**Ֆիոնա Մութեսի** (ապրիլի 21, 1996(1996-04-21), Կամպալա, Ուգանդա), ուգանդացի շախմատիստուհի։ Ծնվել է Քաթվեում՝ Կամպալայի ութ խոշորագույն հետնախորշերից մեկում։ Մութեսին երեք անգամ հաղթել է Ուգանդայի Կանանց պատանեկան առաջնությունը, ներկայացրել է Ուգանդան շախմատի չորս օլիմպիադաներում։ Նա Ուգանդայի շախմատի պատմության մեջ առաջին տիտղոսակիր կանանցից մեկն է։ Ֆիոնա Մութեսիի մասին գիրք գրվել է 2012 թվականին, իսկ 2016 թվականին նկարահանել են ֆիլմ՝ «Կատվեի թագուհին» վերնագրով։

Առաջին տարիները
---------------

Մութեսին մեծացել է Ուգանդայի մայրաքաղաքի Քաթվե թաղամասում։ Երբ նա մոտ երեք տարեկան էր, նրա հայրը մահացել է ՄԻԱՎ-ից։ Նրա մեծ քույրը՝ Ջուլիան, հետագայում մահացավ անհայտ պատճառներից։ Ինը տարեկանում Մութեսին դուրս եկավ դպրոցից, քանի որ նրա ընտանիքն ապահովված չէր։

Մութեսին եգիպտացորեն էր վաճառում փողոցային շուկայում։ Մի օր նա հետևեց իր եղբորը և հայտնագործեց մի նախագիծ, որը վարում էր *Sports Outreach* ինստիտուտը՝ քրիստոնեական սպորտով զբաղվող առաքելությունը։ Ռոբերտ Քաթենդեի վարած այս դպրոցական ծրագրում Մութեսին սկսեց շախմատ խաղալ։

ԱՄՆ ճամփորդության ժամանակ Մութեսին այցելեց Northwest համալսարանը Քիրկլանդում, Վաշինգտոն։ Նրան առաջարկեցին կրթաթոշակ և Մութեսին սկսեց հաճախել այդ համալսարանը 2017 թվականին։ Նա պլանավորում էր զբաղվել սոցիոլոգիայով։ Քոլեջից հետո Մութեսին հայտարարեց, որ ուզում է վերադառնալ տուն և ծառայել հայրենիքին, զբաղվել այն երեխաների հետ, որոնք ապում են Ուգանդայի աղքատ թաղամասերում։

Շախմատի կարիերան
----------------

2010 թվականին Մութեսին մասնակցել է 39-րդ շախմատի օլիմպիադային Խանտի-Մանսիյսկում, Ռուսաստան։ Նա վաստակել է մեկուկես միավոր յոթ խաղերից։ Այս իրադարձության ժամանակ Մութեսին գրավեց լրագրող Թիմ Քրեյմսի ուշադրությունը, ով նրա մասին կարևոր նյութ է գրել ESPN The Magazine-ի համար։

2012 թվականի դրությամբ Մութեսին Ուգանդայի Շախմատի կանանց պատանեկան առաջնության եռակի հաղթող էր։

2012 թվականին 40-րդ շախմատի օլիմպիադայում Ստամբուլում, Թուրքիա Մութեսին և Այվի Ամոկոն արժանացել են «Կին-վարպետ» տիտղոսին` ինը խաղից հավաքելով անհրաժեշտ 50% միավորները։ Սա դարձրել է նրանց Ուգանդայի շախմատի պատմության մեջ առաջին տիտղոսակիր կանանցից մեկը։ Նույն թվականին նա դարձավ առաջին կին խաղացողը, ով հաղթեց Ուգանդայում անցկացվող Շախմատի Ազգային պատանեկան առաջնությունը։

2013-ին նա կրկին խաղաց Ուգանդայի Շախմատի պատանիների ազգային առաջնությունում և եզրափակիչ հասավ Լութայա Շաֆիկի դեմ՝ Մակերեի համալսարանից։ Նա հաղթեց 20 տարեկան աղջիկների կատեգորիայում, բայց ոչ Բաց առաջնությունը։

Մութեսին ներկայացրեց Ուգանդան 2014 թ. 41-րդ Շախմատի օլիմպիադային և 2016 թ. 42-րդ Շախմատի օլիմպիադային։

Նա միացել է Northwest համալսարանի շախմատի հավաքականին `մրցելով 2017 թվականի դեկտեմբերին Կոլումբիայի Օհայո քաղաքում անցկացվող *Pan American Intercollegiate Team Chess Championship*-ում։ Հավաքականը հաղթել էր «Լավագույն փոքր քոլեջ» տիտղոսը։

Լրատվամիջոցներ
--------------

2010 թվականին *Silent Images*-ը նկարահանել է կարճ վավերագրական ֆիլմ նրա մասին։ *Sports Outreach*-ը օգտագոծել է այս փաստը, որպեսզի հետաքրքրի The Walt Disney Company-ին ստեղծել ֆիլմ Մութեսիի մասին։ Ֆիլմը դուրս է եկել 2016 թվականին։

2012 թվականին Թիմ Քրոզերը հրապարակել է գիրք Մութեսիի մասին *«Քաթվեի թագուհի՝ պատմություն կյանքի, շախմատի և մի աղջկա արտասովոր երազանքի՝ գրոսմայստեր դառնալու մասին»* ։

Walt Disney Pictures-ը սկսեց աշխատել ֆիլմի վրա 2012 թվականին։ 2016 թվականի կինոնկարի՝ «Քաթվեի թագուհի», աստղերն են Լուպիտա Նիոնգոն և Դեյվիդ Օյելոուն։ Մութեսիին ներկայացրել է Մադինա Նալվանգան։ Մութեսին այցելել է ֆիլմի պրեմիերան Տորոնտոյում, Կանադա (սեպտեմբերի 10-ին), Հոլիվուդում, Կալիֆորնիա (սեպտեմբերի 20-ին) և Կամպալում, Ուգանդա (հոկտեմբերի 1-ին)։ Գրքից և կինոնկարից ստացվող հոնորարները Մութեսիին և նրա ընտանիքին ապահովել են շատ ավելի մեծ ֆինանսական անվտանգություն, քան երբևէ նրանք վայելել են։ «Կարծում եմ, որ ֆիլմը նկարագել է ինձ 90 տոկոսով, չնայած ես չհավանեցի որոշ պարի տեսարաններ, քանի որ ես չեմ սիրում պարել»։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  Phiona Mutesi | Chess Celebrities - Chess.com
2. 1 2 3  OlimpBase
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Official website
* Interview with Robert Katende and Phiona Mutesi by impactmania
* Phiona Mutesi at chessgames.com, where the moves of each of her games in Women's Chess Olympiads can be viewed (scroll down there to links)
* *Queen of Katwe* - A short documentary about Phiona Mutesi by Silent Images on YouTube
* Phiona: A Virtual Reality Portrait of 'Queen of Katwe', *ABC News*, 2016