Տիեզերակայանի «Գագարինի ստարտ» արձակման հարթակը, 2008 թվականի հոկտեմբերի 10-ին, Սոյուզ ՏՄԱ-13 արձակում։
**Բայկոնուր տիեզերակայան** (ղազ.՝ Байқоңыр ғарыш айлағы; ռուս.՝ Космодром Байконур) տիեզերակայան, շահագործվում է Ռուսաստանի կողմից, գտնվում է Ղազախստանում։ Գտնվում է Ղազախստանի Բայկոնուր քաղաքում, հանդիսանում է տարածքի առումով ամենամեծ գործող տիեզերական սարքերի արձակման կայանը աշխարհում։ Խորհրդային և ռուսական բոլոր անձնակազմով տիեզերական թռիչքները արձակվում են Բայկոնուր տիեզերակայանից։

Գտնվում է Ղազախական տափաստանում, ծովի մակարդակից մոտ 90 մետր բարձրության վրա, Արալյան ծովից մոտ 200 կմ դեպի արևելք և Սիր Դարյայից հյուսիս։ Ռուսաստանը, որպես Խորհրդային Միության պաշտոնական իրավահաջորդ պետություն, 1991 թվականից պահպանում է տիեզերակայանի նկատմամբ վերահսկողությունը. այն ի սկզբանե ստանձնել է այդ դերը հետխորհրդային ԱՊՀ միջոցով, սակայն 2005 թվականին Ղազախստանի վավերացրել է համաձայնագիր, ըստ որի Ռուսաստանը վարձակալում է տիեզերակայանը մինչև 2050 թվականը։ Այն համատեղ կառավարվում է Ռոսկոսմոսի և Ռուսաստանի օդատիեզերական ուժերի կողմից։

Տիեզերակայանը հիմնվել է 1955 թվականին Խորհրդային Միության պաշտպանության նախարարության հրամանագրի հիման վրա։ Այն ի սկզբանե կառուցվել է որպես խորհրդային տիեզերական ծրագրի գործողությունների գլխավոր բազա։ Այս տիեզերակայանից են արձակվել առաջին Սպուտնիկ-1 երկրի արհեստական արբանյակը, ինչպես նաև կատարվել է առաջին մարդու թռիչքը տիեզերք Վոստոկ-1 տիեզերանավով։ Այս երկու առաքելությունների համար օգտագործվող արձակման հարթակը վերանվանվել է «Գագարինի ստարտ»՝ ի պատիվ խորհրդային տիեզերագնաց Յուրի Գագարինի, ով վորել է «Վոստոկ-1»-ը և դարձել առաջին մարդը տիեզերքում։ 

Ներկայումս ռուսական կառավարման ներքո Բայկոնուրը շարունակում է մնալ ակտիվ տիեզերակայան, որտեղ ամեն տարի մեկնարկվում են բազմաթիվ առևտրային, ռազմական և գիտական առաքելություններ։

Տես նաև
-------

* Վոստոչնի տիեզերակայան
* Պլեսեցկ տիեզերակայան
* Սվոբոդնի տիեզերակայան
* Կապուստին Յար տիեզերակայան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Baikonur Cosmodrome 45.9 N 63.3 E»։ *FAS.org*։ Federation of American Scientists (FAS)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 14-ին։ Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 19  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
2. ↑  «Baikonur Cosmodrome»։ NASA։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 1-ին։ Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 24  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
3. ↑  «Baikonur cosmodrome celebrated 63rd anniversary»։ *Dispatch News Desk* (en-US)։ 2018 թ․ հունիսի 3։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հոկտեմբերի 20-ին։ Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 19  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
4. ↑  «Yuri Gagarin: First Man in Space»։ *Space.com* (անգլերեն)։ 2018 թ․ հոկտեմբերի 13։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ դեկտեմբերի 20-ին։ Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 21  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
5. ↑  Putz Catherine (2015 թ․ հունիսի 2)։ *World's Most Important Spaceport Turns 60*։ *The Diplomat*։ Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 14
6. ↑  «Baikonur Cosmodrome»։ International Launch Services։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հունվարի 31-ին։ Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 6  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
7. ↑  Wilson Jim (2000 թ․ օգոստոսի 5)։ *Safe Launch For Critical Space Station Module*։ *Popular Mechanics*

Արտաքին հղումներ
----------------

* RussianSpaceWeb.com on Baikonur
* 360° interactive panoramas of Baikonur Cosmodrome
* Baikonur: the town, the cosmodrome, the MetOp-A launch campaign
* "World's Oldest Space Launch Facility: The Baikonur Cosmodrome." *Sometimes Interesting*. 26 May 2014
* Nedelin Disaster // RussianSpaceWeb.com (en)
* The official website of the city administration Baikonur // Baikonur commemorated a test rocket and space technology.(ru)
* The Russian Union Of Veterans // Day of memory and grief.(ru)