***Սլավյի դուստրը (Slávy girl),*** Յան Կոլարի լայնածավալ քնարական - էպիկական բանաստեղծական ստեղծագործությունն է, որը գրված է Աստվածաշնչի չեխերենով արված առաջին լրիվ թարգմանության (չեխ․՝ Bible kralická) հումանիստական լեզվով և զարգացնում է պանսլավիզմի գաղափարը: Առաջին հրատարակության մեջ (1824), բացի հայտնի *նախերգանքից*, որը (որպես բանաստեղծության միակ մասը) գրված է ժամանակաչափածո, այն պարունակում էր երեք բանաստեղծություն 151 սոնետ, 2-րդ հրատարակությունում (1832 թ.) արդեն հինգ բանաստեղծություն 615 սոնետ, և ավելանալը դադարել է, բացառությամբ 1852 թվականի 4-րդ հրատարակության վերջին հասել է 645 սոնետի։ Ստեղծագործությունը ստեղծելիս Կոլարը ոգեշնչվել է Դանթեի «Աստվածային կատակերգությունից»:

«Սլավայի դուստրը» (*Սլավա* նշանակում է սլավոնականությունը մարմնավորող աստվածուհի) պարունակում է հսկայական թվով մշակութային և պատմական ակնարկներ: Հետևաբար, ինքը՝ Կոլարը, լրացրել է 1832 թվականի հրատարակությունը *Výklad վերնագրով բացատրական նշումներով*, այսինքն՝ Սլավայի դուստրը պոեմի մեկնաբանություններով և բացատրական նշումներով (մոտ 500 էջ)։ Սակայն շարադրանքը շարունակում է դժվար հասկանալի լինել ժամանակակից ընթերցողի համար:

Կոմպոզիցիայի ստեղծում
---------------------

*Սլավայի դուստրը*, 1852 թ
Առաջին 86 սիրային սոնետները, որոնք ուղղված են Մինա աղջկան (սլավոնական աղջկա իդեալը, որը ստեղծվել է բանաստեղծի սիրելիի` գերմանացի Ֆրեդերիկա Վիլհեմինա Շմիդտովայի կերպարով), որոնք հետագայում դարձել են «Սլավայի դուստրը» պոեմի առաջին հրատարակության առանցքը (նշվում է որպես երկրորդ), հայտնվել է 1821 թվականին Յոզեֆ Յունգմանի հրատարակված «Յան Կոլարի բանաստեղծություններում» (այսպես, որ դա ավելի ուշ առաջին հրատարակության սոնետների երկու երրորդն էր)։ 

Կոլարը դրանց ավելացրել է, այնպես, որ 1824 թվականի առաջին հրատարակությունը (հրատարակվել է Բուդայում՝ ավստրիական գրաքննության հետ կապված դժվարությունների պատճառով) արդեն պարունակում էր 151 սոնետ, իսկ սիրային բանաստեղծություններին ավելացվել է հայրենասիրական պոեզիա։ Մինան միաձուլվում է աստվածուհի Սլավայի առասպելական դստեր կերպարի հետ և այդպիսով դառնում սլավոնների խորհրդանիշը: 

Կոլարը կոմպոզիցիան բաժանել է 3 բանաստեղծություններով 50 սոնետների։ Առանձին բանաստեղծությունները կոչվում են ի սկզբանե սլավոնական տարածքներով հոսող գետերի անուններով ( Զ*ալե*, *Էլբա* և *Դանուբ* ), որոնք բանաստեղծն աստիճանաբար այցելում է։ Բացի բանաստեղծություններից, կոմպոզիցիան պարունակում է ժամանակավոր չափածո գրված *նախերգանք* և ավարտական, չհամարակալված սոնետ, որը բանաստեղծական ողջույն է « *տատրերին* » (սլովակներին) և չեխերին։ Ըստ ժամանակակից քննադատների՝ այս 151 սոնետներն ամբողջ ստեղծագործության լավագույն մասն են:

1832 թվականի երկրորդ հրատարակությունում տեքստն ընդլայնված է։ Առաջին երեք բանաստեղծություններն արդեն պարունակում էին 388 սոնետներ, երկրորդը երկարաձգվել (Էլբա, *Ռենա*, այսինքն՝ Հռենոս, *Վլտավա* ) և ավելացվել են ևս երկու բանաստեղծություն՝ «*Լեթա»* (Léthé, այսինքն՝ սլավոնական դրախտ) և «Աքերոն» (սլավոնական դժոխք)՝ ընդհանուր 227 սոնետներ (այսինքն՝ ընդհանուր առմամբ 615 սոնետներ), ուստի միանգամայն իրական երկրային ուխտագնացությունը վերածվում է միստիկական ուխտագնացության՝ ըստ Դանթեի մոդելի։ Պատմական համատեքստը և այլաբանական արտահայտությունները բացատրելու համար Կոլարը մի շարք մեկնաբանություններ է ավելացրել շարադրանքին։ Կոմպոզիցիայի այս ընդլայնումը որոշ քննադատությամբ է ընդունվել (հիմնականում Ֆրանտիշեկ Լադիսլավ Չելակովսկիի և Յոզեֆ Կրասոսլավ Չմելենսկիի կողմից), որ բնօրինակ գեղեցիկ բանաստեղծությունները, ըստ էության, «խեղդվեցին» ընդարձակ նոր տարբերակում, բայց քննադատությունն ընդհանուր առմամբ կտրականապես մերժվել է:

1845 թվականի երրորդ հրատարակության մեջ ավելացվել է ընդամենը 7 սոնետ, իսկ 1852 թվականի չորրորդ հրատարակության մեջ ևս 23-ը։ Հետևաբար, այս վերջին տարբերակը պարունակում է 645 սոնետներ:

Բովանդակություն
---------------

Վերջնական տարբերակում «Սլավայի դուստրը» պոեմը բաղկացած է *Նախերգանքից* և հինգ բանաստեղծություններից հայտնի գետերի անուններով.

1. *Sála (Զալե)*
2. *Labe*, *Rén*, *Vltava (Էլբա, Հռենոս, Վլտավա)*
3. *Dunaj (Դանուբ)*
4. *Lethe (Լեթա)*
5. *Acheron (*Աքերոն):

### Նախերգանք

*Նախերգանքը* հզոր էլեգիա է սլավոնների պապենական արևմտյան բնակավայրերին: Նա անդրադառնում է այս ցեղերի ողբերգական ճակատագրին և պաթետիկ ոճով հերթագայում է տխրության երանգները կրքոտ մեղադրանքով, անցյալի ձախողումները՝ նոր ապագայի հույսով: Նա խորհուրդ է տալիս թեքվել դեպի մեծ դուբիսկը ( dubisku), որով Ռուսաստանը համարում է սլավոնական շահերի ուժեղ պաշտպան և պանսլավոնիզմ է քարոզում:

Նա դիմում է նախանձ Տևտոնիայի և այդ ազգի ծնած զավակներին։ Նա դատապարտում է կեղեքումն ու անարդարությունները, որոնք նախկինում կատարվել են սլավոնների նկատմամբ, բայց նա որպես ազգ չի դատապարտում գերմանացիներին, այլ միայն դաժան բռնակալ ստրկացնողներին։ Նա խոսում է ոչ միայն սլավոնների, այլև մարդկության ընդհանուր սկզբունքների անունից, որոնք կիրառելի են բոլոր ազգերի համար:

*Նա, ով արժանի է միայն ազատության, գիտի ինչպես գնահատել յուրաքանչյուր ազատություն,*
*նա, ով կապում է ստրուկներին, ինքն էլ ստրուկ է:*
### Զալե

Աստվածների խորհրդում Սլավա աստվածուհին բողոքում է այն անարդարություններից և տառապանքներից, որոնք սլավոնները ստիպված են եղել դիմանալ անցյալում: Աստվածները որոշում են ստեղծել Սլավայի դուստր, որը կհատուցի սլավոններին իրենց տառապանքների համար: Սիրո աստված Միլեկը (Ամոր) ծաղկած լորենու ծառից ստեղծում է քնկոտ Մինային, որը ենթադրաբար պետք է լինի սլավոնների պաշտպանը։ Փառքի այս դուստրը հայտնվում է բանաստեղծին, ով սիրահարվում է նրան իր մտավոր և ֆիզիկական հմայքի համար։ Մինան ուղեկցում է նրան Զալե գետի շուրջը, որը նշվում է որպես հնագույն ժամանակների հուշարձան, երբ սկզբում այստեղ բնակվում էին սլավոնները: Վերջում բանաստեղծը հրաժեշտ է տալիս Մինային՝ ասելով, որ պետք է վերադառնա երկիր, բայց դեռ շատ է սիրում նրան։ Վերջում ցավալի հրաժեշտ է տալիս նաև Զալեի շրջակա բնությանը:

### Էլբա*,* Հռենոս*,* Վլտավա

Մեկ այլ ճանապարհորդության ժամանակ բանաստեղծին, ով դժգոհ էր իր սիրուց, ուղեկցում է Միլեկ աստվածը։ Երկուսն էլ անցնում են *Պոլաբիի* (ցածրադիր շրջանի ավանդական և ոչ պաշտոնական անվանումն է, որը գտնվում է հիմնականում Միջինչեխական երկրամասի տարածքում) այն վայրերով, որոնք սրբագործվել են սլավոնական պատմության ճանապարհին: Բանաստեղծը սլավոններին բնութագրում է որպես ոչ մարտունակ ազգ, որին միշտ ինչ-որ մեկը շահագործում է նրանց ստրկացնելու համար։ Էլբա գետը լաց է լինում նրա վրա։

*Վա՜յ, Էլբա, ինչո՞ւ ցեխոտ արցունքով ոսկե ալիքներդ ցեխի ես վերածում։*

Նրանք շարժվում են դեպի Հռենոս և նրա մոտ՝ Նաարդենում, հարգանքի տուրք են մատուցում Յան Ամոս Կոմենիուսի հուշարձանին։ Հռենոսով նրանք հասնում են Կոնստանցա լճի ափին, որտեղ Կոնստանցում այրել են վարպետ Յան Հուսին։ Այնտեղից նրանք գնում են Բոհեմիա` Վլտավա։ Մինայի մասին մշտական հիշողություններով բանաստեղծը նայում է Բոհեմիայի տեսարանին (Říp, Budeč, Mělník, Stadice), այցելում է Պրահա, հիշում Բիլա Հորայի ողբերգական ճակատամարտը, հանդիպում չեխ հայրենասերներին և վերջապես այցելում է Մորավիա և Ռադհոշը, նկարագրում է իր շրջապատն ու նշանավոր վայրերը, լուսաբանում այնտեղ տեղի է ունեցած իրադարձությունները. այնուհետև բանաստեղծը Միլկայով ուղղվում է դեպի Դանուբ :

### Դանուբ

Բանաստեղծության առաջին տեղերում բանաստեղծն արտահայտում է իր վիշտը կորցրած սիրո համար. Նրանք գնում են բնության գիրկ՝ իրենց հոգսերը հանգստացնելու համար։

*Այստեղ ես ուզում եմ, թաքնված պուրակում և սողացող որթատունկում,*
*հանգստանալ քո մաքուր կրծքերի վրա,*
*բնություն, առաքինի մայր:*
Բանաստեղծը դեռ հիշում է նաև Մինային.

*Ես պարզապես մտածում եմ նրա մասին իմ ամբողջ հոգու ուժով:*

Միլեկի հետ նա այցելում է Սլովակիայի Բրետիսլավ ( Բրատիսլավա ) և Դևին ամրոց, ինչպես նաև Նիտրա և Մոշովցե բնակավայրերը, իսկ Հունգարիայում՝ Յոզեֆ Դոբրովսկի, Բալաշադյարմատ, Բուդայի և Էստերգոմի ծննդավայրը։ Պեշտում նա եռանդուն հայրենասիրական գործունեությամբ է զբաղվում, հատկապես երբ իմանում է, որ Մինան մահացել է, բայց լուրը սխալ էր։ Բանաստեղծն իր ջանքերի համար ըմբռնում չի գտնում անտեսված սլովակ ժողովրդի մեջ և նույնիսկ մտածում է մահվան մասին, որը կազատի նրան կյանքի դժվարություններից։

### Լեթա

Այս և հաջորդ երգում Մինան բանաստեղծին ուղղված իր նամակներում նկարագրում է սլավոնական դրախտն ու դժոխքը, քանի որ բանաստեղծն ինքը չի կարող գնալ այնտեղ։ Ըստ Մինայի՝ դրախտը գտնվում է Տիեզերքի կենտրոնում և շրջապատված է մոռացության Լեթա գետով ( Léthé): Մայր Սլավան ողջունում է Մինային և իր շուրջը տեսնում է սլավոնական սրբերին, բանաստեղծներին, մարտիկներին և կարևոր կանանց, օրինակ՝ Նեստորին, Սուրբ Վլադիմիրին, Սուրբ Բորիսին և Գլեբին, Սուրբ Վենցլասին, Ղազարին, Սուրբ Ադալբերտին, սուրբ Կիրիլին և Մեթոդիոսին, Ալեքսանդր Նևսկուն, վարպետ Յան Հուսին, Արքայադուստր Լիբուշեին, Սուրբ Լյուդմիլային, Սուրբ Իվանին և ուրիշների։ Նա նաև այցելում է Կումայի Սիբիլլային, որը պնդում է, որ հին իտալական ժողովուրդները սլավոնական ծագում ունեն:

### Աքերոն

Դրախտից Մինան գնում է անդրաշխարհ (քավարան), որտեղ սլավոնների նախահայրերն ու թշնամիներն են, և վերջապես դժոխք, որտեղ գտնվում են նրանք, ովքեր ամենաշատը վնասել են սլավոններին: Դժոխքը շրջապատված է Աքերոնով, ողբի գետով: Աքերոնը հոսում է մահվան սարսափելի գետ Ստիքս՝ անանցանելի աշխարհի անանցանելի սահմանը, կրակոտ Ֆլեգեթոն գետի և վշտի Կոկիտոս գետի հետ միասին։ Մինայի համար ուղեկից նշանակվում է դժոխքի պահապան Միլոտա Դեդիցեցին, որը համարվում է, որ դավաճանել է Պրեմիսլ Օտակար II-ին Մորավյայի ճակատամարտում, որը նրան տանում է դեպի դժոխքի դարպասները:

Բանաստեղծը դժոխքում է տեսնում, օրինակ, Կեղծ Դմիտրիի *եղջերենու ծառը (*Դմիտրին ճիզվիտ էր՝ չեխական գրքերն այրող), Նապոլեոնին ՝ Ռուսաստան ներխուժելու համար, Արքայադուստր Դրագոմիրա Ստոդորացուն՝ Սուրբ Լյուդմիլայի սպանության համար կամ Էլիզաբեթ Բաթորին՝ երեք հարյուր նահատակ սլովակ աղջիկների համար և այլն: Բանաստեղծը նկարագրում է նրանց սարսափելի տանջանքները.

Բանաստեղծն ավարտում է ամբողջ բանաստեղծությունը՝ կոչ անելով սլավոններին սիրել իրենց ազգը և կատարել իրենց հայրենասիրական պարտականությունները։

*«Դժոխք դավաճաններին, դրախտ Սլավային հավատացյալներին»:*

Թարգմանություններ
-----------------

«Սլավայի դուստրը» պոեմը թարգմանվել է, օրինակ, անգլերեն, գերմաներեն, լեհերեն և այլ լեզուներով։ Սլովակերեն թարգմանությունը կատարել է Լուբոմիր Ֆելդեկը: «Սլավայի դուստրը» վերնագրով (հրատարակվել է սլովակ գրողի կողմից, Բրատիսլավա 1979 թ.): Իր թարգմանության վերջում Ֆելդեկը պնդում է, որ սլովակներին դժվար է իսկապես հասկանալ և խորապես ընկալել Կոլարի հնացած չեխերենի բոլոր նրբությունները, և որ նա թարգմանել է հիմնականում «*որպեսզի այն դառնա ընթերցված բանաստեղծություն... և այնպես, որ այն դադարի լինել օրիգինալով չընթերցված* »:

2014 թվականին չեխ գրականագետ Մարտին Ք. Պուտնան *«Սլավայի դուստրը. քնարական-էպիկական պոեմ հինգ տառերով» գիրքը:* *Դստեր փառքի թարգմանությունը և մեկնաբանությունը համասլավոնական առասպելից մինչև մշակութային պատմություն* : «Սլավայի դուստրը» պոեմն այստեղ տպագրված է մեկնաբանությամբ, որն առաջարկում է յուրաքանչյուր սոնետի «թարգմանություն» և «մեկնաբանություն». թարգմանությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալ սոնետը, մեկնաբանությունը ներառում է անունների և գրական ակնարկների բացատրությունը և Կոլարի սխալների կամ հորինվածքների ուղղումները:

Երաժշտական ադապտացիա
--------------------

«Սլավայի դուստրը» ստեղծագործության *Նախերգանքը* ստեղծվել և լույս է տեսել 1995 թվականին Էբեն եղբայրների *Tichá doměstánost* ալբոմում:

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Սլավայի դուստրը» թվայնացված v Kramerio (Պրահա: ILKober, 1897)
* «Սլավայի դուստրը» ամբողջական տեքստը Google Books-ում (Տեքստ հինգ կանտոներով, Կոբեր 1862)
* «Սլավայի դուստրը» պոեմի մասին գրառումը *բանաստեղծական գրքերի բառարանում* (Պրահա՝ ČS, 1990, սկաներ)
* *Չեխական գրականության պատմություն 2*. Պրահա: Ակադեմիա, 1960 թ. էջ 255–281։ Հասանելի է առցանց : (սկանավորում)
* *«Սլավայի դուստր» պոեմի մեկնաբանություն, այսինքն՝ նշումներ և բացատրություններ* («բացատրություններ», Պրահա 1862, ներբեռնելի pdf)*«Սլավայի դուստր» պոեմի*
* *«Սլավայի դուստր» պոեմի, մեկնաբանություն, այսինքն՝ նշումներ և բացատրություններ* (Pest 1832 հրատարակություն)

1. ↑  *Dějiny české literatury 2*. Praha: Academia, 1960. S. 272. Dostupné online.
2. ↑  *Slovník básnických knih*. Praha: ČS, 1990. S. 279-281. Dostupné online.
3. ↑  KOLLÁR, Ján. *Slávy dcera* - PUTNA, Martin C. *Překlad a výklad Slávy dcery z panslavistického mýtu do kulturní historie*. Academia, 2014, 387 S. 978-80-200-2359-9
4. ↑  *Slovník básnických knih*. Praha: ČS, 1990. S. 279-281. Dostupné online.
5. ↑  *Slovník básnických knih*. Praha: ČS, 1990. S. 279-281. Dostupné online.
6. ↑  *Slovník básnických knih*. Praha: ČS, 1990. S. 279-281. Dostupné online.
7. ↑  *Dějiny české literatury 2*. Praha: Academia, 1960. S. 272. Dostupné online.
8. ↑  *Dějiny české literatury 2*. Praha: Academia, 1960. S. 272. Dostupné online.
9. ↑  *Prebásnená Dcéra Slávy*. Kultúrny denník (Rádio Devín) 2018. Dostupné online.
10. ↑  KOLLÁR Ján. *Dcéra Slávy*. Bratislava: Slovenský spisovateľ 1979, přeložil Ľubomír Feldek. *Doslov* Ľubomíra Feldeka
11. ↑  KOLLÁR, Ján. *Slávy dcera* - PUTNA, Martin C. *Překlad a výklad Slávy dcery z panslavistického mýtu do kulturní historie*. Academia, 2014, 387 S. 978-80-200-2359-9
12. ↑  Bratři Ebenové: Slávy dcera. Dostupné online.