recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Կառլո Դոլչի** (մայիսի 25, 1616(1616-05-25)[…], Ֆլորենցիա - հունվարի 17, 1686(1686-01-17)[…], Ֆլորենցիա), ֆլորենտական բարոկկո դպրոցի իտալացի նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Դեռ մանուկ հասակում Կառլոն արտասովոր նկարչական ձիրք է դրսևորել, և ծնողները նրան ուղարկել են ուսանելու Ջակոպո Վինյալիի գեղարվեստի դպրոցում։ 1640-ական թվականների սկզբներին նկարիչ Գվիդո Ռենիի նկարելու «լուսավոր-մուգ» եղանակի ազդեցությամբ իր կտավներին հաղորդել է առավել ինտենսիվ, գունագեղ արտահայտություն։ Տասը տարի անց՝ 1650-ական թվականներին ավելի մեծ ուշադրություն է նվիրել նկարի ետին պլանում մարդկային կերպարանքների գծապատկերմանը։ Այդ և հետագա տարիներին զարգացրել է 
վաղ Վերածննդի դարաշրջանի դասականներ Ֆիլիպո Լիպպիի և Պիետրո Պերուջինոյի վարպետության ավանդույթները։ Կյանքի վերջին տարիներին Կառլո Դոլչին իր կերպարներին պատկերել է առավելապես անշարժ ու ծանր՝ ասես ցանկանալով ընդգծել դրանց առնչությունը կրոնին։

Ընտիր կտավներ
-------------

«Բարդի ընտանիքը — I» - 1631 թ. Ֆլորենցիա, պալացցո Պիտտի

«Բարդի ընտանիքը — II» 1632 թ. Ֆլորենցիա, պալացցո Պիտտի

«Սուրբ Անդրեասի չարչարանքները» - 1641 թ. Ֆլորենցիա, պալացցո Պիտի

«Պահապան հրեշտակ» - Ֆլորենցիա, Կորսինի պատկերասրահ

«Ինքնանկար» - 1674 թ. Ֆլորենցա, Ուֆֆիցի պատկերասրահ

«Մարիամ Մագթաղինացի» - 1660/1670 թթ. Ուֆֆիցի պատկերասրահ,

«Ծաղիկներով նատյուրմորտ» - 1665/1670 թթ. Ֆլորենցիա, Ուֆֆիցի պատկերասրահ

«Այնոլֆո դի Բարդի» - 1632 թ. Ֆլորենցիա, Ուֆֆիցի պատկերասրահ

Պատկերասրահ
-----------

* Հովհաննես Ավետարանիչ, 1647, Մոսկվա, Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարան (Մոսկվա)*Հովհաննես Ավետարանիչ*, 1647, Մոսկվա, Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարան (Մոսկվա)
* Այնոլֆո դը Բարդի, 1632, Ֆլորերնցիա, Պիտտի*Այնոլֆո դը Բարդի*, 1632, Ֆլորերնցիա, Պիտտի
* Սուրբ Անդրեասի չարչարանքները, 1646, Ֆլորենցիա, Պիտտի*Սուրբ Անդրեասի չարչարանքները*, 1646, Ֆլորենցիա, Պիտտի
* Մարիամ Մագթաղինացի, 1644-46,Սանկտ Պետերբուրգ, Էրմիտաժ*Մարիամ Մագթաղինացի*, 1644-46,Սանկտ Պետերբուրգ, Էրմիտաժ
* Ինքնանկար,Ֆլորենցիա 1674, Ուֆֆիցի*Ինքնանկար*,Ֆլորենցիա 1674, Ուֆֆիցի
* Մարիամ Մագթաղինացի, 1660-70, Ֆլորենցիա, Ուֆֆիցի*Մարիամ Մագթաղինացի*, 1660-70, Ֆլորենցիա, Ուֆֆիցի
* Սուրբ Ցիցիլիա, 1670, Սանկտ Պետերբուրգ, Էրմիտաժ*Սուրբ Ցիցիլիա*, 1670, Սանկտ Պետերբուրգ, Էրմիտաժ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2 3 4  Carlo or Carlino Dolci — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2 3 4  Discogs — 2000.
4. ↑  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
5. ↑
6. ↑  Union List of Artist Names — 2021.
7. ↑  «Иоанн Евангелист»։ *Итальянская живопись VIII-XX веков из собрания ГМИИ им. А. С. Пушкина*։ Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարան (Մոսկվա)։ Վերցված է 2016-05-19
**Հոբելյանական կամուրջ** (ռուս.՝ Юбилейный мост), հետիոտնային բացովի կամուրջ Կալինինգրադում, Պրեգոլյա գետի վրա։ Կամուրջը բացվել է 2005 թվականի հուլիսի 1-ին, քաղաքի 750-ամյա հոբելյանի կապակցությամբ և անվանվել այս հոբելյանի պատվին։ Կամուրջը կապում է Օկտյաբրսկայա և Էպրոնովսկայա փողոցները։ Կամուրջը «Ռիբնայա դերեվնյա» համալիրի մի մասն է։ Կամրջի նախագծի հեղինակն է ճարտարապետ Ալեքսանդր Բաշինը։

Կամուրջը կառուցվել է պատերազմի ընթացքում ավերված Կայսերական կամրջի սյուների վրա (գերմ.՝ Kaiserbrücke):

Կամրջի նկարագրություն
---------------------

Կամուրջը եռաթռիչք է, միջին թռիչքը բացվում է նավերի անցման համար։ Կամրջի ընդհանուր երկարությունը մոտավորապես 70 մետր է, որից 24 մետր կողային թռիչքներում, 18,5՝ միջինում։

Հոբելյանական կամուրջը կառուցվել է 1905 թվականին կառուցված նախկին Կայսերական (Kaiser-Brucke) կամրջասյուների վրա, ավերվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում և հետագայում չի վերականգնվել։ Իր նախորդի համեմատ, Հոբելյանական կամուրջը որոշ չափով նեղ է (6 մետր 11 մետրի փոխարեն) և ավելի բարձր, ինչը հնարավորություն է տալիս փոքր նավերին անցնել առանց կամրջի բացվելու։ Սակայն Հոբելյանական կամրջի ընդհանուր տեսքը հիշեցնում է Հոբելյանական կամրջին։

Կամուրջը զարդարված է ցանցկեն լապտերներով և ցանկապատով։

Ըստ հաշվարկի՝ կամուրջը պետք է դիմակայի 6-7 հոգու յուրաքանչյուր քառակուսի մետրի համար։ Կամուրջը փորձարկելու համար ութ տոննա քաշով երկու դատարկ կամազներ քշեցին։ Սա միակ դեպքն էր, երբ կամրջով մեքենաներ են շարժվել։

Կամրջի մոտ կա կամրջատուն, որտեղ կա կամրջի մասերի միմյանցից զատման մեխանիզմներ։

Տես նաև
-------

* Քյոնիգսբերգի յոթ կամուրջները

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Достопримечательности Калининграда

Արտաքին հղումներ
----------------

* Галина ВИННИЦКАЯ, Антон ХОМЕНКО, Андрей ГЕРАСЬКИН. Юбилейный счёт пошёл на часы // газета «Каскад» N 114 стр. 2,3 от 30.06.05
Պոլիստիրոլային փրփրապլաստ
**Փրփրապլաստներ**, բջջավոր կառուցվածքով գազալցված պլաստմասսաներ։ Ունեն պնդացած փրփուրի կառուցվածք։ Բաղկացած են փակ կամ հաղորդակցվող գազալցված բջիջներից։ Վերջիններս երբեմն անվանում են ծակոտապլաստներ։ Ըստ փրփրապլաստների հիմքը կազմող պոլիմերի տեսակի ու մակրոկառուցվածքի ձևի, դրանց հատկությունները փոփոխվում են լայն տիրույթում, խտությունը՝ 1,0-ից մինչև 960 կգ/մ3, աշխատանքային ջերմաստիճանը՝ –70-ից մինչև +150 °C, ձգման ամրությունը՝ 0,010-ից մինչև 98 Մն/մ2։ Տարբերում են էլաստիկ, կոշտ և կիսակոշտ փրփրապլաստներ։ Հատուկ խումբ են կազմում, այսպես կոչված, ինտեգրալ փրփրապլաստները, որոնց մակերևույթը ծածկված է միաձույլ կեղևով։ Փրփրապլաստներ ստանալու համար պատրաստում են պոլիմերային (օլիգոմերային) հիմքով խառնուրդ, որին ավելացնում են փրփրեցնող նյութ (օրինակ, պինդ գազագոյացուցիչներ, դյուրաեռ հեղուկներ կամ իներտ գազեր) և ստացված խառնուրդը տաքացնում մինչև պոլիմերի ապակիացման ջերմաստիճանից մի քանի աստիճան բարձր ջերմաստիճաններ։ Այդ ջերմաստիճաններում գազագոյացուցիչը քայքայվում կամ գոլորշիանում է և փրփրեցնում պոլիմերային հիմքը։ Փրփրեցված զանգվածը ձևավորվում է կաղապարներում՝ պնդացմամբ կամ սառեցմամբ։ Արտադրվում են 0,02–2 մմ (երբեմն նաև3–5 մմ) չափերի ծակոտիներով փրփրապլաստներ։ Մեծ կիրառություն ունեն պոլիուրեթանների, պոլիստիրոլի, պոլիվինիլքլորիդի, պոլիօլեֆինների, ֆենոլպլաստների, ամինապլաստների, էպօքսիդների հիմքով փրփրապլաստները։ Փրփրապլաստներ լայնորեն կիրառվում են ինքնաթիռաշինության ու նավաշինության, տրանսպորտային և քիմիական մեքենաշինության մեջ, շենքերի ու տեխ․ կառույցների շինարարությունում, իսկ որոշ տեսակներ՝ նաև ռադիո– և էլեկտրատեխնիկայում։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11956614p · LCCN: sh85103134 · NDL: 00564606 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 378)։*  |
**Գյուղատնտեսական բույսերի վնասատուներ**, մշակաբույսերը վնասող կամ ոչնչացնող կենդանիներ։ Հայաստանում տարածված է 600-700 տեսակ, նեմատոդներ, կողինջներ (փափկամարմիններ), միջատներ (ամենից շատ), տզեր, մկնանման կրծողներ և այլն։ Կան միակերներ (ոլոռի, լոբու ընդակեր բզեզները), սակավակերներ՝ սնվում են 1 ընտանիքի պատկանող բույսերով (օրինակ՝ շվեդ, ու հեսեևյան ճանճերը), և առավել վնասակար բազմավերներ՝ սնվում են բազմաթիվ ընտանիքների պատկանող բույսերով (օրինակ՝ մորեխները, **ճռիկներ**ը, սկամարմինները, որոշ թիթեռներ և այլն)։ Հացահատիկային բույսերին վնասում են դաշտամկները, ավազամկները, մոխրագույն համստերիկը, սև և մոխրագույն առնետները, եվրոպական գետնասկյուռը, լվիճները, տրիպսները, հացահատիկի գնայուկ բզեզը, բվիկը, կրիայիկը և այլն։

Պտղատու ծառատեսակների վնասատուներ
---------------------------------

Պտղատու ծառատեսակներին և խաղողենուն մեծ վնաս են հասցնում խնձորենու և տանձենու տերևոլոր լվիճները, սովորական տերևալվիկները, տզերը, պտուղների սերմնակերները, ոսկե, մայիսյան և անդրկովկասյան բզեզները, բալենու ճանճը, սալորենու հաստոտիկը, դեղձենու ոսկեբզեզը, խաղողի ողկուզակերը, պտղակերը, ծաղկակերը, տերևոլոր բզեզը և այլն։

Ընդավորների վնասատուներ
-----------------------

Ընդավորներին վնասում են պալարակեր երկարակնճիթ բզեզը, ոլոռի սերմնակերը և լվիճը, լոբու սերմնակերը, ոստայնատիզը, երկարակնճիթ բզեզը և այլն։
Տեխնիկական մշակաբույսերից կարտոֆիլին վնասում են կոլորադյան բզեզը, կարտոֆիլի ցեցը, ցողունային նեմատոդը, լարաթրթուրները և այլն, ճակնդեղին՝ սովորական երկարակնճիթը, ճակնդեղի մլուկը, ճանճը, նեմատոդը, լվիճը և այլն, ծխախոտին՝ ծխախոտի տրիպսը, լվիճը, աշնանային և այլ բվիկներ, սովորական իշախառանչը (արջուկ) և այլն, ցանովի խոտաբույսերին՝ առվույտի ֆիտոնոմուսը, սերմնակերը, մլուկը, կորնգանի ծերատողը, բանջարաբոստանային բույսերին՝ իշախառանչը, կրծող բվիկները, կաղամբի լվիճը, ցեցը, ճերմակաթիթեռը, սոխի ճանճը, ցողունային նեմատոդը, լոլիկի ժանգատիզը, սեխի ճանճը և այլն։

Պայքարի միջոցներ
----------------

Պայքարի միջոցները, ագրոտեխնիկական (վնասատուների նկատմամբ կայուն սորտերի ստեղծում, ճիշտ ցանքաշրջանառություն, խնամքի ժամկետների ճիշտ ընտրություն), կենսաբանական (վնասատուների դեմ իրենց իսկ մակաբույծների և գիշատիչների օգտագործում, մանրէակենսբ. պատրաստուկների կիրառում), ֆիզիկամեխանիկական (թակարդների, որսացանցերի կիրառում, ձվերի և թրթուրների ձմեռային բների ոչնչացում և այլն), քիմիական (միջատասպանների, ֆումիգանտների, տզասպանների օգտագործում և այլն), կենսաֆիզիկական ևկենսաքիմիական (ջերմության, լույսի, ռադիոակտիվ, գամմա ճառագայթների և քիմ. պատրաստուկների կիրառում և այլն)։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Ղազախական գրականությունը** Առավել հին հերոսական պոեմներում («Կոբլանդը», «Եր-Տարգըն», «Ալփամըս» և այլն) երգվել են ժողովրդի անկախության համար մարտնչող դյուցազունների քաջագործությունները։ Հայտնի են եղել նաև «Կոզի-Կորպեշ և Բայան-Սլու», «Կըզժիբեկ» քնարա-էպիկական պոեմները։ 16-րդ դարում հայտնի են ակիններ Ասան-Կայգն, Դոսպամբետը, Շալկիիզը։ ժողովրդականություն է վայելել Բուքարա-ժրաու Կալկամանովը (1693-1787, այլ աղբյուրներով՝ 1686-1799)։ 18-19-րդ դարերի սահմանագծում ղազախական մշակույթի զարգացման նոր փուլ սկսվեց՝ կապված Ղազախստանի մեծ մասի Ռուսաստանին միանալու հետ։ 19-րդ դարի 2-րդ կեսին ակիններ Բիրժան Կոժագուլովը (1834-1897), Ասետ Նայմանբաևը (1862-1924), բանաստեղծուհի Սառա Տաստանբեկովան, Ջամբուլ Ջաբաևը (1846-1945) և ուրիշներ զարգացրին այտըսը (ժողովրդական երգիչների մրցույթներ)՝ ոչ միայն որպես բանաստեղծական մրցության ձև, այլև ճնշման դեմ ուղղված, արդարությունը պաշտպանող հասարակական կարծիքն արտահայտելու միջոց։ 19-րդ դարի կեսերին առաջացավ ղազախական լուսավորականությունը, որի ներկայացուցիչներից են ազգագրագետ ու բանահավաք Չոկան Վալիխանովը (1835-1865), գրող Իբրայ Ալթընսարինը (1841-1889), որը ռուսական գրի հիմքի վրա մշակել է ղազախական այբուբենը, բանաստեղծ դեմոկրատ Աբայ Կունանբաևը (1845-1904)՝ ղազախական գրավոր ռեալիստական գրականության հիմնադիրը։ Նրա ավանդույթները 20-րդ դարի սկզբին շարունակել են Սուլթանմահմուտ Տորայգըրովը (1893-1920), Սաբիթ Դոնենտաևը (1894-1933), Սպանդիյար Կուբեևը (1878-1956) և ուրիշներ։ Ղազախական սովետական գրականության սոցիալիստական ռեալիզմի հիմնադիրներն են բանաստեղծ հեղափոխական Սակեն Սեյֆուլլինը (1894-1939), բանաստեղծներ Բայմագամբետ Իզտոլինը (1899-1921), Իլիաս Զանսուգուրովը (1894-1937), արձակագիրներ Բեիմբետ Մայլինը (1894-1939), Մուխթար Աուեզովը (1897-1961) Սաբիթ Մուքանովը (1900-1973)։ 1920-ական թվականներին կեսերին ղազախական գրականությունը համալրվեց բանաստեղծներ Ի․ Բայզակովի (1900-1946), Ա․ Թոք մագամբետովի (ծնվել է՝ 1905), Կ․ Աբդուքադիրովի (1903-1964), Թ․ Ժարոկովի (1908-1965), արձակագիրներ Դ․ Մուսթաֆինի (ծնվել է՝ 1902), Գ․ Մուսրեպովի (ծնվել է՝ 1902) և ուրիշների անուններով։ Այդ շրջանում ղազախական գրականությունը դարձավ սոցիալիստական շինարարության պաթոսն արտացոլող բազմաժանր գրականություն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Ուլուպապ կամ Ուլուբաբ**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում։

Աշխարհագրական տեղեկություններ
-----------------------------

Գտնվում է շրջկենտրոն Ասկերանից 30 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք, Ասկերանի ու Մարտակերտի շրջանների սահմանագլխին։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Անվանումն առաջացել է Հասան Ջալալյանների տոհմից սերված խոշոր հողատեր` Ուլի պապի անունից, ի դեպ տվյալ գյուղը նրա նստավայրն է եղել։ Ուլուպապը Արցախի հին բնակավայրերից է։ Մաս­նակիորեն կատարված հետախուզական աշխատանքների ժամանակ քարեդարյան շրջանի մարդու գործունեության հետքեր են արձանագրված ինչպես Արցախի մի շարք գյուղերում, այնպես էլ` Ուլուպապ գյուղի անտառում տեղակայված Պախրայի-կարան քարանձավնե­րում։ 1263 թվականին այստեղ կառուցվել է եկեղեցի, որն այժմ ոչ բարվոք վիճակում է։ 1920 թվականին այստեղ կար 60 տուն, 300 բնակիչ։ Ուլուբաբ գյուղում է ծնվել հայ խորհրդային փիլիսոփա, Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր պրոֆեսոր, ԽՄԿԿ անդամ` Հրաչիկ Շաքարյանը։

Ուլուբաբ գյուղի մոտ է գտնվում Սուրբ Գևորգ վանքը, որը նաև երբեմն կոչվում է գյուղի անունով։ Այն կառուցվել է Շահնշահ Աշոտ թագավորի որդու կողմից՝ հայկական տոմարով 712թ.-ին (1263թ.), բայց տարբեր ժամանակաշրջաններում բազմիցս վերակառուցվել է։

Ուլուբաբը Հայրենական մեծ պատերազմում
------------------------------------

Հայրենական մեծ պատերազմին այս գյուղից մասնակցել է 55 մարդ, զոհվել են 22-ը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արցախի տարածքները համարվում են օկուպացված Ադրբեջանի կողմից. ԱՀ ԱԺ հայտարարությունը, *(արխիվացված 05․04․2021թ․)*
2. ↑  Արցախի պատմություն։ Հնադարից մինչև մեր օրերը/Նախնադարյան հասարակությունը Արցախում
3. ↑  Ճանաչե՛նք Արցախը. Ասկերան
4. ↑  Ս.Մելքումյան, Լեռնային Ղարաբաղ, Երևան, 1990 թ. էջ 143


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
ԼՂՀ Ասկերանի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Ասկերան** |
|  |
| Գյուղեր | Ակնաղբյուր • Այգեստան • Աստղաշեն • Ավետարանոց • Արմենակավան • Բերքաձոր • Դահրազ • Դահրավ • Դաշուշեն • Իվանյան • Լուսաձոր • Խանձք • Խաչեն • Խաչմաչ • Խնածախ • Խնապատ • Խնձրիստան • Խրամորթ • Ծաղկաշատ • Կարմիր գյուղ • Հարավ • Հիլիս • Հովսեփավան • Մադաթաշեն • Մխիթարաշեն • Մոշխմհատ • Նախիջևանիկ • Ներքին Սզնեք • Նորագյուղ • Շոշ • Ջրաղացներ • Պատարա • Ռև • Սառնաղբյուր • Սարդարաշեն • Սարուշեն • Սղնախ • Վարդաձոր • Վարազաբուն • Վերին Սզնեք • Ուղտասար • Ուրուխաչ • Փառուխ • Քարագլուխ • Քյաթուկ • Քռասնի | Ասկերանի շրջանը ԼՂՀ քարտեզին |

 |
**Ձևայնացում**, իմացությաև որևէ բովանդակային բնագավառ (կշռադատություն, ապացուցում, ինֆորմացիայի դասակարգում, տեսություն և այլն) ձևային համակարգի կամ հաշվի տեսքով ներկայացնելը։

Զարգացում
---------

Ձևայնացումը հանդես է եկել մտածողության ու լեզվի հետ մեկտեղ։ Նրա հետագա զարգացումը կապված է գրերի գյուտի, մաթեմատիկական սիմվոլիկայի ստեղծման, իսկ ավելի ուշ՝ իմացության տարբեր բնագավառներում մաթեմատիկական մեթոդների ներթափանցման հետ։ Այդ պրոցեսին մեծ չափով նպաստել է նաև տրամաբանության ձևայնացումը։

Արդի մակարդակով ձևայնացումը հենվում է որոշակի վերացությունների իդեալականացման և նշանային լեզվի բազայի վրա։ Ձևայնացման շնորհիվ ինտուիցիայով պայմանավորված փաստարկումներն ու ըմբռնումները փոխարինվում են որոշակի ու միանշանակ սահմանումներով ու արտածման կանոններով, որը և հնարավորություն է տալիս համակարգել գիտելիքները, բացահայտել տեսության դրույթների միջև եղած բոլոր կապերը, միարժեք կերպով ձևակերպել պրոբլեմները, ճշգրտել ապացուցումները։

Ձևայնացման ընթացքում բացահայտ կերպով ներկայացվում են բոլոր տրամաբանական կապերն ու անցումները, ուստի տեսությունները կորցնում են իրենց ինտուիտիվ ակնհայտ բնույթը և հավաքությունը։

Ձևայնացումը սահմանափակված է որոշակի շրջանակներով։ Մինչև վերջ ձևայնացվել կարող են միայն պարզագույն կառուցվածք ունեցող տեսությունները։ Ավելի «հարուստ» տեսությունները ձևայնացնելիս, նրանցում միշտ մնում է որոշ բովանդակային «մնացորդ», այսինքն, բովանդակային տեսակետից ճշմարիտ, բայց ձևայնորեն չապացուցվող դրույթներ։ Ձևայնացման դերը ներկայումս մեծ մասամբ կապված է գիտությունների «կիբեռնետիկացման» հետ, երբ մեքենայական լուծումներ են որոնվում այնպիսի պրոբլեմների համար, որոնց լուծումը ավանդաբար համարվել է մարդկային բանականության մենաշնորհը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 699)։*  |
**Շախմատի տախտակի վրա ցորենի խնդիր**, մաթեմատիկական խնդիր, որտեղ հաշվարկվում է, թե որքա՞ն ցորեն կլինի շախմտի տախտակի վրա, եթե առաջին վանդակին դրվի մեկ ցորեն և յուրաքանչյուր հաջորդ վանդակի վրա երկու անգամ ավելին, քան նախորդի վրա։


Հաշվի առնելով, որ տախտակն ունի 64 վանդակ, կրկնապատկելով ցորենի քանակը յուրաքանչյուր հաջորդ վանդակի վրա, բոլոր 64 վանդակների վրայի ցորենի հատիկների գումարը որոշվում է հետևյալ արտահայտությամբ՝

{\displaystyle T\_{64}=1+2+4+\cdots +2^{63}=\sum \_{i=0}^{63}2^{i}=2^{64}-1,}
ինչը կազմում է 18 446 744 073 709 552 000
:

Խնդրի աղբյուրներ
----------------

Սիսսա
Չնայած խնդրի մանրամասների նկարագրությունը տարբեր աղբյուրներում տարբերվում է, էությունը մնում է անփոփոխ։ Ըստ լեգենդի, երբ շախմատի ստեղծողը՝ հնդիկ մաթեմատիկ և փիլիսոփա Սիսսան, իր գյուտը ներկայացնում է թագավորին, նրան այնքան է դուր գալիս խաղը, որ նա թույլ է տալիս գյուտարարին ընտրել իր պարգևը։ Իմաստունը թագավորին խնդրում է վճարել իրեն շախմատի տախտակի առաջին վանդակին դնելով մեկ ցորեն, երկրորդին՝ երկու, երրորդին՝ չորս և այդպես շարունակ, կրկնապատկելով ցորենի քանակն ամեն հաջորդ վանդակի վրա։ Թագավորը՝ չունենալով մաթեմատիկական գիտելիքներ, արագ համաձայնվում է, նույնիսկ փոքր-ինչ վիրավորվելով գյուտի ոչ այնքան բարձր գնահատման համար, և հրամայում է գանձապետին հաշվել ու գյուտարարին հանձնել անհրաժեշտ քանակությամբ ցորենը։ Սակայն, երբ մեկ շաբաթ անց գանձապետը չի կարողանում ներկայացնել հաշվարկը, թագավորը հետաքրքրվում է ուշացման պատճառով։ Գանձապետը ցույց է տալիս հաշվարկները և ասում, որ վճարել հնարավոր չէ, այդ կարելի է անել միայն ծովերն ու օվկիանոսները չորացնելուց և այդ ամբողջ տարածքը ցորեն ցանելուց հետո։

Ցորենի այդ քանակը մոտ 1800 անգամ գերազանցում է ցորենի մեկ տարվա համաշխարհային բերքի ցուցանիշը (2008-2009 գյուղատնտեսական տարվա բերքը կազմել է 686 մլն տոննա), այսինքն գերազանցում է մարդկության պատմության ընթացքում հավաքված ցորենի ամբողջ բերքի ցուցանիշը։ Ցորենի հատիկների քանակը կազմում է Ավոգադրոյի թվի մոտ 0,0031%-ը։ Զանգվածի միավորներով. եթե ընդունենք, որ մեկ ցորենահատիկն ունի 0,065 գրամ զանգված (Troy grain [тройское зерно]: 1 gr = 0,06479891 g), ապա շախմատի տախտակի ամբողջ ցորենի զանգվածը կազմում է 1200 միլիարդ կամ 1,2 տրիլիոն տոննա.

{\displaystyle {\frac {18446744073709551615\times 0{,}065~{\mathrm {g} }}{(1000000~{\mathrm {g} }/{\mathrm {t} })}}\approx 1{,}2\cdot 10^{12}~{\mathrm {t} }.}:

Տես նաև
-------

* Թղթի ծալման սահմանը
* Մորի օրենք
* Շենոնի թիվ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Международный Совет по зерну(МСЗ). Обзор рынка зерновых
2. ↑  Կաղապար:Ll

Գրականություն
-------------

* *Я. И. Перельман* Легенда о шахматной доске // Живая математика. — 8-е изд. переработаное и дополненное. — M.: Наука, 1967. — С. 87—91.
* Raymond Kurzweil (1999). The Age of Spiritual Machines, Viking Adult. ISBN 0-670-88217-8.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «One telling of the fable»
Վոլֆգանգ Պաուլի
**Պաուլիի էֆեկտ**, արտահայտություն, որը կապված է ավստրիացի տեսական ֆիզիկոս Վոլֆգանգ Պաուլիի ներկայությամբ տեխնիկական սարքավորման խորհրդավոր ու զվարճալի ձախողման հետ։ Տերմինը առաջարկվեց այն դեպքերից հետո, երբ նրա ներկայությամբ փորձնական սարքավորումները դադարում էին գործել կամ նույնիսկ խափանվում էին։

Պաուլիի էֆեկտը չպետք է շփոթել Պաուլիի սկզբունքի հետ, որը քվանտային մեխանիկայի հիմնարար սկզբունքներից է։ Ըստ այս սկզբունքի՝ երկու նույնական ֆերմիոններ (կիսաամբողջ սպինով մասնիկներ) չեն կարող միաժամանակ գտնվել միևնույն քվանտային վիճակում։

Այնուամենայնիվ, Պաուլիի էֆեկտը կատակով համարվել է Պաուլիի երկրորդ արգելման սկզբունք, ըստ որի գործող սարքը և Պաուլին չեն կարող միաժամանակ գտնվել նույն սենյակում։ Հետաքրքիրն այն է, որ Պաուլին ինքն էլ համոզված էր, որ Պաուլիի էֆեկտը միայն կատակ չէ, այլ իրականություն։

Պաուլին ֆիզիկայում հայտնի է որպես պերֆեկցիոնիստ։ Չսահմանափակվելով միայն իր աշխատանքներով՝ նա միշտ քննադատում էր նաև աշխատակիցների սխալները։ Պաուլին հաճախ աշխատանքները բնութագրում էր «ընդհանրապես սխալ»։

Զվարճալի դեպքեր Վոլֆգանգ Պաուլիի մասին
--------------------------------------

Պաուլիի կոլեգաները կատակում էին՝ ասելով․ «Մահից հետո Պաուլին Աստծո մոտ ընդունելության է արժանանում։ Նա հարցնում է Աստծուն, թե ինչո՞ւ է նուրբ կառուցվածքի հաստատունը հավասար 1/137։ Աստված գլխով է անում, մոտենում գրատախտակին և սկսում սարսափելի արագությամբ հավասարումներ գրել։ Պաուլին գոհունակությամբ դիտում է, սակայն շուտով սկսում է ժխտականորեն ցնցել գլուխը»։

Պատմում են, որ մի անգամ ֆիզիկայի դասաժամին Պաուլիի ուսուցիչը գրատախտակին սխալ է թույլ տալիս, որը երկար ժամանակ չի կարողանում գտնել։ Վերջապես, հուսահատված, ի մեծ ուրախություն աշակերտների, նա ասում է․ «Պաուլի, ասեք վերջապես, թե ինչ սխալ եմ արել։ Դուք հավանաբար վաղուց գտել եք այն»։

Մեկ այլ անեկդոտ է, երբ գերմանացի ֆիզիկոս, քվանտային մեխանիկայի հիմնադիրներից մեկը՝ Վերներ Կարլ Հայզենբերգը, Պաուլիին ներկայացնում է իր նոր տեսությունը։ Որպես պատասխան մի նամակ է ստանում, որտեղ քառակուսի էր նկարված և նշված էր «Ես կարող եմ նկարել Տիցիանի պես»։ Ներքևում մանր տառերով գրված էր․ «Միայն որոշ մանրամասներ չկան»։

Մի անգամ Գյոթինգենի համալսարանում, չնայած նրան, որ Պաուլին համալսարանում չէր, մի թանկարժեք սարք խափանվեց, առանց ինչ-որ լուրջ պատճառի։ Գյոթինգենի համալսարանի պրոֆեսոր, գերմանացի ֆիզիկոս Ջեյմս Ֆրանկը իր աշխատակցին կատակով ասեց, որ գոնե այդ անգամ Պաուլին անմեղ էր։ Սակայն պարզվեց, որ Պաուլին, Կոպենհագեն գնալու փոփարեն, փոխել է գնացքը դեպի Գյոթինգեն կայարան հենց այն ժամանակ, երբ տեղի է ունեցել սարքի խափանումը։ Այս պատահարը նկարագրված է ռուս ֆիզիկոս Գեորգի Գամովի «30 տարիներ, որոնք ցնցեցին ֆիզիկան» ("Тридцать лет которые потрясли физику") գրքում, որտեղ ասում է, որ ինչքան ավելի տաղանդավոր է ֆիզիկոսը, այնքան ավելի ուժեղ է ազդում Պաուլիի էֆեկտը։

Տես նաև
-------

* Մերֆիի օրենք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Պաուլիի սկզբունք։
2. ↑  Պաուլիի անհատականությունը
3. ↑  Effetto Pauli։ Aneddoti
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբաշիձե ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Վասիլի (Վասո) Ալեքսիի Աբաշիձե** (վրաց.՝ ვასო (ვასილ) აბაშიძე; ռուս.՝ Василий Абашидзе, նոյեմբերի 22 (դեկտեմբերի 4), 1854, Դուշեթ, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 9, 1926(1926-10-09), Թիֆլիս, ԽՍՀՄ), վրացի դերասան, ՎՍՍՀ ժողովրդական արտիստ (1922)։

Հայ դերասանուհի Մակո (Մարիամ) Սափարովա-Աբաշիձեի ամուսինը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է նոյեմբերի 22-ին (դեկտեմբերի 4),1854 թվական, Դուշեթում։ Վրացական դերասանական արվեստի ռեալիստական դպրոցի հիմնադիրներից։ Կերտել է սոցիալական սրությամբ, ազգային կոլորիտով բնութագրային, կատակերգական և վոդևիլային կերպարներ. Կարապետ (Գ. Էրիսթավիի «Ժլատ»), Գեուրք, Մկրտում (Անտոնովի «Արևի խավարումը Վրաստանում»), Ավետիք (Ցագարելու «Այլ են հիմա ժամանակները»), Զիմզիմով (Սունդուկյանի «Պեպո»), Ֆամուսով (Գրիբոյեդովի «Խելքից պատուհաս»), Խլեստակով (Գոգոլի «Ռևիզոր») և այլն։ Գրել և թարգմանել է պիեսներ, հիմնադրել (1885) և խմբագրել է «Թեատրի» վրացերեն առաջին թատերական ամսագիրը։ Աբաշիձեի հայ-վրացական թատերական կապերի ջատագովն էր, Գաբրիել Սունդուկյանի, Շիրվանզադեի, Հովհաննես Աբելյանի մտերիմը։ Տիրապետել է հայերենին (կինը՝ Մարիամ Սափարովա-Աբաշիձեն, և հոր մայրը հայ էին), խաղացել հայկական ներկայացումներում (Թիֆլիսի հայկական թատրոնի 35-ամյակին, 1893-ի, հունվարի 28-ին, «Դալալ Ղաղո» վոդևիլում՝ հայերեն)։ Հովհաննես Աբելյանի հետ ստորագրել է հայ-վրացական միացյալ թատերական շենք կառուցելու կոչը, 1908-ին ընտրվել է «Հայոց դրամատիկական ընկերության» պատվավոր անդամ։ Աբաշիձեի անունով է կոչվում Թբիլիսիի երաժշտական կոմեդիայի վրացական թատրոնը։

Մահացել է հոկտեմբերի 9-ին, Թբիլիսիում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Абашидзе Василий Алексеевич // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. — Т. 1 : А — Ангоб. — С. 12.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · Find A Grave · Rodovid |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17417 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 14)։*  |
**Անտենայի ուղղվածության դիագրամ** (ՈւԴ) է կոչվում այն կորը, որով բութագրվում է անտենայի հեռավոր գոտում ստեղծված էլեկտրամագնիսական դաշտի ինտենսիվության բնութագրի կախվածությունը տարածական անկյունից։ Նշանակվում է {\displaystyle f(\theta ,\phi )}

ՈւԴ նորմավորման դեպքում բոլոր {\displaystyle E(\theta ,\phi )} արժեքները բաժանվում են մաքսիմալ {\displaystyle E\_{m}}-ի վրա։ Պարզ է որ՝ {\displaystyle 0\leq F(\theta ,\phi )\leq 1}:

Հնարավոր է տարբերակել ՈւԴ-ի կոմպլեքս արժեքը։ Այդ դեպքում կլինի՝

{\displaystyle {\stackrel {\circ }{F}}\left(\theta ,\phi \right)={\frac {{\stackrel {\circ }{E}}\_{m}\left(\theta ,\phi \right)}{\max \_{\theta ,\phi }\left[\left|{\stackrel {\circ }{E}}\_{m}(\theta ,\phi )\right|\right]}}},
որտեղ {\displaystyle {\stackrel {\circ }{E}}\_{m}} —հեռավոր գոտում ամպլիտուդային վեկտորի կոմպլեք արժեքն է։

ՈւԴ սովորաբար բնութագրվում է ոչ միայն հարթ, այլ նաև եռաչափ պատկերով։ Պարզեցման համար ընդունված է ՈւԴ-ի երկու պրոեկցիա.

* Հորիզոնական (ազիմուտային)
* ուղղահայաց (ըստ տեղի անկյան)

Գոյություն ունեն ամպլիտուդային {\displaystyle A(\theta ,\phi )}, փուլային Δω(θ, φ) և հաճախականային {\displaystyle {\bar {P}}}↑↓(θ, φ) ՈւԴ։

ՈւԴ հիմնականում չափում են Е կամ Н հարթություններում։

Գրականություն
-------------

1. *Лавров, А. С.* Антенно-фидерные устройства: учеб. пособие для вузов / А. С. Лавров, Г. Б. Резников. — М.: «Советское радио», 1974. — 368 с.
2. *Дудник, П. И.* Многофункциональные радиолокационные системы: учеб. пособие для вузов / П. И. Дудник, А. Р. Ильчук [и др.]. — М.: Дрофа, 2007. — 283 с. — ISBN 978-5-358-00196-1
3. *Mahafza, B. R.* Radar Systems Analysis and Design Using MATLAB / Bassem R. Mahafza. — CHAPMAN&HALL/CRC, 2000. — 532 с. — ISBN 1-58488-182-8
|  |
| --- |
| **Մթնշաղային կապտաթիթեռ** |
| Մթնշաղային կապտաթիթեռՄթնշաղային կապտաթիթեռ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Թիթեռներ (Lepidoptera) |
| **Ընտանիք** | Կապտաթիթեռներ (Lycaenidae) |
| **Ցեղ** | **Phengaris** |
| **Տեսակ** | **Մթնշաղային կապտաթիթեռ** *(P. nausithous)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Phengaris nausithous***Bergsträsser, 1779 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Մթնշաղային կապտաթիթեռ** (լատ.՝ Maculinea nausithous), կապտաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

13-16 մմ (արուներ) և 12-15 մմ (էգեր) առջևի թևի երկարությամբ, ոչ խոշոր չափի թիթեռներ են։ Արուի թևերը, որոնք ունեն խիտ մգացված արտաքին եզր, վերևից մուգ կապույտ են՝ լավ արտահայտված են դիսկալ և հետդիսկալ պտերի շարքերով։ Թույլ արտահայտված դիսկալ պուտով էգը վերևից միատարր մուգ շագանակագույն է։ Դիսկալ և հետդիսկալ սև պտերի լավ արտահայտված նախշով թևերի ստորին մակերեսը միատարր մուգ շագանակագույն է։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում են Եվրոպայում, դեպի արևելք` մինչև Կենտրոնական Սիբիր, Փոքր Ասիայում, Կովկասում, Անդրկովկասում։ Հայաստանում հայտնի է ոչ շատ տեղերից՝ Ստեփանավան քաղաքի շրջակայքից (Լոռու մարզ), Սեմյոնովկա և Շորժա գյուղերից (Գեղարքունիքի մարզ) և Ծաղկաձորից (Կոտայքի մարզ)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են մարգագետիններում, անտառի վերին եզրերի տափաստանացած հատվածներում՝ 2000-2300 մ ծովի մակարդակից բարձր։ Հուլիսի կեսից մինչև օգոստոսի կեսը տալիս են մեկ սերունդ։ Երկրորդ-երրորդ հասակի թրթուրները մրջյունների միջոցով տեղափոխվում են մրջնանոց, որտեղ էլ ձմեռում են։ Ուտելով մրջյունների թրթուրներին և հարսնյակներին՝ ձմեռումից հետո ավարտում են սնվելը։ Հարսնյակավորվում են մրջնանոցում։

Պահպանություն
-------------

Ընդհատված արեալով, ոչ բարձր թվաքանակով հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։ Տեսակը ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում համեմատաբար բարվոք վիճակում գտնվող, սակայն կարող է հայտնվել վտանգված տեսակների թվում կարգավիճակով և Բեռնի կոնվենցիայի Հավելված երկուսում։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գուծոններն են հանդիսանում հողերի հերկումը, կերաբույսի ծաղկման շրջանում իրականացվող խոտհունձը, անասունների գերարածեցումը, ինքնաթիռներով անտառային տարածքների թունաքիմիկատներով մշակումը։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |
**Նուշի կաթ**, չբովված և աղացած նուշի ու ջրի խառնուրդից ստացվող ըմպելիք։ Ըստ իր համի՝ հիշեցնում է պրոտեինային ըմպելիքներ։ Նման է սոյայի կաթին և բուսական կաթի մյուս տեսակներին։

Միջին դարերում նուշի կաթը հաճախ կիրառվում էր հրուշակագործության մեջ՝ որպես կովի կաթի փոխարինիչ, քանի որ առանց սառնարանի դրա պիտանելիության ժամկետն ավելի երկար է, քան կենդանիների կաթի դեպքում։ Բացի այդ, այն կարելի էր օգտագործել պահքի ժամանակ։ Ռուսական կայսրությունում նուշի կաթը հայտնի էր օրշադ (օշարակ) անվամբ։

Նուշի կաթը կարող են խմել և սննդի պատրաստման մեջ կիրառել բուսակերները, ինչպես նաև այն մարդիկ, ովքեր չեն մարսում կենդանիների և սոյայի կաթը։ Այն չի պարունակում լակտոզա և խոլեսթերին։ Նուշի կաթը կալցիումի հիանալի աղբյուր է հանդիսանում։

Նուշի կաթի պատրաստում
---------------------

Քաղցր նուշն անհրաժեշտ է մի քանի ժամ պահել ջրի մեջ, որպեսզի այն փափկի։ Դրանից հետո անհրեշտ է այն մանրացնել ջրի հետ միասին, օրինակ՝ բլենդերի օգնությամբ։ Ստացված սպիտակ հեղուկն էլ հենց կլինի նուշի կաթը։ Հետո կաթն անհրաժեշտ է քամել։ Ստացված քուսպը սննդի մեջ կարելի է օգտագործել ճիշտ այնպես, ինչպես դա անում են սոյայի կաթի մզվածքի՝ օկարայի դեպքում։ Պատրաստի կաթի մեջ կարելի է ավելացնել բուրավետիչներ, կակաո, վանիլին, շաքարավազ, համեմունքներ, բայց պարտադիր չէ։

Նմանատիպ ըմպելիքներ
-------------------

* Օրչատա - Հարավային Ամերիկայում և Իսպանիայում տարածված ըմպելիք։
* Սին ժեն չա - նուշից և բրնձից պատրաստված չինական ըմպելիք։

Տես նաև
-------

* Նուշ
* Կաթ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Миндальное молоко // Кулинарная энциклопедия / О. Ивенская. — М.: Комсомольская правда, 2016. — Т. 20.
2. ↑  Себестоимость миндального молока значительно выше себестоимости соевого молока
3. ↑  Е. Молоховец. Подарок молодым хозяйкам. Изд-е 21-е. Тип. А. Л. Трунова и Ко, 1899. Стр. 89.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Receta de bebida de almendras en el *Viandier* de Taillevent.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անտոն Քոչինյանի կիսանդրի (այլ կիրառումներ)

**Անտոն Քոչինյանի կիսանդրի**, գտնվում է Լոռու մարզի Վահագնի գյուղի դպրոցի բակում։

Հեղինակ
-------

* Քանդակագործ՝ Սևո (Սարգիս Ղարիբյան)

Պատմություն
-----------

ՀԿԿ կենտկոմի առաջին քարտուղար, ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահ Անտոն Քոչինյանի ծննդյան 100-ամյակի հոբելյանական միջոցառումների շրջանակում Անտոն Քոչինյանի ծննդավայրում 2013 թվականի հոկտեմբերին Վահագնի գյուղի դպրոցի բակում տեղադրվեց պետական, կուսակցական գործչի կիսանդրին։ Հուշարձանի բացման արարողությանը ներկա էին Լոռու մարզպետ Արթուր Նալբանդյանը, Գուգարաց թեմի առաջնորդ Սեպուհ արքեպիսկոպոս Չուլջյանը, Անտոն Քոչինյանի պետական հոբելյանական հանձնաժողովի նախագահ Վլադիմիր Մովսիսյանը, փոխվարչապետ Արմեն Գևորգյանը, «Լոռվա ձոր» հայրենակցական միության նախագահ Սերգո Երիցյանը և պաշտոնատար այլ անձինք։

Անտոն Քոչինյանին նվիրված կիսանդրի կա նաև Երևանում (քանդակագործ՝ Տիգրան Արզումանյան)։

Տես նաև
-------

Անտոն Քոչինյանի կիսանդրի (Երևան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վահագնի գյուղում բացվեց Անտոն Քոչինյանի կիսանդրին
2. ↑  Մայրաքաղաքում բացվել է Անտոն Քոչինյանի կիսանդրին(չաշխատող հղում)
| **՞**Սզնի կեղծ տարատերև |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Վարդածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Վարդազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Սզնի |
|
|
| Տեսակ | Սզնի կեղծ տարատերև |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Cedrus pseudoheterophylla
A. Pօjark |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սզնի կեղծ տարատերև** (լատ.՝ Cedrus pseudoheterophylla), Վարդազգիներ ընտանիքի, Սզնի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ թուփ կամ ծառ է՝ 1.5֊3 մ բարձրությամբ։ Տերևները ներքևի կողմից մոմաշերտ ունեն, նկատելիորեն ավելի բաց գույնի են, քան վերևի կողմից։ Տերևների
բաժինները լայն են, միայն վերևի մասում ատամնաեզր են կամ ամբողջաեզր, մերկ կամ ցրված մազմզուկապատ, 3֊5-աբլթակ։ Կեղևը սկզբում բալակարմիր է, ավելի ուշ՝ մոխրավուն։ Ընձյուղները մերկ են։ Ծաղկաբույլերը փոքր են, հիպանթիումը մերկ է կամ մազմզուկապատ։ Պտուղները դարչնակարմրավուն

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Իրանում, Քուրդիստանում։ Մեր հանրապետության տարածքում հանդիպում է Վայքում, Արարատյան դաշտի նախալեռնային գոտում, Զանգեզուրում, Մեղրիում, որտեղ աճում է խիտ թփուտներում, քարքարոտ
լեռնալանջերում։

Կիրառություն
------------

Էկոլոգիական խումբը՝ IX: Մշակության հավանական շրջանները՝ 7֊14, 17֊32:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 380։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |
**Անգլիական գրականությունը** հիմնականում սկսվել է Անգլո-սաքսոնյան ժամանակաշրջանում, որն էլ կոչվում է Հին անգլերեն։ Նորմանների ներխուժումից հետո, 11-րդ դարի վերջում, ձևավորվեց Միջին անգլերենը։ Վաղ շրջանի Ժամանակակից անգլերենը սկսվեց 15-րդ դարի վերջին, զարգացավ ամբողջ աշխարհում՝ շնորհիվ Բրիտանական կայսրության, և տարածվեց ամբողջ աշխարհում 17-րդ դարից սկսած։

Առաջացման պատմություն
---------------------

Հին անգլիական կամ անգլո-սաքսոնյան գրականությունը գրվել է 5-6 դարերում Կելտական Բրիտանիան նվաճած գերմանական ցեղերի՝ անգլերի, սաքսերի, յուտերի և ֆրիզների ներխուժումից հետո։ Այս ժամանակաշրժանի ընթացքում գրվեցին էպիկական պոեմներ, քարոզներ, Աստվածաշնչի թարգմանություններ, եկեղեցական ներկայացուցիչների կենսագրություններ, իրավական աշխատանքներ, ժամանակագրություններ և հանելուկներ։ Այս ամենից պահպանվել են շուրջ 400 ձեռագրեր։
Վաղ ժամանակաշրջանի Անգլիայի մշակույթում բանավոր անգլերենը շատ ամուր էր և շատ գրական աշխատություններ գրվում էին ներկայացվելու համար։ Շատ հայտնի էին էպիկական պոեմները, որոնցից մի քանիսը պահպանվել են մինչ օրս։ «Բիովուլֆ» (անգլ.՝ անգլ.Beowulf) էպիկական պոեմը ազգային էպոս է համարվում Անգլիայում։

1066 թվականին Նորմանդացիների ներխուժումից հետո անգլո-սաքսոներենն ավելի քիչ օգտագործվեց և ֆրանսերենը դարձավ պառլամենտի,դատարանների և քաղաքակիրթ հասարակության ստանդարտ լեզու։ Այսուհետ նորմանների ղեկավարության ժամանակ ձևավորվեց միջին անգլերենը (1066-1500 թվականներ)։ Այս ժամանակաշրջանում կրոնական գրականությունը վերելք ապրեց:«Կլոր սեղանի ասպետները, Արթուր թագավոր» լեգենդը առաջին պատմական գործն էր։ Միջին անգլերենով Աստվածաշնչի թարգմանությունները նպաստեցին անգլերենը գրական լեզու դառնալուն։

Նոբելյան մրցանակակիրներ
-----------------------

* Rudyard Kipling (1907): ՄԹ
* Rabindranath Tagore (1913): Հնդկաստան
* W. B. Yeats (1923): Իռլանդիա
* George Bernard Shaw (1925): Իռլանդիա
* Sinclair Lewis (1930): ԱՄՆ
* John Galsworthy (1932): ՄԹ
* Eugene O'Neill (1936): ԱՄՆ
* Pearl S. Buck (1938): ՄԹ
* T. S. Eliot (1948): ՄԹ
* William Faulkner (1949): ԱՄՆ
* Bertrand Russell (1950): ՄԹ
* Winston Churchill (1953): ՄԹ
* Ernest Hemingway (1954): ԱՄՆ
* John Steinbeck (1962): ՄԹ
* Samuel Beckett (1969): Իռլանդիա
* Patrick White (1973): Ավստրալիա
* Saul Bellow (1976): ԱՄՆ
* Isaac Bashevis Singer (1978): ԱՄՆ
* William Golding (1983): ՄԹ
* Wole Soyinka (1986): Նիգերիա
* Joseph Brodsky (1987): ԱՄՆ
* Nadine Gordimer (1991): Հարավային Աֆրիկա
* Derek Walcott (1992): Արևմտյան Հնդկաստան
* Toni Morrison (1993): ԱՄՆ
* Seamus Heaney (1995): Իռլանդիա
* V. S. Naipaul (2001): ՄԹ
* J. M. Coetzee (2003): Հարավային Աֆրիկա
* Harold Pinter (2005): ՄԹ
* Doris Lessing (2007): ՄԹ
* Alice Munro (2013): Կանադա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Drabble 1996, p. 323.
2. 1 2  Robinson 2001a: ‘Like most Old English poems, Beowulf has no title in the unique manuscript in which it survives (British Library, Cotton Vitellius A.xv, which was copied round the year 1000 AD), but modern scholars agree in naming it after the hero whose life is its subject.’
**Վասիլի Արդամատսկի** (ռուս.՝ Василий Иванович Ардаматский, սեպտեմբերի 25 (հոկտեմբերի 8), 1911, Դուխովշչինա, Սմոլենսկի գավառ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 20, 1989(1989-02-20), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս լրագրող, կինոսցենարիստ, հայրենասիրական թեմայով գրված պատմական, արկածային ստեղծագործությունների հեղինակ։ ԽՄԿԿ անդամ (1943), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1949)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է ուսուցչի ընտանիքում։ Սովորել է Սմոլենսկի բժշկական ինստիտուտում։ 1929 թվականից աշխատել է տեղական ռադիոթերթում։ 1931-1932 թթ. Կարմիր բանակում ծառայելուց հետո տեղափոխվել է Մոսկվա և երեսուն տարի կյանքը կապել ռադիոլրագրությանը։ Գեղարվեստական արձակի առաջին գիրքը՝ «Уменье видеть ночью» (1942), պատմվածքների ժողովածուն է։ Հայրենական Մեծ պատերազմի ժամանակ եղել է զինվորական թղթակից:։

Վասիլի Արդամատսկու ակնարկների, պատմվածքների և վիպակների հիմնական թեման Հայրենական Մեծ պատերազմի տարիներին չեկիստների կատարած աշխատանքն է։

Վասիլի Արդամատսկին հայերեն
--------------------------

* «Սատուրնը» գրեթե չի երևում (վեպ), Ե. Հայպետհրատ, 1966, 751 էջ։ Ռուսերենից թարգմ.՝ Մ. Թութխալյան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Василий Иванович Ардаматский


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1032013990 · ISNI: 0000 0000 8085 7573 · LCCN: n83211183 · NKC: xx0003571 · NTA: 06812712X · NUKAT: n95019396 · SUDOC: 079578039 · VIAF: 6318196 · WorldCat VIAF: 6318196 |

 |

 |
**«Սինցզյան Ժաունժույ Ֆլային Թայգերս»** (չին.` 新疆广汇飞虎, անգլ.` *Xinjiang Guanghui Flying Tigers*), չինական պրոֆեսոնալ բասկետբոլային ակումբ, որն հանդես է գալիս Չինաստանի բասկետբոլի ասոցիացիայի (CBA) հյուսիսային դիվիզիոնում։ Տեղակայված է Սինցզյան երկրամասի Ուռումչի քաղաքում։ Տան հանդիպումներն ակումբն անցկացնում է «Հոնգշուան արենա» մարզապալատում։

Հիմնադրվել է 1999 թվականին։ 2004–2005 մրցաշրջանում ակումբը մրցաշրջանն ավարտում է գրավելով հյուսիսային դիվիզիոնի երրորդ տեղը, սակայն քառորդ եզրափակչում պարտվում է հարավային դիվիզիոնը ներկայացնող «Ցզյանսու Դրեգոնս» ակումբին։ 2005–2006 մրցաշրջանի ավարտին ակումբը գրավում է երկրորդ տեղը հյուսիսային դիվիզիոնում, սակայն քառորդ եզրափակչում կրկին պարտության մատնվում «Զցյանսուի» կողմից։

Նշմարելի բասկետբոլիստներ
------------------------

* Քենյոն Մարտին
* Մենգկե Բատիր
* Սու Յույանգ
* Քուինսի Դուբի
* Թիմ Փիքեթ
* Խուան Մենդես
* Փեթի Միլս
* Գանի Լավալ
* Իկե Դիոգու

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2009-06-15 at the Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Անտեսված կապտաթիթեռ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Թիթեռներ (Lepidoptera) |
| **Ընտանիք** | Կապտաթիթեռներ (Lycaenidae) |
| **Ցեղ** | **Polyommatus** |
| **Ենթացեղ** | **Agrodiaetus** |
| **Տեսակ** | **Անտեսված կապտաթիթեռ** *(P. zarathustra)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Polyommatus zarathustra***Eckweiler, 1997 |

**Անտեսված կապտաթիթեռ** (լատ.՝ Agrodiaetus neglectus), կապտաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

18-22 մմ առջևի թևի երկարությամբ ոչ խոշոր չափի թիթեռ է։ Մետաղական փայլով թևերի ընդհանուր երանգը կապույտ է, իսկ շատ ուժեղ արտահայտված եզրի մգացումը երբեմն հասնում է մինչև թևի միջին մասը։ Այս տեսակի էգը դարչնագույն է։ Թևերի ստորին մակերեսն ունի սեռին բնորոշ հետին թևերի վրա լավ արտահայտված սպիտակ մանրագիծ։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանի էնդեմիկ է։ Տարածված է Սյունիքի մարզի Մեղրու լեռնաշղթայի հարավային լանջերում՝ Լիճք գյուղի մոտ և Շվանիձոր գյուղից դեպի հյուսիս։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են ծովի մակարդակից 1400-1900 մ բարձրություններում և անտառի վերին եզրի չոր մարգագետիններում։

Տալիս են մեկ սերունդ։ Թռիչքը նկատվում է հուլիսի կեսից մինչև օգոստոսի կեսը։ Թրթուրը զարգանում է Astragalus robustus բույսի լոկալ ձևի տերևների վրա։ Ձմեռում են երկրորդ հասակի թրթուրները։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը բավական ցածր է, իսկ թվաքանակի փոփոխության միտումները՝ դեռ չբացահայտված։

Սպառնացող վտանգներից են անասունների գերարածեցումը և ենթակառուցվածքի զարգացումը (ճանապարհաշինություն)։

Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |
**Վասիլի Ալեքսեևի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Василию Алексееву), հուշարձան Ռուսաստանի Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում, որը նվիրված է Պուտիլովյան գործարանի բանվոր, ՌՍԴԲԿ Նարվայի շրջկոմի անդամ, Պետրոգրադի բանվորական երիտասարդության սոցիալիստական միության կազմակերպիչներից մեկին, Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակից, 1919 թվականին Գատչինայի հեղափոխական կոմիտեի նախագահ Վասիլի Պետրովիչ Ալեքսեևին։

Պատմություն
-----------

Տեղադրվել է Լենինգրադում, 1928 թվականին, Նարվսկի շրջանի (այժմ՝ Կիրովի շրջան) Ստաչկաների պողոտայում։ Վասիլի Ալեքսեևի հուշարձանը տեղադրվել է այն շենքի առջև, որտեղ 1917 թվականի օգոստոսին տեղի է ունեցել ՌՍԴԲԿ(բ) VI համագումարը, որի մասնակիցն է եղել Ալեքսեևը։

Քանդակագործն է Մատվեյ Խառլամովը (1870-1930)։

Հուշարձանը բրոնզե ձուլածո կիսանդրի էր՝ մոխրագույն ողորկված գրանիտից պատրաստված երկումետրանոց պատվանդանի վրա։ Կիսանդրու բարձրությունը 0,8 մետր էր։

Հուշարձանին արված մակագրությունը.

*«Վասյա Ալեքսեև  
Կոմերիտմիության հիմնադիրներից մեկը   
ծնվ.՝ 1897 թ.*մահ.՝ *1919 թ*.*»:*

Ստաչկաների հրապարակի վերակառուցման և Ա. Մ. Գորկու անվան մշակույթի պալատի կառուցման ընթացքում 1930-ական թվականներին հուշարձանը տեղափոխվել է Հունվարի 9-ի զբոսայգի։

Վանդալության ակտերի պատճառով կիսանդրին տեղափոխվել է Քաղաքային քանդակի պետական թանգարան, իսկ Հունվարի 9-ի զբոսայգում տեղադրվել է կիսանդրու գիպսե պատճենը։ Սանկտ Պետերբուրգի նահանգապետի 2000 թվականի մարտի 6-ի թիվ 227-р հրամանով հուշարձանը զրկվել է մոնումենտալ արվեստի պահպանվոող հուշարձանի կարգավիճակից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Распоряжение губернатора Санкт-Петербурга от 06.03.2000 N 227-р «Об исключении из числа памятников истории и культуры местного значения малоценных и утраченных объектов историко-культурного наследия»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Сакт-Петербург. Энциклопедия
**Հին քարի դարի միջին շրջանի բնական պայմաններ**, բնական պայմաններ, որոնք գործել են հին քարե դարի միջին շրջանում։ Միջին պալեոլիթի մշակույթը վերաբերում է մ. թ. ա. մոտավորապես 100.000 — 40.000 թվականներն ընդգրկող ժամանակաշրջանին և համապատասխանում է երկրի պատմության չորրորդական դարաշրջանի կեսերին՝ մինդել-ռիսյան միջսառցային և ռիսյան առավելագույն սառցապատման շրջաններին Ռիսյան մեծ սառցապատման փուլում Հայկական լեռնաշխարհի մի զգալի մասը ծածկվում է սառցե վիթխարի վահանով, որի հետքերն են մինչև այժմ էլ բևեռային շրջաններից հազարավոր կիլոմետրեր հարավ պահպանված մորենների հսկայական կուտակումները։
  
Հայաստանի լանդշաֆտը, բնական պայմանները, կլիման, բուսական ու կենդանական աշխարհն այդ շրջանում զգալիորեն փոխվում են։ Ռիսյան շրջանի վերջում Հայաստանի սառցակալումը հասնում է առավելագույն չափերի։ Սառցային ծածկույթը, հետզհետե մեծանալով, տարածվում է մինչև Մասիսի (Արարատի), Արագածի, Նեխ-Մասիքի (Սիփանի) և այլ գագաթներն ու լեռնաշղթաների լանջերը։ Սառցադաշտերի հարաճուն շարժման և դրան ուղեկցող նոր սառցակալման հետևանքով վերանում են անտառները, փոխվում տափաստանները, բաց տարածությունները դառնում են լանդշաֆտի գերակշռող տիպ։
Փոխվում է և կենդանական աշխարհը, անհետանում են այնպիսի կենդանիներ, ինչպիսիք են հին հարավային փիղը, մերկառնգեղջյուրը և մինչ այդ Հայաստանում գոյություն ունեցող հիպոպոտամը (գետաձի)։ Նախկին ջերմասեր կենդանիների փոխարեն Հայաստանի նախալեռներից հյուսիս հանդես են գալիս հյուսիսային ազնիվ ու հսկա եղջերուները, սառցային ժամանակի այլ կենդանիներ։ Այժմ Հայաստանի ֆաունայի բնորոշ ներկայացուցիչներ են դառնում մամոնտը (նախնական փիղ), բրդոտ ռնգեղջյուրը, վայրի ցուլը, գի­շատիչների բազմաթիվ տեսակներ և այլն, որոնց մնացորդները հայտնաբերվել են Հայաստանի ռիսյան շրջանի նստվածքներում։  
 Սակայն կյանքը շարունակում էր հարատևել սառցային հսկայածավալ մեռյալ անապատից դուրս, գետերի խիտ ցանցով կտրտված ցածրադիր հովիտներում ու դաշտերում։ Չնայած դաժան կլիմայական պայմաններին և երկարատև ձմռանը, գետերի առատորեն ոռոգվող հովիտները ամռանը հրաշալի արոտավայր են դառնում խոշոր և մանր եղջերավոր կենդանիների բազմաթիվ հոտերի համար։

Աղբյուրներ
----------

* Հայ Ժողովրդի Պատմություն էջ 78
**Էդվիգ** (անգլ.՝ Eadwig, մոտ 940, Ուեսեքս, Անգլիա - հոկտեմբերի 1, 959(0959-10-01), Գլոստեր, Անգլիա), Անգլիայի արքա 955-959 թվականներին։ Նրան նախորդել է Էդրեդ-ը, իսկ հաջորդել է Էդգարը։

Էդմունդ I արքայի և առաջին կնոջ՝ Էլգիվայի որդին է։

Կենսագրություն
--------------

Էդվիգը գահ բարձրացավ 14 տարեկան հասակում՝ իր քեռու՝ Էդրեդ արքայի մահից հետո։ Կառավարման սկզբնական շրջանում աքսորեց Դունստանին՝ արքունիքի գլխավոր խորհրդատուին։
Եթե հավատանք ժամանակագրությանը դա տեղի է ունեցել մինչև հայտնի եկեղեցականի հետ վեճը երիտասարդ թագավորի թագադրման արարողություն ժամանակ։ Քանի դեռ հավաքվածները գավաթ էին բարձրացնում նրա պատվին Էդվիգը լքեց խնջույքը և մեկուսացավ օրիորդ Էլֆգիվի հետ (ով հետագայում դարձավ նրա կինը)։ Վիրավորված թագավորի բացակայությամբ Դունստանը փնտրեց նրան և ուժով ետ բերեց։ Էդվիգը ի պատասխան թագավորական տիտղոսի դեմ այդպիսի անարգանքի մեղադրեց Դունստանին պետական միջոցները մսխելու մեջ և արտաքսում քահանային։

Այս քայլով Էդվիգը իր դեմ լարեց Դունստանի մեծաթիվ կողմնակիցներին։ 958 թվականին Մերսիայի և Նորթումբրիայի ազնվականները Օդօի և արքեպիսկոպոս Կենտերբերիսկի գլխավորությամբ թագավոր են հռչակում Էդգարին Էդվիգի փոքր եղբորը։ Հետո Օդօն ստիպեց Էդվիգին բաժանվել կնոջից` Էլֆգիվից, մինչև որոշ ժամանակ անց նրան ուղարկեցին Իռլանդիա։

959 թվականի Հոկտեմբերի 1-ին թագավորը մահացել է չպարզված հանգամանքներում տասնութ տարեկան հասակում։

Պատմություն
-----------

* Англо-саксонская хроника 920—1014 годов.
* «Էդվիգ»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage
2. 1 2  Kindred Britain
3. ↑  Բրոքհաուսի և Եփրոնի հանրագիտական բառարան «Էդվիգ»


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · WikiTree · WeRelate · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Օքսֆորդի կենսագրական · Catholic (1997—…) · Dictionary of National Biography · Notable Names Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1018553002 · ISNI: 0000 0000 2638 1324 · LCCN: n82228557 · NTA: 150639457 · VIAF: 21041827 · WorldCat VIAF: 21041827 |

 |
**Լեֆկա Օրի** (հուն․՝ Λευκά Όρη, *«սպիտակ լեռներ»*), լեռնաշղթա, որը գտնվում է Հունաստանին պատկանող Կրետե կղզու արևմտյան հատվածում, վարչականորեն՝ Խանիա տարածաշրջանային միավորի կամ նոմոսի կազմում։

Լեռան հունարեն անվանումը թարգմանաբար նշանակում է *«սպիտակ լեռ»*, որը կապված է Լեֆկա Օրիի գագաթի հավերժական ձյան հետ, որը պահպանվում է նույնիսկ ամռան ամիսներին (մինչև 2000 մմ)։

Լեռնաշղթան բաղկացած է դեպի արևմուտք ձգվող լեռնագագաթներից, որոնցից 58-ն ունեն ավելի քան 2000, իսկ 111-ը՝ 1500 մետր բարձրություն։ Ամենաբարձր լեռը Պախնեսն է՝ 2453 մետր բարձրությամբ։ Այն իր բարձրությամբ երկրորդն է Կրետե կղզում և իններորդն ամբողջ Հունաստանի տարածքում։

Լեֆկա Օրիի լանջերին փռված են ընդարձակ արոտավայրեր և լեռնային անապատներ։ Լեռնալանջերին գտնվում են նեղ և գեղատեսիլ կիրճեր։ Վերջիններիս միավորվում են ազգային պարկի մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Կրետե հոդվածը «Մոլորակի շուրջը» հանրագիտարանում
2. ↑  Το έργο 'οικοτόπων' ΦΥΣΗ 2000 στην Ελλάδα. Archived 2010-07-25 at the Wayback Machine.(հուն.)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 234377752 · WorldCat VIAF: 234377752 |

 |