**1832 թվականի ընտրական բարեփոխում** (անգլ.՝ Reform Act 1832 ), խորհրդարանի ակտ, որը փոփոխություններ է մտցրել Մեծ Բրիտանիայի ընտրական համակարգում։ Ամբողջական վերնագիրն է **Անգլիայի և Ուելսի ներկայացուցչության փոփոխության ակտ**։ Օրենքը գործում էր միայն Անգլիայում և Ուելսում. Շոտլանդիայի և Իռլանդիայի համար նույն թվականին ընդունվեցին առանձին օրենքներ։

Ըստ բրիտանացի պատմաբան Դեյվիդ Քենեդինի, այս բարեփոխումը հատկապես աչքի ընկավ դասակարգային շահերի հետ կապված երկկուսակցական խորհրդարանական համակարգի ներդրմամբ։

Բարեփոխումների նախադրյալներ
---------------------------

Արթուր Ուելսլի Վելինգթոն, Թորի կուսակցությունից Միացյալ Թագավորության 25-րդ վարչապետ (1828-1830)
Ավանդույթի համաձայն՝ բրիտանական խորհրդարանի ստորին պալատը՝ Համայնքների պալատը, ներկայացնում էր տարածքներ, ավելի ճիշտ՝ հողատարածքներ՝ առանց բնակչության թվի հիշատակման։ Ֆեոդալների շահերը ներկայացնում էր Թորի կուսակցությունը։ Սա բացառում էր օրենսդրական աշխատանքին մասնակցել արդյունաբերական բուրժուազիայի այն դասին, որն աճել էր արդյունաբերական հեղափոխության արդյունքում և խորհրդարանում ներկայացված էր Վիգ կուսակցության կողմից։

Երկրում առաջացած խոշոր քաղաքները Համայնքների պալատում չունեին իրենց պատգամավորները, մինչդեռ աննշան վայրերը, որոնք ստացել էին «փտած» մականունը ՝ վերջին տասնամյակների ընթացքում անմարդաբնակ լինելու պատճառով, շարունակում էին պատգամավորնել ուղարկել։ Խորհրդարանում հինգ տուն և 12 բնակիչ ունեցող կամ հեղեղված բնակավայրերի պատգամավորները կազմում էին Խորհրդարանի գրեթե կեսը (513-ից 254-ը)։ Յուրաքանչյուր հարուստ ազնվական, նման «փտած վայր» գնելով, կարող էր ազատորեն պատգամավոր ընտրվել։

1792 թվականի ապրիլին մի քանի Վիգեր, ովքեր եղել են Չարլզ Ֆոքսի կողմնակիցները, ստեղծեցին *Ժողովրդի բարեկամների միություն*, որի նպատակն էր ընտրական բարեփոխումները։ Բարեփոխումների նախագիծը նույն տարի մերժվեց, բայց բարեփոխումների գաղափարը չմեռավ։ 19-րդ դարի սկզբին բրիտանական հասարակությունն այս հարցում բաժանվեց երեք ճամբարի։

1. Արմատականները ձգտում էին ոչ միայն «փտած վայրերի» վերացմանը, այլև տղամարդկանց համընդհանուր ընտրական իրավունքի, ինչպես նաև ամենամյա խորհրդարանական ընտրությունների։
2. Վիգերը կարծում էին, որ ընտրական բարեփոխումներն անհրաժեշտ են, բայց նրանք ձգտում էին շտկել միայն համակարգի հիմնական թերությունները։
3. Թորերը դեմ էին ցանկացած բարեփոխման։

1828-1829 թվականներին կաթոլիկների և այլախոհների էմանսիպացիան նպաստեց Թորի կուսակցության ազդեցության թուլացմանը։ 1830 թվականի նոյեմբերի 15-ին վարչապետ Վելինգթոնը ստիպված եղավ հրաժարական տալ՝ անվստահության միջնորդությամբ։ 1831 թվականին Վիգերը հաղթեցին խորհրդարանական ընտրություններում, ինչը հնարավոր դարձրեց բարեփոխումը։ 1830 թվականի ֆրանսիական և բելգիական հեղափոխությունները նույնպես ազդեցիկ էին, ինչպես հստակ արտահայտված է 1831 թվականին Բարեփոխումների օրինագիծն առաջարկած կոալիցիայի առաջնորդ լորդ Գրեյի խոսքերում. «...իմ բարեփոխման սկզբունքն է կանխել հեղափոխության անհրաժեշտությունը»։

Օրենքի ընդունում
----------------

Չարլզ Գրեյ, վիգերի անդամ, Միացյալ Թագավորության 26-րդ վարչապետ (1830—1834)
Օրենսդրության վերջնական նախագիծն առաջարկվել է Վիգ կուսակցության կողմից ՝ վարչապետ լորդ Չարլզ Գրեյի գլխավորությամբ։ Նախաձեռնությունը հանդիպեց զգալի հակազդեցության խորհրդարանական խմբակցությունների կողմից, որոնք երկար ժամանակ կառավարում էին երկիրը (ընդդիմությունը ամենաշատը զգացվում էր Լորդերի պալատում )։ Այնուամենայնիվ, հասարակական ճնշման արդյունքում օրինագիծն ընդունվեց։

Օրենքը խորհրդարանում ներկայացուցչություն է շնորհում արդյունաբերական հեղափոխության ժամանակ ծագած խոշոր քաղաքներին, ինչպես նաև հանում է ներկայացուցչությունը պալատում, այսպես կոչված, «փտած վայրերից»։ Բացի այդ, օրենքով երեքուկես անգամ ավելանում է քվեարկելու իրավունք ունեցողների թիվը։ Եթե մինչև 1832 թվականը 10 207 000 արական բնակչությունից կար մոտ 220 000-ը (մոտ 2%), ապա դրանից հետո ընտրողների թիվն աճում է մինչև 720 184 մարդ (7,1%)։

Ընդհանուր առմամբ ձայնի իրավունք է ստանում մոտ 14 միլիոն մարդ ընդհանուր բնակչության մոտ 5,8 %-ը, ներառյալ կանայք և երեխաներ։ Համեմատության համար նշենք, որ այն ժամանակ Ֆրանսիայում ընտրողները բնակչության մոտ 5 % էին, Բադենում ( Գերմանիա )՝ 17 %:

Բարեփոխումը նշանավորեց անցում խորհրդարանում ներկայացվածության ֆեոդալական սկզբունքից դեմոկրատականի` բացելով որոշումների կայացման հնարավորությունը բնակչության ավելի լայն հատվածի համար։ Բրիտանական հասարակությունը համոզվեց քաղաքական ինստիտուտների և հարաբերությունների փոփոխության հնարավորության մեջ, որոնք անսասան էին թվում։

Պայքար աշխատավորների իրավունքների համար
---------------------------------------

«Ռեֆորմի դպրոցը», ծաղրանկար, 1831
Արդյունաբերական բուրժուազիային ավելի շատ իրավունքներ տալով՝ ռեֆորմը ետևում թողեց բանվորներին, ովքեր օգնել էին իրենց տերերին հասնել իշխանության։ Ավելին, 1834 թվականին ընդունված *Աղքատների օրենքը* աշխատողներին զրկում էր սոցիալական նպաստներից. առանց միջոցների մնացած ընտանիքները տեղավորվում էին *աշխատանքային տներում,* որտեղ նրանց ընտանիքներն ըստ սեռի բաժանվում էին, իսկ մարդիկ, այդ թվում՝ մանկահասակ երեխաները, անխնա շահագործվում էին։

1836 թվականի ճգնաժամի արդյունքում հազարավոր բանվորներ հայտնվեցին փողոցներում։ Լոնդոնում ստեղծված Միացյալ աշխատավորների ասոցիացիան հանդես եկավ համընդհանուր ընտրական իրավունքի կարգախոսով՝ հուսալով, որ արդյունքում խորհրդարանում մեծամասնությունը կլինեն աշխատավորները։ Այն կազմեց *ժողովրդական խարտիա* (անգլ.՝ Chartism ← charter — խարտիա - «չարտեր»)՝ խորհրդարանին ներկայացնելու համար։ Կանոնադրությանը կամ խարտիային աջակցող շարժումը կոչվեց Չարտիզմ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  The Statutes of the United Kingdom of Great Britain and Ireland 2 & 3 Gulielmi IV. 1832 — 1832.
2. ↑  Project MUSE - *Victorious Century: The United Kingdom, 1800–1906* by David Cannadine (review)
3. ↑  «ПАРЛАМЕНТСКАЯ РЕФОРМА 1832 ГОДА. - НАЧАЛО ЧАРТИСТСКОГО ДВИЖЕНИЯ». hist-world.com. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ օգոստոսի 26-ին. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 17-ին.
4. ↑  «Славная революция в Англии и проблема модернизации электоральной системы страны в "долгом восемнадцатом столетии"». Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ մարտի 23-ին. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 23-ին.
5. ↑  *Артур Лесли Мортон* История Англии. — Москва: Издательство иностранной литературы, 1950. — С. 328.
6. ↑  Hans-Peter Becht: Wahlen, Wahlkämpfe und „politische Öffentlichkeit" als Auslöser und Indikatoren politischen Wandels in Baden. 1818-1871, in: Ritter, Gerhard A. (Hg.): Wahlen und Wahlkämpfe in Deutschland. Von den Anfängen im 19. Jahrhundert bis zur Bundesrepublik. Düsseldorf 1997, pp. 17-62, here p. 18.
7. ↑  Словарь иностранных слов. — М.: «Русский язык» հրատարակչություն, 1989. — 624 с. ISBN 5-200-00408-8
8. ↑  Светлана Сорока (январь 2017 года). «(PDF) Новый Закон о бедных 1834 года как основа современной системы местного управления Великобритании» (անգլերեն). ResearchGate. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 17-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հոդված բարեփոխումների մասին (անգլ.)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ընտրական բարեփոխում (1832)** կատեգորիայում։ |