**«Հավերժական ամուսինը»** (ռուս.՝ Вечный муж), ռուս գրող Ֆյոդոր Դոստոևսկու վեպ, որն առաջին անգամ լույս է տեսել 1870 թվականի «Զարյա» ամսագրում։ Վեպի սյուժեն պտտվում է ազնվական Վելչանինովի և այրի Տրուսոցկու հարաբերությունների շուրջ, ում մահացած կինը Վելչանինովի նախկին սիրեկանն էր։

Սյուժե
------

Ալեքսեյ Իվանովիչ Վելչանինովը հողատեր է, ով մնում է Սանկտ Պետերբուրգում մի կտոր հողի վերաբերյալ դատավարության պատճառով։ Նրան այցելում է Պավել Պավլովիչ Տրուսոցկիին՝ իր հին ծանոթին, ով վերջերս այրիացել է։ Վելչանինովը սիրավեպ է ունեցել Տրուսոցկու կնոջ՝ Նատալիայի հետ, և նա հասկանում է, որ ինքը Լիզայի՝ Տրուսոցկու ութամյա դստեր կենսաբանական հայրն է։ Վելչանինովը, ով չի ցանկանում, որ Լիզային մեծացնի հարբեցող մի մարդ, Լիզային բերում է խնամակալ ընտանիք։ Լիզան այնտեղ մահանում է։

Տրուսոցկին այժմ ցանկանում է ամուսնանալ Նադիայի՝ պետական ծառայող Զախլյոբինինի տասնհինգամյա դստեր հետ։ Նա ութ դստրերից վեցերորդն է։ Տրուսոցկին իր հետ տանում է Վելչանինովին՝ իր հարսնացուի մոտ, և նրա համար ապարանջան է գնում։ Տրուսոցկին ծաղրվում է Զախլյոբինինի դուստրերի կողմից և փակվում պահմտոցի խաղալու ժամանակ։ Նադիան ապարանջանը տալիս է Վելչանինովին՝ խնդրելով այն վերադարձնել Տրուսոցկուն և ասել, որ չի ցանկանում ամուսնանալ իր հետ։ Նադիան գաղտնի նշանադրվել էր տասնիննամյա տղայի՝ Ալեքսանդր Լոբովի հետ։

Տրուսոցկին գիշերում է Վելչանինովի սենյակում և դանակով փորձում է սպանել նրան։ Վելչանինովին հաջողվում է պաշտպանվել, սակայն նա վնասում է իր ձախ ձեռքը։

Որոշ ժամանակ անց, երբ Վելչանինովը հաղթում է իր դատը, նրանք նորից հանդիպում են երկաթուղային կայարանում։ Տրուսոցկին նորից ամուսնացել էր, բայց նրա և կնոջ հետ ճամփորդում է բանակի մի երիտասարդ սպա։ Տրուսոցկու նոր կինը հրավիրում է Վելչանինովին այցելել իրենց, սակայն Տրուսոցկին խնդրում է նրան անտեսել այս հրավերը։

Վերլուծություն
--------------

Պատմությունը սկսվում է «in medias res» արտահայտությամբ։ Վելչանինովի դավաճանական անցյալի մասին մանրամասները բացահայտվում են աստիճանաբար։

Վեպը համեմատելի է տրագիկոմեդիայի հետ։ Գլխավոր ողբերգական իրադարձությունը Լիզայի մահն է։ Զավեշտական տարրը Տրուսոցկու կերպարն է, ով, կարծես, կանխորոշված է կրկնել կուկոլդի դերը։

Հերոսներ
--------

* Ալեքսեյ Իվանովիչ Վելչանինով, 38 կամ 39 տարեկան
* Պավել Պավլովիչ Տրուսոցկի
* Նատալյա Վասիլևնա, նրա կինը
* Լիզա, նրանց դուստրը, 8 տարեկան
* Կլավդիա Պետրովնա Պոգորելցևա, Վելչանինովի ընկերը, 37 տարեկան
* Մավրա, դռնապանի քույրը, մաքրում է Վելչանինովի սենյակները
* Մարիա Սիսոևնա, կին Պոկրովսկայա հյուրանոցում
* Բագաուտով Ստեփան Միխայլովիչ, Նատալյա Վասիլևնայի սիրեկանը
* Ֆեդոսեյ Պետրովիչ Զախլեբինին, նահանգային խորհրդական
* Կատերինա Ֆեդոսեևնա, նրանց ավագ դուստրը, 24 տարեկան
* Նադեժդա Ֆեդոսեևնա, նրանց դուստրը, ավագ դպրոցի աշակերտ, 15 տարեկան
* Մարյա Նիկիտիշնա, Զախլեբինին քույրերի ընկերուհին, 23 տարեկան
* Պրեդպոսիլով
* Ալեքսանդր Լոբով, 19 տ
* Օլիմպիադա Սեմյոնովնա, Տրուսոցկու երկրորդ կինը

Քննադատություն
--------------

«Հավերժական ամուսինը» Դոստոևսկու քիչ հայտնի վեպերից է։ Խաբված ամուսնու թեման համեմատաբար ավելի թեթև է, քան նրա մյուս վեպերում, սակայն որոշ քննադատներ ասում են, որ այս վեպն իր ոճի և կառուցվածքի պատճառով դասվում է նրա լավագույն ստեղծագործությունների շարքին։ Ալֆրեդ Բեմն այն անվանում է «Դոստոևսկու ամենաամբողջական գործերից մեկը՝ գեղարվեստական կառուցվածքի և զարգացման առումով»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Г.М.Фридлендер. Комментарии: Ф.М.Достоевский. Вечный муж (Russian)։ Վերցված է 9 June 2011
2. ↑  Fitzpatrick Sean (August 28, 2014)։ *Dostoevsky’s* The Eternal Husband: *Adultery, Butchery, and Prophecy*։ *Crisis*։ Վերցված է September 6, 2017
3. ↑  Parts L. (2006)։ «Polyphonic Plot Structure in Dostoevsky's "The Eternal Husband"»։ *The Slavic and East European Journal* **50** (4): 607։ JSTOR 20459367։ doi:10.2307/20459367

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գրքի մասին տեղեկություններ Ինտերնետի Գրքերի ցանկում