**Սիչուան** (նաև Չուան կամ Շու, չինարեն՝ 四川), նահանգ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության հարավ-արևմուտքում։ Նահանգի մայրաքաղաքը և ամենամեծ քաղաքը Չենդուն է, հայտնի է որպես «Առատության երկիր»։ Գտնվում է Յանցզի գետի վերին հոսանքում, այն բաղկացած է Սիչուան ավազանից և Արևմտյան Սիչուան սարահարթից:Նահանգի բնակչության մեծ մասն ապրում է Սիչուան ավազանում։ Ընդհանուր մշտական ​​բնակչությունը կազմում է 83,74 միլիոն։

Տարածաշրջանը իր լեռնային աշխարհագրական դիրքով շատ անգամ կարևոր դեր է խաղացել Չինաստանի պատմության մեջ։ Սիչուանի բանակը և ժողովուրդը,53 տարի մոնղոլական բանակի դեմ պայքարելով, կանգուն են պահել Հարավային Սոն դինաստիան։ Չին-ճապոնական երկրորդ պատերազմի ժամանակ Չունցինը ծառայում էր որպես ուղեկից մայրաքաղաք՝ Սիչուանը դարձնելով «թիկունքային տարածք», կարևոր ներդրում ունենալով հակաճապոնական պատերազմի հաղթանակում։ 1997 թվականին Չունցինն առանձնացավ Սիչուան նահանգից և դարձավ մունիցիպալիտետ՝ Կենտրոնական կառավարության անմիջական վերահսկողության ներքո։ Երկու նահանգներն ու դրանց քաղաքները սերտորեն զարգացել են և միասին հայտնի են որպես «Սիչուան և Չունցին»։

Սիչուանը հանդիսանում է Չինաստանի կարևոր արդյունաբերական բազաներից մեկը։ Սիչուանի թեյը, գինին, աղը և այլ ապրանքներ հայտնի են եղել հնագույն ժամանակներից։ Սիչուանը նաև աշխարհում առաջին տարածաշրջանն է, որը արդյունահանում և օգտագործում է բնական գազ։ Սիչուան նահանգի ՀՆԱ-ն միշտ առաջին տեղն է զբաղեցրել արևմտյան Չինաստանի նահանգների և քաղաքների մեջ։ Չենդու-Չունցին շրջանը, որը գտնվում է Սիչուան ավազանում, նաև տնտեսապես ամենազարգացած և խիտ բնակեցված տարածքն է արևմտյան Չինաստանում։ Սիչուանը հարուստ է զբոսաշրջային ռեսուրսներով և ունի բազմաթիվ գեղատեսիլ վայրեր, ներառյալ 5 հայտնի վայրեր, այդ թվում՝ Ցզյուժայգու, Հուանգլուն, Դուջյանյան-Ցինչեն լեռը, Լեշան հսկա Բուդդան և Սիչուանի հսկա պանդաների բնակավայրը։

Անվանում
--------

1001 թվականին Չուանսիա ճանապարհը բաժանվեց Յիժոու, Լիչժոու, Զիժոու և Կույչժոու ճանապարհների, որոնք կոչվում են «Չուանսիա չորս ճանապարհներ» և միասին հայտնի են որպես «Սիչուանի ճանապարհ»։ Այն սկսվել է այնպիսի պաշտոնների հաստատմամբ, ինչպիսիք են Սիչուան կապիտալի փոխանցման բանագնացը, Սիչուան Սուանֆու բանագնացը և Սիչուան հռչակման բանագնացը վաղ Հարավային Սոն դինաստիայի ժամանակ։ Յուան դինաստիայում Սիչուանը և այլ վայրեր համարվել են Սինչժոնգշու նահանգի մի մաս։ Մին դինաստիայում Սիչուանը և այլ վայրերը փոխվել են նահանգային բանագնացների և բանագնացիների դեպարտամենտի։ Ցին դինաստիայի ժամանակ կոչվել է Սիչուան նահանգ։ Մի ասացվածք կա, որ Սիչուանն իր անունը ստացել է չորս մեծ գետերից՝ Յանցզի, Մինցզյան, Տուոջյան և Ցզյան, բայց սա պարզապես ասացվածք է և ոչ ճշգրիտ։

Պատմություն
-----------

Սիչուանում Ցին դինաստիայի կառավարման ժամանակ, Բաշուի և Կենտրոնական հարթավայրերի մշակույթը միախառնվեցին միմյանց հետ՝ դառնալով չինական մշակույթի կարևոր աղբյուրներից մեկը և զբաղեցնելով կարևոր դիրք Չինաստանի պատմության մեջ։

### Նախապատմություն

Բրոնզե Ճոնմու դիմակ հայտնաբերված Սանսինդուեյ վայրում
Արևի թռչունների ոսկե զարդեր հայտնաբերված Ջինշա տեղանքից
Ըստ հնագիտական ​​հայտնագործությունների՝ մարդու գործունեությունը սկսվել է Սիչուանում ավելի քան երկու միլիոն տարի առաջ՝ վաղ պալեոլիթյան դարաշրջանում։ Սիչուանում կան 4 պալեոլիթյան մշակութային վայրեր։ Մոտ 10000 տարի առաջ Սիչուանը աստիճանաբար թեւակոխեց նեոլիթյան դարաշրջան։ Նեոլիթյան դարաշրջանի վայրերը լայնորեն տարածված են, և մինչ այժմ հայտնաբերվել են ավելի քան 200 վայրեր։

Ուշ նեոլիթյան ժամանակաշրջանում մ.թ.ա. մոտ 4500-4000 թվականներին, նեոլիթյան մշակույթը արևմտյան Սիչուանի շրջանում, կենտրոնացած Չենդու հարթավայրում, արագ զարգացավ՝ ձևավորելով Բաոդունի մշակույթը տեղական բնութագրերով։ Մոտ չորս հազար տարի առաջ Սիչուանի շրջանը մտավ բրոնզի դար։ Հին Շու թագավորության մասին հնագույն լեգենդների մեծ մասը նկարագրում է այս ժամանակաշրջանի պատմությունը։ Դրանց հիմնական բովանդակությունը վերաբերում է հին Շու թագավորների տոհմային և գործունեությանը։ Առավել հայտնիներն են Յու Դաոջյանը, Դու Յու Հուաջուանը, Չանգ Սիե Հուաբին և այլն։ Թեև չկա հին շու գրություն, հնագիտական ​​պեղումները և բանավոր ավանդույթները Սանսինդուիում, Ջինշայում, Տասներկու կամուրջներում և այլ վայրերում ապացուցում են, որ դեռևս Շանգ դինաստիայի ժամանակ Սիչուան Չենդու հարթավայրը մտել է ստրուկների հասարակություն։

Սիա և Շան դինաստիաների օրոք Շու ցեղերը Մաոքսյան շրջանի շրջակայքից գաղթել են Չենդու հարթավայր։ Շան և Չժոու դինաստիաների ժամանակ Չենդու հարթավայրում ստեղծված Շու ստրուկ պետությունը կարող է կապված լինել հին պատմության լեգենդների «Շու թագավորների երեք սերունդների» հետ՝ Կանկոնգ, Բայգուան և Յուֆու։ «Շու թագավորների երեք սերունդներից» հետո, որը մոտավորապես համարժեք է Արևմտյան Չժոու դինաստիայի Կենտրոնական հարթավայրերում, ստեղծվեց Դու Յու դինաստիան։ Այդ ժամանակաշրջանում Շու թագավորության մայրաքաղաքը տեղափոխվեց Պիյի (այսօրվա Պիկսյան շրջան)։ Դու Յու դինաստիան ընդունեց ժառանգական միապետական ​​համակարգ, որի իշխանությունը ընդգրկում էր ամբողջ Սիչուանի ավազանը։ Նա Լինգը ստեղծեց Լուսավորության դինաստիան։ Հին Շու թագավորության Կայմինգ դինաստիայի օրոք մայրաքաղաքն էր Գուանդուն (այսօրվա Շուանգլիու)։ Սկզբում երկիրը շատ հզոր էր։ Ք.ա. 4-րդ դարում Քայմինգ IX-ը սկսեց ընդօրինակել չինական ծեսն ու երաժշտական ​​համակարգը և մայրաքաղաքը տեղափոխեց Չենդու։ Ցին Հյուվեն թագավորի Գենգյուանի (մ.թ.ա. 316) կառավարման իններորդ տարում Ցինը պատրաստվեց միավորել աշխարհը և Շինյուից հարձակվեց Շուի վրա։

Այսօրվա հյուսիսային և արևելյան Սիչուան և Չունցին շրջաններում Բա բրոնզե քաղաքակրթությունը նույնպես իր ծաղկման շրջանը մտավ Արևելյան Չժոու դինաստիայի օրոք։ Բա և Շուն երկար ժամանակ եղել են մերձավոր հարևաններ։ Պարզվել է, որ Բա մշակույթը և Շու մշակույթը ազդել են միմյանց վրա, ներթափանցել և աստիճանաբար սերտաճել՝ ի վերջո ձևավորելով այն, ինչ հետագա սերունդներն անվանել են «Բա Շու մշակույթ»։ Չժոու դինաստիայի Շեն թագավորի հինգերորդ տարում (Ք.ա. 316թ.) Շուի թագավորը հարձակվեց Ջու մարկիզների վրա, իսկ Ջու մարկիզը շտապեց Բա Բա և Ջուն օգնություն խնդրեցին Ցինից։ Քինը մեծ բանակ ուղարկեց Շինյու ճանապարհից Շուին հարձակվելու համար։ Շուի անկումից հետո Ցինը շարժվեց դեպի արևելք, հեշտությամբ գրավեց Ջյանչժոուն և Լանգչժոնգը, Բա կարևոր քաղաքները և գերեց Բա թագավորին։ Բան ոչնչացվեց։

### Ցին դինաստիան մինչև հարավային և հյուսիսային դինաստիաներ

Դուջյանյան ոռոգման համակարգ, որն օգտագործվում էր Ցին դինաստիայի ժամանակներից
Այն բանից հետո, երբ Ցինը գրավեց Բաշուն, նա Սիչուանում հիմնեց երկու շրջան՝ Բա և Շու։ Սիչուանի տարածքը աստիճանաբար ներդրեց Ցին նահանգի համակարգը և սկսեց մուտք գործել մի հասարակություն, որը հիմնված էր պրեֆեկտուրաների և շրջանների վրա։ Ցինի Չժաոքսյան թագավորից մինչև Ցինի արքա Չժուանգսյան (մ.թ.ա. 276-ից մինչև մ.թ.ա. 256), Լի Բինգը ծառայել է որպես Շու շրջանի կառավարիչ և ձեռնարկել է բազմաթիվ հիմնական միջոցներ Շուի զարգացման համար, ինչպիսիք են Դուջյանյանի կառուցումը, Ջիան և Պիեր գետերը (այսօրվա Նանհե և Ջինցզյան), դարձնելով Չենդուի հարթավայրը գնալով ավելի հարստացնելով, ինչը նյութական կարևոր երաշխիք է տալիս Ցին Շի Հուանգին վեց երկրներին միացնելու համար։

Ցին և Հան դինաստիաների ժամանակ Լյու Բանգին Սյան Յու կողմից շնորհվել է Հանչհոնգի թագավորի տիտղոսը և ղեկավարել Հանչժոնգը և Բաշուն՝ ձևավորելով Հան թագավորությունը։ Չու-Հան պատերազմի ժամանակ Սիչուանը ներգրավված չէր պատերազմի մեջ և կարևոր նյութատեխնիկական աջակցություն ցուցաբերեց Հան կայսր Լյու Բանգին՝ իրեն կայսր հռչակելու և Հան դինաստիա հիմնելու համար։

Վաղ Արևմտյան Հան դինաստիայի ժամանակ Սիչուանի հասարակությունը, տնտեսությունը և մշակույթը արագ զարգացան, և նրա բարգավաճումը գերազանցեց Գուանչժոնգին, ուստի այն հայտնի էր որպես «Առատության երկիր», և այդ համբավը օգտագործվել է մինչ օրս։ Հան դինաստիայի կայսր Ջինգի օրոք Վեն Վենգը ծառայել է որպես Շու շրջանի պրեֆեկտ և Չենդուում հիմնել է Չինաստանի կառավարության կողմից ղեկավարվող առաջին դպրոցը «Վեն Վենգ քարե սենյակ»։ Այդ ժամանակվանից Շուում ակադեմիական ոճը ծաղկում է ապրել՝ համեմատելի որ Քիլուում։ Արևմտյան Հան դինաստիայի վերջում Գոնգսուն Շուն գրավեց Յիժոուն, երկիրը կոչվեց «Չենջիա», իսկ մայրաքաղաքը հաստատվեց Չենգդուում։ Արևելյան Հան դինաստիայի վերջում Յիժոուն կրկին բաժանվեց Լյու Յանի և նրա որդու կողմից (189-214 տարեկան)։ Արևելյան Հան դինաստիայի Սիան կայսեր Ջիանանի ժամանակաշրջանում Լյու Բեյը մտավ Սիչուան և իրեն հռչակեց կայսր Չենդուում, որը պատմության մեջ կոչվում էր «Ջի Հան» (221-263)։ Ջիհանի տարածքը ներառում էր այսօրվա Չունցին, Սիչուան և Յուննան շրջանների մեծ մասը, Գույչժոուն, Շանսիի և Գանսուի փոքր մասերը։ Սա ձևավորեց մի իրավիճակ, երբ երեք թագավորությունները՝ Վեյը, Հանը և Վուն ներդաշնակ էին։ Հան դինաստիայի վարչապետ Չժուգե Լիանգը քրտնաջան աշխատեց կառավարելու համար և մեծ սոցիալական և տնտեսական զարգացում ունեցավ Հան դինաստիայում։ Հան դինաստիայի Յանսինգի (263) առաջին տարում Հանի թագավորությունը միացվեց Վեյ թագավորությանը։ Շուտով Սիմա Յանը հիմնեց Ջին դինաստիան։ Արևմտյան Ջին դինաստիայի Յոնսինգ կայսեր կառավարման երրորդ տարում (306թ.) Լի Սյոնգը իրեն հռչակեց կայսր Չենդուում, և նրա երկիրը կոչվեց «Դաչենգ»։ Արևելյան Ծին դինաստիայի Սյանկանգի չորրորդ տարում (338 թ.), Լի Սյոնգի եղբորորդին՝ Լի Շուն, փոխեց երկրի անունը «Հան», և այն միասին պատմության մեջ կոչվեց «Չենգ Հան»։ Չենհանը ամենավաղ երկիրն էր, որը հիմնադրվել էր «Տասնվեց թագավորությունների» մեջ։ Իր ծաղկման շրջանում նրա տարածքը ծածկում էր Սիչուանի ավազանը և հարակից տարածքների մի մասը։

Սիչուանի տարածքը հաջորդաբար կառավարվում էր ութ ռեժիմների կողմից՝ Արևելյան Ջին դինաստիա, նախկին Ցին դինաստիա, Ցյաո Զոնգ, Սոնգ, Ցի և Լյան դինաստիաներ հարավային դինաստիաներում և Արևմտյան Վեյ դինաստիա և Հյուսիսային Չժոու դինաստիա Հյուսիսային դինաստիաներում։ Քաղաքական ցնցումների և հաճախակի պատերազմների պատճառով սոցիալական տնտեսությունը հիմնականում գտնվում է լճացման վիճակում։

### Սուի և Թան դինաստիաները մինչև Ցին դինաստիա

Սուի դինաստիայում կայսր Կայհուանգի կառավարման առաջին տարում (581թ.) Սիչուանը միացվել է Սուի դինաստիայի տարածքին։ Սուի և Թան դինաստիաների ժամանակ Սիչուանի հասարակությունը կայուն էր, նրա տնտեսությունը աստիճանաբար զարգանում էր, և այն թեւակոխեց իր ծաղկման շրջանը։ Թան դինաստիայի օրոք կար մի ասացվածք՝ «խթանել մեկին և օգուտ քաղել երկուսին»։ Տյանբաոյի ապստամբության ժամանակ Թան դինաստիայի կայսր Սուանսոնգը ապաստան գտավ Շուում։ Դրանից հետո շատ Թանի կայսրեր ապաստան գտան Շուում, օրինակ՝ Թան Դեզոնգը՝ Չժու Սիի ապստամբությունից խուսափելու համար, իսկ Թան Սիզոնգը՝ Խուանչաոյի ապստամբությունից խուսափելու համար։ Թան Տյանյուի գահակալության չորրորդ տարում (907 թ.) Թան դինաստիան ավարտվեց։ Վան Ցզյանը և Մեն Չժիանգը Սիչուանում ստեղծեցին Նախկին Շու և Հետագայում Շու ռեժիմները, որոնք տևեցին համապատասխանաբար 18 և 31 տարի։ Նախկին և ավելի ուշ Շու ռեժիմների միջև 9-ամյա ժամանակահատվածը կարճ ժամանակով կառավարվում էր Հետագա Թան դինաստիայի կողմից։ Ե՛վ նախկին Շուն, և՛ հետագայում Շուն որդեգրեցին վերականգնման և վերականգնման քաղաքականություն։ Կենտրոնական հարթավայրերում պատերազմի փոքր ազդեցության պատճառով Սիչուանը ժամանակին դարձավ երկրի ամենաբարգավաճ շրջանը։ Հյուսիսային Սոնգ դինաստիայի Քիանդեի երրորդ տարում (965) Սոնգի բանակը ոչնչացրեց Հոու Շուն։

Սոնգ դինաստիայի Թայզոնգ կայսեր օրոք շատ փոքր քաղաքացիական ապստամբություններ տեղի ունեցան Չուանսիա 4-րդ ճանապարհին, որտեղ այժմ գտնվում է Սիչուան նահանգը, ինչպիսիք են Վան Սյաոբոյի և Լի Շունի ապստամբությունները։ Այնուամենայնիվ, համեմատած երկրի այլ շրջանների հետ, այս տարածքը դեռ կայուն է, ինչը թույլ է տալիս կայուն տնտեսական զարգացում։ Տնտեսական զարգացման մակարդակը դեռ շատ առաջ է երկրում։ Հարավային Սոնգ դինաստիայի ժամանակ այն դարձավ Ջինին դիմակայելու հետևի տարածքը։ և Մոնղոլիան։ Կայսր Չժենզոնգի Տյանսիի կառավարման հինգերորդ տարում (1021թ.) Սիչուանը թողարկեց աշխարհում առաջին թղթադրամը, որը կոչվում էր «Ջյաոզի»։ Երբ Հարավային Սոնգ դինաստիան իր գագաթնակետին էր, Չուանսիա 4-րդ ճանապարհի բնակչությունը կազմում էր ամբողջ Հարավային Սոնգ դինաստիայի 23,6%-ը (5,4 միլիոն տնային տնտեսություն 1231 թվականին), ընդհանուր տնտեսական արդյունքը կազմում էր Հարավային Սոնգ դինաստիայի մեկ քառորդը, իսկ զինվորականները։ մատակարարումները կազմում էին մեկ երրորդը։ Դա տնտեսական զարգացման ամենաբարձր մակարդակն էր Հարավային Սոնգ դինաստիայի շրջաններից մեկում։ 1231 թվականին Տու Լեյը զորքերին առաջնորդեց Սիչուանի Հանչհոնգի վրա հարձակվելու և սկսեց գրեթե կես դար փախուստ, զանգվածային ներգաղթ, ձերբակալություններ, ջարդեր, թալան և ավերածություններ Սիչուանում։ Սիչուանի բնակիչների մեծ մասը փախել է արևելքում գտնվող Գույչժոու և Հուգուանգ նահանգներ, իսկ մյուսները փախել են հարավ՝ Գուանսի և Գուանդուն։ Այն բանից հետո, երբ մոնղոլական բանակն ամբողջությամբ գրավեց Սիչուանը, բնակչությունը կտրուկ անկում ապրեց։ Յուան դինաստիայի տասնհինգերորդ տարում (1278 թ.) Սիչուանն ընդգրկվեց տարածքի մեջ՝ 155000 տնային տնտեսություններով և 775000 բնակչությամբ, ինչը կազմում էր ընդհանուր թվի միայն 2,4%-ը։ Մոնղոլական բանակը ներխուժեց (պետք է հաշվի առնել տեղի տարածքից ժամանակավորապես փախչող բնակիչների վիճակը) Տնտեսությունը վերջինն է երկրի տասնմեկ Սինչժոնշու գավառներից, բայց կարճաժամկետ աղքատությունը տևեց ընդամենը մի քանի տասնամյակ։

Leshan Three Turtles and Nine Dings City, հակամոնղոլական լեռնային քաղաքներից մեկը Սիչուանում Հարավային Սոնգ դինաստիայի ժամանակ։
Հոնգվուի չորրորդ տարում (1371), Մին դինաստիան, Սիչուանը ընդգրկվեց Մինգ դինաստիայի մեջ։ Հետո սկսեց ներգաղթ կազմակերպել։ Հոնգվուի քսանվեցերորդ տարում (1393), Սիչուան Չենգսուանի բանագնաց վարչության բնակչությունը Հոնգվուի չորրորդ տարում (1371) 600,000-ից աճել է մինչև 1,34 միլիոն։ Մինգ դինաստիայի Վանլի կայսեր Շենզոնգի (1578) վեցերորդ տարում Սիչուանի գլխավոր բանագնաց տարածքի բնակչությունն աճել էր մինչև 3,102,073։ Այս ժամանակահատվածում Սիչուանի տնտեսությունն ու մշակույթը վերականգնվեցին, և Սիչուանը կրկին դարձավ երկրի ամենահզոր գավառներից մեկը։ Այնուամենայնիվ, սկսած Մինգ Շենզոնգի ուշ Վանլի շրջանից, Սիչուանը նորից պատերազմի մեջ ընկավ։ Մինգի արքունիքը մոտ տասը տարի անցկացրեց Յանգ Յինգլոնի կրկնվող ապստամբությունների հետ կապված Բոժոուում, հարավային Սիչուան, և վերջապես ջնջեց դրանք 1600 թվականին։ Մին դինաստիայի վերջում սրիկա բանակի առաջնորդ Չժան Սյանչժոնգը առաջնորդեց իր զորքերը Սիչուան և ստեղծեց «Դաքսի» ռեժիմը (1644-1646), դարձնելով Չենդուն ռեժիմի կենտրոն և այն անվանելով Սիջին։ Այն բանից հետո, երբ Ցին դինաստիան մտավ մաքսակետ, Սիչուանը պատերազմի մեջ էր, և այն կայունացավ մինչև Կանսիի 20-րդ տարին (1681)։ Մին դինաստիայի վերջին Սիչուանում Չժան Սյանչժոնի կողմից Շուի կոտորածի և վաղ Ցին դինաստիայի երկարատև պատերազմի պատճառով Սիչուան ժողովուրդը գրեթե ոչնչացվեց։ Արդյունքում, Ցինի կառավարությունը հաջորդաբար իրականացրեց լայնածավալ ներգաղթային շարժումներ Շունձի դինաստիայից դեպի Ցյանլուն դինաստիա, որը պատմության մեջ հայտնի էր որպես «Հուգուանգը լցված Սիչուան»։ Այս ներգաղթի շարժումը, որը տևեց ավելի քան 100 տարի, հնարավորություն տվեց Սիչուանին, որը սկզբում բնակչության պակաս էր զգում, մեծ թվով բանվորներ ձեռք բերել և վերականգնել իր տնտեսությունը։ Ցին դինաստիայի կեսերին և վերջին շրջանում Սիչուան նահանգի տնտեսությունը երկրում չորրորդն էր Ցզյանսուից, Չժեցզյանից և Գուանդունից հետո, և այն տնտեսապես զարգացած նահանգ էր։ 1796 թվականին Սիչուանում բռնկվեց Սիչուան-Չու-Շանսի Սպիտակ լոտոսի աղանդի ապստամբությունը, Ցին կառավարությանը ինը տարի պահանջվեց ապստամբությունը ճնշելու համար։

### Նոր ժամանակներ

Չենդուում Xinhai Qiubao ճանապարհի մահվան հուշարձան
1895 թվականին Լի Հոնչժանը և Ճապոնիայի կառավարության ներկայացուցիչ Իտո Հիրոբումին ստորագրեցին Շիմոնոսեկիի պայմանագիրը, որը սահմանում էր, որ Չունցինը կավելացվի որպես պայմանագրային նավահանգիստ, և ազգային կապիտալիզմը սկսեց բողբոջել Սիչուանում։ 1860-ական թվականներին Թայպինգի ապստամբության գեներալ Շի Դակայը մտավ Սիչուան, իսկ հետո սկսվեցին Չենդու առաքելության գործը և բռնցքամարտիկների ապստամբությունը։ Ճանապարհների պաշտպանության շարժումը, որը բռնկվեց Սիչուանում, դարձավ 1911 թվականի հեղափոխության խթանը։

1911-ին Չենդուն անկախացավ և ստեղծվեց Հան Սիչուանի ռազմական կառավարությունը։ Պու Դիանջունը և Յին Չանգհենը հաջորդաբար ծառայեցին որպես կառավարիչներ։ 1912 թվականի մարտի 11-ին Չենդուի և Չունցինի ռազմական կառավարությունները միավորվեցին՝ ձևավորելով Չինաստանի Հանրապետության Սիչուանի նահանգապետարանը։ 1913 թվականի հունիսին Յուան Շիկաին Հու Ջինգիին նշանակեց Սիչուանի նահանգապետ։ 1916 թվականի մայիսի 22-ին Սիչուանի նահանգապետ Չեն Հուանը Սիչուանում անկախություն հռչակեց և հակադարձեց Յուան Շիկայի հռչակված կայսրին։ Յուան Շիկայի մահից հետո՝ 1916 թվականի հունիսին, Լի Յուանհոնգը փոխարինեց նրան Չինաստանի Հանրապետության նախագահի պաշտոնում, հուլիսի 6-ին նա նշանակեց Կայ Էին Սիչուանի նահանգապետ և նահանգապետ։ Սյուան ​​Կայեի ինքնազգացողությունը վատացել է, և նա սեպտեմբերին Սիչուանից արևելք մեկնել է Ճապոնիա բուժման նպատակով։ 1918 թվականին Սյոնգ Կևուն իրեն նշանակեց Սիչուան Ցզինգուո բանակի գլխավոր հրամանատար, ինչպես նաև ղեկավարեց Սիչուան նահանգի ռազմական և քաղաքացիական գործերը։ 1919 թվականի ապրիլին ձևավորվեց Սիչուանի պաշտպանական գոտու համակարգը, և յուրաքանչյուր պաշտպանական գոտում պատերազմական հրամանատարները բաժանվեցին և կռվեցին միմյանց հետ մոտ տասնհինգ տարի։ Դրանցից աստիճանաբար ձևավորվեցին ութ հիմնական պատերազմական խմբակցություններ, այդ թվում՝ Լյու Սյան, Լյու Վենհուին, Դեն Սիհուն, Տյան Սոնգյաոն, Յան Սենը, Լի Ցզյաուն, Լուո Զեժոուն և Լյու Կունհուն։ 1921 թվականի հունիսին Սյոնգ Կևուն հրաժարական տվեց, և Լյու Սյան ընտրվեց Սիչուանի բանակի գլխավոր հրամանատար և Սիչուան նահանգի նահանգապետ։ 1924 թվականին Լյու Սյան նշանակվել է Սիչուան-Յուննան սահմանային պաշտպանության և Սիչուանի վերականգնման վերահսկիչ։ 1929 թվականին Ազգային կառավարությունը Լյու Վենհուիին շնորհեց Սիչուան նահանգի կառավարության նախագահի կոչում։ 1932 թվականին Լյու Սյան և Լյու Վենհուին կռվել են։ 1933 թվականին Լյու Սյանը Չիանգ Կայ Շեկին հրավիրեց Սիչուան՝ ճնշելու ապստամբությունը։ 1934 թվականի դեկտեմբերին Լյու Քսյանը նշանակվեց Սիչուան նահանգի նախագահ և Սիչուան-Կանգշանի հանգստության գրասենյակի տնօրեն, իսկ Լյու Վենհոյը նշանակվեց Սիկանգ նահանգի նախագահ։

Ճապոնական զորքերի կողմից գրավված տարածքները 1940 թ
1937 թվականին, երբ սկսվեց հակաճապոնական պատերազմը, տարբեր արդյունաբերական և հանքարդյունաբերական ձեռնարկություններ, համալսարաններ և մշակութային խմբեր Չինաստանի ափերի և գետերի երկայնքով նույնպես տեղափոխվեցին Սիչուան, և Սիչուանը դարձավ Չինաստանի հենարանը։ Միևնույն ժամանակ, 3 միլիոն սիչուան զինվորներ դուրս եկան Սիչուանից՝ կռվելու Ճապոնիայի դեմ և ակնառու ներդրում ունեցան հակաճապոնական պատերազմի մեջ։ 1939 թվականի սեպտեմբերին Չիանգ Կայ-շեկը միաժամանակ զբաղեցրել է Սիչուան նահանգի նախագահ, նույն ամսին Չունցինը դարձավ առաջին կարգի մունիցիպալիտետ, իսկ մեկ ամիս անց Չունցինը դարձավ իր ուղեկից մայրաքաղաք։ 1940 թվականի նոյեմբերին Չիանգ Կայ-շեկը հրաժարական տվեց Սիչուան նահանգի նախագահի պաշտոնից և միաժամանակ զբաղեցրեց Չժան Կունը։ 1940 թվականի դեկտեմբերին Չունցինը դարձավ մշտական ​​մայրաքաղաք և անջատվեց Սիչուան նահանգից, որը պատերազմի ժամանակ դարձավ Չիլի նահանգ։ Հակաճապոնական պատերազմի հաղթանակից հետո 1945 թ. Ազգայնական կառավարությունը և Չինաստանի Կոմունիստական ​​կուսակցությունը 43-օրյա խաղաղ բանակցություններ են վարել Չունցինում, որոնք պատմության մեջ հայտնի են որպես «Չունցինի բանակցություններ»։ 1946 թվականից հետո Դեն Սիհուն և Վան Լինջին հաջորդաբար ծառայում էին որպես Սիչուան նահանգի նախագահ։ 1946 թվականին քաղաքացիական պատերազմը բռնկվեց Կումինտանգի և Կոմունիստական ​​կուսակցության միջև։ 1949 թվականի նոյեմբերի 1-ին սկսվեց Հարավ-արևմտյան արշավը, իսկ 30-ին Ժողովրդական ազատագրական բանակը վերահսկողության տակ առավ Չունցինը։ 1949 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Չունցին քաղաքում ստեղծվեց Ռազմական և քաղաքական հանձնաժողովը։ 10-ին Չիանգ Կայ-շեկը Չենդուից նահանջեց Թայվան, 12-ին Սիկանգ նահանգում ապստամբություն տեղի ունեցավ, իսկ 27-ին Ժողովրդա-ազատագրական բանակը վերահսկողության տակ առավ Չենդուն։ 1950 թվականի մարտի 12-ին Յունանում և Սիչուանում տեղակայված Չինաստանի Ժողովրդական ազատագրական բանակը բաժանվեց երկու խմբի՝ հյուսիս և հարավ, որպեսզի հարձակվեն Սիչանի վրա և սկսեց Սիչանի ճակատամարտը։ Մարտի 20-ին Սիչանգը վերջապես պաշտոնապես հանձնվեց։ Սիչուան նահանգային կառավարության նախագահ Թան Շիզունը փախավ։ Նա թողեց իր մեքենան Լիչժոուում և փոխարենը քայլեց՝ անցնելով Լուգուով և մտնելով Յուեկի, որտեղ նա ծրագրում էր վերադառնալ հարավային Սիչուան՝ պարտիզանական հարձակումներ իրականացնելու և CCP-ի հետ մրցելու։ Մարտի 27-ին, երբ Թան Շիզունը և մյուսները եկան Յուեկի շրջանի փոքր լեռնային շրջան, նրանք շրջապատված էին Յի ժողովրդի և Ժողովրդա-ազատագրական բանակի կողմից։ Ճակատամարտը տևեց մինչև ուշ գիշեր։ Ազգային բանակի բոլոր մնացորդները ոչնչացվեց, իսկ Թան Շիզունը մահացավ ճակատամարտում։ Թան Շիզունը Չինաստանի Հանրապետության նահանգային կառավարության միակ նախագահն էր, ով զոհվել է մարտերում։ Նույն թվականի ապրիլի 4-ին Ժողովրդա-ազատագրական բանակը հաղթեց Սիչանի ճակատամարտում, իսկ Ժողովրդա-ազատագրական բանակն այժմ վերահսկում էր Սիչուանի ողջ տարածքը։

### Նորագույն ժամանականեր

Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության հիմնադրումից հետո Սիչուան նահանգը բաժանվեց չորս վարչական տարածքների՝ Արևելյան Սիչուան, Արևմտյան Սիչուան, Հարավային Սիչուան և Հյուսիսային Սիչուան։

1952 թվականի օգոստոսի 7-ին Կենտրոնական Ժողովրդական Կառավարական Կոմիտեի 17-րդ նիստում համապետական ​​կարգով ճշգրտվեցին վարչական բաժանումները, վերացվեցին չորս վարչական շրջաններ, վերականգնվեց Սիչուան նահանգի կազմակերպչական կառուցվածքը։ Այդպիսով ստեղծվեց Սիչուանի նահանգային ժողովրդական կառավարությունը, և Սիչուանի արևելյան վարչական գրասենյակի աշխատակազմը Բա շրջանից Չունցինի քաղաքապետարանից տեղափոխվեց Բեյբեյ, և ստեղծվեց Սիչուան նահանգի Բեյբեյ քաղաքը։ 1954 թվականի հուլիսին Չունցին քաղաքը վերամիավորվեց Սիչուան նահանգին և դարձավ նահանգային մունիցիպալիտետ։ 1955 թվականին Սիկանգ նահանգը վերացվեց, իսկ Ջինշա գետի արևելքը դրվեց Սիչուան նահանգի ենթակայության տակ։

1959 թվականից մինչև 1961 թվականը եռամյա սովի ժամանակաշրջանում Սիչուան նահանգը, որը միշտ ունեցել է առատ սնունդ և հագուստ, բացառությամբ Չենդու հարթավայրի մի քանի քաղաքների, պատմության մեջ աննախադեպ սով է ապրել։ Դա հատկապես վերաբերում է Սիչուան նահանգին, որը ուներ մեծ բնակչություն, բայց քիչ վարելահող։ Դա հատկապես ճիշտ է Դոնշան շրջանում, որը պատճառ է դարձել 9,4 միլիոն աննորմալ մահվան դեպքերի, որոնք զբաղեցնում են առաջին հորիզոնականները բոլոր գավառների մեջ։ Դրանցից ամենալուրջը Դաքսիանն ու Չունցինն են՝ 6,42 միլիոն մարդով։ Դասիանի և Չունցինի բնակչության 37%-ը և ամբողջ Սիչուանի բնակչության համամասնությունը, այն նաև հասել է 13,07%-ի, զբաղեցնելով երկրորդ տեղը բոլոր նահանգների մեջ, այն գավառն էր, որը նույն ժամանակահատվածում ամենամեծ վնասը կրեց հայրենական արդյունաբերական ու գյուղատնտեսական արտադրությանն ու մարդկանց ապրուստին։ Երեք տարի տևած աղետը, կարելի է ասել, շրջադարձային է Սիչուան նահանգի համար, որը ստիպել է Սիչուան նահանգին դուրս գալ Չինաստանի զարգացած շրջանների շարքից և դառնալ միջին չափի նահանգ, որը գտնվում է միջինում։

1964 թվականից ի վեր Սիչուան նահանգը հանդիսանում է երրորդ մակարդակի շինարարության առանցքային տարածքներից մեկը, որի հիմքում ընկած են Չունցինը և Չենդուն։ Դրանց թվում Չունցինը երրորդ գծի շինարարության համար ներկրվածների թվով երկիր ունեցող քաղաքն է երկրում:1963-1974 թվականներին երրորդ գծի շինարարության համար ներկրված մարդկանց կուտակային թիվը հասել է 2,24 միլիոնի։

1981 թվականին Սիչուանում ավերիչ ջրհեղեղը տուժել է նահանգի 119 քաղաքներում (շրջաններ, շրջաններ), որոնց ընդհանուր բնակչությունը տուժել է 20 միլիոն մարդ, այդ թվում՝ 888 մահ և 13,010 վիրավոր։ 1,39 միլիոն տուն փլուզվել է, 1,13 միլիոն մարդ դարձել է անօթևան։ կտրվել են ավտոճանապարհները, սատկել է 138812 անասուն, ոչնչացվել է 1,12 մլն ակր մշակովի հողատարածք։

1997 թվականին Չունցին քաղաքը, Վանսյան քաղաքը, Ֆուլինգ քաղաքը և Ցյանցզյան շրջանը բաժանվեցին Սիչուանից՝ ստեղծելու նոր Չունցին քաղաքապետարանը։

2008 թվականի մայիսի 12-ին Վենչուան երկրաշարժը տեղի ունեցավ Սիչուան նահանգում, որի հետևանքով զոհվեց 69,227-ից մինչև 300,000 մարդ, վիրավորվեց 374,643 մարդ, իսկ 17,923-ը՝ անհետ կորած։ Դա Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության հիմնադրումից ի վեր ամենաավերիչ երկրաշարժն է, որը ամենամահաբերն էր Թանշանի երկրաշարժից հետո։ Երկրաշարժը Սիչուան, Գանսու, Շանսի և այլ նահանգներում աղետից տուժած շրջաններում 845,1 միլիարդ յուանի ուղղակի տնտեսական վնաս է պատճառել։ Աղետից տուժած շրջանները լուրջ վնաս են կրել առողջությանը, բնակարաններին, դպրոցական շենքերին, կապին, տրանսպորտին, հասարակական տրանսպորտին։ անվտանգություն, հողային ձևեր, ջրի պահպանում, էկոլոգիա, փոքրամասնությունների մշակույթ և այլ ասպեկտներ։

2017 թվականին Պետական ​​խորհուրդը հաստատել և ստեղծել է Չինաստանի (Սիչուան) փորձնական ազատ առևտրի գոտին։ 2019 թվականին Սիչուան նահանգի ՀՆԱ-ն զբաղեցրել է 6-րդ տեղը երկրի 31 նահանգների մեջ՝ վերադառնալով Չինաստանի տնտեսության առաջատար դիրքեր։

Աշխարհագրություն
----------------

### Տարածաշրջան

Արևմտյան Սիչուան սարահարթի տեսարան Լիթանգ կոմսությունում
Չենդուի անտառային տեսարան
Սիչուանը գտնվում է Չինաստանի հարավ-արևմուտքում, Յանցզի գետի վերին հոսանքի վրա։ Այն Չինաստանի ներքին գավառներից է, արևելյան երկայնության 97°21′-108°31′ և հյուսիսային լայնության 26°03′-34°19′ միջակայքում։ Նահանգի երկարությունը արևելքից արևմուտք 1075 կիլոմետր է, հյուսիսից հարավ՝ 921 կիլոմետր լայնություն՝ ընդգրկելով 484 100 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Սիչուանի արևմտյան մասը Ցինհայ-Տիբեթյան բարձրավանդակի մի մասն է, իսկ արևելյան մասը հիմնականում գտնվում է Սիչուանի ավազանում։ Սիչուանը սահմանակից է Չունցինին, Գույչժոուն, Յուննանին, Տիբեթի ինքնավար շրջանին, Ցինհային, Գանսուին և Շանսիին։

Սիչուան նահանգում գերակշռում են լեռները, որին հաջորդում են բլուրները, իսկ հարթավայրերն ու սարահարթերը քիչ են, որոնք կազմում են նահանգի ընդհանուր տարածքի համապատասխանաբար 77,1%, 12,9%, 5,3% և 4,7%։ Դրանցից ավազանից դուրս գտնվող լեռները կազմում են 18,3%, արևմտյան Սիչուանի լեռներն ու սարահարթերը՝ 45,1%, հարավարևմտյան Սիչուանի լեռները՝ 11,6%, ավազանում գտնվող բլուրները՝ 7,3%, բլուրները և հարթավայրերը։ ավազանում պատնեշները կազմում են 7,2%, իսկ ավազանում հարթավայրերը՝ 10,5%։

Որպես սահման ընդունելով Լոնգմեն լեռ-Դալիանգ լեռան գիծը՝ Սիչուանը կարելի է մոտավորապես բաժանել Սիչուանի ավազանի և ավազանի եզրային լեռնային տարածքների՝ արևելքում, և բարձր լեռնային սարահարթի և հարավ-արևմտյան Սիչուան լեռների՝ արևմուտքում։ Սիչուանի տեղանքը բարդ և բազմազան է, ներառյալ մի քանի հիմնական լանդշաֆտային միավորներ, ինչպիսիք են Սիչուանի ավազանը, Արևմտյան Սիչուան սարահարթը (Ցինհայ-Տիբեթի սարահարթը), Հենդուան լեռները, Յուննան-Գույչժոու սարահարթը և Քինլինգ-Դաբաշան լեռները։ Այն թեքվում է։ դեպի հարավ-արևելք՝ ավելի քան 7300 մետր բարձրության հարաբերական տարբերությամբ։ Գավառի ամենաբարձր կետը Գոնգա լեռն է՝ արևմտյան Սիչուանի Ձյան լեռների գլխավոր գագաթը՝ 7556 մետր բարձրությամբ, որը գերազանցում է աշխարհի բոլոր մայրցամաքների ամենաբարձր գագաթները, բացի Ասիայից։ Սիչուան նահանգը գտնվում է սեյսմիկ գոտում և սեյսմիկ նահանգ է։

### Հիդրոլոգիա

Հինգ գույների ծով Ջյուժայգու.
Բացառությամբ հյուսիսում գտնվող Աբա Տիբեթի և Ցիանգ ինքնավար պրեֆեկտուրայի մի փոքր մասի, որը պատկանում է Դեղին գետի ավազանին, մնացած Սիչուան նահանգը պատկանում է Յանցզի գետի ավազանին։ Դա Ցինհայից բացի մյուս նահանգն է, որտեղ և՛ Յանցզեն, և՛ Դեղինը Գետերը հոսում են. Յանցզի գետը նաև ամենամեծ գետն է, որը հոսում է Սիչուանով։ Վերին հոսանքները կոչվում են Ջինշա գետ, որը սահմանային գետն է Սիչուանի և Տիբեթի միջև։ Այն բանից հետո, երբ Ջինշա գետը հոսում է Յիբին, այն կոչվում է Յանցզի գետ։ Սիչուանի Յանցզի գետի հիմնական վտակները ներառում են Յալոնգ գետը, Մինցզյան գետը (ներառյալ Դադու գետը և Ցինգի գետը), Տուոջյան գետը, Ցզյան գետը (ներառյալ Ֆուցզյան գետը և Քուցզյան գետը), Չիշույ գետը և այլն։ Սիչուանը Չինաստանի հիդրոէներգետիկ ռեսուրսներով ամենահարուստ շրջաններից է և ունի մեծ թվով հիդրոէլեկտրակայաններ։ Սիչուան նահանգի լճերի մեծ մասը տարածված է արևմուտքում և հյուսիս-արևմուտքում գտնվող բարձր լեռնային սարահարթերում։ Դրանք հիմնականում սառցադաշտային լճեր են, լուծարված լճեր և արգելապատնեշներ, և չափազանց մեծ տարածքներով լճեր չկան։ Նահանգում կան ավելի քան 1000 մեծ և փոքր լճեր, հայտնի լճերից են Ցիոնհայ լիճը, Լուգու լիճը և այլն։ Սիչուանի հյուսիսում գտնվող Zoige տարածքը Չինաստանի կարևոր ճահճային խոնավ տարածք է։

### Կլիմա

Սիչուանի ամենաբարձր գագաթը՝ Գոնգա լեռը
Սիչուանը գտնվում է մերձարևադարձային գոտում՝ տեղագրության փոփոխական ազդեցության և մուսոնների տարբեր շրջանառության պատճառով բարդ և բազմազան կլիմայով։ Կոպիտ ասած, արևելքում գտնվող Սիչուանի ավազանը ունի մերձարևադարձային մուսոնային կլիմա, մինչդեռ արևմուտքում սարահարթի տարածքը ազդում է տեղագրության վրա և գերակշռում է ուղղահայաց կլիմայական գոտիներով։ Հարավից հյուսիս կլիմայի տեսակը աստիճանաբար անցնում է մերձարևադարձայինից մերձարևադարձային։ գոտիներ, իսկ ուղղահայաց ուղղությամբ Կան տարբեր կլիմայական տիպեր՝ տատանվում են մերձարևադարձայինից մինչև մշտական ​​սառցե գոտիներ։ Սիչուանի ավազանում ամբողջ տարվա ընթացքում արևի լույսը տևում է 900-ից 1600 ժամ, ինչը այն դարձնում է երկրի ամենաքիչ արևի տարածքը։ Բարդ և բազմազան կլիմայական պայմանները ձևավորել են Սիչուանի հարուստ և գունեղ հողօգտագործման տեսակները, կենդանական և բուսական ռեսուրսների բազմազանությունը և բնական աշխարհագրական լանդշաֆտները, որոնք նպաստում են գյուղատնտեսության, անտառային տնտեսության, անասնաբուծության և զբոսաշրջության համակողմանի զարգացմանը։

Արևելյան Սիչուանի ավազանում տարեկան միջին ջերմաստիճանը 14-19 °C է, ինչը մոտ 1 °C-ով ավելի է, քան Չինաստանի նույն լայնության մյուս տարածքները (օրինակ՝ Յանցզի գետի միջին և ստորին հոսանքները)։ Դրանցից ամենացուրտ ամսվա հունվարի միջին ջերմաստիճանը 3~8℃ է, իսկ հուլիսին՝ ամենաշոգը, միջին ջերմաստիճանը 25~29℃, գարնանը և աշնանը ջերմաստիճանը մոտ է տարեկան միջին ջերմաստիճանին։ Տարածքն ունի չորս եղանակներ՝ 280-ից 300 օր ցրտահարության ժամանակաշրջանով։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը Արևմտյան Սիչուան սարահարթի մեծ մասում 8℃-ից պակաս է, հունվարի միջին ջերմաստիճանը մոտ -5℃ է, իսկ հուլիսինը՝ ընդամենը 10-15℃: Ամբողջ տարին ամառ չի լինում և ձմեռը երկար է։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը հարավ-արևմտյան Սիչուանի լեռներում տատանվում է՝ կախված տեղանքից։ Ընդհանուր առմամբ, հովիտներում այն ​​15~20℃ է, իսկ լեռներում՝ 5~15℃:

Արևելքում գտնվող Սիչուան ավազանի մեծ մասում տարեկան անձրևը կազմում է 900-ից 1200 մմ։ Ավազանի շրջակայքում գտնվող լեռներն ավելի առատ են, քան ավազանի ներքին մասում։ Ավազանի արևմտյան եզրին գտնվող լեռներն ունեն ամենաբարձր տեղումները գավառում:, հասնելով 1300-ից 1800 մմ Տեղական Յաան քաղաքն ունի «անձրևի քաղաք» Հետևաբար, Լյու Զոնգյուանը մի անգամ առաջ քաշեց այն ասացվածքը, որ «Սիչուանի շները հաչում են արևի տակ»։ Սեզոնային առումով Սիչուանն ունի ամենաքիչ տեղումները ձմռանը, որը կազմում է ընդհանուր տարեկան անձրևների միայն 3-5%-ը, իսկ ամենաշատ տեղումները՝ ամռանը, որը կազմում է ընդհանուր տարեկան անձրևների 80%-ը։ Ձմեռը չոր է, իսկ ամառային անձրևները՝ տաք։ նույն ժամանակահատվածում անձրև. Արևմտյան Սիչուան սարահարթի մեծ մասում տեղումները սակավ են, տարեկան տեղումները տատանվում են 600-ից 700 մմ։ Դրանց թվում Ջինշա գետի հովիտը 400 մմ-ից պակաս է, ինչը այն դարձնում է նահանգի ամենաչոր տարածքը։ Տարածքն ունի հստակ չոր և անձրևային սեզոն։ Անձրևների սեզոնը հունիսից սեպտեմբեր է, տեղումների քանակը կազմում է տարվա ընդհանուր տեղումների 70-90%-ը։ Չոր սեզոնը նոյեմբերից ապրիլն է։ Հարավարևմտյան Սիչուանի լեռնային շրջաններում տեղումները շատ տարբեր են՝ հստակ չոր և խոնավ սեզոններով։

### Հանքային և կենսաբանական պաշարներ

Հսկա պանդաները հիմնականում գտնվում են Սիչուանում
Սիչուանն ունի ապացուցված պաշարներով 132 տեսակի հանքային ռեսուրսներ, որոնք կազմում են երկրի պաշարների 70%-ը, որոնցից երկրում առաջին տեղում են բնական գազի, պիրիտի, թենարդիտի, ֆտորիդի, կալցիումի, վանադիումի և տիտանի պաշարները։ Երկրում համեմատական ​​առավելություններ ունեն այնպիսի ոլորտներ, ինչպիսիք են բնական գազի քիմիական արդյունաբերությունը, բնական գազի էներգիան և ռեսուրսների զարգացման վրա հիմնված վանադիումի և տիտանի մետաղների վերամշակումը։ Համեմատաբար մեծ են նաև տարբեր տեսակի քարե նյութերի և հանքային ջրի պաշարներն ու ելքը։

Սիչուանը Յանցզի գետի վերին հոսանքի ջրի պահպանման ամենամեծ տարածքն է։ Այն Չինաստանի երեք ամենամեծ անտառային տարածքներից և հինգ ամենամեծ հովվական տարածքներից մեկն է Չինաստանում և հարուստ է կենդանական և բուսական ռեսուրսներով։ Դրանց թվում կան ավելի քան 4300 բնական չինական բուժական նյութեր, որոնք կազմում են երկրի բուժիչ բույսերի տեսակների 75%-ը։ Դա չինական բժշկական նյութերի ազգային ժամանակակից գիտության և տեխնոլոգիական արդյունաբերության բազան է։ Չինական բժշկության մեջ կա մի ասացվածք, որ «կա առանց գետերի դեղատոմս չկա».

Սիչուան նահանգում կան ավելի քան 10,000 բույսերի տեսակներ, ողնաշարավորների ավելի քան 1,100 տեսակ, ազգային հազվագյուտ և պահպանվող բույսերի 84 տեսակ և վայրի կենդանիների 149 տեսակ ազգային հիմնական պաշտպանության ներքո։ Թե՛ կենդանատեսակները, և թե՛ բուսատեսակները երկրորդ տեղն են զբաղեցնում երկրում։. Հիմնական պաշտպանված վայրի բույսերի թիվը կազմում է երկրի 30%-ը, իսկ հազվագյուտ կենդանիների տեսակների թիվը երկրորդն է երկրում։ Հսկա պանդաների ավելի քան 74%-ը տարածված է Սիչուանում։

Վարչական բաժանում
-----------------

### Աշխարհագրական բաժանում

Սիչուան նահանգն ավանդաբար բաժանված է չորս շրջանների՝ կենտրոնացած Սիչուանի ավազանում՝ Արևմտյան Սիչուան, Արևելյան Սիչուան, Հարավային Սիչուան և Հյուսիսային Սիչուան։ Արևմտյան Սիչուանի սարահարթը և լեռները ժամանակին կոչվում էին Սիչուան Բյան։ Մինգ դինաստիայում Սիչուանն ուներ Արևմտյան Սիչուան ճանապարհ, Հյուսիսային Սիչուան ճանապարհ, Վերին և Ստորին Սիչուան Արևելյան ճանապարհ և Վերին և Ստորին Սիչուան հարավային ճանապարհներ։ Ցին դինաստիայում Սիչուանը հիմնականում շարունակեց Մինգ համակարգը և բաժանեց Սիչուանի ավազանը չորս մասի` Արևմտյան Սիչուան, Միանլոնգմաո ճանապարհ, Հյուսիսային Սիչուան ճանապարհ, Արևելյան Սիչուան ճանապարհ և Հարավային Սիչուան Յոննինգ ճանապարհ։ Վարչական այս բաժանումը շարունակվեց մինչև Չինաստանի Հանրապետությունը և Չինաստանի վաղ Հանրապետությունը:1950-1952 թվականներին Սիչուան նահանգը բաժանված էր չորս վարչական տարածքների՝ Արևմտյան Սիչուան, Արևելյան Սիչուան, Հարավային Սիչուան և Հյուսիսային Սիչուան։ 1997 թվականի հունիսի 18-ին, այն բանից հետո, երբ սկզբնական Չունցին քաղաքի, Վանսյան քաղաքը, Ֆուլինգ քաղաքը և Ցյանցզյան շրջանը քանդվեցին Սիչուան նահանգից՝ ձևավորելով նոր Չունցին քաղաքապետարանը, այժմ պատկանում է սկզբնական արևելյան Սիչուանի շրջանի մեծ մասը։ Չունցինի քաղաքապետարանին։ 2006 թվականից հետո Սիչուան նահանգը բաժանեց նահանգը հինգ տնտեսական գոտիների՝ հիմնված աշխարհագրության և վարչական շրջանների վրա՝ Չենդու հարթավայր, հյուսիսարևելյան Սիչուան, Հարավային Սիչուան, Պանսի և Հյուսիսարևմտյան Սիչուան։

### Վարչական բաժանում

 

Չենդու քաղաք
Սիչուան նահանգը ներկայումս կառավարում է 1 ենթագավառական քաղաք, 17 պրեֆեկտուրայի մակարդակի քաղաք և 3 ինքնավար պրեֆեկտուրա։ Կան 55 մունիցիպալ շրջաններ, 19 շրջանի մակարդակի քաղաքներ, 105 շրջաններ և 4 ինքնավար շրջաններ։

* Ենթագավառական քաղաք՝ Չենդու
* Պրեֆեկտուրայի մակարդակի քաղաքներ՝ Ցիգոն, Պանժիհուա, Լուժոու, Դեյանգ, Միանյան, Գուանգյուան, Սուինինգ, Նեյցզյան, Լեշան, Նանչոնգ, Մեյշան, Յիբին, Գուանգան, Դաժոու, Յաան, Պաճոն, Ծըյան
* Ինքնավար պրեֆեկտուրաներ՝ Աբա Տիբեթի և Ցիանգ ինքնավար պրեֆեկտուրա, Գարզե Տիբեթի ինքնավար պրեֆեկտուրա, Լյանշան Յի ինքնավար պրեֆեկտուրա

| **Սիչուան նահանգի վարչական բաժանման աղյուսակ** |
| --- |
| Համար | Անվանում | Չինական փինյին | Տարածք
(քառակուսի կիլոմետր) | մշտական ​​բնակչություն
(2020 մարդահամար) | Կառավարական նստավայր | Մարզային մակարդակի վարչական բաժանումներ |
| Քաղաքի տարածք | Վարչաշրջանի մակարդակի քաղաք | Կոմսություն | Ինքնավար շրջան |
| 510000 | Սիչուան նահանգ | Sìchuān Shěng | 486,116.37 | 83,674,866 | Չենդու քաղաք | 55 | 19 | 105 | 4 |
| **—Ենթագավառական քաղաք —** |
| 510100 | Չենդու քաղաք | Chéngdū Shì | 14,334.78 | 20,937,757 | Ուհոու շրջան | 12 | 5 | 3 |  |
| **— Պրեֆեկտուրայի մակարդակի քաղաք—** |
| 510300 | Ցիգոնգ քաղաք | Zìgòng Shì | 4,372.46 | 2,489,256 | Զիլյուջինգ շրջան | 4 |  | 2 |  |
| 510400 | Պանժիհուա քաղաք | Pānzhīhuā Shì | 7,411.03 | 1,212,203 | Արևելյան թաղամաս | 3 |  | 2 |  |
| 510500 | Լուժոու քաղաք | Lúzhōu Shì | 12,228.64 | 4,254,149 | Ցզյանգյան շրջան | 3 |  | 4 |  |
| 510600 | Դեյանգ քաղաք | Déyáng Shì | 5,911.22 | 3,456,161 | Ջինգյան շրջան | 2 | 3 | 1 |  |
| 510700 | Միանգյան քաղաք | Miányáng Shì | 20,256.88 | 4,868,243 | Ֆուչենգ շրջան | 3 | 1 | 4 | 1 |
| 510800 | Գուանգյուան ​​քաղաք | Guǎngyuán Shì | 16,318.71 | 2,305,657 | Լիչժոու շրջան | 3 |  | 4 |  |
| 510900 | Սուինինգ քաղաք | Suìníng Shì | 5,322.18 | 2,814,196 | Չուանշան շրջան | 2 | 1 | 2 |  |
| 511000 | Նեյցզյան քաղաք | Nèijiāng Shì | 5,384.72 | 3,140,678 | Շիժոնգ շրջան | 2 | 1 | 2 |  |
| 511100 | Լեշան քաղաք | Lèshān Shì | 12,720.03 | 3,160,168 | Շիժոնգ շրջան | 4 | 1 | 4 | 2 |
| 511300 | Նանչոնգ քաղաք | Nánchōng Shì | 12,482.05 | 5,607,565 | Շունցին շրջան | 3 | 1 | 5 |  |
| 511400 | Մեյշան քաղաք | Méishān Shì | 7,139.86 | 2,955,219 | Դոնգպո շրջան | 2 |  | 4 |  |
| 511500 | Յիբին քաղաք | Yíbīn Shì | 13,270.78 | 4,588,804 | Սյուչժոու շրջան | 3 |  | 7 |  |
| 511600 | Գուանգան քաղաք | Guǎng'ān Shì | 6,339.22 | 3,254,883 | Գուանգանի շրջան | 2 | 1 | 3 |  |
| 511700 | Դաժոու քաղաք | Dázhōu Shì | 16,587.91 | 5,385,422 | Թոնչուան շրջան | 2 | 1 | 4 |  |
| 511800 | Յաան քաղաք | Yǎ'ān Shì | 15,046.10 | 1,434,603 | Յուչենգ շրջան | 2 |  | 6 |  |
| 511900 | Բաժոնգ քաղաք | Bāzhōng Shì | 12,296.90 | 2,712,894 | Բաժոու շրջան | 2 |  | 3 |  |
| 512000 | Զիյան քաղաք | Zīyáng Shì | 5,746.64 | 2,308,631 | Յանցզյան շրջան | 1 |  | 2 |  |
| **— Ինքնավար պրեֆեկտուրա —** |
| 513200 | Աբա Տիբեթյան և Ցիանգ ինքնավար պրեֆեկտուրա | Ābà Zàngzú Qiāngzú Zìzhìzhōu | 83,002.41 | 822,587 | Մալկոն |  | 1 | 12 |  |
| 513300 | Գարզե Տիբեթի ինքնավար պրեֆեկտուրա | Gānzī Zàngzú Zìzhìzhōu | 149,683.01 | 1,107,431 | Կանգդինգ |  | 1 | 17 |  |
| 513400 | Լյանշան Յի ինքնավար պրեֆեկտուրա | Liángshān Yízú Zìzhìzhōu | 60,260.85 | 4,858,359 | Սիչանգ |  | 2 | 14 | 1 |

Տրանսպորտ
---------

Մինգյու կիրճի հնագույն պլանկային ճանապարհ Շու ճանապարհի Ջիննյու ճանապարհի Գուանգյուան ​​հատվածում
Սիչուանը գտնվում է Չինաստանի հարավ-արևմուտքում։ Այն անցումային գոտին է Չինաստանի տեղանքի առաջին և երկրորդ տեռասների միջև։ Սիչուան ավազանը կենտրոնում է և շրջապատված լեռներով։ Հետևաբար, հին ժամանակներում տրանսպորտը այնքան էլ հարմար չէր։ Բոլորը գիտեն, որ «դեպի Շու ճանապարհը դժվար է»։ Արդիականացումից հետո Սիչուանի ճանապարհները, երկաթուղիները, ջրային տրանսպորտը, ավիացիան, խողովակաշարերը և այլ փոխադրումները աստիճանաբար բարելավվել են շարունակական շինարարությամբ։

### Մայրուղի

1913 թվականին Սիչուան նահանգում սկսվեց առաջին ժամանակակից մայրուղու շինարարությունը՝ Չենդու-Գուանմա ճանապարհը (Չենդուից Գուանսիան), ընդհանուր երկարությամբ 55 կիլոմետր, որը սկիզբ դրեց Սիչուան նահանգում մայրուղիների զարգացմանը։ Լեքսի մայրուղին (Լեշան-Սիչանգ), բացվել է երթևեկության համար 1941 թվականին, ժամանակին պատասխանատու էր միջազգային օգնության մատակարարումների համար, ինչպիսիք են Բիրմայի մայրուղին և Հեմփ երթուղին։ Այն Չինաստանի հակաճապոնական պատերազմի ժամանակ կարևոր ռազմական նյութափոխադրող գիծ էր։ Չենդու-Չունցին արագընթաց մայրուղին, առաջին արագընթաց մայրուղին Սիչուան նահանգում, բացվել է 1995 թվականի հուլիսի 1-ին։ Այն Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության լեռնային և լեռնոտ շրջաններում առաջին արագընթաց մայրուղին է։ Մինչև 2019 թվականի վերջը երթևեկության համար բաց Սիչուանի մայրուղիների ընդհանուր վազքը կազմել է 337,094,9 կիլոմետր՝ զբաղեցնելով առաջին տեղը Չինաստանի բոլոր նահանգների, ինքնավար շրջանների և քաղաքապետարանների մեջ։ Դրանցից երթևեկության համար բաց արագընթաց մայրուղիների ընդհանուր երկարությունը կազմում է 7523,2 կիլոմետր՝ զբաղեցնելով երկրորդ տեղը Չինաստանի բոլոր նահանգների, ինքնավար շրջանների և մունիցիպալիտետների մեջ։ 22 ազգային արագընթաց մայրուղիներ, ներառյալ Պեկին-Կունմինգ արագընթաց մայրուղին, Բաոտու-Մաոմինգ արագընթաց մայրուղին, Շանհայ-Չենդու արագընթաց մայրուղին և Սյամեն-Չենդու արագընթաց մայրուղին, անցնում են Սիչուանով և Սիչուան նահանգային արագընթաց մայրուղու հետ միասին կազմում են Սիչուան արագընթաց ճանապարհների ցանցը։ Սիչուան արագընթաց մայրուղին, սովորական մարզային ճանապարհների և Սիչուան նահանգի տարանցիկ սովորական ազգային ճանապարհների հետ միասին, միասին կազմում են նահանգի միջքաղաքային ճանապարհային ցանցը։ Չինաստանի «Ազգային մայրուղիների ցանցի պլանում (2013-2030)» և «Սիչուանի նահանգային արագընթաց մայրուղիների ցանցի պլանում (2019-2035 թթ.)», Սիչուան նահանգում նախատեսված մայրուղային երթուղիները կազմում են մոտ 16100 կիլոմետր։

### Երկաթուղային և քաղաքային երկաթուղային տարանցում

Արագընթաց գնացքներ, որոնք վազում են Չենգդու-Չոնգցին ուղևորային հատուկ գծի Ծիանյան հարավային կայարանի մոտ
Չենգդու-Կունմինգ երկաթուղին Սիչուանի երրորդ գծի շինարարության առանցքային նախագծերից մեկը
1904 թվականին Ցինի կառավարությունը Չենդուում ստեղծեց Սիչուան-Հանկու երկաթուղային կորպորացիան՝ պլանավորելով կառուցել Սիչուան-Հանկու երկաթուղի, որը կապում է Սիչուան և Հուբեյ նահանգները։ Այնուամենայնիվ, կառավարության և մասնավոր կողմերի միջև ներդրումային վեճերը առաջ բերեցին ճանապարհների պաշտպանության շարժում և դրա կառուցման գործընթացը։ Մինչև 1952 թվականը լի էր շրջադարձերով։ Չենդու-Չոնգցին երկաթուղու մի հատվածը հենց նոր ավարտվեց և բացվեց երթևեկության համար։ Սա Սիչուան նահանգի առաջին մայրուղային երկաթուղին է։ 2018 թվականի դրությամբ Սիչուան նահանգում երկաթուղու գործառնական վազքը 5095 կիլոմետր է, որից արագընթաց երկաթուղիների գործառնական վազքը մոտավորապես 1140 կիլոմետր է։ Սիչուանը երթևեկության համար է բացել Բաոչեն, Լանչժոու-Չոնգցին, Չենդու-Չունցին, Չենգդու-Կունմինգ, Նեյ-Կունմինգ, Դաչեն և Սույ-Չունցին երկաթուղիները, ինչպես նաև Չենդու-Գույանգ ուղևորների հատուկ գիծը, Չենդու-Չոնգին Լի ուղևորները - Չենգդու ուղևորների հատուկ գիծ, ​​Չենգդու-Գուանչժոու երկաթուղի, Չենգպու երկաթուղի և այլ արագընթաց երկաթուղիներ։ Չենդուի երկաթուղային բյուրոն, որը գտնվում է Սիչուանում, ղեկավարում է պետական ​​սեփականություն հանդիսացող երկաթուղիները և համատեղ ձեռնարկության երկաթուղիները Սիչուանում, Գույչժոուում և Չունցինում։ Սիչուանը նաև կառուցում կամ նախատեսում է կառուցել Սիչուան-Տիբեթ, Չենգլան-Չենդու, Սիչուան-Ցինհայ մայրուղային երկաթուղային գծեր, ինչպես նաև արագընթաց կամ միջքաղաքային երկաթուղիներ, ինչպիսիք են Չենդու-Զիժոուն, Հարավային Սիչուան միջքաղաքային, Միանսուի ներքին քաղաքը, Չենգդա-Վանչժոուն, Չենգդու-Չոնգցին միջին գիծ և Չունցին-Կունմին երկաթուղիներ։ Սիչուան նահանգը նաև նախատեսում է լեռնային երկաթուղային տրանսպորտային ցանց:Դուջյանյանից դեպի Սիգունյան լեռ առաջին լեռնային երկաթգիծը սկսել է շինարարությունը 2020 թվականին։ Դա առաջին դարակաշարային երկաթուղին է Չինաստանում։

Ներկայումս Չենդուն ունի միակ քաղաքային երկաթուղային տարանցիկ ցանցը Սիչուան նահանգում։ Չենդուի մետրոյի առաջին գիծը՝ Չենդու մետրոյի 1-ին գիծը, շահագործման է հանձնվել 2010թ.-ին։ Այն առաջին ամբողջովին ստորգետնյա մետրոյի գիծն է, որը գործում է կենտրոնական և արևմտյան Չինաստանում։ 2021 թվականի հունվարի դրությամբ Չենդու մետրոն ունի ընդհանուր առմամբ 12 մետրոյի գիծ, ​​373 գործող կայան (փոխանցման կայանները բազմիցս ներառված չեն) և մետրոյի համակարգ՝ 518,5 կիլոմետր ընդհանուր երկարությամբ գործող գծերով։ Վազքը չորրորդն է Չինաստանի քաղաքների մեջ։ ամենաերկարն աշխարհում Չորրորդ տեղը յուրաքանչյուր քաղաքում. 2019 թվականին Չենդու մետրոյի տարեկան ուղեւորահոսքը հասել է 1,40 միլիարդի։ 2020 թվականից օրակարգում է նաև միջքաղաքային արագ երկաթուղային տրանսպորտը Չենդու հարթավայրի քաղաքային ագլոմերացիայում։ Բազմաթիվ արագ երկաթուղային տարանցիկ գծեր կմիացնեն Դեյանգը, Մեյշանը և Զիյանգը Չենդուի հարևանությամբ և կծածկեն Չենդուի արևմուտքում գտնվող ավելի հեռավոր տարածքներն ու շրջանները։ Դրանց թվում սկսվել է S3 գիծը Չենդուից Զիյանգ, իսկ S5 և S11 գծերը դեպի Մեյշան և Դեյան նույնպես ներառվել են վերջին պլանավորման մեջ։

Սիչուանի նահանգային կառավարությունը 2014 թվականին փաստաթուղթ է հրապարակել՝ ակտիվորեն աջակցելու նահանգի երեք քաղաքներին՝ Միանյանին, Նանչոնգին և Լուժոուին երկաթուղային տարանցման վերաբերյալ նախնական պլանավորման և հետազոտական ​​աշխատանքների իրականացման հարցում։ Այնուամենայնիվ, այն բանից հետո, երբ 2018 թվականին Պետական ​​խորհուրդը խստացրեց երկաթուղային տարանցման հաստատումները, Սիչուանի բոլոր պրեֆեկտուրայի մակարդակի քաղաքները, բացառությամբ Չենդուի, դեռևս չունեն երկաթուղային տրանզիտի շինարարության հստակ անկախ ժամանակացույց։ Գուանան քաղաքը սկսել է սթրադլ տիպի մոնարելսային գնացքի Guang'an Cloud Rail ցուցադրական գծի շինարարությունը 2017 թվականին, սակայն ներկայումս այն դադարեցված է։ Բացի այդ, Յիբին քաղաքը կառուցեց իր առաջին խելացի երկաթուղային գիծը 2019 թվականին, բայց դա երկաթուղային տրանզիտ չէ, այլ արագընթաց ավտոբուս, որն աշխատում է մայրուղիներով։

### Ավիացիա

Չենդու Շուանգլիու միջազգային օդանավակայանի տերմինալ 2-ի ներքին տեսքը
Սիչուանն ունի Չենդու Շուանգլիու (2), Միանյան (49), Լուժոու (63), Սիչանգ (91), Յիբին (94), Նանչոնգ (98), Դաժոու (119), Գուանգյուան ​​(139), Պանժիհուա (145), Բաժոնգ (94)։ 156), Դաոչենգ (184), Հուանգլոն (191), Գեսար (218), Աբա (219), Կանգդինգ (228), Չենդու Տյանֆու (նորակառույց) 16 քաղաքացիական օդանավակայաններ՝ կանոնավոր թռիչքներով (փակագծերում նշված թվերն են՝ ներքին օդանավակայանների վարկանիշը։ օդանավակայանի ուղևորափոխադրումների առումով 2020 թ.): Լեշանի և Մալկանգի օդանավակայանը ներառվել են պլանավորման և շինարարության մեջ։ Դրանց թվում Դաոչենգ Յադինգ օդանավակայանը աշխարհի ամենաբարձր օդանավակայանն է։ 2009 թվականին Չենդու Շուանգլիու միջազգային օդանավակայանը բացեց իր երկրորդ թռիչքուղին։ Չենդուն նաև դարձել է չորրորդ ավիացիոն կենտրոնը մայրցամաքային Չինաստանում երկակի թռիչքուղով օդանավակայանով Պեկինից, Շանհայից և Գուանչժոուից հետո։ Ներկայումս երեք ավիաընկերություններ՝ Air China Southwest Branch-ը, Sichuan Airlines-ը և Chengdu Airlines-ի գլխամասային գրասենյակները գտնվում են Սիչուան նահանգի Չենդու քաղաքում:Շուանգլիու օդանավակայանը նաև այս երեք ընկերությունների բազային օդանավակայանն է։ 2021 թվականին Չենդու Տյանֆու միջազգային օդանավակայանը պաշտոնապես կշահագործվի՝ Չենդուն դարձնելով Պեկինից և Շանհայից հետո երկակի օդանավակայաններով երրորդ քաղաքը։

### Ջրային տրանսպորտ

Սիչուանի ներքին գետային նավագնացության վազքը գերազանցում է 10,000 կիլոմետրը, որից 1,532 կիլոմետրը բարձրակարգ ջրային ուղիներ են (2018 թվականի տվյալներ)։ Կան 6 նավահանգիստներ՝ տարեկան ավելի քան 1 մլն տոննա թողունակությամբ։ Յանցզի գետի Սիչուան հատվածը աստիճանաբար կառուցել է երրորդ մակարդակի ջրային ճանապարհ։ Ցզյան գետը և Մինցզյան գետը թվարկվել են որպես պետության կողմից հաստատված 18 բարձր մակարդակի ջրուղիներ և ներառվել են Յանցզի գետի ոսկե ջրուղու կառուցման ծրագրում։ Սիչուանն ունի ավելի քան 1000 տոննայից 304 նավ, իսկ մեկ բեռնատար նավի արտադրության հզորությունը հասնում է 4000 տոննայի։ 2012 թվականին Սիչուանի ջրային փոխադրումները կատարել են ընդհանուր առմամբ 32,76 միլիոն ուղևոր և 270 միլիոն մարդատար կիլոմետր, ինչը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճել է համապատասխանաբար 6,3% և 3,8%, իսկ բեռների ծավալը կազմել է 71,61 միլիոն տոննա և համապատասխանաբար 10,37 մլրդ տոննա կիլոմետր բեռնաշրջանառություն։ Նույն ժամանակահատվածում աճել է 12,5% և 15,0%, տարեկան նավահանգստի բեռնափոխադրումը կազմել է 77,05 մլն տոննա, որից բեռնարկղերի թողունակությունը` 160,500 TEU (կոնտեյներային նավահանգիստներ Լուժոու նավահանգիստ և Յիբին)։ Նավահանգիստն ավարտված է), նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճելով համապատասխանաբար 8,9% և 47,8%։ Փոխադրվել է խոշոր ապրանքների 170 խմբաքանակ՝ ընդհանուր 40,000 տոննա, նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճելով համապատասխանաբար -7,6% և 2,0%։

### Խողովակաշարերի փոխադրում

Բամբուկե խողովակներ, որոնք օգտագործվում էին 19-րդ դարում Zigong Saltworks-ից աղաջուր և բնական գազ տեղափոխելու համար
Սիչուանը Չինաստանի ամենազարգացած խողովակաշարային փոխադրումներով գավառներից մեկն է։ Սիչուանի բնական գազատարի ամենավաղ ցանցը կառուցվել է 1243 թվականին՝ ավելի քան 500 տարի շուտ, քան երկրի մյուս նահանգները։ Դեռ Սոն դինաստիայի ժամանակ Սիչուանի ժողովուրդը սկսեց օգտագործել բնական գազը և օգտագործել բամբուկը որպես խողովակաշար բնական գազ տեղափոխելու համար։ Պողպատե բնական գազի խողովակաշարերը շահագործման են հանձնվել 1933 թվականին։ 1950-ական թվականներին Սիչուանի ավազանը սկսեց լայնածավալ բնական գազ օգտագործել՝ գազ մատակարարելով Չենդու և Չունցին գծերի երկայնքով գտնվող քաղաքներին Սիչուանի և Չունցին շրջանների խողովակաշարերի ցանցի միջոցով։ Այդ ժամանակ Չունցինը՝ ամենակարևոր քաղաքը։ ամբողջ կենտրոնական և արևմտյան տարածաշրջանը 1950-ականներին արդեն իսկ հանրաճանաչ էր դարձել քաղաքային բնական գազի խողովակաշարերի ցանցային համակարգը։ 1980-ականների կեսերին Սիչուանի ավազանի շրջանների մեծ մասը սկսեց օգտագործել բարձր էներգիայի, մաքուր խողովակաշարով բնական գազ։ 2008 թվականի սկզբին Սիչուանի նավթի և գազի հանքավայրերը կառուցել են ավելի քան 7000 կիլոմետր գազամատակարարման խողովակաշարեր, ավելի քան 6000 կիլոմետր գազատարներ և ավելի քան 1100 գազի հավաքման և փոխանցման կայաններ։ Բնական գազի խողովակաշարերի երկարությունը կազմում է մոտ երկրի ընդհանուրի 46%-ը։ Ավազանը ձևավորվում է հարավային և հյուսիսային գազի փոխանցման միջքաղաքային գծերով՝ որպես հիմնական մարմին՝ հենվելով հյուսիսարևելյան Սիչուանի, հյուսիսարևմտյան Սիչուանի, հարավային Սիչուանի, Չունցինի և կենտրոնական Սիչուանի հինգ խոշոր գազի աղբյուրների զարգացման գոտիների վրա և տարածվելով մինչև վեց նահանգներ։ Սիչուան, Չունցին, Յուննան, Գույչժոու, Հունան և Հուբեյ։ Քաղաքի օղակաձև խողովակաշարային ցանցը կազմում է Չինաստանում գազի հավաքման և փոխանցման ամենամեծ ցանցը։ 2007թ.-ին Պուգուան գազային հանքավայրի հայտնաբերմամբ և զարգացմամբ մեկնարկեց Սինոպեկի Սիչուան-Արևելյան գազի փոխանցման նախագիծը, որի ընդհանուր երկարությունը կազմում է ավելի քան 1700 կիլոմետր մայրուղային խողովակաշարեր։ Չինաստանի հարավ-արևմուտքում միակ զտված նավթամուղը՝ Լանչժոու-Չենդու-Չոնգցին նավթամուղն ունի տարեկան ավելի քան 6 միլիոն տոննա նավթ փոխադրող հզորություն։ Սիչուան-Չունցին շրջանի զտված նավթի ավելի քան 70%-ը գալիս է այս խողովակաշարից։ Ներկայումս այն հարավարևմտյան շուկայում նավթի մատակարարման հիմնական ուղիներից մեկն է։ Խողովակաշարը սկսվում է Լանժոուից, անցնում Գանսու, Շանսի և Սիչուան նահանգներով և ավարտվում Չունցինում։ Հիմնական խողովակաշարի ընդհանուր երկարությունը 1252 կիլոմետր է։ Այն ներկայումս Չինաստանի ամենաերկար, ամենամեծ տրամագծով, ամենաբարձր ճնշման և ամենավերամշակված նավթամուղն է Չինաստանում։

Տնտեսություն
------------

Աշխարհի ամենավաղ թղթային արժույթը՝ Ջիաոծի
Սիչուան նահանգի տնտեսությունը տարբերվում է տարածաշրջանից տարածաշրջան՝ հարուստների և աղքատների միջև հսկայական անջրպետով։ Սիչուանի ավազանում գտնվող Չենդու հարթավայրն ունի խիտ ջրային ցանց և խոնավ կլիմա։ Այն հայտնի է որպես «Առատության երկիր» հին ժամանակներից ի վեր, որը «սով չի ճանաչում»։ Տնտեսությունը համեմատաբար բարգավաճ է եղել Թան դինաստիայից ի վեր, և այն ամենավաղն է աշխարհում։ Չինաստանի ամենավաղ բանկերը հայտնվել են նաև այնտեղ, որտեղ հայտնվել է չինական կապիտալիզմի բողբոջներից մեկը՝ «Շու ասեղնագործության և ներկման արհեստանոց» լայնածավալ արհեստանոցը։ Հազարավոր տարիներ շարունակ Սիչուանի կենտրոնական տարածքը համեմատելի է եղել Հանչժոու-Ցզյահու հարթավայրի հետ։ Այն ամենազարգացած տնտեսությամբ և երկրի ամենահարուստ մարդկանց ապրուստ ունեցող մարզերից է։ 1940-ականներին Ազգային կառավարության մայրաքաղաքը տեղափոխվեց Չունցին, որը բերեց մեծ թվով ներգաղթյալներ, ինչպես նաև տաղանդներ և տեխնոլոգիաներ Չինաստանի այն ժամանակվա զարգացած տնտեսական գոտիներից։ 1960-ականներին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության երրորդ գծի շինարարությունը ռազմավարությունը նաև տեսավ, որ շատ խոշոր ձեռնարկություններ տեղափոխվեցին Սիչուան:Այս գործոնները Սիչուանին հնարավորություն տվեցին կուտակել մեծ տաղանդ և տեխնոլոգիա՝ մեծ ներդրում ունենալով տեղական տնտեսության մեջ։ 1990-ականներին սկսված Արևմտյան զարգացման նախաձեռնության միջոցով Սիչուան նահանգն այժմ հանդիսանում է Արևմտյան Չինաստանի ամենաուժեղ տնտեսական հզորությամբ նահանգը։ Չենդու-Չոնգցին տնտեսական գոտին արդեն կազմում է երկրի ՀՆԱ-ի 13%-ը:Արդյունաբերական արտադրանքի առումով Չենդուն ակնհայտորեն առաջ է կենտրոնական տնտեսական գոտում գտնվող գավառների մայրաքաղաքներից։ 2019 թվականին Սիչուան նահանգի ընդհանուր տնտեսական արտադրանքը գերազանցել է 4,66 տրիլիոն յուանը՝ զբաղեցնելով վեցերորդ տեղը Չինաստանի բոլոր նահանգների, ինքնավար շրջանների և քաղաքապետարանների մեջ։

### Արդյունաբերություն

Luzhou Laojiao Ming Dynasty նկուղ
Panzhihua Iron and Steel Co. Ltd. Nonlongping գործարանի տարածք
Սիչուանն ունի ամբողջական արդյունաբերական համակարգ՝ հինգ հենասյուն արդյունաբերությամբ, ներառյալ էլեկտրոնային տեղեկատվություն, սարքավորումների արտադրություն, սննդամթերք և խմիչքներ, առաջադեմ նյութեր, էներգիա և քիմիական նյութեր։ 2019 թվականին աշխարհի նոութբուքերի համակարգչային չիպերի մոտ 50%-ը փաթեթավորվել և փորձարկվել է Սիչուանում։ Միևնույն ժամանակ, Սիչուանի էլեկտրաէներգիայի արտադրության սարքավորումների արտադրանքը երկար տարիներ աշխարհում առաջին տեղն է զբաղեցնում։ 2019 թվականին Սիչուանի զարգացող ծրագրային ապահովման արդյունաբերության եկամուտը նույնպես գերազանցեց 369,1 միլիարդ յուանը։ Chengdu Tianfu Software Park-ը Չինաստանի ամենամեծ պրոֆեսիոնալ ծրագրային պարկերից մեկն է:. Սիչուանի խոշոր խոշոր ձեռնարկությունները ներառում են New Hope Group, Sichuan Changhong Electronics Group, Hongfujin Precision Electronics (Chengdu), Yibin Wuliangye Group, Sichuan Railway Industry Investment Group, Panzhihua Iron and Steel Group, Tongwei Group, Blu-ray Group, West China Group։, Blue Run Group, China Dongfang Electric Group և այլն։ 2019 թվականին New Hope Group-ի գործառնական եկամուտը գերազանցել է 130 միլիարդ յուանը, ինչը նրան դարձնում է Սիչուանի ամենամեծ ձեռնարկությունը։。2020 թվականի վերջին Սիչուան նահանգում կար 136 ցուցակված ընկերություն՝ ավելի քան 3 տրիլիոն յուան ​​ընդհանուր շուկայական արժեքով, որոնք Չինաստանում ութերորդն էին թե քանակով, թե շուկայական արժեքով։ Սիչուանը Wuliangye Group-ն է。

Սիչուանի բնական գազի պահեստավորման և մշակման ծավալը Չինաստանում առաջիններից է։ Քանի որ Սիչուանը երկրում առաջին տեղն է զբաղեցնում հիդրոէներգիայի քանակով, որը կարող է զարգացնել, այն եզակի գավառներից է, որտեղ հիդրոէներգիայի մասնաբաժինը գերազանցում է ջերմային էներգիայի համամասնությունը։ Ակնկալվում է, որ մինչև 2020 թվականը Սիչուանը կունենա մի շարք լայնածավալ հիդրոէլեկտրակայաններ, որոնք կկառուցվեն Յանցզի գետի և Յալոն գետի կասկադի զարգացման հիմնական հոսքի վրա, իսկ Սիչուանը կդառնա երկրի ամենամեծ էներգիայի ելքային բազան։ Սիչուանը նաև երկրի էներգետիկ սարքավորումների արտադրության երեք խոշորագույն բազաներից մեկն է, որը ներկայումս շուկայի մեծ մասնաբաժին ունի հիդրո, ջերմային, միջուկային և հողմային էներգիայի սարքավորումների արտադրության մեջ։ Միևնույն ժամանակ, Սիչուանը նաև պոլիբյուրեղային սիլիցիումի, միաբյուրեղ սիլիցիումի և ամորֆ սիլիցիումի խոշորագույն հայրենական բազաներից մեկն է, որոնք արևային սիլիցիումի վրա հիմնված կիսահաղորդչային մարտկոցների էներգիայի արտադրության հումք են։ Դրանց թվում Sichuan Xinguang Silicon Industry ընկերությունն ունի առաջինը։ Ներքին 1000 տոննա պոլիբյուրեղային սիլիցիումի արտադրության գիծը հզորությունների հասնելու համար Բացի Xinguang-ից, կան նաև արևային էներգիայի սիլիկոնային նյութեր արտադրողներ, ինչպիսիք են Sichuan Yongxiang, Ledian Tianwei Silicon Industry, Dongqi Silicon Materials և Sichuan Investment Silicon Industry:

Սիչուանը միշտ եղել է մեծ և հզոր գինեգործական գավառ, Սիչուան գինին մեղմ է, բուրավետ, յուրահատուկ և եզակի, չի զիջում Գույչժոու նահանգին։ Wuliangye, Jiannanchun, Luzhou Laojiao, Langjiu, Tuopai, Shuijingfang, կան բազմաթիվ բրենդներ, որոնք ունեն երկար պատմություն և հայտնի են ամբողջ աշխարհում։

### Գյուղատնտեսություն

Մնտինշանհուան թեյի այգի Յաանում: Ըստ պատմական տվյալների, Սիչուանը աշխարհի ամենահին շրջանն է, որտեղ թեյ են մշակում:
Սիչուանը խոշոր գյուղատնտեսական նահանգ է՝ զարգացած գյուղատնտեսական տնտեսությամբ և կազմում է տնտեսության մեծ մասնաբաժինը։ Սիչուանի խոզերի արտադրությունն առաջին տեղն է զբաղեցնում Չինաստանում ողջ տարին, իսկ ժամանցի գյուղատնտեսության մասշտաբը նույնպես առաջինն է Չինաստանում:. Սիչուանի հացահատիկի, յուղոտ սերմերի և բանջարեղենի մատակարարումը նույնպես զգալի ազդեցություն ունի Չինաստանի վրա։ Արդյունաբերական կառուցվածքում Սիչուանի առաջնային արդյունաբերության ավելացված արժեքը կազմում է ՀՆԱ-ի 19,9%-ը, ինչը միայն ավելի ցածր է, քան Հայնան նահանգինը։ 2006 թվականի վիճակագրության համաձայն՝ Չինաստանի հացահատիկային և մսամթերք արտադրող 100 խոշորագույն երկրների շարքում Սիչուանն ունի համապատասխանաբար 7 և 16։ Չնայած Սիչուանը զարգացած է գյուղատնտեսությունը, նրա հացահատիկի ցանքատարածությունը և հացահատիկի ընդհանուր արտադրանքը դասվում են երկրի լավագույն հնգյակում։ Այնուամենայնիվ, դատելով հացահատիկի ընդհանուր արտադրանքի հարաբերակցությունից հացահատիկի ցանքատարածքից (այսինքն՝ միավորի բերքատվությունը), երկրում այն ​​գտնվում է միայն միջինից ցածր մակարդակում։ Սա ցույց է տալիս, որ Սիչուանի գյուղատնտեսական ներդրումները անբավարար են։ Այն կարող է նաև նվազեցնել ճնշումը էկոլոգիական միջավայրի վրա՝ ցածր բերքատվության հողերի մի մասը գյուղատնտեսական հողից խոտի և անտառի վերածելու միջոցով։ Բացի հացահատիկից, նավթային մշակաբույսերից, մրգերից և ծաղիկներից, Սիչուանի գյուղատնտեսական և անտառային արտադրանքները, ինչպիսիք են թեյը, մետաքսի որդերի կոկոնները, ծխախոտը, սպիտակ մոմը, թունգի յուղը, ռամի, պղպեղը, ընկույզը, բամբուկի ընձյուղները, հնդկաձավարը, շագանակը, կոնյակը, ձիթապտղի յուղը, Երկրում լայնորեն հասանելի են նաև ուտելի սնկերը և գյուղատնտեսական և անտառային այլ ապրանքներ, բարձր տեսանելիություն և շուկայական մասնաբաժին։

Մշակույթ
--------

Այն բանից հետո, երբ Ցին դինաստիան ավերեց Բաշուն, Սիչուանի տարածքը, որն ի սկզբանե ուներ անկախ մշակութային համակարգ, աստիճանաբար ներառվեց Կենտրոնական հարթավայրերի մշակութային համակարգի մեջ։ Այնուամենայնիվ, ավազանում գտնվելու համեմատաբար փակ բնական պայմանների պատճառով Սիչուանի տարածքը աստիճանաբար զարգացավ։ եզակի տեղական մշակույթ և մշակույթ, որը տարբերվում էր Կենտրոնական հարթավայրերի տարածքից Ինքնության գիտակցություն (ավազանային գիտակցություն)։ Չնայած Բաշուի ժամանակաշրջանում Բա մշակույթի և Շու մշակույթի միջև փոխանակումները շատ սերտ էին, և դրանք ունեին որոշակի ընդհանուր բնութագրեր Կենտրոնական հարթավայրերի մշակույթի հետ, բայց այն ժամանակները, երբ Բաշուի շրջանը ձևավորեց միասնական մշակույթ և դարձավ համեմատաբար անկախ մշակութային շրջան, Հան դինաստիան էր։ Սոնգ դինաստիայի վերջում և Յուան դինաստիայի սկզբին, Յուան դինաստիայի ավարտին և Մին դինաստիայի սկզբին, և Մին դինաստիայի ավարտին և Ցին դինաստիայի սկզբին, Սիչուան տարածաշրջանը երեք երկար ապրեց. -ժամկետային պատերազմներ, տնտեսական անկում և բնակչության կտրուկ անկում, ինչը լրջորեն վնասեց բաշուի մշակույթին, որը բարգավաճում էր Բաշուի ժամանակաշրջանից ի վեր։ «Հուգուանգը լցված Սիչուան»-ի հետագա մեծ ներգաղթի շարժումը վաղ Ցին դինաստիայի հիմքում դրեց այսօրվա Բաշուի մշակույթի հիմքը և պահպանեց իր յուրահատկությունը մինչ օրս։ Մշակութային խորհրդանիշներ՝ ուժեղ տեղական բնութագրերով, որոնք ներկայացված են Շու բրոշադով, Շու ուսումնասիրություններով և այլն:. Սիչուանը նաև ծնեց հնագույն և ժամանակակից մշակութային հայտնի մարդկանց, ինչպիսիք են Դայուն, Սիմա Սյանգրուն, Լի Բայը, Սանսուն, Բա Ջին և Չժան Դաքյանը։

### Լեզու

Սիչուանի բարբառի տարածում
Սիչուան ժողովրդի ընդհանուր լեզուն կոչվում է սիչուանական բարբառ, բայց լայն իմաստով սիչուան բարբառով խոսողները ոչ միայն սիչուական ժողովուրդն են, այդ թվում՝ Չենգյուպերենը և Չիգուանթերենը հարավարևմտյան մանդարինում։ Ներկայումս Սիչուանի բարբառով խոսողների թիվը հասնում է 120 միլիոնի։ Եթե այն դիտարկվում է որպես անկախ լեզու, ապա նրա խոսողների թիվը 10-րդն է աշխարհի բոլոր լեզուների շարքում՝ զիջելով միայն ճապոներենին և ավելի քան գերմաներենին։ Այսօրվա սիչուան բարբառը ձևավորվել է «Հուգուանգը լցված Սիչուան» մեծ ներգաղթի ժամանակ՝ ուշ Յուան և վաղ Մին դինաստիաներում։ Այն ձևավորվել է Շուի բարբառի աստիճանական էվոլյուցիայի և միաձուլման արդյունքում, որը տարածված էր Սիչուանում մինչև Մինգ դինաստիան և բարբառները։ ներգաղթյալներ Հուգուանգից, Գուանդունից, Ցզյանսիից և այլ վայրերից։ Սիչուան բարբառի հիմնական առանձնահատկություններն այն են, որ դրանք կամ պահպանվել են հին ժամանակներից (օրինակ՝ Լեշանի բարբառը, Մեյշանի բարբառը, Ջինսյան բարբառը), կամ բոլորը դասակարգված են որոշակի հնչերանգների կատեգորիայի (օրինակ՝ Չենդուի բարբառը՝ Պայ Յանգփին, Ցիգունի բարբառը՝ Փայ Յանգպին, Ցիգունի բարբառը՝ Pai Lu տոն, Ya'an բարբառ) Այն ունի մեծ թվով եզակի բառապաշար, ասացվածքներ և նախադասությունների նախշեր։

Բացի սիչուան բարբառից, Սիչուան նահանգում ավելի տարածված չինական լեզուները ներառում են կանտոներեն (պատկանում է Հակքային) և լաոհու կանտոներեն (պատկանում է Սյանգին) և այլն, որոնք երկուսն էլ տարածված են ողջ Սիչուանում բարբառային կղզիների տեսքով։ Դրանցից կանտոնախոսները հիմնականում կենտրոնացած են Չենդու հարթավայրի շրջակայքում գտնվող բլուրներում, կենտրոնական Սիչուանի բլուրներում և հյուսիսային Սիչուանի լեռներում՝ մոտ 1 միլիոն բնակչությամբ, մինչդեռ Կանտոնախոսները Լաոհուում հիմնականում կենտրոնացած են բլուրներում։ Տուոջյան գետի միջին և վերին հոսանքը՝ մոտ 900,000 բնակչությամբ։ Սիչուանի բարբառի ուժեղ դիրքի պատճառով, ընդհանուր առմամբ, Տու կանտոներեն և Լաոհու կանտոներեն օգտագործողները նաև Սիչուան բարբառից օգտվողներ են։ Բացի այդ, Սիչուան նահանգում կան էթնիկ խմբեր, որոնց մայրենի լեզուները ներառում են խամ, ջիարոնգ, ի, քյան, մոսուո և այլ լեզուներ։ Նրանք հիմնականում կենտրոնացած են էթնիկ փոքրամասնություններով բնակեցված տարածքներում, ինչպիսիք են Գարզեն, Աբան և Լյանշանը։

### Խոհանոց

Տոֆու
Սիչուան ոճի սնունդը կոչվում է սիչուանական խոհանոց։ Սիչուանի խոհանոցը լայն իմաստով ներառում է սիչուան ոճի ուտեստներ, խմորեղեն, խորտիկներ, տաք կաթսա և այլն։ Սիչուանի խոհանոցն ունի տարբերվող առանձնահատկություններ և Չինաստանի չորս հիմնական խոհանոցներից մեկն է։ Այն ունի «Սիչուանի համի» համբավ։ Զբաղեցնելով կարևոր դիրք չինական սննդի մշակույթում։ Սիչուանի խոհանոցի հիմնական առանձնահատկությունը նրա բազմազան համերն են, որը հայտնի է որպես «մեկ ուտեստ, մեկ ոճ, հարյուր ուտեստ, հարյուր համ»։ Սիչուանի խոհանոցը լավ է օգտագործել բարդ համեր, օգտագործելով հիմնական համեմունքներ, ինչպիսիք են չիլի պղպեղը (կոչվում է «ծովային պղպեղ» սիչուանի բարբառով), սիչուանական պղպեղի հատիկները և ջրասեղանը՝ ստեղծելու բազմաթիվ համեր, ինչպիսիք են կծու, թթու, կծու, կարմիր յուղը, լիչի, ձկան համ և տարօրինակ համ:. Դեռևս Արևելյան Ջին դինաստիայի ժամանակ «Հուայանգ Գուոժին» ամփոփել է Սիչուանի մարդկանց ուտելու սովորությունները որպես «բարձր ճաշակ» և «լավ կծու սնունդ», այսինքն՝ նրանք սիրում են համեղ և կծու սնունդ։ Այս հատկանիշը փոխանցվել է սերնդեսերունդ և շարունակվում է մինչ օրս։ Սիչուանների խոհանոցն արդեն մտել է Սոնգ դինաստիայի այլ վայրեր։ Հյուսիսային Սոնգ դինաստիայի «Տոկիո Մենգհուա Լու»-ն արձանագրում է, որ «կան Սիչուան ռեստորաններ» Բիանլիանգում (այժմ՝ Կայֆենգ)։ Հարավային Սոնգ դինաստիայի «Մենգլյան Լու»-ն նաև արձանագրում է, որ կան « Սիչուան ռեստորաններ» Հանչժոուում։ Կան բազմաթիվ սիչուան ուտեստներ, և հայտնի ուտեստներից են Mapo tofu, երկու անգամ եփած խոզի միս, Kung Pao հավ, Dongpo խոզի արմունկ, զույգի թոքերի կտորներ, խաշած տավարի միս, կծու հավի միս և այլն; հայտնի նախուտեստներից են Zhong dumplings, ձվով թխված։ տորթեր, դանդան լապշա և լապշա Լապշա, տաք կաթսայի արիշտա, տաք և թթու արիշտա, ժելե, սառցե արիշտա և այլն։

### Սովորույթներ

Սիչուանի տարածքում կան բազմաթիվ յուրահատուկ ժողովրդական սովորույթներ։ Հիմնական միջոցառումների ժամանակ, ինչպիսիք են հարսանիքները, ծննդյան տարեդարձերը, ծնունդները և թաղումները, Սիչուանում սովորական է կազմակերպել ինը գավաթով բանկետներ՝ հարազատների և ընկերների հետ հավաքվելու համար։ Չին այլ շրջանների նման, Նոր տարին ամեն տարի Սիչուանի Չինի ժողովրդի համար ամենակարևոր տոնն է։ Չենդուում ընդունված է այցելել Սիշենֆանգ լուսնային Նոր տարվա առաջին օրը (Լուսնային Նոր տարվա առաջին օրը) և այցելել ծղոտե տնակը լուսնային Նոր տարվա յոթերորդ օրը (Լուսնային յոթերորդ օրը)։ Նոր Տարի). Գարնանային փառատոնի ժամանակ բրնձի պելմեն ուտելու սովորույթը տարածված է Ցիոնգլայում, Դայիում, Չոնչժոուում և արևմտյան Սիչուանի այլ վայրերում։ Ցիգոնգ շրջանի աղի դաշտերը Թան և Սոնգ դինաստիաներից ի վեր Ամանորին լապտերներ վառելու սովորույթ ունեին։ Ցին դինաստիայից ի վեր Ցիլյուջինգ արքայազնի տաճարի լապտերների փառատոնը ամենահայտնին է եղել։ Առաջին լուսնային ամսվա 14-րդ օրը Նանչոնգ Ցզյալինգ շրջանում, Սիչոնգում, Պենգսիում և հյուսիսային Սիչուանի Մինցզյան բարբառային կղզու այլ վայրերում սովորություն կա նշելու Գրուբի փառատոնը, որտեղ մարդիկ երթերով «գրաբ լապտերներ» են պահում՝ ուղարկելու համար հեռու ժանտախտի աստվածը։ Ցզյանջում և նույն շրջանի այլ վայրերում մերկ ռեփը տարածված է Գարնանային փառատոնի ժամանակ։ Ամեն տարի առաջին լուսնային ամսվա 12-ից 15-ը կրակի վիշապներն ու լապտերները նվագում են չորս գիշեր անընդմեջ։ Առաջին լուսնային ամսվա 16-րդ օրը Գուանհանում, Շիֆանգում և արևմտյան Սիչուանի այլ վայրերում կա նաև «քաշելու և բաոբաո» սովորույթը՝ ապահովելու իրենց երեխաների առողջությունը։ Հինգերորդ լուսնային ամսվա Dragon Boat փառատոնի ժամանակ (որը կոչվում է Դուանյան փառատոն Սիչուանում), շրջանները և քաղաքները, ինչպիսիք են Ցզյանգը, Նանֆանգը, Լանգչոնգը, Սիչոնգը և Յանտինգը հյուսիսային Սիչուանի Մինցզյան բարբառով կղզու տարածքում, չեն ուտում բրնձի պելմենի, այլ շոգեխաշած բլիթներ և այլ մակարոնեղեն։ Արևմտյան Սիչուանում գտնվող Dragon Boat Festival-ում կան նաև սովորույթներ, ինչպիսիք են «սալորեն ծեծելը», և մոր ընտանիքը փեսային հովանոցներ է տալիս՝ երեխաներ և բարեկեցիկ ընտանիք ունենալու համար։ Չենդուի Պիդու շրջանում գտնվող Dragon Boat փառատոնի ժամանակ Վանգկոնգ տաճարում անցկացվում է երգեցողություն՝ երգելու և պարելու միջոցով երախտագիտություն հայտնելու հնագույն Շու կայսրերին՝ ժանտախտի պատճառով տեղի տարածքն օրհնելու համար։ Սա երգի մրցույթի միակ սովորույթն է, որը մնացել է երգի մրցույթում։ Չինն ժողովուրդ. Լի Բինգի և նրա որդու ծննդյան օրը՝ լուսնային օրացույցի վեցերորդ ամսում, Սիչուանում կանցկացվեն «Սիչուան Տիրոջ ժողովներ»՝ ի հիշատակ Լի Բինգի և նրա որդու։ Դուջյանգյան Էրվանգ տաճարի տոնավաճառը և Ցզյանգ Էրլանգ տաճարի տոնավաճառը ամենաշատն են։

### Արվեստ

Սիչուան Օպերայի դեմքը փոխող կատարում
Սիչուանի ավանդական արվեստը ծագել է Բաշուի ժամանակաշրջանից, ունի երկար պատմություն, հարուստ է բազմազանությամբ և ունի ուժեղ տեղական առանձնահատկություններ։ Սիչուանի ավանդական արվեստները հիմնականում ներառում են ավանդական դրամա և ժողովրդական արվեստներ, որոնք ներկայացված են Սիչուան օպերայով, Սիչուան Կունմինով, Լապտեր օպերայով, Սիչուան Ցինգինով, Սիչուան Յանգկինով, Սիչուան Բամբուկով Ցինով, Քյանբանով և այլն։ Ավանդական երաժշտություն՝ ներկայացված Շու բրոկադով, Շու ասեղնագործությամբ, արծաթե ֆիլիգրանով արհեստներով, ճենապակե բամբուկագործությամբ, Չենգդու և Չունցին լաքի արվեստով, Միանժու և Լյանպինգ ամանորյա նկարներով, Սիչուան ոճի բոնսայով և այլն, ավանդական արվեստներ և արհեստներ՝ ներկայացված Սիչուանի ժողովրդական տների կողմից։ և Սիչուանի այգիներ Ավանդական ճարտարապետական ​​արվեստ և տեղական գրականություն և այլն։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Սիչուանը հարուստ է զբոսաշրջային ռեսուրսներով և հանդիսանում է Չինաստանի կարևոր զբոսաշրջային ուղղություններից մեկը։ 2019 թվականին Սիչուան նահանգի զբոսաշրջության ընդհանուր եկամուտը հասել է 1,15943 միլիարդ յուանի՝ ընդունելով 750 միլիոն ներքին զբոսաշրջիկների և 4,148 միլիոն ներգնա զբոսաշրջիկների։ Սիչուանը ներկայումս ունի համաշխարհային ժառանգության 5 օբյեկտ. բնական ժառանգության վայրերը ներառում են Ջիուժայգուի գեղատեսիլ տարածքը (գրանցված է 1992 թվականին), Հուանգլոնգ գեղատեսիլ տարածքը (գրանցված է 1992 թվականին) և Սիչուանի հսկա պանդաների բնակավայրը (գրանցված է 2006 թվականին), մշակութային ժառանգության վայրերը ներառում են Քինգչենգ լեռը։ Դուջյանգյան (գրանցվել է 2000 թվականին) ), բնական և մշակութային բաղադրյալ ժառանգությունը ներառում է Էմեի լեռը և Լեշան հսկա Բուդդան (գրանցվել է 1997 թվականին)։ Սիչուանն ունի նաև 3 համաշխարհային գեոպարկ, 15 ազգային 5A զբոսաշրջային վայրեր, 15 ազգային գեղատեսիլ վայրեր, 23 ազգային արգելոցներ, 31 ազգային անտառային պարկեր, 263 ազգային առանցքային մշակութային մասունքների պահպանության ստորաբաժանումներ և հայտնի պատմամշակութային քաղաքներ Չինաստանում։ 7 և 10 նշանավոր զբոսաշրջիկներ։ Չինաստանի քաղաքներ Զբոսաշրջության ռեսուրսները քանակական և որակական առումով երկրի առաջատարներից են։

* Ճու ՃայիգոուՃու Ճայիգոու
* Հուանլոնի գեղատեսիլ տարածքՀուանլոնի գեղատեսիլ տարածք
* Դաոչենգ ՅադինգԴաոչենգ Յադինգ
* Սիգոնյան լեռան գեղատեսիլ տարածք - Յաո Մեյ ՖենգՍիգոնյան լեռան գեղատեսիլ տարածք - Յաո Մեյ Ֆենգ
* Հայլուոգու սառցադաշտՀայլուոգու սառցադաշտ
* Լեշան Հսկա ԲուդդաԼեշան Հսկա Բուդդա
* Էմեի լեռ
* Չորս հայտնի բուդդայական լեռներ, Սամանթաբհադրա վանք՝ Էմեի լեռ
* Հսկա պանդաները հսկա պանդաների բուծման Չենդու հետազոտական ​​բազայումՀսկա պանդաները հսկա պանդաների բուծման Չենդու հետազոտական ​​բազայում
* Բի ՊենգգուԲի Պենգգու

Բնակչություն
------------

2022 թվականի վերջին նահանգի մշտական ​​բնակչությունը կկազմի 83,74 միլիոն։ 20 հազարով ավելի մարդ է եղել, քան նախորդ տարեվերջին։ Բնակչության բնական աճի տեսանկյունից՝ ամբողջ տարվա ընթացքում ծնունդների թիվը կազմել է 535000՝ նախորդ տարվա համեմատ նվազելով 38000-ով, մահացությունների թիվը՝ 757000՝ նախորդ տարվա համեմատ աճելով 25000-ով։

22019 թվականի վերջին Սիչուան նահանգն ուներ 83,75 միլիոն մշտական ​​բնակչություն և գրանցված 90,995 միլիոն բնակչություն։ Սիչուանի մշտական ​​բնակչությունը ավելի քիչ է, քան գրանցված բնակչությունը, և այն Չինաստանի բնակչություն արտահանող խոշոր նահանգներից մեկն է։ Մինչ Չունցինի վերածվելը կենտրոնական կառավարության ենթակայության տակ գտնվող համայնքի, Սիչուանը Չինաստանի ամենաբնակեցված նահանգն էր։ Բնակչության հսկայական բազայի պատճառով հսկայական է նաև բնակչության աճի բացարձակ թիվը։ Չինաստանի ընտանիքի պլանավորման քաղաքականությունը սկսվել է 1980-ականներին։ Թեև Սիչուան նահանգում բնակչության աճի տեմպերը նախկինի համեմատ դանդաղել են, այն նաև առաջացրել է բնակչության այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք են ծերացումը։ Չինաստանի ծերացման հարցերով աշխատանքային կոմիտեի գրասենյակի տվյալների համաձայն՝ 2010 թվականին Սիչուանն ունեցել է 718,300 նորածին, ծնելիությունը՝ 8,93 ‰, 532,600 մահ, մահացությունը՝ 6,62‰, բնակչության բացարձակ աճը կազմել է 185,700, իսկ աճի ցուցանիշը կազմել է 2,31‰, բնակչության զարգացման միտումը ցույց է տալիս ծանր ծերացման առանձնահատկություններ։ Ընտանիքի պլանավորման համատեքստում, քանի որ Սիչուանում բացակայում է ակնհայտ «որդի նախապատվությունը» երևույթը, 2020 թվականի վիճակագրության համաձայն՝ Սիչուանը Չինաստանի միակ գավառական վարչական շրջանն է, որտեղ կանանց թիվը գերազանցում է տղամարդկանց թվին։

### Ազգություն

Սիչուան նահանգի հիմնական էթնիկ խումբը Չինն է, ներառյալ Բաշու, Տուգունդուն և Լաոհուգուանգ էթնիկ խմբերը։ Նրանց թվում Բաշու ժողովուրդը Սիչուանի հիմնական էթնիկ խումբն է, որը կազմում է ընդհանուր բնակչության 95%-ը և հիմնականում ապրում է Սիչուան նահանգում։ Սիչուանի ավազան. Թեև այլ էթնիկ խմբերը, բացի Չինից, կազմում են Սիչուան նահանգի ընդհանուր բնակչության միայն 5%-ը, նրանց ընդհանուր թիվը հասնում է 4,22 միլիոնի՝ Չինաստանում զբաղեցնելով 8-րդ տեղը։ Կան 14 էթնիկ փոքրամասնություններ, որոնք ապրում են երկրում սերունդներ շարունակ, այդ թվում՝ Յի, Տիբեթ, Ցյան, Միաո, Հույ, մոնղոլական, Թուջիա, Լիսու, Մանչու, Նաքսի, Բույ, Բայ, Չժուանգ և Դայի էթնիկ խմբեր։ Նրանց թվում ամենամեծ ազգային փոքրամասնություններն են՝ Յին (2,12 մլն), տիբեթցի (1,27 մլն), Ցյան (300,000) և Միաոն (150,000)։ Էթնիկ փոքրամասնությունները հիմնականում ապրում են Խամ Տիբեթի և Լյանշանի շրջաններում, ինչպիսիք են Լյանշան Յի ինքնավար պրեֆեկտուրան, Գարզե տիբեթի ինքնավար պրեֆեկտուրան, Աբա տիբեթյան և կիանգ ինքնավար պրեֆեկտուրան, Մաբյան Ին ինքնավար շրջանը, Էբիան-յի ինքնավար շրջանը և Բեյչուան Ցիանգ ինքնավար շրջանը։ 2001 թվականի վերջին ցրված էթնիկ փոքրամասնությունների բնակչությունը կազմում էր 800,000։ Կային 6 շրջան (շրջան), որոնք վայելում էին էթնիկ փոքրամասնությունների տարածքների վերաբերմունքը, այդ թվում՝ Շիմյանը, Հանյուանը և Ջինկուհեն, և 94 շրջաններ, այդ թվում՝ Քիաքի քաղաքը Բաոքսինգ կոմսությունում և Դայուան ​​քաղաքում։ Ցինչուան կոմսությունում Էթնիկ ավանում։ Սիչուանը Ցիանգ բնակեցված միակ տարածքն է, տիբեթյան բնակեցված երկրորդ տարածքը և երկրի ամենամեծ Յի բնակեցված տարածքը։

Սիչուան նահանգի էթնիկ կազմը (Յոթերորդ ազգային մարդահամար 2020 թ.)| էթնիկ խումբ | Հան | Յի | Տիբեթյան | Ցյան | Միաո | Հույ | Տուջիա | Մոնղոլական | Մանչու | Չժուան | այլ էթնիկ խմբեր |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Բնակչություն | 77,986,638 | 3,191,470 | 1,604,629 | 294,664 | 182,569 | 111,280 | 87,912 | 42,993 | 24,450 | 23,631 | 124,630 |
| Ընդհանուր բնակչության համամասնությունը（%） | 93.20 | 3.81 | 1.92 | 0.35 | 0.22 | 0.13 | 0.11 | 0.05 | 0.03 | 0.03 | 0.15 |
| Փոքրամասնության բնակչության համամասնությունը（%） | － | 56.11 | 28.21 | 5.18 | 3.21 | 1.96 | 1.55 | 0.76 | 0.43 | 0.42 | 2.19 |

### Կրոն

Սիչուան Լորդ Էրլանգի արձանը Դուջյանյանի Էրվանգ տաճարում
Մահավիրայի Ոսկե գմբեթի Էմեյշան սրահ
Չենդուի անարատ հղիության տաճարը, Չենդուի կաթոլիկ թեմի եպիսկոպոսական նստավայրը
Չենդուի չորս սուրբ տաճարների Էնգուանգ եկեղեցի, նախկինում մեթոդիստական ​​եկեղեցի
Լանգչհոնգ Բաբա տաճար, Իսլամական Քադրիա Սուֆի Ցինժեն տաճար
Հին Շու թագավորության դարաշրջանում կար լեռների և գետերի աստվածների պաշտամունք։ Հին Շու ժողովուրդը եկել էր Մինշանից և զարգացել Մինցզյան գետի երկայնքով, հետևաբար նրանք սովորություն ունեին երկրպագել լեռների և գետերի աստվածներին Մինշանի։ «Շու թագավորի տարեգրությունները» արձանագրում է. «Լի Բինգը վերցրեց Ցին դինաստիան որպես Շուի պահապան և կոչեց Վենշան Տյանպենգկե և անվանեց այն Թյանպենգի դարպաս։ -{յուն} - Մահացածներն անցել են դրա միջով, և կան շատ ուրվականներ և ոգիներ»։ Վեն այստեղ Լեռը Մինշան է։ Մինշանը որպես սուրբ լեռ համարելը Լի Բինգի գաղափարը չէ, այլ այն համոզմունքը, որ Շու մարդիկ վաղուց ունեցել են։ «Huayang Guozhi·Shu Zhi»-ն արձանագրում է, որ Լի Բինգի կողմից ջրհեղեղի վերահսկողությունը բարկացրել է գետի Աստծուն՝ հանգեցնելով Լի Բինգի և գետի Աստծո միջև մենամարտի։ Չենդուն գետի այս աստծուն երկրպագելու վաղեմի սովորություն ունի։ Յանգ Սյոնգի «Շու մայրաքաղաքի օդը» նշում է, որ «մետաքսի որդերն առաջին անգամ ապրել են Մինշանի քարե սենյակներում»։ Թեև հին շու ժողովուրդը հետագայում լքեց Մինշան լեռները և գնաց Չենդուի դաշտ, նրանք դեռ պահպանում էին Մինշան լեռների քարերին երկրպագելու սովորույթը։ Սանսինգդուի զոհաբերության փոսում մեծ քար է հայտնաբերվել։ Չենդուում կան մեծ քարի պաշտամունքի բազմաթիվ մասունքներ, որոնք գրանցված են հնագույն փաստաթղթերում, ինչպիսիք են Ժիջի քարը և Տյանյա քարը, որոնք դեռևս կան, և հինգ քարերը, հինգ Դինգ Դանը, քարե հայելին, թռչող քարը և ստալագմիտը, որոնք նախկինում գոյություն են ունեցել։ Ինչ վերաբերում է ստալագմիտների արձանագրությանը, «Հուայանգ Գուոժի Շու Չժին» ասաց. «Յուրաքանչյուր թագավոր մահացավ, և նա հաճախ կանգնեցրեց մի մեծ քար՝ երեք ոտնաչափ երկարությամբ և հազար հունիս քաշով, որպես էպատաժ։ Այսօրվա ստալագմիտները նույնպես այսպիսին են»։ ՖուԿա նաև մի բանաստեղծություն, որը կոչվում է «Ստալագմիների շարք»։ «Yuzhitang Tanhui·Chengdu Zhenzhu Tower»-ը նշում է, որ ստալագմիտները եղել են նաև Կիբաո աշտարակի հիմքը, որը կառուցվել է հին Շու կայսեր Կայմինգի կողմից, և աշտարակը զարդարված է մարգարիտներով։ Թան դինաստիայի օրոք կային Դաքին Հու մարդիկ (պարսկական միսիոներներ), ովքեր Չենդուում տարածեցին նեստորականությունը (արևելյան եկեղեցի) և կառուցեցին Դաքին տաճարը Քիբաո աշտարակի տեղում։ Այն դեռ զարդարված էր մարգարիտներով, ուստի այն կոչվում էր Մարգարիտ աշտարակ։ հետագա սերունդները։

Չին ժողովրդի մեծ մասը ժամանակակից Սիչուանում չունի կրոնական համոզմունքներ կամ հավատում է չինական ժողովրդական համոզմունքներին, բուդդայականությանը և դաոսիզմին, և կան նաև փոքրաթիվ քրիստոնյաներ և մուսուլմաններ։ Սիչուանի տիբեթաբնակ շրջաններում տիբեթյան բուդդիզմը և բոն կրոնը հիմնական կրոնական հավատալիքներն են։ Ժողովրդական հավատալիքների առումով Սիչուանը ազգային տարածված Սիչուան Տիրոջ (Էրլանգ Աստված) հավատքի և Վենչանգ հավատքի ծննդավայրն է։ Գուանկու Էրվանգ տաճարը և Քիքուշան տաճարը համապատասխանաբար Էրլանգ Աստծո և Վենչանգ կայսրի նախնիների տաճարներն են։ Սիչուանը նաև ունի տեղական աստվածներ, ինչպիսիք են Ցինգի Աստվածը, Ձի-Տու Նիանգ Աստվածը և Շեհոնգ Աստվածը։ Սիչուանի տերերի հավատքը Սիչուանի ամենակարևոր ժողովրդական հավատալիքներից մեկն է։ Այն ծագել է Թան դինաստիայից և դրանից առաջ։ Սիչուանի տարածքում երկրպագում էին Լի Բինգին, Ցին Շու շրջանի պրեֆեկտին։ Դա ժողովրդական հավատալիք է Բաշուի ջրի վերահսկման մշակույթով։ հիմնական բովանդակությունը։ Չուանչժուի հավատքի պաշտամունքի վայրը Չուանչժու տաճարն է (նաև հայտնի է որպես Չուանչժու պալատ, Չուանվանգ պալատ, Էրլանգ տաճար, Ցինյուան ​​պալատ, Վանտյան պալատ և այլն)։ Մին և Ցին դինաստիաներից ի վեր Չուանչժուն դարձել է Սիչուանի տեղական աստվածը։ Ցին դինաստիայում Չուանչժուի տաճարները տարածված էին Սիչուան նահանգի նահանգներում և գավառներում (ներառյալ ներկայիս Չունցին քաղաքը), որտեղ ավելի քան 500 վայրեր գրանցված են տեղական տարեգրություններում։. Չուանչժու տաճարը Սիչուանից և Չունցինից դուրս գործում է նաև որպես Սիչուանի ժողովրդական գիլդիայի դահլիճ։

Սիչուանը դաոսիզմի ծննդավայրն է։ Հանանի առաջին տարում (մ.թ. 142), Արևելյան Չին դինաստիայի Շուն կայսրը, Չժան Լինգը Լաոզիին համարում էր իր առաջնորդ և հարգում էր նրան որպես «Տայ Շան Լաոջուն»։ «Տաո Թե Չինգ»-ը որպես հիմնական դասական, նա հիմնադրել է ընկերությունը Հեմինգ լեռան շրջանում, Դայ կոմսություն, Չենդու Սիթիում այսօր Դաոսիզմ։ Չժան Լինգին դաոիստները հարգանքով անվանում էին «Ժանգ Դաոլինգ» կամ «Ժանգ Տյանշի»։ Դաոսիզմի սկզբնական շրջանում այն ​​կոչվում էր «Tianshi Tao» կամ «Five Pecks of Rice Tao»: Դաոսիզմը դեռևս զգալի ազդեցություն ունի գավառում։ Դաոսական գործունեության համար կարևոր վայրերից են հայտնի համաշխարհային բնական և մշակութային ժառանգության Ցինչեն լեռը (չորս հայտնի տաոսական լեռներից մեկը) և Չենգդու քաղաքային քաղաքում գտնվող Ցինյան պալատը։

Սիչուանի ավազանում բուդդայականության ներմուծման սկզբնական ամսաթիվը անորոշ է։ Համաձայն Չին դինաստիայի հնագույն տաճարների, որոնք գրանցված են տեղական ժամանակագրություններում, ենթադրվում է, որ բուդդայականությունը պետք է Սիչուան ներմուծվեր Արևելյան Չին դինաստիայի օրոք։ Կան գրավոր վկայություններ, որ Քսինինգի երրորդ տարում (մ.թ. 365), երրորդ տարին։ Արևելյան Ջին դինաստիայի կայսր Աիի կողմից, Ֆահե անունով մի վանական եկել է Սիչուան Կենտրոնական հարթավայրերից և հիմնարար դեր է խաղացել Սիչուանում բուդդիզմի զարգացման հիմքը դնելու գործում։ Սիչուան նահանգի հայտնի բուդդայական տաճարները ներառում են Վենշու վանքը և Դաչի տաճարը Չենդուում, Բաոգուանգ տաճարը Սինդուում, Բաոգուո տաճարը և Էմեի լեռան Վաննի տաճարը և այլն։ Էմեի լեռը Չինաստանի չորս հայտնի բուդդայական լեռներից մեկն է։ Տիբեթյան բուդդիզմը լայնորեն տարածվում է արևմտյան Սիչուանի էթնիկ փոքրամասնությունների տարածքներում։

Սիչուանի քրիստոնեության պատմությանը կարելի է հետևել դեպի նեստորականություն Թան դինաստիայի ժամանակ:Նեստորական վայրերը հայտնաբերվել են Չենդուում և Էմեի լեռներում։ Ըստ Հարավային Սոնգ դինաստիայի «տաղապար:Link-de» էսսեների ժողովածուի, Թան դինաստիայում եղել են Հու մարդիկ, ովքեր կառուցել են Դաքին տաճարը Քիբաո աշտարակի տեղում, որը կառուցվել է Շու Կայմին դինաստիայի միապետի կողմից։ Դրա տասը դարպասը։ աշտարակները պատված էին մարգարիտներով և զմրուխտ կանաչով։ Ուստի հետագա սերունդները տաճարն անվանել են նաեւ «Մարգարտյա աշտարակ»։ Սիչուանում կաթոլիկության տարածումը սկսվեց Չոնգչժենի 13-րդ տարում (1640թ.):Այս տարի Պեկինից Սիչուան եկավ իտալացի ճիզվիտ քահանա Լելեյսը քարոզելու, ավելի ուշ պորտուգալացի քահանա Անվենսին եկավ Սիչուան՝ օգնելու։ 1753 թվականից Փարիզի արտաքին առաքելության միությունը ստանձնել է միսիոներական աշխատանքը Սիչուան նահանգում։ Ավելի ուշ ֆրանսիացի միսիոներ Ֆրանսուա-Մարի-Ժոզեֆ Գուրդոնը գրել է «Սուրբ կրոնը մտնում է Սիչուան»՝ հիմնվելով երկու քահանաների՝ Լիի և Անի փորձառությունների վրա՝ նկարագրելով Սիչուանում կաթոլիկության հաստատման պատմությունը։ Սիչուանի կաթոլիկ աստվածաբանական և փիլիսոփայական քոլեջը, որը համատեղ ղեկավարվում է Չինաստանի հարավ-արևմուտքում գտնվող երեք նահանգների և մեկ քաղաքի կողմից, գտնվում է Չենդու քաղաքում։ Տոնգժիի յոթերորդ տարում (1868), Գրիֆիթ Ջոնը Լոնդոնի բրիտանական միսիայից և Վեյ Լի Յալին Link-en-ից մտան Սիչուան՝ քարոզելու և զեկուցեցին իրենց ճանապարհորդությունների մասին բրիտանական միսիաների կենտրոնակայան։ Սա առաջին անգամն էր, որ Սիչուանում քարոզվում էր բողոքականություն (տես Սիչուան բողոքականություն)։ Տաղապար:Link-en-ի միսիոներական միսիոներական ընկերությունը՝ Mei Dao Society-ը, մտավ Սիչուան 1892 թվականին և հիմնեց Էնգուանգ Հոլը և Ավետարանի հիվանդանոցը Չենդուում։ Արևմտյան Չինաստանի Անգլիկան թեմը հիմնադրվել է 1895 թվականին, որի նստավայրը գտնվում է Լանգչժոնգի Սուրբ Հովհաննես տաճարում։ 2013 թվականի դրությամբ Սիչուան նահանգում բացվել է ընդհանուր առմամբ 241 քրիստոնեական եկեղեցի (վայր)։

Մուսուլմաններն արդեն ապրում էին Սիչուանում ուշ Թանի և Հինգ դինաստիաների ժամանակ, և մեծ մասշտաբով ներկայացվեցին 10-րդ դարի սկզբին։ Ցին դինաստիան Սիչուանի իսլամի բարգավաճման շրջանն էր։ Այդ ժամանակ Լանջոնգ քաղաքում կառուցվել է Բաբա Տաճարը՝ չինական սուֆիական մզկիթ։ Ներկայումս կան ավելի քան 120,000 մուսուլմաններ, որոնք պատկանում են սուննիական աղանդին։

Համաձայն Յաո Չոնգսինի «Հրե զրադաշտականության մնացորդները Բաշուի տարածաշրջանում Թան և Սոնգ դինաստիաների ժամանակ» հոդվածում (հայտնի է նաև որպես «Հրե զրադաշտականության մնացորդները Բաշուի շրջանում միջնադարյան ժամանակաշրջանում» հոդվածում), Սիչուանը հայտնի էր Թանում։, Վաղ, Հետագայում Շու և Սոնգ դինաստիաներ Զրադաշտականություն (Զրադաշտականություն). Սուն Յաթ-սեն համալսարանի պրոֆեսոր Լի Գուոտաոն կարծում է, որ Էրլանգ Աստծո նախատիպը գալիս է սոգդիական զրադաշտական ​​աստծուց տաղապար:Link-en: Capital Normal University-ից Հոու Հուին կարծում է, որ «այս համոզմունքը ծագել է Սիչուանի և Սիչուանի տարածքներում, զրադաշտական ​​մշակութային հիմքով, և Էրլանգ Աստծո տարբեր աստվածությունները համահունչ են զրադաշտական ​​անձրեւի աստծու (գիտելիքի աստված, որը նաև հայտնի է որպես Տիշտար)։ Սրանից ենթադրվում է, որ Էրլանգի հավատքի ծագումը պետք է լինի զրադաշտական ​​անձրեւի աստծու պաշտամունքը»։

Գիտություն և կրթություն
-----------------------

Սիչուանի համալսարանի հյուսիսային դարպաս
Սիչան արբանյակների գործարկման կենտրոն
Սիչուանը մեծ բնակչությամբ և կրթական մեծ մակարդակով նահանգ է։ Ութ համալսարաններ ընտրվել են ազգային երկակի առաջին կարգի շինարարական նախագծերի համար։ Չենդուն Չինաստանի բարձրագույն կրթության հանրահայտ բազաներից մեկն է։ Այն ունի հիմնական չինական համալսարաններ, ինչպիսիք են Սիչուանի համալսարանը, Չինաստանի Էլեկտրոնային գիտության և տեխնոլոգիայի համալսարանը, Հարավարևմտյան Ցզյաոտոնգի համալսարանը, Հարավարևմտյան ֆինանսների և տնտեսագիտության համալսարանը, Չենդուի տեխնոլոգիական համալսարանը, Սիչուանի գյուղատնտեսական համալսարանը, հարավարևմտյան նավթային համալսարանը, Չենդուի ավանդական չինական բժշկության համալսարանը, և Չինաստանի քաղաքացիական ավիացիայի թռիչքային համալսարան։ Հիմնական կրթության հանրահռչակման մակարդակը Սիչուանում համեմատաբար լավ է։ 2011 թվականի վերջի դրությամբ նահանգի բոլոր 181 շրջանները (քաղաքներ, շրջաններ) ունեին հիմնականում համընդհանուր իննամյա պարտադիր կրթություն, և պարտադիր կրթության բնակչության ընդգրկվածության մակարդակը կազմում էր 100%։ 2018 թվականի վերջի դրությամբ նահանգի բոլոր մակարդակների և տեսակների դպրոցների ընդհանուր թիվը կազմում էր 25,000՝ 15,73 միլիոն աշակերտով և 1,11 միլիոն պրոֆեսորադասախոսական կազմով և անձնակազմով, որոնցից 910,000-ը լրիվ դրույքով ուսուցիչներ էին։ Սիչուանի վիճակագրական տեղեկագիրը ցույց է տալիս, որ նահանգում կա 5730 տարրական դպրոց, որտեղ 2018 թվականին ընդունվել է 952000 նոր աշակերտ, իսկ տարրական դասարանների աշակերտների ընդհանուր թիվը՝ 5,555 միլիոն, 3,716 սովորական միջին դպրոց, 924,000 նոր աշակերտներով և 2018 թ. ընդհանուր 2,62 մլն աշակերտ և 128 հատուկ դպրոց Կրթական դպրոց՝ 15000 աշակերտ։ Չենդուն Սիչուան նահանգի բարձրագույն կրթության կենտրոնն է, իսկ պրեֆեկտուրայի մակարդակի այլ քաղաքներում կան սովորական դպրոցներ կամ քոլեջներ, որոնք պատրաստում են տարրական և միջնակարգ դպրոցների ուսուցիչներ։ Սիչուանն ունի 119 ընդհանուր քոլեջ և համալսարան, 13 մեծահասակների քոլեջ և համալսարան, և 36 հաստատություն ասպիրանտների պատրաստման համար։ 2018 թվականին 530,000 մարդ բարձրագույն կրթություն է ստացել ինքնաուսուցման քննությունների տեսքով։ Համաձայն Սիչուանի նահանգի կրթության վարչության տվյալների՝ բարձրագույն կրթության մեջ ամբողջ նահանգի համախառն ընդգրկվածության մակարդակը կազմում է 22%։

Սիչուան նահանգն ունի բազմաթիվ շահավետ գիտական ​​և տեխնոլոգիական նախագծեր, ինչպիսիք են նոր նյութերը և նոր էներգիան, բիոճարտարագիտությունը, օդատիեզերքը, էլեկտրոնային տեղեկատվությունը, միջուկային տեխնոլոգիաները և այլն։ 2018 թվականի վերջի դրությամբ նահանգի ազգային առանցքային լաբորատորիաները և նահանգային և նախարարական հիմնական լաբորատորիաները 14 էին։ Համապատասխանաբար կան 16 և 116 ազգային մակարդակի ինժեներական տեխնոլոգիական կենտրոններ և 208 մարզային մակարդակի ինժեներական տեխնոլոգիաների հետազոտական ​​կենտրոններ։ Ընդհանուր առմամբ 59 փորձագետ, գիտնական և պրոֆեսոր, ովքեր վաստակել են ակադեմիական և գիտական ​​ոլորտներում, նշանակվել են Չինաստանի ակադեմիայում։ Գիտությունները և չինական հասարակությունը Գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս. 2018-ին նահանգում կար 4200 բարձր տեխնոլոգիական ձեռնարկություն, այդ թվում՝ 29 ազգային մակարդակի տեխնոլոգիական բիզնես ինկուբատորներ։ 152,987 նոր ապրանք կամ նախագիծ հայտ է ներկայացրել արտոնագրերի համար, որից 87,372-ը արտոնագրված են։ Xichang արբանյակների արձակման կենտրոնը, որը գտնվում է Սիչան քաղաքում, Լյանշան Յի ինքնավար պրեֆեկտուրա, հարավ-արևմուտք, Սիչուան, հայտնի օդատիեզերական բազա է Չինաստանում։

Արժույթ
-------

Միջազգային քաղաքների ստեղծումը Սիչուան նահանգում սկսվել է 1981 թվականին, երբ նահանգի մայրաքաղաք Չենդուն քույր քաղաք դարձավ Ֆրանսիայի Մոնպելյեի հետ:362։ 2023 թվականի դրությամբ Սիչուան նահանգը և նրա տեղական և շրջանային մակարդակի վարչական շրջանները հիմնել են քույր քաղաքներ 47 երկրներում 127 քաղաքներով։ Դրանցից կան 40 զույգ գավառական մակարդակի քույր շրջաններ, 69 զույգ պրեֆեկտուրայի մակարդակի քույր քաղաքներ և 18 զույգ շրջանային մակարդակի քույր քաղաքներ։

| Մարզային վարչական շրջան | Թաղամասեր | Ամսաթիվ |
| --- | --- | --- |
| Երկիր | Գավառներ |
| **Սիչուան նահանգ** | 1 | ԱՄՆ-ի դրոշըԱՄՆ | Վաշինգտոն նահանգ | 1982․10․17 |
| 2 | ԱՄՆ-ի դրոշըԱՄՆ | Միչիգան | 1982․11․9 |
| 5 | {{{2}}}Հյուսիսային Կորեա | Պինյան | 1985․10․18 |
| 6 | {{{2}}}Ֆրանսիա | Հարավային Պիրենեա | 1987․6․9 |
| 7 | {{{2}}}Գերմանիա | Հյուսիսային Ռեյն-Վեստֆալիա | 1988․7․7 |
| 8 | {{{2}}}Մեծ Բրիտանիա | Լեսթերշիր | 1988․10․26 |
| 9 | {{{2}}}Իտալիա | Պիեմոնտե | 1990․2․27 |
| 10 | {{{2}}}Բրազիլիա | Պերնամբուկո նահանգ | 1992․7․31 |
| 11 | {{{2}}}Հունգարիա | Տորնաու շրջան | 1993․11․1 |
| 12 | {{{2}}}Իսպանիա | Վալենսիայի ինքնավար մարզ | 1994․3․7 |
| 13 | ԲելգիաԲելգիա | Բրյուսել-մայրաքաղաք տարածաշրջան | 1995․4․13 |
| 14 | {{{2}}} Վենեսուելա | Բարինասի նահանգ | 2001․7․5 |
| 17 | {{{2}}}Բրազիլիա | Պարա նահանգ | 2009․10․15 |
| 18 | Թաիլանդ | Սուփանբուրի նահանգ | 2010․6․30 |
| 19 | {{{2}}}Ֆրանսիա | Շամպայն-Արդեններ | 2012․9․13 |
| 20 | Նիդերլանդներ | Լիմբուրգ | 2014․6․4 |
|

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «四川简介». 中国日报网. 2009 թ․ սեպտեմբերի 24. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ փետրվարի 19-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 20-ին.
3. ↑  «中国天然气工业的摇篮——记四川盆地油气发展史». 天然气咨询. 2020 թ․ օգոստոսի 31. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ փետրվարի 23-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 20-ին.
4. ↑  «发展成渝城市群的战略思考». 《广东农业科学》杂志. 2010-04. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 3-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 22-ին.
5. ↑  四川省地方志编纂委员会 (2016.2). *《四川省志-旅游志（1986-2005）》*. 方志出版社. էջ 1. ISBN 978-7-5144-1385-4.
6. ↑  张学君 主编; 四川省地方志编纂委员会 (2003). *《四川省志·卷首》*. 北京: 方志出版社. ISBN 7-80122-933-9.
7. ↑  谭其骧; 王天良; 邹逸麟; 郑宝恒; 胡菊兴 (1980). «我国省区名称的来源». *《复旦学报(社会科学版)》* (S1).
8. 1 2  袁庭栋：《巴蜀文化志》，四川出版集团·巴蜀书社，2009年5月，ISBN 978-7-80752-357-4
9. ↑  «广东首次发现旧石器时代早期遗址». 凤凰网. 2014 թ․ հունիսի 12. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 5-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 5-ին. «200万年：四川巫山人»
10. ↑  *当代四川简史*. 当代中国出版社. 1997-05. ISBN 9787800925771.
11. 1 2  «四川历史——传说时期». 成都市武侯区图书馆. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 5-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 5-ին.
12. ↑  谭继和 (2012 թ․ մարտի 1). *《地方文化研究辑刊》（第五辑）* (չինարեն). 巴蜀书社; Esphere Media（美国艾思传媒）. ISBN 9787807529989.
13. ↑  *传世名家经典文丛（套装共10册）* (չինարեն). 内蒙古人民出版社. 2015 թ․ մայիսի 22. ISBN 9787204094394.
14. ↑  段渝 (2009 թ․ հունվարի 6). «巴国的历史和文化». *四川社会科学在线*. 四川省社会科学院信息网络中心. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 5-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 5-ին.
15. ↑  *四川省志·卷首* (PDF). 方志出版社. 2003-03. էջ 142. ISBN 9787801229335. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2018 թ․ դեկտեմբերի 2-ին. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 1-ին.
16. ↑  *四川省志·卷首*. 方志出版社. 2003-03. էջ 164. ISBN 9787801229335. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 1-ին.
17. ↑  «《宋元明清时期》» (պարզեցված չինարեն). 新华网. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ նոյեմբերի 1-ին. Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 3-ին.
18. ↑  吴达德 (2015 թ․ հունիսի 21). *辛亥革命四川名人画传* (չինարեն). 四川辞书出版社; Esphere Media（美国艾思传媒）. էջեր p. 118. ISBN 9787806827086. `{{cite book}}`: `|pages=` has extra text (օգնություն)
19. ↑  «四川军阀混战十七年：刘湘扩军十万 成为四川霸主». 中华网. 2014 թ․ հունվարի 23. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 5-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 5-ին.
20. ↑  四川省地方志工作办公室. «《四川省志·省政府篇（1840-1949）-政务志》». *四川省情网*. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 16-ին.
21. ↑  刘国铭 (1993). *中国国民党九千军事将领* (չինարեն). 中华工商联合出版社. էջեր p. 584. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 5-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 5-ին. `{{cite book}}`: `|pages=` has extra text (օգնություն)
22. ↑  曹树基，《大饑荒：1959－1961年的中国人口》，香港时代国际出版有限公司，2005年版
23. ↑  李贵平 (2018 թ․ հուլիսի 12). «1981年 四川滂沱大雨持续6天». *新浪* (չինարեն). 《华西都市报》. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 12-ին. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 27-ին.
24. ↑  «溫家寶：汶川地震是建國以來最大地震» (ավանդական չինարեն). 新華網. 2008 թ․ մայիսի 16. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մայիսի 20-ին. Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 23-ին.
25. ↑  «汶川地震破壞性波及面超唐山» (ավանդական չինարեն). 香港商報. 2008 թ․ մայիսի 17. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 22-ին.
26. ↑  «31个省份亮经济"成绩单" 广东江苏GDP领跑全国» (պարզեցված չինարեն). ）新华网：财经. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ փետրվարի 3-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 3-ին.
27. ↑  游世龙 (2014年1月). 游世龙 (ed.). *四川地图集* (第二版 ed.). 成都地图出版社. էջ 12. ISBN 9787807045649. `{{cite book}}`: `|access-date=` requires `|url=` (օգնություն)
28. 1 2  苟德仪 (2018年). «清代川东道的辖区与职能演变». *中国历史地理论丛* (第10期).
29. ↑  «四川公布五大经济区发展规划 成都市仍一家独大». 21世纪经济报道. 2016 թ․ սեպտեմբերի 8. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 3-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 20-ին.
30. ↑  «中华人民共和国县以上行政区划代码». 中华人民共和国民政部. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 2-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 5-ին.
31. ↑  «IT产业排名：杭州超越广州，成都需要自己的峰会». 澎湃新闻. 2014 թ․ հունիսի 12. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ փետրվարի 23-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 21-ին.
32. ↑  «2019年四川省百强企业排行榜». 中商产业研究院. 2019 թ․ դեկտեմբերի 24. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ փետրվարի 19-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 21-ին.
33. ↑  «多措并举推进上市公司质量提升 上市公司已成四川经济"基本盘"». 四川日报. 2021 թ․ հունվարի 18. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 3-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 21-ին.
34. ↑  «四川概括». 四川省人民政府. 2020 թ․ հուլիսի 8. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 3-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 20-ին.
35. ↑  萧易：《古蜀国：故乡还是他乡？》，先锋国家历史，2009年5月
36. ↑  谭继和：《巴蜀文化辨思集》，四川出版集团·四川人民出版社，2004年6月
37. ↑  徐杰舜 (1999). «第八编第四章：西南汉族的方言». *《雪球——汉民族的人类学分析》*. 上海人民出版社. ISBN 9787208030596.
38. 1 2  严奇岩 (2007年第4期). «《移民与四川人"打乡谈"》». *成都大学学报（社科版）*.
39. 1 2 3 4 5 6  四川省地方志编纂委员会 (2016.2). *《四川省志-川菜志（1986-2005）》*. 方志出版社. էջ 1. ISBN 978-7-5144-1385-4.
40. ↑  范建华 (2012). *中华节庆辞典*. 云南美术出版社. էջ 337. ISBN 9787548908753.
41. ↑  «四川四大花灯——白龙花灯». 剑阁县人民政府. 2021 թ․ հունվարի 13. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 3-ին. Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 8-ին.
42. ↑  «2022年四川省国民经济和社会发展统计公报\_国民经济和社会发展统计综合情况». *四川省人民政府网站*. Վերցված է 2023 թ․ դեկտեմբերի 30-ին.
43. ↑  «人口和就业» (պարզեցված չինարեն). 四川省人民政府. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 30-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 21-ին.
44. ↑  «四川老年人口居全国第二 比全国提前4年"变老"» (պարզեցված չինարեն). 华西都市报. 2011 թ․ հոկտեմբերի 28. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ փետրվարի 3-ին. Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 21-ին.
45. ↑  «中国31省份男女比例排名出炉：四川"女多男少"00后男女失衡明显» (պարզեցված չինարեն). 21世纪经济报道. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հոկտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 21-ին.
46. ↑  国务院第七次全国人口普查领导小组办公室. «中国人口普查年鉴-2020». Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ մայիսի 12-ին. Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 26-ին.
47. ↑  «《佛教在四川》». *四川巴蜀网* (պարզեցված չինարեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հոկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2010 թ․ հունվարի 1-ին.
48. ↑  Li, Tang; Winkler, Dietmar W. eds. (2016). Winds of Jingjiao. "orientalia – patristica – oecumenica" series (Կաղապար:Vol.) (անգլերեն). Münster: LIT Verlag. էջ P.. ISBN 9783643907547. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունիսի 16-ին. Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 30-ին.
49. ↑  Baumer, Christoph (2016). The Church of the East: An Illustrated History of Assyrian Christianity (անգլերեն) (New Edition ed.). London: I. B. Tauris. էջ P.. ISBN 978-1-78453-683-1. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունիսի 17-ին. Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 30-ին. `{{cite book}}`: `|edition=` has extra text (օգնություն)
50. ↑  «《伊斯兰教传入及发展概况》». *巴蜀文化网* (պարզեցված չինարեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ նոյեմբերի 21-ին. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 16-ին.
51. ↑  «2018年四川国民经济和社会发展统计公报». 四川省统计局. 2019 թ․ մարտի 6. Վերցված է 2022 թ․ հոկտեմբերի 21-ին.
52. ↑  «《四川教育》» (պարզեցված չինարեն). 四川省教育厅. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ մայիսի 5-ին. Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 10-ին.
53. ↑  四川省地方志编纂委员会 编 (2001年). *《四川省志·外事志》*. 四川省成都市: 巴蜀书社. ISBN 9787806590263. Վերցված է 2023 թ․ դեկտեմբերի 15-ին.
54. ↑  «成都携手蒙彼利埃 创造中法友谊史多个"第一"». *新浪新闻*. 成都市政府网站. 2019 թ․ օգոստոսի 22. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ դեկտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 11-ին.
55. ↑  «四川省国际友城关系一览表（更新至2023年6月底，共122对）». *四川省外事办公室*. 2023 թ․ հուլիսի 5. Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ դեկտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2023 թ․ դեկտեմբերի 3-ին.

### Աղբյուրներ

Գրականություն
* 山田賢 著，曲建文 譯：《移民的秩序：清代四川地域社會史研究》（北京：中央編譯出版社，2011年）.

Կայքեր
* 九寨沟地震 预料造成百死、千伤 Արխիվացված 2017-08-09 Wayback Machine. 2017-08-08.

Արտաքին հղումներ
----------------

* 四川政府网Արխիվացված 2011-02-11 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սիչուան» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX5004390 · BNF: 11952945t · GND: 4058820-8 · LCCN: n81020323 · LNB: 000135859 · NDL: 00636001 · NKC: ge360246 · SUDOC: 027504271 · VIAF: 134813396 · WorldCat VIAF: 134813396 |

 |

 |