recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Թբիլիսիի Պետրոս Ադամյանի անվան պետական հայկական դրամատիկական թատրոն** (վրաց.՝ თბილისის პეტროს ადამიანის სახელობის სომხური დრამატული თეატრი), Հայաստանի սահմաններից դուրս գործող միակ պետական հայկական թատրոնն աշխարհում։

Պատմություն
-----------

1824 թվականից Թբիլիսիի Ներսիսյան դպրոցում հայերենով բեմադրվել են ներկայացումներ։ 1880-ականներին թատրոնի բարգավաճման գործում մեծ է եղել Պետրոս Ադամյանի դերը։ Թատրոնի հետագա գործունեությունը կապվում է Հակոբ Պարոնյանի և Ալեքսանդր Շիրվանզադեի ստեղծագործությունների հետ։ Թատրոնը հիմնվել է 1856 թվականին վիրահայ համայնքի ջանքերով։ Դերասանական խումբը ղեկավարել է Գևորգ Չմշկյանը։ Թատրոնի ձևավորման մեջ մեծ ավանդ է ունեցել Գաբրիել Սունդուկյանը, որի «Էլի մեկ զոհ» ու «Պեպո» պիեսները բեմադրվել են թատրոնում։ 1905-1907 թվականներին հայկական թատրոնը ստեղծագործական մեծ վերելք է ապրել։ 1910-ականներին դերասանական կազմի մեջ են եղել բեմի վարպետներ Հասմիկը, Ալիխանյանը, Պետրոս Ադամյանը, Օ. Գուլազյանը, Քնարիկը, Մ. Մանվելյանը, Արուս Ոսկանյանը, Վահրամ Փափազյանը։

1918-1920 թվականները թատրոնի համար եղել են ճգնաժամային։ 1921 թվականի մայիսի 1-ին թատերախումբը ստացել է պետական թատրոնի կարգավիճակ և կոչվում Ստեփան Շահումյանի անվան հայկական թատրոն։ Առաջին ներկայացումը եղել է «Պատվի համար»-ը։ Թատրոնում աշխատում էին Վաղարշ Վաղարշյանը և Հովհաննես Բաղդասարյանը։ 1936 թվականի մարտին թատրոնին հատկացվել է առանձին շենք Հավլաբարում։

1991 թվականին թատրոնը վերանվանվել է Թբիլիսիի Պետրոս Ադամյանի անվան պետական հայկական դրամատիկական թատրոնի։

Թատրոնում բեմադրված ներկայացումները
-----------------------------------

* Ալեքսանդր Շիրվանզադեի «Պատվի համար», «Նամուս», «Կործանվածը»
* Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Ավազակները»
* Գ. Ալթունյանի «Արտաշես թագավորը և Սաթենիկը», «Սեր և խարդավանքը»
* Կարլ Գուցկովի «Ուրիել Ակոստա»
* Պաոլո Ջակոմետիի «Ոճրագործի ընտանիքը»
* Ալեքսանդր Սուխովո-Կոբիլինի «Կրեչինսկու հարսանիքը»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Թբիլիսիի հայկական դրամատիկական թատրոնը կվերանորոգվի»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-10-11-ին։ Վերցված է 2015-10-01
2. ↑  «Պետրոս Ադամյանի անվան հայկական դրամատիկական թատրոն»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-06-15-ին։ Վերցված է 2015-10-01
3. ↑  *Հայ սովետական թատրոնի պատմություն*։ Երևան: ՀՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն։ 1967

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Թբիլիսիի Պետրոս Ադամյանի անվան պետական հայկական դրամատիկական թատրոն** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 159)։*  |
**Դոնաու-Աուեն** (գերմ.՝ Donau-Auen), ազգային պարկ Ավստրիայում, գտնվում է Ստորին Ավստրիայի տարածքում։ Պարկի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 93 կմ²։ Հիմնադրվել է 1996 թվականի հոկտեմբերի 27-ին։

Ազգային պարկը ձգվում է Դանուբ գետի երկայնքով։ Պարկի երկարությունը կազմում է 38 կմ։ Պարկից դեպի հյուսիս տարածվում է Մարշֆիլդ հարթավայրը։ Ազգային պարկի տարածքի մեծ մասը մարգագետիններ են և Դանուբ գետի երկայնքով ձգվող ջրատարածքներ։ Այստեղ կան բազմաթիվ լճեր և փոքր գետեր։ Դոնաու Աուենը համարվում է Կենտրոնական Եվրոպայի այն միակ պարկերից մեկը, որտեղ պահպանվում է մարդու կողմից ձեռք չտված բիոսֆերան։

Ազգային պարկում ապրում են բազմաթիվ կենդանիներ, այդ թվում հազվագյուտ և անհետացող տեսակներ։ Կա 100 տեսակ թռչուն, 8 տեսակ սողուն, 13 տեսակ երկկենցաղ և 60 տեսակ ձուկ։ Ֆլորան նույնպես բազմազան է։ Այստեղ աճում են ավելի քան 800 տեսակ բույս, այդ թվում այնպիսի բույսեր, ինչպիսին են արծաթագույն ուռենին և օրխիդեայի հազվագյուտ տիպերը։

Պարկի տարածքով անցնում է դանուբյան հեծանվային ճանապարհ, որը սկսում է գերմանական Պասաու քաղաքից և շարունակվում մինչև Հունգարիա։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պարկի պաշտոնական կայքը (нем. англ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4499598-2 · LCCN: sh97006352 |

 |
|  |
| --- |
| **Երկտերևի ձվաձև** |
| Երկտերևի ձվաձևԵրկտերևի ձվաձև |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Խոլորձազգիներ (Orchidaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Էպիդենդրայիններ (Epidendroideae) |
| **Տրիբա** | *Neottieae* |
| **Ցեղ** | **Neottia** |
| **Տեսակ** | **Երկտերևի ձվաձև** *(N. ovata)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Neottia ovata***Bluff & Fingerh. 1838 |

**Երկտերևի ձվաձև** (լատին․՝ Listera ovata), խոլորձազգիների ընտանքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա բարձրաժեք կարճ կոճղարմատով խոտաբույս է, որն ունի 25-60 սմ բարձրություն։ Ցողունները տերևներից վերև ունեն գեղձային թավոտություն։ 5-10 սմ-ի հասնող երկարությամբ և 3-8 սմ լայնությամբ զարգացած տերևները էլիպսաձև են, հակադիր մոտեցած ցողունի կենտրոնում։ Ծաղիկները կանաչավուն են։ Շուրթը դեղնավուն է, կանաչ, հակասեպաձև, գագաթում՝ խոր երկհատված։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում աճում է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Իջևանի շրջակայք)։ Աճում է նաև Կովկասում, Եվրոպայում, Ասիայի սառը և բարեխառը շրջաններում, ներմուծվել է Հյուսիսային Ամերիկա։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700-1200 մ բարձրությունների վրա, հաճարենու և կաղնու անտառներում։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված է CITES-ի կոնվենցիայի հավելվածում։ Ընդգրկված չէ Բեռնի կոնվենցիայի հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776108356 |

 |
**Գիորգոս Կոլոկիտաս** (հուն․՝ Γεώργιος (Γιώργος) Κολοκυθάς, նոյեմբերի 2, 1945(1945-11-02), Կորինթոս, Հունաստան - մարտի 2, 2013(2013-03-02), Աթենք, Հունաստան), հույն պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, որը համարվում է հունական բասկետբոլի պատմության մեջ լավագույն ռմբարկուներից և խաղացողներից մեկը : 1991 թվականին ճանաչվել է FIBA-ի 50 մեծագույն խաղացողներից մեկը։

Ակումբային կարիերա
------------------

Կոլոկիտասը իր ակումբային կարիերայում խաղացել է հունական «Սպորտինգ» և «Պանաթինաիկոս» բասկետբոլային ակումբների հետ։ «Պանաթինաիկոսի» կազմում խաղալիս հաղթել է Հունաստանի լիգայի 4 առաջնություններում (1967, 1969, 1971, 1972)։ Հունական լիգայում վաստակել է ընդհանուր 3,529 միավոր՝ ունենալով անհատական ռեկորդային խաղ՝ 51 միավոր։ 1964, 1966 և 1967 թվականներին Հունաստանի լիգայի լավագույն ռմբարկուն էր։

Եվրոպական ակումբային մրցումներում «Պանաթինայիկոսի» կազմում 1969 թվականին դուրս է եկել ՖԻԲԱ-ի Եվրոպայի գավաթակիրների գավաթի խաղարկության (FIBA Saporta Cup) կիսաեզրափակիչ, իսկ 1972 թվականին՝ ՖԻԲԱ-ի Եվրալիգայի չեմպիոնների գավաթի խաղարկության կիսաեզրափակիչ։ 1970-ին FIBA- ի եվրոպական ընտրության անդամ էր։ Բասկետբոլից հեռացել է 28 տարեկանում՝ ծնկի վնասվածքի պատճառով։

Կարիերա ազգային հավաքականում
----------------------------

Կոլոկիտասը 90 խաղ է անցկացրել Հունաստանի բասկետբոլի ազգային հավաքականի կազմում և վաստակել 1,807 միավոր։ Նա FIBA-ի Եվրաբասկետի խաղերում անցկացրել է 25 խաղ,որոնցում վաստակել է 492 միավոր (19,7 մեկ խաղում)։ 1967 թվականի FIBA Եվրոբասկետում մրցաշարի լավագույն ռմբարկուն էր՝ վաստակելով 206 միավոր (մեկ խաղում՝ 22.9): 1969 թվականին կրկնել է իր հաջողությունը՝ դառնալով մրցաշարի լավագույն ռմբարկու 159 միավորով (մեկ խաղում՝ 22,7):

1971 թվականին Կոլոկիտասը հեռացել է Հունաստանի ավագ հավաքականից՝ Շոտլանդիայի տղամարդկանց հավաքականի դեմ անցկացրած իր վերջին խաղում 35 միավոր վաստակելուց հետո։ Հետագայում դարձել է Հունաստանի բոլոր ազգային հավաքականների նախագահ և Հունաստանի բասկետբոլի ֆեդերացիայի փոխնախագահ։

Մրցանակներ և նվաճումներ
-----------------------

### Պրո կարիերա

* 3 × Հունական լիգայի լավագույն ռմբարկու (1964, 1966, 1967)
* 4 × Հունական լիգայի չեմպիոն (1967, 1969, 1971, 1972)
* FIBA եվրոպական ընտրություն (1970)
* FIBA- ի 50 մեծագույն խաղացողները (1991)

### Հունական ազգային թիմ

* 2 × FIBA Եվրոբասկետի լավագույն ռմբարկու (1967, 1969)

Մահ
---

Կոլոկիտասը մահացել է սրտի կաթվածից 2013 թվականի մարտի 2-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Greek basketball is mourning the death of legend Kolokithas, article on Euroleague.net, March 02, 2013.
2. ↑  Sport24.gr "'Εφυγε" από την ζωή ο Γιώργος Κολοκυθάς (el).
3. ↑  Sport24.gr Ο θρυλικός "μύτος" Γιώργος Κολοκυθάς (el).

Արտաքին հղումներ
----------------

* FIBA Profile Georgios Kolokithas Archived 2016-06-10 at the Wayback Machine.
* FIBA Profile George Kolokithas(չաշխատող հղում)
* Hellenic Basketball Federation Profile
**Երկրաջերմություն**, **գեոթերմիա**, Երկրի ընդերքի ջերմային վիճակն ու ջերմային պատմությունն ուսումնասիրող երկրաֆիզիկայի բաժին։ «Գեոթերմիա» բառն առաջացել է հին հունարեն *γῆ*՝ Երկիր և *θέρμη*՝ տաք, ջերմություն բառերից։

Երկրաջերմային դաշտը պայմանավորված է Երկրի ընդերքում արտազատվող և Արեգակից ստացվող էներգիայով։ Երկրի մակերևույթ հասնող արեգակնային էներգիան (1016 Ջոուլ/տարի) թափանցում է միայն երկրակեղևի ամենավերին շերտերը։ Այն լրիվ մարում է 10-20 մ խորություններում (հաստատուն ջերմաստիճանի գոտի), որտեղ ջերմաստիճանի օրական տատանումներ չեն հայտնաբերված։ Սակայն հաստատուն ջերմաստիճանի գոտուց դեպի խորք դիտվում է ջերմաստիճանի անընդհատ բարձրացում, ինչը վկայում է Երկրի ընդերքում ջերմության աղբյուրների գոյության մասին։ Ենթադրվում է, որ այս ջերմության հիմնական աղբյուրը ճառագայթաակտիվ տրոհման էներգիան է։ Ջերմային հոսքն անընդհատ արտահոսում է Երկրի ընդերքից դեպի մակերևույթ և տարածվում շրջապատում։ Հաշվված է, որ ջերմության այդ արտահոսքը կազմում է 1021 Ջոուլ/տարի։

Ընդերքի ջերմաստիճանի հետազոտությունները կատարվում են արտավիժած լավաների, ջերմուկների, հանքահորերում, հորատանցքներում և ծովի հատակում գտնվող ապարների ջերմաստիճանները չափելով, ինչպես նաև ընդերքում նյութի էլեկտրահաղորդականության, ապարների ջերմաֆիզիկական հատկությունները որոշելով։

Երկրի ընդերքում ջերմաստիճանի անմիջական չափումները հնարավոր են միայն մի քանի կմ խորություններում, այնուհետև ջերմաստիճանը գնահատում են անուղղակիորեն՝ ըստ հրաբուխների լավայի ջերմաստիճանի և երկրաֆիզիկական որոշ տվյալների։ Իսկ 400 կմ-ից ավելի խորություններում որոշվում են ջերմաստիճանի հավանական սահմանները։

Ջերմության արտահոսքի միջին արժեքն ամբողջ Երկրի համար 1,2-1,5 մկկալ/սմ2․վ է և տատանվում է 0,6-2,4 մկկալ/սմ2․վ սահմաններում, հազվադեպ հասնում 8 մկկալ/սմ2․վ-ի։

Երկրից արտահոսող ջերմության քանակն ավելի քան 4000 անգամ փոքր է Արեգակից Երկիր հասնող ջերմության քանակից, ուստի Երկրի ընդերքից արտահոսող ջերմությունը չի ազդում կլիմայի վրա։ 

| Երկրի ընդերքի ջերմաստիճանները՝ ըստ խորության |
| --- |
| Խորություն (կմ) | Ջերմաստիճան (°C) |
| 50 | 700-800 |
| 100 | 900-1300 |
| 500 | 1500-2000 |
| 1000 | 1700-2500 |
| 2900 (միջուկի սահմանը) | 2000-4700 |
| 6371 (Երկրի կենտրոնը) | 2200-5000 |

Հայաստանում
-----------

Հայաստանի տարածքում երկրաջերմային դաշտը հետազոտվել է 1960-ական թվականներին։ Հայաստանի կենտրոնական մասում (մոտավորապես Արագած-Գեղամա-Վարդենիսի լեռնազանգվածների գծով) երկրաջերմային արտահոսքը բավական բարձր է (միջինը՝ 2,4 մկկալ/սմ2․վ) և նվազում է դեպի Արաքս և Կուր գետերի հովիտները (մինչև 1,2 մկկալ/սմ2․վ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Геотермия // Горная энциклопедия / Гл. редактор Е.А. Козловский. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — Т. 2. — С. 8.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 626)։*  |
|  |
| --- |
| **Դուն կլոր** |
| Դուն կլորԴուն կլոր |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հացածաղկավորներ (Poales) |
| **Ընտանիք** | Բոշխազգիներ (Cyperaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բոշխայիններ (Cyperoideae) |
| **Տրիբա** | *Cypereae* |
| **Ցեղ** | **Cyperus** |
| **Տեսակ** | **Դուն կլոր** *(C. rotundus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Cyperus rotundus***L. 1753 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Դուն կլոր**, բոշխազգիների (Cyperaceae) ընտանիքի բազմամյա, երկշաքիլավոր մոլախոտ; Այն խոնավասեր է և ջրի նկատմամբ այնքան զգայուն, որ իր ցողուններն արձակում և մոլուտներ է կազմում դաշտի միկրոռելիեֆի ցածրադիր տարածություններում, ուր երկար ժամանակով ջուր է հավաքվում։

Նկարագրություն
--------------

Նոր ծլող բույսի ստորգետնյա ցողունն աճի սկզբնական շրջանում ուղղահայաց ուղղություն ունի։ Հասնելով մինչև 15-20 սմ խորության՝ ստորգետնյա ցողունի միջհանգույցները կարճանում են և աճի խթանիչների ազդեցության տակ ցողունը ծռվում է՝ ընդունելով վերընթաց ուղղություն։ Այդ փռվածքի հանգույցները հաստանալով վեր են ածվում կլոր, երկարավուն պալարների, որոնք իրենց վրա կրում են հաստ մազարմատներ։ Դրանք ծառայում են պալարն ու բույսը սնելու համար։ Կազմավորվելուց հետո պալարը մինչև ձմեռումը մեծ քանակությամբ սննդանյութեր է կուտակում և հաջորդ տարվա վաղ գարնանը առաջացնում է ստորգետնյա և վերգետնյա նոր ցողուններ։ Ստորգետնյա ցողունները աճում են հորիզոնական, թեք կամ ուղղահայաց ուղղությամբ։ Մեր պայմաններում ցողուններն հասնում են մինչև 40 սմ բարձրության։ Դրանք եռակող են, ողորկ։ Տերևները գծային են, հարթ ու գորշ։ Ծաղկափթթությունը հուրան է և կազմում է հասկափնջերի մի ամբողջ խմբավորում։ Սերմերը մանր են և մեծ մասամբ աղբոտում են առվույտի սերմնանյութը, ինչպես նաև ոռոգվող ու վատ ոռոգման հետևանքով գերխոնավացած ու ճահճացող հողատեսքերը։ Բույսը ծաղկակիր ցողուն առաջացնում է ծլելու տարին;

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ռ․Ս․ Կարապետյան, Հայաստանում տարածված մոլախոտերի ատլաս, Լույս հրատարակչություն, Երևան-1980


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85093445 · Microsoft: 2778956855 |

 |
|  |
| --- |
| **Թելուկ սպիտակ** |
| Թելուկ սպիտակԹելուկ սպիտակ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Հավակատարազգիներ (Amaranthaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Թելուկայիններ (Chenopodioideae) |
| **Տրիբա** | *Atripliceae* |
| **Ցեղ** | Թելուկ *(Chenopodium)* |
| **Տեսակ** | **Թելուկ սպիտակ** *(C. album)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Chenopodium album***L. 1753 |

**Թելուկ սպիտակ** (լատին․՝  Chenopodium album), պատկանում է թելուկազգիների ընտանիքին։ Լավ զարգացած է, ունի խիտ արմատներ։ Ցողունը կլոր է, կանաչ, ուղղաձիգ գծերով։ Գլխավոր ցողունը հաստ է և բարձրությունը հասնում է մեկ մետրի։ Տերևները խմբերով են։ Ընդհանուր բույսը պատված է ալրանման փառով, որը բույսին տալիս է սպիտակավուն երանգ։

Սերմերը մանր են, կլոր, երկու կողմից տափակած, գորշ գույնի։ Սերմապատյանն ամուր է և ծլունակությունը կարող է պահպանել երկար ժամանակ։

Տարածում
--------

Հիմնականում տարածված է Ասիայի, Աֆրիկայի, Եվրոպայի նպաստավոր կլիմա ունեցով գոտիներում։ Օգտագործվում է նաև որպես անասնակեր։

Աղբյուրներ
----------

Ռ․ Ս․ Կարապետյան, Երևան, 1980 — 143 էջ։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Դոնիկա Կաստրիոտի** (ալբ.՝ Andronika (Donika) Kastrioti, 1428, Kaninë, Վլորա, Ալբանիա - 1505, Իսպանիա), ալբանացի ազնվականուհի։ 

Ալբանացի հերոս Սկանդերբեգի կինն է։

Կենսագրություն
--------------

Դոնիկա Կաստրիոտին ծնվել է 1428 թվականին Վլյորա քաղաքում։ Գյորգի Արիանտիի և նրա առաջին կնոջ՝ Մարիա Մուզակիի դուստրն է։

1451 թվականի սեպտեմբերի 21-ին ամուսնացել է ալբանացի հերոս Սկանդերբեգի հետ։

Ամուսիններն ունեցել են մեկ որդի՝ *Գյոն Կաստրիոտի II*: Նա ամուսնացել է «*Արծաթե բռնատիրության*» կառավարչի աղջկա՝ Իրեն Բրանկովիչ Պալեոլոգի հետ։

Դոնիկա Կաստրիոտին մահացել է 1505 թվականին՝ Իսպանիայում։ Նրա անունը հայտնի է ամբողջ Ալբանիայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  FAKTE TË PANJOHURA PËR DONIKA KASTRIOTIN

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պրոֆիլը rodovid.org կայքում
* Fakte të panjohura për Donika Kastriotin (ալբ.)
* Mungesa e madhe e Donika Kastriotit (ալբ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WeRelate · Rodovid |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1035759918 · VIAF: 302677178 · WorldCat VIAF: 302677178 |

 |
**Գիտարտադրական միավորում** (ռուս.՝ *Научно-производственное объединение*), նախկին Խորհրդային Միությունում և դրա իրավահաջորդ պետություններում, ներառյալ Ռուսաստանում և այլ միութենական հանրապետություններում, գիտական հետազոտություն արտադրության համագործակցության ձև, որի նպատակն է գիտության և տեխնիկայի նորագույն ձեռքբերումների օգտագործմամբ արագացնել գիտատեխնիկական առաջընթացը, ստեղծել և տեսության մեջ ներդնել նոր մեքենաներ, սարքեր, նյութեր, տեխնոլոգիական գործընթացներ։

Գիտարտադրական միավորուման կանոնադրությունը հաստատվել էր ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի կողմից՝ 1976 թվականի հունվարին։ Միավորման կազմակերպման գործում հաշվի էին առնվում ձեռնարկությունների ու կազմակերպությունների աշխատանքի մասնագիտացումը, գիտատեխնիկական կապերը, տերիտորիալ սկզբունքը, ֆունկցիաների կենտրոնացումը, այն հաշվով, որ բարձրացվեր յուրաքանչյուրի գործունեության արդյունավետությունը։ Գիտարտադրական միավորումում ստեղծվում էին միավորման զարգացման, նյութական խրախուսման, սոցիալ-մշակութային միջոցառումների ու բնակարանային շինարարության, ամորտիզացիոն հատկացումների, նոր տեխնիկայի ստեղծման, ներդրման, խթանման և այլ ֆոնդեր։ Միացորման կազմի մեջ էին մտնում գիտահետազոտական, կոնստրուկտորական, նախագծային-կոնստրուկտորական ու տեխնոլոգիական կազմակերպություններ, գործարաններ (ֆաբրիկաներ) և այլ ձեռնարկություններ՝ կախված միավորման առջև դրված խնդիրներից։ Կազմում ընդգրկված առանձին կառուցվածքային միավորները դադարում են իրավական անձ լինելուց։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 75)։*  |
**Դոնկերվուրթ**-ը սպորտային մեքենաների հոլանդական արտադրող է, որը արտադրում է գերթեթև քաշով մեքենաներ, որոնք պատրաստվում են ձեռքով։

Ընկերությունը հիմնադրվել է 1978 թվականին հոլանդացի գործարար Ջուպ Դոնկերվուրտի կողմից, ով իր անունը բարձրացրել է որպես սպորտային մեքենաների շատ հաջողակ ընկերության սեփականատեր։

Ընկերությունն արտադրել է տարբեր մոդելներ, ինչպիսիք են Դոնկերվուրթ S7 (1978-1984), Դոնկերվուրթ S8 (1984-1994), Դոնկերվուրթ D10 (1988), որը արտադրվել է Դոնկերվուրթ-ի 10-ամյակի համար և Դոնկերվուրթ D8 (1993-2022) ամենահաջողվածը մոդել։

Ընկերությունը հայտնի է իր բարձր արտադրողականությամբ սպորտային մեքենաներով, որոնց գերթեթև քաշով մեքենաների շնորհիվ որոշ մոդելներ 0-100 կմ/ժ արագության են հասնում 2,8 վայրկյանում։

Դոնկերվուրթ D8 մոդելը վերանախագծվել է հիմնադիր Ջուպ Դոնկերվուրտի-ի կողմից։

Դոնկերվուրթ-ն իր մեքենաների համար օգտագործում է այնպիսի նյութեր, ինչպիսիք են ածխածնային մանրաթելից ամրացված պլաստիկը (CFRP) և այլ ժամանակակից կոմպոզիտային նյութեր։

Դոնկերվուրթ մեքենաները չեն օգտագործում հակակողպման արգելակման համակարգ (ABS) կամ էլեկտրոնային կայունության ծրագիր (ESP): Որպես ընտրանքներ առաջարկվում են միայն կարգավորվող քարշային կառավարում, շնչափողի ամբողջական անջատման ֆունկցիա և գործարկման կառավարում։

1978-ից 1996 թվականներին Դոնկերվուրթ-ի շարժիչներն աշխատում էին Ford-ի կողմից, իսկ 1996 թվականից դրանք աշխատում են բացառապես Audi-ի կողմից։

2022 թվականին ընկերությունը դադարեցրեց D8 արտադրական գիծը և թողարկեց նոր մոդել՝ F22:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Donkervoort Automobielen: Delivering Pure Driving Pleasure»
2. ↑  «Donkervoort - more than fast cars»
3. ↑  «Donkervoort models»
4. ↑  «Donkervoort brand history»
5. ↑  «Things we just learned about Donkervoort»
6. ↑  «Innovative ex core leads the technology race to stronger more complex carbon composite shapes»
7. ↑  «Donkervoort factory»
8. ↑  «Car Builder - Donkervoort»
9. ↑  «New Donkervoort F22 arrives with 500bhp, weighing 750kg»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | SUDOC: 034532099 · VIAF: 313533561 · WorldCat VIAF: 313533561 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թոլայան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Երվանդ (Ֆրանսուա) Հովհաննեսի Թոլայան, Կավռոշ** (օգոստոսի 29, 1883(1883-08-29), Բեյօղլու, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - սեպտեմբերի 18, 1937(1937-09-18), Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգիծաբան, խմբագիր, դերասան։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կոստանդնուպոլիսում, խմբագիր, թարգմանիչ Հովհաննես Թոլայանի ընտանիքում։ Կրթությունն ստացել է ծննդավայրի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ ուսումնարանում։ Դարասկզբից պոլսահայ մամուլում («Ծաղիկ», «Լույս» և այլն), տպագրել է երգիծական երկեր, գերազանցապես կենցաղային հարցեր շոշափող։ Օսմանյան սահմանադրության հռչակումից հետո Կ. Պոլսում հրատարակել է «Կավռոշ» երգիծական պարբերականը։ Խմբագրել է «Կավռոշ» (1908-1936), «Կատակ» (1913-1914), «Հոս-հոս» (1913) պարբերականները։

Մեծ եղեռնի տարիներին ընդհատել է այն, այնուհետև վերահրատարակել է մինչև 1925 թ.՝ Պոլիսում, ապա՝ 1926 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ շարունակել է խմբագրական-հրատարակչական աշխատանքը։ «Կավռոշ» երգիծաթերթին զուգընթաց հրատարակել է տարեցույցներ։

Դերասանական գործունեությունը սկսել է դարասկզբին՝ Մ. Մնակյանի թատերախմբում։ 1918-1922 թթ. խաղացել է Կոստանդնուպոլսի, 1926-1936 թթ.՝ Փարիզի հայկական թատրոնների ներկայացումներում։

1932 թ. եկել է Երևան, գրել իր ընդարձակ հիշողությունները, որոնք պահպանվում են Հայաստանի գրականության և արվեստի թանգարանում։ Գրել է «Կավռոշնամե» հուշերի գիրքը՝ պոլսահայ գրական-թատերական կյանքի անցուդարձի վերաբերյալ։

1937 թվականին անհիմն բռնադատվել և գնդակահարվել է, հետմահու արդարացվել։

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2 3 4
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
3. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ 366

Արտաքին հղումներ
----------------

* Երվանդ Թոլայանը Էյ Վի Փրոդաքշն կայքում Archived 2021-06-28 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 11700 · BNF: 15632627p · GND: 1179281640 · ISNI: 0000000002331373 · LCCN: n78017728 · VIAF: 59411948 · WorldCat VIAF: 59411948 |

 |

 |
**Դպրոցասեր կանանց ընկերություն**, ստեղծվել է 1879 թվականի մայիսի 1 թվականին, Կոնստանդնուպոլսում, Օրթագյուղի Հռիփսիմյան վարժարանի սանուհիների նախաձեռնությամբ, հայ աղջիկների կրթության գործին նպաստելու և վարժուհիներ պատրաստելու նպատակով։

Ընդհանուր նկարագիր
------------------

Դպրոսասեր Կանանց Ընկերությունը սկզբում կոչվում Էր «Դպրոցասեր հայուհյաց ընկերություն»։ Կազմավորմանը մեծապես աջակցել են Ս․ Տյոաաբը և նրա մայրը՝ Նազլը Վահանը։ Ընկերության պատվավոր նախագահն էր Կոնստանդնուպոլսի պատրիարք Ներսես Վարժապետյանը, ապա՝ պատրիարք Հարություն Վեհապետյանը, պատվավոր անդամներն էին՝ Հ․ Այվազովսկին, Գ․ Չիլինկիրյանը, Ս․ Տյուսաբը և ուրիշներ։ Ընկերության միջոցները գոյանում էին անդամավճարներից, նվիրատվություններից։ 1879 թվականի նոյեմբերի 5-ին բացվել է Դպրոսասեր Կանանց Ընկերության վարժարանը, որը գործում է ցայսօր։ 1882 թվականին ընկերությունը Կոնստանդնուպոլսում կազմակերպել է առաջին հայկական գեղարվեստական ցուցահանդեսը (Հ․ Այվազովսկու մասնակցությամբ); 1895–1896 թվականներին դադարեցրել է գործունեությունը և վերսկսել 1908 թվականին։ 1915 թվականից հետո արգելվել և կրկին գործել է սկսել 1920 թվականին։ 1922 թվականին Դպրոսասեր Կանանց Ընկերությունը (վարժարանի հետ) տեղափոխվել է Սալոնիկ, ապա Մարսել և 1928 թվականից հաստատվել Փարիզում, որտեղ կազմվել է նոր վարչություն՝ գրող Անայիսի նախագահությամբ։ 1937 թվականից Դպրոցասեր Կանանց Ընկերության խնամակալությունը ստանձնել է ՀԲԸՄ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 443)։*  |
«**Գիտություն**», գիտակրթական, հասարակական-քաղաքական ամսաթերթ։

Պատմություն
-----------

Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի հրատարակչություն։ 

Լույս է տեսնում 1993 թվականից Երևանում։ 

Խմբագիրներ՝ Ռաֆայել Ղազանչյան, Վլադիմիր Մուրադյան, Անուշավան Տեր-Գաբրիել­յան (2008 թվականից)։ 

Չի վաճառվում, այլ բաժանվում է անվճար, ԳԱԱ-ի հետ կապված կազմակերպություններում։ Հրատարակվում է ԳԱԱ-ի «Գիտություն» հրատարակչական-արտադրական պետական ՓԲԸ-ի կողմից։

Լուսաբանում է Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի նախագահության և Գիտահետազոտական ինստիտուտների առօրյան, ներկայացնում է ակադեմիայի անվանի գիտնականների, իսկ «ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ­ների հանրագիտարան» էջում՝ արտերկրի հայ և այլազգի գիտնականների դիմանկար-կենսագրականներ, անդրադառնում է համաշխարհային գիտության նվաճում­ներին, Հայաստանի հասարակական-քաղաքական, կրթական, մշակութային կարևոր իրադարձություններին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* 2 Գիտությունների ազգային ակադեմիա - Հրատարակչական գործունեություն
* ԳԱԱ-յի «Գիտություն» հրատարակչության էջը «Սփյուռ» տեղեկատույում(չաշխատող հղում)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
|  |
| --- |
| **Դրախտավարդազգիներ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթաթագավորություն** | *Viridiplantae* |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հոնածաղկավորներ (Cornales) |
| **Ընտանիք** | **Դրախտավարդազգիներ** (Hydrangeaceae)Dumort. 1829 |

**Դրախտավարդազգիներ** կամ հորետազգիներ (լատին․՝ Hydrangeáceae), ընտանիքն ընդգրկում է 6 ցեղի ներկայացուցիչներ, որոնցից միայն սրնգենին է բնականորեն աճում Հայաստանում։ Ընտանիքի մյուս ցեղը, որի մի քանի ներմուծված ներկայացուցիչներ աճեցվում են մեր հանրապետությունում՝ դեյցիան է։ Տարածված են Ասիայում և Հյուսիսային Ամերիկայում, ինչպես նաև Եվրոպայի շատ տարածքներում։

Ցեղեր
-----

### Ցեղ Սրնգենի

Հիմնական հոդված՝ Սրնգենի
Սրնգենի, կիպրոս, կեղծ հասմիկ, հորտենազգիների (Hydrangeaceae) ընտանիքի տերևաթափ թփերի ցեղ։ Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։
Հանդիպում է հյուսիս–արևելյան մարզերի կաղնու, բոխու, հաճարենու անտառներում (1000-1800 մ)։ Տարածված է նաև Եվրոպայում, Արևելյան Ասիայում և Հյուսիսային Ամերիկայում։

### Ցեղ Դեյցիա

Հիմնական հոդված՝ Դեյցիա
Դեյցիա բազմամյա ծառեր, ընտանիք Hydrangeaceae։ Բնականոն աճում է Արևելյան Ասիայում՝ Ճապոնիայի լեռնային անտառներում և թփուտներում։
Տերևաթափ բույս է՝ մինչև 1 մ բարձրությամբ, ուղղաձիգ սաղարթով։ Ապրում են մինչև 25 տարի։ Ծաղիկները սպիտակ են՝ հավաքված հուրան կամ ողկույզ ծաղկաբույլերում։

Գրականություն
-------------

* Ծառագիտություն։ Ժ. Հ. Վարդանյան

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778676576 · NKC: ph1046759 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լաբիրինթոս (այլ կիրառումներ)
Լաբիրինթոսի դասական օրինակ
Cretan լաբիրինթ կազմել է 2500 այրվող tealights է կենտրոնի քրիստոնեական մեդիտացիա եւ հոգեւոր թեմի Limburg է Սուրբ Խաչ եկեղեցու Մայնի Ֆրանկֆուրտ-Bornheim
Թեսևսը սպանում է Մինոտավրոսին լաբիրինթոսի կենտրոնում (հին հռոմեական խճանկար)
Միջնադարյան լաբիրինթոս
**Լաբիրինթոս** (հին հունարեն՝ λαβύρινθος), բազմաթիվ, խճճված միջանցքներով բարդ կառույց։ Հույն և հռոմեացի հեղինակները (Հերոդոտոս, Դիոդորոս, Պլինիոս, Ստրաբոն և ուրիշներ) հիշատակում են մի քանի լաբիրինթոսներ։ Կրետե կղզու լաբիրինթոսը (նույնացվում է Կնոսոսի հռչակավոր պալատին), ըստ ավանդազրույցի, Մինոս թագավորի հրամանով Մինոտավրոս հրեշի համար կառուցել է Դեդալոսը։ Եգիպտոսի լաբիրինթոսը (Ֆայումի մոտ), որն ուներ շուրջ 2 հազար սենյակ, հավանորեն կառուցվել է Ամենեմհետ III փարավոնի ժամանակ (մ.թ.ա. XIX դ.)։ Սամոս կղզու լաբիրինթոսը (մ.թ.ա. VI դ.) կառուցել է Պոլիկրատոս միապետը։ Իտալիկյան լաբիրինթոսը (Կլուզիում քաղաքի մոտ) ենթադրում են, որ եղել է Ետրուրիայի Պորսենոս թագավորի (մ.թ.ա. VI դ.) դամբարանը։

Լաբիրինթոս է կոչվում նաև գունավոր քարերից ձևավոր շարված հատակ։ Բնորոշ է գոթական ոճի հասուն շրջանին (XIII - XIV դդ.), հատկապես Ֆրանսիայի մի քանի տաճարներին (Շարտր, Ռեյմս, Ամիեն, Սենտ-Օմեր և այլն)։ Նման տիպի լաբիրինթոսներ չեն պահպանվել, հայտնի են XVIII դ. հետազոտողների գծանկարներից (մասամբ պահպանվել է Շարտրի տաճարի լաբիրինթոսը)։

Փոխաբերական առումով «**լաբիրինթոս**» նշանակում է խառնակ, անելանելի վիճակ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բելոուսովի Լաբիրինթոսները(չաշխատող հղում)
* Գլեբ Հանինի Լաբիրինթոսները Archived 2016-06-03 at the Wayback Machine.
* Լաբիրինթոսների մասին ամսագիր Archived 2014-12-17 at the Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Լաբիրինթոս***էջը Վիքիպահեստում |



|  |  |
| --- | --- |
|  | Տես՝ ***Լաբիրինթոս*** Վիքիբառարան, բառարան և թեզաուրուս |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 466)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Լարուսի · Լարուսի · Լարուսի · Կրուգոսվետ · Catholic (1997—…) · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX543706 · BNF: 11933933n · LCCN: sh85073793 · NKC: ph319045 |

 |
**Դրամաշրջանառություն**, կանխիկ փողի անընդմեջ շարժում՝ ապրանքների շրջանառության, ծառայությունների մատուցման և բազմատեսակ վճարումների պրոցեսում։ Այն սպասարկում է ապրանքների ու ծառայությունների իրացման գործընթացը, ինչպես նաև ապահովում է ֆինանսական շուկայի գործունեությունը։ Դա նշանակում է, որ առանց փողի և դրամաշրջանառության շուկայական տնտեսություն գոյություն ունենալ չի կարող։

Դրամի նշանակություն
-------------------

Ապրանքային արտադրության զարգացման որոշակի փուլում ապրանքների անմիջական փոխանակությունն աստիճանաբար իր տեղը զիջում է փոխանակությանը՝ դրամի (փողի) միջոցով։ Դրամի որոշակի քանակ մշտապես շրջանառության մեջ է և սպասարկում է ապրանքների իրացումը։ Տվյալ դեպքում դրամը կատարում է շրջանառության միջոցի ֆունկցիա։ Վարկային և զանազաև այլ պարտավորություևներ մարելիս այն հանդես է գալիս վճարման միջոցի ֆունկցիայի դերում։ Կապիտալիզմի ժամանակ դրամաշրջանառությունը, բացի սովորական ապրանքների փոխանակության պրոցեսից, սպասարկում է նաև աշխատուժ ապրանքի փոխանակությանը։ Փոխանակության այդ ոլորտը դրամաշրջանառությանը տալիս է առանձնահատուկ՝ կապիտալիստական բնույթ։

Հայկական 10000 դրամ՝ 1998 թվականին

Դրամաշրջանառության տեսակներ
---------------------------

Դրամաշրջանառությունը լինում է մետաղական, բանկնոտային և թղթադրամային։

Տնտեսական օրենքներ
------------------

Դրամաշրջանառության ոլորտում գործում են մի շարք տնտեսական օրենքներ. Օրինակ՝ շրջանառության համար անհրաժեշտ փողի քանակի, դրամանիշերի իրական (փոխանակային) արժեքի, բանկնոտային շրջանառության և այլն, որոնք ուրույն գծերով հատուկ են ապրանքային արտադրություն և դրամաշրջանառություն ուևեցող բոլոր հասարակարգերին։ 

Տիգրան Բ Մեծի պատկերով արծաթե դրամ

Փողի քանակ
----------

Շրջանառության համար անհրաժեշտ փողի քանակը որոշվում է ապրանքների գների գումարը հարաբերելով փողի նույնանուն միավորների պտույտների թվին։ Փողի քանակի տվյալ մեծության դեպքում դրամանիշերի իրական արժեքը հակադարձ համեմատական է շրջանառության մեջ թողարկած դրամանիշերի քանակին։

Դրամաշրջանառության իրավական կարգավորումը
----------------------------------------

Դրամաշրջանառության իրավական կարգավորման գլխավոր խնդիրը կայանում է բնակչության դրամական եկամուտների և ներքին շուկայում առաջարկվող ապրանքների ու վճարովի ծառայությունների արժեքի միջև օպտիմալ հարաբերակցության պահպանումը։

Հայաստանում դրամաշրջանառության կարգավորմանը մասնակցում են հետևյալ պետական մարմինները՝

1. ՀՀ Ազգային ժողովն՝ ընդունում է օրենսդրական ակտեր, որոնք կարգավորում են դրամավարկային հարաբերությունները,
2. ՀՀ կառավարությունը՝ ապահովում է ֆինանսատնտեսական, վարկային և հարկային միասնական պետական քաղաքականության իրականացումը,
3. ՀՀ կենտրոնական բանկը՝ կազմակերպում և կարգավորում է դրամաշրջանառությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 452)։*  |
| **՞**Թերատամնավորներ |
| --- |
| Թերատամնավորներ կարգի կաթնասուն՝Քառամատ մրջնակեր կամ հարավային տամանդուա (Tamandua tetradactyla)  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Edentata կամ XenarthraEdward Drinker Cope, 1889

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**552289**NCBI**9348**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Թերատամնավորներ** (լատին․՝ Edentata կամ լատին․՝ Xenarthra), կաթնասունների դասին պատկանող կարգ։ Այս կարգն իր անվանումը ստացել է նրա համար, որ նրանց ատամները էմալապատ չեն, չունեն կտրիչներ և ժանիքներ։ Կարգին պատկանող մրջնակերների ընտանիքի ներկայացուցիչներն ընդհանրապես զուրկ են ատամներից։ Ապրում են Ամերիկա աշխարհամասում՝ Հարավային և Կենտրոնական Ամերիկայում, Հյուսիսային Ամերիկայի հարավում։ Հանդիպում են սավաննաներում և արևադարձային անտառներում։

Գոյություն ունեն ցամաքաբնակ, գետնափոր և ծառաբնակ տեսակներ։ Ապրում են գիշերային և մթնշաղային կյանքով։ Սնվում են բույսերով, կենդանիներով՝ անողնաշարավորներ, մանր ողնաշարավորներ։ Բազմանում են տարին 1 անգամ, ունենում 1-4 ձագ։ Տեղաբնակները կենդանիների միսն օգտագործում են կերակուրներ պատրաստելիս։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Այս կարգի ներկայացուցիչների ատամները դիֆերենցված չեն։ Ատամներն արմատ չունեն։ Մարմնի երկարությունը կազմում է 12-120 սմ, քաշը տատանվում է 90 գ-ից մինչև 55 կգ-ի սահմաներում։ Մարմինը պատված է խիտ, կոշտ կամ մետաքսանման բրդով, իսկ զրահակիրների գլխի, մարմնի և պոչի վերին մասը՝ շարժական զրահով։ Առջևի վերջավորությունների շնորհիվ կենդանիները կարողանում են փորել, ծառի վրայով մագլցել։

Դասակարգում
-----------

Հայտնի է թերատամնավորների ժամանակակից 3 ընտանիք՝ մրջնակերներ, ծույլեր և զրահակիրներ, 30 տեսակ։

Հյուսիսային Ամերիկայում հայտնաբերվել են 59 միլիոն տարի առաջվա վաղեմություն ունեցող թերատամնավորների բրածո 7 ընտանիք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Woodburne Michael O. (2010)։ «The Great American Biotic Interchange: Dispersals, Tectonics, Climate, Sea Level and Holding Pens»։ *Journal of Mammalian Evolution* **17** (4): 245–264։ PMC 2987556։ PMID 21125025։ doi:10.1007/s10914-010-9144-8

Գրականություն
-------------

* Վահագն Աբրահամյան - «Ճանապարհորդություն կենդանիների աշխարհում», Երևան, 2012, «ՄՀՄ Գրատուն» ՍՊԸ հրատարակչություն

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12068715k · LCCN: sh85040951 · Microsoft: 2776987626 · NKC: ph119231 |

 |
**Լադանովի փողոց**, փողոց Վիբորգի պատմական մասում։ Համարվում է Հարավային պատվար փողոցի շարունակությունը՝ Թատերական փողոցից մինչև Ամրոցային փողոց։

Պատմություն
-----------

Ա. Տորստենսոնի հատակագիծը
Փողոցն անցնում էր հին քաղաքային պատի գծի երկայնքով, որը ապամոնտաժվել էր 19-րդ դարի կեսերին։ Հոֆգերիխտյան կամ Հոֆգերիխտի փողոց (շվեդերեն՝ Hovrättsgatan) պատմական անունը կոչվել է կայսերական Վիբորգյան Հոֆգերիխտի անունով (Ֆինլանդիայի Մեծ դքսության երկրորդ ատյանի երեք դատարաններից մեկը, որը գտնվում է թիվ 27 հասցեում, այժմ՝ Դիտարանի փողոց)։ 

Ֆինլանդիայի անկախության հռչակումից հետո պաշտոնական դարձավ անվան ֆիննական տարբերակը՝ Hovioikeudenkatu (Դատարանի փողոց, ֆիններեն՝ Hovioikeus - դատարան)։ 1930-ական թվականներին, Պանցերլաքս ամրոցի վերակառուցման, թանգարանի և արվեստի դպրոցի շենքի, ինչպես նաև ֆունկցիոնալիզմի ոճով շվեդա-գերմանական լյութերական համայնքի շենքի կառուցման ընթացքում ձևավորվեց փողոցների ժամանակակից կառուցապատումը։ Խորհրդային Վիբորգում փողոցը վերանվանվեց Լուժսկայա։

Ժամանակակից անվանումը փողոցը ստացել է 2004 թվականին՝ ի պատիվ խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, Վիբորգի պատվավոր քաղաքացի Պյոտր Լադանովի (1904-1989)։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Փողոցում տեղակայված բոլոր շենքերը, որպես ճարտարապետական հուշարձաններ, ներառված են մշակութային ժառանգության օբյեկտների գրանցամատյանում։

* Թիվ 1 շենք - Պանցերլակս ամրոց և Էրմիտաժ-Վիբորգ ցուցահանդեսային կենտրոն,
* Թիվ 3 շենք - Վառոդի նկուղ,
* Շվեդա-գերմանական լյութերական ծխական համայնքի տուն,
* Վիբորգյան Հոֆգերիխտի ծառայողական մասնաշենք (ճարտարապետական հուշարձան),
* Վիբորգի Ե. Ն. Հեյդենի անվան տարրական ուսումնարան,
* Վիբորգի ռեալական ուսումնարան։

* Թանգարանի և արվեստի դպրոցի շենքը Պանցերլաքս ամրոցի վրաԹանգարանի և արվեստի դպրոցի շենքը Պանցերլաքս ամրոցի վրա
* Նախկին ծխական տունՆախկին ծխական տուն
* Նախկին Հոֆգերիխտը սպասարկման շենքովՆախկին Հոֆգերիխտը սպասարկման շենքով
* Ուսումնարանի շենքՈւսումնարանի շենք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  История объекта: Ладанова ул. (Выборг)
2. ↑  П. Ф. Ладанов. Персональные данные на сайте Выборгского музея
**Դրամատիկական արվեստի ֆակուլտետ** (սերբ.՝ Факултет драмских уметности), Բելգրադի խոշորագույն ինստիտուտներից մեկը։

Պատմություն
-----------

Կառույցը հիմնադրվել է 1948 թվականին Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետության կառավարության որոշմամբ՝ որպես **Թատերական արվեստի ակադեմիա** (Академија за позоришну уметност), որին կից 1950 թվականին բացվել է բարձրագույն կինոդպրոցը (Висока филмска школа): Ուսումնառությունն սկսվել է 1949 թվականի փետրվարի 12-ից։ Ակադեմիայի առաջին դասախոսներն են եղել Մատա Միլոշևիչը, Յոզո Լաուրենչիչը, ռեժիսուրա են դասավանդել Բոյան Ստուպիցան, Հյուգո Կլեյնը, առաջին ռեկտորն է եղել Դուշան Մատիչը։

1960-ական թվականներին հաստատության գործունեությունն ընդլայնվել է։ 1962 թվականին կառույցն անվանափոխվել է Թատրոնի, կինոյի, ռադիոյի և հեռուստատեսության ակադեմիայի (Академија за позориште, филм, радио и телевизију), 1973 թվականին՝ Դրամատիկական արվեստի ֆակուլտետ (թատրոնի, կինոյի, ռադիոյի և հեռուստատեսություն)։ 1974 թվականին հաստատությունը Նովի Բելգրադում ստացել է նոր շենք, որտեղ առաջարկվել են ուսուցման օպտիմալ պայմաններ։ 1998 թվականին ֆակուլտետի հիմնադրման 50-րդ տարեդարձի կապակցությամբ ֆակուլտետը պարգևատրվել է մշակույթի ոլորտում Հարավսլավիայի բարձրագույն մրցանակով (Վուկովյան մրցանակ)։

Կրթական ուղղվածություններ
-------------------------

Կրթական հաստատությունում դասընթացներն իրականացվում են ինը ուղղվածություններով՝

* Դերասանական հմտություններ
* Թատրոն և ռադիոռեժիսուրա
* Դրամատուրգիա
* Մշակութային մենեջմենթ
* Կինո և հեռուստա-ռեժիսուրա
* Ֆիլմերի և հեռուստահաղորդումների արտադրություն
* Օպերատորական արվեստ
* Կինո և հեռուստա-մոնտաժ
* Հնչյունային ռեժիսուրա

Պատկերասրահ
-----------

* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

Պաշտոնական կայք

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 122331999 · LCCN: no97003385 · SUDOC: 069835330 · VIAF: 134591885 · WorldCat VIAF: 134591885 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Խաչատրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Թերեզա Սուրենի Խաչատրյան** (օգոստոսի 21, 1946(1946-08-21), Մովսես, Շամշադինի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ հիգիենիստ, առողջապահության կազմակերպիչ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1985), պրոֆեսոր (1987)։ ՀՀ Բժշկական գիտությունների ակադեմիայի անդամ (1998)։

Կենսագրություն
--------------

Թերեզա Խաչատրյանը ծնվել է 1946 թվականին Մովսեսգեղ գյուղում։ 1967 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1987 թվականից եղել է Երևանի բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտի (1992 թվականից՝ Ազգային առողջապահության ինստիտուտի) ամբիոնի վարիչ, 1997-1999 թվականներին միաժամանակ՝ փոխտնօրեն, 2000 թվականից՝ առողջապահության կառավարման և կազմակերպման ֆակուլտետի դեկան, 1991-1992 թվականներին՝ ՀՀ առողջապահության փոխնախարար, 2004 թվականից ՀՀ առողջապահության ղեկավար ներուժի ընկերակցության նախագահ։

Մասնակցել է ՀՀ առողջապահության համակարգի բարեփոխման և զարգացման ծրագրերի, առաջնային բժշկական օգնության զարգացման ռազմավարության, ինչպես նաև ՀՀ քաղաքացիների բժշկական ապահովագրման օրենքի նախագծի մշակմանը։ Համահեղինակ է «Առողջապահության կառավարում, տնտեսագիտություն և ֆինանսավորում շուկայական հարաբերությունների պայմաններում» (2002) ուսումնական ձեռնարկի։ Հեղինակ է գիտական աշխատությունների ու մենագրությունների։

Երկեր
-----

* Количесттвенная оценка сочетанного влияния факторов среды и социального-обусловленных на состояние здоровья детей дошкольного возрзста, Е. 1984 (համահեղինակ).
* Состояние здоровья детей в связи с сочетанным воздействием фактором окружающей среды, биологических и социальных условий, Е. 1996.

Գրականություն
-------------

* Айриян А. П. Армянские учёные-медики. - Ер. 1998 - 276 с. ISBN 99930-1-001-7.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
2. ↑  Թերեզա Խաչատրյանի կենսագրությունը ru.hayazg կայքում


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 18204 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Դպիր (այլ կիրառումներ)
**Դպիր**, (պահլ.d(i)pir), եկեղեցական փոքր աստիճանավոր։ 
Հայ Առաքելական Եկեղեցում կրտսեր աստիճանավորներին (ընթերցող-գրակարդաց, դռնապան, ջահընկալ, երդմնեցուցիչ) տրվող մեկ ընդհանուր անվանումն է։ Դպիրներին դիմելու հատուկ որևէ ձև Հայ Առաքելական Եկեղեցում չի կիրառվում։

Դպիր կարգելու հատուկ արարողությունը դեռ ձեռնադրություն չէ, այլ՝տվչություն՝ մանկանը որոշ իրավունքներ են տրվում։ Դպիրը ներկայումս ստանձնում է եկեղեցու տարբեր ծառայողների պարտականություններ. կարգուկանոն պահել, ծիսական արարողությունների ժամանակ կերոն (մոմակալ) բռնել, Աստվածաշունչ ընթերցել և աղոթել, կամ լինել սաղմոսերգող և, առհասարակ, երգեցիկ խմբի անդամ։

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Հայ Առաքելական Եկեղեցի Վիքիպահեստում |

* Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին
* Ովքե՞ր էին դպիրները և ո՞ւմ շահերն էին պաշտպանում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 441)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ասաթիանի ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Լադո Մելիքսեդեկի Ասաթիանի** (վրաց.՝ ლადო ასათიანი, հունվարի 14, 1917(1917-01-14) կամ 1917, Քութայիս, Քութայիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 23, 1943(1943-06-23) կամ 1943, Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի խորհրդային գրող։

Կենսագրություն
--------------

Ասաթիանիի պապը՝ Գուջուն, եղել է Լեչխում պատմական երկրամասի Բարդնալա գյուղի բնակիչ և ենթարկվել է կուլակաթափության։ Այդ դեպքից հետո Մելիքսեդեկների ընտանիքը տեղափոխվում է Քութայիսի, որտեղ Լադոն ավարտում է 7-ամյա դպրոցը և սկսում ուսումը գյուղատնտեսական տեխնիկումում։ Ասաթիանին հետագայում կարողանում է վերադառնալ հայրական գյուղ և կնոջ հետ դասավանդել տեղի դպրոցում։ Սակայն 1937 թվականին նրա կինը իշխանությունների կողմից հալածանքի է ենթարկվում։

Այնուհետև Ասաթիանին շարունակելով ուսումը՝ 1938 թվականին ավարտում է Քութայիսի մանկավարժական համալսարանը և նույն թվականին տեղափոխվում Թիֆլիս։ Թղթակցել է «Մեր սերունդը» և «Պատանի լենինական» թերթերին, աշխատել է որպես խմբագիր։

Մահացել է տուբերկուլոզից, որով հիվանդ էր 1939 թվականից սկսած։ 1968 թվականին նրա աճյունը վերահուղարկավորվել է։ Այժմ ամփոփված է Դիդուբեի պանթեոնում։

Լադո Ասաթիանիի անունով է անվանակոչվել Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիի հին թաղամասի փողոցներից մեկը։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Ասաթիանիի առաջին բանաստեղծությունը՝ «Փետրվարյան առավոտն», տպագրվել է «Ստալինելի» թերթում 1936 թվականի փետրվարի 25-ին։ 1941 թվականին լույս է տեսնում «Տաղեր» գիրքը։ Նրա հեղինակած «Ասպինձա», «Բասիանիի ճակատամարտ», «Կոլխիդա» պոեմները տեսանելի հետք են թողել վրացական գրականության ոլորտում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «ლადო ასათიანი - პოეტი»(վրաց.)
2. 1 2 3 4 5 6  «ლადო ასათიანი – ბიოგრაფია»․(վրաց.)
3. ↑  ДОСТОПРИМЕЧАТЕЛЬНОСТИ ТБИЛИСИ․(ռուս.)
4. ↑  «ლადო ასათიანი - ლექსები, პოემები»:(վրաց.)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1044032510 · ISNI: 0000000045297988 · LCCN: n96044996 · VIAF: 6658923 · WorldCat VIAF: 6658923 |

 |
**Թթվածնա-կոնվերտերային պրոցես**, առանց վառելիքի ծախսի հեղուկ թուջը պողպատի վերամշակելու եղանակ, կատարվում է կոնվերտերում՝ թուջը վերևից տեխնիկապես մաքուր թթվածնով ներփչելու միջոցով։

Թթվածնա-կոնվերտերային պրոցես իրականացվում է հիմնային խեժա– դոլոմիտային աղյուսապատումով և խուլ հատակով կոնվերտերում։ Թթվածինն ավելի քան 10 կգ/սմ² ճնշմամբ ջրահովացվող ֆուրմերով տրվում է կոնվերտերի բկանցքի միջով։ Ֆոսֆորը կապող հիմնային խարամի առաջացման համար ներփչման սկզբում կոնվերտերի մեջ կիր են լցնում։ Փչման ազդեցությամբ թուջի խառնուկները (սիլիցիում, մանգան, ածխածին ևն) օքսիդանում են, անջատելով մեծ քանակությամբ ջերմություն, որի հետևանքով իջնում է խառնուկների պարունակությունը մետաղում և միաժամանակ, բարձրանում մետաղը հեղուկ վիճակում պահող ջերմաստիճանը։ Թթվածնա-կոնվերտերային պրոցեսի ընթացքը կախված է պրոցեսի ջերմաստիճանային ռեժիմից։ Կոնվերտացման ժամանակ օդային փչման (տես Բեսեմերյան պրոցես) փոխարեն թթվածնայինի կիրառումը թույլ է տալիս ստանալ փոքր քանակությամբ (0,002–0,006%) ազոտ պարունակող պողպատ։ Թթվածնա-կոնվերտերային պրոցեսի բարձր ջերմաստիճանը նպաստում է ածխածնի ինտենսիվ օքսիդացմանը, որի հետևանքով մետաղում լուծված թթվածնի պարունակությունը պակասում է մինչև 0,005– 0,01 %:

Տես նաև
-------

* Բեսեմերյան պրոցես

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 184)։*  |