«**Հայկական հարց**», վավերագրական ֆիլմ, պատմում է 1915 թվականի հայ ժողովրդի բնաջնջման պատմական խոր պատճառների և հետևանքների մասին։

Ֆիլմի բովանդակությունը
----------------------

Այս ֆիլմը հայերի ցեղասպանության մասին է։ Սկսվում է նրանից, թե ինչպես առաջացավ «հայկական հարցը»։ Ցույց է տրված, որ թուրքերի կողմից Բյուզանդական կայսրության տարածքը նվաճելիս հայերը Օսմանյան կայսրությունում քրիստոնյաների ամենամեծ անկլավն են եղել։ Նրանք եղել են անհավասար խտրական փոքրամասնության կողմից։ Օսմանյան կայսրության անկման ընթացքում նրա կառավարությունը սկսել է ավելի ակտիվորեն հայերին հայտարարել գլխավոր ներքին թշնամի, անհաջողությունների պատճառ և Եվրոպայի գործակալ կայսրության ներսում։

Հայերի ցեղասպանությունը բազմաթիվ դրսևորումներ է ունեցել՝ սկսած 1870-ական թվականներից։

Խոշոր տերությունները բազմիցս դրդել են հայերին՝ նրանց խոստանալով սեփական պետության ստեղծում։ Ամեն անգամ մեծ տերությունները դավաճանում էին հայերին։ 1908 թվականի հեղափոխությունից և Օսմանյան կայսրության անկումից հետո Թուրքիայան վերածվեց ազգային պետություն։ Երիտթուրքերի քաղաքականությունը ներառում էր քրիստոնյաների վերացումը, առաջին հերթին հայերի։

Բոլոր մեծ տերություններից միայն ռուսական կայսրությունն է հայերին իրական օգնություն ցուցաբերել։ 1916 թվականի վերջին ռուսական կայսրությունը վերահսկում էր պատմական Հայաստանի ողջ տարածքը։ Սկսվել է ապագա հայկական պետության քաղաքացիական կառավարման համակարգի շինարարությունը։

1917 թվականի մարտի հեղափոխությունը և Հոկտեմբերյան սոցիալիստական հեղափոխությունը հանգեցրին Կովկասյան ճակատի փլուզմանը։ Ռուսական բանակի հետևից քայլում էին թուրքերը՝ շարունակելով Հայոց ցեղասպանությունը բոլոր գրավված տարածքներում։ Ժամանակակից Հայաստանի Հանրապետությունը կազմում է պատմական Հայաստանի 7%-ից ոչ ավելի, այն ամենը, ինչ հաջողվել է պահպանել։

Ստեղծման պատմություն, նկարահանումներ
------------------------------------

Ցեղասպանության մասին ֆիլմ նկարահանելու գաղափարը պատկանում է պատմաբան, գրող, հնագետ և պրոֆեսոր Անդրեյ Միխայլովիչ Բուրովսկուն, ով 2015 թվականին Ռուսաստանի մշակույթի նախարարությունից ստացել է ֆիլմի ստեղծման նպաստ։

### Նկարահանումները Հայաստանում և Լեռնային Ղարաբաղում

2015 թվականի նոյեմբերին «հայկական հարցի» նկարահանումները ընթանում էին Հայաստանում և Լեռնային Ղարաբաղում։ Այցելությունների թվում են եղել Սևանա լիճը, Հայաստանի Գիտությունների ակադեմիան, Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրը, Արշակունիների դամբարանը, Ստեփանակերտը և Շուշին։ Մի քանի հարցազրույց է վերցվել Հայաստանի Գիտությունների ակադեմիայի գիտական մասնագետների և պատմաբանների, ինչպես նաև թանգարանների աշխատակիցներից։

### Աշխատանքի դադարեցում

Ռուսաստան վերադառնալուց հետո երկու հարցազրույց է վերցվել Սանկտ Պետերբուրգի հայկական ազգային-մշակութային ինքնավարության ներկայացուցիչների հետ, ինչպես նաև նկարահանվել են Մեծ Նովգորոդում խաչքարի տեղադրման աշխատանքները։ Կատարվել է ֆիլմի սևագիրը։

Աշխատանքների վերսկսում
----------------------

2016 թվականի օգոստոսին ֆիլմի աշխատանքներին է անցնում երիտասարդ կրասնոյարսկցի ռեժիսոր Գրիգորի Ժգիլյովը, որը զրոյից սկսեց ֆիլմի նոր տարբերակը, ընտրեց երաժշտությունը, անց կացրել է պակասող հարցազրույցների և դիտարժան իրադարձությունների նկարահանումներ՝ համագործակցելով Կրասնոյարսկի հայկականհամայնքի և Սուրբ Սարգիս եկեղեցու հետ։ 2017 թվականին ֆիլմը գրեթե պատրաստ էր և ցուցադրվել է սահմանափակ թվով մարդկանց համար Կրասնոյարսկի «բաց ստուդիայում»։

2017-ի պրեմիերայի ցուցադրություններ
-----------------------------------

* Ապրիլի 11՝ Սանկտ Պետերբուրգ
* Ապրիլի 22՝ Եկատերինբուրգ
* Ապրիլի 23՝ Սանկտ Պետերբուրգ, Երշով
* Ապրիլի 24՝ Մոսկվա, Կրասնոյարսկ, Օմսկ, Սուրգուտ, Տագանրոգ, Տյումեն, Յակուտսկ
* Ապրիլի 30՝ Իվանովո, Կրասնոյարսկ
* Մայիսի 17՝ Կրասնոյարսկ

Երաժշտություն
-------------

Ֆիլմում օգտագործվել է հայտնի դուդուկահար Արգիշտիի երաժշտությունը, ինչպես նաև հատուկ Հայկական հարց ֆիլմի համար ստեղծված երգեր Կրասնոյարսկում բնակվող Ստաս Գրիգորյանի կատարմամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «"ПРЕМЬЕРА документального фильма «Армянский вопрос»"». Ехпайрутюн. Վերցված է 26 апреля 2017 года-ին.
2. ↑  Ольга Прядоха (25 апреля 2017 года). «"В Сургуте состоялась премьера документального фильма о попытке уничтожить армянский народ"». Сургутская трибуна. Վերցված է 25 апреля 2017 года-ին.