recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սուրբ Խաչ վանք**, Հայ առաքելական եկեղեցու ավերված վանք ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանի Ագարակ գյուղատեղից 500-600 մետր դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Ավերակ վանքի մնացորդները ամբողջությամբ ոչնչացվել է 1997-2009թթ․ ըկնած ժամանակահատվածում։

Պատմություն
-----------

Գտնվել էր Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Ճահուկ գավառի Ագարակ գյուղում։ 1451 թվականին վանքի եկեղեցին վերանորոգել էր Շահան Գագիկը, իսկ 1600 թվականին՝ տիկին Մարգարիտը։

Եկեղեցու ավերակները տեսանելի էին մինչև 1978 թվականը, որից հետո այն փլատակների էր վերածվել։

Մեսրոպ Սմբատյանցը գրել է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Ագարակայ Ս. Խաչ վանք ՚ի ձորն Շահբունուց շինեալ փի Շահան-Գագկայ յամի 1451, և նորոգել ՚ի տիկին Մարգարտէ յամի 1600»- Մեսրոպ Սմբատյանց |  |

Ճարտարապետություն
-----------------

Համալիրը կազմված էր Սուրբ Խաչ եկեղեցուց, գավթից, օժանդակ շինություններից և պարսպից։

### Սուրբ Խաչ եկեղեցի

Վանքի եկեղեցին գմբեթավոր բազիլիկայի հորինվածքով, միանավ, թաղակապ դահլիճ էր։ Կառուցված էր սրբատաշ բազալտից։ Միակ մուտքը գտնվում է արևմտյան ճակատից։ Եկեղեցու աբսիդը կիսաշրջանաձև էր։ Աբսիդի երկու կողմերում ուներ ավանդատների մեկ զույգ։ Եկեղեցու ներքնամասում կար արձանագրություններ։

### Գավիթ

Ունեցել էր գավիթ-սրահ, որը կից էր եկեղեցուն արևմտյան ճակատից։

### Պարիսպ և օժանդակ շինություններ

Հարավային և հարավարևմտյան կողմերում ուներ մեկ տասնյակի հասնող վանականների խցել և օժանդակ շինություններ։ Համալիրը շրջապատված էր պարսպով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Արգամ Այվազյան, Նախիջևանի ԻՍՍՀ հայկական հուշարձանները։ Համահավաք ցուցակ (խմբ. խմբ. Բ. Ա. Ուլուբաբյան), Երևան, «Հայաստան», 1986 — 143, էջեր 143 — 224 էջ։
2. ↑  Khatchadourian Lori, Smith Adam T. Ghulyan Husik, Lindsay Ian (2022)։ *Silent Erasure: A Satellite Investigation of the Destruction of Armenian Heritage in Nakhchivan, Azerbaijan*։ Ithaca NY: Cornell Institute of Archaeology and Material Studies։ էջեր 390–393։ Արխիվացված է օրիգինալից 24․09․2022-ին
3. ↑  Մեսրովբ Սմբատյանց // «Նկարագիր սուրբ Կարապետի վանից Երնջակայ եւ շրջակայից նորա», Տփղիս, 1904, էջ 475
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հանդես (այլ կիրառումներ)

 **Հանդես**, հայկական գիտամեթոդական հանդես։ Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի հրատարակչություն։ Լույս է տեսնում 2002 թվականից Երևանում (տարեկան 1-2 համար)։ Գլխավոր խմբագիրն է Լաուրա Մուրադյանը։

Հանդեսում տպագրվում են թատրոնի և կինոյի պատմությանն ու տեսությանը, բեմական խոսքին, պարարվեստին, հեռուստատեսությանը, արվեստի այլ ճյուղերի հիմնախնդիրներին, դասավանդման մեթոդների վերլուծությանը վերաբերող, ինչպես նաև գրականագիտական, փիլիսոփայական, գեղագիտական, պատմական, սոցիոլոգիական հոդվածներ։ «Հանդես»-ին աշխատակցում են բուհի դասախոսներ, ասպիրանտներ, ուսանողներ և տվյալ ոլորտի այլ մասնագետներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գիտական տեղեկատվական վերլուծության և մոնիթորինգի կենտրոն, Հայաստանում հրատարակվող գիտական պարբերականների ցանկ Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
2. ↑  Հովհաննես Այվազյան (2015)։ *Հայ գրատպություն և գրքարվեստ հանրագիտարան*։ Երևան: Հայկական Հանրագիտարան Հրատարակչություն։ էջեր 595–596։ ISBN 978-5-89700-042-5
**Տաշքենդի հայկական թատրոն**, պետական, 1934 թվականից՝ Հովհաննես Աբելյանի անվան թատրոն։

Պատմություն
-----------

Թատրոնը բացվել է 1924 թվականին։ 20-րդ դարի սկզբին Տաշքենդում հայկական ներկայացումներ տվել են տեղի թատերասերները, Բաքվի և Թիֆլիսի պրոֆեսիոնալ դերասանները։ Գերակշռել են օպերա-օպերետային ներկայացումները՝ Ա. Առստամյանի և Լ. Կամովասի բեմադրությամբ։ 1926 թվականին Բաքվի հայկական թատրոնի դերասանների (Ժասմեն, Վահրամ Փափազյան, Ա. Հովհաննիսյան և ուրիշներ) ելույթները նպաստել են Տաշքենդի հայկական թատրոնի խաղացանկի կայունացմանը։ Բեմադրվել են Շիրվանզադեի «Նամուս», «Պատվի համար», «Չար ոգի», Սունդուկյանի «Պեպո», Դեմիրճյանի «Քաջ Նազար», Շկվարկինի «Ուրիշի երեխան», Պուշկինի «Քարե հյուր» և այլն։

Թատրոնի ստեղծագործական զարգացմանը մեծապես նպաստել են ռեժիսորներ Լևոն Աբրահամյանը (նաև դերասան, թարգմանիչ), Վ. Սահակյանը, Գ. Թավրիզյանը, Հ. Գրիգորյանը, Կ. Ալվարյանը, դերասան-դերասանուհիներ Օ. Զաքարյանը, Ս. Գևորգյանը, Ե. Յուզբաշյանը, Օ. Սարգիսբեկյանը, Ժ. Թովմասյանը, Կ. Միրզոյանը, Մ. Ասրլյանը, Վ. Պետրոսյանը, Հ. Դանիելյանը և ուրրիշներ։ 1934 թվականին Տաշքենդի հայկական թատրոնում է աշխատել Հովհաննես Աբելյանը՝ բեմադրությունները ներկայացնելով նաև Միջին Ասիայի մի շարք քաղաքներում։ Տաշքենդի հայկական թատրոնում հյուրախաղերով հանդես է եկել նաև Արուս Ոսկանյանը։ Թատրոնը փակվել է 1937 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Հայկական համառոտ հանրագիտարան, հատոր չորրորդ, Երևան, 2003*
**Միերվալդիս Բիրզե** (լատիշ․՝ Miervaldis Birze, մարտի 3, 1921(1921-03-03), Ռույիենա, Լատվիա - հունիսի 6, 2000(2000-06-06), Ցեսիս, Լատվիա), լատվիացի գրող, հրապարակախոս, բժիշկ, Հոլոքոստը վերապրած։

Կենսագրություն
--------------

Միերվալդիս Բիրզեն ծնվել է 1921 թվականին Ռույիենա քաղաքում։ 1933 թվականին ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։ 1940 թվականին Խորհրդային զորքերի Լատվիա մտնելուց հետո միացել է Երիտասարդ կոմունիստների լիգային։ 1941 թվականին գերմանացիների կողմից Լատվիայի օկուպացիայի ժամանակ ձերբակալվել է, հայտնվել է Վալմիերայի բանտում, այնուհետև տեղափոխվել է Սալասպիլսի համակենտրոնացման ճամբար, որտեղ հարկադիր աշխատանք է կատարել։ 1944 թվականի հուլիսին 1,200 անձանց հետ տեղափոխվել է Գերմանիա՝ Բուխենվալդի համակենտրոնացման ճամբար։ 1945 թվականի ապրիլին ճամբարի էվակուացիայի ժամանակ Բիրզեն կարողացել է փախչել։ Փորձել է հայրենիք հասնել Լեհաստանով, որտեղ նրան ձերբակալել են, և նա հայտնվել է Գրոդնոյի ստուգման-զտիչ ճամբարում։ Համակենտրոնացման ճամբարներում անցկացրած ժամանակաշրջանի ապրումներն ու հույզերը տեղ են գտել նրա գրական ստեղծագործություններում, մասնավորապես՝ «Սառույցի տակ էլ գետը հոսում է» վիպակում։

1949 թվականին ավարտել է Լատվիայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Որպես բժիշկ աշխատել է Ցեսիս քաղաքում։

Մահացել է 2000 թվականին։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Պատմվածքների առաջին ժողովածուն՝ «Առաջին ծաղիկներ»-ը լույս է տեսել 1956 թվականին։ «Սառույցի տակ էլ գետը հոսում է» (1958, հայերեն, 1963) վիպակի համար արժանացել է ԼԽՍՀ պետական մրցանակի։ Վիպակը հրատարակվել է տարբեր լեզուներով, այդ թվում և հայերեն։ Երեխաների համար գրել է «Ինչպես ծնվեց պատմվածքը» (1961) ժողովածուն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Library of Congress Authorities — Library of Congress.
2. ↑  Հանուն բարեկամության, «Բալթիական առավոտ», լատվիական պատմվածքների ժողովածու, «Սովետական գրող» հրատարակչություն, 1983

Աղբյուրներ
----------

Rožkalne, Anita; LU literatūras, folkloras un mākslas institūts (2003). Latviešu rakstniecība biogrāfijās (in Latvian). Riga: Zinātne. p. 87. ISBN 9984-698-48-3. OCLC 54799673

Արտաքին հղումներ
----------------

* Միերվալդիս Բիրզե, «Գետը հոսում է և սառույցի տակ»

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 23419 · BIBSYS: 90254152 · BNF: 127814359 · GND: 121815870 · ISNI: 0000 0000 5512 1900 · LCCN: n84179522 · LNB: 000003586 · NKC: jn20000703025 · NTA: 075243164 · SUDOC: 266664008 · VIAF: 24728659 · WorldCat VIAF: 24728659 |

 |

 |
**Տիտուս վան Ռեյն** (հոլանդ. *Titus van Rijn*, սեպտեմբերի 22, 1641(1641-09-22), Ամստերդամ, Հոլանդիա, Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն - 1668[…], Ամստերդամ, Հոլանդիա, Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն)՝ հոլանդացի նկարիչ Ռեմբրանդ վան Ռեյնի և նրա կնոջ՝ Սակսիա վան Էյլենբյուրխի որդին։

Կյանք
-----

Տիտուսը մկրտվել է 1641 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Ամստերդամում՝ Ցույդերկերկ եկեղեցում, Տիտուս անունով՝ ի հիշատակ Սասկիայի մորաքույր Տիտիայի։ 1642 թվականին Սասկիայի մահից հետո Տիտուսի մասին հոգ տանելու համար Ռեմբրանդտը վարձում է Գերտյե Դիրքսին։ Մի քանի տարի անց նրան փոխարինեց Հենդրիկե Ստոֆելսը։ 1656 թվականին Ռեմբրանդտը սնանկացավ, իսկ 1658 թվականին Հենդրիկյեն և Տիտուսը հիմնադրեցին արվեստի գործերի վաճառք կազմակերպող ընկերություն և որպես աշխատակից ընդունեցին Ռեմբրանդտին։ Այդ կերպ նրանք պարտատերերին թույլ չտվեցին նկարիչից վերցնել այն կտավները, որոնք նա նկարել է պարտքերի դիմաց։ Հոր համար պատվերներ գտնելուն և նրա գործերը վաճառելուն զուգընթաց Տիտուսը նկարելու փորձեր կատարեց։ 1668 թվականի փետրվարի 10-ին Տիտուսն ամուսնացավ Ռեմբրանդտի ընկերոջ դստեր՝ Մագդալենա վան Լոյի հետ։ 1668 թվականի սեպտեմբերի 4-ին, ամուսնությունից մի քանի ամիս անց, Տիտուսը մահացավ (հավանաբար ժանտախտից), և թաղվեց սեպտեմբերի 7-ին Վեստերկերկի եկեղեցում։ Շուտով ծնվում է Մագդալենայի դուստրը, որին, ի պատիվ սիրելի ամուսնու, տվել է Տիտյա անունը։ Ամուսնու մահը շատ խորն էր ազդել Մագդալենայի հոգեվիճակի վրա, ծննդաբերությունից մի քանի ամիս անց Մագդալենան նույնպես մահացավ։

Տիտուսը Ռեմբրանդտի կտավներում
-----------------------------

Տիտուսը պատկերված է Ռեմբրանդտի մի քանի դիմանկարներում և օֆորտներում և, հավանաբար մոդել է եղել աստվածաշնչյան մի շարք նկարների համար։

* «Տիտուսը գրասեղանի մոտ» (1655, Ռոտերդամ)«Տիտուսը գրասեղանի մոտ» (1655, Ռոտերդամ)
* «Տիտուս» (1656)«Տիտուս» (1656)
* «Տիտուսն ընթերցում է» (1660-1665, Վիեննա)«Տիտուսն ընթերցում է» (1660-1665, Վիեննա)
* «Տիտուս» (1660, Բալտիմոր)«Տիտուս» (1660, Բալտիմոր)
* «Տիտուսը որպես հրեշտակ» (1661, Դիթրոյթ)«Տիտուսը որպես հրեշտակ» (1661, Դիթրոյթ)
* «Տիտուս» (1668, Փարիզ)«Տիտուս» (1668, Փարիզ)
* «Տիտուս» (1657)«Տիտուս» (1657)
* Տիտուսի մոր դիմանկարըՏիտուսի մոր դիմանկարը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռեմբրանդի նկարների ցանկ
* ՎԱՆ ՌԵՅՆ / «ԳԻՇԵՐԱՅԻՆ ՊԱՀԱԿԱԽՈՒՄԲ»(չաշխատող հղում)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Titus Rembrandtsz. van Rijn — 2009.
2. 1 2  Միջազգային տիպօրինակ անունների նույնացուցիչ — 2012.
3. 1 2  Titus van Rijn
4. 1 2  Titus van Rijn
5. ↑
**Հյուսիսային Ամերիկայի Արևելյան նահանգների և Կանադայի թեմ**, կազմավորվելէ 1957 թվականին, երբ ԱՄՆ-ի մի շարք եկեղեցիներ, որոնք պատկանել են Մայր աթոռ Սուրբ էջմիածնի իրավասության տակ գտնվող ԱՄՆ-ի բեմին, անցել են Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության հովանավորության տակ։ Առաջնորդանիստը Նյու Յորքի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին է։ Ընդգրկում է ԱՄՆ-ի և Կանադայի 17 նահանգների 30 ծխական համայնքներ։ 1957 թվականի հոկտեմբերին առաջնորդական տեղապահ է ընտրվել Հրանա արքա Խաչատուրյանը և 1961 թվականի նոյեմբերից պաշտոնավարել իբրև թեմի առաջնորդ։ Նրա օրոք կառուցվել և օծվել են Դետրոյտի Սուրբ Սաբզիս, Ֆիլադելֆիայի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ, Էնսինոյի Սրբոց նահատակաց, Վաշինգտոնի Սուրբ Խաչ, Ալպընի-Թրոյի Սուրբ Խաչ, Բեյսայդի Սուրբ Սարգիս, Սփրինգֆիլդի Սուրբ Գրիգոր, Օհայոյի Սուրբ Խաչ, Սան Ֆրանցիսկոյի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցիները։ 1973—1977 թվականին թեմի առաջնորդն էր Գարեգին արքա Սարգիսյանը, 1977-1998 թվականին՝ Մեսրոպ արքա Աշճյանը։ 1978 թվականի մայիսից լույս է ընծայվել "Outreach" ամսագիրը, կազմավորվել են կրոնական և հայեցի դաստիարակության գրասենյակներ։ Նորոգվել է 1973 թվականին գնված առաջնորդարանի շենքը, բացվել է Սուրբ Ներսես Շնորհալի գրադարանը և այլն։ Օծվել են Չիկագոյի Ամենայն Սրբոց, Ոատրի Ս. Երրորդություն, Քեմբրիջի Սուրբ Նշան, Սենթ Լուիսի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ, Ֆլորիդայի Սուրբ Կարապեա 
եկեղեցիները, բարգավաճել են Նյու Յորքի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ և Բոստոնի Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցիներին կից գործող վարժարանները։ Բացվել են ամենօրյա, շաբաօրյա և կիրակնօրյա դպրոցներ, որտեղ ներկայումս (2003) սովորում են շուրջ 2 հզ. հայ աշակերտներ։ Հյուսիսային Ամերիկայի Արևելյան նահանգների և Կանադայի բեմի առաջնորդն է Օշական արքա Չոլոյանը (1998 թվականից)։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Տո Նգոք Վան** (վիետ․՝ Tô Ngọc Vân), (նաև հայտնի որպես Տո Տու, 1906, Nghĩa Trụ, Văn Giang, Hưng Yên, Վիետնամ - 1954, Դեո Լունգ Լո, Վիետնամ), վիետնամցի նկարիչ։ Նրա նկարներից մի քանիսը ցուցադրվում են Վիետնամի գեղարվեստի ազգային թանգարանում։ Նա ֆրանսիացիների հետ պատերազմի ընթացքում հյուսիսային գոտում դասավանդել է դիմադրության արվեստի դասընթաց։ Նա մահացել է Դենբենֆու ճակատամարտի ժամանակ ստացած վնասվածքների հետևանքով։ Նա առաջիններից էր, որ ստացել է *Հո Շի Մին* մրցանակը 1996 թվականին։

Նա *Bưởi* դպրոցում աշխատել է որպես նկարչության ուսուցիչ, Հնդկաչինի գեղարվեստի դպրոցում՝ որպե պրոֆեսոր և *Việt Bắc* արվեստի դպրոցում՝ որպես տնօրեն։ Նա նշանակալի ազդեցություն է ունեցել Վիետնամի արվեստագետների բոլոր սերունդների վրա։

Վանը թղթակցել է *Tự Lực văn đoàn* (Ինքնազարգացման գրական խումբ) կոչվող ամսագրերին՝ նկարելով ծաղրանկարներ ներկա իրադարձությունների, սոցիալական խնդիրների և առօրյա կյանքի մասին։

Տո Նգոք Վան խառնարանը Մերկուրի մոլորակի վրա անվանվել է նրա պատվին։

Կյանք և կարիերա
---------------

Երիտասարդ աղջիկը շուշանի կողքին
Նգոք Վանը ծնվել է 1906 թվականի դեկտեմբերի 15-ին (չնայած որոշ աղբյուրների նշում են 1908 թվականը) Հունգ Յեն նահանգի Վան Գյան շրջանի Սուան Կաու գյուղում։

Նգոք Վանը աղքատ ընտանիքում էր ծնվել, նա ավագ դպրոցի երրորդ տարում դպրոցից դուրս է եկել՝ հետևելու նկարիչ դառնալու իր երազանքին։ 1926 թվականին՝ Վիետնամի գեղարվեստի համալսարանի ստեղծման առաջին իսկ տարում, Նգոք Վանը կարողացել է հանձնել ընդունելության քննություն և համալսարանն ավարտել է երկու տարի անց։ Նգոք Վանը իր արվեստի գործերում շատ վայրեր է նկարել, այդ թվում՝ Բանգկոկը, Հուեն և Պնոմպենը։ Նա նաև եղել է գրող ու արվեստի քննադատ արվեստի մամուլում։ Նա համագործակցել է Վիետնամական *Phong Hóa và Ngày Nay* և *Thanh Nghị* ամսագրերի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Faceted Application of Subject Terminology
2. 1 2 3 4  Artnet — 1998.
3. ↑  Tác phả̂m mỹ thuật sưu tập của bảo tàng mỹ thuật Việt Nam Bảo tàng mỹ thuật Việt Nam - 2002 "The sketches of the land reform, Vietnamese soldiers, the North-West region, the route of military campaigns, etc. made by Tô Ngọc Vân- the talented artist of the previous romantic trend marked a change in his work."
4. ↑  Bảo tàng mỹ thuật Việt Nam Trọng Thiềm Cao - 1999 "artist Tô Ngọc Vân became an artistic and cultural centre of the revolutionary base. ... Trần Văn Cẩn's woodcut "Let's join the army" (1949) and silk painting "You've made a mistake in reading, my child", Tô Ngoc Vân's series of paintings on the ..."
5. ↑  Mark Philip Bradley (2009)։ *Vietnam at War'*։ էջ 63։ «He oversaw the establishment of the state's school for the arts in the northern resistance zone during the French war. […] the school and its artists produced paintings, posters, stamps, and other visual emblems for the Vietnamese state and its […]»
6. ↑  Lý Trực Dũng (2010)։ *Biếm họa Việt Nam*։ Hanoi: NXB Mỹ Thuật։ էջ 38
7. ↑  Lý Trực Dũng (2010)։ *Biếm họa Việt Nam*։ Hanoi: NXB Mỹ Thuật։ էջ 39
8. ↑  NASA "To Ngoc Van was named in 2009 in honor of the 20th century Vietnamese painter"
9. ↑  Loạt bài của Tô Ngọc Vân trên tạp chí Thanh Nghị (1), Soi
**Գառնիկ Հովսեփի Ադդարյան** (մարտի 23, 1925(1925-03-23), Հալեպ - նոյեմբերի 30, 1986(1986-11-30), Բեյրութ, Լիբանան), սփյուռքահայ բանաստեղծ, քաղաքական և հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ադդարյանը ծնվել է Սիրիայում, սակայն 1942 թվականից մինչև կյանքի վերջ ապրել է Բեյրութում։ Աշխատակցել է սփյուռքի թերթերին ու հանդեսներին, խմբագրել է «Մեր նշանաբանն է հառաջ» գրական-հասարակական շաբաթաթերթը, «էջեր գրականության և արվեստի» պարբերականը։ Առաջին բանաստեղծությունները տպագրվել են 1946 թվականին։

Բանաստեղծի առաջին ժողովածուն՝ «Պատնեշի վրա» (Բեյրութ, 1954, Երևան, 1957) խորագրով, լույս է տեսել 1954 թվականին։ Այն վերահրատարակվել է Երևանում, թարգմանվել է նաև ռուսերեն, հրատարակվել է նան Մոսկվայում՝ ռուսերեն (1963)։ Ժողովածուի բոլոր բանաստեղծություններում հնչում է երջանիկ վաղվա, գեղեցիկ հաղթանակի, ինչպես նաև հայրենասիրության մոտիվը։ 1965 թվականին Ադդարյանը հրատարակել է «Մատյան ցավի ու հատուցման» պոեմը, որտեղ նա արտացոլել է սփյուռքահայության հայրենասիրական զգացումները, շոշափել հայապահպանության հարցը, ապա՝ «Ապրիմ-մեռնիմ» բանաստեղծությունների ժողովածուն (Երևան, 1968), 1978 թվականին՝ «Սև ու կարմիր» պատմվածքների և ակնարկների գիրքը։ Մեծ Եղեռնի 50-ամյակի առթիվ Թեքեյան մշակութային միության համահայկական մրցույթում պոեմը շահել է առաջին մրցանակ։ 1968 թվականին Երևանում լույս է տեսել Ադարյանի «Ապրիմ-մեռնիմ» բանաստեղծությունների ժողովածուն։

Աղբյուրներ
----------

* Զ. Մ. Գրիգորյան, Ա. Ա. Ղազինյան, «Գրականություն», 1992, «Լույս» հրատարակչություն, էջ 282։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 70.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 1.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գառնիկ Ադդարյան(չաշխատող հղում)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 9321 · BNF: 16186200t · GND: 123496527 · ISNI: 0000 0000 7732 6034 · LCCN: n90700790 · VIAF: 3381439 · WorldCat VIAF: 3381439 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 70)։*  |
**Սուրիական մամուլ**, օրաթերթ։ Հնչակյան կուսակցության Սիրիայի շրջանակի օրգան։ Լույս է տեսել 1922-1927 թթ.ին, Հալեպում։ Արտոնատեր խմբագիր՝ Հ․ Թորոյան, խմբագիրներ՝ Վարդ Մեխակ (Վ․ Գարանֆիլյան), Մ․ Տխրունի (Քետերյան)։ Տպագրել է հոդվածներ Հայկական հարցի, Լոգանի կոնֆերանսի արդյունքների, հայ որբերի և գաղթականության վիճակի մասին։ Անդրադարձել է նաև միջազգային քաղ․ կացությանը, ՀՕԿի և այլ հասարակական կազմակերպությունների աշխատանքներին։ Թերթը հանդես է եկել դաշնակցության և նրա մամուլի դեմ, զգալի տեղ հատկացրել Սովետական Հայաստանի տնտեսական նվաճումներին և մշակույթի վերելքին։ 1925-1926 թվականներին «Մ․ մ․» հրատարակել է նույնանուն ուսանողական ամսաթերթ հավելված (14 համար), ուր տպագրվել են հանրամատչելի հոդվածներ, գրական ստեղծագործություններ, արվեստի հարցերին նվիրված նյութեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**,հայ առաքելական եկեղեցու տաճար Մոլդովայի Քիշնև քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Ըստ որոշ տվյալների, եկեղեցին կառուցվել է հին մոլդովական տաճարի ավերակների վրա։ 1739 թվականին հրդեհվել է ինչպես ամբողջ Քիշնևը, այնպես էլ հին մոլդովական եկեղեցին, իսկ 1804 թվականին նրա տեղում կառուցվել է նոր եկեղեցի, բայց արդեն հայկական։

Ճարտարապետական ոճ
-----------------

Դատելով եկեղեցու հատակագծի ճարտարապետական և հատակագծային լուծումից՝ կիսաշրջանաձև աբսիդով և արևմուտքից երկաստիճան զանգակատան կցակառույցի տեսքից, կարելի է ենթադրել, որ տաճարի կառուցման ոճը վերաբերվում է 18-րդ դարին։

Եկեղեցու հիմնական ծավալը արևելյան կողմում կլորացված երկարավուն զուգահեռանիստաձև և արևմտյան նարտեքսի վերևում գտնվող բարձր զանգակատունն է, որն ավարտվում է վրանաձև տանիքով։ Հարավային միջանցքի բացվածքների կամարները՝ դեկորատիվ սյուններով, պատերի սրբատաշ շարվածքը  նույնպես հայկական ճարտարապետության օրինակներ են։ 1817 թվականից հետո Եկեղեցու գավթին ավելացվել է սյունազարդ նախասրահ (հարավից երեք կամար և արևմուտքից և արևելքից մեկ կամար)։  Կառուցման ոճը խիստ տարբերվում է եկեղեցու ճարտարապետությունից։ Հատկապես ուշագրավ է սյունազարդ նախասրահի կամարաազարդումը, որը նախագծված է սրածայր կամարների և յուրահատուկ արաբական սյունների ու խոյակների տեսքով։

Տաճարի պատերը, առաստաղները, հենասյուները պատրաստված են աղյուսից ու քարից և սվաղված են։ Հիմքը շարված է որմնաքարերից։ Սյունազարդ նախասրահի պատերը շարված են բաց մոխրագույն և մուգ մոխրագույն գույնի սրբատաշ քարից։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու արտաքին տեսքը հաստատունության և վիթխարակերտության տպավորություն է թողնում։ Եկեղեցու շենքը, օժանդակ շենքերի հետ միասին, կազմում է հիանալի ճարտարապետական համալիր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Registrul Monumentelor Republicii Moldova
2. ↑  Церкви Кишинева, Армянская церковь
**Ժակ Վեբեր** (ֆր.՝ Jacques Weber, օգոստոսի 23, 1949(1949-08-23)[…], Փարիզ, Ֆրանսիա), ֆրանսիացի դերասան, ռեժիսոր, սցենարիստ։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ տարիներ

Ժակ Վեբերը ծնվել է շվեյցարական ծագում ունեցող Կոմեդի Ֆրանսեզ թատրոնի դերասանների ընտանիքում։ Մանկուց սիրել է թատրոնը, հատկապես դասական բեմադրությունները։ Սովորել է Փարիզում, Դրամատիկական արվեստի ազգային կոնսերվատորիայում։ 16 տարեկան հասակում, 1966 թվականին ընդունվել է Ազգային կոնսերվատորիա՝ Ռոբեր Մանուելի դասարան, 3 տարի հետո ավարտել է գերազանցությամբ։ Ստանալով Կոմեդի Ֆրանսեզում աշխատելու առաջարկ՝ Ժակ Վեբերը միանում է Ռոբեր Օսեինի ղեկավարության տակ գտնվող դերասանական խմբին Ռեյմսում։ Հետո սկսվում է նրա ՝ դերասանի և ռեժիսորի կարիերան։

### Ընտանիք

1970 թվականից ամուսնացած է Քրիստինա Վեբերի հետ, ունեն երեք երեխա՝ աղջիկը՝ Կիմ, որդիները՝ Սթենլի և Թոմի։ Վերջինս սկսնակ ռեժիսոր է։

### Թատրոն

Ժակ Վեբերը տարբեր թատրոններում խաղացել է պիեսների գլխավոր դերերը Ռասին, Ժան Բատիստ, Էդմոն Ռոստան, Լաբիշ Էժեն, Ուիլյամ Շեքսպիր, Ուիլյամ Գիբսոն, Ժան Պոլ Սարտր և այլ դրամատուրգեր։ Թատրոնի լավագույն դերերից մեկը եղել է Սիրանոյի դերը Էդմոն Ռոստանի պիեսում, որը խաղացել է ավելի քան 200 անգամ։

### Կինո և հեռուստաընկերություն

Ժակ Վեբերը ժամանակ առ ժամանակ նկարահանվում է գլխավոր դերերում 1970 թվականից սկսած, ինչպես նաև երկրորդ պլանում, դրվագներում։ Դերասանի առաջին աշխատանքը կինոյում եղել է 1972 թվականին, երբ խաղացել է սուր քաղաքական դրամայում Ուգո ուրուգվայցի ակտիվիստի դերը, և որի ռեժիսորը եղել է Կոստա Գավրասը։ Ընդունել է հայտնի ռեժիսորների ֆիլմերում նկարահանվելու առաջարկները,որոնց թվին է պատկանում 1973 թվականին Ֆրանսուա Տրյուֆի «Փակ ցուցադրություն» ֆիլմը։ 1984 թվականին խաղացել է նկարչի դեր՝ Ժոսլին Սաաբի «Կանգնած կյանք» և Ֆիլիպ Լաբրոյի «Աջ ափ, ձախ ափ» ֆիլմերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2
3. 1 2  filmportal.de — 2005.
4. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ժակ Վեբերը ՝ IMDb
* www.worldcat.org
* Ժակ Վեբերը ՝ BiFi
* Ժակ Վեբերը ՝ CITWF Archived 2016-03-06 at the Wayback Machine.
* Ժակ Վեբերը հետևյալ կայքում՝ cinema-francais.fr
* Ժակ Վեբերը հետևյալ կայքում՝ «Кино Франции» Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
* Ժակ Վեբերը հետևյալ կայքում «Base de données de films français avec images»

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12071375v · CiNii: DA09614012 · GND: 1019478500 · ISNI: 0000 0001 2139 3921 · LCCN: no2004031230 · NLP: a0000002688397 · NTA: 333898311 · NUKAT: n2011063711 · SUDOC: 034149422 · VIAF: 28682281 · WorldCat VIAF: 28682281 |

 |

 |
**Ժողովրդական տնտեսության նվաճումների ցուցահանդես (ԺՏՆՑ, ռուսերեն՝ ВДНХ)** (1939-1959 թթ.` **Համամիութենական Գյուղատնտեսական Ցուցահանդես (ՀԳՏՑ, ռուս. ВСХД)**, 1959-1992 թթ.` **ԽՍՀՄ ժողովրդական տնտեսության նվաճումների ցուցահանդես (ՎԴՆԽ),** 1992-2019 թթ.` **Համառուսական Ցուցահանդեսային Կենտրոն (ՀՑԿ, ռուս. ВВЦ)** - ցուցահանդեսային համալիր Մոսկվայի հյուսիս-արևելյան վարչական շրջանի Օստանկինո շրջանում, քաղաքի ամենամեծ ցուցահանդեսային համալիրը: Այն աշխարհի 50 խոշորագույն ցուցահանդեսային կենտրոններից մեկն է  ։ Տարեկան ԺՏՆՑ'ն այցելում է 30 միլիոն հյուր  ։ 

Աշխարհագրորեն ԺՏՆՑ-ն միավորված է Օստանկինո այգու և Գլխավոր բուսաբանական այգու հետ (2014 թվականից  ), դրանց ընդհանուր տարածքը կազմում է գրեթե 700 հա։ Ցուցահանդեսի տարածքում կան բազմաթիվ ճարտարապետական գլուխգործոցներ՝ ԺՏՆՃ-ի տարածքի 49 օբյեկտ ճանաչվել է մշակութային ժառանգության հուշարձան  ։

Ստեղծված լինելով խորհրդային տարիներին՝ դրանք հանդիսանում են խորհրդային ժամանակաշրջանի հուշարձան, տարբեր ժամանակներում գերիշխող ճարտարապետական ուղղությունների օրինակ:

1. ↑  «Крупнейшие выставочные центры мира (2007 год)»։ *Российский союз выставок и ярмарок*։ Արխիվացված օրիգինալից 2018-10-02-ին։ Վերցված է 2019-03-21
2. ↑  «ВДНХ в 2018 году посетили 30 млн человек»։ ТАСС։ Արխիվացված օրիգինալից 2019-10-14-ին։ Վերցված է 2019-10-14
3. ↑  «ВВЦ объединили с Останкинским парком и Ботаническим садом - Собянин»։  Արխիվացված օրիգինալից 2015-02-21-ին։ Վերցված է 2015-02-21
4. ↑  «О ВДНХ»։ vdnh.ru։ Արխիվացված է օրիգինալից 2019-03-19-ին։ Վերցված է 2019-03-21
Քաղաքական ծաղրանկար, որում պատկերված է քաղաքական փոթորիկից թաքնվող «Դեմոկրատական կուսակցություն» անվամբ կանանց ֆերման։
**Փոխաբերություն** կամ **մետաֆորա,** լեզվաոճական հնարանք, երբ խոսքը պատկերավոր արտահայտիչ, նաև բանաստեղծական դարձնելու համար բառը գործածվում է ոչ իր սովորական իմաստով՝ մեկ այլ բառի փոխարեն։ Փոխաբերությունը հիմնվում է առարկաների, երևույթների արտաքին կամ ներքին հատկանիշների նմանության, նաև գործառական ընդհանրության վրա։ Հատկանիշը, որով տվյալ առարկան (երևույթը, գործողությունը և այլն) նմանեցվում է մեկ այլ առարկայի, կոչվում է *փոխաբերության հիմք*. Օրինակ՝ **արծաթ** մազեր բառակապակցության մեջ *արծաթ* բառը փոխաբերաբար գործածվել է *սպիտակ* բառի փոխարեն, որի համար հիմք է ծառայել արծաթ մետաղի և մազերի գույնի նմանությունը։ Բառերի փոխաբերական իմաստները սովորաբար ընկալվում են բառակապակցությունների կամ նախադասությունների մեջ (*ծով* աչքեր, *քար* սիրտ, *ոսկի* մարդ, *սև* բախտ)։ Երբ նախադասության մեջ փոխաբերաբար են գործածվում երկու կամ ավելի բառեր, փոխաբերական իմաստ կարող է ստանալ ամբողջ նախադասությունը։ Ըստ տարածվածության աստիճանի փոխաբերությունները լինում են.

* անհատական կամ հեղինակային
* գործուն կամ ընդհանրական։

Անհատական կամ հեղինակային են այս կամ այն հեղինակի ստեղծած և լայն տարածում չստացած փոխաբերությունները (օրինակ՝ *հովի թևեր*, Հովհաննես Թումանյան)։

Գործուն կամ ընդհանրական են ժամանակի ընթացքում մեծ տարածում ստացած և իրենց անհատական բնույթը կորցրած փոխաբերությունները (օրինակ՝ *ոսկի* սիրտ, *քար* լռություն, *օձ* մարդ)։

Այսպիսով՝ փոխաբերությունները արձանագրվում են բառարաններում **փխբ.** նշումով։ Պատմության զարգացման ընթացքում շատ տարածված որոշ փոխաբերություններ այլևս չեն գիտակցվում որպես այդպիսիք և վերածվում են բառերի սովորական իմաստների (օրինակ՝ *ծաղիկ=հիվանդություն*, *կոշիկի քիթ*=կոշիկի ծայր), դրանք կոչվում են ավարտուն կամ մարած փոխաբերություններ։ Վերջիններիս ուսումնասիրությունը կարևոր է իմաստաբանության համար, քանի որ ներկայացնում է բառիմաստի զարգացման հիմնական գործընթացը։ Երբ այլևս չի գիտակցվում բառի հիմնական և փոխաբերական իմաստների միջև եղած իմաստային կապը, դրանք վերածվում են համանունների (մատաղ-*մատղաշ, դեռատի*, մատաղ-*զոհ*, գլուխ-*մարմնի մաս*, գլուխ-*ստեղծագործության մաս* և այլն)։
**Ներսես Պետրոս ԺԹ. Թարմունի** (Ներսես Պետրոս XIX, Բուտրոս Թազա, ), հայ կաթոլիկ եկեղեցու պատրիարք։ Պաշտոնական տիտղոսը՝ Նորին Երանության Կաթողիկոս, Կիլիկիո պատրիարք (1999-2015)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1940 թվականին, Եգիպտոսի Կահիրե քաղաքում, հայ կաթոլիկների մեծ ընտանիքում։ Բուտրոսը ընտանիքի ութ երեխաներից հինգերորդն էր։ Նախնական և միջնակարգ կրթությունը նա ստացել է Կահիրեի Եղբայրների քրիստոնեական դպրոցների միաբանության քրիստոնեական քոլեջում։ Որոշելով նախապատրաստվել քահանայությանը՝ 1958 թվականին տեղափոխվել է Հռոմ, որտեղ փիլիսոփայություն և աստվածաբանություն է ուսանել Պապական Գրիգորյան համալսարանի մաս կազմող Հայկական քոլեջում։ Ուսումն ավարտելուց հետո 1965 թվականի օգոստոսի 15-ին ձեռնադրվել է քահանա։ 1965-1968 թվականներին ծառայել է Կահիրեի Հայ ավետման կաթոլիկ ծխական համայնքում։ 1968-1990 թվականներին եղել է Կահիրեի Հելիոպոլիսի Սուրբ Թերեզայի ծխական համայնքի համակարգողը։ 1990 թվականի փետրվարի 18-ին ձեռնադրվել է եպիսկոպոս և գլխավորել Ալեքսանդրիայի հայ կաթոլիկ թեմը։ Օծումը կատարել է Նորին Երանություն Պատրիարք Հովհաննես Պետրոս XVIII-ը, որն այդ ժամանակ ղեկավարել է Հայ կաթողիկե եկեղեցին։

1999 թվականի հոկտեմբերին Հայ Կաթողիկե եկեղեցու Սուրբ Սինոդում ընտրվել է նոր Պատրիարք և ստացել Ներսես Պետրոս XIX անունը։

Մահացել է 2015 թվականի հունիսի 25-ին Բեյրութում, սրտի կաթվածից։ Նրան հաջորդել է պատրիարք Գրիգոր Պետրոս XX-ը։ 2015 թվականի սեպտեմբերի 16-ին հետմահու պարգևատրվել է «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՆԵՐՍԷՍ ՊԵՏՐՈՍ ԺԹ. ԹԱՐՄՈՒՆԻ (1999-2015)
2. ↑  Скончался глава армян-католиков Нерсес Бедрос XIX
3. ↑  Указ Президента РА
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մանուկյան (այլ կիրառումներ)

**Արամ Վիգենի Մանուկյան** (մարտի 9, 1957(1957-03-09), Կիրովական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), պետական գործիչ, եղել է ՀՀՇ վարչության նախագահ, Հայ ազգային կոնգրես կուսակցության փոխնախագահն է։

1978 թ. ավարտել է Կիրովականի մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզիկա-մաթեմատիկայի բաժինը։ 1978-1988 թթ. ֆիզիկայի և աստղագիտության ուսուցիչ Գուգարքի շրջանում։ 1984 թվականից աշխատել է «Ավտոմատիկա» ԳԱՄ-ում որպես ինժեներ։

Հայոց համազգային շարժմանը միացել է 1988 թ.։ 1990 թ․ ՀՀ ԳԽ-ում անձամբ կարդացել և հնչեցրել է ՀՀ անկախության հռչակագիրը՝ խորհրդանշելով Հայաստանի առաջին հանրապետության պետական գործիչ Արամ Մանուկյանի և անկախության վերածնունդը։ 1990-1995 թթ. ՀՀ Գերագույն խորհուրդի պատգամավոր, Գիտության, կրթության և մշակույթի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ 1994 թվականին ընտրվել է ԱՊՀ միջխորհրդարանական վեհաժողովի կրթության և մշակույթի հանձնաժողովի անդամ։ 1995 թ. ընտրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավոր։ 1997-1999 թթ. պաշտոնավարել է որպես ՀՀ մշակույթի, երիտասարդության հարցերի և սպորտի նախարարի տեղակալ։

1999-2002 թթ աշխատել է Երևանի Կենտրոն համայնքում՝ կրթության և մշակույթի բաժնի պետ։
Հեղինակ է մի շարք ՀՀ օրենքների։

Բազմաթիվ անգամ Հայաստանը ներկայացրել է միջազգային կազմակերպություններում և բանակցություններում։ 2003-2010 թթ աշխատել է Առևտրի միջազգային կազմակերպությունում, Եվրամիության Tacis ծրագրում և Եվրոպական կրթական հիմնադրամում, որպես Հայաստանյան ծրագրերի խորհրդական և փորձագետ։

2007 թ. միացել է ակտիվ դերակատարում է ունեցել Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ընդդիմադիր-հակաիշխանական շարժման մեջ։ 2010 թ. հուլիսի 17-ին ՀՀՇ 16-րդ համագումարում ընտրվել է կուսակցության վարչության նախագահ։
2012-2017 թթ․-ՀՀ ԱԺ ՀԱԿ խմբակցության պատգամավոր։
2013 թ. ապրիլի 13-ին արդեն վերանվանված ՀԱԿ համագումարում ընտրվել է կուսակցության փոխնախագահ։
2014 թ․ հարձակման է ենթարկվել <<Շմայսի>> թիկնապահների կողմից Սերժ Սարգսյանին հանրահավաքի ընթացքում հայհոյելու համար։
2012-2015 թթ մասնակցել է ընդդիմադիր եռյակ դաշինքի պայքարին։
Դասախոսում է մի շարք միջազգային կազմակերպություններում, բազմաթիվ աշխատությունների և հոդվածների հեղինակ է։

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

Տեսանյութեր հարցազրույցներ
--------------------------

* Հարցազրույց «Հայաստանը հիվանդ է ճշմարտությանն ուղիղ նայելու վախով»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «National Assembly of Armenia | Official Web Site | parliament.am»։ *www.parliament.am*։ Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 15



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Նախորդող**Արարատ Զուրաբյան | **ՀՀՇ վարչության նախագահ Արամ Մանուկյան**2010 հուլիսի 17-2013 | **Հաջորդող**պաշտոնը վերացվել է, Լևոն Տեր-Պետրոսյանը որպես «Հայ ազգային կոնգրես» կուսակցության նախագահ |
**Թաքյաղայայի եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցի, գտնվում է Արցախի Հանրապետության, Քաշաթաղի շրջանի, Մռավի լեռնաշղթաի հարավային լանջերին, կառուցվել է 13-14-րդ դարերում։

Թաքյաղայայի եկեղեցու անունը եկել է այն բանից որ 19-րդ դարում այդ գյուղատեղիում ապրել են թաթարական այրումների ցեղեր և գյուղատեղին անվանվել է Թաքյաղայա (այծի ժայռ)։

Եկեղեցու մասին մատենագրական և վիմագրական վկայություններ չեն պահպանվել։ Այս գյուղը և հարևան գյուղը մինչև խորհրդային կարգերի հաստատումը, հարկատու էր Դադիվանքին։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցին միանավ բազիլիկ կառույց է, այն թաղակապ է, սակայն թաղը չի պահպանվել, արտաքին չափերն են՝ 7,46x5,58 մետր։

Կառուցված է անմշակ և կիսամշակ քարերով, կրաշաղախով։ Եկեղեցու կառուցման շինաքարը վերցրել են եկեղեցուն կից ժայռից։

Ունի ուղանկյունաձև խորան, մեկ մուտք և երկու լուսամուտ, որոնք բացվում են արևելյան ճակատից դեպի ներս։

Բարավորին քանդակված է խաչքար որը հայ միջնադարյան քանդակային արվեստի կատարյալ նմուշներից է։
Եկեղեցու որմերի պահպանված հատվածներում առկա չեն արձանագրություններ, սակայն խաչաքանդակների և գեղարվեստական առանձնահատկություններից կարելի է թվագրել 13-14-րդ դարերի կառույց։

Կառույցի հյուսիսային կողմում պահպանվել է մի գեղաքանդակ և խաչքարի բեկոր, խաչքարը ճշտորեն կրկնվում է եկեղեցու բարավորի քանդակված խաչի մոտիվները։ Եկեղեցու արևմտյան պատի մեջ կան ագուցված խաչքարեր, ինչպես նաև եկեղեցու մոտ եղած ժայռերի վրա կան խաչաքանդակներ։
Եկեղեցին գտնվում է ծովի մակերևույթից 1601 մետր բարձրության վրա։

Հարակից գերեզմանոցը ավերվել է այստեղ հաստատված մուսուլման բնակիչների կողմից, սակայն 1993 թվականի ազատագրումից հետո այստեղ հայտնաբերվել է 5-ից 6 խաչքարեր, որոնցից մեկի վրա կա հետևյալ արձանագրությունը․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Կանկնե[ա]լ կառո[ւ]ցաւ ս[ուր]բ նշ/ան ի բար/էխաւսութ/ի[ւն]/ Անայ/ին, որք եր/[կիրպագանէք յաղաւթ]/- ս յիշե/ցէք, ի թուին ։ Չ․․ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Թաքյաղայայի եկեղեցի»
**Անտոն Նազարոս Ապրակունեցի** (17-րդ դար, Ապրակունիս - 17-րդ դար), կրոնական գործիչ, գրող, դիվանագետ։

Կենսագրական համառոտ տեղեկություններ
-----------------------------------

Անտոն Նազարոսի մասին բավականին քիչ տեղեկություններ են հայտնի։ Նա ծնվել է Երնջակ գավառի Ապրակունիս ավանում։

1670-1673 թվականներին Պարսկաստանի Շահի դեսպանական հանձնարարությամբ եղել է Եվրոպայում (Ֆրանսիա, Իտալիա)։ 1673 թվականին այցելել է Վենետիկ, ապա Հռոմ, որտեղ այցելել է Հռոմի պապին։

1674 թվականին ճամփորդել է Փարիզ։ Իր դեսպանության ճանապարհորդական նոթերը գրի է առել, որը Ք. Պատկանյանը զետեղել է «Նշխարք մատենագրութեան հայոց» ժողովածուի մեջ։ Այս ճանապարհորդական նոթերը 1899 թվականին տպագրվել են նաև «Բանասեր» հանդեսում և թարգմնվել Ֆրանսերեն (թարգմանիչ Մ. Բրոսե)։ Այժմ պահվում են Փարիզի Ազգային Մատենադարանում։

Անտոն Նազարոս Ապրակունեցին հեղինակել է նաև խրատական բովանդակության երկ։

Եվրոպական երկրներ կատարած ճանապարհորդությունից վերադառնալուց հետո՝ 1684 թվականին, եղել է իր հայրենի Ապրակունիս գյուղում գտնվող Սուրբ Կարապետ վանքի վանահայր։

Ընտանիք
-------

Անտոն Նազարոս Ապրակունեցին եղել է Օգոստիանոս Բաջենցի եպիսկոպոսի քեռորդին կամ եղբորորդին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Արգամ Այվազյան, «Նախիջևան։ Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ», Երևան, 1995 թվական, էջ 226։
**Մայրաքաղաք** կամ **Տիրամայր վանք**, վանական համալիր Արցախի Հանրապետությունում, Մարտակերտի շրջանի Վաղուհաս գյուղում։ Ընդգրկված է Վաղուհասի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Մայրաքաղաք կամ Տիրամայր եկեղեցական հուշահամալիրը բաղկացած է եղել մեծ և փոքր եկեղեցուց, գավթից, ընդարձակ գերեզմանատնից։ Հնում վանքը եղել է նշանավոր, երբեմն՝ եպիսկոպոսանիստ և եկեղեցում գտնվող տիրամոր մեծադիր որմնանկարի շնորհիվ անվանվել է նաև Տիրամայր վանք։ Վանքը կառուցված է եղել տորոնագույն սրբատաշ քարով։ Պահպանվել են ավերված կառուցվածքների պատերի առանձին մասերը, վիմագրություն ունեցող սալաքարեր, մի քանի խաչքարեր։

Ըստ եկեղեցու հյուսիսային պատի 9 տողանի թերի արձանագրության այն կառուցվել է 1183 թվականին։ Խորանի ճակատային քարի արձանագրությունը վկայում է, որ գավիթը կառուցվել է ավելի ուշ։

2014 թվականին ռուսաստանաբնակ Գրիգորի Հայրապետյանի մեկենասությամբ, Վաղուհասի հոգևոր հովիվ տեր Հովհաննես քահանա Հովհաննիսյանի նախաձեռնությամբ և ԼՂՀ զբոսաշրջության և պատմական միջավայրի պահպանության վարչության հետ համատեղ կատարվել են վանքի պեղման-մաքրման աշխատանքներ, որոնց արդյունքում ի հայտ են եկել թերի և ամբողջական վիմագրեր, խաչքարեր, խեցեղեն գտածոներ, նշմարվել են գավթի ծածկը կրող չորս սյուների հետքերը, դրանց խոյակները, ճարտարապետական այլ մանրամասներ։ Պեղված խեցեղենը վերաբերվում է վանքի գոյության ուշմիջնադարյան փուլին։ Համաձայն հայտնաբերված քարե վավերագրերի՝ վանքը եղել է Ծարի Վախտանգյանների և Ներքին Խաչենի Հասան-Ջալալյանների ուշադրության և հոգածության ներքո։

Տես նաև
-------

Վաղուհասի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Մարտակերտի շրջան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Շահեն Մկրտչյան, «Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները», «Հայաստան» հրատարակչություն, Երևան, 1985*
2. ↑  Վաղուհասի Ս.Տիրամայր վանքի վիմագրերը
**Պտկաթաղի վանք**, վանք Արցախի Հանրապետությունում, Հադրութի շրջանի Ծակուռի գյուղում։ Ընդգրկված է Ծակուռիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Վանքը գտնվում է Ծակուռի և Թաղոտ գյուղերի արանքում, Մինգոլտեղ գետակի աջ ափին, զառիվայրի վրա։ Հնագույն վանքից պահպանվել է միանավ եկեղեցին։ Ըստ պահպանված արձանագրության այն կառուցվել է 1670 թվականին, տեղական կոշտ կայծքարով։ Եկեղեցու մոտ նկատելի են տարբեր շինությունների հետքեր։

Եկեղեցու ներքին չափերը 5,30x10,50 մ է։ Չորս մույթերի վրա հենված ծածկը փլվել է։ Բեմի երկու կողմերում՝ պատի մեջ ագուցված են փոքրաքանդակ զարդանախշերով և փորագրություններով խաչքարեր, որոնցից մեկի վրա արձանագրված է «Խաչս Թադէոսի», մյուսի վրա՝ «Խաչս...Հալոյի»։ Պատերի տակ թաղված են բազմաթիվ սրբատաշ քարեր, ջարդված խաչքարերի, տապանաքարերի մասեր։

Եկեղեցու հյուսիսային կողմում, գետակի մյուս ափին, թփերի ու պտղատու ծառերի արանքում նկատելի են հին շենքերի հիմնապատեր, ձևավոր քարերի կույտեր։

Տես նաև
-------

Ծակուռիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Հադրութի շրջան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Շահեն Մկրտչյան, «Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները», «Հայաստան» հրատարակչություն, Երևան, 1985*
**Պիկոս դե Էուրոպա ազգային պարկ** (իսպ.՝ Parque Nacional de Picos de Europa), ազգային պարկ Իսպանիայի հյուսիսային հատվածում գտնվող Պիկոս դե Էուրոպա լեռնաշղթայում։ Երեք ինքնավար համայնքների՝ Աստուրիայի, Կանտաբրիայի ու Կաստիլիայի և Լեոնի սահմաններում է։

Պատմություն
-----------

Իսպանիայի ազգային պարկերից առաջինն է, Պիրենեյների Օրդեսա և Մոնտե Պերդիդո պարկի հետ միասին։ Ստեղծվելուն պես՝ 1918 թվականի հուլիսի 22-ին, այն կազմում էր այսօրվա ազգային պարկի արևմտյան մասը, որի կենտրոնում էր Կովագոնգա լիճը։ Այդժամ դա կոչվում էր Մոնտանա դե Կովադոնգա ազգային պարկն, որն ընդգրկում էր 169,25 քառ.կմ տարածք։ 1995 թվականի մայիսի 30-ին այգին ընդարձակվեց՝ ընդգրկելով իր ներկայիս ընդհանուր տարածքը` 646,60 քառ.կմ։

2003 թվականի հուլիսի 9-ին Միավորված ազգերի Կրթության, գիտության և մշակույթի կազմակերպությունը հաստատել է «Կենսոլորտի արգելոց» կարգավիճակը ազգային պարկի համար։ Պիկոս դե Էուրոպան կենսոլորտային արգելոցներից մեկն է Կանտաբրյան լեռներում։ Վերջիններս ընդգրկված են մեկ ընդհանուր արգելոցի մեջ, որը կոչվում է Գրան Կանտաբրիկա։

Աշխարհագրություն
----------------

Այգու ընդհանուր տարածքը կազմում է 640,60 քառ. կմ։ Այն կիսում են Կաստիլիա և Լեոն, Աստուրիա, Կանտաբրիա ինքնավար համայնքները։ Պարկի ամենաբարձր կետը Տոռե դե Սերեդոն գագաթն է, որը գտնվում է ծովի մակարդակից 2648 մ բարձրության վրա, իսկ ամենացածր վայրը՝ Դևա գետում, ունի 75 մ բարձրություն (ծովի մակարդակից)։

Կենդանական և բուսական աշխարհ
----------------------------

Տարածքում կարելի է գտնել մի քանի տեսակի անտառներ. հայտնի ծառերից են հաճարենին և կանտաբրիական կաղնին։
Բնակչությունը կազմում է 1300 մարդ։ Կան շատ պաշտպանված կենդանիների տեսակներ, ինչպիսին են խլահավերը, գառնանգղները, կանտաբրիական շագանակագույն արջերը և իբերիական գայլերը։ Պիկոս դե Էուրոպայում ամենահայտնի կենդանին պիրենեյան քարայծն է, կամ նրա ավելի առանձնահատուկ ցեղակիցը՝ կանտաբրիական քարայծը։ Վերջինիս, ինչպես նաև իսպանական այծքաղի շատ քանդակներ կան պարկի շրջակայքում։

Տես նաև
-------

* Պիկոս դե Էուրոպա
* Կանտաբրյան լեռներ

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2  Nationally designated areas (CDDA)
3. ↑  Biosphere Reserve Information, accessed 2010, when the super-reserve was described as being built up "step by step".

Արտաքին հղումներ
----------------

* Official web of the Spanish Ministry of Environment Archived 2016-10-26 at the Wayback Machine.
* Information and tourism office
* iberianature.com - English-language web site on nature in Spain and Portugal

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4701850-1 · VIAF: 312667067 · WorldCat VIAF: 312667067 |

 |
|  |
| --- |
| **Փոքր շահնարծիվ** |
| Փոքր շահնարծիվՓոքր շահնարծիվ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Ճուռականմաններ (Accipitriformes) |
| **Ընտանիք** | Ճուռակներ (Accipitridae) |
| **Ցեղ** | Արծիվներ *(Clanga)* |
| **Տեսակ** | **Փոքր շահնարծիվ** *(C. pomarina)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Clanga pomarina***Brehm, 1831 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Փոքր շահնարծիվ, փոքր ենթարծիվ** կամ **փոքր արծվիկ** (լատին․՝ Aquila pomarina կամ Clanga pomarina), ճուռակների ընտանիքին պատկանող արծիվների ցեղի գիշատիչ թռչուն, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Մարմնի երկարությունը 62-65 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 150 սմ, իսկ քաշը՝ 1500-1800 գրամ։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Արևելյան Եվրոպայում, Թուրքիայում, Հայաստանում, Անդրկովկասում, ինչպես նաև՝ Հնդկաստանում։ Ձմեռելու համար աշնան կեսերից չվում է Կենտրոնական և Հարավային Աֆրիկա և վերադառնում է գարնան կեսերին։ Հայաստանում հանդիպում է Սևանա լճի ավազանում, լեռնային ծառազուրկ շրջաններում և ծառահատված անտառներում։ Հնդկաստանում բնակվող փոքր շահնարծիվները նստակյաց են։ Վերջին ուսումնասիրությունների համաձայն Հնդկաստանում տարածված փոքր շահնարծիվն առանձնացվել է որպես ինքնուրույն տեսակ՝ հնդկական շահնարծիվ անվանումով (լատ.՝ *Aquila hastata* կամ *Clanga hastata*):

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է սաղարթավոր և խառը անտառներում։ Բնադրում է անտառների ինչպես փոքր հատվածներում, այնպես էլ խոշոր զանգվածներում։ Որսը կատարում է բաց տեղանքներում։ Չուի ժամանակ հանդիպում է հանրապետության ամբողջ տարածքում` տարբեր լանդշաֆտային գոտիներում։ Տարեկան ձվադրում է մեկ անգամ, դնում է 2 ձու, սակայն հանիբալիզմի հետևանքով կենդանի է մնում միայն մեկ ձագը։

Պահպանություն
-------------

Սակավաթիվ, խոցելի տեսակ է։ Գրանցված է Ռուսաստանի Դաշնության Կարմիր գրքում։ ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Վերջին տարիներին Հայաստանում հաշվառվում են 48-52 զույգ։ Համաձայն 2008 թվականի տվյալների՝ 2 առանձնյակ պահվում է Երևանի կենդանաբանական այգում և 14 առանձնյակ` Կենդանաբանական այգիների և ակվարիումների Եվրասիական տարածաշրջանային ասոցիացիայի կենդանաբանական այգիներում։

Սպառնացող վտանգներից են մարդու կողմից ուղղակի հետապնդումը, որսագողությունը, բների ոչնչացումը, հավանաբար, թունաքիմիկատների օգտագործման պետական վերահսկողության բացակայությունը և գիշատիչ թռչունների մերձարևելյան շուկայի զարգացումը։

Մեկական զույգ պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» և «Շիկահող» պետական արգելոցներում և երկուական` «Սևան» և «Դիլիջան» ազգային պարկերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · CMS · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1076998674 · LNB: 000264837 |

 |
**Մայքլ Ջեքսոնի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Майклу Джексону), հուշարձան Եկատերինբուրգում (Ռուսաստան), որը տեղադրվել է 2011 թվականի հունիսի 25-ին փոփ երաժշտության արքա Մայքլ Ջեքսոնի հիշատակին։ Սա Ռուսաստանի տարածքում Մայքլ Ջեքսոնի առաջին հուշարձանն է։ Հուշարձանը տեղադրվել է Վայների փողոցում։

Պատմություն
-----------

Ամերիկացի երգիչ, կոմպոզիտոր, երաժշտական պրոդյուսեր, ձևավորող, պարող, դերասան, սցենարիստ, «փոփ-երաժշտության արքա», «Գրեմմի» մրցանակի 15-ակի դափնեկրի հուշարձանի տեղադրման նախաձեռնողը եղել է Մայքլ Ջեքսոնի Եկատերինբուրգի ֆան-ակումբը։ Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 2011 թվականի հունիսի 25-ին, և նվիրված է եղել երգչի մահվան երկրորդ տարելիցին։

Հուշարձանը ստեղծվել է Մայքլ Ջեքսոնի արվեստի ուրալյան երկրպագուների հավաքագրած միջոցներով։ Նրանք նաև մտադիր են հասնելու Վայների փողոցը Մայքլ Ջեքսոնի պողոտայի անվանափոխության։

Հուշարձանի մոտ հաճախ հավաքվում են Մայքլ Ջեքսոնի երկրպագուները.

Հուշարձանի նկարագրություն
-------------------------

Մայքլ Ջեքսոնի բրոնզաձույլ քանդակի բարձրությունը 3 մետր է, քաշը՝ մոտ կես տոննա։ Երգիչը պատկերված է իր հանրահայտ պարային դիրքով, երբ նրա ձախ ձեռքը սեղմված է կրծքավանդակին, աջը փոքր-ինչ ծալված է արմունկի մոտ, իսկ ցուցամատն ուղված է դեպի հանդիսատեսը։ Ջեքսոնի ոտքերը պատկերված են հանրահայտ «լուսնային քայլվածքով», որը դարձել էր նրա «այցեքարտը», և ներկայումս աշխարհում պարային ամենահայտնի տեխնիկաներից մեկն է։ Երգչի դեմքի մի մասը ծածկված է գլխարկով։

Հուշարձանի հեղինակ
------------------

Հուշարձանի ստեղծողն է կրասնոյարսկցի քանդակագործ Վիկտոր Մոսիելևը։ Աշխատանքը տևել է մոտ վեց ամիս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Google Maps — 2005.
2. 1 2 3 4 5  Одиннадцать памятников Майклу Джексону, установленных по всему миру
3. 1 2 3 4  «Памятник Майклу Джексону»։ *Уралнаш*
4. 1 2  «Памятник Майклу Джексону»։ *Kudago*
5. ↑  Suddath, Claire. «How to Moonwalk like Michael» Archived 2013-08-26 at the Wayback Machine. *TIME*, 25 июня 2009.
6. ↑  *Thriller 25: The Book*, ML Publishing Group Ltd, 2008. ISBN 978-0-9768891-9-9.
**Ֆրիդրիխ Հենրիխ Հուգո Վինդիշման** (գերմ.՝ Friedrich Heinrich Hugo Windischmann, դեկտեմբերի 13, 1811(1811-12-13), Աշաֆենբուրգ, Ստորին Ֆրանկոնիա, Բավարիա - օգոստոսի 23, 1861(1861-08-23)), գերմանացի նշանավոր արևելագետ (իրանագետ, հայագետ)։

Փիլիսոփա Կարլ Ժոզեֆ Վինդիշմանի որդին է։ Բոննում սովորել է փիլիսոփայություն, դասական լեզվաբանություն և սանսկրիտ, աստվածաբանություն՝ Բոննում և Մյունխենում, հայերեն՝ Վենետիկի Մխիթարյանների մոտ։ Մեծ ներդրում ունի հատկապես հնդիրանական հնագիտության բնագավառում, ճանաչված է որպես հայերենի համեմատական ուսումնասիրության հիմնադիր (Հ. Պետերմանի հետ միասին), 1842 թ. ընտրվել է Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ, եղել է եկեղեցական իրավունքի պրոֆեսոր (Մյունխեն)։

Հայագիտություն
--------------

Հայագիտական առավել խոշոր աշխատությունը՝ «Հայերենի տեղը արիական լեզվաբնի մեջ», նվիրված է հայոց լեզվի բնույթի, նրա ծագման ու ցեղակցության հարցերին։ Իր այս հետազոտության մեջ, որը լույս է տեսել Հ. Պետերմանի քերականության հրատարակումից ինը տարի հետո (1846), և, հեղինակի վկայությամբ պատրաստ է եղել շուրջ տասը տարի առաջ, բազմաթիվ փաստարկումներով աշխատում է հաստատել այն գաղափարը, որ հայոց լեզուն հնդեվրոպական է և մտնում է արիական (հնդիրանական) ճյուղի մեջ։

Վինդիշմանը դիտարկումների ոլորտի մեջ առավ հայերենի կազմի տարբեր կողմեր, հատկապես հայերենի և ցեղակից լեզուների հնչյունական, քերականական, նաև բառային համապատասխանությունների խնդիրները։ Քերականությունից արված հիմնական հետևությունն այն է, որ պարսկերենին ու զենդերենին զուգահեռ եղել է մի հին իրանական «բարբառ», որից էլ սերում է հայերենը։ Այնուամենայնիվ, Վինդիշմանը չկարողացավ ճշգրտել իր տեսակետը հնդեվրոպական տարածքում հայերենի գրաված տեղի վերաբերյալ, հայ-իրանական լեզվական ընդհանրությունների գնահատման մեջ հստակորեն տարորոշել բնիկն ու փոխառյալը, որ հետագայում արեց հայագետ Հ. Հյուբշմանը և դրանով հիմնավորեց հայերենի ինքնուրույն, անկախ ճյուղ լինելը հնդեվրոպական ընտանիքում։

Երկեր
-----

* Aufsatz über die armenische Literatur, M. 1835. Die Grundlagen des Armenischen im arischen Sprachstamme (Abhandlungen der ersten Classe der b. Ak. der Wissenschaften, B. IV, Abth. II, M. 1846).

Գրականություն
-------------

* Շրումպֆ Գ. Ուսումնասիրութիւնք հայ լեզուի եւ մատենագրութեան յարևմուտս (ԺԴ.-ԺԹ. դար), Վենետիկ, 1895։
* Աղայան Է. Բ. Հայ լեզվաբանության պատմություն, հ. 1, Ե. 1958։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑  Հ. Զ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, «Հայաստան», 1987, էջ 566-567։


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Allgemeine Deutsche Biographie · Catholic (1997—…) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 107234447 · GND: 117401072 · ISNI: 0000 0000 8129 0783 · LCCN: no2010130311 · NLG: 149315 · NTA: 152095055 · NUKAT: n2013185137 · SUDOC: 074351370 · VIAF: 50002039 · WorldCat VIAF: 50002039 |

 |

 |
**Լուանգփհաբանգ միջազգային օդանավակայան** (լաոս.՝ ສະຫນາມບິນສາກົນຫຼວງພະບາງ) (IATA: **LPQ**, ICAO: **VLLB**)), Լաոսի հինգ միջազգային օդանավակայաններից մեկը, որը գտնվում է Լուանգփհաբանգ քաղաքի կենտրոնից 4 կմ (2,5 մղոն) հեռավորության վրա։ Լինելով Բանգկոկ, Չիանգմայ, Սիեմռեալ, Վիենտյան և տարածաշրջանի այլ քաղաքների միջազգային և ներքին թռիչքների հիմնական հանգույց՝ օդանավակայանը Լաոսի երկրորդ ամենաշատ զբաղված օդանավակայանն է։

2200 մետր երկարությամբ թռիչքուղու ծածկույթն ասֆալտից է, իսկ 2500 մետր երկարությամբ նոր թռիչքուղու ծածկույթը՝ ասֆալտբետոնից։ 2011 թվականին արդիականացվել է օդանավակայանի ենթակառուցվածքը, որից հետո զգալիորեն նվազեցվել է տեղական լեռնային տեղանքի տարրերի հետ օդանավերի բախման ռիսկը։ Օդանավակայանում սպասարկում են AirAsia, Bangkok Airways, Vietnam Airlines, Thai Airways, Lao Airlines և Lao Central Airlines ավիաընկերությունների ուղևորատար թռիչքներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Andrew Burke, Justine Vaisutis* Laos. — Lonely Planet, 2007. — С. 156. — 372 с. — ISBN 978-1-74104-568-0
2. ↑  *Sophia Labadi, William Logan* Urban Heritage, Development and Sustainability: International Frameworks, National and Local Governance. — Taylor & Francis. — С. 43. — ISBN 978-1-317-54164-6
3. ↑  *China Williams, Greg Bloom* Lonely Planet Southeast Asia. — Lonely Planet. — С. 772. — ISBN 978-1-74321-316-2
4. ↑  *Edward Aves* The Rough Guide to Laos. — Rough Guides Limited. — С. 132. — ISBN 978-0-241-01451-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |