recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Բաշկալայի հարթավայր**, Աղբակի սարահարթ, Բաշկալայի գոգհովիտ, հարթավայր Հայկական լեռնաշխարհում, Վանա լճից արևելք, Մեծ Զաբ գետի վերին հոսանքի շրջանում։ Հարթավայրը եզերող լեռնային սահմաններն են․ արևմուտքից՝ Չոլախդաղը, արևելքից՝ Քրդստանի, հարավից՝ Ջիլոդաղի լեռները։ Ունի մոտ 33 կմ երկարություն և 9-12 կմ լայնություն։ Այստեղ է գտնվում Բաշկալա քաղաքը։

Լեռների խիտ և խոր մասնատված լանջերն ստորոտներում փոխանցվում են խզումնա-աստիճանավոր սարավանդների, որոնցից մեկի վրա է գտնվում Բաշկալա (պատմական Ադամակերտ) ավանը (2250 մ)։ Գոգհովտի հատակը սինկլինալ գրաբենային ծագման լայն դարավանդային հարթավայր է (1900–2100 մ)՝ լցված լճագետային նստվածքներով։ Կլիման ցամաքային է, ուղղաձիգ գոտիականության բնորոշ հակադրություններով։ Տեղումները հարթավայրում 500–600 մմ են, լանջերին՝ 700–800 մմ, իսկ Ջիլոդաղի լանջերին՝ մինչև 1000–1500 մմ։ Հողածածկը սևահողերից մինչև ալպյան լեռնամարգագետնային է՝ տափաստանային, ենթալպյան և ալպյան մարգագետնային բուսականությամբ, լեռնալանջերին՝ սաղարթավոր անտառներ (մինչև 1900 մ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 633 — 992 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 294)։*  |
**Լատվիայի մշակույթ**, մշակույթը ներառում է ավանդական լատվիական և լիվոնյան ժառանգությունը՝ կրելով ազդեցությունը երկրի բազմազան պատմական մշակութային ժառանգության։

Պատմություն
-----------

Լատվիայի տարածքը բնակեցված է եղել դեռևս Ք. ա. 9000 թվականից։ Բալթյան ցեղերը՝ այսօրվա լատվիացիների նախնիները, այստեղ են եկել Ք. ա. 3000 թվականից։ 13-րդ դարից՝ այսօրվա Լատվիան նվաճելուց հետո, որ բալթյան գերմանացիները հաստատվել են այստեղ և աստիճանաբար դարձել վերին դաս և Լատվիան կառավարող։ Ժամանակին լատվիացիները կորցրել են իրենց դիրքերը՝ վերջապես 16-րդ դարում դառնալով ճորտեր։ Այդ գերմանականացված ազգությունները պահպանել են դեռ որոշ տեղական սովորույթներ։ 19-րդ դարում, երբ վերանում է ստրկությունը, Լատվիայի ազգայնական շարժմամբ Լատվիայի անկախության առաջին շարժումն է սկսվում՝ առաջնորդվելով «Երիտասարդ լատվիացիների» կողմից, որոնց խրախուսում էին արվեստագետները և գիտնականները՝ նպատակ ունենալով պահպանելու մշակութային ժառանգությունն ու լեզուն։ Շարժումը հակադարձվում է ռուսականացման ժամանակաշրջանով, որին 20-րդ դարի սկզբին հաջորդում է նոր շարժում։ Դա երկրորդ ազգային զարթոնքի շարժումն է, որը 1918 թվականին տանում է Լատվիայի անկախության հռչակման։ 1934 մայիսի 15-ին Կարլիս Ուլմանիսը պետական հեղաշրջմամբ գրավում է իշխանությունը և հաստատում ավտորիտար ռեժիմ։ Գերմանական օկուպացիայի ժամանակ՝ 1941-1945 թվականների օկուպացիայի շրջանում, Լատվիան կորցնում է իր անկախությունը, քանի որ ԽՍՀՄ-ը այն գրավում է և դարձնում Լատվիայի ՍՍՀ; Խորհրդային կառավարման շրջանն ավարտվում է 1991 թվականին երրորդ ազգային զարթոնքի միջոցով։

Ֆոլկլոր
-------

Լատվիացիները ունեն ավանդական բանահյուսական հարուստ ժառանգություն, հատկապես ժողովրդական երգեր։ Հայտնաբերվել են մոտ 1.2 միլիոն տեքստեր և 30.000 մեղեդիներ, որոնք թվագրվում են ավելի քան հազարավոր տարիներ առաջ եղած ժամանակով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   content&task=wiew&id=40&ltemid=124
**Անդերսոն Ֆրանչա Վարեժաո** (պորտ.` *Anderson França Varejão*, սեպտեմբերի 28, 1982(1982-09-28), Սանտա Թերեզա, Էսպիրիտո Սանտո, Բրազիլիա), բրազիլացի նախկին բասկետբոլիստ, կենտրոնական և ծանր հարձակվող։ Հայտնի է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Կլիվլենդ Կավալիերս» ակումբում հանդես գալու տարիներից։ Եղել է Բրազիլիայի բասկետբոլի ազգային հավաքականի անդամ, որի կազմում 2003 թվականին անցկացվող պանամերիկյան խաղերի շրջանակներում արժանացել է ոսկե մեդալի։

1998 թ.-ից մինչև 2002 թ.-ը հանդես է եկել բրազիլական «Ֆրանսա» ակումբում, իսկ 2002-ից 2004-ը՝ «Բարսելոնայում», որտեղ նրա միջին ցուցանիշներն էին 8,3 միավոր/խաղ և 11, 5 անդրադարձ/խաղ։ Չնայած 2002-03 խաղաշրջանում Վարեժաոն չմասնակցեց փլեյ-օֆֆին, սակայն նրա ակումբը իսպանացի Խուան Կարլոս Նավարոյի, լիտվացի Շարունաս Յասիկևիչուսի և սերբ Դեյան Բոդիրոգայի գլխավորությամբ դարձավ Իսպանական ACB լիգայի չեմպիոն։

Վարեժաոյի NBA-յան կարիերան սկսվում է, երբ նա մուտք է գործում 2004 թ. NBA դրաֆթ` ընտրվելով «Օռլանդո Մեջիքի» կողմից` 2-րդ ռաունդի 30-րդ ընտրությամբ, սակայն Դրյու Գուդենի և Սթիվեն Հանթերի հետ փոխանակվում է «Կլիվլենդ Կավալիերս», որն իր հերթին միայն զիջում է Թոնի Բատիին։ «Կլիվլենդի» կազմում Վարեժաոն դառնում է հանդիսատեսին սիրելի և ձեռք բերում «Վայրի արարած» մականունը՝ արտահայտիչ գանգուր և երկար մազերի համար։ Վարեժաոյին նաև երբեմն ասոցացնում էին նույնազգի ֆուտբոլիստ Ռիվալդոյի հետ, քանի որ երկուսն էլ երեբեմն չափազանցնում էին իրենց վրա կատարված տուգանքները. օրինակ՝ Վարեժաոն խաղերի ժամանակ չափազանց շատ էր ընկնում գետնին և մրցավարից տուգանք կորզում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* NBA.com էջ - Անդերսոն Վարեժաո
* InterBasket.net էջ
* Արտասանությունը Archived 2016-04-09 at the Wayback Machine.

Անդերսոն Վարեժոան «Կլիվլենդ Կավալիերսի» կազմում
**Ոսկյան Համազասպ (Անտոն)** [հուլիսի 1, 1895, գյուղ Խանդաձոր (Էրզրումի վիլայեթի Կիսկիմ գավառ - փետրվարի 25, 1968, Վիեննա), հայ պատմաբան, բանասեր, ձեռագրագետ, մանկավարժ։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության անդամ (1914 թ.), Վիեննայի համալսարանի աստվածաբանության դոկտոր (1922 թ.)։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Վիեննայի Հայոց վանքի դպրոցում։ Եղել է Պլովդիվի (Բուլղարիա) Մխիթարյան վարժարանի ուսուցիչ (1928-1931 թթ.), տնօրեն (1931-1937 թթ.), ապա Բեյրութի Մխիթարյան վարժարանի տնօրեն (1947-1960 թթ.)։ 1920-ական թվականներին աշխատակցել է «Հանդես ամսօրյա», ապա դարձել նրա խմբագրապետը (1938-1946 թթ. 1963-1968 թթ.)։ 1932 թվականին Պլովդիվում հիմնել է ուսումնարան դպրոցական ամսագիրը։ Շուրջ կես դար զբաղվել է գիտական գործունեությամբ, հրատարակել բազմաթիվ հայագիտական երկեր։ Հատկապես արժեքավոր են Հայաստանի վանքերի պատմությանը վերաբերող աշխատությունները («Վասպուրական-Վանի վանքերը», մաս 1-3, 1940-1947 թթ. «Սեբաստիայի վանքերը», 1946 թ. «Բարձր Հայքի վանքերը», 1951 թ. «Տարոն-Տուրուբերանի վանքերը», 1953 թ. «Արցախի վանքերը», 1953 թ. «Կիլիկիայի վանքերը», 1957 թ. «Գուգարքի վանքերը», 1960 թ. «Սեբաստիայի, Խարբերդի, Դիարբեքիրի U.Տրապիզոնի նահանգներու վանքերը», 1962 թ.)։ Ուսումնասիրել է հայ նախարարական աների պատմությունը, հայ միջնադարյան մատենագիրներ Հովհաննես Սարկավագի, Ներսես Լամբրոնացու, Հովհաննես Վանականի, Վարդան Արևելցու, Մխիթար Գոշի, Կիրակոս Գանձակեցու կյանքն ու ստեղծագործությունը։ «Չորս հայ տաղասացներ և անոնց տաղերը» (1966 թ.) աշխատությունում ներկայացրել է հայ միջնադարյան բանաստեղծներ Հովհաննես Կարնեցուն, Գրիգոր Օշականցուն, Մովսես Կարնեցուն, Մարտիրոս Ղրիմեցուն և նրանց ստեղծագործությունները։ Աշխատասիրել և հրատարակել է «Երգ երգոցի առաջին և երկրորդ թարգմանությունը» (1924 թ.), «Սարդիկեի ժողովքի հայերեն կանոնները» (1945 թ.), Ստեփանոս Ռոշքայի «ժամանակտգրութիւն կամ Տարեկանք եկեղեցականք» (1964 թ.), Հովհաննես Ղրիմեցու «Պատմութիւն հռչակավոր վանից Հաղբատայ» (1965 թ.) գործերը, թարգմանել Զ․ Օբերտինսկու «Լեհահայերը և անոնց Անդրեաս արքեպիսկոպոսը Ցագլովեցի մեջ» (1963 թ.) աշխատությունը։ Հետազոտել, կազմել և հրատարակել է «Ցուցակ հայերեն ձեռագրաց մատենադարանին ի Վիեննա» 1963 ձեռագրացուցակը, որը Հ․ Տաշյանի համանուն գործի շարունակությունն է։ Սփյուռքի հայերի համար կազմել է հայերեն դպրոցական ձեռնարկներ («Դասագիրք Հայոց պատմության», և այլն)։ Թողել է անտիպ գործեր («Արարատյան նահանգի վանքերը», «Սյունյաց աշխարհի վանքերը», «Հայ վանքեր ի սփյուռս» և այլն)։ Ո․ հետևել է Սովետական Հայաստանի գիտական կյանքին, «Հանդես ամսօրյա»-ում հրատարակած բազմաթիվ գրախոսականներով անդրադարձել սովետահայ պատմաբանների և բանասերների հայագիտական երկերին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 634)։*  |
**Լատվիայի անկախ հեռուստատեսություն** (լատիշերեն` **L**atvijas **N**eatkarīgā **T**elevīzija, LNT), Լատվիական հեռուստաընկերություն։ Հիմնվել է 1996 թվականին նույն հաճախականությամբ հեռարձակվող երկու հեռուստաալիքների` Picca TV (առավոտյան ժամերին) և լրատվական NTV5 հեռուստաալիքների միավորմամբ։ Լատվիայի առաջին մասնավոր հեռուստաալիքն է, որը ստացել է համազգայինի կարգավիճակ։ 2003 թվականին լեհական Polsat մեդիահոլգինգը ձեռք բերեց հեռուստաալիքի բաժնետոմբսերի 60%-ը։ 2007 թվականի մայիսի 18-ից LNT հեռուստաընկերությունը պատկանում է Ռուփերտ Մերդոքի News Corporation կոնգլոմերատին, սակայն 2010 թվականի գարնանը հեռուստաընկերությունը (TV5 Riga հեռուստաալիքի հետ միասին) գնվում է հեռուստաալիքի հիմնադիր Անդրեյս Էկիսին պատկանող «Neatkarīgie nacionālie mediji» ընկերության կողմից։ 2012 թվականի սկզբին «Neatkarīgie nacionālie mediji» ընկերությունը վաճառվել է շվեդական «Modern Times Group» մեդիաընկերությանը։

Հեռուստաալիքը ունի ընդհանուր ուղղվածություն, եթերացանկը կազմված է լրատվական և զվարճալի հաղորդումներից։ Վերջին տարիների ընթացքում հանդիսանում է Լատվիայի հեռուստաշուկայի առաջնորդը, հեռուստաալիքի բաժինը 2011 թվականին կազմել է 13.3%:

Եթերի զգալի մասը հեռուստաընկերությունը հատկացնում է լրատվական հաղորդումներին։ Ըստ TNS Latvia վիճակագրությանը, հեռուստաալիքի լուրերը զբաղեցնում են բարձրագույն ցուցանիշները և ունեն ստաբիլ ռեյթինգ։ Հեռուստաալիքին պատկանում է ամենաժամանակակից լրատվական ստուդիաներից մեկը Եվրոպայում։

2003 թվականին հեռուստաընկերությունը հիմնեց LNT+ կաբելային հեռուստաալիքը, որտեղ ցուցադրվում էին LNT-ի հիմնական հաղորդումները՝ ռուսերեն թարգմանությամբ, բայց արդեն 2004 թ. մարտի 30-ին ընկերությունը հրաժարվեց այդ նախագծից։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Андрейс Экис: Десять лет назад Archived 2011-11-14 at the Wayback Machine.(ռուս.)
2. ↑  Руперт Мердок купил самый популярный телеканал Латвии(ռուս.)
3. ↑  Экис выкупил у Мердока LNT и TV5(չաշխատող հղում)
(ռուս.)
4. ↑  TNS Latvija: Share of TV channels and TOP programmes, July 2011(անգլ.)
5. ↑  LNT — лидер телерынка(ռուս.)
6. ↑  LNT стал абсолютным лидером новостей(չաշխատող հղում)
(ռուս.)
7. ↑  Мы всегда говорим правду!(չաշխատող հղում)
(ռուս.)
8. ↑  Нерусский вечер c LNT+(չաշխատող հղում)
(ռուս.)
**Ամնիոն**, ողնաշարավորների (սողուններ, թռչուններ, կաթնասուններ) և որոշ անողնաշարավորների (միջատներ, կարիճներ, նեմերտիններ) սաղմնային թաղանթ։ Զարգանում է արտաքին և միջին սաղմնային թերթիկներից։ Թռչունների և կաթնասունների ամնիոնի խոռոչը լցված է ամնիոտային հեղուկով՝ օրգանական միացություններ (սպիտակուց, միզանյութ, շաքար) և անօրգանական աղեր պարունակող պտղաջրով, որը սաղմը պահպանում Է մեխանիկական վնասվածքներից ու չորացումից։ Ամնիոնի առկայության կամ բացակայության հատկանիշով ողնաշարավորները բաժանվում են երկու խմբի՝ ամնիոտների կամ բարձրակարգի և անամնիաների կամ ստորակարգի։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Foundational Model of Anatomy |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780646683 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 324)։*  |
**Իրինա Բորիսի Մուսայելյան** (հունվարի 8, 1951(1951-01-08), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգչուհի, խմբավար, մանկավարժ, Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական արտիստ։

Կենսագրություն
--------------

Իրինա Մուսայելյանը ծնվել է 1951 թվականի հունվարի 8-ին Բաքվում։ Ավարտել է Մոսկվայի Մ. Մ. Իպոլիտով-Իվանովի անվան պետական ուսումնարանի դաշնամուրի, Մոսկվայի պետական մանկավարժական համալսարանի վոկալի և խմբավարության բաժինները, կատարելագործվել Երևանի պետական կոնսերվատորիաում (Գոհար Գասպարյանի դասարան)։

1977 թվականից երգեցողություն է դասավանդել Մոսկվայի մանկավարժական համալսարանում, 1985 թվականից՝ «Լենկոմ» թատրոնում, 1996 թվականից՝ Ռուսաստանի թատերարվեստի ակադեմիայում, 2003 թվականից՝ «Et cetera» թատրոնում։

«Լենկոմ»-ում Իրինա Մուսայելյանը՝ որպես երաժշտական մասի ղեկավար, մասնակցել է «Խելահեղ օր կամ Ֆիգարոյի ամուսնությունը», «Թագավորական խաղեր», «Խաբեություն», «Բարբարոսն ու Հերետիկոսը» ներկայացումների բեմադրություններին (մի քանիսում՝ որպես մեներգչուհի)։ Երգել է նաև Մոսկվայի կամերային երգչախմբում։

1994 թվականին ստեղծել է (կոմպոզիտոր և դիրիժոր Ա. Վ. Լավրովի հետ) երաժշտական ներկայացման նոր ժանր՝ կլասիկ-սեյշն։ 1996 թվականին թողարկել է «Ավե Մարիա» ձայներիզը, որի բեմական տարբերակը՝ «Վիա Դոլորես» ներկայացումը, բարձր է գնահատվել Ա. Պ. Չեխովի անվան թատերական փառատոնում, ներկայացվել է նաև Հայաստանում՝ քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակման 1700-ամյակի կապակցությամբ (գլխավոր դերում՝ Իրինա Մուսայելյան)։

Իրինա Մուսայելյանը մենահամերգներով հանդես է եկել Կիևում, Մոսկվայում, Ս. Պետերբուրգում, Բոգոտայում։

Մրցանակներ
----------

Գոհար Գասպարյանի անվան մրցանակի դափնեկիր է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Իրինա Մուսայելյանի մասին *kino-teatr.ru* կայքում
2. ↑  Իրինա Մուսայելյանը «Լենկոմ» թատրոնի կայքում (ռուս.)


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Վհուկների մուրճ** (լատ.՝ Malleus maleficarum, գերմ.՝ Hexenhammer), Դոմինիկյան միաբանության անդամներ, գերմանացի կաթոլիկ աստվածաբաններ Հայնրիխ Կրամերի և Յակոբ Շպրենգերի դիվաբանությանը նվիրված աշխատությունը։

Պատմություն
-----------

«Վհուկների մուրճ» աշխատությունը գրվել է 1486 թվականին Դոմինիկյան միաբանության անդամ, կաթոլիկ աստվածաբան և ինկվիզիտոր Հայնրիխ Կրամերի կողմից լատիներեն լեզվով և հրատարակվել 1487 թվականին Շպեյեր քաղաքում։ Գրքի համահեղինակ է նշված Քյոլնի համալսարանի դեկան Յակոբ Շպրենգերը, սակայն մի շարք ուսումնասիրողներ գտնում են, որ Շպրենգերի համահեղինակ նշմամբ Կրամերը ձգտել է իր երկի հեղինակությունն ավելի բարձրացնել։

Բովանդակություն
---------------

«Վհուկների մուրճ» աշխատությունը գրված է սխոլաստիկական լավագույն ավանդույթների համաձայն և բաղկացած է երեք մասից։

Առաջին մասում մանրամասն տրվում է վհուկ հասկացության բնորոշումը։ Հատուկ ուշադրության է արժանանում հատկապես տղամարդկանց և կանանց կախարդության առանձնահատկությունները։ Ըստ հեղինակների կանայք ավելի են հակված կախարդանքի քան տղամարդիկ։ Այս փաստարկն ապացուցելու համար հեղինակներն անդրադարձ են կատարում առաջին մեղսագործության պատմությանը և հանգամանքներին։

Երկրորդ մասում անդրադարձ է կատարվում կախարդության կիրառման առանձնահատկություններին։ Այստեղ ուշադրություն է դարձվում կանանց և տղամարդկանց վրա կախարդության ազդեցության տարբերություններին և դրանցից պաշտպանվելու եղանակներին։

Երրորդ մասում հեղինակները մանրամասն շարադրում են այն կանոները, թե ինչ նշաններով պետք է ճանաչել վհուկին և ինչպես պետք է հարցաքննել նրան։ Աշխատության այս հատվածում ներկայացվում են վհուկների հարցաքննության այնպիսի եղանակներ, որոնցում կարևոր տեղ են գրավում մարմնական տանջանքները։

Գրականություն
-------------

* Hans-Peter Broedel: *The Malleus Maleficarum and the Construction of Witchcraft: Theology and Popular Belief*. Manchester University Press, Manchester 2003, ISBN 9780719064401 (online)
* Peter Segl: *Der Hexenhammer. Entstehung und Umfeld des Malleus maleficarum von 1487*. Böhlau, Köln 1988, ISBN 3-412-03587-4 (*Bayreuther historische Kolloquien* 2).
* Arnold Angenendt: *Toleranz und Gewalt. Das Christentum zwischen Bibel und Schwert.* Aschendorff, Münster 2009, 5. Auflage, ISBN 978-3-402-00215-5, S. 305–306.
* Rainer Decker: *Die Päpste und die Hexen. Aus den geheimen Akten der Inquisition.* Primus, Darmstadt 2013, 2. Auflage, S. 47–54, ISBN 978-3-86312-052-8

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Abbildung Hexenhammer von Eichstaett

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Վհուկների մուրճ» գրքի 1450 թվականի հրատարակության էլեկտրոնային տարբերակը Wolfenbütteler Digitale Bibliothek կայքում
* Witch-Hunter's Bible ( National Geographic Channel-ի վավերագրական ֆիլմ «Վհուկների մուրճ» գրքի վերաբերյալ)(անգլ.)

Տես նաև
-------

* Ինկվիզիտորի ուղեցույց

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12048444x · GND: 4210558-4 · LCCN: no2007072431 · NKC: aun2018978644 · SUDOC: 140601856 · VIAF: 175261947 · WorldCat VIAF: 175261947 |

 |

 |
|  |
| --- |
| **Մեխակ Գրոսհայմի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Մեխակազգիներ (Caryophyllaceae) |
| **Ցեղ** | Մեխակ *(Dianthus)* |
| **Տեսակ** | **Մեխակ Գրոսհայմի** *(D. grossheimii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Dianthus grossheimii***Schischk. |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգված տեսակ |

**Մեխակ Գրոսհայմի** (լատ.՝ Dianthus grossheimii), մեխակազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

20-40 սմ բարձրությամբ բազմամյա բույս է։ Ունի 12-17 մմ երկարությամբ բաժակ։ Ծաղկաբույլերում ծաղիկները վահանիկանման են կամ միայնակ։ Ծաղկակից թփերը 4-6 (8) հատ են։ Պսակաթերթերը վարդագույն են, ծիրանագույն, անհավասար ու ատամնեզր, վերևում ունեն մազիկներ։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Սևանի (Սևան, Արգիճի) և Դարեղեգիսի (Սելիմի լեռնանցք, Քարվանսարայի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1800-2000 մ բարձրությունների վրա, քարքարոտ լանջերին, լեռնային տափաստանում և մարգագետնատափաստանում, մարգագետիններում։ Ծաղկում է հուլիս ամսին, պտղաբերում՝ օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայաստանի էնդեմիկ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին պայմանների փոփոխություն գյուղատնտեսական հանդակների և ռեկրեցիայի ինտենսիվացման պատճառով սպառնում է աճելավայրերի կրճատման վտանգ ։ Կարմիր գրքի առաջին հրատարակությամ մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Dianthus grossheimii
* EoL: 5206176
* GBIF: 3812174
* GRIN: 434823
* iNaturalist: 438484
* IPNI: 153412-1
* IUCN: 200125
* NCBI: 2614491
* Plant List: kew-2764311
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:153412-1
* Tropicos: 6302463

 |

 |
**Պալատային հրապարակ** (ռուս.՝ Дворцовая площадь, 1918-ից մինչև 1944 թվականը՝ Ուրիցկու հրապարակ), Սանկտ-Պետերբուրգի գլխավոր հրապարակը, ճարտարապետական անսամբլ, որը ստեղծվել է XVIII երկրորդ կեսին-XIX դարի առաջին կեսին։

Հրապարակը կազմում են դաշնային նշանակության պատմության և մշակույթի հուշարձանները՝ Ձմեռային պալատը, Գվարդիական կորպուսի շտաբի շենքը, Գլխավոր շտաբի շենքը Հաղթական կամարի հետ, Ալեքսանդրի սյունը։ Նրա չափերը կազմում են շուրջ 5,4 հեկտար (համեմատության համար՝ Մոսկվայի Կարմիր հրապարակը ունի 2,3 հա մակերես)։ Գոյություն ունի նաև սխալ գնահատական՝ 8 հեկտար։ Սանկտ Պետերբուրգի պատմական կառուցապատման կենտրոնի կազմում հրապարակը ընդգրկվել է Համաշխարհային ժառանգության ցանկում և համարվում է հետիոտնային գոտի։

Անվան պատմություն
-----------------

Սկզբնական Ծովակալի մարգագետին անվանումը (ներառում էր նաև ներկայիս Ալեքսանդրովսկի այգու տարածքը) հայտնի է 1736 թվականից։ Անվանումը գոյություն է ունեցել մինչև 1772 թվականը։

1918 թվականի հոկտեմբերին հրապարակը վերանվանվեց դառնալով Ուրիցկու հրապարակ (ի պատիվ Մոիսեյ Ուրիցկիի,  Ձմեռային պալատի 1917 թվականի գրոհի կազմակերպիչներից մեկի, Պետրոգրադի ԱԿ նախագահի, սպանված 1918 թվականի օգոստոսի 30-ին Գլխավոր շտաբի մուտքի մոտ)։ 1944 թվականի  հունվարի 13-ին որոշում է ընդունվում վերադարձնել 20 պատմական տարածքներ, այդ թվում՝ Սանկտ պետերբուրգի Պալատական հրապարակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Дворцова пл. // Энциклопедия Санкт-Петербурга
2. ↑  Топонимическая энциклопедия Санкт-Петербурга. СПб.: Информационно-издательское агентство ЛИК, 2002. С.106


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4844993-3 · NKC: ge438268 |

 |
**Էմին Սաբիթ օղլի Մահմուտով** (ադրբ.՝ Emin Sabit oğlu Mahmudov, նոյեմբերի 2, 1937(1937-11-02), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 18, 2000(2000-11-18), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի կոմպոզիտոր, Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ։

Կենսագրություն
--------------

Էմին Սաբիթօղլին ծնվել է Բաքվում 1937 թվականի նոյեմբերի 2-ին։ Ադրբեջանցի գրող, դրամատուրգ, Ադրբեջանի արվեստի վաստակավոր գործիչ Սաբիթ Ռախմանի որդին է։ Էմին Սաբիթօղլին կրթություն է ստացել երաժշտական դպրոցում, իսկ հետո՝ կոնսերվատորիայում, Կարա Կարաևի դասարանում։ Երկու տարի անց ընդունվել է Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիա, Յուրի Շապորինի կոմպոզիտորական դասարանը։ Էմին Սաբիթօղլին մահացել է Բաքվում 2000 թվականի նոյեմբերի 18-ին։ 2017 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Ադրբեջանի պետական ակադեմիական ֆիլհարմոնիայում կայացել է Էմին Սաբիթօղլու 80-ամյակին նվիրված միջոցառում՝ պետական մակարդակով։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Էմին Սաբիթօղլու հուշատախտակը Բաքվում
1961 թվականին աշխատել է «Ադրբեջանֆիլմ» ստուդիայում որպես երաժշտական խմբագիր։ Հետագա տարիներին աշխատել է պետական ֆիլհարմոնիայում որպես գեղարվեստական ղեկավար և որպես ուսուցիչ, Ուզեիր Հաջիբեկովի անվան պետական կոնսերվատորիայում։ Էմին Սաբիթօղլին գրել է 1 սիմֆոնիա, 3 սիմֆոնիկ պոեմ, 3 կանտատ և ստեղծագործություններ ջութակի և դաշնամուրի համար։ Ավելի քան 600 երգերի, 9 երաժշտական կոմեդիայի և մոտ 40 ֆիլմերի երաժշտությունների հեղինակ է։

Տես նաև
-------

* Ադրբեջանի մշակույթ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Под ред. Дж. Б. Кулиева. — Азербайджанская Советская Энциклопедия: Главная редакция АСЭ, 1976. — Т.
2. ↑  Официальный сайт Министерства культуры и туризма Азербайджанской Республики.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1210399601 · NKC: jo20231183160 · VIAF: 4127154260652224480006 · WorldCat VIAF: 4127154260652224480006 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Խաչատրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Էմին Լևոնի Խաչատրյան** (օգոստոսի 5, 1930(1930-08-05), Մոսկվա, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 5, 2000(2000-08-05), Երևան, Հայաստան), հայ կոմպոզիտոր, դիրիժոր։ ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1975)։

Արամ Խաչատրյանի եղբորորդին։

Կենսագրություն
--------------

1954 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայի դաշնամուրի, 1958 թվականին՝ դիրիժորության բաժինները։ 1957-1959 թվականներին եղել է Մոսկվայի մարզային սիմֆոնիկ նվագախմբի, 1962-1966 թվականներին՝ Մեծ թատրոնի դիրիժոր, 1959 թվականից՝ ԽՍՀՄ պետկինոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժոր (1966-1976 թվականներին և 1986-1990 թվականներին՝ գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր), 1986-1988 թվականներին և 1990-1991 թվականներին՝ ՀՀ հեռուստառադիոպետկոմի սիմֆոնիկ, 1991 թվականից՝ Երևանի կամերային նվագախմբերի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր։ 1972-1974 թվականներին դասավանդել է Մոսկվայի Գնեսինների անվան երաժշտական մանկավարժական ինստիտուտում, 1990 թվականից՝ Երևանի կոնսերվատորիայում։

Համերգներով հանդես է եկել ԱՊՀ քաղաքներում և արտասահմանում, բեմադրություններ իրականացրել Լեհաստանի, Չեխոսլովակիայի օպերային թատրոններում։ Եղել է Թեհրան-43 ֆիլմի դիրիժորը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հանրային ռադիոյի արխիվ · Հայաստանի երաժշտություն · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 18203 · BNF: 13953655t · GND: 1016347510 · ICCU: BVEV115723 · ISNI: 0000 0000 9656 736X · LCCN: n87806753 · NUKAT: n2010076605 · VIAF: 142645432 · WorldCat VIAF: 142645432 |

 |

 |
**Ղուրբան Բախշելի օղլի Փիրիմով** (ադրբ.՝ Qurban Baxşəli oğlu Pirimov‎, հոկտեմբեր 1880, Abdal Gülablı, Շուշիի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 29, 1965(1965-08-29), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի երաժիշտ, թառահար, Ադրբեջանական ԽՍՀ առաջին ժողովրդական արտիստ;

Կենսագրություն
--------------

Մուղամի եռյակը
Ղուրբան Փիրիմովը ծնվել է 1880 թվականի հոկտեմբերին Աղդամում, որտեղ ստացել է նախնական կրթությունը։ 1905 թվականին ստեղծեց երաժշտական եռյակը ՛ժողովրդական երգչը Ջաբբար Ղարյաղդիօղլու և Սաշա Օգանեզաշվիլիի հետ միասին։ Այս երաժշտական եռյակը շարունակեց իր գործունեությունը մոտ 20 տարի։ Իր գործողության ընթացքում Փիրիմովը հյուրախաղերով հանդես է եկել տարբեր վայրերում `Անդրկովկասում, Կենտրոնական Ասիայում, Կիևում, Մոսկվայում և Իրանում։

1905 թվականին նա հանդիպեց Ճաբբար Կարյաղդըօղլու հետ և իր հրավերով եկավ Բաքու։ 1908 թվականին եղել է Ուզեիր Հաջիբեկովի ժողովրդական գործիքների անսամբլի թառահարը։

1920 թվականից մինչև իր կյանքի վերջը եղել է Ադրբեջանի պետական օպերայի և բալետի թատրոնի մենակատարը։ 1934 թվականին նա զբաղեցրեց առաջին տեղը Թբիլիսիում անցկացրեց Անդրկովկասի ժողովրդական օլիմպիադայում։ Ղուրբան Փիրիմովն աշխատել է այնպիսի կոմպոզիտորների հետ միասին, ինչպիսիք են Նիյազին, Կարա Կարաևը, Թոֆիկ Կուլիևը, Ֆիքրեթ Ամիրովը։

Ղուրբան Փիրիմովը մահացել է 1965 թվականի օգոստոսի 29-ին Բաքվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայտնի ադրբեջանցիները
2. ↑  Ղուրբան Փիրիմով
3. ↑  Ղուրբան Բախշելի օղլի Փիրիմով
**Երևանի գոգավորություն**, գոգավորություն Հայաստանում, Արարատյան գոգավորության հյուսիս֊արևելյան մասում, Հրազդանի միջին հոսանքում։ Սահմանափակված է Քանաքեռի և Նուբարաշենի սարավանդներով և Նորքի ու Կոնդի բարձունքներով։ Բարձրությունը 900֊1200 մ։ Տարածված են տարբեր գույների տուֆեր, ինչպես նաև հզոր շերտերով բազալտներ։ Կլիման շոգ է՝ օդի ամառվա 25,5° միջին ջերմությամբ։ Երևանի գոգավորության միջով հոսում է Հրազդան գետը։ Տարեկան մթնոլորտային տեղումների քանակը 300֊350 մմ։ Ոռոգվում է Հրազդան գետի և Նորքի, Արտաշատիի, Շահումյանի, Դալմայի ու մյուս ջրանցքների ջրերով։ Ստեղծված են մի շարք արհեստական ջրամբարներ։ Երևանի գոգավորության տարածքի մեծ մասը զբաղեցնում են քաղաքն ու հարավ֊արևմտյան քաղաքամերձ շրջանները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 40 — 150 էջ։
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 2 [Դ-Կ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 230 — 992 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 582)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շահապոնք (այլ կիրառումներ)

**Շահապոնք**, *Ջամալ*, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզի և Նախիջևանի սահմանագլխին, Զանգեզուրի լեռների կատարային մասում, Արևիս գյուղից 7,5 կմ արևմուտք։ Բարձրությունը՝ 3204 մետր։

Զանգեզուրի լեռնշղաթայի հյուսիսային մասի բարձունքներից է։ Ունի զառիթափ ու մերձալպյան բուսականությամբ ծածակված լանջեր։ Ծովի մակարդակից ունի 3204 մ բարձրություն։

Կազմված է պալեոգենի և նեոգենի հրաբխային ապարներից։ Կատարային մասը լերկ է, ժայռոտ։ Պահպանվել են հնագույն սառցապատման ռելիեֆի ձևեր։ Լանդշաֆտը լեռնամարգագետնային է։ Ստորոտին VI դարում կառուցվել է համանուն բերդը։ Պահպանվել են պարիսպների ավերակները, խեցեղեն իրեր, խաչքարերի բեկորներ, մատուռներ։ 1386 թվականին Լենկթեմուրի բանակի դեմ Շահապոնքի հերոսական դիմադրության մարտերին մասնակցել է այդ ժամանակ բերդում հոգևոր ծառայություն կատարող փիլիսոփա Գրիգոր Տաթևացին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 4 [Ն-Վ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 52 — 804 էջ։
2. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 91 — 150 էջ։
3. ↑  Ա. Այվազյան, Նախիջևան. բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հովհարով աղջիկը (այլ կիրառումներ)

**«Հովհարով աղջիկը»**, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ Ջիոտտոյի` Գևորգ Գրիգորյանի 1926 թվականին ստեղծած կտավը։ Ցուցադրվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահի մասնաճյուղ Գևորգ Գրիգորյանի (Ջիոտտո) արվեստանոց-թանգարանում։

Նկարագրություն
--------------

«Հովհարով աղջիկը» նկարը համարվում է 1920-ական թվականների հայ կերպարվեստի լավագույն նմուշներից մեկը։ Նկարիչը հարթապատկերային եղանակով ոսկեգույն դեղինի և օքրայի նուրբ համադրումով ազատորեն օգտվելով ժամանակի արևմտյան ու ռուսական գեղանկարչության տարածված ոճերից՝ հասել է հետաքրքիր գեղարվեստական արդյունքի։ Կուբիզմի, Սեզանի, երբեմն նաև Պիկասոյի կտավների տարրերը Նիկո Փիրոսմանիի ազատ ձևերի հետ համադրելով՝ նկարիչը հասել է այնպիսի ինքնատիպության, որն առանձնանում է խորհրդային արվեստի համայնապատկերի վրա։

Տես նաև
-------

* Գևորգ Գրիգորյանի (Ջիոտտո) արվեստանոց-թանգարան
* Հայաստանի ազգային պատկերասրահ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գրիգորյան Գևորգ Ստեփանի
2. ↑  Հովհարով աղջիկը կտավը ՀԱՊ մասնաճյուղ Գևորգ Գրիգորյանի (Ջիոտտո) արվեստանոց-թանգարանում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գևորգ Գրիգորյանի (Ջոտտո) արվեստանոց-թանգարան
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Փիղ (այլ կիրառումներ)

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

Սև փիղը կարող է տեղափոխվել խաչով նշված դաշտերից յուրաքանչյուրը։ Սպիտակ փիղը կարող է տեղափոխվել կետով նշված դաշտերից մեկը կամ հարվածել սև զինվորը։
**Փիղ** (յունիկոդ` ♗♝), շախմատի խաղաքար։ Ուժով մոտավորապես հավասար է ձիուն։ Գտնվելով խաղատախտակի կենտրոնական դաշտերից մեկում` փիղը միաժամանակ կարող է գրոհել մինչև 13 դաշտ, իսկ անկյունում՝ մինչև 7։ Կողմերը խաղը սկսում են երկուական փղերով։ Սկզբնախաղում փղերը զբաղեցնում են c1 և f1 (սպիտակ փղերը), c8 և f8 (սև փղերը) դաշտերը։

Փղի քայլերը
-----------

Փիղը կարող է տեղափոխվել ցանկացած դաշտ միայն անկյունագծերով, պայմանով, որ ճանապարհին չկա այլ խաղաքար։

Յուրաքանչյուր փիղ կարող է տեղաշարժվել կա՛մ միայն սպիտակ դաշտերով (այդ փղերը կոչվում են «սպիտակադաշտ»), կա՛մ միայն սև դաշտերով («սևադաշտ» փղեր)։

Փիղը շախմատի պարտիայում
-----------------------

Քանի որ փղին հասանելի է տախտակի դաշտերի միայն կեսը, այն բոլոր դաշտերը վերահսկող նավակից թույլ է։ Ուժով փիղը մոտավորապես համարժեք է ձիուն։ Վերջախաղին մոտ, եթե զինվորները խաղատախտակի երկու կողմերում են, փիղը դառնում է ձիուց ուժեղ, և հակառակը՝ ձին ավելի ուժեղ է, եթե զինվորները գտնվում են տախտակի մի կողմում։

Փիղը առանց զինվորների վերջնախաղում
----------------------------------

* Եթե փիղը ուժեղ կողմի մոտ է.
	+ Արքան և երկու տարագույն փղերը մրցակցի միայնակ արքային մատ կարող են հայտարարել։
	+ Արքան, փիղն ու ձին մրցակցի միայնակ արքային մատ կարող են հայտարարել։
	+ Արքան և մեկ փիղը, ինչպես նաև արքան և երկու միագույն փղերը (տեսականորեն այդպիսի իրավիճակ կարող է ստեղծվել, եթե զինվորը, հասնելով վերջին հորիզոնականին, վերածվել է փղի) մրցակցի միայնակ արքային մատ հայտարարել չեն կարող. այդ դեպքում արձանագրվում է ոչ-ոքի։
* Եթե փիղը թույլ կողմի մոտ է.
	+ Արքան և փիղը ընդդեմ արքայի և նավակի դիրքում, որպես կանոն, արձանագրվում է ոչ-ոքի։ Արքան պետք է ձգտի զբաղեցնել փղի դաշտի գույնին հակառակ գույնի անկյունը, այլապես մատ է։
	+ Արքան և փիղը ընդդեմ արքայի և թագուհու դիրքը, որպես կանոն, պարտված է։
	+ Արքան և երկու տարագույն փղերը ընդդեմ արքայի և թագուհու դիրքում, որպես կանոն, ոչ-ոքի է։

Աղբյուրներ
----------

* Շախմատի կանոններ Archived 2015-01-28 at the Wayback Machine.
* Շախմատի կանոններ


| Շախմատ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Արքա | Թագուհի | Նավակ | Փիղ | Ձի | Զինվոր |

 |
«**Տարոնի գարունը**», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից՝ գրված 1890 թվականին։

Պատմություն
-----------

Հովհաննես Թումանյանն այս բանաստեղծությունը գրել է 1890 թվականին։

Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդի № 20-ում պահվում է մեկ ինքնագիր, որի վերնագրի տակ փակագծերի մեջ գրված է «*Հատված*»։ Ինքնագրում 3-րդ և 4-րդ քառատողերի տեղերը փոխված են։

Այս բանաստեղծությունն առաջին անգամ տպագրվել է Մոսկվայում՝ 1892 թվականին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների երկրորդ հատորում (էջ 72-73), այնուհետև՝ Երևանում՝ 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության առաջին հատորում (էջ 56)։

Արտատպվել է Մոսկվայում՝ 1892 թվականին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների երկրորդ հատորից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն։ էջ 561

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Տարոնի գարունը**
**Հովհաննեսի առաջին ընդհանրական թուղթը** Նոր Կտակարանի 27 գրքերից մեկն է, մաս է կազմում Նոր Կտակարանի ընդհանրական նամակների։

 
Սուրբ Հովհաննես Ավետարանիչ, Դոնատելլո, 1408/1415, Ֆլորենցիա

Հեղինակը
--------

Այս նամակի հեղինակն ավանդաբար համարվել է Հովհաննես առաքյալը։ Սակայն որոշ գիտնականներ նամակի հեղինակ են համարում Հովհաննես Երեցին, ով, ըստ այս տեսակետն արտահայտողների, հեղինակն է նաև Հովհաննեսի երկրորդ և երրորդ նամակների։ Գոյություն ունեն նաև այս վարկածին ընդիմացող գիտնականներ, որոնք նամակի հեղինակ են համարում Հովհաննեսի դպրոցի մի ներկայացուցչի, և ոչ թե Հովհաննես առաքյալին, կամ Երեցին։

Գրության ժամանակը և վայրը
-------------------------

Բոլոր գիտնականները համակարծիք են, որ նամակը գրվել է Եփեսուսում։ Ժամանակի հետ կապված կան տարակարծություններ. ոմանք նամակը թվագրում են 96 թ. ուրիշներ՝ 100-110։ Նամակի բովանդակությունից հայտի է դառնում, որ այդ շրջանում կային հերետիկոսներ, որոնք չէին ընդունում Քրիստոսին մարմնով եկած։ Իրինեոսը վկայում է, որ Հովհաննեսի ժամանակ կար Կիրինթոս անունով մեկը, որ ուսուցանում էր, թե Աստծո Լոգոսը չէր մարմնացել, այլ երևութապես էր մարդ դառել։ Կարելի է կարծել, որ Հովհաննեսը հենց այս աղանդի դեմ էր պայքարում։ Գերմանացի որոշ գիտնականներ կարծում են, որ նամակը գրվել է Ավետարանից առաջ, բայց Հովհաննեսի երկրորդ և երրորդ նամակներից հետո։

Բովանդակությունը և հասցեատերը
-----------------------------

Նամակն ուղղված չէ հատուկ անձի կամ համայնքի։ Այն ավելի ընդհանուր է և ուղղված կարող է լինել Փոքր Ասիայի համայնքներին։ Այս նամակն ի տարբերություն մյուս նամակների, գրված չէ անտիկ շրջանի նամակի ոճով։ Այն ավելի ճառի նման է։ Բաղկացած է հինգ գլուխներից։
Նամակի բովանդակությունը կարելի է հետևյալ մասերի բաժանել.

1. Կենաց Բանը
2. Աստված լույս է
3. Նեռի գալուստը
4. Տիրոջ գալուստը և պատվիրանը պահել
5. Տարբերել ճշմարտությունը կեղծ ուսմունքից
6. Աստծո սիրո բաղդատումը եղբայրական սիրո հետ
7. Վկայություն ջրով, արյամբ և Հոգով
8. Վստահություն Աստծո նկատմամբ

Գրականության ցանկ
-----------------

* Եզնիկ ծ. վրդ. Պետրոսյան, Ներածություն Նոր Կտակարանի, Էջմիածին, 1996, էջ 128։
* Ա. Գայայան, Նոր Կտակարանի ընդհանուր ներածություն, 2003, Էջ 435-440։
* Ուդո Շնելլե, Ներածություն Նոր Կտակարանի, Գյոթինգեն, 2005, էջ 489-503։

Տես նաև
-------

* Ընդհանրական նամակներ
* Հովհաննես առաքյալի երկրորդ թուղթը
* Հովհաննես առաքյալի երրորդ թուղթը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քրիստոնեական սիրո ընկալումը Հովհաննես առաքյալի թղթում
* Հովհաննես առաքյալի առաջին թուղթը
**Հայերն Օսմանյան բանակում**, Օսմանյան բանակում հայերն ունեցել են մեծ նշանակություն։

Սուլթան Մուրադ Ա Զազիի (1359-1388) օրոք օրինականացվում է մանկահավաքը (դևշիրմե)։ Օսմանյան կայսրության տիրապետության տակ գտնվող քրիստոնյա ընտանիքների մանկահասակ տղաները և պատանիները մահմեդականեցվում են, ստանում ռազմական կրթություն։ Եվ 1361-1386 թվականներին այս պատանիներից ստեղծվում են ենիչերական զորագնդերը, որոնք դառնում են Օսմանյան բանակի շարժիչ ուժերը։

Արևմտյան Հայաստանում մանկահավքը օրիկանացվեց Սուլթան Մեհմեդ Բ ֆաթենի (1444, 1451-1481) օրոք։ Այն տևեց մինչև 1750-ական թվականները։ Բռնի մահմեդականացված երեխաների մի մասը զբաղեցրցեին Օսմանյան բանակի հրամանատարական շարքերը, գրավեցին բարձր պաշտոններ։ Նրանց մի մասն էլ չթաքցնելով իրենց ծագումը կարողացել են տարբեր հարցերում աջակցել իրենց ժողովրդին։

Այդ մարդկանցից են Խալիլ փաշան (17-րդ դար), Սուլեյման փաշա Էրմենին (1605-1680), Հասան փաշա Ճեզայիրլի Ղազին (18-րդ դար), Դյոլեկչի Հասան փաշան։

Պալատական ու զինվորական ամենամեծ աստիճանը՝ վեզիրությունը ստացել են Հալիլ Ռըֆաթ փաշան, ինչպես նաև անձնական գանձարանի նախարարներ Հակոբ Գազազյանը, Հովհաննես Սաքըլը, Միքայել Փորթուգալյան փաշաները։

Մարշալի ու վեզիրի աստիճան են ունեցել Լեռնալիբանանի կառավարիչներ Կարապետ Արթին փաշա Դավուդյանը, Հովհաննես փաշա Կույումճյնաը, Պետական խորհրդի անդամ Աբրահամ փաշա Երամյանը, Հարություն փաշա Տատյանը։ Մարշալի կոչում են ունեցել նաև Լեռնալիբանանի կառավարիչներ Կարապետ Արթին Դավուդյանը, Հովհաննես Կույումճյանը, ողջ օսմանյան բանակի գլխավոր դեղագործ Ֆերդի փաշա Թերջիմանյան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արտակ Շաքարյան «Արյան հարկը Օսմանյան կայսրությունում»
**Հայիթիի երկրորդ կայսրություն**, որը պաշտոնապես հայտնի է որպես **Հայիթիի կայսրություն** (ֆր.՝ *Empire d'Haïti*; Haitian Creole: *Anpi an Ayiti*), եղել է պետություն, որը գոյություն է ունեցել 1849-1859 թվականները։ 1848 թվականի փետրվարի 28-ին Հայիթիի նախագահ Ժան Բատիստ Ռիշեի մահվանից հետո, նախկին գեներալ-լեյտենանտ և նախագահական պահակախմբի գլխավոր նախագահ Ֆոստին Սուլուկին ոգեշնչված Նապոլեոնից, 1849 թվականի օգոստոսի 26-ին Պորտ-օ-Պրենսի Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման տաճարում իրեն հռչակում է որպես Հայիթիի կայսր։ Ֆոսթինի անհաջող գրավման փորձը (մասամբ Միացյալ Նահանգների և Իսպանիայի դիվանագիտական միջամտության պատճառով) Դոմինկյան Հանրապետության (1849, 1850, 1855 և 1856 թվականներին), որն անջատվել էր 1844 թվականին, խաթարել է երկրի նկատմամբ նրա վերահսկողությունը։
1858 թվականին սկսվեց հեղափոխությունը, որը ղեկավարում էր գեներալ Ֆաբր Գեֆրարդը՝ Տաբարայի դուքսը։ Նույն թվականի դեկտեմբերին գեֆրարդը ջախջախում է Կայսերական բանակը և վերահսկողություն ձեռք բերում երկրի մեծ մասի նկատմամբ։ Արդյունքում, 1859 թվականի հունվարի 15-ին կայսրը հրաժարվում է գահից։ Հրաժարվելով ֆրանսիական դիվանագիտական առաքելության օգնությունից, 1859 թվականի հունվարի 22-ին Ֆոսթենին արտաքսում են բրիտանական ռազմանավից։ Գեներալ Գեֆրարդը նրան փոխարինում է նախագահի պաշտոնում։ Կարճ ժամանակ անց կայսրը և նրա ընտանիքը ժամանում են Քինգսթոն (Ճամայկա), որտեղ նրանք անցկացնում են մի քանի տարի։ Հայիթի վերադառնալու թույլտվություն ստանալով՝ Ֆոսթենը վերադառնում է։ Նա մահանում է 1867 թվականի օգոստոսի 6-ին՝ Հայիթիի վարչական շրջաններից Փեթիթ Գոավայում և թաղվում Ֆորտ Սուլուկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *The impact of the Haitian Revolution in the Atlantic world*. David Patrick Geggus (ed), p. 25. University of South Carolina Press, 2001. 1-57003-416-8, 978-1-57003-416-9.
2. ↑  Davis, H. P. *Black Democracy - The Story of Haiti*, Read Books, 2008, p. 161. 1-4437-2849-7, 978-1-4437-2849-2.
3. ↑  Baur John E. (1949)։ «Faustin Soulouque, Emperor of Haiti His Character and His Reign»։ *The Americas* **6** (2): 131–166։ JSTOR 978436։ doi:10.2307/978436
4. ↑  Rogozinski Jan (1999)։ *A Brief History of the Caribbean* (Revised ed.)։ New York: Facts on File, Inc.։ էջեր 220։ ISBN 0-8160-3811-2  `|url-access=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
Առաջին ԲարՔեմփի մասնակիցները, միաժամանակ հետևում են պրեզենտացիային և լուսաբանում ու մեկնաբանում են միջոցառումը Համացանցում։
**ԲարՔեմփ**, մասնակիցների կողմից կազմակերպվող կոնֆերանսների միջազգային ցանց։ Այդ կոնֆերանսները «մասնակցային» աշխատանքային սեմինարներ են՝ միջոցառումներ, որտեղ մասնակիցները իրենք են բերում ներկայացվելիք թեմաները։ Առաջին ԲարՔեմփերի թեման վաղ-շրջանի համացանցային ծրագրերն էին և դրանց հետ փոխկապակցված բաց կոդով (open source) տեխնոլոգիաները, սոցիալական ցանցային պրոտոկոլները և տեղեկատվության բաց ֆորմատները։ ԲարՔեմփի ֆորմատը նաև օգտագործվել է այլ կարգի բազմազան թեմաներ ներկայացնելու, քննարկելու նպատակով, այդ թվում՝ հանրային փոխադրամիջոցների, առողջապահության և այլ ոլորտների։

Պատմություն
-----------

Երևան 2013 ԲարՔեմփը
«ԲարՔեմփ» անվանումն առաջացել է միջոցառման ակունքը հանդիսացող հաքերական «ֆուբար» (անհայտ փոփոխական) տերմինի կեսկատակ նմանաձայնությամբ. ԲարՔեմփն առաջացել է Ֆու Քեմփ միջոցառումներից, որոնք բաց կոդով (open source) հրատարակչության նախաձեռնող Թիմ Օ'Ռայլիի կողմից նախաձեռնվող, միայն հրավերների հիման վրա և մասնակցային հիմունքներով անցկացվող կոնֆերանսներ էին։

Առաջին ԲարՔեմփը անցկացվել է Փալո Ալթոյում, ԱՄՆ-ի Կալիֆորնիա նահանգում, 2005 թվականի օգոստոսի 19-ից 21-ը, Socialtext-ի գրասենյակում։ Այն կազմակերպելու համար մեկ շաբաթից էլ պակաս ժամանակ պահանջվեց, միջոցառմանը 200 մարդ մասնակցեց։ Այդ ժամանակներից ի վեր աշխարհի ավելի քան 350 քաղաքներում ԲարՔեմփեր են կազմակերպվել՝ Հյուսիսային Ամերիկայում, Հարավային Ամերիկայում, Աֆրիկայում, Եվրոպայում, Միջին Ասիայում, Ավստրալասիայում և Ասիայում։

ԲարՔեմփերը հաճախ դասում են այսպես կոչվող ոչԿոնֆերանսերի՝ ոչ ֆորմալ և կոնֆերանս բառերի միաձուլումից (անգլերեն unConference unformal + conference)։

|  |  |
| --- | --- |
|  | ԲարՔեմփ Վիքիպահեստում |

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բարքեմփերի կենտրոնացված վիքի կայք, աշխարհում սպասվող բարքեմփեր, զանազան ընդհանուր նյութեր
* ԲարՔեմփ Երևան
* ԲարՔեմփի կանոնները
* Խորհուրդներ ԲարՔեմփ առաջին անգամ այցելողներին
**Հովվհաննեսի երրորդ ընդհանրական թուղթը**, Նոր Կտակարանի 27 գրքերից մեկը։ Քանի որ այս նամակն ուղղված չէ կոնկրետ համայնքի կամ անձի, կոչվում է ընդհանրական կամ կաթողիկե թուղթ։

Հեղինակ
-------

 
Այս նամակի հեղինակն ավանդաբար համարվել է Հովհաննես առաքյալը, ով հեղինակն է նաև Հովահանու ավետարանի և Հայտնության։ Սակայն գիտնականներն այս հարցում միակարծիք չեն։ Նրանցից ոմանք այս նամակի հեղինակ են համարում Հովհաննես Երեցին։ Այս ենթադրության համար հիմք է հանդիսանում նամակի սկզբում հեղինակի մասին եղած հիշատակումը. *Երէցիցս՝ սիրելի Գայիոսին, որին....*։
Հովհաննես Երեց անունով անձի մասին մի վկայություն հանդիպում ենք Պապիասի մոտ։ Վերջինս առաքյալների և նրանց աշակերտների շարքում նշում է նաև Հովհաննես Երեցին։
Չնայած եղած տարաձայնություններին, նամակի հեղինակության հարցում կա ընդհանուր մոտեցում։ Նամակը հեղինակել է Հովհաննես առաքյալի աշակերտներից մեկը՝ հենց առաքյալի թելադրմամբ, կամ Հովհանեսյան դպրոցի հետևորդներից մեկը /Հովհաննես Երեց/, ով Հովհաննես առաքյալի քարոզչությանը անմիջական մասնակցություն է ունեցել։ Այս նամակի և Հովհաննեսի գրքերում եղած բազմաթիվ ընդհանրությունները ասվածի ապացույցն են։

Գրության ժամանակ և վայր
-----------------------

Նամակի գրության ժամանակը որոշ գիտնականներ նշում են առաջին դարի 90-ական թթ.։ Այլ ուսումնասիրողներ այդ թիվը հասցնում են մինչև 130 թ.։
Գրության վայրը համարվում է Եփեսոսը։

Բովանդակություն
---------------

Նամակն իր կառուցվածքով համապատասխանում է անտիկ հունական շրջանի նամակագրության ժանրին։
Նամակը կարելի է բաժանել բովանդակային հետևյալ մասերի.

* Ողջույն և խնդրանք Գայոսին՝ ընդունելու Քրիստոսի քարոզչությամբ զբաղվող եղբայրներին
* Հավատարմություն Ճշմարտությանը
* Հիշեցում Դիոտրեփեսի մասին, ով չի ընդունում Երեցի հեղինակությունը
* Հորդոր բարուն նմանվելու
* Անդրադարձ Դեմետրիոսին, ով հայտնի է իր բարի վարքով
* Գայոսին այցելելու ակնկալիք
* Ամփոփում

Աղբյուրներ
----------

Ուդո Շնելլե, Ներածություն Նոր Կտակարանի, Գյոթինգեն։ 2005, էջ 492-498

Արտաքին հղումներ
----------------

Հովհաննեսի երրորդ թուղթը

ՍՈՒՐԲ ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԱՌԱՔՅԱԼԸ Archived 2010-11-04 at the Wayback Machine.

Տես նաև
-------

* Ընդհանրական նամակներ
* Հովհաննես առաքյալի երկրորդ թուղթը
* Հովհաննես առաքյալի առաջին թուղթը
**Բերնալ** (իսպ.՝ Bernal), քաղաք տեղակայված Բուենոս Այրես նահանգի Կիլմես վարչաշրջանում։

Բերնալ քաղաքը Կիլմես վարչաշրջանի խիտ բնակեցված քաղաքներից մեկն է։ Բերնալը սահմանակից է վարչաշրջաններ՝ Ավելանեդաին և Լանուսին հյուսիս-արևմուտքից, քաղաք Կիլմեսին հարավ-արևելքից, վարչաշրջաններ Ալմիրանտե Բրաունին և Լոմաս-դե-Սամորային հարավ-արևմուտքից, ինչպես նաև ողողվում է Լա Պլատայի ջրերով՝ հյուսիս-արևելքից։
Բերնալը բաժանվում է շրջանների. Բաիո-Պարկե, Վիլյա-Կրամեր, Վիլյա-Ալսիրա, Բերնալ-Սենտրե և այլն։ Գեներալ Ռոքի երկաթյա ճանապարհը քաղաքը բաժանում է երկու մասի։
Բերլանում է գտնվում Կիլմեսի Պետական համալսարանը, որտեղ տարեկան սովորում է շուրջ 18 900 ուսանող, ինչպես նաև Լա Պլատայի մասնավոր Կաթոլիկ համալսարանը։

Պատմություն
-----------

Բերնալների ընտանիքը դեռևս գաղութային ժամանակներից ազդեցիկ տեղ էին զբաղեցնում Բուենոս Այրեսի հասարակության մեջ։ XIX դարի կեսերին այս սերնդի ժառանգորդ՝ դոն Պերո Բերնալը բնակություն է հաստատում Կիլմեսի 2-րդ թաղամասում (ներկայիս Բերնալ), այստեղ կառուցելով տուն և հսկայական ֆերմա։ 1850 թվականին նա այդ տարածքը բաժանում է փոքր տնտեսությունների, որոնցում ապրեցին ուրիշ ազդեցիկ ընտանիքներ. Մոլինա Սալաս, Այերսա և Բագլի։ Այդպես 1850 թվականը համարվեց Բերնալի հիմնադրման տարեթիվ։
1970 թվականին Բերնալը ստացավ քազաքի կարգավիճակ։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n85353341 · VIAF: 154847697 · WorldCat VIAF: 154847697 |

 |
**Էֆթելինգ** (հոլ.՝ Efteling), հանդիսանում է Բենիլյուքսի ամենամեծ զվարճանքների կենտրոնը։ 2014 թվականին դրա տարեկան շրջանառությունը կազմել է 165 000 000 եվրո։ Այգու հանրային սննդի համակարգը Նիդեռլանդների հանրային սննդի ամենախոշոր ձեռնարկությունների ցանկում զբաղեցնում է 26-րդ տեղը։ Նիդեռլանդների բնակչության 94%-ը գոնե մեկ անգամ այցելել է Էֆթելինգ։ 2009 թվականին այգին ունեցել է 100 000 000 այցելու։

Երաժշտական շատրվան Aquanura.
Էֆթելինգը գտնվում է Կատսգյոֆելում (Թիլբուրխից ոչ հեռու) Նիդեռլանդների հյուսիսային Բրաբանտ նահանգում։ Էֆթելինգի պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 1952 թվականին։ Այդ ժամանակ մուտքի տոմսի արժեքը ընդամենը 80 ցենտ էր։ Էֆթելինգն աշխատում է ողջ տարին՝ ամեն օր։ 2018 թվականի մուտքի տոմսի արժեքը 37,5 € էր (մեծահասակի տոմսը՝ դրամարկղում)։

Այգին ընդգրկված է աշխարհում թեմատիկ այգիների 25 առավել այցելվողների և Եվրոպայի ամենախոշորների եռյակում։ Էֆթելինգ այցելել է 5 400 000 մարդ։

Ներկայումս առողջարանը իր մեջ ներառում է թեմատիկ այգի, գոլֆի դաշտ և երեք թեմատիկ հյուրանոց։ Այստեղ են բնակվում Հանս Քրիստիան Անդերսենի, Գրիմ Եղբայրների և Շառլ Պերոյի հերոսները։ Էֆթելինգը բաժանված է հինգ թագավորությունների։

Էֆթելինգում կան վեց ամերիկական սահաբլրակներ։ Ինչպես նաև ավելի քան 36 ատրիակցիոններ և շոու։

75 հա մակերեսով և գեղատեսիլ անտառով շրջապատված տարածքում տեղակայված է ատրակցիոնների թեմատիկ այգին և Էֆթելինգ հյուրանոցային համալիրը։ Անտառային թագավորությունը Բոսրեյկ առողջարանային գյուղն է, որը գտնվում է այգու ետևում։ «Էֆթելինգի աշխարհի» ընդհանուր տարածքը կազմում է 276,1 հա, ներառյալ 11 հա մակերեսով կայանատեղին։ Տարվա ընթացքում, միջին հաշվարկով, Էֆթելինգ այցելում է 5 միլիոն մարդ։

* Ամերիկական սահաբլրակ Joris en de DraakԱմերիկական սահաբլրակ Joris en de Draak
* Թռչող հոլանդացի (Vliegende hollander)Թռչող հոլանդացի (Vliegende hollander)
* Հեքիաթների գյուղ, Հեքիաթային անտառ։ Խոսող ծառը Էֆթելինգում։Հեքիաթների գյուղ, Հեքիաթային անտառ։ Խոսող ծառը Էֆթելինգում։
* Երազանքի թռիչք (Droomvlucht)Երազանքի թռիչք (Droomvlucht)
* Կարմիր Գլխարկը հեքիաթային անտառումԿարմիր Գլխարկը հեքիաթային անտառում
* Լուցկիներով աղջիկը հեքիաային անտառումԼուցկիներով աղջիկը հեքիաային անտառում
* Սա Բորեյկ առողջարանային գյուղն է (Bosrijk)Սա Բորեյկ առողջարանային գյուղն է (Bosrijk)
* Էֆթելինգի հյուրանոցԷֆթելինգի հյուրանոց
* Պիտոն (Python)Պիտոն (Python)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «Подробный фото и видеорепортаж о парке Эфтелинг»։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Подробный фото и видеорепортаж о парке Эфтелинг
* Сайт (Нидерландский язык, Английский язык, Немецкий язык, Французский язык)
* Фоторепортаж из парка Эфтелинг