**Լուիզա Ուելս Այքման**, նաև հայտնի է որպես **Լուիզա Սյուզաննա Այքման** (ծնվել է որպես **Լուիզա Սյուզաննա Ուելս**, հոկտեմբերի 17, 1755(1755-10-17), Չարլստոն, Հարավային Կարոլինա, ԱՄՆ - նոյեմբերի 29, 1831(1831-11-29), Ուայթ կղզի, Հարավարևելյան Անգլիա, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն), բրիտանացի հեղինակ և երաժշտական պարտիաների հավաքորդ։ Նա առավել հայտնի է իր *«Ճանապարհորդության ամսագիր Չարլսթոնից դեպի Լոնդոն»* գրքով։

Վաղ կյանք
---------

Լուիզան ծնվել է 1755 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Հարավային Կարոլինայի Չարլսթոն քաղաքում, Բրիտանական Ամերիկայում։ Նրա ծնողներն էին Ռոբերտ Ուելսը (1728-1794) և Մերի Ռոուանդը (1728-1805)։

Նրա հայրը Չարլսթոնում գրքի առևտրական, տպագրիչ և թերթերի գլխավոր հրատարակիչ էր։ 1764 թվականին Ռոբերտ Ուելսը հրատարակեց *Հարավային Կարոլինա և Ամերիկայի Ընդհանուր Թերթը* : 1775 թվականին Ուելսը պնդում էր, որ Ամերիկայում վաճառվող գրքերի ամենամեծ պաշարն ունի։ Չարլսթոնում եղած ժամանակ նա գրել և հրատարակել է «Վիրգիլիոսի տրավեստը»։ Ռոբերտ Ուելսը «եռանդուն լոյալիստ» էր (ամերիկացի հեղափողական)։ Հետևաբար, ամերիկյան հեղափոխական պատերազմի սկզբում նա լքեց գաղութները և վերադարձավ Լոնդոն։

Նրա մայրը Շոտլանդիայի Գլազգո քաղաքի վաճառական Ջոն Ռոունդի (կամ Ռոուենի) ավագ զավակն էր։ Ջոն Ռոուենը Ութվենի դժբախտ ընտանիքի ժառանգն էր, կոմս Գովրիի, ով հրաժարվեց Ռութվենի անունից Ռոունդի համար։

Նա մեծացել է երկու եղբոր և երկու քրոջ հետ։ Նրա ավագ եղբայրը Ջոն Ուելսն էր (1752-1799)։ Նրա կրտսեր եղբայրը բժիշկ Ուիլյամ Չարլզ Ուելսն էր (1757-1817)։ Նրա ավագ քույրն էր Պրիսցիլա Ուելսը (1756-1843), ով ամուսնացած չէր։ Նրա կրտսեր քույրը Հելենա Ուելսն էր (1758-1824), ով ամուսնացած էր Էդվարդ Ուիթֆորդի (1762-1834) հետ։ Հելենան գրել է երկու վեպ՝ *«Խորթ մայրը»* (1799) և *«Կոնստանցիա Նևիլը»* (1800)։

Այն բանից հետո, երբ 1775 թվականին նրա հավատարիմ (Ամերիկյան հեղափոխական) հայրը փախավ Չարլսթոնից Անգլիա, Լուիզան և նրա եղբայրը մնացին կարգավորելու ընտանեկան բիզնեսը։ Երեք տարի անց նրան արտաքսեցին որպես լոյալիստ և նա ստիպված լքեց Ամերիկան։ Լուիզան նավարկեց 1778 թվականի հունիսի 27-ին՝ Լոնդոն աքսորելու նպատակով։ Այսպիսով սկսվեց ճանապարհորդությունը, որը հետագայում հիշատակվելու էր նրա գրքում։

Աշխատանքներ
-----------

Լուիզա Ուելս Այքմանի «Ճանապարհորդությունը Չարլսթոնից դեպի Լոնդոն» աշխատությունը որն իրականացվել է Ամերիկյան հեղափոխության ժամանակ 1778 թվականին հայտնի ամերիկացի հավատարիմ մի աղջկա կողմից և գրվել հիշողությունից միայն 1779 թվականին, 18-րդ դարի ոչ գեղարվեստական ստեղծագործություն է։ Հյուսիսային Ամերիկայի գրող.
Այս գիրքը համարվում է ամերիկյան պատմության առաջնային աղբյուրը։

Այս գրքում Լուիզան պատմում է բազմաթիվ պատմություններ։ Մի քանիսը պատմվում են Ամերիկյան պատմության Սմիթսոնյան ազգային թանգարանում։ Այնտեղ մի քանի պատմություններ են պատմվում Լուիզայի ճամփորդության, մասնավորապես՝ Չարլսթոնը լքելու մասին։

Մեկ այլ պատմություն պատմում է Չարլսթոնի շրջանի հանրային գրադարանը։ Գրադարանը կրկնում է տաֆոֆոբիայի մասին պատմություն, որը կապված է նրա հոր ընկերոջ՝ Ջորջ Վուդրոփի հետ։ Լուիզայի ճանապարհորդությունից տարիներ առաջ Ռոբերտ Ուելսը մասնակցել է Վուդրոփի հուղարկավորությանը։ Լուիզան այդ ուղևորության ընթացքում իմացավ այդ հուղարկավորության մասին լրացուցիչ մանրամասներ։ Զրուցելով ուղեկցորդի հետ, որը եկեղեցու ժամկոչն էր, Լուիզան իմացավ, որ պարոն Վուդրոփը իրականում պատահաբար ողջ-ողջ թաղվել է եկեղեցու գերեզմանատանը։

Լուիզան ցանկանում էր, որ իր թոռնիկը պահպանի իր աշխատանքները։ Իր գրքի լրացումների 108-րդ էջում, գրում է. «Այս ձեռագիրը, որը ես ցանկանում եմ, կարող է պահպանվել իմ թոռան՝ Ալեքսանդր Ուելս Այքմանի համար, որին ես մեծացրել եմ վաղ մանկությունից, և որն այժմ տասնչորս տարեկան է»․1821թ. Արևմտյան Քոուզ, Ուայթ Կղզի։

Երաժշտական հավաքածու
--------------------

Լուիզայի հայրը՝ Ռոբերտ Ուելսը, 1753 թվականին Շոտլանդիայից եկավ Չարլսթոն՝ որպես գրավաճառ։ Նա նաև կրում էր հարյուրավոր հայտնի երգերի թերթիկներ և հանրաճանաչ մեղեդիների հավաքածուներ,որոնք ձեռք էր բերել՝ Լոնդոնից, Դուբլինից և Էդինբուրգից։ Լուիզան ստեղծել է անձնական երգարան, որը բաղկացած է մոտավորապես 110 երաժշտական թերթերից։ Լուիզայի երգերի գիրքը գնվել է 1992 թվականին Կոնգրեսի գրադարանի երաժշտական բաժնի կողմից։ Նրա երգարանից առանձին թերթիկները կարելի է անձամբ դիտել գրադարանում։

Ընտանիք
-------

Նա ամուսնացել է Ճամայկայի մայրաքաղաք Քինգսթոնում, 1782 թվականի հունվարի 14-ին Ալեքսանդր Այքմանի (1755-1838) հետ, ով շոտլանդացի տպագրիչ, թերթի հրատարակիչ և հողատեր էր։ Լուիզան միացավ նրան Անգլիայից ոչ քիչ վտանգից հետո, երկու անգամ փորձելով փախչել. առաջին փորձի ժամանակ նա գերվեց ֆրանսիացիների կողմից և մոտ երեք ամիս կալանավորվեց Ֆրանսիայում, իսկ երկրորդում ՝ թագավորական նավի կողմից՝ ստրուկների նավով անցնելու պատճառով։ Ալեքսանդրը մահացել է 1838 թվականի հուլիսի 6-ին Ճամայկա նահանգի՝ Սենթ Էնդրյու քաղաքի, Պրոսպեկտ Պարկում, 83 տարեկան հասակում։ Նա թաղված է Սուրբ Էնդրյու ծխական եկեղեցում, որը սովորաբար կոչվում է «Կես ճանապարհի ծառի եկեղեցի»։ Նույն գերեզմանոցում է թաղված նրա հարսը՝ Շառլոտա Քորի Այքմանը։ Ջենտլմենի ամսագրում հրապարակված մահախոսականում գրված էր, որ «նա իսկապես պատվաբեր, արժանի և բարեգործ մարդ էր, և նրա մահը շատ ողբալի է»։

Ալեքսանդրն ու Լուիզան ունեին երկու որդի և ութ դուստր։ Նրանց 10 երեխաներից վեցը մահացել են որպես նորածիններ։ Բոլոր վեց նորածինները թաղված են Ալեքսանդրի եղբոր՝ Էնդրյուի մոտ, Քինգսթոնի «Անծանոթների գերեզմանատան»-ը։

Նրա երեք ողջ մնացած դուստրերն էին Մերի Էննը (1782-1844), Ջեյմս Սմիթի կինը՝ Սենթ Էնդրյուսից, Ջամայկան, Էն Հանթերը (1788-1841), Ջոն Էնրայթի այրին, Սուրջոն Ռ.Ն. (1795-1817) և Սուսաննան (1795-1817)։ Նրա ողջ մնացած որդին և ընտանեկան տպագրության գործի իրավահաջորդը Ալեքսանդր Այքմանն էր (1783-1831), ով 1805-ին ամուսնացավ Շառլոտա Կորիի (1781-1810) հետ, 1814-ին ամուսնացավ Մերի Բրայանի (1787-1850) և մահացավ 1831-ի ապրիլին թողնելով բազմաթիվ ընտանիք։

Մահ
---

Լուիզան տեղափոխվեց Քոուս, Ուայթ կղզի, ենթադրաբար իր դստեր՝ Սյուզաննայի հետ լինելու համար։ Լուիզան մահացավ Ուայթ կղզում 1831 թվականի նոյեմբերի 29-ին՝ իր դստերից 13 տարի անց։ Նա թաղված է իր դստեր կողքին ՝ Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցում։ K6-240-ի ծխական եկեղեցու բակում կանգնած է՝ պորտլանդական քարից պատրաստված, զոհասեղանի գերեզմանը, որը շրջապատված է երկաթե բազրիքով, որի վրա կա հետևյալ մակագրությունը․

> Ներքևում թաղված է այն ամենը, ինչ մահացու էր Սուսաննայի հինգերորդ դստեր և Ալեքսանդր Այքմանի և Լուիզա Սուսաննայի՝ նրա կնոջ, յոթերորդ երեխայի համար, Ջամայկա կղզի։
> 
> 
> Նոյեմբերի հիշարժան փոթորիկում 1795 թվականի նոյեմբերի 17-ին և 18-ին նա փրկվեց նավի խորտակումից իր հոր, մոր և մանկահասակ քրոջ հետ, երբ նրանց 2000-ից ավելի արարածներ հանդիպեցին ջրային գերեզմանին այս կղզու հետևի մասում։ «Նրանք, որ նավերով ծով են իջնում, մեծ ջրերում առևտուր անողները, սրանք են Տիրոջ գործերը և նրա հրաշքները անդունդում. ---բայց---Նա նրանց բերեց իրենց ուզած հանգրվանը։
> 
> 
> Մի սիրալիր մայր մեծացրեց այս խոնարհությունը
> 
> 
> Հուշարձան իր հանգուցյալ Սուրբին, որի
> 
> 
> ուխտագնացությունն այստեղ ավարտվեց։
> 
> 
> Հեռավոր երկրում որդի և հինգ դուստր
> 
> 
> 
> իջել են լուռ գերեզմանի մոտ։ Այդպիսիներից Աստծո Թագավորությունն է։
> 
> 

Գերեզմանի կողքին հետևյալ մակագրությունն է։

> Ջ․ Հ․ Ս
> 
> 
> Լուիզա Սուսաննա
> 
> 
> Ալեքսանդր Այքմանի կինը
> 
> 
> Ճամայկայի
> 
> 
> Մահախոսական, 29 նոյեմբերի 1831 թ
> 
> 
> 
> Աետաթ 76
> 
>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Barnwell, Robert Woodward (1941). Loyalism in South Carolina, 1765-1785. Duke University - Thesis.
2. 1 2  Harris Sharon M. (1996)։ American women writers to 1800։ archive.org: Oxford University Press։ էջեր 356–360։ ISBN 9780195084535
3. ↑  Barnwell Robert Woodward (1941)։ Loyalism in South Carolina, 1765-1785։ Duke University - Thesis
4. ↑  Arksey Laura (1983)։ American diaries : an annotated bibliography of published American diaries and journals։ archive.org: Gale Research։ էջեր 107, 274։ ISBN 0810318008
5. ↑  Hubbell Jay B. (1954)։ The South in American literature, 1607-1900։ archice.org: Duke University Press։ էջեր 162, 970։ ISBN 0822300915
6. ↑  Miller Bonny H. (2010)։ «A Songbook and a Sea Voyage: The Legacy of Louisa Wells Aikman»։ The Bulletin of the Society for American Music։ XXXVI (1): 1–2
7. ↑  Flora, MacKethan, Taylor (2002)։ The Companion to Southern literature : themes, genres, places, people, movements, and motifs։ archive.org: Louisiana State University Press։ էջեր 970։ ISBN 9780807126929
8. ↑  «Reviewed Work: The Journal of a Voyage from Charleston, S. C. to London»։ The South Carolina Historical Magazine 73 (4): 223–224։ 1972։ JSTOR 27567153
9. ↑  «Banished»։ Smithsonian National Museum of American History։ Վերցված է 13 October 2019
10. ↑  Butler Nic (2018)։ «Buried Alive in Early Charleston»։ Charleston County Public Library
11. ↑  Wells Louisa Susannah (1770)։ Songs. Louisa Susannah Wells։ Library of Congress: various
12. 1 2  Lawrence-Archer James Henry (1875)։ Monumental inscriptions of the British West Indies from the earliest date։ archive.org: Chatto
13. ↑  Aikman։ «Burial Database»։ Northwood Village։ Վերցված է 14 October 2019