ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղար Դագ Համարշոլդը (1953) ՄԱԿ-ի շենքի դիմաց
**Մարդու իրավունքները Շվեդիայում** հիմնականում պաշտպանված են Սահմանադրությամբ և վավերացված միջազգային իրավունքով։ Մարդու իրավունքներին վերաբերող երեք սահմանադրական ակտերն են՝ Կառավարական փաստաթղթերի 2-րդ գլուխը՝ *Regeringsformen*, «Մամուլի ազատության մասին» օրենքը, *Tryckfrihetsförordningen* (1949) և «Խոսքի ազատության հիմնարար օրենքը»՝ *Yttrandefrihetsgrundlagen* (1991): Բացի այդ, Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիան 1995 թվականից ներառված է Շվեդիայի ներքին օրենսդրության մեջ։

Մարդու իրավունքների պաշտպանության գործում Շվեդիան իրեն համարում է գլոբալ առաջնորդ։ Ըստ Արտաքին գործերի նախարարության՝ մարդու իրավունքների վերաբերյալ իրենց դիրքորոշումը խիստ կապված է ժողովրդավարության և օրենքի գերակայության հետ։ 2018 թվականի մայիսին ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների անկախ փորձագետ Օբիորա Կ. Օկաֆորը բարձր գնահատեց միջազգային իրավունքի ոլորտում Շվեդիայի ներդրումը միջազգային կազմակերպություններին ֆինանսական աջակցության և մարդու իրավունքների խթանման համար։ Մարդու իրավունքների նոր նորմերի և միջազգային հարաբերություններում առաջխաղացման համար Շվեդիան բարձր է գնահատվել իր փափուկ ուժային դիվանագիտության
համար։

Այնուամենայնիվ, Շվեդիան ազատված չէ մարդու իրավունքների ներքին խախտումներից։ Խիստ մտահոգությունների հիմնական ոլորտներն են օրենքի առջև հավասարությունը, խտրականությունը, ռասայական և սոցիալական խնդիրները, գույքի խաղաղ վայելքը և ապաստան հայցողների պաշտպանությունը։

Մարդու իրավունքների պատմություն
-------------------------------

Շվեդիայում մարդու իրավունքների առաջին պաշտպանությունը սկսվում է 14-րդ դարի կեսերից` Landslagen-ում («Թագավորության ընդհանուր օրենք») հայտնաբերված Konungabalk-ով («Թագավորի գլուխ»)։ *Konungabalk*-ը եղել է Շվեդիայի առաջին գրավոր սահմանադրությունը։ Այն ներառում էր Շվեդիայի բոլոր հաջողակ միապետությունների երդումը՝ «պաշտպանել արդարությունն ու ճշմարտությունը և չհանդուրժել անարդարությունը, կեղծիքը և անօրինականությունը», «պահպանել ընդհանրությունը, չվնասել ոչ հարուստներին, ոչ աղքատներին, չզրկել ունեցվածքից, բացառությամբ դատական գործընթացների»։ Արքայական երդումը ենթադրում էր հավատարիմ մնալ մարդու իրավունքների հիմնարար սկզբունքներին, ինչպիսիք են դատավարության իրավունքը և կյանքի պաշտպանությունը։

Այս արտահայտությունը հիմք է հանդիսացել 1809 թվականի Կառավարական փաստաթղթի 16-րդ հոդվածի համար։ Հոդված 16-ը հին Սահմանադրության մեջ մարդու իրավունքներին վերաբերող միակ դրույթն էր։ Հոդվածում ասվում է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Թագավորը պետք է պահպանի և առաջ տանի արդարությունն ու ճշմարտությունը, կանխի և արգելի անօրինությունն ու անարդարությունը, նա որևէ մեկին չպետք է զրկի կամ թույլ տա որևէ մեկին առանց դատական քննության և դատավճռի զրկել կյանքից, պատիվից, անձնական ազատությունից կամ բարեկեցությունից, առանց որևէ պատշաճ դատաքննության և դատավճռի.... նա չպետք է կաշկանդի կամ թույլ տա կաշկանդել որևէ անձի խիղճը, այլ պաշտպանի յուրաքանչյուրի կրոնական ազատ հավատալիքները  : |  |

Չնայած սա ավելի շատ «սկզբունքային ընդհանուր հայտարարություն» է, այն ցույց է տալիս Շվեդիայի մարդու իրավունքների հիմնարար սկզբունքները վաղաժամ ճանաչելը։

Մահապատիժը, որը հաճախ դիտարկվում էր որպես մարդու իրավունքներն արմատապես վերացնող, երկար ժամանակ գործադրվել է Շվեդիայում։ 16-րդ և 17-րդ դարերի ընթացքում 68 հանցագործ կրել է մահապատիժ, ներառյալ գողություններ, դավաճանության և Աստծո դեմ կրոնական հանցագործությունների ձևեր։ 1921 թվականին Ռիքսդագը պաշտոնապես վերացրեց խաղաղ ժամանակ կատարված հանցագործությունների համար սահմանված մահապատիժը։ Վերջին պետական մահապատիժը տեղի է ունեցել 1910 թվականին։

Սահմանադրության մեջ իրավունքների հիմնական աղբյուրներ
----------------------------------------------------

20-րդ դարում Շվեդիայի մարդու իրավունքների պաշտպանության իրավունքը զգալիորեն զարգացավ Սահմանադրության և «Խոսքի ազատության հիմնարար օրենքի» և «Մամուլի ազատության մասին» հիմնարար օրենքի արդիականացման միջոցով։ Սահմանադրությամբ մարդու իրավունքների պաշտպանությունը ենթադրում է, որ սովորական օրենքը ենթակա է և չի կարող գործել, եթե հակասում է սահմանված իրավունքներին։ Շվեդիայի Սահմանադրությունում ամրագրված մարդու իրավունքները դժվար է փոփոխել և պահանջում է ավելի մանրակրկիտ գործընթաց, քան սովորական օրենքը։

Մարդու իրավունքների աղբյուրներ միջազգային իրավունքում
-----------------------------------------------------

Շվեդիայում մարդու իրավունքների պաշտպանության համար հիմք են հանդիսանում միջազգային իրավունքը և կոնվենցիաները։ Շվեդիան պահպանում և ստորագրում է մարդու իրավունքներին վերաբերող բազմաթիվ միջազգային պայմանագրեր։ Շվեդիայի ներքին և արտաքին մարդու իրավունքների քաղաքականության վրա ազդում են մարդու իրավունքներին վերաբերող միջազգային ստանդարտներ, որոնք առկա են Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրում, Մարդու իրավունքների Եվրոպական կոնվենցիայում, Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների միջազգային դաշնագրում և Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների միջազգային դաշնագրում։ ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը հիմնարար փաստաթուղթ է ժամանակակից մարդու իրավունքների համար և մեծապես ազդել է միջազգային կոնվենցիաների և պայմանագրերի վրա, որոնք Շվեդիան ստորագրել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «The Constitution of Sweden» (PDF).
2. 1 2  Nergelius, Joakim (2011). *Constitutional Law in Sweden*. The Netherlands: Kluwer Law International. էջեր 99–105. ISBN 978-90-411-3435-6.
3. ↑  «Openness shapes Swedish society». *sweden.se* (բրիտանական անգլերեն). 2015 թ․ ապրիլի 2. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 3-ին.
4. ↑  Wallström, Margot (դեկտեմբերի 8, 2016). Human rights, democracy and the principles of the rule of law in Swedish foreign policy (PDF) (Report). Ministry of Foreign Affairs. Վերցված է նոյեմբերի 1, 2018-ին.
5. ↑  «OHCHR | UN human rights expert to assess Sweden's international solidarity and development agenda». *www.ohchr.org* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 3-ին.
6. ↑  Carlson-Rainer, Elise (Winter 2017). «SWEDEN IS A WORLD LEADER IN PEACE, SECURITY, AND HUMAN RIGHTS». *World Affairs*. **180** (4): 79–85. doi:10.1177/0043820018759714. GALE A541811494.
7. 1 2 3 4 5 6  Danelius, Hans (1973). *Human Rights in Sweden*. Stockholm: The Swedish Institute. էջեր 7–8. ISBN 978-91-520-0033-5.
8. 1 2  Franck, Hans Göran; Nyman, Klas (2003 թ․ հունվարի 1). *The Barbaric Punishment: Abolishing the Death Penalty* (անգլերեն). Martinus Nijhoff Publishers. ISBN 978-9041121516.
9. ↑  Riksdagsförvaltningen. «The Constitution». *www.riksdagen.se* (անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 4-ին.