**Ամերիկա-չինական առևտրային պատերազմ**, Միացյալ Նահանգների և Չինաստանի միջև տնտեսական կոնֆլիկտ (առևտրային պատերազմ), որը սրվել է 2018 թվականին։

Նախապատմություն
---------------

Նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում (2016 թվականի աշուն) Դոնալդ Թրամփը բազմիցս քննադատել Է Չինաստանի հետ առևտրային հարաբերությունները՝ մասնավորապես հայտարարելով, որ Չինաստանը «բռնության է ենթարկում մեր երկիրը»։ Ընտրվելուց հետո Թրամփը դարձել է 1979 թվականից ի վեր ԱՄՆ-ի առաջին ընտրված նախագահը, որն ուղղակիորեն զանգահարել է Թայվանի նախագահին, ինչը գնահատվել է որպես ոչ բարեկամական քայլ ՉԺՀ-ի նկատմամբ, որը հավատարիմ է «մեկ Չինաստանի» քաղաքականությանը։

2017 թվականի ապրիլին Սի Ցզինպինն այցելել է Միացյալ Նահանգներ՝ առաջին անգամ հանդիպելով Թրամփի հետ։ 2017 թվականի նոյեմբերին Դոնալդ Թրամփն իր ասիական շրջագայության ընթացքում այցելել է Պեկին։

2017 թվականին ԱՄՆ-ի և ՉԺՀ-ի միջև առևտրաշրջանառությունը կազմել է 710,4 միլիարդ դոլար, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ից արտահանումը՝ 187,5 միլիարդ դոլար, ԱՄՆ ներմուծումը՝ 522,9 միլիարդ դոլար։ Այսպիսով՝ Չինաստանի հետ ԱՄՆ-ի առևտրային դեֆիցիտը կազմել է 335,4 մլրդ դոլար։

2017 թվականին ԱՄՆ ներմուծման հիմնական ճյուղերն էին՝

* էլեկտրական սարքավորումներ - 146 միլիարդ դոլար,
* մեքենաներ և սարքավորումներ - 110 միլիարդ դոլար,
* կահույք և անկողնային պարագաներ - 32 միլիարդ դոլար,
* խաղալիքներ և սպորտային սարքավորումներ - 26 միլիարդ դոլար,
* պլաստմասսա - 16 միլիարդ դոլար,
* ծառայություններ - 17 միլիարդ դոլար.

Նույն ժամանակ ԱՄՆ-ն արտահանել է Չինաստան՝

* ծառայություններ - 58 միլիարդ դոլար,
* ինքնաթիռներ - 16 միլիարդ դոլար,
* մեքենաներ և սարքավորումներ - 13 միլիարդ դոլար,
* գյուղատնտեսական արտադրանք - 13 միլիարդ դոլար,
* ավտոմեքենաներ - 13 միլիարդ դոլար,
* էլեկտրական սարքավորումներ - 12 միլիարդ դոլար.

2017 թվականի օգոստոսին Դոնալդ Թրամփը հետաքննություն է նախաձեռնել Չինաստանի կողմից ԱՄՆ-ի մտավոր սեփականության գողության վերաբերյալ։ Հետաքննությունը հանձնարարվել է ԱՄՆ առևտրային ներկայացուցչին։

Պատմություն
-----------

2018 թվականի հունվարի 23-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը երկիր ներմուծվող արևային վահանակների համար սահմանել է 30% տարիֆ։ Տարիֆը գործեց 4 տարի՝ տարեկան նվազելով 5%-ով՝ հասնելով 15%-ի։ Բացի այդ, սահմանվել է կենցաղային մեծ լվացքի մեքենաների ներկրման սակագին (ներկրված առաջին 1,2 միլիոնի համար՝ 20%, հաջորդների համար՝ 50%), այդ սակագինը կգործի 3 տարի, ինչպես նաև աստիճանաբար կնվազի մինչև 16% առաջին 1,2 միլիոնի համար, իսկ հաջորդների համար՝ մինչև 40%։ Չինաստանը՝ արևային վահանակների արտադրության համաշխարհային առաջատարը, իր «մեծ հիասթափությունն» է հայտնել ԱՄՆ-ի նման գործողությունների կապակցությամբ։

2018 թվականի մարտին Չինաստանի կողմից մտավոր սեփականության գողության վերաբերյալ ԱՄՆ առևտրի ներկայացուցչի հետաքննության արդյունքում պարզվել է, որ Չինաստանը օգտագործում է խտրական պրակտիկա, որը վնասում է ամերիկյան առևտրին։ Մարտի 22-ին Դոնալդ Թրամփը որոշել է նախապատրաստել և հրապարակել մաքսատուրքերի ցուցակը, որոնք կբարձրացվեն հետաքննության արդյունքների կապակցությամբ, ինչպես նաև հետաքննություն նախաձեռնել Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության շրջանակներում բացահայտված փաստերի վերաբերյալ և մտածել ԱՄՆ տնտեսության ռազմավարական ճյուղերում ՉԺՀ-ի ներդրումների սահմանափակմանն առնչվող միջոցառումների մասին։

Ապրիլի սկզբին հրապարակվել է մոտ 1300 ապրանքների ցուցակ, որոնց ներմուծման մաքսատուրքերը Չինաստանից պետք է ավելանան 25%-ով։ Ցուցակը ներառել է մի շարք ապրանքներ՝ էլեկտրոնիկա, ինքնաթիռների պահեստամասեր, արբանյակներ, բժշկական ապրանքներ, սարքավորումներ և այլն, որոնց Չինաստանից ԱՄՆ ներմուծման ընդհանուր ծավալը կազմում էր մոտ 50 միլիարդ դոլար։

Ապրիլի 1-ին Չինաստանը պատասխանել է ամերիկացիների գործողություններին՝ լրացուցիչ մաքսատուրքեր սահմանելով ԱՄՆ-ից ներկրվող մսի, մրգերի և այլ ապրանքների համար։ Մասնավորապես, խոզի մթերքի և ալյումինե ջարդոնի համար սահմանվել է 25% մաքսատուրք, շուրջ 120 տարբեր ապրանքների համար (ընկույզից մինչև խնձոր և հատապտուղ)՝ 15% մաքսատուրք։ ԱՄՆ-ից Չինաստան նման ապրանքների ներմուծումը 2017 թվականին կազմել է 3 միլիարդ դոլար։

2018 թվականի հունիսի 15-ին լուրեր են տարածվել ԱՄՆ նախագահի կողմից Չինաստանից 50 միլիարդ դոլար ընդհանուր արժողությամբ մի շարք ապրանքների համար 25% մաքսատուրքեր սահմանելու նախապատրաստման մասին։ Մաքսատուրքերը պայմանավորված են ինչպես ամերիկյան արտադրողի պաշտպանությամբ, այնպես էլ Չինաստանի՝ մտավոր իրավունքների խախտման մեղադրանքներով։

Առևտրային պատերազմը մինչև 2018 թվականի հուլիսի 6-ը հանգեցրել է նրան, որ Չինաստանը և ԱՄՆ-ը 68 միլիարդ դոլար արժողությամբ ապրանքների վրա առևտրային մաքսատուրքեր են սահմանել։ «Թրամփի որոշումը Չինաստանին առևտրային պատերազմ հայտարարելն է», - Բլումբերգին ասել է Վեյ Ցզիանգոն։

2018 թվականի օգոստոսի 8-ին ՉԺՀ Պետխորհրդին առընթեր մաքսային տուրքերի կոմիտեն որոշում է ընդունել 2018 թվականի օգոստոսի 23-ից 25 տոկոսի չափով լրացուցիչ մաքսատուրքեր սահմանել մոտ 16 միլիարդ դոլար ընդհանուր արժողությամբ ամերիկյան ապրանքների համար։

2018 թվականի օգոստոսի 23-ին ԱՄՆ կառավարությունը Չինաստանից ներմուծվող ապրանքների համար սահմանել է 25% մաքսատուրք, ցանկում ներառված է 279 անուն չինական արտադրանք՝ 16 միլիարդ դոլար ընդհանուր արժեքով։ Նույն օրը՝ օգոստոսի 23-ին, Չինաստանը հայց է ներկայացրել Առևտրի համաշխարհային կազմակերպություն (ԱՀԿ)՝ կապված ԱՄՆ ներմուծման մաքսատուրքերի այս սահմանման հետ։

2018 թվականի վերջից մինչև 2019 թվականի սկիզբը ակտիվ բանակցություններ են ընթացել։

2019 թվականի մայիսի 10-ին ԱՄՆ-ն ավելացրել է չինական արտադրանքի մաքսատուրքը ընդհանուր առմամբ 200 միլիարդ դոլարով։ Չինական արտադրանքի մաքսատուրքերի ավելացումից հետո ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է ամերիկյան արտադրողներին ՉԺՀ տարածքից դուրս բերելու մտադրության մասին։

2019 թվականի հունիսի 28-ին ԱՄՆ նախագահ Թրամփը հանդիպել է Չինաստանի նախագահ Սի Ցզինպինի հետ G-20 գագաթնաժողովի շրջանակներում։

2019 թվականի օգոստոսի 23-ին ԱՄՆ-ն հայտարարել է, որ հոկտեմբերի 1-ից Չինաստանից 250 միլիարդ դոլար արժողությամբ ապրանքները, որոնք ներկայումս ենթակա են 25% մաքսատուրքի, ենթակա կլինեն 30% մաքսատուրքի։ ՉԺՀ-ից մնացած 300 միլիարդ դոլարի արտադրանքը, որը հարկվել է 10% սակագներով, կհարկվի 15% սակագներով։

### Սանկցիաներ ընդդեմ «Հուավեյի»

«Հուավեյ» (Huawei) ընկերությունը կասեցրել է ԱՄՆ-ում միաձուլումների և ձեռքբերումների ցանկացած գործարքը։

«Հուավեյ» ընկերության ֆինանսական տնօրեն Մեն Վանչժոուի ձերբակալվել է (2018 թվականի դեկտեմբեր)՝ ամերիկյան առևտրային պատժամիջոցները խախտելու մեղադրանքով։

2019 թվականի մայիսին բրիտանական ARM-ը, ԱՄՆ իշխանությունների ցուցումով, կասեցրել է բոլոր հարաբերությունները Հուավեյի հետ (դա սահմանափակել է իր սեփական Kirin պրոցեսորներ արտադրելու նրա հնարավորությունը)․ ամերիկյան ընկերություններին Հուավեյի հետ համագործակցելու արգելք է նաև Google-ը (Android OS-ի թարմացումների արգելում, Google-ի ծառայություններ և Google Play հավելվածների խանութ մուտքի արգելում), Intel, Qualcomm և այլ ամերիկյան ընկերություններ։

Վաշինգտոնը նաև պատժամիջոցներ է սահմանել ՉԺՀ-ում չիպերի խոշորագույն արտադրողի՝ SMIC ընկերության նկատմամբ՝ զրկելով նրան սարքավորումներից, տեխնոլոգիաներից և ամերիկյան ընկերություններին կիսահաղորդիչներ վաճառելու հնարավորությունից (դա հանգեցրել է նրան, որ վախենալով նոր սահմանափակումներից և լինելով մոլորակի գլխավոր գործարանը՝ Չինաստանը կտրուկ, 50%-ով (2021 թվականի առաջին եռամսյակում), ավելացրել է չիպերի գնումները Թայվանում, որը չիպերի հիմնական համաշխարհային արտադրողն է)։

### Կարգավորման փորձեր

2019 թվականի հոկտեմբերին ԱՄՆ-ն և Չինաստանը առևտրի ոլորտում մասնակի համաձայնության են հասել. Պեկինը համաձայնել է մեծացնել ամերիկյան գյուղատնտեսական արտադրանքի գնումները, ԱՄՆ-ն իր կողմից գնացել է չինական ներմուծման առևտրային մաքսատուրքերի թուլացման։

2019 թվականի նոյեմբերին Չինաստանի առևտրի նախարարության խոսնակ Գաո Ֆենգը հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ն և Չինաստանը պայմանավորվել են աստիճանաբար նվազեցնել ապրանքների մատակարարման փոխադարձ տուրքերը։ Նրա խոսքով՝ սակագները կնվազեն նույն տեմպով և նույն ծավալով։

2020 թվականի հունվարի 15-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը և ՉԺՀ Պետական խորհրդի փոխվարչապետ Լյու Հեն համաձայնագիր են ստորագրել երկկողմ առևտրային վեճերի կարգավորման գործարքի առաջին փուլի մասին։ Գործարքի առաջին փուլը կոչված է «ապահովելու ԱՄՆ-ի մտավոր սեփականության անվտանգությունը», «դադարեցնելու տեխնոլոգիաների հարկադիր փոխանցումը», «զգալիորեն ընդլայնելու ամերիկյան գյուղատնտեսական ոլորտը», «վերացնելու խոչընդոտները ամերիկյան ֆինանսական հատվածի համար», «դադարեցնելու արժութային մանիպուլյացիան Չինաստանի կողմից», «վերականգնելու հավասարակշռությունը ամերիկա-չինական առևտրային հարաբերություններում», «արդյունավետորեն կարգավորելու [երկկողմ] վեճերը առևտրում»։ Առևտրային համաձայնագրի ծավալը 2020 թվականին կգերազանցի 200 միլիարդ դոլարը և տարեկան կաճի։

2020 թվականի օգոստոսի 19-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հրաժարվել է բանակցություններ վարել չինական կողմի հետ՝ ՉԺՀ-ին մեղադրելով ամբողջ աշխարհում COVID-19 վիրուսի տարածման մեջ։

2021 թվականի հունվարին ԱՄՆ հեռացող նախագահ Դոնալդ Թրամփը որոշում է կայացրել սահմանափակել ցանկացած տրանսակցիա չինական ութ հավելվածների սեփականատերերի հետ՝ ներառյալ *Alipay* և *WeChat Pay* վճարային համակարգերը։

Նախագահի պաշտոնից Թրամփի հեռանալուց անմիջապես հետո ՉԺՀ-ի իշխանությունները որոշում են կայացրել պատժամիջոցներ սահմանել ԱՄՆ 28 քաղաքացիների, այդ թվում՝ Դոնալդ Թրամփի օրոք պետքարտուղար Մայք Պոմպեոյի և առևտրի հարցերով Թրամփի խորհրդական Փիթեր Նավարոյի նկատմամբ՝ ՉԺՀ-ի ներքին գործերին միջամտելու և չինական շահերը խաթարելու համար։

2021 թվականի հունվարի 29-ին չինական Xiaomi ընկերությունը հայց է ներկայացրել ԱՄՆ պաշտպանության նախարարության և ԱՄՆ ֆինանսների նախարարության դեմ՝ ընկերությանը Չինաստանի կառավարության շահերից ելնելով գործող չինական ընկերությունների սև ցուցակից հանելու համար։

2021 թվականի մարտի 19-ին Անքորիջում (Ալյասկա, ԱՄՆ) տեղի է ունեցել ԱՄՆ կառավարության ներկայացուցիչների (ի դեմս՝ Պետդեպարտամենտի ղեկավար Էնթոնի Բլինքենի, ԱՄՆ նախագահի ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջեյք Սալիվանի) և ՉԺՀ արտաքին գործերի նախարար Վան Իի և պետական խորհրդական Յան Ցզեչի հանդիպումը։ Դրա արդյունքներով չինական կողմը դժգոհություն է հայտնել և հայտարարել ԱՄՆ ներկայացուցիչների կողմից արձանագրության խախտման մասին։

Տես նաև
-------

* ԱՄՆ-ի տնտեսություն
* Չինաստանի տնտեսություն
* Դոնալդ Թրամփի տարիֆային քաղաքականություն
* Ամերիկա-չինական հարաբերություններ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Trump accuses China of 'raping' US with unfair trade policy» (անգլերեն). BBC.com. 02.05.2016. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հոկտեմբերի 4-ին. Վերցված է 04.10.2018-ին.
2. ↑  Jeremy Diamond (02.05.2016). «Trump: 'We can't continue to allow China to rape our country'» (անգլերեն). CNN.com. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունվարի 15-ին. Վերցված է 04.10.2018-ին.
3. 1 2 3  «Office of U.S. Trade Representative. The People's Republic of China» (անգլերեն). Office of U.S. Trade Representative (ustr.gov). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ ապրիլի 29-ին. Վերցված է 04.10.2018-ին.
4. ↑  Lesley Wroughton, Jeff Mason (14.08.2017). «Trump orders probe of China's intellectual property practices» (անգլերեն). Reuters.com. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հոկտեմբերի 5-ին. Վերցված է 05.10.2018-ին.
5. ↑  Tom DiChristopher (23.01.2018). «Trump's solar tariffs could put the brakes on rapid job growth in renewable energy» (անգլերեն). CNBC.com. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հունվարի 23-ին. Վերցված է 13.09.2018-ին.
6. ↑  «President Trump Approves Relief for U.S. Washing Machine and Solar Cell Manufacturers» (անգլերեն). Office of the U.S. Trade Representative (ustr.gov). Jan 2018. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ մարտի 2-ին. Վերցված է 13.09.2018-ին.
7. ↑  Jethro Mullen (2018 թ․ հունվարի 23). «China blasts Trump's new trade tariffs» (անգլերեն). CNN Money. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ սեպտեմբերի 13-ին. Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 13-ին.
8. ↑  «President Trump Announces Strong Actions to Address China's Unfair Trade» (անգլերեն). Office of the U.S. Trade Representative (ustr.gov). March 2018. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ օգոստոսի 25-ին. Վերցված է 05.10.2018-ին.
9. ↑  Donald J. Trump (22.03.2018). «Presidential Memorandum on the Actions by the United States Related to the Section 301 Investigation» (անգլերեն). Whitehouse.gov. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հոկտեմբերի 9-ին. Վերցված է 05.10.2018-ին.
10. ↑  «US publishes list of 1,300 Chinese goods worth US$50b to be targeted by tariffs» (անգլերեն). The Straits Times(www.straitstimes.com). 04.04.2018. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ մայիսի 13-ին. Վերցված է 05.10.2018-ին.
11. ↑  Nyshka Chandran, Everett Rosenfeld (01.04.2018). «China announces it's imposing new tariffs on 128 US products» (անգլերեն). CNBC.com. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 05.10.2018-ին.
12. ↑  «США и Китай обложили товары друг друга пошлинами. Начало торговой войны?». Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 19-ին. Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 9-ին.
13. ↑  Трамп подписал меморандум о введении торговых ограничений против Китая Archived 2018-07-13 at the Wayback Machine. // РБК, 22 марта 2018
14. ↑  «Крупнейшая в истории»: Трамп развязал войну Archived 2018-07-10 at the Wayback Machine. // Газета.Ru
15. ↑  Цитируется по Удар на $60 միլիարդ։ чем обернется торговая война между Китаем и США Archived 2018-07-09 at the Wayback Machine. // РБК
16. ↑  Китай подал иск в ВТО из-за новых пошлин США Archived 2018-10-21 at the Wayback Machine. // РБК
17. ↑  Екатерина Логачева (2019 թ․ մայիսի 20). «Трамп заявил об уходе американских компаний из КНР из-за пошлин» (ռուսերեն). Известия. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ մայիսի 20-ին. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 21-ին.
18. ↑  «Трамп сообщил о позитивных перспективах заключения торгового соглашения с КНР» (ռուսերեն). www.kommersant.ru. 2019 թ․ հունիսի 30. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հուլիսի 1-ին. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 1-ին.
19. ↑  «Китай выразил протест США из-за повышения пошлин на импорт продукции из КНР». 2019 թ․ օգոստոսի 23. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ օգոստոսի 24-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 24-ին.
20. ↑  Пока в Европе и Штатах встают автозаводы, Китай готовит "революцию" Archived 2021-05-03 at the Wayback Machine. // Вести.ру
21. ↑  США и Китай договорились Archived 2019-10-12 at the Wayback Machine. // Лента. Ру, 11 октября 2019
22. ↑  США и Китай достигли важных торговых соглашений Archived 2019-10-12 at the Wayback Machine. // Взгляд, 12 октябр 2019
23. ↑  США и Китай договорились договориться // *Коммерсантъ*. Архивировано из первоисточника 23 Սեպտեմբերի 2020.
24. ↑  «Трамп отложил торговые переговоры с Китаем». *РБК* (ռուսերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ օգոստոսի 19-ին. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 19-ին.
25. ↑  Трамп ввел новые санкции против китайских компаний Archived 2021-01-06 at the Wayback Machine. // Лента.ру, 6 января 2021
26. ↑  «МИД Китая объяснил решение о санкциях против членов администрации Трампа». РИА Новости. 21 января 2021 года. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 28-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 22-ին.
27. ↑  Arjun Kharpal (2021 թ․ փետրվարի 1). «Xiaomi sues U.S. to overturn Chinese military designation and share investment ban». *CNBC* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ փետրվարի 1-ին. Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 1-ին.
28. ↑  «США и Китай обменялись резкостями в начале встречи на Аляске». *Forbes.ru* (ռուսերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 21-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 24-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* ԱՄՆ-ից Չինաստանի կախվածությունն ավարտվեց // Взгляд, 2019 թվականի հունվարի 9 (ռուս.)
* Ռուսաստանն ու Չինաստանը կարող են ծնկի բերել ԱՄՆ-ին // Взгляд, 2019 թվականի հունիսի 6 (ռուս.)
* Ինչպես է Պեկինը շրջանցում ամերիկյան արգելքները առևտրային պատերազմում // РИА Новости, 2019 թվականի հունիս (ռուս.)
* *Վլադիսլավ Ինոզեմցև*. Բրեստի աշխարհը չինարեն։ Չինաստանի հետ առևտրային պատերազմում ԱՄՆ-ի հաղթանակի պատճառների և հետևանքների մասին // Газета.Ru, 22.01.2020 (ռուս.)
* Չինաստանի իշխանությունները ևս մեկ անգամ ԱՄՆ-ի վարչակազմին դատի են տվել ԱՀԿ-ին՝ նրա վեճերը լուծող մարմնին // 16.12.2022 (ռուս.)
* Bridgewater Associates ֆոնդի հիմնադիր՝ Դալիո․ Չինաստանը հաղթում է ԱՄՆ-ի հետ առևտրային պատերազմում // Известия, 2023 փետրվարի 15 (ռուս.)