recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Բորիս Բազարով** (ռուս.՝ Бори́с Я́ковлевич База́ров, իսկական ազգանունը` Շպակ), մայիսի 27, 1893(1893-05-27), Կելմե, Rossiyensky Uyezd, Կովնոյի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 21, 1939(1939-02-21), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային անլեգալ հետախույզ։

Կենսագրություն
--------------

1914 թվականին ավարտել է Վիլենի ռազմական ուսումնարանը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից, 105-րդ հետևակային գնդի դասակի (հետագայում վաշտի) հրամանատար։

1921 թվականին աշխատանքի է ընդունվել ԽՍՀՄ ժողովրդական կոմիսարների խորհրդին կից Միացյալ պետական քաղաքական վարչության օրգաններում, մինչև 1924 թվականն աշխատել է անլեգալ հետախուզությունում Բալկաններում (Բուլղարիա և Հարավսլավիա)։ Հետագայում (մինչև 1927 թվականը) Վիեննայում եղել է ԽՍՀՄ լիազոր ներկայացուցիչը։

1927 թվականից ղեկավարել է Միացյալ պետական քաղաքական վարչության բալկանյան սեկտորը։ 1928 թվականին առողջական խնդիրների հետ կապված ազատվել է, կարճ ժամկետով աշխատել Ժողովրդական տնտեսության բարձրագույն խորհրդում, նույն տարում վերադարձել Միացյալ պետական քաղաքական վարչություն և գործուղվել Բեռլին։ Այստեղ լինելով անլեգալ ռեզիդենտի տեղակալ, ղեկավարել է անլեգալ խմբավորումները։ 1935-1938 թվականներին ղեկավարել է ԱՄՆ ռեզիդենտուրաները։ Տիրապետել է գերմաներեն, բուլղարերեն, ֆրանսերեն և սերբախորվաթերեն լեզուներին, եղել է Պետանվտանգության մայոր։ Ձերբակալվել է 1938 թվականի հուլիսի 3-ին լրտեսության մեղադրանքով, 1938 թվականի փետրվարի 21-ին դատապարտվել պատժի առավելագույն չափին և նույն օրը գնդակահարվել։ Թաղված է Դոնի գերեզմանատանը։ Արդարացվել է ԽՍՀՄ ԳԽ Ռազմական կոլեգիայի կողմից 1956 թվականի դեկտեմբերի 22-ին։

Պարգևներ
--------

1930 թվականին ՉԵԿԱ-ի 10-ամյակի նշանավորման կապակցությամբ պարգևատրվել է անվանական բրաունինգով։

Գրականություն
-------------

* Энциклопедия секретных служб России / Автор-составитель А.И.Колпакиди. — М.: АСТ, Астрель, Транзиткнига, 2004. — С. 440-441. — 800 с. — ISBN 5-17018975-3.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Антонов, Владимир. Лучший охотник за шифрами». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ ապրիլի 13-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 8-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Биография Б. Я. Базарова Archived 2010-08-10 at the Wayback Machine. на сайте СВР России
* Биография Б. Я. Базарова на сайте pseudology.org
* *Владимир Сергеев* Да Винчи советской внешней разведки: Борис Базаров — один из самых успешных нелегальных резидентов Лубянки. // НГ, 2006-10-06.
* Информация о Б. Я. Базарове на сайте «Жертвы политического террора в СССР».
**Անահիտ Յուլանդա Վարան** (առավել հայտնի է եղել **Անահիտ քույրիկ** անվամբ), (1917 - օգոստոսի 29, 2003(2003-08-29)), ազգությամբ հայ թուրքաբնակ փողոցային երաժիշտ, ակորդեոնահար, նվաագել է հին ստամբուլյան տանգոներ, արհեստավորների երգեր, հայկական նվագներ։ Նկարահանվել է մի շարք ֆիլմերում։

Կենսագրություն
--------------

Անահիտ Յուլանդա Վարանը ծնվել է 1917 թվականին, հարուստ հայ ընտանիքում՝ Բեյօղլու շրջանի Թարլաբաշը թաղամասում։ Նրա ավագ եղբայրը ճանաչված է եղել ժողովրդային խավերի շրջանում և ստացել է ստացել է «Ոսկե Աբեղա» մականունը։

Անահիտ Յուլանդա Վարանը նախնական կրթությունը ստացել է Թաքսիմի Անարատ Հղիության քույրերի հայ կաթոլիկ դպրոցում, որից հետո՝ Էսայեան հայկական վարժարանը։ Երաժշտության հանդեպ սերը փոխանցվել է մորից, որը նվագել է դաշնամուր։ Անահիտը փոքրուց սիրել է նվագել ակորդեոն։

Անահիտ Քույրիկը նկարահանվել է ֆիլմերում և արևմտյան շատ հեռուստաընկերությունների հաղորդումերում։

Անահիտն ամուսնացել է չորս անգամ։ Առաջին ամուսինը՝ ազգությամբ հայ Նորա Դըրըզյանը, իր ակորդեոնի ուսուցիչներից մեկն է եղել։ ԱՆահիտը նրանից երկու որդի է ունեցել, վերջին անգամ նա կրկին ամուսնացել է իր առաջին ամուսնու հետ։

1980-ական թվականների վերջին Թարլաբաշիում գտնվող նրանց տունը բռնագրավվել է և քանդվել, ինչից հետո Անահիտը մինչև կյանքի վերջ բնակվել է վարձով։

Անահիտ Յուլանդա Վարանը տառապել է ստամոքսի քաղցկեղով, մահացել է 2003 թվականի օգոստոսի 29-ին, սրտի սրտի անբավարարությունից։ Երաժշտին հուղարկավորել են Շիշլիի հայկական գերեզմանատանը, Սուրբ Երիտասարդություն Հայ Կաթողիկե եկեղեցում տեղի ունեցած կրոնական հոգեհանգստի արարողությունից հետո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ir Beyoğlu yurttaşıydı Madam Anahit
2. 1 2  Անահիտ Քույրիկ. Պոլսահայ երաժշտի մահվան 19-րդ տարին
3. ↑  «Bloemenpassage eert madam Anahit». Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ օգոստոսի 31-ին. Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 31-ին.
4. ↑  Düşsel Bir Röportaj – Akordeoncu Madam Anahit

Արտաքին հղումներ
----------------

* Madam Anahit
**Դիմիտրանա Իվանովա** (բուլղար․՝ Димитрана Иванова, ծննդյան անունը՝ Димитрана Petrova, փետրվարի 1, 1881(1881-02-01), Ռուսե, Բուլղարիայի իշխանություն - մայիսի 29, 1960(1960-05-29), Սոֆիա, Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետություն), բուլղարացի ֆեմինիստ, ուսուցիչ, լրագրող, կրթության բարեփոխիչ, սուֆրաժիստ, կանանց իրավունքների ակտիվիստ։ 1926-1944 թվականներին նախագահել է Բուլղարիայի կանանց միությունը։

Կենսագրություն
--------------

Դիմիտրանան ծնվել է 1881 թվականին Ռուսեում, առևտրականի ընտանիքում։ Սովորել է տեղի աղջիկների դպրոցում, այնուհետև՝ աղջիկների ավագ դպրոցում։ 1896 թվականին Սոֆիայի համալսարանում կանայք կարող էին միայն դասախոսություններ լսել, մինչև 1901 թվական նրանք չէին կարող կանոնավոր կերպով որպես ուսանող հաճախել համալսարան, թեև դրանից հետո էլ առկա էին դժվարություններ, քանի որ աղջիկների ավագ դպրոցը համալսարանի ընդունեության համար առաջարկում էր 6-րդ կամ 7-րդ դասարանի կրթություն։ Այս պատճառաբանությամբ Դիմիտրանա Իվանովային չընդունեցին Սոֆիայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ, սակայն նա առաջին կինն էր, որ մանկավարժություն և փիլիսոփայություն ուսանեց Ցյուրիխի համալսարանում։ Երբ 1900 թվականին Դիմիտրանան վերադարձավ Բուլղարիա, աշխատանքի անցավ որպես ուսուցիչ, որն այդ ժամանակ կանանց հասանելի միակ մասնագիտությունն էր (մինչև 1904 թվականն այս մասնագիտությունն արգելված է եղել ամուսնացած կանանց համար)։ 1914 թվականին Դիմիտրանան ամուսնացել է ուսուցիչ Դոնչու Իվանովի հետ՝ միաժամանակ շարունակելով իր մասնագիտական գործունեությունը (ամուսնացած կին ուսուցիչների արգելքը հանվել է 1904 թվականին)։ 1921 թվականին Դիմիտրանան թույլտվություն է ստացել ընդունվելու Սոֆիայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ, որն ավարտել է 1927 թվականին։

Գործունեություն
---------------

1926 թվականին Իվանովան հաջորդում է 1901 թվականին հիմնադրված Բուլղարիայի կանաց միության նախագահ Յուլիա Մալինովային և պաշտոնավարում մինչև 1944 թվականը։ 1935-1940 թվականներին Իվանովան եղել է Կանանց միջազգային միության անդամ։ Հանրային բանավեճերի արդյունքում հայտնի է դարձել որպես հակասական գործիչ։ Իր պաշտոնավարման ընթացքում, որպես Բուլղարիայի կանաց միության նախագահ, կարևորել է երկու հարց՝ կանանց իրավագիտություն ուսանելու թույլտվությունը և կանանց ընտրելու իրավունքը։

Իվանովան ձերբակալվել է 1944 թվականին, երբ կոմունիստները գրավեցին Բուլղարիան, և բոլոր քաղաքացիական «բուրժուական» կազմակերպությունները վերացվեցին։ Իվանովան ազատ է արձակվել 1945 թվականին կոմունիստական շարժման մեջ ներգրավված իր կապերի միջամտության շնորհիվ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Daskalova, Krassimira. «The women's movement in Bulgaria in a life story». *Women's History Review*. **13** (1): 91–104. doi:10.1080/09612020400200384.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Francisca de Haan, Krasimira Daskalova & Anna Loutfi։ Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Easterna and South Eastern Europe, 19th and 20th centuries Central European University Press, 2006
* Blanca Rodriguez Ruiz & Ruth Rubio-Marín։ The Struggle for Female Suffrage in Europe: Voting to Become Citizens 2012

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 117660027 · VIAF: 62332082 · WorldCat VIAF: 62332082 |

 |
**Տիրուհի Կոստանյան** (**Կոստանյանց,** 1865, Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1951, Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մշակութային գործիչ, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

Տիրուհի Կոստանյանը ծնվել է 1865 թվականին Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի)։ Կրթությունը ստացել է տեղի Արղության հայ օրիորդաց դպրոցում, այնուհետև՝ Թիֆլիսի Գայանյան օրիորդաց դպրոցում։

1886 թվականին ամուսնացել է հայագետ Կարապետ Կոստանյանի հետ։ Նրանք մեկնել են Ռուսաստան, որտեղից էլ՝ Եվրոպա։ Այնտեղ Տիրուհի Կոստանյանը կատարելագործել է գերմաներենի իմացությունը։ Կովկաս վերադառնալուց հետո նա ունեցել է մշակութային գործունեություն։

1890-ական թվականներին թարգմանություններ է կատարել ռուսերենից և գերմաներենից, որոնք հրապարակվել են արևելահայ մամուլում, մասնավորապես, «Արձագանք», «Լումա», «Հանդես գրականական և պատմական» և այլ պարբերականներում։

Աշխատություններ
---------------

Տիրուհի Կոստանյանն օգտագործել է Մարգարիտ կեղծանունը։ 1892 թվականին «Արձագանք» թերթում նրա թարգմանությամբ լույս է տեսել Հենրիկ Իբսենի «Նորա» պիեսը։ Երկու տարի անց նա արձակ է թարգմանել Ուիլյամ Շեքսպիրի «Լիր արքա» ողբերգությունը։ Նույն թերթում տպագրել է «Իմ մանկական հիշողություններից» աշխատությունը և «Աղեքսանդրապոլ քաղաքի հրավերները» ազգագրական երկը։ 1903 թվականին «Ոստիկ» ժողովածուում հրապարակվել է Տիրուհի Կոստանյանի «Իմ ճանապարհորդական հիշողություններից» հուշագրությունը։ Նրա թարգմանած մանկական ստեղծագործություններից մի քանիսը հրատարակվել են առանձին գրքույկներով և արժանացել մամուլի ջերմ գնահատականին։ Եվս մեկ գրքույկ տպագրել է Արղության հայ օրիորդաց դպրոցի մասին։

Տիրուհի Կոստանյանը կյանքից հեռացել է 1951 թվականին, Թբիլիսի քաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Ստեփանյան, Գառնիկ (1981). *Կենսագրական բառարան. հայ մշակույթի գործիչներ, երեք հատորով*. Vol. հատոր Բ, Ժ-Մ. Երևան: Սովետական գրող. էջ 128. ISBN 5-550-00265-5.
**Ժիրայր Կարապետի Դանիելյան** (1941, Լիբանան - նոյեմբերի 22, 2022(2022-11-22), Բոստոն, ԱՄՆ), հայ խմբագիր, մատենագետ, հրատարակիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ժիրայր Դանիելյանը սովորել է Բեյրութի Հայկազյան քոլեջում (այժմ՝ համալսարան)։ Շուրջ 23 տարի պաշտոնավարել է նույն տեղում՝ որպես հայագիտական գրադարանի վարիչ, ապա՝ ընդհանուր գրադարանապետ։ Եղել է Բեյրութի Հովակիմյան Մանուկյան, Դարուհի Հակոբյան երկրորդական վարժարանների տնօրեն։

Դասավանդում է Հայկազյան համալսարանում և ՀԲԸՄ Երվանդ Հյուսիսյան հայագիտական հաստատությունում։ Աշխատել է «Հայկազեան հայագիտական հանդէս», «Հիւսիսեան հայագիտական տարեգիրք», «Հասկ հայագիտական տարեգիրք», «Երիտասարդ հայ», ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ», «Շիրակ» (1990-1997 թվականներին՝ պատասխանատու խմբագիր) և այլ պարբերականների խմբագրություններում։ 2005 թվականից «Կամար» գրական պարբերականի հիմնադիր-խմբագիրն է։

Բեյրութի նավահանգստի պայթյունից վնասվել են Ժիրայր Դանիելյանի աչքերը։ Վիրահատության նպատակով մեկնել էր ԱՄՆ, որտեղ էլ մահացել է քաղցկեղից 2022 թվականի նոյեմբերի 25-ին։

Աշխատություններ
---------------

Լույս են տեսել Ժիրայր Դանիելյանի «Ակնարկ լիբանանահայ մամուլի պատմութեան» (1973), «Հայ մամուլի հաւաքածոյ» (1974), «Սփիւռքահայ նոր պարբերական մամուլը 1967–1980 թուականներուն» (1981), «Հայ նոր պարբերական մամուլը. 1967–1981» (1984), «Լիբանանահայ տպագրութիւնը պատերազմի տարիներուն. 1975–1984» (1986), «Բանասիրական որոնումներ» (1996), «Գրական որոնումներ» (2007), «Բանասիրութեան բաւիղներուն մէջ» (2011) մատենագիտական և բանասիրական աշխատությունները։

Պարգևներ և մրցանակներ
---------------------

* Թեքեյան մշակութային միության «Հայկաշեն Ուզունյան» գրական մրցանակ
* Թեքեյան մշակութային միության ադամանդակուռ «Արարատ» ոսկե մեդալ
* ՀՀ սփյուռքի նախարարության «Վիլյամ Սարոյան» հուշամեդալ
* ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության հուշամեդալներ (բոլորը՝ 2011)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Գույժ.Ժիրայր Դանիելյան
3. 1 2 3 4  Այվազյան, Հովհաննես, ed. (2015). *Հայ գրատպություն և գրքարվեստ. հանրագիտարան*. Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն. էջ 323. ISBN 978-5-89700-042-5.
4. ↑  Գույժ.Ժիրայր Դանիելյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ժիրայր Դանիելյան
**Տակեշի Ուրատա** (ճապ.՝ 浦田 武, 1947 - դեկտեմբերի 15, 2012(2012-12-15)), ճապոնացի սիրողական աստղագետ, աստերոիդների հայտնաբերող, աշխատել է Նիհոնդայրա աստղադիտարանի Յակիիմո կայանում։

1978 թվականին նա դարձավ առաջին սիրող աստղագետներից մեկը, ով ինքնուրույն հայտնաբերել էր աստերոիդ, ընդ որում ավելին քան հիսունամյա տարիքում։ Այս աստերոիդը նա անվանեց իր դստեր, Միձուհոյի անունով։ Այս իրադարձությունը բերեց նրան, որ Ճապոնիայում կտրուկ աճեց սիրող աստղագետների քանակը, որոնցից շատերը նույնպես դարձան աստերոիդ հայտնաբերողներ։ Հաջորդ տասնամյակում ճապոնացի սիրող աստղագետների կողմից հայտնաբերվեց ավելին քան 160 նոր աստերոիդներ։

Տակեշի Ուրատան չափազանց հաջողակ աստերոիդ հայտնաբերող է, քանի որ իր գործունեության սկզբից 1978 թվականից սկսած հայտնաբերել է ընդհանուր առմամբ 629 աստերոիդ, որոնցից որոշները համատեղ այլ աստղագետների հետ։ Բացի աստերոիդներից նրա հայտնաբերումների ցանկում են մեկ պարբերական գիսաստղ՝ 147P/Ուրատա - Նիիջիմա, որը նա հայտնաբերել է Ցունեո Նիիջիմայի հետ համատեղ 1986 թվականին։ Նա նաև հրապարակել է տարաբնույթ նյութեր գիտական ամսագրերում տիեզերական հետազոտությունների թեմաներով։ Հանդիսանում էր նաև «Փոքր մոլորակների Ճապոնական էֆեմերիդների» խմբագիրը։

Ուրատայի ներդրումը գնահատելով, նրա անունով է անվանվել (3722) Ուրատա աստերոիդը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *New York Times*. 23 сентября 1978. էջ 34. `{{cite news}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)
2. ↑  «Activities of Asteroid Studies by Amateur Astronomers in Japan». *Astronomical Society of the Pacific Conference Series*. Astronomical Society of the Pacific Conference Series. *Seventy-five (75) years of Hirayama asteroid families: The role of collisions in the solar system history*. Vol. 63. Sagamihara near Tokyo, Japan; San Francisco. Bibcode:1994ASPC...63..297K. Վերցված է 16 февраля 2010-ին. `{{cite conference}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
3. ↑  Liller, William. *The Cambridge Guide To Astronomical Discovery*. Cambridge University Press. էջեր 37, 222. ISBN 0-521-41839-9.
4. ↑  «Minor Planet Discoverers». Փոքր մոլորակների կենտրոն. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 14-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 6-ին.
5. ↑  «A new 1 m telescope for space debris survey observations». *Advances in Space Research*. Vol. 34, Iss. 5, 2004, pp 917—920
6. ↑  IAU. «3722 Ուրատա աստերոիդի անվանումը». Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 6-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------
**Հովհաննես Դադալով** (ապրիլի 10, 1918(1918-04-10), Դերբենդ, Դաղստանի մարզ, ՌԽՖՍՀ - 1987, Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), բժշկական ծառայության գեներալ-մայոր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Դերբենտում, շուշեցու ընտանիքում։ Ընտանիքը տեղափոխվել է Արմավիր, այնուհետև` Պյատիգորսկ։ Հովհաննեսը սովորել է նախ Արմավիրում, այնուհետև միջնակարգ դպրոցն ավարտել է Պյատիգորսկում։ 1941 թվականին ավարտել է Կրասնոդարի բժշկական ինստիտուտը և զորակոչվել է բանակ։

Ռազմական կարիերա
----------------

Բրյամի ռազմաճակատում նշանակվել է բատալյոնի բժիշկ 204-րդ զորամասում։ Այդ օրերին գերմանական զորքերը անցկացրին պաշտպանական գիծ Կուրսկ-Լվով-Ռիլսկ ուղղությամբ։ Այդ մարտերում Դադալովը ստացավ մարտական մկրտություն` մասնակցելով Միխայպոկվի մոտակայքում տեղի ունեցած մարտերին։ 
Հատուկ նշանակության խմբում մասնակցել է Վորոնեժի պաշտպանությանը, հետո մասնակցել է Ռանենբուրգում և Կուզնեցովում գերմանական զորքերի հետ մղման հերոսական մարտերին։
Հովհաննես Դադալովն առանձնանում էր ղեկավարի ու կազմակերպիչի հատկանիշներով։ 1942 թվականին նրան նշանակեցին 338-րդ կրակային դիվիզիայի սանիտարա-բժշկական վաշտի հրամանատար։ Նա հաջող էր կազմակերպում հարձակվողական մարտերի ժամանակ անհրաժեշտ սանիտարա-բժշկական սպասարկումը։ 1943 թվականի օգոստոսին Սմոլենսկի շրջանի Ռոսլավլ քաղաքի ազատագրման մարտերից մեկի ժամանակ Դադալովը ծանր վիրավորում է ստացել և մոտ չորս ամիս բուժվել է Մոսկվայում։ Ապաքինումից հետո նա մենկում է Ուկրաինական առաջին ռազմաճակատ որպես երրորդ բանակային կորպուսի բժիշկ։ Մարտերի ժամանակ Դադալովի գլխավորությամբ լավ էր կազմակերպվում բժշկական սպասարկումը։

Պատերազմից հետո
---------------

Պատերազմի ավարտից հետո Դադալովը շարունակեց իր ռազմական ծառայությունն Արևմտյան Եվրոպայում։ 1945 թվականից հետո նա մեկ տարվա ընթացքում իրականացնում էր պատասխանատու աշխատանք Խորհրդային բանակի բժշկական հանգստավայրի կենտրոնական խմբում։ 1946 թվականի օգոստոսին ծառայում էր Գերմանիայի զորքերում, այնուհետև` Պոտսդամի բժշկական հանգստավայրում։ 
Վերադառնալով հայրենիք` Դադալովը 1950-1953 թվականներին ծառայում էր Անդրկովկասյան ռազմական շրջանի բժշկական հանգստավայրում։ 1953 թվականին նորից մեկնում է Բեռլին` ծառայության անցնելու զորքերի սանիտարա-բժշկական խմբում։ Այս աշխատանքը նա գլխավորել է ութ տարի։ 1961-1966 թվականներին ծառայել է Միջինասիական ռազմական շրջանի սանիտարա-բժշկական ստորաբաժանումում։
Երկար ժամանակ Հ. Դադալովը ղեկավարել է Ս. Մ. Կիրովի անվան ռազմական բժշկության ակադեմիան Լենինգրադում (Սանկտ-Պետերբուրգ)։ 
1960 թվականին Դադալովն ստացել է բժշկական ծառայության գեներալ-մայորի կոչում։ Հինգ շքանշանի ասպետ է և ունի բազմաթիվ մեդալներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Խորհրդային շրջանի հայ մարշալների, գեներալների և ծովակալների ցանկ(ռուս.)
2. ↑  Вирабян А.Н. *Знаменитые Арцахцы, Арцах (Карабах), Утик*, հ. 1, Ереван, «Аполлон», 1995, էջ գրել էջի թիվը — 160 էջ. — 5000 հատ, ISBN 5-8079-0671-3։
3. ↑  Հովհաննես Միքայելի Դադալով(ռուս.)
**Անտոնիս Բենակիս** (հուն․՝ Αντώνης Μπενάκης, 1873, Ալեքսանդրիա, Եգիպտոս - մայիսի 31, 1954(1954-05-31), Աթենք, Հունաստան), արվեստի հույն հավաքորդ, Աթենքի Բենակի թանգարանի հիմնադիր։

Քաղաքական գործիչ, մագնատ Էմանուիլ Բենակիսի որդին, Պենելոպա Դելտայի եղբայրը։

Դելտայի 20-րդ դարի սկզբում Ալեքսանդրիայում մեծացող երեխաների արկածների մասին պատմող գրական «Trellantonis» (Խելագար Անտոնին) ստեղծագործության հերոսը։

Կենսագրություն
--------------

Անտոնիս Բենակիսը ծնվել է 1873 թվականին Ալեքսանդրիայում։ Աթենք է տեղափոխվել 1926 թվականին։ Նա իր աչքի առաջ ունեցել է հոր՝ Էմանուիլ Բենակիսի (1843–1929) և ընտանիքի բարեկամ Էլեֆթերիոս Վենիզելոսի (1864–1936) օրինակը։

Իր կյանքի ընթացքում Բենակիսը նվիրաբերել է հունական պետության համար իր իսկ հիմնադրած թանգարանը։ Մինչև մահ ներգրավված է եղել թանգարանի հավաքածուի հարստացման ու բարելավման գործում։ 1949-1951 թվականներին Բենակիսը եղել է Սկաուտական շարժման համաշխարհային կազմակերպության Համաշխարհային սկաուտների կոմիտեի անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Benaki, Anthony // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T007794
2. 1 2  Trinity College Library
3. ↑  «Antonis Benakis biographic information on Benaki Museum website». Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 8-ին..

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Benaki Museum

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree · Rodovid |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 130501360 · ISNI: 0000000016771054 · LCCN: no2006056164 · NLG: 198568 · VIAF: 50335954 · ULAN: 500314174 · WorldCat VIAF: 50335954 |

 |

 |
**Անժերյան դղյակ** (ֆր.՝ Château d'Angers), տեղակայված է Ֆրանսիայի Մեն և Լուրա դեպարտամենտի Անժե քաղաքում։ Դղյակի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 25 000 մ²։

Դղյակի պատմություն
------------------

III դարում Անժեի հողերը մտնում էին Հռոմեական կայսրության կազմի մեջ։ Մեն գետի ափին տեղակայված էր ոչ մեծ սահմանային բնակավայր՝ ամրացված փայտե պատերով, բարբարոս ցեղերի և վիկինգների հարձակումներից պաշտպանվելու համար։

851 թվականին ամրոցն ընկնում է Անժու կայսրության տիրապետության տակ։

Ժոֆրուա II-ը (ֆր.՝ Geoffroy II) իր ղեկավարման ժամանակ (1040—1060 թվականներ) փայտե ամրոցի փոխարեն կառուցում է հսկայական քարե դղյակ։

1204 թվականին ֆրանսիական թագավոր Ֆիլիպ II-ը (ֆր.՝ Philippe II Auguste) զավթում է Անժու կայսրությունը, նրա հետ միասին Մենը, Նորմանդիան և Բրետանը։

1240 թվականին արդեն ավարտվում է Անժերյան դղյակի 17 կլոր աշտարակներով վիթխարի պատերը։

Լյուդովիկոս II Անժույացին դղյակի ներքին բակում կառուցում է մատուռ և թագավորական պալատ։

1562 թվականին Եկատերինա Մեդիչին այն ժամանակների ռազմական պահանջներին համապատասխանեցնելու նպատակով ամրացնում է Անժերյան դղյակը։ Սակայն 1574 թվականին ֆրանսիական գահին նստելով և բողոքականների ռազմական ապստամբությունից զգուշանալով Հենրիխ III հրամայում է մինչև պատերի մակարդակը կտրել Անժերյան դղյակի տասնյոթ աշտարակները։ Աշտարակների քանդումից առաջացած քարերն օգտագործվեցին քաղաքի փողոցների կառուցման ժամանակ։ Չնայած դրան, Հենրիխ III-ը շարունակում էր պահել ամրոցը մարտական պատրաստականության մեջ և նույնիսկ պատերին հրետանի էր տեղադրել։

1939 թվականին ամրոցը դառնում է լեհական կառավարության թաքստոցը Գերմանիայի զորքից, իսկ 1940 թվականին գերմանական զորքը զավթում է այն։

Ճարտարապետություն
-----------------

Դղյակի ամրոցային պատը կառուցված էր անկանոն հնգանկյան տեսքով փայլարային քարից և սպիտակ կրաքարից և ուներ մոտ մեկ կիլոմետր երկարություն։ Հյուսիս-արևմտյան կողմը չուներ ամրաշինական ամրություններ և ընդհատվում էր Մեն գետում։

Անժերյան ապոկալիպսիս
--------------------

Անժերյան ապոկալիպսիս
Անժերյան դղյակը հայտնի է իր «Ապոկալիպսիս» գոբելենների շարքով, որը դարձել է «Ֆրանսիայի կրոնական հրաշքներ»-ից մեկը։ Պատրաստի կտավը կազմված էր 144 մետր երկարությամբ և 5.5 մետր բարձրությամբ յոթ միանման մասերից։ Նրա ստեղծումը տևել է մոտավորապես հինգ տարի։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Լուարայի դղյակներ
* Ֆրանսիայի դղյակներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  base Mérimée (ֆր.) — ministère de la Culture, 1978.
2. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
3. 1 2  «Замок Анжера». *AllCastles.ru*. Средневековые замки и крепости мира. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 10-ին.
4. 1 2  «Замок Анжера». *AllCastles.ru*. Средневековые замки и крепости мира. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 10-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|subtitle=` ignored (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Անժերյան դղյակի պաշտոնական կայք Centre des Monuments Nationaux» (ֆրանսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հունիսի 15-ին. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 17-ին.
* Անժերյան դղյակի պատմությունը, ճարտարապետություն լուսանկարներ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Mérimée: PA00108871, IA49000839 |

 |
**Շտեֆան Բանիչ** (սլովեն.՝ Štefan Banič, նոյեմբերի 23, 1870(1870-11-23) կամ 1870, Սմոլենիցե, Trnava District - հունվարի 2, 1941(1941-01-02), Սմոլենիցե, Trnava District, Սլովակիայի հանրապետություն (1939-1945)), սլովակ կոնստրուկտոր, գյուտարար։ Հայտնի է իր ստեղծած առաջին բանակային պարաշյուտով։

Կենսագրություն
--------------

Շտեֆան Բանիչը ծնվել է 1870 թվականին Նեշտիխում (այժմ՝ Սմոլենիցե գյուղի մաս), Ավստրո-Հունգարական կայսրություն, գյուղացու ընտանիքում։ Որոշ ժամանակ աշխատել է որպես որմնադիր, այնուհետև լավ աշխատանք գտնելու պատրվակով գաղթել է ԱՄՆ, Փենսիլվանիայում ածխային հանքում աշխատելու հանքափոր։ Հետաքրքրվել է ավիատեխնիկայով։ 1912 թվականին ինքնաթիռի վթարի ականատես լինելուց հետո, Բանիչը 1913 թվականին ստեղծել է պարաշյուտի նախատիպը և ստացել արտոնագիր՝ No. 1,108,484: Պարաշյուտի դիզայնը արմատապես տարբերվում է մյուսներից, այն նման էր մարմնին ամրացված հովանոցի։ Պարաշյուտը Բանիչը փորձարկել է Վաշինգտոնում՝ ցատկելով 15 հարկանի շենքից, 1914 թվականին՝ ինքնաթիռից։ Իր արտոնագիրը Բանիչը հանձնել է ԱՄՆ բանակին, մասնավորապես, այն օգտագործվել է ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի կողմից Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Բանիչը վերադարձել է Չեխոսլովակիա, որտեղ օգնել է ուսումնասիրելու Դրինի քարանձավը։

Հիշատակ
-------

1997 թվականին Սլովակիայում ծնված և պարաշյուտային սպորտով զբաղվող Սլավո Մուլիկը ստեղծել է Շտեֆան Բանիչի հիմնադրամ, որը բրոնզե, արծաթե և ոսկե մեդալներ է շնորհում Բանիչի հիշատակին կազմակերպված միջոցառումներում ներգրավված անհատներին։

2006 թվականին Սլովակիայի ռազմական օդային դեսանտները Բանիչի ծննդավայր Սմոլենիցեում տեղադրել են նրա հուշատախտակը։

Բանիչի անունն է կրում նաև Սմոլենիցեի մոտ գտնվող Տրնավա-Բոլերազ օդանավակայանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
2. 1 2  SNK authority file (словацк.)
3. ↑  «Famous Slovaks - Stefan Banic». Heartofeurope.co.uk. 2009. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 20-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 9-ին.
4. ↑  «Patent US1108484 - Parachute». *Google Patents*. Google.com.au. 1914 թ․ հունիսի 3. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 9-ին.
5. ↑  "100 years ago Banic received a patent for his parachute" ("Pred 100 rokmi získal Štefan Banič patent na svoj padák"), 24.08.2014, cas.sk (Slovak)
6. 1 2  «Štefan Banič, Konštruktér, vynálezca-(Stefan Banic, Designer, Inventor)» (Slovak). Slovenská akadémia vied, obituary. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 21-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
7. ↑  "Radoslav "Slavo" Mulik, obituary
8. ↑  "11th annual Banic Memorial Boogie set", June 27, 2002
9. ↑  "Banic: The inventor of the parachute", osobnosti.sk (Slovak)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 116734538X · ISNI: 0000000056286133 · NKC: xx0009100 · VIAF: 85362426 · WorldCat VIAF: 85362426 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աբրահամ Աստապատցի (այլ կիրառումներ)

**Աբրահամ վարդապետ Աստապատցի**, (18-րդ դար, Աստապատ, Նախիջևանի խանություն, Աֆշարյան կայսրություն - 19-րդ դար) հայ մատենագիր, հիշատակագիր։

Կենսագրություն
--------------

Աբրահամ Աստապատցին ապրել է 18-րդ դարի վերջին և 19-րդ դարի սկզբին։ Ծնվել և ուսանել է Նախճավան գավառի Աստապատ ավանում։ Եղել է Էջմիածնի միաբան։ Հեղինակ է մի շարք չափածո տաղերի ու ներբողների, ճառերի և այլ երկերի, որոնց մի մասը տեղ են գտել Կոստանդնուպոլսում 1807 թվականին հրատարակված «Ներբողեան սրբոյ աթոռոյն Էջմիածնի» գրքում։ 1796 թվականին Ագուլիսի Սուրբ Թովմայի վանքում գրել է մի պատմական հիշատակարան՝ Անդրկովկասում և Թիֆլիսում Աղա Մահմադ խանի կատարած արշավանքների ու ավերումների մասին։ Տվյալ աշխատությունը որոշ կրճատումներով 1901 թվականին հրատարակվել է Ա․ Թումանովի «Сборник материалов для описания местностей и племён Кавказа» ժողովածուի 29-րդ հատորում, այնուհետև՝ Կարապետ Բասմաջյանի «Բանասեր» հանդեսում, «Արարատ»-ում և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Նախիջևան։ Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ», Արգամ Այվազյան, Երևան, 1995, էջ 218.
2. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 43․
3. 1 2 3  Գառնիկ Ստեփանյան (1973). *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*. Երևան: «Հայաստան» հրատարակչություն. էջ 17.
4. ↑  «Արարատ», Մեսրոպ Մաքսուդյան, 1911, էջ 122-127․
**Մանուկ Արթուրի Փոլադյան** (1938, Սան Պաուլո, Բրազիլիա), հայ լուսանկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Մանուկ Փոլադյանը ծնվել է 1938 թվականին Սան Պաուլոյում, լուսանկարիչ-կինոգործիչներ Արթուր և Աղավնի Փոլադյանների ընտանիքում։ Լուսանկարչական հմտություններ ձեռք է բերել դեռևս մանուկ հասակից։ 15 տարեկանում լուսանկարել է 18x24 ապակի նեգատիվի վրա` կատարելով նաև ռետուշի նուրբ գործը։ «Ռոյելֆլեքսով» լուսանկարել է հարսանյաց հանդեսներ, եղել է «Բանդերյանտես» ֆոտոակումբի անդամ։ 1960 թվականին Մոոկա քաղաքում բացել է իր լուսանկարչատունը։ Ծանոթանալով «Բոսա նովա» երաժշտությանը` լուսանկարել է նրա կատարողներին, միաժամանակ ղեկավարել է «Գազետա» հեռուստածրագիրը, աշխատել ժուռնալիստ և երգահան Դենիս Բրայայի հետ։ Էժիդիո Էսսիոյի հետ նկարահանել է «Կյանքն այդպես ցանկացավ» ֆիլմը։ 1965 թվականին եղել է «Էքսելսիոր» հեռուստածրագրի նկարահանող ռեժիսոր, այնուհետև` «TV Պաուլիստա» և «TV Ռեկորդ» հեռուստաընկերություններում աշխատել է որպես օպերատոր և լուսանկարիչ։

2006 թվականին կնոջ` Սոնյա Մարկոնդեսի հետ եղել է Հայաստանում, Երևանի Մոսկվա կինոթատրոնի դահլիճում ներկայացրել «Սան Պաուլո 450» խորագիրը կրող ցուցահանդեսը, 2008 թվականին Երևանի «Հայ արտ» մշակութային կենտրոնում բացվել է Փոլադյանի «Հայրենի ակնթարթներ» անհատական ցուցահանդեսը, 2011 թվականին՝ «Հայերի հետքերը Բրազիլիայում» խորագրով ցուցահանդեսը Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Մրցանակներ
----------

* ԱՄԿՈ միջազգային սալոնի գլխավոր մրցանակ, 1981։
* «Ոսկե սկուտեղ», Բելգիա, 1982
* «Կիվանիս Մոուսոն» մրցանակ, Հարավային Կորեայի միջազգային ցուցահանդես, 1982
* Մրցանակներ Նյու Օռլեանում, Լաս Վեգասում, Նյու Յորքում, 1986-2000
* 10 ոսկե, 22 արծաթե մրցանակներ ու հատուկ դիպլոմներ

Ցուցահանդեսներ
--------------

Ունեցել է ավելի քան 23 անհատական ցուցահանդես, մասնակցել է շուրջ 78 միջազգային ցուցահանդեսների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Quem somos | Manuk Foto & Vídeo». *manuk.com.br* (բրազիլական պորտուգալերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հոկտեմբերի 14-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 17-ին.
2. 1 2 3 4  Վահան Քոչար, «Հայ լուսանկարիչներ», Երևան, Հեղինակային հրատարակություն, 2007
3. ↑  «Museu de Arte - Manuk Poladian». *www.al.sp.gov.br* (բրազիլական պորտուգալերեն). Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 17-ին.
4. ↑  «Բրազիլահայ լուսանկարչի «Հայրենի ակնթարթները» Երևանում». *www.tert.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ փետրվարի 11-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 17-ին.
5. ↑  «Երևանում կբացվի բրազիլահայ լուսանկարիչ Մ. Փոլադյանի «Հայրենի ակնթարթներ» խորագրով ստեղծագործությունների անհատական ցուցահանդեսը». *Արմենպրես*. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 17-ին.
6. ↑  «Ազգային պատկերասրահում բացվելու է «Հայերի հետքերը Բրազիլիայում» ցուցահանդեսը». *PanARMENIAN.Net*. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 17-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մանուկ Փոլադյանի կայք էջ Archived 2016-10-14 at the Wayback Machine.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ազատ Մանուկյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մանուկյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ազատ Արտաշեսի Մանուկյան** (սեպտեմբերի 15, 1937(1937-09-15), Ջրառատ, Շիրակի մարզ), հայ լուսանկարիչ, ֆոտոլրագրող։ Վրաստանի հայ գրողների «Վերնատուն» միավորման անդամ, Վրաստանի ժուռնալիստների միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ազատ Մանուկյանը ծնվել է 1937 թվականին Ախուրյանի շրջանի Ջրառատ գյուղում։ Մեկ տարի հետո նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Թբիլիսի։ 1946 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի թիվ 40 միջնակարգ դպրոցը։ Լուսանկարչությամբ զբաղվել է դպրոցական տարիքից, պրոֆեսիոնալ լուսանկարչությամբ զբաղվել է 1957 թվականից։ Նույն թվականից աշխատել է Հավլաբարի թաղամասի Քեթևան Ծամբեուլի պողոտայի թիվ 3 հասցեում գտնվող լուսանկարչական արհեստանոցում։ Լուսանկարել, ինչպես նաև գրել է հուշեր ճանաչված արվեստագետների մասին։

Մանուկյանի լուսանկարները տպագրվել են «Խորհրդային Վրաստան» (1990-ական թվականներից՝ «Վրաստան») թերթում, այնուհետև նույն թերթում տպագրել է հոդվածներ, ակնարկներ։ Առաջին գիրքը՝ պատմվածքների ժողովածուն, 1997 թվականին տպագրել է Երևանում։ 1999 թվականին ընկերների հետ միասին վերականգնել են 1898 թվականին Թումանյանի և ընկերների կողմից ստեղծված Վերնատունը։ 1998 թվականին Թբիլիսիի Պետրոս Ադամյանի անվան պետական հայկական դրամատիկական թատրոնում բացվել է Մանուկյանի անհատական ցուցահանդեսը։ 2004 թվականին լույս է տեսել Մանուկյանի «Փառավոր տարիներ» մենագրությունը՝ նվիրված Թբիլիսիի հայկական դրամատիկական թատրոնի 150 ամյակին։ 2007 թվականին Թբիլիսիում լույս է տեսել Մանուկյանի երրորդ գիրքը՝ «Պապիկիս չերգված երգը»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Վահան Քոչար, «Հայ լուսանկարիչներ», Երևան, Հեղինակային հրատարակություն, 2007
2. ↑  «Азат Манукян – один из старейшин мастеров фотографии, лауреат различных фотоконкурсов, член Союза журналистов Грузии, член Союза армянских писателей "Вернатун" » Armenian Art Hall». *www.armenianarthall.com*. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 11-ին.
3. ↑  «Азат Манукян (Тбилиси) - www.frunzik.com». *www.frunzik.com* (ռուսերեն). Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 11-ին.

Աղբյուրներ
----------

* Ноев Ковчег. Информационно-аналитическая газета армянской диаспоры стран СНГ. N 10 (56) Ноябрь 2002 года
**Սարգի Մուրադյան** կամ **Սարքի Մուրադյան** (անգլ.՝ Sarky Mouradian, 1931, Բեյրութ, Լիբանան - փետրվարի 11, 2022(2022-02-11)), ամերիկահայ կինոռեժիսոր, հեռուստահաղորդավար և կոմպոզիտոր։

Կենսագրություն
--------------

Սարգի Մուրադյանը ծնվել է Բեյրութում 1931 թվականին։ Հայրն Ադանայից է եղել, մայրը՝ Մարաշից։ Հաճախել է Բեյրութի «Սուրբ Նշան» ազգային, տարրական դպրոցը, այնուհետև՝ ֆրանսիական քոլեջը։ 16 տարեկանից զբաղվել է երաժշտությամբ, նվագախումբ է ունեցել. նվագել են համայնքային իրադարձությունների ժամանակ, ինչպես նաև ամեն հինգշաբթի՝ Բեյրութի թոքախտավորների հիվանդանոցում։ 1955 թվականին տեղափոխվել է Բոստոն՝ շարունակելու երաժշտական կրթությունը։ Նրա հիմնական կիրքը միշտ եղել է կինոն։ 1960 թվականին նա տեղափոխվել է Լոս Անջելես, որտեղ հաճախել է «Արվեստների թատրոն» (անգլ.՝ Theater of Arts) և սկսել է աշխատել կինոարդյունաբերությունում՝ որպես դերասան և ռեժիսոր։ Սարգի Մուրադյանը 60-ից ավելի ձայնագրված երգերի հեղինակ է։ Իր երգերի գերակշիռ մասի խոսքերի հեղինակն է։ 1960-ական թվականներին «High Tones» անունով նվագախումբ է ունեցել Լոս Անջելեսում։ 1978 թվականին Լոս Անջելեսում հիմնել է «Արմենյան թելեթայմ» (անգլ.՝ Armenian Teletime) անվանումով հայկական հեռուստատեսային առաջին շոուներից մեկը, որտեղ նա հյուրընկալել է տարբեր հայ հայտնի կատարողների և քաղաքական գործիչների։ 2016 թվականին պարգևատրվել է ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալով։

Մահացել է 2022 թվականի փետրվարի 11-ին 90 տարեկանում։

Ֆիլմագրություն
--------------

* 1962 - Արյունապարտը (սև-սպիտակ) հիմնված է Ավետիս Ահարոնյանի (առաջին հանրապետության գանձապահը) «Արյան ձայնը» պատմվածքի վրա - ռեժիսոր,
* 1974 - Երջանկության արցունքներ (անգլ.՝ Tears of Happiness) - ռեժիսոր, սցենարիստ, մոնտաժող, կոմպոզիտոր,
* 1975 - Սասունի որդիներ (անգլ.՝ Sons of Sassoun) - ռեժիսոր, սցենարիստ, կոմպոզիտոր,
* 1978 - Սիրո խոստում (անգլ.՝ Promise of Love) - ռեժիսոր, սցենարիստ, մոնտաժող,
* 1982 - Մուսա լեռան քառասուն օրը (անգլ.՝ Forty Days of Musa Dagh) - ռեժիսոր,
* 2002 - Ալիսիա (անգլ.՝ Alicia) - ռեժիսոր, սցենարիստ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայ հայտնի գործիչներ շարքից՝ բանաստեղծ, կոմպոզիտոր, սցենարիստ, ռեժիսոր և հեռուստալրագրող՝ Սարքի Մուրադյան
2. ↑  «Armenian Film Society To Screen Baghdasar Aghpar With Filmmaker Sarky Mouradian • MassisPost». *MassisPost* (ամերիկյան անգլերեն). 2020 թ․ հունվարի 27. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 11-ին.
3. ↑  «Obituary - Death : We lost an absolute giant. Sarky Mouradian has passed away at the age of 90». *USA LOCALITIES* (ամերիկյան անգլերեն). 2022 թ․ փետրվարի 11. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ փետրվարի 14-ին. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 11-ին.
4. ↑  «Sarky Mouradian». *www.tcm.com* (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 11-ին.
5. ↑  «Sarky Mouradian». *IMDb*. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 11-ին.
**Դավիթ Աշոտի Սարգսյան** (սեպտեմբերի 23, 1947(1947-09-23), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունվարի 7, 2010(2010-01-07), Մյունխեն, Գերմանիա), ռուս ֆիզիոլոգ, կինովավերագիր, արվեստաբան, համադրող, Ալեքսեյ Շչուսևի անվան Պետական ճարտարագիտական գիտահետազոտական թանգարանի տնօրեն։

Կենսագրություն
--------------

Դավիթ Սարգսյանը ծնվել է 1947 թվականին Երևանում։ Հայրը զինվորական էր, մայրը՝ ռուսաց լեզվի ուսուցչուհի։

Դ․ Սարգսյանը ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի կենսաբանության ֆակուլտետը՝ «Մարդու ֆիզիոլոգիա» մասնագիտությամբ։ Կենսաբանական գիտությունների թեկնածու է, ավելի քան տասը տարի աշխատել է Կենսաբանական ակտիվ նյութերի անվտանգության համառուսաստանյան գիտական կենտրոնում։ Մշակել է նոր դեղամիջոց՝ *Ամիրիդին*, որն օգտագործվում է Ալցհեյմերի հիվանդության բուժման համար։

1980-ականների կեսերից որպես երկրորդ ռեժիսոր Դ․ Սարգսյանն աշխատել է «Մոսֆիլմ» ստուդիայում, որպես կինոքննադատ՝ «Ռուսական միտք» (ռուս.՝ Русская мысль) թերթում և «Կինոսցենարներ» (ռուս.՝ «Киносценарии») ամսագրում։ Համառուսական հեռուստաընկերությունում աշխատել է որպես հեռուստահաղորդումների և վավերագրական ֆիլմերի հեղինակ և ռեժիսոր։ Մասնակցել է ավելի քան 20 վավերագրական ֆիլմերի ստեղծմանը։

2000 թվականի հունվարի 1-ից աշխատել է որպես Պետական ճարտարագիտական գիտահետազոտական թանգարանի տնօրեն։

Դ․ Սարգսյանը եղել է Դոմ Նաշչոկին պատկերասրահի հիմնադիրներից մեկը, համակարգել է Մոսկվա - Բեռլին.1950-2000։ Ճարտարապետություն» և Վենետիկի բիենալեի «Երկու թատրոն» ցուցահանդեսները։

Եղել է պատմական ճարտարապետական ժառանգության ակտիվ պաշտպան, դեմ է եղել Մոսկվայի պատմական վայրերի վերակառուցմանը, ինչպես նաև Մոսկվա հյուրանոցի և Ցարիցինոյի պալատական համալիրի վերակառուցմանը։

Դ․ Սարգսյանը մահացել է Մյունխենի կլինիկաներից մեկում 2010 թվականի հունվարի 7-ին, 63 տարեկան հասակում։ Թաղվել է Մոսկվայում՝ Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը։ 2011 թվականին գերեզմանի վրա հուշարձան են կանգնեցրել ճարտարապետներ Յուրի Գրիգորյանը և Ալեքսանդր Բրոդսկին։

Ֆիլմագրություն
--------------

* Ընկեր Կոլլոնտայը և նրա սիրելիները
* Աննա Կարամազոֆ
* Վոկալ զուգահեռներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Internet Movie Database — 1990.
2. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* пресс-досье на сайте музея архитектуры
* Пресс-портрет на яндекс.новости
* +
* «Умер директор музея архитектуры имени Щусева Давид Саркисян» (ռուսերեն). Lenta.ru. 2010 թ․ հունվարի 7. Վերցված է 2010 թ․ հունվարի 8-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ url-status (link)
* «Умер директор Музея архитектуры Давид Саркисян». Вести.Ru. Վերցված է 2010 թ․ հունվարի 8-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ url-status (link)

* Мария Цанцаноглу (2010 թ․ հունվարի 11). «Памяти Давида Саркисяна». Γосударственный музей современного искусства (Салоники). Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 14-ին. Վերցված է 2010 թ․ հունվարի 23-ին.(ռուս.)(հուն.)
**Լուիզա Նյորլունդ** (դան․՝ Louise Nørlund, նոյեմբերի 27, 1854(1854-11-27), Beder Parish, Օրհուս, Կենտրոնական Յուտլանդիա տարածաշրջան, Դանիա - փետրվարի 1, 1919(1919-02-01), Կոպենհագեն, Դանիա), դանիացի ֆեմինիստ և պացիֆիստ։

Կենսագրություն
--------------

Լուիզա Նյորլունդը ծնվել է 1854 թվականին, ֆերմեր և Դանիայի խորհրդարանի պատգամավոր Միկկել Հասլե Քրիստիանսենի և Աննե Յակոբսդատերի ընտանիքում։ 1881 թվականին Լուիզան ամուսնացել է լրագրող և հրապարակախոս Նիլս Ենսեն Նյորլունդի հետ, բայց 1892 թվականին նրանք ամուսնալուծվել են և Նիլս Նյորլունդի մահից հետո Լուիզան ստիպված է եղել մեծացնել և դաստիարակել դստերը՝ Ագնեսին։

Քաղաքականությամբ Լուիզան հետաքրքրվել է դեռ պատանեկան տարիներից, քանի որ արմատական դեմոկրատները հաճախ էին հավաքվում նրա հայրական տանը։ Վերապատրաստման դասընթացներից հետո (*Beyer, Bohrs og Femmers Kursus*) քննություն է հանձնել և աշխատանքի անցել *Larslejstrædes Skole*-ում որպես ուսուցիչ, որտեղ աշխատել է 1878-1910 թվականներին։ 1891 թվականին մասնակցել է *Kbh.s Kommunelærerindeforening*-ի (Կոպենհագենի ուսուցիչների ասոցիացիա) հիմնադրմանը։ Լուիզան ներգրավվել է նաև պացիֆիստական շարժման մեջ և դարձել *Dansk Fredsforening* (Դանիական խաղաղության շարժում) կազմակերպության անդամ, որտեղ եղել է հռետոր և քարտուղար, իսկ 1915 թվականին ընտրվել է Հաագայի Կանանց խաղաղության միջազգային կոնգրեսի պատվիրակ, որտեղ է հիմնադրվել է Խաղաղության և ազատության կանանց միջազգային միությունը։

Սակայն Լուիզան ավելի հայտնի է եղել իր ֆեմինիստական գործունեությամբ։ Եղել է *Dansk Kvindesamfund* (Դանիական կանանց ասոցիացիա) կազմակերպության անդամ, որն իր տեսակի մեջ առաջինն է եղել Դանիայում։ Լուիզան եղել է շատ ակտիվ անդամ և շատ բան է արել ասոցիացիան մասսայականացնելու համար։ Չցանկանալով համակերպվել կանանց ընտրական իրավունքի վերաբերյալ *Dansk Kvindesamfund*-ի անվճռականությանը՝ նա դարձել է *Kvindelig Fremskridtsforening* («Կանանց զարգացման միություն») կազմակերպության հիմնադիրներից մեկը։ Նաև աջակցել է Լինա Լուպլաուին *Kvindevalgretsforeningen*-ի (Դանիացի սուֆրաժիստների կազմակերպություն) ստեղծման գործում և 1891-1894 թվականներին դարձել է դրա նախագահը։ Այդ կազմակերպությունը լուծարվել է 1898 թվականին, և Լուիզան հիմնադրել է *Danske Kvindeforeningers Valgretsudvalg*, որը հետագայում վերանվանվել է *Danske Kvindeforeningers Valgretsforbund* («Կանանց ընտրական իրավունքի միացյալ դանիական շարժում») և միացել Կանանց միջազգային միությանը։ Լուիզան եղել է Դանիայի պատվիրակը Բեռլինում (1904), Ամստերդամում (1908), Բուդապեշտում (1913) կայացած կանանց ընտրական իրավունքի վերաբերյալ միջազգային կոնգրեսներում։ 1909 թվականից Լուիզան հրաժարվել է *Danske Kvindeforeningers Valgretsforbund*-ում իր ակտիվ մասնակցությունից. նրան փոխարինել է Էլինա Հանսենը։

1890-1904 թվականներին Լուիզան եղել է նաև Լիբերալ կուսակցության անդամ, բայց հետագայում հեռացել է և դարձել Սոցիալ-դեմոկրատների թեկնածուն 1909 թվականն կայացած Կոպենհագենի համայնքային ընտրություններում, բայց առողջական նկատառումներից ելնելով ստիպված է եղել հանել իր թեկնածությունը։
Լուիզա Նյորլունդը մահացել է 1919 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Dansk Kvindebiografisk Leksikon
2. ↑  History of Woman Suffrage by Elizabeth Cady Stanton

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | gravsted.dk |

 |
**Կիմ Օկ** (օգոստոսի 28, 1964(1964-08-28), Կորեայի Ժողովրդա-Դեմոկրատական Հանրապետություն),Հյուսիսային Կորեայի քաղաքական ակտիվիստ, Կիմ Ջոնգ Իլի չորրորդ կինը, Կիմ Ջոնգ Ունի խորթ մայրը։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Փհենյանի երաժշտության և պարի համալսարանի դաշնամուրի բաժինը։ Հետագայում դարձել է Կիմ Ջոնգ Իլի անձնական քարտուղարը, իսկ 2004 թվականին՝ նրա երրորդ կնոջ և Կիմ Չեն Ունի մոր մահվանից հետո, նաև «սիրելի առաջնորդի» կինը (պաշտոնապես ամուսնությունը կնքվել է 2007 թվականին)։

Վերջին տարիներին նա ծառայել է որպես Կորեայի Աշխատավորական կուսակցության արվեստի հարցերով կոմիտեի քարտուղար։ Վերջին անգամ հանրությանը ներկայացել է 2012 թվականին։ 2013 թվականի հուլիսին Սեուլում հյուսիսկորեացի փախստականից ստացվել է տեղեկատվություն, համաձայն որի՝ Կիմ Օկը, ինչպես նաև նրա հայրը՝ Կիմ Հյոն, նույնպես TPK-ի ֆունկցիոներ, Կիմ Չեն Ունի կողմից հեռացվել են բոլոր պաշտոններից։

Հավանաբար, նա ունեցել է որդի Կիմ Ջոնգ Իլից, որը պաշտոնապես չի ընդունվել ԿԺԴՀ-ում։

Կիմ Օկին վերագրվում է նաև ինքնասպանության երկու փորձ։

Հրաժարականից հետո Կիմ Օկի հետագա ճակատագիրը անհայտ է։ Ըստ որոշ աղբյուրների՝ նա անոթների հիվանդությամբ բուժվում է Գերմանիայի կամ Չինաստանի կլինիկաներում, մյուսների համաձայն՝ նա կարող է լինել տնային կալանքի մեջ կամ հեռացվել է Փհենյանից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Малышев Сергей. (2008 թ․ մարտի 15). «Северокорейский Сталин». Новый взгляд. 2008. N 3//newlookmedia.ru. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հուլիսի 11-ին. Վերցված է 2013 թ․ հուլիսի 5-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|publisher=`` (օգնություն))
2. 1 2 3 4  «Вдова Ким Чен Ира могла стать жертвой "зачистки" новым режимом». ՌԻԱ Նովոստի. 2013 թ․ հուլիսի 3. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հուլիսի 11-ին. Վերցված է 2013 թ․ հուլիսի 5-ին.
3. ↑  Радов Захар. (05.07.2013). «Ким Чен Ын «зачистил» мачеху». Կոմսոմոլսկայա պրավդա. Վերցված է 2013 թ․ հուլիսի 5-ին.
**Լյուդմիլա Տեր-Պետրոսյան** (օրիորդական ազգանունը՝ Պլեսկովսկայա, դեկտեմբերի 20, 1947(1947-12-20), Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), գերմանագետ, հեռուստալրագրող։ Հայաստանի առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի կինը։ Հայաստանի առաջին տիկին (1991-1998)։

Կենսագրություն
--------------

Լյուդմիլա Պլեսկովսկայան ծնվել է Լենինգրադում, Խորհրդային բանակի կադրային սպա, Ֆիննական և Հայրենական մեծ պատերազմների մասնակից Ֆրաիմ Աբրամովիչ Պլեսկովսկու և բժշկուհի Բրախա Լեյբովնա Կուրտաչի ընտանիքում։ Ավարտել է Լենինգրադի համալսարանի գերմանիստիկայի ֆակուլտետը։ 1972 թվականին ամուսնացել է Լևոն Տեր-Պետրոսյանի հետ և տեղափոխվել Հայաստան։ 1975 թվականին ծնվել է նրանց որդին՝ Դավիթը։ Շուրջ 20 տարի աշխատել է Հայաստանի պետական ռադիոյի ռուսական խմբագրությունում՝ որպես լրագրող-խմբագիր։ 1990 թվականից սկսած զբաղվել է հասարակական գործունեությամբ։

Հասարակական գործունեություն
---------------------------

1994 թվականին հիմնադրել է և նախագահում է Կանանց համահայկական միությունը։ Միությունն իրականացնում է «Ես 21-րդ դարի քաղաքացի եմ» երկարաժամկետ ծրագիրը, որի նպատակն է բարձրացնել պատանիների և երիտասարդների գիտելիքները ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների ոլորտում, նպաստել է նրանց ակտիվ քաղաքացիական դիրքորոշման ձևավորմանը։ Միությունը կազմակերպել է կանանց միջազգային չորս համաժողով (1994, 2005, 2006, 2007), որոնք նպաստել են հայ կնոջ դերի բարձրացմանը հասարակական, քաղաքական և սոցիալական բնագավառներում։

1996 թվականին Միավորված ազգերի կազմակերպության կողմից Պեկինում կազմակերպված կանանց 4-րդ համաշխարհային համաժողովում ներկայացրել է Հայաստանը։

Պարգևներ
--------

* ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամի (ՅՈՒՆԻՍԵՖ) հուշամեդալ, 1995 թ.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Levon Ter-Petrossian». *www.levonpresident.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ սեպտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 9-ին.
2. ↑  «Լյուդմիլա Տեր–Պետրոսյան - www.Payqar.org». *www.old.payqar.org*. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 9-ին.(չաշխատող հղում)
1947 թվականի «Bar suit» Դիորից Մոսկվայի ցուցահանդեսում, 2011
**New Look** (անգլ. թարգմանաբար՝ «նոր տեսք»), հագուստի էլեգանտ, կանացի, ռոմանտիկ ոճ, որն առաջարկել է Քրիստիան Դիորը 1947 թվականին։

Ներկայացնում է «իդեալական կնոջ» կերպարը՝ բարակ իրանով, փխրուն ուսերով, նրբագեղ ազդրերով։ «New Look»-ին բնորոշ են մոդելների ձևի կոնկրետությունը (երեք առաջատար ուրվագիծ՝ «լայն կախված», «օվալաձև», «ուղիղ»), աքսեսուարների մանրակրկիտ ընտրությունը։

Ստեղծման պատճառներ
------------------

Կրինոլին «New Look»
1920-30-ական թվականներին ձևավորվել է արմատապես նոր տիպի կին՝ ակտիվ, վճռական մարզիկ, որը տղամարդկանց չափ աշխատում էր, իսկ երեկոները՝ առանց հանգստանալու պարում ժամանակակից պարեր։ Նորաձև էր արևայրուքը, նրբագեղ մարմինը և կարճ սանրվածքը։ 1940-ական թվականներին այս պատկերը դարձել է ավելի «խիստ», քանի որ եվրոպական և ամերիկյան երկրների կանայք զգացին պատերազմի դժվարությունները։ Ինչպես սովորաբար լինում է նորաձևության պատմության մեջ, ճգնավորության ժամանակաշրջանին հաջորդել է շռայլ շքեղության դարաշրջանը՝ Քրիստիան Դիորի առաջարկած ոճը նախորդ շրջանի խստության ու չափավորության արձագանքն էր։

### Քրիստիան Դիորի առաջարկ

Նորաձևության դիզայները չի կատարել ոչ մի հեղափոխություն․ նրա «New Look»-ը միայն մոռացված նրբագեղությունն ու առեղծվածայինը վերադարձնելու փորձ էր։ Նորաձև դարձան կորսետները՝ գոտկատեղը ձգելով մինչև 50 սմ, վերածնվել է կրինոլնի (բարակ օղակապերով լայն շրշազգեստ) և նեղ, ձգող կրծքալի կիրառությունը։ Մեկ հագուստ կարելու համար Դիորն օգտագործում էր 9-72 մետր կտոր, որոնք կշռում էին մինչև 30 կիլոգրամ։

«New Look»-ը քննադատել են այն մարդիկ, որոնք այն համարել են չափազանց շռայլ՝ սկսած տնային տնտեսուհիներից մինչև Դիորի գործընկերները՝ Բալենսիագան և Կոկո Շանելը։ Այնուամենայնիվ, յուրաքանչյուր հավաքածուի ցուցադրությունը բացառիկ հաջողության էր արժանանում, քանի որ ոճն ստեղծել է կնոջ բոլորովին նոր կերպար, որը հոգնել էր պատերազմի դժվարություններից և, ի վերջո, հնարավորություն էր ստացել լինել կանացի, էլեգանտ և թույլ։

Դիորն ասել է․ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մենք հետևում թողեցինք պատերազմի, համազգեստի և աշխատանքային պարհակի դարաշրջանը բռնցքամարտիկի լայն ուսերով կանանց համար։ Ես նկարել եմ կանանց, որոնք հիշեցնում են ծաղիկների, ունեն նուրբ և ուռուցիկ ուսեր, կլորացված կրծքավանդակի գիծ, բարեկազմ իրան, և լայն, ներքևում ծաղիկների բաժակների նման առանձնացող շրջազգեստներ։ |  |

«New Look»-ը հայտնի էր նույնիսկ ԽՍՀՄ-ում, թեպետ «կեղծ-բուրժուական» տեսքով, սակայն այն չի կարողացել դառնալ առաջատար խորհրդային նորաձևության մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  new look — Den Danske Ordbog
2. ↑  Paquita Paquin (2012). «Défilé Christian Dior Printemps-Eté 2013 - Prêt-à-porter Femme - Paris». *puretrend.com*. Fashion Week. Վերցված է 25 octobre 2012-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|jour=` ignored (օգնություն); Unknown parameter `|lien auteur=` ignored (օգնություն)
3. ↑  Christian Dior: A Look At French Fashion's Biggest Icon

Գրականություն
-------------

* *Л. Кибалова, О. Гербенова, М. Ламарова.* Иллюстрированная энциклопедия моды. — Прага, 1987.
**Պոլա-Մեյ Ուիքս** (անգլ.՝ Paula-Mae Weekes, դեկտեմբերի 23, 1958(1958-12-23), Պորտ օֆ Սփեյն, Տրինիդադ և Տոբագո), տրինիդադցի իրավաբան, Թերքս և Քայքոս կղզիների վերաքննիչ դատարանի դատավոր։ Տրինիդադի և Տոբագոյի ընտրված նախագահ, պաշտոնը ստանձնել է 2018 թվականի մարտի 19-ին։ Դարձել է Տրինիդադի և Տոբագոյի պատմության մեջ առաջին կինը, որը դարձել է նախագահ, ինչպես նաև Եղիսաբեթ II թագուհուց հետո պետության երկրորդ կին ղեկավարը։

Կենսագրություն
--------------

Պոլա-Մեյ Ուիքսը կրթություն է ստացել Բարբադոսի Քեյվ Հիլ համալսարանում, որտեղ նա ստացել է բակալավրի աստիճան «իրավունքի» ուղղությամբ։ Համալսարանն ավարտելուց հետո Փոլ Մեյը 11 տարի աշխատել է դատախազության ղեկավարի պաշտոնում, որից հետո զբաղվել է մասնավոր պրակտիկայով։ 1996 թվականին սկսել է աշխատել դատական համակարգում և 2005 թվականին աշխատանքի է անցել Վերաքննիչ դատարանում, որտեղ աշխատել է մինչև թոշակի անցնելը։ 2012 թվականին ժամանակավորապես զբաղեցրել է Վերաքննիչ դատարանի նախագահի պաշտոնը։ 2016 թվականի սեպտեմբերին Ուիքսն աշխատանքի է անցել Թերքս և Քայքոս կղզիների Վերաքննիչ դատարանում։

2018 թվականի հունվարի 5-ին Ուիքսը առաջադրվել է որպես երկրի նախագահի թեկնածու՝ վարչապետ Քիթ Ռոուլիի առաջարկով՝ խորհրդարանական ընդդիմության ղեկավար Կամլա Պերսադ-Բիսեսարայի հետ կոնսենսուսի հասնելու հույսով, որը հետագայում իսկապես աջակցել է նրա թեկնածությանը։ Վիքսի առաջադրումը նախագահի պաշտոնում նշել են նաև քաղաքագետները։ Քանի որ ընտրությունների օրը միակ առաջադրված թեկնածուն էր, ընտրվել էր առանց քվեարկության։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
3. ↑
4. ↑  «Paula Mae Weekes in a nutshell». newsday.co.tt. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հունվարի 22-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 22-ին.
5. ↑  «Analysts : Justice Paula Mae-Weekes an excellent choice\*». trinidadexpress.com. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հունվարի 6. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 22-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ unfit URL (link)
6. ↑  Anna Ramdass (2018 թ․ հունվարի 5). «PM's wise choice\*». *Trinidad Express* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հունվարի 7-ին. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 18-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|subtitle=` ignored (օգնություն)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Treccani |

 |