**Նիկողայոս Թադևոսի Տիգրանյան** (Նիկոլայ Ֆադեևիչ, օգոստոսի 31, 1856(1856-08-31), Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 17, 1951(1951-02-17), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային կոմպոզիտոր, բանահավաք, դաշնակահար, երաժշտական գործիչ։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1933)։ Աշխատանքի հերոս (1936)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի)։ Ինը տարեկանում կորցրել է տեսողությունը։

Նիկողայոս Տիգրանյանը մեծ ընտանիքի զավակ է եղել։ Նրա կրտսեր եղբայրներից են եղել առաջին հանրապետության Արտաքին գործերի նախարար Սիրական Տիգրանյանը, տարբեր տարիներին Ներսիսյան դպրոցի հոգաբարձուների խորհրդի անդամներ Հովսեփ ու Ղազար Տիգրանյանները։

Սովորել է Վիեննայի կույրերի ինստիտուտում։ Դաշնամուր նվագել սովորել է Վիեննայի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր Վ․ Շենների մոտ, նրա ղեկավարությամբ ուսումնասիրել տեսական առարկաներ՝ կոնսերվատորիայի ծրագրով։ 1893 թվականին կատարելագործվել է Ն․ Ֆ․ Սոլովյովի մոտ (կոմպոզիցիայի տեսություն), Պետերբուրգում։ Մահացել է Երևանում։

* Նիկողայոս Տիգրանյան (մեջտեղի շարքում աջից երկրորդը), Սիրական Տիգրանյան (կողքին), մինչև 1885 թվականըՆիկողայոս Տիգրանյան (մեջտեղի շարքում աջից երկրորդը), Սիրական Տիգրանյան (կողքին), մինչև 1885 թվականը
* Նիկողայոս Տիգրանյանը Մարիա Տիգրանովայի և Մ. Մելիք-Աղամալովայի հետ (Թիֆլիս, 1900-ական թվականներ)Նիկողայոս Տիգրանյանը Մարիա Տիգրանովայի և Մ. Մելիք-Աղամալովայի հետ (Թիֆլիս, 1900-ական թվականներ)

Ստեղծագործություն
-----------------

Գյումրիում կազմակերպել է կույրերի դպրոց, եղել դրա տնօրենը և դասավանդել երաժշտատեսական առարկաներ։ 1894 թվականից Անդրկովկասի, Կովկասի, Ռուսաստանի, արևմտյան Եվրոպայի քաղաքներում բազմիցս հանդես է եկել որպես դաշնակահար, կարդացել դասախոսություններ։ Հրապարակել է արևելյան երաժշտության վերաբերյալ մի շարք հոդվածներ։ 1934 թվականին փոխադրվել է Երևան։ Հայ կոմպոզիտորներից առաջինն է, որ ձայնագրել է և մշակել (դաշնամուրի և կամերային անսամբլների համար) հայ աշուղների, դուդուկահարների, սազանդարների հորինած և կատարած երգերը, պարերը, մուղամները և դաստգյահները։ Դրանք առաջին անգամ հրատարակվել են Մոսկվայում և Պետերբուրգում՝ սկսած 1887 թվականից և բազմաթիվ անգամ վերահրատարակվել Սովետական Հայաստանում։ 1934-1946 թվականներին Տիգրանյանը իր ստեղծագործությունների որոշ մասը մշակել է փողային, սիմֆոնիկ և կամենային նվագախմբերի համար։ 1900 թվականին Փարիզի Համաշխարհային ցուցահանդեսին Տիգրանյանը պարգևատրվել է բրոնզե մեդալով։ XIX-րդ-XX դարի սկզբին Անդրկովկասի քաղաքներում կենցաղավարող հայկական, պարսկական, քրդական ժողովրդական և ժողովրդապրոֆեսիոնալ երաժշտության շատ նմուշներ պահպանվել են Տիգրանյանի գրառումների շնորհիվ։ Մի շարք կոմպոզիտորներ՝ Ալեքսանդր Սպենդիարյան, Մ․ Իպոլիտով-Իվանով, Գ․ Կազաչենկո, Ռ․ Գլիեր, Արմեն Տիգրանյան, Սարգիս Բարխուդարյան, Ա․ Ս․ Այվազյան, Արամ Խաչատրյան, այդ մեղեդիները օգտագործել են իրենց ստեղծագործություններում։ Տիգրանյանը հայկական ազգային դաշնամուրային երաժշտության հիմնադիրներից է։ Իր մշակումներում ձգտել է պահպանել «հավատարմությունը բնագրի ոգուն», հաղորդել ժողովրդական գործիքային հնչողության և բազմաձայնության, ժողովրդական մեղեդիների լադերի առանձնահատկությունները, ժողովրդական պարերի պլաստիկան։ Ժողովրդական մեղեդիների գրառման և մշակման Տիգրանյանի հայտնաբերած հնարները, ինչպես նաև դաշնամուրային մանրանվագներում և բազմամաս կոմպոզիցիաներում կիրառվող ձևակառուցման սկզբունքները հետագա զարգացում են գտել բազմաթիվ հայ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններում։

Այլ տեղեկություններ
-------------------

Նիկողայոս Տիգրանյանի պատվին անվանակոչվել է Երևանի Կոմիտասի պողոտային հարող փողոցներից մեկը, որտեղ Խորհրդային շրջանից գործել է Հայաստանի կույրերի միությունը, Կույրերի գրադարանը (2000-ական թվականներից Հայէկոնոմբանկի կոմիտասի մասնաճյուղի տարածքը) ու Կույրերի դպրոցը։

Ձայնագրված և մշակված երգեր
--------------------------

Նիկողայոս Տիգրանյանի կիսանդրին Գյումրիում
* «Քո փափագով» (1887)
* «Տուն արի» (1890)
* «Ձախորդ օրեր» (1896)
* «Լուսնյակ գիշեր» (1896)

Ձայնագրված և մշակված պարեր
--------------------------

* «Դյուզ պար» (1887)
* «Ֆինջան» (1890)
* «Ֆատեն կիտամ» (1890)
* «Թարս պար» (1890)
* «Զուռնի տրնգի» (1890)
* «Ուզունդարա» (1890)
* «Դոյ-դոյ» (1890)
* «Վեր-վեր» (1890)
* «Ռանգի» (1896)
* «Քյանդրբազ» (1896)
* «Վարդ կոշիկս» (1896)
* «Շավալի» (1896)
* «Բայաթի քուրդ» (1888)
* «Բայաթի Շիրազ» (1889)
* «Հեյդարի» (1894)
* «Շահնազ» (1895)
* «Չարգյահ» (1896)
* «Նովրուզ արաբի» (1900)
* «Նավա» (1902)
* «Չոբան բայաթի» (1904)
* «Շուշթար» (1904)

Հիշատակ
-------

Հայաստանում սահմանվել է Տիգրանյանի անվան պետական մեդալ, Երևանում նրա անունով փողոց է անվանվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նիկողայոս Տիգրանյան - Հայկական ազգային երաժշտություն

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հանրային ռադիոյի արխիվ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 11550 · BNF: 16433670v · GND: 1146937504 · ISNI: 0000000022799213 · LCCN: n00048270 · NKC: xx0179571 · VIAF: 30771084 · WorldCat VIAF: 30771084 |

 |

 |