**Յուլի Իվանովիչ Ֆեդերս** (այլ թարգմանությամբ՝ Ֆեդեր, Ֆեդդեր, Ֆեդդերս, հունիսի 19, 1838(1838-06-19), Կոկնեսե, Ռիգայի շրջան, Լիֆլանդիայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 19, 1909(1909-01-19), Նեժին, Չեռնիգովի նահանգ, Ռուսական կայսրություն), լատիշ գեղանկարիչ, բնանկարչության ազգային ռեալիստական դպրոցի հիմնադիրներից, Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոս։

Ճարտարապետ Պյոտր Ֆեդերսի հորեղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1838 թվականին Լիֆլյանդիայի նահանգի Կոկենգաուզեն գյուղում։

Ավարտել է Ռիգայի պաստոր Բերգմանի վարժարանը։ Մտադիր էր իրեն նվիրել բժշկությանը։

1856 թվականին ընդունվել է Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիա։ Վեց տարի սովորելուց հետո իր աշխատանքների համար ստացել է արծաթե երկու փոքր մեդալ։ Ֆեդերսի գեղարվեստական հայացքների ձևավորման մեջ մեծ նշանակություն է ունեցել դասընկերների՝ Իվան Շիշկինի, Միխայիլ Կլոդտի, Կարլ Գունի ընկերակցությունը, ներառյալ նրանց, ովքեր հետագայում դարձել են ճանապարհորդողներ։

Հոր մահվան հետևանքով առաջացած նյութական վիճակի վատթարացումից հետո Ֆեդերսը 1863 թվականին ստացել է ազատ նկարչի աստիճան և ուղևորվել Է Միտավա, որտեղ մինչև 1875 թվականն աշխատել է Միտավական ռեալական ուսումնարանում՝ որպես նկարչության ուսուցիչ։

1868-1875 թվականներին` լուսանկարիչ-նկարիչ, ֆոտոստուդիայի սեփականատեր։

1873 թվականին «Առվակ» բնապատկերի համար Ֆեդերսն արժանացել է երկրորդ աստիճանի նկարչի կոչման, իսկ 1874 թվականին Գեղարվեստի ակադեմիայում ցուցադրված «Անտառ», «Փոթորիկ» և «Թղթի ֆաբրիկան Լիգատնում» աշխատանքների համար՝ նկարչի առաջին աստիճանի կոչման։

1874 թվականին Լոնդոնի ցուցահանդեսում ցուցադրված «Անտառը փոթորկից հետո» կտավի համար Ֆեդերսը արծաթե մեդալ է ստացել և դարձել Բրիտանական ակադեմիայի անդամ, իսկ հենց կտավը ձեռք է բերել պարսկական շահը։ Նույն թվականին նկարիչը վաճառել է ֆոտոստուդիան և ուղևորվել Նորվեգիա։

1875 թվականին նա թողել է Միտավայում դասավանդողի պաշտոնը և մեկնել Դյուսելդորֆ՝ օստզեյան ծագում ունեցող նկարիչ, պրոֆեսոր Եվգենի Դյուկերի մոտ վերապատրաստվելու։

1876-ից ապրել է Բելգորոդում, նկարչություն է դասավանդել Ուսուցչական ինստիտուտում և քաղաքային գիմնազիայում։

1880 թվականին ստացել է ակադեմիկոսի կոչում։

Ֆեդերսը մասնակցել է բազմաթիվ ցուցահանդեսների Ռուսաստանում և արտասահմանում։

Լատիշ գեղանկարիչներից առաջիններից է, ով նկարել է Լատվիայի բնապատկերներ։ Ակադեմիական ռոմանտիզմի ավանդույթներից ձևափոխվելով՝ Ֆեդերսի արվեստն աստիճանաբար հասել է ազգային բնապատկերի անմիջական, ռեալիստորեն ճշգրիտ արտացոլման («Ամպրոպային երկնքով բնանկար». 1873, «Պերսե գետը». 1890, «Գաույա գետի հովիտը». 1891, «Կոկնեսեի դղյակի ավերակները». 1904, «Սիգուլդայի պուրակում». 1905-1907, բոլորը՝ Լատվիայի գեղարվեստի ազգային թանգարան, Ռիգա)։Բացի բնանկարներից, որոնք հիմնականում պատկերում են Լիֆլանդիայի, Սանկտ Պետերբուրգի և Մալոռոսիայի տեսարանները, նկարել է դիմանկարներ։

Յուլի Ֆեդերսի առավել հայտնի կտավներն են՝ «Ձկնորսի բույն», «Իմ ամառանոցը», «Սոճին զառիթափի վրա», «Լուգա գետը» (Տագանրոգի գեղարվեստի թանգարան), «Մրրկասյուն» (ցուցադրվել է 1874 թվականի Լոնդոնի համաշխարհային ցուցահանդեսում), «Ձմեռային նկար» (ցուցադրվել է 1886 թվականի Բեռլինի հոբելյանական ակադեմիական ցուցահանդեսում) և «Բնորդով էտյուտ» (Պետական Տրետյակովյան պատկերասրահ)։ Նրա նկարների հավաքածուն՝ մոտ 80 կտավ, գտնվում է Լատվիայի գեղարվեստի ազգային թանգարանում. սա վարպետի աշխատանքների ամենամեծ հավաքածուն է։ Առանձին աշխատանքներ ցուցադրվում են Ռուսաստանի, Ուկրաինայի, Էստոնիայի, Բելգիայի թանգարաններում, պատկերասրահներում և մասնավոր հավաքածուներում։ Շատերի տեղն անհայտ է։

Ըստ Ա. Էգլիտի և Ա. Լապինի մենագրության (1958 թվական)՝ Ֆեդերսի ստեծագործությունների ցանկը ներառում է ավելի քան 300 գեղանկար և էտյուդ։

Յուլի Իվանովիչ Ֆեդերսը մահացել է Նեժինում 1909 թվականի հունվարի 19-ին (հին տոմարով)։ Թաղված է քաղաքի հարավային ծայրամասում գտնվող Հովհաննես Ողորմած ուղղափառ գերեզմանատան տարածքում։ Պատերազմից հետո դամբարանը կորել է, տապանաքարը պահպանվել է։ 1984 թվականին նկարչի ծննդյան 145-ամյակի կապակցությամբ տապանաքարը տեղափոխել են եկեղեցու մոտ՝ Նեժինի Կենտրոնական գերեզմանատուն։

Նեժինում կա Յուլի Ֆեդերսի փողոց, իսկ տան ճակատին, որտեղ ապրել է նկարիչը 1905-1909 թվականներին, տեղադրվել է հուշատախտակ։

Պատկերասրահ
-----------

* Յուլի Ֆեդերսի բնանկարներից
* Կավճե բլուրներԿավճե բլուրներ
* ԳերեզմանատունԳերեզմանատուն
* Գաուջա գետի հովիտըԳաուջա գետի հովիտը
* Բնանկար խրճիթներովԲնանկար խրճիթներով
* Անխնամ այգի, 1887 թ.Անխնամ այգի, 1887 թ.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Howard J.* Feders [Fedders; Feder, Jūlijs] // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2018. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T027737
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1032632852 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
3. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
4. ↑  Ելգավայի քաղաքային գրադարան։ Ելգավայի հայտնի մարդիկ։ Յուլի Ֆեդերս
5. ↑  Ելգավայի հայտնի մարդիկ։ Պյոտր Ֆեդերս
6. 1 2  *Մ.Իվանով* Լատիշական գեղանկարչություն = Latviešu glezniecība. — Ռիգա: Լիեսմա, 1980. — С. 252. — 272 с.
7. ↑  Յուլյա Պատլան, Ալեքսանդր Լիմարով։ Նկարիչ Յուլի Ֆեդերս. կենսագրական նոր փաստերի որոնում

Գրականություն
-------------

* Ա. Էգլիտ, Ա. Լապին, Յու. Ֆեդերս, Ռիգա, 1958
* *Ս. Ն. Կոնդակով* Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի հոբելյանական ձեռնարկ. 1764-1914. — Սանկտ Պետերբուրգ։: Ռ. Գոլիկե և Ա. Վիլբորգ Ընկերություն, 1915. — Т. 2 (Կենսագրական մաս). — С. 205. — 459 с.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ա. Էգլիտ, Ա. Լապին, *Յու. Ֆեդերս*, Ռիգա, 1958
* Կենսագրությունը «Арт-каталог» կայքում
* Յու. Պատլան, Ա. Լիմարով։ Նկարիչ Յուլի Ֆեդերս:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1032632852 · ISNI: 0000 0000 6706 8879 · LCCN: no99003838 · LNB: 000142123 · VIAF: 51317333 · ULAN: 500121449 · WorldCat VIAF: 51317333 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |