**Զեմպախ** (գերմ.՝ **Sempach**), քաղաք Շվեյցարիայի Լյուցեռն կանտոնի Զերզեե շրջանում։

Պատմություն
-----------

Առնոլդ Վինկելռիդցին Զեմպախի ճակատամարտում
Մի էջ 1654 թ. Զեմպախում տպագրված*Topographia Helvetiae, Rhaetiae et Valesiae* գրքից
Քաղաքի ներկայիս տարածքում պահպանվել են միջնադարյան բնակավայրի հետքեր, մասնավորապես՝ ժամացույցով աշտարակի ներքո պահպանված դարպասը, հին խրամուղու վրայի կամուրջը։ Նրանից դեպի հյուսիս-արևելք ոտքով մոտավորապես կես ժամվա հեռավորության վրա՝ բլուրների ստորոտին ընկած է 1336 թվականի հուլիսի 9-ին տեղի ունեցած Զեմպախի նշանավոր ճակատամարտի վայրը, որտեղ շվեյցարացիները ջախջախեցին ավստրիացիներին, և վերջիններիս հրամանատար Լեոպոլդ Երրորդն էլ զոհվեց։ Այդ ճակատամարտում է, որ լեգենդար սխրանք գործեց Առնոլդ Վինկելռիդցին՝ իր կյանքի գնով ճեղքելով ավստրիացիների կուռ մարտաշարքը և միջանցք բացելով շվեյցարացիների հարձակման համար։ Այդ վայրում ներկայումս բարձրանում են գեղեցիկ, պատկերազարդ Զորաց մատուռը (վերակառուցվել է 1886 թվականին) և Առնոլդ Վինկելռիդցու նորակերտ հուշարձանը։

Զեմպախի վճռորոշ ճակատամարտից մի քանի տարի անց՝ 1393 թվականին կնքվել է ութ դաշնակից կանտոնների՝ *Acht Orte*-ի և նրանց միացած *Զոլուտուրն* երկրամասի իշխանների այսպես ասած՝ *Sempacherbrief*-ը, որով դրվել է Շվեյցարիայի համադաշնություն կոչվող անկախ պետության հիմքը։ Զեմպախից մի քանի մղոն դեպի հյուսիս ընկած է *Բերոմյունստեր* խաղաղ գյուղակը՝ 10-12-րդ դարերում կառուցված վանական համալիրով, որտեղ իրականացվել է Շվեյցարիայի տարածքում առաջին գրքի տպագրությունը, և որտեղից տպագրիչ Գերինգը տպագրության գյուտը հասցրել է Ֆրանսիա։

Բնակավայրը հայտնի է նաև թռչունների իր նշանավոր դիտարանով, որի աշխատակիցները ոչ միայն օղակներ են անցկացնում թռչունների ոտքերին, այլև գիտակրթական եռանդուն գործունեություն են ծավալում։

Ժողովրդագրություն
-----------------

Քաղաքի բնակչության թվաքանակը ժամանակի ընթացքում կրել է հետևյալ փոփոխությունները

Կլիմա
-----

Զեմպախում տարեկան միջին հաշվով 133.9 օրը անձրևային է։ Տեղումների տարեկան միջին քանակը հասնում է 1114 միլիմետրի։ Ամենաանձրևառատ ամիսները հունիսն ու մայիսն են՝ յուրաքանչյուրը՝ համապատասխանաբար 13,2 և 13,6 անձրևոտ օրերով։ Համեմատաբար չոր է հոկտեմբեր ամիսը։

Գրականություն
-------------

* Adolf Reinle: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Luzern.* Band IV: *Das Amt Sursee* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 35). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1956, ISBN 978-3-906131-23-8.
* Judith Rickenbach: *Zeitspuren. Kulturhistorische Wanderungen im Kanton Luzern.* Hitzkirch 2001.
* Alfred Helfenstein: *Namenbuch der Gemeinde Sempach.* Eigenverlag 1965.
* Alfred Helfenstein: *Hof- und Geschlechterbuch der Gemeinde Sempach.* 1967.
* Alfred Helfenstein: *Werken und Wirken zu Sempach der kleinen Stadt.* Hrsg. vom Gewerbe- und Verkehrsverein Sempach.
* Alfred Helfenstein: *Sempacher Schlachtfeier.* (jährlich erschienene Festzeitung).

Պատկերասրահ
-----------

* Միջնադարյան դարպասըՄիջնադարյան դարպասը
* 
* Զեմպախը 1654 թ. փորագրանկարում Զեմպախը 1654 թ. փորագրանկարում
* 
* Արձան՝ միջնադարյան դարպասի մոտԱրձան՝ միջնադարյան դարպասի մոտ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Swiss Federal Statistical Office STAT-TAB Bevölkerungsentwicklung nach institutionellen Gliederungen, 1850-2000  (գերմ.) accessed 27 April 2016
4. ↑  «Temperature and Precipitation Average Values-Table, 1961-1990» (German, French, and Italian). Federal Office of Meteorology and Climatology - MeteoSwiss. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ հունիսի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ մայիսի 8-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link), the weather station elevation is 510 meters above sea level.

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* Statistical data is available from

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Զեմպախ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 120067313 · GND: 4054335-3 · LCCN: n80131493 · SUDOC: 028180267 · VIAF: 123157542 · WorldCat VIAF: 123157542 |

 |