Կախարդական դեղաթուրմի պատրաստումը
**Կախարդանք** (հմայություն, վհուկություն, գուշակություն, թովչություն, դյութություն), մոգության արհեստ, որի ժամանակ կախարդը կապ է հաստատում գերբնական ուժերի հետ(դևերի, նախնիների հոգիների, բնության և այլն)։

Ստուգաբանություն և հոմանիշներ
-----------------------------

Մ․ Ֆասմերը կարծում էր, որ ընդհանուր ստուգաբանության մեջ կախարդություն (*«колдовство»*) բառը գոյություն չունի, սակայն ենթադրում էր, որ այն, հնարավոր է, սկզբնապես նշանակել է աղոթել (*«заговаривать»*)։

Ըստ Գ․ Ա․ Կրիլովի՝ ընդհանուր ստուգաբանության մեջ գոյություն չունի, այն սկզբնապես նշանակել է կախարդ (*«колдун»*), հմայախոսություն, աղոթող։

Ն․ Մ․ Շանսկի և Տ․ Ա․ Բաբռովի կարծիքով՝ հմայել (*«колдовать»*) բառը ածանցավոր բառ է, որի արմատը հին-ռուս.՝ *кълдъ* բառն է (*«колд»*)՝ կախարդ, հմայախոս։

Արևելյան սլավոնների մոտ կախարդների և կախարդության տեսքը ձևավորվել է Ոլխվերի և Ոլխվությունների մասին պատկերացումների ազդեցությամբ։ Մոգերը իրականացնում էին երկրպագության և ծիսական զոհաբերության արարողությունները, կարող էին բորբոքել բնական երևույթները և կանխատեսել ապագան։ *«Волховать»* բառը հին սլավոնական *влснжти* (կցկտուր և անպարզ խոսել) բառի ցեղակիցն է։

Հնացած կախարդություններ (*«чары»*՝ հմայություն, մոգություն) բառը ծագում է հին-ռուս.՝ *чаръ* (դյութություն, թովչություն) և հին սլավոներեն՝ *\*čarъ* (ինչը իր հերթին ծագում է հնդեվրոպական *«kuer»*՝ անել, բառից) բառերից։

Վհուկություն (*«Ведовство»*) բառը առաջացել է գիտենալ (*«ведать»*) բայից, որը հանդիսանում է ընդհանուր սլավոնական ծագման բնօրինակ ռուսերեն բառ (Հին ռուսերեն՝ *вѣдѣти*, հին սլավոներեն՝ *вѣдѣти*՝ «իմանալ, գիտենալ»)։

Պատմություն
-----------

Հիմնական հոդված՝ Մոգություն § Մոգության պատմություն
Կախարդության մասին պատմություններ հանդիպում են հին հունահռոմեական տեքստերում, ինչպես նաև Հին Կտակարանում։ Օրինակ՝ թագավոր Սավուղը խորհրդակուցում է կախարդուհի Անդոռայի հետ։ Միևնույն ժամանակ, հին հռոմեացիները և հույները դավանանքում հստակորեն առանձնացնում էին թույլատրելի և բարեպաշտ մոգությունը, որը նույնիսկ կոչվում էր «մոգություն» և բուն կախարդություն, ինչը հալածվում էր։ Այսպիսով, հռոմեական դեզեմվիրները դատապարտեցին կախարդներին՝ մարդկության տանջանքների համար։ Նման օրենքներ կային նաև Հին Հունաստանում։

Քրիստոնեական ուսմունքի համաձայն՝ կախարդությունը կատարվում է «չար ոգու» հետ համաձայնեցվածությամբ՝ օգտագործելով «քաղցած ոգու» անձնական հատկությունները՝ վիրավորվածություն, նախանձ, վրեժխնդրություն։ Հին միջնադարում կախարդությունը կապում էին դիվահարության և Աստծո ժխտման հետ։ Արևմտյան Եվրոպայում 13-18-րդ դարերում կախարդությունը համարվում էր չար գերբնական ուժերի հետ հաղորդակցության միջոց, կախարդությունը վտանգավոր մասնագիտություն էր։

Մարդիկ, ովքեր կասկածվում էին կախարդության մեջ, մեղադրվում էին սատանայի հետ կապ ունենալու և եկեղեցական ծեսերի անարգանքով զբաղվելու մեջ, որը կոչվում էր «սև մոգություն»։ Կախարդությունը համարվում էր բոլոր չարիքների առիթը, ինչի պատճառով սկսվեց որս՝ կախարդների դեմ։

Կախարդության հանդեպ հալածանքներ
-------------------------------

Միջնադարյան քրիստոնյա երկրներում կախարդները հալածվում էին և նույնիսկ մահապատժի ենթարկվում։ Ներկայումս կախարդական ծեսերի համար պատիժը մնում է որոշ երկրներում։ Սաուդյան Արաբիայում նման գործողությունների համար սահմանված է մահապատիժ, օրինակ, 2011 թվականի դեկտեմբերին Ամինա Բին Աբդուլհալիմիմ Նասարը գլխատվել է՝ թագավորությունում կախարդությամբ զբաղվելու և չար ոգիների հետ հաղորդակցվելու համար։ 2008 թվականին Տաջիկստանում գործում էր վարչական պատասխանատվություն՝ կախարդության համար, իսկ 2015 թվականից մոգական ծեսերի համար սկսվել է կիրառվել քրեական պատիժ (մինչև 7 տարի ազատազրկում)։

Կախարդություն և կրոն
--------------------

Հիմնական հոդված՝ Մոգություն § Մոգություն և կրոն

Մագիֆրենիկ համախտանիշ
---------------------

Հիմնական հոդված՝ Մագիֆրենիկ համախտանիշ
Հաճախակի այցելությունները կախարդներին, հոգեբաններին կամ աստղագուշակներին և ձգտելը կյանքը կառուցել նրանց հրահանգներով կարող են հոգեկան ադապտացիայի խանգարումներ առաջացնել, որոնցից է Մագիֆրենիկ համախտանիշը (մագիֆրենիա)։ Դրա ընթացքում մտածողության մեջ սկսում են գերիշխել գիտական պատկերացումներին հակասող կախարդական բովանդակության գաղափարներ և պատկերացումներ։ Մագիֆրենիայով հիվանդները ծանր հետանքներ են ունենում իրենց ֆիզիկական առողջության վրա, քանի որ հեքիմների (հոգեբանների, կախարդների և նման «մասնագետների») «օգնությունը» շատ հաճախ հանգեցնում է ողբերգական հետևանքների՝ իրական բժշկական օգնության ուշացման պատճառով:147։

Կախարդության հավատը Ռուսաստանում
--------------------------------

2016 թվականի հոկտեմերի 31-ին համառուսական հասարակության կարծիքի հետազոտական կենտրոնը ներկայացրեց հետազոտության արդյունքերը, որոնք կապված էին ռուսների՝ կախարդության նկատմամբ վերաբերմունքի հետ։ Հարցվածների 36 %-ը խոստովանել է, որ որոշ մարդիկ կարող են «աչքով տալ» իրենց, մեկ քառորդը (27 %) հայտարարում է, որ անգամ զգացել է կախարդության դրսևորումներ։ Կախարդանքին հավատացող ռուսների 29 % -ն օգտագործում է չար մոգությունից պաշտպանվելու համար որոշակի մեթոդներ։ Առաջին հերթին պաշտպանություն փնտրում են կրոնի մեջ (43 %-ը ասել է, որ աղոթում են, այցելում եկեղեցի), 14 %-ը կրում է խաչ կամ թալիսմաններ։ Հարցվողների որոշ մասը օգտվում է ժողովրդական միջոցներից. հագնում են ամուլետներ (12 %), հատուկ գնդասեղ (9 %) կամ օգտագործում այլ մեթոդներ։

Տես նաև
-------

* Վհուկ
* Հեկատա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Брокгауз и Ефрон, 1890—1907
2. ↑  Мжельская: Ведовство, 2006, էջ 50
3. ↑  Мжельская: Волхование, 2006, էջ 324
4. ↑  Мжельская: Волшба, 2006, էջ 325
5. ↑  Мжельская: Волшебство, 2006, էջ 326
6. ↑  БСЭ, 1973, էջ 409
7. ↑  Колдовство // Большая Российская энциклопедия : в 30 т. / Отв. ред. С. Л. Кравец. — М, 2009. — Т. 14 : Киреев — Конго. — С. [461] (стб. 2—3). — 751 с. — ISBN 978-5-85270-345-3
8. ↑  Фасмер, 1986, էջ 287
9. ↑  Крылов, 2005
10. ↑  Шанский, Боброва, 2004
11. 1 2  Левкиевская, 2004, էջ 529
12. ↑  Гуськова, Сотин: Чары, 2003
13. ↑  Гуськова, Сотин: Ведать, 2003
14. ↑  Ильин, Иван Александрович  // Собрание сочинений. T.1. Русская книга, 2002. s. 465.
15. ↑  Магия
16. ↑  Женщину казнили за колдовство в Саудовской Аравии
17. ↑  В Таджикистане ввели уголовную ответственность за чародейство
18. ↑  *Под ред Т. Б. Дмитриевой, В. Н. Краснова, Н. Г. Незнанова, В. Я. Семке, А. С. Тиганова* Психиатрия: нац. рук.. — ГЭОТАР-Медиа. — С. 147. — 1002 с. — ISBN 9785970420300
19. ↑  Синдром магифренический // *Жмуров В. А.* Большая энциклопедия по психиатрии. — Национальная психологическая энциклопедия, 2012.
20. ↑  «Пресс-выпуск № 3233». Всероссийский центр изучения общественного мнения. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ ապրիլի 6-ին. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 5-ին.

Գրականություն
-------------

* Boyer, Paul and Stephen Nissenbaum, eds. *The Salem Witchcraft Papers: Verbatim Transcripts of the Legal Documents of the Salem Witchcraft Outbreak of 1692, Volumes I and II*. New York: Da Capo Press, 1977.
* Bristol, J. C. (2007). *Christians, Blasphemers, and Witches: Afro-Mexican Ritual Practice in the Seventeenth Century*. Albuquerque: University of New Mexico Press.
* Davies, O. (2013). *America Bewitched: The Story of Witchcraft After Salem*. Oxford: Oxford University Press.
* Epstein, I. (2008). *The Greenwood Encyclopedia of Children's Issues Worldwide*. Greenwood Press.
* Ginzburg, Carlo; Translated by Raymond Rosenthal (2004) [Originally published in Italy as Storia Notturna (1989 Giulio Einaudi)]. *Ecstasies: Deciphering the Witches' Sabbath*. University of Chicago Press. ISBN 978-0226296937.
* Goss, D. K. (2008). *The Salem witch trials*. Westport, CT: Greenwood Press.
* Hall, David, ed. *Witch-hunting in Seventeenth-century New England: A Documentary History, 1638–1692*. Boston: Northeastern University Press, 1991.
* Hill, F. (2000). *The Salem witch trials reader*. Cambridge, MA: Da Capo Press.
* Hutton, R. (2006). *Witches, Druids and King Arthur*. Bloomsbury Academic. 978-1852855550
* Hyatt, Harry Middleton. *Hoodoo, conjuration, witchcraft, rootwork: beliefs accepted by many Negroes and white persons, these being orally recorded among Blacks and whites.* s.n. 1970.
* Kent, Elizabeth. "Masculinity and Male Witches in Old and New England." *History Workshop* 60 (2005): 69–92.
* Levack, Brian P. ed. *The Oxford Handbook of Witchcraft in Early Modern Europe and Colonial America* (2013) excerpt and text search
* Lima, R. (2005). *Stages of Evil: Occultism in Western Theater and Drama*. University Press of Kentucky. ISBN 978-0813123622.
* Mann, B. A. (2000). *Iroquoian Women: The Gantowisas*. Peter Lang. 9780820441535 pp. 319–20.
* Murray, D. (2013). *Matter, Magic, and Spirit: Representing Indian and African American Belief*. University of Pennsylvania Press.
* Narby, J. (1998). *The Cosmic Serpent: DNA and the Origins of Knowledge*. TarcherPerigee.
* Pentikainen, J (1978). «Marina Takalo as an Individual in Oral Repertoire and World View. An Anthropological study of Marina Takalo's Life History». *F. F. Communications Turku*. **93** (219): 58–76. INIST:12698358.
* Pentikainen, Juha. "The Supernatural Experience." F. Jstor. 26 February 2007.
* Rasbold, K. (2019). *Crossroads of Conjure: The Roots and Practices of Granny Magic, Hoodoo, Brujería, and Curanderismo*. Llewellyn Worldwide.
* Richards, J. (2019). *Backwoods Witchcraft: Conjure & Folk Magic from Appalachia*. Weiser Books.
* Ruickbie, Leo (2004) *Witchcraft out of the Shadows: A History*, London, Robert Hale.
* The Superstitions of Witchcraft by Howard Williams