recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Կոլաչկի** (լեհ.՝ kоłасzki,kоłасz), Սուրբծննդյան թխվածքաբլիթի տարածված տեսակ որոշ եվրոպական երկրներում (Չեխիա, Սլովակիա, Լեհաստան), որտեղ յուրաքանչյուր երկիր ունի այս թխվածքաբլիթի պատրաստման իր յուրահատուկ բաղադրատոմսը։ Կոլաչկին թխվածքաբլիթ է ջեմով, որը փաթաթում են և ստանում ծրարի տեսք։ Այս խմորեղենի ծագման մասին բազմաթիվ վարկածներ կան, սակայն ըստ ամենատարածված տեսության՝ այն առաջին անգամ հայտնվել է Լեհաստանում։ Կոլաչկին կարող է լինել կլոր, քառակուսի կամ ադամանդաձև, իսկ խմորը՝ շերտավոր կամ խմորիչ։

Պատրաստում
----------

Կոլաչկին թխվածքաբլիթ է՝ ամենից հաճախ լցոնված մարմելադով կամ ջեմով, որոնք Լեհաստանում ավանդաբար պատրաստում էին Սուրբ Ծննդին, իսկ այժմ կարող եք թխել կամ գնել, երբ ցանկանաք։ Այն շատ տարածված է Չեխիայում, Խորվաթիայում, Սլովակիայում։

Լեհական կոլաչկին պատրաստվում է կիսածրարների տեսքով, որոնցից դուրս է գալիս միջուկը։ Թեև այս մթերքների համար նախատեսված խմորն իր բաղադրության մեջ մեծ քանակությամբ բաղադրիչներ չի պարունակում (օրինակ, բաղադրատոմսում անհրաժեշտ է ընդամենը չորս բաղադրիչ՝ թթու կաթնային պանիր, աղ, ցորենի ալյուր և կարագ), թխվածքաբլիթներն նուրբ են ստացվում։

Կոլաչկոյի պատրաստման առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ խմորը պետք է պահվի սառնարանում առնվազն հինգ ժամ։ Ուստի, փորձառու լեհ տնային տնտեսուհիները երեկոյան խմոր են հունցում, իսկ առավոտյան սկսում թխել։

Բաղադրիչներ
-----------

*Հիմնական*՝ ցորենի ալյուր, կարագ, վանիլին, աղ, շաքարավազ, ջեմ, կաթնաշոռ (կաթնաշոռ կամ սերուցքային պանիր օրիգինալ բաղադրատոմսով)

*Կարելի* *է*՝ շաքարի փոշի, մարմելադ, ընկույզ, հատապտուղներ։

*Պատրաստման* ժամանակը` 30 րոպե։

Ստուգաբանություն
----------------

**Կոլաչիկի, կոլաչկի, կոլաչնիկ, կոլաչ**։

Նախասլավոնական ծագում ունի։

Պատմություն
-----------

Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայում տարածված խմորեղենի տեսակ, որն ավանդաբար նախատեսված է հարսանեկան արարողության համար։ Լեհական կոլաչկին ավանդաբար թխում են Սուրբ Ծննդին և հաճախ հանգստյան օրերին, սակայն այսօր դրանք ուտում են ամբողջ տարին։ Ըստ նախնական բաղադրատոմսի՝ որպես միջուկ ընդունված է օգտագործել ցանկացած մարմելադ կամ ջեմ, հաճախ ավելացնում են նաև թարմ հատապտուղներ, ընկույզներ։ Բացի այդ, բաղադրատոմսի լեհական տարբերակի ինքնատիպությունն այն է, որ այս երկրում խմորին սկսել են փափուկ պանիր ավելացնել, ինչը թխվածքաբլիթները դարձնում է ավելի նուրբ և համեղ։ Կոլաչկին սովորաբար մատուցում են թեյի հետ (ավելի հազվադեպ՝ սուրճի)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Польское печенье "Колачки" – кулинарный рецепт
2. ↑  Колачки | Домашние рецепты
3. ↑  Страница:Толковый словарь. Том 2 (Даль 1905).djvu/173 — Викитека
4. ↑  Печенье с мармеладом по-польски или «Колачки»

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* 
* 
*
Սպոնդիլոէպիֆիզիական դիսպլազիա
**Կոլագենային հիվանդություններ**, կոլագենոզներ, հիվանդությունների խումբ, բնորոշվում է գերազանցապես տարբեր օրգանների շարակցական հյուսվածքի և անոթների պատերի հարաճուն ախտահարմամբ։ Կոլագենային հիվանդությունները ընթանում են շարակցական հյուսվածքի առաջնային տարածուն ախտահարումով, դրանց բնորոշ ֆիբրինոիդ կազմափոխությամբ և առանձին օրգանների երկրորդային ախտահարմամբ։ «Կոլագենային հիվանդություններ» տերմինն առաջարկել է ամերիկացի գիտնական Պ. Կլեմպերերը, կոլագեն թելերի (շարակցական հյուսվածքի տարր) ուռչումով արտահայտվող պրոցեսը նշելու համար։ Կոլագենային հիվանդություններին բնորոշ է շարակցական հյուսվածքի կառուցվածքային բոլոր բաղադրիչ մասերի (թելեր, բջիջներ, միջբջջային նյութ) ախտահարումը, ուստի ավելի ճիշտ կլինի օգտագործել «շարակցական հյուսվածքի հիվանդություններ» տերմինը։

Կոլագենային հիվանդությունների խմբին են դասվում ռևմատիզմը, ռևմատոիդ հոդաբորբը, սիստեմային կարմիր գայլախտը և կարծրամաշկությունը, հանգուցավոր պերիարտերիտը։ Ապացուցված է, որ շարակցական հյուսվածքի ֆիբրինոիդ փոփոխության հիմքում ընկած է կոլագեն թելերի քայքայումը, կոլագենային կոմպլեքսի և հիմնային անձև նյութի կազմալուծումը։ Կոլագենային հիվանդություններով ախտահարվում են հաճախ երիտասարդ և միջին տարիքի մարդիկ. սիստեմային գայլախտով և կարծրամաշկությամբ՝ գերազանցապես կանայք, հանգուցավոր պերիարտերիտով՝ տղամարդիկ։ Կոլագենային հիվանդությունների կլինիկական ընթացքը բազմաձև է, ախտորոշումը՝ դժվար։ Բոլոր կոլագենային հիվանդությունների համար բնորոշ է քրոնիկական, ալիքաձև, հարաճուն ընթացքը, տենդը, օրգանիզմի բազմաթիվ համակարգերի ախտահարումը (հոդեր, մաշկ, լորձաթաղանթներ, թոքեր, սիրտ, երիկամներ և նյարդային համակարգ)։ Կոլագենային հիվանդությունների զարգացման մեխանիզմի բազմաթիվ տեսություններից լայն ճանաչում է ստացել ինֆեկցիոն-ալերգիականը։

Բոլոր կոլագենային հիվանդությունների ժամանակ տարբեր ինքնահակամարմինների հայտնաբերումը ձեռք է բերել մեծ ախտորոշիչ նշանակություն և լայնորեն կիրառվում է կլինիկական պրակտիկայում։ Ընդհանուր իմունոլոգիական խանգարումների մեջ նշվում են արյան շիճուկում մուկոպրոաեիդների և գամմա-գլոբուլինների, շիճուկային սպիտակուցների կազմում՝ առանձին ամինաթթուների բաղադրության բարձրացում, ոսկրածուծում և ավշային հանգույցներում պլազմոցիտների և ռեթիկուլյար բջիջների ավելացում, ինչպես նաև տարբեր հակաօրգանային ինքնահակամարմինների ի հայտ գալը։ Յուրաքանչյուր կոլագենային հիվանդությունները բնորոշվում են իմունոլոգիական ֆենոմենների յուրահատուկ հավաքածուով։ Կոլագենային հիվանդությունների մեծ մասի դեպքում բուժիչ ազդեցություն են ունենում կորտիկոստերոիդ հորմոնները և իմունոլոգիական ռեակցիաները ճնշող տարբեր միջոցները՝ իմունոդեպրեսանտները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 508)։*  |
**Թիթեռնիկը** (դան․՝ Hyldemoer), դանիացի հեքիաթագիր Հանս Քրիստիան Անդերսենի հեքիաթը։ Գրվել է 1844 թվականին։

Սյուժե
------

Հեքիաթը պատմում է մի թիթեռնիկի մասին, որը ցանկանում էր ամուսնանալ ամենալավ ծաղկի հետ։ Սակայն նա չէր կարողանում կողմնորոշվել, այդ իսկ պատճառով գնում է և հարցնում դաշտային երիցուկին, որը գուշակություններ էր անում։ Բայց պատասխան չստանալով` հեռանում է նրանից։
Թիթեռնիկն ամեն ծաղկի մեջ մի թերություն տեսնում էր, վախենում էր, որ նրանք շատ շուտ կթոշնեն։ 
Արդեն աշուն էր, և թիթեռնիկը որոշում է ամուսնանալ անանուխի հետ, սակայն նրանից մերժում է ստանում։
Շուտով եղանակները վատանում են և հենց այդ օրերին էլ նա ընկնում է մի տաք սենյակ։ Այնտեղ նրան տեսնում են և գնդասեղը մարմինը խրելով` ամրացնում մի արկղի մեջ ուրիշ հազվագյուտ թիթեռների շարքում։ Նա իրեն մխիթարում էր` ասելով, որ հիմա նա ծաղկի նման է, և որ սա էլ ամուսնության նման է։ Սակայն սենյակի ծաղիկները ասում էին, թե դա վատ մխիթարություն է։ Իսկ թիթեռնիկը չէր ցանկանում նրանց հավատալ։

Կերպարներ
---------

* Թիթեռնիկ
* Դաշտային երիցուկ
* Անանուխ
* Սիսեռ
* Սենյակի ծաղիկներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Ք. Անդերսեն, Հեքիաթներ, Երևան, 2015, էջ 265

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հանս Քրիստիան Անդերսեն. «Թիթեռնիկը», ձայնային տարբերակ
Ամանորի տոնակատարությունը Կիևում
**Ամանորն Ուկրաինայում**, երկրի պետական տոներից մեկն է։ Այն նշվում է ամեն տարի հունվարի մեկին։ Տոները սկսվում են դեկտեմբերի 31-ի գիշերը և շարունակվում են մինչև հունվարի 1-ը ըստ գրիգորյան տոմարի: Վերջին հարյուրամյակում այս ավանդույթը փոփոխությունների չի ենթարկվել։

Պատմություն
-----------

Ուկրաինական հողերը, որոնք մտել են Լիտվական մեծ իշխանության, իսկ ավելի ուշ Ռեչ Պոսպոլիտայի կազմի մեջ, 1362 թվականից Նոր տարվա սկիզբ համարվել է հունվարի 1-ը, իսկ թվականությունը՝ «Քրիստոսի ծնունդից սկսած»։ Այս համակարգը հանդիպում է այդ ժամանակների գրավոր հիշատակարաններում։ Ռուսական կայսրության կազմի մեջ եղած շրջանում հունվարի 1-ը որպես Նոր տարի նշելու տոն հաստատել է Պետրոս I-ը: Այդ օրենքը տարածում գտավ նաև Փոքր Ռուսիայի մեծ տարածքներում (ժամանակակից Ուկրաինա) 1700 թվականից։ XVIII-XIX դարերում Ամանորի նախատոնակը փոքրռուսիական հողերում կոչվում էր «շռայլ երեկո»։

Կ.Ա. Տրուտովսկի՝ Կոլյդկաները Փոքր Ռուսիայում, XIX կեսեր.
Այդ ժամանակ երեխաները գնում էին տնետուն, իրենց հետ վերցնելով մեծ ծղոտե տիկնիկ։ Շնորհավորում էին տանտերերին, ինչպես նաև երգում ծիսական ինքնատիպ երգեր՝ «շչեդռովկաներ» կամ «կոլյադաներ»։ Դրան տանտերերը պատասխանում էին երեխաներին և հյուրերին նվերներ տալով, որն իրենից ներկայացնում էր խմորից կենդանակերպ ու թռչնակերպ թխվածքներ։ Այս ժամանակաշրջանում ուկրաինական պատմության մեջ ամենակարևոր տոնը մնում էր բոլոր ուղղափառների, այդ թվում և Ռուսական կայսրության՝ Սուրբ ծնունդը։ XIX դարում արևելյան սլավոնների ֆոլկլյորում Ձմեռ պապի կերպարի հետ հանդես եկավ նաև Ձյունանուշը։

Խորհրդային շրջան
----------------

1930—1947 թվականներին Նոր տարին ԽՍՀՄ-ում, ինչպես նաև Խորհրդային Ուկրաինայում փաստացիորեն պետական տոների ցուցակի մեջ մտած չէր։ Խորհրդային գաղափարախոսության տարածմանը զուգընթաց Սուրբ ծնունդը հետին պլան մղվեց և առաջնությունը տրվեց միայն Նոր տարուն։ Ժամանակակից Ուկրաինայի ամանորի տոնակատարությունները իրենց այսօրվա տեսքը ստացել են հենց այդ ժամանակաշրջանում։ Ինչպես Ուկրաինայում, այնպես էլ Մերձբալթյան երկրներում գոյություն ունեն Ամանորը նշելու ուրույն եղանակներ։

Իմաստավորում և աշխարհագրական տարածում
-------------------------------------

Վերջին շրջանում իրականացված վիճակագրական հարցումների արդյունքում ուկրաինացիների 65 % Ամանորը համարում են իմաստալից տոներից։ Սակայն տոնի նշանակությունը նույնը չէ ուկրաինական էթնոլեզվական տարբեր խմբերում։ Ռուսախոս բնակչության տարածման շրջանում, որը երկրի հյուսիսարևելյան շրջանն է, տոնը համարվում է ամենակարևորը ըստ հարցվածների 78 %-ի։ Իսկ երկրի արևմտյան շրջաններում՝ ուկրաինախոս տարածքներում գլխավոր տոնը համարվում է Սուրբ ծնունդը (72 %)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Иванов Е. История праздников Нового года и Рождества
2. ↑  Новый год в Украине. Новогодние традиции, Украина. Празднование Нового года в Украине
3. ↑  КАК ПРАЗДНУЮТ НОВЫЙ ГОД В РАЗНЫХ СТРАНАХ
4. ↑  Портал Христианских Ресурсов JCP.net.ua — Жители западной Украины больше любят Рождество, а восточной — Новый год
**Թիլ**, ավան Մեծ Հայքի Բարձր Հայք Աշխարհի Եկեղյաց գավառում, այժմ՝ Էրզրումի նահանգի Երզնկայի գավառում՝ Երզնկա քաղաքից մոտ 8 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Սեպուհ լեռան փեշերին՝ Եփրատ գետի աջ կողմում՝ այգեվետ ու պարտեզներով հարուստ վայրում։ Այն Հայաստանի հնագույն բնակավայրերից էր, Հայաստանի հնագույն հեթանոսական պաշտամունքի կենտրոններիից, որտեղ վաղ ժամանակներից կառուցված էր Հայոց մայրության Նանեի մեհյանը (Նանեի դիք)։ Այստեղ էր գտնվում նաև Աթենաս աստվածուհու արձանը։ Այս շինութունը չորրորդ դարում պաշտամունքային մյուս շինությունների հետ մեկտեղ կործանվել է, սակայն չի կորցրել իր նշանակությունը։

Պատմություն
-----------

Թիլը Հայաստանի հնագույն բնակավայրերից է։ Նրա մասին հիշատակություններ ունեն Ագաթանգեղոսը, Փավստոս Բուզանդը, Մովսես Խորենացին։ Չորրորդ դարից սկսած՝ Թիլը դարձել է Հայոց կաթողիկոսների նստավայրը։ Այն եղել է Գրիգոր Լուսավորչի անձնական կալվածքը։ Այստեղ են թաղվել Հայոց կաթողիկոս Արիստակես Ա-ն, Ներսես Մեծը և Պապ Արշակունի թագավորը։ Կաթողիկե եկեղեցին ոչնչացվել է 7-րդ դարի կեսերին արաբական հրոսակների կողմից և չի վերականգնվել։ Այն հետագայում կոչվել է Հանգած Եկեղեցի, որի տարածքում կառուցվել է Թիլ վանքը։ Միջին դարերում Թիլը եղել է Հայ գրչության կենտրոն, իսկ թուրքական տիրապետության ժամանակ անշքացել է։ 1915 թվականին Թիլը բնակեցվել է 200 տուն բնակչով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թ․Խ․ Հակոբյան, Ստ․ Տ․ Մելիք- Բախշան, Հ․ Խ․ Բարսեղյան, Հայաստանի և Հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, Երևան, 1988
**Իվան Աժինով** (ռուս.՝ Иван Александрович Ажинов, մայիսի 1, 1864(1864-05-01), Դոնի զորքի մարզ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 4, 1920(1920-02-04)), ռուս գեներալ։

Կենսագրություն
--------------

Իվան Աժինովը ծնվել է 1864 թվականի մայիսի 1-ին։ Սերել է Դոնի զորքերի ազնվականների ընտանիքից, եղել օբեր-սպայի որդի։ Ավարտել է Վորոնեժի կադետական կորպուսը (1882) և Ալեքսանդրովսկի ռազմական ուսումնարանը (1884)։ 1905 թվականից եղել է եսաուլ, 1908 թվականից` զորային ավագ, 1908 թվականից` արևմտյան Դոնի կազակների մարտկոցի հրամանատար, 1909 թվականից` Դոնի 2-րդ կազակական մարտկոցի հրամանատար, 1912 թվականից` նորից արևմտյան Դոնի կազակների մարտկոցի հրամանատար, 1914 թվականի օգոստոսի 12-ից Դոնի 9-րդ կազակական հրետանային դիվիզիոնի (ռուս.՝ 9-ый Донской казачий артиллерийский дивизион) հրամանատար, 1915 թվականից` գնդապետ, 1917 (?) թվականից` գեներալ-մայոր, 1917 թվականի սեպտեմբերի 16-ից` 108-րդ հրետանային բրիգադի հրամանատար, 1918 թվականի նոյեմբերից` Տագանրոգի քաղաքապետ։ 
Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ եղել է Ռուսաստանի հարավի Զինված ուժերում, Կամավորական բանակում։

Մահացել է տիֆից Կուբանում, 1920 թվականի փետրվարի 4-ին։

Ընտանիք
-------

* Հայր` փոխգնդապետ Աժինով Ալեքսանդր Իվանովիչ
* Եղբայր` գեներալ-մայոր Աժինով Վասիլի Ալեքսանդրովիչ
* Կին` Նատալյա Ալեքսեևնա (ծննդյամբ Ֆրոլովա, ազնվականի այրի, մահացել է 1920 թվականի փետրվարի 4-ին Կուբանում)
* Երեխաներ` դուստրը` Նադեժդա (1906 թվականի օգոստոսի 7-ին) և որդին Վլադիմիրը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ажинов Иван Александрович: биография»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Русская Императорская Армия — Ажинов Василий Александрович Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
* ДОМ РУССКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ ИМЕНИ АЛЕКСАНДРА СОЛЖЕНИЦЫНА — Белое движение Archived 2014-02-22 at the Wayback Machine.
**Ալաններ**, սկյութա–սարմատական ծագմամբ իրանալեզու ցեղեր։

Պատմություն
-----------

Տարասփռված էին Հյուսիսային Կովկասից մինչև Վոլգա, Դոն և Դնեպր գետերի ստորին հոսանքների հարթավայրերը։

Մեր թվարկումից 1-ին դարում ալանական վաչկատուն և ռազմատենչ ցեղերը Հյուսիսային Կովկասում հիմնել էին հզոր թագավորություն, որտեղից հաճախ կողոպտչական արշավանքներ էին կատարում (մեծ մասամբ այն կիրճով, որ նրանց անունով կոչվում էր *Ալանաց դուռ*) դեպի Վիրք, Աղվանք, Մեծ Հայք, Պարթևաստան, Փոքր Ասիա և Հռոմեական կայսրության շրջանները։ Նրանց առաջխաղացումը կասեցնելու համար հայկական, վրացական, պարթևական և հռոմեական ուժերը քանիցս դաշնակցել են։

Մեծ Հայքի վրա ալանների արշավանքների (առաջինից–երկրորդ դարերին) մասին տեղեկություններ են հայտնում Հովսեփոս Փլավիոսը, Դիոն Կասսիոսը, Տակիտոսը, Մովսես Խորենացին և ուրիշ պատմագիրներ։ Հայ Արշակունիներից ոմանք (Տրդատ Գ, Արշակ Բ) դաշնակցել են Ալանների հետ՝ ընդդեմ Սասանյանների ոտնձգությունների։

Հայ-ալանական հարաբերություններ
------------------------------

Հայ-ալանական հարաբերություններն արտացոլվել են «Արտաշես և Սաթենիկ» ավանդավեպում, որտեղ գովերգվում է Հայոց Արտաշես թագավորի և ալանների արքայադուստր Սաթենիկի ամուսնությունը։ Տրդատ Գ-ի կին Աշխենը նույնպես ալան դշխուհի էր։

Ըստ Մովսես Խորենացու, *Առավեղյանների* տոհմի նախնիները Սաթենիկի մերձավորներն են եղել։ Հայկական ավանդության համաձայն, Սաթենիկի եղբայրը հայրական գահին տիրացել է Հայոց Սմբատ զորավարի օգնությամբ։ Վերջինս, իբր, գերեվարելով ալաններից շատերին, բնակեցրել է Շավարշական գավառում (Մասիսից հարավ-արևելք), որը նրանց նախկին բնակավայրի անունով կոչվել է նաև Արտազ։

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«ալաններ»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 136)։*  |
**Զիվար Սյուբխան կիզի Աղաևա** (ադրբ.՝ Zivər Sübhan qızı Ağayeva, 1934, Qarasu, Ադրբեջան - հունիսի 22, 2015(2015-06-22), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի բանաստեղծուհի։

Կենսագրություն
--------------

Զիվար Աղաևան ծնվել է 1934 թվականին Կարասու գյուղում՝ երկաթուղայինների ընտանիքում։ Տարրական և միջնակարգ կրթությունը ստացել է Հաջիկաբուլ քաղաքում։ Ավարտել է Բաքվի բժշկական տեխնիկումը և Ադրբեջանի պետական մանկավարժական համալսարանի գրականության ֆակուլտետը։ Հրատարակել է *«Женщина Азербайджана»* ամսագիրը։

Նրա շատ աշխատանքներ թարգմանվել են թուրքերեն։ Զիվարն իր ստեղծագործություններից շատերը գրել է Մամեդբագիր Բագիրզադեի և այլ կատարողների համար։

Մահացել է 2015 թվականի հունիսի 22-ին Բաքվում։

Գրքեր
-----

* "Özün seç, özün bəyən", 1975
* "İlk baharda gəlmişəm", 1980

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Azərbaycanın tanınmış şairəsi vəfat edib. report.az, 22.06.2015
3. ↑  «Azərbaycan qadın şairləri antologiyası», Баку: «Avrasiya press», 2005. səh.200
4. ↑  Debüt: Zivər AĞAYEVA (Hacıqabul).Yeni şeir | Azərbaycanın Mədəniyyət və Ədəbiyyat Portalı Archived 2015-06-24 at the Wayback Machine.
5. ↑  Azərbaycanın tanınmış şairəsi vəfat edib — Report.az
**Ի. Տուրգենևի ամառանոց** (ֆր.՝ Musée Européen Ivan-Tourgueniev)- գրողի թանգարանը Բուժիվալում (Ֆրանսիայի Իվելինի դեպարտամենտ ), գտնվում է Իվան Տուրգենև 16 հասցեում։

Պատմություն
-----------

1870-ականների վերջին Ֆրանսիա վերադառնալուց հետո Ի. Տուրգենևը իր համար կառուցում է «Յասենի» անունը կրող ամառանոցը։ Նա 1875 թվականից սկսած մինչև մահվան օրը՝ 1883 թվականի սեպտեմբերի 3-ը, գարնանն ու աշանն ապրել է ամառանոցի երկրորդ հարկի պատշգամբով աշխատասենյակում։ Հենց այս սենյակում են գրվել իր «Արձակ բանաստեղծությունները», իսկ 1876 ավարտել է Գյուստավ Ֆլոբերի «Լեգենդներ սուրբ Յուլիանի մասին»։

Այստեղ էին հավաքվում Տուրգենևի ընկերները՝ գրողներ Էմիլ Զոլան,Ալֆոնս Դոդեն, Գոնկուր եղբայրներերը, Վլադիմիր Սոլոգուբը,Միխայիլ Սալտիկով-Շչեդրինը, նկարիչ Վասիլի Վերեշչագինը, երգահաններ Քամիլ Սեն-Սանսը և Գաբրիել Ֆորեն։

Թանգարան
--------

Շենքը փրկվել է 1970-ականներին Ալեքսանդր Զվիգիլսկու և նրա ստեղծած« Ասոսացիա Իվան Տուրգենևի ընկերների, Պոլինա Վիարդոյի և Մարիա Մալիբրանի» շնորհիվ։

Շինության առաջին հարկում ներկայացված է մշտական ցուցահանդես` նվիրված Ի. Թուրգենևի կյանքին և իր շրջապատի ներկայացուցիչներին (Վիարդո ընտանիքին, կոմպոզիտորներին, արվեստագետներին և գրողներին)` Ռուսաստանում և Ֆրանսիայում։ Այստեղ է գտնվում հուշանվեր գերմանական դաշնամուր, որը, 1990 թվականից, գտնվում է պետական պաշտպանության տակ:Երկրորդ հարկում երկու սենյակ կա, որտեղ ապրել է Տուրգենևը:Այն վերականգնվել է Պոլինա Վիարդոյի աղջկա հուշերով։

Թանգարանը մշտապես կազմակերպում է ցուցահանդեսներ, կոնֆերանսներ, համերգներ։

Գրականություն
-------------

Hélène Rochette, Maisons d'écrivains et d’artistes. Paris et ses alentours, Կաղապար:P.124-127, Parigramme, Paris, 2004 2-84096-227-6

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Mérimée: PA00087380 · VIAF: 160133309 · WorldCat VIAF: 160133309 |

 |

1. 1 2  base Mérimée (ֆր.) — ministère de la Culture, 1978.
**Օլիմպիական մարզադաշտ «Ասիմ Ֆերհատովիչ Հասե»** (բոս․՝  և խորվ.՝ Olimpijski stadion Asim Ferhatović - Hase, սերբ.՝ Олимпиjски стадион Асим Ферхатовић Хасе), ավելի շուտ հայտնի է եղել որպես **Օլիմպիական մարզադաշտ** (բոս․՝  և խորվ.՝ Olimpijski stadion, սերբ.՝ Олимпиjски стадион) և **Կոշևոյի մարզադաշտ** (բոս․՝  և խորվ.՝ Koševo, սերբ.՝ Кошево), Բոսնիա և Հերցեգովինայի ամենամեծ մարզադաշտը, որտեղ տեղի է ունեցել 1984 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերի բացման արարողությունը։

Պատմություն
-----------

Մարզադաշտը կառուցվել է, Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո, 1947 թվականին։ Երեք տարի անց տեղի ունեցավ մարզադաշտի պաշտոնական բացման արարողությունը։ 1954 թվականին մարզադաշտում տեղի ունեցավ Հարավսլավիայի և Թուրքիայի հավաքականների խաղը։

1966 թվականին մարզադաշտում Բալկանյան թերակղզու երկրների միջև անցկացվել են թեթև ատլետիկայի առաջնություններ։ Որոշ առաջնություններ, ինչպես նաև 1984 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերի բացման արարողությունը ընդունելու համար, 1984 թվականին մարզադաշտը ամբողջովին վերակառուցվել է։

Չնայած Բոսնիական պատերազմին, 1996 թվականին մարզադաշտը սկսեցին վերականգնել։ 2004 թվականի հուլիսին մարզադաշտը անվանափոխվել է «Սարաևո» ՖԱ հարձակվող Ասիմ Ֆերհատովիչի պատվին։ Մարզադաշտի ներկայիս տարողությունը կազմում է 37500 մարդ, իսկ համերգների ժամանակ մարզադաշտը կարող է ընդունել մինչև 80 հազար մարդ։

Մարզադաշտում խաղում է «Սարաևո» ՖԱ, նաև այն հաճախ օգտագործվում է ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կողմից։ Հաճախելիության ռեկորդը սահմանվել է 1981-82 երկրի ֆուտբոլի առաջնության ժամանակ, երբ «Սարաևո» և «Ժելեզնիչար» ակումբների խաղին եկել էին ավելի քան 60 հազար մարդ։

Համերգներ
---------

* Զդրավկո Չոլիչ - սեպտեմբերի 7 1978 (Putujući zemljotres Tour)
* U2 - սեպտեմբերի 23 1997 (PopMart Tour)
* Դինո Մերլին - հուլիսի 31 2000 (հյուրեր՝ Ադի Լուկովաց & Ornamenti, Իվանա Բանֆիչ, Ամիր Բելանովիչ Տուլա, Միրո Ասոտիչ)
* Դինո Մերլին - հուլիսի 31 2004 (հյուրեր՝ Ժելյկո Յոքսիմովիչ, Իվանա Բանֆիչ, Նինա Բադրիչ, Էդո Զանկի, Ալմիր Հուկելիչ, Գանի Տամիր)
* Bijelo Dugme - մայիսի 15 2005
* Հարիս Ջինովիչ - հունիսի 23 2007 (հյուրեր՝ Ժելյկո Յոքսիմովիչ)
* Դինո Մերլին - հուլիսի 19 2008 (Baby Dooks)
* Hari Mata Hari - օգոստոսի 10 2009
* Ժելյկո Յոքսիմովիչ - հունիսի 12 2010
* Զդրավկո Չոլիչ - հուլիսի 31 2010

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ասիմ Ֆերհատովիչի մարզադաշտը «Սարաևո» ֆուտբոլային ակումբի պաշտոնական կայքում Archived 2012-03-15 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | StadiumDB |

 |
Ալաչաթըի հանրային լողափերից մեկը
**Ալաչաթը** (հաճախ անվանում են նաև **Ալաչաթի**, թուրքերեն՝ Alaçatı, հուն․՝ Αλάτσατα), քաղաք Թուրքիայի ծայր արևմուտքում` Իզմիրի մարզում։ Քաղաքը գտնվում է Չեշմեի մոտակայքում` Էգեյան ծովի ափին։ Ալաչաթըի մոտակայքում կան մի շարք աղի լճեր։ Քաղաքը բավականին հայտնի հանգստավայր է ոչ միայն Թուրքիայում, այլ նաև Եվրոպայում և Մերձավոր Արևելքում։ Տարեկան շուրջ մեկ միլիոն մարդ է այցելում Ալաչաթը։

Ալաչաթըի տարածքը Օսմանյան կայսրության տարածքի մեջ ներառվել է XIV դարում։

Մինչ 1922 թվականը հիմնականում քաղաքը հունաբնակ էր։ 1922 թվականի սեպտեմբերին Զմյուռնիայի կոտորածից հետո քաղաքից փախած հույն բնակչությունը Կրետե կզու Իռակլիոն քաղաքում հիմնեցին Նոր (Նեա) Ալաչատի թաղամասը։

Ներկայումս **Ալաչաթըն** հիմնականում հայտնի է վինդսերֆինգով և ծովային զբոսաշրջությամբ։ Ջրի հարթությունը, ծանծաղությունը և միալար քամին այն դարձնում են հետաքրքրաշարժ, ինչպես նոր, այնպես էլ փորձառու սերֆերների համար։

Ալաչաթըում հիմնականում տները քարից են։ Փողոցները նույնպես քարեպատ են և նեղ։ Ալաչաթըի կենտրոնում կան մի շարք տներ, որոնք ունեն շուրջ 100 տարվա պատմություն։ 2005 թվականին քաղաքի կենտրոնական հատվածը հայտարարվել է պետության կողմից պահպանվող տարածք։

Հայտնի բնակիչներ
----------------

* Ջորջ Դիլբոյ (1896—1918)` հույն զինվոր, «Առաջին համաշխարհային պատերազմի 10 ամենամեծ հերոսներից մեկը (ամերիկյան բանակի)» և առաջին հունական ծագմամբ ամերիկացին է, ով ստացել է Փառքի շքանշան
* Նիկոդիմ (1881—1966)` Յոհանեսբուրգի և Պրետորիայի մետրոպոլիտ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Σύλλογος Αλατσατιανών Νομού Ηρακλείου, Κρήτη

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n2009021940 · VIAF: 146813057 · WorldCat VIAF: 146813057 |

 |
**Youth Group**, ռոք խումբ, որը ստեղծվել է Ավստրալիայում` Սիդնեյում, 90-ական թվականների վերջին։

Խմբի պատմությունը
-----------------

Սկզբում խմբի անդամներն էին Թոբի Մարտինը (վոկալ, ռիթմ կիթառ), Դենի Լի Ալենը հ(արվածային գործիքներ), Փոլ Մարֆին (սոլո կիթառ) և Էնդի Քեսելը (բասկիթառ)։ Կիթառահար Քեմերոն Էմերսոն-Էլիոտը և բասիստ Պատրիկ Մեթյուսը խմբին միացել են 2004 թվականին։

Բասիստ Քեսելը 2003 թվականին լքեց խումբը։ Փոլ Մարֆին նույնպես այդ ժամանակ լքեց խումբը` պատճառաբանելով խմբի մնացած անդամների ստեղծագործական տարբերությունները։ Ներկայիս կիթառահար Քեմերոն Էմերսոն-Էլիոտը նախքան խմբին միանալը նվագել է «John Reed Club» խմբում և Մարտինին ճանաչել է դեռևս քոլեջում սովորելու տարիներին, որտեղ նրանք միասին երգեր են գրել, իսկ նրանց դուետը կոչվել է «The Morrison Brother»: Բասիստ Պատրիկ Մեթյուսը խմբին միանալուց առաջ նվագել է «The Vines» խմբում։

*Youth Group*-ը ստեղծագործել է ինդի ռոք, ալտերնատիվ ռոք ժանրերում։

Urban & Eastern (2000)
----------------------

Խմբի առաջին ալբոմը` Urban & Eastern, թողարկվել է 2000 թվականին Ivy League Records լեյբլի հետ։ Ճանաչում է ձեռք բերել միայն Ավստրալիայում։

Epitaph Records
---------------

Խումբը սկսեց ճանաչում ձեռք բերել, երբ նրանց հաջորդ ալբոմը` Skeleton Jar, լսեց Բրեթ Գուրևիչը և որոշեց համագործակցել խմբի հետ։

Skeleton Jar-ը առաջին ալբոմն էր, որը վաճառվեց Ավստրալիայում։ Դա խմբի լայն ճանաչում բերեց։

2003 թվականին խումբը հանդես է եկել մի շարք երաժշտական փառատոններում։

«Forever Young» երգի շնորհիվ խումբը մեծ ճանաչում է ձեռք բերել, երգի քավեր տարբերակը 1984 թվականին կատարվել է *Alphaville* խմբի կողմից։ Այն հնչել է սերիալներում և ֆիլմերում։

2006 թվականի հուլիսին Youth Group-ը թողարկել է իր երրորդ սկավառակը` «Casino Twilight Dogs», որը ներառում էր «Forever Young» և «Catching and Killing» սինգլները։ Ալբոմը ARIA չարթում զբաղեցրել է 10-րդ հորիզոնականը։

Խմբին աջակցել է նաև Քոլդփլեյ խումբը` Ավստրալիայում շրջագայությունների ժամանակ։

2007 թվականին Daisy Chains երգը դարձել է *One Tree Hill* սերիալի սաունդթրեք։

Խմբի չորրորդ ալբոմը` «The Night is Ours», թողարկվել է 2008 թվականի հուլիսին։

Ասում են, որ խմբի անունը կապված է շոտլանդական *Teenage Fanclub* խմբի հետ։

Youth Group-ը երկու անգամ շրջագայել է Ամերիկայում։ Չնայած խմբի բոլոր անդամները լավ հարաբերություններ մեջ էին, նրանք որոշեցին զբաղվել սոլո կարիերայով։ Թոբի Մարտինը թողարկեց իր սոլո ալբոմը` Love’s Shadow, թմբկահար Դենի Լի Ալենը մեկնեց Նյու Յորք, որտեղ նվագում է We Are Scientists և The Drums խմբերում։

Սկավառակագրություն
------------------

**Ալբոմներ**

* Urban & Eastern (2000)
* Skeleton Jar (2004)
* Casino Twilight Dogs (2006)
* The Night is Ours (2008)

Արտաքին հղումներ
----------------

* - *Խմբի պաշտոնական կայք*
* Ավստրալիական հիթ շքերթ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Deezer |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · MusicBrainz · Rate Your Music |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 10341936-6 · ISNI: 0000 0000 9930 8224 · LCCN: no2006022826 · VIAF: 147376644 · WorldCat VIAF: 147376644 |

 |
«Լեհական Պրոմեթևս», Օրաս Վերնե (1831)
**Պրոմեթևսականություն** (լեհ.՝ Prometeizm), լեհ քաղաքական գործիչ, 1918-1935 թվականներին Լեհաստանի Երկրորդ Հանրապետության ղեկավար Յուզեֆ Պիլսուդսկու կողմից սկսված քաղաքական նախագիծ։ Նախագծի նպատակն էր Ռուսական կայսրության և դրա իրավահաջորդ ռուսական պետությունների, այդ թվում Խորհրդային Միության թուլացումն ու քայքայումը այդ տարածքների ոչ ռուսական ժողովուրդների անկախական շարժումների աջակցման միջոցով։

Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ժամանակահատվածում պրոմեթևսականությունը և Պիլսուդսկու մեկ այլ գաղափարը՝ Ծովամիջյան դաշնությունը, կազմում էին նրա և իր համակիրների իրար փոխլրացնող երկու աշխարհաքաղաքական ռազմավարություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Richard Woytak, "The Promethean Movement in Interwar Poland," *East European Quarterly*, vol. XVIII, no. 3 (September 1984), pp. 273–78.
2. ↑  "Pilsudski hoped to build not merely a Polish nation state but a greater federation of peoples under the aegis of Poland which would replace Russia as the great power of Eastern Europe. Lithuania, Belorussia and Ukraine were all to be included. His plan called for a truncated and vastly reduced Russia, a plan which excluded negotiations prior to military victory." Richard K Debo, *Survival and Consolidation: The Foreign Policy of Soviet Russia, 1918–1992*, Google Print, p. 59, McGill-Queen's Press, 1992, 0-7735-0828-7.



|  |
| --- |
| 
  **Լեհաստան**   **Քաղաքականություն**   **Ռուսաստան**
 |
**Ալեքսանդր Պուշկինի գրադարան**, գրքերի անձնական հավաքածու, որն արտացոլում է նրա բազմազան ընթերցողական և ստեղծագործական շահերը։ Գրադարանը ձևավորվել է բանաստեղծի ողջ կյանքի ընթացքում և, ըստ հայտնի մատենագետ և գրքի պատմաբան Ն. Սմիրնով-Սոկոլսկու, եղել է «*մտածողի և գիտնականի լաբորատորիա*»։ Ա. Պուշկինի մահից հետո նրա պահպանման պատմությունները, մատենագիտական նկարագրությունն ու կենդանության օրոք ձևավորված կազմի վերականգնումը նվիրված են պուշկինիստ պատմաբանների և բանասերների բազմաթիվ աշխատանքներին։

Որպես ազգային հարստություն, գրքերի հավաքածուն 1906 թվականին գնվել է Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի այսերական բանաստեղծի ժառանգներից, սկիզբ է դրել նոր հիմնադրված Պուշկինի տան մասնագիտացված գրադարանին և գիտական նպատակներով մատչելի դարձավ գիտնականներին։

Ընտանեկան ավանդույթի ակունքներ
------------------------------

Գրահրատարակչության ձգտումն արդեն կար Ա. Պ. Հանիբալի (մայրական կողմից բանաստեղծի նախապապն էր) մոտ։ Պետրոս I-ի հետ Եվրոպա ուղևորվելիս նրան վստահվել էր պահպանել այն գրքերը, որոնք պետծառայողն իր հետ տարել էր։ Հանիբալի անձնական գրադարանի հիմքը կազմել են թագավորի կողմից իրեն նվիրած առաջին գրքերը, ինչպես նաև այն գրքերը, որոնք նա ձեռք է բերել Ֆրանսիայում ինժեներական գործի ուսումնասիրության տարիներին։ Այն ժամանակ նրա ոչ փոքր գրադարանը հավաքել էր մոտ 350 հատոր, ընդ որում ոչ միայն ռազմական գիտությունների, մաթեմատիկայի, աշխարհագրության, այլև փիլիսոփայության, պատմության և գեղարվեստական գրականության վերաբերյալ հրատարակությունները։

Պետրոս I-ի մահից հետո Հանիբալը ստիպված է եղել իր գրքերը վաճառել Գիտությունների ակադեմիայի գրադարանին։ Միայն 1742 թվականին նրան հաջողվել է հետ բերել այնտեղ պահպանված գրքերի հավաքածուի մի մասը։ Ըստ Գեներալ Գանիբալի գրքերի գրանցամատյանի՝ որոնք 1730 թվականին մտել են կայսերական գրադարան, իսկ 1742 թվականին աքսորից վերադառնալուց հետո, նրա պահանջով, նրան հետ են վերադարձվել, նրան են վերադարձվել 150-ից ավելի հատորից մի քանիսը։

Նշանակալի տնային գրադարաններ են ունեցել և բանաստեղծ Սերգեյ Լվովիչի հայրը, և նրա հորեղբայր Վասիլի Լվովիչը։

Նշումներ
--------

1. ↑  Պահպանվել է Աբրամ Պետրովին գանձարանից 10 ռուբլի գանձելու արխիվային գրառումը՝ սնդուկի վերանորոգման համար, որով Պետրոս I-ին տարել են գրադարան — // *Дьёдонне Гнамманку*. Абрам Ганнибал: Черный предок Пушкина — М.: Молодая гвардия, 1999. — 224 с. ISBN 5-235-02335-8..

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Кузнецов, 1987, էջ 293
2. ↑  Сидяков, 1988, էջ 57—99
3. ↑  *Гейченко С. С.*Библиотека Ганнибала — // Приют, сияньем муз одетый — М.: Планета, 1979. — 368 с. — С. 277—279
4. ↑  *Фейнберг И. Л.* Абрам Петрович Ганнибал прадед Пушкина — М.: Наука, 1983. — С. 107—110
«**Բվերով տուն**» (ռուս.՝ Дом с совами), եկամտաբեր տուն Վիբորգում, որը կառուցվել է 20-րդ դարի սկզբին ճարտարապետ Օտտո Վարտիովաարաիի նախագծով, առավելապես հայտնի է որպես Վլադիմիր Լենինի և Նիկոլայ Ռերիխի կեցավայր։ Տուրգենևի և Վոլոդարսկու փողոցների անկյունում տեղակայված հյուսիսային մոդեռն ոճով կառուցված քառահարկ շենքը ներառված է ճարտարապետական հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

1908 թվականին վիբորգցի ճարտարապետ Օտտո Վյայնյո Վարտիովաարայի նախագծով կառուցված շենքին բնորոշ են առևտրային տան տիպային հատկանիշերը։ Եթե ճակատը զարդարված է ազգային-ռոմանտիկ ոգով, ապա բակ նայող պատը սահուն սվաղված է և զուրկ է զարդերից։ Ճակատային մասին յուրօրինակ տեսք են տալիս երեք վերին հարկերի մակարդակում գտնվող երեք պատուհանների երկու բազմանկյուն կարկառամասերը, որոնք ավարտվում են ձեղնահարկերով։ Դեկորատիվ տարրերի շարքում կան բույսերի, արևի, քնարի, ինչպես նաև տեղական անտառների բնակիչ` բվերի ոճավորված պատկերներ։ Ժամանակի ընթացքում բազմանկյուն կարկառամասերի վրա տեղադրված թագը գլխին բվերը, ի վերջո դարձան Վիբորգի խորհրդանիշներից մեկը։

Վիբորգում Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից անմիջապես առաջ` 1917 թվականի սեպտեմբեր - հոկտեմբեր ամիսներին, Վլադիմիր Լենինը թաքնվել է Վիբորգում, որտեղից էլ ղեկավարել է ապստամբության անմիջական նախապատրաստման ուղղությամբ տարվող կուսակցական աշխատանքները։ 1917 թվականի սեպտեմբերի 24-ին ժամանելով Հելսինգֆորսից` նա առաջին օրն անցկացրել է Վիբորգում՝ տեղական բանվորական թերթի գլխավոր խմբագիր, պատգամավոր Էվերտ Հուտտունենի բնակարանում։ Երեկոյան նա տեղափոխվել է բնակվելու մեկ այլ սոցիալ-դեմոկրատ լրագրողի` Յուհո Լատուկկայի Վիբորգի ծայրամասում գտնվող փոքրիկ փայտե տանը։ Հոկտեմբերյան հեղափոխության 60-ամյակի կապակցությամբ 1977 թվականին տան ճակատին տեղադրվել է հուշատախտակ, որը նվիրված է հեղափոխականի այդ տանը կարճ ժամանակով հանգրվանելուն։ Իսկ 1918 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1919 թվականի մայիսը տան բնակարաններից մեկը զբաղեցրել է նկարիչ Նիկոլայ Ռերիխը՝ իր ընտանիքի հետ, որը հեղափոխության հետևանքով կտրվել էր Հայրենիքից։ Վիբորգում նա նկարել է մեծ թվով նկարներ, այդ թվում՝ «Ապաշխարություն», «Երկրի ջերմությունը», «Վիբորգ։ Աշուն», «Արտաքսվածը», «Անձրևաբեր ամպեր», «Արևի կանչը», «Վիբորգի ամրոցը»։ Ի պատիվ ռուսական և համաշխարհային մշակույթի գործչի՝ 2019 թվականին շենքի կողային ճակատին տեղադրվեց երկրորդ հուշատախտակը։

Տունը համեմատաբար աննշան վնաս է կրել խորհրդա-ֆիննական պատերազմների ժամանակ (1939-1944) և ներկայումս շարունակում է օգտագործվել որպես բնակելի շենք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  В Выборге поселится память о Рерихе

Գրականություն
-------------

* Закатилов Н.И. Дом-музей В. И. Ленина в Выборге. – 2-е изд. / Зав. ред. А. М. Березина. — Л.: «Лениздат», 1987. — 64 с.
* Мысько А.С. Архитектура Выборга разных эпох. Путешествия в прошлое. — СПб.: «Издательский центр «Остров», 2019. — 352 с. — ISBN 978-5-94500-136-7.
* Мысько А.С. Символы Выборга. — СПб.: «Центр Сохранения Культурного Наследия», 2011. — 136 с. — ISBN 978-5-91882-010-0.
**Էդուարդ Սիրունյան** (մայիսի 1, 1865(1865-05-01), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - հունիսի 25, 1937(1937-06-25), Վենետիկ, Իտալիա), հայ իդեալիստ փիլիսոփա, Մխիթարյան միաբանության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Սկզբում սովորել է Սաքզաղաճի Մխիթարյան նախակրթարանում։ Ավարտել է Հռոմի Դոմինիկյան համալսարանը (1890), դասավանդել Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանում։ 1906-1909 թվականներին՝ Մխիթարյան միաբանության վարիչ-անդամ, տպարանապետ և փիլիսոփայության ուսուցիչ։ 1920 թվականից հաստատվել է Սբ․ Ղազար կղզում։ Գլխավոր երկը «Միջին ընթացք իմաստասիրության» աշխատությունն է (1899)՝ նվիրված տրամաբանության և իմացաբանության հարցերին։ Որպես նեոթոմիզմի հետևորդ ջանացել է հաշտեցնել գիտությունն ու կրոնը։ Տրամաբանությունը համարել է գիտություն ճշմարտության բացահայտման և դրա ապացուցման օրենքների մասին։ Ընդհանուր գաղափարների ծագման հարցում քննադատելով ռացիոնալիզմի և էմպիրիզմի միակողմանիությունը՝ ձգտել է ելնել զգայականի և տրամաբանականի միասնության դրույթից։ Էդուարդը հանգամանորեն քննել է դատողությունների և մտահանգումների տեսակները՝ տվել դրանց ուրույն դասակարգում։ Իմացաբանության հարցերում հակադրվել է սկեպտիկներին (նաև այն բանի համար, որ կասկածի տակ են դնում աստվածային ճշմարտությունները, որն, ըստ նրա, անհանդուրժելի էր) և ագնոստիկներին։ Էդուարդիի կարծիքով, քանի որ բացի աստծուց չկա որևէ բան, որ ինքն իր պատճառը լինի, ուստի ճշմարտությունը հենց ինքն աստվածն է։ Բացի աստվածային (բացարձակ) ճշմարտությունից տարբերել է նաև ճշմարտության բնազանցական (մետաֆիզիկական), բարոյական, տրամաբանական ձևերը՝ դրանք մեկնաբանել Թովմա Աքվինացու ոգով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 419)։*  |
**Կուչովայի շրջան** (ալբ․՝ Rrethi i Kuçovës), շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Ալբանիայի Հանրապետությունում։ Գտնվում է երկրի կենտրոնում։ Հանդիսանում է Բերատի գավառի երեք շրջաններից մեկը։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Կուչովայի շրջանը գտնվում է Մյուզեկեի դաշտավայրում և շարունակվում է մինչև հարավալբանական լեռնային զանգվածներ։ Արևմտյան սահմանը ձևավորում է Օսումի գետը, իսկ հյուսիսայինը՝ Դևոլը։

Շրջկենտրոն Կուչովա քաղաքը Բերատից հեռու է 15 կմ։

Տնտեսություն
------------

Կուչովայում գտնվում է ալբանական նավթամշակման արդյունաբերության կենտրոնը։ Նավթը արտահանվում է 1930-ական թվականներից։ Ինչ վերաբերում է Կուչովա քաղաքին, ապա այն կառուցվել է ԽՍՀՄ օգնությամբ ու միջոցներով՝ եԵրկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ 1950-ական թվականներին։

Վարչական բաժանում
-----------------

Կուչովայի շրջանը բաղկացած է Կուչովա քաղաքից ու 2 համայնքներից՝ Կոզարե և Պերոնդիա։

Վարչական կենտրոնը Կուչովա քաղաքն է։ 2010 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմել է 49 062 մարդ։ Քաղաքն ու շրջակա գյուղերը կազմում են 84 քառ.կմ տարածք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  GeoNames — 2005.
2. ↑  Ալբանիայի մարդահամար, 2010


|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ալբանիա Ալբանիայի վարչական բաժանում |
| --- |
|  |
| 
* Բերատ
* Բուլկիզա
* Գիրոկաստրա
* Գրամշի
* Դելվինա
* Դիբար
* Դրենովա
* Դուրրաս
* Էլբասան
* Լեժա
* Լիբրաժդի
* Լյուշնյա
* Կավայա
* Կոլյոնյա
* Կորչա
* Կրույա
* Կուկես
* Կուչովա
* Կուրբին
* Հաս
* Մալակաստրա
* Մալեսի-Մադի
* Մատի
* Միրդիտա
* Շկոդեր
* Պեկինի
* Պերմետի
* Պոգրադեց
* Պուկա
* Սարանդա
* Սկրապար
* Վլյորա
* Տեպելենա
* Տիրանա
* Տրոպոյա
* Ֆիերի

 |  |
|  |
| Պորտալ:Ալբանիա |

 |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n99053650 |

 |
|  |
| --- |
| **Ճախրուկ** |
| ՃախրուկՃախրուկ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Քարադրանմաններ (Charadriiformes) |
| **Ընտանիք** | Քարադրներ (Charadriidae) |
| **Ցեղ** | **Vanellus** |
| **Տեսակ** | **Ճախրուկ** *(V. gregarius)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Vanellus gregarius***Pallas, 1771 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Կրիտիկական վիճակում գտնվողՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Ճախրուկ** (լատ.՝ Sociable lapwing), քարադրների ընտանիքին պատկանող թռչուն։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Տարածվածություն
---------------

Կղզյակային տարածվածություն ունի Վոլգայի աջափնյա տփաստանային և կիսաանապատային շրջաններից՝ մինչև Զայսանի գոգվածք և Տարբագատայի Չելիկտինյան հովիտ արևելքում։ Չուի ժամանակ հանդիպում է Ղազախստանում, Միջին Ասիայում, Ուկրաինայում և Հարավային Կովկասում։ Ձմեռում է Հյուսիսարևելյան Աֆրիկայում, Իրանում, Իրաքում, Հյուսիսարևմտյան Հնդկաստանում և Պակիստանում։ Հայաստանում եզակի առանձնյակներ նկատվել են Արաքս գետի հովտում և Գեղամա լեռնաշղթայի լեռնատափաստաններում։

Էկոլոգիա
--------

Ապրելավայրերը ուսումնասիրված չեն։ Բնադրում են խմբերով, ապրիլի երկրորդ կեսին, դնում են 4 ձու, թխսումը տևում է 25 օր։ Հայաստանում չի բնադրում։

Պահպանություն
-------------

Հայաստանի համար հազվագյուտ տեսակ է, որի թվաքանակը արագորեն կրճատվում է։ Նախկին ԽՍՀՄ-ի էնդեմիկ է։ Գրանցված է նախկին ԽՍՀՄ Կարմիր գրքում։ Տեսակն ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում ընդգրկված է վտանգված կարգավիճակով։

Թվաքանակի և դրա փոփոխման միտումների վերաբերյալ տվյալներ չկան։

Վտանգման հիմնական գործոններից է սակավաթիվ լինելը;

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · CMS · eBird · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |
**Սողքի տեսություն**, հոծ միջավայրի մեխանիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է պինդ մարմինների շատ դանդաղ հոսքը։ Միաչափ սողքի տեսության խնդիրը՝ չափվող մեծությունների (լարման, դեֆորմացիայի, ջերմաստիճանի, ժամանակի) միջև կապ հաստատելն է։ Սողքի տեսությունը հարում է պլաստիկության տեսությանը, սակայն պինդ մարմինների մեխանիկական հատկությունների բազմազանության պատճառով գոյություն չունի սողքի միասնական տեսություն։ Առավել մեծ տարածում է ստացել մետաղների և բետոնի սողքի տեսությունը։

Մետաղների սողքի տեսություն
--------------------------

Մետաղների համար մեծ մասամբ օգտվում են հոսքի տեսությունից, սողքի դեֆորմացիայի արագությունը՝

{\displaystyle {\dot {\varepsilon \_{p}}}=f(\sigma ,t)},
որտեղ σ-ն լարումն է, t-ն՝ ժամանակը։ Այս տեսությունը բավարար կերպով է նկարագրում սողքը դանդաղ և մոնոտոն փոփոխվող լարումների դեպքում, սակայն σ-ից {\displaystyle {\dot {\varepsilon \_{p}}}}-ի կախումն ունի ոչ գծային բնույթ։ Սողքի առավել լրիվ նկարագրությունը տալիս է ամրացման տեսությունը․

{\displaystyle {\dot {\varepsilon \_{p}}}=f(\sigma ,\varepsilon \_{p})},
որը հարմար է լարման բարձր մակարդակի դեպքում կարճատև սողքի մոտավոր վերլուծության համար։ Այս տեսությունը լավ է հաստատվում փորձի արդյունքներով։

Պոլիմերների մեխանիկայի սողքի տեսություն
---------------------------------------

Պոլիմերների մեխանիկայում սովորաբար օգտվում են ժառանգականության տեսությունից․

{\displaystyle \phi (\varepsilon )=\sigma (t)+\int \limits \_{0}^{t}K(t-\tau )\sigma (\tau )d\tau },
որտեղ ε-ն լրիվ դեֆորմացիան Է, իսկ K(t—τ)-ն՝ այսպես կոչված հետազդեցության միջուկը (կամ հիշողության ֆունկցիան)։ Նշված տեսությունը որոշում է լրիվ դեֆորմացիան և տալիս որոշ ավելի բարդ երևույթների (օրինակ, հակադարձ սողքի էֆեկտի) որակական բնութագիրը։

Մեխանիկական մոդելների սողքի տեսություններ
-----------------------------------------

Բացի թվարկած տեսություններից, կան մեխանիկական մոդելների (Մաքսվելի մոդել, Ֆոյգտի մոդել) վրա հիմնված տեսություններ, որոնք տալիս են նյութերի դեֆորմացման բարդ պրոցեսների որակական վերլուծությունը։

Գրականություն
-------------

* Арутюнян Н․ X․, Некоторые вопросы теории ползучести, М․, 1952.
* Работнов Ю․ Н, Ползучесть элементов конструкций, М․, 1966.
* Малинин Н․ Н․, Прикладная теория пластичности и ползучести, М․, 1968․

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված* Հայկական սովետական հանրագիտարանի «Սողքի տեսություն» *հոդվածից (հ․ 10, էջ 499 )։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կուչերլա (այլ կիրառումներ)

**Կուչերլա**  (ռուս.՝ Кучерла ), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Կատուն գետի աջ ափից 427 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 50 կմ։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Կոմի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը - Բիյա և Կատուն, գետի գետային ավազանը Օբն է մինչեև թափվելը՝ Իրտիշը։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝.

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 13010100312115100004103
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 115100410
* Ավազանի կոդը — 13.01.01.003
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Государственный водный реестр РФ: Кучерла»


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · ГВР |

 |
| **՞**Սոճի Բանկսի |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Ասեղնատերևավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Սոճազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Սոճի |
|
|
| Տեսակ | Սոճի Բանկսի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Pinus banksiana

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սոճի Բանկսի** (լատ.՝ Pinus banksiana), սոճազգիների ընտանիքի, սոճի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Մշտադալար, խոշոր ծառեր են՝ մինչեւ 25 մ բարձրությամբ, ցանցառ, ձվաձև սաղարթով։ Փշատերևները խիստ ծռմռված են, «գանգուր», 2-4 սմ երկարությամբ, ծառի վրա պահպանվում են 2-4 տարի։ Կոները կողմնային են, մեկական, կամ մինչեւ 3 հատ փնջերով, ուղիղ կանգնած կամ թեթևակի կերպով թեքված, մոխրավուն, երկարավուն-բրգաձև, 3-5 սմ երկարությամբ, գորշասևավուն։ Բանկսի սոճին երիտասարդ տարիքում չափազանց արագ է աճում, իսկ 25-30 տարեկանից հետո սկսում է բավականին դանդաղ աճել։ Լավ է տանում վերատնկումը։ Էկոլոգիական խումբը՝ 9-րդն է։

Եվրոպա է մուտք գործել 1785 թվականին։ Հայաստանում հանդիպում է, սակայն Երևանի պայմաններում զգալիորեն տուժում է օդի չորությունից եւ ուժեղ շոգերից։ Վանաձորի պայմաններում բավականին լավ է աճում և երիտասարդ տարիքում։ Մինչեւ 50 սմ ընթացիկ աճ է տալիս։ Տարեկան աճերի քանակը հասնում է 2-3-ի։ Կոներ է առաջացնում 6 տարեկան հասակից։ Բավականին լավ է աճում նաև Երևանի բուսաբանական այգու Սևանի բաժանմունքում։

Միանգամայն ցրտադիմացկուն է, փշատերևները այրվածքներ չեն ստանում, ավելի դանդաղ է աճում, քան Վանաձորում (ընթացիկ աճը այստեղ կազմում է 22-23 սմ)։ «Սոճուտում» 13 տարեկան հասակում ունենում է 4,2-5,1 մ բարձրություն, 70-75 սմ ընթացիկ աճով։ Ըստ բարձրության՝ միջին աճը կազմում է 32-40 սմ։ Առատ ինքնացան է տալիս։ Ծաղկաձորի անտառներում 8,0 հեկտար տարածության վրա, Բանկսի սոճու մի գողտրիկ պուրակ կա, որը հիմնադրված է 1936 թ.: Բույսերի աճը միանգամայն բավարար է։ 20 տարեկան հասակում ընթացիկ աճը կազմել է 65-70 սմ։ Առատորեն պտղակալում է։ Սոճուտը հայտարարված է պետական արգելավայր։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում՝ Մեկենզի գետից և Արջի լճից մինչև Մինեսոտայի կենտրոնը եւ Միչիգան լճի հարավային ափը, Կանադայի արևելյան մասում՝ մինչև Հյուսիսային Բերմոնտ, Մեն նահանգի հարավային մասում։

Կիրառություն
------------

Այս ծառատեսակը միանգամայն պիտանի է հակաէրոզիոն անտառկուլտուրաներ հիմնադրելու համար, հատկապես լեռնաանտառային եւ լեռնատափաստանային գոտիների բարձրլեռնային շրջաններում (1800-2000 մ բարձրության վրա)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (61)։
**Զավեն Պիպեռյան** (1921, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - հոկտեմբերի 4, 1984(1984-10-04), Ստամբուլ, Թուրքիա), հայ արձակագիր, հրապարակախոս, խմբագիր։

Կենսագրություն
--------------

Նախնական կրթությունն ստացել է Արամյան-Ունճյան թաղային և Տիպար կրթարան (Սուլթանյան) վարժարաններում, ապա Ստամբուլի Սեն-Ժոզեֆ ֆրանսիական լիցեյում և Առևտրական դպրոցում։ Նրա առաջին պատմվածքը լույս է տեսել 1945 թ.-ին «Ժամանակ» օրաթերթում։ Աշխատակցել է պոլսահայ բոլոր թերթերին, հանդեսներին, տարեգրքին, այդ թվում «Երջանիկի տարեգրքին», գրելով գերազանցապես պատմվածքներ և հրապարակախոսական հոդվածներ։ Եղել է ետպատերազմյան տարիներին լույս տեսած «Նոր օր», «Ճառագայթ» և այլ առաջադիմական թերթերի խմբագրական կազմում։ 1949 թ.-ին փոխադրվել է Բեյրութ, երկար տարիներ աշխատել է «Զարթոնք» օրաթերթի խմբագրական կազմում։ 1960 թ.-ին վերարձել է Ստամբուլ։ Առանձին գրքերով լույս է ընծայած երկերն են՝ «Լկրտածը» (վեպ, 1959), «Ծովը» (պատմվածքներ, 1961), «Անկուտի սիրահարները» (վեպ, 1962), «Մեղապարտ ոսկին կամ աբեղայի մը գողգաթան» (ա. թ.): Հետմահու՝ 1984 թ.-ին լույս է տեսել նրա «Մրջյուններու վերջալույսը» ծավալուն վեպը։ Ֆրանսերենից կատարել է թարգմանություններ։ Օգտագործել է *Նեմեսիս, Անի Ազատ, Սևանի մակուկավարը, Շիրակ* և այլ ծածկանուններ։

Ստեղծագործությունները
---------------------

* «Լկրտածը» (վեպ, 1959)
* «Ծովը» (պատմվածքներ, հրատ. Կենտրոնական սանուց միության, 1961)
* «Անկուտի Սիրահարներ» (վեպ, 1962, «Թօ» մատենաշար)
* «Մրջիւններու Վերջալոյսը» (վեպ, 1984. ամբողջական հրատարակություն՝ 2007, հրատ․՝ «Արաս»)

Գրականություն
-------------

* Աշոտ Գաբրիելյան, Զավեն Պիպեռյանի հրապարակումները «Նոր օր»-ում։ «Գրական Սփյուռք» տարեգիրք, 2016, էջ 342-348։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Սփիւռքահայ Արդի Գրականութիւն, էջ 519։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 20702 · BIBSYS: 1030204 · BNF: 157342873 · GND: 124306896 · ISNI: 0000 0000 4101 504X · LCCN: no2001019038 · NTA: 06817263X · NUKAT: n2017199915 · SUDOC: 165439815 · VIAF: 39707572 · WorldCat VIAF: 39707572 |

 |

 |
Վասիլի Ռյաբչենկո «Կարմիր սենյակ 1»
**Նեոէքսպրեսիոնիզմ**, ժամանակակից կերպարվեստի ուղղություն։ Ծագել է 1970-ականնեերին և գերիշխել է մինչև 1980-ականների կեսերը։ Յոթանասունականներին Եվրոպայում ի հայտ եկած այս ուղղությունը կոնցեպտուալ ու մինիմալիստական արվեստի դեմ արձանգանքն էր, այն ընդգրկում էր անհատական էքսպրեսիայի վերածննդին առնչվող կերպարվեստի երևութական լայն շերտեր։

Կիրառելով վառ հագեցած գույներ նեոէքսպրեսիոնիստները վերադարձան կերպարային, ֆիգուրատիվ, հուզական ձևերին։ Հաճախ լիցքավորված ագրեսիայով ու նյարդային լարվածությամբ նկարիչները կրկին անդրադառնում էին էքսպրեսիոնիզմի արտահայտիչ ձևերին։ Այս կանխադատությունները գլխավորապես առաջ էին գալիս ալլեգորիաներով ու պոստմոդեոնիստական բովանդակ ֆիգուրատիվ ժեստուալ գործեր ստեղծելու գերակայության, ինչպես էսթետիկական ընդհանրությունների միջոցով։

1960-70-ականներին կերպարվեստը վերջացած ու մեռած համարելով, գործուն զարգանում ու տարածվում են Վիդեոարտի էկրանները, Պերֆորմանսի մարդկային մարմինները, Մինիմալիզմի արտադրական կաղապարներն ու Կոնցեպտուալիզմի բնագիրները։ Բայց 1981 թվականին Լոնդոնի Թագավորական ակադեմիան կազմում է «Նոր կերպարվեստային ոգի» պատկերահանդեսը, որի ընթացքում ներկայացված ստեղծագործությունները առանձնանում են ֆիգուրատիվությրւմբ, էքսպերսիայով ու սիմվոլիզմով։ Գեղագիտական տեսանկյունից այս նոր ուղղությունը զարգացնում էր Տաշիզմի հնարքներ։

Նեոէքսպրեսիոնիզմի ուղղության գերմանացի ներկայացուցիչներից հիշատակման են արժանի նաև ֆոտոռեալիստական աշխատանքների ու հաջորդափոխվող աբստրակցիաների հեղինակ Դերհարդ Ռիխտերը և պատմության հիմնախնդիրների շուրջ մտորող Անսելմ Կիֆերը, ով իր աշխատանքներում խառը տեխնիկա է կիրառել։ Նեոէքս­պրեսիոնիզմի ուղղության առաջընթացում իր ավանդն է ունեցել նաև Իտալիան։ Իտալացի տրանսավանգարդիստների խմբակի կազմում էին Ֆրանչեսկո Կլեմենտեն և Սանդրո Կիան, ով Նեոէքսպրեսիոնիզմի առավել զգացմունքային, էքսցենտրիկ ու գրոտեսկային կերպարների հեղինակն է։

Անհրաժեշտ է հիշատակել նաև «Նոր կերպարայնության» գեղանկարիչներին ու հատկապես Սյուզան Ռոթենբերգին։ 1970-ականների ձիերի պարզեցված սիլուետներով ու ուրվանկարներով նրա աշխատանքները մինիմալիստական աբստրակցիաներին այլընտրանք առաջարկելու առաջին ուրույն նախաքայլերն էին։

Հետևորդներ
----------

* Ժան-Միշել Բասկիյան (1960)։ Աֆրոամերիկյան մշակույթի հնագույն քաղաքակրթությունների ու ժամանա­կակից քաղաքականության խորհրդանշանները իր գրաֆֆիտային փորձարկումներում քաոսային խառնակությամբ ներկայացնում է Ժան-Միշել Բասկիյանը։
* Գեորգ Բազելից (1938)
* Ֆիլիպ Գաստոն (1913-1980)
* Անսելմ Կիֆեր (1945)
* Ջուլիան Շնաբել (1951)

Տես նաև
-------

* Ֆիգուրատիվություն
* Գրոտեսկ
* Կոպիտ մշակում
* Ինքնառեֆլեքսիա
* Սիմվոլիզմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Վերածննդից մինչև սթրիթ-արտ. մշակութային հանրագիտարան-բառարան*։ Երևան: «Առեդիտ» ՍՊԸ։ 1988։ էջեր 366–369