recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Nikon D3100-ը 14.2 մեգափիքսել DX ֆորմատով DSLR Nikon F-mount Ֆոտոխցիկ է, որը հրապարակվել է Nikon ընկերության կողմից 2010 թվականի օգոստոսի 19-ին։ Այն հաջորդում է Nikon D3000-ին Nikon-ի սիրողական DSLR ֆոտոխցիկների շարքում։ Այն ստացել է նոր EXPEED 2 պրոցեսոր, այն Nikon DSLR ֆոտոխցիկներից առաջինն էր, որը ստացել է FullHD տեսաձայնագրման հնարավորություն ավտոֆոկուսով։ Այս ֆոտոխցիկն ունի 2 Guide Mode՝ Easy Operation և Advanced Operation tutorial:Nikon D3100-ը չունի իր ներսում ավտոֆոկուսային համակարգ, ավտոֆոկուսային համակարգը աշխատում է այն ժամանակ, երբ տեսադրված ոսպնյակը ունենում է դրա հնարավորությունը։ Այլ ոսպնյակների դեպքում, ֆոկուսի բերելը կատարվում է ձեռքով։

Հնարավորությունների ցանկ
========================

* Nikon-ի 14.2 մեգափիքսել Nikon DX format CMOS սենսոր, 12 բիթային համակարգով
* Nikon EXPEED 2 պրոցեսոր
* Ավտոմատ քրոմատիկ շեղումների ուղղում
* Active D-Lighting
* Ներկառուցված սենսորի մաքրման համակարգ և օդափոխման համակարգ
* Live view AF mod-եր՝ Face priority, Wide area, Normal area, Subject tracking
* 3.0 դյույմ, 230,000 կետայնությամբ նորացված TFT LCD էկրան
* Մինչև 3 կադր/վայրկյանում նկարահանում
* FullHD տեսանկարահանում (10 րոպեանոց 1080p 24 կադր/վայրկյանում H.264 codec), հնարավորությունները 720p30/25/24 and 480p24
* Ավտոֆոկուս տեսանկարահանման ողջ ընթացքում
* 3D Color Matrix Metering II , Scene Recognition համակարգով
* 3D Tracking Multi-CAM 1000 ավտոֆոկուսային սենսոր 11 AF point-երով
* Nikon F-mount Ոսպնյակներ
* i-TTL flash exposure համակարգ, առանց ներկառուցված անլար կառավարման
* Ֆայլային ֆորմատները ՝ JPEG, NEF (RAW, կոմպրեսացված 12-bit )
* Հիշողության քարտերը ՝ SDXC

Տվյալներ
--------

*1.* Սենսոր - 23.1 մմ × 15.4 մմ Nikon DX format RGB CMOS սենսոր, 1.5 × FOV crop

*2.* Կետայնությունը - 4,608 × 3,072 (14.2 մեգափիքսել)

*3.* Ոսպնյակ - Փոփոխվող, Nikon F-mount

*4.* Փականի արագություն - 30 վայրկյանից մինչև 1/4000 վայկյան

*5.* Լուսավորում - TTL 3D Color Matrix Metering II metering, 420 pixel RGB սենսոր, Auto modes (auto, auto [flash off]), Guide Mode, Advanced Scene Modes (Portrait, Landscape, Sports, Close-up, Night Portrait), programmed auto with flexible program (P), shutter-priority auto (S), aperture-priority auto (A), manual (M), (Q) quiet mode.

*6.* Ֆոկուս - 11-area AF system, Multi-CAM 1000 AF Sensor Module, AF-A (Auto-servo AF); AF-S (Single-servo AF); AF-C (Continuous-servo AF); MF (Manual focus)

*7.* Կադր/վայրկյանում - 3

*8.* Տեսադաշտ որոնող հարմարանք - Optical 0.80x, 95% Pentamirror

*9.* Մոնիտորի չափսը - 3.0-դյույմ, 230,000 փիքսել TFT-LCD

*10.* Հիշողության քարտ - Secure Digital (SD) , SDSC, SDHC, SDXC,

*11.* Հարմար ոսպնյակներ - AF-S DX NIKKOR 18-55mm f/3.5-5.6G VR, AF-S DX NIKKOR 18-105mm f/3.5-5.6G ED VR, AF NIKKOR 50mm f/1.8D

*12.* Քաշը - 485 գրամ, առանց ոսպնյակ և հիշողության քարտ,

*13.* ISO - 100–3200 (Մինչև 12800 հնարավորությամբ)

*14.* Flash - Ներկառուցված ֆլեշ, Guide number 13m at ISO 100, Standard ISO hotshoe, Compatible with the Nikon Creative Lighting System

*15.* Մարտկոց - Nikon EN-EL14 Lithium-Ion

*16.* Ստեղծման վայրը - Թաիլանդ
**Լյումինեսցենտային վերլուծություն**, տարբեր օբյեկտների հայտնաբերման ու հետազոտման մեթոդներ, որոնք հիմնված են լյումինեսցենցման երևույթի, այսինքն՝ հետազոտվող օբյեկտի կամ հատուկ լյումինաֆորների (դրանցով մշակվում է օբյեկտ]ը) լուսարձակման դիտման վրա։

Տեսակները
---------

Տարբերում են որակական ու քանակական քիմիական լյումինեսցենտային վերլուծություն և հայտնաբերման կամ տեսակային լյումինեսցենտային վերլուծություն։ Երբեմն դասակարգում են նաև ըստ լյումինեսցենցման գրգռման տեսակի՝ ֆոտոլյումինեսցենտային, կաթոդլյումինեսցենտային, քեմիլյումինեսցենտային վերլուծություն և այլն։ Քիմիական լյումինեսցենտային վերլուծության դեպքում մեծ մասամբ գրանցում են նյութի ինքնուրույն լուսարձակումը և որոշում խառնուրդի քիմիական կազմությունը և բաղադրիչների քանակությունները։ Որակական լյումինեսցենտային վերլուծություն տարբերում է խառնուրդի բաղադրիչները, քանի որ նյութի լյումինեսցենցման սպեկտրը խիստ բնորոշ է նրա կազմությանը։ Քանակական չափումների համար որոշվում է լյումինեսցենցման ինտենսիվությունը, քանի որ այն սովորաբար կախված է լյումինեսցենտող նյութի կոնցենտրացիայից։

Հատկություններ
--------------

Լյումինեսցենտային վերլուծության զգայնությունը շաա բարձր է. նմուշում կարելի է հայտնաբերել նույնիսկ 10−10-10−11 գ/գ կոնցենտրացիայով խառնուրդ։ Գազային լագերի ճառագայթով հաջողվում է որոշ իզոտոպներում լյումինեսցենցում գրգռել և այդպիսով նաև *իզոտոպային լյումինեսցենտային* վերլուծություն կատարել։ Սխալներից խուսափելու համար չափումներում անհրաժեշտ է հաշվի առնել լյումինեսցենցման մարման, ռեաբսորբման հնարավորությունը, որոշ դեպքերում՝ լյումինեսցենցման ինտենսիվության անկախությունը կոնցենտրացիայից և այլն։

Կիրառությունները
----------------

Հայտնաբերման կամ տեսակային յումինեսցենտային վերլուծության դեպքում հայտնաբերվում են տարբեր օբյեկտներ և դրանց մանրամասնությունները, որոնց ուսումնասիրությունը սովորական դիտման և լուսավորման պայմաններում անհնար է։ Տեսակային լյումինեսցենտային վերլուծության օգնությամբ որոշում են նաև ապարներում նավթի ու գազերի առկայությունը, ուսումնասիրում նավթի, միներալների, ապարների կազմությունը, տեսակավորում ալմաստները, հայտնաբերում ինֆրակարմիր, ուլտրամանուշակագույն, ռենտգենյան և γ-ճառագայթները, տարրական մասնիկները։ Լյումինեսցենտային վերլուծությունն օգտագործվում է կենսաբանության և բժշկության մեջ՝ բջիջների ուսումնասիրման, զանազան հիվանդությունների կանխորոշման համար, հնէաբանության մեջ, դատաքննչական հետախուզությունում և այլն։

Լյումինեսցենտային այն վերլուծությունը, որը կատարվում է մանրադիտակով, կոչվում է *լյումինեսցենտային միկրոսկոպիա*։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 645)։*  |
**Վլադիմիր Կանիվեց** (ուկրաիներեն՝ Канівець Володимир Васильович, հոկտեմբերի 5, 1923(1923-10-05), Վեսելայա Դոլինա, Գլոբինոյի շրջան, Kremenchuk Okrug, Պոլտավայի նահանգ, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մարտի 29, 2017(2017-03-29)), ուկրաինացի խորհրդային գրող, դրամատուրգ։
ՈւԽՍՀ Տարաս Շևչենկոյի անվան պետական մրցանակի դափնեկիր (1970)։

Կենսագրություն
--------------

Վլադիմիր Կանիվեցը ծնվել է 1923 թվականին Գլոբինոյի շրջանի Պոլտավայի մարզի Վեսելայա Դոլինա գյուղում, երկրագործի ընտանիքում։ 1939 թվականին տեղափոխվել է Դոնբաս, աշխատել երկաթգծում։ Մասնակցել է հայրենական պատերազմին, պարգևատրվել է շքանշաններով ու մեդալներով։ 1952 թվականին ավարտել է Լատվիայի համալսարանի բանասիրության ֆակուլտետը։ 1953-1963 թվականներին աշխատել է Ռիգայի և Կիևի տարբեր խմբագրություններում ու պարբերական հրատարակչություններում, «Սովետսկայա մոլոդյոժ» հանրապետական թերթում, որտեղ և տպագրել է իր առաջին ֆելիետոններն ու ակնարկները։ 1966-1981 թվականներին ղեկավարել է Ուկրաինայի գրողների միության Ժիտոմիրի միավորումը, եղել է Ուկրաինայի գրողների ազգային միության պատասխանատու քարտուղարը։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Կանիվեցի առաջին պիեսը լույս է տեսել 1953 թվականին։ Նրա պիեսները բեմադրվել են տարբեր քաղաքների թատրոններում։

* «Հարսանիքից հետո»
* «Շքանշանով փեսացուն»
* «Բոնիվուրի սիրտը»
* «Խորտակված կղզին»
* «Ալեքսանդր ՈՒլյանով»
* «Կարմալյուկ»

Պարգևներ, մրցանակներ
--------------------

* ՈւԽՍՀ Տարաս Շևչենկոյի անվան պետական մրցանակ
* Ի. Կոտլյառևսկու անվան մրցանակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ուկրաինական պատմվածքներ, «Սովետական գրող» հրատարակչություն, Երևան, 1977

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վլադիմիր Կանիվեց

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 103502777 · ISNI: 0000 0004 3304 2442 · LCCN: n84136717 · NKC: xx0019745 · NUKAT: n2008049361 · VIAF: 301922040 · WorldCat VIAF: 301922040 |

 |

 |
**Նիդա** (լեհ.՝ Nida), գետ Լեհաստանի հարավում՝ Վիսլայի ձախ վտակը։ Գետի ափին տեղակայված է լանդշաֆտային այգի, որը ընդգրկում է 231,64 կմ² տարածք և ներառում է ինը արգելոցներ։

Նկարագրություն
--------------

Գետի երկարությունը կազմում է 151 կմ, իսկ ջրահավաք ավազանի մակերեսը՝ 3865 կմ²։ Այն տիպիկ է հարթավայրային գետ է՝ շատ ցածր անկմամբ։ Գետի ամենանեղ հատվածում հունն ունի 6 մետր լայնություն։ Ամենալայն հատվածում, որը գտնվում է Մոտկովիցե գյուղի մոտակայքում, լայնությունը կազմում է 79 մետր։ Գետի խորությունը տատանվում է 0,4-ից մինչև 2,6 մետրի սահմաններում։ Նիդա գետւ համարվում է Լեհաստանի տաք գետերից մեկը։ Ամռանը ջրի ջերմաստիճանը + 27 °C է։

«Նիդա» անվանումն ունի նաև Վկրա գետը վերին հոսանքում։

Գետի հովիտ
----------

Նիդա գետի հովիտը Լեհաստանի հարավում գտնվող աշխարհագրական տարածք է, որը ձգվում է 65 կմ երկարությամբ և 6 կմ լայնությամբ։ Հովտի ստորին հատվածը հարթ է և խոնավ։ Նախկին հնահունային հատվածներում արդյունահանում են տորֆ։ Հովտում կան բազմաթիվ մարգագետիններ և արոտավայրեր, նրա գլխավոր և հնագույն քաղաքային կենտրոններն են Պինչուվը, Վիսլիցան և Նովայի-Կորչին քաղաքները։

Գրականություն
-------------

* Michał Jurecki, *Ponidzie. W świętokrzyskim stepie*, Kraków 2004, ISBN 83-89676-16-8

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պոնիդզի շրջանի կայքը Archived 2013-02-04 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* Նիդա Archived 2016-07-12 at the Wayback Machine. (լեհ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Նոր |

 |
Նիդերլանդերենի հուշարձանը Արևելյան Կապի նահանգում
**Նիդերլանդերենի հուշարձան** (հոլ.՝ Nederlandse taalmonument), գտնվում է հարավաֆրիկյան Բյուրգերսդորպ քաղաքում և համարվում է նիդերլանդերենին նվիրված միակ հուշարձանը։ Հուշարձանի վրա գրված է «Հոլանդերենի հաղթանակը» (հոլ.՝ De overwinning van de Hollandsche taal):

Հուշարձանը բաղկացած է առանձին պատվանդանների վրա կանգնած ծալազարդ զգեստով երկու կանացի քանդակներից, որոնցից մեկն իրենից ներկայացնում է բնօրինակ, բայց հետագայում ավերված քանդակ, երկրորդը բրիտանացիների կողմից նվիրված կրկնօրինակն է։ Կողքերին կան վահանակներ, որոնց վրա նշված է ամսաթիվ, անվանում և այլ տեղեկատվություն։

Ստեղծում
--------

Հուշարձանը կանգնեցվել է 1893 թվականին նիդերլանդերենի պաշտոնական կարգավիճակի համար պայքարի պատվին, բրիտանական Կապի գաղութում։ Ալբերտ համայնքի բնակիչները, որտեղ գտնվում է Բյուրգերսդրոպը, հատկապես համարվում էին հոլանդերեն լեզվի համառ կողմնակիցներ։

Բացման հանդիսավոր արարողությանը ներկա են գտնվել հարյուրավոր մարդիկ, այդ թվում աֆրիկաներների շարժման հայտնի առաջնորդներ Յան Հոֆմեերը և դյու Տուան։ Նրանք ելույթներ են ունեցել նիդերլանդերենի հպարտության մասին, ինչպես մայրենի նիդերլանդերեն, այնպես էլ աֆրիկաանս լեզուներով։

Ավերում և վերականգնում
----------------------

1899 թվականին Մեծ Բրիտանիան պատերազմ հայտարարեց բուրական պետություններին, Տրանսվաալին և Օրանժ հանրապետությանը։ 1901 թվականին արձանն ավերվեց բրիտանացիների կողմից, իսկ բեկորները ծովը նետվեցին։

Երկրորդ Բուրական պատերազմում հաղթանակից հետո բրիտանացիները որոշեցին վերականգնել արձանը։ 1907 թվականին նույն տեղում կանգնեցվեց արձանի կրկօրինակը, քանի որ նիդերլանդերենը կրկին դարձավ Հարավային Աֆրիկայի պաշտոնական լեզուն (անգլերենի հետ մեկտեղ)։ Հին հուշարձանն առանց գլխի և ձեռքերի պատահաբար գտնվեց 1939 թվականին, Քինգ Ուիլյամս Թաուն քաղաքի մոտակայքում գտնվող աղբավայրում և վերադարձվեց իր նախկին տեղը։

Գրականություն
-------------

* S. Huigen, De weg naar Monomotapa. Amsterdam 2006 dbnl.
* P.J.T. de Wet, Eeu fees- en gedenkboek Burgersdorp. 1846-1946, Kroonstad.
* D.H. Cilliers, Albert se aandeel in die Afrikaanse beweging tot 1900, Burgersdorp 1982.
* A. Dreyer, Zuid-Afrikaanse Monumenten album, Kaapstad 1916, bl. 66-67.
* Standard encyclopaedia of Southern Africa, deel 2, bl. 596-597.

Տես նաև
-------

* Աֆրիկաանսի հուշարձան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Burgersdorp
* De weg naar Monomotapa

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Նիդերլանդերենի հուշարձան** կատեգորիայում։ |
Օոգենեզի գործընթացի գրաֆիկ
**Օոգենեզ** (հին հունարեն՝ ᾠόν - ձու և γένεσις - առաջացում), կենդանիների, իգական սեռական բջջի՝ ձվաբջջի առաջացումը։ Ընդգրկում է ձվաբջջի բազմացման, աճման և հասունացման փուլերը, որոնց տևողությունը տարբեր կենդանիների համար տարբեր է։ Միտոզի ճանապարհով բազմացման ժամանակ ավելանում է սեռական բջիջների՝ օոգոնիումների թիվը։ Միտոզի ավարտից հետո նշված բջիջներն անցնում են աճման փուլի և կոչվում 1-ին կարգի օոցիտներ։ Սկզբնական շրջանում օոցիտը մեծանում է աննշան չափով, սակայն կորիզում տեղի են ունենում գենետիկական նյութի ռեդուկցիան նախապատրաստող պրոցեսներ։ Հասունացման կամ մեյոզի շրջանն ընդգրկում է 2 հաջորդական բաժանում, որի հետևանքով քրոմոսոմների թիվը երկու անգամ պակասում է։ Առաջին բաժանման հետևանքով առաջանում են 2-րդ կարգի օոցիտներ և առաջին բևեռային մարմնիկը, երկրորդից հասուն, հետագա զարգացման ընդունակ ձվաբջիջներ՝ քրոմոսոմների հապլոիդ հավաքով, և ) երկրորդային բևեռային մարմնիկը։ Տարբերում են դիֆուզ Օոգենեզ, երբ ձվաբջիջները կարող են գոյանալ մարմնի ցանկացած մասում (սպունգներ, որոշ տափակ որդեր) և տեղակայված Օոգենեզ, երբ ձվաբջիջներն առաջանում են միայն ձվարաններում (մնացած բոլոր կենդանիները)։ Երկու դեպքում էլ օոցիտների աճումը կարող է ընթանալ սոլիտար (առանց օժանդակ բջիջների մասնակցության) կամ ալիմենտար ձևով։ Վերջինս միավորում է նուտրիմենտար և ֆոլիկուլային Օոգենեզ․։ Նուտրիմենտար Օոգենեզի ժամանակ լինում են օոգոնիումներից զարգացող սնող բջիջներ (տրոֆոցիտներ), որոնք առավելագույն զարգացման են հասնում վիտելոգենեզի սկզբում, ապա կազմաՓոխվում են։ Դրանք առկա են շատ միջատների և որոշ որդերի ձվարաններում։ Ֆոլիկուլային Օոգենեզի (բնորոշ է շատ անողնաշարավորների և բոլոր ողնաշարավորներին) դեպքում օժանդակ բջիջները զարգանում են ձվարանի մարմնական (սոմատիկ) բջիջներից։ Օոգենեզ տեղի է ունենում օոգոնիումներում, արքեգոնիումներում կամ սաղմնային պարկում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 551)։*  |
***Մարի Չելեստե*** (անգլ.՝ Mary Celeste), ամերիկյան առևտրական բրիգանտ նավ, որը լքված գտնվել է Ատլանտիկ օվկիանոսում` Ազորյան կղզիների մոտ 1872 թվականի դեկտեմբերի 5-ին։ Կանադական մեկ այլ բրիգանտ` Դեի Գրացիան (անգլերեն` Dei Gratia) գտավ այն լքված, բայց նավարկության համար պիտանի վիճակում, բայց փրկամակույկներից մեկը պակասում էր։ Նավի հաշվետվեմատյանում վերջին գրառումը արվել էր 10 օր առաջ։ Նավը նոյեմբերի 7-ին շարժվել էր Նյու Յորքից Ջենովա մեկնելու համար։ Նավը գտնելու պահին գտնվում էր սարքին վիճակում` շարժիչը աշխատում էր, կար վառելիքի բավարար պաշար։ Անձնակազմի բոլոր անդամների իրերը իրենց տեղում էին։ Նավի տախտակամածին եկածներից և ոչ մեկը հետագայում չգտնվեց։ Նավի անձնակազմի անհետացումը, որը տեղի էր ունեցել Բերմունդյան եռանկյունու տարածքում, նպաստեց աշխարհագրական այդ տարածքի մասին նոր լեգենդներ հյուսելուն։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մարի Չելեստե

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n80166165 |

 |
**Շանվալդը** (գերմ.՝ Schaanwald) գյուղական բնակավայր է Լիխտենշտայնում` ընդգրկված Մաուրեն համայնքի սահմաններում։ Բնակչության թիվը մոտ հազար մարդ է։ Փոստային ինդեքսն է` 9493։

Գյուղը տեղակայված է երկրի հյուսիս-արևելքում՝ ավստրիական Ֆելդկիրխ քաղաքի մոտակայքում։ Նրա տարածքով է անցնում Ֆելդկիրխը շվեյցարական Բուկս քաղաքին միացնող ճանապարհը, որը շարունակվում է Շան համայնքի տարածքով։ Մոտակա բնակավայրերն են՝ Մաուրեն, Ֆելդկիրխ և Նենդելն։

Բացի ավտոմոբիլային ճանապարհներից, գյուղով անցնում է նաև երկաթուղի, գործում է փոքր կայարան։ Ճանապարհները իրար հետ հատվում են ավտոմոբիլային և երկաթուղային կամուրջների տեսքով։ Հենց գյուղը ճանապարհներից դեպի հարավ արևելք է տեղակայված։

Միջին բացարձակ բարձրությունը կազմում է 450 մ, գյուղի հարավ-արևելքում այն հասնում է 500 մ-ի։

Բնակավայրի տարածքում կան երեք ավտոկայաններ՝ «Schaanwald, Zollamt» (սահմանի մոտ), «Schaanwald, Zuschg» (կայարանի մոտ) и «Schaanwald, Waldstrasse». Ավտոբուսները երթևեկում են ժամը 6-ից մինչև 23-ը, կես ժամը մեկ անգամ։

Գյուղում են գտնվում «SLT Speditions Anstalt» տրանսպորտային ընկերությունը և շարժական քայլող էքսկավատորներ ու կոյուղու հետ աշխատանքների համար տեխնիկա արտադրող «Kaiser AG Fahrzeugwerk» ընկերության գրասենյակը։

Սահմանին տեղակայված է մաքսակետ։

Ծանոթագրություն
---------------

1. 1 2 3 4 5  Google Maps-ի տվյալներով

Հղումներ
--------

* Պաշտոնական կայք
**Չանսի Ռեյ Բիլապս** (անգլ.` *Chauncey Ray Billups*, սեպտեմբերի 25, 1976(1976-09-25), Դենվեր, ԱՄՆ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, պաշտպան։ Մասնագիտական կարիերայում հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Բոստոն Սելտիքս», «Տորոնտո Ռեպտորս», «Դենվեր Նագեթս», «Նյու Յորք Նիքս», «Լոս Անջելես Կլիպերս» և «Դետրոյթ Փիստոնս» ակումբներում։ Ուսանողական տարիներին հանդես գալով Կոլորադոյի համալսարանում, Բիլապսն ընտրվել է 1997 թվականի NBA-ի դրաֆթի առաջին ռաունդի 3-րդ ընտրությամբ՝ «Բոստոն Սելտիքսի» կողմից։

Բիլապսի կարիերան առանձնահատուկ հաջողություններով է անցնել «Դետրոյթ Փիստոնսում» հանդես գալու տարիներին (2002-2008), որի կազմում 2004 թվականին հաղթել է NBA-ի առաջնությունը և ճանաչվել NBA-ի գերեզրափակչի MVP (ամենաարժեքավոր խաղացող)։ 5 անգամ ճանաչվել է աստղ (NBA All-Star) և 3 անգամ ընդգրկվել «All-NBA» խորհրդանշական հավաքականում։

Հանդես է եկել նաև Միացյալ Նահանգների բասկետբոլի ազգային հավաքականում։

2004 թվականին Կոլորադոյի համալսարանի կողմից արժանացել է փառաբանման և համալսաարանի մարզադահլիճում հավերժացրել իր համարով խաղաշապիկը։

Հայրենի նահանգում Բիլապսը բավականին սիրված մարզիկ է։ Դեռ պատանի ժամանակ արժանացել է «Միստր Կոլորադո» տիտղոսին։ Մասնակցում է բազմաթիվ բարեգործական ծրագրերի, ինչ համար ստացել է մի շարք մրցանակներ՝ հասարակության բարեկեցիկ զարգացման գործում ավանդ ունենալու համար։

Անձնական կյանքը
---------------

Ամուսնացած է և ունի 3 դուստր։ Նրա ընկեր և NBA-ի բասկետբոլիստ Քևին Գառնեթը հանդիսանում է երկրորդ դստեր՝ Սիարայի կնքահայրը։

«Դետրոյթ Փիստոնսի» հայտնի մեկնարկային հնգյակը (ձախից աջ)` Ռիչարդ Հեմիլթոն, Բեն Ուոլլաս, Ռաշիդ Ուոլլաս, Չանսի Բիլապս, Թեյշաուն Փրինս

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Դետրոյթ Փիստոնս 2003–04 NBA չեմպիոն |
| --- |
|  |
| 1 Չանսի Բիլապս (գերեզրափակչի MVP)
3 Բեն Ուոլաս
7 Մայք Ջեյմս
8 Դարվին Հեմ
10 Լինդսի Հանթեր
13 Մեհմեթ Օկուր
22 Թեյշաուն Փրինս
24 Թրեմեյն Ֆոուքս
30 Ռաշիդ Ուոլլաս
31 Դարկո Միլիչիչ
32 Ռիչարդ Հեմիլթոն
34 Կորլիս Ուիլյամսոն
41 Էլդեն Քեմբել
Գլխավոր մարզիչ` Լարի Բրաուն
Մարզչի օգնականներ` Էրբ Բրաուն
• Դեյվ Հաններս
• Գար Հարդ
• Իգոր Կոշկով
• Մայք Վուդսոն |

 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  «Չանսի Բիլապսը 17 մրցաշրջան անց հեռանում է կարիերայից»

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Չանսի Բիլապս Վիքիպահեստում |

* NBA.com էջ
**Ֆաբրիցյան պարկ** (լատ.՝ *Bursa fabricii*), կոյանոցի թիկնային պատի մեջ է բացվող յուրահատուկ պարկաձև օրգանի ճեղքաձև անցք։ Այն լիմֆոմիելոիդ օրգան է, որը հատուկ է միայն թռչուններին։ Կենտ ֆաբրիցյան պարկը, որը ոչ մի կապ չունի մարսողական օրգանների հետ և ծառայում է որպես ավշային բջիջներ ստեղծող և մշակող ավշաստեղծ օրգան, ընկած է կոյանոցի (կլոակա) հետին բաժնից վեր և կույր գագաթով ուղղված է հետ և վեր։

Կառուցվածք
----------

Ֆաբրիցյան պարկի ներսի մակերեսին գտնվում են մեծ թվով տարբեր բարձրության երկայնակի ծալքեր, որոնց միջև գտնվում են գեղձեր։ Ֆաբրիցյան պարկի սկզբնակը ձևավորվում է հետնաղու էնտոդերմի ելուստներից՝ սաղմնային զարգացման վաղ փուլերում։

Սաղմի զարգացման 14-15-րդ օրերի ընթացքում ցողունային (բնային) բջիջները բնակեցնում են այդ օրգանը։ Դրանց բազմացման և տարբերակման շնորհիվ ֆաբրիցյան պարկում ձևավորվում են ֆոլիկուլներ։ Իրենց հետագա հասունացման և կենսագործունեության ընթացքում լիմֆոցիտները սերտ կապ են պահպանում էպիթելային բջիջների հետ։

Երիտասարդ թռչունների ֆաբրիցյան պարկը լավ է արտահայտված, իսկ տարիքի հետ կապված՝ փոքրանում է, անհետանում և կամ մնում է նրա աննշան հետքը։ Հավերի ֆաբրիցյան պարկն իր առավելագույն մեծությանն է հասնում 4-ամսական հասակում (2-3 սմ երկարություն և 1.5 սմ լայնություն)։ 10 կամ 11 ամսականում (սեռահասուն) հիշյալ պարկը վերանում է։ Այդ պարկը կարելի է ընդունել որպես լրացուցիչ «կոյանոցային ուրցագեղձ», քանի որ հյուսվածաբանական կառուցվածքով այդ գեղձը շատ նման է ուրցագեղձի կառուցվածքին։

Ֆաբրիցյան պարկի լուսանցքը պատված է էպիթելային շերտով, որի հետ անմիջականորեն կապված էպիթելային բջիջները օրգանում ցանց են կազմում։ Էպիթելի տակ՝ լորձաթաղանթի ծալքերի միջև, տեղավորված են բազմաթիվ ֆոլիկուլներ։ Դրանք իրենց կառուցվածքով հիշեցնում են ուրցագեղձի բլթակները և, ինչպես վերջիններս, կազմված են կեղևային և միջուկային շերտերից։

Կեղևային շերտ
Կեղևային շերտը, որը հիմնային թիթեղիկով առանձնացած է միջուկային շերտից, բջիջների ավելի խիտ դասավորություն ունի և կազմված է գերազանցապես մանր լիմֆոցիտներից։

Միջուկային շերտ
Միջուկային շերտը, բջիջների նոսր դասավորության հետևանքով, միկրոպատրաստուկների վրա պարզորոշ տարբերվում է։ Այն պարունակում է խոշոր լիմֆոցիտներ, պլազմոցիտներ, ելուստավոր (ռետիկուլային) բջիջներ, գրանուլոցիտներ, Մակրոֆագեր։

Գրականություն
-------------

* Մասնավոր հյուսվածքաբանություն, Ռ. Ս. Մխիթարյան, Ա. Ա. Հովսեփյան, Մ. Գ. Միրզոյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հիվանդ օրգանի նկարները
* Դասական մեջբերումներ
**Դյուկսել** (ֆր.՝ Duxelles), ֆրանսիական խոհանոցին բնորոշ խավարտ, որը պատրաստվում է մանրացված սնկից կամ սնկի ոտքերից, ավելացնում են կտրտած սոխ, ուրց, մաղադանոս, սև պղպեղ։ Տապակվում է յուղի մեջ։ Երբեմն խառնուրդին ավելացնում են կրեմ, գինի։ Այս պարզ խառնուրդը օգտագործվում է որպես լցոն կամ խավարտ։ Դյուկսելը նաև օգտագործվում է նրբահամ տարտա պատրաստելու համար։ Դյուքսելը պատպաստվում է մշակովի կամ անտառային սնկով։ Անտառային սպիտակ սնկով պատրաստված դյուքսելը ավելի բուրալի կլինի քան այն պատրաստված կլինի սպիտակ կամ շականակագույն շամպինյոնից։ Պննդում են, որ դյուքսելը հորինել է ֆրանսիացի խոհարար Ֆրանսուա Պիեռ դը լա Վարեն (1615֊1678) շնորհիվ մարշալ, Ֆրանսիայի նախագահ Նիկոլա Շալոն մարկիզ Դյուկսելի։ Առավել դասական դյուկսելը սահմանվում է որպես ջրազրկված սունկ, որը օգտագործվում է լցոնի կամ թխելու համար։ Օգյուստե Էսկոֆեի խոսքերով, սնկով սնվում են ճաշակի բարելավման և ջրի պահանջը նվազեցնելու համար։ Թարմ սնկի պատրաստման ժամանակ առաջանում է մեծ քանակությամբ գոլորշի։ Այս ուտեստը՝ թարմ սնկով լցոնված, կարող է ճաքճքել, հետո նույնիսկ պայթել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Spahr D.L. (2009)։ *Edible and Medicinal Mushrooms of New England and Eastern Canada*։ North Atlantic Books։ էջ 201։ ISBN 978-1-55643-795-3
2. ↑  Boetticher T. (2013)։ *In the Charcuterie: The Fatted Calf's Guide to Making Sausage, Salumi, Pates, Roasts, Confits, and Other Meaty Goods*։ Ten Speed Press։ էջ 256։ ISBN 978-1-60774-343-9
3. ↑  Binns Brigit (2004)։ *Sauce*։ New York: Simon & Schuster։ ISBN 0-7432-6187-9
**Սափոր՝ ծիսական որսի տեսարանով**, սև փայլեցված ուռուցիկ իրանով կարճավիզ սափոր։ Պահպանվում է Հայաստանի պատմության թանգարանում 1919-1 համարի ներքո։

Պատմություն
-----------

Սափորի կետազարդումով և փորագրությամբ հարդարված իրանի վերին մասում ներկայացված է ծիսական թափորի սյուժե։ Երկանիվ կառքի թափքի վրա կանգնած է մարդու ֆիգուր՝ թևերը լայն տարածած, ձեռքում՝ մտրականման մի առարկա։ Կառքին լծված են զույգ ձիեր։ Նրանց առջևում է գտնվում մարդկային մեկ այլ ֆիգուր՝ ձեռքերը վեր մեկնած, հմայական աղոթքի կամ դյութանքի դիրքով։ Նրանից մի փոքր հեռու՝ անոթի պարագծով ընթացող վեց կենդանիների շարքն է։ Շարքի առջևից քայլում է երկար պոչով, սրադունչ և երկարականջ կենդանի՝ հավանաբար շուն, որի հետևից կեցվածքով և տեսքով իրար նման այծեր են և մեկ ուլ։ Այծերն ունեն երկար և կոր եղջյուրներ, վեր տնկած կարճ պոչեր։ Կենդանիների ընթացքին հակառակ կանգնած ուլի գուխը մեկնած է դեպի մոր պարանոցը։

Պատկեր սյուժեն ծիսահմայական է՝ կապված կենդանիների պաշտամունքի, բերրիության և բեղմնավորության հավատալիքների հետ։

Աղբյուրներ
----------

* Հասմիկ Իսրայելյան, Պաշտամունքն ու հավատալիքները ուշ բրոնզեդարյան Հայաստանում, Ե. 1973
* Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010
* Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2016, 160 էջ։ A Glance from the Bronze Age. Yerevan, History Museum of Armenia, 2016, 160 pages.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակի նյութը տրամադրված է* Հայաստանի պատմության թանգարանի կողմից **ԳԼԱՄ** ծրագրի շրջանակներում։ *GLAMGLAM* |
**Շչի** (ռուս.՝ щи), ռուսական ազգային ջրալի ապուրի տեսակ։

Պատմությունը
------------

Շչին հանդիսանում է ռուսական խոհանոցի հիմնական տաք կերակուրներից մեկը։ Ժամանակակից շչին ծագել է 19-րդ դարից ոչ շուտ, երբ գյուղացիների կողմից սկսեց մշակվել կաղամբը։ Շչին օգտագործում էին հասարակության բոլոր շերտերը և հիմնականում տարբերությունն այն էր, որ հարուստների շչին առավել հագեցած էր բանջարեղենով և համեմունքներով, իսկ չքավորների մոտ այն աղքատիկ էր։

Պատրաստման եղանակը
------------------

Ամբողջովին հագեցած շչին պատրաստվում էր թարմ կամ թթու դրած կաղամբով, իսկ հաճախ նաև կաղամբին փոխարինող ավելուկով, եղինջով և շաղգամով։ Դրան ավելացվում է միս, հազվադեպ նաև ձուկ և սունկ, արմատապտուղներ` գազար, մաղադանոս, համեմունքներ` սոխ, նեխուր, սխտոր, սամիթ, պղպեղ, դափնետերև, համեմված աղաջուր, թթվասեր, խնձոր և այլն։ Թթվաշ համը շչիի գլխավոր առանձնահատկությունն է, որը այն կարող է ստանալ ոչ միայն կաղամբից, այլ նաև ավելուկից, խնձորից կամ աղ դրած սնկերից։ Ներկայումս շչիին ավելացվում է նաև կարտոֆիլ, որը թանձրացնում է ապուրը։ Մսով շչին հիմնականում եփում են տավարի մսի արգանակով։ Ռուսաստանի որոշ շրջաններում օգտագործում են խոզի միս կամ թռչնամիս, սակայն դա այնքան էլ չի համընկնում ռուսական դասական խոհանոցի բաղադրատոմսին։ Պահքի օրերին պատրաստում են միայն բանջարեղենային կամ սնկային շչի։

Աղբյուրներ
----------

* Շչին պատրաստված թթու կաղամբից
* Շչիի պարզ բաղադրատոմսեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Русский дух. // The New Times, 22.02.2011
2. ↑  Горячие супы. Щи // *Похлёбкин В. В.* Кухни наших народов. Русская и советская кухни — М.: Центрполиграф, 2009 — ISBN 978-5-9524-4050-0
**Ազատության կամավորների կորպուս** (իտալերեն՝ *Corpo volontari della libertà*), իտալական դիմադրության շարժման պարտիզանական բանակը 1943-1945 թվականներին, կռվում էր գերմանացի և իտալացի ֆաշիստների դեմ։

Կազմ
----

Հրամանատարության կազմում էին հակաֆաշիստական կուսակցությունների ներկայացուցիչները։ Պարտիզանական բոլոր ջոկատները, անկախ կուսակցական պատկանելությունից, 1945 թվականի մարտին միավորվեցին՝ կազմելով 150-հազարանոց բանակ։ Ազատության կամավորների կորպուսի հրամանատար նշանակվեց գեներալ Ռ. Կադոռնան, տեղակալներ՝ Լ. Լոնգոն և Ֆ. Պարրին։

Ազատության կամավորների կորպուսը գլխավորեց 1945 թվականի ապրիլյան համընդհանուր ապստամբությունը՝ ազատագրելով Հյուսիսային Իտալիայի մեծ մասը։ Դրանից հետո ազատության կամավորների կորպուսը լուծարքի ենթարկվեց։ Պարտիզանական ջոկատներում մարտնչել են ֆաշիստական գերությունից փախած խորհրդային շատ զինվորներ, այդ թվում՝ հայեր, հերոսությամբ աչքի են ընկել Մ. Դաշտոյանը, Գ. Քոլոզյանը և ուրիշներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 99)։*  |
**Ազատություն և համաձայնություն** (թուրքերեն՝ Hürriyet ve İtilâf Fırkası), իթիլաֆ, թուրքական քաղաքական կուսակցություն (իթիլաֆականներ)։ Ստեղծվել է 1911 թ.՝ 1908-ի սահմանադրության հռչակումից հետո առաջացած ընդդիմադիր մանր կուսակցությունների և խմբավորումների հիմքի վրա։ Այդ կուսակցությանը միացել են ազգային փոքրամասնությունների համարյա բոլոր քաղաքական կազմակերպությունները։ Նրանց աջակցությունը ստանալու և նրանց հետ դաշինքը պահպանելու նպատակով «Ազատություն և համաձայնություն» կուսակցությունն իր ծրագրում ներառել է ազգային մարզերի ինքնավարության և Օսմանյան կայսրության վարչական ապակենտրոնացման սկզբունքը՝ տարածքային ամբողջականության պահպանմամբ։ 1911 թ. դեկտեմբերի հրապարակված ծրագրում (71 հոդված) հռչակվում էր սահմանադրության պաշտպանություն, լիբերալ կարգերի ամրապնդում, ապակենտրոնացման և մասնավոր նախաձեռնության սկզբունքների իրականացում։ Գլխավոր նպատակը երիտթուրքերի բռնապետության տապալումն էր։

1912-13 թթ. Թուրքիայում իշխանության գլուխ կանգնած էին իթիլաֆականների աջակցությունը վայելող կառավարություններ։ 1913 թ. հունվարի 23-ի երիտթուրքերի զինված խռովությունից հետո «Ազատություն և համաձայնություն»-ը տրոհվել Է երեք մասի։ Արմատական թևը մի շարք մահափորձեր է կազմակերպել երիտթուրքերի առաջնորդների դեմ. 1913 թ. հունիսի 11-ին սպանել են մեծ վեզիր Մահմուդ Շևքեթ փաշային, որից հետո երիտթուրքերը զանգվածային հալածանք են սկսել ընդդիմության դեմ, բանտարկել 300 հայտնի գործիչների։ Առաջին աշխարհամարտի ավարտին, երբ Թալեաթի կառավարությունը հրաժարական Է տվել, իթիլաֆականների ազդեցությունը վերստին մեծացել Է։ Նրանց ստեղծած կառավարությունը Կ. Պոլիսում կազմակերպել է երիտթուրքերի դատավարությունը (1919-20 թթ.)։ Քեմալական շարժման հաղթանակից և հանրապետության հռչակումից հետո «Ազատություն և համաձայնություն»-ն ինքնալուծարվել է։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 15510859s · ISNI: 0000 0001 0664 5035 · LCCN: n95111524 · VIAF: 137643728 · WorldCat VIAF: 137643728 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Կրեկինգի սարքավորում
**Նավթի կրեկինգ**։ Նավթի թորումից ստացված բենզինը դեռ բավարար
որակի չէ։ Անհրաժեշտ է բարձրացնել բենզինի դետոնացիոն (ճայթյունա-
յին) կայունությունը։

Նավթի թորման (ռեկտիֆիկացիոն) աշտարակում չի թույլատրվում
350 °C–ից բարձր ջերմաստիճանի գերազանցում։ Հակառակ դեպքում
ածխաջրածինների մոլեկուլները կսկսեն տրոհվել։ Իսկ եթե ամբողջ
նավթը 400–700 °C–ում ենթարկվի ջերմային մշակման, ապա նավթի բաղադրությունում պարունակվող ածխաջրածինները կսկսեն ճեղքվել փոքր
մոլեկուլների, տեղի կունենա մոլեկուլի ճեղքում՝ կրեկինգ։

Այդպես ծնվում է նավթի մշակման երկրորդ կարևոր գաղափարը՝ նավթի կրեկինգը։ Կրեկինգի գործընթացը կարելի է ներկայացնել հետևյալ հավասարումով.

C16H34→C8H18+C8H16

C8H18→C4H10+C4H8

Ինչպես տեսնում եք, առաջին ռեակցիայով ստացվում է ավելի փոքր
մոլային զանգվածով սահմանային և ոչ սահմանային ածխաջրածինների
խառնուրդ, որը համապատասխանում է բենզինին։ Կրեկինգի ժամանակ
ածխածնային շղթան հիմնականում կիսվում է, որովհետև գծային մոլեկուլի կենտրոնական կապն ամենաթույլն է։ Ստացվող նյութերը մասամբ կարող են հետագայում նորից քայքայվել, օրինակ՝

C4H10→C2H6+C2H4

Կամ հնարավոր է՝

C4H10→CH4+C3H6

Մեծ մոլային զանգվածով ածխաջրածինների քայքայումն ավելի
ցնդող միացությունների անվանվում է կրեկինգ (ճեղքում)։ Կրեկինգը
հնարավորություն է տալիս զգալիորեն ավելացնելու բենզինի ելքը
նավթից։

Մշակված է կրեկինգի երկու հիմնական տեսակ՝ ջերմային և կատալիտիկ։

Ջերմային կրեկինգ
----------------

Ջերմային կրեկինգն իրականացվում է խողովակավոր վառարանում։
Նավթանյութը, օրինակ՝ մազութը, բաց են թողնում խողովակավոր վառարան, որտեղ ջերմաստիճանը հասնում է 470–550 °C, իսկ ճնշումը՝ մի քանի տասնյակ մթնոլորտ` ածխաջրածինները հեղուկ վիճակում պահելու համար։ Այս պայմաններում տեղի է ունենում կրեկինգ, և ստացված հեղուկ ու
գազային նյութերի խառնուրդն ուղղվում է դեպի թորման աշտարակ։ Ջերմային կրեկինգից ստացվող բենզինը տարբերվում է նավթի թորումից
ստացվող բենզինից նրանով, որ պարունակում է ոչ սահմանային ածխաջրածիններ։ Ոչ սահմանային ածխաջրածինների օկտանային թիվն ավելի
մեծ է, սակայն դրանք կրկնակի կապի հաշվին պոլիմերացվում են և խեժանում։ Խեժացումը կանխելու համար ավելացնում են հակաօքսիդիչ նյութեր։ Ջերմային կրեկինգից առաջացած գազերը պարունակում են ոչ սահմանային ածխաջրածիններ։

Կատալիտիկ կրեկինգ
-----------------

Կատալիտիկ կրեկինգն իրականացվում է բնական կամ սինթետիկ ալյումասիլիկատների առկայությամբ։ Կատալիզատորի կիրառումը հնարավորություն է ստեղծում գործընթացը տանելու ավելի ցածր ջերմաստիճանում`
450–500 °C, մեծ արագությամբ և ստանալու ավելի բարձրորակ բենզին։
Կատալիտիկ կրեկինգի պայմաններում ճեղքման ռեակցիաների հետ
մեկտեղ ընթանում են իզոմերացման ռեակցիաներ, իսկ ոչ սահմանային
ածխաջրածիններն այստեղ ավելի քիչ են ստացվում, քան ջերմային կրեկինգի ընթացքում։ Կատալիտիկ կրեկինգի բենզինն ավելի որակյալ է, քանի որ ճյուղավորված շղթայով ածխաջրածինների ճայթյունային կայունությունն ավելի մեծ է, իսկ չհագեցած միացությունների պակասը բենզինը
երկար պահելիս դարձնում է ավելի կայուն։
**Երկրորդ ալիյա**, 1904-1914 թվականներին կատարված կարևոր հրեական ներգաղթ, որի ընթացքում մոտավորապես 40 հազար հրեա է տեղափոխվել է այդ ժամանակ Օսմանյան կայսրության տիրապետության տակ գտնվող Պաղեստինի տարածք, հիմնականում՝ Ռուսական կայսրությունից, իսկ ոմանք՝ Եմենից։ Այս ներգաղթի դրդապատճառներն էին Ռուսասկան կայսրության տարածքում տեղի ունեցող հակահրեական ջարդերը, որոնցից ամենահայտնին է 1903 թվականի Քիշնևի ջարդը։ Չնայած որ երկրորդ ալիյան մեծ դեր է խաղացել Պաղեստինում հրեական բնակչության հաստատման գործում, բայց Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսումից հետո եկածների կեսը արտագաղտել է ուրիշ երկրներ։

Երկրորդ ալիայի ներկայացուցիչների մեծամասնություն օրտոդոքսալ հուդայականներ էին, որոնք չէին կիսում սիոնականության սկզբունքները։ Միաժամանակ, այս ժամանակաշրջանի ներգաղթյալների շատերը հետաքրքրված էին սոցիալիստական գաղափարախոսությամբ, ինչը Պաղեստինում քաղաքական կուսակցությունների և բանվորական կազմակերպությունների ստեղծման դրդապատճառ է հանդիսացել։ Նրանց կարգախոսն էր՝ «Հրեական աշխատանքը հրեական հողին»։ 1909 թվականին նրանք հիմնել են առաջին կիբուցը՝ Դեգանիան, որը դարձել է կիբուցական շարժման սկիզբը, ինչպես նաև կազմավորել են ինքնապաշտպանության առաջին հրեական կազմակերպությունը՝ Հա-Շոմեր։ Հիմնված է եղել նաև Յաֆֆայի արվարձան Ահուզաթ-Բայիթը, որը ապագայում աճել է և դարձել ժամանակակից Թել Ավիվը։ Այս ժամանակահատվածում լայն տարածում է ստացել նաև վերակենդանացված եբրայերենը, որով սկսվել են թերթեր և տարբեր գրականություն տպագրվել։

Երկրորդ ալիյան համարյա վերջացել է այն ժամանակ, երբ սկսվել է առաջին համաշխարհային պատերազմը։

Գրականություն
-------------

* Դավիթ Բեն-Գուրիոն, *From Class to Nation: Reflections on the Vocation and Mission of the Labor Movement* (Hebrew), Am Oved (1976)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Իսրայել **Ալիա** |
| --- |
|  |
| Մինչսիոնական ալիա | Վերադարձ Սիոն • Հին իշուվ | Իսրայելի պետության դրոշը |
|  |
| Մինչև Իսրայելի ստեղծումը | Առաջին ալիա • Երկրորդ ալիա • Հայրենադարձությունը Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ • Երրորդ ալիա • Չորրորդ ալիա • Հինգերորդ ալիա • Ալիա երիտասարդական • Հայրենադարձությունը Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ • Բրիհա • Նոր իշուվ |
|  |
| Իսրայելի ստեղծումից հետո | Արծվի թևեր գործողություն •Էզրա և Նեհեմիա գործողություն • Հրեաների ելքը մուսուլմանական երկրներից  • Հրենաերի հայրենադարձություն Լեհաստանից (1968) • Հայրենադարձությունը ԽՍՀՄ-ից 1970-ականներին • Մովսես գործողություն և Սողոմոն գործողություն • Հայրենադարձությունը ԽՍՀՄ-ից 1990-ականներին • Հրեաների հայրենադարձությունը Լատինական Ամերիկայից (2000-ականներ) |
|  |
| Գաղափարներ | Հուդայականություն • Սիոնականություն • Հայրենադարձության մասին օրենք • Ավետյաց Երկիր • Արտագաղթ Իսրայելից • Գալութ • Հրեական մեսիականություն |
|  |
| Կապված | Մոսսադ լե-Ալիա Բեթ •Հրեական պատմություն • Հրեական սփյուռք • Հրեաների պատմությունը Իսրայելում • Իշուվ • Իսրայելի պատմություն • Իսրայելի հրեաներ • Հակասիոնակնաություն • Եբրայերեն • Կրոնական սիոնականություն • Պաղեստինի հրեաներ • Ջոյնթ |

 |
**Արևելքի չարիքը, կամ Թուրքիայի մասին ճշմարտությունը** (անգլ.՝ Evil of the East; or, Truths about Turkey), Քեշիշ Բեյի 1888 թվականին Լոնդոնում հրատարակած գիրքը։

Հեղինակ
-------

Հեղինակի մասին ոչ մի ստույգ տեղեկություն չկա, սակայն նախաբանում նա ինքն իրեն ներկայացնում է, իբրև մի ճանապարհորդ, ով ուզում է բացահայտել Արևելքի և Արևմուտքի իսկական դեմքը։

Գրքի մասին
----------

Գրքում հեղինակը ներկայացնում է 19-րդ դարի վերջի Օսմանյան կայսրությունն իր բոլոր կողմերով, մատնանշելով հատկապես արևմուտքի արագ ներթափանցումն այս երկիր։ Հեղինակը վերլուծելով այդ «վտանգավոր» ներթափանցման բոլոր կողմերը, փորձ է անում կանխատեսել կայսրության, ինչպես նաև նրանում ապրող ժողովուրդների ապագան։ Գիրքը բաղկացած է 21 գլուխներից, ինչպես նաև նախաբանից, որում հեղինակը մատնանշում է Ֆրանսիային որպես Արևելքի չարիք՝ խոստանալով ընթերցողին ապացուցել այդ «ճշմարտությունը»։ Գրեթե բոլոր գլուխներում անդրադարձ կա Օսմանյան կայսրության և Արևմտյան Հայաստանի հայությանը, որոնց հեղինակը մշտապես համեմատում է կայսրության մյուս ժողովուրդների՝ հատկապես հույների, հրեաների և թուրքերի հետ։ Գլուխ XI-ը (Christians in the East.- Armenians real and sham.-The future of Armenia) բացառապես վերաբերում է հայերին, որտեղ հեղինակի կողմից փորձ է արվում արևմտահայությանը ներկայացնել դեպի եվրոպական «սին» արժեքները ձգտող մի ազգի, որին արևմուտքը իր նպատակներին հասնելու համար կօգտագործի և կզոհի, երբ հարմար առիթ կստեղծվի։ Հաջողության հասնելու դեպքում, նշում է հեղինակը, արևմուտքի այդ ժողովուրդները հայերի համար կլինի ավելի դաժան բռնակալներ, քան թուրքերն են։

Քաղվածք գրքից
-------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Անցած դարերի ընթացքում Օսմանյան կայսրությունը պետք է փորձեր միավորել կայսրության բոլոր տարրերին մեկ ընդհանուր լեզվի, բարքերի և սովորույթների ներքո։ Նրանք բոլորը պետք է եփվեին մեկ կաթսայում` դառնալով մի ամբողջություն։ Այս հանգամանքը հնարավորություն կտար վերացնել իրենց հպատակներին, որոնք հավասարապես կծառաեին այդ երկրի բանակին և հասարակությանը։ Այսինքն այդ կոտրված մարդկային խմբերից կարելի էր ստանալ կուռ և ամուր մի ազգ։ Սակայն դա չի հաջողվել թուրքերին, նրանք պարզապես կարողացել են պահել իրենց երկրի սահմանները, որը ցանկացած պահի կարող է փլուզվել։
 
Այս արևելյան ազգը (նկատի ունի հայերին) ունի յուրահատուկ «խնամիական» հարաբերություններ Ֆրանսիայի և նրա մշակույթի հետ։ Կրթված հայերը ֆրանսերեն լեզվին տիրապետում են անթերի և կարդում են ֆրանսիական բոլոր վեպերն ու թերթերը։ Այս ամենը բխում է արևմուտքի շահերից, սակայն թուրքերին տվյալ հանգամանքը չի հետաքրքրում։ Նրանք շարունակում են ծխել իրենց նարգիլեն` անտեղյակ մնալով շրջապատող աշխարհից։ Ի վերջո դա կկործանի իրենց կայսրությունը։ Արևմուտքը կկործանի Օսմանյան կայսրությունը և կլքի հայերին այնպես, ինչպես Բեռլինի վեհաժողովին։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Kesnin Bey, Evil of the East; or, Truths about Turkey. London, 1888. (p 327)
**Նիկոլայ Չեռնիխ** (ռուս.՝ Николай Степанович Черных, հոկտեմբերի 6, 1931(1931-10-06), Ուսման, Central Black Earth Oblast, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 25, 2004(2004-05-25), Մոսկվա, Ռուսաստան), սովետական աստղագետ, աշխատել է Ղրիմյան աստղաֆիզիկական աստղադիտարանում։

Ծնվել է բանվորի ընտանիքում։ 1941 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է ապրելու Իրկուտսկի մարզ։ Դպրոցը ավարտելուց հետո ծառայել է բանակում, և դրանից հետո 1954 թվականին ընդունվել է Իրկուտսկի մանկավարժական ինստիտուտ։ Ընդունելության քննությունների ժամանակ ծանոթացել է իր ապագա կնոջ հետ (Լյուդմիլա Չեռնիխ), ում հետ միասին աշխատել է ամբողջ կյանքի ընթացքում։

Դեռևս ինստիտուտում սովորելիս սկսել է աշխատել Համառուսաստանյան ֆիզիկատեխնիկական և ռադիոտեխնիկական չափումների գիտա-հետազոտական ինստիտուտի Իրկուտսկի ժամանակի և հաճախության լաբորատորիայում։ Լաբորատորիայում զբաղվել է աստղագիտական դիտարկումներով։

1961 թվականին ընդունվել է Լենինգրադի Տեսական աստղագիտության ինստիտուտի ասպիրանտուրա։ 1963 թվականի սեպտեմբերին ուղարկվել է Ղրիմյան աստղաֆիզիկական աստղադիտարան և սկսել է աշխատել այնտեղ որպես կրտսեր գիտաշխատող։ Հետագայում դարձել է ավագ և առաջատար գիտաշխատող։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

1964 թվականին Չեռնիխ ամուսինների համատեղ նախաձեռնությամբ Տեսական աստղագիտության ինստիտուտում ստեղծվել է «Ղրիմյան խումբը», որը զբաղվում էր աստերոիդների դիտարկումներով Ղրիմյան աստղաֆիզիկական աստղադիտարանում։ Բազմաթիվ տարիների ընթացքում այս խումբը հանդիսանում էր աստերոիդների դիտարկումների քանակով աշխարհում առաջատարը։

Անձամբ Նիկոլայ Չեռնիխը հայտնաբերել է 537 աստերոիդ, իսկ խումբը ընդհանուր առմամբ ավելին քան 1200։ Նրա կինը, Լյուդմիլա Չեռնիխը անվանել է իր կողմից հայտանբերած աստերոիդներից մեկը ամուսնու պատվին (6619) Կոլյա, իսկ Չեռնիխ ամուսնական զույգի պատվին, չեխ աստղագետ Անտոնին Մրկոսը անվանել է իր հայտնաբերած (2325) Չեռնիխ աստերոիդը։

Չեռնիխը հրատարակել է ավելին քան 200 գիտական աշխատություններ։ Նա եղել է Միջազգային, Եվրոպական և Եվրասիական աստղագիտական միությունների անդամ։

Նիկոլայ Չեռնիխը հայտնաբերել է նաև երկու պարբերական գիսաստղ 74P/Սմիրնովայի-Չեռնիխի և 101P/Չեռնիխի.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. 1 2 3  Նիկոլայ Ստպանովիչ Չեռնիխի 80-ամյակին նվիրված Ժողովածու
3. ↑  Minor Planet Discoverers
4. ↑  Գիսաստղերի ցանկը ՆԱՍԱ-ի կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* «40 лет открывая астероиды» Archived 2005-09-01 at the Wayback Machine. Չեռնիխի աշխատանքների մասին հոդված (ռուս.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | CiNii: DA12240486 · ISNI: 0000 0000 2416 1504 · LCCN: n84075667 · VIAF: 11245274 · WorldCat VIAF: 11245274 |

 |
**Ասմեսնալի ամրոց (**իսպ.՝ Castillo de Asmensal)՝ գոթական ոճի շինություն է Իսպանիայում` Զամորա նահանգում` Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքում։

Տեղանուն
--------

Տեղանունը ստուգաբանվում է որպես Դամասկոսյան սալոր։

Դիրքը
-----

Գտնվում է Ասմենսալի ափերի մոտ, որից էլ ստացել է իր անունը։

Պատմություն
-----------

Քիչ տեղեկություն է պահպանվել ամրոցի մասին։ Սա միջնադարյան ռազմական բնույթի ամրոց է, որը մեծ դեր է խաղացել 15-րդ դարում Պորտուգալիայի դեմ պատերազմում։ Հավանաբար մասնակցել է Լեոնի թագավորությունում ընթացող պատմական զարգացումներին ավելի վաղ ժամանակաշրջանում` 12-րդ դարում։
Այն հիմա համարվում է մասնավոր սեփականություն` հայտնի որպես "Dehesa del Asmesnal":

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Pascual RIESCO CHUECA, "Medio natural y poblamiento en la toponimia mayor de Zamora" Archived 2012-04-12 at the Wayback Machine. extraído del Anuario 2000, Instituto de Estudios Zamoranos "Florián de Ocampo", Diputación de Zamora, p. 449-500

Մատենագիտություն
----------------

* LOBATO VIDAL, J.C. (1997): Castillos y Murallas de la Provincia de Zamora, Zamora.
* GÓMEZ MORENO, M. (1927): Catálogo Monumental de la Provincia de Zamora. Madrid (red. León, 1985).

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ասմեսնալի ամրոց Վիքիպահեստում |
**Կարմիր կամուրջ**, կիսավեր կամուրջ Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում՝ Հրազդան գետի վրա։ Հանդիսացել է մայրաքաղաքի հնագույն կամուրջը։ «Կարմիր» անվանումը ստացել է կարմիր տուֆից կառուցված լինելու համար։ Հին Երևանի կամուրջներից է, վերակառուցվել է 1679 թվականին՝ երկրաշարժից հետո։ Ուներ 80 մետր երկարություն և 11 մետր բարձրություն։ Կառուցվել է Հրազդանի ձորում՝ 1679 թվականի Երևանի երկրաշարժից քանդված կամրջի տեղում։ Կապել է Երևանի բերդը Արարատյան դաշտին։ Կարմիր կամրջից ոչ հեռու գտնվել են Դալմայի և Սարդարի այգիները, «մալի բազարը»։ 20-րդ դարում կամուրջը փլուզվել է։

Նախկինում դրա վրայով անցնում էին գրաստներ, սայլեր, հետիոտններ ու հեծյալներ։ Ռազմական նպատակների համար կիրառված այս կամուրջը պարբերաբար վերանորոգվել է։ Բազմաթիվ վերանորոգումներից (որոնց հետքերը տեսանելի են կառույցի որմնանցքի վրա) ամենահիմնավորը եղել է 1830 թվականինը։ Կամուրջն ունի կամարավոր բացվածք, որոնցից երկու կենտրոնականները մեծ են, և դրանց միջով հոսում է գետը, իսկ 2-ը փոքր են՝ համեմատաբար բարձրադիր։ Դրանց միջով անցնում են մոտակա հանդամասերը ոռոգող ջրանցքները։

Կարմիր կամուրջը կոչվել է նաև Խոջա-Փիլավի կամուրջ՝ ի պատիվ քանաքեռցի մեծահարուստ բարեգործ Խոջա-Փիլավի, որը ֆինանսավորել էր կամրջի վերանորոգումը, իսկ Կարմիր է կոչվել, որովհետև կառուցված է կարմիր տուֆից։ Այս կամրջով է նախկինում անցել Երևան-Էջմիածին գլխավոր մայրուղին։ 
Կամրջի տակ՝ ձախ կողմում, պարսկական մզկիթ կա։

Պատկերասրահ
-----------

կամրջի տեսքը նախկինում
* 
* Համազասպ Սրվանձտյանի գունդն անցնում է Կարմիր կամուրջը:Համազասպ Սրվանձտյանի գունդն անցնում է Կարմիր կամուրջը:
* Կարմիր կամուրջԿարմիր կամուրջ
* 
* 

կամրջի մնացորդները այսօր
* 
* 
*

Աղբյուրներ
----------

* Հին Երևան
* Կարմիր կամրջի մասին Archived 2013-07-09 at the Wayback Machine.
* Կարմիր կամրջի մասին armgeo.am կայքում Archived 2014-06-16 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GeoNames — 2005.
2. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Երևանի կամուրջներ |
| --- |
|  |
|  Դավթաշենի կամուրջ  • Կարմիր կամուրջ  • Հաղթանակի կամուրջ  • Հրազդանի Մեծ կամուրջ  • Ջրանցույց  |
|  |
| Պորտալ:Երևան |

 |
**Ինտուիցիոնիզմ,** փիլիսոփայական ուղղություն մաթեմատիկայի և տրամաբանության մեջ, որը հրաժարվում է ակտուալ անվերջության վերացարկումից և մաթեմատիկայի ու տրամաբանության հիմքը համարում է ինտուիտիվ համոզվածությունը՝ ինտուիցիան։ Ինտուիցիոնիզմը հանդես է եկել 20-րդ դարի սկզբում, որպես ռեակցիա ընդդեմ Կանտորի բազմությունների տեսության, որը դիտվում էր որպես դասական մաթեմատիկայի հիմք և ծավալվել է այդ տեսության մեջ բացահայտված պարադոքսների շնորհիվ։ Ինտուիցիոնիզմի նախահայրը համարվում է Անրի Պուանկարեն, հիմնադիրը՝ Լ. Բրաուերը։ Ինտուիցիոնիզմը հետագայում զարգացրել են Հերման Վեյլը և Ա. Հայթինգը։ Բրաուերը, մերժելով ակտուալ անվերջության վերացարկումը, այն փոխարինել է պոտենցիալ իրականացման վերացարկումով։ Նա հերքել է այն գաղափարը, որ մաթեմատիկայի հիմքում պետք է ընկած լինի տրամաբանությունը։ Ըստ ինտուիցիոնիզմի, պարադոքսներից խուսափելու համար մաթեմատիկան պետք է կառուցվի ինտուիտիվ կերպով ակնհայտ օբյեկտներից, որպիսիք են, օրինակ, «A-ից հետևում է A» դատողությունը, թվերի բնական շարքը են, ընդ որում, չտալով ինտուիտիվ ակնհայտի ճշգրիտ սահմանումը։ Քննադատվում են նաև դասական մաթեմատիկայի տրամաբանական հիմքերը և մաթեմատիկայում գոյության դասական ըմբըռնումը։ Գոյություն է վերագրվում միայն այն օբյեկտներին, որոնք կառուցվում են վերջավոր թվով քայլերի միջոցով կամ գոնե որոնց համար նշված է կառուցման ուղին։ Մասնավորապես մերժվում են գոյության այն ապացուցումները, որոնք կատարվում են հակասող ենթադրության եղանակով, քանի որ այդ եղանակով չի նշվում այն օբյեկտի կառուցման ուղին, որի գոյությունը պետք է ապացուցել։ Այսինքն՝ ոչ A-ի հերքումը, ըստ ինտուիցիոնիզմի, դեռևս չի պարունակում A-ի ապացուցում (կառուցում)։ Այսպիսով, մաթեմատիկայի կառուցման հիմքում դրվում է նոր, արիստոաելյանից տարբեր, ինտուիցիոնիստական տրամաբանություն (առանց երրորդի բացառման սկզբունքի)։

Տես նաև
-------

Տե՛ս նաև՝ Լոգիցիզմ
* Կոնստրուկտիվ տրամաբանություն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 360)։*  |
Ռադդեի ժայռային մողես
**Ռադդեի ժայռային մողես** (լատ.՝ Darevskia raddei), ադրբեջանական ժայռային մողես, նաիրյան ժայռային մողես, Ռադդեի դարևսկիա, Ադրբեջանական դարևսկիա, Նաիրյան դարևսկիա, իսկական մողեսների ընտանիքի Դարևսկիա ցեղի մողես։ Հայաստանում հանդիպում է Շիրակի, Արագածոտնի, Կոտայքի, Գեղարքունիքի, Արարատի, Վայոց ձորի, Սյունիքի, Տավուշի և Լոռու մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Բնակվում է ժայռային և խիստ քարքարոտ վայրերում, նաև շինությունների պատերի ճեղքերում, թփուտային, նոսրանտառային, անտառային, տափաստանային, լեռն, նոսրանտառային բուսականությամբ, նաև ցածրադիր ու բարձրլեռնական վայրերում։ Բարեկազմ, տափակ մարմնով փոքր մողես է, երկարությունը տարիքի հետ փոխվում է (2,1-7,6 սմ), պոչը կրկնակի երկար է, ինքնահատվող։ Գլուխը տափակ է՝ ծածկված խոշոր վահանիկներով։ Մեջքային մակերեսը ծածկված է միանման, մանր, ոսպանման թեփուկներով, կողմնային մակերեսի թեփուկներն ավելի խոշոր են։ Մեջքի գունավորումը խայտաբղետ է. գերիշխում են գորշ, մոխրագույն, ձիթապտղագույն և շագանակագույն երանգները։ Մեջքի երկայնքով ձգվում է մուգ, տձև, լայնակի ձգված բծերից բաղկացած, գրեթե ողջ մեջքով տարածված լայն, ցանցանման նախշ կամ այս կամ այն չափով արտահայտված լայն կամ նեղ երկայնակի զոլ։ Կողմնային մուգ զոլերը կազմված են գրեթե միաձուլված օղանման խալերի 3-4 երկայնակի շարքերից, ունենում են սպիտակավուն կենտրոնական խալ և մուգ եզրագիծ։ Կողմնային գծի կրծքային հատվածում կան կապույտ խալեր։ Որովայնային մակերեսը ծածկված է 6 երկայնակի շարքեր ձևավորող խոշոր ու լայն վահանիկներով։ Զուգավորման շրջանում արուների մոտ այն սպիտակավուն է, դեղնավուն, վառ դեղին կամ կանաչավուն, իսկ եզրային վահանիկները կրում են վառ կապույտ խալեր։ Ներկայումս Հայաստանում տարբերակվում է այս խմբի 2 ենթատեսակ՝ Ռադդեի դարևսկիա և նաիրյան դարևսկիա։ Կարող է հանդիպել համատեղ հայկական, Դալի, Ռոստոմբեկովի, միասեռ Պորչինսկու և Վալենտինի ժայռային մողեսների հետ, որոնցից տարբերվում է գունավորմամբ և թեփուկավորման առանձնահատկություններով։ Սնվում է մանր հոդվածոտանիներով, փափկամարմիններով, մողեսներով։ Առանձնասեռ է, զուգավորումը տեղի է ունենում մայիս-հունիսին։ Հունիսի վերջից հուլիսի սկիզբը էգը դնում է 3-4 ձու (12x6 մմ)։ Ձագերը ծնվում են օգոստոսի կեսերից սեպտեմբերի սկիզբը։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |