**Քարաջ** (պարս.՝ کرج), քաղաք Իրանում։ Քարաջը Ալբորզ օսթանի (նահանգի) վարչական կենտրոնն է, միաժամանակ հանդիսանում է Քարաջ շահրեստանի (գավառի) և համանուն շրջանի կենտրոնը։ Բնակչությունը կազմում է 1 592 492 մարդ (2016). ըստ 2016 թվականի մարդահամարի արդյունքների՝ բնակչության թվով չորրորդ քաղաքն է Իրանում։

Աշխարհագրություն
----------------

Տեղակայված է երկրի հյուսիսում՝ Ալբորզի լեռների հարավային ստորոտին։ Մայրաքաղաք Թեհրանից գտնվում է 20 կմ հեռավորության վրա՝ արևմտյան ուղղությամբ։ Ծովի մակարդակից բարձրությունը կազմում է 1 312 մ։

Կլիման չորային է, կլիմայի վրա ազդեցություն են թողնում լեռները, որոնք գտնվում են քաղաքի մերձակայքում։ Ամռանը շոգ է, խիստ սակավաթիվ անձրևներով, ջերմաստիճանն առանձնապես բարձր է լինում հուլիսին և օգոստոսին։ Ձմեռը շատ ցուրտ չէ, բայց կարող են լինել ջերմաստիճանի կտրուկ անկումներ և սառնամանիքներ։ Տեղումնառատ են նոյեմբեր-մարտ ամիսները։

Բնակչություն
------------

Բնակչությունը 2016 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմում էր 1 592 492 մարդ, որոնք կազմում էին 508 420 տնտեսություն։
Քաղաքը բնակչությամբ Ալբորզ օսթանի ամենախոշոր և Իրանի չորրոդ ամենախոշոր (Թեհրանից, Մաշհադից և Սպահանից հետո) քաղաքն է։ Քարաջի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում բերված է աղյուսակում ստորև.

| Տարի | 1956 | 1966 | 1976 | 1986 | 1991 | 1996 | 2006 | 2011 | 2016 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Բնակիչ | 14 526 | 44 243 | 137 926 | 275 100 | 442 387 | 940 968 | 1 377 450 | 1 614 626 | 1 592 492 |
|

Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը պարսիկներ (53%) և ազարիներ (30%) են, ապրում են նաև քրդեր, գիլանցիներ, մազանդարանցիներ, լոռեր և այլ ազգեր. 

| Քարաջի բնակչության ազգային կազմը |
| --- |
| **Ազգային խումբ** |  |  | **Տոկոս** |  |
| Պարսիկներ |    | 53% |
| Ազարիներ |    | 30% |
| Քրդեր |    | 7.2% |
| Գիլանցիներ և մազանդարանցիներ |    | 5% |
| Լոռեր |    | 4.1% |
|  |

Պատմություն
-----------

Քարաջի տարածքում գտնվող առաջին բնակավայրերը թվագրվում են մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակի։ Քաղաքի Խուրվին վարչական շրջանը բնակեցված է եղել բրոնզե դարից, իսկ եւ Քելաքի շրջանը՝ երկաթե դարից ի վեր։ Շահրիար գավառի արևմտյան մասում՝ լեռան վրա, գտնվել է Թահթե Ռոստամ հնավայրը, որը կառուցվել էր Պարթևական դարաշրջանում որպես զրադաշտական ատրուշան։

Քաղաքը Թեհրանի հետ կապ էր հաստատում Սեֆյանների ժամանակ կառուցած կամուրջի միջոցով, որը գործել է մինչև նախորդ դարի վերջ։ Նույն դարաշրջանում է կառուցվել նաև Շահ Աբբասի քարվանսարան։ Ղաջարիների տիրապետության ժամանակ՝ 1810-ական թվականներին, այստեղ կառուցվում է Սոլեյմանիեի պալատը՝ որպես պարսից թագաժառանգի ամառանոց (այժմ՝ Թեհրանի համալսարանի գյուղատնտեսության ֆակուլտետ)։ Առանձնապես հայտնի է Մորվարիդ (մարգարտե) պալատը, որը թվագրվում է 20-րդ դարի՝ Փահլավիների շրջանին։

20-րդ դարում քաղաքի ինտենսիվ զարգացումը հնարավորություն տվեց քաղաքին՝ դառնալու Իրանի արդյունաբերական ամենախոշոր կենտրոններից մեկը։ Այժմ այստեղով անցնում են Կասպից ծովից Թեհրան ուղարկվող բեռները։ Քարաջը մայրաքաղաքի հետ կապված է ավտոխճուղով, երկաթգծով և մետրոյի գծով։ Այստեղ է գտնվում «Փայամ» օդանավակայանը։ Այստեղ բացվել են Խարազմի համալսարանը (1919), Գոլշահր մետրոկայանը (1998), Էնղելաբ մարզադաշտը (2001), Ալբորզի բժշկական համալսարանը (2010), քիմիական արդյունաբերության գործարաններ։

Տեսարժան վայրեր
---------------

* Մարգարտե դղյակ (պարս.՝ کاخ مروارید‎` *քախե մորավարիդ*). կառուցվել է 1966-1968 թվականներին, Մոհամեդ-Ռեզա Փեհլևիի քրոջ՝ Շամս Փեհլևիի պատվերով, Ուեսլի Փիթերսի և Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթի նախագծով։ Դղյակի մակերեսը 111 հեկտար է։ Դղյակի ներսում գտնվող բոլոր տարածքները նման են մարգարտահատիկների, ինչն էլ անվան ծագման հիմնական պատճառն է։
* Բացվող այգի (պարս.՝ فاتح՝ *ֆաթեհ*). գտնվում է Ջահանշահր թաղամասում, անմիջապես այգուն հարող տարածքում կան ավանդական և ժամանակակից ռեստորաններ։
* Չամրան պարտեզ (պարս.՝ چمران‎). այն մասամբ կազմված է բնական աճող ծառերից, մասամբ՝ արհեստական տնկված։

Դեմավենդ լեռան վրա՝ քաղաքից ոչ շատ հեռու, գործում են լեռնադահուկային հանգստյան գոտիներ, այդ թվում՝ Դիզինը, որը համարվում է լավագույնն Իրանում։ Նաև աչքի են ընկնում Շեմշաքը (իրանական ամենահին հանգստյան գոտին) և Թոշալը։

Պատկերասրահ
-----------

* Քարաջի ջրամբարՔարաջի ջրամբար
* Կակաչների փառատոնԿակաչների փառատոն
* Ալբորզի լեռներԱլբորզի լեռներ

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2
2. 1 2  جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری (перс.)
3. 1 2 3 4  Города Ирана. Кередж | Статья на awaytravel.ru
4. ↑  «Ալբորզ օսթանի քաղաքները» (անգլերեն).
5. 1 2 3  «Islamic Republic of Iran» (անգլերեն).
6. 1 2 3  «KARAJ ii. Population». Encyclopædia Iranica (անգլ.).
7. ↑  «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1966 թ.» (PDF) (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2024 թ. փետրվարի 24-ին. Վերցված է 2024 թ. մարտի 1-ին.
8. ↑  «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1385 (2006)» (պարսկերեն). էջ 23. Արխիվացված է օրիգինալից (Excel) 2011 թ. սեպտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2022 թ. սեպտեմբերի 25-ին.
9. ↑  «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1390 (2011)» (Excel) (պարսկերեն). Վերցված է 2022 թ. դեկտեմբերի 19-ին.
10. ↑  «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1395 (2016)» (պարսկերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (Excel) 2020 թ. հունվարի 28-ին. Վերցված է 2022 թ. դեկտեմբերի 19-ին.
11. ↑  «Pars». *Pars*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ փետրվարի 17-ին. Վերցված է 2016 թ․ փետրվարի 12-ին.
12. ↑  L. van den Berghe, La nécropole de Khūrvīn, Istanbul, Nederlands Historisch-Archaeologisch Instituut in het Nabije Oosten, 1964.
13. ↑  Iranica, KARAJ i. Modern City
14. ↑  معرفی مکان های دیدنی کرج
15. ↑  باغ فاتح کرج
16. ↑  پارک چمران کرج

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4694151-4 |

 |