recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ջիմ Քրոուի օրենքներ** (անգլ.՝ Jim Crow laws), ԱՄՆ-ի որոշ նահանգներում 1890—1964 թվականներին ռասայական սեգրեգացիայի մասին օրենքների լայն տարածում ստացած ոչ պաշտոնական անվանումը։

ԱՄՆ-ի հարավ
-----------

Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմից հետո, ստրկությունից ազատագրելով սևամորթներին, դաշնային կառավարությունը իրականացրել է նրանց իրավունքների երաշխավորման միջոցառումներ (Սահմանադրության 13-րդ, 14-դ, 15-րդ ուղղումներ, 1866 և 1875 թվականներին «Քաղաքացիական իրավունքների մասին» օրենք)։ Ի պատասխան հարավային նահանգների դեմոկրատները ընդունել են տեղական օրենքներ, որոնք լրջորեն սահմանափակել են սևամորթ փոքրամասնության, ինչպես նաև հնդկացիների իրավունքները, որոնք հրաժարվել են Օկլահոմա հեռանալուց և մնացել էին ապրելու հարավարևելյան նահանգներում ԱՄՆ կառավարության իրավասության տակ։ Այդ օրենքները հայտնի են դարձել են որպես «Ջիմ Քրոուի օրենքներ»՝ կոչված կատակերգական կերպարի անունով։

Առաջին անգամ Քրոուի անունը հայտնվել է «Թռի՛ր, Ջիմ Քրոու» երգում, որը 1828 թվականին կատարում էր Թոմաս Ռայսը (Thomas D. Rice)՝ Անգլիայից արտագաղթյալ, որը երգում էր դեմքին խանձած խցանակեղև քսած։ Բառերի և զուգընթաց պարի հեղինակը Կենտուկիից անհայտ սևամորթ էր, որի երգը այնպես էր դուր եկել Ռայսին, որ ինքն է կատարել այն։ Այն դարձել է հանրահայտ, այդ թվում ներառվել է փողոցային երաժիշտների պարտադիր համարների ցանկում, իսկ անունը դարձել է հասարակ՝ նշանակելով աղքատիկ հագնված անկիրթ սևամորթ։ Հետագայում հայտնվել են փողոցային պիեսներ, որոնցում «Ջիմ Քրոուն» զույգով է հանդես եկել «Զիփ Կունի» (Zip Coon) հետ՝ շքեղ հագնված սևամորթ, որը հաջողությամբ «հարմարված էր» սպիտակ մշակույթին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Джимкроуизм // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
2. ↑  Կաղապար:Американа
**Նաիրա Միայի Դիվանյան** (հոկտեմբերի 15, 1965(1965-10-15), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), կոմպոզիտոր։ Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ (1996 թվականից)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի Հայկանուշ Դանիելյանի անվան երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի և կոմպոզիցիայի (1981 թվական), Առնո Բաբաջանյանի անվան երաժշտամանկավարժական ուսումնարանի տեսության և կոմպոզիցիայի (1985 թվական, ղեկավար՝ Աշոտ Սաթյան), Երևանի պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի, վոկալ-տեսական (1990 թվական) բաժինները և ասպիրանտուրան (1994 թվական)։

1985–1992 թվականներին դասավանդել է Երևանի Բարսեղ Կանաչյանի անվան և Ստեփան Ջրբաշյանի անվան երաժշտական դպրոցներում, Առնո Բաբաջանյանի անվան երաժշտամանկավարժական ուսումնարանում։

1996–2012 թվականներին՝ «Արևներ» մանկապատանեկան անսամբլում, 2012 թվականից՝ Հայկանուշ Դանիելյանի անվան արվեստի դպրոցի տնօրեն։

Գրել է խմբերգեր, գործիքային պիեսներ, ջութակի և դաշնամուրի սոնատ, 2 կվարտետ, մանկական և էստրադային երգեր, սիմֆոնիկ պոեմ, «Ձոն 
Խրիմյան Հայրիկին» կանտատը՝ խառը երգչախմբի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար։

Հայաստանի հանրային ռադիոյի և հեռուսատեսության բազմաթիվ երաժշտական ծրագրերի (1995 թվականից՝ «Մտորում են երաժիշտները», «Դիսոնանս», 
«Հակակշիռ», 1996 թվականից՝ «Արևիկ», 1997 թվականից՝ «Կամերտոն»), 2000–2008 թվականներին՝ «ԱրմենԱկոբ» հեռուստաընկերության «Համանվագ» հաղորդաշարի հեղինակ-վարող, սցենարիստ, ռեժիսոր, երաժշտական մեկնաբան, 2009 թվականից՝ ATV հեռուստաընկերության «Արևներ» մանկական հաղորդաշարի ռեժիսոր և երաժշտական խմբագիր։

ՀՀ հանրային ռադիոյի «Տարվա լավագույն երաժիշտ-մեկնաբան» (2000 թվական), Ազգային առաջին երաժշտական մրցանակաբաշխության «Տարվա լավագույն երաժշտական հաղորդավար» (2003 թվական) մրցանակներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |

1. 1 2
**Ջոն Քեյ** (ապրիլի 12, 1944(1944-04-12), Սովետսկ, Արևելյան Պրուսիա, Պրուսիա, Գերմանական ռայխ), կանադացի ռոք երաժիշտ, երգահան, կիթառահար և երգիչ։ Steppenwolf ռոք խմբի հիմնադիր։

Կենսագրություն
--------------

Նա չի ճանաչել իր հորը։ Նրա հայրը մահացել է իր որդու ծննդյան օրից մեկ ամիս առաջ։ 1945 թվականի ձմռանը մայրը `Էլսբեթ Քրեյլդաթաթը, տեղափոխվել է Թիլսիտից մինչև Տիրցիտ։ Ապա 1948 թվականին Արևելյան Գերմանիայից մինչև Հաննովեր (Գերմանիա)։

Ջոնիի մանկությունը Հանովերում անցավ ամերիկյան ռոքի և ռոլի նշանի տակ, որը հեռարձակվել էր տեղական ամերիկյան ռազմակայանի ռադիոկայանի կողմից։ Մեկ այլ անձ նրան սովորեցրեց կիթառ նվագել։ 1958 թվականին մայրը տեղափոխվել է Կանադայի Տորոնտո քաղաքում մշտական բնակություն հաստատելու։

Այստեղ 1965 թվականին նա ստեղծեց բլյուզ-ֆոլկ-ռոք խումբ`«Jack London & The Sparrows»: Այնուհետև խմբի անունը կրճատվել է դառնալով The Sparrows:

Մեկ տարի անց Ջոնը տեղափոխվեց իր երաժիշտների հետ Կալիֆոռնիա։ Հենց ԱՄՆ-ում նա իր իրական անունը Յոախիմ Ֆրիզ Քրեյբլատը փոխեց կեղծանունով՝ Ջոն Քեյ։

Աշխատանք փնտրելու նպատակով խումբը տեղափոխվեց Նյու Յորք, այնտեղից` Կալիֆոռնիա։

Շուտով խումբը լայնորեն հայտնի դարձավ որպես առաջին ծանր ռոք խմբերից մեկը։ Իսկ «ծանր մետաղյա բախումը» արտահայտությունն առաջին անգամ հնչում էր «Steppenwolf» երգով, որը գրվել է Մարս Բոնֆերի կողմից։

«Born to Be Wild»,«The Pusher»,«Born to Be Wild», «Magic Carpet Ride» և «Monster» երգերը խմբին բերեցին համաշխարհային ճանաչման։

Steppenwolf խմբի քառասուն տարվա կարիերան Քեյ-ի հետ ավարտվել է 2007 թվականի հոկտեմբերին հոբելյանական համերգով։

Սկավառակագրություն
------------------

### Անհատ ալբոմներ

| Տարի | Վերնագիր | Ամենաբարձր տեղը գծապատկերներում |
| --- | --- | --- |
| Сan | US |
| 1972 | *Forgotten Songs and Unsung Heroes* | 50 | 113 |
| 1973 | *My Sportin' Life* | — | 200 |
| 1978 | *All in Good Time* | — | — |
| 1987 | *Lone Steppenwolf* | — | — |
| 1990 | *Rise and Shine* | — | — |
| 1996 | *Feed the Fire* | — | — |
| 1997 | *The Lost Heritage Tapes* | — | — |
| 2001 | *Heretics and Privateers* | — | — |
| 2004 | *Live in Louisville* | — | — |
| 2006 | *Live in London* | — | — |

### Սինգլեր

| Տարի | Վերնագիր | Բարձրագույն դիրքը դիագրամներում | Ալբոմ |
| --- | --- | --- | --- |
| Сanada | Canada (AC) | Canada (Country) | Billboard Hot 100 |
| 1972 | «I’m Movin' On» | 45 | — | — | 52 | *Forgotten Songs and Unsung Heroes* |
| 1973 | «Moonshine (Friend of Mine)» | 26 | 19 | 44 | — | *My Sportin' Life* |
| «Easy Evil» | 82 | — | — | — |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Discogs — 2000.
2. 1 2
3. ↑
4. 1 2
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. ↑
12. ↑
13. ↑
14. ↑
**Ֆրանչեսկո Սենսի** (իտալ.՝ Francesco Sensi), առավել հայտնի է որպես **Ֆրանկո Սենսի** անունով (իտալ.՝ Franco Sensi, հուլիսի 29, 1926(1926-07-29), Հռոմ, Իտալիա - օգոստոսի 17, 2008(2008-08-17), Հռոմ, Իտալիա), «Cavaliere del lavoro» շքանշանակիր, իտալացի նավթային մագնատ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Հռոմում, որտեղ էլ անցկացրել է իր ամբողջ կյանքը։ Եղել է իր ընտանիքի հայրենիք Վիսոյի քաղաքապետը։ Սենսին 15 տարի՝ մինչ իր մահը, եղել է Հռոմի գլխավոր ֆուտբոլային ակումբներից մեկի՝ Ռոմայի նախագահը։ Նա սկսել է ղեկավարել ակումբը 1993 թվականի մայիսից Պիետրո Մեցարոմայի հետ միասին, իսկ հետո՝ նույն թվականի նոյեմբերի 8-ից, դարձել է միակ նախագահը։

Սենսիի նախագահության տարիներին Ռոման մեկ անգամ դարձել է իտալական Սերիա A-ի չեմպիոն (2000/01), երկու անգամ նվաճել է Իտալիայի սուպերգավաթը՝ Սուպերկոպպա Իտալիան (2001 և 2007 թվականներին) և 2 անգամ՝ Իտալիայի գավաթը՝ Կոպպա Իտալիան (2007 և 2008 թվականներին)։ Նրա դուստրը՝ Ռոզելլան, նույնպես եղել է Ռոմա ֆուտբոլային ակումբի նախագահ։ Ֆրանկո Սենսիի աշխատանքային գործունեության համար 1995 թվականի հունիսի 2-ին շնորհվել է «Cavaliere del lavoro» կոչումը՝ Իտալիայի նախագահի կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Ֆուլվիո Բիանկի (18-08-2008)։ «Biografia di Francesco Sensi»։ Վերցված է 4-11-2009


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1270683721 · VIAF: 3219166656954022710001 · WorldCat VIAF: 3219166656954022710001 |

 |
|  |
| --- |
| **Սագասոխուկ խանի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Շուշանածաղկավորներ (Liliales) |
| **Ընտանիք** | Շուշանազգիներ (Liliaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Շուշանայիններ (Lilioideae) |
| **Ցեղ** | Սագասոխուկ *(Gagea)* |
| **Տեսակ** | **Սագասոխուկ խանի** *(G. chanae)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Gagea chanae***Grossh. |

**Սագասոխուկ խանի** (լատին․՝ Gagea chanae), շուշանազգիների ընտանիքին պատկանող բույս, որը գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

Բարձրությունը չի անցնում 10-15 սմ-ից։ Հանդիպում է մերձալպյան գոգերում, անտառի վերին գոտում։ Բազմանում է սոխուկների և սերմերի միջոցով, սակայն սոխուկներով բազմացնելը արգելվում է և թույլատրվում է բազմացնել միայն սերմերով, որպեսզի վայրի բուսուտները չվնասվեն։ Ցանքը կարելի է կատարել վաղ գարնանը կամ ուշ աշնանը, անմիջապես բաց գրունտի պայմաններում։ Սերմնաբույսերը ծաղկում են գարնանային ցանքի հաջորդ տարում։ Լուսասեր է, սակայն լավ է աճում նաև կիսաստվերում, բավականին ցրտադիմացկուն է։ Լավ է ձմեռում ձյան հաստ ծածկոցի տակ։ Գերադասում է ավազակավային ու կավավազային հողերը։ Ծաղկում է վաղ գարնանը՝ մարտ-ապրիլ ամիսներին։

Խանի սագասոխուկը անփոխարինելի ծաղկաբույս է հատկապես ալպինարիաների ձևավորման, ինչպես նաև վաղ գարնանային ծաղկադեկորատիվ կոմպոզիցիաներում օգտագործելու համար։ Միաժամանակ կարելի է մշակել քարապարտեզներում և գորգապարտեզային ձևավորումներում։ Այս տեսակը մշակության մեջ մտցնելը կարևոր է նաև պահպանության իմաստով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Լ․Վ․ Հարությունյան, Քո շրջապատի ծաղիկները, Արևիկ հրատարակչություն, Երևան, 1987


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբրահամյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Ջուլիետա Հայկի Աբրահամյան** (մարտի 27, 1934(1934-03-27), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ սնկաբան, բուսաբան, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1990), պրոֆեսոր (2004)։

Կենսագրություն
--------------

1951 թվականին ավարտել է Երևանի №8 դպրոցը, 1956 թվականին ԵՊՀ կենսաբանության ֆակուլտետը։

1956-1962 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ բուսաբանության ինստիտուտում։ 1962 թվականին ընդունվել է ԵՊՀ ասպիրանտուրա՝ 1965 թվականից աշխատում է ԵՊՀ կենսաբանության ֆակուլտետի բուսաբանության ամբիոնում։ 1966 թվականին թեկնածուական ատենախոսություն պաշտպանելուց հետո եղել է ասիստենտ, ավագ դասախոս, 1971 թվականից դոցենտ։ 1990 թվականին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն։ 1990 թվականից զբաղեցրել է բուսաբանության ամբիոնի պրոֆեսորի պաշտոն։ 2004 թվականին նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են սնկաբանության, մասնավորապես հողային մանրադիտակային սնկերի կենսաբազմազանության և էկոլոգիայի հարցերին։ Ուսումնասիրել է հողի միկոբիոտայի քանակական և որակական կազմի դինամիկան՝ կախված տեխնածին ծանրաբեռնվածության աստիճանից և բնույթից, հետազոտել գյուղատնտեսական որոշ բույսերի արմատային ոլորտի էկրիսոտրոֆ սնկերի կոմպլեքսները և դրանց ազդեցությունն այդ բույսերի աճման ու զարդացման վրա, հիվանդությունների հարուցիչներից բույսերի պաշտպանության նպատակով սինթետիկ պոլիմերային կոմպոզիցիաների կիրառման նպատակահարմարությունը և դրանց կենսաբանական օգտահանության հնարավորությունը հողի ախտոտումը կանխարգելու համար։ Մատենադարանի և ՀՀ որոշ մարզերի գրադարաններում կատարել է սնկերով վարակված ձեռագրերի, գրքերի և փաստաթղթերի սնկաբանական հետազոտություններ և մշակել դրանց դեմ պայքարի արդյունավետ միջոցներ։

Հեղինակ է 100-ից ավելի գիտական աշխատանքների և ուսումնամեթոդական ձեռնարկների, համահեղինակ՝ «Ботаника» (Е. 1989) և «Ֆիտոապաթոլոգիա» (Ե. 2004) ուսпւմնական ձեռնարկների։

Զեկուցումներով հանդես է եկել հանրապետական, տարածաշրջանային և միջազգային բազմաթիվ գիտաժողովներում (Հունգարիա՝ 1978, Տալլին՝ 1989, 1998, Մոսկվա՝ 2002, Սանկտ Պետերբուրգ՝ 2007)։

Պարգևներ
--------

* «Աշխատանքի վետերան» մեդալ (1988)։

Երկեր
-----

* Ботаника (Анатомия, морфология и систематика растений): Рук. к практич. курсу для студ. 1-ых курсов биофиз. и биохим. отд. 1989 : т.л. (Дж. Г. Абрамян).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Կենսագրական հանրագիտարան, Ե. ԵՊՀ հրատ. 2009, էջ 56-57։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Մարկիզ դը Սադ**
**Սադիզմ** (անվանվել է այն նկարագրողի՝ Մարկիզ դը Սադի անունով ) լայն իմաստով ՝ բռնության հակում, հաճույք ստանալ ուրիշի նվաստացումից և տանջանքից։"Սադիզմ" հասկացությունն առաջին անգամ գիտական շրջանառության մեջ է դրվել Կրաֆտ-Էբինգի կողմից 1886 թվականին հրատարակված "սեռական հոգեբանություն" (Կաղապար:Լանգ-Լա) մենագրության մեջ ։

**Սադիստ**՝ սադիզմի հակված մարդ։

### Սադիզմի տեսակները

Ժան Պոլ Սարտրի փիլիսոփայության մեջ սադիզմը ուրիշի նկատմամբ վերաբերմունքի ձև է, որի դեպքում էքզիստենցիան ցավի միջոցով փորձում են նույնացնել մարմնի հետ։

### Հոգեբանական սադիզմ

**Հոգեբանական սադիզմ** (**բարոյական սադիզմ**, **հոգեբանական սադիզմ**) — սադիզմի մի ձև, որի դեպքում զոհին պատճառվում են ոչ թե ֆիզիկական, այլ հոգեբանական, բարոյական տառապանքներ (նվաստացման, վիրավորանքի, սպառնալիքների և այլն)։

### Սեռական սադիզմ

**Սեռական սադիզմը** սեռական վարքի մի ձև է, որի դեպքում գրգռվածություն և հաճույք ստանալու միջոց է զուգընկերոջը տառապանք պատճառելը։ Լանգևինը և համահեղինակները (1988) նշել են, որ սադիզմը ագրեսիայի տեղաշարժ է սեռական ձգտումներով։

Կապը ուղեղի պաթոլոգիայի հետ
---------------------------

Կովարսկին և համահեղինակները (1967) սադիստ հիվանդների 40%-ի մոտ հայտնաբերել են քունքային բլթակում նախատեսվող պաթոլոգիաների նշաններ։

Կապը մազոխիզմի հետ
------------------

Քերնբերգը և համահեղինակները միավորում են սադիզմը և մազոխիզմը սադոմազոխիզմի հայեցակարգի շրջանակներում ՝ հիմնվելով ընդհանրությունների վրա։ Այնուամենայնիվ, նման ասոցիացիան գիտական կոնսենսուս չէ, Օրինակ, Ամերիկյան հոգեբուժական ասոցիացիան DSM-5 ուղեցույցում տարբերակում է սեռական սադիզմը և մազոխիզմը ՝ դրանք համարելով առանձին ախտորոշումներ։

Սադիզմ
------

Այս տեսակը բնութագրվում է ագրեսիվ վարքի մշտական հակումով ՝ դիմացինին նվաստացնելու նպատակով ։ Առաջին դրսևորումները նկատվում են ավագ պատանեկության շրջանում և կարող են լինել այնպիսի նշաններ, ինչպիսիք են ֆիզիկական բռնության կիրառումը հարաբերություններում գերիշխանության համար, բռնության և զենքի թեմաներով տարվելը, այլ մարդկանց նվաստացնելը, կախյալ մարդկանց նկատմամբ դաժան վերաբերմունքը, այլ մարդկանց ազատությունը սահմանափակելու ցանկությունը, տանջանքի տեսքից հաճույք ստանալը և այլն։

Սադիզմն առաջարկվել է, սակայն որպես պաշտոնական ախտորոշում չի ներառվել հիվանդությունների միջազգային դասակարգման մեջ ։Ամերիկացի բժիշկ-հոգեբույժները նույնպես որոշել են այդ ախտորոշումը չմտցնել հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկում։

Սադիզմի հակառակ երևույթն է մազոխիզմը, ինչը հաճախ համարվում է սադիստական մղումների ուղղումը սեփական անձին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 109)։*  |
| **՞**Սզնի մուգ արնագույն |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Վարդածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Վարդազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Սզնի |
|
|
| Տեսակ | Սզնի մուգ արնագույն |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Crataegus atrosanguinea

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սզնի մուգ արնագույն** (լատին․՝ Crataegus atrosanguinea), վարդազգիների ընտանիքի, սզնի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ ծառ է՝ 10-12 մ բարձրությամբ և 10-20 սմ բնի տրամագծով։ Ճյուղերը մոխրագույն են, երիտասարդ ընձյուղները մերկ։ Փշերը սակավաթիվ են կամ ընդհանրապես բացակայում են։ Տերևները լայն ձվաձև են, կազմված 7 (հազվադեպ 5) բաժիններից, որոնք սրածայր են, ամբողջաեզր կամ թույլ արտահայտված ատամնաեզր, 5-8 սմ երկարությամբ, գրեթե մերկ (նոր բացվելիս որոշ չափով մազմզուկապատ են), բաց կապտականաչ։ Ծաղկաբույլերը տերևներից երկար չեն, մինչև 8 սմ տրամագծով, մերկ։ Ծաղիկներն ունեն մինչև 2 սմ տրամագիծ, սռնակների թիվը հասնում է 2-ի։ Պտուղը գնդաձև է, 1,2-1,8 սմ տրամագծով, մուգ արնակարմիր, բավականին մսալի և հյութալի, 2 կորիզներով։ Ծաղկում է հունիսին, պտուղները ուտելի են, հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում և Իրանում։ Մեր հանրապետության սահմաններում հանդիպում է Արարատյան դաշտի նախալեռնային գոտում, ցածրադիր շրջաններում, լեռնային գետերի կիրճերում, թփուտներում, չոր լանջերի վրա։

Կիրառություն
------------

Բավականին դեկորատիվ և արժեքավոր ծառատեսակ է, որն արժանի է լայն ուշադրության։
Էկոլոգիական խումբը՝ IX: Մշակության հավանական շրջանները՝ Յա, 7-14, 17-32։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 378։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · IRMNG |

 |
**Պետրոս Մինասյան** (հոկտեմբերի 9, 1799(1799-10-09), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - օգոստոսի 19, 1867(1867-08-19), Փարիզ), հայ դրամատուրգ, գրականության մեջ կլասիցիստական ուղղության տեսաբան։ Մխիթարյան միաբանության անդամ (1825 թվականից)։

1835 թվականից Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանի ուսուցիչ՝ նախ Պադուայում, ապա Փարիզում։ 1846 թ. մեկնել է Կ․ Պոլիս և Տրապիզոն՝ միսիոներական աշխատանքի։ Կ․ Պոլսում հիմնել է Համազգյաց ընկերությունը (1846), կազմել կանոնադրությունը։ Մինասյանի «Խոսրով Մեծ» և «Սմբատ Առաջին» ողբերգությունները լույս են տեսել «Թատրերգութիւն» (1845) խորագրով։ Նյութը վերցրել է Մովսես Խորենացուց։ Արտահայտել է ազատասիրական գաղափարներ, քննադատել ազգային տարաձայնությունները։ Նա թատրոնը համարել է մարդկության զարգացման ազդակներից մեկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 555—556.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12180 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 555)։*  |
**Սադուկեցիներ**, *ադովկեցիներ* (հուն․՝ Ξασσօμχατօι), աղանդավորական հոսանք Հուդայում մ․ թ․ ա․ II–մ․ թ․ I դդ․։

Ըստ ավանդության, կոչվել են Երուսաղեմի տաճարի քահանայապետ Ցադոկի կամ Մադովկի (մ․ թ․ ա․ X դ․) անունով։ Ի աղանդի մեջ ներգրավվել են հիմնականում բարձրաստիճան զինվորականներ ու հոգևորականներ, հարուստ վաճառականներ ու հողատերեր, որոնք արտահայտել են իշխող վերնախավի շահերը։

Հավատի հարցերում հակադրվելով փարիսեցիներին՝ ժխտել են ավանդույթներն ու բանավոր օրենքները, հոգու անմահության, հանդերձյալ կյանքի, Քրիստոսի ու ննջեցյալների հարության մասին ուսմունքը, ընդունել միայն Մովսեսի «Օրինաց գիրքը»՝ Հնգամատյանը։

Ըստ մադուկեցիների՝ աստված չի միջամտում մարդկանց գործերին, ուստի մարդիկ ազատ կամքով կարող են ընտրել չար կամ բարի արարքը։ Հուդայի թագավոր Հերովդես I Մեծի (մ․ թ․ ա․ 40 – 4) հալածանքներից հետո սադուկեցիներ խիստ թուլացան, իսկ հռոմեական տիրապետության դեմ պատերազմներից (66–73 թթ.), հատկապես Երուսաղեմի տաճարի կործանվելուց (70 թ.) հետո դադարեց նրանց գործունեությունը։

«Պանարիոնում» 80 քրիստոնեական հերետիկոսությունների ցանկում (մոտ 378 թ.) սադուկեցիները 14 տեղն են զբաղացնում և առաջինն են հերետիկական հրեականներից քրիստոնեության տեսակետից։

Սադուկեցիները մերժեցին խորանների տոնին զոհասեղանին ջուր լցնելու ծեսը. այս ծեսը ոչ մի հիմք չունի Մովսիսական օրենքում, բայց այն շատ տարածված էր մարդկանց շրջանում և կատարվում էր մեծ հանդիսավորությամբ։

Կրոնական դոգմայի հարցերի վերաբերյալ աղբյուրները նշում են սադուկեցիների աշխարհայացքի հետևյալ երեք առանձնահատկությունները՝

* անձի բացարձակ ազատ կամքի ճանաչում,
* հոգու անմահության ժխտումը և մահացածների հարությունը,
* հրեշտակների ու ոգիների ժխտում։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Համառոտ հրեական · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Catholic (1997—…) · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ph548939 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 111)։*  |
**Սըր** (անգլ․ *sir*, հին ֆրանսիական *sieur* բառից, որ նշանակում է պարոն, տեր, ինչն էլ, իր հերթին, առաջացել է լատիներեն *senior* բառից, որ նշանակում է ավագ), անգլալեզու աշխարհում տղամարդկանց պատվավոր կոչում, որն ունի երկու նշանակություն՝ տիտղոս և դիմելաձև։

Տիտղոս
------

Միացյալ Թագավորությունում տարածում գտած բառամաս, որ դրվել է ասպետական կոչում, բարոնետի ազնվական տիտղոս ունեցող մարդկանց կամ Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետների անուններից առաջ՝ տալով դրանց պատվավոր իմաստ։ Անգլերենում բառը գրվում է մեծատառով (*Sir*) և գործածվում է անվան հետ՝ առանց ազգանվան, օրինակ՝ *Sir Paul, սըր Փոլ*, կամ ամբողջ անվան հետ (*Sir Walter Scott, սըր Վալտեր Սքոթ*)։ Ճիշտ չէ այն գործածել միայն ազգանվան հետ (չի կարելի ասել *Sir McCartney, սըր ՄաքՔարթնի*)։ Անգլալեզու տեքստերում (հատկապես՝ բրիտանական) *սըր* բառը ասպետների և բարոնետների անվան հետ գործածվել է խիստ հետևողականորեն (ծայրահեղ դեպքում միայն առաջին հիշատակման մեջ)։ Ասպետական միաբանությունում ասպետի աստիճան կամ բարոնետի տիտղոս ունեցող կանայք կոչվել են տիկին (*Dame*)՝ անվան հետ, բայց սըր–ի կինը կոչվել է լեդի՝ ազգանվան հետ, առանց անվան (այսպես՝ սըր Փոլ ՄաքՔարթնիի կինը՝ լեդի ՄաքՔարթնի)։

Դիմելաձև
--------

Անգլալեզու աշխարհում տղամարդկանց դիմելու քաղաքավարի ձև, որ սովորաբար կիրառվում է ղեկավարին, պետին, բարձր կոչում ունեցողին (ոստիկանությունում և Հրշեջ պահպանությունում), սպային (զինված ուժերում) դիմելիս, կամ այն դեպքերում, երբ զրուցակցի անունը հայտնի չէ (մինչև 20-րդ դարը սովորաբար այդպես դիմել են միայն ջենթլմեններին)։ *Սըր* բառը սովորաբար գրվում է փոքրատառով, ինչպես, օրինակ՝ «այո, սըր», «բարև ձեզ, սըր» և այլն։ Կանանց դիմելու համապատասխան ձևը մադամն է, *madam* (կրճատ՝ մեմ, *ma’am*)։

Պետք չէ շփոթել **սիր** բառի հետ (ֆր.՝ sire, անգլ.՝ sire), որ կիրառվում է միապետերին դիմելու ժամանակ (Ձերդ Մեծություն, Տեր իմ)։

Ալեքսանդր Բլոկի մոտ կարելի է հանդիպել *sir* բառի բնօրինակ տարբերակը՝ *Пора смириться, сöр*.

Պատկերասրահ
-----------

### Հայտնի մարդիկ, որ ունեն սըր տիտղոսը

* սըր Թոմաս Ուայթսըր Թոմաս Ուայթ
* սըր Իսահակ Նյուտոնսըր Իսահակ Նյուտոն
* սըր Թոմաս Թրուբրիջսըր Թոմաս Թրուբրիջ
* սըր Փոլ Չաթերսըր Փոլ Չաթեր
* սըր Արթուր Կոնան Դոյլսըր Արթուր Կոնան Դոյլ
* սըր Ալմրոթ Ռայթսըր Ալմրոթ Ռայթ
* սըր Ալեքսանդր Ֆլեմինգսըր Ալեքսանդր Ֆլեմինգ
* սըր Ալեքս Ֆերգյուսոնսըր Ալեքս Ֆերգյուսոն
* սըր Փոլ ՄաքՔարթնիսըր Փոլ ՄաքՔարթնի
* սըր Էլթոն Ջոնսըր Էլթոն Ջոն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Текст стихотворения «\*\*\* Осенний вечер был. Под звук дождя стеклянный» в Викитеке
2. ↑  *Друговейко-Должанская, Светлана*. Диакритики в современном русском письме — gramma.ru

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Сэр» на *EtymologyOnLine.com*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) |

 |
**Ջորջ Էդվարդ Սթենհոուպ Մոլինո Հերբերտ, 5-րդ կոմս Քարնարվոն** (անգլ.՝ George Edward Stanhope Molyneux Herbert, 5th Earl of Carnarvon, հունիսի 26, 1866(1866-06-26), Highclere Castle - ապրիլի 5, 1923(1923-04-05), Կահիրե, Եգիպտոս), անգլիացի եգիպտագետ և հնություններ հավաքող։

Կենսագրություն
--------------

Քարնարվոնի 4-րդ կոմսի և լեդի Էվելին Սթենհոուպի (1834-1875 թվականներ) որդի Հենրի Հովարդ Հերբերտ (1831-1890 թվականներ)։ Մինչ հոր մահը կրում էր Փորչեսթերի լորդի տիտղոս։

Կրթությունը ստացել է Իթընի քոլեջում և Քեմբրիջի համալսարանի Տրինիտի քոլեջում։ Տարված էր որսով, արշավներով, հազվագյուտ իրերի հավաքող էր։ Երբ բրիտանացի եգիպտագետ Էռնեստ Բաջը նրան առաջարկեց զբաղվել եգիպտագիտությամբ, Քարնարվոնը ծանոթացավ Հովարդ Քարթերի հետ։

1895 թվականի հունիսի 26-ին Սուրբ Մարգարիտի եկեղեցում Քարնարվոնն ամուսնացավ Ալմինե Վիկտորիա Մարիա Ալեքսանդրա Ուոմբուելլի՝ Մարի Բեյերի (Ֆրեդերիկ Չարլզ Ուոմբուելլի կինը) դստեր հետ, բայց նրա հարազատ հայրը, ինչպես ենթադրում էին, Ռոտշիլդների տոհմից Ալֆրեդ Ռոտշիլդն էր, ով լեդի Քարնարվոնին դարձրեց իր ժառանգորդը։

Նրանց երեխաները Հենրի Ջորջ Ալֆրեդ Մարիուս Վիկտոր Ֆրենսիս Հերբերտը (1898 թվականի նոյեմբերի 7-1987 թվականի սեպտեմբերի 22) և լեդի Էվելին Լեոնորա Ալմինա Հերբերտն (1901 թվականի օգոստոսի 15-1980 թվական) էին։

Եգիպտագիտություն
----------------

1906 թվականին Ջորջ Քարնարվոնը և հնագետ Հովարդ Քարթերը Եգիպտոսում՝ Թեբեի ու Դեյր էլ-Բահարիի մոտ, սկսեցին իրենց պեղումները։ Բազմամյա հետազոտությունների արդյունքում գիտնականները հայտնաբերեցին 12-րդ և 18-րդ դինաստիաների փարավոնների դամբարանները։ Այդ մասին նրանք նկարագրում էին իրենց համատեղ «Հետազոտություն Թեբեում հինգ տարի» աշխատության մեջ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմն ընդհատեց հետազոտությունները, բայց շուտով նրա ավարտից հետո պեղումները վերսկսվեցին և 1922 թվականի նոյեմբերի 22-ին Քարնարվոնն ու Քարթերը բացեցին Թութանհամոնի դամբարանը։ Թութանհամոնը մ.թ.ա. XIV դարի Ամարնաների շրջանի փարավոն էր։ Թաղման սենյակը բացվել է 1923 թվականի փետրվարին, իսկ 1924 թվականի հունվարին գտնվել է սարկոֆագը։

1923 թվականի ապրիլի 5-ին Ջորջ Քարնարվոնը մահացավ Կահիրեում թոքաբորբից։ Լորդ Քարնարվոնի մահվան հանգամանքը լրատվամիջոցների համար առիթ հանդիսացավ փարավոնի անեծքի մասին լեգենիդի տարածմանը։

Տես նաև
-------

* Փարավոնների անեծք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
2. 1 2 3 4 5 6  *Lundy D. R.* The Peerage
3. 1 2  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
4. 1 2 3  Kindred Britain


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Գուտենբերգ նախագիծ · The Peerage · Find A Grave · WikiTree · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Կրուգոսվետ · Մեծ նորվեգական · Օքսֆորդի կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 128193001 · CONOR: 150766691 · GND: 119104644 · ISNI: 0000000121383985 · LCCN: n82127202 · NKC: xx0051323 · NLA: 50213334 · NTA: 103910816 · PTBNP: 34993 · SUDOC: 081592833 · VIAF: 69731878 · ULAN: 500291811 · WorldCat VIAF: 69731878 |

 |

 |
**Պետրոս և Պողոս եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь Петра и Павла), նաև` *Պետրոպավլովյան եկեղեցի* (ռուս.՝ Петропавловская церковь), եկեղեցի Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Բելոկալիտվինսկի շրջանի Բոգուրաև խուտորի Կենտրոնական փողոց, 46 հասցեում։ Եկեղեցին կոչվում է Պետրոս և Պողոս առաքյալների անունով։

Պատմություն
-----------

1703 թվականին, Սևերսկի Դոնեց, Բիստրայա, Կալիտվա և Լիխայա գետերի միախառնման վայրում, սկսեցին բնակություն հաստատել կազակները։ Գրեթե նույն ժամանակ Մայդանում (հրապարակում) կառուցվեց եկեղեցին։ 1732 թվականին տաճարն այրվեց, այն վերակառուցեցին։ Քանի որ Ուստ-Բելոկալիտվեննայա գյուղի բնակչությունը և տների քանակը աստիճանաբար սկսեցին աճել, տաճարը պարզապես չէր կարող տեղավորել բոլորին։ Որոշվեց կառուցել քարե, շատ ավելի մեծ չափերի տաճար, մեկ այլ վայրում։

1905 թվականին եկեղեցու հին շենքը գնեցին կազակները, քանդեցին, տեղափոխեցին խուտոր և այնտեղ կրկին հավաքեցին։ Շինարարության համար օգտագործվել էին ֆրանսիական աղյուսներ, իսկ շինարարական շաղախը պատրաստել էին հավկիթից, ինչը շինությունն ավելի ամուր էր դարձնում։ 1903 թվականին Պետրոս և Պողոս եկեղեցուն կից բացվել է եկեղեցական-ծխական դպրոց։ 1960-ական - 1970-ական թվականներին տաճարը եղել է միակ գործողը շրջանում։

Ռոստովի մարզի Բելոկալիտվինսկի շրջանի Բոգուրաև խուտորի Պետրոպավլովյան եկեղեցին աթոռի տոնը նշում է հուլիսի 12-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Контакты//Храм первоверховных апостолов Петра и Павла хутора Богураева
2. 1 2 3  Наш храм сегодня//Храм первоверховных апостолов Петра и Павла хутора Богураева
3. 1 2  Сайт хутора Богураев
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գասպար Գասպարյան (այլ կիրառումներ)

**Գասպար Գասպարյան** (1888, Ճահուկ, Նախիջևանի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1968), ՀՅԴ գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Գասպար Գասպարյանը ծնվել է Ճահուկ գավառի Ճահուկ ավանում 1888 թվականին։

Մահացել է 1968 թվականին։

Գործունեություն
---------------

Եղել է ՀՅԴ-ի անդամ 1905 թվականին և կատարել է մի շարք հանձնարարություններ Նախիջևանի գավառներում։ Ձերբակալվել և մահապատժի է ենթարկվել 1908 թվականին, բայց քանի, որ Կովկասի փոխարքա Վորանցով Դաշկովի հրամանով որպես անչափահասի մահապատիժը փոխարինվել է բանտարկության 20 տարով։ Պատիժը կրել է Խերսոնի և Պետերբուրգի բանտերում մինչև ցարիզմի տապալումը՝ 1917 թվականը։ Բանտից ազատվելուց հետո կրկին վերադարձել է հայրենի Ճահուկ և զբաղվել ՀՅԴ ծավալած գործողություններին 1918-1920 թվականներին։ 1920-1930 թվականներին գործել և բնակվել է Թիֆլիսում, Երևանում։ Չեկայի հետապնդումներից խուսափելու համար 1934 թվականին փոխել է անունը և կոչվել Արամայիս Մանուչարյան։ 1937-1942 թվականներին աշխատել է Բերդյանսկ քաղաքի (Ուկրաինա) ավիացիոն գործարանում։ Այնուհետև՝ 1942 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ և բնակվել Լոս Անջելոսում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ա․ Ա․ Այվազյան, ՆԱԽԻՋԵՎԱՆ․ պատկերազարդ բնաշխարհիկ հանրագիտակ, Երևան, «Հուշարձան», 1995, էջ 237 — 368 էջ. — 2700 հատ, ISBN 5-8079-0911-9։
**Սցենարիստների և ռեժիսորների բարձրագույն դասընթացներ** (ռուս.՝ Высшие курсы сценаристов и режиссёров, ВКСР), մասնավոր կրթական բարձրագույն և հետբուհական մասնագիտական կրթության հաստատություն Ռուսաստանի Դաշնությունում։

Պատմություն
-----------

Ռուսաստանի ամենահին կրթական հաստատություն բարձրագույն կրթություն ունեցող անձանց համար, որը երկու տարով մասնագիտական կրթություն է տրամադրում սցենարիստներին, խաղարկային և վավերագրական ռեժիսորներին, նկարիչ-մուլտիպլիկատորներին, պրոդյուսերներին։

1956 թվականի հունիսին ԽՍՀՄ մշակույթի նախարարության հրամանով և կինոռոժիսոր Իվան Պիրևի նախաձեռնությամբ «Մոսֆիլմ» կինոստուդիայում ստեղծվել են «Ռեժիսորների բարձրագույն դասընթացներ»։ 1960 թվականի մայիսի 25-ին ԽՍՀՄ մշակույթի նախարարության հրամանով ստեղծվել են «Սցենարիստների բարձրագույն դասընթացները»։ 1963 թվականի մայիսի 11-ին «Ռեժիսորների բարձրագույն դասընթացները» և «Սցենարիստների բարձրագույն դասընթացները» միավորվել և դարձել են «Սցենարիստների և ռեժիսորների բարձրագույն երկամյա դասընթացներ», 1995 թվականի սեպտեմբերի 14-ից՝ «Սցենարիստների և ռեժիսորների բարձրագույն դասընթացներ»։

Ֆակուլտետներ
------------

* Ռեժիսորական ֆակուլտետ
* Սցենարիստական ֆակուլտետ
* Պրոդյուսերական ֆակուլտետ

Ղեկավարներ
----------

* Միխայիլ Մակլյարսկի, 1960-1972
* Ի. Ա. Կոկորևա, 1972-1990
* Լյուդմիլա Գոլուբկինա, 1990-2001
* Անդրեյ Գերասիմով, 2001-2010
* Վ. Ի. Սումենովա, 2010 թվականից

Դասախոսներ
----------

* Վադիմ Աբդռաշիտով
* Օդելիշա Ագիշև
* Անդրեյ Դոբրովոլսկի
* Ալեքսանդր Մուրատով
* Նատալյա Ռյազանցևա
* Ալլա Սուրիկովա
* Լեոնիդ Տրաուբերգ
* Վլադիմիր Ֆենչենկո
* Վլադիմիր Խոտինենկո

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Краткая историческая справка Archived 2014-11-25 at Archive.is (History Sketch) at the HCFDS website

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |

 |
**Պետրու Թ. Միսիր** (ռումիներեն՝ Petru Th. Missir, հոկտեմբերի 8, 1856(1856-10-08) - հունվարի 10, 1929(1929-01-10)), ռումինահայ գրականագետ, լրագրող, իրավաբան, քաղաքական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Պետրու Թ. Միսիրը ծնվել է Ռումինիայի Ռոման քաղաքում՝ ծագումով հայ վաճառականների ընտանիքում։ 1873 թվականին նա ավարտել է Յասիի ազգային քոլեջը։ Վիեննայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում սովորելու տարիներին նա ընդունվել է *România jună* ընկերություն և դարձել նրա քարտուղարը։ Հետագայում նա իրավունք է ուսանել Բեռլինի համալսարանում, որտեղ դոկտորի կոչում է ստացել 1879 թվականին։ Ռումինական գրական *Junimea* («Հունիս») ընկերության անդամ էր, որտեղ նաև ծառայում էր որպես կազմակերպության լիազորված անձ։ 

*Junimea* խմբակցություն, 1883 թվական։ Պետրու Միսիրը 8-րդ շարքում ձախից երրորդն է
Միսիրը եղել է Յոն Լուկա Կարաջալեի ամբողջ կյանքի ընկերը և Տիտու Մայորեսկուի ու Պետրե Պ. Կարպի մտերիմը։ 1880-1884 թվականներին Յասիում որպես մագիստրատ աշխատելուց հետո նա սկսած 1884 թվականից բնական և միջազգային իրավունք է դասավանդել Յասիի համալսարանում։ 1890 թվականից Միսիրը Բուխարեստի համալսարանի պրոֆեսոր էր և 1893 թվականին մասնակցել է Միջազգային մասնավոր իրավունքի Հաագայի կոնֆերանսին։ Նա *Junimea*-ի այն անդամներից էր, ովքեր միջոցներ են հավաքել ի պաշտպանություն Միհայ Էմինեսկուի։ 

Միսիրը խմբագրել է *Era nouă* (1889-1900) շաբաթաթերթը և եղել *Revista română-ի* (1902) խմբագրական հանձնաժողովի կազմում։ 1891 թվականին *Era nouă*-ն սկսել է ասոցացվել Սահմանադրական կուսակցության՝ Պահպանողական կուսակցության Կարպի գլխավորած *յունիմիստների* այլախոհական խմբակցության հետ, որին նա կրկին միացել է 1900 թվականին։ 1912 թվականին եղել է Ռումինիայի Սենատի փոխնախագահ։ 

Հաջորդ տարի նա մտել է Տակե Իոնեսկուի Պահպանողական-դեմոկրատական կուսակցություն։ 1926 թվականին ընտրվել է Ռումինական ակադեմիայի պատվավոր անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Aurel Sasu (ed.), *Dicționarul biografic al literaturii române*, vol. I, p. 433. Pitești: Editura Paralela 45, 2004. 973-697-758-7
2. ↑  Platon Mircea։ «"În linie dreaptă: Conservatorul Petru Th. Missir şi statul reprezentativ", in Caiete Critice, Nr. 7/2011, p.68-9»
3. ↑  Mircea Platon, "În linie dreaptă: Conservatorul Petru Th. Missir şi statul reprezentativ", in *Caiete Critice*, Nr. 7/2011, p.68-9
**Սթեդիում օֆ Լայթ** (անգլ.՝ Stadium of Light), ֆուտբոլոլային մարզադաշտ Անգլիայի Թայն ընդ Ուիր կոմսության Սանդերլենդ քաղաքում, որը բացվել է 1997 թվականին։ Մարզադաշտն ունի 49 000 նստատեղ, մեծությամբ չորրորդն է Անգլիայում և հանդիսանում է «Սանդերլենդ» ֆուտբոլային ակումբի տնային մարզադաշտը։ 2007/08 մրցաշրջանում Սթեդիում օֆ Լայթը ճանաչվեց երկրի ամենահնչեղ մարզադաշտը։

Կառուցում
---------

Մարզադաշտի արևելյան տրիբունան
Մարզադաշտի կառուցման պայմանագիրը, որի արժեքը 15 մլն ֆունտ էր, ստորագրվել է Բալլաստ Վիլտշերի հետ, ով կառուցել է Ամստերդամ Արենան։ 1996 թվականին նախատեսվեց կառուցել 40'000 տեղանոց մարզադաշտ և սկսվեց շինարարական աշխատանքները։ 1997 թվականին փոխվեց նախագիծը և նստատեղերի քանակը հասավ 49'000-ի, ինչն արժեցավ ևս 7 մլն ֆունտ։ Մարզադաշտի ամբողջական վերակառուցման դեպքում այն կարող է տեղավորել մինչև 64'000 երկրպագու, սակայն դա կախված է արդեն ակումբի հաջողություններից։

Այլ օգտագործողներ
-----------------

Մարզադաշտն օգտագործվում է նաև ոչ սպորտային միջոցառումների համար։ 2008 թվականին Սթեդիում օֆ Լայթում կայացել է «Oasis» և «Kasabian» ռոք խմբերի համերգը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Sunderland – Stadium of Light

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սթեդիում օֆ Լայթը Սանդերլենդի պաշտոնական կայքում
* Սթեդիում օֆ Լայթը 360 աստիճան պանորամայով
**Սալենտինա** (իտալ.՝ Salintina, տեղի. Salentu), թերակղզի Իտալիայում, Ապենինյան թերակղզու հարավ-արևելյան ծայրն է։ Ափերը ողողվում են Ադրիատիկ և Հոնիական ծովերի և Օտրանտոյի նեղուցի ջրերով։

Երկարությունը 150կմ է։ Ներկայացնում է մինչև 300մ բարձրությամբ լեռնոտ հարթավայր, որը կազմված է հիմնականում կրաքարերից և Դոլոմիտներից։ Տարածված է կարստը։ Բուսականության մեջ գերակշռում են միջերկրածովային թփերը։ Բնակչությունը զբաղվում է խաղողագործությամբ և ծխախոտ աճեցնելով։ Խոշոր քաղաքները և նավահանգիստները՝ Բրինդիզի, Տարանտո։

Օտրանտո քաղաքին մոտ գնտվում է Իտլիայի ամենաարևելյան կետը՝ Կապո դ՝ Օտրանոտո հրվանդանը։ Մոտավորապես 80 կմ դեպի արևելք՝ Օտրանտոյի նեղուցից այն կողմ գնտվում է ալբանիական Կարաբրուն թերակղզին։

Գրականություն
-------------

* *Սալենտինա* հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում :

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   G. Rohlfs, Griechen und Romanen in Unteritalien, 1924.
2. ↑  "The Towers Of Salento in Apulia - South Italy". Nel Salento. Retrieved 2009-08-17.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX462617 · LCCN: sh85116713 · NKC: ge872777 · SUDOC: 191941212 · VIAF: 315126600 · WorldCat VIAF: 315126600 |

 |
|  |
| --- |
| **Ջրկանեփ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Դդմածաղկավորներ (Cucurbitales) |
| **Ընտանիք** | Ջրկանեփազգիներ (Datiscaceae) |
| **Ցեղ** | **Ջրկանեփ** *(Datisca)*L. 1753 |

**Ջրկանեփ** (լատին․՝ *Datisca*), **սարֆոտի, դատիսկենի**, ջրկանեփազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 2 տեսակ։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է 1 տեսակ՝ ջրկանեփ (*Datisca cannabina*)։

Տարածված է Կոտայքի և Սյունիքի մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է նախալեռնայինից մինչև միջին լեռնային գոտու խոնավ, ստվերոտ վայրերում, ձորակներում, գետերի և գետակների ափերին։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Ցողունը մերկ է, ուղիղ, բարձրությունը՝ մինչև 1,5 մ և ավելի։ Տերևները խոշոր են, կենտփետրաձև, տերևիկները՝ նշտարաձև, սղոցաեզր։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է, ծաղիկները՝ միասեռ (բույսը երկբուն է), առանց ծաղկաթերթիկների։ Ծաղկում է ամռանը։ Պտուղը եռա կամ քառակող տուփիկ է։ Սերմերը մանր են, կարմրաշագանակագույն։

Քիմիական կազմ
-------------

Պարունակում է ալկալոիդներ (սերմերը), գլիկոզիդ (արմատներն ու տերևները), սապոնիններ (բույսի վերերկրյա մասը) և այլն։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh88022738 · Microsoft: 2779316354 |

 |
**Սալերի տեսություն**, առաձգականության տեսության բաժին, ուսումնասիրում է փոքր բարձրություն ունեցող (երկարության և լայնության համեմատ) գլանաձև կամ պրիզմայաձև առաձգական պինդ մարմինների՝ սալերի լարվածա-դեֆորմացված վիճակը։ Բարակ սալերի տեսությունը (կիրառական կամ տեխնիկական տեսություն) հիմնված է հետևյալ վարկածի վրա․ սալը ըստ բարձրության երկու հավասար մասերի բաժանող հարթությանը (միջին հարթություն) ուղղահայաց ուղիղները սալի դեֆորմացիայի դեպքում ուղղահայաց են մնում ուղիղ և կորացած միջին հարթությանը (մակերևույթին)։ Այդ դեպքում առաձգականության տեսության եռաչափ հավասարումները բերվում են երկչափ հավասարումների, իսկ հիմնական խնդիրը՝ սալի առաձգական մակերևույթի երկհարմոնիկ հավասարման ինտեգրմանը։ Այդ հավասարումն ինտեգրելով և հաշվի առնելով սալի հենարանային պայմանները, ստանում են սալի առաձգական մակերևույթի ֆունկցիան, որի միջոցով էլ որոշում են սալի լայնական հատույթներում միավոր երկարության վրա ազդող ներքին ուժերը։ Սալերի տեսությունը կիրառվում է անհեծան ծածկերի, կամուրջների, ճանապարհների, հիդրոտեխնիկական կառույցների, նավերի և ինքնաթիռների իրանի, ինչպես նաև սարքաշինության մեջ՝ արտաքին գրգիռներ ընդունող կամ տատանումներ իրականացնող հարթ տարրերի հաշվարկի ժամանակ։

Հայաստանում Սալերի տեսության բնագավառի ուսումնասիրությունները սկսվել են 1930-ական թվականների վերջին։ Հիմնարար հետազոտություններ են կատարել Սարգիս Համբարձումյանը (անիզոտրոպ սալերի տեսություն), Օգսեն Սապոնջյանը (սալերի ծռման խնդիրներ) և ուրիշներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 117)։*  |
**Ռադիոզոնդ** (ռադիո․․․ և ֆր.՝ sonde — շողափոց), օդի ջերմաստիճանը, ճնշումը և խոնավությունը չափող ու ռադիոյով դրանց արժեքները հաղորդող աերոլոգիական սարք։ Ռադիոզոնդը մթնոլորտ է բարձրացվում ջրածնով լցված օդապարիկներով։ Երկրի վրա ռադիոազդանշաններն ընդունվում են հատուկ ռադիոընդունիչ ապարատներով՝ ցուցմունքների ավտոմատ կամ կիսաավտոմատ գրանցումով։ Ռադիոզոնդի թռիչքի բարձրությունը 30—40 կմ է։ Ռադիոզոնդը բաղկացած է ընդունիչներից՝ զգայուն տարրերից (տվիչներից), զգայուն տարրերի փոքր տեղաշարժերը էլեկտրական մեծությունների վերածող Փոխակերպիչներից, կոդային սարքավորումից, թեթև կարճալիք հաղորդիչից և սնման աղբյուրից։ Ռադիոզոնդի գործողության հեռավորությունը շուրջ 150—200 կմ է։ Առաջին Ռադիոզոնդը պատրաստել է սովետական գիտնական Մոլչանովը (1930 թ.)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 563)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4192030-2 · Microsoft: 11999413 · NDL: 00569333 |

 |
**Սիլվա Արտաշեսի Բունաթյան** (փետրվարի 12, 1917(1917-02-12), Վլադիկավկազ, Ռուսական կայսրություն - 2010, Երևան, Հայաստան), դաշնակահարուհի։ Հայկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1974)։

Կենսագրություն
--------------

Սկզբնական երաժշտական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ 1931 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Ֆրունզե (այժմ՝ Բիշքեկ՝ Ղրղզստան), ուսումը շարունակել արվեստի դպրոցի դաշնամուրի բաժնում։ Ավարտել է Դոնի Ռոստովի երաժշտական տեխնիկումը (1935), Լենինգրադի կոնսերվատորիան (1940, Նադեժդա Գոլուբովսկայայի դասարան)։

1938–1940 թվականներին դասավանդել է Լենինգրադի մասնագիտական երաժշտական դպրոցում (մեծահասակների համար), 1946 թվականից՝ Երևանի պետական կոնսերվատորայի դաշնամուրի բաժնում (ամբիոնի վարիչ՝ 1975–1993 թվականներին, պրոֆեսոր՝ 1978 թվականից)։

1940–1946 թվականներին՝ Օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի նվագախմբի դաշնակահար, մասնակցել է բազմաթիվ ներկայացումների և սիմֆոնիկ համերգների, այդ թվում՝ Դմիտրի Շոստակովիչի 7-րդ սիմֆոնիայի կատարմանը (1942 թվական, դիրիժոր՝ Միքայել Թավրիզյան), 1944 թվականին՝ Կովկասյան հանրապետությունների երաժշտական փառատոնին (Թբիլիսի)։

1940–1970-ական թվականներին հանդես է եկել մենահամարգներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Սև կոթող**, գերմանացի գրող Էրիխ Մարիա Ռեմարկի վեպը, գրվել է 1956 թվականին։ Վեպը ներկայացնում է Գերմանիան 1920-ական թվականների սկզբներին։ Այդ ժամանակաշրջանը հայտնի էր հիպերինֆլացիայով և աճող նացիոնալիզմով։

Գրքի գլխավոր հերոսը՝ Լյուդվիգը, իր ընկերներից շատերի պես Առաջին աշխարհամարտի վետերաններից է։ Չնայած նա իր ողջ կյանքը ձգտել է բանաստեղծ դառնալ, այժմ նա աշխատում է իր ընկերոջ՝ Ջորջի փոքր կազմակերպությունում, որը զբաղվում է գերեզմանաքարեր մշակելով։ Նա փորձում է հավելյալ գումար վաստակել՝ աշխատելով որպես մասնավոր ուսուցիչ գրախանութի սեփականատիրոջ տղայի հետ, ինչպես նաև տեղի եկեղեցում երգեհոն է նվագում։

Իր բազմակողմանի զարգացած լինելու շնորհիվ Լյուդվիգը համագործակցում է գերմանական բնակչության լայն զանգվածների և շրջակա գյուղերի հետ և մենք ականատես ենք լինում այդ ամենին։ Օրինակ, մենք տեսնում ենք, որ բիզնեսմեններից ոմանք փորձում են հավատարիմ մնալ հին սկզբունքներին և արդյունքում սնանկանում են, մյուսները սպեկուլիացիայով զբաղվելով, այդ կերպ շահարկելով համակարգը, հարստանում են անորոշ և կասկածելի ձևերով։ Մենք տեսնում ենք, որ պատերազմի վետերաններից ոմանք շատ քննադատորեն են վերաբերվում հին ձևերին, որը հանգեցնում է պատերազմում անհաջողություններ կրելուն, իսկ մյուսները ձգտում են վերադարձնել ռազմական կարգի հին օրերը։

Շատ դեպքեր կապված են կանանց հետ։ Նրանցից երկուսը լքում են Լյուդվիգին այն պատճառով, որ նա չի կարողանում իր գոյությունը պահել ագահության և փողի դարաշրջանում։ Նա նախընտրում է «մաքուր» կյանքը։ Միգուցե և դա նրա ընտրությունը չէր, բայց նա հավատարիմ է իր սկզբունքներին և հիմա ստիպված է իր ընտրության պատճառով այդպես ապրել։ Երրորդ կինը՝ Ժենեվյև Տերհովենը, ում Լյուդվիգը հանդիպում է հոգեբուժարանում, հավանաբար ամենակարևոր դերն ուներ նրա կյանքում։ Նա այնտեղ է շիզոֆրենիա հիվանդության պատճառով և կարծում է, որ իր անունը «Իզաբել» է։ Լյուդվիգը ավելի ու ավելի է կապվում այդ կնոջ հետ՝ զգալով «մաքուր» սեր նրա հանդեպ, որովհետև նա աշխարհը ուրիշ գույներով է տեսնում։

Այլ փաստեր
----------

* Էմիր Կուստուրիցայի 1998 թվականին նկարահանած «Սև կատու, սպիտակ կատու» (սերբ.՝ Crna mačka, beli mačor) ֆիլմում կա մի տեսարան, որտեղ Սև Կոթող մականունով մի կին իր հետույքով մեխ է քաշում տախտակից, ինչն ուղղակի հղում է Ռեմարկի վեպին։ Այնտեղ Ֆրաու Բեքմենը կատարում է նույն գործողությունը։
* «Մի մարդու մահը ողբերգություն է, միլիոնավոր մարդկանց մահը՝ վիճակագրություն» (գերմ.՝ Aber das ist wohl so, weil ein einzelner immer der Tod ist — und zwei Millionen immer nur eine Statistik) տողը հաճախ վերագրվում է ոչ թե գրքին, այլ Խորհրդային Միության առաջնորդ Իոսիֆ Ստալինին։ Անգլերենում «One death is a tragedy. A million deaths is just a statistic.» տարբերակը հայտնվել է 1958 թվականից ուշ։ Անգլերեն ձեռնարկում ժամանակ առ ժամանակ հղում է կատարվում Չերչիլին` չնշելով աղբյուրը։
* Վեպը հիշատակվում է 1973 թվականին նկարահանված «Հետաքննությունը վարում են գիտակները. Գործ համար 9, Վկան» ֆիլմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ремарк, Эрих Мария // Словарь современных цитат / составитель К. В. Душенко — М.: изд-во «Эксмо», 2006.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4435968-8 |

 |
| **՞**Ջրահովվիկ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Ջրահովվիկներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Rallus aquaticus
(Linnaeus, 1758) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 106002870 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ջրահովվիկ**, (լատին․՝ Rallus aquaticus), ջրահովվիկների ընտանիքի թռչուն։

Ընդհանուր բնութագիր
-------------------

Նստակյաց է, քիչ տարածված։ Միջին չափի թռչուն է։ Մարմնի երկարությունը 23-28 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 38-45 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 105-170 գ։ Կտուցը կարմրավուն է, երկար՝ թեթևակի ցած կեռված։ Հասունի մարմնի փետրածածկը վերևից մուգ դարչնագույն է, ներքևից՝ մուգ մոխրակապտագույն, կողքերը՝ սև ու սպիտակ զոլերով։ Երիտասարդի դիմային մասը դարչնագույն է, մարմինը ներքևից՝ բաց դարչնագույն՝ ավելի մուգ դարչնագույն զոլերով, կտուցն ավելի խամրած է։ Բնակվում է խիտ եղեգնուտներում, գետափերին, ճահճուտներում։ Սնվում է անողնաշարավորներով, բույսերով։ Թաքնված է, նկատվում է հազվադեպ։ Թռչում է ծուլորեն։ Լավ լողում և սուզվում է։ Ձայնը նման է խոզի ճղճղոցի և խռխռոցի։ Վտանգի դեպքում դիմում է թռիչքի։

Բնադրում
--------

Ջրահովվիկները բնադրում են առանձին զույգերով՝ ճահիճների անմատչելի հատվածներում։ Բույնը նման է հարթակի, պատրաստում է եղեգից։ Առաջին ձվերը բներում հայտնվում են մայիսին։ Դնում է 36 մմ տրամագծով, սպիտակավուն՝ կարմրադարչնագույն պտերով 6-11 ձու։ Հունիսին ծնողների հսկողությամբ հանդիպում են բնից դուրս եկած ձագեր։ Համարվում է որսի թռչուն։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Museum specimen - Douadic, Indre, FranceMuseum specimen - Douadic, Indre, France

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |