**Ռուսաստանի Դաշնության Անվտանգության դաշնային ծառայություն** (**ԱԴԾ**, **ՖՍԲ**, ռուս.՝ Федеральная служба безопасности Российской Федерации, *ФСБ*), Ռուսաստանի Դաշնության գործադիր իշխանության ազգային անվտանգության ծառայություն, ԽՍՀՄ Պետական անվտանգության կոմիտեի (ԿԳԲ) գլխավոր իրավահաջորդ։

Կառույցն զբաղվում է հակահետախուզական միջոցառումների իրականացմամբ, ներքին և սահմանային հսկողությամբ, ահաբեկչության դեմ պայքարով և մի շարք այլ տեսակի ծանր հանցագործությունների և դաշնային իրավախախտումների հետախուզմամբ։ Գործակալության գրասենյակը տեղակայված է մայրաքաղաք Մոսկվայի կենտրոնում (նախկին ԿԳԲ-ի շենքում)։ 2008 թվականից գործակալության տնօրենի պաշտոնն է զբաղեցնում բանակի գեներալ Ալեքսանդր Բորտնիկովը։

ԱԴԾ-ի գործունեությունը ղեկավարում է Ռուսաստանի Դաշնության նախագահը։

Պատմություն
-----------

1993 թվականի դեկտեմբերի 21-ին Ռուսաստանի նախագահ Բորիս Ելցինն ստորագրել է հրաման, որի համաձայն Ռուսաստանի Դաշնության Ազգային անվտանգության նախարարությունը լուծարվում է և ստեղծվում է Ռուսաստանի Դաշնության հակահետախուզական դաշնային ծառայությունը (ՀԴԾ)։ 1995 թվականի ապրիլի 3-ին նախագահն ստորագրեց Դաշնային օրենք «Ռուսաստանի Դաշնության անվտագության դաշնային ծառայության բաժինների մասին», որը ուժի մեջ մտավ 1995 թվականի ապրիլի 12-ին։ Դրան ի պատասխան, Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի հրամանով, ՀԴԾ-ը անվանափոխվել է և անվանվել Ռուսաստանի Դաշնության անվտանգության դաշնային ծառայություն, սրա հետ մեկտեղ անձնակազմի փոփոխություն չի եղել, ծառայության աշխատակիցները (ներառյալ տնօրենը և նրա տեղակալը) մնացել են իրենց պաշտոներին՝ առանց վերանշանակման և վերաատեստավորման։ 1995 թվականի հունիսի 23-ին համապատասխան փոփոխություններ մտցվեցին «հետին թվով» դաշնային կառույցների գործադիր ղեկավարության կառուցվածքում։ Հենց այս հրամանով հաստատվեցին կենտրոնական ապարատի ծառայության դրությունը և կառուցվածքը, բացառությամբ ԱԴԾ մի քանի ծառայությունների (վերստեղծված քննչական վարչությունում ստեղծվեց հատուկ գործողությունների վարչություն, իսկ քարտուղարությունը վերափոխվեց գործերի կառավարման վարչության)։

ՌԴ նախագահի 20.12.1995 № 1280 հրամանով «Ռուսաստանի Դաշնության անվտանգության համակարգում աշխատողների համար» դեկտեմբերի 20-ը նշվում է Ռուսաստանի Դաշնության անվտանգության համակարգում աշխատողի տոն։

1996 թվականի օգոստոսի 14-ին ծառայության պաշտոնական անվանումը` «Ռուսաստանի Դաշնության անվտանգության դաշնային ծառայություն», փոխվել է և դարձել «Ռուսաստանի անվտանգության դաշնային ծառայություն»։ 1996 թվականի սեպտեմբերի 9-ին վերանվանումը չեղյալ համարվեց։

1997 թվականի մայիսին կատարվում է կենտրոնական ապարատի մեծ վերակառուցում` 22 վարչություններից մնում է 5-ը, մնացածները խմբավորվում են 5 դեպարտամենտների մեջ։

2003 թվականի մատրի 11-ին Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հրամանով Ռուսաստանի Դաշնության անվտանգության Դաշնային ծառայության սահմանապահ ծառայության և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի կառավարական կապի և ինֆորմացիայի Դաշնային գործակալության տնօրինությունը հանձնվում է ԱԴԾ-ին։

2004 թվականի հուլիսին կենտրոնական ապարատում կատարվեց մեծ վերակառուցում` դեպարտամենտների փոխարեն ստեղծվեցին անվտանգության Դաշնային ծառայություններ, տնօրենի տեղակալների քանակը կրճատվեց՝ տաներկուսից դառնալով 4-ի (ներառյալ երկու գլխավոր)։

2004 թվականի դեկտեմբերին Ռուսաստանի ԱԴԾ քննչական վարչության ղեկավար նշանակվեց գեներալ-մայոր Նիկոլայ Ալեքսեևիչ Օլեշկոն։

2010 թվականին Ռուսկակն ուժերին, որոնք կառավարվում են ԱԴԾ-ի կողմից հաջողվել է վերացնել չեչեն ապստամբների գերագույն հրամանատար Դոկու Ումատովիչ Խամարովին։

2014 թվականի հուլիսի 31-ին ՌԴ նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը ստորագրել է № 743 հրամանը, ըստ որի սոցկայքերը, ֆորումները և շփման համար նախատեսված ցանկացած կայք, որը հասանելի համացանցից օգտվող բոլոր մարդկանց, ըստ Ռուսաստանի ԱԴԾ-ի մշակած պլանի պետք է կցված լինեն սարքավորումներին և օրինապահ մարմիններին։ Դրա օգնությամբ հատուկ ծառայություններն ավտոմատ կերպով կարող են տեղեկատվություն ստանալ այդ կայքերի օգտատերերի գործողությունների մասին, սխեման աշխատում է անալոգային համակարգով։ Սրա հետ մեկտեղ համացանցի այդ ճյուղի ներկայացուցիչները չեն ծանոթացել օրենքի վերջնական տեքստի հետ, նաև հայտնի չէ, թե ում հաշվին պետք է դրվի սարքավորումը։

2016 թվականի սեպտեմբերին ԶԼՄ-ում տեղեկություն հայտնվեց Ռուսաստանի ԱԴԾ-ի ապագա բարեփոխումների մասին։ Ըստ դրանց մինչև 2018 թվականը Ռուսաստանի ԱԴԾ-ը վերակազմավորվելու է ՌԴ պետական անվտանգության նախարարության կազմում։

Գործունեության ուղղվածություն
-----------------------------

Ռուսաստանի ԱԴԾ ռազմական հակահետախուզության դեպարտամենտի զինանշանը, 2008
Համաձայն Դաշնային օրենքի «Անվտանգության Դաշնային ծառայության մասին» 8-րդ հոդվածի № 40-43՝ 1995 թվականի ապրիլի 3-ից Ռուսաստանի ԱԴԾ համակարգի գործունեությունն իրականացվում է մի քանի հիմնական ուղղություններով`

* հակահետախուզական գործունեություն,
* պայքար ահաբեկչության դեմ,
* պայքար առանձնապես վտանգավոր հանցագործությունների դեմ,
* հետախուզական գործունեություն,
* սահմանապահ գործունեություն,
* տեղեկատվական անվտանգության ապահովում։

Նաև գործունեության մնացած ուղղությունները որոշվում են դաշնային օրենսդրությամբ`

* պայքար կոռուպցիայի դեմ

ՌԴ ԱԴԾ-ի օրենքները և պարտավորությունները հաստատված են դաշնային օրենսգրքի «Անվտանգության Դաշնային ծառայության մասին» № 40-43 օրենքի 12-րդ և 13-րդ հոդվածներով։

### Հակահետախուզական գործունեություն

Հակահետախուզական գործունեությունը Ռուսաստանի ԱԴԾ բաժիններից մեկն է, որի լիազորության սահմաններում են գտնվում բացահայտելու, խափանելու հատուկ ծառայությունները, երկրի արտաքին գործերի գերատեսչության, ինչպես նաև առանձին անձանց հետախուզական և այլ գործունեությունները՝ ուղղվածություն ունենալով ապահովելու Ռուսաստանի Դաշնության բնակչության անվտանգությունը։

Ռուսաստանի ԱԴԾ հակահետախուզական ծառայության կազմի մեջ է մտնում հակահետախուզական գործողությունների դեպարտամենտը՝ իր կազմում ունենալով հատուկ ստորաբաժանում, որն զբաղվում է բացառապես ԱՄՆ ԿՀՎ վարչության դեմ պայքարով։ Ստորաբաժանման մասին հայտնի է դարձել ԱՄՆ ԿՀՎի գործակալ Ռայան Ֆոգլի բացահայտումից հետո։

### Պայքար հանցագործությունների և ահաբեկչության դեմ

Ռուսաստանի ԱԴԾ հատուկ պատրաստված աշխատակիցները Դոմոդեդովո օդանավակայանում 2011 թվականի ահաբեկչության ժամանակ
Ռուսաստանի ԱԴԾ աշխատակիցները Դոնի Ռոստովում *Boeing 737* ինքնաթիռի ավիավթարից հետո 2016 թվականի մարտ
Համաձայն ՌԴ օրենսդրության՝ Ռուսաստանի ԱԴԾ մարմիններն իրականացնում են օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ` ահաբեկչական գործունեության, կազմակերպված հանցագործությունների, կոռուպցիայի, զենքի և թմրամիջոցների անօրինական շրջանառության, մաքսանենգության, լրտեսության և այլ հանցագործությունների բացահայտում, նախազգուշացում, խափանում, նաև բացահայտում, նախազգուշացնում, անօրինական զինված խմբերի խափանում, հանցագործ խմբերի, առանձին անձանց և հասարակական այն խմբերի գործունեությունը, որոնք նպատակ ունեն բռնությամբ կատարել մի շարք ՌԴ սահմանադրական փոփոխություններ։

### Հետախուզություն

Հետախուզությունը Ռուսաստանի ԱԴԾ բաժիններից մեկի գործունեությունն է, որը պարտավոր է Ռուսաստանի Դաշնության տարածքում գաղտնի տեղեկությունների, կազմակերպված հանցավորության և ահաբեկչական խմբավորումների վերաբերյալ ստանալ տեղեկություններ, մշակել դրանք և փոխանցել այլ մարմինների։ Ռուսաստանի ՆՀԾ (ներքին հետախուզական ծառայություն), համաձայն ՌԴ Դաշնային օրենսգրքի «Ներքին հետախուզության մասին» օրենքի, հետախուզական ծառայությունը ՌԴ սահմաններում հանդիսանում է ներքին հետախուզական համակարգը։

### Սահմանապահ գործունեություն

Սհամանապահ գործունեության ուղղություններն են`

* Ռուսաստանի Դաշնության պետական սահմանների պահպանումը և պաշտպանությունը անօրինական ներթափանցումներից, Ռուսաստանի Դաշնության սահմանների ներսում ֆիզիկական և իրավական անձանց անվտանգության ապահովումը, սահմանապահ հսկողությունը և Ռուսաստանի Դաշնության պետական սահմանի սահմանային անցակետերի հսկողությունը։
* Ռուսաստանի Դաշնության սահմանային տարածքում տնտեսական և այլ գործարքների պաշտպանությունը, Ռուսաստանի Դաշնության տնտեսական գոտու և մայրցամաքային կապի ապահովում, նաև Ռուսաստանի Դաշնության տնտեսական գոտու սահմանային պաշտպանություն, պահուստային ՌԴ գետերում հայտնաբերվող հատուկ տեսակի ձկների պահպանություն։

### Տեղեկատվական անվտանգության ապահովում

Տեղեկատվական անվտանգության ապահովումը Ռուսաստանի ԱԴԾ բաժիններից մեկի գործունեությունն է, որը ներառում է հետևյալ լիազորությունները`

* պետական և գիտատեխնիկական քաղաքականության կազմավորումը և իրականացումը տեղեկատվական անվտանգւոթյան ապահովման սահմաններում, այդ թվում և ինժեներատեխնիկական և գաղտնագրային միջոցների կիրառում,
* գործունեության լիցենզավորման և սերտիֆիկատացման առանձին ձևեր, որոնք կարող են մուտք տալ դեպի ՌԴ պետական գաղտնիքներ։

### Աշխատակազմ

Ռուսաստանի ԱԴԾ մարմինները համալրվում են զինվորականներով և քաղաքացիական անձնակազմով։ Բացառությամբ սահմանապահ ծառայությանը, որտեղ առաջնահերթություն է տրվում առավելապես սպայական կազմի զինվորականներին։

Ռուսաստանի ԱԴԾ մարմինների կառուցվածքը
-------------------------------------

Ռուսաստանի ԱԴԾ մարմիններին են վերաբերում՝

* ՌԴ անվտանգության դաշնային ծառայություն՝
	+ Միջազգային հակաահաբեկչական կոմիտեի ապարատ
	+ Հակահետախուզական ծառայություն
	+ Սահմանադրական կարգի պաշտպանության և ահաբեկչության դեմ պայքարի ծառայություն
		- ԱԴԾ հատուկ նշանակության կենտրոն
			* Վարչություն «Ա» («Ալֆա»)
			* Վարչություն «Վ» («Վիմպել»)
			* Վարչություն «Ս»
	+ Տնտեսական անվտանգության ծառայություն
		- ֆինանսակրեդիտային համակարգի հակահետախուզական ապահովման վարչություն (վարչություն «Կ»)
		- արդյունաբերական ձեռնարկությունների, տրանսպորտի, Ռուսաստանի ՆԳՆ, Ռուսաստանի ԱՆ ապահովման վարչություն
		- վերլուծական մարմինների կառավարում
		- վարչական ծառայություն
	+ Օպերատիվ ինֆորմացիայի և միջազգային կապերի ծառայություն
	+ կադրային ծառայություն
	+ Գործունեությունների ապահովման ծառայություն
	+ Սեփական անվտանգության ծառայություն
	+ Սահմանապահ ծառայություն
	+ Գիտատեխնիկական ծառայություն
	+ Վերահսկողական ծառայություն
	+ Ռազմական հակահետախուզության դեպարտամենտ
	+ Քննչական ծառայություն։

Ռուսաստանի ԱԴԾ ղեկավարություն
-----------------------------

**Տնօրեն՝**

* Ալեքսանդր Բորտնիկով

**Տնօրենի առաջին տեղակալներ՝**

* Վլադիմիր Գրիգորևիչ Կուլիշով` Ռուսաստանի ԱԴԾ սահմանապահ ծառայության ղեկավար
* Սերգեյ Միխայիլովիչ Սմիրնով

**Տնօրենի տեղակալներ՝**

* Դմիտրի Վլադիսլավովիչ Շալկով՝ պետական-քարտուղար
* Իգոր Գենադևիչ Սիրոտկին՝ Ազգային հակաահաբեկչական կոմիտեի ղեկավար
* Ալեքսանդր Նիկոլաևիչ Կուպրյաժկին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Федеральный закон «О Федеральной службе безопасности»
2. ↑  «Указ Президента Российской Федерации от 23 июня 1995 № 633 «О первоочередных мерах по реализации Федерального закона „Об органах федеральной службы безопасности в Российской Федерации"»». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հոկտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 15-ին.
3. ↑  Указ Президента России № 633 от 23 июня 1995 г. «О первоочередных мерах по реализации Федерального закона „Об органах федеральной службы безопасности в Российской Федерации"».
4. ↑  Указ Президента Российской Федерации от 22 мая 1997 года № 515 «О структуре Федеральной службы безопасности Российской Федерации».
5. ↑  Указ Президента Российской Федерации от 11 июля 2004 года № 870 «Вопросы Федеральной службы безопасности Российской Федерации»
6. ↑  Saradzhyan, Simon (2010 թ․ մարտի 31). «Eliminating Terrorists, Not Terror». International Relations and Security Network.
7. ↑  «Медведев обязал соцсети подключить ФСБ к «прослушке» пользователей». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ օգոստոսի 9-ին. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 20-ին.
8. ↑  СМИ: в России на базе ФСБ появится Министерство госбезопаности
9. ↑  Конец ФСБ: На основе ведомства может быть создано Министерство государственной безопасности
10. ↑  2014-04-07. «Владимир Путин призвал ФСБ активизировать борьбу с коррупцией». Российская газета. Վերցված է 2014 թ․ ապրիլի 10-ին. `{{cite web}}`: `|author1=` has numeric name (օգնություն)

Գրականություն
-------------

* *Дегтярёв К.* СМЕРШ. — М.: Яуза Эксмо, 2009. — С. 645-705. — 736 с. — (Энциклопедия спецслужб). — 4000 экз. — ISBN 978-5-699-36775-7
* *Andrei Soldatov, Irina Borogan.* The New Nobility: The Restoration of Russia's Security State and the Enduring Legacy of the KGB. — United States: PublicAffairs, 2010. — 320 с. — ISBN 978-1586488024

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք (ռուս.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ռուսաստանի անվտանգության դաշնային ծառայություն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · ՌԻԱ տեղեկանք |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 165872222 · GND: 5175466-6 · LCCN: n96037116 · Microsoft: 1281022571 · NKC: ko2005275826, ko2005275825 · LIBRIS: 381319 · SUDOC: 121869822 · VIAF: 128007699 · WorldCat VIAF: 128007699 |

 |

 |