recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ֆարուկ Լեգարի** (ուրդու՝ سردار فاروق احمد خان لغاری‎, մայիսի 29, 1940(1940-05-29), Choti Zareen, Բրիտանական Հնդկաստան, Բրիտանական կայսրություն - հոկտեմբերի 20, 2010(2010-10-20), Ռավալպինդի, Փենջաբ, Պակիստան), պակիստանցի պետական գործիչ, Պակիստանի նախագահ (1993-1997)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Բրիտանական Հնդկաստանում, բելուջի ծագում ունեցող նախարար և հարուստ հողատեր Մուհամադ Խան Լեգարիի ընտանիքում։ Ֆարուկը սովորել է Լահորում և Օքսֆորդի Սուրբ Եկատերինայի քոլեջում, որից հետո դարձել Է Արևելյան Պակիստանի պաշտոնյա։ Հոր մահը նրան ստիպել է վերադառնալ, որպեսզի ընդունի տոհմի գլխի տիտղոսը։

Լեգարին անդամակցել է Պակիստանի ժողովրդական կուսակցությանը, իսկ Բհուտոյի ձերբակալությունից հետո փաստացի գլխավորել է այն։ Զիյա-ուլ-Հակեի օրոք նա ինքն էլ բազմիցս զրկվել է ազատությունից, փոխարենը 1993 թվականին պարգևատրվել է՝ իր կուսակցության աջակցությամբ դառնալով նախ արտաքին գործերի նախարար, ապա՝ Պակիստանի նախագահ։

Լեգարիի նախագահության մեծ մասի օրոք վարչապետ է եղել Բենազիր Բհուտտոն։ Նրան հաջողվել է որոշակի տնտեսական հաջողությունների հասնել, սակայն դրանք ուղեկցվել են ուժեղ կոռուպցիայով։ 1996 թվականին Լեգարին հեռացրել է Բհուտոյին և ցրել խորհրդարանը։

Նոր վարչապետը՝ Նավազ Շարիֆը, պայքարել է նախագահի իշխանությունը սահմանափակելու համար և 1997 թվականին նրանից պահանջել է հեռացնել իր մրցակցին՝ դատավոր Սայադ Ալի Շահին։ Օրենքի տառի համաձայն՝ նախագահը չէր կարող մերժել կառավարության ղեկավարին նման հրամանագրի ստորագրման հարցում, և Լեգարին հրաժարական է տվել։

Հեռանալուց հետո նա քաղաքական գործունեությունը շարունակել է նոր՝ «Միլաթ» և «Պակիստանյան մուսուլմանական լիգա» կուսակցություններում, որի հետո 2002 թվականին ընտրվել է խորհրդարան։ Հանդես է եկել ամերիկյան Բիլ Քերի-Լուգարի դեմ։ Լեգարիի որդիներից մեկը սենատոր է դարձել, մյուսը՝ նախարար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Беназир Бхутто. Биография Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine. // Вести
3. ↑  Шариф, Наваз // Лента.ру
4. ↑  *Белаш В.* История добровольных отставок // КоммерсантЪ
5. ↑  *Сотников В. И.* Американские аналитики о борьбе правительства Пакистана против «Талибана»


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n2019210053 · VIAF: 6102154923711663780000 · WorldCat VIAF: 6102154923711663780000 |

 |
**Ցոսեն** (գերմ.՝ Zossen), կոմունա Գերմանիայի Բրանդենբուրգ երկրամասում։

Գտնվում է Տելտով Ֆլեմինգ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 17 606 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 179,57 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 12 0 72 477։

Պատմություն
-----------

Գյուղը հիմնադրել են արևմտասլավոնական սերբերը 13-րդ դարում։ Անունն ունի սլավոնական ստուգաբանություն։ Միջնադարում հանդիպում ենք տարբեր ուղղագրություննեի՝ Zossen - Czossen - Sossen - Sosny: Տեղանքի անվան առաջին գրավոր հիշատակումը թվագրվում է 1355 թվականին, երբ հիշատակվել է Տորգոու ֆեոդալական ընտանիքի ամրոցը։ Տարածքը պատկանել է բոհեմա-հունգարական թագավոր Մատյաշ Հունյադիին։ 1490 թվականին նա հողը վաճառել է Բրանդենբուրգի ընտրիչ Յոհանին։ 1546 թվականին բնակավայրը դարձել է քաղաք, ստացել քաղաքային իրավունքներ։ Երեսնամյա պատերազմի ժամանակ ամրոցի մեծ մասն ավերել են շվեդական զորքերը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո
-------------------------------------

1945 թվականից մինչև 1994 թվականը Գերմանիայում խորհրդային ուժերի խմբի շտաբը (GSSD) տեղակայված է եղել Վյունսդորֆում (այն ժամանակ Վյունսդորֆը Զոսեն քաղաքի մաս չի կազմել)։

### Քաղաքային տարածքներ

Քաղաքը կազմված է քաղաքային տարածքներից՝

* Գլինիկ (Glienick)
* Նէխստ Նոյենդորֆ (Nächst Neuendorf)
* Նունսդորֆ (Nunsdorf)
* Շյոնայխե (Schöneiche)
* Բյունսդորֆ (Wünsdorf)
* Լինդենբրյուկ (Lindenbrück)ի

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տարեթիվ | Բնակչություն |
| --- | --- |
| 2005 | 17 063 |
| 2010 | 17 590 |
|

 |

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Amt für Statistik Berlin-Brandenburg: *Bevölkerung im Land Brandenburg am 31. Dezember 2010 nach amtsfreien Gemeinden, Ämtern und Gemeinden* (PDF; 31,71 KB), Stand 31. Dezember 2010.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Նախկին կայքը «Բյունսդորֆչան» նկարներով Archived 2010-07-14 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Տելտով Ֆլեմինգ շրջանի քաղաքներ և համայնքներ |
| --- |
|  |
| Ամ Մելենզե • Բարութ • Բլանկենֆելդե Մալով • Գրոսբերեն • Դամե • Դամետալ • Իլով • Յուտերբոգ • Լուկենվալդե • Լյուդվիգսֆելդե • Նիդերգյորսդորֆ • Նիդերեր Ֆլեմինգ • Նուտե Ուրշտրոմտալ • Ռանգսդորֆ • Տրեբին • Ցոսեն |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սաֆարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Ֆելիքս Պետրոսի Սաֆարյան** (հունվարի 17, 1940(1940-01-17), Զոլաքար, Մարտունու շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 9, 2001(2001-05-09), Երևան, Հայաստան, թաղված է Զոլաքարում), հայ ֆիզիկոս-տեսաբան։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1989), պրոֆեսոր (1990)։

Կենսագրություն
--------------

1961 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1972-1992 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ Ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտի գիտաշխատող, 1992-2001 թվականներին՝ ՀՊՄՀ տեսական ֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ։

Գործունեություն
---------------

Աշխատանքները վերաբերում են լազերային բյուրեղների օպտիկական սպեկտրների մի շարք բնութագրերի վրա էլեկտրոն-ֆոնոնային ներգործության հարցերին։ Բացահայտել է իոնների միջև Էներգիայի ոչ ճառագայթային անցման շարժընթացում ֆոնոնային մեխանիզմի կարևորությունը, ստեղծել լազերային բյուրեղների օպտիկական սպեկտրների բնութագրերի հաշվման քանակական տեսություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12245 |

 |
**Տավոլոժկայի կերամիկայի թանգարան** (ռուս.՝ Музей Таволожской керамики), թանգարան նվիրված Ուրալի ժողովրդական արհեստներին՝ Տավոլոժկայի կերամիկային, ինչպես նաև տեղական բնակչության ազգագրությանն ու առօրյա կյանքին։ Թանգարանը գտնվում է Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզի Վերին Տավոլգա գյուղի Սվերդլով փողոցի թիվ 20 հասցեում գտնվող հին կավագործական արտադրամասում։

Պատմություն
-----------

Վերին և Ներքին Տավոլգի գյուղերը 18-րդ դարից հայտնի են իրենց կավագործության արտադրությամբ։ Այնտեղ կերամիկա սկսել են արտադրել, երբ գյուղերի մոտ հայտնաբերվել է կարմիր կավի հանքաշերտեր։ Խորհրդային ժամանակաշրջանում խեցեգործական արտադրամասերը ձևափոխվել են արտելների, որոնք հետագայում միավորվել են «Նևյանսկի կերամիկական գործարանին»։ 1990-ական թվականներին կերամիկայի արտադրությունը դադարեցվել է, բայց 2000-ական թվականների սկզբին այն վերականգնվել է։ Ներքին Տավոլգի գյուղի կերամիկական արտադրանքի գործարանը վերածվել է «Տավոլոժկայի կերամիկա» ՍՊԸ-ի և կավագործ Մասիլկովի արտադրամասի, իսկ Վերին Տավոլգիի հին արտադրամասում զբոսաշրջիկների համար բացվել է ​​թանգարան հյուրանոցային համալիրով և փոքրիկ արտադրամաս։

Ցուցադրություն
--------------

Տավոլոժկայի կերամիկայի թանգարանը գտնվում է քարե մեկ հարկանի շենքում, նախկին հին արտադրամասի շենքում։ Թանգարանի մոտ կա փայտե տների համալիր բակ։ Թանգարանի գլխավոր շենքում են գտնվում տեղական արտադրության կերամիկա, հնաոճ կահույք, կռածո սնդուկներ, ժողովրդական կենցաղի այլ իրեր, 18-19-րդ դդ. կենցաղային պարագաներ, անցյալ դարերի խեցեգործների գործիքներ։ Բակում՝ կիսածածկի տակ կարելի է տեսնել 18-րդ դարի կեսից մինչև 19-րդ դարի սկզբի ռուսական կենցաղի հին սահնակները, քառանիվ սայլեր և այլ հին գործիքները։

Վարպետության դասընթացներ
------------------------

Թանգարանի արտադրամասում յուրաքանչյուր այցելու կերամիկական հրահանգչի ղեկավարությամբ չափավոր գումարով կարող է ինքնուրույն ստեղծել կերամիկական արտադրանք և իր հետ վերցնել։ Թանգարանին կից գործում է կերամիկայի խանութ։

Հյուրանոց
---------

Ներքին Տավոլգի գյուղում՝ Տավոլոժկայի հանքային թանգարանի տարածքում, կա փոքրիկ հյուրանոց, որին կից կան երկու հյուրատուն, որոնք կարելի է վարձակալել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Мастерклассы гончарного ремесла
2. ↑  Гостиница при музее

Արտաքին հղումներ
----------------

* Верхние и Нижние Таволги, Деревни Верхние и Нижние Таволги близ Невьянска известны благодаря производству керамических изделий.
* Таволожская керамика гончарное производство в Верхних Таволгах Источник Archived 2016-04-10 at the Wayback Machine.
* Таволожская керамика (Верхние Таволги)
* Таволожская керамика: поэзия в глине — Моя провинция Archived 2017-02-14 at the Wayback Machine.
(1) Կորիզակ
(2) Բջջակորիզ
(3) Ռիբոսոմ 
(4) Ներառուկ
(5) Հատիկավոր էնդոպլազմային ցանց
(6) Գոլջիի ապարատ
(7) Բջջակմախք
(8) Հարթ էնդոպլազմային ցանց
(9) Միտոքոնդրիումներ
(10 ) Վակուոլներ
(11) Ցիտոպլազմա
(12) Լիզոսոմ
(13) Ցետրիոլ

**Գոլջիի ապարատ**, էնդոպլազմային ցանցի հետ սերտորեն կապված հարթ, միաշերտ մեմբրաններից կազմված խորշեր, խողովակների, ակոսների և բշտիկների համակարգ է, որտեղ ձևավորվում են լիզոսոմները, վակուոլները և սեկրետները, ընթանում է կուտակվում և դուրս են բերվում փոխանակության նյութերը։ Գոլջի կոմպլեքսը մասնակցում է պլազմային թաղանթի գոյացմանը։

1889 թ. հայտնաբերել է իտալացի Կամիլո Գոլջին։

Այս օրգանոիդը բնորոշ է բոլոր կորիզավոր բջիջներին։ Այն կատարում է շատ ֆունկցիաներ՝ պլազմային թաղանթի վրա սինթեզված սպիտակուցների, ածխաջրերի, լիպիդների մոլեկուլների փոխակերպում, դրանց տարբեր խմբերի միացում, բարդ սպիտակուցների առաջացում և այլն։ Գոլջիի ապարատում են առաջանում լիզոսոմները և պերօքսիսոմները։

Գործառույթ
----------

Գոլջիի ապարատի ֆունկցիան էնդոպլազմային ցանցի թաղանթների վրա սինթեզված սպիտակուցների, ածխաջրերի, լիպիդների մոլեկուլների կուտակումն է և փաթեթավորումը։ Բացի դրանից, այստեղ սինթեզվում են լիպիդներ և ածխաջրեր (պոլիսախարիդներ)։

  


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 149)։*  |

1. 1 2 3  Gene Ontology release 2019-10-07 — 2019-10-07 — 2019.
2. ↑  անատոմիայի հիմնարար մոդել
Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Արցախաշեն** (նախկինում՝ Դաշբուլաղ), գյուղ Արցախի Ասկերանի շրջանում։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Գյուղը գտնվում է Ասկերանից 12 կմ, իսկ Ստեփանակերտից` 20 կմ հեռավորության վրա։ Գյուղի դիրքը նախալեռնային է, բարձրությունը ծովի մակերևույթից 800 մ է, կլիմայական պայմանները նպաստավոր են։

Պատմական տեղեկություններ
------------------------

Մինչև թուրք սելջուկների հարձակումները գյուղը կոչվել է Քարաղբյուր։ Հետագայում կոչվել է Դաշբուլաղ, իսկ 1988 թվականից կոչվում է Արցախաշեն։ Այս պատմական գյուղում եղել է Խրիմյան Հայրիկը (1898 թվականի օգոստոսի 25-26-ին)։

Գյուղի պատմական կառույցներից նշանավոր են 368-371 թվականներին կառուցված եկեղեցին և Ֆրանգյուլի վանքը։ Վերջինս կառուցվել է Մելիք Ֆրանգյուլի` այս գյուղ այցելելու պատվին։

1920 թվականին գյուղում կար 450 տուն, 1600 բնակիչ, 1987 թվականին` 208 տուն, 703 բնակիչ։ Գյուղը միշտ հայկական է եղել։ Էլեկտրաֆիկացվել է 1961 թ.։

Մասնակցություն Հայրենական մեծ պատերազմին
----------------------------------------

Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել է 400 մարդ, զոհվել է 126-ը, որոնց հիշատակին կառուցված է հուշարձան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արցախի տարածքները համարվում են օկուպացված Ադրբեջանի կողմից. ԱՀ ԱԺ հայտարարությունը, *(արխիվացված 05․04․2021թ․)*
2. 1 2  Մելքումյան Ս. Լեռնային Ղարաբաղ, Երևան, 1990, էջ 124
3. ↑  Այսօր Արցախում շատ կան օտար վերանվանումներով, անբարեհունչ գյուղեր, տեղանուններ, գետեր, աղբյուրներ…
**Տատոյ** (հուն․՝ Τατόι), հույն արքաների նախկին քաղաքամերձ պալատը և թագավորական ընտանիքի անդամների ամփոփման վայր։ Գտնվում է Աթենքի կենտրոնից 27 կմ հեռավորության վրա (քաղաքի սահմանագծից 15 կմ հեռավորության վրա)։

Պալատ
-----

Գտնվում է Պարնիտա լեռան անտառապատ լանջին Ատտիկեում։ Պալատը կառուցվել է 1870-1880-ական թվականներին Գեորգի I-ի հրամանով Սավվոյ Բուկիսոմ ճարտարապետի նախագծով՝ Պետերգոֆի ճարտարապետական ամբողջության (կոմպլեքս) նմանողությամբ (Գեորգիի կինը՝ Օլգա Կոնստանտինովնան եղել է ռուսական կայսր Ալեքսանդր II-ի բարեկամուհին)։ Կառավարության նստավայրում եղել են երկու եկեղեցիներ (Իլյա Մարգարե 1873 թ. Քրիստոսի Հարություն 1899 թ.), պալատական ծառայությունների շենք, հեռագրատուն, գինու և կաթի գործարաններ, երեք ախոռ։ Զբոսայգում է գտնվում «Արքայական բազեապանի» արձանը (քանդակագործ Եվգենիա Լանսերեի աշխատանքը)։

1916 թ.` Գեորգի I մահվանից 3 տարի անց, հրդեհի պատճառով ավերվեցին մի շարք կառույցներ։ Հետագայում քաղաքական անկայունության ժամանակաշրջանը չնպաստեց պալատի վերականգնմանը։ 1930-ականներին կոմպլեքսը վերակառուցվեց ճարտարապետներ Անաստասիոս Մետակսասի և Կոնստանտինոս Սակելարիոցի նախագծով։

Տատոյում է ծնվել Գեորգի II-ը, ինչպես նաև այստեղ են մահացել Ալեքսանդր II-ը (սենյակային կապիկի կծոցից և արյան վարակումից) և Պավել I-ը։ Պալատում այցելության են եկել Նիկոլայ II-ը, Ավստրիայի կայսրուհի Ելիզաբեթ Բավարիացին, Էդուարդ VII-ը, Ելիզաբեթ II-ը, Ժաքլին Քենեդին։ Տատոյում տեղի են ունեցել մի շարք կարևոր պետական հանդիպումներ երկու համաշխարհային պատերազմների ընթացքում։ Այստեղ են իրենց երդումները տվել Էլեֆթերիոս Վենիզելոսի, Դիմիտրիոս Ռալլիսի և Գեորգիոս Պապանդրեուի կառավարությունները։

Սև գնդապետների հեղափոխությունից և թագավորական ընտանիքի աքսորից հետո 1960-ական թվականներին Տատաոյը դատարկվեց և սկսեց քանդվել։ Նախկին թագավոր Կոնստանտին II-ը միապետական համակարգի տապալումից հետո դատավիճեց հունական կառավարության հետ` փորձելով վերադարձնել բռնագրավված պալատը, սակայն ստացավ միայն փոքրիկ փոխհատուցում։ 2007 թվականին հունական կառավարությունը հայտարարեց, որ մտադիր է լքված պալատում թանգարան կառուցել։

Թագավորական դամբարան
--------------------

1880 թ. Տատոյում հայտնվեց առաջին գերեզմանը՝ Գեորգի I-ի մանկահասակ դստեր գերեզմանը։ Այստեղ են ամփոփվել նաև Գլյուքսբուրգյան արքայատոհմի բոլոր ներկայացուցիչները՝ Գեորգի I-ը,Կոնստանտին I-ը, Ալեքսանդր I-ը, Գեորգի II-ը, Պավել I-ը, ինչպես նաև ռուսական կայսերական ընտանիքի մի շարք անդամներ՝ Օլգա Կոնստանտինոնա թագուհին, մեծ իշխանադուստր Ելենա Վլադիմիրովնան, մեծ իշխանուհի Ալեքսանդրա Գեորգևնան (վերջինիս աճայունը 1939 թ. ԽՍՀՄ-ից տեղափոխվել է Հունաստան)։

Դամբարանում մահացածների ամփոփումը շարունակվում է նաև միապետական համակարգի տապալումից հետո։ 1981 թվականին այնտեղ է ամփոփվել Ֆրեդերիկա թագուհին, Պավել I-ի այրին, իսկ 1990-ական և 2000-ական թվականներին երկու հույն արքայադուստրեր՝ Ալեքսանդր I-ի և Կոնստանտին I-ի դուստրերը։

Պատեկերասրահ
------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հունաստանի թագավորական տան կայք Archived 2009-11-23 at the Wayback Machine. (հուն.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 247425268 · WorldCat VIAF: 247425268 |

 |
**Ցրոնքի կռիվ**, տեղի է ունեցել 1899 թվականի ապրիլի 24-ին Ցրոնք գյուղում (Արևմտյան Հայաստան, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառ), երբ Գուրգենը մի փոքրիկ խմբով Սասունից իջել էր Մշո դաշտ՝ Սասուն, վառոդ և ռազմամթերք փոխադրելու գործով։

Մշո դաշտում եղած ժամանակ Սասունը հատկապես սպիտակ վառոդ փոխադրելու նպատակով անցնում է Ցրոնք։ Ցրոնքում հարկ եղած պատրաստությունները տեսնելուց և բեռները Սասուն ճամփելուց հետո որոշում է ևս մեկ օր մնալ Ցրոնքի մարագներում։ Օղունքի գյուղացի Մկրտիչ Երամյանը, որը գաղտնի ոստիկան էր, հետևում է Գուրգենի խմբի շարժումներին և այդ մասին լուր տալիս Բիթլիսի կուսակալին։ Ապրիլի 25-ին Ցրոնքը պաշարվում է Բիթլիսից և Մուշից եկած զինվորներով, որոնց թիվն հասնում էր 1000-ի։ Կառավարական զորքերը Ցրոնք գյուղի նշանավոր այրերին պատանդ են վերցնում և սկսում են գյուղի խուզարկությունը։ Գյուղացիներից մեկը, չդիմանալով ծեծին և չարչարանքներին, վկայում է, որ նախորդ օրվա երեկոյան տեսել է հայդուկային խմբին, որը դեպի գյուղի մարագներն էր շարժվում։ Զորքն անմիջապես շրջապատում է գյուղի մարագները։ Մարագների ուղղությամբ արձակված ոստիկանական համազարկը մնում է անպատասխան, որից հետո թուրքերը հրդեհում են մարագները։ Գուրգենն իր հայդուկային խմբին հրամայում է դուրս գալ մարագներից և կռվով ճամփա բացել։ Հայդուկներից ոմանք զոհվում են հենց մարագներից դուրս գալուց, մյուս մասը՝ հետագա կռվի ընթացքում։

Գուրգենի խմբի կազմում էին մշեցի Տիգրանը, աղջանցի Ռուբենը, ղարաբաղցի Փարսադանը, դաշտեցի Մկրոն, Նշանը, սասունցի Կրպոն և Վարդանը։ Ցրոնքի կռվում բոլոր ութ հայդուկներն էլ սպանվում են, իսկ թուրքական զորքը տալիս է 13 զոհ և 20-ից ավելի վիրավոր։ Քրդերից սպանվում է 10 հոգի։ Սպանվածների մեջ էր նաև Թալիպ էֆենդին, որը Մուշի քաղաքապետն էր։

Թուրքերը կտրում են Գուրգենի գլուխը, իսկ մյուս հայդուկների մարմինները սայլերի վրա փոխադրում են Մուշ և հանձնում Մուշի հայոց հոգևոր առաջնորդ Եղիշե եպիսկոպոս Չիլինկիրյանին։ Վերջինս հայ ֆիդայիների մարմիններն ամփոփել է տալիս Մուշի սուրբ Մարինե թաղամասի Կողի հայկական գերեզմանատանը։ Գուրգենի մահը մեծ հարված էր ընդհանուր ապստամբության ծրագրի իրականացման համար։

Ցրոնքի կռվից հետո թուրքական կառավարությունը ձերբակալում և Մշո բանտն է նետում բազմաթիվ հայ գյուղացիների։

Գրականություն
-------------

* Սասունի Կարօ, Պատմութիւն Տարօն աշխարհի, Պէյրութ, 1957։
* Բդէեան Սարգիս եւ Միսաք, Հարազատ պատմութիւն Տարօնոյ, Գահիրէ, 1962։
* Ռուբէն, Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, Գ. հատ. Թեհրան, 1982։
* Գևորգյան Համլետ, Էջեր հայոց ազատամարտի, Երևան, 2010։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Պետրոզավոդսկի արդյունաբերական քոլեջ** (ռուս.՝ Петрозаводский индустриальный колледж, *«Արդյունաբերական քոլեջ» պետական ինքնավար մասնագիտական կրթական հաստատություն*, ռուս.՝ Государственное автономное профессиональное образовательное учреждение Республики Карелия Индустриальный колледж), միջնակարգ մասնագիտական կրթության պետական հաստատություն ՌուսաստանիԿարելիայի  ՀանրապետությանՊետրոզավոդսկ քաղաքում։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Բացվել է 1968 թվականի հուլիսի 10-ին որպես *Մեքենաշինական տեխնիկում*, որի նպատակն էր ցելյուլոզե և թղթե արտադրատեսակների արտադրության գծով մասնագիտացած «Տյաժբումմաշ» արտադրական ձեռնարկության համար մասնագետ տեխնիկների պատրաստումը (միջնակարգ տեխնիկական մասնագիտական կրթություն)։

1993 թվականին վերափոխվել է *Պետրոզավոդսկի մեքենաշինական քոլեջի*։

2014 թվականին վերակազմավորման և Կարելիայի Հանրապետության միջնակարգ մասնագիտական ​​կրթության «Արդյունաբերական քոլեջ» պետական ինքնավար կրթական հաստատության (որը ձևավորվել էր Խորհրդային Միության հերոս Ն. Ֆ. Ռեպնիկովի անվան թիվ 1 մասնագիտական ​​լիցեյի և Կարելիայի Հանրապետության տարրական մասնագիտական ​​կրթության մասնագիտական ​​թիվ 19 ուսումնարան պետական ​​ուսումնական հաստատության միավորման արդյունքում), Պետրոզավոդսկի մեքենաշինական քոլեջը վերանվանվել է Կարելիայի Հանրապետության *«Արդյունաբերական քոլեջ»* պետական ինքնավար մասնագիտական կրթական հաստատություն։

Մասնագիտություններ
------------------

Քոլեջը պատրաստում է մասնագետներ հետևյալ մասնագիտություններով.

* Տնտեսագիտություն և հաշվապահական հաշվառում
* Էլեկտրական կայաններ, ցանցեր և համակարգեր
* Էլեկտրամատակարարում
* Արդյունաբերական սարքավորումների տեղակայում և տեխնիկական շահագործում
* Մեքենաշինության տեխնոլոգիա
* Համակարգչային համակարգեր և համալիրներ

Տնօրեններ
---------

* Վ. Ս. Շատին (1968-1982)
* Ա. Տ. Կուզնեցով (1982-1995)
* Վ. Ի. Վոլոդին (1995-2013)
* Ա. Վ. Վասիլև

Գրականություն
-------------

* Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 2: К — П. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2009. С. 201—464 с.: ил. карт. ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Учреждения, подведомственные Министерству образования Республики Карелия
**Անատոլի Միխայլովիչ Լինին** (ռուս.՝ Анатолий Михайлович Линин, 1901 - 1938), գրող, ռուս գրականության պատմաբան, Գրողների միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Անատոլի Լինինը ծնվել է 1901 թվականին` ուսուցչի ընտանիքում։ Ավարտել է Ադրբեջանի պետական համալսարանի պատմության և բանասիրության ֆակուլտետը։ 1928 թվականին մեկնել է Դոնի Ռոստով։ Ութ տարի ղեկավարել է Դոնի Ռոստովի մանկավարժական ինստիտուտի ռուս գրականության բաժինը, կատարել է մեծ հետազոտական աշխատանք։

Ստեղծագործական ուղի
-------------------

Անատոլի Միխայլովիչ Լինինի վաղ աշխատանքները նվիրված են եղել Ալեքսանդր Օստրովսկուն և Լեոնիդ Անդրեևին։

Ռոստովում Անատոլի Միխայլովիչը շարունակել է ուսումնասիրել Ալեքսանդր Օստրովսկու դրամատուրգիան և այդ թեմայով լույս է ընծայել «Օստրովսկու ստեղծագործական ուղին» խորագիրը կրող մենագրությունը։

Միխայլովիչի խմբագրությամբ լույս տեսած «Չեխովը և մեր երկրամասը» հավաքածուում գրել է մի շարք հոդվածներ և նյութեր Չեխովի մասին։ 1935 թվականին լույս է տեսել Լինինի` Ա. Մ. Գորկու, Ա. Ս. Սերաֆիմովիչի և Ա. Պ. Չեխովի մասին քննադատական հոդվածների ժողովածուն։

Լինինը խորապես ուսումնասիրել է Ա. Պուշկինի Հյուսիսային Կովկաս կատարած այցի հետ կապված հարցերը։ Գրել է «Վոյսկա Դոնի պատմաբան Վ.Դ. Սուխորուկովը և Ա. Ս. Պուշկինը», այնուհետև` «Ա. Ս. Պուշկինը Դոնում» աշխատությունները։ Վերջին աշխատանքը տպագրվել է 1941 թվականին, այնուհետև վերահրատարակվել է 1949 թվականին։

Անատոլի Միխայլովիչ Լինինը մեծ աշխատանք է կատարել Ռոստովի գրողների կազմակերպությունում, բազմաթիվ հոդվածներ է հրապարակել Դոնի գրողների ստեղծագործությունների մասին։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* Литература по А.Н. Островскому. – Владикавказ, 1924.
* Литературные очерки. - Ростов н/Д: Азчериздат, 1935.
* За литературную, достойную эпоху. - Ростов н/Д: Азчериздат, 1936.
* Творчество А.Н. Островского. - Ростов н/Д: Ростиздат, 1937.
* А.С. Пушкин на Дону. - Ростов н/Д: Ростиздат, 1941, 1949.

Գրականություն
-------------

* Дон литературный. Писатели России. Шолоховский край. XIX—XXI вв.:справ. изд. Сост. Губанов Г. — Ростов н/Д, 2006. — 512 с. ISBN 5-481-00623-5.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Генеральный алфавитный каталог книг на русском языке (1725 - 1998)
* Линин, Анатолий Михайлович - Творчество А. Н. Островского
* ПАМЯТИ А. М. ЛИНИНА
* А. С. Пушкин на Дону
* А. С. Пушкин на Дону

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: nr95039708 · VIAF: 12200645 · WorldCat VIAF: 12200645 |

 |
**Տարածություն և ժամանակ**, մատերիայի գոյության հիմնական ձևերը, այսինքն՝ մատերիական օբյեկտների և երևույթների կոորդինացման ձևերը։ Պատմականորեն ձևավորվել են տարածության և ժամանակի սուբստանցային և ռելացիոն ըմբռնումները։ Ըստ առաջինի տարածություն և ժամանակ մատերիայից և մեկը մյուսից անկախ գոյություն ունեցող էություններ են։ Այսպիսի մոտեցումն սկիզբնավորվել է անտիկ ատոմիզմի շրջանակներում (դատարկ տարածություն) և ամբողջականացվել է Նյուտոնի ուսմունքում և դասական ֆիզիկայում (բացարձակ տարածություն, բացարձակ ժամանակ)։ Ըստ մյուս ըմբռնման, տարածությունն արտահայտում է օբյեկտների համագոյակցության, իսկ ժամանակը՝ երևույթների հաջորդափոխման կարգը։ 20-րդ դարում ֆիզիկայի զարգացումը, շնորհիվ հարաբերականության տեսության (Հարաբերականության հատուկ տեսություն, Տիեզերական ձգողություն), բացահայտեց տարածության և ժամանակի, ինչպես նաև դրանց ու մատերիայի միջև գոյություն ունեցող քանակական առնչությունները։

Բնագիտության առավել հիմնարար հասկացություններ են տարածությունը և ժամանակը։ Փիլիսոփայական մակարդակի վրա սահմանվում են որպես մատերիայի գոյության հիմնական ձևեր։ Եթե չկան մատերիա , նյութ , ուրեմն չկան տարածությունը և ժամանակը։ Մատերիան ունի հասկացություններ՝ փոփոխականություն և ժամանակ։ Տարածությունը և ժամանակը արտահայտվում են մատերիայի կառուցվածքայնությամբ և փոփոխությամբ ։ Տարածությունը սովորաբար համարվում է եռաչափ, համասեռ , իզոտրոպ՝ օժտված Էվկլիդեսյան երկրաչափությամբ։

Եռաչափությունը ունի 3 չափումներ։ Այն թե ինչո՞ւ է տարածությունը եռաչափ փորձել են բացատրել սկսած 20-րդ դարի սկզբից։ Բնության պարզագույն ուժերը հետադարձ համեմատական են հեռավորության քառակուսուն՝ պայմանավորված տարածության եռաչափ լինելով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 609)։*  |
| **՞**Ցանկապատային իգուանա |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
|
| Կարգ | Թեփուկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Իգուանանայիններ |
|
|
|
| Ցեղ | Իգուանաներ |
|
|
| Տեսակ | **Փշավոր իգուանա** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Sceloporus poinsettii
Baird & Girard, 1852 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ցանկապատային իգուանա** կամ **փշավոր իգուանա** (լատին․՝ Sceloporus poinsettii), մողեսների կարգի իգուանայինների ընտանիքի ցանկապատային իգուանաների ցեղին պատկանող մողեսի տեսակ։

Շատ նման է ցանկապատային իգուանաների ցեղին պատկանող մյուս մողեսներին։ Համարվում է ձվակենդանածին կենդանատեսակ։ *Ցանկապատային իգուանա* անվանումը ստացել է այն պատճառով, որ բնակվում է քարե կամ փշաթփային ցանկապատներում։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկա մայրցամաքի արևելյան մասում։ Համարվում է Հյուսիսային Ամերիկայի Չիուաուա անապատի էնդեմիկ մողեսի տեսակ։

Ապրում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Տեխաս և Նյու Մեքսիկո նահանգներում։ Մեքսիկայում տարածված է Դուրանգո, Չիուաուա և Կոաուիլա նահանգներում։

Լինում է տվյալ տարածքների չոր, քարքարոտ և ավատոզ տափաստանային տեղանքներում։

Նկարագրություն
--------------

Խոշոր չափի մողես է։ Մարմնի երկարությունը կազմում է 50 սմ։ Ունի խայտաբղետ գունավորում՝ գեղեցիկ մետաղական փայլով կապտականաչ և դարչնագույն մարմին։

Մաշկը թեփուկապատ է։ Կողավոր թեփուկների հետին եզրերին կան փշիկներ, սակայն ավելի արտահայտիչ են պոչի վրայինները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․Ջ․ Գրիգորյան, *Ողնաշարավորներ*, Հայերեն կենդանաբանական տերմինաբանություն (վերլուծություն և սկզբունքներ) (խմբ. Հ․Գ․ Խաչատրյան), «ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչություն», 2008, էջ 189 — 264 էջ. — 300 հատ, ISBN 978-5-8080-0723-9։


|  |
| --- |
| 
  **Կենդանիներ**
 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Պուշկինի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Պուշկինի փողոց**, նաև՝ **Պուշկինի բուլվար** (ռուս.՝ Пушкинская улица, Пушкинский бульвар), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է 1887 թվականին՝ ի հիշատակ ռուս մեծ բանաստեղծ Ալեքսանդր Պուշկինի մահվան 50-րդ տարելիցի։

Նկարագրություն
--------------

Պուշկինի փողոցը մոտ 750 մետր երկարությամբ հետիոտնային փողոց է։ Այն հաճախ անվանում են Պուշկինի բուլվար։ Սկսվում է «Սպարտակ» կինոթատրոնի մոտից և ձգվում մինչև Լենինի անվան առափնյա փողոց։

Պատմություն
-----------

Պուշկինի հրապարակը միակն էր նախահեղափոխական Յալթայում։ Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո այնտեղ հաճախ էին կայանում քաղաքի աշխատավորների հանրահավաքները։ Այստեղ էին գտնվում հին ու նոր ժողովրդական տները։

Յալթայում զինված ապստամբությունից կարճ ժամանակ առաջ հին ժողովրդական տանը տեղակայված էին տարբեր բանվորական կազմակերպություններ։ Հետագայում Պուշկինի հրապարակի հին շենքն օգտագործվել է որպես հացի գործարան, իսկ այժմ այն ​​խարխլվել է և պետք է ապամոնտաժվի։ Նախկին նոր ժողովրդական տանը գործում է «Սպարտակ» կինոթատրոնը։

Պուշկինի հրապարակից դեպի Լենինի անվան առափնյա փողոց ձգվում է Պուշկինի փողոցը։ Այն հիմնադրվել է 19-րդ դարի 80-ականներին՝ որպես փողոց-բուլվար։ Դեկորատիվ բույսերով բուլվարը ձգվում էր Ուչան Սու գետի ձախ ափով։

20-րդ դարի 70-ական թվականներին փակվեց տրանսպորտի երթևեկությունը Պուշկինի փողոցում և իրականացվեց վերակառուցում։ Ճանապարհը և բուլվարը դարձան նույն մակարդակի վրա, իսկ առաջացած լայն փողոցը սալապատվեց։ Փողոցը կանաչապատվեց, վերացան փողոցի տեսքը խաթարող բակային ցանկապատերը, և փողոցը կրկին ավելի շատ նմանվեց բուլվարի։

Ձախ կողմում գտնվող բոլոր տներն ունեն կենտ համարներ, իսկ աջ կողմում տներ չկան, քանի որ այնտեղ հոսում է գետը։

2007-2008 թվականներին իրականացվել է ևս մեկ վերակառուցում. Պուշկինի բուլվարը դարձել է Առափնյա փողոցի շարունակությունը, այն ամբողջովին պատվել է գրանիտե սալիկներով։ Կառուցվել են մի քանի շատրվաններ, վերանորոգվել են շենքերի ճակատները և վերականգնվել է Պուշկինի զրուցարանը։

2010 թվականի փետրվարի 10-ին, Պուշկինի հիշատակի օրը, Յալթայի Պուշկինի բուլվարում բացվեց ռուս մեծ բանաստեղծի՝ սիմֆերոպոլցի քանդակագործ Վիկտոր Գորդեևի հեղինակած բրոնզե հուշարձանը։

2011 թվականի օգոստոսի 26-ին Բոտկինի և Պուշկինի փողոցների խաչմերուկում տեղի ունեցավ Յալթայի կինոստուդիայի հիմնադիր Ալեքսանդր Խանժոնկովի հուշարձանի բացումը։

Պատկերասրահ
-----------

* Ալեքսանդր Պուշկինի հուշարձանըԱլեքսանդր Պուշկինի հուշարձանը
* Ալեքսանդր Խանժոնկովի հուշարձանըԱլեքսանդր Խանժոնկովի հուշարձանը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  «Пушкинская, улица»
**Հերոսների հրապարակ** (հունգ.՝ Hősök tere), հրապարակ Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտում։ Գտնվում է Պեշտ հատվածում։ Հերոսների հրապարակով ավարտվում է Անդրաշի պողոտան և սկսվում է Վարոշլիգետ քաղաքային այգին։ Հրապարակը ձևավորվել է Հունգարիայի կազմավորման 1000-ամյակի առթիվ 1896 թվականին` ընդունելով Հունգարիա ժամանած ավելի քան 50.000 հյուրերի։

Հրապարակը զարդարում են մի քանի հուշարձաններ։ Առաջինը, որը գտնվում է կենտրոնում, նվիրված է Կարպատներով հունգարների անցմանը։ Այն բարձր սյուն է, որի գագաթին գտնվում է Գաբրիել հրեշտակապետի կերպարը երկրագնդի վրա` առաքելական խաչով և Իշտվան արքայի թագով։ Հուշարձանի հեղինակներն են ճարտարապետ Ալբերտ Շիկեդանցը և քանդակագործ Դյորդ Զալան։ Արձանի կանգնեցումը տևել է մոտ 42 տարի։ Լեգենդի համաձայն` սուրբ Իշտվանի միջոցով հունգարներին քրիստոնեություն ընդունել է պատվիրել Գաբրիել հրեշտակապետը, ով հայտնվել է նրան երազում։ Հուշարձանի ստորին հատվածում պատկերված են հունգարական յոթ ցեղերի առաջնորդները` իշխան Արպադի գլխավորությամբ, ով հիմնադրել է հունգարական իշխող արքայատոհմը։

Հրապարակը գիշերով
Կիսաշրջանաձև երկու սյունաշարերը, որոնք տեղակայված են հրապարակում` Գաբրիել հրեշտակապետի սյան հետին մասում, Հունգարիայի հերոսներին նվիրված հուշարձաններ են։ Սյունաշարերից յուրաքանչյուրի երկարությունը 85 մ է։ Սյուների միջև ձախից աջ տեղադրված են Արպադների տոհմի ներկայացուցիչների բրոնզե արձանները` սուրբ Իշտվան, սուրբ Լասլո, Կալման І, Անդրաշ ІІ և Բելա IV: Նրանց հաջորդում են Անժույի տոհմի ներկայացուցիչների արձանները` Կառլ Ռոբերտ և Լյուդովիկոս I Մեծ, Յանոշ Խունյադի, Մատյաշ Կորվին, այնուհետև տրանսիլվանական իշխաններ Իշտվան Բոչկաիի, Գաբոր Բետլենի, Իմրե Տեկելիի, Ֆերենց II Ռակոցիի և հունգար ժողովրդի ազատության համար պայքարած հերոս Լայոշ Կոշութի արձանները։ Սյունաշարերը պսակված են Աշխատանքի, Զարգացման, Պատերազմի, Խաղաղության, Իմաստության և Փառքի այլաբանական կերպարներով։

Գլխավոր սյան հարևանությամբ տեղադրված է քարե հուշատախտակ` նվիրված հունգար զինվորներին, ովքեր մահացել են համաշխարհային պատերազմների ժամանակ։ Այստեղ ազգային տոներին կանգնում է պատվո պահակախումբը, և անցկացվում են ծաղիկների խոնարհման հանդիսավոր միջոցառումներ։

Հրապարակը երկու կողմերից հարում են նեոկլասիցիզմի ոճով կառուցված երկու շինություններ` Կերպարվեստի թանգարանը և Մյուչառնոկ արվեստի սրահը։

Հրապարակի տակ տեղակայված է Բուդապեշտի մետրոպոլիտենի համանուն կայարանը։

Գրականություն
-------------

* Венгрия. Издательство «Вокруг света», 2009 ISBN 978-5-98652-226-5
* Михаэль Херл. Будапешт. Издательство Polyglott, 1996 ISBN 5-88395-021-3

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4261219-6 · VIAF: 242650085 · WorldCat VIAF: 242650085 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Փառանձեմ (այլ կիրառումներ)

**Փառանձեմ** (իսկական ազգանունը՝ Սաղաթելյան, օրիորդականը՝ Սահակյան, դեկտեմբերի 16, 1864(1864-12-16), Թիֆլիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 16, 1915(1915-12-16), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն), հայ դերասանուհի։

Կենսագրություն
--------------

Առաջին ելույթներն ունեցել է Պետրոս Ադամյանի խմբում՝ Ախալցխա, Ալեքսանդրապոլ կատարած հյուրախաղերի ժամանակ (1880 թվական)։ 1882 թվականին, Թիֆլիսի Հայոց դերասանական խմբի քայքայվելուց հետո, Փառանձեմը հանդես է եկել Ս․ Սաֆրազյանի խմբում (Գանձակ, Բաքու, Աստրախան), ապա Գրիգոր Աբրահամյանի հետ՝ Միջին Ասիայում և Պարսկաստանում։ Խաղացել է նաև Սիրանույշի, Գ․ Պետրոսյանի, Հովհաննես Աբելյանի, Օլգա Մայսուրյանի խմբերում։ 1891 թվականից աշխատել է Թիֆլիսի և Բաքվի մշտական խմբերում, հաջողությամբ խաղալով բնութագրական և կատակերգական դերերում Շուշան, էփեմիա, Սալոմե, Խամփերի (Սունդուկյանի «Պեպո», «Քանդած օջախ», «Խաթաբալա»), Սանամ (Շիրվանզադեի «Նամուս»), Շողակաթ, Շուշան (Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ»), Խանում (Ցագարելու «Խանում»), Աննա Անդրեևնա (Նիկոլայ Գոգոլի «Ռևիզոր»), Կուկուշկինա (Ալեքսանդր Օստրովսկու «Եկամտաբեր պաշտոն»), Գերտրուդ (Շեքսպիրի «Համլետ») և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Սուլինի մետալուրգիական գործարանի Հայրենական մեծ պատերազմում զոհված մետաղագործների հուշահամալիր** (ռուս.՝ Мемориал металлургам Сулинского металлургического завода, погибшим в годы Великой Отечественной войны), հուշահամալիր Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում, Սուլինի մետալուրգիական գործարանի կենտրոնական մուտքի մոտ։ Տեղադրվել է 1977 թվականին։

Պատմություն
-----------

Հուշահամալիրը բացվել է 1977 թվականի նոյեմբերի 5-ին Սուլինի մետալուրգիական գործարանի կենտրոնական մուտքի մոտ` գործարանի կուսակցության կոմիտեի և քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեի որոշմամբ։

Այս հուշահամալիրում մետաղագործների պուրակից վերաթաղվել են Սուլինի մետալուրգիական գործարանի Հայրենական մեծ պատերազմում զոհված 23 մետաղագործների աճյունները։

Նկարագրություն
--------------

Հուշահամալիրը կազմած է բետոնե բլոկից, որի երկարությունը 15 մետր է, հաստությունը` 5 մետր և բարձրությունը` 3 մետր։ Հուշահամալիրը զբաղեցնում է 100 × 40 մետր մակերես, որտեղ ստեղծված են ծաղկանոցներ, որոնց վրա շարված են զոհվածների ազգանուններով մետաղական սալիկներ։ Հուշահամալիրի կենտրոնում երկաթբետոնե երթային աստիճան է, որը երեսպատված է մարմարե սալիկներով։ Ծաղկանոցների հենապատերը նույնպես ծածկված են մարմարե սալիկերով։ Հուշարձանի շուրջ տնկված են ուռենիներ և վարդենիներ։ Հուշարձանի շարունակությունը աջ կողմից երկաթբետոնե պատ է, որն ունի 30 մ երկարություն և 2,5 մ բարձրություն, որին պատկերված է մետալուրգիական գործարանի ստեղծման օրվանից պատմության ճանապարհի փուլերը պատկերող ճարտարապետական հորինվածք։

Հուշահամալիրի և հորինվածքի հեղինակն է ՌԽՖՍՀ Ռոստովի գեղարվեստական արվեստանոցը (քանդակագործ` Վլադիմիր Բատյայ, նախագծի հեղինակ` Յան Զանիս)։

Հուշահամալիրի հեռավորությունը քաղաքի կենտրոնից 1,03 կմ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Мемориал заводчанам, погибшим в годы Великой Отечественной войны»։ Վերցված է 2019 Մարտ 14
2. 1 2 3  «Мемориал Заводчанам, погибшим в годы ВОВ»
| **՞**Ցիստիցերկներ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Cysticerkus

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ցիստիցերկներ**, մարդկանց բարակ աղիքներում մակաբուծվող ժապավենաձև որդերի (եզան և խոզի երիզորդեր) թրթուրային ձևեր, որոնք տեղակայվում են տավարի և խոզերի կմախքային մկաններում։

Նկարագրություն
--------------

Եզան երիզորդի (Taeniarynchus saginatus) թրթուրն սպիտակագորշագույն, օվալաձև բուշտ է (երկարությունը՝ 5-15 մմ), որի ներսում տեղավորված է երիզորդի սկոլեքսը՝ զինված 4 ծծաններով։ Տավարը, գոմեշը, զեբուն համարվում են այդ մակաբույծի միջնորդ տեր, իսկ մարդը՝ վերջնական։ Մարդը տենիարինխոզով վարակվում է տավարի վատ եփված մսի հետ ֆինաները ներս ընդունելուց։Ցիստիցերկները, մարդու աղիքներում զարգանալով, դառնում են սեռահասուն երիզորդեր, որոնց երկարարությունը 10 մ-֊ից ավելի է։ Վարակված մարդու արտաթորանքի հետ արտաքին միջավայր են արտազատվում հազարավոր ձվերով լցված երիզորդի հատվածներ։ Տավարը, կերի կամ ջրի հետ ներս ընդունելով երիզորդի ձվերը, վարակվում է ցիստիցերկներով։ Այսպիսով՝ մարդը պատճառ է դառնում տավարի վարակման, իսկ տավարն էլ մսի միջոցով վարակում է մարդուն։ Խոզի երիզորդի (Taenia solium) կենսակերպը ևս ընթանում է նույն ձևով, սակայն մարդը և՛ վերջնական, և՛ միջնորդ տեր է, այսինքն մարդը վարակվում է նաև ցիստիցերկներով։

Նշված երիզորդերը լուրջ վնաս են հասցնում մարդու օրգանիզմին, նաև պատճառ դառնում զգալի քանակի մսեղիքի ոչնչացման։ Տավարի և խոզերի ցիստիցերկոզների դեմ պայքարելու համար անհրաժեշտ է այդ կենդանիների մսեղիքը անասնաբուժասանիտարական փորձաքննության ենթարկել և հարկ եղած դեպքում արգելել վաճառքը։ Կենդանիների վարակումը կանխելու համար վարակված մարդկանց հարկավոր է ենթարկել ճիճվաթափության, բարձրացնել տնտեսության սանիտարական վիճակը։ Կարգավորված զուգարանների առկայությունը տավարաբուծական և խոզաբուծական տնտեսություններում այդ ինվազիաների կանխարգելման կարևոր միջոց է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարան, էջ 530


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779717382 |

 |
**47-րդ գվարդիական դիվիզիայի փողոց** (ռուս.՝ Улица 47-й Гвардейской Дивизии), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Յուրկին Կուտ միկրոշրջանում։ Անվանվել է Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցած 47-րդ գվարդիական հրաձգային դիվիզիայի պատվին։ Սկիզբ է առնում Բալոչնայա, Պիոներսկայա, Կորոտկայա փողոցների հանգույցից և ավարտվում քաղաքի ծայրամասում՝ վերածվելով դեպի 60Н-176 մայրուղուն միացող ճանապարհի։ Երկարությունը 1000 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի 47-րդ գվարդիական դիվիզիայի փողոցը գտնվում է Յուրկին Կուտ միկրոշրջանում։ Այն սկսվում է Բալոչնայա, Պիոներսկայա, Կորոտկայա փողոցների հանգույցից, հատում է Բոլշայա Սկելևայա, 2-րդ Նագոռնայա փողոցները, Կրիմսկի, 4-րդ Սկելևատսկի նրբանցքները և ավարտվում քաղաքի ծայրամասում՝ վերածվելով դեպի 60Н-176 մայրուղուն միացող ճանապարհի։ Փողոցի երկարությունը 1000 մետր է։

47-րդ գվարդիական դիվիզիայի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346350։

Փողոցն անվանվել է Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցած Կարմիր դրոշի և Բոգդան Խմելնիցկու շքանշանակիր 47-րդ գվարդիական հրաձգային դիվիզիայի պատվին։

Դիվիզիան կազմավորվել է 1942 թվականի հոկտեմբերի 20-ին։ Մասնակցել է Ստալինգրադի ճակատամարտին, ազատագրել է Ռոստովի, Դոնեցկի, Խարկովի և Վոլինի մարզերը, մասնակցել է Լեհաստանի ազատագրման մարտերին։ Մասնակցել է Բեռլինի գրավմանը։

Հաջող մարտական ​​գործողությունների համար 47-րդ գվարդիական հրաձգային դիվիզիան պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի և Բոգդան Խմելնիցկու շքանշաններով։ Նրա մոտ 16 հազար զինվոր պարգևատրվել է շքանշաններով և մեդալներով։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին 16 զինծառայող արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչման համար, 31 զինծառայող դարձել է Փառքի շքանշանի լրիվ ասպետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «47-я гварде́йская стрелко́вая Нижнеднепровская Краснознамённая ордена Богдана Хмельницкого дивизия»

Աղբյուրներ
----------

* Улица 47-й Гвардейской Дивизии в Красном Сулине
* Подробная карта Улица 47-й Гвардейской Дивизии, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты
| **՞**Տափաստանային արծիվ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | *Falconiformes* |
|
|
|
| Ընտանիք | *Accipitridae* |
|
|
|
| Ցեղ | *Aquila* |
|
|
| Տեսակ | Տափաստանային արծիվ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Aquila nipalensis
*Hodgson*, 1833 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Վտանգված տեսակIUCN 3.1 *Endangered* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
|      Բնադրման վայրեր
     Ձմեռավայրեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**558729**NCBI**193005**EOL**914512**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Տափաստանային արծիվ** (լատին․՝ *Aquila nipalensis*), ճուռակների ընտանիքին պատկանող թռչուն, հիմնականում տարածված է Եվրոպայում, Ասիայում, Ռումինիայից մինչև Անդրբայկալ, Չինաստանում, Հնդկաստանում և Աֆրիկայում։ Հայաստանում այս թռչուններին կարելի է հանդիպել ոչ հաճախ, նրանք հիմնականում կանգնած են լինում էլեկտրասյուների, բարձր լեռների գագաթներին։

Արտաքին տեսք
------------

Մուգ փետուրներով խոշոր արծիվ է։ Կտուցը շատ մեծ է և մուգ, ոտքերը փետրավորված են մինչև մատերի ծայրը։ Ծոծրակում հաճախ կարելի է հանդիպել ժանգաշիկավուն հատված։ Երիտասարդ թռչունները բաց գորշագույն են՝ մուգ կետիկներով։ Թևերի թափահարող փետուրները ավելի մուգ են, մագիլները կետերով է։ Քաշը կազմում է մինչև 2,7-4,84 գրամ։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է միջին չափի կրծողներով, հիմնական սնունդ է համարվում գետնասկյուռները։ Հազվադեպ դեպքերում սնվում է նապաստակներով, փոքր չափի կրծողներով։ Երբ թռչունը չի կարողանում սնունդ հայթայթել սնվում է թռչուններով։

Բազմացում
---------

Հիմնականում ձվադրում է ապրիլ ամսին կամ մայիսին։ Ձվադրում է 3-4 սպիտակ ձու։ Ինկուբացիոն շրջանը տևում է 10-45 օր։ Ապրիլ ամսից արդեն ձվից դուրս եկած ձագուկները կարողանում են թռչել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տափաստանային արծիվի մասին տեղեկություններ

Գրականություն
-------------

* Коблик, Е. А. Часть 1 // Разнообразие птиц (по материалам экспозиции Зоологического музея МГУ). — М.։ Издательство МГУ, 2001. — ISBN 5-211-04072-4.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · CMS · eBird · EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7528838-2 |

 |
**Թբիլիսիի մաթեմատիկայի ինստիտուտ** (վրաց.՝ ა. რაზმაძის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტი), գիտահետազոտական-ուսումնական հաստատություն։ Գտնվում է Թբիլիսիում։

Պատմություն
-----------

Ստեղծվել է 1933 թվականին` որպես Թբիլիսիի համալսարանի կառուցվածքային միավոր։ Համալսարանի կազմից դուրս էր եկել 1935 թվականին և մտել ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիայի վրացական մասնաճյուղ։ Վրացական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի կազմից 1941 թվականին տեղափոխվեց Ակադեմիայի համակարգ.

1941-ից 1976 թվականներին ինստիտուտը ղեկավարել է Ն. Ի. Մուսխելեշվիլին]։

1967 թվականին ինստիտուտը պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Գիտական հետազոտություններ
-------------------------

Մշակվել են տոպոլոգիայի խնդիրներ, թվերի տեսություն, ֆունկցիայի տեսություն, դիֆերենցիալ և ինտեգրալային հավասարումների տեսություն,  մոտավոր վերլուծություն և առաձգականության մաթեմատիկական տեսություններ։

Գրականություն
-------------

БСЭ, Էջ 315—316:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Вице-президент Академии Наук Грузинской ССР Н. Н. Кецховели АКАДЕМИЯ НАУК ГРУЗИНСКОЙ ССР ЗА ЧЕТЫРЕ ГОДА(չաշխատող հղում)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ko2010584203 · VIAF: 148928596, 267496222 · WorldCat VIAF: 148928596, 267496222 |

 |
Իսպանիայի Կատալոնիա համայնքի մայրաքաղաք Բարսելոնայում է գտնվում **Փեդրալբս գոթական վանքը** (անգլ.՝ The Monastery of Pedralbes ); Այն հիմա թանգարան է, որտեղ հավաքածուներ են տեղ գտել Բարսելոնայի պատմության թանգարանից։

Փեդրալբս ․ճակատային մաս

Պատմություն
-----------

Վանքը հիմնադրվել է 1326 թվականին Արագոնի թագավոր **Ջեյմս II**-ի կողմից, իր կնոջ՝ թագուհի **Էլիզենդա դը Մոնթքադի** համար։
Այն զբաղեցնում էր Քլերես համայնքը, հիմնականում, որտեղ բնակվում էին ազնվական ընտանիքի անդամներ։ Թագուհին վանքին մի շարք արտոնություններ տվեց, այդ թվում Բարսելոնա քաղաքի անմիջական պաշտպանություն՝ « Հարյուրի խորհուրդը » կառավարական հաստատության միջոցով, որն իր առաջ խնդիր էր դրել պաշտպանել այն վտանգ սպառնալու դեպքում։ Էլիզենդան կառուցեց նաև մի պալատ, որը կցվեց վանքին։ Սակայն պալատում նա ապրեց իր ամուսնու մահից հետո, 1327 թվականին և այնտեղ էլ մահացավ 1367 թվականին։ Պալատի մնացորդները հայտնաբերվել են 1970-ական թվականներին։ 

Փեդրալբս վանք
1640 թվականին Կատալոնիայի ապստամբության ընթացքում միանձնուհիները վտարվեցին, սակայն ավելի ուշ ետ վերադարձան։ Քիչ թվով միանձնուհիներ դեռևս ապրում են վանական համալիրում։ Վանքը 1991 թվականին ճանաչվեց որպես Ազգային հուշարձան։

Ակնարկ
------

Ի սկզբանե վանքը կառուցվել է սպիտակ քարից, որը պաշտպանվում էր պատերի շարքով, որից այսօր ընդամենը երկու աշտարակ և մեկ դարպաս է մնացել։ Եկեղեցին ունի երեք հարկ, քառասուն մետր երկարություն, կենտրոնական պարտեզ՝ նարնջի ծառերով և արմավերիներով։ Այն ձևավորված է սյուների վրա լայն կամարներով, որոնց սյունագլուխները զարդարված են Արագոնի թագավորի և Մոնթքադայի պալատի խորհրդանիշներով։ 

Էլիսենդա թագուհու գերեզմանը
Թագուհի Էլիսենդայի գերեզմանը ալբաստեր քարի մեջ է և գտնվում է վանքի մի կողմում։ Ուշագրավ է նաև Սուրբ Միշելի մատուռը՝ Ֆերրեր Բասսայի որմնանկարներով։ Դրանք ցույց են տալիս իտալացի նկարիչ և քանդակագործ Ջոտտո դի Բոնդոնեի ազգեցությունը, որը թվագրվում է 1346 թ․;
Նախկին ննջասրահը հանդիսացել է այնպիսի նկարիչների մշտական ցուցահանդեսը, ինչպիսիք են Պիտեր Պաուլ Ռուբենսը (ֆլամանդացի գեղանկարիչ), Ջովաննի Անտոնիո Կանալետտոն (իտալացի նկարիչ), Տինտորետտո Յակոբո Ռոբուստինը (իտալացի նկարիչ), Դիեգո Ռոդրիգես Վելասկեսը ( իսպանացի նկարիչ), Անջելիկոն (իտալացի նկարիչ)։

Աղբյուրներ
----------

* Escudero i Ribot Maria Assumpta, Josep Mainar (1976)։ *El mueble catalán en el Monasterio de Pedralbes*։ Barcelona: Ajuntament de Barcelona, Museu Nacional d'Art de Catalunya
* SANJUST i LATORRE Cristina (2010)։ *L'Obra del Reial Monestir de Santa Maria de Pedralbes des de la seva fundació fins al segle XVI: un monestir reial per a l'orde de les clarisses a Catalunya*։ Barcelona: Promocions i Publicacions Universitàries ; [Bellaterra]: Universitat Autònoma de Barcelona: Institut d'Estudis Món Juïc
**Ֆիրանգիզ Յուսիֆ ղիզի Ահմեդովա** (ադրբ.՝ Firəngiz Yusif qızı Əhmədova, սեպտեմբերի 23, 1928(1928-09-23), Բաքու, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 16, 2011(2011-12-16), Բաքու, Ադրբեջան), Ադրբեջանի օպերային երգչուհի, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1943): Նա առաջին երգչուհիներից մեկն է, ով հանդես է եկել Ադրբեջանի թատերական բեմում;

Կենսագրություն
--------------

Ֆիրանգիզ Ահմեդովան ծնվել է 1928 թվականի սեպտեմբերի 23-ին, Բաքվում։ Ավարտել է Ասաֆ Զեյնալլու անվան Բաքվի երաժշտական ուսումնարանը։ 1955 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիան։ 1946-1951 թվականներին եղել է Ադրբեջանի ռադիոյի երգչախմբի մենակատար։ 1951-1988 թվականներին եղել է Ադրբեջանի Օպերայի և բալետի պետական թատրոնի մենակատար։ 1989 թվականից Ֆիրանգիզ Ախմադովան աշխատել է Ադրբեջանի Օպերայի և բալետի թատրոնում որպես մանկավարժ։

Ֆիրանգիզ Ահմեդովան հաջողությամբ ելույթ է ունեցել ադրբեջանցի, ռուս և արևմտաեվրոպական կոմպոզիտորների օպերաներում։

Եղել է ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի (4-րդ գումարման) և Ադրբեջանական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի (5-րդ գումարման) պատգամավոր։ Նրան պարգևատրվել է Ադրբեջանի «Փառքի» շքանշանով։

Ֆիրանգիզ Ահմեդովան մահացել է 2011-ի դեկտեմբերի 16-ին Բաքվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  АХМЕ'ДОВА Франгиз Юсиф кызы // Театральная энциклопедия / под ред. П. А. Маркова. — М.: Советская энциклопедия, 1967. — Т. 6.
2. ↑  milliarxiv.gov.az
3. ↑  Ֆիրանգիզ Ահմեդովա


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |

 |