**Յալթայի պատմագրական թանգարան** (ռուս.՝ Ялтинский историко-литературный музей), հիմնադրվել է 1892 թվականին Ղրիմյան լեռնային ակումբին կից և դարձել Յալթայի բնակիչների մշակութային կյանքի հիմնական կենտրոններից մեկը։

Թանգարանը 20-րդ դարում
----------------------

Ստեղծման օրվանից Յալթայի պատմագրական թանգարանը կրել է և՛ կառուցվածքային, և՛ գեղարվեստական զգալի փոփոխություններ։
1918 թվականից այն սկսել է գործել անկախ, փոխել է իր անունը՝ դառնալով Յալթայի բնական պատմության թանգարան, 1924 թվականին դարձել է գավառագիտկան թանգարան, 1932 թվականին միացել է Արևելյան թանգարանին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ղրիմում ռազմական գործողությունների ընթացքում արժեքավոր ցուցանմուշները տեղափոխվել են Նովոսիբիրսկ, իսկ 1944 թվականի ապրիլի 28-ին թանգարանը նորից բացվել է հանրության համար։
1957 թվականին մշակութային հաստատության ենթակայությանն է հանձնվել Կ. Ա. Տրենևի և Պ. Ա. Պավլենկոյի գրական հուշահամալիր տուն-թանգարանը, իսկ 1970 թվականին Մ. Զ. Բիրյուկովի նախկին տուն-թանգարանում բացվել է մասնաճյուղը։ 1977 թվականին ստեղծվել է նոր, առանձին ցուցադրություն «Յալթայի նախահեղափոխական շրջանի առաջավոր ռուսական և ուկրաինական մշակույթ և գրականություն» խորագրով։ 1985 թվականին թանգարանի անունը կրկին փոխվել է` դառնալով պատմական թանգարան։ Չորս տարի անց, որպես առանձին հաստատություն, Գուրզուֆի Ալեքսանդր Պուշկինի թանգարանը մտել է Յալթայի պատմական թանգարանի կազմում, 1999 թվականից կրկին դարձել է անկախ հաստատություն։ 1990 թվականին թանգարանը կրկին վերանվանվել է Յալթայի պետական պատմագրական թանգարան։

1996 թվականից թանգարանն ակտիվորեն ներգրավված է երկրի մշակութային կյանքում. անցկացնում է Դմիտրիևյան ընթերցումներ, որոնք պատմում են Ղրիմի հարավային ափի պատմությունը, մասնակցում է տարբեր մակարդակների քաղաքային, միջազգային մշակութային միջոցառումների։

Թանգարանի մշակութային կյանքը 21-րդ դարում
-----------------------------------------

2003 թվականից թանգարանը կոչվում է Յալթայի պատմագրական թանգարան։ Հաստատության հիմնական շենքը Նիկոլայ Պետրովիչ Կրասնովի կողմից նախագծված տունն է, որը գտնվում է Պուշկինի փողոցի 5 հասցեում։ Եկատերինսկի փողոցի 8 հասցեում տեղակայված են Լեսյա Ուկրաինկայի թանգարանը, որը գտնվում է մշակութային հաստատության և «Յալթայի մշակույթը 19-20-րդ դարի սկզբին» ցուցահանդեսի ենթակայության ներքո։ Նիկոլայ Զոտովիչի Բիրյուկովի տուն-թանգարանը նույնպես համարվում է մասնաճյուղ։

Իր պատմության ընթացքում թանգարանը կարողացել է հավաքել ավելի քան 150000 տարբեր ցուցանմուշներ, որոնք ներկայացված են ցուցասրահներում և ֆոնդերում։

Պատկերասրահ
-----------

* Թանգարանի մուտք (հիմնական շենք)Թանգարանի մուտք (հիմնական շենք)
* Թանգարանի մուտք (հիմնական շենք, կենտրոնական մուտք)Թանգարանի մուտք (հիմնական շենք, կենտրոնական մուտք)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Постанова №320 от 03.08.1984, Про перейменування Ялтинського краєзнавчого музею на Ялтинський історичний музей". *search.ligazakon.ua*. Արխիվացված է the original 2017 թ․ ապրիլի 21-ին. Retrieved 2020 թ․ հուլիսի 20. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "Ялтинский историко-литературный музей | Новости". *xn--h1agd7e.xn--p1ai*. Արխիվացված է the original 2020 թ․ հուլիսի 20-ին. Retrieved 2020 թ․ հուլիսի 20. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ялтинський історико-літературний музей Archived 2016-08-17 at the Wayback Machine.