«Լատինական Ամերիկա» տերմինը հիմնականում վերաբերում է Նոր աշխարհում իսպաներեն և պորտուգալերեն խոսող երկրներին։ Մինչև 15-րդ դարի վերջի և 16-րդ դարասկզբի եվրոպացիների ժամանումը, շրջանը բնակատեղի էր շատ բնիկ ժողովուրդների համար, որոնց մեծ մասը առաջադեմ քաղաքակրթություններ է ունեցել, մասնավորապես՝ հարավի ցեղերը. օլմեկներ, մայաներ, մուիսկաներ և ինկեր։ Տարածաշրջանը գտնվում էր Իսպանիայի և Պորտուգալիայի ենթակայության տակ, որոնք պարտադրում էին ինչպես հռոմեական կաթոլիկությունը, այնպես էլ նրանց համապատասխան լեզուները։ Թե՛ իսպանացիները, և թե՛ պորտուգալացիները իրենց գաղութներ էին բերում աֆրիկյան ստրուկներին, որպես բանվորներ, մասնավորապես այն շրջաններում, որտեղ բացակայում էին աշխատաելու ունակ բնիկները։ 19-րդ դարի սկզբին Իսպանիական Ամերիկայի գրեթե բոլոր շրջանները՝ բացառությամբ Կուբայի և Պուերտո Ռիկոյի, անկախություն ձեռք բերեցին զինված պայքարում։ Իսպանական Ամերիկայի անկախության պատերազմները (1808–1833) կոնֆլիկտների բարդ շարք էին. հիմնականում կռիվներ լինում էին հակադիր գաղութարարն խմբերի միջև և միայն երկրորդականորեն՝ իսպանական ուժերի դեմ։ Բրազիլիան, որը Պորտուգալիայից անջատված միապետություն էր դարձել, 19-րդ դարի վերջին հանրապետություն դարձավ։ Իսպանա-ամերիկյան պատերազմը (1898) վերջ դրեց իսպանական գաղութի ներկայությունը Ամերիկայում։ Լատինական Ամերիկայի քաղաքական անկախությունը հանգեցրեց քաղաքական և տնտեսական անկայունության։ Մեծ Բրիտանիան և Միացյալ Նահանգները հետագա անկախության դարաշրջանում զգալի ազդեցություն են գործել, որի արդյունքում ձևավորվել է նեո-գաղութատիրություն. այս դեպքում մնում է երկրի քաղաքական ինքնիշխանությունը, բայց արտաքին ուժերը զգալի ուժ են գործադրում տնտեսական ոլորտում։

Հուլիսի 26-ի շարժումը, Ֆիդել Կաստրոյի գլխավորությամբ, 1959 թվականի հունվարի 1-ին գրավեց իշխանությունը Կուբայում՝ տապալելով Ֆուլխենսիո Բատիստայի ամերիկամետ կառավարությունը։ Կաստրոն ազգայնացրեց Կուբայի մրգային ռեսուրսները՝ դուրս մղելով «**United Fruit Company**»-ն, և նրա՝ ԽՍՀՄ-ից նավթի գնումը հանգեցրեց հարաբերությունների վատթարացման, իսկ դրա արդյունքում եղավ Կուբայի աքսորյալների 1961-ին ձախողված Խոզերի ծովածոցի գործողությունը, իսկ 1962-ին՝ Կարիբյան ճգնաժամը, որը, ըստ ենթադրությունների, կարող էր առաջ բերել III համաշխարհային պատերազմը։ Ճգնաժամի ավարտին Կուբան մնաց շրջափակված ԱՄՆ-ի կողմից, որը նույնպես պարտավոր էր չմտնել Կուբա։ Կաստրոյի հեղափոխությունը Լատինական Ամերիկայում իր տեսակի մեջ առաջինն էր։ Ձախակողմյան կառավարությունները իշխանության են հասել ողջ տարածաշրջանում (ինչպես Կենտրոնական Ամերիկայում, այնպես էլ Հարավային Ամերիկայում), այնպես որ Միացյալ Նահանգները դիմեց ապօրինի հեղաշրջումներին, ինչպիսիք են 1954-ին Գվատեմալայում հանրաճանաչ Հակոբո Արբենս Գուսմանի տապալումը և 1965-ին Հուան Բոշի պաշտոնանկությունը՝ Դոմինիկյան Հանրապետությունում, որն ի վերջո հանգեցրեց Դոմինիկյան քաղաքացիական պատերազմին և ԱՄՆ այդ տարվա հանրապետության գրավմանը։ Միացյալ Նահանգները աջակցում էին հեղաշրջումներին, որոնք դիկտատորներ էին տեղադրում Բրազիլիայում, Չիլիում, Ուրուգվայում և այլ երկրներում։ Նրանք ստեղծեցին **Ամերիկայի դպրոցը**՝ ապագա բռնապետներին մարզելու համար, ինչպիք են Արգենտինայի Լեոպոլդո Գալթիերին և Պանամայի Մանուել Նորյեգան։ Դիկտատորների որոշ կանոններ հանգեցրին քաղաքացիական պատերազմների, ինչպիսիք են 1970-1990-ականներին տեղի ունեցած Նիկարագուայի, Սալվադորի և Գվատեմալայի քաղաքացիական պատերազմները։ Միացյալ Նահանգները աջակցում էին կառավարություններին, որոնք մահվան ջոկատներն օգտագործում էին այն գյուղացիներին և քահանաներին կոտորելու համար, որոնք մեղադրվում էին ձախերի հետ կողք կողքի լինելու մեջ։ Այս քաղաքացիական պատերազմները կավարտվեին Սառը պատերազմի ավարտով, որի արդյունքում կոմունիստական պարտիզանները կդառնային օրինական քաղաքական կուսակցություններ, և նրանցից շատերը կսկսեին իրենց իշխանությունը տարածել երկրի վրա, ինչպիսիք են Նիկարագուայի սանդինիստները և Էլ Սալվադորի FMLN-ն։

Տերմինի և սահմանման ծագումը
---------------------------

Տե՛ս նաև Լատինական Ամերիկա

Այն գաղափարը, որ Ամերիկայի մի մասը մշակութային կամ ռասայական կապ ունի բոլոր հռոմեական մշակույթների հետ, կարող էր լինել դեռևս 1830-ականներին, մասնավորապես ֆրանսիացի Սեն-Սիմոնիզմ Միշել Շեվալիեի գրության մեջ, որը ենթադրում էր, որ Ամերիկայի այս մասը բնակեցված է «լատինական ցեղերի» կողմից, և որ այն կարող է, հետևաբար, դաշնակից լինել «Լատինական Եվրոպայի»-ն «Teutonic Europe»-ի, **«Anglo-Saxon America»**-ի և **«Սլավոնական Եվրոպայի»** հետ պայքարում։ Հետագայում գաղափարը վերցված է եղել 19-րդ դարի կեսերին լատինաամերիկյան մտավորականներնի ու քաղաքական առաջնորդների կողմից, որոնք այլևս չէին դիտում Իսպանիան կամ Պորտուգալիան որպես մշակութային մոդելներ, այլ՝ Ֆրանսիա։ «Լատինական Ամերիկա» փաստացի տերմինը ստեղծվել է Ֆրանսիայում Նապոլեոն III-ի օրոք և իր դերը խաղացել Ֆրանսիայի հետ մշակութային ազգակցություն ենթադրելու, Ֆրանսիան տարածքի մշակութային և քաղաքական առաջնորդի վերածելու և Մաքսիմիլյանին որպես Մեքսիկայի կայսր թագադրելու գործում։

Քսաներորդ դարի կեսերին, հատկապես Միացյալ Նահանգներում, միտում էր առաջացել ժամանակ առ ժամանակ Միացյալ Նահանգների հարավում գտնվող ամբողջ տարածքը դասակարգել որպես «Լատինական Ամերիկա», մանավանդ, որ քննարկումը կենտրոնացած էր նրա ժամանակակից քաղաքական և տնտեսական հարաբերությունների վրա մնացած աշխարհի հետ, այլ ոչ թե բացառապես նրա մշակութային ասպեկտների։ Միևնույն ժամանակ, ձեռնարկվել են քայլեր` խուսափելու այս գերլարվածությունից` խոսելով «Լատինական Ամերիկա և Կարիբյան ավազանի մասին», ինչպես ՄԱԿ-ի «Աշխարհի միկրոմարզեր»-ում։

Քանի որ լատինաամերիկյան հասկացությունն ու սահմանումները շատ ժամանակակից են, վերադառնում են միայն 19-րդ դարում. անախրոնիկ է խոսել «Լատինական Ամերիկայի պատմության» մասին նախքան եվրոպացիների գալը։ Այնուամենայնիվ, բազմաթիվ և բազմազան մշակույթներ, որոնք գոյություն ունեին մինչկոլումբոսյան շրջանում, ուժեղ և անմիջական ազդեցություն ունեցան նվաճումների արդյունքում առաջացած հասարակությունների վրա, և, հետևաբար, դրանք չեն կարող անտեսվել։ Դրանք ներկայացվում են հաջորդ բաժնում։

Մինչկոլումբոսյան շրջանը
-----------------------

Այն, ինչ այժմ Լատինական Ամերիկան է, բնակեցված է եղել մի քանի հազարամյակներ շարունակ, հնարավոր է՝ 30 000 տարի։ Նոր աշխարհ տեղափոխվելու բազմաթիվ մոդելներ կան։ Վաղ քաղաքակրթություններից շատերի ճշգրիտ ժամանակագրությունը սահմանելը դժվար է, քանի որ տեքստի աղբյուրները քիչ են։ Այնուամենայնիվ, զարգացած քաղաքակրթությունները ծաղկում էին տարբեր ժամանակներում և վայրերում, ինչպես օրինակ Անդերում և Մեզոամերիկայում։

Գաղութային դարաշրջան
--------------------

Տե՛ս նաևԻսպանական կայսրություն

Ամերիկայի 17-րդ դարի քարտեզը
Քրիստափոր Կոլումբոսը վայրէջք կատարեց Ամերիկայում՝ 1492 թվականին։ Հետագայում Եվրոպայի խոշոր ծովային ուժերը արշավախմբեր ուղարկեցին Նոր աշխարհ՝ առևտրային ցանցեր և գաղութներ կառուցելու և հայրենի ժողովուրդներին քրիստոնեականացնելու համար։ Իսպանիան կենտրոնացած էր Ամերիկայի կենտրոնական և հարավային մասերում իր կայսրությունը կառուցելու վրա, որը տրված էր Տորդեսիլյասի պայմանագրով, քանի որ այնպիսի մեծ, հաստատված հասարակություններ կան, ինչպիսիք են ացտեկները, ինկերը, մայաները և մուիսկաները։ Նրանց մարդկային և նյութական ռեսուրսները կարող էր շահագործել, արծաթի և ոսկու մեծ կոնցենտրացիաները՝ նույնպես։ Պորտուգալացիները կառուցեցին իրենց կայսրությունը Բրազիլիայում, որը ընկավ իրենց ազդեցության տարածքում՝ Թորդեզիլայի պայմանագրով՝ շաքարավազի արտադրության համար հող մշակելով, քանի որ մեծ, բարդ հասարակության և հանքային ռեսուրսների պակաս կար։ Արևմտյան կիսագնդի եվրոպական գաղութացման ժամանակ բնիկների մեծ մասը մահացավ, հիմնականում հիվանդության պատճառով։ Կոլումբիական փոխանակման արդյունքում հայտնի են այնպիսի հիվանդություններ, ինչպիսիք են ջրծաղիկը և կարմրուկը, որոնք քայքայեցին իմունիտետ(դիմադրողականություն) չունեցող բնակչությունը։

Քանի որ իսպանացիներն այժմ իշխանության էին, արգելվում էր հայրենի մշակույթն ու կրոնը։ Իսպանացիները նույնիսկ գնացին այնքան, որքան այրում էին Մայա Կոդեքսը (գրքերի նման)։ Այս ծածկագրերը պարունակում էին տեղեկատվություն աստղագիտության, կրոնի, աստվածների և ծեսերի մասին։ Գոյություն ունեն այսօրվա դրությամբ հատնի միայն չորս ծածկագրեր, դրանք են՝ **Դրեզդենյան օրենսգիրքը**, **Փարիզի օրենսգիրքը**, **Մադրիդյան օրենսգիրքը** և **«HI» օրենսգիրքը**։ Իսպանացիները հալեցին նաև ոսկեգույն արվեստի գործի անթիվ կտորներ, որպեսզի նրանք կարողանան իրենց հետ ոսկի վերադարձնել Իսպանիա, իսկ անթիվ արվեստի գործերի ոչնչացումը կապված էր դրանց հակաքրիստոնեական բնույթին։

Կրոնը՝ գաղութային ժամանակաշրջանում
----------------------------------

### Ճանապարհորդություն դեպի Նոր աշխարհ

Իսպանական թագը կարգավորում էր ներգաղթը իր արտասահմանյան գաղութներում, և ճանապարհորդները պարտավոր էին գրանցվել Սևիլիայի առևտրի պալատում։ Քանի որ թագը բացառված էր որևէ ոչ քրիստոնյա ցանկացած մեկի համար (հրեաներ, ծպտյալ հրեաներ և մուսուլմաններ), որը անցնում էր որպես քրիստոնյա, ճանապարհորդների ծագումը ստուգվում էր։ Մարդկանց հոսքը կարգավորելը իսպանական թագին հնարավորություն տվեց պահպանել իր արտերկրյա կայսրության կրոնական մաքրությունը։ Իսպանական թագը խստորեն դրված կարգով միայն քրիստոնյաներին էր թույլատրում անցնել Նոր աշխարհ և պահանջում էր կրոնի ապացույցներ անձնական ցուցմունքների միջոցով։ Թագի հետ գործ ունեցող անհատների հատուկ օրինակները թույլ են տալիս հասկանալ, թե ինչպես է կրոնը ազդել Նոր աշխարհ անցնելու վրա։

Ֆրանցիսկա դե Ֆիգուերան, աֆրիկ-իբերիացի կին, որը ցանկանում էր մուտք գործել Ամերիկա, 1600 թվականին Իսպանիայի թագը խնդրեց, որպեսզի ստանա Կարթագեն նավարկելու լիցենզիա։ Իր անունից նա վկայել էր իր կրոնական մաքրության մասին։ Էլվիրա դե Մեդինան գրել է. «Այս վկան գիտի, որ նա էլ, ծնողներըն էլ, տատերն ու պապերն էլ եղել են հին Հին քրիստոնյաներ, չհայտարարված դերասաններ։ Նրանք մավրեր կամ հրեաներ չեն:, ոչ էլ նրանցից, ովքեր վերջերս դարձիլ են եկել մեր Սուրբ Կաթոլիկ Հավատին»։ Չնայած Ֆրանցիսկայի մրցավազքին, նրան թույլ տրվեց մուտք գործել Ամերիկա 1601 թվականին, երբ ներկայացվեց հրամանագիրը՝ վեհափառ հայրապետի կողմից, որում ասվում էր. «Իմ նախագահներ ու Սեվիլիի կրճատման դեպքերի պաշտոնական դատավորներ։ Ես հրամայում եմ ձեզ թույլ տալ Ֆրանցիսկա դե Ֆիգուերայի համար անցումը դեպի Կարթագեն նահանգ...» Այս օրինակը ցույց է տալիս կրոնի կարևորությունը գաղութայնացման ժամանակաշրջանում Ամերիկա մեկնելու հարցում։ Անհատները ստիպված էին աշխատել քրիստոնեության ուղեցույցներում, որպեսզի դիմեն Թագին և ստանան ճանապարհորդելու հնարավորություն։

### Կրոնը Լատինական Ամերիկայում

Նոր աշխարհում կրոնը շարունակում էր մնալ գերակշիռ խնդիր, որը պետք էր դիտարկել առօրյա կյանքում։ Օրենքներից շատերը հիմնված էին կրոնական համոզմունքների և ավանդույթների վրա, և հաճախ այդ օրենքները բախվում էին գաղութատիրական Լատինական Ամերիկայի շատ այլ մշակույթների հետ։ Հիմնական բախումներից մեկը եղել է աֆրիկյան և պիրենեյական մշակույթների միջև. իբրև մշակութային այս տարբերությունը հանգեցրել է կախարդների ագրեսիվ հետապնդմանը Լատինական Ամերիկայի ինչպես աֆրիկյան, այնպես էլ պիրենեյական հատվածներում։ Համաձայն եվրոպական ավանդույթի՝ «[a] կախարդը մտածված էր մերժել Աստծուն և սրբությունները, փոխարենը սատանային երկրպագել և ուսումնասիրել նրան կախարդների շաբաթ օրը»։ Աստծո այս մերժումը դիտվում էր որպես զզվանք և իշխանությունների կողմից չէր հանդուրժվում ո՛չ Իսպանիայում, ո՛չ Լատինական Ամերիկայում։ Հատուկ օրինակ՝ Պաուլա դե Էգիլուզի դատավարությունը, ցույց է տալիս, թե քրիստոնեությանը դիմելը ինչպե՛ս կարող է օգնել նվազեցնել պատիժը նույնիսկ կախարդների դատավարության դեպքում։

Պաուլա դե Էգիլուզը աֆրիկյան ծագում ունեցող կին էր, որը ծնվել էր Սանտո Դոմինգոյում և մեծացել որպես ստրուկ։ Իր պատանեկության տարիներին նա սովորել էր կախարդների առևտուրը և հանրությանը հայտնի էր որպես կախարդուհի։ «1623 թվականին Պաուլան մեղադրվում էր կախարդության, աստվածաբանության և հավատուրացության համար (հայտարարություններ, որոնք հակասում են եկեղեցական վարդապետությանը)»։ Անհրաժեշտ էր դիմել քրիստոնեությանն ու հավատքի մասին հայտարարություններ անելուն, եթե անհատը հույս ուներ նվազեցնել նախադասությունը։ Սովորելով արագ՝ Պաուլան իր դատավարության երկրորդ լսումից առաջ ճիշտ «ասմունքեց Տիրոջ աղոթքը, կրոնը, Սալվե Salve Regina-ն և տասը պատվիրանները»։ Վերջապես, դատավարության երրորդ լսմամբ Պաուլան ավարտեց իր ցուցմունքը՝ խնդրելով Տիրոջը ներել իրեն այս ահեղ մեղքերի, սխալների ու խնդրանքների համար ... ողորմած պատիժ»։ Քրիստոնեության հայտերը և հավատի մասնագիտությունը թույլ տվեցին Պաուլային վերադառնալ իր նախկին կյանքին՝ որպես ստրուկ՝ նվազագույն պատժով։ Իսպանական թագը մեծ նշանակություն էր տալիս Լատինական Ամերիկայում քրիստոնեության պահպանմանը։ Քրիստոնեության այս պահպանումը գաղութարարությանը թույլ տվեց գաղութատիրությունը իշխել Լատինական Ամերիկայում ավելի քան երեք հարյուր տարի։

Տասնիններորդ դարի հեղափոխություններ. Հետգաղութային դարաշրջան
------------------------------------------------------------

Անկախության ժամանակաշրջանի Լատինական Ամերիկայի պետությունները
Ամերիկյան և ֆրանսիական հեղափոխությունների մոդելին հետևելով՝ Լատինական Ամերիկայի մեծ մասը հասավ իր անկախությանը մինչև 1825 թվականը։ Անկախությունը ոչնչացրեց հին ընդհանուր շուկան, որը գոյություն ուներ Իսպանական կայսրության ներքո Բուրբոնի ռեֆորմներից հետո և ստեղծեց ավելի մեծ կախվածություն այն երկրներից, որոնք ունեին ֆինանսական ներդրումներ։ Հետևաբար արևմտաեվրոպական տերությունները, մասնավորապես Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Միացյալ Նահանգները սկսեցին մեծ դեր ունենալ, քանի որ տարածաշրջանը տնտեսապես կախված էր այդ երկրներից:։ Անկախությունը նաև ստեղծեց նոր, ինքնագիտակցաբար «Լատինական Ամերիկայի» իշխող շարք և մտավորականություն, որը ժամանակ առ ժամանակ խուսափում էր իսպանական և պորտուգալական մոդելներից՝ իրենց հասարակությունները վերաձևակերպելու համար։ Այս ազնվականների մասը նայեց դեպի Կաթոլիկ եվրոպական այլ մոդելների, մասնավորապես Ֆրանսիային՝ լատինամերիկյան նոր մշակույթի համար, բայց չփորձեց ներգաղթել։

Իսպանական Ամերիկայում չհաջողված ջանքերը` անկախություն ընդունած սկզբնական խոշոր պետությունների մեծ մասը` Գրան Կոլումբիա, Կենտրոնական Ամերիկայի Դաշնային Հանրապետություն և Հարավային Ամերիկայի Միացյալ նահանգները պահպանելու համար, հանգեցրին են մի շարք ներքին և միջպետական հակամարտությունների, որոնք խոցեցին նոր երկրները։ Բրազիլիան, ի տարբերություն իր իսպանական հարևանների, մնաց միասնական միապետություն և խուսափեց քաղաքացիական և միջպետական պատերազմների խնդրից։ Ներքին պատերազմները հաճախ կռիվներ էին ստեղծում ֆեդերալիստների և կենտրոնախոհների միջև, որոնք վերջապես հայտնվում էին իրենց ընդդիմախոսների ռազմական բռնաճնշումների միջոցով՝ քաղաքացիական-քաղաքական կյանքի հաշվին։ Նոր ազգերը ժառանգեցին գաղութային դարաշրջանի մշակութային բազմազանությունը և ձգտեցին ստեղծել նոր ինքնություն՝ հիմնված ընդհանուր եվրոպական լեզվով՝ իսպաներեն կամ պորտուգալերեն և մշակույթով։ Յուրաքանչյուր երկրում, այնուամենայնիվ, կային մշակութային և դասակարգային բաժանումներ, որոնք ստեղծում էին լարվածություն և վնասում էին ազգային միասնությանը։

Հաջորդ մի քանի տասնամյակների ընթացքում գոյություն ունեցավ երկար գործընթաց՝ ազգային զգացողություն ստեղծելու համար։ Նոր ազգային սահմանների մեծ մասը ստեղծվել են հաճախ դարավոր լսարանների իրավասությունների կամ Բուրբոնի մտադրությունների շուրջ, որոնք դարձել էին քաղաքական ինքնության ոլորտներ։ Շատ տարածքներում սահմանները անկայուն էին, քանի որ նոր պետությունները պատերազմում էին միմյանց հետ՝ ռեսուրսների մուտք ունենալու համար, հատկապես 19-րդ դարի երկրորդ կեսին։ 1840–1850-ական թվականների ընթացքում Հաիթին և Դոմինիկյան Հանրապետությունը պարբերաբար պատերազմում էին, յուրաքանչյուրը ներխուժում էր մյուս պետություն՝ ի պատասխան նախորդ արշավանքների։ Պարագվայի պատերազմը (1864–1870) մղեց Արգենտինային, Բրազիլիան և Ուրուգվային Պարագվայի դեմ, որը պարտվեց։ Արդյունքում, Պարագվայում տեղի ունեցավ բնակչության ժողովրդագրական փլուզում։ Բ1864 թվականին մոտ 525,000 մարդ արտագաղթել էր, իսկ 1871 թվականին՝ 221,000 մարդ, և վերջին թվաքանակի մեջ ընդամենը 28,000-ն էր տղամարդ։ Խաղաղ օվկիանոսի պատերազմում (1879–1884) Չիլին հաղթեց Բոլիվիայի և Պերուի համատեղ ուժերին։ Չիլին տիրապետում էր աղուտներով հարուստ տարածքների, որոնք նախկինում վերահսկվում էին Պերուի և Բոլիվիայի կողմից, իսկ Բոլիվիան դարձավ ցամաքային երկիր։ Դարի կեսին շրջանը նույնպես դիմակայում էր զարգացող Միացյալ Նահանգներին՝ ձգտելով ընդլայնվել հյուսիսամերիկյան մայրցամաքում և ընդլայնել իր ազդեցությունը կիսագնդում։ Մեքսիկա-ամերիկյան պատերազմից հետո (1846-1848թվականներին) Մեքսիկայում «Մեքսիկական փախանցման» արդյունքում ԱՄՆ-ն զիջեց Կալիֆոռնիային, Նյու Մեքսիկոյին, Արիզոնային, Նևադային, Յուտային և Տեխասի հարավին՝ «Մանիֆեստի ճակատամարտի» ամերիկյան քաղաքականության հաջող եզրակացությունը։ 1860-ականներին Ֆրանսիան անհաջող փորձ կատարեց անուղղակիորեն վերահսկելու Մեքսիկան։ Հարավային Ամերիկայում Բրազիլիան ամրապնդեց իր վերահսկողությունը հարևան երկրների հաշվին Ամազոնի խոշոր ավազանի վրա։ 1880-ական թվականներին ԱՄՆ-ն իրականացրեց ագրեսիվ քաղաքականություն՝ Լատինական Ամերիկայում իր քաղաքական և տնտեսական շահերը պաշտպանելու և ընդլայնելու համար, ինչը հանգեցրեց Համաամերիկյան կոնֆերանսի ստեղծմանը, Պանամայի ջրանցքի հաջող ավարտին և Միացյալ Նահանգների միջամտությանը Կուբայի Անկախության պատերազմում։

Բնական ռեսուրսների արտահանումով 19-րդ դարում հիմնադրվեց լատինաամերիկյան տնտեսությունների մեծամասնությանը, ինչը թույլ տվեց զարգացնել հարուստ էլիտան։ Գաղութատիրական, տնտեսական և քաղաքական իրողությունների վերակազմավորումը հանգեցրեց հարուստների և աղքատների միջև զգալի անջրպետի, ընդ որում՝ ցամաքային էլիտաները վերահսկում էին հողի և ռեսուրսների ճնշող մեծամասնությունը։ Օրինակ՝ Բրազիլիայում, 1910-ին, հողի 85%-ը պատկանում էր բնակչության 1%-ին։ Մասնավորապես ոսկու արդյունահանումը և պտղաբուծությունը մոնոպոլիզացվել էին այդ մեծահարուստ հողատերերի կողմից։ Այս «Մեծ տերերը» ամբողջովին վերահսկում էին տեղական գործունեությունը և, ավելին, հիմնական գործատուներն էին և աշխատավարձի հիմնական աղբյուրը։ Դա հանգեցրեց այն գյուղացիների հասարակության ձևավորմանը, որոնց կապը ավելի մեծ քաղաքական իրողությունների հետ մնում էր անխնա գյուղացիական տնտեսություններին և հանքարդյունաբերություններին։

Էնդեմիկ քաղաքական անկայունությունը և տնտեսության բնույթը հանգեցրին ոստիկանության, ռազմական շտաբերի առաջացմանը, որոնց իշխանության պահպանումը կախված էր նրանց ռազմական հմտությունից և հովանավորությունը տարածելու ունակությունից։ Քաղաքական ռեժիմները գոնե տեսականորեն ժողովրդավարական էին և ձևավորվում էին կամ նախագահական, կամ խորհրդարանական կառավարում։ Երկուսն էլ հակված էին ստանձնել ոստիկանության կամ օլիգարխիա։ Քաղաքական լանդշաֆտը գրավում էին պահպանողականները, ովքեր կարծում էին, որ հին սոցիալական հիերարխիաների պահպանումը ծառայում էր որպես ազգային կայունության և բարգավաճման լավագույն երաշխիք, և լիբերալները, որոնք ձգտում էին առաջընթաց բերել՝ ազատելով տնտեսությունն ու անհատական նախաձեռնությունը։ Հանրաճանաչ ապստամբությունները հաճախ ազդեցիկ և ճնշված էին։ Միայն 100000 մարդ զոհվեց 1899-1902 թվականներին Կոլումբիայի ապստամբությունը ճնշելու համար՝ Հազար օրվա ընթացքում։ Որոշ պետություններ կարողացան ունենալ ժողովրդավարության մի մասը, այդպիսիք էին Ուրուգվայը, իսկ մասամբ նաև Արգենտինան, Չիլին, Կոստա Ռիկան և Կոլումբիան։ Մյուսներն ակնհայտորեն օլիգարխիստ էին կամ ավտորիտար, չնայած այդ օլիգարխներն ու ոստիկանները երբեմն վայելում էին բնակչության մեծամասնության աջակցությունը։ Այս բոլոր ռեժիմները ձգտում էին պահպանել Լատինական Ամերիկայի շահութաբեր դիրքը համաշխարհային տնտեսության մեջ՝ որպես հումքի մատակարար։

20-րդ դար
---------

1903 քաղաքական մուլտֆիլմ. Նախագահ Ռուզվելտը վախեցնում է Կոլումբիային Պանամայի ջրանցքի գոտին վերցնելու համար:
Դարի սկիզբին Միացյալ Նահանգները շարունակում էր իր միջամտողական վերաբերմունքը, որը նպատակ ուներ ուղղակիորեն պաշտպանել տարածաշրջանում իր շահերը։ Սա պաշտոնապես արտացոլվեց Թեոդոր Ռուզվելտի «Big Stick» վարդապետությունում, որը ձևափոխեց հին Մոնրոյի վարդապետությունը, որը պարզապես նպատակ ուներ կանխել եվրոպական միջամտությունը կիսագնդում։ Իսպանա-ամերիկյան պատերազմի ավարտին Կուբայի և Միացյալ Նահանգների նոր կառավարությունը 1902 թվականին ստորագրեցին Պլատտի փոփոխությունը, որը Միացյալ Նահանգներին թույլ տվեց միջամտել կուբայական գործերին, երբ Միացյալ Նահանգները դա կհամարի անհրաժեշտ։ Կոլումբիայում ԱՄՆ-ը ձգտում էր հասնել Պանամայի տարածքային զիջմանը՝ նեղուցի ամբողջ երկայնքով ջրանցքը կառուցելու համար։ Կոլումբիայի կառավարությունը դեմ էր դրան, բայց Պանամայի ապստամբությունը հնարավորություն տվեց Միացյալ Նահանգներին։ Միացյալ Նահանգները սատարեցին Պանամայի անկախությանը, և նորանկախ ազպետությունը տվեց զիջում։ Սրանք Միացյալ Նահանգների կողմից տարածաշրջանում իրականացված միակ միջամտությունները չէին։ Քսաներորդ դարի առաջին տասնամյակների ընթացքում տեղի ունեցան մի քանի ռազմական ներխուժումներ դեպի Կենտրոնական Ամերիկա և Կարիբյան ավազաններ, հիմնականում ի պաշտպանություն առևտրային շահերի, որոնք հայտնի դարձան որպես «Բանանի պատերազմներ»։

Դարի երկրորդ տասնամյակի ամենամեծ քաղաքական ընդվզումը տեղի ունեցավ Մեքսիկայում։ 1908-ին Նախագահ Պորֆիրիո Դյազը, որը 1884 թվականից էր պաշտոնավարում, խոստացավ, որ կթողնի պաշտոնը 1910 թվականին։ Ֆրանցիսկո Իգնասիո Մադերոն, չափավոր լիբերալ էր, որի նպատակն էր արդիականացնել երկիրը, մինչև կկանխեր սոցիալիստական հեղափոխությունը, նախընտրական քարոզարշավ սկսեց 1910 թվականին։ Դյազը, սակայն, փոխեց իր կարծիքը և ևս մեկ անգամ առաջադրվեց իր պաշտոնի համար։ Մադերոն ձերբակալվեց ընտրությունների օրը, իսկ Դյազը հայտարարվեց հաղթող։ Այս իրադարձությունները հարուցեցին ապստամբություններ, որոնք եղան Մեքսիկական հեղափոխության սկիզբը։ Հեղափոխական շարժումներ կազմակերպվեցին, և հայտնվեցին որոշ առանցքային առաջնորդներ՝ հյուսիսում գտնվող Ֆրանսիսկո Վիլյան, հարավում՝ Էմիլիանո Սապատան, և Մադերոն՝ Մեխիկոյում։ Մադերոյի ուժերը հաղթեցին դաշնային բանակին 1911 թվականի սկզբին, ստանձնեցին կառավարությունը ժամանակավոր վերահսկողություն և շահեցին երկրորդ ընտրություն՝ ավելի ուշ՝ 1911 թվականի նոյեմբերի 6-ին։ Մադերոն ձեռնարկեց չափավոր բարեփոխումներ՝ քաղաքական համակարգում ավելի մեծ ժողովրդավարություն իրականացնելու համար, բայց չկարողացավ բավարարել տարածաշրջանային առաջնորդներից շատերին, ինչն է; վերածվել էր հեղափոխական իրավիճակի։ Մադերոյի չկատարելը ագրարային պահանջներին դրդեց, որ Սապատան Մադերոյի դեմ դուրս գա և վերսկսի հեղափոխությունը։ 1913 թվականի փետրվարի 18-ին, Վիկտորիանո Ուերտան՝ պահպանողական գեներալը, Միացյալ Նահանգների աջակցությամբ կազմակերպեց պետական հեղաշրջում. Մադերոն սպանվեց չորս օր անց։ Այլ հեղափոխական առաջնորդներ, ինչպիսիք են Վիլյան, Սապատան և Վենուստիանո Կառանզան, շարունակում էին ռազմականորեն դեմ արտահայտվել դաշնային կառավարությանը, որն այժմ գտնվում է Ուերտայի վերահսկողության տակ։ Դաշնակիցներ Սատատան և Վիլյան 1914-ի մարտին վերցրեցին Մեխիկո քաղաքը, բայց հայտնվեցին մայրաքաղաքի իրենց տարրերից դուրս և դուրս եկան իրենց պատկանող ամրոցներ։ Սա հնարավորություն տվեց Կռանզային ստանձնել վերահսկողություն կենտրոնական կառավարության վրա։ Այնուհետև նա կազմակերպեց Վիլյայի և Սապատայի ապստամբների բանակի բռնաճնշումները, մասնավորապես գլխավորեց գեներալ Ալվարո Օբրեգոնը։ 1917-ին հռչակվեց Մեքսիկայի Սահմանադրությունը, որը դեռևս գործող սահմանադրությունն է։ Շարունակվեցին ջանքերը հեղափոխական մյուս առաջնորդների դեմ։ Սապատան սպանվեց 1919-ի ապրիլի 10-ին։ Ինքնասպան է եղել նաև Կառանզան, 1920-ի մայիսի 15-ին, թողնելով Օբրիգանին իշխանությունը, որը պաշտոնապես ընտրվեց նախագահ այդ նույն տարում։ Վերջապես 1923-ին Վիլյան նույնպես սպանվեց։ Հիմնական մրցակիցների հեռացումով Օբրեգանն ի վիճակի է համախմբել իշխանությունը և հարաբերական խաղաղությունը վերադարձնել Մեքսիկա։ Սահմանադրության համաձայն իրականացվում է լիբերալ կառավարություն, սակայն աշխատանքային և գյուղական կարգերի որոշ ձգտումներ մնացին չիրականացված։

Գերմանիայի և գերմանական մշակույթի հեղինակությունը Լատինական Ամերիկայում մնում էր բարձր պատերազմից հետո, բայց չի վերականգնվել նախապատերազմական շրջաններում Իրոք, Չիլիում պատերազմը վերջ տվեց գիտական և մշակութային ազդեցության մի ժամանակաշրջանի գրող Էդուարդո դե լա Բարրային, որը այն անվանեց «գերմանական խառնաշփոթ» (իսպ.՝ el embrujamiento alemán):

Սպորտը ավելի ու ավելի տարածված էր դառնում, խանդավառ երկրպագուներին մեծ ստադիա էր հրավիրում։ Միջազգային օլիմպիական կոմիտեն (ՄՕԿ) աշխատել է խթանելու օլիմպիական իդեալներն ու մասնակցությունը։ 1922-ին Ռիո դե Ժանեյրոյում անցկացվող Լատինական Ամերիկայի խաղերից հետո ՄՕԿ-ը օգնեց ստեղծել ազգային օլիմպիական կոմիտեներ և պատրաստվել ապագա մրցակցությանը։ Սակայն Բրազիլիայում սպորտային և քաղաքական մրցակցությունները դանդաղեցրին առաջընթացը, քանի որ հակառակ խմբակցությունները պայքարում էին միջազգային սպորտի վերահսկման համար։ 1924-ի Փարիզի ամառային օլիմպիական խաղերը և 1928-ին Ամստերդամում անցկացվող ամառային օլիմպիական խաղերին մեծ էր մասնակցեցին լատինամերիկյան մարզիկների մասնակցությանը։ Անգլիացի և շոտլանդացի ինժեներները 1800-ականների վերջին ֆուտբոլը Բրազիլիա բերեցին։ Մարզիչների մարզման գործում մեծ դեր են խաղացել Հյուսիսային Ամերիկայի **YMCA** միջազգային կոմիտեն և Ամերիկայի խաղահրապարակային ասոցիացիան։

Հետպատերազմյան ժամանակահատվածում կոմունիզմի ընդլայնումը դարձավ ամենամեծ քաղաքական խնդիրը ինչպես Միացյալ Նահանգների, այնպես էլ տարածաշրջանի կառավարությունների համար։ Սառը պատերազմի սկիզբը կառավարություններին ստիպեց ընտրություն կատարել Միացյալ Նահանգների և Խորհրդային Միության միջև։ 1948-ին Կոստա Ռիկայի քաղաքացիական պատերազմից հետո ազգը ստեղծեց նոր սահմանադրություն և ճանաչվեց Լատինական Ամերիկայում որպես առաջին օրինական ժողովրդավարություն Սակայն Կոստա-Ռիկայի նոր կառավարությունը, որն այժմ սահմանադրորեն պահանջում էր արգելել մշտական ռազմական ներկայությունը, չգործեց տարածաշրջանային ազդեցություն և հետագայում շեղվեց հարևան Նիկարագուայի հետ բախումներից։

```
յի հեղափոխությունը տոնող որմնանկարը:]]
```

Մեծ դեպրեսիան մեծ մարտահրավեր էր տարածաշրջանին։ Համաշխարհային տնտեսության փլուզումը նշանակում էր, որ հումքի պահանջարկը կտրուկ նվազել է՝ խարխլելով Լատինական Ամերիկայի տնտեսություններից շատերը։ Լատինական Ամերիկայում մտավորականներն ու կառավարությունների ղեկավարները թիկունք են կանգնել հին տնտեսական քաղաքականությանը և դիմել դեպի ներմուծման փոխարինող արդյունաբերություն։ Նպատակն էր ստեղծել ինքնաբավ տնտեսություններ, որոնք կունենան իրենց արդյունաբերական հատվածները և մեծ ու միջին խավերը, և որոնք անձեռնմխելի կլինեն համաշխարհային տնտեսության վերելքներից ու անկումներից։ Չնայած Միացյալ Նահանգների առևտրային շահերին ուղղված սպառնալիքներին, Ռուզվելտի վարչակազմը (1933-1945) հասկացավ, որ Միացյալ Նահանգները չի կարող ամբողջովին դեմ լինել ներմուծման փոխարինմանը։ Ռուզվելտը իրականացրեց «Լավ հարևան» քաղաքականությունը և թույլ տվեց ազգայնացնել ամերիկյան որոշ ընկերություններ Լատինական Ամերիկայում։ Մեքսիկայի նախագահ Լազարո Կարդենասը ազգայնացրեց ամերիկյան նավթային ընկերությունները, որոնցից նա ստեղծեց «Pemex»-ը։ Կարդենասը նաև վերահսկում էր մի շարք հողերի վերաբաշխումը՝ իրականացնելով շատերի հույսերը Մեքսիկական հեղափոխության սկզբից ի վեր։ Պլատտ փոփոխությունը նույնպես չեղյալ հայտարարվեց՝ Կուբային ազատելով Միացյալ Նահանգների օրինական և պաշտոնական միջամտությունից իր քաղաքականության մեջ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը միավորեց նաև Միացյալ Նահանգները և Լատինական Ամերիկայի երկրներից շատերը։

Չե Գևարան Սանտա Կլարայի ճակատամարտից հետո, 1959 թվականի հունվարի 1
Ամբողջ քսաներորդ դարի ընթացքում Լատինական Ամերիկայում բռնկվեցին մի շարք սոցիալիստական և կոմունիստական ապստամբներ, բայց ամենահաջողակը Կուբայում էր։ Կուբայի հեղափոխությունը ղեկավարում էր Ֆիդել Կաստրոն ընդդեմ Ֆուլխենսիո Բատիստայի ռեժիմի, որը 1933 թվականից ի վեր գլխավոր ավտոկրատ էր Կուբայում։ 1860-ական թվականներից ի վեր Կուբայի տնտեսությունը կենտրոնացած էր շաքարի մշակման վրա, որից 82%-ը վաճառվում էր ամերիկյան շուկայում մինչև քսաներորդ դարը։ Չնայած Պլատտի փոփոխությունը չեղյալ հայտարարելուն, Միացյալ Նահանգները դեռևս զգալի ազդեցություն ունեցան Կուբայում, ինչպես քաղաքականության, այնպես էլ առօրյա կյանքում։ Փաստորեն, Կուբան ուներ «Միացյալ Նահանգների դահիճ» լինելու համբավ, մի վայր, որտեղ ամերիկացիները կարող էին գտնել ամեն տեսակի արտոնյալ և ապօրինի հաճույք, պայմանով, որ նրանք ունենային այդ կանխիկ գումարը։ Չնայած 1940-ի սոցիալապես զարգացած սահմանադրությանը՝ Կուբան ենթարկվում էր կոռուպցիայի և «Բատիստայի» նման ավտոկրատների կողմից սահմանադրական կառավարման ընդհատմանը։ Բատիստան իր վերջին շրջանը սկսեց որպես կառավարության ղեկավար՝ 1952 թվականի հեղաշրջման գործընթացում։ Հեղափոխականների ներքո ձևավորված կոալիցիան հույս ուներ վերականգնել սահմանադրությունը, ժողովրդավարական պետությունը և ազատել Կուբան ամերիկյան ազդեցությունից։ Հեղափոխականներին հաջողվել է տապալել Բատիստան 1959-ի հունվարի 1-ին։ Կաստրոն, ով ի սկզբանե իրեն հռչակեց ոչ սոցիալիստ, 1959-ի մայիսին նախաձեռնել էր ագրարային բարեփոխումների և ազգայնացման ծրագիր, որը օտարացրեց Էյզենհաուերի վարչակազմը (1953–1961) և հանգեցրեց նրան, որ արդյունքում Միացյալ Նահանգները խզեցին դիվանագիտական հարաբերությունները, սառեցրեցին կուբայական հաշիվները Միացյալ Նահանգներում և տնտեսական պատժամիջոցներ կիրառեցին ազգի համար։ 1960 թվականին Քենեդիի վարչակազմը (1961-1963) թույլատրեց աքսորյալների կողմից Կուբա ներխուժման ֆինանսավորումը և աջակցությունը։ Ներխուժումը ձախողվեց և արմատականացրեց հեղափոխական կառավարության դիրքերը։ Կուբան պաշտոնապես իրեն հռչակեց սոցիալիստ և բացահայտ դարձավ Խորհրդային Միության դաշնակիցը։ Կուբայի և Սովետական Միության միջև ռազմական համագործակցությունը, որը ներառում էր միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռների տեղադրում Կուբայում, վերածեց 1962 թվականի հոկտեմբերին Կուբայի հրթիռային ճգնաժամի, աշխարհի մերձակա տարածքները երբևէ չէին ամբողջովին ոչնչացման՝ ո՛չ դրանից առաջ, ո՛չ էլ դրանից հետո։ Սառը պատերազմի ժամանակ Կուբան ռազմական օգնություն էր ցուցաբերում Անգոլային, Եթովպիային, Եմենին և աֆրիկյան և մերձարևելյան այլ երկրներում գտնվող խորհրդամետ ուժերին։ 1975-ից հուլիսից մինչև 1978-ի հուլիսը, կուբայական զոհերը աֆրիկյան պատերազմներում (Անգոլա և Եթովպիա) կազմում էին ավելի քան 5000։

### Ուշ-XX դարի ռազմական ռեժիմներն ու հեղափոխությունները

Արգենտինայի ռազմական խունտան լայն ճնշում գործեց ընդդեմ նրանց, ովքեր համարվեցին քաղաքական այլախոհներ
1970-ական թվականներին ձախերը ձեռք էին բերում քաղաքական նշանակալի ազդեցություն, ինչը հրահրում էր աջ թևին, եկեղեցական իշխանություններին և յուրաքանչյուր առանձին երկրի վերին դասի մեծ մասին՝ աջակցել հեղաշրջումներին, որպեսզի խուսափեն իրենց կոմունիստական սպառնալիքից։ Սա էլ ավելի է նպաստել Կուբայի և Միացյալ Նահանգների միջամտությանը, ինչը հանգեցրեց քաղաքական բևեռացման։ Հարավային Ամերիկայի շատ երկրներ որոշ ժամանակահատվածներում ղեկավարվում էին ռազմական բռնապետությունների կողմից, որոնք աջակցում էին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներին։

1970-ականների ընթացքում, Հարավային կոնի վարչակարգերը համագործակցեցին «Կոնդոր» օպերացիայի մեջ, սպանելով բազմաթիվ ձախ այլախոհներ, ներառյալ քաղաքային որոշ պարտիզաններ։

1982-ի Ֆոլկլենդյան պատերազմում Միացյալ Թագավորության կողմից Արգենտինայի պարտությունը վարկաբեկեց նրա ռեժիմը և ստիպեց նրան վերականգնել ընտրովի քաղաքացիական կառավարությունը։ ԱՄՆ-ի վերադարձը՝ բացահայտելու նպատակով նպաստեց 1989-ին Պանամայում բռնապետ Մանուել Նորյեգայի տապալմանը։ ԱՄՆ-ը 1994 թվականին նաև օգնեց հեռացնել Հաիթիի ռազմական ռեժիմը։ Այլուր, ներքին կարծիքի ուժը սովորաբար բավարար էր ժողովրդավարությունից անցում կատարելու համար։

### Վաշինգտոնի համաձայնագիրը

Հատուկ տնտեսական քաղաքականության դեղատոմսերի փաթեթը, որը համարվել է «ստանդարտ» բարեփոխումների փաթեթ, աջակցել է ճգնաժամային պայմաններում Վաշինգտոնի կողմից զարգացող երկրներին, նաև DC-ի վրա հիմնված հաստատություններին, ինչպիսիք են Արժույթի միջազգային հիմնադրամը (ԱՄՀ), Համաշխարհային բանկը և ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը։

Վերջին տարիներին, Լատինական Ամերիկայի մի շարք երկրներ, որոնք ղեկավարում էին սոցիալիստական կամ ձախ թևի այլ կառավարություններ, ներառյալ Արգենտինան և Վենեսուելան, քարոզարշավ են իրականացրել քաղաքականության համար, որոնք հակասում են Վաշինգտոնի կոնսենսուսային քաղաքականությանը։ (Ձախ կառավարությունների, այդ թվում՝ Բրազիլիայի, Չիլիի և Պերուի հետ Լատինական մյուս երկրները գործնականում որդեգրել են քաղաքականության մեծ մասը)։ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կողմից իրականում խթանող քաղաքականության համար կարևոր են եղել նաև ԱՄՆ-ի որոշ տնտեսագետներ, ինչպիսիք են Ժոզեֆ Ստիգլիցը և Դենի Ռոդրիկը, ովքեր վիճարկել են այն, ինչը երբեմն նկարագրում են որպես Արժույթի միջազգային հիմնադրամի և ԱՄՆ գանձարանի «ֆունդամենտալիստական» քաղաքականություններ՝ այն, ինչ Ստիգլիցը անվանում է անհատական տնտեսությունների «բոլորին համապատասխան մեկ չափ»։ Տերմինը ասոցացվել է ընդհանուր առմամբ նեոլիբերալ քաղաքականության հետ և ընդգրկվել է ավելի լայն քննարկման մեջ` ազատ շուկայի ընդլայնման դերի, պետության նկատմամբ սահմանափակումների և այլ երկրների ազգային ինքնիշխանության վրա ԱՄՆ-ի ազդեցության համար։

21-րդ դար
---------

### Թեքվեք դեպի ձախ

2008 թվականին Հարավային Ամերիկայի ժողովուրդների միության գագաթնաժողովին Բոլիվիայի, Բրազիլիայի և Չիլիի ձախակողմյան առաջնորդները
2000-ականներից, կամ 1990-ականներից որոշ երկրներում, ձախակողմյան քաղաքական կուսակցությունները բարձրացել են իշխանության։ Ուգո Չավեսը Վենեսուելայում, Լուլա դա Սիլվան և Դիլմա Ռուսեֆը Բրազիլիայում, Ֆերնանդո Լուգոն՝ Պարագվայում, Նեստորը և Քրիստինա Քիրշները Արգենտինայում, Տաբարե Վասկեսը և Խոսե Մուխիկան Ուրուգվայում, Լագոսի և Բաչելետի կառավարությունները Չիլիում, Բոլիվիայում՝ Էվո Մորալեսը, Դանիել Օրտեգան Նիկարագուայում, Մանուել Սելայան Հոնդուրասում (չնայած նրան, որ հեռացվել է 2009 թվականի հունիսի 28-ի հեղաշրջմամբ), և Էկվադորի Ռաֆայել Կոռեան ձախակողմյան քաղաքական գործիչների այս ալիքի մի մասն են, որոնք նույնպես հաճախ իրենց հռչակում են սոցիալիստ, լատինամերիկացիներ կամ հակաիմպերիալիստներ։

### Թեքվեք աջ

2020-ի դրությամբ ձախակենտրոն և աջակենտրոն կառավարությունների ներքո գտնվող կապույտ երկրներում՝ ձախ և կենտրոնակենտրոն կառավարությունների ներքո գտնվող կարմիր երկրներում

Աջաթևյան կառավարությունները կապուտ, իսկ ձախաթևյան կառավարությունները՝ կարմիր երկրների շարքում, 2020 թվականի դրությամբ
Պահպանողական ալիքը (պորտ.՝ Onda conservadora) քաղաքական երևույթ է, որը ծագել է 2010-ի կեսերին Հարավային Ամերիկայում։ Բրազիլիայում այն սկսվեց մոտավորապես այն ժամանակ, երբ Դիլմա Ռուսեֆը, խիստ ընտրություններում, շահեց 2014 թվականի նախագահական ընտրությունները՝ դառնալով աշխատավորների կուսակցության չորրորդ անդամը կառավարման բարձրագույն պաշտոնում։ Բացի այդ, ըստ խորհրդարանական խորհրդատվությունների միջխորհրդարանական միության քաղաքական վերլուծաբան Անտոնիո Օգոստո դե Քուեիրոզի, 2014-ին ընտրված Ազգային կոնգրեսը կարող է համարվել առավել պահպանողական, քանի որ «re-democratization» շարժումից ի վեր՝ արձանագրելով խորհրդարանականների թվի աճ, կապվել են ավելի պահպանողական հատվածների՝ գյուղացիների, զինվորականների, ոստիկանության և կրոնականների հետ։

2015-ի հետագա տնտեսական ճգնաժամը և կոռուպցիոն սկանդալների հետաքննությունները հանգեցրին աջակողմյան շարժման, որը ձգտում էր փրկել գաղափարները տնտեսական լիբերալիզմից և պահպանողականությունից՝ հակառակ ընդդիմության ձախակողմյան քաղաքականությանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Mignolo, Walter (2005). *The Idea of Latin America*. Oxford: Wiley-Blackwell. էջեր 77–80. ISBN 978-1-4051-0086-1.
2. ↑  McGuiness, Aims (2003). "Searching for 'Latin America': Race and Sovereignty in the Americas in the 1850s" in Appelbaum, Nancy P. et al. (eds.). *Race and Nation in Modern Latin America*. Chapel Hill: University of North Carolina Press, 87-107. 0-8078-5441-7
3. ↑  Chasteen, John Charles (2001). *Born in Blood and Fire: A Concise History of Latin America*. W. W. Norton. էջ 156. ISBN 0-393-97613-0.
4. ↑  Butland, Gilbert J. (1960). *Latin America: A Regional Geography*. New York: John Wiley and Sons. էջեր 115–188. ISBN 0-470-12658-2. Dozer, Donald Marquand (1962). *Latin America: An Interpretive History*. New York: McGraw-Hill. էջեր 1–15. Szulc, Tad (1965). *Latin America*. New York Times Company. էջեր 13–17. Olien, Michael D. (1973). *Latin Americans: Contemporary Peoples and Their Cultural Traditions*. New York: Holt, Rinehart and Winston. էջեր 1–5. ISBN 0-03-086251-5. Black, Jan Knippers (ed.) (1984). *Latin America: Its Problems and Its Promise: A Multidisciplinary Introduction*. Boulder: Westview Press. էջեր 362–378. ISBN 0-86531-213-3. `{{cite book}}`: `|first=` has generic name (օգնություն) Bruns, E. Bradford (1986). *Latin America: A Concise Interpretive History* (4 ed.). New York: Prentice-Hall. էջեր 224–227. ISBN 0-13-524356-4. Skidmore, Thomas E.; Peter H. Smith (2005). *Modern Latin America* (6 ed.). Oxford and New York: Oxford University Press. էջեր 351–355. ISBN 0-19-517013-X.
5. ↑  «The Maya Codices». about.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ նոյեմբերի 18-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 13-ին.
6. ↑  McKnight, *Afro-Latino Voices* p 52.
7. ↑  McKnight, *Afro-Latino Voices* p 61.
8. ↑  McKnight, *Afro-Latino Voices* p 64.
9. ↑  McKnight, *Afro-Latino Voices* p 176.
10. ↑  McKnight, *Afro-Latino Voices* p 175.
11. ↑  McKnight, *Afro-Latino Voices* p 193.
12. ↑  Christopher Minster (2007). «The Federal Republic of Central America (1823-1840)». About.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ ապրիլի 23-ին. Վերցված է 2009 թ․ մայիսի 1-ին.
13. ↑  Sanhueza, Carlos (2011). «El debate sobre "el embrujamiento alemán" y el papel de la ciencia alemana hacia fines del siglo XIX en Chile» (PDF). *Ideas viajeras y sus objetos. El intercambio científico entre Alemania y América austral. Madrid–Frankfurt am Main: Iberoamericana–Vervuert* (Spanish). էջեր 29–40.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
14. ↑  Penny, H. Glenn (2017). «Material Connections: German Schools, Things, and Soft Power in Argentina and Chile from the 1880s through the Interwar Period». *Comparative Studies in Society and History*. **59** (3): 519–549. doi:10.1017/S0010417517000159. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 13-ին.
15. ↑  Sanhueza, Carlos (2011). «El debate sobre "el embrujamiento alemán" y el papel de la ciencia alemana hacia fines del siglo XIX en Chile» (PDF). *Ideas viajeras y sus objetos. El intercambio científico entre Alemania y América austral. Madrid–Frankfurt am Main: Iberoamericana–Vervuert* (Spanish). էջեր 29–40.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
16. ↑  David M.K. Sheinin, ed. *Sports Culture in Latin American History* (2015).
17. ↑  Cesar R. Torres, "The Latin American 'Olympic Explosion’ of the 1920s: causes and consequences." *International Journal of the History of Sport* 23.7 (2006): 1088-1111.
18. ↑  Claudia Guedes, "‘Changing the cultural landscape’: English engineers, American missionaries, and the YMCA bring sports to Brazil–the 1870s to the 1930s." *International Journal of the History of Sport* 28.17 (2011): 2594-2608.
19. ↑  Mainwaring, Scott; Pérez-Liñán, Aníbal (2008 թ․ դեկտեմբեր). «Regime legacies and democratization: explaining variance in the level of democracy in Latin America, 1978-2004» (PDF). Kellogg Institute.
20. ↑  Victor Bulmer-Thomas, *The Economic History of Latin America since Independence* (2nd ed. 2003) pp 189-231.
21. ↑  Clodfelter, Micheal (2017). *Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492-2015, 4th ed*. McFarland. էջ 566. ISBN 978-0786474707.
22. ↑  Victor Flores Olea. «Editoriales – El Universal – 10 de abril 2006 : Operacion Condor». *El Universal (Mexico)* (Spanish). Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հունիսի 28-ին. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 24-ին.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
23. ↑  «History of Latin America». *Britannica*.