**Պրիտհվիռաջ Կապուր** (հինդի` पृथ्वीराज कपूर, նոյեմբերի 3, 1906(1906-11-03), Ֆեյսալաբադ, Փանջաբ, Բրիտանական Հնդկաստան, Բրիտանական կայսրություն - մայիսի 29, 1972(1972-05-29), Մումբայ, Հնդկաստան), թատրոնի և կինոյի հնդիկ դերասան, ով իր ստեղծագործական կյանքն սկսել է համր կինոյի ժամանակաշրջանից։ Հանդիսանում է Prithvi Theatres թատերախմբի հիմնադիրը և Հնդկական ազգային թատրոն ընկերության կազմակերպիչներից մեկը։ Պարգևատրվել է Հնդկաստանի քաղաքացիական Պադմա Բհուշան պարգևով և հետմահու արժանացել է հնդկական կինեմատոգրաֆիայի բարձրագույն` Դադասահեբ Փհալկեի անվան մրցանակով։

Կապուրների դերասանական դինաստիայի նախահայրն է, որի չորս սերունդներն՝ իրենից սկսած, հինդի լեզվով կինոարդյունաբերության մեջ ունեցել են ակտիվ դերակատարում։ Ռաջ Կապուրի, Շամմի Կապուրի և Շաշի Կապուրի հայրն է։

Կենսագրություն
--------------

Պրիտհվիռաջ Կապուրը ծնվել է փենջաբցի ոստիկանության տեսուչի ընտանիքում։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է Լահորում։ Երբ նրա հայրը աշխատանքի բերումով տեղափոխվեց Փեշավար, նա ուսումը շարունակեց այնտեղ։ Փեշավարում նա ուսումնասիրում էր իրավաբանություն` փաստաբան դառնալու նպատակով։ Այդ տարիներին նա մասնակցում էր ուսանողական ներկայացումներին։ Մինչ իր կյանքը կկապեր թատրոնի հետ, նա ավարտել էր Լահորի համալսարանի ասպիրանտուրան։ Իր դերասանական կյանքը սկսել է Ֆեյսալաբադի և Փեշավարի թատրոններում։ 1928 թվականին իր հորաքրոջից պարտքով գումար վերցնելով և նրա խնամքին թողնելով կնոջն ու երեք երեխաներին, Պրիտհվիռաջ Կապուրը մեկնել է Բոմբեյ` բախտ որոնելու։

Բոմբեյում նրան նկատել են անմիջապես և առաջարկել նկարահանվել «Աղջիկը կինոյից» (1930 թ.) ֆիլմում։ Նա նկարահանվել է ևս 9 համր ֆիլմերում, իսկ հաջորդ տարի մասնակցել է առաջին հնդկական հնչյունային «Աշխարհի լույսը» ֆիլմի նկարահանումներին։ Այնուհետև Պրիտհվիռաջ Կապուրը միացել է Grand Anderson թատերախմբին և սկսել ելույթ ունենալ բեմում ` խաղալով Շեքսպիրի դրամաներում։ Հաջողությունը նրան հնարավորություն տվեց Բոմբեյ տեղափոխել ընտանիքին։

1933-1939 թվականներին նկարահանվել է մի շարք ֆիլմերում։ Այդ ժամանակաշրջանում առավել հաջողակ էր դերասանուհի Դուրգա Կհոտեի հետ համագործակցությունը։ Նրա ամենահայտնի դերերից էր Ալեքսանդր Մակեդոնացու դերը «Իսկանդեր» (1941 թ.) ֆիլմում։ 1944 թվականին իր միջոցներով հիմնադրել է Prithvi Theatres թատերախումբը։ 16 տարվա ընթացքում նա ցուցադրել է 2662 ներկայացում ` մշտապես կատարելով գլխավոր դերեր։ Միաժամանակ շարունակում էր նկարահանվել կինոյում։

1954 թվականին Պրիտհվիռաջ Կապուրը կորցրեց ձայնը և այլևս չկարողացավ վերականգնել այն` իր սկզբնական հնչողությամբ։ Դրանից հետո լուծարեց թատերախումբը և կրճատեց աշխատանքները կինոյում։ Նշանակալից էին նրա աշխատանքները «Մեծ Մողոլը» (1960 թ.) և «Ժամանակի գետը» (1971 թ.) ֆիլմերում։ Վերջինում իր հետ նկարահանվել էին նաև որդին՝ Ռաջ Կապուրը և թոռը՝ Ռանդհիր Կապուրը, ներկայացնելով մեկ ընտանիքի երեք սերունդի ներկայացուցիչների։

Անձնական կյանքը
---------------

1923 թվականին 17 տարեկանում Պրիտհվիռաջ Կապուրն իր ծնողների ցանկությամբ ամուսնացել է 14-ամյա Ռամսարնի Մեհրայի հետ։ Այդ ամուսնությունից ծնվել են վեց երեխա։ Նրանցից երկուսը մահացել են վաղ տարիքում։ Ռաջ, Շամմի և Շաշի Կապուրների հետ մեծացել է նաև նրանց քույրը՝ Ուրմիլա Սիալ Կապուրը։

Պրիտհվիռաջ Կապուրը մահացել է քաղցկեղից` 1972 թվականի մայիսի 29-ին, իսկ նույն թվականի հունիսի 14-ին մահացել է նաև նրա կինը` Ռամսարնին։

Ֆիլմագրության ընտրանին
----------------------

| Թվական | Անվանում | Բնօրինակ անվանում | Կերպար |
| --- | --- | --- | --- |
| 1929 | Կանչ | Be Dhari Talwar | - |
| 1930 | Աղջիկը կինոյից | Cinema Girl | - |
| 1931 | Աշխարհի լույսը | Alam Ara | գեներալ Ադիլ |
| 1934 | Զիտա | Seeta | Ռամ |
| 1935 | Հեղափոխություն | Inquilab | - |
| 1937 | Բիդյապատի | Bidyapati | թագավոր Շիվա Սինգհ |
| 1940 | Խենթը | Pagal | դոկ. Վասանտ |
| 1941 | Իսկանդեր | Sikandar | Ալեքսանդր Մեծ |
| 1943 | Գաուրի | Gauri | - |
| 1950 | Նվիրյալները | Dahej | Թհակուր |
| 1951 | Թափառաշրջիկը | Awaara | դատավոր Ռագունաթ |
| 1952 | Ուրախության վանքը | Anand Math | Սատյանանդա |
| 1958 | Ճանապարհորդություն երեք ծովերից այն կողմ | Pardesi | Մեծն վեզիր Մահմուդ Գավան |
| 1960 | Մեծ Մողոլը | Mughal-E-Azam | կայսր Աքբար |
| 1963 | Ռուստամ և Սոհրաբ | Rustom Sohrab | Ռուստամ Զաբուլի |
| 1963 | Հարիշչանդրա | Harishchandra Taramati | թագավոր Հարիշչանդրա |
| 1964 | Արքայազնը | Rajkumar | Մահառաջա |
| 1964 | Սիրո երգը | Gazal | Բակար Ալի Խան |
| 1965 | Անմարդկայինը | Janwar | միսթր Շրիվաստավա |
| 1966 | Այս գիշերը չի գա նորից | Yeh Raat Phir Na Aaygi | պրոֆեսոր |
| 1970 | Հիր և Ռանջհա | Heer Raanjha | թագավոր |
| 1971 | Ժամանակի գետը | Kal Aaj Aur Kal | Բահադուր Կապուր |
| 1973 | Ափիոն | Naya Nasha | Ռանա |

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
3. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
4. 1 2
5. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1033288152 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 16269129r · CiNii: DA12687932 · GND: 1033288152 · ISNI: 0000000118716435 · LCCN: n89234887 · NLA: 41107885 · NTA: 185439349 · VIAF: 70526973 · WorldCat VIAF: 70526973 |

 |

 |