| Էլեկտրամագնիսականություն |
| --- |
| 

---

Սոլենոիդ |
| Էլեկտրականություն
Մագնիսականություն |
| Էլեկտրաստատիկա
* Էլեկտրական լիցք
* Ստատիկ էլեկտրականություն

* Էլեկտրական դաշտ
* Հաղորդիչ

* Մեկուսիչ
* Տրիբոէլեկտրականություն

* Էլեկտրաստատիկ լիցքաթափում
* Ինդուկցիա

* Կուլոնի օրենք
* Գաուսի օրենք

* Էլեկտրական հոսք
* Պոտենցիալ էներգիա
* Էլեկտրական դիպոլային մոմենտ

* Բևեռացման խտություն
 |
| Մագնիսաստատիկա
* Մագնիսական դաշտի շրջապտույտի թեորեմ
* Մագնիսական դաշտ

* Մագնիսացում
* Մագնիսական հոսք

* Բիո-Սավարի օրենք

* Մագնիսական դիպոլային մոմենտ

* Գաուսի օրենքը մագնիսականության համար
 |
| Էլեկտրադինամիկա
* Լորենցի ուժ

* Էլեկտրամագնիսական ինդուկցիա

* Ֆարադեյի օրենք

* Լենցի կանոն
* Շեղման հոսանք

* Մաքսվելի հավասարումներ

* Էլեկտրամագնիսական դաշտ

* Էլեկտրամագնիսական ճառագայթում

* Մաքսվելի թենզոր
* Պոյնտինգի վեկտոր

* Լիենար-Վիխերտի պոտենցիալներ

* Յեֆիմենկոյի հավասարումներ

* Մրրկային հոսանք

* Լոնդոնի հավասարումներ
 |
| Էլեկտրական ցանց
* Էլեկտրական հոսանք
* Էլեկտրական պոտենցիալ

* Լարում
* Դիմադրություն

* Օհմի օրենք

* Հաջորդական միացում
* Զուգահեռ միացում

* Հաստատուն հոսանք
* Փոփոխական հոսանք

* Էլեկտրաշարժիչ ուժ
* Ունակություն

* Ինդուկտիվություն
* Իմպեդանս

* Ռեզոնատոր
* Ալիքատար
 |
| Կովարիանտ ձևակերպում
* Էլեկտրամագնիսական թենզոր
* Քառաչափ հոսանք
* Էլեկտրամագնիսական պոտենցիալ
 |
| Գիտնականներ
* Ամպեր
* Կուլոն
* Ֆարադեյ
* Գաուս
* Հեվիսայդ
* Հենրի
* Հերց
* Լորենց
* Մաքսվել
* Տեսլա
* Վոլտա
* Վեբեր
* Էրստեդ
 |
| * դ
* ք
* խ
 |

**Կուլոնի օրենք**, ֆիզիկայի օրենք, նկարագրում է լիցքավորված մասնիկների էլեկտրաստատիկ փոխազդեցությունը։ Ձևակերպել է ֆրանսիացի գիտնական Շառլ Օգյուստեն Կուլոնը 1785 թ.։ Էական դեր է խաղացել դասական էլեկտրամագնիսական տեսության մշակման մեջ։ Ըստ Կուլոնի օրենքի, *երկու կետային լիցքավորված մասնիկների փոխադարձ ձգողության կամ վանողության ուժը ուղիղ համեմատական է նրանց լիցքերի մեծության արտադրյալին և հակադարձ համեմատական է հեռավորության քառակուսուն*։ Կուլոնի օրենքը բազմիցս ստուգվել և հաստատվել է ճշգրիտ փորձերով։

Պատմություն
-----------

Շառլ Կուլոն
Կուլոնի տորսիոնային կշեռքը
1785 թ. ֆրանսիացի ֆիզիկոս Կուլոնը հրապարակեց երեք աշխատություններ էլեկտրականության և մագնիսականության մասին, որտեղ էլ ձևակերպեց այս օրենքը։ Լիցքավորված մասնիկների ձգողական և վանողական ուժերն ուսումնասիրելու համար Կուլոնը օգտագործեց տորսիոնային կշեռք՝ դրա օգնությամբ հայտնաբերելով, որ էլեկտրական ուժի մեծությունը ուղիղ համեմատական է լիցքերի արտադրյալին և հակադարձ համեմատական է նրանց միջև եղած հեռավորության քառակուսուն։

Լիցքավորված մարմինների փոխազդեցության ուժի կախումը լիցքից և հեռավորությունից հայտնաբերել էր նաև Հենրի Կավենդիշը 1770 թ. սակայն չէր հրապարակել։ 
Այլ հետազոտողներ, ինչպես օրինակ Ժոզեֆ Պրիստլին 1767 թ. նույնպես նկատել էին օրինաչափությունը Կուլոնից առաջ։ 1769 թ. շոտլանդացի ֆիզիկոս Ջոն Ռոբիսոնը չափումների հիման վրա ստացավ, որ նույնանուն լիցքավորված երկու գնդերի վանողության ուժը փոխվում է x-2.06 օրենքով։

Մաթեմատիկական ձևակերպումը
-------------------------

Երկու կետային լիցքավորված մասնիկների փոխադարձ ձգողության կամ վանողության ուժը ուղիղ համեմատական է նրանց լիցքերի մեծության արտադրյալին և հակադարձ համեմատական է հեռավորության քառակուսուն։ 

Կուլոնի օրենքի պատկերումըԿուլոնի օրենքի պատկերումը
Եթե էլեկտրական լիցքերը նույնանուն են, նրանց փոխազդեցության էլեկտրաստատիկ ուժը վանողական է, հակառակ դեպքում՝ ձգողական։

Կուլոնի օրենքը սկալյար տեսքով գրվում է հետևյալ կերպ՝

{\displaystyle |{\boldsymbol {F}}|=k\_{e}{|q\_{1}q\_{2}| \over r^{2}}}։

Վեկտորական տեսքով՝

{\displaystyle {\boldsymbol {F}}=k\_{e}{q\_{1}q\_{2}{\boldsymbol {{\hat {r}}\_{12}}} \over r\_{12}^{2}}}։

*ke* գործակիցը
--------------

Հիմնական հոդված՝ Կուլոնի հաստատուն
**ke** գործակիցը հայտնի է նաև Կուլոնի հաստատուն կամ էլեկտրական ուժի հաստատուն անունով։
ՍԳՎ համակարգում լիցքի չափման միավորն ընտրված է այնպես, որ *ke* գործակցի արժեքը լինի 1։

Միավորների միջազգային համակարգում հիմնական միավորներից մեկը էլեկտրական հոսանքի ուժի միավորն է՝ ամպերը, իսկ լիցքի միավորը՝ կուլոնը, ածանցվում է ամպերից։ Ամպերի մեծությունը որոշվում է այնպես, որ *k* = c2•10−7 Հն/մ = 8, 9875517873681764×109 Ն•մ2/Կլ2 (Կամ Ֆ−1•մ)։ ՄՄՀ-ում *ke* գործակիցը գրվում է 

{\displaystyle k\_{e}={\frac {1}{4\pi \varepsilon \_{0}}},}
տեսքով, որտեղ {\displaystyle \varepsilon \_{0}} ≈ 8, 854187817×10−12 Ֆ/մ էլեկտրական հաստատունն է։

Համասեռ իզոտրոպ նյութում բանաձևի հայտարարում հարկ է ավելացնել միջավայրի ε հարաբերական դիէլեկտրիկական թափանցելիությունը։

ՍԳՎ համակարգում

{\displaystyle k\_{e}={\frac {1}{\varepsilon }}}:
ՄՄ համակարգում

{\displaystyle k\_{e}={\frac {1}{4\pi \varepsilon \varepsilon \_{0}}}}:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Առաջին հուշագրությունը էլեկտրականության և մագնիսականության մասին» *Histoire de l’Académie Royale des Sciences*, էջ. 569-577 Կուլոնը ուսումնասիրում է նույնանուն լիցքավորված մասնիկների վանողական ուժը.  

> *Էջ 574* ։ Il résulte donc de ces trois essais, que l'action répulsive que les deux balles électrifées de la même nature d'électricité exercent l'une sur l'autre, suit la raison inverse du carré des distances.

> *Անգլ.* : It follows therefore from these three tests, that the repulsive force that the two balls -- [that were] electrified with the same kind of electricity -- exert on each other, follows the inverse proportion of the square of the distance.

«Երկրորդ հուշագրությունը էլեկտրականության և մագնիսականության մասին» *Histoire de l’Académie Royale des Sciences*, էջ. 578-611. Կուլոնը ցույց է տալիս, որ տարանուն լիցքավորված մարմինները ենթարկվում են հակադարձ քառակուսային օրենքին
2. ↑  Ժոզեֆ Պրիստլի, *Էլեկտրականության պատմությունը և ներկա վիճակը. սկզբնական փորձերը (Լոնդոն, 1767), էջ 732*
3. ↑  Ջոն Ռոբիսոն *Մեխանիկական փիլիսոփայության համակարգը* (Լոնդոն, John Murray, 1822), հատ. 4: 68-դ էջում հեղինակը նշում է, որ 1769 թ. նա հայտնել է լիցքավորված գնդերի փոխազդեցության ուժի վերաբերյալ ուսումնասիրությունների մասին էջ 73 հեղինակը նշում է, որ այդ ուժը փոխվում է x-2.06 օրենքով։
4. ↑  Ջեյմս Մաքսվել, խմբ. *Մեծաևգո Հենրի Կավենդիշի հետազոտությունները էլեկտրականության շուրջ*... (Քեմբրիջ, Քեմբրիջի համալսարանի հրատարակություն, 1879), էջ. 104-113: «Էլեկտրականության փորձեր. էլեկտրական ուժի օրենքի փորձնական սահմանումը»

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 6)։*  |