recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մետր (այլ կիրառումներ)
**Մետր**, երաժշտության ռիթմի կազմակերպման համակարգը։ Գոյանում է ժամանակի շեշտված («ուժեղ») և անշեշտ («թույլ») մասերի ցիկլային հավասարաչափ պուլսացիայից, որը տևողությունների միասնական չափման և դրանց բազմազան հարաբերություններն իրականացնելու հիմք է դառնում։ Ամեն մի ցիկլը կազմում է մեկ տակտ։ Լինում են պարզ (երկմաս և եռամաս), բարդ (միանման պարզ բաղկացուցիչներից կազմված), խառը (տարբեր բաղկացուցիչներից կազմված), պարբերաբար և ոչ պարբերաբար հաջորդափոխվող ու անկանոն մետրեր կամ տակտեր (տես նաև Չափ)։ Մետր հաս¬
կացությունը ծագել է անտիկ արվեստում։ Սկզբնական դերն է եղել՝ բանաստեղծությունն ու մեղեդին իրենց միասնության մեջ ենթարկել ժամանակային համամասնականության գեղագիտական սկզբունքին։ Որոշիչը եղել է խոսքի մետրը (երկար և կարճ ձայնավորներով շեշտված և անշեշտ վանկեր)։ Չափանմուշը, որին բազմապատիկ են եղել վանկային բոլոր տևողությունները, կոչվել է պրոտոս քրոնոս (թարգմ. — առաջնային, հիմնական ժամանակ)։ Մետրը երաժշտության արտահայտչամիջոց է և, որպես այդպիսին, գործում է ռիթմի հետ համատեղ, նրան ենթարկված վիճակում։ Մետրն ունի նաև այս
կամ այն սեփական արտահայտչականությունը, օրինակ, երաժշտական երկի հնչյունները միմյանց հարաբերակցվում են նաև յուրատեսակ մետրական ֆունկցիայով (տակտային ուժեղ մասերում առանձնահատուկ ընդգծվում են և այլն), երկմաս մետրը ընդհանուր առմամբ առաջ է բերում առավել պարզ, բնական (կենսական երևույթներում շատ նմանակներ ունեցող) շարժման զգացողություն, եռամաս մետրը «սահուն», «հոսուն» է՝ ավելի «պարային», 
քան թե «երթային», խառը մետրերը, ինչպես և տարբեր մետրերի միաժամանակյա զուգորդումը (այսպես կոչվող բազմամետրը), ստեղծում են լրացուցիչ դինամիկա ևն։ Որոշ պարատեսակների հատուկ է որոշակի մետր, այդպիսի դեպքում մետր, բնորոշ ռիթմական բանաձևերի հետ համատեղ, հանդես է գալիս նաև որպես ժանրային տարր։ Խառը, հաջորդափոխվող և անկանոն մետրերը առավել տարածված են արևելյան ժողովուրդների երաժշտության մեջ։ Հայ ժող․ երգերում և պարերում հանդիպում են տարբեր ներքին կառուցվածք ունեցող հնգամաս (2+3, 3 + 2), յոթնամաս (2+2+3, 2+3 + 2, 3 + 2+2), ութնամաս (3 + 3+2 և այլն), իննամաս, տասնամաս և այլ, բազմազան խառը մետրեր, որոնք այդ երաժշտության գրավիչ առանձնահատկություններից են։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 487)։*  |
**Վավերագրագիտություն**, վավերագրաբանություն, դիվանաբանություն, վավերագրերի ձևը և բովանդակությունն ուսումնասիրող պատմություն օժանդակ գիտաճյուղ (դիսցիպլին)։

Պատմություն
-----------

Սկզբնապես վավերագրագիտություն հասկացվել է՝ որպես փաստաթղթերի վավերականության մասին գիտություն (այդ առումով մասամբ տարրալուծվում է հնագրության, ժամանակագրության, ծագումնաբանության և պատմություն այլ հատուկ գիտաճյուղերի մեջ)։ Վավերագրերի իսկության որոշ ստուգում (գործնական Վավերագրագիտություն) կիրառվել է դեռևս միջին դարերում։ 14-15-րդ դարերում սկզբնավորված գիտություն վավերագրագիտությունը մինչև 19-րդ դարը զուգակցվել է գործնականին։ Վավերագրագիտության՝ որպես պատմություն օժանդակ գիտաճյուղի, հիմնադիր Ժ․ Մաբիլյոնը 17-րդ դար մշակել է վավերագրերի իսկության գնահատման գիտության չափանիշներ։ 19-20-րդ դարերում վավերագրագիտությունների մեջ առանձնացել են հատուկ ենթաճյուղեր՝ կայսերական և թագավորական հրովարտակների վավերագրագիտություն, պապական հրովարտակների վավերագրագիտություն, մասնավոր վավերագրերի վավերագրագիտություն։ Իուրժ․ վավերագրագիտությամբ զբաղվում է հիմնականում վավերագրերի միայն արտաքին առանձնահատկությունների նկարագրությամբ (դրանց բովանդակության ուսումնասիրությունը պաշտոնապես չի մտնում նրա խնդիրների մեջ)։ Մարքսիստ վավերագրագիտությունը անհրաժեշտ է համարում վավերագրերի ինչպես ձևի, այնպես էլ բովանդակության ուսումնասիրությունը, ընդ որում, վավերագրերը համարելով սոցիալ-տնտեսական հարաբերությունների, ներքին և արտաքին քաղաքականության պատմության կարևորագույն աղբյուրներ, դրանց ձևի ուսումնասիրությունը ստորադասում է բովանդակության ուսումնասիրությանը։

Գրականություն
-------------

* Cesare Paoli։ Diplomatica, a cura di G.C Bascapè, Firenze 1942.
* Alessandro Pratesi, Genesi e forme del documento medievale, Roma, Jouvence 1979 (Guide 3).
* Harry Breslau, Manuale di diplomatica per la Germania e per l’Italia, trad. it. a cura di Annamaria Voci-Roth, Ministero per i Beni Culturali e Ambientali-Ufficio Centrale per i Beni Archivistici, Roma 1998 (Pubblicazioni degli Archivi di Stato, Sussidi 10).
* Arthur Giry, Manuel de Diplomatique. Diplomes et chartes, chronologie technique, éléments critiques et parties constitutives de la teneur des chartes, les chancelleries, les actes privés, Paris 1894 (rist. Paris 1925).

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 298)։*  |
**Հայաստանում վիրաբուժության** ծառայության կագմակերպմամբ սկիզբ է դրվել երկրամասային հիվանդությունների (մալարիա, բրուցելոգ, էխինոկոկոզ, ասկարիդոզ, դիզենտերիա) վիրաբուժության բարդությունների կանոնավոր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտվել են մալարիայի ժամանակ «սուր որովայնի» (Ի. Գևորգյան), մալարիային սպլենոմեգալիայի (փայծաղի մեծացում), թարախակույտերի ախտանշագիտության և կլինիկայի, վերքերի լավացման, արյան մակարդող համակարգի վրա մալարիայի ազդեցության (Ռ. Յոլյան) հարցերը։ Մշակվել է բրուցելոզի վիրաբուժության բարդությունների ախտորոշման շճաբանական ռեակցիայի արագ եղանակ (Ա. Սինասյան), հնարավոր է դարձել բրուցելոզի դեմ նախապես անընկալունացված դոնորներից վերցրած արյան պահածոյացումը (Ա. Սինասյան, Ք. Անտոնյան)։ Հետազոտվել են ասկարիդոգի ախտածնության, կլինիկայի, բուժման և վիրաբուժության բարդությունների հարցերը (Վ. Մալխասյան)։ Ոաումնասիրվել են էխինոկոկոզի տարածվածությունը երկրում, մշակվել և առաջարկվել է բազմաբշտային էխինոկոկի առաջացման սխեմա (Հ. Գևորգյան, է. Մարտիկյան), կատարվել է էխինոկոկի բշտի հեռացում փայծաղից՝ վերջինիս պահպանմամբ (Վ. Սարուխանյան)։ Կրծքային վիրաբուժության բնագավառում դեռևս 1950-ական թվականներից Ս. Ավդալբեկյանը կատարել է թոքերի վիրահատություններ, 1956 թվականին՝ թոքի էխինոկոկոզի բուժման փորձ։ Մինչ այդ կատարվել են կրծքավանդակի օրգանների եզակի պլանային միջամտություններ, սակայն հաճախակի էին վիրահատությունները կրծքավանդակի վիրավորումների և փակ վնասվածքների դեպքերում։ Գ. Մելքոնյանը կերակրափողի կրծքային հատվածի մասնահատման փորձեր է արել, Գ. Միրզա-Ավագյանը վիրահատության միջոցով սրտամկանից հաջողությամբ հեռացրել է փամփուշտը։ Կրծքային վիրաբուժության հետագա զարգացումը պայմանավորված է 1962 թվականին ԲԿհ-ում (1997 թվականից՝ ԱԱԻ) Ս. Ավդալբեկյանի նախաձեռնությամբ համանուն ամբիոնի հիմնադրմամբ։ Ամբիոնում, նրան կից լաբորատորիայում և կրծքային վիրաբուժության բաժանմունքում կատարվել են կրծքային վիրաբույժների պատրաստման, թոքերի հիվանդությունների ախտորոշման ու բուժման աշխատանքներ (Ս. Ավդալբեկյան, Ս. Երամյան, Վ. Ափոյան և ուրիշներ)։ Առաջին անգամ հանրապետությունում կատարվել են սրտապարկի (պերիկարդ) խոռոչի (Վ. Ափոյան, Հ. Սարկավագյան), թոքի հեռացումից հետո հակառակ կողմի կրծքամզային խոռոչի (Վ. Ափոյան, Հ. Սարկավագյան, Ա. Վեմյան) միջով գլխավոր բրոնխների խուղակների վերացման վիրահատություններ։ Առաջին անգամ առաջարկվել է զույգ թոքի էխինոկոկային ախտահարման դեպքում էխինոկոկի բշտերի միաժամանակյա հեռացման ընդհանուր մուտքի ստեղծման Եղանակ՝ միջային կրծոսկրահատում (ստերնոտոմիա)։ Կլինիկայում մշակվել են Ալեքսանդր Սիքայելյան 1928-1991։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ուշադրություն**։**Այս էջը կամ բաժինը այլ լեզվով հոդվածի վատ թարգմանություն է։** 
Դուք կարող եք բարելավել թարգմանությունը։ Օրիգինալ տեքստը կարող եք գտնել ձախ կողմի «այլ լեզուներով» ենթաբաժնում։Մեքենայական թարգմանությունը ենթակա է ջնջման առանց զգուշացման։ |

**1st** - ֆիննական The Rasmus ռոք խմբի առաջին մինի ալբոմը։ Առաջնահերթ նրան սկսեցին թողարկել 1995 թվականին Teja G. Records անկախ լեյբլով, բայց մի քանի ամիս անց խումբը պայմանագիր ստորագրեց Warner Music Group լեյբլի հետ և փոխարեն նախապես ծրագրավորածի, թողարկեց EP նրա հետ։

Ալբոմի մասին
------------

«1st» հաճախ նկարագրում են ինչպես սովորական սինգլ, բայց քանի որ վերնագիրը չի հանդիսանում «Peep» ալբոմի ստեղծագործության անվանում (որտեղ մինի ֊ ալբոմի բոլոր երգերը մասնակցում են), նա համարվում է EP։ Մինի ալբոմը ներկայացված է«Frog», «Funky Jam», «Myself» և «Rakkauslaulu» ստեղծագործություններով։ Բոլոր այդ երգերը բացի «Rakkauslaulu» ֊ ից ուշ են թողարկվել «Peep» ալբոմի դեբյուտին 1996 թվականին։ Այդ իսկ պատճառով, դա հասանելի է պատրաստի ալբոմին նույնպես, անվանված «Hell of a Collection» (2001 թվական) պատրաստի ալբոմ։

Ինքը EP ֊ ն զբաղեցրեց չի կրում որևէ էական տեղեր, բայց «Funky Jam» ֊ ը եղել է առաջին երգը, հնչեցված ռադիոյում։ Նա եղել է առաջին երգը, որտեղ խումբը նկարահանել տեսահոլովակ։

Ձայնագրման մասնակիցները
-----------------------

* Լաուրի Յուլյոնեն ֊ վոկալ
* Պաուլի Րանտասալմի ֊ կիթառ
* Էէրո Հոինոնեն ֊ բաս կիթառ
* Յննե Հեիսկանեն ֊ հարվածային գործիքներ

Կոմպեզիցիաների ցանկ
-------------------

| # | Անվանում | Տևողություն |
| --- | --- | --- |
| 1. | «Frog»   | 2:32 |
| 2. | «Funky Jam»   | 2:11 |
| 3. | «Myself»   | 3:31 |
| 4. | «Rakkauslaulu»   | 3:35 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |

 |
**Դեյվիդ Պարկ** (մարտի 17, 1911(1911-03-17), Բոստոն, ԱՄՆ - սեպտեմբերի 20, 1960(1960-09-20), Բերկլի, Ալամեդա շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի նկարիչ և պիոներ։

Կենսագրություն
--------------

Դեյվիդ Պարկը ծնվել է Բոստոնում, Մերի Թիների և Չարլզ Էդվարդ Պարկի ընտանիքում։ Նրա վաղ տարիքում ձևավորված տաղանդը նկատել է քանդակագործ Էվելին Բաչելդրը։ 1928 թվականին Դեյվիդը տեղափոխվում է Լոս Անջելես,որտեղ սովորում է Օտիսի արվեստի ինստիտուտում։ Մեկ տարի անց տեղափոխվում է Բերկլի, որտեղ էլ 1930 թվականին ամուսնանում է Լիդյա Նևիլի հետ, ումից ունենում է երկու աղջիկ։ Իր առաջին ցուցահանդեսը եղել է 1933 թվականին Օկլենդի արվեստի ինստիտուտում։ 1943 թվականին սկսել է դասավանդել Կալիֆորնիայի գեղարվեստի դպրոցում, որն այժմ հայտնի է Սան Ֆրանցիսկոյի արվեստի ինստիտուտ անունով։ Պարկը նկարում էր պատկերավոր նկարներ 1950 թվականից մինչև 1959 թվականը, երբ հիվանդացավ քաղցկեղով։ Նա նկարում էր այն, ինչ տեսնում էր՝ փողոցում խաղացող երեխաներ, երաժիշտներ, իր ընկերներին, մարդկանց տներ։ Կյանքի վերջին տարիներին նա շարունակեց նկարել ջրաներկերով, որնոնք ինքն էր պատրաստում։ Սակայն 1960 թվականին 49 տարեկան հասակում Դեյվիդ Պարկը մահանում է քաղցկեղից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2 3 4  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2 3 4  *Kirk K. V.* Park, David // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2018. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T065475
4. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
5. ↑

Աղբյուրներ
----------

* 
*
**Ավտոմատ կառավարման համակարգի կայունություն**, ավտոմատ կառավարման համակարգի (ԱԿՀ) նորմալ ռեժիմի պահպանման հատկություն՝ տարբեր բնույթի անխուսափելի շեղումների առկայության դեպքում։

Ավտոմատ կառավարման համակարգի ռեժիմը կոչվում է կայուն, եթե մուտքի և նրա մեջ մտնող տարբեր օղակներում առաջացած փոքր շեղումների դեպքում ամբողջ համակարգի շեղումները նորմալ ռեժիմից լինում են փոքր։ Սովորական դիֆերենցիալ հավասարումներով բնութագրվող համակարգերի կայունության ճշգրիտ տեսությունն ստեղծել է ա. մ. Լյացունովը 1892 թվականին։ Հաստատուն գործակիցներով սովորական գծային դիֆերենցիալ հավասարումներով բնութագրվող գործընթացների ասիմպտոտիկ կայունության անհրաժեշտ ու բավարար պայմանն է բնութագրիչ հավասարման արմատների իրական մասերի բացասական լինելը։

Կան բնութագրիչ հավասարման արմատների իրական մասերի նշանները որոշելու տարբեր հայտանիշներ՝ առանց այդ հավասարումները լուծելու։ Այդպիսի հայտանիշներից են Ռաուս-Հուրվիցի հայտանիշը, որը նպատակահարմար է օգտագործել մինչև 4-րդ աստիճանի հավասարման արմատների հետազոտման դեպքում։ Բարձր աստիճանի հավասարումների արմատների հետազոտման ժամանակ օգտվում են Նայքվիստի և Միխայլովի հաճախային հայտանիշներից։

Ոչ գծային ավտոմատ կառավարման համակարգի կայունության խնդիրը գծայինի համեմատ ունի էական տարբերություն։

Միևնույն համակարգի տարբեր նորմալ ռեժիմներ կարող են լինել կայուն և անկայուն, այդ տեսակետից կարևոր է համակարգի բացարձակ կայուն լինելու հատկությունը։ Բացարձակ կայուն կոչվում է այն համակարգը, որի բոլոր նորմալ ռեժիմները ցանկացած սահմանափակ շեղումների նկատմամբ կայուն են։ Ժամանակակից հաշվողական տեխնիկան հնարավորություն է տալիս լուծելու ավտոմատ կառավարման համակարգի կայունության խնդիրը, օգտագործելով տարբեր ալգորիթմներ, որոնք մշակված են ժամանակակից ԷՀՄ-ների հնարավորություններին համապատասխան։ Ավելին՝ ԷՀՄ-ի միջոցով պրոցեսների կարգավորման ժամանակ պրոցեսի կայունացման խնդիրը դրված է կարգավորող օրգաններից մեկի վրա։

Տես նաև
-------

* Ավտոմատ կառավարման համակարգ
* Ավտոմատ կառավարման համակարգի ճշգրտություն
* Ավտոմատ կառավարման համակարգի ազդեցություն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 223)։*  |
**Ավտոմատ գիծ** մեքենաների համակարգ, հիմնական և օժանդակ սարքավորման կոմպլեքս, որն արտադրանքի պատրաստման կամ մշակման ողջ պրոցեսը կատարում է ավտոմատորեն, տեխնոլոգիական որոշակի հաջորդականությամբ և տրված ռիթմով։ Այն գծերը, որոնց դեպքում տեխնոլոգիական օպերացիաների մի մասի կատարման համար (օրինակ՝ առանձին ագրեգատների գործարկումն ու կանգնեցումը, նախապատրաստվածքի ամրացումն ու տեղափոխումը) պահանջվում է մարդու անմիջական մասնակցությունը, կոչվում են կիսաավտոմատ գծեր։

Ավտոմատ գծերի կազմվածքը
-----------------------

Ավտոմատ գծերը կազմված են աշխատանքային մեքենաներից, փոխադրման ու վերահսկման սարքերից և կառավարման համակարգի մեխանիզմներից։ Ավտոմատ գծի ստեղծումն արտադրության ավտոմատացման կարևորագույն փուլերից է։ Ավտոմատ գծի կիրառումը բարձրացնում է աշխատանքի արտադրողականությունը, կրճատում արտադրական տարածությունները, փոխադրամիջոցները, ապահովում արտադրության ռիթմիկությունը, իջեցնում արտադրանքի ինքնարժեքը։ Ավտոմատ գծերը լայնորեն կիրառվում են մեքենաշինության, թեթև ու սննդի, էլեկտրատեխնիկական, ռադիոտեխնիկական, քիմիական արդյունաբերության, կենցաղային իրերի, կահույքի արտադրությունում։ Խիստ որոշակի ձևի ու չափի շինվածքներ մշակող Ավտոմատ գծերը կոչվում են հատուկ. շինվածքի տեսակը փոխելիս այս ավտոմատ գծերը փոխարինվում են նորերով կամ վերակառուցվում են։ Միատիպ և որոշակի սահմաններում փոփոխվող չափեր ունեցող շինվածքների մշակման համար կիրառվում են մասնագիտացված ավտոմատ գծեր, որոնք շահագործական ավելի լայն հնարավորություններ ունեն։ Արտադրության օբյեկտը նորով փոխարինելիս այս ավտոմատ գծերի առանձին ագրեգատներ միայն վերահարմարաբերում են և փոխում դրանց աշխատանքի ռեժիմը, իսկ մնացած հիմնական սարքավորումը նույնությամբ օգտագործում են նոր արտադրանքը թողարկելու համար։

Վերահարմարաբերվող ավտոմատ գծեր
------------------------------

Գոյություն ունեն և արագ վերահարմարաբերվող ունիվերսալ ավտոմատ գծեր, որոնք կազմված են բազմանպատակ, ծրագրային կառավարման ավտոմատ հաստոցներից ու մեխանիզմներից և կիրառվում են հատային ու մանր սերիական արտադրություններում։ Ավտոմատ գծերը լինում են զուգահեռ, հաջորդական և համակցված (զուգահեռ հաջորդական) գործողության, միահոսք, բազմահոսք և խառը հոսքային։ Հաջորդական կամ զուգահեռ գործողության մի քանի ավտոմատ գծեր կարող են միավորվել մի միասնական համակարգի մեջ և կազմել ավտոմատ տեղամասեր, արտադրամասեր կամ արտադրություններ։ Ավտոմատ գծերը ղեկավարվում են ավտոմատ կառավարման համակարգերի օգնությամբ, որոնք ստորաբաժանվում են ներքին և արտաքին համակարգերի։ Առաջինները կառավարում են ավտոմատ գծի առանձին ագրեգատի կամ մեխանիզմի աշխատանքը, իսկ արտաքին համակարգերն ապահովում են ավտոմատ գծի բոլոր ագրեգատների ու տեղամասերի համաձայնեցված գործողությունը։

Կոմպլեքսային ավտոմատ գծեր
-------------------------

Կոմպլեքսային ավտոմատ գծերը սարքավորվում են էլեկտրոնային ծրագրային կառավարման համակարգերով և հաշվողական տեխնիկայի այլ միջոցներով։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 642)։*  |
**Սիլվեն Արեն** (ֆր.՝ Sylvain Julien Victor Arend, օգոստոսի 6, 1902(1902-08-06), Ռոբելմոն, Meix-devant-Virton, Վիրտոն, Լյուքսեմբուրգ, Վալոնիա, Բելգիա - փետրվարի 18, 1992(1992-02-18)), բելգիացի աստղագետ, աշխատել է Բելգիայի թագավորական աստղադիտարանում։

Աստերոիդների և գիսաստղերի հայտնաբերող։

Ծնվել է Բելգիայի Մեկս-դևան-Վիրտոն կոմունայում և աշխատել է Բելգիայի թագավորական աստղադիտարանում, Ուքլում։

Ուսանել է Բրյուսելի ազատ համալսարանում, որտեղ ստացել է մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի բնագավառներում դոկտորական կոչում։ Սկսել է աշխատել Բելգիայի թագավորական աստղադիտարանում 1928 թվականին, որտեղ երկար ժամանակ զբաղեցրել է աստղաչափության և մեխանիկայի ֆակուլտետի ղեկավարի պաշտոնը։ 1967 թվականից սկսել է լրջորեն զբաղվել աստղաչափությամբ և աստղագրաֆիայով։

1952 թվականին նա հայտնաբերել է *Nova Cygni 1952* նոր աստղը Վահան համաստեղությունում, իսկ ավելի ուշ 1956 թվականին Ժորժ Ռոլանի հետ համատեղ հայտնաբերել է լուսավոր Արեն-Ռոլանդի գիսաստղը։ Նա հայտնաբերել է նաև մի քանի փոփոխական աստղեր, երկու պարբերական գիսաստղեր՝ Արենի և Արեն-Ռիգոյի գիսաստղերը, ինչպես նաև 51 աստերոիդ։

Դրանց թվում են ամուրի աստերոիդներից (1916) Բորեասը և մեկ տրոյացի (1583) Անտիլոքուսը։ Արենը նաև աշխատել է ԱՄՆ աստղադիտարանների հետ համատեղ կրկնակի աստղերի ուսումնասիրությունների ասպարեզում։

Նրա պատվին է անվանվել (1502) Արենդա աստերոիդը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Czech National Authority Database
2. ↑  Observatorio Astronómico Ramón María Aller. INTERNATIONAL ASTRONOMICAL UNION COMMISSION 26 (DOUBLE STARS). INFORMATION CIRCULAR No. 122 (февраль 1994)
3. ↑  Minor Planet Discoverers

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Zentralblatt MATH database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1213242274 · ISNI: 0000 0003 5898 1326 · NKC: mub20231178673 · NTA: 084874856 · NUKAT: n2012252108 · SUDOC: 08709570X · VIAF: 211970670 · WorldCat VIAF: 211970670 |

 |

 |
**Նիկոլայ Բատրանեց** (ռուս.՝ Николай Леонтьевич Батранец, օգոստոսի 1, 1872(1872-08-01) - ոչ վաղ քան 1931), Առաջին համաշխարհային պատերազմի հերոս, Սուրբ Գեորգիի 4-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետ։

Կենսագրություն
--------------

Կրթությունը ստացել է Կիևի Վլադիմիրյան կադետական կորպուսում։ Ծառայության է անցել 1889 թվականի սեպտեմբերի 1-ին։ Ավարտել է Պավլովյան 1-ին ռազմական ուսումնարանը (1891 թ.): Գործուղվել է 10-րդ հրետանային բրիգադա։ Պոդպորուչիկ (05.08.1891 թ.): Պորուչիկ (10.08.1894 թ.): Շտաբս-Կապիտան (19.07.1898 թ.):

Ավարտել է Գլխավոր Շտաբի Ակադեմիան (1902 թ. 1-ին կարգով)։ 28.05.1902 թվականին ստացել է կապիտանի կոչում, ճամբարային հավաքներն անցել է Վարշավյան զինվորական օկրուգում։ Վաշտի հրամանատարական ցենզը անցել է 205-րդ Իզմաիլովյան ռեզերվային գումարտակում (01.11.1902 թ.-01.05.1904 թ.): Եղել է 69-րդ հետևակային դիվիզիայի շտաբի ավագ համհարզ (03.09.1904 թ.-08.10.1905 թ.), Օդեսայի ռազմական օկրուգի շտաբի ավագ համհարզի օգնական (08.10.1905 թ.-27.06.1906 թ.): 02.04.1906 թվականին ստացել է փոխգնդապետի կոչում, այնուհետև եղել 1-ին Թուրքեստանյան բանակային կերպուսի շտաբի հատուկ հանձնարարություններով շտաբ-սպա (27.06.1906 թ.-02.12.1911 թ.), 18.04.1910 թվականից` գնդապետ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմ
-----------------------------

19-րդ բանակային կորպուսի շտաբի հատուկ հանձնարարություններով` շտաբ-սպա (02.12.1911 թ.-09.02.1914 թ.): 35-րդ հետևակային դիվիզիայի շտաբի պետ (09.02.1914 թվականից)։ Նեժինսկի 137-րդ հետևակային գնդի հրամանատար։ Պարգևատրվել է Գեորգիևյան զենքով (10.11.1915 թ.), 22.12.1915 թվականից Օխոտյան 43-րդ հետևակային գնդի հրամանատար։ Պրուտի գետանցման Ստրելեցկիյ կուտ գյուղի մոտ ամրացված դիրքերի գրավման համար պարգևատրվել է Սուրբ Գեորգիի 4-րդ աստիճանի շքանշանով։

Գեներալ-մայոր (հր. 20.10.1916 թ. 17.06.1916 թ.), եղել է Կիևյան ռազմական օկրուգի շտաբի պաշտոնների ռեզերվում (25.10.1916 թվականից)։ 26-րդ բանակային կորպուսի շտաբի պետ (12.05-28.08.1917 թ.), 4-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար (28.08.1917 թվականից). 1917 թվականի դեկտեմբերից` «ուկրաինացված» զորամասի հրամանատար։

Քաղաքացիական պատերազմ
---------------------

Հանդես է եկել Ռուսաստանի հարավի զինված ուժերի Կամավորական բանակում, 13.11.1918 թվականից` Ռուսաստանի հարավի զինված ուժերի Գլխավոր հրամանատարական շտաբի պաշտոնների ռեզերվում, 22.01.1919 թվականից` Հարավարևմտյան երկրամասի զորքերի (Օդեսա) շտաբի պաշտոնների ռեզերվում, 12.02.1919 թվականից` Ռուսաստանի հարավի զինված ուժերի Ռուսական բանակի Գլխավոր հրամանատարական շտաբի հերթապահ գեներալի բաժնում, մինչև Ղրիմից էվակուացումը։ Էվակուացվել է Կատարո (Հարավսլավիա) «Իստեռն-Վիկտոր» նավով։
Մահացել է 1930 թվականից հետո։

Գրականություն
-------------

* А.А. Брусилов «Мои воспоминания. Брусиловский прорыв», изд.«Эксмо», 2013 г.
* А. И. Григоров — Рязанская Книга Памяти Великой войны 1914—1918 годов. Послужной список.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Батранец Николай Леонтьевич
* Батранец Николай Леонтьевич Archived 2015-09-24 at the Wayback Machine.
**Նիկոլայ Իվանի Բեխ** (հունվարի 2, 1946(1946-01-02), Բեխի, Կորոստենի շրջան, Ժիտոմիրի մարզ, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 3, 2021(2021-04-03)), խորհրդային և ռուսաստանյան արդյունաբերող և գիտնական։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է դարբնի ընտանիքում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո աշխատել է լոկոմոտիվային դեպոյում որպես խառատ։

### Կրթություն

1969 թ. ավարտել է Կիևի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը «Ձուլման ավտոմատացում և համալիր մեխանիզացիա» մասնագիտությամբ։ Ուսանել է ԳՖՀ Կիլ քաղաքի Գործարարության միջազգային ակադեմիայում։

### Աշխատանքային գործունեությունը

* 1969-1980 թթ. - աշխատել է Վոլգայի ավտոմոբիլային գործարանում (ԱՎՏՈՎԱԶ)՝ ինժեներ-տեխնոլոգից մինչև մետալուրգիական արտադրության գլխավոր ինժեներ։ 1980-1984 թթ. - Կամայի ավտոգործարանի ԿամԱԶ ձուլման գործարանի տնօրեն։ 1987-1997 թթ. — «ԿԱՄԱԶ» ԲԲԸ նախագահ և գլխավոր տնօրեն։

Ակտիվորեն մասնակցել է 1988 թ. Սպիտակի երկրաշարժի հետևանքների վերացմանը։

1997−2001 թթ. - Մոսկվայի քաղաքապետի խորհրդական արդյունաբերական քաղաքականության գծով։ 2001 թ. եղել «Մոսկվայի կառավարիչ ֆինանսական ընկերության» գլխավոր տնօրեն։ 2001−2002 թթ. — «Սիբուր» ԲԸ գործադիր տնօրեն, 2002−2003 թթ. — Կուրգանի մեքենաշինական գործարանի տնօրենների խորհրդի նախագահ։

2003 թ. հուլիսից — «Զվեզդա-էներգետիկա» ԲԲԸ գլխավոր տնօրեն, որը զբաղվում է դիզելային և գազային էլեկտրակայաններ։

Ռուսաստանի արդյունաբերողների և գործարարների միության փոխնախագահն է։

1989−1991 թթ. - ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավոր։

Պարգևներ
--------

* ԽՍՀՄ մինիստրների խորհրդի մրցանակի դափնեկիր։,
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 3-րդ աստիճանի շքանշան (Ռուսաստան)։
* Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան։
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան։
* «Պատվո նշան» շքանշան
* Անանիա Շիրակացու մեդալ (2008)։
* Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր մեքենաշինարար։
* Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր։
* Պրոֆեսոր։

Ամուսնացած է, ունի երկու դուստր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Անանիա Շիրակացու մեդալով պարգևատրելու մասին
**«Վրաստանի դրամատուն» ԲԸ**, **Bank of Georgia** (վրաց.՝ საქართველოს ბანკი), Վրաստանի ամենախոշոր առևտրային բանկերից մեկը։ Գլխավոր գրասենյակը տեղակայված է Թբիլիսիում։

Սեփականատերեր և ղեկավարություն
------------------------------

Բանկի բաժնետոմսերը գտնվում են Լոնդոնի ֆոնդային բորսայում և Վրաստանի ֆոնդային բորսայում (բորսային թիքեր՝ GeSE:GEB)։

Բանկի վերահսկիչ խորհրդի նախագահը Նիկոլաս Ենուկիձեն է։ Գործադիր տնօրենը՝ Իրալի Գիլաուրին։ Նախկին գործադիր նախագահ և վերահսկիչ խորհրդի նախկին նախագահ Լադո Գուրգենիձեն 2007 թվականի նոյեմբերի 22-ից դարձել է Վրաստանի վարչապետ։

Դդրամատունի կենտրոնական գրասենյակը Թբիլիսիում

Գործունեություն
---------------

Բանկը գործունեություն է իրականացնում ներդրումային բանկային գործարարության, առևտրի, դրամական միջոցների կառավարման և այլնի շրջանակներում։ Bank of Georgia-ն ունի ավելի քան 100 մասնաճյուղ. գործունեությունն իրականցվում է Վրաստանում, Ուկրաինայում և Բելառուսում։ Բանկին է պատկանում BG Capital ներդրումային ընկերությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  : Չշփոթել Վրաստանի ազգային բանկի՝ երկրի կենտրոնական բանկի հետ։
2. ↑  Ընկերության սեփականատերը Վրաստանի բանկ ԲԸ-ն է(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բանկի պաշտոնական կայք(անգլ.)
**Լա Ռոշելի պաշարում** (1627-1628), Լյուդովիկոս 13-րդի գահակալման ժամանակաշրջանում ամենակարևոր իրադարձությունը, որին հանգեցրել էր արքայական և հուգենոտների զորքի միջև պատերազմը։

Հենրիխ 4-րդի Նանտի էդիկտը հուգենոտներին տալիս էր մեծ արտոնություններ։ Լա Ռոշել քաղաքը դարձավ հուգենոտների ամրոցը, և բացի դրանից՝ այն դե-ֆակտո ինքնակառավարում էր։

Դուքս Անրի դե Ռոգանի և նրա փոքր եղբայր Բենժամինի կառավարության տակ հուգենոտների ապստամբությունից հետո 1625 թվականին Լյուդովիկոսը՝ Հենրիխի թագաժառանգը, պատերազմ հայտարարեց հուգենոտներին

Նիդեռլանդների կողմից պաշարողներին օգնություն
--------------------------------------------

Կաթոլիկական Ֆրանսիան նավեր էր վարձում բողոքական Ամստերդամ քաղաքից՝ բողոքական Լա Ռոշելի գրավման համար։ Այդ գործողությունները հանգեցրին մի շարք հակասությունների Նիդերլանդների պառլամենտում, և բացի դրանից անհայտ էր, թե թույլատրված էր արդյոք բողոքական նավի վրա կաթոլիկ քարոզչություն անել։ Ամենայն հավանականությամբ ֆրանսիացիներին արգելված էր քարոզչություն անել, բայց դա չխանգարեց հոլանդական նավերին օգնել ֆրանսիացիներին պաշարել Լա Ռոշելը։ Ֆրանսիան ստացավ Նիդերլանդների օգնությունը, քանի որ Նիդերլանդները Հաբսբուրգների դեմ պայքարում աջակցում էին Ֆրանսիային։

Անգլիական օգնություն
--------------------

Պաշարվածներին օգնության հասավ անգլիայի թագավոր Կառլ Ա-ն, նրանց ուղարկելով 80 նավից կազմված նավատորմ՝ Ջորջ Վիլերսի, Բուկինգհեմի դուքսի հրամանատարության տակ։ 1627 թվականին նա գրոհեց՝ 6000 մարդ ուղարկելով Լա Ռոշել։ Չնայած որ կղզին բացարձակ բողոքական էր, բնակչության մեծամասնությունը չմիացան պաշարմանը։

Պաշարում
--------

1627 թվականի սեպտամբերին արքայական զորքը պաշարեց Լա Ռոշելը, որն այդ ժամանակ հուգենոտների ամենահզոր ամրոցն էր։ Թագավորի բացակայության ժամանակ պաշարումը կառավարում էր Ռիշելյեն։

Ռե կղզին անգլիացիները փորձեցին գրավել գրոհով, սակայն նրանք ձախողվեցին և ետ քաշվեցին։ Ոչ մեծ Ֆրանսիական նավերը կարողացան աջակցել ամրոցը, չնայած Անգլիայի շրջափակմանը։ Որոշ ժամանակ անց դքսի մոտ վերջացան պարենանյութը և փողը, իսկ բանակում շատացան հիվանդությունները։ Բանակը ստիպված էր մնալ նավերի վրա։

Պաշարման հանման փորձերը
-----------------------

1628 թվականին մեկ այլ անգլիական նավատորմ փորձեց հանել պաշարումը։ Սակայն Ֆրանսիական ռմբակոծությունից հետո նավատորմը ստիպված էր հետ քաշվել։ Դա վերջնականորեն կործանեց հավատը հաղթանակի հանդեպ, և հոկտեմբերի 28-ին քաղաքը հանձնվեց։

Լա-Ռոշելի քաղաքացիները ժանա Բետոնի կառավարության տակ դիմադրեցին 14 ամիս՝ հիմնականում անգլիական օգնության շնորհիվ։ Պաշարման արդյունքում քաղաքի բնակչությունը 27 000-ից իջեց մինչև 5 000 մարդ։

Խաղաղության պայմանագրին համաձայն՝ հուգենոտները կորցրեցին տարածքային, քաղաքական և ռազմական ինքնավարության իրավունքը, սակայն պահպանեցին հավատքի ազատությունը։

1627 թվականին ֆրանսիացի փիլիսոփա Ռենե Դեկարտն այցելեց պաշարման վայրը։

Պաշարումը ըստ Հենրիխ Մոթեի

Մշակույթի մեջ
-------------

Ալեքսանդր Դյումաի «երեք հրացանակիրները» վեպի իրադարձությունները հիմնված էն Լա Ռոշելի պաշարման շուրջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Warfare at sea, 1500-1650: maritime conflicts and the transformation of Europe* by Glete J Staff, Jan Glete Routledge, 2002 0-203-02456-7 p.178
2. ↑  *Historical dictionary of Stuart England, 1603-1689* by Ronald H. Fritze, p.203
3. ↑  Duffy, p.118
Ոսկե մետաղադրամ 20 ֆրանկ և արծաթ 5 ֆրանկ, Ֆրանսիական Երկրորդ Հանրապետության ժամանակաշրջան. Քաշը 6,41 և 24,94 գ.
**Բիմետալիզմ**, (լատ.՝ metallum) դրամական համակարգ, երբ երկրում ոսկուն և արծաթին օրենսդրությամբ տրվում է համընդհանուր համարժեքի դեր և այդ մետաղներից կտրած ստակները շրջանառվում են հավասար սկզբունքներով։ Բիմետալիզմ գոյություն է ունեցել միջնադարում, բայց Եվրոպայում լայն տարածում է գտել կապիտալի նախասկզբնական կուտակման դարաշրջանում
։ Հայտնի է բիմետալիզմի երկու տարատեսակ՝ զուգահեռ արժույթի համակարգ, երբ ոսկե և արծաթե ստակների միջև արժեքային հարաբերակցությունը կազմավորվում է տարերայնորեն՝ ոսկու և արծաթի շուկայական արժեքին համապատասխան, և երկակի արժույթի համակարգ, երբ երկու մետաղների միջե որոշակի արժեքային հարաբերակցությունը (հավասարանքը, պարիտետը) սահմանվում է պետության կողմից, իսկ ոսկե և արծաթե ստակների կտրումն ու նրանց ընդունումն առուծախի են գործարքների ժամանակ տեղի են ունենում ըստ սահմանված հարաբերակցության։ Բիմետալիզմը չի համապատասխանում զարգացած ապրանքային արտադրության պահանջներին և հակասում է փողի, որպես համընդհանուր համարժեքի էությանը։ Բիմետալիզմի ժամանակ, չնայած երկուսի ձևական հավասարության, փաստորեն մի մետաղ է հանդես գալիս որպես համընդհանուր համարժեք։ 19-րդ դար արծաթի արտադրության էժանացումը զգալիորեն արժեզրկեց արծաթը, և մի շարք երկրներ (ԱՄՆ, Գերմանիա) դադարեցրին արծաթե ստակների թողարկումը։ Բիմետալիզմի որպես դրամական համակարգի հակասությունը և անկայունությունը կանխորոշեցին անցումը ոսկե մոնոմետալիզմի, որը 19-րդ դարի վերջին լայն տարածում գտավ աշխարհում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Oxford English Dictionary, bimetallism, "The system of allowing the unrestricted currency of two metals (e.g. gold and silver) at a fixed ratio to each other, as coined money."
2. ↑  Velde and Webber, A Model of Bimetallism, Federal Reserve Bank of Minneapolis Research Department


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 440)։*  |
**Ուկտուսի կամուրջ** (ռուս.՝ Уктусский мост, **Պատրուշիխա գետի կամուրջ**, ռուս.՝ Мост через реку Патрушиха), կամուրջ Ռուսաստանի Դաշնության Եկատերինբուրգ քաղաքում, որը կառուցվել է 1857 թվականին։ Գտնվում է Շչերբակովի փողոցում, միմյանց է կապում Պատրուշիխա գետի ափերը։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Կամուրջը գտնվում է Շչերբակովի փողոցում, Եկատերինբուրգի Դունիտովսկի նրբանցքի մոտ, Պատրուշիխայի գետաբերանում, Իսետ գետը թափվելու տեղում։ Կամուրջն Ուկտուս միկրոշրջանը կապում է քաղաքի կենտրոնի հետ։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

«Ուկտուսի կամուրջը» ժողովրդական անվանումն է, պաշտոնապես օբյեկտը կոչվում է «Պատրուշիխա գետի կամուրջ»։ Կամրջի շինարարությունը սկսվել է 1856 թվականի աշնանը, երբ դատարկվել է Ուկտուսի գործարանային լճակի ջուրը։ Կամուրջը կառուցվել է նախկին փայտե կամրջի վայրում, որն Ուկտուսը Չելյաբինսկի մայրուղիով կապում է Եկատերինբուրգ քաղաքի կենտրոնի հետ։ Գծագիրը և նախահաշիվը պատրաստել է եկատերինբուրգցի ճարտարապետ Անդրեյ Սպիրինգը, որը 1845 թվականին նախագծել է Քաղաքային լճակի քարե առափը Ուրալի լեռնաշղթայի լեռնային գործարանների գլխավոր պետի տան (այժմ` №2 մարզային հիվանդանոց) կողմից։ Կամրջի շինարարությունն ավարտվել է 1857 թվականի հունիսի 28-ին։

Ճարտարապետություն
-----------------

Կամուրջն ունի երեք զանգվածեղ գլանաձև կամար, որոնք հենվում են երկու կամրջասյան և ափի կամրջակալների վրա։ Գրանիտե սալիկներով շարված որմնանեցուկներն ամրացնում են կառուցվածքը և հարստացնում կամրջի հորինվածքը։ Երեսպատման քարերով շարված է կամարը, իսկ կամուրջը կառուցված է խամքարից։ Ցանկապատերը կորսվել են։

Հուշարձան
---------

Սվերդլովսկի մարզի կառավարության 2001 թվականի դեկտեմբերի 28-ի թիվ 859-PP որոշմամբ կամուրջը դրվել է պետական պահպանության ներքո որպես տարածաշրջանային նշանակության քաղաքաշինության և ճարտարապետության հուշարձան։

Պատկերասրահ
-----------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Свод памятников истории и культуры Свердловской области / Под ред. В.Е.Звагельская. — Екатеринбург: Сократ, 2007. — Т. 1. — С. 507—508. — 536 с. — ISBN 978-5-88664-313-3
2. ↑  Корепанов Н.С. Уктус — исток Екатеринбурга(չաշխատող հղում)
. — Екатеринбург: Грачёв и партнёры, 2012 — С. 37-38.
3. ↑  Мост через реку Патрушиха
**Ուդունգա** (բուրյ.՝ Υдэнгэ гол), գետ Սելենգիսկի Բուրյաթիա մարզում, Տեմնիկ գետի ձախ վտակը։ Երկարությունը 59 կմ։

Նկարագրություն
--------------

Գետը սկիզբ է առնում Համար-Դաբանայի գետաբերանից, Սալան (1470 մ) լեռան արևմուտքում։ Հոսում է 20 կմ արագությամբ լեռնային մասով, այնուհետև շրջվում է 90° հարավ-արևելք, ստեղծելով լեռնային ճանապարհ, բաժանելով Համբիսկի լեռնաշղթան Համար-Դաբանից։ Ճանապարհի կեսին, Տարբագատայ տարածքից, որտեղ խորհրդային տարիներին գտնվում էր անտառաարդյունաբերական տնտեսություն, հոսում է Ուդունգուշկի առաջին խոշոր վտակը։ Տեմինկոմի հետ միացման վայրում բաժանվում է երկու մասի։

Բնակելի վայրեր
--------------

19-րդ դարում գետի երկայնքով անցնում էր Ուգունդական վաճառականների ուղին։ Ուղին անցնում էր Թամչիից վերև, Տեմնիկի հովիտներով, անցնելով Ուդունին և Ուդունգուշկին, այնուհետև Միսովկա գետի երկայնքով ներքև դեպի Միսովսկ, Բայկալ լճի ափը։ 20-րդ դարում Ուդունգայի վրա գոյություն ուներ Բարատույսկի անտառարդյունաբերական տնտեսությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Государственный водный реестр (2009-03-29)։ «Река Удунга»։ *textual.ru* (ռուսերեն)։ Минприроды России։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-03-29-ին։ Վերցված է 2018-12-20  `|deadlink=` պարամետրը գոյություն չունի: Խորհուրդ է տրվում օգտագործել (`|dead-url=`-ը) (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լատկին Ն․ Վ․ (1890–1907)։ «Удунга»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ
Լեռնադահուկային հանգստավայրերի բաշխումը ըստ երկրնի
Հայտնիֆրանսիական լեռնադահուկային հանգստավայր «Կուրշեվել»
**Լեռնադահուկային հանգիստ**, տարածք լեռնային շրջանում հարմարեցված ակտիվ հանգստի և սպորտի համար, ինչպես կանոն, լեռնային, ձմեռային սպորտաձև՝ լեռնադահուկային սպորտ, սնոուբորդ, լեռնագնացություն, լեռնային տուրիզմ և այլն, ինչպես նաև իրակացվում են բուժական պրոցեդուրաներ։

Ենթակառուցվածք
--------------

Գամբարիե գտնվում է Մեսիանայի նեղուցի վրա
Լեռնադահուկային հանգստի ենթակառուցվածքը իր մեջ ներառում է՝ հյուրանոցներ, այցելուների համար այլ հարմարություններ, լեռնադահուկային սպորտի և սնոուբորդի համար նախատեսված ու հարմարեցված ուղեգծեր, լեռնադահուկային վերհան մեքենաներ, սպորտային գույքի վարձակալման կետեր, հասարակական սննդի կետեր, կանգառներ, բուժա-կանխարգելիչ հաստատություններ (բուժական ցեխeր, ջրային բուժում, սպա սրահներ), շինություններ անիմացիոն ժամանցի (կինոթատրոններ, պարասրահներ, բոուլինգ, խաղասրահներ)։ Որպես կանոն, ձմեռային հանգիստը բաժանվում է երկու տիպի, մեկը դա լեռնադահուկային հանգիստն է, մյուսը Սուրբ Ծնունդը Եվրոպայում կամ էլ լողափային հանգիստը։

Լեռնադահուկային հանգստավայր Էտնա հրաբուխի վրա

Խոշորագույն լեռնադահուկային հանգստավայրերը
------------------------------------------

* **Ռուսաստան**
	+ Աբզակովո
	+ Շերեգեշ
	+ Սոչի
	+ Դոմբայ
* **Ղազախստան**
	+ Չիմբուլակ (Ալմաթի քաղաքի մոտակայքում)
	+ Տաբագան (Ալմաթի քաղաքի մոտակայքում)
* **Ուկրաինա**
	+ Բուկովել (2012 թվականին ճանաչվել է աշխարհում ամենաարագ աճող լեռնադահուկային հանգստավայրը)
* **Ավստրիա**
	+ Ինսբրուկ
* **ԱՄՆ**
	+ Սկվո-Վելլի

Պատկերասրահ
-----------

* Վալլե Նևադո, (ՉիլիՎալլե Նևադո, (Չիլի
* Մալե Ցիչէ, ԼեհաստանՄալե Ցիչէ, Լեհաստան
* Փերիշեր Սկի Ռեզորտ, ԱվստրալիաՓերիշեր Սկի Ռեզորտ, Ավստրալիա
* Սիերրա Նևադա Սկի Սթեյշոն, ԻսպանիաՍիերրա Նևադա Սկի Սթեյշոն, Իսպանիա

Գրականություն
-------------

* *Ветитнев А. М. Журавлева Л. Б.* Курортное дело М.: Кнорус, 2006 ISBN 5-85971-124-7

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Տուրիզմ |
| --- |
|  |
| Տուրիզմի տեսակները | Տուրիզմի տեսակները  • Տուրիզմի ձևերը |  |
|  |
| Տուրիզմը Հայաստանում | Էկոտուրիզմ  • Ագրոտուրիզմ  • Էքստրեմալ տուրիզմ  • Առողջարանային տուրիզմ |
|  |
| Տուրիզմի կապերը | Տուրիզմ և արդյունաբերություն  • Տուրիզմ և տնտեսություն  • Տուրիզմ և քաղաքականություն |

 |
**Տրուրո**(անգլ.՝  Truro),Կոռնուոլի վարչական կենտրոնը։ Մեծ Բրիտանիայի ամենահարավային քաղաքն է, կարգավիճակը՝ քաղաք։

Ընդհանուր տեղեկություն
----------------------

Քաղաքի բնակչությունը՝ համաձայն 2001 թվականի մարդահամարի կազմում է 20920 մարդ։ Բնակչության հաստատումը Տրուրոյում գալիս է դեռևս նորմանների ժամանակաշրջանից։ Համաձայն հնագիտական պեղումների՝ նրանք հաստատվել են այդտեղ XII դարում։ Սկսած XIV դարից Տրուրոն դառնում է կարևոր կենտրոն. սկսում է ծաղկել որպես ձկնաբուծական կենտրոն։ XVIII-XIX դարերի արդյունաբերական հեղափոխության ժամանակ Տրուրոյի արդյունաբերությունը սկսեց մեծ քայլերով աճել բարելավման եղանակի անագիգների թանկացման շնորհիվ։ Սկսած XX դարից Տրուրոյի արդյունաբերությունը կտրուկ անկում ապրեց՝ լեռնահանքային արդյունաբերության պատճառով, չնայած դրան քաղաքը մնում էր ծաղկած, որպես Կորնուոլլայի վարչական և առևտրային կենտրոն։ Տրուրոն գտնվում է Կորնուոլլ թերակղզու կենտրոնում՝ ափից 14 կմ դեպի հյուսիս, որտեղ միաձուլվում են Կենուին և Ալլեն գետերը, և սկիզբ է առնում Տրուրո գետը։ Քաղաքում կան շատ հին շինություններ, որոնք հետաքրքրություն են ներկայացնում դիտելու համար, բայց ամենագլխավոր գրավչությունը ներկայացնում է Մայր տաճարը՝ բարձրությունը 76 մետր, որի կառուցումը տևել է 30 տարի(1880-1910)։ Տաճարի գագաթը երևում է քաղաքի տարբեր կետերից։ Քաղաքում գտնվում է Կորնուոլլայի թագավորական թանգարանը և Hall for Cornwall թատրոնը։ 2009 թվականից Կորնուոլլի կոմսությունը Բոդմինից տեղափոխվեց Տրուրո։

Կլիման
------


|  **Ջերմաստիճանի և տեղումների տարեկան միջին ցուցանիշները Տրուրոյում** |
| --- |
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | տարին |
| միջին ջերմաստիճանը (°C) | 8 | 8 | 10 | 12 | 15 | 17 | 19 | 19 | 17 | 14 | 11 | 9 | 13,3 |
| միջին նվազագույնը (°C) | 5 | 4 | 5 | 6 | 8 | 11 | 13 | 14 | 12 | 10 | 7 | 6 | 8,4 |
| տեղումների քանակը (մմ) | 81 | 63 | 49 | 54 | 40 | 47 | 48 | 51 | 57 | 87 | 87 | 78 | 742 |
| *Աղբյուր՝ Foreca* |

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Քույր քաղաքներ
--------------

* Մորլե, Բրետան, Ֆրանսիա
* Բոպպարդ, Գերմանիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տրուրոյի քաղաքային կայքը(չաշխատող հղում)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4370103-6 · LCCN: n80139693 · VIAF: 130807428 · WorldCat VIAF: 130807428 |

 |
**Լեյլա Յոզեֆովիչ** (անգլերեն՝ անգլ.՝ Leila Josefowicz), ամերիկացի ջութակահարուհի է։

Ծնվել է 1977 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Տորոնտոյում։ Լեյլան ծնվել է Տորոնտոյում (Կանադա), բայց նրա ծնունդից քիչ անց ընտանիքը տեղափոխվել է Կալիֆորնիա (ԱՄՆ)։ Նրա հայրը ֆիզիկոս է, իսկ մայրը կենսաբան։ Լեյլան արդեն 3 տարեկան հասակում նվագում էր մի մանրակազմ ջութակ։ Այնուհետև իր ծնողների հետ մեկտեղ նա սովորում է Սուզուկիի ջութակի մեթոդը։ Այստեղ պարզվում է, որ նա ունի փայլուն լսողություն։ Հինգ տարեկանից նա լուրջ սկսում է զբաղվել ջութակով։ Նրա առաջին ուսուցիչը Աւդել Լուն է լինում։ Ութ տարեկանից նա սովորում է Քոլբուրնի երաժշտական դպրոցում, Ռոբերտ Լիփսեթի դասարանում։ Տասներեք տարեկան հասակից նա սովորում է Ֆիլադելֆիայի Քուրթիսի անվան երաժշտական ինստիտուտում, տարբեր վաստակավոր ջութակահարների դասարաններում։ Նա նվագել է տարբեր սիմֆոնիկ նվագախմբերում կատարելով բազմաթիվ շրջագայութուններ։ 1994 թվականին նա առաջին անգամ նվագում է Նյու Յորքի Քարնեջի Հոլում՝ կատարելով Չայկովսկու ջութակի կոնցերտը (դիրիժոր՝ Նեվիլլ Մարիներ)։ Նույն թվականին նա պայմանագիր է ստորագրում Ֆիլիփս Քլասսիկի հետ և ձայնագրում է Յան Սիբելիուսի և Պյոտր Իլյիչ Չայկովսկու ջութակի կոնցերտները՝ նույն դիրիժորի գլխավորությամբ։ Նա նաև տարված է ժամանակակից կոմպոզիտորների ստեղծագործություններով։ Բացի դասական րեպերտուարից նա նաև կատարում է ջազ և բազմաթիվ իմպրովիզացիաներ։ Կատարելով տարբեր շրջագայություններ նա կատարել է նոր կոմպոզիտորների գրած կոնցերտներ՝ տարբեր նվագախմբերի հետ միասին։ Բացի ամերիկայան նվագախմբերից, նա նաև հանդես է եկել տարբեր եվրոպական նվագախմբերի հետ՝ Լոնդոնի Սիմֆոնիկ Նվագախումբ, Լայպցիգի և Մյունխենի նվագախմբեր, Չեխիայի նվագախումբ և այլն։ Հանդես է եկել աշխարհի բոլոր ծայրերում։ Լեյլան պարգևատրվել է բազմաթիվ ամերիկյան մրցանակներով։ Նա նվագում է 1708 թվականին պատրաստած Ստրադիվարիուսի "Ռուբի" ջութակը և 1739 թվականի Գվարներիուս դել Ջեզուի պատրաստած "Էբերսոլթ" ջութակը։ Նա ձայնագրել է բազմաթիվ ձայնասկավառակներ։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 7075553 · BNF: 13984219q · CiNii: DA12730951 · GND: 134961323 · ISNI: 0000 0000 7365 6378 · LCCN: no96004666 · NLP: A26367543 · NUKAT: n2016168087 · SUDOC: 087932342 · VIAF: 44493800 · WorldCat VIAF: 44493800 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լիվնո (այլ կիրառումներ)

**Լիվնո, Լիևնո** (սերբախորվաթ․՝ Ливно/Livno, Лијевно/Lijevno, հին անվանումը՝ Հլիվնո), քաղաք Բոսնիա և Հերցեգովինայի արևմտյան մասում։ Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնության 10-րդ կանտոնի և համանուն համայնքի վարչական կենտրոնը։

Ըստ 1991 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ բնակչությունը կազմել է 10 080 մարդ։ Գտնվում է Մոստարից 127 կմ, Սարաևոյից 212 կմ, Բանյա Լուկայից 167 կմ և Սպլիտից 96 կմ հեռավորության վրա։

Պատմություն
-----------

Լիվնոն առաջին անգամ հիշատակվել է իշխան Մունցիմիրի փաստաթղթում 892 թվականի սեպտեմբերի 28-ին։ Ավելի ուշ՝ 949 թվականին, քաղաքը հիշատակվել է Կոստանդին Ծիրանածինի «Կայսրության կառավարման մասին» տրակտատում։

1326 թվականից Լիվնոն համարվել է Բոսնիական թագավորության մի մասնիկը, որը 1463 թվականին գրավվել է թուրքերի կողմից։ Օսմանյան կայսրության տիրապետության ներքո, որը տևել է ավելի քան 400 տարի, քաղաքում կառուցվել են արևելյան ճարտարապետության շատ հուշակոթողներ։

Բեռլինի կոնգրեսի որոշմամբ ամբողջ Բոսնիա և Հերցեգովինան օկուպացվել է Ավստրո-Հունգարիայի կողմից։ 1918 թվականին կայսրության տապալումից հետո քաղաքը դարձել է սերբերի, խորվաթների և սլովենցիների թագավորության մի մասնիկը, որը 1929 թվականին անվանափոխվել է Հարավսլավիայի Թագավորության։ Պատերազմից հետո Լիվնոն նորից դարձել է Հարավսլավիայի մի մասը, իսկ վերջինիս կազմալուծումից հետո ընդգրկվել է Բոսնիա և Հերցեգովինայի կազմում։

Բնակչություն
------------

### Համայնք

Լիվնո համայնքի բնակչությունը 1971-1991 թվականներին՝

| Մարդահամարի թվական | Ընդամենը | Սերբեր | Բոսնիացիներ | Խորվաթներ | Հարավսլավներ | Այլազգիներ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1991 | 40 600 | 3 913 (9,63 %) | 5 793 (14,26 %) | 29 324 (72,22 %) | 1 125 (2,77 %) | 445 (1,09 %) |
| 1981 | 40 438 | 3 898 (9,63 %) | 4 418 (10,92 %) | 28 918 (71,51 %) | 2 657 (6,57 %) | 547 (1,35 %) |
| 1971 | 42 118 | 4 791 (11,37 %) | 5 087 (12,07 %) | 31 657 (75,16 %) | 434 (1,03 %) | 149 (0,35 %) |

2007 թվականի մարդահամրի տվյալների համաձայն՝ համայնքի բնակչությունը կազմել է 32 354 մարդ։

### Քաղաք

2007 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ քաղաքում ապրել են 10 080 մարդ, որոնցից 3 899 եղել են բոսնիացիներ (38,68 %), 3 504-ը՝ խորվաթներ (34,76 %), 1 556-ը՝ սերբեր (15,43 %), իսկ 946-ը՝ հարավսլավներ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Լիվնոյի պանիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  FEDERATION OF BOSNIA AND HERZEGOVINA IN FIGURES Archived 2008-09-08 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքէջ (բոսն.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12451445g · ISNI: 0000 0004 0561 8790 · LCCN: n79010662 · NKC: ge1134085 · VIAF: 132507171 · WorldCat VIAF: 132507171 |

 |
**Հայրենական Մեծ պատերազմում զոհվածների հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник погибшим в годы Великой Отечественной войны), հուշարձան Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Նեսվետայ ՊՇԷԿ միկրոշրջանում (ռուս.՝ микрорайон Несветай ГРЭС)։ Հուշարձանը եղբայրական գերեզմանի վրա տեղադրվել է 1958 թվականին։

Պատմություն
-----------

Զոհված զինվորների հուշարձանը եղբայրական գերեզման է, որը գտնվում է Կրասնի Սուլին քաղաքի Նեսվետայ ՊՇԷԿ միկրոշրջանում։ 1958 թվականի ապրիլի 14-ին, Ժողովրդական պատգամավորների քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեի որոշմամբ, գերեզմանի վրա տեղադրվել է երկու պատկերաքանդակով երկաթբետոնե տիրաժային հուշարձան։

Քարե պատվանդանի չափսեր են 1,5 մետր × 1,5 մետր, բարձրությունը՝ 2,5 մետր։ Այս հուշարձանը տեղադրվել է Հայրենական մեծ պատերազմի ընթացքում 1943 թվականին քաղաքի պաշտպանության ժամանակ զոհված զինվորների հիշատակին։

Պատվանդանի վրա արված է հետևյալ մակագրությունը. *«1941-1945 թվականներ»*։

Հուշատախտակի վրա գրված է. *«Հավերժ փա՜ռք հերոսներին»* և թվարկված են խորհրդային բանակի 16 զոհված սերժանտների և զինվորների ազգանունները.

Պսկովսկի Ն. Ֆ.  

Բիլենկո Գ. Զ.  

Բաբիչև Ի. Դ.  

Վորոբյով Պ. Մ.  

Գանժա Գ. Մ.  

Գրաչով Ի. Լ.  

Իգումնով Դ. Ա.  

Կոնովալով Ա. Պ.  

Կոնցեդալով Ա. Գ.  

Կոսուլին Վ. Ա.  

Լակոմկին Ն. Մ.  

Լոպազով Գ. Գ.  

Տրոցենկո Մ. Ն.  

Ուսենկո Գ. Ս.  

Չերվյակով Վ. Ա.  

Նամյատով Ա. Ի.

Հեռավորությունը քաղաքի կենտրոնից 4,45 կմ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Памятник погибшим в годы Великой Отечественной войны (Братская могила. Поселок Несветай-ГРЭС)»։ Վերցված է 2019 Մարտ 18
2. 1 2  «Мемориал Великой Отечественной войны»։ Վերցված է 2019 Մարտ 29
**Մեդվեդնիցա** (խորվ.՝ Medvednica), լեռնազանգված Խորվաթիայում` Զագրեբից հյուսիս։ Զագրեբցիների սիրած հանգստի վայրն է։ Տարածքի 63 %-ը ծածկված է լայնատերև անտառով, որի կազմը փոփոխվում է բարձրությանը զուգահեռ։ Ամենաբարձր գագաթը Սլեմեն է, որի բարձրությունը ծովի մակարդակից 1033 մ է։ Նրա վրա է գտնվում Սլեմենսկի Տիրամոր (Majke božje Sljemenske Kraljice Hrvata) նշանավոր եկեղեցին։ Սլեմենի գագաթին գտնվում է Զագրեբի հեռուստաաշտարակը, որն ունի 169 մ բարձրություն։ Մեդվեդնիցայի հյուսիսային և արևելյան լանջերին կան լեռնադահուկային ուղիներ` տարբեր բարդության։ Լեռան գագաթ է ձգվում ճանապարհը և ճոպանուղին։ Հյուսիսային լանջին մշտապես անցկացվում են լեռնադահուկային մարզաձևի տարբեր մրցաշարեր։

Մեդվեդնիցայի բնական տեսարժան վայրերից է Վետերնիցա քարանձավը, որ գտնվում է լեռան հարավարևմտյան մասում։ Քարանձավն ունի 7.128 մ երկարություն։ Քարանձավում կան ժայռապատկերներ, ստալակտիտներ և ստալագմիտներ, չղջիկների գաղութներ։

Հարավային լանջին է գտնվում Մեդվեդգրադ ամրոցը, որ կառուցվել է 13-րդ դարում Ինոկենտի IV պապի որոշմամբ Բաթու խանի հրասակախմբերից Զագրեբը պաշտպանելու համար։ Մեդվեդգրադի դիտահրապարակից` 500 մ բարձրությունից, բացվում է զագրեբյան անկրկնելի համայնապատկեր։

Մեդվեդնիցայի տեսարժան վայրերից է Զրինսկի հանքավայրը, որը հանքահորերի, միջանցքների բարդ համալիր է։ Նրա շահագործումը սկսվել է 15-րդ դարից։

1572-1573 թվականներին Մեդվեդնիցայի նախալեռներում ու նրա լանջերին տեղի է ունեցել Մատիա Գուբեցի ապստամբությունը։

Մեդվեդնիցայի տարածքը բնական արգելանոց է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Поиск национальной базы данных географических названий Archived 2012-03-17 at the Wayback Machine. Регистр географических названий хорватской республики (անգլ.)(խորվ.)
2. ↑  Из соображений безопасности посетители могут посещать лишь первые 380 метров.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մեդվեդնիցա բնական արգելավայրը
* Մեդվեդնիցա (խորվաթերեն)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 316747561 · WorldCat VIAF: 316747561 |

 |
| **՞**Կովկասյան խաչագորտ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Երկկենցաղներ |
|
|
|
| Կարգ | Անպոչներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Սխտորագորտեր |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | **Կովկասյան խաչագորտ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Pelodytes caucasicus Boulenger, 1896 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակIUCN 3.1 *Near Threatened* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կովկասյան խաչագորտ** (լատ.՝ Pelodytes caucasicus), անպոչ երկկենցաղների կարգի սխտորագորտերի ընտանիքին պատկանող գորտատեսակ։

Վարում է գիշերային կենսակերպ և ցերեկային ժամերին թաքնվում է քարերի արանքներում։ Գրանցված է Ռուսաստանի Դաշնության Կարմիր գրքում՝ որպես վտանգված կենդանատեսակ։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է միայն Կովկասյան տարածաշրջանում։ Հանդիպում է Վրաստանի արևմուտքում՝ Կողքիսի սարահարթում, Ադրբեջանի մի փոքր հատվածում և Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասում։

Ադրբեջանում տարածված է Զաքաթալա և Բայլական քաղաքներում, որոնք գտնվում են վրաց-ադրբեջանական սահմանամերձ գոտում։

Կան ապացույցներ, որ այս խաչագորտերը տարածված են նաև Թուրքիայի տարածքում։ Գրանված է ՌԴ Կարմիր գրքում։ Ապրում է լեռնային շրջաններում` ծովի մակարդակից մինչև 2300 մետր բարձրության վրա։

Նկարագրություն
--------------

Չափերով բավականին փոքր գորտ է։ Մարմնի երկարությունը կազմում է 5-5,5 սմ։ Մարմինը վերևից ունի դեղնականաչավուն գունավորում, որոնք ծածկված են մուգ կանաչ պուտերով։

Սպիտակ է միայն փորի հատվածը։ Բազմացման ժամանակ առջևի վերջույթներին առաջանում են կոշտուկներ, որոնց գորտնուկ են անվանում։ Բազմացումից հետո արուի մեջքին առաջանում է խաչանման նախշ, որի արդյունքում էլ ստացել է իր անվանումը՝ *կովկասյան խաչագորտ*։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․Ջ․ Գրիգորյան, *Ողնաշարավորներ*, Հայերեն կենդանաբանական տերմինաբանություն (վերլուծություն և սկզբունքներ) (խմբ. Հ․Գ․ Խաչատրյան), «ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչություն», 2008, էջ 155 — 264 էջ. — 300 հատ, ISBN 978-5-8080-0723-9։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |