**Արցախի արդյունաբերության** հիմնական ճյուղերն են հանքարդյունագործությունը, սննդի, թեթև արդյունաբերությունները, էներգետիկան և զբոսաշրջությունը։ Արցախում գործում են ոսկու և պղնձի հումք վերամշակող, շինաքարեր (տուֆ, բազալտ, գրանիտ, կրաքար) արդյունահանող, անտառանյութի մշակման կոմբինատներ։ Արդյունաբերական արտադրանքի կառուցվածքում 2010 թվականին հանքարդյունագործական արդյունաբերության մասնաբաժինը կազմել է 45,7 %, մշակող արդյունաբերությանը՝ 33,1 %, էլեկտրաէներգիայի, գազի, ջրի արտադրության և բաշխմանը՝ 21,2 %։

Հանքարդյունագործություն
-----------------------

Հանքարդյունագործությունը Արցախի արդյունաբերության առաջատար ճյուղն է. ապահովում է ոլորտի համախառն արդյունքի ավելի քան 40 %-ը։ Ոլորտը կառավարում է «Վալեքս» խմբի ընկերությունների «Բեյգ Մեթըլս» ԲԲԸ-ն (հիմնադրվել է 2002)։ Ոսկի և պղինձ պարունակող հանքանյութը հարստացվում է Դրմբոնի հանքահարստացուցիչ կոմբինատում (գործարկվել է 2003 թվականին), իսկ խտանյութը վերամշակվում է Ալավերդու մետաղաձուլական գործարանում։ Ձեռնարկության արտադրողականությունն ամսական 30 հազար տոննա խտանյութ է, աշխատակիցների թիվը՝ 1100։ Արտադրանքն իրացվում է հիմնականում եվրոպական երկրներում (ծավալը 10-11 միլիոն ԱՄՆ-ի դոլար)։

Էլեկտրաէներգիայի արտադրություն
------------------------------

Արցախում էլեկտրաէներգիա արտադրող հիմնական ձեռնարկությունը Սարսանգի ջրէկն է (կառուցվել է 1976 թվականին, վերանորոգվել և վերածվել է ժամանակակից առաջնակարգ էլեկտրակայանի՝ 50 ՄՎտ հզորությամբ), որի արտադրանքն ապահովում է Արցախի էներգետիկ, պահանջների 75 %-ը, մնացածը ներմուծվում է Հայաստանի Հանրապետությունից, Արցախի սննդարդյունաբերության արտադրանքի նմուշներ, որի հետ էներգահամակարգը միացված է բարձր լարման գծերով։ Ոլորտի կառավարման և հեռանկարային զարգացման նպատակով 2007 թվականին ստեղծվել է «Արցախ ՀԷԿ» ԲԲԸ-ն (մինչև 2008-ը՝ ՓԲԸ), որի ռազմավար, խնդիրը ջրային պաշարների ռացիոնալ օգտագործմամբ (կառուցվում են 5 փոքր ջրէկներ, որոնցից առաջինը՝ Թրղե-1-ը՝ 3 ՄՎտ հզորությամբ, շահագործման է հանձնվել 2010 թվականին) լրացուցիչ 18 ՄՎտ հզորություն ստեղծելն է, որով հնարավոր կլինի ոչ միայն ամբողջությամբ բավարարել հանրապետության կարիքները (շուրջ 235 միլիոն կՎտ-ժամ), այլև էլեկտրաէներգիա արտահանել։

|  | Չափի միավոր | 2010 |
| --- | --- | --- |
| Էլեկտրաէներգիա | միլիոն կՎտ.ժ | 179.3 |
| Կահույք | հզ. դրամ | 406085.0 |
| Կիր | տ | 65.6 |
| Երեսպատման սալեր | մ2 | 16530.6 |
| Կոշիկ | հզ. զույգ | 130.2 |
| Խաղողի գինի | հզ. դալ | 17.0 |
| Օղի | հզ. դալ | 87.0 |
| Կոնյակ | հզ. դալ | 1.0 |
| Միս | տ | 532.2 |
| Կաթնամթերք | տ | 1777.2 |
| Մեկուսիչով հաղորդալար | կմ | 50.0 |
| Մանրատախտակ | մ2 | 25777.0 |
| Հանքաքար | հզ. տ | 327.0 |
| Սղոցանյութ | մ2 | 2622.0 |
| Հաց, հացաբուլկեղեն | տ | 7727.0 |

Սննդի արդյունաբերություն
------------------------

Սննդի արդյունաբերության առաջատար ճյուղը գինու, կոնյակի և օղու արտադրությունն է, որը ներառված է «Արցախ-Ալկո» համակարգում։ Գործում են նաև հացի, յուղի, պանրի, պահածոների, հյութերի արտադրության, կենցաղսպասարկման, տրանսպորտի, կապի, առևտրի, ծառայությունների ձեռնարկություններ։

Թեթև արդյունաբերություն
-----------------------

Թեթև արդյունաբերության ոլորտում առաջատար են գորգագործությունը, կարի, կոշիկի արտադրությունները։ 2010 թվականին իրականացվել է 42,8 միլիարդ դրամի շինարարություն (2009 թվականի համեմատությամբ աճել է 27 %-ով), որի 41,4 %-ը կատարվել է պետական բյուջեի, 16,4 %-ը՝ կազմակերպությունների, 14,3 %-ը՝ օտարերկրյա ներդրողների, 6,3 %-ը՝ մարդասիրական ընկերությունների միջոցների հաշվին։ 2010 թվականին Արցախի արդյունաբերական ձեռնարկությունների թիվը եղել է 220 (զբաղվածներինը՝ 5034), արդյունաբերական արտադրանքի ծավալը՝ ավելի քան 43 միլիարդ դրամ։

Արդյունաբերության մասնաբաժինը ՀՆԱ-ում 36,4 % է։ Արդ. ձեռնարկությունների մեծ մասը Ստեփանակերտում է, որի մասնաբաժինը արդյունաբերական արտադրանքի ընդհանուր ծավալում 2008 թվականին եղել է 49,9 %։ 2009-ից արդյունաբերության ոլորտում պետության քաղաքականությունն ուղղված է տնտեսության շարունակական բարեփոխումներին, արտադրական տեխնոլոգիաների կառուցվածքի բարելավմանը, համատեղ արտադրությունների կազմակերպման ծրագրերի մշակմանը, արտադրության կայունացմանը, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և ինովացիոն համակարգի զարգացմանը, ծառայությունների ներդրմանը, մրցակցային առավելությունների ձևավորմանը։ Գիտելիքահենք տնտեսություն ստեղծելու համար գերակա ճյուղ է ճանաչվել տեղեկատվական տեխնոլոգիաների արդյունաբերությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |