recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Վիբորգի շուկա**, Վիբորգի փակ շուկայի շենքը (Հյուսիսային Խրամի փողոց, 2), կառուցվել է 1904-1905 թվականներին ճարտարապետ Կարլ Հորդ աֆ Սեգերստադի (1873-1931) նախագծով։

Պատմություն
-----------

1794 թվականին հաստատված Վիբորգի հատակագծի համաձայն Մայր տաճարի հրապարակում սկսվեց Ջակոմո Կվարնեգի նախագծված պայտաձև քարվանսարայի շինարարությունը, բայց այն չավարտվեց։ Կառուցվեց միայն նրա արևելյան մասնաշենքը, որը 20-րդ դարի սկզբին շատ էր քայքայվել և հետագայում ապամոնտաժվեց։ Շուկայի նոր շենքի նախագծերի մրցույթում հաղթեց ճարտարապետ Կարլ Հորդ աֆ Սեգերշտադը, ով հետագայում կառուցեց նաև Հելսինկիում գտնվող Հականիեմիի շուկան։ Վիբորգի շուկայի շենքը բացվեց 1906 թվականին, դառնալով Շուկայի հրապարակի ճարտարապետական անսամբլի կարևոր տարրը, որը ձևավորվել էր ապամոնտաժված քաղաքի պարսպի տեղում։ Հյուսիսային մոդեռնի ոճով և ժամացույցի աշտարակով կառուցված ծածկած շուկայի շենքը զբաղեցրեց այն տեղը, որտեղ նախկինում գտնվում էր Լակամունդի աշտարակը։ Շենքը ընդգրկում էր 1880-ականներին Վոդնայա Զաստավա և Սեվերնի Վալ փողոցների խաչմերուկում կառուցված երկհարկանի առևտրային շինությունը։ Քաղաքի համայնապատկերում մասամբ տեսանելի երկհարկանի շենքի ճակատը փակում է դեպի քաղաքի գլխավոր փողոցն ուղղված շինության հեռանկարային վերակառուցումը։ Շինության ճակատի ձևավորման դեկորատիվ տարրերից են Վիբորգի զինանշանը և բուսական զարդանախշերը։

20-րդ դարի սկզբին շուկան համարվում էր ամենամեծը Սկանդինավիայում։ Շինության հիմնական ճակատը մոտ 20 մետր լայնություն ունի, կողայինը` ավելի քան 130 մետր։ Շուկայի կարևոր առանձնահատկություններից է հովացման նորագույն համակարգը։ Բացի մանրածախ առևտրի տարածքից, շենքում գործում է նաև սրճարան։

Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Վիբորգի շուկայի շենքը զգալի վնասներ էր կրել։ Շուկան նորից բացվեց միայն 1957 թվականին։ Հետպատերազմյան վերակառուցման ընթացքում յոթ սրածայր վերնաճակատներից վերականգնվեցին միայն երեքը, ինչը զգալիորեն խեղաթյուրեց շենքի արտաքին տեսքը։ 1976 թվականին տանիքի պատմական ձևը ստացավ միայն ժամացույցի աշտարակը։

* Շուկայի ավերակները 1941 թվականինՇուկայի ավերակները 1941 թվականին
* Գլխավոր ճակատԳլխավոր ճակատ
* Հյուսիսային ճակատՀյուսիսային ճակատ
* Հարավային ճակատՀարավային ճակատ
* Վիբորգի զինանշանը մուտքի վերևումՎիբորգի զինանշանը մուտքի վերևում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Прогулка по Выборгу

Գրականություն
-------------

* *Волкова Л.Г.* Площади Выборга / Ред. Л.И. Амирханов. — СПб: «Остров», 2011. — 96 с.
* *Кепп Е.Е.* Выборг. Художественные достопримечательности / Ред. О.В. Казаков. — Выборг: «Фантакт», 1992. — 200 с.
* *Мысько А.С.* Архитектура Выборга в эпоху модерна. — СПб.: «Центр Сохранения Культурного Наследия», 2014. — 128 с. — ISBN 978-5-91882-026-1
* *Неувонен П. Пёюхья Т. Мустонен Т.* Выборг. Архитектурный путеводитель / Пер. Л. Кудрявцевой. — 2-е изд. — Выборг: «СН», 2008. — 160 с. — ISBN 5-900096-06-8
Վիքիպեդիան խմբագրելու վորքշոփ
**Վորքշոփ** (անգլ.՝ workshop - «արհեստանոց» բառից․ թարգմանվում է նաև «աշխատարան»), սովորաբար մեկ կամ մի քանի օր տևողությամբ սեմինար կամ հանդիպումների շարք, որոնց մասնակիցները գործնական գիտելիքներ և հմտություններ են ստանում՝ միասին որևէ աշխատանք կատարելով կամ խնդիր լուծելով։ Ի տարբերություն ավանդական ուսուցման ձևերի, վորքշոփի բոլոր մասնակիցները ներգրավված են գործնական աշխատանքի մեջ՝ կա՛մ վորքշոփի ղեկավարի ուղղորդմամբ, կա՛մ ինքնուրույնաբար։

Սահմանում և ձևաչափ
------------------

Սովորաբար «վորքշոփ» տերմինով հասկացվում է խմբային֊համագործակցային աշխատանք կամ ուսուցում։ Որպես այդպիսին վորքշոփի ձևաչափի հստակ սահմանում գոյություն չունի։ 1954 թ․ հրապարակված մի հետազատության մեջ այն սահմանում է որպես ոչ ֆորմալ հանդիպում ինքնաուղղորդվող օրակարգով, որի նպատակն է համագործակցային եղանակով խնդիրների լուծումը և մասնագիտական աճը[1]։

Լուսանկարչական վորքշոփ

Օրինակներ
---------

* Թարգմանիչների կամ գրողների վորքշոփ
* Լուսանկարիչների վորքշոփ
* Համակարգչային սպեցիֆիկ հմտությունների փոխանցման վորքշոփ (օրինակ՝ Վիքիպեդիայի խմբագրման)
* Դերասանների կամ արտիստների վորքշոփ

Տես նաև
-------

* Սեմինար
* Վարպետաց դաս
* Կոլոքվիում

Աղբյուր
-------

* Ռանի Շարմա․ «Դպրոցի կառավարման ձեռնարկ», էջ 429-436 (B. Rani Sharma, *A Handbook Of School Administration*. Sarup & Sons, 2007)։ ISBN 8176258024

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ջեյմս Ռ․ Միտչել․ «Վորքշոփը որպես վերապատրաստման ընթացակարգ․ Ուսուցիչների վերապատրաստման ենթահանձնաժողովի կողմից իրականացված հետազոտություն» (James R Mitchell, *The workshop as an in-service education procedure: a study conducted and reported by the Sub-Committee on In-service Education of Teachers*, April, 1954)։ Համալսարանների և դպրոցների հյուսիս֊կենտրոնական ասոցացիա։
Զինանշանը
**Հաբսբուրգներ** (Habsburger), թագավորական դինաստիա, որը կառավարել է Ավստրիայում 1282-1918 թվականներին, Չեխիայում և Հունգարիայում՝ 1526-1918 թվականներին (1867 թվականից՝ Ավստրո-Հունգարիայում), Իսպանիայում և նրա տիրույթներում՝ 1516-1700 թվականներին, եղել են «Հռոմեական սրբազան կայսրության» կայսրեր 1438-1806 թվականներին (բացի 1742 - 1745)։ 1090 թվականից Հաբսբուրգները եղել են կոմսեր, 1135 թվականից՝ լանդգրաֆներ Վերին Հռենոսում և Միջին Շվեյցարիայում, որտեղ մոտ 1020 թվականին կառուցել են Հաբսբուրգ ամրոցը (այստեղից էլ՝ Հաբսբուրգ տոհմանունը)։ Կառլոս V-ի օրոք (1500-1558) Հաբսբուրգների իշխանությանն էր ենթարկվում հսկայական տարածք՝ Գերմանիան, Ավստրիան, Հոլանդիան, Չեխիան, Հունգարիան, Իտալիայի մի մասը, Իսպանիան և նրա ամերիկյան գաղութները։ 1521-1522 թվականների պայմանագրով Կառլոս V Հաբսբուրգի ավստրիական ժառանգական տիրույթները զիջեց եղբորը՝ Ֆերդինանդ I-ին, որը դարձավ Հաբսբուրգի ավստրիական ճյուղի հիմնադիրը։ 1556 թվականին Կառլոս V իսպանական գահից հրաժարվեց հօգուտ իր որդի Ֆիլիպ II-ի, որը դարձավ Հաբսբուրգների իսպանական ճյուղի հիմնադիրը։

1740 թվականին, երբ Հաբսբուրգի ավստրիական ճյուղն ընդհատվեց Կառլոս VI կայսրով, վերջինիս դուստր Մարիա Թերեզայի (իշխել է 1740-1780 թվականներին) և Լոթարինգիայի Ֆրանց Ստեֆան դքսի ամուսնությամբ սկզբնավորվեց Հաբսբուրգ-Լոթարինգյան դինաստիան։ 1867 թվականին Ֆրանց Իոսիֆ I-ի օրոք ավստրիական կայսրությունը վերակազմավորվեց երկմիասնական Ավստրո-Հունգարական կայսրության։ 1918 թվականի նոյեմբերի 11-ին, առաջին համաշխարհային պատերազմում Ավստրո-Հունգարիայի պարտության և հեղափոխական ու ազգային-ազատագրական շարժումների վերելքի պայմաններում Կառլոս I Հաբսբուրգ կայսրը (թագավորել է 1916-1918 թվականներին) հրաժարվեց գահից, և Հաբսբուրգի միապետությունն ընկավ։ 1919 թվականի ապրիլի 3-ին Ավստրիայի հանրապետության սահմանադիր ժողովը օրենք ընդունեց Հաբսբուրգին բոլոր իրավունքներից զրկելու, երկրից նրանց վտարելու և ունեցվածքը բռնագրավելու մասին։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Շվեյցարական կենսագրական · Ուղղափառ · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 118544233 · LCCN: sh85058164 · LNB: 000071523 · NKC: jx20060330026 · NSK: 000055201 · VIAF: 50016942, 9192155832955233490001, 305068421, 305497681, 49151776798118012079 · WorldCat VIAF: 50016942, 9192155832955233490001, 305068421, 305497681, 49151776798118012079 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 40)։*  |
**Հայկազուն Նալբանդյան** (Քիլիս - հունվար, 1920, Մարաշ), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Հայկազուն Նալբանդյանը ծնվել է Հալեպի վիլայեթի Քի­լի­սի գա­վա­ռա­կի կենտրոն Քի­լիս քաղաքում։ 1914 թվականին ավարտել է Շվեյցարիայի Ժնև քաղաքի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Հայրենիքի սիրո կանչով, Շվեյ­ցա­րի­այից եկել և միացել է զորավար Անդ­րա­նի­կ Օզանյանի կամավորական գնդին։ 1914 թվականին եղել է Անդրանիկի բանակի բժշկասանիտարական խմբի բժիշկը։ Հայկական լեգեոնում զինվորական բժիշկ է ծառայել։ Եղել է ՀՅԴ Այնթապի կենտրոնական կոմիտեի անդամ։

Զոհվել է Կիլիկիայի հայության ինքնապաշտպանության մարտերում։

Գրականություն
-------------

* Հովակիմյան Վ. Դժվարին տարիներ, Երևան, 1988։
* Յուշամատեան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, Ալբոմատլաս, Բ. հատոր, Գոյամարտ, 1914-1925, Լոս Անճելըս, 2001։
* Պայրամեան Ալիշան Ա. Կիլիզա. Հայկական Քիլիս, Երեւան, 2001։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Հայկազուն Թորոսի Թաբիբյան** (1867, Կեսարիա - 1915, Ամասիա), հայ ատամնաբույժ, հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Հայկազուն Թաբիբյանը ծնվել է 1867 թ. Կեսարիա քաղաքում։ Պապը՝ Ան­կա­րա­յի նա­հան­գի Կեսարիայի գավառի կենտրոն Կեսարիա քաղաքում ծնված Հարություն Թութգալճյանը հնագույն բժշկարանները ուսումնասիրելով և ինքնուսուցման ճանապարհով դարձել էր անվանի հեքիմբեկաբույժ (սնխչի), ինչպես նաև նախահայրը անվանի բժիշկների Թաբիբյան գերդաստանի («թա­բիբ» արաբերենում և օսմաներենում նշանակում է բժիշկ)։ Հարություն Թութգալճյանի անդրանիկ զավակն էր բժիշկ Հաջի Թորոս Թաբիբյանը (Թութգալճի Հեքիմ Օղլի, 1823-1914), կրտսեր որդին էր բժիշկ Նահապետ Թաբիբյանը (1844-1914)։ Հաջի Թորոս Թաբիբյանի ավագ որդին է բժիշկ Տիգ­րա­նը (1858-?), կրտսերը՝ բժիշկ Հայկազունը։ Եղբայրը՝ Տիգրան Թաբիբյանը բժշկական կրթությունն ստացել է ԱՄՆ-ում և եղել բժիշկ։

ՀայկազունԹաբիբյանն ատամ­նա­բու­ժա­կան կրթություն է ունեցել և ատամնաբույժ աշխատել։ Եղել է հնչա­կյան կու­սակ­ցու­թյան անդամ և հասարակական-քաղաքական գործիչ։

1915 թվականի ամռանը ձերբակալվել է։ 1915 թ. Ամասիայում/ՍաղՏաղի/Ղարա Չալուխի ձորում դաժանորեն սպանվել է տեղի կառավարիչի հրամանով՝ 48 տարեկանում։

1918 թվականին՝ պատերազմի ավարտից հետո, ավագ եղբայրը՝ բժիշկ Տիգրանը, դատական գործ է հարուցել եղբոր սպանության համար և հասել նրան, որ Պատերազմական ատյանը 1920 թ. մահվան է դատապարտել Ամասիայի ոճրագործ կառավարչին։ Սակայն շուտով կացության տերն է դարձել քե­մա­լա­կան կա­ռա­վա­րու­թյու­նը և կասեցրել հայակեր կառավարչին կախաղան բարձրացնելը։

Գրականություն
-------------

* Ալպօյաճեան Արշակ, Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ, Բ. հատոր, Գահիրէ, 1937։
* Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (16881940), Իսթանպուլ, 1940։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Գողգոթայ հայ հոգեւորականութեան, Նիւ Եորք, 1985։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Շահբազյան Հասմիկ և Միրզոյան Անահիտ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923 թթ.), հ. 3, Անկարայի նահանգ, Երևան, 2006։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Արդար դատավորը**, հայկական ժողովորդական հեքիաթ։

Սյուժե
------

Ժողովրդական հեքիաթը պատմում է երկու հովվի մասին, ովքեր դաշտի մեջ իրար հետ կռվելիս տեսնում են, որ իրենց հասակին մի տղա է անցնում։ Հովիվները մոտենում են տղային և խնդրում, որ նա իրենց հաշտեցնի։ Տղան պատվիրում է իր աչքերը կապել, որ ես չտեսնի կռվողներին ու կողմնապահություն չանի։ Հովիվները բերում տղայի աչքերը կապում են։ Տղան դատավճիռ է կայացնում, հաշտեցնում հովիվներին և լուրը տարածվում է։ Մի օր երկրի դատավորը մահանում է։ Բնակիչները որոշում են, որ երկրի դատավորը լինի տղան։ Գնում են տղայի տուն։ Տղան ասում է, որ եթե ուզում են, որ ինքը դատավոր դառնա, իր երկու աչքս էլ պիտի հանեն, որ ինքը կողնապահություն չանի։ Մարդիկ տղայի աչքերը ստիպված հանում են, և տղան դառնում է դատավոր։ Առաջին օրը երկու օտարերկրացի գալիս են դատարան և բողոքում` պահանջելով իրենց հարստությունը. նրանք ցանկանում էին վերադառնալ իրենց հայրենիք։ Իսկ տեղացիները չեն ցանկանում հետ տալ հարստությունը, ասելով, որ այն ստեղծվել է իրենց երկրում։ Դատավորը հարցնում է տեղացիներից, թե այդ մարդիկ քանի տարեկան էին, որ եկան այս երկիր։ Նրանք պատասխանում են` մոտ 20-25 տարեկան։ Դատավորը պատասխանում է, որ նրանք այժմ 40-45 տարեկան են, և եթե բնակիչները վերադարձնեն նրանց կյանքը 20 տարին, կարող են իրենց պահել հաստությունը։

Կերպարներ
---------

* Երկու հովիվ
* Տղա, որ դառնում է դատավոր
* Բնակիչներ
* Երկու օտարական

Այլ կիրառումներ
---------------

«Արդար դատավորը» վերնագրով կան այլ առակներ ու հեքիաթներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայ ժողովրդական հեքիաթներ, կազմող` Ա. Նազինյան, Երևան, 2004, էջ 40-41
2. ↑  Արդար դատավորը (առակ)
**Արդահանի գոգահովիտ**, խզումնաճկվածքային իջվածք Հայկական հրաբխային բարձրավանդակի հյուսիսում՝ Կուրի վերին հոսանքի ավազանում։ Տարածքը 150 կմ² է, միջին բարձրությունը՝ 2000-2500 մ։ Լցված է նեոգենի լավաներով և նստվածքային ապարներով՝ եզրավորված լավային դարավանդներով, որոնցից մեկի վրա գտնվում է Արդահան քաղաքը։ Արդահանի գոգահովտի հատակը՝ բուն Արդահանի դաշտը, ճահճապատ հարթավայր է։

Կլիման ցուրտ լեռնային է, տարեկան տեղումները՝ 500-600 մմ, ձնածածկույթը պահպանվում է 100-150 օր։ Լանդշաֆտը մարգագետնատափաստանային է, Կուրի ողողատներում կան բոշխային ճահիճներ և ճահճացած մարգագետիններ, լեռնալանջերին՝ մերձալպյան մարգագետիններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 7)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Զավաչրի (այլ կիրառումներ)

**Զավաչրի** (հայտնի է նաև **Զուալա** և **Զուգալա** անուններով), գյուղ, որը այժմ վերածվել է գյուղատեղիի ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Ջուղայի շրջանում։

Աշխարհագրություն
----------------

Զավաչրին գտնվում էր Վան գյուղից 3-4 կմ հյուսիս՝ գեղատեսիլ լեռների գրկում։ Ընդգրկում էր 41-50 բնակելի և այլ շինություններ։ Այժմ գտնվում է ավերված վիճակում։

Պատմություն
-----------

Զավաչրի խոշոր միջնադարյան հայաբնակ գյուղ էր, որը գտնվում էր Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Երնջակ գավառում։

Հիշատակվում էր նաև Սյունիքի արքեպիսկոպոսարանի 1513 թվականի «Քեօթուկ» մատյանում։ Ըստ սյունյաց տան պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի Զավաչրին Տաթևի վանքին վճարում էր 12 միավոր հարկ։

Հայ բնաչությունը գյուզը լքել էր 18-րդ դարի վերջերին։

Ճարտարապետություն
-----------------

Գյուղատեղիում ըստ պատմական աղբյուրների կար 12-13-րդ դարերում կառուցված եռանավ բազիլիկ հորինվածքով եկեղեցի։ Եկեղեցին ավերվել է 18-րդ դարում։

20-րդ դարի պեղումների ժամանակ այստեղ հայտնաբերվել է 4-7-րդ դարերի արծվառույծների (գրիֆոններ) 2 հատ քանդակներ, որոնցից մեկը ներկայումս պահվում է Բաքու քաղաքի պատմության թանգարանում, իսկ երկրորդ քանդակը Ռուսաստանի Լենինգրադ քաղաքի Էրմիտաժի թանգարանում։

Տես նաև
-------

* Զավաչրի (գետ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Արգամ Այվազյան, Նախիջևանի ԻՍՍՀ հայկական հուշարձանները։ Համահավաք ցուցակ (խմբ. խմբ. Բ. Ա. Ուլուբաբյան), Երևան, «Հայաստան», 1986 — 71, էջեր 71 — 224 էջ։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ջուղայի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Ջուղա** |
|  |
| Ապարաններ • Վաղավեր • Ամառաշեն • Քարիմկուլ Դիզա • ‎Ապրակունիս • ‎Ալինջա • Արևէք • ‎Արազին • Գաղ • ‎Գյոյդերե • Կոյնուկ • Դաշտ • Քռնա • Գուգավանք • Վան • Նահաջիր • Շահկերտ • ‎Ռապատ • Սալիթաղ • Շոռոթ • ‎Թեյվազ • Պարոնտեր • Խոշակունիք • Յայջի | Ջուղայի շրջանը Ադրբեջանի քարտեզին |
|  |
| Լքված | Հին Փորադաշտ • Նոր Փորադաշտ • Զավաչրի • Ներքին Անկուզիք • Միջին Անկուզիք • Վերին Անկուզիք |
|  |
| Պորտալ:Ադրբեջան |

 |
|  |
| --- |
| **Լոմատոգոնիում կարինտյան** |
| Լոմատոգոնիում կարինտյանԼոմատոգոնիում կարինտյան |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բոգածաղկավորներ (Gentianales) |
| **Ընտանիք** | Բոգազգիներ (Gentianaceae) |
| **Ցեղ** | **Lomatogonium** |
| **Տեսակ** | **Լոմատոգոնիում կարինտյան** *(L. carinthiacum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Lomatogonium carinthiacum***Rchb. 1831 |

**Լոմատոգոնիում կարինտյան** (լատ.՝ Lomatogonium carinthiacum), բոգազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

10-15 սմ բարձրությամբ միամյա խոտաբույս է։ Ցողունները հիմքից բազմաթիվ են, բարակ։ 1 սմ երկարությամբ ցողունային տերևները ավելի մեծ են, քան ամենաներքևի տերևները։ Ծաղիկները միայնակ են, երկար ծաղկակոթերով, դժգույն երկնագույն։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Գեղամի (Գեղամի լեռնաշղթա) և Զանգեզուրի (Որոտան գետի վերնագավառ, Գորիսի շրջակայք և լեռնագագաթ Կապուտջուղ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Տեսակը բացի Հայաստանից հանդիպում է Նախակովկասում, Ադրբեջանում, Եվրոպայում, Սիբիրում, Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում, Միջին և Կենտրոնական Ասիայում և Հյուսիսային Ամերիկայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ենթալպյան և ալպյան գոտիներում, ծովի մակարդակից 2600-3300 մ բարձրությունների վրա, ճահճացած և գերխոնավ տեղերում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին, պտղաբերում՝ օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է։ Հայտնի է չորս պոպուլյացիաներ։ Քանի որ տեսակի հիմնական արեալը գտնվում է Հայաստանի սահմաններից դուրս, հետևաբար սպառնալիքի կատեգորիան նվազեցվել է։ Տեսակին սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների նվազում՝ կապված կլիմայի, աճելավայրերի և պայմանների փոփոխության հետ։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, իսկ բնակության շրջանի մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Ընդգրկված չէ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիայի հավելվածներում։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Lomatogonium carinthiacum* | 
* Վիքիցեղեր: Lomatogonium carinthiacum
* EoL: 2892675
* EPPO: LMGCA
* EUNIS: 173028
* FoC: 200018173
* GBIF: 7270120
* GRIN: 467771
* iNaturalist: 485761
* IPNI: 370047-1
* NCBI: 50277
* PalDat: Lomatogonium\_carinthiacum
* Panartic Flora: 760502
* Plant List: kew-2350109
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:370047-1
* Tropicos: 13800989

 |
|  |
| *Swertia carinthiaca* | 
* GBIF: 5596330
* GRIN: 467772
* IPNI: 370827-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:370827-1
* Tropicos: 13802952

 |

 |
**Դարձելի և ոչ դարձելի պրոցեսներ** (Դարձելիև ոչ Դարձելիպրոցեսներ), համակարգի վիճակի փոփոխության պրոցեսներ։

Դարձելի պրոցես
--------------

Դարձելի պրոցեսը կարելի է իրականացնել հակառակ ուղղությամբ՝ ետադարձ կարգով հաջորդաբար կրկնելով ուղիղ պրոցեսի բոլոր միջանկյալ վիճակները։ Դարձելին կարող է լինել միայն 

* քվազիստացիոնար (կամ հավասարակշիռ) պրոցեսը։

Դարձելի պրոցեսի ուսումնասիրման հետ են կապված մեխանիկայի և էլեկտրադինամիկայի այն խնդիրները, որոնք լուծվում են առանց շփման ուժերի հաշվառման, ինչպես նաև ջերմատեխնիկայի ու հիդրոդինամիկայի որոշ խնդիրներ (օրինակ, ձայնային ալիքների տարածումը գործնականում չկլանող միջավայրում)։ Բոլոր իրական պրոցեսները, խստորեն ասած, ոչ դարձելի են (միայն որոշ իրական պրոցեսներ, իդեալական պայմաններում կարելի է համարել շրջելի)։

Ոչ դարձելի պրոցես
-----------------

Ոչ դարձելի պրոցեսը չի կարող ընթանալ հակառակ ուղղությամբ, իսկ այդ պրոցեսը կատարող համակարգը՝ անցնել նույն միջանկյալ վիճակներով։ Ոչ դարձելի պրոցեսներ են դիֆուզիան, ջերմահաղորդականությունը, ջերմադիֆուզիան, հեղուկի (գազի) մածուցիկ հոսանքը, որոնք ինքնակամ ընթանում են միայն մեկ ուղղությամբ։ Դարձելի բոլոր պրոցեսները անհավասարակշիռ պրոցեսներ են։ Փակ համակարգերում դրանք ուղեկցվում են էնտրոպիայի աճով։ Շրջապատող միջավայրի հետ էներգիայի կամ նյութի փոխանակության հնարավորություն ունեցող բաց համակարգերում ոչ Դարձելիպրոցեսի դեպքում էնտրոպիան կարող է մնալ հաստատուն կամ նույնիսկ նվազել՝ արտաքին միջավայրի հետ էնտրոպիայի փոխանակության հաշվին։ Սակայն բոլոր դեպքերում էնտրոպիայի արտադրությունը, այսինքն՝ միավոր ժամանակում դրա աճը համակարգում, ոչ դարձելի պրոցեսի առկայության պատճառով մնում է դրական։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 592)։*  |
**Դարկուլ Կույուկովա** (մայիսի 15, 1919(1919-05-15) կամ հոկտեմբերի 29, 1919(1919-10-29), Սեմիրեչյեի մարզ, Turkestan Autonomous Soviet Socialist Republic, Խորհրդային Ռուսաստան - մարտի 20, 1997(1997-03-20), Բիշքեկ, Ղրղզստան), ղրղըզ խորհրդային դերասանուհի, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի (1967), ԽՄԿԿ անդամ (1944)։

Թատերական կյանքը սկսել է 1936 թվականից։ Աշխատել է Ֆրունզեի պատանի հանդիսատեսի, 1941 թվականից՝ Կիրգիզական դրամատիկական թատրոններում։ 1954 թվականից նկարահանվել է կինոյում։ Խաղում է հոգով ուժեղ կիրգիզ կանանց հերոսական դերեր՝ Ակչաիմ (Էշմամբետովի «Սարինժի»), Զանիլ (Մելիքովի և Կուտուբաևի «Զանիլ»)։ Խաղացել է ավելի քան հարյուր դեր։ Դերասանական տաղանդի շնորհիվ կերպավորել է բարդ դերեր, ստեղծել է վառ կերպարներ Կիրգիզական դրամատիկական թատրոնում։ Առաջին դերերից է եղել Ժանիլի դերը Կ. Մալիկովի և Ա. Կուգտուբաևի համանուն պիեսում։ Իր երկարատև ստեղծագործական կյանքի ընթացքում տաղանդավոր դերասանուհին համաշխարհային, խորհրդային և ռուսական և ղրղզական ազգային դրամատուրգիայի բարդ և հետաքրքիր կերպարներ է ստեղծել Ա. Օստրվսկի, Մ. Գորկի, Տ. Աբդումոմունով, Վ. Շեքսպիր, Բ. Ժակիև, Չ. Այթմատով, Գ. Լորկա և այլն հեղինակների հերոսներից։

Դարկուլ Կույուկովայի դերասանական արվեստի գագաթը եղել է Չ. Այթմատովի «Մայրական դաշտ» համանուն պիեսում Տալգոնայի դերը։ Դերասանուհին ստեղծել է ղրղզացի մոր կոթողային կերպար, կերպավորելով իր ժամանակաշրջանի կնոջ հերոսական լավագույն գծերը։

Կոչումներ և պարգևներ
--------------------

* Ղրղզական ՍՍՀ Գերագույն Խորհրդի դեպուտատ
* Ղրղզական ՍՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1958 թ.)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական դերասանի (1967 թ.)
* Լենինի շքանշան
* Աշխատանքային Կարմիր Դրոշի շքանշան
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան
* Տոկտոգուլայի անվան պետական մրցանակի դափնեկիր(1987)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Куюкова Даркуль // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
3. ↑  .kino-teatr. Актеры. БИОГРАФИЯ


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 14)։*  |
Տեղային քոր
Տարածուն քոր
**Քոր**, տհաճ զգացում, առաջանում է մաշկի ցավազգաց նյարդային վերջույթների կայուն թույլ գրգռումից և ուղեկցվում մաշկը քորելու պահանջով։

Տեսակներ
--------

Այն կարող է լինել՝ 

* սուբյեկտիվ զգացում՝ տարբեր հիվանդությունների ախտանշան,
* ինքնուրույն մաշկային հիվանդություն, որը դասվում է նեյրոդերմատոզների շարքը։

Հիվանդությանը բնորոշ են ուժեղ քորի նոպաները (երեկոյան կամ գիշերը, ավելի պակաս՝ ցերեկը), այնուհետև օբյեկտիվ փոփոխությունների առաջացումը՝ սովորաբար քերծվածքների և արյունային կեղևիկների ձևով։ 
Կախված ախտահարման տարածվածությունից՝ տարբերում են քորի հետևյալ տեսակները՝

Սահմանափակ կամ տեղային քոր, առաջացման պատճառներ
-----------------------------------------------

Տեղային քորն ամենից հաճախ տեղակայվում է արտաքին սեռական օրգանների ու հետանցքի մաշկի շրջաններում։ Առաջացման պատճառները կարող են լինել որդերի (հատկապես սրատուտ) առկայությունը, ուղիղ աղիքի, հետանցքի, արտաքին սեռական օրգանների բորբոքումները, տեղային խանգարումներով արտահայտվող վեգետոնևրոզը, նյարդա-հոգեկան, նյարդասեքսուալ, ներզատիչ գեղձերի և այլ օրգանների ու համակարգերի գործունեության խանգարումները։

Տարածուն քոր, առաջացման պատճառներ
---------------------------------

Համընդհանուր կամ տարածուն քորի պատճառ կարող են լինել նաև նյութափոխանակության խանգարումները (ծերունական քոր), թունավորումները (օրինակ, հղիության դեպքում) և այլն։

Քորի պատճառները դեռևս լրիվ պարզաբանված չեն, սակայն հայտնի է, որ նոպայի ժամանակ արյան մեջ ու մաշկում ավելանում են հիստամինի, ացետիլխոլինի ու բրադիկինինի քանակությունները։

Բուժում
-------

Հիմնական հիվանդության հայտնաբերում և բուժում։ Նյարդային խանգարումների դեպքում՝ հանգստացնող դեղամիջոցներ (բրոմ, կալցիումի քլորիդ, կատվախոտի թուրմ՝ վալերիանա, քնաբերներ), արտաքին օգտագործման համար՝ քսուքներ, օծանելիքներ և լուծույթներ (ծծմբի, անեսթեզինի, նավթալինի, կորտիկոստերոիդների պարունակությամբ), հակահիստամինային դեղամիջոցներ (դիազոլին, պիպոլֆեն, սուպրաստին, դիմեդրոլ, էտիզին)։ Համառ ու տանջող քորի դեպքում նշանակում են նաև կորտիկոստերոիդային հորմոններ (մի քանի օր), հիպնոս, էլեկտրաքուն, ֆիզիոթերապևտիկ պրոցեդուրներ, առողջարանային բուժում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**«Սուրբ Փրկիչ» հայոց հիվանդանոց**, առողջապահական հաստատություն, հիմնվել է 1832 թվականին, Կ. Պոլսում (Եդիքուլե թաղամասում)՝ Գազազ Արթին ամիրա Պեզճյանի նախաձեռնությամբ և նյութական աջակցությամբ։ Սկսել է գործել 1834 թվականից (մինչև 1953 թվականը կոչվել է «Սուրբ Փրկիչ» ազգային հիվանդանոց)։

1851 թվականին Սկյուտարի ճեմարանը հանձնվել է «Սուրբ փրկիչ»ի խնամակալությանը, որին կից բացվել է (1854) նաև երկրագործական վարժարան։ 1856 թ. կազմված տնտեսական խորհրդին հանձնարարվել է «Սուրբ փրկիչ»ի մատակարարման գործը։

Ունի պոլիկլինիկա (17 բաժնով), ծննդատուն, հոգեկան հիվանդների բաժանմունք, ծերանոց (460 բնակիչ), դեղատուն (քաղաքի նշանավոր դեղատներից է), բժշկական արդիական սարքավորումներով կահավորված լաբորատորիաներ, եկեղեցական համալիր (1906 թվականից), տպարան, որտեղ 1949 թվականից հրատարակվում է նույնանուն ամսագիրը՝ «Սուրբ Փրկիչը», գրադարան, օժանդակ տնտեսական արտադրամաս, կալվածներ։

Հաստատությունը ղեկավարում է հոգաբարձուների խորհուրդը։ Հիվանդանոցը սպասարկում է նաև այլազգի հիվանդների։ Անապահով հիվանդները բուժվում են անվճար։ Բժշկական անձնակազմը (276 մարդ) բաղկացած է մեծ մասամբ հայերից (80 %)։ Օրական ընդունում է 200 հիվանդ, տարեկան կատարվում է շուրջ 1500 վիրահատություն։ Գլխավոր բժիշկ՝ Արման Չաքըրօղլի։

Հիվանդների մի մասին անվճար բուժօգնություն է ցույց տրվում։ «Սուրբ փրկիչ»-ի նյութական միջոցները գոյանում են հիվանդանոցի, պոլիկլինիկայի, կալվածների եկամուտներից, նվիրատվություններից, ամսաթերթի (անցյալում նաև տարեցույցների, օրացույցների) վաճառքից և այլն։ «Սուրբ փրկիչ»-ին օժանդակում է նաև հայկական բարեգործական ընղհանուր միությունը (ՀԲԸՄ)։ «Սուրբ փրկիչ»-ի գործունեությունը վերահսկելու նպատակով աննշան նպաստ է տրամադրում թուրք, կառավարությունը։

1970 թվականին «Սուրբ փրկիչ» ուներ 250 հիվանդանոցային մահճակալ, բժշկական ժամանակակից սարքավորումներով կահավորված լաբորատորիաներ, 1000 մարդուց բաղկացած անձնակազմ։ 1982 թվականին նշվել է «Սուրբ փրկիչ»-ի հիմնադրման 150-ամյակը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 204)։*  |
**Մոդեստ Գոֆման** (ռուս.՝ Модест Людвигович Гофман, հունիսի 29 (հուլիսի 11), 1887, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 6, 1959(1959-03-06), Փարիզ), ռուս բանասեր և բանաստեղծ, պուշկինագետ։

Նկարը Լեոն Բակստի

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Պետերբուրգում։ 1905 թվականին ավարտել է 1-ին կադետական կորպուսը, բայց գվարդիականի կարիերան նախընտրեց գրական գործունեությունից և սկսեց ուսուցանել Բարտաշևիչի դասընթացներին։ 1907 թվականին հրապարակել է «Վերջին տասնամյակի ռուս բանաստեղծների մասին գիրքը», որը նրան մեծ ճանաչում բերեց։ Արդեն հեղափոխությունից հետո, 1920 թվականից Գոֆմանը աշխատել է Պուշկինի տանը։

1922 թվականին նա գործուղման նպատակով մեկնել է Ֆրանսիա Ալեքսանդր Օնեգինի թանգարանի հիմնադրամների գնման համար և հայրենիք չի վերադարձել։ Փարիզում ծանոթացել և ընկերացել է Սերգեյ Դյագիլևի և Սերժ Լիֆարի հետ, ով դարձավ Գոֆմանի ընտանիքի ընկերը։

Գոֆմանի հիմնական գիտական շահերը կենտրոնացած էին Պուշկինի և պուշկիյան դարաշրջանի վրա։ Դեռ 1922 թվականին Ռուսաստանում լույս տեսավ նրա «Պուշկին։ Պուշկինի գիտության մասին առաջին գլուխը»։ Երկրորդ գլուխը հայտնվել է վեց տարի անց Փարիզում։ Այնտեղ հրապարակվել են «Պուշկին։ Ստեղծագործական կյանքի հոգեբանություն», «Ա. Ս. Պուշկինի նամակները ուղղված Նիկոլայ Գոնչարովին» և բազմաթիվ այլ աշխատություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑
3. ↑  Մոդեստ Գոֆման

Արտաքին հղումներ
----------------

* Факсимильное воспроизведение книги М. Л. Гофмана «Поэзия Боратынского» 1915 года
* М. Л. Гофман «Боратынский. Биографический очерк»
* М. Л. Гофман «Пушкин. Психология творчества» (1928)
* Уроки Модеста Людвиговича Гофмана
**Լեհական թագավորություն** (ռուս.՝ Царство Польское, լեհ.՝ Królestwo Polskie, ինչպես նաև՝ Կոնգրեսային Լեհաստան կամ «Կոնգրեսովկա», լեհերեն՝ Królestwo Kongresowe, Kongresówka)՝ տարածք Կենտրոնական Եվրոպայում, Ռուսական կայսրության պատմական նահանգներից մեկը՝ 1815-1917 թվականներին։ 1915 թվականի ամռանը օկուպացվել է գերմանական և ավստրո-հունգարական զորքերի կողմից։

Տարածքը կազմել է 127 000 քառ. կմ, որի մեջ մտել են Լեհաստանի հիմնական մարզերը՝ Վարշավան, Լոձը, Կալիշը, Չենստոխովան, Լյուբլինը, Սուվալկին։ Այսօր այն բաժանված է 3 հանրապետությունների՝ Ուկրաինայի, Բելառուսի և Լեհաստանի միջև։

Բնակչությունը ստեղծման պահին 2 600 000 էր, 1900 թվականին՝ 10 000 000, որոնց մեջ լեհերից բացի մեծ թիվ էին կազմում հրեաները, ուկրաինցիները, ինչպես նաև՝ ռուսներն ու բելառուսները։

Լեհական թագավորներ էին դառնում Ռուսաստանի կայսրերը։ Երկիրն ունեցել է 5 թագավոր՝ Ալեքսանդր I (1815-1825), Նիկոլայ I (1825-1855), Ալեքսանդր II (1855-1881), Ալեքսանդր III (1881-1894), Նիկոլայ II (1894-1917)։

Աղբյուրներ
----------

* Լեհաստանի պատմություն. Բրոքհաուսի և Եփրոնի մասին բառարանում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4437411-2 · NKC: ge1178070 · VIAF: 234762729 · WorldCat VIAF: 234762729 |

 |
**«Հայկական ազգային օջախ»**, **«Ազգային տուն»** (անգլ.` *"Armenian National Home"*), դիվանագիտական եզրույթ, որը շրջանառության մեջ են մտցրել դաշնակից տերությունները (Անգլիա, Ֆրանսիա և այլն) 1921 թվականի Լոնդոնի կոնֆերանսում, երբ պարզ է դառնում, որ փոփոխված հանգամանքների բերումով (թուրքական արշավանքները Հայաստան և 1920 թվականի Ալեքսանդրապոլի պայմանագրի կնքում, խորհրդային իշխանության հաստատում Հայաստանում, խորհրդա-թուրքական պատերազմի վտանգ, և այլն) պետք է վերանայվեին 1920 թվականի օգոստոսի 10-ի Սևրի հաշտության պայմանագրի՝ Հայաստանին վերաբերող դրույթները։ Անտանտի տերությունների այդ քայլը թելադրված էր նաև այդ նույն օրերին քեմալական Թուրքիայի հետ նրանց անջատ բանակցություններով, որոնց նպատակն էր ի հաշիվ ազգային փոքրամասնությունների (հայեր, հույներ, արաբներ և այլն) շահերի տնտեսական արտոնություններ կորզել իրենց համար այդ երկրում։ Այդպիսով «Հայկական ազգային օջախ» անորոշ հասկացությունը գալիս էր փոխարինելու Սևրի պայմանագրում նախատեսված հայկական ազատ և անկախ պետությանը և նշանակում էր հայկական հարցի վերջնական ձախողում, ինչը իր տրամաբանական վախճանն ունեցավ Լոզանի պայմանագրում, որտեղ հիշատակություն անգամ չկար հայերի և նրանց պահանջատիրության մասին։ Կոնֆերանսում լորդ Քերզոնի այն խնդրանքին, թե պատերազմի ժամանակ «մեծ կորուստներ կրած և անչափ դաժան տառապանքների ենթարկված» արևմտահայերը արժե, որ մի «ազգային օջախ» ունենան Թուրքիայի հյուսիսարևելյան նահանգներում կամ Կիլիկիայի հարավ-արևելքում, Սիրիայի հետ սահմանագծի վրա, թուրք պատվիրակության ղեկավար Իսմեթ Ինոնյուն պատասխանում է, թե այդպիսի օջախի ստեղծումը հավասարազոր է Թուրքիայի անդամահատմանը, որին միշտ հետամուտ են եղել եվրոպական տերությունները, և այդ պատճառով էլ նա մի «պատառ իսկ» հող չի կարող գտնել իր տարածքում այդպիսի ծրագիր իրագործելու համար։

Հետագայում նույնպես, ընդհուպ մինչև 1929 թվականը, «Հայկական ազգային օջախ» եզրույթը տեղ է գտել Ազգերի լիգայի փաստաթղթերում, բայց այս անգամ արդեն «աշխարհի հզորները» այդ «ազգային օջախը» փնտրում էին ոչ թե արևմտյան Հայաստանում կամ Կիլիկիայում, այլ բուն արևելյան Հայաստանում, ՀԽՍՀ-ում, որն արդեն այդպիսի ազգային տուն էր դարձել աշխարհով մեկ սփռված հայության համար՝ նրանց ցանկությունից անկախ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Youku**, Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունում ամենամեծ տեսապորտալը այցելությունների քանակով։

Կայքը ղեկավարող *Youku.com* ընկերությունը հիմնադրել է Վիկտոր Կուն, որը *Sohu* ինտերնետ պորտալի նախկին նախագահն էր։ Կայքի բետա-թեստը թողարկվել է 2006 թվականի հունիսին, իսկ պաշտոնական կայքը սկսել է իր աշխատանքը նույն տարվա դեկտեմբերին։

*Youku*-ն համատեղում է Hulu-ի, Netflix-ի և YouTube-ի կողմից օգտագործվող բիզնես մոդելները, ինչպես նաև թողարկում է *Youku Originals* ապրանքանիշի ներքո մի շարք սեփական վեբ սերիալներ, որոնցում ակտիվորեն օգտագործվում է պրոդակտ-փլեյսմենթը։

2012 թվականին տեղի է ունեցել *Tudou* վիդեոծառայության հետ միավորումը։

Պատմություն
-----------

Սկզբնականապես ընկերությունը հատուկ ուշադրություն է դարձրել օգտատերերի բովանդակությանը, սակայն այդ ժամանակից ի վեր իր ուշադրությունը կենտրոնացրել է պրոֆեսիոնալ պատրաստված տեսանյութերի վրա, որոնք լիցենզավորված են ավելի քան 1500 կոնտենտի գործընկերների կողմից։

2010 թվականի հունվարի դրությամբ` *Youku.com*-ը զբաղեցրել է 1-ին հորիզոնականը չինական շրջանում ինտերնետ-տեսանյութի մատակարարի տվյալներով` ինտերնետ-մետրիկ CR-Nielsen, (նկատի ունենալով, որ YouTube-ն արգելված է Չինաստանում)։ 2008 թվականին Youku-ն դարձել է *Myspace*-ի գործընկերը Չինաստանում, ավելի ուշ, նույն տարում *Youku*-ն դարձել է միակ առցանց վիդեո մատակարարը, որը կառուցել է Mozilla Firefox-ի չինական տարբերակը։

Տես նաև
-------

* 56.com
* Tencent Video
* Tudou
* iQiyi

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Китайский интернет наступает
2. ↑  YouTube

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Youku (տեսապորտալ) Վիքիպահեստում |

* Ընկերության պաշտոնական կայք
**Մոր և մանկան առողջության պահպանության** ԳՀ կենտրոնում (Երևան) Մոր և մանկան առողջության պահպանման ոլորտի ռազմավարական նպատակները երեխաների, դեռահասների, մայրերի վերարտադրողական առողջության պահպանումն ու երեխաների սնուցման բարելավումն են։ Անկախության հռչակումից հետո Հայաստանը, որպես ՄԱԿ-ի անդամ երկիր, միացել է այդ կազմակերպության ստանձնած պարտավորություններին։ Մոր և մանկան առողջության պահպանումը՝ որպես հիմնական գերակայություն, ամրագրված է Հայաստանի Սահմանադրությամբ ու օրենքներով և արտացոլված է մի շարք ազգային ռազմավարական փաստաթղթերում, ՄԱԿ-ի պայմանագրերում, համաշխարհային հռչակագրերում և օրենքներում։ Մոր և մանկան առողջության պահպանման ոլորտում ռազմավարության հիմնական դրույթները հաստատվել և իրագործվում են «Մոր և մանկան առողջության պահպանման 2003 - 2015 թվականների ազգային ռազմավարությունը հաստատելու մասին» ՀՀ Կառավարության 2003 թվականի որոշմամբ և «ՎԵրարտադրողական առողջության բարելավման 2007 - 2015 թվականների ծրագրի» շրջանակներում։

Մշակվել և Հայաստանի Կառավարության հավանությանն է արժանացել «Երեխաների և դեռահասների առողջության ու զարգացման 2010 - 2015 թվականների ազգային ռազմավարության ծրագիրը», որտեղ արտացոլված են առողջության պահպանմանն ուղղված հիմնական նպատակները։ Հայաստանում վերջին տարիներին աստիճանաբար ավելանում են երեխայի ծննդյան միանվագ նպաստի չափերը՝ ըստ ընտանիքում ծնված երեխաների թվի և «Փարոս» ծրագրում ընդգրկվածության։ «Մանկաբարձագինեկոլոգիական օգնություն» բյուջետային ծրագրի շրջանակներում 2008 թվականի հուլիսի 1-ից ներդրվել է ծննդօգնության պետական ծրագիր, որը բնակչությանը լիովին ապահովում է որակյալ և անվճար ծննդօգնության ծառայություններով։ Հղիության 22 և ավելի շաբաթական ժամկետում հղիներին տրվում է հավաստագիր, որի արժեքը 2008 թվականին 65 հազար դրամ էր, 2009 թվականից հասել է մինչև 150 հազար դրամի։ Հավաստագիրը հնարավորություն է տալիս կատարելու նախածննդյան պարտադիր հետագոտություններ։ Դրա շարունակականությունն ապահովելու նպատակով 2010 թվականի ընթացքում իրականացվել են 0-7 տարեկան երեխաների հավաստագրի համակարգի ներդրմանն ուղղված աշխատանքներ։ Ոլորտում իրականացվել են մի շարք ծրագրեր՝ միջազգային կազմակերպությունների (ՅՈՒՆԻՍԵՖ, WHO, UNFPA, USAID և այլն) հետ արդյունավետ համագործակցության շնորհիվ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Հայաստանի գրողների միության առաջին համագումարը** տեղի է ունեցել 1934-ի օգոստոսի 1-5-ը, Երևանում։

ՀԳՄ վարչության կազմը, ընտրված առաջին համագումարում
--------------------------------------------------

* Վահրամ Ալազան
* Ակսել Բակունց
* Նորայր Դաբաղյան
* Դերենիկ Դեմիրճյան
* Նաիրի Զարյան
* Ստեփան Զորյան
* Էֆենդիև
* Ջնդի Հաջիե
* Գուրգեն Մահարի
* Հարություն Մկրտչյան
* Ալեքսանդր Շիրվանզադե
* Եղիշե Չարենց
* Մկրտիչ Ջանան
* Դրաստամատ Սիմոնյան (Տեր-Սիմոնյան)
* Ազատ Վշտունի

ԽՍՀՄ գրողների առաջին համագումարի պատգամավորներ՝ ընտրված Հայաստանի գրողների առաջին համագումարում
-----------------------------------------------------------------------------------------------

#### Պատգամավորներ վճռական ձայնի իրավունքով

* Վահրամ Ալազան
* Ակսել Բակունց
* Նորայր Դաբաղյան
* Դերենիկ Դեմիրճյան
* Զապել Եսայան
* Ջնդի Հաջիե
* Հարություն Մկրտչյան
* Ալեքսանդր Շիրվանզադե
* Եղիշե Չարենց
* Մկրտիչ Ջանան
* Դրաստամատ Սիմոնյան
* Ազատ Վշտունի

#### Պատգամավորներ խորհրդակցական ձայնի իրավունքով

* Ստեփան Զորյան
* Էֆենդիև
* Վահան Թոթովենց
* Գուրգեն Մահարի
* Վաղարշակ Նորենց

Փակումը
-------

Հայաստանի գրողների առաջին համագումարը փակվեց ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի կուլտուրայի և լենինիզմի պրոպագանդայի բաժնի վարիչ Լ. Արիսյանի ընդարձակ ելույթով։

Նորընտիր վարչության նիստը
-------------------------

Հայաստանի գրողների առաջին համագումարի փակումից հետո տեղի ունեցավ նորընտիր վարչության առաջին նիստը։

Միության վարչության նախագահ ընտրվեց Դրաստամատ Սիմոնյանը, քարտուղարներ ընտրվեցին Վահրամ Ալազանը և Հարություն Մկրտչյանը։ «Գրական թերթի» խմբագիր հաստատվեց Վահրամ Ալազանը, «Գրական սերունդի» խմբագիր՝ Դրաստամատ Սիմոնյանը, «Խորհրդայի գրականության» խմբագիր՝ Հարություն Մկրտչյանը։

Աղբյուրներ
----------

* Հ. Խաչատրյան, Գրական տեղեկատու, Երևան, «Սովետական գրող», 580-581 էջ։
Կլիմայի ձևավորման վրա մեծ ազդեցություն են թողնում աշխարհագրական դիրքը, մթնոլորտի շրջանառությունը, ծովային հոսանքները, ռելիեֆը։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Հարավային Ամերիկան հիշեցնում է եռանկյունի, որի ընդարձակ հիմքը ուղղված է դեպի հյուսիս, իսկ գագաթը՝ հարավ։ Տարածքի մեծ մասը ընկած է տաք գոտում, իսկ ծայր հարավը՝ բարեխառն։ Տարածքի մեծ մասում արեգակնային գումարային ճառագայթման մեծությունը կազմում է 140 - 160 կկալ/սմ², չհաշված ծայր հարավը, որտեղ այն կազմում է 80 - 120 կկալ/սմ²։

Մթնոլորտի շրջանառություն
------------------------

Տաք գոտու համար (մինչև հյուսիսային և հարավային լայնությունների 10°-ը) բնորոշ է մթնոլորտային շրջանառության հասարակածային տիպը (տաք ու խոնավ օդի վերընթաց, կոնվեկցիոն հոսանքները), որի շներհիվ առաջանում են զենիթային անձրևներ (1500 - 3000 մմ.)

Հարավային Ամերիկայի մեծ մասում տիրապետում է մթնոլորտի շրջանառության պասատային տիպը։ Առավել մեծ է Ատլանտյան օվկիանոսի ազդեցությունը։ Նրա վրա ձևավորվող հյուսիասային պասատային հոսանքը շարժվում է հյուսիս-արևելքից դեպի հարավ-արևմուտք ու հորդառատ տեղումներ է առաջացնում Գվիանական բարձրավանդակի հյուսիսարևելյան լանջերին։

Հարավ-պասատային հոսանքը շարժվելով դեպի հյուսիս-արևմուտք՝ տեղումներ է առաջացնում Բրազիլիական բարձրավանդակի (1000 - 2000 մմ.) ու Անդերի արևելյան՝ հողմահայաց լանջերին։ Լեռներն անցնելուց հետո օդային հոսանքները վեր են ածվում վարընթաց չոր քամիների ու տեղումներ չեն առաջացնում։ Այդ է պատճառը, որ այդ շրջանում տարածվում է Ատակամա անապատը, որտեղ տեղումների քանակը 50 մմ. է։

Ծովային հոսանքներ
-----------------

Արևմուտքից` Պերուական, արևելքից` Ֆոլկլեդյան սառը հոսանքները
Խաղաղ օվկիանոսի ազդեցությունը մայցամաքի կլիմայի ձևավորման գործում սահմանափակ է, քանի որ Պերուական սառը հոսանքը տեղումներ չի առաջացնում, սառեցնում է առափնյա շրջանները և մայրցամաքի ներքին շրջանների վրա ազդեցություն չի թողնում։

Ծայր հարավ-արևմուտքի խաղաղօվկիանոսյան առափնյա շրջանի վրա ազդում են բարեխառն գոտու արևմտյան քամիները, որոնք օվկիանոսից բերում են խոնավություն։ Տեղումներ առաջացնելուց հետո օդային զանգվածները անցնում են լեռները՝ վերածվելով վարընթաց հոսանքների, որի պատճառով էլ Պատագոնիան կիսաանապատ է։ Այստեղ՝ ծովափով է անցնում Ֆոլկլենդյան սառը հոսանքը, որը նույնպես խոնավությամբ հագեցած չէ։ Այս շրջանում տարեկան տեղումների քանակը 100 - 200 մմ. է։

Ռելիեֆ
------

Անդերում կլիման փոփոխվում է նաև ըստ բարձրության։ Հյուսիսային շրջաններում լեռների ստորոտներում օդը միշտ տաք է, իսկ գագաթամերձ շրջաններում՝ ցուրտ։ Գագաթամերձ շրջանները պատված են մշտնջենական ձյունով ու սառցադաշտերով։
**Բվով տուն** (ռուս.՝ Дом с совой),մոդեռն ոճի բնակելի տուն Ռուսաստանի ԴաշնությանՌոստովի մարզի Նովոչերկասկ քաղաքում, Խորհրդային փողոցի և Դուբովսկու փողոցի հանգույցում (Դուբովսկու փողոց, թիվ 8)։

Նկարագրություն
--------------

Տունը կառուցվել է 1910 թվականին և սկզբում եղել է փոխադարձ վարկի ընկերության ղեկավար Գ. Գ. Կրիվցովի, այնուհետև՝ Նովոչերկասկի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի պրոֆեսոր Մ. Մ. Գրիշինի (1891-1979) սեփականությունը։

Ատամանսկայա փողոցի հեռանկարը եզրափակող բնակելի շենքի ճարտարապետական ոճը արվեստաբան Վ. Կուլիշովն անվանել է «ֆիննական մոդեռն»։ Նման եզրահանգման պատճառը ճակատի հարդարման մեջ օգտագործված, մակատեսքի տեսանկյունից բացարձակապես տարբեր նյութերի պարզ համադրությունն է, ինչը բնորոշ է հյուսիսային երկրներին. վայրի քար, մուտքի եզերող պորտալ, հարկի ստորին, ցոկոլային մաս և պատերի մակերեսը ծածկող ջնարակապատ սալիկ։

Տան անվանումն առաջացել է նրանից, որ մուտքի վերևի սրածայր ճակտոնի խորշում տեղադրված է մարմարե բվի՝ ընտանեկան բարօրության և երջանկության խորհրդանիշի քանդակ։ Փայլուն դեղնականաչ մակերեսով սալիկների և կոպտատաշ մոխրագույն քարի հակադրությունը հաճախ կարելի է հանդիպել միջնադարյան ճարտարապետության մեջ։

Հենց այս տունն է հիշատակվում քաղաքում ծնված խորհրդային գրող Գենադի Սեմենիխինի «Նովոչերկասկ» վեպում, սակայն այնտեղ նշված է այլ հասցե։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Решение Малого совета Ростовского областного совета народных депутатов № 325 от 17.12.1992
2. ↑  Дубинец Т. Ю. Модерн в архитектуре города Новочеркасска Archived 2017-03-04 at the Wayback Machine. «Архитектон: известия вузов» № 46 — Август 2014
3. ↑  Кулишов В. И. В низовьях Дона — Москва: Искусство, 1987 — с.175
4. ↑  Кукушин В. С. История архитектуры Нижнего Дона и Приазовья — Ростов-на-Дону, ГинГо, 1996
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՀԱՄ (այլ կիրառումներ)

**Հայ ազնվականների միություն** հասարակական կազմակերպություն (հակիրճ՝ ՀԱՄ ՀԿ), հասարակական կազմակերպություն Հայաստանի Հանրապետությունում։ Միության ղեկավարն է պրոֆեսոր, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, Գևորգ Փիրումյանը։

Պատմություն
-----------

Միությունը հիմնադրվել է 1992 թվականի հոկտեմբերին և գրանցվել է ՀՀ Արդարադատության նախարարության կողմից որպես հասարակական կազմակերպույթուն։

ՀԱՄ ՀԿ-ի անդամ կարող է դառնալ «հին կամ նոր հայկական ազնվական հարստությունների ներկայացուցիչներ», ինչպես նաև օտար երկրների ազնվական տիտղոսակիրները անկախ բնակության վայրից, քաղաքական և կրոնական համոզմունքներից, տարիքից և սեռից։

«Հայ ազնվականների միությունը» ունի հիմնադրամ, որտեղ հավաքված են և շարունակվում են հավաքվել պահպանված փաստաթղթեր, գրքեր, նկարներ և արժեքավոր իրեր։ Միության կազմում գործում է տոհմաբանական հետազոտական խումբ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայ ազնվականների միություն ՀԿ-ի մասին տեղեկատվություն bvahan.com կայքում: Archived 2017-04-09 at the Wayback Machine.
**Ոչ մետաղներ**, քիմիական տարրեր, որոնք առաջացնում են մետաղներին ոչ բնորոշ հատկություններով պարզ նյութեր։ Մետաղական փայլ չունեն, էլեկտրականության և ջերմության վատ հաղորդիչներ են, կռելի չեն։ Հայտնի քիմիական տարրերից բնորոշ ոչ մետաղներ են միայն 22-ը, որոնցից ջրածինը, ազոտը, թթվածինը, ֆտորը, քլորը և ազնիվ գազերը սովորական պայմաններում գազեր են, բրոմը հեղուկ է, իսկ ածխածինը, սիլիցիումը, ֆոսֆորը, ծծումբը, սելենը, յոդը և ՝ պինդ նյութեր։ Տարրերի պարբերական համակարգում ոչ մետաղները գտնվում են միայն գլխավոր ենթախմբերում (2-րդ խմբում ոչ մետաղներ չկան)։

Ոչ մետաղները տարբեր ժամանակաշրջաններում
---------------------------------------

Հին դարերում հայտնի էին միայն երկու ոչ մետաղ՝ ածխածինը և ծծումբը։ 13-րդ դարում հայտնաբերվեց արսենը, 17-րդ դարում՝ ջրածինը և ֆոսֆորը, 18-րդ դարում՝ թթվածինը, ազոտը, քլորը, տելուրը։ Քլորը այդ ժամանակ համարվում էր օքսիդացված աղաթթու և այդ պատճառով չի նշվում Անտուան Լավուազիեի կազմած (1789 թվական) պարզ նյութերի ցուցակում։ Մյուս ոչ մետաղները հայտնաբերվեցին 19-րդ դարում (աստատը արհեստականորեն ստացվել է 1940 թվականին)։ Ըստ դասական սահմանման ոչ մետաղներ են այն քիմիական տարրերը, որոնց հիդրօքսիդները թթուներ են։ Ամֆոտեր հիդրօքսիդների գոյությունից բխում է, որ տարրերի բաժանումը մետաղների և ոչ մետաղների բացարձակ չէ։

Հատկությունները և առաջացրած միացությունները
-------------------------------------------

Ոչ մետաղները մեծ էլեկտրաբացասականություն ունեցող տարրեր են, որոնք ատոմների արտաքին էլեկտրոնային թաղանթներում ունեն 4 և ավելի (բորի ատոմը՝ 3) էլեկտրոն։ Ամենամեծ էլեկտրաբացասականություն ունի ֆտորը։ Միացություններում ոչ մետաղներին բնորոշ են բացասական օքսիդացման աստիճանները։ Նրանց ատոմները կարող են միացնել էլեկտրոններ և առաջացնել անիոններ (F-, Сl-, Օ2 - և այլն)։ Իոնական միացություններ են առաջանում բնորոշ ոչ մետաղների և մետաղների միջև (КСl, CaO, MgBr2 և այլն)։ Ոչ մետաղները առաջացնում են նաև բարդ անիոններ (СlO4 -, JO3 -, ՏO4 2-, PO4 3- և այլն), որոնցում ունեն դրական օքսիդացման աստիճաններ։ Միանալով թթվածնին՝ ոչ մետաղները առաջացնում են օքսիդներ (ֆտորը՝ ֆտորիդներ O2F2, OF2), որոնց հիդրատները թթուներ են։ Ոչ մետաղների պարզագույն ջրածնական միացությունները սովորական պայմաններում անգույն գազեր են (բացառություն է ջուրը), որոնցից շատերը թունավոր են։ Հալոգենաջրածինների և հալկոգենաջրածինների ջրային լուծույթները թթուներ են, ամոնիակինը՝ հիմք։ Ածխաջրածինները ջրում գործնականում չեն լուծվում։ Ոչ մետաղների ատոմները միանում են իրար կովալենտային կապերով (Cl2, N2, C1F, NC13, CS2) և այլն։ Հայտնի միացություններում KrF2, KrF4, XeO3, XeF6, Н4ХеО6, XePtF6 և այլն) իներտ գազերն ունեն դրական օքսիդացման աստիճաններ (1+, 2+, 4+, 6+, և 8+)։ Մետաղների, ջրածնի և բազմաթիվ այլ տարրերի հետ իներտ գազերի միացությունները չեն ստացվել։ Տեսականորեն ենթադրվում է հելիումի և նեոնի միացությունների ստացման անհնարու¬ թյունը։ Հայտնի են նաև իներտ գազերի կլաստերային (ներդրման) միացությունները ջրի հետ (Ar\*6H2O, Хе\*6H2O և այլն)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 620)։*  |