recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Վարդի ծառի փայտը ենթակեղևաշերտով
**Վարդի ծառ**, *վարդափայտ*, *բահիա* (լատ.՝ Dalbergia decipularis), փայտ է, որը ստանում են Dalbergia decipularis արևադարձային ծառի Դալբերգիա (Dalbergia) տեսակից։ Այն աճում է բացառապես Բրազիլիայում և Գվատեմալայում։ Նախկինում համարվում էր, որ այս փայտը ստանում էին Dalbergia frutescens (հոմանիշ D. variabilis) ծառի տեսակից։ Դալբերգիա ծառերի տեսակները (Dalbergia) նույնպես տալիս են փայտ, որը կոչվում է վարդափայտ կամ պալիսանդր։ Վարդափայտը բնութագրվում է իր փայտի գույնով՝ դեղինից մինչև վարդագույն, կարմիր նախշով և վարդի բույրով։

Ավանդաբար ֆրանսերեն կոչվում է bois de rose։

Սա շատ ամուր և պինդ, կատարյալ փայլեցրածության ենթակա փայտ, որն օգտագործվում է փոքր շքեղ օբյեկտների կահույքի արտադրության համար, ինչպիսիք են հյումիդորներ, ինչպես նաև երաժշտական գործիքների արտադրության մեջ։

Քանի որ այս փայտի համեմատաբար բարձր գինը հազվադեպ է հնարավորություն տալիս մեզ օգտագործել նրան ամբողջովին կահույքի մեջ, սովորաբար օգտագործվում են նրբատախտակներ և ինտարսիաններ։ Կիթառ արտադրելիս վարդափայտից երբեմն պատրաստում են խեմը, թխկու կամ վարդափայտի փոխարեն։ Այս ծառի փայտից հաճախ պատրաստում են բլոկ սրինգներ նաև գեղեցիկ դանակների բռնակներ։

Հոմանիշներ
----------

* վարդի ծառ, բուա դե ռոզ (ֆր.՝ bois de rose)
* վարդակակաչի ծառ/փայտ (անգլ.՝ Tulipwood)

### Ավստրալիական

Ավստրալիայում կա վարդի ծառի ընդհանուր անունը ՝ Հարպուլիա (Harpullia)։ Հարպուլիայի որոշ սորտերը գնահատվում էին իրենց մութ գունավոր փայտով։ Առավել հայտնի սորտերից էր *Հարպուլիա pendula*, որը լայնորեն տնկում էին Ավստրալիա արևելյան ափի երկայնքով։

### Բրազիլական

Բրազիլական վարդափայտն ունի մի քանի տեսակներ։ Դասական բարձրորակ փայտ է, հիանակի ֆիգուրայով։ Այն օգտագործվում է կահույքի դրվագազարդության մեջ և մանր ֆրեզման էլեմենտներում։ Հասանելի է միայն փոքր չափսերով, այն հազվադեպ է օգտագործվում ընդհանուր կահույքի մասերի մեջ։ Ինչպես և մյուս փայտերը, որոնք ունեն վառ արտահայտված նկար փայտի վրա, վարդափայտը շատ նորաձև է։ Տասնիններորդ դարում Բրազիլիայի վարդի ծառը համարվում էր Physocalymma scaberrima ցեղից, սակայն քսաներորդ դարում պարզ դարձավ, որ այն Dalbergia տեսակներից է։ Ինչ-որ ժամանակ, այն սխալմամբ համարվում էր Dalbergia frutescens var. tomentosa տեսականի, ինչը կարելի է նկատել հին գրքերում, ուղղված ատաղձագործներին։ Մի քանի տասնամյակ անց, այն արդեն հայտնի էր, որպես Dalbergia decipularis, որը աճում էր միայն Բրազիլիայի տարածքում։

Աղբյուրներ
----------

* Վարդափայտ Archived 2017-08-03 at the Wayback Machine. (գերմ.)
* Վարդափայտ Archived 2015-11-25 at the Wayback Machine. (անգլ.)
**Քոնաքլը** (թուրքերեն՝ Konaklı), քաղաք Թուրքիայի հարավարևմտյան մասում, Անթալիայի մարզում։ Քաղաքը գտնվում է Միջերկրական ծովի ափին։ 2014 թվականի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում է 30 000 մարդ։

Քոնաքլըն գտնվում է Անթալիայից 120 կիլոմետր, իսկ Ալանիայից 12 կիլոմետր դեպի արևմուտք։

Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ և տուրիստական ծառայությունների մատուցմամբ։

Քաղաքում կան փոստային բաժանմունք, երկու պոլիկլինիկա, երկու ստադիոն, գոլֆ ակումբ, ավելի քան 30 հյուրանոց, մշակույթի այգի։

Քոնաքլըի տեսարժան վայրերը
-------------------------

* Մատուռ
* Մզկիթ
* Իջևանատուն

Տրանսպորտ
---------

Քոնաքլըի միջով է անցնում Անթալիա- Ալանիա ավտոմայրուղին, որով կանոնավոր ընթանում են ավտոբուսները և երթուղային տաքսիները մինչ Ալանիա։

Քույր քաղաքներ
--------------

2008 թվականից Քոնաքլըի քույր քաղաքն է համարվում գերմանական Հելմշտեդտ քաղաքը։

Պատկերասրահ
-----------

Քոնաքլըի մզկիթը
Քոնաքլըի պլան սխեման

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Официальный сайт статистики Турции(թուրքերեն)

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Բրազիլիայի դրամահատարան** (պորտ.՝ Casa da Moeda do Brasil), Բրազիլիայի պետական ձեռնարկություն, որը զբաղվում է մետաղադրամների, թղթադրամների և այլ պաշտպանված արտադրանքի (անձնագրեր, փոստային նամականիշեր) պատրաստմամբ։ Գրանցված է Բրազիլիայի ֆինանսների նախարարության ենթակայության հանրային ընկերության ձևով։

Բրազիլիայի տարածքում պորտուգալական գաղութացումը սկսվելուց հետո ոչ մի դրամահատարան չկար, իսկ շրջանառության մեջ օգտագործվում էին նրա տարածք ընկած բացառապես բոլոր մետաղադրամները (առավելապես` իսպանական)։ Բրազիլիայի տարածքում առաջին մետաղադրամները հատվել են 1645-1646 թվականներին հոլանդացիների կողմից Պերնամբուկուի պաշարման ժամանակ։

1694 թվականի մարտի 8-ին Պեդրու 2-րդ Խաղաղասեր թագավորը հրաման արձակեց դրամահատարան բացել Բահիայում։ 1699 թվականին դրամահատարանը տեղափոխվեց Ռիո դե Ժանեյրո, մեկ տարի անց` Պերնամբուկու, որտեղ այն գործեց մինչև 1702 թվականը։ 1703 թվականին դրամահատարանը նորից տեղափոխվեց Ռիո դե Ժանեյրո։ Այնուհետև բացվեցին ևս մի քանի դրամահատարաններ. Բահիայում (1714), Վիլա Ռիկայում (1724-1734):

1868 թվականին Ռիո դե Ժանեյրոյում բացվեց դրամահատարանի նոր շենք։ 1984 թվականին դրամահատարանը տեղափոխվեց նորակառույց արտադրական կոմպլեքս Սանտա Կրուզ շրջանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Estatuto da CMB, декрет от 13 января 1997 года (պորտուգալերեն)
2. ↑  Money in Brazil — from Discovery to The United Kingdom, сайт Центрального банка Бразилии(անգլերեն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Монетный двор Бразилии, Планета монет
**Միքայել Ռեստեն, Միքայել Պետրոսի Պատկանյան** (1755, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - 1844, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն), հայ բժիշկ։

Սերովբե Պատկանյանի եղբարն է։

Կենսագրություն
--------------

1799 թվականին ավարտել է Պիզայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1818 թվականին տեղափոխվել է Եգիպտոս, եղել պալատական բժիշկ։ Վենետիկում լույս է ընծայել «Բժշկականութիւն» (1822, լրացումներով վերահրատարակվել է 1832) երկհատորանոց աշխատությունը։

Առաջին հատորում ներկայացված են տենդերի դասակարգումը, հայտնի տարբեր հիվանդությունների (հատկապես նյարդաբանական և վեներական) կլինիկական պատկերը, պատճառները, բուժումը։ Երկրորդ հատորը բժշկական տերմինների բացատրական բառարան է (լատիներեն, իտալերեն, ֆրանսերեն, անգլերեն, հունարեն, արաբերեն, պարսկերեն, թուրքերեն, հայերեն), ընդգրկում է 2500 տերմին (օտար տերմինները հայատառ են)։ 
1833 թվականին հաստատվել է Կ. Պոլսում, գրել «Կրթութիւն բժշկական արուեստի» աշխատությունը (մաս 1-6, 1833- 1841), որտեղ շոշափել է տեսական, մեթոդաբանական և ընդհանուր ախտաբանության մի շարք հարցեր։

Տեղեկություններ է տվել անոթազարկի, հիվանդի հարցազննման, հիվանդությունների օբյեկտիվ ախտանշանների մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Պարող անտառ
**Պարող անտառ** (ռուս.՝ Танцу́ющий лес), փշատերև անտառի տեղամաս, որը գտնվում է ՌԴ Կալինինգրադի մարզում, Կուրշսկայա անտառաշերտի 37-րդ կիլոմետրում։ Տարբերվում է ծառերի պտտված, թեքված բներով։ Գրավում է տեղի զբոսաշրջիկներին, մտնում է Կուրշսկայա ազգային պարկի մեջ։

Անտառը հիմնվել է 1961 թվականին Ռիբաչի գյուղի մերձակայքում գտնվող Կրուգլայա ավազաթմբին։ Ի տարբերություն անտառաշերտի մյուս ավազաթմբերի, որոնք ձգվում են Կուրշսկի ծոցի երկայնքով, Կրուգլայա ավազաթումբը գտնվում է անտառային հարթության վրա` ծոցի և Բալթիկ ծովի միջև։ Ընդհանուր առմամբ, տեղանքի պատմությունը կապվում է գերմանական սավառնակային դպրոցի հետ, որը Կուրշսկայա անտառաշերտում գոյություն է ունեցել մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելը։

Ծառերի դեֆորմացիայի առաջացում
-----------------------------

Ծառերի դեֆորմացիայի առաջացման պատճառների վերաբերյալ տեսակետները տարբեր են։ Համաձայն մի տեսակետի` ծառերի ձևախախտումը առաջացել է մատղաշ տնկիների վրա թրթուրների և Rhyacionia buoliana թիթեռերի վնասակար ազդեցությամբ։ Թրթուրները վնասել են վերև ձգվող բողբոջները, ինչի պատճառով զարգացել են ծառերի կողմնային բողբոջները։ Դրա հետևանքով էլ ծառերը հետագա աճման ընթացքում ձեռք են բերել արտասովոր տեսք։ Թրթուրները առավելապես վնասում են 5-20 տարեկան սոճիները։ Վնասատուների համար բարենպաստ պայմաններ են հողի ոչ բավարար խոնավությունը և ոչ պարարտ լինելը.: Հենց այդպիսի պայմաններ են առկա Կուրշսկայա անտառահատվածում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Հարբած անտառ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Пешеходные маршруты — Федеральное государственное учреждение «Национальный парк „Куршская коса"». Федеральная служба по надзору в сфере природопользования
2. ↑  В Калининградской области уникальный танцующий лес становится жертвой излишней любви туристов
3. ↑  *Боголюбов А. С. Кравченко М. В.* Москва — Атлас-определитель насекомых-вредителей лесных древесных пород средней полосы России. «Экосистема», 2002
**Ստամբուլի երկու դեմքը** (թուրքերեն՝ Fatih Harbiye), թուրքական հեռուստասերիալ, որը ցուցադրվել է 2013 թվականի օգոստոսի 31-ից FOX, այնուհետև Show TV հեռուստաընկերություններով։ Գլխավոր դերերում խաղում են Կադիր Դողուլուն, Նեսլիհան Աթագյուլը, Յունուս Էմրե Յըլդըրըմերը, Դիլարա Օզթյունչը և Սեդա Թյուրքմենը։ Գլխավոր ռեժիսորը Սադուլլահ Ջելենն է, իսկ պրոդյուսերը՝ Աթա Թյուրքօղլուն։

Սցենար
------

Սցենարը հիմնված է թուրք գրող և հրապարակախոս Փեյամի Սաֆայի համանուն վեպի վրա։

Սերիալը բացահայտում է Ստամբուլի երկու տարբեր աշխարհները։ Մի կողմից, Ֆաթիհն է, որը Ստամբուլի ամենաաղքատ թաղամասերից մեկն է, որտեղ ապրում է Ներիմանը (Նեսլիհան Աթագյուլ)։ Նա երազում է դառնալ հայտնի նկարչուհի։ Թողել է համալսարանական կրթությունը երրորդ կուրսում՝ աղքատության պատճառով։ Ունի մանկության ընկեր Շինասին, ով սիրահարված է աղջկան։

Երկրորդ աշխարհը Հարբիյեն, որը Ստամբուլի ամենահարուստ թաղամասերից մեկն է։ Այստեղ էլ բնակվում է Մաջիթը (Կադիր Դողուլու)։ Երիտասարդը հարուստ ընտանիքից է, ով ցոփ կյանք է վարում։ Պատահական մի օր պարահանդեսի ժամանակ Մաջիթը տեսնում է Ներիմանին և սիրահարվում։ Արդյոք կարող են Ստամբուլի երկու հակադիր պատկերները լինեն միասին։ Ներիմանը և Մաջիթը իրենց սիրո համար պետք է անցնեն մի շարք փորձություններով։

Դերասանական կազմ
----------------

| Դերասան | Կերպար | Սերիա |
| --- | --- | --- |
| Կադիր Դողուլու | Մաջիթ Արջաօղլու | 1 - 50 |
| Նեսլիհան Աթագյուլ | Ներիման Սոլմազ | 1 - 50 |
| Յունուս Էմրե Յըլդըրըմեր | Շինասի | 1 - 50 |
| Դիլարա Օզթյունչ | Պելին Դեմիրհան | 1 - 50 |
| Սեդա Թյուրքմեն | Ֆահրիյե | 1 - 50 |
| Իթիր Էսեն | Ինջի Արջաօղլու | 1 - 50 |
| Գյոզդե Աքյըլդըզ | Ասլը | 1 - 50 |
| Պինար Դիքիչի | Շահիկա | 3 - 50 |
| Սեվինչ Սըրմա | Նեզահաթ | 1 - 50 |
| Ֆիրաթ Թոփքորուր | Ջիհան | 1 - 50 |
| Բաշակ Փառլաք | Ռույա | 10-40 |
| Էբրու Սամ | Օզլեմ | 1 - 9 |
| Օկտայ Կորունան | Ֆաիզ Սոլմազ | 1 - 50 |
| Օզհան Ջարդա | Կերիմ Արջիօլղու | 1 - 48 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Fatih Harbiye»


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Ազդեցության գործոնը** կամ **ԱԳ** (անգլերեն՝ *impact factor* կամ *IF*), գիտական և հասարակագիտական պարբերականների մեջբերումների միջին քանակի չափման ցուցանիշ է։ Հաճախ ԱԳ-ն օգտագործվում է որևէ պարբերականի հարաբերական կարևորությունը իր բնագավառում հատկանշելու համար. ավելի բարձր ազդեցության գործոնով պարբերականները ավելի ցածր ԱԳ-ով պարբերականներից ավելի կարևոր են համարվում։ Ազդեցության գործոնը հնարել է Յուջին Գարֆիլդը, Գիտական Ինֆորմացիայի Ինստիտուտի (անգլերեն՝ Institute for Scientific Information կամ ISI) հիմնադիրը, որն այժմ Թոմսոն Ռոյթերզի մաս է կազմում։ Ազդեցության գործոնները հաշվարկվում են ամեն տարի՝ այն պարբերականների համար, որոնք ինդեքսավորված են Թոմսոն Ռոյթերզի *Journal Citation Reports*-ում։

Հաշվարկում
----------

Ամեն տարի, որևէ պարբերականի ազդեցության գործոնը իր հոդվածների մեջբերումների միջին թիվն է՝ նախկին երկու տարվա ընթացքում։ Օրինակ՝ մի պարբերականի 2003 թվականի ազդեցության գործոնը հաշվարկվում է այսպես՝

*A* = 2001 և 2002 թվականներում հրատարակված պարբերականի հոդվածների մեջբերման անգամները՝ ինդեքսավորված պարբերականների միջոցով 2003 թվականին
*B* = 2001 և 2002 թվականներում հրատարակված «մեջբերելի հոդվածների» ընդհանուր թիվը։ («մեջբերելի հոդվածները» ընդհանրապես լինում են հոդվածներ, գրախոսումներ, գիտական աշխատություններ (proceedings), կամ նշումներ. և ոչ խմբագրականներ կամ Նամակներ-Խմբագրին։)
2003 ազդեցության գործոն = *A*/*B*
(Նկատեք որ 2003 թվականին ազդեցության գործոնները փաստորեն հրատարակվում են 2004 թվականին. ԱԳ-ները չեն կարող հաշվակվեն մինչև բոլոր 2003 թվականի հրատարակչությունները ինդեքսավորող գործակալության կողմից չստացվի։)

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  «Introducing the Impact Factor»։ Վերցված է 2009 թ․ օգոստոսի 26–ին
Ադրբեջանական ԽՍՀ «գնդակահարման ցուցակները» («ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանի Զինվորական կոլեգիայի կողմից դատապարտման ենթակա անձանց ցանկ»): Ստալինի, Կագանովիչի և Մոլոտովի ստորագրությունները: 1937 սեպտեմբեր:
**Ստալինյան բռնաճնշումները Ադրբեջանում** (ռուս.՝ Сталинские репрессии в Азербайджане), 1920-1950-ականներին Ադրբեջանական ԽՍՀ-ում տեղի ունեցած քաղաքական զանգվածային բռնաճնշումներ, որոնք ընդգրկել են Ադրբեջանական ԽՍՀ ողջ բնակչությունը, այդ թվում հանրապետության ղեկավարներին, հոգևորությանը, մտավորականությանը և ունևոր գյուղացիներին։ Բռնաճնշումները ընդգրկում էին հակահեղափոխական գործունեության, լրտեսության, հակախորհրդային քարոզչության կասկածանքով մարդկանց հետապնդումները, ինչպես նաև գույքի պետականացմանը, բնակչության բռնի տեղահանմանը խոչընդոտող կուլակների հետապնդումները։

Բռնաճնշումները, որոնք գագաթնակետին էին հասել 1937-1938 թվականներին (Մեծ տեռոր, կամ եժովշչինա), իրականացվում էին ՆԳԺԿ մարմինների մասնակցությամբ համաձայն վերադաս մարմինների հրահանգների։ Դրանք իրականացվել են Միր Ջաֆար Բաղիրովի օրոք, ով քսա տարի ղեկավարել է Ադրբեջանը։ Իր անունը խորհրդային գրականության մեջ ասոցացվում էր սովորաբար 1930-ականների զանգվածային բռնաճնշումների հետ և ան, որպես կանոն, նման աշխատություններում հանդես էր գալիս որպես Ադրբեջանում 1937-1938 թվականների բռնաճնշումների առաջատար նախաձեռնող։ Տեղի ունեցածի համար Բաղիրովի պատասխանատվության աստիճանի գնահատականը վերակառուցման և դրան հաջորդող ժամանակաշրջանի գրականությունը այդպես էլ չի մտցրել։ Շվեդ քաղաքագետ Սվանտե Քորնելն անվանել է Բաղիրովին «ադրբեջանցի Ստալին», իսկ խորհրդային և ռուս փիլիսոփա և պատմաբան Դմիտրի Ֆուրմանը անվանել է Բաղիրովին «ադրբեջանցի Բերիա»։

Տես նաև
-------

* Ստալինյան բռնաճնշումները Հայաստանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Исмаилов, 2015, էջ 35
2. ↑  Svante E. Cornell, Azerbaijan Since Independence (M.E. Sharpe) — 41 էջ, ISBN 0765630036, 9780765630032։
*Բնօրինակ տեքստ* (անգլ.)  

*Baghirov was removed from his position as first secretary of the party in Azerbaijan in July 1953, four months after Stalin's death, and "Azerbaijan's Stalin" was sentenced to be executed three years later.*
3. ↑  Фурман Д.Е. Несостоявшаяся революция. Политическая борьба в Азербайджане (1988-1993 годы) // Дружба народов. — 1994. — № 4. — С. 152.



|  |
| --- |
| 
  **ԽՍՀՄ**   **Ադրբեջան**
 |
**Գառնակերյանի տուն** (ռուս.՝ Дом Гарнакерьяна), տուն Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքում, որտեղ ապրել են բանաստեղծներ Աշոտ Գառնակերյանը, Ալեքսանդր Օլենիչ-Գնենենկոն և գրող Գեորգի Շոլոխով-Սինյավսկին։

*Հասցեն՝* Դոնի Ռոստով, Պուշկինի փողոց, 78։

Պատմություն
-----------

Տունը գտնվում է Դոնի Ռոստով քաղաքի կենտրոնում՝ Պուշկինի փողոց, 78 հասցեում։ Կառուցվել է 1960 թվականին։ Այս տանը տարբեր ժամանակներում ապրել են բանաստեղծներ Աշոտ Գառնակերյանը (1960-1977)՝ Դոնի երկրամասին նվիրված բանաստեղծությունների հեղինակ, Ալեքսանդր Օլենիչ-Գնենենկոն (1960-1963)՝ մանկական բանաստեղծությունների հեղինակ, բնապատկերային քնարերգության վարպետ, և գրող Գեորգի Շոլոխով-Սինյավսկին (1960-1967)՝ Ռոստովում խորհրդային գրականության հիմնադիրներից մեկը։

Բանաստեղծ Ալեքսանդր Օլենիչ-Գնենենկոն ապրել է երկրորդ հարկում՝ 3-րդ բնակարան, 4-րդ բնակարանում ապրել է բանաստեղծ  Աշոտ Գառնակերյանը, իսկ երրորդ հարկի 6-րդ բնակարանում բնակվել է գրող Գեորգի Շոլոխով-Սինյավսկին։ Բոլոր աշխատասենյակների պատուհանները եղել են հարավային կողմում։

Բանաստեղծների աշխատասենյակների հուշային նկարագիրը չի պահպանվել, նախկին տեսքն ունի միայն գրող Գեորգի Շոլոխով-Սինյավսկու աշխատասենյակը։

1967 թվականին շենքի պատին փակցվել է հուշատախտակ, որի վրա գրված է. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Այս տանը 1960-1967 թվականներին ապրել և աշխատել է Գեորգի Ֆիլիպովիչ Շոլոխով-Սինյավսկին։* |  |

Նույն տեղում 1971 թվականին փակցվել է երկրորդ հուշատախտակը, որի վրա փորագրված է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Այս տանը 1960-1963 թվականներին ապրել և աշխատել է բանաստեղծ Ալեքսանդր Պավլովիչ Օլենիչ-Գնենենկոն։* |  |

1978 թվականին փակցվել է երրորդ հուշատախտակը՝ հետևյալ տեքստով.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Այս տանը 1960-1977 թվականներին ապրել և աշխատել է բանաստեղծ Աշոտ Գեորգիի Գառնակերյանը։* |  |

Բանաստեղծ Ա. Գառնակերյանի հուշատախտակի վերևում տեղադրվել է հարթաքանդակ։

Ճարտարապետություն
-----------------

Տունը չորսհարկանի է, կառուցված է աղյուսից՝ բարձր ցոկոլի վրա։ Շենքի ճակատի ճարտարապետագեղարվեստական նկարագիրը որոշել է ուղղանկյունաձև պատուհանատեղերի և 2-րդից 4-րդ հարկերի պատշգամբների ռիթմը։ Առկա են միջհարկային քիվ, ծոփորի վրա՝ բաց գույնի աղյուսից երկրաչափական նախշ։ Տան աջ մասում կա կամար, որը տանում է դեպի բակ, ձախից կցակառուցված հարևան շենքի հետ արանքում ևս մետաղյա ճաղավանդակով կամար է, որը տանում է դեպի տան ներքին բակ։ Շենքն ունի նկուղային տարածքներ։

Շինության հատակագիծն ուղղանկյունաձև է։ Նրա կոմպոզիցիոն առանցքը բնակարանների երկկողմ տեղաբաշխմամբ աստիճանավանդակն է։

Գրականություն
-------------

* Гегузин И. Страницы ростовской летописи. - Ростов-н/Д. 1983. - С. 151 - 155, 158 - 160.
* Писатели Дона. Библиографический указатель. - Ростов-н/Д, 1986.- С. 77 - 81, 244 - 245, 387

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դոնի Ռոստով
* Գառնակերյան Աշոտ Գեորգիի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Памятная доска А.П.Оленичу-Гнененко в г.Ростове-на-Дону
|  |
| --- |
| **Ցախակեռաս ծաղկակիցավոր** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ակքանածաղկավորներ (Dipsacales) |
| **Ընտանիք** | Այծատերևազգիներ (Caprifoliaceae) |
| **Ցեղ** | Ցախակեռաս *(Lonicera)* |
| **Տեսակ** | **Ցախակեռաս ծաղկակիցավոր** *(L. bracteolaris)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Lonicera bracteolaris***Boiss. & Buhse, 1860 |

**Ցախակեռաս ծաղկակիցավոր** (լատ.՝  Լonicera bracteolaris), ցախակեռասազգիների ընտանիքի, ցախակեռասների ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ թուփ է՝ 2—3 մ բարձրությամբ։ Բազմամյա ճյուղերը և առանցքները ծածկված են բաց գույնի կեղևով, որը անջատվում է թելանման շերտերով։ Բողբոջները կլոր են։ Տերևները ձվաձև երկարավուն են, 2,5—6 սմ երկարությամբ և 1,5—3 սմ լայնությամբ, սուր կամ բութ գագաթով, լայն սեպաձև, երբեմն թեթևակի սրտաձև հիմքով, երկու կողմից էլ մերկ, ներքևի կողմից մի փոքր ավելի բաց գույնի, շատ կարճ կոթունավոր։ Ծաղիկները զույգերով են, ծոցային, երկշուրթ, դեղնավուն, վարդագույն շերտիկներով, մոտ 0,5 սմ երկարությամբ ծաղկակոթունով։ Ծաղկակիցներ չունի։ Պսակը մերկ է, գլանաձև խողովակով, հիմքում սապատավոր։ Սռնակը ավելի երկար է, քան առէջները, մազմզուկապատ։ Սերմնարանը ազատ է կամ սերտաճած է միայն հիմքով։ Հատապտուղները մուգ կարմիր են, ձվաձև, հիմքում ծաղկակիցներով, մինչև 0,7 սմ երկարությամբ, 3—9 սմ սերմերով։ Ծաղկում է մայիսին։

Էկոլոգիական՝ խումբը XI: Մշակության հավանական շրջանները՝ 1—32:

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հարավային Կովկասում, Կոպետ-Դաղում և Պամիրո-Ալայում։ Մեր հանրապետության տարածքում հանդիպում է Սևանի ավազանում, Զանգեզուրում, Վայքում, անտառների եզրերին, թփուտներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. (2), Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (286)։
**Սերգեյ Իվանի Հարությունյան** (ապրիլ, 1937, Երևան - հունվարի 19, 2000, ք. Սիսիան (Սյունիքի մարզ)), հայ վիրաբույժ։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1975)։

Կենսագրություն
--------------

1960 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը։ 1968-1988 թվականներին աշխատել է Կամպի շրջանի բուժմիավորումում, Անդրկովկասի երկաթուղային վարչության Երևանի բաժանմունքի կլինիկական հիվանդանոցում, Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտում, Հանրապետական հիվանդանոցի վիրաբուժական բաժանմունքում։

1991-2000 թվականներին կամավոր և գործուղումով մեկնել է ՀՀ սահմանամերձ շրջաններ և ԼՂՀ ռազմադաշտային շարժական և կենտրոնական կլինիկական զինվորական հոսպիտալներում վիրաբուժական օգնություն է ցույց տվել բազմաթիվ վիրավոր ազատամարտիկների և խաղաղ բնակիչների։

Մահը
----

Զոհվել է ուղղաթիռի վթարից (Երևան-Սիսիան-Ստեփանակերտ չվերթ)՝ հերթական առաջադրանքը կատարելիս։

Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Թաղված է Եռաբլուրում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Ալժիրի կոմունիստական կուսակցություն**, գոյության սկզբից պայքարել է սոցիալական բարենորոգումների, Ալժիրի ժողովրդի դրության բարելավման համար

Պատմություն
-----------

Ստեղծվել է 1936 թվականի հոկտեմբերին, հիմանդիր համագումարում։ Մինչ այդ Ալժիրում 1920 թվականից գործում էին կոմունիստական սեկցիաներ, որոնք մտնում էին Ֆրանսիայի կոմկուսի մեջ։ Մեծ դեր է խաղացել 1954-1962 թվականներին, ազգային-ազատագրական պատերազմում։ 1955-1956 թվականներին ստեղծել է կոմունիստական զինված ջոկատներ, որոնք ազգային-ազատագրական ճակատի (ԱԱՃ) ղեկավարությամբ գործող բանակի հետ միասին մարտնչել են ֆրանսիական գաղութարարների դեմ։ ԱԿԿ պաշտպանեց Էվիանի համաձայնագիրը (1962, մարտ), որով Ֆրանսիան ճանաչեց Ալժիրի անկախությունը։ 1962 թվականի ապրիլին, դուրս գալով ընդհատակից, ԱԿԿ հրապարակեց իր ծրագիրը և խնդիր դրեց գաղութային հաստատությունները փոխարինել դեմոկրատական իշխանությամբ, իրագործել ագրարային ռեֆորմ, ազգայնացնել հիմնական հարստությունները, երկիրը ինդուստրացնել։ 1962 թվականի նոյեմբերին ԱԿԿ արգելվեց, բայց կոմունիստները շարունակեցին պաշտպանել կառավարության առաջադիմական միջոցառումները։ Իսկ երբ ԱԱՃ կուսակցությունը 1964 թվականին ընդունած ծրագրում Ալժիրի սոցիալ-քաղաքական զարգացման նպատակ հռչակեց սոցիալիզմը, ԱԿԿ իր անդամներին ցուցում տվեց անհատապես ընդունվել ԱԱՃԿ շարքերը։ 1964-1965 թվականներին շատ կոմունիստներ մտան ԱԱՃԿ մեջ։ 1965 թվականի հունիսի 19-ի իրադարձություններից հետո կոմունիստները հայտարարեցին, որ իրենք ստեղծում են Ալժիրի սոցիալիստական ավանգարդ կուսակցությունը։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0001 2097 1769 · LCCN: n88606533 · VIAF: 122889821 · WorldCat VIAF: 122889821 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 170)։*  |
**Ազդանշանային համակարգ**, գլխուղեղում արտաքին և ներքին ազդեցություններից առաջացող նյարդային պրոցեսների և ժամանակավոր կապերի համակարգ։ Ապահովում է օրգանիզմի հարմարվողականությունը շրջապատի պայմաններին։ Ազդանշանային համակարգ հասկացությունը սահմանել է Իվան Պավլովը։ Բարձրագույն նյարդային գործունեությունը խարսխվում է ազդանշանային համակարգի վրա։ Ստորաբաժանվում է առաջինի և երկրորդի։ Առաջին ազդանշանային համակարգի շնորհիվ կենդանական աշխարհի պայմանառեֆլեկտորային գործունեությունը հիմնվում է միայն կոնկրետ, բացարձակապես առարկայական բնույթի ազդանշանների՝ ձայնային, տեսողական, լսողական, շոշափելիքի և այլ գրգռիչներից ստացված ինֆորմացիայի վրա։ Այս խմբի պայմանական ոեֆլեքսներին բնորոշ են՝ շրջապատի տարբեր իրավիճակներ արտահայտող սննդային, պաշտպանական կամ սեռական կոնկրետ ազդանշանների ոչ պայմանական ամրացումը և նպատակադրված հարմարվողական ռեակցիայի կենսաբանական բնույթը։ Երկրորդ Ազդանշանային համակարգ կապված է մարդկային խոսքի, մտածողության և լեզվի հետ։ Երևույթի կոնկրետ ազդանշանին փոխարինող մարդկային խոսքը վերացական ազդանշան է և ազդում է ոչ թե ձայնային էֆեկտով, այլ դրա գիտակցական բովանդակությամբ։ Խոսքի միջոցով առաջացող պայմանական ռեֆլեքսները կապված են մարդկային գիտակցական գործունեության հետ։ Մարդու բարձրագույն նյարդային գործունեության մեջ ազդանշանային համակարգերի տարբեր փոխհարաբերությունների հիման վրա Ի. Պ. Պավլովն առանձնացնում է նյարդային գործունեության երկու տիպ՝ գեղարվեստական և մտածող։ Նյարդային գործունեության երկրորդ տիպի մոտ ազդանշանային համակարգ ավելի ցայտուն է արտահայտված։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 114)։*  |
**Hotaru CMS**, բովանդակության կառավարման համակարգ։ Ստեղծվել է 2009 թ․-ի հունիսի 18-ին Նիկ Ռեմսիի կողմից։ Այս համակարգի միջոցով կարելի է ստեղծել գրեթե ցանկացած տեսակի վեբ կայք։ Hotaru CMS-ը շատ հարմար է սոցիալական նորությունների կայք ստեղծելու համար։ Այդպիսի կայքերի վառ օրինակներ են digg.com-ն ու wpscoop.com-ն։ Hotaru CMS-ը նման է ՎորդՊրեսին, բայց կան մի շարք նկատելի տարբերություններ։ Օրինակ, Hotaru CMS-ն ունի գործածող համակարգ (user system) և գրառումներ տեղադրելու հնարավորություն։

Hotaru CMS-ն առաջարկում է ձևավորման 4 հիմնական բաղադրիչներ՝ հիմնական թեմաները, ադմինիստրատիվ թեմաները, հավելումները և լեզուների փաթեթները։ Թեմաները բավականին հեշտ են ձևափոխվում։ Պլագինները օգտագործում են ձևանմուշներ։  Լեզուների փաթեթները ուղղակի չմշակված տեքստի հավաքածուներ են, որոնք օգտագործվում են Hotaru CMS-ում։ Դրանք կարելի է փոփոխել, ինչպես նաև դրանց հիման վրա թարգմանել համակարգը տարբեր լեզուներով։

Օգտագործողները կարող են մեկնաբանել և քվեարկել լավագույն գրառումների համար։ Գրառումներն, կախված փայների քանակից, կարող են լինել 3 տեսակի՝ թարմ գրառումներ, սպասված գրառումներ և լավագույն գրառումներ։ Hotaru CMS-ում ձայները թույլ են տալիս տարանջատել վատ գրառումները լավերից։ Օգտագործողները կարող են վատ գրառում հանդիպելու դեպքում քվեարկել դեմ, որից հետո նրան հնարավորություն է տրվում նշել դեմ քվեարկելու պատճառը։ Չափից շատ դեմ ձայներ հավաքած գրառումները հեռացվում են բազայից։

Hotaru CMS-ը ազատ ծարգիր է, տարածվում է GPL արտոնագրի ներքո, գրված է PHP ծրագրավորման լեզվով լեզվով։ Որպես տվյալների բազա օգտագործում են MySQL-ը և ezSQL-ը։

Hotaru CMS բովանդակության կառավարման համակարգի առանձնահատկություններն են՝

* CAPTCHA -ի առկայություն
* արգելափակում IP –ի միջոցով
* արգելափակում էլեկտրոնային հասցեի միջոցով
* արգելափակում մուտքանվան միջոցով
* ծանուցում էլեկտրոնային հասցեին նոր գրանցվածների մասին և հնարավորություն հաստատել կամ մերժել նրանց մուտքը
* ժամանակավորապես կամ ամբողջովին հեռացնել գօտագործողին
* հնարավորություն հավանությւոն տալ օգտագործողների պոստերին կամ մեկնաբանություններին
* արգելափակել պոստերը վերաահաստատվելուց
* արգելափակել պոստերը URL –ի կամ դոմենի միջոցով
* սահմանափակում դնել օրական պոստերի հաստատման և մեկնաբանությունների վրա
* սահմանափակել պոստերում և մեկնաբանություններում URL –ների քանակը
* թաքցնել կամ հեռացնել պոստեր և մեկնաբանություններ

Աղբյուրներ
----------

* Hotaru CMS official page
**Ալբերտ Ալեքսանդրի Բագիյանց** (ուկրաիներեն՝ Альберт Олександрович Багіянц, նոյեմբերի 3, 1934(1934-11-03), Թուրքմենաբադ, Թուրքմենական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հուլիսի 4, 1995(1995-07-04), Խարկով, Ուկրաինա), խորհրդային հայազգի ուկրաինացի մարզիչ։ Ուկրաինական ԽՍՀ վաստակավոր մարզիչ (1976), ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ (1980)։

Կենսագրություն
--------------

Ալբերտ Բագիյանցը ծնվել է 1934 թվականի նոյեմբերի 3-ին Թուրքմենական ԽՍՀ Չարջոու քաղաքում։ 1973 թվականին ավարտել է Խարկովի մանկավարժական ինստիտուտը (այժմ՝ Խարկովի Գ. Սկովորոդայի անվան ազգային մանկավարժական համալսարան)։ 1984-1988 թվականներին աշխատել է որպես Ուկրաինայի կանանց հեծանվասպորտի (մայրուղային) ազգային հավաքականի ավագ մարզիչ, 1988-1995 թվականներին՝ որպես Խարկովի ֆիզիկական կուլտուրայի ինստիտուտի (այժմ՝ Խարկովի ֆիզիկական կուլտուրայի պետական ակադեմիա) հեծանվասպորտի ամբիոնի վարիչ։

Մարզչական կարիերայի ընթացքում նա դաստիարակել է մի շարք ականավոր մարզիկների, այդ թվում՝ իր կնոջը՝ Ալլա Բագիյանցին և Վալերի Մովչանին՝ 1980 թվականին Մոսկվայում կայացած Օլիմպիական խաղերի ոսկե մեդալակիր։

Մահացել է 1995 թվականի հուլիսի 4-ին, Խարկովում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Биография на сайте Энциклопедии фонда «Хайазг»
2. 1 2  БАГІЯ́НЦ Альберт Олександрович
3. ↑  Багиянц Альберт Александрович
4. ↑  БАГІЯ́НЦ Алла Миколаївна (ուկր.)
**«Կանայք այգում»** (ֆր.՝ Femmes au jardin), Կլոդ Մոնեի նկարը։ Ցուցադրված է Փարիզի սալոնում 1866 թվականին, նկարը՝ Մոնե «Կինը Կանաչում», ստացել է լայն ճանաչում չնայած որ, նա եղել է գրված բավական ավանդական ոճով։ Նկարում նկարված է 19 տարեկան՝ Կամիլա Դոնսեն (ֆր.՝ Camille Léonie Doncieux)։ Ապրիլին փարիզյան արվարձան Սևրում, երկաթուղային կայանի մոտ, Մոնեն վարձակալեց տուն՝ այգու հետ (ֆր.՝ Sèvres), և սկսեց աշխատել մասշտաբային նկարի՝ մարդկանց հետ՝ որոնք օդում են։ Այս սյուժեով Մոնեն վաղուց էր հետաքրքրված։ Կամիլլա Դոնսեն եղավ երեք կանանց նմանակող մոդել նկարի ստեղծման համար։

Նկար, որի վրա աշխատում էր Մոնեն, բավական ծանրաշարժ եղավ։ Կտավի վերևի մասը նկարելու համար հեղինակը նկարը իջեցնել է դեպի անդունդը՝ կարթի օգնությամբ։ Գյուստավ Կուրբեն այն ժամանակ հյուրնկալելով Մոնեին, ցնցված էր այդ գործից, Մոնեն նկարում էր սաղարթի վրա միայն արևոտ, լուսավոր ժամանակ, որպեսզի ավելի հստակ երանգ տար գույներին և ստվերներին։ Մոնեն այդքան հետաքրքրված չէր կանանց մարմնի կամ դեմքի արտահայտությամբ՝ տրամադրության վրա։ Կանայք նկարի վրա երևում էին ոճավորված, որը ավելի բնորոշում է պարող նյուանսի լուսավորությունը։ Կտավի ձախ մասում փոքրիկ բծիկները լուսավորում էին երկու մարմին։ Կտրուկ ստվերները արտաթորիչ են թվում կնոջ զգեստի վրա, նրա դեմքը լուսավորում է միայն կապույտ զգեստի արտացոլանքը։ Հակադրություն լուսավորությամ միջև և կանաչապատ մասերը հասցնում են ծայրահեղության։

«Կինը Կանաչում» 1866«Կինը Կանաչում» 1866
Մոնեն ստիպված էր հեռանալ իր տնից Սևրե ամառվա վերջին կրեդիտների պատճառով և տարբեր բամբասանքներից՝ կտոր-կտոր է արել իր նկարներից մոտ 200 հատը։ Բայց նույնիսկ մոտ 50 վնասված նկարները վաճառքի են հանվել և վաճառվել են մոտ 30 ֆրանկով ամեն մեկը։ Ֆինանսական խնդիրների պատճառով Մոնեն չկարողացավ իրեն շատ թույլ տալ գնել մատերիալներ աշխատանքի համար։ Նրամ մնում էր միայն մաքրել ներկերը հին նկարների վրայից, որպեսզի նորից օգտագործի այդ կտավները։ «Կինը Կանաչում» նկարին նա ձեռք չտվեց, նա մտադիր էր այն ցուցադրել սրահում 1867 թվականին, բայց ժուրին դրանք չնդունեց։

1921 թվականին Կլոդ Մոնեն դարձավ հայտնի նկարիչ և ֆրանսիական կառավարությունը խղճաց՝ գնեց «Կանայք այգում»։ Մոնեն դրա համար ստացավ 200,000 ֆրանկ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  JocondeLab — 2014.
Պատրաստի սխտորային ամոքունք
**Աղցանային ամոքունք, աղցանային սոուսներ, դրեսսինգներ**, օժանդակ ճաշատեսակ-համեմունքներ, հստակ բաղադրություններ՝ նախատեսված աղցաններին լրացուցիչ համային որակներ (բարկահամություն, հյութալիություն, քաղցրություն, թթվաշություն) հաղորդելու և աղցանի բաղադրիչները միմյանց միացնլու համար։ Ռուսաստանում առավել տարածված աղցանային ամոքունքներ են բուսական յուղը, թթվասերը և մայոնեզը։

Եվրոպական խոհանոցում հում բանջարեղենից պատրաստված աղցանների համար առավել տարածված է տիպիկ ֆրանսիական խառնախորտիկային ամոքունքը, որը պատրաստվում է քացախից և բուսական յուղից ստացված էմուլսիայից՝ երբեմն այլ համեմունքներ՝ մանանեխ և սխտոր ավելացնելով։ Համարվում է, որ քացախից և բուսական յուղից ստացվող խառնուրդը հայտնի է եղել դեռևս հին եգիպտացիներին։ հայտնի են նաև աղցանների մի քանի ավելի թանձր ամոքունքներ, որոնք պատրաստվում են մայոնեզի կամ կաթնային մթերքի՝ սերուցքի, բնական յոգուրտի, թանի կամ կրեմ-ֆրեշի հիման վրա, որոնք աղցանին հաղորդում են թեթև թթվաշավուն համ և հաճախ մատուցվում են առանձին՝ որպես դիպ-սոուսներ, այսինքն՝ դրանց մեջ բանջարեղենը թաթախելու համար։ Աղցանային ամոքունքների մեջ նաև օգտագործվում է գինի, մանանեխ, կտրտած կանաչի, կիտրոնի հյութ կամ լայմի հյութ, տոմատի մածուկ։ Հատուկ տարատեսակությամբ առանձնանում են Հարավային Կովկասի խոհանոցների ամոքունքները։ Բարդ աղցանային ամոքունքները պարունակում են բազմաթիվ բաղադրամասեր, դրանց հարաբերակցությունը կարող է փոփխվել յուրաքանչյուր բաղադրատոմսի հետ։ Այդ իսկ պատճառով բաղադրատոմսերում երբեմն միայն մատնանշում են բաղադրիչները, բայց դրանց հարաբերակցությունը և թնդությունը թողնում են տնային տնտեսուհիների հայեցողության ներքո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Наталья Шинкарёва, Надежда Бондаренко* Заправка // Кулинарная энциклопедия / Ольга Ивенская. — Litres, 2017. — Т. 9.
2. ↑  goccus.com(գերմ.)
3. ↑  *Похлёбкин, Вильям Васильевич* Заправка // Кулинарный словарь / Н. Петухова. — Москва: «Э», 2015. — С. 120. — 456 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-699-75127-3

Գրականություն
-------------

* *Похлёбкин, Вильям Васильевич* Заправка // Кулинарный словарь / Н. Петухова. — Москва: «Э», 2015. — С. 120. — 456 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-699-75127-3
* *Наталья Шинкарёва, Надежда Бондаренко* Заправка // Кулинарная энциклопедия / Ольга Ивенская. — Litres, 2017. — Т. 9.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աղցանը համեմելու արվեստը
* foodchannel.com
**Սուգամո**, բանտ Տոկիոյում, որը գտնվում էր Իկեբուկուրո թաղամասում (ներկայում Թոսիմա հատուկ շրջանի մի մասն է)։ Հիմնադրվել է 1920-ական թվականներին, փակվել է շենքի տարիքի պատճառով 1971 թվականին։

Պատմություն
-----------

Սուգամո բանտը կառուցվել է 1920-ական թվականներին քաղաքական բանտարկյալների համար։ Շենքի համար մոդել են ծառայել այն ժամանակվա եվրոպական բանտերը։ Ընդհանուր մակերեսը 2,4 հա է։

1930-ական և 1940-ական թվականներին այնտեղ տեղավորվել են կոմունիստները, իսկ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո՝ կոմունիստական երկրների հետախույզները, այդ թվում՝ Ռիխարդ Զորգեն, որը բանտում կախաղան է բարձրացվել 1944 թվականի նոյեմբերի 7-ին։

1945 թվականի մարտի 10-ին Տոկիոյի ռմբակոծությունների ժամանակ բանտը չի վնասվել։

Ճապոնիայի օկուպացիայի ժամանակ դաշնակիցների զորքերի կողմից բանտն օգտագործվել է ռազմական հանցագործությունների մեջ կասկածվողներին պահելու համար։ Այնտեղ նրանք սպասել են Հեռավոր Արևելքի միջազգային ռազմական տրիբունալին։ Դատավարության ավարտից հետո Սուգամոն օգտագործվել է դատապարտյալներից մի քանիսի (մասնավորապես փոխծովակալ Թյուիթի Հարայի) բանտարկության համար և եղել է 1948 թվականի դեկտեմբերի 23-ին կախվելու միջոցով յոթ մահապատիժների կատարման վայր։

1952 թվականի մայիսին ԱՄՆ-ի ռազմական ուժերը բանտը հանձնել են Ճապոնիայի կառավարության կառավարմանը, 1957 թվականի հուլիսի 4-ին մնացած ռազմական հանցագործների մեծ մասին ներում է շնորհվել կամ վաղաժամկետ ազատ են արձակվել։

1971 թվականին համալիրը փակվեց շենքի տարիքի պատճառով։

1978 թվականին բանտի տեղում կանգնեցվել է Sunshine 60 երկնաքերը։

Պահպանման պայմաններ
-------------------

Բանտարկյալները ճապոնական սնունդ են կերել, որը պատրաստել են ճապոնացի աշխատակիցները, իրենք իրենց են սպասարկել։ Այդ կերակրատեսակներում օգտագործվող բանջարեղենից մի քանիսը աճեցվել են կոմպլեքսի տարածքում։

Բանտարկյալներ
-------------

* Հիդեկի Տոձիո՝ Ճապոնիայի վարչապետ 1941-1944 թվականներին
* Կունիակի Կոիսո՝ Ճապոնիայի վարչապետ 1944-1945 թվականներին
* Իվա Տոգուրի՝ Տոկիոյի ռադիոյի հաղորդավարուհի, ճապոնական ռազմական քարոզչության աշխատակից
* Յոսիո Կոդամա՝ Ճապոնիայում կազմակերպված հանցավորության ծաղկման ժամանակների հայտնի քրեական գործիչ
* Քենձի Դոիխարա՝ գաղտնի գործակալ
* Հոցումի Օձակի՝ գաղտնի գործակալ
* Ռիխարդ Զորգե՝ գաղտնի գործակալ

Գրականություն
-------------

* *Ginn, John L.* Sugamo Prison, Tokyo: An Account of the Trial and Sentencing of Japanese War Criminals in 1948, by a U.S. Participant. — McFarland & Company, 1992. — ISBN 0899507395
* *織田文二撮影/茶園義男監修・解説* 『巣鴨プリズン未公開フィルム』. — 小学館文庫, 2000. — ISBN 9784094046816 (Бундзи Ода (фотографии), Ёсио Тяэн (текст) «Сугамо пуридзун мико: кай фируму» (Неизданные фотографии тюрьмы Сугамо). Изд-во Сё: гакукан бунко, 2000)
* *吉村昭* プリズンの満月. — Shinchosha, 1995. — ISBN 9784103242246 (Акира Ёсимура «Пуридзун но мангэцу» (Полнолуние в тюрьме). Изд-во Синтёся, 1995)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Piccigallo, Philip; The Japanese on Trial; Austin 1979; ISBN 0-292-78033-8 (jeweils in den Kapiteln zu den einzelnen Nationen).


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | NDL: 01161466 · VIAF: 137235177 · WorldCat VIAF: 137235177 |

 |
| **՞**Սևծովյան ծովաձիուկ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Ճառագայթալողակ ձկներ |
|
|
|
| Կարգ | Փշաձկնակերպեր |
|
|
|
| Ընտանիք | Ասեղայիններ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | **Ծովաձիուկ ս.** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Hippocampus guttulatus Cuvier, 1829 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Տվյալների անբավարարությունIUCN *Data Deficient* : 41006 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սևծովյան ծովաձիուկ** (լատ.՝ Hippocampus guttulatus), փշաձկնակերպերի կարգի ասեղայինների ընտանիքին պատկանող ճառագայթալողակ ձկնատեսակ։

Սևծովյան ծովաձիուկին կարելի է պահել նաև տնային ակվարիումներում՝ անազատության մեջ։ Նման է շախմատի ձիու։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Ազովի և Սև ծովերի ափերի ծանծաղուտներում, որտեղ կա առատ բուսականություն։ Տարածված է Ատլանտյան օվկիանոսի արևելյան ափին` Նիդերլանդներից մինչև Մարոկկո և Կանարյան կղզիներ ընկած ծովային ավազանում։

Համարվում է Ուկրաինայի խորհրդանշական ծովային կենդանիներից մեկը։ Գրանցված է Ուկրաինայի կարմիր գրքում, սևծովյան ծովաձիուկի որսը Ուկրաինայում խստիվ արգելված է։

Նկարագրություն
--------------

Երկարությունը հասնում է 10-12 սմ-ի։ Արագ փոխում է իր մարմնի գունավորումը և ստանում է խայտաբղետ գեղեցիկ երանգներ։

Փորային լողակները բացակայում են, իսկ պոչը երկար է՝ կեռ։ Իր կեռ պոչով սևծովյան ծովաձիուկը կախվում է բույսերից։

Բեղմնավորված ձվերը տեղավորվում են արուի փորի կամ պոչի հատվածի տակ գտնվող պարկում։ Ձագերի մասին հոգ է տանում միայն արուն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․Ջ․ Գրիգորյան, *Ողնաշարավորներ*, Հայերեն կենդանաբանական տերմինաբանություն (վերլուծություն և սկզբունքներ) (խմբ. Հ․Գ․ Խաչատրյան), «ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչություն», 2008, էջ 75 — 264 էջ. — 300 հատ, ISBN 978-5-8080-0723-9։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |
**«Սգացող հրեշտակ»** (ռուս.՝ Скорбящий ангел), հուշարձան Ռուսաստանի Սամարայի մարզի Տոլյատի քաղաքում՝ նվիրված քաղաքական ճնշման զոհերի հիշատակին։

Պատմություն
-----------

Նմանատիպ հուշարձանի կառուցման առաջարկը «Քաղաքական ճնշման զոհեր» քաղաքային հասարակական կազմակերպությունը ներկայացրել է 1999 թվականին։ 2000 թվականին հուշարձանի նախագծի համար անցկացվել է մրցույթ։ Քննարկվել է 5 հայցադիմում։ Հաղթել է Իգոր Բուրմիստենկոյի աշխատանքը։

Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 2005 թվականի հոկտեմբերի 30-ին՝ Քաղաքական ճնշումների զոհերի հիշատակի օրը։ Սակայն հրեշտակի ֆիգուրը բացմանը պատրաստ չէր, ուստի տեղադրվեց ժամանակավոր, գիպսային տարբերակ։ Բրոնզե հուշարձանը տեղադրվել է միայն 2006 թվականի ապրիլին։ Հուշարձանը տեղադրվել է Տոլյատիի կենտրոնական զբոսայգում։

Ընդհանուր առմամբ, հուշարձանի կառուցման համար մարզային և քաղաքային վարչակազմերի կողմից ծախսվել է 8 միլիոն ռուբլի։

Հեղինակներ
----------

Հուշարձանի ստեղծման գաղափարի հեղինակը քաղաքական ճնշումների զոհերի Տոլյատիի հասարակության ղեկավար Նիյազ Ազիզովիչ Յալիմովն է, քանդակագործը՝ ԽՍՀՄ և Ռուսաստանի նկարիչների միության անդամ Իգոր Բուրմիստենկոն, սակայն հուշարձանի գաղափարի ստեղծումից հինգ տարի հետո նա մահացել է և աշխատանքները կատարել է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի նկարիչների միության անդամ Ի. Ն. Պրոկոպենկոն, հուշարձանը բրոնզից ձուլել է Վ. Ա. Ֆոմինը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Հուշահամալիրը քառակուսի է, որի շրջակայքում կան գրանիտային վահանակներ։ Մի կողմում տեղադրված է նստած հրեշտակի բրոնզե ֆիգուրը, որի ձեռքում բաց գիրք է հետևյալ բառերով` «Քարերը հավաքելու ժամանակն է»։ Ֆիգուրի բարձրությունը 2,8 մետր է։

Հրեշտակի հետևի պատի վրա երկու գրանիտե սալեր են, որոնցից մեկի վրա Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրությունից և Միավորված ազգերի կազմակերպության մարդու իրավունքների հռչակագրից մեջբերում, մյուսին՝ Ստավրոպոլի մարզի 171 բնակիչների ցուցակը, որոնք մահապատժի են ենթարկվել քաղաքական պատճառներով և հետագայում արդարացվել են։

Վանդալություն
-------------

* 2007 թվականի հունվարին հուշահամալիրը հարձակման է ենթարկվել վանդալների կողմից։ Նրանք ջարդել են լուսատուները և լուսավորող սյուները։
* Սքեյթբորդիստները փորձել են հուշարձանի վրա հնարքներ կատարել։

Նոր նշանակություն
-----------------

Սգացող հրեշտակի քանդակի նոր խորհրդանշական գաղափարն ի հայտ է եկել 2007 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Տոլյատի քաղաքում տեղի ունեցած ավտոբուսի պայթյունից հետո, երբ մահացել են 8 և վիրավորվել 56 մարդ։ 2007 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Քաղաքական ճնշումների զոհերի հիշատակի օրվան հաջորդող օրը Սգացող հրեշտակի արձանի մոտ անցկացվեց սգո հանրահավաք։ Մինչ ողբերգության վայրը փակ էր հետաքննության գործողությունների պատճառով, քաղաքացիները գալիս և մոմեր էին դնում հրեշտակի արձանի մոտ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Скорбящий ангел» - памятник жертвам политических репрессий, жителям Ставрополя-на-Волге (прежн. наимен. Тольятти), Тольятти и Ставропольского р-на

Արտաքին հղումներ
----------------

* Тольятти осквернен памятник жертвам политических репрессий
**Տարածական կարգավորված պոլիմերներ**, բարձրամոլեկուլային միացություններ, որոնց գծային մակրոմոլեկուլները բաղկացած են օրինաչափորեն իրար հաջորդող միատեսակ կամ տարբեր տարածական կոնֆիգուրացիա ունեցող տարրական օղակներից։ Յուրաքանչյուր օղակ պարունակում է հիմնական շղթայի մեջ մտնող ածխածնի ասիմետրիկ առնվազն մեկ ատոմ։ Դրանք աչքի են ընկնում բյուրեղանալու հակումով։ Տարբերում են իզոտակտային և սինդիոտակտային տարածական կարգավորված պոլիմերներ։ Իզոտակտային շղթայում (ա) ածխածնի ոչ զուգաչափ ատոմներն ունեն միևնույն տարածական կոնֆիգուրացիան (միայն 1 կամ d), սինդիոտակտային շղթայում (բ) d և 1 կոնֆիգուրացիա ունեցող ատոմները օրինաչափորեն հաջորդում են իրար։ Սրանց մոլեկուլները սովորաբար պատկերում են Ֆիշերի բանաձևերով (Է․ Ֆիշեր, 1891)։ Միևնույն մոնոմերից կարող են ստացվել տարբեր տարածական կարգավորված պոլիմերներ։ Օրինակ, պոլիպրոպիլենը կարող է գոյություն ունենալ վեց տարբեր տարածական կարգավորված ձևերով։ Կողմնային տեղակալիչների ոչ արժեքական փոխազդեցությունների պատճառով տարբեր են միացման ռեակցիաների ակտիվացման ազատ էներգիաները և հետևաբար՝ իզո- և սինդիոտակտային ձևերի ստացման հավանականությունները։ Քանի որ սինդիոմիացման ակտիվացման էներգիան ավելի փոքր է, ապա ցածր ջերմաստիճաններում ստացվում է գերազանցապես սինդիոձևը։ Իզոտակտային պոլիմերները ստանում են ասիմետրիկ մոնոմերների (վինիլային, դիենային և այլն) կատալիտիկ (սովորաբար տարասեռ) տարածական յուրահատուկ, իսկ սինդիոտակտիկները՝ ցածր ջերմաստիճանային, համասեռ կատալիտիկ պոլիմերման, պոլիկոնդենսման կամ այլ եղանակներով։ Շղթայի տարրական օղակում ածխածնի երկու ասիմետրիկ ատոմ պարունակող պոլիմերները, որոնց մոլեկուլներում տեղակալիչներից մեկը մյուսի նկատմամբ ունի իզոտակտային կամ սինդիոտակաային դիրքավորում, կոչվում են դիատակտային։ Մակրոմոլեկուլի տարածական կարգավորվածությունը, որպես կանոն, պոլիմերի բյուրեղանալու ունակությունը պայմանավորող անհրաժեշտ պայմանն է։ Պոլիմերները, որոնց մոլեկուլներում հարևան օղակների ասիմետրիկ ատոմներն ունեն պատահական հաջորդականություն, տարածական կարգավորված չեն (ապատակտային պոլիմերներ) և սովորաբար չեն բյուրեղանում։ Դրանք ֆիզիկամեխանիկական հատկություններով գերազանցում են ապատակտային պոլիմերներին (ունեն հալման ավելի բարձր ջերմաստիճան, ավելի դժվարալույծ են և այլն)։ 1,4-ցիս և 1,4-ատրանս պոլիդիենները (բնական կաուչուկ, գուտապերչ և այն), թաղանթանյութը, նրա ածանցյալներից շատերը և բնական մյուս պոլիմերները մեծ մասամբ տարածական կարգավորված են։ Սինթետիկ կարգավորված պոլիմերների մեծ մասն ունի իզոտակտային կառուցվածք, բացառությամբ սինդիոտակտային պոլիպրոպիլենի, պոլիբուտիլենի և մի քանի բևեռացված պոլիմերների։ Տարածական կարգավորված պոլիմերների սինթեզն ունի կարևոր ժողովրդատնտեսական նշանակություն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 608)։*  |
| **՞**Սևծովյան աթերինա |
| --- |
| Սևծովյան աթերինա  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Ճառագայթալողներ |
|
|
|
| Կարգ | Աթերինակերպեր |
|
|
|
| Ընտանիք | Աթերինայիններ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | **Ա. Սևծովյան** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Atherina boyeri
A. Risso, 1810 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 3.1 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սևծովյան աթերինա** (լատ.՝ Atherina boyeri), աթերինակերպերի կարգի աթերինայինների ընտանիքին պատկանող ճառագայթալողակ ձկան տեսակ։

Սևծովյան աթերինան պելագիկ ձուկ է՝ ապրում է ջրի ստվերաշերտում։ Առաջացնում է մեծ կուտակումներ՝ վտառներ։ Ունի արդյունագործածական կարևոր նշանակություն, ինչպես նաև ջրային գիշատիչ կենդանիների և ձկների համար կերի աղբյուր է։

Տարածվածություն
---------------

Հայտնաբերվել են Ատլանտյան օվկիանոսի արևելքում՝ Պորտուգալիայից և Իսպանիայից մինչև Մավրիտանիա ընկած ջրային ավազանում։

Հանդիպում է նաև Միջերկրական ծովում՝ Իտալիայի, Հարավային Ֆրանսիայի (հիմնականում Մարսելի ծովեզրին), Եգիպտոսի ափին։ Որոշ փոքր պոպուլյացիաներ ապրում են նաև Մեծ Բրիտանիայի և Նիդերլանդների ափամերձ շրջաններում։

Որոշակի մեկուսացված պոպուլյացիաներ են հայտնաբերվել նաև Կասպից ծովում։ Հիմնականում լինում է Սև ծովում, իսկ ամռանը՝ Ազովի ծովում։ Կարելի է հանդիպել նաև այս ծովերը թափվող գետերում։

Քանակապես զիջում է միայն սևծովյան անձրուկին և շպրոտին։

Նկարագրություն
--------------

Մարմնի երկարությունը կազմում է մոտ 15 սմ։ Մարմինը բավականին երկար է, բարեկազմ։ Մարմինը թեփուկապատ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․Ջ․ Գրիգորյան, *Ողնաշարավորներ*, Հայերեն կենդանաբանական տերմինաբանություն (վերլուծություն և սկզբունքներ) (խմբ. Հ․Գ․ Խաչատրյան), «ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչություն», 2008, էջ 47 — 264 էջ. — 300 հատ, ISBN 978-5-8080-0723-9։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սևջուր (այլ կիրառումներ)
 Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մեծամոր (այլ կիրառումներ)

**Սևջուր**, *Մեծամոր*, գետ Հայաստանի Արարատի և Արմավիրի մարզերում։ Ունի 40 կիլոմետր երկարություն, Հայաստանի մյուս գետերի համեմատությամբ ամենահաստատուն ռեժիմ ունեցող գետն է։ Սկիզբ է առնում Մեծամոր լճից և սնվում Արագածի ստորոտում գտնվող աղբյուրներից, հոսում է շատ դանդաղ, մեծ մասամբ ճահճապատ ափերի միջով և ապա թափվում Արաքս։ Նրա ակունքները, ինչպես և Մեծամոր լճի ճահճացած ափերը, օգտագործում են կուղբի (ջրշան) պահպանման ու բազմացման համար։ Կուղբի կլիմայավարժեցումը այստեղ կարելի է համարել ավարտված։ Թանկարժեք մորթի ունեցող այս փոքրիկ կենդանին այժմ Սևջուր գետի հովտով հասել է Արաքս և ապա նրա ճահճապատ ափերով իջել մինչև գրեթե ընդհուպ Կուր-Արաքսյան դաշտավայրի մատույցները։

Սևջուրն Արաքսի գետախառնուրդից մոտ 15 կիլոմետր հեռավորության վրա իր մեջ է ընդունում Քասաղ գետը և դառնում Հայաստանի ամենաջրառատ գետերից մեկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 83 — 150 էջ։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
Վնասված քրոմոսոմները
**Ռեպարացիա** (լատ.՝ reparatio, վերականգնում), հատուկ ֆունկցիայի բջիջներ, ունակ են ուղղել քիմիական վնասը և ԴՆԹ-ի մոլեկուլների ընդհատումը, վնասում են ԴՆԹ-ի կենսասինթեզի բջիջները և բացահայտում է քիմիական կամ ֆիզիկական գործակալները։ Կենսագործում է հատուկ ֆերմենտների համակարգի բջիջները։ Մի շարք ժառանգական հիվանդությունների (օրինակ՝ պինգմենտային հիվանդություն) խանգարումների հետ կապված համակարգը։

Պատմության բացահայտում
----------------------

Ուսումնասիրությունների սկիզբը դրեց Ա. Կելեներան (ԱՄՆ), ով 1948 թվականին հայտնաբերվել է ֆոտոռեակտիվացիան՝ որը նվազեցնում է կենսաբանական վնասները, այն պայմանավորված է ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների հետ, որը հետագայում փոխարինվեց լուսային ճառագայթների (լուսային ռեպարացիա)։ Ռ. Սետլոուն, Կ. Ռուպերտը և ուրիշներ վաղ հաստատեցին, որ ֆոտոռեակտիվացիան ֆոտոքիմիական գործընթաց է։ Առաջացնում է հատուկ ֆերմենտներ, որոնք հագեցնում են թիմինին և կատարվում է ԴՆԹ-ի սինթեզումը ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներով։

ԴՆԹ-ի վնասման աղբյուրները
-------------------------

* Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ
* Իոնացնող ճառագայթում
* Քիմիական միացություններ
* ԴՆԹ-ի կրկնապատկում
* Դեզամինացում

ԴՆԹ-ի վնասման հիմնական տեսակները
--------------------------------

* Վնաս է մեկ նուկլեոտիդը։
* Վնաս է զույգ նուկլեոտիդը։
* Վնաս է միայնակ և կրկնակի ԴՆԹ-ի շղթայի խաթարումը։

Ռեպարացիայի համակարգի կառուցվածքը
---------------------------------

Յուրաքանչյուր ռեպարացիայի համակարգի կառուցվածքը պարունակում է հետևյալ բաղադրիչները՝

* Էկզոնուկլեազներ՝ ֆերմենտ, որը վերացնում է վնասված մասը։
* ԴՆԹ-ի պոլիմերազա՝ ֆերմենտ, որը համադրում է ԴՆԹ-ի համապատասխան միացման մասը։
* ԴՆԹ-ի լիգազներ՝ ֆերմենտ, որը պոլիմներների շղթայի վերջին փակման օղակն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Քիմիայի Նոբելյան մրցանակը պարգևատրվել է ԴՆԹ-ին։ Lenta.Ru


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 134935766, 155767128, 2909513124 |

 |