**Անտս Լայկմաա**  (էստ․՝ Ants Laikmaa , մինչև 1935 թվականն ստորագրում էր որպես *Հանս Լայպման* (էստ․՝ Hans Laipman), մայիսի 5, 1866(1866-05-05), Վիգալա, Ռապլամաա, Էստոնիա - նոյեմբերի 19, 1942(1942-11-19), Կադառպիկու), էստոնացի նկարիչ, հասարակական գործիչ, Էստոնիայի արվեստի ազգային դպրոցի հիմնադիրներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Անտս Լայկմաան ծնվել է Էստոնիայի Վիգալա շրջանի Առաստե գյուղի Պայբա կալվածքում՝ գյուղացու ընտանիքում։ Նա աղքատ ընտանիքի տասներեքերորդ զավակն էր։ Դպրոց է հաճախել Վելիսեում, Հաապսալուում, Լիհուլայում։ Մայրը մահացել է, երբ նա դեռ երեխա էր։ Նկարչությամբ հետաքրքրվել է վաղ տարիքից։ 1891 թվականին առանց ապրուստի միջոցների ոտքով Ռիգայից գնում է Դյուսելդորֆ, որտեղ 1891-93 և 1896-97 թվականներին բարեգործների օգնությամբ սովորել է Դյուսելդորֆի գեղարվեստի ակադեմիայում։ Եղել է Էդուարդ ֆոն Գեբգարդտի աշակերտը։ 1897-1899 թվականներին աշխատել է Դյուսելդորֆում։ 1899 թվականի աշնանը վերադարձել է Տալլին։ 1900-1907 թվականներին որպես նկարիչ աշխատել է Տալլինում ու Հաապսալուում։ 1901 թվականին նա հիմնել է էստոնական արվեստի առաջին ցուցահանդեսը։ 1903 թվականին նա հիմնել է արվեստանոց, որ աշխատել է 1903-1907 և 1913-1932 թվականներին։ 1907 թվականին հիմնել է Էստոնական արվեստի միությունը (Eesti Kunstiselts)։

1904 թվականին 38-ամյա Անտս Լայկմաան հանդիպել է իր կյանքի ամենամեծ սիրուն՝ 21-ամյա Մարիա Հակերին, որն այն ժամանակ էստոնացի ամենահայտնի գրողներից մեկն էր։ Նույն տարում նա նկարել է Մարիայի երկու դիմանկարները, որ համարվում են Լայկմաայի լավագույն ստեղծագործություններից։ 1907-09 թվականներին նա հիմնականում Ֆինլանդիայում է բնակվել։ Ճանապարհորդել է Եվրոպայում, 1910-1912 թվականներին ապրել է Կապրիում ու Թունիսում։ 1913-1931 թվականներին Տալլինում աշխատել է որպես նկարիչ ու կերպարվեստի ուսուցիչ։ 1927 թվականին ծնվել է նրա միակ դուստրը՝ Աինո Մարիան (հետագայում՝ Anu Kilpiö, մահացել է 1969 թվականին)։ 1932 թվականին Անտս Լայկմաան բնակություն է հաստատել Էստոնիայի Տաեբլա շրջանի Կադառպիկու գյուղում գտնվող իր կալվածքում, որտեղ ապրել ու աշխատել է մինչև մահ։ Նա երբեք չի ամուսնացել։ Մահացել է 1942 թվականին, թաղվել է Կադառպիկուում։ 1960 թվականին նրա կալվածքում բացվել է նկարչի տուն-թանգարանը։

Անտս Լայկմաայի տունը Կադառպիկուում, այժմ՝ տուն-թանգարան

Ստեղծագործությունը
------------------

Անտս Լայկմաան ստեղծագործել սկսել է որպես դիմանկարիչ («Ծեր Այտսամը», 1904)։ Նա ստեղծել է էստոնական մշակույթի շատ գործիչների դիմանկարներ, օրինակ՝ բանաստեղծուհի Մարիա Ունդերի (1904), կոմպոզիտոր Միյնա Հյարմայի (1904), դերասան Պաուլ Պիննի (1906) և այլոց դիմանկարները։ 1903 թվականին ստեղծել է «Աղջիկը Լյաենեմաայից» հայտնի նկարը։ Նույն թվականին նկարել է Ֆրիդրիխ Կրեյցվալդի դիմանկարը։ 1913 թվականին ստեղծել է իր լավագույն գործերից մեկը՝ «Սալմե» դիմանկարը, որում պատկերված էր իր զարմուհին։

1905 թվականին գաղթել է Ֆինլանդիա, որտեղ տարվում է բնանկարներով («Վալինկոսկի», 1909)։ Իր բնանկարների ու դիմանկարների մի մասը Լայկմաան ստեղծել է Կապրիում (1909-1910) («Անակապրիի համայնապատկերը», «Իտալացի տղայի դիմանկարը», «Mia Padrona» (1910) և այլն) և Թունիսում (1910-1913) ապրելու տարիներին։

Անտս Լայկմաան Էստոնիա է բերել իմպրեսիոնիզմը։ Նա մեծ դեր է ունեցել էստոնական արվեստի զարգացման գործում։ Անտս Լայկմաան եղել է Էստոնիայի ազգային թանգարանի հիմնադիրներից մեկը։

Հայտնի ստեղծագործություններ
---------------------------

* Ինքնադիմանկար (1902)
* Աղջիկը Լյաենեմաայից (1903)
* Մարիա Ունդերի դիմանկարը (1904)
* Վիգալա նահանգ (1904)
* Ավգուստ Կիտզբերգի դիմանկարը (1915)

Պատկերասրահ
-----------

* Մարիա Ունդերի դիմանկարը, 1904Մարիա Ունդերի դիմանկարը, 1904
* Ծեր Այտսամ, 1904Ծեր Այտսամ, 1904
* Իտալացի տղա, 1911Իտալացի տղա, 1911
* Տեսարան Կապռիից, 1911-1912Տեսարան Կապռիից, 1911-1912
* Հին ֆերմա (1913)Հին ֆերմա (1913)
* Կառլ Ռոբերտ Յակոբսոնի դիմանկարը, 1920Կառլ Ռոբերտ Յակոբսոնի դիմանկարը, 1920
* Ինքնադիմանկար, 1920Ինքնադիմանկար, 1920
* Լիդիա Կոյդուլայի դիմանկարը, 1924Լիդիա Կոյդուլայի դիմանկարը, 1924

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Eesti biograafiline andmebaas ISIK (эст.)
2. ↑  «Անտս Լայկմաայի ստեղծագործությունը». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ նոյեմբերի 28-ին. Վերցված է 2013 թ․ դեկտեմբերի 14-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անտս Լայկմաայի տուն-թանգարանի պաշտոնական կայքը Արխիվացված 2012-11-29 Wayback Machine (անգլ.) (էստոներեն)
* Անտս Լայկմաա (կենսագրություն) Արխիվացված 2012-03-19 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Անտս Լայկմաա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 124681565 · ISNI: 0000000066811966 · LCCN: n92083554 · LNB: 000007238 · SUDOC: 06730690X · VIAF: 25543097 · ULAN: 500120527 · WorldCat VIAF: 25543097 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 482)։*  |