**Սրտակրանքի բորբոքում**, պերիկարդիտ (հուն․՝ περιχαρδιος՝ հարսրտային), պերիկարդի՝ սիրտը շրջապատող ֆիբրոզ թաղանթի, բորբոքում։ Ախտանշանները սովորաբար ընդգրկում են հանկարծակի սկսվող կրծքավանդակի սուր ցավ։ Ցավը կարող է նաև տեղակայվել ուսերում, պարանոցի և մեջքի շրջանում։ Սովորաբար ցավը թուլանում է նստած դիրքում և սաստկանում պառկելիս կամ խորը շնչելիս։ Այլ ախտանշաններից են տենդը, թուլությունը, սրտխփոցը և հևոցը։ Երբեմն ախտանշանները զարգանում են աստիճանաբար։

Պերիկադիտի ամենահաճախ հանդիպող պատճառը վիրուսային ինֆեկցիան է։ Այլ պատճառներից են բակտերիալ ինֆեկցիաները (օր․՝ տուբերկուլյոզ), ուրեմիան, քաղցկեղը, սրտամկանի ինֆարկտը, աուտոիմուն խանգարումները և կրծքավանդակի վնասումը։ Պատճառը հաճախ մնում է անհայտ։ Ախտորոշումը հիմնված է կրծքավանդակի ցավի, պերիկարդի քսման աղմուկի, ԷՍԳ փոփոխությունների և սրտի շուրջը հեղուկի կուտակման վրա։ Նման ախտանշաններ առաջացնող այլ պաթոլոգիաների թվին է պատկանում սրտամկանի ինֆարկտը։

Բուժումը հիմնականում իրականացվում է ՈՍՀԲԴ-ի և երբեմն կոլխիցինի միջոցով։ Անհրաժեշտության դեպքում կարող են կիրառվել ստերոիդներ։ Սովորաբար ախտանշաններն անցնում են մի քանի օրում կամ շաբաթում, բայց երբեմն տևում են ամիսներ։ Բարդությունները ներառում են սրտային տամպոնադա, սրտամկանի բորբորքում և կոնստրիկտիվ պերիկարդիտ։ Պերիկարդիտը կրծքավանդակի ցավի ամենաքիչ հանդիպող պատճառն է։ Տարեկան ախտահարվում են 10,000-ից 3 մարդ։ Ամենահաճախ ախտահարվողներն են 20-ից 50 տարեկան արական սեռի ներկայացուցիչները։ Ախտահարվածներից մոտ 30%-ի մոտ հիվանդությունը կրկնվում է։

Նշաններ և ախտանշաններ
---------------------

Պերիկարդիտին բնորոշ է հետկրծոսկրային կամ ձախ հարկրծոսկրային շրջանի ցավը, որը կարող է ճառագայթել դեպի սեղանարդաձև մկան (թիակի ստորին հատված)։ Ցավը սովորաբար թուլանում է նստելիս կամ առաջ թեքվելիս և սաստկանում է պառկելիս կամ ներշնչելիս։ Ցավը կարող է նմանակել կրծքային հեղձուկին (ստենոկարդիային), սակայն տարբերվում է նրանով, որ փոփոխվում է մարմնի դիրքը փոխելիս, այն դեպքում, երբ կրծքային հեղձուկի դեպքում ցավը մշտական է և ճնշող բնույթի։ Այլ ախտանշաններից են չոր հազը, տենդը, թուլությունը և անհանգստությունը։

Սրտամկանի ինֆարկտի ցավին նման լինելու պատճառով, պերիկարդիտը հաճախ սխալմամբ ախտորոշվում է որպես ՍԻ։ Սրտամկանի սուր ինֆարկտը կարող է բերել պերիկարդիտի առաջացման, սակայն կա ախտանշանների որոշակի տարբերություն։ Ստորև ներկայացված աղյուսակում տրված են պերիկարդիտի և ՍԻ հիմնական տարբերությունները․

|  | Պերիկարդիտ | Սրտամկանի ինֆարկտ |
| --- | --- | --- |
| Ցավի նկարագրություն | Սուր, թոքամզային, հետկրծոսկրային կամ ձախ հարկրծոսկրային ցավ։ | Սեղմող, ճնշող բնույթի ցավ, ծանրության զգացում։ Հիվանդը սովորաբար նկարագրում է բռունցքը կամ ափը կրծքին սեղմելով։ |
| Ճառագայթում | Ցավը ճառագայթում է դեպի սեղանարդաձև մկան՝ թիակի ստորին հատված կամ չի ճառագայթում։ | Ցավը ճառագայթում է դեպի ծնոտ կամ ձախ ձեռք, կամ չի ճառագայթում։ |
| Ֆիզիկական ակտիվություն | Ցավը չի փոխվում։ | Ցավը կարող է ուժեղանալ։ |
| Դիրք | Ցավը ուժեղ է պառկած կամ խորը ներշնչելիս։ | Կախված դիրքից չի փոխվում։ |
| Սկիզբ և տևողություն | Հանկարծակի ցավ, որը տևում է ժամեր կամ օրեր։ | Հանկարծակի սկսվող կամ աստիճանաբար ուժեղացող ցավ, որը կարող է ժամանակ առ ժամանակ անցնել կամ տևել ժամեր։ |

### Ֆիզիկալ զննում

Պերիկարդիտի դասական նշանն է պերիկարդի քսման աղմուկը, որը սովորաբար լսվում է կրծոսկրի ձախ ստորին եզրին։ Այլ նշաններից են անհանգիստ հիվանդը, դիրքային ցավը, ուժեղացած քրտնարտադրությունը։ Սրտի տամպոնադայի դեպքում՝ պարադոքսալ պուլսը և Բեկի եռյակը՝ սրտի տոների խլացում, ցածր զարկերակային ճնշում և լծային երակների լայնացում։

### Բարդություններ

Պերիկարդիտը կարող է բերել պերիկարդիալ խոռոչում հեղուկի կուտակման և ի վերջո սրտի տամպոնադայի առաջացման։ Սա կարող է դիտվել այն հիվանդների մոտ ովքեր ունեցել են պերիկարդիտի դասական նշաններ, ապա դիտվել է նշանների բարելավում, սակայն հետո զարգացել են սրտի տամպոնադայի նշաններ․ քնկոտություն, պարադոքսալ պուլս (ներշնչման ժամանակ սիստոլիկ ԶՃ-ի իջեցում ամենաքիչը 10 մմսս․․- ով), ցածր ԶՃ, լծային երկաների լայնացում, սրտի տոների խլացում։

Այս դեպքերում ԷՍԳ - ով կարող է դիտվել էլեկտրական ալտերացիա՝ պայմանավորված պերիակարդիալ խոռոչում կուտակված հեղուկի մեջ սրտի լողալով։ Կարող է դիտվել նաև գիտակցության մթագնում՝ պայմանավորված գլխուղեղի հիպոպերֆուզիայով։

Տամպոնադան կարող է հաստատվել Էխոսրտագրությամբ, որը ցույց է տալիս պերիկարդիալ էքսուդատ և աջ փորոքի դիաստոլիկ կոլապս։ Կրծքավանդակի ռենտգեն հետազոտությունը սովորաբար ցույց է տալիս սրտի ստվերի մեծացում և մաքուր թոքադաշտեր։ Թոքերում կանգը սովորաբար բացակայում է, քանի որ դիաստոլիկ ճնշման հավասարեցումը բերում է թոքային մազանոթների սեպման ճնշման հավասարեցմանը ներսրտային ճնշումներին։

Պատճառներ
---------

A պատկերում ցույց է տրված սրտի տեղակայումը և սիրտն ու պերիկարդը նորմայում։ Ցույց է տրված նաև պերիկարդի կտրվածքը, որտեղ երևում են նրա 2 թերթիկները և նրանց միջև գտնվող հեղուկը։B պատկերում ցույց է տրված պերիկարդիտ։ Իսկ կտրվածքում երևում են պերիկարդի բորբոքված և հաստացած թերթիկները
### Ինֆեկցիոն

Պերիկարդիտի պատճառ կարող են լինել վիրուսային, բակտերիալ կամ սնկային ինֆեկցիաները։

Զարգացած երկրներում 85% դեպքերում պատճառը վիրուսներն են։ Զարգացող երկրներում հաճախակի պատճառ է տուբերկուլյոզը։ Վիրուսային պատճառները ներառում են կոքսակի վիրուսը, հերպես վիրուսը, պարօտիտի վիրուսը և ՄԻԱՎ-ը։

Պնևմոկոկային և տուբերկուլյոզային պերիկարդիտները ամենահաճախ հանդիպողներն են բակտերիալների շարքում։ Հազվադեպ պատճառներից կարող են լինել անաերոբ մանրէները։ Սնկային պերիկարդիտի հաճախ հանդիպող պատճառներից է հիստոպլազմոզը, իսկ իմունանբավարարությամբ անձանց մոտ՝ ասպերգիլուսը, կանդիդան կամ կոկցիդոիդները։ Ամբողջ աշխարհում ինֆեկցիոն պերիկարդիտի ամենատարածված պատճառը տուբերկուլյոզն է։

### Այլ

* Իդիոպաթիկ․ ռուտինային հետազոտություններով ոչ մի սպեցիֆիկ պատճառ չի հայտնաբերվել
* Աուտոիմուն հիվանդություններ․ համակարգային կարմիր գայլախտ, ռևմատիկ տենդ, IgG4-ասոցացված հիվանդություններ
* Սրտամկանի ինֆարկտ (Դրեսլերի համախտանիշ)
* Սրտի տրավմատիկ վնասում
* Ուրեմիա (ուրեմիկ պերիկարդիտ)
* Քաղցկեղ
* Որոշ դեղամիջոցների կողմնակի ազդեցություն, օրինակ՝ իզոնիազիդ, ցիկլոսպորին, հիդրալազին, վարֆարին և հեպարին
* Ճառագայթմամբ հարուցված
* Աորտայի շերտազատում
* Հետպերիկարդիոտոմիկ համախտանիշ․ օրինակ՝ ԱԿՇ (աորտոկորոնար շունտավորում) հետո

Ախտորոշում
----------

Երիտասարդ տղայի մոտ դիֆուզ ST էլևացիա, ինչը խոսում է պերիկարդիտի կամ միոկարդիտի մասին։
Երևում են ST էլևացիաներ բազմաթիվ արտածումներում և ռեցիպրոկ ST դեպրեսիա aVR-ում։
### Լաբորատոր հետազոտություններ

Լաբորատոր հետազոտություններով կարող է հայտնաբերվել միզանյութի և կրեատինինի բարձրացում՝ ուրեմիկ պերիկարդիտի դեպքում։ Այնուամենայնիվ, լաբորատոր տվյալները հիմնականում չեն փոփոխվում, սակայն, եթե առկա է սրտամկանի ուղեկցող վնասում, ապա կարող է դիտվել տրոպոնինի, կրեատինկինազայի (CK-MB), միոգլոբինի և լակտատդեհիդրոգենազա-1-ի բարձրացում։

Նախընտրելի առաջնային ախտորոշիչ թեստը ԷՍԳ-ն է, որում երևում է ST սեգմենտի դիֆուզ, թամբաձև էլևացիա և PR սեգմենտի դեպրեսիա բոլոր արտածումներում՝ բացի aVR-ից, սինուսային հաճախասրտություն և հեղուկի առկայության դեպքում նաև QRS կոմպլեքսի վոլտաժի իջեցում։ PR պեդրեսիան սովորաբար երևում է վաղ շրջանում, քանզի նախասրտերը, լինելով ավելի բարակ պատրով, ավելի հեշտ են ենթարկվում բորբոքված պերիկարդի ազդեցությանը։

19-րդ դարից սկսած կատարվել է պերկարդիտի ռետրոսպեկտիվ ախտորոշում՝ պերկարդի կպումների վրա հիմնված։

Սովորաբար պերիկարդիտի պատճառը երբեք չի հայտնաբերվում (հայտնաբերվում է միայն 16-22 տոկոսի մոտ)։

### Պատկերային հետազոտություններ

* ՈՒՁՀ հետազոտությամբ ստացված պատկերում երևում է պերիկարդիալ էքսուդատը։ՈՒՁՀ հետազոտությամբ ստացված պատկերում երևում է պերիկարդիալ էքսուդատը։
* Կրծքավանդակի ռենտգեն պատկերի վրա երևում է պերիկարդի խոռոչում կուտակված հեղուկը։Կրծքավանդակի ռենտգեն պատկերի վրա երևում է պերիկարդի խոռոչում կուտակված հեղուկը։

### Դասակարգում

Պերիկարդիտը կարող է դասակարգվել ըստ պերիկարդի խոռոչում կուտակված հեղուկի տեսակի։

Ըստ այդմ պերիկարդիտի տիպերն են՝

* շճային
* թարախային
* ֆիբրոզ
* կազեոզ
* հեմոռագիկ

#### Սուր և քրոնիկ

Կապված պերիկարդիտի տևողությունից տարբերում ենք սուր և քրոնիկ տիպեր։ Սուր պերիկարդիտը ավելի տարածված է և կարող է հանդես գալ, որպես ինֆեկցիոն կամ իմունոլոգիական հիվանդության, անգամ սրտամկանի ինֆարկտի բարդություն (Դրեսլերի համախտանիշ)։ Քրոնիկ պերիկարդիտի տարբերակներից է կոնստրիկտիվ պերիկարդիտը։ Դասակարգումը կատարվում է հետևյալ կերպ․

* *Սուր* (<6 շաբաթ), Ենթասուր (6 շաբաթից 6 ամիս) և Քրոնիկ (>6 ամիս)

Բուժում
-------

Վիրուսային և իդիոպաթիկ պերիկարդիտների դեպքում կիրառվում է ասպիրին կամ այլ ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցներ (օր․՝ իբուպրոֆեն)։ Կարող է կիրառվել նաև կոլխիցին, որը փոքրացնում է պերիկարդիտի կրկնվելու հավանականությունը։

Ծանր դեպքերում կարող է լինել հետևյալի կարիքը՝

* պերիկարդիոցենտեզ՝ տամպոնադայի բուժման համար
* հակաբիոտիկներ
* ստերոիդներ՝ սակայն ցանկալի չեն, քանզի բարձրացնում են կրկնակի պերիկարդիտի ռիսկը
* հազվադեպ՝ վիրահատություն
* կոնստրիկտիվ պերիկարդիտի դեպքում՝ պերիկարդէկտոմիա

Համաճարակաբանություն
--------------------

Վիրուսային կամ իդիոպաթիկ պերիկարդիտով հիվանդների մոտ 30%-ի մոտ լինում մեկ կամ ավել կրկնվող դեպքեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Disease Ontology — 2016.
2. ↑  "What Is Pericarditis?". *NHLBI*. 2012 թ․ սեպտեմբերի 26. Արխիվացված է the original 2016 թ․ հոկտեմբերի 2-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. 1 2 3 4 5  "What Are the Signs and Symptoms of Pericarditis?". *NHLBI*. 2012 թ․ սեպտեմբերի 26. Արխիվացված է the original 2016 թ․ հոկտեմբերի 2-ին. Retrieved 2016 թ․ սեպտեմբերի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. 1 2  Tingle, LE; Molina, D; Calvert, CW (2007 թ․ նոյեմբերի 15). "Acute pericarditis". *American Family Physician*. **76** (10): 1509–14. PMID 18052017.
5. ↑  "What Causes Pericarditis?". *NHLBI*. 2012 թ․ սեպտեմբերի 26. Արխիվացված է the original 2016 թ․ հոկտեմբերի 2-ին. Retrieved 2016 թ․ սեպտեմբերի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
6. ↑  Imazio, M; Gaita, F; LeWinter, M (2015 թ․ հոկտեմբերի 13). "Evaluation and Treatment of Pericarditis: A Systematic Review". *JAMA*. **314** (14): 1498–506. doi:10.1001/jama.2015.12763. PMID 26461998.
7. 1 2  Imazio, M; Gaita, F; LeWinter, M (2015 թ․ հոկտեմբերի 13). "Evaluation and Treatment of Pericarditis: A Systematic Review". *JAMA*. **314** (14): 1498–506. doi:10.1001/jama.2015.12763. PMID 26461998.
8. ↑  "How Is Pericarditis Treated?". *NHLBI*. 2012 թ․ սեպտեմբերի 26. Արխիվացված է the original 2016 թ․ հոկտեմբերի 2-ին. Retrieved 2016 թ․ սեպտեմբերի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
9. ↑  "What Are the Signs and Symptoms of Pericarditis?". *NHLBI*. 2012 թ․ սեպտեմբերի 26. Արխիվացված է the original 2016 թ․ հոկտեմբերի 2-ին. Retrieved 2016 թ․ սեպտեմբերի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
10. 1 2  Imazio, M; Gaita, F (July 2015). "Diagnosis and treatment of pericarditis". *Heart*. **101** (14): 1159–68. doi:10.1136/heartjnl-2014-306362. PMID 25855795.
11. ↑  McConaghy, JR; Oza, RS (2013 թ․ փետրվարի 1). "Outpatient diagnosis of acute chest pain in adults". *American Family Physician*. **87** (3): 177–82. PMID 23418761.
12. 1 2  "Who Is at Risk for Pericarditis?". *NHLBI*. 2012 թ․ սեպտեմբերի 26. Արխիվացված է the original 2016 թ․ հոկտեմբերի 2-ին. Retrieved 2016 թ․ սեպտեմբերի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
13. 1 2  American College of Physicians (ACP). "Pericardial disease". *Medical Knowledge Self-Assessment Program (MKSAP-15): Cardiovascular Medicine*. p. 64. ISBN 9781934465288. Արխիվացված է the original 2010 թ․ օգոստոսի 2-ին. Retrieved 2019 թ․ հունվարի 26. `{{cite book}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
14. ↑  "Pericarditis". *nhlbi.nih.gov*. Արխիվացված է the original 2014 թ․ օգոստոսի 8-ին. Retrieved 2014 թ․ օգոստոսի 5. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
15. ↑  Brook I (2009). "Pericarditis caused by anaerobic bacteria". *Int J Antimicrob Agents*: 297–300.
16. ↑  Ibe, Tatsuro; Nakamura, Tomohiro; Taniguchi, Yousuke; Momomura, Shin-ichi (2016 թ․ հունիսի 1). "IgG4-related effusive constrictive pericarditis". *European Heart Journal - Cardiovascular Imaging*. **17** (6): 707–707. doi:10.1093/ehjci/jew056. PMID 27044912.
17. ↑  Atallah, Pierre Charbel; Kassier, Adnan; Powers, Stephanie (2014 թ․ սեպտեմբերի 20). "IgG4-related disease with effusive–constrictive pericarditis, tamponade, and hepatopathy: A novel triad". *International Journal of Cardiology*. **176** (2): 516–518. doi:10.1016/j.ijcard.2014.07.046. PMID 25062559.
18. ↑  Austin Flint (1862). "Lectures on the diagnosis of diseases of the heart: Lecture VIII". *American Medical Times: Being a weekly series of the New York Journal of Medicine*. **5** (July to December): 309–311.
19. ↑  images Archived 2007-05-24 at the Wayback Machine.
20. ↑  Alabed, S; Cabello, JB; Irving, GJ; Qintar, M; Burls, A (2014 թ․ օգոստոսի 28). "Colchicine for pericarditis". *The Cochrane Database of Systematic Reviews*. **8**: CD010652. doi:10.1002/14651858.CD010652.pub2. PMID 25164988.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մանկական պերիկարդիտ. Էրեբունի հիվանդանոց, պաշտոնական կայք
* Պերիկարդիտի բուժում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՄԴ-9 · ՀՄԴ-9 · ՀՄԴ-9 · ՀՄԴ-9 · ՀՄԴ-9 · ՀՄԴ-9 · ՀՄԴ-10 · ՀՄԴ-10 · ՀՄԴ-10 · ՀՄԴ-10 · DiseasesDB · eMedicine · MedlinePlus · NCI Thesaurus  |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Disease Ontology · LCCN: sh85099850 · LNB: 000319649 · Microsoft: 2910908000 |

 |