**Հայդար փաշա մզկիթ** (հունարեն՝ Χαϊντάρ-πασά τζαμί *Chaintár-pasa Tzamí*, թուրքերեն՝ Haydarpaşa Camii), նախկինում՝ **Սուրբ Կատերինե եկեղեցի**, պատմական մզկիթ Նիկոսիայի հյուսիսային հատվածում։ Այն համարվում է Նիկոսիայի ամենակարևոր գոթական կառույցներից՝ զիջելով միայն Այասոֆիա մզկիթին, որը նախկինում ֆրանկական ոճով տաճար էր։ Հարրի Չարլզ Լյուքը այն նկարագրել է՝ որպես կղզու գոթական ոճով կառույցների լավագույն օրինակներից մեկը։

Պատմություն
-----------

Այն կառուցվել է 14-րդ դարում Կիպրոսի թագավորության շրջանում՝ որպես Սուրբ Կատերինե եկեղեցի։ 1570 թվականին օսմանցիների կողմից Նիկոսիայի գրավումից հետո ինչպես շատ այլ եկեղեցիներ, այնպես էլ սա վերածվել է մզկիթի։ Ավելի կոնկրետ այն մզկիթի վերածվել 1571 թվականին՝ մարտական գործողությունների ժամանակ աչքի ընկած զորավարներից մեկի պատվին անվանակոչվելով Հայդար փաշա։ Այն նաև պատմականորեն հայտնի է եղել որպես *Ağalar Camisi*՝ «Աղաների մզկիթ», քանի որ այն եղել է մոտակայքում բնակվող տեղական թուրք արիստոկրատիայի մշտական այցելության վայրը։ Այն գտնվում է Կիրիլզադե փողոցի վրա։

Կառուցվածք
----------

Կառույցի աջ կողմում ենթադրաբար գտնվում է սուրբ Կատերինեի գերեզմանը, ուր մինչ օրս էլ հույն կիպրոսցիները այցելում են և նավթի լամպեր վառում։ Ճակատամուտքը գոթական ոճի է, որի կամարակապ քիվն ունի կակաչատիպ վերջնամաս։ Դրա վրա քանդակված է նաև Կատրինի անիվ՝ տանջալից մահապատժի գործիք։ Աջ կողմում գտնվում է մինարեթը, որը հին քաղաքում Այասոֆիայից հետո ամենաբարձրն է համարվում։

Կառույցն ունի երեք դուռ։ Արևմտյան դռան վրա կա մարմարե ճակատաքար, որի վրա վարդ է քանդակված երկու վիշապների արանքում. այս նախշը կրկնված է երեք անգամ։ Ուշագրավ են հարավային դռան գոթական ոճի որմնաքանդակները՝ Լուսինյանների տարբերանշանների մանրամասն փորագրությունները և դեկորատիվ կակաչը։ Հյուսիսային դուռն առավել պարզ է՝ ներկայացնելով զարդանախշեր մերկ կնոջ կերպարով՝ ձեռքին ձկնանման և վիշապանման պատկերներ։

Ձախ կողմում՝ մզկիթին կից, կիսավեր շինություն է, որի միայն մի քանի գոթական կամարներն են մնացել։ Աջ կողմում կա նաև զարդանախշերով և գագաթնազարդերով ճակատամուտք։ Վերևին հատվածում գռոտեսկ ջրհորդաններով որմնահեցերի միջև ընկած տարածությունը զբաղեցնում են գոթական ոճով երեք պատուհանները, որոնցից երկուսը բաժանված են բարակ սյուներով։ Մզկիթի ձախ կողմում նմանատիպ որմնահեցեր կան և մի տեսակ քառակուսի աշտարակ։

Շինության ներքին մասը կրային լուծույթով պատված է եղել և բավականին վնասված, սակայն 20-րդ դարի սկզբին կրային լուծույթի շերտը հեռացվել է, և պատերին երևում են նկարների հետքեր։ Կամարին որպես նեցուկ են ծառայում գոթական երկու աղեղները՝ խաչված կողերով։ Խորանում խմբավորված սյուների վրա հենված 6 կամարները պորտաքարից վեր են խոյանում։ Խորանից հյուսիս գտնվում է ավանդատունը, որի կամարին որպես նեցուկ են ծառայում մարդկային գլխով գերանակալները։

Ինչպես միհրաբը (դեպի Մեքքա ուղղությունը), այնպես էլ մինբարը (ամբիոն) գտնվում են մզկիթի աջ կողում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GeoNames — 2005.
2. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
3. 1 2 3  "Historic Cyprus - A Guide to its Towns and Villages, Monasteries and Castles", by Rupert Gunnis (former Inspector of Antiquities in Cyprus), pub 1936, reprinted 1973 by Halkin Sesh Ltd, Nicosia. Pp 58-60
4. ↑  «Haydarpasha Mosque (St Catherine's Church)»։ Cypnet։ Վերցված է 2015 թ․ մարտի 21
5. ↑  «Haydarpasha Mosque description and photos - Cyprus: Nicosia»։ *Useful Articles About Traval For Tourists. Description Of The Countries, Health Resorts.* (անգլերեն)։ Վերցված է 2022 թ․ մարտի 30
6. ↑  Keshishian Kevork K.։ *Nicosia: Capital of Cyprus Then and Now* (2nd ed.)։ Nicosia: The Moufflon Book and Art Centre։ էջ 186
7. ↑  Gürkan Haşmet Muzaffer։ *Dünkü ve Bugünkü Lefkoşa* (Turkish) (3rd ed.)։ Galeri Kültür։ էջեր 128–132։ ISBN 9963660037
8. 1 2 3 4  Levkosia, the capital of Cyprus" by Archduke Louis Salvator, 1881
9. 1 2  «Haydarpasha Mosque»։ *Visit North Cyprus* (en-US)։ Վերցված է 2022 թ․ մարտի 30

|  |  |
| --- | --- |
|  | Հայդար փաշա մզկիթ Վիքիպահեստում |