recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Միքայելյան վիրաբուժության ինստիտուտ**, կլինիկական, գիտահետազոտական և կրթական գործունեություն իրականացնող խոշորագույն կենտրոն Երևանում։ Հիմնադրվել է 1974 թվականին։

Պատմություն
-----------

Ինստիտուտը հիմնադրվել է 1974 թվականի հոկտեմբերին ԽՍՀՄ առողջապահության նախարարության հրամանով։ 1974 թվականին ինստիտուտի տնօրեն է նշանակվեվ պրոֆեսոր Ալեքսանդր Միքայելյանը, ով մեծ ներդրում է ունեցել Հայաստանում սրտավիրաբուժության ստեղծման և զարգացման գործում։ 1992 թվականի հոկտեմբերից ինստիտուտը ղեկավարել է պրոֆեսոր Համլետ Թամազյանը, ով 2001 թվականի ապրիլին ընտրվել է Միքայելյան վիրաբուժության ինստիտուտ ՓԲԸ նախագահ։ 2011 թվականից ընկերության նախագահն է Արթուր Թամազյանը։

Վիրաբուժության ինստիտուտն ունի 10 կլինիկական բաժանմունքներ, հագեցած է ժամանակակից սարքավորումներով։ Ինստիտուտում իրականացնում են կերակրափողի վերականգնողական վիրահատական միջամտություններ, օրգանների և հյուսվածքների փոխպատվաստում և այլն։ Ինստիտուտում հրատարակվում է Հ. Ս. Թամազյանի անվան Հայաստանի վիրաբուժության լրաբեր եռամսյա գիտաբժշկական ամսագիրը, որտեղ տպագրվում են Հայաստանի և արտերկրի մասնագետների աշխատանքները։

Ինստիտուտում գործում են Հայաստանի առողջապահության նախարարության ԱԱԻ-ի 4 ամբիոններ` նեղ վիրաբուժական մասնագիտությունների (ընդհանուր վիրաբուժություն, սրտանոթային վիրաբուժություն), ուրոլոգիայի, պրոկտոլոգիայի, անեսթեզիոլոգիայի և վերակենդանացման, որտեղ ուսանում են կլինիկական օրդինատորները, ասպիրանտները, ինչպես նաև իրականացվում է վիրաբուժական ոլորտի միջին բուժանձնակազմի և բժիշկների վերապատրաստում (ստաժավորում)։ Ինստիտուտի պրոֆեսորները դասավանդում են Երևանի պետական բժշկական համալսարանի ամբիոններում։

Ինստիտուտը համագործակցում է միջազգային մի շարք կազմակերպությունների և արտասահմանյան առաջատար կլինիկաների հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  GRID Release 2018-02-08 — 2018-02-08 — 2018. — doi:10.6084/M9.FIGSHARE.5873451

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ինստիտուտի պաշտոնական կայք
**Իզմիրլյան բժշկական կենտրոն**, Երևանում տեղակայված բժշկական կենտրոն և հետազոտական հիմնադրամ։ Բացվել է 1986 թվականին։ Գտնվում է Երևանի Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանում և գործում է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի հսկողության ներքո։ Բժշկական կենտրոնում գործում է Սուրբ Ներսես Մեծ գիտաբժշկական կենտրոնը։

Պատմություն
-----------

Իզմիրլյան բժշկական կենտրոն-ինստիտուտը բացվել է 1986 թվականին Պրոկտոլոգիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի հիմքի վրա և հանդիսանում է «Սուրբ Ներսես Մեծ» գիտակրթական և ուսումնական կենտրոնի և Հայաստանի Առողջապահության նախարարության Լեմիկ Նազարովի անվան Պրոկտոլոգիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի իրավահաջորդը։ 1998-2000 թվականներին ինստիտուտը սեփականաշնորհվել է Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության կողմից, 2001 թվականին նվիրաբերվել է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնին, 2002 թվականին վերանվանվել է «Սուրբ Ներսես Մեծ» գիտաբժշկական կենտրոն՝ ի պատիվ Հայ Առաքելական եկեղեցու սուրբ Ներսես Ա Մեծի։

2013 թվականին Իզմիրլյան հիմնադրամի և տիկին Լուիզ Մանուկյան Սիմոնի համագործակցությամբ իրականցվել է 12 միլիոն ԱՄՆ դոլարի ծրագիր, որի արդյունքում հիմնանորոգվել է հիվանդանոցը և կառուցվել նոր մասնաշենք։ Ինստիտուտը վերաբացվել է որպես **Իզմիրլյան բժշկական կենտրոն**՝ Սուրբ Ներսես Մեծ գիտաբժշկական կենտրոն։

Իզմիրլյան բժշկական կենտրոնը բազմապրոֆիլ հիվանդանոց է, որտեղ տարեկան կատարվում է շուրջ 8000-ից ավելի վիրահատական միջամտություն, ախտորոշիչ և լաբորատոր տարբերակներով հետազոտվում է շուրջ 25000 մարդ։ Բժշկական կենտրոնը հանդիսանում է Երևանի պետական բժշկական համալսարանի և Առողջապահության ազգային ինստիտուտի գիտաուսումնական բազա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սուրբ Ներսես Մեծ բժշկական հետազոտական կենտրոն
2. ↑  Իզմիրլյան բժշկական և Սուրբ Ներսես Մեծ գիտաբժշկական կենտրոնները
3. ↑  Տեղեկատվություն - Իզմիրլյան բժշկական կենտրոն

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Իզմիրլյան Բժշկական Կենտրոն
**Ալի Մահմուդ Տահա** (ամբողջական անունը՝ (արաբ․՝  - علي محمود طه‎‎, *Ալի Մահմուդ Տահա*, օգոստոսի 3, 1901(1901-08-03) կամ 1902, Մանսուրա, Եգիպտոսի խեդիվատ, Եգիպտոս - 1949, Կահիրե, Եգիպտոս), արաբ բանաստեղծ և արձակագիր, «Ապոլլոն» ամսագրի հիմնադիր։

Կենսագրություն
--------------

Ալի Մահմուդ Տահան ծնվել է Եգիպտոսում՝ Մանսուրա քաղաքում, միջին խավի ընտանիքում։ Մանսուրայում նա ծանոթանում և մտերմանում է Իբրահիմ Նագիի հետ։ Տահան ավարտել է տեխնիկական քոլեջը և ստացել է ճարտարապետի դիպլոմ։ Աբու Շադին նրա բանաստեղծությունները տպագրում էր Ապոլլոն ամսագրի էջերում։ Ի տարբերություն Շադիի և Նագիի, նա խոր գիտելիքներ ուներ եվրոպական գրականության բնագավառում։

Ստեղծագործություն
-----------------

Ալի Մահմուդ Տահայի պոետական ժառանգությունը իրենից ներկայացնում է 152 բանաստեղծությունների 7 ժողովածու։ Առաջինը նվիրված է նրանց, ովքեր ձգտում են անհայտին, ով նետվում է կյանքի ալիքների մեջ։ Այստեղ առկա է անհայտը ճանաչելու ցանկություն, կյանքի օվկիանոսում կողմնորոշումը կորցնելու զգացողություն։ Նրա մոտ բնության թեման հաճախ միահյուսվում է սիրո թեմայի հետ։

1930-ական թթ. ակտուալ էր անհատական ոճի խնդիրը։ Նրա ոճը կարելի է բնորոշել որպես գեդոնիստական (հաճույքը համարվում է ամենագլխավոր բարերարը, կյանքի նպատակը)։ Գնահատելով նրա ներդրումը արաբական պոեզիայի մեջ Բադաուին ասում է, որ առանց Ալի Տահայի գործունեության դժվար թե հնարավոր լիներ այնպիսի պոետների հայտնությունը, ինչպիսիք են Նիզար Կաբբանին և Բադր Շաքիր աս-Սայյաբը։

Օգտագործված գրականություն
-------------------------

* Крымский А.Е. История новой арабской литературы (XIX - начало XX века). М, 1971.
* Сафронов В.В. Новая арабская литература. М. 1996.
* Ходжаева Р.У. Очерки развития египетской поэзии. Ташкент, 1985.
* Badawi, M.M. A Critical Introduction to Modern Arabic Poetry, Cambridge, 1992

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  LIBRIS

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալի Մահմուդ Տահայի ստեղծագործությունները, արաբերեն
* Ալի Մահմուդ Տահայի մասին. արաբերեն Արխիվացված 2014-07-30 Wayback Machine
* Ալի Մահմուդ Տահայի ստեղծագործությունների ցանկը, արաբերեն Արխիվացված 2014-07-02 Wayback Machine

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 170855262 · GND: 118931423 · ISNI: 0000000122130058 · LCCN: nr91022957 · NTA: 073378763 · LIBRIS: 215939 · SUDOC: 13546109X · VIAF: 79404296 · WorldCat VIAF: 79404296 |

 |

 |
**Ղարադաղի** կամ **Հայկական լեռներ**, լեռներ (Պարսկերեն՝ ارسباران {Arasbârân}) լեռնաշղթա Հայկական Լեռնաշխարհի հարավ-արևելքում և Իրանի հյուսիս-արևմուտքում։ Հյուսիսից ողողվում է Արաքսի ջրերով, արևմուտքից սկիզբ են տալիս Մարանդ գետին, հարավ-արևմուտքից սահմանակից են Նոր-Շիրական կամ Միշոուդաղ լեռնային համակարգին, հարավից և արևելքից սահմանափակված են Ահար ու Գառնարած գետերով։ Լեռնաշղթան ընկած է Ուրմիա լճից հյուսիս-արևելք, Արաքսի աջ ափին, այն աղեղնաձև է։ Բարձրագույն կետն է Սուրաջար թեֆեն է (2941 մ․), երկրորդը Հաշտասար լեռն է (2939 մ․) արևելյան մասում։ Հաշտասարից մոտ 25 կմ․ արևմուտք գտնվում է Դրունք-Հայոց լեռնանցքը, որով հնում անցնում էին Հայաստանը Պարսկաստանին կապող ուղիները։ Հաշտասարից մոտ 30 կմ արևելք գտնվում է Դրունք-Կասպից լեռնանցքը, որը հնում կապում էր Վարդանակերտն ու ողջ Փայտակարան աշխարհը Պարսկաստանի հետ։

Պատմություն
-----------

Դարեր շարունակ լեռները եղել են հայաբնակ։ Լեռնաշղթան հայ-պարսկական բնական սահմանն էր Երվանդունիների (մ.թ.ա. 570-201), Արտաշեսյանների (մ.թ.ա. 189-1) և Արշակունիների թագավորության (66-428) դարաշրջանում։ Լեռների հյուսիսային փեշերը գտնվում են պատմական Պարսպատունիք երկրամասում որն Արտաշես Ա-ը Փայտակարանի հետ միասին միացրել է Մեծ Հայքին, հարավաշին փեշերը պատկանում էին Պարսկաստանին։ Վարչական առումով Պարսպատունիքի արևմտյան հատվածը մտնում էր Վասպուրական, իսկ արևելյանը՝ Փայտակարան նահանգների մեջ։ Արշակունիների ժամանակաշրջանում Պարսպատունիքը ևս եղել է Մեծ Հայքի կազմում՝ ստանալով Մարդպետական անվանումը։ 387 թվականի Հայաստանի առաջին բաժանումից որոշ ժամանակ անց Մարզպանական Հայաստանի սահմանն է դառնում Արաքս գետը, և Հայկական լեռները անցնում են Ատրպատականին։ Արաբական տիրապետության ժամանակ Հայկական լեռները կրկին դառնում են Հայաստանի բնական սահմանը. Արմինիա կուսակալության հարավային ուղին Ատրպատականի հետ կապվում էր այստեղով։ Բագրատունիների օրոք Պարսպատունիքի մի մասը ազատագրվել է մտել Հերի ամիրայության կազմի մեջ։ Բագրատունիների անկումից հետո Պարսպատունիքը զավթել են սելջուկ թուրքերը, մոնղոլ-թաթարները, պարսիկները և այլ զանազան ցեղեր։ 1555 թ պայմանագրի Պարսպատունիքի զգալի մասը անցել է Սեֆևյան Պարսկաստանին։

Այժմ Պարսպատունիքում ապրում են շատ հայեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Հայկական լեռներ** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
«Got Milk?»-ի տարբերանշանը
**«Got Milk?»** (թարգ.՝ *«կաթ կա՞»*), ամերիկյան նախկին գովազդային արշավ՝ կոչված խթանելու կաթի սպառումը։

Ստեղծվել է 1993 թվականին՝ «Goodby, Silverstein & Partners» գովազդային գործակալության կողմից՝ Կալիֆորնիայի կովի կաթ արտադրողների ասոցիացիայի (անգլ.՝ *California Milk Processor Board*) պատվերով, որը հետագայում օգտագործման լիցենզավորում է շնորհում կաթի վերամշակման ձեռնարկություններին և ֆերմերներին։ Արշավը մեկնարկել է 1993 թվականին հոկտեմբերի 24-ին և ավարտվել 2014 թվականի փետրվարի 24-ին։ «Got Milk?»-ի շնորհիվ կաթի սպառումը խոշոր աճ է արձանագրում Կալիֆորնիա նահանգում, սակայն ոչ այնքան էական ազդեցություն է ունենում մնացած նահանգներում։

Հանդիսանում է Միացյալ Նահանգների հայտնի ապրանքանիշերից և գովազդային արշավներից մեկը։

«Got Milk?»-ի քարոզարշավներին են մասնակցել այնպիսի հայտնի դեմքեր, ինչպիսիք են Լարի Քինգը, Ջենիֆեր Էնիսթոնը, Դենի Դե Վիտոն, Նաոմի Քեմբելը, Վուպի Գոլդբերգը, Բրիթնի Սփիրսը, Քեյթ Մոսը, Դենիս Ռոդմանը և այլք։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Գովազդի կրթական հիմնադրամ. ««Got Milk?»-ի պատմությունը». Aef.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հուլիսի 27-ին. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 23–ին-ին.
2. ↑  «Մարկետինգային արշավի դեպքերի ուսումնասիրություններ. «Got Milk?»». «Marketing-case-studies.blogspot.com». 2008 թ․ ապրիլի 21. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 23–ին-ին.
3. ↑  «56 հայտնիներ, որոնք մասնակցել են «Got Milk?»-ի արշավներում»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր · Թվիթթեր |

 |
**Հանգիստ**, հանգստի վիճակ կամ աշխատունակությունը վերականգնող գործունեություն։ Ֆիզիոլոգիական իմաստով՝ հատուկ գործունեության վիճակ, երբ օրգանիզմի բջիջներն աշխատանքից ազատ մնալով, վերականգնում են իրենց բնականոն կազմությունը։ Աշխատանքի և հանգստի շրջանների կանոնավոր հաջորդումը նպաստում է մարդու վարքագծի և աշխատանքային գործունեության հիմքում ընկած պայմանական-ռեֆլեկտոր կապերի ամրապնդմանը։ Հատուկ նշանակություն է տրվում ակտիվ հանգստին, աշխատանքի պրոցեսում մեկ մկանախմբի կամ նյարդային կենտրոնի գործունեության փոխադրումն այլ խմբին, արագացնում է հոգնած մկանախմբի կամ նյարդային կենտրոնի աշխատունակության վերականգնումը։ Մտավոր աշխատանքի մի տեսակի փոխարինումը մի այլ տեսակով կամ մտավոր աշխատանքից հետո ֆիզիկական թեթև աշխատանքով զբաղվելը վերացնում են հոգնածության զգացումը և հանդիսանում հանգստի յուրահատուկ ձև։ Հանգստի և աշխատանքի նպատակահարմար ռեժիմների վերամշակումը աշխատանքի հիգիենայի, երեխաների և դեռահասների հիգիենայի, երեխաների և դեռահասների առողջության պահպանման համակարգի կարևորագույն պրոբլեմներն են։ Հանգստի ռեժիմը սահմանելիս պետք է հաշվի առնել տարիքը և մասնագիտությունը։ Աշխատանքի կոնկրետ պայմաններից կախված, հաճախակի և կարճատև ընդմիջումներն ավելի արդյունավետ են, քան հազվադեպ և երկարատև դադարները։ Մտավոր աշխատանքով զբաղված մարդիկ ավելի շատ կարիք ունեն ակտիվ, քան պասսիվ հանգստի։ Հանգստին նպաստում են արտադրական մարմնամարզությունը, օրգանիզմի կոփումը, ֆիզկուլտուրան, սպորտը և տուրիզմը։ Աշխատունակությունը վերականգնող լավագույն միջոց է նաև հանգստյան առողջարաններում և հանգստյան տներում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 217)։*  |
**Գրիգոր Տեր-Գրիգորյան փողոց**, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Անվանվել է ի պատիվ հայ դրամատուրգ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Գրիգոր Տեր-Գրիգորյանի (Գիգի)։

Տվյալներ
--------

Սկսվում է Զաքյան փողոցից և ձգվում մինչև Վազգեն Սարգսյան փողոցի ՀՀ գլխավոր դատախազության և Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնի շենքերի միջև ընկած հատվածը։ Ոչ մի փողոցի հետ չի հատվում։

Խորհրդային տարիներին կոչվել է Սովետների փողոց։

Նշանակալի օբյեկտներ
-------------------

Դեպի Գրիգոր Տեր-Գրիգորյան փողոց են դուրս գալիս «Մարիոթ Արմենիա» հյուրանոցի, ՀՀ գլխավոր դատախազության և Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնի հետնամասերը։ Փողոցում գտնվում է ՀՀ նոտարական պալատի մուտքը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ԵՐԵՎԱՆԻ ՓՈՂՈՑՆԵՐԻ, ՀՐԱՊԱՐԱԿՆԵՐԻ ԵՎ ԹԱՂԱՄԱՍԵՐԻ ԱՆՎԱՆԱՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ մարտի 16-ին. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 4-ին.

Աղբյուրներ
----------

* Երևան քաղաքի հասցեների տեղեկատու, Երևան, 1983, էջեր 369-506, Երևան քաղաքի փողոցների անվանումները
* Սերգեյ Ավագյան, Երևանի փողոցները, Երևան, «ՎՄՎ-ՊՐԻՆՏ», 2010 — 272 էջ։
**Անա Բետանկուր** (իսպ.՝ Ana Betancourt,փետրվարի 14, 1832(1832-02-14), Կամագուեյ, Կուբա - փետրվարի 7, 1901(1901-02-07), Մադրիդ, Իսպանիա), կուբացի հեղափոխական, Կուբայի անկախության համար մղվող պատերազմի առաջատար դեմքերից մեկը, Կուբայի ազգային հերոսուհին, Կուբայի առաջին ֆեմինիստներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Անա Բետանկուր հարուստ ընտանիքի դուստր էր։ Մեծ դեր է ունեցել Իտալիայից Կուբայի ազատագրման համար մղվող պատերազմում։ Նա քաղաքական ակտիվիստ էր, ագիտատոր, բուժքույր և զինվոր։ Նաև առաջիններից էր, ով Կուբայում հանդես եկավ կանանց իրավունքների պաշտպանության մասին։

1869 թվականին Անան դիմել է Կուբայի հայրենասերների սամանադրական ժողովին, իր ելույթում կանանց ազատագրումը կապել է ստրկության վերացման և գաղութային համակարգի դեմ պայքարի հետ։ Չնայած Բետանկուրը բարեկեցիկ ընտանիքից էր և սովոր չէր դժվարին պայմանների, նա հեղափոխականների հետ ապրում էր անտառում։ 1871 թվականի հուլիսի 9-ին, իր հեղափոխական ամուսնու հետ գերեվարվել են իսպանացի զինվորականների կողմից։ Նրան դատապարտել են աքսորի` Իսպանիա, որտեղ նա անց է կացրել կյանքի մնացած մասը, այդպես էլ չվերադառնալով Պերու։ Սակայն գտնվելով աքսորում, նա շարունակում էր աջակցել կուբացի հեղափոխականներին։

1901 թվականին, 69 տարեկան հասակում Անան վաղաժամ պետք էր աքսորից վերադառնար հայրենիք, սակայն նա հիվանդանում է թոքաբորբով և մահանում մինչև մեկնումը։ Նրա աճյունը Իսպանիայում է մնում մինչև 1968 թվականը, այնուհետև նրան վերահուղարկավորել են Հեղափոխական զորքերի պանթեոնում։

Հիշատակ
-------

1979 թվականին նրա պատվին ստեղծվել է «Անա Բետանկուրի շքանշանը», որը հանձնվում է կուբացի կանանց՝ «հեղափոխական և ինտերնացիոնալ վաստակի» և հակաիմպերիալիստական գործունեության համար» կամ «ազգային շահերի շրջանակներում ունեցած ներդրման և վաստակի համար»։ Ի սկզբանե այն բարձրագույն պարգև էր, որը կարող էր ստանալ կինը Կուբայում։

Կուբայում նրա անվանի է կոչվել օրիորդաց դպրոցը։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2
2. ↑  *K. Lynn Stoner; Luiś Hipólito Serrano Pérez* Cuban and Cuban American women : an annotated bibliography. — С. 9. — ISBN 0842026436.
3. 1 2  *Boles, Janet K.; Hoeveler, Diane Long* Historical dictionary of feminism. — ISBN 0810849461.
4. ↑  *Stoner, K. Lynn* From the house to the streets : the Cuban woman's movement for legal reform,. — Durham: Duke University Press. — С. 22—23.
5. ↑  *Jr, Louis A. Pérez* To die in Cuba : suicide and society.. — Univ. of North Carolina Press..
6. ↑  «Ana Betancourt».
7. ↑  *Janda, Margaret Randall with photographs by Judy* Women in Cuba : twenty years later.. — New York: Smyrna Press. — С. 56.
8. ↑  *Maloof, transl. by Judy* Voices of resistance : testimonies of Cuban and Chilean women.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | SUDOC: 228307295 · VIAF: 8074153126246124750000 · WorldCat VIAF: 8074153126246124750000 |

 |
**«Կիսալուսնի ծովածոցը»**, 2014 թվականին նկարահանված հայկական ֆիլմ։

Սյուժե
------

«Կիսալուսնի Ծովածոցը» Վիլյամ Սարոյանի ստեղծագործությունների վրա հիմնված, չորս կինոնովելից կազմված լիամետրաժ խաղարկային ֆիլմ է, որի գործողությունները ծավալվում են Կիսալուսնի Ծովածոց կոչվող մտացածին քաղաքում։ Հերոսները պատանիներ են, որոնց անկեղծ ու ազնիվ հայացքը կյանքին՝ ֆիլմի հիմնական առանցքն է։ Ֆիլմը հասունացման մասին է, երբ հերոսները ձեռք են բերում ամենակարևոր բանն աշխարհում՝ հասկանալու կարողությունը։ Տարվա չորս եղանակներին ծավալվող պատմությունները դառնում են գովք՝ Աստծու ստեղծած աշխարհին և Մարդուն։

Պատմություն
-----------

«Կիսալուսնի ծովածոցը» Մարինե Զաքարյանի առաջին ֆիլմն է։ Ֆիլմը ստեղծելու համար 2012 թվականին «Parallels Film» կինոընկերությունը դիմել է Վիլյամ Սարոյանի գրական ժառանգության իրավատեր Սթենֆորդի համալսարանին և 2013 թվականին անգլիական Pollinger Itd-ից ստացել Սարոյանի պատմվածքների էկրանավորման իրավունքը։

Ֆիլմի արտադրությունը սկսվել է 2012 թվականին Հայաստանի ազգային կինոկենտրոնի` դեբյուտային ֆիլմերի աջակցության ծրագրի շնորհիվ։ 2013 թվականին ֆիլմն ավարտին հասցնելու համար իրենց աջակցությունն են առաջարկել նաև «Parallels Film» կինոընկերությունը և «Sharm pictures»-ը։

Դերերում
--------

Սոս Ջանիբեկյան, Կարեն Ջանիբեկյան, Աշոտ Ադամյան, Նանոր Պետրոսյան, Նարինե Գրիգորյան, Վիվյեն Բաստաջյան, Արա Սարգսյան, Վարդուհի Ռուշանյան, Մովսես Ստեփանյան, Կարեն Խաչատրյան

### Պատանիների դերերում

Սամվել Վարդանյան, Ալեքս Բաբայան, Անի Գալստյան, Սոնա Գալստյան, Սարգիս Հարությունյան, Աստղիկ Վարդանյան, Ամալյա Զաքարյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Internet Movie Database — 1990.
2. ↑  «Վիլյամ Սարոյանի գործերի հիման վրա նկարահանված «Կիսալուսնի ծովածոցը» ֆիլմը Երեւանում մեծ էկրան կբարձրանա». *armenpress.am*. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 14-ին.
3. ↑  ««Կիսալուսնի Ծովածոցը». Նոր հայկական ֆիլմ՝ Վիլյամ Սարոյանի մոտիվներով». *www.aysor.am* (անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 14-ին.
4. ↑  «Վ. Սարոյանի չորս պատմվածքները մեկ ֆիլմում. «Կիսալուսնի ծովածոցը»». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 19-ին.
5. ↑  Կայացավ «Կիսալուսնի ծովածոցը» ֆիլմի պրեմիերան

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Կիսալուսնի ծովածոցը»

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FilmAffinity · Internet Movie Database |

 |
«Կարմիր կովը իր կաշին չի փոխի» ասացվածքի պատկերազարդում
«Գնա մեռի, արի սիրեմ» ասացվածքի պատկերազարդում
**Հայկական առածներ և ասացվածքներ**, հայկական ժողովրդական կենդանի խոսակցական բանաձևային ասույթներ են՝ բաղկացած որոշակի թեմա և իմաստ արտահայտող բառերից։ Ով աշխատի նա չուտի:Դրանք ժողովրդի դարավոր կենսափորձից բխող սեղմ ու պատկերավոր, իմաստալից ընդհանրացումներ են սոցիալական կյանքի, բարքերի, կենցաղի վերաբերյալ։ Առածը այլաբանական ստեղծագործություն է, որի բուն իմաստն արտահայտվում է անուղղակի, միջնորդավորված, մինչդեռ ասացվածքն իրականությունն արտահայտում է ուղղակի։

Հայկական առածքները ստեղծվել և պահպանվել են հայ ժողովրդի գոյության բոլոր ժամանակաշրջաններում։ Որևէ առածի ծագումնաբանությունը պարզելը բարդ է կամ անհնարին։ Առածները և ասացվածքները հայ ժողովրդական բանահյուսության ամենահին և հարուստ ժանրերից մեկն են։ Հայկական առածների առաջին բուն ժողովրդական հավաքածուն թողարկվել է 1859 թվականին՝ Թիֆլիսում, «Մեղու Հայաստանի» թերթում, որի բանահավաքն էր Գրիգոր Տեր-Հարությունյան Կիրակոսյանց Այգեհատցին։ Առածների հավաքագրման աշխատանքը ավելի ակտիվանում է 1880-1900-ական թվականներին։ 1951-ին հրատարակվեց Արամ Ղանալանյանի «Առածանի» համավահավաք ժողովածուն, որը պարունակում է շուրջ 40000 հայկական առածներ։

### **Հայկական առածներ**

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Հայկական առածներ և ասացվածքներ*** հոդվածին
* 
* Աղվեսի վկան իր պոչն է։
* Ամեն բանի վերջն է գովելի։
* Ամեն մարդ կրակն իր ձվածեղի տակ է քաշում։
* Ամեն բարև տվող բարեկամ չէ։
* Ամառը որ պառկես հովեր, ձմեռը կսատկեն կովեր։
* Ամառվա փուշը, ձմեռվա նուշը։
* Այծն այծի համար լավ է, քան մի հոտ ոչխարը։
* Անճարը կերել է բանջարը։
* Անտեր ոչխարը գայլը կուտի։
* Աշխատանքը սև է, հացը՝ սպիտակ։
* Աչքե տես, բերնե կարոտ։
* Աջով տուր, որ ձախով վերցնես։
* Առածն անխոցելի է։
* Ասա ով է ընկերդ, ասեմ ով ես դու։
* Աստված սարը տեսնում է, ձյունը դնում։
* Անտեր ոչխարը գայլը կուտի։
* Աշխարհի շինողն ու քանդողը լեզուն է։
* Աշխարհն աշխատավորինն է։
* Աչքե տես, բերնե կարոտ։
* Աշխարհն արոտ, մենք մեջը կարոտ։
* Ես աղա, դու աղա, բա մեր աղունն ով աղա։
* Արագ եմ քայլում, ասում են՝ ծուռ է, կամաց եմ քայլում, աում են՝ կույր է։
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ղանալանյան, Արամ (1960). Պիվազյան, Էմանուել (ed.). *Առածանի* (PDF). Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտ ՀՍՍՌ ԳԱ. Երևան: ՀՍՍՌ ԳԱ հրատարակչություն. էջեր 1–85.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ղանալանյան, Արամ (1960). Պիվազյան, Էմանուել (ed.). *Առածանի* (PDF). Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտ ՀՍՍՌ ԳԱ. Երևան: ՀՍՍՌ ԳԱ հրատարակչություն.
* *Հայկական առածներ եւ ասացվածքներ* (PDF). Translated by Բայան, Ռ. Գայան. Վենետիկ: Academy of S. Lazarus. 1909.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**«Դյունա։ Երրորդ մաս»** (անգլ.՝ Dune: Part Three), սպասվող գիտաֆանտաստիկ ֆիլմ, որի ռեժիսորն է Դենի Վիլնյովը, այն պետք է լինի «Դյունա։ Մաս երկրորդ» (2024) ֆիլմի շարունակությունը և եռագրության վերջին մասը։ Ֆիլմի վրա աշխատանքի մեկնարկի մասին հայտնի է դարձել 2023 թվականին։

Սյուժե
------

Ֆիլմի սցենարը հիմնված կլինի Ֆրենկ Հերբերտի «Ավազաբլրի մեսիան» վեպի վրա։ Այն սկսվում է Փոլ Աթրեյդեսի գալակտիկական կայսրի կառավարման 13-րդ տարում։ Փոլն իմանում է դավադրության գոյության մասին, բայց չի շտապում բացահայտել այն։

Դերերում
--------

| Դերակատար | Դեր |
| --- | --- |
| Թիմոթի Շալամե | Փոլ Աթրեյդս  Փոլ Աթրեյդս  |

Արտադրություն
-------------

Դենիս Վիլնյովի պլանները՝ «Դյունա» և «Դյունա 2» ֆիլմերից հետո ևս մեկ ֆիլմ նկարահանելու և այդպկերպ եռագրություն ստեղծելու մասին առաջին անգամ հայտնի է դարձել 2023 թվականի հունիսին։ Այս ծրագրերն ամբողջովին տեսական են եղել՝ կախված Դյունա 2-ի առևտրական արդյունքներից և «Կլեոպատրա» ֆիլմի նկարահանման ժամանակից։ Նույնիսկ այն ժամանակ կար ենթադրություն, որ ֆիլմը կլինի Ֆրենկ Հերբերտի «Ավազաբլրի մեսիան» գրական շարքի երկրորդ մասի ադապտացիան։

2023 թվականի օգոստոսին Վիլնյովն ասել է, որ արդեն աշխատում է ֆիլմի սցենարի վրա և հաստատել, որ ֆիլմը հիմնված կլինի «Ավազաբլրի մեսիայի» վրա։ Ռեժիսորն իր խոքերով՝ երազում է նկարահանել «Դյունայի» մասին եռագրություն, որից հետո անցնել այլ պատմությունների, քանի որ Հերբերտի հետագա վեպերը համարում է չափազանց «էզոթերիկ»։ Ֆիլմում Վիլնյովը ցանկանում է ցույց տալ ամենն այնպես ինչպես դա արել է «Ավազաբլրի մեսիայի» հեղինակը, որ Փոլ Աթրեյդին չպետք է համարել անվերապահորեն դրական հերոս՝ նրա ճակատագիրը ավելի շուտ «վտանգի նախազգուշացում» է։

Ենթադրաբար սցենարի վրա աշխատելիս Վիլնյովին կօգնի Ջոն Սփայթսը, որը մասնակցել է «Դյունա» և «Դյունա 2» ֆիլմերի աշխատանքներին։ 2023 թվականի դեկտեմբերի սկզբին հայտնի է դարձել, որ Վիլնյովը գրեթե ավարտել է սցենարի աշխատանքները, սակայն ասել է, որ 2-րդ և 3-րդ մասերի նկարահանումների միջև դադար է վերցնելու։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Режиссёр Дени Вильнёв может заняться третьей частью «Дюны»». *Kanobu.ru* (ռուսերեն). Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 2-ին.
2. ↑  Дени Вильнёв рассказал, о чём может быть «Дюна 3»
3. ↑  Дени Вильнев заявил, что снять третий фильм «Дюна» является его «мечтой»
4. ↑  Denis Villeneuve Teases Possible Dune: Part Three Based On Dune Messiah: ‘There Are Words On Paper’ — Exclusive
5. ↑  Дени Вильнёв хочет снять третью часть «Дюны» в случае успеха второй
6. ↑  Дени Вильнев собирается снять «Дюну 3»
**Ամրաշինություն,** ռազմա-ճարտարապետական գիտություն տեղանքը ռազմական կառույցներով ամրացնելու մասին։

Ամրոց Մագլիչ (XIII դար), Սերբիա
Ամրաշինությունը ներառում է գույքերի, տեղորոշման, կառուցման կանոնները, հարձակման ու սահմանների պաշտպանության պատնեշների և ամրությունների մեթոդական ուսումնասիրությունը։ Պարիսպները և արգելքները շատ հաճախ գծանշվում են հենց տեղանքում. հետևաբար ամրաշինությունը ուսումնասիրում է տեղական բնական պատնեշների և պարիսպների ամրացոումը և դրանց ամրապնդումը արհեստական ամրակներով։
Դրանց օգտագործող կողմի ամրացումներն արհեստականորեն նպաստավոր պայմաններ են ստեղծում ռազմական գործողությունների համար և նպաստում են սեփական զորքերի նվազագույն կորուստներով թշնամուն մեծագույն վնաս հասցնելուն (Պորտ Արթուրի մոտ հարձակվողների կորուստները 16 անգամ ավելի են եղել, քան պաշտպանվողների կորուստները)։ 
Ցարական Ռուսաստանում պաշտպանական կառույցների կառուցման գործընթացների ամբողջությունը կոչվում էր արեոտեկտոնիկա։
Ամրաշինությունը որպես արհեստական պատնեշների և արգելքների գիտություն բաժանված է երեք ոլորտների՝ դաշտային, երկարաժամկետ և ժամանակավոր։

Արհեստական խոչընդոտներ
----------------------

Արհեստական խոչընդոտները նախատեսված են դիրքերից կամ ամրացումից հակառակորդին նպատակաուղղված դիտակետում, կրակի տակ պահելու և դրանով իսկ նրա կորուստները մեծացնելու համար։ Ընդհանրապես, արհեստական խոչընդոտները տեղադրվում են կրակի գծից 50-150 քայլ հեռավորության վրա եւ դրանով ստիպում են արգելքը հաղթահարելուց վրդովված հակառակորդին որոշ ժամանակ մնալ պաշտպանի կրակի տակ։ Շահավետ չէ արհեստական խոչընդոտներ կրակի գծից ավելի քան 150 քայլ հեռավորության վրա տեղադրելը՝ մառախուղի և մթնշաղի ժամանակ դրանք դիտարկելու դժվարության և ճակատի երկայնքով խոչընդոտի հեռավորության մեծացման պատճառով։ Արհեստական արգելքները ստեղծվում են նաև քողարկված, գաղտնի, թշնամու տեսադաշտից հեռու։

Վիշապի ատամներ հակատանկային արգելք
Արգելք

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Գագիկ Հարությունյան (պատմաբան), Սուրեն Մարտիկյան, Արտակ Մովսիսյան (պ.գ.թ.), Մեր հաղթանակները, հ. Ա (խմբ. Էդուարդ Լ.Դանիելյան), Երևան, ««Գասպրինտ» ՍՊԸ», 2010 — 259, էջեր 259 — 259 էջ. — 500 հատ։
2. ↑  *Д. В. Артюхович* Ареотектоника // Строительство. Энциклопедический словарь. — Ставрополь: «Параграф», 2011. — С. 25. — 766 с. — ISBN 978-5-904939-17-5
Լեոնարդո դա Վինչի
**Հանճարեղություն**, մարդու ստեղծագործական օժտվածության, ընդունակությունների զարգացման բարձրագույն աստիճանը։ Հանճարին բնորոշ են բացառիկ նորարարությունն ու ինքնատիպությունը, հասարակության զարգացման համար նրա ստացած արդյունքների պատմական հատուկ նշանակությունը։ Հանճարի միտքը մակածական է, համադրական և ինտուիտիվ, նրա ստեղծագործական գործընթացները աչքի են ընկնում մեծ ինտեսիվությամբ, մտքի փայլատակումներով և դրանց շնորհիվ ստացած մտահղացումների ու վարկածների առատությամբ, հուզական մեծ լիցքով:։

Հոգեբանությունն ուսումնասիրում է հանճարեղ անձի ընդունակությունները, բնավորության և խառնվածքի առանձնահատկությունները, նրա ստեղծագործական պրոցեսի վրա զանազան գործոնների ազդեցությունը։ Հանճարեղ անձի ընդհանուր տիպ առանձնացնելու համար բավարար տվյալներ առայժմ չկան։ Հանճարներն ունեն օժտվածություն, բնավորության, ընդհանուր կուլտուրայի, հետաքրքրությունների, հմտությունների ևն անհատական տարբերություններ։ Հին աշխարհում հանճարի հիմնական գիծը համարվել է ոգեշնչումը կամ «աստվածային ներշնչանքը» (Պլատոն, նեոպլատոնիզմ)։ Միջին դարերում այն նույնացվել է ստեղծագործական անհատականության հետ (Լեոնարդո դա Վինչի, Ջ. Վազարի)։ Ի. Կանտը ընդգծել է հանճարի ստեղծագործության ինքնատիպությունը և բնական լինելը։ Հանճարի գործունեությունն ընթանում է որոշակի հասարակական–պատմական պայմաններում։ Հեգելը, Թ. Կառլայլը և ուրիշ մտածողներ հանճարը համարել են պատմության միակ շարժիչ ուժը, իսկ Օ. Կոնտը, Ի. Թենը և ուրիշներ նրանց համարել են միջավայրի հետաքրքրությունների ու ձգտումների արտահայտիչը։ Ֆ. Շիլլերը ընդգծել է հանճարի բնական «միամտությունը»։ XIX դ. իտալացի մարդաբան և քրեագետ Չ. Լոմբրոզոյի կարծիքով հանճարեղությունը հանդես է գալիս հոգեֆիզիոլոգիական որոշ հիվանդությունների հետ կապված։ Այս տեսակետը ավելի մեղմ զարգացրել է Է. Կրեչմերը։ Ստեղծագործական ընդունակություն ունեցող շատ անձանց մոտ հոգեբուժական հետազոտությունը հայտնաբերում է հոգեկան խախտումներ, կամքի, զգացմունքների, հակումների շեղումներ ու մոլուցքներ։ Մինչդեռ հանճարները ծայրահեղ եսասիրություն, մելամաղձոտություն և այլ հիվանդագին հատկություններ ու հակումներ հազվադեպ են դրսևորում։ Ժամանակակից գենետիկան ուսումնասիրում է բարձրագույն հոգեկան ընդունակությունների ժառանգականության պրոբլեմը, ձևավորվում է հոգեբանական գենետիկա (պսիխոգենետիկա) գիտությունը։

Տես նաև՝
--------

* Տաղանդ
* Ընդունակություններ
* Օժտվածություն
* Արտակարգ ընդունակություններ
* Վարպետություն
* Բթամտություն

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Ա. Ա. Նալչաջյան, Հոգեբանական բառարան, Երևան, «Լույս», 1984, էջ 113։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 221)։*  |
Միացյալ թագավորության մշակույթը հարուստ է և բազմազան։ Բազմաթիվ գործոններ են ազդել մշակույթի վրա՝ կղզիական բնույթի պետություն լինելը, պետության պատմությունը որպես արևմտյան դեմոկրատիայի առաջատար և ռազմաքաղաքական նշանակալից երկիր, ինչպես նաև այն հանգամանքը, որ պետությունը ձևավորվել է չորս առանձին պետությունների հաշվին, որոնցից յուրաքանչյուրը պահպանել է իր ավանդույթները, սովորությունները և սիմվոլները։ Բրիտանական կայսրության ազդեցության շնորհիվ իր հերթին տարածում է գտել նաև լեզուն և մշակույթը նրա նախկին գաղութներում՝ ներառելով Ավստրալիան, Կանադան, Հնդկաստանը, Իռլանդիան, Նոր Զելանդիան, Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունը և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները։

Ճարտարապետություն
-----------------

Անգլիական ճարտարապետությունը սկսվել է Անգլոսաքսերի ճարտարապետությունից։ Անգլիայում գոնե հիսուն կանգուն եկեղեցի Անգլոսաքսական ծագում ունի։ Այնտեղի բոլոր եկեղեցիները բացի մեկից կառուցվել են քարից։

Խոհանոց
-------

Անգլիացիները ունեն իրենց ավանդական նախաճաշը, որի մեջ մտնում է՝ բեկոն, ձվեր, խորոված լոլիկներ, խորոված սնկեր, որոնք հիմնականում մատուցվում են սուրճի կամ թեյի հետ։ Մեկ ուրիշ ավանդական ճանաչված կերակուր է «Անգլիական Սուրբ Ծննդյան ընթրիք»-ը, որը պարունակում է՝ Հնդկահավի միս, որն առաջին անգամ մատուցվել է 1573 թվականին, և բանջարեղեն։

Գրականություն
-------------

Անգլիական գրականությունը սկսվել է Անգլոսաքսական գրականությունից։ Էլիզաբեթյան դարաշրջանը Անգլիական գրականության համար համարվում է «Ոսկե շրջան», որովհետև այդ ժամանակաշրջանում են ապրել մի շարք հիանալի գրողներ ինչպիսիք են՝ Ուիլյամ Շեքսպիրը և այն։ Անգլիացի հայտնի գրողներից են նաև՝ Չարլս Դիկենսը, Ռուդյարդ Կիպլինգը, Շարլոտտե Բրոնտեն և այլն։

Երաժշտություն
-------------

1962 թվականին «The Beatles» խումբը դարձավ իրենց ժամանակաշրջանի ամենահայտնի խումբը։ Հիմա Անգլիայի ամենահայտնի արտիստներից են՝ Էլթոն Ջոնը, Սթինգը, Էրիկ Կլեպտոնը, Սփայս գրլսը, Քոլդփլեյը, Ադելը, Էդ Շիրենը, Սեմ Սմիթը և One Direction-ը։

Կատարողական Արվեստ
------------------

Մեծ բացօթյա երաժշտական փառատոնները շատ հայտնի են հիմնականում ամռանը և աշնանը։ «The Notting Hill» կառնավալը անցկացվում է ամեն տարի սկսած 1966 թվականից։ Այն անցկացվում է Լոնդոնի «Notting Hill» շրջանի փողոցներում։ Այն առաջնորդում են Բրիտանացի Աֆրիկացի-Կարիբիանները։ Կառնավալին այցելում է մոտավորապես մեկ միլիոն մարդ, որը այն դարձրել է Բրիտանիայի ամենամեծ բացօթյա փառատոնը և աշխարհի ամենամեծ փառատոններից մեկը։ 2006 թվականին հասարակությունը քվեարկեց, որ փառատոնը դառնա Անգլիայի ցուցանիշներից մեկը։

Աղբյուրներ
----------

* Cultural icons of England
* Select bibliography of books about Englishness Արխիվացված 2013-02-01 archive.today
**«Երաժշտական Հայաստան»**, երաժշտական, մշակութային, գիտիտական, վերլուծական-տեղեկատվական եռալեզու ամսագիր։ Հրատարակում է Երևանի պետական կոնսերվատորիան 1998 թվականից։ Հրատարակչական խորհրդի անդամներ են Արմեն Սմբատյանը (հիմնադիր-նախագահ), Գոհար Շագոյանը (հիմնադիր-գլխավոր խմբագիր), Սերգեյ Սարաջյանը, Ժաննա Զուրաբյանը, Շահեն Շահինյանը, Արաքսի Սարյանը, Սվետլանա Սարգսյանը, Ռոբերտ Ամիրխանյանը, Մհեր Նավոյանը, Ռուբեն Տերտերյանը (Էկվադոր), Գրիգոր Փիթեճյանը (Նյու Յորք), Լիլիթ Երնջակյանը, Աննա Արևշատյանը և ուրիշներ։

Լուսաբանում է Հայաստանում, Արցախում, Սփյուռքում և աշխարհում տեղի ունեցող երաժշտական կարևոր իրադարձությունները, Երևանի պետական կոնսերվատորիայի գործունեությունը մշակութային կյանքում, հայ և օտարազգի ճանաչված երաժիշտների ելույթները Հայաստանի և աշխարհի բեմերում, տպագրում է մշակութային կապերին, հոգևոր երաժշտությանը, արվեստին
վերաբերող տեսական, քննադատական հոդվածներ, գրախոսություններ և այլ նյութեր։

Ընդգրկված է Հայաստանի բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական և թեկնածուական ատենախոսությունների հիմնական արդյունքների և դրույթների հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակությունների ցուցակում։

Աղբյուր
-------

* Գիտական տեղեկատվական վերլուծության և մոնիթորինգի կենտրոն, Հայաստանում հրատարակվող գիտական պարբերականների ցանկ Արխիվացված 2016-03-04 Wayback Machine

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**«Ու» արտաքին հոլովում**, ժամանակակից հայերենի հոլովումներից։

Ժամանակակից հայերենում «Ու» արտաքին հոլովման պատկանում են «Ի» ձայնավորով վերջացող բառերը, որոնց թեք հոլովներում «Ի» վերջնահնչյունը փոխարինվում է «Ի» հոլովիչով (*գինի, այգի, պատանի*)։ Բացառություն են կազմում *ձի* բառը, որի թեք հոլովներում «Ի» վերջնահնչյունը պահպանվում է՝ ձիու։

«Ու» արտաքին հոլովման են պատկանում նաև *մարդ, ամուսին, անկողին, աստված* բառերը (մարդու, անկողնու, ամուսնու, աստծու)։

Ժամանակակից հայերենում անորոշ դերբայը ենթարկվում է «Ու» արտաքին հոլովման, օրինակ՝ *գրելու, կանչելու* և այլն։

|  | *Եզակի թիվ* | *Հոգնակի թիվ* |
| --- | --- | --- |
| *Ուղղ. հոլով* | այգի(ն) | այգիներ(ը) |
| *Սեռ. հոլով* | այգու | այգիների |
| *Տր. հոլով* | այգու(ն) | այգիների(ն) |
| *Հայց. հոլով* | այգի(ն) | այգիներ(ը) |
| *Բաց. հոլով* | այգուց | այգիներից |
| *Գործ. հոլով* | այգով | այգիներով |
| *Ներգ. հոլով* | այգում | այգիներում |

Ի|Ու հերթագայությամբ սեռական-տրական հոլով են կազմում Ի-ով վերջացող բառերը (լինեն պարզ, թե բաղադրյալ), ինչպես՝ հոգի, որդի, ապակի, գինի, գարի, թշնամի, պատանի, ոսկի, աղավնի, մորթի, գոտի, բանվորուհի, ուսուցչուհի, ուսանողուհի, քաղաքացի, դաշտեցի, երևանցի, ուռենի, տանձենի, խնձորենի, հայելի և այլն։  Այսպես և՝ Ի-ով վերջավորող հայ և օտարազգի հատուկ անունները, օրինակ՝ Լոռի-Լոռու, Մեղրի-Մեղրու, Շամախի-Շամախու, Ռշտունի-Ռշտունու, Րաֆֆի-Րաֆֆու, Գորկի-Գորկու, Օստրովսկի-Օստրովսկու, Գարիբալդի-Գարիբալդու, Տոլյատի-Տոլյատու և այլն։

Սակայն Ի-ով վերջավորվող օտարազգի հատուկ անունները կարող են հոլովվել նաև Ի հոլովմամ՝ միտում ունենալով պահելու բառի ուղիղ ձևի պատկերը, ինչպես՝ Գորի-Գորիի, Սոչի-Սոչիի, Քենեդի-Քենեդիի, Տոլյատի-Տոլյատիի։ Չի բացառված նաև Ի-ով վերջավորվող հայերեն բառերի Ի հոլովումը, օրինակ՝ Մեղրի-Մեղրիի, Անի-Անիի, այրի-այրիի, և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վ. Սահակյան, Վ. Սահակյան, Հայոց լեզուն հարցերում և պատասխաններում, Հրազդան, 2009, էջ 60։

Գրականություն
-------------

* Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Ձևաբանություն, Երևան, 2002։
**Մաղասաբերդ**, ամրոց Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Շիրակ գավառում, Ախուրյան գետի արևմտյան ափին, ձորեզրին բարձրացող քարաժայռի վրա, Անի քաղաքից 4 կմ հարավ։ Բագրատունյաց մայրաքաղաքի առաջապահ պահակակետերից է։ Հիմնվել է հնագույն ժամանակներում, վիմական որևէ հիշատակություն չի հայտնաբերվել տարածքից։ Ըստ Շապուհ Բագրատունու, VI դ. վերջին այն վերակառուցել է Բյուզանդիայի Մորիկ կայսեր հայ կուսակալ Մաղաս իշխանը և կոչել իր անունով։ Մաղասաբերդը հաջորդաբար եղել է Կամսարականների, Բագրատունիների, Զաքարյանների ռազմական, կարևոր հենակետերից մեկը և այլ ամրոցների հետ (Տիգնիս, Աղջկա բերդ և այլն) ռազմագիտական տեսակետից Անին պաշտպանելու նպատակով կազմակերպված «միակենտրոն համակարգի» մասը կազմել։ XYII դ. Մաղասաբերդը տակավին կանգուն էր։ Զաքարիա Սարկավագն այն հիշատակում է որպես պարսկական զորակայան։

Մաղասաբերդը փոքր բերդ է, որ վեր է խոյանում Ախուրյանի երկու ոլորանների միջև ընկած հատվածում, երեք կողմից շրջափակված է Ախուրյանի ջրերով ու հզոր պարիսպներով, իսկ մի կողմից՝ պաշտպանված խոր անդունդով։ Հյուսիս-արևմուտքում ցամաքային կողմից կրկնապարիսպ էր, իսկ մուտքը բացված է բերդի հյուսարևելյան հատվածում։ Մուտքի բարավորին երկու քար է տեղադրված՝ արաբատառ արձանագրությամբ, որը վերաբերվում է 19-րդ դարին։ Բերդ տանող տարբեր ճանապարհներ են եղել։ Ներքին և ավելի բարձր պարիսպները ամրացված էին կիսաբոլոր երեք բարձր աշտարակներով։ Ներքին պարսպի դարպասի մոտից ստորգետնյա գաղտնուղին քարաշեն սանդուղքով կապված էր Ախուրյանին։ Բերդի ներսում պահպանվել են քարաշեն տների, մատուռների, պալատի, բաղնիքի, քառակուսի հատակագծով մեծ ջրամբարի և այլ շինությունների ավերակներ։ Պարիսպները այժմ մեծ մասամբ կանգուն են։ Հնագիտական ուսումնասիրություննի արդյունքում պարզվել է, որ բերդն ունի իրար հաջորդող մշակութային երեք շերտ։ Առաջին երկու շերտերը որևէ տեղեկություն չեն տալիս թվագրման համար։ Նախնական տվյալներով բերդի պատմությունը , ճարտարապետական հորինվածքը կապ ունի 10-13-րդ դարերի ճարտարապետական առանձնահատկությունների հետ։ 2004-2005 թթ. ուսումնասիրությունների ընթացքում գետից 100 մետր բարձրության վրա բացվեց մի քաղաքատեղի, որն անվանում են Հին Մաղասաբերդ. այն ունեցել է բարենպաստ դիրք, իսկ մուտքը՝ 3,50 մետր բացվածք։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Ֆիլիպ Դանգլը (2021, 16, էջ 47-55). «Վերգտնված Մաղասաբերդը». *Վարձք*.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 189)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ծաղկոցաձոր (այլ կիրառումներ)
 Ծաղկաձորը և Սևանա լիճը լեռնադահուկային երկրորդ ուղուց
**Ծաղկաձոր լեռնադահուկային առողջարան**, տեղակայված է հայկական Ծաղկաձոր քաղաքի լեռնային մասում, Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանից և Զվարթնոց օդակայանից մոտ 60 կմ հեռավորության վրա։

Ծաղկաձորի պատմություն
---------------------

Ծաղկաձոր քաղաքը տեղակայված է ծովի մակերևույթից 1750 մ բարձր Թեղենիս լեռան հարավարևելյան լանջին։ Խորհրդային ժամանակաշրջանում կառուցվել են ճոպանուղին և այլ սպորտային սարքավորումներ՝ խորհրդային մարզիկներին 1988 Ձմեռային օլիմպիական խաղերին նախապատրաստելու նպատակով։ Հետագայում քաղաքը զարգացավ որպես լեռնադահուկային առողջարան, իսկ վերջերս լիովին վերափոխվեց և հին ճոպանուղին փոխարինվեց նորով։ Ծաղկաձորը հայտնի է նաև Կեչառիսի վանքային համալիրի շնորհիվ։

Ճոպանուղիները
-------------

Հիմնական հոդված՝ Ծաղկաձորի ճոպանուղի

Ծաղկաձորում դահուկորդների և սնոուբորդինգի սիրահարների համար առկա է 27 կմ ճանապարհ և 6 վերելակ հյուրերին տեղափոխելու համար։ գտնվում է Թեղենիս լեռան արևելյան լանջին

Ճոպանուղին գտնվում է Թեղենիս լեռան արևելյան լանջին բաղկացած է երեք հաջորդական վերելակներից և ձգվում է լեռան ստորոտից (ծովի մակերևույթից 1969 մ ) մինչև լեռան գագաթը (2819 մ)։
2006 թ. նոր՝ չորրորդ ճոպանուղին կառուցվեց, որով նոր դահուկային ուղի բացվեց։

Ճոպանուղու առաջին հատվածը չորս տեղանի է, իսկ մյուս հատվածները երկտեղանի են։ Ներկայումս, թե ճոպանուղին, թե սահուղիները զինված են լավագույն տեխնիկայով և սարքավորումներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  «WinterArmenia Ski Info». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 13-ին. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 14-ին.
2. 1 2  «Ծաղկաձոր Լեռնադահուկային Հանգստավայր | Ձմեռը Հայաստանում». *Alaska հյուրանոցային համալիր*. Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 29-ին.
Ծրագրավորման լեզուներում և տիպերի տեսությունում պոլիմորֆիզմ(Հունարեն πολύς, պոլիս, "շատ" և μορφή, մորֆ, "ձև") կոչվում է տարբեր տեսակի տվյալները կարգավորելու ունակությունը։ 
Գոյություն ունեն մի քանի տեսակի պոլիմորֆիզմներ։ Երկու ամենատարբեր տեսակի պոլիմորֆիզմները 1967 թ.-ին նկարագրվել են Քրիսթոֆեր Սթրեչիի կողմից։ Մեկը հատուկ պոլիմորֆիզմն է (կամ ad hoc պոլիմորֆիզմ), մյուսը՝ պարամետրիկ պոլիմորֆիզմը։ Հակիրճ՝ հատուկ պոլիմորֆիզմը նկարագրվում է «նման ինտերֆեյսով շատ իրագործումներ» սկզբունքով, իսկ պարամետրիկը՝ «մեկ իրագործում ընդհանրացված ինտերֆեյսով» պրինցիպով։

Այլ կերպ որպես պոլիմորֆիզմի օրինակներ կարող ենք բերել գերբեռնումը (overloading) և վերարժեքավորումը (overriding)։

### Մեթոդի գերբեռնում

Մեթոդի գերբեռնման ժամանակ ստեղծվում են նույն անվանումով և վերադարձվող տիպով, սակայն տարբեր պարամետրերով մեթոդներ։

```
static void compare(int a, int b){
 if(a > b){
 System.out.printf("%d is greater than %d.", a, b);
 }
 else if(a < b){
 System.out.printf("%d is greater than %d.", b, a);
 }
 else {
 System.out.println("The numbers are equal.");
 }
 }

```

Սա երկու թվերի համեմատման մեթոդ է

```
static void compare(int a, int b, int c){
 if(a > b && a > c){
 System.out.printf("%d is greater than %d and %d.", a, b, c);
 }
 else if(b > a && b > c){
 System.out.printf("%d is greater than %d and %d.", b, a, c);
 }
 else if (c > a && c > b){
 System.out.printf("%d is greater than %d and %d.", c, a, b);
 }
 }

```
Սա էլ նույն մեթոդը, բայց արդեն երեք թվերի համար

### Մեթոդի վերարժեքավորում

Մեթոդը կարող ենք վերարժեքավորել, երբ որևէ դասից ժառանգված ենթադասում օգտագործում ենք մայր դասի մեթոդը՝ փոխելով նրա պարունակությունը։ 

```
public class Person {
 void sayGetting (){
 System.out.println("Hello, I'm a person!");
 }
}

```
Այստեղ Person դասն ունի մեթոդ, որն արտածում է "Բարև, ես մարդ եմ" հաղորդագրությունը։

```
class Student extends Person{

 @Override
 void sayGetting() {
 System.out.println("Hello, I'm a student!");
 }
}

```
Իսկ այստեղ Student դասը ժառանգելով Person դասը և նրա sayGetting մեթոդը արտածում է "Բարև, ես ուսանող եմ" հաղորդագրությունը։
**«Մարտական ծառայություն» մեդալ**, Արցախի Հանրապետության պետական պարգև, որը սահմանվել է Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի 1992 թվականի նոյեմբերի 26-ի որոշմամբ։

Պատմություն
-----------

Պարգևը սահմանվել է Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի 1992 թվականի նոյեմբերի 26-ի որոշմամբ։

Կարգավիճակ
----------

«Մարտական ծառայություն» մեդալը և պարգևատրման հրամանագիրը:
«Մարտական ծառայություն» մեդալով պարգևատրվում են Արցախի Հանրապետության ինքնապաշտպանական ուժերի, ներքին գործերի նախարարության, Ազգային անվտանգության ծառայության ծառայողները, ինչպես նաև այն անձինք, ովքեր նպաստում են մարտական խնդիրների հաջող կատարմանը, ինչպես նաև զորքերի մարտական պատրաստվածության, սահմանները պաշտպանելիս ցուցաբերած արիության համար։

Պարգևատրումներ
--------------

«Մարտական ծառայություն» մեդալով 2019 թվականի դեկտեմբերի 20-ի դրությամբ պարգևատրվել է 11405 մարդ։

Մեդալակիրներ
------------

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «ԼՂՀ պետական պարգեւներ». *artsakhpress.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ հուլիսի 12-ին. Վերցված է 2022 թ․ հոկտեմբերի 14-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Իոսեբ Սիմոնի Դավիթաշվիլի** (վրաց.՝ იოსებ დავითაშვილი, հուլիսի 1 (13), 1850, Գարդատենի, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 13 (25), 1887, Թելավ, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն), վրացի գրող։

Կենսագրություն
--------------

Իոսեբ Դավիթաշվիլու շիրիմը
Իոսեբ Դավիթաշվիլին ծնվել է Քարթլիի Ռուիսի գյուղում, ճորտատեր իշխան Ցիցիշվիլիի ու Գորիի բնակիչուհի Մայայի ընտանիքում։ 1851 թվականին, երբ տղան դեռ ընդամենը մեկ տարեկան էր, նրա ծնողները տեղափոխվում են գյուղ Գարդատենի։ Իոսեբը եղել է ընտանիքի հինգ երեխաներից ամենակրտսերը։ Տասներկու տարեկան հասակում մահացել են ծնողները, իսկ Իոսեբի խնամքն իր վրա է վերցրել ավագ քույրը, ով էլ գրագիտություն է սովորեցրել ապագա գրողին։ Իր կյանքի ընթացքում Իոսեբ Դավիթաշվիլին եղել է ատաղձագործի աշակերտ, քարի վրա փորագրողի աշակերտ, Զեյցերի գործարանի բանվոր, որտեղից նրան վտարել են աշխատողների գործադուլի պատճառով։ 1886 թվականից ապրել է Թելավում՝ մութ մի նկուղում, որտեղ հիվանդացել է թոքերի բորբոքումով և մահացել հինգ օր անց։

Ստեղծագործություն
-----------------

Չնայած իր կյանքի կարճատև լինելուն՝ բանաստեղծն իր անջնջելի հետքն է թողել վրացական գրականության պատմության մեջ։ Դավիթաշվիլու պոեզիան անկեղծ է ու անմիջական։ Նրա ստեղծագործությունների հիմնական թեման աշխատանքն է։ Դավիթաշվիլու ստեղծագործության վրա նկատելի է բանահյուսական թեմաների ու մոտիվների ազդեցությունը, որոնք բանաստեղծը վերամշակել է։

Բանաստեղծի համոզմամբ՝ մարդու կյանքի հիմքը աշխատանքն է, այդ պատճառով էլ հեղինակն ստեղծում է դրա պաշտամունք։ «Դժբախտություն» ստեղծագործության մեջ բանվորն ասում է. «Ես բանվոր եմ, քաղցր է աշխատանքը»։ Դավիթաշվիլու գրեթե բոլոր ստեղծագործությունների գլխավոր մոտիվը աշխատանքի թեման է։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  Давиташвили Иосиф Симонович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2 3 4  *А. БАРАМИДЗЕ, Ш. РАДИАНИ, В. ЖГЕНТИ* ИСТОРИЯ ГРУЗИНСКОЙ ЛИТЕРАТУРЫ.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Գտանակագիտական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 139386955 · ISNI: 0000000071655398 · NTA: 392174847 · VIAF: 101132944 · WorldCat VIAF: 101132944 |

 |
**Ալեքսեյ Վիկտորովիչ Շչուսև** (ռուս.՝ Алексе́й Ви́кторович Щу́сев, հոկտեմբերի 8, 1873(1873-10-08), Քիշնև, Բեսարաբյան գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 24, 1949(1949-05-24), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս խորհրդային ճարտարապետ։ ԽՍՀՄ վաստակավոր ճարտարապետ (1930 թվական)։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1943 թվական)։

Կենսագրություն
--------------

1897 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիան (1910 թվականիցից՝ ակադեմիկոս)։ Վաղ շրջանի գործերում դիմել է հին ռուսական ճարտարապետական ավանդույթների մշակմանը (Մոսկվայի Կազանյան կայարանի համալիրը, սկսվել է 1914 թվականին, և այլն)։ Խորհրդային տարիներին Շչուսևը մասնակցել է Մոսկվայի վերակառուցման հատակագծի մշակմանը (1918-1925 թվականներ), 1920-ական թվականներին հարել է կոնստրուկտիվիզմին (Կուրորտոլոգիայի և ֆիզիոթերապիայի ԳՀԻ Սոչիում, 1927-1931 թվականներ, Հողժողկոմատի շենքը Մոսկվայում, 1928-1933 թվականներ)։ Ճարտարապետի ստեղծագործական նվաճումն է Լենինի դամբարանը Մոսկվայում։ 1930-1940-ական թվականներին ձգտել է զարգացնել անցյալի ճարտարապետական առաջավոր ավանդույթները («Մոսկվա» հյուրանոցի շենքը, 1932-1938 թվականներ, համահեղինակների հետ, Մոսկվորեցկի կամուրջը, 1936-1938 թվականներ, Ձերժինսկու հրապարակի վարչական շենքը, 1946 թվական, բոլորը՝ Մոսկվայում)։ Վրացական ճարտարապետական մոտիվները կիրառել է Թբիլիսիում ԽՄԿԿ ԿԿ-ին կից Մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտի մասնաճյուղի շենքը կառուցելիս (1938 թվական), ուզբեկական՝ Տաշքենդի Օպերայի և բալետի թատրոնում (1947 թվական), 17-րդ դարի ռուսական՝ Մոսկվայի մետրոյի «Կոմսոմոլսկայա-կոլցևայա» կայարանը (բացվել է 1952 թվականին) ձևավորելիս։ Շչուսևի նշանակալից քաղաքաշինական գործերից են ավերված քաղաքների վերականգնման նախագծերը (Իստրա, 1942-1943 թվականներ, Նովգորոդ, 1943-1945 թվականներ, Քիշնև, 1947 թվական)։ Շչուսևն ավելի քան 200 գիտական աշխատությունների և հոդվածների հեղինակ է։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակներ (1941 թվական, 1946 թվական, 1948 թվական, 1952 թվական)։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #131620843 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. 1 2 3 4 5 6  Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Structurae |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Կրուգոսվետ · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 131620843 · ISNI: 0000000066857059 · LCCN: n87940561 · NKC: js2012728548 · NUKAT: n2008055769 · SUDOC: 133714586 · VIAF: 5674151778225418130007 · ULAN: 500120987 · WorldCat VIAF: 5674151778225418130007 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 553)։*  |