**Մաքս Բիրբոմ** (անգլ.՝ Henry Maximilian Beerbohm;օգոստոսի 24, 1872(1872-08-24)[…], Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - մայիսի 20, 1956(1956-05-20)[…], Ռապալլո, Ջենովա, Լիգուրիա, Իտալիա),անգլիացի գրող, ծաղրանկարիչ, գրքի նկարազարդող։

Հերբերտ Բիրբոմի կրտսեր եղբայրը։ Հայտնի է դարձել 1890-ականներին՝ որպես «Դեղին գրքի» շրջանի Դենդի և հումորիստ։ Ամենահաջողված ստեղծագործությունը «Զուլեյկա Դոբսոն» (1911) երգիծական վեպն է։

Կենսագրություն
--------------

### Ծագում

Ծնվել է 1872 թվականին Լոնդոնում։ Յուլիուս Էվալդ Էդվարդ Բիրբոմի ինը երեխաներից կրտսերը (1811-1892), ով Անգլիա եկավ մոտ 1830 թվականին և կարողություն ձեռք բերեց հացահատիկի առևտրում։ Հոր արմատները գերմանական, հոլանդական և լիտվական էին։ Գրողի մայրը Էլիզա Դրեյփեր Բիրբոմն էր (մոտ 1833-1918), Յուլիուս Բիրբոմի հանգուցյալ առաջին կնոջ քույրը։

Ենթադրվում է, որ Բիրբոմների ընտանիքը հրեական արմատներ ունի (դա պնդում էր, մասնավորապես, Մալքոլմ Մագգերիջը)։ Դրա համար հիմք է ծառայել Բիրբոմի կենսակերպն ու ստեղծագործական ոճը։ Ինքը՝ գրողը, խոստովանել է, որ իր հումորը «նման է հրեականին», սակայն հերքել է իր հրեական ծագումը։ Այս առիթով ասել է իր կենսագրի հետ զրույցում՝

> Ես ուրախ կլինեի իմանալ, որ մենք՝ Բիրբոմներս, ունենք այդպիսի հիանալի և գրավիչ բան՝ հրեական արյուն։ Բայց կարծես թե հիմք չկա ենթադրելու, որ մենք ունենք այն։ Մեր ընտանիքի պատմությունը կարելի է գտնել 1668 թվականից, և նույնիսկ հուդայականության ակնարկ չկա։
> 
> 

Բիրբոմի երկու ամուսիններն էլ գերմանացի հրեա էին։

1904 թվականին Բիրբոմը հանդիպեց ամերիկացի դերասանուհի Ֆլորենս Կանին։ 1910 թվականին նրանք ամուսնացել են։ Նրանք երեխաներ չունեին։

Կարծիք կա (այն առավել ակտիվ տարածում էր լրագրող Մալքոլմ Մագգերիջը), որ Բիրբոմը թաքնված համասեռամոլ էր, և կանայք նրան չէին գրավում, իսկ Ֆլորենսի հետ նրա ամուսնությունը կեղծ էր։

Այնուամենայնիվ, Դավիթ Սեսիլը գրել է Բիրբոմի մասին՝

> Չնայած նա բարոյական դժգոհություն չցուցաբերեց համասեռամոլությունից, (Բիրբոմը) ինքն իրեն հակված չէր դրան, ընդհակառակը, նա դա համարեց մեծ դժբախտություն, որից հնարավորության դեպքում ցանկալի է խուսափել։
> 
> 

Իվլին Վոն, ով նույնպես գրել է այս թեմայի շուրջ, իր հիմնավորումն ավարտում է այսպես՝ «Բիրբոմի մակարդակի նկարչի համար այս հարցը մեծ նշանակություն չունի»։

### Մանկություն

1881-1885 թվականներին հաճախել է Օրմ սքվերի Միստր Ուիլկինսոնի ցերեկային դպրոցը։ Ուիլկինսոնը, ինչպես Բիրբոմն էր ասում, «ինձ սեր տվեց լատիներենի հանդեպ և դրանով իսկ ինձ հնարավորություն տվեց անգլերեն գրել»։ Տիկին Ուիլկինսոնը նկարչություն էր դասավանդում ուսանողներին, և սրանք միակ դասերն էին, որոնք Բիրբոմը երբևէ ստացել է այդ առարկայից։

### Երիտասարդություն

Բիրբոմը բարձրագույն կրթություն է ստացել Օքսֆորդի Չարթերհաուս դպրոցում և Մերտոն քոլեջում 1890 թվականից, որտեղ նա ուսանողական Միրմիդոն ակումբի քարտուղարն էր։ Հենց դպրոցում էր, որ նա սկսեց գրել։ Օքսֆորդում Բիրբոմը իր խորթ եղբոր՝ Հերբերտի միջոցով երեք Բիրբոմը հանդիպեց Օսկար Ուայլդին և նրա շրջապատին։

Մաքս Բիրբոմը ջանասեր ուսանող չէր և միջակ էր սովորում, բայց դարձավ նշանավոր գործիչ Օքսֆորդի հասարակության մեջ։ Նա նաև սկսեց հոդվածներ և ծաղրանկարներ ներկայացնել Լոնդոնի հրատարակություններին, որոնք խանդավառությամբ էին հանդիպում։ Ըստ նրա՝

> Ես համեստ, բարեսիրտ տղա էի։ Օքսֆորդն էր, որ ինձ անտանելի դարձրեց։
> 
> 

Միննի Թերրին իր թատերական կարիերայի գագաթնակետին 
Իր երիտասարդության տարիներին Մաքս Բիրբոմը սիրահարված էր երիտասարդ թատրոնի դերասանուհի Միննի Թերրիին, որն այդ ժամանակ դեռ տասը տարեկան չէր։

1893 թվականին նա հանդիպեց Ուիլյամ Ռոտենշտեյնին, ով նրան ներկայացրեց Օբրի Բուրդսլիին և գրական-գեղարվեստական շրջանակի մյուս անդամներին, որոնք կապված էին Բոդլիի գլխի հրատարակչության հետ։

1893 թվականի մարտին նա Օսկար Ուայլդի մասին հոդվածը ներկայացրեց անգլո-ամերիկյան թերթ՝ «Ամերիկացի» կեղծանունով։ Ավելի ուշ՝ 1893 թվականին, նրա էսսեն՝ «Ժամանակակից զգեստի անզուգական գեղեցկությունը», լույս տեսավ Օքսֆորդի The Spirit Lamp ամսագրում՝ նրա խմբագիր լորդ Ալֆրեդ Դուգլասի կողմից։

1894 թվականին նա թողեց Օքսֆորդը՝ առանց դիպլոմ և աստիճան ստանալու։

1895 թվականին Բիրբոմը մի քանի ամսով մեկնում է Միացյալ Նահանգներ՝ որպես իր խորթ եղբոր՝ Հերբերտ Բերբոմ Տրի թատերական ընկերության քարտուղար։ Նրան աշխատանքից ազատել են պարտականությունների նկատմամբ անփույթ վերաբերմունքի պատճառով։

Ամերիկայում նա նշանվել է ամերիկացի դերասանուհի Գրեյս Քոնովերի հետ։ Ռոմանտիկ հարաբերությունները շարունակվեցին մի քանի տարի, բայց ավարտվեցին բաժանմամբ։

Ծաղկում
-------

### Դենդիզմ

Բիրբոմը դարի վերջի օրինակելի դանդիներից մեկն էր։ Ուներ հիանալի հագնված մարդու համբավ՝ հոյակապ բարքերով, ճաշակի արբիտրով։ Թողել է մի քանի ակնարկներ դենդիզմի մասին։

### Առաջին գիրքը

Բիրբոմի առաջին գիրքը՝ «Մաքս Բիրբոմի ստեղծագործությունները» (The Works of Max Beerbohm), լույս է տեսել 1896 թվականին։ Գիրքը լույս է տեսել Լոնդոնում՝ «Բադլիի գլուխ» հրատարակչությունում։ Գիրքը պարունակում էր սկանդալային էսսե՝ «Ի պաշտպանություն կոսմետիկայի» («A Defence\_of\_Cosmetics»), որը հայտնվեց «Դեղին գրքի» առաջին համարում 1894 թվականի ապրիլին, վերախմբագրվեց և վերանվանվեց «Ներխուժում Ռուժ»։ Այս տեքստը փուլային դարձավ անկման գեղագիտության համար և առաջացրեց հասարակության բուռն արձագանքը։

Գրքի վերջում 24-ամյա Բիրբոմը լրջորեն հայտարարեց, որ այժմ հեռանում է գրականությունից՝ ասելով այն ամենը, ինչ կարելի էր ասել։ Բնականաբար, նա չի կատարել այդ խոստումը։

Բեռնարդ Շոուն ուշադրություն հրավիրեց գրքի վրա և շատ բարյացակամ վերաբերվեց դրան։ Հենց շոուն էր, որ «Saturday Review»-ի իր վերջին համարում Բիրբոմին պարգևատրեց «Անզուգական Մաքս» էպիտետով (Incomparable Max)։ Հետագայում այն դարձավ Բիրբոմի ընդհանուր մականունը։

1922 թվականին Բիրբոմը թողարկեց այս գրքի երկրորդ հրատարակությունը՝ հեղինակի կողմից ստորագրված և համարակալված 780 օրինակների սահմանափակ շարք, 750-ը վաճառքի հանվեցին, իսկ մնացած 30-ը ներկայացվեցին ներկայացման համար։

### Գրախոս

Բիրբոմը գրել է թատերական ակնարկներ Լոնդոնի Շաբաթօրյա ակնարկի համար (1898-1910)՝ այդ պաշտոնում փոխարինելով Ջ․ Բ. Շոու։

### Տեղափոխվելով Իտալիա

1904 թվականին ամուսնությունից հետո Բիրբոմ ամուսինները տեղափոխվել են Իտալիա՝ Ռապալո։ Այստեղ նրանք մնացին իրենց կյանքի մնացած մասը, բացառությամբ Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների ժամանակաշրջանի, երբ նրանք վերադառնում էին Մեծ Բրիտանիա և ուղևորություններ Անգլիա՝ նկարների ցուցահանդեսներին մասնակցելու համար։ Ինքը՝ Բիրբոմը, հեռանալը բացատրում էր Լոնդոնի հասարակության չափազանց խիստ սոցիալական պահանջներին, ինչպես նաև Լոնդոնում ապրելու չափազանց մեծ ծախսերին։

Դա չի խանգարել նրան մնալ խորհրդանշական գործիչ անգլիական մշակութային հասարակության մեջ։ Բիրբոմի ժամանակաշրջանի ռապալոն ուխտատեղի է դարձել անգլիացի և եվրոպացի մտավորականների համար։ Այնտեղ, ի թիվս այլոց, եղել են Էզրա Փաունդը, որոնք ապրել են մոտակայքում, Սոմերսեթ Մոեմը, Ջոն Գիլգուդը, Լոուրենս Օլիվյեն և Թրումեն Կապոտեն։

Իտալիայով և իտալական մշակույթով Բիրբոմը գրեթե չէր հետաքրքրվում։ Ռապալոյում ապրելու հիսուն տարվա ընթացքում նա երբեք չի սովորել իտալերեն։

1911 թվականին լույս է տեսնում Բիրբոմի ամենահայտնի վեպը՝ «Զուլեյկա Դոբսոնը» (Zuleika Dobson)։

1912 թվականին լույս է տեսնում «Սուրբ Ծննդյան ծաղկեպսակ» ժողովածուն (A Christmas Garland)՝ այնպիսի հեղինակների պարոդիաների ժողովածու, ինչպիսիք են Ջոզեֆ Քոնրադը, Թոմաս Հարդին և այլք։

### Ասպետի կոչում

1939 թվականին թագավոր Ջորջ VI-ի կողմից ասպետության է արժանացել։ Ենթադրվում է, որ ասպետի կոչման մասին որոշումն ավելի վաղ է կայացվել, սակայն այս պարգևատրումը հետաձգվել է «Ողբերգական բալլադ՝ կրկնակի զսպվածությամբ Արխիվացված է Օգոստոս 3, 2020 Wayback Machine-ի միջոցով:», որում հեղինակը ծաղրում է թագավորական զույգին» երգիծական բանաստեղծության պատճառով։

### Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում և դրանից հետո

Բիրբոմը Ռապալոյից Անգլիա վերադարձավ 1935 թվականին, երբ նրա կինը՝ Ֆլորենս Կանը, որոշում կայացրեց մասնակցել «Պեր Գյունտ» օպերայի բեմադրությանը Լոնդոնի բեմում։ BBC պետական հեռարձակող կորպորացիան նրան առաջարկել է կանոնավոր ռադիոհաղորդումներ անցկացնել ազատ թեմաներով, և նա համաձայնել է։

Նա և իր կինը մնացին Բրիտանիայում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, որի ընթացքում Բիրբոմը շարունակեց հեռարձակումը՝ իր վերջին եթերը տալով 1945 թվականին։ Այժմ նրա հաղորդումները համարվում են անգլիական հումորի դասական։ Վեց ռադիոհաղորդումներ հավաքվել են վեց այլ էսսեների հետ միասին և հրատարակվել որպես գիրք, որը հեղինակը անվանել է «Հիմնականում եթերում» (Mainly on the Air) 1946 թվականին։ 1946-1972 թվականներին լույս է տեսել այս գրքի 17 հրատարակություն անգլերեն և այլ լեզուներով։

Մահվանից քիչ առաջ Մաքս Բիրբոմը ամուսնացավ իր նախկին քարտուղարուհու՝ Էլիզաբեթ Յունգմանի հետ։

Մաքս Բիրբոմը մահացել է Ռապալոյում 1956 թվականին։ Նրա աճյունը թաղված է Լոնդոնի Սուրբ Պողոսի տաճարում։

Ստեղծագործություն
-----------------

Բացի օրինակելի հանդերձանքներից և բարքերից, նա հայտնի դարձավ իր ժամանակակիցների փայլուն գրական ծաղրերգություններով (ներառված են բանաստեղծների անկյուն, 1904, և Սուրբ Ծննդյան ծաղկեպսակ, 1912), գրաֆիկական ծաղրանկարներ, Օքսֆորդի կյանքի մասին երգիծական վեպ «Զուլեյկա Դոբսոն» (1911)։ Բիրբոմի առաջին վեպը՝ «Երջանիկ կեղծավորը» (1897), մեծ հաջողություն ունեցավ, Հերբերտ Ուելսը այն համարեց անգլերեն լեզվով լավագույն պատմվածքներից մեկը։ Յոթ տղամարդկանց (1919) պատմվածքների վերջնական հավաքածուն ներառում էր Ենոք Սոմսի պատմությունը, 1890-ականների հիշողություն, որը Բորխեսը հետագայում ներառեց իր ֆանտաստիկ գրականության անթոլոգիայում։

Ճանաչում
--------

Էսսե Մաքս Բիրբոմ, բարքերի դաս (1954) գրել Է բրիտանացի գրող Իվլին Վոն։ Ուինսթոն Չերչիլը Բիրբոմի ստեղծագործության հանդեպ իր սիրո մասին գրել է «Ծաղրանկարներ և ծաղրանկարիչներ» հոդվածում։

Հրատարակություններ ռուսերեն լեզվով
----------------------------------

* [Պարոդիաներ] // Հումոր, երգիծանք, պարոդիա, աֆորիզմ / կոմպ, թարգմ. կոմմ. Ա. Լիվերգանտա։ Մ.: Նոր գրական ակնարկ, 1999։
* Ենոք Սոմս/ Պեր. Է. Լիսենկո/ / Բորխես Հ. Լ. և ուրիշներ։ Ֆանտաստիկ գրականության անթոլոգիա, 1988։ Ամֆորա, 1999։ էջ 14-59։
* Զուլեյկա Դոբսոն կամ Օքսֆորդի սիրո պատմություն. Նիկոլայ Նիկիֆորով։ Մ. 1987. Հրատարակչություն «Kolonna publications. Միտին ամսագիր», 2016. 336 էջ ISBN 978-5-98144-218-6.

Գրականություն
-------------

* Riewald J. G. Sir Max Beerbohm, Man and Writer: A Critical Analysis with a Brief Life and Bibliography. The Hague: M. Nijhoff; Brattleboro: Stephen Greene Press, 1953
* Cecil D. Max: A Biography of Max Beerbohm. Boston: Houghton Mifflin, 1964 (переизд. 1985)
* Viscusi R. Max Beerbohm, or, The Dandy Dante: rereading with mirrors. Baltimore: Johns Hopkins UP, 1986
* Danson L. Max Beerbohm and the Act of Writing. Oxford: Clarendon Press; New York: Oxford UP, 1989
* Hall J.N. Max Beerbohm: A Kind of a Life. New Haven: Yale UP, 2002

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *W. G. C.* Beerbohm, Max // *The Enciclopædia Britannica*: *New Volumes* — 12 — London, NYC: 1922.
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2 3 4  Max Beerbohm (նիդերլ.)
4. 1 2 3 4  Archivio Storico Ricordi — 1808.
5. 1 2  Max Beerbohm — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
6. 1 2 3 4  Oxford Dictionary of National Biography / C. Matthew — Oxford: OUP, 2004.
7. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
8. 1 2  Kindred Britain
9. ↑  Ермолович Д. И. Англо-русский словарь персоналий. — М.: Рус. яз. 1993. — 336 с. — С. 50

Արտաքին հղումներ
----------------

* Бирбом на сайте ВикторианцыԱրխիվացված 2008-07-21 Wayback Machine
* Тексты Бирбома on lineԱրխիվացված 2011-04-06 Wayback Machine
* Работы Бирбома в музеях мираԱրխիվացված 2015-01-14 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մաքս Բիրբոմ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Broadway Database · Գուտենբերգ նախագիծ · Internet Speculative Fiction Database · RKDartists · The Peerage · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրիտանիկա (12-րդ) · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Օքսֆորդի կենսագրական · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV11459014, ADV12490372 · BIBSYS: 90085073 · BNC: a11453096 · BNE: XX851160 · BNF: 12015477j · CiNii: DA01022927 · CONOR: 55915619 · GND: 118657909 · ISNI: 0000000108910250 · LCCN: n80036711 · LNB: 000192252 · NDL: 01056010 · NKC: jo2002112154 · NLA: 36298696 · NLG: 63100 · NSK: 000103534 · NTA: 070260109 · NUKAT: n98701343 · PTBNP: 61269 · LIBRIS: 177117 · SUDOC: 028288505 · VIAF: 41851464 · ULAN: 500017622 · WorldCat VIAF: 41851464 |

 |

 |