| **՞**Լայն երիզորդ |
| --- |
| Չափահաս լայն երիզորդի մարմնի հատվածները  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Կլոր որդեր |
|
|
| Դաս | *Chromadorea* |
|
|
|
| Կարգ | *Pseudophyllidea* |
|
|
|
| Ընտանիք | *Երիզորդներ* |
|
|
|
| Ցեղ | **Լայն երիզորդ** |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| *Diphyllobothrium latum*
(Linnaeus, 1758) |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Լայն երիզորդը** (լատին․՝ *Diphyllobothrium latum*) ժապավենաձև մակաբույծ է։ Պարազիտում են մարդու բարակ աղիքում, որոշ տվյալներով նաև այն կաթնասուների մոտ որոնք սնվում են ձկներով։ Դիֆիլոբոթրիոզ հիվանդության հարուցիչն է։

Աշխարհագրական տարածում
----------------------

*Diphyllobothrium latum*
Դիֆիլոբոթրիոզի օջախներն ամբողջ երկրագնդով մեկ տարածված են մեծ թվով ջրամբարներ ունեցող վայրերում։ Դիֆիլոբոթրիոզը ավելի շատ տարածված է Կարելիայում, Լենինգրադում, Մերձբալթիկայում։ Առանձին օջախներ նշված են Վոլգայի, Դնեստրի և մյուս խոշոր գետերի ափերին։

* *Diphyllobothrium latum* (Linnaeus, 1758)
* *Diphyllobothrium dendriticum* (Nitzsch, 1824)
* *Diphyllobothrium ditremum* (Creplin, 1825)

Մորֆոֆիզիոլոգիական առանձնահատկություններ
----------------------------------------

Սեռահասուն վիճակում լայն երիզորդը ունի 7-10 մ և ավելի երկարություն։ Սկոլեքսը զուրկ է ծծիչներից։ Պարազիտը աղիքի պատերին ամրանում է երկու ակոսաձև մկանային գոյացությունների միջոցով։ Պրոգլոիդները ավելի լայն են։ Հասուն առանձնյակների մոտ դեղնուցարանները դեղադրված են 2 կողմերում։ Արգանդն ունի բնորոշ ձև՝ այն հանգույցների ձևով առաջացնում է վարդակապ։ Արգանդի սեփական անցքը տեղադրված է պրոգլոիդի առջևի ծայրում։ Սեռական կոյանոցը նույնպես գտնվում է փորային մասի կենտրոնական գծի վրա՝ պրոգլոտիդի առջևի ծայրին մոտիկ։

Լայն երիզորդի ձվերը ձվաձև են, դեղնաշականակագույն։ Բևեռներից մեկի վրա երևում է կափարիչը։

Կենսական ցիկլ
-------------

Կենսացիկլը կապված է երկու միջանկյալ տերերի հերթափոխության հետ։ Վերջնական մարդ է և գիշակեր կաթնասունները (կատու, շուն, արջ և այլն)։ Առաջին միջանկյալ տերը՝ ցիկլոպն է, երկրորդը՝ ձուկը։ Մարդու արտաթորանքի հետ դուրս եկած ձվերը զարգացման համար անհրաժեշտ է, որ ջրի մեջ ընկնեն։ Ջրում 3-5 շաբաթ մնալուց հետո ձվերից դուրս են գալիս ազատ լողացող թարթիչներով ծածկված թրթուրները՝ կորացիդիումները, որոնք ունեն 3 զույգ կարթեր։ Հետագա զարգացման համար կորացիդիումը պետք է առաջին միջանկյալ տիրոջ՝ խեցգետնի, ցիկլոպի կողմից կլանվի։ Խեցգետնի աղիքում կորացիդիումը կորցնում է թարթիչները և օնկոսֆերայի ձևով թափանցում է մարմնի խոռոչ։ Այստեղ նա փոխակերպվում է թրթուրի՝ պրոցերկոիդի, որն ունի մարմնի երկարավուն ձև և 6 կարթեր՝ տեղավորված մարմնի ետին ծայրին։ Եթե խեցգետինը կլանում է միջանկյալ տերը՝ ձուկը, ապանրա մկաններում պրոցերկոիդը փոխակերպվում է թրթուրային հաջորդ ձուլին՝ պլերոցերկոիդի։

Լայն երիզորդի երկրորդ միջանկյալ տերերը՝ ձկներն են, գայլաձուկը, պերկեսը, աքերինը, շերեփաձուկը, կարմրախայտը, սաղմոնը և այլն։ Եթե պլերոցերկոիդով վարակված ձկանը եթե ուտի մի ուրիշ գիշատիչ ձուկ, ապա պլերոցերկոիդները կենդանի են մնում և անցնում նրա օրգանները։ Հետևաբար, գիշատիչ ձկները պահեսատային տերերն են, նրանց օրգանիզմում կարող են կենտրոնանալ մեծ թվով պլերոցերկոիդներ։ Մարդու վարակումը տեղի է ունենում, երբ սննդի մեջ օգտագործում է աղով թարմ մշակված ձկնկիթ, ինչպես նաև հում կամ կիսահում ձուկ։ Ձուկը աղ դնելիս, ջերմային մշակման ենթարկելիս պլերոցերկոիդները ոչնչանում են։ Այսպիսով, առաջին միջանկյալ տիրոջ համար ինվազիոն փուլ է կորացիդիումը, երկրորդի համար՝ պրոցերկոիդը, իսկ վերջնական տիրոջ համար՝ պլերոցերկոիդը։

Ախտածին նշանակություն
---------------------

Diphyllobothrium latum
Կենսական ցիկլը
Երիզորդը ծծող բերանային ապարատով սեղմվում է աղիքի լորձաթաղանթը և դառնում հյուսվածքների մահացման պատճառ։ Պարազիտի կողմից մարսված սննդի մի մասի օգտագործման և գլխավորապես տոքսինների ազդեցության հետևանքով հիվանդի մոտ ի հայտ են գալիս ընդհանուր թուլություն և հյուծվածություն։ Երբեմն առաջանում է չարորակ սակավարյունություն՝ կապված վիտամին *B12*-ի անբավարարության հետ, քանի որ հելմինթը աղիքի պարունակությունից *B12*-ը կլանում է։ Բուժման բացակայության դեպքում հիվանդությունը կարող է վերջանալ մահով։

### Ախտորոշում

Ախտորոշումը դրվում է երիզորդի ձվերը կղանքում հայտնաբերելուց հետո։

Կանխարգելում
------------

Սննդի մեջ չի կարելի օգտագործել հում կամ կիսահում ձուկ։ Որպես հասարակական կանխարգելման չափանիշ, մեծ նշանակություն ունի սանիտարա-լուսավորական աշխատանքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "catalogueoflife: *Diphyllobothrium latum*". Արխիվացված է the original 2015 թ․ ապրիլի 16-ին. Retrieved 2014 թ․ նոյեմբերի 26.
2. ↑  "catalogueoflife: *Diphyllobothrium dendriticum*". Արխիվացված է the original 2015 թ․ ապրիլի 16-ին. Retrieved 2014 թ․ նոյեմբերի 26.
3. ↑  R. Grasbeck et al.: *Lognormal distribution of serum vitamin B12 levels and dependence of blood values on the B12 level in a large population heavily infected with Diphyllobothrium latum.* In: *The Journal of Laboratory and Clinical Medicine*, Band 59, 1962, S. 419.

Գրականություն
-------------

* Roberts, Larry S. and John Janovy Jr. 2005. *Gerald D. Schmidt and Larry S. Roberts' Foundations of Parasitology,* 7nth ed.
* Gibson D. I. 1994. *Keys to the Cestode Parasites of Vertebrates,* edito ab L. F. Khalil, A. Jones, et R. A. Bray, 3–10. Wallingford։ CAB International.
* Mackiewicz, J. S. 2003. Molecules, Morphology and Evolution." *Acta Parasitologica* 48(3):143–154.
* Schmidt, G. D. 1982. "Cestoda." In *Synopsis and Classification of Living Organisms,* vol. 1, edito ab S. P. Parker, 1։807–822. New York։ McGraw-Hill.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Вестник инфектологии и паразитологии. Дифиллоботриоз (Diphyllobothriosis, Bothriocephalosis) Archived 2015-03-16 at the Wayback Machine.
* Diphyllobothroiasis at CDC Archived 2007-11-16 at the Wayback Machine.
* Diphyllobothrium infection info
* Diphyllobothrium at Systema Natura
* Diphyllobothrium\_latum at Animaldiversityweb

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI · WoRMS |

 |