recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Նուբարյաններ**, Նուպարյաններ, հայ գերդաստան Եգիպտոսում։ Սերել են 18-րդ դարի վերջին Ղարաբաղից Կոստանդնուպոլիս գաղթած առևտրական Մկրտիչ Նուբարի Մելիքյանի և Ապրոյան գերդաստանի առևտրական հիմնարկի Եգիպտոսի ներկայացուցիչ Պողոս Յուսուֆյանի քրոջ ամուսնությունից, որոնց զավակներն իրենց պապի անունով կոչվել են *Նուբարյաններ*։ Նշանավոր է եղել Նուբար Փաշան (1825-1899 թթ.), որի գծով էլ շարունակվել է սերունդը։ Նա ամուսնացել է օսմանյան արքունիքի սառաֆ (լումայափոխ) Գևորգ (Գարաքեհյա) Երամյանի դստեր հետ։ Նուբարյանների մյուս ճյուղը սերե է Նուբար Փաշայի որդի Պողոս Նուբարի (1851-1930 թթ.) և արքունիքի հանձնակատար Հովհաննես Տատյանի դստեր ամուսնությունից (սրանց զավակները, ապրելով Եվրոպայում, շուտով կորցրել են իրենց ազգային պատկանելությունը)։

Մկրտիչ Մելիքյանը և նրա որդիները
-------------------------------

Պ․ Յուսուֆյանի աջակցությամբ Մկրտիչ Մելիքյանը և նրա որդիները ընդգրկվել են եվրոպական գործերի և եգիպտական վաճառականության դիվանում։ Նուբար Փաշայի պետական-քաղաքական բարձրագույն դիրքերի հասնելու գործում որոշիչ նշանակություն են ունեցել Երամյան և Տատյան գերդաստանների կապերը օսմանյան արքունիքի հետ։ Նուբար Փաշայի շնորհիվ իր եղբայր Առաքելը (1826-1858 թթ.) նշանակվել է Եգիպտոսի առևտրի մինիստր (1850-1953 թթ.), ապա Սուդանի ընդհանուր կառավարիչ (1857-1958 թթ.), քրոջ ամուսինը՝ Տիգրան դե Ապրո Բագրատունին, Եգիպտոսի արտաքին գործերի նախարար (1881 թ.), որդին՝ Պողոս Նուբարը, Եգիպտոսի երկաթուղիների վարչության ընդհանուր տնօրեն։ Պետական-քաղաքական բարձր դիրքը նպաստել է Նուբարյանների տնտեսական հզորացմանը։ 1870-ական թվականներին Նուբարյանների ձեռքում էր Կահիրեի ջրամատակարարման ընկերության և սառույցի գործարանի բաժնետոմսերի մեծ մասը։

Նուբարյանների հիմնական եկամուտներ
---------------------------------

Նուբարյանների հիմնական եկամուտները ստացվել են բամբակամշակությունից (Եգիպտոսի տարբեր նահանգներում ունեցել են բամբակի խոշոր պլանտացիաներ)։ Եգիպտոսում բրիտանական տիրապետության հաստատումից (1881-1882 թթ.) հետո Նուբարյանների դիրքը և տնտեսական հզորությունն աստիճանաբար խարխլվել են։ 1919- 1923 թթ.-ին Նուբարյանները վաճառել են իրենց կալվածները, տեղափոխվել Ֆրանսիա։ Պահպանվել են Նուբարյանների տոհմական երկու դամբարան (Ալեքսանդրիայի հայ գերեզմանատանը և Փարիզի Պեր Լաշեզում)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 401)։*  |
**Ժողովրդական կուսակցություն** (իսպ.՝ Partido Popular) պահպանողական քաղաքական կուսակցություն է Իսպանիայում։ Այն Իսպանիայի երկու հիմնական կուսակցություններից մեկն է։

Ժողովրդական կուսակցությունը վերահիմնադրվել է 1989 թվականին նախկին Ժողովրդի միություն (*Alianza Popular*, AP) փոխարեն, կուսակցության հիմնադիրն էր Մանուել Ֆրեգա Իրիբարնը, ով Ֆրանկոյի ժամանակ եղել է տուրիզմի նախարար։ Նոր կուսակցությունը միավորեց պահպանողական կուսակցություններին մի քանի փոքր Քրիստոնեա-դեմոկրատական և լիբերալ կուսակցություններին (կուսակցությունը նաև կոչում են Բարեփոխումների կենտրոն)։ 2002 թվականին Մանուել Ֆրեգային կոչեցին «Հիմնադիր նախագահ»։

Ժողովրդական կուսակցությունը մինչև 2011 թվականի նոյեմբերը եղել է ամենախոշոր ընդդիմադիր կուսակցությունը Պատգամավորների կոնգրեսում, 350 նստատեղից զբաղեցնելով 153-ը և Սենատի խոշորագույն կուսակցությունը, 101 նստատեղով 208-ի մեջ։ Նրա երիտասարդական ճյուղն է Իսպանիայի ժողովրդական կուսակցության նոր սերունդը (NNGG)։ 2011 թվականի ընտրություններով Ժողովրդական կուսակցությունը դարձավ մեծամասնություն կոնգրեսում 185 նստատեղով։

Կուսակցությունը Եվրոպական ժողովրդական կուսակցության (EPP) անդամ է և ունի 16 նստատեղ Եվրոպական խորհրդարանում։ Ժողովրդական կուսակցությունը նաև Կենտրոնամետ ժողովրդական Ինտերնացիոնալի և Միջազգային ժողովրդական միության անդամ է։ Ժողովրդական կուսակցությունը նաև Բուդապեշտում հիմնլ է Ռոբերտ Շումանի ինստիտուտը, որպեսզի զարգացնի ժողովրդավարությունը կենտրոնական և արևելյան Եվրոպայում։

Հիմնադրում
----------

Հիմնական հոդված՝ Ժողովրդական դաշինք (Իսպանիա)
Կուսակցության արմատները գալիս են Ժողովրդական դաշինք կուսակցությունից, որը հիմնադրել է Ֆրանկոյի ժամանակաշրջանի նախարար Մանուել Ֆրագան։ Չնայած Ֆրագան Ֆրանկոյի բարեփոխումների կուսակցության անդամ էր, նա աջակցում էր ժողովրդավարության հաստատմանը։ Այնուամենայնիվ հասարակությունը նրան համարում էր Ֆրանկոյի գաղափարախոսության կաղմնակից և համարում էր որ նա ավտորիտարիզմի կողմնակից էր։ 1977 թվականի հունիսի ընտրություններում նրա կուսակցությունը հավաքեց ընդամենը 8.3 տոկոս ձայն և գրավեց 4-րդ տեղը։

1977 թվականի ընտրություններից ամիսներ անց Ֆրագայի կուսակցությունը առաջարկեց սահմանադրության նախագիծ, որը հետագայում ընդունվեց։ Ֆրագան ցանկացավ իր կուսակցության գաղափարախոսության հիմքում դնել ավանդական Եվրոպական պահպանողական կուսակցության գաղափարախոսությունը և ցանկացավ կուսակցությունը դարձնել ավելի մեծ կենտրոնամետ աջակողմյան ուժ։ Նրա որոշ համախոհների դուր չեկան փոփոխությունները և նրանք լքեցին կուսակցությունը։ Ժողովրդական դաշինքը միացավ ավելի ժամանակակից պահպանողականների հետ և ստեղծեց Ժողովրդավարական դաշինքը (*Coalición Democrática,* CD)։

Նա հույս ուներ, որ այս դաշինքի օգտին կքվեարկեն այն մարդիկ, ովքեր քվեարկել են Ժողովրդական կենտրոն միության օգտին 1977 թվականին։ 1979 թվականի մարտի ընտրություններում Ժողովրդավարական դաշինքը հավաքեց 6.1 տոկոս ձայն և նորից գրավեց 4-րդ տեղը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wolfram Nordsieck։ «Parties and Elections in Europe: The database about parliamentary elections and political parties in Europe»։ Parties-and-elections.de։ Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 21–ին
**Կիտեն** (բուլղար․՝ Китен), քաղաք Բուլղարիայի հարավարևելյան հատվածում։ Գտնվում է Բուլղարիայի սևծովյան ափին՝ Կարագաչ գետի շրջակայքում։ Վարչականորեն մտնում է Բուրգասի մարզի Պրիմորսկոյի համայնքի կազմի մեջ։

Ըստ 2012 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Կիտենի բնակչությունը կազմում է 1170 մարդ։

Աշխարհագրություն
----------------

Քաղաքը տեղակայված է Բալկանյան թերակղզու վրա՝ Բուլղարիայի սևծովյան ափին՝ ծովի մակարդակից ընդամենը 10 մետր բարձրության վրա։ Մեծ է ծովի ազդեցությունը կլիմայի ձևավորման գործում։

Շնորհիվ նման նպաստավոր աշխարհագրական դիրքի՝ Կիտենը ձեռք է բերել զբոսաշրջային կարևոր նշանակություն տարածաշրջանում։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Կիտենը բավականին նախընտրելի ուղղություն է տեղացի և արտասահմանցի զբոսաշրջիկների համար։ Քաղաքի սևծովյան հատվածում կան երկու ծովափեր՝ Ատլամանը հյուսիսում, իսկ Ուրդովիզան՝ հարավում։

Քաղաքի առողջարանի շրջակայքում առկա է նաև փոքրիկ նավահանգիստ։ Այնտեղ կարելի է մակույկ վարձել և դրա միջոցով տեղափոխվել հարևան բնակավայրեր՝ Լոզենեց, Ախտոպոլ և Պրիմորսկո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Բնակչության վիճակագրական տվյալներ (բուլղ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կիտենի կմետություն Archived 2008-05-12 at the Wayback Machine. (բուլղ.)
* Կիտեն քաղաքի մասին (բուլղ.)
* Տեղագրությունը bgmaps.com էլեկտրոնային քարտեզում(չաշխատող հղում)
 (բուլղ.)
* Տեղագրությունը emaps.bg էլեկտրոնային քարտեզում(չաշխատող հղում)
 (բուլղ.)

|  |
| --- |
| 
  **Բուլղարիա**   **Եվրոպա**   **Աշխարհագրություն**
 |
Նորադրենալինի քիմիական կառուցվածքը
**Նորադրենալին** (նորէպինեֆրին, L-1--2-ամինոէթանոլ), մակերիկամների կեղևի հորմոն և նեյրոմեդիատոր։ Բիոգեն ամինների՝ կատեխոլամինների խմբին է պատկանում։ Քիմիական բաղադրությամբ նորադրենալինը ադրենալինից տարբերվում է կողմնային շղթայում մեթիլային ռադիկալի բացակայությամբ։ (Այստեղից էլ նրա գերմաներից վերցված Nitrogen one radical - NOR կրճատ անվանումը։)

Նորադրենալինը հանդիսանում է սրտի, լյարդի, փայծախի անոթների հետհանգուցային սիմպաթիկ վերջույթների միջնորդանյութ։ Դրա պարունակությունը սիմպաթիկ նյարդավորման շրջաններում կատեխոլամինների ընդհանուր քանակի մոտ 10 %-ն է կազմում։ Նրանով հատկապես հարուստ են խրոմաֆինային հյուսվածք պարունակող օրգանները։ Մակերիկամների ուղեղային շերտում, որի բջիջները համանման են հետհանգուցային սիմպաթիկ նեյրոնին, նորադրենալինի պարունակությունը կազմում է մոտ 20%, մնացածը բաժին է ընկնում ադրենալինին։ Այս երկուսի հետ մեկտեղ հյուսվածքներում գոյություն ունի նաև երրորդ բնական կատեխոլամինը՝ դոֆամինը։ Կապված կենդանու տեսակի ու հասակի հետ, ադրենալինի, նորադրենալինի ու դոֆամինի հարաբերությունը տատանվում է։

Նորադրենալինը ադրենալինի նախատիպն է, իսկ նորադրենալինինը՝ դոֆամինը, որը սինթեզվում է թիրոզինից, որն էլ իր հերթին ֆենիլանալինի ածանցյալն է։ Թիրոզին ամինաթթվից նորադրենալինի սինթեզումն ընթանում է երեք ֆերմենտների՝ *թիրոզինհիդրոքսիլազի*, *ԴՕՖԱ– դեկարբոքսիլազի* և *դոֆամինբետահիդրոքսիլազի* օգնությամբ։ Այն ընթանում է հետհանգուցային նեյրոնի բոլոր հատվածներում, այսինքն դրա մարմնում, աքսոնում, լայնացումներում և ծայրաճյուղերի սինապսային վերջույթներում։ Սակայն նեյրոնի մարմնից աքսոպլազմայի հոսքով մուտք է զործում նորադրենալինի մոտավորապես 1 տոկոսը, իսկ միջնորդանյութի հիմնական բաժինը սինթեզվում Է աքսոնի ծայրամասային հատվածում և պահեստավորվում սինապսային բշտիկների հատիկներում։ Հատիկներում նորադրենալինը գտնվում Է երկու պուլով՝ *կայուն կամ պահեստավորված* (85-90 տոկոս) և *անկայուն*, այսինքն սինապսային ճեղքում դրդման հաղորդման համար պատրաստ վիճակում։ Անկայուն ֆոնդի նորադրենալինն անհրաժեշտության դեպքում դանդաղորեն լրացվում Է կայուն պուլից։ Նորադրենալինի պահեստի լրացումը, բացի սինթեզից, տեղի Է ունենում նաև սինապսային ճեղքից նախասինապսային թաղանթի կողմից միջնորդանյութի բռնազավթումով (սինապսային ճեղքում արտազատված քանակի մինչ 50 տոկոսի չափով), որից հետո բռնազավթված միջնորդանյութի մի մասը մտնում Է բշտերի մեջ, իսկ մնացածը քայքայվում Է մոնամինոօքսիդազի (ՄԱՕ) ֆերմենտով։
**Բատրես ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de Batres), ամրոց-պալատ Տոլեդո պրովինցիայի սահմանին՝ Բատրես քաղաքում, Իսպանիա։ Կառուցվել է Վերածննդի դարաշրջանում և այսօր էլ գտնվում է շատ լավ վիճակում, գրեթե անվնաս։

Պատմություն
-----------

Ամրոցը կառուցվել է 15-16-րդ դարերում և պատմականորեն կապված է Բատրես իշխանների հետ, ովքեր կառույցն օգտագործում էին որպես նստավայր։ Ամրոցի հայտնի բնակիչներից մեկը պոետ Գարսիլասո դե լա Վեգան էր Տոլեդոյից (1501 կամ 1503-1536), ով իր Բատրես իշխանի տիտղոսը ժառանգել էր մորից՝ Սանչա դե Գուսմանից։

Սեփականությունն այնուհետև անցավ Օնյատե կոմսերին, որից հետո՝ Ռիսկալ մարկիզներին։ 1570-ական թվականներին ամրոցը ձեռք է բերել ճարտարապետ Լուիս Մորենո դե Կալա ի Տոռեսը, ով նախաձեռնեց կառույցի վերականգնողական աշխատանքները։

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Բատրես ամրոց Վիքիպահեստում |

* Տեղեկություն և նկարներ Բատրես ամրոցի մասին Բատրես մունիցիպալիտետի կայում
* Բատրես ամրոցի մասին www.castillosnet.org կայքում
* Բատրես ամրոցի գտնվելու վայրը Google Maps-ի վրա
**Տիգրան Թոսպատյան** (1852 - ՞), հայ դերասան։

Կենսագրություն
--------------

Բեմական ասպարեզ է մտել 1870 թվականին, Սկյուտարի Ազիզիե թատրոնում մասնակցելով «Փայտե սուր» պիեսի ներկայացումը։ Մեծ հաջողություն է ձեռք բերել Մոլիերի կատակերգուություններում։ Խաղացել է նաև դրամատիկ դերեր։ Մոտ տասը տարի աշխատել է Հակոբ Վարդովյանի հայտնի թատրոնում, մարմնավորելով մի քանի տասնյակ դերեր՝ *Վրույր* (Պետրոս Դուրյանի «Արտաշես աշխարհակալ»), *Գվիդոն* («Կործանումն Ռուբինյանց թագավորության»), *Ֆաբիո Օրսինո* («Ցեզար Բորջիա»), *Ռոբերտ* («Երկու հիսնապետներ»), *Արման Դյուվալ* (Ա.Դյումա (որդու)«Քամելիազարդ տիկինը»)։ Ճժտված է եղել հաճելի ձայնով և «Թեթևսոլիկ սիրահարը» երգով մեծ ժողովրդականություն է ձեռք բերել։ 1877-1880 թթ. մասնակցել է Ս.Պենկլյանի օպերետային թատերախմբերի շրջագայություններին, եղել է Ռոդոստոյում, Ադրիանապոլսում, Զմյուռնիայում, Սալոնիկում և այլուր։ Հաջողությամբ հանդես է եկել «Գեղեցկուհի Հեղինե», «Տիկին Անգո» և օպերետներում։ 1881-1882 թթ. կարճ ժամանակ Ա.Մնակյանի հետ փորձել է Հ.Վարդովյանի քայքայված խումբը պահել, բայց չի հաջողվել։ 1882 թվականին Ֆուսուլաճյանի հետ խաղացել է Բրուսայում։ 1885 թվականին վերջնականապես հեռացել է թատրոնից։ Գրել է ինքնուրույն պիեսներ, կատարել թարգմանություններ, որոնք չեն տպագրվել, բայց ներկայացվել են Հ.Վարդովյանի թատրոնում։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ էջ 367-368
**Վահանաբերդ**, կիկլոպյան ամրոց, որը գտնվում է Հայաստանի Լոռու մարզի Շնող գյուղի արևմտյան եզրին, «Բերդատեղի մատ» անտառապատ վայրում։ Գտածոները պահվում են դպրոցի թանգարանում։

Նկարագրություն
--------------

Ամրոցի հյուսիսային և հարավային պարսպապատի երկարությունը 150 մետր է, իսկ լայնությանը՝ 60 մետր։ Հյուսիսային պարիսպն անցնում է ուղիղ սարի գագաթով։ Պարսպի հիմնապատից սուր թեքությամբ սկսվում է սարալանջը և զառիթափ իջնում ներքև։ Ամրոցն այդ կողմից (հյուսիսային) գրեթե անառիկ է, սակայն ունեցել է քարե պարիսպ։ Ամրոցի հարավային պարիսպը ձգվում է սարի գագաթի հարթ մասից ցած՝ մեղմ թեքություն ունեցող լանջեզրով։ Այս մասում պարիսպները տեղ-տեղ կրկնակի են, հավանաբար ամրոցն ավելի անառիկ դարձնելու համար։ Ընդլայնական պարսպապատի հարավային կողմում կա լավ նկատելի 2.5 մետր լայնությամբ մուտք։ Հնարավոր է, որ մուտքը եղած լինի նաև ամրոցի արևելյան պարապի կողմից, բայց քանի որ այդ մասում պարիսպր սաստիկ քանդված է և նրա հետքերը հազիվ են երևում։

Ամրոցի հյուսիսային և արևմտյան պարիսպների որոշ հատվածներում պատի քարերը տեղ-տեղ երկու շարքով պահպանվել են։ Դրանցից մի քանիսի կշիռն անցնում Է տոննայից։ Ամրոցի ներսում որոշակի ընդգծվում են քարե պատեր ունեցող քառանկյունի բաժանմունքներ, որոնք հավանաբար որպես թաքստոցներ են ծառայել։ Նկատելի Է, որ պարսպի ներսի 40-50 մ2 մակերես ունեցող բաժանմունքներն իրար հետ հաղորդակցվել են առանձին մուտքերով։ Քառանկյունի շինությունների հետքեր են երևում նաև հարավային պարսպապատից դուրս՝ գրեթե նրա ամբողջ երկարությամբ՝ կիսով չափ սարալանջին փռված։

Դրանց մի մասը ամրոցի ներսի բաժանմունք կացարանների չափսերի են. իսկ մյուսները Համեմատաբար փոքր են։ Ինչպես երևում է սրանք նույնպես առանձին մուտքերով կապված են եղել միջնաբերդի ներսի կառույցների
հետ։

Ամրոցի պարիսպները շարված են խոշոր, անտաշ բազալտե քարերով, ունեն 3 մետր հաստություն։ Պարսպի դրսի և ներսի քարերի միջև լցված են մանր քարեր։ Ամրոցը կարող էր ջրով ապահովվել կավե փողրակներով։ Քամոտ սարի արևելահայաց լանջից բխող աղբյուրներից, որոնք ամրոցից բարձր են և նրանից ընդամենը 400-500 մետր հեռավորության վրա են գտնվում։

Վահանաբերդից Քամոտ սարի արևելյան լանջով անցնող և այժմ էլ գործող ոչ լայն ճանապարհն ամրոցը կապում է Մեծ Ուրթատեղ և Ղարաքոթուկ հնավայրերի հետ։ Մեկ ուրիշ, սակայն ավելի լայն ճանապարհ էլ, ձգվելով
դարձյալ Քամոտ սարի հարավահայաց լանջով, ամրոցը կապում է Կարմիր գեղ, Գոռեր, Ղաշխաթալա, Միրզաքար և այլ հնավայրերի հետ։

Տես նաև
-------

* Լոռու մարզի ամրոցների և բերդերի ցանկ

Գրականություն
-------------

* С. А. Есаян, Древняя культура племен северо-восточной Армении, Ереван, 1976, с. 15

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի «Գիտական աշխատություններ, ՍՍՀՄ պատմություն» ժողովածու, Եբեան, 1972, էջ 113—134։
3. ↑  ՀՍՍՀ ԳԱ «Լրաբեր», 1974, թիվ 12, էջ 80—88
|  |
| --- |
| **Վահանակերպ տափակապատիճակ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Կաղամբածաղկավորներ (Brassicales) |
| **Ընտանիք** | Կաղամբազգիներ (Brassicaceae) |
| **Տրիբա** | *Thlaspideae* |
| **Ցեղ** | **Peltariopsis** |
| **Տեսակ** | **Վահանակերպ տափակապատիճակ** *(P. planisiliqua)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Peltariopsis planisiliqua*** |

**Վահանակերպ տափակապատիճակ** (լատ.՝ Peltariopsis planisiliqua), խաչածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

30-60 սմ բարձրությամբ երկամյա խոտաբույս է։ Ցողունն ճիպոտանման է, միջին մասից ճյուղավորված։ Ստորին տերևները ցողունի հիմքում վարդականման խմբված են, հակաձվաձև են, մսալի, կարմրավուն, թիթեղին հավասար կոթուններով։ Ողկույզները նոսր են, իսկ ծաղիկները՝ սպիտակ, քառատիպ։ Պտուղը պատիճակ է, 7-8 (10) մմ երկարությամբ, 3-5 մմ լայնությամբ, թելանման կոթուններով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Դարեղեգիսի (Աուշ, Շատին, Թերփ, Խաչիկ, Բարձրունի, Ալայազի կիրճ, Հերհեր) և Զանգեզուրի (Անգեղակոթ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում, Հյուսիսարևմտյան Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1300-1900 մ բարձրությունների վրա, լեռնալանջերի քարքարոտ, երբեմն ավազոտ տեղերում, չոր նոսր անտառներում։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղակալում՝ մայիս-հունիսին։

Պահպանութոյւն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Տեսակին սպառնում է անհետացման վտանգ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված է որպես հազվագյուտ տեսակ։ CITES-ի Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում բացակայում է։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Armeniapedia |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* GBIF: 3051703
* IPNI: 288057-1
* NCBI: 664042
* Plant List: tro-4104206
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:288057-1
* Tropicos: 4104206

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լոկոմոտիվ (այլ կիրառումներ)

**Լոկոմոտիվ** ( ֆր.՝ locomotive, լատ.՝ loco moveo - տեղաշարժում եմ), քարշի տրանսպորտային միջոց ռելսային ուղիով գնացքներ կամ առանձին վագոններ տեղափոխելու համար։ Ժամանակակից լոկոմոտիվները բաժանվում են երկու խմբի՝ ջերմային և էլեկտրական։

Ջերմային են շոգեքարշերը, շոգետուրբաքարշերը, ջերմաքարշերը, մոտոքարշերը, գազաաուրբաքարշերը։ Ջերմային լոկոմոտիվները ունեն էներգիա արտադրող սեփական ուժային սարքավորումներ։ Շոգեքարշի ուժային սարքավորումն է շոգեմեքենան, շոգետուրբաքարշինը՝ շոգետուրբինը, ջերմաքարշինը և մոտորաքարշինը՝ ներքին այրման շարժիչը, գազատուրբաքարշինը՝ գազատուրբինը։ էլեկտրական լոկոմոտիվներ են հպումային և կուտակիչային Էչեկարաքարշերը։ Հպումային էլեկտրաքարշերն էներգիա ստանում են էլեկտրահպումային ցանցից։ Կուտակիչային էլեկտրաքարշերն ունեն կուտակիչ մարտկոցներ, որոնք պարբերաբար լիցքավորվում են հոսանքի մշտական աղբյուրից։ Լոկոմոտիվների այս հիմնական տեսակներից բացի գոյություն ունեն նաև զուգակցված լոկոմոտիվներ՝ դիզելա-էլեկտրաքարշեր, ջերմա-շոգեքարշեր, հպումային-կուտակիչային էլեկտրաքարշեր և այլն, որոնք մեծ կիրառություն չունեն։ Լոկոմտիվիի դեր են կատարում նաև մոտորային վագոնները, ինչպես նաև ավտո և մոտոդրեզինները, որոնք, ի տարբերություն լոկոմոտիվների, ունեն ուղևորների և ծանրոցների տեղեր։

Ըստ կատարած աշխատանքի բնույթի լոկոմոտիվները լինում են մագիստրալային և արտադրվող։ Մագիստրալային լոկոմոտիվներն օգտագործվում են ընդհանուր երկաթուղիներով գնացքներ տեղափոխելու համար, իսկ արդրվող լոկոմոտիվները՝ գործարանների ներքին գծերում, հանքերում, հանքախորշերում և նման այլ տեղերում փոխադրումներ կատարելու համար։ Մագիստրալային լոկոմոտիվները լինում են մարդատար, բեռնատար և մանևրային՝ կայարանում աշխատելու համար։ Բոլոր լոկոմոտիվները բնութագրվում են իրենց անվանական հզորությամբ, քարշի ուժով, արագությամբ, օգտագործվող էներգիայի տեսակով։

Առաջին լոկոմոտիվ շոգեքարշը կառուցվել է XIX դարի սկզբին (1803-1814), Մեծ Բրիտանիայում։ XX դարի սկզբին շոգեքարշերը աստիճանաբար սկսեցին իրենց տեղը զիջել ավելի հզոր, լոկոմոտիվներին՝ ջերմաքարշերին և էլեկտրաքարշերին։ ժամանակակից լոկոմոտիվները իրենց հզորությամբ հնարավորություն են տալիս տեղափոխելու 8-9 հազար կշիռ ունեցող գնացքներ։ Ստեղծված են տուրբագնացքներ, որոնք ունեն ավիացիոն գազատուրբին և կարող են զարգացնել 200 կիլոմտր ժամ արագություն։ Փորձարկվում են ռեակտիվ և տուրբապտուտակավոր շարժիչով լոկոմոտիվներ։ 1960-ական թվականներից նախագծվում են փոփոխական հոսանքի էլեկտրաքարշեր՝ 8000 կիլովատ (10700 ձիաուժ) հզորությամբ և ջերմաքարշեր՝ յուրաքանչյուր սեկցիան 4500 կիլովատ (600 ձիաուժ) հզորությամբ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 655)։*  |
**Անեբու** (նորվ.՝ Andebu), կոմունա Նորվեգիայի Թագավորության հարավային հատվածում, վարչականորեն՝ Վեստֆոլդի ֆյուլքեում։

Աշխարհագրություն
----------------

Անեբուը գտնվում է Նորվեգիայի հարավում։ Գտնվում է թագավորության մայրաքաղաք Օսլոյից 107 կմ հեռավորության վրա՝ դեպի հարավ-արևմուտք։

Զարգացած է զբոսաշրջությունը։ Անեբու կոմունան զբաղեցնում է 186 կմ քառակուսի տարածք։

Բնակչություն
------------

Ըստ 2007 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Անեբուի բնակչությունը կազմում է 5177 մարդ։ Հիմնական բնակիչները նորվեգացիներն են։

Բնակչության շրջանում տարածված է բուկմոլ լեզուն, որը ձևավորվել է ձևավորվել է դանիերենի հիմքի վրա։ Բնակչության խտությունը կազմում է 27,8 մարդ/կմ քառ.: Բնակչության թվով Նորվեգիայում 191-րդն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նորվեգիայի վիճակագրական տվյալներ


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Նորվեգիա**   **Աշխարհագրություն**
 |
|  |
| --- |
| **Շիկապոչ քարաթռչնակ** |
| Շիկապոչ քարաթռչնակՇիկապոչ քարաթռչնակ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Ճնճղուկազգիներ (Passeriformes) |
| **Ընտանիք** | Ճանճորսներ (Muscicapidae) |
| **Ցեղ** | **Oenanthe** |
| **Տեսակ** | **Շիկապոչ քարաթռչնակ** *(O. xanthoprymna)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Oenanthe xanthoprymna***Hemprich & Ehrenberg, 1833 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Շիկապոչ քարաթռչնակ** (լատ.՝ Onanthe xantoprymna), կեռնեխների ընտանիքին պատկանող թռչուն։

Տարածվածություն
---------------

Տեսակի պոպուլյացիայի հիմնական մասը կենտրոնացած է Հարավային Կովկասում, Իրանի հյուսիսում, Հարավային Տաջիկստանի ու Աֆղանստանի արևելքում և Արևմտյան Պակիստանում։ Հայաստանը այս տեսակի արեալի ծայրհյուսիսային կետերից մեկն է, հանդիպում է Ուրծի լեռնաշղթայում և Մեղրու շրջանում։

Էկոլոգիա
--------

Հայաստանում հանդիպում է կիսաանապատներում՝ բնակեցնելով քարքարոտ լանջերը։ Բները տեղադրվում են ժայռերի նեղ ճեղքերում։ Տարեկան ձվադրում է երկու անգամ՝ դնելով 4-6 ձու, սնվում են միջատներով, հիմնականում՝ մրջյուններով, բզեզներով և թրթուրներով։

Պահպանություն
-------------

Փոքր թվաքանակով, խոցելի տեսակ է, որը ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Ներկայիս թվաքանակի գնահատման համար տվյալները բավարար չեն։ Մեղրու շրջանում խտությունը կազմում է միջին հաշվով 0,23 թռչուն 1 հա վրա։

Հայաստանում շիկապոչ քարաթռչնակի թվաքանակի վրա ազդող բացասական գործոններից է մարդու կողմից բնական բիոտոպերի յուրացումը և գյուղատնտեսության վնասատուների դեմ պայքարում թունաքիմիկատների օգտգործումը։

Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Վիճակագրական մեխանիկա**, տեսական ֆիզիկայի (ինչպես նաև՝ մաթեմատիկական ֆիզիկայի) ճյուղ, որը օգտագործելով հավանականությունների տեսությունը, ուսումնասիրում է մեխանիկական համակարգի միջին վարքագիծը, երբ համակարգը անորոշ վիճակում է։

Վիճակագրական մեխանիկան օգտագործվում է մեծ համակարգերի ջերմադինամիկական վարքագիծը բացատրելու համար։ Վիճակագրական մեխանիկայի այս բաժինը, որը վերաբերում է դասական ջերմադինամիկային, հայտնի է **վիճակագրական ջերմադինամիկա** կամ **հավասարակշռության վիճակագրական մեխանիկա** անվամբ։ Մակրոսկոպական մեխանիկական օրենքները չունեն այնպիսի հասկացությունների, ինչպիսիք են ջերմաստիճանը, տաքությունը կամ էնտրոպիան։ Սակայն, վիճակագրական մեխանիկան ցույց է տալիս, թե ինչպես են այս հասկացությունները առաջանում համակարգի վիճակի բնական անորոշությունից, երբ համակարգը ստեղծվել է գործնականում։ Վիճակագրական մեխանիկան տրամադրում է՝ ջերմադինամիկական մեծությունները (ինչպես օրինակ՝ ջերմունակություն) մակրոսկոպիկ վարքագծերի հետ կապող մեթոդներ, մինչդեռ, դասական ջերմադինամիկային միակ հասանելի տարբերակը այս մեծությունների ճափումն է։ Վիճակագրական մեխանիկան նաև թույլ է տալիս ջերմադինամիկայի օրենքները տարածել այնպիսի պայմանների վրա, որոնք հաշվի չեն առնվում դասական ջերմադինամիկայում, օրինակ՝ մակրոսկոպիկ համակարգեր և փոքր ազատությամբ մեխանիկական այլ համակարգեր։

**Ոչ֊հավասարակշռության վիճակագրական մեխանիկան** զբաղվում է հավասարակշռության մեջ չգտնվող անշրջելի գործընթացների մակրոսկոպական մոդելավորմամբ։ Այսպիսի գործընթացի օրինակ են քիմիական ռեակցիաները կամ մասնիկների և ջերմության հոսքը։ Վիճակագրական մեխանիկայի այս բաժինը շարունակում է մնալ ակտիվ տեսական հետազոտությունների առարկա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Gibbs Josiah Willard (1902)։ *Elementary Principles in Statistical Mechanics*։ New York: Charles Scribner's Sons
2. ↑  Tolman R. C. (1938)։ *The Principles of Statistical Mechanics*։ Dover Publications։ ISBN 9780486638966
3. ↑  Balescu Radu (1975)։ *Equilibrium and Non-Equilibrium Statistical Mechanics*։ John Wiley & Sons։ ISBN 9780471046004

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Feynman Lectures on Physics: The Principles of Statistical Mechanics

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX524922 · BNF: 11958255n · GND: 4056999-8 · LCCN: sh85127571 · Microsoft: 99874945 · NDL: 00573177 · NKC: ph170616 · SUDOC: 027570711 |

 |

 |
**«Ոսկյա արմավենու ճյուղ»** (ֆր.՝ Palme d’Or), Կաննի կինոփառատոնի գլխավոր մրցանակ։ Իր ժամանակակից անվանումը ստացել է 1955 թվականին։ 1939 թվականից 1954 թվականը և 1964 թվականից 1974 թվականը փառատոնի բարձր մրցանակը կոչվում էր Գրան պրի (ֆր.՝ Grand Prix du Festival International du Film, մեծ մրցանակ)։ Կինոաշխարհի ամենահեղինակավոր մրցանակներից մեկն է համարվում։

Պատմություն
-----------

Կանն քաղաքի զինանշանը
Մինչև 1954 թվականը Կաննի փառատոնի գլխավոր մրցանակ հանձնվում էր Գրան պրի։ Այն իրենից ներկայացնում էր ժամանակակից որևէ նկարչի աշխատանք (ամեն տարի նորը)։ 1954 թվականին փառատոնի տնօրենների խորհուրդը որոշեց սահմաներ հատուկ մրցանակ։ Հրավիրվեցին մի քանի ոսկերիչներ արմավենու ճյուղի տեսքով մրցանակ ստեղծելու համար, (արմավենու ճյուղը պատկերված է Կաննի զինանշանի վրա), հաղթեց Լյուսեն Լազոնի նախագիծը։
1964 թվականից 1974 թվականը հեղինակային իրավունքի խնդիրների պատճառով` ժամանակավորապես վերականգնվեց Գրան պրին որպես գլխավոր մրցանակ։ 1975 թվականից շնորհվում է նոր մրցանակ, որը նույնպես ստեղծված է արմավենու ճյուղի տեսքով։
Սկզբում այն գտնվում էր կարմիր այծի կաշվի տուփի մեջ, 1984 թվականին բրգաձև պատվանդանի վրա է տեղավորվել, 1992 թվականից երեսարկված բյուրեղի պատվանդանի վրա։ 1997 թվականից ճյուղը տեղադրվել է այծի կաշվի կապույտ տուփի մեջ երեսարկված բյուրեղի ամբողջականի կտորի հետ միասին։ Ճյուղը պատրաստված է 24 կարատ ոսկուց։

Վիճակագրություն
---------------

Փառատոնի պատմության ամբողջ ընթացքում ոչ մի ռեժիսոր մրցանակին չի արժանացել երեք անգամ։ Կրկնակի մրցանակակիրներ են՝ Ալիֆ Շյոբերգ (1946, 1951 թթ,), Ֆրենսիս Ֆորդ Կոպպոլա (1974, 1979 թթ.), Բիլե Աուգուստ (1988, 1992 թթ.), Էմիր Կուստուրիցա (1985, 1995 թթ.), Սյոխեն Իմամուրա (1983, 1997 թթ.), Դարդեն եղբայրներ (1999, 2005 թթ.), Միխայել Հանեկե (2009, 2012 թթ.) և Քեն Լոուչ (2006, 2016 թթ.): Ընդ որում Շյոբերգը երկու անգամ էլ դափնեկիր է եղել մինչև Ոսկյա արմավենու ճյուղի հաստատումը և ստացել է փառատոնի Գրան պրի։
Ավելի շատ՝ 19 անգամ դափնեկիր են դարձել ռեժիսորներ ԱՄՆ -ից։
Կինոփառատոնի ամբողջ պատմության ընթացքում միայն մեկ անգամ է կին ռեժիսոր մրցանակ ստացել։ Ջեյն Կեմպիոնի Դաշնամուր ֆիլմը մրցանակ է ստացել 1993 թվականին։ Կեմպիոնը Ոսկյա արմավենու ճյուղը տարավ Ավստրալիա և Օվկիանիա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Международный Каннский кинофестиваль. Справка // РИА «Новости»
2. ↑  *Ионина Н. А.* Сто великих наград. — М.: Вече, 2000. — 432 с. — ISBN 5-7838-1171-8
«**Կապույտ լճի ափին գտնվող մարդիկ**» (գերմ.՝ Leute am blauen See), գերմանացի նկարիչ Ավգուստ Մակեի նկարն է, վրձնել է 1913 թվականին։ Ներկայումս պահպանվում է Կարլսրուեի պետական Կունստհալեում։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

«Կապույտ լճի ափին գտնվող մարդիկ» Մակեի կյանքի վերջին տարիների ամենահաջողված նկարներից է, հավանաբար սկսվել և ավարտվել է Հիլտերֆինգենում։

Նկարագրություն
--------------

Այս ստեղծագործության մեջ Մակեն ընդարձակել է իմպրեսիոնիզմի և ֆովիզմի ազդեցության սահմանները, նա իր փնտրտուքների մեջ հեռուն է գնում՝ ձգտելով հասնել իր պատկերացմամբ բնանկարի մեջ գույնի նշանակության բարձրագույն արտահայտմանը։ Նկարների գլխավոր գույները դրանք այն գույներն են, որոնք ստացվում են սպիտակ գույնի տարրալուծման արդյունքում՝ կարմիրը, նարնջագույն, դեղին, կանաչ, կապույտ և մանուշակագույն։ Ազատ, առանց կտրուկ սահմանների գույները փոխում են մեկը մյուսին՝ միավորվելով և դառնալով մի գունավոր շրջան՝ տասներկու բաժիններով։ Մակեն նկարում մարմնավորում է գունավոր շրջանի օրենքը, որտեղ ներկայացված է մի գույնի՝ մյուսի նկատմամբ ունեցած ազդեցությունը, նրանց ներդաշնակ և աններդաշնակ համակցությունը։

Դիտարկելով գույների համակցությունը՝ հանդիսատեսն աստիճանաբար ըմբռնում է ողջ կոմպոզիցիան։ Ինչպես ասել է Մակեն․ «Նկարի առանձնահատկությունը կարող է ի հայտ գալ կամ միանգամից, կամ՝ հաջորդիվ։ Նկարի յուրաքանչյուր հաջորդականություն ցույց է տալիս, որ հայացքը թափառում է»։ Էլիզաբեթ Մակեի խոսքերով, Ավգուստ այդ ժամանակ տարված է եղել բնանկարներ մեջ շարժում մտցնելու խնդրով և այն փորձել է լուծել ոչ թե հեռանկարային տեսությամբ, այլ օգտագործելով «երանգների խաղը», դա պետք է կիրառել նաև այն ժամանակ, եթե նույնիսկ օգտագործվում է մեկ գույն, օրինակ կանաչ․ «առանց մեկ հատիկ կարմիր հետքի, գույնը պետք է աշխատի, թրթռա, ապրի»։ Մակեն մաքուր գույներն իրար հետ համակցելով՝ ձգտել է հասնել ներդաշնակության։ Նրա՝ ավելի ուշ վրձնած նկարներում հիմնական սկզբունքը եղել է հանդիսատեսի կողմից նկարը որպես ամբողջական և կենդանի ընկալելը, ինչը բացառապես գույների փոխներգործության, այլ ոչ թե գունաստվերային մոդելավորման արդյունքն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3  Moeller, 1988

Գրականություն
-------------

* Moeller, Magdalena M. August Macke, «DuMont Buchverlag», ISBN 3-7701-2209-7։
* Vriesen, Gustav, August Macke, «Kohlhammer»։
|  |
| --- |
| **Ոսկեփորիկ թութակ** |
| Ոսկեփորիկ թութակ (արու)Ոսկեփորիկ թութակ (արու) |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Թութակակերպեր (Psittaciformes) |
| **Ընտանիք** | Թութակ (Psittacidae) |
| **Ցեղ** | **Neophema** |
| **Տեսակ** | **Ոսկեփորիկ թութակ** *(N. chrysogaster)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Neophema chrysogaster***Latham, 1790 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Կրիտիկական վիճակում գտնվող |

**Ոսկեփորիկ թութակ**, թութակների ընտանիքի թռչուն։

Արտաքին տեսք
------------

Մարմնի երկարությունը մոտավորապես 20 սմ է, փետուրների գույնը՝ կանաչ։ Ճակատը երկնագույն և կապույտ եզրազարդումով է։ Դեմքի շրջանը դեղնավուն է։ Փորիկը և կուրծքը դեղնականաչ գույնի է։ Պոչի և փորիկի ներքևի հատվածը դեղին է, և կա վառ նարնջագույն հետք։ Թևի կորագիծը մանուշակագույն է, կտուցը՝ մոխրագույն։ Ծիածանաթաղանթը դարչնագույն է, թաթերը՝ մոխրագույն։ Էգն ավելի գունատ է, ճակատը՝ կապույտ։ Փորիկի վրայի հետքը փոքր է և քիչ արտահայտված։ Որոշ էգերի մոտ թևի ներքին հատվածում կա սպիտակ գիծ։ Արուների մոտ դա միշտ բացակայում է։

Վտանգներ և պահպանում
--------------------

Հանդիպում է շատ հազվադեպ։ 1990 թ-ի սկզբներին վայրի բնության մեջ հանդիպում էր մոտ 200 տեսակներ։ Ավստրալիայում պաշտպանվում է օրենքով։

Բազմացում
---------

Բույնը շինում է նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին էվկալիպտի փչակներում։ Դնում է 4-6 ձու։ Ձվադրումը տևում է 21 օր, 38-օրական հասակում լքում են բույնը։

Ապրելակերպ
----------

Բնակվում են առափնյա զոնաներում, ցածր բուսականությամբ վայրերում, մարգագետիններում, ցածր ծառերով մարգագետիններում, հանդիպում է արևածաղկի դաշտերում։

Աղբյուրներ
----------

* Ամեն ինչ թութակների մասին Archived 2016-03-07 at the Wayback Machine.

Գրականություն
-------------

* Винокуров А. А. Редкие птицы мира. — М.: Агропромиздат, 1987. — 207 с

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2017004189 |

 |
**Ակցելերացիա**, (լատ.՝ acceleratio՝ արագացում), երեխաների և դեռահասների աճման և սեռական հատկանիշների առաջացման արագացում նախորդ սերունդների համեմատ։ Դիտվում է հատկապես տնտեսապես զարգացած երկրներում։

Առաջացող փոփոխություններ
------------------------

Երեխաների ակսեկլերացիան ավելի ցայտուն է դրսևորվել 20-րդ դարի 2-րդ կեսին։ Այսպես՝ 1965-1973 թվականներին մարմնի քաշը սկսել է կրկնապատկվել 4-5 ամսականում (1940-1941 թվականին՝ 5-6 ամսականում)։ Կաթնատամները շատ վաղ են սկսել փոխարինվել մնայուն ատամներով (1984 թվականին՝ 5-6 տարեկանում, 1953 թվականին՝ 6-7 տարեկանում)։ Փոփոխվել են սեռական հասունացման ժամկետները։ 20-րդ դարում աղջիկների դաշտանն ավելի վաղ է սկսվում (յուրաքանչյուր 10 տարում մոտավորապես 4 ամսով), և 1974 թվականին այն կազմել է 12 տարի 7 ամիս։ Արագ են զարգանում նաև երկրորդային սեռական հատկանիշները։ Բացի դրանից երեխաների և դեռահասների մոտ դիտվում է ավելի վաղ ձևաբանական կայունացում։ Տղաների ոսկրացման ամբողջ գործընթացն ավարտվում է 2 տարի, իսկ աղջիկներինը՝ 3 տարի շուտ, քան 20-րդ դարի 30-ական թվականներին։ Շատ կարճ ժամկետներում է տեղի ունենում հասակի աճի ավարտը, աղջիկների երկար խողովակավոր ոսկրերի ոսկրացումն ավարտվում է 16-17, պատանիներինը՝ 18-19 տարեկանում։ Արագացված զարգացման արդյունք են երեխաների և դեռահասների ֆիզիկական զարգացման բավականին բարձր ցուցանիշները։

Նկատվում է երիտասարդների կենսաբանական և սոցիալական հասունության որոշակի խզում, նրանք սոցիալապես ավելի վաղ են զարգանում։ Ակսեկլերացիա մի շարք հարցեր է դրել գործնական և տեսական բժշկության առջև։ Մասնավորապես անհրաժեշտություն է առաջացել սահմանել աշխատանքային և ֆիզիկական բեռնվածության, սնուցման, մանկական հագուստի, կոշիկի, կահույքի և գործածության իրերի չափանիշներ։

Ակցելերացիայի պատճառները
------------------------

Վարկածներից մեկի համաձայն՝ ակսեկլերացիայի հիմնական պատճառը երեխաների լավ սնվելն է (կենդանական սպիտակուցներով և ճարպերով, վիտամիններով, կրծքով կերակրվող երեխաները՝ խտանյութերով)։ Համաձայն այլ վարկածի՝ ակցելերացիան արևի շատ ինտենսիվ ճառագաթման արդյունք է, որին ենթարկվում են ժամանակակից երեխաները։ Քաղաքակենտրոնացման (ուրբանացման) վարկածի կողմնակիցները ենթադրում են, որ ժամանակակից արագընթաց քաղաքային կյանքը գրգռում է կենտրոնական նյարդային համակարգը և ակտիվացնում նրա խթանող ֆունկցիան։ Որոշ գիտնականներ ակսեկլերացիաի երևույթը բացատրում են գենետիկական տեսանկյունից։ Ակսեկլերացիաի ծագման համար նշանակություն ունի և կենսաբանական, և սոցիալական գործոնների փոխազդեցությունը։ 1980-ական թվականներին արձանագրվել է ակսեկլերացիաի կայունացում։

Դեցելերացիա
-----------

Գիտնականների կարծիքով 20-րդ դարի վերջին տնտեսապես զարգացած երկրներում տեղի է ունենալու ակսեկլերացիաի հետագա դանդաղում՝ ի հայտ է եկել նույնիսկ համապատասխան տերմին՝ «դեցելերացիա» (ակսեկլերացիաի հետադարձ երևույթ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
|  |
| --- |
| **Մախմալ մրջյուն** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Թաղանթաթևեր (Hymenoptera) |
| **Ընտանիք** | Իսկական մեղուներ (Apidae) |
| **Ցեղ** | **Bombus** |
| **Տեսակ** | **Մախմալ մրջյուն** *(B. portchinsky)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Bombus portchinsky***Radoszkowski, 1883 |

**Մախմալ մրջյուն** (լատ.՝ Bombus portshinskii), մրջյունների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Հայտնի են միայն աշխատավոր առանձնյակները։ 5,8-11 մմ երկարությամբ միջինից մինչև շատ խոշոր մեծության մրջյուններ են։ Գլուխը և կուրծքը կարմրադարչնագույն են, փորիկը` սևադարչնագույն։ Ծածկույթների ցցված մազիկները սպիտակ են կամ ոսկեգույն, ծոծրակը՝ ավելի քան 6 զույգ ցցված մազիկներով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանի էնդեմիկ միջատ է։ Հայտնաբերվել է Հատիս լեռան հարավային լանջին` Ակունք գյուղից դեպի հյուսիս-արևելք։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են ֆրիգանաներում։

Հասարակական միջատներ են։ Բները պատրաստում են հողում։ Սեռական առանձնյակների հայտվելու ժամկետները հայտնի չեն։ Սնվում են անողնաշար կենդանիներով և նրանց դիերով։

Պահպանություն
-------------

Խիստ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Հայտնի են եզակի գաղություներ։ Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Սպառնացող վտանգներից է անասունների գերարածեցմամբ պայմանավորված էկոհամակարգերի դեգրադացումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI · ITIS TSN |

 |
Էրնստ ՄախՌիխարդ Ավենարիուս
**Մախիզմ**, 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի սուբյեկտիվ իդեալիստական ուղղություն՝ այսպես կոչված «երկրորդ պոզիտիվիզմ», որի հիմնական տեսական դրույթները մշակել են Էրնստ Մախը, Ռիխարդ Ավենարիուսը և նրանց աշակերտներն ու համախոհները (Ի. Պետցոլդ, Ֆ. Կարստանյեն, Ռ. Վիլի, Կարլ Պիրսոն)։ Մախը, իսկ այնուհետև մախիզմին հարած ֆիզիկոսները (Պիեռ Դյուհեմ, Վիլհելմ Օստվալդ, Անրի Պուանկարե) փորձում էին լուծել դասական ֆիզիկայի ճգնաժամի առնչությամբ ծագած իմացաբանական դժվարություններն ու մեթոդաբանական խնդիրները։ Նրանք զգալի դեր խաղացին ֆիզիկական նոր պատկերացումների ձևավորման գործում՝ նպաստելով փորձնական հիմնավորում չունեցող մտակառույց («մետաֆիզիկական») էությունների արտաքսմանը ֆիզիկայից։ Սակայն մախիզմում դա հասավ ամեն տեսակ վերացական հասկացությունների, առհասարակ մտահասու էությունների (հատկապես փիլիսոփայական «սուբստանց», «մատերիա», «ոգի», «պատճառականություն» և այլն) ճանաչողական նշանակության ժխտմանը։ Համապատասխանաբար, մախիզմի իմացաբանությունը սուբյեկտիվիստական էմպիրիզմ է՝ ֆենոմենալիզմ. ճանաչողության հիմքում այն դնում է անմիջական զգայական փորձը, որի վերջնական «տարրեր» համարում է զգայությունները։ Վերացվում է հոգեկանի և ֆիզիկականի հակադրությունը, զգայությունները և նրանց կոմպլեքսները, դիտված զգայող սուբյեկտի հետ ունեցած հարաբերության տեսակետից, կազմում են հոգեբանության առարկան, իսկ դրանց օբյեկտիվացումը, դրանց դիտարկումն իբրև առարկայի ու նրա հատկությունների մասին զգայական տվյալների, կազմում է ֆիզիկայի (բնագիտության) առարկան։ Սուբյեկտի և օբյեկտի հակադրության այսպիսի վերառմամբ մախիզմը իր փիլիսոփայությունը հռչակում է մատերիալիզմից և իդեալիզմից վեր կանգնած՝ «երրորդ», «չեզոք» գիծ։ Մարդկային ճանաչողությանը մախիզմը տալիս է կենսաբանական մեկնաբանություն՝ նրա վրա տարածելով կենսաբանական հարմարմանը հատուկ «ուժերի նվազագույն ծախսման» սկզբունքը։ Գիտական ճանաչողության մեջ դա, ըստ Մախի, դրսևորվում է որպես «մտածողության տնտեսման» մեթոդաբանական պահանջ։ Գիտության էությունը և նպատակը համարվում են զգայությամբ տրված փորձնական տվյալների նկարագրությունը։ «Զուտ նկարագրության» այս մեթոդաբանական սկզբունքի տեսակետից բնագիտության տեսական ընդհանրացումները լավագույն դեպքում աշխատանքային հիպոթեզներ են, և նրանց չպետք է վերագրել օբյեկտիվ բովանդակություն։ Դրանով իսկ մախիզմը հետևում է հյումիստական ագնոստիցիզմի գծին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 166)։*  |
**Խաչիկ Թահտաճյան** (1847, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - 1914), հայ զարդանկարիչ արվեստագետ, գրաֆիկ, թատերական նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ Որպես գեղագրության ուսուցիչ ավելի քան կես դար պաշտոնավարել է Պոլսի հայկական և ֆրանսիական դպրոցներում։ Սուլթաններին, ցարերին ուղղված ձոներ, ուղերձներ նա է գծագրել։ Դեսպան Նելիտովի առաջարկով նրա անունից պատրաստել է մի ձոն՝ ուղղված Ալեքսանդր ցարին։ Եղել է կոստանդնուպոլսի Խաս գյուղի հայկական թատրոնի դերասան, ձևավորել է բեմադրություններ։

Հրատարակել է ասեղնագործության տետրակներ, գեղագրական բազմաթիվ ալբոմներ, ինչպես՝ «Նշանագիրք հայերեն և գաղղիերեն» (Կ. Պոլիս, 1886), «Համառոտ գեղագրության տետրակ» (1892), «Նոր գեղագրություն ի պետս հայ վարժարանաց և համայն հայ ուսանողաց» (Կ. Պոլիս, 1909), «Գեղագրություն հայ-ֆրանս», «Գեղագրություն հայ-ֆրանս-թուրքերեն»։ Հայ տպագրության 400-ամյա հոբելյանի առթիվ 1913-ին շքեղ տպագրությամբ լույս է ընծայել «Ոսկետետր ասեղնագործության» ալբոմը, որը պարունակում է անունների և մականունների սկզբնատառերը՝ ընդելուզված։ Որպես գեղագրության ուսուցիչ պաշտոնավարել է նաև Կենտրոնական վարժարանում։ Զոհվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմում։

Մատենագրություն
---------------

Լուրեր։ «Ամենուն տարեցույց», 1912, 1916-1920 թթ.։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  «Հայ կերպարվեստագետներ, համառոտ բառարան», Դանիել Դզնունի, «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1977 թ.:
2. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ 348
**Ալեմաններ**, գերմանական ցեղ։ Առաջին անգամ հիշատակվում է III դարի սկզբում, երբ Ալեմանները խախտեցին Հռոմեական կայսրության սահմանը Հռենոսի և Դանուբի միջև։ V դարում գրավեցին այժմյան հարավարևմտյան Գերմանիան, Էլզասը և Շվեյցարիայի մեծ մասը։ Ալեմանները եղել են գերմանական ժողովրդի կազմավորման կարևոր բաղադրիչը։ Եվրոպական մի շարք լեզուներում Գերմանիայի և գերմանացիների անվանումները ծագել են Ալեմանների անունից։

Եվրոպայում՝ հիմնականում մ.թ. II-III դդ-ից սկսած կատարվել է զգալի էթնիկական տեղաշարժեր, որը պայմանական անվանում են ժողովուրդների մեծ գաղթ։ Սկյութական (Ասքանազյան ծագում ունեցող) և Մերձուրալյան (ուգրո-ֆիննական ծագում ունեցող) ցեղերի ներխուժումները, որոնք զգալի էին IV դ. վերջին քառորդին՝ աղետալի դարձան Հռոմի համար։ Ժողովուրդների մեծ գաղթի անմիջական խթանը հոների տեղաշարժն էր դեպի արևմուտք։ Այդ ցեղախմբերից սկյութական ծագմամբ՝ Ալանները V-րդ դարում գրավեցին այժմյան հարավարևմտյան Գերմանիան, Էլզասը և Շվեցարիայի մեծ մասը,  որոնք III դարի սկզբներից հիշատակվել են Ալեմաններ անվանաձևով։ Երևի դա է պատճառը, որ շատ ժողովուրդներ (հատկապես Եվրոպաբնակ հրեաները) Գերմանիան անվանել են Աշքենազի երկիր։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Հանրագիտարանային բառապաշար · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Շվեյցարական կենսագրական · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4001111-2 · NKC: ph116922 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 151)։*  |
Բարձրակարգ բույս
**Ստելյար տեսություն**, ուսմունք բարձրակարգ բույսերի ստելի (ցողունի և արմատի կենտրոնական գլան) կառուցվածքի և տարբեր տիպերի փոխհարաբերության մասին։ Ստելի մեծ մասը կազմում են փոխադրող հյուսվածքները՝ քսիլեմը (բնափայտ) և ֆլոեմը (լուբ), որոնք շրջապատված են մեխանիկական և պարենքիմային բջիջներից կազմված պերիցիկլով։ Ստելի շուրջը գտնվում է առաջնային կեղևը։ Ստելի մասին ուսմունքը ստեղծել են ֆրանսիացի․ բուսաբաններ Ֆ․ վան Տիգեմը և Ա․ Դուլիոն (1886)։ Ստելյար տեսություն հետագայում զարգացվել է անգլ․ բուսաբան Գ․ Բրեբների, ամեր․ է․ Ջեֆրիի, գերմ․ Վ․ Ցիմմերմանի և սովետական գիտնականներ Կ․ Սեյերի ու Ա․ Թախտաջյանի աշխատանքներում։ Ստելի ամենապարզ, նախնական տիպը պրոաոստելն է, որի դեպքում քսիլեմը շրջապատված է ֆլոեմի համեմատաբար միատարր շերտով կամ դրանք հաջորդում են միմյանց շարերի և թիթեղների ձևով։

Պրոտոստել
---------

Պրոստոտելը բնորոշ է հնագույն բարձրակարգ բույսերին՝ պսիլոֆիտներին (ռինիա), lycophyta և sphenophyta տիպերին, պտերների ու ծածկասերմերի մի քանի ջրային ներկայացուցիչների, սերմնավոր բույսերի արմատներին։ Ստելի զարգացման հաջորդ փուլը՝ սիֆոնոստելն է, որին հատուկ է փոխադրող հյուսվածքներով շըր- ջապատված պարենքիմային միջուկը։ Ըստ ֆլոեմ և քսիլեմ դասավորության տարբերում են էկտոֆլոյ (ֆլոեմը շրջապատում է քսիլեմին դրսից, օրինակ, սերմնավոր բույսեր) և ամֆիֆլոյ (ֆլոեմըշրջապատում է քսիլեմին և դրսից, և՝ ներսից, օրինակ, պտերներ)։ Պարզ սիֆոնոստելները չունեն տերևային հետքեր, իսկ բազմաթիվ պտերների տերևային հետքերն այնքան յայն են, որ փոխադրող հյուսվածքը մասնագիտացված տեսք ունի և նմանվում է ցանցի (դիկտիոստել)։ Սիֆոնոստելի առավել կատարելագործված ձևը էուստևլնէ, որտեղ կոլատերալ և բիկոլատերալ փոխադրող խրձերն իսկական ցանց են կազմում, իսկ տերևային ճեղքերն ու միջխրձային գոտիները միմյանցից էականորեն չեն սահմանազատվում։ Բնորոշ է մերկասերմերին և երկշաքիլավորներին։ Անկանոն դասավորված խրձերով ստելը կոչվում էատակտոստել և հատուկ է միաշաքիլավորներին։ Ստելյար տեսություն․ բացահայտում է բույսերի առանցքային օրգաններում կենտրոնական գլասաելրների տիպերի էվոլյուցիայի սխեման։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 112)։*  |
| **՞**Սիբիրյան թառափ |
| --- |
| Սիբիրյան թառափ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կռճիկային ձկներ |
|
|
|
| Կարգ | Մորեակերպեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | **Սիբիրյան թառափ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Acipenser baerii
Brandt, 1869 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Վտանգված տեսակIUCN 3.1 *Endangered* : 244 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սիբիրյան թառափ** (լատ.՝ Acipenser baerii), ճառագայթալողակ ձկների ենթադասի մորեակերպերի կարգին պատկանող ձկնատեսակ։

Ունի արդյունագործածական նշանակություն։ Միջին արդյունագործածական քաշը կազմում է համապատասխանաբար 5-16 և 2-3 կգ։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Արևելյան Սիբիրի գետերում և լճերում։ Հանդիպում է ամբողջ Ռուսաստանի Դաշնության կենտրոնական և արևելյան շրջաններում, ինչպես նաև Կենտրոնական Ասիայում։

Կենտրոնական Ասիայում հանդիպում է Ղազախստանում, Մոնղոլիայում և Թուրքմենստանում։ Առաջացնում է կիսագաղթող գետային տարատեսակներ։

Աճում է դանդաղ և ապրում է շուրջ 60 տարի։

Նկարագրություն
--------------

Միջին չափի ձուկ է։ Առավելագույն երկարությունը կազմում է 200 սմ, իսկ քաշը՝ 210 կգ; Ապրում է մոտավորապես 60 տարի։

Արուները սեռահասուն են դառնում 15-18, իսկ էգերը՝ 18-20 տարեկան հասակում։ Օբ գետում և Բայկալ լճում նրանք կշռում են 180-200 կգ, իսկ Լենա գետում՝ 60 կգ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․Ջ․ Գրիգորյան, *Ողնաշարավորներ*, Հայերեն կենդանաբանական տերմինաբանություն (վերլուծություն և սկզբունքներ) (խմբ. Հ․Գ․ Խաչատրյան), «ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչություն», 2008, էջ 94 — 264 էջ. — 300 հատ, ISBN 978-5-8080-0723-9։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |
**Լուիս Պատրիկ Գրեյ** (հուլիսի 18, 1916(1916-07-18), Սենթ Լուիս, Միսսուրի, ԱՄՆ - հուլիսի 6, 2005(2005-07-06), Ատլանտիկ Բիչ, Դյուվալ շրջան, Ֆլորիդա, ԱՄՆ), ամերիկացի քաղաքական գործիչ, 1972-1973 թվականներին եղել է ՀԴԲ տնօրենի պաշտոնակատարը։

Կենսագրություն
--------------

1940 թվականին ավարտել է ԱՄՆ Ռազմածովային ուժերի ակադեմիան։ Ծառայել է ռազմածովային ուժերում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից է։

1949 թվականից Վաշինգտոնի փաստաբանների կոլեգիայի անդամ։ Ջորջ Վաշինգտոն համալսարանում ստացել է փաստաբանի դոկտորի կոչում։

Կորեական պատերազմի մասնակից է։ Դրա ավարտից հետո եղել է Կոնեկտիկուտ նահանգի փաստաբանների կոլեգիայի, Միացյալ Նահանգների վերաքննիչ դատարանի, Միացյալ նահանգների ռազմական վերաքննիչ դատարանի և ԱՄՆ Գերագույն դատարանի անդամ։

1960 թվականին անցել է թոշակի որպես Առաջին կարգի կապիտան։ Որոշ ժամանակ ծառայել է ԱՄՆ շտաբի պետերի միասնական կոմիտեի նախագահի օգնական։ 1961 թվականին զբաղվել է անձնական պրակտիկայով։ 1960-ականների վերջից նորից անցել է պետական ծառայության, նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնի աշխատակազմում զբաղեցնելով մի շարք պաշտոններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
2. 1 2 3 4  Munzinger Personen (գերմ.)
3. ↑  *Todd Purdum* L. Patrick Gray III, Who Led the F.B.I. During Watergate, Dies at 88(անգլ.) // *The New York Times*. — 7 июля 2005.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Биография Луиса Патрика Грея Archived 2016-06-30 at the Wayback Machine. на сайте ФБР

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Notable Names Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 136553478 · ISNI: 0000 0000 5559 7474 · LCCN: no2006074424 · NUKAT: n2012077310 · VIAF: 76072940 · WorldCat VIAF: 76072940 |

 |