recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Մեդին**, Մեդինշ, լատիշ կոմպոզիտոր եղբայրներ։ *Եկաբ Մեդին* (1885-1971), Լատվիական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1960)։ Ավարտել է Ռիգայի երաժշտական ինստիտուտը (1905)։ 1921-1944 թվականներին եղել է Ելգավայի կոնսերվատորիայի տնօրեն։ 1944 թվականից խմբավարություն է դասավանդել Լատվիայի կոնսերվատորիայում (1945 թվականից՝ պրոֆեսոր), 1948-1951 թվականներին՝ ռեկտոր։ Լատվիական ԽՍՀ երգի տոների գլխավոր դիրիժորներից (1948-1970)։ Խմբերգերի, կանտատների, գործիքային 11 կոնցերտների, 3 լարային կվարտետների, ինչպես նաև «Խմբավարության հիմունքներ» գրքի (1956), ինքնակենսագրության («Ուրվագծեր», 1968) և այլնի հեղինակ է։ *Յագեպ Մեդին* (1877-1947), Լատվիական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1945)։ 1896 թվականին ավարտել է Ռիգայի երաժշտական ինստիտուտը, ապա՝ նույն ինստիտուտի դասատու և ղեկավար։ 1906-1911 թվականներին Ռիգայի լատվիական թատրոնի, 1916-1922 թվականներին՝ Բաքվի օպերային թատրոնի, 1922-1925 թվականներին՝ Լատվիայի ազգային օպերայի (Ռիգա) դիրիժոր։ 1945-1947 թվականներին դասավանդել է (1946 թվականից՝ պրոֆեսոր) Լատվիայի կոնսերվատորիայում (դաշնամուր)։ Գրել է 2 օպերա, 3 սիմֆոնիա, սիմֆոնիկ պոեմներ «Հայկական մեղեդի», 2 սյուիտ, ջութակի և նվագախմբի կոնցերտ, խմբերգեր։ *Յանիս Մեդին* (1890-1966), 1909 թվականին ավարտել Է Ռիգայի երաժշտական ինստիտուտը։ Եղել է ջութակահար, ապա՝ Լատվիայի ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի գլխավոր դիրիժոր։ 1921-1944 թվականներին դասավանդել է Լատվիայի կոնսերվատորիայում (1929 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ 1944 թվականից ապրել է արտասահմանում, 1965 թվականից՝ Ռիգայում։ Լատվիական դասական օպերայի (5 օպերա, այդ թվում՝ «Աստվածներ և մարդիկ», 1922) և բալետի («Սիրո հաղթանակը», 1935, «Պողպատե թևեր», 1936) հիմնադիրներից է։ Սիմֆոնիկ երկերի հեղինակ է։

  


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 375)։*  |
**Տառաձուլական արտադրություն**, բառաձուլական արաադրություն, ձուլման եղանակով տպարանային ապա տառի պատրաստում՝ ձեռքի շարվածքի և այլ շարվածանյութերի համար։ Ձեռքի շարվածքի առաջին տառաձուլվածքըն ստեղծել է Ցո․ Գոււոենբերգը մոտ 1440 թվականին։ 1838 թվականին Դ․ Բրյուսը (ԱՄՆ) ստեղծել է տպատառի ձուլման առաշին ձեռքի հաղորդակով մեքենան, իսկ 1862 թվականին Ի․ Զոնսոնը (Մեծ Բրիտանիա)՝ մեխանիկական հաղորդակով ունիվերսալ մեքենա։ Շարվածքի տպատառը և այլ շարվածանյութերը հիմնականում ձուլում են ձեռքի շարվածքի տպատառի պատրաստման սխեման․ 1․ տառի նկարը, 2, տառահայր, 3․ տառամայր, 4․ ձուլակաղապար (ա․ տառամայր, բ․ կաղապարի պատեր, գ․ համաձուլվածքով լցված խոռոչ), 5․ պատրաստի լիաեր տառաձուլական գործարաններում, ինչպես նաե անմիջականորեն խոշոր պոլիգրաֆիական ձեռնարկություններում։ Շարվածաձուլման և լուսաշարվածքի մեքենաների ու ավտոմատների օգտագործման շնորհիվ տպատառի արտադրության պրոցեսը հետզհետե կրճատվում է։ Նոր տպատառի պատրաստման տեխնոլոգիան բաղկացած է հետևյալ պրոցեսներից, տպատառի գրաֆիկական պատկերի մշակում և հաստատում, վայրի պատրաստում, լիստերի ձուլում և դրանց կոմպլեկտավորում։ Տպատառի տառամայրն անհրաժեշտ է ձուլածո տպաձև ստանալու համար և իրենից ներկայացնում է տառի կամ նշանի խորացված պատկերով մետաղական (հաճախ պղնձե) չորսու։ Տառամայր ստանալու համար թղթի վրա ստանում են տառի գրաֆիկական պատկերը, հանում ձևանմուշ, ապա պատրաստում (պանտոգրաֆ մեքենայով) տառահայր։ Վերջինը մամլիչի միջոցով սեղմում են պղնձե սալիկին՝ ստանում տառամայր։ Տառամայր կարելի է պատրաստել նաև մեքենայական փորագրման եղանակով՝ օգտագործելով տառի նկարի մետաղական ձևանմուշը։ Տպատառի ձուլումն իրականացվում է տառաձուլական ավտոմատներում․ տառամայրը տեղավորում են ավտոմատի մեջ, ուր ճնշման տակներմղվում է տպագրական համաձուլվածքը (գունավոր մետաղների, սովորաբար, կապարի, անտիմոնի, անագի համաձուլվածք), որի պնդացումից ստացվում է լիտեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 592)։*  |
**Էյլին Մերի Չալենս** (անգլերեն՝ Eileen Mary Challans, սեպտեմբերի 4, 1905(1905-09-04)[…], Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - դեկտեմբերի 13, 1983(1983-12-13)[…], Քեյփթաուն, ՀԱՀ), անգլիացի գրող, ով թողել է Հին Հունաստանի մասին պատմական վեպերի մեծ ժառանգություն։ Գրել է «Թեսևս», «Սոկրատես», «Պլատոն», «Ալեքսանդր Մակեդոնացի» գեղարվեստական վեպերը և վերջինիս՝ Մակեդոնացու վավերագրական կենսագրությունը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Ֆորեսթ Գեյթում (անգլ.՝Forest Gate) և կրթությունը ստացել Օքսֆորդի Սեյնթ Հյուզ քոլեջում և ստացել դիպլոմ՝ «Անգլերեն լեզու» բաժինն ավարտելու համար, 1928 թվականին։ 1933 թվականին Օքսֆորդի Ռեդքլիֆի անվան հոսպիտալում անցել է բուժքույրական դասընթացներ։ Այդ ժամանակաշրջանում նա մտերմանում է բուժքույրերից մեկի՝ Ջուլի Մյուլարդի հետ, և նրանց մտերմությունը վերածվում է ռոմանտիկ հարաբերությունների։ 
Դեռ Դենքրիքի շտապ օգնությանում և Ռեդքլիֆի վիրաբուժական բաժանմունքում աշխատելու ժամանակ նա սկսում է ստեղծագործել։
Առաջին վեպը՝ «Սիրո նպատակները» (Purposes of Love) հրատարակվել է 1939 թվականին։ Վեպը արդիական էր։ 1948 թվականին «Հյուսիսի դեմքը» (North Face) հաղթանակ բերեց նրան Մետրո-Գոլդուին-Մայեր (անգլ.՝ Metro-Goldwyn-Mayer, կրճ.` «MGM») մրցույթում, որի համար նա ստացավ 150000 դոլար և ընկերուհու հետ տեղափոխվեց Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն, որտեղ էլ շարունակեց ազատ գրել համասեռամոլների մասին։ 1956 թվականին Ռենոն հրատարակեց իր առաջին պատմական վեպը «Գինու վերջին կաթիլը» (The Last of the Wine), որտեղ բացահայտ նկարագրում է երկու տղամարդկանց միջև եղած հարաբերությունները։ Նա մեծ համբավ ձեռք բերեց համասեռամոլների շրջանում։
Մահացել է Քեյփթաունում, թոքերի բորբոքումից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Encyclopædia Britannica
3. 1 2 3 4  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
4. 1 2 3  *Blain V. Grundy I. Clements P.* The Feminist Companion to Literature in English: Women Writers from the Middle Ages to the Present — 1990. — P. 893.
5. ↑  "She always pronounced it 'Ren-olt', though almost everyone would come to speak of her as if she were a French car." Sweetman David (1994)։ *Mary Renault: A Biography*։ Orlando, FL: Harvest/HBJ։ էջեր 74։ ISBN 0-15-600060-1
**Մերի Ռոբերտի Սեդրակյան** (անգլ.՝ Mary Setrakian, նոյեմբերի 19, 1958(1958-11-19), Սան Ֆրանցիսկո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), հայ երգչուհի, դերասանուհի, երգուսույց։

Կենսագրություն
--------------

Մերի Սեդրակյանը ծնվել է 1958 թվականի նոյեմբերի 19-ին Սան Ֆրանցիսկոյում։ Երգեցողություն սովորել է Սթենֆորդի համալսարանի երաժշտության բաժնում, ապա կատարելագործվել Բոստոնի կոնսերվատորիայում, մասնավոր դասեր է առել մանկավարժներ Ֆ. Կյորտեյնից և Ջ. Հելլերից։ Ապրում և ստեղծագործում է Նյու Յորքում (վերջին 20 տարիների ամերիկյան մյուզիքլի աստղ)։ Բրոդվեյի և Մանհեթենի թատրոններում խաղացել է 20-ից ավելի ներկայացումներում («Ողջույն, սիրունիկ», «Օպերայի ուրվականը», «Դորիան Գրեյ», «Էվիտա», «Իոլանտա» և այլն)։ Առավել ճանաչվել է «Նյույորքյան սիրավեպ» և «Հելլո, Դոլի» մյուզիքլներում (1997)։

Հյուրախաղերով շրջագայել է ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Լատինական Ամերիկայի, Եվրոպայի երկրներում, Ավստրալիայում, Ճապոնիայում։ Երգեցողություն է դասավանդել Ս. Բեթսոնի դերասանական ստուդիայում. նրա սաներից են դերասաններ Նիկոլ Քիդմանը, Ժուլիետ Բինոշը, Դեմի Մուրը, Միլա Յովովիչը, Մենդի Մուրը և ուրիշներ։ Երգեցողության դասընթացներ է բացել Հռոմում և Միլանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մերի Սեդրակյան
2. ↑  Helping the Stars Shine

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մերի Սեդրակյանի պաշտոնական կայքը
* Մերի Սեդրակյանի ալիքը Յութուբում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Քրեյգ Դեյվիդ
**Ռայզ ընդ ֆոլ** (անգլ.՝ Rise & Fall), բրիտանացի երգիչ Քրեյգ Դեյվիդի երգն է։ Այն իր երկրորդ ալբոմի՝ *Slicker Than Your Average*-ի (2002) երրորդ սինգլն է։ Երգը վերադարձրեց Դեյվիդին Մեծ Բրիտանիայի լավագույն հնգյակ՝ զբաղեցնելով վարկանիշային աղյուսակի երկրորդ հորիզոնական։ Երգը բրիտանացի երաժիշտ Սթինգի և Դեյվիդի համագործակցության արդյունքն է։ Այն ալբոմի ամենամեծ հիթն էր։ Երգը գրվել է Սթինգի *Ten Summoner's Tales* ալբոմի *Shape of My Heart* երգի հիման վրա։ Աղջիկների *Sugababes* խումբը թողարկեց նրանց երգը։ Երգը վերադարձրեց Դեյվիդին նաև ավստալական վարկանիշային աղյուսակ, որտեղ այն շրջանցեց և՛ *What's Your Flava?*, և՛ *Hidden Agenda* երգերին։

Երգը վարկանիշային աղյուսակում
-----------------------------

*Ռայզ ընդ ֆոլ* երգը Մեծ Բրիտանիայի վարկանիշային աղյուսակում զբաղեցրել է երկրորդ հորիզոնականը և երկու շաբաթ գտնվել է լավագույն 75 երգերի շարքում։ Այն նաև Ավստրալիայի վարկանիշային աղյուսակում գրանցել է վեցերորդ հորիզոնականը։

Տեսահոլովակ
-----------

Տեսահոլովակը նկարահանվել է Max & Dania-ի կողմից։ Դեյվիդի մի շարք երգեր նույնպես նկարահանվել են նրանց կողմից։

Վարկանիշային աղյուսակներ
------------------------

| Վարկանիշային աղյուսակ | Ամենաբարձր հորիզոնական |
| --- | --- |
| Ավստրալիա | 6 |
| Ավստրիա | 51 |
| Բելգիա | 17 |
| Դանիա | 11 |
| Ֆրանսիա | 15 |
| Գերմանիա | 15 |
| Հունգարիա | 1 |
| Իռլանդիա | 5 |
| Իտալիա | 9 |
| Նիդերլանդներ | 9 |
| Նորվեգիա | 17 |
| Լեհաստան | 1 |
| Ռումինիա  (ռումինական լավագույն տասնյակ) | 1 |
| Շոտլանդիա | 4 |
| Շվեդիա | 35 |
| Շվեյցարիա | 11 |
| Մեծ Բրիտանիա | 2 |
|

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  [ Դեյվիդ Քրեյգի մասին (ռուս.)]
2. ↑  Ռայզ ընդ ֆոլը և Դեյվիդ Քրեյգի վերելքը (անգլ.)
3. ↑  Rise & Fall by CRAIG DAVID (անգլ.)
4. ↑  Երգը չարթերում (անգլ.)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · MusicBrainz |

 |
|  |
| --- |
| **Վարդկակաչ Յուլիայի** |
| Վարդկակաչ ՅուլիայիՎարդկակաչ Յուլիայի |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Շուշանածաղկավորներ (Liliales) |
| **Ընտանիք** | Շուշանազգիներ (Liliaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Շուշանայիններ (Lilioideae) |
| **Ցեղ** | Վարդակակաչ *(Tulipa)* |
| **Տեսակ** | **Վարդկակաչ Յուլիայի** *(T. julia)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Tulipa julia***K.Koch, 1849 |

**Վարդկակաչ Յուլիայի** (լատ.՝ Tulipa Julia), շուշանազգիների ընտանիքին պատկանող սոխուկավոր, լուսասեր, չորադիմացկուն ու ցրտադիմացկուն բազմամյա բույս, որը տարածված է Արարատյան դաշտում և Հայաստանի մի շարք շրջաններում։ Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բույսի ծաղկապատը խոշոր է, պսակաթերթիկները հասնում են 2,5-4,5 սմ երկարության, վառ կարմիր են՝ հիմքում սև, դեղին եզրաշերտ ունեցող բծով։ Առէջաթերթիկները սև են, մերկ։ Սուխուկը համեմատաբար խոշոր է՝ 2,5-3 սմ տրամագծով, թաղանթը ներսի կողմից խիտ թաղիքանման մազմզուկապատ է։ Ծաղկակիրը հասնում է 20—40 սմ բարձրության և ավարտվում է մեկ ծաղկով։ Սոխուկավոր բազմամյա է, ծաղկում է ապրիլ-հունիս ամիսներին։ Տարածված է Արարատյան դաշտում և Հայաստանի մի շարք այլ շրջաններում։ Յուլիայի վարդկակաչը ներկայումս մշակության մեջ լայնորեն տարածված տեսակների սկզբնաղբյուրներից մեկն է համարվում։

Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ, աճում է չոր, քարքարոտ լանջերում, սակայն լավ է ծաղկում սննդանյութերով հարուստ, փուխր, օդաթափանց և ջրաթափանց ավազակավային ստրուկտուրային հողերում։ Բավականին կրասեր է։ Յուլիայի վարդկակաչի տարածման սահմանը նույնպես ներկայումս մեր հանրապետությունում արագորեն կրճատվում է։ Պատճառը սոխերով բույսի հավաքումն է։ Մշակության մեջ մտցնելը կնպաստի այս տեսակի պահպանության գործին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ․ Վ․ Հարությունյան, Քո շրջապատի ծաղիկները, Արևիկ հրատարակչություն, Երևան, 1987


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Tulipa julia
* EoL: 1082866
* GBIF: 5299650
* iNaturalist: 507830
* IPNI: 542958-1
* NCBI: 1325980
* Plant List: kew-289539
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:542958-1
* WCSP: 289539

 |

 |
**Թե ինչպես հավը փրկեց աքլորին** (բելառուս․՝ Як курачка пеўніка ратавала), բելառուսական ժողովրդական հեքիաթ։

Սյուժե
------

Հեքիաթը պատմում է մի աքլորի ու մի հավի մասին։ Հավը ձու է ածում, իսկ աքլորը քջուջ է անում հատիկ գտնում ու հավին հյուրասիրում։ Մի անգամ էլ, երբ նա քջուջ էր անում, հանկարծ մի մեծ հատիկ է գտնում ու մտածում, որ այդ հատիկը չի տա հավին, այլ ինքը կուլ կտա։ Կուլ տալուց հատիկը կանգնում է իր կոկորդին և չի կարողանում շնչել։ Հավը տեսնում է և անմիջապես վազում է նրա մոտ։ Նա աքլորին հարցնում է, թե ինչով կարող է օգնել նրան։ Աքլորը պատասխանում է, որ նրան միայն կարագը կփրկի։ Հավը գնում է կովի մոտ, և կովն ասում է, որ եթե նա կարագ է ուզում, ուրեմն պետք է հնձվորի մոտ գնա և խոտ բերի նրա համար։ Հավը գնում է հնձվորի մետ, և խոտ է խնդրում, ասելով, որ խոտը պետք է տանի կովին տա, կովն էլ իրեն կարագ տա, կարագն էլ տանի, որպեսզի աքլորին փրկի։ Հնձվորն ասում է, որ եթե նա խոտ է ուզում, ապա պետք է գնա հացթուխի մոտ և կարկանդակ բերի։ Հավը վազում է հացթուխի մոտ։ Հացթուխին ասում է, որ իրեն կարկանդակ է պետք։ Հացթուխն ասում է, որ եթե կարկանդակ է ուզում, ապա պիտի գնա անտառ և իր համար փայտ բերի, որպեսզի նա կարկանդակ թխի։ Հավը վազում է անտառ և փայտ է բերում հացթուխին։ Հացթուխը կարկանդակ է թխում, հավը կարկանդակը տանում է հնձվորին, հնձվորը նրան խոտ է տալիս, խոտը տանում է կովին, և կովն էլ նրան կարագ է տալիս։ Հավը շտապում է աքլորի մոտ և հազիվ փրկում նրան։

Կերպարներ
---------

* Հավ
* Աքլոր
* Կով
* Հնձվոր
* Հացթուխ

Սյուժեն այլ հեքիաթներում
------------------------

Հեքիաթի սյուժեն թափառող է, այն հանդիպում է տարբեր ժողովուրդների հեքիաթների մեջ։ Օրինակ, սյուժեն ծանոթ է Հովհաննես Թումանյանի «Պոչատ աղվեսը» հեքիաթից, որտեղ աղվեսը, կորցնելով իր պոչը, ստիպված է լինում տարբեր կենդանիներից տարբեր բաներ խնդրել, մինչև որ իր պոչը հետ է ստանում տատիկից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բելառուսական ժողովրդական հեքիաթներ, ընտրանի ութերորդ, Երևան, 2013, էջ 67
2. ↑  Պոչատ աղվեսը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Как курочка петушка спасла (белорусская сказка) Archived 2017-09-29 at the Wayback Machine.
* Как курочка петушка спасла
* Белорусская сказка Как курочка петушка спасла Archived 2016-11-07 at the Wayback Machine.
**Թեբաին**, համարվում է ափիոնի ալկալի։ Թեբաինի բաղադրությունը ափիոնի մեջ հասնում է մինչև 0,2 տոկոս։ Անվանումը ենթադրաբար ծագել է Թեբեական լեգեոնից (Θῆβαι, Thēbai - հուն․՝ «Թեբե»): Թերապևտիկ նպատակներով թեբաինը չի օգտագործվում՝ սուր թունայնության պատճառով։ Թեբաինից ռեակցիայի միջոցով սինթեզվում է Բուպրենորֆին, Դիպրենորֆին, Էտորֆին, իսկ օքսիդացման միջոցով՝ Օքսիկոդոն, Նելոքսոն, Նալտրեքսոն, Նալբուֆին։ Մտնում է օմնոպոնի կազմի մեջ։

Ափիոնային ալկալիների շարքում թեբաինը ֆիզիոլոգիական ազդեցությամբ ավելի հեռու է մորֆինից և համարվում է ջղաձգություն առաջացնող թույն, այլ ոչ թե թմրանյութ։

Ֆիզիկա-քիմիական հատկանիշներ
---------------------------

Թեբաինն իրենից ներկայացնում է բաց դեղնավուն, մանր բյուրեղավոր փոշի, հեշտ լուծվող է քլորոֆորմի մեջ և դժվար լուծվող՝ սպիրտի և եթերի մեջ։ Հալման ջերմաստիճանը կազմում է 191 — 193 °C, եռման ջերմաստիճանը՝ 395,93 °C:

Ստացման եղանակ
--------------

Թեբաինի ստացման նախնական հումք է ծառայում թեբաինային «ձյութը», որը ստանում են պապավերինի արտադրությունից հետո։ Թեբաինային ձյութն իրենից ներկայացնում է հավելյալ ալկալիների հիմքերի խառնուրդ, որն աղտոտված է հիմնականում ձյութանման նյութերով և հիմնային բնույթի այլ խառնուրդներով։

Ալկալիների պարունակությունը թեբաինային ձյութի մեջ տատանվում է և կախված է ափիոնի տեսակից և որակից, և պարունակում է 6 մինչև 15%։ Թեբաինիային ձյութից թեբաին ստանալու համար օգտագործում են դրա սալիցիլաթթվի հետ, դժվար լուծվող իզոպրոպիլային սպիրտում թեբաինի սալիցիլատ աղի հատկանիշները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Thebaine. Properties// chemspider.com
2. ↑  Тебаин // emedicinehealth.ru

Գրականություն
-------------

* Mikus G, Somogyi AA, Bochner F, Eichelbaum M. «Thebaine O-demethylation to oripavine: genetic differences between two rat strains». *Xenobiotica*. 1991 Nov; 21(11): 1501–9.
**Բյուլ-Բյուլի տուն-թանգարան** (ադրբ.՝ Bül-bülün xatirə muzeyi), ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, ադրբեջանցի օպերային երգիչ Բյուլ-Բյուլի հիշատակի թանգարանը բաղկացած է համալիրից, որն արտացոլում է նրա կյանքն ու գործունեությունը։ Թանգարանը գտնվում է Բաքվում, Բյուլ-Բյուլի 15 հասցեում։

Պատմություն
-----------

Թանգարանը հիմնադրվել է 1976 թվականին։ 1982 թ. հունիսի 10-ին տեղի է ունեցել Բյուլ-Բյուլի թանգարանի բացումը։ 1977 թ. հուլիսի 1-ին թանգարանի տնօրենն է նշանակվել նրա կինը՝ Մամեդովա Ա. Ռ.: Բյուլ-Բյուլը 1937-1961 թթ.՝ մինչև իր կյանքի վերջը, ապրել և ստեղծագործել է այս տանը։ 1983 թվականի հուլիսի 29-ին հանդիսավոր կերպով տեղի է ունեցել տուն-թանգարանի մասնաճյուղի բացումը Շուշի քաղաքում։

* Թանգարանի պատկերները
* Բյուլ-Բյուլի գրասենյակ, անձնական գրադարանԲյուլ-Բյուլի գրասենյակ, անձնական գրադարան
* Ցուցահանդեսային սենյակՑուցահանդեսային սենյակ
* Հյուրասենյակ,Հյուրասենյակ,

Թանգարանի հավաքածուն
--------------------

Թանգարանում պահվում են արվեստի գործեր, ինչպես նաև Բյուլ-Բյուլի հավաքածուն։ Թանգարանն ունի 4 ցուցահանդեսային սենյակ։ Թանգարանի ցուցադրության մեջ ներառված են փաստաթղթեր և նյութեր Բյուլ-Բյուլի ստեղծագործական գործունեության մասին, այդ թվում բնօրինակ ձեռագրեր, լուսանկարներ, նշումներ, գրքեր, արվեստի գործեր և անձնական իրեր։

* Թանգարանի ցուցահանդեսներըԹանգարանի ցուցահանդեսները
* Թանգարանի ցուցահանդեսներըԹանգարանի ցուցահանդեսները
* ՕրացույցՕրացույց
* Բյուլ-Բյուլի մետալները և օրդեններըԲյուլ-Բյուլի մետալները և օրդենները

Տես նաև
-------

* Ադրբեջանի պատմության թանգարան (Բաքու)
* Ադրբեջանի արվեստի ազգային թանգարան
* Բաքվի ժամանակակից արվեստի թանգարան
* Նիզամի Գյանջևիի անվան ադրբեջանական գրականության թանգարան
* Ջալիլ Մամեդկուլիզադեի տուն-թանգարան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տուն-թանգարանները Բաքվում
2. ↑  А.Р.Мамедова. Маэстро Бюль-Бюль. — Баку: Нагыл Еви, 2009. — 247 с
**Կարլ Ֆրիդրիխ Գոլշտեյն- Գոտորպսկի** (ռուս.՝ Карл Фридрих Гольштейн-Готторпский, ապրիլի 29, 1700(1700-04-29), Ստոկհոլմ - հունիսի 18, 1739(1739-06-18), Rümpel, Stormarn, Շլեզվիգ-Հոլշտայն, Գերմանիա), Հոլանդիայի դուքս Գոտտորպների տոհմից, ռուս կայսր Պյոտր III-ի հայրը, շվեդական թագավոր Կարլ XII-ի զարմիկը, Պետրոս I-ի և Եկատերինա I-ի փեսան։

Շվեդիայում
----------

Կարլը երկու տարեկան էր, երբ հայրը՝ Շլեզվիգի դուքս Ֆրիդրիխ IV-ը մահացավ Հյուսիսային պատերազմում։ Դանիացիները օկուպացրեցին նրան պատկանող հողերը և Կարլը մոր հետ ստիպված էր տեղափոխվել Շվեդիա՝ մորեղբոր արքունիք։ 1718 թվականին մորեղբոր մահից հետո շվեդական գահի նկատմամաբ Կարլ Ֆրիդրիխի հավակնություններին խանգարեց Կարլ XII-ի կրտսեր քույրը՝ թագուհի Ուլրիկա Էլոնորան ։
1720 թվականին շվեդների և դանիացիների հաշտությունը հօդս ցնդեցրեց Կարլի հույսերը՝ հետ բերել տոհմական կալվածքները։

Ռուսաստանում
------------

Շվեդական արքունիքում մնալով որպես խեղճ բարեկամ, դուքսը իր առաջին նախարար՝ Բասաևիչի խորհրդով1721 թվականին տեղափոխվեց Ռուսաստան, որտեղ Հյուսիսային պատերազմի ավարտից հետո ռուս-շվեդական հարաբերությունների բարելավման, ինչպես նաև սիրելով ամուսնացավ Պետրոս I-ի դստեր՝ Աննա Պետրովնայի հետ։ Հարսանիքից հետո նա մնաց ապրելու Պետերբուրգում, ընդ որում կայսեր մահից հետո առաջին տարիներին Գերագույն գաղտնի խորհրդի անդամ էր։ 
Կարլ Ֆրիդրիխի Ռուսաստան գալու մանրամասները հայտնի են դառնում նրա կադետ Բերխգոլցի օրագրից։ Նա մանրամասնորեն գրում էր , թե ինչ էր ամեն օր անում դուքսը, ինչպես էր ծոմ պահում, հիվանդանում ու բուժվում , որ ժամին էր դուրս գալիս տնից և այլն։ Ամենայն մանրամասնությամբ նկարագրում է դքսի պարերը, որոնցից առաջ նա շատ լավ որսորդ էր։

Հոլանդիայում
------------

Կարլ Ֆրիդրիխը հեռացրեց Բասաևիչին և վերադարձվ Հոլանդիա 1727 թվականին, երբ պարզ դարձավ , որ իր կինը չի կարող ժառանգել թափուր գահը։ Նա տեղավորվեց Քիլում գտնվող պալատում, որտեղ ծնվեց նրա որդին՝ Կարլ Պյոտր Ուլրիխը՝ ապագա կայսր Պյոտր III-ը։ Մանկության տարիներից նա որդուն պատրաստում էր դանիացիների դեմ անխուսափելի պատերազմի՝ Շլեզվիգի հյուսիսում օկուպացված տարածքների համար։ Նա մահացավ 39 տարեկան հասակում և թաղվեց Բորդեսխոլմ քաղաքի նախկին վանքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #104193360 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. 1 2  Karl Fredrik (швед.) — 1917.
3. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage
4. 1 2  Dansk Biografisk Lexikon (դան.)
5. ↑  Карл-Фридрих Голштейн-Готторпский // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · Find A Grave · WikiTree · WeRelate · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Շվեդական կենսագրական · Allgemeine Deutsche Biographie |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 1512647515953 · GND: 104193360 · ISNI: 0000 0000 0682 4642 · NUKAT: n2013148441 · LIBRIS: 354720 · SUDOC: 225378256 · VIAF: 15201722 · WorldCat VIAF: 15201722 |

 |

 |
Բեբեքի ընդհանուր տեսքը Բոսֆորից

**Բեբեք** (թուրքերեն՝ Bebek), Ստամբուլի Բեշիկթաշ շրջանի թաղամասերից մեկը, որը գտնվում է Բոսֆորի եվրոպական ափին։ Բեբեքը սահմանակից է Ստամբուլի Էթիլեր, Արնավութքյոյ և Ռումելիհիսար թաղամասերին։ Թաղամասի մերձափնյա հատվածում է գտնվում համանուն ծովախորշը։

Թաղամասի անվանումը՝ *Bebek* թուրքերենից բառացի թարգմանվում է որպես *երեխա*։ Համարվում է, որ անվանումը ծագել է *Boğaz'ın Gözbebeği* անվան կրճատումից, ինչը թարգմանաբար, բառացի, նշանակում է *Բոսֆորի բիբ*, կամ, ավելի գրական՝ *Բոսֆորի աչքի բիբ*։

Պատմություն
-----------

Թաղամասի կյանքի վերաբերյալ առաջին տվյալները վերաբերում են Կոստանդնուպոլսի անկման ժամանակների օսմանյան գրավոր աղբյուներին։ Կոստանդնուպոլսի գրավումից հետո, Ռումելիհիսար ամրոցի կողքի կառուցվել են մի շարք քաղաքացիական կառույցներ։

Եգիպտոսի հյուպատոսարանը Բեբեքում
Տարածքը սկսում է ակտիվորեն զարգանալ 18-րդ դարի սկզբում՝ Ահմեդ III սուլթանի կառավարման տարիներին։ Բեբեքում կառուցվում են մզկիթ, դպրոցներ, շատրվաններ, բաղնիքներ, գործարաններ և խանութներ։ Թաղամասը դառնում է խիստ բնակեցված։ Բացի թուրքերից, այստեղ բնակվել են նաև հայեր, հույներ, հրեաներ և վրացիներ։

1863 թվականին Նյու Յորքցի ձեռնարկատեր Քրիստոֆեր Ռոբերտը և ամերիկացի միսիոներ Սայրուս Հեմլինը Բեբեքում բացել են Ռոբերտ քոլեջը։ 1971 թվականին քոլեջը վերանվանվել է Բոսֆորի համալսարանի։

1902 թվականին Բոսֆորի ափին կառուցվել է Վալիդե սուլթանի ապարանքը, որտեղ ներկայումս տեղակայված է Եգիպտոսի հյուպատոսությունը։

Բեբեքը այսօր
------------

Բեբեքը համարվում է Ստամբուլի ամենաթանկ թաղամասերից մեկը։ Բարձր գների հետ կապված բնակչության ծախսերի և ունեցվածքի ցուցանիշները գերազանցում են միջին մակարդակը։ Բեբեքի մերձափնյա հատվածը բավականին հայտնի հանգստավայր է Ստամբուլում։ Բեբեքի ծովախորշը համարվում է բազմաթիվ նավերի և զբոսանավերի կայանատեղի։ Ափի երկայնքով կառուցված է Սուլթանգեզի պողոտան, որը իրար է կապում Բոսֆորի կամուրջը և Սելիմ Ահեղի կամուրջը։

Պատմական հիմնական վայրերն են՝ Եգիպտոսի հյուպատոսարանը (նախկին Վալիդե սուլթան ապարանքը), Բեբեքի մզկիթը, Աշիյան այգի, Աշիյան գերեզմանատունը, Աշիյան թանգարանը։ Բեբեքից դեպի հյուսիս գտնվում է Ռումելիհիսար ամրոցը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Official portal of Robert College(անգլ.)
2. ↑  Bebek neighborhood in Istanbul Archived 2009-04-30 at the Wayback Machine.(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Wikimapia |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4370020-2 · LCCN: n00046619 · VIAF: 133654382 · WorldCat VIAF: 133654382 |

 |
**Գիլոֆոբիա**՝ հոգեկան խանգարում, որն առաջանում է ծառերի և անտառի հանդեպ իռացիոնալ վախից։

Ստուգաբանություն
----------------

«Գիլոֆոբիա» բառը առաջացել է հունարեն *«ὕλη»* (ծառ, անտառ) և *«φόβος»* (վախ) բառերից։

Առաջացման պատճառներ
-------------------

Ֆոբիաների մեծ մասն առաջանում են մանկության հիշողություններից կամ պատահարներից և գիլոֆոբիան բացառություն չէ։ Որպես կանոն գիլոֆոբիան առաջանում է այն մարդկանց մոտ, ովքեր անտառում հարձակման են ենթարկվել կամ ծանր վիրավորվել են փայտե գործիքով։

Բուժում
-------

Գիլոֆոբիան բուժվում է թերապիայով, որը ստիպում է վերադառնալ դեպքի վայր և կատարվածին նայել հասուն մարդու կարգավիճակից։ Եթե տեղի ունեցած պատահարը մոռացվել է, ապա կիրառվում է հիպնոս կամ հանգստացնող դեղամիջոցներ։

Մշակույթում
-----------

«Նոր հնարքներ» հեռուստասերիալում (BBC ալիք) Ջերի Ստենդինգ անունով հերոսը խոստովանում է, որ տառապում է գիլոֆոբիայով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  John G. Roberston, An Excess of Phobias and Manias: A Compilation of Anxieties, Obsessions, and Compulsions That Push Many Over the Edge of Sanity, Senior Scribe Publications (January 2003), p. 103.
2. ↑  Hylo, Latin-Greek Cross references, Robertson’s Words for a Modern Age, Senior Scribe Publications, 2003, retrieved 07-11-2009
3. ↑  Phobo-, Latin-Greek Cross references, Robertson’s Words for a Modern Age, Senior Scribe Publications, 2003, retrieved 07-11-2009
4. ↑  Anxiety, Fears and Phobias, from the Nemours Foundation
| **՞**Հափուկ գնդապտուղ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Հափուկազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Հափուկ գնդապտուղ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Reseda globulosa

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հափուկ գնդապտուղ** (լատ.՝ Reseda globulosa), հափուկազգիների ընտանքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Երկամյա կամ միամյա բույս է։ Ցողունները մերկ են։ Տերևները հնգաբլթակ են, բլթակները նեղ թիաձև, փնջով հեռացող, տերևի վերին կեսում։ Ծաղկաբույլի ճյուղիկները դեպի վերև սեղմված են։ Բաժակաթերթերը գծային են, պտղի ժամանակ՝ պահպանվող և համարյա չմեծացող։ Տուփիկը գնդաձև տափակացած է, երկարությունից լայն։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է Մեղրու (Ագարակ, Նյուվադի) ֆլորիստիկական շրջանում։ Աճում է նաև Նախակովկասում, Մեծ Կովկասյան լեռների վրա, Կենտրոնական և Արևելյան Անդրկովկասում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 800-1000 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին, ֆրիգանանման համակեցություններում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Անհրաժեշտ է ստեղծել նոր ԲՀՊՏ Մեղրու շրջանի Ագարակ ավանի շրջակայքում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Reseda globulosa
* FoIO: RESGLO
* GBIF: 3916585
* iNaturalist: 492977
* IPNI: 715502-1
* Plant List: kew-2525905
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:715502-1
* Tropicos: 27300091
* WoI: 1695

 |

 |
**Կարլ Ֆիլիպ Էդմունդ Բերթիլ** (շվեդերեն՝ Carl Philip Edmund Bertil; մայիսի 13, 1979(1979-05-13), Ստոկհոլմի թագավորական պալատ, Ստոկհոլմ, Ստոկհոլմի լեն, Շվեդիա), շվեդ արքայազն։ Կարլ Ֆիլիպը Շվեդիայի թագավոր Կառլ XVI Գուստաֆի և թագուհի Սիլվիայի երկրորդ զավակն է։ Ունի *Վերմլանդի դուքս նորին թագավորական մեծություն Կարլ Ֆիլիպ Շվեդացի* կոչումը։

Կարլ Ֆիլիպը 1980 թվավականի հունվարի 1-ից կրոնպրինց է և գահի օրինական ժառանգը։ Սակայն 1979 թվականի Շվեդիայի Սահմանադրության մեջ կատարվել է փոփոխություն, համաձայն որի թագաժառանգ պետք է համարվի միապետի ավագ դուստրը կամ որդին։ Ներկայումս գահի ժառանգման ցանկում չորրորդն է՝ իր քույր Վիկտորիայից և զարմիկներ Էսթելից և Օսկարից հետո։ Ի տարբերություն Շվեդիայի, Մեծ Բրիտանիայում նախապատվությունը տրվում է ավագ արու ժառանգին։

### Կրթություն

Արքայազն Կարլ Ֆիլիպի զինանշանը
Կարլ Ֆիլիպը նախնական կրթությունը ստացել է Ստոկհոլմի Ուեսթ Փերիշ դպրոցում, այնուհետև Բրոմլիի մի քանի դպրոցներում, Վերմլանդի Լունդբերի դպրոցում և երկու տարի էլ ամերիկյան Քենթ դպրոցում, որտեղ ուսումնասիրել է բնական գիտություններ։ Դպրոցը ավարտել է 1999 թվականին։ 2006 թվականին սովորել է գրաֆիկական դիզայն և գովազդ Ֆորսբուրգում, ինչպես նաև ԱՄՆ Ռոդ Այլենդ նահանգի Դիզայնի դպրոցում։

Ներկայումս արքայազնը սովորեւմ Գյուղատնտեսական գիտությունների շվեդական համալսարանում, որտեղ նաև դասախոսում է։ Նա հետազոտություններ է իրականացնում գյուղատնտեսական կուլտուրաների, ինժենրիայի և անտառային տնտեսության ոլորտներում։

### Ռազմական կարիերա

Կարլ Ֆիլիպը ունի Ամֆիբիոս շվեդական կորպուսի պահեստազորի սպայի կոչում։ Վերջինս զբաղվում է երկրի նավատորմի պահպանությամբ։ Վակսհոլմում անցկացրած ծառայությունից հետո, անցել է երկամյա լրացուցիչ կուրսեր, որտեղ պատրաստում էին պրոֆեսիոնալ սպաներ։ 2002 թվականին ստացել է կրտսեր լեյտանանտի, իսկ 2004 թվականին էլ լեյտենանտի զինվորական կոչում։ 2007 թվականին ստացել է կապիտանի զինվորական կոչում, համապատասխան վերապատրաստումից հետո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Lundy D. R.* The Peerage
2. ↑
3. ↑  .
4. ↑  utgivare=Kungl. Hovstaterna
**«Վերածնունդ» հուշահամալիր**, **Բաշ-Ապարանի հերոսամարտի հուշակոթող**, հուշահամալիր Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Ապարան քաղաքի մերձակայքում։ Ընդգրկված է Ապարանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Հուշահամալիրը կառուցվել է ի հիշատակ Մեծ եղեռնի, Ապարանի հերոսամարտի և Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածների։ Հուշահամալիրը բաղկացած է երեք առանձին հուշակոթողներից՝

* 1915 Մեծ Եղեռնի նահատակներին
* 1918 Ապարանի ճակատամարտի հերոսներին
* 1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում զոհված ապարանցիներին

Հուշարձանը կառուցված է սև տուֆից։

1994 թվականին հուշահամալիրի սկզբնամասում՝ անտառի մեջ, հիմնադրվել է զինվորական պանթեոն, որտեղ գտնվում են 1991-1994 թվականներին տեղի ունեցած Արցախյան ազատամարտի, հետագա տարիներին հայ-ադրբեջանական շփման գծում տեղի ունեցած սահմանային բախումների և 2020 թվականին տեղի ունեցած հայ-ադրբեջանական պատերազմի ժամանակ զոհված հայ ազատամարտիկների, զինծառայողների գերեզմանները։

2000 թվականի մայիսի 28-ին «Վերածնունդ» հուշահամալիրի արևմտյան եզրաթմբի վրա հուղարկավորվել է Ապարանի հերոսամարտի ղեկավար Դրոյի՝ Դրաստամատ Կանայանի աճյունը։ Դրաստամատ Կանայանի գերեզմանն ունի բազալտե բրգի տեսք և ընդգրկված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Հեղինակ
-------

* Ճարտարապետ՝ Ռաֆայել Իսրայելյան

Տես նաև
-------

* Հայոց ցեղասպանության հուշարձանների ցանկ
* Բաշ-Ապարանի ճակատամարտ

Պատկերասրահ
-----------

* Դրոյի (Դրաստամատ Կանայան) գերեզմանը Ապարանի հուշահամալիրումԴրոյի (Դրաստամատ Կանայան) գերեզմանը Ապարանի հուշահամալիրում
* Դրոյի (Դրաստամատ Կանայան) գերեզմանը Ապարանի հուշահամալիրումԴրոյի (Դրաստամատ Կանայան) գերեզմանը Ապարանի հուշահամալիրում
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  1918 թվականի Բաշ Ապարանի ճակատամարտի հուշահամալիր
3. ↑  War Memorial in Aparan, Armenia

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Վերածնունդ հուշահամալիր (Ապարան)** կատեգորիայում։ |
**Սերգեյ Իվանովիչ Չեռնյավսկի** (ռուս.՝ Серге́й Ива́нович Черня́вский, ապրիլի 4, 1961(1961-04-04), Սիզրանսկի շրջան, Սամարայի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 9, 2018(2018-06-09), Դոնի Ռոստով, Ռուսաստան), խորհրդային ռուս օդաչու, Հյուսիս-Կովկասյան ռազմական շրջանի զորաբանակային օդագնացության ուղղաթիռային էսկադրիլիայի հրամանատար, Ռազմաօդային ուժերի գնդապետ։ Ռուսաստանի Դաշնության հերոս։

Կենսագրություն
--------------

Սերգեյ Չեռնյավսկին ծնվել է 1961 թվականի ապրիլի 4-ին Սիզրանի շրջանի Օզերկի գյուղում։ 1978 թվականին ավարտել է № 30 միջնակարգ դպրոցը և Սիզրան քաղաքի երիտասարդ տիեզերագնացների դպրոցը։ 1982 թվականին ավարտել է Սիզրանի օդաչուների ռազմական օդագնացության բարձրագույն ուսումնարանը և ուղարկվել Անդրբայկալյան ռազմական շրջան։ Հետագայում ծառայել է Գերմանիայում՝ խորհրդային բանակի խմբի կազմում, Թուրքմենստանի, Հեռավոր Արևելքի և Հյուս-Կովկասյան ռազմական շրջաններում։

Ներկա է եղել ռազմական հակամարտությունների բոլոր թեժ կետերում, այդ թվում՝ Աֆղանստանում, Տաջիկստանում և Չեչնիայում։ Կատարել է մոտ 1500 մարտական թռիչք։ Թռիչքների ընդհանուր ժամաքանակը կազմում է մոտ 7000 ժամ։

Ռազմական գործի բարեխիղճ կատարման համար գնդապետ Ս․ Չեռնյավսկին արժանացել է Մարտական կարմիր դրոշի շքանշանի, Արիության 2 շքանշանի, Կարմիր աստղի 2 շքանշանի, «Հայրենիքին մատուցած ծառայության համար» 4-րդ աստիճանի շքանշանի՝ սրերի պատկերով, «Աֆղանական արիություն» շքանշանի, «Համարձակության համար» 2 մեդալի և 22 գերատեսչական մրցանակների։։

ՌԴ նախագահի 2004 թվականի հուլիսի 12-ի № 884 հրամանով՝ գնդապետ Չեռնյավսկին Հյուսիս-Կովկասյան շրջանում ռազմական պարտքը կատարելիս ցուցաբերած արիության և հերոսության համար արժանացել է ՌԴ հերոսի կոչման։

Մրցանակներ
----------

* Ռուսաստանի Դաշնության հերոս (հուլիսի 12, 2004)
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայության համար» 4-րդ աստիճանի շքանշան
* Արիության 2 շքանշան
* Կարմիր դրոշի շքանշան
* Կարմիր աստղի 2 շքանշան
* «Համարձակության համար» մեդալ
* ատաման Պլատովի շքանշան (Ռոստովի մարզ, 2013)
* մեդալ «մարտիկ֊ինտերնացիոնալիստին երախտապարտ աֆղանական ժողովրդից» (Աֆղանստան, 1988)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Жители, награждённые орденом Атамана Платова в 2013 году

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սիզրանի օդաչուների ռազմական օդագնացության բարձրագույն ուսումնարանի հերոս շրջանավարտները (ռուս.)
* Վ․ Պուտինի ելույթը պետական մրցանակների հանձնման արարողության ժամանակ Archived 2014-07-14 at the Wayback Machine. հոկտեմբերի 21, 2004 (ռուս.)
**«Մոգերի երկրպագությունը»** (իտալերեն՝ Adorazione dei Magi), իտալացի նկարիչ Ստեֆանո դա Վերոնայի 1434 թվականին ստեղծած կտավը, որը գտնում է Իտալիայի Միլան քաղաքի Բրերա պատկերասրահում (հավաքածուում ներառված է 1818 թվականից)։

Կտավը ստորագրված է (Stefanus) և թվագրված, թեև որոշ գիտնականներ վիճարկում են այն։ Ջորջո Վազարին իր «Կյանքի նկարագրություններում» նշում է, որ նկարիչը կտավը ստեղծել է Վերոնա վերադառնալու (1425) և իր մահվան (1438) միջև ընկած ժամանակահատվածում։

19-րդ դարում կտավը պատկանել է Վերոնայի Օտտոլինի ընտանիքին, որն այն հանձնել է Դոմենիկո Բիազոլին։ Վերջինս 1818 թվականին կտավը վաճառել է Բրերա պատկերասրահին`որպես Ստեֆանո Ֆիորենտինոյի ստեղծագործություն։

Պատմություն
-----------

Տեսարանը, որն ընդհանուր մանրամասներ ունի Ջենտիլե դա Ֆաբրիանոյի Մոգերի երկրպագությունը (1423) կտավի հետ, ստեղծված է երկու պլանով։ Ներքևի հատվածում մոգերն են ու նրանց երկրպագությունը մանկանն ու աստվածամորը, վերևի հատվածում հովիվների խմբերի տարբեր տեսարաններ են, մոգերի ժամանումը գիսաստղի ուղեկցությամբ և երթի վերջին մասը շների և ուղտերի ուղեկցությամբ։

Առաջին պլանում պատկերված է տիրամայրը՝ մանուկ Քրիստոսը ծնկներին նստած հյուղակում, որտեղ կենդանիներն են։ Երեք մոգերը տարբեր դիրքերով են. նրանցից ավագը հանել է թագը և ծնկի իջել. նա մանկանն է նվիրաբերում մշակված ոսկե առարկա, որն իր ձեռքերը ձգել է ընդունելու և օրհնելու նրան։ Մյուս մոգը իջեցնում է թագը, իսկ ձեռքին ոսկեզօծ գոհարատուփն է, ամենակրտսեր մոգը տեսարանին հետևում է թիկունքից։ Առաջին շարքում լուսապսակներով մանկան հետևում կանգնած են սուրբ Հովսեփն ու սուրբ Աննան։ Մոգերի սպասավորների շարքում կան տարբեր ռասաներ՝ մոնղոլներից մինչև մավրեր։

Թափորի մասնակիցների հարուստ զենք ու զրահը և արտասովոր գլխարկները հիշեցնում են համանման տարրեր Պիզանելլոյի աշխատանքից, որը Ստեֆանո դա Վերոնայի ընկերն էր և ոգեշնչված էր 1431 թվականի Բազելի ժողովի ժամանակ բյուզանդական պալատի զգեստներով։ Խրճիթի գագաթին կանգնած սիրամարգը հարության և անմահության վաղ քրիստոնեական խորհրդանիշ է հռոմեական ժամանակներից։ Մանուշակագույնը խորհրդանշում է Քրիստոսի խոնարհությունը, կարմիր գույնը՝ կիրքը։

Նկարչի ոսկե տառերով ստորագրությունը գտնվում է կտավի ներքևի հատվածի կենտրոնում։

Գրականություն
-------------

* Pierluigi De Vecchi ed Elda Cerchiari, I tempi dell'arte, volume 2, Bompiani, Milano 1999.
* AA.VV. Brera, guida alla pinacoteca, Electa, Milano. 2004 ISBN 978-88-370-2835-0.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Zuffi, Stefano (2004). Il Quattrocento. Milan: Electa.
**Օտտո Վիլհելմ Մազինգ** (էստ․՝ Otto Wilhelm Masing, նոյեմբերի 8, 1763(1763-11-08), Լոհուսուու, Իդա-Վիրումաա, Էստոնական ԽՍՀ - մարտի 15, 1832(1832-03-15), Էկսի, Տառտու, Տարտումաա, Էստոնիա), գերմանական ծագումով էստոնագետ՝ առաջիններից մեկը, պաստոր, մանկավարժ, լեզվաբան, քրիստոնեական կրոնի ջատագով և պաշտպան հատկապես կրթության ոլորտում։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է եկեղեցական զգեստապետի ընտանիքում. հայրը՝ Քրիստիան Մազիկը (Christian Masick) էստոնացի էր, իսկ մայրը՝ Աննա Լյուդովիկա Հիլդեբրանդտը (Anna Ludovica Hildebrandt) գերմանուհի։ Կրթությունն ստացել է Էստլանդիայում (Էստոնիայի հյուսիսային մասի պատմական անվանումը) Նառվայի քաղաքային դպրոցում և Գերմանիայում, որտեղ նա սովորել է Տորգաու քաղաքի ուսումնարանում, ապա Գալլե-Վիտենբերգ համալսարանի աստվածաբանության ֆակուլտետում։ Դրանից հետո վերադարձել է Էստոնիա։ 1788 թ. սկսած Օտտո Մազինգը ծառայել է որպես բողոքական քահանա (պաստոր)։

Աշխատություններ
---------------

Օտտո Վիլհելմ Մազինգ հեղինակ է կրոնական և կրթական մի շարք նյութերի, այբբենարանների։ 1795 թ. կազմել և հրատարակել է երեխաների ընթերցարան՝ «ABD» (*C* տառը էստոնական բառերում երբևէ չի լինում, այդ իսկ պատճառով էստոնական այբուբենի անդամ չի համարվում։ Այսինքն գրքի անվանումը կարելի է հավասարազոր համարել «ABC»-ի)։ Նաև եղել է էստոնական գյուղացիների համար նախատեսված պարբերականի խմբագիր։ 1821-1823 թթ. հրատարակել է «Marahva Näddala-Leht» շաբաթաթերթը («Էստոնական գյուղացիական շաբաթաթերթ»)՝ առաջիններից մեկը վաղ շրջանում էստոն լեզվով հրատարակություններից։ Զբաղվել է էստոներենի ուսուցմամբ։

Այլ լեզվաբանական ներդրումների հետ միասին՝ Մազինգը հայտնի է նրանով, որ էստոնական այբուբենին է ավելացրել *Õ* տառը՝ նշելով էստոնական հնչույթը, որի համապատասխանը չկար այլ ցեղակից լեզուներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Eesti biograafiline andmebaas ISIK (эст.)
2. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* Աշխատությունների թվայնացված տեքստերը EEVA էլեկտրոնային գրադարանում(չաշխատող հղում)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 14521341n · GND: 11940639X · ISNI: 0000 0000 3161 0056 · LCCN: n80083675 · VIAF: 154148996001559752281 · WorldCat VIAF: 154148996001559752281 |

 |
|  |
| --- |
| **Վարդկակաչ երկծաղկավոր** |
| Վարդկակաչ երկծաղկավորՎարդկակաչ երկծաղկավոր |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Շուշանածաղկավորներ (Liliales) |
| **Ընտանիք** | Շուշանազգիներ (Liliaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Շուշանայիններ (Lilioideae) |
| **Ցեղ** | Վարդակակաչ *(Tulipa)* |
| **Տեսակ** | **Վարդկակաչ երկծաղկավոր** *(T. biflora)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Tulipa biflora***Pall. |

**Վարդկակաչ երկծաղկավոր** (լատ.՝ Tulipa biflira), շուշանազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա սոխուկավոր բույս, որն աճում է մշտապես արևի լույսով առատորեն լուսավորված վայրերում։ Լուսասեր է և պահանջկոտ խոնավության նկատմամբ։

Նկարագրություն
--------------

Ծաղկապատի թերթիկները հասնում են մինչև 3 սմ երկարության, սպիտակ են, հիմքում՝ դեղին։ Առէջների թերթիկները դեղին են։ Սոխուկները ունեն 1,5-2 սմ տրամագիծ։ Ցողունը հասնում է 10-20 սմ բարձրության, կրում է 1-2 ծաղիկ։

Ծաղկում է ապրիլ֊մայիս ամիսներին (դա կախված է ձմռան տևողությունից և ծովի մակերևույթից աճման վայրի ունեցած բացարձակ բարձրությունից)։ Ծաղկումից 25-30 օր հետո տերևները չորանում են և վեգետացիոն շրջանը ավարտվում է, սոխուկները մտնում են հարաբերական հանգստի շրջան։ Երբ տերևների բացման ժամկետը համընկնում է արևադարձային շրջանի հետ, ապա ծաղկակիր ցուղունը երկար է լինում, իսկ ծաղիկը՝ խոշոր։

Գերադասում է սննդանյութերով հարուստ, ջրաթափանց և օդաթափանց, փուխր ավազակավային հողերը։ Տարածված են Երանոսում, Վեդիում, Դաշտաքարում, Արարատում, Խոր Վիրապում և Ուրցի լեռնաշղթայում։

Երկծաղկավոր վարդկակաչը մշակության մեջ մտցնելը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն ծաղկային բույսերի տեսակաշարը հարստացնելու, այլև բնապահպանական տեսակետից, քանի որ այս տեսակի տարածման սահմանները աստիճանաբար կրճատվում են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ․ Վ․ Հարությունյան, Քո շրջապատի ծաղիկները, Արևիկ, Երևան, 1987


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Tulipa biflora
* APDB: 170120
* EoL: 1082948
* EPPO: TULBI
* EUNIS: 188107
* FoC: 240001619
* FoIO: tulpol
* GBIF: 5299549
* GRIN: 40724
* iNaturalist: 344757
* IPNI: 542845-1
* NCBI: 468982
* Plant List: kew-289785
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:542845-1
* Tropicos: 18400812
* WCSP: 289785

 |

 |
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Giant Bomb |

 |


 GPS նավիգատոր, Magellan Trailblazer XL
**GPS նավիգատորներ**
GPS նավիգատորները իրենցից ներկայացնում են սարքավորում, որոնցից շատ են կախված սարքի աշխատանքի ճշտությունը և որակը։ Դրանք բաղկացած են հետևյալ մասերից՝

* GPS - պրոցեսոր (մշակիչ), որը համարվում է նավիգատորի ամենակարևոր մասը
* GPS - անտենա
* Դիսպլեյ
* Օպերատիվ հիշողություն
* Օպերացիոն համակարգ
* Նավիգացիոն ծրագիր

Ժամանակակից ավտոմոբիլային նավիգատորները ընդունակ են գծել երթուղի ճանապարհային երթևեկության կազմակերպման հաշվարկով և իրականացնեն հասցեների ստուգում ու փնտրում։ Նրանք կարող են օժտված լինել լայն բազայով, օբյեկտների ինֆրակառուցվածքներով, որը ծառայում է հասարակական սննդի կետերի, ավտոկայանատեղերի, այգիների, գրադարանների, համալսարանների և այլ կարևոր նշանակություն ունեցող կետերի արագ փնտրման համար։

Պորտատիվային տուրիստական նավիգատորները նախատեսված են տուրիզմի համար։ Գոյություն ունեն նաև ջրային նավիգատորներ, որոնք Ինչպես կանոն ունեն ջրաթափանց կորպուս և ընդունակ են աշխատելու շատ բարդ պայմաններում։
Գործածական ընդունիչներ
Բացի լայնույթից, երկայնությունից և բարձրությունից ժամանակակից GPS ընդունիչը ընդունակ է հաղորդել՝

* Ճիշտ ժամանակը
* Ծովի մակերևույթի նկատմամբ բարձրությունը
* Ընթացիկ արագությունը, անցած հեռավորությունը, միջին արագությունը
* Ընթացիկ դիրքը տեղանքի Էլեկտրոնային քարտոզի վրա
* Ընթացիկ դիրքը՝ երթուղու նկատմամբ

GPS- կցորդիչի օգտագործման դեպքում տեղեկությունը կարող է դուրս բերվել КПК (Карманный персональный кампютер- գրպանի անհատական համակարգիչ)- ի վրա, բջջային հեռախոս կամ համակարգիչ, որին միացած է այդ կցորդիչը նավիգացիոն ծրագրային ապահովման օգնությամբ։
**Կախարդական սփռոցը**, հայկական ժողովրդական հեքիաթ։

Սյուժե
------

Հեքիաթը պատմում է մի թագավորի մասին, որն ունենում է 3 որդի։ Նրանցից ամենախելացին փոքր եղբայրն է լինում։ Հայրը մի անգամ ասում է փոքր տղային, որ ուզում է նրանց ամուսնացնել։ Տղան միայն ասում է, որ 3 աղջիկներն էլ պետք է լինեն մի տնից։ Թագավորը ծառաներից Վեզիրին վերցնում է, նրանք շատ են փնտրում, բայց ոչ մի տեղ չեն գտնում։ Թագավորն առաջարկում է գնալ Ստամբուլ քաղաք։ Այստեղ նրանք այցելում են տեղի թագավորի մոտ. նրանց ուտելիք են մատուցում այս թագավորի 3 աղջիկները։ Թագավորը այդ երեք աղջիկներին նշանում է և հետ վերադառնում իրենց քաղաք։ Մի ամիս անց նրանք գնում են հարսներին բերելու։ Փոքր տղան, որ տանն է մնում, պատվիրում է ճանապարհին հանդիպած Կարմիր բլուրի մոտ չկանգնել։ Սակայն նրան չեն լսում և հանդիպում են վիշապի։ Վերջինս որպես փրկագին պահանջում է փոքր տղային, իսկ հարսին պահում է որպես գրավ։
Վիշապը փոքր տղայից որպես փրկագին պահանջում է Չինմաչին թագավորի աղջկան։ Ճանապարհվելուց առաջ նրան մի սփռոց է տալիս, որը նրան շատ է օգնում և փրկում դժվար իրավիճակներում։ Նա տարբեր դժվարություններ ու խոչընդոտներ հաղթահարելով հասնում է թագավորի պալատ։ Չինմաչին թագավորն այնպիսի հանձնարարություններ էր տալիս, որ ոչ ոք չէր կարողանում կատարել։ իսկ ով չէր կատարում հանձնարարությունները, թագավորը նրան սպանում էր։ 
Տղան բոլոր հանձնարարությունները կատարում է` իր մոտ եղած կախարդական իրերի շնորհիվ։ 
Ի վերջո, բոլոր հանձնարարությունները կատարելուց հետո թագավորը նրան է տալիս իր աղջկան։ 
Վիշապը, տեսնելով աղջկան, դառնում է երիտասարդ տղա, ով պարզվում է, Չինմաչին թագավորի տղան էր։

Կերպարներ
---------

* Թագավոր
* Մեծ տղա
* Փոքր տղա
* Միջնեկ տղա
* Վեզիր
* Վիշապ, հետագայում դառնում է թագավորի տղան
* Չինմաչինի թագավոր
* Թագավորի աղջիկ
* Մրջյուններ
* Պառավ տատիկ
* Կապիկներ
* Ձիեր
* Վիշապներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայ ժողովրդական հեքիաթներ, կազմող` Արտաշես Նազինյան, Երևան, 2004, էջ 6
2. ↑  Նույն տեղում, էջ 25

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կախարդական սփռոցը
Բասկերի երկիրը Եվրոպայի քարտեզին
**Բասկերի հողերը** (բասկ.՝ Euskal Herria, իսպ.՝ País Vasco, ֆր.՝ Pays Basque) բասկերի բնակեցման ավանդական տարածքներն են ներկայիս Ֆրանսիայի հարավում և Իսպանիայի հյուսիսում (Բիսկայան ծոցի ափը)։ Պետք չէ շփոթել Իսպանիայի ինքնավար համայնքն Բասկերի երկրի հետ։

Աշխարհագրություն և վարչական բաժանում
------------------------------------

Բասկերի երկիրը գտնվում է Պիրենեյների արևմտյան մասում, Ատլանտյան օվկիանոսի ափին։ Կազմված է Բասկերի երկիր և Նավառա ինքնավար համայնքներից Իսպանիայում և Բասկերի հյուսիսային (ֆրանսիական) երկրից Ֆրանսիայում։ Բասկերի երկիը բասկերենի օգտագործման և բասկ ժողովրդի բնակեցման հիմնական տարածքն է։

### Իսպանական Բասկերի երկիրը

Բասկերի իսպանական, կամ էլ հարավային երկիրը կազմված է հետևյալ նահանգներից՝

* Ալավա կամ էլ Արաբա (իսպ.՝ Álava, բասկ.՝ Araba), վարչկենտրոնը՝ Վիտորիա։ Վիտորիան միաժամանակ Բասկերի Երկիր ինքնավար համայնքի մայրաքաղաքն է։
* Բիսկայա (իսպ.՝ Vizcaya, բասկ.՝ Bizkaia), վարչկենտրոնը՝ Բիլբաո։
* Գիպուսկոա (իսպ.՝ Guipúzcoa, բասկ.՝ Gipuzkoa), վարչկենտրոնը՝ Սան Սեբաստյան։
* Նավառա (իսպ.՝ Comunidad Foral de Navarra, բասկ.՝ Nafarroako Foru Erkidegoa) - նահանգ և ինքնավար մարզ, վարչկենտրոնը՝ Պամպլոնա (Իրունյա)։

### Ֆրանսիական Բասկերի երկիը

Մինչև Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունը Բասկերի երկրի ֆրանսիական մասը կազմված էր Լաբուր, Զուբերու և Ներքին Նավառա (Նավառայի թագավորության կազմում) նահագներից։ Հեղափոխությունից հետո Ֆրանսիայի նահանգներից բաժանումը լուծարված է եղել։

2008 թվականի դրությամբ Բասկերի ֆրանսիական երկիրը Ակվիտանիա տարածաշրջանի Պիրենեյներ Ատլանտյան դեպարտամենտի մասն էր։
.

Տես նաև
-------

* Բասկերի Երկիր
* Կատալոնական հողեր

Արտաքին հղումներ
----------------

* Երկիր (Euskar Herriko)
* Բասկերենի և բասկերի մասին Archived 2010-09-10 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 5040886 · BNE: XX450547 · BNF: 11934078c · GND: 4256908-4 · ISNI: 0000 0001 2315 3219 · LCCN: n84080195 · NLG: 190014 · NUKAT: n2016070778 · VIAF: 234692152, 123204011 · WorldCat VIAF: 234692152, 123204011 |

 |

 |
|  |
| --- |
| **Խլածաղիկ ցողունագիրկ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Խլածաղկազգիներ (Scrophulariaceae) |
| **Ցեղ** | Խլածաղիկ *(Scrophularia)* |
| **Տեսակ** | **Խլածաղիկ ցողունագիրկ** *(S. amplexicaulis)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Scrophularia amplexicaulis***Benth. 1846 |

**Խլածաղիկ ցողունագիրկ** (լատ.՝ Scrophularia amplexicaulis), խլածաղկազգիների ընտանքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա բույս է, որն ունի 12-50 սմ բարձրություն և ծածկված է խիտ գեղձային մազիկներով։ Ցողունագիրկ տերևները երկարավուն սրտաձև-ձվաձև են, վերևում՝ սրացած, սրատամ եզրերով։ Սակավածաղիկ ծաղկաբույլը կարճ է, հասկանման։ 7-9 մմ երկարությամբ պսակը կանաչավուն է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Զանգեզուրի (լեռնագագաթներ՝ Կապուտջուղ և Խուստուփ) ֆլորիստիկական շրջանում։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Թալիշում, Հարավարևելյան Անատոլիայում և Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ենթալպյան և ալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 2200-3200 մ բարձրությունների վրա, ժայռերի ճեղքերին, մարգագետիններում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Scrophularia amplexicaulis
* GBIF: 3739133
* iNaturalist: 1111477
* IPNI: 809022-1
* NCBI: 1042503
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:809022-1
* Tropicos: 29205567

 |

 |