recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Հրաբխագետը դաշտային աշխատանքի ժամանակ
**Հրաբխագիտություն**, գիտություն հրաբուխների ու հրաբխականության մասին։ Ուսումնասիրում է հրաբուխների առաջացման պատճառները, դրանց տեղաբաշխման օրինաչափությունները, գործունեության և կառուցվածքային առանձնահատկությունները, հրաբխային նյութերի (լավաներ, գազեր և այլն) կազմը, տեղադրման պայմանները, հրաբխականության դերը երկրի կառուցվածքի ու զարգացման պատմության մեջ ևն։ Հրաբխագիտության խնդիրներն են հրաբխային արտավիժումների կանխատեսումը, դրանց բնույթի վերահսկումը (ավերածություններից խուսափելու համար) և հրաբխային էներգիայի պաշարներից օգտվելու եղանակների մշակումը։

Հրաբխագիտությունը Հայաստանում
-----------------------------

### Միջին դարեր

Հայկական աղբյուրներում հրաբխագիտության առաջին տեղեկությունները հանդիպում են Հակոբ Մծբնացու հիշատակություններում և Ստեփանոս Օրբելյանի «Պատմութիւն նահանգին Սիսական» աշխատությունում։ Հայկական լեռնաշխարհի վերաբերյալ հրաբխագիտայաբ տվյալներ կան Հ. Աբիխի «Հայկական լեռնաշխարհի երկրաբանությունը» երկհատոր աշխատության մեջ։

### 20-րդ դարի հետազոտություններ

Հայաստանում 1927-1950 թթ.-ին հրաբխագիտական առաջին ուսումնասիրությունները կատարել են ԽՍՀՄ ԳԱ հատուկ արշավախմբերի մասնակիցներ Ֆ. Լևինսոն-Լեսինգը, Ա. Զավարիցկին, Ա. Լեբեդևը, Վ. Պետրովը, Լ. Կվաշան և ուրիշներ։

### Հրաբխագիտությունը որպես առանձին գիտություն ՀՍՍՀ-ում

1959 թ.-ին Երևանում կայացած համամիութենական առաջին հրաբխագիտական խորհրդակցության որոշմամբ, 1963 թ.-ին Հայաստանի ԳԱԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում ստեղծվել է հրաբխագիտության բաժին (1976 թ.-ից՝ հրաբխագիտության լաբորատորիա)։ Հանրապետության տարածքի հրաբխագիտական ուսումնասիրությունները կատարվել են Հայաստանի ԳԱԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում և Հայաստանի բնապահպանության նախարարությունում։

### Վերջին շրջանի հետազոտություններ

Մանրամասն հետազոտվել և տեղեկություններ են տրվել Հայաստանի տարածքին բնորոշ միածին հրաբուխների վերաբերյալ, քարտեզագրվել են Հայաստանի տարածքի հրաբխային առաջացումները, կազմվել է նորագույն հրաբուխների քարտացուցակ, ըստ խմբերի, տեսակների, հասակների նկարագրվել ու ստորաբաժանվել են ավելի քան 550 հրաբխային կենտրոն։

Հանրապետության տարածքի հրաբխայնությանը վերաբերող ուսումնասիրություններն ամփոփված են «Հայկական ՍՍՀ երկրաբանությունը» 3-րդ և 4-րդ հատորներում (ռուսերեն, 1966, 1970)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 612)։*  |
Սուրբ Յան Նեպոմուցկու քանդակը: Կառլովի կամուրջ: Պրահա
**Յան Բրոկոֆ** (հայտնի է նաև որպես Յոհան Բրոկոֆ) (չեխ․՝ Jan Brokoff, հունիսի 23, 1652(1652-06-23), Spišská Sobota, Poprad, Պրեշովյան շրջան, Սլովակիա - դեկտեմբերի 28, 1718(1718-12-28), Պրահա, Չեխական թագի հողեր, Սրբազան Հռոմեական կայսրություն), չեխ քանդակագործ և փայտագիր, բարոկկոյի ոճի լավագույն ստեղծագործողներից մեկը Չեխիայում։

Կենսագրություն
--------------

Պիետա(1695)
Գերմանական ծագում ունի։ Չեխ հայտնի քանդակագործներ Միխալ և Ֆերդինանտ Բրոկոֆների հայրն է։

1675 թվականին թողել է Սլովակիան ու գլխավորապես աշխատել է Չեխիայի արևմտյան քաղաքներում։ 1692 թվականից հաստատվել է Պրահայում։ Ունեցել է սեփական արվեստանոցը, որը ղեկավարել է մինչև իր մահը, 1721 թվականը, որից հետո այն սկսել է ղեկավարել նրա ավագ որդին` Միխալը, որի մահից հետո էլ արվեստանոցն անցել է Ֆերդինանտին։

Ստեղծագործություն
-----------------

Յան Բրոկոֆին վերագրվող աշխատանքները մասնագետներն առանձնացնում են երկու փուլով. ինքնուրույն արված աշխատանքներ և աշխատանքներ որդիների, գլխավորապես` Ֆերդինանտի հետ համագործակցությամբ։

Իր ստեղծագործությունների կերպարները վերցրել է հունական դիցաբանությունից, ստեղծել է բազմաթիվ պաշտամունքային ստեղծագործություններ։ Նրա առավել հայտնի աշխատանքներից է սուրբ Յան Նեպոմուսկու քանդակը, որը 1683 թվականին տեղադրել են Պրահայի Կառլի կամրջին։ Յ. Բրոկոֆի քանդակները գտնվում են մանետինյան գերեզմանոցում, կլաշտերեցյան այգում, տախովյան Սուրբ Աստվածամոր եկեղեցում։ Քանդակագործության ու փայտագրության նշանակալի արվեստանոց է հիմնել Պրահայում։

1695 թվականին Բրոկոֆն ստեղծել է «Պիետա» քանդակը Պրահայի Կառլի կամրջի համար։

Ընտրված աշխատանքներ
-------------------

* Սբ. Յան Նեպոմուցկու քանդակի փայտե մոդելը, որը հետագայում բրոնզապատվել է` Պրահայի Կառլի կամրջի համար (1683),
* Սբ. Իոսիֆի և Հիսուսի խաչի քանդակները (ոչնչացվել են 1848-1849 թվականների Հեղափոխության ժամանակ),
* քանդակներ Մանետինի Սբ. Վարվարա կոստյոլում,
* քանդակներ Չերնևի Գրադեկ ամրոցում,
* թուրքին պատկերող քանդակ, որը հսկում է գերի ընկած քրիստոնյաներին։ Քանդակը տեղադրվել է Կառլի կամրջի վրա, 1714 թվականին և համարվում է ամենահայտի քանդակախմբերից մեկը։

Պատկերասրահ
-----------

* Շատրվան «Տրիտոն»Շատրվան «Տրիտոն»
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Czech National Authority Database
2. 1 2  Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online (գերմ.) / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL
3. 1 2 3 4 5 6  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Jan Brokoff(իտալ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Allgemeine Deutsche Biographie · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 122484061 · ISNI: 0000000066813195 · NKC: xx0003781 · VIAF: 27954901 · ULAN: 500059207 · WorldCat VIAF: 27954901 |

 |
| **՞**Հասմիկ թփային |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Ծաղկավոր բույսեր |
|
|
|
|
|
| Դաս | Երկշաքիլավորներ |
|
|
|
| Կարգ | Lamiáles |
|
|
|
| Ընտանիք | Ձիթենազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Հասմիկ թփային |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Jasminum fruticans
*Lineus* |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | NCBI**310424**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հասմիկ թփային** (լատին․՝ *Jasminum fruticans*), ձիթենազգիների ընտանիքից եկած թուփ է, ունի 1-1,5 մ բարձրություն։
Մշտադալար, կիսամշտադալար կամ տերևաթափ թուփ է՝ նուրբ, աղեղնաձև թեքվող կամ ուղղահայաց ճյուղերով։ Տերևները դասավորված են պարուրաձև, բարդ եռամասնյա։ Աճում է ամենուրեք՝ խառն անտառներում, անտառի ստորին եզրերից մինչև վերին սահմանները։ Պահանջկոտ է աճման պայմանների նկատմամբ։ Դիմանում է մինչև—20 աստիճան սառնամանիքներին, լուսասեր է, շոգադիմացկուն, ջերմասեր, պահանջկոտ է հողի նկատմամբ։ Բավականին երաշտադիմցկուն է, սակայն Արարատյան դաշտի պայմաններում առատ ոռոգում է պահանջում։ Բազմանում է սերմերով, կտրոններով, անդալիսով և արմատային մացառներով։ Պիտանի է Հայկական ՍՍՀ–ի միայն ցածրադիր գոտում մշակելու համար։ Պարունակում է ալկոլոիդներ, դաբաղանյութեր։ Ուժեղ արտահայտված մանրէասպան հատկություն ունի։

Նկարագիր
--------

Ընձյուղները ունեն կանաչ գույն, մերկ և անկյունավոր են։ Տերևները էլիպսաձև են, 0,6-2 սմ երկարությունը։ Ծաղիկները աճում են կողմնային ճյուղերին՝ հավաված 2-5ական խմբերով։ Հատապտուղը գնդաձև է 0,3-0,8մմ, ունեն սև գույն։

Տարածումը
---------

Տարածված է Կովկասում, Միջին Ասիայում, Միջերկրական ծովի ափամերձ շրջաններում։ Մեր մոտ հանդիպում են Զանգեզուրում։

Պարունակություն
---------------

Հասմիկի ծաղիկները պարունակում են ալկալոիդներ և եթերային յուղեր, իսկ կեղևն ու տերևները՝ դաբաղանյութեր, դառը և տտիպ նյութեր։ Նրանք ինչպես և տերևները օժտված են մանրաէասպան հատկությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ․Վ Հարությունյան, Քո շրջապատի թփերը, Սովետական գրող հրատարակչություն, Երևան 1984


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist |

 |
Մարդու աջ ձեռքի ափային և թիկնային երեսները

Աջ ձեռքի ոսկրերըի ռենտգենոգրաֆիկ պատկեր

Tupaia javanica, Homo sapiens
**Ձեռք**, մարդու վերին վերջույթի՝ նախաբազկին հաջորդող հատված, նուրբ շարժումներ կատարող բռնող օրգան։ Ձեռքը կազմված է դաստակից, նախադաստակից և հինգ մատներից, որոնք դիպչելու զգացողության հիմնական օրգաններն են հանդիսանում։

Դաստակի հենքակմախքը կազմված է երկու շարքով դասավորված 8 կարճ ոսկորներից, որոնք միմյանց հետ միացած են ներդաստակային միջոսկրային շարակցական կցումների՝ կապանների և հոդերի միջոցով։ Դաստակը միացած է նախաբազկի հետ ճաճանչ-դաստակային հոդով, իսկ առաջին և երկրորդ շարքերը միմյանց հետ կազմում են սահմանափակ շարժումներ կատարող ներդաստակային հոդը։

Նախադաստակի հենքակմախքը կազմում են 5 կարճ խողովակավոր, բարակ նախադաստակոսկրերը, որոնք դաստակի երկրորդ շարքի ոսկրերի մասնակցությամբ կազմում են դաստակ-նախադաստակային հոդեր։

Մատների հենքակմախքը մատոսկրերը կամ ֆալանգներն են. յուրաքանչյուր երկար մատ ունի 3-ական ֆալանգ՝ հիմային (մերձադիր), միջին և եղնգային (հեռադիր), բացի բութ մատից, որն ունի 2 ֆալանգ՝ հիմային և եղնգային։

Ձեռքի և մատների շարժումներն իրականանում են 36 մկանների մասնակցությամբ, որոնց մի մասը կազմող կարճ (սեփական) 21 մկանները տեղադրված են ձեռքի շրջանում, իսկ մնացած 15 մկանները դասավորված են նախաբազկի ափային և թիկնային երեսներին։

Ձեռքը և մատները շարժող մկաններն ու մաշկը նյարդավորվում են միջնակ, ծղիկային և ճաճանչային նյարդերի, անոթավորվում՝ ծղիկային և ճաճանչային զարկերակների ճյուղերով։

Ձեռքի կազմավորումը, որպես աշխատանք կատարող օրգանի, մարդու ձևավորման պրոցեսում պայմանավորված է գլխուղեղի հարաճուն զարգացմամբ։

Ժեստերով արտահայտման գործում ձեռքը ունի կարևոր նշանակություն։

Որոշ մարզաձևերում և արվեստի տեսակներում ձեռքը ծառայում է որպես տեղաշարժման միջոց։

Ձեռքը կիրառվում է որպես չափման միավոր։

Եգիպտական հիերոգրիֆների մեջ, ինչպես նաև ացտեկների և մայաների մոտ հաճախ ձեռքի պատկերը կիրառվել է որպես շարժում նկարագրելու միջոց։

Հիրոմանսիայի բնագավառում ձեռքի վերնամաշկի ծալքերը կիրառվում են որպես անհատի ճակատագիրը ուսումնասիրելու միջոց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  անատոմիայի հիմնարար մոդել



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ձեռք***էջը Վիքիպահեստում |

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«ձեռք»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 698)։*  |
**Հաստոցաշինություն**, մեքենաշինության ճյուղ, ժողովրդական տնտեսության բոլոր ճյուղերի համար թողարկում է մետաղամշակման և փայտամշակման հաստոցներ, կիսաավտոմատ և ավտոմատ գծեր, համալիր-ավտոմատ արտադրություններ, դարբնոցամամլիչային և ձուլման սարքավորումներ։ Մեքենա արտադրող մեքենայի, հատկապես մեխանիկական սուպորտով մետաղամշակման հաստոցի հայտնադործումը պայմանավորված էր կապիտալիստական խոշոր արտադրության զարգացմամբ։ Խառատայինից մետաղամշակման մյուս հաստոցների վրա մեխանիկական սուպորտի տեղադրմամբ սկզբնավորվեց գործադիր մեխանիզմով հաստոցների թողարկումը։ Հետագայում մշակվեցին ֆրեզերային, ռանդիչ, թործիչ, շրջահաստոցների և այլ մոդելներ։

Կիրառվում են մետաղի մշակման էլեկտրաֆիզիկական, էլեկտրաքիմիական մեթոդներ, լույսի ճառագայթով չափամշակումը։

Հաստոցաշինությունը Հայաստանում
------------------------------

Հայաստանում հաստոցաշինությունը սկզբնավորվել է 1944 թվականին, երբ Երևանի Զերժինսկու անվան մեքենաշինական գործարանը վերակառուցվեց խառատային հաստոցների արտադրության ուղղությամբ։ Նույն տարում թողարկվեց 1615 մակնիշի խառատային առաջին հաստոցը։ 1950 թվականից հաստոցներ արտադրեց նաև Հոկտեմբերյանի (այժմ՝ Արմավիր) հաստոցաշինական գործարանը։ 1955-1960 թվականներին Չարենցավանի հաստոցաշինական, Լենինականի հղկող, Կիրովականի ճշգրիտ, Երևանի ֆրեզերային, 1972 թվականին՝ փորձնական հաստոցաշինական գործարանների կառուցմամբ հաստոցաշինությունը ձևավորվել է որպես ՀԽՍՀ մեքենաշինության բարձր զարգացած ճյուղ։

Ցոթնամյակի տարիներին ավելացվեց հղկող, հորիզոնական ներտաշ, լայն ունիվերսալ ֆրեզերային, շառավղային գայլիկոնիչ, հատուկ և կիսաավտոմատ հաստոցների արտադրությունը, հաստոցների թողարկման քանակով Խորհրդային Հայաստանը Խորհրդային Միությունում գրավեց 5-րդ տեղը։

1966-1970 թվականներին սկսվեց ավտոմատ թվային ծրագրային կառավարմամբ հաստոցների արտադրության յուրացումը։ 1971-1975 թվականներին մետաղահատ հաստոցների թողարկումն աճեց 23%֊ով, արտադրվեց մոտ 40 տիպաչափի հաստոց, որոնց 50%֊ը ճշգրիտ և գերճշգրիտ էին։ Հաստոցաշինության բնագավառում գիտատեխնիկական հետազոտություններն իրականացրել են «Հայմեքշինգիտ» ինստիտուտը, Մոսկվայի մետաղամշակման հաստոցների փորձնական ԳՀԻ-ի Անդրկովկասի մասնաճյուղը (ԷՆԻՄՍ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 256)։*  |
Ձկնորսություն Սևանա լճում
**Ձկնորսություն**, արդյունաբերական, ձկնարդյունաբերության ճյուղ, որը Համաշխարհային օվկիանոսից, ծովերից, լճերից, գետերից, ջրամբարներից արդյունահանում է տարբեր տեսակի ձկներ (որսի մոտ 90 %), ծովային կաթնասուններ, փափկամորթներ, խեցգետնակերպեր, ջրային բուսականություն։

Պատմություն
-----------

Ձկնորսությունը մարդու տնտեսական գործունեության հնագույն ձևերից է և հայտնի է եղել գրեթե բոլոր ժողովուրդներին։ Հնագիտական հուշարձանները հաստատում են, որ դրանով մարդը զբաղվել է դեռևս վերին պալեոլիթում (հայտնաբերված են ոսկրե պարզունակ կարթեր և այլն) և հատկապես բնորոշ է եղել Մադլենյան մշակույթին։ Շատ ցեղերի համար (օրինակ, Հյուսիսային Ամերիկայի հնդկացիների համար) ձկնորսությունն ապրուստի հիմնական աղբյուրն էր։ Հայկական լեռնաշխարհի տարածքում, սկսած քարեդարյան, էնեոլիթյան, բրոնզեդարյան ժամանակներից, բնակավայրեր (Շենգավիթ, Քոսիճոթեր, Լճաշեն և այլն) են հիմնել գետերի ու լճերի ափերին՝ ձկնորսության համար նպաստավոր վայրերում։ Ձկնորսությունյան հիմնական գործիքներն են եղել քարե կամ մետաղյա եռաժանիները, տեգերը, թակարդները, ցանցերը, ուռենու ճյուղերից հյուսված սակառները, սուզանիվները, սուզաքար-ծանրոցները և այլն։ Հայաստանի մի շարք հնավայրերից գտնվել են ձկների ոսկորներ և ձկնորսությունյան գործիքներ (եռաժանիներ, սուզանիվներ)։ Ձկնորսությունը, որպես զբաղմունք, Հայաստանում տարածված է եղել նաև միջին դարերում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 708)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · Շվեյցարական կենսագրական · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11944279g · GND: 4154473-0 · LCCN: sh85048830 · Microsoft: 514101110 · NKC: ph125362, ph116094 |

 |
**Մահառամ Բագիր օղլի Բայրամով** (մայիսի 13, 1928(1928-05-13), Ներքին Նեջրլու, Երևանի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հունվարի 6, 1981(1981-01-06), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Հայաստանում ապրած և ստեղծագործած ադրբեջանական արձակագիր, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1968 թվականից։

Ծնվել է Մասիսի շրջանի Սայաթ-Նովա գյուղում։ 1952 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի Ս. Մ. Կիրովի անվան համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1952-54 թվականներին որպես հրահանգիչ աշխատել է Ադրբեջանի ԼԿԵՄ կենտկոմում, 1954-55 թվականներին՝ Հայաստանի ԼԿԵՄ Կենտկոմում։ 1955-64 թվականներին դասախոսական խմբի անդամ, ապա հրահանգիչ էր Հայաստանի ԿԿ Կենտկոմում, 1964-66 թվականներին՝ կուսակցության Արարատի շրջկոմի քարտուղար, 1966-69 թվականներին՝ «Սովետ Էրմանիստանի» թերթի խմբագրի տեղակալ, 1969-74 թվականներին՝ կուսակցության Ամասիայի շրջկոմի առաջին քարտուղար։ 1974-81 թվականներին եղել է «Սովետ Էրմանիստանի» թերթի խմբագիրը։ Միաժամանակ դասախոսել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի ադրբեջանական սեկտորում։ 1969 թվականին «Ա. Շիրվանզադեն և Ադրբեջանը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։

Ադրբեջաներեն առանձին գրքերով լույս են տեսել նրա «Փոթորկից հետո» (Երևան, 1964), «Ջ. Մամեդկուլիզադեն և Շիրվանզադեն» (Երևան, 1966), «Երգիծական պատմվածքներ» (Բաքու, 1970), «Ա. Շիրվանզադեն և Ադրբեջանը» (Երևան, 1970)։

Նրա խմբագրությամբ լույս է տեսել «Հայ-ադրբեջաներեն բառարանը» (Երևան, 1978)։

Եղել է ՀԽՍՀ VIII, IX և X գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության նախագահի տեղակալ։

Մահացել է Երևանում։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Հայկ Խաչատրյան (1986)։ *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ 100


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n80012143 · VIAF: 6224056 · WorldCat VIAF: 6224056 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Կիրակոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Հրայր Մեսրոպի Կիրակոսյան** (սեպտեմբերի 24, 1961(1961-09-24), Ալավերդի, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 29, 1992(1992-09-29), Գյուլիստան, Գերանբոյի շրջան, Ադրբեջան), հայ օդաչու-հրամանատար, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

1980–82 թվականներին ծառայել է ԳԴՀ-ում տեղակայված ԽՍՀՄ զորախմբում։ Ավարտել է Կրեմենչուգի (Ուկրաինա) քաղաքացիական ավիացիայի օդաչուական ուսումնարանը (1985)։ 1985–89 թվականներին աշխատել է Սալեխարդի (Տյումենի մարզ, Ռուսաստան) քաղաքացիական ավիացիայի վարչությունում, 1990 թվականից՝ «Էրեբունի» օդանավակայանում։

1990–92 թվականներին Մի-8 ուղղաթիռի անձնակազմում (2-րդ օդաչու, ապա՝ հրամանատար) մասնակցել է ՀՀ սահմանամերձ շրջանների և ԼՂ ինքնապաշտպանությանը։ 
Ընդհանուր թռիչքաժամը ԼՂ, Շահումյան և Գետաշեն կազմել է 852 ժամ։ 
Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով, Արցախի ազատության պայքարում կատարած հատուկ ծառայությունների համար 15.07.2007 թ-ին հետմահու պարգևատրվել է՝ Մայրական երախտագիտություն շքանշանով (ԼՂՀ «Մայրություն» ՀԿ —ի 
նախագահի կողմից), Արիության մեդալով(2003թ․ ՀՀ Նախագահի ապրիլի 2-ի հրամանագրով), Հայաստանի Երկրապահ հուշամեդալով(2011թ․հունվարի 27-ի հրամանագրով)։ Զոհվել է հերթական մարտական առաջադրանք կատարելիս։ Թաղված է Եռաբլուրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ.1988-1994, Ե. ՀՀՀ, 2004, էջ 680։
«**Մենք մեր մասին**», մշակութային եռամսյա հանդես։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսնում 2005 թվականից Երևանում։ Հիմնադիր-տնօրենը Պավել Սարգսյան է։

Պարբերականը ներկայացնում է հայկական մշակույթն իր բազմաթիվ ճյուղերով, անդրադառնում է պատմության կարևոր անցքերին, անհայտ, գաղտնի էջերին, նշանավոր անձանց, ժամանակակից շնորհալի երիտասարդներին, հատուկ ուշադրություն է դարձնում Հայաստանի պետական և ազգային խորհրդանիշներին, Հայաստանում, Արցախում և Սփյուռքում տեղի ունեցող կարևոր իրադարձություններին։ Տպագրում է նաև ռուսերեն և անգլերեն նյութեր։

Լույս են տեսնում նաև հանդեսի հատուկ համարներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Մենք մեր մասին» ամսագրի նոր համարում լուսանկարների միջոցով ներկայացվել է անկախ Հայաստանի պատմությունը«Մենք մեր մասին» ամսագրի նոր համարում լուսանկարների միջոցով ներկայացվել է անկախ Հայաստանի պատմությունը


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
| **՞**Ձյան ճնճղուկ |
| --- |
| Ձյան ճնճղուկ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Ճնճղուկներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Montifringilla nivalis

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ձյան ճնճղուկ** (լատին․՝ Montifringilla nivalis), ճնճղուկների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, քիչ տարածված։

Կառուցվածք
----------

Մարմնի երկարությունը՝ 17 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 34-38 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 25-31գ։ Ցայտուն սև, մոխրա-դարչնագույն ու սպիտակ նախշերով թռչուն է։ Թռիչքի պահին տեսանելի է արտաքին թևի թափահարող փետուրների ցայտերանգությունը՝ սպիտակ ներքին թևի համադրությամբ։ Գլուխը և մեջքը մոխրադարչնագույն են, պարանոցը՝ սև։ Պոչի կենտրոնում փետուրները և վերնապոչը սև են, եզրային փետուրները՝ սպիտակ։ Բնադրման շրջանում կտուցը հիմնականում սևավուն է։ Արուի կզակի սև հատվածն ավելի հստակ է, քան էգինը։ Հետբնադրման շրջանում արուի և էգի կզակի հատվածը թույլ է արտահայտված, կտուցը բաց գույնի է, ծայրը՝ մուգ։ Երիտասարդը նման է հետբնադրման շրջանի անհատին, սակայն ավելի միատարր դեղնադարչնագույն է։ Արտաքին թևի և պոչի կենտրոնում փետուրները դարչնավուն են։

Կենսակերպ
---------

Երամային է։ Հետբնադրման շրջանում ալպյան մարգագետիններում Ձյան ճնճղուկները կազմում են կերակրվող մեծ երամներ։ Համարձակ է, մարդու հարևանությանը՝ անտարբեր։ Բնակվում է բարձրադիր լեռնալանջերում։ Սնվում է սերմերով և մանր անողնաշարավորներով։

Բազմացում
---------

Բնադրում է մայիս-հունիսին՝ փոքր գաղութներով, հազվադեպ՝ զույգերով՝ ժայռաճեղքերում կամ խորշերում, քիվերին, քարակույտերում։ Բույնը կառուցում է խոտերից ու մազերից։ Դնում է 23 մմ տրամագծով, սպիտակ 4-5 ձու։

Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Մայրաբերդ**, ռազմական կառույց Ստեփանակերտից 14 կմ դեպի հյուսիս-արևելք, ձգվում է Ասկերանի հարավային մասով։ Դարեր առաջ ամրոցը և մոտակա բնակավայրը անվանվել էին Մայրաբերդ։

Բարձր աշտարակներով ու հաստ պատերով բերդը երկու կողմից փակում է Կարկառ գետի հովիտը։ Բերդն ամրացված է կրկնապարիսպներով, որի պատճառով դժվարանցանելի է դառնում լեռների արանքում գտնվող ձորակի ճանապարհը և կրկնակի պարիսպներն և հարմարավետ դիրքը ստեղծել էին անհաղթահարելի պատնեշ թշնամիների համար։ Աշտարակները շրջանաձև հատակագիծ ունեցող պաշտպանական կառուցվածքներ են, որոնք շարված են մանր գետաքարերից ու կրաքարերիից՝ կրաշաղախով և դիտաշտարակներն իրար են միանում պատերի ատամնաձև վերնամասերի խրամատանման անցքերով։ Պարիսպները ներսից ունեն բազմաթիվ խորշեր և հրակնատներ։ Որոշ խորշերից պատերի միջով օդանցքների նման խողովակաձև հատուկ անցքեր են ձգվում դեպի վեր։ Ասկերանը որպես զորանոց գոյություն ունի 18-րդ դարի կեսերից։ Կարկառ հովտի առաջապահ այս ամրոցը, որի պարիսպը ձգված է Ղլիշբաղ ու Քյաթուկ գյուղերի արանքում, հզոր վահանի դեր է խաղացել Շուշիի պաշտպանության գործում։ Այժմ այն բլուրը, որի վրա ամրացել և հերոսաբար պաշտպանվել են ռուս զինվորները, իսկ նրանց դուրս են բերել հայ կամավորները, նվիրական վայր է դարձել։ Մայրաբերդ-Ասկերանի ձախ թևում գտնվող հայկական Խանաբադ գյուղի տարածքի ուշադրության արժանի հուշարձաններից են․

* Գերեզմանատուն - Խանաբադ գյուղից 1,5 կմ արևմուտք․
* Մատուռ գերեզմանատունը - 18-րդ դար․
* Խաչքար - Խանաբադ գյուղից 1,5 կմ արևմուտք, «Հարթ» կոչվող վայրում, 10-12 դարեր․
* Գյուղատեղի-Վաղվան - Խանաբադից 2,5 կմ հյուսիս, 13-րդ դար․
* Գերեզմանատուն - Խանաբադից հյուսիս, գյուղամերձ տարածքում.
* Եկեղեցի - Վերին Ղրիջբաղ, Խանաբադ գյուղից 3 կմ արևմուտք։

Պատերի հաստությունը հասնում է 2 մ, իսկ բարձրությունը՝ 9 մ։ Կարքառի հովտի այդ առաջապահ ամրոցի պարիսպները ձգվում են ավելի քան 1,5 կմ և բազմիցս հանդիսացել են հուսալի և հզոր վահան Շուշիի պաշտպանության ժամանակ։

Մայրաբերդում Արցախյան պատերազմի տարիներին տեղակայվել է Ասկերանի պաշտպանական շրջանի շտաբը։ Մատենագիտական և պատմագիտական աղբյուրների վերլուծության ու տեղում կատարած ուսումնասիրությունների հիման վրա Ասկերանի բերդի մասին գրքույկի հեղինակ Սլավա Սարգսյանը եզրակացրել է, որ ներկայիս ամրոցը հիմնականում կառուցվել է 18-րդ դարի երկրորդ կեսին՝ խանական ժամանակաշրջանոմ։ Ըստ երևույթին պարսպապատի ձախակողմյան հատվածի շինարարությունն իրականացվել է 1850-ական, իսկ աջակողմյանը՝ 1880-ական թվականներին։ Աշխարհագետ Սերգեյ Մելքումյանը Ասկերանի բերդապարսպի կառուցման հստակ տարեթիվ է նշում 1760 թվականը, ելակետ ընդունելով Ս. Ջալալյանցի, Ահմեդ-բեկ Ջավանշիրի, Ա-Դօյի և այլ պատմագիրների ու ժամանակագիրների վկայությունները։ Ամրոցը ճարտարապետական ընդհանրություններ ունի Բովուրխանավանք-ամրոցի, Ավետարանոցի և Շուշիի բերդերի հետ, ինչը վկայում է հայ վարպետների ու շինարարների ձեռքով կառուցված լինելու մասին։ Չի բացառվում նաև, որ Ասկերանի ամրոցի տեղում կառուցված է եղել հինը, հավանաբար սղնախների ժամանակ կամ ավելի վաղ և ընդամենը վերակառուցվել է Ղարաբաղի խաների կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Շահեն Մկրտչյան, Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, «Հայաստան» հրատարակչությաուն, 1985

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մայրաբերդ Archived 2009-07-17 at the Wayback Machine.
* Լուսանկարներ Archived 2010-11-20 at the Wayback Machine.
**Պոլ Դյուշենե** (ռուս.՝ Поль Дюшене́, հուլիսի 31, 1961(1961-07-31), Մեց), գեղասահորդ, հանդես էր գալիս պարեր սառույցի վրա ձևում քրոջ՝ Իզաբել Դյուշենեի հետ՝ ներկայացնելով սկզբում Կանադան, հետո Ֆրանսիան։ Նրանք դարձել են 1991 թվականի աշխարհի չեմպիոններ և 1992 թվականի Օլիմպիադայի արծաթե մեդալակիրներ։

Կարիերա
-------

Պոլը ծնվել է Ֆրանսիայում, սակայն մեկ տարի անց ծնողների հետ տեղափոխվել է Այլմեր (Քվեբեկ, Կանադա), որտեղ էլ սկսել է սահել չմուշկներով։ Առաջին նշանակալից հաջողությանը քրոջ հետ հասել են 1982 թվականին, երբ Կանադայի առաջնությանը դարձել են երկրորդը պատանիների կարգում։

Հետագայում նրանց սահքի ոճը այն ժամանակների համար յուրահատուկ էր ու հեղափոխական։ Իրենց յուրահատուկ ոճի համար Կանադայի գեղասահքի ֆեդերացիայի կողմից արժանացան կոշտ քննադատության, որից հետո էլ Իզաբելն ու Պոլը որոշում են փոխել հավաքական թիմը։ 1985 թվականին նրանք որոշեցին ներկայացնել Ֆրանսիան՝ իրենց մոր հայրենիքը։

Հանդիսատեսի կողմից հիմնականում հիշվում է 1988 թվականի օլիմպիադայի նրանց անսովոր ծրագիրը։ Այն ոգեշնչումով կազմված էր ջունգլիների հնչյուններով և թմբուկների հարվածներով։ Սակայն դատավորներին դուր չեկավ պարը, և զույգը զբաղեցրեց ութերորդ հորիզոնականը։ Այնուամենայնիվ, Դյուշեները շարունակեցին սահել իրենց նորարարական ոճով։

1989 և 1990 թվականների համաշխարհային առաջնություններում նրանք դարձան համապատասխանաբար երկրորդն ու երրորդը։ Զույգն իր միակ ոսկին նվաճել է 1991 թվականին Մյունխենում կայացած աշխարհի առաջնությունում։ Նրանք մեծ հնարավորություն ունեին 1992 թվականին Ալբերվիլում կայացած օլիմպիադայում նվաճել ոսկին, սակայն սխալվեցին և նվաճեցին երկրորդ հորիզոնականը Մարինա Կլիմովա/Սերգեյ Պոնոմարենկո զույգից հետո։ Օլիմպիադան նրանց վերջին սիրողական սպորտաձևի կատարումն էր։

Անուհետև մրցույթներին մասնակցում էին որպես պրոֆեսիոնալներ՝ մինչև Պոլի հետ լուրջ պատահարը 1996 թվականին։

Այժմ Պոլ Դյուշենեն աշխատում է որպես մարզիչ ԱՄՆ-ում։

Սպորտային ձեռքբերումներ
-----------------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Մրցումներ/մրցաշրջան** | **1986** | **1987** | **1988** | **1989** | **1990** | **1991** | **1992** |
| Ձմեռային օլիմպիական խաղեր |  |  | 8 |  |  |  | 2 |
| Գեղասահքի աշխարհի առաջնություն | 12 | 9 | 6 | 3 | 2 | 1 |  |
| Գեղասահքի Եվրոպայի առաջնություն | 8 | 5 | 3 |  | 3 | 2 |  |
|

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  GeneaStar

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պոլ Դյուշենեն imdb կայքում (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Olympic Channel · ՄՕԿ · Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Munzinger |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 122496411 · GND: 1125552727 · ISNI: 0000000078321753 · LCCN: n95025180 · NTA: 151450609 · VIAF: 105142350 · WorldCat VIAF: 105142350 |

 |

 |
Սամուելն օծում է Դավթին (Դուրա-Եվրոպոս մ․թ․ 3-րդ դար)
**Մեսիա** (հին եբրայերեն` *Մաշիախ* — *Օծյալ*), հուդայականությունում և քրիստոնեությունում (մասամբ նաև այլ կրոններում) Աստծո ուղարկած «Փրկիչ», այն անձը որը փրկություն պետք է պարգևի մարդկությանը։ Հին Կտակարանի առաջին գրքերում Մեսիան օգտագործված է «թագավոր», «իդեալական միապետ» իմաստներով։ Հուդայի թագավորության կործանումից հետո և հատկապես հռոմեական տիրապետության ժամանակաշրջանում Մեսիայի գաղափարն արտահայտել է հրեաների անկախության ձգտումը (Դավիթ թագավորի տոհմից ծնված Մեսիա իբր պետք է վերականգներ Հրեական թագավորությունը)։ Մեսիայի նկատմամբ հավատը հեսսեների աղանդում կապվել է շահագործվողների սոցիալական պայքարի հետ (Մեսիան պետք է երջանկություն բերեր տառապյալներին)։ Քրիստոնեությունը Մեսիա է հայտարարել իր հիմնադրին՝ Հիսուս Քրիստոսին։ Քրիստոնեությունը Մեսիայի գաղափարը զրկել է քաղաքական և սոցիալական նշանակությունից, այն սահմանափակել միայն կրոնա-բարոյական իմաստով։ Քրիստոնեական Մեսիան, այսինքն՝ Հիսուս Քրիստոսը, մարդկությանը փրկում էր սոսկ «նախնական մեղքից», «սատանայի տիրապետությունից», «ցույց տալիս ուղիղ ճանապարհը»՝ մնացածը թողնելով իր «երկրորդ գալստյանը»։ Մեսիայի գաղափարը, տարբեր մեկնաբանություններով, գոյություն ունի նաև իսլամում, բուդդիզմում, զրադաշտականության մեջ։

Մեսիային բնորոշող բոլոր մարգարեությունները իրականացրել է միայն Հիսուս Քրիստոսը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 467)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Համառոտ հրեական · Մեծ կատալոնական · Ուղղափառ · Catholic (1997—…) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4038832-3 · LCCN: sh85083988 · Microsoft: 2779870438 · NDL: 00567616 |

 |
«**Մեսրոպ արքեպիսկոպոս Աշճյան**», մատենաշար։

Պատմություն
-----------

Հրատարակում է ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտը՝ Նյու Յորքի Հայ կրթական, մշակութային միության և Մեսրոպ Աշճյանի քրոջ՝ Հռիփսիմե Աշճյան-Սերոբյանի հովանավորությամբ 2004 թվականին հիմնադրված տպարանում։ Տպագրվել են ժամանակակից հայ պատմագրության կոթողային աշխատություններ, խորհրդային տարիներին արգելված մի շարք անտիպ երկեր, փաստաթղթերի և նյութերի ժողովածուներ, գիտաժողովների նյութեր, Հայաստանի պատմական ժողովրդագրության, Հայկական հարցի, Հայոց ցեղասպանության, Արցախյան հիմնախնդրի, հայկական գաղթավայրերի ու Սփյուռքի պատմությանը վերաբերող հետազոտություններ և այլն (ընդհանուր առմամբ՝ ավելի քան 100 անուն գիրք), ինչպես նաև «Մեր դժուար ժամանակների մեծ հայը. Մեսրոպ արքեպիսկոպոս Աշճեան» (2007) և «Մ. Աշճյանի կենսամատենագիտությունը» (2011) աշխատությունները։ 

2005 թվականին «Մ. ա. Ա.» մատենաշարով սկսել է լույս ընծայվել «Հայոց պատմության հարցեր» տարեգիրքը։ 

Հրատարակված գրքերն անվճար բաժանվում են գրադարաններին, որոշակի հիմնարկների, հեղինակներին և համապատասխան մասնագետների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մեսրոպ Արք. Աշճյան կենտրոն
2. ↑  Լույս է տեսել Մեսրոպ Արքեպիսկոպոս Աշճյանի կենսամատենագիտությունը


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ձվածեղ**, եվրոպական խոհանոցի ուտեստ, հիմնականում պատրաստվում է թավայի մեջ, մեկ կամ մի քանի ձվերից։ **Մխլու**ի մեջ ձուն անպայման պետք է ամբողջական լինի, այսինքն դեղնուցը չպետք է պատռվի և առանձնանա սպիտակուցից, իսկ խառնած ձվածեղի համար (որը սովորաբար և անվանում են ուղղակի ձվածեղ) ձվերը հարվում են, ինչն էլ այս ուտեստը մոտեցնում է ֆրանսիական դասական օմլետին։ Սակայն նախկին ԽՍՀՄ-ի երկրներում օմլետ էր համարվում ձվով, ալյուրով և կաթնամթերքով պատրաստվող ուտեստը։ Մեծ Բրիտանիայում և Իռլանդիայում բեկոնով ձվածեղը համարվում է ավանդական նախաճաշ։

Որոշ երկրներում ձվածեղն ուտում են միայն լոլիկով. սկզբում կտրատած լոլիկը տապակում են թավայի մեջ, հետո ավելացնում են անհրաժեշտ քանակությամբ հարած ձու։

Վերջին տարիներին ձվածեղը դարձել է այնքան համապիտանի ուտեստ, որ նրա մեջ ավելացնում են ոչ միայն լոլիկ, այլ նաև պանիր, խոզապուխտ, երշիկ, տապակած միս, սունկ, սոխ, տապակած բանջարեղեն, պաստեղ և այլն՝ տարբեր համադրություններով ու տարբերակներով։

Թթու լավաշով (պաստեղով) ձվածեղ
Հայաստանում այն նույնպես լայնորեն տարածված ուտեստ է։ Զուտ ձվածեղի վրա հաճախ լցնում են մեղր կամ մածուն։ Ավանդական սովորությամբ, զոքանչները փեսաներին պատվում էին ձվածեղով։ Որպես շուտ ապաքինող կերակուր, ձվածեղով են կերակրում նոր ծննդաբերած կնոջը։

Նման ուտեստներ
--------------

* Օմլետ
* Գոգլի
* Վիրիշագա
* Պաշոտ

Աղբյուրներ
----------

* Ձվածեղ // Տնային տնտեսուհիների կարճ էնցիկլոպեդիա՝ Մոսկվա։ Պետական Գիտական Հրատարակություն՝ «Մեծ Խորհրդային էնցիկլոպեդիա», 1959.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 714)։*  |
**Յոն Պետրեսկու** (Petrescu, 1851 - 1932), ռումինացի դերասան, ծագումով հայ։

Երիտասարդ տարիներին Բուխարեստում անդամակցել է «Հայաստան» հայրենասիրական ընկերությանը։ 1878 թվականից խաղացել է Բուխարեստի Ազգային թատրոնում, հանդես եկել դասական կատակերգություններում, անտիկ ողբերգություններում, պատմական դրամաներում, մելոդրամներում, ժամանակակից արևմտաեվրոպական դրամատուրգների պիեսների ներկայացումներում։ Համարվել է ազգային թատրոնի խոշոր վարպետ, արժանացել Լ․ Կարաջալեի բարձր գնահատանքին։ Դերերից են՝ Տոմշա, Մոշ Վընտուրա-Ցարը (Վ․ Ալեքսանդրիի «Դեսպոտ-իշխանը», «Գյուղի տզրուկները»), Գրոզ (Բ․ Դելավրանչայի «Լուչաֆըրուլ»), Դրագոմիր (Ա․ Դավիլայի «Վլայկու Վոդը»), լավագույնը՝ Տրահանաքե (Կարաջալեի «Կորած նամակը»)։ Խաղացել է նաև Օրգոն (Սոլիերի «Տարտյուֆ»), Յագո, Լիր արքա, Համլետ, Մակդուֆ (Շեքսպիրի «Օթելլո», «Լիր արքա», «Համլետ», «Մակբեթ»), Քին (Ա․ Դյումա հոր «Քին») և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ռշտունի ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Մանաճիհր Ռշտունի** (3-րդ դար - 338), հայ նախարար և զորավար Մեծ Հայքում, Վասպուրական աշխարհի Ռշտունիք գավառի տանուտերը, Ռշտունիների նախարարական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

Մանաճիհր Ռշտունին եղել է Մեծ Հայքի արքա Տրդատ Գ Մեծի չորս զորավարներից մեկը՝ Սասանյան Պարսկաստանի արքա Շապուհ Բ-ի դեմ պատերազմի ժամանակ։ Խոսրով Գ Կոտակի կառավարման ժամանակ եղել է Մեծ Հայքի հարավային բանակի զորավարը և ճնշել Աղձնիքի բդեշխի ապստամբությունը

Մանաճիհր Ռշտունին Մծբինում ձերբակալելով քրիստոնեական քարոզիչներ Հակոբ Մծբնացի եպիսկոպոսին ու նրա կողմնակիցներին, նրանց Ռշտունիք գավառի Մանակերտ բերդի պարսպից նետում է Վանա լիճը, որի համար Հակոբ Մծբնացին նրան նզովում է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 3, Ցուցակ 1, Էջ 192․



| ⛭Մանաճիհր Ռշտունի (4-րդ դար) — նախնիներ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մանաճիհր Ռշտունի |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |

 |


| ⛭Տոհմածառ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Մեհենդակ Ռշտունի[d] |  | Տաճատ Ռշտունի[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Մանաճիհր Ռշտունի |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Զորա Ռշտունի |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

 |
**ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի համաշխարհային օր,** ՄԱԿ-ի միջազգային օր, նշվում է դեկտեմբերի 1-ին։ Առաջին անգամ հռչակվել է 1988 թվականին։ Օրը սահմանվել է ՄԻԱՎ վարակի տարածման հետևանքով առաջացած ՁԻԱՀ-ի համաճարակի մասին իրազեկվածության բարձրացման նպատակով, ինչպես նաև համարվում է այդ հիվանդության զոհերի հիշատակի օր։ Աշխարհի բազմաթիվ պետական, հասարակական և բժշկական կազմակերպություններ այս օրը անցկացնում են տեղեկատվական միջոցառումներով։

Նպատակ
------

ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի համաշխարհային օրվա նպատակն է բարձրացնել ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի վերաբերյալ գլոբալ իրազեկվածությունը և համաճարակի դեմ միջազգային համերաշխության ցուցադրումը։ Այդ օրը պետական և մասնավոր հատվածի գործընկերներին տրամադրվում է պանդեմիայի կարգավիճակի մասին տեղեկատվություն տարածելու և ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի կանխարգելման և բուժման, ինչպես նաև այդ հիվանդության բարձր տարածվածություն ունեցող երկրներում և ամբողջ աշխարհում հիվանդ մարդկանց խնամքի առավել իրատեսական հնարավորություն։

ՄԱԿ-ի ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի միացյալ ծրագրի գնահատականներով՝ 15-49 տարեկան 35,7 միլիոն մարդ վարակված է ՄԻԱՎ-ով, որոնցից 26 միլիոնը՝ աշխատող մարդիկ են։ Եթե հաշվարկներում ներառվեն աշխատանքային տարիքի բոլոր կատեգորիաների, այդ թվում՝ մինչև 64 տարեկան անձանց տվյալները, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր աշխատում են ոչ ֆորմալ տնտեսությունում տանը և տնից դուրս, ապա ՄԻԱՎ-ով վարակված մարդկանց թիվը, որոնք պատկանում են աշխատողների կատեգորիային կհասնի 36,5 միլիոնի։

Պատմություն
-----------

ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի համաշխարհային օրվա նախաձեռնությունն առաջին անգամ մշակվել է 1987 թվականի օգոստոսին Ջեյմս Վ. Բուննի և Թոմաս Նետերի (James W. Bunn, Thomas Netter) կողմից՝ Ժնևում Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի գլոբալ ծրագրի հանրային տեղեկատվության հարցերով աշխատակիցների կողմից։ ՁԻԱՀ-ի գլոբալ ծրագրի տնօրենը համարվում է Ջոնաթան Մաննը։

Բունն առաջարկել է դեկտեմբերի 1-ը՝ արևմտյան ԶԼՄ-ներում լուսաբանումն ապահովելու համար, ինչը, նրա կարծիքով, կենսական նշանակություն է ունեցել ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի համաշխարհային օրվա հաջողության համար։ Նա կարծում է, որ քանի որ 1988 թվականը ԱՄՆ-ում ընտրությունների տարի էր, զանգվածային լրատվամիջոցները կհոգան ընտրությունների լուսաբանմանը և կցանկանան թարմ պատմություն գտնել։

ՄԱԿ-ի ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի միացյալ ծրագիրը սկսել է գործել 1996 թվականին՝ ստանձնելով ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի համաշխարհային օրվա պլանավորումն ու առաջխաղացումը (առանց նախնական մեկնարկի)։

2004 թվականին ՁԻԱՀ-ի դեմ համաշխարհային արշավը դարձել է ինքնուրույն կազմակերպություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  36,5 миллионов людей трудоспособного возраста заражены ВИЧ/СПИДом Archived 2017-12-01 at the Wayback Machine. / Представительство ООН в Беларуси, 2004
2. ↑  ВОЗ | Всемирный день борьбы против СПИДа Archived 2009-08-12 at the Wayback Machine.
**Մերի Աննա Ֆիցհերբերտ** (անգլ.՝ Maria Anne Fitzherbert, առաջին ամուսնությամբ՝ Ուելդ, ի ծնե` Սմիթ, հուլիսի 26, 1756(1756-07-26), Tong, Shropshire, Շրոպշիր, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն - մարտի 27, 1837(1837-03-27), Բրայթոն, Բրայթոն և Հոուֆ, Արևելյան Սասիքս, Միացյալ Թագավորություն), Ուելսի արքայազն Գեորգի (որն ավելի ուշ դարձել է Գեորգ IV) սիրելին և սիրուհին, որի հետ նա նախքան գահ բարձրանալը գաղտնի ամուսնացել է, սակայն այն անվավեր է ճանաչվել` այն ժամանակվա Անգլիայի քաղաքացիական օրենսդրության համաձայն, մինչև որ նա գահ է բարձրացել։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Շրոփշիր կոմսությունում գտնվող Տոնգա քաղաքում։ Նա բարոնետ Ջոն Սմիթի ընտանիքի ավագ զավակն էր։ Կրթությունն ստացել է Փարիզի մենաստանում։ 1775 թվականին ամուսնացել է հարուստ կաթոլիկ Ուելդի հետ, որը հարսանիքից ընդամենը երեք ամիս անց մահացել է` նախքան կտակ կազմելը։ Չունենալով ապրուստի միջոց՝ Ֆիցհերբերտն ստիպված է եղել նոր ամուսնություն փնտրել և երեք տարի անց ամուսնացել է Ջեյմս Ֆիցհերբերտի հետ։ 1781 թվականին նա այրիացել է։ Շուտով նրան հաջողվել է ընկել Լոնդոնի բարձր հասարակություն, իսկ 1784 թվականին ծանոթացել է արքայազն Գեորգի հետ, որը վեց տարով երիտասարդ էր նրանից։

Սիրահարվելով նրան՝ արքայազնը 1785 թվականին գաղտնի պսակադրվել է` անտեսելով Ֆոքսի խորհուրդը, որը մատնանշել է այս ամուսնության անօրինականությունն ու անհարմարությունը գահաժառանգի համար, մանավանդ, որ Ֆիցհերբերտը կաթոլիկ էր։ Երբ այս ամուսնության մասին հարցը ծագել է խորհրդարանում, Գեորգը հերքել է դրա գոյությունը և, հնազանդվելով հոր պահանջներին, ամուսնացել Կարոլինա Բրաունշվայգցու (1795) հետ, որից շուտով բաժանվել և Ֆիցհերբերտի հետ ապրել է ևս 10 տարի. վերջնականապես նրա հետ հարաբերությունները խզվել են 1806 թվականին։ Նրա մահից հետո՝ 1804 թվականից ի վեր, նա ապրել է Քեմփթաուն քաղաքի Սբ. Հովհաննես եկեղեցու մոտ և Վիլհելմ IV-ից ստացել կենսաթոշակ, որը նրան մեծ հարգանքով է վերաբերվել։ Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ նա թագավորից երկու երեխա է ունեցել, սակայն դա ապացուցված չէ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Lundy D. R.* The Peerage
2. 1 2  SNAC — 2010.
3. 1 2  Find A Grave — 1996.
4. 1 2 3  Kindred Britain

Գրականություն
-------------

* «Фицгерберт, Мэри-Анна»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մերի Աննա Ֆիցհերբերտի հոդվածը *Encyclopedia Britannica*-ում (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · Find A Grave · WikiTree · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Օքսֆորդի կենսագրական · Catholic (1997—…) · Dictionary of National Biography |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV12223124 · BNC: a12296417 · GND: 119180200 · ISNI: 000000006317763X · LCCN: n87933756 · NTA: 074222163 · SUDOC: 139978860 · VIAF: 25406993 · WorldCat VIAF: 25406993 |

 |

 |
| **՞**Ճահճախնկենի |
| --- |
| Ծաղկած  ՃահճախնկենիԾաղկած բույսի ընդհանուր տեսքը  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Ledum palustre
L. (1753) |
|  Հոմանիշներ |
| 
* Ledum tomentosum Stokes (1812)
* Rhododendron palustre (L.) Kron & Judd (1990)
* Rhododendron tomentosum Harmaja (1990)

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 63529 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ճահճախնկենի** (լատին․՝ Lédum palústre), Հովամրգիների ընտանիքից է։ Մշտադալար թփուտ է, խիստ թմրեցուցիչ հոտով, մեկ մետր բարձրությամբ։ Ծաղկում է մայիս - հուլիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են օգոստոսին, հանդիպում է ճահիճներում, անտառներում։ Բժշկության մեջ կիրառվում է բույսի վերգետնյա մասը։ Այն հավաքում են ամռան վերջին և աշնանը։ Ճյուղերը կտրում են դանակով, չորացնում բաց, ստվերոտ տեղում։ Չոր հումքը ունի խեժին բնորոշ հոտ։ Չորացնելու ժամանակ հարկավոր է լինել շատ զգույշ, քանի որ ճահճախնկենին թունավոր է։

Քիմիական կազմը
--------------

Պարունակում է եթերայուղ, գլիկոզիդ էրիկոլին, դաբաղող նյութեր, ֆլավոնոիդներ։

Բուժական ազդեցությունը
----------------------

Խորխաբեր է, ունի հակահազային և մանրէասպան հատկություններ։ Որոշ չափով հայտնի են բույսի հանգստաբեր և քրտնամուղ հատկությունները։ Կիրառվում է սուր և խրոնիկական տրախեիտների, բրոնխիտների, հատկապես բրոնխիալ ասթմայի, կծկումային էնտերոկոլիտների, ռևմատիզմի, հոդատապի, էկզեմաների ժամանակ։

Կիրառման եղանակները։ Ջրաթուրմ
-----------------------------

Պատրաստել քսան գրամ հումքը մեկ ու կես բաժակ ջրում թրմելով։ Խմել երկու ժամը մեկ անգամ, մեկ ճաշի գդալ։ Այս ջրաթուրմը կիրառվում է շնչառական օրգանների հիվանդությունների ժամանակ։ Եթե հոդատապի կամ հոդացավի բուժման համար է, ապա ջրաթուրմը պատրաստել հետևյալ կերպ. քսանհինգ գրամ բույսը ութից տասը ժամ թրմել մեկ լիտր եռման ջրում, տաք տեղում։ Խմել 1/2 բաժակ, օրական չորսից հինգ անգամ, ուտելուց հետո։

Եփուկ
-----

Կիրառվում է մաշկային հիվանդությունների ժամանակ, արտաքին օգտագործման նպատակով։ Բույսը եփել համապատասխան եղանակով, կարագի հետ։ Միշտ պետք է հիշել, որ ճահճախնկենին թունավոր է և այս բույսով բուժումը պետք է կատարվի բացառապես բժշկի հսկողությամբ և խորհրդով։

Աղբյուր
-------

* Է. Գ. Ղուկասյան - Բուժում դեղաբույսերով։ Երևան։ «Նարեկացի» 1992 թվական էջ 73

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7602963-3 · Microsoft: 2776341771 |

 |
**Յու** (շվեդերեն՝ Hjo, քարտեզի վրա՝ **Յո**),  փոքրիկ շվեդական քաղաք Վետերն գետի ափին։ 2009 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ ապրում է 8809 մարդ։

Պատմություն
-----------

Յուն որպես քաղաք ճանաչվել է դեռևս 1413 թվականին։

Քաղաքում կառուցված տները հիմնականում փայտից են։ Նման շատ քաղաքներ միջնադարում ոչնչացվել են հաճախակի հրդեհների պատճառով և հետագայում վերակառուցվել են։ Յուի բախտը այդ հարցում բերել է, քանի որ քաղաքում եղել է մեկ անգամ հրդեհ 1794 թվականին, որի ժամանակ ոչնչացել էր եկեղեցին, այլ տներ, բայց ընդհանուր քաղաքի կառուցվածը նույնն է մնացել և պահպանվում է մինչ օրս։

Յուի հետ միասին Էկշյո և Նուրա քաղաքները հանդիսանում են տուրիստական կենտրոններ և կոչվում են «3 փայտե քաղաքներ» (շվեդերեն՝ Tre trästäder): Յուն չնայած իր քիչ բնակչությանը՝ կոչվում է քաղաք։ Սակայն Շվեդիայի վիճակագրական վարչությունը քաղաքների է համարում 10 000-ից ավելի բնակչություն ունեցող միայն բնակավայրերը։

2013 թվականին քաղաքը տոնեց իր 600-ամյակը։

Տեսարժան վայրեր
---------------

S/S Trafik շոգենավը Շվեդիայի ամենահին շոգենավերից մեկն է։ Այն ամռանը կատարում է փոքր ուղևորություններ դեպի ամենամեծ կղզի՝ Վատերն։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Сайт коммуны Ю (շվեդ.)
* Путеводитель по городу Ю (շվեդ.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Statistiska tätorter 2018 – befolkning, landareal, befolkningstäthet — Statistics Sweden, 2019.
2. ↑  Statistiska tätorter 2018 – befolkning, landareal, befolkningstäthet — Statistics Sweden, 2021.
3. ↑  Топографическая карта O33-XV(չաշխատող հղում)
4. ↑  Statistiska centralbyrån

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4221966-8 · VIAF: 129161172 · WorldCat VIAF: 129161172 |

 |
**Մերի Շեփարդ** (անգլ.՝ Mary Eleanor Jessie Shepard, դեկտեմբերի 25, 1909(1909-12-25), Սըրրի, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - սեպտեմբերի 4, 2000(2000-09-04), Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն), անգլիացի նկարիչ, պատկերազարդող, որն առավել հայտնի է Մերի Փոփինսի մասին Պամելա Թրևերսի գրքերի շարքի նկարազարդումներով։

Անգլիացի նկարազարդող Էռնեստ Շեփարդի կրտսեր դուստրն է։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1909 թվականին, Սուրբ ծննդյան տոնի օրը։ Այդ ժամանակ նրա հայրը, որը սկսնակ նկարազարդող էր, նոր էր սկսել ճանաչում ձեռք բերել։ Մանկության տարիներին նա հանդիպել է փոքրիկ Քրիստոֆեր Ռոբինին և խաղացել նրա հետ, երբ 1926 թվականին հայրը Մերիին և նրա եղբորը՝ Գրեհեմին իր հետ տարել է Ալան Միլնի տուն, ում հետ նրանք քննարկել են Վինի Թուխի նկարազարդումները։

Ավարտել է Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի Սլեյդի գեղարվեստի դպրոցը (անգլ.՝ Slade School of Art):

Երբ Մերի Փոփինսի մասին առաջին գիրքը պատրաստվում էր հրատարակման, Էռնեստ Շեփարդն արդեն հայտնի էր որպես «Վինի Թուխ» և «Քամին ուռիների մեջ» գրքերի նկարազարդող, ցանկանում էին նրան հրավիրել՝ պատկերազարդելու Պամելա Թրևերսի գիրքը։ Սակայն Շեփարդը չափազանց զբաղված էր այլ նախագծերով, և Թրևերսը պատահաբար նկատում է սուրբծննդյան բացիկը, որը ձևավորել էր Մերին։ Գրողին դուր է գալիս նրա ոճը, և 1934 թվականին Մերի Շեփարդը, որը 23 տարեկան էր, նկարազարդում է Մերի Փոփինսի մասին առաջին գիրքը, այնուհետև` դրա բոլոր շարունակությունները, մինչև 1988 թվականը։ Շեփարդի պատկերազարդումների ոճն օգտագործվել է նաև 1964 թվականին գրքի դասական էկրանավորման համար կինոկերպար ստեղծելիս։

1937 թվականին ամուսնացել է Է. Նոքսի հետ, որը «Պանչ» ամսագրի հեղինակն էր և նրա հոր գործընկերը։ Առաջին ամուսնությունից Նոքսը դուստր ուներ, Պենելոպան, որը հետագայում դարձել է գրող։

1966 թվականին, շարունակելով իր հոր աշխատանքը, Մերին նկարազարդել է Ալան Միլնի «Արքայազն Նապաստակը և Չծիծաղող Արքայադուստրը» պատմվածքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Mary Shepard (նիդերլ.)
3. 1 2 3 4  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
4. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
5. 1 2  Roger T. Stearn, ‘Shepard , Mary Eleanor Jessy (1909–2000)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2006 (, accessed 20 July 2014)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Mary Shepard; Illustrated Mary Poppins Books
* Mary Shepard Dies at 90

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Speculative Fiction Database · RKDartists · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Օքսֆորդի կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNC: a11311411 · BNE: XX1120926 · BNF: 144458568 · GND: 143052535 · ISNI: 0000000368540567, 0000000108309684 · LCCN: n50023030 · NDL: 00456346 · NKC: mzk2003213666 · NTA: 070121885 · NUKAT: n97038574 · LIBRIS: 280563 · SUDOC: 204448581 · VIAF: 101950723 · WorldCat VIAF: 101950723 |

 |

 |