recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ակնա գավառակ** (թուրքերեն Էգին կազասը), գտնվում է Արևմտյան Հայաստանում, այժմ՝ Թուրքիայի Երզնկայի վիլայեթում։ Ակնա գավառակի հյուսիս-արևմուտքից դեպի հարավ–արևելք հոսում է Արևմտյան Եփրատ (Կարասու) գետը։

Կլիմա
-----

Կլիման բարեխառն է, առողջարար, օդը՝ մաքուր լեռնային դիրքի (բարձրությունը 2000-2300 մ), առատ ջրի և փարթամ բուսականության շնորհիվ։ Ձմեռը (հատկապես հունվարը) ցուրտ է, ամառը՝ տաք։ Աճում են ծիրան, խաղող, դեղձ, սալոր, թութ և այլն։

Վարչական բաժանում
-----------------

Վարչական տեսակետից Ակնա գավառակը բաժանված էր 8 գյուղախմբերի (ընդամենը՝ 102 գյուղ)։ Գավառակը կառավարվում էր կայմակամի, իսկ գյուղախումբը՝ մյուդիրի կողմից։ Համաձայն 1885 թվականիի մարդահամարի, Ակնա գավառակում հայերը կենտրոնացած էին հետևյալ բնակավայրերում՝

* Ակն (5442 բնակիչ),
* Կամարակապ (1133),
* Ապուչեխ (1066),
* Բենկա կամ Բինկյան (874),
* Լիճք (507),
* Կարուշլա (204),
* Նարվեր (191),
* Վանք (180),
* Ձորակ (170),
* Շրզու (138)
* Մուշեղկան (62)։

Այս գյուղերում բնակվում էին նաև թուրքեր։ Բացի այդ կային թուրքացած հայ գյուղեր (Խաչուկիլ, Վարդանկիլ, Կնքահայրկիլ ևն), որոնց թիվն անցնում էր 40-ից։ Դրանց բնակիչները թուրքերից հալածվելով հարկադրաբար իսլամացել էին 16-17-րդ դարերում։

Լեզու
-----

Իսլամացած հայերի լեզվում, որ թուրքերենն էր, օգտագործվում էին ոչ քիչ թվով հայերեն բառեր։ Հայաբնակ բոլոր գյուղերում հայերն ունեին դպրոց, եկեղեցի, զանազան մշակութային միություններ։ Ապուչեխում կային «Վարագա սանուց» և «Արշալույս երիտասարդաց» միությունները, թատրոն և գրադարան, հրատարակվում էր «Մտրակ» թերթը, Կամարակապում՝ «Ազգանազյան», «Դպրոցասիրաց» և «Հույս ի պսակ» ընկերությունները և այլն։

Տնտեսություն
------------

Հայերն զբաղվում էին արհեստներով (հյուսնություն, կոշկակարություն, դերձակություն ևն), առևտրով, գյուղատնտեսությամբ։ Ապուչեխում հյուսում էին նրբաթել յազմաներ և դիմացկուն կերպասներ։ Հռչակված էին Կամարակապի ոսկերիչները, երկաթագործները և շերամապահները։

Աշխարհագրություն
----------------

Ակնա գավառակի հայկական գյուղերը, կառուցված լինելով սարալանջերին, ունեին ամֆիթատրոնի տեսք։ Առհասարակ տները երկհարկ էին, բայց կային 3—4 հարկանի ևս։ Վանք գյուղից 1 *կմ* դեպի հյուսիս-արևելք եղած ուրարտական ավերակները վկայում են, որ ուրարտական շրջանում որոշ բնակավայրեր են եղել Ակնա գավառակում։
Ակնա գավառակի հայերը տեղահան արվեցին Մեծ եղեռնի ժամանակ։

Տես նաև
-------

* Ակն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 225)։*  |
**Ակնա հայրենակցական միություն,** հիմնվել է 1945 թվականի հունվարի 20-ին, Նյու Յորքում, ԱՄՆ գաղթած ակնցիների կողմից՝ նպատակ ունենալով նյութապես օժանդակել երկրորդ համաշխարհային պատերազմից տուժած, զանազան երկրներում գտնվող ակնցիներին, կապ հաստատել սփյուռքի հայրենակիցների միջև, խորհրդայինՀայաստանում հավերժացնել *Ակնի* անունը։

Նյութական օգնություն
--------------------

Միությունը նյութական օգնություն է ցույց տվել Սովետական Հայաստան ներգաղթող ակնցիներին, Նոր Ակն թաղամասի (Սովետաշենում) կառուցապատմանը, նպաստավորել ակնցի ուսանողներին։ Ակնա հայրենակցական միությունն ունի իր մասնաճյուղերն ԱՄՆ-ի զանազան քաղաքներում, ինչպես նաև Հալեպում, Փարիզում, և Ալեքսանդրիայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 225.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 225)։*  |
**Էլեկտրոնային պրոյեկտոր**, էլեկտրոններ առաքող մակերևույթի խոշորացված պատկերը առանց էլեկտրոնային ոսպնյակների օգնության ստանալու էլեկտրոնաօպտիկական սարք։ Էլեկտրոնային պրոյեկտորի հիմնական մասերն են՝ ապակե գնդաձև կամ կոնաձև անոթի (վերջինիս հատակը ներսից պատվում է լյումինաֆորի շերտով) կենտրոնում տեղադրված մետաղե բարակ սայրի ձև ունեցող կաթոդը (կորության շառավիղը՝ միկրոնի մի քանի տասներորդական մաս) և անոթի պատերին քսված հաղորդիչ շերտի կամ կաթոդը շրջափակող մետաղալարե օղակի ձևով պատրաստված անոդը։ Սարքի մեջ ճնշումն իջեցվում է մինչև {\displaystyle 10^{-9}-10^{-11}} մմ սնդ. ս.: Անոդի և կաթոդի միջև մի քանի կվ պոտենցիալների տարբերություն կիրառելիս, սայրի մակերևույթի մոտ ստեղծվում է էլեկտրաստատիկ էլեկտրոնային էմիսիա (ավտոէլեկտրոնային էմիսիա) առաջացնելու համար բավարար լարվածության էլեկտրական դաշտ։ Էմիսիան հեշտացնելու համար կաթոդը տաքացվում է։ Կաթոդից դուրս թռչող էլեկտրոնները, արագացվելով էլեկտրական դաշտի ուժագծերի (դրանք ուղղահայաց են կաթոդի մակերևույթին) ուղղությամբ, էկրանի վրա պրոյեկտում են կաթոդի մակերևույթի խոշորացված էմիսիոն պատկերը, որն արտացոլում է սայրի բյուրեղային կառուցվածքի սիմետրիան։ Խոշորացումը համեմատական է կաթոդ–էկրան հեռավորության և սայրի կորության շառավղի հարաբերությանը։ Շատ բարակ սայրեր կիրառելիս՝ կարելի է ստանալ միլիոնի կարգի խոշորացում։ Կաթոդի մակերևույթի մոտ էլեկտրական դաշտի տանգենցիալ բաղադրիչների առաջացումը սահմանափակում է սարքի լուծունակությունը 10Å կարգի մեծությամբ։ Ավելի բարձր լուծունակությամբ օժտված է իոնային պրոյեկտորը, որում պատկերն ստացվում է ջրածնի կամ հելիումի իոնների օգնությամբ։ Էլեկտրոնային պրոյեկտոր կիրառվում է դժվարահալ մետաղների էլեկտրաստատիկ էլեկտրոնային էմիսիան և տարբեր տեսակի կաթոդները հետազոտելիս։

Տես նաև
-------

* Էլեկտրոնային մանրադիտակ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 33)։*  |
**100 օր պարոն Գոռոզության հետ** (կորեերեն՝ 내 사랑 싸가지), Հարավային Կորեայի ռոմանտիկ կինոկատակերգություն և մելոդրամա։ Պրեմիերան կայացել է 2004 թվականի հունվարի 16-ին։ Ֆիլմը որոշ առումներով նման է «Իմ ընկերուհին՝ կրկնուսույց է» ֆիլմին, որտեղ աղջիկը ստիպված մի տղայի հետ, որին նա տանել չէր կարողանում, ժամանակ էր անցկացնում։

Սյուժե
------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Եթե դուք ունեցաք վատ օր, ուրեմն պետք է գնալ տուն, այլ ոչ թե փորձել ավելի շատ ուղել այն։ |  |

Կան Խա Յոն (Խա Ջի Վոն) աշակերտուհին անհաջող օր ունեցավ, իրեն լքեց իր ընկերը և իր զայրույթի պատճառով ինքը Ան Խյոն Ջունոյի (Կիմ Ջե Վոն) հետ հայտնվում է արտառոց իրավիճակում։ Խա Յոնը հարվածեց դատարկ բանկային, որը կպավ Խյոն Չժուին, ինչի պատճառով էլ ինքը թանկարժեք ավտոմեքենայով բախվում է պատին։ Այն պատճառով, որ Խա Յոնը բավական գումար չուներ Խյոն Ջունը առաջարկում է 100 օր օգնել իրեն իրականացնել իր բոլոր ցանկությունները։

Կատակերգական ֆիլմը վերջին 30 րոպեն դառնում է մելոդրամա։

Դերասանական կազմ
----------------

* Կիմ Ջի Վոն — Ան Խյոն Ջուն
* Խա Ջի Վոն — Կան Խա Յոն
* Կիմ Տայ-հյոն — Են Յուն
* Համ ՄԻն — Խեն Ջու
* Կիմ Չանգ-վան — Կան Խա Են-ի հայր
* Հոնգ Ջի-Յոնգ
* Կիմ Ջի-յու
* Կիմ Մին-կյոնգ
* Լեե Յունգ-կյունգ — Կան Խա Են-ի մայր

Քննադատություն
--------------

Rotten Tomatoes կայքի արձագանքներից երևում է, որ հանդիսատեսի 71%, տալով 5 միավորից 3,7 միավոր, ֆիլմին տվել է դրական բնորոշում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Цитата из статьи о фильме на сайте онлайн портала asia-tv

Արտաքին հղումներ
----------------

* ֆիլմի մասին LoveHKfilm.com սայթում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AlloCiné · ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |

 |
|  |
| --- |
| **Տերեփուկ Թամանյանի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Աստղածաղկազգիներ (Asteraceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Տատասկափշայիններ (Carduoideae) |
| **Տրիբա** | *Cynareae* |
| **Ենթատրիբա** | *Centaureinae* |
| **Ցեղ** | Տերեփուկ *(Centaurea)* |
| **Տեսակ** | **Տերեփուկ Թամանյանի** *(C. tamanianiae)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Centaurea tamanianiae***M.V.Agab. 1989 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Կրիտիկական վիճակում գտնվող |

**Տերեփուկ Թամանյանի** (լատ.՝ Rhaponticoides tamanianae), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Մինչև 80 սմ բարձրությամբ բազմամյա, գեղազարդային բույս է։ Ցողունները ստորին մասում կարմրավուն-ծիրանագույն են։ Տերևները փետրաձև բաժանված են, մոխրագույն-դժգույն-կանաչ, նեղ բլթակներով, կռճիկանման-սղոցաեզր։ Ծաղկաբույլերը փուխր են, վահանիկանման։ Զամյուղները համարյա գնդաձև են և ունեն 20-30 մմ տրամագիծ։ Եզրի ծաղիկներն ունեն պարուրաձև ոլորված բլթակներ։ Սերմնիկը և պապուսը համարյա սև կամ մուգ-դարչնագույն են։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Շիրակի (Կրաշեն գյուղի շրջակայք) և Դարեղեգիսի (Խաչիկ գյուղի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1800-1900 մ բարձրությունների վրա, տափաստանում, տափաստանային թփերի մացառուտներում, չոր քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայաստանի էնդեմիկ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Արեալը խիստ մասնատված է և կազմված է 2 լոկալիտետներից։ Գյուղատնտեսական գործունեության պատճառով ենթադրվում է պոպուլյացիաների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · WoRMS |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 6217491
* GBIF: 3128161
* iNaturalist: 438199
* IPNI: 1016806-1
* IUCN: 200040
* Plant List: gcc-111428
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:1016806-1
* Tropicos: 50086798
* WoRMS: 1105296

 |

 |
Ամերիկացի սոցիալական հոգեբան Քենեթ Թոմասի մեթոդիկան նախատեսված է կոնֆլիկտային իրավիճակներում անձի վարքային պատասխանների տիպիկ ձևերի բացահայտման համար, թույլ է տալիս գնահատել անձի ընդհանուր կոնֆլիկտայնությունը։ Թեսթը կարող է օգտագործվել որպես կողմնորոշիչ անձի հարմարման և փոխազդեցության, կոնֆլիկտայնության, միջանձնային փոխազդեցության ոճի առանձնահատկությունների ուսումնասիրման համար։ Մեթոդիկայում որպես խթնաող նյութ օգտագորվծում է պնդումների մի շարք, որոնք խմբավորված են երեսուն զույգի։ Մեթոդիկան որոշում է կոնֆլիկտային իրավիճակում մարդու պատասխան ռեակցիայի տիպիկ միջոցները, դուրս է բերում խրթին պայմաններում նրա փոխհարաբերությունների զարգացման միտումները։ Այս մեթոդիկան թույլ է տալիս բացահայտել, թե ինչքանով է մարդը հակված համագործակցության և մրցակցության կոլեկտիվում, ձգտում է արդյոք նա փոխզիջումների, խուսափում է արդյոք կոնֆլիկտներից, թե ընդահակառկը՝ փորձում է սրել դրանք։

Տեսական հիմքեր
--------------

Ուսումնասիրելով կոնֆլիկտայնությունը՝ Կ․ Թոմասը եզրահանգել է, որ անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել կոնֆլիկտների ուսումնասիրության հետևյալ կողմի վրա․ կոնֆլիկտային վարքի ինչ ձևեր են բնորոշ մարդկանց, դրանցից որոնք են հանդիսանում արդյունավետ, ինչպես է հնարավոր խթանել արդյունավետ վարքը։ Ք․ Թոմասը համարում է, որ խուսափելով կոնֆլիկտից կողմերից ոչ մեկը հաջողության չի հասնում, իսկ այնպիսի վարքի ձևերում, ինչպիսին են մրցակցությունը, հարմարումը և փոխզիջումը կամ մասնակիցներից մեկը հասնում է հաջողության, իսկ մյուսը պարտվում է, կամ երկուսն էլ պարտվում են, քանի որ չեն գնում փոխզիջումների։ Եվ միայն համագործակցության իրավիճակում են երկու կողմերը շահում։

Կոնֆլիկտային իրավիճակում մարդկանց վարքի տեսակների բնութագրման համար Կ․ Թոմասը կիրառելի է համարում կոնֆլիկտների կարգավորման երկչափ մոդելը, որտեղ հիմնային է հանդիսանում համագործակցությունը, որը բնորոշվում է այլ մարդկանց հետաքրքրությունների վրա մարդու ուշադրությամբ, և համառությամբ, որին բնորոշ է սեփական հետաքրքրությունները պաշտպանելու հակումը։

Այս երիկու չափմանը համապատասխան Կ․ Թոմասը առանձնացնում է կոնֆլիկտի կարգավորման հետևյալ միջոցները։

1. Մրցակցություն՝ սեփական հետաքրքրությունները ի հաշիվ ուրիշների պաշտպանելու հակումը։
2. Հարմարում՝ ի տարբերություն մրցակցության, սեփական հետաքրքրությունների զոհելը հանուն ուրիշի։
3. Զիջում։
4. Խուսափում, որի համար բնորոշ է համագործակցության ձգտման բացակայությունը, ինչպես նաև սեփական նպատակներին հասնելու ձգտման բացակայություն։
5. համագործակցություն, երբ իրավիճակի մասնակիցները հանգում են այլընտրանքային որոշման, որը լիովին կամ մասնակիրորեն բավարարում է երկու կողմի պահանջմունքները։

Թեստի նկարագրություն
--------------------

Ք․ Թոմասի կոնֆլիկտային վարքի տիպիկ ձևերի բացահայտման հարցարանում թվարկված հինգ հնարավոր տարբերակները ներկայացված են կոնֆլիկտային իրավիճակում վարքի մասին 12 պնդման ձևով։ Տարբեր համակցություններով դրանք խմբավորված են 30 զույգի մեջ, որոնցից յուրաքանչյուրում պատասխանողին առաջարկվում է ընտրել այն պնդումը, որը հանդիսանում է ամենից տիպիկը նրա վարքը բնորոշելու համար։

Աղբյուրներ
----------

* Թեստի նկարագրությունը PsyLab.info կայքում
* Թեստը ВсеТесты կայքում (չաշխատող հղում)
Երիտասարդի դիմանկար  
 II դար ՄԹԱ
**Ֆայյումյան դիմանկար**, հոգեհանգստյան գեղանկարչական դիմանկարներ, հայտնաբերվել են 1887 թվականին Լիբիական անապատի Ֆայյում օազիսում։ Դիմանկարները ստեղծվել են Հին Եգիպտոսում (հելլենիստական, հռոմեական շրջան, 1-3-րդ դարեր) մոմանկարչության տեխնիկայով։ Պահպանվել է ավելի քան 900 դիմանկար։

Կատարման տեխնիկան
-----------------

Ֆայյումյան դիմանկարները ստեղծված են մոմանկարչության տեխնիկայով (*էնկաուստիկա*- հուն. վառում եմ)։ Նկարել են հալած ներկերով։ Այս տեխնիկայով կատարված ստեղծագործությունները երկար ժամանակ պահպանում են գույների պայծառությունը և թարմությունը։ Քիչ դեր չի կատարել նաև Եգիպտոսի չոր եղանակը։
Օգտագործվել է ոսկու բարակ թերթ, մեծ մասամբ նկարի ֆոնը ծածկվել է դրանով, ուրիշ դեպքերում ոսկեզօծվել են պսակները, գլխակապերը և զարդերը։ Նկարել են տախտակների վրա, որը տեղադրվել է մումիայի փաթաթանների մեջ դեմքի վրա։ Հին շրջանում նկարել են նաև կտավի վրա։

Պատկերասրահ
-----------

* Երիտասարդ տղամարդու դիմանկար
* Տղայի դիմանկար
* Կնոջ դիմանկար
* Տղամարդու դիմանկար
* Կահիրեի թանգարանից տղամարդու ֆայումյան դիմանկար

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Berman, Lawrence, Freed, Rita E. and Doxey, Denise. Arts of Ancient Egypt. p.193. Museum of Fine Arts Boston. 2003. 0-87846-661-4
2. ↑  Corpus of all known specimens: Klaus Parlasca (1969–2003)։ *Ritratti di mummie*։ Repertorio d'arte dell'Egitto greco-romano Serie B, v. 1-4։ Rome   
– A further specimen discovered since: B. T. Trope, S. Quirke, P. Lacovara (2005)։ *Excavating Egypt: great discoveries from the Petrie Museum of Egyptian Archaeology, University College, London*։ Atlanta, GA: Michael C. Carlos Museum։ էջ 101։ ISBN 1-928917-06-2
3. ↑  Nicola Hoesch (2000)։ «Mumienporträts»։ *Der Neue Pauly* **8**։ էջ 464
4. ↑  Ֆայյում, Հայկական Սովետական Հանրագիտարան հատոր12, էջ 615
|  |
| --- |
| **Տերեփուկ Ալեքսանդրի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Աստղածաղկազգիներ (Asteraceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Տատասկափշայիններ (Carduoideae) |
| **Տրիբա** | *Cynareae* |
| **Ենթատրիբա** | *Centaureinae* |
| **Ցեղ** | Տերեփուկ *(Centaurea)* |
| **Տեսակ** | **Տերեփուկ Ալեքսանդրի** *(C. alexandrina)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Centaurea alexandrina***Delile, 1813 |

**Տերեփուկ Ալեքսանդրի** (լատ.՝ Centaurea alexandrina), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ճիպոտանման, բազմիցս ճյուղավորված, նոսր տերևակալած ցողուններով բազմամյա բույս է։ Տերևները 1-2 փետրաձև բաժանվաժ են և ունեն գծային-նշտարաձև սեգմենտներ։ Զամբյուղները երկարավուն-ձվաձև են։ Ծածկոցի թերթերը՝ սպիտաավուն կամ դարչնագույն։ Ծաղիկները սպիտակ կամ վարդագույն են։ Սերմնիկներ ունեն 2 մմ երկարություն։ Պատուսի երկարությունն հասնում է 1-1,55 մմ-ի։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Մեղրի, Ալդարա, Շվանիձոր, Նյուվադի)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 400-1000 մ բարձրությունների վրա՝ չոր քարքարոտ լանջերին, չոր հուներում, գետերի ափերի ավազանների վրա, կաղնու և գիհու նոսր անտառներում, ֆրոգանոիդներում։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանի մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Այն համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր, ընդգրկված չէ նաև GITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Centaurea alexandrina
* APDB: 136578
* EoL: 6215591
* EPPO: CENAL
* GBIF: 3128473
* IPNI: 189842-1
* NCBI: 363412
* Plant List: gcc-8366
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:189842-1

 |

 |
|  |
| --- |
| **Տերեփուկ արմատազամբյուղային** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Աստղածաղկազգիներ (Asteraceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Տատասկափշայիններ (Carduoideae) |
| **Տրիբա** | *Cynareae* |
| **Ենթատրիբա** | *Centaureinae* |
| **Ցեղ** | Տերեփուկ *(Centaurea)* |
| **Տեսակ** | **Տերեփուկ արմատազամբյուղային** *(C. rhizocalathium)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Centaurea rhizocalathium***Boiss. 1875 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգված տեսակ |

**Տերեփուկ արմատազամբյուղային** (լատ.՝ Centaurea rhizocalathium), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա անցողուն բույս է, որն ունի 2-5 սմ բարձրություն, երկար խիստ ճյուղավորված կոճղարմատ։ Տերևները երկարավուն են, փետրաձև հատված։ Զամբյուղները միայնակ են, տեղավորված արմատամերձ տերևների վարդակի կենտրոնում՝ 15-36 մմ լայնության։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է Երևանի (Զովաշեն և Գառնի գյուղերի միջև) և Զանգեզուրի (Գորիս և Սիսիան քաղաքների միջև, լեռնագագաթ Խուստուփ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Արևելյան Անատոլիայում։

Հայտնի են երեք պոպուլյացիոն տեսակներ Հայաստանում և երկուսը՝ Թուրքիայի տարածքում

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1200-1600 մ բարձրությունների վրա, կիսաանապատներում, տափաստաներում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է երկու ֆլորիստիկական շրջաններում, որտեղ հանդիպում է շատ հազվադեպ։ Տարածման շրջանի մայկերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
2. ↑  Centaurea rhizocalathium. The IUCN Red List of Threatened Species.
|  |
| --- |
| **Տերեփուկ Թախտաջյանի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Աստղածաղկազգիներ (Asteraceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Տատասկափշայիններ (Carduoideae) |
| **Տրիբա** | *Cynareae* |
| **Ենթատրիբա** | *Centaureinae* |
| **Ցեղ** | Տերեփուկ *(Centaurea)* |
| **Տեսակ** | **Տերեփուկ Թախտաջյանի** *(C. takhtajanii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Centaurea takhtajanii***Tonyan & Gabrieljan, 1985 |

**Տերեփուկ Թախտաջյանի**  (լատ.՝ Centaurea takhtajanii), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում

Նկարագրություն
--------------

Ճյուղավորված ցողուններով բազմամյա բույս է։ Տերևները նեղ-գծային են, առանց կոթունի։ Զամբյուղները գագաթնային են, միայնակ։ Ծածկոցի թերթերի հավելուկները մանր են, մուգ դարչնագույն, կաշենման և 5-9 համարյա հավասար երկարությամբ մանր փշերով։ Սերմնիկների երկարությունը 5-6 մմ է։ Պապուսը շատ կարճ է՝ 1,5-2,5 մմ երկարություն։

Տարածվածություն
---------------

Հայտնի է միայն Շիրակի ֆլորիստական շրջանում (լեռնագագաթ Արտենի, Հակկո, Քարակերտ, Զարինջա, Ցամաքասար և Հացաշեն գյուղերի միջև)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1600-1800 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին, տափաստանում, ցանքերում։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայաստանի Էնդեմիկ է։ Հայտնի է մեկ ֆլորիստական շրջանից, որտեղ հանդիպում է չափազանց հազվադեպ, ինտենսիվ յուրացվող տեղերում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Կարմիր գրքի առաջին հրատարակությամ մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-Ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Սիերվո** (իսպ.՝ Isla del Ciervo), կղզի Միջերկրական ծովում։ Տեղակայված է Լա Մանգա դել Մար Մենոր ծովային ռելիեֆի մեջ և պատկանում է Կարտահենա (իսպ.՝ Cartagena) մունիցիպալիտետին։ Սիերվո կղզին Մար Մենոր կղզեխմբի ամենահարավային կղզին է։ Ծովափին մոտ գտնվելու հետ կապված, այստեղ կարելի է հեշտությամբ հասնել ոտքով։

Աշխարհագրություն
----------------

Մինչև վերջերս կղզին միավորված էր մայրցամաքին արհեստական նեղուցով։ Կղզու խոցելի էկոհամակարգը չվնասելու համար, այս ճանապարհը վաղուց փակ է։

Ծովի մակերևույթից բարձր է 25 մետրով։ Մակերեսը կազմում է 0,65 կմ²։ Բնակչությունը ըստ 2012 թվականի տվյալների՝ անմարդաբնակ է։ Ինչպես Մար Մենոր կղզեխմբի մյուս կղզիները, Սիերվոն նույնպես ունի հրաբխային ծագում։ Կղզին հայտնվել է մետ 7 միլիոն տարի առաջ՝ Վերին միոցենի ժամանակաշրջանում։

Համարվում է ազգային պարկ և թռչունների համար պահպանման վայ՝ պաշտպանվում է պետության կողմից։ Այստեղի բուսատեսակները արժանի են հատուկ հիշատակության՝ Chamaerops humilis, Withania frutescens, Periploca angustifolia և Caralluma europaea։

Պատկերասրահ
-----------

* Cardo borriqueroCardo borriquero
* Withania frutescensWithania frutescens
* Periploca angustifoliaPeriploca angustifolia

Արտաքին հղումներ
----------------

* Salvemos el Mar Menor. Isla del Ciervo e Isla Perdiguera. (իսպ.)
* La Isla del Ciervo(չաշխատող հղում)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
|  |
| --- |
| **Ճավշիր պարսկական** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հովանոցածաղկավորներ (Apiales) |
| **Ընտանիք** | Նեխուրազգիներ (Apiaceae) |
| **Ցեղ** | Ճավշիր *(Opopanax)* |
| **Տեսակ** | **Ճավշիր պարսկական** *(O. persicus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Opopanax persicus***Boiss. & Heldr. 1849 |

**Ճավշիր պարսկական** (լատ.՝ Opopanax persicus), հովանոցավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա, եթերայուղատու խոտաբույս է, որի բարձրությունը հասնում է մինչև 150 սմ-ի։ Արմատամերձ տերևները կրկնակի փետրաձև հատված են, ձվաձև, անհավասարակողմ մասերով։ Հովանոցներն ունեն 6-10 ճառագայթ։ Պտուղները նեղ-էլիպսաձև են, ակոսներում՝ միայնակ խողովակներով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում աճում է միայն Ապարանի ֆլորիստիկական շրջանում (Ծաղկաձոր, Բուժական)։ Հայաստանից բացի՝ Արևելյան Անատոլիայում, Արևմտյան և Հարավարևմտյան Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1800-1900 մ բարձրությունների վրա՝ չոր քարքարոտ լանջերին, անտառների եզրերին և բացատներում։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանի մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Աճում է ինտենսիվ ռեկրեացիայի տարածքում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ GITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Armeniapedia |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* GBIF: 3639768
* iNaturalist: 129836
* IPNI: 845419-1
* NCBI: 489431
* Plant List: tro-1700165
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:845419-1
* Tropicos: 1700165

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Դվինի եկեղեցական ժողով (այլ կիրառումներ)
**Դվինի եկեղեցական ժողով** 609 կամ 610 թվականին, Մարզպանական Հայաստանի մայրաքաղաք Դվինում ապագա կաթողիկոս Աբրահամ Ա Աղբաթանեցու և իշխան Սմբատ Բագրատունու օրոք, հոգևորական և աշխարհական անձանց մասնակցությամբ։ 

Դվինի կաթողիկե եկեղեցին
Աբրահամ Ա Աղբաթանեցու օրոք Վրաց եկեղեցին բաժանվել է Հայ եկեղեցուց(614 թվական)։ Բաժանումն առիթ է տվել բազմաթիվ գրագրությունների՝ Հայոց կաթողիկոսների և Վրաց Կյուրիոն կաթողիկոսի ու եպիսկոպոսների միջև։ Վրաց եկեղեցու նկատմամբ վերաբերմունքը ճշտելու նպատակով էլ գումարվել է Դվինի Գ ժողովը։ Քննվել է Վրաց կաթողիկոսի քաղկեդոնական լինելու խնդիրը, և ընդհանուր վճռով բոլոր վրացիները համարվել են քաղկեդոնականներ՝ իրենց Կյուրիոն կաթողիկոսին հետևողներ և դավանակից հայերից բաժանվածներ։

Աբրահամ Ա Աղբաթանեցին ժողովի որոշումից հետո մի «Շրջագայական թուղթ» է գրել՝ ուղղված ժողովրդին, որով հայտնել է գործի եղելությունը, նզովել Կյուրիոն կաթողիկոսին, նրա համախոհներին, պատվիրել խզել բոլոր հարաբերությունները վրացիների հետ, նրանց եկեղեցին չգնալ։ Դվինի Գ ժողովը եկեղեցական կանոններ չի սահմանել, միայն զրկել է վրացիներին հայոց հաղորդությունից։ Ժողովը որոշում է ընդունել Հայոց, Աղվանից, Սյունյաց աթոռների աստիճանների մասին և սահմանել 9 դասերի կարգը։ Հայ եկեղեցու գահակալը հռչակվել է պատրիարք, Աղվանից եկեղեցունը՝ արքեպիսկոպոս, Սյունյացը՝ մետրոպոլիտ։

Տես նաև
-------

* Դվինի եկեղեցական ժողով (506)
* Դվինի եկեղեցական ժողով (554)
* Դվինի եկեղեցական ժողով (645)
* Դվինի եկեղեցական ժողով (648)
* Դվինի եկեղեցական ժողով (719-720)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու ժողովներ, պաշտոնական կայք
* Դվինի Գ ժողով(չաշխատող հղում)


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**«Միացյալ Ջավախք» ժողովրդավարական դաշինք**, հասարակական կազմակերպություն, որը կազմված է էթնիկ հայերից, որոնք ապրում են Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզում։ Այն տարբեր ժամանակներում առավելապես Ջավախքի էթնիկ հայկական մարզի համար տեղական ինքնավարության կոչ է արել, որից էլ առաջացել է կազմակերպության անունը։ Կազմակերպության ներկայիս ղեկավարը Վահագն Չախալյանն է։

Շարժումը հակասական քաղաքականություն էր վարում՝ վրացական կենտրոնական կառավարության հետ երբեմն առճակատման դիրքորոշումը փոխարինելով ավելի հաշտեցման հռետորաբանությամբ։ Այն սկիզբ է առնում Ջավախքի շարժումից, որը ծագել է 1988 թվականին և կարևոր դեր է խաղացել Արցախի համար Ադրբեջանի հետ հակամարտության ժամանակ ջավախքահայության փոքր կամավորական ջոկատի կազմավորման գործում։ Կազմակերպությունը քարոզում էր Վրաստանի կազմում հայկական ինքնավար մարզի ստեղծման համար և 1990-ական թվականների սկզբին կազմակերպում բողոքի ակցիաներ տեղական վարչակազմերի և վրացական զորավարժությունների դեմ։ 1991 թվականի սկզբին Թբիլիսիում տեղի ունեցող քաղաքացիական բախումների ժամանակ Ջավախքը օգտվել է սահմանադրական վակումից և կազմակերպել ներկայացուցիչների ժամանակավոր խորհուրդ, որն ինքնալուծարվեց այն բանից հետո, երբ Թբիլիսիի առաջարկած տեղական պաշտոնյաները վերջնականապես ընդունվեցին 1991 թվականի նոյեմբերին։ Կազմակերպությունն առաջարկել Է ինքնավարության կամ Ջավախքի անջատման հանրաքվե անցկացնել, սակայն Հայաստանի կառավարությունը, Վրաստանի հետ իր հարաբերությունների կարևորությունից ելնելով, զգուշավոր է եղել և տարածաշրջանում հնարավոր խնդիրները չի ստեղծել։ Ինչպես վրացական, այնպես էլ հայկական կառավարությունները տեղի ազգայնական շարժումների նկատմամբ վարում էին զգուշավոր և հանգստացնող քաղաքականություն, ինչը նպաստել է տարածաշրջանում լարվածության թուլացմանը։

Տես նաև
-------

* Հայերը Սամցխե-Ջավախեթիում
* Հայերը Վրաստանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Cornell, Svante E. Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus – Case in Georgia, pp. 107, 164. *Department of Peace and Conflict Research, Report No. 61*. Uppsala. 91-506-1600-5.
**Հայերն Իզմիրում** հաստատվել են դեռևս 13-րդ դարում։ Գրավոր առաջին հիշատակությունը վերաբերում է 1261 թվականին, երբ հայ առևտրականները մասնակցել են բյուզանդա-ջենովական առևտրա կան պայմանագրի կնքմանը Իզմիր (այն ժամանակ՝ Զմյուռնիա, հայկական աղբյուրներում՝ նաև Զմյուռին) քաղաքում։

17-րդ դար
---------

17-րդ դարի սկզբին (պարսից շահ Աբբաս I-ի կազմակերպած բռնագաղ թից հետո) 1000 հայ ընտանիք Երևանից, Նախիջևանից, Ղարարաբաղից, իսկ 17-րդ դարի վերջին (Աղա Մահմեդխանի 1795 թվականի արշավանքից հետո) մոտ 300 հայ ընտանիք Աշտարակից, Կարբիից, Օշականից, մա սամբ՝ Անկարայից գաղթել և հաս տատվել են Իզմիրում։

1621 թվականին Իզմիրում կար շուրջ 8 հազար, 1731 թվականին՝ 7 հազար, 1836 թվականին՝ 10 հազար հայ։ 1915 թվականին Իզմիրը շրջակա Բոռնովա, Գորդելիո, Կարաթաշ և Գյոզթեփե հայաբնակ արվարձաններով ունեցել է ավելի քան 21 հազար հայ բնակիչ։ 1919-1922 թվականների հույն-թուրքական պատերազմի ժամանակ թուրքերը կոտորել են հայերի մեծ մասին, ողջ մնացածներն արտա գաղթել են Հունաստան, ապա՝ Հայաստան և այլուր։

Բնակության վայրը
----------------

Մեսրոպյան վարժարան
Հայերը բնակվել են քաղաքի Հայնոց, Գետեզերք, Քարափ թաղամասերում։ Մեծ մասամբ արհեստավորներ էին (ոսկերիչներ, ժամագործներ, մետաքսագործներ)՝ համախմբված էսնաֆությունների մեջ։ Զգալի թիվ են կազմել նաև հայ վաճառականները, որոնցից շատերն առևտրական տներ ունեին Եվրոպայի, Ռուսաստանի, Հնդկաստանի և Եգիպտոսի քաղաքներում։ Արտահանում էին գորգեր, կաշի, բուրդ, հացահատիկ, չոր միրգ, ներմուծում նավթ, շաքար և այլն։ Իզմիրում գործել են 4 հայկական եկեղեցիներ (Հայնոցի Սուրբ Ստեփանոս, Սուրբ Հարություն, Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ, կաթոլիկ՝ Սուրբ Տիրամայր)։ Շրջակա գյուղաքաղաքներում և ավաններում [Այղրն կամ Գյոզալհիսար, Բերղամա (պատմական՝ Պերգամոն), Մանիսա (պատմական՝ Մագնեսիա), Քրքաղաջ, Օդամիշ են] հայերը զբաղվել են նաև արհեստներով, առևտրով, մասամբ՝ այ գեգործությամբ։ 1799 թվականին հիմնվել է Մեսրոպյան վարժարանը, այնուհետև գործել են նաև Հռիփսիմյան իգական թերի միջնակարգ, Աղաբեկյան, Սարգսյան, Սավալանյան, Վանագետյան մասնավոր դպրոցները, Մխիթարյանների դպրոցը, միսիոներական բարձրագույն վարժարանը։ 1802 թվականին կառուցվել է Սուրց Լուսավորիչ ազգային հիվանդանոցը։

1879 թվականին Հովհաննես և Հակոբ Սպարտալյան եղբայրների միջոցներով կառուցվել է նոր հիվանդանոց։ Գործել են Սյունյաց, Արագածունյաց, Ոաումնասեր, Վասպուրական, Հաշտենից մշակութային ընկերությունները, 1909-1922 թվականներին՝ ՀԲԸՄ Իզմիրի մասնաճյուղը, հայկական թատրոն։

Առաջին հայկական տպարան
----------------------

Իզմիրի առաջին հայկական տպարանը 1759 թվականին հիմնել է Մահտեսի Մախրար, հետագայում գործել են նաև Մեսրոպյան, Տետեյան, Սամուրյան տպարանները, որտեղ հրատարակվել են հայկական գրքեր, պարբերականներ, դասագրքեր։ Հայկական առաջին թերթը՝ «Արշալույս Արարատյանը», լույս է տեսել 1840 թվականին։ Մինչև 1922 թվականը հրատարակվել է 36 անուն թերթ ու ամսագիր։

Իզմիրը հայ մշակութային և հասարակական-քաղարական կյանքի կարևոր կենտրոն էր։ Նրա հետ է կապված շատ հայ գործիչների՝ Ս. Ոսկանյանի, Ա. Փափագյանի, Մ. Մամտրյանի, Գ. Չիլինկիրյանի, Գ. Կոստանդյանի, Տ. Չուխաճյանի, Վ. Փափազյանի, Ա. Արմենյանի և այլոց գործունեությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Բարեբեր մահիկ
**Բարեբեր մահիկ** (անգլ.՝ Fertile Crescent, արաբ․՝ الهلال الخصيب‎‎՝ ալ-հիլալ ալ-խասիբ)՝ Միջին Արևելքի տարածաշրջանից մեկի պայմանական անվանումն է, որն առաջարկել է Չիկագոյի Համալսարանի հնագետ Ջեյմս Հենրի Բրեսթեդը՝ 1906 թվականին։ Քարտեզի վրա տարածաշրջանն ունի կիսալուսին հիշեցնող ձև։

Հարավից սահմանակից է Սաուդյան Արաբիայի, Սիրիական ու հյուսիս-արաբյան անապատներին, հարավ-արևմուտքից՝ Սինային, հարավ-արևմուտքից այն ողողում է Միջերկրական ծովը, հյուսիսում եզերում է Տավրոսը և Հայկական լեռնաշխարհը, արևելքում՝ Զագրոսի լեռներն են։ Նրա կազմի մեջ են մտնում Միջագետքը և Լևանտը՝ պատմական Սիրիան և Պաղեստինը։

Ներկայումս այդ տարածքն զբաղեցնում են Լիբանանը, Պաղեստինը, Իսրայելը, Սիրիան, Իրաքը, Թուրքիայի հարավ-արևելքը և Հորդանանի հյուսիս-արևմուտքը։ Նրա կազմի մեջ հաճախ ներառնում են նաև Եգիպտոսը։

Բարեբեր մահիկը համարվում է երկրագործության և անասնապահության բնօրրանը, որոնք առաջացել են քարե դարում՝ մոտ 12-10 հազար տարի առաջ։ Բարեբեր մահիկի տարածքում նաև սկիզբ է առել քաղաքակրթությունը, և այստեղ են կառուցվել աշխարհի հնագույն քաղաքները, ինչպես օրինակ՝ Երիքովը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ancient Records of Egypt by James Henry Breasted (1922)
2. ↑  Diamond, J. (March 1997). Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies. W.W. Norton & Company. ISBN 0-393-03891-2.
3. ↑  Gordon Childe, V. What Happened in History (Penguin, 1942) and Man Makes Himself (Harmondsworth, 1951)
4. ↑  Բրիտանիկա - Յերիխոն


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ ռուսական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4517565-2 · VIAF: 243180655 · WorldCat VIAF: 243180655 |

 |
Աշխատասենյակ տանը
**Աշխատասենյակ**, տան այն սենյակն է, որն օգտագործվում է թղթակցությունների, համակարգչային աշխատանքի կամ ընթերցանության համար։ Ավանդաբար, տան աշխատասենյակը եղել է տանտիրոջ և ընտանիքի հոր անձնական գրասենյակը կամ ընթերցասրահը, սակայն այսօր աշխատասենյակը գործածվում է ընտանեկան բիզնեսի կառավարման համար և բաց է ողջ ընտանիքի առաջ։

Դիրք և կահավորանք
-----------------

Աշխատասենյակը պարունակում է գրասեղան, աթոռ, համակարգիչ, լուսամփոփներ, գրքեր, գրապահարաններ և դարակներ։ Որպես աշխատասենյակ՝ սովորաբար ծառայում է լրացուցիչ ննջասենյակը, բայց շատ ժամանակակից տներ ունեն հատուկ սենյակ՝ նախատեսված աշխատասենյակի համար։ Երբեմն տան գրադարանն է գործածվում որպես աշխատասենյակ, իսկ «աշխատասենյակ» բառը նույնացնում են դպրոցներում կամ գրասենյակներում սովորելու կամ աշխատելու համար նախատեսված սենյակների հետ։

Պատմություն
-----------

Տան մեկ սենյակը կաբինետի կամ աշխատասենյակի վերածելու գաղափարը սկիզբ է առել Վերածննդի դարաշրջանում։ Էլեկտրոնային հաղորդակցության զարգացմանը զուգընթաց, անհրաժեշտություն առաջացավ տանը ունենալ աշխատանքային տարածք, որտեղ կտեղադրվեին ֆաքսը և համակարգիչը։ Միացյալ Նահանգներում աշխատող չափահասների 30 %-ը հայտնել է, որ իրենց հիմնական գործերի որևէ մասը իրենք կատարում են տանը։ Ըստ 2014 թվականի Մեծ Բրիտանիայի կառավարական վիճակագրության տվյալների՝ բացառապես տնից աշխատողների թիվը երկրում կազմում է 4.2 միլիոն, որը 31 %-ով ավելի է 1998 թվականի ցուցանիշից։

Ժամանակակից գործառույթ
----------------------

Համացանցի ազդեցությամբ վերափոխվել են նաև տան աշխատասենյակի գործառույթներն ու կահավորանքը։ 1970-ական թվականների տեխնոլոգիական հեղափոխությունը թույլ է տալիս համացանցի միջոցով, համշխարհային հիմունքներով տնից աշխատել, հաղորդակցվել, արտադրել, գնել, վաճառել և մրցակցել։ Աշխատասենյակն այսօր պարունակում է էլեկտրոնային փոստ, տեսաձայնագրող, տեսածրող, պատճենահանող սարքեր և այլն։

Տես նաև
-------

* Օվալաձև աշխատասենյակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Bureau of Labour Statistics cited p39 "Basements & Attics", 1-58923-224-0
2. ↑  page 53 "The Economist" June 23rd 2018
Հանրահաշվի մեջ **բազմանդամների սյունակով բաժանում** (կամ **անկյունով**), f(x) բազմանդամի {\displaystyle g(x)} բազմանդամի վրա, որի աստիճանը փոքր է կամ հավասար f(x) բազմանդամի աստիճանին, բաժանման ալգորիթմ։ Ալգորիթմն իրենից ներկայացնում է թվերի սյունակով բաժանման ընդհանրացված ձևը, որը հեշտությամբ իրականացվում է ձեռքով։

Կամայական f(x) և {\displaystyle g(x)}, {\displaystyle g(x)\neq 0} բազմանդամների համար գոյություն ունեն {\displaystyle q(x)} և {\displaystyle r(x)} միակ բազմանդամներն այնպես, որ

{\displaystyle {\frac {f(x)}{g(x)}}=q(x)+{\frac {r(x)}{g(x)}}},
ընդ որում {\displaystyle r(x)} -ն ունի ավելի ցածր աստիճան, քան {\displaystyle g(x)}-ը։

Բազմանդամների սյունակով բաժանման ալգորիթմի նպատակը հանդիսանում է {\displaystyle q(x)} քանորդի և {\displaystyle r(x)} մնացորդի որոնումը տրված f(x) բաժանելիի և {\displaystyle g(x)} ոչ զրոյական բաժանարարի համար.

Օրինակ
------

Ցույց տանք, որ

{\displaystyle {\frac {x^{3}-12x^{2}-42}{x-3}}=x^{2}-9x-27-{\frac {123}{x-3}}}
Բաժանումից ստացված քանորդն ու մնացորդը կարող ենք գտնել հետևյալ քայլերի կատարման արդյունքում.

1. Բաժանելիի առաջին անդամը բաժանում ենք բաժանարարի մեծ անդամի վրա, արդյունքը գրում ենք գծի տակ {\displaystyle \left(x^{3}/x=x^{2}\right)}:

{\displaystyle {\begin{matrix}x^{3}-12x^{2}+0x-42{\underline {\vert x-3}}\\\qquad \qquad \qquad \quad \;\vert x^{2}\\\end{matrix}}}
2. Բաժանարարը բազմապատկում ենք վերևում ստացված արդյունքով (քանորդի առաջին անդամով)։ Արդյունքը գրում ենք բաժանելիի առաջին երկու անդամների տակ {\displaystyle \left(x^{2}\cdot \left(x-3\right)=x^{3}-3x^{2}\right)}:

{\displaystyle {\begin{matrix}x^{3}-12x^{2}+0x-42{\underline {\vert x-3}}\\x^{3}\;\;-3x^{2}\qquad \qquad \;\;\vert x^{2}\quad \;\\\end{matrix}}}
3. Բազմանդամներից ստացված արտադրյալը հանում ենք բաժանելիից, արդյունքը գրում ենք գծի տակ։{\displaystyle \left(x^{3}-12x^{2}+0x-42-\left(x^{3}-3x^{2}\right)=-9x^{2}+0x-42\right)}.

{\displaystyle {\begin{matrix}x^{3}-12x^{2}+0x-42{\underline {\vert x-3}}\\{\underline {x^{3}\;\;-3x^{2}\qquad \qquad \;\;}}\vert x^{2}\quad \;\\-9x^{2}+0x-42\;\;\end{matrix}}}
4. Կրկնում ենք նախորդ երեք քայլերը, որպես բաժանելի օգտագործելով գծի տակ գտնվող բազմանդամը։

{\displaystyle {\begin{matrix}x^{3}-12x^{2}+\;\;0x-42\vert x-3\quad \\{\underline {x^{3}\;\;-3x^{2}\qquad \qquad \;\;\;\;}}{\overline {\vert x^{2}-9x}}\\-9x^{2}\;\;+0x-42\quad \;\;\\{\underline {-9x^{2}+27x\qquad \;}}\quad \;\;\\\quad \;-27x-42\end{matrix}}}
5. Կրկնում ենք 4-րդ քայլը։

{\displaystyle {\begin{matrix}x^{3}-12x^{2}+\;\;0x-42\vert x-3\qquad \quad \;\\{\underline {x^{3}\;\;-3x^{2}\qquad \qquad \;\;\;\;}}{\overline {\vert x^{2}-9x-27}}\\-9x^{2}\;\;+0x-42\qquad \quad \;\;\;\\{\underline {-9x^{2}+27x\qquad \;}}\qquad \quad \;\;\;\\-27x-42\quad \\{\underline {-27x+81}}\quad \\\quad \;-123\end{matrix}}}
6. Ալգորիթմի վերջ։

Այսպիսով, {\displaystyle q(x)=x^{2}-9x-27} բազմանդամը քանորդն է, իսկ {\displaystyle r(x)=-123}՝ մնացորդը։

Տես նաև
-------

* Գորների սխեմա
* Բեզուի թեորեմ
* Ռուֆինիի կանոն
* Էվկլիդի օղակ
* Գրյորբների բազիս

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  
*Сканави М. И.* Элементарная математика. — 2-е изд. перераб. и доп. — М.: Наука, 1972. — С. 142—147. — 592 с.
**Ստեպան Ռազինի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Степану Разину), 1670-1671 թվականների գյուղացիական ապստամբության առաջնորդ Ստեպան Ռազինին նվիրված հուշարձան ՌԴ Սրեդնյայա Ախտուբա քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Ստեփան Ռազինի հուշարձանը տեղադրվել է 2008 թվականին քաղաքի կենտրոնական հրապարակում, Սրեդնյայա Ախտուբայի վարչական շրջանի ղեկավար Վ. Ա. Ռոմանովի նախաձեռնությամբ։ Քաղաքի հիմանդրման 340-ամյա տարելիցի կապակցությամբ տեղական իշխանությունները որոշել են հավերժացնել Ռազինի հիշատակը։

Հուշարձանի հեղինակը Ռուսաստանի վաստակավոր նկարիչ Սերգեյ Շչերբակովն է։ Հուշարձանի ընդհանուր բարձրությունը 5 մետր է, իսկ բուն արձանը` 2,5 մետր, նյութը`բրոնզ, գրանիտ։ Առաջարկվել էին քանդակի մի քանի տարբերակներ, սակայն ընտրվել էր Ռազինի երգային կերպարը. նա նայում է հեռուն, դեպի Վոլգայի ուղղությամբ։

Սրեդնյայա Ախտուբա գյուղը հիմնադրվել է Ստեպան Ռազինի ժամանակներում։ 1668 թվականին նա իր ջոկատի հետ միասին հյուսիսային հողերից ուղևորվել է դեպի Աստրախան։ Ցարական զորքերի հետ ծանր մարտից հետո նրա զինվորների մեծ մասը վիրավորվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Памятник основателю поселения Средняя Ахтуба Степану Разину. 1668 г.
**Մարկոս Ուլպիուս Տրայանոս**, (լատ.՝ **Marcus Ulpius Traianus**, մոտ 30, Իտալիկա - մոտ 100), հռոմեական կայսր 98 թվականից։ Անտոնինոսների դինաստիայից։ Հաջորդել է Ներվային։ Նրա օրոք Հռոմեական կայսրությունը հասել է իր սահմանների առավելագույն ընդարձակմանը։ 101–102 և 105–106 թվականների ընթացքում նվաճել է դակերի երկիրը (կազմվել է Դակիա պրովինցիան), 106 թվականին՝ Նաբատեայի թագավորությունը (կազմվել է Արաբիա պրովինցիան), 117 թվականին՝ Միջագետքը (Տրայնոսի մահից հետո նրա նվաճած տարածքները, բացի Դակիայից և Արաբիայից, անջատվել են կայսրությունից)։ Կառավարել է ծերակույտի հետ համաձայնեցված, լայնորեն հռոմեական քաղաքացիության իրավունք է շնորհել պրովինցիաների բնակչությանը։ Միջին և մանր հողատերերի ու քաղաքացիների քայքայման ընթացքը կասեցնելու նպատակով տարածել է ալիմենտացիայի (չունևոր ծնողների անչափահաս զավակներին դրամական օգնություն պետական միջոցներից) համակարգը։ Ծավալել է լայն շինարարություն Հռոմում (Տրայնոսի ֆորումը) և պրովինցիաներում։ Տրայնոսը 114 թվականին գրավել է Հայաստանը և հայտարարել պրովինցիա, սակայն նրա հաջորդ Ադրիանոս (Հադրիանոս) կայսրը, չկարողանալով պահպանել հռոմեական գերիշխանությունը, հարկադրված ընդունել է (117) Հայաստանի անկախությունը և թագավոր ճանաչել Վաղարշ Ա–ին։ 1966-ին ՀԽՍՀ տարածքում, Փոքր Վեդի գյուղում, հայտնաբերվել է Տրայնոսի լատիներեն արձանագրությունը, որը նա թողել է Արտաշատում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Любкер Ф.* Ulpii (ռուս.) // *Реальный словарь классических древностей по Любкеру* / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга, Ф. Гельбке, П. В. Никитин, В. А. Канский — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 1431—1432.
2. ↑  *Н. О.* Ульпии (ռուս.) // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1902. — Т. XXXIVа. — С. 705—706.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WeRelate |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Դասական հնությունների իրական բառարան |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 738159234463203371831 · WorldCat VIAF: 738159234463203371831 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ստեպան Ռազինի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Ստեպան Ռազինի փողոց** (ռուս.՝ Улица Степана Разина), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Սկելևատկա միկրոշրջանում։ Անվանվել է Ռուսաստանում 1670-1671 թվականների գյուղացիական պատերազմի առաջնորդ Ստեպան Տիմոֆեևիչ Ռազինի (մոտ 1630-1671) պատվին։ Սկիզբ է առնում Գնիլուշա գետի ափի մոտից, և ավարտվում՝ հատվելով Կոմսոմոլսկայա փողոցի հետ։ Երկարությունն ընդամենը 180 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Ստեպան Ռազինի փողոցը սկսվում է Գնիլուշա գետի ափի մոտից, 60 մետր շարունակվում գետին զուգահեռ, այնուհետև շրջադարձ է կատարում դեպի ձախ, հատում Կիրովի փողոցը և ավարտվում՝ հատվելով Կոմսոմոլսկայա փողոցի հետ։ Կարճ փողոց է. նրա երկարությունն ընդամենը 180 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 10 շինություն. փողոցի ձախ կողմում (կենտ համարներ) կա 3 շենք, աջում (զույգ համարներ)՝ 7։

Ստեպան Ռազինի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346350։

Փողոցն անվանվել է Ռուսաստանում 1670-1671 թվականների գյուղացիական պատերազմի առաջնորդ Ստեպան Տիմոֆեևիչ Ռազինի (մոտ 1630-1671) պատվին։ Ռուսաստանում ֆեոդալա-ճորտատիրական կարգերի դեմ ապստամբելու գաղափարը հղացել է Դոնի կազակների ազատությունների վրա ինքնակալության հարձակումների և, մասնավորապես, եղբոր՝ Իվանի նկատմամբ իշխան Դոլգորուկովի դաժան հաշվեհարդարի կապակցությամբ։ 1670 թվականի արշավանքը Վոլգա վերածվել է հզոր գյուղացիական պատերազմի, որն ընդգրկել է Պովոլժիեն և երկրի մի շարք այլ շրջաններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Крестьянская война Степана Разина»։ Վերցված է 2019 Մարտ 31

Աղբյուրներ
----------

* Улица Степана Разина в Красном Сулине
* Подробная карта улица Степана Разина, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Отделение почты КРАСНЫЙ СУЛИН Почтовый индекс 346350
**Չատոնու Թեփիսի**, վաղ նեոլիթյան ամենահնագույն (մեր թվարկությունից առաջ VIII հազարամյակ) բնակավայրը Հայկական լեռնաշխարհում, Հայոց Աղձնիք նահանգի Անգեղտուն գավառում, Արևմտյան Տիգրիսի աջ վտակներից մեկի ափին [այժմ՝ Թուրքիայի Դիարբեքիրի վիլայեթի Էրգանի (Արղանա) ավանի մոտ]։ 1963 թվականից ընդհատումներով պեղել է ամերիկա-թուրքական արշավախումբը՝ Ռ․ Բրեյդվուդի և Հ․ Չամբելի ղեկավարությամբ։ Չատոնու Թեփիսին 250 մետր առավելագույն տրամագծով և 4, 5 մետր բարձրությամբ օվալաձև, արհեստական բլուր-բնակատեղի է։ Ունի 5 հաջորդական հորիզոնական մշակութային շերտ։ Ստորին՝ 2-րդ և 3-րդ շերտերում, հայտնաբերվել են ուղղանկյուն, կենտրոնական սենյակից ու կից փոքր խցերից բաղկացած, մինչև 5x10 մ² մակերեսով քարակերտ տներ և 9x10 մ² չափի խոշոր կառույց, որի հատակը պատված է գունավոր խճաքարերով։ Վերին՝ 4-րդ և 5-րդ շերտերում բացվել են նույնպես ուղղանկյուն, սակայն հում աղյուսով կառուցված տներ։ 4-րդ շերտում պեղվել է նաև 6–7 փոքր սենյակից բաղկացած արհեստանոց և հայտնաբերվել տան կավե մոդել։ Չատոնու Թեփիսին յուրացնողից արտադրող տնտեսության անցման ժամանակաշրջանի բնակավայր է։ Ստորին շերտերում հանդիպում են միայն շան ոսկորներ և հացահատիկի մնացորդներ, իսկ վերին շերտերում՝ մշակովի այլ բույսերի (2 տեսակի հացահատիկ, սիսեռ, ոսպ, գլուլ և այլն) ու ընտելացված կենդանիների (ոչխար, այծ, խոզ) տեսակներ։ Չատոնու Թեփիսիից գտնվել են նաև քարե ամանների ու նախնական խեցանոթների բեկորներ (գտնված է միայն 2-րդ շերտում, մյուս շերտերում բացակայում է), քարե (կայծքար, Բյուրակն բարձրավանդակից, Սիփան, Նեմրութ սարերից բերված օբսիդիան) ու ոսկրե բազմաթիվ գործիքներ, կավե փոքր արձանիկներ, ծովախեցիներ (վկայում են Միջերկրական ծովի ափերի հետ փոխանակային կապերի մասին)։ Խոշոր հայտնագործություններ են Արդանա Մադենի հանքերից բերված պղնձի բնակտորներից կռմամբ ու գայլիկոնմամբ պատրաստված իրերը (ուլունքներ, հելուններ, ասեղներ և այլն)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Երևանի պատվավոր քաղաքացի**, պատվավոր կոչում է՝ նախատեսված «Տեղական ինքնակառավարման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով։

Շնորհման կարգը
--------------

«Երևանի պատվավոր քաղաքացի» կոչմանը կարող են արժանանալ, անկախ ազգությունից, ռասայից, սեռից, դավանանքից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից, գույքային և այլ դրությունից, այն քաղաքացիները, որոնք իրենց երկարամյա անբասիր աշխատանքով և (կամ) բացառիկ մեծ վաստակով նպաստել են Երևանի քաղաքաշինությանը և բարգավաճմանը, ակնառու ներդրում ունեն Երևանի տնտեսական, մշակութային զարգացման, Երևանի և այլ քաղաքների միջև բարեկամական հարաբերությունների հաստատման գործում, իրենց կյանքում ու անցած ուղով նպաստել են ժողովուրդների բարեկամությունը և խաղաղության հաստատմանը, անուրանալի ավանդ ունեն մշակույթի, արվեստի, գրականության կամ գիտության զարգացման բնագավառում։

Երևանի պատվավոր քաղաքացուն, հանդիսավոր պայմաններում հանձնվում է «Երևանի պատվավոր քաղաքացու» կոչում շնորհելու վերաբերյալ քաղաքապետի որոշումը, Երևանի զինանշանն ու պատվավոր քաղաքացու կոչումը պատկերող մեդալ և Երևանի պատվավոր քաղաքացու վկայական։

Երևանի պատվավոր քաղաքացու անունը գրանցվում է Երևանի քաղաքապետարանում պահվող, Երևանի պատվավոր քաղաքացիների հաշվառման հատուկ գրքում և միաժամանակ համապատասխան գրառում է կատարվում Երևանի պատվավոր քաղաքացիներին նվիրված հուշաքարի վրա։

Տես նաև
-------

Երևանի պատվավոր քաղաքացիների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության և օտարերկրյա քաղաքացիներին «Երևանի Պատվավոր քաղաքացի» կոչումը շնորհելու կարգը։