**Ալառա**-Քուշայի արքա, Նապատայի արքաների տոհմի հիմնադիր, համարվում է եգիպտական փարավոնների XXV տոհմի հիմնադիրը (Նուբական տոհմ)։
Նուբիայի առաջին հայտնի տիրակալը, նա միավորեց ամբողջ Վերին Նուբիան ՝ Մերոեից մինչև Նեղոսի երրորդ արագացումը և, հնարավոր է, եղել է Կավեի Ամունի տաճարի հիմնադիրը։ Ալառան նույնպես Նապատան դարձրեց Նուբիայի կրոնական մայրաքաղաք։ Չնայած Ալառան եգիպտական փարավոն չէր (քանի որ իր թագավորության ժամանակ նա երբեք չէր վերահսկում Եգիպտոսը), նա համարվում է XXV տոհմի հիմնադիրը, քանի որ նրա երկու անմիջական ժառանգները ՝ Կաշտան և Պիանին, ստորադասում էին Վերին Եգիպտոսը իրենց ազդեցությունից և համարվում են եգիպտական փարավոններ։
Նուբական գրականությունը Ալառային վերագրում է երկարատև թագավորություն, նրա մասին հիշողությունը ուներ կենտրոնական իմաստ Քուշիտների թագավորության ծագման մասին հետագա առասպելների համար, որոնք ժամանակի ընթացքում լրացվեցին նոր տարրերով։ Ալառան խորապես հարգված անձնավորություն էր նուբիական մշակույթում և առաջին նուբիական թագավորն էր, որը հասավ գիտնականների։

Ալառան պատմական փաստաթղթերում
-----------------------------

Ալառան առաջին անգամ հիշատակվում է Տաբիրա թագուհու եգիպտական հիերոգլիֆային շարքում, ով Ալարայի և իր թագուհի կնոջ` Կասագայի դուստրն էր։ Քանի որ Տաբիրան Պիանհիի կինն էր, մինչդեռ Քաշթան Քիանի գահին եղած Պիանիի անմիջական նախորդն էր, Ալառան, իր հերթին, ավելի հավանական է, որ Քաշթայի նախորդն էր։ Չնայած Ալառան թագավորական տիտղոս չուներ Թաբիրա թագուհու տանիքում, նրա անունը գրված է կարթուշի վրա, ինչը հաստատում է, որ նա իսկապես քուշիտների թագավորն էր։
Ալառան հիշատակվում է նաև փարավոն Տահարկի տոհմաբանության մեջ - որպես իր տատիկի եղբայր - Կավա IV գրություններում, տող 16f (մ.թ.ա. մոտ 685 թ.) Եվ VI, տող 23f: (մոտավորապես մ.թ.ա.680)
Նուբիայի հնագետներից մեկը ՝ Թիմոթի Քենդալը, Ալառան նույնացնում է «Արի» Մերուամոն թագավորի հետ, որը 23-րդ տարեգրության մեջ հիշատակվում է Կավեհի Ամունի տաճարի աստղի գրության վրա։ Այնուամենայնիվ, հունգարացի եգիպտագետ Լասլո Տորիկը մերժում է այս տեսակետը «Քուշի թագավորություն. Նապատան-մերոյական քաղաքակրթության ձեռնարկ» գրքում։ (Handbuch der Orientalistik 31) և կարծում է, որ Արին, ամենայն հավանականությամբ, Արիամանին է ՝ Քուշիտների տոհմի շատ ավելի ուշ թագավորը, որը իշխում էր Մերոյում ՝ դատելով տեքստի և դրա ոճի վրա։ Քենդալի կարծիքը չի ընդունվում այլ գիտնականների կողմից։

Թաղում
------

Ալառային հաջորդեց Քաշտը, որը Նուբիայի ազդեցությունն ընդարձակեց մինչև Էլփանտին և Թեբա։ Ալառան թաղվել է Էլ-Քուրրուի արքայական թաղման պահոցում։ Հաստատվել է, որ Ալառայի կինը` Կասագա Թագուհին, թաղված է Կու.23 (կամ Էլ-Կուրրու -23) գերեզմանում։ Նրա գերեզմանը գտնվում է Կու.9 գերեզմանի հարևանությամբ, որը ենթադրաբար պատկանում է հենց Ալառային։
Քենդալը նշում է, որ Q.9-ում (հավանաբար Ալառայում) թաղված է.
«թաղված էր նուբիական ավանդական ձևով ՝ պառկած մի անկողնու վրա, որը տեղադրված էր եգիպտական գերեզմաններին բնորոշ ուղղահայաց լիսեռի ներքևում գտնվող փոքր փակ խորշում։ Հանքի վերին մասը զարդարված է Բայի ծանր, բայց խոշոր արձանիկով։ Եգիպտական ոճի քարե սեղանը գտնվում է փակ խորշում, իսկ խորշի պատերը զարդարված են ռելիեֆներով։ Մի քարե բլոկ է պահպանվել `միզուկի հոնքի վերևում պսակով և օղաձև զարդանախշով տղամարդու գլխի վերին մասի պատկերով ... Սա ենթադրում է, որ գերեզմանի տերը իր թագավորության վերջում փարավոն էր, կամ որ նրա հաջորդը (Կաշթա՞), որը կառուցեց գերեզմանները և կարգադրեց ռելիեֆները նոկաուտի ենթարկել, հանձնել թաղված փարավոնի պատվին»։
Թերեքը համաձայն է սրա հետ և գրում է, որ «.9- ի հուղարկավորության ծիսական խորշը պետք է որ լիներ առաջին հուղարկավորությունը գերեզմանատանը և սեղանը թաղման զոհաբերություններով» Էլ-Քուրրու-ում, առաջին Քուշիտ թագավորների գերեզմանոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  László Török, The Kingdom of Kush: Handbook of the Napatan-Meroitic Civilization. (Handbuch der Orientalistik 31), Brill 1997. p.123
2. 1 2 3 4  Török, p.123
3. ↑  From Ku.53, Khartoum 1901; Dows Dunham, Nuri, Boston. 1950, figs 29f
4. ↑  Török, p.124
5. ↑  Khartoum 2678; M.F.L. Macadam, The Temples of Kawa I. The Inscriptions, London 1949. 14ff
6. ↑  Tim Kendall, 'The Origin of the Napatan State: El-Kurru and the Evidence of the Royal Ancestors' in Steffen Wenig (ed.) *Meroitica 15: Studien zum antiken Sudan*. Wiesbaden, Harrasowitz 1999. pp.63-64
7. ↑  Török, pp.148-150
8. ↑  Kendall, op. cit. p.65 & figure 1 on p.98
9. 1 2  Kendall, p.65

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |