**Արտաշավի**, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Տեղաբաշխված է հանրապետության հյուսիսարևմտյան հատվածում։ Բերձոր շրջկենտրոնից գտնվում է 35 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 85 կմ հեռավորության վրա։

Աշխարհագրություն
----------------

Գյուղը գտնվում է Արցախի Հնարապետության արևմտյան թևում՝ Քաշաթաղի շրջանում՝ նախկինում՝ Արցախի Բերդաձոր գավառում։ Բնակավայրը տեղաբաշխված է Շալուա գետի ստորին հոսանքի ձախակողմյան Արտաշավի վտակի աջափնյա ձորալանջին։

Համայնքը բարձր լեռնային է, ունի 3089,5 հա տարածք, որից 2483,1 հա գյուղատնտեսական նշանակություն, 484,1 հա անտառային հողեր։ Արտաշավի համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Շալվա գետի վտակը։

Համայնքի տարածքում առկա են սեզոնային խմելու ջրի որոշ քանակի բնական աղբյուր-առվակներ։

Արտաշավիի հարևանությամբ են գտնվում Ձորաշեն, Հախնազար գյուղերը։

Պատմություն
-----------

Արտաշավին Արցախի հնագույն բնակավայրերից մեկն է։ Ընդհանրապես վերոհիշյալ տարածքը վաղ և միջին միջնադարում զգալի չափով խիտ բնակեցված է եղել։

1615 թվականին Քասպար երեցի կողմից նորոգված ձեռագիր հիշատակարանում գյուղը ներկայացված է Արտաշաիպ, իսկ 1637 թվականի ընդօրինակված Ավետարանի հիշատակարանում` Արտայշիբի անուններով։

18-րդ դարի վերջերին և 19-րդ դարում թրքախոս քրդական ցեղերը ներխուժեցին տարածաշրջան։ Վերջին հայ բնակիչները լքեցին հայրենի օջախները, և
հազարամյակների ընթացքում ստեղծածը շուրջ երկու դար մնաց օտար եկվորների գերության մեջ։ Երկու հարյուրամյակի ընթացքում Արտաշավիի պատմամշակութային նշանակության հուշարձանների ոչնչացումից մնաց միայն նրանց հետքերը։ Գյուղում կարելի է ականատես լինել միջնադարյան եկեղեցու հիմքերի մնացորդներին, իսկ նրա շրջակայքում եղած գերեզմանոցի խաչքարերն ու տապանաքարերը եկվորները ջարդել և իրենց տների ու գոմերի համար շինանյութ էին դարձրել։

Գյուղի աղբյուրի պատի մեջ տեղադրված է մի տապանաքար, իսկ փոստի շենքի որմերի մեջ ագուցված քանդակազարդ արձանագիր (1481 թ․) խաչքարի բեկորը հայ վերաբնակիչները 1995 թվականին տեղադրել են Արտաշավիի կենտրոնում գտնվող աղբյուրի մոտ։

Խորհրդային տարիներին գյուղը գտնվում էր Կարմիր Քուրդիստանի օկրուգի, իսկ 1930 թվականին՝ Լաչինի շրջանի կազմի մեջ։

### Գյուղը Արցախյան ազատամարտին

1993 թվականին Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի գործելաոճի շնորհիվ և վերջինիս ջանքերով Արտաշավին ազատագրվեց։

1994 թվականի մայիսին զինադադարի կնքումից հետո գյուղում հաստատվեցին Ադրբեջանից բռնագաղթած հայ ընտանիքներ և ՀՀ բնակավայրերից քաղաքացիներ։

### Գյուղը Հայ-ադրբեջանական պատերազմին

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի արդյունքում գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

Բնակչություն
------------

2015 թվականին Արտաշավի համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 127 մարդ, կա 31 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Տարի | 2008 | 2009 | 2010 |
| Բնակիչ | 89 | 76 | 84 |
|

Տնտեսություն
------------

Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

Պատմամշակութային հուշարձաններ
-----------------------------

Համայնքի պատմամշակութային հուշարձաններն են՝ արձանագիր քար (1221 թ.), 2 խաչքարեր (1481 թ.), խաչքար (13-րդ դար), տապանաքար (1575 թ.), գյուղատեղի Մալխալափ, կամուրջ։

Հասարարակական կառույցներ
------------------------

2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, բուժկետ, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում էին 42 աշակերտներ։ 2002 թվականին դպրոցը անվանակոչվել էր Արցախի հերոս, ՀՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանակիր Լեոնիդ Ազգալդյանի անունով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Բալայան, Վահրամ (2020). *ԱՐՑԱԽԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԲՆԱԿԱՎԱՅՐԵՐԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՈՒՐՎԱԳԾԵՐ*. Երևան: Զանգակ. էջեր 630–631.
2. ↑  «Արցախը հրապարակել է Ադրբեջանի հսկողության տակ անցած համայնքների և բնակավայրերի ցանկը». *Ազատություն Ռադիոկայան*. 2020 թ․ դեկտեմբերի 10.
3. ↑  «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն. Բնակչություն ըստ համայնքների». Վերցված է 2021 Մայիսի 1-ին. `{{cite web}}`: `|archive-date=` requires `|archive-url=` (օգնություն)
4. ↑  Ղահրամանյան, Հակոբ (2015). *Տեղեկաատու Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի*. Երևան. էջ 339.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
ԼՂՀ Քաշաթաղի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Բերձոր** |
|  |
| Քաղաքներ | **Բերձոր** • Կովսական • Միջնավան • Որոտան | Քաշաթաղի շրջանը Արցախի Հանրապետության քարտեզին |
|  |
| Գյուղեր | Ալաշկերտ • Աղաձոր • Աղանուս • Աղավնատուն • Աղավնո • Աղբրաձոր • Այգեկ • Այգեհովիտ • Ամիրյան • Ամուտեղ • Անդոկաբերդ • Անի • Անտառամեջ • Ապարան • Արախիշ • Արահոծ • Արծվաշեն • Արջաձոր • Արվական • Արտաշավի • Արցախամայր • Բազմատուս • Բարկուշատ • Բերդիկ • Գահանիստ • Գանձա • Գետամեջ • Գետափ • Գիհուտ • Գողթանիկ • Գրհամ • Դարբնոց • Դիցմայրի • Դողար • Դրախտաձոր • Երիցվանք • Երվանդակերտ • Զորախաչ • Թովմասար • Իշխանաձոր • Լեռնահովիտ • Լճաշեն • Խաչգետիկ • Խաչինտափ • Ծաղկաբերդ • Ծիծեռնավանք • Ծոբաձոր • Կերեն • Կումայրի • Կրմեն • Հալե • Հակ • Հակարի • Հայթաղ • Հայկազյան • Հարար • Հերիկ • Հիմնաշեն • Հոչանց • Ձորափ • Ղազարապատ • Մամարք • Մարաթուկ • Մարգիս • Մարտիրոս • Մարտունաշեն • Մելիքաշեն • Մեղվաձոր • Մեղրաշեն • Միրիկ • Մխանց • Մշենի • Մոշաթաղ • Մովսեսաշեն • Մորաջուր • Մուշ • Ներքին Սուս • Նորաշենիկ • Շալուա • Շամք • Շիրակ • Շրվական • Որդնավ • Որդուակ • Չորմանք • Ջանֆիդա • Սահառ • Սարատակ • Սոնասար • Սուարաս • Սուս • Սպիտակաշեն • Սպիտակաջուր • Վազգենաշեն • Վակունիս • Վաղազին • Վան • Վանանդ • Վարդաբաց • Վարդանանց • Վարդուտ • Վերին Քաշունիք • Վերին շեն • Վուրգավան • Տանձուտ • Տիգրանավան • Տուրաբադ • Ուխտաձոր • Ուռեկան • Ուրմիա • Փակահան • Քաշունիք • Քարաբակ • Քարատակ • Քարեգահ • Քարոտան • Քարուտ |

 |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |