recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Tilottama
**Ապսարա** (լատ.՝ अप्सरस्, apsaras IAST, «ջրառատ»), կիսաաստվածուհիներ՝ հնդկական դիցաբանության մեջ, ամպերի կամ ջրի հոգիներ (որոնք հունական դիցաբանության մեջ հավերժահարսերն են)։ Նրանք պատկերվում էին հիասքանչ կանանց տեսքով, որոնք շքեղ հագուստ և թանկարժեք իրեր են կրում։ Վեդական դիցաբանության մեջ համարվում էին գանդհարվաների կանայք և սիրուհիներ։ Հինդուիստական դիցաբանություն անցնելուց հետո դարձան երկնային պարուհիներ և կուրտիզանուհիներ։ Ինչպես նաև ըստ ավանդության սիրաշահում են պատերազմում ընկած զինվոր-հերոսներին՝ Ինդրայի դրախտում։

Հարթաքանդակ Անգկոր Վատ տաճարի պատի վրա, Կամբոջա
Ապսարաների ծագումը տարբեր աղբյուրներում տարբեր կերպ են նկարագրվում։ Ռամայանայում հիշատակվում է, որ ապսարաները առաջացել են աստվածների և ասուրաների կողմից օվկիանոսը հարելու ժամանակ, ո՛չ մեկը, ո՛չ մյուսը չցանկացան նրանց կնության առնել և վերջիններս սկսեցին պատկանալ բոլորին։ Մեկ այլ ավանդույթի համաձայն առավել հայտնի ապսարաներին (ինչպես Մենական, Ուրվաշին, Տիլոտտաման և այլն) ստեղծեց Բրահման, իսկ մյուսները Դակշիի աղջիկներն էին։ Ապսարների թիվը տատանվում է տարբեր տվյալներով մի քանի տասնյակից մինչև մի քանի հարյուր հազար։ Ապսարաները, որոնք աստվածների անմիջական ծառայության տակ էին գտնվում հաճախ օգտագործվում էին վերջիններիս կողմից ասկետներին կամ սուրբ ճգնավորներ գայթակղելու համար, որոնք ճգնավորության եղանակով կարող էին հավասարվել աստվածներին։

Արտաքին հղումներ
----------------
**Լամբերտյուս (Բեպ) Ստենխորստ** (նիդերլ․ *Lambertus Steenhorst,* հետագայում իր ազգանունը փոխած **Վան Կլավերենի** (նիդերլ․ *van Klaveren*, սեպտեմբերի 26, 1907(1907-09-26), Ռոտերդամ, Հարավային Հոլանդիա, Նիդերլանդներ - փետրվարի 12, 1992(1992-02-12), Ռոտերդամ, Հարավային Հոլանդիա, Նիդերլանդներ), հոլանդացի բռնցքամարտիկ էր, 1928 թվականի օլիմպիական չեմպիոն։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1907 թվականին Ռոտերդամում։ Նա պանդոկապետի աղջկա ոչ օրինական որդին էր ՝ Ստենխորստ ազգանունով։ 1916 թվականին իր մայրը ամուսնացավ Պիտեր Վան Կլավերենի հետ և Բեպը վերցնում է խորթ հոր ազգանունը։ Նա սկսել է զբաղվել բռնցքամարտով 16 տարեկանից, իսկ 1926-1929 թթ․ ամեն տարի դառնում էր Նիդերլանդների չեմպիոն։ 1928 թվականին ստանում է ոսկե մեդալ Ամստերդամի օլիմպիական խաղերում, ինչից

Հուշարձան Բեպ Կլավերենին Ռոտերդամում
հետո նրան իր հարազատ բնակավայր Ռոտերդամում դիմավորում են հերոսի նման և ներկայացնում են թագուհուն և իր ամուսնուն

1929 թվականին դառնում է իր գործի վարպետ։ 1931 թվականին ստացավ Եվրոպայի չեմպիոնի տիտղոս՝ թեթև քաշայինների կարգում։ 1935 թվականին ամուսնանում է, բայց արդյունքում կորցնում է իր ամբողջ խնայողությունը, և իր կնոջը ծեծելուց հետո, 1 տարով բանտ է ընկնում։ Բանտից դուրս գալուց հետո նա ստիպված էր սկսել նոր կյանք։ 1935 թվականին նորից ստանում է Եվրոպայի չեմպիոնի տիտղոս, սակայն արդեն միջին քաշայինների կարգում։

Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմից հետո մեկնում է ԱՄՆ, ծառայում նիդերլանդական բանակի ռազմաբեմում։ Շուտով վերադառնում է սպորտի ասպարեզ և դառնում է Նիդերլանդների չեմպիոն ՝ միջին քաշայինների կարգում։ Ավստրալիացի բուժքրոջ հետ ամուսնանալուց հետո, տեղափոխվում է Ավստրալիա, աշխատում ֆիզկուլտուրայի ուսուցիչ և դոկեր։ 41 տարեկանում մեկնում է հանգստանալու Ռոտերդամ, սակայն հանգիստը ժամանակավոր էր։ 47 տարեկանում նա նորից մտնում է ռինգ, հաղթում մի քանի մենամարտերում և նույնիսկ հավակնում է Եվրոպայի չեմպիոնի կոչմանը։

1956 թվականին Վան Կլավերենը անցկացրեց իր վերջին մենամարտը և նույն տարում ամուսնացավ երրորդ անգամ։ Մի քանի տարի ընտանիքը զբաղվում էր ծխախոտի առևտրով, սակայն նախկին բռնցքամարտիկից լավ բիզնեսմեն դուրս չեկավ։

Բեպ Վան Կլավերենը մահացավ 1992 թվականին։ Մահից հետո իր պատվին կառուցեցին հուշարձան Ռոտերդամում, իսկ 1993 թվականից ամեն տարի անցկացվում էր բռնցքամարտիկների մրցույթ ՝ նույնպես իր պատվին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Olympedia — 2006.
2. 1 2 3 4  GeneaStar
3. ↑  sports-reference

Արտաքին հղումներ
----------------

Беп ван Клаверен – օլիմպիական վիճակագրությունը *Sports-Reference.com* կայքում (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | BoxRec · Sports-Reference.com · WikiTree |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BPN: 66632197 · GND: 1165267632 · GTAA: 117009 · ISNI: 0000 0003 8837 9475 · NTA: 068707908 · VIAF: 281556209 · WorldCat VIAF: 281556209 |

 |

 |
Սաուստի դաստակերտ
Դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքը
**Սաուստի դաստակերտ** (էստ․՝ Sausti mõis, գերմ.՝ Groß-Sauß), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Կիիլի շրջանում։

Պատմություն
-----------

Սաուստի դաստակերտն առաջին անգամ հիշատակվում է 1453 թ.։ Այդ ժամանակ արդեն կարող էին կառուցված լինել դասատկերտի առաջին քարե շինություններն, իսկ գլխավոր մասնաշենքի նկուղային սենյակները հավանաբար կառուցվել են միջին դարերում։

XVII դարում դաստակերտը պատկանել է ազնվականական Շարենբերգ (Scharenberg) տոհմին։ Նրանց օրոք կառուցվել է դաստակերտի՝ բարոկկո ոճի գլխավոր մասնաշենքը, որը չի պահպանվել։ Երբ XVII դարի առաջին կեսին Սաուստի դաստակերտն առանձնացրին Սաուե դաստակերտից (որն այդ ժամանակ կրում էր Väike-Sausti (Փոքր Սաուստի անունը)), հին դաստակերտն սկսեցին անվանել Մեծ Սաուստի (էստ․՝ Suur-Sausti mõis, գերմ.՝ Groß-Sauß)։ Հյուսիսային պատերազմից հետո հին շինություններից մի քանի հարյուր մետր հարավ կառուցվեց նոր գլխավոր մասնաշենք։ Հին շենքից պահպանվել են միայն նկուղները։

Ներկայումս պահպանված գլխավոր մասնաշենքի ավելի հին մասը կառուցվել է Տիզենհաուզենների (von Tiesenhausen) ընտանիքի կողմից XVIII—XIX դարերի սահմանագծին։ XX դարի սկզբին կառուցվել է նոր՝ երկհարկանի հատվածը։ XVIII—XIX դարերում են կառուցվել նաև օժանդակ շինությունների մեծ մասը, որոնք հիմնականում գտնվում են գլխավոր մասնաշենքից հարավ ու հարավ-արևելք։ Դաստակերտի հիմնական մասնաշենքի արևելյան կողմում պահպանվել է գեղեցիկ լճակ։

1990-ական թթ. սկզբում դաստակերտը վաճառվել է մասնավոր անձի։ Վերանորոգման են ենթարկվե ինչպես հիմնական մասնաշենքը, այնպես էլ օժանդակ շինություններն ու շրջակա այգին։ Վերակառուցման արդյունքում Սաուստի դաստակերտը դարձել է Էստոնիայի ամենագեղեցիկ դաստակերտներից մեկը։

Ներկայումս դաստակերտում անցկացվում են գիտաժողովներ, երեկույթներ ու այլ տոնակատարություններ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքը (էստոներեն)
* Կալվածքի նկարագրությունը(էստոներեն)
**Էսլամ Քազեմիեհ** (պարսկերեն՝ *اسلام کاظمیه*, 1930, Թեհրան, Իրան - 1997), պարսիկ արձակագիր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Թեհրանում։ Ապրել է Փարիզում։

Ստեղծագործություն
-----------------

Հրատարակել է երկու գիրք։ «Դելբեխահ փողոցի պատմվածքները ժողովածուն»հրատարակվել է 1968 թվականին Թեհրանում։ Դելեբախ փողոցը փոքրիկ Իրանն է, որտեղ կատարվում են մեծ դեպքեր։ Մարդիկ բոլորն էլ իրարից վախենում են, և ամեն ինչ թղթից է ու փշրելի։ «Երջանկության քաղաքի պատմությունները» նրա երկրորդ գիրքն է։ Իրադարձությունները տեղի են ունենում իրանական միջավայրում, զուռխանեում և սրճարաններում։ Գահ է բարձրանում Ռեզա Շահը և երկրում բռնատիրություն հաստատում։ Այնուհետև գալիս է նրա մայրամուտը, նա գահընկեց է արվում և աքսորվում Աֆրիկա։

Ստեղծագործությունները հայերեն
-----------------------------

* Հարսանյաց հանդես։ Մետաքսի ճամփան, Ե. Ապոլլոն, 1996, էջ 94-103։ Բնագրից թարգմանեց Խաչիկ Խաչերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մետաքսի ճամփան, Ե. Ապոլլոն, 1996, էջ 93։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1137646438 · ISNI: 0000 0000 6719 4373 · LCCN: n79072295 · SUDOC: 167590049 · VIAF: 55423880 · WorldCat VIAF: 55423880 |

 |
**Էսսեքս**, (անգլ.՝ Essex), կոմսություն Անգլիայում, մայրաքաղաք Լոնդոնից հյուսիս-արևելք։ 2014 թվականի տվյալներով կոմսության բնակչությունը կազմում է 1,729,200 մարդ։

Աշխարհագրություն
----------------

Կոչլեստեր քաղաքի կենտրոնը
Տարածքի ընդհանուր մակերեսը 3 670 կմ2 է (11-րդը՝ Անգլիայում)։ Արևմուտքից սահմանակից է Սուֆոլկ, Քեմբրիջշիր, Հարդֆորդշիր, արևելքից՝ Քենթ կոմսություններին, հարավից՝ Թեմզա գետն է, իսկ հարավ-արևմուտքից՝ Լոնդոնը։ Կոմսության վարչական կենտրոնը Չելմսֆիլդ քաղաքն է։ Կոմսությունը մտնում է Արևելյան Անգլիա շրջանի մեջ։

Ժողովրդագրություն
-----------------

Էսսեքսի բնակչությունը կազմում է 1,729,200 մարդ, միջին խտությունը՝ 474 մարդ/կմ2։ Կոմսության տարածքում կա չորս քաղաք՝ Չելմսֆորդ, Սաութենդ օն Սի, Կոլչեստեր և Բազիլդոն։

Վարչական բաժանում
-----------------

Կոմսության մեջ մտնում են 14 վարչական շրջան։

|  |  |
| --- | --- |
|  | 1. Հարլոու
2. Էպինգ-Ֆորեսթ
3. Բրենթվուդ
4. Բազիլդոն
5. Կասլ Փոյնթ
6. Ռոչֆորդ
7. Մելդոն
8. Չելմսֆորդ
9. Աթլսֆորդ
10. Բրեյնթրի
11. Կոլչեստեր
12. Թրենդրին
13. Թարրոք (ունիտար)
14. Սաութենդ օն Սի (ունիտար)
 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2015-05-21 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* Էսսեքսը Google Maps կայքում
Վիետնամական Նոր տարվա տոնախմբություն
**Վիետնամցիներ**, **քինհեր** (վիետ.՝ *người Việt*, *người Kin*), ասիական էթնիկական խումբ։ Վիետնամի հիմնական բնակչությունը։

Թիվը՝ մոտ 89 միլիոն (2019), որից 82 մլն՝ Վիետնամում։ Երկրից դուրս բնակվում են գլխավորապես Կամպուչիայում, ինչպես նաև Թաիլանդում ու Լաոսում։ Խոսում են վիետնամերեն։ 
Հավատացյալների մեծ մասի մեջ տարածված է բուդդայականությունը, որը սերտորեն միահյուսված է կոնֆուցիոսականությանը, դաոսականությանը և նախնիների պաշտամունքին։ Զգալի դեր են խաղում նաև կաթոլիկությունն ու տեղական մի շարք աղանդների ուսմունքները։

Վիետնամական ցեղախմբի մեջ մտնող հին վիետնամական ցեղերը Հյուսիսային Վիետնամ են եկել Հարավային Չինաստանից մ․ թ․ ա․ 1 հազարամյակում։ Արդեն մ․ թ․ ա. առաջին դարերին վիետնամակն ցեղախմբերն սկսել են համախմբվել որպես միասնական ժողովուրդ։ 11-15-րդ դարերում, շարժվելով հվ․, վիետնամցիները ձուլվել են Տյամպա (Չամպա) պետության բնակչության մի մասին։ 20-րդ դարի սկզբին վիետնամցիները ձևավորվեցին որպես ազգ։ Ազգային-ազատագրական շարժման հետևանքով վիետնամցիները երկրի այլ ժողովուրդների հետ, 1945 թվականին ազատագրվեցին գաղութատիրական ճնշումից։

Վիետնամցիները հիմնականում զբաղվում են ոռոգովի հողագործությամբ (բրինձ, եգիպտացորեն, բամբակ, թեյ և այլն) ու ձկնորսությամբ։ Մի մասն աշխատում է արդյունաբերության մեջ և ջրային տրանսպորտում։ Զարգացած են գեղարվեստական արհեստները (բրուտություն, ոսկրի, եղջյուրի, կրիայի զրահի մշակություն և այլնն)։ Կայունորեն պահպանվում է ազգային տարազը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 439)։*  |
**Հակոբոս Առաքյալի ընդհանրական նամակ**-- Աստվածաշունչ մատյանի Նոր Կտակարանի կանոնին պատկանող գրքերից մեկը։

Հեղինակն ու վավերականությունը
-----------------------------

Նամակում նշվում է միայն հեղինակի անունը՝ Հակոբոս «Աստծու եւ Տէր Յիսուս Քրիստոսի ծառա»։ Քրիստոնյա եկեղեցին նույնացնում է Հակոբոսին Հիսուս Քրիստոսի եղբոր Հակոբոսին։ Համաձայն ավանդության հարություն առնելուց հետո Հիսուս Քրիստոսը ի թիվս այլոց հայտնվել էր նաև Հակոբոսին, որն այդ պահից սկսած միացավ առաքյալներին և դարձավ Երուսաղեմի եկեղեցու գագաթնասյուներից մեկը՝ նահատակվելով 62 թ.։

Եթե նամակի հեղինակը Հակոբոսն է, ապա յան պետք է գրված լինի 62 թ. ոչ ուշ. ենթադրյալ տարեթվերը տատանվում են 44-49 կամ 55-60 թթ. միջև։

Որոշ ժամանակակից ուսումնասիրողներ, սակայն, կասկածի տակ են առնում Հակոբոսի հեղինակ լինելը՝ գտնելով, որ նամակը գրվել է I դարի վերջերին և նույնիսկ II դարի սկզբներին։

Գրելու հանգամանքներն ու հասցեատերերը
------------------------------------

Հակոբոսի ուղերձը «ընդհանրական» կոչված նամակներից մեկն է։ Հեղինակն այն ուղղում է «սփռված Տասներկու ցեղերին» (այսինքն՝ Պաղեստինից դուրս քրիստոնեություն ընդունած հրեական սփյուռքի ներկայացուցիչներին)։ Հեղինակը քաջալերում է իր հասցեատերերին տոկալ գոյթակղություններին և զգուշանալ բարոյական սխալներից ու մոլորություններից։

Առանձնահատկությունները
----------------------

Հակոբոսի նամակը գլխավորապես գործնական-բարոյախոսական բնույթի գործ է՝ իր բովանդակությամբ հիշեցնելով Հին Կտակարանի Առակաց գիրքը։ Գրածքն օժտված է բարձր գրական արժանիքներով, գրված է հրաշալի հունարենով (այս հանգամանքը ևս ծառայել է որպես Հակոբոսի հեղինակ լինելու վավերականությունը մերժող փաստարկ), ունի պատկերավոր ոճ։

Բովանդակությունը
----------------

1. Ներածություն՝ հեղինակն ու հասցեատերերը 1։1
2. Փորձություններ և գայթակղություններ 1։2-1։18
3. Տարբեր զգուշացումներ մեղք գործելուց 1։19-3։18
4. Հանդիմանություններ 4։1-5։6
5. Հորդորներ 5։7-20

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Յակոբոս 1:1

Աղբյուրներ
----------

* Ա. Ռ. Գայաեան, Նոր Կտակարանի ընդհանուր ներածություն, Երևան, 2003։

Տես նաև
-------

* Ընդհանրական նամակներ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հակոբոսի ընդհանրական նամակի արևելահայերեն ամբողջական տեքստը
* Հակոբոսի ընդհանրական նամակն արևմտահայերեն
**Հույները Մոլդովայում** կազմում են մոտ 3 հազար մարդ։ Մոլդովայի հույների մեծ մասն զբաղվում է գործարարությամբ, երկրում գործում են մոտ 30 հունական ընկերություններ, որոնց երկարատև ներդրումների ծավալը 2003 թվականի հոկտեմբերի տվյալներով կազմել է 5,3 միլիոն դոլար։

Պատմություն
-----------

Ժամանակակից Ռումինիայի և Մոլդովայի տարածքում հունական գաղութներ հիմնվել են դեռևս Ք. ա. 7-րդ դարասկզբին։ Հույներն են հիմնադրել հնագույն Գիստրիա և Տոմիս քաղաքները Ք. ա. 5-րդ դարում։ Գաղութները դիմակայեցին դակիական քոչվոր ցեղերի արշավանքներին, սակայն Ք. ա. 1-ին դարում դրանք իրեն հպատակեցրեց դակիական Բուրեբիստա արքան։ Երբ հռոմեացիները նվաճեցին Դակիան, գաղութներնն աստիճանաբար անկում ապրեցին։

Մոլդովայում հունական հասարակության հիմնական մասը կազմում են Օսմանյան կայսրությունից փախած և իրենց պատմական հայրենիքի անկախությունը վերականգնել երազող հույները։ Բեսարաբիայում, որը Ռուսական կայսրության մաս էր, որոշ ժամանակ տեղակայվեց Ֆիլիկի Էթերիա ազատագրական կազմակերպության շտաբը, որը պայքարում էր հանուն թուրքական լծից Հունաստանի ազատագրման համար։ Հունական համայնքը պահպանվեց և՛ Ռուսական կայսրության, և՛ Մոլդովայի՝ Ռումինիայի կազմում հայտնվելու, և՛ Մոլոդվական ԽՍՀ ժամանակներում։ 1897 թվականի մարդահամարի ժամանակ Բեսարաբիայում ապրում էին «2737 հույն, որոնցից գավառներում 1302»։ Մեծ մասն ապրում էր Իզմայիլ, Կագուլ, Քիշնև, Ռենի քաղաքներում։

2012 թվականին Մոլդովայում աղմուկ բարձրացավ պատմության դպրոցական դասագրքերում վիրավորական արտահայտությունների հայտնաբերումով. ոմն Ի. Լոգինով բառացիորեն հայտարարում էր. «Այդ լեհերը, հույները, հայերը, հրեաները իսկական ոչնչություններ են, որոնք կեղտոտել են Քիշնևը», և այս միտքը հայտնվել էր դպրոցական միջին 9-րդ դասարանի պատմության դասագրքի «Ռումինիայի պատմություն։ Ժամանակակից շրջան» բաժնում։ Քաղաքացիների մի խումբը պահանջում էր հանել դպրոցից նման դասագրքերը, իսկ հեղինակներին պատասխանատվության ենթարկել։

Նշանավոր անձինք
---------------

* Վլադիմիր Կոսսե՝ Մոլդովայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի ֆուտբոլիստ

Տես նաև
-------

* Հույները Ռումինիայում
* Հույները Հայաստանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Hellenic Republic: Ministry of Foreign Affairs: Moldova Archived 2007-09-30 at the Wayback Machine.
2. ↑  Ekathimerini Newspaper, 2006, (English ed.)(չաշխատող հղում)
3. ↑  Греки в Бессарабии (ռուս.)
4. ↑  «Эти поляки, греки, армяне, евреи — настоящие ничтожества»: в Молдавии подали в суд на авторов учебников истории (ռուս.)
5. ↑  Двойнисюк, Александр. Николаевский рейнджер с молдавскими знаками отличия : статья // Николаевские новости. — 1999. — № 111 (431) (13 сентября). — С. 5. (ռուս.)
|  |
| --- |
| **Կատվադաղձ խուլեղինջատերև** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Խուլեղինջազգիներ (Lamiaceae) |
| **Ցեղ** | Կատվադաղձ *(Nepeta)* |
| **Տեսակ** | **Կատվադաղձ խուլեղինջատերև** *(N. lamiifolia)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Nepeta lamiifolia***Willd. |

**Կատվադաղձ խուլեղինջատերև** (լատ.՝ Nepeta lamiifolia), շրթնազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

20-50 սմ բարձրությամբ բազմամյա բույս է։ Տերևները եռանկյուն-կլորավուն են, սրտաձև հիմքով, ստորինները՝ երկար կոթուններով։ Ծաղիկները խմբված են խիտ կիսահովանոցային ծաղկաբույլերում, ստորինները իրարից հեռացած են, վերինները՝ համարյա գլխիկանման խմբված։ 8-10 մմ երկարությամբ բաժակը թեք հատվածով է և 5 ատամիկներով։ 20 մմ երկարությամբ պսակը մանուշակագույն է, երկշուրթ։ Էրեմները մերկ են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Սևանի (Սևանի լեռնաշղթա) և Գեղամի (Ակնա լճի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Տեսակը, բացի Հայաստանից, հանդիպում է Արևելյան Կովկասում, Փոքր Ասիայում և Իրաքում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ենթալպյան և ալպյան գոտում` ծովի մակարդակից 2000-3200 մ բարձրությունների վրա, քարքարոտ տեղերում, քարաթափվածքների վրա։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ սեպտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է 2 պոպուլյացիա՝ Սևանա լճի ավազանի բարձրադիր տարածքներում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Կապված հատկապես կլիմայի գլոբալ փոփոխության հետ տեսակին սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների նվազում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Nepeta lamiifolia
* GBIF: 5610335
* IPNI: 452518-1
* Plant List: kew-134727
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:452518-1
* WCSP: 134727

 |

 |
**Ուղղական հոլովը** (լատ.՝ casus nominativus) հատուկ վերջավորություն չունի, այն բառի ուղիղ ձևն է և կոչվում է ուղիղ հոլով՝ ի հակադրություն մյուս հոլովների, որ կոչվում են *թեք հոլովներ*։ Ուղղական հոլովը ցույց է տալիս բառիմաստն իր ամբողջ ծավալով, բացարձակ ձևով, առանց լրացուցիչ նշանակությունների։

Նախադասության մեջ ուղղական հոլովով դրված բառը դառնում է՝

1. ենթակա՝ *Հրճվում էր անզուսպ **ամբոխը** գյուղի։* (Հովհաննես Թումանյան) ***Երեկոն** փռեց իր թևերը մութ, Անուշ նիրհեցին **երկինք** ու **երկիր**:* (Վահան Տերյան)
2. բաղադրյալ ստորոգյալի ստորոգելի՝ *Գորգագործ մի **աղջիկ** էր նա։* *Մեր տան **ճրագն** է մայրս։* (Հովհաննես Շիրազ)
3. անվանական անդեմ նախադասության գլխավոր անդամ՝ ***Էջմիածին։** **Միրգ** ու **փոշի**։ Անխիղճ **արև***։ (Պարույր Սևակ)
4. կոչական՝  
- ***Խջեզարե՛**, սարը սեր է, էլ չե՞ս ուզում իջնել ցած...  
- **Սիամանթո՛**, սերն է սարը, մեռնենք սարը քո տիրած...* (Հովհաննես Շիրազ)
5. որոշիչ՝ *Եկավ **Թմուկ** բերդը պատեց, ինչպես գիշերն էն խավար։* (Հովհաննես Թումանյան) *Նա **բժիշկ** Նազարյանի հարևանն էր։*
6. փոխակերպված ենթակա՝ *Դեռ **Գրիգորը** չեկած՝ բոլորը հուզվել էին*։

Ուղղական հոլովով են ներկայացվում բառարանային միավորները (բացառություն է *հագի* բառը, որը չունի ուղղական հոլով)։
Ուղղական հոլովը կարող է որոշիչ հոդ ստանալ։ Հոգնակի ուղղականի հոդառությունը եզակիի համեմատությամբ որոշ սահմանափակումներ ունի. *իկ*, *այք*, *ինք*, *անք*, *ենք*, *ոնք* մասնիկներով հոգնակիները որոշիչ հոդ չեն ստանում, ինչը չի կարելի ասել *եր*, *ներ* մասնիկներով ձևավորված հոգնակիների մասին։Ուղղական հոլովը պատասխանում է ի՞նչ,ի՞նչեր,ո՞վ ո՞վքեր հարցերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Ձևաբանություն, Երևան, 2002
2. ↑  Գ. Խաչատրյան, Հայոց լեզվի ոլորաններում, Վանաձոր, 1994, էջ 31։
**Ողղիչ Աշխատանքներ**, առանց ազատազրկման, ըստ խորհրդային քրեական իրավունքի պատժատեսակ, որը նշանակում է դատարանը երկու ամսից երկու տարի ժամկետով, և որի ընթացքում դատապարտյալի աշխատավարձի 5–20% գանձվում է հօգուտ պետության։ Դատապարտյալը պատիժը կրում է իր աշխատանքի վայրում կամ պատիժը տնօրինող մարմինների որոշմամբ՝ նույն բնակավայրի այլ մասում։ Ուղղիչ աշխատանքներ նշանակում են այն դեպքում, երբ օրենքի սանկցիայում նախատեսված է միայն այդ պատժատեսակը, կամ երբ սանկցիան երկնտրելի է, սակայն, հաշվի առնելով հանցագործության բնույթն ու ամբաստանյալի անձը, դատարանը նպատակահարմար է գտնում դատապարտյալի նկատմամբ կիրառել հասարակությունից մեկուսացում չպահանջող պատժատեսակ։ Ուղղիչ աշխատանքներով դատապարտվածների իրավունքները որոշակիորեն սահմանափակվում են․ նրանք չեն կարող ազատվել աշխատանքից սեփական նախաձեռնությամբ, չեն օգտվում հերթական արձակուրդի, հավելյալ աշխատավարձի իրավունքից ու այլ արտոնություններից, ուղղիչ աշխատանքների ժամանակահատվածը չի մտնում ընդհանուր և անընդհատ ստաժի մեջ։ Եթե դատապարտյալը ուղղիչ աշխատանքներ կատարել է բարեխղճորեն, դատարանն իրավասում է հասարակական կազմակերպությունների կամ աշխատանքային կոլեկտիվի միջնորդությամբ ուղղիչ աշխատանքների ժամանակը մտցնել դատապարտյալի ընդհանուր ստաժի մեջ։ Եթե դատապարտյալը խուսափում է ուղղիչ աշխատանքներից, դրանք տնօրինող մարմինների միջնորդությամբ դատարանն իրավունք ունի փոխել նրա աշխատանքի տեղը։ Նոր վայրում ուղղիչ աշխատանքներից չարամտորեն խուսափող անձի նկատմամբ նշանակված ուղղիչ աշխատանքները դատարանը կարող է փոխարինել ազատազրկմամբ նույն ժամկետով։ Քրեական իրավունքում կիրառվող ուղղիչ աշխատանքներ պետք է տարբերել վարչական իրավախախտման համար նախատեսված ուղղիչ աշխատանքներից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ուղղալար** (պարանով ուղղալար), մի սարք, որ բաղկացած է բարակ թելից և նրա վերջում գտնվող բեռից՝ ճիշտ ցուցում տալով ուղղահայաց կտրվածքի մակերեսին ( պատկեր, պատուհանի և պատի միջև ընկած տարածք և այլն)։ Ծանրության ազդեցության տակ լինելով՝ պահպանում է ուղղությունը ( ուղղահայաց գիծ)։

Բեռի վերջավորություն անպայման պետք է լինի ամուր թելի շարուկանությունը։ Այդ նպատակով՝ կշիռը կցվում է որպես կոն՝ մատակարարելով մխոցին։ Մխոցի հիմքը դրվելու համար հարկավոր է ևս մեկ փոքր մխոց այնպես, որ նրանց կենտրոնները համապատասխանի միմյանց. կենտրոնական բաց տեղամասի վերջում գտնվում է թելի հանգույցը։

Բեռը՝ կախված ուղղալարից

Օգտագործում
-----------

Ուղղալարն օգտագործվում է գծերը ուղղահայց դիրքում տեղադրելու, անհարթ դիրքի հարթեցման, ինքնաթիռների շինարարության, ջրի մակարդակը կարգավորելու համար։ Ուղղալարի համատարած կիրառվում է շինարարությունների և հողային աշխատանքների մեջ։
Մակնշման և շինարարական աշխատանքների կառուցման համար ուղղալարի հետ միասին օգտագործվում է անկյունաչափ, լար և լազերային լույս։

Թելով ուղղալարի առանձնահատկությունները
--------------------------------------

Թելով ուղղալարի թերությունն այն է, որ այն չի կարող օգտագործվել ուժեղ քամիների ժամանակ։ Սա մասամբ փոխատուցվում է զանգվածի աճով և թելի բարակացմամբ։
Հանգստացնելու համար արագացող տատանումները՝ երբեմն տեղադրվում են տարայով ջուր՝ կանգնեցրած ուղղալարի տակ։

Ուղղալարի այլ տարբերակներ
-------------------------

* Կոշտ - վերջում տեղադրված լոգարիթմական սանդղակ՝ կանգնեցված ուղղահայաց դիրքով։
* Օպտիկական - տեսողական խողովակ, լուսային տեսարան, որը տեղադրում են ուղղահայաց դիրքով։

Այլ իմաստներ
------------

Որմնադրության մեջ ուղղալարը հանդիսանում է երկրորդ հմտության գործիք, կարծրության և ուղղության կատարյալ խորհրդանիշ։ Օպերատիվ իմաստով այն քարագործի համար գործիք է, մի բարձր կետ, որտեղից որոշվում է բեռի ուղղահայացությունը։
**Ուղղախոսություն**, գրական լեզվում պատմականորեն մշակված և ամրապնդված բանավոր խոսքի նորմաների ընդհանրությունը, որով ապահովվում է ազգային լեզվում գործածվող բառաձևերի միասնական արտասանությունը։ Ուղղախոսությունը նախ և առաջ բառերի ճիշտ արտասանությունն է՝ նրանցում առկա հնչույթների ու բառային շեշտի ընդունելի հնչյունական ձևավորումը։ Այն նպաստում է լեզվական հաղորդակցման ճշտությանն ու արագությանը։ Ուղղախոսության նորմաներից կատարված շեղումները դժվարացնում են հաղորդակցումը, փոխըմբռնումը։ Ողղախոսությունը խոսքի մշակույթի բաղկացուցիչ մասն է։ Հասարակության մեջ բանավոր խոսքի դերի մեծացման հետ միաժամանակ ընդլայնվում են Ուղղախոսությանը ներկայացվող պահանջները՝ կապված հրապարակախոսության, թատրոնի, կինոյի, հեռուստատեսության նվաճումների հետ։ Գրական լեզվի զարգացման ընթացքում նրա արտաքին ու ներքին գործոններով պայմանավորված տարբերակային ձևերի գոյությունը անխուսափելի իրողություն է (մանավանդ և մանավանդ, գուցե և գուցե)։ Ուղղախոսության դժվարությունների թվին պետք է դասել գրական լեզվի հին և նոր կանոնական համարվող ձևերի հակադրությունը (երիտասարտ և երիտասարդ, հաչողակ և հաջողակ, նրփանցք և նրբանցք)։ Հայոց գրական լեզուն ունեցել է զարգացման երկարատև ժամանակաշրջան, և դեռ շատ են բանավոր ու գրավոր խոսքերի տարբերությունները, որոնք պայմանավորված են մի կողմից հենց ժողովրդի պատմության ճակատագրով, մյուս կողմից՝ գրական լեզվի կազմավորման առանձնահատկություններով։ Ուղղախոսության կանոններն արտացոլվում են ուղղախոսական բառարաններում, հնչյունաբանության ձեռնարկներում և օրինականացվում են համապատասխան մարմինների որոշումներով։ Հայերենի ուղղախոսության և ուղղագրության վերաբերյալ ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդին կից տերմինաբանական կոմիտեն ընդունել է մի շարք որոշումներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ծովը**` Կլոդ Դեբյուսիի ստեղծագործությունը համարվում է երաժշտական իմպրեսսիոնիզմի ամենաառաջին ստեղծագործություններից մեկը։ Այն գրված է սիմֆոնիկ նվագախմբի համար և ունի 3 մաս։ Չնայած շատ կարծիքների, թե այն կարող է համարվել սիմֆոնիա, "Ծովը" սիմֆոնիա չէ։ Այն սիմֆոնիկ ստեղծագործություն է նվագախմբի համար։

Ստեղծագործությունը գրված է այն ժամանակ, երբ որ Դեբյուսին տարված էր իմպրեսսիոնիզմի գաղափարներով։ Նա իմպրեսսիոնիզմի տարրերը այնքան լավ է օգտագործել "Ծով"-ի մեջ, որ լսողների մոտ իրական ծովի տպավորություն է ստեղծվում։ Կոմպոզիտորը առաջին անգամ օգտագործում է գործիքավորման նոր տարրեր, և նվագախումբը հաղորդում է նոր չլսված տեմբրեր։ Դեբյուսիի այս գործիքավորումը հետագայում օգտագործել են շատ կոմպոզիտորներ։ Այն նաև ազդեցություն ունի Ջոն Վիլիամսի երաժշտության վրա՝ Երախ ֆիլմի համար։

Պատմություն
-----------

Դեբյուսին սկսել է աշխատել ստեղծագործության վրա 1903 թվականին և այն ավարտել է 1905-ին։ Առաջին անգամ "Ծով"-ը կատարվել է Փարիզում 1905 թ. Լամուղո Նվագախմբի և Կամիլ Շեվիյարի կատարմամբ։ Սկզբնական շրջանում ստեղծագործությունը լավ չի ընդունվել հասարակության կողմից։ Կա երկու պատճառ՝ նվագախմբի վատ կատարումը և այն, որ Դեբյուսին լքել էր իր առաջին կնոջը մի երգչուհու համար։ Բայց որոշ ժամանակ անց այն դառնում է հասարակության սիրելի ստեղծագործություններից մեկը։ Առաջին անգամ այն ձայնագրվել է 1928 թվականին։

Կառուցվածք
----------

"Ծով"-ը ունի 3 մաս՝

1. "De l'aube à midi sur la mer" (Արևածագից մինչ կեսօր ծովի վրա)
2. "Jeux de vagues" (Ալիքների խաղ)
3. "Dialogue du vent et de la mer" (Քամու և ծովի զրույցը)

Օգտագործվող գործիքներն են՝ 2 ֆլեյտա, պիկկոլո, 2 հոբոյ, անգլիական եղջրափող, 2 կլառնետ, 3 ֆագոտ, կոնտրաֆագոտ, 3 գալարափող, 2 շչակ, 3 տրոմբոն, տուբա, բազմաթիվ հարվածային գործիքներ, 2 տավիղ և լարային գործիքներ։

Ընդհանուր Բնութագիր
-------------------

Այս ստեղծագործության մեջ կան շատ բնութագրական էլեմենտներ։ Օգտագործվում է բնութագրական երաժշտությունը։ Կոմպոզիտորը իր սովորության համաձայն օգտագործում է սիմվոլիզմը։ 
"Ծով"-ի հիմնական մեծությունը նրանում է կայանում որ կոմպոզիտորը առաջին անգամ բնության նկարագիր է տվել միայն գործիքային երաժշտությունով։ Չեն օգտագործվել բանաստեղծական մտքեր։ Իր դարաշրջանի համար սա մեծ նորություն է հանդիսանում։
Շատ մեծ երաժիշտներ "Ծով"-ը համարում են ստեղծագործությունների գագաթնակետը։ Ռուս դաշնակահար Սվյատոսլավ Րիխտերը ամեն անգամ լսելով այս ստեղծագործությունը նոր հետաքրքրություն էր գտնում նրա մեջ։ 
Շատերի մոտ, լսելով այս ստեղծագործությունը, պարզ տպավորվում է ծովի պատկերը։
Կատարվել և կատարվում են բազմաթիվ ձայնագրություններ աշխարհի ամենագլխավոր նվագախմբերի կողմից։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շահ (այլ կիրառումներ)
**Շահ**, հասկացություն, որը բնութագրում է այն, ինչ օբյեկտիվորեն ուղղված է սուբյեկտի (անձ, խումբ, ընտանիք, դասակարգ և այլն) սոցիալական ինքնահաստատման, պահանջմունքների բավարարման ապահովմանը։ Ձևավորվելով պահանջմունքների հիման վրա՝ շահերը արտահայտում են սուբյեկտի պահանջմունքների և դրանց բավարարման պայմանների միջև եղած հակասությունները։ Մարքսիստական սոցիոլոգիան շահը կապում է առաջին հերթին հասարակական արտադրության համակարգում խմբի, դասակարգի գրաված տեղի, տնտեսական հարաբերությունների հետ։ Շահն արտացոլվում է մարդկանց պատկերացումներում, ձգտումներում, գաղափարներում, դառնում գիտակցված նպատակ, գործունեության դրդապատճառ։ Այս կամ այն շահը կարող է չգիտակցվել կամ աղավաղված ընկալվել, չափազանցվել կամ անտեսվեք։ Հոգեբանության մեջ շահը արտահայտվում է հետաքրքրաթյան տեսքով, որը բնութագրում է անձի համար շահի առարկայի նշանակությունը և արժեքավորությունը, շահի բովանդակության նկատմամբ անձի հուզական վերաբերմունքը։ Բարոյագիտության մեջ կարևոր են անհատի շահերի և նրա հասարակական պարտքի փոխհարաբերության, շահերի ապահովման միջոցների ընտրության, շահերի միջև հակասության հողի վրա բարոյական կոնֆլիկտի հարցերը և այլն։ Իրավագիտության մեջ կարևոր են տարբեր սուբյեկտների շահերի պաշտպանության կամ սահմանափակման, իրավական նորմերում շահերի արտացոլման, շահերի փոխազդեցության իրավական կարգավորման միջոցների հարցերը և այլն։ Քաղաքականության մեջ էական են դասակարգի, ազգի, պետության արմատական և ընթացիկ շահերի փոխհարաբերության հարցերը։ Բուրժուական, փիլիսոփայության և բարոյագիտության մեջ շահերի մեկնաբանումը որպես կանոն տառապում է սուբյեկտիվ հակադրում է անհատի և հասարակության շահերը, հանգում է մարդու անփոփոխ եսամոլության դրույթին։ Անհատի շահերի առավելագույն բավարարումը իբրև բարոյախոսական հիմնական սկզբունք բնութագրական է ուտիչիտարիզմին, իսկ պրագմատիզմը անհատի շահերի տեսակետից օգտակարությունը դիտում է իբրև ճշմարտության չափանիշ։ Անհատի և հասարակության շահերի հակադրությունը անխուսափելի է մասնավոր սեփականատիրական հարաբերությունների պայմաններում, հատկապես անխակտելի է բուրժուական անհատապաշտության գաղափարներից։ Սոցիալիզմի պայմաններում, շնորհիվ արտադրության միջոցների հանրային սեփականության, շահագործման վերացման, գերիշխող է հասարակական և անձնական շահերի և նպատակների զուգակցումը, որը նպաստում է կոլեկտիզմի դրսևորմանը։ Կոմունիստական բարոյականությունը պահանջում է անհատի շահերի ենթարկում հասարակության շահերին, դրանով իսկ երաշխավորելով հասարակության անդամների մեծամասնության շահերի իրագործումը, հասարակական, կոլեկտիվ և անձնական շահերի ներդաշնակության ապահովումը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 416)։*  |
**Բրյուգեյան տիրամայրը**, Տիրամոր մարմարյա քանդակը նորածին Քրիստոսի հետ։

Ընդհանուր նկարագիրը
-------------------

Բրյուգգեյան Տիրամայր
Բարձրությունը 128 սմ, ստեղծվել է Միքելանջելո Բուոնարոտտիի կողմից, 1501-1504 թվականներին, որից հետո ավարտին է հասցնում Վատիկանի «Պիետան»։ Դա Միքելանջելոյի միակ գործն էր,որը դեռևս նրա կենդանության օրոք տարվել է Իտալիայից, որպեսզի զարդարեն Բրյուգգե քաղաքի Աստվածամոր տաճարը։

Արձանն ի սկզբանե նախատեսված է եղել խորանի համար, որը շատ դետալներում հեռանում է եկեղեցական կանոններից։

Աստվածամայրն իրեն չի սեղմել որդուն և նույնիսկ չի նայում նրան. նրա հայացքը ուղղված է այլ կողմ այնպես, կարծես կանխորոշված էր իր ճակատագիրը։

Քրիստոսը նույնպես կարծես թե պատրաստ է թողնել մորը և ուզում է միանալ աշխարհի մարդկանց։

Քանդակի «ճակատագիրը»
--------------------

Քանդակը երկու անգամ հեռացվել է Բրյուգգեից, օկուպանտների հրամանով՝ Հեղափոխության տարիներին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

1944 թվականին նահանջող գերմանացի ֆաշիստները քանդակը քաղաքից հանեցին՝ «Կարմիր խաչի» բեռնատարների ներքնակների տակ։ Վատիկանի «Պիետայի» ֆանատների հարձակումից հետո 1972 թվականին Բրյուգեի իշխանությունը որոշեց արվեստի գործը վերցնել ապակե պաշտպանիչ շերտի տակ։

Գրականություն
-------------

* *Umberto Baldini* Michelangelo scultore. — Milano: Rizzoli, 1973.
* *Marta Alvarez Gonzáles* Michelangelo. — Milano: Mondadori Arte, 2007. — ISBN 978-88-370-6434-1
**Արտաշես Ծատուրի Ղահրիյան** (հուլիսի 1, 1937(1937-07-01), Մեծ Թաղեր, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հուլիսի 28, 2020(2020-07-28), Ստեփանակերտ), հայ արձակագիր, բանաստեղծ, ՀՀ Գրողների միության անդամ 1985 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Արտաշես Ղահրիյանը ծնվել է Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Հադրութի շրջանի Մեծ Թաղեր գյուղում արհեստավորի ընտանիքում։ Ղահրիյանն Արցախում հայտնի Աշուղ Առուստամի ծոռն է։ 1956 թ.-ին ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը, 1961 թ.-ին՝ Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի հայոց լեզվի և գրականության բաժինը, ապա որպես սրբագրիչ աշխատել է «Սովետական Հայաստան», «Ավանգարդ» թերթերի, «Պատմաբանասիրական հանդեսի» և «Սովետական գրականություն» ամսագրի խմբագրություններում։ 1976 թ.-ից եղել է «Սովետական գրականություն» ամսագրի խմբագրության գրական աշխատողներից։

1993 թվականին վերադարձել է ծննդավայր։ Ստեփանակերտում լույս են տեսել նրա «Լեռան հուշ» պատմվածքների և «Թախծոտ մեղեդի» բանաստեղծությունների գրքերը։ ԼՂՀ Գրողների միության անդամ է։

Բազմաթիվ գրականագիտական, հրապարակախոսական հոդվածների հեղինակ է։

Երկեր
-----

* Տոհմականչ, 1978
* Պատրանք, 1983
* Լեռան հուշ, 2002
* Թախծոտ մեղեդի, 2006
* Տոհմականչ հավաքածու, երկու հատորով 2007
* Ինքնազրույց, 2013

**Տոհմականչ**, Արտաշես Ղահրիյանի առաջին՝ Տոհմականչ գրքի պատմվածքների նյութը գյուղաշխարհի մարդկանց, հիմնականում տուն դարձած զինվորի կյանքն է ետպատերազմյան օրերին, երբ նրանց ապրելու հավատը, հոգու լույսն ու հայրենի օջախն անշեջ պահելու տենչը չընկրկեցին ծանր փորձությունից։ Նրանց մեջ վառ են հողի ուժը, հավատարմությունն աշխատանքին ու մարդկային բարձր կոչմանը։ Պատմվածքները օրգանապես իրար են շաղկապվում հիմնական թեմայով՝ երեկվա զինվորի, այսօրվա հողի աշխատավորի հոգու «տոհմականչով»։

**Պատրանք**, Գրքի պատմվածքների նյութը գյուղի մարդկանց առօրյան է։ Ժամանակը երբեմն խաթարում է հացը քրիտնքով աշխատելու, հարազատ բնօրրանում արմատակալելով ապրելու նրանց տենչը, սակայն աշխատավորը նորից ձգտում է կյանքի վերաշինմանը։

**Ինքնազրույց**, Արտաշես Ղահրիյանի բանաստեղծական երկրորդ ժողովածուն է, որում ամփոփված գործերն արտահայտում են գրողի մտորումների աշխարհը՝ կապված իր հայրենի Դիզակ եզերքի, մարդկային հոգեվիճակների հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Մահացել է գրող, մտավորական Արտաշես Ղահրիյանը
2. ↑  Արտաշես Ղահրիյանի մասին Արցախի գրողների միության կայքում

Աղբյուրներ
----------

* Հայկ Խաչատրյան «Գրական տեղեկատու», 1986, էջ 334
**Կարոլինյան կղզիներ** (անգլ. Caroline Islands, իսպ.՝ Carolinas Islas, Իսպանիայի թագավոր Կառլ II-ի անունով), կղզեխումբ Խաղաղ օվկիանոսի արևմուտքում։

Անվանում
--------

Կղզիները հայտնագործել է իսպանացի ծովագնաց Ալվարո դե Սաավեդրան 1528 թվականին։ Իսպանացիները սկզբում դրանք անվանել են Islas de los Barbudos ― «Մորուքավորների կղզիներ», 1542 թվականին վերանվանել են Islas de los Jardinos ― «Պարտեզների կղզիներ», իսկ 1686 թվականին՝ ի պատիվ Իսպանիայի թագավոր Կարլոս II-ի՝ Carolinas Islas ― «Կարոլինյան կղզիներ»։

Պատմություն
-----------

Նախկինում կառավարում էր ԱՄՆ-ը (1947 թվականից)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Կարոլինյան կղզիները գրավվեցին ԱՄՆ-ի կողմից։ 1947 թվականից տարածքը գտնվում էր ՄԱԿ-ի խնամատարության տակ և կառավարվում էր ԱՄՆ-ի կողմից։ 1978 թ. Կարոլինյան կղզիներն ստացած «ԱՄՆ-ի հետ ասոցացվող ազատ տարածքի» կարգավիճակ (համաձայնագիրը կնքվել է 1982 թ.)։ ԱՄՆ-ի տիրապետությունից ազատագրվելուց հետո այդ տարածքում ձևավորվել են երկու պետություններ՝ Միկրոնեզիայի Ֆեդերատիվ Նահանգներ և Պալաու։

Կազմված է 936 հրաբխային կղզիներից և ատոլներից։ Տարածությունը մոտ 1320 քառ. կմ է, առավելագույն բարձրությունը՝ մինչև 790 մ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ *Աշխարհագրական անունների բառարան*։ Երևան: «Լույս»


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Catholic (1997—…) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4029739-1 · Microsoft: 2910542377 · NDL: 00628398 · NKC: ge1083599 · VIAF: 130784954 · WorldCat VIAF: 130784954 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 340)։*  |
**Գիորգի Կվիրիկաշվիլի** (վրաց.՝ გიორგი კვირიკაშვილი), վրացի քաղաքական և պետական գործիչ։ Ծնվել է 1967 թ. հուլիսի 20-ին, Թբիլիսիում)։ 2015 թ. դեկտեմբերի 30-ից մինչև 2018 թ. հունիսի 13-ը Վրաստանի վարչապետ։

Կրթություն
----------

1984-1991 թթ. սովորել է Թբիլիսի պետական բժշկական համալսարանում։ 1995 թ. ավարտել է Իվանե Ջավախիշվիլիի անվան Թբիլիսիի պետական համալսարանը՝ տնտեսագետի մասնագիտությամբ, 1998 թ.՝ Իլինոյսի համալսարանը՝ ֆինանսիստի մասնագիտությամբ։

Գործունեությունը
----------------

1993-1996 թթ. աշխատել է «Միացյալ Վրացական Բանկում»՝ հասնելով վարկային դեպարտամենտի ղեկավարի տեղակալի պաշտոնին։

1996-1997 թթ. եղել է «Trade Invest Bank»-ի գլխավոր տնօրենի տեղակալ։

1998-1999 թթ. եղել է Միացյալ Վրացական Բանկի բիզնեսի զարգացման և մասնաճյուղերի ցանցի մենեջմենթի տնօրենը։

1999 թ.-ից աշխատել է պետական քարտուղարությունում՝ որպես ֆինանսական, արժութային և արտաքին տնտեսական հարաբերությունների ծառայության փոխտնօրեն։

1999-2004 թթ. եղել է Վրաստանի խորհրդարանի պատգամավոր, խորհրդարանի տնտեսական քաղաքականության կոմիտեի նախագահի տեղակալ։

2004-2006 թթ. աշխատել է Առաջին Կոմերցիոն բանկում (այժմ՝ «ՏաոՊրիվատԲանկ») որպես մենեջմենթի գծով խորհրդական։

2006-2011 թթ. եղել է «Քարթու Բանկի» գլխավոր տնօրեն։

2012-2015 թ. եղել է Վրաստանի էկոնոմիկայի և կայուն զարգացման նախարարը, 2013-2015 թթ.՝ նաև փոխվարչապետ։

2015 թ. սեպտեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին եղել է Վրաստանի արտաքին գործերի նախարարը։

2015-2018 թթ. Վրաստանի վարչապետ։
**Շամպլենի ծով**, Ատլանտյան օվկիանոսի մայրցամաքային ծով Կանադայում։ Հնում եղել է ծովածոց և առաջացել է սառցադաշտերի հալման արդյունքում սառցե դարաշրջանի վերջում։ Այն մի ժամանակ զբաղեցրել է Կանադայի ներկայիս Քվեբեկ և Օնտարիո նահանգները, ինչպես նաև՝ մասամբ Ամերիկայի Նյու Յորք և Վերմոնտ նահանգները։

Այս ծովը գոյատևել է մ․ թ․ ա․ 10-7-րդ դարերից և անընդհատ նվազել է, քանի որ վերականգնվող մայրցամաքը աստիճանաբար բարձրացել է ծովի մակարդակից։ Առավելագույն չափով ծովը մխրճվել է մայրցամաքի մեջ, հարավում՝ մինչև Շամպլենի լիճ, իսկ արևմուտքում՝ մինչև ներկայիս Օտտավա քաղաքը։ Այդ ժամանակահատվածում ծովի ծավալը մեծանում է մնացած սառցաբեկորներով, ինչի արդյունքում այն ավելի քիչ աղի էր, քան սովորական ծովի ջուրը։ Ենթադրվում է, որ ծովի առավելագույն խորությունը 150 մ է։

Ներկայումս ծովի մասին վկայում են կետերի քարացածությունները, ինչպես նաև ծովային խեցիները, որոնք կարելի է գտնել Օտտավա (Օնտարիո) և Մոնրեալ (Քվեբեկ) քաղաքների մոտակայքում։ Տեսանելի հին ջրափնյա գիծը գտնվում է Պակենհեմ (Օնտարիո) լեռից 40 կմ հյուսիս-արևելք և այժմ հայտնի է որպես Էսկարպ Էրդլի, որը գտնվում է Գատինոյի հովտում, Քվեբեկ նահանգում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  L.J. Chapman and D.F. Putnam. 1951. The Physiography of Southern Ontario. University of Toronto Press, Toronto. 284 p. plus map in four sections.
2. ↑  Anderson, T.W. 1989. Vegetation changes over 12,000 years. Geos 18:39–47.

Արտաքին հղումներ
----------------

* History of the Champlain Sea.
* Charlotte, The Vermont Whale
* 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Կանադական |

 |
**Ջրհեղեղ Մակեդոնիայում** (մակեդոներեն՝ Невреме во северозападна Македонија), աղետ Մակեդոնիայում, որի արդյունքում զոհվել է 22 մարդ։ 2016 թվականի օգոստոսին ուժեղ անձրևների հետևանքով մեծապես տուժեցին Մակեդոնիայի արևմտյան և հյուսիսարևմտյան շրջանները։ Օգոստոսի 6-ին ուժեղ փոթորիկը վնասներ հասցրեց մայրաքաղաք Սկոպյեին և երկրի արևմտյան շրջաններին, ինչի արդյունքում զոհվեց 21 մարդ, հարյուրավորները` վիրավորվեցին։

Իրադարձություն
--------------

2016 թվականի օգոստոսի 6-ին ցերեկը 5:30 -ի սահմաններում, հուժկու անձրևային փոթորիկը ներթափանցեց Մակեդոնիայի մայրաքաղաք Սկոպյեի տարածք։ Փոթորիկը ուղեկցվեց հուժկու քամիներով և ջրհեղեղով։ Անձրևը դադարեց հաջորդ առավոտյան մոտավորապես 09:30։ Ամենաուժեղ անձրևները գրանցվել էին երեկոյան ժամը 03:30-ի սահմաններում։ Մակեդոնիայի օդերևութաբանական ծառայությունը հայտարարեց, որ տեղացել է 93լ/1 քառ.մ կտրվածքով անձրև Սկոպյեում 2 ժամվա ընթացքում, ինչը կրկնակի անգամ գերազանցում է օգոստոսին տեղումների առավելագույն ցուցանիշը։ Որոշ վայրերում ջրի բարձրությունը հասել է մինչև 1.5 մետրի։ Վերջինս վերացվել է Մակեդոնիայի ոստիկանության և բանակի համատեղ ուժերի օգնությամբ` գտնելու հնարավոր զոհերին և վիրավորներին։ Օդերևութաբանները նշել են, որ ավելի քան 800 կայծակ է գրանցվել առաջին երկու ժամերի ընթացքում։ Ընդհանուր առմամբ կայծակը եղել է մոտավորապես հինգ ժամ։ Մոտավորապես 22 մարդ է զոհվել, հարյուրավորները` վիրավորվել։ Տեղական լրատվամիջոցները հայտնում են, որ շտապ օգնության 65 կանչ է գրանցվել Սկոպյեում։ Մակեդոնիայի ԶՈՒ-երը բերվել են մարտական վիճակի։ Բանակայինները կարողացել են փրկել մոտ 20 մարդու։ Մայրաքաղաքից հյուսիս- արևմուտք գտնվող երեք գյուղական համայնքներ կտրվել են արտաքին աշխարհի հետ կապից` լեռնափլուզումների հետևանքով։ Որոշ մեքենաներ հայտնվել էին տասնյակ մետրեր հեռավորության վրա։ Մի քանի մարդ մահացել է հենց ավտոմեքենայի մեջ գտնվելու պատճառով։ Անբարենպաստ եղանակը զգացվել է նաև հարևան երկրներում։ Խորվաթիայում անձրևների հետևանքով կայծակնահար է եղել երթևեկությունը։

Արձագանքներ
-----------

Մակեդոնիայի փոխվարչապես Նիկոլա Թոդորովը նշել է, որ սա «աննախադեպ չափերի աղետ էր» և հավելել, որ զոհերի թիվը կարող է ավելանալ։ Սկոպյեի քաղաքապետ Կոչե Տրայանովսկին նշել է, որ նախկինում քաղաքը այսպիսի աղետի չի հանդիպել։ Կառավարությունը երկրում արտակարգ դրություն է հայտարարել, իսկ օգոստոսի 8 ազգային սգի օր հայտարարվեց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Macedonia declares state of emergency after 21 die in flash floods, *Reuters*, 7 August 2016.
2. ↑  Macedonia storm: Deadly freak floods hit Skopje, *BBC*, 7 August 2016.
3. ↑  At least 20 dead as storms, flash floods lash Skopje in Macedonia, *ABC News Australia*, 7 August 2016.
**Դեյլ Բրեքենրիջ Քարնեգի** (անգլ.՝ Dale Breckenridge Carnegie, նոյեմբերի 24, 1888(1888-11-24), Մերիվիլ, ԱՄՆ - նոյեմբերի 1, 1955(1955-11-01), Ֆորեստ Հիլս, Քուինս, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ և Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի դասախոս և գրող։

Մշակել է ինքնաբարելավման, առևտրով զբաղվելու շնորհի ձևավորման, կորպորատիվ ուսուցման, հանրային ճարտասանության և միջանձնային հարաբերությունների հմտություններին վերաբերող դասընթացներ։ Հեղինակ է մի շարք գրքերի, այդ թվում «Ինչպես ձեռք բերել բարեկամներ և ազդեցություն ունենալ մարդկանց վրա» (1936), «Ինչպես դադարել անհանգստանալ և սկսել ապրել» (1948), «Անհայտ Լինկոլնը» (1932)։

Կենսագրություն
--------------

Դեյլ Քարնեգին ծնվել է Մերիվիլում, Միսսուրի։ Նա աղքատ գյուղացի տղա էր, Ջեյմս Ուիլյամ Քարնեգիի (James William Carnegie) և նրա կնոջ՝ Ամանդա Էլիզաբեթ Հարբիսոնի (Amanda Elizabeth Harbison) երկրորդ որդին։
Պատանեկան տարիքում՝ դեռ ստիպված լինելով արթնանալ առավոտյան 3-ին, որպեսզի կովերին պահեր, նա կարողացավ ընդունվել Միսսուրիի պետական մանկավարժական քոլեջ Ուորենսբուրգում և ստանալ բավականին լավ կրթություն։ Քոլեջից հետո նրա առաջին աշխատանքը ագարակապանների կրթության հարցն էր։ Հետո նա Armour & Company-ում սկսեց զբաղվել բեկոնի, օճառի և ճարպի վաճառքով։

Կուտակելով 500 դոլար՝ Քարնեգին դադարեց զբաղվել առևտրով 1911 թվականին, որպեսզի իրագործեր իր վաղեմի երազանքը՝ դառնար մանկավարժ։

1922 թվականին Քարնեգին փոխեց իր ազգանվան գրությունը՝ Carnagey-ից դարձնելով Carnegie։ Հավանաբար նա դա կատարեց գովազդային նպատակներով, քանի որ այդ ժամանակ բոլորին հայտնի էր միլիոնատեր Էնդրյու Քարնեգիի անունը (որի անունը մի անգամ չէ, որ հիշատակվում է Քարնեգիի գրքերում)։

Քարնեգին նկարահանվել է 1947 թվականի «Jiggs and Maggie in Society» ֆիլմում (իր դերում)։

Դեյլ Քարնեգին մահացել է Հոջքինի հիվանդությունից 1955 թվականի նոյեմբերի 1-ին Ֆորեսթ Հիլզի իր բնակարանում (Նյու Յորք) չհաստատված տվյալներով՝ կատարելով ինքնասպանություն։ Գրողը թաղվել է Բելթոնում (Միսսուրի)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Discogs — 2000.
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2 3 4  GeneaStar
4. 1 2  Czech National Authority Database
5. ↑  Geni(բազմ․) — 2006.
6. ↑  Ancestry of Dale Carnegie
7. ↑  Shelokhonov, Steve. *Biography for Dale Carnegie* at imdb.com
8. ↑  Դեյլ Քարնեգիի հաջողության պատմությունը
9. ↑  Staff. «JOSEPHINE CARNEGIE WED; She Becomes Bride of Gerard B. Nolan at Forest Hills», *Նյու Յորք Թայմս*, May 30, 1937. Accessed June 18, 2009. «The ceremony was performed by the Rev. J. P. Holland at the home of the bride’s uncle, Dale Carnegie, author, in Forest Hills, Queens.»

Արտաքին հղումներ
----------------

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Դեյլ Քարնեգի*** հոդվածին
* Դեյլ Քարնեգի «Ինչպես ձեռք բերել բարեկամներ և ազդել մարդկանց վրա»
* Դեյլ Քարնեգի (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում — կենսագրություն
**Բորիս Վլադիմիրի Համբարձումով** (սեպտեմբերի 29, 1974(1974-09-29), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունվարի 31, 2020(2020-01-31)), հունահռոմեական ոճի հայկական արմատներով ռուսաստանցի ըմբիշ, Ռուսաստանի քառակի չեմպիոն (1995, 1997, 1998, 2000), Իվան Պոդդուբնու միջազգային հուշամրցաշարի հաղթող (1996), Աշխարհի գավաթակիր (1997), Եվրոպայի չեմպիոն (1998)։ Ռուսաստանի միջազգային կարգի սպորտի վարպետ (1995)։

Կենսագրություն
--------------

Բորիս Համբարձումովը հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտով սկսել է զբաղվել 1987 թվականին Բաքվում՝ Անատոլի Պետրոսյանի ղեկավարությամբ։ 1989 թվականին, Արցախյան ազատամարտի սկսվելու պատճառով ստիպված տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ շարունակել է մարզվել ավագ եղբոր՝ Կամո Համբարձումովի ղեկավարությամբ։

1992 թվականին դարձել է Ռուսաստանի պատանիների չեմպիոն, իսկ 1994 թվականին՝ երիտասարդների չեմպիոն։ 1995 թվականին նա առաջին անգամ նվաճել է Ռուսաստանի մեծահասակների առաջնության հաղթողի կոչումը (մինչև 54 կգ քաշային կարգ)։ 1997 թվականին նա կրկնել է այդ հաջողությունը, ինչպես նաև դարձել է աշխարհի գավաթակիր։ 1998 թվականին Բորիս Համբարձումովն ընդգրկվել է Ռուսաստանի հավաքականում՝ մասնակցելով Մինսկում կայացած Եվրոպայի առաջնությանը և վստահորեն հաղթել այնտեղ։ Այս մրցաշարի չորս գոտեմարտերում նա մրցակիցներին տվել է ընդամենը մեկ միավոր։ 2000 թվականին Համբարձումովը երկրորդ տեղն է զբաղեցրել Մոսկվայում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում, և Ռուսաստանի հավաքականի մարզչական շտաբը նրան չի ընդգրկել Սիդնեյի օլիմպիական խաղերի մասնակիցների շարքում։ Դրանից հետո Բորիս Համբարձումովը որոշել է ավարտել մարզական կարիերան։

Հետագայում զբաղվել է մարզչական աշխատանքով։ 2005-2006 թվականներին մարզիչ է աշխատել Իվան Յարիգինի անվան ըմբշամարտի պալատում։

Հանկարծամահ է եղել 2020 թվականի հունվարի 31-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Умер чемпион Европы по греко-римской борьбе Борис Амбарцумов — 2014.
2. 1 2  Умер чемпион Европы по греко-римской борьбе Борис Амбарцумов
3. ↑  Четырехкратный чемпион России по греко-римской борьбе скончался в 45 лет
4. 1 2 3  «Մահացել է ըմբշամարտի Եվրոպայի չեմպիոն հայազգի Բորիս Համբարձումովը (տեսանյութ)»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բորիս Համբարձումովի էջը Infosport.ru կայքում
* Բորիս Համբարձումովի հարցազրույցը «Սպորտ-Էքսպրես» թերթին (1998)
* Բորիս Համբարձումովի էջը International Wrestling Database կայքում
**Թենլի Էմմա Օլբրայթ** (անգլ.՝ Tenley Emma Albright; հուլիսի 18, 1935(1935-07-18), Նյութոն, Միդլսեքս շրջան, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ), ամերիկացի գեղասահորդ-մենասահորդուհի, եղել է Ձմեռային օլիմպիական խաղերի չեմպիոնուհի (1956), արծաթե մեդալակիր (1952), Գեղասահքի աշխարհի առաջնության կրկնակի չեմպիոնուհի (1953, 1955), Հյուսիսային Ամերիկայի կրկնակի չեմպիոնուհի (1953, 1955) և ԱՄՆ-ի հնգակի չեմպիոնուհի։

Իտալական Կորտինա դ’Ամպեցո քաղաքում տեղի ունեցած 1956 թվականի ձմեռային Օլիմպիական խաղերում դարձել է առաջին ԱՄՆ գեղասահորդուհին, որը նվաճել է օլիմպիական ոսկե մեդալ։

Կարիերա
-------

Վաղ մանկության տարիներին Թենլին հիվանդացել է պոլիոմիելիտ հիվանդությամբ, և բժիշկները առաջարկել են նրան մաքուր օդում զբաղվել սպորտով։ Այդ ժամանակից աղջիկը գեղասահքով սկսեց զբաղվել օրական 8 ժամ։ 15 տարեկանում նա ընդգրկվեց ԱՄՆ-ի գեղասահքի հավաքականի կազմում։ Առաջին անգամ աշխարհի առաջնությանը մասնակցել է 16 
տարեկանում։

Թենլի Օլբայթի անվան հետ կապում է կանացի գեղասահքի նոր ուղղություն։ Նա հայտնի էր իր ճկունությամբ և երաժշատկան ընկալմամբ։ Մրցույթներում կատարող կոմպոզիցիաներում իշխում էր մեղեդու հետ միահյուսումը։

Օլբայթը հեռացավ սպորտից 1956 թվականիմրցաշարից հետո։ Ի տարբերություն պրոֆեսիոնալ շատ մարմնամարզուհիների՝ նա երբեք պրոֆեսիոնալ չի սահել։ 
Իր կյանքի մնացած տարիները նա որոշել է զբաղվել բժշկությամբ ։ 1961 թվականին նա ավարտել Է Հարվարդի բժշկական դպրոցը և դարձել Հորվարդի բժշկական դպրոցի վիրաբույժ։ Վերապատրաստվել է 23 տարի և միաժամանակ աշխատել ուսուցիչ։
Թենլի Օլբայթը ամուսնացել է Ջերալդ Բլեյկլիի՝ հետ, որը եղել է Ռից-Կարլտոն (անգլ.՝ Ritz-Carlton hotel) հյուրանոցի նախկին տերը։

Թենլին եղել է ԱՄՆ Օլիմպիական կոմիտեի անդամ, «*Քաղցկեղի դեմ պայքարի*» հասարակական *կազմակերպության* անդամ, ամերիակիան Սպորտային բժշկագիտություն քոլեջի անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Encyclopædia Britannica
2. 1 2  FemBio database (գերմ.)
3. ↑  Fulton Jean C (2002) [1992]։ Dawson Dawn P, ed.։ *Great Athletes* **1** (Revised ed.)։ Salem Press։ էջեր 29–31։ ISBN 1-58765-008-8


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Olympic Channel · Sports-Reference.com · ՄՕԿ · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Munzinger · Notable Names Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 162962424 · GTAA: 76666 · ISNI: 0000 0004 4250 9980 · LCCN: n97857629 · VIAF: 36215173 · WorldCat VIAF: 36215173 |

 |