recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Բորիս Գրիգորևիչ Վայնտրաուբ** (ռուս.՝ Борис Григорьевич Вайнтрауб, օգոստոսի 16, 1904(1904-08-16), Դոնի Ռոստով, Դոնի զորքի մարզ, Ռուսական կայսրություն - 1990, Դոնի Ռոստով, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային զորապետ, գեներալ-մայոր (1954):

Կենսագրություն
--------------

Բորիս Վայնտրաուբը ծնվել է 1904 թվականի օգոստոսի 16-ին Դոնի Ռոստովում։ 7-րդ դասարանը ավարտելուց հետո աշխատել է գործարանում։

1924 թվականին զորակոչվել է ԲԳԿՀ։ Չեչնիայում մասնակցել է ավազակության դեմ պայքարին։ Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության անդամ 1925 թվականի մարտից։ 1927 թվականին ավարտել է հետևակային դպրոցը։ 1932-1936 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Մ. Վ. Ֆրուզնեի անվան ԲԳԿՀ-ի ռազմային դպրոցում։ Ընձյուղման գնդի հրամանատար, իսկ հետո 26-րդ ընձյուղման դիվիզիայի շտաբի հրամանատարի օգնական։

1938 թվականի հունվարի 31-ին ձերբակալվել է ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ-ի կողմից որպես հակահեղափոխական-տրոկցիստ, բայց հետո նրա գործը դադարեցվել է։

1941 թվականի հուլիս - օգոստոս ամիսներին եղել է 437-րդ ընձյուղման գնդի հրամանատար ժամանակավոր պաշտոնակատար։ Հետո եղել է գործադրական բաժանմունքի և 154-րդ ընձյուղման դիվիզիայի շտաբի հրամանատար։ 1944 թվականի հունիսի 10-ին եղել է 80-րդ Պոմերանյան ընձյուղման կորպուսի շտաբի հրամանատար։

1951 թվականին ավարտել է Վորոշիլովի անվան գլխավոր շտաբի ակադեմիայի բարձրագույն կուրսերը։ 1954 թվականին նրան շնորհվել է գեներալ-մայոր կոչումը։ 1957 թվականից Կարպատյան ռազմային շրջանի վարչության կազմակերպմա-զորհավաքման հրամանատար։

1966 թվականին պաշտոնաթող է եղել։ Ապրել է Դոնի Ռոստովում։

Մրցանակներ
----------

* Լենինի շքանշան,
* II աստիճանի Կուտուզովի շքանշան,
* Հայրենական պատերազմի I աստիճանի երեք շքանշան,
* Կարմիր Աստղի շքանշան,
* «ԲԳԿՀ 20 տարի» մեդալ և այլ մեդալներ։

Խվաստովիչի (Կալուգայի մարզ) քաղաքի պատվավոր քաղաքացի։

Աղբյուրներ
----------

* Евреи-генералы вооруженных сил СССР: краткие биографии. Федор Давыдович Свердлов. 1993 — Всего страниц: 272
* Еврейская военная энциклопедия. Автор: Левитас И. М. Կաղապար:ISBN с опечаткой, УДК 355 (=411.16) (092) ББК 68. 49 (2=ЕВР)я2 Издательство «Сталь», 2007. — 704 с.
* Фото —
* Сайт «Подвиг народа»
* М. Я. Янкелевич. Алая лента. Рассказы о Почётных гражданах земли Калужской. Тула, Приокское книжное издательство, 1989.
* М. А. Гонтмахер. Евреи на Донской земле. История. Факты. Биографии.  Archived 2014-04-16 at the Wayback Machine.
**Արցախյան փախլավա**, փախլավայի տեսակ, որը պատրաստվում է Արցախում և Հայաստանում։

Փախլավան Արցախում պատրաստվող քաղցրավենիքների անբաժանելի մասն է, սակայն չի կարելի ասել, որ այն պատրաստում են միայն տոներին։

Փախլավայի պատրաստման ժամանակ օգտագործվում է թթխմոր, կաղին կամ ընկույզ, աղացած մեխակ, հիլ և քրքում, իսկ որպես խճողակ՝ աղացած ընկույզ և հատիկավոր շաքար։

Պատրաստում
----------

Խմորից բացվում է 2 մմ հաստությամբ շերտ, դրվում է թավայի մեջ, քսվում է կարագ և առատ շաղ տրվում միջուկը։ Այս գործընթացը կրկնվում է մինչև 9-10 շերտի ձևավորվումը, վերջին շերտին քսվում է քրքումի հետ խառնված ձվի դեղնուց։ Հետո փախլավան կտրվում է շեղանկյունաձև, յուրաքանչյուր կտորի վրա դրվում է կա՛մ կաղին, կա՛մ հունական ընկույզի մի մաս։ Թխվում է 180-200 աստիճան ցելսիուս ջերմաստիճանի տակ 30-40 րոպե։

Տես նաև
-------

* Փախլավա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Журнал «Баку», выпуск за июль—август 2009 года

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արցախյան փախլավա
* Արցախյան փախլավայի բաղադրամասերը
* Փախլավայի բաղադրատոմսեր Archived 2017-10-06 at the Wayback Machine.
**Բուգացա** (հուն․՝ μπουγάτσα [buɣatsa]), հունական նախաճաշ է, որը բաղկացած է կաթնաշոռից, պանրից կամ աղացած մսից՝ ֆիլոի շերտերի միջև։

Ծագում
------

Բուգացան ծագում է Սերես քաղաքում, թխելու արվեստը եկել է Կոստանդնուպոլսի ներգաղթածներից և առավել հայտնի է Սալոնիկում՝ Հյուսիսային Հունաստանի կենտրոնական Մակեդոնիայի շրջանում։ Բուգացան հայտնի է նաև Վերեայում և Խալկիդիկիում (նաև Հյուսիսային Հունաստանում) և Կրետե կղզու վրա գտնվող Հանիայում և Հերակլիոնում։ Հանիայում այն կոչվում է «bougatsa Chanion» 7 պատրաստվում է հատուկ հրուշակեղենի խանութներում, որոնք սովորաբար բացվում են վաղ առավոտից մինչև կեսօր։ Ամենատարածված քաղցր լցոնումն է։ Սովորաբար լցոնումները ներառում են պանիր միզիտրա կամ աղացած միս։ Հերակլիոնում ամենահայտնիներն են Մորոզինի հրապարակում գտնվող խանութները, Փոքր Ասիայի հայ փախստականների ժառանգները։ Բուգացայի համը տարբերվում է Հունաստանի շրջաններում։ Օրինակ Վերեայի բուգացան շատ քաղցր է և լի կրեմով, իսկ Սալոնիկում դա փխրուն է և ոչ թե քաղցր։ Անունը գալիս է բյուզանդական հունական πογάτσα, հին հռոմեական panis focacius, Իտալական focaccia, թուրքական poğaça և այլն։

Պատրաստում
----------

Հունական բուգացան պատրաստվում է լցոնման շուրջ փաթաթված ֆիլոյի խմորից։ Թխելուց հետո այն կտրված մատուցվում է տաք։ Եթե այն լցոնված է սպիտակաձավարով, ապա կարելի է մի փոքր փոշոտել շաքարավազով կամ դարչինով։

Ժամանակակից բուգացաների մեծ մասը պատրաստվում է ֆիլոյից՝ մեքենայով արտադրված, բայց որոշ սրճարաններ և հացթուխներ, ովքեր շարունակում են վաճառել ձեռագործ բուգացաներ, հատկապես Հունաստանի փոքր քաղաքներում և գյուղերում։

Մանրուք
-------

2008 թվականի օգոստոսի 1-ին Սերես քաղաքը հասել է ռեկորդային մակարդակի ամենամեծ աղվափնջիկ խմորի համար։ Այն կշռում էր 182,2 կգ, ուներ 20 մետր երկարություն և պատրատվել է ավելի քան 40 հացթուխներով։ Բուգացաների ձեռքի ստեղծման գործընթացը ցուցադրվեց Էնթոնի Բուրջի ֆիլմում՝ «Հունաստանում վերապահումներ չկան»։

Տես նաև
-------

* Պոգաչա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑   Guinness World Records
**Յանոշ Գալիչ** (ռուս.՝ Янош Галич, հունգ.՝ Gálicz János, 1890, Tótkomlós, Orosháza District, Բեքեշ, Հունգարիա - 1939, Մոսկվա, ԽՍՀՄ), հունգարական ծագմամբ խորհրդային զինվորական, Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի մասնակից, որտեղ ուներ «Գեներալ Գալ» (General Gal) մականունը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1890 թվականին Ավստրո-Հունգարիայի Տոտկոմլոշ քաղաքում (ներկայումս Բեկեշ, Հունգարիա)։

Ավստրո-հունգարական բանակի կազմում գտնվելով՝ մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։ Արևելյան ճակատում գերի է դարձել։ Դարձել է կումունիստ, մտել է Կարմիր բանակ, մասնակցություն է ունեցել Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմին։

Սովորել է Մոսկվայի Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայում, ստացել է գնդապետի զինվորական կոչում։ 1936 թվականին Իսպանիա է ուղարկվել, որտեղ մասնակցել է Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմին Իոսիֆ Իվանովիչ Գալա անվան տակ (իսպ.՝ José Ivanovich Gal): 1937 թվականի սկզբին որոշ ժամանակ հրամանատարություն է արել Աբրահամ Լինքոլնի անվան ինտերբրիգադում, սակայն նրան փոխարինել է Վլադիմիր Չոպիչեմը։ Հետո հրամայել է ուրիշ իսպանական ստորաբաժանումներում։

Իսպանացի ազգայնականների հաղթանակից հետո վերադառնում է ԽՍՀՄ, որտեղ նրան ճնշում էին, դատապարտվել է զինվորական դատարանում, իսկ 1939 թվականին, ինչպես և Վլադիմիր Չոպիչը, մահապատժի է ենթարկվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Transnational Soldiers: Foreign Military Enlistment in the Modern Era (անգլ.)
2. ↑  Kraljic, John. *The Volunteer*, Fall 1999 (ed.): «New Material On Vladimir Copic, Commander of the XVth Brigade». Consultado el 27 de febrero de 2012 (անգլ.)

Գրականություն
-------------

* *Платошкин Николай Николаевич*. «Гражданская война в Испании. 1936-1939 гг.», Москва, 2005. «ОЛМА-ПРЕСС», ISBN 5-224-04456-1.

Արտաքին հղումներ
----------------

* GALICZ, Janos
* Spanje 36 - 39
**Արևորդիներ**, Արևորդիք, Հարավային Հայաստանում, Միջագետքում և Կիլիկիայում հիմնականում XI-XII դարերում տարածված քրիստոնեական շարժման հետևորդներ, ազգությամբ հայեր, հավանաբար և ասորիներ։

Առաջին անգամ հիշատակվում են Գրիգոր Մագիստրոսի Թղթերում։ Կրում էին մազդակյանների ազդեցությունը։ Մազդակյանների գաղափարախոս Խարազանի որդի Ջրադաշտը համարվում էր Արևորդիների գաղափարական նախահայրը։ Արևորդիները պաշտում էին արևը (որը, սակայն, նույնացնում էին Քրիստոսի հետ), բարդի ծառը և շուշան ծաղիկը։ 1170-ական թվականներին Սամոսատ քաղաքի Արևորդիները որոշում են հրաժարվել իրենց աղանդից և ընդունել ուղղափառություն, որի առթիվ գրված Ներսես Շնորհալու Թուղթը հանդիսանում է աղանդի ուսումնասիրության աղբյուր։ Արևորդիների շարժումը սովորական հերձված էր, չունեցավ այն ծավալն ու նշանակությունը, ինչ պավլիկյան ու թոնդրակյան աղանդները։ Արաբական աղբյուրներում Արևորդիները կոչվում են «շամսիյյա»։ Արևորդիների առանձին համայնքներ Հյուսիսային Միջագետքում, հատկապես Ամիդի շրջանում, պահպանվել են ընդհուպ մինչև XIX դարի վերջը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 46)։*  |
**Օսվալդ Ֆյոդորովիչ Գլազունով** (լատիշ․՝ Osvalds Glāznieks (Glazunovs, մայիսի 5, 1891(1891-05-05), Ելգավա, Ռուսական կայսրություն - մարտի 16, 1947(1947-03-16), ԽՍՀՄ ), ազգությամբ լատիշ սովետական թատրոնի ու կինոյի դերասան։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1891 թվականի մայիսի 5-ին Ելգավայումշ։ Այնտեղ էլ ստացել է նախնական կրթությունը։

Բեմական գործունեությունը սկսել 1911 թվականին Պետերբուրգի բարեգործական կազմակերպությունում։

1919-1921 թվականներին սովորել է Եվգենի Վախթանգովի ղեկավարած Մոսկվայի դրամատիկական թատրոնը։ Միաժամանակ եղել է Մոսկվայում «Սկատուվե» լատիշական թատրոն-ստուդիայի ռեժիսոր և մանկավարժ (1919-1938)։

1921-1941 թվականներին աշխատել է Եվգենի Վախթանգովի անվան թատրոնում։

1924 թվականից 1932 թվականներին Գլազունովը զբաղեցրել է Վախթանգովի թատրոնի տնօրենի պաշտոնը։

1941 թվականի հոկտեմբերին, երբ նացիստները գրավեցին Իստրուն, Օսվալդ Գլազունովը հայտնվեց զավթված տարածքում (այնտեղ իր ամառանոցն էր)։ Հետ նահանջող նացիստական զորքերի հետ նա տեղափոխվեց հարավ (բալետի պարուհի կնոջ և դերասան Վ․ Բլյումենտալ-Թամարինի հետ)։ 1942-1943 թվականներին խաղացել է Լատվիայի ազգային և Ելգավի թատրոններում։

1944 թվականի հոկտեմբերին, երբ Կարմիր բանակը մտավ Ռիգա, Գլազունովները ձերբակալվեցին «գերմանացիների հետ համագործակության» պատճառով և ուղարկվեցին ճամբար։ Ձերբակալումից հետո ատապարտվեց ութ տարի ճամբարներում անցկացնել։

Օսվալդ Գլազունովը մահացել է դժբախտ պատահարի արդյունքում 1947 թվականի մարտի 16-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Glāznieks Osvalds (arī Osvalds Glazunovs) Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine. (լատիշերեն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Освальд Глазунов Archived 2016-10-31 at the Wayback Machine.
* Освальд Федорович Глазунов
* Teātra mākslas klasiķa Osvalda Glāznieka likteņa pavērsieni(չաշխատող հղում)
 (լատիշերեն)
| **՞**Հայկական սևամարմին |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Սևամարմիններ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Հայկական սևամարմին |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Armenohelops armeniacus

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հայկական սևամարմին** (լատին․՝ Armenohelops armeniacus), սևամարմինների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

9-14 մմ մարմնի երկարությամբ, չափավոր ուռուցիկ, ձգված, դեպի հետ խիստ լայնացած մարմնով միջին չափի բզեզ է։ Կարմրից մինչև սևադարչնագույն գունավորմամբ ծածկույթները չափավոր փայլուն են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանի էնդեմիկ է։ Հայաստանում հայտնի է Կոտայքի մարզից (Ջրվեժ, Գառնի, Գողթ գյուղերի շրջակայք), Արագած լեռան հարավային լանջերից (Տեղեր, Անտառուտ գյուղեր), Արայի լեռից` Եղվարդ գյուղի մոտ, «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցից, ինչպես նաև Լուսաշող գյուղի մոտակայքից (Արարատի մարզ) և Գնիշիկ գյուղից (Վայոց ձորի մարզ)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են տարբեր տեսակի լեռնատափաստաններում, հանդիպում՝ քարերի տակ, մայիսին-հուլիսի սկզբին։

Կենսաբանության առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ արեալով տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը բարձր չէ, հանդիպում են տեղ-տեղ։ Թվաքանակի փոփոխության միտումները հայտնի չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններն են անասունների գերարածեցմամբ պայմանավորված Էկոհամակարգերի քայքայումը և խոպան հողերի հերկումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Բագիրա**, (անգլերեն` Bagheera, հինդի` बाघ) սև հովազ «Ջունգլիի գիրք» և «Երկրորդ Ջունգլիի գիրք» անիմացիաներում։ Կերպարը ստեղծվել է Ռադյարդ Քիփլինգի համանուն պատմվածքի հիման վրա։

Ըստ Քիփլինգի պատմվածքի՝ Բագիրան սև գույնի ընձառյուծ է, իսկ մուլտֆիլմի հեղինակ ռուս պրոդյուսերների՝ բագիրան հովազ է։ Որպես հովազի անուն վերցված է Բագիրա անունը (बाघ. հինդիից թարգմանաբար վագր)

Ռադյարդ Քիփլինգի գրքում նշված է, որը Բագիրան պատկանում է արական սեռին։ Սակայն լեհ և ռուս թարգմանիչները Ջունգլիի գիրք մուլտֆիլմում Բագիրային ներկայացրել են որպես իգական սեռի կառկառուն ներկայացուցիչ՝ ջունգլիի բնության ղեկավար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Perrot, Jean. «Bram Stoker, Rudyard Kipling, Oscar Wilde et la Franc-Maconnerie lyrique de l’enfant divin». // Revue des Sciences Humaines 99 (1992): 183—205. цит. по Children’s Literature Association Quarterly, Volume 19. С. 78.
2. ↑  Rudyard Kipling. Kipling’s list of names in the stories. Author’s Note for the definitive Sussex Edition of Kipling’s works (Vol. X11, pages 471—478. (անգլ.)
1 — Կենտրոնաարևմտյան երկրամաս   
 2 — Հյուսիսարևելյան երկրամաս   
3 — Հյուսիսային երկրամաս   
 4 — Հարավարևելյան երկրամաս   
5 — Հարավային երկրամաս
Այժմ Բրազիլիա պետությունը բաժանված է 5 երկրամասերի (որոնց նաև անվանում են մակրոերկրամաս)։ Այդ բաժանումը ընդունել է Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտը հիմնվելով այդ երկրամասերի կազմի մեջ մտնող նահանգներում բնական, մշակութային, տնտեսական, պատմական և սոցիալական պայմանների վրա։

Չնայած որոշ պայմանականության և ցածր ճշգրտության գիտական տեսակետից տվյալ բաժանումը մշտապես օգտագործվում է պաշտոնական տվյալներում և այդ պատճառով ունի լայն տարածում։

| երկրամաս | Բնակչություն(2010 գնահատում) | Խոշորագույն քաղաք | Նահանգների թիվ |
| --- | --- | --- | --- |
| Հյուսիսային | 14.7 մլն | Մանաուս | 7 |
| Հյուսիսարևելյան | 47.7 մլն | Սալվադոր | 9 |
| Կենտրոնաարևմտյան | 11.6 մլն | Բրազիլիա | 3 + Դ.Շ. |
| Հարավարևելյան | 72.3 մլն | Սան Պաուլու | 4 |
| Հարավային | 25.8 մլն | Կուրիտիբա | 3 |

Կենտրոնաարևմտյան երկրամաս
-------------------------

Հիմնական հոդված՝ Կենտրոնաարևմտյան երկրամաս (Բրազիլիա)

Հյուսիսարևելյան երկրամաս
------------------------

Հիմնական հոդված՝ Հյուսիսարևելյան երկրամաս (Բրազիլիա)

Հյուսիսային երկրամաս
--------------------

Հիմնական հոդված՝ Հյուսիսային երկրամաս (Բրազիլիա)

Հարավարևելյան երկրամաս
----------------------

Հիմնական հոդված՝ Հարավարևելյան երկրամաս (Բրազիլիա)

Հարավային երկրամաս
------------------

Հիմնական հոդված՝ Հարավային երկրամաս (Բրազիլիա)

Տես նաև
-------

* Բրազիլիայի վարչական բաժանում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Բրազիլիա Բրազիլիայի տարածաշրջաններ և նահանգներ |
| --- |
|  |
| Հյուսիսային | Ակրի · Ամապա · Ամազոնաս · Պարա · Ռոնդոնիա · Ռորայմա · Տոկանտինս |  |
|  |
| Հյուսիսարևելյան | Ալագոաս · Բաիա · Սեարա · Մարանյան · Պարաիբա · Պերնամբուկու · Պիաուի ·Ռիու Գրանդի դու Նորտի · Սերժիպի |
|  |
| Կենտրոնաարևմտյան | Գոյաս · Մատու Գրոսու · Մատու Գրոսու դու Սուլ · Դաշնային շրջան |
|  |
| Հարավարևելյան | Էսպիրիտու Սանտու · Մինաս Ժերայս · Ռիո դե Ժանեյրո · Սան Պաուլու |
|  |
| Հարավային | Պարանա · Ռիու Գրանդի դու Սուլ · Սանտա Կատարինա |

 |
**Ակրոմոնոգրամա, եզրամիացագիր** (հին հունարեն՝ ακρος «վերին, եզրային» + μόνος «մեկ» + γράμμα «գրառում»), բառակոմպոզիցիոն հնարանք, երբ բանատողի, կամ տան, կամ արձակի գլխի ավարտը՝ բառամասը, բառակապակցությունը, կրկնվում է հաջորդ բանատողի, կամ տան, կամ գլխի սկզբում, և դրանով բանատողերը, տները, գլուխները կապվում, միակցվում են իրար։

Տարբեր մշակույթներում
---------------------

Կրկնության այդ երևույթը հանդիպում է բոլոր ժողովուրդների բոլոր ժամանակների պոեզիայում։ Բառակոմպոզիցիոն այս հնարանքը կրում է նաև **անադիպլոսիս** (հին հունարեն՝ αναδίπλωσης - «կրկնապատկում») անվանումը։ Տարբեր գիտնականներ կրկնության այս տեսակը կոչում են տարբեր անվանում ներով. Մ. Աբեղյանը՝ **պատասխան**, Օսիպ Բրիկը՝ **стык** (հին հունարեն՝ στικος - «կցում»), Գեորգի Շենգելին՝ **подхват** («ձայնակցում»)։ Մ. Աբեղյանը կարծում է (Երկեր, հ. Գ, 1968, էջ 615-616), որ հայերը կրկնության այս տեսակը փոխառել են եբրայական կամ ասորական պոեզիայից (մինչև 10-րդ դ.)։

Տրուբադուրների պոեզիայում տողի կրկնությունը (լատին․՝ «coblas copfinudas») եղել է տան տեսակներից մեկը։ Նոր տան առաջին բանատողը պոետը կցել, կապել է նախորդ տան վերջին բանատողին կրկնության մեթոդով (կամ այսպես կոչված «կրկնության զավթումով»), նրա «բանալի բառի կամ արտահայտության» կրկնումով, ընդ որում՝ դրանք պիտի վերարտադրվեին կամ նույնական, կամ էլ շատ թե քիչ փոփոխված ձևով՝ դրվելով տողի սկզբում, մեջտեղում կամ վերջում։ Հենց այդպես են կցված «Ալբիգոյան խաչակրաց արշավանքների մասին երգ»–ի 2-րդ և 3-րդ մասերի տները, երբ առաջին մասում կիրառվել է ուրիշ կանոն՝ հանգի կրկնություն («coblas capcaudadas»), համաձայն որի՝ նոր տան սկզբում պիտի կրկնվեր միայն նախորդող վերջին բանատողի հանգը։ Նախկին գլխի վերջին բառերի «զավթումը» և դրանց կրկնությանը հաջորդի սկզբում օգտագործել է Մ. Բուլգակովը «Վարպետը և Մարգարիտան» վեպում։ Առաջին գլխի ավարտը. *«Ամեն ինչ պարզ է. սպիտակ թիկնոցի մեջ....»*, կրկնվում է երկրորդ գլխի սկզբում, տասնհինգերորդ գլխի ավարտը՝ *«Արևն արդեն մայր մտավ լերկ լեռան հետևում...»* կրկնվում է տասնվեցերորդ գլխի սկզբում։

Հայկական պոեզիայում
-------------------

Ակրոմոնոգրամայի (եզրամիացագրի) կիրառման պոետիկան չափազանց հարուստ է Գր. Նարեկացու և նրա գրական հետևորդների մոտ։ Ակրոմոնոգրամայով են կառուցված Գր. Նարեկացու «Տաղ քառասնաւրեայ գալստեան Տեառն, ի Գրիգոր Նարեկացւոյ», «Տաղ Գրիգոր Նարեկացւոյ, ի յարութիւն Ղազարու», «Տաղ գալստեան Տեառն առ Ղազար, ի Գրիգոր Նարեկացւոյ», «Տաղ ի յարութիւն Ղազարու, Գրիգորի Նարեկացւոյ ասացեալ», «Տաղ յարութեան Նարեկայ ոգեալ», «Տաղ սուրբ Խաչին, ի Գրիգորէ Նարեկացւոյ», «Տաղ Համբարձմանն Քրիստոսի Աստուծոյ, Գրիգորի Նարեկացւոյ ասացեալ» քերթվածքները, Հովհ. Թումանյանի «Քանի ձեռից եմ վառվել» քառյակը, Ե. Չարենցի «Ես իմ անուշ Հայաստանի...» բանաստեղծության առաջին և երկրորդ տները, Պ. Սևակի «Գովերգում եմ» բանաստեղծությունը և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մելս Սանթոյան (2009)։ *Գրականագիտական բառարան*։ Երևան: «Վան Արյան»։ էջ էջ 12
| **՞**Գազ Շուշիի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Լոբազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Գազ Շուշիի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Astragalus schuschaensis

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Գազ Շուշիի** (լատին․՝ Astragalus schuschaensis), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

3-12 սմ բարձրությամբ բազմամյա ճիմ առաջացնող, անցողուն բույս է՝ երկծայր մազիկներով ծածկված։ Ծաղկակիրները բազմաթիվ են, բարակ, գետնատարած։ Ծաղկաբույլը խիտ է։ Ծաղկակիցները նշտարաձև են, ձգված-սրացած, համարյա բաժակին հավասար։ Դրոշը դեղին է, 21-24 մմ երկարությամբ, նավակը՝ մանուշակագույն։ Ունդերը ձվաձև են և կողքերից սեղմված, համարյա բաժակին հավասար։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Սևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Սոթք գյուղի շրջակայք)։ Աճում է նաև Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետության Շուշի քաղաքի շրջակայքում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 2100-2200 մ բարձրությունների վրա, ժայռոտ տեղերում, քարաթափվածքների վրա։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում է հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա՝ 10 կմ²-ից պակաս տարածման և բնակության շրջանների մակերեսով։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի պահպանական գոտում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Զանգակ (այլ կիրառումներ)

**Զանգակը** հարվածային երաժշտական գործիք է։ Այն պատկանում է հարվածային գործիքների իդիոֆոնների ընտանիքին։ Տեսքով շատ նման է քսիլոֆոնին, սակայն դրանից տարբերվում է իր մետաղական ստեղներով։

Նկարագիր
--------

նվագախմբային զանգակնվագախմբային զանգակ
Զանգակի ստեղծման ստույգ թվականը հայտնի չէ, բայց համարվում է, որ այն ստեղծվել է 1763-ին Պիեռ-Ժոսեֆ Լըբլանի կողմից։ Զանգակը կարող է լինել տարբեր չափերի։ Այն կազմված է խրոմատիկ հերթականությամբ դասավորված մետաղյա բարակ թիթեղներից։ Դասավորությունը նման է դաշնամուրի դասավորությանը։ Հիմնականում զանգակները ունեն 3 օկտավա։ Զանգակը նվագում են հատուկ փայտիկներով՝ փայտե կամ կաուչուկե։ Այն ունի շատ լայն օգտագործում։

Զանգակը շատ հաճախ հանդիպում է սիմֆոնիկ նվագախմբում և երաժշտությանը տալիս շատ հետաքրքիր և թևավոր տեմբր։ Առաջին անգամ այն նվագախմբում օգտագործել է Վոլֆգանգ Մոցարտն իր «Կախարդական սրինգը» օպերայում։ Զանգակը հիմնականում հանդիպում է մեծ նվագախմբերում, որտեղ կարելի է հանդիպել շատ հարվածային գործիքների։ Սիմֆոնիկ նվագախմբում զանգակը դնում են հատուկ հենակների վրա։ Բացի դասական երաժշտությունից, զանգակը կարող է նաև հանդիպել ֆոլկլորային երաժշտությունում, ինչպես նաև տարբեր ազգերի տոնակատարություններում։ Զանգակը լայն օգտագործում ունի նաև ռոք երաժշտությունում։

Տոնակատարությունների ժամանակ զանգակը հատուկ կախիչներով ամրացնում են նվագողին, որպեսզի վերջինս կարողանա այն նվագել քայլելով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 655)։*  |
**Ահլ ալ-Բայթ թիվի** (պարսկերեն՝ تلویزیون اهل بیت), իսլամական շիա հեռուստաընկերություն, որը 2009 թվականին հիմնադրել է Հասան Ալլահյարիին։ Գտնվում է Կալիֆոռնիայի Սան Դիեգո քաղաքի իրաքյան ստուդիայում։

Նախկինում ստուդիաները եղել են Սպահանում և Ղոմում, որոնք փակվել են 2010 թվականի դեկտեմբերին իրանական հատուկ հոգևորականների դատարանի կողմից։ Փակման ենթադրյալ պատճառն այն էր, որ նրանք փորձում էին ոչնչացնել «Շիաների և սունիների միասնությունը» և նրանց միջև «սեպ խրել»։ Սակայն ենթադրվում է, որ փակման իրական պատճառը նրանց կողմից հնչեցրած քննադատություններն էին Իրանի իշխանության և բարձրագույն առաջնորդ Ալի Խամենեի հասցեին։ Կառավարական վեբ-կայքերը և բլոգները հարձակում են գործել Ահլ ալ-Բայթ հեռուստաստուդիայի վրա՝ պնդելով, որ այն համարվում է ԱՄՆ-ի «ստրուկը»։

Ինչ էլ լինի պատճառը, Շեյխ Հասան Ալլահյարին համարվում է այն բանիմաց շիա հոգևորականներից մեկը, ով գիտի շիայի և իսլամի այլ ուղղությունների միջև եղած տարբերությունները։ Իսլամի այս երկու հիմնական ուղղությունները տարաձայնություններ ունեն կապված իսլամի Մարգարեի մահից հետո նրա թողած ժառանգության հետ։

Բացի այդ, կան շատ տարբերություններ Աստծո բնորոշումների, իսլամական օրենքների, մաքրման մեթոդների և այլնի առումով։

Հասան Ալլահյարիի նախապատմությունը
---------------------------------

Հասան Ալլահյարին հպարտությամբ նշում է, որ պատկանում է Աֆղանստանի Հազարա էթնիկ խմբին։ Հազարաների մեծամասնությունը շիաներ են, իսկ մի փոքր մասը դավանում են իսմայիլականություն։

Նա ծնվել է Աֆղանստանում` Քաբուլում, նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Իրան ռուսական օկուպացիայի ժամանակ։
Ինչպես շատ հազարացի երիտասարդներ նա ևս ընդունվեց Հոուզայի կրոնական դպրոցը, քանի որ ֆորմալ կրթություն ստանալը ոչ իրանցիների համար շատ դժվար էր։

Ալլահյարին ընդդեմ Իրանի հեղափոխության
-------------------------------------

Ալլահյարին ակնհայտորեն դեմ էր իրանական հեղափոխությանը և դրա առաջնորդներին կոչում էր Դաջալներ։

Նա կրկին ու կրկին կոչ էր անում հեղափոխություն` ընդդեմ 12 իմամների, ովքեր հստակ խնդրում էին իրենց հետևորդներին՝ մնալ տներում և դեմ չկանգնել իրենց տիրակալներին։ Կառավարության ստեղծումն առանց տասներկու իմամներից որևէ մեկի հանգեցնում էր միայն ճնշման։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ahl-E-Bait-TV-s124119
* www.ahl-e-bait.com Archived 2015-08-01 at the Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Բանան ձմեռային** |
|  |

**Բանան ձմեռային**, խնձորենու սորտ, որն ունի ամերիկյան ծագում, ստեղծվել է ժողովրդական ընտրասերման ճանապարհով և օգտագործվում է թարմ սպառման համար։

Մշակում
-------

Մշակվում է հիմնականում ՀՀ կենտրոնական, հյուսիսարևելյան՝ Լոռի-Փամբակի և Արարատյան դաշտավայրի նախալեռնային գոտում։

Նկարագրություն
--------------

Ծառը միջին կամ բարձրաճեցողության է, կլորավուն կամ տափկակլորավուն նոսր սաղարթով։ Պտղաբերում է տնկման 6-7 տարում։ Պտուղը խոշոր է, միջինը՝ 150 գ, կլորակոնաձև կամ երկարավուն կոնաձև, կողավոր, լավ արտահայտված կարով։ Մաշկը միջին հաստության, ամուր, հարթ, թեթևակի մոմափառով, բաց դեղին վառ կարմիր երանգով։ Պտղամիսը բաց դեղին, ամուր, նուրբ, հյութալի, բուրավետ, թթվաշաքաղցր ադամաթզի համով։ Բերքավաքը հոկտեմբերի սկզբին։ Բերքավությանը՝ 150-250 ց/հա։ Փոշոտիչները՝ բոլոր միջին և ուշ ժամկետներում ծաղկող ձմեռային սորտերը՝ Կանդիլ սինապ, Պարմեն ոսկյա ձմեռային,, Ռոզմարին սպիտակ։ Պտուղները պահպանվում են մինչև փետրվար։ Օգտագործվում են թարմ։ Պարունակում է 12,5% շաքար, 7 գ / լ թթու, 12 մգ/100 գ վիտամին C, պեկտին 0,52-0,73%։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Beach, S.A.; Booth, N.O.; Taylor, O.M. (1905), «Winter Banana», *The apples of New York*, **1**, Albany: J. B. Lyon, pp. 377–378,
2. ↑  «Winter Banana», *National Fruit Collection*, University of Reading and Brogdale Collections, վերցված է 18 October 2015
3. ↑  Obst und Garten 10/2020
4. ↑  Pomologia Republicii Populare Romine, 1964


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**«Հայրենասերների միություն»**, հայ ազգային հայրենասիրական խմբակ։ Հիմնել են Մոսկվայի հայ ուսանողները՝ 1882 թվականին, Ներսես Աբելյանի ղեկավարությամբ։

Հրատարակումներ
--------------

Միությունը հրատարակել է «Ազատության ավետաբեր» անլեգալ թերթը (4 համար)։ Հայրենասերների միության նպատակը Արևմտյան Հայաստանի ազատագրումն էր թուրքական լծից։ Այդ մասին ասված է Հայրենասերների միության հայտարարության մեջ։ Հետևելով Մ. Նալբանդյանին և ռուս հեղափոխական դեմոկրատներին՝ Հայրենասերների միությունը պրոպագանդել է հայ ժողովրդի սոցիալական և ազգային ազատագրության, պաշտպանել ազգերի եղբայրության գաղափարը. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Մենք քարոզում ենք սերտ համերաշխություն Հայաստանում բնակվող ազգերի մեջ», - ասված է «Ազատության ավետաբեր»-ում։ |  |

Մենք հավասարաչափ հարգում ենք յուրաքանչյուր ազգի լեզուն, կրոնը և անկախությունը, եթե միայն նա չի ձգտում հարստահարել ուրիշներին, արգելք չի դառնում ուրիշների կանոնավոր զարգացմանը»։ խմբակը խիստ դատապարտել է եվրոպական երկրների երկդիմի քաղաքականությունը Արևմտյան Հայաստանի ազատագրության հարցում։

Ռուսական ոստիկանության հետապնդումների հետևանքով Հայրենասերների միությունը 1884 թվականին դադարեց գործել։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 211)։*  |
**Ահմեդ Էսադ փաշա** (թուրքերեն՝ Ahmed Esad Paşa, 1828, Խիոս, Օսմանյան կայսրություն - 1875, Իզմիր, Զմյուռնիայի սանջակ, Այդինի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն), օսմանյան պետական գործիչ։ Երկու անգամ եղել է Օսմանյան կայսրության մեծ վեզիր։ 

1863 թվականին նա հիմնադրել է «Դարյուշշաֆաքա» հասարակական կազմակերպությունը, որն զբաղվում էր կրթական ոլորտի խնդիրներով։

Կենսագրություն
--------------

Մեհմեդ Էսադ փաշան ծնվել է 1828 թվականին, Խիոս կղզում։ Նա մուֆթի Սուլեյման-բեյի որդին էր և մյուշիր (մարշալ) Կազիմ (Ալպան) փաշայի եղբայրը։ Ծառայել է Փարիզում` Ֆրանսիայում Օսմանյան կայսրության դեսպանատանը։ Վերադառնալով հայրենիք` նա հիմնել է հասարակական կազմակերպություն, որն զբաղվում էր կրթության ոլորտի խնդիրների լուծմամբ։ Տղաների և աղջիկների, զինվորականների որբացած երեխաների համար Եվրոպայում հիմնված գիշերօթիկ դպրոցների օրինակով Ստամբուլում դպրոց է հիմնել։ Նա անձամբ վերահսկել է ուսումնական հաստատության շենքի շինարարությունը, ապագա աշակերտների ուսումնական ծրագրերն ու համազգեստը։

1873 թվականին նա նշանակվել է Կոնիայի գլխավոր նահանգապետ, որտեղ նա հաջողությամբ հաղթահարել է երկարատև երաշտի պատճառած ճգնաժամը։

Որպես երախտագիտություն նրա վաստակին` սուլթան Աբդուլ Ազիզը երկու անգամ նշանակել է նրան Մեծ վեզիր ( 1973 թվականի փետրվարի 15-ապրիլի 15, 1873 թվականի ապրիլի 26-օգոստոսի 26)։ Ընդհանուր առմամբ, նա այս պաշտոնը զբաղեցնում էր 6 ամիս։ 1875 թվականին ընդմիջումների ժամանակ եղել է Իզմիրի գեներալ-նահանգապետ։ Պաշտոնական այցով լինելով Դենիզլիում` թունավորվել է։ Նրա սուրճի բաժակի մեջ թույն է ավելացվել։ Հանցագործության համար մեղադրվել է սուրճը պատրաստող աֆրոթուրք խոհարար ստրուկը, որն անմիջապես կախաղան է հանվել։ 

Ահմեդ Էսադ փաշան թուրք նկարիչ և արվեստաբան Ջելյալ Էսադ Արսևենի հայրն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Turkey. Grand viziers.

Աղբյուրներ
----------

* Buz, Ayhan (2009). Osmanlı Sadrazamları. İstanbul: Neden Kitap, ISBN 978-975-254-278-5
* Danişmend, İsmail Hâmi (1971). Osmanlı Devlet Erkânı. İstanbul: Türkiye Yayınevi
* Kuneralp, Sinan (1999). Son Dönem Osmanlı Erkan ve Ricali (1839 - 1922) Prosopografik Rehber. İstanbul:ISIS Press,, ISBN 9784281181.
* İnal, İbnülemin Mehmet Kemal, (1964). Son Sadrazamlar 4 cilt. Ankara: Millî Eğitim Basimevi, (Dergah Yayinevi 2002)
**Զավեն Մարկոսի Տերմենջյան** (1913 - մայիսի 12, 1986(1986-05-12), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ վիրտուոզ քանոնահար։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1964)։

Կենսագրություն
--------------

Զավեն Տերմենջյանը ծնվել է 1913 թվականին Թուրքիայի Ադաբազար քաղաքում։ Հայրը զոհվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Մայրը 1925 թվականին Հունաստանի Կավալա քաղաքից իր երկու որդիների հետ ներգաղթել է Հայաստան։ 1930 թվականին Զավեն Տերմենջյանն ընդունվել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարան։ 1934 թվականին ստանալով երաժիշտ-քանոնահարի որակավորում՝ աշխատանքի է անցել Հայֆիլհարմոնիայի ժողգործիքների անսամբլում, որտեղ աշխատել է մինչև Հայրենական մեծ պատերազմը։ 1941 թվականին մեկնել է ռազմաճակատ. արժանացել է «Կովկասի պաշտպանության համար», «Հայրենական պատերազմի ժամանակ բարեխիղճ աշխատանքի համար» և այլ մեդալների։ 1943-1946 թվականներին եղել է Հայֆիլհարմոնիայի ժողգործիքների անսամբլի նվագախմբի ղեկավար։ 1944 թվականի փետրվարին անսամբլի հետ մեկնելով ռազմի դաշտ՝ համերգներ է տվել զորամասերում, մարտիկներին մի պահ մոռացնել տալով պատերազմի արհավիրքները։ Անսամբլի կազմում էին Արև Բաղդասրյանը, Մարգար Սենեքերիմյանը, Սեդա Ավագյանը, Արուս Պապյանը, որոնց ելույթները բարձր էին գնահատվում նաև Հայաստանից դուրս։

Զավեն Տերմենջյանը դուդուկահար Վաչե Հովսեփյանի հետ
Ձախից՝ երկրորդը: Զավեն Տերմենջյանի աշխատանքային և ստեղծագործական գործունեության վաղ շրջան:
1945 թվականին արժանացել է միութենական պատվոգրի՝ երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ռազմաճակատում մասնակցած բազմաթիվ համերգների համար։ 1946 թվականին Հայաստանի ռադիոկոմիտեի ժողովրդական նվագարանների անսամբլի գեղարվեստական ղեկավար Արամ Մերանգուլյանի հրավերով աշխատանքի է անցնում որպես մենակատար-քանոնահար։

Տերմեջյանը հայ արվեստը ներկայացրել է Մոսկվայում կայացած հայկական արվեստի և գրականության երկու (1939 և 1956 թթ) տասնօրյակների ընթացքում։ Հայ երաժշտական արվեստի բնագավառում իր մեծ ծառայության համար արժանացել է Հայաստանի Գերագույն խորհրդի երկու պատվոգրի, ինչպես նաև միութենական և Հայաստանի ռադիոյի պետական կոմիտեի բազմաթիվ շնորհակալագրերի։ Լավագույն քանոնահար լինելուց բացի, Զավեն Տերմենջյանը նաև ստեղծագործել է։ Ռադիոյի ոսկե ֆոնդում պահպանվում են նրա «Ֆանտազիա N1», «Ֆանտազիա N2», «Մտորումներ», «Արևելյան մեղեդի» ստեղծագործությունները։ Նրա փայլուն կատարումները հնչել են թե՛ արևմտահայ գրողների ստեղծագործությունների համարյա բոլոր հեռուստա և ռադիոբեմադրությունների (Ատրպետի «Տժվժիկ», Երվանդ Օտյանի «Թաղականին կնիկը» և այլն), թե՛ զանազան համերգների կամ հյուրախաղերի ժամանակ, ընդունվել են ջերմությամբ և երկար մնացել հանդիսականների հիշողության մեջ։ Զավեն Տերմենջյանը՝ համեստագույն մարդը, բնությունից օժտված լինելով գերազանց երաժշտական ունակություններով և լսողությամբ, նաև քանոն նվագարանը պատրաստող լավագույն վարպետներից էր։ Նրա պատրաստած գործիքները (դրանք փոքրաթիվ են) անգերազանցելի էին իրենց ճշգրտությամբ և տեսքով։

Մահացել է 1986 թվականի մայիսի 12-ին։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ Գերագույն Սովետի նախագահության 1955 թ. մայիսի 12-ի հրամանագրով պարգևատրվել է «Հայկական ԽՍՀ Գերագույն սովետի պատվոգրով»։
* ՀԽՍՀ Գերագույն Սովետի նախագահության 1964 թ. մայիսի 9-ի հրամանագրով նրան շնորհվել է «Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստի կոչում»։
**«Հանրապետության դարպասապահը»** (ռուս.՝ «Вратарь республики»), Լև Կասիլի վեպը, Խորհրդային Միության գեղարվեստական գրականության առաջին նմուշներից մեկը սպորտային թեմատիկայով։ Գրվել է 1937 թվականին և հրատարակվել ԽՍՀՄ-ում (առաջին անգամ տպագրվել է «Красная новь» ամսագրում, լույս է տեսել նաև դպրոցականներիհամար նախատեսված «Пионерская правда» հավելվածում 1937-1939 թվականներին), ինչպես նաև այլ երկրներում։ Երկրորդ հրատարակությունը լույս է տեսել միայն 1959 թվականին՝ քսան տար անց։ Վեպը հրատարակվել է «Դարպասապահը» (1936) ֆիլմի հաջողությունից հետո և գրվել է նրա սցենարի հիման վրա, որի հեղինակը նույնպես Կասիլն է։

Սյուժե
------

Վեպը պատմում է Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից առաջ, դրա ընթացքում դրան հաջորդած առաջին երկու տասնամյակների ընթացքում երկու երիտասարդների կյանքի մասին։

Նրանցից մեկը Անտոն Կանդիդովն է, որը ծնունդով բանվորական ընտանիքից է։ Հեղափոխությունից հետո աշխատում է որպես բեռնակիրների արտելի բրիգադիր հայրենի քաղաքում։ *Гидраэр* մոսկովյան գործարանի բանվորների հետ հանդիպումից հետո (որոնք միևնույն ժամանակ ֆուտբոլիստ-մարզիկներ են) տեղափոխվում է Մոսկվա և դառնում հայտնի դարպասապահ։

Երկրորդը Եվգենի Կարասիկն է, որը ծնունդով բժշկի մտավորական ընտանիքից է։ Հեղափոխությունից հետո նա դառնում է հայտնի լրագրող։

Սպորտը վեպում ներկայացվում է խորհրդային տեսանկյունից՝ «ո՛չ» պրոֆեսիոնալ սպորտին, բոլոր մարզիկները պետք է ինչ-որ տեղ աշխատեն։ Նույն մտքերը Լև Կասիլն արտահայտել է նաև «Սպիտակ թագուհու քայլը» (ռուս.՝ «Ход белой королевы») վեպում։

### Գլխավոր հերոսի նախատիպ

1958 թվականին Լև Կասիլն Անատոլի Ակիմովին նվիրած օրինակի հեղինակային մակագրության մեջ գրել է, որ նա է վեպի գլխավոր հերոսի՝ Անտոն Կանդիդովի նախատիպը։ Սակայն «Դարպասապահը» ֆիլմի սցենարը գրելու ժամանակ (1935 թվական) Ակիմովը դեռ հայտնի լրագրող չի եղել, ինչը կասկածի տակ է դնում այդ փաստը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Вратарь республики»: текст романа
2. 1 2  *Бернштейн А.* «Вратарю» — 50! // *Футбол-Хоккей*. — 1986. — В. 52. — № 1388. — С. 12.
3. ↑  *Нартовский Б.* «Часовые ворот» // Вратарская площадка / Сост. Л. П. Франчук. — К.: ЦК ЛКСМУ «Молодь», 1985. — С. 5. — 152 с. — (Знаменосцы спорта). — 30 000 экз.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ранний Кассиль: Творчество писателя 1920—1930-х годов(չաշխատող հղում)
 // Сайт проекта *sgu*.*ru*
| **՞**Աղվեսագի տուշեթական |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Հացազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Աղվեսագի տուշեթական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Alopecurus tuscheticus

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Աղվեսագի տուշեթական** (լատին․՝ Alopecurus tuscheticus), հացազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակ է և Կովկասի էնդեմիկ։ Հայաստանի տարածքում ավելի հաճախ հանդիպում է Արագածի և Գեղամա բարձրավանդակի ենթալպյան և ալպյան մարգագետիններում։ Ներակայումս տեսակի գոյության համար ուղղակի սպառնալիք չկա։ Կլիմայի փոփոխության և ինտենսիվ արածեցման հետ կապված՝ կարող է տեսակի բնակության շրջանը կրճատվել։ Քանի որ տեսակի տարածման հիմնական շրջանը գտնվում է Հայաստանի սահմաններից դուրս, սպառնալիքի կատեգորիան իջեցված է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Բաստուրմա**, **Չորմիս**, հատուկ եղանակով մշակված և չորացրած միս։ Բաստուրմա են անվանում նաև խորովածի համար նախապես քացախով, աղով, սոխով ու պղպեղով համեմած միսը։

Պատրաստման եղանակը
------------------

Տավարի սուկին և մեջքամասի փափուկ միսը լվանում են, բաժանում 30 սմ երկարությամբ, 12 սմ լայնությամբ և 6 սմ հաստությամբ կտորների, դնում ամանի մեջ, վրան ցանում աղի, նատրիումի նիտրիտի (0,6 %) խառնուրդ, շորով ծածկում և պահում 2 օր, որից հետո միսը շրջում և դարձյալ պահում 2 օր։

Աղատոգորված միսը սառը ջրով թեթևակի լվանում են, ցամաքացնում փայտե ցանցի վրա, դնում սեղանին փռած շորի վրա, շորի եզրերը ձգելով միացնում այնպես, որ միսը մնում է շորի երկու շերտերի արանքում, շորի վրա դնում տախտակ, վրան՝ որևէ ծանրություն։ 5 ժամ հետո շորը փոխում են, միսը դարձյալ մամլում (ևս 12 ժամ)։ Այնուհետև մսի կտորները լարանով ամուր կապում են, կախում ստվերում և թողնում չորանալու (12 ժամ)։

Չամանի սերմերն ընտրում են, լվանում և ծեծում, խառնում ծեծած սխտորի, աղացած կարմիր պղպեղի հետ, ավելացնում այնքան ջուր, որ ստացվի նոսր թթվասերի թանձրության զանգված։

Մսի կտորները պատում են ստացված խառնուրդով, շարում ամանի մեջ և պահում 4 օր, որից հետո նշված գործողությունը կրկնում երեք անգամ՝ 3-4 օր ընդմիջումով։ 10-12 օր հետո միսն ամանից հանում են, կախում ստվերում և պահում տասը օր չորանալու։

* 
* 
*

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Տնային տնտեսության հանրագիտարան, Երևան, ՀՀՀ, 1997, էջ 139։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 305)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թումանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Մարո Ավետիսի Թումանյան** (օգոստոսի 31, 1880(1880-08-31), Վրացական ԽՍՀ), հեղափոխական, կուսակցական աշխատող։ 1896-1905 թվականներին եղել է հնչակյան կուսակցության անդամ, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

1900 թվականին տեղափոխվել է Տաշքենդ, ուր հիմնել է հեղափոխականներին օգնող կանանց խմբակ։ 1906 թվականին աշխատել է «Կայծ», «Նոր խոսք» բոլշևիկյան քարոզչական թերթերի խմբագրություններում, 1914-1917 թվականներին՝ Բաքվի սպառողական կոոպերացիայում, ուր և կատարել է Բաքվի կոմիտեի հանձնարարությունները։ Կոմունայի մայրամուտի օրերին համակիրների հետ Մոսկվայից զենք և զինամթերք է հասցրել Բաքու։ 1920 թվականի դեկտեմբերին աշխատանքի է ուղարկվել Խորհրդային Հայաստան։ 1921-1927 թվականներին աշխատել է ՀԿ(բ) կ Կենտկոմի կինբաժնում, 1927-1931 թվականներին՝ էլեկտրաքիմիական տրեստում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 4. — էջ 236.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 236)։*  |
| **՞**Բարդի Բոլլեի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Ուռածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ուռազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Բարդի |
|
|
| Տեսակ | Բարդի Բոլլեի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Populus bolleana
Lauche |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Բարդի Բոլլեի** (լատին․՝ Populus bolleana), ուռածաղկավորներ ընտանիքի, ուռազգիներ ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ խոշոր ծառ է 30-35 մ բարձրությամբ և 0,8-1,0 մ տրամագծով։ Սաղարթը լայն-ձվաձև է կամ բրգաձև, դեպի վեր ուղղված ճյուղերով։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը բաց գույնի է, մոխրականաչավուն, հարթ և միայն ծեր ծառերի բնի ներքին մասի կեղևը ճաքճքված է, մուգ մոխրագույն կամ սևավուն։ Երիտասարդ ընձյուղները պատված են սպիտակ, թաղիքանման աղվամազով։ Երկարացած ընձյուղների տերևները խոշոր են, կաշվեկերպ, 5-7 բլթականի (երբեմն՝ 3), որոնք իրենց հերթին ունեն բլթակներ և խոշոր-ատամնաեզր են, տափակ-սեպաձև, երբեմն սրտանման հիմքով, բացվելիս երկու կողմից էլ ծածկված են սպիտակ, թաղիքանման աղվամազով։ հետագայում վերևի կողմից ստանում է մուգ անփայլ կանաչ գույն, ներքևի
կողմը մնում է ծածկված սպիտակ, թաղիքանման աղվամազով։ Կարճացած ընձյուղների տերևները էլիպսա-կլորավուն են, անկանոն-անկյունավոր, սուր-ատամնաեզր, երբեմն՝ մերկ։ Տերևակոթունը կողքերից խիստ սեղմված է, խոշոր, ափսեանման գեղձիկներով։

Բnղբnջները ձվաձև են, խոշոր, մինչև 12 մմ երկարությամբ, ծածկված սպիտակ աղվամազով։ Տերևները բացվում են մարտին, ծաղկում է մարտ-ապրիլին, պտուղները հասունանում են ապրիl-մայիս ամիսներին։ խոնավասեր է, չափազանց լուսասեր, բավականին ցրտադիմացկուն և ձմեռադիմացկուն (Միջին Ասիայում դիմանում է մինչև -40 °C-ի սառնամանիքներին)։ Պահանջկոտ է հողի նկատմամբ։ Ունի մակերեսային, հորիզոնական ուղղությամբ տարածվող արմատներ։ Հտղմադիմացկուն չէ։

Տարածվածություն
---------------

Բնական պայմաններում տարածված է Միջին Ասիայի հարթավայրերում և նախալեռնային շրջաններում, որտեղ աճում է գետափերին, ինչպես նաև լանջերի խոնավ շլեյֆներում։ Տյան Շանում հանդիպում է խմբերով, սովորական ընկուզենու անտառներում։

Կիրառություն
------------

Մշակության մեջ հայտնի է անհիշելի վաղ ժամանակներից։ Հայաստանում մշակվում է 50-ական թվականներից։ Ներկայումս 30-35 տարեկան ծառեր կան Երևանում և ՀՀ ԳԱ բուսաբանական այգում, որոնք հասնում են 15-16 մ բարձրության և 50-60 սմ բնի տրամագիծ ունեն։ Ամեն տարի առատորեն ծաղկում և պտղաբերում են։ Հաջողությամբ է բազմանում կտրոնների միջոցով։ Բոլլեի բարդին լավ է աճում նաև Վանաձորում, Սևանում, Իջևանում, Բյուրականում, Գյումրիում, ամենուրեք հանդես բերելով մեծ դիմացկունության և դեկորատիվ հատկանիշներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 260։
Ամելիա Քոութսի *Kiawe and Canoes* աշխատանքը
**Ամելիա Քոութս** (անգլ.՝ Amelia Coats, ամբողջական անունը՝ *Amelia Ruth Coats*), ամերիկացի փորագրող-նկարիչ։ 

Նրա աշխատանքը հիմնականում կազմված է հավայան բնապատկերներից։ Որպես կանոն, դրանք թվագրված չեն։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1872 թվականին։

Ամելիա Քոութսն ապրել և աշխատել է Հոնոլուլուում 1930-ական թվականներին, սակայն նա եղել է դեռևս 1903 թվականի օգոստոսին կղզեխումբ ժամանած *SS Aorangi* նավի ուղևորների ցուցակում՝ Վանկուվերից Հոնոլուլու ուղևորվող։

1905 թվականին Պալոլոյի հովտում հող է ձեռք բերել։ 1915 թվականին եղել է Հոնոլուլուի *Trail and Mountain Club* մեծ խմբում՝ Ալեքսանդր Հյում Ֆորդի գլխավորությամբ, որը Մաուիում այցելել է Հալեակալա հրաբուխ։

1930 թվականի նոյեմբերին նրա աշխատանքները ցուցադրվել են *Honolulu Academy of Arts*-ի *Honolulu Printmakers* (այժմ՝ Հոնոլուլուի արվեստի թանգարան) խմբակային ցուցահանդեսում։ Ցուցահանդեսում ցուցադրվել են նաև Ալեքսանդր Մակլեոդի, Հուկ-Մազելե Լուկենսի, Ջոն Մելվիլ Քելիի և Քեյթ Քելլիի աշխատանքները։ 1933 թվականին «Միսս Ամելիա Քոութս»-ը Հոնոլուլուի արվեստի ակադեմիային նվիրաբերել է երկու փորագրություն։ 1934 թվականին Մաուիի Սպրեկելսվիլ քաղաքում գրանցված է եղել որպես Միացյալ Նահանգների երկրաբանական ծառայության աշխատակից։

Նրա փորագրությունները գտնվում են Հոնոլուլուի արվեստի թանգարանում և Նյու Յորքի հանրային գրադարանում։

Ամելիա Քոութսը ամուսնացած չի եղել։ Բնակվել է Հոնոլուլուի *Wilder Avenue*-ում՝ *1531-B*-ում։ *Honolulu Star-Bulletin* մահախոսականի համաձյան՝ մահացել է 1949 թվականի հուլիսի 12-ին 77 տարեկան հասակում։ Դիակիզվել է քաղաքային *Borthwick Mortuary* դիահերձարանում։ Կտակի համաձայն՝ նրա աճյունը հանձնվել է ծովին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Don R. Severson, *Finding Paradise, Island Art in Private Collections*, University of Hawaii Press, 2002, 142-3.
2. ↑  Amelia Ruth Coats (born 1872)
3. ↑  "Passengers Arrived, "*The Independent* (Honolulu HI): (31 August 1903).
4. ↑  "Waited All Night to Get Palolo Lots, "*The Hawaiian Star* (24 April 1905): 1.
5. ↑  "Lilo na Aina o Palolo, "*Ka Nupepa Kuokoa*, 43(17)(28 April 1905).
6. ↑  "Haleakala Hikers Had Hard Trip, "*The Maui News* (9 January 1915): 5.
7. ↑  Post-Husted Directory Co. *Honolulu and the Territory of Hawaii Directory* (1934): 605.
8. ↑  Obituaries − Amelia Ruth Coats
9. ↑  Borthwick Mortuary — Honolulu

Արտաքին հղումներ
----------------

* EXCEPTIONAL ANTIQUE 1930S ORIGINAL AMELIA COATS ETCHING PRINT EARLY HAWAII ART
| **՞**Զոլավոր մերկաչք |
| --- |
| Զոլավոր մերկաչքAblepharus bivittatus  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
|
| Կարգ | Թեփուկավորներ |
| Ենթակարգ | Մողեսներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Ablepharus bivittatus

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Զոլավոր մերկաչք** (լատին․՝ Ablepharus bivittatus), զոլավոր ծածկաչք սցինկ, զոլավոր անկոպ սցինկ, սցինկերի ընտանիքի անկոպ սցինկերի (լատին․՝ Ablepharus) ցեղի մողես։ Հազվադեպ հանդիպում է Հայաստանի Կոտայքի, Լոռու, Արարատի, Վայոց ձորի ու Սյունիքի մարզերում, նաև Երևանի տարածքում։ Տարածված է թփուտային, նոսրանտառային և տափաստանային բուսականությամբ խիստ քարքարոտ վայրերում։

Արտաքին տեսք
------------

Մարմինը բարեկազմ է, երկարությունը տարիքի հետ փոխվում է (3,6-6,1 սմ), պոչը գրեթե 1,5 անգամ երկար է։ Գլուխը ծածկված է խոշոր վահանիկներով և տարանջատված չէ մարմնից։ Աչքերը (ձուլված անշարժ 397 կոպերով) և արտաքին ականջային անցքը փոքր են։ Ոտքերը շատ կարճ են։ Միանման, մանր, հարթ ու փայլուն թեփուկներով ծածկված մեջքային մակերեսի ընդհանուր գունավորումը գորշավունից սրճագույն է. 6 երկայնակի շարքերով դասավորված են իրար հաջորդող բաց ու մուգ երանգների երկարավուն բծերից բաղկացած զոլեր։ Դրանցից 2 կենտրոնականները հպվում են ծոծրակից դեպի պոչը անցնող մուգ, նեղ զոլի հետ։ Մարմնի կողմնային մակերեսներով, քթանցքից մինչև պոչը, անցնում է մեկական մուգ զոլ՝ սպիտակավուն եզրագծերով։ Տարիքի հետ մեջքային մակերեսին ու պոչին ձևավորվում են իրար հաջորդող սպիտակավուն ու գորշավուն երկարավուն խաչիկներից բաղկացած 4 երկայնակի շարքեր։

Որովայնային մակերես
-------------------

Որովայնային մակերեսը բաց գույնի է, սակայն զուգավորման շրջանում ձեռք է բերում ոսկեգույն կամ նարնջագույն գունավորում։ Պոչը կապարագույն է։ Սնվում է մանր հոդվածոտանիներով և փափկամարմիններով։ Զուգավորումը տեղի է ունենում մայիսին։ Հունիսին էգը դնում է 3-5 ձու (5x5 մմ)։ Ձագերը ծնվում են օգոստոսի վերջից սեպտեմբերի վերջ։ Առաջարկված է գրանցել Հայաստանի Կարմիր գրքում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
| **՞**Գիհի երկարատերև |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
| Դաս | Երկշաքիլավորներ |
|
|
|
| Կարգ | Գիհի |
|
|
|
| Ընտանիք | Նոճազգիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Juniperus oblonga Bieb
L. |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


 **Գիհի երկարատերև**  (լատին․՝ Juniperus oblonga Bieb), նոճազգիների ընտանիքին պատկանող 3-4 մ բարձրությամբ բազմամյա թուփ կամ փոքր ծառ։

Նկարագրություն
--------------

Սա Գիհի ցածրաճ տեսակի ենթատեսակ է։ 10 մ բարձրությամբ մշտադալար երկտուն թուփ է, որն ապրում է 600 տարի։ Ասեղնաձև տերևներն աճում են հակադիր զույգերով կամ օղակներով։ Իգական առանձնյակների մոտ առաջացած փոքր սերմնային կանաչ կոները բեղմնավորումից հետո մեծանում են՝ վերափոխվելով գնդաձև, մսալի և հյութալի, սև, կապտավուն կամ մանուշակագույն երանգով «կոնահատապտուղների», որոնց միջուկում գտնվում են երեք սերմեր։ Գորշականաչավուն պտուղներն ունեն հաճելի և քաղցրավուն համ։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է ծառանման գիհիների նոսրանտառներում, անտառներում (որպես ենթանտառ) կամ բացատներում։ Բնականորեն տարածված է Կովկասում, Արաքս գետի միջին հոսանքներում, Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում և Հյուսիսային Իրանում։ Հայաստանում ունի լայն տարածում, հանդիպում է ստորին լեռնային գոտիների քարքարոտ ու ժայռոտ լեռնալանջերին՝ Վայքում, Զանգեզուրում, Սևանա լճի ավազանում, ինչպես նաև Տավուշի, Լոռու, Արագածոտնի, Արմավիրի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի մարզերում և Երևանում։

Նշանակություն
-------------

Բուժական նպատակներով օգտագործում են մեծ քանակությամբ շաքարներ, հաճելի հոտով եթերային յուղ, տերպենային միացություններ, պեկտիններ, ֆլավոնային գլիկոզիդ, խեժ, օրգանական թթուներ, միկրոտարրեր և ներկանյութեր պարունակող «կոնահատապտուղները»։ Բույսն ունի տոքսիկ հատկություններ, ինչի պատճառով այն օգտագործում են զգուշությամբ և սահմանափակ քանակություններով։ Պտուղներից պատրաստում են գարեջուր, գինի և միզամուղ թեյ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ծառագիտություն, Ժ. Հ. Վարդանյան
2. 1 2  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)