**Այրոնբրիջի կիրճ**, Սեվերն գետի առաջացրած խոր կիրճը Անգլիայի Շրոփշիր կոմսության Ուեսթ Միդլենդս շրջանում։ Առաջացել է վաղ անցյալում ցամաքած Լափվորթ լճի սառցադաշտային ապարների արտահոսքի հետևանքով՝ սառցե դարաշրջանի վերջում։ Կիրճը կազմող ժայռերի կտրվածքային ուսումնասիրությունները բացահայտեցին, որ կիրճը հարուստ է այնպիսի օգտակար հանածոներով, ինչպիսիք են ածուխը, երկաթը, կրաքարը և հրակայուն կավը։ Այս բացահայտումը նպաստեց տարածքի կտրուկ տնտեսական աճին արդյունաբերական հեղափոխության վաղ շրջանում։
Կիրճը սկզբնապես կոչվում էր Սեվերնի կիրճ, իսկ ներկայումս կրում է նրա վրա կառուցված երկաթե կամրջի (անգլ.՝ Iron Bridge) անունը, որն աշխարհում առաջին երկաթե կամուրջն է և հանդիսանում է նաև շրջանում ծավալված արդյունաբերության խորհրդանիշ-հուշարձան։ Կամուրջը կառուցվել է 1779 թվականին և իրար է կապել արդյունաբերական Բրոսլի քաղաքը և հանքարդյունաբերական Մեդլի ավանը։ Տարածքը վաղ արդյունաբերողների շրջանում հռչակվել էր երկու պատճառով՝ անմշակ ածխի, երկաթի հանքաքարի, կրաքարի և կավի հանքանյութերից հենց կիրճում արտադրում էին երկաթ, կավե խողովակներ, հախճապակի, կղմինդր և ճենապակի, ապա Սեվերն գետի միջոցով կազմակերպում փոխադրումը։ Խորը և լայն գետը հնարավորություն էր տալիս արտադրանքը հասցնել մինչև ծով։

Կազմավորում
-----------

Կիրճի միջով հոսում է Սեվերն գետը դեպի Բրիստոլի ջրանցք։ Այն կազմավորվել է նախորդ սառցե դարաշրջանում, երբ Իռլանդական ծովի սառույցները լցվեցին նախկինում հյուսիսային կողմով հոսող գետը, որը հավաքվելով ստեղծեց Լափվորթ լիճը։ Լճի մակարդակը շարունակ բարձրանում էր, մինչև որ ջուրը հասավ բլուրներին և նրանց միջով ճանապարհ ճեղքեց դեպի հարավ։ Այս հոսքն առաջացրեց մի կիրճ և մշտապես շեղում էր գետի հոսքը դեպի հարավ։

Բնակավայրեր
-----------

Կիրճը գտնվում է արարողակարգային, ոչ քաղաքային Շրոփշիր կոմսության տարածքում, որտեղ գտնվում են Այրոնբրիջ, Քոուլբրուկդեյլ և Քոուլփորթ բնակավայրերը։ Տարածքը բաժանված է երեք եկեղեցական, ծխական համայնքների՝ Լայթմուր, Այրոնբրիջ և Քոուլփորթ ու Ջեկֆիլդ։ Եկեղեցական համայնքների գրասենյակները գտնվում են Ջեկֆիլդում։
Բնակչության ընդհանուր թիվը ըստ 2011 թվականի մարդահամարի կազմում է 3.275 մարդ։

Բնապահպանությունը կիրճում
-------------------------

Այրոնբրիջ կամուրջը
«Կանաչ աշխարհ» բնապահպանական կենտրոնը (անգլ.՝ Green Wood Centre ) քսան տարվա ընթացքում իրականացրել է նոր աշխատակազմի և կանաչապատման ու անտառապատման ոլորտի մասնագետների ուսուցում և կազմակերպել կիրճի բնական պուրակների ու անտառների պահպանման և նոր կանաչ տարածքների ստեղծման աշխատանքներ։ 1986 թվականին կիրճի մոտավորապես 260 հեկտար տարածք ընդգրկվեց Միացյալ Թագավորությունում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում, ինչը նույնպես նպաստեց տարածքում բնապահպանական միջոցառումների զարգացմանը։
«Severn Gorge Countryside Trust» և «The Green Wood Centre» կազմակերպությունները իրականացնում են նաև բնապահպանական միջոցառումներում տեղացիների և կամավորների ներգրավում՝ անտառային թավուտների պահպանման, մացառների հեռացման, եղնիկների պաշտպանության և բնական լանդշաֆտների պահպանման աշխատանքներում։

Պատկերասրահ
-----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Գետը կամրջից | Կամրջի վերանորոգման աշխատանքներ | Տեսարան օդանավի բարձրությունից |

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Pannett, David (2008). «The Ice Age Legacy in North Shropshire» (PDF). *Proceedings of the Shropshire Geological Society*. **13**: 86–91. ISSN 1750-855X. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016-09-24-ին. Վերցված է 2017-08-10-ին.
2. ↑  Wills, L.J. (1924). «The Development of the Severn Valley in the Neighbourhood of Iron-Bridge and Bridgnorth». *Quarterly Journal of the Geological Society*. **80**: 274–308. doi:10.1144/GSL.JGS.1924.080.01-04.15. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 16-ին. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 10-ին.
3. ↑  Lapworth, C. (1898). `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն); Missing or empty `|title=` (օգնություն)
4. ↑  Harmer, F.W. (1907). «The Origin of Certain Cañon-like Valleys». *Quart. J. geol. Soc. Lond*. **63**: 470–514. doi:10.1144/GSL.JGS.1907.063.01-04.33.
5. ↑  Wills, L.J. (1924). «The Development of the Severn Valley in the Neighbourhood of Iron-Bridge and Bridgnorth». *Quarterly Journal of the Geological Society*. **80**: 274–308. doi:10.1144/GSL.JGS.1924.080.01-04.15. `{{cite journal}}`: Text "Quart. J. geol. Soc. Lond." ignored (օգնություն)
6. ↑  Beckinsale, R.P.; Richardson, L. (1964). «Recent Findings on the Physical Development of the Lower Severn Valley». *The Geographical Journal*. **130** (1): 87–105. JSTOR 1794269.
7. ↑  «Welcome». The Gorge Parish Council. 2014 թ․ փետրվարի 4. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հունվարի 22-ին. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 22-ին.
8. ↑  «Civil Parish population 2011». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 25-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Այրոնբրիջի կիրճ** կատեգորիայում։ |

* Ironbridge Gorge Visitor Information
* Telford Culture Zone Արխիվացված 2014-08-04 Wayback Machine
* Tourism Website for Ironbridge
* Ironbridge Gorge.com
* Ironbridge Pub Locations Արխիվացված 2021-01-22 Wayback Machine
* Ironbridge Gorge Tourism website Արխիվացված 2021-03-09 Wayback Machine
* ITV Local footage at Ironbridge Gorge Արխիվացված 2009-02-01 Wayback Machine
* Photo of the Gorge from the air(չաշխատող հղում)
* The Ironbridge Gorge Արխիվացված 2003-12-06 Wayback Machine by Virtual Shropshire
* World Heritage Site information from UNESCO
* Map of UNESCO World Heritage Site
* Ironbridge Archaeology Արխիվացված 2006-02-02 Wayback Machine
* Green Wood Centre
* Severn Gorge Countryside Trust
* Green Gym Արխիվացված 2007-10-16 Wayback Machine
* Landslides in the Ironbridge Gorge by the British Geological Survey