recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Լիֆֆի** (իռլ․ An Life,անգլ.՝ Liffey), գետ Իռլանդիայում, որն անցնում է Դուբլինի կենտրոնով։ Հիմնական վտակներից են Դոդդերը, Պոդդլը և Կամակը։ Գետը թափվում է Դուբլինի ծոց Իռլանդական ծովում։

Աշխարհագրություն
----------------

Լիֆֆի գետը սկզբնավորվում է Կիպպուրի և Տոնդաֆի լեռներից, Վիկլոյի կոմսությունից և անցնում է մոտ 125 կիլոմետր մինչև Իռլանդական ծով թափվելը՝ անցնելով Վիկլոյի, Կիլդեռի և Դուբլինի կոմսությունները։

Գետի վրա տեղակայված են  երեք հիդրոէլեկտրակայաններ։

Կիրառում
--------

Այս գետը դեռևս վիկինգների ժամանակ և ներկայումս հանդիսանում է տրանսպորտային փոխադրումների զարկերակ։ Հայտնի բեռնատար նավերը «Lady Patricia» և «Miranda Guinness» մինչև 1990-ականները կիրառվում էին «Գիննես» գարեջուրները գետի միջոցով St. James’s Gate Brewery գործարանից գետի միջոցով տեղափոխելու միջոց։ Ներկա ժամանակներում հիմնական կանոնավոր երթերը իրականանում են փոքր տուրիստական նավերով, որոնք անցնում են Դուբլինի կենտրոնով։

Դուբլինում կան 24 կամուրջներ, որոնք կառուցված են Լիֆֆիի վրա։ Համեմատաբար հայտնի են Դժեմ Դժոյսի,  Օկոննելայի, Սեմյուելա Բեկկետա, Ֆրանկա Շերվինա, Շոնա Խյուտսոնա, Պոլպեննիի կամուրջները։ Գետի գեղատեսիլ մասերը ոգևորում էլ են շատ նկարիչների և գրողների, ինչպես օրինակ Դժեմ Դժոյս-ի մոտ հիմնական պատմվածքների գործողությունները տեղի են ունենում Դուբլինի մերձափնյա տարածքներում։ Ջոյսի կենսագիր Մայքլ Begnal ասել է. «Ջոյսը կապել է Լիֆֆիի նավահանգիստները վազելու ցանկության հետ»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Joyce and the city : the significance of place*։ Syracuse University Press։ 2002։ ISBN 0815629427


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4488423-0 · LCCN: sh97001592 · VIAF: 234767948 · WorldCat VIAF: 234767948 |

 |
**Ազիլ-տարդենուազյան մշակույթ**, միջին քարի դարին բնորոշ մշակույթ։ Այս ժամանակաշրջանը բաժանվում է իրար հաջորդող ազիլյան ու տարդենուազյան ժամանակների։

Մեզոլիթի ազիլյան փուլ
---------------------

Ազիլյան բնակիչները զբաղվում էին վայրի կենդանիների որսով։ Ազիլի (Ֆրանսիայի Ազիլ քարայրի անունից) բնորոշ առանձնահատկություններից է կակղամորթների օգտագործումը։ Որսորդության հետ միասին նշանակալից դեր է կատարել հավաքչությունը։ Մարդիկ հավաքել են նաև զանազան մրգեր, հատապտուղներ, ընկույզ, արմատիք և այլն։
Մեզոլիթի ազիլյան փուլում, մադլենյանի համեմատությամբ, ոսկրե գործիքները՝ եռաժանիները, ավելի խնամքով են մշակվում։ Վերին պալեոլիթին հատուկ բազմազան ձևերի ու տիպերի, ինչպես նաև կոպիտ ու մեծ չափերի վանակատի գործիքների փոխարեն լայնորեն տարածվում են միակերպ մանր ձևերը, այդ թվում՝ սեգմենտները, սրածայրերը, մանր կլոր քերիչները, ինչպես նաև վանակատի միկրոլիթյան երկրաչափական ձևի գործիքները, որոնք ծառայել են որպես եռաժանիների և տեգերի սայրեր, զետեղվելով փայտի կամ ոսկրի հիմքի մեջ։ Բնորոշ են նաև խոշոր սեգմենտաձև կոպիտ գործիքները, մասսիվ լայն շեղբերից պատրաստված կտրիչները, ծայրերը, քերիչներ-ջարդիչները և այլն։

Մեզոլիթի տարդենուազյան փուլ
---------------------------

Ազիլյան մշակույթը հետագայում փոխարինվում է նոր, ավելի միակերպ՝ տարդենուազյան (Ֆրանսիայի Ֆերան-Տարդենուազ վայրի անունից) մշակույթով։ Տարդենուազյան հուշարձանների կապը ազիլյանի հետ այնքան պարզ ու անվիճելի է, որ այն անվանում են ազիլ-տարդենուազյան մշակույթ։ Վանակատի շինվածքները այժմ ավելի են փոքրանում և ստանում առավել բնորոշ երկրաչափական միկրոլիթյան բնույթ։ Տարդենուազյան բնակավայրերի տարածման բնորոշ գիծն է նրանց կապը գետերի երկայնքով ձգվող տերիտորիաների հետ, որտեղ հայտնաբերվել են տարդենուազցիների տևական բնակեցման հետքեր՝ կակղամորթների մեծ թվով խեցիներ, կենդա­նիների ոսկորներ և քարե, ոսկրե շինվածքներ, ձկների ոսկորների հետ միասին։ Հանդիպում են ոչ մեծ բնակավայր կացարաններ (գետնափոր տներ), որտեղ կան ոչ խորը կլոր փոսեր՝ հատուկ օջախներով։ Հարթավայրերում մշտական բնակավայրերը տարդենուազյան ժամանակի մարդիկ օգտագործել են միայն ձմռանը, իսկ ամռանը տեղափոխվել են բարձրադիր վայրեր (լեռներ)։ Դրանով կարելի Է բացատրել այն հետաքրքիր փաստը, որ տարդենուազյան բնակավայրերը գտնվում են բարձր տեղերում։ Մարդիկ բնակվել են գետերի ափերին, քարայրներում, անտառներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  П. П. Ефименко, Первобыное общество, էջ 634
2. ↑  П. П. Ефименко, Первобыное общество, էջ 638
3. ↑  П. П. Ефименко, Первобыное общество, էջ 632
4. ↑  П. П. Ефименко, Первобыное общество, էջ 629, 635
5. ↑  П. П. Ефименко, Первобыное общество, էջ 630-631


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 119)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գաբրիելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Աննա Գուրգենի Գաբրիելյան** (դեկտեմբերի 3, 1941(1941-12-03), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մոլեկուլային կենսաֆիզիկոս։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1999 թ.): Գուրգեն Գաբրիելյանի դուստրը։

Կենսագրություն
--------------

Աննա Գաբրիելյանը ծնվել է 1941 թվականին Երևանում դերասան Գուրգեն Գաբրիելյանի ընտանիքում։ 1963 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետը։ 1966-2002 թվականներին աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտում, 1981-1990 թվականներին՝ մոլեկուլային կենսաֆիզիկայի խմբի, 1990-2002 թվականներին՝ նուկլեինաթթուների լաբորատորիայի վարիչ, 2002 թվականից՝ Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտում,
1966-1986 թվականներին միաժամանակ դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանում։

Աշխատանքները վերաբերում են նուկլեինաթթուների կոնֆորմացիաների վրա միջավայրի, լիգանդների, սպիտակուցների ազդեցությանը փորձանոթային (in vitro) պայմաններում։ Ուսումնասիրել է խիտ աղային լուծույթներում երկպարույր ԴՆԹ-ի մոլեկուլների արտասովոր հատկությունները՝ «անիոնային էֆեկտը», նաև ԴՆԹ-ի եռապարույր ձևի հատկությունները և այն կազմավորող օլիգոնուկ-լեոտիդների կայունացման ուղիները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
| **՞**Անղգներ |
| --- |
| ԱնգղներԳիշանգղ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Բազեազգիներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ճուռակներ |
| Ենթաընտանիք | **Անգղներ** |
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Aegypiinae

 |
|  Արեալը |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Անգղեր**, ճուռակների ընտանիքի գիշատիչ թռչուններ։ Հայաստանում հանդիպում է 4 տեսակ՝ սև անգղ, սպիտակագլուխ անգղ, գառնանգղ, գիշանգղ։ Կենդանի զանգվածը 2-12 կգ է։ Հիմնական սնունդը դաշտերում գտնված լեշերն են։ Գիշանգղը և գառնանգղը կարող են որսալ մանր ու միջին չափերի ողնաշարավորներ։
Բաժանվում են 2 խմբի՝ ամերիկյան և իսկական։

Տարածվածություն
---------------

Հայտնի է իսկական անգղերի 16 տեսակ՝ տարածված Աֆրիկայում, Հարավային Եվրոպայում, Կենտրոնական և Հարավային Ասիայում։
Հայաստանում հանդիպում է իսկական անգղերի 4 տեսակ՝ գառնանգղը, գիշանգղը, սև անգղը և սպիտակագլուխ անգղը։ Անգղերն ապրում են տափաստաններում և լեռնային շրջաններում։
Սովորաբար բույն են դնում ժայռերի մեջ, ժայռաքիվերին, ծառերի կատարներին և փչակներում։
Ամենախոշոր անգղերը՝ պասկուճները (կոնդորներ), ապրում են Ամերիկայի լեռներում՝ մինչև 7 կմ բարձրության վրա։ Օդում ճախրելիս, հաճախ՝ մի քանի կիլոմետր բարձրությունից, նրանք սրատես աչքերով ուշադիր զննում են իրենց տիրույթները և լեշը նկատելուն պես անմիջապես իջնում վրան։

Սննդառություն
-------------

Անգղերը հիմնականում սնվում են լեշով, բացառությամբ արմավենային անգղի, որը սնվում է պտուղներով։ Այլ լեշակերների համակարգում անգղերը կատարում են սանիտարի դեր, ուստի չի կարելի ոչնչացնել այդ թռչուններին և քանդել նրանց բները։
Սև անգղն ու սպիտակագլուխ անգղը պաշտպանության կարիք ունեն և գրանցված են Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Պատկերը որպես եգիպտական հիերոգլիֆ
---------------------------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Նշանակել է կոկորդային [ա] հնչյունը։ |
|  | Նշանակել է [մ] հնչյունը։ |

* 
* ԹռչելիսԹռչելիս

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4264166-4 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 384)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Տե՛ս նաև՝ Թուղթ (այլ կիրառումներ)
**Թուղթ** (գրական ժանր), (*ուղերձ*, *նամակ*), գրական ժանր է, հրապարակախոսական կամ բանաստեղծական երկ՝ հորինված նամակի ձևով և ուղղված որևէ անձի կամ մարդկանց խմբի։

Թղթի առաջին օրինակները (չափածո) տվել են հռոմեական բանաստեղծներ Հորացիոսը (մ. թ. ա. I դ.) և Օվիդիոսը (մ. թ. ա. I - մ. թ. I դդ.)։ Թղթին բնորոշ են փիլիսոփայական խորհրդածությունը, հրապարակախոսական շեշտը, երբեմն էլ՝ սատիրական երանգը (Կլեման Մարոյի, Բուալոյի, Վոլտերի, Գյոթեի, Շիլլերի, Պուշկինի, Չարենցի և այլոց ուղերձները)։ Չափածո թուղթը ուղղվում է իրական-պատմական (կամ երևակայական) որևէ անձնավորության։ Արձակ թուղթը զարգացել է վաղ քրիստոնեության շրջանում և հատկապես միջնադարում՝ դառնալով քրիստոնեական գրականության հիմնական տեսակներից։ Հայտնի են Նոր կտակարանի մասը կազմող և քրիստոնեական առաշին համայնքներին ուղղված առաքելական Թղթերը։ Միջնադարում թուղթն ունեցել է գլխավորապես բարոյախրատական և դավանաբանական բնույթ։ Հայ մատենագրության մեջ զարգացել է ինչպես առաքելական, այնպես էլ անտիկ թղթիի գրական-ճարտասանական առանձնահատկությունների յուրացմամբ։ Մովսես Խորենացու, Ղազար Փարպեցու, Գրիգոր Նարեկացու, Ներսես Շնորհալու, Մխիթար Գոշի, Հովհաննես Երզնկացու և այլ մատենագիրների թղթերը Հայաստանի քաղաքական պատմության, սոցիալական շարժումների, դավանական պայքարի ու գիտական մտքի ընթացքը լուսաբանող սկզբնաղբյուրներ են։ Դրանց մի մասը մեզ է հասել նաև առանձին ժողովածուներով, որոնցից առավել կարևորներն են «Գիրք թղթոց»-ը (հրտ. 1901), Գրիգոր Մագիստրոսի 88 թղթերը (հրտ. 1910) և Թովմա Մեծոփեցու կազմած «Թուղթ նամակի վարդապետաց եկեղեցւոյ» հավաքածուն (Վենետիկ, Մխիթարյան միաբանության մատենադարանի N» 1091 ձեռագիր)։

Օրինակներ
---------

* Թուղթ Ակսել Բակունցին հեղինակ՝ Եղիշե Չարենց (Տե՛ս Վիքիաղբյուրում)
* Թուղթ առ Գաղատացիս
* Թուղթք Առաքելոց

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 232)։*  |
**Վարակազերծում**, դեզինֆեկցիա, արտաքին միջավայրում վարակիչ հիվանդությունների հարուցիչների, դրանց փոխանցողների, ինչպես նաև կրծողների ոչնչացումը ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական մեթոդներով։ Ֆիզիկական մեթոդի դեպքում օգտագործում են լույսը, ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները, բարձր ջերմաստիճանը, չորացումը, եռացումը, արդուկումը, այրումը, օդափոխությունը, խոնավ մաքրումը, փոշեծծիչներով մաքրումը և այլն։ Ցուրահատուկ տեղ են գրավում վարակազերծման խցիկները, ուր ազդող գործոններ են չոր, տաք օդը, ջրի տաք գոլորշիները (սովորական, բարձր և ցածր ճնշման պայմաններում), ինչպես նաև դրանց զուգակցումը քիմիական նյութերի (օրինակ, ֆորմալինի) հետ։ Քիմիական միջոցներից են քլորակիրը, քլորամինը, դիքլորամինը, լիզոլը, ֆենոլը, ֆորմալինը, նատրիումի մետասիլիկատը և այլն, որոնք օգտագործվում են գազային, հեղուկ կամ պինդ վիճակում։ Գործնականում առավել հաճախ կիրառվում է խոնավ մաքրման եղանակը։ Վարակազերծման կենսաբանական մեթոդն առայժմ լայն կիրառություն չունի և օգտագործվում է միայն կենդանի փոխանցողների ու կրծողների դեմ պայքարելիս։ Տարբերում են կանխարգելիչ, ընթացիկ և եզրափակիչ վարակազերծում․։ Կանխարգելիչ վարակազերծումը անցկացվում է անկախ վարակիչ հիվանդությունների առկայությունից և նպատակն է արտաքին միջավայրում հարուցիչների և դրանց փոխանցողների ոչնչացումը։ Հիմնականում կիրառվում է բուժական, նախադպրոցական և դպրոցական հիմնարկներում, սննդարդյունաբերության ձեռնարկություններում, հասարակական սննդի օբյեկտներում, կոմունալ տնտեսության հիմնարկներում (վարսավիրանոց, հյուրանոց և այլն), երկաթուղային, ջրային և օդային տրանսպորտում։ Կանխարգելիչ վարակազերծման խմբին են դասվում նաև կենտրոնական ջրամատակարարման ջրի ախտահանումը, տնտեսական թափոնների, աղբի ժամանակին հավաքումը, տեղափոխումը և վնասազերծումը, արյունածուծ երկթևանիների դեմ պայքարը։ Օգտագործում են 0,5-1,0%-անոց քլորակրի, 0,2—1,0%-անոց քլորամինի լուծույթներ, գազային քլոր, խոնավ մաքրում, եռացում, ստերիլացում՝ բարձր ճնշման տակ։ Ընթացիկ վարակազերծումը պարբերաբար անցկացվում է հիվանդի շուրջը (տանը կամ ստացիոնարում), նրա վարակելիության ողջ շրջանում։ Կախված վարակի բնույթից՝ ախտահանում են օդը, սպիտակեղենը, անկողնային պարագաները, ամանեղենը, սննդի մնացորդները և այլն։ Եզրափակիչ վարակազերծում կատարվում է հիվանդին (բացիլակրին) տվյալ շինությունից տեղափոխելուց անմիջապես հետո։ Վարակազերծման համար օգտագործում են տարբեր կառուցվածքի փոշեցրիչ և հեղուկացրիչ գործիքներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Իրիդիումի օքսիդ (III)**, անօրգանական միացություն, իրիդիումի օքսիդը` Ir2O3 բանաձևով, կապույտ-սև բյուրեղներ, չի լուծվում ջրում։

Ստացում
-------

* Իրիդիումի եռավալենտ աղերը հիմքերում լուծելով.

{\displaystyle {\mathsf {Ir\_{2}(SO\_{4})\_{3}+6NaOH\ {\xrightarrow {}}\ Ir\_{2}O\_{3}\downarrow +3Na\_{2}SO\_{4}+3H\_{2}O}}}
{\displaystyle {\mathsf {2IrCl\_{3}+6NaOH\ {\xrightarrow {}}\ Ir\_{2}O\_{3}\downarrow +6NaCl+3H\_{2}O}}}

Ֆիզիկական հատկություններ
------------------------

Իրիդիումի օքսիդը առաջացնում է կապույտ-սև բյուրեղներ։

Լուծույթներում բյուրեղանում է` առաջացնելով Ir2O3•*n*H2O բանաձևով մուգ-կանաչ բյուրեղներ։

Չի լուծվում ջրում, լուծելիության արտադրյալը` 47,70։

Քիմիական հատկություններ
-----------------------

* Տաքացման պայմաններում քայքայվում է.

{\displaystyle {\mathsf {2Ir\_{2}O\_{3}\ {\xrightarrow {400-500^{o}C}}\ Ir+3IrO\_{2}}}}
* Անջուր օքսիդը ստացվում է հիդրիդը չորացնելով.

{\displaystyle {\mathsf {Ir\_{2}O\_{3}\cdot nH\_{2}O\ {\xrightarrow {300^{o}C}}\ Ir\_{2}O\_{3}+nH\_{2}O}}}
* Դանդաղ լուծվում է հալոգենաջրածնական թթուներում.

{\displaystyle {\mathsf {Ir\_{2}O\_{3}+12HCl\ {\xrightarrow {\tau }}\ 2H\_{3}[IrCl\_{6}]+3H\_{2}O}}}
* Իներտ միջավայրում լուծվում է ծծմբական թթվի մեջ.

{\displaystyle {\mathsf {Ir\_{2}O\_{3}+3H\_{2}SO\_{4}\ {\xrightarrow {N\_{2}}}\ Ir\_{2}(SO\_{4})\_{3}+3H\_{2}O}}}
* Տաք ազոտական թթվով օքսիդանում է.

{\displaystyle {\mathsf {Ir\_{2}O\_{3}+2HNO\_{3}\ {\xrightarrow {100^{o}C}}\ 2IrO\_{2}\downarrow +2NO\_{2}\uparrow +H\_{2}O}}}
* Սենյակային ջերմաստիճանում ջրածնով վերականգնվում է.

{\displaystyle {\mathsf {Ir\_{2}O\_{3}+3H\_{2}\ {\xrightarrow {}}\ 2Ir+3H\_{2}O}}}
* Տաքացման պայմաններում օքսիդանում է օդի թթվածնով.

{\displaystyle {\mathsf {2Ir\_{2}O\_{3}+O\_{2}\ {\xrightarrow {600^{o}C}}\ 4IrO\_{2}}}}

Գրականություն
-------------

* Химическая энциклопедия / Редкол.: Кнунянц И.Л. и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — Т. 2. — 671 с. — ISBN 5-82270-035-5
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд. испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* *Лидин Р.А. и др.* Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд. испр. — М.: Химия, 2000. — 480 с. — ISBN 5-7245-1163-0
* *Рипан Р. Четяну И.* Неорганическая химия. Химия металлов. — М.: Мир, 1972. — Т. 2. — 871 с.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Iridium oxide (Ir2O3)
**Սվեյն Լավիկ Բլանդհեյմ** (նորվ.՝ Svein Lavik Blindheim, օգոստոսի 29, 1916(1916-08-29), Voss Municipality, Հորդալան, Նորվեգիա - մարտի 17, 2013(2013-03-17)), նորվեգացի սպա, ով հայտնի է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում դիմադրությունում իր աշխատանքի համար։

Անձնական կյանք
--------------

Բլանդհեյմը ծնվել է Վոսսում, մանկավարժների ընտանիքում։

Կարիերա
-------

Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը ուսանել է Ասկիմում, մրցել միջին երկարության վազքի և դահուկավազքի մրցատարածություններում տեղական Ասկիմ ԻՖ սպորտային ակումբում։ Ռազմական կրթություն ստացել է Տերնինգմոենում։

Մասնակցել է նորվեգական կամպանիայի Ֆոսսում կամրջի մարտին, իսկ այնուհետև եղել է Նորվեգական անկախ ընկերության Հատուկ գործողությունների իրականացման մասնաճյուղի անդամ։ 1944-ին ստեղծել է և եղել է Aks 13000 սաբոտաժային խմբի առաջին առաջնորդը։ Պարգևատրվել է Սրով ռազմական խաչով և մեկաստղանի պատերազմական մեդալով պատերազմի ընթացքում իր գործունեության համար։

Հետպատերազմյա ժամանակաշրջանում եղել է լիբերալ կուսակցության անդամ։ 1961-ի խորհրդարանական ընտրություններում եղել է կուսակցության կրտսեր թեկնածու։ 1966-ին ազատվել է զինված ուժերից Նորվեգիայի միջուկային քաղաքականության քննադատության համար։ 

1978-ին դատապարտվել է 75 օրվա ազատազրկման Սառը պատերազմի ընթացքում Խորհրդային Միությունում լրտեսական գործողությունների բացահայտման համար, չնայած այն հանգամանքին, որ տեղեկատվությունը հանրայնացվել էր ֆիննական գործակալների կողմից ֆիննական մամուլում Բլանդհեյմից տարիներ առաջ։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BIBSYS: 90257441 · ISNI: 0000 0000 3238 920X · LCCN: n78002172 · VIAF: 6060979 · WorldCat VIAF: 6060979 |

 |
**«Բանաստեղծին ոգեշնչող Մուսան»** (ֆր.՝ La muse inspirant le poète , կամ «Պոետը և մուսան») ֆրանսիացի բանաստեղծ Գիյոմ Ապոլիների և նրա սիրեցյալ Մարի Լորանսենի դիմանկարն է, որը հեղինակել է ֆրանսիացի նկարիչ-պրիմիտիվիստ Անրի Ռուսսոն 1909 թվականին։

Ռուսսոն Ապոլիների հետ ծանոթացել է 1907 թվականին։ «Բանաստեղծին ոգեշնչող Մուսան» այլաբանական նկարում Ապոլիները ներկայանում է երգիծական կերպարով՝ երևակայական արևադարձային ջունգլիների առատ կանաչ բուսականության ֆոնին։ Նրա ձեռքերում բանաստեղծական արվեստի գործիքներն են՝ փետուրն ու թուղթը։ Մարի Լորանսենը Մուսայի դերում է՝ հագին անտիկ պեպլոս, ստվերում է պոետին աջ ձեռքի ժեստով։ Հեղինակի նախնական ծրագրով՝ դիմացի պլանի ծաղիկները պիտի խորհրդանշեն պոետի անմահ հոգին։ Այս նկարին անվանում է տվել հենց ինքը՝ նկարիչը։

Ռուսսոն Ապոլիներին ուղղված իր նամակում գրում է. «Ես միշտ անհամբերությամբ եմ սպասում Ձեր մուսային։ Ցանկալի կլիներ, որ նա մեկ անգամ ևս գար բնորդելու»։ Ֆինանսական բարդ դրությունը նկարչին ստիպեց Ապոլիներից նախավճար խնդրել. «Հուսով եմ՝ Դուք չեք մերժի ինձ մի քիչ գումար տալ որպես նախավճար Ձեր դիմանկարի համար։ Շատերն ինձ հարցրել են, թե որքա՞ն գումարով եմ այն վաճառել, ես պատասխանել եմ, որ վաճառել եմ 300 ֆրանկով, և նրանք մշտապես կարծել են, որ գումարի այդ չափը թանկ չէ, չնայած դա ընկերական էր.. Ես հիմա գումարի նկարիք շատ ունեմ, այսօր ընթրիքի համար ինձ մոտ մնացել է ընդամենը 15 սու»։

Նկարի մեկ այլ տարբերակը, որը որոշ չափով տարբերվում է առաջինից, ներկայացված է Մոսկվայի Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարանի XXI սրահում։

Աղբյուրներ
----------

* Պուշկինի անվան Կերպարվեստի թանգարան։ Եվրոպայի երկրների և Ամերիկայի 19-րդ և 20-րդ դարերի արվեստների պատկերասրահ, Մոսկվա, Կարմիր հրապարակ, 2007։ Էջ 190
* Ս. Յու. Աֆոնկին, Համաշխարհային արվեստ։ Ինտրիգները, սկանդալները և հետաքննությունները կերպարվեստում, 2008 թ. էջջ 72-75, 128։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Բանաստեղծին ոգեշնչող Մուսան» Բազելի պատկերասրահի տվյալների բազայում Archived 2013-08-17 at the Wayback Machine.
***Սալվատոր մունդի***, նկար, որում պատկերված է Քրիստոսը՝ որպես աշխարհի փրկիչ։ Այն համարվում է Լեոնարդո դա Վինչիի ստեղծագործություն։
Նկարը համարվում էր կորած, իսկ ավելի ուշ հայտնաբերվել և վերականգնվել է, իսկ 2011 թվականին ցուցադրվել։
Նկարում պատկերված է Քրիստոսը վերածննդի զգեստավորմամբ, ով բարձրացրած աջ ձեռքով ու խաչված մատերով օրհնություն է տալիս, իսկ ձախ ձեռքով պահել է բյուրեղյա գունդ։ 2017 թվականի նոյեմբերին կտավը վաճառվել է ռեկորդային 450,3 միլիոն ԱՄՆ դոլարով՝ դառնալով պատմության ամենաթանկ վաճառված կտավը։ Ընդ որում, 50,3 միլիոնը գանձվել է որպես հարկ։

Պատմություն
-----------

Այն Լեոնարդո դա Վինչիի ստեղծագործությունն է, որը պատկերվել է Ֆրանսիայի Լուի  12-րդի համար 1506 -1513 թվականների ընթացքում։
Վերջերս վավերացված գործը մի ժամանակ պատկանել է Անգլիայի Չարլզ 1-ին և արձանագրվել է արվեստի իր ժողովածուում 1649 թվականին, մինչ Բուքինգեմի և Նորմանդիայի դուքսն այն 1763 թվականին աճուրդի կներկայացներ։ 1900 թվականին է այն գտնվել է, երբ բրիտանացի կոլեկցիոներ Ֆրանսիս Քուկն այն գնել է մոնսերատի առաջին վիկոնտի կողմից։

Նկարը նախկինում վնասվել է ռեստավրացիոն փորձերի հետևանքով, իսկ հեղինակի անունը ջնջվել։ Քուկի հետնորդները 1958 թվականին այն վաճառել են 45 ֆունտով։ 
2005 թվականին նկարը ձեռք է բերվել արտ դիլերների մի կոնսորցիումի կողմից, որոնց մեջ էր նաև հին վարպետների գործերի ուսումնասիրող Ռոբերտ Սիմոնը։
Այն բազմաթիվ անգամներ կեղծվել է, ուստի կրկնօրինակման տեսք ունի ու նկարագարվում է որպես «աղավաղված, մութ ու մռայլ»։ 
Հետագայում այն վերականգնվել ու համարվել է Լեոնարդո դա Վինչիի կտավ։ Այն 2011 թվականի նոյեմբերից մինչև 2012 թվականի փետրվարը ցուցադրվել է Լոնդոնի ազգային պատկերասրահում «Լեոնարդո դա Վինչի․Միլանի պալատական նկարիչ» ցուցադրության ժամանակ ։ 
2013 թվականին կտավը գնվել է ռուս հավաքորդ Դմիտրի Ռիբոլովլևի կողմից 127․5 միլիոն դոլարով շվեյցարացի դիլեր Իվս Բուվիերի միջոցով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. 1 2  Esterow Milton (June 2011)։ «A Long Lost Leonardo»։ *ARTnews* (ARTnews)։ Վերցված է 2011-06-30
6. ↑  BBC News (հուլիսի 12, 2011)։ «Lost Leonardo Da Vinci painting to go on show»։ BBC։ Վերցված է 2011-07-12
7. ↑  «Scholars authenticate a painting that was missing for centuries»։ En.99ys.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-05-26-ին։ Վերցված է 2013-07-22
8. ↑  Reyburn, Scott. *Recently Attributed Leonardo Painting Was Sold Privately for Over $75 Million*. New York Times. 3 March 2014.
9. ↑  Grosvenor Bendor։ «Salvator Mundi at heart of art fraud case»։ *arthistory.com*։ Bendor Grosvenor։ Վերցված է մարտի 12, 2015
10. ↑  Clémençon, Gilles. *Accusé d’escroquerie, le "roi des ports francs" Yves Bouvier riposte*. RTS Info. 22 March 2015.
ISBN-13 ապրանքանիշ, ներկայացված որպես EAN-13 ապրանքանիշ (ISBN 978-3-16-148410-0)
**Գրքի միջազգային ստանդարտ համար (ԳՄՍՀ)** կամ **ISBN** (անգլերեն՝ *International Standard Book Number*)՝ գրքի առևտրային տարբերակիչ եզակի ապրանքանիշ համար։ ISBN համակարգը ստեղծվել է Միացյալ Թագավորությունում 1966 թ. գրավաճառներ և գրենական պիտույքների վաճառողներ W.H. Smith-ի կողմից։ Այն ստեղծված էր իբրև 9-նիշ Գրքի Ստանդարտ Համարակալման (*Standard Book Numbering, SBN*) կոդ և օգտագործման մեջ էր գտնվում մինչև 1974 թ.։ 1970 թ. այն ընդունվեց որպես միջազգային ստանդարտ ISO 2108։ Նման համարային տարբերակիչ է պարբերականների Գրանցման համարի միջազգային ստանդարտը (*International Standard Serial Number, ISSN*), որը համարակալում է պարբերական հրատարակությունները, ինչպիսիք են, օրինակ, ամսագրերը։ 2007 թ. Հունվարի 1-ից, ISBN ը բաղկացած է 13 թվանշանից՝ ինչպես Բուկլանդի EAN-13-ը։ Ստանդարտի համար պատասխանատու է ISO TC 46/SC 9 ենթակոմիտեն։

Թեմատիկ նշումներ
----------------

1. ↑  Երբեմն հրատարակչությունները սխալաբար օգտագործում են նույն ISBN համարը մեկից ավել գրքերի համար (օր. «The Ultimate Alphabet» գրքի առաջին հրատարակությունը և «The Ultimate Alphabet Workbook» գիրքը ունեն միևնույն ISBN, 0-8050-0076-3)։ Ի հակառակ՝ գրքերը կարող են հրատարակվել մի քանի ISBN ով. *Emil und die Detektive*-ի գերմաներենը-իբրև-երկրորդ-լեզու հրատարակությունը ունի հետևյալ ISBN երը. 87-23-90157-8 (Դանիա), 0-8219-1069-8 (Միացյալ Նահանգներ), 91-21-15628-X (Շվեդիա), 0-85048-548-7 (Անգլիա) և 3-12-675495-3 (Գերմանիա).
2. ↑  Տես ISO-ի կողմից հրատարակված Հաճախ Տրվող Հարցերը ISBN ի նոր ստանդարտի մասին Archived 2007-06-10 at the Wayback Machine. (անգլ.)
**«Մոյդոդիր»** (ռուս.՝ «Мойдодыр»), 1939 թվականի խորհրդային մուլտֆիլմ։ Նկարահանվել է Կոռնեյ Չուկովսկու համանուն հեքիաթի հիման վրա։

Սյուժե
------

Մուլտֆիլմը պատմում է այն մասին, թե ինչպես է խիստ լվացարան Մոյդոդիրը ստիպում ուղղվել փնթի տղային։

Հնչյունավորում
--------------

* Լեոնիդ Պիրոգով – *Կոկորդիլոս*
* Օսիպ Աբդուլով – *Մոյդոդիր*
* Յուլյա Յուլսկայա – *փնթի տղա*

Ստեղծման պատմություն
--------------------

> 
> 
> Հենց 1939-41 թվականներին «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում սկսեցին հայտնվել հետագայում հայրենական կինոյի «ոսկե ֆոնդում» ընդգրկված ժապավենները՝ Լ. Ամալրիկի ու Վ. Պոլկովնիկովի «Լիմպոպոն» ու «Բարմալեյը», Իվան Իվանով-Վանոյի «Մոյդոդիրը» և այլն։ Նրանց հայտնվելը նշանակել է նկարված ֆիլմի խորհրդային ինքնուրույն դպրոցի սկիզբը։
> 
> 
> 
> *Բնօրինակ տեքստ* (ռուս.)  
> 
> *Именно в 1939-41 годы на новой студии «Союзмультфильм» стали появляться ленты, вошедшие впоследствии в «золотой фонд» отечественного кино — «Лимпопо» и «Бармалей» Л. Амальрика и В. Полковникова, «Мойдодыр» Ивана Иванова-Вано и др. Их появлением отмечено начало самобытной советской школы рисованного фильма.*
> 
> 
> — Գեորգի Բորոդին
> 
>

Վերաթողարկում
-------------

1990-ական թվականների կեսերին մուլտֆիլմը թողարկվել է «Լավագույն խորհրդային մուլտֆիլմեր» հավաքածուում Studio PRO Video։ Նույնպես 1990-ական թվականների կեսերին մուլտֆիլմը թողարկվել է տեսաերիզներով «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմերի հավաքածուում «Սոյուզ» ստուդիայի կողմից, վերաթողարկվել 1997 թվականին նույն ստուդիայի կողմից «Мультики 1» հավաքածուում, որում ընդգրկվել են նաև «Տզզան ճանճը», «Այբոլիտը և Բարմալեյը», «Շոգեքարշը Ռոմաշկովոյից» և «Ինչպես կորյունը և կրիան երգ երգեցին» մուլտֆիլմերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Бородин Г.* Киностудия «Союзмультфильм» Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine. Краткий исторический обзор

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Մոյդոդիր» (1939) մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* «Մոյդոդիր» «Հայրենական կինոյի հանրագիտարան» կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Ցիկլոն** (հին հունարեն՝ κυκλῶν՝ «պտտվող»), մթնոլորտային խոտորում օդի պտտահողմային շարժումը և կենտրոնում մթնոլորտային ճնշման ցածր արժեքը։ Տարածման տրամագիծը հասնում է մինչև 2-3 հզ կիլոմետրի։ Փակ իզոբարները սովորաբար ունենում են անկանոն, բայց օվալին մոտ ձև և սահմանափակում են ցածր ճնշման շրջանները բարիկական դեպրեսիաները։ Մթնոլորտային ճնշման նվազագույն արժեք դիտվում է ցիկլոնի կենտրոնական մասում և տատանվում 960-ից մինչև 1000-1010 մբ, առանձին դեպքերում՝ նվազում մինչև 930-920։ Երկրագնդի թեքող (Կորիոլիսի) ուժի և շփման ուժի ազդեցության շնորհիվ Հարավային կիսագնդում քամին մթնոլորտի երկրամերձ շերտում շրջանցում է ցիկլոնի կենտրոնը ժամացույցի սլաքի հակառակ ուղղությամբ և իզոբարների հետ կազմում է մոտավորապես 30°-ի անկյուն։ Օդի այդպիսի շրջանառությունը ցիկլոնի կենտրոնական մասում առաջացնում է վերընթաց հոսանք, որը նպաստում է ամպամածության ավելացմանը և տեղումների առաջացմանը։ Արտաարևադարձային լայնություններում մթնոլորտային տեղումների հիմնական մասը կապված է ցիկլոնային գործունեության հետ։ Պտտահողմային շարժման հետևանքով տարբեր աշխարհագրական լայնություններից ցիկլոնի շրջան են թափանցում տարբեր ջերմաստիճաններով օդային զանգվածներ և պայմանավորում օդի ջերմաստիճանի անհավասարաչափ բաշխումը նոր առաջացած, երիտասարդ ցիկլոնում։ Ըստ շարժման ուղղության ցուրտ օդը գտնվում է ցիկլոնի թիկունքում տաք օդը՝ առջևի մասում։ Քամու արագությունը ցիկլոնում նույնպես անհավասարաչափ է, առավելագույն արագությունը դիտվում է ծայրամասերում (ավելի քան 30 մետր/վայրկյան), նվազագույնը՝ կենտրոնական մասում (երբեմն մոտենում է 0-ի, կամ անդորրության)։ Բարեխառն լայնություններում, հատկապես օվկիանոսների վրա, գոյություն ունեն որոշակի մարզեր, որտեղ գլխավոր մթնոլորտային ճակատների և ճակատային խոտորումների առաջացումը տեղի է ունենում համեմատաբար կանոնավոր ձևով։ Դրա հետևանքով այդ մարզերում դիտվում է ցիկլոնի առաջացման հաճախականության և տեղաշարժման որոշակի օրինաչափություն։ Սակայն ջրային ու ցամաքային տարածությունների տեղադիրքի, լեռնագրության և այլ աշխարհագրական գործոնների փոխազդեցությունը բարդացնում է ցիկլոնային գործունեությունը և այն դարձնում արագ փոփոխվող։ Տարրերում են սովորական կամ արտարևադարձային ցիկլոն և արևադարձային ցիկլոն։ Արևադարձային ցիկլոնի մեծ հաճախականությամբ Հյուսիսային կիսագնդում աչքի է ընկնում Ֆիլիպիններից արևելք գտնվող շրջանը, որտեղ դրանց անվանում են թայֆուն, Կալիֆոռնիայից և Մեքսիկայից արևմուտք գտնվող շրջանում՝ տորնադո, Կարիբյան ծովի և Անտլանտյան կղզիների շրջանում՝ արևադարձային փոթորիկ։ Հարավային կիսագնդում աչքի են ընկնում Նոր Գվինեայից և Մադագասկարից արևելք ու Ավստրալիայից hյուսիս-արևմուտք գտնվող շրջանները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 156)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Դասակարգում (այլ կիրառումներ)
**Դասակարգում** (օգտակար հանածոների հարստացման մեջ), մանր նյութերի բաժանումը խոշորության առանձին կարգերի՝ ըստ բաժանվող մասնիկների յուրահատուկ բնութագրերի (չափերի, ձևի ևն)։ Կախված այն միջավայրից, որտեղ կատարվում է մասնիկների բաժանումը, տարբերում են թաց (հիդրավլիկական) եղանակ, որի առավելությունը խոնավ նյութերին սուսպենզիաների նման հնարավորությունն է, և չոր (պնևմատիկ) եղանակ, որի դեպքում վերանում են դասակարգումը թանկացնող չորացման բարդ գործողությունները։ Լայն կիրառություն է գտնում մասնիկներին որոշակի էլեկտրական լիցքի հաղորդումով կատարվող դասակարգումը, որն օգտագործվում է փոքր քանակով թանկարժեք նյութերի նման համար։ Երբեմն նման միջոցով ստանում են վերջնական արտադրանքը, որի տեսակայնությունը որոշվում է նրա խոշորությամբ (օրինակ, կաոլինի, ասբեստի հարստացման, հղկանյութերի արտադրության ժամանակ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 295)։*  |
**Հավերժական կերպարներ և սյուժեներ** Ժողովրդական բանահյուսության և գրականության մեջ ստեղծված սյուժեներ ու կերպարներ, որոնք պատմական-գեղարվեստական մեծ ընդհանրացումների շնորհիվ օգտագործվում են նաև հաջորդ դարերում։ Հավերժական կերպարները մեծ մասամբ ունեն բանահյուսական ծագում, բայց կան նաև զուտ գրական կերպարներ։ Այդպիսին են Պրոմեթեւսը, Դոն Կիխոտը, Յագոն, Դոն Ժուանը, Ձենով Օհանը, Քաջ Նազարը, Միկիտան Սաքոն և այլն։ Հավերժական կերպարներ են դառնում նաև իրական անձինք, որոնք կարևոր դեր են խաղացել տվյալ ժողովրդի պատմության մեջ (հայ գրականության մեջ Վարդան Մամիկոնյան և ուրիշներ)։ Հավերժական կերպարները գործում են դեպքերի ու գործողությունների որոշակի ոլորտում, որոնք ժամանակի ընթացքում ինչքան էլ փոփոխվեն կամ արդիական մեկնաբանություն ստանան, այնուամենայնիվ, պահպանում են սյուժեի կայունությունը։ Ըստ այդմ ձևավորվում են հավերժական սյուժեները։ Դոն Ժուանի կերպարը ոգևորել և ինքնատիպ ստեղծագործությունների նյութ է տվել Մոլիերին, Մոցարտին, Բայրոնին, Պուշկինին և ուրիշների։ Դարաշրջանից դարաշրջան անցնող և տարբեր ազգային միջավայրերում հանդես եկող դրվագներ կան ժողովրդական բանահյուսության մեջ։ Օրինակ՝ ժողովրդական վիպերգություններում (այդ թվում և «Սասունցի Դավիթ» էպոսում) հաճախ են հանդիպում իրար չճանաչելու պատճառով դյուցազնի և նրա որդու միջև ծագած մենամարտի, քարանձավում հերոսի փակվելու մոտիվները։ Շատ ժողովուրդների հեքիաթներում տարածված են հրաշագործ թռչունի որոնման, տիրոջ և ծառայի հարաբերությունների և այլ պատմություններ։ Համաշխարհային գրականության և, ընդհանրապես, արվեստի պատմության մեջ բազմաթիվ հավերժական կերպարներ ու հավերժական սյուժեներ վերցված են հունական դիցաբանությունից և Աստվածաշնչից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 268)։*  |
**«Երկնային ամպրոպ»** (ֆր.՝ Le Tonnerre de Dieu ), Ֆրանսիա-Իտալիա-Գերմանիա համատեղ արտադրության գեղարվեստական կինոնկար՝ նկարահանված 1965 թվականին։ «Երկնային ամպրոպի» ռեժիսոր Դենի Դենի դը Լա Պատելիերը ֆիլմը ստեղծել է ըստ Բեռնար Կլավելի «Ով է ինձ հաղթում» վեպի մոտիվների։ Կատակերգության երաժշտության հեղինակը հայազգի Ժորժ Կառվարենցն է։

Սյուժե
------

Ծերունի Լեանդր Բրասակը նախկին իրավաբան է, իսկ այսօր գյուղական արտասովոր անասնաբույժ է, հարբեցող և մարդատյաց։ Նա իր կնոջ՝ Մարիի հետ բնակվում է քաղաքից դուրս գտնվող առանձնատանը։ Մարին դեռ վաղուց է համակերպվել ամուսնու տարօրինակություններին։ Նա զբաղվում է ձիաբուծությամբ և ապաստան  է տալիս թափառող շներին։

Մի անգամ Բրասակը նավահանգստային գինետանը հանդիպում է Սիմոնա Լեբուշեին, երիտասարդ թեթևաբարո մի աղջկա։ Լեանդրը, չհասկանալով, թե ինչ է անում, աղջկան տանում է իր տուն։

Չնայած այն հանգամանքին, որ Սիմոնան և Բրասակի անզավակ կինը արագորեն մտերմանում են միմյանց հետ, այդ խաղաղ մթնոլորտը արագորեն փոխվում է ու առանձնատանը շուտով սկսում է տիրել բարդ իրավիճակ։ Սիմոնայի պոռնկապահ Մարսելը փորձում է բռնի ուժով վերադարձնել նրան։ Անասնաբույժի հարևանները հայտնում են ոստիկանությանը այն մասին, որ Բրասակը տանը մարմնավաճառուհու է պահում։ Արդյունքում վերջինս կարողանում է դուրս գալ բոլոր դժվարություններից` օգտվելով սեփական շներից և նախկին ուսումնակից ընկերոջից, որը դարձել է նախարար։

Միաժամանակ գեղեցկուհի Սիմոնայի հետ ծանոթանում է Ռոժեն` Բրասակի հարևանը։ Վերջիններիս միջև սիրավեպ է ծավալվում, որը, ըստ նրանց, ծածուկ են պահում Բրասակից ու նրա կնոջից։ Ի վերջո Ռոժեն որոշում է հայտնել Բրասակին իր ու Սիմոնեի սիրո պատմության և այն մասին, որ երեխա են սպասում։ Այդ նորությունը Բրասակին դուրս է հանում միզանտրոպից` մարդատյացության թմբիրից և նա ուրախանում է, որ շուտով «պապիկ» է դառնալու։ Ուրախությամբ գլխավոր հերոսը մի ամբողջ խանութ իրեր է գնում նորածնի համար։

Դերերում
--------

| Դերասան | Դեր |
| --- | --- |
| Ժան Գաբեն | Լեանդր Բրասակ |
| Միշել Մերսյե | Սիմոնա Լեբուշե |
| Լիլի Փալմեր | Մարի Բրասակ |
| Ռոբեր Հոսեյն | Մարսել |
| Ժորժ Ժորժ | Ռոժե |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  filmportal.de — 2005.
3. ↑  ČSFD (չեխերեն) — 2001.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Երկնային ամպրոպ» ֆիլմը Afisha.ru կայքում
* «Երկնային ամպրոպ» ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* «Երկնային ամպրոպ» ֆիլմը Cinémathèque de Bretagne կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · FilmAffinity · Filmportal · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |

 |
**Իտալական մատիտ**, կամ **սև կավիճ**, նկարչական գործիք, ազատ մատիտների տեսակներից մեկը, սև կավե հերձաքար կամ սոսնձի խառնուրդով մամլած մուր։ Կիրառվում է պատկերների, ինչպես նաև մարդու մերկ մարմնի նկարների իրագործման համար։ Թողարկվում են իտալական մատիտների երեք տեսակներ՝ պինդ, միջին և փափուկ։

Նկարագրություն
--------------

Մատիտը տալիս է խոր փայլատ թավշյա սև գույն, որը հեշտությամբ ստվերագծվում է թղթի վրա։ Ստվերագիծն ունի համեմատաբար թույլ սևություն։

Պատմություն
-----------

Իտալական մատիտն օգտագործվել է արդեն իսկ Տրեչենտոյի դարաշրջանում, XV դարի վերջին իտալացի նկարիչները վերջնականորեն հարմարվեցին մատիտին, իսկ Չենինո Չենինին հիշատակում է այն իր տրակտատում։ Մատիտն ավելի շատ հետաքրքրել է հյուսիսային Իտալիայում, Լոմբարդիայում` Լեոնարդո դա Վինչիի, Վենետիկյան, Հռոմեական և Ֆլորենցիական դպրոցներում։ Այսպիսի մատիտներն արտադրվում էին սև փայլատային հերձաքարից, որը հայթայթվում էր Պիեմոնտում, հետագայում առավելապես թրծված ոսկրի փոշուց, որը կցվում էր բուսական սոսնձով։

Նպաստել է նկարի նշանակալից փոփոխմանը, որպես ժանր՝ անցում փոքր ձևաչափից դեպի մեծ, նկարչության հստակ գործելակերպից դեպի ավելի ծավալուն ու արտահայտիչ, նաև սկսել է ընդգծվել ոչ թե ստվերագիծը, այլ լուսաստվերը։ Այն հիանալի օգտագործել է Տինտորետտոն, իսկ բարոկկոյի դարաշրջանում՝ Պիտեր Պաուլ Ռուբենսը։

Արտադրություն
-------------

Սովորական տեսակները պատրաստվում են սև փայլատային հերձաքարի ամբողջական կտորներից, իսկ լավագույն տեսակների համար սև կավիճը փոշիացվում է, լվացվում, իսկ այնուհետև մամլվում ու ձևավորվում է սոսնձանման որևէ նյութի միջոցով։

Իտալական մատիտների պատրաստության համար օգտագործվում են՝

* Գրաֆիտ - 1 մաս
* Գազային մուր - 1 մաս
* չեզոք սև մուր - 1 մաս
* Գիպս - 1/3 մաս
* Օսլա կամ դեկստրին 8%-անոց սոսնձային լուծույթի տեսքով - 7 մաս։

Մատիտի երանգի համար նախատեսված նյութերն անհրաժեշտ է շատ մանր մանրացնել, աղալով կոլոիդային աղացում։ Ստացված զանգվածից սովորաբար մամլում են ուղղանկյունաձև հատմամբ և թրծում են 150-250 °С ջերմաստիճանի տակ 2-4 ժամ տևողությամբ։ Կապված թրծման տևողության ժամանակից ստանում են տարբեր կարծրության մատիտներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Лентовский А. М.* Технология живописных материалов, Государственное издательство «Искусство» Л: — 1949.
2. ↑  Словарь терминов. Российская академия художеств(չաշխատող հղում)
3. ↑  Б. Р. Виппер. Введение в историческое изучение искусства.
Իտալիայի դրամահատման և տպագրության ինստիտուտ, Հռոմ
Երկմետաղյա 500 լիրա մետաղադրամ՝ հատված 1982 թվականին
Տպագրատուն Գ.Կապպոնի (*G. Capponi*) փողոցի վրա (1985)
Իտալիայի դրամահատման և տպագրության ինստիտուտը Թուրինի 2006 թվականի գրքի ցուցահանդեսում
**Իտալիայի դրամահատման և տպագրության ինստիտուտ** (Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato), հիմնադրված լինելով 1928 թվականին, տեղակայված է Պիացա Ջուզեպպե Վերդի-ում (Piazza Giuseppe Verdi), Հռոմ։ 
Իտալական մետաղադրամների, անձնագրերի և փոստային նամականիշերի արտադրության հետ միասին, այն ծառայություններ է մատուցում Վատիկան քաղաք-պետությանը, Սան Մարինոյին և Մալթայի ինքնիշխան ռազմական շքանշանին։ Այն հրատարակում է նաև գրքեր, տպագրված Պետական գրադարանի (*Libreria dello Stato*) հրատարակչային անվան տակ։

Թղթադրամներn արտադրվում են Իտալիայի բանկի (Banca d'Italia) կողմից։

2002 թվականին Իտալիայի դրամահատման և տպագրության ինստիտուտը դարձավ հանրային սահմանափակ ընկերություն (*società per azioni or SpA*) Իտալիայի էկոնոմիկայի և ֆինանսների նախարարությանն առընթեր (*Ministero dell'Economia e delle Finanze*) որպես միակ բաժնետեր։

Տես նաև
-------

* Իտալիայի բանկ
* Իտալական լիրա
* Իտալական անձնագիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  IPZS --
 prodotti Libreria dello Stato

Արտաքին հղումներ
----------------

* Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Եղնիկ (այլ կիրառումներ)

**Եղնիկներ պարտիզանական ջոկատ**, կազմավորվել է 1992 թվականի հունիսի 25-ին՝ Շահումյանի անկումից հետո, Հաթերք գյուղում՝ շրջանի գյուղերի ինքնապաշտպանական ջոկատների հիմքի վրա։ Ունեցել է շտաբ, դրոշ և զինանշան, որը Գյուլիստանի մելիքների զինանշանն էր։ 1993 թվականի մարտից «Եղնիկների» հիմքի վրա ստեղծվել է Շահեն Մեղրյանի անվան հատուկ ջոկատը։

1992-1994 թվականներին ջոկատը տեղաբաշխվել է Արցախի Հանրապետության անտառներում և պարբերաբար հարվածներ հասցրել հակառակորդին Շահումյանի (Վերինշեն, Գյուլիստան, Շահումյան, Խարխափուտ) և Մարտակերտի (Դաստագիր, Մատաղիս, Տոնաշեն, Մաղավուզ, Ականաբերդ, Հաթերք) շրջանների տարածքում, մասնակցել Սարսանգի հիդրոհանգույցի ազատագրական մարտերին։ 1992 թվականի ամռանն իր գործողություններով կանխել է ադրբեջանական Գերանբոյի գնդի առաջխաղացումը Մարտակերտի շրջան։ Մարտերի ընթացքում հակառակորդին պատճառվել է ռազմական տեխնիկայի և կենդանի ուժի մեծ կորուստներ։

Հրամանատար՝ Շահեն Մեղրյան, շտաբի պետ՝ Սերգեյ Չալյան, Շ. Մեղրյանի զոհվելուց հետո (1993) մարտական գործողությունները ղեկավարել են Հ. Խդրյանը, Շահեն Հովասափյանը, Ա. Կուրեպինը և Պ. Մեղրյանը։ Ջոկատից զոհվել է 27 ազատամարտիկ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Թարգմանական բառարան**, բառարանի տեսակ, որում մի լեզվի բառերը (դարձվածքները, տերմինները) թարգմանվում են մեկ կամ մի քանի այլ լեզուների. ըստ այդմ տարբերում են երկլեզվյան թարգմանական բառարան, բազմալեզվյան թարգմանական բառարան։

Թարգմանական բառարանները լինում են մի քանի տեսակի։ Դրանցից մեկը *թարգմանական-բացատրական բառարանն* է, որում մի լեզվի բառերը թարգմանվում, բացատրվում են որևէ այլ լեզվով (համարժեք բառերի տեղադրումով կամ պարզապես իմաստների մեկնաբանմամբ, երբեմն էլ օրինակների ցուցադրումով)։ Հայերենի առաջին տպագիր երկլեզվյան թարգմանական բառարանը Ֆ. Ռիվոլայի *Հայ-լատիներեն բառարանն* է (Փարիզ, 1933)։ Հետագայում ստեղծվել են հարյուրավոր թարգմանական երկլեզվյան, բազմալեզվյան բառարաններ (այլ լեզուներից հայերենի, հայերենից այլ լեզուների)։ Նոր ժամանակներում ստեղծված այս տիպի բառարաններից են Հ. Դաղբաշյանի կազմածները (Լիակատար բառարան ռուսերենից-հայերեն, Թիֆլիս, 1906, Լիակատար բառարան հայերենից-ռուսերեն, Թիֆլիս, 1911, Ռուս-հայերեն բառարան, հեղինակային կոլեկտիվ, հ. 1-4, Երևան, 1954-58), Ա. Ղարիբյանի *Ռուս-հայերեն բառարանը* (Երևան, 1968), *Ռուս-հայերեն դարձվածաբանական բառարանը* (հեղինակային կոլեկտիվ, Երևան, 1975), Գ. Անդրեասյանի *Գերմաներեն-հայերեն բառարանը* (Երևան, 1976), Ռ. Աբրահամյանի Պահլավերեն-պարսկերեն-հայերեն-ռուսերեն-անգլերեն (Երևան, 1965), *Անգլերեն-հայերեն բառարան* (հեղինակային կոլեկտիվ, Երևան, 1984), Հայ-ռուսերեն բառարան (հեղինակային կոլեկտիվ, Երևան, 1984)։

Լեզուների՝ գնալով ուժեղացող շփումները, օտար լեզուների ուսուցման պահանջը, գիտատեխնիկական ինֆորմացիան խթանում են այսպիսի բառարանների ստեղծման ու տարածման գործընթացները։ Ահա թե ինչու պատրաստվում են նաև *թարգմանական ուսուցողական բառարաններ, թարգմանական-տերմինաբանական բառարաններ* (տերմինարաններ)։

Երբեմն թարգմանական բառարանի կազմությունը կատարվում է տարբեր սկզբունքների համակցումով. այսպես ստեղծվում են, օրինակ, *թարգմանական-տերմինաբանական-բացատրական* բառարաններ։ Այս տեսակին կարելի է հատկացնել, օրինակ, Վ. Արծրունու կազմած *Ռուսերեն-լատիներեն բժշկագիտական տերմինների բառարանը* (Երևան, 1956), ՀՍՍՀ ԳԱ լեզվի ինստիտուտի հրատարակած *Լեզվաբանական բառարանը* (հեղինակային կոլեկտիվ, Երևան, 1975)։ Շատ կան թարգմանական տերմինարաններ (մանավանդ ռուսերենից հայերեն)։ Սրանց մեջ ռուսերեն կամ օտար լեզվի տերմինացանկի յուրաքանչյուր գլխաբառի դիմաց տրվում է հայերեն համարժեք տերմինը (մասնագիտական բառը)։ Այս տիպի բազմալեզվյան տերմինարան է Ա. Տոնոյանի կազմած *Մաթեմատիկական տերմինների բառարանը* (անգլերեն, ռուսերեն, հայերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն լեզուներով, Երևան, 1965)։

Աղբյուրներ
----------

* Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987։
**«Կոշիկներս Պոլիս ձգեցի»** (անգլ.՝ I left my shoes in Istanbul), "Think Positive Films" ընկերության նկարահանած ֆիլմ։ 2012 թվականին ներկայացվել է «Ոսկե ծիրան» միջազգային կինոփառատոնի «Հայկական համայնապատկեր» ծրագրում։

Սյուժե
------

Լիբանանահայ մոդեռնիստ պոետ Սաքո Արյանը մեկ դար հետաձգված ուղևորություն է ձեռնարկում, վերադարձ իր նախնիների քաղաք Ստամբուլ, որտեղ նրա մշակութային և գրական արմատներն են։ Սաքոն շրջում է Ստամբուլի հին փողոցներով, որ ժամանակին հայերով էին բնակեցված, հին գերեզմանատներով, ուր պոետներ են հանգչում, հին եկեղեցիներով և դարից էլ հին միջնակարգ դպրոցով։ Հանդիպում է ահել-ջահելի, հայտնի ու անհայտ մարդկանց, հայ ու թուրքի, լսում սրանց պատմությունները, կարծիքները, ծիծաղում և հաց կիսում նրանց հետ։ Ֆիլմի գլխավոր առաքելություններից է նաև թուրքերին հայկական Պոլիսը ցույց տալը։

Դերերում
--------

* Սագօ Արեան
* Միհրան Թովմասյան
* Արա Գյուլեր
* Օնդեր Ջեքար

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Կոշիկներս Պոլիս ձգեցի» ֆիլմը «Ոսկե Ծիրան»ի «Արտամրցութային ծրագրեր»-ում(չաշխատող հղում)
2. ↑  «Կոշիկներս Պոլիս ձգեցի»-ի համաշխարհային պրեմիերան՝ Երևանում

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Կոշիկներս Պոլիս ձգեցի» Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.
**Վասիլի Մատվեևիչ Լիտվինով** (ռուս.՝ Василий Матвеевич Литвинов, հունվարի 1, 1925(1925-01-01), Շեպտուխովկա (Չերտկովսկի շրջան), Չերտկովսկի շրջան - 2012), խորհրդային և ռուս գրականագետ, գրաքննադատ և բանաստեղծ, մենագրության հեղինակ։

Կենսագրություն
--------------

Վասիլի Մատվեևիչ Լիտվինովը ծնվել է 1925 թվականի հունվարի 1-ին Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Շեպտուխովկա գյուղում։ 1951 թվականին ավարտել է Լենինգրադի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Գրել է հոդվածներ խորհրդային գրողների մասին, պատմվածքներ և նոթեր։ Այսպես, նրա գրչին են պատկանում «Վճար տաղանդի համար. գրականություն մուտք գործողներին նվիրվում է» և «Բնավորությունը ճակատագիր է. գրաքննադատի նոթերը» ստեղծագործությունները։ Հեղինակի ավելի խոշոր գործերից հայտնի են հետևյալները. «Ալ. Ալտաև» (1961), «Ժամանակ և ճակատագրեր» (1962) և «Գրողը սկսվում է...» (1966), «Գրիգորի Մելեխովի ողբերգությունը (Մ. Շոլոխովի «Խաղաղ Դոն»)» գիրքը (1965, 2-րդ հրատարակություն՝ 1966)։

Վլադիմիր Սերգեևիչ Բուշինի «Ես այցելեցի այս աշխարհը։ Ճակատայինի օրագրից» ինքնակենսագրականում հիշատակվում է Լիտվինովի կողմից «20-րդ դարի ռուս գրողներ» բառարանի համար Միխայիլ Շոլոխովի մասին հոդվածը և քննադատվում է ինչպես նրա բովանդակությունը (Ստալինի կողմից Շոլոխովին «ձեռնասուն դարձնելու փորձի» մասին թեզը և ի պատասխան դրա՝ «Խաղաղ Դոնը» գրելը, ինչպես նաև կոմունիզմի քննադատությունը, որը, իբր, հեղինակը դրել է «Հերկած խոպան» վեպի որոշ հերոսների բերանը), այնպես էլ հենց Վ. Մ. Լիտվինովի բազմամյա գրական գործունեությունը։ Այնուամենայնիվ, հարկ է նշել հենց Բուշինի հակասական կերպարը և նրա հայացքների ու աշխարհընկալման առկայությունը, որոնք, հնարավոր է, ազդել են այդ գնահատականների վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Владимир Бушин. Я посетил сей мир. Из дневника фронтовика

Աղբյուրներ
----------

* Литвинов//Краткая литературная энциклопедия
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աղջկաբերդ (այլ կիրառումներ)

**Աղջկաբերդ** (երբեմն՝ *Աղջկա բերդ*, *Կըզ Կալա*), ռազմական կառույց Հայաստանի Տավուշի մարզի Իջևան քաղաքից մոտ 16 կմ դեպի հարավ-արևմուտք, անտառապատ սարի գագաթին, որը բոլոր կողմերից եզերված է բարձր ժայռերով, միաժամանակ պաշտպանված է արհեստական, բրգավոր պարիսպներով, մուտքի ներսում՝ փոքրիկ պահակատուն։

Ավանդություն
------------

Լենկ Թեմուրը իմանալով, որ այստեղ մի գեղեցիկ աղջիկ է ապրում, ուղարկում է զինվորներին, որ բերեն իր մոտ։ Երեք զինվորներ գալիս, առևանգում են աղջկան։ Մի հովիվ տեսնելով այդ, հետևում է նրանց։ Գիշերը, երբ զինվորները քնում են, հովիվն սպանում է նրանց և աղջկան նորից հետ բերում։ Լենկ Թեմուրը կատաղած հարձակվում է բերդում ամրացած հայերի վրա։ Մի պառավի մատնությամբ նա կտրում է բերդի ջուրը և նոր միայն հաղթում հայերին։ Տեսնելով այդ, աղջիկը պարսպից գետն է նետում իրեն։ Դրանից հետո բերդի անունը դնում են Աղջկա Բերդ։

Ճարտարապետություն
-----------------

Ամրոցի ներսում ավերված բնակարաններից բացի, կան երկու ջրամբար և խաչաձև հատակագիծ ունեցող մի եկեղեցի։ Ջրամբարներից մեկը շատ մեծ է։ Ջուրը թրծված կավե խողովակով նախ լցվել է մի փոքրիկ ավազանի մեջ, իսկ այնտեղից մի այլ խողովակով թափվել մեծ ջրամբարը։

Ամրոցի բոլոր շինությունները, ինչպես և պարիսպները կառուցված են կապտավուն բազալտից, ամուր կրաշաղախով։ Այս ամրոցի պատմահնագիտական արժեքը շատ մեծ է, որովհետև լավ է պահպանվել նրա ամբողջականությունը։
Ամրոցի և ավերակ բաղնիքի մասին ժողովրդի մեջ մի ավանդություն է մնացել։ Ասում են, եղել է մի գեղեցիկ աղջիկ, որն ունեցել է իր զորքը։ Շատ իշխաններ հրապուրվելով նրա գեղեցկությամբ ցանկացել են ամուսնանալ, բայց նա մերժել է բոլորին։ Երբ ոչ մի կերպ չեն կարողացել համոզել, ցանկացել են ուժով տիրել։ Իշխանուհին հավաքելով իր տիրապետության տակ գտնվող մարդկանց, կառուցում է ամրոցը և իր զորքով պատսպարվում այնտեղ։ Աղջկա համառությունն ու քաջագործությունները ավելի են գրգռում իշխան Մանթաշին և Աղջկաբերդի դիմաց կառուցում է Մանթաշաբերդը և հաճախակի հարձակումներ գործում Աղջկաբերդի վրա։ Դրանք բոլորն էլ անհաջողությամբ են վերջանում, միշտ հաղթում է աղջիկը։ Մի անգամ էլ նա զորքը ուղարկում է -Կալայ վրա։ Կռվում նորից հաղթում է աղջկա զորքը։ Դրանից հետո Մանթաշը հաշտություն է խնդրում։ Նրանք պայմանավորվում են որ յուրաքանչյուրը մնա իր ամրոցում, բայց ի նշան բարեկամության Աղստև գետի ափին (այժմյան Համամի ճալայում) կառուցում են վերը նշված բաղնիքը։

Պատկերներ
---------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  Արամ Ղանալանյան (1969)։ *Ավանդապատում*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտ

Գրականություն
-------------

* Իսկանդար Էլլարյան, Աղստևի հովտի պատմության և կուլտուրայի հուշարձաններ, Երևան, «Հայաստան», 1980 — 39-40, էջեր 39-40 — 154 էջ։

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Աղջկաբերդ (Տավուշի մարզ)** կատեգորիայում։ |
**Կովադոնգա** (իսպ.՝ Covadonga, աստուրերեն՝ Cuadonga), գյուղ Իսպանիայում։ Մտնում է Աստորիաս պրովինցիայի մեջ, համանուն ինքնավար համայնքում։ Գտնվում է Picos de Europa իսպանական լեռնազանգվածի տարածքում։

Պատմություն
-----------

Ք․ա․ 722 թվականին իբերացի քրիստոնեաները հաղթանակ են տանում քրիստոնեաների դեմ մարտում։ Դա քրիստոնյաների առաջին նշանակալից հաղթանակն է արաբների նկատմամբ Իսպանիայում։

Ժամանակի ընթացքում Կովադոնգան դարձել է ուխտագնացության և պաշտամունքի վայր։ Սանտա Խուեվա դե Կովադոնգա (իսպ.՝ Santa Cueva de Covadonga) քարանձավում, որտեղ, ըստ ավանդապատումի, մարտերի ժամանակ ապաստանել է Պելայոն թագավորը, կա մի փոքրիկ մատուռ, որտեղ գտնվել է Կովադոնգայի աստվածամոր իսպ.՝ Virgen de Covadonga պատկերը՝ Պելայոնի գերեզմանաքարի մոտ։

1918 թվականին Կովադոգայից ոչ հեռու հիմնվել է Ազգային պարկ (իսպ.՝ Parque Nacional de los Picos de Europa), որն զբաղեցնում է 169 կմ² մակերես։

Քույր քաղաքներ
--------------

* Լիոն - Ֆրանսիա Ֆրանսիա

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալներ կլիմայի, մոտակայքում տեղակայված օդանավակայանների վերաբերյալ

Աղբյուրներ
----------

* «Ковадонга». БСЭ, 3-е издание.
* «Covadonga». Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Página del Real Sitio de Covadonga (իսպ.)
* Webcam en directo desde Covadonga (իսպ.)
* Año Santo Jubilar 2008 Archived 2016-03-21 at the Wayback Machine..(իսպ.)