**Թուրքական ռազմական գործողությունն Իրաքում**, թուրքական զինուժի շարունակվող ռազմական գործողությունն է Հյուսիսային Իրաքում։ Գործողությունն իրականացվում է Դահուկ մուհաֆազայում, Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության (ՔԱԿ) թիրախների դեմ՝ շարունակվող թուրք-քրդական հակամարտության շրջանակներում։ Թուրքիայում գործողությունը պաշտոնապես կոչվում է «Մագիլ-կողպեք» (թուրքերեն՝ Pençe-Kilit Operasyonu)։

Նախապատմություն
---------------

Վերջին տարիներին Թուրքիայի զինված ուժերը հաճախ են անդրսահմանային ռազմական գործողություններ իրականացրել ՔԱԿ-ի դեմ։ Նման գործողություններն են եղել Claw Eagle-ը և Tiger-ը 2020 թվականին և Claw-Lighting-ը և Thunderbolt-ը 2021 թվականին։ Թուրքիայի պաշտպանության նախարար Հուլուսի Աքարի խոսքով՝ ներկայիս հարձակումը թիրախավորում է Մետինա, Զապ և Ավաշին շրջանների դիրքերը և իրականացվում է իրենց դաշնակիցների հետ համագործակցությամբ։ Հարձակումներից առաջ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հանդիպել է Քրդստանի տարածաշրջանային կառավարության վարչապետ Մասրուր Բարզանիի հետ և նրան տեղեկացրել գործողության մասին։

Թուրքիայի իշխանությունները հայտարարել են, որ գործողության նպատակը ՔԱԿ-ի կողմից խոշոր հարձակումը կանխելն է։ «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության պատգամավոր Օմեր Չելիքն ասել է, որ ՔԱԿ-ն ծրագրել է նոր բազաներ հիմնել Թուրքիայի սահմանի մոտ և արդարացել է թուրքական ինքնապաշտպանության իրավունքով ռազմական գործողությունները հարևան երկրներում, ինչպիսիք են Իրաքը կամ Սիրիան, ինչը ամրագրված է Միավորված ազգերի կազմակերպության կանոնադրության 51-րդ հոդվածում։ունը։

Գործողության ընթացք
-------------------

Գործողության պաշտոնական մեկնարկից մի քանի օր առաջ թուրքական ավիացիան ռմբակոծել է Դահուկի մի քանի քրդական գյուղեր։ Ներխուժումը սկսվել է 2022 թվականի ապրիլի 18-ին հրետանու, անօդաչու թռչող սարքերի և ավիացիայի աջակցությամբ։ Օդային հարվածներ են հասցվել ՔԱԿ-ի կողմից վերահսկվող քարանձավներին, թունելներին ու զինամթերքի պահեստներին, որից հետո թուրքական հատուկ ջոկատայինները մտել են տարածք՝ շարժվելով ցամաքով, ինչպես նաև ուղղաթիռներով։ Թուրքիայի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է, որ հիսուն թիրախներ են խոցվել, և իրենց բոլոր նախնական թիրախները հասել են։ ՔԱԿ-ն, իր հերթին, հայտարարել է, որ հետ է մղել մի քանի եդեսանտային գրոհներ, ինչպես նաև խոցել է երկու թուրքական ուղղաթիռ։ ՔԱԿ-ի հետ կապ ունեցող աղբյուրները պնդում են, որ Թուրքիայի կողմից գործողության մեջ օգտագործված ուղղաթիռները տեղակայված են եղել Քրդստանում։

Թուրքիայի պաշտպանության նախարարությունը հայտնել է, որ գործողության ընթացքում երկու թուրք զինվոր է սպանվել։ Ժողովրդական պաշտպանության ուժերի մամուլի կենտրոնը հայտնել է, որ գործողության ընթացքում զոհվել է իր յոթ մարտիկ։

Անդրադարձ
---------

### Թուրքիա

Ժողովրդադեմոկրատական կուսակցությունը (HDP) հայտարարել է, որ գործողությունը հակասում է միջազգային իրավունքին և հակադրվում է դրան, թե ինչպես է Թուրքիան պատերազմում Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միրև խաղաղապահի դեր խաղալու փորձ անում։

2022 թվականի ապրիլի 19-ին ՔԱԿ-ի բարձրաստիճան հրամանատար Դուրան Քալքանը կոչ է արել Թուրքիային անհապաղ դադարեցնել գործողությունը՝ հակառակ դեպքում սպառնալով «պատերազմը տեղափոխել թուրքական քաղաքներ»։ Հաջորդ օրը Բուրսա քաղաքում բանտարկյալներով լի ավտոբուս է պայթել, ինչի հետևանքով զոհվել է բանտի պահապանը և մի քանի մարդ է վիրավորվել։ Թեև թուրքական իշխանությունները չեն մեղադրել ՔԱԿ-ին, բայց մեկնաբանները հնարավոր են համարել ՔԱԿ-ի մասնակցությունը այդ պատահարին։

### Իրաք

Իրաքի նախագահ Բարհամ Սալիհը դատապարտել է հարձակումը և Թուրքիայից պահանջել դադարեցնել գործողությունը՝ այն համարելով «մեր ազգային անվտանգությանը սպառնացող վտանգ»[13]։ Իրաքի արտգործնախարարն ասել է, որ գործողությունը խախտում է իրաքյան ինքնիշխանությունը, մինչդեռ խորհրդարանի ամենամեծ խմբակցության ղեկավար Մուքթադա աս-Սադրը պահանջել է, որ եթե Թուրքիան անվտանգության հետ կապված մտահոգություններ ունի, ապա դրանք քննարկի Իրաքի կառավարության հետ։

### Այլ երկրներ

Լոնդոնում Մասրուր Բարզանիի բրիտանացի քաղաքական գործիչների հետ հանդիպման ժամանակ քրդերը ձվեր են նետել նրա ավտոշարասյան վրա՝ թուրքական վերջին ռազմական գործողության վերաբերյալ որևէ հայտարարություն չանելու համար։ Գործողության դեմ ցույցեր են անցկացվել նաև Ֆրանսիայի Մարսել քաղաքում և Գերմանիայի մի քանի քաղաքներում։ Գերմանիայի Ֆրանկֆուրտ քաղաքում ոստիկանությունը առգրավել է Սիրիայի Ժողովրդական պաշտպանության միավորումների, Կանանց պաշտպանության ստորաբաժանումների մի քանի դրոշներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Chenar Chalak (2022 թ․ ապրիլի 20). «Erdogan thanks Iraqi, Kurdish authorities for 'support' of anti-PKK operation». Rudaw. (անգլ.)
2. ↑  «Avaşin ve Zap'a işgal saldırısı: 28 işgalci cezalandırıldı, 2 helikopter darbelendi!». ANF Turkish. 2022 թ․ ապրիլի 18. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 18-ին. (թուրքերեն)
3. ↑  «Թուրքիա launches new ground, air offensive in northern Iraq» (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 24-ին.
4. ↑  Şafak, Yeni (2022 թ․ ապրիլի 22). «Pençe-Kilit Operasyonu: Şehitlerin kanı yerde kalmadı». *Yeni Şafak* (թուրքերեն). Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 24-ին. (թուրքերեն)
5. ↑  «Turkish warplanes hit Kurdish militant targets in northern Iraq- state news agency». *SWI swissinfo.ch* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ ապրիլի 18-ին. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 21-ին.
6. ↑  «Turkey launches new ground, air offensive in northern Iraq». *AP NEWS* (անգլերեն). 2022 թ․ ապրիլի 18. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 21-ին.
7. 1 2 3  «Turkey launches offensive against PKK targets in northern Iraq - Al-Monitor: The Pulse of the Middle East». *www.al-monitor.com* (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 21-ին.
8. ↑  «Turkey launches new offensive against Kurdish rebels in Iraq». *www.aljazeera.com* (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 21-ին.
9. 1 2  «Turkish warplanes heavily bombard Kurdish villages in northern Duhok» (անգլերեն).
10. ↑  «Turkiye 'neutralizes' 26 PKK terrorists in northern Iraq». *www.aa.com.tr*. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ ապրիլի 20-ին. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 21-ին.
11. ↑  «Turkey launches ground and air strikes in northern Iraq against PKK». *The National* (անգլերեն). 2022 թ․ ապրիլի 18. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 21-ին.
12. ↑  «HPG'den bilanço, MSB'den operasyon açıklaması». *amp.artigercek.com*. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 21-ին.
13. 1 2  «Bus bombing brings trauma of past terror back to Turkish cities - Al-Monitor: The Pulse of the Middle East». *web.archive.org*. 2022 թ․ ապրիլի 20. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ ապրիլի 20-ին. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 21-ին.
14. ↑  Hermann, Rainer. «Operation im Nordirak: Bagdad erzürnt über türkische Offensive gegen die PKK». *FAZ.NET*. 0174-4909. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 21-ին.
15. ↑  «Kurdish protesters hurl eggs at Masrour Barzani's convoy in London». *Medya News* (ամերիկյան անգլերեն). 2022 թ․ ապրիլի 20. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 21-ին.
16. ↑  «Türkiye'nin Pençe Kilit Operasyonu rahatsız etti! Avrupa'da skandal görüntüler | STAR». *Star.com.tr*. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 21-ին.
17. ↑  «Überall Proteste gegen die türkische Invasion in Südkurdistan». *ANF News* (գերմաներեն). Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 21-ին.
18. ↑  «„Am ausführenden Ende einer fragwürdigen Willkürpraxis"». *ANF News* (գերմաներեն). Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 21-ին.