**Միխայիլ Լերմոնտովի տուն-թանգարան** (ռուս.՝ Дом-музей Михаила Лермонтова), թանգարան, նվիրված բանաստեղծ Միխայիլ Լերմոնտովի ստեղծագործական կյանքին։ Գտնվում է Մոսկվայում՝ Մալայա Մոլչանովկա փողոցի 2 հասցեում և ընդգրկված է պետական գրական թանգարանի կազմում։ Այս առանձնատանը Լերմոնտովը իր տատիկի՝ Ելիզավետա Արսենյովայի հետ ապրել է 1829-1832 թվականներին։ Թանգարանը բացվել է 1981 թվականին գրող և հեռուստահաղորդավար Իրակլի Անդրոնիկովի նախաձեռնությամբ։ 2018 թվականի դրությամբ հավաքածուն ներառում է 19-րդ դարի հնատիպ կահույք, հնատիպ հրատարակությունների հավաքածու, բանաստեղծի ընտանիքի և ընկերների լուսանկարներ և պատկերներ։

Պատմություն
-----------

Լերմոնտովի տատիկի՝ Ելիզավետա Արսենյովայի դիմանկարը
Միխայիլ Լերմոնտովի հուշարձանը թանգարանի բակում
Եկատերինա Սուշկովայի դիմանկարը, 1837 թվական
Մոսկվայում Միխայիլ Լերմոնտովի կյանքը կապված է երեք հասցեների հետ։ Նա ծնվել է Կարմիր դարպասների մոտ գեներալ Կառլ Թոլի տանը, իսկ մանկության տարիներն անցկացրել է խոհարարական փողոցում գտնվող շենքում, որը վարձել է տատիկը՝ Ելիզավետա Արսենևան։ 20-րդ դարում քաղաքի կենտրոնի վերակառուցման արդյունքում այդ երկու շենքերը քանդվել են։ Լերմոնտովը Փոքր Մոլչանովկայի առանձնատունը տեղափոխվել է տասնհինգ տարեկան հասակում՝ Մոսկվայի ազնվական պանսիոն ընդունվելու համար։ Բանաստեղծը տատիկի հետ ապրել է այնտեղ 1829-1832 թվականներին։

Երեք տարվա ընթացքում Լերմոնտովը Մոլչանովկայում գրել է 17 պոեմ, 4 դրամա և 250 բանաստեղծություն, այդ թվում՝ «Մարդիկ և կրքեր» և «Իսպանացիներ» ողբերգությունները, «Տարօրինակ մարդը» դրաման, «Դևը» և «Իզմայիլ Բեյը» պոեմի երրորդ խմբագրությունը, «Դիմանկար» բանաստեղծությունը, «Ամանորյա մադրիգալները և էպիգրամները»։ Նույն ժամանակահատվածում Լերմոնտովի ստեղծագործության մեջ հայտնվել է «սուշկովյան շարքը»՝ նվիրված մոտակայքում ապրող ազնվական Եկատերինա Սուշկովային, որին սիրահարված էր Լրմոնտովը։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մոսկվայում ես ծանոթացա, իսկ շուտով ընկերացա Սաշենկա Վերեշչագինայի հետ։ Մենք կողք կողքի ապրեցինք լուռ ու գրեթե առաջին հանդիպումից անբաժան դարձանք. ջրերում, զբոսնելիս, թատրոնում, երեկոյան ժամերին, ամենուր ու միշտ միասին։ < ... > Սաշենկայի մոտ ես այդ ժամանակ հանդիպեցի նրա զարմիկին՝ տասնվեց կամ տասնյոթ տարեկան անշնորհք տղային՝ կարմիր, բայց խելացի, արտահայտիչ աչքերով, այտուցված քթով և հեգնական-ծաղրական ժպիտով։ Նա սովորել է համալսարանական պանսիոնում, սակայն նրա պարապմունքները նրան չէին խանգարում գրեթե ամեն երեկո զբոսնել մեզ հետ, բոլորը նրան պարզապես Միշել էին կոչում, և ես էլ, ինչպես բոլորը, առանց հոգ տանելու նրա ազգանվան մասին։ Ես նրան հատուկ հանձնարարություններով պաշտոնյա էի անվանում և նրան տալիս էի իմ գլխարկը, իմ հովանոցը, իմ ձեռնոցները, բայց ձեռնոցները նա հաճախ կորցնում էր, և ես սպառնում էի նրան հեռացնել իրեն վստահված պաշտոնից։ |  |

1954 թվականին առանձնատան արտաքին պատի վրա տեղադրվեց Միխայիլ Լերմոնտովի հուշատախտակը։ 1977 թվականին Մոսկվայի խորհուրդը շենքը հանձնել է պետական գրական թանգարանի տնօրինությանը։ Թանգարանի ցուցադրությունն ու գործունեությունը կազմելու գործում մեծ դեր է խաղացել Իրակլի Անդրոնիկովը, որի միջամտության շնորհիվ 1938 թվականին շենքը փրկվեց քանդումից։ Երեք տարի անց Անդրոնիկովը մասնակցել է Լերմոնտովին նվիրված առաջին ցուցահանդեսի կազմակերպմանը, սակայն Հայրենական մեծ պատերազմի սկսվելու պատճառով միջոցառումը չի կայացել։ Լենինգրադից, Մոսկվայից, Կովկասից և Գերմանիայի Հոֆբուրգ դղյակից հավաքված ցուցանմուշները հետագայում կազմել են թանգարանային հավաքածուի հիմքը։

1977 թվականին Անդրոնիկովի նախաձեռնությամբ Լիտերատուրնայա գազետայի խմբագրություն է ուղարկվել բանաստեղծ Պավել Անտոկոլսկու, գրականագետներ Էմմա Գերշտեյնի և Նատալյա Իվանովայի, դերասանուհի Ելենա Գոգոլևայի, դերասան Վլադիմիր Պախոմովի ստորագրած նամակը։  Նամակում ասվում էր Լերմոնտովի ստեղծագործության կարևորության մասին խորհրդային գրականության համար և բանաստեղծին նվիրված թանգարան բացելու անհրաժեշտության մասին։ Բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 1981 թվականին։

1994 թվականին շենքի կողքին կանգնեցվել Է քանդակագործ Ալեքսանդր Բուրգանովի և ճարտարապետ Միխայիլ Պոսոխինի հեղինակած Լերմոնտովի արձանը։

Շենք
----

Մեկ հարկանի փայտե առանձնատուն մեզոնինով Փոքր Մոլչանովկայում, 2-ը կառուցվել է 1814 թվականին վաճառական Պետր Չերնովի կողմից։ Գլխավոր շենքի բակում առանձին շինություններ են եղել՝ խոհանոց, մարդկային խրճիթ, ախոռ, կառքային գոմ, սառցադաշտ, ամբար։

1844 թվականին տան սեփականատերն է դարձել Վ. Տյուտչևը։ Նրա նախագծով շենքը բազմիցս վերակառուցվել է։ Բակում հայտնվել է նոր տնտեսական շինություն, որը շրջապատված է եղել բրանդմաուերի պատով, վերակառուցվել է սենյակների դասավորությունը և ավելացվել է ծեփածո։ 1888-1897 թվականներին առանձնատան սեփականության իրավունքը փոխանցվել է իրավաբան Ա. Կոտլյարովին, ապա նրա որդուն՝ Ա. Արիստովին, որի օրոք 1907 թվականին բակում գտնվող բոլոր շինությունները քանդվել են, փոխարենը կառուցվել է տնտեսական ծառայությունների քարե մասնաշենք։

1917 թվականի հեղափոխությունից հետո առանձնատունը բաժանվել է կոմունալ բնակարանների՝ սենյակների միջև բազմաթիվ միջնապատերով։ 1979 թվականին պետական գրական թանգարանին հանձնելուց հետո շենքում սկսվել է լայնածավալ վերականգնում։ Մինչև 1981 թվականը առանձնատունն ամբողջությամբ ստացել է սկզբնական տեսքը։

Լերմոնտովի ծննդյան 200-ամյակի առթիվ շենքում վերանորոգման աշխատանքներ են իրականացվել, որի ընթացքում փոխարինել են կրող կոնստրուկցիաները, վերանորոգել են ներքին շինությունները, իսկ սրահների ներսում մուլտիմեդիա սարքավորումներ են տեղադրելԼերմոնտովի ծննդյան 200-ամյակի առթիվ շենքում վերանորոգման աշխատանքներ են իրականացվել, որի ընթացքում փոխարինել են կրող կոնստրուկցիաները, վերանորոգել են ներքին շինությունները, իսկ սրահների ներսում մուլտիմեդիա սարքավորումներ են տեղադրել։ 2014 թվականի մայիսի 18-ին առանձնատունը վերաբացվել է այցելության համար։

Ցուցահանդես
-----------

Բարբարա Լոպուխինայի դիմանկարը, որը ստեղծվել է Միխայիլ Լերմոնտովի կողմից: Մտնում է տուն-թանգարանի հավաքածուի մեջ
Թանգարանային ցուցադրությունը գտնվում է 19-րդ դարի վերականգնված կահավորանքով մի քանի սենյակներում. այստեղ կա հնաոճ կահույք, իսկ պատերը զարդարում են խորաքանդակները։ Փոքր հյուրասենյակում, որտեղ ընտանիքն ընդունում էր հյուրերին և հարազատներին, կա մի սեղան, որի վրա դրված է Աթենեյ ամսագիրը։ Այս ամսագրում առաջին անգամ տպագրվել են բանաստեղծի բանաստեղծությունները։ Պատերին կախված են Լերմոնտովի ջրաներկ նկարները, այդ թվում՝ մանկական նկարները։ Մեծ հյուրասենյակը օգտագործվում է հրավիրովի երեկույթներ կազմակերպելու համար։ Ցուցադրության մաս են կազմում Նաև Լերմոնտովին և նրա տատիկին պատկանող երկու սենյակները։ Բանաստեղծի սենյակում կա գրապահարան, պատերին կախված են ընտանիքի դիմանկարները, բանաստեղծությունների սևագրերը։ Պատերին կախված են Լերմոնտովի ջրաներկ նկարները, այդ թվում՝ մանկական նկարները։ Մեծ հյուրասենյակը օգտագործվում է հրավիրովի երեկույթներ կազմակերպելու համար։ Ցուցադրության մաս են կազմում Նաև Լերմոնտովին և նրա տատիկին պատկանող երկու սենյակները։ Բանաստեղծի սենյակում կա գրապահարան, պատերին կախված են ընտանիքի դիմանկարները, բանաստեղծությունների սևագրերը։

Թանգարանի հավաքածուն ներառում է նաև 10 տարեկան հասակում Լերմոնտովի նկարած Անտիկ տեսարան մանկական կտավը, նշումներով գրքեր, որոնց վրա արձակագիրը սովորել է համալսարանում, Եկատերինա Սուշկովային նվիրված բանաստեղծությունների սևագրերը, Բարբարա Լոպուխինայի դիմանկարը իսպանական միանձնուհու կերպարով, Կովկասյան բնապատկեր նկարը, որը Լերմոնտովը նկարել է Կովկասյան պատերազմին մասնակցելու ժամանակ, «Մեր ժամանակի հերոսի» կենդանի հրատարակությունները հեղինակի նշումներով և Մ. Լերմոնտովի բանաստեղծությունները։ Առանձին արժեք է ներկայացնում Լերմոնտովի ձեռքով ստորագրված համալսարանի ընդունման խնդրագրի բնօրինակը։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ծննունդով ես ազնվականների ընտանիքից եմ, կապիտան Յուրի Պետրովիչ Լերմանտովի որդին, ես 16 տարեկան եմ, սովորել եմ համալսարանական ազնվական պանսիոնում տարբեր լեզուներ և գիտություններ բարձրագույն դասի ավագ բաժանմունքում, այժմ ցանկանում եմ շարունակել իմ ուսումը կայսերական ազնվական համալսարանում |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  «Дом-музей Лермонтова в Москве». Google Arts and Culture. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 8-ին.
2. 1 2 3 4  Ленцова, 2013, էջ 146
3. ↑  «Открывается московский дом-музей Лермонтова». Colta. 2014 թ․ մայիսի 13. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 8-ին.
4. 1 2 3 4  «Дом-музей Лермонтова в Москве». Rus-Ekskurs.net. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 8-ին.
5. 1 2 3  «Дом-музей М. Ю. Лермонтова в Москве». Тонкости туризма. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 8-ին.
6. ↑  Сутормин, 2015, էջ 230
7. ↑  Блюмин, 2014, էջ 146
8. 1 2  «Дом-музей М.Ю. Лермонтова». Государственный Литературный музей. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 8-ին.
9. ↑  Вострышев, 2011, էջ 435
10. ↑  «Памятник Лермонтову М.Ю.». Узнай Москву. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 8-ին.
11. ↑  «В Москве завершена реставрация дома-музея М.Ю. Лермонтова». Комплекс градостроительной политики и строительства города Москвы. 2014 թ․ մայիսի 19. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 19-ին. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 8-ին.
12. 1 2  «Дом-музей М.Ю. Лермонтова». museum.ru. Վերցված է 2018=04-08-ին.
13. ↑  Дом-музей Михаила Лермонтова ՅուԹյուբում
14. ↑  Корнилова, 2014, էջ 56—74

Գրականություն
-------------

* *Блюмин Г.* Лермонтов и Москва. 200 лет со дня рождения великого поэта.. — М.: Центрполиграф, 2014. — С. 146. — 586 с. — ISBN 978-5-227-05111-0
* *Вострышев М.* Вся Москва от А до Я.. — М.: Алгоритм, 2011. — С. 435. — 1064 с. — ISBN 978-5-4320-0001-9
* *Корнилова А.* Художественное наследие М. Ю. Лермонтова.. — Санкт-Петербург: Вестник СПбГУКИ, 2014. — С. 56—74.
* *Ленцова В.* Долгий путь к мечте. — М.: Квадрига, 2013.
* *Сутормин В.* По обе стороны Арбата или три дома Маргариты. — М.: Центрполиграф, 2015. — С. 230. — 586 с. — ISBN 978-5-227-05863-8

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт дома-музея Михаила Лермонтова
* Документальный фильм о музее