recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pyroclastic հոսքը Mayon հրաբխի (Ֆիլիպիններ) ժայթքման ժամանակ 1984 թ
Հրաբխային ապարներ՝ տուֆ, բազալտ:
**Պիրոկլաստիկ հոսք**, հրաբխային ժայթքման ժամանակ ձևավորված բարձր ջերմաստիճանի հրաբխային գազերի, մոխրի և ժայռերի բեկորների խառնուրդ, ձևավորված հրաբխային ժայթքման ժամանակ։ Հոսքի արագությունը երբեմն հասնում է 700 կմ/ժ-ի, իսկ գազի ջերմաստիժանը՝ 100-800 °C: Այն բնորոշ է պելեյանին (հրաբուխ Մոն Պելե անունով) և ժայթքումների պլինյան տիպին։

Հիմնավորված կարծիք կա, որ պիրոկլաստիկ հոսքն էր, որը մահվան հիմնական պատճառն էր Հերկուլանումում, Պոմպեում և, հավանաբար, Ստաբիայում՝ 79 թվականին Վեզուվի ժայթքման ժամանակ (դա հաստատվել է հնագիտական պեղումներով)։ 1883 թվականին Կրակատաու հրաբխի ժայթքման ժամանակ պիրոկլաստիկ հոսքի վկայություններ կային։ Նաև Սեն-Պիեր (Մարտինիկ) քաղաքի բնակիչները մահացան պիրոկլաստիկ հոսքից 1902 թվականին Մոն Պելե հրաբխի ժայթքման ժամանակ։

Պիրոկլաստիկ հոսքերը կարող են հաղթահարել ջրի խոչընդոտները։ Մոխրի ծանր զանգվածը անցնում է ջրի տակ, բայց գազով թեթև մասը շարունակում է շարժվել ջրից վեր։ Ջրի հետ շփման ընթացքում հոսքը կորցնում է իր ուժն ու ջերմաստիճանը, բայց նաև վտանգ է ներկայացնում և մեծապես արագանում է։ Նման ձևով անցած ճանապարհից հետո հոսքը կարող է կրկին շարժվել և բարձրանալ ծովի բացարձակ բարձրությունից։

Տերմինի ծագումը
---------------

Պիրոկլաստիկ բառը գալիս է հունարեն πῦρ (կրակ) և κλαστός (հատված) բառերից։ Սկզբնապես, Մոն Պելեի ժայթքումից հետո գործածվեց նաև ֆրանսիական nuée ardente (այրվող ամպ) տերմինը։

Առաջացման պատճառները
--------------------

Պիրոկլաստիկ հոսքերի առաջացման մի քանի պատճառներ կան.

* Ժայթքող սյան կամ լավային շատրվանի կտրուկ անկումը՝ հրաբխի կափույրով ճնշմամբ։ Տիպիկ օրինակ է 79-թվականի Վեզուվի ժայթքումը։
* Ստրատովոլկանի կամ հրաբխային գմբեթի գագաթի փլուզումը։ Դա նաև հանգեցնում է կալդերայի ձևավորմանը։
* Հրաբխի կափույրից դուրս գալու ընթացքում մագմային փրփուր է դուրս գալիս (ինչպես դա պատահում է Մոն Պելեի դեպքում)։
* Ուղղակի պայթյուն, որը ոչնչացնում է հրաբխային կառույցի մի մասը։ Սա պատահել է Սենտ Հելենսի ժամանակ 1980 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Branney M.J. & Kokelaar, B.P. 2002, Pyroclastic Density Currents and the Sedimentation of Ignimbrites. Geological Society of London Memoir 27, 143pp.
2. ↑  Pyroclastic flows USGS

Արտաքին հղումներ
----------------

* Pyroclastic Flows video

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NDL: 00577158 |

 |
**Տելեմաք Պետրոսի Ավետիսյան** (հուլիսի 10, 1907(1907-07-10), Երևան, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 22, 1974(1974-11-22), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ, իսկական անունը՝ **Տեր-Ավետիսյան**), հայ թավջութակահար, կոմպոզիտոր։

Կենսագրություն
--------------

ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1967 թվական)։ 1930 թվականից կոմպոզիցիայի դասեր է առել Սպիրիդոն Մելիքյանից։ Ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի (1935 թվականին, Հարո Ստեփանյանի դասարան) և թավջութակի (1940 թվականին, Ա․ Այվազյանի դասարան) բաժինները, սովորել Մոսկվայի հայկական մշակույթի տան երաժշտական ստուդիայում (1950 թվականից 1952 թվականը)։ 1927-1934 թվականներին, որպես թավջութակահար, հանդես է եկել սիմֆոնիկ նվագախմբերում։ 1934-1936 թվականներին՝ Լենինականի դրամատիկական թատրոնի, 1936-1948 թվականներին՝ Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոն երաժշտական մասի, ապա՝ ՀԽՍՀ ժողովրդական ստեղծագործության տան երաժշտական բաժնի վարիչ, Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզ երգի-պարի անսամբլի գեղարվեստական ղեկավար։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Գրել է լարային կվարտետ (1940 թվական), կվինտետ (1941 թվական)՝ լարային կվարտետի և ֆլեյտայի, «Բաղձանք» (1950 թվականին, ըստ Հովհաննես Շիրազի), «Պիոներական» (1952 թվական) կանտատները՝ մանկական երգչախմբի և նվագախմբի, սյուիտներ՝ լարային քառյակի (1955 թվական) և նվագախմբի (1966 թվական), 6 պիես (1967 թվական)՝ թավջութակի և դաշնամուրի, «Էլեգիա»,«Ռոնդո» (երկուսն էլ՝ 1967 թվականին)՝ թավջութակի և դաշնամուրի, խմբերգեր, գործեր՝ երգի-պարի անսամբլի համար, խմբերգեր, սյուիտ «Սասունցի Դավիթ» (ակապելլա, 1962 թվականին), երգեր, ռոմանսներ, «Հազարան բլբուլ» (1959 թվական) օպերան, «Ղարաբաղյան հարսանիք» (1961 թվական) երաժշտական կատակերգությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լենինի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Վ. Ի. Լենինի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник В. И. Ленину), հուշարձան Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը նվիրված է ռուս հեղափոխական գործիչ, բոլշևիկ, Հոկտեմբերյան հեղափոխության առաջնորդ Վլադիմիր Լենինին։ Տեղադրվել է 1967 թվականին` Պավելի փողոցում, Մոսկվայի Վլադիմիր Իլյիչի անվան էլեկտրամեխանիկական գործարանի դիմաց։ 1918 թվականի օգոստոսի 30-ին այդ վայրից ոչ հեռու Լենինի դեմ մահափորձ է իրականացվել։ Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործ Վալենտին Թոփուրիձեն և ճարտարապետ Կ. Տ. Թոփուրիձեն։ Հուշարձանն ունի դաշնային նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտի կարգավիճակ։

Պատմություն
-----------

Վլադիմիր Լենինը բազմիցս այցելել է Միխելսոնի գործարանը, որտեղ ելույթ է ունեցել աշխատակիցների առջև։ Այստեղ 1918 թվականի օգոստոսի 30-ին Լենինի դեմ մահափորձ է իրականացվել, որի հետևանքով նա ծանր վիրավորվել է։

1922 թվականին այդ մահափորձի վայրում գործարանի աշխատակիցները տեղադրել են կարմիր ողորկված գրանիտից պատրաստված հուշաքար։ Նրա դիմերեսին փորագրված են հետևյալ բառերը. *«Համաշխարհային պրոլետարիատի առաջնորդ Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի դեմ մահափորձի վայրում հուշարձանի առաջին քարը։ 1918 թվականի օգոստոսի 30 - 1922 թվականի նոյեմբերի 1»:* Դարձերեսին գրված է. *«Թող ամբողջ աշխարհի ճնշվածներն իմանան, որ այս վայրում կապիտալիստական հակահեղափոխության գնդակը փորձում էր ընդհատել համաշխարհային պրոլետարիատի առաջնորդ Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի կյանքն ու գործունեությունը»*։

1947 թվականի նոյեմբերի 7-ին գործարանի դիմացի հրապարակում, հուշաքարից ոչ հեռու, տեղադրվել է քանդակագործ Սերգեյ Մերկուրովի և ճարտարապետ Անատոլի Ժուկովի հեղինակած Լենինի հուշարձանը։ 1960 թվականին, Լենինի ծննդյան 90-ամյակի առթիվ, հուշարձանի շուրջ պուրակը զգալիորեն ընդլայնվել է։ 1967 թվականին Սերգեյ Մերկուրովի ստեղծած հուշարձանը տեղափոխվել է գործարանի տարածք, իսկ նրա տեղում տեղադրվել է քանդակագործ Վալենտին Թոփուրիձեի և ճարտարապետ Կոնստանտին Թոփուրիձեի հեղինակած ներկայիս հուշակոթողը։

Պավելի փողոցում գտնվող Լենինի հուշարձանը տեղադրվել է Վլադիմիր Իլյիչի անվան գործարանի հին բոլշևիկների նախաձեռնությամբ։ Քանդակագործը և ճարտարապետը հուշարձանի ստեղծման աշխատանքներն իրականացրել են հենց գործարանի արտադրամասերից մեկում, որտեղ նրանց խորհուրդներ են տվել վետերանները, որոնք անձամբ ներկա են եղել Լենինի ելույթներին։ Վլադիմիր Իլյիչի անվան գործարանի աշխատակիցները կատարել են քանդակը ստեղծելու համար անհրաժեշտ բոլոր կաղապարները, որոնք այնուհետև ուղարկվել են Լենինգրադի «Մոնումենտսկուլպտուրա» գործարան` քանդակը բրոնզից ձուլելու համար։

Լենինի հուշարձանը հանդիսավորությամբ բացվել է 1967 թվականի նոյեմբերի 1-ին` Հոկտեմբերյան հեղափոխության 50-ամյակի նախօրեին։ Հինգմետրանոց բրոնզե քանդակը տեղադրված է գրանիտե բարձր պատվանդանի վրա։ Լենինը պատկերված է ողջ հասակով, նրա հագին վերարկու է, գլխին` գլխարկ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Вестник Мэра и Правительства Москвы № 65 ноябрь 2011 (2189)(չաշխատող հղում)
2. 1 2 3 4 5 6  *Кожевников Р. Ф.* Памятники В. И. Ленину // Скульптурные памятники Москвы. — М.: Московский рабочий, 1983.
3. ↑  *Курлат Ф. Соколовский Ю.* Познакомьтесь — наша Москва. Прогулки по Москве. М. Изд-во Московский рабочий. 1968. — С. 365
4. ↑  *Двинский Э. Я.* Москва от А до Я. — 2-е. — М.: Московский рабочий, 1976. — С. 31. — 456 с. — 75 000 экз.
**Գալաթասարայի թանգարան** (պաշտոնապես` Գալաթասարայի մշակույթի համալսարան և արվեստի կենտրոն) (թուրքերեն՝ Galatasaray Müzesi), մշակութային կենտրոն Ստամբուլում, Թուրքիա, որը հիմնադրվել է 1868 թվականին Ալի Սեմի Յենի կողմից` հասարակությանը Գալաթասարայի ավանդույթների ու պատմության մասին տեղեկացնելու համար։ Թանգարանը բաց է այցելության համար ամեն օր, բացի երկուշաբթի օրերից։

Շենք
----

Թանգարանն ի սկզբանե բացվել է Քալամըս Բեյում։ Ավելի ուշ՝ 1919 թվականին, այն տեղափոխվել է Գալաթասարայի համալսարան։ Թանգարանի շենքը, որը նախկինում հայտնի էր որպես Գալաթասարայի փոստ, վերանորոգվել ու վերաձևափոխվել է` հարմարեցվելով թանգարանին։ Գալաթասարայի թանգարանը վերանորոգվել ու վերաբացվել է 2009 թվականին՝ բավականին հաջողված ժամանակակից ցուցադրությունով։

Մուտք և տեղադրվածություն
------------------------

Թանգարանը բաց է.
* երեքշաբթիից կիրակի. 10.00 - 19.00
* Փակ է երկուշաբթի օրերին։

Մուտք.
* Մուտքն ազատ է բոլորի համար։

Հասցե. Իսթիքլյալ պողոտա, Բեյօղլու, Ստամբուլ, Թուրքիա
### Առաջին հարկ. Գալաթասարայի լիցեյ և Գալաթասարայի համալսարանի բաժին

* Գալաթասարայի թանգարան, Գալաթասարայի լիցեյԳալաթասարայի թանգարան, Գալաթասարայի լիցեյ
* Գալաթասարայի թանգարան, Գալաթասարայի լիցեյԳալաթասարայի թանգարան, Գալաթասարայի լիցեյ
* 
* 
* 1874-1881 Մեքթեբ սուլթանի դարաշրջան1874-1881 Մեքթեբ սուլթանի դարաշրջան
* 1874-1881 Դարյուլֆյունուն սուլթանի դարաշրջան1874-1881 Դարյուլֆյունուն սուլթանի դարաշրջան
* 1868-1923 Երկրորդ սահմանադրության շրջան1868-1923 Երկրորդ սահմանադրության շրջան

Թանգարանի առաջին հարկը նվիրված է Գալաթասարայի լիցեյին և Գալաթասարայի համալսարանին։

### Երկրորդ հարկ. Գալաթասարայի սպորտային ակումբի բաժին

* Գալաթասարայի թանգարանի առաստաղըԳալաթասարայի թանգարանի առաստաղը
* Գալաթասարայի թանգարանի դուռըԳալաթասարայի թանգարանի դուռը

Թանգանի երկրորդ հարկը նվիրված է Գալաթասարայի սպորտային ակումբին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Վարդանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Ֆլորա Ստեփանի Վարդանյան** (*Օհանջանյան*, 1881, Ախալքալաք, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1942), Անդրկովկասում հեղափոխական շարժումների մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ 1917 թվականից։ Մինչ այդ եղել է հնչակյան կուսակցության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Թիֆլիսի իգական գիմնազիան (1897) և Լոնդոնի կանանց համալսարանի մանկավարժության բաժինը (1901)։ 1901 թվականից ագիտացիոն-պրոպագանդիստական աշխատանք է տարել Բաքվի բանվորների շրջանում, որի համար արտաքսվել է Ռուսաստանի Մարիուպոլ գավառը։ 1915 թվականին Վարդանյանի նախաձեռնությամբ Բաքվի Բալախանիի շրջանում հիմնադրվել է «Առանց ազգերի խտրության գաղթականներին օգնող ընկերություն», որը Բաքվի բոլշևիկյան կազմակերպությունն օգտագործել է ագիտացիոն աշխատանք տանելու համար։ 1917 թ. Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո ընտրվել է ՌՍԴԲԿ Բաքվի կոմիտեի կազմում։ 1918 թվականից եղել է կուսակցության Թիֆլիսի կոմիտեի անդամ, կատարել պրոպագանդիստական աշխատանք, փոխադրել զենք, դրամ և գրականություն։ Վրաստանում խորհրդային իշխանություն հաստատվելուց հետո աշխատել է որպես Վրաստանի կոմկուսի Թիֆլիսի քաղկոմի ագիտ-պրոպագանդայի բաժնի վարիչ։ 1923 թվականից՝ ՎԿ(բ) կ ԿԿ-ի կին-բաժնի վարիչի տեղակալ, ապա՝ բաժնի վարիչ։ Մեծ աշխատանք է տարել անապաստան երեխաների դաստիարակության ուղղությամբ։ 1924 թվականից միաժամանակ «Հայաստանի աշխատավորուհի» ամսագրի պատասխանատու խմբագիրն էր։ 1927 թվականից՝ ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի նախագահության անդամ։ Ղեկավարել է Կենտգործկոմին կից կանանց կենցաղը բարելավող հանձնաժողովի աշխատանքները։ Եղել է ՀԿ(բ) կ Կենտկոմի և ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բախտիար Հովակիմյան, Հայոց ծածկանունների բառարան, Ե. ԵՊՀ հրատ. 2005, էջ 759։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 323)։*  |
Մեծ և Փոքր Թանկուկ, Նոր Շոտլանդիա
Լաստանավ Ուիլյամ Ջի Էրնստը՝ Մեծ Թանքուկ կղզուց ուղևորներ տեղափոխելուց հետո, լքում է Չեսթեր նահանգը:
**Մեծ Թանքուկ** կղզի, Նոր Շոտլանդիայի ամենամեծ կղզին։ Երկարությունը մոտավորապես 4 կմ (2,5 մղոն) (հյուսիսից հարավ) 1,6 կմ (0,99 մղոն) ձևավորելով մոտավորապես «C» ձև։ Կղզու տարածքը 550 հա է (2.2 կմ 2) և ունի քարքարոտ ափեր՝ բաց դաշտերով, որոնք զուգորդվում են լճակներով, բնակելի տարածքներով և ձկնաբուծարաններով։ Այն առանձնացված է մոտակայքում գտնվող Փոքր Թանկուկ կղզուց՝ դեպի արևելք 1 կմ (0.62 մղոն) լայն նեղուցով, որը կոչվում է «Չոփս»։ Մեծ Թանքուկ կղզին Ասպոտոգան թերակղզու Սենդի գագաթից գտնվում է մոտ 4 կմ հեռավորության վրա։ Վայրի բնության պոպուլյացիաները սահմանափակվում են եղնիկների, մուսկրատների, օձերի ու թռչունների մեծ բազմազանությամբ։

Մեծ Թանքուկ համայնքը միակն է, որը գտնվում է Մեծ Թանքուկ կղզում։

Ամռանը շուրջ 200 բնակչություն ունի, իսկ ձմռանը՝ 120: Այնտեղ կա մեկ սենյականոց դպրոց, որը մատակարարում է նաև Փոքր Թանքուկ կղզու բնակիչներին։ Ավագ դպրոցի աշակերտները պետք է տեղափոխվեն Նոր Շոտլանդիայի մայրցամաքային Չեստեր քաղաք։

Կղզին, ժամանակին ամառային ձկնորսական տարածք էր տեղացի ժողովուրդների համար։ «Թանքուկ» բառը թարգմանվում է «բաց ծովի առջև» արտահայտությամբ։ Կղզին հետագայում բնակեցվել է գերմանացի ներգաղթյալների կողմից։

Բնակիչները հիմնականում իրենց ապրուստը ապահովում են ձկնորսության կամ լաստանավային ծառայության միջոցով։ Կղզուց և նրա սահմաններից դուրս գործում են մի քանի փոքր մասնագիտական և գեղարվեստական ձեռնարկություններ։ Վիլյամ Ջի Էրնեստը ուղևորատար միակ լաստանավ է, որը շահագործվում է մարզային տրանսպորտային ցանցի կողմից։ Արտակարգ իրավիճակների դեպքում, օգնությունը տրամադրվում է Մեծ Թանքուկ կղզու արտակարգ իրավիճակների արձագանքման ասոցիացիայի (BTIERA) կողմից

։

*

Արտաքին հղումներ
----------------

* www.tancookislandtourism.ca - Primary Website
* Website
* Big Tancook Island Elementary School

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh97004448 · VIAF: 315528234 · WorldCat VIAF: 315528234 |

 |
**Արարատ Եղիշի Մկրտչյան** (հուլիսի 22, 1953(1953-07-22), Արարատ, Արարատի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բժիշկ, պետական գործիչ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1978): ՀՀ առողջապահության նախարար (2000-2003)։

Կենսագրություն
--------------

Արարատ Մկրտչյանը ծնվել է 1953 թվականի հուլիսի 22-ին Արարատ քաղաքում։ 1978 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը։ 1978-1983 թվականներին աշխատել է Եղեգնաձորի շրջանի սանէպիդկայանում սննդի առողջաբանության բժիշկ, 1983-1985 թվականներին եղել է ՀՀ առողջապահության նախարարության ընդհանուր առողջաբանության և մասնագիտական հիվանդությունների գիտահետազոտական ինստիտուտում, ավագ գիտաշխատող։ 1985-1991 թվականներին եղել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտում` ավագ գիտաշխատող, ընթերակա և գիտքարտուղար։ 1991-1992 թվականներին եղել է ՀՀ առողջապահության նախարարությունում տնտեսագիտության գլխավոր վարչության պետ, 1992-1998 թվականներին` ՀՀ առողջապահության նախարարի տեղակալ, 1998-2000 թվականներին եղել է ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական առողջապահության գործակալության պետ, 2000 թվականին` ՀՀ առողջապահության և սոցիալական ապահովության նախարար, 2000-2003 թվականներին` ՀՀ առողջապահության նախարար։

2003 թվականի մայիսի 25-ին ՀՀԿ համամասնական ընտրացուցակով ընտրվել է ԱԺ պատգամավոր։ 2003 թվականի հունիսից մինչև 2004 թվականի հոկտեմբեր եղել է ԱԺ գիտության, կրթության, մշակույթի և երիտասարդության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ, 2004 թվականի հոկտեմբերից` ԱԺ սոցիալական, առողջապահության և բնության պահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ ՀՀԿ խմբակցության անդամ։

Ընտանիք
-------

Ամուսնացած է, ունի մեկ երեխա։

Կուսակցություն
--------------

* Հայաստանի Հանրապետական կուսակցություն

Պաշատոնավարում
--------------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Նախորդող**Հայկ Նիկողոսյան | **ՀՀ առողջապահության նախարար Արարատ Մկրտչյան**2000-2003 | **Հաջորդող**Նորայր Դավիդյան |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Արարատ Մկրտչյանի կենսագրությունը ՀՀ ԱԺ կայքում
2. 1 2 3 4  Արարատ Եղիշի Մկրտչյանի ասին ՀՀ ԱԺ կայքում


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի Ազգային ժողով |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |

 |
Տախոմետրիական աշխատանքներ
**Տեղագրական հանույթ**, **տոպոգրաֆիական հանույթ**, տարբեր մասշտաբի տեղագրական քարտեզներ և պլաններ կազմելու համար տեղանքի չափագրումների հանրագումարը՝ աերոտիեզերական տեղագրության կամ գետնային հանույթի եղանակներով։ ժամանակակից տեղագրությունն իրականացվում է ակնաչափական կամ բուսոլային, տախիոմետրիական, մենզուլային, աերոչուսանկարահանման (աերոհանույթ), կոմբինացված, ֆոտոթեոդոլիտային և տիեզերական եղանակներով։

Ակնաչափական հանույթը կիրառվում է, երբ անհրաժեշտ է տալ տեղանքի ընդհանուր, մոտավոր պատկերացումը։ Հանույթի ժամանակ տեղանքում հեռավորությունները որոշվում են ակնաչափական եղանակով կամ չափաժապավենով։ Հորիզոնական անկյունները չափվում են բուսոլի կամ դիտաքանոնի, իսկ կետերի միջև եղած հարաբերական բարձրությունները՝ բարոմետրերի օգնությամբ։ Ռելիեֆի գծագրումը քարտեզների կամ տեղագրական պլանների վրա կատարվում է միջարկման եղանակով և մոտավոր ճըշտությամբ։ Տախիոմետրիական հանույթն օգտագործում է տարբեր ճշտության (1"— 30") թեոդոլիտներ, հեռաչափական ձողաքանոններ և անկյունաչափական ձողեր։ Ստացված տվյալները գրանցվում են դաշտային մատյանի մեջ, և կազմվում է տեղանքի սխեման։ Մենզուչային հանույթն, իրականացվում է մենզուլային կոմպլեկտ գործիքի միջոցով, որի մեջ մտնում են ինքնաշխատ կիպրեգելը, պլանշետը (մենզուլան), եռոտանին և հեռաչափական ձողաքանոնները։ Տեղագրական հանույթի ժամանակ հաճախ օգտագործվում է համակցված եղանակը, երբ հանույթի այս կամ այն ձևը զուգակցվում է մեկ այլ ձևով։ Կապված տիեզերքի ուսումնասիրության ժամանակակից մեթոդների կատարելագործման հետ՝ աերոհանույթն աստիճանաբար փոխարինվում է տիեզերական հանույթով։ XX դարի սկզբներից մեծ տարածում է ստացել ֆոտոթեոդոլիտային հանույթը, որն իրականացվում է երկրի մակերևույթի վրա ֆոտոթեոդոլիտային կոմպլեկտի միջոցով։ Հանույթը կատարվում է նախօրոք ընտրած բազիսների կետերից, և ստացվում են համապատասխան ստերեոզույգեր (ֆոտոնեգատիվներ՝ 13— 18 սմ չափի)։ Դրանց հետագա լուսագրաչափական մշակումից ստացվում են տեղանքի պլանները կամ քարտեզները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 645)։*  |
**Նապաստակի պոչը** (ռուս.՝ Заячий хвостик), խորհրդային տիկնիկային մուլտֆիլմ, որը ստեղծել է ռեժիսոր Վադիմ Կուրչևսկին, «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիայում, 1984 թվականին` ըստ Լյուդմիլա Պետրուշևսկայայի համանուն հեքիաթի մոտիվների։

Սյուժե
------

Հայրիկ–նապաստակն իր համար շքեղ պոչ է ձեռք բերում, որպեսզի թափահարի այն ու իր փոքրիկ նապաստակներին ցույց տա ճանապարհը։ Բոլորը նախանձում են նրա պոչին. գողը ցանկանում է գողանալ այն` հաջողության համար, պճնասեր կինը` դիմափոշու համար, գլխարկ կարող վարպետը` պոնպոնների համար, իսկ նկարիչը` վրձինների համար։ Անսպասելիորեն նապաստակի պոչիկն անհետանում է, և նապաստակը գնում է ոստիկանություն։ Պարզվում է, որ նույնկերպ անսպասելի երաժշտական դպրոցում անհետացել է ռոյալը։ Միլիցիոները կանչում է շանը, և վերջինս բոլորին հետքով տանում է անտառ։ Անտառում նրանք տեսնում են պարող դաշնամուրին` նապաստակի պոչի հետ և նրանց հետ ուրախացող փոքրիկ նապաստակներին։ Պարզվում է, որ ռոյալը նախանձել է նապաստակի պոչին ու պոկել է այն։ Այն բանից հետո, երբ նապաստակը հետ է վերցնում իր պոչը, իսկ ռոյալը վերադարձնում են երաժշտական դպրոց, նապաստակները տխրում են։ Այդ ժամանակ նապաստակն իր պոչիկը կախում է երաժշտական դպրոցի մուտքի դռան վրա, և ուրախացած փոքրիկ նապաստակները ներս են վազում։

Հեղինակներ
----------

|  |  |
| --- | --- |
| Սցենարի հեղինակ | Լյուդմիլա Պետրուշևսկայա |
| Կինոռեժիսոր | Վադիմ Կուրչևսկի |
| Բեմադրող նկարիչ | Մարինա Կուրչևսկայա |
| Կինոօպերատոր | Ալեքսանդր Վիխանսկի |
| Կոմպոզիտոր | Վիկտոր Բաբուշկին |
| Հնչյունային օպերատոր | Վլադիմիր Կուտուզով |
| Մոնտաժող | Նադեժդա Տրեշովա |
| Խմբագիր | Ռաիսա Ֆրիչինսկայա |
| Նկարիչ մուլտիպլիկատորներ | Իրինա Կասիլ, Նատալիայ Տիմոֆեևա, Ռոման Միտրոֆանով |
| Տեքստը կարդում է | Սերգեյ Յուրսկին |
| Տիկնիկները և դեկորացիաները պատրաստել են | Վլադիմիր Աբակումով, Վլադիմիր Ալիսով, Նատալյա Բարկովսկայա, Վիկտոր Գրիշին, Նատալյա Գրինբերգ, Աննա Վետյուկովա, Գ․ Կոլտունով, Նինա Մոլևա, Վալենտին Լադիգին, Լիլիանա Լյուտինսկայա, Նիկոլայ Մենչուկով, Ալեքսանդր Մաքսիմով, Վալերի Պետրով, Սեմյոն Էտլիս |
| Նկարահանող խմբի տնօրեն | Գրիգորի Խմարա |

Տեսահոլովակ
-----------

Մուլտֆիլմը DVD ձևաչափով թողարկվել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի «Սուտլիկ նապաստակը» մուլտֆիլմերի հավաքածուում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  DVD «Зайчишка-плутишка»

Գրականություն
-------------

* *Петрушевская Людмила* Заячий хвостик. — М.: Астрель, 2012. — 48 с. — («СОЮЗМУЛЬТФИЛЬМ представляет: впервые — легендарные мультфильмы в книгах!»). — ISBN 978-5-271-44864-5

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Animator.ru |

 |
Ֆոգուի գագաթը
**Ֆոգու** (պորտ.՝ Pico do Fogo), ակտիվ հրաբուխ, տեղակայված Կաբո Վերդեում գտնվող համանուն կզղում։

Ծովի մակարդակից բարձրությունը կազմում է 2829 մետր։

Ֆոգուի մշտական հրաբխային գործունեությունը ստիպեց կղզում բնակվող մարդկանց ապաստան գտնել Բրավա կղզում, որը գտնվում է Ֆոգու կղզուց ընդամենը 20 կմ հեռավորության վրա։ 1680 թվականի ժայթքումը շատերին ստիպեց հեռանալ կղզուց և հաստատվել Բրավայի վրա։ Այնուհետև հետևեցին 1785, 1799, 1847, 1852, 1857, 1951 և 1995 թվականների ժայթքումները։

Վերջին ժայթքումը տեղի է ունեցել 2014 թվականի նոյեմբերի 23-ին։ Արդյունքում որոշվեց փակել օդանավակայանը և տարհանել տեղի բնակիչներին։

2015 թվականին Սանտյագո կղզում պեղումներ իրականացնող գիտնականները ենթադրում էին, որ Ֆոգուն դիմադրել է մեգացունամիի մոտավորապես 73 հազար տարի առաջ, որը Ֆուգու հրաբխի պայթունավտանգ ժայթքման հետևանքն էր։ Հրաբխային ժայթքումը հանգեցրեց 160 կմ³ ժայռերի ազատ արձակմանը և նրա արևելյան պատերի փլուզմանը։ Ալիքի հզորությանը ավելացվեց հրաբխի պատերի փլուզումը։ Ըստ գիտնականների, ալիքի բարձրությունը 170 մետր էր, ինչը ավելին է, քան 1958 թվականին Ալյասկայի Լիտույա ծովում գտնվող մեգացունամիի ժամանակ, երբ սողանքից առաջացավ ցունամի, այն հասավ 150 մ բարձրության, իսկ ալիքը, անցնելով նեղուցը, բարձրացավ լանջին և բարձր արագության պատճառով բարձրացավ 525 մ բարձրության վրա։



Հրաբխի խառնարանի տեսարան։ Ֆոգուի գագաթը
Հրաբխի խառնարանի տեսարան։ Ֆոգուի գագաթը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Газета.Ру (23.11.2014)։ «В Кабо-Верде произошло извержение вулкана Фогу»։ *Agence France-Presse*
2. ↑  Геологи нашли в Африке следы древнего суперцунами высотой 300 метров, 04.10.2015/
3. ↑  Ancient tsunami heaved 700-ton boulders over island cliffs
4. ↑  Island boulders reveal ancient mega-tsunami

Արտաքին հղումներ
----------------

* В Африке обнаружены следы древнего суперцунами
* «Global Volcanism Program»։ Smithsonian Institution
* Volcano Live
* Volcano World

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Բոգումիլ Ասպիս** (լեհ.՝ Bogumił Aspis, 1842[…], Tuszów, Gmina Jabłonna, Lublin Voivodeship, Lublin County, Լյուբլինի վոյեվոդություն, Լեհաստան - մայիսի 23, 1898(1898-05-23), Վլոցլավեկ, Վլոցլավսկյան նեղուց, Վարշավայի նահանգ, Warsaw general-governorate, Ռուսական կայսրություն), լեհ բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ, թարգմանիչ և հրապարակախոս։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է ուսուցչի, պատմաբանի և լեզվաբանի ընտանիքում։ Ուսանել է փիլիսոփայությունը Մոսկվայի և Սանկտ Պետերբուրգի համալսարաններում։ Դասավանդել է ավագ Ռադոմի, Կելցեի, Սուվալկիի և Վարշավայի գիմնազիաներում։ Դասավանդել է գրականություն, պատմություն, աշխարհագրություն և օտար լեզուներ։

Համագործակցել է «Tygodnik Ilustrowany», «Tygodnik Mód i Powieści» և Niwa ամսագրերի հետ։

Ասպիսի տանը գործում էր գրականության սալոն, որն այցելում էին, մասնավորապես, Գաբրիելա Զապոլսկայան և Ստանիսլավ Նոակովսկին։

Ճանապարհորդության մեծ սիրահար էր, ճանապարհորդել է գրեթե ամբողջ Եվրոպայով։

Գործունեություն
---------------

Պոզիտիվիզմի ներկայացուցիչ է։

Նա իր դեբյուտը նշել է 1859 թվականին՝ «Salwator» էպիկական բանաստեղծությամբ։ 1868 թվականին նա հրատարակել է «Sulamita»չափածո ողբերգությունը, իսկ 1869 թվականին՝ այլաբանական և փիլիսոփայական «Sen odrodzenia» բանաստեղծությունը, որում նա փոխզիջում է պատկերել ավանդական և պոզիտիվիստական ​​աշխարհայացքների միջև։

Բացի այդ, զբաղվել է Պուշկինի, Շեքսպիրի, Պեդրո Կալդերոն դե լա Բարկայի, Բայրոնի աշխատանքների թարգմանությամբ։

Իր գործունեության առաջին շրջանում հեգնանքն ու սարկազմը գերակշռում էին նրա գործերում։ «Zazdrość i miłość» («Խանդ և սեր») շարքի դրամաների լույս ընծայումից հետո նրա ստեղծագործություններում գերակշռում են սիրո մոտիվները։

Օգտագործել է Յակուբ Սատանա (Jakub Szatan) կեղծանունը։

Ընտրված աշխատանքներ
-------------------

* «Salwator» (պոեմ, 1859),
* «Sulamita» (ողբերգություն, 1868),
* «Sen Odrodzenia» (պոեմ, 1869),
* «Dzwony» (արձակ, 1871),
* «Na cmentarżu» (պոեմ, 1875)
* «Na cześć Calderona» (1881),
* «Niebieska sonata» (սոնետ, 1881)
* «Dwie zdrady» (դրամա)

Նա հեղինակ է բազմաթիվ այլ գեղարվեստական ​​ստեղծագործությունների և հրապարակախոսական հոդվածների, որոնք տպագրվել են տարբեր ամսագրերում և լեհական հրատարակչություններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Bogumił Aspis
2. 1 2  RISM: Répertoire international des sources musicales — 1952.
3. 1 2  NUKAT — 2002.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Բոգումիլ Ասպիս»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
* Կենսագրություն (լեհ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1069540382 · ISNI: 0000000112844903 · NKC: js2014853269 · NUKAT: n93125354 · VIAF: 164584116 · WorldCat VIAF: 164584116 |

 |
**«Փարոս»**, երկօրյա թերթ, 1990-ական թվականներից՝ անկանոն պարբերականությամբ, Վրաստանի Ախալքալաքի շրջանի վարչության պաշտոնաթերթ (մինչև 1991 թվականը՝ Վրաստանի կոմունիստական կուսակցության Ախալքալաքի շրջանային կոմիտեի և ժողովրդական պատգամավորների շրջանային խորհուրդների պաշտոնաթերթ)։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսել 1931–1999 թվականներին Ախալքալաքում՝ հայերեն, 1 էջը՝ վրացերեն։ 1931–1936 թվականներին թերթը կոչվել է «Սոցիալիստական անասնաբուծություն», 1936–1949 թվականներին՝ «Բոլշևիկյան կոլխոզ», 1950–1955 թվականներին՝ «Օքթոմբերիս դրոշա», 1956–1961 թվականներին՝ «Հոկտեմբերի դրոշով», 1961–1964-ին՝ «Կարմիր դրոշ»։ 

Լուսաբանել է շրջանի տնտեսական, քաղաքական, մշակութային կյանքը, անդրադարձել է Հայաստանում, Արցախում տեղի ունեցող կարևոր իրադարձություններին, հայ-վրացական պատմական առնչություններին, տպագրել է շրջանի երիտասարդ ստեղծագործողների գործեր, նմուշներ՝ Ջավախքի բանահյուսությունից և այլն։

Խմբագիրներ
----------

* Ռուբեն Լուսինյան
* Մ. Ազնավուրյան
* Հ. Չոբանյան
* Գ. Երմիշյան
* Հակոբ Բլրցյան
* Վարդան Վարդանյան
* Ռ. Թոփալյան
* Մաթևոս Խոցանյան
* Մերուժան Շիպակցյան
* Հարություն Հայրապետյան
* Գրիգոր Վարդիկյան
* Նիկոլայ Ալելիաշվիլի (վրացերեն էջի խմբագիր)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Այսպես էլ կլինի** (ռուս.՝ Так сойдёт!), խորհրդային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ անտարբերության և անփությության մասին, որն ի վերջո հետ է վերադառնում։ Մուլտֆիլմի ռեժիսորը Յուրի Պրիտկովն է, այն նկարահանվել է 1981 թվականին, «Սոյուզմուլտֆիլմ» կիոնստուդիայում։

Սյուժե
------

Ծեր Ոզնին այլևս ուժ չուներ տանիքը սալիկապատելու համար, և Կաչաղակը նրան օգնություն է առաջարկում։ Կողքով անցնող պարծենկոտ Նապաստակ վարպետը ուրախությամբ համաձայնում է օգնել, ամեն ինչ արագ տեղադրեց, բայց` ծուռ և թեք։ Ոզնու քննադատական ​​դիտողությանը Նապաստակը պատասխանում է. «Եվ այդպես էլ կլինի», որից հետո պատահական փռշտոցից ամբողջ սալիկը թափվում է նրա վրա։

Աղվեսին, որի աթոռակը կոտրվել էր, Նապաստակն օգնություն է առաջարկում։ Հապշտապորեն հավաքելով և լարով կապելով աթոռակը` ասում է. «Եվ այդպես էլ կլինի», որից հետո Նապաստակ նստում է դրա վրա և հյուրասիրություն է ընդունում ուրախացած աղվեսից։ Բայց աթոռակն ընկնում է, և նյարդայնացած աղվեսը դուրս է քշում «վարպետին» փայտով։

Անհանգիստ Փորսուղի մոտ Նապաստակը փորձում է տանը լույսը սարքել, բայց էլեկտրական ցնցում ստանալով՝ ընկնում է աստիճաններից՝ պատռելով ջինսերը։

Նապաստակը դիմում է Կուղբ դերձակին, որը զբաղվում էր հագուստի նորոգմամբ։ Կուղբը հապճեպ ամրացնում է ջինսերը` մեկ փողքը կտրելով մինչև ծունկը և դրանով փակելով անցքը։ Զարմացած և վրդովված Նապաստակը Փորսուղից ի պատասխան լսում է իրեն ծանոթ արտահայտությունը` «Ոչինչ ... Եվ այդպես էլ կլինի», ինչն ստիպում է նրան մտածել իր արած անորակ աշխատանքի մասին։

Հեղինակներ
----------

* Սցենարի հեղինակ` Լյուդմիլա Զուբկովան
* Ռեժիսոր` Յուրի Պրիտկով
* Բեմադրող նկարիչ` Տատյանա Սազոնովա
* Կոմպոզիտոր` Եվգենի Պտիչկին
* Օպերատոր` Սվետլանա Կոշչեևա
* Հնչյունային օպերատոր` Բորիս Ֆիլչիկով
* Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ` Ալեքսանդր Պանով, Վիկտոր Լիխաչյով, Մարինա Ոսկանյանց, Գալինա Զոլոտովսկայա, Տատյանա Պոմերանցևա, Անատոլի Աբարենով, Վլադիմիր Արբեկով
* Դերերը հնչյունավորել են`
	+ Միխայիլ Լոբանով` Նապաստակ
	+ Զինաիդա Նարիշկինա` Կաչաղակ
	+ Վսևոլոդ Լարիոնով` Ոզնի /Փորսուղ,
	+ Իրինա Կարտաշյովա` աղվես,
	+ Անատոլի Պապանով` Կուղբ
* Խմբագիր` Տատյանա Պապորովա
* Նկարահանող խմբի տնօրեն` Լյուբով Բուտիրինա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Այդպես էլ կլինի» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

Գրականություն
-------------

*Зубкова Л.* Так сойдёт!. — Стрекоза, 2006. — (Любимые герои). — ISBN 5-479-00067-5

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Փարվանա** կամ **Լեգենդ Փարվանա լճի մասին**, խորհրդային մուլտֆիլմ, որը թողարկվել է 1970 թվականին Հայֆիլմ ստուդիայի կողմից։ Հիմնված է Հովհաննես Թումանյանի չափածո բալլադի վրա։ Մուլտֆիլմի ռեժիսորը և նկարիչը Վալենտին Պոդպոմոգովն է։ Սցենարը գրել են Արմեն Հայրապետյանն ու Վալենտին Պոդպոմոգովը։ Երաժշտության հեղինակն է կոմպոզիտոր Ռոբերտ Ամիրխանյանը։ Կերպարներին հնչյունավորել են դերասաններ Գալինա Չիգինսկայան, Վլադիմիր Տատոսովը։ Մուլտֆիլմի լեզուն հայերեն և ռուսերեն է։ Կրկնօրինակված ռուսական տարբերակի տեքստը թարգմանել է Իոսիֆ Բրոդսկին։ Մուլտֆիլմի ընդհանուր տևողությունը 14 րոպե է։

Նկարագրություն
--------------

«Փարվանա արքան մի աղջիկ ուներ»։ Նրա ցանկությամբ արքան հրավիրում է Կովկասի բոլոր կտրիճներին՝ մրցությամբ իրենց ուժն ու շնորհքը փորձելու աղջկա ներկայությամբ, որպեսզի տեսնի, թե նրանցից ով կարող է արժանի լինել իր աղջկա սիրուն։ Աղջիկը, սակայն, ճարպկության մրցությունն էլ չի համարում ճիշտ միջոց իրեն անկեղծորեն սիրող երիտասարդ գտնելու, ընտրելու համար։ Մրցության եկած կտրիճներն աղջկան առաջարկում են «գանձ, ոսկի, արծաթ, անգին քարեր ու գոհարներ»։ Բայց աղջիկը նման ոչ մի պայման չի ընդունում։ Իր ապագա կողակցից նա պահանջում է գտնել ու բերել սիրո անշեջ հուրը և այդ պայմանը կատարելու համար կտրիճները թռչում են աշխարհի չորս կողմը՝ փնտրելու և բերելու այն։ Աղջիկը սպասում է կարոտով, բայց ոչ մի կտրիճ չի կարողանում բերել երջանիկ սիրո անշեջ հուրը։

Այսպես երկար սպասելով՝ աղջկա հույսը մարում է, նա սկսում է լաց լինել, և նրա արտասուքից գոյանում է մի լիճ, որը ծածկում է քաղաքն ու ամրոցը։ Դա հայտնի Փարվանա լիճն է Վրաստանի Ջավախեթիի շրջանում։ Իսկ անշեջ հուրը փնտրող կտրիճները վերածվում են թիթեռների և մինչ օրս հուր և կրակ տեսնելով նետվում են նրա մեջ, որպեսզի տանեն Փարվանա գեղեցկուհու մոտ, բայց անմիջապես ոչնչանում են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ованес Туманян. Стихотворения и поэмы. М. 1960. С. 157 сл.
2. ↑  Лев Лосев. Иосиф Бродский: опыт литературной биографии. М. 2008. С. 359.

Գրականություն
-------------

* *Сергей Капков* Энциклопедия отечественной мультипликации. — М.: Алгоритм, 2006. — 816 с. — 3000 экз. — ISBN 5-9265-0319-4

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դաուգավա գետը և Փարվանա լիճը լատիշական և հայկական էպոսներում. համեմատական վերլուծություն(ռուս.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Animator.ru |

 |
**Փափկամորթեր** (Mollusca), փափկամարմիններ, անողնաշարավոր կենդանիների տիպն ունի 7 դաս՝ զրահավորներ, ակոսափորայիններ, մոնոպլակոֆորներ, երկփեղկանիներ, փորոտանիներ, թիոտանիներ և գլխոտանիներ։ Չհատվածավորված, երկկողմ համաչափ կենդանիներ են, սակայն փորոտանիների մոտ երկրորդաբար առաջացել է անհամաչափություն, իսկ զրահավորները, ակոսափորայինները և մոնոպլակոֆորները պահպանել են հատվածավորությունը։ Մարմինը կազմված է գլխից, իրանից, ոտքից և խեցուց։ Երկփեղկանիները սակավաշարժության և պասիվ սնման հետևանքով կորցրել են գլխային հատվածը։ Իրանը կամ ընդերային պարկը պարունակում է ներքին օրգանների մեծ մասը և առաջացնում մաշկային ծալք՝ թիկնոց, որն իր արտաքին մակերեսին առաջացնում է խեցի։ Թիկնոցի և իրանի միջև առաջանում է թիկնոցի խոռոչ, որտեղ տեղավորված են թիկնոցային օրգանները՝ խռիկները և քիմիական զգացողության օրգանները՝ օսֆրադիումները․ այստեղ են բացվում նաև արտաթորության, սեռական անցքերը և հետանցքը։ Նստակյացները և մակաբույծները ոտք չունեն (ոստրեներ և այլն), լողացողների ոտքը վերածվել է լողակների (թևոտանիներ)․ գլխոտանիներինը՝ բերանը շրջապատող շոշափուկների և ձագարի, որը դարձյալ շարժման օրգան է։ Զրահավորների խեցին կազմված է 8 թիթեղիկներից, երկփեղկանիներինը՝ 2 կողքային փեղկերից, մնացածներինը ամբողջական է․ կազմված է օրգանիզմի հիմքից ու կալցիումի կարբոնատից և կատարում է արտաքին կմախքի դեր։ Աղիքը կազմված է առաջնաղուց, միջնաղուց և վերջնաղուց։ Կլանում կա փափկամարմիններին բնորոշ քերիչ։ Ունեն թքագեղձեր և լյարդ։ Շնչառության օրգանները 1 կամ մի քանի զույգ առաջնային խռիկները կամ քտենիդներն են։ Ցամաքային փափկամարմինները շնչում են թիկնոցի խոռոչի հաշվին առաջացած թոքերով։ Փափկամարմինների արյունատար համակարգը բաց է (գլխոտանիներինը՝ համարյա փակ)։ Սիրտը հաճախ կազմված է զույգ նախասրտերից և փորոքից։ Անհամաչափ փորոտանիներն ունեն միայն 1՝ ձախ նախասիրտ։ Արտաթորության օրգանները 1 կամ մի քանի զույգ երիկամներն են։ Զրահավորների, մոնոպլակոֆորների և ակոսափորայինների նյարդային համակարգը կազմված է գլխային աղեղից և զույգ կողքային ու փորային նյարդաբներից, մյուսներինը՝ մարմնի տարբեր մասերում ցրված զույգ հանգույցներից, որոնք իրար միացած են երկայնական և լայնական նյարդաբներով։ Բարձրակարգ փորոտանիներն ու գլխոտանիներն ունեն բավական բարդ գլխուղեղ։ Փորոտանիները բազմանում են միայն սեռական ճանապարհով։ Կան բաժանասեռ և հերմաֆրոդիտ տեսակներ։ Ցածրակարգ փորոտանիներին բնորոշ են տրոխոֆորա կամ վելիգեր թրթուրները, իսկ թոքաշունչ փորոտանիները և գլխոտանիները զարգանում են առանց կերպարանափոխության։ Փորոտանիների մեծամասնությունն ապրում է ծովերում, օվկիանոսներում, կան նաև աղի և քաղցրահամ ջրերում ապրող և ցամաքային տեսակներ։ Փորոտանիները սնունդ են ծառայում ձկների, թռչունների, կաթնասունների համար։ Օգտագործվում են նաև մարդու սննդում (ոխարե, ծովային սանր, կաղամար, այգու խխունջ և այլն)։ Մարգարտախեցուց և այլ երկփեղկանիներից ստանում են մարգարիտ, սադափ։ Նավաորդը վնասում է նավերի փայտյա մասերը։ Խխունջներն ու կողինջները մշակովի բույսերի վնասատուներ են։ Որոշ փորոտանիներ մարդու և կենդանիների մակաբույծ որդերի միջնորդ տերեր են։ Հայտնի է ժամանակակից փորոտանիների մոտ 107 հազար տեսակ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Նացիստական Գերմանիայում գործում էին համակենտրոնացման ճամբարներ (գերմ.՝ Konzentrationslager, KL կամ KZ) Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում վերահսկվող գրեթե ամբողջ տարածքում։ Առաջին նացիստական ճամբարները ձևավորվել են Գերմանիայում 1933 թվականի մատին Ադոլֆ Հիտլերի կանցլեր դառնալուց անմիջապես հետո և նրա Նացիստական կուսակցությանը տրվեց վերահսկողություն ոստիկանության նկատմամբ Ռայխի ներքին գործերի նախարար Վիլհելմ Ֆրիկի և Պրուսիայի գործող ներքին գործերի նախարար Հերման Գյորինգի կողմից։ Ճամբարներն օգտագործվեցին ահաբեկելու քաղաքական հակառակորդներին, որտեղ սկբնական շրջանում պահվում էին մոտ 45,000 բանտարկյալներ։ 1933-1939 թվականներին մինչև պատերազմի սկիզբը բանտարկյալների թվին էին պատկանում կոմունիստները և սոցիալիստները, սոցիալ դեմոկրատները, գնչուները, Եհովայի վկաները, հոմոսեքսուալիստները և այլն։

Հայնրիխ Հիմլերի *ՍՍ* կազմակերպությունը բացարձակ վերահսկողություն ձեռք բերեց ոստիկանության և համակենտրոնացման ճամբարների վրա Գերմանիայում 1934-1935 թվականներին։ Համակենտրոնացման ճամբարների դերը ընդլայնվեց, այսպես կոչված «անցանկալիներ»-ին պահելու համար, ինչպիսիք էին հրեաները, գնչուներ/սինտիները, սերբերը, Խորհրդային ռազմագերիները, լեհերը, հաշմանդամները և հոգևորականները։ Ճամբարներում պահվողների թիվը 7․500-ից դարձավ 21,000 պատերազմի սկզբին և առավելագույնին հասավ 1945 թվականի հունվարին մոտ 715,000։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wachsmann, 2015, էջ 635, note 9
2. ↑  Evans, 2003, էջեր 344–345
3. ↑  Evans, 2005, էջ 81
4. ↑  Evans, 2005, էջ 85
5. ↑  Evans, 2005, էջեր 87–90
6. ↑  Evans, 2005, էջ 90
7. ↑  Evans, 2008, էջ 367
**Ուլուդաղ** (թուրքերեն՝ Uludağ [uˈɫudaː] թարգմանաբար «Բարձր լեռ»), հնագույն ժամանակներում՝ **Փոքր Օլիմպոս**, Միզիական կամ Վիֆիական Օլիմպոս, (հին հունարեն՝ Ὄλυμπος), Ուլուդաղ լեռնաշղթայի ամենանշանավոր լեռնագագաթը, ինչպես նաև Փոքր Ասիա թերակղզու արևմտյան մասի ամենաբարձր գագաթը։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից կազմում է 2542 մետր։ Գտնվում է Ստամբուլից 150 կմ, իսկ Բուրսայից 35 կմ հարավ հեռավորության վրա։

Պատմություն
-----------

Հերոդոտոսը վկայում է սարսափելի վարազի մասին, որին տեսել է Միսիական Օլիմպոսում։ Վարազի որսի ժամանակ մահացել է իր որդի Լիդիայի արքա Կրեսոսը։

Միջին դարերում հայտնի էր որպես մենաստան ուղղափառ բյուզանդական վանականների համար, որի պատճառով 1317 թվականին թուրքերի կողմից նվաճվելուց հետո էլ երկար ժամանակ լեռը կոչվել է «Кешиш-даг» (բառացի «վանականների լեռ»)։ Առաջին ճգնավորները լեռան քարանձավներում հաստատվել են Դիոկղետիանոսի ժամանակներից։ Հայտնի էր «Պոլհարմոնիկ վանքը», որի հոգևոր որդիներից 9-րդ դարում եղել է Մեֆորդի Մորավացին։ Փոքր Օլիմպոսի մյուս հայտնի ճգնավորը եղել է Պլատոն Ստուդիտը (VIII դար), որի անունը կապված է մենաստանի հետ կամ էլ հոգևորականների ապրելու վայրի հետ «Символех» («Символов») և «Сакудион» (հուն․՝ Σακκουδίων)։

Պլատոն վանականը իր սխրագործություններով լեռան շուրջն է գրավել իր հարազատներին, որը պատմության մեջ մտել է որպես Ֆեդորա Ստուդիտ։ Մենաստաններից մեկի վանահայրը 10-րդ դարի առաջին կեսին եղել է մանկավարժ ալան Եֆրիմին։ Փոքր Օլիմպոս լեռան հետ կապվում է նաև Հովհաննես Մեծի գործունեությունը։

Ժամանակակից
-----------

1933 թվականին այստեղ հյուրանոց է կառուցվել և անցկացվել մայրուղի։ Ներկայում հայտնի է որպես խոշորագույն լեռնադահուկային հանգստյան գոտի Թուրքիայի արևմտյան մասում։ 1961 թվականին Ուլուդաղը հայտարարվել է Ազգային Պարկ։

Գրականություն
-------------

* Улудаг (Кешидаг, Мизийский или Вифинский, Олимп), Ужи — Фидель. — М, Սովետական մեծ հանրագիտարան, 1956 թ․։ Բորիս Վվեդենսկի, 1949—1958, գլուխ 44, էջ 192։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  История (Геродот), кн.1:36-43
2. ↑  Монастырь
3. ↑  И. И. Малышевский. Олимп, на котором жили св. Константин и Мефодий
4. ↑  Память святого Иосифа Солунского
5. ↑  Ю.А Виноградов Очерки аланского христианства в X—XII веках. с. 107. / Канискион. — М.: ПСТГУ. 2006.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4691638-6 · VIAF: 244299871 · WorldCat VIAF: 244299871 |

 |
Ֆրանչեսկո Բիսսոլո, «Սուրբ Եկատերինայի խորհրդավոր ամուսնությունը», 1500-1525, յուղաներկ, 72 x 96 սմ, Ազգային թանգարան (Վարշավա)
**Ֆրանչեսկո Բիսոլոն,** որը հայտնի է նաև որպես **Պիետրո Ֆրանչեսկո Բիսսոլո** (իտալ.՝ Francesco Bissolo, 1470[…], Տրևիզո, Վենետո, Իտալիա - ապրիլի 20, 1554(1554-04-20), Վենետիկ, Վենետիկի հանրապետություն), իտալացի նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Եղել է նկարչի որդի։ Եղել է Ջովաննի Բելլինիի աշակերտը։ 1490 թվականից տեղափոխվել է Բելլինիի արհեստանոց։ 1492-1530 թվականներին աշխատել է Վենետիկում։ Օգնել է ուսուցչին Դոժերի պալատի Մեծ Խորհրդի դահլիճը զարդարելիս (Վենետիկ)։ Մասնակցել է Վենետիկի Իլ Ռեդենտորե եկեղեցու զարդարանքների ստեղծմանը։

Վերածննդի դարաշրջանի նկարիչ է։

Իր ստեղծագործության մեջ ընդօրինակել է Ջորջոնեին։

Նկարչի աշխատանքներն այժմ պահվում են աշխարհի բազմաթիվ թանգարաններում։ Սանկտ Պետերբուրգի Էրմիտաժում տեղադրված է նրա «Աստծո մայրը մանկան Քրիստոսի հետ» կտավը։ Բրիտանական ազգային պատկերասրահում`« Մադոննան և երեխան սրբերի հետ» աշխատանքը։ Նրա մի շարք կտավներ գտնվում են Վարշավայի, Լոս Անջելեսի թանգարաններում (Նորթոն Սիմոնի թանգարան և *Լոս Անջելեսի շրջանի արվեստի թանգարան*), Դեյթոնի արվեստի ինստիտուտում (Օհայո, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ) և այլն։ 

Մահացել է 1554 թվականի ապրիլի 20-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Francesco Bissolo
2. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
3. 1 2  Artnet — 1998.
4. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
5. ↑  Maria Maddalena Palmegiano (1968). BISSOLO, Francesco. *Dizionario Biografico degli Italiani*, Volume 10 (in Italian). Rome: Istituto della Enciclopedia Italiana. Accessed July 2013.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Պիետրո Ֆրանչեսկո Բիսսոլո»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
* Pier Francesco Bissolo(անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Իտալացիների կենսագրական բառարան · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 138462275 · ISNI: 000000010196626X · VIAF: 90000191 · ULAN: 500021465 · WorldCat VIAF: 90000191 |

 |
Պատկեր «Տինտերնյան աբբայություն: Տեսարան արևելյան պատուհանից» (*Ջոզեֆ Մալորդ Ուիլյամ Թըրներ, 1794, մատիտ, ակվարել, թուղթ, 358 x 255 մմ*)
**Գեղագիտական ոճ** (անգլ.՝ Picturesque style), ճարտարապետական ուղղություն Անգլիայում XVIII դարի վերջին, XIX դարի սկզբին, որը նախորդում է գոթական Վերածնունդին։ Գեղագիտական ոճը զարգացել է որպես մարտահրավեր՝ ճարտարապետության մեջ գիտական և մաթեմատիկական ճշգրտության պահպանմանը։ Այն ուրվագծվել է XVIII դարում։ Համաչափության հիմնական սկզբունքները և կանոնակարգությունը ճարտարապետության մեջ մերժվեցին, և շեշտը դրվեց բնական զգայականության, բազմազանության և անկանոնության վրա։ Թոմաս Ուոթելիի «Դիտարկումներ ժամանակակից այգեգործության վերաբերյալ» (1770) աշխատությունը եղել է առաջին հետազոտությունը՝ նվիրված գեղագիտական ոճի տեսությանը։ Այնտեղ դիտարկվում են անգլիական այգիները, որոնք ներկայացված են գեղագիտական ոճով։ Այգիները կամ բնությունն ամբողջությամբ համարվում էին գեղագիտական ոճի էական հիմքը։ Գեղագիտության (Գեղագիտություն) գեղագիտական հայեցակարգի մշակման գործում մեծ ներդրում է ունեցել Յուվդեյլ Պրայսը (1747-1829)։ Տվյալ ժամանակաշրջանի հրաշալի գաղափարներից մեկն այն էր, որ ճարտարապետությունը բնության մի մասն է։ Տաղանդավոր ճարտարապետ և քաղաքաշինարար Ջոն Նեշը (1752-1835) ստեղծել է առաջին «քաղաք–այգին» և հետագա դարաշրջանի առավել ուշագրավ օրինակներից մեկը։ Այն փաստը, որ ոճի յուրահատուկ առանձնահատկությունն անկանոնությունն է, իր արտահայտությունը գտավ Քրոնհիլլի (1802) ասիմետրիկ ուրվանկարներում (Էփեմ, Շրոփշիր կոմսություն)։ Գյուղ Բլեյզ-Համլետ Նեշը (1811) համարվում է գյուղի մոդել՝ բաղկացած անկարգություններ ունեցող հատվածներում տեղակայված «հասարակ տնակներից», որոնց տանիքները ոճավորված էին ծղոտով։ Սմիթսոնյան ինստիտուտը Վաշինգտոնում (Կոլումբիայի շրջան)|Վաշինգտոն]], կառուցված է համաձայն Ջեյմս Րևնիկի նախագծի և շրջապատված է հոյակապ այգու լանդշաֆտով–սա գեղագիտական ոճի կառուցվածքի ևս մեկ վառ օրինակ է։
Գեղագիտական ոճը որպես թեմա հայտնվեց Իտալիայում ուշ Վերածննդի շրջանում, որտեղ *pittoresco* տերմինը սկսեց կիրառվել արվեստի գրություններում, ինչպես երևում էր իտալացի հեղինակների մոտ, ինչպիսիք են Վասարի (1550), Լոմազզոն (1584) և Ռիդոլֆին (1648)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Macarthur, John, 1958- (2007)։ *The picturesque : architecture, disgust and other irregularities*։ London: Routledge։ ISBN 978-1-134-95690-6։ OCLC 830322488
2. ↑  Sohm Philip (1991)։ *Pittoresco: Marco Boschini, his critics, and their critiques of painterly brush-work in seventeenth- and eighteenth-century Italy*։ Cambridge, New York: Cambridge University Press։ էջեր 88–196

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Picturesque: Architecture, Disgust and other Irregularities(անգլ.)
Քաաբայի հատակագիծը
**Քաաբայի տաճար** (արաբ․՝ الكعبة‎‎), խորանարդաձև կառույց Մեքքայի կենտրոնում, մուսուլմանների գլխավոր սրբավայրը։ Վաղ ժամանակներից սկսած ողջ աշխարհի մուսուլմանները աղոթելիս ուղղվում են դեպի Քաաբա։ Ըստ մուսուլմանների՝ Քաաբան Ալլահի առաջին տունն է, որ խորհրդանշում է մուսուլմանների միասնությունը և մուսուլմանները դեպի Մեքքա են ուղղում իրենց սրտերն ու մարմինները։ Քաաբան մուսուլմանները կոչում են ալ-բեյթ ալ հարամ ( المسجد الحرام ), որ թարգմանաբար նշանակում է Սուրբ տուն։ Մեկ այլ անուանում ևս ունի Բեյթուլ Ալլահ՝ Աստծու տուն։ Ինչ վերաբերում է Քաաբա բառին, այն արաբերէն է և թարգմանաբար նշանակում է ուղղանկիւն (الكعب‎ )։ 

Ի սկզբանե եղել է հեթանոսական տաճար, որտեղ եղել են արաբական տարբեր կուռքեր։ Մուհամմադ մարգարեի՝ Մեքքայից Մադինա (Յասրիբ) փախուստի ժամանակ՝ 622 թվականից, մուսուլմաններն աղոթելիս ուղղվում էին Երուսաղեմ, իսկ Մեքքայի ազատագրումից հետո՝ Քաաբա։

Պատմություն
-----------

Ավանդության համաձայն՝ երբ ծնվեց Աբրահամի և Հագարի որդի Իսմայիլը, նրա մյուս կինը՝ Սառան, խանդեց ու խնդրեց Աբրահամին, որ նրանց իրենից հեռու ուղարկի։ Այդ ժամանակ ամենազոր Ալլահը լուսավորեց Աբրահամին (արաբերեն՝ Իբրահիմ), որ նա տանի նրանց Մեքքա։ Նրանց այնտեղ թողնելուց հետո Աբրահամը ժամանակ առ ժամանակ այցելում էր նրանց։ Որոշ ժամանակ անց Աբրահամը այցելության գնաց այնտեղ և տեսավ Իսմայիլին, որ նետեր էր արձակում Զամզամ աղբյուրի մոտ։ Նրան տեսնելիս Աբրահամը փաթաթվեց նրան հարազատ հոր պես ու ասաց, որ Ալլահը հրամայել է, որ այստեղ մի տուն կառուցի։

Այսպիսով՝ Աբրահամը և Իսմայիլը կառուցում են Ալլահի Տան պատերը։ Իսմայիլը քարեր էր հավաքում, և Աբրահամը կառուցում դրանցով պատերը։ Երբ պատը հասավ որոշ բարձրության, Աբրահամը իր կանգնած տեղը մի քար տեղադրեց, և իր որդու հետ միասին Աղաչեցին Ալլահին` ասելով, որ ընդունի տունը։ Դրանից հետո Իսմայիլի սերունդները շարունակեցին ապրել այդ տարածքներում` հայտնի դառնալով որպես «հագարացի»՝ իր մոր անունով, կամ «արաբ»՝ անապատաբնակ, քոչվոր։

Մեկ այլ ավանդության համաձայն՝ Քաաբան կառուցել էր Ադամը, իսկ Իբրահիմն ու Իսմայիլը միայն վերակառուցել են այն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5
2. ↑  Al-Azraqi (2003)։ *Akhbar Mecca: History of Mecca*։ էջ 262։ ISBN 9773411273
3. ↑  Wensinck, A. J; Kaʿba. Encyclopaedia of Islam IV p. 317
4. ↑  Wensinck, Arent Jan (1978). "Kaʿba". In van Donzel, E.; Lewis, B.; Pellat, Ch. & Bosworth, C. E. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume IV: Iran–Kha. Leiden: E. J. Brill. pp. 317–322. OCLC 758278456.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (9-րդ) · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Լարուսի · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Ուղղափառ · Infernal (6e éd.) · New International |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4100796-7 · NKC: ph660023 · VIAF: 247665120 · WorldCat VIAF: 247665120 |

 |
Քաղաքային տեսարան/տարածք
**Քաղաքային տարածք**, շրջակա տարածքների հետ համեմատած տեխնածին կառույցների ավելի մեծ խտությամբ տարածք։ Քաղաքային տարածքներ կարող են լինել քաղաքներ կամ ագլոմերացիաներ, բայց սովորաբար այդ հասկացությունը չի տարածվում գյուղական բնակավայրերի կամ խուտորների վրա։

Քաղաքային տարածքները ստեղծվում և զարգանում են ուրբանիզացման ընթացքի շնորհիվ։ Քաղաքային տարածքի չափերի մեծացումը թույլ է տալիս վերլուծել բնակչության խտությունը և քաղաքների զարգացման գործընթացը, ինչպես նաև առանձնացնել քաղաքային և գյուղական բնակավայրերը։

Ի տարբերություն քաղաքային տարածքի, ագլոմերացիայի տարածքը իր մեջ ներառում է ոչ միային քաղաքային տարածքը, այլ նաև արբանյակ քաղաքների տարածքները և միջանկյալ գյուղական տարածքները, որոնք սոցիալ-տնտեսական սերտ կաերի մեջ են գտվում գլխավոր քաղաքի (ագլոմերացիայի միջուկի) հետ։ Սովորաբար այս կապն արտահայտվում է զբաղվածության ապահովմամբ գլխավոր քաղաքում, որը առաջնային աշխատաշուկա է համարվում։ Հայտնի է, որ քաղաքային տարածքները մեծանում են՝ կախված բնակչության թվի աճից և գլխավոր քաղաքի տնտեսական ակտիվությունից։

Ագլոմերացիայի տարածքը սովորաբար որոշվում է վարչատարածքային բաժանման ամենափոքր միավորների սահմաններով կամ դրանց միավորումով։ Վարչատարածքային բաժանման ամենափոքր միավորները սովորաբար համարվում են կայուն քաղաքական տարածքներ։ Տնտեսագետները նախընտրում են աշխատել քաղաքային տարածքներից հավաքագրված տնտեսական և սոցիալական տեղեկատվության հետ։ Նրանց համար առավել ճշգրիտ վիճակագրական պարամետրը կլինի բնակչության խտության բարձրացումը և մեկ շնչի հաշվով հատկացված տարածքի նվազումը։

Սահմանում
---------

Քաղաքային տարածքների սահմանումը տարբերվում է տարբեր ազգերի մոտ։ Բայց սովորաբար բնակչության նվազագույն թույլատրելի խտությունը կազմում է 400 մարդ/կմ2։ Եվրոպական երկրներում քաղաքային տարածքները որոշվում են տարածքի քաղաքային օգտագործման առանձնահատկության հիման վրա, երբ կառուցապատման օբյեկտների միջև հեռավորությունը 200 մետրից ոչ ավելի է։ Գիտնականները մարդահամրի տվյալների փոխարեն օգտագործում են արբանյակային պատկերներ քաղաքների սահմանները սահմանելու համար։ Քիչ զարգացած երկրներում, բացի տարածքի օգտագործման պահանջներից և բնակչության խտությունից, երբեմն ավելացվում է պահանջ, ըստ որի բնակչության 75%-ը չպետք է ներգրավված լինի գյուղատնտեսության և (կամ) ձկնորսության մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Кубилас, 2007.
2. ↑  Думлаа и Фэліцмэніа, 1976.

Արտաքին հղումներ
----------------

* United Nations Statistics Division (UNSTAT): Определение слова «городской»
* Все городские территории с население более 500 тыс. человек
* Geopolis
* Все население мира — в точках
* City Mayors — The World’s Largest Urban Areas in 2006
* City Mayors — The World’s Largest Urban Areas Projected for 2020
* PopulationData — World’s largest urban areas 1,000,000+ population

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778368647 |

 |