**Քրիստոնեական աստվածաբանություն** ընդհանուր իմաստով նշանակում է քրիստոնեության շրջանակներում տարբեր աստվածաբանական առարկաներ, որոնցից յուրաքանչյուրը ներկայացնում է վարդապետության և երկրպագության տարբեր ասպեկտներ։

Ավանդաբարքրիստոնեության մեջ աստվածաբանությունը հասկացվում է որպես Աստծո բնության, մտադրության և գործունեության մասին համակարգային վերլուծություն՝ Աստվածային գոյության մասին։

Աղբյուրներ, մեթոդաբանություն
----------------------------

Ուղղափառության մեջ աստվածաբանության հիմնական աղբյուրը սուրբ ավանդույթն է։ Սուրբ Գիրքը (Աստվածաշունչ) համրվում է ամենակարևոր ու հիմնական աղբյուրը։.

Կաթոլիկության մեջ Սուրբ գրությունն ու Սուրբ ավանդույթը Աստծո Խոսքի փոխանցման երկու տարբեր եղանակներ են, և Սուրբ Գիրքը Սուրբ Ավանդույթի մի մաս չէ։ Ուղղափառները և կաթոլիկները, Սուրբ ավանդույթը փոխանցելու ամենակարեւոր միջոցը, ներառյալ նրա անդառնալի և անհասկանալի ասպեկտները, համարում են Քրիստոսի հետ հաղորդակցվելու փորձը Սուրբ Հոգու մեջ, մասնակցությունը Եկեղեցու գործունեությանը, և հավատը բարձր է մտքի վրա։.

Պաշտոնական բողոքական աստվածաբանության հիմնական հիմնարար աղբյուրը Սուրբ Գիրքն է, Աստվածաշունչը։ Սուրբ ավանդույթը, պատճառաբանությունը եւ փորձը համարվում են օժանդակ աղբյուրներ.

Նրանք, ովքեր ցանկանում են խորանալ աստվածաբանության մեջ, գնում են մասնագիտացված կրթական հաստատություններում` սեմինարներ և հոգեւոր ակադեմիաներ, որտեղ նրանք ստանում են հիմնարար հասկացություններ, ուսումնասիրում են աստվածաբանական մտքի զարգացման պատմությունը կամ բուհերի աստվածաբանական ֆակուլտետները։

Պատմություն
-----------

Պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ ողջ քրիստոնեական պատմության մեջ միշտ էլ աստվածաբանական գիտության մոտեցումները տարբեր են եղել։ Աստվածաբանությունը որպես կարգապահություն երբեք չի եղել եւ չէր կարող լինել։ Ժամանակի ընթացքում այս իրավիճակը սրվել է ավելի մեծ թվով դավանանքների, հոսանքների եւ աստվածաբանական դպրոցների / ուղղությունների առաջացման հետևանքով:Ժամանակակից քրիստոնեական աստվածաբանության մաս են կազմում Արեւելյան Եկեղեցու աստվածաբանությունը, բյուզանդական ավանդույթի ուղղափառ եկեղեցիներին, Հին Արեւելյան եկեղեցին, կաթոլիկեն, բողոքական դավանանքների աստվածաբանությունը, ներառյալ ավետարանական դավանանքները։

Աստվածաբանության ճյուղերը(առարկաները)
-------------------------------------

1․ Հիմնական կամ համակարգված աստվածաբանություն

2. Ապոլոգետոլոգիական աստվածաբանություն (ռացիոնալ միջոցների միջոցով վարդապետության հիմնավորումը)

3. Դոգմատիկ աստվածաբանություն (դոգմատիկա)

4.1. Աստվածաբանություն․
Ուսմունք Աստծո վարդապետության և Սուրբ Երրորդության մասին

4.2. Քրիստոնեաբանություն․
Ուսմունք Հիսուս Քրիստոսի բնույթի ու կերպարի մասին

4.3. Պնևմատոլոգիյա․
Ուսմունք Սուրբ հոգու վարդապետության մասին

4.4. Սատերոլոգիյա․
Ուսմունք Փրկության վարդապետության մասին

4.5. Հասարակագիտություն․
Ուսմունք եկեղեցու մասին

4.6. Էսխատոլոգիյա
Ուսմունք աշխարհի վերջին ճակատագրերի մասին

4.7. Սրբապատկերների գիտություն․
Ուսմունք սրբապատկերների մասին

4.8. Հաղորդության գիտություն
Ուսմունք հաղորդության վարդապետության մասին

4.9. Հրեշտակագիտություն․
Ուսմունք հրեշտակների մասին

4.10. Անթոպոլոգիյա
Ուսմունք մարդու վարդապետության մասին

4.11. Համատոլոգիյա․
Ուսմունք մեղքի վարդապետության մասին

5.Համեմատական աստվածաբանություն` հիմնական կրոնի համեմատական վերլուծությունը այլ կրոնների հիմունքներով

6. Գործնական աստվածաբանություն

7. Պաստոռալ աստվածաբանություն

8. Հոմիլիքսիա․
Քարոզչության գործունեության տեսություն եւ պրակտիկա

9. Լիթուրգիա․
Երկրպագության տեսությունը եւ պրակտիկան

10. Բարոյական աստվածաբանություն․
Եկեղեցու ուսմունքը բարոյական գիտակցության եւ մարդու բարոյական վարքի վերաբերյալ (քրիստոնեական էթիկա)

11. Կանոնյան իրավունք․
Եկեղեցու օրենքի տեսություն

12. Աստվածաշնչի ուսումնասիրություններ

13. Բիբլիական Աստվածաբանություն

14. [[Հին Կտակարան|Նոր եւ Հին Կտակարան]]ի տեքստալոգիյա․
Աստվածաշնչի տեքստի պատմությունը

15. Աստվածաշնչային տեքստերի մեկնաբանման մեթոդաբանություն

16. Հին Եկեղեցու պատմություն

17. Եկեղեցու հնագիտություն

18. Տեղական եկեղեցիների պատմություն

19. Խոստովանությունների պատմություն

Տարբեր հավատքների կրոնական տեքստեր
----------------------------------

### Ուղղափառ եկեղեցի

Անկասկած, ուղղափառության հեղինակավոր վարդապետական տեքստերն են Հին Կտակարանի եւ Նոր Կտակարանի Սուրբ գրությունները, էկոմենիկ խորհուրդները⟨հավատքները և դոգմաները⟩, սրբապատկերների մասին դոգման, որոշ տեղական խորհուրդների հավատքները,
(Կոստանդնուպոլսի 879-880 թվականների խորհուրդը, Կոստանդնուպոլսի 1341-1351 թվականների խորհուրդը , Կոստանդնուպոլսի 1156-1157 թվականների խորհուրդը), Սբ. Գրիգոր Պալամասի ուղղափառ հավատքի խոստովանությունը, Եփեսոսի Սբ. Մարկոսի Ուղղափառ հավատքի խոստովանությունը.

Թեև ամփոփագիրը (կաթեխիզմը) լիովին օրգանական չէ Ուղղափառության համար, սակայն հաշվի առնելով տարբեր կեղծ Ուղղափառ կաթողիկոսների առկայությունը դրանց բացահայտման համար, այնուհետեւ կաթողիկոսությանը սովորած մեծ թվով կաթոլիկների Ուղղափառության անդամակցության շնորհիվ,և հետեւելով Հռոմի կաթոլիկ եւ բողոքական եկեղեցիների օրինակին, նոր և նորագույն ժամանակաշրջանում ստեղծվել են նոր ուղղափառ կաթողիկոսություններ՝ որոնք ունեն տարբեր կրոնական նշանակություն։

Սուրբ Պետրոսի «Կաթոլիկ եւ Առաքելական եկեղեցու Ուղղափառ խոստովանությունը» , գրված է բոլոր ուղղափառ հայրապետների հրահանգներով և հաստատմամբ։

### Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցի

Կաթոլիկ եկեղեցու վարդապետական տեքստերը յոթ Էկումենիկ խորհուրդների հրամանագրերն են, ինչպես նաեւ կաթոլիկ եկեղեցու տաճարները։ Ի տարբերություն Ուղղափառության, ժամանակակից կաթոլիկության մեջ կաթեխիզմը կաթոլիկ հավատքի օրգանական ցուցադրություն է։

* Պիտեր Կանիսի կաթողիկոսը (1554 թվական)
* Հռոմի պապի կաթեիզմը (1556 թվական)
* Կաթոլիկ եկեղեցու կաթողիկոսությունը գտնվում է Վատիկան քաղաքում, 1992 թվականից Հռոմի պապ Հովհաննես Պողոս II ղեկավարությամբ

### Լյութերականություն

* Կաթողիկոս Մարտին Լյութեր
* Աուգսբուգյան խոստովանություն հավատք 1530 թվական , Աուգսբուրգ, Գերմանիա, Հեղինակ՝ Ֆիլիպ Մելանգտոն
* Համաձայնությունների գիրք

### Բարեփոխված եկեղեցի

* Բելգիական խոստովանություն 1561 թվական
* Հեյդելբերգի կաթողիկոս ՝ Օլեվիանա և Ուրսինա, 1563 թվական, Հեյդելբերգ, Գերմանիա
* Դոնդրետ Սինոդի կանոնները, 1619 թվական, Դորդռեխտ, Նիդեռլանդներ
* Վեստմինստեր հավատքի խոստովանությունը, 1648 թվական, Վեստմինստերյան աբբայություն, Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա

Քրիստոնեության առանձին ուղղությունների բնութագրիչ հատկությունները
-----------------------------------------------------------------

### Ուղղափառ քրիստոնեությունը բնութագրող հատկանիշներ

Ուղղափառ աստվածաբանությունը (անգլերենից `« Ուղղափառ աստվածաբանություն ») տարբերվում է արևմտյան աստվածաբանությունից (աստվածաբանություն) նրանով, որ մեր ժամանակներում, Էկումենիկ խորհուրդների ավարտից հետո, ուղղափառ աստվածաբանները չեն զարգացնում իրենց հիմնական ուսուցումը հավատքի ճշմարտությունների վերաբերյալ վեճերում այնպես, ինչպես բոլոր գիտությունների եւ աստվածաբանության ոլորտներում։

Դոգման մշակում է քրիստոնեական հերմենևտիկա, պաթոլոգիա, եկեղեցական պատմություն, եկեղեցական հնագիտություն, պատկերազարդում, ճարտարապետություն, արվեստի պատմություն, փիլիսոփայություն, օրենքի կանոնագիրք։ Ուղղափառ դոգմատները պաշտպանում են միայն հավատացյալներին։

Ուղղափառ աստվածաբանության հիմքը համարվում է հունական փիլիսոփայությունը՝ սկսած Սոկրատեսից («հունական հավատք»)։

Ի տարբերություն բողոքականների, ուղղափառ քրիստոնյաների համար «աստվածաբանությունը» ոչ միայն խոսք է, բանավոր արտահայտություն, այլ նաեւ սրբապատկեր, խորհրդանշական ներկայացում, հատկապես Երկնային ու Երկրային Եկեղեցու մասին։Ընդհանուր առմամբ, Արեւմտյան եկեղեցիների վարդապետության եւ աստվածաբանության առանձնահատկությունը (հեթոդոկեն աստվածաբանություն) ճանաչումն է։ Նրանք այսպես կոչված «առաքելական» եւ (կեղծ) «Աֆանասիեվ» հավատքի խորհրդանիշներն են։ Արդյունքում ելակետը Հայրը չէ,ինչպես Նիկենում եւ այլ հնադարյան դավանանքներում, ինչպես հայրապետական աստվածաբանության հույն մասնաճյուղի եկեղեցու հայրերը։

Սակայն Հոր «միապետությունը», որպես մեկ աղբյուր եւ մեղադրյալ, հստակորեն նվազում է։Սա ուղղափառների կողմից մերժված (ի տարբերություն Օգոստինեի գաղափարների, իրենց ճիշտ մեկնաբանությամբ, Ուղղափառության դոգմաների հիմնական ուղղությամբ) օգոստոսյան աստվածաբանությունն է։ Կաթոլիկները ճանաչել են այն պնդման ճշմարտությունը, որ Չա՛րլինգեն հավատքի հարցերում իշխանություն չէ,որ Սուրբ Հոգին գալիս է Որդուց։

Թովմա Աքվինացի ուսմունքները դարեր առաջ, նախքան 1879-ին նախընտրած թոմիզմի ճանաչումը, հակասում էր կաթոլիկ եկեղեցուն, բնօրինակի օգոստինյանականությանը, նույնիսկ ավանգգինիզմի հիմքի վրա զարգացումից հետո։ Ինչպես նկատել է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի փիլիսոփայության ինստիտուտի աստվածաբանության բաժնի ղեկավար, պաթոլոգիական հետազոտությունների կենտրոնի գլխավոր խմբագիր Ալեքսեյ Ռոշլանովիչ Ֆոքին՝ Ուղղափառ աստվածաբանները ծանոթ չեն արեւմտյան հայրերի հետ եւ ավելի քիչ են օգտագործում իրենց ստեղծագործությունները թարգմանությունների բացակայության կամ դրանց որակի պատճառով։

Չնայած արեւմտյան եւ արեւելյան հայրերի միջեւ գոյություն ունեցող միակ տարբերությունը, որը նա գտել է առեղծվածային փորձի տիրույթում, արեւմտյան հայրերի դոգմատիկ կիրառումն է անհայտ լույսը որպես աստվածային էություն կամ բնություն տեսնելու փորձի, այլ ոչ թե որպես էներգիա։ Սակայն նրանք, ինչպես Արեւելյան հայրերը, նկարագրում են այս լույսի տեսլականը։ Եվ ոչ մի զգայական հետաքրքրություններ, զգայական տեսլականներ, ինչպիսիք են Քրիստոսի խաչելությունը եւ նրա մասին խորհրդածությունները, այնուամենայնիվ, այնտեղ չկան։
Եվ ոչ մի զգայական կրքեր, զգայական տեսլականներ, ինչպիսիք են Քրիստոսի խաչելությունը եւ նրա մասին խորհրդածությունները, այնուամենայնիվ, այնտեղ չկան։ Եվ ոչ մի զգայական կրքեր, զգայական տեսարաններ, ինչպիսիք են Քրիստոսի խաչելությունը եւ նրա վրա խորհրդածելը, իհարկե, այնտեղ դեռ չկար։

Սակայն, ամեն դեպքում, հոգեւոր կյանքի այս աղավաղումները չեն տարածվում հինավուրց պատրիարքական ավանդույթների վրա։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Դուք չեք կարող կիսել մի հայրենասիրական ավանդույթ Արեւելքում եւ Արեւմուտքում |  |

```
                                                                              Ա․Ռ․Ֆոկին
```

Անգլիկան եւ եպիսկոպոսական եկեղեցիները գնահատում էին Թովմա Աքվինացու աշխատանքները։ 1452 թվականին Կոստանդնուպոլիս ժամանեց Էկումենիկ պատրիարքարանի հետ միասնականության համար Հուսեյնի առաջին դեսպանությունըը, որոնցից ոմանք միավորվել էին XX դարի սկզբին։

Աստվածաբանները աշխատում են ապահովել, որ 21-րդ դարի Ուղղափառ հավատի յուրաքանչյուր տառատեսակ լիներ այնպիսին, ինչպիսին էր 9-20-րդ դարերում, եւ ունենար նույն իմաստը , ինչ 1-8-րդ դարերում, ներառյալ 12 հավատարիմ առաքյալները։ Ցանկացած փոփոխության նպատակն էր նոր հանգամանքներում հին հավատքի խոստովանությունը։

Օրինակ՝ Աստվածաշունչը եւ ծառայության գիրքը թարգմանվել են նոր լեզուներով, կամ ավելացվեցին ծեսեր, որոնք ընդգծեցին նորադարձների հատկությունները։ Ու չնայած այդ ամենին, սկզբունքը մնում է նույնը. «Կա մեկ Աստված, մեկ հավատք եւ մեկ մկրտություն»։ Ուղղափառները, ի տարբերություն հռոմեական կաթոլիկների, չեն հավատում, որ ավանդույթը առաջնային է, եւ Սուրբ Գիրքը երկրորդային։ Նրանք համաձայն չեն բողոքական աստվածաբանների հետ, ովքեր հավատում են, որ Սուրբ Գիրքն առաջնային է։ Ուղղափառության աչքում քրիստոնեությունը Աստծո հետ հանդիպման կրոնն է, եւ ոչ թե գրավոր տեքստերի ռացիոնալ մեկնաբանությունը (լինի դա Ավանդույթ կամ Գրականություն)։

Աստվածաբանության ժամանակակից ուղղությունները
--------------------------------------------

* Պահպանողականություն քրիստոնեության մեջ
* Լիբերալիզմ քրիստոնեության մեջ
* Քրիստոնեական ֆունդամենտալիզմ
* Ազատագրական աստվածաբանություն
* Ֆեմինիստական աստվածաբանություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Դավիդենկով Օ․ Վ․* Катехизис. Часть первая. Понятие о Божественном Откровении. Священное Писание — наиважнейшая из форм Священного Предания
2. ↑  *Епископ Александр (Семёнов-Тян-Шанский).* Православный катехизис. Божественное Откровение. (Священное Писание и Священное Предание)
3. ↑  Катехизис Католической церкви. Вера и разум
4. ↑  Рэй Даннинг. *Благодать, вера, святость. Веслеевское систематическое богословие*. СПб: Библия для всех, 1997. 598 стр. тв.пер. ISBN 5-7454-0139-7
5. ↑  Սբ. Գրիգոր Պալամասի ուղղափառ հավատքի խոստովանությունը
6. ↑  Մարկս Եփեսոս, Ուղղափառ հավատքի խոստովանությունը
7. ↑  Արքեպիսկոպոս *Վասիլի (Կրիվոշեյն).* Հիմնական աստվածաբանական նշանակության հուշարձաններ // Ուղղափառ եկեղեցու կրոնական փաստաթղթերը.
8. ↑  Գ․Ֆլորովսկի ռուսական աստվածաբանության ուղղությունները — Փարիզ, 1937; *2-րդ շինություն*  — Փարիզ։ YMCA-Press, 1983; *3-րդ շինություն*  — Վիլնյուս, 1991; *4-րդ շինություն* — Կիև ։ ճանապարհ դեպի ճշմարտություն, 1991.
9. ↑  Իգումեն Իլարիոն (Ալֆեև). «Հավատի հաղորդություն». Ուղղափառ աստվածաբանության ներածություն. Ստուգված և ուղղված է Ալեքսանդր եպիսկոպոսի կողմից (Միլեանտ) Փարիզ, 2000 թվական.
10. ↑  հատկապես ճանաչումն է, քանի որ այդ վիճելի հավատալիքները հաճախ չեն օգտագործվում։Օրինակ՝ նրանք երբեք չեն օգտվում Հունական կաթոլիկ եկեղեցու ծառայություններից։ Նրանց կարդինալ լինելը շատ հաճախ անտեսվում էր Հռոմի պապ Բենեդիկտոս XVI–ի կողմից