Մահաբադ (1959)
**Մահաբադ** (պարս.՝ مهاباد, քրդ.՝ Mehabad), քաղաք Իրանի հյուսիս-արևմուտքում` Արևմտյան Ադրբեջան օսթանում։ Հանդիսանում է համանուն շահրեստանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը վերջին մարդահամարի տվյալներով կազմում է 168 393 մարդ (2016)։ Մինչև 1920-ական թվականները կրել է *Սավոջբոլաղ* անունը։

Քաղաքը գտնվում է Արևմտյան Ադրբեջան օսթանի հարավային մասում` օսթանի վարչական կենտրոն Ուրմիա քաղաքից մոտ 100 կմ հարավ-արևելք, Ուրմիա լճից մոտ 45 կմ հարավ։ Գտնվում է լեռնային շրջանում, Մեհաբադ գետի հովտում` ծովի մակարդակից մոտ 1300 մ բարձրության վրա։

Մահաբադը, որը հայտնի է որպես Արևմտյան Ադրբեջանի գոհար, ամեն տարի այս նահանգում ընդունում է ամենամեծ թվով զբոսաշրջիկների։ Այս քաղաքի զբոսաշրջային տեսարժան վայրերից են Մահաբադ գետը և ամբարտակը, շուկաները և Մահաբադի Տանակուրայի մեծ շուկան, որը համարվում է այլ շուկաների հագուստի հիմնական մատակարարը։ Մահաբադի այլ զբոսաշրջային վայրերը ներառում են Բրազան հանքային ծովածոցը, Քափի Բաբա Ալին, Ֆախրիգահ Մադի գաղտնարանը Ագրիկաշ գյուղում և Սեհոլանի քարանձավը (Իրանի երկրորդ ամենամեծ ջրային քարանձավը) Մահաբադ-Բուքան ճանապարհին։

Բնակչություն
------------

Քաղաքի բնակչությունը 2016 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմում էր 168 393 մարդ, որոնք կազմում էին 47 974 տնտեսություն։ Մահաբադը Արևմտյան Ադրբեջան օսթանի բնակչությամբ չորրորդ ամենախոշոր քաղաքն է Ուրմիայից, Խոյից և Բուքանից հետո։ Քաղաքի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում բերված է աղյուսակում ստորև.

| Տարի | 1956 | 1966 | 1991 | 1996 | 2006 | 2011 | 2016 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Բնակիչ | 20 332 | 28 610 | 81 987 | 107 799 | 133 324 | 147 268 | 168 393 |
|

Բնակչության մեծամասնությունը կազմում են քրդերը, ապրում են նաև իրանական ադրբեջանցիներ և պարսիկներ։

Պատմություն
-----------

### Իսլամից առաջ

Մահաբադը համարվում է մարդկանց հնագույն բնակավայրերից մեկը՝ շնորհիվ իր արտոնյալ աշխարհագրական դիրքի և բարեբեր հարթավայրերով։ Գիտական հետազոտությունները վկայում են գյուղատնտեսական քաղաքակրթություն ունեցող և «նախշերով խեցեղեն» ունեցող մարդկանց գոյության մասին, որոնք միաժամանակ եղել են Մետաքսի 3 և Սուսայի քաղաքակրթությունների հետ։ Այս քաղաքակրթությունների մարդիկ հարաբերություններ են ունեցել Իրանական բարձրավանդակի և Միջին գետի քաղաքակրթությունների հետ մ.թ.ա. 3500 թվականին։ Սա ապացուցում են Շահր Վիրանի և Յուսուֆ Քանդիի հնագիտական հետազոտությունները [անհրաժեշտ է մեջբերում]։ Այս քաղաքակրթությունները համեմատաբար կայուն են եղել մինչև մ.թ.ա. առաջին հազարամյակում ասորիների արշավանքը։

Ասորիների ներխուժումից և Ուրարտուի և Մանա քաղաքակրթությունների ոչնչացումից հետո նրանց ժողովուրդը գաղթեց ներկայիս Արևմտյան Ադրբեջան նահանգի հարավային և հարավ-արևմտյան շրջաններ։ Իրենց պաշտպանվելու համար նրանք ամրոցներ կառուցեցին այս շրջանների լեռնային շրջաններում, որոնց մնացորդները մինչ օրս առկա են տարածաշրջանում, օրինակ՝ Քալաթ Շահը։

Այս շրջանի խաղաղ ժամանակաշրջանում նրանում սկսել են ապրել մարերը։ Ֆախրիկաի դամբարանն այս տարածքում նրանց ներկայության ապացույցն է. [Աղբյուրը անհրաժեշտ է] Բայց ասորիների ներխուժմամբ խաղաղությունն այս տարածաշրջանից կվերանա. Այնպես որ մինչև Աքեմենյան ժամանակաշրջանը այս տարածաշրջանում կյանքը շարունակվել է միայն բերդերում և լեռնային վայրերում՝ ցեղային տիրապետությամբ և հովվական տնտեսությամբ։ Աքեմենյան ժամանակաշրջանում տարածաշրջանում հաստատվել էր հարաբերական անվտանգություն, սակայն պայմանավորված այն հանգամանքով, որ այս շրջանը հույների համար Իրանի վրա հարձակվելու անցումներից մեկն էր, անվտանգությունը կրկին վերացավ տարածաշրջանից։ Այս տարածքը մեծ վնասներ է կրել հույների կրկնվող հարձակումների պատճառով։ Այդ իսկ պատճառով այս տարածքում ստեղծվեց պարթևական բանակի ամենափորձառու կուսակցական ճյուղերից մեկը։ Մինչև Սասանյան ժամանակաշրջանը շրջանը պահպանեց իր ռազմավարական ռազմավարական դիրքը։

Պտղոմեոսը նաև անվանել է Մահաբադ Դարուշահ, իսկ Ռավլինուսը՝ Դարյաս, իսկ այսօր ներկայիս քաղաքից երեք մղոն հեռավորության վրա կա Դարյազ (Դարյաս) անունով գյուղ, որտեղից հայտնի է եղել Դարյաս քաղաքը։։

### Իսլամից հետո

Մահաբադը (Saujblag Makri) հին քաղաք է, որը նախկինում եղել է քրդական շրջանների (Makrian) կենտրոնը։ Այս քաղաքի հետաձգումը վերաբերում է առնվազն Սեֆյանների դարաշրջանին։ [աղբյուրը անհրաժեշտ է]

Մահաբադ քաղաքն իր ներկայիս տեսքով կառուցվել է քրդական թագավոր Սաուջբլագ Մոքրի Սարեմբեկի կողմից 11-րդ դարի սկզբին հյուսիսային մասում Մահաբադ գետի ոլորանին մոտ՝ ներկայիս Բաղ Սիսե թաղամասում [պահանջում է աղբյուրը]։

Սեֆյանների կայսրությունը ոչնչացրեց Դարիազ Մահաբադը շիա իսլամի անունով և սուննի քրդերի դեմ։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2
2. 1 2  «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1395 (2016)» (պարսկերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (Excel) 2022 թ. օգոստոսի 30-ին. Վերցված է 2022 թ. դեկտեմբերի 19-ին.
3. ↑  «IRAN: West Azerbaijan» (անգլերեն). City Populations.
4. ↑  «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1956 թ.» (PDF) (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2024 թ. փետրվարի 24-ին. Վերցված է 2024 թ. մարտի 1-ին.
5. ↑  «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1966 թ.» (PDF) (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2024 թ. փետրվարի 24-ին. Վերցված է 2024 թ. մարտի 1-ին.
6. 1 2  «Islamic Republic of Iran» (անգլերեն).
7. ↑  «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1385 (2006)» (պարսկերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (Excel) 2011 թ. սեպտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2022 թ. սեպտեմբերի 25-ին.
8. ↑  «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1390 (2011)» (Excel) (պարսկերեն). Վերցված է 2022 թ. դեկտեմբերի 19-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4541485-3 |

 |