recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Էրազմի կամուրջը** (հոլ.՝ Erasmusbrug), կայմապարաններով կամուրջ, որն անցնում է Մաաս գետի վրայով։ Գտնվում է Ռոտերդամ քաղաքի կենտրոնում։ Ծովի կողմից առաջին կամուրջն է։ Իր անսովոր դիզայնի և նշանավոր ասիմետրիկ խարիսխի շնորհիվ արագ դարձավ քաղաքի խորհրդանիշներից մեկը («Կամուրջ Կարապ»)։

Կամրջի նախագիծը ներկայացրել է ճարտարապետ Վան Բերկելը։ Կամրջի երկարությունը 802 մետր է, իսկ պիլոնի բարձրությունը` 139 մետր։

Գետի հարավային մասում, որը քաղաքի կենտրոնից ավելի հեռու, գտնվում է բացովի կամուրջ, որը համարվում է Արևմտյան Եվրոպայի ամենամեծն ու ամենածանրը։ Կամրջի շինարարության վրա ծախսվել է ավելի քան 163 միլիոն եվրո։ 1996 թվականի սեպտեմբերի 6-ին կամուրջը պաշտոնապես բացվել է և անվանվել Թագուհի Բեատրիկս։ 1996 թվականի հոկտեմբերին կամուրջը սպասարկում էր միայն ավտոմոբիլային երթուղին։ Սակայն, շուտով պարզ դարձավ, որ Էրազմի կամուրջը բավականաչափ դիմացկուն չէ։ Այդ իսկ պատճառով որոշում կայացվեց կամուրջը ամրացնելու նպատակով ավելացնել լրացուցիչ ամուր ձգաձողեր։

Կամրջի տեսքը գիշերը

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Կամուրջը կինոնկարներում և ֆիլմերում
-----------------------------------

* 1998 թվականին կամրջի մոտ կատարվեցին «Ո՞վ եմ ես» ֆիլմի նկարահանումները՝ Ջեկի Չանի մասնակցությամբ։
* 2005 թվականին կամրջի վրայով թռան մի քանի ինքնաթիռներ՝ ժամանակակից *Red Bull Air Race* շրջանակներում։
* 2005 թվականին կամուրջը հարթակ հանդիսացավ *DJ Tiesto* ելույթների համար։
* 2010 թվականին Տուր դը Ֆրանս հեծանվորդների վազքուղին անցավ կամրջի վրայով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑  M de Jong, J Annema (2010). «The Erasmus Bridge; success factors according to those involved in the project». European Transport Conference. Retrieved 7 November 2012.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Erasmusbrug ՅուԹյուբում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4833495-9 · VIAF: 315148870 · WorldCat VIAF: 315148870 |

 |
Կորալային խութերը հայտնի են իրենց հարուստ կենսաբազմազանությամբ
Մեծ արգելախութ
**Ծովային էկոհամակարգեր**, Երկիր մոլորակում ջրային խոշորագույն էկոհամակարգերից։ Դրանք իրենց մեջ ընդգրկում է օվկիանոսները, աղակալած հողերը, մակընթացության գոտիները, գետաբերանի ծովախորշերը, ծովալճակները, մանգրենու մացառուտները, կորալային խութերը, խորը ծովերը և ջրային իջվածքները։ Այս էկոհամակարգերը կարող են հակադրվել քաղցրահամ ջրերի էկոհամակարգին, որոնց մեջ աղերի պարունակությունն ավելի ցածր է։ Ծովային ջրերը զբաղեցնում են Երկիր մոլորակի երկու երրորդ մասը։ Նման տեղերը համարվում են էկոհամակարգեր, քանի որ բույսերի կյանքը կապված է կենդանիների կյանքի հետ և հակառակը։

Ծովային էկոհամակարգերը շատ կարևոր են ինչպես ծովային կյանքի ընդհանուր բարեկեցության, այնպես էլ` ցամաքային միջավայրի համար։ Ըստ Համաշխարհային ռեսուրսների կենտրոնի` ծովային կենսաբանական արդյունավետության մեկ երրորդը բաժին է հասնում ափամերձ շրջաններին, ներառյալ գետաբերանային էկոհամակարգերը (աղակալած հողեր, ծովային բուսականություն, մանգրենու անտառներ), որոնք համարվում են Երկիր մոլորակի վրա ամենաարդյունավետ շրջանները։ Բացի դրանից, ծովային այնպիսի էկոհամակարգերը, ինչպիսիք են, օրինակ, կորալայաին խութերը, համեմատած ծովային մյուս էկոհամակարգերի հետ` ստեղծում են կենսաբանական բազմազանության ավելի բարձր աստիճան` վերջիններիս համար սնունդ և ապաստարան ապահովելով։

Ծովային էկոհամակարգերը, որպես կանոն, ունեն կենսաբանական բազմազանության ավելի լայն տեսակներ, և հետևաբար ենթադրվում է, որ առավել դիմացկուն են ներքին թափանցումների դեմ։ Ամեն դեպքում բացառություններ հանդիպել են, և ներխուժմանը դիմակայելու համար պատասխանատու մեխանիզմները դեռևս հայտնի չեն։

Տես նաև
-------

* Սննդային կապեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Marine Ecosystems | Biological Indicators of Watershed Health | US EPA
2. ↑  Stachowicz, Fried, Osman, Whitlatch ESA Online Journals - BIODIVERSITY, INVASION RESISTANCE, AND MARINE ECOSYSTEM FUNCTION: RECONCILING PATTERN AND PROCESS.(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* U.S. Environmental Protection Agency—EPA: Marine Ecosystems
* Encyclopædia Britannica Online: "Marine ecosystem" — (2008).
* Smithsonian Institution: Ocean Portal

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 151152651 · NKC: ph123020 |

 |
**Տեքստիլի ազգային թանգարան** (մալայերեն՝ Muzium Tekstil Negara), թանգարան է Մալազիայի մայրաքաղաք Կուալա Լումպուրում։ Թանգարանը բաց է ամեն օր, ժամը 9-ից մինչև 6-ը, մուտքը ազատ է։ Այն հարակից է Սուլթան Աբդուլ Սամադ շինությանը։

Պատմություն
-----------

Արտաքին տեսքը
Նախագծված լինելով Արթուր Բենիսոն Հուբաքի կողմից ինդո-սարասենիկ ճարտարապետական ոճով` շենքը 1905 թվականին սկզբնապես կառուցվել է որպես Մալազիայի դաշնային նահանգների երկաթուղու գլխամաս։ 1917 թվականին Մալազիայի Դաշնային Նահանգների Երկաթուղին Երկաթուղու Վարչական Շինություն տեղափոխելուց հետո շենքը հանձնվել է Սելանգորի հանրային աշխատանքների վարչությանը, և հետագայում այնտեղ տեղակայվել են տարբեր կառավարական և առևտրային կազմակերպություններ, այդ թվում` Սելանգորի ջրաամատակարարման վարչությունը, Մալազիայի կենտրոնական բանկը, Մալազիայի գյուղատնտեսական բանկը, Մալազիական ձեռագործությունը և Բարձր դատարանը` մինչ Տեքստիլի ազգային թանգարանի օգտագործման համար վերափոխվելը և հանրության համար բացվելը 2010 թվականի հունվարի 9-ին։

Շինությունը պաշտոնապես նշվում է Մալազիական հանրային աշխատանքների վարչության շենք, 26 հասցեում։ Այն ճանաչվել է որպես պատմական կառույց 1983 թվականին։

Թանգարանի շենքը երկուսուկես հարկանի կառույց է, որը զբաղեցնոիմ է 3145.3 մ² տարածք։

Ցուցադրություններ
-----------------

* Պոհոն Բուդի Պատկերասրահ
* Պելանգի Պատկերասրահ
* Տելուկ Բերանտաի Պատկերասրահ
* Ռատնա Սարի Պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Muzium Tekstil Negara»։ *muziumtekstilnegara.gov.my*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n2017228403 |

 |
**Լապիշ, անտառ** (ռում. *Pădurea Lapiș*), IUCN IV կարգի արգելոց, գտնվում է Ռումինիայի հյուսիս-արևմուտքում, Սալայ գավառի արևմուտքում, Նուֆալլաու գյուղի մոտակայքում, որը Շիմլեյ-Սիլվանեյից մոտ 9 կմ հեռավորության վրա է։

Նկարագրություն
--------------

430,40 հա տարածք ունեցող անտառային Լապիշը 2004 թ. Կառավարության N.2151 որոշմամբ (2005 թ. Ապրիլի 12-ին տպագրվել է Ռումինիայի Պաշտոնական ամսագրի 152-րդ համարում) հայտարարվել է որպես բնական պահպանվող տարածք և Codrii Silvaniei անտառների շատ ավելի մեծ խումբ է։

Ֆլորա և ֆաունա
--------------

### Ֆլորա

#### Անտառի բուսականություն

Ամառային կաղնի (*Quercus pedunculiflora*), ոսկեգույն կաղնի (*Quercus petraea*), մանրատերև լորենի (*Tilia cordata*), անգլիական կաղնի (*Quercus robur*), հունգարական կաղնի (*Quercus frainetto*), սովորական հացենի (*Fraxinus excelsior*), թուրքական կաղնի (*Quercus cerris*), եվրոպական սև սոճի (*Pinus nigra*), սովորական սոճի (*Pinus sylvestris*), սպիտակ ակացիա (*Robinia pseudoacacia*), վայրի կեռասենի (*Prunus avium*);

#### Բույսերի տեսակներ

Քամու ծաղիկ (*Anemone nemorosa*)
Թոքաբույս (*Pulmonaria officinalis*), բծավոր նվիկ (*Arum maculatum*), քամու ծաղիկ (*Anemone nemorosa*), գորտնուկային վարդակակաչ (*Anemone ranunculoides*), կարմիր ֆեսկյու (*Festuca rubra*):

### Ֆաունա

#### Կաթնասուններ

Վիթ (*Dama dama*), ազնիվ եղջերու (*Cervus elaphus*), այծյամ (*Capreolus capreolus*), սովորական աղվես (*Vulpes vulpes*), վարազ (*Sus scrofa*), անտառային կզաքիս (*Marten marten*), եվրոպական համստեր (*Cricetus cricetus*), անտառային կատու (*Felis silvestris*).

Կանաչ սերինոս (*Carduelis chloris*)
#### Թռչուններ

Ավիֆաունան ներառում է փոքր խայտաբղետ փայտփորիկ (*Dendrocopos minor*), անտառային ձիաթռչնակ (*Anthus trivalis*), եվրոպական բվիկ (*Otus scops*), կանաչ սերինոս (*Carduelis chloris*), հարավային ֆիսկալ (*Lanius collaris*), արտույտաբազե (*Falca subbuteo*), երկնագույն երաշտահավ (*Parus caeruleus*), արջնագռավ (*Corvus corax*), սովորական դրախտապան (*Emberiza citrinella*) և միջին խայտաբղետ փայտփորիկ (*Dendrocopos medius*):

Պատկերասրահ
-----------

### Ֆլորայի տեսակներ

* Սպիտակ ակացիաՍպիտակ ակացիա
* Վարդակակաչ գորտնուկայինՎարդակակաչ գորտնուկային
* Կեռասենի (ծաղիկներ)Կեռասենի (ծաղիկներ)

### Ֆաունայի տեսակներ

* Եվրոպական անտառային կատուԵվրոպական անտառային կատու
* ՎիթՎիթ
* Երկնագույն երաշտահավԵրկնագույն երաշտահավ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  protectedplanet.net - Forest Lapiş Nature Reserve(չաշխատող հղում)
; retrieved on Mai 29, 2012
2. ↑  (in Romanian)apmsj.anpm.ro Protected areas of Sălaj County; retrieved on May 29, 2012
3. ↑  (in Romanian)muntimaramuresului.ro - Government Decision No.2151/2004 Archived 2013-09-27 at the Wayback Machine; retrieved on Mai 29, 2012
4. ↑  (in Romanian)spontana.robustit.com / Species of flora in Romania Archived 2012-06-06 at the Wayback Machine; retrieved on May 29, 2012
5. ↑  (in Romanian)enrin.grida.no - Flora and fauna in Romania Archived 2009-02-23 at the Wayback Machine; retrieved on May 29, 2012
6. ↑  ibis-tours.ro - Fauna of Romania Archived 2012-05-29 at the Wayback Machine.; retrieved on May 29, 2012
**Շրեկհորն** (4,078 մ), լեռ Բեռնյան Ալպերում, Բեռն կանտոնի ամենաբարձր գագաթը։ Շրեկհորնը Եվրոպայում 4,000 մետրից ավել բարձրություն ունեցող ամենահյուսիսային գագաթն է։

Աշխարհագրություն
----------------

Շրեկհորնը գտնվում է Գրինդելվալդից 10 կմ դեպի հարավ-արևելք՝ Վերին և Ստորին գրինդելվալդյան սառցադաշտերի միջև։ Տարածքը բաղկացած է անմարդաբնակ սառցադաշտերից, այդ թվում՝ Աարե և Ֆիշեր սառցադաշտերիը։ Լաուտերարհորն լեռը գտնվում է անմիջապես մերձակայքում և ունի գրեթե նույն բարձրությունը։ Բեռնյան Ալպերի ամենաբարձր գագաթ հանդիսացող Ֆինստերանհորն լեռը գտնվում է 6 կմ դեպի հարավ։

Երկրաբանորեն Շրեկհորնը Արմասիֆ լեռնազանգվածի մաս է կազմում։

Վերելքի պատմություն
-------------------

Շրեկհորնի տեսքը Յունգֆրաույոխ երկաթուղու Էյսմեեր կայարանից
Առաջին վերելքը տեղի է ունեցել 1861 թվականի օգոստոսի 16-ին Լեսլի Ստիվենի, Ուլրիխ Կաուֆմանի, Քրիստիան Միշելի և Պիտեր Միշելի կողմից։ Վերելքի նրանց ճանապարհն օգտագործվել է որպես երթուղի հաջորդ հիսուն տարվա ընթացքում, բայց այժմ այն հազվադեպ է օգտագործվում։

Գագաթ բարձրանալու փորձեր արվել էին դրանից առաջ մի քանի անգամ, մասնավորապես 1828 թվականին շվեյցարացի բնագետ ժոզեֆ Հուգիի և 1842 թվականին շվեյցարացի երկրաբան Պիեռ Ժան Էդուար Դեսորի կողմից։ Դեսորը հետագայում գրել է, որ «Շրեկհորնի վրա, որտեղ դեռ մարդ ոտք չէր դրել, դրոշ բարձրացնելն անդիմադրելի ցանկություն էր մեզ համար», բայց սխալմամբ նրանք բարձրացել էին Լաուտերհորն լեռը։

Հարավ-արևմտյան կողմով առաջին վերելքը կատարել են Ջոն Ուիքսը, Էդվարդ Բրանբին և Կլոդ Ուիլսոնը 1902 թվականի հուլիսի 26-ին։ Նրանք որոշել էին առանց տեղացի ուղեկցորդների օգնության բարձրանալ ամենազառիթափ հատվածով, և նրանց հաջողվել է հասնել գագաթին։ Հյուսիս-արևմտյան կողմով առաջին անգամ բարձրացել են Ջոն Ստեֆորդ Անդերսոնը և Ջորջ Պերսիվալ Բեյքերը ուղեկցորդներ Ուլրիխ Ալմերի և Ալյոս Պոլինջերի օգնությամբ 1883 թվականի օգոստոսի 7-ին։

Լաուտերարհորն (ձախից կենտրոնում) և Շրեկհորն (աջից կենտրոնում) լեռների հյուսիս-արևելյան լանջերը Դիամանթստոկ լեռից նայելիս
Ավալանշի կողմից ոչնչացված Ստրալեգ լեռնատնակը փոխարինվել է Շրեկհորնի լեռնատնակով (2,520 մ)։ Շրեխհորն կարելի է բարձրանալ նաև Գլեքշտայնի (2317 մ) և Լաուտերար լեռնատնակներից (2,392 մ)։

Տես նաև
-------

* 4000 մետր բարձրությամբ Ալպյան լեռնագագաթներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Helmut Dumler,Willi P. Burkhardt, *Les 4000 des Alpes*, 2-7003-1305-4

* Dumler, Helmut and Willi P. Burkhardt, *The High Mountains of the Alps*, London: Diadem, 1994
* Engel, Claire: *Mountaineering in the Alps*, London: George Allen and Unwin, 1971

Հետագա ընթերցանություն
----------------------

* Smythe, Frank S. 'A Storm on the Schreckhorn', in *Peaks, Passes and Glaciers*, ed. W. Unsworth, London: Allen Lane, 1981. An attempt on the south-west ridge in 1925.

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Շրեկհորն***էջը Վիքիպահեստում |

* The Schreckhorn on SummitPost
* Sunset on the Schreckhorn
* Paragliding around the Schreckhorn
* Schreckhorn in beautiful evening light
* Schreckhorn reflected in the Bachalpsee

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 241856551 · WorldCat VIAF: 241856551 |

 |
**Ագեսիլաոս** (հին հունարեն՝ Αγησίλαος), ծնունդով աթենացի հին հույն գրող, պատմաբան, զորավար և քաղաքական գործիչ Քսենոփոնի փոքրածավալ ստեղծագործությունը՝ գրված մեր թվականությունից առաջ 360 թվականի (Ագեսիլաոսի մահվան տարին է) և մ. թ. ա. 356 թվականի (Քսենոփոնի մահվան տարին է) միջակայքում։ Բաղկացած է 11 գլխից և իրենից ներկայացնում է պանեգիրիկ կամ մահախոսական / նեկրոլոգ՝ ձոնված Սպարտայի Ագեսիլաոս II թագավորին, ով, ըստ Քսենոփոնի, մարդու և զորավարի կատարելատիպ էր, քաղաքացիական ու զինվորական բոլոր առաքինությունները մարմնավորողի անգերազանցելի օրինակ։ 

Աշխատության անգլերեն հրատարակության տիտղոսաթերթը
Աշխատության առաջին երկու գլուխներում Քսենոփոնը ներկայացնում է Ագեսիլաոսի (մ. թ. ա. 440 – մ. թ. ա. 360) կենսագրությունը՝ հատկապես շեշտելով նրա տարած հաղթանակները և շրջանցելով Լևկտրաքիի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտը, որտեղ սպարտացիների զորքը ջախջախիչ պարտություն էր կրել։ Արքայի կյանքի պատմությունը շարադրված է ժամանակագրական կարգով, և դրանով իսկ այդ աշխատությունը կարող է համարվել կենսագրական բնույթի առաջին նմուշօրինակ գրվածքներից մեկը։

Հաջորդ գլուխներում հեղինակը նկարագրում է Ագեսիլաոսի կյանքից զանազան դեպքեր՝ նրան օժտելով կատարյալ զորավարի, ղեկավարի և մարդու որակներով։ 

Աշխատության որոշ հատվածներ Քսենոփոնը քաղել է իր մեկ այլ աշխատությունից՝ *Hellenica*-ից (Պատմություն Հունաց)՝ անհրաժեշտ դեպքերում ենթարկելով լեզվական ոչ մեծ փոփոխությունների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Marchant E.C, *Xenophon - Scripta Minora*, XIX

Արտաքին հղումներ
----------------

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Ագեսիլաոս (Քսենոփոն)**

* *Agesilaus* full text in English from Project Gutenberg
* Агесилай [Текст] / Перевод В. Г. Боруховича // Киропедия / Ксенофонт; издание подготовили В. Г. Борухович, Э. Д. Фролов; ответственный редактор С. Л. Утченко. — М. : Наука, 1976. — Дополнения. — С. 218—239. — 335 с. — (Литературные памятники / Академия наук СССР; председатель ред. коллегии Д. С. Лихачёв).

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Գուտենբերգ նախագիծ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX2032278 · BNF: 12365578q · GND: 4559228-7 · LCCN: n93103556 · SUDOC: 129543608, 121464563 · VIAF: 184770528, 220297546, 3619163513725811230008, 220022090, 4097165628894542480005 · WorldCat VIAF: 184770528, 220297546, 3619163513725811230008, 220022090, 4097165628894542480005 |

 |

 |
**Սերադելա**, թեթև ավազային հողերում մշակվող խոտաբույս։ Այդ հողերում ստացվում է 150-250 ց/հ կանաչ զանգված։ 100 կգ կանաչ զանգվածը համարժեք է 17,1 կերային միավորի, պարունակում է 24 կգ մարսելի սպիտակուց։ Սերադելան օգտագործվում է նաև որպես արոտ։ Դիմացկուն է արածեցման նկատմամբ։ Ցել զբաղեցնող և լավ մեղրատու բույս է։ Մշակվում է Բելառուսում, մերձբալթյան երկրներում, Ռուսաստանում։

Նկարագրություն
--------------

Պտուղների տեսքը, որոնք անուն են տվել սեռին:
Սերադելան (Oznithopus sativa Brot.) միամյա բույս է։ Ցողունները ուժեղ են ճյուղավորվում, ունեն մինչև 50 սմ բարձրություն։ Ցողունը և ճյուղերը խիտ պատված են փետրաձև նուրբ տերևներով, որոնք կազմված են 6-10 զույգ նշտարաձև տերևիկներից։ Ծաղիկները մանր են, վարդագույն։ Ծաղկում է շատ առատ և երկար ժամանակով։
Փոշոտվում է խաչաձև։ Պտուղն ունդ է, 2,5-3,0 սմ երկարությամբ, համրիչանման։ Կալսելիս բաժանվում է մասնիկների։ Յուրաքանչյուր մասնիկ պարունակում է մեկ սերմ։
Սերադելան ջերմության նկատմամբ պահանջկոտ չէ, դիմանում է -8 °C սառնամանիքներին։ Շատ խոնավասեր է։ Լավ է աճում, երբ հողի խոնավությունը հավասար է դաշտային սահմանային խոնավունակության 70-80%-ին։ Սկզբնական շրջանում դանդաղ է աճում։ Լավագույն սորտերից են Սկորոսպելկա 3587, Վիլնյալե և այլն։

Մշակում
-------

Սերադելան մշակվում է ծածկոցի տակ և մաքուր վիճակում։ Ցանքը կատարում են վաղ գարնանը։ Ցանքի նորման կանաչ զանգվածի և խոտի համար կազմում է 45-50 կգ/Հա, իսկ սերմի համար՝ 30-35 կգ/Հա։
Ցանում են 2-2,5 սմ խորությամբ։ Կանաչ զանգվածի և խոտի համար հնձվում է ծաղկման շրջանում, իսկ սերմի համար՝ երբ ներքևի ունդերը հասունացել են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
**Լուկա Դոնչիչ** (սլովեն.՝ Luka Dončić; փետրվարի 28, 1999(1999-02-28), Լյուբլյանա, Սլովենիա), սլովենացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, որը հանդես է գալիս Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի «Դալաս Մավերիքս» ակումբում։ Խաղում է հարձակվողի և խաղարկող պաշտպանի դիրքերում։ Սովենիայի հավաքականի կազմում գրավել է 2017 թվականի Եվրոպայի գավաթը։

Մի շարք մասնագետների կողմից համարվում է իր սերունդի ներկայացուցիչների մեջ Եվրոպայում ամենատաղանդավոր խաղացող։

Պրոֆեսիոնալ կարիերա
-------------------

Դոնչիչը 2016 թվականի դեկտեմբերին։
Լուկան իր առաջին պրոֆեսիոնալ պայմանագիրը կնքել է 13 տարեկանում, իսկ 16 տարեկանում դարձել է «Ռեալ Մադրիդ» ակումբի հիմնական կազմի խաղացող և ճանաչվել է ACB լիգայի պատմության մեջ ամենաերիտասարդ խաղացողը։ 2015 թվականի ապրիլի 30-ին Ռեալ Մադրիդի կազմում իր դեբյուտային հանդիպումն է ունենում և ճանաչվում է լիգա ACB-ի ամենաերիտասարդ խաղացող։ 2015 թվականին Դոնչիչը մասնակցել է Իսպանիայի փլեյ օֆֆին։

2018 թվականի NBA դրաֆթի ժամանակ Դոնչիչը ընտրվել է «Ատլանտա Հոքս» ակումբի կողմից՝ 3-րդ համարի ներքո, սակայն տեղափոխվում է «Դալաս Մավերիքս»՝ Թրեյ Յանգի փոխարեն։

Ձեռքբերումներ
-------------

### Ակումբային

* 2017/2018 թվականի Եվրոլիգայի չեմպիոն
* Միջմայրցամաքային գավաթակիր
* Իսպանիայի եռակի չեմպիոն
* Իսպանիայի կրկնակի գավաթակիր

### Սլովենիայի հավաքականի կազմում

* 2017 թվականի Եվրոպայի չեմպիոն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Luka Dončić at NBADraft.net
2. ↑  Luka Dončić at Eurohopes
3. ↑  «Doncic, youngest player to make debut for Real Madrid»։ Real Madrid
4. ↑  Лука Дончич переходит в «Даллас»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լուկա Դոնչիչը Archived 2015-12-15 at the Wayback Machine. acb.com կայքում (Իսպաներեն)
* Archived 2015-12-15 at the Wayback Machine.Լուկա Դոնչիչը eurobasket.com կայքում
* Լուկա Դոնչիչը Archived 2015-12-15 at the Wayback Machine. euroleague.net կայքում
* Լուկա Դոնչիչը Archived 2015-12-15 at the Wayback Machine. realmadrid.com կայքում
* Լուկա ԴոնչիչԹվիթթերում (Իսպաներեն)
Խաղային մանրադրամներ
**Խաղային փող**, կեղծ թղթադրամներ կամ մետաղադրամներ, նախատեսված են որպես խաղային արժույթ օգտագործելու համար, օգտագործվում են սեղանի խաղերում, ինչպիսին է «Մոնոպոլիա» խաղը։ Մետաղադրամներն ու թղթադրամները խաղային փողերով հավաքվում են ամենուր։ Դրանք կարելի է գտնել մետաղից, ստվարաթղթից կամ, որն այսօր ավելի տարածված է, պլաստիկից պատրաստված։ Թղթախաղերի համար, ինչպիսին է պոկերը, սովորաբար օգտագործվում են խաղատան նշանները։

1997 թվականին Winston Million-ը (դրամական մրցանակների շնորհման ծրագիրի շրջանակներում) հաղթել է Ջեֆ Գորդոնը։ Նրան ուղեկցեցին պատվո հարթակ, որտեղ շաղ տվեցին Winston խաղային փողերը։

Շատ առցանց խաղային կայքեր առաջարկում են «խաղային փող»-ի խաղեր, որոնք կարելի է խաղալ ազատորեն հասանելի գումարի համար։ Դրանք սովորաբար առաջարկվում են «իրական փող»-ի խաղերի հետ միասին։ Այնուամենայնիվ, որոշ կայքեր առաջարկում են նաև ծրագրակազմ, որն առաջարկում է միայն փողով խաղեր խաղալ։ Նման ծրագրաշարը սովորաբար կարելի է ներբեռնել, որն այնուհետև կարող է գովազդվել լայն հանրությանը որպես ոչ խաղային կայք:[*փա՞ստ*]

Տես նաև
-------

* Մոնոպոլիա
* Փող
* Առցանց խաղեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Clothier Richard (1985)։ *Play Money Of American Children*։ Becket, MA: Richard Clothier

Արտաքին հղումներ
----------------

* Play money – Collins Dictionary
**Մոնրեալի դրոշ**, Մոնրեալի պաշտոնական խորհրդանիշն է 1939 թվականից։ Առաջին անգամ ներկայացվել է 1935 թվականի մայիսին։ Հիմնված է քաղաքի զինանշանի վրա։ Դրոշը վերանայվել է 1939 թվականի մայիսին և 2017 թվականի սեպտեմբերին։ Դրոշի համաչափությունը` 1:2։

Սիմվոլիզմ
---------

Ըստ քաղաքի պաշտոնական կայքէջի՝ կարմիր գերբային խաչը ներկայացնում է «քրիստոնեական դրդապատճառներն ու սկզբունքները, որոնցով ղեկավարվել են քաղաքի հիմնադիրները»։ Հինգ խորհրդապատկերները ներկայացնում են բնիկ ժողովուրդների նախնիների ներկայությունը և 19-րդ դարում քաղաքում հաստատված չորս հիմնական եվրոպական էթնիկ խմբերին, որոնք նույնպես ներկայացված են Canadian Red Ensign-ի (Կանադայի դրոշը մինչև 1965 թվական) վրա։ Դրանք են՝

| Պատկեր | Նկարագրություն |
| --- | --- |
|  | Սպիտակ սոճի՝ ներկայացնում է բնիկ ժողովուրդների նախնիների ներկայությունը։ |
|  | Բուրբոնների ընտանիքի կապույտ հերալդիկ շուշանը ներկայացնում է ֆրանսիացիներին՝ քաղաքի բնիկներին(Բնօրինակ զինանշանի վրա, որի վրա մոդելավորվել է դրոշը, մինչև 1936 թվական կապույտ հերալդիկ շուշանի փոխարեն եղել է կուղբ): |
|  | Լանքաստերի ալ կարմիր վարդը ներկայացնում է անգլիացիներին։ |
|  | Երեքնուկը ներկայացնում է իռլանդացիներին։ |
|  | Ուղտափուշ ներկայացնում է շոտլանդացիներին։ |
|

Զարգացում
---------

* 1935-19391935-1939
* 1939-20171939-2017
* 2017 թվականից2017 թվականից

Նախորդ դրոշ
-----------

Մոնրեալի բնօրինակ զինանշանը 1833 թվականին
Մոնրեալի դրոշը հիմնված է իր զինանշանի վրա։ Բնօրինակ զինանշանը մշակվել է 1833 թվականին Մոնրեալի առաջին քաղաքապետ Ժակ Վիգերի կողմից։ Այն նման էր ներկայիս տարբերակին, այն տարբերությամբ, որ կարմիր խաչը անկյունագծային էր և ներկայիս կապույտ հերալդիկ շուշանի փոխարեն կուղբ էր։

Ներկայիս դրոշ
-------------

2017 թվականի փետրվարի 12-ին Մոնրեալի քաղաքապետ Դենիս Կոդերը հայտարարել է Մոնրեալի դրոշի փոփոխության մասին, որտեղ պետք է ներառվի Առաջին ազգերի խորհրդանիշը։ Որոշումը կայացվել է 2017 թվականին քաղաքի հիմնադրման 375-ամյակի կապակցությամբ։ Խորհրդանիշն ընտրվել է Մոնրեալի առաջին ազգերի համայնքների կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "What do the symbols on Montréal's coat of arms mean?", Centre d'histoire de Montréal, Ville de Montréal, retrieved May 23, 2013
2. ↑  "Montreal coat of arms", engraving by John Henry Walker, McCord Museum, retrieved May 23, 2008
3. ↑  "Les autochtones choisiront le nouveau symbole du drapeau de Montréal"(In French), La Presse Feb 14-2017, retrieved February 16, 2017

Արտաքին հղումներ
----------------

* Premières armoiries de la Ville de Montréal, 1833
|  |
| --- |
| **Գաճաճ ճահճահովվիկ** |
| Գաճաճ ճահճահովվիկԳաճաճ ճահճահովվիկ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Կռունկանմաններ (Gruiformes) |
| **Ընտանիք** | Ջրահովվիկներ (Rallidae) |
| **Ցեղ** | **Zapornia** |
| **Տեսակ** | **Գաճաճ ճահճահովվիկ** *(P. pusilla)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Porzana pusilla***Pallas, 1776 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Գաճաճ ճահճահովվիկ** (լատին․՝ Porzana pusilla), ջրահովվիկների ընտանիքի թռչուն։ Պատահական չվահյուր է։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 17-19 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 33-37 սմ։ Հասունի մարմնի փետրածածկը վերևից կարմրադարչնագույն է՝ խիտ խայտավորված սպիտակ պտերով, ներքևից՝ մոխրակապույտ։

Մարմնի կողքերն ու ներքնապոչը սև ու սպիտակ զոլերով են։ Կտուցը կանաչ է, աչքի ծիածանաթաղանթը՝ կարմիր, հավալուսնները՝ ձիթապտղագույն-կանաչից խամրած վարդագույն։ Երիտասարդի դիմային մասը բաց դարչնագույն է։

Մարմինը ներքևից մոխրադարչնագույն է, խայտավոր։ Աչքի ծիածանաթաղանթը դարչնագույն է, ոտքերը՝ վարդագույն երանգով։

Բնակվում է խիտ բուսականությամբ հարուստ լճակներում ու գետերում։

*Porzana pusilla*
Porzana pusilla

Սննդառություն
-------------

Սնվում է ջրային միջատներով ու բույսերով։ Թաքնված թռչուն է, եղեգնուտից հեռու հազվադեպ է հանդիպում։
Հայաստանում տեսակին վերաբերող վերջին գրանցումները կատարվել են 1995 թ.-ին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գաճաճ ճահճահովվիկը Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |
Այս խառնարանները ստորջրյա աղի լճերի առաջացման նախանշաններից են։
NOAA-ի կողմից ստորջրյա աղի լճերի ցուցադրում Մեքսիկայում։

Աղի լճում ապրող կենդանի օրգանիզմներ
**Ստորջրյա աղի լիճ**, օվկիանոսի ավազանում մեծ ծավալի տարածություն։ Այս ավազանները ջրային մարմիններ են, որոնք ութ անգամ գերազանցում են օվկիանոսի աղը։ Ստորջրյա աղի լճերում աղի աղբյուրը տեկտոնիկական խոշոր աղի հանքավայրերն են։ Աղի լճերը հաճախ պարունակում են մեթանի բարձր կոնցենտրատներ, ապահովելով քիմոսինթետիկ կենդանիներին էներգիայով, որոնք ապրում են լողավազանի մոտ։ Այդ արարածները շատ ժամանակ էքստրեմոֆիլ են։ Ստորջրյա աղի լճերը հայտնի են Անտարկտիկական սայլակներում, որտեղ աղի աղբյուրը նվազում է սառույցի ձևավորման ժամանակ։ Խորը ծովերն ու Անտարկտիկական ստորջրյա աղի լճերը կարող են թունավոր լինել կենդանի օրգանիզմների համար։

Նկարագրություն
--------------

Ստորջրյա ավազանները շատ ժամանակ անվանում են ստորջրյա «լճեր», որովհետև խիտ ստորջրյա աղի լճերը չեն խառնվում ծովի ջրին։ Աղի տոկոսի բարձրացումը ստորջրյա ավազանում ստեղծում է հստակ մակերևույթ և գոտի։ Երբ սուզանավերը սուզվել են ստորջրյա ավազաններում, բարձր խտության պատճառով նրանք խորտակվում էին ծովի հատակը։ Սուզանավերի միջնորդությունը կարող է ստեղծել ստորջրյա ավազաններում, որը լվանում է շրջակա «շերտագիծը»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Extremophile life near brine pools Archived November 10, 2006, at the Wayback Machine.
2. ↑  Eder W, Jahnke LL, Schmidt M, Huber R (July 2001)։ «Microbial diversity of the brine-seawater interface of the Kebrit Deep, Red Sea, studied via 16S rRNA gene sequences and cultivation methods»։ *Appl. Environ. Microbiol.* **67**: 3077–85։ PMC 92984։ PMID 11425725։ doi:10.1128/AEM.67.7.3077-3085.2001
3. ↑  NOAA exploration of a brine pool
4. ↑  "The Deep" (2006), Documentary, National Geographic Channel
Սաննակջիի տեսանյութ
**Սաննակջի**ն (կորեերեն՝ **산낙지**) կորեական հում ձկան ուտեստի տեսակ է։ Այս բառը կազմված է կորեերենի «ողջ» և «ութոտնուկ» բառերի համադրությունից, ինչպես նաև այն պատճառով, որ ծծողներ ունեցող փափկամարմիններում, ինչպիսին են ութոտանիները, նյարդային համակարգը շարունակում է արձագանքել նույնիսկ մահից հետո, ուստի ծծողները գալարվում են՝ կարծես դրանք ողջ են։ Եվ շնչուղիները բռնելու պատճառով մահվան շատ դեպքեր էլ կան:Ութոտնուկը սովորաբար բռնում են այնպես, որ նվազագույնի հասցնեն ցավը, և աղիները հանվում են, հետո կտրտում են մի քանի կտորների և ուտում քնջութով կամ քնջութի յուղով մի փոքր համեմված։

Դեպքեր
------

Հատուկ ուշադրություն է պահանջվում ութոտնուկ ուտելիս, քանի որ ութոտնուկի ոտքերի ծծողները շարժվում են ափսեի վրայով։ Այս շարժվող ծծողները ուտելիս կարող են կպչել մարդու կոկորդին կամ բերանին։ Որոշ մարդկանց մոտ դա կարող է խեղդվելու վտանգ առաջացնել։ Հաղորդվել են որոշ խեղդվելու պատահարներ։ Գվանգջուում տեղի ունեցած պատահարը վերջին դեպքերից է։

Խորտիկ
------

Սաննակջին կարելի է գտնել հում ձկան ռեստորանում, նաև Կորեայի փողոցային կրպակ-ռեստորաններում։ Շատերը Սաննակջին վայելում են Սոջուի հետ միասին։

Հանրաճանաչ մշակույթ
-------------------

Սաննակջին կարող ենք տեսնել «Օլդբոյ (ֆիլմ, 2003)» կորեական ֆիլմի մի տեսարանում։ «Զարմանալի Մրցավազք 4» ծրագրում Հարավային Կորեայի Սեուլ քաղաքում անցկացվեց մի աման ողջ ութոտնուկ ուտելու մարտահրավերը։ Մասնակիցները եկել էին «Կորեայի համը» փորձելու և մինչև ուտեստը բերելը տեղյակ չէին, որ Սաննակջին է։ Երկու թիմեր ձախողվեցին, և միայն մեկ թիմ կարողացավ ամբողջությամբ դատարկել ամանը։

Արտաքին հղումներ
----------------

Ռուսիֆ Հուսեյնով։ Սաննակջիի փորձարկում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑
**Վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունք,** երբեմն՝ **վերակենդանացում կամ վերակենդանացման բաժանմունք**, խոշոր բժշկական հաստատությունում (հիվանդանոց, հոսպիտալ), բժշկական համալսարանում, ստացիոնար բաժանմունք, որը նախատեսված է շտապ բժշկական օգնություն ցույց տալու, հիվանդներին վերակենդանացում և ինտենսիվ թերապիա անցկացնելու համար։ Կարող է ունենալ որոշակի հիվանդություններով հիվանդների, նորածինների բուժման մասնագիտացում։

Նկարագրություն
--------------

Վերակենդանացման մահճակալ՝ անկողնային սարքավորումներով
Վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքները բազմամասնագիտական բժշկական հաստատություններում լինում են մասնագիտացված կամ ոչ մասնագիտացված։ Մասնագիտացված վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքը բաժանվում է ըստ պաթոլոգիայի տեսակի, հիվանդներին ուղեգրում են ըստ պատոլոգիայի։

Որպես կանոն, վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքը ֆինանսապես ամենածախսատար բաժանմունքններից է։ Դա պայմանավորված է աշխատանքի յուրահատկությամբ, թանկարժեք դեղերի և կոնկրետ թանկարժեք սարքավորումների մատակարարման անհրաժեշտությամբ։

Վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքը սովորաբար առանձին հատվածում են տեղակայում , առանձնանում է այլ բաժանմունքներից լրացուցիչ դռնով , որոշ դեպքերում՝ սանիտարական անցակետով։

Նորածինների ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունք, Մարակայի կենտրոնական հիվանդանոց, Վենեսուելա
Միջին հաշվով, վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքում 4-6 հիվանդի համար աշխատում է մեկ ռեանիմատոլոգ և 1-2 միջին օղակի բուժաշխատող։ Այդ թիվը կարող է տատանվել վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունք ընդունված հիվանդի պաթոլոգիայից կախված և տվյալ հիվանդանոցի անձնակազմի համալրումից։

Այցելություն հիվանդներին
------------------------

Ռուսաստանում հարազատները 2015 թվականից կարողացել են այցելել վերակենդանացման բաժանմունքում հիվանդներին, ինչը հաստատել է 2016 թվականի մարտի կեսերին առողջապահության նախարարության ներկայացուցիչը։ Ավելի վաղ՝ 2016 թվականի մարտի սկզբին, Change.org կայքում նմանատիպ խնդրանքով դիմում էր հրապարակվել այս գերատեսչությանը, որը մինչև 2016 թվականի մարտի 15-ը ստորագրել էր ավելի քան 130 հազար մարդ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  В Минздраве подтвердили право россиян навещать родственников в реанимации : [арх. 15 Մարտի 2016] // Meduza. — 2016. — 15 Մարտի.
2. ↑  Салагай: пациента, находящегося в реанимации, могут посещать родные : [арх. 21 Հունիսի 2021] // РИА Новости. — 2016. — 14 Մարտի.
**Սյուարդ** (անգլ.՝ Seward) — քաղաք ԱՄՆ-ում, Ալյասկա նահանգի հարավում, Կենայ թերակղզու վրա, Խաղաղ օվկիանոսի ափին։ Անվանվել է Ուիլյամ Սյուարդի վատվին։ Բնակչությունը՝ 2693 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Իր շահութաբերությամբ քաղաքը հանդիսանում է 7-րդ ձկնարդյունաբերական նավահանգիստը ԱՄՆ-ում։ Այստեղ է գտնվում Այլասկանյան երկաթուղու հարավային տերմինալը։ Սյուարդի էկոնոմիկայում կարևորագույն դեր է խաղում զբոսաշրջությունը։ Ռասայական կազմը. եվրոպոիդ՝ 72,12 %, ամերիկանոիդ՝ 16,68 %, նեգրոիդ՝ 2,44 %, մոնղոլոիդ՝ 1,84 %, այլ՝ 6,92 %։
Բնակավայրը քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1912 թվականին։

Տեսարժան վայրեր
---------------

* Մարաթոն սարը, որտեղ հուլիսի 4-ին կազմակերպվում է մրցավազքի Անկախության Օրվա առթիվ ։
* Ալյասկային ջրաշխարհի կենտրոն
* Ժամանակին քաղաքում է սկսվել «փոստային արահետը», ի հիշատակ որի կազմակերպվում են շների լծասայլերով մրցավազք։ Սակայն ներկայումս մրցավազքը սկսվում է Անքորեջում։

Արտաքին հղումներ
----------------

Սյուարդի քաղաքապետարանի պաշտոնական էջ

Զբոսաշրջությունը Սյուարդում Archived 2011-02-01 at the Wayback Machine.

Սյուարդի լրատվական կայք Archived 2016-11-06 at the Wayback Machine.

Հյուրանոց

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  2020 թվականի ԱՄՆ մարդահամար / United States Census Bureau
2. ↑  Բնակչությունը
| **՞**Իսպանական արծիվ |
| --- |
| Իսպանական գերեզմանարծիվ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Ճուռակներ |
|
|
|
| Ցեղ | Արծիվներ |
|
|
| Տեսակ | **Իսպանական արծիվ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Aquila adalberti
Brehm, 1861 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Խոցելի տեսակIUCN 3.1 *Vulnerable* : 22696042 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


*Aquila adalberti*
**Իսպանական գերեզմանարծիվ** (լատին․՝ Aquila adalberti), ճուռակների ընտանիքին պատկանող գերեզմանարծիվ, որը տարածված է բացառապես Պիրենեյան թերակղզում՝ Իսպանիա պետության տարածքում։ Լատիներեն անվանումը ստացել է ի պատիվ Բավարիայի արքայազն Ադալբերտի։

Տարածվածություն և արտաքին տեսք
------------------------------

Իսպանական գերեզմանարծիվը տարածված է Իսպանիայի հարավում և արևելքում, Պորտուգալիայում, ինչպես նաև ամենայն հավանականությաբ նաև Մարոկկոյի հյուսիսում։ Բնադրման գործընթացն անց է կենում միայն Իսպանիայում, իսկ 2001 թվականից ի վեր՝ նաև Պորտուգալիայում։

Նախկինում իսպանական գերեզմանարծիվը եղել է սովորական գերեզմանարծվի ենթատեսակ, սակայն ներկայումս այն համարվում է սովորական գերեզմանարծվի առանձին ենթատեսակ, որը մյուս գերեզմանարծիվներից տարբերվում է ֆիզիոլոգիական, մորֆոլոգիական, էկոլոգիական և ժառանգական առանձնահատկություններով։ Մարմնի երկարությունը կազմում է շուրջ 80 սմ, թևերի բացվածքը՝ 1,9-ից 2,2 մ։

Իսպանական գերեզմանարծիվների զանգվածը տատանվում է 2.8-3.5 կգ սահմանում։ Մարմինն ունի հիմնականում մուգ շագանակագույն գունավորում։ Տեղ առ տեղ նկատելի են ավելի բաց գույնի շերտեր։

Սննդառություն
-------------

Իսպանական գերեզմանարծիվները մեծ մասամբ սնվում են ճագարներով, ինչպես նաև կրծողներով, նապաստակներով, խոշոր մողեսներով, ագռավներով, բադերով և նույնիսկ աղվեսներով։ Որսով զբաղվում է բաց և կիսաբաց լանդշաֆտներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ռ.Ս. Ղազարյան, *Գիրք Բ Թռչյուններ*, Կենդանիների անունների հայերեն-ռուսերեն-լատիներեն կարգաբանական բառարան, Երևան, «Փյունիկ» — 104 էջ։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · CMS · eBird · EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4758332-0 |

 |
**Նեֆերուպտահ** կամ **Պտահնեֆերու** (անգլ.՝ Neferuptah, «Պտահի գեղեցկություն», մ.թ.ա. 19-րդ դար - *անհայտ*), տասներկուերորդ արքայատոհմի եգիպտացի փարավոն Ամենեմհետ III-ի (մ․թ․ա․ 1860 - 1814 թվականներ) դուստր, Սեբեկնեֆերու փարավոնի քույրը։

Կենսագրություն
--------------

Նեֆերուպտահն առաջին արքայական կանանցից մեկն էր, որի անունը գրվել է քարտուշի մեջ։ Թեև նա երբեք չի կրել «փարավոնի կին» տիտղոսը, պետք է որ հատուկ կարգավիճակ ունեցած լինի․ հնարավոր է նրան վերաբերած լինեն որպես ապագա ղեկավարի։

Նրա տիտղոսների թվում էին՝ «Ընտրախավի անդամ», «գերաշնորհ», «պատվելի», «փարավոնի սիրելի դուստր» տիտղոսները։

Նեֆերուպտահի համար գերեզման պատրաստվել է Հավարայի նեկրոպոլում գտնվող իր հայրիկի դամբարանի մեջ, սակայն նա այնտեղ չի հւղարկավորվել։ Թաղվել է Հավարայում գտնվող մի փոքրիկ բուրգի մեջ, և այդ գերեզմանը հայտնաբերվել է 1956 թվականին անեղծ վիճակում։ Այնտեղ դեռևս պահպանվում էին Նեֆերուպտահի զարդերը, գրանիտե սարկոֆագը, երեք արծաթե ծաղկամաններ և այլ առարկաներ։

Նեֆերուպտահի մանյակը
Գրանիտե սարկոֆագը փորագրված էր կարճ ընծայագրով։ Դրա ներսում գտնվում էին երկու փայտե դագաղների փտած մնացորդներ, որոնցից արտաքինը զարդարված էր փորագրված ոսկե փայլաթիթեղով։ Նմանատիպ փորագրություններ հայտնաբերվել են նաև թագուհի Հատշեպսուտի սարկոֆագի վրա, որն ապրել էր 300 տարի հետո։ Նեֆերուպտահի գերեզմանի մասին հիշատակվել է Լահուն նեկրոպոլում հայտնաբերված մի պապիրուսի մեջ, որտեղ նա պատկերված է իր հայրիկի կողքին՝ Մադինեթ Մադիում գտնվող Ռենենուտետ աստվածուհու տաճարում։ Նրան պատկանող առարկաների թվում են սև գրանիտե մեկ սֆինքս և Էլեֆանտին կղզում հայտնաբերված մի արձանի բեկոր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կաղապար:Dodson, p.98
2. ↑  Dodson & Hilton, p.25
3. ↑  Nagib Farag, *The discovery of Neferwptah*, 1971, p. 20
4. ↑  W. M. Flinders Petrie, *Kahun, Gurob, and Hawara*, London 1890, p.15, pl. V
5. ↑  Wolfram Grajetzki, "The Coffin of *the "King's Daughter" Neferuptah and the Sarcophagus of the "Great King's Wife" Hatshepsut",* Göttinger Miszellen: Beitrage zur ägyptologischen Diskussion*, 205 (2005), 55-66*
6. ↑  Petrie Museum UC 32212, published in: M Collier, S. Quirke: *The UCL Lahun Papyri: Letters*, Oxford 2002 1-84171-462-3, p.138-139
7. ↑  Farag, pp. 101-103

Հետագա ընթերցանություն
----------------------

* Pignattari Stefania (2008)։ *Due donne per il trono d'Egitto: Neferuptah e Sobekneferu* (italian)։ Imola: La Mandragora

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Նեֆերուպտահ** կատեգորիայում։ |
Կաբարեի բացման պոստերը, Մարսել Սլոդկիի պատկերազարդումը
Դավիթ Վուդարդ, Մա Անանդ Շիլան և Քրիստիան Կրախտը կարդում են Կաբարե Վոլտերում 2008 թ.
**Կաբարե Վոլտեր** (անգլ.՝ Cabaret Voltaire), դադաիզմի ծագման վայրը, ցյուրիխյան լեգենդար սրճարան, ակումբ, պանդոկ, թատրոն, կրիպտե։

Պատմություն
-----------

Հուգո Բալլը Կաբարե Վոլտերում, 1916 թ.
Գտնվում է Ցյուրիխում, Շպիգելհասսեում։ Հիմնվել է Հուգո Բալլի կողմից, 1916 թվականին։ Շվեյցարիան չեզոք պետություն է եղել Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին, և ի թիվս այլ փախստականների, Շվեյցարիա են եկել նաև եվրոպացի շատ արվեստագետներ։ Բալլը և Հեննինգսը դիմել են Էֆրաիմ Յանին, Շպիեգելգասսե 1 հասցեում գործող *Holländische Meierei*-ի հիմնադրին, որն արդեն հյուրընկալել էր շվեյցարական առաջին գրական կաբարեն` Պանտագրուելը, 1915 թվականին։ Յանը թույլատրել է նրանց օգտագործել ետնամասի սենյակն իրենց իրադարձությունների համար։ 1916 թվականի փետրվարի 2-ին հայտարարվել է ակումբի բացման մասին։ Այստեղ կազմակերպել են ասմունքի, երգի ու պարի միջոցառումներ։

Պատերին կախված են եղել Պիկասոյի, Մոդիլիանիի, Մակեի, Մարինետտիի և նկարիչների ստեղծագործություններ։ Խմբի հիմնական կորիզը կազմել են Տրիստան Տցարան, Ժան Արպը, Սոֆի Թոյբեր-Արփը, Ռիխարդ Հյուզենբեկը, էմիլի Հեննինգսը, Մարսել Յանկոն։

1916 թվականի հուլիսի 28-ին Բալլը կարդացել է «Դադաիզմի մանիֆեստը»։ Նույն թվականի հունիսին նա նաև հրապարակել է համանուն թերթ, որի շապիկը ձևավորել էր Արպը։

Կաբարեն փակվել է 1916 թվականի ամռանը։

«Կաբարե Վորլտեր» սրճարանն այսօր
-------------------------------

«Կաբարե Վոլտերի» տնօրեն Անդրիան Նոտցը ակտիվորեն զբաղվում է «դադաիստների» ժառանգության հանրայնացմամբ։ Օրինակ, 2011 թվականի սեպտեմբերին մոսկովյան ArtPlay կենտրոնում անցկացվել է «Dada Moscow» ցուցահանդեսը։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* 1916 թվականին Վլադիմիր Լենինը հաճախակի այցելել է «Կաբարե Վոլտեր» և անգամ շախմատ է խաղացել Տրիստան Տցարայի հետ։ Լենինն ու Կրուպսկայան 1916 թվականի սկզբին գալով Ցյուրիխ` համեստ բնակարան են վարձել սրճարանի հարևանությամբ, Շպիգելհասսե 14 հասցեում, կոշկակար Կամմերերի տանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կաբարե Վոլտեր, *Dreamachine: David Woodard, Sheela Birnstiel, Christian Kracht*, մայիսի 2 - օգոստոսի 24, 2008 թ.
2. ↑  Huonker Gustav (1986)։ *Literaturszene Zürich: Menschen, Geschichten und Bilder 1914 bis 1945*։ Zürich: Unionsverlag։ էջ 12։ ISBN 3-293-00095-9 .
3. ↑  *Dada Manifesto*.
4. 1 2  *Дьяконов В.* Новое произведение не родилось // Коммерсантъ. — 2011. — 21 сент.
5. ↑  *Нотц А.* «Мы планируем аннексировать часть Москвы и объявить её территорией Дада» // Коммерсантъ Weekend. — 2011. — 23 сент.
6. 1 2  *Бернштейн В.* Ленин и дадаисты // Наша Газета. — 2008. — 25 июля.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Կաբարե Վոլտերի» պաշտոնական կայքը

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 15727795m · GND: 7595910-0 · ISNI: 000000010671343X · SUDOC: 160359066 · VIAF: 148607617 · WorldCat VIAF: 148607617 |

 |
Հիմնական հոդված՝ Էրոզիա (այլ կիրառումներ)
Լիսեռի մեխանիկական մաշում
Մետաղի օքսիդացում՝ ժանգոտում, որն առաջանում է խոնավ պայմաններում
**Մետաղների էրոզիան** մետաղե շինվածքների մակերևույթի աստիճանական քայքայումն է գազի կամ հեղուկի հոսքում, ինչպես նաև մեխանիկական ներգործությունների կամ էլեկտրական լիցքերի ազդեցությամբ։ Մետաղների էրոզիան ֆիզիկական և ֆիզիկաքիմիական կոմպլեքս պրոցես է, որն ընթանում է շրջապատող միջավայրի, օքսիդացման, մակակոփման, ջերմաստիճանային ու մնացորդային լարումների, փխրուն և հոգնածային քայքայման ազդեցության հետևանքով։ Նրա նկատմամբ մետաղների դիմադրության բարձրացումը կարևոր խնդիր է տեխնիկայի բազմաթիվ բնագավառների համար և կատարվում է շատ կարծր, դժվարահալ ու բավականաչափ պլաստիկ մետաղների ընտրությամբ, ամրանավորմամբ և այլ եղանակներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 97)։*  |
**Կրիվցովի հուշահամալիր** (ռուս.՝ Кривцовский мемориал) հուշահամալիրային կառույց` Հայրենական մեծ պատերազմին նվիրված հուշահամալիր, որը գտնվում է Օրյոլի մարզի Բոլխովսկի շրջանում։

Ընդհանուր նկարագրություն
------------------------

Համալիրը հիշատակ է 1941 թվականի աշնանից մինչև 1943 թվականի ամռանը Օկա և Զուշա գետերի հատման վրա գտնվող «Մահվան հովտում» գերմանական զորքերի դեմ մղված մարտերին։

Համալիրը կազմված է երկու մասից. զոհված զինվորներին նվիրված 15 մետրանոց բուրգի տեսքով հուշարձանից և երկու եղբայրական գերեզմաններով սգո արարողությունների հրապարակից, որտեղ տեղադրված է 9 մետրանոց կոթող և վառվում է «Փառքի հավերժական կրակը»։

1970 թվականի սեպտեմբերի 16-ին տեղի է ունեցել «Կրիվցովի հուշահամալիրի» բացումը։ Հեղինակներն են ճարտարապետ Ս. Ֆյոդորովը, քանդակագործ Վ. Բասարևը, նկարիչ Անդրեյ Կուրնակովը։

2012 թվականին քար է դրվել այն վայրում, որտեղ պետք է տաճար կառուցվի զոհված զինվորների պատվին։

2016 թվականին հուշարձանը մտել է Ռուսաստանի` Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ ընկած խորհրդային զինվորների հիշատակին կանգնեցված նշանավոր հուշահամալիրների տասնյակի մեջ։

Հուշահամալիրից ոչ հեռու գտնվում է ռուս-թուրքական պատերազմի հերոս ռուս գեներալ Վ. Լավրովի գերեզմանոցը։

Պատկերասրահ
-----------

* ՍտելաՍտելա
* Հուշարձան «Սգավոր մայր»Հուշարձան «Սգավոր մայր»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ростуризм отметил 10 мемориальных комплексов России, посвященных ВОВ»։ РИА Новости։ 22.06.2016

Գրականություն
-------------

* *Федоров С.И.* Кривцовский мемориал: памятник ратной славы. — Орел: Вешние воды, 2004. — 55 с. — ISBN 5-87295-159-0

Արտաքին հղումներ
----------------

* Кривцовский мемориал в «Долине смерти»
* Кривцовский мемориал на сайте "Чудеса России(չաշխատող հղում)
Սինտոիզմում **Կոտոամացուկամին** (別天神, թարգմանաբար՝ «տարբերակող երկնային կամի») առաջին աստվածների հավաքական անունն է, ովքեր առաջացել են տիեզերքի ստեղծման ժամանակ։ Նրանք ծնվել են Տակամագահարայում, որը արարման ժամանակ դրախտ էր համարվում։ Ի տարբերություն հետագայում առաջացած աստվածների` այս աստվածությունները չեն ծնվել բազմացման միջոցով։

Սկզբում առաջացած երեք աստվածություններն էին․

* Ամենոմինականուշի (天之御中主神)՝ Գլխավոր Վարպետ
* Տակամիմուսուբի (高御産巣日神)՝ Բարձրագույն Արարիչ
* Կամիմուսուբի (神産巣日神)՝ Աստվածային Արարիչ

Որոշ ժամանակ անց ևս երկու աստվածություններ առաջ եկան․

* Ումաշիաշիկաբիհիկոջի (宇摩志阿斯訶備比古遅神)՝ Էներգիա
* Ամենոտոկոտաչի (天之常立神)՝ Դրախտ

Կոտոամացուկամիին հաջորդող աստվածների հաջորդ սերունդը Կամիյոնանայոն էր, որը ներառում էր Իզանագի-նո-Միկոտո և Իզանամի-նո-Միկոտո աստվածությունները, ովքեր ճապոնական դիցաբանության մնացած աստվածների հայրիշխանն ու մայրիշխանն էին։ Այնուհետև գալիս է Կոտոամացուկամին, որը «թաքնվում է» որպես հիտորիգամի։

Թեև Զոկասանշինը (արարման երեք աստվածներից) համարվում է անսեռ, մեկ այլ տեսություն պնդում է, որ Կամիմուսուհին կին է, իսկ Տակամուսուբին տղամարդ` համեմատելով նրանց ջրի և կրակի կամ ին և յանի հետ։

Աստվածաբան Հիրատա Ացուտանեն Ամենոմինականուշին համարում էր Բևեռային աստղի ոգի, Մեծ արջի յոթ աստղերի վարպետ։

Տարօրինակ կերպով Տակամիմուսուբին հետագայում Ամատերասուի հետ կրկին դարձավ Տակամագահարայի գլխավոր աստվածներից մեկը, իսկ նրա դուստրը Նինիգի-նո-Միկոտո աստվածության մայրն էր։ Նա նաև կարևոր դեր է խաղացել Ճապոնիայի ստեղծման իրադարձություններում, օրինակ՝ ընտրել է այն աստվածներին, ովքեր կմնան Նինիգիի հետ, իսկ արևային եռոտանի ագռավին՝ Յատագարասուին, ուղարկել է, որպեսզի վերջինս օգնի կայսր Ջիմմուին։ Վերջինս իր հերթին մեծապես երկրպագեց Յատագարասուին՝ իր կայսերական գահակալությանը նախորդող արարողություններում Տակամի Մուսուբիի ինքնությամբ քահանայի դեր խաղալով։ Հետագայում Տակամուսուբին պաշտվել է Ջինգի-Կանի կողմից և համարվել զույգերի ստեղծման աստված։ Որոշ ճապոնական կլաններ նույնպես պնդում էին, որ ծագում են այս աստծուց, օրինակ՝ Սաեկիի կլանը, որը նույնպես կայսերական հետնորդներից է։

Ինչ վերաբերում է Կամիմուսուհին, ապա նա ամուր կապեր ունի ինչպես Ամացուկամիի (երկնային աստվածների) այնպես էլ Իզումոյի դիցաբանության Կունիցուկամիի (երկրային աստվածների) հետ։ Ասում են, որ Կամիմուսուհին նաև փոխակերպել է սննդի աստվածուհի Ուգետսուհիմեի (Ուկեմոչի նո կամի) ձավարեղենը, երբ վերջինս սպանվել է Ամատերասուի զայրացած եղբոր կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Kojiki*, First volume
2. ↑  Amenominakanushi. Encyclopedia of Shinto.
**Ամորֆ վիճակ**, (<հուն. α - ժխտ. մասնիկ + μορφή - ձև), նյութի պինդ վիճակ՝ օժտված երկու յուրահատկությամբ.  

ա. նրա հատկությունները (մեխանիկական, ջերմային, էլեկտրական ևն) բնական պայմաններում կախված չեն դիտարկման ուղղությունից (իզոտրոպություն),  

բ. ջերմաստիճանի բարձրացման ժամանակ նյութը փափկանալով հեղուկ վիճակի է անցնում աստիճանաբար, այսինքն՝ ամորֆ վիճակը չունի հալման որոշակի ջերմաստիճան։  
 
Այս հատկությունները պայմանավորված են ամորֆ վիճակում հեռավոր կարգի (որը բնորոշ է բյուրեղներին) բացակայությամբ։ Ամորֆ վիճակում գոյություն ունի մոտակա կարգ, այսինքն՝ հարևան մասնիկների տեղաբաշխման համաձայնեցվածություն, որը պահպանվում է միայն մոլեկուլների չափերին համեմատելի հեռավորությունների վրա։ Այդ համաձայնեցվածությունը հեռավորության մեծացմանը զուգընթաց նվազում է։

Բյուրեղի և ամորֆ մարմինի ատոմային և մոլեկուլային կառուցվածքի սխեման
Մոտակա կարգը հատուկ է նաև հեղուկներին, սակայն հեղուկներում հարևան մասնիկները շատ արագ փոխում են իրենց տեղերը։ Այդ տեղափոխությունները դանդաղում են նյութի մածուցիկության աճին զուգընթաց։ Այդ պատճառով ամորֆ վիճակը կարելի է դիտել որպես մածուցիկության շատ բարձր գործակից ունեցող, գերսառեցված հեղուկ։ Հատկությունների իզոտրոպությունը բնորոշ է նաև բազմաբյուրեղային վիճակին, որին, սակայն, հատուկ է հալման խիստ որոշակի ջերմաստիճան։ Ամորֆ վիճակի կառուցվածքի տարբերությունը բյուրեղայինից հեշտությամբ նկատվում է ռենտգենագրամների օգնությամբ։

Ցածր ջերմաստիճաններում նյութի կայուն պինդ վիճակը բյուրեղայինն է։ Սակայն մոլեկուլների հատկությունից կախված, բյուրեղացումը կարող է քիչ կամ շատ ժամանակ պահանջել (մոլեկուլները պետք է «հասցնեն» բյուրեղային կարգ ընդունել)։ Երբեմն այդ ժամանակը չափազանց մեծ է լինում, և նյութը գործնականում չի բյուրեղանում։ Ամորֆ վիճակ ստացվում է նաև սառեցման ընթացքն արագացնելու ճանապարհով։

Օրինակ՝ բյուրեղային քվարցը հալելուց հետո արագ սառեցնելով ստանում են ամորֆ քվարցային ապակի։ Այդպես են նաև շատ սիլիկատներ, որոնք սառչելով դառնում են սովորական ապակի։ Այդ պատճառով ամորֆ վիճակը հաճախ անվանում են նաև ապակենման վիճակ։ Սակայն անգամ շատ արագ սառեցումը հաճախ բավարար չէ խանգարելու բյուրեղների առաջացմանը, նյութերի մեծ մասը ամորֆ վիճակ չի ընդունում։ Բնության մեջ ամորֆ վիճակ ավելի քիչ է տարածված, քան բյուրեղայինը։ Ամորֆ վիճակում են գտնվում ծիածանաքարը, օբսիդիանը (սատանի եղունգ), սաթը, ձյութերը ևն։ Ամորֆ վիճակում կարող են գտնվել ոչ միայն առանձին ատոմներից և սովորական մոլեկուլներից բաղկացած նյութերը, ապակիներն ու հեղուկները, այլև բարձրամոլեկուլային միացությունները կամ պոլիմերները։

Տես նաև
-------

* Հեռավոր կարգ և մոտակա կարգ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 328)։*  |
Յոհաննես Մյուլլեր
**Զգայարանների սպեցիֆիկ էներգիայի օրենք**, տերմին, որով ընդունված է նշել զգայության յուրահատկությունը, ըստ զգայական օրգանի (կամ դրան համապատասխան նյարդի) գրգովածության։ Առաջին անգամ *զգայարանների սպեցիֆիկ էներգիայի օրենքի* մասին հիշատակել է 19–րդ դարի առաջին կեսի անգլիացի ֆիզիոլոգ Չ․ Բելլը, ապա այն մշակել է գերմանացի ֆիզիոլոգ Յոհաննես Մյուլլերը։

Միևնույն արտաքին պատճառը ներգործելով զգայության տարբեր օրգանների վրա, առաջացնում է տարբեր զգայություններ։ Ձայնային տատանումներն առաջացնում են լսողական, էլեկտրամագնիսական-լուսայինը՝ տեսողական, քիմքային հատկությունները՝ համի և հոտի, օրգանիզմի ներքին միջավայրում կատարվող պրոցեսները, որոնք արտացոլվում են ինտերոցեպտորների և պրոպրիոցեպտորների միջոցով, առաջացնում են օրգանական, շարժողական զգայություններ։ Կան գրգռիչներ (այսպես կոչված ունիվերսալ գրգռիչներ՝ էլեկտրական, մեխանիկական), որոնք ներգործելով զգայարանների վրա, առաջացնում են յուրահատուկ զգայություն (գրգռիչն էլեկտրական հոսանք է, թե մեխանիկական հարված, աչքի վրա ազդելիս առաջացնում է տեսողական, ականջի վրա՝ լսողական)։ Այս երնույթը գերմանացի ֆիզիոլոգ Յ․ Մյուլլերը (1801—1858 թ․) անվանեց «Զգայարանների սպեցիֆիկ էներգիայի օրենք»։ Նա և Հ․ Հելմհոլցը (1821—1894 թ․) հանգեցին իդեալիստական եզրակացության, զգայությունը համարելով ներքին հատկության («սպեցիֆիկ էներգիայի») արդյունք, լոկ նշան, սիմվոլ, որը արտաքին աշխարհի մասին ճիշտ պատկերացում տալ չէր կարող։

Այս տեսությունը քննադատել է Վ․ Ի․ Լենինը «Մատերիալիզմ և էմպիրիոկրիտիցիզմ» աշխատության մեջ (1908 թ, հրատարակվել է 1909 թ)։ Օրգանիզմի հարմարումը միջավայրին պահանջում է արտաքին աշխարհի նուրբ տարբերակում։ Զգայարաններն ունեն բարձր զգայունակություն, միայն համապատասխան (ադեկվատ) գրգռիչների նկատմամբ։ Ոչ ադեկվատ ունիվերսալ գրգռիչներն առաջացնում են կոպիտ, անորոշ զգայություններ, որոնք ռեֆլեկտոր օրենքի համաձայն առանձնահատուկ են։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 678)։*  |