**Ռոկեյա Սախավաթ Հոսեյն** (բենգալերեն՝ রোকেয়া সাখাওয়াত হোসেন; դեկտեմբերի 9, 1880(1880-12-09), Rangpur District, Բենգալյան նախագահություն, Բրիտանական Հնդկաստան, Բրիտանական կայսրություն - դեկտեմբերի 9, 1932(1932-12-09)[…], Կալկաթա, Բենգալյան նախագահություն, Բրիտանական Հնդկաստան, Բրիտանական կայսրություն), հայտնի է որպես **Բեգում Ռոկեյա**, բենգալացի նշանավոր ֆեմինիստ մտածող, գրող, մանկավարժ, պրոֆեսոր, կանանց հզորացման ուսուցիչ և քաղաքական ակտիվիստ՝ ի պաշտպանություն Արևելյան Բենգալիայից մուսուլման աղջիկների։

Ծագում և ընտանիք
----------------

Ռոկեյայի մանկության տան մնացորդները Ռանգպուրի Փայրաբանդ քաղաքում, նկարված 2012 թվական
Ռոկեյան ծնվել է 1880 թվականին Բենգալյան ազնվական մուսուլմանական ընտանիքում՝ Փայրաբանդ գյուղում։ Նրա նախնիները Թավրիզից գաղթել են Իրան Հնդկաստանում հարստություն ստեղծելու նպատակով։ Նրա հայրը՝ Զահիրուդին Մուհամադ Աբու Ալի Հայդար Սաբերը, զամինդար էր և բազմալեզու մտավորական, որն ամուսնացած է եղել չորս անգամ։ Նրա և Ռահաթունեսա Սաբերա Չաուդհուրանիի ամուսնությունից ծնվել է Ռոկեյան, որն ուներ երկու քույր և երեք եղբայր, որոնցից մեկը մահացել է մանկ հասակում։ Ռոկեյայի ավագ եղբայրը՝ Իբրահիմ Սաբերը և նրա ավագ քույրը՝ Կարիմունիսա Հանամ Չաուդհուրանին մեծ ազդեցություն են ունեցել նրա կյանքում։ Կարիմունեսան հակառակ իր ընտանիքի կամքի, որը նախընտրում էր արաբերենը և պարսկերենը որպես կրթության և հաղորդակցության միջոց, ցանկանում էր սովորել բենգալերեն։ Իբրահիմը դասավանդել է անգլերեն և բենգալերեն Ռոկեյաին և Կարիմունեսին։ Կարիմունեսան ամուսնացել է տասնչորս տարեկանում և հետագայում դարձել բանաստեղծուհի։ Նրա երկու որդիները՝ Աբդուլ Կարիմ Ղազնավին և Աբդուլ Հալիմ Ղազնավին դարձել են քաղաքական գործիչներ և բրիտանական իշխանությունների օրոք զբաղեցրել նախարարական պորտֆոլիոներ։

Ամուսնություն
-------------

Ռոկեյան ամուսնու՝ Սախավաթ Հոսեյնի հետ (1898)
Ռոկեյան ամուսնացել է 18 տարեկանում՝ 1898 թվականին, 38-ամյա Խան Բահադուր Սախավաթ Հոսեյնի հետ։ Նա Բհագալպուրի (ներկայիս Բիհար նահանգի շրջան) մագիստրատուրայի տեղակալն էր, որը խոսում էր ուրդու լեզվով։ Նա ստացել է գյուղատնտեսության բակալավրի աստիճան Անգլիայում և եղել է Անգլիայի թագավորական գյուղատնտեսական ընկերության անդամ։ Ամուսնացել է Ռոկեյաի հետ իր առաջին կնոջ մահից հետո։ Նա խրախուսել է Ռոկեային շարունակել բենգալերեն և անգլերեն սովորել և գրել։

Գաղափարախոսություն
------------------

Ռոկեյան հայտնի է եղել որպես Հարավային Ասիայում կանանց ազատագրման պայքարի ակտիվիստ։ Համարվում էր Բենգալի առաջին ֆեմինիստը։

Նա պնդում էր, որ տղամարդկանց և կանանց որպես բանական էակների պետք է հավասարապես վերաբերվեն։ Նրա հիմնական աշխատանքներից է «Քաղցր մարգարիտների շարանը», «Սուլթանի երազը» (1908)՝ ֆեմինիստական գիտաֆանտաստիկ պատմություն, որը տեղի է ունենում կանանց մասնակցությամբ, «Լոտոսի էությունը» (1924), որը պատկերում է բենգալացի կանանց առջև ծառացած դժվարությունները, «Սուլթանի երազը» (1908) ֆեմինիստական գիտաֆանտաստիկ պատմություն է, որը տեղի է ունենում կանանց մասնակցությամբ և «Փակ կանայք»-ը (1931)։

Ռոկեյան կրթությունը համարում էր կանանց ազատագրման հիմնական նախապայմանը։ Կալկաթայում հիմնել է առաջին դպրոցը, որը նախատեսված էր հիմնականում մուսուլման աղջիկների համար։ Ասում են, որ նա տնից տուն է գնացել՝ համոզելով ծնողներին իրենց աղջիկներին ուղարկել դպրոց։ Մինչև մահ ղեկավարել է դպրոցը՝ չնայած թշնամական քննադատություններին և սոցիալական խոչընդոտներին։

1916 թվականին նա հիմնել է մուսուլման կանանց ասոցիացիան, կազմակերպություն, որը պայքարում էր կանանց կրթության և զբաղվածության համար։ 1926 թվականին Ռոկեյան նախագահել է Կալկաթայում գումարված բենգալացի կանանց կրթության համաժողովը, ինչը կանանց միավորելու առաջին նշանակալի փորձն էր՝ ի պաշտպանություն կանանց կրթության իրավունքների։ 1927 թվականին Ռոկեյան ընտրվել է բենգալացի կանանց կրթության հարցերով խորհրդաժողովի նախագահ։ Նա մասնակցել է տարբեր բանավեճերի և կոնֆերանսների, որոնք նվիրված են եղել կանանց վիճակի բարելավմանը։

Բանգլադեշն ամեն տարի դեկտեմբերի 9-ին նշում է Ռոկեյայի օրը։ Այդ օրը Բանգլադեշի կառավարությունը նաև պարգևատրում է կանանց իրենց նվաճումների համար։ 2004 թվականին Ռոկեյան ԲԲԿ-ի «բոլոր ժամանակների մեծագույն բենգալացին» հարցման մեջ զբաղեցրել է 6-րդ հորիզոնականը։

Գրական կարիերա
--------------

Ռոկեյան իր գրական կարիերան սկսել է 1902 թվականին բենգալերեն «Պիպաշա» (Ծարավ) էսսեով։ Ավելի ուշ հրատարակել է «Մոտիչուր» (1905) և «Սուլթանների երազը» (1908) գրքերը։ «Սուլթանների երազը» Ռոկեյան գրել է տղամարդկանց և կանանց դերերի փոփոխության մասին, որում կանայք գերիշխող սեռն էին, իսկ տղամարդիկ ենթարկվում էին։ Նա նաև նկարագրում է գիտության այլընտրանքային, ֆեմինիստական տեսլականը, որում կային այնպիսի գյուտեր, ինչպիսիք են օրինակ արևային վառարանները, թռչող մեքենաները և ամպերի կոնդենսատորները, որոնք օգտագործվելու էր ի շահ ողջ հասարակության։

Ամուսնու մահից հինգ ամիս անց Ռոկեյան հիմնել է միջնակարգ դպրոց՝ այն անվանելով Սախավաթ աղջիկների հիշատակի միջնակարգ դպրոց։ Ամուսնու ընտանիքի հետ գույքի շուրջ վեճը ստիպել էր նրան 1911 թվականին դպրոցը տեղափոխել Կալկաթա, մի շրջան, որտեղ խոսվում էր բենգալերեն։ Նա դպրոցը ղեկավարել է 24 տարի։

Ռոկեյան հիմնադրել է Անջուման-է-Հավաթին-է-Իսլամը (Իսլամական կանանց ասոցիացիա), որն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել կանանց վիճակի և կրթության վերաբերյալ բանավեճերի և համաժողովների անցկացմանը։ Անջուման-է-Հավաթին-է-Իսլամը կազմակերպել է սոցիալական բարեփոխումների միջոցառումներ։

### Գրական ոճ

Ռոկեյան ստեղծագործել է մի քանի ժանրերում՝ պատմվածքներ, բանաստեղծություններ, էսսեներ, վեպեր և երգիծական ստեղծագործություններ։ Կարծիք կա, որ նրա հրատարակված առաջին ստեղծագործությունը՝ «Պիպաշան» հայտնվել է Նաբապրաբհայում 1902 թվականին։ Նրա աշխատանքները կանանց կոչ էին անում բողոքել անարդարության և սոցիալական խոչընդոտների դեմ։

Աշխատանքներ
-----------

* *Pipasha* («Ծարավ») (1902)
* *Matichur* առաջին հատոր, (Էսսե) (1904)
* *Matichur* 2-րդ հատոր, (Էսսե) (1922)

Երկրորդ հատորը ներառում է պատմվածքներ և հեքիաթներ.

* *Saurajagat* (Արեգակնային համակարգ),
	+ *Delicia Hatya* (թարգմանություն, Մարի Կորելլի)
	+ *Jnan-phal*
	+ *Nari-Srishti*
	+ *Nurse Nelly*
	+ *Mukti-phal*
* *Sultana's Dream* (1905)
* *Padmarag* (նովել) (1924)
* *Abarodhbasini* (1931)
* *Boligarto* (կարճ պատմություն)
* *Narir Adhikar* (անավարտ աշխատանք իսլամական կանանց ասոցիացիայի համար)
* *God Gives, Man Robs* (1927)
* *Education Ideals for the Modern Indian Girl* (1931)

Մահ և ժառանգություն
-------------------

Ռոկեայի գերեզմանը Սոդեպուր նահանգի Պանիհատի աղջիկների ավագ դպրոցի համալսարանում:
Ռոկեյան մահացել է 1932 թվականի դեկտեմբերի 10-ին սիրտ-անոթային հիվանդությունից։

Դեկտեմբերի 9-ը Բանգլադեշում նշվում է որպես Ռոկեայի օր։ 2017 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Google-ը տոնել է նրա 137-ամյակը՝ պատվելով նրան Google Doodle-ով։

Սոդեպուրում գտնվող Ռոկեյի գերեզմանը վերաբացել է պատմաբան Ամալենդու Դեն։

Ռոկեյայի արձանը
Ռոկեյան համարվում է Բենգալի առաջին ֆեմինիստը։ Նրա պատվին Բանգլադեշում անվանակոչվել են համալսարաններ, հասարակական շենքեր, ազգային մրցանակներ։ Նա ոգեշնչում էր հետագա սերնդի շատ կին հեղինակների, այդ թվում՝ Սուֆիա Կամալի, Թահմիմա Անամի և այլոց համար։

### Հիշատակ

* Բեգում Ռոկեյայի օր, որը նվիրված է Ռոկեյայի ծննդյան և մահվան տարելիցին․ ամեն տարի նշվում է դեկտեմբերի 9-ին Բանգլադեշում։
* Բեգում Ռոկեյայի Պադակ-Բանգլադեշի ազգային մրցանակ, որը շնորհվում է կանանց՝ իրենց բացառիկ նվաճումների համար։
* Բեգում Ռոկեյայի հիշատակի կենտրոն․ գտնվում է ակադեմիական և մշակութային կենտրոնում՝ Բանգլադեշի Պայրաբանդ քաղաքում։
* Բեգում Ռոկեյայի համալսարան, Բանգլադեշի պետական համալսարան։

Ծանոթագրություններ
------------------

**Քույր նախագծում*** Մեջբերումներ Վիքիքաղվածքում
* Տեքստեր Վիքիդարանում
* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
2. 1 2  Vegetti Catalog of Fantastic Literature (իտալ.)
3. 1 2
4. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
5. 1 2 3 4 5 6 7  Akhter, Shahida (2012). «Hossain, Roquiah Sakhawat». In Islam, Sirajul; Jamal, Ahmed A. (eds.). *Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh* (Second ed.). Asiatic Society of Bangladesh.«Roquia Sakhawat Hussain (Begum Rokeya)». *Londoni*. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ նոյեմբերի 26-ին. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 20-ին.
6. ↑  Sengupta, Kaiser (2022 թ․ մարտի 5). «'Bengali Muslim' As An Oxymoron: Crisis And Conflict Of Identities | Bengal Renaissance» (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 11-ին.
7. ↑  Anwar S. Dil, Afia Dil (2014). *Women's Changing Position in Bangladesh: Tribute to Begum Rokeya*. էջեր 10–16. ISBN 978-9842003738.
8. ↑  «Purushtantra o Rokeyar Naribad» পুরুষতন্ত্র ও রোকেয়ার নারীবাদ [Patriarchy and Rokeya's Feminism]. *Naree* নারী [*The Woman*] (Bengali). Dhaka: Agamee Prokashon. էջեր 282–299.
9. ↑  Sarkar, Siuli (2016). *Gender Disparity in India: Unheard Whimpers*. PHI Learning Pvt. Ltd. էջ 73. ISBN 978-8120352513. Վերցված է 2018 թ․ նոյեմբերի 27-ին.
10. ↑  «The enduring legacy of Begum Rokeya». *The Independent*. 2016 թ․ դեկտեմբերի 9. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 21-ին.
11. 1 2 3  «Begum Rokeya Sakhawat Hossain». *Sewall-Belmont House Museum*. Sewall-Belmont House & Museum. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 24-ին. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 25-ին.
12. 1 2  «Begum Rokeya Day on 9 December». *Dhaka Tribune*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունվարի 7-ին. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 25-ին.
13. ↑  «BBC Listeners' Poll». *The Daily Star*. 2004 թ․ ապրիլի 16. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ դեկտեմբերի 25-ին. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 21-ին.
14. ↑  «Mujib, Tagore, Bose among 'greatest Bengalis of all time'». *The Hindu*. 2004 թ․ ապրիլի 17. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ դեկտեմբերի 25-ին. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 21-ին.
15. ↑  Lewton, Thomas (2019). «Feminist Visions of Science and Utopia in Rokeya Sakhawat Hossain's 'Sultana's Dream'». *Lady Science*. Արխիվացված է օրիգինալից 2023 թ․ մարտի 1-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 23-ին.
16. ↑  Hossain, Rokeya Sakhawat (1905). *Sultana's Dream*. Madras: The Indian Ladies' Magazine.
17. ↑  Barnita Bagchi (2003 թ․ հոկտեմբերի 1). «Rokeya Sakhawat Hossain». Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 16-ին.
18. ↑  «Rokeya's wake-up call to women». 2016 թ․ դեկտեմբերի 9. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 31-ին.
19. ↑  «Begum Rokeya's 137th Birthday». *Google*. 2017 թ․ դեկտեմբերի 9.
20. ↑  Banerjee, Pranotosh (2014 թ․ մայիսի 27). «Remembering Historian Amalendu De». *Janoswartho Barta*. Chatterjee, Garga (trans.). Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 13-ին.
21. ↑  «Rokeya's unrealised Dream». *The Daily Star*. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 25-ին.
22. ↑  Rubaiyat, Hossain. «Begum Rokeya : The Pioneer Feminist of Bangladesh». *The Daily Star*. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 25-ին.
23. ↑  Arif Billah (2016 թ․ դեկտեմբերի 23). «Remembering Begum Rokeya». *The Daily Star*. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 31-ին.
24. ↑  «Begum Rokeya University begins academic activities». *The Financial Express*. Dhaka. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2012 թ․ մայիսի 15-ին.
25. ↑  «Poet Sufia Kamal's 18th death anniversary Monday». *Prothom Alo* (անգլերեն). 2017 թ․ նոյեմբերի 20. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 21-ին.
26. ↑  Tahmima Anam (2011 թ․ մայիսի 28). «My hero Rokeya Sakhawat Hossain». *The Guardian*. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 31-ին.
27. ↑  «Begum Rokeya Day today». *The Daily Star*. 2010 թ․ դեկտեմբերի 9.
28. ↑  «Begum Rokeya Memorial Center, Rangpur». Rangpur Chamber Of Commerce & Industry. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 21-ին.
29. ↑  «Begum Rokeya University...». *The Daily Star* (անգլերեն). 2013 թ․ հունվարի 6. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 21-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Rokeya Sakhawat Hossain
* Hasan, Md. Mahmudul (2012). «Marginalisation of Muslim writers in South Asian literature: Rokeya Sakhawat Hossain's English works» (PDF). *South Asia Research*. **32** (3): 179–197. doi:10.1177/0262728012469303. ISSN 0262-7280. S2CID 7845825.
* «Asiatic (see articles on Rokeya in 7.2 (December 2013) issue of the journal)». *journals.iium.edu.my/asiatic*.
* *The Essential Rokeya: Selected Works of Rokeya Sakhawat Hossain*. Leiden, Boston: Brill Publishing. 2013. ISBN 9789004255876. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ փետրվարի 8-ին. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 20-ին.