Լուիզիանայի քարտեզը
**Լուիզիանա նահանգի պատմությանը** կարելի է հետևել այն ժամանակաշրջաններից, երբ այն առաջին անգամ բնակեցվել է մարդկանց կողմից։ Գիտությանը հայտնի առաջին բնակավայրը հայտնվել է Լուիզիանայում մոտավորապես 5500 տարի առաջ։ Մոտ 2000 տարի առաջ Լուիզիանայում ձևավորվեց մարկսվիլլյան մշակույթը, որի կրողները դարձան Նատչեզ և Տաենսա ցեղերի նախնիները։ Մ․թ․ա․ 1000 թվականին սկսվեց Վուդլենդի շրջանը, որի ընթացքում ձևավորվեց Միսիսիպյան մշակույթը։ Մոտ 1000 թվականին ձևավորվեց Պլաքեմինես մշակույթը, որը Հարավարևելյան ծիսական համալիրի մաս էր կազմում։ Միսիսիպյան մշակույթը 16-րդ դարում գրեթե անհետացավ, և միայն Նատչեզի հնդկացիների շրջանում դրա տարրերը պահպանվեցին մինչև 18-րդ դարը։

Եվրոպական ներթափանցումը սկսվել է 16-րդ դարում, իսկ 1682 թվականին ֆրանսիացիները հիմնել են գաղութ և այն անվանել Լա Լուիզիան՝ ի պատիվ Լյուդովիկոս XIV թագավորի։ 1763 թվականին Ֆրանսիան Լուիզիանան զիջեց Իսպանիային։ Հետագայում այն ​​վերադարձավ ֆրանսիական տիրապետության տակ, բայց 1803 թվականին ֆրանսիական Լուիզիանան վաճառվեց Միացյալ Նահանգներին։ Ամերիկյան կառավարությունը ձեռք բերված տարածքը բաժանեց մի քանի «տարածքների», որոնցից Օռլեանի երկրամասը մոտավորապես համընկնում էր ժամանակակից Լուիզիանա նահանգի տարածքի հետ։ 1812 թվականի ապրիլի 30-ին Լուիզիանան դարձավ ԱՄՆ 18-րդ նահանգը։ Նույն թվականին սկսվեց Անգլիայի հետ պատերազմը, որի վերջին ճակատամարտը Նոր Օռլեանի ճակատամարտն էր։

Միջպատերազմյան ժամանակաշրջանում Լուիզիանան առաջատար ստրկատիրական պետություն էր։ 1860 թվականին նահանգի բնակչության 47%-ը ստրուկներ էին։ 1860 թվականին հակամարտությունը սկսվեց Հյուսիսի և Հարավի միջև, իսկ 1861 թվականի հունվարի 26-ին Լուիզիանան անջատվեց Միությունից և դարձավ Համադաշնության մի մասը։ Այդ ժամանակ Նոր Օռլեանը հարավային ամենամեծ քաղաքն էր և ռազմավարական կարևոր նավահանգիստ, ուստի դաշնային բանակը գրավեց այն 1862 թվականի ապրիլի 25-ին։ Երբ քաղաքացիական պատերազմը վերացավ, սկսվեց Վերակառուցման դարաշրջանը (1865–1877): Այս պահին Լուիզիանան գտնվում էր ռազմական օկուպացիայի տակ և պատկանում էր 5-րդ ռազմական շրջանին։

1870-ական թվականներին դեմոկրատներին հաջողվեց նահանգում վերադառնալ իշխանության։ Առաջադիմական դարաշրջանում աֆրոամերիկացիները աստիճանաբար զրկվեցին բազմաթիվ քաղաքացիական իրավունքներից, մի իրավիճակ, որը տևեց մինչև 1960-ականների քաղաքացիական իրավունքների պայքարի սկիզբը։ Պահպանողական գերիշխանությունն ավարտվեց նահանգապետ Հյուեյ Լոնգի վերելքով 1928 թվականին, որից հետո նահանգը երկար պայքար ապրեց լոնգիտների և անտի-լոնգիտների միջև։

Նախագաղութային շրջան
--------------------

Նախամարդիկ՝ որսորդ-հավաքիչները, որոնք հայտնի են որպես պալեո-հնդկացիներ, հայտնվել են Լուիզիանայում՝ մեզանից մոտ 8000-10000 տարի առաջ՝ վերջին սառցե դարաշրջանում։ Նրանք որսում էին մամոնտների և այլ խոշոր կենդանիների՝ օգտագործելով քարե ծայրերով նիզակներ, որոնցից շատերը հայտնաբերվել են Լուիզիանայում։ Նահանգում կա միայն մեկ հայտնի պալեոինդիական վայր՝ Ջոն Փիրսի տեղանքը։ Երբ սառցադաշտը նահանջեց, մեգաֆաունան մահացավ, տարածքը դարձավ անտառապատ, մարդիկ ավելի նստակյաց դարձան, և նրանց թիվը ավելացավ։ Բացի հուշումներից, մարդիկ սովորեցին կացիններ և դանակներ պատրաստել։ Այժմ նրանք հիմնականում որսում էին եղնիկ, արջ և պանտերա, ինչպես նաև սովորում էին ձկնորսություն և խեցի հավաքել։ Նրանք սովորեցին նավակներ պատրաստել և նույնիսկ առևտրի որոշակի տեսք հաստատեցին ժամանակակից Թենեսիի և Ջորջիայի բնակիչների հետ։ Սա հանգեցրեց Մեսոամերիկյան մշակույթի ձևավորմանը (նաև հայտնի է որպես Արխայական շրջան), որը գոյություն է ունեցել մ.թ.ա. 6500-ից մինչև 2000 թվականը։ Այդ ժամանակ արդեն կային փոքր բնակավայրեր, որոնք այժմ հայտնի են որպես «Poverty Point» կամ «Catahoula»: Դրանցից առաջինն իր անունը տվել է «Poverty Point» մշակույթին։

Մ․թ․ա․ մոտ 200 թվականին՝ Լուիզիանայում, հյուսիսից Հոուփվելի մշակույթի ազդեցության տակ, սկսեց ձևավորվել Մարքսվիլյան մշակույթը։ Մարդիկ սկսեցին ապրել ավելի մեծ ու մշտական ​​բնակավայրերում, սկսեցին թմբի տիպի թաղումներ կառուցել և սկսեցին պատրաստել Հոուփվելի տիպի խեցեղեն։ Մարդիկ այս ժամանակ հավաքում էին վայրի բույսեր և ծովային խեցիներ, բայց հավանաբար արդեն սովորել էին որոշ բույսեր աճեցնել փոքրիկ այգիներում։ Նրանք սովորեցին ուտելիք պահել սափորներում և զամբյուղներում և կերամիկական կաթսաներում կերակուր պատրաստել։ Ժամանակի ընթացքում Հոպուելյան ազդեցությունը թուլացավ, թմբերը ավելի քիչ կային, և խեցեղենը սկսեց տարբերվել ավելի հյուսիսային խեցեղենիից։ Մոտ 400 թվականին Հոպուելյան ազդեցությունը լիովին անհետացավ և սկսվեց նոր դարաշրջան, որը հայտնի է որպես Տրուվիլ-Կոլեի ժամանակաշրջան։

Այս ժամանակաշրջանում կառուցվել են նաև բարձր բլուրներ, բայց ոչ որպես թմբեր, այլ տաճարներ։ Նրանք նման էին հարթ բուրգերի և օգտագործվել են դարեր շարունակ և հաճախ ընդարձակվել ժամանակի ընթացքում։ Կիրառվում էր նաև թաղումներ, բայց առանց բազմաթիվ գերեզմանների։ Հենց այս ժամանակաշրջանում հայտնվեցին աղեղն ու նետը Լուիզիանայում։ Լուիզիանցիները սովորեցին եգիպտացորեն աճեցնել, որն ավելի վաղ մշակվել էր Մեքսիկայում։ Մոտ 800 թվականին նահանգի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող «Trouville» մշակույթի կրողները, ներկայիս Տեխասի և Օկլահոմայի տարածքներում գտնվող տարածքների բնակիչների հետ հաղորդակցվելու ընթացքում, փոխեցին և ձևավորեցին կադոյի մշակույթը։ Նահանգի մնացած մասում, 1000 թվականին, կյանքի այլ ձև էր ձևավորվել, որը հայտնի է որպես Պլաքեմինների մշակույթ։

Կադդո և Պլաքեմին մշակույթների հետ միաժամանակ, բայց դեպի հյուսիս, ձևավորվեց միսսիսիպյան մեծ մշակույթ, որի ազդեցությունը տարածվեց մայրցամաքի հարավ-արևելքում։ Լուիզիանայում այս մշակույթի կրողների խոշոր բնակավայրեր չեն հայտնաբերվել, թեև դրանք հանդիպում են Ալաբամայում և Ջորջիայում։ Այնուամենայնիվ, 1000-ից 1600 թվականներին միսիսիպցիները տեղափոխվեցին Լուիզիանա՝ իրենց հետ բերելով խեցեգործության տեխնոլոգիան և արարողակարգային համալիրներ կառուցելու իրենց մեթոդները։ Այսպիսով, միսիսիպյան որոշ ավանդույթներ ներթափանցեցին Պլաքեմինների մշակույթ։ Միսիսիպյան մշակույթն ազդել է Թունիկա, Չիտիմաչա և Մուսկոգի ցեղերի ձևավորման վրա, իսկ Պլակեմինի մշակույթը ձևավորել է Տաենսա և Նատչեզ ցեղերը։

18-րդ դարում Լուիզիանայի հնդկացիները բաժանված էին վեց հիմնական լեզվական խմբերի՝ Ատակապա, Կադդո, Թունիկա, Նատչեզ, Մուսկոգի և Չիտիմաչա։ Հետագայում նրանցից ոմանք անհետացան (ինչպես Նաչեզը), իսկ ոմանք, ինչպես կադոն, պահպանեցին ինչպես իրենց լեզուն, այնպես էլ մշակույթը։ Ատակապա ցեղերն ապրում էին Արևմտյան Լուիզիանայում՝ Սաբինա գետի վրա, նրանց մշակույթն աստիճանաբար անկում ապրեց, և 19-րդ դարի սկզբին նրանցից մի քանի բնակավայր էր մնացել։ «Caddo» խումբը ապրում էր Կարմիր գետի վրա և բաղկացած էր երեք ցեղային համադաշնություններից՝ «Hasinai», «Kadohadacho» և «Natchitoches»: Նրանք արդեն ունեին հասարակական կազմակերպություն և քահանաների դաս։ «Tunica» խումբն ապրում էր ավելի դեպի արևելք, մասամբ Արկանզասում և Միսիսիպիում, կենտրոնացած ժամանակակից Վիկսբուրգի վայրում։ Նրանք նաև բնակավայրեր ունեին, թեև վարում էին փոքր-ինչ ավելի քոչվորական ապրելակերպ։ 18-րդ դարի կեսերին նրանք գաղթել են հարավ և մասամբ խառնվել այլ ցեղերի հետ։

Նատչեզ Բենդը ապրում էր արևելյան Լուիզիանայում և բաղկացած էր երեք ցեղերից՝ գետի արևմտյան կողմում գտնվող Տաենսա, արևելյան կողմից՝ Նատչեզ և Ավոյլներ։ Վերջիններս հետագայում խառնվեցին Թունիկա խմբի ցեղերի հետ։ 1540-ական թվականներին իսպանացիները Նատչեզներին նկարագրեցին որպես բազմաթիվ ժողովուրդ, բայց 1600 թվականին ֆրանսիացիները նրանց թվով քիչ թվով գտան, որոնք հավանաբար ավերված էին պատերազմներից և հիվանդություններից։ Այս ցեղը ամենառազմատենչ էր՝ ռազմական ծեսերի բարդ համակարգով։ Չիտիմաչա ցեղերը բնակվում էին Միսիսիպիի դելտայում։ Սրանք մեծ ցեղեր էին, բայց նրանք աստիճանաբար մահացան՝ կռվելով միմյանց և իրենց հարևանների հետ։ Չիտիմաչան ուներ սոցիալական կյանքի և մշակույթի զարգացման ամենաբարձր մակարդակը։

Եվրոպացիների գալուստը հանգեցրեց հնդկական ցեղերի գաղթի, և նրանցից շատերը մայրցամաքի արևելքից տեղափոխվեցին Միսիսիպի գետ։ Լուիզիանայում այսպես են հայտնվել «Biloxi», «Coasati» և «Choctaw» ցեղերը։ Մինչ օրս Լուիզիանայի հնդկացիները կազմում են մոտ 16 հազար մարդ (ըստ 1990 թվականի մարդահամարի)՝ այս նահանգը հնդկացիների թվով երրորդն է ԱՄՆ-ում։ 1934 թվականի օրենքով երեք ցեղերը ճանաչված են դաշնային կառավարության կողմից, ունեն ինքնակառավարում և օգտվում են օգնության ծրագրերից։

Լուիզիանայի տարածքը ժամանակակից ԱՄՆ—ի քարտեզում

Առաջին ուսումնասիրություններ
----------------------------

1519 թվականին իսպանական Ճամայկայի նահանգապետը Ալոնսո Ալվարես դե Պինեդային ուղարկեց արշավախմբի՝ Մեքսիկական ծոցի ափերը քարտեզագրելու համար։ Պինեդան հայտնաբերեց մի մեծ գետ, որը նա անվանեց Ռիո դե լաս Պալմաս, թեև ապացուցված չէ, որ դա Միսիսիպին էր։ Պինեդան խորհուրդ տվեց այնտեղ բնակավայր հիմնել, բայց նրանք չլսեցին նրան, և 16-րդ դարի ընթացքում իսպանացիները միայն պատահաբար այցելեցին Միսիսիպիի ափերը. Կաբեզա դե Վական այստեղ անցավ 1528 թվականից հետո (չնայած նա չհիշատակեց այս գետը), իսկ 1542 թվականին՝ Էրնանդո դե Սոտոն, ով այս գետն անվանեց «Ռիո Գրանդե»։ Վերջինս թողել է այս վայրերի բնության և բնակիչների մանրամասն նկարագրությունը։

Մայրցամաքի հյուսիսում ֆրանսիացիները 1630-ական թվականներին հիմնեցին Նոր Ֆրանսիայի գաղութը, իսկ 1670-ական թվականներին նրանք լսեցին արևմուտքում մեծ գետի գոյության մասին։ 1672 թվականին Ժակ Մարկետի արշավախումբը հասավ գետը, որը հնդիկները կոչեցին Միսիսիպի, և իջավ նրա երկայնքով մինչև Արկանզաս գետը։ 1682 թվականին Կավալիե դե Լա Սալի արշավախումբը գնաց նույն ճանապարհով, որն ապրիլին հասավ ժամանակակից Նոր Օռլեանի վայր, որտեղ ապրիլի 9-ին Լա Սալլեն այդ հողերը հռչակեց ֆրանսիական թագավորի սեփականությունը և այս տարածքը անվանեց «Լուիզիանա»՝ ի պատիվ Լուի XIV թագավորի։ Դրանից հետո Լա Սալը վերադարձավ Ֆրանսիա, ստացավ Միսիսիպի գետի վրա գաղութ հիմնելու թույլտվություն և 1684 թվականին Կարիբյան ավազանից գնաց այնտեղ, բայց չկարողացավ գտնել գետի բերանը և Տեխասում ամրոց կառուցեց։ Այնտեղից նա գնաց Միսիսիպի փնտրելու, բայց նրա շրջապատում դավադրություն սկսվեց, և Լա Սալը ի վերջո սպանվեց 1687 թվականի մարտի 19-ին։ 1689 թվականին իսպանացիները գտան նրա ամրոցը լքված։

Գաղութային Լուիզիանա
--------------------

Լա Սալի արշավախմբի ձախողումը չստիպեց Ֆրանսիային հրաժարվել Միսիսիպիի հովիտը գաղութացնելու իր փորձերից։ Ֆրանսիայի կանցլեր Լուի դը Պոնտշարտրենը վճռական էր շարունակել ջանքերը, և նրա կողքին էր ազդեցիկ մարկիզ դը Վոբանը, ով կարծում էր, որ Ֆրանսիային անհրաժեշտ է բազա, որտեղից կարող է հարձակվել իսպանական շարասյունների վրա։ Նրանք միասին կարողացան համոզել Լյուդովիկոս XIV-ին, որ պետք է ջանքեր գործադրել գաղութատիրության համար։ Շարժառիթներից մեկը մրցակցությունն էր Իսպանիայի և Անգլիայի հետ, որոնք արդեն գաղութներ էին հիմնել Կարոլինայում և Պենսակոլայում։ Մյուսը կարիբյան կղզիների գաղութներին աջակցություն տրամադրելն էր։ Երրորդը մերկանտիլիզմի հայեցակարգն էր, որը ենթադրում էր, որ պետությունը պետք է հնարավորինս անկախ լինի հարևան պետությունների տնտեսություններից։

Արքան արշավախումբը ղեկավարելու համար ընտրեց Պիեռ լը Մոյնին, ով ավելի հայտնի է Դ'Իբերվիլ տիտղոսով։ Նա գնեց 4 նավ, հավաքագրեց 200 գաղութարար և վերցրեց ծովայինների երկու ընկերություն։ Նրա տեղակալը դարձավ եղբայրը՝ սըր Դե Բիենվիլը։ 1698 թվականի սեպտեմբերի 24-ին նավերը լքեցին Լա Ռոշելի նավահանգիստը և վայրէջք կատարեցին ժամանակակից Բիլոքսիի մոտակայքում։ Այնտեղից նա խումբ ուղարկեց Միսիսիպիի գետաբերանը փնտրելու համար, և նրանք հայտնաբերեցին գետը 1699 թվականի մարտի 2-ին՝ Մարդի Գրասը։ Դ'Իբերվիլը հիմնեց մի ճամբար, որը նա անվանեց «Point Mardi Gras», պատարագ մատուցեց այնտեղ և գլխավորեց Միսիսիպի նահանգը։ Նրանք հայտնաբերեցին հնդկական բնակավայր, որի կենտրոնում կարմիր բևեռ էր, ուստի Դ'Այբերվիլն այն անվանեց «Բաթոն Ռուժ» (Կարմիր բևեռ)։ Եվս մի քանի բնակավայր ուսումնասիրելուց հետո ֆրանսիացիները վերադարձան առաջին ճամբար։ Նրանց հանդիպած բոլոր հնդկացիներն իրենց բարյացակամ էին պահում, որից սխալ եզրակացություն արվեց, որ Միսիսիպյան բոլոր հնդկացիներն անվնաս են։

Դ'Իբերվիլը որոշեց, որ ավելի լավ է օվկիանոսի ափին բնակավայր հիմնել, և Միսիսիպիի ժամանակակից Բիլոքսի ծովածոցի տեղում մի փոքրիկ ամրոց կառուցեց։ Այն ստացել է «Fort Maurepas» անվանումը։ Շինարարությունն ավարտվել է 1699 թվականի մայիսին, որից հետո Դ'Իբերվիլը վերադարձել է Ֆրանսիա, մինչդեռ Բիենվիլը մնացել է ամրոցում և շուտով ձեռնարկել է մեկ այլ արշավ դեպի Միսիսիպի գետ։ Այս անգամ նա հանդիպեց մի բրիտանական նավի, որը նույնպես տեղ էր փնտրում գաղութի համար։ Բիենվիլը հայտարարեց, որ տարածքը պատկանում է ֆրանսիական թագավորին, և բրիտանացի կապիտանը որոշեց ձեռնպահ մնալ հակամարտությունից։ Այն վայրը, որտեղ դա տեղի ունեցավ, հայտնի դարձավ որպես «անգլիական շրջադարձ»։ Այս իրադարձությունը ստիպեց ֆրանսիացիներին արագացնել Միսիսիպի գետի գաղութացումը, և նրանք գետի ափին կառուցեցին փոքրիկ ամրոց, որի ստույգ վայրը այժմ հայտնի չէ։

Շուտով Ֆորտ Մաուրեպասում տենդի համաճարակը ստիպեց Դ'Իբերվիլին տեղափոխել այն նոր վայր՝ Մոբայլ գետի բարձր ափին։ Ֆորտ Սենթ Լուիս դե լա Մոբայլը հիմնադրվել է այստեղ 1702 թվականի գարնանը, որը դարձել է Լուիզիանայի գաղութի ժամանակավոր մայրաքաղաքը։ Բայց այս վայրը նույնպես անառողջ է ստացվել, ուստի 1709 թվականին բնակավայրը տեղափոխվել է արևելք՝ ժամանակակից Մոբայլ քաղաքի վայր։ Ֆրանսիան հենց սկզբից բախվեց բազմաթիվ խնդիրների՝ դժվար էր կառավարել գաղութը, դժվար էր այնտեղ գաղթականներ գրավել, իսկ ավազոտ հողը վատ բերք էր տալիս։ Վերաբնակիչներից շատերը հողագործության սովոր զինվորականներ էին։ Գաղութում կին գրեթե չկար, ընտանիքներն էլ չէին աշխատում։ Արդյունքում 18-րդ դարի առաջին տասնամյակի ընթացքում գաղութում ընդամենը մի քանի հարյուր մարդ է ապրել։ 1706 թվականին Դ'Իբերվիլը մահացավ պատերազմում, և գաղութը մնաց առանց առաջնորդի։ Դ'Իբերվիլի տեղը զբաղեցրեց Բիենվիլը, թեև նա չստացավ նահանգապետի պաշտոնական կոչում։

Ֆրանսիան իր վրա է վերցրել գաղութի պահպանման ծախսերը, սակայն եկամուտ չի ստացել, ինչն անհանգստացրել է կառավարությանը։ Այդ ժամանակ արդեն հայտնի էր գաղութները մասնավոր կառավարման հանձնելու պրակտիկան, ճիշտ այնպես, ինչպես Կարոլինաները ղեկավարվում էին «տեր-սեփականատերերի» կողմից։ Ֆրանսիան որոշեց ընդունել այս փորձը, և 1712 թվականի սեպտեմբերին թագավորը անձնական կանոնադրությամբ գաղութը փոխանցեց Անտուան ​​Կրոզատին՝ մարկիզ դը Շատելին։ Նա կառավարիչ է նշանակել Անտուան ​​դե Լամոտ Կադիլակին, ով ժամանել է Մոբիլ 1713 թվականի մայիսի 17-ին և դարձել Լուիզիանայի առաջին պաշտոնական կառավարիչը։ Նա ստեղծեց Գերագույն խորհուրդ, որն օգնեց նրան կառավարել գաղութը (հետագայում այս խորհուրդը դարձավ Գերագույն դատարանի անալոգը)։ «Cadillac»-ը հիմնեց ծխախոտի և ինդիգոյի մշակությունը, իսկ ինդիգոն հետագայում դարձավ գաղութի ամենակարևոր արտադրանքը։ Սկզբում նա հաջողությամբ աշխատում էր Բիենվիլի հետ, բայց հետո նրանց միջև հարաբերությունները վատթարացան (Բիենվիլը պնդում էր, որ դա պայմանավորված էր նրանով, որ նա հրաժարվեց ամուսնանալ Կադիլակի դստեր հետ)։

Կադիլակը ուսումնասիրեց մայրցամաքի ներքին տարածքները և այնտեղ հիմնեց առևտրային կետեր։ Նա ձգտում էր առևտուր հաստատել անգլիական և իսպանական գաղութների հետ։ 1714 թվականին նա Կարմիր գետի վրա հիմնեց մի պոստ, որն ի վերջո դարձավ Նաքիտոշ քաղաքը և այժմ Լուիզիանայի ամենահին եվրոպական բնակավայրն է։ Կադիլակը նաև բանագնացներ ուղարկեց Մեխիկո Սիթի և կարողացավ առևտրի շուրջ բանակցություններ վարել։ Իսպանացիները կազմակերպեցին արշավախումբ, որը հիմնեց մի քանի առաքելություններ Տեխասում և որոշեց սահմանը իսպանական Տեխասի և ֆրանսիական Լուիզիանայի միջև։ Լուիզիանայի և իսպանական գաղութների միջև առևտուրը տեխնիկապես անօրինական էր, բայց այն եկամուտ էր բերում և, հետևաբար, չէր խոչընդոտվում։

Կադիլակը ոչ մի համակրանք չուներ Լուիզիանայի և նրա բնակիչների նկատմամբ, նա նախանձում էր Բիենվիլի ժողովրդականությանը և հաճախ հակասության մեջ էր մտնում ինչպես Լուիզիանցիների, այնպես էլ Բիենվիլի հետ։ Ֆրանսիայում սկսեցին բողոքներ ստանալ Կադիլակի դեմ, ուստի 1716 թվականին Կրոզատը հետ կանչեց նրան։ Այդ ժամանակ Կրոզատն արդեն 1 միլիոն լիվր էր ծախսել գաղութի վրա, և այս ծախսերը նրան անհանգստացնում էին։ Միևնույն ժամանակ մահացավ Լյուդովիկոս XIV-ը, և երիտասարդ Լյուդովիկոս XV-ը դարձավ թագավոր Օռլեանի ռեգենտ դուքսի օրոք։ Նա իր նախարարների հետ ընտրեց Կադիլակի իրավահաջորդին՝ Ժան-Միշել դե Լեպինին։ Բայց նա նույնպես չկարողացավ ընդհանուր լեզու գտնել Բիենվիլի և Լուիզիանցիների հետ, նորից սկսվեցին հակամարտությունները, ուստի Կրոզատը որոշեց ազատվել գաղութից և նրա խնդրանքով 1717 թվականի օգոստոսին չեղյալ հայտարարվեց նրա կանոնադրությունը։

Կառավարությունը չգտավ որևէ մեկին, ով ցանկանում էր դառնալ Լուիզիանայի սեփականատերը, ուստի ստեղծեց հատուկ բաժնետիրական ընկերություն՝ «Western Company»: Նա վերահսկողությունը վերցրեց 1717 թվականի վերջին, և Բիենվիլը մնաց որպես մենեջեր՝ դառնալով ընկերության ենթակայությունը։ Արդեն 1718 թվականին Թագավորական բանկի ստեղծող Ջոն Լոուն որոշեց բանկի միջոցները ներդնել Լուիզիանայի զարգացման մեջ, ստեղծեց Հնդկական ընկերությունը, որը գնեց Լուիզիանայի իրավունքները, և Լոուն դարձավ գաղութի փաստացի սեփականատերը։ Նա չէր միջամտում կառավարմանը, ինչը Բիենվիլին տվեց գործելու որոշակի ազատություն, և առաջին բանը, որ նա որոշեց անել, Միսիսիպի գետի ափին մի քաղաք հիմնեց։ 1718 թվականին նա ընտրեց մի վայր, այնտեղ բերեց 50 հոգու, մաքրեց տարածքը և հիմնեց մի քաղաք, որը Օռլեանի դուքսի պատվին կոչվեց Nouvelle Orleans՝ Նոր Օռլեան։ 1720 թվականին Ադրիեն դե Պաժեն նախագծեց այն տարածքը, որն այժմ հայտնի է որպես Ֆրանսիական թաղամաս։ 1721 թվականին Նոր Օռլեանը դարձավ գաղութի մայրաքաղաքը և սկսեց արագ վերածվել տնտեսական կենտրոնի։ Երկու տարի անց այնտեղ արդեն ապրում էր 300 մարդ, իսկ 1728 թվականին՝ 1000։

Հնդկական քարոզարշավի ներքո Լուիզիանան սկսեց արագ զարգանալ։ 1721 թվականին գաղութը բաժանվեց 9 շրջանների, որոնցից յուրաքանչյուրը գտնվում էր կոմենանտի և դատավորի ներքո։ Բաթոն Ռուժը հիմնադրվել է 1722 թվականին, իսկ Պոստ դե Ռեպիստը՝ 1723 թվականին։ 1717 թվականից գաղութ սկսեցին ուղարկվել մանր գողության, թափառաշրջության և պարտքերի համար դատապարտված մարդիկ։ Սա որոշ ժամանակ Լուիզիանային տվեց «բանտային գաղութի» կերպար։ 1721 թվականից սկսած Լոուն գերմանացիներին հրավիրեց գաղութ և վերաբնակեցրեց նրանցից մոտ 2000-ին։ Նրանք սկզբում հաստատվեցին Բիլոքսիում և Արկանզաս գետի վրա։ Նրանց նաև տրվեցին հողեր Միսիսիպի գետի երկայնքով՝ Նոր Օռլեանի վերևում՝ այդպիսով ստեղծելով այսպես կոչված «Գերմանական ափը»։ Երբ 1740 թվականին Էլզասն ու Լոթարինգիան անցան Ֆրանսիային, Լուիզիանան գաղթականներ ընդունեց նաև այդ տարածքից։ Ֆրանսիական բանակում ծառայած շվեյցարացիները նույնպես սկսեցին հաստատվել գաղութում ։

Միևնույն ժամանակ, չափազանց մեծ ծախսերը սնանկացրին թագավորական բանկը, հնդկական արշավի բաժնետոմսերը արժեզրկվեցին, և Լոուն շուտով փախավ Ֆրանսիայից։ Կառավարությունը Բիենվիլին հանձնարարեց ժամանակավորապես կառավարել գաղութը, մինչև որոշում կայացվի դրա վերակազմակերպման մասին։

1723 թվականին Ժակ դը լա Շեզը կառավարության անունից ժամանեց գաղութ։ Նա նույնպես չկարողացավ համաձայնության գալ Բիենվիլի հետ, այդ իսկ պատճառով Բիենվիլը 1725 թվականին հետ կանչվեց Ֆրանսիա։ Նրա բացակայությունն անմիջապես բարդացրեց հարաբերությունները Նատչեզի հնդկացիների հետ. 1729 թվականի նոյեմբերին նրանք հարձակվեցին ֆրանսիական ամրոցի վրա և սպանեցին մի քանի հոգու, իսկ մի քանիսին գերեցին։ Ի պատասխան՝ ֆրանսիական 700 հոգանոց ջոկատը պաշարեց Սպիտակ խնձորի բնակավայրը և հասավ բանտարկյալների ազատմանը։ Ֆրանսիացիները ևս մի քանի արշավանքներ իրականացրեցին Նատչեզ հնդկացիների դեմ՝ գրեթե ամբողջությամբ ոչնչացնելով այս ցեղը։ 1731 թվականին վերջին Նատչեզները տարվեցին Սենտ-Դոմինգ և վաճառվեցին ստրկության։ Հնդկական քարոզարշավի խորհուրդը հավանություն չի տվել նահանգապետի գործողություններին՝ դրանք համարելով չափազանց դաժան։

Նատչեզների հետ պատերազմը խաթարել էր գաղութի տնտեսությունը, Հնդկական ընկերությունը ոչ մի միջոց չէր տեսնում դրանից եկամուտ ստանալու համար, ուստի նրանց խնդրանքով 1731 թվականի հունվարի 23-ին թագավորական կանոնադրությունը չեղյալ համարվեց Լյուդովիկոս XV-ի կողմից և Լուիզիանան դարձավ թագավորական գաղութ։

Միևնույն ժամանակ, չափազանց մեծ ծախսերը սկանկացրին թագավորական բանը, հնդկական արշավի բաժնետոմսերը արժեզրկվել, Լուն շուտով փախավ Ֆրբեդդինգ և կառավարել գաղութը, ինչպես որոշում կայացբեդրոն ն։

Թագավորական գաղութ
------------------

Կառավարությունը որոշեց օգնության համար դիմել Բիենվիլին և նրան նշանակեց գաղութի կառավարիչ։ 1733 թվականի մարտին նա վերադարձավ Լուիզիանա և անմիջապես իրականացրեց մի շարք բարեփոխումներ՝ բարելավելով բանակի մատակարարումը, նորակոչիկների հավաքագրելով և նոր զորանոցների կառուցմամբ։ Նա վերադարձրեց բոլոր նրանց, ովքեր փախել էին իրենց հողից Նատչեզի պատերազմի ժամանակ։ Այս պահին հակամարտություն սկսվեց Չիկասայի հնդկացիների հետ, որոնք ապրում էին ժամանակակից Մեմֆիսի տարածքում. Բիենվիլը պահանջում էր, որ նրանք հանձնեն թաքնված Նատչեզ հնդկացիներին, բայց նրանք հրաժարվեցին։ 1736 թվականի ապրիլի 1-ին Բիենվիլի ջոկատը շարժվեց Մոբիլից, հասավ Թոմբեկբե և այնտեղ միավորվեց դաշնակից Չոկտաու հնդկացիների հետ։ Մայիսի 26-ին նա հարձակվեց հնդկական ամրության վրա և տեղի ունեցավ Ակվիայի ճակատամարտը, որում Բիենվիլը մեծ կորուստներ ունեցավ և նահանջեց։ Վերադառնալով Նոր Օռլեան՝ նա իմացավ, որ մեկ այլ ֆրանսիական ջոկատ՝ Պիեռ դ'Արտաժիի հրամանատարությամբ, պարտություն է կրել հնդկացիներից Օգուլա-Չետոկիի ճակատամարտում, իսկ ինքը՝ Արտագիետը, գերվել և այրվել է հնդկացիների կողմից։ 1739 թվականին Բիենվիլը հավաքեց 3500 հոգուց բաղկացած բանակ ֆրանսիացիներից և դաշնակից հնդիկներից, Միսիսիպի գետի վրա ամրոց կառուցեց որպես իր հիմնական բազա, և մի շարք բախումներից հետո ստիպեց Չիկասաներին հաշտություն կնքել։

1740 թվականին Բիենվիլը արդեն հոգնել էր Լուիզիանայից և ցանկանում էր վերադառնալ Ֆրանսիա, 1741 թվականին կառավարությունն ընդունեց նրա հրաժարականը, իսկ 1743 թվականին գաղութ ժամանեց մարկիզ դը Վոդրոյը։ Նրա ժամանումով սկսվեց գաղութի կայունության և տարածքային աճի դարաշրջանը։ Վոդրոյը լավ տիրապետում էր կառավարմանը, կարողացավ լավ հարաբերություններ հաստատել գաղութատերերի հետ, և նա մնաց Լուիզիանցիների հիշողության մեջ որպես «մեծ մարկիզ»։ Նա շրջանառության մեջ մտցրեց թղթային փողը, որն արգելվեց 1745 թվականին, բայց դեռ շրջանառության մեջ մնաց մինչև ֆրանսիական տիրապետության ավարտը։ Հնդկացիների հետ հարաբերությունները մնացին բարդ. Չոկտաու և Չիկկասաու ցեղերը արագ հասկացան, որ կարող են աջակցել Ֆրանսիային կամ Բրիտանիային՝ հիմնվելով այն բանի վրա, թե ով է ավելի շատ նվերներ տվել, և Լուիզիանան բավարար ռեսուրսներ չուներ այս ոլորտում Բրիտանիայի հետ մրցելու համար։ 1747 և 1748 թվականներին Չիկասաները արշավանքներ են սկսել ֆրանսիական բնակավայրերի դեմ, սակայն նահանգապետը չի հակադարձել։ 1752-ին արշավանքը կրկնվեց, և այս անգամ Վոդրեյը պատասխանեց՝ այրելով Չիկասայի մի քանի բնակավայրեր և նրանց հետ խաղաղության պայմանագիր կնքելով։ Իր ծառայությունների համար նույն տարում նա նշանակվեց Նոր Ֆրանսիայի գեներալ-նահանգապետ, իսկ Լուի Բիլոարդ դե Կերլերեկը գլխավորեց Լուիզիանան։

Լուիզիանայի համար նոր խնդիրներ սկսվեցին 1750-ականների վերջին՝ Մեծ Բրիտանիայի հետ պատերազմի բռնկմամբ, որը հայտնի է որպես Ֆրանսիական և հնդկական պատերազմ։ Գաղութի տարածքում մարտեր չեն եղել, սակայն այն տուժել է մեկուսացումից և առևտրի անկումից։ Պատերազմը վատ անցավ Ֆրանսիայի համար, և Փարիզի խաղաղությունը ստորագրվեց 1763 թվականին։ Ֆրանսիան ամբողջ Կանադան զիջեց Բրիտանիային, իսկ Իսպանիան՝ Ֆլորիդային։ Բրիտանիան տատանվում էր ամբողջ Լուիզիանան վերցնելու հարցում, բայց պնդում էր, որ գաղութը տրվի Իսպանիային։ Իսպանիայի կառավարությունը սա համարեց ողջամիտ փոխհատուցում այն ​​բանի համար, որ Ֆրանսիան Իսպանիան ներքաշեց այս պատերազմի մեջ 1761 թվականին։

Իսպանական Լուիզիանա
-------------------

Լուիզիանցիները դժգոհ էին իսպանական տիրապետությանն անցնելուց և խնդրեցին կառավարությանը չեղարկել այս որոշումը, սակայն թագավորը մերժեց։ Նահանգապետ Կերլերեկը վերադարձավ Ֆրանսիա, իսկ Ժան-Ժակ Բլեզ դ'Աբբադին ժամանակավորապես ստանձնեց կառավարությունը։ Բայց նա մահացավ 1765 թվականին և նրան փոխարինեց կայազորի հրամանատար Չարլզ-Ֆիլիպ Օբրին։ 1766 թվականի մարտին գաղութ ժամանեց իսպանացի նահանգապետ Անտոնիո դե Ուլոան և պաշտոնապես ստանձնեց պաշտոնը մինչև 1767 թվականի հունվարը, բայց նա նույնիսկ չհայտնվեց Նոր Օռլեանում, որտեղ Օբրին շարունակում էր ղեկավարել։ Ուլոան փորձում էր գաղութի տնտեսությունը համապատասխանեցնել իսպանական չափանիշներին, մասնավորապես՝ թույլատրելով առևտուրը միայն իսպանական նավահանգիստների հետ և միայն իսպանական նավերի միջոցով։ Սա դժգոհություն առաջացրեց Լուիզիայի բնակիչների շրջանում, որոնք սովոր էին առևտուր անել ֆրանսիական Արևմտյան Հնդկաստանի կղզիների հետ։

Իսպանիայի քաղաքականությունից դժգոհությունը հանգեցրեց Լուիզիանայի ապստամբությանը. 1768 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Նոր Օռլեանիացիները գրավեցին քաղաքը և պահանջեցին, որ Ուլոան հեռանա գաղութից։ Գերագույն խորհուրդը նահանգապետի լիազորություններն անվավեր է ճանաչել՝ պատճառաբանելով, որ նա երբեք չի ներկայացրել իր հավատարմագրերը։ Օբրին դատապարտեց ապստամբությունը, բայց ոչինչ չարեց այն ճնշելու համար։ Ուլոան մեկնեց Կուբա, իսկ ապստամբները պատվիրակություն ուղարկեցին Փարիզ՝ գաղութը ֆրանսիական տիրապետությանը վերադարձնելու խնդրանքով։ Թագավորը մերժեց։ Հետագայում առասպել առաջացավ, որ այս ապստամբությունը ամերիկյան առաջին ապստամբությունն էր հանուն անկախության, և որ ապստամբները ցանկանում էին հռչակել հանրապետություն, թեև իրականում նրանք նման մտադրություններ չունեին։

Ի պատասխան ապստամբության՝ Իսպանիայի կառավարությունը 2000 զինվոր ուղարկեց Լուիզիանա՝ իռլանդացի Ալեքսանդր (Ալեխանդրո) Օ'Ռեյլի հրամանատարությամբ։ Նա ժամանեց 1769 թվականի օգոստոսին և հաղթականորեն մտավ Նոր Օռլեան, որտեղ սկսեց հետաքննել ապստամբության պատճառները։ Գերագույն խորհուրդը նրան հավաստիացրել է, որ սա բողոք չէ թագավորի դեմ, այլ միայն նահանգապետի դեմ։ Օ'Ռեյլին ներում է շնորհել բոլորին, բացի առաջնորդներից։ Գտնվել են վերջին 13 հոգին, որոնցից վեցը նա մահապատժի է դատապարտել 1769 թվականի հոկտեմբերի 24-ին։ Իռլանդացու դաժանությունը ցնցեց գաղութը, բայց ապագայում Օ'Ռեյլին ապացուցեց իրեն որպես ընդունակ ադմինիստրատոր, կարգի բերեց բանակն ու կառավարությունը և բարեփոխումներ իրականացրեց՝ ստեղծելով մի համակարգ, որն արդյունավետ աշխատեց մինչև գաղութատիրության դարաշրջանի ավարտը։ Նա առևտուր հաստատեց Կուբայի հետ և նվազեցրեց տուրքերը նրանց համար, ովքեր համաձայնեցին առևտուր անել իսպանական նավահանգիստների հետ։ Նա վերանորոգեց բազմաթիվ բերդեր և կազմեց գաղութատիրական միլիցիա։ 1769 թվականին նա մարդահամար է անցկացրել, որը ցույց է տվել, որ գաղութում ապրում է 14000 մարդ, այդ թվում՝ 3500-ը՝ Նոր Օռլեանում։ Նա չեղյալ հայտարարեց ֆրանսիական օրենքները և ներմուծեց իսպանական օրենքները, որոնք հայտնի դարձան որպես Օ'Ռայլի օրենսգիրք:։

1770 թվականին Օ'Ռեյլին իր պաշտոնը զիջեց Լուիս դե Ուզագային և մեկնեց Կուբա։ Նոր նահանգապետը հասկացավ, որ գաղութի բարօրությունը կախված է անգլիական գաղութների հետ առևտուրից և չխանգարեց այս առևտուրին, թեև այն տեխնիկապես անօրինական էր։ 1777 թվականին Ունզագային փոխարինեց Բերնարդո դե Գալվեսը, ով հասավ գաղութներում ռազմական կոնտինգենտի ավելացմանը և պաշտոնյաների վարձատրության բարձրացմանը։ Այս ժամանակ արդեն ընթանում էր Ամերիկայի անկախության պատերազմը, որին Իսպանիան հավանություն տվեց, քանի որ այն թուլացրեց Բրիտանիան։ Իսպանիան, պաշտոնապես չմտնելով պատերազմի մեջ, գրեթե 4 տարի զենք ու օգտակար ապրանքներ էր մատակարարում ամերիկացիներին։ Այս գաղտնի գործունեության գլխավոր կենտրոնը դարձավ Նոր Օռլեանը։ Արդեն 1776 թվականին Լուիզիանան ապրանքներ էր մատակարարում Միսիսիպի և Օհայո գետերով, այնուհետև Փենսիլվանիայի միջոցով Ջորջ Վաշինգտոնի բանակին։ Երբ 1777 թվականին ամերիկացի կապիտան Ջեյմս Ուիլինգը արշավեց Ֆլորիդա, Գալվեսը թույլ տվեց նրան մտնել Նոր Օռլեան, թեև դա վատացրեց հարաբերությունները բրիտանական Ֆլորիդայի գաղութային իշխանությունների հետ։

1779 թվականի ամռանը Իսպանիան պաշտոնապես պատերազմի մեջ մտավ Բրիտանիայի հետ։ Սեպտեմբերին Գալվեսի բանակը հարձակվեց Բատոն Ռուժի վրա, իսկ սեպտեմբերի 21-ին բրիտանական կայազորը կապիտուլյացիայի ենթարկեց։ 1780 թվականի մարտին նա հարձակվեց Մոբայլի վրա և հեշտությամբ գրավեց այն։ 1780 թվականի հոկտեմբերին Գալվեսը հավաքեց 4000 մարդուց բաղկացած բանակ և ծրագրեց հարձակվել Պենսակոլայի վրա՝ Արևմտյան Ֆլորիդայի վերջին բրիտանական ամրությունը, սակայն փոթորիկը խանգարեց նրան, ուստի արշավը պետք է կրկնվեր 1781 թվականին։ Մայիսի 10-ին Պենսակոլան հանձնվեց։ Պատերազմն ավարտվեց 1783 թվականին Փարիզի խաղաղությամբ։ Նրա պայմաններով իսպանական Լուիզիանան միացրեց Արևմտյան Ֆլորիդան։ Գալվեսի հաղթանակներով տպավորված ֆրանսիացի բանաստեղծ Ժուլիեն Պոյդրան գրեց մի բանաստեղծություն, որը դարձավ նրա առաջին գրական փորձը և նշանավորեց Լուիզիանայի ֆրանսիական գրականության սկիզբը։

Իսպանական ժամանակաշրջանում Լուիզիանան շաքարավազի (տարեկան 4 միլիոն ֆունտ, 320,000 դոլար արժողությամբ), ինչպես նաև ինդիգո, ծխախոտ, փայտանյութ և բրինձ արտադրող ամենամեծն էր, բայց մնաց ոչ եկամտաբեր գաղութ՝ ստանալով ընդամենը 100 հազար դոլար մաքսատուրք։ Աշխատավարձերը մնացին գաղութի եկամտի ամենամեծ աղբյուրը. դրանք առաքվում էին երեք նավերով Մեքսիկայից յուրաքանչյուր չորս ամիսը մեկ։

Լուիզիանայի գնում
-----------------

1802 թվականի վերջին նահանգապետ Խուան Մանուել դե Սալսեդոն կասեցրել է ամերիկյան ապրանքների առանց մաքսատուրքերի մուտքը Նոր Օռլեան՝ պատճառաբանելով, որ եռամյա պայմանագրի ժամկետը լրացել է։ Սա դժգոհություն առաջացրեց Օհայոյի բնակիչների շրջանում, և նույնիսկ խոսվում էր Նոր Օռլեանը իսպանացիներից ուժով հետ գրավելու մասին։ Մինչդեռ Եվրոպայում Ֆրանսիան և Իսպանիան կնքեցին Սան Իլդեֆոնսոյի պայմանագիրը (1800 թվականին հոկտեմբերի 1), որով Իսպանիան Լուիզիանը վերադարձրեց Ֆրանսիային։ Պայմանագիրը գաղտնի էր պահվում, որպեսզի Ֆրանսիան զորք հավաքի Լուիզիանայի վերահսկողության համար։ Պայմանագրի լուրը անհանգստացրեց նախագահ Ջեֆերսոնին, ով վախենում էր, որ ֆրանսիացիների հայտնվելը Լուիզիանայում կհանգեցնի մրցակցության և, որպես հետևանք, ԱՄՆ-ի և Բրիտանիայի մերձեցման, ինչը իրեն դուր չէր գալիս։ 1803 թվականին նա Ջեյմս Մոնրոյին ուղարկեց Փարիզ՝ բանակցելու Նոր Օռլեանի գնման շուրջ։ Ի պատասխան՝ Նապոլեոնն առաջարկեց ամբողջ Լուիզիանան վաճառել ԱՄՆ-ին։

Մոնրոն նման դեպքի համար հրահանգներ չուներ, բայց որոշեց գործել իր պատասխանատվությամբ և 1803 թվականի ապրիլի 30-ին կնքեց Լուիզիանայի գնման պայմանագիրը 15 միլիոն դոլարով։ Այնուամենայնիվ, պարզ չէր, թե կոնկրետ ինչ տարածքներ է ձեռք բերել Միացյալ Նահանգները, քանի որ Լուիզիանայի սահմանները երբեք հստակ չեն սահմանվել։ Նախագահ Ջեֆերսոնը կասկածի տակ դրեց նման գործարքի սահմանադրականությունը, բայց Կոնգրեսն ի վերջո ձևակերպեց իրավական հիմնավորումը։ Փաստորեն, Ֆրանսիան վաճառեց Լուիզիանան, նախքան նրանք իրենց վերահսկողության տակ վերցնելը։ Միայն 1803 թվականի նոյեմբերի 30-ին իսպանացիները պաշտոնապես զիջեցին Լուիզիանան Ֆրանսիային, և գաղութը 20 օր մնաց պաշտոնական ֆրանսիական տիրապետության տակ։ Այս ընթացքում իսպանական օրենքները փոխարինվեցին ֆրանսիականով։ 1803 թվականի դեկտեմբերի 20-ին Նոր Օռլեանում, Սենտ Լուիսի տաճարում տեղի ունեցավ Լուիզիանայի ԱՄՆ տեղափոխման արարողությունը, որին ներկա էին գեներալ Ուիլկինսոնը և Միսիսիպիի երկրամասի նահանգապետ Ուիլյամ Քլեյբորնը։

Օռլեանի տարածք
--------------

1804 թվականի մարտի 26-ին Կոնգրեսը օրենք ընդունեց, որով ստեղծվում է Օռլեանի տարածքը, որն անջատված է ֆրանսիական Լուիզիանայից։ Տարածքում իշխանությունը պատկանում էր նահանգապետին, որին նախագահը նշանակել էր երեք տարի ժամկետով։ Նա նաեւ միլիցիայի գլխավոր հրամանատարն էր։ Կոնգրեսում շատ հակասություններ եղան այս օրենքի շուրջ, ոմանք կարծում էին, որ Լուիզիանցիները պատրաստ չեն ինքնակառավարման, և նրանց տարածքը պետք է ընկալվի որպես նվաճված, մյուսները ուշադրություն հրավիրեցին այն փաստի վրա, որ օրենքը սահմանում է ԱՄՆ-ի օրենքներին անծանոթ կառավարման ձև, իսկ մյուսները կարծում էին, որ օրենքը ստեղծում է կառավարման բռնապետական ձև, որը չի համապատասխանում այս տարածքի գնման պայմանագրի պայմաններին։ Օրենքը, սակայն, ընդունվեց և ուժի մեջ մտավ 1804 թվականի հոկտեմբերի 1-ին։

1804 թվականի օգոստոսին Նախագահ Ջեֆերսոնը Կլեյբորնին նշանակեց Օռլեանի տարածքի նահանգապետ երեք տարի ժամկետով։ Քլեյբորնը պետք է կառավարեր մի մեծ տարածք, որտեղ մարդիկ խոսում էին տարբեր լեզուներով, պատկանում էին տարբեր մշակույթների և ոչինչ չգիտեին ինքնակառավարման մասին։ Լուիզիանայի բնակչությունը նախընտրում էր ֆրանսիական իշխանությունը կամ գոնե իսպանական իշխանությունը, բայց ոչ ամերիկյան իշխանությունը։ Լուիզիանցիները վատ էին ճանաչում ամերիկացիներին և հիմնականում վատ կողմից. նրանց դուր չէր գալիս դատական ​​համակարգը, ինչպես նաև ընտրելու իրավունքը, որը նրանք ընկալում էին որպես պարտականություն, քան արտոնություն։ Ամերիկացի դատավորները չգիտեին տեղական լեզուները, սովորույթներն ու ավանդույթները, իսկ տեղացի իրավաբանների բացակայությունը անհնարին էր դարձնում բավարար թվով տեղացի դատավորների նշանակումը։ Ի վերջո, նրանց դուր չէր գալիս այն փաստը, որ կառավարությունը Լուիզիանան բաժանեց Օռլեանի տարածքի և Լուիզիանայի ծխական շրջանների։

Այն ժամանակվա գրքույկներից մեկում ասվում էր, որ Քլեյբորնը երկնքից ընկել է նրանց (լուիզիանցիների) վրա՝ առանց երկրի, նրա բնակիչների, նրանց սովորությունների ու ավանդույթների, իրենց լեզվի և օրենքների մասին իմանալու։ Այնուամենայնիվ, իր քրտնաջան աշխատանքով և ազնվությամբ Քլեյբորնին հաջողվեց շահել ֆրանսախոս Լուիզիանցիների բարեհաճությունը։

Նահանգապետ Քլեյբորնը գրեթե անսահմանափակ լիազորություններ ուներ։ Նա ստեղծեց Օրենսդիր խորհուրդը և նրա օգնությամբ Օռլեանի տարածքը բաժանեց 12 շրջանների։ 1808 թվականին մշակվել է ժամանակավոր օրենսգիրք, որը հատնի է որպես 1808 թվականի «Digests», որը ուժի մեջ է մնացել մինչև 1824 թվականը։ 1806 թվականին ընդունվեցին նոր ստրկատիրական օրենքներ, որոնք փոքր-ինչ տարբերվում էին նախորդ Սեւ օրենսգրքից։ Նախագահ Ջեֆերսոնը կասկածում էր, որ Լուիզիանցիները պատրաստ են ինքնակառավարման, բայց Կոնգրեսը այլ կերպ մտածեց և 1805 թվականին որոշեց ստեղծել երկու տներից բաղկացած տարածքային կառավարություն։ 1807 թվականին այս գրասենյակը որոշեց վերադարձնել նախկին «ծխական» անվանումը ամերիկյան «թաղամասի» փոխարեն (անգլիական շրջան)։

### Սահմանային վեճեր

Սկզբում Լուիզիանայի և իսպանական Տեխասի միջև սահմանը մնաց անհասկանալի։ Ամերիկյան կառավարությունը Լուիզիանայի սահմանը համարել է կամ Ռիո Գրանդե գետ, կամ Սաբինա գետ, իսկ իսպանացիներն այդպիսին համարում էին Արոյո Հոնդո հարթավայրը։ Իրավիճակը գրեթե պատերազմայկան էր 1806 թվականին, բայց գեներալ Ուիլկինսոնը բանակցեց Սաբինա գետի և Արոյո Հոնդոյի միջև ոչ ոքի հողի ստեղծման շուրջ։ Այս շերտը գոյություն է ունեցել մինչև 1819 թվականը, երբ համաձայնեցվել է Սաբինե գետի երկայնքով սահմանի։

Լուիզիանայի վաճառքը չի նշել այս տարածքի և Ֆլորիդայի միջև սահմանները, ուստի ամերիկյան կառավարությունը ենթադրել է, որ Արևմտյան Ֆլորիդան պատկանում է Լուիզիանային (չնայած Ջեֆերսոնը չի փորձել գրավել Բաթոն Ռուժը և Մոբայլը)։ 1810 թվականին ամերիկացիներն արդեն կազմում էին Արևմտյան Ֆլորիդայի բնակչության մեծամասնությունը։ Նույն թվականին նրանք ապստամբեցին, անկախություն հռչակեցին, բայց միաժամանակ խնդրեցին Ամերիկայի նախագահին իրենց միացնել ԱՄՆ-ին։ Նահանգապետ Քլեյբորնը մտավ Ֆլորիդա և պաշտոնապես միացրեց այն Լուիզիանային՝ բաժանելով այն չորս ծխերի։ Երկու տարի անց, երբ Լուիզիանան նահանգ դարձավ, նրա արևելյան սահմանը Պերլ գետի երկայնքով էր։ Այնուհետև Պերլ և Պերդիդո գետերի միջև ընկած տարածքը նույնպես գրավեցին ամերիկացիները և բաժանվեցին Միսիսիպիի և Ալաբամայի միջև։

### Նեգրերի ապստամբությունը 1811 թվականին

Իր պաշտոնավարման սկզբում Քլեյբորնը նախազգուշացրեց կառավարությանը, որ Լուիզիանայում հնարավոր է ստրուկների ապստամբություն։ Փոքր անկարգություններ տեղի ունեցան նաև ֆրանսիացիների օրոք, բայց այժմ ավելի շատ ստրուկներ կային, Հաիթիի հաջող հեղափոխությունն արդեն հայտնի էր, և Անգլիայի հետ մոտալուտ պատերազմի մասին լուրերը հույս էին տալիս ապստամբության հաջողության համար։ 1811 թվականին այս ապստամբությունը, որը հայտնի է որպես Գերմանական բանկերի ապստամբություն, իսկապես տեղի ունեցավ, թեև հայտնի չէ, թե ինչպես էր այն պլանավորվել կամ ինչ նպատակներ ուներ։ Յուպիտեր անունով առաջնորդներից մեկը հետաքննության ժամանակ պնդել է, որ իրենք պարզապես գնում են Նոր Օռլեան՝ սպիտակամորթներին սպանելու։ Կային մոտ 500 ապստամբ, նրանք ընկերություններ ստեղծեցին, ունեին պաստառներ և թմբուկներ, համազգեստներ էպոլետներով, բայց զինված էին գրեթե բացառապես գյուղատնտեսական գործիքներով։ Այնուամենայնիվ, դա ԱՄՆ-ի պատմության մեջ ամենախոշոր սևամորթ ապստամբությունն էր։ Բաթոն Ռուժից ջոկատ ուղարկվեց ապստամբների դեմ, իսկ Նոր Օռլեանում գեներալ Ուեյդ Հեմփթոնը հավաքեց միլիցիա և արշավեց դեպի ապստամբները, բայց արևմտյան ափի վերաբնակիչները առաջինն անցան Միսիսիպի և արագ ջախջախեցին սև ջոկատը։ Մահացել է մոտ 70 սեւամորթ, 27-ը գերի է ընկել եւ դատարանի առջեւ կանգնել, 21-ը՝ դատապարտվել են մահապատժի։

Սահմանադրության ստեղծում
------------------------

Մինչև 1810 թվականը Օռլեանի երկրամասի բնակչությունը կազմում էր 76,000, ինչը ավելին էր, քան 1787 թվականի օրենքի համաձայն պետականության համար պահանջվող 60,000-ը, ուստի 1811 թվականին Կոնգրեսը հրամայեց սահմանադրական կոնվենցիա կազմել ապագա նահանգի սահմանադրություն մշակելու համար։ Համագումարը գումարվել է 1811 թվականի նոյեմբերի 4-ին։ Համագումարին հավաքվել էին 43 պատվիրակներ, որոնցից 26-ը ունեին ֆրանսիական ազգանուններ։ Կոնվենցիան վերցրեց 1799 թվականի Կենտուկիի Սահմանադրությունը և այն հարմարեցրեց իր կարիքներին։ Այս սահմանադրությունը նահանգապետին տալիս էր մեծ լիազորություններ, սակայն սահմանափակվում էր մեկ ժամկետով՝ 4 տարի ժամկետով։ Վերին և ստորին պալատներից կազմավորվեց օրենսդիր ժողով։ Քվեարկելու իրավունք ունեին միայն սպիտակամորթ հարկատուները՝ նահանգի բնակչության մոտավորապես մեկ երրորդը, սակայն գործնականում այդ թվի միայն կեսն է իրականում քվեարկել։ Սահմանադրությունը փոփոխությունների մեխանիզմ չի նշել, ցանկացած փոփոխություն ենթադրում է նոր սահմանադրության ընդունում նոր կոնվենցիայով։ 1812 թվականի Սահմանադրությունը պաշտոնապես ընդունվեց 1812 թվականի հունվարի 22-ին և ի վերջո գործեց մինչև 1845 թվականը։

Լուիզիանան միջպատերազմյան ժամանակաշրջանում
------------------------------------------

### Անգլո-ամերիկյան պատերազմ

1812 թվականի ապրիլի 8-ին ԱՄՆ Կոնգրեսը հաստատեց Լուիզիանայի նոր Սահմանադրությունը և ընդունեց այն Միության մեջ, իսկ երկու շաբաթ անց Ֆլորիդայի տարածքի վիճելի մասը միացվեց Լուիզիանային։ Միաժամանակ ապրիլի 30-ը դարձավ անդամակցության պաշտոնական օրը։ Լուիզիանան դարձավ Միության 18-րդ նահանգը։ Ուիլյամ Քլեյբորնը հաղթել է նահանգի առաջին նահանգապետի ընտրություններում։ ԱՄՆ-ի Կոնգրեսում Լուիզիանայից առաջին սենատորներն էին Ալան Մագրուդերը և Ժան Դետրենը, սակայն վերջիններս հրաժարվեցին այդ պաշտոնից, և Թոմաս Փոսեյը դարձավ սենատոր։ Ջուլիեն Պոյդրեն դարձավ նահանգի սենատի նախագահ և Լուիզիանայի ընտրական քոլեջի երեք անդամներից մեկը։

Հենց այս օրերին սկսվեց պատերազմը Անգլիայի հետ, և Քլեյբորնը քաջ գիտակցում էր, որ իր ռազմավարական դիրքի շնորհիվ Նոր Օռլեանը անպայման ենթարկվելու է թշնամու հարձակմանը։ Տեղի կրեոլական բնակչությունը պասիվ դիրք բռնեց՝ չհավատալով, որ ամերիկացիները կարող են պահել քաղաքը։ Միաժամանակ խնդիր առաջացավ Ժան Լաֆիտի ծովահենների հետ, ովքեր թաքնվում էին Բարատարիա ծովածոցում։ Բրիտանական հրամանատարությունը սկսեց ծրագրել Նոր Օռլեանի գրավումը միայն 1814 թվականին, որտեղ գեներալ Էնդրյու Ջեքսոնը գլխավորեց պաշտպանությունը։ Նա հավաքեց ամերիկացիների, կրեոլների, լաֆիտի ծովահենների և նույնիսկ Չոկտաու հնդկացիների բանակ։

Բրիտանացիներին հաջողվեց մոտենալ գրեթե հենց Նոր Օռլեանին և գրավել Ժակ Վիլլերեի պլանտացիան. դեկտեմբերի 23-ին Ջեքսոնը մոտեցավ պլանտացիային և գիշերվա մթության մեջ հարձակվեց թշնամու վրա, ինչը նրան ստիպեց որոշ ժամանակ կանգ առնել։ Մի քանի օրում նա ամրություններ կառուցեց և լրացուցիչ զորքեր ստացավ։ 1815 թվականի հունվարի 8-ին բրիտանացիներն անցան ընդհանուր հարձակման և տեղի ունեցավ Նոր Օռլեանի ճակատամարտը. բրիտանական հարձակումը հետ մղվեց մեծ կորուստներով։ Այն ժամանակ ոչ ոք չգիտեր, որ 1814 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Գենտում խաղաղության պայմանագիր է կնքվել։ Խաղաղության լուրը հասավ միայն մարտի 13-ին։

### Կուսակցությունների ձևավորում

Երբ Լուիզիանան դարձավ նահանգ, Ֆեդերալիստական ​​կուսակցությունն արդեն հեռանում էր քաղաքականությունից, Կոնգրեսում նրա մնացած ներկայացուցիչները դեմ էին Լուիզիանայի միացմանը, ուստի այս կուսակցությունը նահանգում երբեք չստեղծվեց։ Որոշ ժամանակ Լուիզիանայում ընդհանրապես քաղաքական կուսակցություններ չկային՝ բառի ընդհանուր ընդունված իմաստով։ Առաջին ընտրությունները արտացոլում էին կրեոլների և «անգլո-սաքսոնների» հակամարտությունները։ Ժակ Վիլերեն հաղթեց 1816 թվականի ընտրություններում, իսկ Քլեյբորնը դարձավ դաշնային սենատոր (նա շուտով մահացավ)։ 1820 թվականի ընտրությունները վիճարկեցին երկու կրեոլներ և երկու ամերիկացիներ, և Թոմաս Ռոբերթսոնը հաղթեց։ 1824 թվականի ընտրություններում «ամերիկացի» Հենրի Ջոնսոնը կրկին հաղթեց՝ հաղթելով երկու կրեոլների՝ Մարինիին և Վիլերետին։ Նույն տարում Էնդրյու Ջեքսոնը առաջադրվեց նախագահի պաշտոնում, և դա հանգեցրեց Լուիզիանայում երկկուսակցական համակարգի առաջացմանը՝ Ջեքսոնի կողմնակիցներն ու հակառակորդները։ Այնուհետև առաջացան այլ կուսակցական տարաձայնություններ. կաթոլիկներն ընդդեմ բողոքականների, տնկիչներն ընդդեմ ֆերմերների, բամբակ արտադրողներն ընդդեմ շաքար արտադրողների, նահանգն ընդդեմ Նոր Օռլեանի և այլն։ 1828 թվականին Ջեքսոնը հաղթեց նախագահական ընտրություններում (հատկապես Լուիզիանայում), իսկ Պիեռ Դերբինին դարձավ նահանգապետ։ Այս անգամ նահանգը պառակտվեց Ուիգ կուսակցության առաջնորդ Հենրի Քլեյի և Ջեքսոնի կողմնակիցների միջև։

Դերբինին մահացավ դժբախտ պատահարից, և նահանգը ժամանակավորապես ղեկավարում էր Սենատի նախագահը (փոխնահանգապետի պաշտոնի բացակայության պատճառով), իսկ 1831 թվականին ընտրվեց Անդրե Ռոմանը, որի կառավարման ժամանակ տեղի ունեցավ տնտեսության բարգավաճում։ Միգրանտների հոսքը ստիպեց գավառների թիվը 28-ից 34-ի հասցնել 1830-ին, իսկ 1845-ին՝ 48-ի։ Ռոմանի օրոք նահանգում կառուցվեց առաջին երկաթուղին։

1834 թվականի գարնանը Լուիզիանայում հայտնվեց Ուիգների կուսակցությունը, և նահանգն ընդունեց երկկուսակցական համակարգ՝ դեմոկրատների ընդդեմ Վիգերի տեսքով։ 1834 թվականի ընտրություններում հաղթեց Էդվարդ Ուայթը, որին աջակցում էին Վիգերը։ 1838 թվականի ընտրություններում կային երկու կրեոլ թեկնածուներ և կրկին հաղթեց Վիգի թեկնածուն՝ Ռոմանը, իսկ 1840 թվականին Ուիգ Ուիլյամ Հարիսոնը հաղթեց նախագահական ընտրություններում։ 1842 թվականին Դեմոկրատական ​​կուսակցության թեկնածու Ալեքսանդր Մութոնը դարձավ նահանգապետ՝ Լուիզիանայի պատմության մեջ առաջին դեմոկրատ նահանգապետը։ Այդ ժամանակ ԱՄՆ-ում հայտնի էր Ջեքսոնյան դեմոկրատիա անունով բարեփոխումների շարժումը։ Շատ նահանգներ արդեն ընդունել էին համընդհանուր սպիտակ ընտրական իրավունքը, մինչդեռ Լուիզիանայում սպիտակամորթ բնակչության գրեթե կեսը չէր քվեարկում։ 1837 թվականի խուճապը նույնպես մեծացրեց բարեփոխումների ցանկությունը։ 1840-ականների կեսերին Վիգերն այլևս չկարողացան պայքարել 1812 թվականի Սահմանադրության պահպանման համար և համաձայնեցին նոր սահմանադրական կոնվենցիային։

Կոնվենցիան գործել է 1844 և 1845 թվականներին և մշակել Լուիզիանայի 1845 թվականի Սահմանադրությունը։ Որոշում է կայացվել ստեղծել պետական ​​դպրոցներ և Լուիզիանայի համալսարան, ստեղծվել է փոխնահանգապետի գրասենյակ, իսկ սպիտակամորթների համար սահմանվել է համընդհանուր քվեարկություն։ Օրենսդիր ժողովի ընտրությունների շուրջ թեժ բանավեճեր սկսվեցին. ի վերջո որոշվեց, որ սենատորների թիվը համամասնական կլինի բնակչությանը (ներառյալ սևամորթները), իսկ Ներկայացուցիչների պալատի անդամների թիվը՝ ընտրողների թվին։ Սա թույլ չտվեց տնկողներին վեհաժողովով անցկացնել իրենց դուր եկած օրենք, բայց հնարավորություն տվեց արգելափակել ցանկացածը, որն իրենց դուր չէր գալիս։ Նոր սահմանադրությունը ոչ մեկին հարիր չէր, և արդեն 1851 թվականին որոշվեց նոր համագումար հրավիրել։

1852-ի կոնվենցիան ընդունեց երկաթուղիների զարգացման, մենաշնորհների արգելքը վերացնելու և նահանգի կառավարությանը բանկերին սուբսիդավորելու միջոցները։ Նոր Օռլեանի դելտան առաջարկեց, որ Ուիգսին անհրաժեշտ են բանկեր՝ փող գողանալու և երկաթուղիներ՝ այն հանելու համար։ Նոր սահմանադրությամբ Օրենսդիր ժողովի երկու պալատները ձևավորվել են նահանգի բնակչության ընդհանուր թվի հիման վրա։ Սա նշանակում էր, որ ավելի շատ պլանտացիաներ (և ավելի շատ սևամորթներ) ունեցող շրջանները գերիշխող կլինեն քաղաքականության մեջ։ Սա մեծ ձեռքբերում էր Ուիգ կուսակցության համար, բայց ամբողջ Միացյալ Նահանգներում այս կուսակցությունն արդեն սկսում էր կորցնել ժողովրդականությունը։

### Մեքսիկական պատերազմ

1845 թվականի հունիսի կեսերին բանակցություններ էին ընթանում Տեխասը Միացյալ Նահանգներին միացնելու վերաբերյալ, ուստի գեներալ Զաքարի Թեյլորին հրամայվեց հեռանալ Ֆորտ Ջեսափից և բանակը տեղափոխել Լուիզիանա-Տեխաս սահման։ Թեյլորը ծնվել է Վիրջինիայում, բայց 1840 թվականից ապրում էր Լուիզիանայում։ Երբ Տեխասը որոշեց միանալ, Թեյլորի բանակը մտավ Տեխաս և առաջ շարժվեց դեպի Մեքսիկայի սահման։ Գեներալ Էդմունդ Գեյնսը, Արևմտյան պատերազմի դեպարտամենտի հրամանատարը, Լուիզիանայի նահանգապետին խնդրեց ուժեղացնել Թեյլորի ուժերը միլիցիայի հետ։ Լուիզիանցիները խանդավառությամբ արձագանքեցին այս խնդրանքին և անմիջապես 1500 մարդ կամավոր գնաց բանակ։ Պատերազմի վարչությունը ընդունեց Լուիզիանցիներին ծառայության մեջ, չնայած նրանք նկատողություն արեցին Գեյնսին առանց իր վերադասների թույլտվության գործելու համար։ Գեյնսը հայտարարեց, որ իրավիճակը սահմանին և Մեքսիկայի հետ հնարավոր պատերազմը արդարացնում են իր գործողությունները։

Կամավորները ծառայեցին երեք ամիս և վերադարձան Լուիզիանա, բայց 1846 թվականի մարտին Մեքսիկայի հետ հարաբերությունները նորից սրվեցին, ապրիլի 25-ին սկսվեցին բախումները մեքսիկական բանակի հետ, սկսվեց մեքսիկա-ամերիկյան պատերազմը, իսկ ապրիլի 26-ին Թեյլորը խնդրեց Լուիզիանայի 4 կամավորներ գնդեր։ Նորությունները Նյու Օռլեանում հասան մայիսի 2-ին, օրենսդիր մարմինը 100,000 դոլար հատկացրեց գնդերը վերազինելու համար, և գեներալ Գեյնսը հավաքագրեց պահանջվածից 1000 կամավոր ավելի, և ոչ թե 3 ամսվա ծառայության համար, ինչպես Թեյլորն էր պահանջում, այլ 6 ամսով։ Արդյունքում Գեյնսը զենքի տակ դրեց գրեթե 12000 մարդու, սակայն պատերազմի վարչությունը հրաժարվեց բոլորին ընդունել ծառայության, ցրեց գնդերից մի քանիսը և Գեյնսին հետ կանչեց Վաշինգտոն։ Սա Գեյնսին կոնֆլիկտի բերեց վարչակազմի հետ, երբ Լուիզիանցիները աջակցեցին Գեյնսին և դատապարտեցին Պատերազմի դեպարտամենտը և նախագահ Պոլկին։ Գեյնսին մեծ հրաժեշտ տվեցին Սուրբ Չարլզ հյուրանոցում։ Ընդհանուր առմամբ, մոտ 5000 Լուիզիանցիներ ժամանեցին Տեխաս, որտեղ երեք ամիս հետո ցրվեցին և հետ ուղարկվեցին, ինչը մեծ հիասթափություն պատճառեց ամբողջ նահանգին։ Հետագայում, պատերազմից հետո, պետությունը ոսկե սուրը շնորհեց գեներալներ Սքոթին, Ուորթին և Թեյլորին ։

Կամավորների հետ կապված իրավիճակը քննարկվել է օրենսդիր մարմնի կողմից 1848 թվականի հունվարին տեղի ունեցած նիստում՝ Նոր Օռլեանում։ Դրանից հետո նահանգի մայրաքաղաքը տեղափոխվեց Բաթոն Ռուժ, և 1850 թվականի հունվարի նիստը կայացավ նոր վայրում։

### Անջատում

1850-ականներին Ուիգ կուսակցությունը դադարեց գոյություն ունենալ, բայց հայտնվեց Հանրապետական ​​կուսակցությունը, որը դեմ էր ստրկությանը, և հարավցիները որոշեցին, որ այժմ հյուսիսային աբոլիցիոնիստները կձգտեն ոչնչացնել ստրկությունը, նույնիսկ չնայած Սահմանադրության երաշխիքներին։ Հանրապետականներն այն ժամանակ բացառապես հյուսիսային նահանգների կուսակցություն էին, առանց իրենց ներկայացուցիչների հարավում։ Լուիզիանայում ամուր դիրք ուներ նատիվիստական ​​«Nothing» կուսակցությունը, որի օգտին քվեարկեցին նրանք, ովքեր գոհ չէին ո՛չ հանրապետականներից, ո՛չ դեմոկրատներից։ Այն առաջացել է հիմնականում որպես իռլանդական միգրացիայի արձագանք դեպի Լուիզիանա 1840-ականներին՝ Իռլանդիայի սովից հետո։ 1856-ի ընտրություններում նրանք փորձեցին իրենց թեկնածու Փոլ Դերբինիին կառավարիչ դարձնել, բայց դեմոկրատ Ռոբերտ Ուիքլիֆը, այնուամենայնիվ, հաղթեց։

1857 թվականի ֆինանսական ճգնաժամը լրջորեն չազդեց Լուիզիանայի վրա, ինչը հարավցիներին հիմք տվեց խոսելու ստրկության ինստիտուտի առավելությունների մասին։ 1859 թվականին Ջոն Բրաունի ապստամբությունը տեղի ունեցավ Վիրջինիայում, որը տագնապեց հարավցիներին, և թեև հյուսիսային քաղաքական գործիչները հեռացան ապստամբությունից, հյուսիսային նահանգների թերթերը սկսեցին նրան ներկայացնել որպես նահատակ։ Այդ պահից Լուիզիանան սկսեց լրջորեն մտածել անջատման հնարավորության մասին։ 1860 թվականին Թոմաս Օվերթոն Մուրը հաղթեց նահանգապետի ընտրություններում, իսկ նույն թվականին հանրապետական ​​Աբրահամ Լինքոլնը հաղթեց նախագահական ընտրություններում։ Լուիզիանայում նա կողմնակիցներ չգտավ. Լուիզիանցիները քվեարկել են Ջոն Բրեքինրիջի, Սթիվեն Դուգլասի և Ջոն Բելի օգտին, և Բրեքինրիջը ստացել է ձայների մեծամասնությունը։

Լինքոլնի ընտրությունից անմիջապես հետո՝ 1860 թվականի դեկտեմբերին, նահանգապետ Մուրը հրավիրեց օրենսդիր մարմնի նիստը և կոչ արեց անհապաղ անջատվել։ Նիստում որոշվել է այս հարցով համագումար հրավիրել, և գումարներ են հատկացվել աշխարհազորայիններին զինելու համար։ Համագումարի ընտրությունները տեղի ունեցան հունվարի 7-ին, և պատվիրակների մոտ երկու երրորդը կողմ էր անհապաղ անջատմանը։ Բնակչության այդ երրորդը, որը ցանկանում էր համաձայնության գալ Հյուսիսի հետ, արագ հասկացավ անջատման անխուսափելիությունը և հանուն միասնության միացավ անջատողականներին։ Նահանգապետ Մուրը, նույնիսկ մինչև համագումարի գումարումը, բռնագրավեց դաշնային զինանոցները Բաթոն Ռուժում և Ֆորտ Ջեքսոնում և Սենտ Ֆիլիպում։ 1861 թվականի հունվարի 26-ին կոնվենցիան ձայների մեծամասնությամբ քվեարկեց անջատման օգտին։

Չնայած դրան, Լուիզիանան իրեն դեռ համարում էր Ամերիկայի մի մասը, և Ջորջ Վաշինգտոնի ծննդյան օրը նշվում էր փետրվարի 22-ին։

1861 թվականի մարտի 4-ին Վաշինգտոնում տեղի ունեցավ Նախագահ Լինքոլնի երդմնակալությունը։ Ապրիլի սկզբին Վաշինգտոն ժամանեց հարավային նահանգներից հանձնաժողով, որում Անդրե Ռոմանը ներկայացնում էր Լուիզիանան։ Հանձնաժողովը ցանկանում էր համաձայնության գալ հակամարտության խաղաղ կարգավորման շուրջ, սակայն ապրիլի 8-ին նախագահը հրաժարվեց ընդունել այն։ Ապրիլի 12-ին սկսվեց Ֆորտ Սամթերի հրետակոծությունը և սկսվեց Քաղաքացիական պատերազմը։

### Քաղաքացիական պատերազմ

Լուիզիանցիներից շատերը կարծում էին, որ անջատումը պատերազմի չի հանգեցնի, բայց երբ Լուիզիանան միացավ Կոնֆեդերացիային, պատերազմն անխուսափելի դարձավ։ Շատերը զորակոչվեցին բանակ 1861 թվականի գարնանը, իսկ Լուիզիանայի մի քանի հետևակային գնդեր ուղարկվեցին Վիրջինիա և մասնակցեցին հուլիսին Բուլ վազքի առաջին ճակատամարտին։ Նոյեմբերին արդեն 25.000 լուիզիանցիներ զորակոչվել էին բանակ, և ընդհանուր առմամբ պատերազմի տարիներին նահանգը զենքի տակ դրեց 50 կամ 60 հազար մարդու։ Սկզբում նահանգում մարտեր չկային, բայց լուիզիանցիներից շատերը զոհվեցին 1862 թվականի ապրիլին Շիլոյի ճակատամարտում։

1862 թվականի ապրիլի 25-ին ծովակալ Ֆարրագուտի նավատորմը ներխուժեց Նոր Օռլեան։ Գեներալ Մենսֆիլդ Լովելը սկսեց տարհանել քաղաքը, և Ֆարրագուտը չկարողացավ կանգնեցնել նրան, և միայն ապրիլի 27-ին դաշնային բանակը մտավ քաղաք։ Քաղաքի հրամանատարությունը ստանձնեց գեներալ Բենջամին Բաթլերը, որին տարեվերջին հաջորդեց Նաթանիել Բենքսը։ 1863 թվականի հուլիսին գեներալ Գրանտը վերցրեց Վիքսբուրգը՝ ապահովելով ամբողջ Միսիսիպի գետի հսկողությունը, իսկ Բենքսը Ռիչարդ Թեյլորի բանակը քշեց նահանգի հարավարևմտյան մասից և հարձակվեց Պորտ Հադսոնի վրա 1863 թվականի մայիսի 27-ին, սակայն հետ մղվեց։ Այս ամրությունը դիմակայեց ևս մի քանի հարձակումների (միջոցառումներ, որոնք հայտնի են որպես Պորտ Հադսոնի պաշարում), սակայն Վիկսբուրգի անկումից հետո դաշնակիցները լքեցին։

1864 թվականի գարնանը Բենքսը որոշեց ներխուժել Տեխաս Կարմիր գետի երկայնքով և սկսեց այսպես կոչված Կարմիր գետի արշավը, սակայն նրա հարձակումը ձախողվեց։ Սա վերջին խոշոր ճակատամարտն էր Լուիզիանայում։

Վերակառուցման դարաշրջան
-----------------------

Նախագահ Լինքոլնը նաև մշակեց հարավային նահանգներում քաղաքացիական իշխանության վերականգնման ծրագիր, և նոր նախագահ Ջոնսոնը նույնպես հետևեց այս ծրագրին։ Այսպիսով սկսվեց, այսպես կոչված, նախագահական վերակառուցման դարաշրջանը։ Գեներալ Բենքսը հրամայեց ընտրություններ անցկացնել նահանգապետի և պաշտոնյաների կազմի համար, և Մայքլ Հանը դարձավ նոր նահանգապետ։ Բացի այդ, Բենքսը հրավիրեց նոր սահմանադրական կոնվենցիա, որը մշակեց 1864 թվականին։ Այն հաստատվել էր սեպտեմբերին եւ պարունակում էր ստրկության արգելք, թեեւ սեւամորթներին ձայնի իրավունք չէր տալիս։ Նոր կառավարությունը մշակեց օրենքներ սևամորթների վերաբերյալ, որոնք հայտնի են որպես «Սև օրենսգիրք», որոնք սահմանափակում էին սևամորթներին շատ առումներով, և որոնցում սպիտակամորթին վիրավորող սևամորթ անձը մնում էր պատժելի հանցագործություն։ Բացի այդ, Լուիզիանան առաջին անգամ թույլատրեց բանտային աշխատանքի օգտագործումը, որը շատ առումներով հիշեցնում էր նախկին ստրկության ինստիտուտը
։
Այս քաղաքականությանը հակազդելու համար ստեղծվեց Լուիզիանայի Հանրապետական ​​կուսակցությունը, որը 1866 թվականին կազմակերպեց երթ՝ պահանջելով ավելի մեծ իրավունքներ սևամորթների համար, ինչը հանգեցրեց անկարգությունների, ոստիկանությունը զենք օգտագործեց, և մոտ 200 մարդ սպանվեց և վիրավորվեց Նոր Օռլեանի խռովության ժամանակ։ Այս իրադարձությունները ստիպեցին Կոնգրեսին փոխել քաղաքականությունը և միջոցներ ձեռնարկել հարավում սևամորթների իրավունքները պաշտպանելու համար։

1867 թվականին Կոնգրեսն ընդունեց Վերակառուցման ակտը, որը սկիզբ դրեց այսպես կոչված Արմատական ​​վերակառուցման կամ Կոնգրեսի վերակառուցման դարաշրջանին։ Ամբողջ հարավը բաժանվեց ռազմական շրջանների, և Լուիզիանան հայտնվեց Հինգերորդ ռազմական շրջանում, որի հրամանատարն էր Ֆիլիպ Շերիդանը։ Այն խլեց բոլոր սպիտակամորթների ձայնի իրավունքը, որոնք նախկինում աջակցում էին Համադաշնությանը՝ միաժամանակ ձայնի իրավունք տալով սևամորթներին։ 1868 թվականին տեղի ունեցավ սահմանադրական համագումար, որն ընտրվեց այս նոր կանոններով։ Նոր նահանգապետ դարձավ Հենրի Քլեյ Ուորմոթը, որը նախկինում դաշնային բանակի սպա էր, իսկ սևամորթ Օսկար Դանը՝ փոխնահանգապետ։ Նոր իշխանությունները փոխեցին սևամորթների վերաբերյալ օրենքները և նույնիսկ թույլ տվեցին միջցեղային ամուսնությունները։ Դեմոկրատական ​​կուսակցությունը հասկացավ, որ կարող է վերականգնել իշխանությունը միայն այն դեպքում, եթե թույլ չտա սևամորթներին քվեարկել, և Լուիզիանայում առաջացավ Կու Կլյուքս Կլանին ընդօրինակող խումբ՝ Սպիտակ կամելիայի ասպետները, որոնք սպառնալիքներով և սարսափով կանխեցին հանրապետականների քվեարկությունը։ Ի պատասխան՝ հանրապետականներն ընդունեցին օրենք, որը նրանց իրավունք էր տալիս դուրս նետել իրենց օգտին տրված ձայները (որն իր հերթին նրանց հնարավորություն տվեց փոխել ընտրությունների արդյունքներն իրենց օգտին)։ Սպիտակ բնակչությունը աստիճանաբար սկսեց հանրապետականներին ընկալել որպես զավթիչների՝ զուրկ որևէ լեգիտիմությունից։

Լուիզիանայում հանրապետականները շուտով բաժանվեցին երկու խմբակցությունների, և 1872 թվականի նահանգապետի ընտրություններում մի ֆրանսիացի աջակցեց Ուիլյամ Քելլոգին, իսկ երկրորդը՝ դեմոկրատ թեկնածու Ջոն ՄաքԷներիին, և երկու թեկնածուներն էլ ստացան հավասար թվով ձայներ, բայց դաշնային կառավարությունը միջամտեց և հայտարարեց. Kellogg-ի հաղթող. Պաշտոնը ստանձնելուց 20 օր առաջ ԱՄՆ պատմության մեջ առաջին սևամորթ նահանգապետ Փինքնի Պինչբեկը դարձավ նահանգապետի ժամանակավոր պաշտոնակատար։ Քելլոգը փաստացի վերահսկում էր միայն Նոր Օռլեանը, իսկ նահանգը գտնվում էր անարխիայի վիճակում։ Ստեղծվել է կիսառազմական կազմակերպություն՝ Սպիտակ լիգա, որը սպառնում էր հանրապետական ​​պաշտոնյաներին հրաժարական տալ։ Նոր Օռլեանի ոստիկանների միայն մի փոքր մասը դիմադրեց նրանց։

Քանի որ 1874 թվականի ամռանը խռովությունները սաստկացան, Կոնֆեդերացիայի որոշ նախկին գեներալներ (Լոնգսթրիթ և Բորեգարդ) առաջարկեցին հավասար համակեցության ծրագիր, բայց այն չընդունվեց ոչ հանրապետականների, ոչ դեմոկրատների կողմից։ Ամառվա վերջում հանրապետական ​​իշխանությունը պահպանվում էր 4000 զինվորականների ջանքերով, որոնց հրամանատարն էր Լոնգստրիթը, մինչդեռ Սպիտակ լիգան արդեն կազմում էր մոտ 8000 մարդ։ Երբ հայտնի դարձավ, որ Սպիտակ լիգայի համար նախատեսված զենքի նավը ժամանելու է Նոր Օռլեան, Լոնգսթրիթը ոստիկաններին բերեց ծովափ՝ կանխելու բեռնաթափումը։ Սա հանգեցրեց այն, ինչ հայտնի դարձավ որպես Ազատության վայրի ճակատամարտ. փոխհրաձգություն սկսվեց զինվորականների և Լիգայի միջև, որի ընթացքում ոստիկանությունը նահանջեց, իսկ Լիգան գրավեց կառավարական շենքերը։ Նահանգապետ Քելլոգը փախավ և օգնություն խնդրեց նախագահ Գրանտից։ Մի քանի օր անց դաշնային զորքերը մտան քաղաք և վերականգնեցին կարգը։ Այս իրադարձությունները ցույց տվեցին, որ հանրապետականները կարող էին պահպանել իշխանությունը նահանգում միայն զենքի ուժով։

1876 ​​թվականի նահանգապետի ընտրությունները կրկին հանգեցրին Պակարդի և Նիկոլսի միջև հավասարության, որոնք երկուսն էլ հաղթող ճանաչվեցին։ Միևնույն ժամանակ, նախագահական ընտրություններում ստեղծվեց բարդ իրավիճակ, և կողմերը համաձայնության եկան (1877 թվականի. փոխզիջում). հանրապետական ​​Ռեզերֆորթ Հեյսը դարձավ նախագահ՝ վերակառուցման քաղաքականությունից հրաժարվելու դիմաց։ Դաշնային իշխանությունները չաջակցեցին Պակարդին, և Նիկոլսը դարձավ Լուիզիանայի նահանգապետ։ Այսպիսով, դեմոկրատները վերադարձան իշխանության Լուիզիանայում մոտ մեկ դար։ Լուիզիանան հարավային վերջին նահանգն էր, որն ավարտեց վերակառուցումը։

Ոսկեզօծ դարաշրջան
-----------------

Դեմոկրատ նախագահ Ֆրենսիս Նիկոլսի վերելքով նահանգը սկսեց ոսկեզօծ դարաշրջանը, որը հայտնի է նաև որպես Բուրբոնների դարաշրջան կամ Բուրբոնների դեմոկրատիայի դարաշրջան։ Դեմոկրատները հասկացան, որ չեն կարող պետությունը վերադարձնել 1860 թվականի պայմաններին և գիտակցեցին փոփոխությունների անհրաժեշտությունը։ Ստրկությունն այլևս չկար, բայց սևամորթները մնացին ենթակա դիրքում։ Մինչդեռ 1880-ին քվեարկելու իրավունք ունեին 88024 սևամորթներ (2573-ով ավելի, քան սպիտակները), իսկ 1888-ին 128150-ը (3743-ից ավել)։ Դեմոկրատները մնացին իշխանության գլուխ հիմնականում այն ​​պատճառով, որ նրանք վերահսկում էին քվեարկության գործընթացը, և դաշնային իշխանությունները չմիջամտեցին այս գործընթացին։

Դեմոկրատական ​​կուսակցության ներսում ամենահզոր խմբակցությունը դարձավ «Վիճակախաղի խումբը», որը Լուիզիանայում վիճակախաղեր էր կազմակերպում, հսկայական շահույթներ էր ստանում և դրանք ծախսում պաշտոնյաներին կաշառելու վրա։ Նրա տերերը հյուսիսցիներ էին, բայց նա աջակցում էր դեմոկրատներին, և նրան հաջողվեց վերահսկողության տակ առնել ամբողջ պետական ​​մամուլը։ Նահանգապետ Նիկոլսը 1879 թվականին փորձեց խլել վիճակախաղի խմբի լիցենզիան, սակայն նրա որոշումը բողոքարկվեց և չեղարկվեց, և միևնույն ժամանակ «խումբը» սկսեց կոչ անել նոր սահմանադրական կոնվենցիա։ Այս կոնվենցիան հավաքվել է նույն թվականին՝ փոխնահանգապետ Վիլցի նախագահությամբ։ Կոնվենցիան մշակեց 1879 թվականի Սահմանադրությունը, որը նվազեցրեց գույքահարկը, նվազեցրեց պետության արտաքին պարտքի տոկոսադրույքները, ընդլայնեց նահանգապետի լիազորությունները օրենսդիր մարմնի հաշվին և հաստատեց հանրակրթական դպրոցների համակարգ։ Այս դպրոցները, սակայն, այնքան վատ էին ֆինանսավորվում, որ Լուիզիանայի կրթական համակարգը դարձավ ամենավատը երկրում։ Լուիզիանան միակ նահանգն էր, որտեղ գրագիտության մակարդակը (սպիտակ և սև) նվազում էր՝ 1880-ի 49%-ից մինչև 38,5% 1900-ին մինչև 13,5% 1930-ին։ Միևնույն ժամանակ, 1879 թվականի համագումարում ստեղծվեց Հարավային համալսարանը։ Միաժամանակ վիճակախաղի խմբին հաջողվել է հաշվեհարդար տեսնել նահանգապետ Նիկոլսի հետ՝ կրճատելով նրա պաշտոնավարման ժամկետը մեկ տարով, ինչպես նաև ընդունել է հատուկ օրենք, որը թույլ չի տվել հետ կանչել նրանց լիցենզիան։ Վիլցը նահանգապետ դարձավ 1880 թվականին, բայց նա մահացավ տուբերկուլյոզից 1881 թվականին, իսկ Սամուել ՄաքԷներին դարձավ նահանգապետ։

ՄաքԷներին նահանգապետ է եղել 1881-1888 թվականներին, ժամանակաշրջան, որը երբեմն կոչվում է դասական Բուրբոնների դարաշրջան։ «McEnery»-ն սերտորեն համագործակցում էր Վիճակախաղի խմբակցության հետ, և կառավարության կոռուպցիայի մակարդակն այնքան բարձրացավ, որ այն բողոքի ցույցեր առաջացրեց հենց Դեմոկրատական ​​կուսակցության ներսում, և արդյունքում Ֆրենսիս Նիկոլսը կրկին առաջադրվեց նահանգապետի պաշտոնում 1888 թվականին։ Նրան հաջողվել է ազատվել նախկին գանձապահ Բերքից, ով փախել է Լոնդոն, և պետական ​​գանձարանում հայտնաբերվել է 1 մլն 268 հազար դոլարի պակաս։ Բերկը պատմության մեջ մտավ որպես Լուիզիանայի պատմության ամենամեծ խարդախը։ «Վիճակախաղի գրուպ»-ին հաջողվեց լիցենզիայի երկարաձգում ստանալ մինչև 1919 թվականը, որի համար նա խոստացավ պետությանը տարեկան վճարել 1,2 միլիոն դոլար։

1890 թվականի նստաշրջանն ընդունեց սեգրեգացիոն օրենք, որը պահանջում էր հավասար, բայց առանձին ճանապարհորդություն հասարակական տրանսպորտով։ Ոչ ֆորմալ սեգրեգացիա եղել է նախկինում, իսկ այժմ այն ​​դարձել է իրավական նորմ։ Այս որոշումը բողոքարկվել է Գերագույն դատարանի միջոցով (1896 թվականի գործը՝ Պլեսսին ընդդեմ Ֆերգյուսոնի), սակայն դատարանը օրենքը սահմանադրական համարեց։ Այս որոշումը դարձավ Լուիզիանայի կյանքի բոլոր մյուս ոլորտներում տարանջատման խթան։

Այս տարիներին Լուիզիանայում լայն տարածում գտավ լինչինգը. 1882-1952 թվականներին գրանցվել է 391 նման դեպք։ Նույնիսկ սպիտակամորթների (Իտալիայից եկած միգրանտների) լինչի դեպքեր են գրանցվել։ Լուիզիանայում լինչինգի թվով չորրորդն էր երկրում՝ Միսիսիպիից, Ջորջիայից և Տեխասից հետո, բայց երկրորդը՝ մեկ շնչի հաշվով՝ զիջելով միայն Միսիսիպիին։ Լինչինգների մեծ մասը տեղի է ունեցել 1890-ականներին, այնուհետև սկսել է նվազել, փոքր-ինչ աճել է 1914-ից մինչև 1919 թվականը, կրկին նվազել է և փոքր-ինչ աճել Մեծ դեպրեսիայի ժամանակ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ լինչի գործողությունները դադարեցվեցին, ինչպես դա արվեց երկրի այլ վայրերում։ Ճակատագրի հեգնանքով, հենց լինչի պիկ տարիներին էր, որ ԱՄՆ-ի ամենահայտնի Լուիզիանցին փաստաբան էր. տնկիչ Էդվարդ Դուգլաս Ուայթը 1894 թվականին նշանակվեց Գերագույն դատարան, իսկ 1910-ից 1921 թվականներին նա եղել է Միացյալ Նահանգների գլխավոր դատավորը։ Նա միակ լուիզիանցին էր գերագույն դատարանի պատմության մեջ։

20-րդ դար
---------

### Առաջադիմական դարաշրջան

Քսաներորդ դարի հենց սկզբին ԱՄՆ-ում նավթ հայտնաբերվեց։ Այն առաջին անգամ հայտնաբերվել է Տեխասում 1901 թվականի հունվարին, իսկ նույն տարվա օգոստոսին առաջին կոմերցիոն նավթի արդյունահանումը սկսվեց Լուիզիանայում։ 1902 թվականին Էնսե-լա-Բյուտում հայտնաբերվել է մեկ այլ հանքավայր։ 1922 թվականին Լուիզիանան արդյունահանում էր 35,3 միլիոն բարել նավթ, որը կազմում էր ԱՄՆ-ի ամբողջ արդյունահանման 8%-ը։ Արտադրված նավթի գրեթե ամբողջ ծավալը վերամշակվել է Բատոն Ռուժ նավթավերամշակման գործարանում։ Ենթադրվում էր, որ օֆշորային նավթի առկայությունը, սակայն այն չի արտադրվել մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ Նավթ փնտրելիս բնական գազ հաճախ էին գտնում, բայց սկզբում չգիտեին ինչպես պահել ու տեղափոխել այն։ Հաճախ պարզապես այրում էին այն։

1900-1904 թվականներին նահանգապետը Ուիլյամ Ռայթ Հերդն էր, ով բարելավեց նահանգի բանտային համակարգը, բայց այլ նշանակալի ձեռքբերումներ չունեցավ։ 1904 թվականին նախկին դեմոկրատ սենատոր Նյուտոն Բլանչարդը դարձավ նահանգապետ և դարձավ առաջին առաջադեմ քաղաքական գործիչը։ Իր երդմնակալության խոսքում նա հայտարարեց. «Նեգրն այստեղ է։ Նա մարդ է, և նա քաղաքացի է»։ Նա դատապարտեց լինչի պրակտիկան և պահանջեց ավելի լավ դպրոցներ սևամորթների համար, ինչպես նաև ավելի լավ հաստատություններ աֆրոամերիկացիների համար ընդհանրապես։ Նրա օրոք 1906 թվականին կուսակցական համագումարների համակարգը փոխարինվեց կուսակցական փրայմերիզների համակարգով։ Այնուամենայնիվ, գործերը երբեք չեն հասել իրական առաջադեմ բարեփոխումների։ 1908-ից 1928 թվականներին պետական ​​քաղաքականության վրա ազդել է Վերին Լուիզիանայի տնկարկների և Նոր Օռլեանի քաղաքական մեքենայի դաշինքը։ Այսպես կոչված Կանոնավոր դեմոկրատական ​​կազմակերպությունը (RDO) ձևավորվել է Նոր Օռլեանում, որը շատ առումներով կրկնօրինակել է Նյու Յորքի «Tammany Hall»-ը։ Այս միությանը հաջողվել է իր թեկնածուներին հինգ անգամից երեքը դարձնել նահանգապետ։

Բացառություն էր Լյութեր Հոլը, որը նահանգապետ դարձավ 1912 թվականին՝ հաղթելով RDO-ի երկու թեկնածուների։ Նա մեծ ադմինիստրատոր չդարձավ, բայց նրա ընտրությունը ցույց տվեց, որ վերնախավերն այլևս չեն կարող անտեսել կոռուպցիան, անարդյունավետ վարչարարությունը և կրթական համակարգի անկատարությունը։ 1916-ին Ջոն Փարքերը փորձեց նահանգապետ դառնալ Առաջադիմական կուսակցությունից. նա պարտվեց, բայց կարողացավ հաղթել 1920-ին, երբ նա արդեն անցել էր Դեմոկրատական ​​կուսակցությանը ՝ մնալով առաջադեմ իր հայացքով։ Նրա նահանգապետի օրոք Լուիզիանան խզվեց իր պահպանողական անցյալից. Փարքերը գործարար և ազնիվ մարդ էր։ Նրա օրոք մշակվեց նոր Սահմանադրություն (1921), առաջին անգամ մտցվեց նավթի արդյունահանման հարկ, առաջին անգամ սկսվեց ավտոմայրուղու համակարգի նախագծումը։ Մյուս կողմից, Փարքերի գործունեությունը նյարդայնացրել է գավառի բնակչությանը. ինչպես շատ մասնագետներ, նա այնքան էլ չէր հավատում սովորական մարդու կարողություններին, չգիտեր ինչպես շփվել սովորական մարդկանց հետ և չուներ անձնական խարիզմա։ Ներգաղթյալները նրան չէին սիրում։ Պարկերի դարաշրջանը ռեակցիոն տնկարկների դարաշրջանից անցում էր դեպի նեոպոպուլիզմի դարաշրջան։

### Լոնգի դարաշրջանը

Լուիզիանայի պատմության ամենաակնառու դեմքերից մեկը քաղաքական գործիչ Հյուեյ Լոնգն էր, ով 1928-1932 թվականներին զբաղեցրել է նահանգապետի պաշտոնը, իսկ 1932-1935 թվականներին՝ Կոնգրեսում որպես սենատոր։ Նրա օրոք բազմաթիվ բարեփոխումներ իրականացվեցին, և Լուիզիանան այնքան փոխվեց, որ կարելի է խոսել նրա պատմության նոր փուլի մասին։ Լոնգը մասնակցեց 1924 թվականի նահանգապետի ընտրություններին, որի ընթացքում նա սկսեց օգտագործել ռադիոյի ելույթները և շրջագայելով նահանգում՝ ելույթ ունենալով քարոզարշավի ժամանակ։ Նա չհաղթեց, բայց հայտնվեց երրորդ տեղում և անմիջապես սկսեց պատրաստվել 1928 թվականի ընտրություններին։ Այս անգամ նրա մրցակիցներն ավելի թույլ էին, և նա հեշտությամբ հաղթեց ընտրություններում։ Պահպանելով իր խոստումները՝ նա բարեկարգեց ճանապարհները, բարեկարգեց սպիտակամորթների և սևամորթների դպրոցները, անվճար դպրոցական գրքեր տրամադրեց և բարձրացրեց թոշակները։ 1934-ին նա վերացրել է քվեարկության հարկը, որն ավելացրել է ընտրողների թիվը։ Իբրև անցյալից խզում խորհրդանշելու համար, Լոնգի ղեկավարած կառավարությունը հին գոթական առանձնատունից տեղափոխվեց նոր ժամանակակից Կապիտոլիումի շենք։

Լոնգը ստիպված էր հաղթահարել պահպանողականների դիմադրությունը, բայց ժամանակի ընթացքում հասարակության մեծ մասը եկավ նրա կողմը, և միայն բամբակ տնկողների մի փոքր խումբ մնաց նրա թշնամիները։ 1930 թվականին Լոնգը հեշտությամբ հաղթեց Սենատի ընտրություններում, բայց լքեց Լուիզիանան միայն այն ժամանակ, երբ կարողացավ ապահովել իշխանության փոխանցումը իր համախոհ Օսկար Ալենին։ Նա անվանապես դարձավ նահանգապետ, բայց Լոնգը պահպանեց իրական իշխանությունը։ Պետությունը շարունակեց կառուցել կամուրջներ, ճանապարհներ և դպրոցներ։ Լուիզիանայի պետական ​​համալսարանը դարձել է հարավային լավագույններից մեկը։ Մյուս կողմից, Լոնգը հասավ իշխանության բացառիկ կենտրոնացման և գրեթե միայնակ նշանակեց պաշտոնյաներին վարչական պաշտոններում։ Մի անգամ, երբ նրան հարցրին, թե արդյոք նա կարդացել է Լուիզիանայի Սահմանադրությունը, նա պատասխանեց. «Ես Լուիզիանայի Սահմանադրությունն եմ»։ Նրան ավելի ու ավելի էին համեմատում Հիտլերի և Մուսոլինիի հետ։

Լոնգն օգնեց Ֆրանկլին Ռուզվելտին դառնալ նախագահ, և նրանք որոշ ժամանակ ընկերներ էին, բայց հետո նրանց միջև հարաբերությունները վատթարացան, Լոնգը սկսեց քննադատել Նոր կուրսը՝ հավատալով, որ նախագահը շատ քիչ է մտածում սովորական մարդկանց մասին։ 1934 թվականին նա առաջարկեց իր «բարօրության բաշխման» ծրագիրը, որը զարմացրեց և զայրացրեց Ռուզվելտին, որը սկսեց աջակցել իր քաղաքական հակառակորդներին։ Խոսակցություններ կային նաև Լուիզիանայի կառավարության ներսում դավադրությունների մասին։ 1935 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Լոնգը գնդակահարվեց և սպանվեց կառավարական գրասենյակում Կարլ Օսթին Վայսի կողմից,որը Լոնգի քաղաքական հակառակորդ դատավոր Բենջամին Փեյվիի եղբոր որդին էր։ Իր փաստացի կառավարման յոթ տարիների ընթացքում Լոնգին հաջողվեց Լուիզիանայի ճանապարհները դարձնել երկրորդ լավագույնը ողջ երկրում, և հիվանդների և տարեցների խնամքի համակարգը դարձավ ավելի լավ, քան ազգային միջինը։ Պետության պարտքերն աճեցին, բայց դա չհանգեցրեց այն սնանկացմանը, որը կանխատեսում էին նրա հակառակորդները։ Լոնգը իսկապես բռնապետական ​​իշխանություն ուներ, բայց սա բացառություն չէր Լուիզիանայի պատմության մեջ. Նախկինում նման լիազորություններ ունեին նահանգապետեր Թոմաս Մուրը, Հենրի Ուորմոթը և Մերֆի Ֆոսթերը։ Լոնգին հաջողվեց շատ առումներով Լուիզիանային առաջնագիծ բերել և օրինակ ստեղծել մյուսների համար, սակայն դրան հաջողվեց խախտել ամերիկյան հասարակության հիմնարար սկզբունքները։

### Լուիզիանան Լոնգից հետո

Լոնգի մահից հետո նրա կողմնակիցները («Լոնգիտներ») փորձեցին շարունակել կառավարել Լուիզիանայի իր բռնապետական ​​ոճով, բայց նրանք չունեին դա անելու կարողությունը։ Իր կենդանության օրոք Լոնգը միջակ պաշտոնյաներին (ինչպես Ալենին) բարձրացրել է հիմնական պաշտոնների և երկրորդական պաշտոններ է մղել ընդունակ ադմինիստրատորներին, ինչպիսին է իր եղբայր Էրլ Լոնգը։ Արդյունքում, Լոնգիտների միջև պայքար սկսվեց առաջնորդության համար. 1935-ի վերջերին նրանք փորձեցին իրենց կողմնակիցների կոալիցիա կազմել, բայց չհաջողվեց։ Արդյունքում, 1936 թվականի ընտրությունների համար նրանք կարողացան որպես իր գործընկեր առաջադրել Ռիչարդ Լեչին և Էրլ Լոնգին։ Օգտվելով Լոնգի անվան հանրաճանաչությունից և նահատակի կերպարից՝ նրանք կարողացան հեշտությամբ հաղթել իրենց մրցակիցներին։

Լեչեն պատմության մեջ մտավ որպես Լուիզիանայի ամենակոռումպացված նահանգապետը, բայց միևնույն ժամանակ կարողացավ շատ բանի հասնել. նա չվիճեց նախագահի հետ և աջակցեց Ռուզվելտին 1936 թվականի ընտրություններում, ինչի համար նահանգը մեծ գումարներ ստացավ։. Նա շարունակեց կառուցել ճանապարհներ, կամուրջներ, դպրոցներ, բարձրացրեց ուսուցիչների աշխատավարձերը։ Նրա օրոք Նոր Օռլեանում բացվեց մեծ ու ժամանակակից բարեգործական հիվանդանոց։ Մյուս կողմից, Լոնգի դարաշրջանը քաղաքական գործիչներին վարժեցրեց ցինիզմի և անսկզբունքայնության։ Լեչեի օրոք յուրաքանչյուր պաշտոնյա պարտավոր էր իր աշխատավարձի 10%-ը նվիրաբերել երկարաժամկետ ֆոնդին, թույլատրվում էր համատեղել պետական ​​պաշտոնները, տեղի էր ունենում փողի յուրացում, բայց Լեչեն պահպանեց իր ժողովրդականությունը, իսկ նախագահի աշխատակազմը նրա կողքին էր։ Սա չփրկեց նրան լրագրողներից, որոնք 1939-ին մեծ քաղաքական սկանդալ բարձրացրին վարչակազմի չարաշահումների շուրջ, և Լեչեին ստանձնեց Ներքին եկամուտների ծառայության տեսուչ Էլմեր Այրին, ով ժամանակին հաղթել էր Ալ Կապոնեին։ Հասկանալով, որ ինքն իրեն արդարացնելու հնարավորություն չունի, Լեչեն հրաժարական տվեց և նրան փոխարինեց Էրլ Լոնգը։

1939 թվականի սկանդալը նշանավորեց Լոնգիտների դեմ հզոր արշավի սկիզբը։ Նախագահական ընտրություններում ընդդիմության թեկնածուն էր Սեմ Հյուսթոն Ջոնսը[en], իսկ Լոնգիթի թեկնածուն՝ Էրլ Լոնգը։ Լոնգը շահեց առաջին քվեարկությունը, բայց Ջոնսը նվազագույն հաշվով հաղթեց երկրորդը։ 1940 թվականին նա դարձավ նահանգապետ և անմիջապես չեղյալ հայտարարեց Լոնգի օրոք ընդունված շատ օրենքներ։ Նա ապակենտրոնացրեց իշխանությունը նահանգում՝ բազմաթիվ գործառույթներ փոխանցելով ծխերին։ Ջոնսը պատմության մեջ մտավ որպես ընդունակ նահանգապետ, նա կարողացավ շտկել նահանգի կոռումպացված և ծախսատար կառավարման համակարգը, և նա վերականգնեց զսպումների և հավասարակշռության դեմոկրատական ​​համակարգը, որը գրեթե անհետացել էր Լոնգի օրոք։ 1944 թվականին նրա լիազորություններն ավարտվեցին, բայց նա պաշտպանեց Ջիմի Դևիսի թեկնածությունը, որն ի վերջո հաղթեց նահանգապետի ընտրություններում։

Նահանգապետ եղած 4 տարիների ընթացքում Դևիսը ոչ մի ուշագրավ բան չի արել և հաճախ ընդհանրապես բացակայում էր Լուիզիանայից, բայց նրան հաջողվեց հավասարակշռել բյուջեն և բացել մի քանի նոր քոլեջներ։ 1948-ին կոմս Լոնգը կրկին առաջադրվեց. նա ճիշտ ենթադրեց, որ բնակչությունը հոգնել է իր հակառակորդների անգործությունից և կարոտ է զգում երկար դարաշրջանի ձեռքբերումների համար, իսկ նախաբողջական դարաշրջանի սկանդալներն արդեն մոռացվել են։ Նա կարողացավ հաղթել և անմիջապես ավելացրեց կրթության և առողջապահության, ինչպես նաև ճանապարհաշինության ծախսերը՝ միաժամանակ բարձրացնելով հարկերը։ Հարկերի հավաքագրումը կրկնապատկվել է, թեև դրանք մնացել են երկրում ամենացածրերից։ Միաժամանակ նա գործարք է կնքել մաֆիայի հետ՝ թույլատրելով խաղատների և խաղային ավտոմատների սրահների բացումը։ Նա նույնիսկ մտադիր էր ընդունել նոր սահմանադրություն, սակայն օրենսդիրը չհամաձայնեց սրան։ Իր առաջին ժամկետի վերջում Լոնգի ժողովրդականությունը սկսեց նվազել, և 1952 թվականի ընտրություններում ընդդիմադիր թեկնածու Ռոբերտ Քենոնը դարձավ նահանգապետ։

Լոնգիտների իշխանությունը մեծացրեց պետության արտաքին պարտքը, ուստի Քենոնը կենտրոնացավ ֆինանսական բարեփոխումների վրա։ Նա հասավ պետական ​​սահմանադրության փոփոխության ներմուծմանը, ըստ որի, հարկերը բարձրացնելու համար անհրաժեշտ էր օրենսդիր մարմնի երկու պալատների 2/3-ի համաձայնությունը։ Նա սկսեց ավելի խստորեն վերահսկել ծախսերը, ինչը նրան թույլ տվեց պահպանել բոլոր սոցիալական ծրագրերը և նույնիսկ հասնել բյուջեի ավելցուկի։ Նրա ամենակարեւոր ձեռքբերումը պետական ​​ծառայողների իրավունքների պաշտպանությանն ուղղված միջոցառումների շարքն էր։ Նա սահմանափակեց նահանգապետի լիազորությունները և ավելի մեծ անկախություն տվեց Նոր Օռլեանին՝ պաշտպանելով այն նահանգային իշխանությունների միջամտությունից։ Լուիզիանան դարձավ առաջին նահանգը, որը ներկայացրեց ձայների ավտոմատ հաշվարկը, որն օգնեց պայքարել ընտրական խախտումների դեմ։ Նահանգային ոստիկանության տեսուչ Ֆրենսիս Քրեվենբուրգի հետ միասին Քենոնը սկսեց պայքարել անօրինական մոլախաղերի, կազինոների և հասարակաց տների դեմ և կարողացավ այս բիզնեսը խորացնել գետնի տակ։ Միևնույն ժամանակ, լինելով դեմոկրատ, Քեննոնը չաջակցեց Դեմոկրատական ​​կուսակցությանը, սակայն 1952 և 1956 թվականների նախագահական ընտրություններում նա պաշտպանեց հանրապետական ​​Դուայթ Էյզենհաուերին։

Քենոնի ընտրվելուց հետո թվում էր, թե Էրլ Լոնգի քաղաքական կարիերան ավարտված է, սակայն 1955 թվականին նա հանկարծ կարողացավ կրկին հաղթել ընտրություններում։ Նա կրկին փորձեց բարձրացնել հարկերը և սահմանափակել պետական ​​ծառայողների իրավունքները, սակայն Քենոնի բարեփոխումները խանգարեցին նրան։ 1959 թվականին նրա հռետորաբանությունն այնքան բուռն էր դարձել, որ լուրեր էին տարածվել, որ նա հոգեկան հիվանդ է։ 1959 թվականի մայիսին կնոջ խնդրանքով նրան ուղարկել են գժանոց։ Նրան հաջողվեց հասնել ազատ արձակման, բայց շարունակեց իր էքսցենտրիկ գործունեությունը։ Ընդդիմությունը պահանջում էր նրա հրաժարականը, սակայն կողմնակիցները պնդում էին, որ նա պարզապես հանգստի կարիք ունի։

### Ռասայական հակասություն

Լուիզիանայի բնակչությունը այս դարաշրջանում աճել է 2,68 միլիոնից 1950 թվականին՝ հասնելով 3,36 միլիոնի 1960 թվականին։ Բնակչության երկու երրորդը սպիտակամորթ էր, իսկ մեկ երրորդը՝ սևամորթ, ինչը Լուիզիանան դարձնում է երկրի սևամորթ նահանգի երկրորդ ամենաբարձր տոկոսը։ Աֆրոամերիկացիների միգրացիան գավառներից դեպի քաղաքներ հանգեցրեց նրանց թվի կտրուկ աճին Նոր Օռլեանում։ Լոնգիտների տնտեսական ծրագրերը բարելավեցին սևամորթների վիճակը, ուստի Էրլ Լոնգը հույս ուներ, որ նրանք կքվեարկեն իր օգտին և դրդեց ավելի շատ սևամորթների քվեարկությանը։ Քչերը նկատեցին, որ Լոնգը դա արեց 17 տարի առաջ, երբ նախագահ Ջոնսոնը հրապարակեց 1965 թվականի իր քվեարկության օրենքը։ Իր հերթին, ընդդիմությունը սկսեց պայքարել սեւամորթ ընտրողների դեմ՝ զրկելով նրանց ձայնի իրավունքից, օրինակ՝ գրանցման թերթիկի քերականական սխալների համար։

1953 թվականին Բաթոն Ռուժը տեսավ տրանսպորտում տարանջատման դեմ առաջին բողոքի ցույցերից մեկը. քաղաքային ավտոբուսների բոյկոտը ստիպեց ավտոբուսային ընկերություններին գնալ որոշ զիջումների։ 1954 թվականին Գերագույն դատարանի բարձր մակարդակի գործը հայտնի է որպես Բրաուն ընդդեմ. «Topeka»-ն, որտեղ պարզվել է, որ սեգրեգացիան 14-րդ ուղղման խախտում է, և այն հրամայվել է վերացնել «հնարավորինս արագ»։ Եվս յոթ տարի դաշնային կառավարությունը Լուիզիանայում չմիջամտեց ռասայական խնդիրներին, բայց արդեն 1958-ին պարզ դարձավ, որ դեսեգրեգացիան անխուսափելի է, և այն կսկսվի Նոր Օռլեանից. այդ տարի քաղաքի քաղաքապետը համոզեց իշխանություններին տարանջատել քաղաքային տրանսպորտը։ Նույն տարում Էրլ Լոնգը դեսագրեգրացրեց Լուիզիանայի պետական ​​համալսարանը, որը դարձավ հարավային առաջին դեգրեգացված համալսարանը։ Այսպիսով, քաղաքապետն ու նահանգապետը կարողացան ցույց տալ, որ Լուիզիանայում դեսեգրեգացիան կարող է տեղի ունենալ խաղաղ ճանապարհով, առանց բռնության բռնկման։

Մրցավազքը կենտրոնական խնդիր դարձավ 1959–1960 թվականների նահանգապետական ​​ընտրություններում, որոնք համընկան 1960 թվականի նախագահական ընտրությունների հետ։ Լոնգիտները պարտվեցին այս ընտրություններում՝ ցույց տալով, որ իրենց ժամանակը անցյալում էր (Էրլ Լոնգը հանկարծամահ եղավ նույն տարում), և նախկին նահանգապետ Ջիմի Դևիսը, ով հակառակորդ էր դեգրեգացիայի, հաղթեց, և հավատարիմ սեգրեգացիոնիստները ընտրվեցին շատ բարձր պաշտոններում։ Նահանգապետը հայտարարեց, որ դպրոցները կտարանջատվեն 1960 թվականի սեպտեմբերին, սակայն նահանգի գլխավոր արդարադատությունը որոշումը հակասահմանադրական ճանաչեց և հրամայեց դպրոցի պաշտոնյաներին տարանջատել, ինչը հանգեցրեց այսպես կոչված Նոր Օռլեանի դպրոցական ճգնաժամին։ Ղեկավարությունը ստիպված եղավ զիջել։ Ի պատասխան՝ օրենսդիր մարմինն ընդունեց մի քանի օրենքներ, որոնք դպրոցները դրեցին պետական ​​ամբողջական վերահսկողության տակ։ Դատարանը այս օրենքները հակասահմանադրական ճանաչեց։ Նոյեմբերի 14-ին առաջին սեւամորթ երեխաները (ներառյալ Ռուբի Բրիջը), դաշնային ոստիկանության պաշտպանության ներքո, առաջին անգամ մտան սպիտակամորթների դպրոցներ։ Նոյեմբերի 16-ին սեգրեգացիոնիստները երթ են կազմակերպել Նոր Օռլեանում, որը ցրել է ոստիկանությունը։ Դեկտեմբերին խռովությունները դադարեցին, և 1961 թվականի հուլիսին քաղաքապետ դարձավ Վիկտոր Շիրոն, ով ենթարկվեց դաշնային դատարանի որոշմանը և դեմ չեղավ դեգրեգացմանը։

Նահանգապետի ընտրություններում տարբեր խմբակցությունների մի քանի թեկնածուներ մրցեցին միմյանց դեմ, և նահանգում քիչ հայտնի պետական ​​ծառայող Ջոն Մաքքեյթենը հաղթեց։ Նա շատ առումներով կրկնօրինակեց Էրլ Լոնգին. նա բարձրացրեց հարկերը և գումարներ ծախսեց սոցիալական նախագծերի վրա, բայց չփորձեց դիկտատուրա ստեղծել։ Նա ընդունեց դեսեգրեգացիայի անխուսափելիությունը և ստեղծեց հատուկ հանձնաժողով ռասայական խնդիրները լուծելու համար՝ դրանով իսկ նվազագույնի հասցնելով ռասայական հուզումները։ Նա պաշտպանեց 1964 թվականի Քաղաքացիական իրավունքների մասին դաշնային օրենքը և նույնիսկ որոշ սևամորթների նշանակեց կարևոր վարչական պաշտոններում։ Նույն տարում Նախագահ Լինդոն Ջոնսոնն այցելեց Նոր Օռլեան և խրախուսեց համայնքին ընդունել ներդաշնակ ռասայական հարաբերություններ։ Մինչև 1971 թվականը 200000 սևամորթ երեխաներ հաճախում էին ինտեգրված դպրոցներ։ Մակքեյթենն այնքան հայտնի էր, որ Սահմանադրության հատուկ փոփոխությունը թույլ տվեց նրան վերընտրվել երկրորդ ժամկետով (1967-1970)։

Նահանգի բնակչությունը 1960 թվականին 3,26 միլիոնից աճել է 1970 թվականին՝ հասնելով 3,64 միլիոնի, մինչդեռ ֆերմերների թիվը կրճատվել է մեկ քառորդով՝ հասնելով բնակչության ընդամենը 5%-ի։ Նոր Օռլեանի բնակիչները սկսեցին տեղափոխվել արվարձաններ, ինչը պատմության մեջ առաջին անգամ հանգեցրեց բնակչության թվի նվազմանը։ Քաղաքում մնացին հիմնականում աղքատները, ինչը նվազեցրեց քաղաքային իշխանությունների եկամուտները, ինչը վատթարացրեց քաղաքային կառույցների գործունեությունը և ավելացրեց հանցավորության և աղտոտվածության մակարդակը։

1965 թվականին Լուիզիանային հարվածեց «Բեթսի» փոթորիկը, որն ի սկզբանե շարժվեց Ֆլորիդայից Հյուսիսային Կարոլինա, բայց հանկարծ թեքվեց հարավ, անցավ Մայամիով, շարժվեց դեպի Տեխաս, իսկ սեպտեմբերի 9-ին կտրուկ թեքվեց դեպի հյուսիս և անցավ հարավարևմտյան Լուիզիանայի միջով։ Ավերածությունն ավելի մեծ էր, քան նախորդ փոթորիկներից 1893-ին և 1915-ին։ Սեպտեմբերի 10-ին փոթորիկը անցավ, բայց սկսվեցին ջրհեղեղները։ Ընդհանուր առմամբ, այն սպանեց 82 մարդու և հասցրեց 1 միլիարդ դոլարի վնաս։

### Էդվին Էդվարդսի դարաշրջան

1971 թվականի ընտրությունները կրկին ներկայացրեցին բազմաթիվ թեկնածուներ, մասնավորապես Լոնգ ընտանիքից, և Էդվին Էդվարդսը հաղթեց՝ նվազագույն հաշվով հաղթելով հանրապետական ​​Դեյվիդ Թրինին՝ ցույց տալով Հանրապետական ​​կուսակցության աճող ժողովրդականությունը նահանգում։ Էդվարդսը դարձավ նույնքան նշանավոր դեմք, որքան ժամանակին Հյուի Լոնգը, և գիտեր, թե ինչպես շահել մամուլի բարեհաճությունը։ Այդ ժամանակ Լուիզիանայի 1921 թվականի Սահմանադրությունն արդեն դարձել էր ամենավատը երկրում, ուստի 1973 թվականին Էդվարդսի նախաձեռնությամբ Բատոն Ռուժում գումարվեց սահմանադրական համագումար, որը մշակեց նոր Սահմանադրության նախագիծ։ Այն ուժի մեջ է մտել 1975 թվականի հունվարին։ Այն կարճ էր, կոնկրետ և հստակորեն արգելում էր ռասայական և սեռական խտրականությունը։

1970-ականներին նավթի գների աճը կտրուկ ավելացրեց պետական ​​եկամուտները։ 1974 թվականին բյուջեն պատմության մեջ առաջին անգամ կազմել է 1 միլիարդ դոլար, 1978 թվականին՝ 3 միլիարդ, իսկ 1980 թվականին՝ 4 միլիարդ։ Դա հնարավորություն է տվել ավելացնել կրթության ծախսերը, զարգացնել զբոսաշրջությունը, բարձրացնել պետական ​​ծառայողների աշխատավարձերը և էապես մեծացնել առողջապահական ծախսերը։ Չնայած դրան՝ պետությունը գրագիտության մակարդակով և միջին եկամուտով մնացել է վերջին տեղում։ 1976 թվականին Էդվարդսը հեշտությամբ հաղթեց ընտրություններում և կրկին դարձավ նահանգապետ։ Նրա օրոք սևամորթներն ավելի ու ավելի շատ տեղեր էին զբաղեցնում պետական ​​պաշտոններում և Դեմոկրատական ​​կուսակցության շարքերում, ինչը, իր հերթին, սկսեց թեքել սպիտակամորթ բնակչության համակրանքը դեպի ավելի պահպանողական Հանրապետական ​​կուսակցությունը։ Արդյունքում, 1979 թվականին հանրապետական, սենատոր Դեյվիդ Թրինը առաջին անգամ հաղթեց նահանգապետի ընտրություններում։

Տրինը հիասթափեցրեց իր շատ կողմնակիցների համար։ Նրա առաջին օրենքներից մեկը պահանջում էր, որ կրեացիոնիզմը դպրոցներում դասավանդվեր էվոլյուցիոնիզմի հետ հավասար հիմունքներով, ինչը նյարդայնացնում էր դպրոցի ուսուցիչներին։ ԱՄՆ-ի Գերագույն դատարանը՝ Էդվարդս ընդդեմ Ագիլարը գործով, օրենքը հակասահմանադրական է ճանաչել, համարելով, որ այն խախտելում է 1-ին ուղղումը։ Բացի այդ, Տրինեի օրոք Լուիզիանայում տեղի ունեցավ 1984 թվականի Համաշխարհային տոնավաճառը, որը ձախողվեց, սնանկացրեց բազմաթիվ ներդրողների, և նահանգը կորցրեց 140 միլիոն դոլար։ 1983 թվականին Էդվին Էդվարդսը վերընտրվեց, և նրա անկեղծ անձնավորությունն ու աֆրոամերիկացիների աջակցությունը նրան թույլ տվեցին հաղթել. հոկտեմբերի 22-ին նա դարձավ նահանգապետ՝ պատմության մեջ առաջինն էր, ով ընտրվեց երրորդ ժամկետով։

Իր երրորդ ժամկետում Էդվարդսը բախվեց ծանր տնտեսական ճգնաժամի. նավթի գերարտադրությունը հանգեցրեց նավթի գների անկմանը, ինչի հետևանքով պետական ​​եկամուտները նվազեցին և նահանգապետը խոստացված ծրագրերի համար փող չունեցավ։ Նա ստիպված է եղել բարձրացնել հարկերը, սակայն գումարը դեռ բավական չէ, և 1983-1984 թվականներին ծախսերը գերազանցել են եկամուտը 100 միլիոն դոլարով։ Արդյունքում, հաջորդ երեք տարիների ընթացքում Լուիզիանան գտնվում էր ծանր տնտեսական դեպրեսիայի մեջ, և 80-ականների երկրորդ կեսին Լուիզիանան առաջին տեղում էր գործազրկության մակարդակով։ Էդվարդսը ստիպված է եղել կրճատել ծախսերը, բայց դեռ չի կարողացել հավասարակշռել բյուջեն։ Բացի այդ, Էդվարդսի վրա թափվեցին կոռուպցիայի մեղադրանքները։ Նրա համար ամեն ինչ կանխատեսում էր։ 1987 թվականի. հոկտեմբերի 24-ին տեղի ունեցան ընտրությունները և նահանգում քիչ հայտնի Չարլզ Ռումերը անսպասելիորեն հաղթեց։

### Դարի վերջ

Ռոմերը պաշտոնը ստանձնեց 1987 թվականի ապրիլին, երբ Լուիզիանան դեռ դեպրեսիայի մեջ էր, երկրում գործազրկության ամենաբարձր մակարդակ է ու արտաքին պարտքի աճել է։ Ռոմերը ստիպված է եղել կրճատել կրթության, առողջապահության, ճանապարհաշինության և ոստիկանության ծախսերը։ Նրան հաջողվել է կիսով չափ կրճատել բյուջեի դեֆիցիտը։ Ընդդիմությունն առաջարկեց օրինականացնել խաղատները, սակայն Ռումերը ցանկանում էր նվազեցնել բիզնեսի հարկերը և բարձրացնել ֆիզիկական անձանց հարկերը։ Սակայն 1989-1990 թվականներին նա ստիպված էր համաձայնել օրինականացմանը, իսկ 1991 թվականին բացվեց Լուիզիանայի վիճակախաղը։ Նա բյուջե է ավելացրել ևս 150 միլիոն դոլար։ Միևնույն ժամանակ, Ռոմերի օրոք, օրենսդիր մարմինն արգելեց աբորտը, չնայած աբորտի կողմնակից դեմոկրատների գերակայությանը։ Ռոմերը վետո դրեց օրենքի վրա, ասամբլեան խախտեց այն, բայց ԱՄՆ-ի Գերագույն դատարանը օրենքը հայտարարեց հակասահմանադրական։

1991 թվականի նոյեմբերի 16-ին տեղի ունեցան նահանգապետի ընտրություններ։ Բոլորը վստահ էին, որ Էդվարդսը երեք ժամկետից հետո չի կարող հաղթել, բայց նա կրկին կարողացավ հաղթել ընտրություններում և չորրորդ անգամ դարձավ նահանգապետ։ Նրան հաջողվեց հավասարակշռել բյուջեն, սակայն կրկին չխուսափեց կոռուպցիոն սկանդալներից։ Բացահայտվել է «Medicaid» ծրագրի վրա բյուջետային միջոցների գերծախսում, իսկ կազինոների օրինականացումից հետո կասկածներ են առաջացել, որ պաշտոնյաները գումար են ստանում խաղային բիզնեսից։ Էդվարդսից հիասթափությունը հանգեցրեց նրան, որ նա հրաժարվեց վերընտրվել 1995 թվականին, ուստի պայքարը ծավալվեց Թրինի, Ռոմերի և դեմոկրատ սենատոր Մայքլ Ֆոսթերի միջև։ Ֆոսթերը հաղթեց, բայց միևնույն ժամանակ հանրապետականներն առաջին անգամ գրավեցին մեծամասնությունը Ներկայացուցիչների պալատում։

1990-ականների կեսերին ԱՄՆ-ի դատախազությունը նախկին նահանգապետ Էդվարդսի տանը լսող սարքեր տեղադրելու թույլտվություն ստացավ, իսկ ՀԴԲ-ն խուզարկություն կատարեց նրա տանը, որի արդյունքում հայտնաբերվեցին կոռուպցիոն սխեմաներին նրա մասնակցության ապացույցներ։ Դատախազները ձերբակալել են նրան և 26 մեղադրանք առաջադրել օրենքի խախտման համար, որոնցից ամենալուրջը կազինոյից գումար շորթելու մեղադրանքն է։ 2000 թվականի հունվարին Բաթոն Ռուժում սկսվեց դաշնային դատարանի լսումները, իսկ 2001 թվականի հունվարին դատարանը մեղավոր ճանաչեց Էդվարդսին և դատապարտեց 10 տարվա ազատազրկման և 250 հազար դոլար տուգանքի։ Էդվարդսն ազատ է արձակվել 2010 թվականին։

1980-ականների տնտեսական ճգնաժամը 1990-ականներին ժողովրդագրական ճգնաժամի տեղիք տվեց։ 1990 թվականի մարդահամարը ցույց է տվել, որ նահանգի բնակչությունը տասնամյակի ընթացքում աճել է ընդամենը 13,000 մարդով՝ հասնելով 4,219,973 բնակիչների։ Լուիզիանան միգրացիայի պատճառով կորցրել է գրեթե կես միլիոն մարդ և կորցրել մեկ տեղ ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատում։ Փոխվել է սևերի և սպիտակամորթների միջև հավասարակշռությունը, աճել է աղքատ և տարեց բնակչության համամասնությունը։ Նահանգի կառավարությունը մնաց ամենամեծ գործատուն, և Պահպանողականների՝ 1995 թվականին իշխանության գալը նշանակում էր, որ շատ վարչական պաշտոններ կկրճատվեն։ Մինչև 2000 թվականը խնդիրները մնացին նույնը. Լուիզիանան մնում էր վերջին տեղում կրթության, առողջապահության, տնտեսական գործունեության և կենսամակարդակի առումով։ Այն համարվում էր օդի և ջրի աղտոտվածության ամենաբարձր մակարդակ ունեցող պետությունը։ Միևնույն ժամանակ, քաղաքական սկանդալները փոքր-ինչ բարելավեցին քաղաքական գործիչների դասը, պարտադրեցին որոշ բարեփոխումներ և իշխանության բերեցին երիտասարդ սերնդին։

Լուիզիանան 21-րդ դարում
-----------------------

2003 թվականի նահանգապետի ընտրություններում Լուիզիանայի պատմության մեջ առաջին անգամ հաղթել է կին դեմոկրատ նահանգապետ Քեթլին Բլանկոն, ով նախկինում աշխատել է որպես փոխնահանգապետ՝ Ֆոսթերի օրոք։ Այն բավականին տարածված դարձավ առաջին տարիներին, երբ ավելացրեց կրթության և առողջապահության համակարգերի ֆինանսավորումը։ 2004 թվականին Լուիզիանայի հանրապետական ​​սենատոր Դեյվիդ Վիթերը վերակառուցումից հետո առաջին անգամ մտավ ԱՄՆ Սենատ։ Վիտերի հաղթանակն իր հերթին օգնեց Ջորջ Բուշ կրտսերին հաղթել 2004 թվականի նախագահական ընտրություններում։ Այդ ընտրություններում Բուշը ստացել է ձայների 56%-ը Լուիզիանայում և ստացել այս նահանգի 9 ընտրական ձայները։

2005 թվականին Լուիզիանան ապրեց իր պատմության մեջ ամենասարսափելի ողբերգությունը՝ Կատրինա փոթորիկը։ Այն սկսվել է որպես փոքր ցիկլոն արևմտյան Ատլանտյան օվկիանոսում և ազդել Ֆլորիդայի վրա օգոստոսի 25-ին, չնայած այն փոքր վնաս է հասցրել։ Օգոստոսի 26-ին նահանգապետ Բլանկոն արտակարգ դրություն է հայտարարել։ Օգոստոսի 27-ին փոթորիկը ստացավ 3-րդ կատեգորիա, իսկ արդեն օգոստոսի 28-ին՝ 5-րդ կատեգորիա, և նույն օրը սկսվեց Նոր Օռլեանի տարհանումը, այնպես որ մինչև 29-ը նրանց հաջողվեց տարհանել մեկ միլիոն մարդու։ Օգոստոսի 29-ին փոթորիկը անցել է Նոր Օռլեանով, վնասել բազմաթիվ տներ և առաջացրել ջրհեղեղներ, իսկ ջրապաշտպան կառույցները չեն կարողացել դիմակայել ծանրաբեռնվածությանը։ Քաղաքի բոլոր թաղամասերը հեղեղվել են, բացառությամբ Ֆրանսիական թաղամասի (80%)։ Նահանգում զոհվել է 1,5 հազար մարդ, ավերվել է 250 հազար տուն։ Լուիզիանցիներից շատերը, կորցնելով իրենց տները, ընդմիշտ լքեցին նահանգը։ Շատ Նոր Օռլեանի բնակիչներ տեղափոխվեցին նահանգի այլ քաղաքներ՝ Բաթոն Ռուժը որոշ ժամանակ դարձնելով նահանգի ամենամեծ քաղաքը։ Ընդամենը մեկ ամիս անց՝ սեպտեմբերի 24-ին, երկրորդ՝ Ռիտա փոթորիկը, ազդեց արևմտյան Լուիզիանայի վրա։

Աղետը ազդեց նահանգի ժողովրդագրության վրա. 2000-2010 թվականներին նրա բնակչությունը 4,468,976-ից աճել է մինչև 4,533,372 մարդ, թեև բնական աճը բնակչության թիվը կավելացներ 400,000 մարդով։ Սրա պատճառով Լուիզիանան կորցրեց մի քանի տեղ ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատում։

Փոթորիկը ամրապնդեց հանրապետականների դիրքերը նահանգում. նահանգապետ Բլանկոն բազմաթիվ քննադատությունների արժանացավ փոթորկի ընթացքում տեղի ունեցած իրադարձությունների պատճառով և չփորձեց վերընտրվել։ Հանրապետական ​​Ռոբերտ Ջինդլը (հնդիկ-ամերիկացի) դարձավ նահանգապետ 2007 թվականին, և Սենատի բազմաթիվ տեղեր նույնպես բաժին հասան հանրապետականներին։ 2011 թվականին Ջինդլը վերընտրվեց երկրորդ ժամկետով։ Առաջին տարիներին նահանգապետը բավականաչափ միջոցներ էր փոխանցել պետությունը վերականգնելու համար, սակայն դրանք աստիճանաբար սպառվեցին, և 2011 թվականից հետո անհրաժեշտ եղավ կրճատել ծախսերը և սեփականաշնորհել պետության ունեցվածքի մի մասը։ Ջինդլը աջակցում էր Միթ Ռոմնիին 2012 թվականի նախագահական ընտրություններում, և ինքը ուժեղ թեկնածու էր թվում 2016 թվականի ընտրություններում։

2010 թվականի ապրիլի 20-ին Լուիզիանայում մեծ բնապահպանական աղետ ապրեց՝ պայթյուն «Deepwater Horizon» հորատման կայանում։ Մոտավորապես 5 մլն բարել նավթ է մտել Մեքսիկական ծոց։ Չնայած ամբողջ աշխարհի մասնագետների օգնությանը, արտահոսքը դադարեցվել է միայն հունիսի 15-ին։ Լուիզիանայի, Միսիսիպիի և Ալաբամայի ամբողջ ափը տուժել է աղտոտվածությունից։

2012 թվականի նախագահական ընտրություններում նահանգում հաղթել է հանրապետական ​​Միթ Ռոմնին (57,8%), ով ստացել է Լուիզիանայի ընտրական ութ ձայները։ Նույն քվեարկությամբ հաստատվել է նահանգի սահմանադրության փոփոխությունը, որն ընդլայնում է զենք տերերի իրավունքները։

Դոնալդ Թրամփը հաղթել է 2016 թվականի նախագահական ընտրություններում (58,1%)՝ ստանալով ընտրողների ութ ձայնը։

2020 թվականի նախագահական ընտրություններում Թրամփը կրկին հաղթեց (58,5%) և ստացավ ութ ընտրողների ձայն։ Հանրապետական ​​Բիլ Քեսիդին Լուիզիանայից վերընտրվել է ԱՄՆ-ի Սենատի անդամ։ Նույն քվեարկությամբ որոշվեց, որ նահանգի սահմանադրությունը չի ճանաչում աբորտը՝ որպես մարդու իրավունք և չի պաշտպանելու այդ իրավունքը։

Գրականություն
-------------

* Fortier, Alcée. A history of Louisiana Vol I. — New York: Goupil&co, 1904. — 326 p.
* Fortier, Alcée. A history of Louisiana Vol II. — New York: Goupil&co, 1904. — 392 p.
* Fortier, Alcée. A history of Louisiana Vol III. — New York: Goupil&co, 1904. — 320 p.
* Fortier, Alcée. A history of Louisiana Vol IV. — New York: Goupil&co, 1904. — 350 p.
* Gayarré, Charles. History of Louisiana: the Spanish domination. — New York: Redfield, 1854. — 655 p.
* Gayarré, Charles. History of Louisiana: the French domination. — New York: W.J. Widdleton, 1867. — 920 p.
* Haas, Edward F. The Age of the Longs, Louisiana, 1928-1960. — Lafayette: Univ of Louisiana, 1904. — 527 p. — ISBN 978-1887366403.
* Magruder, Harriet. A history of Louisiana. — Boston, New York: D. C. Heath & co, 1922. — 446 p.
* Martin, François-Xavier. The history of Louisiana, from the earliest period. — New Orleans: James A. Gresham, 1892. — 544 p.
* Nugent, Walter. Habits of Empire: a History of American Expansionism. — New York: Random House, 2009. — 436 p. — ISBN 978-1-4000-7818-9.
* Rees, Mark A. Archaeology of Louisiana. — Louisiana State University Press, 2010. — 488 p. — ISBN 9780807137956.
* Taylor, Joe Gray. Louisiana, a history. — New York: American Association for State and Local History, 1984. — 228 p. — ISBN 9780393301748.
* Wall Bennett H.; Rodrigue John C. Louisiana, A History. — New York: John Wiley & Sons, Inc. 2014. — 552 p. — ISBN 978-1-118-61929-2.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 13—14
2. ↑  Robert W. Neuman. "Louisiana Prehistory" (in անգլերեն). Project Gutenberg. Արխիվացված from the original on 2023 թ․ մայիսի 9. Retrieved 2023 թ․ մայիսի 9.
3. 1 2  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 16—18
4. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 18—21
5. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 21—23
6. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 25—26
7. ↑  Fortier1, 1904, էջեր 4—10
8. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 26—31
9. ↑  Fortier1, 1904, էջեր 22—29
10. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 32—33
11. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 33—35
12. ↑  Fortier1, 1904, էջեր 32—42
13. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 35—36
14. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 36—40
15. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 40—42
16. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 42—45
17. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 45—46
18. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 46—49
19. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 49-50
20. 1 2  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 51-53
21. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 53-54
22. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 54—55
23. ↑  Fortier1, 1904, էջեր 120—121
24. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 55—57
25. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 57—59
26. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 65—67
27. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 67—70
28. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 70—72
29. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 72—75
30. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 75—78
31. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 78—81
32. ↑  Fortier2, 1904, էջ 66
33. ↑  Fortier2, 1904, էջեր 212—213
34. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 96—98
35. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 98—100
36. ↑  Fortier3, 1904, էջեր 12—14
37. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 108—111
38. ↑  Fortier3, 1904, էջեր 10—12
39. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 112—114
40. ↑  Fortier3, 1904, էջեր 22—59
41. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 111—112
42. ↑  Fortier3, 1904, էջեր 40—43
43. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 117—119
44. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 119—121
45. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 124—126
46. ↑  Fortier3, 1904, էջ 79
47. ↑  Fortier3, 1904, էջ 82
48. 1 2  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 128—131
49. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 131—134
50. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 134—136
51. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջ 136
52. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 137—141
53. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 141—142
54. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 142
55. ↑  Fortier3, 1904, էջեր 244—245
56. ↑  Germany, 1996, էջեր 326—328
57. ↑  Fortier3, 1904, էջ 248
58. ↑  Germany, 1996, էջեր 328—335
59. ↑  Fortier3, 1904, էջ 247, 250
60. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 150—153
61. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 153—155
62. ↑  Fortier4, 1904, էջեր 4—5
63. ↑  Fortier4, 1904, էջ 5
64. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 200—209
65. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 209—210
66. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 213—215
67. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջ 215
68. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 216—218
69. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 219—220
70. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 221—222
71. ↑  Taylor, 1984, էջ 112
72. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 225—226, 235
73. ↑  Taylor, 1984, էջ 113
74. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 235—240
75. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 240—249
76. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 249—252
77. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 252—253
78. ↑  Taylor, 1984, էջ 121
79. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 271—272
80. ↑  Taylor, 1984, էջեր 121—122
81. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 316—320
82. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 273—276
83. ↑  Taylor, 1984, էջեր 149—151
84. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 276—279
85. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 280—291
86. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 291—296
87. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 296—300
88. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 328—329
89. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 330—333
90. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 334—337
91. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 355—357
92. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 371
93. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 357—358
94. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 359, 363—364
95. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 364, 377—381
96. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 384—388
97. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 388—390
98. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 390—392
99. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 394—397
100. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 398—404
101. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 404—406
102. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 406—421
103. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 422—425
104. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 425—437
105. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 451—452
106. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 439-437
107. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջ 444
108. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 469—470
109. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 455—469
110. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջ 473
111. 1 2  Wall&Rodrigue, 2014, էջեր 470—473
112. ↑  Wall&Rodrigue, 2014, էջ 475
113. ↑  "Louisiana election 2012" (in անգլերեն). The New York Times. Արխիվացված from the original on 2023 թ․ մայիսի 20. Retrieved 2023 թ․ մայիսի 20.
114. ↑  "Louisiana Results" (in անգլերեն). The New York Times. Արխիվացված from the original on 2023 թ․ մայիսի 16. Retrieved 2023 թ․ մայիսի 20.
115. ↑  "Louisiana Election Results" (in անգլերեն). The New York Times. Արխիվացված from the original on 2023 թ․ մայիսի 20. Retrieved 2023 թ․ մայիսի 20.