**V ամառային օլիմպիական խաղեր** (անգլ.՝ 1912 Summer Olympics, ֆր.՝ Jeux Olympiques d'été de 1912, շվեդ.՝ Olympiska sommarspelen 1912; պաշտոնական անվանումը՝ **V Օլիմպիադայի Խաղեր**) անցկացվել Է Ստոկհոլմում (Շվեդիա) 1912 թվականի հուլիսի 6-ից 27-ը։

Օլիմպիադայի մայրաքաղաքի ընտրություն
-----------------------------------

Ստոկհոլմի մարզադաշտ, ստանդարտ 400 մետրի փոխարեն, ուղու երկարությունը 19 մ 67 սմ-ով ավելի կարճ էր
Շվեդիան խնդրել է իր մոտ անցկացնել խաղերը Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի ստեղծման պահից, այսինքն՝ 1894 թվականից։ 1904 թվականին Բեռլինում կայացած ՄՕԿ-ի նստաշրջանում Ստոկհոլմը ընտրվեց 1912 թվականի Խաղերի մայրաքաղաք։

Մրցումների կազմակերպում
-----------------------

Օլիմպիական խաղերի ժամանակաչափման համար օգտագործվել է շվեդ ինժեներ Ռ. Կառլստեդի համակարգը՝ վայրկյանաչափերի ավտոմատ գործարկմամբ (էլեկտրամագնիսների միջոցով) էլեկտրական ազդանշանով մեկնարկային ատրճանակից լարերի միջոցով։ Էլեկտրական միացումում ներառվել է նաև վերջնագծում գտնվող տեսախցիկը, որի փակոցը գործարկվել է դատավորի կամ ժամանակագրողի կողմից վայրկյանաչափերից մեկը կանգնեցնելիս։

ՄՕԿ-ի նստաշրջանում, որը տեղի է ունեցել 1906 թվականին Փարիզում, որոշում է կայացվել, հետևելով հին ավանդույթին, օլիմպիական խաղերում անցկացնել արվեստի մրցույթ։ Առաջին անգամ նման մրցույթ է կազմակերպվել Ստոկհոլմում։ Մրցույթին ներկայացված ճարտարապետության, գեղանկարչության, քանդակագործության, երաժշտության և գրականության ստեղծագործությունները նվիրված էին օլիմպիական շարժմանը։

Անդամներ
--------

Օլիմպիական խաղերի մասնակից-երկրներ  

**Երկնագույն** = Մասնակցում են առաջին անգամ   

**Կանաչ** = Առաջին անգամ չէ, որ մասնակցում են  

**Մոխրագույն** = Չմասնակցող  

**Դեղին** = Ստոկհոլմ
Ֆինլանդիան և Իսլանդիան համապատասխանաբար մտնում էին Ռուսաստանի կայսրության և Դանիայի կազմի մեջ, բայց կազմեցին իրենց անկախ թիմերը։ Օլիմպիադային առաջին անգամ մասնակցել են հինգ երկրներ (Եգիպտոս, Լյուքսեմբուրգ, Պորտուգալիա, Սերբիա և Ճապոնիա)։ Առաջին անգամ մասնակցող 6-րդ թիմը Իսլանդիայի թիմն էր։

* Ավստրալազիա
* Ավստրիա Ավստրիա
* Բելգիա Բելգիա
* Բոհեմիա Բոհեմիա
* Միացյալ Թագավորություն Միացյալ Թագավորություն
* Հունգարիա Հունգարիա
* Գերմանիա Գերմանիա
* Հունաստան Հունաստան
* Դանիա Դանիա
* Եգիպտոս Եգիպտոս
* Իսլանդիա Իսլանդիա
* Իտալիա Իտալիա
* Կանադա Կանադա
* Լյուքսեմբուրգ Լյուքսեմբուրգ
* Նիդերլանդներ Նիդերլանդներ
* Նորվեգիա Նորվեգիա
* Թուրքիա Թուրքիա
* Պորտուգալիա Պորտուգալիա
* Ռուսաստան Ռուսաստան
* Սերբիա Սերբիա
* Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
* Ֆինլանդիա Ֆինլանդիա
* Ֆրանսիա Ֆրանսիա
* Չիլի Չիլի
* Շվեյցարիա Շվեյցարիա
* Շվեդիա Շվեդիա
* Հարավաֆրիկյան Միություն Հարավաֆրիկյան Միություն
* Ճապոնիա Ճապոնիա

Օլիմպիական մարզաձևեր
--------------------

* Ակադեմիական թիավարություն
* Ըմբշամարտ
* Հեծանվային սպորտ
* Ջրագնդակ
* Ձիասպորտ
* Աթլետիկա
* Առագաստային սպորտ
* Պարանի ձգում
* Լող
* Ջրացատկ
* Ժամանակակից հնգամարտ
* Սպորտային մարմնամարզություն
* Հրաձգային սպորտ
* Թենիս
* Սուսերամարտ
* Ֆուտբոլ

Ցուցադրական (ցուցահանդեսային) մրցույթներ
----------------------------------------

Մարմնամարզիկների և մարմնամարզության ցուցադրական ծրագրերը 1912 թվականի Օլիմպիական խաղերում
* **Մարմնամարզական խմբային կամայական ծրագրեր**

Այս մրցաձևի շրջանակներում իրենց ծրագրերն են ցուցադրել չորս տղամարդկանց (Հունգարիա, Դանիա, Ռուսաստան, Շվեդիա) և չորս կանանց (Դանիա, Նորվեգիա, Ֆինլանդիա, Շվեդիա) թիմեր։

Սանկտ Պետերբուրգի գլխավոր մարմնամարզական-սուսերամարտի դպրոցի սպաներից կազմված ռուսական թիմը, որը միակն է բոլոր ելույթ ունեցող թիմերից, պարգևատրվել է **«Պատվավոր մրցանակային դիպլոմով»**։

Այս տեսակի ծրագրում, Օլիմպիական խաղերի պատմության մեջ առաջին անգամ, կանանց թույլատրվեց մասնակցել մարմնամարզական մրցումներին։ Կանանց լիարժեք դեբյուտը օլիմպիական մարմնամարզական ծրագրում տեղի ունեցավ միայն 1928 թվականին։

* **Իսլանդական ըմբշամարտի գլիմա մրցաշար**
* **Բեյսբոլ**

Տեղի ունեցավ բեյսբոլի խաղ ԱՄՆ-ի և Շվեդիայի թիմերի միջև։

Բացման արարողություն
--------------------

V  օլիմպիադայի խաղերի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել թագավորական մարզադաշտում 1912 թվականի հուլիսի 6-ին։ Բացման արարողությանը ներկա էին Շվեդիայի թագավոր Գուստավ V-ը և Պիեռ դը Կուբերտենը։ Մարզադաշտի տրիբունաները, որոնք տեղավորում են 32 հազար հանդիսական, լեփ-լեցուն են եղել։

Մրցույթներ և խաղերի հերոսներ
----------------------------

Սենսացիոն էր ամերիկացի մարզիկ Ջիմ Թորփի ելույթը։ Երկու ոսկե մեդալ նվաճեցին ծրագրի ամենադժվար մրցաձևերում՝ հնգամարտ և Տասնամարտ, իրենց մրցակիցների նկատմամբ զգալի առավելությամբ։ Ահա դրա արդյունքները․

Վազք 100 մետր՝ 11,2 վրկ,
հեռացատկ՝ 6 մ 79 սմ,
Բարձրացատկ՝ 1 մ 87 սմ,
կրակել՝ 12 մ 89 սմ,
վազք 400 մ՝ 52,2 վրկ,
110 մ արգելավազք՝ 15,6 վրկ,
սկավառակի նետում՝ 36 մ 98 սմ,
Ձողացատկ՝ 3 մ 25 սմ,
նիզակի նետում՝ 45 մ 70 սմ,
վազք 1500 մ՝ 4.40, 1:
Չնայած մարզիկների և հասարակության մեծ թվով բողոքներին, խաղերից հետո նա անարդարացիորեն որակազրկվեց այն բանի համար, որ նախկինում իբր պրոֆեսիոնալ բեյսբոլ էր խաղում:Շատերը կարծում էին, որ Թորպի որակազրկման իրական պատճառն այն էր, որ նա հնդիկ էր։ Նա վերականգնվել է միայն 60 տարի անց՝ նրա մահից հետո։

Ըմբշամարտում սահմանվել է մինչև 75 կգ քաշային կարգի ռեկորդ. Մարտին Կլեյնի (Ռուսաստան) և Ալֆրեդ Ասիկայնենի (Ֆինլանդիա) հանդիպումը տևել է 11 ժամ 15 րոպե> (այլ տվյալներով․11 ժամ 40 րոպե կամ 10 ժամ)։

Եզրափակիչ 5000 մետր վազքում դրամատիկ պայքարում հաղթեց ֆին Հաննես Կոլեխմայնենը։ Նա նաև շահեց 10,000 մ վազք և 12 կմ կրոս։

800 մետր վազքում առաջինն ավարտել է ամերիկացի Թեդ Մերեդիթը։

Ստոկհոլմում զբոսանավերը մրցախաղ են անցկացրել նավերի չորս դասերում։ «12 մ» դասում՝ նորվեգացի Ալֆրեդ Լարսենը «Մագդա IX» զբոսանավում, «10 մ» դասում՝ շվեդ Նիլս ԱՍՊԸ «Քիթի» զբոսանավում, «8 մ» դասում՝ նորվեգացի Թորալֆ Գլադը «Թայֆուն» զբոսանավում, «6 մ» դասում՝ ֆրանսիացի Օգյուստ Տյուբեն «Մակ-Միշ» զբոսանավում։

Ժամանակակից Օլիմպիական խաղերի պրակտիկայում առաջին անգամ, Բարոն Պիեռ դե Կուբերտենի նախաձեռնությամբ, արվեստի մրցույթները ներառվեցին V Օլիմպիադայի ծրագրում։ Գեղարվեստական մրցույթների գաղափարի նախաձեռնողը «գրականություն» անվանակարգում մասնակցել է կեղծանունով։ «Գովերգ սպորտին» արժանացել է ոսկե մեդալի։ Վոլտեր Վայնենս (անգլ.՝ Walter Winans), ծնվել և մինչև 18 տարեկան ապրել է Սանկտ Պետերբուրգում, 5-րդ օլիմպիադայում ոսկե մեդալ է նվաճել «քանդակ» անվանակարգում։

Ռուս մարզիկները Օլիմպիական խաղերում
-----------------------------------

Ռուսական կայսրությունը Ստոկհոլմ է ուղարկել 178 մարդու, որոնք հանդես են եկել գրեթե բոլոր մարզաձևերում։

Ոսկե մեդալներ ռուս մարզիկներին չեն հասել։

Հունահռոմեական ըմբշամարտի մինչև 75 կգ քաշային կարգում արծաթե մեդալ նվաճեց Մարտին Քլեյնը։

Ռուսաստանի կայսրության հրաձիգները ստացել են երկու մեդալ.արծաթե մեդալակիր է դարձել մենամարտի ատրճանակից հրաձգության թիմը, որի կազմում են Նիկոլայ Մելնիցկին, Ամոս կաշը, Պավել Վոյլոշնիկովը և Գեորգի Պանտելեյմոնովը։ Հրաձգության երրորդ տեղը զբաղեցրել է Հարոլդ Բլաուն Ռիգայից։

«Գալիա II» զբոսանավի «10 մ» դասարանում բրոնզե մեդալակիրներ են դարձել Էսպեր Բելոսելսկին, Էռնեստ Բրաշեն, Նիկոլայ Պուշնիցկին, Ալեքսանդր Ռոդիոնովը, Ֆիլիպ Շտրաուխ, Իոսիֆ Շոմակեր, Կառլ Լինդհոլմ, զբոսանավի սեփականատեր՝ Ալեքսանդր Վիշնեգրադսկի։

Ակադեմիական թիավարությունում՝ մենախաղերում, բրոնզե մեդալ է նվաճել Մարտ Կուզիկը։

Պարգևների վիճակագրություն
-------------------------

Սա վերջին Օլիմպիադան է, որտեղ բարձրագույն կարգի մեդալները պատրաստված էին մաքուր ոսկուց, հետագա օլիմպիադաներում մեդալները պատրաստված էին ոսկեզօծ արծաթից։

|  |  |
| --- | --- |
| Ամառային Օլիմպիական խաղեր 1912 |  |
| **Տեղ** | **Երկիր** | **1** | **2** | **3** | **Ընդամենը** |
| 1 | Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ | 25 | 19 | 19 | 63 |
| 2 | Շվեդիա Շվեդիա | 24 | 24 | 17 | 65 |
| 3 | Միացյալ Թագավորություն Միացյալ Թագավորություն | 10 | 15 | 16 | 41 |
| 4 | Ֆինլանդիա Ֆինլանդիա | 9 | 8 | 9 | 26 |
| 5 | Ֆրանսիա Ֆրանսիա | 7 | 4 | 3 | 14 |
| 6 | Գերմանիա Գերմանիա | 5 | 13 | 7 | 25 |
| 7 | Հարավաֆրիկյան Միություն Հարավաֆրիկյան Միություն | 4 | 2 | 0 | 6 |
| 8 | Նորվեգիա Նորվեգիա | 4 | 1 | 4 | 9 |
| 9 | Հունգարիա Հունգարիա | 3 | 2 | 3 | 8 |
| Կանադա Կանադա | 3 | 2 | 3 | 8 |
| 11 | Իտալիա Իտալիա | 3 | 1 | 2 | 6 |
| 12 | Ավստրալազիա | 2 | 2 | 3 | 7 |
| 13 | Բելգիա Բելգիա | 2 | 1 | 3 | 6 |
| 14 | Դանիա Դանիա | 1 | 6 | 5 | 12 |
| 15 | Հունաստան Հունաստան | 1 | 0 | 1 | 2 |
| 16 | Ռուսաստան Ռուսաստան | 0 | 2 | 3 | 5 |
| 17 | Ավստրիա Ավստրիա | 0 | 2 | 2 | 4 |
| 18 | Նիդերլանդներ Նիդերլանդներ | 0 | 0 | 3 | 3 |
|  |  | 103 | 104 | 103 | 310 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Swedish Olympic Committee (1913). Erik Bergvall (ed.). *The Official Report of the Olympic Games of Stockholm 1912*. Stockholm: Wahlstrom and Widstrand. Официальный отчёт Олимпийских игр 1912 года. Часть 2 стр.510, 555-557, 812(անգլ.)
2. ↑  Swedish Olympic Committee (1913). Erik Bergvall (ed.). *The Official Report of the Olympic Games of Stockholm 1912*. Stockholm: Wahlstrom and Widstrand. Официальный отчёт Олимпийских игр 1912 года. Часть 2 стр.880, 888(անգլ.)
3. ↑  "Федерация спортивной борьбы России — Греко-римская". Արխիվացված from the original on 2010 թ․ փետրվարի 26. Retrieved 2010 թ․ մարտի 22. `{{cite web}}`: no-break space character in `|title=` at position 35 (help)
4. ↑  (անգլ.) Ancient art back in Athens Archived 2006-05-23 at the Wayback Machine. BBC story, 16 March 2004
5. ↑  (անգլ.) The World’s Longest Wrestling Match Archived 2009-12-31 at the Wayback Machine. (thelongestlistofthelongeststuffatthelongestdomainnameatlonglast.com)
6. ↑  Спортивная борьба Archived 2010-01-07 at the Wayback Machine. — Современный музей спорта
7. ↑  Ode au sport Archived 2021-04-21 at the Wayback Machine.(ֆր.)(գերմ.)
8. ↑  Art Competition Archived 2008-04-17 at the Wayback Machine.(անգլ.)
9. ↑  Императорский речной яхт-клуб. Памятная книжка 1912 года. — Санкт-Петербург: Императорский Речной яхт-клуб, 1913. — С. 38. — 164 с.
10. ↑  Команда выступала отдельно от команды Российской империи.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Swedish Olympic Committee (1913). Erik Bergvall (ed.). *The Official Report of the Olympic Games of Stockholm 1912*. Stockholm: Wahlstrom and Widstrand. Официальный отчёт Олимпийских игр 1912 года (անգլ.)
* "Страница Олимпиады". *Официальный сайт МОК* (in անգլերեն).

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Օլիմպիական խաղեր |
| --- |
|  |
| Ամառային | Աթենք 1896 • Փարիզ 1900 • Սենտ Լուիս 1904 • Աթենք 1906¹ • Լոնդոն 1908 • Ստոկհոլմ 1912 • Բեռլին 1916² • Անտվերպեն 1920 • Փարիզ 1924 • Ամստերդամ 1928 • Լոս Անջելես 1932 • Բեռլին 1936 • Տոկիո/Հելսինկի 1940² • Լոնդոն 1944² • Լոնդոն 1948 • Հելսինկի 1952 • Մելբուռն 1956 • Հռոմ 1960 • Տոկիո 1964 • Մեխիկո 1968 • Մյունխեն 1972 • Մոնրեալ 1976 • Մոսկվա 1980 • Լոս-Անջելես 1984 • Սեուլ 1988 • Բարսելոնա 1992 • Ատլանտա 1996 • Սիդնեյ 2000 • Աթենք 2004 • Պեկին 2008 • Լոնդոն 2012 • Ռիո դե Ժանեյրո 2016 • *Տոկիո 2020* • *Փարիզ 2024* • *Լոս Անջելես 2028* • *2032* |
|  |
| Ձմեռային | Շամոնի 1924 • Սանկտ-Մորիս 1928 • Լեյէ Փլեսիդ 1932 • Գարմիշ Պարտենկիրխեն 1936 • Սապպորո 1940² • Կորտինա դ'Ամպեցցո 1944² • Սանկտ Մորից 1948 • Օսլո 1952 • Կորտինա դ'Ամպեցցո 1956 • Սկվո Վելլի 1960 • Ինսբրուք 1964 • Գրենոբլ 1968 • Սապպորո 1972 • Ինսբրուք 1976 • Լեյք Փլեսիդ 1980 • Սարաևո 1984 • Կալգարի 1988 • Ալբերվիլ 1992 • Լիլլեհամեր 1994 • Նագանո 1998 • Սոլթ Լեյք Սիթի 2002 • Թուրին 2006 • Վանկուվեր 2010 • Սոչի 2014 • Փհենչհան 2018 • *Պեկին 2022* • *Միլան/Կորտինա դ'Ամպեցցո 2026* • *2030* |
|  |
| Ամառային | Սինգապուր 2010 • *Նանկին 2014* • *2018* |
|  |
| Ձմեռային | Ինսբրուկ 2012 • *Լիլլեհամեր 2016* |
|  |
| ¹ ոչ պաշտոնական խաղեր, չեն ընդունվում Միջազգային օլիմպիական Կոմիտեի (ՄօԿ) կողմից² 1916 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերը հետաձգվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի, 1940 և 1944 թվականների ամառային և ձմեռային խաղերը հետաձգվել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի պատճառով |

 |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Լարուսի · Universalis · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 5512874-9 · LCCN: n00090408 · NKC: ko2015866781 · VIAF: 153357434 · WorldCat VIAF: 153357434 |

 |