Պորտուգալիայի պարտատոմսեր                     30 տարվա պարտատոմս                     10 տարվա պարտատոմս                     5 տարվա պարտատոմս                     1 տարվա պարտատոմս                     3 ամսվա պարտատոմս

**2010-2014 թվականների Պորտուգալիայի ֆինանսական ճգնաժամ,** Պորտուգալիայի տնտեսության ավելի լայն անկման մի մասն էր, որը սկսվել է 2001 թվականին և, հնարավոր է, ավարտվել 2016-ից 2017 թվականներին։ 2010-ից մինչև 2014 թվականն ընկած ժամանակահատվածը, հավանաբար, ամբողջ տնտեսական ճգնաժամի ամենադժվար և դժվարին հատվածն էր. այս ժամանակահատվածը ներառում է 2011-2014 թվականների միջազգային օգնություն Պորտուգալիային և նշանավորվեց խնայողության ինտենսիվ քաղաքականությամբ, որն ավելի ինտենսիվ էր, քան 2001-2017 թվականների ավելի լայն ճգնաժամը։ Տնտեսական աճը Պորտուգալիայում կանգ է առել 2001-2002 թվականներին, և ներքին տնտեսական ճգնաժամի տարիներից հետո համաշխարհային մեծ անկումը սկսեց հարվածել Պորտուգալիային։ 2008 թվականին, ի վերջո, հանգեցրեց նրան, որ երկիրը չկարողացավ մարել կամ վերաֆինանսավորել իր պետական պարտքն առանց երրորդ կողմերի աջակցության։ Պարտքային ճգնաժամի ժամանակ անվճարունակության իրավիճակը կանխելու համար՝ Պորտուգալիան 2011 թվականի ապրիլին դիմեց փրկարարական ծրագրերի համար, և ԱՄՀ-ից, EFSM-ից և EFSF-ից 78 միլիարդ եվրո ներգրավեց։ Պորտուգալիան դուրս եկավ փրկության ծրագրից 2014 թվականի մայիսին, նույն տարում, երբ երեք տարվա անկումից հետո կրկին ի հայտ եկավ դրական տնտեսական աճը։ Կառավարությունը 2016 թվականին հասել է 2,1% բյուջեի դեֆիցիտի (ամենացածրը՝ 1974 թվականին ժողովրդավարության վերականգնումից ի վեր), իսկ 2017 թվականին տնտեսությունն աճել է 2,7 տոկոսով (2000 թվականից ի վեր ամենաբարձր աճը)։

Պատճառները
----------

Մանուելա Ֆերեյրա Լեյտեն 2002-2004 թվականներին եղել է ֆինանսների նախարար Խոսե Մանուել Դուրան Բարոզուի կաբինետում։
2005-ից 2011 թվականներին Ժոզե Սոկրատեսը Սոցիալիստական կուսակցությունից (PS) եղել է վարչապետը և Պորտուգալիայի կառավարության ղեկավարը։
Վարչապետներ Պեդրո Պասոս Կոելյոն՝ Պորտուգալիայից (ձախից) և Ռոդրիգես Սապատերոն՝ Իսպանիայից, 2011 թվականի հոկտեմբերին։ Տնտեսական անկումով և գործազրկության մակարդակի աճով (մինչև 2011 թվականը Պորտուգալիայում գործազրկության ավելի քան 10%, իսկ Իսպանիայում՝ 20%), Պիրենեյան թերակղզու երկու երկրները հայտնվել են եվրոպական սուվերեն պարտքի ճգնաժամի մեջտեղում:
### 2000-ականների տնտեսական ճգնաժամ

Ի տարբերություն եվրոպական այլ երկրների, որոնք նույնպես խիստ տուժել են 2000-ականների վերջին Մեծ անկումից և 2010-ականների սկզբին ստացել են փրկության միջոցներ (օրինակ՝ Հունաստանը և Իռլանդիան), Պորտուգալիայում 2000-ականները նշանավորվեցին ոչ թե տնտեսական աճով, այլ դրա փոխարեն արդեն տնտեսական ճգնաժամի ժամանակաշրջան էր, որը նշանավորվեց լճացումով, երկու անկումով( 2002–2003 և 2008–2009 թվականներին) և կառավարության կողմից հովանավորվող հարկաբյուջետային խնայողությամբ՝ բյուջեի դեֆիցիտը Եվրամիության Կայունության և աճի պակտով թույլատրված սահմաններին նվազեցնելու նպատակով։

1960-ականների սկզբից մինչև 2000-ականների սկիզբը Պորտուգալիան ապրել է կայուն տնտեսական աճի և սոցիալ-տնտեսական զարգացման երեք ժամանակաշրջան (մոտավորապես 1960-1973 թվականներ, 1985-1992 թվականներ և 1995-2001թվականներ), ինչը ստիպեց երկրի մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն աճել 1960 թվականին Հյուսիսային-Կենտրոնական Եվրոպայի միջինի 39%-ից մինչև 70% (2000 թվական)։ Թեև մինչև 2000 թվականը Պորտուգալիան դեռևս Արևմտյան Եվրոպայի ամենաաղքատ երկիրն էր, այն, այնուամենայնիվ, հասել էր կենտրոնական և հյուսիսային Եվրոպայի զարգացած տնտեսությունների հետ մերձեցման մակարդակի, որը նախորդ դարերում չուներ նախադեպեր․ մի գործընթաց, որը կշարունակվի։ Պորտուգալիան լավ մուտք է գործել դեռ 2000-ականներին՝ գրանցելով ՀՆԱ-ի գրեթե 4% աճ 2000 թվականին, սակայն աճը դանդաղել է 2001 թվականին (այդ տարվա աճի տեմպը կազմել է 2,0%) և անսպասելի դանդաղությունը պատճառներից մեկն էր, որը ստիպեց կառավարության (դեռևս Անտոնիո Գուտերեշի գլխավորությամբ) բյուջեի դեֆիցիտը կրճատել մինչև 4,1%։ Այսպիսով, Պորտուգալիան դարձավ եվրոգոտու առաջին երկիրը, որը հստակորեն խախտեց ՓԴԾ-ի 3% սահմանաչափը բյուջեի դեֆիցիտի համար, և այդպիսով, դրա համար բացվեց չափազանց մեծ դեֆիցիտի ընթացակարգ։ 2002 թվականի արտահերթ ընտրությունները իշխանության բերեցին սոցիալ-դեմոկրատներին՝ Ժոզե Մանուել Դուրաո Բարոզուի գլխավորությամբ։ Նրա կառավարությունը նշանավորվեց կոշտ հարկաբյուջետային խնայողության քաղաքականության և կառուցվածքային բարեփոխումների ներդրմամբ, որոնք հիմնականում հիմնավորված էին բյուջեի դեֆիցիտի կրճատման անհրաժեշտությամբ, մի շարք քաղաքականություններ, որոնք մշակված էին նրա ֆինանսների նախարար Մանուելա Ֆերեյրա Լեյտեի կողմից։ Պորտուգալիայի տնտեսությունը 2002 թվականին ընդհանուր առմամբ աճել է 0,8%-ով, 2003 թվականին եղել է անկում՝ (-0,9%), իսկ 2004 թվականին աճել է 1,6%-ով։ Ֆերեյրա Լեյտեին հաջողվեց պահպանել դեֆիցիտը 2,9%-ի վրա ինչպես 2003-ին, այնպես էլ 2004-ին, սակայն միանվագ և արտակարգ միջոցառումների միջոցով։ Հակառակ դեպքում դեֆիցիտը կհասներ 5 տոկոսի նշագծին։ Միևնույն ժամանակ, 2000-ականների առաջին կիսամյակում ավարտվեց նաև պետական պարտքի և ՀՆԱ-ի հարաբերակցության նվազման միտումը, որը նշանավորեց 1990-ականներին։ Հարաբերակցությունը 2000 թվականի 53%-ից բարձրացավ 2004 թվականին մինչև 62% (հարաբերակցությունը գերազանցեց ՓԴԾ-ի կամայական 60% սահմանը 2003 թվականին)։

Սոցիալիստ Խոսե Սոկրատիսը վարչապետ դարձավ 2005 թվականին։ Ինչպես իր պահպանողական նախորդը, Սոկրատեսը փորձեց կրճատել կառավարության բյուջեի դեֆիցիտը խնայողության և հարկերի բարձրացման միջոցով։ Մինչև այդ Պորտուգալիայի տնտեսությունը ակնհայտորեն զիջում էր եվրոպական գործընկերներին, և 2005 թվականի բյուջեի դեֆիցիտը ակնկալվում էր, որ կկազմի 6%-ից ավելի, եթե արտակարգ միջոցներ չկիրառվեին։ 2005–2009 թվականների կայունության և աճի ծրագրում Սոկրատեսի կառավարությունն առաջարկել է թույլ տալ, որ բյուջեի դեֆիցիտը լինի 6%-ից բարձր 2005 թվականին, բայց մինչև 2008 թվականը կառուցվածքային կերպով այն 3%-ից ցածր իջեցվի․ ծրագիր, որն ընդունվել է եվրոպական երկրների իշխանությունների կողմից։ Ճգնաժամի ուշագրավ կետը տեղի ունեցավ 2005 թվականին, երբ պորտուգալական գործազրկության մակարդակը 1986 թվականից ի վեր առաջին անգամ գերազանցեց եվրոպական միջին ցուցանիշը։ 2007 թվականին կառավարությունը հասել է 2,6% բյուջեի դեֆիցիտի (նպատակակետից մեկ տարի առաջ), որը ցածր է կայունության և աճի պակտով թույլատրված 3,0% սահմանից։ Այդ տարի տնտեսությունն աճել է 2,4 տոկոսով՝ տասնամյակի ամենաբարձր ցուցանիշը (բացառությամբ 2000 թվականի)։ Այնուամենայնիվ, նաև 2007 թվականին, համեմատաբար ցածր աճի տեմպերը ստիպեցին The Economist-ին Պորտուգալիային բնութագրել որպես «*Եվրոպայի նոր հիվանդ մարդ*»։ 2005-2007 թվականներին պետական պարտքը կայուն է եղել ՀՆԱ-ի մոտավորապես 68%-ի հարաբերակցությամբ։

Մեծ անկումը սկսեց հարվածել Պորտուգալիային 2008 թվականին։ Այդ տարի Պորտուգալիայի տնտեսությունը չի աճել (0,0%) և 2009 թվականին անկում է ապրել գրեթե 3%-ով։ Միևնույն ժամանակ, կառավարությունը 2008 թվականին արձանագրել է 2,6% բյուջեի դեֆիցիտ, որը 2009 թվականին աճել է մինչև 10%։ 2008-2010 թվականներին խնայողությունները որոշակիորեն թուլացան՝ որպես եվրոպական տնտեսության վերականգնման ծրագրի և Քեյնսյանության վերածնման (որը պահանջում էր հակացիկլային քաղաքականություն), բայց վերսկսվեց 2010 թվականի մայիսին։ 2010 թվականին գրանցվել է տնտեսական աճ (1,9%), սակայն ֆինանսական վիճակը մնացել է շատ ծանր (8,6% բյուջեի դեֆիցիտ)։ Երկիրը վերջիվերջո ի վիճակի չեղավ մարել կամ վերաֆինանսավորել իր պետական պարտքը և 2011 թվականի ապրիլին օգնություն խնդրեց։ 2011 թվականին տնտեսությունը անկում է ապրել 1,3 տոկոսով, իսկ կառավարությունը հայտնել է 4,2 տոկոս բյուջեի դեֆիցիտ։ Միևնույն ժամանակ, պետական պարտք-ՀՆԱ հարաբերակցությունը կտրուկ աճել է՝ 2007 թվականի 68%-ից հասնելով 111%-ի 2011 թվականինին ։

Ի վերջո, Պորտուգալիայի տնտեսությունը 2000-ականներին և 2010-ականների սկզբին մեկ շնչի հաշվով ավելի քիչ է աճել, քան ամերիկյան տնտեսությունը Մեծ դեպրեսիայի ժամանակ կամ Ճապոնիայի տնտեսությունը կորցրած տասնամյակի ընթացքում։ Չնայած կառավարության քաղաքականությանը, որը բացահայտորեն ուղղված էր Պորտուգալիայի պետական ֆինանսների համախմբմանը, Պորտուգալիան գրեթե միշտ գտնվել է չափից ավելի դեֆիցիտի ընթացակարգի տակ, իսկ պետական պարտք-ՀՆԱ հարաբերակցությունը 2000 թվականի 50%-ից հասել է 68%-ի 2007 թվականին և 126%-ի 2012 թվականին։ Լճացման պատճառները բարդ են, քանի որ բազմաթիվ պոտենցիալ պատճառներ ազդում են նաև հարավային Եվրոպայի այլ երկրների վրա և չեն խանգարել նրանց աճել 2000-ականներին, ինչպես նաև չեն խանգարել Պորտուգալիային աճել մինչև 2000-ականների սկիզբը։ Տնտեսագետ Ֆերեյրա դո Ամարալը մատնանշում է 1999-2002 թվականներին եվրոյին միանալու փաստը, որը չափազանց ուժեղ էր որպես արժույթ Պորտուգալիայի տնտեսության և արդյունաբերության համար և երկրից խլեց սեփական դրամավարկային (տոկոսադրույքների բարձրացում կամ իջեցում) և կամբիալ քաղաքականությունն (արժույթի արժեզրկում) ուղղելու հնարավորությունը։ Վիտոր Բենտուն նաև կարծում է, որ արժութային միությանը պատկանելը ստեղծեց բազմաթիվ մարտահրավերներ, որոնց Պորտուգալիայի տնտեսությունը չկարողացավ հարմարվել։ Բենտոն նաև նշում է, որ եվրոն եվրագոտու ներսում շատերի ներքին մակրոտնտեսական անհավասարակշռությունների հիմնական պատճառն էր, ինչպիսիք են ծայրամասային երկրներում (օրինակ՝ Պորտուգալիա) չափազանց արտաքին դեֆիցիտը և առանցքային երկրներում չափազանց արտաքին ավելցուկը, և որ նման անհավասարակշռությունները 2010-ականների եվրոպական պարտքային ճգնաժամի հիմնական պատճառն էին (և, մեծ չափով, ավելի կարևոր էին ճգնաժամը բացատրելու համար, քան պետությունների պետական ֆինանսները)։ Մի շարք տնտեսագետներ (ներառյալ նախկին վարչապետ և ապագա նախագահ Անիբալ Կավակո Սիլվան) մատնանշում են Պորտուգալիայի կառավարության չափազանց մեծ չափը, որի ընդհանուր ծախսերը գերազանցել են ՀՆԱ-ի 45%-ը 2005 թվականին։ Նման վարկածը, ի վերջո, հիմք հանդիսացավ խնայողության համար, որը պահանջվում էր որպես պայմանականություն 2011-2014 թվականների Եվրոպական միության/ԱՄՀ-ի աջակցության համար։ Ռիկարդո Ռեիսի համար եվրոյին միանալը 2000-ականների ճգնաժամի հիմնական պատճառն էր, բայց տարբեր պատճառներով, քան այն պատճառները, որոնք առաջ քաշեց Ferreira do Amaral-ը. ցածր տոկոսադրույքները թույլ տվեցին օտարերկրյա կապիտալի ներհոսք, որը երկրի թույլ ֆինանսական համակարգը սխալ տեղաբաշխեց ցածր արտադրողականությամբ ոչ առևտրային հատվածին՝ նվազեցնելով տնտեսության ընդհանուր արտադրողականությունը։ Միևնույն ժամանակ, սոցիալական ապահովության համակարգը պահանջում էր ավելացնել պետական ծախսերը, և 2000-ականներին հարկերի մշտական բարձրացումները սահմանափակում էին Պորտուգալիայի տնտեսության աճի ներուժը։ Հատկանշական է, որ 2000 թվականից մինչև 2007 թվականը Պորտուգալիայում հարկերը որպես ՀՆԱ-ի մասնաբաժին աճել են 1,7 տոկոսով, իսկ եվրոգոտում նվազել են 0,9 տոկոսով։ Լճացման հիմքում ընկած մեկ այլ գործոն կարող է լինել այն, որ Պորտուգալիայի տնտեսությունը բախվեց Արևելյան Եվրոպայի երկրների և Չինաստանի աճող մրցակցությանը, որոնք նույնպես մասնագիտացած էին ցածր աշխատավարձերի և ցածր ավելացված արժեքով ապրանքների մեջ։ Բացահայտված ավելի կառուցվածքային խնդիրներն էին չափից դուրս կոռուպցիան և կանոնակարգումը, ինչը դժվարացնում է բիզնեսի համար ավելի մեծանալն ու լայնածավալ տնտեսության հասնելը, ինչպես նաև պորտուգալացի մեծահասակների ցածր կրթական մակարդակը, ընդհանուր գործոնային ցածր արտադրողականությունը, աշխատաշուկայի կոշտ օրենքները և անարդյունավետ և դանդաղ դատական համակարգը։

### Անհանգստություն ֆինանսական շուկաներում

2007–2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամից հետո 2008–2009 թվականներին հայտնի էր դարձել, որ պորտուգալական երկու բանկերը (Banco Português de Negócios (BPN) և Banco Privado Português (BPP)) տարիներ շարունակ վնասներ են կուտակել վատ ներդրումների, յուրացումների և հաշվապահական խարդախումների պատճառով։ BPN-ի գործը հատկապես լուրջ էր նրա չափի, շուկայի մասնաբաժնի և քաղաքական հետևանքների պատճառով։ Պորտուգալիայի այն ժամանակվա ներկայիս նախագահ Անիբալ Կավակո Սիլվան և նրա որոշ քաղաքական դաշնակիցներ անձնական և գործարար հարաբերություններ էին պահպանում բանկի և նրա գործադիր տնօրենի հետ, ում ի վերջո մեղադրանք է առաջադրվել և ձերբակալվել խարդախության և այլ հանցագործությունների համար։ Պորտուգալիայի տնտեսության մեջ պոտենցիալ լուրջ ֆինանսական ճգնաժամից խուսափելու համար Պորտուգալիայի կառավարությունը որոշեց նրանց փրկություն տրամադրել, ի վերջո՝ ապագայում վնաս հասցնելով հարկատուներին։

2010 թվականի առաջին շաբաթներին ԵՄ որոշ երկրներում պարտքի չափազանց մեծ մակարդակի և, ընդհանուր առմամբ, եվրոյի առողջական վիճակի հետ կապված անհանգստությունը Իռլանդիայից և Հունաստանից տարածվեց Պորտուգալիա, Իսպանիա և Իտալիա։ 2010 թվականին PIIGS և PIGS հապավումները լայնորեն օգտագործվել են միջազգային պարտատոմսերի վերլուծաբանների, գիտնականների և միջազգային տնտեսական մամուլի կողմից, երբ դրանք անդրադառնում են ընթացիկ տնտեսություններին։

Գերմանացի որոշ բարձրաստիճան քաղաքական գործիչներ այնքան հեռուն գնացին, որ ասացին, որ Հունաստանի և ԵՄ-ի ապագա օգնություն ստացողներին շտապ օգնության միջոցները պետք է իրենց հետ բերեն խիստ պատժամիջոցներ։

Ռոբերտ Ֆիշմանը, New York Times-ի *«Պորտուգալիայի անհարկի օգնությունը*» հոդվածում նշում է, որ Պորտուգալիան զոհ գնաց սպեկուլյացիաների հաջորդական ալիքների՝ պարտատոմսերի առևտրականների, վարկանիշային գործակալությունների և սպեկուլյանտների ճնշման հետևանքով։ 2010 թվականի առաջին եռամսյակում, մինչ շուկաների ճնշումը, Պորտուգալիան ուներ ԵՄ-ում տնտեսական վերականգնման լավագույն տեմպերից մեկը։ Պորտուգալիայի արդյունաբերական պատվերների, արտահանման, ձեռնարկատիրական նորարարության և ավագ դպրոցում նվաճումների տեսանկյունից երկիրը համընկավ կամ նույնիսկ գերազանցեց Արևմտյան Եվրոպայի իր հարևաններին։ Այնուամենայնիվ, Պորտուգալիայի տնտեսությունը երկար ժամանակ ստեղծում էր իր սեփական խնդիրները, որոնք հանգեցին ֆինանսական ճգնաժամի հետ։ Համառ և տեւական հավաքագրման քաղաքականությունը մեծացրել է ավելորդ պետական ծառայողների թիվը։ Ռիսկային վարկերը, պետական պարտքի ստեղծումը և եվրոպական կառուցվածքային և համախմբված հիմնադրամները սխալ կառավարվել են գրեթե չորս տասնամյակների ընթացքում։ Պորտուգալիան գալիք տարիներին համառորեն կքննադատվի այնպիսի կառույցների և կազմակերպությունների կողմից, ինչպիսիք են ՏՀԶԿ-ն, ԱՄՀ-ն և Եվրամիությունը՝ իր հակաշուկայական, աշխատանքային շարժման, ոգեշնչված աշխատանքային օրենսդրության և կանոնների համար, որոնք նպաստում են գերաշխատակազմին և ընդհանուր առմամբ արտադրության գործոնների սխալ բաշխմանը։

2010 թվականի ամռանը Moody's Investors Service-ը նվազեցրեց Պորտուգալիայի սուվերեն պարտատոմսերի վարկանիշը երկու աստիճանով՝ Aa2-ից մինչև A1։ Տնտեսական խթանների վրա կատարվող ծախսերի պատճառով Պորտուգալիայի պարտքը կտրուկ աճել էր համախառն ներքին արդյունքի համեմատ։ Մուդին նշել է, որ աճող պարտքը մեծ ծանրաբեռնվածություն կունենա կառավարության կարճաժամկետ ֆինանսների վրա։

### Պետական պարտատոմսերի վրա ավելացած ճնշման ֆոնին խնայողության միջոցառումները

2010 թվականի սեպտեմբերին Պորտուգալիայի կառավարությունը հայտարարեց նոր խնայողությունների փաթեթի մասին՝ հետևելով եվրոգոտու մյուս գործընկերներին՝ մի շարք հարկերի բարձրացման և պետական ծառայողների աշխատավարձերի կրճատման միջոցով։ 2009 թվականին դեֆիցիտը կազմել է 9,4 տոկոս, որը ամենաբարձրներից մեկն է Եվրագոտում և զգալիորեն գերազանցում է Եվրամիության Կայունության և աճի պայմանագրի երեք տոկոս սահմանաչափը։ Նոյեմբերին պորտուգալական պարտատոմսերի ռիսկի հավելավճարները հասել են եվրոյի ողջ կյանքի ընթացքում առավելագույնին, քանի որ ներդրողները և վարկատուները անհանգստացած են, որ երկիրը չի կարողանա զսպել իր բյուջեի դեֆիցիտը և պարտքը: Երկրի 10-ամյա պետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունը հասել է 7 տոկոսի, այն մակարդակը, որը Պորտուգալիայի ֆինանսների նախարար Ֆերնանդո Տեյշեյրա դոս Սանթոսը ավելի վաղ ասել էր, որ երկիրը պահանջում է ֆինանսական օգնություն խնդրել միջազգային կառույցներից։ Նաև 2010 թվականին երկիրը հասավ ռեկորդային բարձր գործազրկության՝ գրեթե 11%, մի ցուցանիշ, որը չէր նկատվում ավելի քան երկու տասնամյակ, մինչդեռ պետական ծառայողների թիվը մնում էր շատ բարձր։

2011 թվականի մարտի 23-ին Խոսե Սոկրատեսը հրաժարական տվեց՝ խորհրդարանի բոլոր հինգ ընդդիմադիր կուսակցությունների կողմից հովանավորվող անվստահության հարցի ընդունումից հետո՝ կապված ծախսերի կրճատման և հարկերի բարձրացման հետ։

2011 թվականի առաջին կիսամյակում Պորտուգալիան 78 միլիարդ եվրո արժողությամբ ԱՄՀ-ի և ԵՄ-ի օգնության փաթեթ է խնդրել՝ իր պետական ֆինանսները կայունացնելու նպատակով։ Փրկության մասին հայտարարվելուց հետո Պեդրո Պասոս Կոելյոյի գլխավորած Պորտուգալիայի կառավարությանը հաջողվեց միջոցներ ձեռնարկել պետության ֆինանսական վիճակը բարելավելու համար, և երկիրը սկսեց դիտվել՝ որպես ճիշտ ճանապարհով շարժվող։ Սա նաև հանգեցրեց գործազրկության մակարդակի ուժեղ աճի մինչև 15 տոկոս 2012 թվականի երկրորդ եռամսյակում, և ակնկալվում է, որ մոտ ապագայում այն էլ ավելի կաճի։

Պորտուգալիայի տնտեսական ճշգրտման ծրագիր
---------------------------------------

2011 թվականի ապրիլի 6-ին Սոցիալիստական կուսակցության (PS) պաշտոնաթող վարչապետ Խոսե Սոկրատեսը հեռուստատեսությամբ հայտարարեց, որ երկիրը, որը կանգնած է սնանկության կարգավիճակի առաջ, ֆինանսական աջակցություն կխնդրի ԱՄՀ-ին և Եվրոպական ֆինանսական կայունության հիմնադրամին, ինչպես նախկինում արել էին Հունաստանը և Իռլանդիայի Հանրապետությունը։ 2011 թվականի մայիսի 16-ին եվրոգոտու առաջնորդները պաշտոնապես հաստատեցին Պորտուգալիայի համար 78 միլիարդ եվրոյի օգնության փաթեթը։

Կրկին մուտք դեպի ֆինանսական շուկաներ
------------------------------------

Պորտուգալիայի՝ ֆինանսական շուկաներ մուտքը վերականգնելու ձգտումներում դրական շրջադարձային կետ է գրանցվել 2012 թվականի հոկտեմբերի 3-ին, երբ պետությանը հաջողվեց 2013 թվականի սեպտեմբերին մարման ժամկետով 3,76 մլրդ եվրոյի պարտատոմսեր (3,10% եկամտաբերությամբ) փոխարկել 2015 թվականի հոկտեմբերին մարման ժամկետով նոր պարտատոմսերի (5,12% եկամտաբերությամբ)։ Մինչ պարտատոմսերի փոխանակումը պետությունն ուներ ընդհանուր առմամբ 9,6 միլիարդ եվրո չմարված պարտատոմսեր, որոնք, համաձայն օգնության ծրագրի, պետք է թարմացվեն շուկայում նոր պարտատոմսերի վաճառքով։ Քանի որ Պորտուգալիան արդեն կարողացել է երկարաձգել չմարված պարտատոմսերի մեկ երրորդը ողջամիտ եկամտաբերության մակարդակով, շուկան այժմ ակնկալում է, որ 2013 թվականին առաջիկա երկարաձգումները նույնպես կիրականացվեն ողջամիտ եկամտաբերության մակարդակով։ Փրկության ֆինանսավորման ծրագիրը կգործի մինչև 2014 թվականի հունիսը, բայց միևնույն ժամանակ Պորտուգալիայից պահանջվում է վերականգնել պարտատոմսերի շուկայի ամբողջական մուտքը 2013 թվականի սեպտեմբերին։ 3 տարի մարման ժամկետով պարտատոմսերի վերջին վաճառքը պորտուգալական պետության առաջին պարտատոմսերի վաճառքն էր 2011 թվականի ապրիլին օգնության հայցից հետո, և առաջին քայլը դանդաղորեն իր պետական պարտատոմսերի շուկան կրկին բացելու համար։ Վերջերս ԵԿԲ-ն հայտարարեց, որ պատրաստ կլինի նաև լրացուցիչ աջակցություն սկսել Պորտուգալիային՝ որոշ եկամտաբերությունը իջեցնող պարտատոմսերի գնումներով (OMT), երբ երկիրը վերականգնի ամբողջական մուտքը շուկա։ Այս ամենը միասին լավ հուշում է Պորտուգալիայում պետական տոկոսադրույքների հետագա անկման համար, որը 2012 թվականի հունվարի 30-ին 10-ամյա տոկոսադրույքի գագաթնակետին էր հասել՝ 17,3% (այն բանից հետո, երբ վարկանիշային գործակալությունները կառավարության վարկային վարկանիշը իջեցրին մինչև «*ոչ ներդրումային*»), և 2012 թվականի նոյեմբերի 24-ի դրությամբ կրճատվել է ավելի քան երկու անգամ և կազմել ընդամենը 7,9%։

Խնայողության պայմանների և քաղաքական ճգնաժամի մերժում
----------------------------------------------------

2015 թվականի հոկտեմբերի խորհրդարանական ընտրություններում իշխող աջակողմյան կուսակցությունը չկարողացավ հասնել գործող մեծամասնության՝ չնայած ընտրություններում հաղթել էր ամուր տարբերությամբ։ Ձևավորվեց հակախնայողության հետընտրական ձախ կոալիցիա՝ հավաքելով ձայների 51%-ը և ընտրված պատգամավորների 53%-ը, սակայն Պորտուգալիայի նախագահը սկզբում մերժեց ձախ թևերի կոալիցիային կառավարել՝ հրավիրելով փոքրամասնության աջ թևերի կոալիցիային կառավարություն ձևավորելու։ Այն ձևավորվել է 2015 թվականի նոյեմբերին և տևել է 11 օր, երբ կորցրել է վստահության միջնորդությունը։ Նախագահն ի վերջո հրավիրեց և խնդրեց Սոցիալիստական կուսակցությանը ձևավորել կառավարություն, որին աջակցում են խորհրդարանում 230 պատգամավորներից 123-ը բոլոր կուսակցություններից, բացառությամբ նախկին աջ կոալիցիայի, որը բաժանվեց երկու կուսակցությունների։ Նոր կառավարությունը (Սոցիալիստական կուսակցության և անկախների) պաշտոնավարեց 2015 թվականի նոյեմբերին՝ խորհրդարանական մեծամասնությամբ՝ շնորհիվ Ձախ դաշինքի, Կանաչների կուսակցության և Կոմունիստական կուսակցության աջակցության և Կենդանիների բարեկեցության կուսակցության (PAN) ձեռնպահ մնալու։ 2017 թվականին ԱՄՀ-ն տեսավ 2,5 տոկոս աճ, իսկ գործազրկության մակարդակը 10 տոկոսից ցածր, սակայն Եվրահանձնաժողովը ակնկալում էր, որ Պորտուգալիայի կառավարության պարտքը կկազմի ՀՆԱ-ի 128,5 տոկոսը։

Հիմնական տնտեսական տվյալները 2016 թվականին
------------------------------------------

* Բյուջեի դեֆիցիտը 2016-ին կազմել է ՀՆԱ-ի 2,1%-ը, 0,4%-ը կամայական սահմանաչափը, որը սահմանվել է ԸՕ-ի կողմից, ամենացածրը 1974-ից ի վեր, և նախորդ կառավարության՝ 2015-ի իշխանության նախորդ տարվա կեսից պակաս։ Այն նաև 0,9%-ով ցածր է Մաաստրիխտում համաձայնեցված սահմաններից։
* 2016 թվականին Պորտուգալիայի ՀՆԱ-ն կազմել է 259 միլիարդ դոլար՝ 2015 թվականի համեմատ մոտ 3 տոկոսով և 2012 թվականի ռեկորդային ցածր ցուցանիշից 21 տոկոսով։
* 2016 թվականին Պորտուգալիան գրանցեց պարտք-ՀՆԱ հարաբերակցության շարունակական աճի 14-ամյա հաջորդականություն, այսինքն՝ եվրոն որպես արժույթ ընդունելուց ի վեր։
* 2016-ին Պորտուգալիայի սուվերեն և անձնական պարտքը 5-րդն էր Եվրագոտում` հասնելով ՀՆԱ-ի ընդհանուր 390%-ին։
* 2017 թվականի ապրիլին գործազրկության մակարդակը կազմել է 9,5%, ավելի քան 8%-ով ցածր 2013 թվականին գրանցված բոլոր ժամանակների ամենաբարձր ցուցանիշից, թեև դեռ մի փոքր ավելի բարձր է 43 տարվա միջին ցուցանիշից, քանի որ երկիրը դարձել է ժողովրդավարական երկիր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wise, Peter (2018 թ․ փետրվարի 14). «Portugal grows at fastest rate since 2000». *Financial Times*. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 30-ին.
2. ↑  Perelman, Julian; Felix, Sónia; Santana, Rui (2014 թ․ դեկտեմբերի 24). «The Great Recession in Portugal: Impact on hospital care use». *Health Policy*. **119** (3): 307–315. doi:10.1016/j.healthpol.2014.12.015. PMID 25583679.
3. ↑  «The elections of the Great Recession in Portugal: performance voting under a blurred responsibility for the economy».
4. ↑  Bugge, Alex; Khalip, Andrei (2014 թ․ մայիսի 16). «Portugal exits bailout poorer and long way from recovery». *Reuters*. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 30-ին.
5. ↑  Minder, Raphael (2014 թ․ մայիսի 5). «Bailout Is Over for Portugal, but Side Effects Will Linger». *The New York Times*. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 30-ին.
6. 1 2  «Taxa de crescimento real do PIB» [GDP real growth rate] (պորտուգալերեն). Pordata. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 4-ին.
7. ↑  Wise, Peter (2017 թ․ մարտի 24). «Portugal's budget deficit falls to 40-year low at 2.1%». *Financial Times*. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 30-ին.
8. ↑  «Portuguese economy grows 2.7% in 2017, the largest growth since 2000». ECO. 2018 թ․ փետրվարի 14. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 13-ին.
9. ↑  Melo, Eduardo (2003 թ․ մարտի 13). «Portugal entrou em recessão no quarto trimestre de 2002» [Portugal entered recession in the fourth quarter of 2002] (պորտուգալերեն). Público. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 5-ին.
10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  «Table A.1.1.8 - Gross domestic product at market prices (volume change rate; annual)». Instituto Nacional de Estatística. 2013. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 3-ին.
11. ↑  «Portugal fechou 2008 em recessão» [Portugal ended 2008 in recession] (պորտուգալերեն). RTP. 2009 թ․ փետրվարի 13. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 5-ին.
12. ↑  Arriaga e Cunha, Isabel (2002 թ․ հունիսի 28). «Medidas de austeridade poderão evitar multas por défice excessivo» [Austerity measures may avoid fines due to excessive deficit] (պորտուգալերեն). Público. Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 28-ին.
13. ↑  «Stability pays». *The Economist*. 2004 թ․ մարտի 25. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 5-ին.
14. ↑  Cambon, Diane (2008 թ․ հունիսի 27). «Budget, impôts, retraite : la leçon d'austérité du Portugal» [Budget, taxes, reforms: Portugal's lesson of austerity]. *Le Figaro* (ֆրանսերեն). Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 5-ին.
15. ↑  Bolt, J.; van Zanden, J.L. (2014). «Maddison Project Database, version 2013». *Maddison Project Database*. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 3-ին. «In 1960 (cell A182), Portugal had a GDP per capita of $2,956 (in 1990 US dollars) (cell Q182) while EU-12 countries had a GDP per capita of $7,498 (in 1990 US dollars) (cell N182). Thus, Portuguese GDP per capita was 39,4% of EU-12 average.»
16. ↑  Bolt, J.; van Zanden, J.L. (2014). «Maddison Project Database, version 2013». *Maddison Project Database*. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 3-ին. «In 2000 (cell A222), Portugal had a GDP per capita of $13,922 (in 1990 US dollars) (cell Q222) while EU-12 countries had a GDP per capita of $20,131 (in 1990 US dollars) (cell N222). Thus, Portuguese GDP per capita was 69,2% of EU-12 average.»
17. 1 2 3 4  O'Brien, Mathew (2013 թ․ հունիսի 5). «The Mystery of Why Portugal Is So Doomed». The Atlantic. Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 28-ին.
18. ↑  Domingos, Ricardo (2002 թ․ հուլիսի 25). «Défice orçamental nacional atingiu os 4,1% do PIB em 2001» [National budget deficit was 4.1% of the GDP in 2001] (պորտուգալերեն). Jornal de Negócios. Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 28-ին.
19. 1 2   ﻿Technical document by the Commission Services accompanying the Report on Portugal prepared in accordance with Article 104(3) of the Treaty﻿ (Report). Commission of the European Communities. 22 July 2005. ։ Վերցված է 28 June 2018.
20. 1 2  Commission of the European Communities, 2005, էջ 8
21. ↑  Commission of the European Communities, 2005, էջ 13
22. ↑  Commission of the European Communities, 2005, էջ 2
23. ↑  Commission of the European Communities, 2005, էջ 11
24. ↑  «Programa do Governo para reduzir o défice levanta dúvidas à Comissão» [Government’s plan to reduce deficit raises doubts to Commission] (պորտուգալերեն). Público. 2005 թ․ հունիսի 22. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 4-ին.
25. ↑  «PEC português foi bem recebido pelo Eurogrupo» [Portugal’s Stability and Growth Programme was well received by Eurogroup] (պորտուգալերեն). Público. 2005 թ․ հունիսի 8. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 4-ին.
26. ↑  «Portugal tem até 2008 para corrigir défice público» [Portugal has till 2008 to correct deficit] (պորտուգալերեն). Público. 2005 թ․ հուլիսի 15. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 4-ին.
27. ↑  «PEC português é hoje aprovado em Bruxelas» [Portuguese Stability and Growth Programme is approved today in Brussels] (պորտուգալերեն). Público. 2005 թ․ հուլիսի 12. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 4-ին.
28. ↑  A economia continuou a registrar positivos, porém pequenos, índices de crescimentos em 2005 (0.8%) e 2006 (1.4%).
29. ↑  «A economia portuguesa no divã» [The Portuguese economy at the divan] (PDF) (պորտուգալերեն). RTP. June 2017. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 5-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 28-ին.
30. ↑  «Défice ao valor mais baixo dos últimos 30 anos» [Lowest deficit in 30 years] (պորտուգալերեն). Público. 2008 թ․ մարտի 26. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 4-ին.
31. ↑  "A new sick man of Europe". *The Economist*
32. 1 2 3  «Administrações Públicas: dívida bruta em % do PIB» [Government: public debt as share of GDP] (պորտուգալերեն). Pordata. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 4-ին.
33. ↑  Aníbal, Sérgio (2009 թ․ ապրիլի 22). «Eurostat aceita défice de 2008 registado por Portugal» [Eurostat accepts 2008 deficit reported by Portugal] (պորտուգալերեն). Público. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 5-ին.
34. ↑  «Eurostat validou défice de 9,4 por cento do PIB em 2009» [Eurostat validates 9.4% budget deficit for 2009] (պորտուգալերեն). Público. 2010 թ․ ապրիլի 22. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 5-ին.
35. ↑  «Sócrates dá primeira entrevista após aprovação do pacote de austeridade» [Sócrates gives first interview following approval of the austerity package] (պորտուգալերեն). Jornal de Negócios. 2010 թ․ մայիսի 17. Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 28-ին.
36. ↑  «INE corrige o défice de 2010 para 8,6% do PIB» [National Institute of Statistics corrects 2010 deficit to 8.6% of the GDP] (պորտուգալերեն). Jornal de Notícias. 2011 թ․ մարտի 31. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 5-ին. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 5-ին.
37. ↑  «Portugal fechou 2011 com défice de 4,2% do PIB» [Portugal ended 2011 with a deficit of 4.2% or the GDP] (պորտուգալերեն). Jornal de Negócios. 2012 թ․ ապրիլի 23. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 5-ին.
38. 1 2 3 4 5 6 7  Romano, Pedro (2017). «Portugal, um país de crise em crise» [Portugal: a country from crisis to crisis] (պորտուգալերեն). RTP. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 5-ին. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 4-ին.
39. ↑  Vergès, Marie de (2013 թ․ հունիսի 4). «Portuguese bestselling book recommends leaving the euro». *The Guardian*. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 3-ին.
40. ↑  «Deconstructing the Euro». Project Syndicate. 2014 թ․ մարտի 25. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 3-ին.
41. ↑  Bento, Vítor (2015 թ․ փետրվարի 8). «Eurocrise: uma outra perspectiva» [Eurocrisis: another perspective] (պորտուգալերեն). Observador. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 5-ին. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 5-ին.
42. 1 2 3 4 5  Reis, Ricardo (August 2013). «The Portuguese Slump and Crash and the Euro Crisis». *Brookings Papers on Economic Activity*. **46** (1): 143–210. doi:10.3386/w19288. JSTOR 23594865.
43. ↑  «Expresso | BPN: Oliveira Costa vendeu a Cavaco e filha 250 mil ações da SLN». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հոկտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 8-ին.
44. ↑  «Diário de Notícias». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ օգոստոսի 16-ին. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 12-ին.
45. ↑  «Dias Loureiro entre os dirigentes do PSD no processo-crime do BPN». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ մայիսի 13-ին. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 8-ին.
46. ↑  (en)  *Merkel Economy Adviser Says Greece Bailout Should Bring Penalty*, վերցված է 15 February 2010
47. 1 2  Portugal’s Unnecessary Bailout – The New York Times
48. ↑  «Misallocation and productivity in the lead up to the Eurozone crisis | Banco de Portugal». *www.bportugal.pt* (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 30-ին.
49. ↑  «FMI sugere a Portugal aumento da flexibilização laboral». *www.jn.pt* (եվրոպական պորտուգալերեն). Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 30-ին.
50. ↑  Portugal, Rádio e Televisão de. «Bruxelas sugere a Portugal reformas estruturais do mercado de trabalho». *Bruxelas sugere a Portugal reformas estruturais do mercado de trabalho* (պորտուգալերեն). Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 30-ին.
51. ↑  Bond credit ratings
52. ↑  BBC News -Moody's downgrades Portugal debt
53. ↑  «Portuguese parliament votes against austerity plan». France 24. 2011 թ․ մարտի 23. Վերցված է 2011 թ․ մարտի 23-ին.
54. ↑  «Portugal seeks market access with $5 bln bond exchange». Kathimerini (English Edition). 2012 թ․ հոկտեմբերի 3. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հոկտեմբերի 5-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 17-ին.
55. ↑  «Data archive for bonds and rates (Ten-year government bond spreads on 30 January 2012)». *Financial Times*. 2012 թ․ հունվարի 30. Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 24-ին.
56. ↑  «Portugal 10-Year Futures Historical Data». ForexPros.com. 2012 թ․ նոյեմբերի 24. Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 24-ին.
57. ↑  «How Portugal came back from the brink — and why austerity could have played a key role». *CNBC*. 2017 թ․ օգոստոսի 2.

* ﻿Technical document by the Commission Services accompanying the Report on Portugal prepared in accordance with Article 104(3) of the Treaty﻿ (Report). Commission of the European Communities. 22 July 2005. ։ Վերցված է 28 June 2018.

1. ↑  An "everyday" example of the tax hikes during the 2000s crisis is the VAT's standard rate, which rose from 17% in 2002 to 23% in 2011.