|  |
| --- |
| **Անդրկովկասյան անապատային մողեսիկ** |
| Անդրկովկասյան անապատային մողեսիկԱնդրկովկասյան անապատային մողեսիկ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Սողուններ (Reptilia) |
| **Կարգ** | Թեփուկավորներ (Squamata) |
| **Ընտանիք** | Իսկական մողեսներ (Lacertidae) |
| **Ցեղ** | **Eremias** |
| **Տեսակ** | **Անդրկովկասյան անապատային մողեսիկ** *(E. pleskei)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Eremias pleskei***Nikolsky, 1905 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Կրիտիկական վիճակում գտնվող |

**Անդրկովկասյան անապատային մողեսիկ, պլեսկեի անապատային մողեսիկ, անդրկովկասյան մողեսիկ** (լատ.՝ Eremias pleskei), իսկական մողեսների ընտանիքի անապատային մողեսիկների (*Eremias*) ցեղի սողուն, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։ Որոշ հետազոտողների կողմից դասվում է *Rhabderemias* ենթացեղին կամ ցեղին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Արևելյան Թուրքիայում, Հյուսիսարևմտյան Իրանում և Արևելյան Անդրկովկաս, իսկ Հայաստանում՝ Արմավիրի և Արարատի մարզերում։

Բնակվում է կիսաանապատային բուսականությամբ ավազուտային կամ ոչ շատ քարքարոտ չոր վայրերում։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 2,5-5,8 սմ է, մոխրագույն պոչը՝ կրկնակի երկար։ Երիտասարդի մեջքը մուգ գորշ կամ շագանակագույն է՝ լավ արտահայտված 4 երկայնակի դեղնավուն զոլերով։ Հասուն առանձնյակը բաց կամ մուգ գորշ է՝ թույլ արտահայտված դեղնավուն զոլերով։ Վերջույթների վերին մակերեսին կան ակնաձև դեղնավուն խալեր։ Փորիկը սպիտակ է։ Վտանգի դեպքում թաղվում է ավազի մեջ կամ թաքնվում թփերի հիմքում գտնվող բներում։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է մանր հոդվածոտանիներով ու բույսերով։ Օգտակար է. կարգավորում է միջատների թվաքանակը։ Ձմեռում է սեպտեմբերի վերջից ապրիլի սկիզբը։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Զուգավորումը տեղի է ունենում ապրիլ-հունիսին։ Ձվադրում է 1-2 անգամ՝ հունիսից օգոստոսի սկիզբը։ Դնում է 3-4 (հաճախ՝ 2) ձու (14x8 մմ)։ Ձագերը ծնվում են հուլիսի կեսից սեպտեմբերի կեսերը։ Սեռահասուն են դառնում 1 տարեկանում։

Պահպանություն
-------------

Պահպանության նպատակով, նաև սիրողների կողմից հաճախակի խնամվում է անազատ պայմաններում։ Օգտագործվում է գիտահետազոտական նպատակներով։

Նեղ արեալային, քանակապես կրճատվող տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Վերջին 10-15 տարիներին թվաքանակը կտրուկ կրճատվել է, ոչնչացվել են Արաքս գետի հովտի մի շարք պոպուլյացիաներ։ Արարատյան հարթավայրի մեծ մասում ամբողջովին վերացել է։

Սպառնացող վտանգներից է գյուղատնտեսության նպատակներով ապրելավայրերի յուրացումը, ընտանի կենդանիների գերարածեցումը և լանդշաֆտների ձևափոխումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» արգելոցում, «Գոռավանի ավազուտներ» արգելավայրում և «Արևիկ» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780163986 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |