recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մխիթարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հովհաննես Արմենակի Մխիթարյան** (օգոստոսի 26, 1962(1962-08-26), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային հայ ֆուտբոլիստ, խաղացել է կիսապաշտպանի դիրքում։ Հայտնի է «Վորոնեժի Ֆակել»-ի կազմում իր ելույթներով, որտեղ անցկացրել է 406 հանդիպում։

Կենսագրություն
--------------

Մանկության տարիներին Մխիթարյանը զբաղվել է տարբեր սպորտաձևերով, ամենաակտիվը՝ վոլեյբոլով, իսկ 12 տարեկանում անցել է ֆուտբոլի։ Թբիլիսիի «Գանտիադի» մանկապատանեկան մարզադպրոցի սանի առաջին մարզիչը եղել է Օմար Շալվովիչ Դվալին։ Մեծահասակների թիմում սկսել է խաղալ 17 տարեկանում՝ Վորոնեժի Ֆակելում, որը հանդես է եկել առաջին լիգայում։ Դեբյուտային հանդիպումն անցկացրել է 1980 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Նիկոպոլի Կոլոսի հետ խաղում՝ փոխարինման դուրս գալով 70-րդ րոպեին Գենադի Տերնովիխի փոխարեն։ 1984 թվականին իր թիմի հետ դարձել է առաջին լիգայի մրցաշարի հաղթող և դուրս եկել ԽՍՀՄ գավաթի կիսաեզրափակիչ։ 1985 թվականի մրցաշրջանում մասնակցել է առաջնության բոլոր 34 հանդիպումներին և դարձել 3 գոլի հեղինակ՝ «Ռոստովի ԲՄԱ»-ի և Մինսկի «Դինամոյի» հետ հանդիպումներում, բայց նրա թիմը մրցաշրջանի արդյունքներով նորից վերադարձել է առաջին լիգա։

1990 թվականին Մխիթարյանը մրցաշրջանի կեսն անցկացրել է «Կոտայքի» կազմում, իսկ 1991-1992 թվականներին խաղացել է Լեհաստանի ցածր դիվիզիոններից մեկում՝ «Սոկոլի» (Պնևի) կազմում, այս թիմերից վերադառնալուց հետո կրկին խաղացել է «Ֆակելում»։ Ընդհանուր առմամբ, «Վորոնեժ»-ի թիմում անցկացրել է 14 մրցաշրջան, որի ընթացքում մասնակցել է 406 հանդիպումների ազգային առաջնություններում և դարձել 30 գոլի հեղինակ։ Անցկացրած հանդիպումների քանակով ակումբի պատմության մեջ զբաղեցնում է երկրորդ տեղը՝ զիջելով Եվգենի Շչյոգոլևին (474)։ Կարիերայի ավարտին նա չորս մրցաշրջան խաղացել է «Լոկոմոտիվում» (Լիսկի) երրորդ և երկրորդ լիգաներում։ Խաղային կարիերան ավարտել է 36 տարեկանում։

Կարիերան ավարտելուց հետո որպես մարզիչ աշխատել է Լոկոմոտիվում (Լիսկի) և Ֆակելում, այս թիմերում եղել է ադմինիստրատոր, երկար տարիներ աշխատել է որպես մանկական մարզիչ։ 2017 թվականին «Ստրելա» մանկապատանեկան մարզադպրոցում մարզել է 2008-2009 թվականներին ծնվածների թիմը։ Խաղացել է վետերանների «Ստրելա» և «Բալթիկա» (Վորոնեժ) թիմերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Матч Колос Н — Факел. footballfacts.ru
2. ↑  Тренерский состав
3. ↑  Ярко светят «Негаснущие звезды» воронежского футбола

Արտաքին հղումներ
----------------

* Оганез МХИТАРЯН: «В годы моей молодости „Факел" был настоящей семьей» 1 часть 2 часть
* Оганез Мхитарян: «На поле мы понимали друг друга с полувзгляда»
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մխիթարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Միհրան Հովհաննեսի Մխիթարյան** (դեկտեմբերի 16 (29), 1904, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - դեկտեմբերի 16, 1972(1972-12-16), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային ճարտարապետ։ ԽՍՍՀ վաստակավոր շինարար (1966)։ ԽՄԿԿ անդամ 1925 թվականից։ Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամ (1936)։

Կենսագրություն
--------------

1935 թվականին ավարտել է Լենինգրադի արդյունաբերական շինարարության ինժեներների ինստիտուտի ճարտարագիտական ֆակուլտետը։ 1937-1939 թթ. եղել է «Հայպետնախագիծ» տրեստի տնօրեն։ Մխիթարյանի նախագծերով կառուցված շենքերից առավել ուշագրավ են համարվել Երևանի ժամացույցի գործարանի գլխավոր մասնաշենքը (1948), Կիրովականի (այժմ՝ Վանաձոր) պոլիմերային սոսինձների գիտահետազոտական-նախագծային ինստիտուտի շենքը (1958), Երևանի կոմպլեքսային էլեկտրասարքավորման համամիութենական գիտահետազոտական և նախագծային ինստիտուտի շենքը (1960), կաբելի գործարանի համալիրը (1963), Ալավերդու գարեջրի գործարանը (1953)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 635.
2. ↑  Baghdasaryan, Aram. «AV Production - Միհրան Մխիթարյան». *avproduction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ օգոստոսի 14-ին. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 16-ին.
3. ↑  «Члены союза». *uaa.am* (ռուսերեն). Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 16-ին.(չաշխատող հղում)


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 635)։*  |
**Ալեքսանդր Բարդ** (մարտի 17, 1961(1961-03-17), ՀԱՀ), շվեդ երգահան, երգիչ, կոմպոզիտոր, բանաստեղծ, երաժշտական պրոդյուսեր, սոցիոլոգ, Շվեդական ամենախոշոր ինտերնետ–կազմակերպություններից մեկի սեփականանատերը։ Army of Lovers, Vacuum, BWO, Alcazar, Gravitonas նախագծերի մասնակիցը։

Կենսագրություն
--------------

Ալեքսանդր Բարդը լայն ճանաչում է ստացել որպես մասնակից և հեղինակ Army Of Lovers խմբի երգի։ 1996 թվականին, երբ Army Of Lovers–ը կորել էր հորիզոնից և նրա մասնակիցները սկսել էին մոռացության տալ, Բարդը ստեղծեց նոր նախագիծ՝ Vacuum։ 2004 թվականի գարնանը Շվեդիայում դուրս եկավ նոր «Living In A Fantasy» ձայնասկավառակը։ Այդ ժամանակ Ալեքսանդրի խումբը թողարկեց Bodies Without Organs ձայնասկավառակը։ Ներկա պահին Բարդը աշխատում է Gravitonas խմբի հետ։ Այսօր Բարդը Stockholm Records կազմակերպության և ինտերնետ-կազմակերպության սեփականատերներից մեկն է։ Գրել է 3 գիրք սոցիոլոգիայի մասին․«Նետոկրատիա. Նոր իշխող էլիտա և կյանքը կապիտալիզմից հետո», «Новая глобальная империя» և «Kroppsmaskinerna»։ Առաջին երկու գրքերը ունեցել են մեծ հաջողություններ Եվրոպայում և Ամերիկայում։ Վերջին գիրքը դուրս է եկել վերջերս և ակնկալում է անգլերեն թարգմանություն իսկ հետագայում ռուսերեն լեզվով։ Իր առաջին գրքում՝ «Նետոկրատիա» համատեղ գրված Յան Զոդերկվիստի հետ, Ալեքսանդրն առանձնացրեց, նկարագրեց և համակարգեց բավարար տվյալներ նոր սոցիոլոգիայի և քաղաքականության հասկացության մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Babelio (ֆր.) — 2007.
2. ↑  LIBRIS — 2013.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Александр БАРД «NETократия»
* Интервью с Александром Бардом
* Интервью с Бардом на портале chaskor.ru Արխիվացված 2018-07-20 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ալեքսանդր Բարդ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Spotify · Յանդեքս երաժշտություն |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 3025545 · BNF: 15619307h · GND: 13150553X · ISNI: 0000000109145853 · LCCN: nb2002014611 · LNB: 000056506 · NUKAT: n2006088891 · LIBRIS: 316279 · SUDOC: 121139549 · VIAF: 71719116 · WorldCat VIAF: 71719116 |

 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մխիթարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սահակ Վարդանի Մխիթարյան** (1921, Հովտամեջ, Հայաստան - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Սահակ Մխիթարյանը ծնվել է 1921 թվականին, Էջմիածնի շրջանի Մուղան (այժմ՝ Հովտամեջ) գյուղում։ 1940 թվականին ավարտել է Սամաղարի միջնակարգ դպրոցը և նշանակվել Մուղանի 7-ամյա դպրոցի ֆիզկուլտուրայի ուսուցիչ։

1942 թվականի մարտին Սահակը Հարավ-արևմտյան ռազմաճակատի 122-րդ դիվիզիայի 777-րդ հրաձգային գնդում մասնակցել է Խարկովի ուղղությամբ մղված մարտերին։ Այստեղ Սահակը արժանացել է «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալի։ 1942 թվականի ապրիլին մղված կատաղի մարտերից մեկում նա ծանր վիրավորվել է և, հոսպիտալում բուժվելուց հետո, վերադարձել է գործող բանակ։ Նրա մարտական ծառայությունը շարունակվել է 1730-րդ զենիթային հրետանային գնդում։ 1943 թվականին Ժուկովկա քաղաքի մոտ Մխիթարյանին հաջողվել է հրանոթի դիպուկ կրակով ոչնչացնել թշնամու ինքնաթիռը։ Այդ սխրանքի համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ 1944 թվականին մասնակցել է Լեհաստանում մղվող մարտերին։ Մխիթարյանը չորս անգամ արժանացել է Գերագույն գլխավոր հրամանատարության շնորհակալության և «Վարշավայի ազատագրման համար» մեդալի։ Մասնակցել է նաև Բեռլինի գրավմանը և պարգևատրվել «Բեռլինի գրավման համար» մեդալով։

1946 թվականին Մխիթարյանը վերադարձել է հայրենի գյուղ։ 1956 թվականին Մխիթարյանը հաջողությամբ ավարտել է Երևանի ֆիզկուլտուրայի ինստիտուտի հեռակա բաժինը։ Աշխատել է Հովտամեջ գյուղի դպրոցում։

Պարգևներ
--------

* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Վարշավայի ազատագրման համար» մեդալ
* «Բեռլինի գրավման համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հարությունյան Ա. Հ. և ուրիշներ Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ Երեք գրքով։ Գիրք 3-րդ, Լույս, 1987, 289 էջ։
**Լեոնիդ Ներսեսի Ներսիսյան** (փետրվարի 10, 1925(1925-02-10), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հուլիսի 3, 2012(2012-07-03), Երևան, Հայաստան), խորհրդային կուսակցական աշխատող, ԽՄԿԿ անդամ (1945)։

Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ Ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1951)։ 1951-1962 թվականներին աշխատել է Երևանի էլեկտրատեխնիկական գործարանում (արտադրամասի պետի տեղակալ, պետ, գլխավոր ինժեներ)։ 1961-1965 թվականներին Ներսիսյանը եղել է Երևանի էլեկտրաշարժիչների գործարանի տնօրենը, 1965-1974 թվականներին՝ Երևանի Լենինյան շրջխորհրդի գործկոմի նախագահը, 1974-1975 թվականներին՝ ՀԿԿ Երևանի Լենինյան շրջկոմի առաջին քարտուղարը։ 1975-1985 թվականներին՝ ՀԿԿ Երևանի քաղկոմի առաջին քարտուղարը, ՀԿԿ ԿԿ-ի բյուրոյի անդամ։

Եղել է նաև ԽՍՀՄ 10 և ՀԽՍՀ 7-9 գումարումների Գերագույն խորհրդի պագամավոր, ԽՄԿԿ 25-26 համագումարների պատգամավոր։ Պարգևատրվել է «Հոկտեմբերյան հեղափոխության», Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2, Կարմիր աստղի շքանշաններով և մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 258)։*  |
**Ամասիայի պաշարում** (մոտավորապես մ.թ.ա. 72-70 թվականներ), Միհրդատյան երրորդ պատերազմի ընթացքում հռոմեական զորքերի կողմից Պոնտոսի Ամասիա քաղաքի պաշարումը։

Երրորդ Միհրդատյան պատերազմի սկզբում պոնտացի ժողովուրդը պարտություն կրեց և ստիպված եղավ հետ նահանջել դեպի Պոնտոս։ Միհրդատ VI-ի բանակը Կաբիրի մոտ կրեց իր հերթական պարտությունը, իսկ ինքը՝ Միհրդատը, ապաստան գտավ իր փեսայի՝ հայոց թագավոր Տիգրանի մոտ։ Միևնույն ժամանակ, հռոմեական զորքերը Լուկուլլոսի հրամանատարությամբ սկսեցին պոնտական բազմաթիվ քաղաքների և բերդերի պաշարումը, որը շարունակվեց մ.թ.ա. 71-ից մինչև 70 թվականները։

Ամասիան եղել է պոնտական թագավորության մայրաքաղաքը։ Քաղաքը գտնվում էր խորը կիրճում, որտեղով հոսում էր Իրիդ գետը։ Բերդը գտնվում էր բարձր ժայռի վրա, որի ներսում եղել են ստորգետնյա ջրանցքներով երկու ջրամբարներ, որոնք կապված էին թե՛ գետին, թե՛ բերդին։ Այս ձևով, ամրոցը գերազանց էր պաշտպանության համար։ Ամասիայի պաշարման մանրամասները հայտնի չեն, բայց ի վերջո հռոմեացիները գրավել են ամրոցը։ Հարյուրամյակներ անց շրջակա տարածքում մնացին «Միհրդատյան պատերազմի հետևանքով ավերված ամրություններ և շատ լքված հողեր»։ Մեմնոնի խոսքերով, Ամասիան Պոնտիոսի մյուս քաղաքներից և ամրոցներից ավելի երկար է դիմակայել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Наумов, 2010, էջ 175
2. ↑  Страбон. XII. 3. 28
3. ↑  Мемнон. LIV

Գրականություն
-------------

* *Наумов Л.* Митридатовы войны. — М.: Волшебный фонарь, 2010. — 512 с. — ISBN 978-5-903505-38-8
**Համբեր** (Humber River), գետ Կանադայի Օնտարիո նահանգում։

Աշխարհագրություն և Ջրագրություն
-------------------------------

Գետի ավազանը գտնվում է Հարավային Օնտարիոյում՝ Ջորջիան-Բեյ ծոցի և Օնտարիո լճի միջև։ ներառում է Դաֆֆերին և Սիմկո կոմսությունների մի մասը, ինչպես նաև ռեգիոնալ մունիցիպալիտետների՝ Փիլի և Յորքի մի մասը։ Գետի գլխավոր վտակը սկիզբ է առնում Նիագարայի հնագույն ժայռերի թեքությունից, իսկ մյուս վտակը՝ Իստ-Համբերը սկիզբ է առնում Սենտ-Ջորջ լճից, որը գտնվում է Ավրորա (Օնտարիո) քաղաքին մոտ՝ Օակ-Ռիջեյս-Մորեյն բլուրների մեջ, որոնք կազմված են մորենի մեծ մնացորդներից։ Երկու վտակները միանում են Տորոնտոյից հյուսիս և հետո գետը հոսում է մեկ ընդհանուր ուղղությամբ դեպի հարավ-արևելք Մեծ Տորոնտոյով՝ Կանադայի ամենաշատ ուրբանիզացված մեգապոլիսով և թափվում է Օնտարիոյի Համբեր ծովածոց։
Գետի երկարությունը՝ 126]] կիլոմետր, ավազանի մակերեսը՝ 908 կմ քառ․։

Պատմություն
-----------

Գետի ջրավազանը մարդկանց կողմից բնակեցվել է մոտ 9-12 հազար տարի առաջ։ 1615 թվականին այստեղ եկավ առաջին եվրոպացին՝ ֆրանսիացի հայտնի ճանապարհորդԷթյեն Բրյուլը, Օնտարիոյի առաջին լեյտենանտ-նահանգապետ Ջոն Գրեյվս Սիմկոն գետը կոչել է Անգլիայի Համբեր գետի պատվին։

Բնապահպանություն
----------------

Չնայած այն բանին, որ գետի ավազանը շատ է ուրբանիզացված (տարածքի 55%-ում ընկած են գյուղեր, 45%-ում քաղաքներ), նա տարբերվում է բուսական աշխարհի և բնական պայմանների մեծ բազմազանությամբ։ Գետը հոսում է Կարոլյան անտառով, մարգագետիններով, դաշտերով և ճահիճներով։ Գետի ավազանի մոտ գտնվում են մի քանի այգիներ,այդ թվում նաև Հայ-Պարկը, այգի Կազեմիր-Գրովսկին և այգի Համբեր-Բեյը։ 
1999 թվականին գետը մտել է Կանադայի հսկվող գետերի ցուցակի մեջ։

Հեյզել մրրիկ
------------

1954 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Արևադարձային ցիկլոն Հեյզելը փլվեց Տորոնտոյի գլխին։ Քամու արագությունը հասավ 200 կիլոմետր ժամի, իսկ ամեն խորանարդ դյույմում 6 ժամում թափվեց 11 տոննայից ավել մթնոլորտային տեղում անձրևի տեսքով, որը ջրհեղեղի պատճառ դարձավ Համբեր և Լիթլ-Դոն գետերի համար՝ ամենաուժեղը ամբողջ մարդկության պատմության արդյունքում։ Գետերի ջրերը բարձրացան 6-8 մետրով, ջուրը իր հետ քշեց ամեն ինչ՝ ծառեր, տներ, կամուրջներ և ճանապարհներ։ Ավերվեցին 50-ից ավել կամուրջներ։ Ցավոք ջրհեղեղը բերեց մարդկային կորուստների, մահացավ 81 մարդ։ 4 հազարից ավել ընտանիք մնաց անտուն։ Տորոնտոն կրեց 100 միլիոն դոլարի վնաս։ Ջրհեղեղից հետո կառուցվեց կանադական առաջին ջրհեղեղ զգուշացնող համակարգ։

Նկարներ
-------

* 1954 թվականի հոկտեմբերի 16-ի ջրհեղեղը1954 թվականի հոկտեմբերի 16-ի ջրհեղեղը
* Համբեր գետի գետաբերանըՀամբեր գետի գետաբերանը
* Կամարային կամուրջը գետի վրաԿամարային կամուրջը գետի վրա
* Հետիոտնային կամուրջՀետիոտնային կամուրջ
* Համբեր գետի տեսքըՀամբեր գետի տեսքը
* Երկաթագիծ կամուրջը գետի վրաԵրկաթագիծ կամուրջը գետի վրա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 29-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 30-ին.
3. 1 2  «The Canadian Heritage Rivers System (CHRS) — Humber River». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 5-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 30-ին.
4. ↑  «Тайны и факты - Ураган Хейзел 1954 год, США». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 30-ին.
5. ↑  Environtment Canada - Hurricane Hazel - Evaluation of Organizational Response
Սուրբ Սոֆիա տաճարը Հռոմում, որի մոտ տեղի է ունեցել հուշարձանի բացում
**Տարաս Շևչենկոյի հուշարձանը** (իտալ.՝ Monumento di Taras Shevchenko, ուկրաիներեն՝ Пам'ятник Тарасові Шевченку), ուկրաինացի բանաստեղծ, արձակագիր, նկարիչ և ազգագրագետ Տարաս Շևչենկոյի պատվին կանգնեցված հուշարձան՝ Իտալիայիմայրաքաղաք Հռոմում։ Ուկրաինացի բանաստեղծի ամենաանսովոր և հետաքրքիր քանդակագործական պատկերներից մեկը մոնումենտալ արվեստի մեջ։

Պատմություն
-----------

Բնօրինակ հուշարձանը, որտեղ Տ. Գ. Շևչենկոն պատկերված է հռոմեացի պատրիկոսի դերում, բացվել է 1973 թվականին Սուրբ Սոֆիայի հունական կաթոլիկ տաճարի դիմաց։ Հուշարձանի հեղինակն է իտալացի քանդագործ Ու․ Մացեյը։ 

Հուշարձանի հեղինակի խոսքով ուկրաինացի բանաստեղծը հագած է հռոմեական տոգա և պատկերված է հռետորի կերպարով, ով, ձեռքը բարձրացնելով, կրակոտ խոսքով դիմում է ներկաներին։ Քանդակային կոմպոզիցիան փոխաբերական հայտարարություն է, որ Շևչենկոն և նրա աշխատանքները պատկանում են ոչ միայն Ուկրաինային, այլև ողջ մարդկությանը։

Գրականություն և հղումներ
------------------------

* *Кучерук Олександр* (письменник, директор Бібліотеки ім. О. Ольжича) Пам'ятники Шевченка на земній кулі… *Від Мангишлаку до Вашингтона*. // Черкаський край — земля Богдана і Тараса. Культурологічний збірник. К.: «Українські Пропілеї», 2002, стор. 67—80

* «Памятники Шевченко на сайте kobzar.info». Արխիվացված է օրիգինալից 2014-02-07-ին. Վերցված է 2018-06-21-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (օգնություն)

* «Интерактивная карта памятников Тарасу Шевченко». Արխիվացված է օրիգինալից 2018-09-28-ին. Վերցված է 2018-06-21-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (օգնություն)

Ծանոթագրություններ
------------------
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մինասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Պետրոս Մինասյան** (հոկտեմբերի 9, 1799(1799-10-09), Կոստանդնուպոլիս - օգոստոսի 19, 1867(1867-08-19), Փարիզ), հայ դրամատուրգ, գրականության մեջ կլասիցիստական ուղղության տեսաբան։ Մխիթարյան միաբանության անդամ (1825 թվականից)։

1835 թվականից Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանի ուսուցիչ՝ նախ Պադուայում, ապա Փարիզում։ 1846 թ. մեկնել է Կ․ Պոլիս և Տրապիզոն՝ միսիոներական աշխատանքի։ Կ․ Պոլսում հիմնել է Համազգյաց ընկերությունը (1846), կազմել կանոնադրությունը։ Մինասյանի «Խոսրով Մեծ» և «Սմբատ Առաջին» ողբերգությունները լույս են տեսել «Թատրերգութիւն» (1845) խորագրով։ Նյութը վերցրել է Մովսես Խորենացուց։ Արտահայտել է ազատասիրական գաղափարներ, քննադատել ազգային տարաձայնությունները։ Նա թատրոնը համարել է մարդկության զարգացման ազդակներից մեկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 555—556.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիդարանն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Պետրոս Մինասյան» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12180 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 555)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մինասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Միհրան Անդրանիկի Մինասյան** (փետրվարի 2, 1959(1959-02-02), Հալեպ, Սիրիա), հայ բանասեր, թարգմանիչ, մատենագետ։

Կենսագրություն
--------------

Միհրան Մինասյանը ծնվել է 1959 թվականի փետրվարի 2-ին Հալեպում։ 1979 թվականին ավարտել է Հալեպի Քարեն Եփփե ազգային ճեմարանը։ 1993-2003 թվականներին աշխատել է Հալեպի Փոխեների արխիվային, 1999-2012 թվականներին, միաժամանակ՝ Համազգայինի հայագիտական կենտրոններում։

2012 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան, որտեղ աշխատանքի է անցել Մատենադարանում և Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտում։

Հայերենից արաբերեն է թարգմանել Պ. Սևակի («Եղիցի լոյս եւ... այլ բանաստեղծութիւններ», 1995), Նահապետ Քուչակի («Նռան հատիկը։ Հայկական 100 սիրային բանաստեղծութիւն», 1999), Հ. Սահյանի, Զահրատի, Զարեհ Խրախունու և ուրիշների ստեղծագործություններից («Դիմակներ եւ հայելիներ», 2010, Սիրիայի մշակույթի նախարարության Սամի Ալտրուպի անվան թարգմանչ. 1-ին մրցանակ, 2010), արաբերենից հայերեն՝ Իբրահիմ ալ Խալիլի «Անապատին կակաչները» (2002)՝ Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված ուսումնասիրությունը։

Միհրան Մինասյանը հրատարակության է պատրաստել Աբրահամ արք. Քյուփելյանի «Օրագրութիւնը» (Պետրոս արք. Մխիթարեանի հետ, 2008)։ Լույս են տեսել Մինասյանի «Հայերէն նորայայտ հնատիպ գիրքեր եւ մատենագիտական լրացումներ» («Հասկ հայագիտական տարեգիրք», 1995–96), «Հայ պարբերական մամուլի 33 նորայայտ անուններ» («Հայկազեան հայագիտական հանդէս», 2001) և այլ հոդվածներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ուզեիր Հաջիբեկովի հուշարձան** (ադրբ.՝ Üzeyir Hacıbəyovun heykəli), հուշարձան, որը տեղադրվել է 1985 թվականին ադրբեջանցի կոմպոզիտոր, գիտնական-երաժշտագետ, հրապարակախոս, դրամատուրգ, մանկավարժ և հասարակական գործիչ, ժամանակակից ադրբեջանական պրոֆեսիոնալ երաժշտական արվեստի և ազգային օպերայի հիմնադիր, Ադրբեջանի Հանրապետության պետական օրհներգի հեղինակ Ուզեիր Հաջիբովի պատվին։ Մահմեդական Արևելքում առաջին օպերայի հեղինակը, որը բեմադրվել է իր հայրենի Շուշա քաղաքում: Արձանը վանդալիզմի զոհ Է դարձել այն բանից հետո, երբ Շուշա քաղաքն անցել է Հայաստանի վերահսկողության տակ։ Քաղաքի ազատագրումից հետո այն վերականգնվել է 2021 թվականին, իսկ պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել օգոստոսի 29-ին։

Պատմություն
-----------

1985 թվականին Ուզեիր Հաջիբեկովի ծննդյան 100-ամյակի առթիվ Շուշայում կանգնեցվել է կոմպոզիտորի հուշարձանը։ Քանդակագործ Ահմադ Ծալիկովի ստեղծած հուշարձանն ամբողջությամբ ավերվել է 1992 թվականի Արցախյան առաջին պատերազմի ժամանակ:

Արձանի վերականգնումը սկսվել է միայն այն բանից հետո, երբ քաղաքն ազատագրվել է։

Վերականգնում
------------

Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի կարգադրությամբ պատրաստվել է կոմպոզիտորի նոր արձանը: Քանի որ արձանի մոդել չկա, նոր հուշարձանը ստեղծվել է ժամանակի մամուլում հրապարակված և արխիվում պահվող լուսանկարների հիման վրա։

Հեյդար Ալիևի հիմնադրամի աջակցությամբ բրոնզե արձանը տեղադրվել է Շուշա քաղաքի իր նախկին տեղում։ Հուշարձանը ստեղծել են քանդակագործներ Ռուսլան Ռուստամովը, Թեյմուր Ռուստամովը և Մահմուդ Ռուստամովը:

2021 թվականի օգոստոսի 29-ին Շուշա քաղաքում տեղի ունեցավ Ուզեյիր Հաջիբեկովի նոր հուշարձանի հանդիսավոր բացումը։ Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևը և առաջին փոխնախագահ Մեհրիբան Ալիևան բացել են արձանը՝ հանելով դրա ծածկը:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Prezident Şuşada Üzeyir Hacıbəylinin heykəlinin açılışını etdi». August 30, 2021. Վերցված է August 29, 2022-ին.
2. ↑  «Hacıbəyovun Şuşadakı yeni heykəli 31 il əvvəlkinin eynisidir». August 31, 2021. Վերցված է August 29, 2022-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մինասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ժորա Արշալույսի Մինասյան** (1925, Սարատակ, Հայաստան - 1991), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ժորա Մինասյանը ծնվել է 1925 թվականին, Արթիկի շրջանի Սարատակ գյուղում։ 1943 թվականին ավարտել է շրջանի Հոռոմ գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ Շրջանային ժողկրթբաժնից ստացել է մանկավարժական աշխատանքի նշանակման հրամանը, բայց չի հասցրել անցնել աշխատանքի, զորակոչվել է բանակ։

Մինասյանը ֆաշիստական հորդաների դեմ մարտնչել է 3-րդ Բելոռուսական, 1-ին Մերձբալթյան ռազմաճակատներում։ 1944 թվականի հոկտեմբերին վաշտի հրամանատարի հրամանով Ժորան վերցնելով հակատանկային նռնակների կապոցը, օգտվելով տեղանքի անհարմարությունից, շրջանցել է փոքրիկ ծառուղին և անցել թշնամու թիկունքը։ Նռնակներով լռեցրել է հակառակորդի գնդացիրը։ 947 հրաձգային գնդի 3-րդ գումարտակի հրամանատարությունը Մինասյանի հետախուզական դասակին առաջադրանք է տվել անցնել ռազմաճակատային գիծը և տեղեկություններ բերել թշնամու դասավորության մասին։ Այս առաջադրանքը հաջողությամբ կատարելու, մարտում ցուցաբերած հմտության և խիզախության համար Ժորան պարգևատրվել է «Խիզախության համար» մեդալով։ Նրա սխրագործությունների մասին բազմիցս գրվել է ռազմաճակատային թերթերում։ Մինասյանը մարտերով հասել է Գերմանիա, հետագայում մասնակցել է Ճապոնիայի դեմ մղված հաղթական մարտերին։

Պատերազմի ավարտից հետո Մինասյանը վերադարձել է Արթիկի շրջան, անցել մանկավարժական աշխատանքի։ Սպանդարյան, Գեղանիստ գյուղերի դպրոցներում դասավանդել է ռուսաց լեզու և գրականություն։ 1954 թվականին ավարտել է Լենինականի Միքայել Նալբանդյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտը և շարունակել իր մանկավարժական աշխատանքը շրջանի Սպանդարյան, Հնաբերդ գյուղերում։ 1977 թվականին Մինասյանը տեղափոխվել է Երևան և աշխատանքի անցել № 50 միջնակարգ պրոֆտեխնիկական ուսումնարանում որպես դաստիարակ։

Մահ
---

Ժորա Մինասյանը մահացել է 1991 թվականին, թաղված է Թոխմախի գերեզմանատանը։

Պարգևներ
--------

* «Խիզախության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
2. ↑  «The memorial of Minasyan Zhora (Ժորա Մինասյան Արշալույսի) buried at Yerevan's Tokhmakh cemetery». *hush.am* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 29-ին.
**Իրժի Պեշեկ** (չեխ․՝ Jiří Pešek, ), չեխոսլովակ ֆուտբոլիստ, որը հանդես է եկել հարձակվողի դիրքում, մասնավորապես, «Բոհեմիա» և «Սլավիա Պրահա» ակումբներում, ինչպես նաև Չեխոսլովակիայի ազգային հավաքականում: Խաղային կարիերայի ավարտից հետո եղել է մարզիչ:

Չեխոսլովակիայի կրկնակի չեմպիոն։

Ակումբային կարիերա
------------------

Մեծահասակների ֆուտբոլում իր նորամուտը նշել է 1939 թվականին՝ խաղալով «Բոհեմիանս 1905» թիմում, որի գույները պաշտպանել է մինչև 1948 թվականը։ Չեխիայի օկուպացիայի ժամանակ թիմը գործել է «Բոհեմիա» (Պրահա) անվան ներքո։ 

1952-1955 թվականներին խաղացել է «Սպարտա» ակումբի կազմում, որը հետագայում կոչվել է «Սպարտակ Պրահա Սոկոլովո»։ 1954 թվականին նվաճել է Չեխոսլովակիայի չեմպիոնի տիտղոսը։

1956 թվականից երեք մրցաշրջան պաշտպանել է «Սլավիա Պրահա» թիմի գույները։ 

Պրոֆեսիոնալ խաղային կարիերան ավարտել է «Մոտորլետ Պրահա» ակումբում, որի կազմում հանդես է եկել 1959-1965 թվականներին։

Ելույթներ ազգային հավաքականում
------------------------------

1947 թվականին Չեխոսլովակիայի ազգային հավաքականի կազմում իր նորամուտն է նշել պաշտոնական խաղերում։ Ազգային հավաքականում իր կարիերայի ընթացքում անցկացրել է 11 հանդիպում՝ դառնալով 1 գոլի հեղինակ։

Հավաքականի կազմում մասնակցել է 1954 թվականին Շվեյցարիայում կայացած Աշխարհի առաջնությանը, որտեղ մեկ հանդիպում է անցկացրել Ուրուգվայի հավաքականի դեմ (0:2)։

Մարզչի կարիերա
--------------

Մարզչական կարիերան սկսել է՝ գլխավորելով «Վիկտորիա» (Ժիժկով) ակումբի մարզչական շտաբը։ 

1978 թվականին դարձել է Ֆինլանդիայի օլիմպիական հավաքականի գլխավոր մարզիչ, որը մարզել է հաջորդ տարվա ընթացքում։

1982-1983 թվականներին գլխավորել է Եմենի ազգային հավաքականի մարզչական շտաբը։ 

Մարզչական կարիերայի ընթացքում գլխավորել է նաև «Պրշիբրամ», ամերիկյան «Սպարտա Չիկագո», հունական «Պանսերաիկոս» և իսլանդական «Վալյուր» ակումբները:

Պեշեկի մարզչական աշխատանքի վերջին վայրը Հնդկաստանի ազգային հավաքականն էր, որի գլխավոր մարզիչն է եղել 1993-1994 թվականներին:

Մահացել է 2011 թվականի մայիսի 20-ին, կյանքի 84-րդ տարում։

Կոչումներ և նվաճումներ
----------------------

### Թիմային

«Սպարտա ՉԿԴ» (Պրահա)
* Չեխոսլովակիայի չեմպիոն՝ 1952

«Սպարտակ Պրահա Սոկոլովո»
* Չեխոսլովակիայի չեմպիոն՝ 1954

### Անհատական

Չեխոսլովակիայի առաջնության լավագույն ռմբարկու (1)՝ 1954

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Jiří Pešek, international footballer». *eu-football.info* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2022-01-07-ին. Վերցված է 2022-01-07-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (օգնություն)
2. ↑  «FOTBAL.CZ - Reprezentace A - statistiky». *nv.fotbal.cz*. Արխիվացված է օրիգինալից 2021-11-22-ին. Վերցված է 2022-01-07-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (օգնություն)
3. ↑  «1954 FIFA World Cup Switzerland™: Austria - Czechoslovakia». *www.fifa.com* (անգլերեն). Վերցված է 2022-01-07-ին.
4. ↑  «Jiri Pesek - Manager profile». *www.transfermarkt.com* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2022-01-07-ին. Վերցված է 2022-01-07-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (օգնություն)
«**Խենթը»**, հայ գրող Րաֆֆու վեպերից։

Ստեղծում
--------

Հայ ազգային-ազատագրական շարժման վերելքը, կապված 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի իրադարձությունների հետ, ամբողջ խորությամբ բացահայտեցին Րաֆֆու ստեղծագործական տաղանդի հնարավորությունները։ Րաֆֆին առաջադրում է ազգային-ազատագրական պայքարի գաղափարը՝ արևմտահայ ժողովրդի գլխավոր խնդիրը համարելով այդ գաղափարի «անդադար և անընդհատ նախապատրաստությունը»։ Այս ծրագրի գեղարվեստական արտահայտությունը հանդիսացավ նաև «Խենթը» վեպը, որը նա գրեց 1881 թվականին։ Գլխավոր հերոսը Վարդանն է, ում նախատիպը հանդիսացել է ռուսական բանակի գնդապետ Սամսոն Տեր-Պողոսի Տեր-Պողոսյանը։

Սյուժե
------

Վեպի գլխավոր հերոսը Վարդանն է, ով ստանձնում է օգնություն խնդրող նամակը հասցնել ռուսական բանակի հրամանատար Տեր-Ղուկասովին։ Սալմանը, քայլում է գյուղից գյուղ, փորձում է դպրոցներ հիմնել և հիմքից ձևափոխել հայ մտածելակերպը։ Պայքարի ջատագով է նաև Մելիք-Մանսուրը, որը չարչի ձևանալով տեղեկատվություն և զենք է մատակարարում։

Հետո նկարագրվում են մի քանի տարի դրանից առաջ կատարված դեպքերը։ Ալաշկերտում խաղաղություն է տիրում, չնայած, որ մի կողմից քրդերն իրենց Ֆաթթահ Բեկի գլխավորությամբ անընդհատ կողոպտում են հայերին, մյուս կողմից Թովմաս Էֆենդին, հարկեր հավաքողը, լինելով հայ, կեղեքում է յուրայիններին։

Վարդանը սիրում է տանուտեր Խաչոյի աղջիկ Լալային, որին տղայի զգեստներ են հագցնում և Ստեփանիկ են անվանում։ Նրան սիրում են նաև Ֆաթթահ Բեկը և Էֆենդին։ Թովմաս Էֆֆենդու մեքենայությունների արդյունքում ձերբակալվում են Խաչոյի որդիները, Սալմանը, Վարդանը։ Լալան փախուստի է դիմում։

Թուրքերի կոտորածներից փրկվելու համար ամբողջ Ալաշկերտի գավառը գաղթի ճամփան է բռնել, Լալան նրանց հետ միասին գաղթում է Վաղարշապատ, ուր և ծանր հիվանդանում ու մահանում է։ Վարդանը, որը ձերբակալումից հետո հայտնվել էր Բայազետի բերդում, նամակը Տեր-Ղուկասովին հասցնելուց հետո սկսում է փնտրել Լալային, սակայն գտնում է միայն նրա գերեզմանը։ Լալայի շիրիմը գրկած Վարդանը տեսիլքների մեջ տեսնում է ապագայի իր երազանքների Հայաստանը։

Մտքեր գրքից
-----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Երջանիկ է այն ժողովուրդը, որ ատել գիտե։ Նա, ով ատել չգիտե, զուրկ է մնում սիրո զգացումից* |  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Համբերությունը մահ է... գերեզմանի մեջ է միայն մարդ համբերող դառնում։ Մեր տանուտերերը, մեր վարդապետները մեզ համբերություն են քարոզում… Ախար նրանք քանդեցին մեր տունը և այս ստրկական վիճակին հասցրին մեզ։ Եթե կա մի բան, որ կարող է փրկել հարստահարված և ճնշված ժողովուրդներին, դա է՝ բողոքը, ինչ կերպով և հայտնվելու լիներ նա…*- Սալման, այսպիսով Րաֆֆին արտահայտում է իր դժգոհությունը եկեղեցու կողմից քարոզված համբերությանը և հնազանդությանը |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Րաֆֆի». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ սեպտեմբերի 22-ին. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 21-ին.
2. ↑  Այսօր Րաֆֆու Խենթի հերոսի նախատիպի՝ Սամսոն Տեր-Պողոսյանի ծննդյան օրն է
3. ↑  Տարընթերցում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վեպի աուդիոտարբերակը
* Րաֆֆի «Խենթը»
* Խենթը»․ ծաղկաքաղ - Կրթադիտակ
* Խենթը - Րաֆֆի
* Խենթը աուդիոգիրք
* Խենթը
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վահան Մխիթարյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մխիթարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վահան Մխիթարյան** (օգոստոսի 16, 1996, Երևան), հայ լողորդ։ Հիմնական լողաոճերն են՝ 50 և 100 մետր ազատ, 50 մետր բատերֆլայ։ Անձնական մարզիչն է Միսակ Գաբրիելյանը։

Վաղ տարիներ
-----------

Ծնվել է 1996 թվականի օգոստոսի 16-ին, Երևանում։ 5 տարեկանից զբաղվում է լողով։ 6 ամիս հաճախել է մարմնամարզության։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ծառայել է հայոց բանակում։

Կարիերա
-------

Հայաստանի բազմակի չեմպիոն է, նորամուտը նշել է 2012 թվականի Հայաստանի առաջնությունում, 2013 թվականին Բարսելոնայում հանդես է եկել Աշխարհի երիտասարդական առաջնությունում, նույն թվականին Բրազիլիայում կայացած Գիմնազիադայում նվաճել է բրոնզե մեդալ։ Նանկին-2014 պատանեկան օլիմպիական խաղերի մասնակից, Հայաստանի հավաքականի դրոշակակիր։ Նանկին-2014-ի ուղեգիր նվաճել է 2013 թվականին Բարսելոնայի աշխարհի երիտասարդական առաջնությունում և 2013 թվականին Դուբայում կայացած աշխարհի պատանիների առաջնությունում վարկանիշային միավոր ձեռք բերելու արդյունքում։ Միջազգային կարգի սպորտի վարպետի նորման լրացրել է 2014 թվականի Հայաստանի առաջնությունում։ Ռիո-2016-ի մասնակից է։ Այս մրցաշարում նույնպես եղել է Հայաստանի հավաքականի դրոշակակիրը։

Անձնական կյանք
--------------

Ամուսնացած չէ։ Փոքր տարիքից մետաղադրամ է հավաքում։ Իր հավաքածուն արդեն համալրել է 60 երկրի մետաղադրամներով։ Կուռքը օլիմպիական չեմպիոն Ալեքսանդր Պոպովն է։ Վահանի կրտսեր քույրը և եղբայրը նույնպես հետաքրքրվում են լողով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  NEWS.am Sport-ը ներկայացնում է. Օլիմպիական Վահան Մխիթարյան
2. 1 2 3 4 5  Օլիմպիական հավաքական. Վահան Մխիթարյան
3. ↑  Նանջինգ-2014. Վահան Մխիթարյանը՝ Հայաստանի օլիմպիական դրոշակակիր
4. ↑  Հայտնի է Օլիմպիական խաղերում Հայաստանի դրոշակակրի անունը
5. ↑  «Ճանապարհ դեպի Ռիո». Լողորդ Վահան Մխիթարյան
Ազգային արգելոց Յասեն, փասիան
Ազգային արգելոց Յասեն, փասիան
**Յասեն** բնական արգելոց է Մակեդոնիայի հյուսիս-արևմուտքում 1958 թվականից։ Սկզբում միայն Կարաջիցա լեռան վրա, իսկ 1960 թվականին այն

ընդլայնվել է մինչև Սուվա լեռ։ Արգելոցն ընդգրկում է Տրեսկա գետի ամբողջ կիրճը։ Արգելոցը զբաղեցնում է 24 000 հա տարածք։ Ամենաբարձր կետը

Կարաջիցի գագաթն է (2473 մ)։ Ամենացածր կետը Մատկա լճի դեռևս չբացահայտված կիրճն է։ Երկրաբանական հիմքը դոլոմիտ է ՝ կավե թերթաքարի

բարակ շերտերով։ Դաշտում է գտնվում Կոզյակ արհեստական լիճը, ինչպես նաև երբեմն հոսում է Պոնորնիցա-Օչա գետը։ Կենդանիներից այստեղ

հանդիպում են վայրի այծ, արջ, լուսան և այլն, Իսկ թռչուններից ՝ լեշթարկա (Տետրաստես բոնասիա), Գրիֆին (գիպս ֆուլվուս), բու (Բուբո Բուբո) և

այլն։

Ազգային արգելոց Յասեն, երիցուկ
Յասեն արգելոցի տարածքը կազմում է մոտ 32 000 քառակուսի մետր, որը հիմնականում ծածկված է անտառներով և ճանապարհներով, ինչպես նաև մի շարք ավելի կարճ գրունտային արահետներով։ Բացի որսից, արգելոցի ապագան կապված է բնական ռեսուրսների և էկոտուրիզմի զարգացման հետ։ Հիմնական բացօթյա գործունեությունը (կախված սեզոնից) ներառում է արշավներ, լեռնային հեծանվավազք, ճամբարներ Մատկա և Կոզյակ լճերի երկայնքով, պարապլանով թռիչքներ, ձկնորսություն, սպելեոլոգիա, լեռնագնացություն։

Արտաքին հղուներ
---------------

* Official website of the park
* Yassen (Jasen) Reserve, Macedonia - Western Balkans Geotourism Mapguide
**Սեդրակ Շալիկոյի Մամուլյան**, "Հայ խոհարարական ավանդույթների զարգացման և պահպանման" ՀԿ նախագահ, հայ խոհարար, մի շարք խոհարարական փառատոների կազմակերպիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1962 թվականի մարտի 21-ին Վրաստանի Մառնեուլի շրջանի Խոխմելի գյուղում՝ մանկավարժների ընտանիքում։ Հայրը՝ Շալիկո Սեդրակի Մամուլյանը, մասնագիտությամբ ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ուսուցիչ՝ երկար տարիներ աշխատել է որպես գյուղի դպրոցի տնօրեն։ Մայրը՝ ազգությամբ վրացի Զինա Իսահակի Չաչանիձե, մասնագիտությամբ վրացերենի ուսուցչուհի։

Առաջին քայլերը 1969 թվականին արել է գյուղի ութամյա դպրոցում, այնուհետև 1975 թ. ընտանիքով գյուղից տեղափոխվել են Հայաստան, քաղաք Երևան և կրթությունը շարունակել է Ջափարիձեի (այժմ՝ Ռուբեն Սևակի անվան) անվան թիվ 151 դպրոցում։ 1979 թվականին ավարտել է դպրոցն ու ընդունվել թիվ 17 խոհարարական ուսումնարան, որն ավարտել է 1981 թ.։ 1981-1983 թթ. ծառայել է Խորհրդային Միության բանակում՝ հակաօդային պաշտպանության զորքերում (ՀՕՊ)։

### Աշխատանք

1983-1987 թթ. Գեղարդ ռեստորանում՝ որպես խոհարար, 1985 թվականին վերապատրաստվել է Կիևի առևտրի նախարարության վերապատրաստման ինստիտուտում։ Աշխատել է Նաիրի հյուրանոցում՝ որպես խոհարար 1987-1994 թթ.։ 1994-1996 թթ. Երկաթգծի վարչությունում եղել է զինված պահպանության մարտիկ։ 1996-2009 թթ. Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի (ՀԱՀ)՝ որպես ավագ խոհարար։ 2007 թվականին համախոհների հետ հիմնել է **Հայ խոհարարական ավանդույթների զարգացման և պահպանման** ՀԿ-ն ընտրվել է կազմակերպության նախագահ և մինչ օրս հանդիսանում է սույն կազմակերպության նախագահ։ 2009 թվականից մինչ օրս աշխատում է «Արարատ հոլ» ռեստորանում՝ որպես ավագ խոհարար և տնօրեն։ 2011 թ. աշխատում է Երևանի Վալերի Բրյուսովի անվան պետական լեզվահասարակագիտական համալսարանի զբոսաշրջության (Տուրիզմ) բաժնում՝ որպես **Ազգային և աշխարհի խոհանոց** առարկայի դասախոս։

Սեդրակ Մամուլյանը Մուսալեռում կազմակերպված «Տոլմայի փառատոնի» ժամանակ
### Ծավալած գործունեություն

Նախաձեռնել և կազմակերպել է հայկական կերակուրների փառատոների անցկացում հայկական պատմամշակութային տարբեր գոտիներում՝

* Խորովածի փառատոն Ախթալայում։
* Տոլմայի փառատոն Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիրում։
* Ձկան փառատոն Աբովյան քաղաքում։

Երկիր Մեդիա հեռուստաընկերության ամենօրյա եթերում «Արարատյան խոհանոց» հաղորդաշարի հաղորդավար-խոհարարն է, որի ընթացքում ներկայացվում են հայկական պատմա-ազգագրական տարբեր գավառների կենցաղում հայտնի հայկական կերակուրները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Սեդրակ Մամուլյան. «Մեր խոհանոցը շատ բազմազան է, ու կերակրատեսակները պատրաստման շատ բարդ եղանակներ ունեն» - Հետք - Լուրեր, հոդվածներ, հետաքննություններ». Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 3-ին.
2. ↑  «Սեդրակ Մամուլյան. հայկական խոհանոցի նրբությունները եւ համեմունքներից ամենակարևորը՝ սեր - MediaLab Newsroom-Laboratory» (անգլերեն). Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 3-ին.
3. ↑  Արարատյան խոհանոց
**Նեֆելինը** (էլեոլիտ) ապար կազմող հանքանյութ է, կալիումի և նատրիումի ալյումինոսիլիկատ (Na, K) AlSiO4: Ֆելդսպաթոիդ բյուրեղները հազվադեպ են հանդիպում, ունեն կարճ սյունաշարով վեցանկյուն-պրիզմատիկ տեսք։

Անունը գալիս է հունարենից։ νεφέλη - ամպ, դա պայմանավորված է հանքանյութի հատկությամբ, որը ամպամած է դառնում ուժեղ թթուների լուծույթների մեջ ընկղմվելիս։ Լուծվում է աղաթթվի մեջ։

Կառուցվածք
----------

Նեֆելինի բյուրեղային կառուցվածքը պատկանում է տրիդիմիտ տիպին, հանքանյութի կմախքը ձևավորվում են աղավաղված 6-անդամ օղակներով, որոնք միմյանց հետ կապված են իրենց գագաթներով SiO4, AlO4, իսկ ալկալային մետաղական իոնները գտնվում են կմախքի բացվածքներում։ Նեֆելինը կազմում է զանգվածային կամ հատիկավոր կոնգլոմերատներ, որոնք ավելի քիչ են հանդիպում բյուրեղների տեսքով։

Գոյությունը բնության մեջ
------------------------

Նեֆելինը ալկալային ապարների (նեֆելինային սիենիտներ) և դրանց հրաբխային գործընկերների՝ ֆոնոլիտի հիմնական օգտակար հանածոներից մեկն է։ Լացիոյի շրջանի լավաներում այն փոքրիկ գեղեցիկ բյուրեղներ է կազմում, հայտնաբերվել է նաև Նեապոլ նահանգի Մոնտե Սոմմա հրաբխի հրաբխային արտադրանքներում (Իտալիա): Բյուրեղները հայտնաբերվել են Էյֆելի լեռնազանգվածի (Գերմանիա) հրաբխային գոտում։ Երբ ժայռերը քայքայվում են, նեֆելինն ավելի շուտ ոչնչացվում է, քան դաշտային սպաթները, ինչի արդյունքում նրա տեղում քարանձավներ են առաջանում, անփայլ մոխրագույն խորշեր։

Նեֆելինային ապարների աշխարհի ամենամեծ լեռնազանգվածները տեղակայված են Մուրմանսկի շրջանում (Կիբինի լեռներ, Լովոզերո տունդրա և այլն)։ Ալյումինի ձուլման և վերամշակման համար նեֆելինների ամենամեծ և զարգացած զանգվածները գտնվում են Կեմերովոյի մարզում ՝ Կուզնեցկի Ալատաու, Կիյա-Շալտիրսկոե նեֆելինի հանքավայրում։

Գործնական արժեք
---------------

Նեֆելինը ստացվում է որպես ապատիտի արդյունահանման թափոն, մինչդեռ այն կարող է օգտագործվել 100% -ով, օրինակ՝ ալյումինի, սոդայի ձուլման համար հումքի արտադրության և ցեմենտի արտադրության հումքի արտադրության համար։ Այն օգտագործվում է նաև սոդայի արտադրության և ապակու և կաշվի արդյունաբերության մեջ։ Ռուսաստանում՝ Պիկալևոյում և Աչինսկում, կան նեֆելինի վերամշակման բույսեր՝ ալյումին, սոդա, և ցեմենտ։ 2012 թվականին Կոաշվայում գործարկվեց նոր գործարան՝ «Եղնիկների հոսք»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  mineralienatlas
2. ↑  *Back M. E. Mandarino J. A. Fleischer M.* Fleischer’s Glossary of Mineral Species 2014 — 11 — Tucson: The Mineralogical Record, 2014.
3. ↑  «Проект «Олений Ручей»». *АО «Северо-Западная Фосфорная Компания»*. 2016. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 27-ին.

Գրականություն
-------------

* Нефелин // Моршин — Никиш. — М. : Советская энциклопедия, 1974. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 17).

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 268)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գուրգեն Մելիքյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մելիքյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գուրգեն Վրեժի Մելիքյան** (դեկտեմբերի 14, 1936(1936-12-14), Իրան), հայ լեզվաբան, արևելագետ, իրանագետ, հասարակական գործիչ, պրոֆեսոր, բանասիրական գիտությունների թեկնածու։ ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի դեկան, Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի գնդապետ (1996),

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1936 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Իրանի Աբադան քաղաքում։ Ավարտել է Թեհրանի «Քուշեշ-Դավթյան» և Աբադանի «Ադաբ» հայկական դպրոցները։ 1958 թ. ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրության ֆակուլտետի արևելյան լեզուների և գրականության բաժինը, որն ավարտել է 1962 թ. և աշխատանքի անցել նույն բաժնում։ 1984 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն։ 1985 թ. նրան շնորհվել է դոցենտի գիտական կոչում։ 1992 թվականից նշանակվել է ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի դեկան։ Գնդապետ Գուրգեն Մելիքյանը 1991–1994 թվականներին եղել է հրամանատարի արտաքին կապերի գծով տեղակալ։ 2008 թվականին նրան շնորհվել է պրոֆեսորի գիտական կոչում։ Գուրգեն Մելիքյանը հեղինակ է երեք տասնյակ գիտական հրապարակումների, երեք մենագրության և երկու դասագրքի։ Զբաղվել է պարսից լեզվի թարգմանական, ինչպես նաև պարսկերենի հարադիր բառակապակցությունների, բառաքերականական, բարդ բառերի, իրանական բարբառների հետ կապված հիմնահարցերի ուսումնասիրությամբ։

Մասնակցությունը Արցախյան պատերազմին
-----------------------------------

Գնդապետ Մելիքյանը 1988-1994 թթ. գործուն մասնակցություն է ունեցել Արցախի ազգային-ազատագրական շարժմանը։ Արցախ է ուղարկել կապի միջոցներ, մարդասիրական օգնություն, մասնակցել է Մաճկալաշենի կամավորական ջոկատի կազմավորման, զինելու և հանդերձավորելու աշխատանքներին։ Արցախյան ազատամարտի ընթացքում եղել է Ազատագրական բանակի հրամանատարի արտաքին կապերի գծով տեղակալ (1993-1999 թթ.): 1995 թ. Քաշաթաղի շրջանի վարչակազմը հիմնադրել է «Քաշաթաղի բազմազավակ ընտանիքների Գուրգեն Մելիքյան» հիմնադրամը, որի շրջանակներում իրականացվում են հայրենասիրական-բարեգործական բազմաբնույթ միջոցառումներ։

«Ամարաս» բարեգործական կազմակերպության վարչության անդամ, Արցախում «Արփեն» մոր և մանկան բժշկական կենտրոնի գործադիր տնօրեն, Արցախի հոգևոր թեմի ատենապետ (1992 թվականից)։

Պարգևներ
--------

* Խոպան հողերի յուրացման համար (1965)
* Մարտական Խաչ 2–րդ աստիճանի շքանշան (1999)
* Մովսես Խորենացու մեդալ (1999)
* Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր մանկավարժ (2012)

Գրականություն
-------------

* Երևանի պետական համալսարանի 90-ամյա պատմության ֆակուլտետը, խմբ. Էդիկ Գ. Մինասյան, Երևան, 2009։
* Երևանի պետական համալսարան։ Կենսագրական հանրագիտարան, Երևան, 2009, էջ 407-408։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր կոչումներ շնորհելու մասին

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գուրգեն Մելիքյան(չաշխատող հղում)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիդարանն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գուրգեն Մելիքյան» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9677 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մելիքյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Խաչատուր Բեգլարի Մելիքյան** (1911, Փիփ, Դաշկեսանի շրջան, Ադրբեջանական ԽՍՀ - հունվարի 8, 1942(1942-01-08), Օբոյան), հայ խորհրդային զինվորական, Խորհրդային Միության հերոս (հետմահու, 1942 թվականի նոյեմբերի 6-ին), ավագ լեյտենանտ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցել է 1941 թվականի հունիսից, նախ որպես հրաձգային վաշտի, ապա գումարտակի հրամանատար։ 1942 թվականի հունվարին իր գումարտակով ազատագրել է Կուրսկի մարզի Վեսյոլի, Պերեսիպ, Օրլովկա, Զռրինսկիե Դվորի բնակավայրերը։ Հերոսի կոչմանը արժանացել է 1942 թվականի հունվարին Օբոյան քաղաքի ազատագրման մարտերում ցուցաբերած խիզախության համար։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի շքանշաններով։

Կենսագրություն
--------------

Խաչատուր Բեգլարի Մելիքյանը ծնվել է 1911 թվականին Գարդմանի գավառի Զագլիգ գյուղում (այժմ Ադրբեջանի Դաշքեսանի շրջանում)։ 1931 թվականին վերջացրել է յոթերորդ դասարանը, և տեղափոխվել է քաղաք Գրոզնի, որտեղ աշխատել է «Կրասնի մոլոտ» գործարանում։ Մեկ տարի հետո ընդունվել է Ռոստով քաղաքի մանկավարժական տեխնիկումը։ Ուսումը ավարտելուց հետո վերադարձել է հայրենի գյուղ և աշխատանքի անցել գյուղի «Բոլշևիկ» կոլտնտեսությունում։ 1935 թվականին զորակաչվել է Կարմիր բանակ, սովորել և վերջացրել է հրաձգային դպրոցը, ծառայել որպես դասակի հրամանատար։ 1937 թվականին զորակոչվելուց հետո աշխատել է Գանձակի մի շարք ձեռնարկություններում։ 1939 թվականին կրկին զորակոչվել է Կարմիր բանակ և ծառայել որպես վաշտի հրամանատարի տեղակալ, կարճ ժամանակ անց, հարավ-արևմտյան ռազմաճակատի 21-րդ բանակի 227-րդ հրաձգային դիվիզիայի 77-րդ հրաձգային գնդում գումարտակի հրամանատար։ 1942 թվականի հունվարին իր գումարտակով ազատագրել է Կուրսկի մարզի Վեսյոլի, Պերեսից, Օրլովկա, Զորինսկիե դվորի բնակավայրերը։

Շքանշաններ
----------

Հերոսի կոչման արժանացել է Օբոյան քաղաքի ազատագրման մարտերում ցուցաբերած խիզախության համար։ Պարգևատրվել է Լենինի և Կարմիր դրոշի շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 388.
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему составу Красной Армии» от 5 ноября 1942 года // *Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик* : газета. — 1942. — № 40 (199). — С. 3.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 388)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մելիքյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*
 Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հրաչյա Մելիքյան (այլ կիրառումներ)

**Հրաչյա Սպիրիդոնի Մելիքյան** (նոյեմբերի 2, 1913(1913-11-02), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 11, 1941(1941-07-11), Մոգիլյով, Բելառուսական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կոմպոզիտոր։

Սպիրիդոն Մելիքյանի որդին։

Կենսագրություն
--------------

Միջնակարգ մասնագիտական կրթությունն ստացել է Երևանում։ 1933-1935 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Գնեսինների անվան երաժշտական տեխնիկումի կոմպոզիցիայի բաժնում՝ Գնեսինի դասարանում։ 1941 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան։

Դասավանդել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում։ Սերտորեն կապված է եղել ժողովրդական երաժշտության հետ։ Նրա աչքի ընկնող ստեղծագործություններից են «Սասունցի Դավիթ» սիմֆոնիկ պոեմը, լարային կվարտետը, դաշնամուրային պրելյուդները, երգերը։

Զոհվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում՝ Բելառուսի Մոգիլյով քաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 389.
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1056095830 · VIAF: 52145304389578571081 · WorldCat VIAF: 52145304389578571081 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 389)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մելիքսեթյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գուրգեն Հակոբի Մելիքսեթյան** (հունիսի 1, 1986(1986-06-01), Արմավիր, Կրասնոդարի երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ֆուտբոլիստ։

Կարիերա
-------

### Ակումբային

Մոսկվայի «Լոկոմատիվի» դպրոցի սան է, որի երիտասարդական կազմում 2004 թվականին մասնակցել է Ռուսաստանի երիտասարդական առաջնությանը՝ անցկացնելով երեք խաղ։ 2005 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվայի «Նիկա» ակումբ, որի կազմում հանդես է եկել Երկրորդ դիվիզիոնի առաջնությունում։ 2007 թվականին տեղափոխվել է հայկական «Գանձասար» (Կապան) ակումբ, որի կազմում մասնակցել է Հայաստանի առաջնության 11 խաղի։ 2007 թվականից հետո նրա մասին այլևս տեղեկություններ չկան, և Հայաստանի պաշտոնական ակումբների կայքերում նրա խաղերը չեն հիշատակվել։

### Հավաքական

Գուրգեն Մելիքսեթյանը հրավիրվել է Հայաստանի մինչև 19 տարեկանների հավաքական, որպեսզի նախապատրաստվի Եվրոպայի 2005 թվականի առաջնության խաղերին։ Պատանեկան հավաքականում իր նորամուտը կատարել է այդ առաջնությունում 2005 թվականի մայիսի 27-ին՝ մասնակցելով Իտալիայի հավաքականի դեմ խաղին։ Հրավիրվել է Հայաստանի երիտասարդական հավաքական, որի կազմում անցկացրել է երեք խաղ։

Տարկետում բանակից
-----------------

2011 թվականի հունվարին 27-ին Հայաստանի կառավարությունը որոշում է ընդունել ազգային հավաքականի 3 ֆուտբոլիստների՝ Արթուր Ստեփանյանին, Գուրգեն Մելիքսեթյանին և Սերգեյ Հովհաննիսյանին տալ տարկետում բանակից։ Հետագայում պարզվել է, որ այդ մարդկանց մասին հիշատակված չէ Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կայքում. այդ մարդիկ չէին հրավիրվել ֆուտբոլի ազգային հավաքական, և նրանց մասին ոչինչ հայտնի չէր։ Չնայած հասարակության հետ կապերի պատասխանատուի պաշտոնակատար Տիգրան Իսրայելյանը բացատրել է, թե ովքեր են այդ մարդիկ, ֆուտբոլիստներին գտնել չի հաջողվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Дни рождения жителей Армавира». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 28-ին. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 3-ին.
2. ↑  Профиль на сайте УЕФА(չաշխատող հղում)
 (ռուս.)
3. ↑  «Самвел Петросян: "У нас всегда была одна цель – победить и выйти в следующий этап"». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 3-ին.
4. ↑  Профиль на сайте Федерации футбола Армении (ռուս.)
5. ↑  Несуществующих футболистов национальной сборной Армении освободили от армии
6. ↑  Ֆուտբոլիստների անվան տակ ո՞ւմ է տարկետում տվել կառավարությունը՝ հայտնի չէ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆուտբոլիստի էջը footballdatabase.eu կայքում (անգլ.)
* Ֆուտբոլիստի էջը ՀՖՖ պաշտոնական կայքում (ռուս.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · ՈւԵՖԱ |

 |