|  |
| --- |
| **Իշկաթնուկ տիրուկալի** |
| Իշկաթնուկ տիրուկալիԻշկաթնուկ տիրուկալի |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Մալպիգիածաղկավորներ (Malpighiales) |
| **Ընտանիք** | Իշակաթնուկազգիներ (Euphorbiaceae) |
| **Ենթատրիբա** | *Euphorbiinae* |
| **Ցեղ** | Իշակաթնուկ *(Euphorbia)* |
| **Ենթացեղ** | **Euphorbia** |
| **Վերնատեսակ** | 'Tirucalli' |
| **Տեսակ** | **Իշկաթնուկ տիրուկալի** *(E. tirucalli)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Euphorbia tirucalli***L. 1753 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Իշկաթնուկ տիրուկալի** (լատին․՝ Euphórbia tirucálli), բազմամյա ծառանման բույս։

Տարածվածություն
---------------

Լայնորեն տարածված է Հյուսիս-Արևելյան, Կենտրոնական և Հարավային Աֆրիկայում, ինչպես նաև Արաբական թերակղզում։ Ժամանակին ներմուծվել է բազմաթիվ այլ արևադարձային երկրներ։ Իշկաթնուկ տիրուկալիի հնդկական ծագման վարկածը կասկածելի է։ Հնդկաստանում այն աճում է չոր կլիմա ունեցող շրջաններում և հաճախ օգտագործվում է որպես խոշոր եղջերավորների կեր ու կենդանի ցանկապատ։

Ձևաբանություն
-------------

Խիստ ճուղավորված, ծառանման, 5-9 մետր բարձրության հասնող սուկուլենտ բույս է՝ գլանաձև, հարթ, կանաչ, 5-7 մմ հաստությամբ ճուղերով։ Հիմնականում գագաթներին աճող, թափվող տերևներն ունեն 6-12 մմ երկարություն, 1-1,5 մմ լայնք։ Ֆոտոսինթեզն հիմնականում իրականացվում է ճուղերում։ Ծաղիկները մանր են, դեղին գույնի։

Հատկություններ
--------------

Բույսի թանձր կաթի նման հյութը թունավոր է և կարող է մաշկի լուրջ այրվացքներ առաջացնել։ Աչքերի մեջ ընկնելիս կարող է սուր ցավ և մինչև 7 օր տևողությամբ կուրություն առաջացնել։ Եթե բույսի հյութը մտել է աչքի մեջ, աչքը պետք է 15 րոպե լվալ ջրով և դիմել բժիշկի։ Այրվածքների նշանները կարող են երևալ ավելի քան 12 ժամ անց։ Բույսի հյութը խմելու դեպքում, կարելի է ստանալ շուրթերի, բերանի և լեզվի այրվածքներ։ Գրանցվել են նաև մահացու դեպքեր։

Էկոլոգիա
--------

Իշկաթնուկ տիրուկալիի պտուղները ուտում են կապիկները և այլ կենդանիներ։

Կիրառում
--------

Հայաստանում Իշկաթնուկ տիրուկալին կարող է աճեցվել որպես սենյակային բույս, բայց այդ պայմաններում այն չի ծաղկի կամ պտղաբերի։
Նախկինում այս բույսն ուներ որոշակի արտադրական նշանակություն. հյութից բնական կաուչուկ էին ստանում։ Քիմիկոս Մելվին Կելվինը (**Melvin Ellis Calvin)** ժամանակին առաջարկել է բույսի հյութից վերամշակմամբ նավթ ստանալ։ Այդ առաջարկը հրապուրում էր այնքանով, որ Իշկաթնուկ տիրուկալին կարող է աճել հացահատիկային կուլտուրաների մշակման համար անպիտան հողերում։ Կելվինը հաշվել էր, որ 1 ակր հողից (4046.86 ք.մ.) հնարավոր կլինի ստանալ 10-50 տակար (1589,87-7949,36 լիտր) նավթ։
20-րդ դարի 80-ական թվականներին բրազիլական «Պետրոբռաս» (Petrobras) ընկերությունը Կելվինի գաղափարի փորձարկումներ արեց։

### Կիրառում բժշկությունում

Իշկաթնուկ տիրուկալին որոշ երկրներում (Բրազիլիա, Հնդկաստան, Ինդոնեզիա, Մալազիա), առանց շոշափելի արդյունքների օգտագործվել է ոչ ավանդական բժշկությունում՝ քաղցկեղի և այլ ուռուցքների բուժման նպատակով։

* HabitHabit
* 'Sticks-on-fire''Sticks-on-fire'
* Մեծ ծառ ՏանզանիայումՄեծ ծառ Տանզանիայում
* ՏերևներըՏերևները
* ԾաղիկներըԾաղիկները
* ՊտուղներըՊտուղները

Գրականություն
-------------

* *Чуб В. В. Лезина К. Д.* Полная энциклопедия комнатных растений. — М.: ЭКСМО-Пресс, 2001. — 416 с. — ISBN 5-04-006077-7
* *Белоусова Л.С. Денисова Л.В.* Редкие растения мира. — М.: Лесная промышленность, 1983. — С. 145. — 344 с.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Комнатные растения: молочай
* Комнатные растения и цветы: молочай

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Իշկաթնուկ տիրուկալի» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Իշկաթնուկ տիրուկալի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777332805 |

 |