recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Վարդակակաչ Ֆլորենսկու** |
| Վարդակակաչ ՖլորենսկուՎարդակակաչ Ֆլորենսկու |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Շուշանածաղկավորներ (Liliales) |
| **Ընտանիք** | Շուշանազգիներ (Liliaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Շուշանայիններ (Lilioideae) |
| **Ցեղ** | Վարդակակաչ *(Tulipa)* |
| **Տեսակ** | **Վարդակակաչ Ֆլորենսկու** *(T. florenskyi)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Tulipa florenskyi***Woronow, 1924 |

**Վարդակակաչ Ֆլորենսկու** (լատ.՝ Tulipa florenskyi), շուշանազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

10-20 սմ բարձրությամբ, գեղազարդային բազմամյա սոխուկավոր բույս է։ Սոխուկի թեփուկները առսեղմ մազոտ են։ Ցողունը բարակ է և մերկ։ 8-10,5 սմ երկարությամբ տերևները թխակապույտ են, ալիքավոր եզրերով, սրանման, հաճախ հետ թեքված և սովարաբար երկարությամբ ծալված։ 3-5 սմ տրամագծով միայնակ ծաղիկը մեծ է, մուգ կարմիր կամ լիմոնի դեղին։ Ծաղկապատի մասերը դեղին են, դեղնածաղկի մոտ՝ մոխրագույն պուտով կամ առանց պուտի։ Առէջաթելերը մերկ են և սև։ Տուփիկն ունի սրացած կտուց։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Ագարակ, Մեղրի, Կարճևան, Շվանիձոր, Նյուվադի)։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Հարավարևմտյան Ադրբեջանում և Արևմտյան Իրանում (Շախպուր)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 550-1000 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև չոր քարքարոտ և կավային լանջերին, շիբլյակում և արիդային նոսրանտառներում։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում՝ մայիս-հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Անհետացման հիմնական պատճառը ծաղկեփնջերի համար իրականացվող հավաքն է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։ Անհրաժեշտ է ստեղծել նոր ԲՀՊՏ Ագարակ ավանի շրջակայքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 1082941
* GBIF: 5299645
* IPNI: 542913-1
* Plant List: kew-289760
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:542913-1
* Tropicos: 18405388
* WCSP: 289760

 |

 |
|  |
| --- |
| **Վարդակակաչ անտառային** |
| Վարդակակաչ անտառայինՎարդակակաչ անտառային |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Շուշանածաղկավորներ (Liliales) |
| **Ընտանիք** | Շուշանազգիներ (Liliaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Շուշանայիններ (Lilioideae) |
| **Ցեղ** | Վարդակակաչ *(Tulipa)* |
| **Տեսակ** | **Վարդակակաչ անտառային** *(T. sylvestris)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Tulipa sylvestris***L. 1753 |

**Վարդակակաչ անտառային** (լատ.՝ Tulipa sylvestris), շուշանազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

20-50 սմ բարձրությամբ բազմամյա սոխուկավոր բույս է։ Սոխուկը ծածկված է բաց գույնի, թեթևակի կաշենման, միայն վզիկի և հիմքի մասում կոշտամազ թեփուկներով։ Տերևները գծային նշտարաձև են, սովորաբար ուղիղ կանգնած, հաճախ կարմրավուն եզրերով։ 2-4 սմ երկարությամբ ծաղիկը մեծ է, ներսից վառ դեղին, արտաքինից՝ ծիրանի կանաչավուն։ Առէջաթելերը ամբողջ երկարությամբ լայնացած են։ Սերմնարանը իլիկաձև է։ Տուփիկը երկարավուն եռանիստ է և հանկարծակի սրածայր։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Այգեպատ, Մոսես, Նեքին Կարմիր)։ Ընդհանուր արեալն ընդգրկում է Հարավային Անդրկովկասը, Իտալիան, Հյուսիսային Իրանը, Սիցիլիա և Սարդինիա կղզիները։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700-1000 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև խոտածածկ լանջերին, ցանքերում և անտառների եզրերին։ Ծաղկում է ապրիլին, պտղաբերում՝ մայիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Tulipa sylvestris
* APDB: 160994
* BioLib: 42044
* EoL: 1083021
* EPPO: TULSY
* EUNIS: 188854
* FNA: 242102039
* GBIF: 5299536
* GRIN: 404988
* iNaturalist: 55798
* IPNI: 543106-1
* IRMNG: 10194802
* ISC: 117692
* ITIS: 43106
* NBN: NBNSYS0000002174
* NCBI: 248498
* PalDat: Tulipa\_sylvestris
* PFI: 6791
* Plant List: kew-290017
* PLANTS: TUSY
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:543106-1
* Tropicos: 18400384
* VASCAN: 6542
* WCSP: 290017

 |

 |
**Շարկ ծովածոց** (անգլ.՝ Shark Bay ՝ *Շնաձկան ծովածոց*), ծովածոց Ավստրալիայի Արևմտյան Ավստրալիա նահանգի հյուսիսարևմտյան մասում՝ Պերթ քաղաքից մոտավորապես 650 կմ դեպի հյուսիս։

Ծովածոցն իրենից ներկայացնում է միջինը 10 մետր խորությամբ փոքր ծովածոց, որը բաժանում են դեպի Հնդկական օվկիանոս խորացող երկու թերակղզի։ Այսօր Շարկ ծովածոցը յուրաքանչյուր տարի գրավում է շուրջ 120 000 զբոսաշրջիկների։ 1991 թվականին այն ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

Պատմություն
-----------

Ծովածոցը հայտնաբերել է հոլանդացի ծովագնաց Դիրկ Հարթոգը 1616 թվականին, որը այստեղ հասավ Բրաուվերի երթուղիով և դարձավ երկրորդ եվրոպացին Վիլեմ Յանսզոնից հետո, որ տեսավ և նկարագրեց անհայտ մայրցամաքի ափերը։ 1629 թվականին հոլանդացի ճանապարհորդ Ֆրանկոյս Պելսարտը ծոցի ափերը նկարագրեց որպես անկյանք ու տխուր տեղ։

Իր անունը ծովածոցը ստացել է 17-րդ դարի վերջերին, երբ կապիտան Ուիլյամ Դամփիրի հրամանատարության ներքո անգլիական նավը հասավ Ավստրալիայի արևմտյան ափերին և կանգ առավ ծոցում։ Մոտավորապես այդ ժամանակ Դամփիրը քարտեզագրեց ծոցի ափերի ուրվագիծը։ Վարկածներից մեկի համաձայն, իր անունը Շնաձկան ծովածոցը ստացել է այն պատճառով, որ Դամփիրի նավաստիները հսկա շնաձուկ էին բռնել, որն էլ սնունդ էր դարձել քաղցահար անձնակազմի համար։ Այլ՝ առավել տարածված վարկածի համաձայն՝ ծովածոցն իր անունը ստացել է այստեղի ջրերում ավելի քան տասը տեսակի շնաձկներ լինելու պատճառով, այդ թվում՝ վագրային շնաձուկը։

Ֆլորա և ֆաունա
--------------

Սթրոմատոլիթներ Համելին Փուլ փոքրիկ ծովածոցում
Շարկ ծովածոցն արբանյակից
1991 թվականին ծովածոցն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում՝ որպես յուրահատուկ էկոհամակարգ։ Էկոհամակարգի հիմքն են ջրիմուռները, որոնք ծածկում են ծովածոցի հատակն ավելի քան 4000 կմ2։ Նրանցում ապաստան է գտնում պլանկտոնը, որը բաղկացած է ծովախեցգետիններից և մանր ձկներից։ Ջրիմուռները դյուգոնգների հիմնական սնունդն է, որոնց այստեղ հաշվվում է շուրջ 10 հազար։ Շարկ ծովածոցը դյուգոնգների խոշորագույններից բնակավայրն է աշխարհում։ Ծոցում հանդիպում են շշաքիթ դելֆինները, որոնք գրավում են ամբողջ աշխարհի կենսաբաններին։ Ծոցի ամենահարավային մասում է գտնվում գերաղի ծանծաղ Համելին Փուլ փոքրիկ ծովածոցը՝ սթրոմատոլիթների աշխարհի խոշորագույն վայրը։ Ամենահին սթրոմատոլիթների հանածոներն ունեն մոտ 3 մլրդ տարի տարիքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Вокруг Света | Журнал | Баловни Шарк-Бея
2. ↑


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4639597-0 · LCCN: sh91004133 · VIAF: 247839422 · WorldCat VIAF: 247839422 |

 |
**Մետաղների ջերմամեխանիկական մշակում** (ՋՄՄ), պլաստիկ դեֆորմացիաների, տաքացման և սառեցման գործողությունների համախումբ, որոնց հետևանքով համաձուլվածքի վերջնական կառուցվածքի, հետևաբար և հատկությունների ձևավորումը տեղի է ունենում բյուրեղների՝ պլաստիկ դեֆորմացիաներից առաջացած թերությունների մեծ խտության պայմաններում։

Ջերմամեխանիկական մշակումը մետաղների ժամանակ նպատակահարմար կերպով զուգակցվում են մետաղների ճնշումով մշակման և ջերմամշակման ընթացքում տեղի ունեցող երևույթները՝ բարձր մեխանիկական հատկություններով օժտված օպտիմալ կառուցվածքային վիճակ ստեղծելու համար։

Տեսակներ
--------

Տարբերում են բարձրջերմաստիճանային և ցածրջերմաստիճանային ջերմամեխանիկական մշակում մետաղները։

### Բարձրջերմաստիճանային ջերմամեխանիկական մշակում

Պողպատի բարձրջերմաստիճանային ջերմամեխանիկական մշակում մետաղները կատարվում է ճնշմամբ տաք մշակումով (մխում, գլոցում և այլն)՝ աուստենիտի կայունության ջերմաստիճանային տիրույթում։ 

### Ցածրջերմաստիճանային ջերմամեխանիկական մշակում

Պողպատի ցածրջերմաստիճանային ջերմամեխանիկական մշակում մետաղները իրականացվում է աուստենիտի անկայունության ջերմաստիճանային տիրույթում դեֆորմացման միջոցով (վերաբյուրեղացման ջերմաստիճանից ցածր)։ Այդպիսի աուստենիտից հետագա մխումով սաացվում է հատուկ կառուցվածքի և ամրության բարձր սահման ապահովող (մինչև 3 Գպա և ավելի) *մարտենսիտ*։

Որոշ համաձուլվածքների (ալյումինի, պղնձի, նիկելի և այլն) ջերմամեխանիկական մշակում մետաղները կարելի է կատարել մխումից հետո սառը պլաստիկ դեֆորմացման միջոցով՝ նախքան արհեստական ծերացումը։ Մխված համաձուլվածքում սառը դեֆորմացումից առաջացած բյուրեղների մեծ թվով թերությունները հետագա ծերացման դեպքում բերում են կայունության բարձրացման։ Ջերմամեխանիկական մշակում մետաղների կառուցվածքային համաձուլվածքների ամրության բարձրացման հեռանկարային եղանակներից է։

Տես նաև
-------

* Մետաղների ջերմամշակում
* Ճնշմամբ մետաղամշակում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Մոլեկուլային օրբիտալների (ՄՕ) տեսությունը ներկայումս հիմք է հանդիսանում քվանտաքիմիական հաշվարկների համար։ Այս տեսության շրջանակներում մոլեկուլը դիտարկվում է ոչ թե առանձին ատոմների միավորվածություն, այլ որպես միասնական համակարգ։ Այստեղ էլեկտրոնները վերագրվում են ոչ թե ատոմների միջև առաջացող կապերին, այլ դիտարկվում են որպես միջուկի ազդեցության ներքո ողջ մոլեկուլով շարժվող մասնիկներ։ Ընդունվում է, որ տվյալ մոլեկուլների բոլոր ատոմները բաշխվում են համապատասխան մոլեկուլային օրբիտալներով, որոնք հնարավոր է նկարագրել Ψ ալիքային ֆունկցիաներով։ Յուրաքանչյուր ՄՕ-ի Ψj ալիքային ֆունկցիան կարելի է ներկայացնել, որպես φi ատոմային օրբիտալների ալիքային ֆունկցիաների գծային կոմբինացիա.

Ψj=Σcijφi

Այս եղանակը անվանում են ատոմային օրբիտալների գծային կոմբինացիայի մոտավորություն։ Այն հաճախ է օգտագործվում քվանտաքիմիական հաշվարկների համար։ ՄՕ այսպիսի պատկերացման ընտրությունը հասկանալի է. մոլեկուլի յուրաքանչյուր միջուկի շրջակայքում էլեկտրոնի վարքը պետք է նման լինի նրա վարքին ատոմում և պետք է նկարագրվի տվյալ ատոմին համապատասխան ԱՕ։ Իսկ միջմիջուկային տարածքում ՄՕ նկարագրվում է ԱՕ-ի վերադրմամբ։ Այսպիսով ՄՕ ալիքային ֆունկցիաների որոշման խնդիրը բերվում է cij գործակիցների որոշմանը։ Գործակիցների թվային արժեքները կարելի է գտնել տեղադրելով այս հավասարումը Շրեդինգերի հավասարման մեջ և կիրառելով վարիացիոն սկզբունքը։ Այսպիսով մոլեկուլում, ինչպես և ատոմում, գոյություն ունեն Ψ ալիքային ֆունկցիայով նկարագրվող դիսկրետ էներգետիկ մակարդակներ։ Ատոմային s-, p-. d-, f- օրբիտալների նմանությամբ ՄՕ նշանակվում են σ-, π-, δ-, γ- տառերով։ Մոլեկուլի էլեկտրոնային կոնֆիգուրացիան որոշվում է ՄՕ միասնությամբ, երբ հայտնի են նրանց տիպերը և նրանցում գտնվող էլեկտրոնների քանակը։
Գոյությունունեն 3 տեսակի մոլեկուլային օրբիտալներ՝ կապող, չկապող և քանդող։ Եթե տվյալ օրբիտալը պատկանում է այն օրբիտալներին, որոնցում գտնվող էլեկտրոնը մեծ հավանականությամբ կգտնվի միջուկների միջև, ապա այս օրբիտալը կլինի կապող օրբիտալ և հակված կլինի իրար մոտ պահելու միջուկները։ Եթե էլեկտրոնները գտնվում են այնպիսի ՄՕ, որ իրենց միջմիջուկային տարածությունում գտնվելու հավանականությունը շատ փոքր է, ապա այս օրբիտալները հանդիսանում են քանդող օրբիտալներ և թուլացնում են մոլեկուլի կապը։ Չկապող ՄՕ գտնվում են միջուկին մոտ, դրանք խոր օրբիտալներն են, և մեծ մասամբ պատկանում են միայն մեկ միջուկի։ Այսպիսով էլեկտրոնները անցկացնում են հավասարաչափ ժամանակահատվածներ միջմիջուկային տարածություններից ներս և դուրս և ոչ ուժեղացնում, ոչ էլ թուլացնում են կապը։ Չկապող էլեկտրոնային օրբիտալները քիմիական կապի առաջացման մեջ ներդրում չունեն։ Մոլեկուլը կայուն է միայն այն դեպքում, երբ կապող ՄՕ-ում գտնվող էլեկտրոնների քանակը գերազանցում է քանդող ՄՕ-ում գտնվող էլեկտրոնների քանակին։
Ստրասբուրգի տաճարի վարդակ պատուհանը
**Վարդակ պատուհան** (անգլ.՝ Rose window), մեծ, կլոր պատուհան՝ մասնատված աստղերի, ծաղկի համաչափ թերթիկների տեսքով փոքր պատկերների։ Լայն կիրառում է գտել ռոմանական և գոթական ոճերի եկեղեցիներում։ Հիմնականում տեղակայվել է կառույցի գլխավոր մուտքին, երկարացված անվակունդին, երբեմն նաև երկու ճակատների տրանսեպտներին։ Վարդակ պատուհանները, հիմնականում գտնվելով գլխավոր մուտքի ճակատին՝ դռներից շատ բարձր, ապահովել են եկեղեցու լուսավորությունը։ Ռոմանական դարաշրջանի սկզբում վարդակ պատուհանի մասնատումը բավական պարզ է եղել. այն կազմված է եղել գերազանցապես բարակ սյուներից՝ իրենց հիմքերով պատուհանի կենտրոնի շրջանակին հենված։ Ռոմանական ոճի զարգացման հետ վարդակ պատուհանների պատկերները ավելի ու ավելի բարդացել են՝ գոթիկայի զարգացման վերջին շրջանում դառնալով չափազանց խճճված։ Ամենագեղեցիկ վարդակ պատուհանները հանդիպում են ֆրանսիական տաճարներում, օրինակ՝ Փարիզի Աստվածամոր տաճար, Ամյենի տաճար, Շարտրի տաճար, Ռուանի տաճար, Օռլեանի տաճար, Բովեի տաճար և այլն։

*Վարդակ պատուհան* անունը չի կիրառվել մինչև 17-րդ դարը։ Ծագում է *վարդ* ծաղկի անգլերեն անվանումից։

Պատկերասրահ
-----------

* Շարտրի տաճար, Ֆրանսա
* Փարիզի Աստվածամոր տաճար, Ֆրանսիա
* Սուրբ Շապել, Փարիզ, Ֆրանսիա
* Լինկոլնի տաճար, Անգլիա
* Մեմորիալ տաճար, Գերմանիա
* Սուրբ Աստվածածնի տաճար, Բարսելոնա, Իսպանիա
* Սուրբ Մատթեոսի տաճար, Անգլիա
* Տաճար Մալյորկայում, Իսպանիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Oxford English Dictionary, s.v. "rose-window" ([f. ROSE n. + WINDOW n.]).
**Որմզդեղնի քանդակ** (ռուս.՝ Лось (скульптурное произведение)), գերմանացի քանդակագործ Լյուդվիգ Ֆորդերմայերի ստեղծած քանդակը Կալինինգրադի մարզի Սովետսկ քաղաքում։ Համարվում է քաղաքի պատմական խորհրդանիշերից մեկը։

Պատմություն
-----------

Դեռևս հին ժամանակներում Տևտոնական միաբանության հարավ-արևելքում վայրի խոզերի, վայրի ցուլերի, որմզդեղների որսը եղել է ասպետների սիրած զվարճանքը։

20-րդ դարասկզբին գումբինացի քանդակագործ Ռիչարդ Ֆրիզեն ստեղծել է եղջերուների երկու քանդակներ, որոնք տեղադրվել են Ռոմինտսկի արգելոց-անտառում։ Նա որոշել է հավերժացնել տարածաշրջանի բնությունը այդ վայրերին բնորոշ ավանդական վայրեր կենդանիներով՝ որմզդեղներով։ Ծանոթ լինելով քանդակագործ Լյուդվիգ Ֆորդերմայերի հետ, որը Էդուարդ Մանեի աշակերտն էր, Ֆրիզեն ոգեշնչեց նրան ստեղծելու որմզդեղնի քանդակ, իսկ ավելի ուշ քաղաքային իշխանություններին համոզեց ձեռք բերել և տեղադրել քանդակը։ Որմզդեղնի քանդակը Գումբիննենի կենտրոնում շատ տպավորիչ էր, իսկ քանդակագործ Լյուդվիգ Ֆորդերմայերը, ոգեշնչված ուշադրությունից, որոշեց ստեղծել որմզդեղնի երկրորդ քանդակը։ Այդ գաղափարն իրականացրեց ավելի ուշ՝ 1928 թվականին։ Պրուսիայի վարչապետ Օտտո Բրաունը ցանկացել է այն նվիրել իր հայրենի Քյոնիգսբերգ քաղաքին, բայց քաղաքային իշխանությունները չհամաձայնվեցին։ Որմզդեղնի քանդակը նվիրվեց Տիլզիտին որպես խաղաղության և հզորության խորհրդանիշ։

Որպես գեղարվեստական ստեղծագործություններ գումբիննենյան և տիլզիտյան քանդակները չեն կրկնում միմյանց։ Դրանցից յուրաքանչյուրն ունի իր առանձնահատկությունները, Տիլզիտի որմզդեղն ավելի մեծ է և գլուխը թեքված է ներքև։

Տիլզիտում որմզդեղնի քանդակի բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 1928 թվականի հունիսի 29-ին, Անգեր հրապարակում (այժմ`Թատերական հրապարակ)՝ դատարանի շենքերի և թատրոնի միջև։ Քանդակը լայն ճանաչում է գտել տիլզիտցիների շրջանում։ Որմզդեղնը դարձել է քաղաքի խորհրդանիշ, նրա պատկերը հայտնվել է ծրարների, լուսանկարների, բացիկների, ուտեստների վրա ... Պատերազմից հետո, 1947 թվականից, որմզդեղնը կանգնած էր մարզադաշտի հարևանությամբ գտնվող քաղաքային այգում։ Իսկ նրա նախկին տեղում տեղադրվել է T-34 տանկը և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի զինվորների դամբարան-հուշահամալիրը։ Այնուհետև 1950-ական թվականների սկզբին քանդակը ուղարկվեցլ է Կալինինգրադ և տեղադրվել կենդանաբանական այգում։ 2007 թվականին որմզդեղնի քանդակը, երկար նամակագրությունից հետո, վերադարձվել է Սովետսկ քաղաքին, որտեղ այն տեղադրվել է նոր վայրում՝ քաղաքապետարանի շենքի դիմաց գտնվող պուրակում։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Որմզդեղնի եղջյուրները բազմիցս կտրել են (առաջին անգամ դեռ գերմանական ժամանակներում)։ 1932 թվականին Հիտլերը Տիլզիտում պատշգամբից ելույթ ունեցավ։ Նրա քաղաքականության դեմ բողոքի ակցիայի ժամանակ քաղաքի բնակիչներից մեկը կտրեց բրոնզե կենդանու եղջյուրը (այնուհետև եռակցել են)։ Խորհրդային տարիներին ինչ-որ մեկը կտրել էր մի եղջյուրը և այն դարձրել մետաղի ջարդոն. եղջյուրը հայտնաբերվեց և կրկին եռակցվեց։ Սովետսկ վերադարձնելուց հետո բրոնզե հսկան ևս մի քանի անգամ տուժել է վանդալների գործողություններից, որոնք, ըստ վատ ավանդույթի, կտրել են նրա եղջյուրը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  И.Я. Рутман Из Советска в Тильзит, Советск. 1993. С. 150
2. ↑  И.Я. Рутман Из Советска в Тильзит, Советск. 1993. С. 155

Արտաքին հղումներ
----------------

* Лось в Советске
* Скульптура "Лось" Archived 2014-07-14 at the Wayback Machine.
Այս հոդվածը 1962 թ. ծնված հայ ազատամարտիկի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Սամվել Խաչատրյան (այլ կիրառումներ)։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Խաչատրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Սամվել Սերյոժայի Խաչատրյան** (մականունը՝ Միայնակ գայլ, ապրիլի 29, 1962, Գյումրի - նոյեմբերի 7, 1991), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի հերոս։

Ծնվել է 1962 թվականի ապրիլի 29-ին Գյումրիում։ Հաճախել է տեղի առաջին մանկապարտեզը, այնուհետև՝ Գյումրու 21-րդ դպրոցը (այժմ «Օյունջյան» վարժարան)։ Դպրոցն ավարտելուն պես ժամանակավոր աշխատանքի է անցել տեքստիլ կոմբինատում՝ որպես բանվոր։ 1980 թ. զորակոչվել է խորհրդային բանակ։ Զորացրվելուց հետո կրկին աշխատանքի է անցել Գյումրու կապի հանգույցում՝ որպես կապավոր։ 1988 թ. Սամվելը մասնակցում է Արցախյան շարժման զանգվածային հանրահավաքներին և զուգընթաց «կարատե-դո» սպորտաձև պարապում։ Այս ժամանակահատվածում՝ 1989 թվականին, Գյումրիում կազմավորվում է «Ուրարտու» կամավորական ջոկատը և Սամվելը ընդգրկվում է նրա կազմում՝ որպես ջոկատի մարտական պարապմունքների մարզիչ։ Չբավարարվելով միայն մարզիչ լինելուվ՝ Սամվել Խաչատրյանը մասնակցում է Գորիսի պաշտպանական մարտերին, այնուհետև՝ Կոռնիձորի, Նոյեմբերյանի, Հադրութի և այլ շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ 1991 թ. ընդգրկվում է Արկադի Տեր-Թադևոսյանի ղեկավարության տակ գտնվող Գագիկ Գևորգյանի հրամանատարած «Փուշ» ջոկատի կազմում և սեպտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին մասնակցում մի շարք սահմանային պաշտպանական մարտերի։ 1991 թվականի նոյեմբերի 7-ին Հադրութի շրջանի Խրմնջուղ գյուղի համար մղված մարտերի ժամանակ հերոսաբար զոհվում է։

1997 թ. ՀՀ Նախագահի հրամանագրով արժանացել է «Արիության համար» մեդալի, 2002 թ.՝ «Մայրական երախտագիտություն» մեդալի, 2006 թ.՝ ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալի, 2007 թ. պարգևատրվել է «Հայաստանի երկրապահ» հուշամեդալով, 2009 թ.՝ «Ռազմիկ Վասիլյան» մեդալով։
**Որոնողական ռոբոտ** («վեբ-սարդ»), որոնողականի տվյալների հենք տվյալների մուտքագրման նպատակով ինտերնետային էջերի ընտրության համար նախատեսված և որոնման համակարգի բաղկացուցիչ հանդիսացող ծրագիր է։

Գործողությունների սկզբունքով սարդը հիշեցնում է սովորական բրաուզերին։ Այն վերլուծում է էջի բովանդակությունը, որոշակի հատուկ տեսքով պահպանում է այն որոնողական մեքենայի սերվերի վրա և հղումներով անցնում է հաջորդ էջերին։ Որոնողական մեքենաների տերերը երբեմն սահմանափակում են կայքի ներսում սարդի մուտքի խորությունը և տեսածրվող տեքստի առավելագույն չափը, ինչի հետևանքով որոնողական մեքենան կարող է չափազանց մեծ կայքերն ինդեքսավորել ոչ ամբողջովին։

Բացի սովորական սարդերից գոյություն ունեն այսպես կոչված «փայտփորիկներ»՝ ռոբոտներ, որոնք «թակում են» ինդեքսավորված կայքը, որպեսզի ստուգեն դրա հասանելիությունը։ Էջերի շրջանցման կարգը, այցելության հաճախությունը, ցիկլավորումից պաշտպանությունը, ինչպես նաև նշանակալի տվյալների առանձնացման չափանիշները որոշվում են տվյալային որոնման ալգորիթմներով։ Մեծ մասամբ մի էջից մյուսին անցումն իրականացվում է առաջին և հաջորդող էջերում պարունակվող հղումներով։ Շատ որոնման համակարգեր օգտագործողին հնարավորություն են տալիս նաև կայքն ինքնուրույն ավելացնել ինդեքսավորման հերթում։ Սովորաբար դա էականորեն արագացնում է կայքի ինդեքսավորումը, իսկ այն դեպքերում, երբ արտաքին ոչ մի հղում չի տանում դեպի կայք, գործնականում միակ հնարավորությունն է նշել նրա գոյությունը։

Կայքի արագ ինդեքսավորման ևս մեկ միջոց է հանդիսանում որոնման ծառայություններին պատկանող վեբ-վերլուծիչ համակարգերի ավելացումը կայքում։ Օրինակ ինչպիսիք են՝ Google Analytics, metrika.yandex.ru և top.mail.ru-ն՝ համապատասխանաբար Google-ից, Yandex-ից և Mail.Ru-ից։
Կայքի ինդեքսավորումը կարելի է սահմանափակել robots.txt նիշքի օգնությամբ։
Ինդեքսավորումից ամբողջական պաշտպանություն կարելի է ապահովել այլ միջոցներով, օրինակ՝ կայքի վրա գաղտնաբառի տեղադրմամբ կամ մինչ բովանդակությունն ստանալը գրանցման ձևի լրացման պահանջով։

Գրականություն
-------------

* Cho, Junghoo, "Web Crawling Project" Archived 2013-07-07 at the Wayback Machine. UCLA Computer Science Department.
* A History of Search Engines, from Wiley
* WIVET is a benchmarking project by OWASP, which aims to measure if a web crawler can identify all the hyperlinks in a target website.
* Shestakov, Denis, "Current Challenges in Web Crawling" and "Intelligent Web Crawling", slides for tutorials given at ICWE'13 and WI-IAT'13.

Աղբյուրներ
----------

*
|  |
| --- |
| **Թխկի ճապոնական** |
| Թխկի ճապոնականԹխկի ճապոնական |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Օճառածաղկավորներ (Sapindales) |
| **Ընտանիք** | Օճառազգիներ (Sapindaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Hippocastanoideae* |
| **Ցեղ** | Թխկի *(Acer)* |
| **Տեսակ** | **Թխկի ճապոնական** *(A. japonicum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Acer japonicum***Thunb. |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Թխկի ճապոնական** (լատ.՝ Acer japonicum), թխկազգիների ընտանիքի, թխկի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Փոքր ծառ է։ Երիտասարդ ընձյուղները մերկ են։ Տարեկան ընձյուղները ծիրանագույն են կամ մուգ կարմիր։ Տերևները 7 -11 բլթականի են, կլորավուն ուրվագծով,
8-15 սմ տրամագծով, սրտաձև հիմքով և ձվաձև Աղացումներով, կրկնակի ատամնաեզր բլթակներով, սկզբնական շրջանում երկու կողմից ծածկված են խիտ, մետաքսանման մազմզուկներով, ավելի ուշ' վերևի կողմից մերկացող, վառ կանաչ, ներքևի կողմից միայն ջղերի ուղղությամբ քիչ մազմզուկապատ։ Աշնանը գունավորվում են նարնջակարմրավուն։ Տերևակոթունները թեթևակի մազմզուկապատ են, 2-4 սմ երկարությամբ։ Ծաղիկները ծիրանագույն են, 1-1,5 սմ տրամագծով, հավաքված 15-20 ծաղկավոր երկարակոթուն, դեպի ցած կախված վահանանման ծաղկաբույլերում։ Բաժակաթերթիկները և պսակաթերթիկները ծիրանագույն են, ընդ որում վերջիններս համարյա կրկնակի անգամ կարճ են բաժակաթերթիկներից։ Երկթևիկները բութ անկյուն են կազմում, մի փոքր կորացած են, 2-2,5 սմ երկարությամբ, սկզբում մազմզուկապատ, ավելի ուշ` մերկ։ Ունի ավելի քան 20 պարտիզային ձևեր, որոնք տարբերվում են տերևների կտրտվածությամբ, չափերով և գունավորմամբ։ Էկոլոգիական խումբը՝ IV:

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Ճապոնիայում (Հոկայդո և Հոնսյու կղզիներ)։ Աճում է լեռնային անտառներում, ծովի մակարդակից 600-1500 մետր բարձրությունների վրա։ Մշակվել է Երևանում (ոչնչացել է 1963-64 թվականների ձմռան սառնամանիքների հետևանքով)։ Հեռանկարային է մեր հանրապետության տաք, մերձարևադարձային շրջանների համար։ Մշակության հավանական շրջանները՝ 9, 20ա, 28, 32։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. (2), Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (125)։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778105444 |

 |
Պարոն Պիֆ
**Պիֆկե** (գերմ.՝ Piefke), կրճատ՝ Պիֆ (Pief), մականուն, որով Ավստրիայի, հատկապես՝ Վիեննայի բնակիչներն անվանում են Գերմանիայի մի մասի բնակիչներին, այժմ այսպես են անվանում հիմնականում գերմանացի զբոսաշրջիկներին։ Հենց Գերմանիայում այս մականունը կիրառվում է որպես պարծենկոտ կամ երևակայող մարդու կատակով բնութագրելու համար։

Կիրառություն
------------

Մականունը, սովորաբար, վերաբերում է Մայնից հյուսիս ընկած նախկին Պրուսիայի բնակիչներին, մասնավորապես հյուսիսային, բեռլինյան, բրանդերբուրգյան և վեստֆալյան բարբառներով խոսողներին։ Այդ սահմանը կոչվում է նաև "«Սպիտակ նրբերշիկի հասարակած»։ Թյուրինգ-վերինսաքսոնյան բարբառով խոսող միջին Գերմանիայի բնակիչներին այս մականուն է, որպես կանոն, չի վերաբերում։ Այս բառից կան շատ ածանցյալներ (*Piefkenese*, *Piefkei*): Պիֆկեն բնորոշվում է ըստ հյուսիսգերմանական նախադասության հնչերանգի։ Պիֆկեին վերագրվող կարծրատիպերին վերագրվում են աղմուկը, կոպտությունը, անզգացմունքայնությունը, խոհարարական անճաշակությունը, ավստրիական մշակույթի և ավանդույթների անընկալություն, ինչպես նաև ավստրիական գրականությունը որպես գերմանական նշելը։ Այս կարծրատիպերից որոշները կապված են կաթոլիկների և բողոքականների մշակութային առանձնահատկությունների հետ։

Անունը տրվում էր նաև գերմանացի բանաստեղծ և նկարիչ Վիլհելմ Բուշի «Պլիխ և Պլյուխ» մանկական գրքում «հիմար է անգլիացուն» ներկայացնելու համար։

Ժամանակակից մշակույթում
-----------------------

Վերջին շրջանում «Պիֆկե» եզրույթը մտել է գրականության մեջ, նրան հաճախ վերաբերում են հումորով, եզրույթն ընդգրկված է Ավստրայի ուղեցույցներում։ Ֆելիքս Միտերերտ գրել է «Սագա Պիֆկեի մասին», որի հիման վրա, ըստ սկզբում ավստրիական, իսկ հետո գերմանական հեռուստատեսությամբ արվեց հաղորդումների շարքը։ Գիրքն Ալպերում գերմանական տուրիզմի կապակցությամբ սուր բանավեճի առիթ հանդիսացավ։

Գրականություն
-------------

* Schneider, Joachim, 1993, *"Gottfried von Frankfurt a. O."* in *Mitteilungen des historischen Vereins zu Frankfurt (Oder) e.V.*, 1. Heft 1993, S. 7-13
**Որմնադրություն**, շինարարական արհեստ, քարագործության ճյուղ։ Որմնադրություն ասելով հաճախ հասկանում են նաև քարգործության մյուս ճյուղերը (քարտաշություն, քարհատություն, քարակոփություն և այլն)։ Հայկական լեռնաշխարհում որմնադրության հնագույն նմուշներ են նեոլիթ-էնեոլիթյան կացարանների՝ քարե հիմքով, հում աղյուսով շարված պատերը, մ․ թ․ ա․ I հազարամյակի կիկլոպյան շինությունները։ Որմնադրությունը զգալի վերելք է ապրել ուրարտական և հետագա ժամանակաշրջաններում, իսկ X—XIII դարերում հասել է բարձր զարգացման՝ պայմանավորված քաղաքաշինության նոր վերելքով։ Հայաստանում տարբեր ժամանակաշրջանների բազմապիսի կառույցները (բերդեր, վանքեր, պալատներ, իջևանատներ, կամուրջներ, բնակելի և օժանդակ շինություններ, ջրանցքներ, բաղնիքներ, աղբյուրներ և այլն) հավաստում են, որ եղել են որմնադրության տարբեր ուղղություններ, որոնցով զբաղվել են որմնադիրների մասնագիտացված խմբեր։ Պատերը շարվել են հում կամ թրծած աղյուսով, կոպիտ (անտաշ) կամ հղկված (սրբատաշ) տարբեր չափերի քաբկրով՝ ամրության համար հաճախ օգտագործելով զանազան տեսակի շաղախներ, երկաթե գամեր, կապարե ամրակներ և այլն։ Օգտագործվել են ջարդելու, տաշելու, հղկելու, փորելու, քանդակելու, պատի ուղղահայաց և հորիզոնական ուղղությունները կարգավորելու հատուկ գործիքներ։ Միջին դարերում առաջացել են որմնադիրների ընդհանուր կամ մասնագիտացված համքարություններ։ Առանձնապես մեծ հարգանք են վայելել քարտաշ որմնադիրները, որոնք փորձված լինելով քարգործության բոլոր բնագավառներում, շինարար արհեստավորների մեջ ճանաչվել են ավագներ։ Որմնադիրները սովորաբար շրջելով երկրում և դրա սահմաններից դուրս՝ կատարել են շինարարական զանազան պատվերներ։ Շինարարական տեխնիկայի զարգացման հետ որմնադրությունը կորցնում է նախկին նշանակությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 645)։*  |
Սպիտակ արջի որսորդը կայակի վրա։ Որսորդությունն ու ձկնորսությունը միշտ եղել են Գրենլանդիայի կյանքի կարևոր բաղկացուցիչները։
Ներկա դրությամբ Գրենլանդիայի մակերևույթի 84%-ը ծածկված է սառցադաշտերով, ինչը սահմանափակում է մարդկային բնակեցումը նեղ ափամերձ հատվածներով։ Կլիման արկտիկական է։

Գրենլանդիան եվրոպացիներին անհայտ էր մինչ դրա՝ 10-րդ դարում նորվեգական վիկինգների կողմից հայտնագործումը, ովքեր դրանից առաջ բնակություն են հաստատել Իսլանդիայում։

Արկտիկական ժողովուրդները բնակեցվում էին Գրենլանդիայում եվրոպացիների կողմից այն հայտնագործելուց առաջ, սակայն վիկինգների այնտեղ ժամանելուց առաջ կղզին անմարդաբնակ է դարձել. ժամանակակից ինուիտների նախնիները սկսել են բնակություն հաստատել Գրենլանդիայի հյուսիսում միայն 13-րդ դարում։

Ինուիտները միակ ժողովուրդն են, ովքեր անդադար բնակվել են Գրենլանդիայում հարյուրամյակների ընթացքում, սակայն 18-րդ դարում Դանիան՝ օգտվելով վիկինգների առաջնահերթությունից, կղզին հայտարարել է որպես իր տիրույթ և սկսել է իր գաղութացումը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Գրենլանդիան առանձնացվել է թագավորությունից և միացել է Միացյալ Նահանգներին և Կանադային։ Պատերազմի ավարտից հետո Դանիան իրեն վերադարձրել է վերահսկողությունը կղզու նկատմամբ, սակայն վերացրել է նրա գաղութային կարգավիճակը։ Գրենլանդիան ճանաչվել է Դանիայի թագավորության բաղկացուցիչ մաս, իսկ 1979 թվականին ստացել է ներքին գործերով լայն ինքնավարություն։ Գրենլանդիան միակ պետական կազմավորումն է, որը դուրս է եկել Եվրոպական միության կազմից, սակայն պահպանում է ասոսացված պետության կարգավիճակը։

Վաղ պալեոէսկիմոսյան մշակույթներ
-------------------------------

Հին Գրենլանդիայի պատմությունը Հյուսիսային Ամերիկայի արկտիկական կղզիներից պալեոէսկիմոսների կրկնվող արտագաղթերի պատմությունն է։ Այդ բոլոր մշակույթների ընդհանուր հատկանիշը եղել է Արկտիկայի ամենածայրամասի արտակարգ անբարենպաստ պայմաններում գոյատևելու անհրաժեշտությունը մարդկային գոյության համար պտանի արեալի սահմանին։ Նույնիսկ կլիմայի ոչ մեծ տատանումները հազիվ պիտանի պայմանները դրաձնում էին մարդու կյանքի հետ անհամատեղելի և հանգեցնում էին ոչ բավարար ընտելացված մշակույթների վերացմանը և միգրացիաների և բնաջնջման արդյունքում ամբողջ տարածաշրջանների դատարկմանը։

Հնագետները Գրենլանդիայում առանձնացնում են չորս պալեոէսկիմոսյան մշակույթներ, որոնք գոյություն ունեին մինչ վիկինգների կողմից կղզու բացահայտումը, բայց դրանց գոյության ժամկետները սահմանվում են շատ մոտավոր՝

* Սաքքակյան մշակույթ՝ մ. թ. ա 2500-մ. թ. ա. 800 թթ. Գրենլանդիայի հարավում,
* Ինդեպենդենս I մշակույթ՝ մ. թ. ա. 2400-մ. թ. ա. 1300 թթ. Գրենլանդիայի հյուսիսում,
* Ինդեպենդենս II մշակույթ՝ մ. թ. ա. 800-մ. թ. ա. 1 թթ. առավելապես Գրենլանդիայի հյուսիսում,
* Վաղ դորսեթյան մշակույթ, Դորսեթ I՝ մ. թ. ա. 700-մ. թ. ա. 200 թթ.Գրենլանդիայի հարավում։

Այդ մշակույթները յուրահատուկ չէին Գրենլանդիայի համար։ Որպես կանոն, դրանք ծագում և զարգանում էին արկտիկական Կանադայի և Ալյասկայի տարածքներում՝ իրենց՝ Գրենլանդիա ներթափանցելուց շատ առաջ, և կարող էին պահպանվել Արկտիկայի այլ տեղերում՝ կղզուց դրանց անհետանալուց հետո։

Մշակույթի անկումից հետո կղզին անմարդաբանակ էր հարյուրամյակների ընթացքում։ Ինուիթյան տուլե մշակույթի կրողները՝ Գրենլանդիայի ժամանակակից տեղաբնիկների նախապապերը, սկսեցին ներթափանցել կղզու հյուսիս 13-րդ դարի սկզբին։
|  |
| --- |
| **Ոզնաթուփ մեխակի** |
| Ոզնաթուփ մեխակիՈզնաթուփ մեխակի |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Արճճախոտազգիներ (Plumbaginaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Staticoideae* |
| **Տրիբա** | *Staticeae* |
| **Ցեղ** | **Acantholimon** |
| **Տեսակ** | **Ոզնաթուփ մեխակի** *(A. libanoticum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Acantholimon libanoticum***Boiss. 1848 |

**Ոզնաթուփ մեխակի** (լատ.՝ Acantholimon caryophyllaceum), արճճախոտազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բարձիկանման կիսագնդաձև թփիկ է։ Բարձիկները փուխր են, տերևակալված տերևները՝ փշոտ ու սուր։ Հասկի առանցքը գալարաձև է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում աճում է Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում (Սելիմի լեռնանցք, Քարվանսարայի շրջակայք, Գնդեվազ, Գնիշիկ, Խաչիկ, Ենգիջա, Մարտիրոս, Խնձորուտ, Արինջ գյուղերի շրջակայք)։ Աճում է նաև Անատոլիայում, Հյուսիսային Իրաքում, Հյուսիսարևմտյան Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտուց մինչև ենթալպյան գոտի՝ ծովի մակարդակից 1600-2600 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ խճաքարոտ լանջերին, քարաթափվածքների վրա։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Կապված աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ՝ տեսակին սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Acantholimon libanoticum
* EPPO: ACLLI
* FoIO: acalib
* GBIF: 4089266
* iNaturalist: 541937
* IPNI: 686047-1
* NCBI: 1935259
* Plant List: kew-2614805
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:686047-1
* Tropicos: 50200792
* WoI: 866

 |

 |
|  |
| --- |
| **Թրաշուշան հիբրիդային** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Հիրիկազգիներ (Iridaceae) |
| **Ցեղ** | Թրաշուշան *(Gladiolus)* |
| **Տեսակ** | **Թրաշուշան հիբրիդային** *(G. ×hybridus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Gladiolus ×hybridus*** |

**Թրաշուշան հիբրիդային** (լատ.՝ Gladiolus hybridus), հիրիկազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա սոխուկավոր բույս, որը մեր պայմաններում մշակվում է որպես միամյա։ Ստացվել է աֆրիկական և եվրոպական տեսակների բազմակի տրամախաչման ճանապարհով։ Գեղեցիկ ծաղկաբույս է՝ թրանման երկշարք, ուղղաձիգ, ամուր տերևներով և խոշոր, գեղեցիկ հասկանման ծաղկաբույլերով, որոնց ծաղիկները ձագարաձև են, դասավորված մի կողմի վրա։ Պսակաթերթիկները անհավասար են, հիմքում խիստ սեղմված։ Սկզբում բացվում են հասկի ներքևի ծաղիկները։ Աչքի են ընկնում ամենատարբեր գունավորմամբ՝ սպիտակ, վարդագույն, կարմիր, մանուշակագույն, դեղին, նարնջագույն, կրեմագույն, ոսկեդեղին, ծիրանագույն, կապույտ, երկնագույն և այլն։ Կան թրաշուշաններ, որոնց ծաղիկները խոլորձ են հիշեցնում, շուշանանման են, ծալքավոր, գանգուր պսակաթերթիկներով։

Բազմանում են սոխուկներով և ձագուկներով։ Ձմռանը հատուկ շենքերում պահված սոխուկները և ձագուկները տնկում են գրունտում ապրիլի վերջերին, 10×20 և 25×25 սմ հեռավորության վրա (կախված տնկանյութի չափերից)։ Ծաղկում են հուլիս–օգոստոս ամիսներին։ Պալարասոխերը հանում և պահեստավորում են մինչև ցրտերի վրա հասնելը՝ հոկտեմբերին։ Մեր հանրապետությունում տարածված վայրի թրաշուշանները (արթովիոլացեուս և Կոչի) բուժիչ նշանակություն ունեն։

Թրաշուշանի մասին գոյություն ունի նաև հնագույն լեգենդ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ․Վ․ Հարությունյան, Քո շրջապատի ծաղիկները, Արևիկ հրատարակչություն, Երևան, 1987


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* GBIF: 3586038
* GRIN: 465874
* IPNI: 437521-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:437521-1
* Tropicos: 100198166
* WCSP: 328500

 |

 |
**Թեոնա Քումսիաշվիլի** (վրաց.՝ თეონა ქუმსიაშვილი, հունվարի 27, 1984(1984-01-27), Սիոնի (Դաբա), Թիանեթի շրջան, Մցխեթ-Մթիանեթ, Վրաստան - հուլիսի 22, 2010(2010-07-22), Մուցո, Դուշեթի շրջան, Մցխեթ-Մթիանեթ, Վրաստան), վրացի գրող, երգչուհի, Փշավի-Խևսուրեթի շրջանի երգերի երգահան։ Թեոնային անվանել են «լեռնային սոխակ» իր յուրահատուկ ձայնի համար։

Կենսագրություն
--------------

Թեոնա Քումսիաշվիլին ծնվել է Արևելյան Վրաստանի Սիոնի գյուղում՝ Սուրբ Նինոյի օրը։ 2007-2010 թվականներին Վրաստանում մասնակցել է տարբեր ժողովրդական փառատոների, ինչպիսիք են՝ «Խևսուրյան երեկո» (ხევსურული საღამო) և «ArtGene» (არტ-გენი).

2007 թվականին Թուրքիայում Ինեգլոս ժողովրդական փառատոնի ժամանակ հանդես է եկել Շավնաբադա Անսամբլի հետ։

2010 թվականի հուլիսի 22-ին Խևսուրեթի շրջանի բարձր լեռնային հատվածում որդիների, քրոջ և ընկերների հետ ավտովթարի զոհ են դառնում։ Վարորդը կորցրել է սրընթաց մեքենայի տիրապետումը և այն գլորվել է լեռնային գետը։ Մեքենայում գտնվող անձանից 7-ը (այդ թվում և երեխաները) զոհվել են։ Թեոնայի ամուսինը և եղբայրը ողջ են մնացել։

Դիսկոգրաֆիա
-----------

Թեոնան ձայնագրել է ժողովրդական երգերի երկու ալբոմ. 

* 2006 - "პირიმზე"
* 2009 - "მარტო სიმღერით გითხარ ამდენი სიყვარული"

Ընտանիք
-------

Ամուսին՝ Գելա Դայաուրի, գրող։ Զույգն ունեցել է երկու որդի՝ Դեմետրե (08. 07. 2008 թ.) և Ջարջի (30. 09. 2009 թ.)։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Teona Qumsiashvili
**Պաուլ Շադ** (գերմ.՝ **Paul Schad**), կամ Պավել Մելիս, Պավել Մելիս Շեդի (լատ.՝ Paulus Melissus Schedius, դեկտեմբերի 20, 1539(1539-12-20), Մելրիխշթաթ, Ռյոն Գրաբֆելդ, Ստորին Ֆրանկոնիա, Բավարիա - փետրվարի 3, 1602(1602-02-03), Հայդելբերգ, Electoral Palatinate), գերմանացի գրող-մարդասեր, բանաստեղծ, թարգմանիչ և երգահան, գրադարանավար, դիվանագետ։ Նա իր ստեղծագործությունները գրել է լատիներենով։

Կենսագրություն
--------------

Միջնակարգ կրթությունն ստացել է Ցվիկաուի դպրոցում, այնուհետև, 1557-1559 թվականներին բանասիրություն է ուսումնասիրել Էրֆուրտում և Յենում։ 1559 թվականին դարձել է պալատական երգիչ, 1560 թվականին տեղափոխվել է Վիեննա, որտեղ մեկ տարի անց դարձել է պալատական բանաստեղծ և որտեղ ապրել է մինչև 1564 թվականը։ Այնուհետև ապրել է Պրահայում, Վիտենբերգում և Լայպցիգում, որոշ ժամանակ գտնվել է Վյուրցբյուրգյան եպիսկոպոսի նստավայրում, Հունգարիայում մասնակցել է մարտական գործողությունների։ Մաքսիմիլան II և Ռուդոլֆ II կայսրերի մոտ ծառայել է որպես դիվանագետ և 1567-1586 թվականներին նրանց հանձնարարություններով ուղևորություններ է կատարել դեպի Ֆրանսիա, Շվեյցարիա, Իտալյա և Անգլիա։ Կյանքի վերջին տարիներին եղել է Հայդելբերգի Պալատինյան գրադարանի գլխավոր գրադարանավար։

Կարևոր ստեղծագործություններն են` «Pauli Melissi schediasmata poëtica» (Հայդելբերգ, 1574), «Odae palatinae» (նույն վայրում, 1588), «Meletematum piorum libri VIII» (1595): Հրապարակել է նաև «Psalmen in deutschen Gesangreimen» աշխատությունը (նույն վայրում, 1572), որը Դավիթի սաղմոսների գերմաներեն թարգմանությունն է։ Նա գերմաներեն է թարգմանել նաև Կլեման Մարոյի և Թեոդոր Բեզայի ստեղծագործությունները։ Համարվում է գերմանական սոնետների և տերցինների, ինչպես նաև` լատիներենով գերմանական սիրային քնարերգության սկզբնավորողներից մեկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2 3 4 5 6  Czech National Authority Database

Գրականություն
-------------

* «Шеде, Павел»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
* *Taubert*. «Paul S.» (Topray, 1864).

Արտաքին հղումներ
----------------

* Статья в ADB (գերմ.).
* Melissi schediasmata poetica

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Allgemeine Deutsche Biographie |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV12397090, ADV12501982, ADV12501983 · BNE: XX1362960 · BNF: 106988695 · CONOR: 233610339 · GND: 118580558 · ICCU: BVEV026139 · ISNI: 0000 0001 2143 0075 · LCCN: n97113630 · NKC: js20020118015 · NLA: 44242588 · NTA: 070089426 · NUKAT: n2010175647 · LIBRIS: 287158 · SUDOC: 127285857 · VIAF: 89425654 · WorldCat VIAF: 89425654 |

 |

 |
Ժավելաջուր
**Ժավելաջուր, ժավելյան ջուր, ժավելի սպիրտ** (ֆր.՝ Javel - Փարիզի արվարձան է), առաջին անգամ արտադրվել է 1792 թվականին Փարիզի Ժավել արվարձանում, այդտեղից էլ անվանումը։ Կալիումի հիպոքլորիդի՝ KClO (հաճախ նաև՝ Բերթոլեի աղ) և Կալիումի քլորիդի՝ KCl ջրային լուծույթն է։ Ստացվել է Ֆրանսիացի քիմիկոս Կլոդ Բերթոլեի առաջարկով՝ սառը պայմաններում քլորը անցկացնելով KOH ջրային լուծույթի միջով։ Օժտված է սպիտակեցնելու հատկությամբ։ Կիրառվում է թղթի և տեքստիլ արդյունաբերության մեջ։

Հաճախ «ժավելաջուր» է անվանվում նաև նատրիումի հիպոքլորիդը՝ NaClO, որը օժտված է նույն հատկություններով, ավելի էժան և հեշտ եղանակով է ստացվում։ Հայաստանում արտադրվում է 7-8%-անոց լուծույթը և «սպիտակեցնող հեղուկ» անվամբ կիրառվում է կենցաղում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Жавелева вода»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
* Жавель // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства / под ред. А. И. Ревина. — М.: Советская энциклопедия, 1960. — Т. 1. — С. 191. — 770 с.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 283)։*  |
**Կենսաապահովում** (տիեզերագնացության մեջ), կենդանի օրգանիզմների կենսունակության ապահովումը տիեզերական թռիչքների ընթացքում։ Արեգակնային համակարգության մարմինների վրա և միջմոլորակային տարածությունում պայմանները երկրայինից միանգամայն տարբեր են, ուստի տիեզերական թռիչքների ժամանակ կենդանի օրգանիզմների կենսապահովման համար անհրաժեշտ է, որ դրանք գտնվեն հերմետիկորեն փակ խցիկում կամ հատուկ զգեստում (սկաֆանդր), որում արհեստականորեն ստեղծվում են երկրայինի նման պայմաններ (նորմալ ջերմաստիճան, թթվածնի քանակություն, մթնոլորտային ճնշում և այլն)։ Թռիչքի միջոցների կատարելագործմամբ և երկարատև վարժեցմամբ տանելի են դարձվում շարժիչի աշխատանքի ընթացքում առաջացող ուժեղ ձայներն ու տատանումները, մեծ արագացումները, շարժիչի անջատումից հետո անկշռության պայմանները և այլն։ Խցիկը լցվում է օդով, որը պարունակում է շնչելու համար անհրաժեշտ քանակությամբ թթվածին։ Մեծ ծավալ չգրավելու համար կիրառվում է հեղուկ թթվածին, որը հետագայում վերածվում է գազի։ Երկարատև թռիչքների ապահովման համար նախատեսվում է տիեզերանավերում աճեցնել բուսականություն, որը արտաշնչած ածխաթթու գազը կկլանի ու կարտադրի թթվածին։ Պետք է պահպանվի նաև մթնոլորտային անհրաժեշտ ճնշում (մոտ 1 կԳխմ2), կարգավորվի ջերմաստիճանը (ջերմաստիճանը չկարգավորելու դեպքում Արեգակի ճառագայթների անմիջական ազդեցությամբ այն կբարձրանա մինչև + 100 °C, իսկ դրանց բացակայության դեպքում՝ —100 °C սառնամանիք)։ Այն կարգավորվում է սառցարանների ու էլեկտրական վառարանների սկզբունքով աշխատող սարքերով կամ խցիկի օդի ստիպողական շրջապտույտով (տաք ու սառը զանգվածները խառնելով)։ Հրթիռը անշարժ վիճակից մի քանի րոպեի ընթացքում հասնում է տիեզերական արագության, այսինքն՝ շարժվում է արագացումով։ Իսկ դա արհեստականորեն մեծացնում է մարմինների կշիռները։ Փորձերը ցույց են սալիս, որ մարդը կարող է դիմանալ իր կշռի 10 անգամից ոչ ավելի
մեծացմանը։ Դրա համար էլ թռիչքից առաջ օրգանիզմը վարժեցվում է կենտրոնախույս սարքերի (ցենտրիֆուգ) վրա, որոնք ուժեղ պտույտներ են կատարում միաժամանակ երեք առանցքների շուրջը։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 366)։*  |
Աժդահակի խառնարանի լիճը
**Խառնարանային** կամ **հրաբխային լիճ**, որը գոյացել է հրաբխային խառնարանի, կալդերայի, մաարների կամ հարվածային խառնարանի ջրով լցվելու ժամանակ։ Քանի որ խառնարանն, որպես կանոն, ունի կլոր ձև և բարձր պատեր, խառնարանային լիճը ունենում է շատ քիչ թափվող գետեր և գրեթե չի ունենում հոսք։ Սովորաբար խառնարանը լցվում է անձրևաջրերով (մաարները՝ գրունտային ջրերով) և հավասարակշռության է հասնում ջրի դուրս հոսելու և գոլորշանալու շնորհիվ։ Ժամանակի ընթացքում էրոզիայի պատճառով կարող է առաջանալ վերգետնյա հոսք կամ նույնիսկ վտակ, ինչպես օրինակ Նոր Զելանդիայի Տաուպո լիճը, որի միջով հոսում է Ուաիկատո գետը։

Խառնարանային լճում ջուրը երբեմն ունենում է քիմիական կազմ, ինչի պատճառով կյանքը լճում անհնար է դառնում։ Այդպիսի շատ դեպքերում գունավոր թթվային լճերի օրինակ են հանդիսանում Կոստա Ռիկայում գտնվող Ռինկոն դե լա Վյեխա և Իրասու լճերը։ Ածխաթթու գազի պարունակությունը նույնպես կարող է չափազանց բարձր լինել և դառնալ լիմնոլոգիական աղետ, ինչպիսին է Կամերունի Նիոս լճի աղետը։

Իրասու, Կոստա Ռիկա
Wenchi, Եթովպիա
Cuicocha, Էկվադոր
Լիճ, որը գոյացել է 1991 թվականին Ֆիլիպիններում Պինատուբո հրաբխի ժայթքումից
Բոսումտվի Գանա

Խառնարանային լճերի օրինակներ
----------------------------

* Աֆրիկա
	+ Վենչի (հարվածային խառնարան, Եթովպիա)
	+ Բոսումտվի (հարվածային խառնարան, Գանա)
	+ Նյոս (մաար, Կամերուն)
* Ամերիկա
	+ Կատմայ (կալդերա, Ալյասկա, ԱՄՆ)
	+ Քրեյթեր (կալդերա, Օրեգոն, ԱՄՆ)
	+ Lac Saint-Jean (հարվածային խառնարան, Քվեբեկ, Կանադա)
	+ Կուիկոչա (կալդերա, Էկվադոր)
	+ Իրասու (հրաբխային խառնարան, Կոստա Ռիկա)
	+ Ռինկոն դե լա Վյեխա (հրաբխային խառնարան, Կոստա Ռիկա)
	+ Lago de Atitlán, Գվատեմալա
* Ասիա
	+ Էլգիգիտգին (հարվածային խառնարան, Սիբիր)
	+ Նեմրութ (կալդերա, Թուրքիա)
	+ Կուրիլյան լիճ (կալդերա, Կամչատկա, Ռուսաստան)
	+ Չխոնջի (լեռնային կալդերա, Հյուսիսային Կորեա/Չինաստան)
	+ Պինատուբո (Ֆիլիպիններ)
	+ Կելուդ (Ինդոնեզիա)
	+ Տոբա (կալդերա, Ինդոնեզիա)
	+ Տովադա (կալդերա, Ճապոնիա)
	+ Tazawa (կալդերա, Ճապոնիա)
* Ավստրալիա և Օվկիանիա
	+ Տաուպո (կալդերա, Նոր Զելանդիա)
* Եվրոպա
	+ Սիլյան (հարվածային խառնարան, Շվեդիա)
	+ Էսկյուվատն (կալդերա, Իսլանդիա)
	+ Կերիդ (Իսլանդիա)
	+ Վինդսբորն (հրաբխային խառնարան, Գերմանիա)
	+ Լախեր Զի (կալդերա, Գերմանիա)
* Մարս
	+ Jezero-Kratersee

 Լախեր Զի լիճը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   Archived 2007-08-22 at the Wayback Machine. Խառնարանային լճի նկարագրությունը GTZ
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Եկատերինա Վասիլևա (այլ կիրառումներ)
**Եկատերինա Վասիլևա** (ռուս.՝ Екатерина Владимировна Васильева, սեպտեմբերի 9, 1986(1986-09-09), Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս գեղասահորդուհի, հանդես է եկել զուգասահքում։ 2007-2008 թվականների մրցաշրջանում ներկայացրել է Գերմանիան, և նրանք, Դանիել Վենդեի հետ, դարձել են աշխարհի առաջնության բրոնզե մրցանակակիրներ։ Այժմ հանդես է գալիս շոում։ Մինչև 2010 թվականը փորձել է հանդես գալ Անտոն Տոկարևի հետ՝ ներկայացնելով Ռուսաստանը։

### Կարիերա

Եկատերինան բավականին երկար ժամանակ է հանդես է եկել որպես մենասահորդ։ Ռուսաստանի մեծահասակների առաջնություններում նրա լավագույն արդյունքը եղել է 2003 թվականին՝ 9-րդ տեղը։

2005 թվականի գարնանը Եկատերինան սկսեց զբաղվել զուգասահքով։ Նրա զուգընկերը դարձավ Ալեքսանդր Սմիռնովը։ Զույգը հենց առաջին միջազգային մրցաշարում (Գդանսկում՝ պատանիների Գրան-Պրի), որին նրանք մասնակցեցին, նվաճեցին արծաթե մեդալ։ Այնուհետև նրանք վեցերորդն էին 2006 թվականի աշխարհի պատանեկան առաջնությունում։

Մրցաշրջանի վերջում զույգը բաժանվեց։ Ալեքսանդրը զույգ կազմեց Յուկո Կավագուտիի հետ, իսկ Եկատերինան մեկնեց Գերմանիա։ Զույգ կազմելով Դանիել Վենդեի հետ՝ նա դարձավ Գերմանիայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր, սակայն գերմանական Չմշկասահորդների միությունը նրանց չուղարկեց Եվրոպայի առաջնությանը, քանի որ վերջիններիս ցույց տված արդյունքը բավարար չէր։

Դրանից հետո Եկատերինան վերադարձավ Ռուսաստան և սկսեց հանդես գալ Անտոն Տոկարևի հետ։ Չեն մասնակցել Ռուսաստանի 2009 և 2010 թվականների առաջնություններին, թեև մրցել են Ռուսաստանի գավաթի (2008 թվականին՝ 3-ր տեղը՝ 4-րդ էտապում), իսկ 2009 թվականին՝ 4-րդ տեղը՝ 2-րդ էտապում և 3-րդ տեղը՝ 4-րդ էտապում):

Սպորտային կարիերայի ավարտից հետո հանդես է գալիս սառցե շոուում։

### Սպորտային ձեռքբերումներ

*(Դ. Վենդեի հետ)*

| Մրցումներ | 2007—2008 |
| --- | --- |
| Գեղասահքի Գերմանիայի առաջնություն | 3 |

*(Ա.Սմիռնովի հետ)*

| Մրցումներ | 2005—2006 |
| --- | --- |
| Պատանիների գեղասահքի աշխարհի առաջնություն | 6 |
| Գեղասահքի Ռուսաստանի առաջնություն | 6 |
| 2005—2006 պատանիների Գրան-Պրի, Լեհաստան | 2 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  IV этап Кубка России 2008 (Москва) на сайте fskate.ru
2. ↑  II этап Кубка России 2009 (Пермь) на сайте fskate.ru
3. ↑  IV этап Кубка России 2009 (Москва) на сайте fskate.ru

Արտաքին հղումներ
----------------

* Профиль на tracings.net