Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Կարմիր Շուկա**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանում։ Ըստ Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ այն հանդիսանում է Մարտունու շրջանի բնակավայրերից, իսկ ըստ Ադրբեջանի վարչաատարածքային բաժանման՝ համարվում է Խոջավենդի շրջանի բնակավայր։ Գյուղը գտնվում է Արցախի Հանրապետության վերահսկողության ներքո և հայ-ադրբեջանական շփման գծի անմիջական հարևանությամբ։
Կարմիր Շուկան Մարտունու շրջանի խոշոր գյուղերից է։ Հիմնադրվել է 1928թ.`Կարմիր հովիտ տեղամասում։ Հարմար դիրքի շնորհիվ Կարմիր Շուկան հարևան գյուղերի համար որպես խաչմերուկ է հանդիսանում։ Ինչի շնորհիվ մեծացել և դառել է անյպիսին, ինչպիսին այսօր կա։ Կարմիր Շուկան համարվում է Արցախի հանրապետության հնագույն գյուղերից մեկը։ Գյուղը շրջափակված է լեռներով և տեսարժան վայրերով։ Գյուղի մոտակայքում գտնվում է Տնջրի աղբյուրը և Տնջրի ծառը, որը ունի 2000 տարվա հնություն։

Բնակավայրի անուն
----------------

Բնակավայրի հայկական անունը Կարմիր Շուկա է։
Շուկայում բնակվում են տարբեր տեղերից եկած մարդիկ։ Մինչ մեծ շուկայի բացվելը Կարմիր Շուկան կոչվում էր <<Կարմիր հովիտ>>

Աշխարհագրություն
----------------

Արցախի Հանրապետության Կարմիր Շուկա գյուղը տեղաբաշխված է հանրապետության հարավարևելյան հատվածում։ Շրջկենտրոն Մարտունի քաղաքից գտնվում է 32 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 35 կմ հեռավորության վրա։ Բնակավայրը լեռնային է, ծովի մակարդակից բարձր է 650 մ։ Ունի 2375,33 հա տարածք, որից 428,31 հա անտառային հողեր են։ Կարմիր Շուկայի սահմանային գոտով հոսում է Վարանդա գետը։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 8 աղբյուրներ` «Բլբիլաքի», «Բջալայի», «Անդրանիկի», «Տնջրեն տակը», «Քրսեն», «Թասկետի», «Սխտորաշենի» և «Կարմիր շուկայի»։ 2021թ. ավարտվել են Ստեփանակերտ-Կարմիր Շուկա ճանապարհի լուսավորման աշխատանքները (35 կմ)։

Պատմություն
-----------

### Արցախյան պատերազմ (1991-1994)

Հիմնական հոդված՝ Արցախյան ազատամարտ
1988 թվականին հայ-ադրբեջանական հակամարտության ակտիվացմամբ նույն թվականին գյուղում ստեղծվել են ինքնապաշտպանական և կամավորական ջոկատներ, որոնք մասնակցել են Մարտունու, Մարտակերտի, Աղդամի և այլ շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական ռազմագործողություններին։ Կարմիր Շուկայից Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով պարգևատրվել է Մ. Հովհաննիսյանը (հետմահու), Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով՝ Ս. Պողոսյանը։ Արցախյան ազատամարտում գյուղից 19 ազատամարտիկ։

  

### Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)

Հիմնական հոդվածներ՝ Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020) և Շուշիի գրավում
2020 թվականին տեղի ունեցած հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով Կարմիր Շուկա գուղը դարձել է սահմանային բնակավայր։
Գյուղի համար Արցախյան պատերազմը դառը հետևանքներ է թողել։ Սակայն հիմա բնակչությունը ամեն կերպ փորձում է շտկել դրանք։ Կարմիր Շուկան Արցախի զարգացող գյուղերի շարքից է։ Ադրբեջանցիների ձեռքի տակ է մնացել նաև գյուղացիների այգիների և ագարակների մի մասը։ Բնակչության մի մասը զրկվել է վար ու ցանքի հնարավորությունից։ Պատերազմից հետո թշնամին բազմիցս անգամ ահաբեկչություն է իրականցրել Կարմիր Շուկայի և նրա բնակիչների հանդեպ։

Բնակչություն
------------

Արցախի Հանրապետության 2005 թվականի մարդահամարի տվյալներով Կարմիր Շուկա գյուղի բնակչության թվաքանակը 296 մարդ է եղել, որից 457 տղամարդ, 469 կին։

2015 թվականին Կարմիր Շուկա համայնքում բնակվել է 1113 մարդ (275 տնտեսություն), որոնք մեծամասամբ Կարմիր Շուկա գյուղում։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Տարի | 2008 | 2009 | 2010 |
| Բնակիչ | 977 | 979 | 1010 |
|

Տնտեսություն
------------

Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։ Բնակավայրի տարածքի 1822,94 հա-ը գյուղատնտեսական նշանակության հողեր են։ Գործում է խաղողի և թթի նախնական վերամշակման գործարան։
Կարմիր Շուկայում գտնվում է գինու, օղու և ձեթի գործարանը։ Գյուղում բացված աշխատատեղը ստիպում է մարդկանց մանավանդ երիտասարդ սերնդին, ապրել և ծաղկեցնել Կարմիր Շուկան։ Գյուղն իր դիրքով բավականին հարմար է և մոտ է մայրաքաղաքին և գտնվում է ճանապարհին, ինչն էլ հանարավորություն է տալիս գյուղացիներին բերքը մայրաքաղաք տեղափոխել կամ էլ հանձնել գյուղի գործարաններին։ Գյուղի բնակիչները աշխատասեր են և փորձում են ամեն կերպ օգուտ տալ գյուղին։

Համայնքային կյանք
-----------------

Կարմիր Շուկա գյուղը Սխտորաշեն գյուղի հետ միասին կազմում են Կարմիր Շուկա համայնքը։ Գյուղում առկա է միջնակարգ դպրոց, մանկապարտեզ, մշակույթի տուն, բուժկետ, գյուղապետարան,հրշեջ ծառայություն։ Համայնքային ճանապարհները ասֆալտապատ են, գրունտային և խճապատ։ Կոմունիկացիաների տեսակետից գյուղը զարգացած է․ հասանելի է հեռուստատեսությունը, ռադիոն, համացանցը։ Կարմիր Շուկան ապահովված է էլեկտրաէներգիայով և ջրամատակարարմամբ։

Պատմամշակութային հուշարձաններ
-----------------------------

Կարմիր Շուկա գյուղը հարուստ է պատմամշակութային հուշարձաններով, որոնցից 11-ը համարակալված և հաշվառված են պետության կողմից։

Համայնքի պատմամշակութային հուշարձաններն են` գերեզմանոց (XVII-XVIII դդ.), խաչքար (XII-XIII դդ.), Սխտորաշենի Սբ. Աստվածածին եկեղեցի (1731 թ.), գյուղատեղի Մալաս (XII-XIII դդ.), Սբ. Գևորգ մատուռ-եկեղեցի (XVIIIդ.), Երեք մանկուք վանական համալիր (XVII դ.)։

Կրթություն
----------

Կարմիր Շուկա գյուղում գործում է միջնակարգ դպրոց, որտեղ 2015 թվականի դրությամբ սովորում էր 227 աշակերտ և մանկապարտեզ, որտեղ 2015 թվականի դրությամբ հաճախում էր 70 երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Արցախի Հանրապետության 2005 թվականի մարդահամարի արդյունքներ, (արխիվացված 09․03․2021թ․)։
2. ↑  Արցախի տարածքները համարվում են օկուպացված Ադրբեջանի կողմից. ԱՀ ԱԺ հայտարարությունը, *(արխիվացված 05․04․2021թ․)*
3. 1 2 3 4  Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան, Երևան, 2004 թվական, էջ 294։
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հակոբ Ղահրամանյան, Տեղեկատու Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.։
5. ↑  «Արցախի Հանրապետության բնակավայրերի ցանկը հանրապետության Ազգային ժողովի կայքում (Արցախի Հանրապետության օրենքը երկրի վարչատարածքային բաժանման մասին, 25 մարտի 2005 թ. ք.Ստեփանակերտ, ՀՕ-178, ստորագրված նախագահ Ա․Ղուկասյանի կողմից)։». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 1-ին.
6. ↑  Արցախի Հանրապետության այն բնակավայրերի ցանկը, որոնք գտնվում են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո /հրապարակված Արցախի Հանրապետության Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության կողմից/, (արխիվացված 05․03․2021թ․)։
7. ↑  «Հրապարակվել է Արցախի՝ Ադրբեջանի հսկողության տակ անցած համայնքների և բնակավայրերի ցանկը»։
8. ↑  «Հրապարակվել է Արցախի՝ Ադրբեջանի հսկողության տակ անցած համայնքների և բնակավայրերի ցանկը», (արխիվացված)։
9. ↑  «Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցած՝ Արցախի համայնքների և բնակավայրերի ցանկը»։
10. ↑  «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն. Բնակչություն ըստ համայնքների». Վերցված է 2021 Մայիսի 1-ին.
11. ↑  Ղահրամանյան, Հակոբ (2015). *Տեղեկաատու Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի*. Երևան. էջ 237.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Կարմիր Շուկա** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 335)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
ԼՂՀ Մարտունու շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Մարտունի** |
|  |
| Գյուղեր | Աշան • Ավդուռ • Բերդաշեն • Գիշի • Եմիշճան • Զարդանաշեն • Թաղավարդ • Խերխան • Խնուշինակ • Ծովատեղ • Կաղարծի • Կավահան • Կարմիր Շուկա • Կաքավաձոր • Կոլխոզաշեն • Հաղորտի • Հացի • Հերհեր • Ճարտար • Մաճկալաշեն • Մյուրիշեն • Մուշկապատ • Մսմնա • Ննգի • Նորշեն • Շեխեր • Պառավաթումբ • Ջիվանի • Սարգսաշեն • Սխտորաշեն • Սոս • Սպիտակաշեն • Վազգենաշեն • Վարանդա • Վերին Ճարտար • Քաջավան • Քարահունջ • Քերթ | Հադրութի շրջանը ԼՂՀ քարտեզին |

 |