**«Ստալինգրադի պաշտպանության համար» մեդալը** սահմանվել է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1942 թվականի դեկտեմբերի 22-ի հրամանագրով։ Մեդալի խաղարկության հեղինակը՝ նկարիչ Մոսկալյով Ն. Ի.։

Պատմություն
-----------

«Ստալինգրադի պաշտպանության համար» մեդալը շնորհվել է Ստալինգրադի պաշտպանության բոլոր մասնակիցներին՝ Կարմիր բանակի, նավատորմի և ՆԳԺԿ զորքերի զինծառայողներին, ինչպես նաև պաշտպանությանն անմիջականորեն ներգրավված քաղաքացիական անձանց։ Ստալինգրադի պաշտպանության շրջանը համարվում է 1942 թվականի հուլիսի 12 — նոյեմբերի 19։

«Լենինգրադի պաշտպանության համար», «Օդեսայի պաշտպանության համար», «Սևաստոպոլի պաշտպանության համար» մեդալները դարձան առաջին խորհրդային պարգևները, որոնք հաստատվել էին հնգանկյուն բլոկի վրա կրելու համար։ Սկզբում դրանք պետք է կրեին կրծքի աջ կողմում։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1943 թվականի հունիսի 19-ի «ԽՍՀՄ շքանշանների և մեդալների ժապավենների նախագծման և նկարագրության հաստատման և շքանշանների, մեդալների, շքանշանների ժապավենների և տարբերանշաններ կրելու կանոնների հաստատման մասին» 1943 թ. հնգանկյուն բլոկ է մտցվել այլ մրցանակների համար, որոնք նախկինում կրել են ուրիշների համազգեստի բլոկների վրա, որոշվել է մեդալներ կրել կրծքի ձախ կողմում քաղաքների պաշտպանության համար, նույն շարքում այլ պարգևների հետ։ «Ստալինգրադի պաշտպանության համար» մեդալը կրում են կրծքի ձախ կողմում և ԽՍՀՄ այլ մեդալների առկայության դեպքում տեղադրված է «Սևաստոպոլի պաշտպանության համար» մեդալից հետո։

№ 00001 վկայականով «Ստալինգրադի պաշտպանության համար» մեդալը շնորհվել է 64-րդ բանակի հրամանատար Մ. Ս. Շումիլովին։ 1943 թվականի հունիսի 1-ին առաջին պարգևատրվածների թվում պարգևատրվել են Ստալինգրադի կուսակցական և սովետական աշխատողներ՝ № 00014 Ստալինգրադի քաղաքային գործկոմի նախագահ Դ. Մ. Պիգալյով, № 00022 Ստալինգրադի մարզային գործկոմի նախագահ Ի. Ֆ. Զիմենկով, № 00026 շրջանային կոմիտեի քարտուղար Ի. Ի. Բոնդար ։

1995 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ «Ստալինգրադի պաշտպանության համար» մեդալով պարգեւատրվել է մոտ 759 560 մարդ։

Մեդալի նկարագրությունը
----------------------

Ստեղծման ժամանակ «Ստալինգրադի պաշտպանության համար» մեդալը պետք է պատրաստված լիներ չժանգոտվող պողպատից, սակայն 1943 թվականի մարտի 27-ի հրամանագրով նյութը փոխվեց արույրի։ Մեդալն ունի 32 մմ տրամագծով կանոնավոր շրջանագծի տեսք։

Մեդալի ճակատային կողմում մարտիկների խումբն է պատրաստի հրացաններով։ Մարտիկների խմբի վերևում՝ մեդալի աջ կողմում, ծածանվում է պաստառ, իսկ ձախ կողմում՝ մեկը մյուսի հետևից տանկերի և թռչող ինքնաթիռների ուրվագծերը։ Մեդալի վերին մասում՝ մի խումբ մարտիկների վերևում, հնգածայր աստղ է և մեդալի եզրին գրություն. «ռուս.՝ ЗА ОБОРОНУ СТАЛИНГРАДА» («*ՍՏԱԼԻՆԳՐԱԴԻ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱՐ*»)։ Մեդալի ճակատային կողմը եզերված է ուռուցիկ եզրով։

Մեդալի դարձերեսին «ռուս.՝ ЗА НАШУ СОВЕТСКУЮ РОДИНУ» («*ՄԵՐ ՍՈՎԵՏԱԿԱՆ ՀԱՅՐԵՆԻՔԻ ՀԱՄԱՐ*») մակագրությունն է։ Արձանագրության վերևում պատկերված են մանգաղ և մուրճ։

Մեդալի բոլոր մակագրություններն ու պատկերները ուռուցիկ են։

Սկզբում ժապավենը տեղադրված էր մոխրագույնով, մեջտեղում 8 մմ լայնությամբ երկայնական կարմիր շերտագծով։ 1943 թվականի հունիսի 19-ի հրամանով տեղադրվեց նոր ժապավեն՝ ձիթապտղի գույնի, մեջտեղում 2 մմ լայնությամբ երկայնական կարմիր շերտագծով։

Նկարազարդումներ
---------------

* Մեդալի հետևի կողմըՄեդալի հետևի կողմը
* ԽՍՀՄ փոստային նամականիշ, 1944 թԽՍՀՄ փոստային նամականիշ, 1944 թ
* Ժապավենի 1-ին տարբերակըԺապավենի 1-ին տարբերակը

Նշումներ
--------

1. 1 2  {{{վերնագիր}}}.
2. ↑  Сталинградская битва: энциклопедия, 2012
3. ↑  Постановление Президиума Верховного Совета СССР от 27 марта 1943 г. „О медалях «За оборону Ленинграда», «За оборону Одессы», «За оборону Севастополя» и «За оборону Сталинграда»".
4. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР от 19 июня 1943 г. «Об утверждении образцов и описания лент к орденам и медалям СССР и правил ношения орденов, медалей, орденских лент и знаков отличия».

Գրականություն
-------------

* *Գրիգորև Վ.* ռուս.՝ Первые медали Великой Отечественной войны и их первоначальный вид после утверждения // ռուս.՝ Санкт-Петербургский коллекционер. — 2005.
* ռուս.՝ Награды Великой Отечественной // Գիտություն և կյանք (ռուս.). — 1985.
* Володин А. Н. Мерлай Н. М. Медали СССР. — СПб.: Печатный двор, 1997. — С. 65—68. — 301 с. — 3000 экз. — ISBN 5-7062-0111-0.
* *Կոլեսնիկով Գ. Ա. Ռոժկով Ա. Մ.* ռուս.՝ Ордена и медали СССР. — 1986.
* Сталинградская битва. Июль 1942 — февраль 1943: энциклопедия / под ред. М. М. Загорулько. — 5-е изд. испр. и доп. — Волгоград: Издатель, 2012. — С. 371. — 800 с.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մեդալ «Ստալինգրադի պաշտպանության համար» ԽՍՀՄ մեդալներ և շքանշաններ