**Անդրիա Շտամպար** (խորվ.՝ Andrija Štampar, սեպտեմբերի 1, 1888(1888-09-01), Brodski Drenovac - հունիսի 26, 1958(1958-06-26), Զագրեբ, Խորվաթիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ), խորվաթ բժիշկ, հիգիենաբան, սոցիալական բժշկության ոլորտի գիտնական, Զագրեբի համալսարանի ռեկտոր (1945-1946)։ Եղել է բժշկության դոկտոր (1911), Խորվաթիայի գիտությունների ու արվեստի ազգային ակադեմիայի նախագահ (1947-1958)։

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնադիրներից է, նրա առաջին ասամբլեայի նախագահը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1888 թվականի սեպտեմբերի 1-ին։ 1906 թվականին բժշկություն է ուսանել Վիեննայում։ 1909 թվականին սկսել է «Հասարակական առողջապահության գրադարան» մատենաշարով գրքույկների լույսընծայումը, որոնցում քննարկվել են առողջության ու հիվանդությունների կանխարգելման վերաբերյալ բազմաթիվ հարցեր։ 1911 թվականի դեկտեմբերին նա ստացել է բժշկության դոկտորի կոչում։

1919-1931 թվականներին հանդիսացել է Հասարակական առողջապահության նախարարության առաջին ղեկավարը։ 1920-ական թվականներին առաջ է քաշել առողջապահության առաջադեմ գաղափարներ, որոնց իրականացումը, սակայն, կտրուկ նվազել է՝ 1929-1934 թվականների տնտեսական ճգնաժամով պայմանավորված։

Հիմնադրել է Հարավսլավիայում հասարակության առողջապահության ծառայությունը և ստեղծել սոցիալական ու բժշկական մի շարք հաստատություններ։

Հենվելով աշխարհի առաջադեմ փորձին՝ կոնֆլիկտի մեջ է մտել բժշկության կոմերցիականացման հետ։ Ունենալով սոցիալ-դեմոկրատական հայացքներ՝ երկրի իշխող շրջանակների կողմից հալածանքների է ենթարկվել։ 1931 թվականին ստիպված է եղել լքել պաշտոնը։

Որպես Ազգերի լիգայի դեսպան-փորձագետ առողջապահության պահպանման հարցերով աշխատել է Չինաստանում։

Շտամպարը մեկ տարվա ընթացքում այցելել է չինական 16 նահանգ՝ ամենուր զբաղվելով առողջապահական մարմինների ստեղծմամբ։ «Չինաստանում անթիվ օտար մասնագետների մեջ շատ քիչ են, գուցե ընդհանրապես չկան այնպիսի մարդիկ, որոնք այդքան ջանքեր են գործադրում»։

Հարավսլավիայում կոմունիստական կառավարության հաստատվելու հետ Շտամպարը մասնակցել է երկրում առողջապահության զարգացմանը։ Լայն ճանաչում է ստացել նրա գործունեությունը՝ կապված հիգիենաբանության խոշոր դպրոցի հիմնադրման հետ։

Պատասխանատվություն է ստանձնել Զագրեբի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում կատարվող բարեփոխումների, բուժքույրերի քոլեջի հիմնադրման, Ռիեկայում բժշկական դպրոցի ստեղծման համար։

Խորվաթիայում հասարակության առողջապահության արդյունավետ համակարգ է հիմնադրել և առանցքային դեր կատարել «Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության» հիմնադրման գործում։

1948 թվականին իր երդմնակալության ճառի ժամանակ Շտամպարը հստակ հայտարարել է, որ «Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը» պետք է աշխարհում խաղաղության ու ազգերի փոխըմբռնման ամրացման առաջնագծում լինի։

Եղել է ՄԱԿ-ի Տնտեսական ու սոցիալական խորհրդի առաջին փոխնագահը։

1947-1958 թվականներին գլխավորել է Խորվաթիայի գիտությունների ու արվեստի ազգային ակադեմիան։

Մահացել է 1958 թվականին։ Թաղված է Միրոհոյ գերեզմանատանը։

Հիշատակ
-------

* Խորվաթիայի մայրաքաղաք Զագրեբում հիմնադրվել է Հասարակության առողջապահության դպրոց, որը կրում է Անդրիա Շտամպարի անունը

* Շտամապարի անունով է կոչվել Զագրեբի գրադարանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Brozović D. Ladan T.* Hrvatska enciklopedija (хорв.) — LZMK, 1999. — 9272 p. — ISBN 978-953-6036-31-8
2. ↑  Три новогодние мечты Ху Ши (1933, 1935, 1937 гг.)
3. ↑  
Theodore M. Brown and Elizabeth Fee (August 2006). «Andrija Stampar». *American Journal of Public Health*. **96**: 1383. doi:10.2105/AJPH.2006.090084. PMC 1522122. PMID 16809579.
4. ↑  Švigir, Mihovil, ed. (2010). *Mirogoj* (PDF). Zagreb Tourist Board. էջ 70. ISBN 978-953-228-055-5. Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 12-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անդրիա Շտամպար(անգլ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Անդրիա Շտամպար» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 17118490b · CONOR: 45003107 · GND: 127951741 · ISNI: 0000000083936218 · LCCN: no97026216 · NKC: xx0099654 · NTA: 074737031 · PTBNP: 1167558 · SUDOC: 109906063 · VIAF: 72430249 · WorldCat VIAF: 72430249 |

 |

 |