recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ազզի**, *Ացի*, երկիր-ցեղային միություն՝ հիշատակված մ.թ.ա. 14-13-րդ դարերի Խեթական արձանագրություններում, հետագայում՝ Հայասայի գլխավոր նահանգը։ Տարածվում էր Ճորոխ և Եփրատ գետերի վերնագավառներում ու վերջինիս միջին հոսանքի շրջանում։ Հայասայի հետ միասին կազմում էր Հայասա-Ազզի ցեղային միությունը։ Ոմանք հիմնականում համարում են Հայասայի հոմանիշը։ Անունը պահպանվել է Տայք աշխարհի Ազորդաց փոր գավառանվան մեջ։

Հայասա-Ացի չի հիշատակվել խեթական աղբյուրներում որոշ ժամանակ, մինչև Մուրսիլիս Բ-ի օրոք։ Խեթական սաղավարտի պատերազմի ժամանակ հայաստանցիները կրկին սկսեցին ապաստանել փախստականներին խեթական տարածքից, և Ացի առաջնորդ Անիան, Մարիամի որդի, հարձակվեց հեթական շրջաններից մեկի վրա և գողացան անասուններից ու բանտարկյալներից այնտեղից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 49 — 992 էջ։
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 43 — 992 էջ։
3. ↑  Trevor R. Bryce, *The Kingdom of the Hittites*, Oxford University Press. 1998, p. 160
**Ռուսաստանում** կադրերի պատրաստման կարևոր օջախներ էին Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանը, ինչպես և Մոսկվայի ու Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիաները, որտեղ սովորել են նաև հայ երաժիշտներ, երգիչներ Սոֆյա Ակիմովան, Նադեժդա Պապայանը, Բեգլար Ամիրջանյանը, Մագդալինա Գենջյանը, Արշակ Կոստանյանը, ջութակահար Հ. Նալբանդյանը և ուրիշներ։ 19-րդ դարի 2-րդ կեսին 20-րդ դարի սկզբին Քրիստափոր Կարա-Մուրզան, Ալեքսանդր Սպենդիարյանը, Մակար Եկմալյանը, Ռոմանոս Մելիքյանը, Գրիգոր Սյունին, Նիկողայոս Տիգրանյանը և ուրիշներ օգտագործել են ռուսական օպերային ստեղծագործության փորձը։ Կոմպոզիտորներ Ն. Կլենովսկին, Ե. Իպոլիտով-Իվանովը և ուրիշներ ձայնագրել, մշակել և իրենց երկերում օգտագործել են հայկական ժողովրդական, ազգ-հայրենասիրական և գուսանական երգեր։ Ռուս բանաստեղծների խոսքերով վոկալ ստեղծագործություններ են գրել Գ. Գորդանյանը և Ա. Սպենդիարյանը։ Մոսկվայի հայ մշակույթի տան (1921 թ.) երաժշտական ստուդիան մեծապես նպաստել է հայ երաժշտության տարածմանը և կադրերի պատրաստմանը, այստեղ են ուսանել կոմպոզիտորներ Ալեքսանդր Հարությունյանը, Առնո Բաբաջանյանը, Եղվարդ Միրզոյանը, էդուարդ Բաղդասարյանը, Ադամ Խուդոյանը, բալետմայստերներ Մաքսիմ Մարտիրոսյանը, Ազատ Ղարիբյանը, բալետի արտիստներ Թերեզա Գրիգորյանը, Վանուշ Խանամիրյանը, երգիչներ Ս. Դավթյանը, Սերգեյ Գալստյանը և ուրիշներ։ 1910-1916 թթ. գործել է Մոսկվայի հայ խմբերգային ընկերությունը (հիմն.՝ Ե. Բաղդասարյան), 1922 թ. ստեղծվել է Հայ երաժշտական կոլեկտիվը (նախագահ՝ Գևորգ Բուդաղյան)։ 1924 թ. կազմակերպվել է լարային քառյակը (1932 թ.՝ Կոմիտասի անվան), որն իր գործունեությունը շարունակում է Երևանում։ Քառյակի հետ ելույթներ են ունեցել դաշնակահարներ Սվյատոսլավ Ռիխտերը, էմիլ Գիլելսը, կոմպոզիտոր, դաշնակահար Դմիտրի Շոստակովիչը և ուրիշներ։ Մոսկվայում են ստեղծագործել դիրիժոր Ալեքսանդր Մելիք-Փալահը, կոմպոզիտորներ Առնո Բաբաջանյանը, Միքայել Թարիվերդիևը, Դավիթ Թուխմանովը, Արամ, Կարեն և էմին Խաչատրյանևերը, Սերգեյ Բալասանյանը, էդվարդ Խադագորտյանը, Ալեքսանդր Փիրումովը, Գեորգի Գարանյանը, երգիչներ Պավել, Ռուբեն, Կարինե և Ռուզաննա Լիսիցյանները, Զարուհի Դոլուխանյանը, Սարատովի, Սվերդլովսկի օպերային թատրոններում է երգել Լ. Իսեցկին։ Ռուսաստանում են ապրել և ստեղծագործել Նադեժդա-Շողակաթ Սիմոնյանը, Ալեքսանդր Մնացականյանը, Արկադի Աղաբաբովը և ուրիշներ։ Ռուսական էստրադայի երգիչներից են Իգոր Սարուխանովը, Ռոքսանա Բաբայանը, Իրինա Օտիևան, Իրինա Ալեգրովան, Վյաչեսլավ Դոբրինինը և ուրիշներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Ֆուկայամայի տեսությունը**

Ֆրենսիս Ֆուկույամա
1990 թվականին ամերիկացի պատմաբան Ֆ. Ֆուկայաման հանդես եկավ իր «Պատմության ավարտը» աշխատությամբ։ Նա այն գաղափարն էր առաջ քաշում, որ պատմությունն իբրև շարժում ավարտված է, քանզի աշխարհում վարջնականապես հաղթանակել են լիբերալ ժողովրդավարությունը, սպառողական մշակույթը, իսկ Արևմուտքն ու արևմտյան գաղափարախոսությունը գերիշխում են։ Նա նաև նշում էր, որ առանձին փոքր պատերազմները դեռ հնարավոր են, սակայն մեծ պատերազմների հավանականությունը խիստ նվազել է։

**Հանթինգթոնի տեսությունը**

Սամուել Հանթինգթոն
1993 թվականին ամերիկացի գիտնական Ս. Հանթինգթոնը իր «Քաղաքակրթությունների բախումը» հոդվածում ճիշտ հակադիր տեսակետն առաջ քաշեց։ Նա նշում էր, որ ապագայում պատերազմները ոչ միայն չեն բացառվում, այլև սպասվում են ավելի խոշոր պատերազմներ՝ բախումներ քաղաքակրթություններ միջև։ Քաղաքական գործիչները չափից դուրս անիրատեսական համարեցին Ֆուկայամայի դիրքորոշումը, սակայն միաժամանակ չափից դուրս վտանգավոր նաև Հանթինգթոնի գաղափարախոսությունը։ Արդյունքում՝ Իրանի նախագահ Մ. Խաթամին հանդես եկավ քաղաքակրթությունների երկխոսության գաղափարով։ Ավելի ուշ շրջանառության մեջ դրվեց քաղաքակրթությունների դաշինք հասկացությունը։ Սակայն ապագա զարգացումները մեծապես կախված էին նրանից, թե ինչպիսին կլիներ նոր աշխարհակարգը։ Իսկ նոր աշխարհակարգն, ինչպես տեսանք, ամերիկյան աշխարհակարգ է, որում ԱՄՆ–ը առաջինն է հավասարների մեջ։ ԱՄՆ–ը իր տնտեսական, ռազմական, քաղաքական և մշակութային ներուժով էականորեն գերազանցում է մյուս խոշոր երկրներին։ Սակայն մարդկության առջև առկա են որոշակի մարտահրավերներ, որոնք միայնակ կարգավորել չի կարող նույնիսկ ԱՄՆ–ի նման գերտերությունը։ Հետևաբար միտում կար հակամարտությունից անցնելու համա գործակցության։ Դա առաջին հերթին վերաբերում էր ԱՄՆ–ի և ԽՍՀՄ իրավահաջորդ Ռուսաստանի հարաբերություններին։

Աղբյուրներ
----------

Համաշխարհային պատմություն 12. Հումանիտար հոսք  Archived 2013-11-06 at the Wayback Machine.
**Անձևացիներ**, Անձավացիներ, նախարարական տոհմ Հին Մեծ Հայքի համանուն գավառում։ Ըստ Մովսես Խորենացու, Անձևացիների նախարարությունը հաստատել Է Հայոց ավանդական Վաղարշակ թագավորը։ Ըստ Ղ. Ինճիճյանի, նախարարությունը իր անունն ստացել է Անձևացիք գավառից։ Հայաստանի հոգևոր և քաղաքական կյանքում մեծ դեր ուներ այս տոհմը։ 4-րդ դարի Գրիգոր Լուսավորչին համագործակցում էր Անձևացի մի իշխան՝ կռվելով Արձան քրմապետի դեմ։ Գահնամակում կարևոր տեղ է հատկացված Անձևացիների նախարարությանը, որն ուներ 2 ճյուղ և հայ զորքին տալիս էր 500 զինվոր։ Պապ թագավորի հավատարիմ զինակիցներից էր Գնել Անձևացին։ Անձևացիները մասնակցել են 451- 484 թվականների ազատագրական շարժումներին՝ զորավիգելով հայրենասեր ուժերին։ Ղևոնդ պատմիչը 8-րդ դարի կեսերին հիշում է նշանավոր զորավար, հայ իշխան Տաճատ Անձևացուն (մահացել ՝ 784 թվականին)։ 9-10- րդ դարերում Թովմա Արծրունին Անձևացիներին հիշում է որպես հայրենիքի հավատարիմ պաշտպանների, որոնք ետ են վանել իսլամադավան տիրողների հարձակումները։ 9-րդ դարի վերջից Անձևացիների տոհմը, որ առանձիև իշխանություն Էր, ենթարկվեց Արծրունիներին՝ պահպանելով կիսանկախ վիճակը։ 9-10-րդ դարերի դարերի քաղաքական գործիչ և մատենագիր էր Ատոմ Անձևացին։ 10-րդ դարում գավառի եպիսկոպոսն էր Գրիգոր Նարեկացու հայրը` Խոսրով Անձևացին։

Գրականություն
-------------

* Մովսես խորենացի, Պատմություն Հայոց, Ե. 1968 թվական
* Թովմա Արծրունի, Պատմութիւն Տանն Արծրունեաց, ԱՊԲ, 1887 թվական
* Ոսկյան Ուսումնասիրություններ հայ նախարարություններու մասին, Վնն. 1955 թվական

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 426)։*  |
**Էկտոր Էրմինա Բոնիլյա Ռեբենտուն** (իսպ.՝ Hector Hermina Bonilla Rebentun, մարտի 14, 1939(1939-03-14), Մեխիկո, Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ - նոյեմբերի 25, 2022(2022-11-25), Մեխիկո, Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ), հայտնի մեքսիկացի դերասան, ռեժիսոր, հնչյունավորող դերասան և պրոդյուսեր։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ տարիներ

Էկտոր Բոնիլյան ծնվել է 1939 թվականի մարտի 14-ին Թելենթա դե Օկամպո տեղանքում, մեքսիկական Պուեբլա նահանգի *Cuetzalan* քաղաքից ոչ հեռու։ Վաղ տարիքում Էկտորը հայտնել է ծնողներին դերասան դառնալու մասին։

### Գործունեություն

Պատանի տարիքում Էկտոր Բոնիլյան մեքսիկական *INBA* թատրոնի թատերախմբի անդամ էր։

Էկտոր Բոնիլյան ֆիլմում առաջին անգամ խաղացել է 1962 թվականին և հանդես է եկել 75 ֆիլմերում ու սերիալներում և դեռ շարունակում է նկարահանվել։

### Անձնական կյանք

Դերասան Էկտոր Բոնիլյան ունեցել է երկու կին։ Առաջին կինը եղել է մեքսիկացի դերասանուհի Սոկոռո Բոնիլյան, նրանց երջանկությունը երկար չի տևել, զույգ բաժանվեցլ է այն պատճառով, որ նրանց հետաքրքրում էր միայն կինոն, իսկ անձնական կյանքի համար ժամանակ չէր մնում և Սոկոռոն նրա մասին չէր էլ մտածում։ Սոկոռոյի և Բոնիլյայի ամուսնությունը հաշվարկքվ էր, Սոկոռոն ամուսնացել էր Էկտորի հետ, քանի որ ուզում էր իր համար ճանապարհ հարթել դեպի կինո և հասավ դրան, բայց անձնական կյանք նրանց միջև չկար և դրանից հետո Սոկոռոն Էկտոր Բոնիլյայից հետո այլևս չի ամուսնացել։ Դերասանի երկրորդ կինը Սոֆիա Ալվարեսն է։ Զույգը ունի երեք որդի՝ Լեոնորը, Սերխիոն և Ֆեդերիկոն։

Ֆիլմագրություն
--------------

### Սերիալներ

* 1967 — Կենդանիների տունը — *Ռամիրո*
* 1970 — Կատու — *Պարիս*
* 1971 — Հարսանեկան քող
* 1973 — Նամակ առանց հասցեի
* 1973 — Օտարականը գյուղում
* 1974 — Թշվառություն
* 1975 — Պալոմա — *Ալեխանդրո*
* 1975 — Անպաշտպան
* 1977 — Սիրո պայմանագիր — *Հիլմերո*
* 1978 — Վիվիանա — *Խորխե Արմանդո Մոնսադա*
* 1981 — Սոլեդադ — *Խեսուս Սանչես Ֆուենտես*
* 1982 — Վանեսա — *Լուսիանո դե Սայնթ Հերմայն*
* 1983 — Կրքոտ Իզաբելա — *Ադոլֆո Քասթանեդո*
* 1986 — Փառք և դժոխք — *Միգել Վալյարթա*
* 1987—1988 — Վայրի վարդը — *Պուչո, Մարիի Ելենի Տոռես դե Ռոբլեսի սիրեկան*
* 1988 — Բռնվածը — *Գոնսալո Ռոդրիգես*
* 1988 — Փողոցի վերջին տունը — *Սեսար*

Պարգևներ և մրցանակներ
---------------------

### TVyNovelas

* 1983 — Լավագույն դերասան — Վանեսա — Առաջադրում
* 1985 — Լավագույն դերասան — Կրքոտ Իզաբելա — Առաջադրում
* 1990 — Լավագույն բացասական կերպար — Փողոցի վերջին տունը — Հաղթանակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էկտոր Բոնիլյա ԿինոՊոիսկ կայքում

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1566925 · BNF: 179307514 · ISNI: 0000 0001 1483 8128 · LCCN: nr2002029195 · SUDOC: 226707407 · VIAF: 167107634 · WorldCat VIAF: 167107634 |

 |

 |
**Ռուսական բանակի արտասահմանային արշավանքներ 1813—1814**, ռուս բանակի մարտական գործողությունները Գերմանիայում և Ֆրանսիայում՝ Շվեդիայում, 1813-ի օգոստոսից՝ Ավստրալիայի բանակների հետ համատեղ ընդդեմ նապոլեոնյան զորքերի։ Հայրենական պատերազմում նապոլեոնյան բանակի ջախջախումից հետո ռուս, կառավարությունը որոշեց ռազմական գործողությունները տեղափոխել Արմևմտյան Եվրոպա։ Ռուսական, բանակի ռազմական գործողությունները սկսվեցին 1812-ի դեկտեմբերին, իսկ 1813-ի փետրվարին զորքերը (100 հզ․ մարդ) ֆելդմարշալ Մ․ Կուռուզովի գլխավորությամբ մաքրեցին Լեհաստանի տարածքը (մինչև Վիսլա) ֆրանսիական բանակի մնացորդներից։ Այնուհետև գլխավոր ուժերը շարժվեցին Կալիշ, իսկ Պ․ խ․ Վիտգենշտեյնի և Ֆ․ Վ․ Մակենի կորպուսները՝ Բեռլին։ Փետրվարի 20-ին (մարտի 4-ին) ռուս, զորքերը ազատագրեցին Բեռլինը։ Ապրիլի կեսին Նապոլեոնին հաջողվեց 92 հազարանոց ռուս-պրուս․ միացյալ բանակի դեմ կենտրոնացնել 200 հազար մարդ։ Կուտուզովի մահից հետո ռուս-պրուս զորքերի հրամանատարն էր Վիտգենշտեյնը, իսկ մայիսի 17 (29)-ից՝ գեն․ Մ․ Բ․ Բարկլայ-դը-Տոլին։ Ապրիլի 20 (մայիսի 2)-ին Լյուտցենի և մայիսի 8—9 (20—21)-ին Բաուցենի մոտ Նապոլեոնը պարտության մատնեց դաշնակիցներին։ 1813-ի աշնանն արդեն դաշնակիցների զորքերի թիվը հասավ 492 հազարի, իսկ Նապոլեոնի բանակը՝ 440 հզ-ի։ Հարձակման անցնելով հոկտեմբերի 4—7 (16—19)-ին դաշնակից զորքերը Լայպցիգի (տես Լայպցիգյան ճակաւոամարւո 1813) մոտ ջախջախեցին Նապոլեոնի բանակը։ 1813-ի կամպանիան ավարտվեց ֆրանսիական զորքերի ջախջախումով և Գերմանիայի ազատագրումով։ 1813-ի դեկտեմբեր —1814-ի հունվարին դաշնակիցների բանակները (900 հազար մարդ՝ Նապոլեոնի 300 հազարի դիմաց) անցան Հռենոսը և սկսեցին հարձակումը դեպի Ֆրանսիայի խորքը։ Մարտին նրանք ջախջախեցին նապոլեոնյան բանակը և շարժվեցին Փարիզ, որը համառ պաշտպանությունից հետո մարտի 18 (30)-ին հանձնվեց։ Մարտի 25 (ապրիլի 6)-ին Նապոլեոնը հրաժարվեց գահից և աքսորվեց էլբա կղզին։ 1814-ի մայիսի 18 (30)-ին դաշնակիցների և Ֆրանսիայի միջև ստորագրվեց Փարիզի հաշտությունը։ Նապոլեոնյան լծից Արևմտյան Եվրոպայի ժողովուրդների ազատագրման գործում գլխավոր դերը կատարեց ռուս, բանակը։ Չնայած ազատագրված երկրներում հաստատվեցին հետադիմական վարչակարգեր, այդուհանդերձ Եվրոպայի ազատագրումը նապոլեոնյան Ֆրանսիայի տիրապետությունից՝ առաջադիմական էր։ Կ․ Մարքսի գնահատմամբ՝ բոլոր պատերազմները, որոնք մղվել են Նապոլեոնի դեմ, կրել են երկակի բնույթ՝ ազատագրական և հետադիմական։ Նապոլեոնի դեմ ռուս, բանակի արտասահմանյան արշավանքին մասնակցել են նաև շատ հայ զինվորականներ․ Վ․ Մադաթով, Դ․ Դելյանով, Դմ․ Ախշարումով, Ա․ Լազարև (Լազարյան), Պ․ Մելիքով, Գավիթ, Պյոտր և Ալեքսանդր Աբամելիքները, Գ․ Մելիք-Օսիպով, Բարսեղ և Գավիթ Բեհբութովները և այլք։

Գրականություն
-------------

* Маркс К\* иЭнгельс Փ․, Соч․, 2 изд․, т․ 10; Освободительная война 1813 г․ против наполеоновского господства, М․, 1965;
* Нерсисян М․ Г․, Отечественная война 1812 года и народы Кавказа, Е․, 1965․

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ալարկոտ և անբան Վլասի մասին** (ռուս.՝ История Власа — лентяя и лоботряса), խորհրդային սատիրական տիկնիկային մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է 1959 թվականին, ըստ Վլադիմիր Մայակովսկու համանուն բանաստեղծության (1926)։ Բացի Վլասից, կադրում չի հայտնվում ոչ մի կերպար։

Սյուժե
------

Մուլտֆիլմը պատմում է մի ալարկոտ և անպատասխանատու տղայի մասին, որի անունը Վլաս Պրագուլկին էր։ Քնից առաջ նա կարդում էր ամսագիր` իրեն պատկերացնելով նախ հնդկացի, հետո` ծովահեն, դրանից հետո` կովբոյ և վերջապես` ավազակ։ Առավոտյան նա ժամանակին չի արթնանում, իսկ դպրոց գնալու ճանապարհին կարդում է «Հագուստի» խանութի ցուցանակը և չարություն է անում։ Դպրոցից ուշանալով` Վլասը որոշում է խաղալ գումարով և պարտվում է։ ԴԱսերին նա չի հասնում, իսկ ծնողներին ասում է, թե իբր գլուխը ցավում է։

Բնականաբար, Վլասը չի կարող լավ սովորել ո՛չ դպրոցում, ո՛չ բուհում և ո՛չ էլ տեխնիկումում։ Նրան հեռացնում են բոլոր ուսումնական հաստատություններից։ Արդյունքում Վլասը տեղավորվում է գործարանում աշխատանքի, բայց այնտեղ պետք է աշխատել և պահպանել կարգապահություն, իսկ Վլասը չի պատրաստվում այդպես անել։ Վերջիվերջո, գլխավոր հերոսը հասնում է հարբեցողության և ցանկապատների տակ գիշերելուն։

Ֆիլմի վերջում հնչում է հեղինակի կոչը` օգտակար ընթերցանության և դպրոցում լավ սովորել մասին։ Դա յուրաքանչյուր աշակերտի համար մասնագիտության լայն ընտրության հնարավորություն է բացում։

Հեղինակներ
----------

* Սցենարի հեղինակ՝ Նիկոլայ Խալատով
* Ռեժիսոր՝ Գրիգորի Լոմիձե
* Բեմադրող նկարիչ՝ Գրիգորի Կոզլով
* Օպերատոր՝ Իոսիֆ Գոլոմբ
* Կոմպոզիտոր՝ Լև Սոլին
* Հնչյունային օպերատոր՝ Բորիս Ֆիլչիկով
* Նկարիչ՝ Ա․ Դուրակով
* Խմբագիր՝ Ռաիսա Ֆրիչինսկայա
* Տիկնիկները պատրաստել են՝
	+ Վ. Կուրանով
	+ Վ. Կալաշնիկովա
	+ Ն. Ցելիկով
	+ Վ․ Գուսև
	+ Բ. Չերնիխովա
	+ Օ. Պլյուսցինսկայա
	+ Մ․ Չեսնոկովա
	+ Վ. Չերտինսկայա

Ռոման Գուրովի ղեկավարությամբ

* Տիկնիկներով խաղում են՝ Վ․ Կուսով, Վլադիմիր Պուզանով, Վ․ Զակրևսկի
* Տեքստը կարդում է՝ Յուրի Միշկինը
* Մուլտֆիլմի տնօրեն՝ Նատան Բիտման

Հեղինակները ներկայացված են ըստ մուլտֆիլմի լուսագրերի։

Պարգևներ
--------

* 1960 թվական` Բուխարեստի տիկնիկային և խամաճիկների ֆիլմերի 2-րդ միջազգային փառատոնի դիպլոմ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Сергей Капков* Энциклопедия отечественной мультипликации. — М.: Алгоритм, 2006. — С. 400. — 816 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-9265-0319-4

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Ալարկոտ և անբան Վլասի մասին» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Animator.ru |

 |
**Ալբորայա**` (իսպ.՝ Alboraya, կատ.՝ Alboraia), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Վալենսիա պրովինցիայի մեջ՝ Վալենսիա ինքնավար համայնքում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է ՈՒեռտա-Նոռտեում։ Տարածքը գրավում է 8,3 կմ² մակերես, իսկ բնակչությունը կազմում է 22 409 մարդ՝ ըստ 2010 թվականի տվյալների։ Հեռավորությունը վարչական կենտրոնից կազմում է 17 կմ։

Բնակչության կազմ
----------------

Բնակչությունը զգալիորեն աճել է համեմատած նախորդ տարիների։ 1986 թվականին այնտեղ ապրել է 11,267 մարդ, իսկ 2002 թվականից բնակչության թիվը հասել է 18,656-ի։

Բնակչության թվաքանակ| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2000 | 2005 | 2008 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 4.700 | 4.807 | 5.712 | 6.124 | 6.749 | 6.885 | 8.073 | 9.126 | 10.727 | 11.687 | 16.943 | 20.514 | 22.174 |

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Alboraya* is the name used (as of 2006) by the Instituo Nacional de Estadística (Spain)
**Սևերինա Դուխինսկայա** (մինչ ամուսնությունը՝ Ժոխովսկայա, առաջին ամուսնությունից հետո՝ Պրուշակովա, լեհ.՝ Seweryna Duchińska, 1816, Koszajec, Pruszków County, Gmina Brwinów, Pruszków County, Լեհաստան - օգոստոսի 21, 1905(1905-08-21), Փարիզ), լեհ գրող, բանաստեղծուհի, լիբրետիստ, հրապարակախոս, թարգմանիչ, Փարիզի Անտրոպոլոգիական ընկերության (*Société d’anthropologie de Paris*) և Աշխարհագրական ընկերության (*Société de géographie*) պատվավոր անդամ։ Փարիզի Անտրոպոլոգիական ընկերության անդամ։

Գործունեություն
---------------

Պատմաբան և ազգագրագետ Ֆրանցիսկ Դուխինսկու կինն է։ Լեհաստանում մշակութային շարժման ակտիվիստներից է։ 1847 թվականից ապրել է Վարշավայում։ 1856-1863 թվականներին հրատարակվել է «*Rozrywki dla Młodocianego Wieku*» ամսագրում, իր ստեղծագործությունները ներկայացրել է նաև «*Biblioteki Warszawskiej*»-ում։ Գրել է բանաստեղծություններ և արձակ ստեղծագործություններ, ֆրանսերենից կատարել է թարգմանություններ սկանդինավյան լեզուներով (մասնավորապես՝ Սյուլի-Պրյուդոմին), օգտագործել է «**Ուկրաինիչ**» (*Ukrainicz*) ծածկանունը։ Եղել է հայրենասեր, 1863-1864 թվականների լեհական ապստամբության ընթացքում գաղտնի կազմակերպել է ապստամբների ընտանիքների օգնության համակարգը։ Ապստամբության ճնշումից հետո արտագաղթել է Ֆրանսիա, բնակվել Փարիզում (1870-1876 թվականներին՝ Ֆրանսիայի սահմաններից դուրս), որտեղ էլ մահացել է 1905 թվականին։ Ամուսնու հետ միասին թաղված է Մոնմորանսիի գերեզմանոցում։

Երկեր
-----

* *Powieści naszych czasów* (1853)
* *Elżbieta Drużbacka* (1855)
* *Do Towarzystwa Historyczno Literackiego* (1872)
* *Królowie polscy w obrazach i pieśniach* (1893)

Գրականություն
-------------

* Encyklopedya Powszechna Kieszonkowa, zeszyt X, Nakład druk i własność Noskowskiego, Warszawa 1888.
* Barbara Konarska-Pabiniak. Seweryna Duchińska — literatka i patriotka Archived 2020-07-11 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Seweryna Duchińska
2. ↑  *Stefan Vrtel-Wierczyński* Bibliografia historyi literatury i krytyki literackiej polskiej za rok 1905. — Lwów, 1907. — P. 16.
3. ↑  Duchinska Séverine

Արտաքին հղումներ
----------------

* Работы С. Духинской

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | International Music Score Library Project |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CiNii: DA12375259 · GND: 101612869X · ISNI: 0000 0000 8060 6360 · LCCN: nr98043053 · NKC: jx20070904020 · NLP: A11737190 · NUKAT: n99035642 · SUDOC: 251129187 · VIAF: 84382454 · WorldCat VIAF: 84382454 |

 |

 |
**Սոմերվիլ քոլեջ** (անգլ.՝ Somerville College), Օքսֆորդի համալսարանի քոլեջ։ 2018 թվականին քոլեջի բյուջեն կազմել է 225.0 ֆունտ ստերլինգ։ Քոլեջը Սենթ Ջեյլսում զբաղեցնում կենտրոնական տեղ և ունի ուսանողական մասնաշենք՝ կազմված 413 ուսանողից և 191 ասպիրանտներից, ինչպես նաև ավելի քան 100 ակադեմիկական անձնակազմից։

Քոլեջը հիմնադրվել է 1879 թվականի։ Սկզբում համալսարանում կրթվելու իրավունք ունեին միայն տղամարդիկ, սակայն 1879 թվականից այդտեղ կարող էին կրթություն ստանալ նաև կանայք, բայց՝ տղամարդկանցից առանձին։

Մատուռը կառուցվել է 1932 թվականից 1935 թվականի միջև ընկած ժամանակահատվածում։

Սոմերվիլը Օքսֆորդի ամենամեծ քոլեջի գրադարանը ունի իր բարեկամական եւ ազատական մթնոլորտը, բազմազան ճարտարապետությունը եւ գերազանց սրահի սնունդը։ Նրա ազատական բնույթը հետզհետե վերածվում է որպես սոցիալական լիբերալների, որպես Օքսֆորդի առաջին ոչ կրոնական քոլեջ, որը միտումնավոր կերպով նույն տարում Անգլիկան Լեդի Մարգարետ Հոլլը, մյուս կանանց քոլեջը։ Սոմերվիլը Օքսֆորդի մի քանի քոլեջներից մեկն է, որտեղ ուսանողները կարող են քայլել խոտի վրա եւ 1964 թվականին, Սոմերվիլը հրաժարվել է գիշերը դարպասները փակելու քաղաքականությունից։

Սոմերվիլը Օքսֆորդի երեք քոլեջներից մեկն է, որն ապահովում է բոլոր դասարանցիների համար տեղում տեղաբաշխումը։ Քոլեջը 600 ուսանող ունի, որոնցից ավելի քան մեկ երրորդը միջազգային է։ Մեծ Բրիտանիայի ուսանողներից կեսից ավելին ընդունված է Սոմերվիլին կրթված են հանրակրթական դպրոցներում, ինչը մոտ է համալսարանի միջին մակարդակի։

Քրոջ քոլեջը Գիրտոնի քոլեջն է, Քեմբրիջը, Անգլիայի առաջին բնակելի քոլեջը `կանանց բարձրագույն կրթության համար։

Հայտնի աշակերտներ և շրջանավարտներ
---------------------------------

* Մարգարետ Թետչեր
* Ինդիրա Գանդի
* Դորոտի Կրոուֆուտ-Հոջքին
* Այրիս Մյորդոկ
* Վերա Բրիթեն
* Մարջորի Բուլթոն
* Անտոնիա Սյուզեն Բայեթ
* Ֆրենսիս Հարդինգ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Somerville College website


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12531483s · ISNI: 0000 0001 2369 9086 · LCCN: n87840512 · SUDOC: 030086329 · VIAF: 157062462 · WorldCat VIAF: 157062462 |

 |
Պոլեսիեյի դաշտավայրը նշանակված է գույներով
**Պոլեսիեի դաշտավայր**, ընդարձակ հովիտ գտնվում է Բելառուսիայի հարավում, Ուկրաինայի հյուսիսում, Ռուսաստանի արևմտյան և Լեհաստանի արևելյան մասերում։ Դաշտավայրը գտնվում է Բելառուսիայի Բրեստի, Գոմելի և Մոգիլևի մարզերում՝ Բելառուսյան Պոլեսիե, Ուկրաինայի Վոլինի, Ռովնոյի, Ժիտոմիրի մարզերում և Կիևի, Չեռնիգովի և Սումիի մորզերի հյուսիսային մասերում՝ Ուկրաինական Պոլեսիե, Ռուսաստանի Բրյանսկի մարզի՝ Բրյանսկ-Ժիտոմիրյան Պոլեսիե, ինչպես նաև Լեհաստանի տարածքում։

«Պոլեսիեյի պեյզաժ» - Իվան Իվանովիչ Շիշկին.
Իվան Իվանովիչ Շիշկին «Ճահիճ. Պոլեսիե», 1890 թվական
Զբաղեցնում է Արևելաեվրոպական հարթավայրի արևմտյան մասը, ընդհանուր մակերեսը կազմում է մոտ 270 հազար կմ², բարձրությունները ընկած են 100 - 250 մ միջև։ Հարավային մասում առանձնանում է Սլովեչանսկ-Օվրուչանսկի բլրաշարը (բարձրությունը մինչև 316 մ)։ Կլիման չափավոր է։ Լանդշաֆտները բազմազան են։

Դաշտավայրի մեծ մասը զբաղեցված է անտառներով և ճահիճներով (Պինսկի կամ Պրիպյատի ճահիճներ)։ Անտառները զբաղեցնում են տարածքի մոտ 1/3 մասը։ Այստեղ հիմնականում աճում են սոճենիներ, կան նաև կաղնիներ, կաղամախիներ, եղևնիներ, բոխիներ, գետերի հովիտների ճահճացված տարածքներում անտառներում աճում են լաստենիներ, կեչիներ, հացենիներ, բարդիներ։ Տարածքի մոտ 1/4 մասը զբաղեցնում են մարգագետինները։

Տարածքով հոսող խոշոր գետերն են՝ Դնեպրը (իր միջին հոսանքներում), Պրիպյատը և Դեսնան։ Դաշտավայրին բնորոշ է ընդերքային ջրերի բարձր մակարդակը։ 1960-ականներից մինչև 1980-ական թվականները կատարվում էին զգալի աշխատանքներ հողերի չորացման ուղղությամբ։

Այստեղ գտնվում են բազմաթիվ լճեր, որոնցից են Չեռվոնոե լիճը, Վիգոնովսկոե լիճը, Սվիտյազ լիճը և այլն։

Օգտակար հանածոներն են՝ նավթը և գորշ ածուխը (հիմնականում Պրիպյատի իջվածքում), տորֆը (Պինսկի, Վոլինի շրջաններում և այլուր), կալիումական աղեր (Ստարոբինսկի հանքավայր)։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պոլեսիե
|  |
| --- |
| **Զուվանդա Մեյերի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Կաղամբածաղկավորներ (Brassicales) |
| **Ընտանիք** | Կաղամբազգիներ (Brassicaceae) |
| **Տրիբա** | *Conringieae* |
| **Ցեղ** | Զուվանդա *(Zuvanda)* |
| **Տեսակ** | **Զուվանդա Մեյերի** *(Z. meyeri)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Zuvanda meyeri***Askerova, 1985 |

**Զուվանդա Մեյերի** (լատ.՝ Zuvanda meyeri), խաչածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Մերկ կամ ծածկված մանր ելունդիկներով միամյա խոտաբույս է։ 10-25 սմ բարձրություն ունեցող ցողունը բարակ է և ճյուղավորված։ Ցողունային տերևները ձվաձև-երկարավուն են, ամբողջաեզր և ցողունագիրկ ականջուկներով։ Ծաղիկները քառատիպ են, պսակաթերթերը՝ վառ վարդագույն։ Պատիճները քառանիստ են, երկարավուն ակոսներով, 4-6 սմ երկարությամբ։ Սերմերը դասավորված են մեկ շարքով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Մեղրի, Ագարակ, Գուդեմնիս, Կարճևան, Շվանիձոր, Նյուվադի)։ Ընդհանուր արեալն ընգրկում է Նախիջևանը, Արևելյան Անդրկովկասը և Թալիշը։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 800-1500 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև խճաքարոտ և քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում՝ մայիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Կովկասի էնդեմիկ բույսերից է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին, կապված բնակավայրերի ընդարձակման և հանքարդյունաբերության զարգացման հետ, սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատման և անհետացման վտանգ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։ Անհրաժեշտ է ստեղծել նոր ԲՀՊՏ Ագարակի մոտ (Մեղրու շրջան)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Zuvanda meyeri* | 
* GBIF: 3050753
* IPNI: 915604-1
* Plant List: tro-100358872
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:915604-1
* Tropicos: 100358872

 |
|  |
| *Malcolmia meyeri* | 
* GBIF: 5376102
* IPNI: 286775-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:286775-1
* Tropicos: 4104052

 |

 |
**Դարիալի կիրճ** (վրաց.՝ დარიალის ციხე) կամ **Ալանաց դուռ**, կիրճ Վրաստանում, Թերեք գետի հովտում՝ Մեծ Կովկասի Կողքային լեռնաշղթան նրա հատելու տեղում։ Խորությունը մինչև 1000 մ է։ Դարալի կիրճով է անցնում Ռազմավարական ճանապարհը։ 
Հին և միջին դարերում ուներ ռազմական կարևոր նշանակություն։ Հայերը, վրացիները և պարսիկները կայազոր են պահել այնտեղ՝ կովկասյան վաչկատուն ցեղերի ներխուժումները կասեցնելու համար։ Այդպես է կոչվել այնտեղով հաճախակի ներխուժած ալանների անունով։ Կիրճի հսկողության համար Բյուզանդիան Սասանյան Պարսկաստանին հարկ էր վճարում։

Անվանում
--------

Անվանման ստուգաբանությունը կապվում է կովկասյան իրանալեզու ալաններ ցեղի անվան հետ, որին ավելացվել է պարսկերեն *դար* «դարպաս, դուռ, կապան» բառը։ Հին և միջին դարերում հայերեն հենց այդպես էլ կոչվել է՝ *Ալանաց դուռ*․ այդ տեղով ալանները հաճախակի էին ներխուժում Հայաստան, Վրաստան և հասնում Իրանի սահմանները։ Հայտնի է եղել նաև *Կովկասի դարպասներ* անունով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ *Աշխարհագրական անունների բառարան*։ Երևան: «Լույս»


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Դասական հնությունների իրական բառարան · Մեծ ռուսական |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 316)։*  |
|  |
| --- |
| **Ռոխելիա սրտաձևաբաժակ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | *Boraginales* |
| **Ընտանիք** | Գաղտրիկազգիներ (Boraginaceae) |
| **Ցեղ** | **Rochelia** |
| **Տեսակ** | **Ռոխելիա սրտաձևաբաժակ** *(R. cardiosepala)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Rochelia cardiosepala***Bunge |

**Ռոխելիա սրտաձևաբաժակ** (լատ.՝ Rochelia cardiosepala), գողտրիկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Միամյա բույս է, որի բարձրությունը 5-20 սմ է, թեթևակի հեռացած խոզաններով։ Արմատամերձ տերևները էլիպսաձև են, ցողունայինները՝ նեղ նստադիր, վերինները՝ գծային, երկու կողմից առսեղմ խոզանավոր։ Խոզանները նստած են թմբիկների վրա։ Պտղատու ողկույզները փուխր են։ Ծաղկակոթերը բարակ են, թեքված։ Պսակը կապույտ է, համարյա բաժակին հավասար։ Բաժակաթերթերը պտղի ժամանակ մեծացող, ուղիղ սրտաձև-եռանկյուն, բրգաձև մոտեցող են։ Ընկույզիկները 2-ական են, միասերմ։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Երևանի (Երանոսի լեռնաշղթա, լեռնագագաթ՝ Կոտուց) և Դարեղեգիսի (Վայքի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Հարավային Անդրկովկասը, Անատոլիան, Միջին Ասիան, Իրաքը, Իրանը, Աֆղանստանը և Պակիստանը։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1400–1800 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին սպառնացող հիմնական վտանգներն են՝ սահմանափակ արեալը և գերարածեցումը։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողու­թյուններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Rochelia cardiosepala
* FoC: 210001877
* GBIF: 5660236
* IPNI: 120534-1
* NCBI: 794945
* Plant List: tro-4002529
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:120534-1
* Tropicos: 4002529

 |

 |
**Ամանորն Ավստրիայում** տոն։ Այն նշվում է դեկտեմբերի 31-ի գիշերվանից մինչև հունվարի 1-ը։ Տոնը Ավստրիայում առաջին անգամ նշվել է 1961 թվականին Ինոկենտիա III Պապի հրամանով։

Տոնի նկարագրությունը
--------------------

Նոր տարին Ավստրիայում կոչվում է Սուրբ Սիլվեստրի օր։ Այդ սրբի պատվին ավստրիացիները պատրաստում են դարչինով, շաքարավազով և կարմիր գինիով փունջ։ Կեսգիշերին հնչեցնում են շեփորներ և ամբողջ աշխարհին հայտնում, որ սկսվել է Նոր Տարին, իսկ տոնական հրավառության ձայներով վտարում են հին տարվա չար ոգիներին։

Ամանորյա ընթրիք
---------------

Ավստրիացիների ամանորյա գլխավոր ճաշատեսակը կաթնակեր խոզուկն է, որը նոր տարվա հաջողության խորհրդանիշն է։ Որպեսզի հաջողությունը ուղեկցի ամբողջ տարին պետք է այդ ճաշատեսակից գոնե մեկ կտոր ճաշակել։ Սեղանը զարդարում են մարցիպանից, շոկոլադից և խմորից պատրաստված խոզուկներով։ «Երջանիկ ճաշատեսակներից» մեկն էլ կանաչ ոլոռն է։

Խաղեր և ժամանց
--------------

Տոնական ժամանցի ձևերից մեկը հալած կապարով գուշակությունն է։ Կապարը հալեցնում, լցնում են սառը ջրի մեջ և ըստ այն տեսքի, որ ինքն ընդունում է, գուշակում են, թե ինչ է սպասվում տվյալ մարդուն նոր տարվա ընթացքում։ Վատ նախանշաններ են 13 թիվը և տարիքով կնոջ կերպարը։ Իսկ արևը և սուրծայր գլխարկը խորհրդանշում են ընտանիքի առողջությունն ու հարստությունը։

Իսկ ինչպես պատկերացնել Ավստրիան առանց երաժշտության և պարահանդեսի։ Տարիներ շարունակ դեկտեմբերի 31-ին և հունվարի 1-ին Վիեննական օպերայում բեմադրվում է Յոհան Շտրաուսի «Չղջիկ» օպերան։

Նվերներ
-------

Հունվարի 1-ի առավոտյան երեխաները շրջում են տներով, երգում և դրա փոխարեն ստանում են նվերներ՝ քաղցրավենիքի տեսքով։ Մարդիկ իրար նվիրում են փոքրիկ շոկոլադե կամ մարցիպանե հուշանվերներ՝ խոզուկների և ոսկե դրամների տեսքով։

Տես նաև
-------

* Ամանոր
* Ավստրիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Празднование Нового Года в Австрии

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ամանորը Ավստրիայում
**Լայոնել Թերթիս** (անգլ.՝ Lionel Tertis, դեկտեմբերի 29, 1876(1876-12-29), Ուեստ Հարթլփուլ, Հարթլփուլ, Դարհեմ, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - փետրվարի 22, 1975(1975-02-22), Լոնդոն, Մեծ Լոնդոն), անգլիացի ալտահար է և պարմության մեջ ամենաառաջին համաշխարհային ալտահարներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Թերթիսը ծնվել է լեհ-հրեա գաղթյալների ընտանիքում։ Սկզբում նվագել է ջութակ և վարպետացել է Լայպցիգում և Անգլիայի Թագավորական Երաժշտական Ակադեմիայում։ Այստեղ նա հանդիպում է Ալեքսանդեր Մաքենզիին, որը որ նրան խորհուրդ է տալիս դառնալ ալտահար։ Օսկար Նեդբալի հետ վարպետությունից հետո նա շատ արագ դառնում է իր ժամանակի ամենահայտնի ալտահարներից մեկը։ Շրջագայություններ է կատարում Եվրոպայում և Ամերիկայում։ Շատ անգամ փոխարինում է Նեդբալին Բոհեմիա լարային կվարտետում։ 1906 թվականին նա դառնում է այս նույն կվարտետի ալտահարը։ 1900 թվականից նա դասավանդել է Թագավորական Երաժշտական Ակադեմիայում և շատ անգամներ նա իր աշակերտներին խորհուրդ է տալիս ստեղծագործություններ գրել ալտի համար։ Շատ կոմպոզիտորներ հատուկ նրա համար գրել են ստեղծագործություններ՝ Բենջամեն Բրիտտեն, Գուստավ Հոլսթ, Առնոլդ Բաքս և այլն։ Այս ստեղծագործություններից ամենահայտնին Վիլլիամ Վոլթոնի գրած ալտի և նվագախմբի կոնցերտն է։ Բայց Թերթիսը հրաժարվել է կատարել այս կոնցերտի համաշխարհային պրեմիերան, քանի որ կոնցերտը նա համարել է շատ բարդ։ Պրեմիերան կատարել է ալտահար և կոմպոզիտոր Փոլ Հինդեմիտը։ Թերտիսը հայտնի էր իր շատ մեծ գործիքներով։ Նա միշտ նվագում էր իր համար շատ մեծ գործիքներ, քանի որ ցանկանում էր իր ալտից ստանալ շատ հարուստ հնչողություն։ Նա կատարել է շատ փոխադրություններ իր գործիքի համար։ Դրանցից ամենահայտնին Էդվարդ Էլգարի գրած թավջութակի և նվագախմբի կոնցերտի փոխադրումն է ալտի և նվագախմբի համար։ Նա հրատարակել է բազմաթիվ հոդվածներ և գրվածքներ լարային գործիքների գաղտնիքների մասին, լավ նվագելու միջոցներ, շատ հոդվածներ հատուկ ալտի համար։ Նա նաև հրատարակել է "Իմ ալտը և ես" ինքնակենսագրական գիրքը։ Իր մահվանից 5 տարի անց՝ 1980 թվականից անցկացվում է Թերթիսի անվան ալտահարների մրցույթը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · International Music Score Library Project · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ ռուսական · Օքսֆորդի կենսագրական · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 3107103 · BNE: XX1741477 · BNF: 13900357x · GND: 117274194 · ISNI: 0000 0000 8374 4654 · LCCN: n82084387 · NKC: jo2007265318 · NTA: 08441460X · NUKAT: n2014120198 · VIAF: 39563444 · WorldCat VIAF: 39563444 |

 |

 |
Լայնատերև անտառ Դանիայում
**Լայնատերև անտառներ**, բարեխառն բնական գոտու ենթագոտիներից է։ Յուրահատուկ է լայնատերև ծառերի տեսակներով։

Տարածման շրջաններ
-----------------

Լայնատերև անտառ Հյուսիսային Ամերիկայում
Լայնատերև անտառները լինելով ավելի խոնավասեր և ջերմասեր՝ տարածվում են մայրցամաքների ծայրամասային խոնավ շրջաններում։

Եվրասիայում լայնատերև անտառները տարածված են Եվրոպայի արևմուտքում և Ասիայի արևելքում, իսկ Հյուսիսային Ամերիկայում` Մեծ Լճերից հարավ և հարավ-արևելք։

Կլիմա
-----

Գոտու ծովափնյա շրջաններում տեղումները 800 - 1000 մմ. են, իսկ ծովափից հեռու ընկած վայրերում` 600 - 800 մմ.։

Հողեր
-----

Լայնատերև անտառներում տարածված են գորշ հողերը (անտառային գորշ հողերը)։

Բուսական աշխարհ
---------------

Անտառային գորշահողների պայմաններում աճում են սաղարթավոր անտառներ (կաղնի, հաճարենի, հացենի, բոխի, խնձորենի, տանձենի, լորենի և այլն)։

Կենդանական աշխարհ
-----------------

Լայնատերև անտառ
Տիրապետող են կենդանիների գորշ տեսակները, որոնց մեծ մասը ունեն թանկարժեք մորթի։

Տարածված են գորշ արջը, գայլը, աղվեսը, սկյուռը, բևեռաաղվեսը, կզաքիսը, աքիսը, ժանտաքիսը։ Մյուս կենդանիներից են՝ անտառակատուն, ազնվացեղ եղջերուն, լուսանը, վայրի խոզը, սամույրը, եղնիկը, իշայծամը, իսկ թռչուններից՝ կույր բուն, կկուն, փայտփորիկը, ցախաքլորը, մայրահավը, խլահավը։

Կենդանիների մեծ մասը ոչնչացված են, և նրանց քանակը այժմ մեծ չէ։

Յուրացում
---------

Այս զոնան համեմատաբար լավ է յուրացված։ Կատարվել և այժմ էլ կատարվում են անտառների ինտենսիվ հատումներ։ Կտրված անտառների տեղում մեծ տարածում են ստացել ցանքերը, այգիները, ընդարձակվել են բազմաթիվ բնակավայրեր։
**Սոսի հայ (Սոս Գրիգորի Չիլինգարյան)**-20-րդ դարի սկզբների Տավուշի տարածաշրջանի նշանավոր դեմքերից է։ Ծնվել է 1870-ական թվականներին Տավուշի Նավուր գյուղում բազմանդամ նահապետական ընտանիքում։ Ութ տարեկան հասակում ընտանիքին օգնելու համար Աղսու հանդամասում աշխատել է անասնապահ թուրք մեծահարուստի մոտ։ Եղել է շատ աչքաբաց ճարպիկ երեխա, ում պատճառով թուրք երկու մեծահարուստ ընտանիքներ կռվում են ու նրանցից մեկը հեռանում է Աղսու հանդամասից։ Պատմում են, որ Սոսը իրենց ցլիկների պոզերը գաղտնի սրել է, որպեսզի ոչ մեկի ցուլերը չհաղթեին իրենց ցլերինի։ Շատ հայասեր է եղել, որի պատճառով էլ պատանի հասակից կրել է Սոսի Հայ անունը։ 18 տարեկանում, երբ նա արդեն ճանաչված պատանի էր, համարձակ, ֆիզիկապես ուժեղ ու շատ զիլ ձայնով, իր ձեռք բերած "բերդանկա" հրացանով դառնում է շրջակա թուրքերի ահ ու սարսափը։ Հետագայում նա շատ է մասնակցում հայ-թուրքական կռիվներին։ Հայտնի է, որ 1907 թվականին Սոսի Հայը իր 240 զինված ձիավորներով հանդիպում է Սեպուհ զորավարին ու միասին կռիվ են տալիս թուրքերի դեմ։ Եղել է աշխատասեր մարդ, շատ արագ դարձել է մեծահարուստ, ունեցել է մեծ քանակով անասուններ, վարելահողեր, ջրաղացներ, Այգեձորում ստեղծել է կղմինդրի գործարան, տարածաշրջանում առաջինն է ձեռք բերել տրակտոր (գերմանական արտադրության՝ "Ֆուձոն" մակնիշի)։ Իր հանրահայտ լինելով դարձել է շրջակա յոթ գյուղերի վերակացու /գլավին/ և համարվել է Ղազախի փոխգուբերնատոր։ Շատ հանդամասեր են անվանվել նրա անունով (ինչպես՝ Սոսի թալա, Սոսնանց աղբյուր, Սոսնանց ջաղացատեղեր …)։ Սոսի Հայը իր աշխատողների ու ընտանիքի անդամների նկատմամբ եղել է շատ խիստ, իսկ թշնամիների նկատմամբ դատաստան է տեսել դաժան ձևով։ Նրա ահից են Ղազախի թուրքերը հալածվել Նավուրի շրջակայքի ամառային արոտավայրերից։ Երկրի սովետականացման տարիներին Սոսի Հային կուլակաթափ են անում, ունեցվածքը խլում, իսկ 1937 թվականին էլ՝ աքսորում Սիբիր։ Աքսորից առաջ նա հրահանգում է իր տոհմակից բարեկամներին. "*Ոչ մեկդ **Չիլինգարյան** ազգանունը չփոխեք, դա մի հին ու հերոսական տոհմի ազգանուն է*": Մեկ տարի աքսորում անց կացնելուց հետո վերադառնում է ծանր հիվանդ վիճակում և կարճ ժամանակ անց մահանում։ Թաղված է ծննդավայր Նավուրում։ Սոսի հայի մասին ժողովրդի մեջ բազմաթիվ լեգենդներ են պահպանվել։
**«Ադամը Մակեդոնիայից»** կամ **«Գովրլևոյի Ադամը»**, ոչ մեծ կերամիկական արձան, 15 սմ բարձրությամբ։ Պատկերում է նստած դիրքով տղամարդու կիսանդրի։ Հայտնաբերվել է 2000 թվականին, Գովրլևո գյուղի մոտ պեղումների ժամանակ։ Պեղումներն անց են կացվել Սկոպյեի թանգարանի հնէաբան Միլոշ Բիլբիայի ղեկավարությամբ, ով հայտնաբերել է գտածոն հոկտեմբերին, նեոլիթի ու էնեոլիթի մշակութային շերտերի սահմանում կատարվող պեղումների վերջին օրը։
Արձանիկը պատրաստված է եղել մ. թ. ա. 4-րդ և 3-րդ դարերում։ Հայտնաբերումից հետո այն սկսել են կոչել «դարի բացահայտում» և աշխարհի հնագիտական 10 եզակի հայտնաբերումներից մեկը։ Նախ Մ. Բիբլիան անվանել է այն «Ադամը Գովրլևոյից», սակայն բրենդի ստեղծման նպատակով այն վերանվանվել է «Ադամը Մակեդոնիայից»։
Արձանիկը ստեղծված է արտասովոր բարձր գեղարվեստական մակարդակով, այն իրենից ներկայացնում է այն ժամանակների ռեալիստական արվեստի վառ օրինակ։ Հեղինակը փորձ է արել մարդուն պատկերել ֆիզիկական կամ հոգևոր գործունեության պահին, ինչի շնորհիվ արձանիկը հիշեցնում է Օգյուստ Ռոդենի հայտնի «Մտածողին»։ Տղամարդու կիսանդրին նստած դիրքում է, ընդգծված է նրա անատոմիան. հստակ գծագրված է փորը, երևում է պորտը, որոշակի գծված են մկանները, երևում է ողնաշարը և անգամ` կոտրված առնանդամը։ Տղամարդը պատկերված է շունչ քաշելու պահին, ինչը կարող է մատնանշել նրա` մեդիտացիայի դրության մեջ գտնվելը։ Այդ ժամանակաշրջանում Մակեդոնիայում տարածված էր Մեծ մոր պաշտամունքը, այդ պատճառով էլ նմանատիպ տղամարդկային արձանը արտասովոր է այդ ժամանակաշրջանի համար։
Արձանիկն առաջին անգամ ներկայացվել է լայն հանրությանը 2006 թվականի սեպտեմբերի 30-ին, «Бела ноќ» փառատոնի շրջանակներում։ Այսօր «Ադամը Մակեդոնիայից» արձանը գտնվում է Սկոպյե քաղաքի թանգարանի ցուցադրությունում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *М. Билбија, Адам од Македонија, Бизнис Каталог — 2006, Агенција за маркетинг и издавачка дејност — Марили, 2006, 20-23*
2. 1 2  Adam of Macedonia // haemus.org.mk

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ադամը Մակեդոնիայից(մակեդ.)
**Քոչարյան Նորայր Մարգարի** (հոկտեմբերի 16, 1906(1906-10-16), Երևան, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - մարտի 14, 1967(1967-03-14), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային ժամանակաշրջանի ֆիզիկոս։ ԽՄԿԿ անդամ (1944):

Կենսագրություն
--------------

Քոչարյան Նորայրը ծնվել է 1906 թվականի հոկտեմբերի 16-ին՝ Երևանում։ ՍՄԿԿ անդամ է եղել 1944 թվականից։ 1931 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանը։ Եղել է համալսարանի փորձարարական ֆիզիկայի,նյութի կառուցվածքի ամբիոնների վարիչ, 1938-1945 թվականներին, միաժամանակ, Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ։ 1958-1959 թվականներին Նորայրը համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի առաջին դեկանն էր։ 1943 թվականին, Ա․ Ի․ Ալիխանովի և Ա․ Ի․ Ալիխանյանի հետ, Քոչարյանը մասնակցել է ՀԽՍՀ ԳԱ ֆիզիկայի ինստիտուտի (հետագայում՝ ԽՍՀՄ ատոմային էներգիայի օգտագործման պետական կոմիտեի Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտում) կազմակերպմանը։ 1944-1949 թվականներին եղել է այդ ինստիտուտի տնօրենի տեղակալը, 1949-1960 թվականներին փոքր էլեկտրամագնիսի լաբորատորիայի, իսկ 1960-1962 թվականներին պոլիմերների ֆիզիկայի լաբորատորիայի վարիչը։ 1962 թվականին կազմակերպել և ղեկավարել է ՀԽՍՀ ԳԱ կենտրոնական ֆիզիկատեխնիկական լաբորատորիան։ Մահացել է 1967 թվականի մարտի 14-ին՝ Երևանում։

Կատարած աշխատանքներ
-------------------

Քոչարյանի գիտական առաջին աշխատանքները, որոնք նա կատարել է 1934 թվականին, Արագած լեռան վրա կազմակերպված գիտական արշավախմբի կազմում, նվիրված են եղել տիեզերական ճառագայթների բաղադրության հետազոտմանը։ 1936 թվականին, Երևանում, Ա․ Ն․ Վեռնովի հետ ուսումնասիրել է տիեզերական ճառագայթների արևելքից արևմուտք ասիմետրիայի երևույթը՝ օգտագործելով գունդ–զոնդեր։ 1944–1960 թվականներին զբաղվել է ծովի մակերևույթից 1000 մ և 3250 մ բարձրության վրա տիեզերական ճառագայթման մասնիկների բաղադրության, էներգիական սպեկտրի ու զանգվածների սպեկտրի, ինչպես նաև բարձր էներգիայի մասնիկների և ատոմային միջուկների փոխազդեցության պրոցեսների հետազոտմամբ։

1960 թվականից Քոչարյանի գիտական աշխատանքների հիմնական ուղղությունը դառնում է պինդ մարմնի և պոլիմերների ֆիզիկան։ Նա փորձով հայտնաբերել ու հետազոտել է անիզոտրոպ պոլիմերների պիեզոէլեկտրական և պիրոէլեկտրական հատկությունները, ինչպես նաև «մակածված» պիեզոէֆեկտն այդ պոլիմերներում։ Կատարել է լուծույթներում ուլտրաձայնային ճառագայթման ազդեցությամբ պոլիմերների կառուցվածքափոխման մեխանիզմների ուսումնասիրման մի շարք աշխատանքներ։ 

* Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

Երկեր
-----

* Космические лучи, Физика полимеров (Избранные труды), Е.1973.

Գրականություն
-------------

* Норайр Маркарович Кочарян, Е. 1970 (Библиография).

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Վասիլի Պորֆիրևիչ Վախտերով** (Василий Порфирьевич Вахтеров, հունվարի 13 (25), 1853, Արզամաս, Նիժնի Նովգորոդի մարզ, Ռուսական կայսրություն - ապրիլի 3, 1924(1924-04-03), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս մանկավարժ, տարրական դպրոցի մեթոդիստ։ Բանվորական դպրոցների կազմակերպիչներից։ Սովորել է Արզամասի հոգևոր ուսումնարանում, ապա՝ Նիժեգորոդյան հոգևոր սեմինարիայում։ 1881–1896 թթ.-ին եղել է Սմոլենսկի գավառի, ապա՝ Մոսկվայի ժողովրդական ուսումնարանների տեսուչ։

1893-1903 թվականներին աշխատել է Մորոզովայի տվերյան մանուֆակտուրային կից դպրոցում։ 1903 թվականին ձերբակալվել է աշակերտության և բանվորության շրջանում հակակառավարական պրոպագանդա ծավալելու պատրվակով։ 1905-1907 թվականների հեղափոխության ժամանակ եռանդուն աշխատանք է տարել ուսուցչական միության ստեղծման համար, հետագայում մասնակցել է ուսուցչական մի շարք համագումարների։

Վախտերովը միշտ եղել է դեմոկրատական ուժերի շարքերում, բայց նրա դեմոկրատիզմը սահմանափակված է եղել լիբերալ նարոդնիկության գաղափարներով։ Նա չի հասկացել Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխության համաշխարհային պատմության նշանակությունը և սկզբնական շրջանում հրաժարվել է մասնակցել ժողովրդական կրթության վերակառուցման միջոցառումներին։ Հետագայում դասավանդել է անգրագիտության վերացման, ուսուցիչների պատրաստման կուրսերում, իսկ 1923-1924 թվականներին՝ Մոսկվայի թիվ 2 համալսարանում։

Մանկավարժության մեջ Վախտերովը զարգացրել է Ուշինսկու գաղափարները, ներդրում ունի տարրական ուսուցման տեսության և պրակտիկայի գործում («Ռուսական այբբենարանը», 1898 թվական, «Աշխարհը մանկական պատմվածքներում», 1902 թվական, «Ուսուցման առարկայական մեթոդ», 1907 թվական, «Նոր մանկավարժության հիմունքներ», 1913 թվական, «Համաժողովրդական դպրոց և արտադրություն», 1917 թվական)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Вахтеров Василий Порфирьевич // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 239)։*  |
**Զուգորդված ռեակցիաներ,** համատեղ ընթացող երկու քիմիական ռեակցիա, որոնցից մեկը պայմանավորում է կամ արագացնում երկրորդը, օրինակ, {\displaystyle A+I\rightarrow X+...} (առաջնային կամ մակածող ռեակցիա), {\displaystyle X+B\rightarrow C+...} (երկրորդային ռեակցիա)։ Այս համակարգում {\displaystyle A-}ն կոչվում է ներգործող (ակտոր), I-ն՝ մակածող (ինդուկտոր), B-ն՝ ընդունող (ակցեպտոր) և {\displaystyle X}-ը՝ միջանկյալ փոխազդման ունակ գոյացություն։ Բերված օրինակում I-ի բացակայությամբ {\displaystyle (A+B)} ռեակցիան չի ընթանում։ Ձևականորեն զուգորդված ռեակցիաները կարելի է դիտել որպես զուգընթաց ռեակցիաներ, բայց վերջիններից տարբերվում են նրանով, որ մակածող (առաջնային) ռեակցիան մակածվող (երկրորդային) ռեակցիայից անկախ ինքնաբերաբար կարող է ընթանալ, իսկ երկրորդայինը առաջնայինի բացակայությամբ ընթանալ չի կարող։ Մյուս կողմից զուգորդված ռեակցիաներում առաջացած միջանկյալ գոյացությունը փոխազդում է գոնե այն ելանյութի հետ, որը տվյալ պայմաններում առաջնային ռեակցիայի բացակայությամբ քիմիական փոխարկերպման անընդունակ է։ Զուգորդված ռեակցիայի օրինակ է ջրածնի և ածխածնի օքսիդի համատեղ օքսիդացումը․ {\displaystyle 2H\_{2}+O\_{2}=2H\_{2}O,2CO+O\_{2}=2CO\_{2}}։ Երկրորդ ռեակցիան, ջրածնի բացակայությամբ, ոչ շատ բարձր ջերմաստիճանում չի ընթանում։

Զուգորդված ռեակցիաները քանակապես բնութագրվում են մակածման գործակցով (ինդուկցման ֆակտոր՝ {\displaystyle \Phi }), որը միևնույն \Delta t ժամանակի տիրույթում սպառված ընդունողի {\displaystyle (\Delta (B))} և մակածողի {\displaystyle (\Delta (I))} խտությունների հարաբերությունն Է։ Մակածողը զուգորդված ռեակցիաներում, ի տարբերություն կատալիզատորների, ամբողջովին ծախսվում Է։ Երբ ժամանակի ընթացքում մակածողի խտությունը չի փոփոխվում, ապա {\displaystyle (\Delta (I)=0)} և {\displaystyle \Phi \rightarrow \infty }: Այս դեպքում մակածողը նույնանում է կատալիզատորի հետ։ Հետևաբար, կատալիտիկ ռեակցիաները կարելի է դիտել որպես զուգորդված ռեակցիայի մասնավոր դեպք։ Զուգորդված ռեակցիաները շատ կարևոր դեր են խաղում կենսաքիմիական պրոցեսներում, օրինակ, բույսերի կողմից ածխաթթու գազի յուրացումը, մի շարք նյութերի, այդ թվում սպիտակուցների սինթեզի իրականացման համար ազատ էներգիայի աղբյուր։ Կենսաքիմիական օքսիդացման ռեակցիաները զուգորդված ռեակցիաներ են և ընթանում են ազատ էներգիայի փոփոխության աճով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 714)։*  |