**ԽՍՀՄ Պետական բանկ**, **ԽՍՀՄ Պետբանկ, Գոսբանկ** (ռուս.՝ *Государственный банк СССР, Госбанк*), ԽՍՀՄ կենտրոնական բանկը 1930-ականներից մինչև 1987 թվականը։ Հանդես է եկել որպես միասնական էմիսիոն, դրամարկղային և հաշվարկային կենտրոն, ժողովրդական տնտեսության և բնակչության վարկավորման ու ֆինանսավորման հիմնական բանկ։ Մինչև 1923 թվականը կոչվել է **ՌՍՖՍՀ պետական բանկ**։ Հիմնադրվել է Լենինի նախաձեռնությամբ։ 1921 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Լենինը ստորագրել է ՌՍՖՍՀ պետբանկ հիմնադրելու մասին ԺԿԽ-ի դեկրետը, որը 1921 թվականի հոկտեմբերի 7-ին հաստատել է ՀԿԳԿ-ի 4-րդ նստաշրջանը։ *ԽՍՀՄ* ԿԳԿ-ի 1923 թվականի հուլիսի 6-ի որոշումով *ՌՍՖՍՀ* պետական բանկը վերակազմվել է ԽՍՀՍ պետական բանկի։

Սեփական պնդմամբ, Պետական բանկը ԽՍՀՄ տնտեսական և սոցիալական զարգացման պետական պլանի հիման վրա կազմակերպել և կարգավորել է դրամաշրջանառուբլիությունը, իրականացրել ժողտնտեսության կարճաժամկետ վարկավորումը, գյուղատնտեսական, մթերող և որոշ այլ ձեռնարկությունների ու կազմակերպությունների, սպառուբլիողական կոպերացիայի, անտառային և ջրային տնտեսությունների, ինչպես նաև գյուղական բնակչության կապիտալ ներդրումների ֆինանսավորումն ու երկարաժամկետ վարկավորումը, հաշվարկները ժողտնտեսության մեջ, բյուջեի դրամարկղային կատարումը, կազմակերպել և ղեկավարել է խնայդրամարկղային գործը, կազմակերպել և իրագործել միջազգային հաշվարկներն ու վարկավորումը, գործառությունները թանկարժեք մետաղներով և արտարժույթով։

Համարվելի է իր ժամանակի խոշորագույն բանկերից մեկն աշխարհում։ 1981 թվականի տարեսկզբի դրությամբ այն սպասարկել է 764 000 հաճախորդի, որոնց համար բացվել էին ավելի քան 3,9 միլիոն հաշվարկային, ընթացիկ, վարկային և այլ հաշիվներ։ Պետբանկի միջոցով իրականացվող վճարային շրջանառուբլիության ծավալը 1980 թվականին կազմել է 2539 միլիարդ ռուբլի։ Պետբանկի իրավական դրությունը որոշվում էր ԽՍՀՄ Սինիստրների խորհրդի կողմից հաստատված կանոնադրությամբ։ Եղել է կենտրոնացված համակարգ, որը գլխավորում էր վարչությունը։ Վարչության նախագահ նշանակում էր ԽՍՀՄ Գերագույն սովետը։

Ունեցել է կենտրոնական ապարատ, միութենական և ինքնավար հանրապետություններում, երկրամասային և մարզային կենտրոններում, ինքնավար մարզերի և ինքնավար օկրուգների կենտրոններում՝ գրասենյակներ և պետական խնայադրամարկղերի վարչություններ, իսկ շըրջկենտրոններում, քաղաքներում և այլ բնակավայրերում՝ բաժանմունքներ, գործակալություններ (1984 թվականի սկզբին՝ 4464) և խնայդրամարկղերի լայն ցանց։

Հայկական հանրապետական գրասենյակը (պետբանկի Հայգրասենյակ) եղել է ԽՍՀՄ պետբանկի համակարգի օղակներից։ Կազմակերպվել էր 1924 թվականի մարտին (նախկինում՝ *Հայաստանի պետբանկ* և *ՌՍՖՍՀ պետբանկի բաժանմունք*)։ Ղեկավարել է Խորհրդային Հայաստանի տարածքում գտնվող ԽՍՀՄ պետբանկի հիմնարկությունների գործունեությունը, գտնվել ԽՍՀՄ պետական բանկի վարչության անմիջական ենթակայության տակ։ 1984 թվականի սկզբին ՀԽՍՀ-ում գործում էր ԽՍՀՄ պետական բանկի 49 բաժանմունք, քաղաքային մեկ վարչություն, ինֆորմացիոն հաշվողական կայան։ Բաժանմունքներ եղել են հանրապետության բոլոր շրջաններում (բացառությամբ՝ Գուգարքի, ներկայումս՝ ՀՀ Լոռվա մարզի հարավում) և քաղաքներում, այդ թվում՝ Քաջարանում, Չարենցավանում, Ջերմուկում։ Երևանում գործել 8 բաժանմունք։

Խորհրդի նախագահներ
------------------

| № | Անուն | Պատկեր | Կառավարում | Նշանակող |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Սկիզբ | Ավարտ |
| 1 | Արոն Շինման |  | 1921 | 1924 | Վլադիմիր Լենին |
| 2 | Նիկոլայ Տումանով |  | Մարտի 5, 1924 | Հունվարի 16, 1926 | Ալեքսեյ Ռիկով  |
| 3 | Գեորգի Պյատակով |  | Ապրիլի 19, 1929 | Հոկտեմբերի 18, 1930 |
| 4 | Մոիսեյ Կալմանովիչ |  | Հոկտեմբերի 18, 1930 | Ապրիլի 4, 1934 | Վյաչեսլավ Մոլոտով |
| 5 | Լև Մարյասին |  | Ապրիլի 4, 1934 | Հուլիսի 14, 1936 |
| 6 | Սոլոմոն Կրուգլիկով |  | Հուլիսի 14, 1936 | Սեպտեմբերի 15, 1937 |
| 7 | Ալեքսեյ Գրիչմանով |  | Սեպտեմբերի 15, 1937 | Հուլիսի 16, 1938 |
| 8 | Նիկոլայ Բուլգանին |  | Հոկտեմբերի 2, 1938 | Ապրիլի 17, 1940 |
| 9 | Նիկոլայ Սոկոլով |  | Ապրիլի 17, 1940 | Հոկտեմբերի 12, 1940 |
| 10 | Նիկոլայ Բուլգանին |  | Հոկտեմբերի 12, 1940 | May 23, 1945 | Իոսիֆ Ստալին |
| 11 | Յակով Գոլև |  | May 23, 1945 | Մարտի 23, 1948 |
| 12 | Վասիլի Պոպով |  | Մարտի 23, 1948 | Մարտի 31, 1958 | Գեորգի Մալենկով և Նիկոլայ Բուլգանին |
| 13 | Նիկոլայ Բուլգանին |  | Մարտի 31, 1958 | August 15, 1958 | Նիկիտա Խրուշչով |
| 14 | Ալեքսանդր Կոռովուշկին, |  | August 15, 1958 | August 14, 1963 |
| 15 | Ալեքսեյ Պոսկոնով |  | 1963 | 1969 | Ալեքսեյ Կոսիգին |
| 16 | Մեֆոդի Սվեշնիկով |  | 1969 | 1976 |
| 17 | Վլադիմիր Ախիմով |  | Հոկտեմբերի 11, 1976 | Հունվարի 10, 1986 | Նիկոլայ Տիխոնով |
| 18 | Վիկտոր Դեմենցև |  | Հունվարի 10, 1986 | Օգոստոսի 22, 1987 | Նիկոլայ Ռիժկով |
| 19 | Նիկոլայ Գարետովսկի |  | Օգոստոսի 22, 1987 | Հունիսի 7, 1989 |
| 20 | Վիկտոր Գերաշչենկո |  | Հունիսի 7, 1989 | Օգոստոսի 26, 1991 | Վալենտին Պավլով |
| 21 | Անդրեյ Զվերև |  | Օգոստոսի 26, 1991 | Դեկտեմբերի 20, 1991 | Իվան Սիլաև |

Գրականություն
-------------

* Госбанк СССР и его роль в развитии экономики страны (1921—1981 гг․), М․, 1981․ Վ․ Աղասյան