recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Քուվեյթի Հանրապետություն** (արաբ․՝ جمهورية الكويت‎‎), պատմական կարճ ժամանակահատվածում գոյություն ունեցած պետություն, որը ստեղծվել է 1990 թվականի օգոստոսի 4-ին և գոյատևել ընդամենը մի քանի օր՝ մինչև օգոստոսի 28-ը։ Պետության ստեղծումն անմիջականորեն կածված էր իրաքյան բանակի կողմից Քուվեյթի տարածք ներխուժման հետ։

Պատմություն
-----------

Քուվեյթի տարածք ներխուժելով՝ իրաքյան բանակը նպատակ ուներ քուվեյթական ռազմական ուժերի մասնակցությամբ հեղափոխություն հրահրել։ Օգոստոսի 4-ին Իրաքի կառավարությունը հրապարակեց «Անկախ Քուվեյթի ժամանակավոր կառավարության» մասին հրովարտակ։ Կառավարությունը կազմված էր քուվեյթցի 9 կոլլաբորացիոնիստ-սպաներից։ Կառավարության ղեկավարն էր Ալա Հուսեյն Ալին, ով հանդես էր գալիս որպես հանրապետության համար մեկ անձ՝ զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատար, պաշտպանության նախարար և ներքին գործերի նախարար։

Իրաքյան բանակի կողմից Քուվեյթի օկուպացումից հետո Քուվեյթի էմիրը ստիպված եղավ մեկնել Սաուդյան Արաբիա և ձևավորել վտարանդի կառավարություն։ Քուվեյթի հանրապետական վարչակարգը մեղադրվել է հակաժողովրդական, պրոիմպերիալիստական և սիոնիստական լինելու համար։ Նրանք մեղադրվում էին նաև ազգային ռեսուրսների յուրացման համար։

Օգոստոսի 7-ին Քուվեյթի ժամանակավոր կառավարությունը պաշտոնապես հռչակվեց երկիրը հանրապետություն։ Երկրի ղեկավար նշանակվեց Ալա Հուսեյն Ալին։ Շուտով Հուսեյն Ալին դարձավ Իրաքի փոխվարչապետ, իսկ օգոստոսի 28-ին Քուվեյթը հռչակվեց Իրաքի տասնիններորդ մարզ։ Նախկին կառավարության ղեկավար Ալի Հասան ալ-Մեջիդին նշանակվեց Քուվեյթի նահանգապետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Clive H. Schofield & Richard N. Schofield (Ed.). *The Middle East and North Africa*. New York: Routledge. 1994. p. 147.
2. ↑  Michael S. Casey. *The History of Kuwait*. Westport, CT: Greenwood Press. 2007. p. 93.
3. ↑  *Daily Report: Soviet Union*. Issues 147—153. 1990. p. 124.
4. ↑  Richard Alan Schwartz. *The 1990s*. New York: Facts on File, Inc. 2006. p. 74.
5. ↑  Quoted in Lawrence Freedman. *A Choice of Enemies: America Confronts the Middle East*. New York: PublicAffairs. 2008. pp. 217—218. See also Rabinovich and Shaked, pp. 403—404.
**Պիկադիլի հրապարակ** (անգլ.՝ Piccadilly Circus), հրապարակ Լոնդոնի կենտրոնում` Վեսթմինսթերի շրջանում։ Ստեղծվել է 1819 թվականին Պիկադիլի և Ռիջենթ փողոցների հանգուցակետում։ Հետագայում նրանց ավելացավ ևս մեկ փողոց` Շաֆթսբերի պողոտան։

Երբեմն *circus* բառը սխալ թարգմանում են «կրկես», սակայն իրականում այն «շրջան» է նշանակում։ Այդ բառով կոչել են Անգլիայում մեծ տարածում գտած շրջանաձև երթևեկությունը փողոցների հանգույցներում։ 1906 թվականից հրապարակի տակ ձևավորվել է մետրոյի երկու գծերի համանուն կայարանը։

Պիկադիլի հրապարակի հիմնական տեսարժան երևույթներն են նեոնային գովազդները և 1892 թվականին տեղադրված քանդակը, որ նվիրված է վիկտորյանական դարաշրջանի նշանավոր բարեգործ լորդ Շեֆտսբերիի գործուեությանը։ Քանդակը պատկերում է Հակաէրոսին, որ, ի տարբերություն թեթևամիտ Էրոսի, խորհրդանշում է հասուն, մտածված սերը։ Հակաէրոսը եղել է Էրոսի երկվորյակ եղբայրը։

Սակայն քանդակի խրթին բացատրությունը հետաքրքրություն չառաջացրեց լայն զանգվածների շրջանում։ Լավ պատկերացում չունենալով դասական դիցաբանության մասին` մարդիկ միահամուռ որոշեցին, որ քանդակում պատկերվածը հենց Էրոսն է (հին հռոմեական դիցաբանության մեջ` Կուպիդոն)` սիրո հունական աստվածությունը։ Փորձելով պահպանել Շեֆտսբերիի քանդակի հեղինակությունը` տարածեցին նաև տեսակետ, որ քանդակը ներկայացնում է քրիստոնեական բարեգթության հրեշտակին։

Ռիջենթի անկյունում գտնվում են Քաունթի Ֆայեր և Սվոն (անգլ.՝ County Fire Office) և Էդգար կառույցները (անգլ.՝ Swan & Edgar):

Հրապարակում 2007 թվականին բացվել է սիրո թանգարան` Սիրո Ամուրը։

Հրապարակի համայնապատկեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "circus", Oxford English Dictionary 2nd Edition 1989
2. ↑  Rammell’s 1858 map of original Pneumatic Despatch Railway routes and terminii (Credit: Royal Mail Group Ltd. 2013), 1858, retrieved 13 April 2015

Տես նաև
-------

* Շաֆթսբերի պողոտա

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լոնդոնի Պիկադիլի հրապարակը Archived 2016-04-19 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1054035024 · LNB: 000333086 · SUDOC: 122310314 · VIAF: 192942726 · WorldCat VIAF: 192942726 |

 |
**Քրիստոս Փրկչի տաճար** (նորվ.՝ Vår Frelsers ortodokse kirke), Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու թեմի մեջ մտնող Նորվեգական ուղղափառ եկեղեցի է, որը կառուցվել է Օսլոյի կենտրոնական հատվածում գտնվող պատմական-հուշարձան գերեզմանատան տարածքում և օծվել է ի պատիվ Քրիստոսի Հարության և Սուրբ Կայսրուհի Օլգայի։
Տյառնընդառաջ - 11 (24) Հուլիս (Սուրբ Կայսրուհի Օլգա)

Պատմություն
-----------

Փրկչի տաճարը կառուցվել է 1864 թվականին Օսլոյի կենտրոնական հատվածում գտնվող պատմական-հուշարձան գերեզմանատան տարածքում և օգտագործվում է Նորվեգիայի Ավետարանական-Լյութերական եկեղեցու կողմից, որպես գերեզմանատուն մինչև 1952 թվականին, երբ փակվեց այն։

Խորանի մոտ գտնվող Քրիստոսի հարության որմնանկարը կատարվել է նորվերգացի հայտնի նկարիչ Պեռ Վիգելանտի կողմից։

2003 թվականին եկեղեցին հանձնվեց Հարություն-Օլգինսկ ծխարանին Ռուս ուղղափառ եկեղեցու գալու կապակցությամբ։ 2004 թվականի հունիսի 13-ին այն օծվում է Միտրոպոլիտ Սմոլենսկի (Արտաքին եկեղեցական կապերի վարչություն) և Կիրիլի (Կալինինգրադ) կողմից։ Օծմանը ներկա էին Օսլոյի լյութերական ճյուղի եպիսկոպոս Գունար Ստոլսետտան, Ռուսաստանի դեսպանը նորվեգիայում՝ Ալեքսանդր Պանովը, Գերմանիայի դեսպան Խորստ Վինկելմանն և այլ պաշտոնական անձինք։ 2003 թվականին տաճարի հոգևոր առաջնորդը դառնում է իգումեն Կլիմենտը (Խուխտամյակի)։

2008-2010 թվականների ընթացքում վրացի հայտնի սրբապատկերներ նկարող Գուրգեն Չուխուայի կողմից նկարվեցին սրբապատկերներ տաճարի ձախ միջանցքի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑   13 июня 2004
3. ↑



|  |  |
| --- | --- |
|  | Քրիստոս Փրկչի տաճար (Օսլո) Վիքիպահեստում |
**Փյունիկ պարկ** (ֆր.՝ Parc Phœnix), ընդհանուր առմամբ յոթ հեկտար (17 ակր) տարածք զբաղեցնող բուսաբանական և կենդանաբանական այգի ֆրանսիական Նիս քաղաքի հարավարևմտյան ծայրամասում

Տեղը և պատմությունը
-------------------

Այցելուների առջև պարկն իր դռները բացել է 1990 թվականի փետրվար ամսին։ Գտնվում է Նիս քաղաքի հարավարևմտյան ժայրամասում՝ *l'Arenas* կոչվող շրջանում և ձգվում է Անգլիական առափնյակի երկայնքով մեկ։ Այգու ներսում կա բնական ջրային ավազան։ Պարկը բաժանված է մի շարք գոտիների, ինչպես, օրինակ, արևադարձային գոտի, միջերկրածովյան պարտեզ, կենդանիներին պահելու համար առանձնացված տարածքներ...

Պարկում կանոնավոր կերպով կազմակերպվում են բնությանը նվիրված ցուցադրություններ։

Նիսի քաղաքային համայնքի «*Լազուրե ափ*» (*communauté urbaine Nice Côte d'Azur*) կազմակերպությունն իր շտաբը հաստատել է պարկի հյուսիսակողմում գտնվող շինության մեջ։ Հենց այդտեղ է համայնքի խորհուրդը իր հանդիպումը կազմակերպել՝ 2010 թվականի դեկտեմբերին «*Միջերկրածովյան համալսարան*» անվանումը կրող կենտրոն տեղափոխվելուց առաջ։ Իր ստեղծման օրից՝ 2011 թվականի դեկտեմբերի 31-ից *Nice Côte d'Azur metropolis* կազմակերպությունը նույնպես իր գլխավոր գրասենյակը հաստատել է «*Փյունիկ*» պարկում։

Ջերմատնից դուրս գտնվող պարտեզներ
--------------------------------

Բույսեր և կենդանիներ, որոնք գտնվում են ջերմատնից դուրսԲույսեր և կենդանիներ, որոնք գտնվում են ջերմատնից դուրս
Պարկի տարածքի մեծագույն մասը զբաղեցնում են ջերմատունը, ջրային ավազանը, որտեղ կան ձկնկուլներ, կարապներ, բադեր, կրիաներ, ջրլող այլ թռչուններ ու կենդանիներ։ Մնացած կենդանիները տեղավորված են վանդակներում։

Պարկի ջերմատունը
----------------

Ջերմատան բույսերի նմուշներ
Պարկի ջերմատունը զբաղեցնում է յոթ հազար քառակուսի մետր տարածություն, ունի 25 մետր բարձրություն։ Եվրոպայի ամենաընդարձակ ջերմատներից մեկն է։ Բաժանված է յոթ գոտիների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Philippe Fiammetti, « Nice : La communauté urbaine s'offre le C.U.M. » Archived 2020-07-21 at the Wayback Machine. *Nice-Matin*, 28.
2. ↑  Décret du 17 octobre 2011 du ministère de l’Intérieur, de l’Outre-mer, des Collectivités territoriales et de l’Immigration portant création de la métropole dénommée « Métropole Nice Côte d’Azur », *Journal officiel de la République française*, Կաղապար:Numéro du 18 octobre 2011.

Արտաքին հղումներ
----------------

* http://www.parc-phoenix.org Փյունիկ պարկ (Նիս). պաշտոնական կայք
* Page du site de la ville de Nice consacrée au Parc Phœnix Archived 2012-09-21 at the Wayback Machine.
| **՞**Ջուլիայի մրջյուն |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Մրջյուններ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Ջուլիայի մրջյուն |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Diplorhoptrum juliae

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ջուլիայի մրջյուն** (լատին․՝ Diplorhoptrum juliae), մրջյունների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Շատ մանր մրջյուններ են, որոնց աշխատավոր առանձնյակների մարմնի երկարությունը 1,5-1,9 մմ է. էգերինը 5,2-5,5 մմ, արուներինը՝ 4,2-4,6 մմ։ Աշխատավոր մրջյունների գունավորումը բաց դեղնավուն է, սեռական առանձնյակները փոքր-ինչ մուգ են գունավորված` բաց դարչնագույն։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանի էնդեմիկ է և հայտնի է միայն գտնվելու տիպային տեղավայրից` Աղվերանի կիրճից` Արզական գյուղի մոտ (Կոտայքի մարզ)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են կաղնու անտառներում` բացատներում։ Հասարակական միջատներ են։ Բները պատրաստում են քարերի տակ։ Սեռական առանձնյակները հայտնաբերվել են օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Խիստ սահմանափակ արեալով, հազվադեպ հանդիպող, հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։ Հայտնաբերված են եզակի գաղութներ։

Վտանգման հիմնական գործոններ են հանդիսանում անտառահատումները և անտառտնտեսություններում լայն ազդեցությամբ միջատասպանների օգտագործումը։

Պահպանվում է «Արզական-Մեղրաձոր» արգելավայրում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Փքաբլիթի ազգային օր** (անգլ.՝ National Doughnut Day կամ անգլ.՝ National Donut Day), տոն ԱՄՆ-ում, որը նշվում է հունիսի առաջին ուրբաթ օրը։ Տոնն ստեղծվել է Փրկության բանակի կողմից 1938 թվականին իր այն անդամների պատվին, որոնք Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զինվորներին փքաբլիթներ էին բաժանում։

Պատմություն
-----------

Շուտով ԱՄՆ-ի՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մեջ մտնելուց հետո (1917 թվականին), Փրկության բանակն իր միսիան ուղարկեց Ֆրանսիա, որի գործառույթն էր ամերիկացի զինվորականների սոցիալական խնդիրները լուծելը։ Այսպիսի օգնության կետեր ձևավովեցին ամերիկյան բանակային ուսումնական կենտրոնների մոտ։ Առաջին միսիան կազմված էր 250 կամավորներից։ Նրանցից երկուսի՝ վառատար Մարգարեթ Շելդոնի և համհարզ Հելեն Փերվիանսի մտքով անցավ զինվորներին անվճար փքաբլիթներ բաժանել։ Շուտով կին կամավորները, որոնք այդ գործն էին անում, սկսեցին կոչվել «Փքաբլիթի աղջիկներ»։

1938 թվականից Չիկագոյի Փրկության բանակի անդամներն սկսեցին այդ օրը նշել որպես ազգային տոն։ Գաղափարի հիմնական նպատակը Մեծ ճգնաժամի ժամանակ կարիքավոր զինվորականներին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներին օգնելն էր։

Այդ ժամանակվանից տոնը դարձավ համազգային՝ հետապնդելով նոր նպատակ՝ դրամաշնորհների հավաքագրում սովյալների համար։ Այդ օրը սրճարաններում բարեգործական նամականիշեր են ցուցադրվում՝ 1 ԱՄՆ դոլար արժողությամբ, և յուրաքանչյուրը կարող է այն ավելացնել իր հաշվին։ Ներկայումս ԱՄՆ-ի շատ ցանցային փռերում անվճար փքաբլիթ են հյուրասիրում, մասնավորապես՝ դա արվում է Dunkin’ Donuts հայտնի ցանցում։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Կարմիր խաչի կամավորները ևս փքաբլիթներ էին բաժանում զինվորականներին։
* Փքաբլիթի ազգային տոնը սկսվեց նշվել նաև Մեծ Բրիտանիայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Kevin Fagan A holey holiday – National Donut Day February 31, 2009 SF Chronicle (անգլ.)
2. 1 2  Англичане готовятся к национальному дню пончика

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք (անգլ.)
* National Doughnut Day (անգլ.)
* Today is National Donut Day: A funny POW story (անգլ.)
* Подборка - Американцы отмечают День пончика Archived 2016-04-03 at the Wayback Machine. (ռուս.)
**Օհտու դաստակերտ** (էստ․՝ Ohtu mõis, գերմ.՝ Ocht), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանում։

Պատմություն
-----------

Օհտու դաստակերտը հիմնադրվել է 1620 թվականին։ Նրա առաջին սեփականատերը ֆոն Դանենֆելդների (von Dannenfeld) ընտանիքն էր։ 18-րդ դարի սկզբում դաստակերտը պատկանում էր Ռոբերտ Յոհան Վռանգելին (Rötgert Johann Wrangell), իսկ 1720 թվականին այն անցել է Օտտո Վիլհելմ ֆոն Հարպեին (Otto Wilhelm von Harpe)։

1760-ական թթ. Օհտու դաստակերտը գնում է Քրիստոֆ Հենրիխ ֆոն Կուռզելը (Christoph Heinrich von Kursell)։ 1793 թվականին՝ Մայենդորֆների ընտանիքը։ Դաստակերտը վերջիններիս ձեռքում մնում է մինչև 1919 թ-ի պետականացումը։

Քրիստոֆ Հենրիխ ֆոն Կուռսելը կալվածքի կենտրոնում կառուցում է բարրոկկո ոճի երկհարկանի շինություն՝ բարձր տանիքով ու վանդակավոր պատուհաններով։ 19-րդ դարում օժանդակ կառույցների մեծ մասը վերակառուցվում են։

Ձիանոցի ավերակները
1919 թ-ից Օհտու դաստակերտում գործել է դպրոց։ Այն փակվել է 1947 թվականին, որից հետո շենքը մնացել է դատարկ ու ավերվել։ 1990-ական թվականներին կատարվել են վերակառուցման առաջին փորձերը, սակայն այդ ժամանակ վերականգնվում է միայն տանիքը։ Հետագայում դաստակերտը դարձել է մասնավոր սեփականություն և վերակառուցվել է 2002-2004 թվականներին։

Ներկայումս դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքից բացի պահպանվել է նաև կառավարչի տունը, ինչպես նաև մառանի ու ձիանոցի ավերակները։ Օժանդակ շինություններից սկզբնական տեսքով պահօանվել է միայն կառավարչի տունը (4.07.2017 ակտավորման տվյալներով գտնվել է վատ վիճակում)։

Օհտու դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքը, ինչպես նաև ևս դաստակերտային համալիրի ևս 8 օբյեկտներ ներառվել են Էստոնիայի մշակութային հուշարձանների պետական ռեգիստրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «2783 Ohtu mõisa valitsejamaja, 18.-20.saj.»։ *Kultuurimälestiste riiklik register*
2. ↑  «2778 Ohtu mõisa peahoone, 18.-20. saj»։ *Kultuurimälestiste riiklik register*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Օհտու դաստակերտ
**Քաման**, քամանի, ժողովրդական լարային աղեղնային նվագարան։ Տարածված է Սև ծովի ափերին ապրող, Արևմտյան Հայաստանի Տրապիզոնի, Օրդուի և Ջենիկի շրջաններից գաղթած համշենահայերի կենցաղում, ինչպես նաև՝ Մերձավոր Արևելքի երկրներում։ Լինում են մեծ, միջին և փոքր (պիկոլո) չափերի, 3-4 լարով քամանիներ։

Իրանը նեղուղղանկյուն է, փայտյա ծածկով և կարճ կոթով։ Նվագում են ծնկի վրա ուղղաձիգ բռնած դիրքում։ Նվագարանը բռնում են ձախ ձեռքով, ուղղաձիգ, իսկ աջում՝ աղեղը։ Քառալար քամանին որոշ վայրերում անվանում են քամանչա։ Կատարում են նվագարանային, համեմատաբար զարգացած հանկարծաբանական բնույթի ստեղծագործություններ և պարեղանակներ։ Երեք, իսկ ավելի հաճախ՝ չորս մետաղյա լարերը թեև հաստատուն լարվածք չունեն, բայց ամենից հաճախ լարվում են կվարտաներով։ Քամանի առանձնահատկությունը տակից անցնող ձայնադարձիչ լարերն են, որոնք լարվում են հիմնականներին ունիսոն կամ նրանցից օկտավա բարձր։ Եռալար քամանին թմբուկի ուղեկցությամբ, հարսանիքների համար է, իսկ առանց թմբուկի՝ նաև շուրջպարերի։ Նվագահարը կանգնում է շրջանի մեջտեղում, նվագարանը ուսից թոկով կախած՝ ուղղաձիգ դիրքով և, պարողների հետ պարելով, ոգևորում նրանց՝ պարի ռիթմն ու չափն ապահովելով։ Քամանը հայ աշուղների սիրած նվագարաններից է եղել, բայց ներկայումս համեմատաբար սակավ է գործածվում։ Քամանիի տարատեսակներն այսօր իրենց հաստատուն տեղն են զբաղեցնում Հայաստանի «Սայաթ-Նովա» աշուղական երգի անսամբլում (գեղարվեստական ղեկավար Թովմաս Պողոսյան, քամանի նվագողներն են՝ Մխիթար Քեթցյանը, Ռաֆիկ Հակոբյանը)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Հայ ժողովրդական նվագարաններ*։ Երևան: «Կոմիտաս»։ 2008։ ISBN 978-99941-853-2-0


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ազատներ** (պահլավ. âzât, պարսկ. âzâd), ազնվական դաս միջնադարյան Հայաստանում։ Լայն իմաստով ազատներ, ազատորեար կամ ազատանի են կոչվել առհասարակ արտոնյալ խավերը, նեղ իմաստով՝ ազնվականների միայն ստորին դասը։ Մոտավորապես համապատասխանում է Սասանյան Պարսկաստանի (III–VII դդ.) ազատների (հեծյալ֊արտեշտարան), միջնադարյան Եվրոպայի հեծյալների (chevaliers) կամ Կիլիկյան Հայաստանի ձիավորների դասին։ Ազատներ վասալական կախման մեջ էին հողի գերագույն տերերից, նրանցից էին ստանում պայմանական հողաբաժինների և ժառանգաբար օգտագործում՝ դառնալով ավատառու (տես Խոստակդար)։ Ազատներ հողատու տերերի համար կատարում էին զինվորական և պատվարժան այլ ծառայություններ, մասնակցում աշխարհաժողովներին։ Հանցավոր ազատներ դատվում էին հասարակական դատարանում․ նրանց չէր կարելի մարմնական պատժի ենթարկել կամ ուղարկել ստորին աշխատանքի, ենթակա էին միայն դրամատուգանքի։ Ազատների արյան գինը կրկնակի բարձր էր անազատների արյան գնից։ Հայ մատենագրության մեջ ազատներ հայտնի են նաև «որսատենչ» կամ «փափկացյալ» անվամբ՝ խաղաղ պայմաններում ժամանակի մեծ մասը որսորդության կամ զվարճությունների հատկացնելու համար։ Հայ պետականության անկումից հետո ազատների դասն աստիճանաբար դադարեց գոյություն ունենալուց։

Գրականություն
-------------

* Մանանդյան Հ. Ֆեոդալիզմը հին Հայաստանում, Երկեր, հատոր 4, Երևան, 1981
* Նիկողայոս Ադոնց, Հայաստանը Հուստինիանոսի դարաշրջանում, Երևան, 1987

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 99)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Տեսարան կյանքի սուրբ Մարկոսի (1345), Basilica սուրբ Մարկոսի
**Պաոլո Վենեցիանո** (իտալ.՝ Paolo Veneziano, 1300, Վենետիկ, Վենետիկի հանրապետություն - 1365, Վենետիկ, Վենետիկի հանրապետություն, աշխատել է  1333 և 1358 տարիների միջև), վենետիկյան միջնադարյան նկարիչ, Վենետիկի դպրոցի հիմնադիրներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Պաոլո Վենեցիանոն ծնվել է նկարիչների ընտանիքում։ Աշխատել է իր որդիների՝ Մարկոյի, Ղուկասի և Ջովաննիի հետ։ Եղել է Վենետիկի Հանրապետության առաջնորդի՝ Անդրեա Դանդոլի պաշտոնական նկարիչը, Լորենցիո Վենեցիանոյի ուսուցիչը։ Առաջին հայտնի աշխատանքը ներկայացվել է 1333 թվականին, վերջինը՝ 1358 թվականին՝ որդու՝ Ջովանիի հետ միասին։

Պաոլո Վենեցիանոյի աշխատանքն ունի ինչպես բյուզանդական նկարչության, այնպես էլ ոսկե ֆոնի վրա ժառանգված հստակ առանձնահատկություններ, ինչպես նաև ժամանակակից գունային բազմազանություն։

Աշխատանք
--------

Տիրամայրը մանկան հետ (1354), Լուվրի
Պաոլո Վենեցիանոյին վերագրում են «Մադոննայի Գահը» նկարը (1324), որը գտնվում է Վաշինգտոնի Ազգային Պատկերասրահում։ Հեղինակությունը վիճարկվում է որոշ հետազոտողների կողմից և չի կարելի համարվել ապացուցված։
Առաջին ստեղծագործությունը, հաստատապես պատկանող նկարչին " Աստվածածին" (1333, թանգարան Виченцы), առյուծներն ոճով, շատ նման է բյուզանդականին։ 1340 թվականից հետո նկարչի ոճում նկատելի են գոթական հատկություններ։ 1347 թվականից հետո Պաոլո Վենեցիանոն ունենում է իր արվեստանոցը։ Սեմինարի հիմնական արտադրանքներն էին մոզաիկաներ (ներառյալ Սբ. Մարկոսի տաճարի մկրտությունը), զոհասեղանները։ Նկարչի վերջին ստորագրված աշխատանքն է «Coronation» զոհասեղան (1358, Ֆրիկի հավաքածու, Նյու Յորք)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մարիա Այո Villa Урбани. *Վենետիկի Սան Մարկո Տաճար*. Վենետիկ, 2006.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz · RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Իտալացիների կենսագրական բառարան · Մեծ կատալոնական · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 118789562 · LCCN: nr92042214 · VIAF: 95880464 · ULAN: 500032292 · WorldCat VIAF: 95880464 |

 |
**Նինա Գարեգինի Օռլինսկայա** (իսկական անունը՝ *Քնարիկ Գարեգինի Բասմաչյան*, սեպտեմբերի 12, 1906(1906-09-12), Գանձակ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 17, 1973(1973-01-17), Գանձակ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայազգի ադրբ. սովետական դերասանուհի։ Ադրբեջանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1956 թ.)։

Գործունեություն
---------------

Բեմական գործունեությունն սկսել էր 1921 թվականին, Գանձակի ադրբեջանական թատերախմբում։ 1924-1933 թվականներին՝ Թիֆլիսի ադրբեջանական թատրոնի, 1933 թվականից՝ Կիրովաբադի Զ․ Զաբարլու անվանի ադրբ․ դրամատիկական թատրոնի առաջատար դերասանուհի։ Դերակատարումներից լավագույնը Մոլմազն էր (Զաբարլու «Հրո հարսը», 1929 թ.)։ Լավագույն դերերից էին նաև՝ Սևիլ (Զաբարլու «Սևիլ», 1929 թ.), իյուրաման (Վուրղունի «Վագիֆ», 1938 թ.), Սուսան (Շիրվանզադեի «Նամուս», 1928 թ.), Լիդա (Կոռնեյչուկի «Պլատոն Կրեչետ», 1936 թ.), Դեզդեմոնա (Շեքսպիրի «Օթելլո», 1931 թ.)։ Զաբարլու անվանի թատրոնի հետ, 1963 թվականին հյուրախաղերով հանդես էր եկել Երևանում և Լենինականում։ ԽՄԿԿ անդամ 1941 թվականից։

Գրականություն
-------------

* Шапвəлəд Рза, Солмаз (... Нина Орлинcкaja), Бакы, 1962.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ОРЛИ'НСКАЯ Нина Гарегиновна»
2. ↑  Театральная энциклопедия. Том 6/Глав. ред. П. А. Марков - М.: Советская энциклопедия, 1967.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ազարյանի դիմաքանդակը**, Հակոբ Գյուրջյանի` Թիֆլիսում ստեղծած լավագույն գործերից` հավանաբար կատարված Ազարյանի պատվերով։ Թիֆլիսի հարուստ Մելիք Ազարյանը մեկն է քչերից, որ, օգտվելով Գյուրջյանի` Թիֆլիսում գտնվելու առիթից, իր կիսանդրին է պատվիրել` դրանով հովանավորելով և' արվեստագետին, և' հավերժացնելով իրեն այդպիսի բարձրարժեք դիմաքանդակով։ Արձանը գրավիչ է կերպարի վառ անհատականությամբ, ճանաչելիության չափ կոնկրետ դիմագծերով, վաճառականին բնորոշ այնպիսի անհատականությամբ ու արտահայտությամբ, արտաքինով ու նկարագրով, որոնցով կարելի է անսխալ գուշակել նրա անձնավորությունը։ Տարեց, պատկառելի բեղերով, հայկական առնական գեղեցիկ դիմագծերով մի առույգ անձնավորություն նայում է դիտողին։

Նկարագրություն և կատարման տեխնիկա
---------------------------------

Գյուրջյանը կարողացել է անթերի վարպետությամբ և ընկալումով Մելիք Ազարյանի կերպարում խտացնել հոգեբանական բազմերանգ արտահայտություններ, որոնց շնորհիվ նրա դիմագծերը խոսուն, կենդանի արտահայտությամբ բրոնզի մեջ գրեթե շնչավորվել են։ Ազարյանը տպավորությամբ թվում է գործարար, խոշոր ձեռնարկումների ընդունակ, սեփականատերի հոգեբանությամբ, ծանրակշիռ, կյանքի փորձով իմաստնացած բնավորությամբ, վճռական, ինքնագոհ, ապահով մի մարդ։

Գյուրջյանը միտում չի ունեցել Մելիք Ազարյանի կերպարին սոցիալական գունավորում տալ, չնայած նրա մոդելը վաճառականի բնորոշ տիպար է։ Նա անաչառորեն է կերպավորել նրան` պահպանելով նրա անհատականությունը իր պատրաստի կերպարային տվյալներով, որի համար անհրաժեշտ էր սուր դիտողականություն, մարդու ներաշխարհը թափանցելու ընդունակություն, բնորոշն ընկալելու հատկություն։ <<Մելիք Ազարյանի դիմաքանդակը>> Գյուրջյանի ռեալիստական խոր համոզմունքի փայլուն գրավականն է, կատարված է մեծ ոգեշնչումով, ազատ մշակումով, դիմագծերի կենդանի ընկալումով, ֆակտուրային բազմազանությամբ
։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ե. Մարտիկյան, Հայկական կերպարվեստի պատմություն, Երևան, 1987
**Աննա Էլիզաբեթ Դիկինսոն** (անգլ.՝ Anna Elizabeth Dickinson հոկտեմբերի 28, 1842(1842-10-28), Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ - հոկտեմբերի 22, 1932(1932-10-22), Գոշեն, Օրենջ շրջան, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի գրող, ֆեմինիստ, սուֆրաժիստ, աբսոլիստիստ, թատրոնի դերասանուհի, դասախոս և ԱՄՆ հանրապետական կուսակցության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Աննա Էլիզաբեթ Դիկինսոնը ծնվել է 1842 թվականի հոկտեմբերի 28-ին, Ֆիլադելֆիա քաղաքում (Փենսիլվանիա, ԱՄՆ) Քվակերների ընտանիքում։ Նրա հայրը մահացել է, երբ Աննան երկու տարեկան է եղել։ Աննային, եղբայրների և քույրերի հետ մեծացրել է մայրը, որից հետո նրան ուղարկել են գիշերօթիկ հաստատություն։ 

 Ա. Ե. Դիկինսոն   
(լուսանկարիչ Մեթյու Բրեդի ) 
Փոքր տարիքից սկսել է գրել և խոսել ընդդեմ ստրկության և ի պաշտպանություն կանանց իրավունքների, մասնավորապես կանանց ընտրական իրավունքի։ 1861 թվականին նրան առաջադրվել են ԱՄՆ դրամահատարանիի քարտուղարի պաշտոնում, բայց շուտով աշխատանքից ազատել են գեներալ Ջորջ Մաքքլելլանի գործողությունները քննադատելու համար։

Միացյալ Նահանգներում քաղաքացիական պատերազմի տարիներին աշխատել է հիվանդանոցներում։

Հանդես է եկել «*Կանանց աշխատանքի և դրա համար վարձատրության մասին*», «*Դեմագոգների և աշխատողների մասին*» և այլ թեմաներով դասախոսություններով։

Կարճ ժամանակ աշխատել է որպես դերասանուհի և իր նորամուտը նշել իր իսկ գրած «*A crown of Thorns*» ներկայացմամբ, որը հաջողություն չի ունեցել։

1879 թվականին դասախոսել է «*Ամբիոնի և բեմի մասին*»։

Դիկինսոնի հրատարակված ամենահայտնի ստեղծագործություններից են «What answer?» վեպը, «А paying investment» և «A ragged Register of people, places a. opinions» գործերը։

Աննա Էլիզաբեթ Դիկինսոնը մահացել է մեծ տարիքում՝ 1932 թվականի հոկտեմբերի 22-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
2. 1 2 3 4  FemBio database (գերմ.)
3. 1 2 3 4
4. 1 2 3 4  Венгерова З. А. Диккинсон, Анна-Элизабет // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). - СПб. 1890-1907.
5. ↑  Венгерова З. А. (1890–1907)։ «Диккинсон, Анна-Элизабет»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ

Գրականություն
-------------

* «Диккинсон, Анна-Элизабет»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
* Դարի կին / Աննա Էլիզաբեթ Դիկինսոն (անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հրապարակումներ Աննա Էլիզաբեթ Դիկինսոնի կողմից

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Գուտենբերգ նախագիծ · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · American National Biography |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX4421758 · BNF: 12436459z · GND: 132344114 · ISNI: 0000 0000 2463 0876 · LCCN: n86053333 · NTA: 31549056X · NUKAT: n2007080918 · SUDOC: 144602849 · VIAF: 29625340 · WorldCat VIAF: 29625340 |

 |

 |
**Ազիբեկյան**, հայկական ազգանուն։

Կոթի
----

Աբովյան և Ազիբեկյան ազգերը ծագում են միևնույն նահապետից։ Մեծերը պատմել են, որ այս երկու տոհմերը գյուղ են տեղափոխվել Երևանի կողմերից 17֊րդ դարում։ Հավանաբար նրանց չի բավարարել տեղի կիսաանապատային բնությունը, կամ չեն ցանկացել ենթարկվել պարսիկներին ու թուրքերին, նաև այլ պատճառներով իրենց ենթակա փոքրաթիվ ծխերով թողել, հեռացել են դեպի հյուսիս։ Ի դեմս Կոթիի` նրանք գտնում են ապահով ապաստան և հարմար բնակության վայր։ 17 և 18֊րդ դարերում Վրաստանը կիսանկախ թագավորություն էր` ենթակա պարսիկների կամ ռուսների ազդեցությանը։ Թեև Կոթին իր տարածքներով գտնվում էր վրացական թագավորության կազմում, սակայն ուներ կիսանկախ գյուղի կարգավիճակ, ուներ նաև իր պաշտպանական զորաջոկատները` լեզգիներից և այլ քոչվոր ցեղերից պաշտպանվելու համար։ Այս ամենին նա հասել էր իր բնակիչների ըմբոստ բնավորության և ազատատենչ ոգու շնորհիվ։ Եկվորների մեջ կային զենք կրելու և կռվելու ընդունակ մարդիկ։

Ազիբեկյան ազգանվան հիմքը Ազիզբեկ ֊ սիրելի զորավար բառն է։

Այս տոհմերն աճել են, բազմացել, և մի մասն էլ` այլ վայրեր տեղափոխվել։ Նրանք որտեղ էլ որ բնակություն են հաստատել, միշտ էլ ընդգծել են իրենց` Կոթիի ծագումը։ Այստեղից էլ հավանական է թվում այն եզրակացությունը, որ նրանց նախնիները ծագումով Կոթիից են, իսկ թե որ տոհմից են կամ երբ` քանի դար առաջ են հեռացել գյուղից, ստույգ հայտնի չե։

Այժմ այս տոհմերի անդամները բնակվում են Իջևանի մարզում, Երևանում, Հայաստանի այլ բնակավայրերում, Ռուսաստանում, եվրոպական տարբեր երկրներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ամիրխանյան Յուրա (2022 թ)։ *ԿՈԹԻ*։ էջ 273։ ISBN 9789939865959
2. ↑  Ամիրխանյան Յուրա (2022 թ)։ *ԿՈԹԻ*։ էջեր 273֊274։ ISBN 9789939865959
**Վուկ Օբրադովիչ** (սերբ.՝ Вук Обрадовић, ապրիլի 11, 1947(1947-04-11), Kondželj, Prokuplje, Սերբիա - փետրվարի 13, 2008(2008-02-13), Բելգրադ, Սերբիա), հարավսլավ և սերբ ռազմական, պետական և քաղաքական գործիչ։

Սերբիայի դեմոկրատական ընդդիմության առաջնորդներից մեկը, 1997 թվականից մինչև 2007 թվականը՝ Սերբիայի սոցիալ-դեմոկրատիա կուսակցության նախագահ, Հարավսլավիայի ժողովրդական բանակի գեներալ-մայոր։ Ռազմա-քաղաքական գիտությունների դոկտոր։

Կենսագրություն
--------------

Բարձրագույն կրթություն է ստացել ցամաքային զորքերի ռազմական ակադեմիայում, բարձրագույն ռազմաքաղաքական ուսումնարանում և օպերատիվ հրամանատարական կազմի դպրոցում։ Եղել է Հարավսլավիայի ժողովրդական բանակում ռազմա-քաղաքական գիտությունների ամենաերիտասարդ բժիշկը։ Դոկտորական ատենախոսությունը պաշտպանել է հարավսլավական հասարակությունում ազգայնականության (շովինիզմ) խնդրի վերաբերյալ։

Հարավսլավիայի կոմունիստների միության անդամ է։ Երկար տարիներ ծառայել է որպես Հարավսլավիայի ժողովրդական բանակի սպա։ Եղել է ամենաերիտասարդ գեներալը Հարավսլավիայի պատմության մեջ։

Ազգային պաշտպանության դաշնային քարտուղարության քաղաքական-դաստիարակչական ծառայության պետ։ 1992 թվականի մայիսին Հարավսլավիայի փլուզման հետ կապված զինված հակամարտության ժամանակ սեփական ցանկությամբ հրաժարական է տվել։

Զբաղվել է գործարարությամբ։

Հիմնադրել է «Սոցիալ-դեմոկրատական» քաղաքական կուսակցությունը։ 2000 թվականին իր կուսակցության հետ միացել Է Սերբիայի Դեմոկրատական ընդդիմությանը։ 2001 թվականի հունվարից մինչև հունիս զբաղեցրել Է փոխվարչապետի պաշտոնը։

Սեռական սկանդալի պատճառով ստիպված է եղել հրաժարական տալ։

2002 թվականին մասնակցել է նախագահական ընտրություններին՝ հավաքելով ձայների մոտ 3 %-ը։

Ավելի քան 50 գիտական աշխատանքների հեղինակ է, հրատարակել է մի գիրք, որը նվիրված է հարավսլավական հասարակությունում ազգայնականության և շովինիզմի թեմային։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  VUK OBRADOVIĆ
2. ↑  Вук Обрадович, один iз заступників прем’єр-мінiстра Сербії, буде змушений подати у відставку внаслідок сексуального скандалу

Արտաքին հղումներ
----------------

* Vuk Obradovic(սերբ.)
* Preminuo Vuk Obradović
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տիգրան Մեծ (այլ կիրառումներ)

**«Տիգրան Մեծ»**, Հայկ Խաչատրյանի պատմական վեպը։ Վեպի առաջին գիրքը լույս է տեսել 1967 թվականին, իսկ ամբողջական տարբերակը՝ 1972 թվականին։

Սյուժե
------

Վեպը մ.թ.ա. 1-ին դարի գեղարվեստական ​​արտացոլումն է, երբ Հռոմը Փոքր Ասիայում գերիշխանություն ունենալու ձգտմամբ, բախվել է Հայաստանի, Պոնտոսի և Պարթևստանի դիմադրությանը, որոնք պայքարում էին ոչ միայն իրենց երկրների ինքնիշխանության համար, այլև երբեմն դառնում էին այնքան հզոր, որ կարող էին գերիշխող դեր ունենալ Ասիայում։

Այս ցանկում Հայաստանը Տիգրան Մեծի օրոք դարձավ ամենահզոր պետությունը Փոքր Ասիայում։ Տիգրան Մեծը պարթևական թագավորներից վերցրեց «Արքայից արքա» տիտղոսը, իսկ Պոնտոսի թագավոր Միհրդատ VI Եվպատորը իր սիրելի դուստր Կլեոպատրային տվեց հայոց թագավորին՝ Տիգրանին իր կողմը գրավելու նպատակով։ Ի տարբերություն Միհրդատ Եվպատորի, որը Հռոմի հետ անթիվ ու ավերիչ պատերազմներ էր վարում՝ հանգեցնելով Պոնտական թագավորության անհետացմանը, Տիգրան Մեծը իր իմաստուն քաղաքականության շնորհիվ կարողացավ կնքել բարեկամության դաշինք Հռոմի հետ, որը թույլ տվեց երկար տարիներ պահպանել հայկական պետականության ամբողջականությունն ու բարգավաճումը։ 

«Տիգրան Մեծ» վեպը պատմում է այն ժամանակաշրջանի մասին, երբ հայ ժողովուրդը իր թագավոր Տիգրան Մեծի գլխավորությամբ ապրում էր իր ուժերի բարձրագույն վերելքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Айк Хачатрян. Тигран Великий = Տիգրան Մեծ. — М.: ЮниПресс, 2014. — 288 (К. I) + 320 (К. II) с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-91152-029-X.
**Ազոներկանյութեր**, մոլեկուլում մեկ կամ մի քանի ազոխումբ ({\displaystyle -N=N-}) պարունակող օրգանական ներկեր՝ ազոմիացություններ։ Լինում են ամենատարբեր գույների և երանգների (դեղին, կարմիր, կապույտ, սև և այլն)։ Գույնը, լուծելիությունը և գործվածքաթելերի հետ փոխազդելու բնույթը կախված են նրանց մոլեկուլի կառուցվածքից։ Ազոներկանյութերը՝ թթվային, հիմնային, ուղղակի, արծնիչային, պիգմենտներ, լաքեր են։ Ստացվում են դիազոմիացությունների ազոհամակցումով։ էժանության և օգտագործման պարզության պատճառով շատ տարածված են (օրինակ, թթվային նարնջագույնը, խրիզոիդինը, կոնգո կարմիրը, ճարպային նարնջագույնը, մեթիլօրանժը և այլն)։ Կիրառվում են գործվածքաթելեր, կաշի, թուղթ և որոշ պլաստմասսաներ ներկելու համար։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 123)։*  |
**Պրոյեկցիա** (լատին․՝  projectio՝ առաջ նետել), հոգեբանական գործընթաց, որը վերաբերվում է հոգեբանական պաշտպանական մեխանիզմներին, որի արդյունքում ներքինը թյուրիմացաբար ընկալվում է որպես դրսից եկող։ Անհատն այլ մարդկանց կամ շրջապատին վերագրում է սեփական մտքերը, զգացմունքները, դրդապատճառները, բնավորության գծերը և այլն, ենթադրելով, որ նա ինչ-որ բան ընդունեց դրսից, այլ ոչ թե իր ներսից։

Առանձնահատկություններ
---------------------

Որպես պաշտպանական մեխանիզմ, պրոյեկցիան թույլ է տալիս մարդուն սեփական անընդունելի զգացմունքները, ցանկությունները, դրդապատճառները, գաղափարները վերագրել այլ մարդկանց կամ շրջապատին, որպես արդյունք նրանց նկատմամբ պատասխանատվություն չզգալ:

Պրոյեկցիայի արդյունքում տարբեր մարդիկ տարբեր կանխատեսումներ կանեն միևնույն կենդանու հուզական վիճակի մասին:
Պրոյեկցիան՝ հիմնական պաշտպանական մեխանիզմներից մեկն է, պարանոիդ և հիսթրիոնային անձնային խանգարումների դեպքում։

Բայց հենց այդ մեխանիզմն էլ ընկած է էմպաթիայի հիմքում։ Մարդը չի կարող ուղղակիորեն զգալ մեկ այլ մարդու ներքին վիճակը, բայց կարող է կարեկցել, արձագանքելով այդ վիճակի տարբեր դրսևորումներին։ Պրոյեկցիայի գործողության արդյունքում այդ ռեակցիաները ընկալվում են որպես ուրիշի վիճակի անմիջական զգացում։ Շատ դեպքերում այդպիսի էմպաթիան բարձրացնում է մարդկանց փոխըմբռնումը։

Այն ընկած է անձնավորման հիմքում («ոգեշնչվածություն») առարկաների և բնության ուժերի, «կենդանիների մարդկայնանալու» հիմքում։ Օրինակ այնպիսի բառակապակցություններ, ինչպիսիք են ՝«հանգիստ ծով», «մտահոգիչ ծով», «փոթորիկը բարկացել է», «հավատարիմ շուն», «անկախ կատու», «դժբախտ ձի» հանդիսանում են արտաքին օբյեկտների նկատմամբ սեփական վերաբերմունքի վերագրման արդյունք ։

Գրականություն
-------------

* Фрейд, Анна. Психология Я и защитные механизмы = Das Ich und die Abwehrmechanismen. — Москва: Педагогика-Пресс, 1993. — 68 с. — ISBN 3-596-42001-6.
* Мак-Вильямс, Нэнси. Психоаналитическая диагностика: Понимание структуры личности в клиническом процессе = Psychoanalytic diagnosis: Understanding personality structure in the clinical process. — Москва: Класс, 1998. — 480 с. — ISBN 5-86375-098-7.

Տես նաև
-------

* Նույնականացում (հոգեբանություն)
* Ինտրոյեկցիա (հոգեբանություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Проекция с точки зрения аналитической психологии
* Проекция с точки зрения гештальта

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Нэнси Мак-Вильямс, «Психоаналитическая диагностика: Понимание структуры личности в клиническом процессе», изд. «Класс», 1998.
**Ֆիրգուն** (եբրայերեն՝ פירגון), ժամանակակից խոսակցական եբրայերեն տերմին և իսրայելյան մշակույթի հասկացություն, որը վերաբերում է այլոց հանդեպ անկեղծ, անշահախնդիր ուրախության, հրճվանքի կամ հպարտության իրականացմանը։ Ֆիրգունի մեկ այլ սահմանում, այն նկարագրում է որպես մեծահոգություն, անձնուրաց, նրբանկատ ձևով ուրախության պարգևումը կամ մեկ այլ մարդու համար լավ բանի ձեռնարկումը։ Ֆիրգուն նշանակում է ինչ-որ մեկին հաճելի պահ պարգևել, հաճելի բան կատարել, առանց որևէ հետին մտքի։ Բացասական տարրի բացակայությունը Ֆիրգուն հասկացության անբաժանելի մասն է։

Ծագումնաբանություն
------------------

Ֆիրգունը սերում է իդիշ «farginen» բառից։ Ժամանակակից ոչ միայն եբրայերեն բառը առաջին անգամ օգտագործվել է 1970-ականներին և առաջիկա տասնամյակների ընթացքում ստացել իր հետագա զարգացումը։ Ըստ Հայֆայի համալսարանի հաղորդակցություն մասնագիտության պրոֆեսոր Թամար-Կաթրիելի՝ ֆիրգունը տարբերվում է հաճոյախոսություններ անելուց, քանի որ այն «մերձավորություն է և ասվում է առանց պարտադրանքի»։ Ֆիրգուն հասկացությունը կարելի է գտնել Թալմուդում ինչպես «ע բավական» կամ «ע-յաֆա»՝ «գեղեցիկ աչքերի համար»։ Այս արտահայտությունները տարածված չեն արդի եբրայերենում։

Ֆիրգունի միջազգային օր
----------------------

2014 թվականին Իսրայելի շահույթ չհետապնդող համայնքային խումբը՝ Made in JLM-ն որոշեց հիմնել «Ֆիրգունի միջազգային օր»՝ ամենամյա տոն, որ կնշվի հուլիսի 17-ին, երբ մարդիկ սոցիալական ցանցերում անկեղծ հաճոյախոսություններով կկիսվեն և կարտահայտեն իրենց հիացմունքը այլոց հաջողությունների կապակցությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Kordova, Shoshana.
2. ↑  Carmon, Irin.
3. ↑  Firgun.
4. ↑  Collins, Liat.
5. ↑  Bíró, Tamás.
6. ↑  Katriel, Tamar.
7. ↑  Firgun: An optimistic little word.
8. ↑  Aslan-Levy, Eylon. "The Firgun: Israel’s Secret Weapon". July 17, 2014. The Times of Israel.
9. ↑  Davis, Barry. Spreading the good word. Jerusalem Post. July 2015
10. ↑  Shamah, David. Jerusalem techies show each other, and the world, a little love. Times of Israel. July 16, 2015
**Օկինի-սանի երեք տարիները,** Վալենտին Պիկուլի վեպը՝ գրված 1980 թվականին։ Վեպի կենտրոնական թեման Վլադիմիր Կոկովցևի ճակատագիրն է, միչմանից մինչև ռուսական նավատորմի ծովակալ նրա անցած ուղին։ Հեղինակն իր հերոսին մի շարք պատմական իրադարձությունների բովի միջով է անցկացնում՝  Ռուս-ճապոնական պատերազմ,Առաջին համաշխարհային պատերազմ, Փետրվարյան եւ Հոկտեմբերյան հեղափոխություններ, ի ցույց է դնում տվյալ ժամանակաշրջանի բարդ քաղաքական իրադրությունը Հեռավոր Արևելքում, ուր բախվել էին Ռուսաստանի, Անգլիայի, Ճապոնիայի շահերը։

Բովանդակություն
---------------

1. Տարիք առաջին՝ «Ինոսայի հեռավոր լույսերը»
2. Տարիք երկրորդ՝ «Արգոնավորդների գնդակահարությունը»
3. Տարիք երրորդ՝ «Vae victis»

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Ըստ Պիկուլի՝ վեպի գլխավոր հերոսը՝ Վլադիմիր Կոկվցևը «առաջին ռուս աֆրիկագետ» Մատվեյ Գրիգորիի Կոկովցևի, ով Եկատերինա երկրորդի օրոք ռազմածովային ոլորտում էր ծառայում, «ծոռն» է։

> *«Կոկովցևները դեռ Եկատերինա Մեծի ժամանակներից ծառայում էին նավատորմում. իմ նախապապ Մատվեյը Չեսմենի ճակատամարտի մասնակից էր, հետո սկսեց հետաքրքվել Աֆրիկայի ուսումնասիրությամբ՝ իրենից հետո թողնելով հետազոտական աշխատություններ։ Գիտական աշխարհում նրան համարում են առաջին ռուս աֆրիկագետը։»*
> 
> 
> 
> «Օկինի-սանի երեք տարիները»
> 
> 
> 
> 

* Օկինի-սանի նախատիպը իրական գեյշա էր, ում լուսանկարը Պիկուլը տեսել էր մի ֆոտոալբոմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Косвен М. О. Первый русский африканист М. Г. Коковцев. // Советское востоковедение, 1956. — № 2.
| **՞**Ռեհան մշակովի |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Խուլեղինջազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Ռեհան մշակովի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Ocimum basilicum

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ռեհան մշակովի** (լատին․՝ Ocimum basilicum), խուլեղինջազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

Նկարագրություն
--------------

Մինչև 20-60 սմ բարձրությամբ միամյա խոտաբույս է, որի ցողունները ուղիղ ճյուղավոր են, իսկ տերևները՝ հակադիր։ Կոթունավոր տերևները երկարավուն-ձվաձև և սրածայր են, կանաչ կամ կարմրավուն երանգով։ Ողկուզանման ծաղկաբույլեր առաջացնող երկշուրթ ծաղիկները օղակաձև դասավորված են տերևանութներում։ Պսակի վերին շուրթը կազմված է չորս բլթակներից, իսկ ստորինը՝ մեկ։ Սռնակը և առէջները պսակից կրկնակի երկար են։ Բաժակի խողովակում գտնվող պտուղները չորս հարթ ընկուզիկներ են։

Տարածվածություն
---------------

Մշակովի բույս է, ամենուրեք աճեցվում է և օգտագործվում որպես համեմունք։ Երբեմն հանդիպում է վայրի պայմաններում աղբավայրերում և բնակավայրերի հարևանությամբ։

Նշանակություն
-------------

Բույսի վերգետնյա մասը առանց ցողունների ստորին փայտացած հատվածների օգտագործվում են բուժական նպատակներով։ Ռեհանը ախորժաբեր է, բարելավում է մարսողությունը, ունի հաճելի հոտ և հակաբորբոքային ազդեցություն ստամոքսի համար։ Այն հակացուցված է շաքարախտի, տրոմբոֆլեդիտի, մոկարդի ինֆարկտի և հիպերտոնիկ հիվանդությունների դեպքերում։ Ցողունը տերևների հետ որպես համեմունք օգտագործում են ապուրներում և աղցաններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
**Ֆոնոգրամներ և տեսաձայնագրություններ արտադրողների մեքսիկական միություն** (իսպ.՝ **Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas** (**AMPROFON**)), շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն Մեքսիկայում, որը ներառում է ինչպես միջազգային այնպես էլ տեղական ձայնագրող ընկերություններ։ Հիմնադրվել է 1963 թվականի ապրիլի 3-ին, և այժմ ներառում է ձայանգրող ընկերություններ, որոնք ծածկում են Մեքսիկայի շուկայի 70 տոկոսը։ AMPROFON-ը հանդիսանում է Ֆոնոգրամմա արտադրողների միջազգային ֆեդերացիայի (IFPI) անդամ։

Պատմություն
-----------

Կազմակերպությունը ստեղծվել է *Phonographic Discs Producers* (AMPRODISC) անվան տակ Մեխիկոյում 1963 թվականին։ Կազմակերպության նպատակն էր ստեղծել քաղաքացիական միություն, որը կներկայացներ ձայնագրություններ արտադրողների շահերը և հետաքրքրությունները։ Անդամներն էին՝

* Compañía Importadora de Discos, S.A.
* CBS de Mexico, S.A.
* Discos Mexicanos, S.A.
* Fábrica de Discos Peerless, S.A.
* GAMMA, S.A.
* Panamericana de Discos, S.A.
* RCA Victor Mexicana, S.A.

1971 թվականի հուլլիսի 26-ին կազմակերպության անվանումը փոխվեց, դառնալով *Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas*, իսկ 1990 թվականի մայիսի 3-ին այն ստացավ իր այժմյան անվանումը՝ *Mexican Association of Producers of Phonograms and Videograms* (AMPROFON):

Չարթեր
------

Չարթերը հրապարակվում են ամեն չորեքշաբթի երեկոյան, և հիմնված են վաճառքների երկրում տվյալների վրա՝

* **Top 100 Mexico ալբոմների չարթ** - 100 ամենավաճառվող ալբոմների ցանկ, բոլոր երաժշտական ժանրեր։
* **Spanish Albums Chart.** - 20 լավագույն կատարումները փոփ, ռոք և պարային ալբոմներ իսպաներեն լեզվով, անկախ ազգությունից։
* **Popular Music Albums Chart.** - 20 լավագույն կատարումները տարածքային մեքսիկական երաժշտության մասով՝ ռանչերա, գրուպերո և այլն։
* **International Albums Chart.** - 20 լավագույն միջազգային կատարումները։ Անկախ ազգությունից ու լեզվից, բացառվում են միայն իսպանալեզու կատարումները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas, A.C." (in Spanish). AMPROFON A.C. Archived April 21, 2007, at the Wayback Machine.
2. 1 2  "Historia [History]" (in Spanish). AMPROFON A.C. Archived April 21, 2007, at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Այս շաբաթվա Top 100 չարթ
* Այս շաբաթվա Genre Top 20 չարթեր
* Չարթերի արխիվի կայք
**Օճառի թանգարան** (արաբ․՝ متحف الصابون في صيدا‎‎, կոչվում է նաև Աուդի օճառի թանգարան), թանգարան է Սայդայում, որը մասնագիտացած լևանտյան օճառների ուղղությամբ։ Այն բաց է 2000 թվականից և կառավարվում է Աուդի Հիմնադրամի կողմից։

Պատմություն
-----------

Օճառի գործարանը սկզբնապես կառուցվել է Սայդայում, Համմոնդ ընտանիքի կողմից, 17-րդ դարում։ 19-րդ դարում (մոտավորապես 1880 թվականին) Աուդի ընտանիքը դառնում է օճառի գործարանի սեփականատերը և դարձնում այն ընտանեկան բնակավայր։ Այն լքվել է 1980-ականներին, երբ սկսվել է Լիբանանյան պատերազմը, և առաջին հարկը զբաղեցվել է փախստականների կողմից։ 1996 թվականին Աուդի Հիմնադրամը սկսել է շենքի վերականգման աշխատանքները։ Օճառի Թանգարանը բացվել է 2000 թվականի նոյեմբերին։

2019 թվականին թանգարանը նվերների խանութ է բացել Բեյրութում։

Նկարագրություն
--------------

Օճառի թանգարանը ներկայացնում է տարածաշրջանում օճառի ստեղծման պատմությունը, դրա զարգացումը և մանուֆակտուրային տեխնոլոգիան։ Այցելուները կարող են տեսնել զեյթունի ձեթի ավանդական օճառների պատրաստման ցուցադրումը և ուսումնասիրել «համմամի» (լոգանք) ավանդույթների պատմությունը։

Թանգարանի պատմական բաժինը ներկայացնում է գիտական փաստեր, որոնք գտնվել են տեղի պեղումների ընթացքում և որոնք ընդգրկում են կավե խողովակների գլխիկների մնացորդներ, խեցեգործական բեկորներ` 17-19-րդ դարերից։ Թանգարանի շինությունը մի հին օճառի գործարան է, որը կառուցվել է 17-րդ դարում, չնայած նրան, որ ունի 13-րդ դարին բնորոշ հատվածներ։

Աուդի հիմնադրամի գլխամասը տեղակայված է Օճառի թանգարանում։ Հիմնադրամը աշխատում է Մահմուդ ալ-Շարկասսի և իր ընտանիքի հետ, ովքեր պատրաստում են շքեղ օճառներ, որոնք վաճառվում են թանգարանի նվերների խանութում։

Մատենագրություն
---------------

* Զեյթունի ձեթով օճառ, Օճառի թանգարան, Աուդի Հիմնադրամ, 2003

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  The Soap Museum ( Audi Foundation Archived 2021-05-19 at the Wayback Machine. *Visitsaida.com*
2. 1 2 3  Celebrating local craftsmanship, *Mindthegap.com*
3. 1 2  Eric Calderwood, Soaping up, Aramcoworld.com*, July/August 2010*
4. ↑  Rami Daher, Tourism in the Middle East: Continuity, Change, and Transformation, *Multilingual Matters*, 2007
5. ↑  Rami Daher, Tourism in the Middle East: Continuity, Change, and Transformation, *Multilingual Matters*, 2007
6. ↑  Doyle, Paul (2016), «Soap Museum (Musée Du Savon)», *Lebanon*, Bradt Travel Guides, p. 306, ISBN 9781841625584,
7. ↑  Audi Foundation, *Arab.org*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Audi Foundation website
**Ֆուտբոլը Լիտվայում** սպորտի ամենատարածված տեսակների մեջ զբաղեցնում է 2-րդ տեղը բաստկետբոլից հետո։

Առաջնություն
------------

2013 թվականի առաջնությանը մասնակցել են 9 թիմեր (այն ժամանակ, որ մասնակիցների թիվն ամեն տարի տատանվում էր 8-ից 12-ի մեջ)։ Խաղաշրջանը սկսվել է մարտ-ապրիլ ամիսներին` կախված եղանակային պայմաններից։ Հաղթանակների թվով ռեկորդակիր է «Էկրանաս» ակումբը, որը չեմպիոն է դարձել 10 անգամ։

Գավաթ
-----

Լիտվայի գավաթն անց է կացվում 1990 թվականից` օլիմպիական համակարգով։ «էկրանասն» ու «Ինկարասն» ունեն 7-ական տիտղոս։

Հավաքական
---------

Հիմնական հոդված՝ Լիտվայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական
Լիտվայի հավաքականը դուրս չի եկել Եվրոպայի և աշխարհի առաջնության եզրափակիչ փուլեր, բարձրացել է առավելագույն 37-րդ տեղը` ըստ ՖԻՖԱ-յի վարկանիշի։ Հավաքականը կարող է ինչպես հաճելի անակնկալ մատուցել իր երկրպագուներին (հաղթանակ տանելով Շոտլանդայի հավաքականի դեմ խաղում Եվրո-2004-ի ընթացքում, 1:0 հաշվով, 2010 թվականի Աշխարհի առաջնությանը Ռումինիայի հավաքականի դեմ խաղում հաղթելով 3:0 հաշվով կամ Չեխիայի հավաքականի դեմ խաղում Եվրո-2012-ի ժամանակ հաղթելով 1:0 հաշվով), այնպես էլ` տհաճ անակնկալներ մատուցել, ինչպես, օրինակ, Լիխտենշտեյնի հավաքականի դեմ խաղում 2:0 հաշվով պարտությունը կամ 0:0 ոչ ոքին Եվրո-2012-ի ժամանակ։

Պատմություն
-----------

1922 թվականի Լիտվայում, ինչպես Լեհաստանում, սկսվել է ֆուտբոլի առաջնություն։ Այդ ժամանակ Պիրոմոնտաս մայրաքաղաքային արվարձանային շրջանում, «Ժալգիրիս» ապագա ստադիոնի տեղում հրապարակ էր և նստարաններ` հանդիսատեսի համար։ Մոտավորապես 1933-1935 թվականներին քաղաքացիները հողաթմբեր են արել և տրիբունայի արևելյան մասում նստարաններ տեղադրել։ Իսկ կենտրոնական մասը նույնպիսի տեսք ուներ, ինչպես և այն այսօր է։ 1953 թվականի հուլիսի 23-ին նոր կառուցված «Ժալգիրիս» դաշտում անց են կացվել առաջին մրցումները։ Խաղում էին Վիլնյուսի «Սպարտակը» և Չելյաբինսկի «Ձերժինեցը», վիլյուսցիները պատմական հաղթանակ են տարել` 10:2 հաշվով։

Մոտավորրապես 1955 թվականին Վիլնյուսում սկսել են հայտնվել ֆուտբոլային համայքներ։ Ստադիոնը տվել են «Սպարտակին»։ Բայց համայնքները բավականին թույլ էին, այդ պատճառով 1962 թվականին որոշում է կայացվել միավորել «Սպարտակը» և «Ժալգիրիսը». այդպիսով առաջացել է ժամանակակից «Ժալգիրիս» թիմը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Открыли ворота стадиона "Жальгирис" - трава, мох и деревья // ru.delfi.lt, 24 июля 2015

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լիտվայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի պաշտոնական կայքը(լիտվ.)