**«Կարթագենի հիմնադիր Դիդոնեն»** նաև **«Դիդոնեն Կարթագենը հիմնադրելիս կամ Կարթագենի կայսրության ծաղկումը»** (անգլ.՝ Dido building Carthage, or the rise of the Carthaginian Empire), անգլիացի նկարիչ, ռոմանտիկական բնանկարի վարպետ, ջրանկարիչ և փորագրիչ, ֆրանսիական իմպրեսիոնիստների նախակարապետ Ուիլյամ Թըրների նկարը։ Հեղինակը կտավը վրձնել է 1815 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են՝ 155,5 × 230 սմ։ 1856 թվականից ցայսօր «Կաթագենի հիմնադիր Դիդոնեն» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Լոնդոնի ազգային պատկերասրահում (Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա)։

Սյուժե
------

Ուիլյամ Թըրները նկարը ստեղծելիս որպես սյուժե օգտագործել է Վերգիլիոսի «Էնեական» էպիկական պոեմը։ Դիդոնեն Պիգմալիոնի՝ Տյուրոսի արքայի քույրն էր և Սիքեի Կինը։ Նա փախչում է Լիբիա այն բանից հետո, երբ գահի համար մղվող պայքարում ձեռնունայն մնաց։ Այստեղ, ըստ ավանդության, Դիդոնեն հիմնադրում է Կարթագեն քաղաքը։ Ուիլյամ Թըրները հաճախակի էր անդրադառնում դասական սյուժեներին, իսկ Դիդոնեի և Էնեասի պատմությունը նկարչի ամենասիրելի թեմաներից էր. մահվանից առաջ նա հասցրեց ստեղծել ևս չորս նկարներ այս նույն թեմայով։

Պատմություն
-----------

«Կաթագենի հիմնադիր Դիդոնեն» ստեղծագործության մեջ առավել ամբողջությամբ է պատկերված իդեալականացված աշխարհը, որն ըստ էության Ջոշուա Ռեյնոլդսի արվեստի տպավորության ներքո է ստեղծվել։ Նրա դասախոսությունները Ուիլյամ Թըրները լսել է Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում ուսանելի տարիներին։

Հավատարիմ իր համոզմունքներին, ըստ որի գեղարվեստական ստեղծագործությունը պետք է ունենա խրատականություն, Ուիլյամ Թըրները հակասություն է դրել «Կաթագենի հիմնադիր Դիդոնեն» ստեղծագործության մեջ։ Մի կողմում երևում է Կարթագենի եռացող կյանքը, իսկ մյուս կողմում, ըստ մասնավորի աջ հատվածում, պատկերված է Սիքեի գերեզմանը։

Հնարավոր է, որ նկարում պատկերված անսովոր գունավորմամբ արևը վրձնելիս Թըրները տեսել է ինդոնեզական Տամբորա հրաբուխը։ 1815 թվականի ապրիլին այդ հրաբուխի ժայթքման ժամանակ մթնոլորտ է արտանետվել ավելի քան 100 կիլոմետր խորանարդ մոխիր։ Այդ պատճառով փոխվել է կլիման Երկրի վրա. չափազանց երկարատև մառախուղներ էին գրանցվում, իսկ 1816 թվականի ամառը հայտնի դարձավ «Տարին առանց ամռան» անվանումով։

Անկասկած «Կաթագենի հիմնադիր Դիդոնեն» ստեղծագործությունը վրձնելիս Ուիլյամ Թըրները ազդվել է Կլոդ Լորենի պատմական կտավից, որը կոչվում է «Թագուհու մեկնումը». այս նկարը հեղինակը տեսել է դեռևս 1799 թվականին։ Տեսնելով այս նկարը լոնդոնցի կոլեկցիոներ Էնգերսթայնի մոտ, Թըրները լացել է։ Նկարի սեփականատերի հարցումներին ի պատասխան Թըրներն ասում է. «Դա այն պատճառով է, որ ես երբեք չէի կարողանա նկարել այսպիսի նկար»։ 1815 թվականին ավարտելով նկարը, Ուիլյամ Թըրները այն համարեց իր արվեստի գագաթնակետ և իր կտակում պայման դրեց, որ մեռնելիս մարմինը փաթաթեն այս նկարով։ Սակայն հետո հեղինակը փոխում է կտակը, քանի որ, ըստ նրա, հետո կրկին կհանեն մարմինը գերեզմանից, որպեսզի նկարը դուրս հանեն։

«Կաթագենի հիմնադիր Դիդոնեն» ստեղծագործությունը շատ անգամներ ցանկացան գնել, սակայն հեղինակը անդրդվելի էր և մերժում էր բոլորին։ Նա իր այս կտավը կտակեց Ազգային պատկերասրահին պայմանով, որ այն միշտ տեղ գտնի «Թագուհու մեկնումը» կտավի կողքին։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3
2. ↑
3. ↑  Dido building Carthage, or The Rise of the Carthaginian Empire // *National Gallery Picture Library*. Архивировано из первоисточника 21 հունվարի 2011.
4. ↑  Joseph Mallord William Turner — Biography, life and works.
5. ↑  Уильям Тёрнер / Перевод с английского А. Е. Мосейченко. — М. 2007. — С. 96—97.

Գրականություն
-------------

* Уильям Тёрнер / Перевод с английского А. Е. Мосейченко. — М.: ЗАО «БММ», 2007. — 256 с. — 2000 экз. — ISBN 5-88353-278-0
* *Дзуффи С.* Большой атлас живописи. — М.: Олма-Пресс, 2002. — С. 244. — 431 с. — ISBN 5-224-03922-3

Արտաքին հղումներ
----------------

* National Gallery
* JMW Turner, the English Claude, *The Guardian*, 8 March 2012
* J.M.W. Turner: The Making of a Modern Artist, Sam Smiles, p. 42-44, 126–128
* Academies, Museums, and Canons of Art, Gillian Perry, Colin Cunningham, p. 183-185
* Angel in the Sun: Turner's Vision of History, Gerald E. Finley, p. 63-67
* Cultivating Picturacy: Visual Art And Verbal Interventions, James A. W. Heffernan, p. 129-131
* Turner biography Արխիվացված 2015-05-01 Wayback Machine, Turner Society

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Կարթագենի հիմնադիր Դիդոնեն (նկար)** կատեգորիայում։ |