**Արթուր Գրոտգեր** (լեհ.՝ Artur Grottger, նոյեմբերի 11, 1837(1837-11-11)[…], Otynevychi, Ավստրիական կայսրություն - դեկտեմբերի 13, 1867(1867-12-13)[…], Amélie-les-Bains-Palalda), լեհ նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1837 թվականի նոյեմբերի 11-ին Գալիցիայի Օտինյովիցե գյուղում (ներկայումս` Ուկրաինա, Լվովի մարզ)։ Նկարչության առաջին դասերը տղան ստացել է հորից։ 11 տարեկան հասակում Արթուրը ուսանելու է մեկնել լվովցի նկարիչ Յան Մաշկովսկու ստուդիա, որտեղ երկար տարիներ բարեկամացել է վարպետի որդիների` Ռաֆայելի, Կարոլի ու Մարցելի հետ։ Լվովում 1850 թվականին ծանոթացել է Յուլիուշ Կոսակի հետ, ով նպաստել է նրա ուսմանը։

1851 թվականի գարնանը Լվովի խանութներից մեկի ցուցահանդեսում իշխան Ալեքսանդր Պապենհայմը նկատել է ջրաներկով նկար, որը պատկերում էր լեհերի գրոհը թաթարների դեմ։ Իշխանը գնել է նկարը` վաճառողին հարցնելով նկարչի անունը։ Վաճառողը պատասխանել է, որ նկարի հեղինակը 14-ամյա պատանի է` Արթուր Գրոտգերը։ Իշխանը որոշում է ծանոթանալ հեղինակի հետ, և այդ ծանոթությունը վերածվում է տարիների բարեկամության, որի շնորհիվ երիտասարդ նկարիչը ձեռք է բերում հովանավորի ու մեկենասի։ Արթուր Գրոտգերի կյանքում երջանիկ դիպված է եղել նաև կայսր Ֆրանց Յոզեֆ I-ի` 1851 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Լվով ժամանումը։ Նկարչի բարեկամները նրան խորհուրդ են տվել պատկերել կայսեր մուտքը Լվով։ Գաղափարը պաշտպանել է նաև իշխան Ագենոր Գոլուխովսկին, ով այդ ժամանակ Գալիցիայի նահանգապետն էր։ Այս ընդունելության ժամանակ կայսր Ֆրանց Յոզեֆը ջրաներկով պատկերը նվեր է ստացել լեհ ազնվականության կողմից։ Վիեննա վերադառնալուց հետո կայսրը Գրոտգերին ամսական 20 գուլդեն կրթաթոշակ է նշանակել և պատվիրել, որ երիտասարդ նկարիչը գեղարվեստական կրթություն ստանա Կրակովում, ապա այն շարունակի Վիեննայում։

1852 թվականի հոկտեմբերի առաջին կեսին Գրոտգերը ժամանել է Կրակով, որտեղ սովորել է Կրակովի գեղարվեստի ակադեմիայում` Վոյչեխ Ստալլերի, Յուզեֆ Կրմերի և Վլադիսլավ Լուշկևիչի մոտ։ Ուսումնառության ընթացքում բարեկամացել է նկարիչներ Անջեյ Գրաբովսկու և Ալեքսանդր Ռաչինսկու հետ։

1854 թվականի վերջին նկարիչն ուղևորվել է Վիեննա և 1855-1858 թվականներին սոորել Վիեննայի գեղարվեստի ակադեմիայում, որտեղ նրա ուսուցիչներն են եղել Կարլ Բլաասը, Կարլ Մեյերը, Կարլ Վյուրցինգերը և Պետեր Հայգերը։ Նրանցից նկարիչն առանձնացրել է Հայգերին և հենց նրա ազդեցությամբ նախապատվությունը տվել սև-սպիտակ գրաֆիկական աշխատանքներին։ Նկարիչն իր կյանքի մեծ մասն անցկացրել է Վիեննայում` այնտեղ ապրելով 1854-1865 թվականներին։

Այդ ժամանակահատվածում նկարիչը հաջողությամբ աշխատել է նաև որպես նկարազարդող։ Նա համագործակցել է վիեննական ամսագրերի հետ ("Museestunden", "Waldheim’s Illustierte Zeitung" և "Waldheim’s Illustierte Blatter"): Մինչև 1864 թվականը Վիեննայի մի քանի ամսագրերի համար նա ստեղծել է ավելի քան 200 նկարազարդում, նրան հաջողվել է հասնել նյութական կայունության, վարձել բնակարան և Լվովից Վիեննա տեղափոխել մորն ու քրոջը։ 1858 թվականին նկարիչը մի քանի շաբաթով Բավարիայում հյուրընկալվել է իր հովանավոր Պապենհայմի մոտ։ Նա այցելել է Մյունխենում գերմանական արվեստի ցուցահանդեսին։

1859 թվականին համագործակցել է լեհական "Postęp" ("Առաջընթաց") ամսագրի հետ, իսկ 1863 թվականին դարձել նրա գլխավոր խմբագիրը։ Ավստրիական դատարանի կողմից Օսեցկուն վեց ամսով ձերբակալելու հրաման տալուց հետո նկարիչն ինքն իր սեփական միջոցներով է հրատարակել թերթը։ 1863 թվականի Հունվարյան ապստամբությունից հետո Գրոտգերը մասնակցել է ռուսական իշխանություններից փրկվածներին օգնություն տրամադրելու գործին։ 1863 թվականի դեկտեմբերի 23-ին նկարչի` Վիեննայի բնակարանում ձերբակալվել է Կրակովի ապստամբության մեջ կասկածվող մի լեհ։ Ավստրիական իշխանությունները Գրոտգերի դեմ դատական հայց են ներկայացնում, իսկ կայսր Ֆրանց Յոզեֆը նրան զրկում է իր նշանակած թոշակից, որի պատճառով նկարիչը շուտով հայտնվում է աղքատության մեջ և 1865 ստիպված մեկնում Վիեննայից։ Նկարչի կրտսեր եղբայրը` Յարոսլավ Գրոտգերը, Հունվարյան ապստամբությանը մասնակցելու համար 1864 թվականին ռուսական իշխանությունների կողմից աքսորվել է Սիբիր։

16-ամյա Վանդա Մոնե
Ֆինանսական մշտական խնդիրների պատճառով նկարիչը հաճախ նկարել է ծամծմված թեմաներով։ Այդ ընթացքում նա ստվարաթղթի վրա ստեղծել է նկարների շարքեր` սև-սպիտակ մատիտներով։ Չնայած նա Հունվարյան ապստամբության ականատեսը չի եղել, սակայն բազմիցս պատկերել է այդ իրադարձությունը (Polonia (1863) և Lithuania (1864-1866)):

1866 թվականին Լվովում կազմակերպված պարահանդեսի ժամանակ հանդիպել է 16-ամյա Վանդա Մոնեին։ Նկարչի և աղջկա ռոմանտիկ հանդիպումները, զգացմունքային երկար նամակները երկար չեն տևել. աղջկա ընտանիքը դեմ էր նկարչին։ Գրոտգերը հաջողություն հասնելու ակնկալիքով մեկնում է Փարիզ, որտեղ, արդեն հիվանդ լինելով թոքախտով, ավարտին է հասցրել «Պատերազմ» շարքը, որը վաճառել է Ավստրիայի կայսր Ֆրանց Յոզեֆին։ 1867 թվականի դեկտեմբերին բժիշկները նրան խորհուրդ են տվել մեկնել ֆրանսիական Պիրենեյներում գտնվող Ամելի լե Բեն առողջարան, որտեղ էլ 1867 թվականի դեկտեմբերի 13-ին մահացել է։ Նկարչի մարմինը 1868 թվականի հուլիսի 4-ին նրա հարսնացուն տեղափոխել է Լվով և վերահուղարկավորել Լիչակովսկի գերեզմանոցում` այն տեղում, որտեղ մի անգամ զբոսանքի ժամանակ մատնանշել էր Գրոտգերը։

Հիշատակ
-------

Նկարչի անունով փողոցներ են անվանակոչվել Լեհաստանի շատ բնակավայրերում։ Արթուր Գրոտգերի անունով փողոց կա բելառուսական Գրոդնո քաղաքում։

|  |  |  |  |  |
| Արթուր Գրոտգերի գերեզմանը Լվովի Լիչակովսկի գերեզմանատանը |  | Արթուր Գրոտգերին նվիրված հուշարձան Լվովի Դոմինիկյան վանքում, հեղինակ` Ցիպրիան Գոդեբսկի |  | Գրոտգերի կիսանդրին Կրակովում |

Պատկերասրահ
-----------

| Անվանում | Տարի | Հավաքածու | Նկարազարդում |
| --- | --- | --- | --- |
| *Փախչող թաթարներ*  | մոտ 1855 |  |  |
| *Հրաձգություն շվեդների հետ* | մոտ 1856 |  |  |
| *Աղջկա դիմանկար* | 1860 |  |  |
| *Հենրի Վալուայի փախուստը Լեհաստանից* | 1860 | Վարշավայի ազգային թանգարան |  |
| *Կոնֆեդերատների աղոթքը* | 1860 |  |  |
| *Գիշերային զորակոչ*, *Պոլոնիա* շարքից | 1863 | Բուդապեշտի կերպարվեստի թանգարան |  |
| *Կովկա կոս* , *Պոլոնիա* շարքից | 1863 | Բուդապեշտի կերպարվեստի թանգարան |  |
| *Ապաստարան*, *Պոլոնիա* շարքից | 1863 | Բուդապեշտի կերպարվեստի թանգարան |  |
| *Բակի պաշտպանություն*, *Պոլոնիա* շարքից | 1863 | Բուդապեշտի կերպարվեստի թանգարան |  |
| *Գույժ*, *Պոլոնիա* շարքից | 1863 | Բուդապեշտի կերպարվեստի թանգարան |  |
| *Մարտի դաշտում*, *Պոլոնիա* շարքից | 1866 | Բուդապեշտի կերպարվեստի թանգարան |  |
| *Լեհաստանի խորհրդանշական կերպարը*, *Պոլոնիա* շարքից | 1863 | Բուդապեշտի կերպարվեստի թանգարան |  |
| *Թավուտ*, *Լիտուանիա* շարքից | 1864 | Կրակովի ազգային թանգարան |  |
| *Ապստամբի հանդիպումը* | 1865 | Կրակովի ազգային թանգարան |  |
| *Անցում սահմանով* | 1865 | Կրակովի ազգային թանգարան |  |
| *Օֆելյա* | 1865 | Կրակովի ազգային թանգարան |  |
| *Ապստամբի հրաժեշտը* | 1865-1866 | Կրակովի ազգային թանգարան |  |
| *Ֆրինա* | 1867 | Վարշավայի ազգային թանգարան |  |
| *Ինքնադիմանկար* | 1867 |  | տե՛ս տեղեկաքարտի պատկերը |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Artur Grottger (նիդերլ.)
2. 1 2 3 4  Artur Grottger — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
4. 1 2  Гротгер Артур // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
5. ↑  *Artur Potocki* „Grottger". — Lwów, 1907. — С. s. 26-27.(լեհ.)
6. ↑  Grottger. Wystawa w 150. rocznicę urodzin i 120. rocznicę śmierci artysty. — Kraków: Muzeum Narodowe w Krakowie, 1988. — С. 13.(լեհ.)
7. ↑  *Andrzej Niewiarowski* Austria po polsku. — Warszawa: Świat Książki, 2009. — С. 158. — ISBN 978-83-247-1150-5(լեհ.)
8. ↑  *Andrzej Niewiarowski* Austria po polsku. — Świat Książk. — Warszawa, 2009. — 159 с. — ISBN 978-83-247-1150-5(լեհ.)
9. ↑  *Muzeum Narodowe w Krakowie* Grottger. Wystawa w 150. rocznicę urodzin i 120. rocznicę śmierci artysty". — Kraków, 1988. — С. 15.
10. ↑  Arthur i Wanda. Dzieje miłości Arthura Grottgera i Wandy Monné. Listy i pamiętniki / opracowanie M. Wolska i M. Pawlikowski. — Medyka – Lwów, 1928.(լեհ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Արթուր Գրոտգեր» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · RKDartists · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Allgemeine Deutsche Biographie |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14975212g · GND: 118719017 · ISNI: 0000000116143768 · LCCN: n84081061 · NKC: jn20000720090 · NTA: 162046073 · NUKAT: n95210480 · SUDOC: 028517091 · VIAF: 29805680 · ULAN: 500009738 · WorldCat VIAF: 29805680 |

 |

 |