**Աորտայի աղեղ** կամ **արտայի լայնական աղեղ** աորտայի հատված, որն ընկած է վերել և վայրէջ աորտաների միջև։ Աորտայի աղեղը տեղակայված է հետ և անցնում է դեպի շնչափողի ձախ կողմը։

Կառուցվածք
----------

Հյուսվածաբանորեն աորտան և աորտայի աղեղը, նույնպես, կազմված է երեք շերտերից՝ ներքին շերտը՝ tunica intima-ն պատում է անոթի լուսանցքը և կազմված է պարզ տափակ էպիթելային բջիջներից, միջին շերտը՝ tunica media-ն կազմված է հարթ մկաններից և էլաստինային թելերից և արտաքին շերտը՝ tunica adventitia-ն կազմված է փուխր շարակցական հյուսվածքից։ Ներվավորվում է բարոմետրիկ նյարդային վերջավորություններով, աորտալ աղեղը պատասխանատու է անոթի պատի ձգվածության փոփոխումը զգալու համար։

Աորտան սկսվում է աջ երկրորդ կրծոսկր-կողային հոդավորման վերին եզրի մակարդակին և ընթանում է վեր, հետ և ձախ, և տեղակայվում շնչափողի ձախ կողմում, այնուհետև իջնում վար մարմնի ձախ կողմով՝ չորրորդ կրծքային ողի մակարդակին։ Այդ հատվածից սկսած աորտան շարունակվում է որպես վայրէջ աորտա։

Աորտայի աղեղը ունի երեք ճյուղեր՝ առաջին և ամենախոշոր ճյուղը բազկագլխային ցողունն է, որը տեղակայված է աջ և մի փոքր առաջ մյուս ճյուղերից, սկիզբ է առնում կրծոսկրի մանուբրիումի հետևում։ Հաջորդ ճյուղը ձախ ընդհանուր քնային զարկերակն է, որը սկիզբ է առնում աորտայի աղեղից՝ բազկագլխային ցողունից ձախ և վեր է բարձրանում վերին միջնորմով և շնչափողի ձախ կողմով։ Երրորդ ճյուղը ձախ ենթանրակային զարկերակն է, որը աորտայի աղեղից սկիզբ է առնում ձախ ընդհանուր քնային զարկերակից ձախ և ուղղվում վեր, անցնում վերին միջնորմով և շնչափողի ձախ կողմով։ Անատոմիական տարբերակ է հանդիսանում ձախ վերտեբրալ զարկերակի սկիզբ առնելը աորտայի աղեղից՝ ձախ ենթանրակային զարկերակից սկսվելու փոխարեն։

Աորտայի աղեղը ձևավորում է երկու կորություն՝ մեկը ուռուցիկությամբ ուղղված վեր, մյուսը՝ առաջ և ձախ։ դրա վերին եզրը սովորաբար գտնվում է *manubrium sterni*-ի վերին եզրից 2․5 սմ վար։

Կրծքային աորտան սկիզբ առնելով սրտից իր առավելագույն տրամագիծն ունի աորտայի արմատի շրջանում՝ 40 մմ։ Երբ այն վերածվում է վերել աորտայի տրամագիծը կազմում է < 35–38 մմ և դրա տրամագիծը կազմում է 30 մմ աղեղի շրջանում։ Վայրէջ աորտայի տրամագիծը չպեստք է գերազանցի 25 մմ-ը։

Աորտայի աղեղը տեղակայված է միջնորմում։

### Զարգացում

Աորտայի աղեղնվերել և վայրէջ աորտաների միջև ընկած հատվածն է և դրա կենտրոնական հատվածը ձևավորվում է ձախ 4-րդ աորտալ աղեղից զարգացման վաղ շրջանում։

դուկտուս արտերոզուսը (բոտալյան ծորան) միանում է աորտայի աղեղին դրա վերջին հատվածում՝ պտղի զարգացման շրջանում։ Այն հնարավորություն է ընձեռում աջ փորոքից մղված արյան մեծ մասի թոքային անոթների շրջանցմանը և ուզզմանը դեպի արյան մեծ շրջանառություն։

Աորտայի աղեղի վերջին հատվածը հայտնի է որպես աորտայի նեղուց։ Այն այդպես է կոչվում, քանի որ այդ հատվածում աորտան նեղացած է ՝ պտղային զարգացման շրջանում նվազ արյունահոսքվ պայմանավորված։ Ձախ փորոքի աճին զուգընթաց այդ նեղացումը աստիճանաբար լայնանում է՝ հասնելով նորմալ չափի։ Այս գործընթացի տեղի չունենալը կարող է հանգեցնել աորտայի կոարկտացիայի զարգացմանը։ Դուկտուս արտերիոզուզը միացած է աորտայի աղեղին դրա վերջնական հատվածում պտղի զարգացման շրջանում և պահպանվում է որպես բոտալյան (արտերիոզ) կապան՝ բոտալյան ծորանի հետզարգացումից հետո։

### Տարբերակներ

Առկա են աորտայի աղեղից զարկերաների սկիզբ առնելու երեք առավել հաճախ հանդիպող տարբերակներ։ Մարդկանց մոտ 75%-ի շրջանում ճյուղավորումը <<նորմալ>> է, ինչպես նկարագրված է վերևում։ Որոշ անհատների շրջանում ձախ ընդհանուր քնային զարկերակը սկիզբ է աճնում բազկագլխային զարկերակից՝ աորտայի աղեղից սկսվելու փոխարեն։ Մնացած դեպքերում բազկագլխային զարկերակը և ձախ ընդհանուր քնային զարկերակը սկսվում են միևնույն հատվածից։ Այս տարբերակը դիտվում է պոպուլյացիայի մոտավորապես 20%-ի շրջանում։ Երրորդ տարբերակի պարագայում՝ բազկագլխային զարկերակը բաժանվում է երեկ զարկերակների՝ ձախ ընդհանուր քնային զարկերակ, աջ ընդհանուր քնային զարկերակ և աջ ենթանրակային զարկերակ։ Այս տարբերակը դիտվում է բնակչության մոտավորապես 7%-ի շրջանում։

Կլինիկական նշանակություն
------------------------

Կրծքավանդակի առաջային ռենտգենոգրաֆիայի պատկերում նկատելի է աորտայի աղեղի արտահայտված սվերը։

Աորտոպեքսիան վիրահատական միջամտություն է, որի ժամանակ աորտայի աղեղը ֆիքսում է կրծոսկրին շնչափողը բաց պահելու նպատակով։

Լրացուցիչ նկարներ
-----------------

Աորտայի աղեղի և ճյուղավորումների կառուցվածքի պատկեր՝ մկնային մոդել (*Rattus rattus տեսակ)*
* Տեսանելի է աորտայի աղեղը։Տեսանելի է աորտայի աղեղը։
* Թափառող նյարդի ճյուղ հետադարձ կոկորդային նյարդը, որն անցնում էաորտայի աղեղի տակով։Թափառող նյարդի ճյուղ հետադարձ կոկորդային նյարդը, որն անցնում էաորտայի աղեղի տակով։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  անատոմիայի հիմնարար մոդել
2. ↑
3. ↑  «The Cardiovascular System (Blood Vessels)». *www2.highlands.edu*. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ մայիսի 3-ին. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 22-ին.
4. ↑  webmaster@studentconsult.com. «Printed from STUDENT CONSULT: Berne and Levy Physiology 6E - The Online Medical Library for Students plus USMLE Steps 123 (ver. 2.9)». *users.atw.hu*. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 22-ին.
5. 1 2 3  Kulkarni, Neeta V. (2006). *Clinical anatomy for students : problem solving approach*. New Delhi: Jaypee Bros. Medical Publishers. էջ 211. ISBN 978-8180617348.
6. ↑  Singh, Inderbir (2011). *Textbook of anatomy* (5th ed.). New Delhi: Jaypee Brothers Medical Publishers. էջ 465. ISBN 978-9350253823.
7. ↑  Drake, Richard L.; Vogl, Wayne; Tibbitts, Adam W.M. Mitchell; illustrations by Richard; Richardson, Paul (2005). *Gray's anatomy for students*. Philadelphia: Elsevier/Churchill Livingstone. ISBN 978-0-8089-2306-0.
8. ↑  Mao, SS; Ahmadi, N; Shah, B; Beckmann, D; Chen, A; Ngo, L; Flores, FR; Gao, YL; Budoff, MJ (2008). «Normal thoracic aorta diameter on cardiac computed tomography in healthy asymptomatic adults: impact of age and gender». *Acad Radiol*. **15**: 827–34. doi:10.1016/j.acra.2008.02.001. PMC 2577848. PMID 18572117.
9. ↑  Wolak, A; Gransar, H; Thomson, LE; Friedman, JD; Hachamovitch, R; Gutstein, A; Shaw, LJ; Polk, D; Wong, ND; Saouaf, R; Hayes, SW; Rozanski, A; Slomka, PJ; Germano, G; Berman, DS (2008). «Aortic size assessment by noncontrast cardiac computed tomography: normal limits by age, gender, and body surface area». *JACC Cardiovasc Imaging*. **1**: 200–9. doi:10.1016/j.jcmg.2007.11.005. PMID 19356429.
10. ↑  Bamforth, Simon D.; Chaudhry, Bill; Bennett, Michael; Wilson, Robert; Mohun, Timothy J.; Van Mierop, Lodewyk H.S.; Henderson, Deborah J.; Anderson, Robert H. (2013 թ․ մարտի 1). «Clarification of the identity of the mammalian fifth pharyngeal arch artery». *Clinical Anatomy* (անգլերեն). **26** (2): 173–182. doi:10.1002/ca.22101. ISSN 1098-2353. PMID 22623372.
11. 1 2  Rubin, Raphael; Strayer, David S. eds. (2008). *Rubin's Pathology: clinicopathologic foundations of medicine* (5th ed.). Philadelphia [u.a.]: Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins. էջ 442. ISBN 978-0-7817-9516-6.
12. ↑  David P. Naidich; W. Richard Webb; Nester L. Muller; Ioannis Vlahos; Glenn A. Krinsky, eds. (2007). *Computed tomography and magnetic resonance of the thorax* (4th ed.). Philadelphia: Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins. էջ 100. ISBN 978-0-7817-5765-2.
13. 1 2  Spacek, Miloslav; Veselka, Josef (2012). «Letters to Editor Bovine arch». *Archives of Medical Science*. **8** (1): 166–167. doi:10.5114/aoms.2012.27297. ISSN 1734-1922. PMC 3309453. PMID 22457691.
14. ↑  wrongdiagnosis.com > Aortic knob Citing: Stedman's Medical Spellchecker, 2006 Lippincott Williams & Wilkins.