recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սթոք Էլիոթ Ֆալման** (անգլ.՝ Scott Elliot Fahlman, մարտի 21, 1948(1948-03-21), Medina, Օհայո, ԱՄՆ), համակարգչային գիտնական է Կարնեգի Մելոն համալսարանում։ Իր տիրույթում նա հայտնի է ավտոմատ պլանավորված աշխատանքի, սեմանտիկ ցանցի, նեյրոնային ցանցի և Common Lisp ծրագրավորման լեզվի վերաբերյալ իր առաջատար աշխատանքների շնորհիվ։ Ֆալմանը աշխատում է «Սկոն» գիտահետազոտական բազայի ստեղծման վրա, որի հիմքում է իր NETL սեմանտիկ ցանցի նախագիծը։

Կյանքն ու կարիերան
------------------

Ֆալմանը ծնվել է Օհայո նահանգի Մեդինա քաղաքում։ Լորնա Մայի և Ջոն Էմիլ Ֆահլմանի որդին է։ 1973 թվականին ավարտելով մագիստրատուրան ստացել է մագիստրոսի կոչում Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։ Նա «Արհեստական բանականության Ամերիկյան ասոցիացիայի» անդամ է։

1996 թվականի մայիսից մինչև 2001 թվականի հուլիս Ֆալմանը ղեկավարել է «Justsystem Pittsburgh Research Center» հետազոտական կենտրոնը։

### Ժպիտիկ

Ֆալմանը առաջին ժպիտիկների հեղինակն է, որն իր կարծիքով Կարնեգի Մելոնի ստեղծած հաղորդագրությունների հարթակում պետք է առանձնացներ լուրջ հաղորդագրությունները կատակից։ Նա առաջարկել էր օգտագործել :-) և :-( տարբերակները։ Մինչ նիշերի տեղադրումը 1982 թվականին սեպտեմբերի 19-ին, եղել է նախնական հաղորդագրություն, որից առաջացած այս նիշերը տեղադրվեցին 1982 թվականի սեպտեմբերի 19-ին։ Հաղորդագրությունը ստացվել է Ջեֆ Բիրդից 2002 թվականի սեպտեմբերի 10-ին և այսպիսի տեսք ունի.

```
19-Sep-82 11:44    Scott E  Fahlman             :-)
From: Scott E  Fahlman <Fahlman at Cmu-20c>

I propose that the following character sequence for joke markers:

:-)

Read it sideways.  Actually, it is probably more economical to mark
things that are NOT jokes, given current trends.  For this, use

:-(

```
 Թեև հենց նա է համարվում ժպիտիկների առաջին օգտագործողը, սակայն նմանատիպ ժպիտիկներ են հայտնվել Reader's Digest ամսագրում 1967 թվականի մայիսին։ Նյու Յորք Թայմսին տված հարցազրույցում Վլադիմիր Նակոբովը ասել է. «Ես հաճախ կարծում եմ, որ պետք է գոյություն ունենա ժպիտի համար հատուկ տպագրական նշան` ինչ-որ գոգված նշան, որը կախված կլինի կլոր շրջանակից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Mathematics Genealogy Project — 1997.
2. ↑
3. ↑  Gabriel, Richard (1996), *Patterns of Software*, Oxford University Press, p. 183,
4. ↑  «The Scone Knowledge-Base Project»։ *Carnegie Mellon School of Computer Science*։ Վերցված է հոկտեմբերի 27, 2013։ «Scone is a high-performance, open-source knowledge-base (KB) system intended for use as a component in many different software applications.»
5. ↑
6. ↑  Business Week Online, April 23, 2001
7. ↑  Scott Fahlman's Smiley Lore page, containing his version of the history, accessed Sept. 19, 2007
8. ↑   *:-) turns 25*, Associated Press, 2007-09-20, արխիվացված  օրիգինալից 2007-10-12-ին, վերցված է 2007-09-20
9. ↑  Fahlman's original message Retrieved February 19, 2009.
10. ↑  Urban Legends Reference Pages: Emoticon (Smiley) Origin
11. ↑  Nabokov, Vladimir (1973), *Strong Opinions*, New York, pp. 133–134, doi:10.2277/052153643X, ISBN 0-679-72609-8

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անձնական կայքէջ
**Սև անձրև** (ճապ.՝ 黒い雨 *Kuroi Ame*), ճապոնացի գրող Մասուի Իբուսեի հեղինակած վեպ։ Իբուսեն սկսեց հրատարակել «Սև անձրևը» «Շինչո» ամսագրում 1965 թվականի հունվարին։ Վեպը հիմնված է Հիրոսիմայի ատոմային ռմբակոծության հետևանքով առաջացած ավերածությունների մասին պատմական գրառումների վրա։

Սյուժե
------

Մասուի Իբուսե
Գրքում միմյանց են հաջոդում Շիզումա Շիգեմացուի օրագրային գրառումներն ու այլ կերպարների մտքերը 1945 թվականի օգոստոսի 6-15-ը, Հիրոսիմայում և «այժմ»։ Վեպում ներկա ժամանակը տեղի է ունենում մի քանի տարի անց, երբ Շիգեմացուն և նրա կինը՝ Շիգեկոն, դառնում են իրենց զարմուհու՝ Յասուկոյի խնամակալները և այդպիսով պարտավորվում են համապատասխան ամուսին գտնել նրա համար։ Վեպի սկզբում համապատասխան ամուսին գտնելու երեք ավելի վաղ փորձերն արդեն ձախողվել են՝ «Սև անձրևին»՝ հրդեհի հետևանքով առաջացած, մուրով լցված անձրևի ենթարկվելու առողջական մտահոգությունների պատճառով։ «Սև անձրևը» կարող է նաև պարունակել տրոհման բարձր կոնցենտրացիաներ ունեցող տարրեր և ածխածին-14՝ կախված տեղումների տեղից և սկզբի ժամանակից։ Ճառագայթային հիվանդությունը պատմության ընթացքում անհանգստության հիմնական պատճառներից մեկն է։ Շիգեմացուի օրագրային գրառումները փորձում են հերքել նրա հիվանդությունը, բայց ի վերջո պարզվում է, որ «Սև անձրևը» իրոք վնասել է Յասուկոյին։

Ֆիլմի ադապտացիա
---------------

Ռեժիսոր Շոհեյ Իմամուրան 1989 թվականին նկարահանել է այս վեպի կինոադապտացիան։

Ծանթագրություններ
-----------------

1. ↑  «Black Rain»։ *prezi.com* (անգլերեն)։ Վերցված է 2023-08-06
2. ↑  «黒い雨»։ *www.jmdb.ne.jp*։ Վերցված է 2023-08-06
3. ↑  «黒い雨 - 作品情報・映画レビュー -KINENOTE（キネノート）»։ *www.kinenote.com*։ Վերցված է 2023-08-06

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | OCLC |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Սպիտակ ուղտիկը** (ռուս.՝ Белый верблюжонок), տիկնիկային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, թողարկվել է «Ուզբեկֆիլմ» ստուդիայում, 1974 թվականին։

Սյուժե
------

Գործողությունները տեղի են ունենում Ուզբեկստանում։ Աղջիկը հյուր է գնում իր պապիկին։ Գնացքը կանգ է առնում փոքրիկ կիսակայարանում։ Շուրջ բոլորն ավազաթմբեր են։ Հենց այնտեղ, կայարանում, քայլում էր մի փոքրիկ սպիտակ ուղտիկ, որը ծանոթանում է աղջկա հետ և առաջարկում նրան ավազաթմբերով միանգամից հասցնել պապիկի մոտ, ում նրան ճանաչում է։ Ճանապորհորդության ժամանակ ընկերները ծանոթանում են անապատի այլ բնակիչների հետ։

Պարգևներ
--------

1978 թ. - Երևանում կայացած Համամիութենական 11-րդ կինոփառատոնի նորաստեղծ ստեղծագործական թիմի դեբյուտային աշխատանքի մրցանակը տրվել է «Սպիտակ ուղտիկ» մուլտֆիլմին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Всесоюзный кинофестиваль»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ դեկտեմբերի 2-ին  КИНО: Энциклопедический словарь, М. Советская энциклопедия, 1987, с.83

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սպիտակ ուղտիկը(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* Սպիտակ ուղտիկը մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Սվետլանա Ռուբենի Խանումյան** (հունվարի 28, 1943(1943-01-28), Խաշթառակ, Իջևանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - 2009), հայ ասմունքող, փիլիսոփա։ Փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածու (1988), դոցենտ (1994)։

Կենսագրություն
--------------

Սվետլանա Խանումյանը ծնվել է 1943 թվականին Հայաստանի Տավուշի մարզի Խաշթառակ գյուղում։ 1965 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։ Նույն թվականից աշխատել է ԵՊՀ-ում։

Դերասանական գործունեությունը սկսել է 1960-ական թվականներին։ 1963 թվականին մասնակցել է Սայաթ-Նովայի ծննդյան 250-ամյակին նվիրված ասմունքի, 1965 և 1967 թվականներին՝ հանրապետական փառատոն-մրցույթներին, որտեղ արժանացել է ոսկե մեդալի և առաջին կարգի դիպլոմի։ Հանդես է եկել հայական գաղթավայրերում։ Առաջինն է աշխարհիկ բեմ հանել Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգությանը»։

1996-2003 թվականներին Հանրային ռադիոյով վարել է «Լուսամատյան» հեղինակային ծրագիրը, 2001 թվականից՝ «Երևան» հեռուստածրագրով՝ «Երկիր Նաիրի» պոեզիայի սրահը։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* Նամակ Նանեին, Նաիրի, 1999 - 72 էջ, ISBN 9785550011157:

Մրցանակներ
----------

* Ամերիկյան կենսագրական ինստիտուտի «Տարվա կին-2002»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ՍՎԵՏԼԱՆԱ ԽԱՆՈՒՄՅԱՆԻ ՀԻՇԱՏԱԿԻՆ»։ *www.irates.am* (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-01-28
2. 1 2 3  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2007
3. ↑  «Հունվարի 28-ը Սվետլանա Խանումյանի ծննդյան օրն է»։ *Hayern Aysor*։ 2015-01-28։ Վերցված է 2018-01-28
4. ↑  Խանումյան Սվետլանա (1999)։ *Նամակ Նանեին։ Բանաստեղծություններ*։ Նաիրի։ ISBN 9785550011157

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սվետլանա Խանումյան Archived 2021-05-03 at the Wayback Machine.
**Ստեփան Գրիգորի Մացոյան** (մարտի 16, 1923(1923-03-16), Բաթում, Վրացական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 26, 2010(2010-11-26), Երևան, Հայաստան), հայ խորհրդային քիմիկոս։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1966 թ.), պրոֆեսոր (1967 թ.), ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1982 թ.), թղթակից անդամ (1974 թ.)։ Գերմանիայի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամ, ՀՀ ԳԱԱ իսկական անդամ։

Կենսագրություն
--------------

1948 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1951 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ օրգանական քիմիայի ինստիտուտում, 1959 թվականից՝ մոնոմերների և պոլիմերների քիմիայի լաբորատորիայի վարիչ, 1967 -1988 թվականներին՝ տնօրեն, 1988 թվականից՝ ՀԽՍՀ ԳԱ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի տնօրենի խորհրդատու։

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են բարձրամոլեկուլային միացությունների քիմիային և օրգանական սինթեզին։ Ցիկլոպոլիմերման ռեակցիայի առաջին ուսումնասիրողներից է։ Բացահայտել է «ոչ դասական» մոնոմերներից (չզուգորդված դիենային, տրիենային և այլն) գլխավոր շղթայում ցիկլային խմբեր պարունակող պոլիմերների առաջացման օրինաչափությունները։ Առաջինն է մշակել շղթայում միան երկցիկլային օղակներ պարունակող մի շարք պոլիմերների սինթեզի եղանակները։ Ցիկլոպոլիմերման ռեակցիայի միջոցով հնարավոր դարձավ դժվարամատչելի պոլիվինիլացետալների և կետալների, ինչպես նաև մակրոցիկլային պոլիմերների ստացումը։ Մացոյանը հեղինակ է հետերոցիկլային միացությունների (պիրոզոլիններ, պիրազոլներ, ֆտալաններ են) սինթեզի սկզբունքորեն նոր եղանակների։ Նրա մշակած վինիլացետատի սուսպենզային պոլիմերման և օլիգովինիլացետատների ստացման եղանակները ներդրված են Երևանի «Պոլիվինիլացետատ» գործարանում։

Շուրջ 500 գիտական հրատարակումների, հեղինակային իրավունքների և 3 մենագրությունների հեղինակ է։

Պարգևներ
--------

* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան
* Անանիա Շիրակացու մեդալ, 2003 թ.

Աշխատություններ
---------------

* Олигомеры, Ереван, 1987, 278 с.(խմբ․)
* Политриазины, Ереван, 1987, 615 с.

### Մամուլ

* Հոդվածների մատենագիտություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի իսկական անդամներ»։ Վերցված է 2023-07-06
2. ↑  «ՀՀ ԳԱԱ հիմնարար գիտական գրադարանի էլ․ քարտարան- Ստեփան Մացոյան»։ Վերցված է 2023-07-06
3. ↑  «ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսների կենսամատենագիտություններ»։ Վերցված է 2023-06-08

Արտաքին հղումներ
----------------

* Patents by Inventor Stepan G. Matsoian

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 363)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11774 |

 |
**Վենտսպիլսի դղյակ** (լատիշ․՝ Ventspils viduslaiku pils), պատմական անվանումը՝ *Վինդաուի դղյակ* (գերմ.՝ Schloß Windau), Լիվոնյան օրդենի ամենամեծ և ամենալավ պահպանված դղյակը Լատվիայի տարածքում, որը գտնվում է Վենտսպիլսում։ Ամրոցը վերականգնվել է և վերածվել թանգարանի։

Պատմություն
-----------

Դղյակը կառուցվել է 1290 թվականին Վենտա գետի հարավային ափին՝ Բալթիկ ծովից 1 կմ հեռավորության վրա։ Դղյակում գտնվում էին կոմտուրի նստավայրը, սննդի և զենքի պաշարները՝ ռազմական գործողություններ սկսելու դեպքում զորքին մատակարարելու համար։ 14-րդ դարում դղյակը ստացել է ժամանակակից տեսքը։

1451 թվականին դղյակի կայազորը բաղկացած էր 7 ասպետներից՝ կոմտուրի գլխավորությամբ, չհաշված սպասավորներին։

Դղյակը լրջորեն վնասվել է լեհ-շվեդական պատերազմի ժամանակ (1659-1660)։ 1798-1802 թվականներին դղյակում տեղակայված էր Հրացանակիրների Սոֆիայի ռուսական գունդը։ 1832 թվականին դղյակը վերածվել է բանտի, որը գոյատևել է մինչև 1959 թվականը։ 1845 թվականին դղյակի հյուսիսարևելյան շինությունում օծվել է ուղղափառ եկեղեցի (փակվել է 1928 թվականին)։ 1977 թվականին դղյակը վերականգնվել է։

Թանգարան
--------

2001 թվականի սեպտեմբերին դղյակում բացվել է Վենտսպիլսի թանգարանը, որի մշտական ցուցադրությունը նվիրված է դղյակի, քաղաքի, նավահանգստի և Վենտսպիլսի երկրամասի պատմությանը։ Կարելի է դիտել նաև «Կենդանի պատմություն» թվային ցուցահանդեսը։ Թանգարանում պարբերաբար տեղի են ունենում ցուցահանդեսներ, համերգներ և այլ միջոցառումներ։

Ճարտարապետություն
-----------------

Սկզբնապես դղյակը 32×33 մետր չափսերով պարսպապատ տարածք էր՝ 10×10 մետր քառակուսի հատակագծով աշտարակով։ 14-րդ դարում ամրոցի պարիսպը դարձել է երկհարկանի շինությունների պատ՝ ներքին բակով։ Դղյակի շինությունները ներառում էին կապելլա, ժողովների սրահ, ննջասենյակներ, սեղանատուն։ Երրորդ հարկն ավելացվել է 15-րդ դարում։ Ավելացվել է նաև աշտարակ, որը վերածվել է փարոսի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Latvijas Vēstnesis (լատիշ.) — Latvijas Vēstnesis, 1993.
2. 1 2 3  «Веб-проект Ренаты Римша "Средневековые замки Латвии" - замок Вентспилс»։ *www.castle.lv*։ Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 9
3. 1 2 3 4  «Туристическое агенство SanTur - Лучшие достопримечательности Вентспилса и мыс Колка-живописный мыс разделяющий Балтийское море!»։ *santur.com.lv*։ Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 9
4. ↑  Вентспилс. Церковь Всех Святых (Виндавская замковая церковь)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լիվոնյան օրդենի Վենտսպիլսի ամրոց Archived 2021-09-18 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LNB: 000153368 · VIAF: 465144782726842553480 · WorldCat VIAF: 465144782726842553480 |

 |
**Ստեփան Արմենակի Մինասյան** (նոյեմբերի 15, 1929(1929-11-15), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - փետրվարի 17, 2014(2014-02-17), Երևան, Հայաստան), հայ գեղանկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

1943-1950 թվականներին սովորել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանի գեղանկարչության բաժնում, 1950-1957 թվականներին` Երևանի գեղարվեստի պետական ինստիտուտում։  

Մինասյանի աշխատանքներում դոմինանտ է կյանքի իրատեսությունն ու աշխարհի մատերիալիստական և իդեալիստական երևույթների գերիդեալականացումը։

Ստեփան Մինասյանի անունն է կրում Գավառում գտնվող նկարչական դպրոցը, որի հիմնադրման գործում վերջինս մեծ ներդրում է ունեցել։

Ստեղծագործական ուղի
-------------------

Հեղինակ է բազմաթիվ գրքերի ձևավորումների։  

Որմնանկարներ է արել մշակույթի պալատների, գործարանների համար, հեռուստատեսության համար գրել է սցենարներ, լրագրերում, ամսագրերում հրապարակած գիտական հոդվածների հեղինակ է։ Նկարչի աշխատանքներից կան տարբեր թանգարաններում, մշակութային ֆոնդերում, դպրոցներում, արտերկրում, տարբեր անհատական հավաքածուներում։  

Գեղանկարչի վրձնին են պատկանում Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսների` Ներսես Աշտարակեցու, Գևորգ Չորեքչյան, Խորեն Առաջին, Մատթեոս Իզմիրյանի, Գևորգ Հինգերորդի յուղաներկ դիմանկարները, որոնք գտնվում են Էջմիածնի Մայր Աթոռի Վեհարանում։

Ցուցահանդեսներ
--------------

* 1957 - Երիտասարդության և ուսանողության հանրապետական 1-ին ցուցահանդես, Հայաստանի նկարչի տուն
* 1959 - Խմբակային ցուցահանդես Կիրովականի քիմիական կոմբինատի մշակույթի պալատում, Կիրովական
* 1960 - Անհատական ցուցահանդես Կիրովականի քիմիական կոմբինատի մշակույթի պալատում, Կիրովական
* 1962 - «Հայ դպրության առաջին էջը» մրցանակաբաշխություն Հայաստանի նկարչի տանը, Երևան
* 1962 - Հովվի տոնին նվիրված ցուցահանդես Մարտունու մշակույթի պալատում, Մարտունի
* 1966 - Անհատական ցուցահանդես Լուսավորության աշխատողների տանը, Երևան
* 1972 - Հանրապետական ցուցահանդես Հայաստանի նկարչի տանը, Երևան
* 1974 - Անհատական ցուցահանդես Կեմերովոյի գործարանում, Կեմերովո
* 1975 - Հանրապետական ցուցահանդես Հայաստանի նկարչի տանը, Երևան
* 1976 - Ցուցահանդես-վաճառք Լոս Անջելեսում, ԱՄՆ
* 1983-2009 - մասնակցություն Հայաստանի նկարիչների միությունում կազմակերպված ցուցահանդեսներին

Մեջբերումներ Ստեփան Մինասյանի մասին
-----------------------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ինչպես որ հավերժ է արվեստը, այնպես էլ չի մահանում արվեստագետի հոգին, և նրա անունը միշտ վառ են պահում նրա գործերը։ Հզոր է արվեստը, և ուժեղ է արվեստագետի մղումը դեպի այն. ստեղծագործական ավյունը անսահման է ու անսպառ։ Երբ կոչումը տրված է ի վերուստ, ճանապարհն այլևս վճռված է, և անսահման մղումը դեպի արվեստը կյանքից վեր է և անկառավարելի։- արվեստաբան Օֆելյա Զաքարյան |  |

Մեջբերումներ Ստեփան Մինասյանից
------------------------------

«Վազգեն Առաջինը մեծություն էր։ Իմ կյանքում դեռ այդքան մարդասեր, խորագիտակ ու տրամաբանող անհատականության չեմ հանդիպել։ Շատ եմ ափսոսում, որ նրան չեմ նկարել, սակայն մի կարևոր հանգամանք կար, ես ինձ իրավունք չէի վերապահում՝ մեծ վարպետից՝ Մարտիրոս Սարյանից հետո նրան նկարել։ Վազգեն Առաջինի հետ մենք անքուն գիշերներ ենք լուսացրել, երկար զրուցել հուզող հարցերի շուրջ։ Նա փայլուն երաժշտագետ էր»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  studio 5165m։ «Anunner.com - ՍՏԵՓԱՆ ՄԻՆԱՍՅԱՆ»։ *www.anunner.com* (ամհարերեն)։ Վերցված է 2021-08-24
**Ռիմ Աբու Հասան** (), հորդանանցի քաղաքական գործիչ և կառավարության ղեկավար-նախարար։

Կենսագրություն
--------------

Ռիմ Աբու Հասանը 1985 թվականին ավարտել է Հորդանանի համալսարանը՝ ստանալով Իրավագիտության բակալավրի աստիճան։ 1986 թվականին Լոնդոնի համալսարանի տնտեսագիտական դպրոցում ստացել է Իրավագիտության մագիստրոսի գիտական աստիճան։ 1987-1988 թվականներին Հարվարդի համալսարանի իրավագիտության դպրոցում եղել է ապացույցների իրավունքի այցելու-հետազոտող։ Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։

Կարիերա
-------

Ռիմ Աբու Հասանը 1992 թվականին զբաղվել է Հորդանանում կանանց և երեխաների իրավունքների վերաբերյալ օրենքի նախագծմամբ։ Նա 2002 թվականին եղել է Հորդանանում առաջին բարեփոխումների նախաձեռնության անդամ, իսկ 2005 թվականին՝ Հորդանանի խորհրդարանի օրենսդրության և արդարադատության ենթահանձնաժողովի անդամ։ 2006 թվականին մասնակցել է Հորդանանի միասնական բարեփոխումների ֆորումին։ 2006-2008 թվականներին աշխատել է որպես Արդարադատության նախարարի խորհրդական։ Հիմնադրել է Հորդանանում կանանց միջազգային ֆորում և 2006-ից 2008 թվականները զբաղեցրել է նրա նախագահի պաշտոնը։ Նա 2011 թվականի մայիսին դարձել է Մարդու իրավունքների ազգային կենտրոնի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ։ 2013 թվականին նշանակվել է սոցիալական զարգացման նախարար։ Նա խոսել է Հորդանանի սահմանադրության 308 հոդվածի չեղարկման մասին, որն ամուսնության դեպքում բռնաբարողին ազատում է պատասխանատվությունից։ Նա կողմնակից է եղել օրենքի փոփոխությանը, որը բացառում է բռնաբարությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «H.E Reem Abu Hassan Minister of Social Development Amman Jordan»։ *ibanet.org*։ International Bar Association։ Վերցված է նոյեմբերի 22, 2017
2. ↑  «Sit-in planned outside Parliament to demand abolition of Article 308»։ *Jordan Times*։ հուլիսի 31, 2017։ Վերցված է նոյեմբերի 22, 2017
**Տեյդե** (իսպ.՝ Parque nacional del Teide), ազգային պարկ Տեներիֆեում (Կանարյան կղզիներ, Իսպանիա)։

Ազգային պարկը կենտրոնացած է Տեյդե լեռան վրա, որն ամենաբարձր լեռն է Իսպանիայում (բարձրությունը 3718 մ)։ Ազգային պարկ կարգավիճակը ստացել է 1954 թվականի հունվարի 22-ին՝ ըստ այդմ դառնալով Իսպանիայի ամենահին պարկերից երրորդը։ Պիկո Վիեխոն, որը մտնում է պարկի սահմանների մեջ, երկրորդ ամենաբարձր հրաբուխն է Կանարյան կղզիներում։ Լեռան բարձրությունը 3135 մ է։ Տեյդե լեռը և Պիկո Վիեխոն երկու միակ գագաթներն են, որ գտնվում են 3000 մետր բարձրության վրա։

Տեյդե ազգային պարկն ունի 18990 հա տարածք։ Տեղակայված է Լա Օրոտավա մունիցիպալիտետում։ Այն հռչակվել է Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից 2007 թվականի հունիսի 28-ին։ 2007 թվականի վերջից սկսած, համարվել է Իսպանիայի 12 գանձերից մեկը։ Տեյդեի արևելքում՝ լեռնաշղթայի վրա գտնվում է Օբսերվատորիա աստղադիտակները։

Տեյդեն ամենաշատ այցելուներ ունեցող ազգային պարկն է Իսպանիայում և Եվրոպայում։ Ամեն տարի այստեղ հյուրընկալվում է 3 միլիոն զբոսաշրջիկ։ 2016 թվականին պարկը գրանցել է 4079823 այցելու՝ գրանցելով պատմական ռեկորդ։ Տեյդեն ամենահայտնի բնական պարկն է ոչ միայն Տեներիֆեյում, այլև բոլոր Կանարյան կղզիներում։

Բուսական աշխարհ
---------------

Լավան հոսելով առաջացրել է բերրի և հանքային աղերով հարուստ հող, ինչը նպաստել է բուսական աշխարհի զարգացմանը։ Բուսական աշխարհը բաղկացած է 168 տեսակի բույսերից, որոնցից 33-ը էնդեմիկ են։

Կանարյան կղզիների սոճու անտառները տարածվում են 1000-2100 մ բարձրությունների վրա, որոնք ծածկում են հրաբխի զառիթափ լանջերը և ունեն ալպիական ծառաշարք։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Տեյդե
* Տեներիֆե

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Nationally designated areas (CDDA)
2. ↑  «Teide National Park»։ *World Heritage List*։ UNESCO։ Վերցված է 2009-01-18
3. ↑  En las entrañas del volcán|El Español
4. ↑  «Parque Nacional del Teide. Ascenso, Fauna, Flora...»։ Վերցված է March 21, 2016
5. ↑  El Teide bate récord de visitantes y supera los cuatro millones
6. ↑  El Teide bate su récord de visitantes en 2016, con más de cuatro millones
7. ↑  Dupont, Yoko L. Dennis M. Olesen, Jens M. Structure of a plant-flower-visitor network in the high altitude sub-alpine desert of Tenerife, Canary Islands, Ecography. 26(3), 2003, pp. 301–310.

Արտաքին հղումներ
----------------

* UNESCO World Heritage Site datasheet
* Teide National Park - Official Website of Tenerife Tourism Corporation Archived 2009-07-03 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX456420 · BNF: 165026182 · LCCN: sh99000969 · VIAF: 170083936 · WorldCat VIAF: 170083936 |

 |
**Վերա Վասիլի Վարդ-Պատրիկյան** (1897, Քութայիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1988), խորհրդային և հայ գեղանկարչուհի, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Վերա Վարդ-Պատրիկյանը ծնվել է 1897 թվականին,Քութայիս քաղաքում։ 1921–1930 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի գեղարվեստի ակադեմիայում՝ Եղիշե Թադևոսյանի և Ե․ Լանսերի մոտ։ Վարդ-Պատրիկյանի ստեղծագործություններն առաջին անգամ ցուցադրվել են 1923 թվականին, Թբիլիսիում՝ Պանի անվան տակ։ 1930-1938 թվականներին ապրել և ստեղծագործել է Երևանում։ Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Հիմնական գործերից են՝ «Բեկովի դիմանկարը», «Սևանի Նավահանգիստը», «Պիոները», «Լերմոնտովի տնակը», «Լվացարարները», «Օդային գիմնաստները», «Հինը և նորը», «Պուշկինը Բզովդալի լեռնացքում»։

Նկարել է դիմանկարներ, այդ թվում՝ Ա․ Երզնկյանին, Մ․ Դուրգարյանին, Նիկոլայ Պոգոդինին, Տատյանա Մախմուրյանին, Համո Բեկնազարյանին։

Ենթադրվում է, որ կյանքի վերջին տարիները ապրել է Մոսկվայում։ Մահացել է 1988 թվականին։

Անհատական ցուցահանդեսներ
------------------------

* Ելաբուկ քաղաք, 1949
* Երևան, 1955, 1964
* Մոսկվա, 1962
* Թբիլիսի, 1965

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Варт-Патрикова (Михайлова) Вера Васильевна (1897–1988)»։ *tramvaiiskusstv.ru* (ru-ru)։ Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 23
2. ↑  հեղ. Դ.Դզնունի, խմբ. Մ. Ղազարյան (1977)։ *«Հայ կերպարվեստագետներ-համառոտ բառարան»*
3. ↑  «Շտեմարան - Հավաքածու - Հայաստանի ազգային պատկերասրահ»։ *www.gallery.am*։ Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 23
4. ↑  «Հայ կինը և 20-րդ դարը․ Վարդ-Պատրիկյան Վերա․ առցանց ցուցահանդես»
5. ↑  «Варт-Патрикова Вера Васильевна (1897 — не ранее 1988) «Дом Иванова в Ярославле». 1966. Бумага, цветные карандаши, 33,5 х 38,5 см.»։ *Аукционный дом «Литфонд»*։ Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 23
**Լենոկս Դոմինիկ «Տերի» Դեհեր** (անգլ.՝ Lennox Dominique "Terry" Dehere, սեպտեմբերի 12, 1971(1971-09-12), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ։

Վաղ տարիներ
-----------

Տերի Դեհերը ծնվել է Նյու Յորք նահանգի Նյու Յորք քաղաքում։ Սովորել է Ջերսի Սիթի քաղաքի Սենթ Էնտոնի դպրոցում, որտեղ խաղացել է տեղի բասկետբոլային ակումբի կազմում։ 1993 թվականին ավարտել է Սեթոն Հոլի համալասարանը, որտեղ չորս տարի շարունակ խաղացել է «Սեթոն Հոլ Փայրետս» ակումբի կազմում։ Այնտեղ հաջող կարիերա է անցկացրել՝ արդյունքում հավաքելով 2494 միավոր, 415 անդրադարձ, 319 փոխանցում, 144 խլում և 42 բլոկշոտ, ինչպես նաև երկու անգամ օգնել է թիմին հաղթե Big East կոնֆերենցիայի պարբերական չեմպիոնատը(1992—1993), նաև երկու անֆամ Big East կոնֆերենցիայի առաջնությունը (1991, 1993)։

Խաղացողի կարիերա
----------------

Խաղացել է խաղարկողի և հարձակվող պաշտպանի դիրքերում։ 1993 թվականի NBA դրաֆթի ժամանակ ընտրվել է «Լոս Անջելես Կլիպերս» ակումբի կողմից 13-րդ համարի ներքո։ Հետագայում հանդես է եկել «Սակրամենտո Քինգս», «Վանկուվեր Գրիզլիս», «Ալբա Բեռլին» և «Նորթ Չարլստոն Լուգեյթերս» (NBA զարգացման լիգա) ակումբների կազմում։ Ընդհանուր NBA-ում անցկացրել է 6 մրցաշրջան։ 1993 թվականին դարձել է Հագերտի մրցանակի դափնեկիր, ճանաչվել է Big East կոնֆերենցիայի տարվա բասկետբոլիստ, ինչպես նաև ընդգրկվել է NCAA համաամերիկայան երկրորդ հավաքականի մեջ։ Ընդհանուր NBA կարիերայի ընթացքում խաղացել է 402 խաղ, որոնցում հավաքել է 3235 միավոր (8,0 մ/խ), կատարել է 588 անդրադարձ, 1034 փոխանցում, 213 խլում և 36 բլոկշոտ։

Կարիերան ԱՄՆ-Ի հավաքականում
---------------------------

Դեհերը 1990 թվականին ԱՄՆ-ի հավաքականի կազմում դարձել է Մոնտեվիդեոյում Ամերիկայի մինչև 18 տարեկան պատանիների միջև անցկացվող բասկետբոլի չեմպիոնատի չեմպիոն։ 1991 թվականին ԱՄՆ-ի հավաքականի կազմում Հավանայում անցկացվող պանամերիկյան խաղերում գրավել է բրոնզե մեդալներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Terry Dehere»։ *sports-reference.com* (անգլերեն)։ Sports Reference LLC։ Վերցված է 2014-01-06 (անգլ.)
2. ↑  «1990-91 Big East Conference Season Summary»։ *sports-reference.com* (անգլերեն)։ Sports Reference LLC։ Վերցված է 2014-01-06 (անգլ.)
3. ↑  «1991-92 Big East Conference Season Summary»։ *sports-reference.com* (անգլերեն)։ Sports Reference LLC։ Վերցված է 2014-01-06 (անգլ.)
4. ↑  «1992-93 Big East Conference Season Summary»։ *sports-reference.com* (անգլերեն)։ Sports Reference LLC։ Վերցված է 2014-01-06 (անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վիճակագրությունը Basketball-Reference.com կայքում (անգլ.)
* Վիճակագրությունը NBA.com կայքում (անգլ.)
**Ռոբերտ Հարությունի Բախչաջյան** (փետրվարի 27, 1957(1957-02-27), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ քիմիկոս, քիմիական գիտությունների դոկտոր, գրող, հասարակական գործիչ, «Արարատ» Միջազգային գիտությունների ակադեմիայի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ռոբերտ Բախչաջյանը ծնվել է 1957 թվականին Լենինական քաղաքում։ Երևանի պետական համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետը ավարտել է 1979 թվականին։ Զբաղվել է գիտական աշխատանքով Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտում։

1986 թվականին Խորհրդային Հայաստանում Բախչաջյանը ստացել է գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1995 թվականին Հայաստանից տեղափոխվել է Ֆրանսիա։ Նրա գիտությունների թեկնածուի աստիճանը Ֆրանսիայում համարժեք է համարվել դոկտորի աստիճանի։ Նույն թվականին Լոնդոնում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսությունը։ Բախչաջյան գիտական մշակումների արդյունքները կիրառվում են քիմիայի արդյուանաբերության արտերկրի հեղինակավոր ընկերությունների կողմից։ Ռոբերտ Բախչաջյանը գիտական գործունեությունը շարունակել է Ֆրանսիայի գիտական հետազոտությունների ազգային կենտրոնում, Էքս Մարսել համալսարանում։ 2009-2012 թվականներին ղեկավարել է հայ-ֆրանսիական համատեղ գիտական խումբը՝ երկու երկրների միջև գիտական համագործակցության ծրագրի շրջանակում։

Բախչաջյանի «Բիմոդալ օքսիդացում՝ տարասեռ և համասեռ ռեակցիաների զուգորդումը» անգլերեն լեզվով ծավալուն մենագրությունը Բելգիայի Գենտի համալսարանի քիմիական ճարտարագիտության պրոֆեսոր Ժ. Տիբոյի առաջարկությամբ իբրև դասագիրք ներառվել է ուսումնական ծրագրերում՝ ուսանողներին հանձնարարվող գրականության ցանկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
2. ↑  «Robert Bakhtchadjian»։ *prabook.com* (en-EN)։ Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 6
3. ↑  Бахчаджян Роберт
4. ↑  21-րդ դարի երկու հարյուր նշանավոր հայերի մասին պատմող գիրք է հրատարակվել Ֆրանսիայում
5. ↑  «Աշխարհի մեծամասնությունը չգիտի նշանավոր հայերի գործունեության մասին»։ *PanARMENIAN.Net*։ Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 6
6. ↑  Հայ գիտնականի աշխատությունն ընդգրկվել է Բելգիայի համալսարանի ուսումնական ծրագրում

Արտաքին հղումներ
----------------

* 21-րդ դարի սկզբի նշանավոր հայեր ։ Ներդրում ժամանակակից քաղաքակրթության մեջ / Ռ. Բախչաջյան; Հայկական կենսագրական կենտրոն(չաշխատող հղում)
* База патентов СССР

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 26687 · NKC: ntk20201091337 · VIAF: 43160725587510180948 · WorldCat VIAF: 43160725587510180948 |

 |
**Տիգրան Ջանիկի Ուզլյան** (հուն․՝ Τιγκράν Ουζλιάν, փետրվարի 11, 1968(1968-02-11), Շաումյանովկա, Գուլրիփշի շրջան, Աբխազիայի Հանրապետություն), խորհրդային և հույն բռնցքամարտիկ, Հունաստանի բազմակի չեմպիոն (1994-1999), Միջերկրծովյան խաղերի (1997) և Եվրոպայի առաջնության (1998) մրցանակակիր, Օլիմպիական խաղերի մասնակից (1996, 2000)։ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1987)։

Կենսագրություն
--------------

Տիգրան Ուզլյանը ծնվել է 1968 թվականի փետրվարի 11-ին, Աբխազական ԻԽՍՀ Գուլրիփշի շրջանի Շաումյանովկա գյուղում։ Բռնցքամարտով սկսել է զբաղվել 8 տարեկանից՝ Աշոտ Մինասյանի ղեկավարությամբ։ 1989 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ գավաթի խաղարկության մրցանակակիր։ 1990-1993 թվականներին մարզվել է Մոսկվայում Կոնստանտին Կոպցևի մոտ։

1993 թվականին տեղափոխվել է Հունաստան և հետագայում ելույթ ունեցել այդ երկրի դրոշի ներքո։ Եղել է Միջերկրծովյան խաղերի (1997) և Եվրոպայի (1998) բրոնզե մեդալակիր, մասնակցել է Ատլանտայի (1996) և Սիդնեյի (2000) Օլիմպիական խաղերին։ 2002 թվականին հանդես է եկել պրոֆեսիոնալ ռինգում։

Մարզական կարիերան ավարտելուց հետո զբաղվել է մարզչական աշխատանքով։ 2003-2005 թվականներին եղել է Հունաստանի երիտասարդական հավաքականի գլխավոր մարզիչը։ 2012-2013 թվականներին աշխատել է Spartan Warriors մարզական ակումբում։ 2014 թվականին Աթենքում հիմնել է պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտի «Champ House - Tigran Boxing School» ակումբը։

Ընտանիք
-------

* Ավագ Արթուրի Ուզլյան (ծն. 1992) - եղբորորդին, ռուս բռնցքամարտիկ, երիտասարդների Եվրոպայի չեմպիոն (2012), Ռուսաստանի առաջնության քառակի բրոնզե մեդալակիր (2010, 2011, 2014, 2015)։
* Տիգրան ԱրթուրիՈւզլյան (ծն. 1994) - եղբորորդին, ռուս բռնցքամարտիկ, Ռուսաստանի չեմպիոն (2010) և պատանիների Եվրոպայի չեմպիոն (2008), Ռուսաստանի առաջնության արծաթե մեդալակիր (2012)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Tigran Ouzlian»։ BoxRec.com։ Վերցված է 19 October 2012

Արտաքին հղումներ
----------------

* Профиль на сайте спортивного клуба «Spartan warriors»(հուն.)
* Champ House — Tigran Boxing School(հուն.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | BoxRec |

 |
**Վիգդիս Ֆիննբոգադոուտտիր** (իսլ.՝  Vigdís Finnbogadóttir, ապրիլի 15, 1930(1930-04-15)[…], Ռեյկյավիկ, Kingdom of Iceland), 1980 թվականից Իսլանդիայի չորրորդ նախագահը։ Համարվում է աշխարհում առաջին կինը, որն ընտրվել էր սահմանադրական պետության ղեկավար (և ընդհանրապես աշխարհում երկրորդ կին նախագահը՝ արգենտինացի Իսաբել Մարտինես դե Պիրոնից հետո, որը ժառանգեց իշխանությունն իր ամուսնուց առանց ընտրությունների), սակայն որոշ պատմաբաններ կասկածի տակ են դնում այդ փաստը, օրինակ բերելով Խերտեկ Անչիմաա-Տոկային, Յանժմաա Սուխբաատարն և Սուն Ցինիլին, որոնք ընտրվել էին պետության ղեկավարի պաշտոնին Ֆիննբոգադոուտտիրից առաջ, թեպետ և այդ պետությունները ժողովրդավարական չէին։

Վիգդիս Ֆիննբոգադոուտտիր չէր նախապատրաստվել քաղաքական կարիերային։ 1949-1953 թվականներին նա ուսումնասիրում էր ֆրանսերեն և գրականություն Գրենոբլի և Փարիզի Սորբոնի համալսարաններում, թատրոնի պատմություն՝ Կոպենհագենի համալսարանում։ 1960-1970-ական թվականներին ՆԱՏՕ-յի և ամերիկյան ռազմական ներկայության դեմ բողոքի ակցիայի մասնակից։

1972 թվականից ղեկավարում էր Ռեյկյավիկի ազգային թատրոնը։ Առաջին անգամ նախագահ ընտրվեց 1980 թվականին և մնում էր այդ պաշտոնին չորս անգամ։ Նախագահի պաշտոնին նա մեծ ուշադրություն էր հատկացնում իսլանդերեն լեզվի զարգացմանը, Իսլանդիայի եզակի մշակույթին և երիտասարդության շահերին։ Իսլանդիայի երեխաների օգնության միության հիմնադիր և ղեկավար։

Որպես Իսլանդիայի նախագահ համարվում էր Իսլանդական բազեի շքանշանի գրոսմայստեր։

1996 թվականին, հերթական ընտրություններին մասնակցելուց հրաժարվելով, նա գլխավորեց Կին-ղեկավարների համաշխարհային խորհուրդը։ Նախագահի պաշտոնից հեռանալուց հետո ընտրվեց Իսլանդիայի կանանց իրավունքների միության ցմահ պատվավոր անդամ։ Միաժամանակ Վիգդիս Ֆիննբոգադոուտտիր համարվում է ՅՈւՆԵՍԿՕ-յում բարի կամքի դեսպան լեզվային զանազանության զարգացման հարցերով և Ֆրանսիայի, ԱՄՆ-ի, Կանադայի, Ֆինլյանդիայի, Շվեդիայի, Մեծ Բրիտանիայի և Ճապոնիայի միշ շարք համալսարանների պատվավոր դոկտոր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Encyclopædia Britannica
2. 1 2  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
3. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. ↑  "Khertek Anchimaa-Toka: The World's First Female Head of State". Times Online. 2 October 2008. Retrieved 22 October 2009.
5. 1 2  «Worldwide Guide to Women in Leadership»։ Վերցված է փետրվարի 1, 2013
6. ↑  Women Heads of State CAPWIP - Center For Asian-Pacific Women in Politics
**Տիգրան Լևոնի Քրիստոսդուրյան** (մարտի 19, 1919(1919-03-19), Ախալցխա, Ախալցխայի գավառ, Թիֆլիսի նահանգ - սեպտեմբերի 28, 1973(1973-09-28), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ վիրաբույժ, վնասվածքաբան-օրթոպեդ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1968), պրոֆեսոր (1970)։ Բժշկական ծառայության մայոր։

Մանկաբույժ Անահիտ Քրիստոսդուրյանի հայրը։

Կենսագրություն
--------------

Տիգրան Քրիստոսդուրյանը ծնվել է 1919 թվականին Ախալցխայում։ 1941 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1950-1959 թվականներին եղել է Հոկտեմբերյանի (այժմ` Արմավիրի) շրջանային հիվանդանոցի վիրաբույժ, բաժանմունքի վարիչ, 1960-1961 թվականներին աշխատել է Վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի գիտահետազոտական ինստիտուտում, 1961-1968 թվականներին` Երևանի բժշկական ինստիտուտի հոսպիտալային վիրաբուժության, 1968-1973 թվականներին` վնասվածքաբանության և նյարդաբուժության ամբիոններում։ 1950-1973 թվականներին եղել է Հայաստանի վիրաբույժների գիտական ընկերության անդամ։

Աշխատանքները վերաբերում են Հայաստանում գյուղատնտեսական վնասվածքների առաջացման պատճառներին ու դրանց կանխարգելման միջոցառումների կազմակերպմանը։ Հեղինակ է «Վնասվածքներ» (ռուսերեն, 1967 թվական) և «Արյունահոսություն» (ռուսերեն, 1968 թվական) ուսումնական ձեռնարկների։

Երկեր
-----

* «Сельскохозяйственный травматизм и его профилактика», Е. 1960.
* «Десмургия», 1963.

Գրականություն
-------------

* Айриян А. П. Армянские учёные-медики. - Ер. 1998 - 276 с. ISBN 99930-1-001-7.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007
2. ↑  «Koha online catalog › Entry»։ *haygirk.nla.am* (hy-Armn)։ Վերցված է 2017-07-15
**Ռոբերտ Գրիշայի Մլքեյան** (հունիսի 21, 1961(1961-06-21), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դիրիժոր, Հայաստանի պետական կամերային երգչախմբի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր (2000)։ ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (2008)։

Կենսագրություն
--------------

Ռոբերտ Մլքեյանը ծնվել է 1961 թվականին Երևանում։ Սովորել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայի դիրիժորական ֆակուլտետում, միաժամանակ ուսանել օպերային, սիմֆոնիկ դիրիժորություն և երգչախմբային դիրիժորություն։ Ասպիրանտուրան ավարտել է Երևանում, այնուհետև ղեկավարել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի և երաժշտագիտական ամբիոնի ուսանողների երգչախումբը, միաժամանակ եղել է Էմին Խաչատրյանի դասարանում ասիստենտ-ստաժոր։ 1992-2000 թվականներին եղել է Գյումրիի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի և Գյումրիի կամերային երգչախմբի գեղարվեստական ղեկավարն ու գլխավոր դիրիժորը։ 1995 թվականին Երևանում ստեղծել է «Հայ ֆոլկ» վոկալ անսամբլը։ 2000 թվականից Հայաստանի պետական կամերային երգչախմբի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժորն է։

Պարգևներ
--------

* ՀՀ «Մովսես Խորենացու» մեդալ, 1996 թ.
* ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, 2008 թ.
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալ, 2016 թ.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Baghdasaryan Aram։ «AV Production - Ռոբերտ Մլքեյան»։ *avproduction.am*։ Վերցված է 2017-06-21 (չաշխատող հղում)
2. ↑  «ՌՈԲԵՐՏ ՄԼՔԵՅԱՆ, ԴԻՐԻԺՈՐ | Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտ»։ *komitasmuseum.am*։ Վերցված է 2017-06-21

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՌՈԲԵՐՏ ՄԼՔԵՅԱՆ
**Տիկնիկների և ավտոմատների թանգարան** (կատ.՝ Museu de Joguets i Autòmats), տիկնիկների և ավտոմատների իսպանական թանգարան՝ հիմնված Բարսելոնայի արևմուտքում՝ Վերդու քաղաքում։ Թանգարանը հիմնվել էր 2004 թվականին, սակայն 2013 թվականին փակվել է, քանի որ այդ շինությունը վերակազմավորվեց որպես պատկերասրահ։

Պատմություն
-----------

Տիկնիկների և ավտոմատների թանգարանի ցուցասրահներից մեկը
Թանգարանը հիմնվել է տեղացի Մանել Մայորալի կողմից, ով հին ու նոր խաղալիքների ահռելի հավաքածուի հավաքորդ էր։ Մայորալը թանգարանը հիմնեց մի հին շինության ներսում, որը հայտնի էր *"Cal Jan"* անվանմամբ։ Այդ շենքը, որը եռահարկ էր և զբաղեցնում էր 2.000 մ² տարածք, գտնվում էր Վերդուի կենտրոնական հրապարակում։ Շինության մեծ մասը ժամանակակից վերանորոգում ուներ։

*"Cal Jan"*-ը կառուցվել էր 15-րդ դարում, ինչպես և այդ փողոցի վրա գտնվող մնացյալ շենքերը։ *"Cal Jan"*-ը, որպես թանգարան բացվելուց հետո, Վերդու քաղաքի համար կարևոր նշանակություն ունեցող շինություն դարձավ։ Առաջին հարկի պատշգամբների կամարները 17-րդ դարի ճարտարապետության օրինակ են հանդիսանում։ Հարկ է նշել, որ թանգարանի ճակատամասի հատվածում կա մի գրություն, որը թվագրվում է 1695 թվականին, երբ շինությունը վերակառուցվել է։ 1999 թվականին սկսվեց շինությունը թանգարանի վերածելու գործընթացը, ինչի արդյունքում այն ավելի ընդարձակ դարձավ և վերանորոգվեց։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

Թանգարանի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 2 075 մ², ներքին մակերեսը՝ 1 895 մ²։

Թանագարանը կառուցելիս օգտագործվել է.

* քար - 1 000 տոննա,
* ցեմենտ - 224 տոննա,
* պողպատ - 55 տոննա,
* էլեկտրաէներգիայի մալուխներ - 20 կմ,
* խողովակներ - 1 000 մ,
* փայտյա ծածկույթների մակերեսը - 500 մ²,
* ապակի - 400 մ²։

Տիկնիկների և ավտոմատների թանգարանը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «El Museu de Joguets de Verdú serà en un Museu d'Art el 2013» (Catalan)։ TV3 (Catalonia)։ 2012-10-25։ Վերցված է 2014-04-15
2. ↑  «El Museu de Joguets i Autòmats de Verdú amplia un 50% la seva superfície i incorpora un fons d'art» (Catalan)։ TV3 (Catalonia)։ 2011-04-20։ Վերցված է 2014-04-15

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տիկնիկների և ավտոմատների թանգարանի պաշտոնական վեբկայք (իսպ.) (անգլ.)
* El Museu de Joguets de Verdú serà en un Museu d'Art el 2013 (կատ.)
* El Museu de Joguets i Autòmats de Verdú amplia un 50% la seva superfície i incorpora un fons d'art (կատ.)
**Տիմոֆեյ Բորդաչև** (բուլղար․՝ Тимофей Вячеславович Бордачев, 1973), ռուս քաղաքագետ, միջազգային հարաբերությունների ոլորտի մասնագետ։ Տնտեսության բարձրագույն դպրոցի Համաշխարհային տնտեսության և համաշխարհային քաղաքականության ֆակուլտետի կոմպլեքսային եվրոպական և միջազգային հետազոտությունների կենտրոնի տնօրեն, Վալդայի ակումբի ծրագրային տնօրեն։

Կենսագրություն
--------------

Տիմոֆեյ Բորդաչևը ծնվել է 1973 թվականի հունվարի 28-ին Լենինգրադում։ 1995 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի պատմական ֆակուլտետը։ 1997 թվականին Բրյուգգեի Եվրոպայի քոլեջում ստացել է Եվրոպայի քաղաքականության ու վարչարարության մագիստրոսի աստիճան։ 1998 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանում պաշտպանել է թեկնածուական դիսերտացիան, քաղաքական գիտությունների թեկնածու։ 1998 թվականից մինչև 2001 թվականը Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ինստիտուտներում աշխատել է որպես կրտսեր, իսկ հետո՝ ավագ աշխատակից։ 1998 թվականից մինչև 2003 թվականը Մոսկվայի Կարնեգի կենտրոնի "Pro et Contra" ամսագրում զբաղեցրել է պատասխանատու քարտուղարի պաշտոնը։ 2004 թվականից համարվում է «Ռուսաստանի համաշխարհային քաղաքականությունում» ամսագրի գլխավոր խմբագրի տեղակալ, Արտաքին և պաշտպանական քաղաքականության խորհրդի հետազոտական ծրագրերի ղեկավար։

Գիտական հետաքրքրություններ
--------------------------

* Ռուս-եվրոպական հարաբերություններ
* Եվրամիության արտաքին քաղաքականություն
* Եվրոպայում բիզնեսի և կառավարության միջև հարաբերություններ
* Եվրոպական և միջազգային անվտանգություն։

Հիմնական հրապարակումներ
-----------------------

1. Новый интервенционизм и современное миротворчество. М.: МОНФ, 1998.

2. Пределы Европеизации. Россия и Европейский союз в 1991 – 2007 годах: теория и практика отношений. М.: Издательский дом ГУ – ВШЭ. 2007. – 258 с.

3. Новый стратегический союз. Россия и Европа перед вызовами XXI века: возможности «большой сделки». М.: Европа, 2009. – 304 с.

4. Лики силы: интеллектуальная элита России и мира о главном вопросе мировой политики / Рук.: С. А. Караганов; под общ. ред.: С. А. Караганов, Т. В. Бордачев. М. : Международные отношения, 2013.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
2. ↑  «Центр комплексных европейских и международных исследований НИУ ВШЭ»
3. ↑  «Тимофей Бордачёв» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 3
4. ↑  «Совет по внешней и оборонной политике»
**Ռոժենի Սուրբ Աստվածածին վանք** (բուլղար․՝ Роженският манастир „Свето Рождество Богородично"), Բուլղարիայի ամենախոշոր ուղղափառ վանքերից մեկը։ Տեղակայված է Պիրին լեռներում, Մելնիկ քաղաքից 5 կմ հեռավորության վրա, երկրի հյուսիսարևելյան հատվածում։

Պատմություն
-----------

Միջնադարյան այն քիչ վանքերից մեկն է, որը պահպանվել է մինչև մեր օրերս։ Ըստ աթոսյան աղբյուրների՝ այն կառուցվել է 890 թվականին։ Բազմաթիվ նոր շինություններ ի հայտ են եկել Ալեքսի Սլավ բռնակալի կառավարման ժամանակ։

17-րդ դարում վանքը մեծապես տուժել է հզոր հրդեհից, սակայն 8-րդ դարում վերականգնվել է՝ շնորհիվ բուլղարացիների նյութական օգնության։ Վանքի վերակառուցումը սկսվել է 1715 թվականին և ավարտվել՝ 1732 թվականին։

Վանքն իր զարգացման գագաթնակետին է հասել 19-րդ դարում, երբ դարձել է այս տարածաշրջանի ուղղափառության հոգևոր կենտրոնը։ Միևնույն ժամանակ վանքին են պատկանել շրջակայքում գտնվող զգալի տարածք։ Վանքի անունով է կոչվում մոտակա գյուղը։

Սուրբծննդյան վանքը գործող է և դասվում է Բուլղարիայի հարյուր զբոսաշրջային ազգային օբյեկտների ցանկում։ Վանքի մոտակայքում է գտնվում ականավոր բուլղար հեղափոխական Յան Սանդանսկու գերեզմանը։

Վանքային շինություններ
----------------------

Վանքն իրենից հիշեցնում է միջնադարյան ամրոց, ունի վեցանկյան տեսք։ Ներքին բակը շրջապատում են եռահարկ բնակելի շինությունները։ Վանքի տարածքում է գտնվում նկուղ և ֆերմա։ Վանական բակի մի մասը զբաղեցնում են խաղողի այգիները։

### Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցի

Կաֆոլիկոն վանքը նվիրված է Աստվածածնին։ Շինարարության սկիզբը թվագրվում է 16-րդ դարին, սակայն ժամանակակից տեսքը եկեղեցին ձեռք է բերել 1732 թվականին։ Եկեղեցին զբաղեցնում է վանական բակի հիմնական տարածքը։

Պատկերասրահ
-----------

* Ֆրեսկո վանքումՖրեսկո վանքում
* Ֆրեսկո եկեղեցու արտաքին պատինՖրեսկո եկեղեցու արտաքին պատին
* Եկեղեցու ներքին հարդարանքԵկեղեցու ներքին հարդարանք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Роженски манастир Рождество Богородично край Мелник - Pravoslavieto.com»։ *www.pravoslavieto.com*։ Վերցված է 2016-11-05

Գրականություն
-------------

* *Архитектурното наследство на България*. София, издательство «Техника», 1988.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Фотографии Рождественского монастыря
* Рождественский монастырь Archived 2010-09-24 at the Wayback Machine. на сайте Bulgarian Monastery Archived 2015-08-16 at the Wayback Machine. (անգլ.)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ռոժենի վանք** կատեգորիայում։ |
**Ռոլանդ Մուշեղի Ադոնց** (դեկտեմբերի 5, 1940(1940-12-05), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - փետրվարի 23, 2015(2015-02-23), Երևան, Հայաստան), հայ տնտեսական և պետական գործիչ։ Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ (2001)։

Կենսագրություն
--------------

1962 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը՝ «ջերմամատակարարում և օդափոխություն» մասնագիտությամբ։ 1960-1961 թվականներին Հայկական ԽՍՀ գազի օբյեկտների շահագործման տնտեսությունում աշխատել է որպես դիսպետչեր։ 1966-1986 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ պետական տեխնիկական վերահսկողության վարչության ինժեներ, ավագ ինժեներ, դիսպետչերական ծառայության պետ, պլանատնտեսագիտական բաժնի պետ, «Арморггазналадка» վարչության գլխավոր ինժեներ, պլանատնտեսագիտական վարչության պետի տեղակալ, շահագործման տեխնիկական վարչության պետ, «Армподземметаллзащита» արտադրական միավորման տնօրեն։ 1986-1998 թվականներին աշխատել է «Հայգազարդ» արտադրական միավորումում, եղել գլխավոր ինժեներ, գլխավոր տնօրենի տեղակալ, այնուհետև գլխավոր տնօրեն, 1998-2001 թվականներին՝ «ՀայՌուսգազարդ» ՓԲԸ խորհրդի նախագահ-գլխավոր տնօրեն։

Պարգևներ
--------

* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանով (1989)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Адонц Роланд Мушегович — Энциклопедия фонда «Хайазг»»։ *ru.hayazg.info*։ Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 30
**Վաղարշակ Հակոբի Ջրբաշյան** (1929, հուլիսի 27, Երևան - 2000, մարտի 17, Երևան), հայ խորհրդային ֆիզիկոս, ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1974 թ.), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996 թ.), թղթակից անդամ (1982 թ.)։ ԽՄԿԿ անդամ 1951 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

1952 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1956 թվականից աշխատել է Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտում (1962 թվականից՝ ավագ գիտաշխատող)։

Աշխատանքները վերաբերում են հիմնականում տարրական մասնիկների ֆիզիկայի և միջուկային ֆիզիկայի տեսական հարցերին։ 1958 թվականին ցույց է տվել, որ մեզոնների բևեռացման փոքր աստիճանը պայմանավորված է մեզոատոմային անցումների ժամանակ սպին ուղեծրային կապով։ Դրանով իսկ մեզոնների թույլ փոխազդեցություններում զույգության խախտման վերաբերյալ տեսությունը համաձայնեցվեց բազմաթիվ փորձերի արդյունքներին։

Ջրբաշյանն առաջինն է դիտարկել էլեկտրոնային թաղանթի ազդեցությամբ մեզոնների լրացուցիչ ապաբևեռացման հնարավորությունը, որն ընկած է մյուոնային ազատ ատոմի կազմավորման երևույթի հայտնագործության (1978 թ.) հիմքում։ Ուսումնասիրել է ատոմային միջուկների գրգռման պրոցեսը՝ էլեկտրամագնիսական ուժերի հետ մեկտեղ հաշվի առնելով միջուկային ուժերը։ Զբաղվել է բարձրագույն սիմետրիաներով, մասնավորապես հաշվել է պրոտոնի մագնիսական ընկալունակությունը խախտված ՏՍ(6) սիմետրիայում։ Խմբերի ներկայացումների տեսության կիրառությամբ տվել է նաև միջուկի P-տրոհման ժամանակ զույգության խախտման վերաբերյալ կատարված փորձերի արդյունքների լրիվ բացատրությունը։ Ունի նաև ճառագայթման տեսությանը և հատուկ ֆունկցիաների (մասնավորապես, Բեսելի ֆունկցիաների ինտեգրալների) տեսությանը վերաբերող աշխատանքներ։

Նոր, ավելի բնական սպինորներ մտցնելով՝ վերացրել է բացասական Էներգիայով Էլեկտրոնների գոյության հնարավորության հետ կապված դժվարությունը։

Ստեղծել է պոզիտրոնի ռելյատիվիստական տեսությունը, որտեղ բացակայում են անվերջ մեծ թվով չդիտվող օբյեկտները։

Երկեր
-----

* Сохранение полного момента при атомных и ядерных переходах, Е. 1989.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի իսկական անդամներ»։ Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 11
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
3. ↑  «ՀՀ ԳԱԱ հիմնարար գիտական գրադարանի էլ․ քարտարան- Վաղարշակ Ջրբաշյան»։ Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 12

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 2224, 337 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տղայի խոսքը (այլ կիրառումներ)

«**Տղայի խոսքը։ Քրեական Թաթարստան 1970-2010-ականներ**», ռուս լրագրող Ռոբերտ Գարաևի վավերագրական գիրքը՝ Կազանի փողոցային ավազակախմբերի մասին, որն առաջին անգամ հրատարակվել է 2020 թվականին։ Այն հիմք է հանդիսացել «Տղայի խոսքը։ Արյուն ասֆալտի վրա» ֆիլմի համար, որը Էկրան Է բարձրացել 2023 թվականի վերջին։

Բովանդակություն
---------------

Գարաևի գիրքը նվիրված է «Կազանյան ֆենոմեն»՝ երիտասարդական ավազակախմբերի մշակույթին, որը կարևոր դեր է խաղացել ուշ խորհրդային դարաշրջանի Կազանի կյանքում։ Գրքի հեղինակն ինքը 1980-1990-ականների վերջին եղել է խմբավորումներից մեկում և, հետևաբար, կարող էր հիմնվել նաև սեփական փորձի վրա։ Գարաևը «Կազանյան ֆենոմենի» պատմությունը բաժանում է երեք փուլի։ Դրանցից առաջինում ավազակախմբերի մշակույթը սկսում է ձևավորվել, երկրորդ փուլը 90-ականների առաջին կեսի ֆենոմենի ծաղկման մասին է երբ կազակները կարող էին մասամբ վերահսկել Մոսկվան և Սանկտ Պետերբուրգը, երրորդը քրեական նոր սերնդի ձևավորումն է այն բանից հետո, երբ 90-ականների «հեղինակությունները» տարբեր պատճառներով հեռացան գործից։

Ընդունում
---------

Գիրքը հիմք է հանդիսացել «Տղայի խոսքը։ Արյուն ասֆալտի վրա» ֆիլմի համար, որը Էկրան Է բարձրացել 2023 թվականի վերջին։ Ռուսաստանում այս ֆիլմը մեծ ժողովրդականություն է վայելել, «ԿինոՊոիսկ Ինդեքս Pro» վարկանիշում հանդիսատեսի հետաքրքրության մակարդակով առաջ է անցել «Կաղամարի խաղից»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Пацаны и дух российского капитализма: что казанские банды 1980-х способны сообщить нам о современной России?
2. ↑  ««Слово пацана» — самый обсуждаемый сериал года в России. Подростки копируют его героев, а власти требуют запретить В рейтинге «Кинопоиска» произведение Жоры Крыжовникова опережает «Сопрано» и «Офис»»։ *Meduza* (ռուսերեն)։ Վերցված է 2023-12-09
3. ↑  «Сериал «Слово пацана» по уровню интереса зрителей обогнал «Игру в кальмара»»։ *www.business-gazeta.ru*։ 2023-12-05