recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Կորնարդյան անտառ»**, անգլիացի նկարիչ Թոմաս Գեյնսբորոյի՝ 1748 թվականին հեղինակած նկար։ Հանրության շրջանում այն հայտնի է նաև «Գեյնսբորոյի անտառ», «Կորնար անտառ» անվանումներով։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Թոմասը «Կորնարդյան անտառ» կտավը նկարել է իր հայրենի Սադբերի քաղաքում, որտեղ նա վերադարձել էր 1748 թվականին հոր հուղարկավորությանը մասնակցելու նպատակով։ Կա ենթադրություն, որ Թոմասը նկարի աշխատանքները դեռ դպրոցական տարիներից է սկսել։ Այդ իսկ պատճառով մասնագետները չեն կարողանում հստակ ասել արդյո՞ք Թոմասը «Կորնարդյան անտառ»-ը 1748 թվականին է նկարել, թե շարունակել է նախկինում սկսած, սակայն անավարտ մնացած աշխատանքը։

Նկարագիր
--------

Կտավում պատկերված չէ Սադբերի համայնապատկեր։ Նկարիչը իր ստեղծագործությունները պատկերում էր բացառապես արվեստանոցում, որտեղ կար անհրաժեշտ գրեթե ամեն ինչ, այդ թվում՝ ծաղիկներ, ծառեր և նույնիսկ կենդանիներ։ «Կորնարդյան անտառ» կտավը նույնպես ստեղծվել է նկարչի՝ Սադբերում գտնվող արվեստանոցում։

Նկարի աջ կողմում պատկերված գետակի մակարդակը ավելի բարձր է, քան ձախ կողմում պատկերված ճանապարհը, սակայն ջուրը չի ողողում այն։ Թոմասին ամենից քիչն էր հետաքրքրում իրականությունն ու աշխարհագրական հաշվարկները։ Նա այդ տեսարանը հենց այդպիսին էր տեսնում և ոչ այլ կերպ։

Նկարը պատկերված է գեղանկարչության հոլանդական դպրոցի դասական նատուրալիստական ոճով։ Այս ուղղության էտալոնն են համարվում հոլանդացի նկարիչ Անտոնիս վան Դեյքը, ում ստեղծագործությունները ներշնչման աղբյուր են հանդիսացել Գեյնսբորոյի վաղ ստեղծագործական տարիներին։

Նկարում ամեն ինչ շարժման մեջ է գտնվում. արևը լուսավորում է դաշտերը և թվում է, թե հեռվում երևացող գյուղական տների տանիքները կհասնեն ճանապարհին։ Դեպի կտավը դիտողին է շարժվում հոգնած ճանապարհորդը, ով ուսին կրում է ծանր պարկ։ Ձանձրույթը զսպել չկարողացող շունը հետևում է տիրոջը քայլ առ քայլ։ Ձախ կողմում պատկերված է երիտասարդ, ով բահով փոս է փորում է։ Սակայն ակնհայտ է, որ նրա ուշադրությունը ուղղված է իրեն այցելության եկած նրբագեղ աղջնակը։ Նկարի ստորին հատվածում փայտահատն է, ով ջանասիրաբար կապում է ծառի կտրված ճյուղերը։ Ակներև է, որ նա այդ աշխատանքը վաղուց է սկսել, որովհետև նրա շունը հասցրել է ձանձրանալ ու քնել։ Ճանապարհի աջ կողմում՝ բլրի վրա երկու ավանակ են կանգնած։ Նրանցից մեկը, ականջները ցցած, նայում է ուղիղ նկարը դիտողի աչքերին։

Որքան էլ նկարը խորհրդավորության քողով է ծածկված, այնուամենայնիվ, այն աչքի է ընկնում իր պարզությամբ, ինչին նպաստում են նաև կանաչա-շագանակագույն երանգները։

Գրականություն
-------------

* Леонард Д. Н. "Мир Гейнсборо. 1727—1788.", М.:Терра, 1998.
* Кроль А. Е. "Английская живопись XVI—XVIII веков в Эрмитаже", Л. 1981.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
**Խանդրինի առանձնատուն** (ռուս.՝ Особняк Хандрина), հինավուրց առանձնատուն ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում (Ալեքսանդրովսկայա փողոց, 56), 1870-ական թվականների ճարտարապետության հուշարձան։

Պատմություն
-----------

Խանդրինի առանձնատունը կառուցվել է Տագանրոգի պատվավոր քաղաքացի, գործարար Ե. Ա. Խանդրինի պատվերով 1870 թվականին՝ ճարտարապետ Տենիշևի նախագծով։ Ըստ «Անշարժ գույքի գույքագրման և գնահատման ցանկի»՝ 1873-1916 թվականներին տան սեփականատերեր են եղել միայն Խանդրինների ընտանիքի անդամները. 1898 թվականից՝ տիտուլյար խորհրդական (9-րդ դասի աստիճանավոր) Անտոն Խանդրինը։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից առաջ Խանդրինների ընտանիքը մեկնել է Խարկով։

Հեղափոխությունից հետո շենքում տեղակայված էր քաղաքային ռազմական պարետությունը։ 1920 թվականին շենքը փոխանցվեց կոմունալ տնտեսության քաղաքային բաժնին։ Ճակատից հանվեց ազնվական տոհմի զինանշանը և քանդակը։ Շենքում գտնվում էին խնամազուրկ երեխաների ընդունիչ կետ, երաժշտական դպրոց։ 1976 թվականի վերականգնողական աշխատանքներից հետո Խանդրինի նախկին առանձնատանը բացվեց Տագանրոգի պատկերասրահը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Շենքը մեկևկեսհարկանի է։ Ճակատը հագեցած է արտահայտիչ դեկորով։ Գեղարվեստական ընդհանուր կոմպոզիցիայում առկա են կլասիցիզմի, բարոկկոյի, Վերածննդի տարրեր։ Կորնթական օրդերի սյունագլուխները, կանելյուրներով սյուները, ճակտոնը պսակում էին քանդակագործական խմբեր (կորսված են)։ Գլխավոր մուտքի վերևում Խանդրինների ազնվական տոհմի զինանշանն էր։ Շենքի ներքին ինտերիերն աչքի էր ընկնում դեկորատիվ հարուստ ծեփվածքներով։ Դրանց լրացնում էին ճոխ ջահերը, հախճասալիկային բուխարիները, մանրահատակը, կաղնե դռները։ Դեպի բակ էր դուրս գալիս փորագրված սյուներով փայտե պատշգամբը։ Բակում կար մրգատու այգի։ Ինքնատիպ ճարտարապետությամբ առանձնանում էր նույնիսկ կառքամառանի շենքը, որը պահպանվել է մինչև մեր օրերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Кукушин В.С.* История архитектуры Нижнего Дона и Приазовья. — Ростов-на-Дону: ГинГо, 1996. — С. 85.
2. 1 2 3 4 5  *Киричек М.С.* Хандрина дом // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 764.
3. ↑  Таганрогская картинная галерея: Альбом / Л. В. Зуева. — М.: Изобраз. искусство, 1988. — С. 8.
Ինթել 8086
**x86 (Intel 80x86)**-ն ապարատային պլատֆորմ է, որը հանդիսանում է միկրոպրոցեսորի ճարտարապետություն և հրամանների համապատասխան հավաքածու։ Այն մշակված է և թողարկված, ինչպես Intel-ի, այնպես էլ նրա հետ համատեղելի պրոցեսորների համար, որոնք ստեղծվել են այլ արտադրողների կողմից։ Տերմինն առաջացել է այն փաստից, որ Intel-ի հետ համատեղելի հին պրոցեսորների անվանումները նույնպես վերջանում էին 86-ով։ Տարիների ընթացքում x86-ի հրամանների բազմությունը, մնալով հետ-համատեղելի, համալրվել և ընդլայնվել է։ Ճարտարապետությունն իրականացվել է Intel-ի, Cyrix-ի, AMD-ի, VIA-ի և շատ այլ արտադրողների պրոցեսորների համար։

Քանի որ, x86 տերմինը 80386-ի ներկայացնելուց դարձավ տարածված, այն սովորաբար ենթադրում է երկուական համատեղելիություն 80386-ի 32 բիթային հրամանների բազմության հետ։ Այն կարող է երբեմն ներկայացվել որպես x86-32, տարբերվելու համար կա՛մ 16 բիթային՝ x86-16 բնօրինակից, կա՛մ ավելի նոր, 64 բիթային՝ x86-64-ից (կոչվում է նաև x64)։ Չնայած, որ նոր անհատական համակարգիչներում և սերվերներում օգտագործվող x86 պրոցեսորներն ունեն 64 բիթայնություն, հին համակարգիչների և սերվերների հետ համատեղելիության խնդիրներից խուսափելու համար, x86-64 կամ x64 տերմինները հաճախ օգտագործվում են 64 բիթային ծրագրակազմը նշելու համար, իսկ x86 տերմինը ենթադրում է միայն 32 բիթայինները։

Ներկայումս, x86 ճարտարապետությունն լայն տարածված է սեղանադիր և ծնկադիր համակարգիչներում, ինչպես նաև սերվերների և աշխատակայանների աճող մեծամասնության մեջ։ Ծրագրակազի մեծ մասն աշխատում է տարբեր պլատֆորմների վրա, ներառյալ MS-DOS-ը, Windows-ը, Լինուքսը, BSD-ն, Solaris-ը և Mac OS X-ը։ Ներդրված համակարգերի ճարտարապետությունը տարբերվում է։ Այստեղ տարածված են ավելի պարզ 16 բիթային x86 չիպերը, բայց AMD-ի Geode-ը և նոր Intel Atom-ը այս ոլորտում օգտագործվող 32 և 64 բիթային նախագծման օրինակներ են։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ինթելի ճարտարագիտության 25 տարին
Moro քողարկաներկման տարբերակ Լեհաստանի ՌՕՈՒ համար
**Kamuflaż wz. 68** («Մորո»[1][2] կամ «Մորա»[3]), քողարկաներկման նախշ, որ օգտագործելլ են լեհական բանակը Քաղաքացիական ոստիկանության աշխատակիցներն, բանտային պահակախմբերը, ոստիկանությունը 1990 թվականից հետո և հրշեջները։ Տվյալ քողարկաներկումով համազգեստ արտադրվել է 1969-1989 թվականներին։ «Մորոն» փոխարինել է wz. 58 «deszczyk» (անձրև, մորոս) հին քողարկանախշին։ Իր հերթին 1989 թվականին մորոյին փոխարինել է ավելի կատարյալ Wz. 89 Puma-ն։ «Moro» հապավում է լեհական «materiał odzieżowy roboczo-ochronny» կտորի անունից, որ նշանակում է «տեքստիլ հագուստ աշխատանքի ու պաշտպանության համար»։

Նախշ
----

Ընդհանուր առմամբ գոյություն է ունեցել տվյալ նախշի վեց տարբերակ, որ իրարից տարբերվել են գույնով՝ կախված այն ծառայությունից, որի համար նախատեսված է եղել այս կամ այն նախշը։

Ցամաքային զորքերի համար նախատեսված տարբերակում բծերի գույնը եղել է կանաչ, և այդ համազգեստն օգտագործել են Նադվիսլյանսկիե զորամասերը (լեհ.՝ Nadwiślańskie Jednostki Wojskowe) և սահմանապահ զորքերը։ Օդային ուժերի, հակաօդային պաշտպանության և ռազմածովային ուժերի համար նախշը եղել է սև, ներքին գործերի նախարարության (ներառյալ ԶՕՄՕ), Պատժական ծառայության և ապա ոստիկանության համար՝ նախ կապույտ, ապա մոխրակապույտ, հրշեջների ու կամավոր հակահրդեհային պահպանության աշխատողներինը՝ մուգ դարչնագույն՝ ավելի խոշոր բծերով։ Հրշեջներն սկզբում օգտագործել են ցամաքային զորքերի համազգեստի նախշին նման նախշերով հագուստ։ Մորոյից բացի հակահրդեհային պաշտպանության աշխատողներն օգտագործել են նաև այլ քողարկանախշեր։

1990-ական թվականներին ստեղծվել է «moro» վերջին տարբերակը, որ սկզբում պգտագործել է ոստիկանությունը, իսկ ներկայում՝ բացառապես միայն բանտային ծառայության աշխատակիցները, և ներկայում նրանք միակն են, որ օգտագործում են այդ քողարկանախշը[4][5]։

Պատկերասրահ
-----------

* Մոդել ՌԾՆ և ծովային ավիացիայի համար
* Մորոյի ոստիկանական տարբերակ
* Մոդել հրշեջների համար
* Մորոյի վերջին տարբերակը, որ օգտագործում են բանտային պահակախմբերը
* Պիտակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Отчет комиссии о рассмотрении и оценке полезности объектов, выданных для функциональных испытаний. Министерство внутренних дел, Школа унтер-офицеров МО в Пиле; 24 сентября 1980 г.
2. ↑  Служебная записка, полковник МО Стефан Быстрицкий, от 01.12.1980 в отношении курток и тренировочной формы из ткани US-9/82 Pa 25, переданной для пробного использования
3. ↑  Henryk Wielecki, Dzieje polskiej rogatywki, Warszawa 1985, с. 107; цитата: …из полевой ткани, обычно называемой «Мора»
4. ↑  Jacek Kijak, Hełmy Wojska Polskiego 1917—2000, Warszawa 2013, s. 86
5. ↑  Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, red. Halina Zgółkowa, t. 22, Poznań 1999, s. 28

Արտաքին հղումներ
----------------

* camopedia.org Լեհաստան
**Մեծրաց լեռներ**, *Գյուլլադաղ, Մազրա դաղ, Մեզրե, Մեծաց, Մեծրաց լեռնաշղթա, Զագրբաբա, Զախըրբաբա, Զախըրդաղ, Զախիրբաբա, Զախրբաբա, Զամդար, Զամդար դաղ, Զաքրբաբա, Սաղանլուղի լեռնաշղթա, Սողանլը, Սողանլի դաղ, Սողանլու, Սողանլու դաղ, Սողանլուի լեռնաշղթա, Սողանլուի լեռներ, Սողանլուղ, Սողանլուղի լեռներ*, տեկտոնահրաբխային լեռնազանգված Հայկական լեռնաշխարհում՝ Ներքին Տավրոսի հյուսիսային մասում՝ Օլթի և Կարս գետերի միջև։ Երկարությունը 80 կմ է, առավելագույն բարձրությունը՝ 2885 մ (Մեծրաց լեռ)։ Կազմված է լիպարիտներից, վանակատից, անդեզիտներից։ Լանջերը զառիթափ են՝ մասնատված Արաքսի վտակների հովիտներով։ Լանդշաֆտը լեռնամարգագետնային է, լանջերին կան անտառներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 3 [-] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 2001, էջ 775 — 992 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Վրաց-ուկրաինական հարաբերություններ**, Ուկրաինայի և Վրաստանի միջև երկկողմ հարաբերություններ միջազգային քաղաքականության, տնտեսության, կրթության, գիտության, մշակույթի և այլ բնագավառներում։

Վրաստանը ճանաչել է Ուկրաինայի անկախությունը 1991 թվականի դեկտեմբերի 12-ին, դիվանագիտական հարաբերությունները երկու երկրների միջև հաստատվել են 1992 թվականի հուլիսի 22-ին։ 1994 թվականի ապրիլի 5-ին Թբիլիսիում Ուկրաինան բացել է Վրաստանում Ուկրաինայի դեսպանատունը։ Ուկրաինայում Վրաստանի դեսպանատունը բացվել է 1994 թվականի օգոստոսի 19-ին Կիևում։

Պատմություն
-----------

Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետության դիվանագիտական ներկայացուցչության նախկին շենքը Ուկրաինայում, Կիև, Լև Տոլստոյի փողոց
### Ազատության համար պայքարի ժամանակաշրջան։ 1917-1921 թվականներ

Չնայած պաշտոնական հարաբերությունների բացակայությանը՝ Ուկրաինական պետությունը ակտիվ հարաբերություններ էր պահպանում Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետության հետ։ 1918 թվականի հուլիսի 4-ին Վրաստանի վարչապետ Նոէ Ժորդանիան նամակով դիմեց Ուկրաինական պետության Արտաքին գործերի նախարար Դմիտրի Դորոշենկոյին՝ նշելով այնտեղ Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետության՝ Ուկրաինայում լիազոր ներկայացուցիչներին։ Վրաստանի դիվանագիտական ներկայացուցչությունը Կիևում սկսել է աշխատել 1918 թվականի սեպտեմբերի սկզբին։ Արդյունքում, ուկրաինացի պաշտոնատար անձինք վրացիների հետ միասին 1918 թվականի սեպտեմբեր-դեկտեմբեր ամիսների ընթացքում համատեղ կերպով վերամշակել են ուկրաինա-վրացական միջպետական համաձայնագիրը՝ առևտրա-տնտեսական և քաղաքական բնագավառների վերաբերյալ։

Վրաստանում Ուկրաինայի հյուպատոսությունը ստեղծվել է՝ համաձայն 1918 թվականի հուլիսի 4-ին ընդունված «Գեներալ հյուպատոսությունների և արտասահմանում հյուպատոսական գործակալությունների ստեղծման մասին» օրենքի։ Ուկրաինայի և Վրաստանի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների հետագա զարգացմանը խանգարել է բոլշևիկների ընդվզումը՝ երկու երկրների դեմ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Україна та Грузія. Політичні відносини Archived 2013-09-22 at the Wayback Machine. на сайті Посольства України в Грузії. — Процитовано 6 серпня 2013
2. ↑  Петренко І. Дипломатичні та військово-політичні відносини Української Держави з Грузинською Демократичною Республікою (квітень-грудень 1918 року)(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

1. Ուկրաինայի դեսպանատունը Վրաստանում Archived 2016-03-11 at the Wayback Machine. (ուկր.), (անգլ.), (վրաց.)
2. Embasy of Georgia to Ukraine Archived 2014-04-07 at the Wayback Machine. (անգլ.), (վրաց.)
3. Ուկրաինա-Վրաստան Archived 2012-03-22 at the Wayback Machine. Країни світу Archived 2012-03-22 at the Wayback Machine. կայքում
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հաշվարկման համակարգ (այլ կիրառումներ)
**Հաշվարկման համակարգ**, որևէ մարմնի հետ կապված կոորդինատների համակարգի և ժամանակի ընթացքը նշող գործիքի՝ ժամացույցի համախումբ։

Հաշվարկման մարմինը, որի նկատմամբ դիտարկվում է այլ մարմինների կամ նյութական կետերի շարժումը, ընտրվում է ըստ նպատակահարմարության. օրինակ, հաշվարկման մարմին կարող է լինել աշխատասեղանը, որևէ բնակավայր, Երկիրը, Արեգակը, Գալակտիկայի կենտրոնը և այլն։ Մարմինների կամ, ավելի լայն առումով, պատահարների տարածաժամանակային բնութագիրը որոշվում է 4 թվերով՝ տեղը նշող տարածական 3 կոորդինատներով՝ {\displaystyle x,y,z} և ժամացույցի t ցուցմունքով (ժամանակային կոորդինատ)։ {\displaystyle x,y,z,t} չորս թվերի բազմությունը ըստ էության կազմում է իրական քառաչափ տարածաժամանակային ամբողջությունը՝ քառաչափ տարածությունը։

Իներցիալ հաշվարկման համակարգեր
------------------------------

Հիմնական հոդված՝ Իներցիալ հաշվարկման համակարգ
Այն հաշվարկման համակարգը, որում տեղի ունի Նյուտոնի առաջին օրենքը, կոչվում է հաշվարկման իներցիալ համակարգ։ Իներցիալ հաշվարկման համակարգի նկատմամբ ուղղագիծ և հավասարաչափ շարժվող յուրաքանչյուր համակարգ դարձյալ իներցիալ է։ Հարաբերականության հատուկ տեսությունը գործ ունի միայն իներցիալ հաշվարկման համակարգերի հետ։

Ոչ իներցիալ հաշվարկման համակարգեր
---------------------------------

Հիմնական հոդված՝ Ոչ իներցիալ հաշվարկման համակարգ
Իներցիալ հաշվարկման համակարգերի նկատմամբ արագացումով շարժվող հաշվարկման համակարգը կոչվում է հաշվարկման ոչ իներցիալ համակարգ։ Այդպիսի համակարգում տեղի չունի Նյուտոնի առաջին օրենքը, որովհետև առաջանում են «թվացող» ուժային (գրավիտացիոն) դաշտեր, որոնք միշտ ազդում են մարմինների վրա։ Հարաբերականության ընդհանուր տեսությունում հաշվարկման համակարգը կարող է լինել կամայական։ Աակայն այստեղ բնության օրենքները ձևակերպվում են այնպես, որ բոլոր հաշվարկման համակարգերում ունենում են մաթեմատիկական հավասարումների միևնույն տեսքը (տենզորական հավասարումներ են)։

Հաշվարկման համակարգի ընտրությունը
---------------------------------

Կոորդինատների համակարգի ընտրությունը պայմանավորված է խնդրի բնույթով։ Հաշվարկման համակարգի իներցիալ լինելու պայմանը բավարարվում է երկնային մարմիններից բավականաչափ մեծ հեռավորությունների վրա, երբ կարելի է անտեսել գրավիտացիոն դաշտը։ Այս դեպքում տարածությունը համասեռ է և իզոտրոպ, ուստի ամենահարմարը ուղղանկյուն դեկարտյան կոորդինատների համակարգն է։ Միևնույն պատահարի {\displaystyle x,y,z,t} տարածաժամանակային կոորդինատները իներցիալ հաշվարկման համակարգերում կապված են Լորենցի ձևափոխություններով։
Լույսի արագությունից շատ փոքր հարաբերական արագությունների դեպքում դրանք վերածվում են Գալիլեյի ձևափոխությունների, և այդ մոտավորությամբ պատահարների է ժամանակը բոլոր հաշվարկման համակարգերում միևնույնն է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 240)։*  |
**Օլիմպիական նշանաբան,** Օլիմպիական խաղերի նշանաբանը կազմված է երեք լատինական բառերից «Citius, Altius, Fortius!», որը թարգմանաբար նշանակում է «արագ, բարձր, ուժեղ»։

Հնարավոր է նաև՝ «արագ, ավելի բարձր, ավելի համարձակ», քանի որ «fortis» լատիներենից թարգմանվում է «ուժեղ», այն կարող է մեկնաբանվել ոչ միայն որպես ֆիզիկական, այլև որպես բարոյական ուժ՝ դիմացկունություն, քաջություն և այլն։

Պատմություն
-----------

Երեք բառերից կազմված այդ արտահայտությունն առաջին անգամ ասել է Ֆրանսիացի քահանա Անրի Դիդոնը՝ իր քոլեջում մարզական մրցումների բացման արարողության ժամանակ։ Այս բառերը դուր էր եկել նաև Պիեռ դը Կուբերտենին, ով հավատալով, որ այս խոսքերն արտացոլում են աշխարհի բոլոր մարզիկների նպատակները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *John E. Findling, Kimberly D. Pelle* Encyclopedia of the Modern Olympic Movement. — Greenwood Press, 2004. — P. 458. — ISBN 0-313-32278-3

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դիդոն Անրի — հոդված Մեծ օլիմպիական հանրագիտարանից (Մ. 2006)

Տես նաև
-------

* Օլիմպիական խորհրդանիշներ
* Օլիմպիական օրհներգ
**Կարինե Թաթոսի Մկրտչյան** (օգոստոսի 19, 1954(1954-08-19), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգչուհի (սոպրանո), մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Կարինե Մկրտչյանը ծնվել է 1954 թվականի օգոստոսի 19-ին Լենինականում։ 1976 թվականին ավարտել է Լենինականի Ք. Կարա-Մուրզայի անվան ուսումնարանի երգեցողության բաժինը (դասատու՝ Վ. Աթոյան), 1981 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի (Ա. Սարաջյանի դասարան) երգեցողության բաժինը։

1981-1997 թվականներին դասավանդել է Ք. Կարա-Մուրզայի անվան ուսումնարանում (1988-1997 թվականներին եղել է վոկալ բաժնի վարիչ), 1997-2006 թվականներին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի Գյումրիի մասնաճյուղում (2003-2005 թվականներին՝ ամբիոնի վարիչ)։ 2005 թվականից զուգահեռաբար աշխատել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (2016 թվականից՝ պրոֆեսոր), 2007 թվականից միաժամանակ աշխատել է Երևանի Ռ. Անդրեասյանի անվան երաժշտական դպրոցում։

Մենահամերգներով հանդես է եկել Գյումրիում, Վանաձորում, Երևանում, Թբիլիսիում, Գյումրիի կամերային նվագախմբի հետ՝ Մերձբալթյան երկրներում (1986)։ 1982 թվականին Լենինականում հանդես է եկել Անուշի դերերգով (Ա. Տիգրանյանի «Անուշ» օպերայի բեմադրման 70-ամյակին)։ Համերգային երկացանկում ընդգրկված են եղել Յ. Ս. Բախի, Հ. Գ. Հենդելի, Վ. Ա. Մոցարտի, Ֆ. Շուբերտի, Ֆ. Մենդելսոնի, Ռ. Շումանի, Յ. Բրամսի, Ջ. Վերդիի, Վ. Բելլինիի, Պ. Ի. Չայկովսկու, Ս. Վ. Ռախմանինովի, Կոմիտասի, Ա. Սպենդիարյանի, Ռ. Մելիքյանի, Է. Միրզոյանի, Գ. Չթչյանի և ուրիշների ստեղագործություններից։

2008 թվականին ՀՀ և սփյուռքահայ կոմպոզիտորներին նվիրված համահայկական համերգին կատարել է իրանահայ կոմպոզիտոր Վ. Վահրամյանի ստեղծագործությունները։ 2008 թվականին վարպետության դասեր է վարել Կապանի ու Գյումրիի երաժշտական դպրոցներում։ Սաներից են Հ. Կարապետյանը, Ս. Ասմանգուլյանը, Մ. Գրիգորյանը, Գ. Թումանյանը, Լ. Առաքելյանը և ուրիշներ։

Կարինե Մկրտչյանը մասնակցել է երաժիշտ-կատարողների այսրկովկասյան VII (1981, դիպլոմ) և Մ. Ի. Գլինկայի անվան մեներգիչների համամիութենական (1981, Մինսկ, 1983, Երևան) մրցույթներին։

Հեղինակել է «XX դարի արտասահմանյան կոմպոզիտորների երգեր և ռոմանսներ» (սոպրանոյի համար, 2008), «Ջ. Վերդի. արիաներ սոպրանոյի համար» (2015) նոտաների ժողովածուները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կարինե Սարգսյան (այլ կիրառումներ)

**Կարինե Ասատուրի Սարգսյան** (հունիսի 22, 1945(1945-06-22), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 29, 2013(2013-10-29), Երևան, Հայաստան), հայ ստամոքսաղիքաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1995), պրոֆեսոր (2010)։

Կենսագրություն
--------------

Կարինե Սարգսյանը ծնվել է 1945 թվականին Երևանում։ 1969 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը։ 1969-1986 թվականներին աշխատել է Կուրորտաբանության և ֆիզիոթերապիայի ստամոքսաղիքաբանության բաժանմունքում, 1986-1998 թվականներին եղել է Պրոկտոլոգիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի աղիքի բուժման բաժանմունքի ավագ գիտաշխատող, 1998 թվականից` Առողջապահության ազգային ինստիտուտի պրոկտոլոգիայի ամբիոնի դոցենտ, 2000 թվականից աշխատում է Վիրաբուժության ինստիտուտի կոլոպրոկտոլոգիայի բաժանմունքում։

Առաջարկել և ներդրել է հաստ աղիքի ֆունկցիոնալ ու բորբոքային հիվանդությունների (հաստ աղիքի ոչ առանձնահատուկ խոցային բորբոքում, Կրոնի հիվանդություն) ախտորոշման և բուժման նոր եղանակներ։

Ուսումնամեթոդական ձեռնարկների հեղինակ է։

Անդամակցություն
---------------

* ՀՀ թերապևտների ընկերակցության վարչության անդամ, 1999
* ՀՀ պրոկտոլոգիայի ընկերության անդամ, 2003

Գրականություն
-------------

* «Կարինե Սարգսյանի հիշատակին»։ *Հ. Ս. Թամազյանի անվան Հայաստանի Վիրաբուժության Լրաբեր*։ 2014

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
|  |
| --- |
| **Կորնգան խոշոր** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Hedysareae* |
| **Ցեղ** | Կորնգան *(Onobrychis)* |
| **Տեսակ** | **Կորնգան խոշոր** *(O. major)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Onobrychis major*** |

**Կորնգան խոշոր** (լատ.՝ Onobrychis major), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

50-90 սմ բարձրությամբ բազմամյա խոտաբույս է։ Տերևների երկարությունը 10-35 սմ է։ Տերևիկները երկարավուն-էլիպսաձև են, 6-11 զույգերով։ Ծաղկակիրների երկարությունը 15-30 սմ է։ Ծաղկաբույլը ունի մինչև 6-12 սմ երկարություն, բազմածաղիկ է, պտղի ժամանակ երկարացող։ Դրոշը մերկ է։ Ունդերը նստադիր են, թեթևակի տափակած, կիսակլոր, խիտ առսեղմ թավոտ, փշավոր, 7-9 մմ երկարությամբ։ Փշերի ծայրերը մանուշակագույն են։

Տարածվածություն
---------------

Հայտնի է միայն Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում (Սելիմի լեռնանցք)։ Աճում է նաև Հարավարևելյան Անատոլիայում, Արևմտյան և Կենտրոնական Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 2200 մ բարձրության վրա, մարգագետնատափաստանում։ Ծաղկում է հունիսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI · IRMNG |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 645371
* GBIF: 2972648
* IPNI: 510016-1
* IRMNG: 10168455
* NCBI: 1232783
* Plant List: ild-35578
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:510016-1

 |

 |
|  |
| --- |
| **Հիրիկ նեղգծային** |
| Հիրիկ նեղգծայինՀիրիկ նեղգծային |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Հիրիկազգիներ (Iridaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Iridoideae* |
| **Տրիբա** | *Irideae* |
| **Ցեղ** | Հիրիկ *(Iris)* |
| **Տեսակ** | **Հիրիկ նեղգծային** *(I. acutiloba)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Iris acutiloba***C.A.Mey. 1831 |

**Հիրիկ նեղգծային** (լատ.՝ Iris lineolata), հիրիկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

10-15 սմ բարձրությամբ կոճղարմատավոր, գեղազարդային բույս է։ Տերևները նեղ-մանգաղաձև են, հաճախ` ուժեղ ոլորված։ 4-5 սմ երկարությամբ, 1,5 սմ լայնությամբ ծաղկապատի արտաքին մասերի ետծալը սրագագաթ է, բաց գույնի բարակ մուգ ջղերով, կիսակլորավուն պուտով, իսկ 4-5 (6) սմ երկարությամբ, 1,5-2 սմ լայնությամբ ներքինները` սրածայր, բաց մոխրագույն, մուգ դարչնագույն մանուշակագույն ջղերով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում տարածված է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում (Սիսիան և Գորիս քաղաքների շրջակայք, Վաղատին, Շուրնուխ, Ներքին Հանդ, Շիկահող, Որոտան գետի կիրճ)։ Աճում է նաև Արևելյան Անդրկովկասում, Թալիշում, Հարավարևելյան Անատոլիայում և Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտիներում` ծովի մակարդակից 800-2000 մ բարձրությունների վրա, լեռնային տափաստանում, շիբլյակում, մարգագետիններում, չոր քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Աճելավայրերի պայմանների փոփոխության պատճառով տեսակին սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահողի» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Iris acutiloba
* EoL: 2879848
* GBIF: 5298996
* GRIN: 20244
* iNaturalist: 126315
* IPNI: 438324-1
* NCBI: 2834424
* Plant List: kew-321530
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:438324-1
* Tropicos: 16600207
* WCSP: 321530

 |

 |
|  |
| --- |
| **Հիրիկ պարկային** |
| Հիրիկ պարկայինՀիրիկ պարկային |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Հիրիկազգիներ (Iridaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Iridoideae* |
| **Տրիբա** | *Irideae* |
| **Ցեղ** | Հիրիկ *(Iris)* |
| **Տեսակ** | **Հիրիկ պարկային** *(I. germanica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Iris germanica***L. 1753 |

**Հիրիկ պարկային** (լատ.՝ Iris germanica), հիրիկազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա կոճղարմատավոր բույս, որը բնության մեջ այլևս չի հանդիպում, ոչնչացել է և պահպանվել է միայն մշակության մեջ։ Պարտիզագործության բնագավառում տարածված հիրիկի հազարավոր տեսակներ ստացվել են այս տեսակից։

Նկարագրություն
--------------

Հիրիկի տերևները հիմնականում արմատամերձ են, երկշարք, թրանման կամ գծանման։ Ծաղիկները գտնվում են ճյուղավորված ծաղկակիրների վրա։ Ծաղկապատը կազմված է փոքրիկ խողովակից և վեց պսակաթերթիկներից, որոնցից ներքին երեքը դեպի ցած են հակված, իսկ վերինները ուղղաձիգ դիրք են գրավում՝ հաճախ ծայրով շփվելով մեկը մյուսի հետ։ Դրանց գունավորումը խիստ բազմազան է։ Ծաղկում է գարնանը կամ ամռան առաջին կեսերին։ Լուսասեր է, սակայն երիտասարդ բույսերը ավելի լավ են աճում կիսաստվերում։ Պահանջկոտ չէ հողային պայմանների նկատմամբ, բայց լավ է աճում սննդանյութերով հարուստ, կավային հողերում։ Արարատյան դաշտի պայմաներում առատ ոռոգման կարիք է զգում։ Լավ է աճում և առատորեն ծաղկում է հողը պարարտացնելու դեպքում։
Բազմանում է կոճղարմատները բաժանելու եղանակով, գարնանը կամ ամռան վերջում։ Սերմերով բազմացնում են միայն սելեկցիոն նպատակներով։ Թուփը նույն տեղում առանց բաժանելու 3-4 տարուց ավելի չի կարելի թողնել։ Հակառակ դեպքում՝ ծաղկումը աստիճանաբար նվազում է, իսկ ծաղիկները մանրանում են։ Պիտանի է բոլոր տիպերի ծաղկադեկորատիվ ձևավորումներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ․Վ․Հարությունյան, Քո շրջապատի ծաղիկները, Երևան, «Արևիկ», 1987


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Iris × germanica
* APA: 4310
* APDB: 21737
* APNI: 77618
* BioLib: 42060
* Calflora: 8605
* Ecocrop: 6952
* EoL: 490948
* EPPO: IRIGE
* EUNIS: 186614
* FloraBase: 1531
* FNA: 200028171
* FoAO2: Iris germanica
* GBIF: 5298069
* GRIN: 20310
* iNaturalist: 57097
* IPNI: 438637-1
* IRMNG: 10205531
* ITIS: 43207
* MichiganFlora: 1473
* MoBotPF: 281085
* NBN: NBNSYS0000002270
* NCBI: 34205
* NSWFlora: Iris~germanica
* NZOR: 663d62ac-a585-455a-a8d8-ba25f516c0dc
* PalDat: Iris\_germanica
* PfaF: Iris germanica
* PFI: 7028
* Plant List: kew-321867
* PLANTS: IRGE
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:438637-1
* Tropicos: 16600053
* VASCAN: 6177
* VicFlora: d1912937-af72-4f07-97e0-563640710d74
* WisFlora: 9003

 |

 |
|  |
| --- |
| **Ավրորինա դեղնաթիթեռ** |
| Ավրորինա դեղնաթիթեռԱվրորինա դեղնաթիթեռ |
| Ավրորինա դեղնաթիթեռ (էգ)Ավրորինա դեղնաթիթեռ (էգ) |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Թիթեռներ (Lepidoptera) |
| **Ընտանիք** | Ճերմակաթիթեռներ (Pieridae) |
| **Ցեղ** | **Colias** |
| **Տեսակ** | **Ավրորինա դեղնաթիթեռ** *(C. aurorina)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Colias aurorina***Herrich-Schäffer, 1850 |

**Ավրորինա դեղնաթիթեռ** (լատ.՝ Colias aurorina), ճերմակաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Միջին չափի թիթեռ է։ Արուների առջևի թևի երկարությունը 25–35 մմ է, թևերի ստորին մասը հիմնականում դեղին գույնի է, իսկ էգերինը 35–40 մմ է։ Արուների թևերի ընդհանուր գուներանգը օքրագույն է, հաճախ ուժեղ մանուշակագույն փայլով, էգերը սպիտակ կամ նարնջագույն են, առջևի թևերի գագաթը և հետին թևերի արտաքին եզրը և դիսկալ պուտը սև են, իսկ հետին թևերինը` նարնջագույն։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Փոքր Ասիայում, Կովկասում, Իրանում, Հարավարևմտյան Թուրքմենստանում։ Հայաստանում ունի լայն տարածում, հայտնի է Գեղարքունիքի (քաղաք Սևան, գյուղ Շորժա), Կոտայքի (Ջրվեժ, Գեղադիր, Մեղրաձոր, Արզական, Գառնի), Վայոց ձորի (Գնիշիկ), Սյունիքի (Լիճք, Շվանիձոր, Գուդեմնիս, Վանք և Կալեր լքված գ.) մարզերում, Արագածի և Արայի լեռներից, «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցից։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են քսերոֆիտներում և անտառի ու տրագանտների վերին սահմանում գտնվող տափաստանացած հատվածներում` տրագանտների ինտրուզիաներով։

Մայիսի վերջից մինչև հուլիսի վերջը տալիս են մեկ սերունդ։ Թրթուրները զարգանում են տրագանտային աստրագալի վրա։ Ձմեռում են երրորդ, չորրորդ հասակի թրթուրները։

Պահպանություն
-------------

Հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակը և դրա փոփոխության միտումները բավականաչափ բարձր է` զգալի տատանումներով տարբեր տարիներին։

Վտանգման հիմնական գործոններն են արոտների համար տրագանտային ֆորմացիաների խարակումը, տափաստանների հերկումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում և «Սևան» և «Արևիկ» ազգային պարկերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777923961 |

 |
|  |
| --- |
| **Հիրիկ սիբիրյան** |
| Հիրիկ սիբիրյանՀիրիկ սիբիրյան |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Հիրիկազգիներ (Iridaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Iridoideae* |
| **Տրիբա** | *Irideae* |
| **Ցեղ** | Հիրիկ *(Iris)* |
| **Ենթացեղ** | **Limniris** |
| **Տեսակ** | **Հիրիկ սիբիրյան** *(I. sibirica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Iris sibirica***L. 1753 |

**Հիրիկ սիբիրյան** (լատ.՝ Iris sibirica), հիրիկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Գեղազարդային, կոճղարմատովոր բույս է։ Ցողունն ունի 40-70 (100) սմ բարձրություն։ Տերևները նեղ գծային են, ցողունից կարճ։ Ծաղիկները 2-3 հատ են և գտնվում են ծաղկասլաքի գագաթում, խոշոր են, կապույտ 6-9 սմ տրամագծով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում տարածված է Վերին Ախուրյանի, Լոռու և Իջևանի ֆլորիստիկական շրջաններում։ Տարածված է նաև Կովկասում, Եվրոպայում, Սիբիրում, Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին և վերին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1600-2000 մ բարձրությունների վրա, խոնավ մարգագետիններում, ճահճացած տեղերում, գետերի և լճերի մոտ, անտառներում։ Ծաղկում է մայիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է։ Պոպուլյացիայի արեալը մասնատված է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Գերարածեցման պատճառով տեսակին սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ հիշատակվում էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Արփի լիճ» ազգային պարկի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Iris sibirica
* BioLib: 42068
* Calflora: 10015
* EoL: 590486
* EPPO: IRISI
* EUNIS: 186687
* FNA: 200028213
* GBIF: 5298126
* GRIN: 20398
* iNaturalist: 59943
* IPNI: 439087-1
* ISC: 114986
* ITIS: 565245
* MichiganFlora: 1477
* NBN: NBNSYS0000014871
* NCBI: 198826
* NZOR: 2f568544-3b3a-4bb8-8037-e8c4080ffb6d
* PalDat: Iris\_sibirica
* Plant List: kew-322377
* PLANTS: IRSI
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:439087-1
* Tropicos: 16602144
* VASCAN: 6187
* WCSP: 322377

 |

 |
**Ալյումինե կոնստրուկցիաներ**, տեխնիկական ալյումինի և ալյումինի համաձուլվածքների պրոֆիլավոր ու թերթավոր տարրերից պատրաստվող կոնստրուկցիաներ։ Շինարարական նպատակներով սկսել են կիրառվել 1930-ական թվականներից։ Աչքի են ընկնում թեթևությամբ, երկարակեցությամբ, բարձր ամրությամբ, կոռոզիակայունությամբ, սեյսմակայունությամբ, բավարարում են շինարարության ինդուստրացման պահանջները։ Արտաքին գեղեցիկ տեսքը կառույցներին հաղորդում է ճարտարապետական արտահայտչականություն։ Օգտագործվում են շինարարական մեքենաների, տարբեր տիպի ամբարձիչների ու փոխադրական միջոցների պատրաստման համար։

Ալյումինե կոնստրուկցիաներ առանձնապես լայնորեն կիրառվում են շինարարության բնագավառում՝ բնակելի, հասարակական և արդյունաբերական շենքերի պատող և կրող տարրերում, կամուրջներում, ռադիո–հեռուստատեսային կայմերում ու աշտարակներում, էլեկտրահաղորդման գծերի հենարաններում, գազամբարներում, հիդրոտեխնիկական և այլ հատուկ կառույցներում։ Կրող տարրեր կարող են լինել շենքերի ու կառուցվածքների հեծանները, ֆերմաները, սյուները, շրջանակները, կամարները, ինչպես և տարածական կոնստրուկցիաները (գմբեթներ, կախովի կոնստրուկցիաներ ևն)։ Ալյումինե կոնստրուկցիաների կիրառության տեխնիկական նպատակահարմարությունն աճում է հեռավոր և դժվարտմատչելի վայրերում հավաքովի–քանդովի, շարժական կոնստրուկցիաների օգտագործման անհրաժեշտության դեպքում, ինչպես նաև քիմիապես ագրեսիվ միջավայրերում շահագործելիս, որտեղ նրանց ծառայության ժամկետն ավելի երկար է, քան այլ մետաղներից պատրաստված կոնստրուկցիաներինը։

1980-ականներին Ալյումինե կոնստրուկցիաների զարգացման հիմնական աշխատանքները տարվում են նրանց կրող և պատող ֆունկցիաները միևնույն կոնստրուկցիայում զուգակցելու, տարածական, այդ թվում՝ մեծթռիչքանի (80–90 *մ* և ավելի) կոնստրուկցիաներ պատրաստելու ուղղությամբ։

Գրականություն
-------------

* Тарановский С. В. и Хохарин А. Х. Конструкции из алюминиевых сплавов, М. 1961
* Попов С. А. Строительные конструкции из алюминиевых сплавов, М. 1963.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 185)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալյուր (այլ կիրառումներ)

**Ալյուր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում, Վան քաղաքից 21-22 կմ հյուսիս, Վանա լճի արևելք՝ ափից 4-5 կմ հեռավորության վրա, Կտուց կղզու դիմաց՝ արգավանդ սարահարթի վրա։

Անվան ստուգաբանություն
----------------------

Ըստ Ադոնցի գյուղի անվանումը պահպանվել է ուրարտական **Այլուրիա** գետի անվանումից, որի մասին հիշատակումներ կան Սարգոնի 713 թ.-ի արշավանքի կապակցությամբ։

Ըստ Ա. Ղանաղալյանի ավանդապատման այստեղով է անցել Թադևոս առաքյալը և տեսնելով տարածքի հաճելի դիրքը, ասել է. «այլ ո՞ւր երթանք»։ Այստեղից էլ գյուղի անունը մնացել է **Ալյուր** կամ **Ալուր**։

Պատմություն
-----------

Հիշատակվում է որպես գյուղ Վասպուրականի Տոսպ գավառում՝ XIII դարից։ Ըստ Դավրիժեցու XVII դարում Այլուրը մտնում էր Ամուկ (Ամյուկ) գավառի կազմում։

Ըստ Մ. Օրմանյանի գյուղը հանդիսանում է միջնադարյան մատենագրություններում հիշատակվող **Անալյուր** գյուղը, որտեղ ծնվել է մատենագիր Գևորգ Մեղրիկը։

1895 թվականին Ալյուրը ենթարկվել է հարձակման, իսկ Մեծ եղեռնի ժամանակ նրա բնակիչների մեծ մասը զոհվել է։ Ողջ մնացած ալյուրցիներն ապաստանել են Արևելյան Հայաստանում` հիմնականում Արթիկի շրջանի Մեծ Մանթաշ և Փոքր Մանթաշ գյուղերում։

Բնակչություն
------------

XIX դարի վերջերին և XX դարի սկզբներին Ալյուրը Թիմարի շրջանի ամենամեծ բնակավայրն էր և ուներ 400 տուն հայ բնակիչ։ Բացի այդ կային նաև քուրդ բնակիչներ։

Տնտեսություն
------------

Բնակիչները զբաղվում էին այգեգործությամբ, երկրագործությամբ, անասնապահությամբ։ Գյուղը ուներ բարեբեր հողեր և այնտեղ մշակում էին խաղողի այգիներ։ Բնակիչները զբաղվում էին նաև գինեգործությամբ։

Պատմամշակութային կառույցներ
---------------------------

Ալյուրն ուներ Ս. Աստվածածին և Ս. Գրիգոր անվանումներով եկեղեցիներ։

Հասարակական կառույցներ
----------------------

Գյուղն ուներ երկսեռ վարժարան։

Անվանի մարդիկ
-------------

Այլուր գյուղում է ծնվել Արմեն Շատինյանը (1870-1932), որը եղել է հեղափոխական, ուսուցիչ և վիպասան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 1, էջ 98-99


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 185)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Թիմարի գավառ |
| --- |
|  |
| Կենտրոն | Ջանիկ |
|  |
| Գյուղեր | Ադեր • Ադիգյոզալ • Ալյուր • Ալսնուն • Աղջավերան • Ամկուբերդ • Անանավանք • Աննավանք • Աստվածածին • Ատեր • Ատնականց • Արտավեզ • Բայրակ • Գյոլլու • Գոմս • Դաշօղլու • Դարաբեկ • Եկմալ • Զավիթա • Զորավա • էջմիածին • Էրերնա • Էրմանց • Թրքաշեն • Խառաշիկ • Խժիշկ • Ծակտար • Կալաջուղ • Կյուսնենց • Կոճ • Հավենց • Մարմետ • Մեյդանջուղ • Նորշեն • Նորովանց • Շահգյալդի • Շեխկարա • Շխենի • Շվաքար • Պողանց • Սաթիբեկ • Սոսրաթ • Տրլաշեն • Ուռի • Փանզ • Փիրկարիբ • Քյոչանի • Քյոփրիքյոյ |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |
**Պլանկի լիցք**, հիմնական միավորներից մեկը Պլանկի միավորների բնական համակարգում։ Նշանակվում է {\displaystyle q\_{\text{P}}}: Հիմնարար ֆիզիկական հաստատուններով սահմանված էլեկտրական լիցքի քանակն է։

Պլանկի լիցքը որոշվում է որպես

{\displaystyle q\_{\text{P}}={\sqrt {4\pi \epsilon \_{0}\hbar c}}={\sqrt {2ch\epsilon \_{0}}}={\frac {e}{\sqrt {\alpha }}}=1.875\;5459\times 10^{-18}} Կլ,
որտեղ

{\displaystyle c\ }-ն լույսի արագությունն է վակուումում,
{\displaystyle h\ }-ը՝ Պլանկի հաստատունը,
{\displaystyle \hbar \equiv {\frac {h}{2\pi }}\ }-ը՝ Պլանկի բերված հաստատունը,
{\displaystyle \epsilon \_{0}\ }-ը՝ վակուումի դիէլեկտրիկական թափանցելիությունը,
{\displaystyle e\ }-ն՝ տարրական էլեկտրական լիցքը,
{\displaystyle \alpha \ } = (137.03599911)−1-ն՝ նուրբ կառուցվածքի հաստատունը։
Պլանկի լիցքը {\displaystyle \alpha ^{-1/2}\approx 11.706} անգամ մեծ է էլեկտրոնի e լիցքից։

Գաուսի միավորներով սահմանվում է այնպես, որ {\displaystyle 4\pi \epsilon \_{0}=1}: Այս դեպքում {\displaystyle q\_{\text{P}}}-ն կունենա հետևյալ պարզ տեսքը՝

{\displaystyle q\_{\text{P}}={\sqrt {\hbar c}}}:
Տեսական ֆիզիկայում ընդունված է կիրառել Հեվիսայդ-Լորենցի միավորները։ Եթե ընդունենք {\displaystyle c=1}, ինչպես ՄՄ համակարգում ընդունում ենք {\displaystyle \epsilon \_{0}=\mu \_{0}=1}, Պլանկի լիցքը սահմանումը կարելի է ներկայացնել նաև որպես

{\displaystyle q'\_{\text{P}}={\sqrt {\epsilon \_{0}\hbar c}}={\frac {e}{\sqrt {4\pi \alpha }}}=5.291\times 10^{-19}} Կլ։
Երբ էլեկտրական լիցքը չափվում է {\displaystyle q'\_{\text{P}}} միավորներով, այսինքն, երբ {\displaystyle q'\_{\text{P}}} ընդունվում է 1, ստանում ենք {\displaystyle \alpha =e^{2}/(4\pi )}, ինչը սովորաբար օգտագործվում է տեսական ֆիզիկայում։ ՍԳՎ բնական միավորներով, երբ {\displaystyle q\_{\text{P}}=1}, կունենանք {\displaystyle \alpha =e^{2}}:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Stock Michael, Witt} Thomas J (2006)։ «CPEM 2006 round table discussion 'Proposed changes to the SI'»։ *Metrologia* **43** (6): 583
2. ↑  Pavšič Matej (2001)։ *The Landscape of Theoretical Physics: A Global View*։ Dordrecht: Kluwer Academic։ էջեր 347–352
**Մեգանիսի** (հուն․՝ Μεγανήσι), կղզի և շրջան Հունաստանում՝ Հոնիական ծովում։ Գտնվում է Լեֆկաս կղզու հարավ-արևելքում։

Կղզին գտնվում է ծովի մակարդակից 309 մետր բարձրության վրա և զբաղեցնում է 22,4 կմ² տարածք։

Աշխարհագրություն
----------------

Մեգանիսի կղզին գտնվում է Բալկանյան թերակղզու արևմուտքում և պատկանում է Հունաստանի Հանրապետությանը։

Կղզու տարածքում գտնվում են երեք գյուղական բնակավայրեր։ Կենտրոնական գյուղը Կատոմերին է՝ 492 մարդ բնակչությամբ։ Կղզու նավահանգիստը Վաֆին է, որը ունի 145 մարդ բնակչություն։

Մեգանիսի տեսարժան գյուղերից է նաև Սպարտոհորին՝ 453 մարդ բնակչությամբ։ Այստեղ են գտնվում Մեգանիսի կղզու գլխավոր ծովափները։

Բացի երեք գյուղերից, Կատոմերիի կազմում գտնվում է նաև Աֆենի փոքրիկ նավահանգիստը, որը հիմնականում ծառայում է ձկնորսներին։

Կլիման միջերկրածովային է։ Տարվա ամենատաք ամիսն է հունվարը, իսկ ամենացուրտը՝ հունվարը։

Բնակչություն
------------

Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի տվայլների՝ կղզու ընդհանուր բնակչությունը կազմում է 1041 մարդ։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը կազմում են հույները։

Կղզում կա հույն ուղղափառ եկեղեցի։

| Տարի | Բնակչություն |
| --- | --- |
| 1981 | 1,149 |
| 1991 | 1,246 |
| 2001 | 1,092 |
| 2011 | 1,041 |

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Որոշ հետազոտողներ, այդ թվում՝ Վիլհելմ Դերպֆելդը կարծում է, որ Մեգանիսին դա նույն Կրոկիլեիա կղզին է, որի մասին նկարագրվում է Հոմերոսի Ոդիսականը պոեմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Պաշտոնական կայք (անգլ.) (հուն.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նորություններ Մեգանիսիից (հուն.)
* Զբոսաշրջային կայք (հուն.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Դասական հնությունների իրական բառարան |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh00002445 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հոնիական կղզիներ |
| --- |
|  |
| Հոնիական կղզիներ | Կերկիրա  • Անդիպաքսի  • Պաքսի  • Լեֆկադա  • Կալամոս  • Մեգանիսի  • Սկորպիոս  • Իթակա  • Կեֆալոնիա  • Զակինթոս  • Անտիկիթիրա  • Կիթիրա |  |
|  |
|  Պորտալ:Հունաստան |

 |
**Ֆրանսուա Դելսարտ** (ֆր.՝ François Alexandre Nicolas Chéri Delsarte, նոյեմբերի 11, 1811(1811-11-11), Solesmes - հուլիսի 20, 1871(1871-07-20), Փարիզ), ֆրանսիացի երգիչ, վոկալի ուսուցիչ, բեմական արվեստի տեսաբան։

Կենսագրություն
--------------

Ֆրանսուա Դելսարտը ծնվել է Փարիզում, մի աղքատ ընտանիքում։
Վաղ տարիքից զբաղվել է երաժշտությամբ։ Չի կարողացել հաղթահարել կոնսերվատորիա ընդունվելու մրցութային շեմը, սակայն արժանացել է Մարիա Մալիբրանի գովասանքին։ Նրան լսում են կոմիկական օպերայում և 1929 թվականին միանգամից հայտնվում է բեմում։
1834 թվականին կորցնում է ձայնը։ Սակայն նա ամբողջապես տարված էր «մարդու մարմնի էսթետիկական զարգացման» գաղափարով, բայց արդեն գիտական տեսանկյունից։

1839 թվականին բացվում է Դելսարտի հայտնի դասընթացները։ Նրա ուսանողների և ունկնդիրների մեջ էին նաև Մարիա Մալիբրանը, Էլիզա Ռաշելը, անգլիացի ողբերգակ Ուիլյամ Չարլզ Մաքրեդին, Պասկան, Գենրիետա Զանտագը։
Դասընթացին ներկա էին մասնավորապես Շառլ Գունոն, Նապոլեոն Անրի Ռեբերը։
Լուի Ֆիլիպ արքան նրան հրավիրեց իր պալատ։
Նկարիչ Դոմինիկ Էնգրն ասաց․ «Չենք կարող ասել, թե այսօր թագավորն ով է»։ 
Իսկ Թեոֆիլ Գոթիեն նրան անվանել է «երաժշտական Ֆրանսուա Ժոզեֆ Տալմա», իսկ Ալֆոնս դը Լամարթինը՝ «Բարձրագույն հռետոր»։
Դելսարտը հրավիրվեց Ամերիկա՝ կոնսերվատորիա հիմնելու, բայց սկսվեց ֆրանս-պրուսական պատերազմը։
Նա Փարիզից տեղափոխվեց Ֆրանսիայի հարավ՝ իր հայրենի քաղաք՝ Սոլեմ։
Նա իր երկու դստրերին կարողացավ թելադրել մի քանի դրվագներ, որոնք հետագայում ծառայեցին, որպես նախաբան գրվելիք գրքերի համար։
1871 թվականի մարտին նա վերադարձավ Փարիզ։
Դելսարտը մահացել է 1871 թվականի հուլիսի 21-ին։
Դելսարտը իր ժամանակից ոչ մի գրավոր նյութ չի թողել։ Նրա մի քանի աշակերտներ, նրա դստրերը, նրա որոշ հետնորդներ հավաքել են այն ամենը, ինչ մնացել է նրանից նշումների թղթերի, ուրիշ անձանց գրառումներում՝ փրկելով կործանումից այս թանկարժեք ժառանգությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  GeneaStar
3. ↑  Использовано предисловие С. М. Волконского к его книге «Выразительный человек. Сценическое воспитание жеста. (По Дельсарту)». — СПб, 1913.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz · Գուտենբերգ նախագիծ · WikiTree · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ ռուսական · Ռիմանի երաժշտական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12288942s · GND: 119203375 · ICCU: CFIV139308 · ISNI: 0000 0000 3807 8058 · LCCN: no93035205 · NKC: xx0267173 · NTA: 069957428 · NUKAT: n2020024054 · PTBNP: 1586042 · SUDOC: 030739934 · VIAF: 32060421 · WorldCat VIAF: 32060421 |

 |

 |
**Մեգարա** (հուն․՝ Μέγαρα [ˈmeɣara]), քաղաք Հունաստանի արևելյան մասում, Ատտիկե նահանգում։ Քաղաքի բնակչությունը կազմում է մոտ 30 000 մարդ։ Մեգարան գտնվում է Աթենքից 42 կիլոմետր դեպի հյուսիս- արևմուտք։

Քաղաքի պատմություն
------------------

Քաղաքը ունեցել է երկու ակրոպոլիս, որի պատերից երևում են հին քաղաքի մնացորդները։ Դրանցից մեկը կոչվել է "Կարիա" (Καρία) և հիմնվել է Կարոս արքայի կողմից, ով Արգոսի պելասգների թագավորն էր։ Այնուհետև քաղաքը գրավել է լելեգիները, իսկ արքա Լելեգի թոռ Պիլասը թագավորությունը հանձնել է Աթենքի արքա Պանդիոնին։ Այսպես ձևավորվել է միացյալ ատտիկյան թագավորություն։

Պանդիոնը թագավորությունը բաժանել է իր չորս որդիների միջև։ Մեգարան բաժին է հասնում Նիսոսին, որը Մեգարայի հարևանությամբ կառուցել է Նիսեա բնակավայրը։ Նրա օրոք երկիրը ենթարկվել է կրետացիների հարձակմանը։ Նիսոսին օգնության է հասնում Մեգարիոսը, ով Բեոտիայի Օնհեսթ քաղաքից էր։ Ամուսնանալով Նիսոսի դստեր հետ, նա դարձավ իր անոր հետնորդը։

Թեզեոսը միավորել է նորից Պանդիոնի թագավորությունը և հատուկ հրամանով սյուն է տեղադրեկ տվել այստեղ, որը վկայում էր, որ սա Հոնիայի և Պելոպոնեսի սահմանագիծն է։

Մեգարայի վերջին արքան եղել է Հիպերիոնը, որից հետո քաղաքի ղեկավարը ընտրվել է ընտրությունների միջոցով։

Երբ դորիացիները արշավեցին Պելոպոնեսից, Մեգարան նվաճվել է վերջիններիս կողմից։ Քաղաքի բնակչությունը կոտորածի է ենթարկվել դորիացիների կողմից։

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Դասական հնությունների իրական բառարան · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Սիտինի ռազմական · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 119544797 · GND: 4115070-3 · LCCN: n80146170 · LIBRIS: 153817 · SUDOC: 027522547 · VIAF: 151273288 · WorldCat VIAF: 151273288 |

 |

 |