Արգ-է Բամ
**Բամ** (պարս.՝ بم), քաղաք Իրանի հարավ-արևելքում` Քերման օսթանում (նահանգում), Բամ շահրեստանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը վերջին մարդահամարի տվյալներով կազմում է 127 396 մարդ (2016)։

Բնակչություն
------------

Բնակչությունը 2016 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմում էր 127 396 մարդ, որոնք կազմում էին 39 043 տնտեսություն։ Բամը Քերման օսթանի բնակչությամբ հինգերորդ ամենախոշոր քաղաքն է Քերմանից, Սիրջանից, Ռաֆսանջանից և Ջիրոֆթից հետո։ Քաղաքի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում բերված է աղյուսակում ստորև.

| Տարի | 1956 | 1966 | 1991 | 1996 | 2006 | 2011 | 2016 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Բնակիչ | 15 737 | 21 761 | 59,007 | 70 079 | 73 823 | 107 131 | 127 396 |
|

Պատմություն
-----------

Իրանական ժամանակակից Բամ քաղաքը ներառում է Բամի միջնաբերդը։ Տարբեր կարծիքներ են շրջանառվում քաղաքի և միջնաբերդի հիմնադրման տարեթվերի շուրջ։ Ոմանց կարծիքով՝ այն հիմնադրվել է Պարթևական կայսրության օրոք։ Տնտեսական և առևտրական առումներով Բամն այս շրջանում կարևոր նշանակություն ուներ և հայտնի էր իր տեքստիլի և հագուստների արտադրությամբ։ Արաբ ճամփորդող և աշխարհագրագետ Իբն Հաուքալն իր գրքում Բամը նկարագրել է որպես «Սուրաթ-ուլ՛արդ» կամ «Երկրի պատկերով քաղաք».

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Այնտեղ գործում են հրաշալի, գեղեցիկ և երկարատև օգտագործման բամբակյա հագուստ, որն ուղարկում են աշխարհի բոլոր ծագերով մեկ։ Այդ հրաշալի հագուստներն արժեն 30 դինար և վաճառվում են Խորասանում, Իրաքում և Եգիպտոսում:* |  |

Բամի հնագույն համանուն միջնաբերդի պատմությունը թվագրվում է Ք.ա. 2000 թվականով՝ Պարթևական կայսրության ժամանակաշրջանով (Ք.ա.248-224 թթ.), սակայն շատ շինություններ կառուցվել են Սաֆյանների արքայատոհմի օրոք։ 1722 թվականի Աֆղանական արշավանքների հետևանքում քաղաքը երկար ժամանակ ամայանում է, այնուհետև վերաբնակեցվում։ Երկրորդ անգամ անմարդաբնակ է դառնում Շիրազից զավթիչների պատճառով։ Այն որոշ ժամանակահատվածում օգտագործվել է որպես զորանոց։  

Մինչ 2003 թվականի ավերիչ երկրաշարժը՝ Բամը գյուղատնտեսական և արդյունաբերական զարգացած կենտրոն էր համարվում։ Այն հայտնի է իր արմավով և ցիտրուսային մրգերով։ Զբոսաշրջային հայտնի այցելավայրերից է, ուր հատկապես այցելում են՝ տեսնելու քաղաքի հոյակերտ միջնաբերդը։

#### 2003 թվականի երկրաշարժ

2003 թվականի դեկտեմբերի 26-ին տեղի ունեցած 6.6 մագնիտուդով երկրաշարժը մեծ վնաս հասցրեց Բամին և շրջակա Քերման նահանգին։ Մահացան 26,271 և վիրավորվեցին 30,000 մարդ։ Ավերածությունների մեծ թիվն աղյուսով և ավազով կառուցված շինությունների պատճառով էր, որոնց մեծամասնությունը չէին համապատասխանում 1989 թվականին Իրանի սահմանած երկրաշարժային կանոնակարգերին, իսկ բնակիչների մեծ մասը քնած էին (երկրաշարժը տեղի է ունեցել Իրանի ժամանակով առավոտյան 05:26-ին):
Երկրաշարժի հետևանքում որոշ ժամանակով ջերմացան իրանա-ամերիկյան հարաբերությունները։ Վերջինս մարդասիրական ուղիղ օգնություն առաջարկեց Իրանին, որը խոստացավ ենթարկվել Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության դրույթներին և թույլատրել մշտադիտարկում իրականացնել իր ատոմային փորձարկումների վայրերում։ Ընդհանուր թվով 44 երկիր օգնող անձնակազմ է ուղարկել փրկարարական աշխատանքներին մասնակցելու համար, իսկ 60 երկիր օգնություն է տրամադրել։

#### Ետերկրաշարժյան զարգացումներ

2003 թվականի երկրաշարժից անմիջապես հետո Իրանի կառավարությունը պլանավորեց նոր քաղաքի կառուցումը և հին քաղաքի հետ կապված խնդիրների վերացումը։ Քաղաքի վերակառուցման և զարգացման պլանի վրա ծախսվեց 6 ամիս, ինչը հարուցեց տեղի իշխանությունների և բնակիչների դժգոհությունը։ Այժմ Բամի միջնաբերդի վերակառուցմանն օժանդակում են ճապոնական համալսարանների և Իրանի Մշակույթի նախարարության աշխատակիցները։ Երկրաշարժի պատճառած վնասները կազմեցին գրեթե 1 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Travel magazine story on Bam as a tourist destination Արխիվացված 2012-07-02 Wayback Machine
* Newspaper item: "The Lost Beauty that was Bam"
* BBC story: "Bam: Jewel of Iranian heritage"
* Population figures from World-Gazetteer.com Արխիվացված 2001-09-24 Wayback Machine
* Digital Silk Roads Project – Citadel of Bam. Photos and movies
* To Bam & back by Asghar Riahi

2003 թվականի երկրաշարժ
----------------------

* BBC news report
* CNN news report
* CNN report on rescue efforts
* IRINNews.org "Special on Bam three months on"
* IRINNews.org "Tehran lowers Bam earthquake toll"
* ICOMOS Heritage at Risk 2004/2005: The Bam Earthquake
* UNESCO World Heritage in Danger 2004 - Iran: Glimmers of hope in Bam

Երկրաշարժից հետո վերակառուցում
------------------------------

* Reconstruction efforts in quake-devastated Bam continue two years on Արխիվացված 2012-08-05 Wayback Machine
* Bam: Five Years After Արխիվացված 2012-10-30 Wayback Machine

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری (перс.)
2. 1 2  «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1395 (2016)» (պարսկերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (Excel) 2020 թ. հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2022 թ. դեկտեմբերի 19-ին.
3. ↑  «IRAN: Kerman» (անգլերեն).
4. ↑  «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1956 թ.» (PDF) (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2024 թ. փետրվարի 24-ին. Վերցված է 2024 թ. մարտի 1-ին.
5. ↑  «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1966 թ.» (PDF) (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2024 թ. փետրվարի 24-ին. Վերցված է 2024 թ. մարտի 1-ին.
6. 1 2  «Իրանի քաղաքները» (անգլերեն).
7. ↑  «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1385 (2006)» (պարսկերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (Excel) 2011 թ. սեպտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2022 թ. սեպտեմբերի 25-ին.
8. ↑  «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1390 (2011)» (Excel) (պարսկերեն). Վերցված է 2022 թ. դեկտեմբերի 19-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2002050669 · NKC: ge392844 · VIAF: 157441510 · WorldCat VIAF: 157441510 |

 |