**Մադամ Տյուսոյի թանգարան**, մոմե արձանների թանգարան Լոնդոն քաղաքի Մերիլեբոն թաղամասում, որն ունի մասնաճյուղեր 14 քաղաքներում (2013 թվականի տվյալներով)՝ Ամստերդամ, Լաս Վեգաս, Նյու Յորք, Լոս Անջելես, Հոնկոնգ, Շանհայ, Վաշինգտոն, Վիեննա և Բեռլին։ Այն հիմնել է քանդակագործ Մարի Տյուսոն։

Պատմություն
-----------

Մարի Տյուսոն (1761-1850), օրիորդական ազգանունը՝ Գրոսհոլց (Grosholts), ծնվել է Ստրասբուրգ քաղաքում, նրա մայրը աշխատել է դոկտոր Ֆիլիպ Կյորտիսի մոտ, որպես սպասուհի։ Կյորտիսը մոմե մոդելների քանդակագործ էր։ Նա սովորեցնում է Մարի Տյուսոյին մոմե քանդակագործության արվեստը։ 1765 թվականին Մարին քանդակում է Լյուդովիկոս XV-ի սիրուհու՝ Մարի Ժաննա Դյուբարիի արձանը։

Ֆիլիպ Կյորտիսի մոմե արձանների առաջին ցուցահանդեսը տեղի ունեցավ 1770 թվականին և մեծ հաջողության արժանացավ։ 1776 թվականին ցուցահանդես է տեղի ունենում Փարիզում, Պալե Ռոյալում։ Հաջորդ ցուցահանդեսը կայանում է 1782 թվականին Դյու Տամպլ բուլվարում, որը դարձավ *Սարսափների սենյակի* նախատիպը։

1777 թվականին Մարիա Տյուսոն ստեղծում է իր առաջին մոմե արձանը (Վոլտեր), այնուհետև հաջորդում են Ժան-Ժակ Ռուսոն և Բենջամին Ֆրանկլինը։ Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ նա ստեղծում է թագավորական ընտանիքի մահվան դիմակները։ 1794 թվականին, Ֆիլիպ Կյորտիսի մահից հետո, նրա հավաքածուն անցնում է Մարի Տյուսոյին։

1802 թվականին Մարի Տյուսոն տեղափոխվում է Լոնդոն։ Անգլո-ֆրանսիական պատերազմի պատճառով Մարի Տյուսոն իր հավաքածուի հետ մեկտեղ չի կարողանում վերադառնալ Ֆրանսիա և ստիպված է լինում մեկնել Մեծ Բրիտանիա և Իռլանդիա։ 1835 թվականին նա հիմնադրում է իր առաջին մշտական ցուցահանդեսը Լոնդոնի Բեյքեր-սթրիթ փողոցում։ Նրա թանգարանի կորիզը *Սարսափների սենյակն* էր։ Ցուցադրության մի մասում ֆրանսիական հեղափոխության զոհերի, մարդասպանների և այլ հանցագործների քանդակներն էին։

Ժամանակի ընթացքում հավաքածուն համալրվել է բազմաթիվ անվանի մարդկանց մոմե արձաններով, որոնցից են ծովակալ Նելսոնը և Վալտեր Սքոթը։

1884 թվականին հավաքածուն տեղափոխվում է Մերիլեբոն-ռոուդ։ 1925 թվականի հրդեհի պատճառով բազմաթիվ արձաններ ոչնչացան։ Բայց արձանների կաղապարները չէին վնասվել, և հնարավոր եղավ վերականգնել արձանները։

Մադամ Տյուսոյի թանգարանների գտնվելու վայրերը
--------------------------------------------

Մադամ Տյուսոի թանգարանը Ամստերդամում
### Ամերիկա

* Լոս Անջելես
* Լաս Վեգաս
* Վաշինգտոն

Մադամ Տյուսոյի թանգարանը Վաշինգտոնում
* Նյու Յորք
* Կանադա

### Եվրոպա

* Ամստերդամ
* Բեռլին

Մադամ Տյուսոյի թանգարանը Բեռլինում
* Վիեննա
* Լոնդոն

### Ասիա

* Բանգկոկ
* Հոնկոնգ
* Շանհայ
* Տոկիո

### Ավստրալիա

* Սիդնեյ

Պատկերասրահ
-----------

### Թանգարանի նմուշներից

* Քնած գեղեցկուհինՔնած գեղեցկուհին
* Մադամ ՏյուսոՄադամ Տյուսո
* Ադոլֆ ՀիտլերԱդոլֆ Հիտլեր
* Ալֆրեդ ՀիչքոքԱլֆրեդ Հիչքոք
* The BeatlesThe Beatles
* Արքայազն ՉարլզԱրքայազն Չարլզ
* Չարլի ՉապլինՉարլի Չապլին
* Դիանա արքայադուստր ՈւելսիԴիանա արքայադուստր Ուելսի
* Ջոն ՈւեյնՋոն Ուեյն
* Ջոնի ԴեփՋոնի Դեփ
* Քիրա ՆայթլիՔիրա Նայթլի
* Քայլի ՄինոուգՔայլի Մինոուգ
* Լեդի ԳագաԼեդի Գագա
* Մերիլին ՄոնրոՄերիլին Մոնրո
* Մառլոն ԲրանդոՄառլոն Բրանդո
* Նելսոն ՄանդելաՆելսոն Մանդելա
* Փիրս ԲրոսնանՓիրս Բրոսնան
* Սարդ մարդըՍարդ մարդը
* Անջելինա ՋոլիԱնջելինա Ջոլի
* Բեննի ՀիլլԲեննի Հիլլ
* Եղիսաբեթ IIԵղիսաբեթ II

Արտաքին հղումներ
----------------

* Madame Tussauds - Պաշտոնական կայքը
* Կյանքի պատմությունը Մարի Տյուսոյի Archived 2013-10-13 at the Wayback Machine.
* Վիրտուալ շրջագայություն Մադամ Տյուսոյի թանգարանում Archived 2014-07-26 at the Wayback Machine.