**Կարլ Ֆիլիպ Էմանուել Բախ** (գերմ.՝ **Carl Philipp Emanuel Bach**, մարտի 8, 1714(1714-03-08)[…], Վայմար, Սրբազան Հռոմեական կայսրություն - դեկտեմբերի 14, 1788(1788-12-14)[…], Համբուրգ, Սրբազան Հռոմեական կայսրություն), գերմանացի կոմպոզիտոր և երաժիշտ, Յոհան Սեբաստիան Բախի և նրա առաջին կնոջ՝ Մարի Բարբարի հինգ որդիներից երկրորդը։ Հայտնի է նաև որպես *Բեռլինյան կամ Համբուրգյան Բախ*։ Երաժշտության դասական ոճի հիմնադիրներից մեկը։ Ստեղծագործել է կլասիցիզմի դարաշրջանում։

Կյանք և արվեստ
--------------

Կարլ Ֆիլիպ Էմանուել Բախը ծնվել է Վայմարում։ 10 տարեկան հասակում նրան ուղարկել են Լայպցիգի Սուրբ Թոմասի դպրոց (1723 թվականին նրա հայրը դարձել է դպրոցի և Սուրբ Թոմասի երգչախմբի խմբավարը)։ Դպրոցից հետո Կարլ Ֆիլիպ Էմմանուելը Լայպցիգի (1731) և Օդերի Ֆրանկֆուրտի (1735) համալսարաններում սովորել է իրավագիտություն։ 1738 թվականին՝ 24 տարեկան հասակում, նա ստացել է գիտական աստիճան, բայց անմիջապես հրաժարվել է իրավաբանի կարիերայից և իրեն նվիրել երաժշտությանը։

Մի քանի ամիս անց՝ Սիլվիուս Լեոպոլդ Վայսի առաջարկությամբ, նա մտել է ծառայության այն ժամանակ կրոնպրինց Ֆրիդրիխ II-ի մոտ, այնուհետև՝ Ֆրիդրիխի գահ բարձրանալուց հետո, դարձել է թագավորական արքունիքի անդամ։ Այդ ժամանակ Ֆիլիպ Էմմանուելը ստեղնաշարային գործիքների ամենահայտնի կատարողներից մեկն էր, և նրա կոմպոզիցիաների շարքը (սկսած 1731 թվականից) արդեն համալրել էին ավելի քան 30 ստեղնաշարային գործիքների սոնատներ և համերգային աշխատություններ։ Կարլ Ֆիլիպ Էմմանուելը գրել է երկու սոնատների ցիկլ՝ նվիրված Ֆրեդերիկին և Վյուրթեմբերգի երիտասարդ դքսին։ Այդ գործերը նրան օգնել են ձեռք բերել պալատական երաժշտի պաշտոնը։

Կարլ Բախը Յոհան Լիպսի փորագրության վրա
Բեռլինում ապրելու տարիներին նա գրել է մագնիֆիկանտ (1749), որում նկատելիորեն շատ են երևում նրա հոր՝ Յոհան Սեբաստիան Բախի քայլերի ազդեցությունը։ Այնտեղ նա ստեղծել է նաև Զատկի կանտատ (1756), 10 սիմֆոնիաներ, բազմաթիվ կոնցերտներ հոբոյի, ֆլեյտայի, նվագախմբով թավջութակի և հին երաժշտական գործիքների համար, առնվազն 3 հատորանոց երգերի ժողովածու, մի քանի աշխարհիկ կանտատներ և այլ աշխատություններ։ Նրա հիմնական ստեղծագործական ջանքերն, այնուամենայնիվ, կենտրոնացել էին ստեղնաշարային գործիքների վրա, որի համար կոմպոզիտորը մինչև այդ կազմել է մոտ 200 սոնատ և այլ աշխատություններ։ Միևնույն ժամանակ, ստեղնաշարային գործիքների նվագման վրա նրա աշխատության հրապարակման մեջ *«Versuch über die wahre Art das Clavier zu spielen»* («Ստեղնաշարային գործիքների նվագման ճիշտ ձևի փորձը»), որը մինչև 1780 թվականն արդեն իսկ ունեցել էր 3 հրատարակություն, Կարլ Ֆիլիպ Էմմանուելին բերել է մեծ համբավ՝ որպես ուսուցչի և գործիքի վրա նվագող տեսաբանի։ Այդ գործը մեծ ազդեցություն է ունեցել ժամանակակիցների վրա և Մուցիո Կլեմենտի ու Յոհաննա Բապտիստա Կրամերայի մեթոդների հիմքում է ընկած։

1768 թվականին Բախը Համբուրգում փոխարինել է Գեորգ Ֆիլիպ Տելեմանին՝ կապելմայստերի պաշտոնում։ Այդ պահից սկսած նա ավելի շատ է ուշադրություն դարձրել եկեղեցական երաժշտությանը։ Հաջորդ տարի նա գրել է «Իսրայելացիներն անապատում» օրատորիան, իսկ 1769–1788 թվականների ընթացքում նա ստեղծել է ավելի քան 20 ստեղծագործություններ՝ նվիրված Ավագ շաբաթվան և մոտ 70 կանտատներ, լիտաներ, մոտետներ և այլ հոգևոր թեմաներով աշխատություններ։ Կարլ Ֆիլիպ Էմմանուելը վախճանվել է 1788 թվականի դեկտեմբերի 14-ին,Համբուրգում։ Թաղված է Համբուրգի Սուրբ Միքայել եկեղեցու ժամատան տարածքում։

Երաժշտական ոճ և ժառանգություն
-----------------------------

Ադոլֆ ֆոն Մենցել: Ֆլեյտայի համերգ Սան-Սուսիում: 1852 թվական, Ազգային հին պատկերասրահ: Կառլ Ֆիլիպ Էմմանուել Բախը ուղեկցում է Ֆրիդրիխ II-ին։
18-րդ դարի երկրորդ կեսին Կարլ Ֆիլիպ Էմմանուելը շատ հայտնի է եղել։ Օրինակ՝ Մոցարտը այսպես է խոսել նրա մասին. «Նա հայր է, մենք երեխաներ ենք /« տղաներ »/: Մեզանից մեկը, ով իրենից ինչ-որ բան է ներկայացնում, կսովորի նրանից» («Er (Emanuel Bach) ist der Vater; wir sind die Bubn. Wer von uns was Rechts kann, hats von ihm gelernt»): Կարլ Ֆիլիպ Էմմանուելի երաժշտությունն իր ազդեցությունն է ունեցել Հայդնայի և Բեթհովենի վրա, ովքեր արտահայտել են իրենց «անկեղծ հիացմունքը և հարգանքը» նրա հանճարին։ Կարլ Ֆիլիպ Էմմանուելն այդ համբավը հիմնականում վաստակել է շնորհիվ իր ստեղնաշարային սոնատների, որոնք կարևոր դարաշրջան են բացել երաժշտական ձևերի զարգացման մեջ։ Այդ սոնատները հատկանշական են նաև նրանով, որ ազատ են և ունեն կառուցվածքի բազմազանություն։ Դրանք տարբերվում են ինչպես իտալական, այնպես էլ վիեննական դպրոցների աշխատանքներից՝ մոտենալով ավելի շուտ ցիկլային և իմպրովիզացիոն ձևերին, որոնք մի քանի սերունդ անց են ստանդարտ դարձել։

Նրա գործերը լի են հնարամտությամբ և անկանխատեսելիությամբ։ Դրանք հագեցած են հույզերի լայն տեսականիով։ Կարլ Ֆիլիպ Էմմանուելը մեծ ազդեցություն է ունեցել հյուսիսագերմանական դպրոցի կոմպոզիտորների վրա, մասնավորապես՝ Գևորգ Անտոն Բենդուի, Էռնստա Վիլհելմ Վոլֆի, Յոհան Գոթֆրիդ Մյուտելի և Վիլհելմ Ֆրիդրիխ Ռուստայի վրա։ Նրա ազդեցությունը կարելի է տեսնել նաև իրենից ավելի ուշ ստեղծագործող կոմպոզիտորների աշխատանքում, ինչպիսիք են Ֆելիքս Մենդելսոնը, Հայդնը և Կարլ Մարիա ֆոն Վեբերը։

19-րդ դարում նրա անունը աստիճանաբար մոռացության է մատնվել։ Օրինակ, Ռոբերտ Շումանն ասել է, որ «իր աշխատանքում նա շարունակում է շատ ետ մնալ հորից»։ Միևնույն ժամանակ, Յոհաննես Բրամսը բարձր է գնահատել նրա գործերը և նույնիսկ հրապարակել դրանցից մի քանիսը։ 1960-ական թվականներից Կարլ Ֆիլիպ Էմմանուելը ստեղծագործական նոր կյանքը է սկսել, երբ Հելմուտ Կոխը ուսումնասիրել և ձայնագրել է նրա սիմֆոնիաները, իսկ Գուգո Ռուֆը ձայնագրել է նրա ստեղնաշարային գործիքների համար գրված սոնատները։ Ներկայումս Միկլոշ Շպանին և շվեդական BIS ձայնագրող ընկերությունը փորձում են թողարկել նրա ստեղծագործությունների ձայնագրությունների ամբողջական հավաքածուն։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

Յոհան Սեբաստիան Բախի «Ֆուգայի արվեստը» Կարլ Ֆիլիպ Էմմանուելի երաժշտական ամենահայտնի անավարտ ստեղծագործություններից մեկն է։ Այն բաղկացած է 4 կանոնից և 14 ֆուգերից, որոնցից վերջինն ավարտվում է 239-րդ տակտում։ Ձեռագրի վերջին էջում կա Կարլ Ֆիլիպ Էմմանուել Բախի գրառումը. «Այս ֆուգայի վրա աշխատելիս, որի ժամանակ B A C H թեման ներկայացվել է հակադրությունների թեմայով, կոմպոզիտորը մահացել է»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
3. 1 2 3 4  filmportal.de — 2005.
4. 1 2 3 4  Archivio Storico Ricordi — 1808.
5. ↑  Chisholm, Hugh, (22 Feb. 1866–29 Sept. 1924), Editor of the Encyclopædia Britannica (10th, 11th and 12th editions) // *Who Was Who*. — Oxford University Press, 2007-12-01.
6. ↑  «Preface: Symphonies». cpebach.org. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 22-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կարլ Ֆիլիպ Էմանուել Բախի ստեղծագործությունների ամբողջական հավաքածուն (ֆր.).
* Կարլ Ֆիլիպ Էմմանուել Բախի ստեղծագործությունների նոտաները

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 238)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կարլ Ֆիլիպ Էմանուել Բախ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Musopen · Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · Allmusic · AlloCiné · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · International Music Score Library Project · MusicBrainz · Rate Your Music · RKDartists · Find A Grave · WikiTree · WeRelate · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (9-րդ) · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Ռիմանի երաժշտական · Allgemeine Deutsche Biographie · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10083529 · BIBSYS: 90087785 · BNC: a1200473x · BNE: XX1000726 · BNF: 13975298w · CiNii: DA04559358 · CONOR: 13084515 · GND: 118505505 · GTAA: 77778, 77777 · ICCU: LO1V130524 · ISNI: 0000000110198135 · LCCN: n79074233 · NDL: 00519716 · NKC: jn19990000366 · NLA: 35968773 · NLG: 71404 · NLP: a0000001285555 · NTA: 070245525 · NUKAT: n97039627 · PTBNP: 264576 · LIBRIS: 176430 · SUDOC: 030044421 · VIAF: 204566 · WorldCat VIAF: 204566 |

 |

 |