**Ալֆիյա Ավզալովնա Ավզալովա** (թաթ.՝ Әлфия Афзал кызы Авзалова, հունվարի 15, 1933(1933-01-15), Ակտանիշ (գյուղ, Ակտանիշսկի շրջան), Թաթարստանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 15, 2017(2017-06-15), Կազան, Ռուսաստան), խորհրդային և ռուս-թաթար երգչուհի։ Թաթարական ԻԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, Թաթարական ԻԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ, Թաթարստանի ֆիլհարմոնիայի մենակատար, Գաբդուլլա Տուկայի անվան Թաթարստանի Հանրապետության պետական մրցանակի դափնեկիր, պարգևատրվել է «Թաթարստանի Հանրապետության առջև վաստակի համար» շքանշանով։

Կենսագրություն
--------------

Ալֆիյա Ավզալովան ծնվել է Թաթարստանի Հանրապետության Ակտանիշսկի շրջանի Ակտանիշ գյուղում։ Ալֆիյան որբացել է վաղ տարիքում. մայրը մահացել է, երբ նա 5 տարեկան էր։ Հայրը զոհվել է Հայրենական Մեծ պատերազմում։ Ալֆիյայի դաստիարակությամբ զբաղվել է մորաքույրը։

1957 թվականին Ալֆիյա Ավզալովան դարձել է Թաթարական պետական երգի և պարի համույթի մենակատար, կատարել Սուլթան Գաբյաշիի, Ալեքսանդր Կլյուչարյովի, Մանսուր Մուզաֆարովի, Զ. Խաբիբուլինի և բազմաթիվ այլ կոմպոզիտորների բարդ ստեղծագործություններ։ Նրա երգացանկում ներառված էին հնագույն և ժամանակակից ժողովրդական երգեր։ Վոկալային վարպետություն և նոտայական գրագիտություն նրան սովորեցրել է Ռաիսա Կարիմովնա Վոլկովան, որն այդ ժամանակ աշխատում էր Գաբդուլլա Տուկայի անվան Թաթարական պետական ֆիլարմոնիայի գեղարվեստական ղեկավար։ Համույթում մեկ տարի աշխատելուց հետո Ալֆիյա Ավզալովան ընդունվել է երաժշտական ուսումնարան, սակայն ութ ամիս անց ձայնը խզվել է։ Վերականգնելով ձայնը՝ նա զբաղվել է ինքնակրթությամբ և կրկին վերադարձել համույթ։ Այնուհետև, Թաթարական պետական ֆիլհարմոնիայի գեղարվեստական ղեկավարի առաջարկով, Ալֆիյա Ավզալովան ստեղծել է իր համերգային խումբը, որտեղ ընդգրկվել են «Կազան ուտլարի» էստրադային գործիքների անսամբլը՝ երգեհոնով, կիթառով, ստեղնաշարային գործիքներով, սինթեզատորով և պարային խմբով Քարիմ Գաբիդուլինի ղեկավարությամբ։

Համույթի հետ միասին Ալֆիյա Ավզալովան հյուրախաղերով հանդես է եկել Միջին Ասիայի և Մերձբալթիկայի հանրապետություններում, Մոսկվայում, Լենինգրադում և Ռուսաստանի բազմաթիվ քաղաքներում, ելույթներ է ունեցել Թաթարստանի և Բաշկորտոստանի նավթագործների, ԿԱՄԱԶ-ի շինարարների և գյուղի աշխատավորների համար։ Հյուրախաղերից յուրաքանչյուրը տևել է երկուսից երեք ամիս, որոնց ընթացքում նա տվել է հարյուրից ավելի համերգներ։

Առաջին մեծ հաջողությունը երգչուհին նվաճել է 1957 թվականին Մոսկվայում կայացած Թաթարական արվեստի և գրականության տասնօրյակի ընթացքում։

Մահ
---

Ալֆիյա Ավզալովան մահացել է Կազանում՝ կյանքի 85-րդ տարում, ծանր և երկարատև հիվանդությունից հետո։ Թաղված է Կազանում Թաթարական գերեզմանոցում։

Ստեղծագործություն
-----------------

Ալֆիյա Ավզալովայի ձայնի հնչերանգը լրիվ դիապազոնի ալտ է։ Երգել է աշխարհի 14 լեզուներով։ Երգչուհու և նրա ստեղծագործությունների մասին թաթարերեն լեզվով վավերագրական ֆիլմ է նկարահանվել «*Моң патшабикәсе*» («Երգի թագուհին»), որը ցուցադրվել է 2010 թվականին Կազանում (սցենարի հեղինակն է գրող, դրամատուրգ Թաթարստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ Ռաբիտ Բատուլլան)։

Պարգևներ
--------

* Թաթարական ԻԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1962)
* Թաթարական ԻԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1970)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի երկու շքանշան (առաջին անգամ` 1976)
* ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1983)
* Գաբդուլլա Տուկայի անվան Թաթարստանի Հանրապետության պետական մրցանակի դափնեկիր (1992)
* «Աշխարհի ժողովուրդների միջև խաղաղության ամրապնդման ուղղությամբ տարվող ակտիվ գործունեության համար» Խաղաղության պաշտպանության Խորհրդային կոմիտեի պատվոգիր (1960)
* «Թաթարական էստրադայի լեգենդ» պատվավոր մրցանակ (2008)
* Տեղադրվել է անվանական աստղ Կազանի աստղերի ծառուղում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "На 85-м году жизни скончалась татарская певица Альфия Авзалова". Արխիվացված է the original 2018 թ․ մարտի 24-ին. Retrieved 2019 թ․ հունիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  Как сообщила корреспондент информационного агентства «Татар-информ» Айсылу Хафизова, 17 июня в Казани состоялись похороны легендарной певицы татарской эстрады Альфии Авзаловой.

Գրականություն
-------------

* «Әлфия Авзалова: истәлекләр, әңгәмәләр, мәкаләләр, фоторәсемнәр» /Тоз. Р.Батулла. - Казань: Татарское книжное издательство, 2007. - 214 с. - 3000 д. - ISBN 978-5-298-01533-2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Альфия Авзалова: «Моң патшабикәсе»
* Альфия Авзалова отпразднует свой день рождения большим концертом
* Татар-информ. Альфия Авзалова признана «Легендой татарской эстрады»