recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Նավասարդյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Բորիս Նավասարդյան** (հունվարի 1, 1957(1957-01-01), Դոնի Ռոստով, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ լրագրող, Երևանի մամուլի ակումբի նախագահ (1995 թվականից)։

Կյանք
-----

Բորիս Նավասարդյանը ծնվել է 1957 թվականի հունվարի 1-ին Դոնի Ռոստով քաղաքում։ 1974-1979 թվականներին մասնագիտական լրագրողական կրթություն է ստացել Դոնի Ռոստովի պետական համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետում։

### Մասնագիտական գործունեություն

1979-1987 թվականներին երևանյան «Կոմսոմոլեց» թերթի բաժնի վարիչ էր, թղթակիցը։ 1990-1995 թվականներին եղել է «Զերկալո» թերթի երևանյան տարբերակի գլխավոր խմբագիրը։ 1990-1991 թվականներին եղել է «Հայաստանի Հանրապետություն»/«Ռեսպուբլիկա Արմենիա» թերթի ռուսալեզու տարբերակի խմբագիրը, գլխավոր խմբագրի տեղակալը։

1995 թվականից մինչև այսօր Երևանի մամուլի ակումբի նախագահն է։

Անդամություններ
---------------

* 1983 թվականից մինչև օրս՝ ԽՍՀՄ/Հայաստանի ժուռնալիստների միություն,
* 1995 թվականից մինչև օրս՝ Երևանի մամուլի ակումբի նախագահ,
* 2000 թվականից մինչև օրս՝ Լրագրողների «Հարավային Կովկաս» միջազգային ասոցիացիայի համանախագահ։

Հրապարակումներ
--------------

«Կոմսոմոլեց», «Կոմսոմոլսկայա պռավդա», «Զերկալո», «Հայաստանի Հանրապետություն», «Ռեսպուբլիկա Արմենիա» թերթեր և Հայաստանի, Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Գերմանիայի, Ուկրաինայի, Բուլղարիայի, Լատվիայի, Մոնղոլիայի այլ պարբերականներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «:: ԵՐԵՎԱՆԻ ՄԱՄՈՒԼԻ ԱԿՈՒՄԲ ::ՆԱՎԱՍԱՐԴՅԱՆ Բորիս | YPC». *ypc.am* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 7-ին.
2. ↑  «Գրադարանում. Բորիս Նավասարդյան». *media.am*. 2018 թ․ մայիսի 3. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 3-ին. Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 7-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բորիս Նավասարդյան Archived 2021-05-03 at the Wayback Machine.
Լոտտեն ֆոն Դյուբենը ամուսնու՝ Գուստաֆի հետ 1860թ․

**Լոտտեն ֆոն Դյուբեն** (նոյեմբերի 23, 1828(1828-11-23), Q10710198?, Շվեդիա - 1915[…], Vårdinge church parish, Սյոդերտալյե, Ստոկհոլմի լեն, Շվեդիա), շվեդ սիրողական լուսանկարիչ։ Հայտնի է սաամի ժողովրդի իր ստեղծած լուսանկարներով։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1828 թվականի նոյեմբերի 23-ին Ուփսալայում, Ռոբերտ ֆոն Բահ և Էվա Կարոլինա ամուսնական զույգի ընտանիքում։ 1857 թվականին ամուսնացել է պաթոլոգիական անատոմիայի պրոֆեսոր Բարոն Գուստաֆ ֆոն Դյուբերի հետ, ով զբաղվում եր գանգերի ուսումնասիրությամբ։ Լոտտեն ֆոն Դյուբեն լուսանկարում էր դրանք՝ օգնելով ամուսնուն։ Գուցե նրա գործունեության վրա ազդեցություն է թողել Կառլ Քուրմանը, ով լուսանկարչական ստուդիա ուներ այն շենքում, որտեղ ապրում էր զույգը։

1868 թվականի հուլիսի 3-ին, ֆոն Դյուբեները լքեցին Ստոկհոլմը, նավարկելով դեպի Լապլանդիա, որտեղ պետք է նախաձեռնեին սաամի ժողովրդի ուսումնասիրությունները։ Նրանք իրենց հետ վերցրին բոլոր ծանր լուսանկարչական սարքավորումները, որոնք անհրաժեշտ էին յոդացված կոլոդի բացասական նյութեր արտադրելու համար։ Ստերեո տեսախցիկի օգնությամբ Լոտտոն ֆոն Դյուբենը սաամ ցեղի ներկայացուցիչներին նախ լուսանկարեց առջևից, ապա՝ պրոֆիլից։ 1873 թվականին Գուստաֆ ֆոն Դյուբեն հրատարակեց իր *Om Lappland och Lapparne, företrädesvis de Svenske* էթնոգրաֆիական հետազոտության մեջ, որը նկարազարդված էր կնոջ կատարած լուսանկարներով։

Լապլանդիայում շրջագայելով, նա լուսանկարեց նաև շվեդական գեղատեսիլ լեռներ և ջրվեժներ։ Ի տարբերություն ժամանակակիցների, նա լուսանկարել է բնապատկերներ որոնք ենթակա չէին վաճառքի։ Դյուբեն սաամներին լուսանկարում էր բնական միջավայրում, ինչն ավելի խոսուն էր դարձնում նկարը։

Բերտա Վալերիուսի և Ռոզալի Սյումանի աշխատանքների հետ համատեղ ֆոն Դյուբենի նկարները կարևոր տեղ են զբաղեցնում շվեդական լուսանկարչության մեջ։

Նկարների պատկերասրահ
--------------------

Սաամի մարդիկ ֆոն Դյուբենի լուսանկարներում

* Նիկա Գրուվիսար, 64 տ․Նիկա Գրուվիսար, 64 տ․
* Ամմա Պիրկիտ Լարսոն 1868թ․Ամմա Պիրկիտ Լարսոն 1868թ․
* Նիլս Գրանսթրոմ 1868թ․Նիլս Գրանսթրոմ 1868թ․
* Պալսոն Սյալսա 1868թ․Պալսոն Սյալսա 1868թ․
* Էլզա Նիլսդոթեր 1868թ․Էլզա Նիլսդոթեր 1868թ․

Ծանոթագրություններ
------------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Լոտտեն ֆոն Դյուբեն***էջը Վիքիպահեստում |

1. 1 2  *Anrep G.* Svenska adelns ättar-taflor. Afd. 1, Abrahamsson-Granfelt (շվեդերեն) — 1858.
2. 1 2  Photographers’ Identities Catalog
3. 1 2  KulturNav — 2015.
4. 1 2  CERL Thesaurus — Consortium of European Research Libraries.
5. ↑  Carolina Charlotta M. Düben von — FinnGraven.se.
6. ↑  LIBRIS — 2012.
7. 1 2 3 4  Dahlman, Eva. «Kvinnliga pionjärer osynliga i fotohistorien» (Swedish). Tidskrift för genusvetenskap: University of Gothenburg. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ սեպտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 13-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
8. ↑  «Foto Lotten von Düben» (Swedish). Nordiska Museet. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 13-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
9. ↑  «Carolina Charlotta Mariana Mariana von Düben». Geni. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 16-ին.
10. ↑  Düben, Gustaf (1873). *Om Lappland och Lapparne, företrädesvis de Svenske: Ethnografiska Studier af Gustaf von Düben. Med 1 Karta, & Plancher och 78 Träsnit*. P. A. Norstedt & Söners Förlag.
**Վազգեն Էդվարդի Լոռյան** (մայիսի 12, 1952(1952-05-12), Կիրովական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ֆիզքիմիկոս։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1995): ԽՍՀՄ գյուտարար (1981):

Կենսագրություն
--------------

Վազգեն Լոռյանը ծնվել է 1952 թվականի մայիսի 12-ին, Վանաձոր քաղաքում։ 1974 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1981-1985 թվականներին աշխատել է Վանաձորի բարձրջերմաստիճանային տաքացուցիչների գործարանին կից էլեկտրաջերմային սարքավորումների Համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտում, 1985-1988 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ Քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի Չեռնոգոլովկայի մասնաճյուղում, 1988 թվականից՝ Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի կառուցվածքային մակրոկինետիկայի և նյութագիտության հիմնահարցերի ինստիտուտում։

Աշխատանքները վերաբերում են ինքնատարածվող բարձրջերմաստիճանային սինթեզի ռեժիմում, մասնավորապես, բոր, սիլիցիում, ալյումինում, տիտան, ցիրկոնիում քիմիական տարրերի և դրանց բարդ խառնուրդների՝ ազոտի միջավայրում 0,5-700 ՄՊա ճնշման պայմաններում այրման շարժընթացների ուսումնասիրությանը։ Ստեղծել է նիտրիդային խեցեղենից փոշիների և այլ արտադրանքի ստացման՝ աշխարհում նմանօրինակը չունեցող տեխնոլոգիաներ։

Պարգևներ
--------

* ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ ոսկե մեդալ (1991):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Vazgen Loryan». *prabook.com* (անգլերեն). Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 4-ին.
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 18066 |

 |
**Ջեսիկա Նաիգա Այեբազիբվե**, (անգլ.՝ Jessica Naiga, նաև **Նաիգա Այեբազիբվե**, հունվարի 1, 1965(1965-01-01), Ուգանդա - հունիսի 25, 2018(2018-06-25)), ուգանդացի իրավաբան։ Ուգանդայի բարձրագույն դատարանի դատավոր է նշանակվել 2014 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ջեսիկա Նաիգան ծնվել է Ուգանդայում։ Նախնական և միջնակարգ կրթություն ստացել է տեղական դպրոցներում։ Իրավագիտության բակալավրի աստիճան է ստացել Մակերերեի համալսարանից, իրավական գործառնության դիպլոմ է ստացել Կամպալայի Օրենքի մշակման կենտրոնից։ Եղել է Uganda Bar-ի անդամ։

Նախքան Բարձրագույն դատարանում նշանակվելը, 2007-2014 թվականներին Ուգանդայի ազգային շրջակա միջավայրի կառավարման մարմիններում եղել է իրավական պաշտոնյա։

Իրավական կարիերան սկսել է 1992 թվականին *Bazire D’bango and Company Advocates*-ում եղել է իրավական օգնական։ Այնուհետև աշխատանքի է անցնել Ուգանդայի եկամուտների մարմնում, որտեղ աշխատել է շուրջ 10 տարի։

Բարձրագույն դատարանի կազմում նշանակվել է դատարանների ընտանեկան բաժնում։

Անձնական կյանք
--------------

Ջեսիկա Նաիգա Այեբազիբվեն ունեցել է երեք երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Lady Justice Jessica Naiga dies aged 53». *www.newvision.co.ug*. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 2-ին. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 24-ին.
2. 1 2 3 4  Vision Reporter (2014 թ․ ապրիլի 29). «Six new judges sworn in». *New Vision*. Kampala. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հունիսի 26-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 25-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Justice Jessica Naiga Dies at Her Home As of 25 June 2018.
**Ռոս Սոֆեապ** (անգլ.՝ Ros Sopheap, 1962, Կամբոջա), կանանց իրավունքների ակտիվիստ Կամբոջայից։

Գործունեություն
---------------

Ռոսը *Gender and Development for Cambodia*-ի (Կամբոջայի Գենդերային հարցերի և զարգացման) ավագ մենեջեր է։ *GADC*- ը ստեղծվել է կանանց նկատմամբ բռնությունները կանխելու համար։ Բացի այդ, կազմակերպության ակտիվիստները խրախուսում են կանանց և հատկապես երիտասարդ աղջիկներին դառնալ արդյունավետ և վստահ առաջնորդներ։ Միևնույն ժամանակ, հասարակության մեջ *GADC*-ի ակտիվիստները աջակցում են կանանց առաջնորդությանը և գենդերային հավասարությանը և մասնակցում գենդերային հավասարությանը աջակցող ազգային և տարածաշրջանային համաժողովներին։

Կամբոջայում ՄԱԿ-ի ներկայացուցիչը հայտարարել է, որ ուսումնասիրությունները պարզել են, որ Կամբոջայի հինգ կանանցից յուրաքանչյուրը իրենց պարտնյորների կողմից ֆիզիկական կամ սեռական բռնության է ենթարկվում։ Այդ կանանց գրեթե կեսը չի վստահում որևէ մեկին և չի հայտնում իշխանություններին չարաշահումների մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Senior Management». *GADC* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 27-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 12-ին.
2. ↑  «Ros Sopheap». *Open Development Cambodia (ODC)* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ մարտի 12-ին.
3. ↑  «Perspectives: Women's Economic Empowerment and Gender Justice | Oxfam in Cambodia». *cambodia.oxfam.org* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ մարտի 12-ին.
4. ↑  Chheng, Niem. «Domestic violence campaign starts | Phnom Penh Post». *www.phnompenhpost.com* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ մարտի 12-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Gender and development for Cambodia պաշտոնական կայք (անգլ.)
**Թոֆիկ Ալիևիչ Ահմեդով** (ադրբ.՝ Tofiq Əli oğlu Əhmədov, հունիսի 6, 1951(1951-06-06), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - 2006, Ռուսաստան), ադրբեջանցի քրեական հեղինակություն, օրենքով գող «Տոֆիկ Բակինսկի» մականվամբ։

Կենսագրություն
--------------

Թոֆիկ Ահմեդովը ծնվել է 1951 թվականի հունիսի 6-ին Բաքվում, 16 տարեկան հասակում դատապարտվել է վատ վարքագծի և զենքի պահպանման համար։ Լինելով բանտում, Ահմեդովը դատապարտվում է ևս երկու անգամ, ընդորում մեկը հենց նույն հոդվածով՝ խուլիգանության և զենքի պահպանման համար։ Բանտում նրան թագադրել են։ Խիստ պատիժ կրելու ժամանակ նա ծանոթացել է այնպիսի գողերի հետ, ինչպիսիք են Տենգեզ Գարցկին («Չիժ») և Վյաչեսլավ Իվանկովը («Յապոնչիկ»)։

1981 թվականին նա դատապարտվեց գողության և թմրանյութերի անօրինական պահման համար։ 1987 թվականին Թոֆիկը դատապարտվեց ևս մեկ անգամ, այս անգամ երեք տարով՝ նարկոտիկներ վաճառելու պատճառով։ Անազատության մեջ ապրել է 18 տարի։ 1991 թվականից Ահմեդով ապրել է Տոլյատիում, որտեղ եղել է հանցավոր խմբի առաջնորդ։ Իրավապահ մարմինների հատուկ գործողություններ անցկացնելու պատճառով Թոֆիկը տեղափոխվում է Ռոստով հետո Մոսկվա։ Մայրաքաղաքում իր ղեկավարության տակ ունեցել է երեք մանրածախ բիզնես, նաև ղեկավարել է տեղի բենզալցակայանները։

2000 թվականին շքամուտքից դուրս գալուց՝ Լյուբլինսկի փողոց, 169, Թոֆիկը ձերբակալվել է Մոսկվայի գլխավոր վարչության աշխատակիցների կողմից։ Բնակարանը ստուգվել է և հայտնաբերվել է 4․52 գր հերոին։ Առաջին հարցաքննության ժամանակ Ահմեդովը ասել է, որ նարկոտիկները իրեն պետք են անձնական օգտագործման համար։

Ունի մեկ աղջիկ՝ Էլինա Ահմեդովան։

Մահացել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  LLC, Helix Consulting. «Ադրբեջանական հանցախմբի պարագլուխը. «Օրենքով գող» Տոֆիկ Ահմեդով - Այսօր` թարմ լուրեր Հայաստանից». *www.aysor.am* (անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 20-ին.
2. 1 2 3 4  СЕРГЕЙ Ъ-ТОПОЛЬ (30.11.2000). «Тофику Бакинскому не пошел впрок героин». Газета "Коммерсантъ". Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ փետրվարի 5-ին.
3. ↑  ТРЕТЬ ЖИЗНИ ВОЛИ НЕ ВИДАЛ. Прайм Крайм (30.11.2000).
4. ↑  «В Москве поймали азербайджанского криминального авторитета». 29 ноября 2000. 29 ноября 2000. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ փետրվարի 5-ին.
5. ↑  «Вор в законе задержан за хранение наркотиков». NEWSru.com. 1 декабря 2000 г. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ փետրվարի 5-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

### Վիդեոնյութեր

* Задержание Тофика Бакинского в 2000 г.
* Тофик Ахмедов из оперативной съёмки
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ալեքսանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Լիանա Ալեքսանդրի Ալեքսանյան** (օգոստոսի 4, 1961(1961-08-04), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բժիշկ, թերապևտ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (2001), պրոֆեսոր (2002): Զբաղվում է շնչառական համակարգի հիվանդությունների ախտորոշմամբ, բուժմամբ (բրոնխիտ, թոքաբորբ, COPD, բրոնխային ասթմա), սիրտանոթային համակարգ (հիպերտոնիա, սրտանոթային հիվանդություն), համատեղ հիվանդություններ (տարբեր արթրոզներ), արտաքին շնչառության գործառույթ, էլեկտրասրտագրություն, զարկերակային օքսիմետրիա։

Կենսագրություն
--------------

Լիանա Ալեքսանյանը ծնվել է 1961 թվականի օգոստոսի 4-ին, Երևան քաղաքում։ 1984 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1984-1994 թվականներին աշխատել է Երևանի առաջատար կլինիկաներից մեկում, 1994 թվականից՝ Մոսկվայի թիվ 50 կլինիկական հիվանդանոցում, որտեղ 1997 թվականին սկսել է իր մանկավարժական գործունեությունը Թերապիայի և կլինիկական ֆարմակոլոգիայի ամբիոնում` պրոֆեսոր Ա. Վերտկինի ղեկավարությամբ։ 1997-2004 թվականներին աշխատել է Մոսկվայի պետական բժշկաատամնաբուժական համալսարանում։ 2001 թվականից եղել է ուսումնական բաժնի վարիչ, 2003 թվականից՝ Թերապիայի, կլինիկական դեղաբանական և *SMP MSMSU* ամբիոնի պրոֆեսոր։ 2004 թվականից եղել է Մոսկվայի N 50 կլինիկական հիվանդանոցի գլխավոր բժշկի տեղակալ, 2004 թվականից՝ միաժամանակ պետական թիվ 50 կլինիկական հիվանդանոցի բժշկական բաժանմունքի գլխավոր տեղակալ։

Աշխատանքները վերաբերում են բորբոքային հիվանդությունների հակամանրէային բուժմանը։ Լիանա Ալեքսանյանը հեղինակ է բազմաթիվ հրատարակությունների, ներառյալ ուղեցույցներ, մեթոդական, ուսումնական ձեռնարկներ և մենագրություններ։

Անդամակցություն
---------------

* Ռուսաստանի բժշկական և տեխնիկական գիտությունների ակադեմիայի լիիրավ անդամ։

Գրականություն
-------------

* Московский Государственный Медико-Стоматологический Университет имени А. И. Евдокимова.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «Алексанян Лианна Александровна». *www.msmsu.ru*. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 24-ին.
3. ↑  «Алексанян Лиана Александровна - терапевт: отзывы, запись на прием - DocDoc.ru». *docdoc.ru*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 24-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 24-ին.
4. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11170 |

 |
**Դավիթ Տիգրանի Զալյան** (հուլիսի 10, 1942(1942-07-10), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - փետրվարի 6, 2017(2017-02-06)), հայ խմբավար, մանկավարժ։ Պրոֆեսոր (2000): Եղել է Ձայնի պահպանման վոկալ-երգչախմբային մասնագիտական դպրոցի հիմնադիր, գեղարվեստական ղեկավար։

Կենսագրություն
--------------

Դավիթ Զալյանը ծնվել է 1942 թվականի հուլիսի 10-ին, Երևանում։ 1965 թվականին ավարտել է Երևանի կոնսերվատորիայի խմբավարության բաժինը, 1971 թվականին՝ Երևանի կոնսերվատորիայի դիրիժորության բաժինը։ 1965-1990 թվականներին եղել է Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի երգչախմբի ղեկավար և խմբավարության դասատու, 1971-1973 թվականներին՝ Արամ Տեր-Հովհաննիսյանի անվան երգչախմբի խմբավար, 2000 թվականին՝ գեղարվեստական ղեկավար։ 1971 թվականին՝ իր հիմնադրած «Ձայնի պահպանման» վոկալ-երգչախմբային միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ 1986-1997 թվականներին՝ երաժշտական մանկական պետական թատրոնի հիմնադիր, գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր, 2001 թվականին՝ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի դիրիժոր։ 1980 թվականին դասավանդել է Երևանի կոնսերվատորիայում։ 1995-2000 թվականներին եղել է Կահիրեի հայկական եկեղեցու և զույգ վարժարանների երգչախմբերի ղեկավար։

Մահ
---

Մահացել է 2017 թվականին, երկարատև հիվանդությունից հետո։

Բեմադրություններ
----------------

* Վարդան Աճեմյան, «Կիկոսի մահը»։
* Էդուարդ Խաղագորտյան, «Մի գլխարկի պատմություն»։
* Բ. Բրիտտեն, «Նոյյան տապան»։
* Զյուսմայեր, «Անվանակոչություն»։
* Պյոտր Չայկովսկի, «Տարվա եղանակները»։
* Ստեփան Լուսիկյան, «Ճպուռն ու մրջյունը»։
* Պերգոլեզի, «Stabat Mater»:

Պարգևներ
--------

* Միջազգային, համամիութենական հանրապետական մրցանակների դափնեկիր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005, էջ 384-385։
3. ↑  «Մահացել է Դավիթ Տիգրանի Զալյանը».
**Ռազմիկ Հակոբի Կուռոյան** (դեկտեմբերի 26, 1938(1938-12-26), Նոր Բայազետ, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 1, 2001(2001-12-01), Երևան, Հայաստան), հայ քիմիկոս-օրգանիկ։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1985), պրոֆեսոր (1988):

Կենսագրություն
--------------

Ռազմիկ Կուռոյանը ծնվել է 1938 թվականի դեկտեմբերի 26-ին, Նոր Բայազետ (այժմ`Գավառ) քաղաքում։ Միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո 1961 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի՝ քիմիայի ֆակուլտետը։ 1963 թվականին գործուղվել է Սանկտ-Պետերբուրգ՝ բարձրամոլեկուլային միացությունների ինստիտուտում քիմիական միացությունների կառուցվածքի որոշման օպտիկական եղանակներն ուսումնասիրելու համար։ 1964 թվականին ընդունվել է ՀԽՍՀ գիտությունների ակադեմիայի օրգանական քիմիայի ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ 1968 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն, ստացել քիմիական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան և աշխատանքի անցել Արմենակ Մնջոյանի անվան՝ նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտում սկզբում որպես կրտսեր, իսկ 1972 թվականից՝ ավագ գիտաշխատող։ 1984 թվականին Ռազմիկ Կուռոյանը պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն և ստացել քիմիական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան, իսկ 1988 թվականին՝ պրոֆեսորի կոչում։

Աշխատանքները վերաբերում են ազոտ պարունակող սպիրոտարացիկլային միացությունների՝ ազասպիրանների սինթեզին։ Համահեղինակ է 2 նոր պատրաստուկների, որոնցից մեկը («Սպիրատին» պայմանական անունով) հակաընկճումային, հակապսիխոզային միջոց է և անցնում է մինչկլինիկական փորձարկում։

Հեղինակ է ավելի քան 180 գիտական աշխատությունների։

Ռազմիկ Կուռոյանը մահացել է 2001 թվականի դեկտեմբերի 1-ին, Երևանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ռազմիկ Հակոբի Կուռոյան». *www.kyavartv.am*. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 21-ին.
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։
3. ↑  «Editorial, Board (2002) Размик Акопович Куроян. Հայաստանի քիմիական հանդես. Chemical Journal of Armenia. Химический журнал Армении, 55 (3). pp. 191-192. ISSN 0515-9628». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 21-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 21-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9469 |

 |
**Ռեբեկա Մասիկա Կատսուվա** (հայտնի է եղել որպես «Մամա Մասիկա», մայիսի 26, 1966(1966-05-26), Katana, Հարավային Կիվու, ԿԴՀ - փետրվարի 2, 2016(2016-02-02)), ակտիվիստ Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունից, որը ենթարկվել է սեռական ոտնձգության։ Հիմնադրել է *Association des Personnes Desherites Unies pour le Development* (*APDUD*)՝ պաշտպանելու սեռական ոտնձգությունների ենթարկվածներին, այդ թվում ԿԴՀ Կիվուի շրջանի երեխաներին։

Անձնական կյանք
--------------

1999 թվականին՝ Կոնգոյի երկրորդ պատերազմի ժամանակ գրոհայինները սպանել են Կացուվայի ամուսնուն և սեռական ոտնձգության ենթարկել նրան և իր 13 և 14-ամյա դուստրերին։ Ոտնձգության արդյունքում դուստրերը հղիացել են, և Կացուվան ու դստրերը ստիպված էին լքել իրենց տունը, քանի որ ամուսնու հարազատները չէին ընդունում նրանց։ Կացուվային 4 անգամ բռնաբարել են զինվորները և միլիցիայի աշխատակիցները։ 2009 թվականի հունվարին նախկին ապստամբները, որոնք նոր էին ինտեգրվել Կոնգոյի զինված ուժերի կազմում, չորրորդ անգամ են բռնաբարել Կացուվային։ Նախկին ապստամբները պնդում էին, որ նրանք հարձակվել են Կացուվայի վրա, քանի որ նա նրանց մեղադրում էր կանանց վրա հարձակման մեջ։ Կացուվան որդեգրել է 18 երեխա՝ ծնված սեռական ոտնձգությունների ենթարկված մայրերից։

Մահացել է 49 տարեկան հասակում, մալարիայից և արյան բարձր ճնշումից։

Գործունեություն
---------------

1999 թվականին Կացուվան հիմնել է կենտրոն, որը նաև հայտնի է որպես «լսող տուն», Կոնգոյի իր տանը, որը գտնվում է մեկուսացված և կոնֆլիկտային տարածքում։ 2002 թվականին նա կենտրոնը վերանվանել է *Association des Personnes Desherites Unies pour le Development* (*APDUD*): Կենտրոնը ծառայում է որպես ապաստան կանանց համար՝ ապաքինվելու բռնի գործողություններից և բժշկական օգնություն ցույց տալու համար, և ներկայումս բաղկացած է շուրջ 50 տներից, որտեղ կանայք ապրում են։ Կացուվայի կենտրոնն օգնում է շուրջ 180 կնոջ։ Անցած տասնամյակում Կացուվան օգնել է ավելի քան 6000 բռնաբարված կանանց։

Մրցանակներ
----------

2010 թվականին Կացուվան Ամնեստի Ինտերնացիոնալի կողմից արժանացել է Կանանց և երեխաների իրավունքների համար Գինետա Սեգանի մրցանակին, որը հանձնվել է 2010 թվականի ապրիլի 9-11, Նոր Օռեանում, կազմակերպության ամենամյա հավաքույթի ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6
2. ↑  Tampa, Vava (2016 թ․ փետրվարի 9). «Rebecca Masika Katsuva obituary». The Guardian. Վերցված է 2016 թ․ փետրվարի 11-ին.
3. 1 2 3  «Amnesty International Presents Its 2010 Ginetta Sagan Award to Congolese Woman Fighting the War-Fueled Epidemic of Sexual Assault» (PDF). *amnestyusa.org/*. Amnesty International. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016 թ․ մարտի 3-ին. Վերցված է 2014 թ․ նոյեմբերի 23-ին.
4. ↑  Lloyd-Davies, Fiona (2011 թ․ օգոստոսի 31). «Surviving against all odds». Al Jazeera. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունիսի 5-ին. Վերցված է 2014 թ․ նոյեմբերի 23-ին.
5. ↑  Tampa, Vava (2016 թ․ փետրվարի 9). «Rebecca Masika Katsuva obituary». *the Guardian* (անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 7-ին.
**Հովսեփ Բարազյան** (արմտ. հայ.՝ Յով­սէփ ­Պա­րա­զեան, հուն․՝ Χοβσέπ Μπαραζιάν, անգլ.՝ Hovsep Parazian, հուլիսի 17, 1949(1949-07-17), Աթենք, Հունաստան - հունիսի 13, 2019(2019-06-13), Աթենք, Հունաստան), հունահայ մտավորական, լրագրող, հասարակական և կուսակցական գործիչ, «Ազատ օր» օրաթերթի նախկին գլխավոր խմբագիր, ՀՅԴ Հունաստանի Կենտրոնական կոմիտեի նախկին անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1949 թվականի հուլիսի 17-ին, Աթենքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Աթենքի Ֆիքսի շրջանում գործող Հայ կաթողիկե վարժարանում, 1956-1961 այնուհետև 1962 թվականին, ուսումը շարունակել է Աթենքի նորակերտ Սոֆի և Լևոն Հակոբյան վարժարանում։ 1962 թվականին հայագիտությունը կատարելագործելու նպատակով մի խումբ հունահայերի հետ միասին մեկնել է Բեյրութ, Նշան Փա­լան­ճեան ճեմարան, կրթությունը շարունակելու համար։ Այնուհետև ուսումը շարունակել է Հայկազյան համալսարանում։ 1969 թվականին, Բեյրութում անդամագրվում է Հայ Հեղափոխական Դաշնակցությանը։ Վերադարնալով Աթենք, 1978 թվականից ստանձնել է Հունաստանում լույս տեսնող «Ազատ Օր» օրաթերթի գլխավոր խմբագրի պարտականությունը մինչև 2007 թվականը։ 1974 թվականից Հայ Դատի գրասենյակի կազմավորման հիմնադիր անդամներից էր։ Մին­չև 1975 թվականը եղել է «Հ.Յ.Դ. Ե­րի­տա­սար­դաց ­Միու­թյան ­Կեդրոնական ­Վար­չու­թյան» անդամ։ 1988 թվականին, Ա­թեն­քում մաս­նակ­ցե­լ է Հ.Յ.Դ. Ընդ­հա­նուր ­Ժո­ղո­վին։ Մահացել է 2019 թվականի հունիսի 13-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայ մամուլի նվիրյալի՝ Հովսեփ Բարազյանի հիշատակին
2. 1 2  Յով­սէփ ­Պա­րա­զեան (1949 — 2019)
3. ↑  Մահացել է Հովսեփ Բարազյանը
**Հարություն Գառնիկի Քյուրդյան** (օգոստոսի 9, 1901(1901-08-09), Սիլիստրա, Բուլղարիայի իշխանություն, Բուլղարիա - նոյեմբերի 30, 1976(1976-11-30), Ուիչիտո, Կանզաս, ԱՄՆ), հայ պատմաբան, բանասեր, արվեստաբան։

Կենսագրություն
--------------

Հարություն Քյուրդյանը ծնվել է Բուլղարիայի Սիլիստրա քաղաքում։ Սովորել է Կոստանդնուպոլսի Սուրբ Խաչ և Պերպերյան վարժարաններում, այնուհետև զբաղվել ինքնակրթությամբ։ Ֆիլիպեում (Բուլղարիա) հրատարակել է «Ապագա» և «Շանթ» պարբերականները։ 1923 թվականից բնակվել է ԱՄՆ-ում։ Գիտական ուսումնասիրությունները վերաբերում են հայ ազատագրական շարժման («Իսրայել Օրի։ Պատմաքննական ուսումնասիրություն», 1960 թվական), վաճառականության («Նյութեր հայ վաճառականության պատմության համար։ Հայաստանում մետաքսի վաճառականությունը և հայերը», ա․ թ․) պատմությունը և առանձին առևտրական տների տոհմաբանությանը, հայկական արվեստին («Փայտափորագրչական մանրանկարչությունը և մանրանկարիչներ հայ տպագրության մեջ», 1938 թվական)։ Արժեքավոր է Քյուրդյանի «Գորգը հայոց մոտ» (1947) աշխատությունը, որը հայկական գորգին նվիրված առաջին մենագրությունն է։ Պատմական, ազգագրական և բանահյուսական հարուստ նյութ է պարունակում նրա «Երիզա և Եկեղյաց գավառ» (հ․ 1, 1953) երկը։ Քյուրդյանը ուսումնասիրել է նաև Հովհաննես Երզնկացու, Նահապետ Քուչակի, Թորոս Տարոնացու («Թորոս Տարոնեցի։ Կյանքն ու իր տաղերը», 1943 թվական) և այլ բանաստեղծ-տաղասացների ստեղծագործությունները։ Թղթակցել է «Բազմավեպին», «Հանդես ամսօրյային», «Շողակաթին», «էջմիածնին», հայկական այլ, ինչպես նաև եվրոպական և ամերիկյան մի շարք գիտական պարբերականների։ Վենետիկի Մխիթարյաններին է կտակել իր գրական ֆոնդը, հայկական միջնադարյան ձեռագրերի (300) և ազգագրական իրերի հավաքածուն, Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանին նվիրել հարուստ նամականին։ Բազմիցս այցելել է Խորհրդային Հայաստան։ Մասնակցել է Արևելագետների 25-րդ միջազգային գիտաժողովին (Մոսկվա, 1960 թվական)։ 1975 թվականին ընտրվել է Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության Սուրբ Ղազարի կաճառի պատվավոր անդամ։

Մահ
---

Մահացել է ԱՄՆ-ի Կանզաս նահանգի Ուիչիտա քաղաքում։ Թաղվել է Սուրբ Ղազար կղզու գերեզմանատանը։

Երկեր
-----

* Թորոս Տարօնեցի։ Կեանքն ու տաղերը, Հյու Յորք, 1943։

Գրականություն
-------------

* Տեր-Ներսէսյան Ն․, Բանասեր և հնագետ Հ․ Քյուրդյան, «Բազմավեպ», 1975, № 3-4, 1979, № 3-4։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. ↑  «Կոհա առցանց քարտարան › Որոնման արդյունքներ համար 'au:"Քյուրդյան, Հարություն Գառնիկի,"'». *haygirk.nla.am*. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 9-ին.
3. ↑  Baghdasaryan, Aram. «AV Production - Հարություն Քյուրդյան». *avproduction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ դեկտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 9-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 466)։*  |
**Եկատերինա** (**Կատո**) **Սեմյոնովնա Սվանիձե** (վրաց.՝ ეკატერინა (კატო) სვიმონის ასული სვანიძე-ჯუღაშვილი, ապրիլի 2 (14), 1885, Բաջի, Քութայիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 22 (դեկտեմբերի 5), 1907, Թիֆլիս, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն), Իոսիֆ Ջուգաշվիլիի (Ստալինի) առաջին կինը, նրա ավագ որդու՝ Յակովի մայրը։

Կենսագրություն
--------------

Վրացի ազնվական Սեմիոն Սվանիձեյի և Սեպորա (Սապորա) Դվալի-Սվանիձեյի դուստրը։ Քույրերը՝ Մարիա (1888-1942) և Ալեքսանդրա, եղբայրները՝ Ալեքսանդր (Ալյոշա) (1886-1941) և Միխայիլ (Միխա)։ Ապրել է Թբիլիսիում (Ֆրեյլինսկի 3)։ Օրավարձով աշխատել է որպես դերձակ և լվացարարուհի։

Նրա եղբայրը Իոսիֆ Ստալինի հետ սովորել է Թիֆլիսյան հոգևոր ճեմարանում։

Հարսանիքը տեղի է ունեցել 1906 թվականին Թիֆլիսի սուրբ Դավիթ տաճարում։ Նրա հարսնքահայրը եղել է Միխա Ցխակայան։

Մահացել է տուբերկուլյոզից (ըստ այլ աղբյուրների՝ նրա մահվան պատճառն եղել էր որովայնային տիֆը), թողնելով ութամսական որդուն։ Թաղված է Թբիլիսիի Կուկիյան գերեզմանատանը։

Բրիտանացի պատմաբան Սայմոն Մոնտեֆիորեն՝ «Երիտասարդ Ստալինը» գրքի հեղինակը, չի կասկածում, Ստալինի զգացմունքների իսկությանը և ուժին դեպի Կատոն։ Հիմնվելով նրա հարազատների վկայությունների վրա (որոնք գրեթե բոլորը զոհվել են 1930-ականներին), նշում է, որ կնոջ թաղման ժամանակ Ստալինի միտքը հիվանդ էր, և երբ Կատոնի դագաղը իջեցնում էին գերեզման, Ստալինը ցատկեց այնտեղ և նրան դժվարությամբ կարողացան դուրս բերել այնտեղից։ Ստալինի առաջնեկին՝ Յակով Ջուգաշվիլիին, մեծացրել է Կատոյի մայրը։

1930-ականներին Եկատերինայի եղբայրը՝ Ալեքսանդր Սեմենովիչը պատժված էր և մահացել անազատության մեջ։ Ռեպրեսիայի է ենթարկվել նաև նրա կինը՝ Թբիլիսիի օպերային թատրոնի երգչուհի Մարիան և նրա քույրը Մարիկոն, որոնք 1942 թվականին գնդակահարվեցին Հատուկ խորհրդակցության ժամանակ ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ որոշմամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Огонек: Портрет тирана в молодости Archived 2013-03-22 at the Wayback Machine.
2. ↑  Сванидзе Александр Семенович
3. ↑  Собрание сочинений. Т. 5. Вожди и … — Google Books

Գրականություն
-------------

* Вокруг Сталина: Историко-биографический справочник / Авторы-составители Торчинов В. А. Леонтюк А. М.. — СПб.: «Филологический факультет Санкт-Петербургского университета», 2000. — С. 421. — 3000 экз. — ISBN 4-8465-0005-6

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree · Rodovid |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ռուբեն Բադալյան (այլ կիրառումներ)

**Ռուբեն Արտաշեսի Բադալյան** (սեպտեմբերի 27, 1923(1923-09-27), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 2, 2005(2005-11-02), Երևան, Հայաստան), հայ ճարտարագետ, ճարտարապետ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարագետ (1987): Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1991): ՀՃԱ թղթակից անդամ (1996):

Կենսագրություն
--------------

Ռուբեն Բադալյանը ծնվել է 1923 թվականի սեպտեմբերի 27-ին, Թիֆլիս քաղաքում։ 1945 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի Վրացական ինդուստրիալ և պոլիտեխնիկական (1949) ինստիտուտները։ 1959-1967 թվականներին աշխատել է Հայարդնախագիծ ինստիտուտում, 1967-1972 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ պետշինի նախագահի առաջին տեղակալ, 1972-1979 թվականներին՝ Շինարարության և ճարտարապետության հայկական գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն, 1979 թվականից՝ լաբորատորիայի վարիչ։

Ստեղծել է հավաքովի միաձույլ հիմնակմախքով բազմահարկ շենքերի կոնստրուկտիվ նոր համակարգ («բադալյանական կոնստրուկցիաներ»)։
Բադալյանի ճարտարագիտական նախագծերով կառուցվել են Ռուսթավիի մետալուրգիական, ազոտային հանքային պարարտանյութերի, արհեստական մանրաթելի, Զեստաֆոնի ֆեռոմիահալվածքի գործարանների մասնաշենքերը, տիտանի արտադրության գործարանը՝ Նովոտուլյան մետալուրգիական կոմբինատում (1956):

1960-1962 թվականներին Բադալյանի նախաձեռնությամբ և նախագծերով Հայաստանում առաջին անգամ կառուցվել են հավաքովի միաձույլ երկաթբետոնե հիմնակմախքով բազմահարկ արտադրական շենքեր՝ Նոր Հաճնի ճշգրիտ տեխնիկական քարերի (1961) և Երևանի գործիքաշինական (1962) գործարանները, 1968 թվականից՝ տարածական հավաքովի միաձույլ շրջանակավոր հիմնակմախքով շուրջ 500 5-18-հարկանի բնակելի տներ Երևանում, 1988 թվականի երկրաշարժից հետո՝ 9 բալլ ուժգնության երկրաշարժակայուն 14-հարկանի կետային հիմնակմախքով բնակելիներ՝ Երևանի 16-րդ թաղամասում և կենտրոնում։ 1970-ական թվականներից «բադալյանական» բազմահարկեր կառուցվել են Բելցիում (Մոլդովա), Կիսլովոդսկում, Նազիկում, Վլադիկավկազում, Տաշքենդում, Եսենտուկիում և այլուր։

Մահ
---

Ռուբեն Բադալյանը մահացել է 2005 թվականի նոյեմբերի 2-ին Երևանում։

Պարգևներ
--------

* Սունդուկյանի անվան դրամատիկական թատրոնի (1966, համահեղինակ) համար՝ ՀԽՍՀ Պետական մրցանակ (1970):
* Խորհրդային ճարտարապետության նվաճումների համամիութենական ստուգատեսների դափնեկիր (1967, 1969):
* ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ արծաթե (1972) և ոսկե (1977) մեդալներ։

Տես նաև
-------

* Բադալյանի կոնստրուկցիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005, էջ 189-190։
2. ↑  «Ռուբեն Բադալյան». Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ մարտի 8-ին. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 8-ին.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Հովակիմյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Մառլենա Ժիրայրի Հովակիմյան** (մարտի 2, 1942(1942-03-02), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ քիմիկոս-օրգանիկ։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1990):

Կենսագրություն
--------------

Մառլենա Հովակիմյանը ծնվել է 1942 թվականի մարտի 2-ին, Երևան քաղաքում։ 1963 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1963 թվականից աշխատում է ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի Օրգանական քիմիայի ինստիտուտում։ 1990 թվականից քիմիական գիտությունների դոկտոր է։

Սինթեզել է նոր տիպի ֆոսֆոբետաիններ (բացասական լիցքը b- կամ d- ածխածնի վրա)։ Հայտնաբերել է մի շարք ռեակցիաներ՝ b, b'-պոկումը և կատիոնոտրոպ O-C ալկիլ տեղաշարժը ֆոսֆոբետաիններում, անիոնոտրոպ ալկիլ տեղաշարժը ֆոսֆոնիումային հիդրօքսիդներում, a-ալկօքսի –b-բրոմէթիլֆոսֆոնիումային աղերի ջերմային, ջրային և սպիրտային ճեղքման մեխանիզմները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «STCOPC NAS RA». *www.stcopc.sci.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ փետրվարի 21-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 14-ին.
3. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Հաննահ Ալպեր** (2003, Տորոնտո, Կանադա), կանադացի ակտիվիստ, բլոգեր և մոտիվացիոն խոսնակ։ Նա զբաղվում է այնպիսի հարցերով, ինչպիսիք են շրջակա միջավայրը, խուլիգանության դեմ պայքարը և սոցիալական արդարությունը։ Ալպերը շրջագայել է Հյուսիսային Ամերիկայում, որպես մոտիվացնող խոսնակ և աշխատում է շահույթ չհետապնդող կազմակերպությունների, ինչպիսիք են Բնության համաշխարհային հիմնադրամը և Ազատություն երեխաներին կազմակերպությունը։

Պատմություն
-----------

Ալպերը գործարկել է իր բլոգը՝ «CallMeHannah.ca»-ը, երբ նա ինը տարեկան էր։ Նա եղել է պաշտոնական էկո-բլոգեր և 2013-14 թվականներին արժանացել է «Juno Awards» մրցանակների։ Ալպերը եզրափակչում է հայտնվել երիտասարդական կատեգորիայում՝ (17 տարեկան և կրտսեր) «Բնության ոգեշնչում մրցանակի համար»։ Մրցույթն անց է կացվել Կանադայի բնության ազգային թանգարանում։ Նա հաղթող է ճանաչվել «Digi Awards» անվանակարգում։

Ալպերը «Huffington Post» գրողներից է, և նա հանդես է եկել «Ինչպես գտնել իր կայծը» թեմայով։

«Անկախ նրանից, թե որքան երիտասարդ եք դուք, դուք կարող եք փոխել իրավիճակը։ Դուք կարող եք գտնել ձեր կայծը և վառել այն»։

2017 թվականի նոյեմբերին Ալպերը հրատարակել է «Մոմենտուս» գիրքը։

Անձնական կյանք
--------------

Ալպերը այժմ ապրում է Օնտարիոյում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "5 Teens using Social Media for Good Deeds". *Safe Smart Social*. Retrieved on 2016-04-20.
2. ↑  Kielburger, Craig and Mark. (2013-08-19)."How a 10-Year-Old Blogger Is Changing the World". *Huffington Post*. Retrieved on 2016-04-20.
3. ↑  Hanes, Tracy. (2013-09-13)."What do you want to be when you grow up? An activist" *The Globe and Mail*. Retrieved on 2016-04-20.
4. ↑  "Profile:Hannah Alper" Archived 2016-04-03 at the Wayback Machine.. *Me to We*. Retrieved on 2016-04-20.
5. ↑  Kalinauskas, Nadine. (2014-01-31). "Canadian activist Hannah Alper, 11, gives inspirational Tedx Talk". *Yahoo!*. Retrieved on 2016-04-20.
6. ↑  Lyonnais, Sheena. (2013-09-11)."Yonge Interviews: 10-Year-Old Activist Hannah Alper". *Yonge Street Media*. Retrieved on 2016-04-20.
7. ↑  Finney, Laura. «Richmond Hill teen activist, blogger Hannah Alper now an author». *YorkRegion.com*. Metroland Media. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 28-ին.
**Իոսիֆ Պետրովիչ Տոմաշևիչ**, լեհահայ օպերային երգիչ , Ախալցխա: 20-րդ դարի սկզբին եղել է Պետերբուրգի Կայսերական օպերային թատրոնի մեներգիչներից մեկը։

Նշանավոր երգչուհի Լուսինե Զաքարյանի պապն է (մորական կողմից)։

Կենսագրություն
--------------

Հավանաբար ծնվել է 1870-ական թվականներին, Ախալցխայում։ Երաժշտական կրթությունը ստացել է Պետերբուրգի կոնսերվատորիայում։ Իր ձայնը (բաս-պրոֆունդո) մշակել է նախ Պետերբուրգում, այնուհետև մեկնել է Իտալիա։ Ելույթներ է ունեցել Թիֆլիսում (1905-1906), Մոսկվայի Մեծ թատրոնի (1908-1909) և Ս. Զիմինայի օպերային թատրոնում (1911-1914)։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել ԱՄՆ-ի տարբեր քաղաքներում, Նյու Յորքի «Մետրոպոլիտեն» օպերային թատրոնում, Փարիզի Théâtre du Châtelet-ում։

Անձնական մտերմություն է ունեցել ժամանակի նշանավոր օպերային երգիչ Ֆեոդոր Շալյապինի հետ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Տոմաշևիչը բարձրացող աստղ է՝ իր բացառիկ բաս-պրոֆունդո ձայնով։- Ֆեոդոր Շալյապին |  |

Մոսկվայից Ախալցխա վերադարձի ճանապարհին մի քանի տարի ապրել է Թիֆլիսում։ Ֆինանսական դժվարությունների պատճառով հասուն տարիքում Հովսեփ Տոմաշևիչը կնոջ և դստեր հետ տեղափոխվել է Ախալցխա, որտեղ ստիպված է եղել աշխատանք որոնել։ Ախալցխայի ռուսական դրամատիկական թատրոնում Տոմաշևիչը երգում էր և մասնավոր դասեր տալիս։ Հետո կազմակերպեց մի քանի երգչախմբեր։ Ստեղծեց կոմերիտական ակտիվիստների երգչախումբը։

Հայրենական մեծ պատերազմը և կնոջ մահը խաթարեցին մեծանուն երգչի հոգեկան հավասարակշռությունը։ Այդ փառահեղ մարդը մոլոր քայլերով շրջում էր քաղաքի փողոցներով՝ մտաբերելով իր երբեմնի փառքը, հյուրախաղերն ու բեմական հաղթանակները։

Ընտանիք
-------

1860-ական թվականների սկզբներին լեհական ապստամբության ճնշումից հետո Ախալցխա աքսորվեցին մի քանի լեհ զինվորականներ, ինչպես նաև քաղաքացիական անձինք։ Աքսորականների թվում էր Իոսիֆ (Հովսեփ) Տոմաշևիչի հայրը՝ Պյոտր Տոմաշևիչը, ծագումով հայ մի զինվորական, որը, ըստ երևույթին, սերում էր լեհահայ այն ընտանիքներից, որոնք բռնի կրոնափոխվեցին 17-րդ դարի 40-ական թվականներին։

Կինը՝ Ելենա Պավլովնան, դաշնակահարուհի էր։ Նա Ախալցխայի կինոթատրոնում նվագակցում էր համր կինոյի ցուցադրություններին։ Հետաքրքիր է այն փաստը, որ Ելենա Պավլովնան նվագակցել է մեծանուն օպերային երգչուհի Հայկանուշ Դանիելյանի՝ Ախալցխայում ունեցած համերգին։

Դուստրը՝ Վերոնիկա Տոմաշևսկայան, 1923 թ. գարնանն ամուսնացել է էրզրումցի Հաբեթ Զաքարյանի հետ։ 1935 թ. նրանց համատեղ ամուսնությունից ծնվել է հայ նշանավոր սոպրանո Լուսինե (Սվետլանա) Զաքարյանը։

Աղբյուրներ
----------

* Կ. Դանիելյան, Լուսինե Զաքարյան, Երևան, 1981։
* Լ. Գևորգյան, Խ. Պալյան, Լուսինե, Երևան, 1999։
* Ս. Մանվելյան, Լուսինե Զաքարյանը ժամանակակիցների հուշերում, Երևան, 2015։

Լրացուցիչ նյութեր
-----------------

* Լուսինե Զաքարյանի գերդաստանը, Հանրային ռադիո, 2020:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  . `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)
**Հեյլի Լիեն Օքինս** (անգլ.՝ Hayley Leanne Okines, դեկտեմբերի 3, 1997(1997-12-03), Arrington, South Cambridgeshire, Քեմբրիջշիր, Քեմբրիջշիր, Արևելյան Անգլիա, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն - ապրիլի 2, 2015(2015-04-02), Bexhill-on-Sea, Արևելյան Սասեքս, Արևելյան Սասիքս, Հարավարևելյան Անգլիա, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), անգլիացի աղջիկ, որը տառապել է ամենահազվագյուտ գենետիկ հիվանդությամբ` պրոգերիայով։ Օքինսն իր փորձի մասին գիրք է գրել և տեղեկություններ հաղորդել պրոգերիայի մասին։ Մահացել է 17 տարեկան հասակում։

Կենսագրություն
--------------

Հեյլին ծնվել է 1997 թվականին Սաութ Քեմբրիջշիրում` Մարկ և Քերրի Օկինսովների ընտանիքում։ Պրոգերիայով ծնվելու արդյունքում նրա մարմինը սովորականից 8 անգամ ավելի արագ է ծերացել։ Պրոգերիան հանդիպում է 20 միլիոն մարդուց մեկի մոտ, այն անբուժելի հիվանդություն է։ Ի սկզբանե բժիշկները ենթադրել են, որ Հեյլին ապրելու է ոչ ավելի, քան 13 տարի։ Սա նման ախտորոշմամբ անձանց կյանքի միջին տևողությունն է։

Օքինսն զբաղվել է պրոգերիայի մասին ինֆորմացիայի տարածմամբ և իրազեկվածության բարձրացմամբ։ Նա բազմիցս հայտնվել է հեռուստատեսությունում` անգլիական, ամերիկյան և ավստրալիական հաղորդումներում։ 2004 թվականին հանդիպել է արքայազն Չարլզի հետ։ Հետագայում արքայազնը գրել է, որ «տպավորված է եղել նրա անհավատալի ոգով»։ 2012 թվականին Հեյլին հրատարակել է մոր հետ համահեղինակած «Young at Heart: The Likes and Life of a Teenager With Progeria» գիրքը, որը պատմում է նրա մանկության և պրոգերիայի դեմ պայքարի մասին։ Գրքում Հեյլին հայտնել է իր երազանքը` հանդիպել երգիչ Ջասթին Բիբերին։ Դրանից հետո Հեյլիի ընկերները Թվիթթերում երազանքի մասին լուրեր են տարածել, և Բիբերը եկել է աղջկա 13-րդ տարեդարձին։ Նա նաև հանդիպել է Քայլի Մինոուգի հետ։

Օքինսը Միացյալ Նահանգներում մասնակցել է պրոգերիայի փորձարարական բուժման, որը որոշակի դրական ազդեցություն է ունեցել։ Այնուամենայնիվ, նա մահացել է 2015 թվականի ապրիլի 2-ին։ Նա 17 տարեկան էր, սակայն ֆիզիկապես նրա մարմինը 100 տարեկանից բարձր կնոջ մարմնի նման էր։

Տես նաև
-------

* Լեոն Բոթա
* Սեմ Բեռնս
* Լիզի Վելասկես

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Library of Congress Authorities — Library of Congress.
2. 1 2 3 4  «Hayley Okines: Bexhill funeral for progeria campaigner» (անգլերեն). BBC. 2015 թ․ ապրիլի 15.
3. 1 2 3  «104 года пролетели за 17 лет» (ռուսերեն). Газета.Ru. 2015 թ․ ապրիլի 3. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 22-ին.
4. ↑  *Hennekam R. C.* Hutchinson–Gilford progeria syndrome: review of the phenotype(անգլ.) // *American Journal of Medical Genetics* : journal. — 2006. — Т. 140. — № 23. — С. 2603—2624. — doi:10.1002/ajmg.a.31346 — PMID 16838330.
5. 1 2 3 4  Allen, J. (2012 թ․ մարտի 8). «Progeria Book: 'Old Before My Time'». *ABC News*. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
6. ↑  McCatee, Rebecca (2015 թ․ ապրիլի 3). «Hayley Okines Dies at 17; Progeria Campaigner Charmed Prince Charles, Justin Bieber and More». *E!*. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 5-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000371178351 · LCCN: no2012081681 · NTA: 344487946 · VIAF: 250653868 · WorldCat VIAF: 250653868 |

 |
**Պետրոս Հակոբի Տեր-Պետրոսյան** (դեկտեմբերի 20, 1941(1941-12-20), Հալեպ - օգոստոս 2014), հայ ճարտարագետ, Հայաստանում խոշորապանելային տնաշինության հիմնադիրներից։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (2000), պրոֆեսոր (2001): ՀՃԱ թղթակից անդամ (2003), Երևանի ճարտարապետության և շինարարության պետական համալսարանի շինարարական իրերի և կոնստրուկցիաների արտադրության ամբիոնի վարիչ (2002): ԱՊՀ շինարարական բուհերի ընկերակցության պատվավոր պրոֆեսոր (2002):

ՀՀ առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Պետրոս Տեր-Պետրոսյանը ծնվել է 1941 թվականի դեկտեմբերի 20-ին, Հալեպում, Հակոբ Տեր-Պետրոսյանի (1908-1994) և Ազատուհի Տեր-Պետրոսյանի (օրիորդական ազգանունը՝ Ղարիբյան, 1915-2003) ընտանիքում։ 1946 թվականին ծնողների հետ հայրենադարձել է։ 1963 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1963-1972 թվականներին և 1979-1993 թվականներին աշխատել է շինարարական ձեռնարկություններում (արտադրամասի, արտադրության վարչության պետ, գլխավոր տեխնոլոգ-ճարտարագետ), 1972-1978 թվականներին՝ Երևանի շինարարական տեխնիկումում (փեխտնօրեն, տնօրեն), 1978-1991 թվականներին՝ ՀԽՍՀ շինարարության նախարարության վարչությունների պետ, 1993-1998 թվականներին՝ «Շինինդուստրիա» պետական ձեռնարկության գլխավոր տնօրեն, 1995-2000 թվականներին՝ ՀՀ Շինարարների ընկերակցության նախագահ, «Հայաստանի շինարարների տեղեկագիր» ամսագրի գլխավոր խմբագիր, 1985 թվականից միաժամանակ դասախոսում է ԵՊՃՇՀ-ում. 2002 թվականից՝ շինարարական իրերի և կառուցվածքների ամբիոնի վարիչ։

Մասնակցել է Չեռնոբիլի ատոմակայանի աշխատակիցների համար կառուցվող Սլավուտիչ քաղաքի շինարարական աշխատանքներին, որի համար պարգևատրվել է Ուկրաինայի «Ծառայության համար» շքանշանով (1997)։

Աշխատանքները վերաբերում են բետոնի և երկաթբետոնի արտադրությունում հրաբխային ապարների կիրառմանը։ Հեղինակ է բուհական դասագրքերի, գիտական հրատարակությունների, այդ թվում` 7 գրքերի, 6 գյուտերի։

Պարգևներ
--------

* Ուկրաինայի «Ծառայության համար» շքանշան (1997)

Երկեր
-----

* Անվտանգության տեխնիկա շինարարական նյութերի, իրերի և կառուցվածքների արտադրությունում։ Պետրոս Հակոբի Տեր-Պետրոսյան, Երևան, 2001։
* Նյութագիտություն շինարարների համար։ Ուսումնական ձեռնարկ շինարարական մասնագիտությունների ուսանողների համար, Պետրոս Հակոբի Տեր-Պետրոսյան, Նաիրի, 2005, 614 էջ։
* Կոնստրուկտիվ բետոնների կազմերի նախագծում, Երևան, 1998 (համահեղինակ)։
* Երկրաշարժ. ինչպես պատրաստ լինել դրան, Երևան, 1998 (համահեղինակ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Intell-Sol.com. «Մահացել է Լևոն Տեր–Պետրոսյանի եղբայրը». *www.7or.am*. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 19-ին.
2. ↑  «Լևոն Տեր-Պետրոսյանի լրացված կենսագրությունը - iLur.am` Ի լուր աշխարհի». *www.ilur.am* (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ սեպտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 19-ին.
3. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007, էջ 596։
4. ↑  «Մահացել է Առաջին նախագահի եղբայրը». *Ա1+*. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 19-ին.
5. ↑  Տեր-Պետրոսյան, Պետրոս Հակոբի (2005). *Նյութագիտություն շինարարների համար։ Ուսումնական ձեռնարկ շինարարական մասնագիտությունների ուսանողների համար*. Նաիրի. ISBN 9785550013939.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12198 |

 |
**Ալբեր Կամիլ Վիտալ** (ֆր.՝ Albert-Camille Vital, հուլիսի 18, 1952(1952-07-18), Տուլիարա), բրիգադային գեներալ, 2009 թվականի դեկտեմբերի 20-ից մինչև 2011 թվականի հոկտեմբերի 28-ը՝ Մադագասկարի վարչապետ։

Կենսագրություն
--------------

Զինվորական կրթությունը ստացել է Մադագասկարում և Խորհրդային Միությունում։ 1987-1991 թվականներին Մադագասկարի պետական բանակի կազմի տեխնիկական զարգացման վարչության ղեկավարն է եղել։ 1998-2001 թվականներին եղել է Տոլյարի 5-րդ Ռազմական օկրուգի առաջին կորպուսի հրամանատարն է եղել։ Դրանից հետա սովորել է։ 2001-2002 թվականներին Փարիզի ռազմական Սեն Սիր հատուկ դպրոցում (ֆր.՝ Ecole Supérieure de Guerre)։

2009 թվականի ռազմական հեղաշրջմանը էական միջամտություն չի ունեցել և չի անդամակցել կողմերից ոչ մեկին։

2009 թվականի դեկտեմբերի 20-ին Մադագասկարի նախագահ Անդրի Ռադզուելինը Ալբեր Կամիլ Վիտալին վարչապետ է նշանակել։ 2011 թվականին Վիտալին վարչապետի պաշտոնում փոխարինել է Օմերա Բերզիկին։

Վարչապետության տարիներին Միացյալ Ազգերի Կազմակերպությունում մշտական Մադագասկարի ներկայացուցիչն է եղել։ Հիրաք Իսիքի կուսակցության կողմի առաջադրվել է 2013 թվականի նախագահական ընտրությունների ժամանակ։ Գրավել է 5-րդ տեղը հավաքելով ձայների 6,85%-ը։ 2013 թվականի դեկտեմբերին կայացած քվեարկության երկրորդ փուլում նա իր ձայները տվել է Ժան Լուի Ռոբինսոնին։

Վերջին 11 տարիներին սեփական պահնորդական ընկերություն ունի և Մադագասկարի առևտրա-արդյունաբերական պալատի նախագահն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Madagascar leader names colonel as prime minister
2. ↑  «Madagascar leader abandons deal». *BBC News*. 2009 թ․ դեկտեմբերի 21.
3. ↑  Camille Vital, Premier ministre de la transition
4. ↑  Razafison, Rivonala (2011 թ․ հոկտեմբերի 29). «Madagascar: Rajoelina appoints a 'consensus' prime minister». *Africa Review*. National Media Group, Kenya. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 21-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.
5. ↑  "Office des Nations Unies à Genève: Camille Vital a présenté, hier ses lettres de créance"(չաշխատող հղում)
, *La Gazette de la Grande Ile*, 18 August 2012 (Ֆրանսերեն).
6. ↑  "Q&A: Madagascar election run-off", BBC News, 19 December 2016.
**Պավել Միրզոյի Միրզոյանց** (հունվարի 31, 1929(1929-01-31), Թուրքմենբաշի, ԽՍՀՄ), հայ ճարտարագետ-մեխանիկոս, կոնստրուկտոր, էներգետիկ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1990): ՀԽՍՀ վաստակավոր գյուտարար (1966):

Կենսագրություն
--------------

Պավել Միրզոյանցը ծնվել է 1929 թվականի հունվարի 31-ին, Կրասնովոդսկ (Թուրքմենստան) քաղաքում։ 1952 թվականին ավարտել է Լենինգրադի սառնարանային և կաթի արդյունաբերության, 1954-1957 թվականներին՝ Երևանի մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտի երեկոյան դասընթացը, 1962 թվականին՝ Մոսկվայի սննդի արդյունաբերության համամիութենական հեռակա ինստիտուտները։ 1952-1976 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ սննդի արդյունաբերության ոլորտում. 1962-1976 թվականներին եղել է վարչության պետ, 1994-1999 թվականներին՝ Երևանի կոնյակի գործարանի հիդրոէներգակայանի տնօրեն, 1999 թվականից՝ «ՍՍ ինթերնեյշնլ» ԲԲԸ փոխտնօրեն, միաժամանակ՝ Երևանի «Արարատ» կոմբինատի գլխավոր տեխնոլոգ-մասնագետ, 2009 թվականից՝ Հայկական տեխնոլոգիական ակադեմիայի 1-ին փոխնախագահ։

Տվել է հումքից քաղցրահյութի անջատման ֆիզիկական մոդելի մաթեմատիկական նկարագրությունը, հայտնաբերել է չզտված հեղուկի վրա ավելցուկային ճնշման կիրառմամբ կախույթի ակնթարթային նստեցման երևույթը, որի հիման վրա ստեղծել է առանց զտող նյութի աշխատող քամիչ-պարզարան։ Ստեղծել և ներդրել է հեղուկի մագնիսական մշակման տեսություն։

Անդամակցություն
---------------

* ՀՀ Տեխնոլոգիաների ԳԱ անդամ (2004)։

Պարգևներ, մրցանակներ
--------------------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր գյուտարար (1966)
* ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ 4 ոսկե մեդալ (1971-1974)
* Լայպցիգի միջազգային տոնավաճառի ոսկե մեդալ (1980)
* ԽՍՀՄ գիտատեխնիկական ընկերության և (1977) և նախագահության (1982) մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Armenian Innovation Center - Павел Мирзоевич Мирзоянц». *armic.am*. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 17-ին.
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007, էջ 126։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ծատուրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ֆենյա Ալեքսանդրի Ծատուրյան** (1910, Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1980, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ համաճարակաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1971): ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ։ Առողջապահության կազմակերպիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ֆենյա Ծատուրյանը ծնվել է 1910 թվականին, Շուշի քաղաքում։ 1935 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։
Բուժաշխատողների առաջին հանրապետական համագումարում ընտրվել է բժշկասանիտարական աշխատողների արհմիության կենտկոմի պատասխանատու քարտուղար, ապա ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի առողջապահության կադրերի սեկտորի վարիչ։ Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին երկու տարիներին Ֆենյա Ծատուրյանը եղել է էվակոհոսպիտալի պետ, իսկ բանակից զորացրվելուց հետո` վարել առողջապահության ժողկոմատում գլխավոր պետական սանիտարական տեսուչի պաշտոնը։ 1948 թվականին ընտրվել է բուժաշխատողների արհմիության կենտկոմի նախագահ և աշխատել մինչև 1955 թվականը, այնուհետև աշխատանքի է անցել համաճարակաբանության, մանրէաբանության և հիգիենայի գիտահետազոտական ինստիտուտում որպես ավագ գիտաշխատող։

1950 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական, իսկ 1971 թվականին՝ դոկտորական ատենախոսությունը։

1971-1977 թվականներին եղել է ընդհանուր հիգիենայի և մասնագիտական հիվանդությունների գիտահետազոտական ինստիտուտի կազմ-մեթոդական բաժնի վարիչ։
Ընտրվել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի, Երևանի քաղխորհրդի պատգամավոր, արժանացել վաստակավոր բժշկի կոչման։ Պարգևատրվել է մի շարք մեդալներով ու պատվոգրերով։

Աշխատանքները վերաբերում են Հայաստանում բրուցելոզի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։

Մահ
---

Ֆենյա Ծատուրյանը մահացել է 1980 թվականին, Երևանում։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ։

Երկեր
-----

* Բծավոր տիֆ։ Ծատուրյան Ֆ. Ա. Երևան, Հայպետհրատ, 1950։
* Բրուցելոզի նախականխումը։ Ծատուրյան Ֆենյա Ալեքսանդրի, Առողջապահության մինիստրության հարապետական սանլուստուն, Երևան, Հայաստան, 1966։

Տես նաև
-------

* Ծատուրյան

Գրականություն
-------------

* Айриян А. П. Армянские учёные-медики. - Ер. 1998 - 276 с. ISBN 99930-1-001-7

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հոբելյանական տարեթվեր». *www.med-practic.com*. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 14-ին.
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։
3. ↑  «The memorial of Tsaturyan Fenya (Феня Цатурян Александровна) buried at Yerevan's Tokhmakh cemetery». *hush.am* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ մարտի 14-ին.
4. ↑  Ծատուրյան, Ֆ Ա (1950). *Բծավոր տիֆ*. Երևան: Հայպետհրատ.
5. ↑  Ծատուրյան, Ֆենյա Ալեքսանդրի (1966). *Բրուցելոզի նախականխումը*. Առողջապահության մինիստրության հարապետական սանլուստուն. Երևան: Հայաստան.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |