**Պերիhելիում** ( հին հունարեն՝ περί հին հունարեն՝ περί "peri" - շուրջը, շուրջը, մոտակայքում և հին հունարեն՝ ἥλιος հին հունարեն՝ ἥλιος «հելիոս» - Արեգակ ), Արեգակին մոլորակի կամ Արեգակնային համակարգի այլ երկնային մարմնի ուղեծրի ամենամոտ գտնվող կետը։

Պերիհելիումի հականիշը աֆելիոնն (apogelium) է՝ ուղեծիր արևից ամենահեռու կետը. Աֆելիոնի և պերիհելոնի մտացածին գիծը կոչվում է աբսիդների գիծ ։

Հիմնական բանաձևեր
-----------------

* Պերիհելիոնի շառավիղը հաշվարկվում է հետևյալ բանաձևով.{\displaystyle r\_{\mathrm {p} }=(1-e)a} որտեղ։

*a* - մեծ կիսաառանցք ;
*e* - ուղեծրային էքսցենտրիկություն ։
* Պերիհելիումի արագությունը հաշվարկվում է հետևյալ բանաձևով.

{\displaystyle v\_{\mathrm {per} }={\sqrt {\frac {GM\_{\odot }(1+e)}{a(1-e)}}}}որտեղ։

{\displaystyle G}- գրավիտացիոն հաստատուն ;
*{\displaystyle M\_{\odot }}*- Արեգակի զանգվածը ;
{\displaystyle a}- կիսամյակային առանցք ;
{\displaystyle e}- ուղեծրային էքսցենտրիկություն ։

Արեգակնային համակարգի մոլորակների պերիհելիում
---------------------------------------------

Երկրի ուղեծրի պերիելումը գտնվում է 147,098,291 կիլոմետր հեռավորության վրա, ինչը մոտ 2,5 մլն կիլոմետր պակաս է Արեգակից միջին հեռավորությունից։ Երկիրն անցնում է պերիհելիոնով հունվարի 2-ից 5-ը, հյուսիսային կիսագնդում ձմեռային արեւադարձից միջինում 13 օր անց :

Ստորև բերված են Արեգակնային համակարգի մոլորակների պերիհելոնները, որոնք հիմնված են ՆԱՍԱ-ի տեղեկատվության վրա :

|  |  |
| --- | --- |
| Մերկուրին | 46 001 009 կմ. |
| Վեներա | 107 476 170 կմ։ |
| Երկիր | 147 098 291 կմ։ |
| Մարս | Կմ 206 655 215 |
| Յուպիտեր | Կմ 740 679 835 |
| Սատուրն | 1 349 823 615 կմ։ |
| Ուրան | 2 734 998 229 կմ. |
| Նեպտուն | 4 459 753 056 կմ |

Երկնային մարմինների պերիհելիոնի պրեցեսիան
-----------------------------------------

Էլիպսաձեւ ուղեծրի պրեցեսիայի դիագրամ
Արեգակնային համակարգի մոլորակների ուղեծրերի պարամետրերը, կապված այս մոլորակների փոխադարձ ազդեցության հետ, ժամանակի ընթացքում դանդաղ փոփոխությունների են ենթարկվում։ Մասնավորապես, ուղեծրային առանցքը աստիճանաբար շրջվում է (ուղեծրային հարթությունում) դեպի ուղեծրային շարժման կողմը, և պերիհելիոնը համապատասխանաբար տեղաշարժվում է («պերիհելիոնի նախապատվություն», տե՛ս նկարը)։ Մերկուրիի պերիհելիոնը վերադառնում է իր նախնական դիրքին յուրաքանչյուր 260 հազար երկրային տարին մեկ, Յուպիտերի համար այս ժամանակահատվածը կազմում է մոտ 300 հազար տարի  :

19-րդ դարի կեսերին աստղագետները հայտնաբերեցին, որ Մերկուրիի համար նշված տեղաշարժը տեղի է ունենում մի փոքր ավելի արագ, քան կանխատեսված էր նյուտոնյան ձգողության օրենքով. հետագայում նմանատիպ անոմալիա հայտնաբերվեց նաև այլ երկնային մարմինների շարժման մեջ։

Պատճառը բացատրվում է հարաբերականության ընդհանուր տեսությամբ (GTR); ընդհանուր հարաբերականության հավասարումներից հետևում է տեղաշարժի ճիշտ այնպիսի արժեք, որն իրականում նկատվում է։

Լրացուցիչ տեղաշարժը («հարաբերական շտկում») հաշվարկվել և ստուգվել է մի քանի մոլորակների և աստերոիդների համար ։

| Երկնային մարմին | Էքսցենտրիկության ուղեծիր | Պերիհելիումի լրացուցիչ շեղումը,
աղեղ վայրկյաններ մեկ դարում |
| --- | --- | --- |
| տեսական | դիտված |
| Մերկուրին | 4 0.205 | 6 43.0 | 3 43,1 ± 0,5 |
| Վեներա | 4 0.007 | 7 8.6 | 4 8.4 4.8 |
| Երկիր | 4 0,017 | 7 3.8 | 4 5,0 ± 1,2 |
| Մարս | 4 0,094 | 7 1.35 | 4 1.1 ± 0.3 |
| (1566) Իկարուս | 4 0,827 | 6 10.1 | 4 9,8 ± 0,8 |

Վեներայի և Երկրի վերաբերյալ տվյալների մեծ սխալը պայմանավորված է նրանց ուղեծրերի գրեթե շրջանաձև լինելով։

Սմ. նույնպես
------------

* Ապոկենտրոն և պերիկենտրոն
* Երկնային մեխանիկա

Նշումներ
--------

1. ↑  «Даты равноденствий, солнцестояний, перигелия и афелия Земли в 2000—2020». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հոկտեմբերի 13-ին. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 14-ին.
2. ↑  «Solar System Exploration: Planets: Comparison Chart». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հունվարի 14-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունիսի 15-ին.
3. 1 2  Субботин М. Ф. 1968
4. ↑  Kevin Brown (2012). «Anomalous Precessions». *Reflections on Relativity* (անգլերեն). Վերցված է 2014 թ․ ապրիլի 14-ին.

Գրականություն
-------------

* *Богородский А. Ф.* Всемирное тяготения. — Киев: Наукова думка, 1971. — 351 с.
* *Роузвер Н. Т.* Перигелий Меркурия. От Леверье до Эйнштейна = Mercury's perihelion. From Le Verrier to Einstein. — М.: Мир, 1985. — 244 с.
* *Субботин М. Ф.* Введение в теоретическую астрономию. — М.: Наука, 1968. — С. 58—67.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Perihelion, Aphelion and the Solstices». timeanddate.com. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 10-ին.
* «Variation in Times of Perihelion and Aphelion». Astronomical Applications Department of the U.S. Naval Observatory. 2011 թ․ օգոստոսի 11. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հունվարի 11-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 10-ին.
* Espenak, Fred. «Earth at Perihelion and Aphelion: 2001 to 2050». *astropixels*. Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 24-ին.