Հուշատախտակ Բադենում այն տան վրա, որտեղ նվագախումբը սկսել է աշխատել 1957 թվականին
**Հունգարական ֆիլհարմոնիկ** կամ **Ֆիլհարմոնիա Հունգարիկա** (Philharmonia Hungarica)**,** սիմֆոնիկ նվագախումբ, աշխատել է 1956-2001 թվականներին և բաղկացած է եղել հունգարացի երաժիշտներից, որոնք 1956 թվականին խորհրդային զորքերի կողմից Հունգարական ապստամբությունը ճնշելուց հետո չցանկացան մնալ Հունգարիայում։ Ի սկզբանե հիմնադրվել է Բադենում, Վիեննայի մոտակայքում, ապա հիմնավորվել է գերմանական Մարլ քաղաքում։ Առաջին համերգը կայացել է 1957 թվականի մայիսի 28-ին։

Ղեկավարներ
----------

Փախստականներից կազմված այս նվագախմբի առաջին ղեկավարը եղել է Զոլտան Ռոժնյային (1956-1961), որի գլխավորությամբ Հունգարիայի լավագույն տաղանդավոր երաժիշտներ հավաքվեցին, և նվագախումբը 1959 թվականին մեծ հաջողությամբ շրջագայել է ԱՄՆ-ում։ Սկզբնական շրջանում նվագախմբին մեծ աջակցություն է ցուցաբերել Անթալ Դորատին, լինելով նրա պատվավոր նախագահը։ Դորատիի մահից հետո, 1988 թվականին այդ պաշտոնը զբաղեցրել է Իեհուդի Մենուհինը։

1961-1967 թվականներին նվագախումբը գլխավորում էր Միլտիադես Կարիդիսը։ Ապա երկար տարիների ընթացքում նվագախումբը ղեկավարել է Ալոիս Շպրինգերը։ Անտալ Դորատիի հետ հերթագայելով Շպրինգերը 1970-ական թվականներին Հունգարական ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ իրականացրել է եզակի նախագիծ. Յոզեֆ Հայդնի բոլոր՝ 104 սիմֆոնիաների ամբողջական ձայնագրությունը։ Աշխարհում այն հայտնի է որպես առաջին նման ձայնագրություն, թեև դրանից առաջ Էռնստ Մերցենդորֆերը Հայդնի բոլոր սիմֆոնիաները ձայնագրել էր Վիենայի կամերային նվագախմբի հետ, որը ավելի պակաս հնչեղություն է ունեցել։

Նվագախմբի գոյության վերջին տարիներին այն գլխավորել է Յուստուս Ֆրանցը, ապա Ռոբերտ Բահմանը։

Լուծարում
---------

Նվագախմբի գոյության ողջ ընթացքում, ակնհայտ քաղաքական դրդապատճառներով (Արևմտյան Գերմանիան ձգտում էր օգտագործել հակախորհրդային քարոզչական պոտենցիալը), այն ստացել է զգալի ֆինանսական և կազմակերպչական աջակցություն ԳԴՀ կառավարության կողմից։ Այդ աջակցությունը շարունակվել է ոչ միայն սառը պատերազմի ընթացքում, այլ նաև 1990 թվականին երկաթե վարագույրի ընկնելուց հետո։ Թեև այն բանից հետո, երբ կոմունիստական վարչակարգը Հունգարիայում դադարեցրեց իր գոյությունը, այդ աջակցությունը աստիճանաբար պակասել էր։

Նվագախմբի նկատմամբ հետաքրքրության աստիճանական անկման հետևանքով 2001 թվականի սկզբին ամբողջովին դադարեցվել է պետական սուբսիդավորումը և այն այն լուծարվել է։ Հրաժեշտի համերգը կայացել է Դյուսելդորֆում, ապրիլի 22-ին։ Անտոն Բրուքների Իներորդ սիմֆոնիան լսելու համար հավաքվել էին ընդամենը 150 ունկնդիր (դահլիճի 2000 մարդ հնարավորության դեպքում), այն բանից հետո, երբ Գերմանիայի նվագախմբային միությունը կեղծ հաղորդագրություն էր տարածել, որ համերգը հետաձգվելու է։ Նվագախումբը փրկելու պլանները տապալվել էին, քանի որ այն այլևս քաղաքական հետաքրքրություն չէր ներկայացնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "BIGHUNS․ Who was Zoltán Rozsnyai?". *web.archive.org*. 2011 թ․ սեպտեմբերի 28. Արխիվացված է the original 2011 թ․ սեպտեմբերի 28-ին. Retrieved 2021 թ․ փետրվարի 15. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|dead-url=` (help)
2. ↑  "HAYDN Symphonies 1-5 NAXOS 8.557571 [CH]: Classical CD Reviews- January 2006 MusicWeb-International". *www.musicweb-international.com*. Retrieved 2021 թ․ փետրվարի 15.
3. ↑  "classical music - andante - philharmonia hungarica plays final concert and disbands". *web.archive.org*. 2005 թ․ հունվարի 8. Արխիվացված է the original 2005 թ․ հունվարի 8-ին. Retrieved 2021 թ․ փետրվարի 15. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|dead-url=` (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արխիվային պատճեն պաշտոնական կայքի(գերմ.)
* Նվագախմբի ծագման մասին հոդված "Time" ամսագրում Archived 2013-08-11 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* Orchester der Philharmonia Hungarica Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 139057875 · CiNii: DA10728234 · GND: 10275551-6 · ISNI: 000000009212422X · LCCN: n81150162 · NKC: xx0064779, ko2007396224 · SUDOC: 079000010 · VIAF: 312944509 · WorldCat VIAF: 312944509 |

 |

 |