**Էլեկտրամագնիս**, սարք, որը ստեղծում է մագնիսական դաշտ, երբ դրա միջով էլեկտրական հոսանք է անցնում։ Սովորաբար, էլեկտրամագնիսը բաղկացած է փաթույթից և ֆերոմագնիսական միջուկից, որը ձեռք է բերում մագնիսի հատկություններ, երբ էլեկտրական հոսանքն անցնում է փաթույթի միջով։ Էլեկտրամագնիսները, որոնք նախատեսված են հիմնականում մեխանիկական ուժ ստեղծելու համար, պարունակում են նաև ռոտոր (մագնիսական շղթայի շարժական մաս), որի միջոցով փոխանցվում է ուժ։ 

Էժան նյութերով պատրաստված էլեկտրամագնիս տան պայմաններում
Էլեկտրամագնիսների փաթույթը պատրաստված է մեկուսացված ալյումինե կամ պղնձե մետաղալարից, չնայած կան նաև գերհաղորդիչ էլեկտրամագնիսներ։ Մագնիսական միջուկները պատրաստված են փափուկ մագնիսական նյութերից՝ սովորաբար էլեկտրական կամ բարձրորակ կառուցվածքային պողպատից, չուգունից, երկաթ-նիկել և երկաթ-կոբալտ համաձուլվածքներից։ Մրրկային հոսանքների (Ֆուկոյի հոսանքներ) պատճառով կորուստները նվազեցնելու համար մագնիսական միջուկները պատրաստվում են մի շարք թիթեղներից։

Պատմություն
-----------

1825 թվականին անգլիացի ինժեներ Ուիլյամ Սթարջենը պատրաստեց առաջին էլեկտրամագնիսը, որը փափուկ երկաթից ձող էր հաստ պղնձե մետաղալարից փաթույթով։ Ձողը փաթույթից մեկուսացնելու համար ձողը լաքապատվել էր։ Երբ հոսանք էր անցնում, երկաթե ձողը ձեռք էր բերում ուժեղ մագնիսական հատկություններ, իսկ երբ հոսանքն անջատվում էր, այն անմիջապես կորցնում էր մագնիսական հատկությունները։ Էլեկտրամագնիսների այս հատկանիշի պատճառով էլ հնարավոր է դարձրել դրանք լայնորեն կիրառել տեխնոլոգիայի մեջ։

Արդյունաբերական կիրառությունից բացի, էլեկտրամագնիսները լայնորեն կիրառվում են նաև բժշկության մեջ։ Դեռևս 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին «Բրոքհաուսի և Էֆրոնի հանրագիտարանային բառարանի» էջերում Մորից Մենդելսոնը գրել է, որ էլեկտրամագնիսը «ծառայում է որպես աչքից օտար մարմինները հեռացնելու լավագույն միջոցը»։

Դասակարգում
-----------

Ըստ մագնիսական հոսքի ստեղծման մեթոդի կան երեք տեսակի էլեկտրամագնիսներ։

Վերամբարձ կռունկի վրա տեղադրված էլեկտրամագնիս երկաթե կտորները հավաքելու համար
Հաստատուն հոսանքի չեզոք էլեկտրամագնիսներ
Հաստատուն մագնիսական հոսք առաջանում է հաստատուն հոսանքով այնպես, որ ձգողական ուժը կախված է միայն մեծությունից և կախված չէ փաթույթում հոսանքի ուղղությունից։

Հաստատուն հոսանքի բևեռացված էլեկտրամագնիսներ
Կան երկու անկախ մագնիսական հոսքեր՝ աշխատանքային և բևեռացված։ Առաջինը ստեղծվում է աշխատանքային (կամ հսկիչ) փաթույոթվ։ Բևեռացված հոսքը առավել հաճախ ստեղծվում է հաստատուն մագնիսներով, երբեմն լրացուցիչ էլեկտրամագնիսներով և օգտագործվում է ձգողական ուժի առկայությունը ապահովելու համար, երբ աշխատանքային փաթույթն անջատված է։ Ընդհանուր առմամբ, նման մագնիսի ազդեցությունը աշխատաող փաթույթում կախված է ինչպես էլեկտրական հոսանքի մեծությունից, այնպես էլ ուղղությունից։

Փոփոխական հոսանքի էլեկտրամագնիսներ
Այս մագնիսներում փաթույթի սնուցումն իրականացվում է փոփոխական հոսանքի աղբյուրից, մագնիսական հոսքը պարբերաբար փոխվում է և մեծությամբ, և ուղղությամբ, իսկ միակողմանի ձգողական ուժը փոխվում է միայն մեծությամբ, ինչի արդյունքում ձգողական ուժը փոփոխվում է զրոյից հասնելով առավելագույն արժեքի՝ կրկնակի հաճախականությամբ սնուցող հոսանքի հաճախականության համեմատ։
Լայնորեն օգտագործվում է էլեկտրատեխնիկայում՝ սկսած կենցաղային տեխնիկայից մինչև հաստոցների համար նախատեսված էլեկտրամագնիսական թիթեղներում։

  

### Առանձնահատկություն

Էլեկտրամագնիսներն առանձնանում են նաև մի շարք այլ բնութագրերով, մասնավորապես փաթույթը միացնելու մեթոդով՝ զուգահեռ և հաջորդաբար միացումներով, աշխատանքի բնույթով՝ երկարաժամկետ, ընդհատվող և կարճաժամկետ ռեժիմներով, ըստ գործողության արագության՝ արագ գործող և դանդաղ գործող, ստեղծելով հաստատուն կամ փոփոխական մագնիսական դաշտ և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «*Электромагнит*» — статья в Малой советской энциклопедии; 2 издание; 1937—1947 гг.
2. ↑  Электромагнит // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
3. ↑  *Sturgeon, W.* Improved Electro Magnetic Apparatus (und) // *Trans. Royal Society of Arts, Manufactures, & Commerce*. —London, 1825. — Т. 43. — С. 37—52. cited in *Miller, T.J.E* Electronic Control of Switched Reluctance Machines. — Newnes, 2001. — С. 7. — ISBN 0-7506-5073-7
4. ↑  Windelspecht, Michael. Groundbreaking Scientific Experiments, Inventions, and Discoveries of the 19th Century, xxii, Greenwood Publishing Group, 2003, 0-313-31969-3.
5. ↑  «Электромагнит в хирургии». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)

Գրականություն
-------------

* Гершун А. Л. (1890–1907). «Электромагнит». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
* «*Электромагнит*» — статья в Малой советской энциклопедии; 2 издание; 1937—1947 гг.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Сравнение электромагнитов постоянного и переменного тока.
* Электромагнит // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Էլեկտրամագնիս» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4151832-9 · Microsoft: 106997767 · NDL: 00561483 · NKC: ph608646 |

 |