Մուհամմադ մարգարեի անունը (արաբ․՝ محمد‎‎)՝ գրված Մասջիդ ան-Նաբավիի դարպասի վրա:
**Մուսուլմանական (իսլամական) անուն** (արաբ․՝ الأسماء الإسلامية‎‎), պատշաճ անուններ, որոնք բնորոշ են մուսուլման ժողովուրդների ներկայացուցիչներին և տարածված են ոչ միայն իսլամական աշխարհում, այլև նաև դրա սահմաններից դուրս։ Դրանց թվում կան ինչպես անուններ, որոնք առաջացել են ուղղակիորեն իսլամի ազդեցության տակ, այնպես էլ գոյություն են ունեցել մինչ այս կրոնի առաջացումը։ Մուսուլմանական անունների տարածումը այս կամ այն հասարակության իսլամացման (արաբացման) ասպեկտներից մեկն է։

Ըստ շարիաթի` յուրաքանչյուր երեխա ծնվելուց անմիջապես հետո պետք է անուն ստանա, և այն պետք է համապատասխանի որոշակի պայմանների։ Ամենացանկալի անուններն են Աբդուլլահ և Աբդուրահման, որին հաջորդում են այլ թեոֆորական անուններ (օրինակ՝ Աբդ ալ-Ազիզ - «Զորավորի ծառա») և մարգարեների և առաքյալների անուններ (օրինակ՝ Իբրահիմ)։

Կախված անվան իմաստից և ծագումից՝ այն կարող է լինել արգելված կամ անցանկալի։ Վատ իմաստով անբարեհունչ անվան կրողը պարտավոր է այն փոխել ավելի լավի։ Սովորաբար այդպես են վարվում «նորաթուխ» մուսուլմանները։ Որոշ երկրներում կա արգելված անունների ցանկ, որի բովանդակության վրա ազդում է բնակչության հավատարմությունը այս կամ այն հոսանքին։ Սուննիների համար սովորական անունները կարող են անընդունելի լինել շիաների համար և հակառակը։

Mուսուլմանական անունները hիմնականում գալիս են արաբերենից՝ իսլամում երկրպագության լեզվից, բայց դա չի նշանակում, որ յուրաքանչյուր արաբական անուն մուսուլմանական է։ Կան նաև մի շարք անուններ, որոնք ավանդաբար նույնացվում են մուսուլմանների հետ, բայց ծագում են այլ լեզուներից (օրինակ՝ պարսկերենից)։

Անվան իմաստը իսլամում
---------------------

Իսլամում պարտադիր է անուն տալ բոլոր տղամարդկանց և կանանց։ Մուհամմադի և նրա ուղեկիցների մասին տարբեր լեգենդների համաձայն, այդ ժամանակ ընդունված էր երեխային անուն տալ կամ ծնվելուց անմիջապես հետո, կամ երեք, յոթ կամ ինը օր անց։ Այնուամենայնիվ, դա այդպես չէր։ Հայտնի հադիսագետ Աբու Բաքր ալ-Բայհակին յոթ օրն անվանել է առավել նախընտրելի ժամկետ։

Անուն ընտրելը երեխայի հոր իրավունքն է, ոչ թե նրա մոր։ Ցանկալի է, որ անունը լավ իմաստ ունենա, պարունակի քիչ տառեր և լինի արագ հիշվող։ Այն պետք է պարունակի լավ իմաստ և ունենա հաճելի արտասանություն, լինի ազնիվ և չպարունակի շարիաթի կողմից արգելված կամ դատապարտելի որևէ բան։ Հադիսներից մեկում նշվում է Մուհամմադի խոսքերը. «Հիրավի, Հարության օրը դուք կհրավիրվեք ձեր և ձեր հայրերի անուններով։ Այսպիսով, երեխաներին տվեք գեղեցիկ անուններ» (Ալ-Բուխարի)։

Հայտնի իրավագետ-ֆակիհ Աբու-լը-Հասան ալ-Մավարդին իր «Նասիհաթ Ալ-մուլուկ» (Հրահանգ կառավարիչներին) գրքում գրել է․

> 
> 
> Եթե երեխա ծնվի, ապա նրա հանդեպ բարեպաշտության առաջին դրսևորումներից մեկը կլինի նրա ձգտումը լավ անվան։ Իսկապես, լավ անունը հետք է թողնում հոգիների վրա առաջին իսկ պահին, երբ այն հնչում է։
> 
> 
>

Ծագում և կառուցվածք
-------------------

Մուսուլմանական անունների մեծ մասը գալիս է արաբերենից, որին հաջորդում են պարսկերեն անունները։ Երկու լեզուներն էլ մեծ դեր են խաղացել իսլամի տարածման սկզբնական փուլում և աշխարհի տարբեր մասերում մուսուլմանների հետագա ընդլայնման ժամանակ։ Իսլամ ընդունած արաբները իրենց անունները փոխել են մուսուլմանական անվան, որպես Մուհամմադի կրոնի հանդեպ իրենց հավատքի մեկ այլ խոստովանություն։ Մինչ օրս իսլամ ընդունած մարդիկ սովորաբար փոխում են իրենց անունները արաբերեն անվան (մուսուլմանական)՝ անկախ իրենց բնակության վայրից և մայրենի լեզվից։ Այդ պատճառով մուսուլման անունը միշտ չէ, որ կարող է ճշգրիտ մատնանշել կրողի ազգային կամ էթնիկ պատկանելությունը։

Ավանդական արաբական անունը բաղկացած է հինգ մասից ՝ կունյա, իսմ, նասաբ, նիսբա և լակաբ (օրինակ՝ Աբու Հաֆս Օմար իբն ալ-Խաթաբ Ալ-Կուրաշի, մականունը՝ Ալ-Ֆարուկ)։ Կունյանն թեքնոնիմ է (այսինքն՝ նշանակվում է երեխայի անունով), իսմը՝ անձնական անուն, նասաբ՝ հայրանուն, նիսբա նշանակում է պատկանելություն քաղաքին, տեղանքին, ցեղին, հոսանքին կամ դպրոցին, լակաբ՝ մականուն։ Մարդը կարող է հայտնի լինել այս տարրերից մեկով կամ դրանցից մի քանիսի համադրությամբ։

Ավանդական արաբական համակարգով կազմված անունների օգտագործումը թույլ է տալիս հետևել, թե քանի սերունդ առաջ է այս մարդու նախահայրը դարձել մուսուլման։ Օրինակ՝ հայտնի իրավագետ, Հանաֆիական մազհաբի հիմնադիր Աբու Հանիֆան (699-767) կոչվում էր ան-Նուման իբն Սաբիթ իբն Զուտա իբն Մախ (Մարզուբան)։ Նա և նրա հայրը կրել են արաբական անուններ, պապն ու նախապապը՝ պարսկական։ Հավանաբար, Աբու Հանիֆայի պապը նրա ընտանիքում առաջինն է եղել, ով ընդունել է իսլամը և իր որդուն տվել արդեն մուսուլմանական անուն։ Դա կապված էր այն տվյալների հետ, որ Զուտան ծնունդով Քաբուլից էր, ստրկության մեջ էր հայտնվել Արաբական Թայմ-Ալլահ-իբն-Սալաբ ցեղի հետ, այնուհետև դարձել մուսուլման և ազատ։

Ժամանակակից աշխարհում մուսուլմանական երկրներում անունների համակարգերը բավականին տարբերվում են միմյանցից, այդ թվում՝ արաբական աշխարհի երկրներում։ Արաբական թերակղզու որոշ երկրներում ընդունվել է ավելի ձևական համակարգ (օգտագործելով «իբն» և «բինտ» մասնիկները), որը մատնանշում է հոր անունն ու ազգանունը։ Օրինակ՝ Սաուդյան Արաբիայում անունները բաղկացած են չորս մասից՝ անձնական անուն, հոր և պապի անուններ, ինչպես նաև ազգանուն (նստակյաց բնակիչների շրջանում) կամ ընդհանուր անուն (քոչվոր բեդվինների շրջանում)։ Ավելի քիչ ավանդական արաբական երկրներում, ինչպես նաև Իրանում, Թուրքիայում և այլ երկրներում անունների համակարգերը նման են արևմտյան աշխարհին։

Անվան արաբական ծագումը միշտ չէ, որ վկայում է նրա իսլամական բնույթի մասին։ Եթե անունը տարածված է քրիստոնյա արաբների և այլ կրոնների հետևորդների շրջանում (արաբներ-դրուզներ, արաբախոս հրեաներ), ապա այդպիսի անունը կարելի է անվանել արաբական, բայց ոչ մուսուլմանական։ Եթե անունը տարածված է արաբների և ոչ արաբների շրջանում, ապա այն կարելի է անվանել մուսուլմանական։

Մուսուլմանական համարվող անունների թվում կարող են լինել նաև ոչ արաբական ծագման անուններ, որոնք գործածության մեջ են մտել պարսկերենից։ Օրինակ՝ Ախթար, Ասադ, Ջահանգիր, Նարիման, Ֆարհադ և այլն։ Կա նաև արաբական անունների մի ամբողջ շարք, որոնք մուսուլմանների շրջանում տարածում են ստացել պարսկականացված ձևով՝ Աֆզալ (Աֆդալ), Ֆազիլ (Ֆադիլ), Ռեզա (Ռիդա) և այլն։

Տարածում
--------

«Օսման», «Հասան» և «Հուսեյն» անունները գրված են Ստամբուլի Այա Սոֆիա մզկիթի ներսում գտնվող կլոր փայտե վահանակների վրա:
7-րդ դարում հայտնվելով Արաբիայում՝ իսլամը արագորեն տարածվել է Հյուսիսային, Արևմտյան և Արևելյան Աֆրիկայում, Սահարայից հարավ գտնվող երկրներում, Պարսկաստանում, Կենտրոնական Ասիայում և Կովկասում, իսկ հետո նույնիսկ ավելի արևելք՝ ամբողջ Հնդկական թերակղզում, Հարավարևելյան Ասիայի որոշ շրջաններում և Չինաստանի արևմուտքում։ Արաբերենը մեծ ազդեցություն է ունեցել այս շրջաններում բնակվող ժողովուրդների անունների համակարգերի վրա։ Մուսուլմանական անունների տարածումը իսլամ ընդունողների շրջանում կախված էր հասարակության իսլամացման, արաբացման և պարսկականացման աստիճանից։

Մարվան Իբն Ալ-Հաքամը (623-685), որը հետագայում դարձել է Օմմայան 4-րդ խալիֆան, վաղ մուսուլմանական համայնքի առաջին ներկայացուցիչներից մեկն էր, ով իսլամական անուններ է տվել իր երեխաների զգալի թվին։ Մարվանն ուներ 16 կամ 17 երեխա հինգ կանանցից և մեկ հարճից, որոնցից 12-ը կամ 13-ը արական սեռի էին։ Նրանցից հինգը ստացել են ավանդական արաբական անուններ (Մուավիա, Բիշր, Աբան, Օսման և Օմար), իսկ մյուսներին նա տվել է իսլամական համարվող անուններ՝ Աբդ ալ-Մալիք, Աբդ ալ-Ազիզ, Ուբայդուլլահ, Աբդուլլահ, Այյուբ, Դավուդ, Մուհամմադ և Աբդ Ար-Ռահման։

Սասանյան կայսրությունը դարձել է մուսուլման արաբների կողմից նվաճված առաջին երկրներից մեկը։ 7-րդ դարի կեսերին Պարսկաստանը դարձել է խալիֆայության մի մասը, և նրա բնակչությունը սկսել է հարել իսլամի՝ ընդունելով արաբական ծագման համապատասխան անուններ, որոնք վկայում էին իրենց նոր մավալի կարգավիճակի մասին։ 11-րդ դարում իրանական մշակույթի ընդհանուր վերելքը հանգեցրել է այնպիսի ավանդական պարսկական անունների վերադարձին, ինչպիսիք են Ռուստամը և Իսֆանդիյարը, որոնք հին ժամանակներում մուսուլման պարսիկները հազվադեպ էին համարձակվում տալ իրենց երեխաներին։

Կենտրոնական Ասիայում իսլամի անբաժան գերիշխանությունը սկսվել է 8-րդ դարում։ Արդյունքում, արաբական, իրանական և այլ ծագման մուսուլմանական անունները հետ են մղել բնիկ թյուրքական անունները, որոնք նախկինում տարածված էին այս տարածաշրջանում։ Օրինակ՝ 20-րդ դարի սկզբին ուզբեկների ընդհանուր թվի միայն 5 %-ն էր թյուրքական անունների կրող։ Մուսուլմանական անունները տարածվել են նաև այս տարածաշրջանի այլ ժողովուրդների՝ ղազախների, կարակալպակների, ղրղզների, տաջիկների և թուրքմենների շրջանում։

Անատոլիայի թուրքերի շրջանում մուսուլմանական և պարսկական անունները սկսել են օգտագործվել 11-րդ դարի վերջից, իսկ Սև ծովից հյուսիս գտնվող ավելի քիչ իսլամացված տարածքներում այս գործընթացը սկսվել է շատ ավելի ուշ՝ 14-րդ դարում իշխող Ուզբեկ խանի ժամանակ։ Անատոլիայում մուսուլմանական անուններն առաջինը ընդունել են սելջուկյան էլիտայի ներկայացուցիչները, որոնք դրանք համատեղել են հեթանոսական անունների և մականունների հետ (օրինակ՝ Ֆահր ադ-Դին Տողրուլ բեկ)։ Անատոլիական թուրքերի անունների իսլամացումը շարունակվել է մինչև 17-րդ դարը, իսկ քոչվոր բնակչության շրջանում մուսուլմանական անունները փոխարինել են թյուրքական անուններին միայն 18-րդ դարում։ Ի դեպ, Օսմանյան կայսրության փլուզումից հետո Թուրքիայում սկսվել է թյուրքական ծագում ունեցող անուններին վերադառնալու հակառակ գործընթացը։

Վոլգյան Բուլղարիայում մուսուլմանական անունները սկսել են տարածվել Խան Ալմուշի օրոք, որը պաշտոնապես ընդունել է իսլամը 922 թվականին և փոխել իր անունը Ջագֆար բին Գաբդուլլայի։ Այնուամենայնիվ, թաթարների և հարևան ժողովուրդների շրջանում մուսուլմանական անունների առավել լայն տարածումը սկսվել է 19-րդ դարի առաջին կեսին՝ Բուխարայի մեդրեսեում կրթություն ստացած մոլլաների գործունեության շնորհիվ։ Այս ժամանակահատվածում է, որ որոշ մուսուլմանական անուններ (Աբդուլլահ, Զայնուլլա և այլն), որոնք չեն տարածվել վոլգյան բուլղարների շրջանում 13-14-րդ դարերում և թաթարների շրջանում 15-17-րդ դարերում, սկսել են ավելի հաճախ հանդիպել թաթարական միջավայրում.

Արաբիայից դուրս իսլամի տարածումից հետո փոխվել է նաև մուսուլմանական անվան կառուցվածքը, որը հարմարվել է նոր երկրների տեղական ավանդույթներին։ Դրա օրինակը Բոսնիա և Հերցեգովինայի առաջին նախագահի ազգանունն է՝ Իզետբեգովիչ։ Իզեթը արաբական «իզզաթ» (փառք) բառի թրքացված ձևն է, բեկը՝ թյուրքական պատկառելի նախածանց, օվիչ՝ սերբախորվաթական պատրոնիմիական վերջածանց։

Ցանկալի անուններ
----------------

Անուններից լավագույնը համարվում են Աբդուլլահ («Ալլահի ծառա») և Աբդուրահման («Ողորմածի ծառա»)։ Ըստ Մուհամմադի հադիսներից մեկի, որը փոխանցել են Մուսլիմ իբն ալ-Հաջջաջը և Աբու Դավուդը, այս անունները Ալլահի ամենասիրվածն են։ Հայտնի է, որ Մուհամմադ մարգարեն իր հորեղբոր որդուն՝ Աբասին, անվանել է Աբդուլլահ։ Մուհաջիրների առաջին երեխան, որը ծնվել է Մադինայում, անվանակոչվել է Աբդուլլահ (ազ-Զուբայր Իբն Ալ-Ավվամի որդին)։ Մուհամմադի ուղեկիցների թվում եղել է մոտ 300 մարդ, որոնք կրում էին այս անունը։

Այս անուններին անմիջապես հաջորդում են անուններ, որոնք կառուցված են «Աբդ + Ալլահի անուններից մեկը» սկզբունքով։ Օրինակ՝ Աբդ ալ-Մալիք կամ Աբդ ալ-Ազիզ։ Առաջինը, ով իր երեխաներին տվել է այս երկու անունները, Մարվան I խալիֆան էր (Աբդուլ-Մալիք իբն Մարվանը հետագայում դարձել է խալիֆա)։

Պատվավոր անունների հաջորդ աստիճանը համարվում են մարգարեների և առաքյալների անունները, որոնցից լավագույնը Մուհամմադ անունն է։ Հայտնի է, որ Մուհամմադն ինքն է իր որդուն և Աբու Մուսա ալ-Աշարի որդուն անվանել Իբրահիմ։ Յուսուֆի անունով նա անվանել է Աբդուլլահ իբն Սալամի որդուն։ Իսլամական աստվածաբանները միակարծիք են, որ թույլատրվում է երեխաներին տալ մարգարեների և առաքյալների անունները, բացառությամբ այն ավանդության, որ Օմար իբն ալ-Խատտաբը արգելել է երեխաներին անվանել մարգարեների անուններով։ Իբն Հաջար ալ-Ասկալանին տեղեկություններ է ներկայացրել այն մասին, որ Օմարը հետագայում հրաժարվել է այդ կարծիքից։

Հետաքրքիր է, որ Մուհամմադի անուններից առաջինը՝ Ահմադը, Ահմադ Ալ-Ֆարահիդի Ալ-Բասրին էր՝ հայտնի Խալիլ ալ-Ֆարահիդիի հայրը, որը ծնվել է առաջին դարի վերջին՝ ըստ Հիջրայի։ Մինչ այդ ոչ ոք այդ անունով չի կոչվել։

Ցանկալի է նաև երեխաներին տալ Մուհամմադի ուղեկիցների և այլ իսլամական արդարների անուններ։ Ալ-Մուգիրա իբն Շուբան փոխանցել է, որ Մուհամմադն ասել է. «նրանք [ուղեկիցները] իրենց երեխաներին անվանում են մարգարեների և արդարների անուններով նրանցից հետո»։

Շարիաթը արաբական անունները չի գերադասում ոչ արաբական անուններից, բայց չնայած դրան, դրանք ամենատարածվածն էին և մնում են մուսուլմանների շրջանում։

Արգելված անուններ
-----------------

Արգելված են համարվում այն անունները, որոնք ըստ շարիաթի նշանակում են ինչ-որ վատ կամ արգելված բան, կամ դրանց արտասանության առանձնահատկությունների պատճառով։ Արգելվում են նաև անվան կրողներին գովերգող կամ, ընդհակառակը, հայհոյող անունները։

Արգելված անունները ներառում են․

* Անուններ, որոնք ցույց են տալիս Ալլահից բացի որևէ մեկին երկրպագելը։ Օրինակ՝ Աբդ Շամս («արևի ծառա»), Աբդ ար-Ռասուլ («Առաքյալի ծառա» [Ալլահի]), Աբդ ալ-Հուսեյն («Հուսեյնի ծառա» [իբն Ալի]) և այլն։ Ուլեմները միաձայն են նման անուններն արգելելու հարցում, սակայն դրանցից մի քանիսը տարածված են շիաների շրջանում։
* Անուններ, որոնք թույլատրվում է անվանել միայն Ալլահին։ Օրինակ՝ ար-Ռահման (Ողորմած), ալ-Հալիկ (Ստեղծող), ալ-Մումիտ և այլն։
* Անուններ, որոնք պարունակում են նմանություն ոչ մուսուլմաններին, այսինքն՝ հորինված են նրանց կողմից և բնորոշ են նրանց։
* Կուռքերի անուններ, օրինակ՝ Ուզա, Մանաթ, ալ-Լատ և այլն։
* Անուններ, որոնք պարունակում են ինքնագովեստ և սուտ։ Օրինակ՝ Մալիկ ալ-Ամլյակ (թագավորների թագավոր), Սուլթան աս-սալաթին (բոլոր սուլթանների սուլթան), Շահնշահ (բոլոր շահերի շահ) և այլն։
* Շեյթանների անունները, օրինակ՝ Քիթաբ, ալ-Ավար, ալ-Վալհան, ալ-Աջդան և այլն։
* Որոշ արաբ հեղինակներ (Բակր Աբու Զեյդ, Քամալ իբն աս-Սաիդ Սալիմ) արգելված են համարում ոչ արաբական ծագում ունեցող անունները (պարսկերեն, թուրքերեն և այլն)։

### Արգելքն ըստ երկրների

#### Իրան

Շիական Իրանում սուննիները խտրական կրոնական խմբերից են համարվում։ Կառավարության արգելքի տակ են հայտնվել այն անունները, որոնք մուսուլմանների մեծ մասի շրջանում համարվում են առավել իսլամական։ Իրանցիները չեն կարող իրենց երեխաներին անվանել Աբու Բաքր, Օմար կամ Օսման անուններով։ Այս անունները կրող և սուննիների կողմից հարգված խալիֆաներին անվանում են «կեղտոտ եռյակ» (արաբ․՝ الثلاثة الملوّثة‎‎)։ Մուհամմադի կանանցից մեկի՝ Աիշայի և խալիֆա Մուավիայի անունների հետ միասին նրանք կազմում են այսպես կոչված «չար հնգյակը» (արաբ․՝ خمسة خبيثة‎‎)։

#### Մարոկկո

Նախկինում Մարոկկոյի բերբերները, որոնք կազմում էին երկրի բնակչության զգալի մասը, կարող էին մերժում ստանալ իրենց երեխայի համար ոչ բավարար «մարոկկյան» անուն գրանցելու համար (օրինակ՝ Սիֆավ, Իգիդեր, Մազիլիա և այլն)։ 2010 թվականի ապրիլին Մարոկկոյի կառավարությունը հրապարակել է D3220 հրամանը, որը կարգավորում էր թիվ 37-99 օրենքը, և վերաբերում էր անձնական անունների գրանցմանը։ Ըստ հրահանգի՝ մարոկկյան բնույթ ունենալու համար անունը պետք է տարածված լինի Մարոկկոյի հասարակության մեջ և հաստատված լինի մարդկանց շրջանում։ Անունը գրանցելու համար այն պետք է ներառվի հետևյալ կատեգորիաներից մեկում․

* Արաբական անուններ, որոնք երկար ժամանակ տարածված են Մարոկկոյում։
* Ալլահի անունները «Աբդ» նախածանցով։
* ամազիգ (բերբերական) անուններ։
* Անուններ, որոնք տարածվել են վերջին տարիներին՝ հստակ արաբական արտասանությամբ և իսլամական ծագմամբ։
* հրեական անուններ Մարոկկոյի հրեաների համար։

#### Սաուդյան Արաբիա

2014 թվականին Սաուդյան Արաբիայի ՆԳՆ-ն հրապարակել է 50 անուններից բաղկացած ցանկ, որոնք արգելված էին տալ երկրի քաղաքացիների երեխաներին։ «Արգելված» անունները բաժանված են երեք կատեգորիաների․

* կրոնական զգացմունքների վրա ազդող, օրինակ՝ Ռամա (հինդու աստվածություն), Աբդու-ն-Նաբի («Մարգարեի ծառա»), Ջիբրիլ (Գաբրիել), Իման («Հավատ») և այլն։
* թագավորական իշխանության հետ կապված՝ Ամիր (Էմիր), Սումու («Բարձրյալ»), Մալիկ (թագավոր), Մալիկա (թագուհի), ալ-Մամլակա (թագավորություն)։
* ոչ իսլամական և ոչ արաբական ծագում ունեցող անուններ՝ Արամ, Լինդա, Սենդի, Էլիս և այլն։

Այս ցանկում են հայտնվել նաև որոշ անուններ, որոնց արգելքի պատճառն այնքան էլ պարզ չէ։ Օրինակ՝ Բենիամին (Յակուբի Մարգարեի որդին) կամ Աբդ ան-Նասիր (Օգնողի ծառա)։ Հնարավոր է, որ արգելքը կապված է այն բանի հետ, որ անունները պատկանում էին Իսրայելի վարչապետին և Եգիպտոսի նախկին նախագահին, որոնց հետ Սաուդյան Արաբիան լարված հարաբերություններ է ունեցել։

Անցանկալի անուններ
------------------

* Անցանկալի են այն անունները, որոնք ականջահաճո չեն իմաստի կամ ձայնի պատճառով։ Օրինակ՝ Հարբը (պատերազմ), Խանջարը (դաշույն), Խույամ կամ Սուխամը (ուղտերի հիվանդությունների անունները) և այլն։
* Անուններ, որոնք կապված են կրքի և ցանկության հետ։ Օրինակ՝ Գադա (հպարտ գայթակղիչ քայլվածք), Ֆաթին (գայթակղություն [իր գեղեցկությամբ]) և այլն։
* Մեղսագործների անունները։
* Անուններ, որոնք ցույց են տալիս մեղք կամ անհնազանդություն։ Օրինակ՝ Զալիմ (բռնակալ), Սարակ (գող) և այլն։
* Բռնակալների անունները՝ Ֆիրաուն, Կարուն, Համան և այլն։
* Պիղծ կենդանիների անունները նույնպես անցանկալի են։ Օրինակ՝ Հանաշ (օձ), Խիմար (էշ), Կալբ (շուն) և այլն։
* Անցանկալի կրկնակի անուններ (օրինակ՝ Մուհամմադ-Ահմեդ, Մուհամմադ-Սաիդ և այլն), որոնք շփոթություն են առաջացնում։
* Շատ աստվածաբաններ անցանկալի են համարել հրեշտակների անունները։ Օրինակ՝ Ջիբրիլ, Միքայիլ, Իսրաֆիլ և այլն։
* Շատ աստվածաբաններ անցանկալի են համարել Ղուրանի սուրաների անունները։

Տարբեր հոսանքների մեջ
---------------------

Սուննիների և շիաների միջև անունների ընտրության հարցում հիմնականում մեծ հակասություն չկա։ Շիաների շրջանում անցանկալի անունների թվում են նրանց ատելի խալիֆաների անունները, որոնք իշխում էին Ալիից առաջ և հետո՝ Աբու Բաքր, Օմարը, Օսմանը (արդար խալիֆայություն), Աբդ ալ-Մալիք, Աբդ ալ-Ազիզ, Մուավիա, Եզիդ, Մարվան, Հիշամ (Օմայաններ)։ Շիաները նույն վերաբերմունքն ունեն Ալի իբն Ալ-Տալիբին սպանողի նկատմամբ, որի անունը Աբդուրահման էր։ Միևնույն ժամանակ, սուննիների համար ընդունելի են շիա իմամների անունները, ինչպես, օրինակ, Ջավադ, Կազիմ, Նակի, Տակի և այլն։

Անվանափոխություն
----------------

Եթե անձի անունը վատ իմաստ ունի, պարունակում է նմանություն ոչ մուսուլմաններին, այսինքն՝ այն արգելված կամ անցանկալի անուններից մեկն է, ապա պարտադիր է համարվում այդպիսի անունը փոխել ավելի ցանկալիի և ներդաշնակի։

Ժողովրդականություն
------------------

Մեր ժամանակներում մուսուլմանական անունները վայելում եմ ժողովրդականություն ոչ միայն արաբական երկրներում, այլև դրանց սահմաններից դուրս։ Սա վերաբերում է ինչպես ավանդաբար իսլամական աշխարհի մաս համարվող շրջաններին, այնպես էլ արևմտյան երկրներում ներգաղթյալ մուսուլմանական համայնքներին։ Այս համայնքներում ծնելիության մակարդակի բարձրացումը երբեմն հանգեցնում է նրան, որ մուսուլմանական անունները հայտնվում են հանրաճանաչ անունների ցանկում։ Օրինակ՝ 2009 թվականին Մուհամմադ անունը (իր տարբերակների հետ միասին՝ Մոհամմեդ, Մոհամմադ և այլն) դարձել է  ամենատարածվածը Անգլիայում և Ուելսում (Մեծ Բրիտանիա) նորածինների շրջանում։

Մուսուլմանական անունների ժողովրդականությունը որոշ խոշոր ոչ արաբախոս մուսուլմանական երկրներում․

* Թուրքիա (2019)՝ տղաների շրջանում ամենատարածված անուններն են Յուսուֆ, Էյմեն և Միրաջ, իսկ աղջիկների շրջանում՝ Զեյնեփ, Էլիֆ և Դեֆնե։
* Իրան (2019)՝ Ամիր-Ալի, Մուհամմադ և Ալի՝ տղաների շրջանում և Ֆաթիմա, Զահրա և Հելմա՝ աղջիկների շրջանում։
* Մալայզիա (2018)՝ Իսմայիլը և Աբդուլլահը՝ տղաների շրջանում և Ֆաթիման, Զայնաբը և Ազիզան՝ աղջիկների շրջանում։

Հնդկաստանում, որտեղ մուսուլմանները փոքրամասնություն են կազմում և կազմում են բնակչության մոտ 15 % -ը, արաբական ծագման մուսուլմանական անունները նույնպես հայտնիների ցուցակում են։ 2010-2019 թվականներին տղաների շրջանում Կաբիր (10-րդ տեղ), Մոհամմադ (12-րդ տեղ) և Ռեհան (14-րդ տեղ), Ալիա (7-րդ տեղ), Ֆաթիմա (10-րդ տեղ), Ինայա (11-րդ տեղ) և Սամիրա (20-րդ տեղ) անունները ներառվել են նորածինների շրջանում ամենատարածված 20 անունների մեջ։

Չնայած աթեիստական Խորհրդային Միության կազմում երկար տարիներ անցկացնելուն, այժմ Կենտրոնական Ասիայի անկախ հանրապետություններում արաբ-պարսկական ծագման մուսուլմանական անունները դեռ շատ տարածված են։

* Ղազախստան (2019)՝ տղաների՝ Ռայանայի, Մեդինայի և Ազերոյի՝ (թուրք-պարս. անուն) աղջիկների շրջանում։
* Ղրղզստան (2019) Օմարը, Ալինուրը և Ալին՝ տղաների շրջանում, Ամինան և Ֆաթիման՝ աղջիկների շրջանում։
* Տաջիկստան, Դուշանբե քաղաք (2018)` Աբդուլլահ, Աբուբակր և Ահմադ տղաների շրջանում և Ասինաթ, Ահդիա և Եսուման` աղջիկների շրջանում։
* Ուզբեկստան (2018)՝ Մուստաֆոն՝ տղաների շրջանում, իսկ աղջիկների՝ Սոլիհա։

Նույն իրավիճակն է նաև Ռուսաստանի Դաշնության կազմում գտնվող Հյուսիսային Կովկասում և Պովոլժիեում՝ հիմնականում մուսուլման բնակչությամբ։ Օրինակ՝

* Դաղստան, Մախաչկալա քաղաք (2019)՝ տղաների շրջանում ամենատարածված անունները Մուհամմադ, Աբու Բաքր և Ռամազան են, իսկ աղջիկների շրջանում՝ Այշա, Ֆաթիմա, Խադիջա, Ամինա և Սաֆիա։
* Ինգուշեթիա (2016)։ Մուհամմադը (Մագոմեդ), Ահմեդը և Իբրահիմը տղաների շրջանում և Խադիջան (Խադիջա), Ամինան, Այշան և Սոֆիան՝ աղջիկների շրջանում։
* Թաթարստան (2016)։ Թիմուրը, Ամիրը և Քարիմը՝ տղաների շրջանում և Յասմինան, Սոֆիան և Ամինան՝ աղջիկների շրջանում։
* Չեչնիա (2017)՝ Մուհամմադ և Սաֆիա։

Մուսուլմանական անունների արգելք
-------------------------------

Եթե որոշ մուսուլման երկրներում կարող են արգելվել ոչ բավարար իսլամական անուններ, ապա աթեիստական պետական քաղաքականություն ունեցող երկրներում կարող է հակառակ իրավիճակ ստեղծվել։

#### Չինաստան

Չինաստանի մուսուլմանները կրոնական փոքրամասնություններից են։ Որոշ մուսուլմանական անունների արգելքը կոմունիստական կառավարության քաղաքականության մի մասն է Սինցզյանում այսպես կոչված «կրոնական նախանձախնդրության» դեմ պայքարում։ Արգելքի տակ են հայտնվել այնպիսի անուններ, ինչպիսիք են Մուհամմադը, Արաֆաթը, Մուջահիդը, Մադինան և այլն։

#### Կոմունիստական Ալբանիա

Մինչև Էնվեր Խոջայի գլխավորած կոմունիստների իշխանության գալը Ալբանիան մուսուլմանական մեծամասնություն ունեցող միակ եվրոպական երկիրն էր։ 1966-1967 թվականներին Ալբանիայի ժողովրդական Սոցիալիստական հանրապետության բոլոր մզկիթներն ու եկեղեցիները փակվել են (դրանցից շատերը հիմնովին ավերվել են), բոլոր իմամները ուղարկվել են բանտեր, իսկ իսլամական գրականությունը ոչնչացվել է։ 1976 թվականին մուսուլմանների նկատմամբ խտրականությունն ավելի հեռուն է գնացել և արգելվել են մուսուլմանական անունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Абу Зейд Б. 1995, էջ 20
2. ↑  Ибн Каййим, 2009, էջ 151—154
3. ↑  Ибн Каййим, 2009, էջ 197
4. ↑  Аль-Маварди, 1983, էջ 167
5. ↑  Абу Зейд Б. 1995, էջ 31
6. ↑  Ahmed S. 1999, էջ XI
7. ↑  Аль-Маварди, 1983, էջ 166
8. ↑  Ahmed S. 1999, էջ IX
9. 1 2 3  The Oxford Dictionary, 2016, էջ 50
10. ↑  *Weiss W. M.* Islam. — Barron's, 2000. — P. 92. — ISBN 9780764113352
11. ↑  *Esposito J. L.* The Oxford Dictionary of Islam. — Oxford University Press, 2004. — P. 57. — 384 p. — ISBN 9780199757268
12. 1 2  The Oxford Dictionary, 2016, էջ 48
13. ↑  Ahmed S. 1999, էջ XII
14. ↑  The Oxford Dictionary, 2016, էջ 49
15. ↑  *Hallaq W. B.* The Formation of Islamic Law. — Routledge, 2016. — P. 173. — 464 p. — ISBN 9781351889544
16. 1 2  *Sorenson D. S.* An Introduction to the Modern Middle East: History, Religion, Political Economy, Politics. — 2-е. — Routledge, 2018. — P. 10. — 560 p. — ISBN 9780429975042
17. ↑  *Janin H. Besheer M.* Saudi Arabia. — Marshall Cavendish, 2003. — P. 93. — 144 p. — ISBN 9780761416661
18. ↑  The Oxford Dictionary, 2016, էջ 50—51
19. ↑  Джарылгасинова Р. Ш. 1986, էջ 43
20. 1 2  *Shukurov R.* The Byzantine Turks, 1204-1461. — Brill, 2016. — P. 74—75. — 528 p. — ISBN 9789004307759
21. ↑  *Denny F.* An Introduction to Islam. — 4-е, перепечатанное, исправленное. — Routledge, 2015. — P. 93. — 432 p. — ISBN 9781317347262
22. ↑  *Savant S. B.* Genealogy and Knowledge in Muslim Societies: Understanding the Past. — Edinburgh University Press, 2014. — P. 110. — 192 p. — ISBN 9780748644988
23. ↑  *Suleiman Y.* Arabic, Self and Identity: A Study in Conflict and Displacement. — Oxford University Press, 2011. — P. 194. — 288 p. — ISBN 9780199908431
24. ↑  Джарылгасинова Р. Ш. 1986, էջ 312
25. ↑  *Мустафина Р. М.* Представления, культы, обряды у казахов. — 1992. — С. 17. — 172 с.
> У казахов получили широкое распространение имена, заимствованные из мусульманской традиции…
26. ↑  Джарылгасинова Р. Ш. 1986, էջ 154
27. ↑  *Абрамзон. С. М.* Киргизы и их этногенетические и историко-культурные связи. — Кыргызстан, 1990. — С. 281. — 478 с. — ISBN 9785655005181
> Среди киргизских имён встречалось много арабских, но всё же большинство из них были народного происхождения.
28. ↑  Джарылгасинова Р. Ш. 1986, էջ 293
29. ↑  *Васильева Г. П. Оразов А.* Новое и традиционное в быту туркменской сельской семьи. — Ылым, 1989. — С. 126. — 232 с. — ISBN 9785833802250
30. ↑  *Başgöz İ.* Turkish Folklore and Oral Literature: Selected Essays of İlhan Başgöz / отв. ред.: Kemal Sılay. — Indiana University, 1998. — P. 205. — 383 p.
31. ↑  Джарылгасинова Р. Ш. 1986, էջ 301
32. ↑  *Юсупов Г. В.* Введение в булгаро-татарскую эпиграфику. — Издательство АН СССР, 1960. — С. 109—110. — 165 с.
33. ↑  Ahmed S. 1999, էջ XIII
34. ↑  Абу Зейд Б. 1995, էջ 32
35. 1 2  Melchert C. 2006, էջ 555
36. 1 2  Абу Зейд Б. 1995, էջ 33
37. ↑  Абу Зейд Б. 1995, էջ 35
38. 1 2  Абу Зейд Б. 1995, էջ 37
39. ↑  Абу Зейд Б. 1995, էջ 40
40. ↑  Абу Зейд Б. 1995, էջ 45
41. ↑  Ибн Каййим, 2009, էջ 165
42. ↑  Абу Зейд Б. 1995, էջ 46
43. ↑  Ибн Каййим, 2009, էջ 182
44. ↑  Абу Зейд Б. 1995, էջ 47
45. ↑  Абу Зейд Б. 1995, էջ 47—48
46. ↑  Абу Зейд Б. 1995, էջ 49—50
47. ↑  Ибн Каййим, 2009, էջ 167
48. ↑  Абу Зейд Б. 1995, էջ 50
49. ↑  Ибн Каййим, 2009, էջ 171
50. ↑  Абу Зейд Б. 1995, էջ 48
51. ↑  *Салим К.* Сахих фикх ас-сунна. — Ат-Тауфикия, 2003. — Т. 3. — С. 222. — ISBN 977-323-029-5
52. ↑  *Taheri A.* The Persian Night: Iran Under the Khomeinist Revolution. — Encounter Books, 2010. — P. 28. — 417 p. — ISBN 9781594034794
53. ↑  «Morocco/Western Sahara: More Freedom to Name Their Children». *Human Rights Watch* (անգլերեն). 2010 թ․ դեկտեմբերի 14. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 11-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 7-ին.
54. ↑  «Saudi Arabia bans 50 baby names». Gulfnews.com. 2014 թ․ մարտի 13. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ հուլիսի 24-ին. Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 17-ին.
55. ↑  Абу Зейд Б. 1995, էջ 51
56. ↑  Ибн Каййим, 2009, էջ 175
57. 1 2 3  Абу Зейд Б. 1995, էջ 52
58. ↑  Ибн Каййим, 2009, էջ 172—173
59. 1 2  Абу Зейд Б. 1995, էջ 53
60. ↑  Абу Зейд Б. 1995, էջ 53—55
61. ↑  Абу Зейд Б. 1995, էջ 56
62. ↑  Абу Зейд Б. 1995, էջ 57
63. ↑  Ибн Каййим, 2009, էջ 173
64. ↑  Ибн Каййим, 2009, էջ 184
65. 1 2  Гафуров А. Г. 1987, էջ 7
66. ↑  Абу Зейд Б. 1995, էջ 58
67. ↑  Ибн Каййим, 2009, էջ 188
68. ↑  Абу Зейд Б. 1995, էջ 59
69. ↑  «Мухаммед обошёл Джека в списке самых популярных имен в Англии» (ռուսերեն). РИА Новости. 2010 թ․ հոկտեմբերի 28. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ ապրիլի 27-ին. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 4-ին.
70. ↑  George Arnett (2014 թ․ դեկտեմբերի 1). «Is Muhammad the most popular boy's name in Britain?». *The Guardian* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 7-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 12-ին.
71. ↑  «Zeynep and Yusuf top list of popular baby names in Turkey for 2019». *Duvar English* (անգլերեն). 2020 թ․ հունվարի 7. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 12-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 12-ին.
72. ↑  «Fatemeh and Amir-Ali, most popular Iranian baby names». *Tehran Times* (անգլերեն). 2020 թ․ հունվարի 20. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 12-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 12-ին.
73. ↑  Salikha A. (2018 թ․ հոկտեմբերի 9). «Malaysia's Longest, Most Popular Names Revealed». *Seasia* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 12-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 12-ին.
74. ↑  «From Rahul to Riaan, the most popular Indian baby boy and baby girl names of the last decade». *The Times of India* (անգլերեն). 2019 թ․ դեկտեմբերի 29. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունվարի 3-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 12-ին.
75. ↑  «Названы самые популярные имена у казахстанцев в 2019 году». *24.kz*. 2020 թ․ հունվարի 15. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 11-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 11-ին.
76. ↑  «Список имен, которые чаще всего выбирали родители в 2019 году в Кыргызстане». *Kaktus.media*. 2019 թ․ հոկտեմբերի 9. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 11-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 11-ին.
77. ↑  «Самые популярные имена детей за 2018 год в Душанбе». *Sputniknews.ru*. 2019 թ․ հունվարի 18. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 11-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 11-ին.
78. ↑  «Названы самые популярные имена новорожденных в Узбекистане в 2018 году». *Kun.uz*. 2019 թ․ հունվարի 20. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 11-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 11-ին.
79. ↑  «ЗАГС Махачкалы назвал самые популярные имена детей в 2019 году». *Аргументы и факты*. 2020 թ․ փետրվարի 8. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 11-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 11-ին.
80. ↑  «Самыми популярными именами в Ингушетии оказались Мухаммад и Хадиджа». *Рамблер*. 2017 թ․ մարտի 24. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 11-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 11-ին.
81. ↑  «Рейтинг детских имен в Татарстане — 2016». *tatcenter.ru*. 2016 թ․ դեկտեմբերի 16. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 11-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 11-ին.
82. ↑  «Мухаммад и Джулейбиб на смену Зелимхану и Дуквахе». *Чечня Сегодня*. 2018 թ․ հունվարի 9. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 11-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 11-ին.
83. ↑  «China Bans 'Muhammad' and 'Jihad' as Baby Names in Heavily Muslim Region». *The New York Times* (անգլերեն). 2017 թ․ ապրիլի 25. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ սեպտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 7-ին.
84. ↑  *Ezzati A.* The Spread of Islam: The Contributing Factors. — Лондон: Islamic College for Advanced StudiesPress, 2002. — P. 446. — 534 p. — ISBN 9781904063018