recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Գևորգ Ալեքսանդրի Թաթոսյան** (մարտի 17, 1922(1922-03-17), Սլովանսկ, Իզյումսկի գավառ, Խարկովի նահանգ, Ուկրաինական ԽՍՀ - օգոստոս 2000, Երևան, Հայաստան), հայ գրականագետ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1966), Ուկրաինական ԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1977)։

Կենսագրություն
--------------

Միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո զորակոչվել է բանակ, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1943 թվականին ծանր վիրավորվել է և 1944 թվականին հաշմանդամության պատճառով զորացրվել։ 1949 թվականին ավարտել է ԵՊՀ բանասիրության ֆակուլտետի ռուսաց լեզվի և գրականության բաժինը, ապա սովորել Մոսկվայի Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան համալսարանի խորհրդային գրականության ամբիոնին առընթեր ասպիրանտուրան։ 1953-1957 թվականներին եղել է Երևանի «Կոմունիստ» ռուսերեն թերթի պատասխանատու քարտուղարի տեղակալը։ 1957 թվականից դասախոսել է ԵՊՀ-ում։ 1962-1968 թվականներին եղել է օտարերկրյան քաղաքացիների նախապատրաստական ֆակուլտետի ռուսաց լեզվի ամբիոնի վարիչ, իսկ 1967 թվականից մինչև կյանքի վերջը՝ ռուս գրականության ամբիոնի դոցենտ։

Մանկավարժական գործունեությանը զուգահեռ Գևորգ Թաթոսյանը զբաղվել է գիտական աշխատանքով. հեղինակ է բազմաթիվ գիտական, գրական-քննադատական հոդվածների։ Նրա գիտական հետաքրքրությունների մեջ առանձնահատուկ տեղ է գրավել Վալերի Բրյուսովի թարգմանական գործունեությունը։ Նա մեծ եռանդ է ներդրել ինչպես հայ բանաստեղծների (Ավետիք Իսահակյան, Եղիշե Չարենց, Սայաթ-Նովա) ստեղծագործությունների ռուսերեն ժողովածուները, այնպես էլ հայ գրականագետների (Տիգրան Հախումյան, Ա. Սիմոնովա) գրական-քննադադատական երկերի ժողովածուները կազմելու և խմբագրելու գործում։

Նրա թարգմանությամբ ռուսերեն առանձին գրքերով լույս են տեսել Հրանտ Թամրազյանի «Շիրվանզադեի դրամատուրգիան» (1956), Վաչե Նալբանդյանի «Թբիլիսին հայ մատենագրության մեջ. սկզբից մինչև XVIII դարի վերջը» (1959), «Եղիշե» (1962), Մկրտիչ Մկրյանի «Մովսես Խորենացի» (1969), Հրաչյա Քոչարի «Մեծ տարեգրության էջերից» (1970), Գուրգեն Սևակի «Մեսրոպ Մաշտոց» (1962) գործերը։

Գևորգ Թաթոսյանը լուրջ վաստակ ունի հայ-ուկրաինական մշակութային կապերի զարգացման գործում։ Այդ տեսակետից բացառիկ արժեք ունեն «Սովետահայ պոեզիա» (ուկրաիներեն, Կիև, 1980), «Հայ դասական պոեզիա» (ուկրաիներեն, Կիև, 1988) ժողովածուները, որոնք կազմել, խմբագրել և ծանոթագրել է Վիկտոր Կոչևսկու հետ։

Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի, Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշաններով և Ուկրաինական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության պատվոգրով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կենսագրական հանրագիտարան, Ե. ԵՊՀ հրատ. 2009, էջ 240-241։
2. ↑  Հայկ Խաչատրյան, Գրական տեղեկատու, Ե. «Սովետական գրող», 1986, էջ 186։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիդարանն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գևորգ Թաթոսյան» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 7793 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արմեն Խաչատրյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Խաչատրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արմեն Ցոլակի Խաչատրյան** (մարտի 25, 1953(1953-03-25), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ճարտարագետ-մեխանիկոս։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1996): ՀԳԳԱ ակադեմիկոս (1996):

Կենսագրություն
--------------

Արմեն Խաչատրյանը ծնվել է 1953 թվականի մարտի 25-ին, Երևանում։ 1975 թվականին ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1992-1993 թվականներին և 1998-2001 թվականներին եղել է ՀՀ գյուղատնտեսության փոխնախարար, 1993-1994 թվականներին՝ ՀՀ Կառավարության գործերի կառավարիչ, 1994-1998 թվականներին՝ Հայկական գյուղատնտեսական ակադեմիայի ռեկտոր, 2001-2002 թվականներին՝ «Մաքս Գրուպ» կոնցեռնի, 2002-2003 թվականներին՝ «Հայաստանի էլեկտրականբաշխիչ ցանցեր» ընկերության գլխավոր տնօրենի տեղակալ, 2003 թվականից՝ Պետական գյուղատնտեսական քոլեջի (Նոր Գեղի) տնօրեն։

Աշխատանքները վերաբերում են հողի մշակության գյուղատնտեսական մեքենաների, սրանց բանող ագրեգատների և լեռնային երկրագործության մեքենայացման խնդիրներին։ Համահեղինակ է «Երկրագործական մեխանիկա» (մաս 1, 1998) և «Մաթեմատիկական վիճակագրության տարրերը և գիտափորձերի պլանավորման տեսությունը (2001) ուսումնական ձեռնարկների։

Անդամակցություն
---------------

* ՌԴ ագրարային կրթության ակադեմիայի թղթակից անդամ (1995)։
* ՌԴ բնական ԳԱ անդամ (1999)։
* Խաղողագործության և գինեգործության միջազգային ակադեմիայի անդամ (1999)։

Երկեր
-----

* Теория расчета почвообратывающиы опудуй для различных почв, Е. 1995 (համահեղինակ).
* Взаимодействие деформатора и почвы при ее обработке, Е. 1995 (համահեղինակ).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005, էջ 497։
2. ↑  Գրիգորյան, Շավարշ Մացակի; Խաչատրյան, Արմեն Ցոլակի; Մինասյան, Ռազմիկ Սարգսի (1998). Դարբինյան, Ռ Ա (ed.). *Երկրագործական մեխանիկա. Մաս I: Տեսություն և հաշվարկ*. Երևան: ՀԳԱ հրատ.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վահան Մխիթարյան (այլ կիրառումներ)

**Վահան Գրիգորի Մխիթարյան** (նոյեմբերի 16 (29), 1910, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - 1992), հայ խորհրդային կենսաքիմիկոս, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1968)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1981)։

Կենսագրություն
--------------

1932 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1935 թվականից աշխատել է նույն ինստիտուտի կենսաքիմիայի ամբիոնում, 1960-1986 թվականներին՝ վարիչ։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

Աշխատանքները վերաբերում են օրգանիզմի վրա քլորոպրենի ազդման ինտիմ կենսաքիմիական մեխանիզմների, քլորոպրենային թունավորման կանխարգելման և բուժման հարցերին։ Բացահայտել է այրվածքների, հեպատիտների, ինֆարկտի ժամանակ լիպիդային գերօքսիդացման պրոցեսի ինտենսիվացումը հյուսվածքներում, ինչպես նաև վիտամին E-ի զգալի նվազումը։ Պարզել է, որ շաքարախտի ժամանակ արյան շաքարի քանակի ավելացմանը զուգահեռ հյուսվածքներում վիտամին E-ի քանակը նվազում է, պերօքսիդներինը՝ ավելանում։ Նա ուսումնասիրել է գերօքսիդների, գերօքսիդացած չհագեցած ճարպաթթուների ազդեցությունը որոշ ֆերմենտների ակտիվության, բջջաթաղանթի թափանցելիության վրա, գերօքսիդների, ռենտգենյան ճառագայթների ազդեցությունը գլխուղեղի գանգլիոզիդների և ցերեբրոզիդների քանակական տեղաշարժի վրա։

Անդամակցություն
---------------

Վահան Մխիթարյանը ՀԽՍՀ կենսաքիմիկոսների գիտական ընկերության փոխնախագահն էր, ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության գիտաբժշկական խորհրդի պրոբլեմային հանձնաժողովի նախագահը։

Պարգևներ և մրցանակներ
---------------------

* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* Կարմիր աստղ
* «Պատվո նշան» շքանշան
* ՀԽՍՀ ԳԱ Նախագահության վաստակագիր (1976)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 635.
2. 1 2  А. П. Айриян (1998). *Армянские учёные-медики*. Ереван: Амарас. էջ 66. ISBN 99930-1-001-7. `{{cite book}}`: Check `|isbn=` value: checksum (օգնություն)
3. 1 2 3  Խմբագրական կոլեգիա, Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 7 (խմբ. Վիկտոր Համբարձումյան), Ե. «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիա Հայկական Սովետական Հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն», 1981, էջ 635 — 720 էջ։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիդարանն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վահան Մխիթարյան» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10739 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 635)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մկրտումյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սամսոն Մովսեսի Մկրտումյան (Մկրտումով)** (հուլիսի 15 (28), 1910, Բռնակոթ, Զանգեզուրի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 1, 1943(1943-11-01), Գոմել, Բելառուսական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային զինվորական, ավիացիայի կապիտան, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, Խորհրդային Միության հերոս (1942)։

Ավարտել է Ստալինգրադի օդաչուական դպրոցը (1935), Մոսկվայի գնդի հրամանատարների դասընթացները (1943)։ Մասնակցել է Խորհրդա-ֆիննական ռազմաճակատին։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ, որպես էսկադրիլիայի հրամանատարի տեղակալ, ապա հրամանատար, գրոհային ավիագնդի հրամանատարի տեղակալ, մասնակցել է Կովկասի պաշտպանության, Ուկրաինայի և Բելառուսիայի ազատագրման համար մարտերին։ Խորհրդային Միության հերոսի կոչման արժանացել է 1942 թվականի աշնանը՝ Օրջոնիկիձեի շրջանում օդային մարտերում ցուցաբերած խիզախության համար։ Զոհվել է Գոմելի մարզի ազատագրման մարտերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 645.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 645)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ենոքյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Անդրանիկ Հովհաննեսի Ենոքյան** (1921, գ. Ոստան - 1965, սեպտեմբերի 7, Ալավերդի), հայ բժիշկ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

1942 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը և մեկնել ռազմաճակատ։ Ծառայել է 31-րդ բանակի 352-րդ հրաձգային դիվիզիայի № 1162 գնդի սանիտաչական վաշտում որպես վաշտի հրամանատար։ Մասնակցել է Օրշայի, Մինսկի, Գրոդնոյի, Արևմտյան Պրուսիայի, Պրահայի ազատագրման համար մղված մարտերին, Քյոնիգսբերգի գրոհին։ 1944 թվականի նոյեմբերին վիրավորվել է։ Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով և մեդալներով։

Պատերազմից հետո աշխատանքի է անցնում Ալավերդիում։ Սկզբում հիվանդանոցում տրոպկայանի վարիչ էր, իսկ 1952 թվականից՝ ռենտգենաբան։ Միաժամանակ երկար տարիներ նաև պոլիկլինիկայի գլխավոր բժիշկն էր և բուժմիավորման գլխավոր բժշկի տեղակալ։ Պարգևատրվել է «Առողջապահության գերազանցիկի» կրծքանշանով և պատվոգրերով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Վ. Գրիգորյան, Բ. Գ. Մելքումյան, Հայաստանի բժիշկները Մեծ հայրենականում, գիրք 2, Ե. 1987, էջ 77-78։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ռուբեն Գաբրիելյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գաբրիելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ռուբեն Նիկոլայի Գաբրիելյան** (դեկտեմբերի 15, 1912(1912-12-15), Խնուշինակ - փետրվարի 7, 1982(1982-02-07), Մինսկ, Բելառուսական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ զինվորական, գեներալ լեյտենանտ։

Կենսագրություն
--------------

Ռուբեն Գաբրիելյանը ծնվել է 1912 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Լեռնային Ղարաբաղի Մարտունու շրջանի Խնուշինակ գյուղում։ Եղել է կապի զորքերի գեներալ լեյտենանտ։ 1931 թվականին Ռուբեն Գաբրիելյանը ինքնակամ ընդունվում է Կարմիր բանակ։ Ավարտել է երիտասարդ հրամանատարների դպրոցը, իսկ 1933 թվականին ռադիոդասընթացների դպրոցը։ Հետո երիտասարդ հրամանատարը ստանձնեց հրամանատարական պարտավորություններ Երկրորդ Կովկասյան դիվիզիայի կապի միավորումներում։ 1937 թվականին նա անցնում է աշխատանքի Անդրկովկասի զինվորական շտաբի շրջանում։ Հետո ավարտեց կապավորների հրամանատարական դասընթացները։ Նա կուտակեց շատ մեծ փորձ իր զինվորական կապերի փորձնական աշխատանքի ընթացքում։ Հայրենիասիրական պատերազմի առաջին օրերին Գաբրիելյանը եղել է 47-րդ բանակի կապերի միավորումներում վերադասի ավագ օգնական։ Որոշ ժամանակ անց նրան նշանակում են բանակի կապերի միավորումներում վերադասի տեղակալ։ Հյուսիսային Կովկասի Ղրիմ թերակղզում նրանք կռվում էին գերմանա-ֆաշիստական զորքերի դեմ։

Մահացել է 1982 թ. Բելառուսի մայրաքաղաք Մինսկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 636)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Դանիելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սմբատ Մելիքի Դանիելյան** (մայիսի 4, 1895(1895-05-04), Չարդախլու, Ելիզավետպոլի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 30, 1944(1944-07-30), Լիտվական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), զինվորական գործիչ, գվարդիայի գնդապետ (1940), դիվիզիայի հրամանատար։

Կենսագրություն
--------------

1916 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի ենթասպաների դպրոցը, 1931 թվականին՝ Մոսկվայի «Վիստրել» դասընթացները։ Մասնակցել է Առաջին աշխարհամարտին (1914-1918)՝ Կովկասյան ռազմաճակատում։ 1923-1932 թվականներին ծառայել է Հայկական հրաձգային դիվիզիայում, ապա՝ ԲԳԿԲ Բաքվի ուսումնական կենտրոնում։ Հայրենական պատերազմի (1941-1945) ժամանակ, որպես բրիգադի հրամանատար, մասնակցել է Կալինինյան ռազմաճակատի գործողություններին, Կովկասի ճակատամարտին (1942-1943)։ 1944 թվականին 1-ին մերձբալթյան ռազմաճակատում եղել է 18-րդ գվարդիայի հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար, մասնակցել Բելառուսիայի («Բագրատիոն» ռազմագործողություն) և Լիտվայի ազատագրմանը, որտեղ և զոհվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 282)։*  |
**Միջազգային կազմակերպությունների ֆրանկոֆոն պաշտոնյաների համագումար** (ֆր.՝ Assemblée des francophones fonctionnaires des organisations internationales, **AFFOI**), ֆրանսերեն խոսող միջազգային քաղաքացիական ծառայողների գլոբալ ցանց։

Համագումարը ձևավորվել է 2007 թվականին Հաագայում Միավորված ազգերի կազմակերպության (ՄԱԿ) ներկայացուցիչների կողմից՝ Արդարադատության միջազգային դատարան (ICJ), Միջազգային քրեական դատարան (ICC), Քիմիական զենքի արգելման կազմակերպություն (OPCW), Եվրոպական տիեզերական գործակալություն (ESA), Եվրոպոլ և Eurojust, այժմ ներկայացված է 57 միջազգային կազմակերպություններում։

ՄԿՖՊՀ նպատակն է միջազգային կազմակերպությունների գործունեության մեջ պաշտպանել լեզվական, մշակութային և հայեցակարգային բազմազանությունը։

ՄԿՖՊՀ գրասենյակներ ունի Հաագայում, Նյու Յորքում, Վաշինգտոնում, Ժնևում, Լյուքսեմբուրգում, Բրյուսելում, Ադիս Աբեբայում։ Գլխամասը գտնվում է Հաագայում, Նիդերլանդներ։

Պատմություն
-----------

Միջազգային կազմակերպությունների ֆրանկոֆոն պաշտոնյաների համագումարի կոնվենցիան ստորագրվել է 2007 թվականի մարտի 21-ին Միջազգային քրեական դատարանի դատավոր Բրունո Կոտտեի, Արդարադատության միջազգային դատարանի դատավոր Ռոննի Աբրահամի, Քիմիական զենքի արգելման կազմակերպության տնօրեն Պատրիս Պլանքը, Միջազգային կազմակերպությունների ֆրանկոֆոն պաշտոնյաների համագումարի նախագահ Դոմինիկ Հոպպեն, Եվրոլոլի տնօրեն Միշել Քիյեն, Eurojust գլխավոր դատախազ Ժերար Լուբենսը և ESA-ի գլխավոր քարտուղար Ժան Ժակ Դորդենը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Conference at United Nations». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ նոյեմբերի 9-ին. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 9-ին..
2. ↑  «La voix de la diversité»..

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* *Francophonia's official website*
* Association internationale des maires francophones
* Association internationale des parlementaires francophones
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայկ Ավետիսյան (այլ կիրառումներ)

**Հայկ Սարգսի Ավետիսյան** (1920, Մարտունի, Հայաստան), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ, ԽՄԿԿ անդամ (1940), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Հայկ Ավետիսյանը ծնվել է 1920 թվականին, Մարտունու շրջանի Մարտունի գյուղում։ 1939 թվականին ավարտել է Մարտունու միջնակարգ դպրոցը և նշանակվել նույն դպրոցի մաթեմատիկայի ուսուցիչ։ Ավետիսյանը միաժամանակ սովորել է Երևանի պետական մանկավարժական ինստիտուտի հեռակա բաժնում։ Երբ սկսվեց Խորհրդա-գերմանական պատերազմը նա ԽՄԿԿ անդամ էր, միջնակարգ դպրոցի ԼԿԵՄ կազմակերպության քարտուղար։

Պատերազմի առաջին օրերին Հայկը կամավոր զինվորագրվել է կարմիր բանակին, մեկնել ռազմաճակատ և դարձել Սևաստոպոլի հերոսական պաշտպանության ակտիվ մասնակիցներից։ Եղել է 386-րդ հրաձգային դիվիզիայի 769-րդ գնդի կապի վաշտի քաղղեկի օգնական, ապա քաղղեկ։ Մարտական ընկերների հետ մասնակցել է Սևծովյան ամրոցի՝ Սևաստոպոլի վրա հարձակվող թշնամու գրոհները ետ մղելուն։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով և «Արիության համար», «Սևաստոպոլի պաշտպանության համար», «Աշխատանքային արիության համար», «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալներով։

Զորացրվելուց հետո Ավետիսյանը շարունակել է մանկավարժական աշխատանքը։ 1953 թվականին աշխատանքի է անցել Մարտունու կուսշրջկոմում որպես բաժնի վարիչ, ապա՝ շրջկոմի քարտուղար։ Երկար տարիներ ղեկավարել է շրջանային ժողկրթբաժինը։ Ավետիսյանն արժանացել է Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր ուսուցչի պատվավոր կոչմանը, եղել է ՀԿԿ Մարտունու շրջկոմի անդամ, շրջխորհրդի պատգամավոր։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ
* «Պատվո նշան» շքանշան
* «Արիության համար» մեդալ
* «Սևաստոպոլի պաշտպանության համար» մեդալ
* «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ
* «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Վարազդատ Մկրտչի Մնացականյան** (1916, Սուրմալուի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1940):

Կենսագրություն
--------------

Վարազդատ Մնացականյանը ծնվել է 1916 թվականին, Արևմտյան Հայաստանի Սուրմալուի գավառի Սոլա-Ղամար գյուղում։ 1916 թվականին նրա ծնողները գաղթել են Արևելյան Հայաստան և բնակություն հաստատել Հոկտեմբերյանի շրջանի Շենավան գյուղում։ 1934 թվականին ավարտել է Արմավիրի մանկավարժական տեխնիկումը։ 1934-1939 թվականներին Մնացականյանն աշխատել է Հոկտեմբերյանի շրջանի տարբեր գյուղերի դպրոցներում, եղել է ուսուցիչ, դպրոցի տնօրեն։ Մանկավարժական աշխատանքին զուգընթաց սովորել և ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի երկամյա բաժնի լեզվագրական ֆակուլտետը։

1939 թվականին Մնացականյանը զորակոչվել է կարմիր բանակ՝ պարտադիր զինվորական ծառայության։ Ավարտել է 132-րդ դիվիզիայի 712-րդ հրաձգային գնդի կրտսեր հրաձգային գնդի կրտսեր հրամանատարների դպրոցը, ստացել ավագ սերժանտի կոչում։ Աշխատել է գնդի դպրոցում որպես դասակի հրամանատարի օգնական և ընտրվել վաշտի կոմերիտական կազմակերպության քարտուղար։ 1940 թվականին Մնացականյանը ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Հարավ-Արևմտյան ռազմաճակատի մարտական գործողություններին։ Մարտերում ցուցաբերած արիության համար պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար», «Կովկասի պաշտպանության համար» և այլ մեդալներով։

1945 թվականին Մնացականյանը զորացրվել է բանակից և ընդունվել Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը, միևնույն ժամանակ աշխատել է մայրաքաղաքի Գրիբոյեդովի անվան միջնակարգ դպրոցում, որպես հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ։ 1949 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը, նշանակվել Աշտարակի շրջանի Ուջան գյուղի դպրոցի տնօրեն և հայոց լեզվի ու գրականության ուսուցիչ։ 1951 թվականին տեղափոխվել է Հոկտեմբերյանի շրջան և աշխատելՆոր Արտագերսի, Նալբանդյանի, Մեծամորի, քաղաքի № 2 դպրոցներում։ Դպրոցի ուսումնադաստիարակչական աշխատանքները կազմակերպելու համար Մնացականյանը պարգևատրվել է «Աշխատանքային արիության համար» մեդալով։

Պարգևներ
--------

* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ
* «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մարեկ Չեխ (այլ կիրառումներ)

**Մարեկ Չեխ** (չեխ․՝ Marek Čech) (ապրիլի 8, 1976(1976-04-08), Օստրավա, Չեխիայի սոցիալիստական հանրապետություն, Չեխոսլովակիա), չեխ ֆուտբոլիստ, Պրահայի «Սպարտա» ակումբի դարպասապահը։

Կարիերա
-------

Սկսել է զբաղվել ֆուտբոլով Սլավիայի ակումբի դպրոցում, որի կազմում հանդես էր եկել նրա հայրը՝ Օլդրժիխ Չեխը, ով ևս դարպասապահ էր։ 14 տարեկան հասակում տեղափոխվեց Օստրավա քաղաքի «Բանիկ» թիմ։ 2004-2007 թթ. հանդես է եկել Չեխիայի բարձրագույն լիգայի Լիբերեց քաղաքի «Սլովան» թիմում։ 2006 թ. կարողացել է անառիկ պահել սեփական դարպասը՝ անցկացրած 720 րոպեների ընթացքում։ 2007 թ. հունվարին Չեխը տեղափոխվեց "Լուչ-Էներգիա" ակումբ 500 հազար դոլարի դիմաց (12 միլիոն չեխական կրոն)։ Գիլերմեի, Լեվենեցի վնասվածքներից հետո, Պելիցոլիի անվստահ խաղի պարագայում Լոկոմոտիվը փնտրում էր նոր դարպասապահի և ընտրությունը կանգ առավ հենց Չեխի վրա։ 2008 օգոստոսի 28-ին նա տեղափոխվեց Մոսկվայի Լոկոմոտիվ։ Պայմանագիրը կնքվել էր 2.5 տարվա համար։ 2010 թ. դեկտեմբերին Լոկոմոտիվի նորանշանակ մարզիչ Յուրի Կրասնոժանը հայտարարեց այն մասին, որ նրանք պատրաստվում են հրաժեշտ տալ թիմի դարպասապահ Չեխին, ում հետ կնքած պայմանագրի ժամկետն արդեն ավարտվել էր։ 2011 թ. հունվարի 14-ին նա ստորագրեց պայմանագիր Ժեմչուժինա-Սոչի ակումբի հետ, բայց երբ թիմը սկսեց անկում ապրել ֆինանսական խնդիրների պատճառով, Չեխը պայմանագիր ստորագրեց Պլզենի Վիկտորիայի հետ, որի կազմում դորս եկավ Չեմպիոնների լիգայի խմբային փուլ։

Ռուսական Պրեմիեր լիգայում անցկացրել է 67 խաղ, բաց է թողել 77 գնդակ։ 2006 նոյեմբերի 15-ին անցկացրել է իր առաջին և միակ հանդիպումը Չեխիայի ազգային հավաքականի կազմում Դանիայի դեմ խաղում, որն ավարտվեց 1։ 1 հաշվով։

Նվաճումներ
----------

* Սլովակիայի չեմպիոն - 2002 թ.
* Չեխիայի չեմպիոն - 2006 թ.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մարեկ Չեխ (չեխ ֆուտբոլիստ)» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AS.com · eu-football.info (խաղացող) · FootballDatabase.eu · iDNES.cz · National Football Teams.com · Soccerway · Sportbox.ru · Transfermarkt (խաղացող) · Transfermarkt (մարզիչ) · worldfootball.net (խաղացող) · Չեխիայի ֆուտբոլի ասոցիացիա |

 |
**Եզեկ Խաչատուրի Նալբանդյան** (1918, Օձուն, Բորչալուի գավառ, Ռուսական կայսրություն), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1939):

Կենսագրություն
--------------

Եզեկ Նալբանդյանը ծնվել է 1918 թվականին, Թումանյանի շրջանի Օձուն գյուղում։ 1936 թվականին ավարտել է Օձունի միջնակարգ դպրոցը և ուսուցիչ նշանակվել Ճոճկան գյուղում, միաժամանակ սովորել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտում։ 1939 թվականին ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։

Նալբանդյանը բանակ զորակոչվել է 1940 թվականին։ Պատերազմական գործողություններին մասնակցել է 1941 թվականին Մարիոպոլի շրջանում։ Մասնակցել է Ռոստովի պաշտպանությանը, որտեղ և վիրավորվել է։ Հոսպիտալում բուժվելուց հետո կրկին մեկնել է գործող բանակ, մասնակցել է Գորյաչի Կլյուչի շրջանում ծավալված կռիվներին, վիրավորվել է և տեղափոխվել հոսպիտալ։ 1943 թվականին Նալբանդյանը գործուղվել է Իվանովոյի ռազմաքաղաքական ուսումնարանը, որն ավարտելուց հետո լեյտենանտի կոչումով մեկնել է գործող բանակ։ Մասնակցել է Ուկրաինայի, Լեհաստանի և Չեխոսլովակիայի ազատագրման մարտերին և մի քանի անգամ վիրավորվել է։ Նալբանդյանը պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի շքանշանով։

Նալբանդյանը բանակից զորացրվել է 1947 թվականին, վերադարձել հայրենի շրջանը, անցել ուսուցչական աշխատանքի։ Ավարտել է ՀԿԿ Կենտկոմին կից 2-ամյա կուսակցական դպրոցը և աշխատանքի անցել ներքին գործերի նախարարության մարմիններում։ 1952 թվականին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ 1971 թվականին Նալբանդյանը կրկին անցել է մանկավարժական աշխատանքի։ Եղել է Երևանի Մաքսիմ Գորկու անվան դպրոցի զինղեկը։

Պարգևներ
--------

* Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հարությունյան Ա. Հ. և ուրիշներ Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ Երեք գրքով։ Գիրք 3-րդ, Լույս, 1987, 289 էջ։
**Սաղաթել Մանուկի Մնեյան** (1907, Սարուխան, Նոր Բայազետի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1983), հայ մանկավարժ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Հայ դերասանուհի, ՀՍՍՀ վաստակավոր արտիստ Բյուրեղիկ Մնեյանի հայրն է։

Կենսագրություն
--------------

Սաղաթել Մնեյանը ծնվել է 1907 թվականին Կամոյի շրջանի Սարուխան գյուղում։ Հայրը Բաքվի կոմունայի ինտերնացիոնալ բանակի զինվոր էր, զոհվել էր թշնամիների դեմ մղված մարտերից մեկում։ Սաղաթելի մանկությունն անցել է որբանոցում։ 1933 թվականին ավարտել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը, աշխատել է Վարդենիսի շրջկենտրոնի դպրոցում՝ ուսուցիչ, տնօրեն, այնուհետև՝ «Կարմիր Բասարգեչար» թերթի հայկական բաժնի խմբագիր։ 1936-1938 թվականներին Մնեյանը Կամոյի մանկավարժական ուսումնարանի տնօրեն էր, այնուհետև՝ «Բայազետի կոլխոզնիկ» շրջանային թերթի խմբագիր։

Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին օրերին Մնեյանը կարմիր բանակի շարքերում էր։ Հոսպիտալում եղել է քաղաքական աշխատող, այնուհետև փոխադրվել է հայկական 409-րդ դիվիզիա, «Մարտական դրոշ» թերթի խմբագրություն։ 1944-1945 թվականներին ծառայել է 89-րդ հայկական դիվիզիայի 390-րդ հրաձգային գնդում որպես դասակի հրամանատար։ Գերմանաֆաշիստական զորքերի դեմ մարտնչել է Ղրիմում և մարտերով հասել Գերմանիա։ Օդերի արևմտյան ափին պլացդարմ գրավելիս ցուցաբերած խիզախության համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։

1945 թվականի դեկտեմբերին Սաղաթել Մնեյանը զորացրվել է բանակից։ Պարգևատրվել է մարտական մեդալներով։

Սաղաթել Մնեյանը մահացել է 1983 թվականին։ Թաղված է Գավառի Դարի Գլաք գերեզմանոցում։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ
* Կարմիր աստղի շքանշան

Տես նաև
-------

* Բյուրեղիկ Մնեյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Սաղաթել Մանուկի Մնեյան (Վաստակավոր մանկավարժ, Հայրենական պատերազմի մասնակից)». *Հայկական գանձարան*. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 21-ին.
2. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
3. ↑  «The memorial of Deghoyan Arev (Արեվ Դեղոյան Գրիգորի) buried at Gavar's Dari Glukh cemetery». *hush.am* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 21-ին.
**Վազգեն Կարապետի Նազանյան** (1913, Ղուլալի, Հայաստան), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1943):

Կենսագրություն
--------------

Վազգեն Նազանյանը ծնվել է 1913 թվականի Շամշադինի շրջանի Այգեձոր գյուղում, չքավոր գյուղացու ընտանիքում։ Նազանյանն ավարտել է Երևանի մանկավարժական տեխնիկումը։ 1935 թվականին նշանակվել է ուսուցիչ շրջանի Արծվաբերդ գյուղում։

1939 թվականի դեկտեմբերի 22-ին զորակոչվել է կարմիր բանակ և ծառայել է 22-րդ տանկային բրիգադում՝ Գրոդնո և Կաունաս քաղաքներում։ 1941 թվականի հունիսի 22-ին գունդը եղել է մարտական դիրքերում։ Մարտերից մեկում Վազգենը վիրավորվել է, բայց զորամասից չի հեռացել։ Ապաքինվելուց հետո նորից մեկնել է ռազմաճակատ։ 1943 թվականին ռազմաճակատում ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ 1943 թվականին ամառային հարձակմանը մասնակցել է 128-րդ առանձին հակատանկային գումարտակում որպես վաշտի ավագ։ Մարտնչել է 1-ին և 2-րդ Ուկրաինական ռազմաճակատներում և նորից վիրավորվել է, բայց մնացել է ռազմաճակատում։ Նույն զորամասի կազմում մասնակցել է Լեհաստանի և Ռումինիայի ազատագրմանը։ 1944 թվականի մայիսի 23-ին վիրավորվել է, տեղափոխվել է հոսպիտալ, բուժվել է 7 ամիս։ 1944 թվականի դեկտեմբերին Նազանյանը գործուղվել է ռազմաքաղաքական ուսումնարան, ուր սովորել է մինչև 1945 թվականի հոկտեմբերը և այնտեղից էլ զորացրվել է։

1951 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի Պուշկինի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի հայկական հեռակա բաժինը։ Հայրենական մեծ պատերազմի վետերանը մարտական առաջադրանքները կատարելու համար գերագույն գլխավոր հրամանատարի կողմից ստացել է մի շարք շնորհակալագրեր և պարգևատրվել է «Խիզախության համար», «Արիության համար» մեդալներով, իսկ որպես ուսուցիչ՝ «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալով։

Պագևներ
-------

* «Խիզախության համար» մեդալ
* «Արիության համար» մեդալ
* «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Դավթյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Կարո Ստեփանի Դավթյան** (1904, Տափ, Գավաշի գավառակ, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - 1985, Ստեփանակերտ, ԼՂԻՄ, ԽՍՀՄ), հայ մանկավարժ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1904 թվականին, Վանի վիլայեթի Գավաշի գավառակի Տափ գյուղում։ 1907 թվականին, ընտանիքի հետ տեղափոխվել է հարևան Նարեկ գյուղը։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի օրերին թուրքերն սպանել են նրա հարազատներին։ Որբացած տղան բռնել է գաղթի ճանապարհը։ Կարոյի մահամերձ մայրը հացի փոխարեն որդու շալակին հայերեն գիրք է դրել։ Տղան գիրքը շալակին հասել է մինչև Վաղարշապատ։

Հետագայում կրթություն է ստցել և 1922 թվականից դարձել հայոց լեզվի ու գրականության ուսուցիչ։ 1936 թվականին ավարտել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտը։ Կյանքի մեծ մասը անցկացրել է Լեռնային Ղարաբաղում։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

Երկար ժամանակ զբաղվել է Ղարաբաղի բարբառի ուսումնասիրությամբ, որին նվիրված դիսերտացիայի համար էլ ստացել է բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։

Ընտանիքը
--------

Կարո Դավթյանը ամուսնացել էր բախտակից, նույնպես Մեծ եղեռնից մազապուրծ ուսուցչուհի Սալաթի հետ։ Նրանք ունցել են չորս դուստրեր՝
Էլա, Ռազմիկա, Նինել և Էմմա։

Մահացել է 1985 թվականին Ստեփանակերտ քաղաքում, որտեղ և հանգչում է նրա աճյունը։ Նրա շալակած ու կործանումից փրկած հայերեն ձեռագիր մատյանն այժմ պահվում է Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։

Աղբյուրներ
----------

* «Հանրագիտակ օրացույց 1990», Հայկ Խաչատրյան, 1989, Երևան, էջ 11․
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Դավթյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Էդուարդ Համբարձումի Դավթյան** (օգոստոսի 13 (26), 1903, Կարս, Կարսի մարզ, Կովկասյան երկրամաս, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 2, 1979(1979-02-02), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային ճիճվաբան, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1945), պրոֆեսոր (1947), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1940), ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից-անդամ (1956)։

Գործունեություն
---------------

1933- 1954 թվականներին հայկական անասնաբուժության ԳՏԻ-ի (այժմ՝ Հայկական անասնաբուժության և անասնաբուծության ԳՏԻ) ճիճվաբանության բաժնի վարիչ, միաժամանակ 1949-1955 թվականներին նույն ինստիտուտի տնօրենի տեղակալ՝ գիտական գծով։ 1944-1952 թվականներին և ապա 1958 թվականից՝ ՀԽՍՀ ԳԱ կենդանաբանության ԳՏԻ պարազիտոլոգիայի սեկտորի վարիչ։ 1946-1964 թվականներին՝ Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի պարազիտոլոգիայի ամբիոնի վարիչ։ 1956 թվականից՝ ճիճվաբանների համամիութենական ընկերության հայկական բաժանմունքի նախագահ։ Դավթյանը զբաղվում է ճիճուների ֆաունայի, կենսաբանության, ճիճվային հիվանդությունների ծագման, վարակամերժման, վիրուլենտության, բուժման և պայքարի միջոցների, պարազիտոլոգիայի և ճիճվաբանության հարցերով։ Դավթյանը նկարագրել է հորթերին նեռասկարիդոզի հարուցիչը (ԽՍՀՄ-ում առաջինը), թոքային ճիճուների 10 տեսակ, ֆասցիոլոզը և այլն։ Առաջարկել է միջնորդ տերերի և իմունոկենսաբանական նոր դասակարգում, որը համընդհանուր ճանաչում է գտել։ Դավթյանը ապացուցել է, որ ախտածնության մեջ կարնոր նշանակություն ունեն ալերգիական ոչ յուրահատուկ գործընթացնեևը, որոնք առաջացնում են նյութափոխանակության, նյարդային ու էնդոկրինային համակարգի խանգարումներ։ Մշակել է պաթոգենետիկ թերապիայի մեթոդ (համալիրում օգտագործելով միկրոտարրեր և վիտամիններ)։ Այս համալիրը 1960 թվականից կիրառվում էր ԽՍՀՄ անասնապահական շրջաններում։ Դավթյանն իր ղեկավարած լաբորատորիայում պատրաստել է հեքսաքլորէթան պրեպարատը, որը կենդանիների ֆասցիոլոզի բուժման ամենաարդյունավետ և ԽՍՀՄ-ում տարածված միջոցներից էր համարվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2005. — հատոր 1.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիդարանն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Էդուարդ Դավթյան» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11420 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 298)։*  |
**Մնացական Հովհաննեսի Նահապետյան** (դեկտեմբերի 1, 1910(1910-12-01), Գանձակ, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - հուլիսի 18, 1983(1983-07-18), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1973), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1956 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1931 թվականից Կրել է նաև *Արճեշենց Քաջբերունի* գրական անունը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Վասպուրական աշխարհի Արճեշ քաղաքին մերձ Գանձակ գյուղում։ Մեծ եղեռնի տարիներին նրանց բնահան եղած ընտանիքը բնակություն է հաստատել Կոտայքի շրջանի Ողջաբերդ գյուղում։ 1931 թվականին ավարտել է Երևանի քաղլուսվարական տեխնիկումը, 1940 թվականին՝ Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։ Սովորել և ավարտել է նաև նույն ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ 1931-1936 թվականներին Գորիսում, Հոկտեմբերյանում և Երևանում աշխատել է որպես կոմերտմիության շրջկոմի քարտուղար։ 1937 թվականին եղել է «Ավանգարդ» թերթի խմբագիրը, 1938-1939 թվականներին՝ ՀԿԿ Երևանի Սպանդարյանի կուսշրջկոմի քարտուղար։ 1941-1945 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1945 թվականից դասախոսել է Երևանի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում։ 1948 թվականին «Նաիրի Զարյանի ստեղծագործությունը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական թեկնածուի աստիճան։ 1959-1961 թվականներին ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի բարձրագույն և միջնակարգ մասնագիտական կրթության կոմիտեի բուհերի վարչության պետն էր, 1961-1965 թվականներին՝ Երևանի Վ. Բրյուսովի անվան ռուսաց և օտար լեզուների մանկավարժական ինստիտուտի ռեկտորը, 1966-1971 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի տնօրենի տեղակալը, 1971-1974 թվականներին «Լույս» հրատարակչության տնօրենը, 1974-1977 թվականներին՝ ՀԽՍՀ լուսավորության մինիստրության մանկավարժական գիտությունների գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրենը։ Մահացել է Երևանում։

Մ. Նահապետյանի երկերի մատենագրություն
-------------------------------------

* Հովհաննես Թումանյանը ժողովուրդների բարեկամության ու խաղաղության երգիչ, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1954, 32 էջ։
* Ավետիք Իսահակյան, Երևան, Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի հրատարակչություն, 1955, 36 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկ Խաչատրյան (1986). *Գրական տեղեկատու*. Երևան: «Սովետական գրող». էջ էջ 411.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիդարանն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մնացական Նահապետյան» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10745 · NTA: 142375470 · VIAF: 282719340 · WorldCat VIAF: 282719340 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Նավասարդյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Իվան Հակոբի Նավասարդյան** (1914, Բերդ, Ղազախի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Իվան Նավասարդյանը ծնվել է 1914 թվականին Շամշադինի շրջանի Բերդ ավանում։ 1938 թվականին ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Սովորել է Երևանում, օտար լեզուների միամյա դասընթացներում։ 1940 թվականին նշանակվել է հայրենի շրջանի Մովսես գյուղի միջնակարգ դպրոցի գերմաներենի ուսուցիչ։ Շուրջ մեկ տարի դպրոցում աշխատելուց հետո, 1941 թվականի սեպտեմբերի 13-ին, բանակ է մեկնել։ Ավարտել է Թբիլիսիի հետևակային ուսումնարանը և լեյտենանտի կոչումով նշանակվել դասակի հրամանատար։

1943 թվականի սկզբներից մինչև Հայրենական մեծ պատերազմի հաղթական ավարտը, տարբեր ռազմաճակատներում եղել է վաշտի հրամանատար։ Մարտերով Կովկասյան նախալեռներից հասել է Ավստրիա։ 18-րդ տանկային կորպուսի կազմում մասնակցել է Ռումինիայի, Բուլղարիայի, Հունգարիայի, Հարավսլավիայի և Ավստրիայի ազատագրման մարտերին։ Երկու անգամ ծանր վիրավորվել է և բուժվելուց հետո վերադարձել է ռազմաճակատ։ Հայրենական պատերազմի երրորդ խմբի հաշմանդամ է։ Ռազմաճակատում մարտական առաջադրանքները հաջողությամբ կատարելու համար Նավասարդյանն արժանացել է Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի, Կարմիր աստղի շքանշանների և մի շարք մեդալների։

1946 թվականին բանակից զորացրվելուց հետո, Նավասարդյանը Ներքին Կարմիրաղբյուրի միջնակարգ դպրոցում եղել է նախնական ռազմական պատրաստության ուսուցիչ։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ալավերդյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արտավազդ Գրիգորի Ալավերդյան** (1913, Շահումյան, Հայաստան - *անհայտ* - ), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Արտավազդ Ալավերդյանը ծնվել է 1913 թվականին, Արտաշատի շրջանի Շահումյան գյուղում։ 1938 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ Աշխատել է Շահումյանի միջնակարգ դպրոցում որպես ուսմասվար։ 1939 թվականի նոյեմբերին զորակոչվել է բանակ։ Ծառայել է 46-րդ տանկային գնդում՝ սկզբում որպես վաշտի ավագ, ապա՝ քաղղեկի տեղակալ։ Երբ սկսեց Հայրենական մեծ պատերազմը, նա Տիրասպոլ քաղաքում էր։ Պատերազմի հենց առաջին օրը 46-րդ գունդը մեկնեց ռազմաճակատ։ Գունդը մասնակցեց Իստրա-Վոլոկոլամսկ ուղղությամբ մղված մարտերին, ուր Արտավազդը ծանր վիրավորվում է։ Ինն ամիս բուժվելուց հետո տեսողությունը վերականգնվում է և նորից մեկնում ռազմաճակատ։ Այս անգամ՝ 33-րդ տանկային բրիգադ։ Մասնակցել է Մերձբալթիկայի Կաունաս և այլ քաղաքների ազատագրմանը։

1946 թվականին զորացրվել է բանակից, նույն թվականին էլ նշանակվել է Շահումյանի միջնակարգ դպրոցի ուսմասվար։ Այդ պաշտոնում աշխատել է մինչև 1978 թվականը։

Պարգևատրվել է «Խիզախության համար», «1941-1945 թթ. Հայրենական պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Հ. Հարությունյան, Հ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասյան, Հայաստանի ուսուցիչները մեծ Հայրենականում, գիրք 2, Ե. «Լույս», 1982, էջ 14։
Ստեֆան Յովետիչ
**Ստեֆան Յովետիչ** (նոյեմբերի 2, 1989(1989-11-02), Պոդգորիցա, Չեռնոգորիա), չեռնոգորացի ֆուտբոլիստ, որը հանդես է գալիս «Սևիլյայի» և Չեռնոգորիայի ազգային հավաքականում։

Կարիերա
-------

Ստեֆան Յովետիչը Չեռնոգորիայի հավաքականում
Ստեֆանը սկսեց իր կարիերան 2000 թվականին, իր ֆուտբոլային առաջին տարիներից էլ նա համարվում էր տաղանդավոր ֆուտբոլիստ։2003 թվականին Յովետիչը տեղափոխվեց «Պարտիզան», և իր դեբյուտը նշեց ապրիլի 8-ին։ 2007 թվականին իր հոր ուղեկցությամբ կնքեց իր առաջին պրոֆեսիոնալ պայմանագիրը։ Նույն տարում նա իր դեբյուտն է նշում նաև իրերկրի երիտասարդական հավաքականում և շատ արագ դառնում թիմի ավագը։ Իսկ ահա մի քանի ամսից նա հրավիրվում է Չեռնոգորիայի ազգային հավաքական։2008 թվականի օգոստոսի 31-ին «Ֆիորենտինան» պաշտոնապես հայտարարում է Յովետիչին գնելու մասին։ Յովետիչի համար «Ֆիորենտինան» վճարել է 8 միլիոն եվրո։ Նոր ակումբի կազմում իր դեբյուտը նշել է 2009 թվականի ապրիլի 5-ին «Յուվենտուսի» հետ խաղում։ Իսկ «Ֆիորենտինայի» կազմում առաջին գնդակն ուղարկում է «Ատալանտայի» դարպասը։ Առաջին մրցաշրջանում Ա Սերիայում մասնակցել է 34 խաղի և դարձել 2 գոլի հեղինակ։2010 թվականի օգոստոսի 3-ին վնասել է շունկը և դուրս մնացել շարքից 6 ամսով։Հոկտեմբերի 6-ին վիրահատվել է։2011 թվականի հոկտեմբերի 15-ին երկարաձգել է իր պայմանագիրը «Ֆիորենտինայի» հետ։2013 թվականի ամռանը Ստեֆանով հետաքրքրվում էր «Յուվենտուսը» սակայն ֆուտբոլիստը կատարեց այլ ընտրություն։2013 թվականի հունիսի 19-ին տեղափոխվել է Մանչեսթեր Սիթի 25 միլիոն եվրոի դիմաց։Սեպտեմբերի 24-ին խփում է իր առաջին գոլը նոր ակումբի կազմում «Ուիգան Ատլետիկի» դարպասը։Հոկտեմբերի 30-ին ստացավ վնասվածք և դուրս մնաց շարքից 2,5 ամսով։ Շուտով իր առաջին գոլը խփեց Պրեմիեր Լիգայի կազմում «Տոտենհեմի» դարապասը(5։1)։

Տիտղոսներ
---------

### Պարտիզան

* Սերբիայի չեմպիոն 2008
* Սերբիայի գավաթակիր 2008

### Մանչեսթեր Սիթի

* Պրեմիեր Լիգայի հաղթող 2014
* Անգլիայի Լիգայի գավաթակիր 2014

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. 1 2  Արգենտինական ֆուտբոլի տվյալների շտեմարան (իսպ.)
3. 1 2  As (իսպ.) — Madrid: Grupo Prisa, 1967. — ISSN 1888-6671

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ստեֆան Յովետիչ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AIC · AS.com · BDFA · BDFutbol · ESPNFC.com · eu-football.info (խաղացող) · FootballDatabase.eu · Kicker.de · L’Équipe · National Football Teams.com · Soccerbase (խաղացող) · Soccerway · playmarkerstats.com (խաղացող) · Transfermarkt (խաղացող) · TuttoCalciatori.Net (խաղացող) · worldfootball.net (խաղացող) · Գերմանական ֆուտբոլային միություն · ՈւԵՖԱ · ՖԻՖԱ |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբրահամյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սմբատ Միսակի Աբրահամյան** (1925, Երնջատափ, Էջմիածնի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մանկավարժ, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

1942 թվականին ավարտել է Երնջատափի միջնակարգ դպրոցը, այնուհետև աշխատանքի է անցել նույն դպրոցում՝ դասավանդելով հայոց լեզու և թվաբանություն։ 1943 թվականին անցել է զինվորական ծառայության։ Երկու ամիս անց նա արդեն ռազմաճակատում էր։ Մարտնչել է 55-րդ դիվիզիայի 111-րդ գնդի կազմում։ Օգոստոսին գունդը դիրքեր է գրավել Կուրսկի աղեղում։

1943 թվականի աշնանը մասնակցում է Դնեպրի գետանցում։ Ցուցաբերած արիության համար արժանացել է «Խիզախության համար» մեդալի։ 1944 թվականի հուլիսի 30-ին Բելոռուսիայի Լունինենց երկաթուղային հանգույցի շրջանում տեղի ունեցած մարտերի ժամանակ ցուցաբերած խիզախության համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ Նրանց ստորաբաժանումը մասնակցել է Պինսկի, Մոզիրի և այլ քաղաքների ու բնակավայրերի ազատագրմանը։

Յոթ անգամ արժանացել է Գերագույն գլխավոր հրամանատարության շնորհակալագրերին և մի շարք մեդալների և ընտրվել է գումարտակի կուսկազմակերպության քարտուղար։

1948 թվականին վերադարձել է հայրենի գյուղ և անցել մանկավարժական աշխատանքի։ Ավարտել է հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ Երկար տարիներ ղեկավարել է գյուղի միջնակարգ դպրոցը, բեղմնավոր աշխատանքի համար արժանացել է «Աշխատանքային արիության համար» մեդալի։ Մի քանի տարի ղեկավարել է Ապարանի շրջանային ժողկրթության բաժինը։

Բազմաթիվ հոդվածներով հանդես է եկել հանրապետության մանկավարժական մամուլում։

Պարգևներ
--------

* «Խիզախության համար» մեդալ
* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Հ. Հարությունյան, Հ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասյան, Հայաստանի ուսուցիչները մեծ Հայրենականում, գիրք 2, Ե. «Լույս», 1982, էջ 10-11։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ասրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ժասմեն Հովհաննեսի Ասրյան** (հուլիսի 28, 1949(1949-07-28), Վանք, Մարտակերտի շրջան, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դերասանուհի, հասարակական-քաղաքական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

1972 թվականին ավարտել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1975 - 1980 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ հեռուստառադիոպետկոմի հեռուստատեսային թատրոնում, կանանց, ապա կամերային երգչախմբերում, 1980 թվականից՝ Երևանի Հակոբ Պարոնյանի անվան պետական երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում։

Դերեր
-----

* Գանկա՝ «Մարդկային գազանանոց»
* 
* Մայր՝ «Սիզիպոսի քարը»
* Ադելաիդա` «Տաքսի-տաքսի»
* Նազլու՝ «Գաղտնիքը»
* Տատիկ`«Շրջազգեստով գեներալներ»
* Նազենի՝ «Վերք Հայաստանի»
* Զառա՝ «Իմ զոքանչը»
* Մանուշ՝ «Սուրի և Սամի արկածները»
* Սյուզոն՝ «Ութ սիրագորով կանայք»
* Վարդուհի՝ «Արևը ձեզ հետ»
* Էժենի՝ «Կասկածը կնոջ սրտում»
* Ուրանիա՝ «Հիմարից հիմարը»
* Բուժքույր՝ «Ախ, ներվեր, ներվեր»
* Քլեա՝ <<Եզովպոս կամ Աղվեսն ու խաղողը>>
* Սոնա` «Ուշ լինի,նուշ լինի»
* Տիկին` «Դու էիր պակաս»

Հասարակական-քաղաքական գործունեություն
-------------------------------------

1990 թվականին հիմնադրել է «Հայրենիք» կուսակցությունը, 1991 թվականին ընտրվել է կուսակցության նախագահ։ Պատերազմից հետո շարունակել է զբաղվել արվեստով, հասարակական-քաղաքական գործունեությամբ, բարեգործական աշխատանքներով։ Զբաղվում է նաև գրական գործունեությամբ, ուսումնասիրում է Հայոց պատմություն։ Հեղինակել է «Առան-Արցախի տերերի ու նրանց ժառանգների մասին» գիրքը, Գանձասարի հիմնադրման և Հասան Ջալալի Արցախի թագավոր հռչակվելու 790-ամյակին նվիրված «Պատմամշակութային օրացույցը», «Խաղաղասեր Առանշահիկները Հայոց վարչա-քաղաքական և մշակութային պատմության մեջ» աշխատությունը։ Ղեկավարում է իր հիմնադրած «Հասան-Ջալալյաններ» Երկրի զարգացման, մշակութային, բարեգործական հիմնադրամը։ 1992 թվականին նրա աջակցությամբ հիմնադրվել է գերմանական համայնքը և բացվել Հայաստանում ապրող գերմանացի արվեստի գործիչների ստեղծագործական նմուշների ցուցահանդեսը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ժասմեն Ասրյանի կենսագրությունը avproduction.am կայքում». Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հունիսի 27-ին. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 12-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ժասմեն Ասրյան» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Հարություն Մուկուչի Չերքեզյան** (1912, Օձուն, Բորչալուի գավառ, Ռուսական կայսրություն - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1965): Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Հարություն Չերքեզյանը ծնվել է 1912 թվականին, Թումանյանի շրջանի Օձուն գյուղում։ 1933 թվականին ավարտել է Լենինականի Ասքանազ Մռավյանի անվան մանկավարժական տեխնիկումը, իսկ 1941 թվականին՝ Թբիլիսիի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը և ստացել պատմության ուսուցչի որակավորում։ 1933-1942 թվականներին մանկավարժական աշխատանք է կատարել Թումանյանի շրջանի Լորուտի, Օձունի, Շնողի, Սանահինի դպրոցներում։

1942 թվականի մարտին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ 1942 թվականի մարտից մինչև հուլիս ամիսը սովորել է Ստալինգրադի ռազմաքաղաքական ուսումնարանում և ստացել լեյտենանտի կոչում։ Ծառայել է Վորոնեժի ռազմաճակատի 173-րդ հրաձգային գնդի վաշտերից մեկում, եղել է վաշտի հրամանատարի քաղգծով տեղակալը։ 1943 թվականի սկզբից եղել է Վոլխովի ռազմաճակատի 65-րդ դիվիզիայի 311-րդ գնդում՝ վաշտի հրամանատարի քաղգծով տեղակալ։ 1944 թվականի հունիսին ավարտել է Ռիբինսկի Պուշկինյան տանկային ուսումնարանը։ 338-րդ ինքնագնաց հրանոթային գնդի կազմում Մանջուրիայում մասնակցել է ճապոնական Կվանտունյան բանակի դեմ մղված մարտերին։

1946 թվականին զորացրվել է խորհրդային բանակից։ Այդ թվականին էլ նշանակվել է Օձունի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ 1948 թվականի օգոստոսին տեղափոխվել է Ալավերդի քաղաք և աշխատել Ս. Սպանդարյանի անվան միջնակարգ դպրոցում որպես ուսուցիչ, ապա՝ ուսմասվար։ 1952 թվականին աշխատել է ՀԿԿ Ալավերդու շրջանային կոմիտեում որպես պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնի վարիչ, միաժամանակ համատեղելով մանկավարժական աշխատանքը քաղաքի Միքայել Նալբանդյանի անվան միջնակարգ դպրոցում։ 1955 թվականին նշանակվել է Ալավերդու շրջանի ժողովրդական կրթության բաժնի վարիչ։ 1959 թվականից մինչև 1975 թվականը աշխատել է Մ. Նալբանդյանի անվան միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ Ս. Սպանդարյանի դպրոցում եղել է պատմության և հասարակագիտության ուսուցիչ։ Չերքեզյանը պարգևատրվել է Գերմանիայի և Ճապոնիայի դեմ տարած հաղթանակի մեդալներով։ Հետպատերազմյան տարիներին պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով, «Աշխատանքային արիության համար» և «Աշխատանքի վետերան» մեդալներով։ 1965 թվականին նրան շնորհվել է հանրապետության վաստակավոր ուսուցչի կոչում։ 1967 թվականին պարգևատրվել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության պատվոգրով։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ 1965)
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* Ճապոնիայի դեմ տարած հաղթանակի մեդալ
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ
* «Աշխատանքի վետերան» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982: