Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ծովակ (այլ կիրառումներ)

**Ծովակ**, գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքում։

Գտնվում է Վարդենիս քաղաքից մոտ 6 կմ արևմուտք, Սևանա լճի հարավ-արևելյան ափի մոտ։ Բնակավայրը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1920 մ բարձրության վրա։

Նախկինում *Ներքին Զաղալու* անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառում։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Նոր Բայազետի գավառի, 1930 թվականից` Վարդենիսի շրջանի։ Վերանվանվել է **Ծովակ** 1946 թ. օգոստոսի 12-ին։ 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի մեջ։

Անվանում
--------

Ունեցել է Ներքին Զաղալու անվանումը, ստուգաբանվում է` Զաղա` նշանակում է հեր-քարայր, որոնցից մի քանիսը ստորգետնյա անցումներով կապված են եղել իրար հետ։

Աշխարհագրություն
----------------

Գյուղը գտնվում է Սևանի լճափնյա հարթավայրում, Մարտունի-Վարդենիս ավտոճանապարհի վրա, մարզկենտրոնից 64 կմ հարավ-արևելք։ Գյուղի տարածքը կազմում է 1586,11 կմ², բնակչություն՝ 2887 մարդ։ Մարզկենտրոնից Գավառից գտնվում է մոտ 60-62 կմ հեռավորության վրա։ 1920-ական թվականներից այն հայտնի է եղել իր նավահանգստով որտեղից կապ է հաստատվել Սևան բնակավայրի հետ։ Նավագնացությունը եղել է հիմնական տրանսպորտային միջոցը։ Լճին հարող ցամաքը անտառապատ գոտի է։ Հին գյուղի ավերակների և բնակիչների մասին վկայություններ կան ներկայիս գյուղի տարածքի արևմտյան բարձրադիր մասում։ Ծովակը հետագայում կառուցվել է լճի արհեստական ցամաքեցման հետևանքով չորացված հողերի վրա, որպես հանգստի գոտի կարող է ծառայել նախկինում գործող «Ֆազենդա» տարածք շինությունը։

Բնակչություն
------------

Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ծովակի մշտական բնակչությունը կազմել է 2319, առկա բնակչությունը՝ 2202 մարդ։ 
Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիներն այստեղ են գաղթել 1827 թ. Արևմտյան Հայաստանի Մուշի շրջանի Բուլալու բնակավայրից։ Ծովակի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.

| Տարի | 1873 | 1897 | 1926 | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2001 | 2011 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Բնակիչ | 521 | 843 | 1005 | 1341 | 1683 | 2315 | 2324 | 2393 | 2623 | 2319 |

Պատմամշակութային կառույցներ
---------------------------

Գյուղում պահպանվել են 19-րդ դարի սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, 11-րդ և հետագա դարերում բազմաթիվ խաչքարեր, որոնցից 7-ը մի շարքի վրա են և կոչվում են «Յոթ եղբայր» (1013թ.): Գյուղից 1,5 կմ հյուսիս-արևելք կա «Ավերք» գյուղատեղի (մջնդ.), արևմտյան մասում` «Թուխ Մանուկ» մատուռ և գերեզմանոց։ Շրջակայքում կան կիկլոպյան ամրոց-բնակավայր (մ.թ.ա. 1-ին հզմ.), Սարդուր II-ի սեպագիր արձանագրությունը (մ.թ.ա. 8-րդ դ.)։

Խորհդային տարիներին գյուղն ուներ միջնակարգ դպրոց, մանկապարտեզ, մշակույթի տուն, 2 գրադարան, կապի հանգույց։

Տնտեսություն
------------

Բնակչությունը զբաղվում է ծխախոտագործությամբ, ձկնորսությամ, կարտոֆիլի և հացահատիկի, բանջարաբոստանային, կերային կուլտուրաների մշակությամբ։ Գյուղացիները զբաղվում են հիմնականում մանր և խոշոր եղջերավոր անասնաբուծությամբ, թռչնաբուծությամբ։

Կլիմա
-----

Գյուղը գտնվում է բարեխառն գոտում՝ ցամաքային կլիմային բնորոշ հատկանիշերով։ Ձմեռները տևական են, ցուրտ, ձնածածկույթով։ Ամառները տաք են, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը +4.6 ْC է։ Առավելագույն բարձր ջերմաստիճանը +32 ْC, նվազագույնը` -35-36 ْ C : Տարեկան տեղումների քանակը 400-500 մմ. (առավելագույնը` մայիսին)։

Ծովակցիներ
----------

* Արքմենիկ Նիկողոսյան

Տես նաև
-------

* Գեղարքունիքի մարզ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Գեղարքունիքի մարզի համայնքների մասին տեղեկություններ մարզպետարանի կայքում, *(արխիվացված 12․08․2023 թվականին)*։
2. 1 2 3  2011 թ Հայաստանի մարդահամարի արդյունքները
3. ↑  «Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան, էջ 103» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2014 թ․ սեպտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2015 օգոստոսի 11-ին.
4. ↑  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ. 5, էջ 714
5. ↑   (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2014 թ․ սեպտեմբերի 12-ին. `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ծովակ բնակավայրը «GEOnet Names Server» կայքում։
* World Gazeteer: Armenia(չաշխատող հղում)
 – World-Gazetteer.com
* 2001 թվականի Հայաստանի մարդահամարի արդյունքները, Հայաստանի վիճակագրական կոմիտե
* Brady Kiesling, *Rediscovering Armenia*, p. 47, available online at the website of the Internet Archive:


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Գեղարքունիքի մարզ |
| --- |
|  |
| Քաղաքներ | Գավառ • Ճամբարակ • Մարտունի • Սևան • Վարդենիս |  |
|  |
| Գյուղեր | Ազատ • Ախպրաձոր • Ակունք • Աղբերք • Այգուտ • Այրք • Անտառամեջ • Աստղաձոր • Ավազան • Արեգունի • Արծվանիստ • Արծվաշեն1 • Արտանիշ • Արփունք • Բերդկունք • Գանձակ • Գեղամաբակ • Գեղամասար • Գեղամավան • Գեղարքունիք • Գեղաքար • Գեղհովիտ • Գետիկ • Դարանակ • Դդմաշեն • Դպրաբակ • Դրախտիկ • Երանոս • Զոլաքար • Զովաբեր • Թթուջուր • Լանջաղբյուր • Լիճք • Լճաշեն • Լճավան • Լճափ • Լուսակունք • Խաչաղբյուր • Ծակքար • Ծաղկաշեն • Ծաղկունք • Ծափաթաղ • Ծովագյուղ • Ծովազարդ • Ծովակ • Ծովասար • Ծովինար • Կալավան • Կախակն • Կարճաղբյուր • Կարմիրգյուղ • Կութ • Կուտական • Հայրավանք • Ձորագյուղ • Ձորավանք • Մադինա • Մարտունի • Մաքենիս • Մեծ Մասրիկ • Ներքին Գետաշեն • Ներքին Շորժա • Նորաբակ • Նորակերտ • Նորաշեն • Նորատուս • Շատջրեք • Շատվան • Շորժա • Չկալովկա • Ջաղացաձոր • Ջիլ • Սարուխան • Սեմյոնովկա • Սոթք • Վահան • Վաղաշեն • Վանևան • Վարդաձոր • Վարդենիկ • Վարսեր • Վերին Գետաշեն • Վերին Շորժա • Տորֆավան • Տրետուք • Փամբակ • Փոքր Մասրիկ |
|  |
| 1 — գյուղը գտնվում է Ադրբեջանի վերահսկման տակՊորտալ:Գեղարքունիքի մարզ |

 |