**Իստրեբիտել սպուտնիկով (ԻՍ)** (ռուս.՝ Истребитель спутников, թարգմանաբար՝ Արբանյակային կործանիչ), խորհրդային հակաարբանյակային զենքի ծրագիր։ Գաղափարն առաջարկել է Վլադիմիր Չելոմեյը։ Արբանյակների համալիրը շահագործման է հանձնվել 1978 թվականին և մարտական ​​հերթապահություն է կատարել մինչև 1993 թվականը։ ԻՍ-ը ուղեծիր է արձակվել Ցիկլոն կրող հրթիռներով, ապահովել է թիրախ արբանյակի որսալը արդեն երկրորդ կամ հաջորդ ուղեծրերում, վնասող տարրերի ուղղորդված պայթյունով հարվածելով թշնամու տիեզերանավին։

Ի սկզբանե նախատեսվում էր ԻՍ-ների արձակման համար օգտագործել UR-200 հրթիռները, սակայն դրանց օգտագործման դադարեցումից հետո փոխարենը կիրառվեցին Պոլյոտ, Ցիկլոն-2 և Ցիկլոն-2Ա հրթիռային արձակման համակարգեր։

ԽՍՀՄ-ում հակատիեզերական պաշտպանության համակարգի ստեղծումը, որը կոչվում է «ԻՍ», սկսվել է 1960 թվականին։ Բացահայտվեցին հիմնական կատարողները. առաջատար կազմակերպությունն էր ընտրվոլ ՀԿԲ-52-ը, որի գլխավոր կոնստրուկտորն էր գլխավոր դիզայներ Վլադիմիր Չելոմեյը։ Հետագայում առաջատար կազմակերպությունը փոխվեց մի քանի անգամ, սկզբում 1965-ին՝ ԿԲ-1-ը (հետագայում՝ *ԿԿԲ Ալմազ*), գլխավոր կոնստրուկտոր Ա. Ի. Սավինը, ապա 1979-ից գլխավոր կոնստրուկտորը դարձավ Կ. Ա. Վլասկո-Վլասովը, և ապա 1983-ից՝ Լ. Ս․ Լեգեզոն։

Արդյունքում ստողծվեց աշխարհում առաջին հակատիեզերական պաշտպանության համակարգը, որը հիմնված էր բարձր մանևրայնությամբ օժտված տիեզերանավերի հիման վրա, որոնք հագեցած են ինքնակառավարվող գլխիկներով և թիրախները խոցելու միջոցներով։ Համակարգի միջոցով նախատեսվում էր ոչնչացնել Երկրի արհեստական ​​արբանյակները ռազմական նպատակներով, այդ թվում՝ ուղեծրում մանևրող արբանյակները։

Համալիրը ներառում էր ԻՍ-ի արբանյակ, կրող հրթիռ, մեկնարկային և տեխնիկական դիրքեր և գլխավոր հրամանատարական և հաշվողական կենտրոն։

ԻՍ արբանյակների առաջին երկու փորձնական արձակումների ժամանակ օգտագործվել է Ի1Պ 9կառուցվածքի արբանյակներ։ Այս փորձնական արձակումներ ժամանակ իրականացվել են արբանյակի շարժիչների և կառավարման համակարգերի փորձարկուիմներ։ Առաջին արձակումը տեղի է ունեցել 1963 թվականի նոյեմբերի 1-ին, երկրորդը՝ 1964 թվականի ապրիլի 12-ին։ Սարքերը համապատասխանաբար նշանակվել են Պոլյոտ-1 և Պոլյոտ-2։

Հետագայում արձակվել են ԻՍ-Ա կամ Ի2Պ կործանիչ արբանյակներ և ԻՍ-Պ կամ Ի2Մ թիրախ արբանյակներ։ Արձակվել են ընդամնեը 4 ԻՍ-Պ թիրախներ, դրանից հետո դրանք փոխարինվեցին ավելի էժան ԴՍ-Պ1-Մ Տյուլպան արբանյակներով, որոնք արձակվում էին Դնեպրոպետրովսկի արբանյակ ծրագրի շրջանակներում, իսկ ավելի ուշ փոխարինվեցին Լիրա-ով։

Արձակված արբանյակներ
--------------------

| Տեսակ | Արբանյակներ |
| --- | --- |
| **Ի1Պ** | Պոլյոտ-1, Պոլյոտ-2 |
| **Ի2Պ** | Կոսմոս-185, Կոսմոս-249, Կոսմոս-252, Կոսմոս-316, Կոսմոս-374, Կոսմոս-375, Կոսմոս-397, Կոսմոս-404, Կոսմոս-462, Կոսմոս-804, Կոսմոս-814, Կոսմոս-843, Կոսմոս-886, Կոսմոս-910, Կոսմոս-918, Կոսմոս-961, Կոսմոս-970, Կոսմոս-1009, Կոսմոս-1174, Կոսմոս-1243, Կոսմոս-1258, Կոսմոս-1379 |
| **Ի2Մ** | Կոսմոս-217, Կոսմոս-248, Կոսմոս-291, Կոսմոս-373 |
| Այլ թիրախներ | ԴՍ-Պ1-Մ համար 1, Կոսմոս-394, Կոսմոս-400, Կոսմոս-459, Կոսմոս-521, Լիրա-1, Կոսմոս-803, Կոսմոս-839, Կոսմոս-880, Կոսմոս-909, Կոսմոս-959, Կոսմոս-967, Կոսմոս-1171, Կոսմոս-1241, Կոսմոս-1375 |
|

Տես նաև
-------

* ԽՍՀՄ տիեզերական ծրագիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wade, Mark. «IS-A». Encyclopedia Astronautica. Արխիվացված է օրիգինալից 2012-04-21-ին. Վերցված է 2010-05-17-ին.
2. ↑  «Как сбить спутник, космический перехват». Արխիվացված օրիգինալից 2012-11-06-ին. Վերցված է 2012-11-18-ին.
3. 1 2  McDowell, Jonathan. «Launch Log». Jonathan's Space Page. Արխիվացված է օրիգինալից 2012-04-21-ին. Վերցված է 2010-05-17-ին.
4. ↑  Wade, Mark. «Polyot». Encyclopedia Astronautica. Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-08-ին. Վերցված է 2010-05-17-ին.
5. ↑  Wade, Mark. «IS-P». Encyclopedia Astronautica. Արխիվացված է օրիգինալից 2012-04-21-ին. Վերցված է 2010-05-17-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
ԽՍՀՄ ԱՄԿ-ներ և արբանյակներ |
| --- |
|  |
| Երկրի արբանյակներ | 
* Բիոն
* ԳԼՈՆԱՍՍ
* Գորիզոնտ
* Դնեպրոպետրովսի արբանյակ
* Զենիթ
* Էլեկտրոն
* Էկրան
* Էկսպրես
* Էներգիա
* Էֆիր
* ԻՍ
* Ինտերկոսմոս
* Լուչ
* Կոսմոս
* Մետեոր
* Մոլնիա
* Մուսսոն
* Նադեժդա
* Պոտոկ
* Պրոտոն
* Ռադուգա
* Սպուտնիկ
* Սֆերա
* Տայֆուն
* Օկո
* Ֆոտոն
* Ֆռամ

 |  |
|  |
| Տիեզերական աստղադիտակներ | 
* *Աստրոն*
* Գամմա
* Գրանատ
* Պրոգնոզ
* ՌԵԼԻԿՏ-1
* Օրիոն

 |
|  |
| Լուսնի հետազոտություններ | 
* Լունա (Լունոխոդ)
* Զոնդ

 |
|  |
| Վեներայի հետազոտություններ | 
* Վեներա
* Վեգա

 |
|  |
| Մարս հետազոտություններ | 
* Մարս
* Ֆոբոս

 |
|  |
| Սարքերի ընտանիքներ | 
* 1Մ
* 2ՄՎ
* 3ՄՎ
* 2Մ/Մ69
* 4ՄՎ
* 5ՎԿ
* Սոյուզ 7Կ-Լ1

 |

 |