**Հայ-հնդկական հարաբերություններ**, միջազգային հարաբերություններ Հայաստանի և Հնդկաստանի միջև։

Վաղ պատմություն
---------------

Ենթադրվում է, որ հայերը Հնդկաստանում հայտնվել են Ալեքսանդր Մակեդոնացու օժանդակ մասերի կազմում, երբ նա հատել է Հայաստանը Հնդկաստան հասնելու ճանապարհին։ Հայերի և հնդիկների փոխհարաբերությունների մասին ամենավաղ փաստագրական հիշատակումները կարելի է գտնել Քսենոփոնի (ք․ ա․ 430-350 թվականներ) աշխատանքում՝ Կյուրոպեդիայում։ Այդ աղբյուրները փաստում են, որ հայերը մեկնել են Հնդկաստան, և նրանք քաջատեղյակ են եղել Հնդկաստան տանող ցամաքային ուղիների, ինչպես նաև հնդկական ենթացամաքի ընդհանուր և քաղաքական աշխարհագրության, սոցիալ-մշակութային միջավայրի և տնտեսական կյանքի մասին։

Միջնադարյան պատմություն
-----------------------

Մեծ մողոլների կայսր Աքբարը (1556-1605 թվականներ) 16-րդ դարում հայերին հրավիրել է Ագրա՝ բնակվելու, իսկ 19-րդ դարի կեսերին այնտեղ արդեն զգալի թվով հայեր են ապրել։ Հայ առևտրականները Ագրա են այցելել Մեծ մողոլների կայսրության ժամանակ։ Աքբարը հայերին տվել է մի քանի արտոնություններ, դավանանքի զգալի ազատություն և կառավարության համար աշխատելու հնարավորություն։ Մարիամ Զամանի Բեգումը՝ Աքբարի կանանցից մեկը, հայ էր։ Կայսերական հրամանով հայ առևտրականներն ազատվել են իրենց կողմից ներկրվող և արտահանվող ապրանքների հարկերի վճարումից, ինչպես նաև նրանց թույլատրվել է տեղաշարժվել Մեծ մողոլների կայսրության տարածքով, որտեղ օտարերկրացիների մուտքն արգելված էր։ 1562 թվականին Ագրայում կառուցվել է հայկական եկեղեցի։ 16-րդ դարից սկսած՝ հայերը (հիմնականում Պարսկաստանից) ձևավորել են կարևոր առևտրային համայնք Սուրաթում՝ Հնդկաստանի արևմտյան ափին գտնվող այն ժամանակաշրջանի ամենաակտիվ հնդկական նավահանգստում։ Հայերը բնակություն են հաստատել նաև Մադրասում(Չեննայում) Չինսուրայում՝ Կալկաթայից ոչ հեռու, և 1697 թվականին այնտեղ եկեղեցի են կառուցել։ Սա Բենգալիայի երկրորդ ամենահին եկեղեցին է, որը մինչ օրս լավ պահպանվել է Կալկաթայի Հայոց եկեղեցու կոմիտեի աշխատանքի շնորհիվ։

Ժամանակակից պատմություն
-----------------------

Հնդիկ դասական երգչուհի Գուհար Ջաանը, որը 1902 թվականին դարձել է գրամոֆոն ձայնագրած առաջին մարդը, ծագումով հայ էր։ Հնդկաստանի անկախացումից հետո՝ 1947 թվականի օգոստոսի 15-ին, Հնդկաստանի հայ համայնքի մեծ մասը գաղթել է Ավստրալիա, Միացյալ Նահանգներ և այլ երկրներ։ Հնդկաստանում մնացած հայ համայնքը հիմնականում կենտրոնացած է Կալկաթայում, որոշ քանակությամբ հայեր բնակվում են նաև Մումբայում, Դելիում, Ագրայում և Չեննայում։ Այդ բոլոր քաղաքներում կան հայկական եկեղեցիներ և գերեզմանոցներ։ Հնդիկների և հայերի միջև ամուսնությունները հանգեցրել են հնդկահայերի ի հայտ գալուն։

Հնդկաստանի նախագահ Սարվեպալի Ռադհակրիշնանը 1964 թվականի սեպտեմբերին այցելել է Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, իսկ վարչապետ Ինդիրա Գանդին՝ 1976 թվականի հունիսին։

Հնդկաստանը Հայաստանը ճանաչել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 26-ին՝ Խորհրդային Միությունից անկախություն հռչակելուց երեք ամիս անց։ Հայաստանի և Հնդկաստանի միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1992 թվականի օգոստոսի 31-ին։ Հնդկաստանը Երևանում իր դեսպանատունը բացել է 1999 թվականի մարտի 1-ին։ Հայաստանը, որը պատվո հյուպատոսություն է բացել 1994 թվականի ապրիլին, իր դեսպանությունը բացել է Նյու Դելիում 1999 թվականի հոկտեմբերին։

Հայաստանի նախագահներ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը և Ռոբերտ Քոչարյանը Հնդկաստան են այցելել համապատասխանաբար 1995 և 2003 թվականներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  India and Armenia Partners - Embassy of India in Armenia [ENG] Archived 2007-03-20 at the Wayback Machine.
2. ↑  Julfa v. Armenians in India
3. 1 2 3  «ARMENIA-INDIA BILATERAL RELATIONS»։ *www.indianembassy.am*։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 28-ին։ Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 16

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայաստան Հայաստանի արտաքին հարաբերություններ Հայաստան |
| --- |
|  |
| Աֆրիկա | 
* Գաբոն
* Եգիպտոս
* Չադ
* Սոմալի

 | ՀՀ Զինանշան |
|  |
| Ամերիկա | 
* Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
* Արգենտինա
* Բելիզ
* Բրազիլիա
* Գայանա
* Կանադա
* Մեքսիկա
* Ուրուգվայ
* Չիլի

 |
|  |
| Ասիա | 
* Ադրբեջան
* Չինաստան
* Հարավային Կորեա
* Հյուսիսային Կորեա
* Կիպրոս
* Հնդկաստան
* Իրանի Իսլամական Հանրապետություն
* Իսրայել
* Ճապոնիա
* Մալդիվներ
* Կամբոջա
* Ղազախստան
* Լիբանան
* Պակիստան
* Ֆիլիպիններ
* Օման
* Սինգապուր
* Սիրիայի Արաբական Հանրապետություն
* Թուրքիա
* Սաուդյան Արաբիա
* Արաբական Միացյալ Էմիրություններ

 |
|  |
| Եվրոպա | 
* Ալբանիա
* Անդորրա
* Ավստրիա
* Բելառուս
* Բելգիա
* Բոսնիա և Հերցեգովինա
* Բուլղարիա
* Մեծ Բրիտանիա
* Գերմանիա
* Դանիա
* Եվրոպական Միություն
* Էստոնիա
* Իռլանդիա
* Իսպանիա
* Իսլանդիա
* Իտալիա
* Լատվիա
* Լեհաստան
* Լիտվա
* Լիխտենշտայն
* Լյուքսեմբուրգ
* Խորվաթիա
* Կոսովո
* Հունաստան
* Հունգարիա
* Մալթա
* Մակեդոնիայի Հանրապետություն
* Մոլդովա
* Մոնակո
* Նիդերլանդներ
* Նորվեգիա
* Շվեյցարիա
* Չեխիա
* Պորտուգալիա
* Ռումինիա
* Ռուսաստան
* Սան Մարինո
* Սերբիա
* Սլովակիա
* Սլովենիա
* Վատիկան
* Վրաստան
* Ուկրաինա
* Ֆինլանդիա
* Ֆրանսիա

 |
|  |
| Ավստրալիա և Օվկիանիա | 
* Ավստրալիա
* Ֆիջի

 |
|  |
| Էթնիկական խմբեր | 
* Ասորիներ
* Քրդեր
* Հրեաներ

 |
|  |
| Թեմատիկա | 
* Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարություն
* Դիվանագիտական ներկայացուցչությունների ցանկ Հայաստանում
* Հայկական Սփյուռք

 |

 |