recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Զահրա Կամալֆար** (անգլ.՝ Zahra Kamalfar), իրանցի փախստական կին, որը հայտնի դարձավ այն բանի համար, որ իր երկու երեխաների հետ տաս ամիս` 2006 թվականի մայիսից մինչև 2007 թվականի մարտի 14-ը ապրել է Մոսկվայի Շերեմետևո միջազգային օդանավակայանի տերմինալում։

Պատմություն
-----------

Զահրա Կամալֆարը Իրանում քաղաքական ցույցերի մասնակից էր, որի համար նա ձերբակալվել էր 2004 թվականին, ինչպես նաև իր ամուսինը, որի հետագա ճակատագիրը, ըստ Իրան-Կանադա կոնգրեսի ներկայացուցչի, անհայտ է / (ըստ Զահրայի՝ նա մահապատժի է ենթարկվել 2005 թվականի գարնանը): Զահրայի հարազատների օգնությամբ, նրա երեխաները՝ դուստրը՝ Աննան և որդին՝ Դավուդը, 2005 թվականին հասցրել են փախչել Իրանի բանտից երկօրյա արձակուրդի ընթացքում և Թուրքիայով ու Ռուսաստանով հասել Գերմանիա։ Սակայն Ֆրանկֆուրտ ժամանելուց հետո գերմանական կառավարությունը մերժել է Կամալֆարի ընտանիքին քաղաքական ապաստան տալ։ Քանի որ ճամփորդական փաստաթղթերը կեղծ էին և ընտանիքը Ֆրանկֆուրտ էր ժամանել Մոսկվայից, նա գերմանական իշխանությունների կողմից արտաքսվեց Ռուսաստան։ Քանի որ Ռուսաստանի կառավարությունը նույնպես հրաժարվեց ընդունել նրանց, Զախրան և իր երեխաները սկզբում 13 ամիս անցկացրին «Շերեմետևո» օդանավակայանի արտաքսման կենտրոնում, իսկ դրա փակվելուց հետո էլ տաս ամիս անցկացրին օդանավակայանի տարանցիկ գոտում։ Այդ ամբողջ ժամանակահատվածում նրանք քնել են հատակին, լվացվել հանրային զուգարանում և սնվել ավիաընկերությունների նվիրատվությունների հաշվին։ Վիտամինների պակասից երեխաներն անընդհատ հիվանդանում էին։

2006 թվականի նոյեմբերին Ռուսաստանի իշխանությունները փորձեցին վերսկսել արտաքսման գործընթացը և Կամալֆար ընտանիքին ուղարկել Իրան, ինչի պատճառով Զահրան և Աննան փորձեցին ինքնասպան լինել։ Արտաքսմանը խոչընդոտում էին հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչները, որոնք դիմել էին ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակի օգնությանը։ Կամալֆար ընտանիքի պատմությունը հեռարձակվեց CNN հեռուստաալիքով։ 2007 թվականի հունվարին Զահրան և իր երեխաները բնակության թույլտվության խնդրանքով դիմեցին Կանադայի կառավարությանը, որտեղ 1997 թվականից բնակվում էր նրա եղբայր Նադերը։ Մարտ ամսին խնդրանքը բավարարվեց, և ընտանիքը չվերթով Մոսկվայից ուղարկվեց Տորոնտո, իսկ այնտեղից էլ Վանկուվեր։ Մամուլը կրկին անդրադարձավ Զահրա Կամալֆարի պատմությանը վեց տարի անց, երբ Մոսկվայի օդանավակայանում հայտնվեց նոր փախստական` Էդվարդ Սնոուդենը, առանց վավեր միջազգային անձնագրի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Leben im Transit. Seite 3/3: Zahra Kamalfar – zehn Monate in Scheremetjewo». *Die Zeit* (գերմաներեն). 10.07.2013. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 16-ին.
2. 1 2 3 4  Refugees' airport saga ends
3. ↑  «5 знаменитых жителей аэропортов». Интерфакс. 24 июля 2013. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 16-ին.   
 Lukas I. Alpert. (2013 թ․ հունիսի 26). «Four Days In, Fugitive's Airport Stay Falls Short of Many Terminal Cases». *The Wall Street Journal*. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 16-ին.   
 Joshi Herrmann. (2013 թ․ հուլիսի 4). «Lost in transit: Edward Snowden's worsening predicament ... where is he and where will he end up?». *Evening Standard*. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 16-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Иранская семья, живущая в московском аэропорту, прибудет в Канаду
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աթանեսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վահրամ Սերգեյի Աթանեսյան** (դեկտեմբերի 7, 1959, Առաջաձոր, Մարտակերտի շրջան, ԼՂՀ), հայ լրագրող, մանկավարժ, հասարակական֊քաղաքական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Վահրամ Աթանեսյանը 1981 թվականին ավարտել է Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտը։ 1989-1994 թվականներին աշխատել է «Ազատ Արցախ» թերթի խմբագրությունում, 1992-1994 թվականներին եղել է գլխավոր խմբագիրը, իսկ 1995-1996 թվականներին՝ «Մարտիկ» թերթի գլխավոր խմբագիրը։

1990-1995 թթ.՝ ՀՀ Գերագույն Խորհրդի պատգամավոր ընտրված Արցախի թիվ 255 ընտրատարածքից։ ՀՀ ԳԽ լրատվության հարցերի մշտական հանձնաժողովի, Արցախի հարցերի հատուկ հանձնաժողովի անդամ։ «Արցախ» պատգամավորական խմբի անդամ։

1994-1995 թվականներին եղել է ԼՂՀ Կառավարությանն առընթեր լրատվության և մամուլի դեպար­տամենտի բաժնի վարիչ, 1998֊2000 թվականներին՝ «Ազատություն» ռադիոկայանի թղթակից, 2001-2012 թվականներին՝ «Հայրենիք» թերթի հիմնադիր-խմբագիր։

Պարգևներ և մրցանակներ
---------------------

* ԼՂՀ Եղիշեի անվան մրցանակ (2002),
* ՀԺՄ «Ազդարար» մրցանակ (2011),
* ԼՂՀ «Վաչագան Բարեպաշտ» մեդալ (2011)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայ գրատպություն և գրքարվեստ հանրագիտարան (խմբ. Հովհաննես Այվազյան), Երևան, «Հայկական Հանրագիտարան Հրատարակչություն», 2015 — 36, էջեր 36 — 1120 էջ. — 1500 հատ, ISBN 978-5-89700-042-5։

Գրականություն
-------------

* 
* Պողոսյան Ա. «Մարդը, մանկավարժը, քաղաքացին», Ստեփանակերտ, 2012։
**Խորխե Կամաչո Կորդոն** (իսպ.՝ Jorge Camacho Cordón, նոյեմբերի 18, 1966(1966-11-18), Սաֆրա, Բադախոս, Էստրեմադուրա, Իսպանիա) գրող է Էսպերանտո եւ իսպաներեն։

Կամաչոն ծնվել է Իսպանիայի Զաֆրա քաղաքում, 1980 թ. Սովորել է Էսպերանտո։ 1992-ից 2001 թվականը աշխատել է Էսպերանտոյի ակադեմիայի անդամ։ 1995 թվականից աշխատել է Բրյուսելում որպես թարգմանիչ Եվրոպական միության համար, անգլերենից եւ ֆիններենից իսպաներեն։

Կամաչոն ընտրվել է Էսպերանտոյի ակադեմիայում 1992 թվականին, սակայն 2001 թ. Օգոստոսի 15-ին նա հայտարարել էր իր հրաժարականի մասին `հիասթափություն է Էսպերանտո շարժման հետ։ Սակայն նա ակտիվ է Էսպերանտոյում եւ շարունակում է վերանայել գրական ստեղծագործությունները։

Կամաչոն հայտնի դարձավ 1980-ականների վերջին իր բանաստեղծությունների եւ կարճ պատմությունների համար, որոնց համար նա արժանացել է մի քանի մրցանակների *Belartaj Konkursoj de UEA*: 1992-ին նա նվաճեց Գրաբովսկի մրցանակը, Էսպերանտոյում գրված երիտասարդ հեղինակների համար մրցանակ։ Մրցանակը շնորհվում է Անտոնի Գրաբովսկու անունով։

Կամաչոն 1990-ականների սկզբներին Էբերտոյան գրողների այսպես կոչված «Իբերիա դպրոց» -ի անդամ էր համարվում, ինչպես նաեւ Իբերիայի թերակղզում գտնվող երեք այլ բնակիչ։

1990-ական թվականներին Կամաչոն սկսեց հրապարակայնորեն դիմադրել Ջորջիո Սիլֆերի `« ռաիմիզմ » քաղաքական հայացքների մեկնաբանման համար։ Նա գրել է La Majstro kaj Martinelli, սայթաքող երգիծանք է Silfer (ոգեշնչված է նաեւ նման վերնագրված Միխայիլ Բուլգակովի վեպի) եւ քննադատել է իր գաղափարախոսությունը *La liturgio de la foiro*:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #141268573 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. ↑  Fondiĝis la Esperanta Respubliko! — Libera Folio, 2007.
**Սիմոն Սոլովեյչիկ Լվովիչ** (հոկտեմբերի 1, 1930(1930-10-01), Սիմֆերոպոլ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 18, 1996(1996-10-18), Մոսկվա, Ռուսաստան), խորհրդային և ռուս հրապարակախոս, լրագրող, մանկավարժ։ 1960-ականների սկզբներից մինչև կյանքի վերջը աշխատել է մանկավարժական հարցերով զբաղվող լրագրող։ 1984-1988 թթ. եղել է «Ուսուցչական թերթի» գաղափարախոսական առաջնորդը, 1992 թ.-ին ստեղծել է «Սեպտեմբերի 1» թերթը։ «Մանկավարժություն բոլորի համար» (1977-1986) գրքի հեղինակն է, որտեղ ներկայացրել է մանկավարժության մասին ունեցած իր պատկերացումները։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է «Կարմիր աստղ» թերթի աշխատակիցների ընտանիքում։ Միջին դպրոցն ավարտել է Մոսկվայում՝ 1946 թ.-ին։ Պատերազմի ժամանակ երկու տարի ապրել է Ուրալում։ 1953 թ.-ին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Զուբցով քաղաքի գրադարանային քոլեջում դասավանդել է ռուսաց լեզու և գրականություն։ Այդ տարիներին սկսել է հրապարակումներ կատարել կենտրոնական մամուլում։ Վերադառնալով Մոսկվա՝ աշխատել է «Ստադիոնի շինարարը» թերթում։ 1958 թ.-ից եղել է «Պիոներ» ամսագրի, իսկ1956-1977 թթ-ին՝ «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» թերթի թղթակիցը։ 1965 թ.-ից եղել է լրագրողների միության, իսկ1972 թ.-ից՝ գրողների միության անդամ։

Սոլովեյչիկը վարել է «Աշակերտության ժամը» և «Մանկավարժություն բոլորի համար» հեռուստատեսային հաղորդումները։ 
1970 թվականի երկրորդ կեսին նա հեռանում է բոլոր թերթերից՝ աշխատանքը շարունակելով տանը։ Այդ ժամանակահատվածում գրել է «Մանկավարժություն բոլորի համար» և մի շարք այլ գրքեր։

1985-1988 թվականներին «Ուսուցչի թերթի» հատուկ թղթակից և գլխավոր ղեկավար Վլադիմիր Ֆեդերովիչ Մատեևի գլխավորությամբ կազմակերպվում են փորձարարական հանդիպումներ։ Այս ընթացքում Սոլովեյչիկը այցելում է օտարերկրյա դպրոցներ՝ իր հոդվածներում ներկայացնելով աշխարհի տարբեր երկրների դպրոցական կյանքի մասին տպավորություններ։

1992 թվականին հիմնել և ղեկավարել է «Սեպտեմբերի 1» թերթն ու հրատարակչությունը։

Մահացել է 1996 թվականի հոկտեմբերի 18-ին՝ Մոսկվայում։ Թաղված է Վոստրյակովսկու գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Могила С. Л. Соловейчика

Աղբյուրներ
----------

* *Преловская И.* Парадоксы воспитания. Archived 2018-01-15 at the Wayback Machine.
* *Мисюк А.* Трель Соловейчика. Archived 2019-12-31 at the Wayback Machine.
* *Соловейчик А.* Воспитание без воспитания.
* «Видеть лишь хорошее…» //(к 80-летию С. Л. Соловейчика на портале библио-Псков, 2010 г.) В конце заметки приведён Манифест С. Л. Соловейчика «Человек свободный».
* *Елена Мушкина* (корр. газ. «Неделя»). Воспоминания о С. Л. Соловейчике // Портал «1 сентября»
* Именная аудитория в Институте образования НИУ ВШЭ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1028995903 · ISNI: 0000000067505362, 0000000416732185, 0000000434928325 · NTA: 128943467 · SUDOC: 115981411 · VIAF: 206104921, 305065291, 94175439 · WorldCat VIAF: 206104921, 305065291, 94175439 |

 |
**Գեզա Լոշոնցի** (հունգ.՝ Losonczy Géza, մայիսի 5, 1917(1917-05-05), Érsekcsanád, Kiskőrös District, Բաչ-Կիշկուն, Հունգարիա - դեկտեմբերի 21, 1957(1957-12-21), Բուդապեշտ, Հունգարական Ժողովրդական Հանրապետություն), հունգարացի լրագրող և քաղաքական գործիչ։

1939 թվականին միացել է Հունգարիայի կոմունիստական կուսակցությանը։ Մասնակցել է դիմադրությանը։ 1945—1949 թվականներին *Szabad Nép* թերթի աշխատակիցն էր։ 1949—1951 թվականներին կրթության նախարարության քարտուղարն էր։ 1951 թվականին ճնշման է ենթարկվել, ազատվել և 1954 թվականի հուլիսին վերականգնվել է։

1956 թվականի հունգարական հեղափոխության ժամանակ նա միացավ Իմրե Նաձին, որպես պրոպագանդա և նշանակվեց մամուլի նախարար։ Նոյեմբերի սկզբին Հունգարիայի սոցիալիստական բանվորական կուսակցության անդամ էր։ Նոյեմբերի 3-ին Զոլտան Տիլդիի հետ անցկացրել է իշխանության վերջին մամուլի ասուլիսը։ Նոյեմբերի 4-ին թաքնվել է Հարավսլավիայի դեսպանությունում, որտեղից էլ Իմրե Նաձիի և նրա կողմնակիցների հետ հանձնվել է Ռումինիային։

1957 թվականի ապրիլի կեսերին վերադարձել է Բուդապեշտ։ Բանտարկության ժամանակ հացադուլ է հայտարարել և մահացել այդ ընթացքում։

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 120996421 · ISNI: 0000000078619402 · LCCN: no00053967 · NTA: 175475512 · NSZL: 000000020452 · SUDOC: 145879070 · VIAF: 3316186 · WorldCat VIAF: 3316186 |

 |

 |
**Թոր Սագեն** (նորվ.՝ Tore Sagen, 7 նոյեմբերի, 1980, Օսլո, Նորվեգիա), նորվեգիացի դերասան, կատակերգու։

Կենսագրություն
--------------

Թոր Սագենն ընտանիքի երկրորդ երեխան է։ Նա ունի ավագ եղբայր (ծնված 1975 թվականին)։ Մանուկ հասակում Սագենների ընտանիքը հաճախ է տեղափոխվել Օսլոյի մի թաղամասից մյուսը։

Միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո Թոր Սագենը ուղարկվել էր սովորելու Օսլոյի համալսարան, սակայն հրաժարվել էր` ստանալով Նորվեգիայի հաղորդակցական ընկերությունում խմբագրի օգնական դառնալու առաջարկություն։ Այնուհետև նա դարձել է ռեպորտյոր (լրահաղորդ)։ Թորը սովորել է նաև գովազդի դպրոցում, բայց թողել է այն, երբ առաջարկ է ստացել հանդես գալ որպես ռադիոհաղորդման պրոդյուսեր։ Այժմ Թորն աշխատում է ռադիոհեռուստաընկերությունում։ Հիմնականում կատարում է երգիծական դերեր։

Որպես դերասան խաղացել է «Խիզախ Յուն» (Отважный Ю) (2010) և «Համարյա տղամարդ» (2012) ֆիլմերում։

Հիմա Թոր Սագենն ապրում է Օսլոյում, նա ունի իր տնակը և այգի բլրի վրա։ Ունի «Բիտտի» անունով շնիկ։ Երբեմն Թորը սիրում է ֆուտբոլ խաղալ։ Վարում է Mercedes-Benz ավտոմեքենա։ Հասակը 192 սմ է։ Հետաքրքրություններն են` խոհանոց, հեռուստատեսություն, հանգիստ արևի տակ, ընթերցանություն, խաչբառերի լուծում։ Տառապում է կարճատեսությամբ։ Թոր Սագենը հիանում է Ռուալ Ամուդսենի գործունեությամբ։

2013 թվականի ամռանը Թոր Սագենն ամուսնացել է դերասանուհի Լիվե Նելվիկիի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  TV 2 Direkte — 1992.
2. 1 2 3  Биография

Արտաքին հղումներ
----------------

* Тор Саген на сайте ԿինոՊոիսկ
* Об актёре на сайте «*Plan B*» Archived 2016-10-23 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BIBSYS: 10076824 · ISNI: 0000000366974011 · VIAF: 230521364 · WorldCat VIAF: 230521364 |

 |
**Անտոն Սամոյլովիչ Դեդիկ** (ռուս.՝ Антон Самойлович Дедик, 1896, Մալայա Ջալգա, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 6, 1969, Կոնեզավոդ իմենի Բուդյոնոգո, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հովիվ, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1949)։

Կենսագրության
-------------

Անտոն Դեդիկը ծնվել է 1896 թվականին Մալայա Ջալգա գյուղում (ներկայումս՝ Ստավրոպոլի երկրամասի Ապանասենկովսկոեի շրջան)։

1915 թվականին զորակոչվել է ցարական բանակ։ Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային և Քաղաքացիական պատերազմներին։

1929 թվականի սեպտեմբերից Դեդիկն աշխատում էր ձիաբուծարանում, արածեցնում 1640 գլխից բաղկացած ոչխարների հոտ։ Բրդի և գառների ստացման բարձր ցուցանիշներ է ցուցաբերել։ 1941 թվականի աշնանը Դեդիկը ղեկավարել է ընտրատեսակ ոչխարների հոտի տարհանումը Ղազախական ԽՍՀ․ չնայած դժվարին պայմաններին՝ ոչ միայն ոչ մի ոչխար չի կորցրել, այլև ավելացրել է գլխաքանակը։ Պատերազմի ավարտից հետո Դեդիկը վերադարձել է Ռոստովի մարզի Սալսկի շրջանի Կոնեզավոդ իմենի Բուդյոնոգո գյուղ։ 1948 թվականին իրեն վստահված 671 գլուխ նրբագեղմ ոչխարների յուրաքանչյուր հարյուրից ստացել է 140 գառ և յուրաքանչյուր ոչխարից՝ 7,8 կգ բուրդ։

1949 թվականի հուլիսի 26-ի ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահի հրամանով Անտոն Դեդիկին շնորհվել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում, հանձնվել է Լենինի շքանշան և «Մուրճ ու մանգաղ» մեդալ։

Դեդիկը մասնակցել է ոչխարների նոր տեսակի բուծմանը, որը կոչվել է Սալսկի մերինոս։ Ապրել է Կոնեզավոդ իմենի Բուդյոնոգո գյուղում։ Մահացել է 1969 թվականի փետրվարի 6-ին, թաղվել է Կոնեզավոդ գյուղի գերեզմանատանը։

Մրցանակներ
----------

* Ստալինի 3-րդ աստիճանի մրցանակ (1951) Մ․ Չումակովի, Մ․ Վասիլևի, Վ․ Բաշկատովի և Պ․ Կարպովի հետ նրբագեղմ ոչխարների սալական տեսակի բուծման համար
* Լենինի 2 շքանշան
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* մեդալներ
* Համամիութենական գյուղատնտեսական ցուցահանդեսի մեծ և փոքր ոսկե մեդալներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4   Անտոն Դեդիկ «Երկրի հերոսներ» կայքում

Աղբյուրներ
----------

* Дедик, Антон Самойлович // Герои Труда Дона / Донская гос. публичная библиотека. — Ростов-н/Д, 2008—2014.

Արտաքին հղումներ
----------------

* ДЕДИК Антон Самойлович Archived 2013-12-15 at the Wayback Machine.
* Сальск: история и современность
**Հարություն Միսակի Գասպարյան** (1896, Ալեքսանդրապոլ - 1937), հայ կուսակցական, պետական գործիչ, ինժեներ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Ալեքսանդրապոլում, ծառայողի ընտանիքում։ Փոքր հասակում զրկվելով հորից, մոր և եղբոր հետ տեղափոխվում է Թիֆլիս, որտեղ մայրը լվացարարությամբ է զբաղվել, իսկ մեծ եղբայրը ստիպված է լինում 14 տարեկան հասակից աշխատել տպարանում։ Հարութիկին տալիս են Ներսիսյան դպրոց։

Բարձր դասարաններում սովորելիս նա ներգրավվում է մարքսիստական խմբակի մեջ, իսկ դպրոցն ավարտելուց հետո, 1917 թվականին, ընդունվում է բոլշևիկյան կուսակցության շարքերը և լծվում քաղաքական պայքարի՝ աշխատելով սկզբում «Պայքար» թերթի և ապա բոլշևիկյան «Կարմիր օրեր» թերթի խմբագրություններում։

1918 թվականին մի խումբ ընկերների հետ անցնում է Հյուսիսային Կովկաս, որտեղ ընտրվում է Արմավիրի ժողովրդահեղափոխական հայկական կոմիտեի նախագահ, ապա կարմիր բանակի հետ նահանջելով Պյատիգորսկ, մինչև 1919 թվականը աշխատում է այդտեղ որպես ազգությունների ժողկոմի տեղակալ։ Որոշ ժամանակ կռվելով սպիտակգվարդիական զորամասերի դեմ, հիվանդանում է բծավոր տիֆով և ապաքինվելուց հետո տեղափոխվում Թիֆլիս, որտեղ անցնում է ընդհատակյա աշխատանքի՝ լինելով սկզբում անլեգալ «Պահակ» թերթի խմբագրական կոլեգիայի անդամ, ապա կաշեգործների արհմիության պատասխանատու քարտուղար։

Մայիսմեկյան ցույցից և յունկերական ուսումնարանի վրա զինված հարձակումից հետո Գասպարյանն ստիպված է լինում թաքնվել Ախալքալաքում և ապա տեղափոխվել Սուխում, որտեղ մինչև 1921 թվականի մարտ ամիսը աշխատում է Գյումուշ-դերե գյուղում որպես ուսուցիչ։

1921 թվականի մարտին, Աբխազիայում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո, նշանակվում է լուսբաժնի վարիչ, իսկ սեպտեմբերին ուղարկվում է աշխատելու Հայաստանում։ Այստեղ նա սկզբում նշանակվում է միլիցիայի հանրապետական կոմիսար և ապա՝ ՀԱՄԽ-ի կուլտբաժնի վարիչ։ 1923 թվականին Գասպարյանն ընտրվում է ՀԱՄԽ-ի նախագահ և այդ պաշտոնում աշխատում է մինչև 1925 թվականը, երբ նշանակվում է Հայաստանի տեքստիլշինի վարչության նախագահ և ապա Լենինականի տեքստիլ ֆաբրիկայի տնօրեն։

1922-1928 թթ. ընտրվել է Երևանի, Լենինականի և Անդրկովկասի կուսակցական ու խորհրդային ղեկավար օրգանների կազմում։ 1927 թվականին գործուղվել է Գերմանիա, Բելգիա, Ֆրանսիա և Շվեդիա՝ Հայաստանի արդյունաբերության համար սարքավորում ձեռք բերելու։

1928 թվականին Գասպարյանը մեկնում է Մոսկվա՝ շարունակելու ընդհատված ուսումը, որտեղ 1931 թվականին էքստեռն կարգով ավարտում է բարձրագույն ինժեներական ուսումնարանը։

1928-1937 թթ. եղել է տեքստիլշինի մատակարարման բաժնի վարիչ, այնուհետև նախագծային սեկտորի պետ, Կուզնեցկշինի պետ, «Պողպատնախագծի» կառավարչի տեղակալ և ապա Մոսկվայի «Քաղշիննախագիծ» տրեստի կառավարիչ։

Օգտագործել է Հ. Գ. Հարութիկ ծածկանունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բախտիար Հովակիմյան, Հայոց ծածկանունների բառարան, Ե. ԵՊՀ հրատ. 2005, էջ 583։
2. ↑  Անմոռաց դեմքեր (Ներսիսյան դպրոցի սաներ), Ե. «Հայաստան», 1965, էջ 36-37։
**Անտոնի աբեղա** (աշխարհիկ անունը` Վասիլի Սմիռնով, ռուս.՝ Василий Смирнов, 1844 - հոկտեմբերի 29, 1914(1914-10-29)), ռուս ուղղափառ եկեղեցու վանական, «Պրուտ» ականադիր նավի եկեղեցական, Առաջին համաշխարհային պատերազմի հերոս։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1844 թվականին հոգևորականի ընտանիքում։ Ավարտել է Սամարայի հոգևոր ուսումնարանը։ 1879 թվականից եղել է Կազանի թեմի Սեդմիօզյորնի անապատի վանական։ 1881 թվականին ստացել է սարկավագի, իսկ հաջորդ տարի, աբեղայի աստիճան, 1883 թվականին դարձել է նույն անապատի զգեստապետ, բայց նույն տարում նշանակվել է Կազանի Իոհաննո-Պրեդտեչենի մենաստանի գանձապետ։ Բացի այդ, 1884-1887 թվականներին եղել է Կազանի հոգևոր ակադեմիայի խոստովանահայր։ 1902-1903 թվականներին Անտոնին եղել է Հայրապետական տան տնտեսվարը, սակայն նորից վերադարձել է մենաստանական կյանքին, գտնվելով Չուրկինի Նիկոլսկի անապատում` 1906 թվականից եղել է Բուգուլմինի Ալեքսանդրո-Նևսկի մենաստանի վանահայր։ 1909 թվականին Անտոնին ծառայության է փոխադրվում ռազմա-ծովային հոգևոր վարչություն և նշանակվում «Պրուտ» ականադիր նավի եկեղեցական։ Նա զբաղեցնում էր այդ պաշտոնը, երբ սկսվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը։

1914 թվականի հոկտեմբերի 29-ին «Պրուտ» ականադիր նավը ծովում Սևաստոպոլից ոչ հեռու հանդիպում է «Գեբեն» գերմանական գծային հածանավին։ «Պրուտի» հրամանատար, 2-րդ կարգի կապիտան Գ. Ա. Բիկովը հրամայում է նավը նախապատրոստել ջրասույզ անելու։

«Գեբեն» -ը գնդակոծում է «Պրուտ»-ը և հրկիզում այն։ Նավի անձնակազմը բացում է նավի ստորջրյա կափարիչը և սկսում է ցած իջնել նավակների վրա։ Երբ նավը սկսում է ջրասույզ լինել Անտոնի վանականը նավակում իր տեղը զիջում է նավաստուն, իսկ ինքը սուզվող նավից օրհնում է լողալով մեկնող նավաստիներին։ Անտոնին խորտակվում է նավի հետ և այդ սխրանքի համար հետմահու պարգևատրվում Սուրբ Գեորգիի 4-րդ աստիճանի շքանշանով։ Այլ պարգևների հետ մեկտեղ Անտոնի վանականը ստանում է 1812 թվականի Հայրենական պատերազմի հարյուրամյակի մեդալ։

Աղբյուրներ
----------

* *Варнек П. А.* Последние минуты минного заградителя «Прут» Archived 2010-04-30 at the Wayback Machine. // Гангут. - 1997. - № 12бис
* Геройская смерть иеромонаха транспорта «Прут» Антония // Вестник военного и морского духовенства. - 1914. - № 22. - С. 763-764
* *Капков К. Г.* Памятная книга российского военного и морского духовенства XIX - начала XX веков. Справочные материалы. М. 2008. - С. 480, 653
* Бондаренко В. В. Герои Первой мировой. М. «Молодая Гвардия», 2013 (серия ЖЗЛ)

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Духовный Собеседник» 2(38) • 2004 г. Archived 2008-04-22 at the Wayback Machine.
**Դոգեր Սեդվեթ** (կեղծանուններ՝ **Աբդուլահ Քուրդ**, **Քուրդ**, **Սալադդին**, ապրիլի 20, 1977(1977-04-20), Բոգլան, Բինգյոլի մարզ, Թուրքիա - մայիսի 2, 2011(2011-05-02) կամ մայիսի 3, 2011(2011-05-03), Վեդենսկի շրջան, Չեչնիա, Ռուսաստան), քուրդ իսլամիստ, Հյուսիսային Կովկասի ահաբեկչական շարժման մասնակիցներից մեկը, ավազակախմբի առաջնորդ, եղել է «Ալ-Քաիդայի» հայտնի էմիսար Մուհաննադի տեղակալը, նրա իրավահաջորդը։

Կենսագրություն
--------------

Աբդուլահ Քուրդի մասին շատ բան հայտնի չէ։ Ազգությամբ քուրդ է։ Արմատներով թուրք է, հասակը 170-173 սմ, խոսել է քրդերեն, արաբերեն, անգլերեն, իմացել է նաև ադրբեջաներեն և ռուսերեն։ Հայրենիքում աշխատել է որպես պատմության ուսուցիչ։ Եղել է Աբու Հավսայի խմբի անդամ։ 1990-ականների վերջին մեկնել է Չեչնիա (ըստ ԱԴԾ-ի 1991 թվականին)։ Այնտեղ եղել է արաբ հրամանատարների խմբավորումներում։ Անմիջական մասնակցություն է ունեցել խաղաղ բնակչության և օրինապահ մարմինների դեմ խոշոր ահաբեկչությունների ու սպանությունների։ 2006 թվականին Աբու Հաֆսի ոչնչացումից հետո դարձլ է Մուհաննադի տեղակալը։ 2011 թվականի ապրիլի 1-ին Մուհաննադի մահից հետո դարձավ Հյուսիսային Կովկասում միջազգային ահաբեկչական կառույցների հետ համագործակցող միակ անձը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Богданов В. Тишина в эфире Archived 2018-05-16 at the Wayback Machine. // Российская газета, 04.05.2011
2. ↑  В Чечне уничтожен эмиссар «Аль-Каиды»(չաշխատող հղում)
 // Мир/РИА Новости, 04.05.2011
3. ↑  Машкин С. В Чечне уничтожили свою "Аль-Каиду" // Газета "Коммерсантъ" №79 от 05.05.2011, стр. 4
4. ↑  Главный координатор террористов на Северном Кавказе уничтожен в Чечне // ՌԻԱ Նովոստի, 04.05.2011
**Անդրե Բուշե** (ֆր.՝ André Bouchet, մարտի 29, 1967(1967-03-29), Իսի լե Մուլինո, Սենա, Ֆրանսիա), ֆրանսիացի դերասան և հեռուստահաղորդավար։ Ամենահայտնի գաճաճ դերասաններից մեկն է (հասակը 1,20 սանտիմետր է)։ Հայտնի է «Ֆորտ Բոյար» հեռուստախաղում իր մասնակցությամբ, որտեղ ներկայանում է *Պասպարտու* կեղծանվամբ։ Նա բոլոր փորձություններին ուղեկցում է խաղացողներին։

Գործունեություն
---------------

### Կինո և հեռուստատեսություն

1987 թվականին սկսել է դերասանի գործունեությունը` նկարահանվելով Միլեն Ֆարմերի «Tristana» երգի տեսահոլովակում, որի ռեժիսորը Լորան Բութոնան է։ 1990 թվականին կարճահասակ անձանց ասոցիացիայի (ֆր.՝ Association des Personnes de Petite Taille) հրավերով մասնակցել Է «Ֆորտ Բոյարին» և այնտեղ ստանձնել Պասպարտուի կերպարը, որը կատարում է մինչ օրս։ Նա բոլոր փորձություններին ուղեկցում է խաղացողներին` ամրոցի գանձատան բանալիներն ստանալու համար։

Շոուի կանադական և բրիտանական տարբերակներում նա կրել է, համապատասխանաբար, *Դեդե* և *Ժակ* անունները։ 1994 թվականին օգնություն է ցուցաբերել մեկ այլ գաճաճ դերասանի` Անտոնի Լաբորին` ասոցիացիային անդամակցելու ժամանակ։ Ավելի ուշ Անտոնին դարձել է Ֆորտի ևս մեկ հերոս՝ *Պասմյուրայ* կեղծանվամբ։

Բացի «Ֆորտ Բոյարին» մասնակցելուց նա նկարահանվել է «France Télévisions»-ի պատվերով նկարահանված «Երեք մերկ աղջիկ» (ֆր.՝ Trois jeunes filles nues), «Երեք հրաշալի հեքիաթ» (ֆր.՝ Trois contes merveilleux) ֆիլմերում (ստեղծվել են Ֆորտ Բոյարի ներկայիս հաղորդավար Օլիվյե Մինի օգնությամբ), ինչպես նաև նկարահանվել է «Ես ապրում եմ իմ կողքին» (ֆր.՝ J'habite près de chez moi) պիեսում։ Երկու անգամ նկարահանվել է «France 2» հեռուստաալիքի «On n'demande qu'à en rire» շոուում։ TF1 հեռուստաալիքում նկարահանվել է իլյուզիոնիստ Ժիլ Արթուրի մի քանի շոուներում, որտեղ խաղացել է նույն աճպարարի դերը, ինչ որ «Ֆորտ Բոյարում» էր։

### Բեմից դուրս

1997 թվականից պաշտոնապես աշխատում է «RATP» ընկերությունում` մետրոյի առաջին գծի տոմսարկղում` վաճառելով մետրոյի ուղեվարձի տոմսերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «محسن في برج الأبطال». 2015 թ․ փետրվարի 23. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 2-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|nom1=` ignored (`|last1=` suggested) (օգնություն)
2. ↑  «Programmes France 2 - Toutes les émissions et séries tv | France tv». *www.france.tv*. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 28-ին.
3. ↑  Match, Paris. «Fort Boyard : la vie secrète de Passe-Partout». *parismatch.com* (ֆրանսերեն). Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 28-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |

 |
**Ջանեթ (Քիշոլմ) Լի** (անգլ.՝ Janet (Chisholm) Lee, 1862 - 1940), Կանադայի Նիագարայի շրջանում կարևոր անձ, ով մեծ դեր է խաղացել 1897 թվականին Կանանց ինստիտուտների ձևավորման և Օնտարիոյի Համիլթոն քաղաքում մանկապարտեզի ծրագրի նախապատրաստման գործում։

Կենսագրություն
--------------

Ջանեթը ծնվել է Օնտարիոյի Վուդսթոք քաղաքում Քիշոլմների ընտանիքում։ Սովորել է Hamilton Normal School-ում, որտեղ ստացել է ուսուցչի վկայականը և ստեղծել է առաջին մանկապարտեզի ծրագիրը քաղաքում։ 1890 թվականին ամուսնացել է Էրլանդ Լիի հետ՝ ֆերմեր, կառավարության աշխատակից և ուսուցիչ Սթոնի Քրիքից, Օնտարիո։ Նրանք ունեցել են 5 երեխա՝ Գորդոնը, Ալիսը, Հիլդան, Ֆրանկը և Մարջորին։

Ջանեթն ամուսնու՝ Էրլանդ Լիի և Ադելաիդ Հուդլեսի հետ միասին համարվում են Կանանց առաջին ինստիտուտի համահիմնադիրներ, որը ներկայումս համաշխարհային կազմակերպություն է, որն ի սկզբանե ստեղծվել է մեկուսացված գյուղական կանանց կրթության խթանման նպատակով։ Խումբը միջազգայնորեն հայտնի է որպես «Աշխարհի ասոցացված գյուղական կանայք»։ Ջանեթ Լիին է վերագրվում 1897 թվականի փետրվարի 25-ին իր ճաշասենյակի սեղանի վրա Կանանց ինստիտուտի բնօրինակի ստեղծման փաստաթուղթը գրելը։

Սթոնի Քրիքի տարրական դպրոցը 1987 թվականին անվանվել է Ջենեթ Լիի անունով։ Լիերի ընտանիքի տունը, որը հայտնի է որպես «Էդգեմոնտ» (Edgemont), 1972 թվականին դարձել է Էրլանդ Լիի թանգարանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ambrose, Linda M. "For Home and Country: The Centennial History of the Women's Institutes in Ontario." Stoddart Publishing Co. Limited, 1996.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Erland Lee Museum Website
* Federated Women's Institutes of Ontario Website
* Associated Country Women of the World Website
**Սերգեյ Սարկիսով** (ռուս.՝ Сергей Эдуардович Саркисов, մայիսի 18, 1959(1959-05-18), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), գործարար, մենեջեր, Համառուսական ապահովագրական միության փոխնախագահ, Ռուսաստանի ավտոապահովագրողների միության նախագահության և վարչության անդամ, ղեկավարում է Ռուսաստանի ավտոապահովագրողների միության վնասների կարգավորման  ընթացակարգերի մշակման և Եվրոպական արձանագրության մասով հանձնաժողովը, Ապահովագրողների պատասխանատվության ազգային միության նախագահության անդամ։ «Դելովայա Ռոսիա» համառուսական հասարակական կազմակերպության խորհրդի անդամ։

Տնտեսական գիտությունների թեկնածու (ատենախոսությունը՝ «Ապահովագրական ընկերության անձնակազմի կառավարումը նոր տնտեսության պայմաններում», 2004)։

Գործարար Նիկոլայ Սարկիսովի ավագ եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է ընտանիքում Վնեշտորգի աշխատողների ընտանիքում։ Նրա հայրը եղել է Անաստաս Միկոյանի մտերիմ աշխատակիցներից, մասնակցել է ԽՍՀՄ-ի Արտաքին առևտրի նախարարության ստեղծմանը։ Մանկության մի մասը անցկացրել է Կուբայում, որտեղ աշխատել է հայրը։ Իր առաջին ռուբլին վաստակել է տասներորդ դասարանում բեռնաթափելով վագոններ «Կուրսկայա ապրանքային» կայարանում : Պարբերաբար սկսեց գումար վաստակել  ինստիտուտի առաջին-երկրորդ կուրսում, աշխատելով ձևավորող և պատրաստելով պաստառներ Մոսկվայի մորթյա հագուստների կարի արհեստանոցում։ Ուսանողական տարիներին զբաղվել է տեխնիկական թարգմանությամբ։ Սկսած չորրորդ կուրսից երկու տարի աշխատել Լատինական Ամերիկայի Կենտկոմի  երիտասարդական կազմակերպությունների կոմերիտմիության կոմիտեում, որը  անմիջականորեն համակարգում էր  ԽՄԿԿ միջազգային բաժինը։

Քննադատություն
--------------

Համաձայն Լոս Անջելեսի AMGA հայկական հեռուստաընկերության լրագրող Արթուր Սահակյանի, Սարկիսովը «բիզնեսներ ունի Լոս Անջելեսում և ծառայում է Ռուսաստանի շահերին», «որևէ առնչություն չունի հայկական պետության և հայկական շահերի հետ», «կաշառքով վերցրել է [հյուպատոսի] պաշտոնը»։ Բացի այդ, ըսդ Սահակյանի, Սարկիսովը Ռուսաստանի քաղաքացի է, ծնվել է Ռուսաստանում, խոսում է ռուսերեն և ունի բիզնես շահեր Ռուսաստանում։ Համաձայն Սահակյանի, Հայաստանում Լոս Անջելեսի հյուպատոսարանը զղբավում էր Հայաստանի օլիգարխների և նախկին իշխանությունների ներկայացուցիչների բիզնեսների պահպանությամբ, յուրայինների փիարով և ընդդիմադիր գործիչների, լրագրողների հավաքագրմամբ»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Сергей Саркисов Archived 2010-12-08 at the Wayback Machine. в рейтинге Forbes, 2010 год.
2. 1 2  Саркисов Сергей Эдуардович Archived 2011-02-08 at the Wayback Machine. в справочнике Коммерсантъ.
3. 1 2 3 4 5 6 7  Сергей Саркисов: про страхование и не только // Страхование сегодня, 15 июня 2009 года.
4. 1 2  Саркисов Сергей(չաշխատող հղում)
.
5. ↑  Саркисов Сергей Эдуардович Archived 2011-04-07 at the Wayback Machine. на сайте RESO Insurance.
6. ↑  Саркисов Сергей Эдуардович Archived 2010-01-07 at the Wayback Machine..
7. 1 2  Արա Վարդանյանի և հիմնադրամի դեպքը շատ կարևոր և անհրաժեշտ բացահայտում էր Սփյուռքի համար
**Պավել (Պավլիկ) Անդրեև** (ռուս.՝ Па́вел Дмитриевич Андре́ев, սեպտեմբերի 5, 1903(1903-09-05), Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 12, 1917(1917-11-12), Մոսկվա, Խորհրդային Ռուսաստան), Հոկտեմբերյան հեղափոխության մասնակից։ Նրան անվանել են մոսկովյան «Գավրոշ»։

Եղել է Միխելսոնի գործարանի դարբնի օգնական։ Ծնողներից գաղտնի Պավել Անդրեևն անցել է միխելսոնցիների մոտ, որոնք Օստոժենկայով հարձակվում էին Մոսկվայի զինվորական օկրուգի շտաբի վրա։ Նա կարմիրգվարդիականներին հասցնում էր պարեն, փամփուշտներ, վիրակապ։ Երբ դադարի ժամերին կարմիրգվարդիականները գնում էին հարևան թեյարանում տաքանալու, զենքի մի մասը թողնելով խրամատում, տղան անցնում էր մեկ հրացանից մյուսը և կրակում յունկերների վրա, ստեղծելով այնպիսի տպավորություն, թե բոլոր մարտիկները գտնվում են իրենց տեղերում։

Մի անգամ հրացաներից մեկը պատահականորեն ընկնում է հողապատնեշի մյուս կողմը։ Պավելը ձգվում է դեպի հրացանը և դուրս կախվում խրամատից։ Հակառակորդի գնդացիրը կրակում է և «մոսկովյան Գավրոշի» մարմինը խոցում 42 գնդակ։ Երեք օր հետո նա մահանում է վերքերից։

Դեռ մինչև 1917 թվականի հոկտեմբերը դարբնի որդի Պավել Անդրեևը մտել է բանվոր երիտասարդության «III ինտերնացիոնալ» միության մեջ։ Նա տարածում էր բոլշևիկյան թռուցիկներ, օգնում էր քարոզչական աշխատանքներին Զամոսկվորչիեում տեղավորված 55-րդ գնդի զինվորների շրջանում։

Նախկինում նրա անունն են կրել Միխելսոնի գործարանին մոտիկ գտնվող փողոցը, այդ ձեռնարկության դարբինների բրիգադը, Մոսկվայի Մոսկվորեչիեի շրջանի պիոներական շտաբը։ Նրա անունը գրանցվել է Մոսկվայի քաղաքային պիոներական կազմակերպության պատվո գրքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ալեքսեյ Աբրամով, Կրեմլի պատի մոտ, Ե. «Հայաստան», 1982, էջ 62-63։
**Լեյ Ցզյուն** (չինարեն՝ 雷军, դեկտեմբերի 16, 1969(1969-12-16), Xiantao City, Q15955957?, Հուբեյ, Չինաստան), չինացի ձեռնարկատեր, «Xiaomi» ընկերության հիմնադիր և գլխավոր տնօրեն։ Միլիարդատեր է, 2015 թվականին Ֆորբս ամսագրի վարկանիշում չինացի միլիարդատերների ցանկում զբաղեցրել է 6-րդ հորիզոնականը՝ 13,2 միլիարդ ԱՄՆ դոլար ունեցվածքով։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1969 թվականին Սյանտաո քաղաքում։

1991 թվականին Ուխանի համալսարանում ստացել է ինֆորմատիկայի բակալավրի աստիճան, այժմ այդ համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր է։

Սկսել է աշխատել «Kingsoft» ընկերությունում որպես ծրագրային ապահովման մասնագետ։ 1998 թվականին ընտրվել է «Kingsoft»-ի գլխավոր տնօրեն։ Զուգահեռաբար 2000 թվականին ստեղծել է Joyo.com կայքը, որից օգտատերերը ներբեռնում են գրքեր և մեդիաֆայլեր։ 2004 թվականին Լեյ Ցզյունը 75 միլիոն ԱՄՆ դոլարով վաճառել է Joyo.com-ն Ամազոն ընկերությանը։

2007 թվականին Հոնկոնգի ֆոնդային բորսայում Kingsoft-ի IPO-ից հետո դարձել է վենչուրային ներդրող. ներդրումներ է կատարել 20 ստարտափերում, օրինակ՝ «Lakala» վճարային ծառայությունում և «Vancl» հագուստի առցանց խանութում։

2010 թվականի ապրիլին հիմնադրել է «Xiaomi Inc.» ընկերությունը, որը 2011 թվականի օգոստոսին 313 ԱՄՆ դոլարով թողարկել է իր առաջին սմարթֆոնը։ 4 տարվա ընթացքում «Xiaomi»-ն դարձել է սմարթֆոն արտադրող լավագույն ընկերություններից մեկը։ Ընկերության արտադրած գաջեթները համանման են Էփլի և Սամսունգի արտադրանքներին, բայց շատ ավելի էժանագին են։

2011 թվականի օգոստոսին հրաժարական է տվել և դուրս եկել «Kingsoft»-ի գլխավոր տնօրենի պաշտոնից։

2015 թվականի առաջին կեսին Լեյ Ցզյունը հիմնադրել է «Mi.com» աքսեսուարների առցանց խանութն ԱՄՆ-ում։ Դա «Xiaomi»-ի առաջին լուրջ քայլն էր դեպի համաշխարհային շուկա։

### Անձնական կյանք

Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։

Հետաքրքիր փաստ
--------------

2019 թվականին Լեյ Ցզյունը 1 միլիարդ յուան (148,4 միլիոն ԱՄՆ դոլար) գնով գրազ է եկել Չինաստանի՝ օդորակիչներ արտադրող խոշորագույն կազմակերպություններից մեկի՝ «Gree Electric Applications Inc.»-ի ղեկավար Դուն Մինչժուի հետ։ Ձեռնարկատերերը գրազ են եկել 2013 թվականին, երբ չինական հեռուստաալիքներից մեկի եթերում Լեյն ասել է, որ հինգ տարի անց սմարթֆոն արտադրողի եկամուտը կգերազանցի «Gree Electric»-ի եկամուտը, բայց պարզվել է, որ նա սխալվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Hollar S.* Encyclopædia Britannica
2. ↑  Lei Jun on Forbes Lists(անգլ.)
3. ↑  *Татьяна Глазкова* Стив Джобс из Поднебесной: как заработать миллиарды на китайских технологиях РБК
4. ↑  «Гендиректор Xiaomi проспорил 1 млрд юаней». РБК. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 29-ին.
**Ֆեոդոր Պոպուդոգլո** (ռուս.՝ Фёдор Феодосьевич Попудогло, 1846 - հոկտեմբերի 14 (26), 1883, Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն), ռուս բելետրիստ։ Անտոն Չեխովը նրան է նվիրել իր «Կենդանի ապրանք» պատմվածքը։

Կենսագրություն
--------------

Բելետրիստ, դրամատուրգ և լրագրող, տպագրվել է Մոսկվայի և Սանկտ Պետերբուրգի ամսագրերում և թերթերում։ 1870-ականների վերջին, 1880-ականների առաջին կեսին իր տեքստերը զետեղել է «Համաշխարհային պատկերազարդում» (ռուս.՝ «Всемирной иллюстрации»), «Զարթուցիչ» (ռուս.՝ «Будильнике») և «Սկոմորոխ» ալմանախում։ Երբեմն հանդես է եկել Ֆ. Պ. գրական անունով։ «Վուկոլ Վախրուշին» («Զարթուցիչ», 1879), «Չարաճճի ռեբուս», «Ֆանտաստիկ տեսարաններ կարծես գավառական կյանքից» աշխատությունների «Սեփական մեղքով» պատմվածքի հեղինակն է։ Եղել է Չեխովի ընկերը։

Մահացել է Մոսկվայում։ Նրա հիշատակը հավերժացրել է Դ. Դ. Յազիկովը։

Չեխովը Պոպուդոգլոյի մահվան մասին
--------------------------------

Իր նամակներից մեկում Անտոն Չեխովը Պոպուդոգլոյի և նրա մահվան մասին հայտնում է, որ վերջինս տաղանդավոր չէր, չնայած որ նրա դիմանկարը զետեղում են «Զարթուցիչ»-ում, որ Չեխովը, գիշերով այցելում էր նրան Կուդրինո, որ նա բուժվել է բազմաթիվ բժիշկների մոտ, այդ թվում և Չեխովի, և միայն նա, որ գրական հնաբնակ էր, կռահում է, որ նա մահացել է ուղեղի բորբոքումից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Русские писатели 1800—1917: Биографический словарь / P. Nikolayev — Moscow: 2007. — Vol. 5: П—С. — 800 p.
2. ↑  Антон Чехов. ЖИВОЙ ТОВАР, Посвящается Ф. Ф. Попудогло
3. ↑  Из словаря псевдонимов
4. ↑  Словарь литературных типов
5. ↑  «Чехов — Чехову Ал. П. между 15 и 28 октября 1883». *chehov-lit.ru*. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 30-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

РБС/ВТ/Попудогло, Федор Феодосьевич
«Воззвание к человекам о последовании внутреннему влечению духа Христова» գրքի տիտղոսաթերթ
**Եվլամպի Նիկիֆորովիչ Կոտելնիկով** (երբեմն **Նատելնիկով**, ռուս.՝ Евлампий Никифорович Котельников, 1774 կամ 1775), Դոնի կազակ։ Հոգեկիրների աղանդի հիմնադիրն է, բանաստեղծ, պատմական արժեքավոր աշխատությունների հեղինակ, որտեղ նկարագրվել է կազակության կենցաղը և սովորույթները։

Կենսագրություն
--------------

Վերխնե-Կուրմոյարսկի ստանիցայի գրագրի որդին է։ Ծառայությունն սկսել է 1789 թվականին։ 1800 թվականին եսավուլ էր։ Ծառայել է Ավստրիայի հետ սահմանին, այդտեղով բաց է թողել ապրանքները, ինչի համար դատվել է և 1804 թվականի դեկտեմբերին դարձել է շարքային։ Նա կարողացավ ծառայել 1812 թվականի Հայրենական պատերազմի ժամանակ, այդ ժամանակ է սովորել օտար լեզուներ և որոշ գիտություններ։ 1815 թվականին վերադարձրել է եսավուլի աստիճանը։

Վերադառնալով Դոն՝ Կոտելնիկովն ապրել է հայրենի ստանիցայում, ակտիվորեն կարդացել է գրքեր և շատ մտածել։ 1818 թվականին գրել է «Պատմական ակնարկ Վերխնե-Կուրմոյարսկի ավանի մասին»։ Այս արժեքավոր ազգագրական աշխատությունը երեք անգամ վերահրատարակվել է։ Դրանից հետո նա գրել է կրոնական բովանդակությամբ երկու գիրք և ձեռք է բերել հետևորդներ։ Դրան հաջորդել են ամբաստանություն Պետերբուրգում, գրքերից մեկը ճանաչվել է հերետիկոս, 1824 թվականին հեղինակը քննության է կանչվել մայրաքաղաք։

Կոտելնիկովը ստորագրություն է տվել իր մոլորություններից հրաժարվելու մասին և վերադարձել տուն, սակայն վերսկսել է իր աղանդավորական գործունեությունը և սկսել է կրկին քարոզել իր ուսմունքը, ինչի համար աքսորվել է Սոլովկի (վանքի և Շլիսելբուրգսկի բերդի միջոցով)։ Շատ տարիներ անց նա մահացել է այնտեղ՝ չնայած այն հանգամանքին, որ կյանքի վերջում ներում է ստացել Նիկոլայ 1-ին ցարից։ Կոտելնիկովի դուստրը՝ Եվլամապիան, նույնպես ժամանակավոր բանտարկվել է, բայց ավելի ուշ ազատ արձակվել է իշխանությունների կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Котельников Евлампий Никифорович
2. ↑  Поэты и писатели Дона 1800—1917
3. ↑  ЕВЛАМПИЙ НИКИФОРОВИЧ КАТЕЛЬНИКОВ - ИСТОРИК ДОНСКОГО КАЗАЧЕСТВА
4. ↑  Большая биографическая энциклопедия

Արտաքին հղումներ
----------------

* Русский биографический словарь А. А. Половцева

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Ռուսական կենսագրական |

 |
**Վիկտոր Սերգեևիչ Պետրով** (ռուս.՝ Виктор Сергеевич Петров), Ավդեևկա), ռուս դոնյան բանաստեղծ, գրաքննադատ, Ռուսաստանի գրողների միության անդամ, «Դոն» ամսագրի գլխավոր խմբագիր։ Միխայիլ Շոլոխովի անվան համառուսական գրական մրցանակի դափնեկիր և «Երիտասարդություն» (ռուս.՝ «Юность») ամսագրի մրցանակակիր։ Բազմաթիվ բանաստեղծական ժողովածուների հեղինակ է։ 2008 թվականին ստացել է Ֆրանց Կաֆկայի մեդալ։ «21-րդ դարի գրող» միջազգային մրցանակի դիպլոմնիկ և «Ոսկե դյուցազն» («Ցավագին շեմ» գիրք, 2016) սլավոնական գրականության միջազգային ֆորումի հաղթող։

Կենսագրություն
--------------

Վիկտոր Սերգեևիչ Պետրովը ռազմաճակատային զինվորի որդի է։ Ծնվել է Ավդեևկա քաղաքում, Դոնեցկի հարևանությամբ։ Մկրտվել է մոր հայրենիքի (Ռոստովի մարզ) գյուղական եկեղեցում։

Բանաստեղծի աշխատանքներում առկա են «զոնայի», կալանավայրի մոտիվներ։ Լինելով ռոստովյան բանաստեղծ` սովորաբար տպագրվում է Մոսկվայում։ Առաջին անգամ ճանաչվել է, երբ հաղթել է «Կոմսոմոլսկայա պրավդայի» բանաստեղծական մրցույթում։ Դրան հաջորդել են «Երիտասարդություն» ամսագրում տպագրված հրապարակումները, որոնք լույս են տեսել «Շեղբ» (ռուս.՝ «Лезвие») ժողովածոում։ Այնուհետև Լոնդոնում լույս է տեսել *Reserve of Level* («*Запас высоты*») բանաստեղծությունների ժողովածուն։ «Աղի իջվածք» ժողովածուն նվիրված է բանաստեղծի սիրելի Դոնի Ռոստովին։ Հաջորդաբար լույս է տեսել Պետրովի «Твердь» («Երկնակամար») բանաստեղծական գիրքը։

Համոզմունքներ
-------------

Պետրովը քրիստոնյա է, հավատարիմ է հայրենասիրական համոզմունքներին՝ ռուս ժողովրդին համարելով աստվածապաշտ, իսկ ռուսներին ու բելառուսներին՝ մեկ ժողովուրդ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Петров Виктор Сергеевич - поэт, литературный критик, редактор журнала "Дон"». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ սեպտեմբերի 21-ին. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 22-ին.
2. ↑  Культура Ростова. Имена. Виктор Петров

Արտաքին հղումներ
----------------

* Интервью
* Статьи и стихи
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ամիրջանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ժորա Արամայիսի Ամիրջանյան** (հունիսի 26, 1937(1937-06-26), Բաբեկի շրջան, Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 9, 1999(1999-09-09), Երևան, Հայաստան), հայ գյուղատնտես։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1994): Հայաստանի գյուղատնտեսական ակադեմիայի թղթակից անդամ (1994): Հայաստանի հողագետների ընկերության նախագահ (1988):

Կենսագրություն
--------------

Ժորա Ամիրջանյանը ծնվել է 1937 թվականի հունիսի 26-ին, Զնաբերդ գյուղում (Նախիջևանի Բաբեկի շրջան)։ 1963 թվականին ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1963-1999 թվականներին աշխատել է ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության Հողագիտության և ագրոքիմիայի գիտահետազոտական ինստիտուտում, 1986-1988 թվականներին՝ Ագրոքիմիայի բաժնի վարիչ։ 1988-1999 թվականներին եղել է Հողագիտության և ագրոքիմիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն։

Աշխատանքները վերաբերում են ՀՀ հողերում միկրոտարրերի ընդհանուր և շարժուն ձևերի պարունակության, գյուղատնտեսական մշակաբույսերի ցանքերում միկրոպարարտանյութերի կիրառության արդյունավետության և հողերի էկոլոգիական վիճակի խնդիրներին։ Համահեղինակ է Հայաստանի հողային ծածկույթի ատլասի (1990, ռուսերեն), ՀՀ հողային քարտեզների (1998, անգլերեն)։

Ամիրջանյանը մահացել է 1999 թվականի սեպտեմբերի 9-ին, Երևան քաղաքում։

Անդամակցություն
---------------

* Հողագետների միջազգային ընկերության անդամ (1988)
* Ագրոքիմիկոսների և ագրոէկոլոգների միջազգային ընկերությունների անդամ (1988)
* Վերլուծական քիմիայի և քրոմատագրության հասարակական ակադեմիայի պատվավոր անդամ (1988)
* Էկոլոգիայի միջազգային ակադեմիայի անդամ (1996)

Երկեր
-----

* Workcat. AM-YeHGA: Тезисы докладов научной конференции: Молодые ученые - развитию агропромышленного комплекса / Отв. ред.: Амирджанян Ж. А. 1988.
* Հայաստանի հողային ծածկույթի ատլասը։ Երևան, 1990։
* ՀՀ հողային քարտեզները։ Երևան, 1998։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։
3. ↑  «Koha online catalog › Entry». *haygirk.nla.am*. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 2-ին.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17298 |

 |
**Աստղիկ Չամքերթեն** (**Չամքերթենյան**, սեպտեմբերի 3, 1953(1953-09-03), Բրյուսել, Բելգիա), հայազգի քաղաքագետ, իրավագետ։

Պողոս Նուբար Փաշայի ծոռնուհին։

Կենսագրություն
--------------

Աստղիկ Չամքերթենը ծնվել է 1953 թվականին, Բրյուսելում։ 1979 թվականին ավարտել է Նյուշաթելի (Շվեյցարիա) համալսարանը, 1990 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի հայագիտական դասընթացները։

1983-1994 թվականներին եղել է Կարիտաս միջազգային կազմակերպության շվեյցարական մասնաճյուղի թղթակից։
1988 թվականին այցելել է Հայաստան, մասնակցել Շվեյցարիայի տրամադրած օգնության բաշխմանը երկրաշարժից տուժած շրջաններին։ 1994 թվականից եղել է Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամի հայկական բաժանմունքի փոխտնօրեն, 2012-2013 թվականներին` տնօրեն։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Հեղինակ է «Հայաստան, իմ արմատները» (ֆրանսերեն՝ 1993, հայերեն` 2004), «Գալուստ Սարգիս Կիւլպենկեան. Մարդը եւ իր գործը» (հայերեն, 1999), «Կյուլպենկյանը և Երուսաղեմը» (ֆրանսերեն, անգլերեն (The Gulbenkians in Jerusalem, Lisbon Chamkerten Astghik), պորտուգալերեն, 2006) գրքերի։

Պարգևներ
--------

* Հայ կաթողիկե եկեղեցու Սուրբ Մեսրոպ պատվո նշան (1998)
* Մեծի Տանն Կիլիկիո Ա. Սահակ-Մեսրոպ շքանշան (2003)
* Երուսաղեմի Լատինների պատրիարքության Սուրբ Հարության տաճարի ասպետուհի (2003)
* Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքության Սրբոց Հակոբյանց պատվո նշան (2004)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007։
**Ստեփանոս Տեր-Հուսկանորդի** (*անհայտ*, Արտամետ, Թուրքիա - 1251), հայ մատենագիր, վարդապետ։

Ստեփանոս Տեր-Հուսկանորդու ավագ ժամանակակիցը՝ Կիրակոս Գանձակեցին, նրան անվանել է «*այր սքանչելագործ և սուրբ*»։ Ուսանել է Արգելանի Սուրբ Աստվածածին վանքում, եղել «*բանիբուն*» վարդապետ, ունեցել բազմաթիվ աշակերտներ ու հետևորդներ։ Աշխատություններից հայտնի են երկուսը՝ «Պատմութիւն Երկրորդ գալստեանն Քրիստոսի» և «Խրատ հաւատացելոց» (Մատենադարան, ձեռ. դդ 1520, 2190, 3070)։

Ստեփանոս Տեր-Հուսկանորդու մահից հետո նրա վարքը մտել է Հայսմավուրք. պահպանվել են վարքի մի քանի խմբագրություններ, որտեղ ներկայացվում է նրա ընտանիքի դժվարին ճակատագիրը, նշվում նրա անվան հետ կապված զանազան հրաշագործություններ։ Մահվանից հետո նրա գերեզմանը ձեռք է բերել բուժիչ սրբավայրի հռչակ և դարձել ուխտատեղի։

Ստեփանոս Տեր-Հուսկանորդու գերեզմանի վրա 13-րդ դարում հիմնվել է վանք և կոչվել նրա անունով՝ Սուրբ Ստեփանոս կամ Տեր Հուսկանորդի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկական հանրագիտարանի գլխ. խմբ. Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան, Երևան, «Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչություն ՊՈԱԿ», 2002, էջ 930-931 — 1072 էջ, ISBN 5-89700-016-6։
**Էսթեր Հոբարթ Մաքքուիգ Սլեք Մորիս** (անգլ.՝ Esther Hobart McQuigg Slack Morris, օգոստոսի 8, 1814(1814-08-08) կամ 1813, Տայոգա շրջան, Նյու Յորք, ԱՄՆ և Ուայոմինգ շրջան, Նյու Յորք, ԱՄՆ - ապրիլի 3, 1902(1902-04-03) կամ ապրիլի 2, 1902(1902-04-02), Շայեն, ԱՄՆ), ամերիկացի հասարակական գործիչ։ Ամերիկայի առաջին կին դատավորն է։

Կենսագրություն
--------------

Էսթեր Մորիսը ծնվել է Սփենսերում (Նյու-Յորք նահանգի, Տիյոգա շրջանում)։ Նա վաղ տարիքից որբացել է։ 1841 թվականին նա ամուսնացել է ինժեներ Արտեմուս Սլեքի հետ։ Երբ երեք տարի անց Սլեքը մահացել է, նա գնացել է Պերու (Իլլինոյս) և ամուսնացել է վաճառական Ջոն Մորիսի հետ։

1869 թվականին Մորիսները տեղափոխվել են Վայոմինգում գտնվող Սաուտ Պասս Սիտի քաղաք։ 1869 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Վայոմինգում կանայք ընտրություններին մասնակցելու իրավունք են ստացել։ Տարածված է այն տարբերակը, որ դրան նպաստել է Էսթեր Մորիսը։ Երբ Սաուտ Պասս Սիտիում անցկացվում էր տարածքային օրենսդրական ժողովի ներկայացուցչի ընտրությունը, Մորիսը թեյախմության է հրավիրել երկու թեկնածուներին` սրահի սեփականատեր դեմոկրատ Ուիլյամ Բրայթին և նրա հակառակորդ հանրապետականին։ Էսթերը երկուսից էլ խոսք է վերցրել, որ եթե հաղթեն, օրենսդիր ժողովին առաջարկելու են կանանց ընտրական իրավունքների ներդրումը։ Բրայթը հաղթել է և պահել է իր խոստումը։ Մյուս տարբերակն այն է, որ չնայած նրան, որ Բրայթները և Մորիսները մոտ ընկերներ էին, թեկնածուների հետ թեյախմությունը հորինված էր։

1870 թվականի փետրվարի 14-ին Մորիսը նշանակվել է Սաութ Փաս Սիթիի հաշտարար դատավոր։ Այդ կերպ նա դարձել է ԱՄՆ-ի առաջին կին դատավորը։ Նախորդ դատավոր Սթիլլմենը հրաժարվել է նրան լսման համար նշանակված գործերի ցանկ փոխանցել, և Էսթերը հրամայել է ձերբակալել նրան։ Մորիսը դատավորի պաշտոնում է մնացել ընդամենը ութ ամիս։ 1871 թվականին նա բաժանվել է ամուսնուց և տեղափոխվել է Լարամի։ Ապագայում նա պայքարել է կանանց իրավունքների համար։ Էսթեր Մորիսը մահացել է Շայնենում։

1960 թվականին Կապիտոլիումում տեղադրվել է Մորիսի արձանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Encyclopædia Britannica
2. 1 2  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
3. 1 2 3 4
4. 1 2  SNAC — 2010.
5. 1 2 3 4  Find A Grave — 1996.
6. 1 2  Online Biographical Dictionary of the Woman Suffrage Movement in the United States / T. Dublin, K. K. Sklar — Alexander Street Press.
7. ↑  Esther Hobart McQuigg Slack Morris. Encyclopaedia Britannica.
8. ↑  Dorothy Gray. Women of the West. University of Nebraska Press, 1976. P. 77-78.
9. 1 2  Lynne Cheney. It All Began In Wyoming. American Heritage. April 1973.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Esther Hobart McQuigg Slack Morris:
**Ֆրանսուազ Ֆոնինգ** (անգլ.՝ Ֆրանսուազ Ֆոնինգ, 1949, Բաֆու, Մենուա, Արևմտյան շրջան, Կամերուն - հունվարի 23, 2015(2015-01-23), Յաունդե, Կամերուն), կամերունցի գործարար կին, քաղաքական գործիչ, մինչև 2012 թվականը հետգաղութային Կամերունի ամենհայտնի գործարար կինը։ 1967 թվականին սկսել է իր առաջին գործարար ձեռնարկումը՝ բացելով New Style ռեստորանը։ Հաջորդաբար հիմնել է տրանսպորտային և մանրախիճ արտադրող ընկերություն։ Նրա բիզնես կայսրությունը հետագայում աճել է՝ ներառելով կահույքի բիզնես, սննդի ներմուծման-արտահանման ընկերության և ներմուծման-արտահանման ընկերություն։ 1970-ական թվականներին Կամերունի զբոսաշրջության նախարարությունում եղել է քաղաքացիական ծառայող։ Հետագայում Դսանգում (Կամերուն) գնել է բժշկական կլինիկա և այնտեղ հիմնել դպրոց։ Աջակցել է Կամերունի ազգային դեմոկրատական շարժմանը, 1992 թվականին դարձել է Դուալայում կանանց թևի նախագահ։ 1997 թվականին Դուալայում նշանակվել է Կամերունի ազգային դեմոկրատական շարժման առաջնորդ և ազգային կենտրոնական կոմիտեի ղեկավար։ 2002 թվականին դարձել է Դուալայի փոխքաղաքապետ և մինչև 2007 թվականն աշխատել է Ազգային ժողովում։ Նրան մեղադրել են հափշտակությունների մեջ, սակայն 2009 թվականին կրկին վերընտրվել է։ Ղեկավարել է Կին ձեռներեցների աջակցության Աֆրիկյան ցանցը, եղել է Աֆրիկյան զարգացման բանկի և Համաշխարհային բանկի խորհրդատու, ինչպես նաև Կամերունցի կին գործարարների ասոցիացիայի հիմնադիր նախագահ։ Ինը տարիների ընթացքում եղել է Կին ձեռներեցների համաշխարհային ասոցիացիայի փոխնախագահ, 2005 թվականին ընտրվել է նախագահ։ 2013 թվականին ենթարկվել է ավտովթարի և մահացել է 2015 թվականին։

Ֆրանսուազ Ֆոնինգը Մենուա շրջանի Բաֆու համայնքի կողմից թագադրվել է որպես թագուհի, իսկ Բամունի սուլթանը նրան շնորհել է *njih* տիտղոս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Professor Henry Louis Gates, Jr.; Professor Emmanuel Akyeampong; Mr. Steven J. Niven (2012 թ․ փետրվարի 2). *Dictionary of African Biography*. OUP USA. էջեր 381, 382–. ISBN 978-0-19-538207-5.
2. ↑  «Race to succeed Francoise Foning at Douala V Council intensifies with secret meetings». The CameroonJournal. 2015 թ․ մարտի 30. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 7-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 27-ին.
3. ↑  Africa Top Success (2014 թ․ ապրիլի 3). «Françoise Foning: the impressive success of a former office employee». Africa Top Success. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 4-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 27-ին.
4. 1 2 3 4  Professor Henry Louis Gates, Jr.; Professor Emmanuel Akyeampong; Mr. Steven J. Niven (2012 թ․ փետրվարի 2). *Dictionary of African Biography*. OUP USA. էջեր 381–. ISBN 978-0-19-538207-5.
5. 1 2 3 4 5 6 7  Professor Henry Louis Gates, Jr.; Professor Emmanuel Akyeampong; Mr. Steven J. Niven (2012 թ․ փետրվարի 2). *Dictionary of African Biography*. OUP USA. էջեր 382–. ISBN 978-0-19-538207-5.
6. ↑  «Breaking News: Francoise Foning is no more». Crtv.cm. 2015 թ․ հունվարի 23. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 25-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 27-ին.