Նագսենտմիկլոշի գանձի ոսկե անոթներից մի քանիսը
**Նագսենտմիկլոշի գանձ** ( հունգ.՝ nagyszentmiklósi kincs, ռումիներեն՝ tezaurul de la Sânnicolau Mare, գերմ.՝ Schatz von Nagyszentmiklós*Schatz von Nagyszentmiklós* ), 5-8-րդ դարերի ոսկե անոթների գտածո է, որը հայտնաբերվել է 1799 թվականին հունգարական Նագ Սենտ Միկլոշ գյուղի մոտ (այժմ՝ Ռումինիայի Սիննիկոլաու Մարե քաղաքը)։ Գտնվում է Ավստրիայի Վիեննայի արվեստի և պատմության թանգարանում։

Գանձը բաղկացած է 23 ոսկե անոթներից։ Սրանք գավաթներ, սափորներ, սպասք են և մեկ ռիտոն։ Դրանք առատորեն զարդարված են մարդկանց, թռչունների, կենդանիների, թևավոր հրեշների պատկերներով, ծաղկային և երկրաչափական զարդանախշերով։ Պատկերային սափորներից մեկի վրա պատկերները դրված են կլոր մեդալիոնների մեջ։ Նրանցում պատկերված են զրահով ձիավոր, գերուն առաջնորդող անձ, մերկ կին, որը պարում է ձեռքերում ծաղիկներով, նետաձիգ որսորդ, եղնիկին հոշոտող արծիվ և գրիֆին։ Որոշ անոթներ ունեն հունարեն և թյուրքերեն գրություններ։ Առկա տվյալների վերլուծությունը և առկա տեքստերի նոր ընթերցումը ցույց է տալիս, որ արձանագրությունները կարող էին արված լինել տեղի ռոմանականացված բնակչության լեզվով։ Նագսենտմիկլոշի գանձի առարկաների արձանագրությունները նման են ինչպես Դոնի ավազանի ռունաներին, այնպես էլ Մուրֆատլարի վանական համալիրի ռունիկ խմբին։

Սկզբում գանձը համարվում էր հոների կողմից լքված, սակայն այս վարկածը ի վերջո մերժվեց։ Գանձի ծագումը մնում է վիճելի. այն կարող էին թաղված լինել հին բուլղարների կողմից՝ Կրումի գլխավորությամբ, քոչվոր մադյարների կամ ավարների կողմից։ Հնարավոր է, որ անոթները պատրաստել են կավարները կամ խազարները։

Նագսենտմիկլոշի գանձի անոթների կապը Արևելյան Եվրոպայի տափաստանների քոչվորների հետ ընդունվել է հետազոտողների մեծ մասի կողմից։ Նագսենտմիկլոշի, անտառապատ Մերձիրտիշի շրջանի Կիպ-III-ի անոթների, Ստորին Դոնի Պոդգորնենսկի IV գերեզմանի 14-րդ դամբարանաթմբի, Օբի և Կրասնոդարի ստորին հոսանքի Կոցկի քաղաքի Կոնդինսկի գյուղի մոտ գտնված անոթների առասպելական ձևավորումը հուշում է, որ դրանք ծիսական գործողությունների ատրիբուտներ են։ Ենթադրաբար դրանք օգտագործվել են ինչպես կրոնական տոների ժամանակ (ամառային և ձմեռային արևադարձի, գարնանային և աշնանային գիշերահավասարի օրերին), այնպես էլ արտակարգ իրավիճակներում (սով, հիվանդություն, ռազմական գործողություններ)։

Հին ռուսական և մորավա-չեխական մի շարք գտածոների դեկորատիվ մոտիվներ առաջացել են այն ոճի հիման վրա, որն ունի նույն սևծովյան (իրանական) ծագումը, որն արտացոլվել է նաև Նագսենտմիկլոշի գանձի ոսկե անոթների զարդարման մեջ։

Քանի որ գանձի գտնվելու վայրը ժամանակակից Ռումինիայում է, տեղական իշխանությունները բարձրացնում են այն այս երկրի թանգարաններին փոխանցելու հարցը։

* Նագսենտմիկլոշի գտածոներիցՆագսենտմիկլոշի գտածոներից
* Գավաթ ցլի գլխով, որը Հունգարիայում հայտնի է որպես Ատտիլայի գավաթԳավաթ ցլի գլխով, որը Հունգարիայում հայտնի է որպես Ատտիլայի գավաթ
* Դիցաբանական տեսարան Նագսենտմիկլոշի անոթի վրա. Աստվածային թռչունը բարձրացնում է մարդու մարմինըԴիցաբանական տեսարան Նագսենտմիկլոշի անոթի վրա. Աստվածային թռչունը բարձրացնում է մարդու մարմինը

Գրականություն
-------------

* *Mavrodinov N.* Le trésor protobulgare de Nagyszentmiklós = A Nagyszentmiklósi ősbolgár kincs.: Musée historique hongrois, 1943.
* *Мавродинов Н.* Старобългарското изкуство: Изкуство на първото българско царство. — София: Наука изкуство, 1959.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Надьсентмиклошский клад".`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ url-status (link)
2. ↑  *Виноградов А. Е.* "Этническая история Центральной Европы VII—VIII вв. В свете надписей Надь-Сент-Миклошского клада". Արխիվացված է the original 2021 թ․ մայիսի 15-ին. // Локус: люди, общество, культуры, смыслы, 2019
3. ↑  *Виноградов А. Е.* "Донские руны и генезис салтово-маяцкой культуры" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2021 թ․ մարտի 19-ին. // Вестник Московского городского педагогического университета, 2020. № 4 (40). С. 8—21
4. ↑  Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
5. ↑  Dunlop, D. M. «Khazars», in Enc. Judaica, 1971-2 printing.
6. ↑  *Флёрова В. Е.* "«Образы и сюжеты мифологии Хазарии»". Արխիվացված է the original 2022 թ․ ապրիլի 11-ին. // Амулеты и торевтика, 2001
7. ↑  Достал, Бордживой, Некоторые общие проблемы археологии Древней Руси и Великой Моравии // сборник статей «"Древняя Русь и славяне". Արխիվացված է the original 2021 թ․ նոյեմբերի 1-ին.». — Москва: Наука, 1978. С. 82—84
8. ↑  "Timis: Banatenii spera sa recupereze Tezaurul de la Sannicolau &124; Timisoara &124; Ziare.com". Արխիվացված from the original on 2018 թ․ օգոստոսի 13. Retrieved 2018 թ․ օգոստոսի 13.