Տիտղոսաթերթ Կառլ Լիննեյի հայտնի աշխատանքներ *Supplementum Plantarum systematis vegetabilium* (1781)
**Կառլ Լիննեյ կրտսեր** (շվեդ.՝ Carl von Linné d.y. լատին․՝ Carolus Linnaeus filius, հունվարի 20, 1741(1741-01-20), Falu Kristine church parish, Ֆալուն, Դալարնա, Շվեդիա - նոյեմբերի 1, 1783(1783-11-01), Ուպսալա, Շվեդիա), շվեդբժիշկ և բնագետ (բուսաբան)։

Կառլ Լիննեյի (շվեդ.՝ Carl Linné, Carl von Linné, լատին․՝ Carolus Linnaeus, 1707-1778) որդին։

Կենսագրություն
--------------

Կառլ կրտսեր առաջին Կառլ Լիննեյի և նրա տիկնոջ՝ Սառայի Մորեի (շվեդ.՝ Sara Elisabeth Moraea, 1716-1806) առաջին երեխան էր (նրանց ընտանիքում կար յոթ երեխա)։

### Մանկություն և պատանեկություն

Նա ընդգրկված էր Ուպսալայի համալսարանում, երբ ընդամենը 9 տարեկան էր և սովորում էր մնացած ուսանողների հետ միասին, որոնց դասավանդել է նրա հայրը։ Կառլ Լիննեյի Առաջադրանքով նրա որդու մասին հոգ էին տանում լավագույն ուսանողները՝ ապագայում հայտնի բուսաբան Պեր Լյոֆլինգը (շվեդ.՝ Pehr Löfling, 1729-1756), Դանիել Սուլանդերը (շվեդ.՝ Daniel Solander, 1733-1782) և Յոհան Պետեր Ֆալկը։ 10 տարեկանում նա արդեն գիտեր Ուպսալայի հին բուսաբանական այգու (Լիննեյի Պարտեզում) բույսերի մեծ մասը։ 

18 տարեկանում հոր հովանու ներքո նա աշխատել է Ուպսալայի բուսաբանական այգում։ 1762 թվականին տպագրվել է նրա առաջին աշխատանքը՝ *Plantarum Rariorum Horti Upsaliensis*, որում նա նկարագրել է բուսաբանական այգու առավել հազվագյուտ հանդիպող բույսերին։ 1763 թվականին լույս է տեսել այդ աշխատանքի երկրորդ մասը։

### Հասուն տարիներ

1763 թվականին, քսաներկու տարեկանում, նա նշանակվել է Ուպսալայի համալսարանի պրոֆեսոր՝ բուսաբանության ամբիոնի գործնական բժշկության բաժնում։ Նրա նշանակումը պրոֆեսորի պաշտոնում "առանց քննությունների կամ ատենախոսության պաշտպանության" առաջացրել է իր գործընկերների վրդովմունքը, այդ պատճառով մինչև 1765 թ. նա Սամուել Աուրիվիլիուսի (1721-1767) ղեկավարությամբ գրել է դոկտորական ատենախոսություն և միայն նրա պաշտպանությունից հետո կարողացավ կարդալ սեփական դասախոսությունները։ Դոկտորական աստիճանը նրան շնորհվել է 1765 թվականին արքայազն Գուստավ (ապագա թագավոր Գուստավ III) կարգադրությամբ։ Հաստիքային պրոֆեսոր նա դարձել է միայն 1777 թվականին, իր հոր մահից ոչ շատ առաջ։ 

1778 թ. հունվարին, մահանում է Կառլ Լիննեյ ավագը։ Նա թողել է հսկայական հավաքածու, որում ընդգրկված էին երկու չորացրած բույսերի հավաքածու, միջատների և հանքային նյութերի հավաքածու, ինչպես նաև մեծ գրադարան։ Երկար ընտանեկան տարաձայնություններից և հակառակ Կառլ Լիննեյի գրավոր լքված ցուցումներին ամբողջ հավաքածուն բաժին է հասել իր որդուն, որը Խամերբյու թանգարանից տեղափոխել է իր տուն և վերին աստիճանի ջանասիրությամբ աշխատել է դրանց պահպանմամբ։ Անգլիացի բնագետ Ջոզեֆ Բանքսը առաջարկել է իրեն վաճառել հավաքածուն, բայց նա հրաժարվել է։

### Ճանապարհորդություն Եվրոպայում (1781-1783)

1781 թվականի գարնանը Կառլ Լիննեյ կրտսերը մեկնել է երկար բուսաբանական ճամփորդության Արևմտյան Եվրոպայում։ Ճանապարհորդության նպատակներից էր նախապատրաստումը նոր գրքին և նրա հրատարակմանը։ 

1781 թվականի մայիսից մինչև 1782 թ. օգոստոս նա ապրում էր Անգլիայում՝ բնագետ Ջոզեֆ Բանքսի տանը, Թագավորական հասարակությունում (1778-1820)՝ զբաղվելով ուսումնասիրությամբ։

Դրանից հետո նա այցելել է Բելգիա, Նիդերլանդներ, եղավ Փարիզում (որտեղ թագավոր Լյուդովիկոս XVI-ի կողմից արժանացել է նրա ընդունելությանը), Համբուրգում, որտեղ հյուրընկալվել էր Պաուլին Դիտրիխա Գիզեկին), Կոպենհագեն։

Օգտվել իր ճամփորդության արդյունքներից նա չի հասցրել. դեռ Լոնդոնում գտնվելու ժամանակ նա հիվանդացել է հեպատիտով և շուտով՝ հայրենիք վերադառնալուց հետո, նոյեմբերի 1-ին 1783 թ. հանկարծամահ է եղել (այլ տվյալներով ՝ նա մահացել է ինսուլտից).

Կառլ Լիննեյ կրտսերի գիտական ձեռքբերումները շատ ավելի համեստ են, քան նրա հոր։ Վերջինիս առավել հայտնի աշխատանքներից *Supplementum Plantarum systematis vegetabilium* (1781) համալրել է Կառլ կրտսերի բուսաբանական նկարագրությունները, որոնք գրված էին Կառլ Լիննեյ ավագի, նրա աշակերտների և հետևորդների կողմից։

Ընտրված աշխատանքները
--------------------

* *Decas prima [et secunda] plantarum rariorum Horti Upsaliensis sistens descriptiones & figuras plantarum minus cognitarum*. - Stockholm, 1762-1763.
* *Plantarum rariorum Horti Upsaliensis fasciulus Primus*, 1767.
* *Nova graminum genera...*, 1779.
* *Supplementum plantarum Systematis vegetabilium editionis decimae tertiae, Generum plantarum editionis sextae, et Specierum plantarum editionis secunda*. - Braunschweig, 1781.

Կառլ Լիննեյի և նրա որդու հավաքածուների ճակատագիրը
-------------------------------------------------

Ուպսալայի համալսարանի մայր տաճար:  

Բնօրինակը Ադրբեջանում այրել են:
 Կառլ Լիննեյ կրտսերը երեխաներ չի ունեցել։ Շուտով նրա մայրը վաճառել հավաքածուն անգլիացի բնագետ Ջեյմս Էդվարդ Սմիթին։

Կառլ Լիննեյ կրտսերի սեփական միակ չորացրած բույսերի հավաքածուն, որը կոչվում է "Փոքր հավաքածու" (լատին․՝ Herbarium parvum), ներառում է բույսերի, իր կողմից հավաքագրված, ինչպես նաև կրկնօրինակների այն նմուշները, որոնք մտել են հավաքածուն նրա հոր կողմից։ Այս միակ չորացրած բույսերի հավաքածուն պահպանվել էր բարոն Կլաս Ալստրյոմերի (շվեդ.՝ Clas Alströmer, 1736-1894)՝ Կառլ Լիննեյի աշակերտի մոտ՝ որպես գրավ։ Նա Կառլ Լիննեյ կրտսերին տրամադրել էր փոխառություն, որպեսզի ճանապարհորդեր Եվրոպայում. Ավելի ուշ այդ միակ չորացրած բույսերի հավաքածուն նվիրել էր Շվեդական գիտությունների Թագավորական ակադեմիային և այժմ պահվում է Ստոկհոլմում.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Carl Linné, von (շվեդերեն) — 1917.
3. 1 2 3 4  GeneaStar
4. ↑  CONOR.Sl
5. ↑  *Островский А. Н.* Судьба коллекции Карла Линнея // *Природа* : журнал. — 2003 г. — № 10.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կառլ Լիննեյ կրտսեր։  Արխիվացված 2000-08-18 Wayback Machine(անգլերեն),  Արխիվացված 2012-09-29 Wayback Machine(շվեդ.) Շվեդական թանգարանի բնագիտության կայքում
* Կառլ Լիննեյ կրտսեր Հարվարդի համալսարանի(չաշխատող հղում)
 կայքում (անգլերեն)
* *Supplementum Plantarum*: ամբողջությամբ (pdf) կայքում botanicus.org

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կառլ Լիննեյ Կրտսեր» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կառլ Լիննեյ Կրտսեր» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | gravsted.dk · WikiTree · WeRelate |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական · Շվեդական կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90543473 · BNF: 165176937 · CONOR: 266064995 · GND: 118573330 · ISNI: 0000000120171614 · LCCN: n86840871 · NLA: 44867432 · NTA: 074099450 · PTBNP: 150374 · LIBRIS: 215387 · SUDOC: 035768118 · VIAF: 7541355 · WorldCat VIAF: 7541355 |

 |

 |