recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ռոզա Սարգսյան** (հունվարի 20, 1987(1987-01-20), Ստեփանակերտ, ԼՂԻՄ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի թատերական ռեժիսոր, կուրատոր։ 2017 թվականից Ուկրաինայի՝ Լվովում երեխաների և պատանիների համար առաջին ակադեմիական թատրոնի գլխավոր տնօրեն։

1992 թվականից ապրում է Ուկրաինայում ծնողների հետ։ 2004 թվականին ընդունվել Է Խարկովի համալսարանի սոցիոլոգիայի ֆակուլտետ, 2009 թվականին ավարտել է այն քաղաքական սոցիոլոգի, հումանիտար առարկաների դասախոսի մասնագիտությամբ։ 2008 թվականից միաժամանակ սովորել է Ուկրաինայի ժողովրդական արտիստ Ա.Ս. Բարսեղյանի արվեստանոցում Խարկովի արվեստի ազգային համալսարանի թատերական ֆակուլտետի դրամատիկական թատրոնի ռեժիսուրայի ամբիոնում, ավարտել է դասընթացը 2012 թվականին։

2011 թվականից պրոֆեսիոնալ բեմում է։ Աշխատել է Սևերոդոնեցկի քաղաքային թատրոնում, Ռուսաստանի ակադեմիական երիտասարդական թատրոնում, «Թատերական պալատ» թատրոնում (Մոսկվա), Ուդմուրտի ռուսական դրամայի ակադեմիական թատրոնում և այլն։ 2014 թվականից զբաղվել է անկախ թատրոնի շարժմամբ՝ թատերական նկարիչ և ռեժիսոր Դիանա Խոդյաչիխի հետ միասին Խարկովի մունիցիպալ պատկերասրահի բազայի վրա ստեղծելով *DeFacto* թատրոնը։ Թատրոնը մասնակցել է միջազգային փառատոների և կոլաբորատիվ նախագծերի՝ համագործակցելով եվրոպական և Ուկրաինական տարբեր կազմակերպությունների և թատրոնների հետ։ Ամենամեծ արձագանքն ստացել է «Այո, իմ ֆյուրեր!» ըստ Բրիգիտա Շվայգերի պիեսի, երաժշտությունը՝ Ա. Մալացկովսկայայի, որտեղ քննադատությունը նշում էր Բերտոլդ Բրեխտի և Անտոնեն Արտոյի ավանդույթներին հետևելը։ 2015 թվականին դրամատուրգ և կուրատոր Իրինա Գորեցը Պոլտավայի ժամանակակից երկխոսության թատրոնում բեմադրել է «Մեծ ֆիլտրի տեսությունը» ներկայացումը։ 2016 թվականին Կիևի Գոգոլֆեստում «Վախի քարտեզներ, ինքնության քարտեզներ» միջազգային նախագծի շրջանակներում լեհ Ագնեշկա Բլոնսկայի հետ բեմադրել է «Իմ պապը փորել է, հայրս փորել է, իսկ ես չեմ լինի» ներկայացումը, ներկայացումը ցուցադրվել է նաև Օդեսայում՝ առաջացնելով հանրության ոչ միանշանակ արձագանքը։ 2017 թվականին Լեհաստանի մշակույթի նախարարության «Գաուդե Պոլոնիա» կրթաթոշակով կես տարի հետազոտել է լեհական անկախ թատերական շարժումը և վերապատրաստվել Վարշավայի պետական թատրոններում, դարձել Ուկրաինական անկախ թատրոնի «Դեսանտ» փառատոնի կուրատորներից մեկը։

2017 թվականի սեպտեմբերին հաղթել է Ուկրաինայի՝ Լվովի երեխաների և պատանիների համար առաջին ակադեմիական թատրոնի գլխավոր տնօրենի մրցույթում։ Միաժամանակ դարձել Է Ուկրաինայում Բրիտանական խորհրդի Երիտասարդ ռեժիսորների մրցույթի դափնեկիրներից մեկը՝ բեմադրելով Սառա Քեյնի «Փսիխոզ 4.48» պիեսը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  О. Дорофеева. В Харькове показали «Да, мой фюрер!» // Театральный портал
2. ↑  Кто мы и откуда: одесская трагедия 2 мая, Революция Достоинства и другое в современном театре // «Южный курьер», 29.9.2016.
3. ↑  Ukrainian Directors «Take the Stage» at the British Council Theatre Competition // UATV English, 10.10.2017.
**Տրանսիլվանիայի Ալպեր** (կամ ՝ Հարավային Կարպատներ, ռումիներեն՝ Carpaţii Meridionali), լեռնային շրջան հարավ-կենտրոնական Ռումիայում։ Շրջանը ձգվում է Կարպատների Prahova գետի հովտից մինչև Timiş և Cerna գետերի լեռնանցքը։

Լեռներ
------

Տրանսիլվանիայի Ալպերի միջին բարձրությունը 1500-1750 մ է։ Ամենաբարձր կետն է Moldoveanu լեռը 2544 մ բարձրությամբ, որը նաև Ռումինիայի ամենաբարձր կետն է համարվում։ Այն մտնում է Făgăraş լեռնաշղթայի մեջ։ Լեռնային շրջանը ձգվում է մոտ 250-300 կմ։ Այն ձևավորվել է Կայնոզոյան դարաշրջանում և հանդիսանում է Եվրոպական Ալպերի արևելյան թևի մի մասը։ Տրանսիլվանիայի Ալպերը մտնում են Ալպ-Հիմալայան լեռնազանգվածի մեջ։ Դրանք ծածկված են մարգագետիններով, սաղարթախիտ ու լայնատերև անտառներով։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4078027-2 · LCCN: sh85137110 · NKC: ge138021 · VIAF: 240808772 · WorldCat VIAF: 240808772 |

 |
| **՞**Հացենի պենսիլվանյան |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
| Դաս | Երկշաքիլավորներ |
|
|
|
| Կարգ | Բոգածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ձիթազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Հացենի |
|
|
| Տեսակ | Հացենի պենսիլվանյան |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Fraxinus pennsylvanica
March |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակIUCN 3.1 *Critically Endangered* : ??? |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |



**Հացենի պենսիլվանյան** (լատ.՝ Fraxinus pennsylvanica), ձիթազգիների ընտանիքի, հացենիների ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ ծառ է` 1 5-25 մ բարձրությամբ և մինչև 1 մ բնի տրամագծով։ Սաղարթը մեծ մասամբ անկանոն է, ցրված կամ միակողմանի։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը գորշամոխրավուն է, ճաքճքված։ Ընձյուղները մոխրավուն են, թաղիքամազ մզուկապատ, ծածկված սպիտակ ոսպնյակներով։ Բողբոջները գորշադարչնագույն են։
Տերևները բարդ են, կազմված 7 (մեծ մասամբ 5-9) տերևիկներից։ Երկարավուն են, 4-14 սմ երկարությամբ, 2-4 (8) սմ լայնությամբ, ամբողջաեզր են կամ սղոցաեզր, բաց կանաչավուն, երբեմն` կարմրագորշավուն, ներքևի կողմից` մազմզուկապատ։
Սևապտղիկներն ունեն 3-7 սմ երկարություն, 0,5-1,2 սմ լայնություն, երկարավուն-էլիպսաձև, պարունակում են մեկական սերմ (ընկուզիկ)։ Ծաղկում է ապրիլին, պտղաբերում` օգոստոսին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում, Նոր Շոտլանդիայից մինչև կենտրոնական շրջաններ, Ջորջիա և դեպի արևմուտք` մինչև Մանիտոբա, Հյուսիսային և Հարավային Դակոդա, Նեբրասկա, Կանզաս և Հյուսիսային Ալաբամա։

Կիրառություն
------------

Հայաստանում մասսայաբար օգտագործվում է կանաչապատման և անտառապատման նպատակներով։ Չկա մի բնակավայր, որտեղ կանաչ տնկարկներից այս ծառատեսակը բացակայի։ Խոնավասեր է, լուսասեր, պահանջկոտ է հողի նկատմամբ, արագ է աճում, ցրտադիմացկուն է։ Ամենուրեք ինքնացան է տալիս և ինքնուրույն բազմանում ու տարածվում։

Էկոլոգիական խումբը` XIIp: Մշակության հավանական շրջանները` 1-32։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 235։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2002008939 |

 |
ԵՄ (կանաչ) և ԱՄՆ (նարնջագույն)
**Տրանսատլանտյան առևտրային և ներդրումային գործընկերություն (ՏԱՆԳ)** (անգլերեն*Transatlantic Trade and Investment Partnership*), Եվրոպական միության և ԱՄՆ-ի միջև նախատեսվող ազատ առևտրի համաձայնագիր։

ՏԱՆԳ-ի կողմնակիցները համարում են, որ համաձայնագիրը կբերի բազմակողմանի տնտեսական աճի, իսկ քննադատները պնդում են, այն կբերի կորպորացիաների իշխանության աճի և կբարդացնի կառավարությունների միջոցով տնտեսության կարգավորումը հանուն ընդհանուր բարօրության։ ԱՄՆ կառավարությունը ՏԱՆԳ-ը դիտարկում է իբրև Տրանս–խաղաղօվկիանոսյան գործընկերության լրացում։

Այն բանից հետո, երբ 2014 թվականի մարտին նախագծի մասին տեղեկատվության արտահոսք եղավ, Եվրոպական Կոմիսիան հասարակական քննարկումներ սկսեց համաձայնագրի որոշ կետերի վերաբերյալ, իսկ 2015 թվականի հունվարին հրապարակեց համաձայնագրի կարճ նկարագրությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  This EU-US trade deal is no 'assault on democracy', Ken Clarke, The Guardian, 11 November 2013
2. ↑  This transatlantic trade deal is a full-frontal assault on democracy, George Monbiot, The Guardian, 4 November 2013
3. ↑  Transatlantic Interests In Asia, Russel, Daniel R. United States Department of State, 13 January 2014
4. ↑  TTIP Draft, "Trade in Services, Investment and E-commerce" (02/07/2013)
5. ↑  Question and Answers on the results of the public consultation: Consultation on investment protection in EU-US trade talks
**Տրանսաերո,** ռուսական ավիաընկերություն, Նախկինում խոշորագույն մասնավոր ռուսական ավիաընկերություններից էր, որը դադարեցրել է գործողությունները 2015-ի հոկտեմբեր ամսից։ Այն տեղակայված էր Մոսկվայի «Դոմոդեդովո» և «Վնուկովո» օդանավակայաններում ՝ նույնպես ստեղծելով լրացուցիչ հանգույց Սանկտ Պետերբուրգի Պուլկովո օդանավակայանում։ Ավիաընկերությունը գործարկել է ուղևորատար և բեռների թռիչքներ Ռուսաստանի ներսում, ինչպես նաև միջին և երկար ճանապարհով միջազգային թռիչքներ դեպի Եվրոպա, Ասիա, Հյուսիսային և Լատինական Ամերիկա։ «Աերոֆլոտ» ավիաընկերությունից հետո տարեկան ուղևորաշրջանառության առումով երկրի երկրորդ խոշոր ավիաընկերությունն էր։

Բոեինգ 767

2008
----

Հիմնական իրադարձությունները 2008 թվականին։
1․Ավիաընկերություն «Տրանսաերո» ստացավ միջազգային անվտանգության սերտֆիկատ,
2․Բացվեց նոր չվերթ «Տրանսաերո» Մոսկվայից Կրասնոյարսկ։

2009
----

Հիմնական իրադարձությունները 2009 թվականին։
1․Ավիաընկերությունը բացեց 12 նոր չվերթներ դեպի Ռուսաստանի Դաշնություն, հետևյալ քաղաքներ՝ Կազան, Մագնիտոգորսկ, Օմսկ, Սամարա, ՈՒֆա, Կրասնոդար, Սոչի, Երևան, Լոնդոն, Մայամի, Նիժնիյ Նովգորդ, Եկատերինբուրգ,
2․«Տրանսաերո» լիովին լուծեց էլեկտրոնային տոմսի հարցը։

2010
----

Հիմնական իրադարձությունները 2010 թվականին։
1․․«Տրանսաերո» ավիաընկերությունը 2010 թվականին հասել է 57 միավորի։

2011
----

Հիմնական իրադարձությունները 2011 թվականին։
Դեկտեմբեր–«Տրանսաերո» ձեռք է բերում 4 ինքնաթիռ Բոեինգ 787, Ավիաընկերությանը նաև փոխարինում էր Բոեինգ 767։

2012
----

Հիմնական իրադարձությունները 2012 թվականին։
1․Ավիաընկերությունը սկսեց կատարել չվերթներ Վնուկովո օդանավակայանից,
2․Ավիաընկերությունը սկսեց չվերթներ հետևյալ ոլորտներում՝ Լոս Անջելես, Հռոմ, Վենետիկ, Փարիզ։
**10.5 cm Feldhaubitze 98/09** (*105 մմ դաշտային հաուբից 98/09*), գերմանական 105 մմ դաշտային հաուբից, որն օգտագործվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Գերմանիայի, Թուրքիայի և Ռումինիայի բանակներում։ 1898 թվականի հաուբիցի մոդիֆիկացիա։

Պատմություն
-----------

Թուրքական հաուբիցի հաշվարկ
Բնօրինակ զարգացումը Rheinmetall-ն է, ի սկզբանե հաուբիցը ստեղծվել է որպես 10.5 cm Feldhaubitze 98։ 1902-1904 թվականներին զենքը վերամշակվել է Krupp կոնցեռնի կողմից՝ ստանալով վերադարձի նոր մեխանիզմ և նոր հրետասայլ։ 1909 թվականին ընդունվել է զինման՝ ստանալով 98/09 ինդեքսը (հին նմուշի բոլոր զենքերը նորովի են վերամշակվել)։ Ատրճանակի վահանի մոտ երկու նստատեղ է տեղադրվել։ Ընդհանուր առմամբ, Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին արձակվել է 1260 միավոր զենք։

Զինամթերք
---------

Հաուբիցի համար օգտագործվել են արկերի երեք տարբերակ և թիրախների երեք տարբերակ, ինչպես նաև հատուկ նշան՝ կախովի հրաձգության և ուղիղ նշանառության համար։ Ռումբերի տեսակներ՝

* Feldhaubitz granate 98։ քաշը 15,8 կգ։ Կրակոցների ժամանակ արկն ուներ մինչև 6300 մետր հեռահարություն։
* Feldhaubitz granate 05։ քաշը 15,7 կգ
* Feldhaubitz schrapnel 98։ քաշը 12,8 կգ, կոտորակառումբ։

Նմանատիպ թնդանոթեր
------------------

* 4,5 դյույմանոց բրիտանական հաուբից
* 10 cm Feldhaubitze M 99

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Transformation of the 10.5 cm Feldhaubitze 98/09- Retrieved 2012-02-29. 2012-03-06.
2. ↑  Jäger, p. 28
3. ↑  Ammunition- Retrieved 2012-02-29
4. ↑  10.5 cm LIGHT FIELD HOWITZER MODEL 98/09- Retrieved 2012-02-29. 2012-03-06.

Գրականություն
-------------

* Jäger, Herbert. *German Artillery of World War One*. Ramsbury, Marlborough, Wiltshire։ Crowood Press, 2001 ISBN 1-86126-403-8

Արտաքին հղումներ
----------------

* 10.5 cm FH 98/09 on Landships(անգլ.)
* List and pictures of World War I surviving 10.5 lFH 98/09 howitzers(անգլ.)
**1-ին գիմնազիչեսկի պուրակ** (ռուս.՝ 1-й гимназический сквер), պուրակ ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում։ Հիմնվել է է 1878 թվականին։ Գտնվում է Սպարտակի նրբանցքի (հիմնադրման ժամանակ` Կամպենհաուզենի Փոքր նրբանցք) մեջտեղում, մյուս կողմերից սահմանափակվում է Ֆրունզեի փողոցով և Օկտյաբրսկայա փողոցով։

Պատմություն
-----------

1-ին գիմնազիչեսկի պուրակը կազմակերպվել է մանկավարժ, Տագանրոգի դասական արական գիմնազիայի տնօրեն Էդմունդ Ռուդոլֆովիչ ֆոն Ռեյտլինգերի ջանքերով 1878 թվականին Տագանրոգի դասական արական գիմնազիայի դիմաց, Կամպենհաուզենի Փոքր նրբանցքի (այսօր` Սպարտակի նրբանցք) մեջտեղում։

Քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում գրեթե ամբողջությամբ ավերվել է, վերականգնվել է 1934 թվականին։

Պուրակը լրջորեն տուժել է Տագանրոգի օկուպացիայի տարիներին։ Պատերազմից հետո բարեկարգվել է։

Զգալի վերակառուցման պուրակը ենթարկվել է 1972-1973 թվականներին` Տագանրոգի ընդհատակյա գործիչների հիշատակին նվիրված «Երդում պատանեկությանը» հուշարձանի համար հարթակ կառուցելու կապակցությամբ։ Տարածքի Ռելիեֆի զգալի թեքությունը դեպի Ֆրունզեի փողոց վերացնելու նպատակով ստեղծվել է լայն բազմաբազուկ սանդուղք։ Կենտրոնում հարթակը շարված է մեծ սալիկներով, երկու կողմերում` ասֆալտապատ ճանապարհ է, ստեղծված են մարգագետիններ և ծաղկանոցներ։ Պուրակի վերակառուցումն իրականացվել է քաղաքի բազմաթիվ ձեռնարկությունների, բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների և դպրոցների աշակերտների ուժերով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Шапочка Е.* Антошины учителя // Таганрогская правда. — 2009. — 13 ноября.
2. 1 2 3 4 5  *Киричек М.С.* Гимназический сквер 1-й // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 279. — ISBN 978-5-88040-064-5.
**Հիրկեի հիվանդությունը** (*Ia տիպի գլիկոգենոզ*) - գլիկոգենոզ է, որը պայմանավորված է օրգանիզմում գլյուկոզ-6-ֆոսֆատազ ֆերմենտի անբավարարությամբ կամ բացակայությամբ։  

Գլյուկոզ-6-ֆոսֆատազ ֆերմենտը՝ լյարդում, երիկամներում, աղիքի պատերում քայքայում է գլյուկոզ-6-ֆոսֆատը գլյուկոզի, որն էլ հետագայում մտնում է արյուն։ Ֆերմենտի անբավարարությունը բերում է այդ հյուսվածքներում գլիկոգենի կուտակման։  
 Հիվանդությունը կոչվում է *Էդգար ֆոն Հիրկեի* անունով, ով և առաջին անգամ նկարագրել է այն։ 

Տարածվածությունը՝ 1։50 000 - 1։100 000-ի։

Ախտաֆիզիոլոգիան և կլինիկան
--------------------------

Գլյուկոզ-6-ֆոսֆատը թեքվում է դեպի գլիկոլիտիկ և պենտոզֆոսֆատային փոխանակման ուղիներ, որի հետևանքով մեծանում է կաթնաթթվի (լակտատ) քանակը, քչանում են ԱԵՖ-ի պաշարները, քանի որ պենտոզֆոսֆատային ուղին ԱԵՖ-ի սինթեզ չի տալիս, իսկ գլիկոլիտիկ ճանապարհով սինթեզվում է ընդամենը 2 մոլեկուլ ԱԵՖ (իսկ աէրոբ փոխանակման դեպքում՝ ~36-38 մոլեկուլ)։  

Պենտոզֆոսֆատային ուղին օրգանիզմի համար ծառայում է նուկլեոտիդների սինթեզի աղբյուր, քանի որ դրա ընթացքում սինթեզվում են պենտոզներ (5 ածխածին պարունակող ածխաջրեր)՝ ռիբուլոզ, քսիլուլոզ, ռիբոզ և այլն, որոնց շատացումը ուղեկցվում է նրանց փոխանակության և քայքայման ակտիվացմամբ։ Արյան մեջ բարձրանում է նուկլեոտիդների քայքայման հիմնական արգասիքի՝ միզաթթվի և նրա աղերի քանակը (**ուրիկեմիա**)։

Լակտատի և միզաթթվի բարձր քանակները արյան մեջ բերում է արյան թթվահիմնային հաշվեկշռի (pH) շեղման դեպի թթվային կողմ (**ացիդոզ**)։ Բարձրանում է նաև հոդաբորբի (պոդագրա - հոդերում՝ ձուսպային հեղուկում, միզաթթվային աղերի բյուրեղների կուտակումներ) զարգացման հավանականությունը։

Քանի որ արյան մեջ գլյուկոզի քանակը իջնում է (**հիպոգլիկեմիա**), դրան ի պատասխան քչանում է ինսուլինի սինթեզը և արտազատումը ենթաստամոքսային գեղձի β-բջիջներում։ Ինսուլինի ցածր քանակը և հյուսվածային քաղցին ի պատասխան, ենթաստամոքսային գեղձի α-բջիջներում ակտիվանում է գլյուկագոնի սինթեզը, որն էլ բերում է ճարպերի մետաբոլիզմի ակտիվացման, արյան մեջ ազատ ճարպաթթուների, տրիգլիցերիդների քանակի բարձրացման (**հիպերլիպիդեմիա**)։ Ինսուլինը նաև հանդիսանում է արյան անոթների պատում գտնվող լիպոպրոտեինլիպազա ֆերմենտի ակտիվատոր, որը քայքայում է արյան տրիգլիցերիդները (խիլոմիկրոններ, ՇՑԽԼ - շատ ցածր խտության լիպոպրոտեիններ)։ Ինսուլինի բացակայությունը բերում է այս ֆերմենտի ինակտիվացման, և բարձրանում է աթերոսկլերոզի զարգացման ռիսկը։

Հիվանդությանը նաև բնորոշ է «չինական տիկնիկի դեմք» սինդրոմը։

Ախտորոշումը
-----------

Բացի արտաքին ախտանշանների առկայությունից և բիոքիմիական ցուցանիշներից, ախտորոշումը հաստատելու համար անցկացվում է գլյուկագոնային թեստ. արյան մեջ գլյուկոզի քանակի փոփոխությունը գլյուկագոն ներարկելուց հետո։ Այս գլիկոգենոզի դեպքում կգրանցվի բացասական պատասխան՝ քանակի փոփոխություն չի դիտվի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  I տիպի b ենթատիպին է պատկանում միկրոսոմալ գլյուկոզ-6-ֆոսֆատազի անբավարարությունը, որը կարող է բերել նաև բակտերիալ ինֆեկցիաների հանդեպ բջիջների զգայունության բարձրացման։ Բիոքիմիայի հիմունքներ, Ա.Լ. Լենինջեր, 5-րդ հրատարակություն - էջ 599
2. 1 2  Ախտաբանական կենսաքիմիա, Ն.Ա. Կլենովա, 2006 թ. Գլիկոգենոզներ - էջ 91
3. ↑  Կենսաբանական քիմիա, Ս.Ի. Սեվերին, 2011 թ. Ճարպերի փոխանակություն - էջ 343
|  |
| --- |
| **Լռջուն Թախտաջյանի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Կաղամբածաղկավորներ (Brassicales) |
| **Ընտանիք** | Կաղամբազգիներ (Brassicaceae) |
| **Տրիբա** | *Isatideae* |
| **Ցեղ** | Լրջուն *(Isatis)* |
| **Տեսակ** | **Լռջուն Թախտաջյանի** *(I. takhtajanii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Isatis takhtajanii*** |

**Լռջուն Թախտաջյանի** (լատ.՝ Isatis takhtajanii), խաչածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասեր բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Մերկ կամ խիտ թավոտ, 25-50 սմ բարձրությամբ ցողունով բազմամյա խոտաբույս է։ Տերևները բարակ են, արմատամերձները՝ երկարավուն-էլիպսաձև, գագաթի մոտ սրացած, ցողունային տերևները՝ բութ ականջուկներով։ Ծաղիկները դեղին են և խմբված երկարավուն ծաղկաբույլերում։ Պտուղը 11-15 մմ երկարությամբ, 3-4 մմ լայնությամբ նեղ-էլիպսաձև պատիճակ է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Արագածի (լեռնագագաթ՝ Արագած, Գեղարոտի կիրճ) և Զանգեզուրի (լեռնագագաթները Մեծ Իշխանասար, Կապուտջուղ, Գազանասար, Յաղլուդարա և Գոգ լիճը) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Ղարաբաղը և Հյուսիսարևելյան Անատոլիան։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ենթալպյան և ալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 2200-3300 մ բարձրություների վրա, ժայռոտ լանջերին, քարակուտակներին։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղակալում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում բացակայում է։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Isatis takhtajanii
* GBIF: 5374216
* IPNI: 285870-1
* NCBI: 651646
* Plant List: kew-2867043
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:285870-1
* Tropicos: 100348209

 |

 |
**«Մշո ճառընտիր»** կամ **«Տօնական»**, հայերեն ամենամեծ մագաղաթյա ձեռագիրը, գրվել և ծաղկվել է 1200 - 1202-ին, Երզնկայի Ավագ վանքում, Բաբերդի տանուտեր Աստվածատուրի պատվերով։ Գրիչ՝ Վարդան Կարնեցի, ծաղկող՝ Ստեփանոս, որին օգնել է նաև գրիչը։ Ձեռագիրն այժմ ունի 601 մագաղաթյա թերթ (55, 3X70, 5 սմ), յուրաքանչյուրը պատրաստված է մի երնջի կամ արջառի կաշվից։ Բաժանված է երկու մասի, կազմ չունի, քաշը 28 կգ է։ Ձեռագիրը ճառերի, վարքերի, վկայաբանությունների, պատմական քաղվածքների և ներբողների ժողովածու է, որոնք դասավորված են ըստ տարվա տոների, որից էլ՝ ժողովածուի «Տօնական» անունը։ Ձեռագիրը ճոխ զարդարված է լուսանցազարդերով, գլխազարդերով և զարդագրերով։ Պահպանվել են տերունական երկու նկարներ, մի էջում «Ծնունդը»՝ կից նկարներով և մի այլ թերթի մեկ երրորդում՝ «Մուտքը»։ Վառ և ինքնատիպ են գլխազարդերը, որոնք շքեղ գորգեր են հիշեցնում երկրաչափական, բուսական և կենդանական մոտիվներով լուսանցազարդերը զարդարում են ամեն մի միավորի սկիզբ։

Սկզբնական տեսք
--------------

Ձեռագիրը սկզբում ունեցել է 660 թերթ, 17 թերթ պահվում է Վենետիկում, 1 թերթ՝ Վիեննայում, իսկ 1977 թվականին Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանը Մոսկվայի Լենինի անվան գրադարանից ստացել է 2 թերթ, որոնք անջատվել էին 1918-ին։

«Մշո ճառընտիր»-ի առևանգում
--------------------------

«Մշո ճառընտիրը» 1202 թվականին հափշտակվում է Բաբերդի այլազգի դատավորի կողմից, 2 տարի թաքցնելուց հետո Խլաթում, 1204 թվականին վաճառում է Մշո Առաքելոց վանքին՝ 4000 արծաթե դրամով, որը հավաքվել էր շրջակայքի բնակիչների և վանքի միաբանների միջոցներով։ Մինչև 1915 թվականը ձեռագիրը գտնվում էր այդտեղ, Մեծ եղեռնի օրերին ձեռագրի երկու մասերը տարբեր ուղիներով հասել են Թիֆլիսի Հայոց ազգագրական ընկերություն, ապա՝ Երևան։ Այժմ պահվում է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 659)։*  |
**Ավերկինի փողոց** (ռուս.՝ Улица Аверкина), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է խորհրդային զորահրամանատար, 48-րդ առանձին հեծելազորային դիվիզիայի հրամանատար գեներալ-մայոր Դմիտրի Իվանովիչ Ավերկինի (1894-1941) պատվին։ Սկիզբ է առնում բնակելի շենքերի բակերից և ավարտվում Մոշկարինի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 550 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Յալթա քաղաքի Ավերկինի փողոցը սկսվում է բնակելի շենքերի բակերից, ընթանալով հարավարևելյան ուղղությամբ՝ 180 աստիճանով շրջադարձ է կատարում դեպի հյուսիս-արևմուտք և ավարտվում Մոշկարինի փողոցի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 34 շինություն։ Երկարությունը 550 մետր է։

Ավերկինի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298609։

Փողոցն անվանվել է խորհրդային զորահրամանատար, 48-րդ առանձին հեծելազորային դիվիզիայի հրամանատար գեներալ-մայոր Դմիտրի Իվանովիչ Ավերկինի (1894-1941) պատվին։ Նա կարճ ժամանակ եղել է Ղրիմի պարտիզանական 4-րդ ջոկատի հրամանատարը։ 1941 թվականի դեկտեմբերի 9-ին (այլ աղբյուրներով` 10-ին կամ 13-ին) պետական արգելոցում պարտիզանների կայանակետը ենթարկվել է հակառակորդի` ռումինական զորամիավորումների հարձակմանը։ Գեներալ Ավերկինի ճակատագիրը ստույգ հայտնի չէ, սակայն նրա մարմինը ավելի ուշ հայտնաբերվել է Ատ-Բաշ լեռից դեպի հյուսիս-արևմուտք` Բեշ-Տեկնե աղբյուրի մոտակայքում և ճանաչվել է զինվորական համազգեստով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  Ф. И. Федоренко. Годы партизанские, 1941-1944. — Симферополь: Таврия, 1990. — 285 с. — ISBN 5-7780-0151-7.
3. ↑  «Информация из донесения о безвозвратных потерях»։ Վերցված է 2019 Ապրիլ 17

Աղբյուրներ
----------

* Улица Аверкина в Ялте
* Подробная карта улица Аверкина, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Ялта, улица Аверкина Archived 2019-04-17 at the Wayback Machine.
**Ռենե Գենոն** (ֆր.՝ René Jean-Marie-Joseph Guénon, նոյեմբերի 15, 1886(1886-11-15), Բլուա, Ֆրանսիայի երրորդ հանրապետություն - հունվարի 7, 1951(1951-01-07), Կահիրե, Եգիպտոսի թագավորություն), ֆրանսիացի փիլիսոփա, մետաֆիզիկայի, տրադիզիոնալիզմի, սիմվոլիզմի, ինիցիացիայի և փիլիսոփայության այլ ոլորտներում գրված աշխատությունների հեղինակ։

Կենսագրություն
--------------

Ռենե Գենոնը ծնվել է 1886 թվականին Ֆրանսիայի Բլոիս քաղաքում։ Նա մեծացել էր կաթոլիկ ընտանիքում և սովորել էր ճիզվիտների մոտ։ Երիտասարդ տարիքում Ռենեն տեղափոխվում է Փարիզ՝ Ռոլլին Քոլեջում մաթեմատիկա ուսուցանելու համար։ 1905 թվականին նա թողնում է իր համալսարանական ուսումը։ Ռենեն դառնում է ֆրանսիական օկուլտական շարժման ակտիվ մասնակից, նա անդամակցում է մի շարք գաղտնի թեոսոֆիան, սպիրիտուալիստական և մասոնական խմբակների։ 1909 թվականին Գենոնը հիմնադրում է «Լա Գնոզ»(ֆր.՝ La Gnose) ամսագիրը։ Այն հրատարակվում է ավելի քան երկու տարի և զետեղում է Գենոնի այդ շրջանի բոլոր աշխատությունները։

Հետագայում Գենոնը մերժում է օկուլտական հայացքները և դրանց պատմափիլիսոփայական հիմունքները։ Նա ավելի և ավելի է հակվում «ավանդական էզոտերիզմ» գաղափարին։ Գենոնը մշտապես հանդես է գալիս ժամանակակից Եվրոպական քաղաքակրթության և մշակույթի դեմ։ Ենթադրաբար, այս շրջանում Գենոնն անցնում է իսլամական կամ դաոսական հաղորդակցության ծիսակարգը։ Նույն ժամանակ Գենոնը լրջորեն ուսումնասիրում է տաոսիզմի, հինդուիզմի և իսլամի հիմնարար դրույթները։

Օկուլտական գաղտնի խմբակների աշխարհից Գենոնը վերադառնում է կաթոլիկ միջավայր։ Նրա հայացքների կազմավորման գործընթացում մեծ ազդեցություն են ունենում առաջավոր կաթոլիկ մտավորականներ ՝ Ժակ Մարիտան, Հայր Պեյուբը, Հայր Սերտիյանժը, և Մ. Միյուն, ով Սորբոնի համալսարանում «Գիտության փիլիսոփայությունը» խորագրով դասախոսություններ էր կարդում։ 1912-1930 թվականները Գենոնը վարում է գործունյա և լայն հանրային կյանք։ Նա հաճախում է Սորբոն, բազմաթիվ աշխատություններ է հրապարակում, մտավորականների շրջանում նոր ծանոթություններ է հաստատում։ 1920 թվականին նա հրատարակում է իր առաջին գիրքը, որից հետո մեծ համբավ է ձեռք բերում որպես փիլիսոփայության և մետաֆիզիկայի գիտակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  GeneaStar
3. ↑
4. ↑  Mark Sedgwick
5. ↑  Ռենե Գենոնի կենսագրությունը


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 32426 · BAV: ADV11117238 · BIBSYS: 90658845 · BNC: a10097533 · BNE: XX1099451 · BNF: 11906145j · CiNii: DA01172668 · CONOR: 167448419 · EGAXA: vtls003582406 · GND: 118936433 · ICCU: CFIV006481 · ISNI: 0000 0001 2144 5736 · LCCN: n80053245 · LNB: 000047893 · NDL: 00441916 · NKC: xx0004396 · NLA: 36537487 · NLG: 69801 · NSK: 000172367 · NTA: 07022160X · NUKAT: n00093446 · PTBNP: 23050 · SUDOC: 026906120 · VIAF: 96988275 · WorldCat VIAF: 96988275 |

 |

 |
Տոկարևի փորձառական ԱՏ–44 ինքնաձիգ զենք 7,62×41 մմ փամփուշտներով՝ նախագծված Ֆ. Տոկարևի կողմից։

Պատմություն
-----------

1943–ի հոկտեմբերին Ֆ․ Վ․ Տոկարևը սկսեց աշխատել ինքնաձիգի վրա՝ օգտագործելով ԱՎՏ–40 ինքնաձիգի հիմքը՝ փոփոխված ՍՎՏ–40-ի, և այդ տարվա նոյեմբերի 21–ին ինքնաձիգի մոդելը պատրաստ էր։ Իր տեսակով Տոկարևի ինքնաձիգը ավելի շատ համապատասխանոմ էր ձեռքի գնդացրին, որոնք բնորոշ էին խորհրդային առաջին ինքնաձիգներին։ Զենքը համալրված էր երկճյուղանի չհանվող հենակով, որն ամրացված էր փողաշապիկին։ Նշանոցը մեխանիկական է՝ նախատեսված 1500 մ հեռավորության համար։ Կարող է միանալ նաև ՍՎՏ-40 հրացանի սվինը։

1943 թվական դեկտեմբերից մինչև 1944 թվականի ապրիլը Տոկարևը ավարտին հասցրեց իր ինքնաձիգի մշակման աշխատանքները։ 1944 թվականի մայիսի 7-ին ԱՏ–44 ինքնաձիգը մասնակցեց ինքնաձիգների առաջին հրաձգարանային փորձարկումներին։ Ներկայացված նմուշօրինակները չկարողացան հաղթահարել փորձարկումը։ 1944 թվականի հուլիսին նշանակվեց կրկնակի փորձարկում, սակայն Տոկարևը չհասցրեց կատարելագործել իր ինքնաձիգը։Միայն դեկտեմբերին նա ներկայացրեց վերամշակված տարբերակը, որի փորձարկումն այս անգամ էլ ձախողվեց՝ իր տեղը զիջելով հրաձգությանը առավել պիտանի և անխափան մրցակիցներին։ Հանձնածողովը եզրակացրեց, որ ԱՏ–44 ինքնաձիգ զենքի հետագա վերափոխումը նպատակահարմար չէ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Журнал «Калашников» № 9/2011. Руслан Чумак «Автомат Токарева» стр. 45
2. 1 2  Журнал «Калашников» № 9/2011. Руслан Чумак «Автомат Токарева» стр. 47
**Զանգեզուր**, հայկական ֆուտբոլային ակումբ Գորիս քաղաքից։ Հիմնվել է 1982 թվականին։

Պատմություն
-----------

Հայաստանի Բարձրագույն խմբում առաջին մրցաշրջանը թիմը սկսել է 1993 թվականին Առաջին խմբում, որտեղ միանգամից գրավեց առաջին տեղը և Բարձրագույն դիվիզիոնում իսկապես մասնակցելու արժանացավ։ Հաջորդ 4 տարիներին Զանգեզուրը Հայաստանի Բարձրագույն խմբի անփոփոխ մասնակիցն էր։ 1996/97 մրցաշրջանում թիմը գրավեց նախավերջին՝ 11-րդ տեղը և պետք է դուրս մնար Բարձրագույն խմբից, բայց դրա փոխարեն կորցրեց պրոֆեսիոնալ կարգավիճակը և 1997 թվականին լուծարվեց։

Ձեռքբերումներ
-------------

ձախՀայաստանի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։ 1995

Գլխավոր մարզիչներ
-----------------

Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական ՀանրապետությունԱ. Առաքելյան (1991)

ՀայաստանՎրեժ Դավթյան (1994)

ՀայաստանՍեյրան Պետրոսյան (1995 — 1996)

ՀայաստանՖելիքս Վերանյան (? — 1996 հոկտեմբեր)

ՀայաստանՍեյրան Գալստյան (1996 հոկտեմբեր — 1997 հունիս)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թիմի կազմը 1991 թվականին (ռուս.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պրոֆիլը www.weltfussballarchiv.com կայքում Archived 2012-11-27 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* Պրոֆիլը klisf.info կայքում (ռուս.)
* Պրոֆիլը national-football-teams.com կայքում (անգլ.)
* Պրոֆիլը rsssf.com կայքում (անգլ.)
**Ածխածնի ենթախումբ**` Մենդելեևի պարբերական համակարգի 4-րդ խմբի տարրեր։ Ածխածին(C), սիլիցիում(Si), գերմանիում(Ge), անագ(Sn) և կապար (Pb) տարրերը կազմում են տարրերի պարբերական համակարգի 4-րդ խումբը, որը սովորաբար անվանում են ածխածնի ենթախումբ։ Այս տարրերից ածխածինն ու սիլիցիումը ոչ մետաղներ են, գերմանիումը միջանկյալ տեղ է զբաղեցնում, իսկ անագն ու կապարը մետաղներ են։

Այս ենթախմբի տարերրի ատոմի արտաքին էներգիական մակարդակում առկա է չորսական էլեկտրոն, որոնցից երկուսը զույգված են, իսկ մյուս երկուսը` չզույգված։ Միացություններ առաջացնելիս այդ ատոմները հիմնական վիճակից անցնում են գրգռված վիճակի, որը համապատասխանում է չզույգված չորս էլեկտրոնին։ Այդ իսկ պատճառով տվյալ ենթախմբի տարրերի ատոմներն այլ տարրերի ատոմների հետ հիմնականում 4 կովալենտային կապ են առաջացնում՝ համապատասխան միացություններում -4-ից +4 օքսիդացման աստիճաններ դրսևորելով։ Ըստ որում՝ 4-րդ խմբի տարրերն իրենցից ավելի փոքր են էլեկտրաբացասականությամբ տարրերի, օրինակ մետաղների հետ միացություններում բացասական օքսիդացման աստիճան են դրսևորում։ Իսկ իրենցից ավելի մեծ էլեկտրաբացասականությամբ տարրերի, օրինակ՝ թթվածնի կամ ֆտորի հետ առաջացրած միացություններում 4-րդ խմբի տարրերը հիմնականում +2 և +4 օքսիդացման աստիճաններ են դրսևորում՝ CO, CF: 4-րդ խմբի տարրերի բարձրագույն օքսիդներն են RO, որտեղ R-ն այդ խմբի ցանկացած տարր է։ Այդ օքսիդներն համապատասխանում են HRO թույլ, անկայուն թթուներ, ընդ որում, կարգաթվի մեծացման հետ, դրանց թթվային հատկություններն ավելի ու ավելի են թուլանում։ 4-րդ խմբի տարրերն առաջացնում են RH բանաձևով ներկայացվող գազային ջրածնային միացություններ, որոնց կայունությունը CH- SiH շարքում կտրուկ նվազում է, իսկ կապարն արդեն ջրածնային միացություն չի առաջացնում։

Գրականություն
-------------

* Լ.Ա.Սահակյան - Քիմիա, 2014, Տիգրան Մեծ հրատարակչություն
|  |
| --- |
| **Զանգակ Մասալսկու** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Զանգակազգիներ (Campanulaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Զանգակայիններ (Campanuloideae) |
| **Ցեղ** | Զանգակ *(Campanula)* |
| **Տեսակ** | **Զանգակ Մասալսկու** *(C. massalskyi)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Campanula massalskyi*** |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգված տեսակ |

**Զանգակ Մասալսկու** (լատ.՝ Campanula massalskyi), զանգակազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

4-20 սմ երկարությամբ, խիտ թավոտությամբ գեղազարդային կիսաթփիկ է։ Ծաղիկները 1-5 հատ են և հավաքված են վահանիիկանման-ողկյուզային ծաղկաբույլերում։ Տերևները ձվաձև-սեպաձև են, մսալի ալիքավոր եզրերով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հայտնի է միայն Արտենի լեռան տարածքում և Շիրակի ֆլորիստիկական շրջանում։ Հայաստնից դուրս հայտնի են 2 աճելավայրեր Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում, որոնցից մեկը (Դիգորչայ, Բեշքիլիսա) մոտիկ է հայկականին։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 1100-1700 մ բարձրությունների և հրաբխային ժայռերի վրա։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում է՝ օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է միայն մեկ պոպուլյացիա։ Տարծման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին մարդածին գործոնի ազդեցության պատճառով սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Armeniapedia |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Campanula massalskyi
* GBIF: 5411159
* GRIN: 428381
* iNaturalist: 438129
* IPNI: 140663-1
* IUCN: 200005
* NCBI: 1241128
* Plant List: kew-365235
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:140663-1
* Tropicos: 5501172
* WCSP: 365235

 |

 |
|  |
| --- |
| **Գնդապտուղ կասպիական** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Կաղամբածաղկավորներ (Brassicales) |
| **Ընտանիք** | Կաղամբազգիներ (Brassicaceae) |
| **Տրիբա** | *Alysseae* |
| **Ցեղ** | Գնդապտուղ *(Physoptychis)* |
| **Տեսակ** | **Գնդապտուղ կասպիական** *(P. caspica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Physoptychis caspica***Botsch. 1976 |

**Գնդապտուղ կասպիական** (լատ.՝ Physoptychis caspica), խաչածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա, մոխրագույն բույս է։ Ցողունն ունի 5-15 սմ բարձրություն։ Տերևները ցողունի հիմքում խմբված են, էլիպսաձև-նշտարաձև, ներքևից ցցված միջին ջղով։ Ծաղիկները քառատիպ են, պսակաթերթերը՝ դեղին։ Պտուղը փքված և գնդաձև պատիճակ է, ունի 15-20 սմ տրամագիծ և նուրբ մոխրագույն թավոտություն։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Զանգեզուրի (Զանգեզուրի և Բարգուշատի լեռնաշղթաներ) և Մեղրու (Գոխթան սար) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Արևելյան Անատոլիայում, Հյուսիսային և Հյուսիսարևմտյան Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ալպյան գոտում՝ ծովի մակերևույթից 2900–3200 մ բարձրությունների վրա, ժայռոտ, քարքարոտ տեղերում։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանի մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին, կապված հատկապես կլիմայի փոփոխության պատճառով բնակության միջավայրի փոփոխության հետ, սպառնում է անհետացում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Armeniapedia |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Physoptychis caspica
* GBIF: 3047671
* IPNI: 288145-1
* NCBI: 457820
* Plant List: tro-4104210
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:288145-1
* Tropicos: 4104210

 |

 |
**Թո պալատ** (ֆր.՝ Palais du Tau), պալատ Ֆրանսիայի Ռեյմս քաղաքում, Ռեյմսի արքեպիսկոպոսության պատմական նստավայրը։ Պալատի պատմությունը անխզելիորեն կապված է ֆրանսիական միապետության հետ, քանի որ շատ թագավորներ թագադրվել են պալատին կից Ռեյմսի տաճարում։

Պալատի տեղում արդեն մ. թ. ա. 6-7-րդ դարերում գոյություն է ունեցել հռոմեա-գալլական ոճի վիլլա, որ հետագայում անցել է Կարոլինգների արքայատոհմին։ Պալատի մասին թվագրված առաջին տեղեկությունը վերաբերում է 1131 թվականին, որից պարզվում է, որ պալատը ձևով հիշեցնում է T տառը (հունարեն` թաու), ինչից էլ ծագել է պալատի անվանումը։ Վաղ շրջանի կառույցներից շատերը չեն պահպանվել. պահպանված ամենահին կառույցը 1207 թվականին վերածվել է մատուռի։ 1498-1509 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում այն վերակառուցվել է գոթիկայի ոճով, իսկ բարոկկո ոճով ներկայիս տեսքն ստացել է 1671-1710 թվականների ընթացքում Ժյուլ Արդիեն-Մանսարի և Ռոբերտ դե Կոտայի ջանքերով։ Պալատը 1914 թվականի սեպտեմբերի 19-ին վնասվել է հրդեհից և չի վերականգնվել մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբը։

Պալատի գոբելանազարդ սրահներից մեկը
Պալատում կանգ են առել Ֆրանսիայի ապագա արքաները թագադրման արարողությունից առաջ։ Թագադրումից հետո պալատում սովորաբար կազմակերպվել է խնջույք։ Այդպիսի խնջույքի առաջին հիշատակումը վերաբերում է 990 թվականին, իսկ վերջինը` 1825 թվականին։

1972 թվականից պալատում գործում է Եկեղեցական խորանի թանգարանը, որտեղ ցուցադրվում են տաճարից քանդակներ, գոբելեններ, մասունքներ և այլ առարկաներ, որոնք կապված են եղել Ֆրանսիայի միապետների թագադրության հետ։

Թո պալատը Ռեյմսի տաճարի և Սեն Ռեմի աբբայության հետ 1991 թվականին ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Տարեկան պալատ է այցելում մոտ 100.000 այցելու։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կայք
* Համաշխարհային ժառանգություն Archived 2006-10-04 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 13743088k · ISNI: 0000 0001 2301 6513 · LCCN: n85118382 · Mérimée: PA00078774 · SUDOC: 116350164 · VIAF: 168125399 · WorldCat VIAF: 168125399 |

 |

 |
**Գուրգեն (Ջորջես) Մեծատուրյան** (ֆր.՝ Kourkène Medzadourian) (հուլիսի 10, 1908(1908-07-10), Օսմանյան կայսրություն - դեկտեմբերի 27, 1996(1996-12-27), Իվրի սյուր Սեն), Ֆրանսիայում հիմնադրված «Հայ Արի» հայ սկաուտների միության հիմնադիրը։

«Հայ Արի» սկաուտների միություն
------------------------------

Սկաուտիզմը Հայաստանում հիմնադրվել է 1912 թվականին, այնուհետև զարգացել է արտասահմանի փախստականների շրջանում, ովքեր վերապրել էին 1915-1916 թվականների Հայոց ցեղասպանությունը, և նրանց շրջանում, ովքեր հեռացել էին իրենց երկրում տեղի ունեցած կոմունիստական օկուպացիայից, ինչից հետո սկաուտինգը դադարել էր գոյություն ունենալ Հայաստանում։

«Հայ Արի»-ն (ֆր.՝ Association des Scouts Armeniens, անգլ.՝ Association of Armenian Scouts) 1928 թվականից մինչև 1997 թվականը եղել է Սկաուտական շարժման համաշխարհային կազմակերպության անդամ։ Միությունը ճանաչվել է սփյուռքում, նրա կենտրոնը գտնվում էր Փարիզում, իսկ Ֆրանսիայում ուներ մոտավորապես 1100 անդամ։

1929 թվականին Սկաուտների համաշխարհային միությունը (անգլ.՝ World Scouting) ճանաչեց Ֆրանսիայում հիմնադրված հայ սկաուտների «Հայ Արի» միությունը։ Չնայած որ այն չուներ սեփական տարածքային հիմք (դա կանոնի խախտում էր), սակայն շարունակում էր մնալ Սկաուտական շարժման համաշխարհային կազմակերպության և Սկաուտների եվրոպական տարածաշրջանի անդամ։

1978 թվականին Սկաուտների համաշխարհային կոմիտեի կողմից համաշխարհային սկաուտինգին ցուցաբերած ծառայությունների համար Մեծատուրյանը պարգևատրվեց «Բրոնզե գայլ» շքանշանով (Սկաուտական շարժման համաշխարհային կազմակերպության միակ բացառությունը)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑   Archived 2020-11-29 at the Wayback Machine. complete list

Գրականություն
-------------

* Dr. László Nagy, 250 Million Scouts, The World Scout Foundation and Dartnell Publishers, 1985, complete list through 1981, from which the French Scoutopedia article is sourced
* Scouting Round the World, John S. Wilson, first edition, Blandford Press 1959
* Les exilés de la paix, by Georges Medzadourian (Éditions Entente - (2-7266-0003-4))
* Georges Medzadourian, Les exilés de la paix, Paris, Éditions Entente, coll. «Chroniques», 1975, 208 p. (ISBN 978-2-7266-0003-0, OCLC 1859132)
|  |
| --- |
| **Պայթակենի Կոմարովի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Galegeae* |
| **Ցեղ** | Պայթակենի *(Colutea)* |
| **Տեսակ** | **Պայթակենի Կոմարովի** *(C. komarovii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Colutea komarovii*** |

**Պայթակենի Կոմարովի** (լատ.՝ Colutea komarovii), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

0,5-1 մ բարձրությամբ թխակապույտ բույս է։ Տերևները 12-20 մմ երկարությամբ են։ 2-6 մմ երկարությամբ և 2-4 մմ լայնությամբ տերևիկները համարյա կլորավուն են, իսկ ծայրային տերևիկը մյուսներից ավելի մեծ է։ Ծաղկաբույլը 1-3 ծաղիկներով է։ Պսակը մուգ կարմրադարչնագույն է, իսկ 9-11 մմ լայնությամբ և 10-12 մմ երկարությամբ դրոշը լայն կլորավուն է։ Ունդերը փքված են, օվալ կամ մերկ, 15-25 մմ երկարությամբ, 15 մմ լայնությամբ, 2-6 հատ սերմերով։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Կարճևան և Մեղրի բնակավայրերի միջև, Ծիրանի ձոր կիրճ)։ Աճում է նաև Նախիջևանում։ Բույսը հայտնաբերվել է Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700-1000 մ բարձրությունների վրա, ֆրիգանանման բուսականության մեջ և չոր խճաքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է ապրիլ ամսին, պտղաբերում՝ մայիս-հունիսին։ Տեսակը խիստ արիդային պայմաններին է հարմարված։ Տերևիկները թափվում են ամռան սկզբում, իսկ ֆոտոսինթեզը դեռ երկար ժամանակ շարունակում է կատարել տերևի առանցքը։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող, ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ է։ Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա՝ 10 կմ²-ից պակաս տարածման և բնակության շրջանների մակերեսով։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI · IRMNG |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 647550
* GBIF: 2956427
* IPNI: 486849-1
* IRMNG: 10167028
* NCBI: 1714674
* Plant List: ild-35405
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:486849-1
* Tropicos: 13057970

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կարլ Լիբկնեխտի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Կարլ Լիբկնեխտի փողոց** (ռուս.՝ Улица Карла Либкнехта), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է գերմանացի սոցիալիստ, Գերմանիայի կոմունիստական կուսակցության հիմնադիրներից մեկի` Կարլ Լիբկնեխտի (1871-1919) պատվին։ Սկիզբ է առնում Լենինգրադյան փողոցից և ավարտվում Սադովայա փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 220 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Յալթա քաղաքի Կարլ Լիբկնեխտի փողոցը սկսվում է Լենինգրադյան փողոցից և ավարտվում Սադովայա փողոցի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 12 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)` 7 շենք, աջ կողմում (զույգ համարներ)` 5։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 220 մետր է։

Կարլ Լիբկնեխտի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298600։

Փողոցն անվանվել է գերմանացի սոցիալիստ, երկրորդ ինտերնացիոնալի անդամ, Գերմանիայի կոմունիստական կուսակցության հիմնադիրներից մեկի` Կարլ Լիբկնեխտի (1871-1919) պատվին։ Նա մեծ դեր է խաղացել Գերմանիայում 1918 թվականի նոյեմբերյան հեղափոխության իրականացման գործում։ 1919 թվականի հունվարին Լիբկնեխտը Բեռլինի բանվորների կազմակերպած ապստամբության դաժանաբար ճնշվելուց հետո կալանավորվել ու սպանվել է կուսակցական ընկերոջ՝ Ռոզա Լյուքսեմբուրգի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 4, էջ 610»։ Վերցված է 2019 Ապրիլ 4

Աղբյուրներ
----------

* Улица Карла Либкнехта в Ялте
* Подробная карта улица Карла Либкнехта, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Ялта, улица Карла Либкнехта Archived 2019-04-18 at the Wayback Machine.
| **՞**Հացենի սիրիական |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
| Դաս | Երկշաքիլավորներ |
|
|
|
| Կարգ | Բոգածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ձիթազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Հացենի |
|
|
| Տեսակ | Հացենի սիրիական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Fraxinus syriaca
Boiss |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հացենի սիրիական** (լատ.՝ Fraxinus syriaca), ձիթազգիների ընտանիքի, հացենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Փոքր ծառ է՝ 10-15 մ բարձրությամբ։ Ճյուղերը դեպի վեր են ուղղված։ Ընձյուղները գորշամոխրավուն են, հաստ, ծայրերում կլոր, 3-4 անկյունանի, սպիտակ ոսպնյտկներով։ Բողբոջները գորշ են կամ սևագորշավուն, կարճ, մազմզուկապատ։ Տերևները կարճացած պտղատու ճյուղերի վրա դասավորված են օղակաձև, երբեմն՝ 3-ական, հոռաշիվերի վրա հակադիր են, կազմված 3-7 տերևիկներից, որոնք երկարավուն ձվաձև են կամ նեղ էլիպսաձև, 3-6 սմ երկարությամբ և 2-2,5 սմ լայնությամբ, ձգված-սրածայր գագաթով, սեպաձև հիմքով, անհավասար խոշորաատամնաեզր, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, ներքևի կողմից՝ ավելի բաց գույնի, կաշվեկերպ։ Թևապտուղները երկարավուն էլիպսաձև են, 2-4 սմ երկարությամբ և 0,7-1,4 սմ լայնությամբ, բթավուն կամ վասիկավոր գագաթով, հաճախ սռնակի մնացորդներով։ Ընկուզիկը թևապտղի կեսից երկար է։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Միջին Ասիայում, Թուրքմենիայի լեռներում, Փոքր Ասիայում։ Չափազանց երաշտադիմացկուն է, դիմանում է հողի աղիությանը։ Ենթադրվում է, որ տարածված է նաև Հայաստանում, Արարատյան դաշտի նախալեռնային գոտում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 241։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist |

 |
**Աքրա** (Գանա) **քաղաքի ավտոմոբիլային բենզալցակայանում պայթյուն,** տեղի է ունեցել 2015 թվականի հունիսի 3-ի լույս 4-ի գիշերը։ Աղետի հետևանքով զոհվել է ավելի քան 200 մարդ, շուրջ 35-ը վիրավորվել են։ Բենզալցակայանը պատկանում էր Ghana Oil Company ընկերությանը և գտնվում էր բարձունքում, հենց այդ պատճառով պայթյունի պահին այնտեղ էին գտնվում այդքան շատ մարդիկ, մարդատար ավտոմեքենաներ և ավտոբուսներ, այնպես որ նրանք փրկվեցին ջրհեղեղից։  
Պայթյունի պատճառը դեռ պարզ չէ, հայտնի է միայն, որ պայթել են վառելանյութով լցված բենզալցակայանների տարաները (տանկերը)։ Մահապարտ ահաբեկիչներին ձերբակալելու որոշումնեղել է դեռ հուլիսից, սակայն նրանք Սիրիայից վերադարձել են դեպքից օրեր առաջ։  
Հենց բենզալցակայանում պայթյունի հետևանքով 96 մարդ է զոհվել։ Դրանից հետո ջրի մակերևույթով այրվող վառելիքը (քաղաքում շարունակվել է ջրհեղեղը) լցվել է մոտակա տները և հանգեցրել դրանց բռնկման և լրացուցիչ զոհերի։ Ջրհեղեղն ու չդադարող տեղատարափ անձրևները խիստ խոչընդոտել են փրկարարական գործողությունը։ Շատ դիակներ տեղափոխվել են 37-րդ զինվորական հոսպիտալ, քանի որ դիահերձարաններում տեղ չի եղել։

Տեղի ունեցած աղետը դարձել է վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում երկրում միանվագ զոհերի թվով ամենախոշորը։ Նախորդ տխուր ռեկորդը գրանցվել էր 2001 թվականին Accra Sports Stadium մարզադաշտում, երբ 127 մարդ էր զոհվել։

Արձագանք
--------

Գանայի նախագահ Ջոն Մահաման այցելել է ողբերգության վայր և եռօրյա սուգ հայտարարել հունիսի 8-10-ը ներառյալ զոհվածների հիշատակին։ Որպես փոխհատուցում զոհվածների ընտանիքներին նա կարգադրել է հատկացնել 60 մլն սեդի (մոտ 14,5 մլն ԱՄՆ դոլար)։ Նախագահը նաև հայտարարել է, որ որոշում կկայացնի այնպիսի վայրերում բնակելի և գրասենյակային շենքերի կառուցման անթույլատրելիության մասին, որտեղ նրանց կարող է սպառնալ պատահածի նման վտանգ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ghana petrol station inferno kills about 150 in Accra (անգլ.) на сайте *bbc.com*, 5 июня 2015
2. ↑  Over 200 killed in Ghana gas station explosion (անգլ.) на сайте *zeenews.india.com*, 5 июня 2015
3. ↑  Число жертв пожара на АЗС в столице Ганы превысило 200 человек (ռուս.) на сайте *russian.news.cn*, 5 июня 2015
4. ↑  Число жертв взрыва на АЗС в Гане превысило 200 человек (ռուս.) на сайте *interfax.ru*, 5 июня 2015
5. 1 2  *Ройзин О'Коннор.* Ghana gas station fire: Accra struggles to cope with flooding as death toll rises (անգլ.) на сайте *independent.co.uk*, 4 июня 2015
6. 1 2 3  *Мэттью Мпоке Бигг, Кваси Кподо.* Ghana petrol station blast, flooding leave estimated 150 dead Archived 2015-06-06 at the Wayback Machine. (անգլ.) на сайте *reuters.com*, 4 июня 2015
7. ↑  Toll rises in petrol-station explosion in Ghana (անգլ.) на сайте *aljazeera.com*, 4 июня 2015
8. ↑  *Адам Носситер.* Gas Station Explosion in Ghana’s Capital Kills Around 100 (անգլ.) на сайте *nytimes.com*, 4 июня 2015
9. ↑  President Mahama Announces 3-days of National Mourning & 60 Million GH. Cedis to Support Flood Victims Archived 2015-06-06 at the Wayback Machine. (անգլ.) на сайте *gbcghana.com*, 4 июня 2015