recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Անմեռուկ չռված** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Աստղածաղկազգիներ (Asteraceae) |
| **Ցեղ** | Անմեռուկ *(Xeranthemum)* |
| **Տեսակ** | **Անմեռուկ չռված** *(X. squarrosum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Xeranthemum squarrosum***Boiss. 1845 |

**Անմեռուկ չռված** (լատ.՝ *Xeranthemum squarrosum*), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

Նկարագրություն
--------------

Անմեռուկը միամյա խոտաբույս է, որն ունի 10-60 սմ բարձրություն, թույլ զարգացած առանցքային արմատ, կողավոր ցողուն և ճյուղավոր հիմք։ Սրածայր տերևները համարյա նստադիր են, ամբողջաեզր և նշտարաձև։ Հետերոգամ ծաղիկներն, որոնք հավաքված են զամբյուղներում, ունեն բազմաշարք, կղմինդրաձև դասավորված փաթաթոց, որի արտաքին տերևիկները սպիտակավուն են, թափանցիկ, ներքիները՝ վարդագույն և փայլուն։ Զամբյուղների վարդագույն սռնակներով եզրային ծաղիկները ստերիլ են։ Խողովակաձև, կանոնավոր պսակով բազմաթիվ միջին ծաղիկները երկսեռ են։ Մուգ շագանակագույն սերմիկներն ունեն փուփուլիկներ։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է լեռնային գոտիների չոր քարքարոտ լանջերին, ժայռերի վրա, լեռնային տափաստաններում, թփուտներում, անապատներում։ Հանդիպում է Շիրակի, Տավուշի, Կոտայքի, Գեղարքունիքի, Արագածոտնի, Վայոց ձորի, Արմավիրի, Սյունիքի մարզերում, Երևանում։ Գեղազարդային բույս է, որն երբեմն աճեցվում է այգիներում։

Նշանակություն
-------------

Բուժական նպատակներով օգտագործում են ծաղկման շրջանում հավաքված տերևները, ցողունները և ծաղկազամբյուղները։ Օգտագործվում է ստամոքսի և սրտային որոշ հիվանդությունների բուժման համար։ Ատամնացվի դեպքում օգնում են անմեռուկի խոտային մասի ջրային թուրմով ողողումները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 6261690
* GBIF: 3144037
* GRIN: 42105
* iNaturalist: 559595
* IPNI: 261028-1
* Plant List: gcc-102067
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:261028-1
* Tropicos: 2732904

 |

 |
**Երկու սառնամանիք** (բելառուս․՝ Два марозу), բելառուսական ժողովրդական հեքիաթ։

Սյուժե
------

Հեքիաթը պատմում է երկու եղբայր սառնամանիքների մասին, որոնցից մեկի անունը Կարմիր Քիթ էր, իսկ մյուսը Կապույտ Քիթն էր, ովքեր գիշերով զբոսնում ու գովում էին իրար։ Ուշ գիշերով նրանք ցատկոտում էին ծառից-ծառ, վախեցնում նապաստակներին, հետո հոգնում են անտառից, գնում գյուղ, ու սկսում տանիքների վրայով թռչկոտել։ Կապույտ Քիթը ասում է, որ բոլորը վախենում են իրենից, և թաքնվել են իրենց խրճիթներում, իսկ Կարմիր Քիթը ասում է, որ եթե մեկնումեկը փորձի դուրս գալ, նրան կսառեցնեն։ Կամաց-կամաց սկսում է լուսանալ, վառարանների խողովակներից ծուխ է բարձրանում, մարդիկ տներից դուրս են գալիս, կեսը գնում են անտառ, կեսը փայտ կոտրելու են գնում։ Կարմիր Քիթը առաջարկում է, դաշտ գնալ, և այդպես էլ անում են։ Դաշտում նրանք մի գյուղացի, ու մի պան են տեսնում, Կարմիր Քիթը գնում է գյուղացու հետևից, իսկ Կապույտ Քիթը պանի հետևից։ Եվ նրանք միասին գնացին ճամփորդներին սառեցնելու։ Կապույտ Քիթը հասնում է պանին, այնպես սառեցնում, որ համարյա մահի է հասցնում, իսկ այդ ժամանակ Կարմիր Քիթը հասնում է գյուղացուն, որ սառեցնի, գյուղացին զգում է, որ սառում է, իջնում է սահնակից, ոտքերը դոփում, ձեռքերով ծափ տալիս, վազվզում տաքանում նստում սահնակը հանգիստ գնում։ Կարմիր Քիթը բարկացած գնում է, անտառում սպասում գյուղացուն։ Գյուղացին հասնում է անտառ, սկսում է փայտ կտրել, Կարմիր Քիթը ինչ անում է, չի կարողանում գյուղացուն սառեցնել։ Գյուղացին այնքան է աշխատում, որ սկսում է շոգել, քուրքը հանում է, դնում սահնակի վրա, Կարմիր Քիթը ուրախանում է, մտնում քուրքի մեջ մի լավ սառեցնում։ Գյուղացին գնում է, որ քուրքը հագնի, տեսնում է քուրքը սառցակալել է, մտրակը հանում է, ու քուրքը մի լավ մտրակում։ Այնքան է մտրակում, որ քուրքը տաքանում է, Կարմիր Քիթը գլուխը մի կերպ ազատում է, փախչում անտառի խորքը։ Շատ է բարկանում գյուղացու վրա, որ նրան սառեցնել չի կարողանում, բայց եղբորը ոչինչ չի ասում։

Կերպարներ
---------

* Կարմիր Քիթ
* Կապույտ Քիթ
* Պան
* Գյուղացի

Տես նաև
-------

* Կորած բառը
* Ճստիկ-պստիկը
* Փիսիկ ոսկեճակատիկ (հեքիաթ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բելառուսական ժողովրդական հեքիաթներ, ընտրանի ութերորդ, Երևան, 2013, էջ 29
2. ↑  Նույն տեղում, էջ 30

Արտաքին հղումներ
----------------

* Два мороза. Белорусская народная сказка Archived 2017-08-26 at the Wayback Machine.
* Два мороза
* Два мороза. читать сказку
**Էլվիրա Գասկոն Վերա** (իսպ.՝ Elvira Gascón, մայիսի 17, 1911(1911-05-17), Almenar de Soria, Soria Province, Կաստիլիա և Լեոն, Իսպանիա - փետրվարի 10, 2000(2000-02-10), Սորիա, Կաստիլիա և Լեոն, Իսպանիա), իսպանացի նկարիչ, նախագծող, փորագրող։ Մասնակցել է մեքսիկական մուրալիզմի շարժմանը և հայտնի է իսպանական և մեքսիկական ոճերի սինթեզմամբ։ Գասկոնը նաև նկարազարդել է հարյուրավոր գրքեր և պարբերականներ։

Կենսագրություն
--------------

Էլվիրա Գասկոնը ծնվել է Սորիայի Ալմենար քաղաքում։ 1929 թվականին ընդունվել է Մադրիդի Սան Ֆեռնանդոյի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա և այնտեղ սովորել մինչև 1935 թվականը։ Այնուհետև Մադրիդում դասավանդել է Լոպե դե Վեգայի ինստիտուտում և Արվեստի և արհեստների դպրոցում (*Escuela de Artes y Oficios*): Երբ 1936 թվականին Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմը սկսվեց, Գասկոնը միացել է Junta de Incautación del Tesoro Artístico Nacional-ին, որը ազգային գանձեր վերցրել է պատերազմի և պայքայի քաոսային տարիների ընթացքում դրանք անվտանգ պահելու համար։ Ինստիտուտում աշխատելու տարիներին Գասկոնը հանդիպել է ապագա ամուսնուն՝ Ռոբերտո Ֆեռնանդես Բալբուենային (1891-1966), որը ինստիտուտի նախագահն էր և ճարտարապետ Գուստավո Ֆեռնանդես Բալբուենայի (1888-1931) եղբայրը։ Գասկոնն ու Ֆեռնանդեսը Մեքսիկա են արտագաղթել 1939 թվականին, իսպանացի հանրապետականների պարտությունից հետո աջակողմյան ազգայնական ապստամբների կողմից։ Մեքսիկայում Գասկոնը դարձավ հայտնի նկարիչ մեքսիկացի արվեստագետների և մտավորականների շարքում։ Ռուբեն Բոնիֆաս Նունյոն գովաբանել է նրա գեղարվեստական տեխնիկան և ոճի պարզությունը։

Գասկոնն ունեցել է երկու դուստր՝ Գուդելուպեն և Էլվիրան (ծնվ. 1944 թվականին Մեխիկոյում, հայտնի քանդակագործ է)։

Հետագա կյանքի ընթացքում Գասկոնը տառապել է Պարկինսոնի հիվանդությունից։ Մահացել է Մեքսիկայում 2000 թվականին 88 տարեկան հասակում։

Գործունեություն
---------------

Մեքսիկայում Գասկոնը մի շարք որմնանկարներ է ստեղծել եկեղեցիներում, մասնակցել է 28 սոլո և 45 խմբային ցուցահանդեսների։ Պատկերազարդել է նաև ամսագրեր և մոտ 150 գիրք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Diccionario biográfico español (իսպ.) — Real Academia de la Historia, 2011.
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1054662924 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
3. ↑  Universidad Nacional Autónoma de México, "Elvira Gascón Vera", 2011 Archived 2016-03-11 at the Wayback Machine. (Spanish).
4. ↑  Ascensión H. de León-Portilla, *España desde México: Vida y tesimonio de transterrados* (Madrid: Algaba Ediciones, 1978), chapter 4 (Spanish).
5. ↑  "Enriquecen el acervo de Elvira Gascón en el Colmex" (Spanish), *La Jornada*.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1217944 · GND: 1054662924 · ISNI: 0000 0000 4464 9603 · LCCN: no2006100187 · SUDOC: 224230166 · VIAF: 66232770 · WorldCat VIAF: 66232770 |

 |

 |
**Տանգու** (չինարեն՝ 堂鼓), թմբուկ, չինական ազգային հարվածային երաժշտական գործիք։

Նկարագրություն
--------------

Տանգու Հոշիմինում` նախապատրաստված են նշելու չինական Նոր տարին
Տանգուի տակառանման մարմինը պատրաստվում է այլանթի, թխկու, կեչու և այլ ծառատեսակների բնափայտից, երկարությունը 60-80 սմ է, տրամագիծը` 20-100 սմ և ավելի, ներկում են հիմնականում կարմիր գույնով։ Թմբուկը սովորաբար կախվում է չորս երկաթե օղակներով սարքի վրա կամ դրվում է փայտե շրջանակի մեջ։

Թաղանթները տեղադրված են տանգուի երկու հակառակ կողմերում և պատրաստված են կովի, խոզի կամ այծի կաշվից։

Տանգու նվագելու համար օգտագործում են երկու փայտիկներ։

Տանգուն օգտագործում են բուդդայական արարողակարգերի և թատերական ներկայացումների ժամանակ, նաև չինական երաժշտության շատ տեսակների համար, այդ թվում պեկինյան օպերայի նվագախմբի կազմում կարող են լինել տարբեր չափերի տանգուներ։

Դատանգու (չինարեն՝ 大堂鼓; մեծ կամ առյուծաձև տանգու), ըստ սովորության օգտագործվում է չինական Նոր տարվա առաջին օրը «Առյուծի պարը» կատարելու ժամանակ։

Սյոտանգու (չինարեն՝ 小堂鼓; փոքրիկ տանգու) նվագում են ուղղաձիգ կերպով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5  *Rebecca Berkley* The illustrated complete musical instruments handbook. — Flame tree, 2006. — P. 44. — 416 p. — ISBN 9781844515202
3. 1 2 3 4  *Matt Dean* The Drum: A History. — Scarecrow Press, 2012. — P. 115. — 463 p. — (G - Reference, Information and Interdisciplinary Subjects Series). — ISBN 9780810881709
4. ↑  堂鼓 - հոդված *Բայդուպեդիա* հանրագիտարանից (չին.)
5. ↑  *Elizabeth Wichmann* Listening to Theatre: The Aural Dimension of Beijing Opera. — University of Hawaii Press, 1991. — P. 225. — 342 p. — ISBN 9780824812218
6. ↑  *Marvelene C. Moore, Philip Ewell* Kaleidoscope of Cultures: A Celebration of Multicultural Research and Practice. — R&L Education, 2009. — P. 56. — 149 p. — ISBN 9781607093039


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |

 |
**Վոլգոգրադի ջրամբար** (ռուս.՝ Волгоградское водохранилище), ջրամբար Ռուսաստանում, տեղակայված է Վոլգոգրադի ու Սարատովի մարզերի տարածքում։ Ստեղծվել է Վոլգայի Խորհրդային Միության Կոմկուսի 22-րդ համագումարի անվան հէկի (ներկայում՝ Վոլգայի հէկ) կողմից, որ 60 մետր բարձրություն ունեցող ամբարտակ է կառուցել Վոլգա գետի վրա։ Ջրամբարը լցվել է 1958-1961 թվականների ընթացքում։

Ջրամբարի մակերեսը կազմում է 3117 կմ², ծավալը՝ 31,5 կմ³: Երկարությունը կազմում է 540 կմ, ամենամեծ լայնությունը 17 կմ է, միջին լայնությունը՝ 5,8 կմ, իսկ միջին խորությունը՝ 10,1 մ։ Ջրամբարի առավելագույն խորությունը 41 մետր է, ափի գծի երկարությունը կազմում է 1 678 կմ։ Վոլգոգրադի ջրամբարը Վոլգայի վրա ստեղծված ամենամեծ ջրամբարներից մեկն է. իր զբաղեցրած տարածքով այն զիջում է միայն Կույբիշևի ու Ռիբինսկի ջրամբարներին։

Վոլգոգրադի ջրամբարն իրականացնում է հոսքի սեզոնային կարգավորում (տատանումների մակարդակը կազմում է մինչև 3 մ)։ Օգտագործվում է էներգիայի ստացման, ջրային տրանսպոտի, ոռոգման ու ջրամատակարարման նպատակներով։ Ջրամբարում զարգացած է նաև ձկնորսությունը (բրամ, շիղաձուկ, ծածան)։ Վոլգոգրադի ջրամբարի ափին են տեղակայված Սարատով, Էնգելս, Կամիշին, Դուբովկա, Վոլսկ, Մարքս քաղաքները։

Վոլգոգրադի ջրամբարը զբոսաշրջության կարևոր կենտրոն է ու հանգստի վայր։ Վոլգայի հէկի ամբարտակի վրա գործում է Ռուսաստանի ամենամեծ ձկնամբարձիչներից մեկը։ Ջրամբարի հիմնական նավահանգիստներն են Սարատովը, Կամիշինը, Նիկոլաևսկը, Բիկովոն, Պրիմորսկը, Դուբովկան։

1980-ական թվականներին սկսվել է Վոլգա-Դոն 2 ջրանցքի շինարարությունը, որը Վոլգոգրադի ջրամբարն ուղղակիորեն պիտի միացներ Դոն գետին (ի տարբերություն արդեն գոյություն ունեցող Վոլգա-Դոն ջրանցքի, որ սկիզբ է առնում Վոլգոգրադից ավելի հարավ՝ Վոլգայի հէկից ներքև)։ Նախագծի իրականացումը դադարեցվել է 1990 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  ВОЛГОГРАДСКОЕ ВОДОХРАНИЛИЩЕ

Գրականություն
-------------

Волжская ГЭС имени XXII съезда КПСС, т. 1, М. — Л. 1965.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ ռուսական |

 |
**«Մրջյունի ճանապարհորդությունը»** (ռուս.՝ «Путеше́ствие муравья́»), 1983 թվականի խորհրդային նկարված մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որի ռեժիսորը և սցենարի հեղինակը Էդուարդ Նազարովն է։ Սցենարը գրվել է Վիտալի Բիանկիի «Ինչպես էր մրջյունը տուն շտապում» հեքիաթի մոտիվներով։ Մուլտֆիլմը թողարկվել է 1983 թվականին «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի կողմից։

Սյուժե
------

Հետաքրքրասեր մրջյունը բարձրանում է ծառը, և ուժգին քամին նրան տերևի վրա քշում է մրջնաբնից հեռու։ Նա պետք է տուն վերադառնա մայրամուտից առաջ, այլապես չի կարողանա ներս մտնել։ Ճանապարհը դժվարանում է ոտքի վնասվածքի պատճառով։ Նա լվիկին փրկում է մրջնառյուծի թրթուրի երախում սպասվող անխուսափելի մահից, ինչի համար լվիկն իր մեջքին տանում է մրջյունին, դրանից հետո մրջյունը ճանապարհը շարունակում է սարդի, ապա գնայուկի օգնությամբ։ Հետո մրջյունն ընկնում է ծղրիդի վրա, որը հերթական անգամ փորձում է սեր խոստովանել մեկ այլ ծղրիդի, բայց անարդյունք։ Այնուհետև հերոսի ճանապարհն անցնում է լճով, որը նա հաղթահարում է մրջյունի հետ խաղացող ջրաչափերի օգնությամբ, իսկ մայիսյան բզեզը, ինչ-որ բան փնթփնթալով ժամանակակից երիտասարդության մասին, նրան նետում է հարազատ կեչու վրա։ Ճանապարհի վերջին մետրերը մրջյունն անցնում է՝ կառչելով թթենու մետաքսագործի թրթուրից, որը բնավ գոհ չէ տեղափոխման այդպիսի ձևից։ Վերջապես մրջյունը հայտնվում է տանը և, անցնելով անտառային անսահման տարածությունը, մտնում է բաց մնացած վերջին անցքով։

Մուլտֆիլմի վրա աշխատել են
-------------------------

* Սցենարի հեղինակ, ռեժիսոր և բեմադրող նկարիչ՝ Էդուարդ Նազարով
* Բեմադրող նկարիչներ՝ Նատալյա Բոգոմոլովա, Գալինա Զեբրովա, Վլադիմիր Զարուբին
* Նկարիչներ՝ Իգոր Օլեյնիկով, Վիկտոր Չուգուևսկի, Գեննադի Մոռոզով, Ելենա Կաչկովա, Ռ. Պանովա
* Օպերատոր՝ Միխայիլ Դրույան
* Հնչյունային օպերատոր՝ Բորիս Ֆիլչիկով
* Ռեժիսորի օգնական՝ Տ. Լիտկո
* Մոնտաժող՝ Մ. Միխեևա
* Խմբագիր՝ Ռաիսա Ֆրիչինսկայա
* Տնօրեն՝ Նինել Լիպնիցկայա

Մուլտֆիլմի բոլոր դերերը հնչյունավորել է Էդուարդ Նազարովը։

Պարգևներ
--------

* 1984 – Զագրեբի Անիմացիոն ֆիլմերի VI միջազգային փառատոն – Առաջին մրցանակ մանկական ֆիլմերի կատեգորիայում

Վերաթողարկում DVD-ով
--------------------

Մուլտֆիլմը DVD-ով բազմիցս թողարկվել է «Հյուր Տզզան ճանճին» մուլտֆիլմերի հավաքածուով («Սոյուզմուլտֆիլմ», տարածող՝ «Союз»):

Տես նաև
-------

* Պարծենկոտ մրջյունը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *С. В. Асенин*. «Пути советской мультипликации». Archived 2014-10-06 at the Wayback Machine. «Мир Мультфильма», 3d-master.org.
2. ↑  *Дина Годер* Интервью с Эдуардом Назаровым: «Щас спою!» Стенгазета, 23.11.2006

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Մրջյունի ճանապարհորդությունը» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* «Մրջյունի ճանապարհորդությունը» «Հայրենական կինոյի հանրագիտարան» կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Ռադիոքիմիական վերլուծություն**,վերչուծական քիմիայի բաժին, համախմբում է միջուկային ռեակցիաների՝ միջուկային փոխարկումների հետևանքով ստացվող նյութերի որակական և քանակական բաղադրության որոշման եղանակները։ Ի տարբերություն ռադիոչափական վերչուծության, լայնորեն կիրառում է ոչ միայն ֆիզիկական, այլև բաժանման և մաքրման քիմիայկան եղանակները։ Ռադիոակտիվ իզոտոպների նույնականությունը որոշվում է ճառագայթված թիրախների Կամ ակտիվության չափման միջոցով։ Սպեկտրաչափերի
կիրառությունը հնարավոր է դարձնում մի քանի ռադիոակտիվ բաղադրիչների պարունակության որոշումը միևնույն նմուշում, առանց այն տարրալուծելու։ Կոնցենտրացիաների մեծ տիրույթում փոփոխվող և բազմաթիվ ռադիոակտիվ իզոտոպներ պարունակող նմուշները լուծում են ջրում կամ թթուներում։

Ստացված լուծույթից տարբեր եղանակներով անջատում և մաքրում են բաղադրիչները, ապա ռադիոչափական հաշվիչներով կամ սպեկտրաչափերով չափումնրանց ռադիոակտիվությունը, որոշում իզոտոպի բնույթը, պարունակությունը։ Ռադիոքիմիական վերլուծություն օգտագործվում է միջուկային վառեչիքի, նրա քայքայման արդյունքների, միջուկային ռեակցիաների հետևանքով ստացվող իզոտոպների, հետազոտման, նոր ռադիոակտիվ տարրերի և իզոտոպների ստացման ու հետազոտման համար։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև միջուկային պայթյունների հետևանքով Երկրի մակերևույթին նստող ռադիոակտիվ նյութերի հայտնաբերումը և նույնականության որոշումը։ Ռադիոքիմիական վերլուծությունյան եղանակներով են որոշում նաև տիեզերական ճառագայթների ազդեցությամբ ասուպների և Լուսնի մակերևույթի վրա առաջացած ռադիոակտիվ նյութերը անջատում և մաքրում են բաղադրիչները, ապա ռադիոչափական հաշվիչներով կամ պեկտրաչափերով չափումնրանց ռադիոակտիվությունը, որոշում իզոտոպի բնույթը, պարունակությունը։ Ռադիոքիմիական վերլուծություն օգտագործվում է միջուկային վառեչիքի, նրա քայքայման արդյունքների, միջուկային ռեակցիաների հետևանքով ստացվող իզոտոպների, հետազոտման, նոր ռադիոակտիվ տարրերի և իզոտոպների ստացման ու հետազոտման համար։

Կարևոր նշանակություն ունի նաև միջուկային պայթյունների հետևանքով Երկրի մակերևույթին նստող ռադիոակտիվ նյութերի հայտնաբերումը և նույնականության որոշումը։ Ռադիոքիմիական վերլուծությունյան եղանակներով են որոշում նաև տիեզերական ճառագայթների ազդեցությամբ ասուպների և Լուսնի մակերևույթի վրա առաջացած ռադիոակտիվ նյութերը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Թաիր Թեյմուր Օղլի Սալախով** (ադրբ.՝ Tahir Teymur oğlu Salahov, նոյեմբերի 29, 1928(1928-11-29)[…], Բաքու, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 21, 2021(2021-05-21), Բեռլին, Գերմանիա), ադրբեջանցի խորհրդային նկարիչ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1973 թվական)։ ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ (1975 թվական)։ ԽՄԿԿ անդամ 1964 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

1945-1950 թվականներին սովորել է Բաքվի Ազիմզադեի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում, 1951-1957 թվականներին՝ Մոսկվայի Սուրիկովի անվան գեղարվեստի ինստիտուտում։ 1963-1974 թվականներին դասավանդել է Բաքվի Ալիևի անվան արվեստի ինստիտուտում (1973 թվականից՝ պրոֆեսոր), 1975 թվականից՝ Մոսկվայի Սուրիկովի անվան գեղարվեստի ինստիտուտում։ Սալախովը հեղինակ է Բաքվի նավթագործների կյանքը պատկերող ժանրային հորինվածքների, դիմանկարների, ինչպես և բնանկարների ու նատյուրմորտների։ Սալախովի աշխատանքներին բնորոշ են գրաֆիկորեն հստակ ձևերի մոնումենտալությունը, ռիթմիկ կոմպոզիցիան, լարված, ընդգծված հակադրություններով գունապատկերը։ Գործերից են՝ Կարա Կարաևի դիմանկարը (1960 թվական, Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա), «Նորոգող բանվորներ» (1961 թվական, Ադրբեջանի Մուստաֆաևի անվան արվեստի թանգարան, Բաքու), «Կասպիականի ափին» (1967 թվական, ԽՍՀՄ նկարիչների միության սեփականություն, Մոսկվա, երեքի համար՝ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1968 թվական), «Նոր ծով» (1970 թվական, Ադրբեջանի ԽՍՀ կուլտուրայի մինիստրության սեփականություն, Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ պետական մրցանակ, 1970 թվական), «Ապշերոն» (1969 թվական, ԽՍՀՄ նկարիչների միության սեփականություն) գրաֆիկական շարքը, Շեքսպիրի «Անտոնիոս և Կլեոպատրա» ներկայացման ձևավորումը Բաքուի Ազիզբեկովի անվան ակադեմիական դրամատիկ թատրոնում (1964 թվական, Ադրբեջանական ԽՍՀ Ախունդովի անվան մրցանակ, 1965 թվական)։ Սալախովը բարեկամական կապեր է պահպանել հայ նկարիչների հետ, հանդես եկել հայ կերպարվեստագետներին նվիրված հոդվածներով։

ԽՍՀՄ 7-8 գումարումների Գերագույն խորհրդային պատգամավոր, ԽՄԿԿ 23-24 համագումարների պատգամավոր։ ԽՍՀՄ նկարիչների միության վարչության առաջին քարտուղար (1973 թվականից)։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Салахов Таир Теймур оглы // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
3. 1 2  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
4. 1 2  Xalq rəssamı Tahir Salahov vəfat edib — Azerbaijan Press Agency, 2021.
5. 1 2  Tahir Salahov vəfat edib — Trend News Agency.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ · RKDartists · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Կրուգոսվետ · Մեծ ռուսական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 137717717 · ISNI: 0000 0001 1738 2912 · LCCN: n82132051 · NKC: xx0079139 · NUKAT: n2013146114 · SUDOC: 111622417 · VIAF: 3825783 · ULAN: 500087135 · WorldCat VIAF: 3825783 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 115)։*  |
**Բեյրութի փողոց**, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Անվանվել է ի պատիվ Երևանի քույր քաղաք, Լիբանանի մայրաքաղաք Բեյրութի։

Տվյալներ
--------

Սկսվում է Շահումյանի անվան պուրակից (Մովսես Խորենացու փողոց) և ձգվում մինչև Մյասնիկյան հրապարակ (Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի փողոց)։ Հատող փողոցներ չունի։ Երթևեկությունը փողոցով միակողմանի է։

Պատմություն
-----------

Երևանի և Բեյրութի միջև համագործակցության շրջանակներում 1997 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Երևանում կնքվել է «ՀՀ Երևան քաղաքի և Լիբանանի Հանրապետության Բեյրութ քաղաքի միջև բարեկամության և համագործակցության մասին» համաձայնագիրը։ Ըստ այդ համաձայնագրի սկզբունքների՝ 2000 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Երևանում կնքվել է համաձայնագիր Բեյրութի և Երևանի միջև համագործակցության և եղբայրացման մասին։ Նույն թվականին Երևանի Խորհրդարանի փողոցի մի հատվածն անվանակոչվել է Բեյրութի փողոց, իսկ 2004-ին Բեյրութի փողոցներից մեկն անվանակոչվել է Երևանի փողոց։

Նշանակալի օբյեկտներ
-------------------

Փողոցի աջ կողմում է Մանկական այգին, որի՝ Բեյրութի փողոցին հարող հատվածում 2005 թվականին տեղադրվեց լիբանանցի գրող, փիլիսոփա, նկարիչ, բանաստեղծ Ջուբրան Խալիլ Ջուբրանի կիսանդրին։

Պատկերասրահ
-----------

* Բեյրութի փողոցԲեյրութի փողոց
* Ջուբրան Խալիլ Ջուբրանի կիսանդրինՋուբրան Խալիլ Ջուբրանի կիսանդրին

Տես նաև
-------

* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երևանի քույր քաղաքները. Բեյրութ

Աղբյուրներ
----------

* Երևան քաղաքի հասցեների տեղեկատու, Երևան, 1983, էջեր 369-506, Երևան քաղաքի փողոցների անվանումները
* Երևան քաղաքի քաղաքային նշանակության փողոցների ցանկ
* Սերգեյ Ավագյան, Երևանի փողոցները, Երևան, «ՎՄՎ-ՊՐԻՆՏ», 2010 — 272 էջ։
**Ռադիոգալակտիկաներ**, օպտիկական ճառագայթման կարգի ռադիոճառագայթում (1040—1043 էրգ/վրկ) ունեցող գալակտիկաներ։ Ռադիոգալակտիկաներ էլիպսաձև, տարածված ու անհամասեռ թաղանթներով կամ կոմպակտ գերհսկա գալակտիկաներ են։ Դրանք, սովորաբար, գալակտիկաների կույտերի կենտրոնական, պայծառ անդամներ են։ Ռադիոճառագայթման հիմնական մասի աղբյուրը գալակտիկայիցդուրս և նրա նկատմամբ գրեթե սիմետրիկ դասավորված երկու ամպերն են, որոնց չափերը զգալիորեն ավելի մեծ են գալակտիկայի չափերից։ Այդ ամպերում ռադիոճառագայթումը անհամասեռ է բաշխված, կան փոքր չափերի առանձին խտացումներ։ Երբեմն դիտվում են երկուսից ավելի ռադիոճառագայթող տիրույթներ։ Ռադիոճառագայթող ամպերը սովորաբար ճշտորեն մեկ ուղիղ գծի վրա չեն դասավորված։ Դրանց հեռավորությունը գալակտիկայից հասնում է մինչև 500 կպս-գ իսկ առանձին դեպքերում՝ մինչև 2—3 Մսյսի։

Վիճակագրական ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ռադիոճառագայթող ամպերը դուրս են շպրտված գալակտիկաներից՝ լույսի արագության հետ համեմատելի արագություններով։ Երբեմն այդ ամպերը կապված են լինում գալակտիկայի հետ թույլ ռադիոճառագայթում ունեցող կամրջակներով։ Համեմատաբար թույլ ռադիոճառագայթում հաճախ դիտվում է նաև ռադիոգալակտիկաների կենտրոնական տիրույթներից՝ կորիզներից։

Ռադիոգալակտիկաների ռադիոճառագայթումը ոչ ջերմային է, ունի սինխրոտրոնային բնույթ։ Ռադիոգալակտիկաների ուսումնասիրումը Վիկտոր Համբարձումյանին հանգեցրեց գալակտիկաների կորիզների ակտիվության երևույթի հայտնադործմանը, ըստ որի ռադիոգալակաների հզոր ռադիոճառագայթումը բացատրվում է որպես գալակտիկաների կորիզներում նախաստղային գերխիտ նյութի պայթյունի հետևանք։ Ռադիոգալակտիկաների հզոր ռադիոճառագայթման բացատրության համար առաջարկված մյուս բոլոր տեսություններից ոչ մեկը լիովին չի բավարարում դիտողական տվյալներին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Ռադիոինտերֆերոմետր Վեստերբորկի աստղադիտարանում (Նիդեռլանդներ)
**Ռադիոինտերֆերոմետր**, ռադիոընդունիչ սարք, որի աշխատանքի հիմքում ընկած է ռադիոալիքների ինտերֆերենցիայի երևույթը։

Աշխատանքի սկզբունք
------------------

Պարզագույն ռադիուինտերֆերոմետրը կազմված է միմյանցից որոշակի հեռավորության վրա (այդ հեռավորությունը կոչվում է ռադիոինտերֆերոմետրի բազա) տեղադրված երկու անտենաներից, որոնք ընդհանուր ռադիոընդունիչին միացվումեն ֆիդերային կամ դիոռելեային գծերի միջոցով։ Երբ Երկրի պտույտի կամ ռադիոաղբյուրի սեփական շարժման հետևանքով փոխվում է ռադիոինտերֆերոմետրի բազայի դիրքորոշումը ռադիոճառագայթման աղբյուրի ուղղության նկատմամբ, փոխվում է նաև աղբյուրից անտենաներին հասնող ազդանշանների (ալիքների) ճանապարհների տարբերությունը, այսինքն՝ փուլերի տարբերությունը ընդունիչի մուտքում։

Արդյունքում ստացվում է բազմաթերթիկ ինտերֆերենցիոն դիագրամ։ Որքան մեծ են բազայի և ընդունվող ալիքի երկարությունների հարաբերությունը և աղբյուրի շարժման անկյունային արագությունը, այնքան ինտերֆերենցիոն թերթիկները սուր են, և սարքի լուծող ուժը՝
մեծ։ Իսկ ինտերֆերենցիան այնքան ավելի հստակ է, որքան աղբյուրի անկյունային չափերը փոքր են ինտերֆերենցիոն թերթիկի լայնության համեմատությամբ։ Ինտերֆերոմետրի հայտնի բնութագրերի դեպքում կարելի է որոշել ռադիոճառագայթման աղբյուրի ճշգրիտ կոորդինատները, անկյունային չափերը և այլ պարամետրեր․ ահա թե ինչու ռադիոինտերֆերոմետրերը լայն կիրառություն են գտել ռադիոաստղագիտության, տիեզերագնացության մեջ, ռադիոգեոդեզիայում և գիտության ու տեխնիկայի այլ բնագավառներում։

Տեսակներ
--------

Ռադիոինտերֆերոմետրերը բազմատեսակ են․ դրանք կարող են լինել բազմատարր՝ կազմված տասնյակ և հարյուրավոր անտենաներից։ Ռադիոինտերֆերոմետրի անտենաներից մեկը կարելի է փոխարինել որևէ պասսիվ անդրադարձնող մակերևույթով, օրինակ, օգտագործել ծովի ջրի մակերևույթը (ծովային ինտերֆերոմետր), Լուսինը, մոլորակները, արհեստական արբանյակները և այլն։ Վերջին տարիներին ռադիոաստղագիտության մեջ կիրառվում են սկզբունքորեն նոր տեսակի՝ գերերկար բազայով (կամ անկախ հետերոդիններով) ռադիոինտերֆերոմետրեր, որոնցում երկու անտենաներին հասնողվ ազդանշանները միաժամանակ ընդունվում են երկու անկախ ընդունիչներով, փոխակերպվում և գրանցվում հիշող սարքում։ Իսկ այդ ազդանշանների համադրումը կատարվում է լաբորատոր պայմաններում, էլեկտրոնային հաշվողական մեքենաներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ազգագրական հարցարան**, ազգագրական նյութեր հավաքելու համակարգ, ծրագիր։

Հայկական ազգագրական հարցարան
----------------------------

Հայկական ազգագրական հարցարանի առաջին փորձը (1884 թ.) պատկանում է Սրբուհի Երիցյանին։ Այդ հարցարանը, սակայն, լիակատար չէր. ընդգրկում էր սոսկ իրավական սովորույթը։

Տպագրված առաջին ազգագրական հարցարան Գ. Խալաթյանցի «Ծրագիր հայ ազգագրության և ազգային իրավաբանական սովորությունների» (1887 թ.) գիրքն էր։ Դա կարևոր իրադարձություն էր հայ ազգագրության բնագավառում. նյութերի հավաքումն ստանում էր սիստեմատիկ, գիտական բնույթ։

Նպաստել է նոր ազգագրական պարբերականի՝ «Ազգագրական հանդեսի» ստեղծմանը, ուր տպագրվել են Ե. Լալայանի՝ ամուսնության և հարսանյաց ծեսերին, Ս. Զելինսկու՝ տղաբերքին և երեխաների դաստիարակությանը, Հ. Կարա-Մուրզայի՝ արհեստներին վերաբերող հարցարանները։

Ամենաընդարձակը Ս. Լիսիցյանի «Ազգագրական հարցարան»-ն է (1946 թ.), որը կազմված է նախորդների հիման վրա և համակողմանիորեն ընդգրկում է հայ ժողովրդի կյանքն ու կենցաղը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 103)։*  |
**«Գրություն գիմնազիական կրթության կրճատման մասին»** (ռուս.՝ Циркуляр О сокращении гимназического образования), որը հայտնի է նաև «*գրություն խոհարարների երեխաների մասին*» անվանմանբ ռուս.՝ **циркуляр о кухаркиных детях**, Ալեքսանդր III-ի հակաբարենորոգումների ժամանակաշրջանի, 1887 թվականի հունիսի 18-ին Ռուսական կայսրության կրթության նախարար Իվան Դելյանովի կողմից ստորագրված նորմատիվ ակտ։

Գրությունն առաջարկում էր գիմնազիաների և պրոգիմնազիաների տնօրեններին ուսումնական հաստատություններում երեխաներ ընդունելուց հաշվի առնել խնամակալների հնարավորությունները, որոնցով կարող են ապահովել նման կրթության անհրաժեշտ պայմանները։ Այդպիսով, «գիմնազիաներն ու պրոգիմնազիաներն այլևս չեն ընդունում կառապանների, սպասավորների, խոհարարների, լվացարարների, կրպակատերերի և նման մարդկանց երեխաների, բացառությամբ բացառիկ կարողություններով օժտվածների։ Նրանց պետք չէ ձգտել միջին կամ բարձր կրթության»։

Այն կազմվել է ներքին գործերի նախարարների, ֆինանսների նախարարության ղեկավարած պետական սեփականությունների և Ռուսական կայսրության սրբազան սինոդի օբեր-պրոկուրորի խորհրդակցության ժամանակ և հիմնվել Կոնստանտին Պոբեդոնոսցևի հայեցակետի վրա, ըստ որի անհրաժեշտ է «սառեցնել» ռուսական հասարակությունը՝ սահմանափակելով հաջորդող տարիներին հեղափոխական հիմնական ուժի՝ «անազնիվ» շերտերի թափանցումը դեպի ռազնոչինցներ և ուսանողություն։

Գրությունում չկար գիմնազիաներում արդեն իսկ սովորող հասարակության ցածր խավերի հեռացման որևէ ուղղեցույց, սակայն կան հաղորդագրություններ, որ նման հեռացումներ իրականացվել են։ Այսպես, Կոռնեյ Չուկովսկին իր *«Արծաթագույն զինանշան»* ինքնակենսագրական վիպակում գրել է, որ Օդեսսայի գիմնազիայից նրան հեռացրել են այդ գրության համաձայն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Доклад министра народного просвещения И. Делянова «О сокращении гимназического образования»
2. ↑  *Г. П. Шалаева, Е. В. Коровкина.* Кто есть кто в мире: 1500 имён. — М.: Филологическое общество «Слово»: ОЛМА-ПРЕСС, 2003. — С. 1567. — 1680 с. — ISBN 5-8123-0088-7

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Циркуляр о кухаркиных детях» Archived 2015-02-24 at the Wayback Machine.. 18.06(01.07).1887. Проект Российского военно-исторического общества «100 главных документов российской истории».
**L’Oréal**, ֆրանսիական ընկերություն։ Հիմանդրվել է 1909 թվականին ֆրանսիացի քիմիկոս Էժեն Շուլեի կողմից։ Շտաբ-բնակարանը գտնվում է Կլիշի լա Գարենում։ Ունի 64 հազար աշխատակից։

Սեփականատերեր և ղեկավարություն
------------------------------

Փաթեթների խոշոր ակցիաները պատկանում են ընկերության հիմնադրի միակ աղջկան՝ Լիլիան Բետանուրին (31,0 %), ևս 29,8 %՝ Nestlé ընկերությանը։

Տնօրենների խորհրդի ներկայացուցիչը և ընկերության գլխավոր տնօրենը Ժան Պոլ Ագոնն է։

Գործունեություն
---------------

L’Oréal-ն արտադրում է կոսմետիկայի, օծանելիքի և մաշկի ու մազերի խնամքի միջոցների հայտնի ապրանքանիշներ (այդ թվում՝ L’Oréal Paris, Garnier, Maybelline New York, Cacharel, Giorgio Armani Parfums and Cosmetics, Lancôme, Vichy, La-Roche-Posay և այլն)։ Բրենդների մեջ կան ինչպես լյուքս կոսմետիկայի (Cacharel, Urban Decay), այնպես էլ՝ դեղագործական արտադրողներ (Vichy, La Roche Posay): Ինչպես նաև՝ ընկերությունը ներկայացնում է պրոֆոսիոնալ կոսմետիկայի մաշկի ու մազերի խնամքի միջոցների բրենդներ։ 2010 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ՝ ընկերությունն ուներ 38 գործարան։

Աշխատողների ընդհանուր թիվը գերազանցում է 64 000-ը։

### Լորեալը Ռուսաստանում

2010 թվականի սեպտեմբերին L’Oréal-ը Ռուսաստանի Կալուգայի մարզում բացեց գործարան։ Ձեռնարկությունն իր 26 միլիոն եվրո արժեքով և 150 հոգի անձնակազմով մասնագիտացված է շամպունների և մազերի ուրիշ խնամքի միջոցների արտադրության վրա։ Նախատեսված արտադրողականություն՝ տարեկան 120 միլիոն միավոր պատրաստի արտադրանք։

2009 թվականին Ռուսաստանի ընկերության վաճառքը կազմում էր 563 միլիոն եվրո։

Մարտի 18-ին, Մոսկվայում տեղի ունեցավ Կալուգայի մարզի կառավարությունը «L’Oréal» ընկերության հետ համաձայնագիր կնքեց 2-րդ գործարանի կառուցման մասին, որը կարտադրեր կոսմետիկ միջոցներ արդյունաբերական «Վորսինո» զբոսայգում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  SIRENE (ֆր.)
2. ↑   — 2023.
3. ↑
4. ↑  Данные официального сайта L’Oreal
5. 1 2
6. ↑
7. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքը
**Մահացող Քրիստոսը**, Հակոբ Գյուրջյանի նկարներից, որտեղ Քրիստոսի կերպարը հեղինակի կողմից հորինված է, բայց շատ է տարբերվում համաշխարհային արվեստում ավանդական տիպարներից։

Մտահղացում
----------

Նկարը մտահղացված է ըստ Ավետարանի գաղափարի՝ Քրիստոսի անձը մարդկությանը նվիրաբերելու նշանաբանով, որին նա կոչված էր, և որի հետևանքը խաչելությունն էր։ Քրիստոսի կերպարում կարելի էր տեսնել նույնիսկ փոխաբերական իմաստ, այսինքն՝ որպես բարու հակադրություն չարին։ Գյուրջյանի ստեղծած կերպարը հեռու է ժամանակակից արվեստի արտահայտչամիջոցներից և ավելի մոտ է ուշ միջնադարյան արվեստի ոճին՝ իր մեջ ունենալով սրբապատկերին հատուկ գծեր։

Նկարագրություն
--------------

Քրիստոսն ունի ճգնավորական արտաքին, փխրուն, վտիտ, հղկված]]Գ կանացիորեն քնքուշ, գունատ ու անարյուն դիմագծեր։ Քրիստոսի կերպարը գոթականացված է՝ հավանաբար շեշտելու համար նրա արտահայտաչականությունը։ Այդ են հաստատում նրա գլխի խոնարհած դիրքը, սրածայր մորուքով երկարավուն դեմքը, փակ աչքերը, կիսաբաց բերանը, որով Աստծուն ուղղված վերջին բառերը կարծեք թե մնացել են անավարտ։ Այս բոլորը միասին վերցրած՝ նրա տիպարին հաղորդում են վերամբարձ արտահայտություն, բաժանում նրան երկրից՝ տալով նրա կերպարին խորհրդավորություն։ Նրա դեմքին դրոշմված է նրա ավետարանական նկարագիրը՝ հնազանդություն, ներողամտություն, անձնազոհություն, համբերատարություն։
Ստեղծագործությունը իր ինքնատիպության հետ մեկտեղ ունի մշակման առավելություններ։ Այս գործում գծեր կան նաև էլ Էլ Գրեկոյի արվեստից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Եղիշե Մարտկյան, Հայկական կերպարվեստի պատմություն, Երևան, 1987
Որսորդը որս անելիս
**Որսորդագիտություն**, որսագիտության, գիտություն որսորդական տնտեսության կազմակերպչական-տնտեսական, կենսաբանական մեթոդների ու հիմունքների, որսի ֆաունայի պահպանության, արդյունավետ օգտագործման և հարստացման մասին։ Ձևավորվել է XX դարի սկզբներին։ Ժամանակակից որսորդագիտությունը մշակում է․ որսորդական տնտեսության կենսաբանական հիմունքները, որսորդական տնտեսության տեխնիկան և որսորդական տնտեսության էկոնոմիկան և կազմակերպումը։

Որսորդական տնտեսության կենսաբանական հիմունքներ
----------------------------------------------

Որսորդական տնտեսության կենսաբանական հիմունքները(որսահանդակների դասակարգում, տիպաբանություն և բոնիտում, որսարդյունագործական կենդանիների և թռչունների հաշվառում, կենսատեխնիկական միջոցառումներով որսահանդակների տարողության և գազանների ու թռչունների տարբեր տեսակների պոպուլյացիաների մթերատվության բարձրացում, վայրի կենդանիների արժեքավոր տեսակների կլիմայավարժում և ապա՝ վերակլիմայավարժում, բնության մեշ դրանց սելեկցիան, որսաթռչունների բուծում՝ փետրատու որսաթռչնաբուծություն)։

Որսորդական տնտեսության տեխնիկա
------------------------------

Որսորդական տնտեսության տեխնիկան (որսորդական գործիքների և միջոցների կատարելագործում), որսորդական ապրանքագիտությունը (որսամսի, մորթոլ և այլնի որակական գնահատում)։

Որսորդական տնտեսության էկոնոմիկան և կազմակերպում
------------------------------------------------

Որսորդական տնտեսության էկոնոմիկան և կազմակերպումը (կազմակերպման ձևերը, ըստ երկրի առանձին շրջանների բնատնտեսական պայմանների ու ազգային ավանդույթների՝ կառավարման և վարման մեթոդները)։ Նշված պրոբլեմներով լուծվում են ֆաունայի պահպանման, որսի կենդանիների ու թռչունների պոպուլյացիաների մթերատվության ավելացման, որսորդական մթերքների որակի բարելավման հարցերը։

Որսագիտական հետազոտություններ
-----------------------------

Որսագիտական հետազոտությունների կարևորագույն մեթոդներն են՝ դիտումները բնության մեջ, փորձը, գազանների ու թռչունների նշագրումը և այլն։ Որսորդագիտությունը սերտորեն առնչվում է կենսաբանության, էկոլոգիայի, բուսաբանության, կենսաերկրաբանության, տնտեսագիտության և այլ գիտությունների հետ, օգտագործում դրանց նվաճումները և առաջավոր փորձը։ Որսորդագիտության զարգացման գործում մեծ է ռուս (Ս․ Ա․ Սիլանտև, Ա․ Ֆ․ Միդենդորֆ, Լ․ Պ․ Մաբանեև) և խորհրդային (Ս․ Ի. Օգնև, Վ․ Յա․ Գեներոզով, Բ․ Մ․ ժիտկով, Ս․ Ա․ Բատուրլին, Մ․ Պ․ Նաումով, Բ․ U․ Կուզնեցով և ուրիշներ) գիտնականների ներդրումները։ Որսորդագիտության գիտահետազոտական աշխատանքներով զբաղվում են որսորդական տնտեսության և գազանաբուծության համամիութենական ԳՀԻ-ում, ԽՍՀՄ ԳԱ կենսաբանության և կենդանաբանության ինստիտուտներում, ՌԽՖՍՀ որսորդական տնտեսության և արգելանոցների կենտրոնական լաբորատորիայում։ Որսագետներ պատրաստվում են Իրկուտսկի և Կիրովի գյուղատնտեսական ինստիտուտներում։ Որպես կիրառական գիտություն որսորդագիտությունը զարգացած է նաև Եվրոպայի և Հյուսիսային Ամերիկայի երկրներում։ Որսորդագետների միշազգային խոշորագույն ներկայացուցչական ժողովը կենսաբան-որսորդագետների միշազգային կոնգրեսն է։ Կազմակերպվել է 1953 թ-ին, հրավիրվում է 2 տարին մեկ անգամ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 653)։*  |
**Պայծառություն**, լույսի աղբյուրի լուսարձակումը տվյալ ուղղությամբ բնութագրող մեծություն։ Նշանակվում է *L* տառով։ Լուսարձակող մակերևույթի *dՏ* տարրի պայծառությունը որևէ ուղղությամբ որոշվում է նույն ուղղությամբ այդ տարրի լույսի ուժի (*dI*) և դիտարկվող ուղղությանն ուղղահայաց հարթության վրա տարրի պրոյեկցիայի մակերեսի հարաբերությամբ․

{\displaystyle L={\frac {dI}{dScos\alpha }}},
որտեղ *α*-ն *dS* տարրի նորմալի և դիտարկվող ուղղության միջև կազմված անկյունն է։ Միավորների միջազգային համակարգում պայծառությունը չափվում է կդ/մ2 (նիտ) միավորով։

Էներգետիկական պայծառություն
---------------------------

Դիտարկվող ուղղությամբ միավոր մարմնային անկյան ներսում պարփակված ճառագայթման այն հոսքը, որ բաժին է րնկնում այդ ուղղությանն ուղղահայաց հարթության վրա լուսարձակող մակերևույթի պրոյեկցիայի միավոր մակերեսին․

{\displaystyle L={\frac {d\Phi }{d\Omega dScos\alpha }}}
որտեղ *dΦ*-ն լուսարձակող մակերևույթի *dS* մակերեսով տարրի ճառագայթման հոսքն է *dΩ* մարմնային անկյան ներսում, իսկ *α*-ն դիտարկվող ուղղության և *dS* մակերեսի նորմալի միջև կազմված անկյունն է։ Միավորների միջազգային համակարգում էներգետիկական պայծառությունը արտահայտվում է վտ/(ստեռ·մ2) միավորով։

Պայծառության չափումը պատկերող գծագիր

Աստղագիտությունում
------------------

Աստղագիտության մեջ պայծառությունը երկնային մարմինների մակերևույթի ճառագայթման կամ անդրադարձման ունակության բնութագիրն է։ Երկնային թույլ աղբյուրների պայծառությունը արտահայտում են 1 քառակուսի վայրկյանի, 1 քառակուսի րոպեի կամ 1 քառակուսի աստիճանի հավասար մակերեսի աստղային մեծությամբ, այսինքն՝ այդ մակերեսի առաջացրած լուսավորվածությունը համեմատում են հայտնի աստղային մեծության աստղի առաջացրած լուսավորվածության հետ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 108)։*  |
**Միզերերե** (ֆր.՝ Miserere), ֆրանսիացի գրող և սցենարիստ Ժան-Քրիստոֆ Գրանժեի 2008 թվականին լույս տեսած դետեկտիվ ժանրին պատկանող վեպը։

Սյուժե
------

Փարիզի հայկական Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցում տեղի է ունենում խորհրդավոր կերպով կատարված սպանություն։ Զոհը նույն եկեղեցու մանկական երգչախմբի ղեկավար և երգեհոնահար Վիլհելմ Գյոտցն էր, ով 1973 թվականին Չիլիում տեղի ունեցած զինվորական հեղաշրջումից հետո մի կերպ կարողացել է փախչել գաղտնի ոստիկանության ճիրաններից և ապաստան գտել Փարիզում։ Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցու հոգևոր հովիվ Հայր Սարգիսը կատարված սպանության մասին, բացի ոստիկանությունց տեղեկացնում է նաև այդ եկեղեցու հավատացյալ և Փարիզի հայկական համայնքի հարգված անդամներից մեկին՝ ոստիկանության նախկին սպա Լիոնել Կասդանին։ Կասդանը խիստ հետաքրքրվում է այդ տարօրինակ սպանությամբ և ձեռնամուխ լինում այդ դեպքի հետաքննությանը։ Շուտով նրան է միանում նաև ոստիկանության աշխատակից Սեդերիկ Վոլոկինը։ Նրանք երկուսով կարողանում են հետաքննել և բացահայտել զոհի՝ Վիլհելմ Գյոտցի մութ անցյալը, որն էլ իր հերթին հնարավորություն է տալիս վեպի հերոսներին լույս սփռելու այս խորհրդավոր սպանության հանգամանքների վրա։

Էկրանավորում
------------

* 2013 թ. - «Միզերերե», ռեժիսոր՝ Սիլվեն Ուայթ (ֆր.՝ Sylvain White), գլխավոր դերակատար՝ Ժերար Դեպարդիե։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Միզերերե(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | OCLC |

 |

* «Միզերերե» վեպի ռուսերեն էլեկտրոնային տարբերակը(ռուս.)
* «Միզերերե» վեպի ռուսերեն աուդիոտարբերակը(ռուս.)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ազարիկ (այլ կիրառումներ)

**Ազարիկ**, հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Դեղագործական կրթություն է ունեցել և դեղագործ աշխատել։ 1915 թ. ապրիլին բանտարկվել է Կ. Պոլսի կենտրոնական բանտում, որտեղից աքսորվել է Չանղըրը՝ հայ մտավորականների խմբի հետ։ Անունը փորագրվել է Չանղըրըի բանտում հավաքված թզբեհի (համրիչի) 99 հատիկներից մեկի վրա։ 1915 թ. նահատակվել է Դեյր-էլ-Զորի կողմերը։

### Թզբեհի պատմությունը

1915 թ. ապրիլի 11(24)-ին Թուր­քական կառավարության որոշումով Ստամբուլ­ի ոստիկանության նախապես կազմած ցուցակով ձերբակալվել են շուրջ 220 հայ մտավորականներ՝ բժիշկ­ներ, ու­սու­ցիչներ, լրագրողներ, գրող­ներ, դե­ղա­գործ­ներ, առևտրականներ, փաստաբաններ, հոգևորականներ, քաղաքական գործիչներ, որոնց բանտարկել են Կոս­տանդ­նու­պոլ­սի մերձակա Այաշ գյուղաքաղաքի բանտում։ Այստեղ նրանցից 45-ին սպանել են, իսկ մնացածին մի քանի օրից տեղափոխել Չանղրը քաղաքի աքսորավայրի բանտը։ Այստեղ սպանել են մոտավորապես ևս 80-ին։ Չանղրում աքսորյալներից մեկը՝ թաղապետ Վարդերես Աթանասյանը (նահատակվել է), ձեռքին եղած համրիչի (տերողորմյա, թզբեհ) 99 հատիկների վրա փորագրել է իր և բանտում գտնվող մյուս մտավորականների մի մասի անունների սկզբնատառերը, սակայն, քանի որ համրիչի հատիկները սահմանափակ էին, նա մի հատիկի վրա փորագրում է 2, ևս մեկի վրա 4 անուն։ Արդյունքում համրիչը հավերժացնում է 103 անուններ։ Համրիչի հատիկների շարքը կապող քարի վրա գրված է. "Չանղ­րը, 1915, ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տա­կ": Ձեր­բա­կալ­վե­լուց մի քա­նի օր անց Վար­դե­րես Աթա­նա­սյա­նի տուն է գա­լիս մի թուրք կա­ռա­պան ու կնո­ջը՝ Սրբուհուն ասում. - "Ձեր ամու­սինն ինձ ժա­մա­ցույց նվի­րեց ու խնդրեց, որ այս մա­սուն­քը հանձ­նեմ ձեզ": Ու տա­լիս է այս համ­րի­չը։ Համ­րի­չը 1965 թ. Հա­յաս­տա­նի Պատ­մու­թյան թան­գա­րա­նին է նվի­րել Վար­դե­րես Աթա­նա­սյա­նի՝ 1946 թ. ֆրանսիայից ներգաղթած դուստրը՝ Էժենի Աթանասյան-Գուլբոլյանը (մահ. 1993 թ.)։ Հայաստանի պատմության թանգարանի գիտաշխատող Կարինե Ավագյանը համրիչին նվիրված գիրք է հրատարակել "Եղեռնահուշ մասունք կամ խոստովանողք և վկայք խաչի" (Ե. 2002), որում հրա­պա­րակ­ված են համ­րի­չի քա­րե­րի վրա մա­կագր­ված անուն­նե­րը և մի առան­ձին ցանկ (Վա­հան Ալ­թու­նյան, Կա­րա­պետ Թաշ­ճյան, Կո­մի­տաս, Մի­սաք Ճև­ա­հիր­ճյան, Գաս­պար Չե­րազ, Սի­ա­ման­թո, Ռու­բեն Սև­ակ, Դա­նի­ել Վա­րու­ժան և մյուս­ներ), որ­տեղ յու­րա­քան­չյուր ան­վան դի­մաց ներ­կա­յաց­ված են տե­ղե­կու­թյուն­ներ տվյալ ան­ձի վե­րա­բե­ր­յալ։ Ցան­կում ընդգրկ­ված 35 հո­գուն սպա­նել են, 61-ը ողջ են մնա­ցել։ 7 հո­գու վե­րա­բե­րյալ չի հա­ջող­վել տե­ղե­կու­թյուն գտնել։

Աղբյուրներ
----------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։

Գրականություն
-------------

* Պա­լա­քե­ան Գրի­գո­րիս ծ. վրդ. Հայ գող­գո­թան, Երև­ան, 1991։
* Ավա­գյան Կա­րի­նե, Եղեռ­նա­հուշ մա­սունք կամ խոս­տո­վա­նողք և վկայք խա­չի, Երև­ան, 2002։
* Ավա­գե­ան Կա­րի­ն է, «Չան­ղը­րըի 1915 թ. ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմուշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12
**Ռուտիլ** (լատիներեն՝ rutilus — դեղնակարմիր, վառ կարմիր), միներալ, քիմիական կազմը՝ TiO2։ Խառնուրդների ձևով պարունակում է Fe, Cr, երբեմն՝ V, Nb, Та։ Բյուրեղային համակարգը տետրագոնային է։ Կարծրությունը՝ 6—6,5, խտությունը 4200—5600 կգ/մ3։ Անգույն է, սակայն խառնուրդների առկպյությամբ ձեռք է բերում տարբեր երանգներ։ Ապարների տարածված ուղեկից միներալներից է։ Պեգմատիտներում և հիդրոթերմալ երակներում հանդիպում է խոշոր զուգահեռանիստ և ասեղնաձև բյուրեղների ձևով։ Որպես կարևոր տիտանային հանքանյութեր արդյունաբերական նշանակություն ունեն ռուտիլաբեր քվարցիտները, քլորիտային, գրաֆիտային և այլ թերթաքարերը։ Առաջացնում է հարուստ ցրոններ։ Սինթետիկ ռուտիլը օգտագործվում է ոսկերչության մեջ։ Ռուտիլի հիմնական սպառողներն են էլեկտրոդային արդյունաբերությունն ու տիտանի պիգմենտային դիօքսիդի արտադրությունը։ Կիրառվում է նաև տիտանային պողպատների և կարբիդների արտադրության մեջ և որպես դիտեկտոր ռադիոտեխնիկայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  mineralienatlas
2. ↑  *Back M. E. Mandarino J. A. Fleischer M.* Fleischer’s Glossary of Mineral Species 2014 — 11 — Tucson: The Mineralogical Record, 2014.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777889555 · NDL: 00575450 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 103)։*  |
Մեխանիզմ
**Բլոկինգ–գեներատոր**, տրանսֆորմատորային ուժեղ, դրական հետադարձ կապով, էլեկտրոնային մեկ լամպով (կամ մեկ տրանզիստորով) գեներատոր։ Բլոկինգ–գեներատորը տալիս է հզոր, կարճատև (0,05–25 մկվրկ) ու մեծ ամպլիտուդով (100 վայրկյանից ավելի լարում և մի քանի հարյուր հոսանք) իմպուլսներ։ Պարզագույն Բլոկինգ–գեներատորում (նկ․) հետադարձ կապի շղթա է ծառայում տրանսֆորմատորը (Տր), իմպուլսների կրկնման պարբերությունը որոշվում է դիմադրության (R) միջոցով կոնդենսատորի (C) լիցքաթափման ժամանակով, իսկ իմպուլսի տևողությունը՝ կոնդենսատորի լիցքավորման ժամանակով և տրանսֆորմատորի պարամետրերով։ Իմպուլսի ճակատի տևողությունը խիստ կախված է լամպի միջէլեկտրոդափն ունակություններից և Բլոկին-գեներատորը տիպային սխեմա է էլեկտրոնային լամպով (լ), բ․ տրանզիստորով (Տ), Rբ․ բեռնվածքի դիմադրություն, Տր․ հետադարձ կապի տրանսֆորմատոր, Դ․ կիսահաղորդչային դիոդ, Еш և ճկ․ անոդային և կոլեկտորային հոսանքների աղբյուրների լարումներ տրանսֆորմատորի միջփաթույթային փոխինդուկցիայից։ Բլոկինգ–գեներատորը ելքային իմպուլսը կարելի է վերցնել կաթոդին (անոդին) միացված փոքր դիմադրությունից կամ տրանսֆորմատորի երրորդային փաթույթից։ Բլոկինգ–գեներատորը հիմնական առավելություններն են․ կառուցվածքի պարզությունը, տատանումների սինխրոնացումն ու կայունացումը։ Լայնորեն կիրառվում է իմպուլսային տեխնիկայում, հեռուստատեսային և ռադիոլոկացիոն սփռող սարքերում, հաճախականության բաժանարարներում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 455)։*  |
**Լազար Բիչերախով** (ռուս.՝ Лазарь Фёдорович Бичерахов, նոյեմբերի 15 (27), 1882, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 22, 1952(1952-06-22), Դորնշտադտ, Գերմանիա), ռուս սպա, Առաջին համաշխարհային և քաղաքացիական պատերազմների մասնակից։

Գեորգի Բիչերախովի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Լազար Բիչերախովը Թերսկի մարզի Նովո-Օսեթինսկի ստանիցայի կազակներից է, սպայի որդի։ Ավարտել է Պետերբուրգի առաջին ռեալական դպրոցը և Մոսկվայի Ալեքսեևյան ռազմական ուսումնարանը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից է, ծառայել է 1-ին Գորսկ-Մոզդոկյան գնդում (1911-1915 թվականներ)։ 1915-1918 թվականներին ծառայել է Պարսկաստանում գեներալ Բարաթովի էքսպեդիցիոն կորպուսում, որպես Թերսկի կազակական ջոկատի հրամանատար, զորական ավագ։ Պարգևատրվել է Սուրբ Վլադիմիրի 4-րդ աստիճանի շքանշանով։

1918 թվականի սկզբին Պարսկաստանում կազմավորում է ոչ մեծ ջոկատ (շուրջ հազար մարդ), ծառայելով անգլիացիների մոտ։ 1918 թվականի հուլիսին ջոկատը Բանդարե Անզալի նավահանգստից ծովով մեկնում է Բաքու և մտնում քաղաքը պաշտպանող թուրք-ադրբեջանական զորքերի կազմ (որտեղ այդ ժամանակ իշխում էր Բաքվի կոմունան)։ Թուրք-ադրբեջանա-դաղստանյան զորքերի Բաքվի վրա հարձակման ժամանակ Բիչերախովը իր ջոկատով 1918 թվականի հուլիսի 30-ին նահանջում է Դաղստան, որտեղ անգլիացիների օգնությամբ գրավում է Դերբենտը և Պորտ-Պետրովսկը (Մախաչկալան)։ 1919 թվականի հունվարին Բիչերախովի ջոկատը տեղափոխվում է Բաթում, որտեղ էլ 1919 թվականի ապրիլին կազմացրվում է։ Ջոկատի անձնակազմը և ունեցվածքը փոխանցվում է ВСЮР-ի համալրմանը։

1920 թվականին արտագաղթել է Մեծ Բրիտանիա, իսկ 1928 թվականին Գերմանիա։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ղեկավարել է КОНР-ի հյուսիս-կովկասյան ժողովուրդների բաժինը։
Մահացել է 1952 թվականին Դորնշտադտում։

Գրականություն
-------------

* Безугольный А. Ю. Генерал Бичерахов и его Кавказская армия. 1917-1919. - М.: Центрполиграф, 2011. - (Россия забытая и неизвестная. Золотая коллекция). - 416 с. - ISBN 978-5-227-02536-4.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Library of Congress Authorities — Library of Congress.
2. ↑  Безугольный А. Ю. Генерал Бичерахов и его Кавказская армия. 1917-1919. - М.: Центрполиграф, 2011. - (Россия забытая и неизвестная. Золотая коллекция). ISBN 978-5-227-02536-4, c. 25
3. ↑  Бичерахов на сайте: Хронос