recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Վեներա Անադիոմենա»**, կամ «Աֆրոդիդե Անադիոմենա» (իտալ.՝ Venere Anadiomene), Վերածննդի Իտալիայի 16-րդ դարի վենետիկյան դպրոցի վաղ շրջանի ներկայացուցիչ, իտալական բարձր վերածննդի գլխավոր ներկայացուցիչներից մեկը հանդիսացող Տիցիանի նկարներից։ Կտավը հեղինակը վրձնել է մոտավորապես 1520-ական թվականներին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 75,8 × 57,6 սմ։ Այսօր «Վեներա Անադիոմենա» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Շոտլանդիայի ազգային պատկերասրահում (Միացյալ Թագավորություն)։
Ըստ հին հույն նշանավոր գրող Հեսիոդոսի, Աֆրոդիտեն (կամ Վեներան) ծնվել են ծովային փրփուրներից հոլանի վիճակում։ Նա դեպի ափ է հասել խեցու օգնությամբ։ Ահա այս սյուժեն է կտավին հանձնել Տիցիանը։

Պատմություն
-----------

«Վեներա Անադիոմենա» ստեղծագործությունը պատկանել է Շվեդիայի թագուհի Քրիսթինային։ Ավելի ուշ կտավը տեղ գտավ ռեգենտ Ֆիլիպ II-ի՝ Օռլեանի հերցոգ և Լյուդովիկոս XIV զարմիկի հայտնի հավաքածուի մեջ։ Ֆրանսիական հեղափոխությունից հետո, 1791 թվականին, նկարը վաճառվում է բրյուսելցի բանկիր, Օռլեանի հերցոգ Ֆիլիպ Էգալիտեին. դա տեղի ունեցավ երկու տարի առաջ վերջինիս մահապատժից։ Հերցոգի ողբերգական մահից հետո «Վեներա Անադիոմենա» ստեղծագործությունը տեղափոխվում Միացյալ Թագավորության մայրաքաղաք Լոնդոն։ Այստեղ նկարը գնում է երեք արիստոկրատների սինդիկատի կողմից, որի գլխավորը Ֆրենսիս Էգերթոնն էր։

20-րդ դարի սկզբին նկարը ժառանգությամբ հասել էր Սազերլենդի վեցերորդ հերցոգին։ 1945 թվականից հավաքածուն, որն ընդգրկում էր թվով 26 կտավներ, (որոնցից 16-ը Օռլեանի հավաքածուից), ստացավ «Սազերլենդի փոխառություն» անվանումը։ Այս հավաքածուն, որի մեջ էր նաև «Վեներա Անադիոմենա» ստեղծագործությունը, 1945 թվականից վարձակալության նպատակով փոխանցվեց Էդինբուրգում գտնվող Շոտլանդիայի ազգային պատկերասրահին։

2000 թվականին «Սազերլենդի հավաքածուն» որպես ժառանգություն անցավ Ֆրենսիս Էգերթոնին՝ Սազերլենդի 7-րդ հերցոգին։ Երեք տարի անց՝ 2003 թվականին վերջինս «Վեներա Անադիոմենա» ստեղծագործությունը վաճառում է Շոտլանդիայի ազգային պատկերասրահին 11 միլիոն ֆունտ ստերլինգով։

Ցայսօր էլ «Վեներա Անադիոմենա» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է այդտեղ։

Տե՛ս նաև
--------

* Վեներայի ծնունդը (նկար)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3
3. 1 2
4. ↑  «Венера Анадиомена». Картина на сайте Национальной галереи Шотландии Archived 2010-10-17 at the Wayback Machine.(անգլ.)

Գրականություն
-------------

* Francesco Valcanover, *L'opera completa di Tiziano*, Rizzoli, Milano 1969.
* Marion Kaminski, *Tiziano*, Könemann, Colonia 2000. ISBN 3-8290-4553-0

Արտաքին հղումներ
----------------

* Kirsty Scott, Edinburgh gallery buys Titian’s 'sexy lady', Thursday February 27, 2003, Guardian(անգլ.)
* National Galleries object page

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Վեներա Անադիոմենա (նկար, Տիցիան)** կատեգորիայում։ |
|  |  |
| --- | --- |
| **INPUT**A   B | **OUTPUT** A XOR B |
| 0 | 0 | 0 |
| 0 | 1 | 1 |
| 1 | 0 | 1 |
| 1 | 1 | 0 |

**Բացառող կամ** (երբեմն **XOR տրամաբանական էլեմենտ**) թվային տրամաբանական էլեմենտ է, որի ելքը Ճիշտ (1/Բարձր) է, եթե մուտքերից միմիայն մեկի արժեքը Ճիշտ է։ Եթե երկու մուտքերն էլ ունեն Սխալ (0/Ցածր) կամ Ճիշտ արժեքը, ապա տրամաբանական էլեմենտի ելքն ունենում է Սխալ արժեքը։ Բացառող կամն իրենից ներկայացնում է անհավասարության ֆունկցիա՝ այսինք, ելքը ճիշտ է միմիայն այն դեպքում, երբ մուտքի արժեքները միմյանցից տարբեր են։

XOR տրամաբանական էլեմենտը կարող է ներկայացվել նաև որպես մոդուլ 2-ով գումար։ Որպես արդյունք Բացառող կամն օգտագործվում է բինար գումարման գործողությունն արտահայտելու համար։ Որպես կանոն լրիվ գումարիչը բաղկացած է **Բացառող կամ** ու Եվ տրամաբանական էլեմենտերից։

{\displaystyle A\cdot {\overline {B}}+{\overline {A}}\cdot B} և {\displaystyle (A+B)\cdot {\overline {A\cdot B}}} երկու բուլյան արտահայտություններն էլ ներակայացնում են XOR տրամաբանական էլեմենտն իր *A* և *B* մուտքերով։ Ելքի պահվածքը բերված է ձախ կողմում գտնվող իսկության աղյուսակում։

CMOS XOR gate

Սիմվոլներ
---------

Բացառող կամը ներկայացվում է երկու սիմվոլներից որևէ մեկով։ Առաջինը ավանդական սիմվոլն է, իսկ մյուսը IEEE-ի սիմվոլն է։

ավանդական XOR սիմվոլIEEE XOR սիմվոլ

⊕ և ⊻ նշանները կարելի է օգտագործել XOR տրամաբանական էլեմենտը հանրահաշվական արտահայտություններում արտահայտելու համար։

C-ատիպ ծրագրավորման լեզուներում XOR տրամաբանական էլեմենտն արտահայտվում է **^** սիմվոլով։

Այլընտրանքներ
-------------

Եթե Բացառող կամ էլէմենտը հասանելի չէ, ապա այն կարելի է փոխարինել այլ հասանելի էլեմենտներով։ XOR տրամաբանական էլեմենտը կարելի է փոխարինել XNOR էլեմենտով նրան հաջորդաբար ավելացնելով NOT (Ժխտում) տրամաբանական էլեմենտը։

Բացառող կամ տրամանական էլեմենտ կարելի է նաև ստանալ AND, OR և NOT տրամանաբանակն էլեմենտներն օգտագործելով։ XOR էլեմենտի մաթեմատիկական արտահայտությունը հետևյալն է. {\displaystyle A\cdot {\overline {B}}+{\overline {A}}\cdot B}

XOR էլեմենտը կարելի է ստանալ նաև NAND կամ հինգ NOR տրամաբանական էլեմենտներից, որի սխեման բերված է ստորև։ Փաստացի, և՜ NAND և՜ NOR տրամաբանական էլեմենտները համարվում են ունիվերսալ էլեմենտներ և նրանցով կարելի է հավաքել ցանկացած տրամաբանական սխեմա։

|  |
| --- |
| NAND տրամաբանական էլեմենտներից կազմված XOR տրամաբանական էլեմենտը
NOR տրամաբանական էլեմենտներից կազմված XOR տրամաբանական էլեմենտը |

Տես նաև
-------

* Եվ տրամաբանական էլէմենտ
* Կամ տրամաբանական էլէմենտ
* Ժխտում տրամաբանական էլէմենտ
* Բացառող և տրամաբանական էլէմենտ
* Բացառող կամ-ոչ տրամաբանական էլէմենտ
* Բուլյան հանրահաշիվ
* Տրամաբանական էլեմենտներ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Interactive XOR Gate Archived 2017-07-17 at the Wayback Machine. Teahlab-ի սիմուլյատորի կողմից ստեղծված XOR տրամաբանական էլեմենտի ստեղծման ցուցադրումը

|  |  |
| --- | --- |
|  | «Բացառող կամ» տրամաբանական էլեմենտ Վիքիպահեստում |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Տրամաբանական էլեմենտներ |
| --- |
|  |
| Էլեմենտներ | Եվ (AND) • Կամ (OR) • Ժխտում (NOT) • Բացառող կամ (XOR) • Բացառող և (NAND) • Բացառող կամ-ոչ (NXOR) |
|  |
| Այլ | Բուլյան հանրահաշիվ |

 |
|  |
| --- |
| **Սև ցին** |
| Սև ցինՍև ցին |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Ճուռականմաններ (Accipitriformes) |
| **Ընտանիք** | Ճուռակներ (Accipitridae) |
| **Ցեղ** | Ցին *(Milvus)* |
| **Տեսակ** | **Սև ցին** *(M. migrans)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Milvus migrans***Boddaert, 1783 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Սև ցին**, ճուռակների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, տարածված։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 55-60 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 160-180 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 0,7-1,1 կգ։ Բավական բարեկազմ է, թևերը երկար են, պոչը՝ մկրատաձև ոչ խորը կտրվածքով։ Հասունի մարմինը մուգ դարչնագույն է, գլուխը՝ բաց գույնի, թևավերևի երկրորդային ծածկողները՝ ավելի բաց։ Երիտասարդի մարմինը ներքևից խայտերով է, գլուխը և թևատակը՝ ավելի բաց։ Թռիչքը ճարպիկ է, ոլորածածան ու շարժուն պոչով, սավառնում է՝ թևերը հորիզոն, տարածած։

Սնվում է միջատներով, մանր կրծողներով, սպանդանոցի թափոններով, լեշերով։ Նախկինում աշնան, ձմռան ամիսներին սև ցիներըերը խոշոր կուտակումներով կեր էին որոնում մեծ աղբանոցներում, սպանդանոցների շրջակայքում, հատկապես՝ Երևանի հարավային մասում՝ Հրազդան գետի հարևանությամբ։ Հարսանեկան խաղերն ուղեկցվում են էգի ու արուի թռիչքների բարդ կատարումներով։

Բնադրում
--------

Բույնը ծավալուն հարթակ է (տրամագիծը՝ 76,7-90 սմ)՝ ճյուղերից, թափոններից, կանաչ տերևներից։ Բնադրում է սաղարթավոր (Խոսրովի անտառ արգելոցում՝ բավական բարձր) ծառերին։

Ձվերը բներում հայտնվում են մայիսին։ Դնում է 54 մմ տրամագծով, աղոտ սպիտակ՝ կարմիր-դարչնագույն պտերով 2-3 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 13-15 օր։ Ձագերը բնից դուրս են գալիս կյանքի 57-րդ օրը։ Բնային կյանքում կերի պակասության ժամանակ նկատվում է կանիբալիզմի երևույթը (ձագերից մեկին հոշոտում են մյուսները)։ Վտանգի դեպքում ծնողները ձագերին պաշտպանում են՝ թշնամու վրա վազքով հարձակվելով։

Բացարձակ օգտակար է, բնական սանիտար է, ոչնչացնում է կրծողներին։ Ներկայումս թվաքանակը կրճատվել է 4-5 անգամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

Արտաքին հղումներ
----------------

* Յակոբեան բնապահպանական կենտրոն - Սև ցին

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · CMS · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4510429-3 |

 |
Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի շենքը
**Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժության ինստիտուտ**, խորհրդային և մասամբ՝ հետխորհդային անասնաբուծական, անասնաբուժական և կաթնարդյունաբերության տեխնոլոգիական բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Հայաստանում։ 1994 թվականին վերամիավորվել է Հայկական գյուղատնտեսական ակադեմիային։

Հիմնադրում
----------

Հիմնադրվել է 1931 թվականին Անդրկովկասյան անասնաբուժական (հիմնադրվել է 1928 թվականին) և անասնաբուծական (հիմնադրվել է 1930 թվականին) ինստիտուտների միավորմամբ։ Հիմնադրմանը մասնակցել են Բ․ Մասինոն, Ս․ Սմիրենսկին, Ա․ Քալանթարը, Ա․ Թամամշևը, Բ․ Միխայլովը, Ֆ․ Միխայլովը, Ս․ Ղամբարյանը և ուրիշներ։ 1928-1974 թվականներին տվել է 8440 շրջանավարտ, որոնք աշխատանքի են անցել ԽՍՀՄ տարբեր հանրապետություններում։ 1974-1975 ուսումնական տարում սովորում էր 2650 ուսանող։ Ունի անասնաբուծական (ցերեկային և հեռակա), անասնաբուժական, կաթնարդյունաբերության, ինժեներատեխնոլոգիական և տնտեսագիտական (միամյա) ֆակուլտետներ՝ հայկական և ռուսական բաժիններով։

Ասպիրանտուրա և գիտական խորհուրդ
-------------------------------

1932 թվականից սկսել է գործել ասպիրանտուրան։ Ինստիտուտի գիտական խորհուրդը իրավունք է ունեցել շնորհել գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան և երաշխավորել դոկտորի գիտական աստիճանում հաստատվելու համար։ Ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, 1975 թվականին աշխատում են գիտությունների 32 դոկտոր և 152 թեկնածու։ Գիտնականների ուսումնասիրությունները նվիրված են եղել Հայաստանում բուծվող գյուղատնտեսական կենդանիների տեղական ցեղերի կատարելագործման, մարգագետինների ու արոտավայրերի բուսակազմի բերքատվության բարձրացման, կերերի սննդարարության ու տիպերի, կաթի և կաթնամթերքների արտադրության տեխնոլոգիայի, իմունոգենեզի և ախտածին մանրէների վրա անտիբիոտիկների ներգործության, հիվանդությունների ժամանակ միկրոտարրերի դերի, վարակիչ, ոչ վարակիչ, պարազիտային, ճիճվային հիվանդությունների բուժման ու դրանց դեմ պայքարի միջոցառումների պրոբլեմներին։

Վարչական կազմ
-------------

Ունեցել է 30 ամբիոն, այդ թվում՝ կաթնային գործի, նյութերի փոխանակության, անտիբիոտիկների, գյուղատնտեսական կենդանիների անպտղության, ոչ վարակիչ հիվանդությունների (Ստեփանավան), լաբորատորիաներ, ուսումնափորձնական տնտեսություն, կաթի գործարան, ոչխարաբուծական հենակետ, Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի նյութերի փոխանակության լաբորատորիայում ապարան, երկու թանգարան, գրադարան (300 000 կտոր գիրք), սպորտային համալիր։ Պրոֆեսորադասախոսական կազմը և ուսանողակաև գիտական ընկերությունը (ՈւԳԸ) բարեկամական ու գիտական կապերի մեջ են եղել Վրաստաի, Ադրբեջանի, ինչպես նաև Արևելյան Գերմանիայի, Չեխոսլովակիայի և այլ երկրների համապատասխան ինստիտուտների հետ։

Գրականություն
-------------

* Камалян Г․ В#, Ереванский зооветеринарный институт․ К 40-летию Со–ветской Армении, <Труды Ереванского зоовет․ ин-та», 1960, в․ 24․ Տ․ Մադոյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 566)։*  |
**Վարդգես Պատվականի Ափոյան** (ապրիլի 1, 1963(1963-04-01)), Արմավիրի տարածաշրջանից հայ ազատամարտիկ։

Կենսագրություն
--------------

Վարդգես Պատվականի Ափոյանը ծնվել է 1963 թվականի ապրիլի 1-ին Արմավիրի(Հոկտեմբերյան) մարզի Մրգաշատ գյուղում ՝ կոլտնտեսականի ընտանիքում։ 1980 թվականին ավարտել է գյուղի միջնակարգ դպրոցը և ընդունվել Երևանի ֆիզկուլտուրայի տեխնիկումը։ Նա արևելյան մարզաձևերի գիտակ է։ 1981-1983 թվականներին ծառայել է նախկին խորհրդային բանակում։ 1990 թվականին միացել է արցախյան ազատամարտիկներին։

Մարտական ուղին
--------------

1992 թվականին ակտիվորեն մասնակցել է մարտական գործողություններին ԼՂՀ Հադրութի շրջանում։ Ակտիվորեն մասնակցել է Շուշի քաղաքի ազատագրման համար մղվող մարտերին։ Թշնամու դեմ կռվում վախ հասկացությունը անծանոթ էր նրան։ 
Մասնակցել է Լաչինի միջանցքի բացման, ինչպես նաև Արցախի մի քանի բնակավայրերի պաշտպանությանն ու ազատագրությանը։ ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանի Հակոբ Կամարի գյուղի պաշտպանության ժամանակ Վարդգես Ափոյանը՝ ճիշտ գնահատելով իրադրությունը, դիրքավորվում է թշնամական երկու դիրքերի արանքում և թաքնվում։ Թշնամիները երկար ժամանակ գնդակոծում են միմյանց ՝ կարծելով թ իրենց դեմ հայերն են։ 
Վերը նշվածը Վարդգեսի բազմաթիվ սխրագործություններից մի քանիսն են միայն, իսկ դրանք շատերն են եղել։ 
Վարդգես Ափոյանը զոհվել է 1994 թվականի հունվարի 11-ին, Հակոբ Կամարի գյուղի ազատագրման մարտերի ժամանակ։ Գյուղի բնակիչները երախտագիտությամբ են հիշում իրենց հերոսին ՝ իրենց հողում կանգնեցնելով անմահ հերոսի հուշարձանը։ 
Վարդգես Ափոյանի աճյունը տեղափոխվեց հայրենի գյուղ և հանգչում է Արցախի ազատամարտի համար զոհված հերոսների պանթեոնում։ 
Վարդգես Ափոյանի անունը հավերժացնելու համար Մրգաշատ գյուղի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը 1995 թվականի մայիսի 29-ին կոչվեց Վարդգես Ափոյանի անունով։

Անձնական կյանքը
---------------

Վարդգես Ափոյանը ամուսնացած էր, ուներ երկու զավակ ՝ Արամը և Ալինան։

Աղբյուրներ
----------

* Ռաֆայել Սահակյան«Գիրք վշտի և հպարտության»Երևան 1996
**Հիպոքրոմային անեմիա**, **հիպոքրոմային սակավարյունություն**, **դալկախտ**, քլորոզ (հուն․՝ χλωρός— կանաչ, կանաչադեղնավուն), սակավարյունություն՝ կապված օրգանիզմում երկաթի յուրացման խանգարումների հետ։ Պատճառները լիովին պարզաբանված չեն, ենթադրվում է, որ նշանակություն ունեն մարդու կոնստիտուցիան, սնունդը և աշխատանքային պայմանները։ Վաղ կամ պատանեկան Դալկախտ հազվադեպ է, լինում է երիտասարդ աղջիկների օրգանիզմում, սեռական հասունացման շրջանում։ Ախտանշաններն են՝ ընդհանուր թուլություն, քնկոտություն, գլխապտույտ, գիտակցության կորուստ, սրտխփոց, մաշկային ծածկույթների գունատություն, դաշտանային ցիկլի և ներզատիչ գեղձերի գործունեության խանգարումներ, ձվարանի և արգանդի թերզարգացում։ Ուշացած Դալկախտ, նախորդում է կանանց դաշտանադադարին՝ 30—40 տարեկանում։ Ախտանշանները նույնն են, ավելանում են մազաթափությունը և եղունգների դյուրաբեկությունը։

Բուժումը․ երկաթ պարունակող և հորմոնային պատրաստուկներ, վիտամիններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 264)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Դուրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*
**Լին Դուրյան**

Ի ծնե անուն արմտ. հայ.՝ Ժոսլին-Արփինե Տիրատուրեան

Ծնվել է հունիսի 29, 1933 Լիոն

Երկիր Ֆրանսիա

Մահացել է մայիսի 7, 2014 (80 տարեկան) Փարիզ

Մասնագիտություն երգչուհի

Երգչաձայն մեցցո-սոպրանո

Գործիքներ վոկալ

Աշխատավայր Փարիզի ազգային օպերա

Կրթություն Լիոնի շրջանային կոնսերվատորիա

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Լիոնի կոնսերվատորիայում։ 1957 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ, «Կոնցեր մյուզիգրեն» խմբի հետ ելույթներ ունեցել Հոլանդիայում, Բելգիայում։

1953 թվականին ընդունվել է Փարիզի Գրանդ օպերայի երգչախումբը։ 1966 թվականին Էբոլիի (Վերդիի «Դոն Կարլոս») դերակատարումով դարձել է նույն թատրոնի մեներգչուհի։

Դերեր
-----

Լավագույն դերերգերից են նաև Կարմենը (Բիզեի «Կարմեն»), Աիդան, Ազուչենան (Վերդիի «Աիդա», «Տրուբադուր»)։ Դուրյանի համերգային ծրագրերում ընդգրկված էին Կոմիտասի, Գ. Սյունու, Ա. Մեսումենցի ն ուրիշ հայ կոմպոզիտորների երգերը։

Հյուրախաղերով եղել է Անգլիայում, Իտալիայում, Արևմտյան Գերմանիայում (ԳՖՀ), Արգենտինայում և այլուր, 1972 թվականին այցելել է Երևան, Օդեսա։

Գրականություն
-------------

* Առաջին ծանոթությունը ֆրանսահայ երգչուհու հետ. Լին Դուրյան։ «Գարուն», 1967, № 3, էջ 88։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17817 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 462)։*  |
**Դասական քաղաքատնտեսություն**, տնտեսագիտական մտքի ժամանակակից ուղղություններից մեկը։ Ակտիվորեն զարգացել է XVIII դարի վերջից մինչև XIX դարի 30–ական թվականները։ Հիմնական հեղինակներներն են․ Ադամ Սմիթը, Ժան Բատիստ Սեյը, Դավիթ Ռիկարդոն, Թոմաս Մալթուսը և Ջոն Ստյուարտ Միլը։ 
Ֆիզիոկրատների հետևությամբ՝ բազային սկզբունքով սկսվեց քարոզվել տնտեսական ազատականությունը։ Ձևավորվեցին արժեքի աշխատանքային տեսության հիմքերը։

Զարգացման պատմություն
---------------------

Դասական քաղաքատնտեսության հիմնադիրը Ադամ Սմիթն է, նրա մոտակա հետևորդները՝ Ջ․ Անդերսոնը, կոմս Լոդերդեյլը (1759—1838), Թոմաս Մալթուսը, Տուկ Թոմասը, գնդապետ Ռոբերտ Տորենսը (1780—1864), Է․ Ուեսթը և Ջ․ Հ․ Մարսեթը։
Սմիթը ձևակերպեց այն տրամաբանական համակարգը, որը բացատրում էր ազատ շուկայի աշխատանքը՝ հիմնված տնտեսական մեխանիզմների վրա, այլ ոչ թե քաղաքական ուղղությունների։

Դասական դպրոցի զարգացման նոր փուլը ներկայացնում է Դավիթ Ռիկարդոն՝ իր արժեքի հասկացության զարգացմամբ և հողային ռենտայի ու միջազգային առևտրի օրիգինալ տեսություններով։ Դավիթ Ռիկարդոյի անմիջական հետևորդների թվին կարելի է դասել անգլիացի տնտեսագետներ Ջեյմս Միլը, Ջ․ Ռ․ ՄաքՔուլոհը և Թոմաս դե Կուինսին։ Բացի այդ՝ Ռիկարդոյի հետևորդներից են նաև Ուլիյամ Սենիորը և Գարեթ Մարտինոն։

Արժեքի աշխատանքային տեսությունը բերեց տնտեսագետների մի խմբի առաջացման, որոնք հանդես էին գալիս ի պաշտպանություն այն դասի, որոնք աշխատանքի միջոցով փող էին աշխատում։ Այդ գիտնականները պատմության մեջ հայտնի են «սոցիալ–ռիկարդիանցիներ» անունով։ Նրանց մեջ կարելի է առանձնացնել Թոմաս Գոդսկինին, Ուիլյամ Թոմպսոնին (մոտ.1785 — 1833), Չարլզ Հոլին (1745—1825), Ջոն Գրեյին (1799—1850), Ջոն Ֆրենսիս Բրեյին (1809—1895)։

Գրականություն
-------------

* *Վ․ Ա․ Մեդվեդև*, *Լ․ Ի․ Աբալկին*, Քաղաքական տնտեսագիտություն, М.։ Պոլիտիզդատ, 1998.
* *Ядгаров Я. С.* История экономических учений. М.։ Инфра-М, 2004. ISBN 5-16-001940-5

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Լարուսի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4128353-3 · LCCN: sh85026712 · Microsoft: 167562979 · NKC: ph433029 |

 |
**Կրծքի օդահավաք**, **պնևմոթորաքս** (հունարեն՝ πνεύμα-շունչ, օդ և Φώραξ-կուրծք), հիվանդագին վիճակ, որը բնորոշվում է թոքամզի առպատային և ընդերային թերթիկների միջև օդի կամ գազի կուտակումով։ Ներթափանցած օդը իրարից հեռացնում է թոքամզի թերթիկները, որի հետևանքով միջթոքամզային ճեղքը վերածվում է խոռոչի։ Մթնոլորտային օդը կարող է միջթոքամզային ճեղքի մեջ թափանցել կրծքավանդակի պատի ամբողջականության խախտվելու կամ օդ պարունակող որևէ օրգանի (թոք, կերակրափող, ստամոքս, աղիքներ) վնասվելու հետևանքով։ Տարբերում են լրիվ և մասնակի, միակողմանի և երկկողմանի, ըստ ծագման՝ վնասվածքային, վիրաբուժական, ինքնաբեր և արհեստական կրծքի օդահավաք։ Վնասվածքային կրծքի օդահավաքը առաջանում է կրծքավանդակի բաց կամ փակ վնասվածքների (կրծքի վիրավորումներ, կողերի կոտրվածքներ, թոքի պատռվածք) հետևանքով։ Բաց կրծքի օդահավաքի դեպքում թոքամզի խոռոչը մշտապես հաղորդակցվում է շրջապատող մթնոլորտի հետ։ Վիրաբուժական կրծքի օդահավաքը առաջանում է կրծքի խոռոչի վիրահատությունների ժամանակ։ Ինքնաբեր (սպոնտան) կրծքի օդահավաքը լինում է թոքի հյուսվածքի ամբողջականության հանկարծակի խախտման հետևանքով (թոքերի տուբերկուլոզի, գանգրենայի, էմֆիզեմայի և թոքի բնածին կիստայի պատռվելու դեպքում)։ Երբեմն թոքի պատռվածքի տեղը ծածկվում է թոքի հյուսվածքի լաթով, որը հնարավորություն է տալիս օդի անցնելուն դեպի թոքամզի խոռոչ և արգելում ետհոսքը (փականային կրծքի օդահավաք) և ուղեկցվում է թոքի անկումով, սրտի տեղաշարժով, արյան շրջանառության խանգարմամբ։ Կրծքի օդահավաքի հիմնական ախտանշաններն են՝ հևոցը և կրծքավանդակի ցավերը։ Ախտահարված կողմում շնչառությունը թուլանում է կամ վերանում։ Կրծքավանդակի, պարանոցի կամ միջնորմի ենթամաշկային բջջանքում կարող է կուտակվել օդ։ Կրծքի օդահավաքի բարդությունները, թոքամզաբորբ և կրծքի արյունաօդահավաք (հեմոպնևմոթորաքս), որն առաջանում է թոքամզի խոռոչում միաժամանակ արյուն կուտակվելիս։ Առաջին օգնությունը բաց կրծքի օդահավաքի դեպքում՝ վերքի բացվածքը փակելու նպատակով անհրաժեշտ է անհապաղ դնել վիրակապ, փականային կրծքի օդահավաքի դեպքում՝ թոքի անկումը և սրտի տեղաշարժը կանխելու համար՝ թոքամզի խոռոչից օդի հեռացում։ Արհեստական կրծքի օդահավաքը բուժիչ նպատակով օդի ներմուծումն է թոքամզի խոռոչ, որն առաջացնում է թոքի անկում։ Առաջարկել է իտալացի բժիշկ Կ. Ֆորլանինին, 1882 թվականին, և կիրառվում է թոքի կավերնոզ տուբերկուլոզի դեպքում։

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՄԴ-9-ԿՄ · ՀՄԴ-10 · ՀՄԴ-10-ԿՄ · DiseasesDB · eMedicine · eMedicine · eMedicine · eMedicine · eMedicine · ICPC 2 · KEGG · MedlinePlus · NCI Thesaurus  · OMIM |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · MESH ID |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 122588766 · Disease Ontology · GND: 4250684-0 · LCCN: sh85103632 · Microsoft: 2909585663 · NDL: 00565798 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 692)։*  |
**Ալֆրեդ Էդվարդ Հաուսմեն** (անգլ.՝ Alfred Edward Housman, մարտի 26, 1859(1859-03-26)[…], Վուստերշիր, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն և Bromsgrove District, Bromsgrove District - ապրիլի 30, 1936(1936-04-30)[…], Քեմբրիջ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), Էդվարդյան ամենահայտնի բանաստեղծներից մեկը, «Շրոպշիրի տղան» բանաստեղծությունների ժողովածուի հեղինակը, լայնորեն հայտնի էր Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին

Կենսագրություն
--------------

Ալֆրեդ Հաուսմենը ծնվել է 1859 թվականի մարտի 26-ին Բրոմսգրով քաղաքի ծայրամասում գտնվող Ֆոքբերի գյուղում, Վուսթերշիրում՝ Էդվարդ և Սառա Ջեյն Հաուսմենների ընտանիքում։ Ավարտելով Բրոմսգրոուվի դպրոցը, որտեղ նա ստացել է ակադեմիական կրթության ամուր հիմք և բազմաթիվ մրցանակներ բանաստեղծական փորձերի համար, Ալֆրեդ Էդվարդ Հաուսմենը ընդունվել է Սենթ Ջոնս քոլեջ (Օքսֆորդ), որտեղ սովորել է անտիկագիտություն։

Հաուսմենն իրեն հիմնականում համարում էր լատինիստ, վարում էր մեկուսի կենսակերպ, հեռու էր մնում մյուս գրողներից։ 1911 թվականից նա Քեմբրիջում դասավանդել է լատիներեն և ավելի քան 30 տարի աշխատել Մարկոս Մանիլիոսի ստեղծագործությունների հրատարակության մեկնաբանությունների վրա։ Նույնիսկ Օքսֆորդում սովորելիս, համակուրսեցու հանդեպ անպատասխան սերը կանխորոշել է կյանքի հանդեպ նրա հոռետեսական հայացքը։

«Շրոպշիրի տղան» պառնասյան գծագրված բանաստեղծությունների հավաքածու է, որը ոգեշնչված է Ուորդսվորթի և Հայնեի ընթերցմամբ։ Հաուսմենը հեռացվում է այն ամենից, ինչ նա երգում է, դառնորեն ուսումնասիրելով շրջապատող աշխարհը «փղոսկրի աշտարակից»։ Նրա քնարական հերոսը պարզ աշխատասեր է Շրոփշիրից (տարածաշրջան, որտեղ բանաստեղծն ինքը երբեք չի եղել ժողովածուի ստեղծման ժամանակ)։

Բանաստեղծն իր փողերով փոքր տպաքանակով հրատարակել է «Շրոպշիրի տղան» գիրքը։ Գրեթե 20 տարի անցել էր, մինչև գրքի հոռետեսական տրամադրությունը կիսվել էր հանրության կողմից, և որոշ տողեր դարձել դասագրքեր։ Հաուսմենի հաջորդ բանաստեղծական ժողովածուն՝ «Վերջին բանաստեղծությունները» (1922), նույնպես մեծ հաջողություն ունեցան։

Վլադիմիր Նաբոկովը բարձր էր գնահատում Հաուսմենի «Պոեզիայի անունը և բնույթը» (1933) էսսեը և մեկ անգամ չէ, որ նրա անունը հիշատակել է իր անգլալեզու վեպերում։

Թոմ Սթոպարդը գրել է իր «Սիրո գյուտը» պիեսը՝ Հաուսմենի մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
3. 1 2 3 4  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
4. 1 2  Discogs — 2000.
5. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118775073 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
6. ↑  Profile at Poets.org

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Շրոպշիրի տղան» բանաստեղծությունների գրքի տեքստը
* Ա. Է. Հաուսմեն Բրիտանիկա հանրագիտարան
**Լիխաուրի եկեղեցի** (վրաց.՝ ლიხაურის ეკლესია), հոգևոր կառույց Վրաստանում։ Գտնվում է Գուրիայի մարզի Օզուրգեթի շրջանում։

Դիրք
----

Եկեղեցին գտնվում է ծովի մակարդակից 120 մետր բարձրության վրա՝ համանուն գյուղում։ Շրջկենտրոն Օզուրգեթից հեռու է 5 կմ։

Պատմություն
-----------

Ըստ գիտահետազոտական աշխատանքների՝ եկեղեցին կառուցվել է 1352 թվականին։ Կառույցն ունի 13-14-րդ դարերի վրացական ճարտարապետությանը հարիր ոճ։ Այստեղ պահվում էր Սուրբ Հակոբի պատկերը։ 1483-1512 թվականներին Իմերեթի արքա Գեորգին և նրա կինը՝ Ելենան, կառուցել են զանգակատունը։

Հարավային ճակատը կառուցվել է ուշ միջնադարում, ապա եկեղեցին վերանորոգվել ու վերակառուցվել է աղյուսներով։ Պատուհանները նկարազարդվել են ուշ միջնադարին տիպիկ նախշերով, իսկ ներսից զարդարված է որմնանկարներով։ Վանքում պահվել են 11-րդ դարի ձեռագիր մատյաններ ու ավետարաններ։

Եկեղեցին գտնվում է բլրի կենտրոնական հատվածում։ Զանգակատունն ունի փայտե տանիք, չորս քար՝ սյունակներում։

Տրանսպորտ
---------

Գյուղը շրջկենտրոն Օզուրգեթի հետ կապված է ավտոխճուղով։ Այդտեղով է անցնում Թբիլիսի-Բաթում երկաթուղին։

Ամենամոտ նավահանգիստը Փոթին է, իսկ ամենամոտ օդանավակայանը գտնվում է Բաթում քաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ლიხაურის ეკლესია
**Կենսոլորտ** (ֆր.՝ Biosphère de Montréal), շրջակա միջավայրի և ջրային ռեսուրսների վերաբերյալ թանգարան, որը գտնվում է Մոնրեալում (Քվեբեկ, Կանադա)։ Պատկանում է Կանադայի շրջակա միջավայրի դեպարտամենտին։ Տեղակայված է Սուրբ Հեղինե կղզում՝ Ժան Դրապո զբոսայգում՝ Սուրբ Լավրենտիոս գետի հարևանությամբ։

Թանգարանը զբաղեցնում է Համաշխարհային ցուցահանդեսի՝ (1967)| Էքսպո-67-ի ժամանակ ամերիկյան նախկին տաղավարի տարածքը, որը կառուցվել էր ամերիկցի ինժեներ և ճարտարապետ Ռիչարդ Բակմինստեր Ֆուլերը. այն իրենից ներկայացնում է ամենահայտնի երկրաբաշխական գմբեթներից մեկը, որը Ֆուլերին համաշխարհային հռչակ է բերել։

Շինություն
----------

Մոնրեալի Կենսոլորտ թանգարանի արտաքին կաղապարը կառուցվել է 1967 թվականին՝ Ռիչարդ Բակմինստեր Ֆուլերի կողմից և իրենից ներկայացնում է 76 մետր տրամագծով և 62 մետր բարձրությամբ պողպատե ամրաններով երկրաբաշխական գմբեթ։ Շինությունը կառուցվել է որպես ամերիկյան տաղավար՝ 1967 թվականի համաշխարհային ցուցահանդեսի համար և հետագայում, որպես սեփականություն, հանձնվել է Մոնրեալ քաղաքին։ Կառույցի յուրահատուկ նախագծի շնորհիվ՝ կառույցն արտաքինից ծածկվել է թափանցիկ ակրիլե թաղանթով։ Այդ ծածկը ոչնչացվել է 1976 թվականին հրդեհի հետևանքով և որոշվել է այլևս այն չվերականգնել։

Կենսոլորտ թանգարանի նկարները հաճախ կիրառվել են ածխածնի այլաձև մոդիֆիկացիայի պատկերման համար, Ֆուլերի այցեքարտ հանդիսացել են հենց այս ձևերի կառույցները։

Թանգարան
--------

1990 թվականին Կանադայի շրջակա միջավայրի դեպարտամենտը Մոնրեալի քաղաքապետարանի հետ պայմանագիր է կնքել, համաձայն որի իրավունք է ստացել Կենսոլորտ շինությունը դարձնել Սուրբ Լավրենտոս գետի էկոհամակարգի վերաբերյալ թանգարան։ Հաջորդող տարիներին գմբեթի ներսում ստեղծվել են թանգարանային տարածքներ, և 1995 թվականի հունիսի 5-ին պաշտոնապես տեղի է ունեցել Կենսոլորտ թանգարանի բացումը, որը ջրային էկոհամակարգի վերաբերյալ երկրում առաջին թանգարանն էր։

Թանգարանի գլխավոր նպատակը ջրային ռեսուրսների խնայողաբար օգտագործման մտքի հանրայնացումն է, եղանակային փոփոխությունների դեմ պայքարն ու բնական ռեսուրսների վերականգնման ապահովումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт музея(անգլ.)(ֆր.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 316962079 · WorldCat VIAF: 316962079 |

 |
Այս հոդվածը քաղաքի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Արմենիա (այլ կիրառումներ)։

**Արմենիա** (իսպ.՝ Armenia), քաղաք Կոլումբիայում։ Կինդիո նահանգի վարչական կենտրոնը Կորդիլերների արևմտյան լանջին։ Կլիման մերձարևադարձային է։ 1999 թվականի հունվարի 25-ին քաղաքի զգալի մասը ավերվեց 6,2 բալ (ըստ Ռիխտերի սանդղակի) ուժգնությամբ երկրաշարժի հետևանքով։ Մահացան 1230 մարդ, իսկ մոտ 200000 հազարը մնացին անօթևան։

Պատմություն
-----------

Կոլումբիական Արմենիա քաղաքը իր անունը ստացել է 1880 թվականին մի կալվածքի անունով, որի տերերը եղել են հայեր, որոնք եկել էին Հարավային Ամերիկա։ Քաղաքի կարգավիճակ ստացել է իր հիմնադրումից 9 տարի անց։ Բնակիչների թիվը արագ ավելանում էր և իշխանությունները 1889 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Արմենիան ճանաչեցին որպես գործող քաղաք։ Սկզբնական շրջանում նոր բնակավայրը անվանեցին Վիլլա Հոլդուին (իսպ. Villa Holguín) այդ ժամանակ գործող նախագահի` Կարլոս Օլգին Մալյարինոյի պատվին։ Ամբողջ աշխարհը ողողած Համիդյան կոտորածի և, այնուհետև, Թուրքիայում 1915 թվականին հայերի ցեղասպանության մասին լուրերի տպավորության տակ շուտով քաղաքը վերանվանեցին Արմենիա` նահատակված հայերի պատվին։

Քաղաքի նկարագրություն
---------------------

Ինչպես այլ կոլումբիական քաղաքներ, որոնք ավանդույթի համաձայն ունեին կրկնակի անուններ, Արմենիան նույնպես ունի երկրորդ անունը՝ «հրաշքների քաղաք» (ciudad de los milagros), որը նա ստացել է արտասովոր, արագ զարգացման համար, որին օժանդակել են քաղաքի բնակիչները։ Սուրճի համաշխարհային հռչակը Կոլումբիայի համար դարձավ իսկական տնտեսական հրաշք, և հատկապես այն շրջանների համար, որտեղ աճում էր սուրճը։ Արմենիայում գործնականում գրեթե բացակայում է աղքատությունը, չնայած տեղի բնակիչները չեն սիրում չափից ավելի շքեղություն։ Ներկայումս Արմենիան կոլումբիական բոլոր նահանգների մայրաքաղաքներից ամենաերիտասարդն է, երկրի տնտեսապես ամենաբարգավաճ շրջանի կենտրոնն է։ Կլոր տարվա մեղմ, տաք կլիման ստեղծում է իդեալական պայմաններ այդ շրջանում սուրճի էլիտար տեսակների աճեցման համար։ Պատահական չէ, որ Արմենիան անվանում են Կոլումբիայի «սուրճի մայրաքաղաք» (Capital cafetera)

Պատկերասրահ
-----------

* «Արմենիա» - հոտել «Արմենիա» - հոտել
* Եկեղեցին քաղաքի կենտրոնում Եկեղեցին քաղաքի կենտրոնում
* Եկեղեցու ներքին տեսքը Եկեղեցու ներքին տեսքը
* Շատրվան քաղաքի հրապարակում Շատրվան քաղաքի հրապարակում
* Քաղաքի իշխանության դիմաց Քաղաքի իշխանության դիմաց
* «Արմենիա» քաղաքում «Արմենիա» քաղաքում
* «Արմենիա» երկաթուղային կայարանը (Կոլումբիա)«Արմենիա» երկաթուղային կայարանը (Կոլումբիա)
* Քաղաքի շուրջ սուրճի տնկարկները Քաղաքի շուրջ սուրճի տնկարկները
* Ավանդական սուրճի տրանսպորտ Ավանդական սուրճի տրանսպորտ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Город Армения в Колумбии — страница на русском

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX6184533 · GND: 4526239-1 · LCCN: n85345737 · VIAF: 133767630 · WorldCat VIAF: 133767630 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 94)։*  |
**«Հուշարձան ապրիլ տասնմեկի»** հայ բանասեր, հրատարակիչ ու գրող Թեոդիկի 1919 թվականին Պոլսում հրատարակծ հուշամատյանը՝ նվիրված է Մեծ եղեռն ի զոհերին։ Հուշամատյանում կենսագրական տեղեկություններով և լուսանկարներով ներկայացված են մոտ հազար հայ մտավորական, որոնք ձերբակալվել են և զոհվել Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Հուշամատյանի նախաձեռնողը եղել է Պոլիսում ստեղծված «Ապրիլի 11-ի սգո հանդես» հանձնախումբը։ 

Լույս է տեսել «Արզուման» տպարանում։ Վերնագրում հիշատակվում է ապրիլի 11, քանի որ այն հին տոմարով համապատասխանում է ապրիլի 24-ին։

Հրատարակության նախապայմաններ
----------------------------

«Ապրիլի 11-ի սգո հանդես» հանձնախումբը իր գործունեությունը սկսել է Մուդրոսի զինադադարից հետո, այն կարճ ժամանակահատվածում, երբ շարունակվում էր պատերազմական հանցագործությունների հետաքննությունը։ Այդ օրերին կոմիտեի նախաձեռնությամբ Սուրբ Հակոբի հայկական գերեզմանատանը կանգնեցվել է Մեծ Եղեռնի զոհերին նվիրված առաջին հուշարձանը, որը հետագայում ավերվել է, իսկ հետքերը վերացվել են։

Վերահրատարակում
---------------

2010 թվականի ապրիլի 24-ի նախօրեին Ստամբուլում թուրք մտավորական, ակտիվիստ, մարդու իրավունքների պաշտպան և «Բելգե» հրատարակչության հիմնադիր-տնօրեն Ռագըփ Զարաքօլուն վերահրատարակել է Թեոդիկի հուշամատյանը։ Գիրքը հրատարակվել է երեք լեզվով՝ հայերեն, թուրքերեն և անգլերեն: Գրքում կա ներածական բաժին, որտեղ ներկայացված է Հրանտ Դինքի և Թեոդիկ կենսագրությունը, ինչպես նաև Դինքի «Հոգեվիճակս վախվորած աղավնու է նման» հոդվածը։

Բովանդակություն
---------------

Աշխատությունը բաղկացած է երկու մասից՝ կենսագրական և գրական բաժիններից։

Առաջին բաժնում ներկայացված են Կ. Պոլսից աքսորված Կ. Պոլսում կախաղան հանված հայ ազգային և լուսավորչական գործիչներ: Առանձին բաժիններում խմբագիրն անդրադաարձել է աքսորի վայրերում հիվանդություններից մահացածներին և գավառական մտավորականության զոհերին՝ ըստ բնակության վայրի։ Գրքում ընդգրկված զոհերն ունեն Թեոդիկի կողմից տրված հաջորդական համարակալում՝ մոտ 760 զոհ։

Երկրորդ բաժինը նվիրված է Արևմտյան Հայաստանի գրեթե բոլոր քաղաքներին։ Նույն բաժնում տեղ են գտել Այաշ աքսորված պոլսահայ մտավորական Բյուզանդ Պոզաճյանի և Չանղրի աքսորված Միքայել Շամտանճյանի հուշերը՝ 1915 թվականի ապրիլի 11-ի (24) հայ մտավորականության աքսորումը և մի քանի ամիսների ընթացքում նրանց կրած տառապանքները։

Գրական բաժնում ընդգրկված են Բյուզանդ Պոզաճյանի «Այաշին ընդառաջ», Միքայել Շամտանճյանի «Հուշեր Ճանկռից» գրքերը, ինչպես նաև նահատակված եկեղեցականների հուշեր։

Վերջաբանի փոխարեն «Ապրիլի 11-ի սգո հանդես» կոմիտեի կոչն է հայերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայ գողգոթայի խաչակիրները
2. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973): Կենսագրական բառարան, հատոր Ա: Երևան: «Սովետական գրող», էջ 356:
3. ↑  Թոեդիկը ներկայացրել է Եղեռնին զոհ գնացած 763 մտավորականի անուն
4. ↑  Ռագըփ Զարաքոլու, Մտքի հաղթանակը Թեոդիկից մինչև Հրանտ Դինք
5. ↑  Հայ Դատի թուրք պաշտպանը պարգևատրվեց «Հակոբ Մեղապարտի» հուշամեդալով
6. ↑  ԹԵՈԴԻԿ (Լաբճինճյան Թեոդոս Գրիգորի)
**Տրագիկոմեդիա**, դրամատիկ ստեղծագործություն, որտեղ ողբերգականը արտահայտվում է կատակերգությամբ, կամ գործողությունները կատարվում են խառը ձևով՝ ողբերգական և կատակերգական տարրերով։

Պատմություն
-----------

Տրագիկոմեդիայի մոտիվներ եղել են Եվրիպիդեսի մոտ։ Որպես ժանր, տրագիկոմեդիան լայն տարածում է գտել Հին Հունաստանում, երկար ժամանակ մոռացվել, սակայն կրկին վերածնվել է միայն Ռենեսանսի վերջին։ Պոետ և տեսաբան Բատիստա Գուարինին 1601 թվականին իր «Տրագիկոմիկական պոեզիայի կոմպենդիում»-ում (իտալ.՝ Compendio clella poesia tragicomico) գրել է․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Տրագիկոմեդիայի ստեղծողը ողբերգությունից վերցնում է բարձրադիր հերոսներին, սակայն ոչ մեծագույն իրադարձությունները, իրականին մոտ, բայց ոչ պատմական ֆաբուլան, զգացմունքների գրգռումը, սակայն ոչ դրանցով ցնցվելը, հաճույքը (ողգերգությանը հատուկ), բայց ոչ դրա մռայլությունը, վտանգը, սակայն առանց մահվան։ Կատակերգությունից այն վերցնում է ծիծաղը, բայց ոչ չափացանված, չափավոր զվարճությունը, հորինված բարդացումները, երջանիկ ավարտը, իսկ գլխավորը կերպով՝ կատակերգական համերաշխությունը։ |  |

Տրագիկոմեդիայի ժանրը պարզվեց համահունչ է բարոկկոյի էսթետիկային և XVII դարի սկզբին, Իտալիայի կողքին, տարածվեց Իսպանիայում, Ֆրանսիայում և Անգլիայում՝ Յակոբյան դարաշրջանում, որտեղ Ջոն Ֆլետչերը և Ֆրենսիս Բոմոնթ ներմուծեցին պիեսներում տրագիկոմիկական տարրերի մոդան, սակայն երջանիկ ավարտով։ Այդ բանալու մեջ Ուիլյամ Շեքսպիրը գրել է իր վերջին «Փոթորիկ», «Ցիմբելին», «Փերիքլ» և «Ձմեռային հեքիաթ» պիեսները։

Նախահեղափոխական Անգլիայում տրագիկոմեդիայի ծաղկումից հետո այն երկրի սահմաններում XIX և XX դարերում վերապրեց իր երկրորդ վերածնունդը, երբ այդ ժանրին նախապատվություն էին տալիս Հենրիկ Իբսենը, Յուհան Ավգուստ Ստրինդբերգը, Գերհարդ Հաուպտմանը և Անտոն Չեխովը։

Կինեմատոգրաֆիայի զարգացման հետ (սկսած Չարլի Չապլինից), տրագիկոմեդիայի ներքո սկսվեցին ստեղծել նաև կինոնկարներ, որտեղ ողբերգության (դրամատուրգիայի) և կատակերգության ծավալի համադրումն էր՝ մելամաղձոտ նոտաներով։ Հայտնի են մնջախաղում տրագիկոմիկ կերպարներ ստեղծող այնպիսի վարպետներ, ինչպիսին Լեոնիդ Ենգիբարյանը։

Տես նաև
-------

* Ողբերգություն (ժանր)
* Կատակերգություն
* Դրամա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Луцкер П. В. Сусидко Ирина Петровна* Итальянская опера XVIII века. — М. 1998. — Т. 1. Под знаком Аркадии. — 99 с. — ISBN 5-87334-030-7
2. ↑  *Луцкер П. В. Сусидко Ирина Петровна* Итальянская опера XVIII века. — М. 1998. — Т. 1. Под знаком Аркадии. — 99—100 с.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Рацкий И. Проблема трагикомедии и последние пьесы Шекспира, «Театр», 1971, № 2.
* Нагле И. Маленькое эссе о жанре Archived 2011-09-13 at the Wayback Machine.
**Պանաս (Աֆանասի) Կարպովիչ Սակսագանսկի** (ուկրաիներեն՝ Панас Карпович Саксаганський, իսկական ազգանունը՝ **Տոբիլևիչ**, ուկրաիներեն՝ Тобілевич, մայիսի 3 (15), 1859, Կամենո-Կոստովատոե, Novomaryivka Hromada, Բրատսկոեի շրջան, Նիկոլաևի մարզ, Ուկրաինական ԽՍՀ - սեպտեմբերի 17, 1940(1940-09-17), Կիև, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի խորհրդային դերասան, ռեժիսոր, մանկավարժ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1936)։

Ի․ Կ․ Կարպենկո-Կարիի և Ն․ Կ․ Սադովսկու եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Բեմադրական գործունեությունն սկսել է 1875 թվականին սիրողական, 1883 թվականին՝ պրոֆեսիոնալ թատրոններում։ Աշխատել է Մ․ Պ․ Ստարիցկու, Մ․ Լ․ Կրոպիվնիցկու, Ն․ Կ․ Սադովսկու թատերախմբերում։ 1890-1909 թվականներին Սակսագանսկիի գլխավորած թատերախմբում են եղել ուկրաինական թատրոնի նշանավոր դերասաններ (Մ․ Կ․ Զանկովեցկայան և ուրիշներ)։ 1915-1916 թվականներին եղել է Ի․ Ա․ Մարյանենկոյի թատերախմբի դերասան։ 1918 թվականին Կիևում ստեղծել է ժողովրդական թատրոն, որի հիման վրա 1922 թվականին կազմակերպվել է Մ․ Զանկովեցկայայի անվան ուկրաինական դրամատիկական թատրոնը (այժմ՝ Լվովում)։ Աշխատել է նաև Ֆրանկոյի անվան ուկրաինական, Խարկովի ժողովրդական (1927-1931) թատրոններում։ Սակսագանսկին 19-րդ դ․ 2-րդ կեսի և 20-րդ դ․ սկզբի ուկրաինական թատերարվեստի քննադատական ռեալիզմի խոշոր ներկայացուցիչներից է։

Աշխատություններ
---------------

Սակսագանսկիի կատարողական արվեստին բնորոշ էր հարուստ երանգներով բեմական խոսքը, ժողովրդական հումորը։ Լավագույն դերերից են՝ Բոնավենտուրա, Դնատ (Կարպենկո-Կարիի «Հարյուր հազար», «Մարտին Բորուլյա»)։ 1899 թվականից՝ ռեժիսոր։ Բեմադրել է Կարպենկո-Կարիի, Ստարիցկու, Շեչենկոյի, Շիլլերի և այլոց պիեսերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Саксаганский Панас Карпович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  Ռուսերեն Վիքիպեդիա (ռուս.) — 2001.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · Rodovid |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000063616073 · LCCN: n85354158 · NLA: 35898330 · VIAF: 30997702 · WorldCat VIAF: 30997702 |

 |
**Վաալսերբերգ** (հոլ.՝ Vaalserberg), Նիդեռլանդների ամենաբարձր կետը։

Աշխարհագրություն
----------------

Վաալսերբերգը Նիդեռլանդների հարավում գտնվող փոքրիկ բլրակ է։ Երկրաբանորեն պատկանում է Արդեններին։ Վարչական տարածքը մտնում է Լիմբուրխ մարզի Վալս համայնքի կազմի մեջ։

Երկրի ամենաբարձր կետը մակնշված է փոքրիկ հուշարձանով։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

Վաալսերբերգը հայտնի է նաև նրանով, որ անցման սահման է հանդիսանում երեք երկրների՝ Բելգիայի, Նիդեռլանդների և Գերմանիայի քաղաքացիների համար։ Անցման կետում կանգնեցված է նաև սահմանը խորհրդանշող ձող երեք պետությունների դրոշներով։

Հայտնի է նաև, որ Viergrenzenweg (գերմաներենից թարգմանաբար ― «Չորս սահման») բառի ծագումը։ 1816-1920 թվականներին այստեղ եղել է Մորեսնետի չեզոք սահմանը։

Երեք պետությունների քաղաքացիների համար սահմանի անցումը ազատ է։

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Պառկելախոց**, պառկելահարուկ, մարդու փափուկ հյուսվածքների մեռուկացումը մշտական ճնշման հետևանքով, ուղեկցվում է արյան շրջանառության և նյարդային սնուցման տեղային խանգարումներով։ Առաջանում է երկարատև անշարժ պառկելու (կոտրվածքների, կենտրոնական նյարդային համակարգի հիվանդությունների, ողնուղեղի վնասվածքների և այլն) հետևանքով։ Պառկելախոց առավելապես լինում է պոչուկի, թիակների, կրունկների և արմնկային հոդերի շրջանում։ Ախտահարվում են մաշկը (մակերեսային պառկելախոց), ենթամաշկային բջջանքն ու մկանները (խորը պառկելախոց)։ Մաշկի վրա պառկելախոց կարող է առաջանալ նաև գիպսակապերի, օրթոպեդիկ պրոթեզների և ապարատի ճնշումից, բերանի լորձաթաղանթի վրա՝ ատամների պրոթեզների ճնշումից և այլն։ Բուժումը․ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթում, կալիումի պերմանգանատի քսում, վիրակապեր, օրգանիզմն ամրապնդող միջոցներ, հազվադեպ՝ վիրաբուժական միջամտություն։ Կանխարգելումը․ մաշկի խնամք, հիվանդի դիրքի և սպիտակեղենի հաճախակի փոխում, հատուկ ներքնակների օգտագործում։
Զարգացման աստիճանները.
Առաջին աստիճան-նկատվում է տեղային հիպերեմիա(մաշկի կապտապարմիր երանգավորում),կոշտություն։
Երկրորդ աստիճան-հիպերեմիկ հատվածներում նկատվում են ճաքեր,որոնք էլ վերածվում են վերքերի։
Երրորդ աստիճան-վերքերը ընդգրկում են ավելի խորանիստ մակարդակներ`ենթամաշկ,մկաններ,առաջանում է երկրորդային ինֆեկցիաների վտանգ։
Չորրորդ աստիճան-վերքի խորությունը հասնում է մինջև վերնոսկր,ապաքինման հավանականությունը շատ քիչ է։

  


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 136)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՄԴ-9-ԿՄ · ՀՄԴ-9-ԿՄ · ՀՄԴ-10-ԿՄ · ՀՄԴ-10-ԿՄ · DiseasesDB · eMedicine · MedlinePlus · NCI Thesaurus  |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · MESH ID · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11965241f · Disease Ontology · GND: 4149036-8 · LCCN: sh85012764 · Microsoft: 2908890049 · NDL: 00575922 · NKC: ph119363 |

 |

 |
Թյունոս ձուկը՝ մալդիվյան խոհանոցի շատ ուտեստների կարևոր բաղադրիչ
**Մալդիվյան կղզիների ազգային խոհանոցը** հնդկական և արաբական խոհանոցների փոխառություն է։ Այն դժվար է պատկերացնել առանց երեք հիմնական բաղադրամասերի՝ կոկոսային ընկույզի, ձկնեղենի և բրնձի։

Հիմնական բաղադրամասեր
---------------------

Մալդիվյան խոհանոցում հասուն կոկոսը օգտագործվում է կոկոսի յուղ և կաթ ստանալու նպատակով։

Կոկոսի կաթը մշակվում է կոկոսյան ընկույզով, իսկ ստացվածը օգտագործվում է սոուսների, աղցանների, ապուրների և այլ ուտեստների մեջ։ Մալդիվյան խոհանոցում կոկոսի յուղը օգտագործվում է վաֆլի-տորթերի պատրաստման մեջ և փոխարինում է մարգարինին։

Ձկնապուրների պատրաստման մեջ մալդիվյան խոհանոցում հաճախ են օգտագործում թյուննոս ձկանը՝ թարմ և չորացած կերպով։ Այս ձկանից պատրաստում են մալդիվյան ամենասիրված և հայտնի ուտեստը՝ թյուննոսը բրնձով,որը համեմված է տարբեր տեսակի սոուսներով և պղպեղով։ Մալդիվյան ազգային խոհանոցի թեթև խորտիկներից են ձկան կտորները՝ չիլի պղպեղով, ձկով և համեմունքներով կարկանդակներ, ինչպես նաև տապակած ձուկ։

Նախաճաշի ամենասիրված ուտեստը մասնուխին է՝ թյուննոսով, սոխով, կոկոսի յուղով և լայմով։

Մալդիվյան կղզիների ազգային խոհանոցի կարևոր բաղադրիչն է նաև բրինձը։ Այն ծառայում է, որպես որակական հիմք։ Այն օգտագործվում է ինչպես խաշած, այնպես էլ հում վիճակում։ Հում վիճակում օգտագործվում է ձկնային կոկտեյլ մատուցելիս՝ տեղական հացի, սոխի և չիլի պղպեղի հետ։

Բացի այդ, բրինձը օգտագործվում է նաև մալդիվյան հայտնի ուտեստներից մեկի՝ գարուդայի պատրաստման մեջ։ Այն իրենից ներկայացնում է ապուր՝ չոր ապխտակ ձկով։

Տես նաև
-------

* Մալդիվյան կղզիներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մալդիվյան կղզիների ազգային խոհանոց, գլխավոր առանձնահատկությունները
2. ↑  Մալդիվյան բաղադրատոմսեր

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Մալդիվյան խոհանոց***էջը Վիքիպահեստում |

* Սնունդը կղզիներում՝ Մալդիվյան կղզիների խոհանոց և մշակույթ
* Ղումաշի. Մալդիվյան կղզիների խոհանոց
**Արտեմ Կարապետի Պողոսով** (ապրիլի 25, 1904(1904-04-25), Բուդյոննովսկ, Ստավրոպոլի երկրամաս, ՌԽՖՍՀ - մարտի 22, 1989(1989-03-22), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), գեներալ-մայոր (օգոստոսի 3․1953 թ.)։ ՍՄԿԿ անդամ 1927 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Վ․ Ի․ Լենինի անվան ռազմաքաղ․ ակադեմիան (1935 թ.), Կ․ Ե․ Վորոշիլովի անվան բարձրագույն ռազմական ակադեմիան (1951 թ.)։ 1926 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ 1929 թվականից՝ հեծյալ էսկադրոնի քաղղեկ, 1935 թվականից՝ հեծյալ դիվիզիայի մեքենայացված գնդի կոմիսար Հեռավոր Արևելքում։ 1939 թվականին մասնակցել է Ւոսլխինգոլի շրջանում ճապոնացի ագրեսորների ջախջախմանը։ Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին օրերից, որպես տանկային դիվիզիայի, ապա բրիգադի կոմիսար, իսկ 1942 թվականի հոկտեմբերից՝ 20-րդ տանկային կորպուսի քաղբաժնի պետ, մասնակցել է Ուկրաինայում (Կիև, Պոլտավա, Խարկով), Ստալինգրադի մատույցներում մղված մարտերին, Կուրսկի ճակատամարտին, Ուկրաինայի և Լեհաստանի ազատագրմանը, Գերմանիայի տարածքում ծավալված մարտական գործողություններին։ Պատերազմից հետո Արտեմ Պողոսովը եղել է ցամաքային զորքերի ավտոզրահատանկային վարչության պետի քաղգծով տեղակալ, մեքենայացված ստորաբաժանման քաղբաժնի պետ, թիկունքի և տրանսպորտի ռազմական ակադեմիայի քաղբաժնի պետ (1958-1959 թթ.)։ Զորացրվել է 1961 թվականին։

Պարգևատրվել է Լենինի 2, Կարմիր դրոշի և այլ շքանշաններով։

Գրականություն
-------------

* Коллектив авторов. Великая Отечественная: Комкоры. Военный биографический словарь / Под общей редакцией М. Г. Вожакина. — М.; Жуковский: Кучково поле, 2006. — Т. 2. — С. 162—163. — ISBN 5-901679-08-3. (ռուս.)

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 372)։*  |
Միսիոներները Հայաստանում։ Քարոզիչները (առաջինը՝ կաթոլիկները) սկսել են մուտք գործել Կիլիկյան Հայաստան ու Մեծ Հայք 13-րդ դ. վերջին և 14-րդ դ. սկզբին։ Կաթոլիկ տարբեր միաբանություններ ժամանակի ընթացքում Կիլիկիայի, Հայաստանի առևտրաարհեստավորական կարևոր կենտրոններում, Իրանի և Կովկասի հայաշատ վայրերում հիմնել են լատինական (կաթոլիկ) համայնքներ։

Ավետարանականությունը (բողոքականություն) հայերի միջավայրում տարածվել է 19-րդ դ. սկզբից։ Դրա նախաձեռնողը և հովանավորողը Մեծ Բրիտանիան էր։ Հայաստանում աստիճանաբար գործել են ամերիկյան, գերմանական, նորվեգիական միսիոներները։ Եվրոպական և ամերիկյան քարոզիչների գործունեության հետևանքով բազմաթիվ հայեր դարձել են կաթոլիկներ, բողոքականներ։ Քարոզիչներն իրենց գաղափարները տարածելու համար հիմնել են դպրոցներ (Կոստանդնուպոլսում, Խարբերդում, Ադաբազարում, Այնթապում, Ադանայում, Մարաշում, Բաղեշում, Վանում, Պարտիզակում, Ուրֆայում), որբանոցներ, դրամական օգնություն ցույց տվել կարիքավոր հայ ընտանիքներին, ստեղծել բարեգործական հիմնադրամներ և այլն։

Մեծ տերությունները միսիոներների գործունեությունը և ներկայությունն օգտագործել են քաղաքական նպատակներով՝ ինչպես օսմանյան կառավարության վրա ճնշում գործադրելու, այնպես էլ Արևելքում իրենց ազդեցությունը տարածելու համար։ Չնայած դրան, բազմաթիվ միսիոներներ փորձել են աջակցել հայկական հարցի արդարացի լուծմանը, բողոքել մեծ տերությունների (որոնք հայկական հարցը շահարկում էին հօգուտ իրենց քաղաքական նպատակների) երկդիմի քաղաքականության դեմ, մարդասիրական կարևոր գործ կատարել Հայաստանում, Կիլիկիայում և Օսմանյան կայսրության հայաբնակ վայրերում հայկական կոտորածների (1894-1896 թթ.) և հայերի ցեղասպանության ժամանակ։ Միսիոներները կոչ էին անում եվրոպական պետություններին՝ օգնել դժբախտության մեջ գտնվող հայ ժողովրդին, շատերը, վտանգելով կյանքը, փնտրել և որբանոցներում են տեղավորել որբ ու անապաստան երեխաներին, ցեղասպանությունից փրկել բազմաթիվ հայերի։ Իրենց հայասեր գործունեությամբ աչքի են ընկել Մ. Յակոբսենը, Կ. Եփփեն, Կ. Փիթըրսոնը, Ա. Յոհանսոնը, Ջ. Հորդը և ուրիշներ։

Հայաստանում գործած միսիոներների (Յոհաննես Լեփսիուս, Լ. Աբբոթ, է. Ռոբինսոն, է. Բլիս և ուրիշներ) հաղորդագրությունները, տեղեկությունները թուրքական կառավարող շրջանների հայաջինջ քաղաքականության, ծրագրերի վերաբերյալ կարևոր վավերագրեր են հայերի ցեղասպանության լուսաբանման համար և ի չիք են դարձնում ցեղասպանությունը ժխտող թուրքերի սին փաստարկները։

Գրականություն
-------------

* Օրմանյան Մ. Հայոց եկեղեցին և իր պատմութիւնը... ԿՊ, 1911 թ.։
* Քասունի Ե. Լուսաչափդ պատմութիւն հայ ավետարանական շարժման 1846-1946 թթ. Բեյրութ, 1947 թ.։
* Ալպոյաճյան Ա, Պատմութիւն Եվդոկիոյ Հայոց, Կահիրե, 1952։
* Նույնի, Պատմութիւն Մալաթիոյ Հայոց, Բեյրութ, 1961 թ.։
* Նազիկյան Գ. Արևմտահայ մանկավարժական միտքն ու դպրոցը, ե. 1969 թ.։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |