| **՞**Առաջավորասիական ընձառյուծ |
| --- |
| Առաջավորասիական ընձառյուծ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Գիշատիչներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Կատվազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Հովազներ |
|
|
| Տեսակ | Ընձառյուծ |
| Ենթատեսակ | Առաջավորասիական ընձառյուծ |
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Panthera pardus ciscaucasica
(Satunin, 1914) |
|  Հոմանիշներ |
| 
*Panthera pardus saxicolor* (Pocock, 1927),*Panthera pardus tulliana*,
 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Վտանգված տեսակIUCN 3.1 *Endangered* : 15961 |
|  Տարածվածություն |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Առաջավորասիական ընձառյուծ, հիմնականում ավելի շատ հայտնի է որպես Կովկասյան ընձառյուծ,** շատ հայտնի է նաև պարսկական ընձառյուծ անունով (լատին․՝ Panthera pardus ciscaucasica կամ *Panthera pardus saxicolor* կամ *Panthera pardus transcaucasica*), Առաջավոր Ասիայում բնակվող ընձառյուծի ենթատեսակ։

Առաջավորասիական ընձառյուծի լատիներեն պաշտոնական գիտական անվանումը՝ **Panthera Pardus Ciscaucasica,** Նախկին ԽՍՀՄ տարածքում այն հաճախ անվանվում էր *Panthera pardus tulliana* կամ **Panthera Pardus Ciscaucasica,** իսկ *Panthera pardus saxicolor* տերմինը օգտագործում էին արևմտյան մասնագետները։

Արտաքին պարամետրեր և նկարագիր
-----------------------------

Կովկասյան ընձառյուծը Հովազառյուծի ամենամեծ տեսակներից մեկն է, իր մարմնի արտաքին պարամետրերով և ֆիզիկական առանձնահատկությամբ մոտ է Սիբիրյան և Բենգալյան Հովազառյուծներին ու Շրի Լանկայի Ցելոյան Հովազառյուծներին։ Ընձառյուծը չափահաս է լինում 3-ից 4 տարեկանում։ Չափահաս ընձառյուծների քաշը կազմում է 46-100 կգ, առանձին դեպքերում ամենախոշորների քաշը հասնում է անգամ մինչև 111 կգ-ի։ Արուների բարձրությունը կազմում 65-85 սմ (միջինը 75 սմ), երկարությունը՝ 1,8-ից մինչև 2,71 մետր, էգերի քաշը կազմում 30-77 կգ, բարձրությունը՝ 56—72 սմ, երկարությունը կազմում է 1,5-2,2 մետր։ Ընձառյուծները վազքով կարող են զարգացնել առավելագույնը 90 կմ/ժ արագություն։
Հայաստանում զբոսնող կամ բնակվող արու ընձառյուծների զանգվածը լինում է 46-83 կգ, իսկ էգ առանձյակների քաշը՝ 30—63 կգ, հովազի բացարձակ քաշային տիրույթներում։ Արու Կովկասյան ընձառյուծի միջին քաշը կազմում է 70-75 կգ։
Ընձառյուծների կյանքի տևողությունը 13-20 տարի է։

Պահպանություն
-------------

Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։ Գրանցված է նաև նախկին ԽՍՀՄ–ի Կարմիր գրքում։ Ընձառյուծի այս ենթատեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում (ver. 3.1) «Endangered EN C2a(i)», իսկ տեսակը՝ «Near Threatened» կարգավիճակով։ ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես «Կրիտիկական վիճակում գտնվող»` CR C2a(i); D:

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» և «Շիկահող» արգելոցներում, «Արևիկ» ազգային պարկում և «Զանգեզուր» արգելավայրում։ 2002 թվականից սկսած WWF հայաստանյան մասնաճյուղը աջակցում է ընձառյուծի պահպանության իրականացմանը և կատարում է տեսակի մոնիթորինգը արեալի սահմաններում։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հյուսիսային Կովկասում, Հարավային Կովկասում, Արևելյան Թուրքիայում, Հարավային Թուրքմենստանում, Իրանում, Աֆղանստանում։

### Տարածվածությունը Հայաստանում

Բնակեցնում է Հարավարևմտյան և Հարավային Հայաստանը` «Խոսրովի անտառ» արգելոցի կենտրոնական և արևելյան հատվածներից մինչև հայ–իրանական սահմանը՝ Գեղամա, Զանգեզուրի, Վայոց ձորի, Բարգուշատի և Մեղրու լեռնաշղթաների սահմաններում։

Հայաստանում պոպուլյացիայի փոքրագույն թվաքանակը՝ առնվազն 13-16 ընձառյուծ, միջին ստանդարտ թիվը՝ 20-24-37 առանձյակ, առավելագույն ամենամեծ թվաքանակը՝ 46-60 առանձնյակ, իսկ առանձին բացառիկ դեպքերում երբեմն հասնում է անգամ մինչև 66 առանձնյակի, շատ հազվադեպ են լինում 70 առանձյակներ։ Ներկայիս դրությամբ կենդանատեսակի քանակը 26–30 առանձնյակ է։ Ներկայիս տարածման տարածքը կազմում է 7500 կմ2։ Բնակեցման տարածքը կազմում է 2861 կմ2։ Այն ներառում է մշտական և ժամանակավոր բնակեցման տարածքները և միջանցքներ։ Մշտապես բնակվում է միայն «Խոսրովի անտառ» արգելոցում (207.9–208 կմ2), գ. Նռնաձորից դեպի հյուսիս (297 կմ2) գտնվող տեղամասում եւս գիշատիչը բնակվում է մշտապես։ Բայց հայաստանում զբոսնող սև գույնի մելանիստիկ ընձառյուծների թիվը կազմում է 8-12 առանձյակ, քանակը չի գերազանցում 13-ը։

Բնակության պայմաններ
--------------------

Տարածված է լեռնատափաստաններում և տափաստաններում, չորային կամ լեռնային նոսրանտառներում, անտառատափաստաններում, սաղարթախիտ անտառներում, որտեղ ամենաշատը ծառեր են։ հարավային լանջերի լեռնային, ենթալպյան և ալպյան մարգագետիններում։

Սննդառություն
-------------

Որսում են վայրի խոզ, այծյամ, հնդկական մացառախոզ, գորշ նապաստակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Panthera pardus ssp. saxicolor,The IUCN Red List of Threatened Species". Արխիվացված է the original 2014 թ․ հոկտեմբերի 28-ին. Retrieved 2015 թ․ հոկտեմբերի 13.

Աղբյուրներ
----------

* Կովկասյան ընձառյուծ Archived 2019-08-12 at the Wayback Machine.
* Հայաստանի կենդանիների կարմիր գիրք

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776125320 |

 |