Ատելության խոսքը հրապարակային խոսք է, որն արտահայտում է ատելություն կամ խրախուսում է բռնությունը անձի կամ խմբի նկատմամբ՝ ռասայական, կրոնական, սեռի կամ սեռական կողմնորոշման հիման վրա։ Ատելության խոսքը «սովորաբար ենթադրվում է, որ ներառում է անհատի կամ խմբի նկատմամբ թշնամանքի կամ նվաստացման հաղորդումներ՝ ելնելով խմբի առանձնահատկություններից, ինչպիսիք են ռասան, գույնը, ազգային ծագումը, սեռը, հաշմանդամությունը, կրոնը կամ սեռական կողմնորոշումը»։

Ատելության խոսքի մասին օրենքներ ըստ երկրների
--------------------------------------------

### Ավստրալիա

Ավստրալիայի ատելության խոսքի մասին օրենքները տարբերվում են՝ կախված իրավազորությունից։ Ավստրալիայի բոլոր իրավասությունները փոխհատուցում են տալիս, երբ անձը զոհ է դառնում գույնի, էթնիկ պատկանելության, ազգային պատկանելության կամ ռասայի պատճառով։ Որոշ իրավասություններ փոխհատուցում են տալիս, երբ անձը զոհ է դառնում գույնի, էթնիկական ծագման, կրոնի, հաշմանդամության, գենդերային ինքնության, ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի կարգավիճակի կամ սեռական կողմնորոշման պատճառով։

### Ալժիր

Մինչև 2020 թվականի ապրիլի 28-ը Ալժիրի Քրեական օրենսգրքում չի եղել պաշտոնական կամ հստակ օրենք, որն արգելում էր ատելության խոսքը։ Այս լրացուցիչ թիվ 20/05 օրենքը, որն արգելում և պայքարում է մոլեռանդության և ատելության խոսքի դեմ, սահմանում է ատելության խոսքը որպես ցանկացած տեսակի արտահայտություն, որը տարածում, հրահրում, խրախուսում կամ արդարացնում է ռասայական ատելությունը և ատելության այլ ձևերը, ինչպիսիք են նվաստացումը, թշնամանքը կամ բռնությունը անձի կամ խմբի նկատմամբ ՝ ելնելով նրանց ռասայից, կրոնից, էթնիկ ծագումը, ազգային պատկանելությունը, սեռը, առողջական վիճակը, հաշմանդամությունը, աշխարհագրական պատկանելությունը կամ գենդերային ինքնությունը։ Այնուամենայնիվ, այն արգելք է պարունակում յուրաքանչյուրի նկատմամբ, ով ստեղծում, պահպանում կամ վերահսկում է հատուկ կայք կամ էլեկտրոնային հաշիվ ՝ նպատակ ունենալով հաստատել ցանկացած նախաձեռնություն, հայեցակարգ, նորություններ, էսքիզներ կամ լուսանկարներ, որոնք կարող են հասարակության մեջ մոլեռանդություն և ատելություն առաջացնել, ինչը կարող է հանգեցնել հինգից տասը տարվա ազատազրկման ինչպես նաև տուգանք՝ 5,000,000-ից 10,000,000 դինար։

### Բելգիա

Բելգիայի հակառասիզմի օրենքը, ամբողջությամբ՝ *1981 թվականի հուլիսի 30-ի օրենքը ռասիզմով կամ այլատյացությամբ ոգեշնչված որոշ ակտերի պատժման մասին*, ատելության խոսքի և խտրականության դեմ օրենք է, որն ընդունել է Բելգիայի Դաշնային խորհրդարանը 1981 թվականին։ Սա անօրինական է դարձրել ռասիզմի կամ այլատյացության դրդապատճառներով որոշ գործողություններ։ Այն նաև հայտնի է որպես Մուրողի օրենք։

Հոլոքոստի ժխտման մասին բելգիական օրենքը, որն ընդունվել է 1995 թվականի մարտի 23-ին, արգելում է Հոլոքոստի հրապարակային ժխտումը։ Մասնավորապես, օրենքն արգելում է հրապարակայնորեն «ժխտել, նսեմացնել, արդարացնել կամ հավանություն տալ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նացիստական գերմանական ռեժիմի կողմից իրականացված ցեղասպանությանը»։ Քրեական հետապնդումը ղեկավարում է հավասար հնարավորությունների բելգիական կենտրոնը։ Այս հանցագործությունը պատժվում է մինչև մեկ տարի ազատազրկմամբ և մինչև 3500 եվրո տուգանքով։

### Բրազիլիա

Բրազիլիայում, համաձայն 1988 թվականի Բրազիլիայի Սահմանադրության (հոդված 5, կետ XLII), ռասիզմը «հանցագործություն է, որը չունի վաղեմության ժամկետ և մեղադրյալին գրավի դիմաց ազատ արձակելու իրավունք»։ 2019 թվականին Բրազիլիայի Գերագույն դատարանը (ԲԳԴ) որոշում է կայացրել, որ ռասիզմի դեմ հանցագործությունների մասին օրենքը պետք է կիրառվի նաև հոմոֆոբիայի և տրանսֆոբիայի դեմ։

### Կանադա

Կանադայում ցանկացած «նույնականացվող խմբի» դեմ ցեղասպանություն քարոզելը քրեական օրենսգրքով մեղադրվող հանցագործություն է, և այն ենթադրում է առավելագույնը հինգ տարվա ազատազրկում։ Նվազագույն պատիժ չկա։

Հանցագործություն է նաև ույնականացվողց անկացած խմբի դեմ հրապարակայնորեն ատելության խոսքը։ Այն կարող է հետապնդվել կամ որպես քրեական հանցագործություն՝ առավելագույն պատժով՝ երկու տարվա ազատազրկման տեսքով, կամ որպես հանցագործություն՝ ընդհանուր մեղադրական դատավճռով՝ առավելագույն պատժով՝ վեց ամսվա ազատազրկման տեսքով։ Ոչ մի դեպքում պատժի նվազագույն ժամկետ գոյություն չունի։ The offence of publicly inciting hatred makes exceptions for cases of statements of truth, and subjects of public debate and religious doctrine. The landmark judicial decision upholding the constitutionality of this law was *R v Keegstra*, decided in 1990.

«Նույնականացվող խումբը» երկու հանցագործություններում էլ սահմանվում է որպես «բնակչության ցանկացած խումբ, որը տարբերվում է մաշկի գույնով, ռասայով, կրոնով, ազգային կամ էթնիկական ծագմամբ, տարիքով, սեռով, սեռական կողմնորոշմամբ, գենդերային ինքնությամբ կամ ինքնարտահայտմամբ և մտավոր կամ ֆիզիկական արատներով»։

### Չիլի

«Ley sobre Libertades de Opinión e Información y Ejercicio del Periodismo» (Կարծիքի և տեղեկատվության ազատության և լրագրողական գործունեության մասին կանոնադրություն) 31-րդ հոդվածը պատժում է մեծ տուգանքով նրանց, ովքեր «սոցիալական հաղորդակցության ցանկացած միջոցներով հրապարակումներ կամ հաղորդումներ են անում, նպատակ ունի խթանել ատելությունը կամ թշնամանքը մարդկանց կամ անձանց խմբի նկատմամբ՝ պայմանավորված նրանց ռասայով, սեռով, կրոնով կամ ազգությամբ»:Այս օրենքը կիրառվել է համացանցի միջոցով փոխանցվող արտահայտությունների նկատմամբ։ Կա նաև կանոն, որը խստացնում է պատիժները խտրական ատելությամբ պայմանավորված հանցագործությունների համար։

### Խորվաթիա

Խորվաթիայի Սահմանադրությունը երաշխավորում է խոսքի ազատությունը, սակայն Խորվաթիայի քրեական օրենսգիրքը արգելում է խտրականությունը և պատժում է յուրաքանչյուրին, «ով ռասայի, կրոնի, լեզվի, քաղաքական կամ այլ համոզմունքների, հարստության, ծննդյան, կրթության, սոցիալական կարգավիճակի կամ այլ հատկությունների, սեռի, մաշկի գույնի, ազգության կամ էթնիկ պատկանելության տարբերությունների հիման վրա խախտում է միջազգային հանրության կողմից ճանաչված մարդու հիմնարար իրավունքներն ու ազատությունները»։

### Դանիա

Դանիան արգելում է ատելության խոսքը և այն սահմանում է որպես հրապարակային հայտարարություններ, որոնց միջոցով խումբը ենթարկվում է սպառնալիքների (trues), վիրավորանքների (forhånes) կամ նվաստացման (nedværdiges) ռասայի, մաշկի գույնի, ազգային կամ էթնիկ ծագման, հավատքի կամ սեռական կողմնորոշման պատճառով։

### Էստոնիա

Էստոնիան չի ընդունել ատելության խոսքի վերաբերյալ որևէ քրեական օրենսդրություն։

2020 թվականի նոյեմբերին Եվրամիությունը Մարդու իրավունքների խախտման գործ է հարուցել Էստոնիայի դեմ, քանի որ այն չընդունեց ատելության խոսքի դեմ օրենքներ։

2020 թվականի դեկտեմբերին Էստոնիայի խորհրդարանը քվեարկությամբ մերժեց Բարեփոխումների կուսակցության կողմից ներկայացված ատելության խոսքը քրեականացնելու օրինագիծը։

2022 թվականի ապրիլին «ատելության և ագրեսիայի» խորհրդանիշները ժամանակավորապես արգելվեցին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Ռուսաստանի հաղթանակի հիշատակին նվիրված ռազմավարական ամսաթվերի շուրջ, սակայն ատելության խոսքին վերաբերող պարբերությունները չընդունվեցին Էստոնիայի՝ խոսքի ազատության մասին խիստ օրենքների պատճառով, որոնք դեռևս գրքերում են։ Խորհրդանիշների մասին օրենքը հետագայում դարձավ մշտական, եթե դրանք հրապարակայնորեն օգտագործվում են համապատասխան խմբերին աջակցելու համար, մինչդեռ ատելության խոսքը մնում է օրինական, քանի դեռ այն ուղղակիորեն բռնության կամ խտրականության կոչ չի անում։

### Եվրոպա

Եվրոպայի Խորհրդի կողմից հովանավորվող «Ոչ ատելության խոսքին» շարժումն ակտիվորեն բարձրացնում է ատելության խոսքի մասին իրազեկվածությունը՝ օգնելու պայքարել այս խնդրի դեմ։ Չնայած Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 10-րդ հոդվածը չի արգելում ռեվիզիոնիզմի դեմ ուղղված քրեական օրենքները, ինչպիսիք են ցեղասպանությունների կամ մարդկության դեմ հանցագործությունների ժխտումը կամ նսեմացումը, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (ՄԻԵԴ) մեկնաբանությամբ, Եվրոպայի Խորհրդի Նախարարների կոմիտեն առաջ գնաց և 1997 թվականին խորհուրդ է տվել անդամ երկրների կառավարություններին «համապատասխան միջոցներ ձեռնարկել ատելության խոսքի դեմ պայքարելու համար»՝ համաձայն իր R (97) 20 հանձնարարականի։ ՄԻԵԴ-ը չի առաջարկում «ատելության խոսքի» համընդհանուր ընդունված սահմանում, փոխարենը առաջարկում է միայն պարամետրեր, որոնց միջոցով դատախազները կարող են որոշել, թե արդյոք «ատելության խոսքը» խոսքի ազատության պաշտպանության իրավունք ունի։

Այս թեմայի վերաբերյալ իրազեկվածության բարձրացումը դպրոցներում կրթական ծրագրերի արդյունք էր, որոնք մեծացրել են ատելության խոսքի դեպքերի մասին հաղորդումները։ Եվրոպայի Խորհուրդը նաև ստեղծել է ռասիզմի և անհանդուրժողականության դեմ պայքարի Եվրոպական հանձնաժողով, որը պատրաստել է երկրի զեկույցներ և մի քանի ընդհանուր քաղաքական առաջարկություններ, ինչպիսիք են հակասեմականության և մուսուլմանների նկատմամբ անհանդուրժողականության դեմ պայքարը։

### Ֆինլանդիա

Ֆիններենում «ատելության խոսքի» (vihapuhe) սահմանման վերաբերյալ զգալի քննարկումներ են եղել։ Եթե «ատելության խոսքը» հասկացվում է որպես էթնիկ քարոզչություն, ապա Ֆինլանդիայում այն արգելված է և սահմանվում է քրեական օրենսգրքի «պատերազմական հանցագործություններ և մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ» 11-րդ բաժնում՝ որպես հրապարակված տեղեկատվություն կամ որպես կարծիք կամ այլ հայտարարություն, որը սպառնում կամ վիրավորում է խմբին՝ ռասայի, ազգության, էթնիկ պատկանելության, կրոնի կամ քրեական գրառում, սեռական կողմնորոշում, հաշմանդամություն կամ համադրելի հիմքեր։ Էթնիկ քարոզչությունը պատժվում է տուգանքով կամ ազատազրկմամբ՝ մինչև երկու տարի ժամկետով, կամ չորս ամսից մինչև չորս տարի ծանրացուցիչ հանգամանքներում (օրինակ՝ ցեղասպանություն հրահրելը)։

Քննադատները պնդում են, որ քաղաքական համատեքստում որոշ կարծիքների և հայտարարությունների «ատելության խոսք» պիտակավորումը կարող է օգտագործվել անբարենպաստ կամ քննադատական կարծիքները լռեցնելու և բանավեճերը ճնշելու համար։ Որոշ քաղաքական գործիչներ, այդ թվում՝ պատգամավոր և Ֆինների կուսակցության առաջնորդ Յուսի Հալլա-ահոն, խնդրահարույց են համարում «ատելության խոսք» տերմինը՝ դրա սահմանման շուրջ անհամաձայնության պատճառով։

### Ֆրանսիա

Ֆրանսիայի քրեական օրենսգիրքը և մամուլի օրենքներն արգելում են հանրային և մասնավոր հաղորդակցությունը, որը զրպարտիչ կամ վիրավորական է, կամ որը խտրականություն, ատելություն կամ բռնություն է հրահրում անձի կամ խմբի նկատմամբ՝ ծագման վայրի, էթնիկ պատկանելության կամ դրա բացակայության, ազգության, ռասայի, հատուկ կրոնի պատճառով, սեռի, սեռական կողմնորոշման կամ հաշմանդամության։ Օրենքն արգելում է այնպիսի հայտարարություններ, որոնք արդարացնում կամ հերքում են մարդկության դեմ հանցագործությունները, օրինակ՝ Հոլոքոստը (Գայսոտի ակտ)։

2019 թվականի հուլիսին Լետիցիա Ավիան օրինագիծ է առաջարկել սոցիալական ցանցերում ատելության խոսքի դեմ պայքարի մասին։ Ավիացիայի մասին օրենքն ընդունվել է 2020 թվականի մայիսի 13-ին։ Այն պահանջում է, որ կայքերը ջնջեն ատելության խոսք պարունակող բովանդակությունը հրապարակումից հետո 24 ժամվա ընթացքում։ Այս պահանջը չպահպանելը պատժվում է մեկ տարվա ազատազրկմամբ և մինչև 15,000 եվրո տուգանքով։ 2020 թվականի հունիսի 18-ին Ֆրանսիայի Սահմանադրական խորհուրդը մերժել է օրենքի նախագծի մեծ մասը։

### Գերմանիա

Գերմանիայում *Volksverhetzung*-ը («ատելության հրահրում») պատժելի հանցագործություն է *Strafgesetzbuch*-ի (Գերմանիայի քրեական օրենսգիրք) 130-րդ հոդվածի համաձայն և կարող է հանգեցնել մինչև հինգ տարվա ազատազրկման:130-րդ հոդվածը հանցագործություն է համարում բնակչության որոշ մասերի նկատմամբ հրապարակայնորեն ատելություն հրահրելը կամ նրանց նկատմամբ բռնի կամ կամայական միջոցներ ձեռնարկելու կոչը կամ վիրավորելը, չարամտորեն վիրավորելը կամ զրպարտելը նրանց (սահմանադրորեն պաշտպանված) մարդկային արժանապատվությունը ոտնահարող ձևով։ Այսպես, օրինակ, անօրինական է որոշ էթնիկ խմբերի հրապարակայնորեն անվանել «թրթուրներ» կամ «անվճարներ»։

2017 թվականի հունիսի 30-ին Գերմանիան հավանություն տվեց սոցցանցերում ատելության խոսքը քրեականացնող օրինագծին։ Ատելության խոսքի քրեականացման մեջ օրենքը նշում է, որ սոցիալական կայքերը կարող են տուգանվել մինչև 50 միլիոն եվրո (56 միլիոն ԱՄՆ դոլար), եթե նրանք մեկ շաբաթվա ընթացքում համառորեն չցանկանան հեռացնել անօրինական բովանդակությունը, ներառյալ զրպարտիչ «կեղծ լուրերը»։

### Իսլանդիա

Իսլանդիայում ատելության խոսքի մասին օրենքը չի սահմանափակվում միայն ատելություն հրահրելու համար, ինչպես կարելի է տեսնել 233 ա հոդվածում։ Իսլանդիայի քրեական օրենսգրքում, ներառվում է նաև հանրային նվաստացումը։

### Հնդկաստան

Խոսքի և արտահայտվելու ազատությունը պաշտպանված է Հնդկաստանի սահմանադրության 19 (1) հոդվածով։ Օրենքները թույլ են տալիս քաղաքացուն պատժել յուրաքանչյուրին, ով անհարգալից վերաբերմունք է ցուցաբերում «կրոնի, ռասայի, ծննդյան վայրի, բնակության, լեզվի, կաստայի, սեռական կողմնորոշման, գենդերային ինքնության կամ համայնքի կամ որևէ այլ հատկանիշի հիման վրա»։

### Ինդոնեզիա

Ինդոնեզիան 2006 թվականից ստորագրել է քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիրը, սակայն չի ընդունել ատելության խոսքի հետ կապված հանցագործությունների դեմ պայքարի համապարփակ օրենսդրություն։ Ատելության խոսքի դեմ պայքարի համապարփակ օրենքի և դրա հետ կապված կրթական ծրագրի կոչերը հաջորդեցին իսլամական արմատական կազմակերպության առաջնորդի հայտարարություններին։

### Իռլանդիա

TԻռլանդիայի Սահմանադրությունը երաշխավորում է Իռլանդիայի քաղաքացիներին «իրենց համոզմունքներն ու կարծիքներն ազատորեն արտահայտելու» իրավունքը. Այնուամենայնիվ, այս իրավունքը «ենթարկվում է հասարակական կարգին և բարոյականությանը», զանգվածային լրատվության միջոցները «չպետք է օգտագործվեն հասարակական կարգը կամ բարոյականությունը կամ պետության հեղինակությունը խարխլելու համար», իսկ «խռովարար կամ անպարկեշտ նյութի հրապարակումը կամ արտաբերումը հանցագործություն է»։ Ատելության հրահրման արգելման մասին օրենքը 1989 թվականին հանցագործություն է համարել «սպառնալիք, վիրավորական կամ վիրավորական» բառերի, պատկերների կամ հնչյունների ստեղծումը, տարածումը կամ հեռարձակումը «ատելություն հրահրելու» դիտավորությամբ կամ հավանականությամբ, որտեղ «ատելությունը» նշանակում է «ընդդեմ»։ Առաջին դատավճիռը եղել է 2000 թվականին, ավտոբուսի վարորդի համար, ով Գամբիացի ուղևորին ասել է. «Դու պետք է վերադառնաս այնտեղ, որտեղից եկել ես»։ Սա, սակայն, վերաքննիչ բողոքով չեղարկվել է՝ ատելություն սերմանելու մտադրության խիստ մեկնաբանության պատճառով, դատավորը բացատրել է, որ ավտոբուսի վարորդը «ատելություն հրահրելու մտադրություն չունի, որքան էլ ռասիստական լինեին մեկնաբանությունները»։ Փոքր թվով հետապնդումների հիասթափությունը (18-ը մինչև 2011 թվականը) բացատրվում էր այն թյուր պատկերացմամբ, որ օրենքը վերաբերում է ընդհանուր առմամբ ատելության հանցագործություններին, այլ ոչ թե մասնավորապես հրահրմանը։ 2013 թվականին Սահմանադրական Կոնվենցիան դիտարկեց հայհոյանքի սահմանադրական արգելքը և առաջարկեց այն փոխարինել կրոնական ատելություն հրահրելու արգելքով։ Այն հաստատվել է խորհրդարանի կողմից, և 2017-ին Ֆայն Գաելի գլխավորած կառավարությունը նախատեսում էր հանրաքվե անցկացնել 2018 թվականի հոկտեմբերին։ Հանրաքվեն տեղի է ունեցել, և ընտրողների 64,85%-ը կողմ է արտահայտվել օրենքի չեղարկմանը, արդյունք, որը the Irish Times-ը անվանել է «վերջին տարիներին եզակի միաձայն»։ 2019 թվականի ՄԱԿ-ի զեկուցողը ՄԱԿ-ի Ժնևում հավաքված Ռասայական խտրականության վերացման կոմիտեում իռլանդացի ներկայացուցիչներին ասաց ատելության հանցագործության նոր օրենսդրություն՝ 1989 թվականի ակտով հանցագործությունների ցածր հետապնդման մակարդակի դեմ պայքարելու համար, մասնավորապես՝ առցանց ատելության խոսքի համար։ Զեկուցողի կետերը հնչեցին Իռլանդիայում հականերգաղթյալների հռետորաբանության և ռասիստական հարձակումների աճի ժամանակ և հիմնված էին Իռլանդիայի Մարդու իրավունքների և հավասարության հանձնաժողովի և բազմաթիվ այլ քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների կողմից ներկայացված առաջարկությունների վրա։ Բարեփոխումներին աջակցում է Ռասիզմի դեմ իռլանդական ցանցը։

Քրեական արդարադատության (բռնության կամ ատելության և ատելության հանցագործությունների դրդում) օրինագիծը, որը հայտնի է որպես «Ատելության հանցագործության մասին օրինագիծ», որն արգելում է ատելության խոսքը կամ ատելության հանցագործությունների դրդումը պաշտպանված հատկանիշների հիման վրա, գտնվում է իր Երրորդ փուլում Սինադում՝ Իռլանդիայի վերին պալատում։ Irish Times-ը հայտնում է, որ այն, ամենայն հավանականությամբ, օրենք կդառնա 2023 թվականի վերջին։

### Ճապոնիա

Ճապոնիան չունի ատելության խոսքի մասին ազգային օրենքներ։ Ճապոնական օրենքը վերաբերում է սպառնալիքներին և զրպարտությանը, սակայն այն «չի տարածվում մարդկանց ընդհանուր խմբերի դեմ ատելության խոսքի վրա»։ Ճապոնիան դարձել է ՄԱԿ-ի Ռասայական խտրականության բոլոր ձևերի վերացման միջազգային կոնվենցիայի անդամ 1995 թվականին։ Կոնվենցիայի 4-րդ հոդվածը սահմանում է դրույթներ, որոնք կոչ են անում քրեականացնել ատելության խոսքը, սակայն Ճապոնիայի կառավարությունը կասեցրել է այդ դրույթները՝ հայտարարելով, որ Ճապոնիայում ռասայական խտրականության գաղափարը տարածելու կամ առաջ մղելու գործողությունները չեն ձեռնարկվել այնքանով, որ դատական հայցեր պահանջվեն։ Արտաքին գործերի նախարարությունը 2013 թվականին հայտարարել է, որ այդ գնահատականը մնացել է անփոփոխ։

Նույն թվականին, Ճապոնիայում օտարերկրյա բնակիչների, հատկապես կորեացիների նկատմամբ բռնության սպառնալիքներով ինտերնետում տեղադրված ցույցերից, շքերթներից և մեկնաբանություններից հետո, մտահոգություններ են առաջացել, որ ատելության խոսքը դառնում է աճող խնդիր Ճապոնիայում։ Վարչապետ Սինձո Աբեն և արդարադատության նախարար Սադակազու Տանիգակին մտահոգություն են հայտնել ատելության խոսքի աճի կապակցությամբ՝ ասելով, որ այն «ամբողջովին դեմ է ազգի արժանապատվությանը», սակայն չի առաջարկել որևէ իրավական քայլ ցուցարարների դեմ։

2013 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Էթնիկ կորեացիների ռասայական խտրականության մասին հազվագյուտ որոշման մեջ ճապոնական դատարանը պարտավորեցրեց հակկորեական Զաիտոկուիայի խմբին դադարեցնել Կիոտոյի կորեական դպրոցում «ատելության խոսքի» դեմ բողոքի ակցիաները և դպրոցին վճարել 12,26 միլիոն իեն (126,400 ԱՄՆ դոլար)՝ որպես փոխհատուցում 2009 և 2010 թվականներին տեղի ունեցած բողոքների համար։

2016 թվականի մայիսին Ճապոնիան օրենք է ընդունել ատելության խոսքի դեմ։ Այնուամենայնիվ, այն չի արգելել ատելության խոսքը և չի սահմանում դրա կատարման համար տույժեր։

Կավասակի քաղաքը 2020 թվականի հուլիսի 6-ին սկսեց կիրառել իր տեսակի մեջ առաջին կարգադրությունը, որը պատժում է այն մարդկանց, ովքեր բազմիցս օգտագործում են ատելության խոսք հասարակական վայրերում, հնարավոր տուգանքներով մինչև 500,000 իեն։ Ատելության խոսքի դեմ նոր տեղական օրենքը արգելում է անհատներին օգտագործել այնպիսի միջոցներ, ինչպիսիք են մեգաֆոնները, ցուցանակները կամ թռուցիկները տարածել հանրային վայրերում, ներառյալ այգիները և ճանապարհները, ատելության խոսքի համար, որը խտրականություն է դրսևորում օտարերկրյա մարդկանց կամ նրանց ժառանգների նկատմամբ։ Հրամանագիրը չի վերաբերում ատելության խոսքին հանրային տարածքներից դուրս և առցանց։

### Հորդանան

Հորդանանի մի քանի օրենքներ ձգտում են կանխել նյութերի հրապարակումը կամ տարածումը, որը կարող է վեճ կամ ատելություն առաջացնել։

* Տեսալսողական լրատվամիջոցների մասին 2002 թվականի թիվ 71 օրենքի 20-րդ հոդվածում ասվում է. «լիցենզավորված անձը չպետք է հեռարձակի կամ վերահեռարձակի որևէ նյութ, որը կարող է առաջացնել դավանաբանական և ազգամիջյան տարաձայնություններ, խաթարել ազգային միասնությունը կամ հրահրել ահաբեկչություն, ռասիզմ կամ կրոնական անհանդուրժողականություն կամ վնասել Թագավորության ներքին հարաբերություններին»։
* 1998 թվականի «մամուլի և հրապարակումների մասին» թիվ 8 օրենքի 7-րդ հոդվածը սահմանում է էթիկայի կանոններ, որոնք վերաբերում են լրագրությանը և լրագրողների վարքագծին։ Անօրինական է հրապարակել այնպիսի նյութեր, որոնք կարող են ատելություն սերմանել կամ քարոզչություն իրականացնել՝ քաղաքացիներին միմյանց դեմ տրամադրելու նպատակով։
* 1993 թվականի մամուլի և հրատարակությունների մասին օրենքի 10-րդ հոդվածի 40-րդ(Ա) կետը սահմանում է, որ արգելվում է հրապարակել այնպիսի հոդվածներ, որոնք կարող են վտանգել ազգային միասնությունը, դրդել ուրիշներին հանցագործություններ կատարել, թշնամանք հրահրել և ատելություն, տարանջատում և տարաձայնություններ առաջացնել հասարակության անդամների միջև։

### Քենյա

Քենիայում ատելության խոսքը կարգավորվում է, բայց խստորեն սահմանված չէ օրենքով, ներառյալ սահմանադրության 33-րդ հոդվածը «և երեք հնարավորություն տվող ակտեր, ինչպիսիք են Ազգային ինտեգրման և համախմբման ակտը, (2008 թվական) և ԶԼՄ-ների ակտը (2007 թվական)»։

### Մալթա

Մալթայի քրեական օրենսգիրքը 82Ա-82Դ հոդվածներում, ըստ էության, ամբողջությամբ արգելում է ատելության խոսքը։

### Նիդերլանդներ

Հոլանդիայի քրեական օրենսգիրքն արգելում է և՛ խմբին վիրավորելը (հոդված 137գ), և՛ ատելություն, խտրականություն կամ բռնություն հրահրելը (հոդված 137դ)։ Քրեական օրենսգրքում նշված հանցագործությունների սահմանումը հետևյալն է՝

* Հոդված 137գ. «Նա, ով հրապարակայնորեն, բանավոր, գրավոր կամ պատկերավոր կերպով, դիտավորյալ վիրավորական է արտահայտում մի խումբ մարդկանց՝ նրանց ռասայի, կրոնի կամ կյանքի փիլիսոփայության, նրանց հետերոսեքսուալ կամ համասեռամոլ կողմնորոշման կամ ֆիզիկական, հոգեբանական կամ մտավոր հաշմանդամության պատճառով, պատժվում է ազատազրկմամբ՝ մեկ տարուց ոչ ավելի, կամ երրորդ կարգի դրամական տուգանքով»։
* Հոդված 137 դ. «Նա, ով հրապարակայնորեն, բանավոր, գրավոր կամ պատկերավոր կերպով հրահրում է ատելություն, խտրականություն կամ բռնի գործողություն մարդկանց անձի կամ պատկանելության նկատմամբ՝ նրանց ռասայի, կրոնի կամ կյանքի փիլիսոփայության, սեռի, հետերոսեքսուալ կամ միասեռական կողմնորոշման պատճառով։ կամ նրանց ֆիզիկական, հոգեբանական կամ մտավոր հաշմանդամությունը` պատժվում է ազատազրկմամբ` մեկ տարուց ոչ ավելի, կամ երրորդ կարգի դրամական տույժով»։

2009 թվականի հունվարին Ամստերդամի դատարանը հրամայեց հետապնդել հոլանդացի պատգամավոր Գերտ Վիլդերսին 137գ և 137դ հոդվածները խախտելու համար։ 2011 թվականի հունիսի 23-ին Վիլդերսն արդարացվել է բոլոր մեղադրանքներից:Խմբային վիրավորանքի վերաբերյալ դատավճիռը (հոդված 137 գ) վերաքննիչ դատարանի կողմից ուժի մեջ է թողնվել 2020 թվականին։ 2021 թվականին Գերագույն դատարանը կրկին ուժի մեջ է թողել մեղադրական դատավճիռը։

### Նոր Զելանդիա

Նոր Զելանդիան արգելում է «ռասայական աններդաշնակության հրահրումը» 1993 թվականի Մարդու իրավունքների մասին օրենքի համաձայն։ Հոդված 61-ը արգելում է «սպառնալից, վիրավորական կամ հայհոյանք պարունակող բառերի» հրապարակումը կամ տարածումը կամ «կարող է թշնամանք առաջացնել կամ անհարգալից վերաբերմունք առաջացնել անձանց որևէ խմբի նկատմամբ»՝ մաշկի գույնի, ռասայի, էթնիկական կամ ազգային ծագման, հաշմանդամության, տարիքի, քաղաքական համոզմունքների, զբաղվածության կարգավիճակի, ընտանեկան կարգավիճակի և սեռական կողմնորոշման հիման վրա։ Բաժին 131-ը (ռասայական աններդաշնակություն հրահրելը) թվարկում է այն իրավախախտումները, որոնց համար «ռասայական աններդաշնակությունը» ենթադրում է պատասխանատվություն։ Այնուամենայնիվ, 1990 թվականի Նոր Զելանդիայի իրավունքների մասին օրենքի համաձայն, նորզելանդացիներն ազատ են «որոնելու, ստանալու և տարածելու ցանկացած տեսակի տեղեկատվություն և կարծիք ցանկացած ձևով»։

### Նիգերիա

2019 թվականի նոյեմբերին Նիգերիայի Սենատը կրկին օրինագիծ է մտցրել, որը նախատեսում է պատժել ատելության խոսքի համար մեղավոր ճանաչված անձանց։ Օրինագիծ, որը կոչվում է «ատելության խոսքի արգելման ազգային հանձնաժողով» ասվում է,որ «այն անձը, ով օգտագործում է, հրապարակում, ներկայացնում, արտադրում, վերարտադրում, տրամադրում, տարածում և/կամ ղեկավարում է ցանկացած նյութի կատարումը ՝ գրավոր և (կամ) տեսողական, որը սպառնալից, վիրավորական կամ անպարկեշտ է կամ ենթադրում է սպառնալից, անպարկեշտ կամ վիրավորական բառերի կամ վարքագծի օգտագործում, հանցագործություն է կատարում, եթե այդպիսի անձը մտադիր է այս կերպ հրահրել ազգամիջյան տարաձայնությունները, կամ հաշվի առնելով բոլոր հանգամանքները,, էթնիկ ատելությունը, ամենայն հավանականությամբ, կբռնկվի Նիգերիայի նման էթնիկ խմբի ցանկացած անձի կամ անձի դեմ», հանցագործը պետք է դատապարտվի առնվազն հինգ տարվա ազատազրկման կամ առնվազն 10 միլիոն դոլար տուգանքի կամ երկուսն էլ։

### Նորվեգիա

Նորվեգիան արգելում է ատելության խոսքը և այն սահմանում է որպես հանրային հայտարարություններ, որոնք սպառնում են ինչ-որ մեկին կամ անհարգալից վերաբերմունք են ցուցաբերում նրանց նկատմամբ, կամ որոնք հրահրում են ատելություն, հետապնդում կամ անհարգալից վերաբերմունք ինչ-որ մեկի նկատմամբ՝ մաշկի գույնի, էթնիկ ծագման, միասեռական կողմնորոշման, գենդերային ինքնության, հաշմանդամության, կրոնի կամ կյանքի փիլիսոփայության պատճառով։ Միևնույն ժամանակ, Նորվեգիայի Սահմանադրությունը երաշխավորում է խոսքի ազատության իրավունքը, և շարունակվում են հանրային և դատական բանավեճերն այն մասին, թե որտեղ է ճիշտ հավասարակշռությունը ատելության խոսքի արգելքի և խոսքի ազատության իրավունքի միջև։ Նորվեգիայի դատարանները սահմանափակող միջոցներ են կիրառել "ատելության խոսքի մասին" օրենքի կիրառման հարցում, և միայն մի քանի մարդ Է դատապարտվել օրենքը խախտելու համար 1970 թվականից ի վեր ուժի մեջ մտնելուց ի վեր։ Խոսքի ազատության հասարակական կոմիտեն (1996-1999) խորհուրդ է տվել վերացնել ատելության խոսքի մասին օրենքը, սակայն Նորվեգիայի խորհրդարանը դրա փոխարեն քվեարկել է այն փոքր-ինչ ուժեղացնելու օգտին։

### Լեհաստան

Լեհաստանում ատելության խոսքի մասին օրենքները պատժում են նրանց, ովքեր վիրավորում են կրոնականների զգացմունքները, օրինակ. խախտել կրոնական արարողությունը կամ ստեղծել հանրային զրպարտություն. Նրանք նաև արգելում են հրապարակային արտահայտությունները, որոնք վիրավորում են անձին կամ խմբին ազգային, էթնիկական, ռասայական կամ կրոնական պատկանելության կամ կրոնական պատկանելության բացակայության պատճառով։

### Ռումինիա

Քրեական օրենսգրքի 369-րդ հոդվածը՝ «Ատելության կամ խտրականության դրդում» վերտառությամբ, արգելում է ատելության խոսքն ուղղված մի խումբ անձանց նկատմամբ։ Հանցագործությունը պատժվում է վեց ամսից երեք տարի ժամկետով ազատազրկմամբ կամ տուգանքով։

### Ռուսաստան

Քրեական օրենսգրքի 282-րդ հոդվածի համաձայն՝ «ատելություն կամ թշնամանք հարուցելը, ինչպես նաև մարդկային արժանապատվությունը նվաստացնելը» պատժելի են։

### Սերբիա

Սերբիայի Սահմանադրությունը երաշխավորում է խոսքի ազատությունը, սակայն որոշ դեպքերում սահմանափակում է այն՝ այլ անձանց իրավունքները պաշտպանելու համար «էթնիկ, ռասայական և կրոնական թշնամանք և անհանդուրժողականություն հրահրելու» համար քրեական մեղադրանքը նախատեսում է ազատազրկում առնվազն վեց ամիս և առավելագույնը տասը տարի ժամկետով։

### Սինգապուր

Սինգապուրը բազմաթիվ օրենքներ է ընդունել, որոնք արգելում են տարբեր կրոնական խմբերի միջև աններդաշնակություն առաջացնող արտահայտությունները։ Նման օրենսդրության օրինակ է կրոնական ներդաշնակության պահպանման մասին օրենքը։ Քրեական օրենսգիրքը քրեական պատասխանատվություն է նախատեսում ինչ-որ մեկի կողմից ռասայի կամ կրոնի հիման վրա տարբեր ռասայական և կրոնական խմբերի միջև կանխամտածված թշնամանք, ատելություն կամ անբարյացակամություն հրահրելու համար։ Այն նաև հանցագործություն է դարձնում ցանկացած անձի կրոնական կամ ռասայական զգացմունքները դիտավորյալ վիրավորելու համար։

### Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն

Հարավային Աֆրիկայում ատելության խոսքը (բռնության հրահրման և պատերազմի քարոզչության հետ մեկտեղ) հատուկ բացառված է Սահմանադրության մեջ խոսքի ազատության պաշտպանության ոլորտից։ «Հավասարության խթանման և անարդար խտրականության կանխարգելման մասին» 2000 թվականի օրենքը պարունակում է հետևյալ դրույթը՝

* Ոչ ոք չի կարող որևէ անձի դեմ հրապարակել, քարոզել, քարոզել կամ տարածել արգելված մեկ կամ մի քանի հիմքերի վրա հիմնված բառեր, որոնք կարող են ողջամտորեն մեկնաբանվել որպես վիրավորելու, վնասակար լինելու կամ վնաս պատճառելու, ատելություն սերմանելու կամ քարոզելու հստակ մտադրություն։

«Արգելված հիմքերը» ներառում են ռասա, սեռ, հղիություն, ամուսնական կարգավիճակ, էթնիկ կամ սոցիալական ծագում, գույն, սեռական կողմնորոշում, տարիք, հաշմանդամություն, կրոն, խիղճ, հավատք, մշակույթ, լեզու և ծնունդ։

### Իսպանիա

Իսպանական Քրեական օրենսգրքում Կոդիգոն ունի 510-րդ հոդված, որն արգելում է անհատների հասցեին չարամիտ արտահայտություններ, բայց քննադատության է ենթարկվել դրա անորոշ մեկնաբանության համար։ Բացի քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասում ներառված այս հատուկ հանցագործությունից, կա ընդհանուր ծանրացուցիչ հանգամանք, որը կարող է կիրառվել բոլոր հանցագործությունների համար (ներառյալ զրպարտությունը և զրպարտությունը), երբ դրանք դրդված են ատելությամբ կամ խտրական կողմնակալությամբ (Իսպանիայի քրեական օրենսգրքի 22.4-րդ հոդված):Բացի ատելության խոսքի այս հանցագործություններից, Իսպանիան նաև ատելության խոսքի դեմ պայքարում է ոչ քրեական օրենքների միջոցով, ինչպիսին է 19/2007 օրենքի 23-րդ հոդվածը, ընդդեմ բռնության, ռասիզմի, այլատյացության և սպորտում անհանդուրժողականության։

### Շվեդիա

Շվեդիան արգելում է ատելության խոսքը և այն սահմանում է որպես հանրային հայտարարություններ, որոնք սպառնում կամ արտահայտում են անհարգալից վերաբերմունք էթնիկ խմբի կամ նմանատիպ խմբի նկատմամբ ՝ կապված նրանց ռասայի, մաշկի գույնի, ազգային կամ էթնիկական ծագման, հավատքի կամ սեռական կողմնորոշման հետ։ TՕրենքը չի արգելում համապատասխան և պատասխանատու բանավեճերը (*en samling och vederhäftig discussion*) կամ բոլորովին մասնավոր ոլորտում արված հայտարարությունները։ Կան սահմանադրական սահմանափակումներ, որոնք վերաբերում են արարքների քրեականացմանը, ինչպես նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայով սահմանված սահմաններ։ Հանցագործությունը շվեդերեն կոչվում է hets mot folkgrupp, որն ուղղակիորեն թարգմանվում է որպես բնակչության խմբի նկատմամբ ատելության/բռնության հրահրում։

Սեռական կողմնորոշման դրույթը, որը ավելացվել է 2002 թվականին, օգտագործվել է հիսունական հովիվ Աքե Գրինին դատապարտելու համար ատելության խոսքի համար՝ հիմնված 2003 թվականի քարոզի վրա։ Ավելի ուշ նրա դատվածությունը բեկանվել է։

### Շվեյցարիա

Շվեյցարիայում անհատների կամ մարդկանց խմբի նկատմամբ հանրային խտրականությունը կամ չարություն հրահրելը՝ ելնելով նրանց ռասայից կամ էթնիկ պատկանելությունից, պատժվում է ազատազրկմամբ մինչև երեք տարի ժամկետով կամ տուգանքով։ 1934 թվականին Բազել-Շտադ Կանտոնի իշխանությունները քրեական պատասխանատվություն սահմանեցին հրեաների նկատմամբ ատելություն հրահրելու համար։

### Թայվան

Ըստ Taipei Times-ի՝ «Թայվանը չունի ատելության խոսքը կարգավորող օրենքներ, ինչպես Կանադայում և այլ երկրներում»։ Թայվանի օրենքը քրեականացնում է զրպարտությունը կոնկրետ անձի նկատմամբ, սակայն չունի օրենք մարդկանց խմբերի դեմ ուղղված վիրավորական խոսքի դեմ։

### Արաբական Միացյալ Էմիրություններ

ԱՄԷ-ում իսլամը և ատելության խոսքի որոշ տեսակներ վիրավորելը պատժվում է ազատազրկմամբ, արտաքսմամբ կամ քաղաքացիությունից զրկելով։

### Մեծ Բրիտանիա

Միացյալ Թագավորությունում մի քանի օրենքներ քրեականացնում են ատելության խոսքը մի քանի կատեգորիայի մարդկանց նկատմամբ։ Օրենսդրությունն արգելում է ատելություն, սպառնացող կամ վիրավորական հաղորդակցություն, որը ուղղված է անձին հաշմանդամության, էթնիկ կամ ազգային պատկանելության, ազգության (ներառյալ քաղաքացիությունը), ռասայի, կրոնի, սեռական կողմնորոշման կամ մաշկի գույնի պատճառով։ Ատելության խոսքի համար նախատեսված պատիժները ներառում են տուգանքներ, ազատազրկում կամ երկուսն էլ։ Շոտլանդիայում միջկրոնական ատելության դեմ օրենսդրությունը, որը հիմնականում ուղղված է ֆուտբոլային խաղերին, չի քրեականացնում մարդկանց հավատալիքների մասին կատակները և չի արգելում նրանց կրոնական հավատքի մասին «կոշտ» մեկնաբանությունները։

### Միացյալ Նահանգներ

Միացյալ Նահանգները չունի ատելության խոսքի մասին օրենքներ, քանի որ ԱՄՆ Գերագույն դատարանը բազմիցս որոշել է, որ ատելության խոսքը քրեականացնող օրենքները խախտում են խոսքի ազատության երաշխիքը, որը պարունակվում է ԱՄՆ Սահմանադրության առաջին փոփոխությամբ։ Կան հայտարարությունների կատեգորիաներ, որոնք պաշտպանված չեն առաջին փոփոխությամբ, ինչպիսիք են հայտարարությունները, որոնք կոչ են անում անմիջական բռնություն գործադրել անձի կամ մի խումբ անձանց նկատմամբ։ Այնուամենայնիվ, Գերագույն դատարանը որոշում կայացրեց, որ ատելության խոսքը, որը չի ընկնում այդ կատեգորիաներից որևէ մեկի տակ, սահմանադրորեն պաշտպանված է որպես խոսքի ազատություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Hate speech».
2. ↑  Nockleby, John T. (2000), "Hate Speech" in *Encyclopedia of the American Constitution*, ed. Leonard W. Levy and Kenneth L. Karst, vol. 3. (2nd ed.), Detroit: Macmillan Reference US, pp. 1277–79. Cited in "Library 2.0 and the Problem of Hate Speech," by Margaret Brown-Sica and Jeffrey Beall, *Electronic Journal of Academic and Special Librarianship*, vol. 9 no. 2 (Summer 2008).
3. ↑   (PDF). `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)
4. ↑  "1988 Constitution made racism a crime with no right to bail", Folha de S.Paulo, 15 April 2005.
5. ↑  «Brazil's Supreme Court votes to criminalize homophobia». *Folha de S.Paulo*.
6. ↑  Full text of the judicial decision: Supremo Tribunal Federal (2019 թ․ հունիսի 13). «ADO 26/DF» (PDF). *www.stf.jus.br* (Portuguese). Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 21-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
7. ↑  Կաղապար:Cite canlaw
8. ↑  *R v Keegstra*, [1990] 3 SCR 697.
9. ↑  Կաղապար:Cite canlaw.
10. ↑  Paúl Díaz, Álvaro (2011). «Alvaro Paúl Díaz, The Criminalization of Hate Speech in Chile in Light of Comparative Case Law (IN SPANISH), Rev. chil. derecho, 2011, vol.38, n.3, pp. 573–609». *Revista Chilena de Derecho*. **38** (3): 573–609. doi:10.4067/S0718-34372011000300007. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.
11. ↑  Paúl Díaz, Álvaro (2011). «Alvaro Paul Díaz, The Criminalization of Hate Speech in Chile in Light of Comparative Case Law (In Spanish), Rev. chil. derecho, 2011, vol.38, n.3, pp. 573–609». *Revista Chilena de Derecho*. **38** (3): 573–609. doi:10.4067/S0718-34372011000300007. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.
12. ↑  Article 174. of Croatian penal code on Croatian Wikisource
13. ↑  Danish Penal code, *Straffeloven*, section 266 B.
14. ↑  ERR, ERR | (2020 թ․ նոյեմբերի 17). «Estonia one of two EU countries not to criminalize hate speech». *ERR* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 18-ին.
15. ↑  ERR, ERR | (2020 թ․ դեկտեմբերի 17). «Reform's 'hate speech' draft bill voted out of Riigikogu». *ERR* (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 14-ին.
16. ↑  ERR, ERR | (2020 թ․ դեկտեմբերի 17). «Reform's 'hate speech' draft bill voted out of Riigikogu». *ERR* (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 14-ին.
17. ↑  «Vaenukõne paragrahv jääb agressioonisümbolite keelustamise eelnõust välja». 2022 թ․ ապրիլի 7.
18. ↑  «Criminal law of estonia». Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 18-ին.
19. ↑  «No Hate Speech Movement». *No Hate Speech Movement*. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հունիսի 5-ին. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 15-ին.
20. ↑  Council of Europe, Committee of Ministers, Recommendation R (97) 20 of the Committee of Ministers to Member States on "Hate Speech" Արխիվացված 17 Հունիս 2012 Wayback Machine, adopted by the Committee of Ministers on 30 October 1997, accessed 10 March 2017
21. ↑  Sharon, Alina Dain (2013 թ․ փետրվարի 28). «A Web of Hate: European, U.S. Laws Clash on Defining and Policing Online Anti-Semitism». *Algemeiner Journal*.
22. ↑  Walker, Mark. «Activities to tackle Hate speech SecEd Magazine» (անգլերեն). `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
23. ↑  «TV2:n Vihaillassa ei päästy yksimielisyyteen vihapuhe-käsitteestä». *Helsing Sanomat* (ֆիններեն). 2011 թ․ սեպտեմբերի 20. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հուլիսի 2-ին. Վերցված է 2011 թ․ սեպտեմբերի 27-ին.
24. 1 2  «Vihapuheen määritelmästä ei yksimielisyyttä». *YLE Uutiset* (ֆիններեն). YLE. 2011 թ․ սեպտեմբերի 21. Վերցված է 2011 թ․ սեպտեմբերի 27-ին.
25. ↑  Finnish Penal code *Rikoslaki Արխիվացված 2015-10-17 Wayback Machine/Strafflagen* Chapter 11, section 10 Ethnic agitation / Kiihottaminen kansanryhmää vastaan
26. ↑  Loi 90-615 du 13 juillet 1990
27. ↑  «Lutte contre la haine sur internet». *Assemblée nationale* (ֆրանսերեն). Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 29-ին.
28. ↑  Rosemain, Mathieu (2020 թ․ հունիսի 18). «France's top court rejects core of law targeting online hate speech». *Reuters* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 2-ին.
29. ↑  «Strafgesetzbuch §130 (1)».
30. ↑  StGB §130 (2) 1. c)
31. ↑  Jordans, Frank (2017 թ․ հունիսի 30). «Germany passes law against online hate speech». *ABC News*. Associated Press. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հուլիսի 1-ին.
32. ↑  «Iceland's Penal Code» (PDF). 2019 թ․ հունիսի 14.
33. ↑  Vidyasagar, Shruti; Kumar, Kshama, eds. (2018 թ․ ապրիլ). «HATE SPEECH LAWS IN INDIA» (PDF). *LatestLaws.com*. Centre for Communication Governance, National Law University, Delhi. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2021 թ․ հոկտեմբերի 28-ին.
34. ↑  «Constitution of India» (PDF). *lawmin.nic.in*. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2014 թ․ սեպտեմբերի 9-ին. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 22-ին.
35. ↑  «National Police anticipate hate speech to prevent social conflict». *The Jakarta Post*.
36. ↑  "Hard-Liners Targeting Miss World in Bali Shows Need for Anti-Hate-Speech Law in Indonesia" Արխիվացված 28 Մարտ 2014 Wayback Machine, Johannes Nugroho, *Jakarta Globe*, 23 September 2013. Retrieved 29 September 2013.
37. ↑  «Constitution of Ireland». *Irish Statute Book*. Article 40.6.1°.i. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 2-ին.
38. ↑  «Prohibition of Incitement To Hatred Act, 1989». *Irish Statute Book*. especially §§1–4. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 7-ին.
39. ↑  «Bus driver convicted under Incitement to Hatred Act». *RTÉ.ie*. 2004 թ․ սեպտեմբերի 14. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 7-ին.
40. ↑  Reid, Lorna (2001 թ․ մարտի 13). «Bus driver wins appeal against racism conviction». *Irish Times*. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 2-ին.
41. ↑  Taylor, Séamus (2011 թ․ հոկտեմբեր). *Responding to Racist Incidents And Racist Crimes in Ireland* (MS Word). Issues Papers. Roscrea: Equality Authority. §§5.2.14–5.2.21. ISBN 978-1-908275-29-5. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 7-ին.; «Clarification on the Prohibition against Incitement to Hatred Act 1989». *Office for the Promotion of Migrant Integration*. Dublin: Department of Justice and Equality. 2013 թ․ հուլիսի 17. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ նոյեմբերի 8-ին. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 8-ին.
42. ↑  Mac Cormaic, Ruadhán (2013 թ․ նոյեմբերի 3). «Convention recommends replacing blasphemy offence». *The Irish Times*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 3-ին.
43. ↑  «Sixth Report of the Constitutional Convention - Blasphemy: Statements». *Dáil Éireann debates*. Oireachtas. 2014 թ․ հոկտեմբերի 2. էջ 11. Վերցված է 2014 թ․ նոյեմբերի 21-ին.
44. ↑  «Referendum on Eighth Amendment expected next summer — Varadkar». *RTÉ.ie*. 2017 թ․ սեպտեմբերի 26. Վերցված է 2017 թ․ սեպտեմբերի 26-ին.; «Government Sets Indicative Timetable For Referendums». *MerrionStreet* (Press release). Government of Ireland. 2017 թ․ սեպտեմբերի 26. Վերցված է 2017 թ․ սեպտեմբերի 26-ին.
45. ↑  Patsy McGarry, "Ireland votes as one to remove blasphemy from Constitution", *The Irish Times*, 28 October 2018
46. ↑  Pollak, Sorcha (2019 թ․ դեկտեմբերի 2). «UN official urges Ireland to introduce hate crime legislation». *The Irish Times*.
47. ↑  «Criminal Justice (Incitement to Violence or Hatred and Hate Offences) Bill 2022». *Houses of the Oireachtas*. Bill 105 of 2022 (անգլերեն). 2022 թ․ նոյեմբերի 1. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 2-ին.
48. ↑  Keena, Colm (2023 թ․ մայիսի 5). «Why are Elon Musk and Donald Trump jnr so concerned by Ireland's new hate crime legislation?». *The Irish Times* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 2-ին.
49. ↑  "Foreign correspondents share opinions on Japanese hate speech marches", *The Mainichi*, 10 July 2013. Retrieved 26 September 2013. Արխիվացված 28 Սեպտեմբեր 2013 Wayback Machine
50. 1 2  "Justice minister criticizes hate speech in Japan but won't punish offenders", *The Asahi Shimbun*, 10 May 2013. Արխիվացված 30 Սեպտեմբեր 2013 Wayback Machine
51. ↑  "Politicians silent on curbing hate speech", Eric Johnston, *Japan Times*, 10 July 2013. Retrieved 26 September 2013.
52. ↑  "Japan conservatives: 'Hate speech goes too  farԿաղապար:'", Julian Ryall, *Deutsche Welle*, 9 July 2013. Retrieved 26 September 2013.
53. ↑  "No place for hate speech", *Japan Times*, 5 June 2013. Retrieved 26 September 2013.
54. ↑  "Japan court in Korean discrimination ruling", *BBC News*, 7 October 2013. Retrieved 7 October 2013.
55. ↑  "Kyoto court bans 'hate speech' around school for ethnic Koreans" Արխիվացված 13 Հոկտեմբեր 2013 Wayback Machine, Gakushi Fujiwara, *The Asahi Shimbun*, 7 October 2013. Retrieved 7 October 2013.
56. ↑  Osaki, Tomohiro Diet passes Japan’s first law to curb hate speech May 24, 2016 *Japan Times* Retrieved May 27, 2016
57. ↑  "Japan's 1st ordinance making hate speech punishable with fines enacted in Kawasaki"*The Mainichi*, July 2, 2020. Retrieved July 08, 2020
58. ↑  "Jordan, Combined reports submitted for 1999, 2001, 2003, 2005, and 2007", *Reports submitted by States parties under article 9 of the Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination*, Committee on the Elimination of Racial Discrimination, United Nations, 21 September 2011, accessed 13 September 2012
59. ↑  «Part 2. Rights and fundamental freedoms - Kenya Law Reform Commission (KLRC)». *www.klrc.go.ke*. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 9-ին.
60. ↑  (nl) Dutch penal code – article 137c
61. ↑  (nl) Dutch penal code – article 137d
62. ↑  «Geert Wilders cleared of hate charges by Dutch court». *BBC News*. 2011 թ․ հունիսի 23. Վերցված է 2011 թ․ հունիսի 23-ին.
63. ↑  «BBC report on Geert Wilders». 2009 թ․ հունվարի 21. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.
64. ↑  «Wilders guilty in Dutch court over Moroccan comments, not fined». *Chicago Tribune*. 2016 թ․ դեկտեմբերի 9. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ դեկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 15-ին.
65. ↑  «Dutch appeals court convicts Wilders of insulting Moroccans». MSN. 2020 թ․ սեպտեմբերի 4.
66. ↑  «Dutch court upholds Geert Wilders discrimination conviction». Deutsche Welle. 2021 թ․ հուլիսի 6.
67. ↑  «Human Rights Act 1993». *New Zealand Legislation*.
68. ↑  «New Zealand Bill of Rights Act 1990». *New Zealand Legislation*.
69. ↑  «EXPLAINER: Important things to know about Nigeria's 'Hate Speech' bill - Premium Times Nigeria» (բրիտանական անգլերեն). 2019 թ․ նոյեմբերի 13. Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 1-ին.
70. ↑  «Nigeria Senate reintroduces hate speech prohibition bill». *The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News* (ամերիկյան անգլերեն). 2019 թ․ նոյեմբերի 12. Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 1-ին.
71. ↑  «Norwegian Penal code, *Straffeloven*, section 135 a.». Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.
72. ↑  Sindre Bangstad: diskriminerende ytringer Store norske leksikon (no), retrieved 25 April 2013
73. ↑  Venice Commission (2008). «Analysis of the Domestic Law Concerning Blasphemy, Religious Insult and Inciting Religious Hatred in Albania, Austria, Belgium, Denmark, France, Greece, Ireland, Netherlands, Poland, Romania, Turkey, United Kingdom on the Basis of Replies to a Questionnaire» (PDF). Council of Europe. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2010 թ․ հունիսի 25-ին. Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 14-ին.
74. ↑  Уголовный кодекс Российской Федерации/Глава 29 — Викитека. *ru.wikisource.org* (ռուսերեն). Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 1-ին.
75. ↑  Статья 282. Возбуждение ненависти либо вражды, а равно унижение человеческого достоинства. *Уголовный кодекс РФ* (ռուսերեն). 2015 թ․ հուլիսի 11. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 1-ին. «1. Действия, направленные на возбуждение ненависти либо вражды, а также на унижение достоинства человека либо группы лиц по признакам пола, расы, национальности, языка, происхождения, отношения к религии, а равно принадлежности к какой-либо социальной группе, совершённые публично или с использованием средств массовой информации либо информационно-телекоммуникационных сетей, в том числе сети «Интернет» [...]»
76. ↑  Serbian Penal code, section 317.
77. ↑  SCHWEISFURTH, THEODOR (1982), «Germany, Occupation After World War Ii», *Use of Force · War and Neutrality Peace Treaties (A–M)*, Elsevier, էջեր 191–198, doi:10.1016/b978-0-444-86234-1.50071-0, ISBN 978-0-444-86234-1
78. ↑  Hanti, Otto (2006 թ․ օգոստոսի 9). «Man fined after racial slur to top judge». IOL. Վերցված է 2007 թ․ հուլիսի 10-ին.
79. ↑  Clark, DM (2003). *South African Law Reform Commission Issue Paper 22 Project 130: Stalking*. South African Law Commission. ISBN 978-0-621-34410-3. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ մայիսի 8-ին.
80. ↑  Güerri Ferrández, Cristina (2015). «La especialización de la fiscalía en materia de delitos de odio y discriminación» (PDF). *www.indret.com*. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.
81. ↑  Díaz López, Juan Alberto (2017). *A Generic Aggravating Circumstance to Punish Hate Speech. The Spanish Case. In: Cortese/Pelacani, Il Diritto in migrazione. Studi sull'integrazione giuridica degli stranieri*. Trento, Italy: Editoriale Scientifica. էջեր 625–649. ISBN 978-88-8443-740-2.
82. ↑  «Oberaxe. Informe de delimitación conceptual en materia de delitos de odio». *Observatorio Español del Racismo y la Xenofobia. Oberaxe* (իսպաներեն). Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 14-ին.(չաշխատող հղում)
83. ↑  Swedish Penal code, *Brottsbalken*, chapter 16, section 8.
84. ↑  «The Swedish Criminal Code». *Government Offices of Sweden*. 2020 թ․ հունիսի 30. chapter 16, section 8.
85. ↑  «Hets mot folkgrupp, m.m. prop. 2001/02:59». *Government Offices of Sweden*. 2020 թ․ հունիսի 30. chapter 5.
86. 1 2  Judgment of the Supreme Court of Sweden in the Åke Green case Արխիվացված 15 Մարտ 2015 Wayback Machine
87. ↑  «The Local, 29 Nov 2005: Åke Green cleared over gay sermon». 2005 թ․ նոյեմբերի 29. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ մայիսի 14-ին. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 28-ին.
88. ↑  Morén, Kristoffer (2012 թ․ հուլիսի 24). «Lag om hets mot folkgrupp innefattar homosexuella - DN.SE». *Dagens Nyheter*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 24-ին. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 22-ին.
89. ↑  «Basel verbiete jede Diffamierung von Juden und Judentum» (PDF) (գերմաներեն). Vienna: Die Stimme – Jüdische Zeitung. 1934 թ․ դեկտեմբերի 14. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2011 թ․ հուլիսի 19-ին. Վերցված է 2009 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
90. ↑  «EDITORIAL: Free speech or security threat? - Taipei Times». *www.taipeitimes.com*. 2022 թ․ ապրիլի 16. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 27-ին.
91. ↑  «EDITORIAL: Hate crime law likely not needed - Taipei Times». *www.taipeitimes.com*. 2022 թ․ մայիսի 28. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 27-ին.
92. ↑  «Hate speech in the UAE». *gulfnews.com* (անգլերեն). Gulf News.
93. ↑  «Criminal Justice Act 2003». *www.legislation.gov.uk*. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 3-ին.
94. ↑  «Public Order Act 1986». *www.statutelaw.gov.uk*.
95. ↑  Կաղապար:UK-LEG
96. ↑  Կաղապար:UK-LEG
97. ↑  Կաղապար:UK-LEG
98. ↑  Կաղապար:UK-LEG
99. ↑  Կաղապար:UK-LEG
100. ↑  «Offensive Behaviour at Football and Threatening Communications (Scotland) Bill». The Scottish Parliament. Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 31-ին.
101. ↑  Volokh, Eugene (2015 թ․ մայիսի 5). «No, there's no "hate speech" exception to the First Amendment». *The Washington Post*. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 25-ին.
102. ↑  Brandenburg v. Ohio, 395 U.S. 444 (1969)
103. ↑  R.A.V. v. City of St. Paul, 505 U.S. 377 (1992)
104. ↑  Snyder v. Phelps, 562 U.S. 443 (2011).
105. ↑  Matal v. Tam, 582 U.S. \_\_\_, (2017)
106. ↑  Downs, Daniel M.; Cowan, Gloria (2012 թ․ հունիս). «Predicting the Importance of Freedom of Speech and the Perceived Harm of Hate Speech». *Journal of Applied Social Psychology*. **42** (6): 1353–1375. doi:10.1111/j.1559-1816.2012.00902.x.