Մատե՝ հատուկ գավաթով, այս խմիչքը պատրաստելու և խմելու համար հատուկ գավաթ
**Մատե**, պարագվայական թեյ՝ խմիչք պատրաստված *պարագվայական փշարմավի* մանրացված և չորացված տերևներից։ Այլ լայնորեն կիրառում են Հարավային Ամերիկայի երկրներում․Արգենտինա, Պարագվայ, Ուրուգվայ, Բրազիլիայի հարավային շրջաններ։

Մատեն խթանիչ ազդեցություն է թողնում կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա՝ կոֆեին պարունակելու պատճառով, որի քանակությունը փշարմավի մեջ հասնում է 0,7—2,0 %, իսկ 100 մլ պատրաստի խմիչքում՝ 30—60 մգ։

Պատմություն
-----------

Մինչև Հարավային Ամերիկայում եվրոպացիների հայտնվելը, այդ մայրցամաքի բնիկները օգտագործել են մատե, որը վայրի կերպով աճում էր Պարանա և Պարագվայ գետերի ամբարտակներում։ XVII-րդ դարում Մեժդուրեչյա շրջանում (Արգենտինա) ճիզվիտների կողմից սկսվել է պարագվայական փշարմավի մշակումը, որը տևել է մինչև 18-րդ դարի վերջը (այստեղից էլ առաջացել է «ճիզվիտական թեյ» անվանումը։ Հետո մատեի արտադրությունը դադարեցվել է։ 19րդ դարի վերջում այն վերսկսվել է, որը դեպի Արգենտինա բերեց վերաբնակիչների հոծ զանգված՝ հիմնականում Բրազիլիայի հարավային շրջաններից, նրանց մեծամասնությունը լեհեր և գերմանացիներ էին։

Անվանում
--------

Իսպաներեն «մատե» բառը ծագել է կեչուերեն *mati*, բառից, որը նշանակում է դդումից պատրաստված խմելու աման (հիմնականում շշաձև դդումից՝ Լագենարիա սովորական)։ Խմիչք պատրաստելու համար նախատեսված փշարմավի տերևները իսպաներեն անվանվում են «երբա մատե» (իսպ.՝ yerba mate), որը թարգմանվում է որպես «մատեի խոտ»։ Ռուսերեն «մատե» բառը արտասանվում է վերջին վանկի շեշտադրումով, իսկ իսպաներենում շեշտադրվում է առաջին վանկը։

Պատրաստելը
----------

Պատրաստելու և օգտագործելու ավանդական եղանակը հետևյալն է․ ինչ-որ աման (բաժակ, գավաթ) լցնում են ամբողջ ծավալի երկու երրորդով մատեի խոտով։ Նրա մեջ են մտցնում ֆիլտրով ձողիկ (բոմբիլիա) և ավելացնում են որոշ քանակությամբ 75 °C ջուր։ Ջուրն անցնում է խոտի միջով և թրմում է նրա մեջ պարունակող նյութերը։ Կարելի է անմիջապես օգտագործել խմիչքը։ Խմելու ժամանակ մի քանի անգամ ջուր են ավելացնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Большая российская энциклопедия, 2011
2. ↑  Մեկ մգ-ում կոֆեինի պարունակությունն ըստ rain-tree.com-ի տվյալների, 100 մլ խմիչքի հաշվարկով
3. ↑  Буданцев, 1981
4. ↑  Пименова, 1974

Գրականություն
-------------

* Л.Ю. Семейство падубовые (Aquifoliaceae) // Жизнь растений (в 6 т.). Том 5. Часть 2: Цветковые растения / Под ред. А.Л. Тахтаджяна. — М.: Просвещение, 1981. — С. 313. — 511 с.
* Р.А. Аргентина : Экономико-географическая характеристика. — М.: Мысль, 1974. — С. 121—122, 223. — 239 с.
* Е.А. Мате, или 33 удовольствия // Феномен удовольствия в культуре. Материалы международного научного форума. 6-9 апреля 2004 г / Сурова \*. — СПб.: Центр изучения культуры, 2004. — С. 186—189. — 389 с.

Энциклопедические статьи

* // Большая российская энциклопедия. Том 19. — М. 2011. — С. 392.
* Мате // Большая советская энциклопедия. Том 15. — 3-е изд. — М. 1974. — С. 467.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX557827 · BNF: 12112404s · GND: 4235042-6 · LCCN: sh85082048 · NDL: 00567522 · NKC: ph865133 · SUDOC: 029511852 |

 |

 |