**Կիրա Կոստանդինի Սարաջևա** (օգոստոսի 15, 1910(1910-08-15), Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 8, 2003(2003-07-08), Մոսկվա, Ռուսաստան), հայ տավղահարուհի, մանկավարժ։ ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1958), Կոստանդին Սարաջևի դուստրը, Կոնստանտին Սարաջևի քույրը։

Կենսագրություն
--------------

Կիրա Սարաջևան ծնվել է 1910 թվականի օգոստոսի 15(28)-ին Մոսկվայում, հայտնի երաժիշտ, ջութակահար, դիրիժոր, կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր Կոնստանտին Սոլոմոնովիչ Սարաջևի և Զոյա Բորիսովնա Սարաջևայի ընտանիքում։ Քույրերից Ադան տավիղ է նվագել Մեծ թատրոնի նվագախմբում, Թամարան ջութակ է նվագել Մոսկվայի ֆիլհարմոնիայի նվագախմբում։ Կիրան նույնպես վաղ մանկությունից երաժշտական տաղանդ է ցուցաբերել։ Սկզբում նա սովորել է դաշնամուր նվագել, իսկ հետո ընտանիքի ընկերոջ՝ ջութակահար Գեորգի Դուլովի խորհրդով սկսել է սովորել տավիղ նվագել։

Կիրա Սարաջևան սովորել է Մոսկվայի երաժշտական դպրոցում, 1930 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայի տավիղի բաժինը, որտեղ սովորել է Նիկոլայ Գավրիլովիչ Պարֆյոնովի՝ հայտնի տավղահար և Ռուսաստանի տավղահարության դպրոցի հիմնադիր Ալեքսանդր Սլեպուշկինի սանի դասարանում։ Սովորելու տարիներին որպես մենակատար հանդես է եկել համերգներով։ 1932 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ համամիութենական պետական ռադիոյի, 1934 թվականին՝ Մոսկվայի Կ. Ս. Ստանիսլավսկու և Վ. Ի. Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի անվան երաժշտական թատրոնի, 1936-1971 թվականներին՝ Մեծ թատրոնի նվագախմբերի առաջին տավղահարուհի և մենակատար։ 1937-1939 թվականներին դասավանդել է Մոսկվայի երաժշտական դպրոցում, 1937-1941 թվականներին դրան զուգահեռ դասավանդել է Գնեսինների անվան երաժշտական ուսումնարանում, 1945-1953 թվականին՝ Մոսկվաի պետական կոնսերվատորիային կից Կենտրոնական երաժշտական դպրոցում, 1954-1990 թվականին՝ Գնեսինների անվան երաժշտական ակադեմիայում (1970 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Կիրա Սարաջևայի տասնյակ ուսանողները հետագայում աշխատել են Մոսկվայում, Կրասնոյարսկում, Եկատերինբուրգում, Նովոսիբիրսկում, Լուգանսկում, Սարատովում, ինչպես նաև Ուկրաինայում, Հայաստանում, Ղազախստանում, Մակեդոնիայում և Իսրայելում։

Տավիղի համար գործիքավորել է մի շարք կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ։ Հեղինակել է «Տավղահարի կատարողական վարպետության մասին» (ռուսերեն, 2001) գիրքը։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով (25 մայիսի, 1976) և «Պատվո նշան» (27 մայիսի, 1951),ինչպես նաև մեդալներով։

Կիրա Սարաջևան մահացել է 2003 թվականի հուլիսի 8-ին Մոսկվայում, որտեղ էլ թաղվել է։

Մոսկվայում անցկացվում է Կ. Սարաջևայի անվան պատանի տավղահարների բաց մրցույթ։

Ընտանիք
-------

* Հայրը՝ Կոնստանտին Սարաջև (1877-1954), խորհրդային դիրիժոր, մանկավարժ, երաժշտական, հասարակական գործիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1945), Աշխատանքի հերոս (1921),
* Եղբայրը՝ Կոնստանտին Սարաջև, (1900-1942), երաժշտության տեսաբան, կոմպոզիտոր,
* Քույրը՝ Ադա Սարաջևա (Էլդարովա, 1908-1996), տավղահարուհի, Մոսկվայի Մեծ թատրոնի նվագախմբի մենակատարուհի,
* Թոռնուհի՝ Օլգա Ալեքսանդրովա Էլդարովա (ծնվ.՝ 08.10.1956), տավղահարուհի, երկու միջազգային մրցույթների դափնեկիր,
* Զարմուհին՝ Նատալյա Իվանովնա Պոպովա (1924-2014), տավղահարուհի, ՀՀ վաստակավոր արտիստ, Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի նվագախմբի մենակատարուհի, 1975-1988 թվականներին դասավանդել է ԵՊԿ-ում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Московский открытый конкурс юных арфистов имени К. К. Сараджевой
2. ↑  Парфёнов Николай Гаврилович
3. ↑  Кира Константиновна Сараджева
4. ↑  "Указ Президиума Верховного Совета СССР от 25 мая 1976 года «О награждении орденами и медалями СССР работников Государственного академического Большого театра СССР»" (PDF). Արխիվացված (PDF) from the original on 2019 թ․ օգոստոսի 19. Retrieved 2022 թ․ ապրիլի 7.
5. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР от 27 мая 1951 года «О награждении орденами и медалями СССР артистов и художественно-технических работников Государственного ордена Ленина Академического Большого театра СССР»
6. ↑  "САРАДЖЕВА (Сараджян) Кира Константиновна (1910—2003)". Արխիվացված from the original on 2018 թ․ դեկտեմբերի 13. Retrieved 2020 թ․ ապրիլի 17.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կիրա Սարաջևա (ռուս.)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |