recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գայա (այլ կիրառումներ)

**Գայա** (հինդիերեն՝ गया, ուրդու՝ گیا‎ ), քաղաք Հնդկաստանում։ Գտնվում է Բիհար նահանգի Պատնա վարչական կենտրոնից 100 կիլոմետր հյուսիս։ Գայայի ափերը ողողում է Ֆալգա գետի ջրերը։ Գայան սուրբ վայր է հանդիսանում հինդուիզմի և բուդդայականություն համար։ Այն երեք կողմերից շրջապատված է ոչ բարձր քարե բլուրներով։

Գայան եղել է հին Մագադխա պետականության մի մասը։ Քաղաքի անունը ծագել է դև Գայասուրայի անունից։ Նշվում է, որ Վիշնուն ոտքով ջախջախելով սպանել է Գայասուրային։ Արդյունքում, իբր Գայասուրան ընդունել է բլուրների ձև, որոնք ներկայումս շրջապատում են քաղաքը։ Վիշնուն այնքան է ոտքերով հարվածել Գայասուրային, որ վերջինս մաքրազերծվել է և ձեռք բերել մեղքերից ազատելու ուժ այն մարդկանց, ովքեր նայում, կամ կպնում են նրան։ Կրոնական ծեսեր անցկացնելու և մեռած հարազատների մեղքերը մաքրելու համար՝ Գայասուրայի մահից հետո շատ մարդիկ սկսեցին գալ Գայա։ Այցելությունները բլուրների գագաթ հանդիսացավ ավանդական ուխտագնացություն։ Գայայի շրջակայքում գտնվող բլուրներում կան բազմաթիվ տաճարներ և սրբավայրեր՝ նվիրված հինդուիզմի տարբեր աստվածներին։ Քաղաքի հիմնական այցելուներն ուխտագնացության են գալիս Վիշնուպադայի տաճար, որտեղից ձեռք բերում քարի վրա արտատպված Վիշնուի ոտնահետքերը։

Գայա քաղաքի մոտ է ծնվել է Դաշրաթխ Մանջխին, որը լեռան միջով ճանապարհ է բացել դեպի մոտակա քաղաք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Yang Anand A. (1999)։ *Bazaar India: Markets, Society, and the Colonial State in Bihar*։ University of California Press։ էջեր 305 (at page 139)։ ISBN 978-0520211001

Արտաքին հղումներ
----------------

* Gaya Info & Photo Gallery Archived 2018-08-07 at the Wayback Machine.
* Chronology-1945 Mahatama Gandhi Had Discussion With Anugrah Narayan Sinha Archived 2010-04-05 at the Wayback Machine.
* Biography: Anugrah Narayan Sinha
* Members of Constituent Assembly from Bihar

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 137346450 · GND: 1080000-1 · VIAF: 145464618 · WorldCat VIAF: 145464618 |

 |
**Հայրենիքի ձայն**, սփյուռքահայության հետ մշակութային կապի կոմիտեի շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1965 թվականից, Երևանում։ Խմբագիրներ՝ Վահագն Դավթյան, Կ. Վարդանյան, Լ. Զաքարյան (1973) թվականից, Սուսաննա Ղազարյան (2019-ից)։

«Հայրենիքի ձայն» թերթի գլխագիրը նպաստում Է հայրենիք-սփյուռք կապերի ընդլայնմանն ու ամրապնդմանը, սփյուռքահայ ընթերցողին հաղորդակից դարձնում Հայաստանի տնտեսական, գիտական և մշակութային նվաճումներին։ Լուսաբանում է սովետական պետության ներքին և արտաքին քաղաքականությունը, սովետական հանրապետությունների և սոցիալիստական մյուս երկրների հետ բարեկամությունն ու համագործակցությունը։

Նյութեր է տպագրում սփյուռքի հայկական գաղթավայրերի մշակութային, կրթական կյանքի, հայրենասիրական, առաջադիմական կազմակերպությունների ու գործիչների, հայապահպանության նրանց ջանք երի, հայրենիք այցելող արվեստագետների ելույթների, ցուցահանդեսների մասին։ «Հայրենիքի ձայն»-ի Էջերում հանդես են գալիս հանրապետության պետական, հասարակական գործիչներ, գիտնականներ, գրողներ, ինչպես նաե արտասահմանում ապրող հայ մտավորականներ (Վիլյամ Սարոյան, Վահե Վահյան, Նորայր Նուրիկյան, Վահե Հայկ, Զահրատ և ուրիշներ)։ Տարածվում Է ՀՍՍՀ-ում և արտասահմանյան շուրջ 50 երկրներում։

Տես նաև
-------

* Ձայն հայրենյաց

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 213)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կլարա Ցետկինի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Կլարա Ցետկինի փողոց** (ռուս.՝ Улица Клары Цеткин), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է գերմանացի մարքսիստ, ակտիվիստ, Գերմանիայի կոմունիստական կուսակցության (ԳԿԿ) հիմնադիրներից մեկի, կանանց իրավունքների պաշտպան Կլարա Ցետկինի (1857-1933) պատվին։ Սկիզբ է առնում Լենինգրադյան փողոցից և ավարտվում Ռաբոչայա և Ուդառնիկի փողոցների հանգույցում։ Երկարությունը 240 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Յալթա քաղաքի Կլարա Ցետկինի փողոցը սկսվում է Լենինգրադյան փողոցից, հատում Չերկասովի փողոցը և ավարտվում Ռաբոչայա և Ուդառնիկի փողոցների հանգույցում։ Շատ կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 240 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 25 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 14 շենք, աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 11։

Կլարա Ցետկինի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298612։

Փողոցն անվանվել է գերմանացի մարքսիստ, ակտիվիստ, Գերմանիայի կոմունիստական կուսակցության (ԳԿԿ) հիմնադիրներից մեկի, կանանց իրավունքների պաշտպան Կլարա Ցետկինի (1857-1933) պատվին։ 1889 թվականին նա մասնակցել է Փարիզում բացված II Ինտերնացիոնալի սահմանադիր կոնգրեսի նախապատրաստմանը և աշխատանքներին։ Սատարման է արժացել Ֆրիդրիխ Էնգելսի կողմից։ Հետագայում մասնակցել է II Ինտերնացիոնալի բոլոր կոնգրեսներին։ Կոպենհագենում 1910 թվականին կայացած սոցիալիստական միջազգային կոնֆերանսում Ցետկինի առաջարկությամբ որոշվել է մարտի 8-ը նշել Կանանց միջազգային օր։ 1920 թվականից մշտապես ընտրվել է Ռայխստագի պատգամավոր։ Թաղված է Մոսկվայում, Կարմիր հրապարակում, Կրեմլի պատի տակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 12, էջ 152»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Клары Цеткин в Ялте
* Подробная карта Улица Клары Цеткин, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс улица Клары Цеткин, г. Ялта
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայրենիք (այլ կիրառումներ)
**Հայրենիք**, գրական, հասարակական, քաղաքական շաբաթաթերթ, երկօրյա, ապա՝ օրաթերթ։ Դաշնակցություն կուսակցության թերթը։ Լույս է տեսել 1899 թվականից, Watertown-ում Բոստոնի մոտ։

Լույս է տեսնում 1899 թ․-ից (1899-1900-ը՝ Նյու Յորքում, 1900 թ․-ից Ուոթերթաունում), մինչև 1913 թ․-ը՝ շաբաթաթերթ, 1913-1915-ին երկօրյա, 1915 թ․-ի դեկտեմբերից՝ օրաթերթ։

Առաջին խմբագիր՝ Թ. Չարշավճյան, այնուհետև, տարբեր տարիներ խմբագրել են՝ Մ. Մինասյան, Ա. Վռամյան, Արամ Աշոտ (Ս. Մինասյան), Ն. Թաշճյան, Սիամանթո, Հ. Չագմաքճյան, Սիմոն Վրացյան, Մ. Համբարձումյան, Մ. Օզանյան, Ս. Չթճյան, Ն. Տեստեգյուլ և Մ. Վերածին, Ռ. Դարբինյան, Գ. Մխիթարյան, Վ. Վալադյան, Վ. Ահարոնյան, Խ. Ներսեսյան, Մ. Թեոլեոլյան, Ե. Խաթանասյան, Ա. Բաղդոյան, Օ. Պալյան, Գ. Տոնապետյան, Վ. Բրուտյան։

Հրապարակել է նյութեր Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցության և նրա կազմակերպությունների գործունեության մասին, պաշտոնական փաստաթղթեր։ Լայնորեն է լուսաբանել է հայկական հարցը՝ դրա զարգացման բոլոր շրջաններում, արևմտահայերի դրությունը, հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարը թուրքական բռնապետության դեմ։

«Հայրենիք»-ի համարներում հրապարակված են բազմաթիվ վավերագրեր, ականատեսների վկայություններ, հուշագրություններ 1915-1923 թվականների ցեղասպանության վերաբերյալ։ Թերթը լուսաբանում է հայկական սփյուռքի, ԱՄՆ-ի հայ համայնքի կյանքը, հանդես գալիս հանուն սփյուռքահայ ուժերի համախմբման, հայ ինքնության պահպանման, նորաստեղծ անկախ Հայաստանին աջակցելու և սատարելու։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 212)։*  |
Հյուն Սիկը
**Լիմ Հյուն Սիկ** (հանգըլ՝ 임현식, մարտի 7, 1992(1992-03-07), Սեուլ, Հարավային Կորեա), հայտնի է որպես Հյուն Սիկ, հարավկորեացի երգիչ, երգահան։ Նա ավելի ճանաչված է որպես Հարավային Կորեայի BtoB խմբի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Իմ Հյուն Սիկը ծնվել է 1992 թվականի Հարավային Կորեայի Իլսան-Դոն քաղաքում 2 տարի սովորել է Շանհայում, այնուհետև սովորել է պրակտիկ երաժշտություն Howon University-ում, խմբի անդամ Լի Չան-Սուբի հետ։

Ընտանիքը
--------

Հյուն Սիկն ընտանիքում երկրորդ տղան է, նա ունի մեծ եղբայր , որի անունն է Լիմ Յուն Սիկ, հայրը՝ Լիմ Ջի Հունը հայտնի ֆոլկ երգիչ է, իսկ մայրիկի անունը Փաք Սու Մին է։

Կարիերա
-------

Հյուն Սիկը դեբյուտ է ունեցել Cube Entertainment-ի տղաների խմբում՝ BtoB-ում 2012 թ.-ի մարտի 22-ին որպես գլխավոր վոկալիստ ՛՛Isane՛՛ գովազդային սինգլով։ Մինչև դեբյուտը խումբը թողարկել է 1 ստուդիո ալբոմ և 8 ընդլայնված պիեսներ։

2016 թ.-ի սեպտեմբերին Հյուն Սիկը դարձել է BtoB խմբի անդամ։

Հյուն Սիկը և EXO-խմբի անդամ D.O-ն ընկերներ են,սկսած այն ժամանակից , երբ նրանք միասին հաճախել են վոկալի ակադեմիա։ D.O-ն ասել է, որ իրենք միշտ իրար ասում են ` «Արի դեբյուտ անենք և հանդիպենք որպես ընկերներ» և հիմա նրանց երազանքներն իրականացել է ։ «Այն զգացումը, երբ ես հանդիպում եմ Հյուն Սիկին երաժշտական ծրագրում աննկարագրելի է» ավելացրել է D.O-ն։

Բացի երգիչ լինելուց , Հյուն Սիկը նաև դերասան է, և նկարահանվել է մի շարք հեռուստասերիալներում ։ 2012 թ.-ին նկարահանվել է «I Live in Cheongdam-dong»-ում մարմնավորելով ՛՛Անհաղթ Չոնդամ՛՛-ի կերպարը։ Ինչպես նաև նկարահանվել է , «Առաջնորդները» (անգլ.՝ The Heirs), «Մոնսթառ» (անգլ.՝ Monstar) «Երբ տղամարդը սիրահարվում է» (անգլ.՝ When a Man Falls in Love),

«Գյուղը։ Աչիարայի գաղտնիքը» (անգլ.՝ The Village: Achiara's Secret) հեռուստասերիալներում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* BtoB պաշտոնական էջ Archived 2013-05-02 at the Wayback Machine.
* -Twitter
* - Instagram

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Sina Weibo · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Discogs · MusicBrainz |

 |
**Անգորական այծ**, բրդատու ցեղ։

Առաջացում
---------

Առաջացել է (հետազոտողների մեծամասնության կարծիքով) վաղուց անհայտացած վայրի այծի տեսակից։ Որոշ տվյալներով հայրենիքը պետք է համարել Միջագետքը, որտեղից XIII դարից ներմուծվել է Փոքր Ասիա և բուծվել Անգորայի (Անկարա) շրջանում (այստեղից էլ՝ ցեղի անվանումը)։

Ներկայումս բուծվում է ԱՄՆ-ում, Աֆրիկայում, Ավստրալիայում և այլուր։ Հայաստան ներմուծվել է 1931–1936 թվականներին՝ տեղական այծի ցեղը բարելավելու համար։

Նկարագրություն
--------------

Անկորական այծը ունի գրեթե միատարր կիսանուրբ, սպիտակ, փայլուն, բարակ (25—42 մկ) և երկար (25 սմ և ավելի), բարձր առաձգականությամբ ու ամրությամբ օժտված բուրդ։

Նոխազների միջին բրդատվությունը՝ 5—7 կգ, մայրերինը 2,2—4 կգ է, բրդի մաքուր ելքը 65—75 % է, միջին կենդանի քաշը, համապատասխանաբար, 50—55կգ և 32—34 կգ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Angora Goats: Mohair - raw to finished fibre Archived 2012-03-25 at the Wayback Machine.
* Cyclopedia of American Agriculture, Volume III, Animals (1907), Angora Goats Archived 2012-04-25 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4279338-5 · Microsoft: 2780839550 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 386)։*  |
**Միափորի լեռներ**, *Միափորի լեռնաշղթա, Մրղուզ, Մրղուզի լեռներ, Մուրգուզի լեռնաշղթա, Մուրղուզի լեռնաշղթա*, լեռնաշղթա Հայաստանի Գեղարքունիքի, Տավուշի մարզերի և Ադրբեջանի սահմանագլխին։ Ձգվում է շուրջ 54 կմ երկարությամբ հյուսիս-արևմուտք՝ Աղստևի և Գետիկի միախառնման անկյունից մինչև Քաշաթաղ գագաթը՝ հարավարևելյան մասում։ Առավելագույն բարձրությունը Միափոր լեռն է, որը ունի 2993 մ բարձրություն, Հաղարծին գյուղի հարևանությամբ են գտնվում Աբեղաքարը (2050 մ.) և Սարի քարը (2170 մ.)։ Արևմտյան և հարավային լանջերը զառիթափ են, արևելյանը՝ մեղմաթեք։ Մինչև 2000 մ բարձրություն անտառապատ է։ Ունի կարմրածառի պուրակներ (երրորդական դարաշրջանից մնացած)։ Ավելի բարձր գոտիները պատած են մերձալպյան և ալպյան մարգագետիններով։ Հարավարևմտյան հատվածները մտնում են Դիլիջան ազգային պարկի մեջ։ Ունի ջրի բավարար պաշարներ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Միափորի լեռնաշթա |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 86 — 150 էջ։
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 3 [-] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 2001, էջ 816 — 992 էջ։
**Պինսկյան ճահիճներ** (բելառուս․՝ Пінскія балоты, *Pinskiya baloty*), հայտնի են նաև **Պրիպյատի ճահիճներ** (բելառուս․՝ Прыпяцкія балоты, *Prypiackija baloty*), **Պոլեսիեի ճահիճներ**, **Ռոկինտոյի ճահիճներ** անվանումներով, ճահճային ընդարձակ տարածաշրջան Բելառուսի և Ուկրաինայի հանրապետություններում, Եվրոպայում ամենաընդարձակներից մեկը։ Պինսկ քաղաքը այդ տարածաշրջանի կարևորագույն բնակավայրերից է
Հիմնականում գտնվում են Պոլեսիեում և զբաղեցնում են Բելառուսի հարավի և Ուկրաինայի հյուսիս-արևմուտքի մեծագույն մասը՝ մոտավորապես 269.400 քառակուսի կիլոմետր տարածք Դնեպրի գլխավոր վտակ Պրիպյատ գետի երկու ափերով։ Արևմուտքից արևելք ձգվում են շուրջ 300 կիլոմետր և հյուսիսից հարավ՝ 140 կիլոմետր Այստեղ ճահիճների հարևանությամբ գտնվում են խիտ անտառներ, լճակներ, գետեր ու գետակներ։ Ճահիճների չափսերը տարվա ընթացքում էականորեն փոփոխվում են՝ կախված գարնանային ձնհալից և աշնանային առատ անձրևներից։ Գարնանային հեղեղումների ժամանակ ճահճուտները գրեթե ամբողջությամբ ծածկվում են ջրի տակ, և բնակիչները տեղից տեղ կարողանում են գնալ միայն նավակներով ու մակույկներով

Բուսական աշխարհը
----------------

Պինսկի ճահիճները բնավայր են հանդիսանում բարձր բույսերի 827 տեսակների համար որոնցից 18 ը ընդգրկված են Բելառուսի Կարմիր գրքում **/ Red Book of Belarus/:**

Պինսկի ճահիճների բուսաշխարհին բնորոշ են ընդարձակ եղեգնուտներն ու գրեթե անանցանելի թփուտները Ցամաքի կղզիների ու կղզյակների վրա հիմնականում սոճու անտառներ են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GeoNames — 2005.
2. 1 2  Pripet Marshes Encyclopædia Britannica
3. ↑  (ռուս.) Main laws of the geographical distribution of marshes

Արտաքին հղումներ
----------------

* Science team plunges into Pripyat Marshes - Kyiv Post

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85106915 |

 |
**Պինչո** (իսպ.՝ pincho, բասկ.՝ pintxo), փոքր սենդվիչ, համարվում է թեթև սնունդ և տրվում է հիմնականում իսպանական բարերում գարեջրի կամ կարմիր գինու հետ միասին։ Պինչո պատրաստելը երկար ժամանակ է պահանջում, բացի այդ այն չի հանդիսանում էժան նախուտեստ։ Շատ հաճախ նախուտեստը պինչոյով տրվում է օրվա տարբեր ժամերին։ Պինչոյից օգտվելու համար Իսպանիայի մի քանի շրջաններում ընդունված է ինքնուրույն վերցնել ուտեստը, զգուշացնել և տվյալ չափաբաժնի համար վճարել մատուցողներին։

Անվան ծագում
------------

Պինչո անունը գալիս է իսպաներեն *շամփուր* բառից։ Պինչոյի հայրենիքը Սան Սեբաստիան քաղաքն է։ Այն տալիս է նաև Ռիխոյի, Նավարրիի բարերում, ինչպես նաև Բուրգոսի որոշ նահանգներում։ 
Մեծ քաղաքներում, օրինակ՝ Վիկտորիայում և Բիլբաոյում պարբերաբար կազմակերպվում են մրցույթներ «Քաղաքի ամենալավ պինչոն» խորագրով։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* Ավանդական պինչո ձկան և ծովամթերքի հետԱվանդական պինչո ձկան և ծովամթերքի հետ
* 
* 
* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Տապաս (կերակրատեսակ)
* Կանապե (ուտեստ)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պինչոյի մասին (իսպ.) (անգլ.) (բասկ.)


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Պինչո***էջը Վիքիպահեստում |
**«Չնվաճվածները» հուշահամալիր** (ռուս.՝ Мемориал «Непокорённые»), հուշահամալիր «Փառքի կանաչ գոտի» համալիրի կազմի մեջ։ Գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության Լենինգրադի մարզում։ Կառուցվել է 1966 թվականին Պուշկին - Կոլպինո - «Դետսկոսելսկի» խորհրդային տնտեսություն ճանապարհաբաժանին։

Հուշահամալիրը Ռուսաստանի դաշնային նշանակության պատմության հուշարձան է (գրանցման համար` 781510211750006) համաձայն Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության 2001 թվականի հուլիսի 10-ի թիվ 527 որոշման, ինչպես նաև ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ է։

Նկարագրություն
--------------

Բարձրադիր հարթակում գտնվում է հարձակման նետվող զինվորի պատկերով բետոնե ստելան, կողքին՝ «Այստեղով է անցել խորհրդային զորքերի պաշտպանության առաջնագիծը։ 1941-1944» գրությամբ ստելան և երկու հրետանային հրանոթ։

Ստելաներից արևելք, հարթակի սահմանագծին, բետոնե ուղղանկյունաձև հիմքի վրա տեղադրված է ուղղանկյունաձև մարմարե հուշաքար հետևյալ տեքստով. «237-րդ հրաձգային դիվիզիային և Կրասնոգվարդեյսկի ամրացված շրջանին, որոնք 1941 թվականի սեպտեմբերին դիմակայեցին ֆաշիստական զավթիչների հարձակմանը»։ Հարթակի հետևի՝ արևելյան սահմանագիծը և հարավարևմտյան հատվածը առանձնացված են դեկորատիվ մետաղական ներկված ցանկապատով, որի հետևում տնկված են կապույտ եղևնիներ։ Պարիսպի դիմաց՝ հյուսիսարևմտյան մասում, տեղադրված է երեք մետաղական ձևավոր դրոշաձող։

Համալիրի հեղինակներն են ճարտարապետներ Ն. Ն. Կարասյովը և Ե. Դ. Բիչկովը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Мемориал в память обороны города в 1941-1944 гг. - «Зеленый пояс Славы Ленинграда». «Непокоренные»

Գրականություն
-------------

* Гусаров А. Ю. Памятники воинской славы Петербурга. — СПб.: Паритет, 2010. — 400 с. — ISBN 978-5-93437-363-5.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
  Փառքի կանաչ գոտի |
| --- |
|  |
| «Հարձակում» հուշահամալիր • «Անանուն բարձունք» հուշարձան • «Քաջերի ափ» հուշակոթող • «Գոստիլիցկի» հուշակոթող • «Հեռավոր սահմանագիծ» հուշակոթող • «Իժորյան բաբան» հուշահամալիր • «Կատյուշա» հուշահամալիր • «Կիրովյան պատնեշ» հուշահամալիր • «Կրոնշտադտսկի» հուշահամալիր • «Լեմբոլովյան ամրություն» հուշահամալիր • «Նևայի սահմանագլուխ» հուշահամալիր • «Չնվաճվածները» հուշահամալիր • «Աշխարհազորայիններ» հուշահամալիր • «Պրիմորսկի» հուշահամալիր • «Գետանց» հուշակոթող • «Ճեղքում» հուշահամալիր • «Պուլկովյան սահմանագլուխ» հուշահամալիր • «Ճեղքված օղակ» հուշահամալիր • «Սահմանաքար» հուշահամալիր • «Ռումբոլովյան լեռ» հուշահամալիր • «Խաղաղության պարտեզ» հուշարձան • «Սեստրա» հուշահամալիր • «Պողպատե ուղի» հուշարձան • Հաղթական մույթեր • «Կյանքի ծաղիկ» հուշահամալիր • «Գրոհ» հուշահամալիր • «Խարիսխ» հուշահամալիր • «Հունվարյան որոտ» հուշահամալիր |

 |
«Popular Science» ամսագրի 1920 թվականի օգոստոսի համարը
**Հավերժական շարժիչ** (լատ.՝ *Perpetuum mobile*), երևակայական մեքենա, որը գործի դրվելուց հետո անսահման երկար ժամանակ աշխատանք կկատարի առանց շրջապատից էներգիա վերցնելու՝ հակասելով էներգիայի պահպանման օրենքին։ Ջերմադինամիկայի առաջին օրենքից հետևում է, որ աշխատանք կարող է կատարվել համակարգի ներքին էներգիայի փոփոխության կամ ջերմության հաղորդման հաշվին։ Շրջանային պրոցեսի ժամանակ, երբ համակարգի սկզբնական և վերջնական վիճակները համընկնում են, ներքին էներգիայի փոփոխությունը հավասար է զրոյի, այսինքն՝ աշխատանքը կատարվում է միայն շրջապատի հաղորդած ջերմության հաշվին։ Ուստի թերմոդինամիկայի առաջին օրենքը պարունակում է առաջին կարգի Հավերժական շարժիչի անհնարինության պնդումը։

**Երկրորդ կարգի Հավերժական շարժիչ**, պարբերական գործողության երևակայական մեքենա, որը շրջապատող մարմիններից (օվկիանոս, մթնոլորտ և այլն) վերցրած ջերմությունը ամբողջովին կփոխարկի աշխատանքի։ Այսպիսի Հավերժական շարժիչը նույնպես սկզբունքորեն անիրագործելի է։ Թեև այն ձևականորեն չի խախտում էներգիայի պահպանման և փոխակերպման օրենքը, սակայն հակասում է ջերմադինամիկայի երկրորդ օրենքին։

Հավերժական շարժիչի առաջին նախագծերը վերաբերում են 13-րդ դարին (Վիլարդ Օնեկուր, 1245, Անգլիա, Պիեռ դը Մարիկուր, 1269, Ֆրանսիա)։ Հավերժական շարժիչի գաղափարը լայն տարածում է ստանում 16–17–րդ դարերում, երբ սկսում է զարգանալ մեքենաների արտադրությունը։ Մինչև 19–րդ դարը նախագծերի թիվն անընդհատ աճում է։ Հավերժական շարժիչ ստեղծելու միտքը զբաղեցրել է ոչ միայն ֆիզիկայի հիմունքներին անտեղյակ մարդկանց, այլև գիտնականների։ Բազմաթիվ նախագծեր հիմնված են եղել ծանրության ուժի աշխատանքի օգտագործման վրա։ Սակայն այդպիսի մեխանիզմը կանգ կառնի, եթե գործարկման ժամանակ հաղորդված կինետիկ էներգիայի պաշարը լրիվ սպառվի։

Հավերժական շարժիչը պետք է տարբերել իրական, անընդհատ գործող շարժիչներից, որոնք աշխատանք են կատարում էներգիայի բնական պաշարների (արեգակնային, միջուկային էներգիա և այլն) հաշվին և ընդհանուր ոչինչ չունեն Հավերժական շարժիչի անիրական գաղափարի հետ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 268)։*  |
**Նոր ամրոց Գրոդնոյում**, նոր արքայական պալատ Գրոդնոյում` Հին ամրոցի մոտ։ 1734-1751 թվականներին` լեհ թագավոր և լիտվական մեծ իշխան Օգոստոս 3-րդի կառավարման ժամանակ, եղել է լեհական թագավորների և լիտվական մեծ իշխանների ամառային աթոռանիստը` Կառլ Պյոպելմանի նախագծով։ Ամրոցի աշխատանքներին մասնակցել են նաև Յոհան Կնյոբելը, Դանիել Յաուխը, իսկ մինչև 1789 թվականը`Ջուզեպե դե Սակկոն։ Այստեղ անցկացվել են նաև Ռեչ Պոսպոլիտայի սեյմերը։

Պատմություն
-----------

Այդ շենքում վերջին սեյմի ժամանակ 1793 թվականին Ռեչ Պոսպոլիտայի կողմից կնքվեց պայմանագիր՝ Ռեչ Պոսպոլիտայի, Ռուսաստանի և Պրուսիայի բաժանման մասին, իսկ 1795 թվականին լեհաստանի թագավոր և լիտվայի իշխան Ստանիսլավ Օգոստոս Պոնյատովսկին ստորագրեց ակտի ժխտման տակ։ Թագավորը այնտեղ ապրում էր մինչև 1797 թվականը։

Պալատի մի մասում թագավորական պալատներ էին, իսկ մյուս մասում՝ սենյակներ, նախատեսված սեյմի նիստերի համար։ Սեյմի կարիքների համար 1726 թվականին կառուցեցին առանձին շինություն։ 1750 թվականից հետո կառուցեցին մատուռ, ծածկված գմբեթով, մասամբ պահպանվել են մուտքի դռները։ Ռեչ Պոսպոլիտայի բաժանումից հետո ռուսական կառավարությունը պալատում կազմակերպել է հոսպիտալ և զորանոցներ։

1944 թվականի հուլիսին ռազմական գործողությունների հետևանքով ավերվեց։ Վերականգնվեց 1952 թվականին սովետական նեոկլասիցիզմի ոճով։ Այնտեղ էր տեղակայված տարածաշրջանային համաժողովը։ Ներկա օրերում այնտեղ տեղակայված է ցուցահանդեսի մի մասը՝ պարմա-հնագիտական թանգարանը։ 1994 թվականին տեղակայվեց հիշատախտակ ի պատիվ ազգային-ազատագրական ապստամբության 1794 թվականին՝ Կոստյուշկոի գլխավորությամբ։

Գրականություն
-------------

* Walter Hentschel: Die sächsische Baukunst des 18. Jahrhunderts in Polen, Berlin (Ost) 1967, Bd. 1, S. 189 f. S. 285—297, Abb. 58; Bd. 2, Abb. 217-220b, 369—399.
* Walter May: Das sächsische Bauwesen unter August II. und August III. von Polen, in: Polen und Sachsen — zwischen Nähe und Distanz, Dresden 1997 (Dresdner Hefte; 50), S. 17 — 26.
**Ռոջեր Էդվարդ Քոլլինգվուդ Ալթունյան** (անգլ.՝ Roger Edward Collingwood Altounyan, 1922[…] - 1987[…]), անգլո-հայ բժիշկ և դեղագետ, որը նատրիումի քրոմոգլիկատի՝ որպես բրոնխիալ ասթմայի դեղամիջոց օգտագործման նախաձեռնողն էր։ Նրա ընտանիքը տեղափոխվեց Միացյալ Թագավորություն, որտեղ նա սովորեց բժշկություն և սկսեց իր հետազոտությունները։

Կարիերա
-------

### Դեղաբանական հետազոտություն

Սկսելով խելայից՝ ասթմայի ավանդական միջոցներից, Ալթունյանը 1965 թվականին հայտնաբերեց, որ խելայի ակտիվ բաղադրիչը հենց խելինն է։ Նա ի վերջո ստեղծեց ավելի անվտանգ քիմիական նյութեր՝ հիմնված խելինի՝ նատրիումի քրոմոգլիկատի վրա։ Այն հետագայում վաճառվեց «Fisons Pharmaceuticals»-ի կողմից, որի սկիզբը դրեց Ռոն-Պուլենս Ռորերը, որն իր հերթին ձեռք բերեց Սանոֆի-ավետիսը։ Նատրիումի քրոմոգլիկատը տեսականորեն օգտագործված մաստախցի բջիջների ստաբիլիզատորներն էին։ Մաստախցը առանցքային դեր է խաղում ալերգիկ և ասթմատիկ բորբոքման գործընթացում։ Մաստախցի բջիջները պարունակում են հզոր բորբոքային միջնորդներ, որոնցից ազատվելուց հետո հանգեցնում են օդուղիների բորբոքման և բրոնխի խցանման։ Նատրիումի քրոմոգիկատը կայունացնում է մաստախցը՝ դրանով իսկ կանխելով միջնորդների ազատումը։

Ամբիքրոմիլ (Պրոբիքրոմի) նշանը նույնպես ունի իր անունը, որը գտնվում է Լայստերշորում, Լայքերթերշիրում։ Սա Բենզոդիպիրան կառուցվածք ունի։

### Պատերազմական ծառայություն

1941 թվականին Ալթունյանը միացավ Ռազմական օդուժին և դարձավ թռիչքի հրահանգիչ։ Նրան համարվել են օդաչուների «բացառիկ» հրահանգիչ, իսկ 1943 թվականին ընդունեցին թռիչքի հրահանգիչների դպրոցի աշխատակազմ։ Նրան շնորհվել է օդուժի խաչ՝ գիշերային թռիչքի ժամանակ նոր տեխնիկա մշակելու համար։ Ըստ նրա, թռիչքի փորձը ոգեշնչում է «սպինհալերը», շարժիչով աշխատող սարքը, որը նատրիումի քրոմոգլիկատը մղում է թոքերը խորքը։

«Ծիծեռնակներ և Ամազոններ»
-------------------------

Մանկության տարիներին Ալթունյանները այցելեցին իրենց բրիտանացի տատին ու պապին (նրա պապը Վ. Գ. Քոլինգվուդն էր) Լճային երկրամասում, որտեղ նրանք հանդիպեցին գրող Արթուր Ռենսոմին։ Ռենսոմը Ալթունյանի և իր չորս քույրերից երեքի պատվին անվանեց իր հանրահայտ գրքը՝ «Ծիծեռնակներ և Ամազոններ», Ռոջերը դարձավ Ռոջեր Ուոլքեր՝ նավի տղա։ Ռենսոմը հետագայում եկավ և մնաց ընտանիքի հետ Հալեպում ու նրանց մի փոքրիկ նավակ նվիրեց, այնուհետև այնտեղ գրեց Փիթեր Դաքի մեծ մասը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Munk's Roll
2. 1 2 3 4  NUKAT — 2002.
3. 1 2 3 4 5 6  Oxford Dictionary of National Biography / C. Matthew — Oxford: OUP, 2004.
4. ↑  Hannaway Paul (2004)։ *What To Do When The Doctor Says Its Asthma: Everything You Need to Know About Medicines, Allergies, Food and Exercise to Breathe More Easily Every Day*։ Gloucester, MA: Fair Winds Press։ էջ 113։ ISBN 1-59233-104-1
5. ↑  Ransome Arthur (1976)։ *The Autobiography of Arthur Ransome*։ Jonathan Cape Ltd։ ISBN 0224012452  `|url-access=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
6. ↑  Brogan Hugh (1992) [1984]։ *The Life of Arthur Ransome*։ Pimlico։ ISBN 0712652493


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Օքսֆորդի կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0003 9576 7812 · LCCN: n2014185434 · NTA: 079805450 · NUKAT: n2019161793 · VIAF: 290522663 · WorldCat VIAF: 290522663 |

 |
**Գաբրիել Բոննո դը Մաբլի** (ֆր.՝ Gabriel Bonnot de Mably, մարտի 14, 1709(1709-03-14), Գրենոբլ - ապրիլի 2, 1785(1785-04-02), Փարիզ), ֆրանսիացի ուտոպիստ փիլիսոփա, պատմաբան։

Էտիեն Բոննո դը Կոնդիլյակի եղբայրը։

Սովորել է ճիզվիտական կոլեջում և սեմինարիայում, այնուհետև հրաժարվել է հոգևոր ծառայությունից, 1742 թվականից զբաղվել դիվանագիտական, 1746 թվականից՝ գիտական գործունեությամբ։ Մաբլիի հայացքների հիմքում ընկած էին հասարակական դաշինքի և բնական իրավունքի տեսությունները։ Նա գանում է, որ մարդկանց թշնամությունը ոչ թե բնական վիճակի, այլ հետագայում առաջացած մասնավոր սեփականության և անհավասարության հետևանք է (այսպիսով նա հակադրվել է Թ. Հոբսին և ֆիզիոկրաաներին)։ Ըստ Մաբլիի, մարդկանց սոցիալական միասնության ձգտման հիմքը հավասարության ձգտումն է («սոցիալական սերը»)։ Բանականությունը չի կարող իշխել մարդկանց զգացումներին (այդ «կատաղի հրեշին»), և նրանք չեն կարող վերադառնալ բնական վիճակի։ Հետևաբար, կոմունիստական իդեալի հաստատումը անհնար է, և նա քարոզում էր ճըգնավորական կոմունիզմ՝ գույքային անհավասարության նվազեցում, պահանջմունքների սահմանափակում, ճոխությունների կանխում։ Մաբլի գտնում էր, որ ժողովուրդը գերագույն իշխանության կրողն է, որ նա հեղափոխության իրավունք ունի, հատկապես, եթե այն ուղղված է բռնության դեմ։ Սակայն հեղափոխությունը, ըստ Մաբլի, միայն մասնակի, սահմանափակ լուծման միջոց է։ Չնայած աշխարհայացքային սահմանափակությանը, Մաբլի գաղափարները մեծ լիցք են հաղորդել Ֆրանսիական հեղափոխության ձախ ուժերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  *Brozović D. Ladan T.* Hrvatska enciklopedija (хорв.) — LZMK, 1999. — 9272 p. — ISBN 978-953-6036-31-8


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10115275 · BIBSYS: 90922876 · BNC: a11869380 · BNE: XX1446742 · BNF: 11913723c · CiNii: DA02269506 · CONOR: 209158499 · GND: 118575643 · ICCU: RAVV039567 · ISNI: 0000 0001 0920 6011 · LCCN: n50053368 · LNB: 000058126 · NDL: 001174158 · NKC: mzk2003197389 · NLA: 35731389 · NLG: 129158 · NLP: A11851752 · NSK: 000557619 · NTA: 070697264 · NUKAT: n96102859 · PTBNP: 98897 · LIBRIS: 274692 · SUDOC: 026999250 · VIAF: 84557373 · WorldCat VIAF: 84557373 |

 |

 |
**Սերունդների հաջորդականություն**, օրգանիզմների բազմացման եղանակով տարբերվող սերունդների օրինաչափ հերթափոխությունը։ Կենդանական աշխարհում տարբերում են առաջնային և երկրորդային սերունդների հաջորդականություն։ Առաջնային սերունդների հաջորդականությունը (հատուկ է բազմաթիվ նախակենդանիների) սեռական սերնդի հերթափոխությունն է ոչ սեռական բջիջներով բազմացող սերնդով։ Օրինակ, ֆորամինիֆէրների հերթագայող սերունդները ներկայացված են սեռական և անսեռ անհատներով՝ գամոնտներով և ագամոնտներով։ Գամոնտները կորիզի բազմակի բաժանման հետևանքով առաջացնում են գամնաներ, որոնք զույգ-զույգ զուգավորվելով առաջացնում են *զիգոտ*։ Վերջինս վերաճում է ագամոնայի և շիզոգոնիայի հետևանքով սկիզբ դնում ագամետների՝ ապագա ագամոնտների։ Մեյոզը տեղի է ունենում ագամետների առաջացումից առաջ, այդ պատճառով սեռական սերունդը *հապլոիդ* է, զիգոտը և ագամոնտները՝ *դիպլոիդ*։ Երկրորդային սերունդների հաջորդականությունը հանդիպում է երկու ձևով։ Սեռական բազմացման տարբեր ձևերի հերթափոխությունը, օրինակ, բնականոն սեռական պրոցեսը կուսածնությամբ, կոչվում է հետերոգոնիա (հատուկ է տրեմատոդներին՝ որոշ կլոր որդերի, անվակիրների և հոդվածոտանիների), իսկ սեռական բազմացման հերթագայումը անսեռ բազմացմամբ, բազմաբջիջ վեգետատիվ մարմինների կամ լայնակի կիսման միջոցով, մետագենեզ (հատուկ է թաղանթավորներին և սցիֆոիդհիդրոիդ աղեխորշավորներին, որոնց սեռական սերունդը ազատ լողացող մեդուզաներ են, իսկ անսեռը՝ հաճախ գաղութներ առաջացնող նստակյաց պոլիպներ)։

Բուսական աշխարհում սերունդների հաջորդականություն ասելով սովորաբար հասկանում են զարգացման ցիկլերում դիպլոիդ և հապլոիդ փուլերի հերթագայումը։ Տիպիկ սերունդների հաջորդականությունը հատուկ է այն բույսերին, որոնց՝ դիպլոիդ, և՝ հապլոիդ փուլերը բազմաբջիջ են։ Առաջինից (անսեռ սերունդ կամ սպորոֆիտ) գոյանում են սպորանգիումները, որտեղ մեյոզի հետևանքով առաջանում են սպորներ, իսկ երկրորդից (սեռական սերունդ կամ գամետոֆիտ)՝ գամետանիումներ, որտեղ առանց ռեդուկցիոն բաժանման առաջանում են գամետներ։ Սպորոֆիտը զարգանում է զիգոտից, իսկ գամետոֆիտը՝ սպորներից։ Որոշ բույսերի (ուլվա, դիկտիոտ ջրիմուռներ) սպորոֆիտը և գամետոֆիտը միանման են զարգացած, մյուսների մոտ գերակշռում է գամետոֆիտը (որոշ գորշ ջրիմուռեր, մամռանմաններ) կամ սպորոֆիտը (լամինարիաներ, պտերանմաններ, սերքնավոր բույսեր)։ Օրինակ, մամռանմանների սպորոֆիտը աճում է գամետոֆիտի վրա, պտերանմանների գամետոֆիտն ապրում է ինքնուրույն, իսկ սերմնավոր բույսերինը զարգանում է սպորոֆիտի վրա։ Բազմաթիվ կանաչ, հնարավոր է նաև որոշ կարմիր ջրիմուռների միայն զիգոտն է դիպլոիդ, իսկ սիֆոնային, դիատոմային և որոշ գորշ ջրիմուռների (ինչպես նաև կենդանիների հսկայական մեծամասնությունը) միայն գամետներն են հապլոիդ։ Այս օրգանիզմներին, չնայած կորիզի փուլերի հերթափոխությանը, փաստորեն հատուկ չէ սերունդների հաջորդականությանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 345)։*  |
**Վասիլի Իվանովիչ Դիկով** (ռուս.՝ Василий Иванович Диков, 1874, Նովոչերկասկ, Ռուսական կայսրություն - 1937, Նովոչերկասկ), ռուս բանաստեղծ։

Կենսագրություն
--------------

Վասիլի Իվանովիչ Դիկովը ծնվել է Նովոչերկասկում` Դոնի կազակների ընտանիքում։ Ավարտել է քաղաքային ծխական դպրոցը, այնուհետև Վոյկա Դոնսկի շրջանային վարչությունում աշխատել է որպես գրագիր։ 1898 թվականին ավարտել է Նովոչերկասկի կազակական ուսումնարանը, ծառայել որպես սպա։

Այդ տարիներին արդեն սկսել է գրել բանաստեղծություններ։ Նրա ստեղծագործությունների հիմնական թեման բնությունն էր, դոնի կազակները, կազակների կյանքը։ Այդ ժամանակահատվածում նա գրել է «Դեպի Դոն», «Ձմեռային ամառ», «Դոնին», «Տափաստանային արծիվ», «Հարազատ Դոնին», «Դոնչակ» և այլ բանաստեղծություններ։

1909 թվականին Նիկոպոլ քաղաքում հրատարակվել է բանաստեղծությունների իր առաջին գիրքը` «Որսի նկարներ»։ Վիկտոր Իվանովիչ Դիկովը մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։ Նախքան պատերազմը Նովոչերկասկում հրատարակվել է նրա երկրորդ գիրքը` «Նովոչերկասկի ալմանախը»։

1918 թվականին Դիկովը պատրաստվում է հրապարակել «Որսորդական նկարներ» գրքի երկրորդ տարբերակը, սակայն գիրքը երբեք չի հրապարակվել։ 1920 թվականին բանաստեղծն ընկել է Նովոչերկասկի բանտ, որտեղ անցկացրել է կես տարի` սպասելով, որ իրեն գնդակահարելու են, սակայն ազատ է արձակվել։ Ազատությունից հետո ապրել է պատահական եկամուտներով։ 1921 թվականից եղել է Նովոչերկասկի գեղարվեստական ստուդիայի ադմինիստրատոր մարտանկարիչ Միտրոֆան Բորիսովիչ Գրեկովի մոտ։ 1937 թվականին գնդակահարվել է։

Գրականություն
-------------

* Астапенко М. П. Астапенко Г. Д. Астапенко Е. М. Казачья доля — Дон, степь да воля. Ростов н/Д, 2014. с. 207-208, 320 с.: ил. ISBN 978-5-87259-806-0
**Սերովբէ Վիչենեան** (կեղծանունը՝ Սերվիչեն, նոյեմբերի 22, 1815(1815-11-22), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - հոկտեմբերի 2, 1897(1897-10-02), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն), հայ բժիշկ, հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Նախնական կրթությունը ստացել է ծննդավայրում։ 1834-1839 թվականներին սովորել է Փարիզի, 1839-1840 թվականներին՝ Պիզայի համալսարանների բժշկական ֆակուլտետներում։ 1840 թվականին վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս, նպաստել տեղի բժշկական գործի կազմակերպմանն ու զարգացմանը։ 1846-1876 թվականներին աշխատել է Կոստանդնուպոլսի բարձրագույն բժշկական դպրոցում, եղել դատական բժշկության առաշին պրոֆեսորը, դասավանդել է նաե ներքին օրգանների ախտաբանություն։ 1849 թվականին հիմնել և մինչև 1852 թվականը հրատարակել է ֆրանսիական բժշկական թերթ՝ «Գազետ մեդիկալ դ՝Օրիան» (ֆր.՝ «Gazette medical d’Orient»)։ Եղել է Կոստանդնուպոլսի Կայսերական բժշկական ընկերության հիմնադիրներից, քաղաքային բժշկության բարձրագույն խորհրդի նախագահ, պալատական բժիշկ։ Մասնակցել է Ազգային սահմանադրության նախագծերի և տարբերակների մշակմանը։ Եղել է Ազգային ժողովի անդամ, ուսանողական խորհրդի ատենապետ։ Հայ ժողովրդին լուսավորելու, բժշկական կուլտուրան բարձրացնելու նպատակով գրել է «Մանկատածութիւն որ է բնական բարոյական եւ իմացական հրահանգ խնամատարութեան մանկանց» բժշկափիլիսոփայական աշխատությունը (1844)։ Քննել է մարդու օնտոգենեզին, նրա գոյությանն ու զարգացմանը վերաբերող բազմաթիվ հարցեր, այդ հենքի վրա առաջ քաշել նաև բարոյագիտական, մանկավարժական խնդիրներ։ Հասարակական-քաղաքական հարցերում եղել է հաշտվողական և չափավոր։ ժամանակի ազգային խնդիրների լուծումները համակցել է կրոնական գաղափարախոսությանը, երբեմն՝ սուլթանական կառավարության պահանջներին։ Փիլիսոփայական հայացքներում անհետևողական դեիստ էր, տուրք է տվել նաև կրոնին, որը դրսևորվել է նրա բարոյագիտական պատկերացումներում։ Ընդունել է աշխարհի ճանաչելիությունը, առանձնացրել զգայական և բանական ճանաչողության աստիճանները, ցույց տվել դրանց փոխկապվածությունը։ Սակայն ընդունել է նաև բնածին գաղափարների գոյությունը և նշել դրանց կարևորությունը ընդհանրական ճշմարտությունների ճանաչման գործում։ Մարդու հոգևոր-բարոյական, ֆիզիկական էության և հասարակական կյանքի ձևավորման գործում կարևոր տեղ է հատկացրել աշխարհագրական միջավայրին, որի միակողմանի մեկնաբանությամբ, ի վերջո, հանգել է ճակատագրապաշտության։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 460)։*  |
**«Հայրենիքի համար զոհվածներին»** (ռուս.՝ Мемориал «Павшим за Родину»), հուշահամալիր ՌԴ Ռոստովի մարզի Ազով քաղաքում։ Բացվել է 1971 թվականի մայիսի 9-ին։ Կազմված է երկու գրանիտե կոթողից և անմար կրակից։

Պատմություն
-----------

Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Ազով քաղաքի հարավարևմտյան ծայրամասում գերեզմանոցի հետևում կար մի վայր, որտեղ թաղված էին համակենտրոնացման ճամբարում խոշտանգված մարդիկ, այստեղ սկսեցին թաղել նաև 1942 թվականին Ազովի պաշտպանության ժամանակ զոհվածներին, թիվ 3207 հոսպիտալում վերքերից մահացածներին, 44-րդ բանակի` Ազովի և Մերձազովիեի ազատագրման ժամանակ 1943 թվականին զոհված մարտիկներին և հրամանատարներին։ Աստիճանաբար քաղաքում գոյացավ եղբայրական գերեզմանոց։ Պատերազմից հետո այնտեղ կառուցվեց դրոշը ձեռքին զինվորի տեսքով տիպային հուշարձան։

1969 թվականին որոշվեց վերակառուցել ընկածների զինվորների հուշարձանը և ստեղծել հուշահամալիր նոր հրապարակում։ «Ռոստովգրաժդանպրոյեկտի» ճարտարագետներ Գ. Իվանովը և Ն. Խազագերովը պատրաստեցին հուշակոթողի նախագիծը։

Որոշվեց նաև այստեղ տեղափոխել եղբայրական գերեզմանոցի աճյունները, հայտնվեց եղբայրական գերեզման։ Հուշարձանի մեջ խորշեր բացվեցին Հայրենական մեծ պատերազմի մարտադաշտերից վերցված հողով պատիճների համար։ Ազով բերվեց Սևաստոպոլի, Վոլգոգրադի, Նովոռոսիյսկի, Դոնի Ռոստովի, Նովոբատայսկի, Պավլո-Օչակովկայի, Ազովի շրջանի Օբուխովկա գյուղի հողը, հող Հյուսիսային Կովկասից` 403,3 և 429,6 մետր բարձրությունից, որտեղ 1942 թվականին կռվել են ազովցիներ Լ. Կոնդրատևն ու Ա. Կիրիչենկոն։

«Հայրենիքի համար զոհվածներին» հուշահամալիրը բացվեց 1971 թվականի մայիսի 9-ին` նորաբաց Հաղթանակի հրապարակում։ Այն կազմված է երկու գրանիտե կոթողից, ավելի ուշ չորս կողմից նրանց վրա տեղադրվեցին 1918-1920 և 1941-1945 թվականների մարտիկների բարձրաքանդակներ, մուրճ ու մանգաղով հրացաններ։ Կողքին գտնվում է անմար կրակ։ Ջահի կրակը վառվել է Նովոչերկասկ քաղաքում, այնուհետև այն զրահամեքենայով Ազով է տեղափոխել փոխգնդապետ Գ. Վոլկովը։

1989 թվականին Անմար կրակի մոտ տեղադրվեցին հուշատախտակներ տեքստերով, որոնք պատմում են այն մասին, որ հուշակոթողը տեղադրվել է Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին հայրենիքի համար կյանքը զոհաբերածների, 1943 թվականին Մերձազովիեում զոհված 44-րդ բանակի մարտիկների, 1918-1920 թվականներին Ազովի մահվան ճամբարում խոշտանգված կարմիրբանակայինների և կարմիրգվադիականների, քաղաքի ազատագրման համար 1920 թվականին զոհված 14-րդ Ինզենյան հեղափոխական դիվիզիայի մարտիկների հիշատակին։

1983 թվականին անցկացվել է հուշահամալիրի վերակառուցում, որի ընթացքում սպիտակ մարմարը փոխարինվեց կարմրաշագանակագույն գրանիտից սալիկներով, «Անմար կրակի» ջահը փոխարինեցին կանաչ դափնեպսակով աստղով։ Կոթողի վրա փակցվել են գիպսե սպիտակ բարձրաքանդակներ, 1989 թվականին տեղադրվել են հուշատախտակներ։

Գրականություն
-------------

* Михайлушкин П. Мемориал Славы /П. Михайлушкин //Приазовье. – 1983. – 18 декабря.
* Федотова Т. Мемориал «Павшим за Родину» и площадь Победы в городе Азове /Т. Федотова //Азовская неделя. – 2010. – 6 мая. – С. 3.

Աղբյուրներ
----------

* Мемориал «Павшим за Родину»
* Описание Мемориал «Павшим за Родину» в Азове
* В Азове открыли обновленный обелиск «Павшим за Родину»
**Օրոն**, բերդ (ամրոց) պատմական Խաղտիք (Ճանիք) երկրամասում, պատմական Հայաստանի հյուսիս-արևելյան սահմանում՝ Պարսկահայաստանի և Խաղտիքի սահմանագլխին, Խաղտիքի Սխամալանիք (Սքիմալանիքոն) բերդաքաղաքի մոտ։

Պատմություն
-----------

Բերդը կառուցվել Բյուզանդիայի կայսր Հուստինիանոս Ա-ի (527-565) կողմից։ Այն ծառայում էր որպես բյուզանդացիների հենակետ, որտեղ կար մշտական կայազոր։ Օրոն բերդից մոտ 40 կմ հեռավորության վրա է գտնվում Խարտ գյուղը (ամրոց)՝ Օկենիտյան ճաների երկրում։ Օրոն ամրոցը ճաներին նվաճելու ժամանակ հանդիսացել է բյուզանդացիների համար ռազմական հենակետ։

Տեղադրություն
-------------

Նիկողայոս Ադոնցը բերդի անունը նույնացնում է Գյումուշխանեից ոչ հեռու գտնվող Խալանեն-խանլար վայրի անվանը։ Օրոնը հանգուցային կետ էր, որտեղից ճանապարհները բաժանվում էին երեք ուղղությամբ՝ Բյուզանդահայաստան, Պարսկահայաստան և Ճանիք։ Այնտեղ, որտեղ հատվում են հիշյալ ճանապարհային գծերը, կա մի վայր, որ թուրքերեն կոչվում է Խալանեն խանլար (Խալանի կայարան), որն էլ ըստ Նիկողայոս Ադոնցի, Օրոն բերդն է։ Խալանը գտնվում է Խարտից նույնքան հեռավորության վրա, որքան Օրոնը, որի հեռավորությունը հիշատակել է Պրոկոպիոս Կեսարացին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 5 [-] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 2001, էջ 503 — 916 էջ։
2. 1 2 3 4  «Հայաստանը Հուստինիանոսի դարաշրջանում», Նիկողայոս Ադոնց, Երևան, 1987, էջ 74, 76, 77.
**Վերգելդ** (գերմաներեն Wergeld—մարդու գին), բարբարոսական օրենսգրքերով նախատեսված դրամական հատուցում՝ ազատ մարդուն սպանելու համար։ Ծագել է որպես արյան վրեժի երկընտրանք և աստիճանաբար դուրս մղել դրան։ Վերգելդի չափը սահմանվում Էր կողմերի համաձայնությամբ՝ հաշվի առնելով տարիքը և սեռը։ Բարձր չափերով վերգլենդ Էր սահմանվում ազնվականների, հոգևորականների և պաշտոնյաների սպանության համար։ Սպանողը կամ նրա հարազատները վերգելդ որոշակի բաժիններով վճարել են տուժողի ընտանիքին, նրա հարազատներին և թագավորին։ Վերգելդի վճարումն վերականգնվել
է տուժողի հարազատների արյան վրեժի իրավունքը։ Տարբեր ձևերով կիրառվել է մինչև 12-13-րդ դարերում։ Համապատասխանում է հին և միջնադարյան հայ իրավունքում օգտագործվող «արյան գին» (արնագին) հասկացությանը (տես Մխիթար Գոշ, Գիրք դատաստանի, 1975, գլուխ ԿԱ, Էջ 58, գլուխ ՄԼԳ, Էջ 144)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 398)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85146118 |

 |
**Վերդենի ճակատամարտ** (*Bataille de Verdun*, *Schlacht um Verdun*,), ճակատամարտ, որը տևել է 1916 թվականի փետրվարի 21-ից մինչև դեկտեմբերի 18-ը։ Եղել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ամենամեծ ճակատամարտերից մեկը։ Տեղի է ունեցել Արևմտյան ճակատում Գերմանիայի և Ֆրասնիայի զորքերի միջև։ Ճակատամարտի վայրը եղել է Վերդենի հյուսիսում գտնվող բարձունքները։ Գերմանական 5-րդ բանակը գրոհեց ֆրանսիական պաշտպանողական դիրքերը Մյոզ (Մաաս) գետի աջ ափին, որտեղից կկարողանային հեշտությամբ թնդանոթային կրակի տակ առնել ֆրանսիական երկրորդ բանակի դիրքերը։ Գերմանացիները ցանկանում էին ստիպել գրոհել ֆրանսիացիներին և ծուղակն առնել նրանց։ Ճակատամարտի սկզբում գերմանացիները կարևոր նվաճումներ ունեցան, սակայն ֆրանսիացիները արագորեն ետ նվաճեցին կորցված դիրքերը։ 

Վերդենի Ճակատամարտը
Փետրվարի 21-25-ին գերմանական զորքերը Մյոզ (Մաաս) գետի աջ ափին չկարողացան ճեղքել ֆրանսիական զորքերի դիմադրությունը։ Մարտ ամսին գերմանացիները գլխավոր հարվածը փոխադրեցին Մյոզ գետի ձախ ափը, սակայն նույնպես անհաջող։ 70 օրվա ծանր մարտերից հետո գերմանական զորքերն առաջացան ընդամենը 6—7 կմ։ Սկսվեցին հյուծիչ մարտեր։ Հունիսին գերմանական զորքերը վերստին փորձեցին ճեղքել դիմադրությունը և դարձյալ անհաջող։ Արևմտյան ռազմաճակատում դաշնակիցների գործողությունները Մոմ գետի վրա գերմանական հրամանատարությանը ստիպեցին պաշտպանության անցնել Վերդենի մոտ։ Հոկտեմբերի 24-ին ֆրանսիական զորքերն անցան հակահարձակման և դեկտեմբերի 21-ին դուրս եկան փետրվարի 25-ին գրաված սահմանագիծը։ 1917 թվականի օգոստոսի 20—26-ի հարձակման հետևանքով ֆրանսիական զորքերը լիովին վերականգնեցին նախկին դրությունը Վերդենի մոտ։ Վերդենի Ճակատամարտում գերմանական հրամանատարությունը չկարողացավ ճեղքել ֆրանսիական ճակատը։ Այս ճակատամարտն աչքի ընկավ իր առանձնակի դաժանությամբ և պատմության մեջ մտավ «Վերդենի մսաղաց» անվամբ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 398)։*  |
**Մովսեսը կոտրում է ուխտի քարետախտակները** (հոլ.՝ Mozes en de tafelen der wet), հոլանդացի նկարիչ Ռեմբրանդի նկար։ Նկարի սյուժեն հեղինակը վերցրել է Ելից Գրքից (Ելից 32։19 )։ Նկարը պահվում է Բեռլինի պատկերասրահում։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

«Մովսեսը կոտրում է ուխտի քարետախտակները» նկարը ստեղծվել է այն ժամանակաշրջանում, երբ Ռեմբրանդն ապրել է Ամստերդամի ծայրամասային մի շրջանում, որի բնակչության զգալի մասը հրեաներ էին։ Այստեղ նա ստիպված բնակություն էր հաստատել այն բանից հետո, երբ 1657—1658 թվականներին սնանկացել էր, վաճառել իր տունը և ունեցվածքը։ Որդու և դստեր՝ Կոռնելիայի (Հենդրիկե Ստոֆելսի դուստրը) հետ միասին նա տեղափոխվում է Ռոզենգրախտ փողոցում (Rozengracht) վարձակալած տուն։ Հին Կտակարանից նկարի թեմայի ընտրությունը պայմանավորված էր նկարչի կրած ազեցություններով․ նրա վրա խոր ներգործություն էր թողել մենոնիտների շարժումը և ռաբբի Մենաշե բեն Իսրայելի հետ ջերմ ընկերական հարաբերությունները։

Նկարի սյուժե
------------

Համաձայն Ելից Գրքի՝ Մովսեսը գնացել է Սինա լեռ, որպեսզի ստանա Աստծո պատվիրանները։ Նրանք գրվել էին երկու քարե տախտակների վրա՝ երկու կողմից։ Մովսես մարգարեի բացակայության ժամանակ իսրայելացիները Ահարոնից պահանջեցին ցույց տալ ճշմարիտ Աստծուն, որին իրենք կերկրպագեն և զոհեր կմատուցեն։ Ահարոնը նրանցից մեկական ոսկի է վերցնում, ձուլոմ ոսկե հորթին և ասում, թե ահա սա է այն աստվածությունը, որը իսրայելի ժողովրդին ազատել է եգիպտական գերությունից։ Երբ Մովսեսն իջնում է սարից, նա աղմուկ է լսում և երգեր, իսկ երբ մոտենում է, տեսնում է ժողովրդին, որ պարում են ոսկե կուռքի շուրջ։ Քանի որ իսրայելացիները չէին սպասել իր վերադարձին և երկրպագում էին նոր աստվածության՝ ոսկե հորթին, Մովսես մարգարեն կատաղությամբ ջարդում է քարե սալիկները։ Բացի այդ, Մովսեսը վառում է կուռքը, մոխիրը լցնում ջրի մեջ և կարգադրում, որ այդ ջուրը խմեն նրանք, ովքեր կասկածել են Աստծուն։ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Երբ նա մոտեցավ կացարանին և տեսավ հորթին և պարերը, այն ժամանակ բորբոքվեց և կատաղությամբ դեն նետեց քարե տախտակները և ջարդեց դրանք սարի տակ…- Ելից Գիրք |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑
4. ↑  *Ветеринг, Эрнст ван де* -The Painter at Work. — A: Amsterdam University Press,, 1997. — С. 209. — 340 с. — ISBN 9053562397
5. ↑  *Rembrandt's Bankruptcy: The Artist, His Patrons, and the Art Market in Seventeenth-Century Netherlands* Paul Crenshaw. — Rembrandt Harmenszoon van Rijn. — Cambridge University Press, 2006. — С. 79. — 221 с. — ISBN 9780521858250
6. ↑   *Рембрандт*՝ հոդվածը Հրեական էլեկտրոնային հանրագիտարանում.
7. ↑  *Лопухин А. П.* Толковая Библия или комментарий на все книги Священного Писания Ветхого и Нового Заветов. Исход / Соавтор - Директ-Медиа. — М: Directmedia, 2013. — С. 176-178. — 200 с. — ISBN 5446006291
8. ↑  *Дмитрий Щедровицкий* Введение в Ветхий Завет. Пятикнижие Моисеево. — М: Литрес, 2016. — С. 586. — 1089 с. — ISBN 9785457546448

Արտաքին հղումներ
----------------

Նկարը Բեռլինի պատկերասրահի կայքէջում
**«Թզուկները և լեռնային թագավորը»**ռուս.՝ «Гномы и горный король», ռուսական նկարված մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ՝ ստեղծված 1993 թվականին։ Մուլտֆիլմի ենթավերնագիրն է՝ «Ֆանտազիա Էդվարդ Գրիգի թեմայով»։ Ֆիլմում օգտագործվել են «Առավոտ», «Թզուկների երթը» և «Լեռնային թագավորի քարանձավում» պիեսները։ Ռեժիսոր Ինեսա Կովալևսկայան մշակել է նոր թեմա՝ ժողովրդական երգեր ու համաշխարհային դասական երաժշտության գլուխգործոցների էկրանավորում։ Այդպես ստեղծվել են «Ռուսական մեղեդիներ» (1972), «Մանկական ալբոմ» (1976), «Թզուկները և լեռնային թագավորը» (1993) ու այլ մուլտֆիլմեր։

Սյուժե
------

Լեռներում առավոտ է։ Փոքրիկ հովիվը նվագում է ֆլեյտա, իսկ նրա մոտ արածում է այծը։ Հանկարծ հովիվը տեսնում է, որ հինգ թզուկներ քայլում են մեկը մյուսի հետևից։ Հետաքրքրասեր հովիվը գնում է նրանց հետևից ու ընկնում մի քարանձավ, որը տանում էր դեպի լեռան խորքը։ Կամարների տակ տեսանելի են հիանալի ստալակտիտներ ու չղջիկներ։ Սրահի կենտրոնում՝ գահի վրա, նստած է Լեռնային թագավորը, որի շուրջը պարում են նրա ենթակաները։ Վախեցած հովիվը դուրս է վազում քարանձավից ու հեռու փախչում այծի հետ միասին։

Ստեղծողներ
----------

* Ռեժիսոր՝ Ինեսա Կովալևսկայա
* Սցենարի հեղնինակ՝ Ինեսա Կովալևսկայա
* Բեմադրող նկարիչ՝ Գալինա Շակիցկայա
* Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ՝ Էլվիրա Մասլովա, Գալինա Զեբրովա, Օլգա Օռլովա, Ալեքսեյ Միրոնով, Պ. Ֆլորով
* Նկարիչներ՝ Աննա Ատամանովա, Նիկոլայ Միտրոխին, Օլգա Նովոսելովա, Իրինա Սոբյանինա
* Օպերատոր՝ Նատալյա Միխայլովա
* Հնչյունային օպերատոր՝ Բորիս Ֆիլչիկով
* Խմբագիր՝ Ելենա Միխայլովա
* Մոնտաժող՝ Ի. Գերասիմովա
* Տնօրեն՝ Բելլա Խոդովա

Երաժշտություն
-------------

Մուլտֆիլմը հիմնված է նորվեգացի կոմպոզիտոր Էդվարդ Գրիգի երաժշտության, այդ թվում նաև երկրորդ սյուիտի համար գրվածի («Պեր Գյունտ»), որը մշակվել է նվագախմբի համար։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Մուլտֆիլմում չի արտասանվում ոչ մի բառ։
* Բնօրինակ պիեսում «Լեռնային թագավորի քարանձավում» ստեղծագործությունը հնչելու ժամանակ թագավորը շրջապատված է ոչ թե թզուկներով, այլ տրոլներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Сергей Капков.* Инесса Ковалевская // Наши мультфильмы / Арсений Мещеряков, Ирина Остаркова. — Интеррос, 2006. — ISBN 5-91105-007-2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թզուկները և լեռնային թագավորը մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* «Թզուկները և լեռնային թագավորը» մուլտֆիլմ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |