**Բեսիկի** (վրաց.՝ ბესიკი իսկական անունը **Բեսարիոն Գաբաշվիլի** [*ბესარიონ გაბაშვილი*], 1750, Թիֆլիս, Քարթլիի թագավորություն - հունվարի 24 (փետրվարի 4), 1791, Յասի, Մոլդովական իշխանություն), վրացի բանաստեղծ և քաղաքական գործիչ։ Գրել է սիրո երգեր, երգիծական բանաստեղծություններ, էպիգրամներ, հայրենասիրական ներբողներ և այլն։

Կենսագրություն
--------------

Սերում է հայտնի դպիր-գեղագիր Գաբաշվիլիների տոհմից։ Հայրը՝ վրացի պետական գործիչ, գրող ու հոգևորական Զաքարիա Գաբաշվիլին, եղել է Քարթլիի ու Կախեթի Թեյմուրազ II ու Իրակլի II թագավորների խոստովանահայրը, սակայն 1764 թվականին կաթողիկոս Անտոնի I-ի հետ ունեցած վեճի պատճառով 1764 թվականին հեռացվել է եկեղեցուց և վտարվել Թբիլիսիից։

Չնայած հոր վտարմանը՝ Բեսարիոն Գաբաշվիլին ապրել ու դաստիարակվել է Իրակլի II-ի արքունիքում։ Ընկերական հարաբերություններ է ունեցել Իրակլի II-ի որդու՝ արքայազն Լևանի, և թագավորի փեսայի՝ ապագա զորահրամանատար, իշխան Դավիթ Օրբելիանիի հետ։ Դեռ վաղ տարիքից աչքի է ընկել իր գրական տաղանդով, սակայն արքունիքում բազմաթիվ թշնամիներ է ունեցել հատկապես իր սատիրական ստեղծագործությունների պատճառով, որոնցում ծաղրում էր նույնիսկ կաթողիկոս Անտոնի I-ին, ինչպես նաև Իրակլիի քրոջ՝ Աննայի հետ ունեցած սիրային կապի վերաբերյալ լուրերի պատճառով։ 1777 թվականին Անտոնի I-ը Բեսարիոն Գաբաշվիլիին մեղադրում է անաստվածության մեջ, և վերջինս ստիպված է լինում Թբիլիսիից փախչել Իմերեթիա։

Իմերեթիայում Բեսարիոն Գաբաշվիլին՝ որպես ավագ քարտուղար, ծառայել է Սողոմոն I-ի, ապա Սողոմոն II-ի մոտ։

1778 թվականին ուղարկվել է Պարսկաստան, որպեսզի Վրաստան բերի Քարթլիի գահի հավանական թեկնածուին՝ Վախթանգ VI արքայի թոռ Ալեքսանդր Բաքարովիչին։

1787 թվականին դեսպանական առաքելությամբ ուղարկվել է Ռուսական կայսրություն, որպեսզի ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ Ռուսաստանը պաշտպանի Վրաստանը։ Գրիգորի Պոտյոմկինի հետ առաջին հանդիպման ժամանակ՝ 1787 թվականի սեպտեմբերի 16-ին, Բեսարիոն Գաբաշվիլին նրան հայտնում է Իմերեթի, Գուրիայի ու Սամեգրելոյի՝ Ռուսաստանի գերիշխանությունն ընդունելու պատրաստակամության և խնդրում, որ ռուսական զորքերը մտնեն Աբխազիա՝ այնտեղից վտարելու թուրքերին։

Պոտյոմկինի զորքերի հետ եղել է Մոլդովայում ու Ուկրաինայում։ Անսպասելի մահացել է Յաշիում 1791 թվականին։

Ստեղծագործություն
-----------------

Որպես բանաստեղծ՝ Բեսարիոն Գաբաշվիլին հայտնի է *Բեսիկի* գրական կեղծանվամբ, որը Բեսարիոն (վրաց.՝ ბესარიონ) անվան փոքրացուցիչ-փաղաքշական տարբերակն է։

Բեսիկիի գրական ժառանգությունը բավական բազմազան է և ներառում է սիրային երգեր՝ «Գեղեցկուհու իրանը» («*Տանո տատանո*»), «Վշտի այգին», «Ես հասկացա քո մեղադրանքները», «Երկու կեռնեխ» և այլն, սատիրական էպիգրամներ ու բանաստեղծություններ, հայրենասիրական ներբողներ ու գրողին ժամանակակից իրադարձությունների թեմաներով ստեղծագործություններ։

«Ասպինձա» պոեմը գրվել է ի պատիվ 1770 թվականին երկրի հարավում՝ Ասպինձա վայրում, վրացական զորքերի՝ թուրքերի նկատմամբ տարած հաղթանակի և գովերգում է զորավար Դավիթ Օրբելիանիի (Բեսիկիի ընկերոջ) քաջությունը։ Վերջինիս Բեսիկին նվիրել է նաև բանաստեղծությունների շարք։ «Ասպինձա» պոեմում Բեսիկին պարսավում է Իրակլի II թագավորի դաշնակցին՝ ռուս գեներալ Տոտլեբենին, ով ռազմադաշտից հանել էր ռուսական զորքը։

«Ռուխիի ճակատամարտ» պոեմը նվիրված է 1780 թվականին՝ աբխազ ավատատերերի դեմ կռվի ժամանակ, Ռուխիի բերդի պատերի տակ Իմերեթի արքա Սողոմոն II-ի տարած հաղթանակին։ Գաբաշվիլին իրադարձությանը հաղորդել է նաև կրոնական բնույթ՝ ճակատամարտը ներկայացնելով որպես քրիստոնյաների հաղթանակը «*հագարների*» նկատմամբ։

Բեսիկին՝ կրելով պարսկական պոեզիայի ազդեցությունը, վրացական գրականություն է ներմուծել պարսկականի մեղեդայնությունը, փոխաբերականությունն ու պատկերավորությունը։ Նա հայտնի է եղել ոչ միայն որպես բանաստեղծ, այլ նաև որպես սեփական երգերի կատարող և որպես ժողովրդական նվագարանների գիտակ, ինչպիսիք են սազը և թառը։

Իր վարած թափառական կյանքի ու օտարության մեջ անսպասելի մահվան պատճառով Բեսիկիի գրական արխիվը կորել է, սակայն տասնամյակների ընթացքում Վրաստանում տարածվել են նրա ստեղծագործությունների ձեռագիր պատճենները։ Բեսիկիի բանաստեղծական արվեստը նշանակալի ազդեցություն է ունեցել XIX դարի սկզբի վրացի ռոմանտիկների վրա։

«*Սիրո երգիչ Բեսիկի Գաբաշվիլիի*» բանաստեղծությունների հիման վրա ստեղծված երգերը՝ «*Մուղամ*», «*Սոխակն ու վարդը*», «*Սուլում է սոխակը*», «*Ես սիրտս եմ նետել քո ոտքերի տակ*» և այլն, ընդգրկված են ժամանակակից կատարողների երգացանկերում։

Հիշատակ
-------

Բեսիկիի կյանքին և գրական գործունեությանն է նվիրված Ակակի Բելիաշվիլու «Բեսիկի» (1942–47) վեպը։

Քութայիս քաղաքում Բեսիկիի անունով կոչվել է այգի, իսկ Թբիլիսիում՝ փողոց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Бесики // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  Жизнь и книжническая деятельность Осэ Габашвили
3. ↑  Представитель этой семьи выходцев из сирийского города Габаон (совр. Габала-Забель) *Лаврентий Габовани (Габашвили)*, будучи настоятелем московского Донского монастыря, вёл на рубеже XVII-XVIII веков активную деятельность по переписке книг
4. ↑  Православная энциклопедия. Габашвили
5. ↑  Донесение попа Захария Габашвили епископу Астраханскому и Ставропольскому Мефодию о перенесенном им мучении по вине католикоса Антония и о книге, сочиненной Антонием I. 1768 г.
6. ↑  Вачнадзе М. Гурули В. Бахтадзе М. История Грузии
7. ↑  Обращение посла имеретинского царя Бессариона Габашвили к фельдм. Гр. Потемкину об ускорении ответов на письма царя Имеретии
8. ↑  Из письма Имеретинского царя Давида к Бесариону Габашвили - об Абхазии
9. ↑  Из письма католикоса абхаз-имеров Максима II к Бесариону Габашвили о целесообразности воссоединения Абхазии с Имеретией и преданности России
10. ↑  Обращение имеретинского посла Бессариона Габашвили к фельдм. Гр. Потемкину с просьбой о назначении аудиенции
11. ↑  Тано татано - Бесики (Виссарион Габашвили, 1749-1791)(չաշխատող հղում)
12. ↑  Из криптографированных записей Теймураза Багратиони
13. ↑  *Агаряне - мусульмане* - //Степенная книга царского родословия по древнейшим спискам: Тексты и комментарии. Т. 2. Степени XI-XVII - М.: Языки славянских культур, 2008, 568 с. - с. 528 ISBN 978-9551-0274-0
14. ↑  Очерк по истории музыки в Грузии
15. ↑  Краткая литературная энциклопедия
16. ↑  "Каландадзе Л. Николоз Бараташвили". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 5-ին. Retrieved 2015 թ․ հոկտեմբերի 8. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
17. ↑  Каталог песен Габашвили
18. ↑  Парк культуры и отдыха им. Б. Габашвили (Грузия, Кутаиси)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Статья в БСЭ (ռուս.)
* Барамидзе А. Г. Грузинская литература [XVIII в.] - // История всемирной литературы: В 8 томах. Т. 5 - М.: Наука, 1988, сс. 505-513. (ռուս.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV11523554 · GND: 132707888 · ISNI: 000000011683565X · NTA: 186306733 · SUDOC: 190711892 · VIAF: 89606953 · WorldCat VIAF: 89606953 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 408)։*  |