**Չույա Նակահարան** (ճապ.՝ 中原 中也 *Nakahara Chūya*, ապրիլի 29, 1907(1907-04-29), Shimounorei, Yoshiki district, Յամագուտի, Ճապոնիա - հոկտեմբերի 22, 1937(1937-10-22), Ōgigayatsu, Kamakura, Կանագավա, Ճապոնիա), ծնված **Չույա Կաշիմուրա** (ճապ.՝ 柏村 中也 *Kashimura Chūya*), եղել է Շովա ժամանակաշրջանի սկզբում ձևավորված Դադա և եվրոպական (հիմնականում ֆրանսիական) այլ գրական ոճերի ճապոնացի բանաստեղծ, նա ճապոնական պոեզիայի առաջատար վերանորոգողներից էր։ Թեև նա մահացավ 30 տարեկան հասակում, նա իր կյանքի ընթացքում գրել է ավելի քան 350 բանաստեղծություն։ Շատերը նրան անվանում էին «ճապոնացի Ռեմբո» իր հարազատության համար ֆրանսիացի բանաստեղծի հետ, որի բանաստեղծությունները նա թարգմանել է 1934 թվականին։

Վաղ կյանք
---------

Չույա Նակահարայի հուշահամալիր. © 2006 Oilstreet
Չույան ծնողների հետ
Չույա Նակահարան ծնվել է Յամագուչիում, որտեղ նրա հայրը՝ Կենսուկե Կաշիմուրան, բարձր պարգևներով բանակային բժիշկ էր։ Կենսուկեն ամուսնացել է Ֆուկու Նակահարայի հետ և որդու ծնվելուց անմիջապես հետո որդեգրվել է Նակահարա ընտանիք՝ պաշտոնապես փոխելով իր ազգանունը։ Նակահարայի վաղ տարիներին նրա հայրը ուղարկվել է Հիրոսիմա և Կանազավա, որտեղ ընտանիքը հետևել է, միայն 1914 թվականին վերադառնալով Յամագուչի։ 1917 թվականին Կենսուկեն հիմնել է իր սեփական կլինիկան այն վայրում, որտեղ այժմ գտնվում է Նակահարա Չույայի հիշատակի սրահը։

Քանի որ նրա ծնողները ամուսնությունից հետո վեց տարի երեխա չեն ունեցել, և քանի որ նրանք երեխաներ չունեին Նակահարա ընտանիքի հայրենի քաղաքում, ծնողները չափազանց ուրախ էին իրենց առաջնեկի ծնունդով և տոնում էին այն երեք օր։

Կրթություն և գրական կյանքի սկիզբ
--------------------------------

Սպասվում էր, որ Նակահարան, լինելով նշանավոր բժշկի ավագ որդի, տղան կյանքը կշաուրնակեր հոր ճանապարհով։ Հոր մեծ ակնկալիքների պատճառով Նակահարային շատ խիստ կրթություն են տվել, ինչը նույնպես խանգարել է նրան վայելել սովորական մանկությունը։ Անհանգստանալով քաղաքի հասարակական բարքերից՝ Կենսուկեն արգելեց իր որդուն խաղալ դրսում իր դասարանի երեխաների հետ։ Այս սահմանափակումների մեկ այլ օրինակ այն է, որ, ի տարբերություն իր կրտսեր եղբայրների, նրան թույլ չեն տվել լողանալ գետում՝ վախենալով, որ նա կխեղդվի։
Երբ նա մեծացավ, ծանր պատիժներ կիրառվեցին նրա նկատմամբ. սովորականը պատիժներից մեկն այն էր, որ նրան ստիպում էին ուղիղ կանգնել դեպի պատը։ Ցանկացած հանկարծակի շարժում կարող էր հանգեցնել գարշապարի վրա այրվածք ստանալու ծխախոտի խարույկով։ Այնուամենայնիվ, ամենամեծ պատիժը գոմում քնելն էր, որը Չույան ստացել է տասնյակ անգամ՝ համեմատած իր եղբայրների։ Սա նպատակ ուներ նրան նախապատրաստելու Կենսուկեի հետքերով գնալու և ընտանիքի գլուխ դառնալու համար։

Որպես միջնակարգ դպրոցական, Նակահարան գերազանց գնահատականներ ուներ և նրան անվանում էին հրաշամանուկ երեխա։ Իր կրտսեր եղբոր՝ Ցուգուրոյի մահը 1915 թվականին պատճառ հանդիսացավ, որ նրա մեջ արթնացավ սեր դեպի գրականություն, երբ նա 8 տարեկան էր։ Վշտից մղված՝ նա մտավ պոեզիայի աշխարհ։ Նա իր առաջին երեք համարները հանձնեց կանանց ամսագրի և տեղական թերթի 1920 թվականին, երբ դեռ տարրական դպրոցում էր սովորում։ Նույն թվականին նա փայլուն արդյունքներով հանձնեց Յամագուչիի կրտսեր ավագ դպրոցի ընդունելության քննությունը։ Հենց այս պահից էլ նա սկսեց ըմբոստանալ հոր խստության դեմ։ Նա այլևս չէր սովորում, և նրա գնահատականները սկսեցին նվազել, քանի որ նա ավելի ու ավելի էր տարվում գրականությամբ։ Կենսուկեն չափազանց վախենում էր որդու վրա գրականության ազդեցությունից։ Մի անգամ, գտնելով Նակահարայի թաքցրած գեղարվեստական գործը, նա դաժանորեն նախատեց որդուն և հերթական անգամ փակեց գոմում։ Հենց այդ ժամանակ էր, երբ Նակահարան սկսեց խմել և ծխել, ինչի արդյունքում նրա գնահատականներն էլ ավելի ցածրացան։

1923 թվականին նա ձախողեց երրորդ կուրսի քննությունը։ Ասում են, որ Նակահարան ընկերոջը հրավիրել է իր աշխատասենյակ, կոտրել պատասխանների թերթիկը և վանկարկել «ուռա»։ Ձախողումը կարծես միտումնավոր էր եղել։ Քանի դեռ նա չէր ձախողել, նա պարտավոր էր մնալ իր ծնողների խիստ հսկողության տակ։ Մյուս կողմից, Կենսուկեն լուրն ընդունեց լիակատար ցնցմամբ, որը իր համար խորը նվաստացում էր։ Մարտի ցուրտ գիշերը մեկ անգամ էլ հայրը որդու դեմ բռնի ուժ գործադրեց և ուղարկեց գոմում ննջելու։ Անկախ սրանից՝ Նակահարան պնդեց այս դպրոց չվերադառնալ։ Ի վերջո, Նակահարան չհանձնվեց, և որն իր հերթին հանգեցրեց հորը ներողություն խնդրելու նրա «կրթական քաղաքականության» համար։ Այս իրադարձությունների լույսի ներքո նա տեղափոխվեց Կիոտոյի Ռիցումեյկան միջնակարգ դպրոց, որտեղ Նակահարան սկսում է ապրել միայնակ, բայց դեռևս, և մինչև իր օրերի ավարտը, իր ընտանիքի հաշվին։

Կիոտոյում նա գտավ բազմաթիվ հնարավորություններ, որոնք, ի վերջո, ձևավորեցին նրան որպես բանաստեղծ։ Նա կարդաց Շինկիչի Տակահաշիի Դադաիստական պոեզիան, որը ցնցեց նրան՝ ստիպելով նորից սկսել ստեղծագործել։ Այս գեղարվեստական շարժումը դարձավ նրա բանաստեղծական ապրելակերպի մի մասը և հետագայում Նակահարան ստացավ «Դադա-սան» մականունը։ Ձմռանը նա հանդիպեց իրենից երեք տարով մեծ դերասանուհի Յասուկո Հասեգավային, իսկ 1924 թվականի ապրիլին նրանք սկսեցին միասին ապրել։ Հենց այդ տարում Չույան ընկերացավ բանաստեղծ Թոմինագա Տարոյի հետ։ Կրտսեր ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո Չույան և Յասուկոն որոշեցին Թոմինագային հետևել Տոկիո՝ այնտեղ համալսարան հաճախելու նպատակով։ Սակայն նա չկարողացավ քննությունը հանձնել փաստաթղթերի բացակայության և ուշանալու պատճառով։

1926 թվականին թողնելով նախապատրաստական կուրսը, որի մասին ծնողները տեղեկացված չէին, նա սկսեց ֆրանսերեն սովորել Athénée Français-ում։

Գրական կարիերա
--------------

Նակահարա Չույան և Տակակո Ուենոն ամուսնացել են 1933 թվականին
Նակահարա Չույան 1936 թվականին
Նրա ոտանավորները որոշ չափով համարվում են անհասկանալի և խոստովանական և ընդհանուր թողնում են ցավի ու մելամաղձության, հույզերի տպավորություն, որոնք մշտական են եղել բանաստեղծի ողջ կյանքի ընթացքում։
Սկզբում Նակահարան նախընտրում էր ճապոնական ավանդական տանկա ձևաչափով պոեզիան, բայց ավելի ուշ (իր պատանեկության տարիներին) տարվեց ժամանակակից ազատ բանաստեղծության ոճերով, որոնք պաշտպանում էին դադաիստ բանաստեղծը Տակահաշի Շինկիչին և Թոմինագա Տարոն։ Տոկիո տեղափոխվելուց հետո նա հանդիպեց Կավակամի Տեցուտարոյին և Շոհեի ՕՕկային, որոնց հետ սկսեց հրատարակել պոեզիայի ամսագիր Hakuchigun (Ապուշների խումբ)։ Նրա հետ ընկերացել է ազդեցիկ գրականագետ Կոբայաշի Հիդեոն, որը նրան ծանոթացրել է ֆրանսիացի սիմվոլիստ բանաստեղծներ Արթյուր Ռեմբոյի և Պոլ Վեռլենի հետ, որոնց բանաստեղծությունները նա թարգմանել է ճապոներեն։ Ռեմբոյի ազդեցությունը եղավ ոչ միայն նրա պոեզիայի վրա, և Նակահարան հայտնի դարձավ իր «բոհեմական» ապրելակերպով։

Նակահարան համադրեց ճապոներեն հայկու և տանկա ավանդական հինգ և յոթ թվերը, սակայն հաճախակի շրջում էր այդ թվերը՝ ռիթմիկ, երաժշտական էֆեկտ ստանալու համար։ Նրա մի քանի բանաստեղծություններ օգտագործվել են որպես երգերի տեքստեր, ուստի այս երաժշտական էֆեկտը, հավանաբար, ի սկզբանե ուշադիր հաշվարկված է եղել։ Չուայի ստեղծագործությունները մերժվեցին շատ հրատարակիչների կողմից, և տպագրվում էին հիմնականում ավելի փոքր գրական ամսագրերում, ներառյալ Յամամայուն, որը նա թողարկեց Հիդեո Կոբայաշիի հետ միասին, (չնայած երբեմն Շիկին և Բունգակուկայը համաձայնվում էին հրատարակել նրա գործերից մեկը)։ Նա ողջ կյանքում մտերիմ է մնացել Կոբայաշիի հետ, չնայած այն հանգամանքին, որ 1925 թվականի նոյեմբերին Յասուկո Հասեգավան լքել է Նակահարային և փոխարենը սկսել է ապրել Կոբայաշի Հիդեոյի հետ։ Այս իրադարձությունը տեղի է ունեցել ընկերոջ՝ Տոմինագայի կորստից անմիջապես հետո։ 1927 թվականի դեկտեմբերին նա հանդիպեց կոմպոզիտոր Սաբուրո Մորոյիին, ով ավելի ուշ նրա մի շարք հատվածներ հարմարեցրեց երաժշտությանը, ինչպիսին է «Asa no Uta» («Առավոտյան երգ» (ճապ.՝ 朝の歌), ) և *Rinjū* («Մահվան անկողին» (ճապ.՝ 臨終)): 1931 թվականի ապրիլին Չույան ընդունվել է Տոկիոյի օտար լեզուների քոլեջ Կանդա՝ ֆրանսերեն սովորելու համար, որտեղ մնացել է մինչև 1933 թվականի մարտը։

Նակահարան ամուսնացել է Տակակո Ուենոյի (հեռավոր ազգական) հետ 1933 թվականի դեկտեմբերին, իսկ նրա առաջին որդին՝ Ֆումիան, ծնվել է 1934 թվականի հոկտեմբերին։ Սակայն 1936 թվականի նոյեմբերին որդու մահը տուբերկուլյոզի պատճառով նրան հասցրեց նյարդային խանգարման։ Նակահարան երբեք ամբողջությամբ չի ապաքինվել դրանից, չնայած դեկտեմբերին երկրորդ որդու լույս աշխարհ գալուն։ Նրա հետագա բանաստեղծություններից շատերը կարծես հիշողություններ ու փորձեր լինեն՝ մեղմելու այս ահռելի ցավը։

Նակահարան հոսպիտալացվել է Չիբա քաղաքի առողջարանում 1937 թվականի հունվարին։ Փետրվարին նա դուրս գրվեց և վերադարձավ Կամակուրա, քանի որ նա չէր կարողանում շարունակել ապրել այն տանը, որտեղ Ֆումիայի հիշողություններ էին։ Նա իր մի շարք ստեղծագործություններ թողեց Կոբայաշիի մոտ և ծրագրում էր վերադառնալ իր հայրենի քաղաքը՝ Յամագուչի, երբ մահացավ 1937 թվականի հոկտեմբերին, 30 տարեկան հասակում, տուբերկուլյոզային մենինգիտից։ Կարճ ժամանակ անց նույն հիվանդությունից մահացավ նրա երկրորդ որդին։
Նրա գերեզմանը գտնվում է հայրենի Յամագուչի քաղաքում։ Սա հենց այն ընտանեկան գերեզմանն է, որը հայտնվում է նրա չհավաքված «Ցիկադաներ» ( (ճապ.՝ 蟬), *Semi*) բանաստեղծության մեջ։

Ժառանգություն
-------------

Նրա պոեզիայի անթոլոգիաներից միայն մեկը՝ «Yagi no Uta» ( (ճապ.՝ 山羊の歌), «Այծի երգեր», 1934) լույս է տեսել կենդանության օրոք (ինքնաֆինանսավորվող հրատարակությամբ՝ երկու հարյուր օրինակով). Նա խմբագրեց երկրորդ ժողովածուն՝ «Արիշի Հի նո Ուտա» ( (ճապ.՝ 在りし日の歌), «Անցյալ օրերի երգեր», 1938) իր մահից անմիջապես առաջ։ Իր կենդանության օրոք Նաքահարան չի հաշվվել հիմնական բանաստեղծների շարքում։ Սակայն նրա տաղերի հուզական ու քնարական բնույթը լայն և աճող հետևորդներ ունի մինչև այսօր, հատկապես երիտասարդների շրջանում։ Նակահարան այժմ դասասենյակային ուսումնասիրության առարկա է ճապոնական դպրոցներում, և նրա դիմանկարը գլխարկով դատարկ հայացքով բավականին հայտնի է։ Կոբայաշի Հիդեոն, ում Նակահարան մահվան անկողնում վստահեց «Արիշի Հի նո Ուտա»-ի ձեռագիրը, պատասխանատու էր նրա ստեղծագործությունների հետմահու գովազդի համար։ Նակահարան նաև վստահել էր Օկա Շոհեյին «Նակահարա Չույայի ամբողջական գործերը» հավաքելու և խմբագրելու համար, որը պարունակում է բանաստեղծի չհավաքված բանաստեղծությունները, նրա ամսագրերը և բազմաթիվ նամակներ։

* Գրական մրցանակը՝ «Նակահարա Չույա մրցանակը», հիմնադրվել է 1996 թվականին Յամագուչի քաղաքի կողմից (Սեյդոշա և Կադոկավա Շոթեն հրատարակիչների աջակցությամբ)՝ ի հիշատակ Չուայի։ Մրցանակը ամեն տարի շնորհվում է ժամանակակից պոեզիայի ակնառու ժողովածուի, որը բնութագրվում է «թարմ զգացմունքայնությամբ» (shinsen na kankaku): Հաղթողը ստանում է 1 միլիոն իեն դրամական պարգև, և մի քանի տարի հաղթող ժողովածուն տպագրվում էր նաև անգլերեն թարգմանությամբ, սակայն վերջին տարիներին մրցանակի ադմինիստրացիան դադարեցրել է թարգմանությունը։
* ժողովրդական երգիչ Կազուկի Տոմոկավան ձայնագրեց երկու ալբոմ՝ «Ore no Uchide Nariymanai Uta» և «Nakahara Chuya Sakuhinnshu» վերնագրով՝ օգտագործելով Նակահարայի բանաստեղծությունները որպես բառեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Thunman, Noriko (1983). *Nakahara Chūya and French Symbolism* (1983 ed.). Stockholm: University of Stockholm. էջ 5. ISBN 91-7146-314-3.
2. ↑  Nakahara, Kurō (1976). *Sea Journey* (1976 ed.). Tokyo: Shōwa Shuppan.
3. ↑  Ken, Aoki (2004). *Nakahara Chuya - Eternal Autumn* (2004 ed.). Kawade Shobo Shinsa. էջ 364. ISBN 4-309-01611-1.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Nakahara, Chuya. (Beville, Ry. Trans.), *Poems of Days Past (Arishi hi no uta).* American Book Company (2005). 1-928948-08-1
* Nakahara, Chuya. (Beville, Ry. Trans.), *Poems of the Goat*. American Book Company (2002). 1-928948-08-1

1-928948-04-9

* Nakahara, Chuya, (Paul Mackintosh, Maki Sugiyama.Trans)*The poems of Nakahara Chūya(1993).978-0852442555*
* Kurahashi, Ken’ichi. *Shinso no jojo: Miyazawa Kenji to Nakahara Chuya (Miyazawa Kenji ron sosho).* Yadate Shuppan; (1992). 4-946350-02-0 (Japanese)
* Thunman, Noriko. *Nakahara Chuya and French symbolism*. University of Stockholm (1983). 91-7146-314-3
* Shohei, Ooka. *Nakahara Chuya*. Kodansha (1989). 4061960377 (Japanese)
* Ken, Aoki. *Nakahara Chuya - Eternal Autumn*. Kawade Shobo Shinsha (2004). 4-309-01611-1 (Japanese)
* Nakahara, Kurō. *Sea Journey*. Shōwa Shuppan (1976) (Japanese)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Nakahara Chūya Memorial Museum in Yamaguchi (Ճապոնական կայք)
* e-texts of Chūya's works at Aozora bunko-ում (Ճապոնական կայք)
* Nakahara Chuya