**Մերի Ուիլյամ Էթելբերեթ Էփլթոն («Բիլի») Բյորք**, (անգլ.՝ Mary William Ethelbert Appleton "Billie" Burke, օգոստոսի 7, 1884(1884-08-07)[…], Վաշինգտոն, Կոլումբիայի շրջան, ԱՄՆ - մայիսի 14, 1970(1970-05-14)[…], Լոս Անջելես, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասանուհի, 1938 թվականին եղել է «Օսկարի» հավակնորդ, առավել հայտնի է Հյուսիսի բարի կախարդի դերով «Օզի կախարդը» երաժշտական ֆիլմում (1939)։

Կենսագրություն
--------------

### Երիտասարդ տարիներ

Մերի Ուիլյամ Էթելբերեթ Էփլթոն Բյորքը, որը հայտնի է դարձել պարզապես Բիլլի Բյորք անունով, ծնվել է 1884 թվականի օգոստոսի 7-ին Վաշինգտոնում` կրկեսի աշխատող Բիլի Բյորքի ընտանիքում։ Նրա ընտանիքը բավականին շատ ապրելավայրեր է փոխել Միացյալ Նահանգներում և Եվրոպայում և, ի վերջո, հաստատվել է Լոնդոնում։ Երիտասարդ Բիլլիի մոտ ցանկություն է առաջացել դերասանուհի դառնալ Լոնդոնի Ուեսթ Էնդ այցելելուց հետո։

1903 թվականին նա սկսել է դերասանական գործունեություն ծավալել Լոնդոնի թատերական բեմերում, որից անմիջապես հետո վերադարձել է Միացյալ Նահանգներ։ Այստեղ շատ կարճ ժամանակում նա դարձել է Բրոդվեյի կատակերգությունների հաջողակ դերասանուհի։ Նա նաև գովասանքի է արժանացել The New York Times-ի կողմից՝ իր հմայքի և շքեղ կերպարի համար։

### Կարիերա

Բրոդվեյում Բյորքը հանդիպել է իր ապագա ամուսնուն՝ հայտնի զվարճացող Ֆլորենց Զիգֆելդին, որի հետ ամուսնացել է 1914 թվականին։ 1916 թվականին նա դուստր է ունեցել՝ Պատրիսիա Ջիգֆելդ Ստեֆենսոնին, և նույն տարում հանդես եկել կինոնկարում։ Թատրոնի բեմը նրան ավելի շատ է գրավել, քան էկրան, քանի որ այնտեղ նա կարող էր ազատ խոսել, ինչը չէր կարող իրեն թույլ տալ համր կինոնկարներում։ Բայց 1929 թվականին Ֆոնդային բորսայի վթարից հետո նա այլ տեսանկյունից է նայել կինոնկարների դերերին` նրանք կարող էին ավելին վաստակել կինոնկարներում։

1932 թվականին Բիլի Բյորքը կրկին հայտնվել է Հոլիվուդում Ջորջ Քորքորի «Ամուսնալուծության օրինագիծը» ֆիլմում, որտեղ գլխավոր դերում խաղացել է Քեթրին Հեփբերնի հերոսուհու մայրը՝ Մեգ Ֆերֆիլդը, ում համար ֆիլմը առաջին դեբյուտն էր ֆիլմում։ Այս ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ մահացել է Բիլի Բյորքի ամուսինը՝ Ֆլորենց Զիգֆելդը, և չնայած անձնական ողբերգությանը, ամուսնու թաղումից անմիջապես հետո նա շարունակել է նկարահանումները։

Մեկ տարի անց դերասանուհին հայտնվել է Քորքորի «Ընթրիք ժամը ութին» ֆիլմում, որում նկարահանվել են նաև Ջոն Բերիմորը, Ջnան Հարլոուն և Մարի Դրեսլերը։ Ֆիլմը մեծ հաջողություն է ունեցել և մեծ ճանաչում բերել Բիլիին։ 1938 թվականին նա խաղացել է Էմիլի Քիլբորնի «Մենք ուրած ենք ապրում» ֆիլմում, որի համար էլ նա առաջադրվել է Օսկարի։

### Ուշ կյանք

1950-ական թվականներին դերասանուհին հայտնվել է մի քանի հեռուստասերիալներում, և տասնամյակի վերջում, լինելով արդեն վատ հիշողություն ունեցող տարեց կին, նա ընդհանրապես դադարել է դերասանությամբ զբաղվել, քանի որ նոր դերերը սկսել են դժվարանալ նրա համար։

Բյորքը գրել է իր երկու ինքնակենսագրականները` «With a Feather on My Nose» (1949) և «With Powder on My Nose» (1959): Դերասանուհին դարձել է Կենդանական աշխարհում փերիների առաջացման գաղափարի ոգեշնչումը Ուոլթ Դիսնեյի «Քնած գեղեցկուհին» մուլտֆիլմում (1959)։

Բիլլին կյանքից հեռացել է 1970 թվականի մայիսի 14-ին, 86 տարեկան հասակում, Լոս Անջելեսում` Ալցհայմերի հիվանդության պատճառով մեղմ խելագարության հասնելով։ Նրան հուղարկավորել են Նյու Յորքի Ուեսթչեսթեր շրջանի Կենսիկո գերեզմանատանը։

ԱՄՆ կինեմատոգրաֆիայում նրա ներդրումները նշված են Հոլիվուդի Փառքի ծառուղում։

Ֆիլմագրություն
--------------

| Տարի |  | Հայերեն անվանում | Բնօրինակ անվանում | Դեր
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1932 | ֆ | Բիլը ամուսնալուծության մասին | *A Bill of Divorcement* | Մեգ Ֆեյրֆիլդ |
| 1933 | ֆ | Ընթրիք ժամը ութին | *Dinner at Eight* | Միլիսենտ Ջորդան |
| 1935 | ֆ | Բեքի Շարփ | *Becky Sharp* | Берикрес |
| 1938 | ֆ | Ուրախ ենք ապրում | *Merrily We Live* | Էմիլի Քիլբորն |
| 1938 | ֆ | Թոփեր | *Topper* | Կլարա Թոփեր |
| 1939 | ֆ | Օզ երկրի հրաշագործը |  *The Wizard Of Oz* | Գլինդա, Հյուսիսի բարի կախարդը |
| 1941 | ֆ | Թոփերը վերադառնում է | *Topper Returns* | Կլարա Թոփեր |
| 1942 | ֆ | Մեր կյանքում |  *In This Our Life* | Լավինիա Թիմբրլեյք |
| 1949 | ֆ | Բարքլիները Բրոդվեյից | *The Barkleys of Broadway* | Տիկին Լիվինգսթոն Բելնի |
| 1950 | ֆ | Հարսի հայրը | *Father of the Bride* | Դորիս Դունգսթան |
| 1951 | ֆ | Հոր փոքր ներդրումը | *Father's Little Dividend* | Դորիս Դունգսթան |
| 1953 | ֆ | Աղջիկը հեռավոր գյուղից | *Small Town Girl* | Տիկին Լիվինգսթոն |
| 1959 | ֆ | Երիտասարդ ֆիլադելֆցիները | *The Young Philadelphians* | Տիկին Ջեյ։ Արթուր Ալեն |
| 1960 | ֆ | Սերժանտ Ռաթլեջը | *Sergeant Rutledge* | Տիկին Կորդելիս Ֆոսգեյթ |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Internet Broadway Database — 2000.
2. 1 2  Discogs — 2000.
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
4. 1 2  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բիլի Բյորք (դերասանուհի)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · American National Biography · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 6067937 · BNE: XX4792312 · BNF: 139302489 · CONOR: 101268835 · GND: 136289819 · ISNI: 0000000116316948 · LCCN: n85151807 · NKC: xx0258604 · NLA: 35136655 · NTA: 073082058 · NUKAT: n2014006243 · SUDOC: 162467516 · VIAF: 44487813 · WorldCat VIAF: 44487813 |

 |

 |