recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սոդերմանլանդ** կամ **Սուդերմաննիա** (շվեդ.՝ Södermanland), ոչ մի վարչական գործառություն չունեցող, պատմական և մշակութային նշանակություն ունեցող նահանգ Շվեդիայի հարավարևելյան ծովափին։ Սահմանակից է 4 պատմական նահանգների՝ Օստերյոտլանդ, Ներքե, Վեստմանլանդ և Ուփլանդ։ Կարճ ձևով շվեդները նահանգին կոչում են նաև Սորմլանդ։ Գտնվում է Սվեալանդ նահանգում։ Բնակչությունը 2009 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով կազմում է 1,193,583 մարդ։

Աշխարհագրություն
----------------

Սոդերմանլանդը իրենից ներկայացնում է բլրային ցածրադիր վայր, բաժանումը բաշխված է մի քանի մեծ, անհավասար մասերի։ Նահանգին բնորոշ է՝ ճեղքավոր տեղանք, ոչ շատ բարձր բլուրներ,նեղ հովիտներ և փոքրաթիվ լճեր (այդ թվում նշանավոր Մելարեն և Ելմարեն լճերը)։ Ափում կան մեծ թվով ծովացոցեր, թերակզիներ, շխերներ և կղզիներ։

Պատմություն
-----------

Սոդերմանլանդում հայտնաբերվել են քարի դարի որսորդական մշակույթի մնացորդներ։ Ամենահին բնակավայրը թվագրվում է մոտավորապես մ.թ.ա. VIII-VII հազար դարերին։ Նահանգում բրոնզի դարից մնացել են մեծ թվով քարե արձանագրություններ, իսկ երկաթի դարից օղակավոր ամրացումներ (fornborg)։

Ժամանակակից Սոդերմանլանդի սահմանները մի փոքր տարբերվում են միջնադարում գծված սահմաններից։ Էկերեն կղզին, որը գտնվում է Մելարեն լճում Գուստավ I-ի ժամանակաշրջանում հանձնվել է Ուփլանդ նահանգինին նաև Ստոկհոլմը իր սկզբնական սահմաններով ամենայն հավանականությամբ անցել է Օրստավիկեն նահանգին։

Սոդերմանլանդում քրիստոնեությունը ընդունվել է 1100-ական թվականներին, իսկ XII դարում Ստրենգնես դարձավ տեղի եպիսկոպոսի նստավայրը։ Պատմական աղբյուրներում նահանգը նկարագրվում է որպես միասնական դատական շրջան սկսված XIII դարի կեսից։ Բայց վարչական Սոդերմանլանդը երբեք հանդես չի եկել որակական ամբողջականությամբ։ Միջանդարյան ժամանակաշրջանում նահանգում գոյություն ունեին մեծաթիվ ազնվականներ։

1569-1622 թվականներին Սոդերմանլանդի զգալի մասը Ներքեի, Վերմլանդի և Վեստերգյոտլանդի հյուսիսային շրջանի հետ միասին մտել է դքսության կազմի մեջ, պատկանելով դուքս Կառլին, իսկ հետո նրա փոքր որդի Կառլ Ֆիլիպին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Folkmängd i landskapen den 31 december 2016 — Statistics Sweden.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Շվեդիայի նահանգներ** |  |
| Բլեքինգե | Բուհուսլեն | Գոթլանդ | Դալարնա | Դալսլանդ | Եստրիքլանդ | Եմթլանդ | Լափլանդ | Հալանդ | Հելսինգլանդ | Հերյեդալեն | Մեդելփադ | Ներքե | Նորբոթեն | Սկոնե | Սմոլանդ | Սոդերմանլանդ | Վեստերբոթեն | Վեստերյոտլանդ | Վեստմանլանդ | Վերմլանդ | Ուփլանդ | Էլանդ | Օնգերմանլանդ | Օստերյոտլանդ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սոդերմանլանդ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11956431q · GND: 4077499-5 |

 |
**Վարդան Իվանի Հայրապետյան** (1912, Տեղ, Զանգեզուրի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - *անհայտ*), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Խորհրդա-գերմանական ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1938):

Կենսագրություն
--------------

Վարդան Հայրապետյանը ծնվել է 1912 թվականին, Գորիսի շրջանի Տեղ գյուղում։ Գյուղի դպրոցն ավարտելուց հետո սովորել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1930 թվականին աշխատել է ուսուցիչ, եղել դպրոցի տնօրեն։ 1938 թվականին ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը։

1940 թվականին Յայջիի դպրոցի տնօրենն էր, երբ մեկնեց պարտադիր զինվորական ծառայության։ Պատերազմական օրերին կռվել է Առաջին բելոռուսական ռազմաճակատում, Կարմա և Դովսկ քաղաքների մատույցներում։ Մարտական առաջադրանքը կատարելու համար պարգևատրվել է շքանշանով։ Վիրավորվել է թշնամու դեմ մղված կռիվներից մեկում։ Ապաքինվելուց հետո վերադարձել և մասնակցել է Օդեսայի անցմանն ու Բեռլինի գրավմանը։

Վարդան Հայրապետյանն արժանացել է «Կարմիր աստղի» շքանշանի, մեդալների, հետպատերազմյան տարիներին լավագույն աշխատանքի համար պարգևատրվել է «Աշխատանքային արիության համար» մեդալով։

Գորիս քաղաքի դպրոցներում եղել է տնօրեն, ուսմասվար, մի քանի տարի ղեկավարել է հայրենի գյուղի կոլտնտեսության աշխատանքները։

Պարգևներ
--------

* «Կարմիր աստղի» շքանշան
* «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Կարապետ Վարդանի Հախնազարյան** (հունվարի 28, 1894(1894-01-28), Վերին Արտաշատ, Հայաստան - փետրվարի 8, 1980(1980-02-08), Կրասնոդար, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ, թաղված է Վերին Արտաշատում), հրետանու գեներալ-մայոր (1944)։

Կենսագրություն
--------------

1930 թվականին ավարտել է բարձրագույն սպայական հրետանային դպրոցը, 1941 թվականին՝ Մ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան։ Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին (1917), Հայաստանում 1921 թվականի քաղաքացիական կռիվներին։ ԽՍՀՄ Հայրենական Մեծ Պատերազմի ժամանակ եղել է Բրյանսկի ռազմաճակատի 8-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրետանու հրամանատար (1941-1943), 1-ին մերձբալթյան ռազմաճակատի 43-րդ բանակի հրետանու հրամանատարի տեղակալ (1943), ապա՝ նույն բանակի 1-ին հրաձգային կորպուսի հրետանու հրամանատար (1944 թվականի հուլիս-1945 թվականի մայիս)։ Հետպատերազմյան տարիներին (մինչև զորացրվելը՝ 1953) վարել է հրամանատարական պաշտոններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Համբարձումյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վաչագան Գարեգինի Համբարձումյան** (*անհայտ*, Մեղրաշեն, Արթիկի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - փետրվարի 10, 1944(1944-02-10)), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1942): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Վաչագան Համբարձումյանը ծնվել է Արթիկի շրջանի Մեղրաշեն գյուղում։ 1938 թվականին ավարտել է Լենինականի Հակոբ Հակոբյանի անվան բանվորական դպրոցը և նշանակվել Արթիկի շրջանի Սառնաղբյուրի դպրոցի ուսուցիչ։ 1940 թվականի հունվարին զորակոչվել է կարմիր բանակ, ծառայել՝ Մոլդավական սահմանային քաղաքում։

1941 թվականին Համբարձումյանը տանելով պատերազմի առաջին շրջանի դժվարությունները, իր զորամասի հետ մարտերով հասել է Ստալինգրադ։ Մասնակցել է Ստալինգրադի պաշտպանության և ազատագրման մարտերին։ 181-րդ հրաձգային, Լենինի շքանշանակիր Ստալինգրադյան դիվիզիայի կազմում մարտերով հասել է Դնեպր, մասնակցել Դնեպրի անցմանը, պլացդարմի ստեղծմանը և ստորաբաժանումների ափհանմանը։ 1942 թվականին ռազմաճակատում ընդունվել է կուսակցության շարքերը։

Մարտերում ցուցաբերած քաջության համար Վաչագանը պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով, «Մարտական ծառայությունների համար» և «Արիության համար» մեդալներով, մի քանի անգամ արժանացել է շնորհակալագրերի։

Վաչագան Համբարձումյանը զոհվել է 1944 թվականի փետրվարի 10-ին, մարտադաշտում։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* «Արիության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Գրիգոր Կուլօղլյան** (1904, Վան, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - 1942, Տուլայի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ գրականագետ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1938 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում։ 1918-1919 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի գիմնազիայում։ 1919 թվականին փոխադրվել է Երևան և ապրել ամերիկյան որբանոցում։ 1923 թվականին ավարտել է Երևանի Մյասնիկյանի անվան երկրորդ աստիճանի թիվ 1 դպրոցը։ 1923-1926 թվականներին սովորել է Երևանի համալսարանի գյուղատնտեսական ֆակուլտետում։ 1926-1927 թվականներին ուսուցչություն է արել Մեղրիում։ 1927 թվականին վերընդունվել է համալսարան, այս անգամ ընտրելով պատմագրական ֆակուլտետը, որն ավարտել է 1931 թվականին։ 1934-1935 թվականներին բաժնի վարիչ է եղել «Խորհրդային Հայաստան» թերթում։ 1939 թվականից դասախոսել է Երևանի համալսարանում։

«Պսակ» ժողովածուում (Երևան, 1947) զետեղված են նրա «Միքայել Նալբանդյան», «Հովհաննես Թումանյանի «Անուշը» Դերժավինի թարգմանությամբ», «Պատվի համարը» Գ. Սունդուկյանի անվան պետական թատրոնում» և «Ստ. Զորյանի «Մի կյանքի պատմության» մասին» հոդվածները։

1941-1942 թվականներին ծառայել է Կարմիր բանակում, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ Զոհվել է 1942 թվականին, Տուլայի մոտ տեղի ունեցած մարտերից մեկում։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  *Գրական տեղեկատու*. Երևան: «Սովետական գրող». 1986. էջ 263.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արտաշես Բաբայան (այլ կիրառումներ)

**Արտաշես Ալեքսանի Բաբայան** (1907, Վասակակերտ, Բաբեկի շրջան, Ադրբեջան - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Արտաշես Բաբայանը ծնվել է 1907 թվականին, Նախիջևանի ԻԽՍՀ Նազարաբադ գյուղում։ Ավարտել է հայրենի գյուղի դպրոցը։ 1925 թվականից աշխատել է Դարալագյազի պիոներբյուրոյում որպես հրահանգիչ։ 1931 թվականին ավարտել է ՀԿԿ Կենտկոմին առընթեր կուսակցական դպրոցը, իսկ 1936-1937 թվականներին սովորել և ավարտել է ԽՄԿԿ Կենտկոմին առընթեր պրոպագանդիստական բարձրագույն դպրոցը։ Հետագայում ավարտել է նաև Երևանի Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը (երեկոյան բաժինը)։ 1939 թվականից մինչև 1941 թվականը Բաբայանը պատմություն է դասավանդել Երևանի լեռնամետալուրգիական տեխնիկումում։

Բանակ է զորակոչվել 1941 թվականին։ Քաղաշխատողների կարճատև դասընթացներն ավարտելուց հետո Արտաշեսը նշանակվել է վաշտի քաղղեկ։ 25-րդ դիվիզիայի 161-րդ գնդի 4-րդ վաշտի քաղղեկ Բաբայանը մասնակցել է Սևաստոպոլի պաշտպանության հերոսական մարտերին, «Դեղին բարձունքի» գրավմանը։ Այդ մարտերում Բաբայանը վիրավորվել է, տեղափոխվել հոսպիտալ։ 1942 թվականի նոյեմբերին, մասնակցել է Ստալինգրադի ճակատամարտին։ 1942 թվականի նոյեմբերի 29-ին մարտական առաջադրանք է ստացել վերացնելու Օռլովկա գյուղում ամրացված գերմանական վաշտը։ Մի քանի անգամ վիրավորվելով Արտաշեսը նռնակի օգնությամբ վերացրել է թշնամու կրակակետը, ուշքի է եկել հոսպիտալում, միայն 4-րդ օրը։

Բաբայանը բանակից զորացրվել է 1948 թվականին։ 1948-1953 թվականներին եղել է Ազիզբեկովի կուսշրջկոմի առաջին քարտուղարը։ Առողջական վիճակի պատճառով նորից վերադարձել է ուսուցչական աշխատանքի։ Բաբայանը ակտիվորեն մասնակցել է Երևանի Սպանդարյանի շրջանի կուսհանձնաժողովի, վետերանների խորհրդի աշխատանքներին։ Մարտական ծառայությունների համար պարգևատրվել է «Խիզախության համար» և այլ մեդալներով, Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատվոգրերով։

Պարգևներ
--------

* «Խիզախության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Կիրակոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ալեքսան Մաթևոսի Կիրակոսյան** (օգոստոսի 18, 1918(1918-08-18), Այգաբաց, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն - հունվարի 9, 2007(2007-01-09), Երևան, Հայաստան), խորհրդային կուսակցական և պետական աշխատող, ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։ Սովորել է Հայկական մանկավարժական ինստիտուտում, ավարտել Խարկովի Վ. Ի. Լենինի անվան ռազմաքաղաքական ուսումնարանը (1942) և ՀԿԿ ԿԿ-ին կից կուսակցական դպրոցը (1948)։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմի։

Կենսագրություն
--------------

Եղել է Անիի շրջխորհրդի նախագահ (1948-1950), ՀԿԿ Ղուկասյանի (1952-1957) և Հոկտեմբերյանի (1958-1961) շրջկոմների առաջին քարտուղար, ՀԿԿ ԿԿ կուսօրգանների, ապա գյուղատնտեսական բաժինների վարիչ (1961-1965), ՀԽՍՀ կաթի և մսի արդյունաբերության նախարար (1965-1970)։ 1970 թվականից՝ ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալ, 1977 թվականից՝ առաջին տեղակալ։

Կիրակոսյանը ԽՍՀՄ 10-րդ գումարման Գերագույն խորհրդի, ՀԽՍՀ 3-4-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր էր, 1953 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ անդամ։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Հոկտեմբերյան հեղափոխության, «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2 շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Hetq.am: «Ալեքսան Կիրակոսյան. մարդը, գործիչը, մտածողը»

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 23698 · GND: 1159230749 · LCCN: n79012017 · VIAF: 40642160 · WorldCat VIAF: 40642160 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 451)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թովմասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Նարդոս Հովհաննեսի Թովմասյան** (1897, Երևան, Ռուսական կայսրություն - 1972), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է արհեստավորի ընտանիքում։ Փոքր հասակում կորցնում է մորը։ Սովորել է կանանց գիմնազիայում, որն ավարտել է 1918 թվականին։ 1923 թվականին ընդունվել է Երևանի մանկաբարձության ու գինեկոլոգիայի կլինիկային կից մանկաբարձության երկամյա դպրոցը։ Այն ավարտելուց հետո նույն կլինիկայում վեց տարի մանկաբարձ է աշխատել։ 1935 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ Մինչև 1937 թվականն աշխատել է Աշտարակի շրջանում, հետո տեղափոխվել է Երևանի մանկաբարձության ու գինեկոլոգիայի ինստիտուտ։ 1938-1939 թվականներին մանկաբարձական դպրոցում ուսումնական մասին վարիչ ու դասատու է եղել։ 1940 թվականին գործուղվել է Բաքու՝ վերաորակավորվելու որպես վիրաբույժ։

Պատերազմի առաջին օրերից ուղարկվել է ռազմաճակատ։ Որպես բուժսանգումարտակի բժիշկ ակտիվորեն մասնակցել է վիրավորների էվակուացմանը։ Ռազմաճակատում մնացել է մեկ տարի։

Վերադառնալով Երևան՝ բաժնի վարիչի պաշտոնով աշխատել է մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի ինստիտուտում։ 1957 թվականից անցել է կենսաթոշակի։

Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով և «Հայրենական մեծ պատերազմում աշխատանքային արիության համար» մեդալով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Վ. Գրիգորյան, Բ. Գ. Մելքումյան, Հայաստանի բժիշկները Մեծ հայրենականում, գիրք 2, Ե. 1987, էջ 95-96։
**Վազգեն Սարգսյանի տուն-թանգարան**, հայ հասարակական-քաղաքական և ռազմական գործիչ Վազգեն Սարգսյանի կյանքին ու գործունեությանը նվիրված թանգարան։ Բացվել է 2001 թվականի մարտի 5-ին, Վազգեն Սարգսյանի ծննդյան 43-րդ տարելիցի օրը։ Գտնվում է ՀՀ Արարատի մարզի Արարատ գյուղում։

Պատմություն
-----------

ՀՀ կառավարությունը 2000 թվականին որոշում է կայացրել Հայաստանի ազգային հերոս, հոկտեմբերի 27-ի ոճրագործությանը զոհ դարձած վարչապետ Վազգեն Սարգսյանի տուն-թանգարան ստեղծելու մասին։

Ցուցադրություն
--------------

Թանգարանում ամփոփված է Վազգեն Սարգսյան գրողի, զինվորի, սպարապետի, պետական գործչի կյանքն ու կենսագրությունը ներկայացնող պատմությունը։

Տուն-թանգարանի բակում տեղադրված է սպարապետի կիսանդրին (քանդակագործ` Կամսար Ղազարյան)։

Միջոցառումներ
-------------

Սպարապետի ծննդյան օրը մարտի 5-ին թանգարանում կազմակերպվում են տարբեր միջոցառումներ։

Հասցե
-----

Թանգարանը գտնվում է Արարատի մարզի Արարատ գյուղում, Գարեգին Նժդեհի փողոցի 7 հասցեում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արարատում բացվեց Վազգեն Սարգսյանի տուն-թանգարանը
2. ↑  «Ուսանողները Վազգեն Սարգսյանի ծննդյան օրը կայցելեն նրա տուն-թանգարան». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ մարտի 21-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 24-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սպարապետ Վազգեն Սարգսյան
* Վազգեն Սարգսյանի տուն-թանգարան Արխիվացված 2014-11-08 Wayback Machine

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Վազգեն Սարգսյանի տուն-թանգարան** կատեգորիայում։ |
**Հակոբ Եղիազարի Թևոսյան** (1913, գ. Քանգակ, Արեշի գավառ -), հայ բժիշկ, Երկրորդ աշխարհամարտի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

1916 թվականին նրանց ընտանիքը ըեղափոխվում է Վրաստան, իսկ 1926 թվականին՝ Հայաստան։ Սովորել է Խաչատուր Աբովյանի անվան դպրոցում։ Յոթերորդ դասարանն ավարտելուց հետո ուսումը շարունակել է մետաքսաարդյունաբերական տեխնիկումում։ Ավարտելուց հետո Շամշադինի շրջանում եղել է շերամապահության հրահանգիչ։ 1940 թվականին ավարտել է Մոսկվայի 1-ին բժշկական ինստիտուտը, նշանակվել Շեշեմիշևոյի (Ռյազանի մարզ) հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ։

Պատերազմի սկզբում եղել է զինվորական բժիշկ № 2991 էվակուհոսպիտալում՝ 100 մահճակալանոց բաժանմունքի վարիչի պաշտոնով։ 1943 թվականի մարտին նշանակվել է № 1046 ռազմասանիտարական գնացքի բուժսանծառայության պետ։ Զորացրվել է 1947 թվականին բժշկական ծառայության մայորի կոչումով։

Վերադառնալով Հայաստան՝ նշանակվել է Էջմիածնի շրջանի առբաժվար։ 1949 թվականին տեղափոխվել է Երևանի 1-ին հիվանդանոց և եղել է օրդինատոր քիթ-կոկորդ-ականջի բաժանմունքում։ 1951 թվականին ստանձնել է Երևանի երկաթգծի պոլիկլինիկայի վարիչի պաշտոնը։ Հետագայում տեղափոխվել է պոլիկլինիկայի քիթ-կոկորդ-ականջի բաժանմունք։

1943 թվականին ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը։ Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի, Կարմիր աստղի շքանշաններով և մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Վ. Գրիգորյան, Բ. Գ. Մելքումյան, Հայաստանի բժիշկները Մեծ հայրենականում, գիրք 2, Ե. 1987, էջ 91-92։
**Գառնիկ Հովակիմի Խաչատրյան** (1921, Խնձորուտ, Հայաստան - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ (1958): «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ», Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Գառնիկ Խաչատրյանը ծնվել է 1921 թվականին Ազիզբեկովի շրջանի Խնձորուտ գյուղում։ 1939 թվականին ավարտել է Նախիջևանի մանկավարժական տեխնիկումը, աշխատել է Աղխաչ գյուղի դպրոցում որպես ուսուցիչ։

Խաչատրյանը կարմիր բանակ է զորակոչվել 1941 թվականի ապրիլին։ Նա ծառայել է Վիննիցայի մարզում։ Երբ սկսվել է պատերազմը, մասնակցել է մի քանի մարտերի, որոնց ընթացքում երկու անգամ վիրավորվել է և 1943 թվականին, որպես պատերազմի հաշմանդամ, զորացրվել է բանակից։

1943 թվականին Խաչատրյանը հայրենի գյուղում շարունակել է ուսուցչական աշխատանքը։ Ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի հայոց լեզվի և գրականության ֆակուլտետը։ Երկար տարիներ աշխատել է Խնձորուտ գյուղում, եղել է դպրոցի տնօրենը։ 1958 թվականին Խաչատրյանին շնորհվել է հանրապետության վաստակավոր ուսուցչի կոչում։ Արժանացել է «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ» կրծքանշանի։ Պարգևատրվել է Խաչատուր Աբովյանի մեդալով։ Երկու անգամ արժանացել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության պատվոգրի։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ (1958)
* «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ» կրծքանշան
* Խաչատուր Աբովյանի մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Դիլանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հովհաննես Մեսրոպի Դիլանյան** (1916, Շրվենանց, Հայաստան - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1944): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Հովհաննես Դիլանյանը ծնվել է 1916 թվականին Ղափանի շրջանի Շրվենանց գյուղում։ 1935 թվականին ավարտել է հայրենի գյուղի միջնակարգ դպրոցի 9-րդ դասարանը, ուսուցչական աշխատանքի է անցել նախ՝ Վաչագանի, ապա՝ Նորաշենիկի տարրական դպրոցներում։ 1938-1941 թվականներին միաժամանակ հեռակայել և ավարտել է Երևանի մանկավարժական ուսումնարանը, այնուհետև սովորել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետում։

1941 թվականին, երբ սկսվել է Գերմանա-խորհրդային պատերազմը, Դիլանյանը զորակոչվել է կարմիր բանակ։ 1941 թվականին ավարտել է հրետանային գնդի կրտսեր հրամանատարների դպրոցը, այնուհետև ընդունվել է Թբիլիսիի 26 կոմիսարների անվան հրետանային ուսումնարանը, որն ավարտել է 1942 թվականին և ստացել լեյտենանտի կոչում։ 1942 թվականի հունիսից մեկնել է Հյուսիսային Կովկասի ռազմաճակատ՝ որպես մարտկոցի հրամանատար։ 276-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրետանային գնդում մարտնչել է Օրջոնիկիձեից մինչև Թամանի թերակղզին։ Նրա մարտկոցն աչքի է ընկել Բեսլանի մոտ թշնամու խմբավորումների ոչնչացմանը, ինչպես նաև Արդոն, Տիխորեցկ, Վորոշիլովսկ, Եյսկ քաղաքների ազատագրման մարտերին։ 1943 թվականի ապրիլին գործուղվել է Կոստրոմոյի 3-րդ լենինգրադյան հրետանային դպրոցը՝ վերապատրաստման, ավարտելուց հետո մեկնել է ռազմաճակատ, մարտնչել Կուրսկ-Օրյոլի աղեղում։ 1943 թվականին Վիտեբսկ քաղաքի ազատագրման կռիվներում ցուցաբերած խիզախության համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ Վիտեբսկի շրջանում հինգերորդ անգամ վիրավորվելուց և Իվանովի հոսպիտալում բուժվելուց հետո նշանակվել է Առաջին մերձբալթյան ռազմաճակատում գործող 156-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրետանային գնդի շտաբի պետի տեղակալ։ 1944 թվականին կապիտան Դիլանյանը մասնակցել է թշնամու 33 դիվիզիաների շրջապատմանը և ջախջախմանը, որի համար պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ 1944 թվականի օգոստոսին Ռիգայի մատույցներում ծանր վիրավորվել է, ուղարկվել թիկունք բուժվելու։

Դիլանյանը բուժվելուց հետո զորացրվել է և շարունակել մանկավարժական գործունեությունը։ Ուսմասվար և մաթեմատիկայի ուսուցիչ է աշխատել Շրվենանցի միջնակարգ դպրոցում, ապա՝ տնօրեն Խոտանանի դպրոցում։

Դիլանյանը պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով, «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալով և մի շարք պատվոգրերով։ 1944 թվականին Դիլանյանը ընդունվել է կուսակցության շարքերը։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Արշակ Գրիգորի Բադալյան** (1912, Ներքին Կարմիր աղբյուր - 1983), հայ մանկավարժ, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, ԽՄԿԿ անդամ 1944 թվականից։

Ծնվել է Շամշադինի շրջանի Ներքին Կարմիրաղբյուր գյուղում։ 1929 թվականին ավարտել է շրջկենտրոնի յոթամյա դպրոցը, իսկ 1934 թվականին՝ Երևանի մանկավարժական տեխնիկումը և անցել ուսուցչական աշխատանքի։ 1942 թվականի մարտին զորակոչվել է բանակ և ընդունվել Թբիլիսիի երկրորդ հետևակային դպրոցը։ Վեց ամիս սովորելուց հետո դպրոցի սովորողների ամբողջ կազմի հետ միասին տեղափոխվում է Հյուսիսային Կովկասի ճակատը, մասնակցում ճակատամարտերին, որտեղ և հոկտեմբերին վիրավորվում և տեղափոխվում է Կրասնոդարի էվակուացիոն № 5 հոսպիտալ։ Երեք ամսից բուժվելուց հետո ընդգրկում է № 120 պահեստային գնդում, որտեղ էլ ծառայում է մինչև պատերազմի ավարտը։

1941 թվականին ավարտել է հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետի երկրորդ կուրսը։ 1945 թվականին զորացրվել և անցել է ուսուցչական աշխատանքի Բերդի № 1 միջնակարգ դպրոցում։

Պարգևատրվել է մի շարք մեդալներով ու պատվոգրերով։

Արշակ Բադալյանը շրջանի ինքնագործունեության խմբի ակտիվ մասնակիցն էր ու կազմակերպիչն էր։ Երկար տարիներ հանդես է եկել թատերական խմբում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Մ. Սաղումյան, Հայրենիքի կանչով, Ե. «Հայաստան», 1985։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հարություն Խաչատրյան (այլ կիրառումներ)

**Հարություն Թովմասի Խաչատրյան** (1921, Տաշտուն, Հայաստան), հայ մանկավարժ, ԽՄԿԿ անդամ (1941), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Հարություն Խաչատրյանը ծնվել է 1921 թվականին, Մեղրու շրջանի Տաշտուն գյուղում։ 1930 թվականին հոր մահից հետո Հարությունը ուսմանը զուգընթաց կատարել է տարբեր աշխատանքներ։ Ավարտել է Լիճքի միջնակարգ դպրոցը և 1939 թվականին ընդունվել Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը, առաջին կուրսից 1939 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ, ծառայել է Արևմտյան Բելոռուսիայի Սլոնիմ քաղաքում, 10-րդ բանակի 29-րդ դիվիզիայի 106-րդ հետևակային գնդում։ Սովորել է գնդի դպրոցում, ստացել սերժանտի կոչում։

10-րդ բանակի 304-րդ առանձին զենիթային դիվիզիայում նշանակվել է մարտկոցի հրամանատար և պատերազմի սկզբին մասնակցել Բրեստի պաշտպանության համար մարտական գործողություններին, որի համար պարգևատրվել է «Խիզախության համար» մեդալով, ապա մասնակցել է Սմոլենսկի, Մոսկվայի պաշտպանությանը։ Խիզախության համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով և «Խիզախության համար» երկրորդ մեդալով։ 1941 թվականի նոյեմբերի 6-ին Մոսկվայի պաշտպանության օրերին ընդունվել է կուսակցության շարքերը։ 1945 թվականին Խաչատրյանը Անդրբայկալյան ռազմաճակատի զորամիավորման կազմում մասնակցել է Ճապոնիայի բանակի ջախջախմանը։

1945 թվականի վերջին Խաչատրյանը զորացրվել է բանակից։ 1946 թվականին աշխատել է Մեղրու շրջանի Տաշտուն գյուղի 8-ամյա դպրոցում ռուսաց լեզվի և գրականության ուսուցիչ։ Ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի ռուսաց լեզվի և գրականության ֆակուլտետը և նույն դպրոցում շարունակել աշխատել ուսմասվար, դպրոցի տնօրեն։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* «Խիզախության համար» կրկնակի մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վոլոդյա Գրիգորյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գրիգորյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վոլոդյա Հակոբի Գրիգորյան** (1925, նոյեմբերի 18, Ալավերդի - նոյեմբերի 6, 2017), հայ դերասան։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1978)։

Կենսագրություն
--------------

Վոլոդյա Գրիգորյանը ծնվել է 1925 թվականին Լոռու մարզի Հագվի գյուղում։ Հայրը 1908 թվականից աշխատել է Ալավերդու պղնձաձուլարանում, հետագայում Ալավերդի է տեղափոխել նաև ընտանիքը։ Դպրոցն ավարտել է Ալավերդիում։ Առաջին անգամ բեմ է բարձրացել Ալավերդու պետական բանվորական թատրոնում։ Կարճ ժամանակ անց դարձել թատրոնի առաջատարը և կերպավորել խաղացանկի գրեթե բոլոր հերոսներին։ 1951 թվականին Ալավերդու բանվորական թատրոնի փակվելուց հետո աշխատել է Ստեփանավանի, այնուհետև Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոններում։ Սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դերասանական ֆակուլտետում՝ Արմեն Գուլակյանի արվեստանոցում։ Ուսումը կիսատ է թողնել և շարունակել է  դերասանական գործունեությունը Վանաձորի Հովհաննես Աբելյանի անվան դրամատիկական թատրոնում, որտեղ խաղացել է շուրջ 50 տարի՝ մինչ 1993 թվականը։ Հայ մեծանուն դերասանների` Հրաչյա Ներսիսյան, Ավետ Ավետիսյան, Վահրամ Փափազյան և ուրիշների հետ։ Սերտ ու բարեկամական կապեր է ունեցել հատկապես Փափազյանի հետ՝ արժանանալով նրա բարձր գնահատականին։ Վոլոդյա Գրիգորյանը համարվում է Վահրամ Փափազյանի լավագույն կասիոներից մեկը։ 1970-ին հիմնադրել է ՀԹԳՄ Կիրովականի բաժանմունքը և դրան կից դերասանական ստուդիան, որը կարևոր նշանակություն ունեցավ հանրապետության երրորդ քաղաքում և ընդհանրապես Լոռում դերասնական կադրերի նախանական պատրաստության գործում։ Ստուդիականների մեծ մասը համալրեցին Վանաձորի Հովհ. Աբելյանի անվան պետթատրոնի արտիստակամ կազմը։ Նախաձեռնել և համախոհների հետ հիմանդրել է նաև (1979 թ.) «Թատերական Լոռի փառատոնը, որը գործում է մինչև օրս։ Վոլոդյա Գրիգորյանը երկար տարիներ ղեկավարել է նաև Կիրովականի Երկաթուղայինների ակումբի ժողովրդական թատրոնը, ինքնագործ դերասանների հետ բեմադրելով մի քանի տասնյակ ներկայացումներ։ Ներկայացումներ է բեմադրել նաև Աբելյանի անվան թատրոնում։

Ալավերդու, Վանաձորի, Ստեփանավանի և Երևանի Պատանի Հանդիսատեսի թատրոններում։   Վոլոդյա Գրիգորյանը կերտել է շուրջ 200 կերպարներ`

* Ֆերդինանդ (Շիլլեր «Ավազակներ»)
* Դավիթ Կոպերֆիլդ (Չարլզ Դիքքենս «Դավիթ Կոպերֆիլդ»)
* Սեյրան (Շիրվանզադե «Նամուս»)
* Մակբեթ (Շեքսպիր «Մակբեթ»)
* Ռիչարդ Երրորդ (Շեքսպիր «Ռիչարդ Երրորդ»)
* Քեբըթ (Յուջին Օ Նիլ «Սերը ծփիների տակ»)
* Բաղդասար (Հ.Պարոնյան «Բաղդասար աղբար»)
* Մանուկ Աղա (Հ.Պարոնյան «Մեծապատիվ մուրացկաններ»)
* Կոլոմիյցեվ (Մաքսիմ Գորկի «Վերջինները»)
* Եզոպոս (Գ.Ֆիգեյրետո «Եզոպոս»)
* Բոռ (Ա.Վոյնիչ «Բոռ») և այլն։

Նկարահանվել է նաև ֆիլմերում՝

* «Հեծյալը, որին սպասում էին»
* «Հրդեհ»

Մրցանակներ և պարգևներ
---------------------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, 1967
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, 1978
* Ալավերդու պատվավոր քաղաքացի
* Արտավազդ մրցանակ, 2014

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «Կյանքից հեռացել է ՀՀ ժողովրդական արտիստ Վոլոդյա Գրիգորյանը». aysor.am. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 8-ին.
3. ↑  «Վոլոդյա Գրիգորյանի կենսագրությունը avproduction.am կայքում». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ նոյեմբերի 11-ին. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 12-ին.
4. ↑  Григорян Владимир Яковлевич
3. «Ապրելն ինքնին երջանկություն է(չաշխատող հղում)
»
**Ռոզա Արշալույսի Մինասյան** (1922, Սարատակ, Հայաստան), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1943): Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ռոզա Մինասյանը ծնվել է 1922 թվականին, Արթիկի շրջանի Սարատակ գյուղում։ 1938 թվականին ավարտել է Լենինականի Մռավյանի անվան մանկավարժական ուսումնարանը և աշխատանքի անցել սկզբում հայրենի, ապա՝ Հոռոմ գյուղի միջնակարգ դպրոցում։ 1939 թվականին Ռոզան ընդունվել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտ։

Հորը ռազմաճակատ ուղարկելուց հետո Ռոզան նույնպես որպես կամավորական մեկնել է ռազմաճակատ, միացել Կովկասի պաշտպանների շարքերին։ Զենիթային մարտկոցը, որի անձնակազմում կռվել է Ռոզան, անվրեպ կրակով գետնին են տապալել ռմբակոծիչներ ու կործանիչներ։ Ռոզայի հայրը 1943 թվականին հրամանատարության հերթական առաջադրանքը կատարելիս զոհվել է Կրիմսկ քաղաքի մատույցներում։ 1943 թվականին Ռոզան ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։

1945 թվականին Ռոզան հաղթանակով վերադարձել է հայրենի գյուղ, շարունակել մանկավարժական աշխատանքը։ Մինասյանն աշխատել է Արթիկի շրջանի Լուսակերտ, Գեղանիստ գյուղերի լոթնամյա դպրոցներում, Ալագյազի, Ապարանի գիշերօթիկ դպրոցներում, դասավանդել հայոց լեզու և գրականություն։ 1966 թվականին տեղափոխվել է Երևան և մինչև կենսաթոշակի անցնելն աշխատել է Երևանի № 12 գիշերօթիկ դպրոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Օլաֆ Տոն** (գերմ.՝ Olaf Thon, մայիսի 1, 1966(1966-05-01), Գելզենկիրխեն, Մյունստեր, Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիա, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), գերմանացի ֆուտբոլիստ, 1990 թվականի աշխարհի չեմպիոն։ Հայտնի է «Շալկե 04»-ում և Մյունխենի «Բավարիա»-ում ելույթներով։

Կարիերա
-------

### Ակումբային

1980-1983 թվականներին Թոնը խաղացել է «Շալկե 04» պատանեկան թիմում։ 1984 թվականի օգոստոսի 24-ին նա իր նորամուտը նշեց մեծահասակների թիմում՝ Մյոնխենգլադբախի «Բորուսիայի» հետ խաղում։ Օլաֆը «Շալկեում» խաղացել է 5 մրցաշրջան, որից հետո տեղափոխվել է «Բավարիա»:Մյունխենցիների կազմում նա դարձել Է Գերմանիայի եռակի չեմպիոն։ Ընդամենը «Բավարիայի» կազմում տոնն անցկացրել է 6 մրցաշրջան, որից հետո վերադարձել է «Շալկե», որի հետ 1997 թվականին կարողացել է հաղթել նաև իր առաջին եվրագավաթը՝ ՈՒԵՖԱ-ի գավաթը։ 2002 թվականին տոնն ավարտեց կարիերան։

### Միջազգային

Թոնը Գերմանիայի հավաքականի կազմում խաղացել է աշխարհի երեք առաջնություններում, այդ թվում՝ գերմանացիների համար 1990 թվականի հաղթական առաջնությունում, ինչպես նաև 1988 թվականի Եվրոպայի առաջնությունում։ 1990-1998 թվականներին Թոնը հազվադեպ էր խաղում ազգային հավաքականում՝ գլխավոր մարզիչ Բերտի Ֆոգտսի հետ տարաձայնությունների պատճառով։

### Մարզչական

2002-2009թվականերին աշխատել է «Շալկե 04»-ում որպես մարքեթինգի մենեջեր։ 2010 թվականին զբաղեցրել է «Հյուլսի» գլխավոր մարզչի պաշտոնը։ 2011 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Տոնն ազատվեց թիմի խաղացողների հետ տարաձայնությունների պատճառով։

Ձեռքբերումներ
-------------

### Ակումբային

**«Շալկե 04»**

* ՈՒԵՖԱ-ի գավաթակիր՝ 1997
* Գերմանիայի Գավաթակիր՝ 2001, 2002

**«Բավարիա»**

* Գերմանիայի Չեմպիոն՝ 1988/89, 1989/90, 1993/94

### Միջազգային

* Աշխարհի չեմպիոն՝ 1990

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Профиль на сайте fussballdaten.de (գերմ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Օլաֆ Թոն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | eu-football.info (խաղացող) · FootballDatabase.eu · Fussballdaten.de · Kicker.de · National Football Teams.com · Transfermarkt (խաղացող) · Transfermarkt (մարզիչ) · worldfootball.net (խաղացող) · Գերմանական ֆուտբոլային միություն · ՖԻՖԱ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Munzinger |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 114949700 · GTAA: 161010 · VIAF: 49942114 · WorldCat VIAF: 49942114 |

 |
**Բալաբեկ Սիրականի Միքայելյան** (1918, Ծովասար, Հայաստան - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Բալաբեկ Միքայելյանը ծնվել է 1918 թվականին, Մարտունու շրջանի Թազագյուղում։ Միջնակարգ կրթությունն ստացել է շրջկենտրոնի միջնակարգ դպրոցում։ 1938 թվականին նշանակվել է շրջանի Վերին Գետաշեն գյուղի դպրոցի հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ։

Միքայելյանը 1940 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Սովորել է հրետանային դպրոցում։ Հայրենական մեծ պատերազմի օրերին մասնակցել է Կերչում մղված ծանր մարտերին, 1942 թվականին ծանր վիրավորվել է և զորացրվել բանակից։

1942 թվականին վերադառնալով հայրենի գյուղ, Միքայելյանը նշանակվել է Թազագյուղի դպրոցի հայոց լեզվի ուսուցիչ։ 1948 թվականին ավարտել է Երևանի հայկական պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի լեզվի և գրականության ֆակուլտետը և աշխատել է որպես դպրոցի ուսմասվար։ 1850-1955 թվականներին Միքայելյանը նշանակվել է Երանոս գյուղի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ 1955 թվականին տեղափոխվել է Աբովյանի շրջան, Սարանիստ և Կապուտան գյուղերում աշխատել է որպես դպրոցի ուսմասվար, ապա՝ տնօրեն։

Բարձր են գնահատվել Միքայելյանի ծառայությունները։ Նա պարգևատրվել է «Խիզախության համար», «Կովկասի պաշտպանության համար», «Աշխատանքային գերազանցության համար» և այլ մեդալներով ու պատվոգրերով։

Պարգևներ
--------

* «Խիզախության համար» մեդալ
* «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ
* «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Նոնգոտամբա Շուցա (Նոշ) Ա Լոդի** (սվահիլի՝ Nongotamba Shutsa (Nosh) A Lody, հուլիսի 17, 1989(1989-07-17), Լիկասի, Կատանգա, ԿԴՀ), ֆինն և կոնգոյացի ֆուտբոլիստ, որը խաղում է կենտրոնական պաշտպանի և հենակետային կիսապաշտպանի դիրքում։

Կենսագրություն
--------------

Նոշ Ա Լոդին ծնվել է 1989 թվականի հուլիսի 17-ին Զաիրիայի Լիկասի քաղաքում (այժմ՝ Կոնգոյի Դեմոկրատական ​​Հանրապետությունում)։

Մանկուց տեղափոխվել է Ֆինլանդիա։ Նա ֆուտբոլ է խաղացել ՍԱՊԱ (2001-2002 թվականներ) և Հելսինկիի ՀԻԿ (2003-2008 թվականներ) ակումբներում։

Խաղացել է կենտրոնական պաշտպանի և հենակետային կիսապաշտպանի դիրքերում։ 2008-2009 թվականներին հանդես է եկել ХИКа — ХИК-04 դուբլում, անցկացրել է 42 հանդիպում, խփել 1 գոլ։

2010-2011 թվականներին նա «Յարոյի» կազմում անցկացրել է 23 հանդիպում՝ իր նորամուտը նշելով Ֆինլանդիայի առաջնությունում։ 2011 թվականի մրցաշրջանում նա վարձավճարով հանդես է եկել նաև Յակոբշտադում, որտեղ մասնակցել է 4 հանդիպման։

2012-2014 թվականներին նա իր կարիերայի ամենաերկար շրջանն անցկացրել է ՄյուՊա-47-ում՝ անցկացնելով 81 հանդիպում և դառնալով 2 գոլի հեղինակ։ Նա իր նորամուտը նշեց եվրոպական մրցաշարերում թիմի կազմում՝ երկու մրցաշրջանի ընթացքում անցկացնելով 8 հանդիպում Եվրոպայի լիգայում և խփելով 1 գոլ։

2015 թվականին նա խաղացել է ԿՊՏ-ում (30 հանդիպում, 1 գոլ), 2016 թվականին՝ ՊԿ-35 (5 հանդիպում) և «Հոնկի»-ում (6 հանդիպում), 2017 թվականին՝ ՀԻՖԿ-ում (27 հանդիպում), 2018-ին՝ ԿյաՊա-ում (6 հանդիպում), 2019 թվականին՝ ՍոՎո-ի համար։

2008 թվականին նա Ֆինլանդիայի հավաքականի կազմում մինչև 20 տարեկան խաղացողների կազմում անցկացրել է 5 հանդիպում։

Իր խաղային կարիերան ավարտելուց հետո նա սկսեց աշխատել երաժշտական ​​և մեդիա բիզնեսում՝ հիմնելով Marmori Entertainment մուլտիմեդիա ընկերությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. 1 2  FBref.com(բազմ․)
3. 1 2 3  «Nosh A Lody - Profilo giocatore». *www.transfermarkt.it* (իտալերեն). Վերցված է 2023 թ․ նոյեմբերի 29-ին.
4. ↑  «Veikkausliiga | Klubin Nosh A Lody haluaa vastuuta». *web.archive.org*. 2012 թ․ հունիսի 14. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 14-ին. Վերցված է 2023 թ․ նոյեմբերի 29-ին.
5. 1 2 3  «Congo DR - N. A Lody - Profile with news, career statistics and history - Soccerway». *nr.soccerway.com*. Վերցված է 2023 թ․ նոյեմբերի 29-ին.
6. ↑  «Musiikki | Nosh A Lody vaihtoi jalkapallon viihdebisnekseen ja tahtoo nyt määritellä, miltä Suomi näyttää ja tuntuu». *Helsingin Sanomat* (ֆիններեն). 2023 թ․ ապրիլի 26. Վերցված է 2023 թ․ նոյեմբերի 29-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նոշ Ա Լոդի» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · Soccerway · Transfermarkt (խաղացող) |

 |
**Թամարա Նիկոլայի Լիսիցյան** (մարտի 3, 1923(1923-03-03), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 29, 2009(2009-11-29), Մոսկվա, Ռուսաստան), կինոռեժիսոր, սցենարիստ։ ՌԴ ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1985)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Թամարա Լիսիցյանը ծնվել է 1923 թվականին Թբիլիսիում Նիկոլայ Պավելի Լիսիցյանի և Մարֆա Իվանովայի ընտանիքում։ Եղել է օպերային երգիչ Պավել Լիսիցյանի զարմուհին։ 1939 թվականին սովորել է Թբիլիսիի թատերական ինստիտուտի դերասանական ֆակուլտետում։ 1941, 1944-1946 թվականներին ուսումը շարունակել է Մոսկվայի քաղաքային թատերական ուսումնարանում։ Մասնակցել է Գերմանա-խորհրդային պատերազմին։ 1952-1954 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Թատերական արվեստի պետական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետում։ 1959 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Կինեմատոգրաֆիստների համամիութենական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը (Կոզինցևի արվեստանոց)։

Հետպատերազմյան տարիներին աշխատել է Իտալիայի «Սովէքսպորտֆիլմ»-ում։ Հեղինակել է մի շարք գիտահանրամատչելի, գովազդային, կարճամետրաժ ֆիլմեր, հոլովակներ, սցենարներ։ Եղել է մի շարք հին ֆիլմերի վերականգնման ռեժիսորը՝ «Պետրոս Մեծ», «Խաչակիրները» և այլն։

Ֆիլմագրություն
--------------

* «Սոմբրերո», 1959
* «Տիեզերագնաց №…», 1961 (կարճամետրաժ)
* «Նորը Արևելքում», 1962
* «ԽՍՀՄ-ը իտալացիների աչքերով», 1964
* «Ֆիթիլ», 1965
* «Չիպոլինո», 1973
* «Ջելսոմինոյի կախարդական ձայնը», 1977
* «Նռների կղզում», 1981
* «Գրետա» ամառանոցի գաղտնիքը», 1983
* «Առեղծվածային ժառանգորդը», 1987

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Թամարա Լիսիցյանի կենսագրությունը AV Production կայքում». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 18-ին.
2. ↑  Թամարա Լիսիցյանի կենսագրությունը kino-teatr.ru կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆիլմերի ցանկը IMDb կայքում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000034849732 · LCCN: n2004033260 · VIAF: 11695799 · WorldCat VIAF: 11695799 |

 |
**Լիդիա Վասիլևնա Գասպարյան** (1923, Զապորոժիեի մարզ, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մանկավարժ, բժիշկ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Լիդիա Գասպարյանը ծնվել է 1923 թվականին, Զապորոժիեի մարզի Նե-Ֆերոգոլսկի շրջանի Դեմյանովկա գյուղում։ Սովորել է Սամարղանդի բժշկական ինստիտուտում։ 1942 թվականի օգոստոսի 12-ին Սամարղանդի բժշկական ինստիտուտի կոմերիտական ժողովի ժամանակ ստացվել են ռազմաճակատ մեկնելու կոմերիտական ուղեգրեր։

Հայրենիքի նկատմամբ սրբազան պարտքը կատարելու համար Լիդիան հոսպիտալի հետ մեկնել է ռազմաճակատ։ Լինում էր, որ 2-3 օր ու գիշեր շարունակ չէին հեռանում հոսպիտալից, մինչև ավարտվեր վիրավոր մարտիկների ընդունումը և առաջին անհրաժեշտ բուժօգնություն ցույց տալը։ Լիդիան աշխատել է վիրահատող խմբում։ Չորս ամիս ծառայելուց հետո նա պարգևատրվել է «Բժշկական ծառայության գերազանցիկ» կրծքանշանով և այլ մարտական մեդալներով։ Զորամասի կազմում Լիդիան եղել է Լեհաստանում ու Չեխոսլովակիայում։ Ուկրաինայում ծառայելիս ծանոթացել է հոսպիտալի վիրաբույժներից մեկի՝ Երևանի բժշկական ինստիտուտի շրջանավարտ Դավիթ Գասպարյանի հետ, և նրանք ամուսնացել են։

Պատերազմի ավարտից հետո Լիդիան ամուսնու հետ փոխադրվել են Ուրալ։ Լիդիան աշխատել է դպրոցում։ Որոշ ժամանակ անց տեղափոխվել են Երևան, որտեղ Պուշկինի անվան միջնակարգ դպրոցում դասավանդել է տնարարություն։

Պարգևներ
--------

* «Բժշկական ծառայության գերազանցիկ» կրծքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Եվգենի Իվանովիչ Յատչենկո** (ռուս.՝ Евгений Иванович Ятченко, օգոստոսի 25, 1986(1986-08-25), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս ֆուտբոլիստ, եզրային պաշտպան, Ռուսաստանի սպորտի վարպետ։

Կարիերա
-------

Մոսկվայի «Դինամոյի» ՕՌՄՊՄԴ-ի սան է։ 2006 թվականին երկու հանդիպում է անցկացրել Պրեմիեր լիգայում՝ «Դինամոյի» հիմնական կազմում իր նորամուտը նշելով մարտի 5-ին՝ Ռուսաստանի գավաթի 1/8 եզրափակչի «Կռիլյա Սովետովի» դեմ խաղում։ Հիմնականում խաղացել է երկրորդ կազմում։ 2007 թվականին հայտարարվել է, որ Եվգենին եղբոր՝ Դմիտրիի հետ միասին վարձավճարով տեղափոխվել է Նալչիկի «Սպարտակ», սակայն 2007 թվականի համար «Սպարտակը» հայտագրել է միայն Դմիտրիին, իսկ Եվգենին հայտավորվել է Առաջին դիվիզիոնում հանդես եկող «Մետալուրգ-Կուզբաս» ակումբի կողմից։ 2009 թվականի մարտին նա պայմանագիր է կնքել «Ուրալի» հետ։ 2010 թվականին վարձավճարով տեղափոխվել է «Վոլգար-Գազպրոմ»։ 2011/2012 մրցաշրջանում Յատչենկոն վերադարձել է «Ուրալ», որի կազմում իր առաջին գոլը խփել է 2011 թվականի հունիսի 7-ին «Սիբիրի» դեմ խաղում, որն ի վերջո դարձել է հաղթական։ 2011 թվականի դեկտեմբերի 19-ին պայմանագիր է կնքել «Շիննիկի» հետ։ 2018 թվականին տեղափոխվել է «Մորդովիա», իսկ 2021 թվականին՝ «Ալաշկերտ»։

Անձնական կյանք
--------------

Ֆուտբոլիստ Դմիտրի Յատչենկոյի երկվորյակ եղբայրն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. 1 2  FBref.com(բազմ․)
3. ↑  Приказ «О присвоении спортивного звания „Мастер спорта России"» от 30 августа 2019 г. № 119 нг(չաշխատող հղում)
4. ↑  Независимая спортивная газета. 2007 год. № 01. Новости российского трансферного рынка
5. ↑  «Заявка-2007 ПФК «Спартак-Нальчик» на официальном сайте РФПЛ». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ սեպտեմբերի 27-ին. Վերցված է 2007 թ․ հունիսի 23-ին.
6. ↑  «Спорт-Экспресс»
7. ↑  «Протокол матча «Урал» 3 : 2 «Сибирь»». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հունիսի 10-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունիսի 7-ին.
8. ↑  В «Шиннике» — новый футболист

Արտաքին հղումներ
----------------

* Եվգենի Յատչենկոն Soccer.ru կայքում
* Եվգենի Յատչենկոյի էջը «Շիննիկ» ակումբի կայքում
* Եվգենի Յատչենկոյի մասին «Դինամո» (Մոսկվա) ակումբի երկրպագուների կայքում
**Ռոբեր Բուձինսկի** (ֆր.՝ Robert Budzynski, մայիսի 21, 1940(1940-05-21), Calonne-Ricouart - հուլիսի 17, 2023(2023-07-17), Նանտ), լեհական ծագմամբ ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ Իր խաղային կարիերայի ավարտից հետո Ռոբեր Բուձինսկին դարձել է մարզական տնօրեն։

Հանդես է եկել «Լանս» և «Նանտ» ակումբներում և Ֆրանսիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում։ Եղել է Ֆրանսիայի կրկնակի չեմպիոն (1964/1965, 1965/1966) և Ֆրանսիայի սուպերգավաթակիր (1965)։

Ակումբային կարիերա
------------------

Ռոբեր Բուձինսկին ծնվել է 1940 թվականի մայիսի 21-ին Կալոնե-Ռիկուար քաղաքում, եղել է «Բեթուն» և «Օշել» ֆուտբոլի երիտասարդական ակումբների սան։

Պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլում իր դեբյուտը նշել է 1958 թվականին «Լանս» կազմում, որտեղ անցկացրել է հինգ մրցաշրջան՝ մասնակցելով Լիգա 1-ի 134 հանդիպման։ Ակումբում անցկացրած ժամանակի մեծ մասը եղել է հիմնական պաշտպան։

1963 թվականին Ռոբեր Բուձինսկին տեղափոխվել է «Նանտ» ակումբ, որի կազմում անցկացրել է վեց մրցաշրջան։ «Նանտում» նա եղել է և՛ հիմնական և՛ պահեստային խաղացող։ «Նանտի» կազմում նա երկու անգամ դարձել է Ֆրանսիայի չեմպիոն, մեկ անգամ՝ Ֆրանսիայի սուպերգավաթակիր։ Ֆուտբոլիստն իր պրոֆեսիոնալ կարիերան ավարտել է 1969 թվականին։

Կարիերան հավաքականում
---------------------

Ֆրանսիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում նա իր նորամուտը նշել է 1965 թվականին։ Հավաքականում իր կարիերայի ընթացքում, որը տևել է ութ տարի, նա 11 հանդիպում է անցկացրել երկրի հիմնական թիմի կազմում։ 1966 թվականին Բուձինսկին մասնակցել է Անգլիայում կայացած աշխարհի առաջնությանը։

Ռոբեր Բուձինսկին մահացել է 2023 թվականի հուլիսի 17-ին, 83 տարեկան հասակում։

Նվաճումներ
----------

### «Նանտ»

* Ֆրանսիայի սուպերգավաթակիր (1965թ)
* Ֆրանսիայի չեմպիոն (1964/65, 1965/66)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Fichier des personnes décédées
3. 1 2  L'ancien joueur de Nantes et international français Robert Budzynski est mort (ֆր.)
4. ↑  «L'ancien joueur de Nantes et international français Robert Budzynski est mort». *L'Équipe* (ֆրանսերեն). Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 17-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Profile, stats and pictures
* Profile, stats and pictures
* Статистика за сборную
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գալիկյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արծրունի Գաբրիելի Գալիկյան** (սեպտեմբերի 8, 1912(1912-09-08), Վան, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - օգոստոսի 20, 2004(2004-08-20), Երևան, Հայաստան), հայ ճարտարապետ։

Կենսագրություն
--------------

1937 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը, աշխատել է Ալեքսանդր Թամանյանի արվեստանոցում, այնուհետև՝ Հայարդնախագիծ ինստիտուտում։

1942 թվականին 409-րդ հայկական դիվիզիայի կազմում մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողություններին։ 1944-1945 թվականներին գտնվել է ֆաշիստական համակենտրոնացման ճամբարներում, վերադարձել է հայրենիք, բռնադատվել և 10 տարով աքսորվել Լվով, ապա՝ Նորիլսկ։

1949-1957 թվականներին եղել է կալանավայրում շինարարության պետ, 1951 թվականից՝ նախագծային ինստիտուտի հեղինակ-ճարտարապետ, 1957-1999 թվականներին՝ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի գլխավոր ճարտարապետ։

Ստեղծագործական աշխատանք
-----------------------

Գալիկյանի նախագծերով և ղեկավարությամբ կառուցվել են Էջմիածնի Մայրավանքի արևելյան և հյուսիսային (աշտարակի ժամացույցով) դարպասները, Արարատյան թեմի վարչական շենքը Երևանում, վերակառուցվել հին և նոր վեհարանները, «Ղազարապատ» շենքը, տպարանը, ճեմարանը (նոր մասի հավելումով), վանականների հանրակացարանը, Երևանի Սուրբ Սարգիս եկեղեցին, Խոր վիրապ վանքը, Գեղարդավանքի բնակելի շենքերը, 1986-1987 թվականներին՝ Արտաշատի շրջանի Մրգավան գյուղի Սուրբ Հակոբ եկեղեցի և այլ եկեղեցական շինություններ։

1966-1968 թվականներին միաժամանակ աշխատել է Հայարդնախագիծ ինստիտուտում, 1975 թվականին նախագծել է Քանաքեռի տարածքում կառուցված ուռուցքաբանության հիվանդանոցի համալիրը։

Պարգևներ
--------

2002 թվականին արժանացել է Ալեքսանդր Թամանյանի անվան ոսկե մեդալի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «Репрессированные архитекторы Приенисейской Сибири». *www.memorial.krsk.ru*. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ մայիսի 19-ին. Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 8-ին.
3. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.
**Ժաիր Մարինյո** (բրազ.-պորտ.՝ Jair Marinho de Oliveira, հուլիսի 17, 1936(1936-07-17), Santo Antônio de Pádua, Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա - մարտի 7, 2020(2020-03-07), Նիտերոյ, Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, 1962 թվականին դարձել է աշխարհի չեմպիոն։

Կարիերա
-------

Ժաիր Մարինյոն կարիերան սկսել է 1956 թվականին, «Ֆլումինենսե» ակումբում և այդ ակումբում հանդես է եկել 7 տարի` անցկացնելով 258 հանդիպում և խփելով մեկ գոլ։ «Ֆլու»-ի հետ նա հաղթել է Ռիո դե Ժանեյրոյի նահանգի մեկ առաջնություն և Ռիո Սան Պաուլուի երկու մրցախաղ։ Այնուհետև խաղացել է «Պորտուգեզու Դեսպորտոսում», «Կորինթիանս-ում», «Վասկո դա Գամա» և «Կամպու Գրանդի» ակումբներում։

1961-1962 թվականներին Ժաիր Մարինյոն խաղացել է Բրազիլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում։ 1961 թվականին հավաքականի հետ հաղթել է Օ'Հիգգինսի և Օսվալդո Կրուզի գավաթները, իսկ 1962 թվականին դարձել է աշխարհի չեմպիոն, չնայած որ չի մասնակցել մրցաշարի ոչ մի խաղի. նրա տեղը զբաղեցրել է Ջալմա Սանտոսը։

Ավարտելով ֆուտբոլիստի կարիերան` Ժաիրն աշխատել է Ռիու-Գրանդիի ֆուտբոլային դպրոցում։

Անձնական կյանք
--------------

Ամուսնացած է եղել, ունեցել է 4 երեխա և 3 թոռ։

Նվաճումներ
----------

* Ռիո Սան Պաուլու մրցաշարի չեմպիոն. 1957, 1960
* Ռիո դե Ժանեյրո նահանգի չեմպիոն. 1959
* Օ'Հիգգինսի գավաթի գավաթակիր. 1961
* Օսվալդո Կրուզի գավաթի գավաթակիր. 1961
* Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն. 1962

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Morre Jair Marinho, ídolo do Fluminense e campeão mundial pela seleção brasileira em 1962 (порт.)
2. ↑  «Morre Jair Marinho». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 8-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 11-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պրոֆիլը brasilnacopa կայքում(չաշխատող հղում)
* Հոդված terceirotempo.ig.com.br կայքում
* Հոդվածը flumania.com.br կայքում Արխիվացված 2009-07-30 Wayback Machine

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · National Football Teams.com · Sambafoot · worldfootball.net (խաղացող) · ՖԻՖԱ |

 |