**Մերլ Գրին Ռոբերտսոն** (անգլ.՝ Merle Greene Robertson, օգոստոսի 30, 1913(1913-08-30), Miles City, Մոնտանա, ԱՄՆ - ապրիլի 22, 2011(2011-04-22), Սան Ֆրանցիսկո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի նկարիչ, արվեստի պատմաբան, հնագետ, դասախոս և մայաիստ հետազոտող, որը հայտնի է իր ծավալուն աշխատանքով մայաների քաղաքակրթության արվեստի, պատկերագրության և մինչկոլումբոսյան Ամերիկայի գրչության ուսումնասիրման և պահպանման ուղղությամբ։ Նա առավել հայտնի է մայաների փորագրված ստելաների, քանդակագործության և փորագրված քարերի ստելլաներով, հատկապես մայաների Տիկալ և Պալենկե վայրերում։

Վաղ կյանք և կրթություն
----------------------

Ռոբերտսոնը ծնվել է 1913 թվականին Մոնտանա նահանգի Մայլս Սիթի փոքրիկ քաղաքում՝ Ադա Էմմա Ֆուտի և Դարել Իրվինգ ՄաքՔենի ընտանիքում։ Ութ տարեկանում տեղափոխվել է Մոնտանա նահանգի Գրեյթ Ֆոլս։ Այստեղ նա մեծապես հետաքրքրվել է բնիկ ամերիկացիների մշակույթով և նույնիսկ սովորել հնդկական ժեստերի լեզուն Բլեքֆութ (Blackfoot) հնդիկ առաջնորդներից, որոնց հետ մտերիմ էր նրա հայրը։ Բայց ավելի կարևոր է, որ նա հանդիպել է նկարիչ Չարլզ Մ. Ռասելին Great Falls-ում, ով Մերլին սովորեցնել է նկարել։ Դեռահաս տարիքում տեղափոխվել է Սիեթլ (Վաշինգտոն), այնտեղ ավարտել է միջնակարգ դպրոցը և հաճախել Վաշինգտոնի համալսարան։

Չափահասություն
--------------

Մերլը սկսել է աշխատել որպես կոմերցիոն նկարիչ և ոսկյա թերթավոր փեղկերի նկարիչ-դրվագող։ Ամառները նա աշխատել է Տապավինգո ճամբարում։ Ավարտելուց հետո Մերլին ամուսնացել է իր քոլեջի ընկերոջ՝ Ուոլաս ՄակՆիլ Գրինի հետ։ Զույգն ամուսնացած է եղել տասներեք տարի և ունեցել երկու երեխա՝ Դեյվիդն ու Բարբարան։ Այնուամենայնիվ, ամուսնությունը լուծարվել է, երբ Մերլը իմացել է, որ համատեղ կյանքում իր ամուսինն ունեցել է մի քանի սիրավեպեր։ Ամուսնալուծությունից հետո Մերլը երեխաների հետ տեղափոխվել է Կալիֆորնիա, որտեղ նա սկսել է դասավանդել Սան Ռաֆայելի ռազմական ակադեմիայում։ Այնտեղ նա առաջին անգամ հանդիպել է դեկան Բոբ Ռոբերտսոնին, որը հետագայում դարձել է նրա ամուսինը։ Նա և պարոն Ռոբերտսոնը մեկնել են Սալվադոր՝ այցելելու կադետներ Քինոնեսին, Էսկալոնին և Սագրերայի և սալվադորյան հնագիտության մասին տեղեկանալու։ Հետագայում նա որոշել է վերադառնալ դպրոց և տեղափոխվել Սան Միգել դե Ալենդե քաղաք (Մեքսիկա, Գուանախուատո)։

Նա ստացել է կերպարվեստի մագիստրոսի կոչում Գուանախուատոյի համալսարանում, որտեղ սովորել է ջրանկարչություն, յուղանկարչություն, լուսանկարչություն և որմնանկարչություն Մեքսիկայի լավագույն նկարիչներից մեկի՝ Ջեյմս Պինտոյի մոտ։ Իր մագիստրոսականն ավարտելուց հետո Մերլը սկսել է աշխատել Տիկալ նախագծի վրա Փենսիլվանիայի համալսարանի հետ 1961 թվականին։ Նա երեք ամառ անցկացրել է՝ նկարելով Կենտրոնական Ակրոպոլիսի ճարտարապետությունը։ Նա նաև սկսել է իր հայտնի ռուբինգ կրկնօրինակումներն՝ արվեստը դարձնելով մայաների ռելիեֆային քանդակների մասին տեղեկատվությունը փաստագրելու և պահպանելու միջոց։ Մինչ նա այնտեղ էր, նրան առաջարկել են ճանապարհորդել Գվատեմալայով և վերարտադրել ստելլաներն այլ վայրերում։

Մինչ Մերլն իր համար ճանապարհ էր հարթում որպես մայաիստ, նա շարունակում է դասավանդել նահանգային դպրոցներում։ Նա և իր ամուսին Բոբը երկուսն էլ աշխատում էին Կալիֆորնիայի Փեբլ Բիչ քաղաքի Սթիվենսոնի դպրոցում։ Այստեղ Մերլն առաջին անգամ սկսել է երիտասարդ ուսանողների շրջանում սեր սերմանել մայաների հանդեպ։ Նա դասավանդել է մեզոամերիկյան հնագիտություն և իր ուսանողներից շատերին տարել Կենտրոնական Ամերիկայի ջունգլիներ արշավների։ Նրա ուսանողներից ոմանք նույնիսկ շարունակել են սովորել հնագիտության քոլեջում և շարունակել կարիերան՝ ուսումնասիրելով մայա քաղաքակրթությունը, որոնց լավագույն օրինակներից մեկը մայաիստ Առլեն Ֆ. Չեյզն էր։

Ներդրում մայա ուսումնասիրություններում
--------------------------------------

### Ռուբբինգ կամ դրոշմապիտակում

Մերլը Stela 1 բրնձե թղթի ռուբբինգի հետ Բոնամպակում (Մեքսիկա)
Պալենկեում տիրակալի կամ տիրակալի պալատականի վիմագրական պատկերը, որը ռուբբինգի միջոցով կրկնօրինակել է Մերլ Գրին Ռոբերտսոնը
Ի սկզբանե նկարչական կրթություն ունենալով՝ Ռոբերտսոնն առաջինն է սկսել մայաների մոնումենտալ քանդակների և արձանագրությունների պատկերները ռուբբինգ (rubbing-*դրոշմապիտակում*) տեխնիկայով կրկնօրինակել՝ ստեղծելով դրանցից ավելի քան 4000-ը չորս տասնամյակ տևած կարիերայի ընթացքում (2000-ը՝ հուշարձան)։ Շատ դեպքերում այս վերատպումների շնորհիվ պահպանվել են արվեստի գործերի մանրամասները, որոնք դրանից հետո քայքայվել կամ նույնիսկ անհետացել են շրջակա միջավայրի կամ թալանողական գործողությունների պատճառով։ Այս մեթոդն առաջին անգամ օգտագործվել է հին չինացիների կողմից, սակայն Մերլը հետագայում զարգացրել և կատարելագործել է գործընթացը։ Նա մշակել է երկու տեխնիկա՝ օգտագործելով թանաքի երկու տարբեր ձևեր բրնձի թղթի վրա։ Ընտրված թանաքի տեսակը հիմնված էր շրջակա միջավայրի պայմանների և գրանցվող նյութի բնույթի վրա։ Մերլը մայաիստ Տատյանա Պրոսկուրյակովայի և Էդիթ Ռիկետսոնի հետ միասին կանանց համար մայաների հնագիտության ոլորտ մուտք գործելու ճանապարհ է հարթել։ Նա առաջին կինն էր, ով միացավ Տիկալի նախագծին, այն ժամանակ, երբ կանայք չպետք է աշխատեին հնագիտական նախագծերի վրա։

Մերլն առավել հայտնի է Պալենկեի իր աշխատանքով։ 1980-ականներին նա ձեռնարկել է մի նախագիծ՝ փաստագրելու և մանրամասնորեն արձանագրելու ամբողջ քանդակագործական արվեստը։ Սա հանգեցրել է մայաների համաժողովների շարքի անցկացմանը, որը հայտնի է որպես *Պալենկեի կլոր սեղաններ*, որոնք հանգեցրել են մայաների հետազոտության և հնագույն մայաների գրերի վիմագրական վերծանման ամենակարևոր բեկումներին։ Հանդիպումները սկսվել են 1973 թվականի դեկտեմբերին և ավարտվել 1993 թվականի հունիսին։ Կլոր սեղանի հանդիպումների նյութերից ընդհանուր առմամբ 10-ը հրատարակվել են առանձին հատորով։

Մերլը նաև հայտնի է Չիչեն Իցայում երկարատև աշխատանքով։ Այստեղ նույնպես նա ստեղծել է մի մեծ, ընդգրկող զեկույց՝ տեղանքի բոլոր քանդակների մասին։ Նա ոչ միայն արձանագրել է հիերոգլիֆային և պատկերագրական արձանագրությունները, այլև դրանք մեկնաբանել է հեղինակների աչքերով։ Սա ցույց է տվել նրա եզակի կարողությունները որպես նկարիչ, այլ ոչ թե ֆորմալ կրթություն ստացած հնագետ։

1982 թվականին Մերլը հիմնել է Մինչկոլումբիական մշակույթի ինստիտուտը, որը հրատարակում է PARI Journal-ը։ Այս շահույթ չհետապնդող կազմակերպությունն աջակցել է մեզոամերիկյան արվեստի, էպիգրաֆիայի և պատկերագրության հետազոտություններին և ֆինանսավորել հնագիտական պեղումները Պալենկում Cross Group նախագծի շրջանակներում։

2004 թվականին Ռոբերտսոնը ստացել է *Orden del Pop* մրցանակ Գվատեմալայի Popol Vuh թանգարանից՝ ի նշան մայաների հուշարձանների մանրամասն փաստաթղթավորման և հիերոգլիֆային գրության իր տասնամյակների աշխատանքի՝ մայաների մշակութային ժառանգությունը պահպանելու գործում։ Այս Անթրոպոլոգիայի և Պատմության Ազգային Ինստիտուտը (INAH) նաև Մերլին է հանձնել Ացտեկների արծվի շքանշան և նրան շնորհել Պալենկեի կլոր սեղանների պատվավոր նախագահի կոչում, որոնք շարունակվում են առ այսօր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Zender and Skidmore (2011)
3. ↑  Doyle (2000), Zender and Skidmore (2011)
4. 1 2 3  Robertson, Merle Greene (2006). *Never in Fear*. The Pre-Columbian Art Research Institute. ISBN 9780934051118.
5. ↑  Barnhart (2003, p.1). In interview, Robertson describes Mile City [sic] of the time as "..a little cattle crossing in the road."
6. 1 2 3 4 5  Zender, Marc (2011). «In memoriam: Merle Greene Robertson». *PARI Journal*.
7. ↑  Chase, Arlen (2011). «Remembering Merle Greene Robertson». *Stevenson School*. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 11-ին. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 1-ին.
8. ↑  Some 2,000 of these rubbings are archived at the Tulane University's Latin American Library in New Orleans; see Gidwitz (2002), Olivera (1998). In a 2003 interview Robertson estimated that she has made "probably about four thousand" (Barnhart 2003, p.4).
9. 1 2 3  Wyllys, Andrew (2011). «A celebration of the life of Merle Greene Robertson». *PARI Journal*.
10. 1 2  Kurjack, Edward (November 2015). «Merle Greene Robertson». *Institute of Maya Studies*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 28-ին. Վերցված է 2022 թ․ հոկտեմբերի 16-ին.
11. ↑  Museo Popol Vuh (n.d.)
12. ↑  Matthews, Peter (2006). *Forward to Never in Fear*. San Francisco: Pre-Columbian Art Institute. էջեր 13–18.

Գրականություն
-------------

* Barnhart, Ed (December 2003). «Periodic Interview Series: Merle Greene Robertson» (PDF, transcript of interview with Merle Greene Robertson, recorded December 2003). *Resources*. Palenque, Mexico: Maya Exploration Center. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 28-ին.
* Coe, Michael D. (1992). *Breaking the Maya Code*. London: Thames & Hudson. ISBN 0-500-05061-9. OCLC 26605966.
* Doyle, John (2000 թ․ սեպտեմբերի 4). «Digging Deep: Archaeologist Merle Greene Robertson has spent four decades uncovering treasures of Mayan civilization» (online republication at SFGate). *San Francisco Chronicle*. San Francisco: Hearst Corporation: A-5. ISSN 1932-8672. Վերցված է 2009 թ․ դեկտեմբերի 15-ին.
* Gidwitz, Tom (May–June 2002). «Doyenne of Mayanists: Merle Greene Robertson has spent a lifetime chronicling Mesoamerican art» (online abstract). *Archaeology (magazine)*. New York: Archaeological Institute of America. **55** (3): 42–49. ISSN 0003-8113. OCLC 95337645. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 28-ին.
* Olivera, Ruth (1998). «Merle Greene Robertson Collection, 1966 - 1993». *Latin American Library Manuscripts Collection*. New Orleans: Tulane University. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ դեկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 28-ին.
* Museo Popol Vuh (n.d.). «Dra. Merle Greene Robertson: Orden del Pop 2004». *Orden del Pop*. Guatemala City: Museo Popol Vuh, Universidad Francisco Marroquín. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ սեպտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2009 թ․ դեկտեմբերի 15-ին.
* Zender, Marc; Joel Skidmore (2011). «In Memoriam: Merle Greene Robertson». Mesoweb.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Pre-Columbian Art Research Institute (PARI), founded by Robertson
* Merle Greene Robertson's Rubbings of Maya Sculpture, at Mesoweb. Contains online database of selected reproductions and some history.
* Merle Greene Robertson receives the Orden del Pop, video of award ceremony, Museo Popol Vuh (WMV format)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մերլ Գրին Ռոբերտսոն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90325298 · BNE: XX1129744 · BNF: 120308217 · CiNii: DA11199693 · GND: 13322953X · ISNI: 000000011877917X · LCCN: n79099033 · NTA: 072258454 · NUKAT: n2014185664 · SUDOC: 028480929 · VIAF: 73868330 · WorldCat VIAF: 73868330 |

 |

 |