recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Հերաթ** (պարսկերեն՝ هرات), քաղաք Աֆղանստանի հյուսիս-արևմուտքում, Հերաթ նահանգի վարչական կենտրոնը։ Մոտ 109 հազար բնակիչ (1973)։ Ավտոճանապարհների հանգույց է, ունի օդանավակայան։ Արևմտյան Աֆղանստանի տնտեսական կենտրոնն է։ Կան բամբակազտիչ, տեքստիլ, սննդի արդյունաբերության ոչ մեծ ձեռնարկություններ։ Զարգացած է տնայնագործական արտադրությունը (բրդե և մետաքսե կտորներ, գորգեր, կարպետներ), կարակուլի մորթու, հացահատիկի, մրգերի և գյուղատնտեսական այլ արտադրանքի առևտուրը։ Հերաթի հիմնադրումը վերագրվում է Ալեքսանդր Մակեդոնացուն։ Հերաթում պահպանված ճարտարապետական հուշարձաններից են՝ միջնաբերդը (XV դար), մզկիթը (1201-XIV դար, վերականգնվել է 1498-1500 թվականներին՝ երկրաշարժից հետո, վերակառուցվել է 1936-1944 թվականներին), Մուսսալա անսամբլի Գաուհարշադ դամբարանը և մինարեթները (Հերաթից հյուսիս-արևմուտք), Աբդուլլա Անսարի դամբարանը (բոլորն էլ 15-րդ դար, ճարտարապետ Կավամադդին Շիրագի)։ Հերաթը միջնադարյան մանրանկարչության և դեկորատիվ-կիրառական արվեստի նշանավոր կենտրոն էր։

Անվանում
--------

Ըստ ավանդության՝ քաղաքը հիմնադրել է Ալեքսանդր Մակեդոնացին։ Հունական աղբյուրներում հիշատակվում է Ալեքսանդրիա-Արիոն անունով։ «Հերաթ» անվանումը ստացել է Սասանյանների օրոք՝ Հերիռուդ գետից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ *Աշխարհագրական անունների բառարան*։ Երևան: «Լույս»


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Լարուսի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Սիտինի ռազմական · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4024442-8 · LCCN: n81108322 · NKC: ge329251 · SUDOC: 027718603 · VIAF: 130198044 · WorldCat VIAF: 130198044 |

 |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Աֆղանստան Աֆղանստանի քաղաքներ |
| --- |
|  |
| Մայրաքաղաք՝ **Քաբուլ** |
|  |
| Բալխ • Հերաթ • Ղանդահար • Մազարի Շարիֆ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 375)։*  |
**Միջազգային գին**, **համաշխարհային գին**, համաշխարհային շուկայում վաճառվող ապրանքների միջազգային արժեքի դրամական արտահայտում։

Համաշխարհային զարգացած առևտրի պայմաններում միջազգային մասշտաբով ձևավորվում են ապրանքների շուկայական արժեքներն ու գները։ Համաշխարհային շուկայում մրցապայքարի հետևանքով ազգային տարբեր արժեքների և արտադրության գների հիման վրա տարերայնորեն առաջացնում է միջազգային արժեք, իսկ հետագայում՝ միջազգային արտադրության գին և դրան համապատասխան Միջազգային գին։ Կապիտալի միջազգային շարժումը և պայքարը վաճառահանման շուկաների համար, միջազգային մասշտաբով հավասարեցնում են շահույթների նորմաները և առաջացնում արտադրության գին, որը գլխավորապես որոշվում է ապրանքների հիմնական զանգվածն արտահանող երկրում կամ երկրներում դրանց արտադրության պայմաններով։ Պահանջարկի և առաջարկի հարաբերակցության փոփոխության ազդեցությամբ Միջազգային գները տատանվում են միջազգային արտադրության գների շուրջը։

Ապրանքային շուկաների կոնկրետ պայմաններից կախված, միջազգային են համարվում պատրաստի արտադրանքի (մեքենաների և սարքավորման) հիմնական արտահանող-երկրների արտահանման, զարգացող երկրներից արտահանվող հումքի, արևմտաեվրոպական խոշոր շուկաների ներմուծման, համաշխարհային նշանակություն ունեցող բորսաներում, աճուրդային շուկաներում և միջազգային առևտրի այլ խոշոր կենտրոններում առաջացող գները և այլն։ Միջազգային գները պայմանավորված են համաձայնությունների բնույթով։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո միջազգային առևտրում կազմավորվել են Միջազգային գնի նոր տեսակներ՝ սովորական առևտրական գործարքների, քլիրինգյան համաձայնագրերի, «օգնության» ծրագրերի, ներկորպորացիոն գործառնությունների իրականացման և այլն։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 572)։*  |
| **՞**Հնդկոտեմ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
| Դաս | Էուդիկոտներ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Հնդկոտեմներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Tropaeoium

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


 **Հնդկոտեմ** (լատին․՝ Tropaeoium), պատկանում է հնդկոտեմների ընտանիքին։ Հայրենիքը Ամերիկան է։

Տարածվածություն
---------------

Իր հարուստ և գեղեցիկ ծաղիկներ շնորհիվ բավական տարածված միամյա բույս է։ Ամենատարածված խոշոր տեսակներից են *T. Majus L.-ը* և *T.Lobbianum Veitch.-ը*։ Երկու տեսակներն էլ ունեն փափատվող և թփիկավոր ձևեր։

Օգտագործում
-----------

Բարձր հնդկոտեմներն օգտագործվում են պակի կողմից լուսամուտները, պատշգամբները ձևավորելու համար, կազմելով բարձր լարաշարքեր։ Թփիկավոր ձևերը օգտագործվում են ծաղկեթմբերի, ղևանդների, միքսբորդերների և ցածր շրջեզրերի ձևավորումներում։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Դեկորատիվ տարբեր ձևերի ծաղիկները լինում են սպիտակ, վառ կարմրագույն, դեղին, նարնջագույն և այլ երանգների։ Տերևները նույնպես ունեն տարբեր գույներ՝ կանաչ, սպիտակ, խայտաբղետ և մուգ կանաչ։ Սերմերը իրենց մեծությամբ և ձևով խիստ տարբեր են, ունեն մոտավորապես կլոր կամ երկարավուն ձև, քիչ թե շատ ամուր, դեղին, սպիտակավուն խեցաձև պատյան, որը երբեմն շատ հեշտությամբ անջատվում է սերմից։

Ծլունակություն
--------------

Ծլունակությունը պահպանում է 3-4 տարի, ծլում է 8-12 օրվա ընթացքում։

Մշակում
-------

Ցանքը կատարվում է ապրիլի վերջերին կամ մայիսի սկզբներին՝ ուղղակի բաց գրունտում։ Կարելի է աճեցնել նաև 9-10 սմ-անոց թաղարներում և հողագնդիկով տեղափոխել գրունտ։ Տնկումը պետք է կատարել փափուկ և լավ մշակված հողերում, բաց, արևոտ տարածություններում բոիյսը բույսից 20-30 սմ հեռավորության վրա։ Ծաղկում է ամբողջ ամառվա ընթացքում՝ մինչև ուշ աշուն։ Սերմնահավաքը պետք է կատարել հաճախակի, որովհետև հասած սերմնահատիկը անմիջապես վայր է ընկնում և ստիպված պետք է հավաքել գետնից։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* «Վարդեր և հնդկոտեմներ», Անրի Ֆանտեն Լատուր«Վարդեր և հնդկոտեմներ», Անրի Ֆանտեն Լատուր
* Աղցան ծաղիկներ և տերևներԱղցան ծաղիկներ և տերևներ

Գրականություն
-------------

* Ծաղկաբուծություն և դեկորատիվ այգեգործություն, Հ. Ե. Նարինջյան

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85138042 · Microsoft: 2776793887 |

 |
**Հովսեփ (Ժոզեֆ) Բեյրան** (1825, Ադրիանապոլիս, Օսմանյան կայսրություն - 1866, Փարիզ), վեներաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1850), պրոֆեսոր (1864):

Կենսագրություն
--------------

Հովսեփ (Ժոզեֆ) Բեյրանը ծնվել է 1825 թվականին, Ադրիանուպոլիս քաղաքում։ 1850 թվականին ավարտել է Փարիզի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1850-1854 թվականներին Կ. Պոլսում, այնուհետև Փարիզում զբաղվել է ուրոլոգիայով և վեներաբանությամբ։ 1864 թվականից եղել է Փարիզի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի պրոֆեսոր։ Հեղինակ է «Վեներական հիվանդությունների մասին» (1851), «Բժշկությունը Թուրքիայում» (1854), «Ընդհանուր ախտաբանություն» (1863) ֆրանսերեն գրքերի։

Բեյրանի պատրաստած «0piat de Веуran» դեղանյութը երկար տարիներ կիրառվել է որպես վեներական հիվանդությունների դեմ պայքարի միջոց։

Հովսեփ (Ժոզեֆ) Բեյրանը մահացել է 1866 թվականին, Ֆրանսիայի մայրաքաղաք Փարիզում։

Երկեր
-----

* «Վեներական հիվանդությունների մասին» (1851, ֆրանս.):
* «Բժշկությունը Թուրքիայում» (1854, ֆրանս.):
* «Ընդհանուր ախտաբանություն» (1863, ֆրանս.):
* «Միզուղիների հիվանդությունների մասին դասախոսությունները» (1865, ֆրանս.):

Գրականություն
-------------

* Հայ բժիշկներն ու դեղագործները Օսմանյան Կայսրությունում (19-րդ դարի երկրորդ կես - 20-րդ դարի սկիզբ(չաշխատող հղում)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Միջազգային տնտեսական համագործակցություն**, առանձին երկրների, երկրների խմբերի, համաշխարհային սոցիալիստական ու կապիտալիստական համակարգերի միջև ու դրանց ներսում զարգացող տնտեսական կապերի ամբողջություն։ Իրականացվում է անկախության, իրավահավասարության և կողմերի փոխադարձ շահավետության սկզբունքներով։ Հիմքը աշխատանքի միջազգային բաժանման խորացումն է։ Կապիտալիստական երկրների միջազգային տնտեսական համագործակցությունը առանձին մոնոպոլիաների և մոնոպոլիստական միությունների միջև միջազգային արտադրական կապերի, միջպետական տնտեսական միավորումների (օրինակ՝ Եվրոպական տնտեսական համագործակցություն) բարդ ու համակողմանի համակարգ է։ Տնտեսական կապերն իրագործվում են կապիտալների միջազգային շարժի, արտաքին առևտրի, աշխատուժի միջազգային արտագաղթի և արժութային հարաբերությունների ձևերով՝ երկրների մրցապայքարի, անհաշտելի հակասությունների խորացման, անհամաչափ զարգացման, համաշխարհային սոցիալիստական համակարգի հզորացման, զարգացող երկրների տնտեսության վերելքի պայմաններում։ Արդյունաբերությամբ զարգացած կապիտալիստական երկրները հարստանում են կախյալ և նախկին գաղութային պետությունների շահագործման հաշվին։ Զարգացած կապիտալիստական և զարգացող երկրների տնտեսական կապերը ձևավորում են մի կողմից ներգաղութատիրության, զարգացող երկրները մոնոպոլիստական կապիտալիզմի ազդեցության ոլորտում պահելու, մյուս կողմից՝ գաղութային համակարգի մնացորդներից, տնտեսական կախվածությունից ազատագրվելու և սեփական արդյունաբերություն ստեղծելու համար մղվող պայքարում։ Համաշխարհային տնտեսության երկու համակարգերը զարգանում են միջազգային տնտեսական կապերի մեջ, որոնք իրագործվում են այդ համակարգերի միջև դասակարգային և գաղափարական անհաշտելի հակասությունների պայմաններում։ Նրանց տնտեսական համագործակցության գլխավոր ձևն արտաքին առևտուրն է, կապված են նաև շինարարական, գիտատեխնիկական, արժութավարկային և այլ հարաբերություններով։ Հասարակական տարբեր կարգ ունեցող երկրների խաղաղ գոյակցության քաղաքականությունը նպաստում է տնտեսական կապերի բարենպաստ զարգացմանը։ Իր հերթին այդ կապերի զարգացումը երաշխիք է դառնում կայուն և երկարատև խաղաղության համար։ Միջազգային տնտեսական համագործակցության կարևորագույն ոլորտ են սոցիալիստական և զարգացող երկրների տնտեսական կապերը, որոնք ընդգրկում են արտաքին առևտուրը, վարկերի տրամադրումը, շինարարությունը, որակյալ կադրերի պատրաստումը և այլն։

Խորհրդային Հայաստանը մասնակցել է Ասուանի (Եգիպտոս) հիդրոհամալիրի, Նաղլուի (Աֆղանստան) հիդրոէլեկտրակայանի, Հինդիկուշի (Հնդկաստան) բարձր լեռնային ավտոճանապարհի, ինչպես նաև Աֆրիկայի և Ասիայի այլ երկրներում բազմաթիվ օբյեկտների կառուցմանը։ Հայաստանում արտադրված տրանսֆորմատորները, մետաղահատ հաստոցները, սինթետիկ կաուչուկը, գորգերը, կոնյակները, աղանդերային գինիները և այլ արտադրատեսակներ լայն ճանաչում ունեին համաշխարհային շուկայում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 581)։*  |
**Հովսեփ Հովհաննիսյան** (Իոսիֆ Իոաննեսով, Յաժդերխանցի, Աստրախան, Ռուսական կայսրություն - 1862, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն), հայ տպագրիչ, թարգմանիչ, եկեղեցական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

1811 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում հիմնադրել է հայկական տպարան (2-րդը՝ Ռուսաստանում, գործել է մինչև 1827 թվականը)։ Տպագրել է 12 անուն գիրք՝ Նոր կտակարան (1814, 1817), Աստվածաշունչ (1817) և այլն։ 

Հովհաննիսյանը ռուսերեն է թարգմանել Մովսես Խորենացու «Պատմություն Հայոց» երկը (1809, ձոնել է Ալեքսանդր I կայսրին), Գևորգ (Եգոր) Մելքիսեդեկյան-Խուբովի «1778–1809 թթ. Հայաստանի արժանահիշատակ անցքերի նկարագրությունը» (1811, հայերեն բնագիրը կորել է), Մարգար Խոճենցի (Գեղամյան) «Բարառնական դիմառնություն բարոյական» (1812) աշխատությունները, թարգմանել և հայերեն-ռուսերեն տեքստերով հրատարակել է Գրիգոր Նարեկացու «Մաղթանք գիշերային» (1810) տաղը, ռուսերենից գրաբար է թարգմանել Մոսկվայի մետրոպոլիտ Պլատոնի «Քարոզք նորին կայսերականի մեծութեան...» (1811, Սանկտ Պետերբուրգ, Հովհաննիսյանի տպարան), «Բան առ Հայկազնեայ քրիստոնեայս, ընկերակցութենէ ռուսաց Աստուածաշունչ ժողովոյն, որ ի Ռուսաստան» (1816, նույն տպարանում) երկերը։

Գրականություն
-------------

* Հախվերդյան Ռ. Իոսիֆ Իովաննեսովի տպարանը Պետերբուրգում, «Հայություն», 1993, № 15:
* Հովհաննիսյան Պ. Մովսես Խորենացի։ Մատենագիտություն, Ե. 2013:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ասատրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Ասատրյան Հակոբ Լեոնիդի** (նոյեմբերի 16, 1967(1967-11-16), Կիրովական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ լրագրող, խմբագիր։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է ԵՊՀ-ում (Երևանի Պետական Համալսարան) (1984-1987 թթ), ավարտել է ՄՊՀ (Մոսկվայի Պետական Համալսարան) (1990)։ 1991-1998 թվականներին՝ «Ազգ» օրաթերթի աշխատակից, 1992-1998 թվականներին, միաժամանակ՝ ՀՀ-ում «Ազատություն» ռադիոկայանի ռուսական ծառայության, 1993-1997 թվականներին՝ «Արմինիըն Ինտերնեշընըլ Մեգըզին» (Գլենդել, ԱՄՆ) և «Նուվել դ'Արմենի» (Փարիզ) ամսագրերի թղթակից։ 1991 թվականից «Ազգի» սեփական թղթակիցն է Չեխիայում։ 1999 թվականին Պրահայում հիմնադրել է «Կովկաս-Արևելյան Եվրոպա» լրատվական կենտրոնը, «Օրեր» ամսագիրը, որի գլխավոր խմբագիրն է։

ԹՄՄ Վարդգես և Ռիտա Պալյանների «Տարվա լավագույն լրագրող» (1995), ՀԺՄ և Համաշխարհային հայկական կոնգրեսի (2011, լավագույն լրագրողական հրապարակումների համար) մրցանակներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայ գրատպություն և գրքարվեստ, Երևան, 2015, էջ 108։
**Միջնադարյան ձայնակարգեր**, ժողովրդական երաժշտությունից առնված յոթաստիճան բնական մոնոդիական ձայնակարգերի համակարգը, որը եղել է վաղ միջնադարից մինչև 14-րդ դարի լատինական մասնագիտացված (նախ՝ միաձայն, ապա՝ բազմաձայն) երաժշտության հիմքը (կոչվում են նաև եկեղեցական ձայնակարգեր)։ Համակարգը կրել է բյուզանդական ութձայնի որոշակի ազդեցությունը, պատմականորեն զարգացել (10-րդ դարում ձայնակարգերի թվային անվանումերը փոխարինվել են հին հունական տեսությունից առնված հատուկ անուններով) և Վերածննդի դարաշրջանում հասել է ավարտուն վիճակի։ 

Տարբերում են հիմնական (արևմտաեվրոպական երաժշտության տեսության մեջ՝ «ավտենտիկ») և ածանցյալ («պլագալ») ձայնակարգեր։ 1547 թվականին շվեյցարացի երաժիշտ-տեսաբան Հ. Գլարեանը համակարգի ձայնակարգերի քանակը 8-ից հասցրել է 12-ի (հավելել է էոլական ու հոնիական ձայնակարգերը՝ ածանցյալներով)։ 1571 թվականին իտալացի Ջոզեֆֆո Ցառլինոն, հաջորդականությունն սկսելով հոնիականից, ձայնակարգերի տոնիկաները դասավորել է դիատոնիկ շարքի *դո*-ից մինչև *լա*-ն, պարզաբանել ձայնակարգերի արտահայտչության հատկանիշները, որոնք լայնորեն դրսևորվել են «խիստ ոճի» պոլիֆոնիայում։ 17-րդ դարից հոնիական և էոլական ձայնակարգերը արտահայտչական առավելագույն հնարավորությունների շնորհիվ առանձնացվել, կատարելագործվել են՝ դառնալով դասական մաժոր-մինոր հարմոնիկ համակարգի հիմնական ձայնակարգերը։ 

Հետագայում միջնադարյան ձայնակարգերն իրենց նշանակությունը պահպանել են, սակայն գործածվել են միայն «դիպվածաբար» (Յ. Ս. Բախ, Գ. Հենդել, Լ. վան Բեթհովեն, Ֆ. Շոպեն, Յ. Բրամս)։ 20-րդ դարի 1-ին կեսին կոմպոզիտորները, ձգտելով երաժշտության ձայնակարգերի հիմքի նոր զարգացման, հաճախ դիմել են միջնադարյան ձայնակարգերին, քանի որ նրանք ներկայում էլ տարածված են մի շարք ժողովուրդների ժողովրդական երաժշտության մեջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Մարդասիրական օգնության համաշխարհային օր**, տոն, որը հռչակվել է 2008 թվականի դեկտեմբերի 11-ին՝ Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեայի A/RES/63/139 բանաձևով։ Նշվում է օգոստոսի 19-ին։ 2003 թվականին Բաղդադում ՄԱԿ-ի կենտրոնակայանում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով զոհվել է 22 մարդ, որոնց թվում էր նաև ՄԱԿ-ի ականավոր գործիչ Սերժիու Վիեյրա դի Մելլուն։

Նպատակ
------

Ինչպես ասված Է Գլխավոր ասամբլեայի բանաձևում, հումանիտար օգնության համաշխարհային օրը․ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | կոչված է նպաստելու ամբողջ աշխարհում մարդասիրական օգնության ցուցաբերման գործունեության և այդ կապակցությամբ միջազգային համագործակցության կարևորության մասին հանրության տեղեկացվածության բարձրացմանը, ինչպես նաև այն բանին, որ արժանին մատուցվի ողջ հումանիտար անձնակազմին՝ ներառյալ ՄԱԿ-ի անձնակազմին և նրա հետ կապված անձնակազմին, որոնք նպաստել են մարդասիրական իդեալների կյանքի կոչմանը, և նրանց, ովքեր իրենց կյանքը տվել են ծառայությունը մատուցելու ընթացքում… |  |

Պատմություն
-----------

Մարդասիրական օգնության համաշխարհային օրվա հռչակման կապակցությամբ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը նշել է, որ այդ օրը *կոչված է հիշեցնելու կարիքի մեջ ապրող մարդկանց և նրանց արժանի օգնություն տրամադրելու անհրաժեշտության մասին*։

Մարդասիրական օգնության առաջին համաշխարհային օրը, որը նշվել է 2009 թվականին, նվիրված է եղել այն մարդկանց հիշատակին, որոնք զոհվել են մյուսների փրկության ժամանակ։

Կարգախոսներ
-----------

* 2016 թվական - «Միասնական մարդկություն»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  United Nations General Assembly  Session 63  *Resolution*  *A-63-L.49*. *World Humanitarian Day*   **A/63/L.49**  11 December 2008.  Retrieved 2008-12-11.

Արտաքին հղումներ
----------------

* № 63/139 բանաձև
* Օրվա պաշտոնական էջը ՄԱԿ-ի կայքում
* ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղարի ուղերձը 2009 թվականին
**Միսաք Գոչունյան** (սեպտեմբերի 16, 1863(1863-09-16), Հալեպ, Օսմանյան կայսրություն - մայիսի 15, 1913(1913-05-15), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն), հայ գրող, հրապարակախոս, խմբագիր։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Կյուրինի ազգային և Այնթապի Կիլիկյան վարժարաններում։ 1886 թվականին հաստատվել է Կոստանդնուպոլսում։ Աշխատակցել է «Հայրենիք», «Նոր դար», «Արևելյան մամուլ» պարբերականներին։ 1881 թվականին եղել է Կ.Պոլսում, ապա Յոզգաթում, կրկին Հալեպում, Քիլիսում և Այնթապում, 1886 թվականից հաստատվել է մայրաքաղաքում։ Այդ ժամանակ Գամգաբուում բացել է «Հեթումյան» անունով վարժարան, որը հազիվ երկու տարվա կյանք է ունենում։ Առաջին ստեղծագործությունը անտիպ մնացած «Սնանկը» թատերախաղն է, ապա Կեսարիայից Մելիքյանի «Հայրենիք»-ին ուղարկած թղթակցությունը։

1891 թվականին դարձել է «Մանզումեի էֆքյար» հայատառ-թուրքերեն թերթի հրատարակիչ-խմբագիր, 1894 թվականից աշխատել է «Սաբահ» թերթում, հիմնել է «ժամանակ» թերթը (1908)։ «Մանզումեի» և «ժամանակ»-ի էջերում տպագրել է վեպեր ու պատմվածքներ Կոստանդնուպոլսի կյանքից, ինչպես նաև Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգութեան» աշխարհաբար թարգմանությունը։ Երկնային Կյանքի տեսարաններ, 1897, «Խորհրդավոր աղջիկը» Կոստանդնուպոլիս, 1907, Կարապետ, Կոստանդնուպոլիս, 1910։

1887 թվականից կանոնավոր թղթակցել է «Նոր Դար»-ին՝ Անուշավան ծածկանունով, ապա աշխատակցել է Զմյուռնիայի «Արևելյան մամուլ»-ին, պատկերելով պոլսահայ և իր այցելած վայրերի կյանքը։ 1901-1908 թվականներին «Քասիմ» ծածկանունով խմբագրել է «Մանզումեի էֆքյարը» հայատառ-թուրքերեն թերթը։ 1908 թվականին, եղբոր՝ Սարգիս Գոչունյանի հետ հիմնել է իր սեփական թերթը՝ «Ժամանակ»-ը։

Մահացել է Կոստանդնուպոլսում, հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել Մայր եկեղեցում՝ նախկին պատրիարք Մաղաքիա օրմանյանի նախագահությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 3. — էջ 160.


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 11133 · BNF: 16968740w · GND: 140254730 · ISNI: 0000000073809397 · LCCN: n88278431 · SUDOC: 152463518 · VIAF: 65577899 · WorldCat VIAF: 65577899 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 160)։*  |
ԲՄ-13 «Կատյուշա»
**Համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգ (ՀԿՌՀ )**, ռեակտիվ հրետանու տեսակ է։ Նախատեսված է հեռավոր տարածությունների վրա հակառակորդի տեխնիկայի, կարևոր օբյեկտների ու կենդանի ուժի ոչնչացման համար, կախված հրթիռային զինամթերքի տեսակից, կարող է օգտագործվել նաև այլ նպատակների համար (ականապատում, հետախուզում և այլն)։ *Համակարգի* սպառազինությանը ներառում է՝ բազմահրթիռային արձակման կայանք, ռեակտիվ զինամթերք (չկառավարվող հրթիռներ, ռեակտիվ խորքային ռումբեր, այլ նշանակության արկեր), տրանսպորտային կամ տրանսպորտային-լիցքավորող մեքենա և այլ սարքավորումներ։ Արձակման կայանքը հիմնականում ունենում է տասնյակից ավելի արձակման փողեր՝ ամեն հրթիռի համար առանձին։ Հրթիռների արձակումից հետո, արձակման փողերի մեջ լիցքավորվում(տեղադրվում) են նոր հրթիռներ, կախված *համակարգի* տեսակից լիցքավորումը կատարվում է ձեռքով կամ հատուկ նախատեսված սարքավորման միջոցով։

Հրթիռների մարտական գլխիկների տեսակներ
-------------------------------------

* բեկորային
* բեկորա-ֆուգասային
* կումուլյատիվ-բեկորային
* կումուլյատիվ
* կասետային
* քիմիա-նշանափորձման
* ծխա-հրկիզող
* լուսավորող
* հետախուզման
* քարոզչական

Ռեակտիվ հրետանու համազարկային համակարգ
--------------------------------------

* 15cm Panzerwerfer 42 Auf.Sf - գերմանական
* Nebelwerfer
* Հվաչա - կորեական միջնադարյան հրթիռային կայանք
* ԲՄ-8-24
* ԲՄ-21(Գրադ)
* Կատյուշա
* Սմերչ
* Ուրագան
* Տ 34
* ՎՍ-2
* ՎՍ-3
* ՎՄ-80

Արտադրող պետություններ
----------------------

* {{{2}}} ԽՍՀՄ/Ռուսաստան - ԲՄ-14, ԲՄ 21 Գրադ, ԲՄ-27, ԲՄ-30, ՏՈՍ-1
* ԱՄՆ-ի դրոշըԱՄՆ - Մ270 ՀԿՌՀ, ՀԻՄԱՐՍ
* {{{2}}}Գերմանիա - ԼԱՐՍ 1, ԼԱՐՍ 2
* Իսրայել - ԼԱՐՈՄ, ԼԱՐ-160
* Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան ՎՄ-80, ԱՌ1Ա, ՊՀԼ-03
* {{{2}}}Հնդկաստան - Պինակա
* {{{2}}}Բրազիլիա - Աստրոս II
* Լեհաստան - ՎՌ-40 Լանգուստա
* Չեխիա Չեխիա - ՌՄ-70

Տես նաև
-------

Ռեակտիվ հրետանի

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռեակտիվ հրետանու համազարկային համակարգեր (ռուս.)
* Archived 2007-09-12 at the Wayback Machine.(ռուս.)
* (ռուս.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4329401-7 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Էրոզիա (այլ կիրառումներ)

**Հողի էրոզիա**, հողի մասնակի կամ լրիվ քայքայումը և տեղատարումը ջրի կամ քամու ազդեցությամբ։

Հողի էրոզիան տեղի է ունենում նաև ձնհալի, անձրևի կամ ոռոգման ջրերից լանջերում առաջացող մակերեսային հոսքի ներգործության (բնական հողի էրոզիա) և մարդու տնտեսական ոչ ճիշտ գործունեության՝ բուսածածկի ոչ ճիշտ օգտագործում, թեք լանջերում սխալ վար, ճանապարհաշինության ժամանակ հողապաշտպան միջոցառումների չկիրառելը, ոչ ճիշտ ոռոգման և այլնի հետևանքով (արագացված հողի էրոզիա)։

Հողի էրոզիային նպաստող գործոններից են՝ տեղումները, ջերմաստիճանային ռեժիմը, քամու ակտիվությունը, բուսածածկի նոսրացումը և նրա հողապաշտպան ունակության նվազումը։ Էրոզիայի ընթացքում նախ քայքայվում է վերին ամենաբերրի շերտը, հողն ստրուկտուրազրկվում է, վատանում են նրա ջրաֆիզիկական և ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները։

Հայաստանում տարածված են Զանգեզուրի, Վայքի, Արարատյան գոգահովտի շրջաններում։ Հողի էրոզիան կարելի է կանխել ագրոտեխնիկական մի շարք համալիր միջոցառումներ կիրառելով՝ վար հորիզոնական ուղղությամբ, վարելաշերտի փխրեցում, պարարտացում, լանջերի դարավանդում, զբաղեցված ցելի, հողապաշտպան ցանքաշրջանառությունների կիրառում, ճմաշերտի վերականգնում, դաշտապաշտպան անտառաշերտի ստեղծում, հերթափոխ արածեցում, հակահեղեղային և ջրակարգավորիչ անտառատնկումներ, հիդրոտեխնիկական կառուցապատումներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 97)։*  |
**Հիդրոդինամիկական դիմադրություն**, հեղուկով շրջահոսվող մարմնի շարժմանը դիմադրող ուժ։ Հիդրոդինամիկական դիմադրությունը մարմնի վրա ազդող բոլոր ուժերի գլխավոր վեկտորի պրոյեկցիան է շարժման ուղղության վրա։ Որոշվում է ({\displaystyle X=C\_{x}\rho {\frac {v^{2}}{2}}S}) բանաձևով, որտեղ ({\displaystyle \rho })-ն միջավայրի խտությունն է, v-ն՝ արագությունը, S-ը՝ տվյալ մարմնին բնորոշ մակերեսը, {\displaystyle C\_{x}}-ն չափազուրկ գործակիցը կախված է մարմնի ձևից, շարժման ուղղության նկատմամբ դիրքից և նմանության թվերից։ Շարժվող մարմնի մակերևույթի յուրաքանչյուր տարրի վրա հեղուկի ազդող ուժը կարելի է բաժանել նորմալ և շոշափող բաղադրիչների, այսինքն՝ ճնշման և շփման ուժերի։ Ճնշման ուժերի գումարի պրոյեկցիան շարժման ուղղության վրա կտա ճնշման հիդրոդինամիկական դիմադրությունը, իսկ շփման ուժերի գումարի պրոյեկցիան շարժման ուղղության վրա՝ շփման հիդրոդինամիկական դիմադրություն։ Կամայական հատվածք ունեցող խողովակում հեղուկի հաստատված շարժման ժամանակ խողովակի միավոր երկարության հիդրոդինամիկական դիմադրությունը որոշվում է ({\displaystyle \Delta P=\lambda {\frac {I\rho v^{2}}{2d}}}) բանաձևով, որտեղ l-ը դիտարկվող հատվածի երկարությունն է, d-ն՝ տրամագիծը, {\displaystyle v^{2}}-ն հեղուկի միջին ելքային արագությունը, \lambda-ն՝ դիմադրության չափազուրկ գործակիցը, որի արժեքը կախված է խողովակի հատվածքից և շարժման ռեժիմից (լամինար, տուրբուլենտ)։ Հարթ շրջանային խողովակում հեղուկի լամինար շարժման դեպքում {\displaystyle \lambda ={\frac {64}{Re}}}, տուրբուլենտի դեպքում {\displaystyle \lambda ={\frac {3164}{Re^{0.25}}}}, որտեղ {\displaystyle Re}-ն Ռեյնոլդսի թիվըն է։ Խողովակաշարերում հեղուկի շարժման ժամանակ խողովակների չափերի թռիչքաձև փոփոխությունների հետևանքով առաջանում է, այսպես կոչված, տեղական դիմադրություն, որը որոշվում {\displaystyle \Delta p=\xi \rho {\frac {v^{2}}{2}}} բանաձևով։ Այստեղ \xi –ն տեղական դիմադրության գործակիցն է տրված հատույթում։ Հիդրոդինամիկական դիմադրության ճշգրիտ որոշումը կարևոր է զանազան կառույցների, սարքավորումների և ապարատների նախագծման և կառուցման համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 392)։*  |
Ալբերտ Ազարյան
**Մարզական դպրոց**, մասնագիտացված ուսումնա-դասաիարակչական հիմնարկներ նախկին Խորհրդային Միությունում և հետխորհրդային պետություններում, որոնք կոչված են բարձր որակավորման մարզիկներ պատրաստելու։ ԽՍՀՄ-ում մարզական դպրոցները ստեղծվում էին լուսավորության ու հաղորդակցության ճանապարհների մինիստրությունների, արհմիությունների, ֆիզկուլտուրայի ու սպորտ կոմիտեների և այլ կազմակերպությունների համակարգում և լինում էին 3 տեսակի՝ 

* *մանկապատանեկան մարզական դպրոցներ (ՄՊՄԴ)*,
* *օլիմպիական ռեզերվի մասնագիտացված մարզական դպրոցներ,*
* *մարզական բարձրագույն վարպետության դպրոցներ (ՄԲՎԴ)*։

Առաջին մանկական մարզական դպրոցը բացվել է 1934 թվականին, Մոսկվայում, 1940 թվականին ԽՍՀՄ-ում կար 262 ՄՊՄԴ, 1977 թվականին՝ ավելի քան 6000 մարզական դպրոցներ, այդ թվում՝ 5400 ՄՊՄԴ, 600 օլիմպիական ռեզերվների և 71 ՄԲՎԴ։ 

Հայաստանում գործում են պատանի մարմնամարզիկների, բռնցքամարտիկների, հնգամարտիկների, ֆուտբոլիստների, շախմատիստների, ըմբիշների, մարզական պարերի, գեղարվեստական մարմնամարզության, մարզական վարպետության բարձրացման դպրոցներ։ Երևանում կար նաև մարզական թեքումով միջնակարգ դպրոց (համար 10)։ Խորհրդային շժրջանի մարզիչ-մանկավարժներից միջազգային ճանաչում ունեին Հրանտ Շահինյանը, Ալբերտ Ազարյանը, Վլադիմիր Ենգիբարյանը, Իգոր Նովիկովը, Հենրիկ Գասպարյանը, Նորայր Մուշեղյանը և ուրիշներ։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 311)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Կյուրճյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Միքայել Մահակի Կյուրճյան** (1879, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - հուլիսի 3, 1965(1965-07-03), Կահիրե, Եգիպտոս), հայ արձակագիր, դրամատուրգ, խմբագիր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Պոլսում։ Կրթությունն ստացել է Սկյուտարի ճեմարանում։ 1895 թվականին նրանց ընտանիքը տեղափոխվել է Եգիպտոս, բնակություն հաստատել Կահիրեում։ Այստեղ էլ սկսել է գրական գործունեությունը։ 1898 թվականին Լոնդոնում լույս տեսնող «Նոր կյանք» պարբերականում մաս-մաս տպագրել է «Մարտիկ աղա» վեպը։ Այդ տարիներին աշխատակցել է «Անահիտ» (Փարիզ), Պետերբուրգի «Բանբեր գրականության և արվեստի», Ալեքսանդրիայի «Շիրակ» և այլ պարբերականների, գրելով հիմնականում արձակ երկեր։

1906 թվականին Երվանդ Օտյանի հետ գրել են «Չարշըլը Արթին աղա կամ Ֆրանքո-թուրքական պատերազմը» կատակերգությունը, որը նույն տարում բեմադրվել է Եգիպտոսում, հետագայում բազմաթիվ քաղաքներում, նաև Երևանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում։

Օսմանյան սահմանադրությունից հետո, ի թիվս բազմաթիվ այլ հայ գրողների, նա էլ վերադարձել է Կ. Պոլիս, դարձել Վահան Թեքեյանի խմբագրությամբ լույս տեսնող «Շիրակ» հանդեսի հիմնական աշխատակիցներից մեկը։ Գրել է նաև այլ պարբերականներում։ Այդ տարիներին են լույս տեսել նրա լավագույն պատմվածքներից մի քանիսը՝ «Փախած ձիեր», «Սրճարանը», «Իմաստուն վճիռ» և այլն։ Մեծ եղեռնից հետո հազվադեպ է երևացել մամուլում։ Այդ տարիների ննրա միակ ծավալուն գործը՝ «Քսան տարի ետք» կատակերգությունն է «Չարշըլը Արթին աղայի»։ Մամուլում տպագրել է նաև ուշագրավ հոդվածներ արևմտաեվրոպական դասական գրողների մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 5. — էջ 494.
2. 1 2 3 4 5 6  *Ստեփանյան Գ.* Կենսագրական բառարան (հայ.) — 1973. — հատոր 2. — էջ 116. — ISBN 978-5-550-00265-0
3. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1981)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Բ*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ 116


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17084 · LCCN: n92075487 · SUDOC: 137425813 · VIAF: 85944161 · WorldCat VIAF: 85944161 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 494)։*  |
**Հին բուսաբանական այգի** (գերմ.՝ Alter Botanischer Garten), Մյունխենի Լենբախպլաց հրապարակի մոտ գտնվող այգի։ Ամբողջ այգու մակերեսը կազմում է 4 հա։ Բուսաբանական այգին վերակառուցվել է լանդշաֆտային ճարտարապետ Ֆրիդրիխ Լյուդվիգ ֆոն Սկելլյաի նախագծով՝ 1804–1812 թվականներին, և բացվել է 1812 թվականի մայիսի 23–ին։ 1854 թվականին Առաջին համաշխարհային արդյունաբերական ցուցահանդեսի անցկացման համար բուսաբանական այգու հյուսիսային մասում կառուցվել է Ապակե պալատ, որը 1931 թվականին հրդեհի հետևանքով ոչնչացել է։ 1931–1933 թվականներին այրված պալատի տեղում գործել է սահադաշտ, որտեղ անց է կացվել Գերմանիայի հոկեյի առաջնությունը։ 1914 թվականին Մյունխենում բացվել է Նիմֆենբուրգի բուսաբանական այգին, և հին բուսաբանական այգին Պաուլյա Լյուդվիգա Տրոոստաի էսքիզով, ճարտարապետ Օսվադա Բիբերի նախագծով և Իոսեֆ Վակկերլեի քանդակագործությամբ վերածվել է այգու, որտեղ բացվել է Նեպտուն շատրվանը և սրճարան այժմյան «Սրճարան այգի» շենքը։

Պատկերասրահ
-----------

* Այգու մուտքը Լենբախպլաց հրապարակիցԱյգու մուտքը Լենբախպլաց հրապարակից
* 
* «Նեպտուն» շատրվանը Մյունխենի Հին բուսաբանական այգում«Նեպտուն» շատրվանը Մյունխենի Հին բուսաբանական այգում
* 
* Ապակե պալատԱպակե պալատ
* Հին բուսաբանական այգիՀին բուսաբանական այգի
*

Գրականություն
-------------

* Margret Wanetschek: *Grünanlagen in der Stadtplanung von München. 1790—1860.* Neu herausgegeben von Klaus Bäumler und Franz Schiermeier. Franz Schiermeier Verlag, München 2005, ISBN 3-9809147-4-7.
* Botanischer Garten München und Gesellschaft der Freunde des Botanischen Gartens (Hrsg.): *Botanischer Garten München.* MünchenVerlag, München 2014, ISBN 978-3-7630-4013-1.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Archived 2019-07-08 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4269039-0 · VIAF: 213814105 · WorldCat VIAF: 213814105 |

 |
Հոսանքի ուժի և հոսանքի խտության կապը
**Հոսանքի խտությունը**, վեկտորական ֆիզիկական մեծություն, որն ունի մակերևույթի միավոր մակերեսով տարրով անցնող հոսանքի ուժի իմաստ։
Օրինակ, երբ հոսանքի խտությունը բաշխված է հավասարաչափ և ամենուր ուղղահայաց է մակերևույթի հատույթին, որով անցնում է հոսանքը, հոսանքի խտության վեկտորի մեծությունը՝

{\displaystyle j=|{\vec {j}}|={\frac {I}{S}},}
որտեղ *I*-ն հաղորդչի *S* լայնական հատույթի մակերեսով անցնող հոսանքի ուժն է։

Երբեմն, երբ խոսքը սկալյար հոսանքի խտության մասին է (պարզապես անտեսվում է նրա վեկտորական բնույթը), նշվում է հենց բանաձևում բերված *j* մեծությունը։

Ընդհանուր դեպքում 

{\displaystyle I=|\iint \limits \_{S}({\vec {j}},{\vec {dS}})|=|\iint \limits \_{S}j\_{n}dS|},
որտեղ {\displaystyle j\_{n}}-ն հոսանքի խտության վեկտորի նորմալ (ուղղահայաց) բաղադրիչն է մակերևույթի dS մակերեսով տարրի նկատմամբ։

Ինչպես տեսնում ենք այս սահմանումից, հոսանքի ուժը հոսանքի խտության վեկտորի հոսքն է տրված ֆիքսված մակերևույթով։

Պարզագույն դեպքում, ենթադրելով, որ բոլոր հոսանքակիրները (լիցքավորված մասնիկները) շարժվում են միևնույն \vec v արագությամբ և ունեն միևնույն q լիցքը (այս ենթադրությունը երբեմն կարող է մոտավորապես ճիշտ լինել. այն պարզապես թույլ է տալիս լավ հասկանալ հոսանքի խտության ֆիզիկական իմաստը), իսկ հոսանքնակիրների կոնցենտրացիան n է, կունենանք

{\displaystyle {\vec {j}}=nq{\vec {v}}}
կամ

{\displaystyle {\vec {j}}=\rho {\vec {v}},}
որտեղ {\displaystyle \rho }-ն հոսանքակիր մասնիկների լիցքի խտությունն է։

Եթե *q* լիցքը դրական է, {\displaystyle {\vec {j}}} վեկտորի ուղղությունը համընկնում է էլեկտրական լիցքերի {\displaystyle {\vec {v}}} արագության վեկտորի ուղղության հետ։

Իրականում նույնիսկ միևնույն տիպի լիցքակիրները որպես կանոն շարժվում են տարբեր արագություններով։ Այդ դեպքում {\vec v} ասելով պետք է հասկանանք միջին արագություն։

Բարդ համակարգերում (տարբեր տիպի լիցքակիրներով, օրինակ, Էլեկտրոլիտներում կամ պլազմայում)

{\displaystyle {\vec {j}}=\sum \_{i}n\_{i}q\_{i}{\vec {v}}\_{i},}
Այսինքն, հոսանքի խտության վեկտորը բոլոր տիպի լիցքակիրների հոսանքի խտությունների վեկտորների գումարն է, {\displaystyle n\_{i}\,\!}-ն յուրաքանչյուր տիպի կոնցենտրացիան է, {\displaystyle q\_{i}\,\!}-ն՝ տվյալ տիպի մասնիկի լիցքը, {\displaystyle {\vec {v}}\_{i}}-ն՝ այդ տիպի մասնիկի միջին արագության վեկտորը։

Ընդհանուր դեպքում այս արտահայտությունը կարելի է գրել առանձին մասնիկների գումարի տեսքով՝ 

{\displaystyle {\vec {j}}=\sum \_{i}q\_{i}{\vec {v}}\_{i}}։
Այս բանաձևը գրեթե նույնն է, ինչ վերևում գրվածը, բայց այստեղ գումարման *i* ինդեքսը ցույց է տալիս ոչ թե մասնիկի տիպի համարը, այլ՝ յուրաքանչյուր առանձին մասնիկի համարը. կարևոր չէ՝ լիցքերը նույն են թե տարբեր են, կոնցենտրացիան արդեն անհրաժեշտ չի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Тур А. В. Яновский В. В. Плотность электрического тока, Физическая энциклопедия, 1992, isbn=5-85270-019-3


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 15)։*  |
**Մարիա Ֆրանչեսկա Ռոսսետտի** (անգլ.՝ Maria Francesca Rossetti, փետրվարի 17, 1827(1827-02-17), Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - նոյեմբերի 24, 1876(1876-11-24), Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն), անգլիացի գրող։

Նա նկարիչ Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտիի, ինչպես նաև Ուիլյամ Մայքլ Ռոսսետտիի և Քրիստինա Ջորջ Ռոսսետտիի քույրն է. վերջինս իր «Գոբլինների շուկա» պոեմը նվիրել է նրան։

Կենսագրություն
--------------

Նրանց հայրը՝ Գաբրիել Ռոսսետտին (անգլ.՝ Gabriele Pasquale Giuseppe Rossetti) է, իտալացի գրաքննադատ, ռոմանտիկ բանաստեղծ և գիտնական, 1824 թվականին արտագաղթել է Լոնդոն, մայրը Ֆրենսիս Պոլիդորին է։ Մարիան ծնվել է 1827 թվականին Լոնդոնում։

Գրական և կրոնական կյանք
-----------------------

Մարիա Ֆրանչեսկա Ռոսսետտին եղել է *The Shadow of Dante: Being an essay towards studying himself, his world, and his pilgrimage*-ի հեղինակը (հրատարակվել է 1871 թվականին)։ 

46 տարեկանում Մարիան միացել է Բոլոր սրբերի միությանը (անգլիական միաբանություն կանանց համար)։

Անձնական կյանք
--------------

Մարիան երբեք չի ամուսնացել։ Նա եղել էր Ջոն Ռասկինի ընկերուհին։ Նրանց ռոմանտիկ հարաբերություններն սկսվել են այն ժամանակ, երբ Մարիան 28 տարեկան էր, և այն բանից հետո, երբ Ռասկինի ամուսնությունը չեղյալ է հայտարարվել։

Մահ
---

Մարիան մահացել է 1876 թվականին ձվարանների քաղցկեղից։

Տես նաև
-------

* Մարիա Ֆրանչեսկա Ռոսսետտին Լուիս Քերոլի լուսանկարներում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  LIBRIS — 2007.
2. ↑  Jan Marsh, *Pre-Raphaelite Sisterhood*, (London: Quartet, 1985), p. 114; Dinah Roe,*The Rossettis in Wonderland. A Victorian Family History* (London: Haus Publishing, 2011), pp. 166–168.

Գրականություն
-------------

* Սյուզան Էլկին, *Ռոսսետտի, Մարիա Ֆրանչեսկա (1827–1876), հեղինակ և անգլիկան միանձնուհի*,
* Jan Marsh, *Pre-Raphaelite Sisterhood,* (London: Quartet, 1985)
* Dinah Roe, *The Rossettis in Wonderland. A Victorian Family History* (London: Haus Publishing, 2011), 978-1-907822-01-8

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Օքսֆորդի կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ISNI: 0000000082176608 · LCCN: nr97017365 · NTA: 314096779 · LIBRIS: 293724 · SUDOC: 122548779 · VIAF: 31902094 · ULAN: 500068388 · WorldCat VIAF: 31902094 |

 |

 |
**Մկրտիչ Տիգրանի Թաշճյան** (փետրվարի 2, 1885(1885-02-02) - փետրվարի 28, 1956(1956-02-28), Աբադան, Խուզեսթան, Իրան), հայ դերասան, ռեժիսոր։

Եղել է Սյուզան Գարագաշի առաջին ամուսինը։

Կենսագրություն
--------------

Մկրտիչ Թաշճյանը ծնվել է 1885 թվականին Արևմտյան Հայաստանում։ Նրա գործունեության սկզբնական շրջանը եղել է Կովկասում։ 1906 թվականին Թիֆլիսում սկսել է բեմական գործունեությունը։ Նրա թատերախմբերում տարբեր տարիների խաղացել են Վահրամ Փափազյանը, Վաղարշ Վաղարշյանը, Գուրգեն Ջանիբեկյանը և ուրիշներ։ 1917 թվականից բնակվել և ստեղծագործել է Թավրիզում, իր շուրջ համախմբել թատերասերների և հիմնել «Սիրողականների խումբը»։ Այս շրջանում բեմադրել է ներկայացումներ հայերենով և ադրբեջաներենով։ 1930-ական թվականներից՝ Թեհրանում, ապա՝ Աբադանում։

Բացի թատերական գործունեությունը, Թաշճյանն օժտված է եղել նկարելու առանձնահատուկ ձիրքով։ 1933 թվականին Թավրիզում կայացած Իրանի ազգային ցուցասրահի գլխավոր սրահի հարդարումը վստահվեց նրան։ Թաշճյանի դուստրը՝ Լեոնի Թաշճյանը, հորից ժառանգել է նկարելու ձիրքը։

Դերեր
-----

Մկրտիչ Թաշճյանը եղել է ռեալիստական խաղաոճի դերասան։

* էլիզբարյան՝ Շիրվանզադեի «Պատվի համար»
* Պաղտասար աղբար՝ Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար»
* Կորրադո՝ Ձակոմետտիի «Ոճրագործի ընտանիքը»
* Յագո՝ Շեքսպիրի «Օթելլո»
* Կորադո

Ձևավորել է իր բեմադրությունները։

Գրականություն
-------------

* Իրանահայոց հանրագիտարան։ Կազմող` Ժանետ Տ. Լազարյան։ Երևան, «ՎՄՎ-Պրինտ, 2012։
* Ալեքսանդրյան Մ. Մկրտիչ Թաշչյան, Ե. 1964։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 2.
2. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 4. — էջ 141.
3. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 7734 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 141)։*  |
**Հայ-վրացական միացյալ էսկադրոն**, ռուսական բանակում վրաստանաբնակ հայերից ու վրացիներից կազմված ստորաբաժանում (1723-1764 թթ.)։ Ստեղծվել է Թիֆլիսում, Վրաց թագավոր Վախթանգ VI-ի աջակցությամբ և թիֆլիսաբնակ հայ Ղուզանենց-Ղուզանյանների տոհմի նախաձեռնությամբ ու միջոցներով։ Ձևավորվել է 1723-1724 թթ.-ի ընթացքում։ 1724 թ.-ի ապրիլին ռուսական արքունիքի որոշմամբ և Զինվորական կոլեգիայի հրամանով հայերից ու վրացիներից կազմված հեծյալ նոր ստորաբաժանումը (100 հոգի), որպես առանձին միավոր, ընդունվել է ռուսական ծառայության։ 1724 թ.-ից Հայ-վրացական միացյալ էսկադրոնը մասնակցել է Կասպից ծովի ավազանում ծավալված ռազմական գործողություններին։ Առավել աչքի ընկած զինվորներն ու սպաները արժանացել են պարգևների, ղեկավար կազմին 1725 թ.-ին շնորհվել են զինվորական կոչումներ։ 1728 թ.-ից էսկադրոնի հանդերձավորումն ստանձնել է ռուսական համբարակային (ինտենդանտական) ծառայությունը (մինչ այդ բոլոր ծախսերը հոգում էին Ղուզանյանները), ինչի հետևանքով զորայինների թիվն ավելացել է (1734 թ.-ին՝ 200-300 հոգի)։ Հայ-վրացական միացյալ էսկադրոնն ուներ 20 հոգուց կազմված սպայակազմ։

Գանձակի ռուս-իրանական պայմանագրի կնքումից (1735 թ.) հետո Հայ-վրացական միացյալ էսկադրոնը հայերից կազմված մյուս զորամիավորումների հետ տեղափոխվել է Աստրախան-Ղզլար, և նրա հետագա ճակատագիրը սերտորեն կապվել է Հայկական էսկադրոնի հետ։ Հայ-վրացական միացյալ էսկադրոնը այնուհետև մասնակցել է ռուս-թուրքական (1735-1739 թթ.), ռուս-շվեդական (1741-1743 թթ.) և Յոթնամյա (1756-1763 թթ.) պատերազմներին։ Ռազմադաշտում ընկածների փոխարեն էսկադրոնը համալրում չէր ստանում (Ռուսական կայսրության սենատի 1741 թ.-ի որոշմամբ վրացիները և վրաստանաբնակ հայերը ընդգրկվում էին միայն վրացական հուսարական ստորաբաժանումների մեջ)։ 1764 թ.-ին Հայ-վրացական միացյալ էսկադրոնի կազմում կար միայն 50 մարդ։ Եկատերինա II-ի՝ 1764 թ.-ի մայիսի 10-ի հրամանագրով Հայ-վրացական միացյալ էսկադրոնը կազմալուծվել է։

Էսկադրոնի հրամանատարներ են եղել՝ 1723-1745 թթ.-ին՝ Ռաֆայել, 1745-1754 թթ.-ին՝ Թաղա Ղուզանենց-Ղուզանյան եղբայրները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 203)։*  |
**Մարիանո Բարբասան** (իսպ.՝ Mariano Barbasán Lagueruela, փետրվարի 3, 1864(1864-02-03)[…], Սարագոսա, Իսպանիա - հուլիսի 22, 1924(1924-07-22), Սարագոսա, Իսպանիա), իսպանացի նկարիչ, ով նկարում էր ժանրային տեսարաններ և քաղաքային տեսարաններ ռեալիզմի ոճով։ Հետագայում ազդեցություն է կրել իմպրեսիոնիզմից։

Կենսագրություն
--------------

Բարբասանը ծնվել է Սարագոսայում։ 1880-1887 թվականներին հաճախել Սան Կարլոսի գեղեցիկ արվեստների իրական ակադեմիան Վալենսիայում։ Ավարտելուց հետո նա տեղափոխվել է Մադրիդ և դարձել է պատմական թեմաներով նկարիչ` մասնագիտանալով Տոլեդոյի պատմության տեսարաններում, որտեղ նա երբեմն այցելում էր։ Նա նկարում էր նաև տեսարաններ գրականությունից, ինչպես նաև` ներկայացրել է Walpurgisnacht of Faust-ի իր մեկնաբանությունը Գեղեցիկ արվեստների ազգային պատկերասրահում։

1889 թվականին իր «Joseph Interpreting the Cup-bearer's Dream» նկարի շնորհիվ կրթաթոշակ է ստացել` «Diputación Provincial de Zaragoza»-ից` ուսումը Հռոմի իսպանական ակադեմիայում շարունակելու համար։ Այնտեղ սովորելու ընթացքում նա հիմնականում նկարում էր բնապատկերներ և գյուղական կյանքի տեսարաններ։

Նա ի վերջո որոշում է ապրել այնտեղ և ստուդիա է բացում. երբեմն ճամփորդելով դեպի Սուբյակո և Անտիկոլի Կորադո` նա նկարում է պլեներներ։ Հաճախակի ցուցահանդեսներ է կազմակերպել Գերմանիայում, Ավստրիայում, Անգլիայում, բայց ոչ Իսպանիայում, ինչի արդյունքում այդքան էլ հայտնի չէր իր երկրում։ 1912 թվականին նա կարճ ժամանակով ապրել է Մոնտեվիդեոյում և այնտեղ կազմակերպել է երկու ցուցահանդեսներ։

Նա ապրել է Հռոմում մինչև 1921 թվականը, երբ նրա առողջությունը սկսել է վատանալ։ Վերադառնալով Իսպանիա` նա պաշտոն է զբաղեցրել Սարագոսայի Սան Լուիսի Գեղեցիկ արվեստների ակադեմիայում, որը վերջերս ազատվել էր Ֆրանցիսկո Պրադիլայի մահվան պատճառով։ Երկու տարի անց նա կազմակերպել է հետահայաց ցուցահանդես Սարագոսայի կենտրոոնական շուկայում։ Մահացել է Սարագոսայում, 60 տարեկան հասակում։ 

1925 նրա որդին կազմակերպել է նոր, ավելի պաշտոնական ցուցահանդես, որը օգնել է հաստատել նրա վարկանիշը Իսպանիայում։

Պատկերասրահ
-----------

* Անտիկոլի Կորադոյի բնապատկերըԱնտիկոլի Կորադոյի բնապատկերը
* Գյուղի փողոցԳյուղի փողոց
* Ժոսեֆը մեկնաբանում է Գավաթակիրի երազանքըԺոսեֆը մեկնաբանում է  
 Գավաթակիրի երազանքը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Mariano Barbasán Lagueruela (նիդերլ.)
3. 1 2  Mariano Barbasan Lagueruela — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
4. 1 2
5. 1 2  Կերպարվեստի ազգային թանգարան — 1911.
6. 1 2  Diccionario biográfico español (իսպ.) — Real Academia de la Historia, 2011.
7. ↑
8. 1 2  Biographical notes @ the Museo del Prado.
9. 1 2  Brief biography Archived 2015-05-05 at the Wayback Machine. @ the Gran Enciclopedia Aragonesa.

Հետագա ընթերցանություն
----------------------

* Caja Rural de Aragón, *Mariano Barbasán. 1864-1924* (exhibition catalog) Cajalón, 1995 84-89640-00-9

Արտաքին հղումներ
----------------

* ArtNet: More works by Barbasán.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX909562 · ISNI: 0000000066387480 · LCCN: n86103291 · VIAF: 18706200 · ULAN: 500023423 · WorldCat VIAF: 18706200 |

 |
|  |
| --- |
| **Հիրիկ տարօրինակ** |
| Հիրիկ տարօրինակՀիրիկ տարօրինակ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Հիրիկազգիներ (Iridaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Iridoideae* |
| **Տրիբա** | *Irideae* |
| **Ցեղ** | Հիրիկ *(Iris)* |
| **Տեսակ** | **Հիրիկ տարօրինակ** *(I. paradoxa)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Iris paradoxa*** |

**Հիրիկ տարօրինակ**, լատին․՝ Iris paradoxa), տիպիկ հայկական բույս է։

Տարածում
--------

Տարածված է Մեղրիի շրջանում, Վայքի լեռնատափաստանային լանդշաֆտներում, ինչպես նաև Սևանի ավազանում ծովի մակերևույթից 2000-2100 մ բարձրությունների վրա։

Կառուցվածք
----------

Տերևները արմատաձև են, մանգաղանման կորացած, սրանման։ Ցողունը, որը կրում է մեկական ծաղիկ, չի ճյուղավորվում։ Կոճղարմատները մակերեսային են։ Ամեն տարի օղակ առ օղակ ավելանում են։

Հատկանիշ
--------

Ծաղիկը բավականին լուսասեր է, չորադիմացկուն և ցրտադիմացկուն։ Պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ։ Աճում է կրով հարուստ, քարքարոտ, ոչ հզոր ավազակավային և կավավազային հողերում։ Ծաղկում է մայիս ամսին, իսկ սերմերը հասունանում են հուլիսին։ Բազմանում է կոչղարմատների և սերմերի միջոցով։

Նշանակություն
-------------

Դիմացկուն ծաղիկ է և մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում, որպես դեկորատիվ տեսակ։ Բացի դեկորատիվ նշանակությունից մեծ օգտագործում ունի որպես դեղատու տեսակ։ Տերևներում հայտնաբերվել է 314 մգ/տոկոս վիտամին C։ Ծաղկման շրջանում ծաղիկները ալկալիիդներ չեն պարունակում։ Ծաղիկը նպատակահարմար է օգտագործել չոր, քարքարոտ վայրերի և քարապարտեզների ձևավորման համար։

Գրականություն
-------------

* Լ.Վ. Հարությունյան «Քո շրջապատի ծաղիկները»

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |
**Հայ ավետարանական քոլեջ**, երկսեռ երկրորդական վարժարան։ Հիմնվել է 1923 թվականին։ Մինչև 1933 թվականը կոչվել է Հայ մանչերու ավետարանական բարձրագույն վարժարան, 1933-1950 թվականներին՝ Հայուհյաց ամերիկյան վարժարանի հետ միանալուց հետո՝ Հայ ավետարանական երկսեռ բարձրագույն վարժարան։ 1943 թվականից Բեյրութի հայ ավետարանական առաջին Եկեղեցու սեփականությունն է։

1952 թվականին փոխադրվել է այժմյան վայրը՝ Բեյրութի Քանթարի թաղամասի Մեքսիք փողոց։ 1961 թվականից հետևում է Լիբանանյան բակալորիայի պետական ծրագրին։ 1971 թվականին օժտվել է սեփական, նորակառույց «Եփրեմ և Մարթա Փիլիպոսյան» շենքով։ Առ այսօր տվել է ավելի քան 1500 շրջանավարտ։ Մինչև 1975 թվականի քաղաքացիական պատերազմի բռնկումը համարվել է Լիբանանի լավագույն հայկական դպրոցներից։ 1974-1975 թվականներին ունեցել է 794 աշակերտ։ Պատերազմի տարիներին քանիցս ենթարկվել է ավերածության։

Բեյրութի արևմտյան, հիմնականում մահմեդականաբնակ թաղամասերի հայաթափման հետևանքով զգալիորեն նվազել է աշակերտության թիվը։ 2002 թվականին ուներ միայն 106 աշակերտ։ Ոաման տևողությունը 12 տարի է՝ նախակրթական, միջնակարգ և երկրորդական բաժիններով։ Ունի մանկամսուր և մանկապարտեզ։ Դպրոցում գործում են աշակերտական ակումբներ, հրատարակվում աշակերտական մի շարք պարբերաթերթեր։ Ունի հարուստ գրադարան՝ շուրջ 20 հազար հատոր։ Տնօրենն է Զավեն Մպղյանը (1967 թվականից)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |