**Մարտիրոս խան Դավիթխանյան** (1843 - 1905), իրանահայ գեներալ, բարերար, պրոֆեսոր, պարսկական կազակական բրիգադի շտաբի պետ, Ղաջարների արքունիքի թագավորական գվարդիայի կոմանդեր։ Նա ռուսերեն է սովորեցրել Իրանի թագավոր Նասր էդ Դին շահ Ղաջարին։

Վաղ կյանք
---------

 Լազարյան ճեմարան, Մոսկվա
Մարտիրոսը ծնվել է Սպահանում 1843 թվականին։ Սովորել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանում, որն ավարտել է գերազանցությամբ։ Այնուհետև նա վերադարձել է Իրան, որտեղ սկսել է դասավանդել ռուսերեն և ֆրանսերեն Դար ուլ-Ֆունուն դպրոցում՝ Իրանի առաջին ժամանակակից բարձրագույն համալսարանում։ Այնտեղ դասավանդել է 32 տարի։

Կարիերա
-------

 Պարսկական կազակական բրիգադը
1873 թվականին Մարտիրոսը սկսել է աշխատել պարսկական բանակում որպես գեներալ՝ միաժամանակ ծառայելով որպես ֆրանսերենի և ռուսերենի թարգմանիչ Հրատարակությունների նախարարությունում և հատուկ պետական թարգմանչական գրասենյակում։ 1879 թվականին, երբ ռուս սպաները ստանձնեցին պարսկական կազակական բրիգադի ուսուցանումը, Մարտիրոսը սկսեց աշխատել բրիգադում որպես թարգմանիչ։ Մարտիրոսը համառորեն բարձրացավ կարիերայի աստիճաններով և հասավ Ռայիս-է Արկան-է Հարբ կոչմանը, որը նշանակում է մարտական շարասյուների ղեկավար։ Հենց այս կոչումով նա նշանակվեց պարսկական կազակական բրիգադի շտաբի պետ. այդ պաշտոնը նա զբաղեցրեց 26 տարի։ Ղաջարների դարաշրջանի վերջում Մարտիրոսը դարձավ Ղաջարների արքունիքի թագավորական գվարդիայի հրամանատար։

Մարդասիրություն
---------------

 Մարտիրոս խան Դավիթխանյանն իր որդիների, այդ թվում՝ Էսկանդարի հետ, Դավիթխանյանների ապարանքի դիմաց
Մարտիրոսը մեծ հողատարածք է նվիրել Իրանի հայ համայնքին, որի վրա կառուցվել է եկեղեցի և Քուշեշ անունով մասնավոր դպրոցը։ Մարտիրոսը նաև Սպահանում մանկատուն է կառուցել և հայտնի է բազմաթիվ հայկական բարեգործական կազմակերպություններին իր մեծ նվիրատվություններով։ Նա իր առանձնատներից մեկի հետևում կառուցել է մեծ բաղնիք՝ բացառապես Թեհրանի հայերի օգտագործման համար։ Այս առաջարկը շատ առատաձեռն էր համայնքի համար, քանի որ այն ժամանակ հայերը մուսուլմանների կողմից համարվում էին անմաքուր, և նրանց արգելվում էր օգտվել քաղաքի հանրային բաղնիքներից։ Ժողովուրդը բաղնիքն անվանել է «Էմիրի բաղնիք»։

Երբ Մարտիրոսի դուստրը՝ Մարիամ Դավիթխանյանը, ամուսնացել է բանակի գլխավոր հրամանատար Ալեքսանդր խան Սեթխանյանի հետ, Մարտիրոսը նրա օժիտին ավելացրել է Իրանի ամենահին փողոցում գտնվող հսկայական առանձնատունը։ Գլխավոր շենքն ուներ հիսուն սենյակ։ Գույքում կային նաև բազմաթիվ առանձին շենքեր ընտանիքի անդամների համար, ինչպես նաև շուշանների լճակ, թենիսի չորս կորտ, ձիերի ախոռներ և վարդերի այգի։

Անձնական կյանք
--------------

Մարտիրոսը գրողների մեծ մասի կողմից հիշատակվել է որպես «Մադրոս»։ Թաղված է Թեհրանի Սուրբ Գևորգ եկեղեցում։ Ունեցել է երեք որդի, այդ թվում՝ գեներալ Էսկանդար խան Դավիթխանյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ismail Rain։ *Armenian Iranians*։ Iran: Amirkabir Publishing Institute
2. 1 2 3 4 5 6  Navasargian Alice (2012)։ *The Immortals*
3. ↑  Foundation Encyclopaedia Iranica։ «Welcome to Encyclopaedia Iranica»։ *iranicaonline.org* (en-US)։ Վերցված է 2021-08-19
4. ↑  *Strive for Freedom*։ Tehran: Novin Publications։ c. 1977
5. ↑  Baghdasarian Edik (October 15, 2018)։ «A Look at the History of the Armenians of Tehran»
6. ↑  Bamdad Mehdi։ *Biography of Iranian Men in the 12th, 13th, and 14th centuries*
7. ↑  «کلیسای گئورگ مقدس تهران»։ *شورای خلیفه گری ارامنه تهران* (fa-ir)։ Վերցված է 2021-08-20