**Մանասների ընտանիք**, օսմանահայ ընտանիք, որը մինչև 19-րդ դարի վերջին կեսը կայսերական դիմանկարիչներ էր տրամադրում Օսմանյան կայսրության սուլթաններին։ Ոմանք եղել են նաև Փարիզում Օսմանյան դեսպանատան գլխավոր քարտուղարներ, երաժշտական կոմպոզիտորներ

Ընտանիքը
--------

Մանասների ընտանիքը հայկական ընտանիք է եղել, որը 16-րդ դարում Ստամբուլում է հաստատվել։ Ենթադրվում է, որ ընտանիքը ծագումով Կապադովկիայից է եղել, որը գտնվել է Կեսարիայի մերձակայքում։ Այն տվել է իրար հաջորդող կայսերական դիմանկարիչներ։ Ե՛վ Սեպուհ Մանասը (1816–1889) և՛ Ջոզեֆ Մանասը (1835–1916) ծառայել են որպես կայսերական արվեստագետներ Մահմուդ II-ի (1808–1839), Աբդուլ Մեջիդի (1839–1861), Աբդուլ Ազիզի (1861–1876) և Աբդուլ Համիդ II-ի օրօք (1876–1909): Քանի որ եղբայրները Փարիզում Օսմանյան դեսպանատանն են աշխատել, նրանց դիմանկարները բաժանվել են նաև Եվրոպայի այլ դեսպանատներին։

### Ռաֆայել Մանաս

Ռաֆայել Մանասը (1710–1780) իր ընտանիքի առաջին անդամն է եղել, որը հայտնի է դարձել։ Երիտասարդ տարիներին նա սովորել է Իտալիայում, իսկ Օսմանյան կայսրություն վերադառնալուց հետո դարձել է Օսման III-ի, Մուստաֆա III-ի և Մահմուդ I-ի թագավորական արքունիքի նկարիչ։ Այսօր Ռաֆայելի տղամարդկանց և կանանց մի շարք դիմանկարներ պահվում են Թոփքափի թանգարանում։

Նա թաղված է Էդիրնեկափի հայկական գերեզմանատանը։ Ռաֆայելի որդի Մանասը շարունակել է հոր գործը։ Իգնատիուս Մուրադջանյան դ'Օհսոն գրել է, որ Մանաս Մանասը եղել է արքունիքի գլխավոր նկարիչը Աբդուլ Համիդ I-ի գահակալության օրօք (1774–1789): Ընտանիքի ազգանունը փոխվել է Մանասի անունով։

### Զենոփ

Զենոփ Մանասը իր կրթությունը ստացել է Իտալիայում։ 1840-ական թվականներին նա աշխատել է Վիեննայի Օսմանյան դեսպանատանը՝ որպես քարտուղար և թարգմանիչ։

### Ռուբեն

Ռուբեն Մանասը Զենոփ Մանասի ավագ որդին է եղել։ Նա 1874 թվականին եղել է Փարիզում Օսմանյան դեսպանատան գլխավոր թարգմանիչը։

Ռուբենը 1854 թվականին ստացել է Մեջիդիե մեդալ։ Սուլթան Մահմուդ II-ը նրան ուղարկել է Փարիզ՝ արվեստ սովորելու։ Նա նկարել է իր դիմանկարը և այն ներկայացրել է Բարձր դուռ։

### Սեբուհ

Զենոփի երկրոդ որդին եղել է Սեպուհ Մանասը (1816–1889), որին նույնպես Մահմուդ II-ը ուղարկել է Փարիզ (ինչպես իր եղբորը՝ Ռուբենին) արվեստի ոլորտում ուսում ստանալու համար։ 1858 թվականին նա աշխատել է Թուրինի Օսմանյան դեսպանատանը։ Այստեղ աշխատել է մոտավորապես երեսուն տարի։ Սեփուհ Մանասը եղել է Աբդուլ Մեջիդի և Աբդուլ Ազիզի գլխավոր դիմանկարիչը։ 1855 թվականին նա ստացել է Մեջիդիե մեդալ, իր եղբոր՝ Ռուբենի մեդալով պարգևատրվելուց մեկ տարի անց։

### Ջոզեֆ

Ջոզեֆ Մանասը ծնվել է 1835 թվականին և համարվում է Մանասների ընտանիքի վերջին նկարիչը։ Նա Զենոփ Մանասի եղբոր՝ Մկրտիչի որդին է։ Կրթությունը ստացել է Եվրոպայում՝ Աբդուլ Մեջիդ ի օրօք և զբաղեցրել է Սեպուհ Մանասի տեղը։ Ջոզեֆի ամենակարևոր աշխատանքներից մեկը եղել է Գերմանիայի վերջին կայսրուհու և Պրուսիայի թագուհի Ավգուստա Վիկտորիայի դիմանկարը։ Հատկանշական է նաև Դելի Ֆուադ փաշայի դիմանկարը։

Ջոզեֆ Մանասը մահացել 1916 թվականին։

### Էդգար

Էդգար Մանասը ծնվել է 1875 թվականի ապրիլի 12-ին, Ստամբուլում։ Նա հայտնի է նրանով, որ եղել է Թուրքիայի ազգային օրհներգի ստեղծման համահեղինակ, քանի որ կրում էր նվագախմբի պատասխանատվությունը։

Շնորհալի երիտասարդ Էդգարին 13 տարեկանում ուղարկել են Իտալիա՝ Մուրադ-Ռափայելյան հայկական վարժարանում սովորելու։ Վենետիկում նա դաշնամուրի դասեր է ստացել պրոֆեսոր Տրիֆելլինի մոտ։ 1894 թվականին կրթությունը ավարտելուց հետո վերադարձել է հայրենի քաղաք։ Երաժշտական ուսումը շարունակելու իր մղումը իրեն բերել է Իտալիա։ Նա ապրում էր Պադովայում և աշխատում էր Լուիջի Բոտացոյի հետ՝ կենտրոնանալով հարմոնիայի, կոնտրապունկտի և ֆուգայի վրա։ Դեռևս լինելով Կոստանդնուպոլսում, նա շարունակում էր երաժշտությամբ զբաղվել։ Հիմնականում ուսումնասիրում էր դասականների և ժամանակակից ֆրանսիացի վարպետների ստեղծագործությունները։ Նրան ոգևորել են Շոպենի ստեղծագործությունները։ Էդգար Մանասը գրել է մի շարք դաշնամուրային ստեղծագործություններ, այդ թվում նաև *«Minuet-Valse»*-ը, որը հրատարակվել է 1905 թվականին։ Նույն թվականին *Salle de fêtes de l'Union française*-ում ացկացվող համերգի ժամանակ նա ղեկավարել է *Gallia* երգչախումբը, որի համար Ֆրանսիայի կառավարության կողմից պարգևատրվել է *Ordre des Palmes académiques*-ի շքանշանով։ 1912 թվականին Մանասը ծանոթացել է Կոմիտասի հետ։ Թեև Մանասի և Կոմիտասի միջև եղած հարաբերությունները ջերմ էին, սակայն այդքան էլ մտերիմ չէին։ Պատճառն այն էր, որ նրանք երկուսն էլ ապրում էին տարբեր գեղագիտական աշխարհներում։

Էդգար Մանասը, թերևս, հիշվում է Թուրքիայի ազգային օրհներգի վրա իր կատարած աշխատանքով։ 1932 թվականին Թուրքիայի Հանրապետության կողմից նրան հանձնարարվել է աշխատել *Zeki Üngör* երաժշտության մեղեդու վրա։ 1933 թվականին 160 հոգուց կազմված երգչախումբը Ստամբուլում՝ *Tepebaşı Tiyatrosu*-ում կատարել է Մանասի *Vatan Şarkısı*-ը (ազգային երգ)։ Հաջորդ տարի նա գրել է ևս 5 թուրքական ազգային երաժշտություններ (*5 Türk Halk Şarkısı*), իսկ 1935 թվականին ստեղծել է դաշնամուրային թուրքական ժողովրդական պարեր (*Danses populaires Turques*), որոնք հրատարակվել են Փարիզում։

Մանասի ստեղծագործությունների մեծ մասը պահվում են Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանում։

Նա ունեցել է բազմաթիվ ուսանողներ, ներառյալ Օսմանյան պալատի անդամերը, թուրք երաժիշտներ և մի շարք հայ կոմպոզիտորներ, ինչպիսիք են Արա Պարթևյանը և Գոհարիկ Ղազարոսյանը։

Էդգար Մանասը մահացել է 1964 թվականի մարտի 9-ին և թաղվել է Ստամբուլի Շիշլի համայնքի հայկական կաթոլիկ գերեզմանատանը։

Պատկերասրահ
-----------

* Մուստաֆա III-ի դիմանկարը՝ արված Ռաֆայել Մանասի կողմից (1770-ական թվականներ): Պահվում է Թոփքափի թանգարանում:Մուստաֆա III-ի դիմանկարը՝ արված Ռաֆայել Մանասի կողմից (1770-ական թվականներ): Պահվում է Թոփքափի թանգարանում:
* Աբդուլ Մեջիդի դիմանկարը՝ նկարված Ռուբեն Մանասի կողմից; Այժմ պահվում է Ստոկհոլմի Շվեդիայի ազգային թանգարանում:Աբդուլ Մեջիդի դիմանկարը՝ նկարված Ռուբեն Մանասի կողմից; Այժմ պահվում է Ստոկհոլմի Շվեդիայի ազգային թանգարանում:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Shaw, Wendy M. K. (2010). *Ottoman painting : reflections of western art from the Ottoman Empire to the Turkish Republic*. London: I. B. Tauris. էջ 38. ISBN 978-1-84885-288-4.
2. 1 2 3 4 5 6 7  Kürkman, Garo (2004). *Armenian painters in the Ottoman empire: 1600–1923*. Istanbul: Matusalem publ. էջեր 587–589. ISBN 978-975-92015-3-1.
3. ↑  Öztuncay, Bahattin (2003). *The Photographers of Constantinople: Text & photographs*. Aygaz. էջ 37. ISBN 978-975-296-051-0.
4. 1 2 3 4 5  «Family and People». minidev.com. Վերցված է 2012 թ․ դեկտեմբերի 10-ին.
5. 1 2 3  KÜÇÜKHASKÖYLÜ, Nurdan. *Osmanlı Sarayında Ermeni Ressamlar: Manas Ailesi* (PDF). Վերցված է 2012 թ․ դեկտեմբերի 10-ին.(չաշխատող հղում)
6. ↑  Armenag Sarkisian, Pages d'Art Armenien, (Paris, 1940)
7. ↑  Renda, G. *Batılılaşma dönemi Türk resim sanatı 1700–1850*. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Publications.
8. ↑  Mouradja d'Ohsson. Tableau general de I'Empire Othoman, iv, 1791
9. ↑  Germaner, Semra; İnankur, Zeynep (1989). *Orientalism and Turkey*. Beşiktaş, İstanbul: Turkish Cultural Service Foundation. էջ 81. ISBN 978-975-7522-01-0.
10. 1 2  Rogers, J.M. (2000). *Empire of the Sultans : Ottoman art from the Khalili collection* (4th ed.). Alexandria, Va.: Art Services International. էջ 263. ISBN 978-0-88397-132-1.
11. ↑  Cark, Y. G. (1953). *Türk devleti hizmetinde Ermeniler, 1453–1953*. Yeni Matbaa. էջ 302.
12. ↑  *www.kimkimdir.gen.tr*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 4-ին. `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)
13. ↑  Ս. Թէոդորեան։Պատմութիւն Մուրատեան վարժարանի։ Paris, 1857, Vol. I.
14. ↑  Bülent Alaner (1986). *Osmanlı İmparatorluğu'ndan Günümüze Belgelerle Müzik Yayıncılıǧı (1876-1986)*. Anadol Yayıncılık. **/ BÜLENT ALANER'İN BU KİTABI BAŞTAN SONA İNTİHÂLDİR. BU KONUDA BKZ. YAVUZ DALOĞLU, ORKESTRA DERGİSİ, 155. SAYI, TEMMUZ 1986. /**
15. ↑  Ցիցիլիա Բրուտեան (1968). *Սփյուռքի հայ երաժիշտները*. «Հայաստան» հրատարակչություն, Երևան. p 406.