (էքստրավերսիա և ինտրովերսիա)։ Յուրաքանչյուր գործառույթ իրականցվում է կա՛մ էքստրավերտ, կա՛մ ինտրովերտ եղանակով։ Օրինակ՝ այն մարդը, ում գերիշխող գործառույթը էքստրավերտ ինտուիցիան է, ինտուիցիան գործում է բոլորովին այլ կերպ, քան այն մարդու մոտ, ում գերիշխող գործառույթը ինտրովերտ ինտուիցիան է։

Հոգեբանական ութ տեսակներն են՝

* Էքստրավերտ զգայություն,
* Ինտրովերտ զգայություն,
* Էքստրավերտ ինտուիցիա,
* Ինտրովերտ ինտուիցիա
* Էքստրավերտ մտածողություն
* Ինտրովերտ մտածողություն
* Էքստրավերտ զգացողություն
* Ինտրովերտ զգացողություն

Յունգի առաջարկով՝ գերիշխող գործառույթը բնութագրում է գիտակցությունը, մինչդեռ դրա հակառակը ճնշված է, և բնութագրում է անգիտակից գործունեությունը։ Ընդհանուր առմամբ, մենք հակված ենք գերադասել մեր ամենազարգացած գերիշխող գործառույթը, մինչդեռ կարող ենք ընդլայնել մեր անհատականությունը՝ զարգացնելով մյուս գործառույթները նույնպես։ Այս առումով Յունգը նշել է, որ անգիտակցականը հաճախ առավել հեշտությամբ է դրսևորվում մարդու ամենաքիչ զարգացած՝ ստորադաս գործառույթի միջոցով։ Այսպիսով, անգիտակցականի հետ հանդիպումը և թերզարգացած գործառույթների զարգացումը միտված են միասին զարգանալու։

Երբ անգիտակից ենթակա գործառույթները չեն զարգանում, անհավասարակշռություն է առաջանում։ «Հոգեբանական տեսակները» գրքում Յունգը մանրամասն նկարագրում է ծայրահեղ միակողմանի անհատների մոտ գերիշխող և ենթակա տարբերակող գործառույթների հետ կապված բարդույթների միջև լարվածության հետևանքները։

### Անհատականության տեսակներ և անհանգստություններ

Անհանգստության, այն է՝ մարդու մտքերի և մտավոր պատկերների կենտրոնացման և բացասական հույզերի ստեղծման հակում, ինչպես նաև վախի հաճախակի արտահայտում, և Յունգի հոգեբանական տեսակների մոդելի միջև կապը հետազոտության առարկա է դարձել։ Մասնավորապես, փոխկապակցված վերլուծությունը ցույց է տվել, որ անհանգստության հակումը հիմնականում կապված է Յունգի ինտրովերտության և զգացմունքների չափումների հետ։ Նույն ձևով, անհանգստությունը ցույց տվեց կայուն փոխկապակցվածություն ամաչկոտության և սոցիալական իրավիճակներից վախի հետ։ Անհանգիստ մարդկանց սոցիալական իրավիճակներից վախենալու հակումը կարող է հանգեցնել նրանց՝ ավելի ինտրովերտ դառնալուն։

Յունգի մոդելը ենթադրում է, որ անհատականության գերադաս չափը ինտրովերսիան և էքստրավերսիան են։ Ինտրովերտները, ամենայն հավանականությամբ, կապ են հաստատում արտաքին աշխարհի հետ՝ լսելու, մտածելու, զուսպ լինելու և նպատակային հետաքրքրություններ ունենալու միջոցով։ Մյուս կողմից, էքստրավերտները հեշտությամբ են հարմարվում և ներդաշնակ են արտաքին աշխարհի հետ։ Նրանք նախընտրում են շփվել արտաքին աշխարհի հետ խոսելու, ակտիվ մասնակցություն ցուցաբերելու, շփվող և ցուցադրական լինելու, և զանազան հետաքրքրություններ ունենալու միջոցով։ Յունգը (1921) առանձնացրեց անհատականության երկու այլ չափումներ նույնպես՝ ինտուիցիա - զգայություն և մտածողություն - զգացողություն։ Զգայական տեսակները հակված են կենտրոնանալ առկա իրավիճակների իրականության վրա, մեծ ուշադրություն դարձնել մանրուքներին և զբաղվել գործնականությամբ։ Ինտուիտիվ տեսակները կենտրոնանում են իրավիճակի լայն հնարավորությունների դիտարկման վրա և գերադասում են գաղափարները, հասկացությունները և տեսությունները՝ տվյալներից։ Մտածողության տեսակները իրենց որոշումները կայացնելիս օգտագործում են օբյեկտիվ և տրամաբանական հիմնավորումներ, ավելի հավանական է, որ դրդապատճառները վերլուծեն տրամաբանական և անկողմնակալ ձևով, հուզականորեն ավելի կայուն են և ունեն խելացիության ավելի բարձր ցուցանիշներ։ Զգացմունքային տեսակները դատողություններ են անում սուբյեկտիվ և անձնական արժեքների հիման վրա։ Միջանձնային որոշումներ կայացնելիս զգացմունքային տեսակները շեշտը դնում են փոխզիջման վրա՝ բոլորի համար շահավետ լուծում ապահովելու համար։ Նրանք նաև հակված են մի փոքր ավելի նևրոտիկ լինել, քան մտածողության տեսակները։ Անհանգստություն զգացող անձի՝ վախ զգալու հակումը, կարող է դրսևորվել Յունգի զգայական տեսակի մեջ։

Տես նաև
-------

### Ընդհանուր ակնարկ

* Անհատականություն
* Անհատական հոգեբանություն

### Ժամանակակից տեսություններ, որոնք սերտորեն կապված են Յունգի անհատականության տեսակների հետ

* Մայերս–Բրիգս տիպաբանության ցուցիչ
* Սոցիոնիկա

### Այլ տեսություններ

* Անձի եռագործոն տեսություն
* Հինգ խառնվածքներ
* Չորս խառնվածք

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Donnellan, M. Brent; Robins, Richard W. (2010). «Resilient, Overcontrolled, and Undercontrolled Personality Types: Issues and Controversies». *Social and Personality Psychology Compass* (անգլերեն). **4** (11): 1070–1083. doi:10.1111/j.1751-9004.2010.00313.x. ISSN 1751-9004.
2. ↑  Gerlach M.; Farb B.; Revelle W.; Nunes Amaral L. A. (2018). «A robust data-driven approach identifies four personality types across four large data sets» (PDF). *Nature Human Behaviour*. **2** (2): 735–742. doi:10.1038/s41562-018-0419-z. PMID 31406291. S2CID 52290166. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 30-ին.
3. ↑  Bernstein, Penner, Clarke-Stewart, & Roy (2008). *Psychology*, 8th edition. Boston, MA: Houghton Mifflin Company.
4. ↑  Totton and Jacobs (2001). *Character and Personality Types*. Philadelphia, PA: Open University Press.
5. ↑  Flaskerud, Jacquelyn H.*Issues in Mental Health Nursing*, Vol 33(9), Sep, 2012. pp. 631-634.
6. ↑  Bess, T.L. & Harvey, R.J. (2001). *Bimodal score distributions and the MBTI: Fact or artifact?* Արխիվացված 2006-12-08 Wayback Machine Paper presented at the 2001 Annual Conference of the Society for Industrial and Organizational Psychology, San Diego, USA.
7. ↑  Furnham, A. & Crump, J. (2005). Personality Traits, Types, and Disorders: An Examination of the Relationship Between Three Self-Report Measures. *European Journal of Personality*, *19*, 167-184.
8. ↑  Asendorpf, J. B. (2003). Head-to-head comparison of the predictive validity of personality types and dimensions. *European Journal of Personality*, *17*, 327–346.
9. ↑  Pittenger, D. J. (2004). The limitations of extracting typologies from trait measures of personality. *Personality and Individual Differences*, *37*, 779–787.
10. ↑  McCrae, R. R. Terracciano, A. Costa, P. T. & Ozer, D. J. (2006). Person-factors in the California adult Q-set: Closing the door on personality types? *European Journal of Personality*, *20*, 29-44.
11. ↑  «Bates, K. L. (2006). Type A personality not linked to heart disease». Արխիվացված է օրիգինալից 2007-10-12-ին. Վերցված է 2006 թ․ նոյեմբերի 5-ին.
12. ↑  Bottlender, Miriam; Preuss U.; Soyka M. (2006). «Association of personality disorders with Type A and Type B alcoholics». *European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience*. **256** (1): 55–61. doi:10.1007/s00406-005-0601-y. PMID 16041558. S2CID 1798692.
13. ↑  Kagan, J. (1994). *Galen's Prophecy: Temperament in Human Nature*. New York: Basic Books.
14. ↑  McWilliams, Nancy (2011). *Psychoanalytic diagnosis : understanding personality structure in the clinical process* (2 ed.). New York: Guilford Press. ISBN 978-1-60918-494-0. OCLC 698580704.
15. ↑  Jung, Carl (1976). Campbell, Joseph (ed.). *The Portable Jung*. New York, NY: Penguin Books. էջեր 178. ISBN 9780140150704.
16. ↑  Myers, Isabel Briggs with Peter B. Myers (1995) [1980]. *Gifts Differing: Understanding Personality Type*. Mountain View, CA: Davies-Black Publishing. էջեր xi–xii. ISBN 0-89106-074-X.
17. ↑  Keirsey, David (1998 թ․ մայիսի 1) [1978]. *Please Understand Me II: Temperament, Character, Intelligence* (1st ed.). Prometheus Nemesis Book Co. էջեր 3. ISBN 1-885705-02-6.
18. 1 2  Myers, Isabel Briggs with Peter B. Myers (1995) [1980]. *Gifts Differing: Understanding Personality Type*. Mountain View, CA: Davies-Black Publishing. ISBN 0-89106-074-X.
19. 1 2  Jung, C.G. Psychological Types (The Collected Works of C.G. Jung, Vol.6), ), ISBN
20. ↑  Zeisset, Carolyn (2006). *The Art of Dialogue: Exploring Personality Differences for More Effective Communication*. Gainesville, FL: Center for Applications of Psychological Type, Inc. էջ 13. ISBN 0-935652-77-9.
21. ↑  Jung, Carl (1971). «10, 11». *Psychological Types*. Princeton University Press.
22. ↑  Ragozzino, Rachel; W. Kelly (Summer 2011). «TYPING THE WORRIER: RELATIONSHIP BETWEEN WORRY AND JUNG'S PERSONALITY TYPES». *Psychology and Behavioral Sciences Collection*. **131** (4): 791–797. Արխիվացված է օրիգինալից 2014-03-16-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 8-ին.

Գրականություն
-------------

* Jung, C.G. ([1921] 1971). *Psychological Types*, Collected Works, Volume 6, Princeton, N.J.: Princeton University Press. 0-691-01813-8.
* Jung, C.G. (1966). *Two Essays on Analytical Psychology*, Collected Works, Volume 7, Princeton, N.J.: Princeton University Press. 0-691-01782-4.
* Jung, C.G. ([1961] 1989). *Memories, Dreams, Reflections*, New York, N.Y.: Vantage Books. 0-679-72395-1.