Չեզարե Ռիպայի «Իկոնոլոգիա» Գրքի տիտղոսաթերթը (1709 թվականի անգլերեն հրատարակություն)
**Պատկերագիտություն** (հին հունարեն *εικών*՝ նկար և *λόγος*՝ գիտություն), 20-րդ դարի 20-30-ական թվականներին ծագած արվեստի պատմության հետազոտական ուղղության անվանում, որն ուսումնասիրում է գեղարվեստական ստեղծագործության խորհրդանշական կողմերը՝ լրացնելով պատկերագրությանը։

Մեթոդական կողմեր
----------------

Եզրույթն առաջին անգամ կիրառվել է Չեզարե Ռիպայի «Իկոնոլոգիա» (1593) աշխատության մեջ։ 1892 թվականին պատկերագիտական մեթոդիկան հաջողությամբ կիրառել է Ստրասբուրգի գիտնական Աբի Վարբուրգը իր՝ Սանդրո Բոտիչելլիի «Վեներայի ծնունդը» և «Վեներայի թագավորությունը» աշխատանքների վերաբերյալ ատենախոսության մեջ։ Իր պատկերագիտական վերլուծությունն առաջին անգամ ներկայացրել է Հռոմում կայացած արվեստի պատմաբանների տասներորդ միջազգային կոնգրեսի ժամանակ։ Նա նկարագրել է Ֆերարա քաղաքի Սիֆանոյայի պալատում տարվա եղանակները պատկերող որմանկարի վրա կատարած իր աշխատանքը։ Դրա շնորհիվ Վարբուրգը կարողացել է մեկնաբանել այդ որմնանկարի աստղագիտական բովանդակությունը և բարդ սիմվոլիկան։ Պատկերագիտական վերլուծությունը սկսել են լայնորեն կիրառել Վարբուրգ դպրոցի աշակերտները և աշխատակիցները։

Պատկերագիտության հետագա զարգացման գործում մեծ դեր է խաղացել գերմանական ծագում ունեցող ամերիկացի գիտնական Էրվին Պանոֆսկին։ Պանոֆսկին խոսել է կերպարվեստի ստեղծագործությունների և գրական գործերի միջև առկա կապի մասին և նկատել, որ դրանք երբեմն կարող են ուղիղ կապ չունենալ։ Դա խիստ քննադատության է արժանացել ակադեմիական արվեստագետների կողմից։ Նա «ձևի համապատասխանության և խորհրդանշական իմաստի» համապատասխանություն էր փնտրում, ինչի համար օգտագործում էր «գեղարվեստական ինտենցիա» (անգլ.՝ artistic intention) եզրույթը։ Որպես պատկերագիտության վերլուծության մակարդակ՝ Պանոֆսկին առանձնացրել է սկզբնական կամ բնական բովանդակությունը, որը ներառում է փաստացի և էքսպրեսիվ («գեղարվեստական մոտիվների բնագավառ» կազմող), երկրորդական կամ պայմանական բովանդակություն (կերպարների, սյուժեների և այլաբանությունների բնագավառը կազմող) և ներքին նշանակություն («խորհրդանշական իմաստների» բնագավառ)։ Պանոֆսկին պատկերագիտությունը բաժանել է մի քանի մակարդակի՝ առաջնային կամ բնական, բովանդակություն՝ փաստական և արտահայտչական բաղադրիչով, երկրորդական կամ պայմանական, բովանդակություն՝ կերպարները, սյուժեն և այլաբանությունները ներառյալ, և ներքին նշանակություն՝ խորհրդանշական մոտիվներ։ 


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Դիտարկելով կոմպոզիցիոն մեթոդները, պատկերագիտական նշանակությունը, մոտիվները, կերպարները, սյուժեն և այլաբանությունները՝ մենք քննում ենք նրա այն տարրերը, որոնք Էրիստ Կասսիրերն անվանել է խորհանշական իմաստներ։- Պանոֆսկի |  |

1939 թվականին Պանոֆսկին ստեղծել է գեղարվեստական ստեղծագործություն ներկայացնելու եռաստիճան ծրագիր.

* նախապատկերագիտական վերլուծություն,
* պատկերագիտական վերլուծություն,
* պատկերագիտական մեկնաբանություն։

Ընդ որում, գիտնականը տարբերակել է ստեղծագործության պատկերագիտական վերլուծության երեք մակարդակ. 

* երևութական,
* կարևոր,
* վավերագրական։

Պատկերագիտության տեխնիկան կարևոր է արվեստի պատմության ուսումնասիրությունների մեջ՝ որպես գեղարվեստական-պատմական ստեղծագործությունների տարբեր երևույթների վիզուալ ուսումնասիրության կարևոր գործիք։

Տես նաև
-------

* Արվեստագիտություն
* Էսթետիկա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Roelof van Straten, *An Introduction to Iconography: Symbols, Allusions and Meaning in the Visual Arts*. Abingdon and New York 1994, p.12.
2. ↑  Klaus von Beyme, "Why is there no Political Science of the Arts?" In Udo J. Hebel and Christoph Wagner, eds. *Pictorial Cultures and Political Iconographies: Approaches, Perspectives, Case Studies from Europe and America*. Berlin and New York 2011, p.16.

Գրականություն
-------------

* *Либман М. Я.* Иконология // Современное искусствознание за рубежом: Очерки / Отв. ред. *Б. Р. Виппер*, *Т. Н. Ливанова*. — М.: Наука, 1964. — С. 62—76.
* *Свящ. Стефан Ванеян.* Иконология // Православная энциклопедия. — Церковно-научный центр «Православная энциклопедия». — Т. 22. — С. 47-50.