**Աստիագես** (ըստ Հերոդոտոսի Ἀστυάγης *Աստիագես*, ըստ Կտեսիաս Կնիդացու *Աստիիգաս*, ըստ Դիոդորուսի` *Ասպադաս*; Բաբելոներեն, *Իշտումեգու*մ.թ.ա. 7-րդ դար, Եկբատան, Համադան, Իրան - մ.թ.ա. 6-րդ դար, Parthia Satrapy), եղել է Մեդիական կայսրության վերջին թագավորը մ.թ.ա. 585–550, Քսերքսես I-ի որդին է։ Նա գահազրկվել է Կյուրոս Բ Մեծի կողմից։ Նրա անունը հին իրաներեն բացատրվում է *Իշտի Վայգա*, որը նշանակում է նիզակ ճոճող։

Կառավարում
----------

Մեդիական կայսրությունը Քսերքսեսի և Աստիագեսի կառավարման ժամանակ
Աստիագեսը հաջորդել է իր հորը մ.թ.ա.585 թվականի Հալիսի ճակատամարտից հետո, որը հնգամյա պատերազմ էր լիդիացիների և մեդիացիների միջև։ Նա ժառանգում է մեծ կայսրություն, որը կառավարվում էր երկուսի` Կրեսոսի և Նաբուգոդոնոսորի կողմից։ 
Նաբուգոդոնոսորի կինը` Ամիտիսը` Աստիագեսի քույրն էր, թագուհի, որի համար, ասում են, Նաբուգոդոնոսորը կառուցել էր Կախովի այգիները 
.։

Սակայն, վերջին տեղեկությունների համաձայն, այգին կառուցված է եղել Ասորեստանի թագավոր Սինաքերիբի կողմից։
Հին աղբյուրները համարյա ոչինչ չեն հաղորդում Աստիագեսի կառավարման մասին։ Հերոդոտոսը հաղորդում է, որ Աստիագեսը դաժան և բռնակալ մարդ է եղել։
Ըստ Քսենոփոնի Կյուրոպեդիայի` քսաներեք տարի անց Աստիագեսը կորցնում է իր ազնվականների աջակցությունը Կյուրոսի դեմ պատերազմում, դրա արդյունքում Կյուրոսը հիմնադրում է Աքեմենյան կայսրությունը։

Հերոդոտոս
---------

Աստիագեսի երազը (Ֆրանս, 15-րդ դար)
Ըստ Հերոդոտոսի` Անտիկ Հունաստանի պատմաբանի հաղորդման` Աստիագեսը երազ է տեսնում, որը մեկնաբանվում է, որ դուստրը` Մանդանան, ծնելու է որդի, որը կործանելու է իր կայսրությունը։

Աստիագեսը աղջկան ամուսնացնում է Անշանի թագավոր Կամբիզ I-ի հետ։

Թագավոր Աստիագեսը հրամայում է Հարփագուսին սպանել երեխա Կյուրոսին Ժան Մոյ (1535-1550)
Երբ երկրորդ անգամ երազն Աստիագեսին զգուշացնում է վտանգի մասին, Աստիագեսը ուղարկում է իր գեներալ Հարփագուսին սպանելու երեխային` Կյուրոսին։ Հերոդոտոսը նշում է Կյուրոսի ծնողներին, բայց չի ասում, որ Կամբիզը եղել է թագավոր։ Ժամանակակից գիտնականները պնդում են, որ Կյուրոսը եղել է Աստիագեսի թոռը։ Հարփագուսը չի ուզում արյուն թափել և երեխային տալիս է հովիվ Միթրիդատեսին, որի կինը հենց նոր էր մեռած երեխա ծնել։

Կյուրոսը մեծանում է որպես Միթրիդատեսի սեփական երեխա, իսկ մեռած երեխային Հարփագուսը ներկայացնում է Աստիագեսին որպես մեռած Կյուրոս։ Երբ երեխան դառնում է տասը տարեկան, Աստիագեսը իմանում է, թե ով է նա և նրան ուղարկում է Անշան` իր ծնողների մոտ։ Հարփագուսը չի փրկվում վրեժխնդրությունից։ Աստիագեսը, սպանելով նրա երեխային, վերջինիս մսով խնջույքի ժամանակ կերակրում է հորը։

Կյուրոսը հաջորդում է հորը մ.թ.ա. 559 թվականին։ Նա Հարփագուսի խորհրդով մ.թ.ա. 553 թվականին դուրս է գալիս Աստիագեսի դեմ։ Երեք տարի տևում է պատերազմը նրանց միջև։ Պասարգադի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտից հետո Կյուրոսը նվաճում է Մարական կայսրությունը։

Հարփագուսը Կյուրոսի մոտ է մնում մինչև իր մահը։ Ըստ դիցաբանության` Կյուրոսը սնվել է շան կաթով։ Շունը պաշտվում է պարսիկների կողմից որպես սրբազան կենդանի։ Լեգենդի համաձայն` ժամանակին Հռոմուլոսն ու Ռեմուսն էլ էին սնվել գայլի կաթով (լատին․՝ Lupa)
։

Պարտություն
-----------

Աստիագեսի պարտությունը։ Աստիագեսը (կանգնած ձախ կողմում շղթաներով) Կյուրոսի դիմաց (կենտրոն), 18-րդ դար
Նաբոնիդի ժամանակագրությունում նշված է, որ Պասարգադի ճակատամարտից հետո Հարփագուսը ընտանիքի հետ կայսրությունում արժանանում է բարձր դիրքի (քանի որ Կյուրոսի գեներալն էր)։ Հետո Կյուրոսը գրավում է Աստիագեսի տերության մայրաքաղաքը։ Հարփագուսը դառնում է Կյուրոսի 
ամենահաջողակ գեներալը։ Ըստ Հերոդոտոսի Կյուրոսը Աստիագեսին պահում է իր պալատում մինչև վերջինիս մահը, իսկ ըստ Կտեսիասի` նա դառնում է 
Պարթևստանի շրջաններից մեկի նահանգապետ։

Աստիագեսի մահվան հանգամանքները հայտնի չեն։ Կրեսոսը արշավում է Կյուրոսի դեմ` Աստիագեսի համար վրեժխնդիր լինելու։ Կյուրոս Մեծը Հարփագուսի հետ պարտության է մատնում Կրեսոսին և նվաճում Լիդիան մ.թ.ա. 547 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Astyages, Encyclopædia Iranica.
2. ↑  "Archived copy". Արխիվացված է the original 2013 թ․ օգոստոսի 8-ին. Retrieved 2013 թ․ օգոստոսի 2. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)CS1 սպաս․ արխիվը պատճենվել է որպես վերնագիր (link), The Hanging Gardens of Babylon
3. ↑   Archived 2013-09-13 at the Wayback Machine. Cyaxares (Livius.org)
4. ↑  , Astyages, the last Median king (Iranica Online)
5. ↑  , Cyropaedia: The Education of Cyrus by Xenophon (Gutenberg.org)
6. ↑  cf. How, W. W. & Wells, J. (1991)
7. ↑  *A commentary on Herodotus with introduction and appendixes*. Oxford [Oxfordshire]: Oxford University Press. i.107
8. ↑  cf. How and Wells i.107
9. ↑  Herodotus i.110
10. ↑  Justin (i.4)
11. ↑  cf. How and Well, i.110
12. ↑  Cyrus takes Babylon (530 BCE) Archived 2016-12-08 at the Wayback Machine. (Livius.org)
13. ↑  Astyages (Livius.org)

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |
| --- |
| 
  **Հին Մերձավոր Արևելք**
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Աստիագես Վիքիպահեստում |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Տես՝ ***Astyages*** Վիքիբառարան, բառարան և թեզաուրուս |

լ Livius Site's Astyages' page Archived 2011-05-14 at the Wayback Machine.

* Meyer, Eduard (1911). "Astyages". In Chisholm, Hugh (ed.). *Encyclopædia Britannica*. Vol. 2 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 821. `{{cite encyclopedia}}`: Cite has empty unknown parameters: `|HIDE_PARAMETER15=`, `|HIDE_PARAMETER4=`, `|HIDE_PARAMETER2=`, `|HIDE_PARAMETER11=`, `|HIDE_PARAMETER8=`, `|HIDE_PARAMETER7=`, `|HIDE_PARAMETER10=`, `|HIDE_PARAMETER6=`, `|HIDE_PARAMETER9=`, `|HIDE_PARAMETER3=`, `|separator=`, `|HIDE_PARAMETER13=`, and `|HIDE_PARAMETER12=` (help)