Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խարազյան (այլ կիրառումներ)

**Ամո Ղևոնդի Խարազյան** (Համազասպ, ապրիլի 8 (20), 1880, Թիֆլիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 6, 1957(1957-08-06), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ռեժիսոր, բեմադրիչ, դերասան, թատերական գործիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1933)։

Կենսագրություն
--------------

Ամո Խարազյանը սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում և վաղ հասակից հրապուրվել թատրոնով։ 1896 թվականին մեկնում է Մոսկվա, որտեղ հոր կամքին հակառակ, ընդունվում է Վլադիմիր Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի ֆիլհարմոնիան, որտեղ և սովորում է 2 տարի (1896-1898 թթ.)։ Այստեղ Խարազյանը ծանոթանում է Գեղարվեստական թատրոնի ապագա ռեժիսոր Գևորգ Բուրջալովի հետ, ով ցանկանում էր ժողովրդական թատրոն ստեղծել։

1899 թվականին վերադառնում է Թիֆլիս և սկսում է ներկայացումներ բեմադրել Ավճալայի բանվորական աուդիտորիայում՝ դնելով հայ ժողովրդական թատրոնի հիմքը։ Այնուհետև ներկայացումներ է բեմադրում Հավլաբարի լսարանում՝ քաղաքի այն հատվածում, որտեղ շատ հայեր էին ապրում։

Գնալով Բաքու՝ Խարազյանը, Ստեփան Շահումյանի խորհրդով, ներկայացումներ է բեմադրում նավթարդյունաբերության բանվորների համար։

1906 թվականին մեկնել է Փարիզ, հետևել Ժ. Մունե Սյուլիի, Ս. Բեռնարի, Ա. Անտուանի և Գ. Ռեժանի արվեստին, աշակերտել Պ. Մունեին։

Ամո Խարազյանի հուշատախտակը Երևանում
Ամո Խարազյանը կյանքի ընթացքում բազմաթիվ թատրոններ ու թատերախմբեր է ստեղծել և 1909 թվականին հիմնադրում է «Նոր դրամա» թատրոնը, որտեղ իբրև ռեժիսոր մեծ ուշադրություն է դարձնում ներկայացումների գեղարվեստական կատարելությանը։ Այս թատրոնում բեմադրությունները ձևավորում էր նկարիչը, իսկ երաժշտական ձևավորման համար երաժիշտներ էին հրավիրվում։ Այս ամենը նորություն էր հայ թատրոնում։ Թատրոնը գոյատևում է 6 տարի և 1914 թվականին փակվում։ «Նոր դրամայի» փակվելուց հետո Խարազյանը տեղափոխվում է Զուբալովի ժողովրդական տան թատերական սեկցիա, որտեղ ներկայացումներ է բեմադրում աշխատավոր հանդիսականի համար։ 1915-1918 թվականներին ղեկավարել է «Աշակերտա-ուսանողական դրամատիկ ընկերության» թատերախումբը, 1918 թվականին՝ Կաշեգործների միության բոլշևիկյան թևի հիմնած՝ «Պրոլետկուլտ» գրական-գեղարվեստական խմբակի (նախագահ՝ Ա. Վարդանյան) բանվորական թատերախումբը։

> Հայաստանում քաղաքացիական կռվի տարիներին Ամո-Խարազյանը դառնում է հեղափոխական թատրոնի ղեկավարը, 1921 թվականի փետրվարին կազմակերպում է Երևանի Գավգործկոմի, 1922-ին՝ ՀԽՄՀ Քաղլուսվարի, 1925 թվականին՝ «Ազատ կոլեկտիվ» շրջիկ թատերախմբերը Ղարաքիլիսայում (Վանաձոր) և շրջագայում Հայաստանի ամբողջ տարածքով։ Վերջինս 1926 թվականից կոչվել է Գյուղշրջիկ թատրոն, 1928 թվականին վերանվանվել Պետական շրջիկ թատրոն (1933 թվականից Խարազյանի անվան, տե՛ս Ամո Խարազյանի անվան պետական շրջիկ թատրոն)։ 1949 թվականից աշխատել է Էջմիածնում (թատրոնը փակվել է 1952 թվականին)։
> 
> 

1955 թվականի դեկտեմբերի 26-ից Խարազյանի անունով է կոչվել Արտաշատի պետական թատրոնը։ Խարազյանն իր ղեկավարած տարբեր թատրոններում բեմադրել է ավելի քան 100 պիես, խաղացել շուրջ 300 դեր։ Բեմականացումների («Փոստակայանի վերակացուն», ըստ Պուշկինի, «Հացի խնդիր», ըստ Պ. Պռոշյանի, «Փոթորկածիններ», ըստ Ն. Օստրովսկու), պիեսների թարգմանությունների հեղինակ է։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի երեք շքանշաններով։

Բեմադրություններ
----------------

* «Փոստակայանի վերակացուն»
* «Ցասում»
* «Հացի խնդիր»
* «Թշնամիներ»
* «Գայլեր և ոչխարներ»
* «Վաշխառու»
* «Ավազակներ»
* «Զոհի փոխարեն զոհ»
* «Խաթաբալա»՝ 1902
* «Էսթեր, դուստր Իսրայելի»՝ 1902
* «Եղբայր և քույր»՝ 1902
* «Ուրիել Ակոստա»՝ 1902
* «Երվանդ Բ»՝1902
* «Կյանքի խնջույքում»՝ 1903
* «Սամել»՝ 1903
* «Օսկան Պետրովիչն էն կինքումը»՝ 1903
* «Ոճրագործի ընտանիքը»՝ 1903
* «Մարի-Ժան կամ Մայրական սեր»՝ 1903
* «Բարեգործության դիմակի տակ»՝ 1903
* «Խանում»՝ 1903
* «Դոն Գրիգորիո»՝ 1903
* «Էս էլ մի մոցիքլութին»՝ 1903
* «Արշակ երկրորդ»՝ 1903

Դերեր
-----

* «էլիզբարով»
* «Ուրիել Ակոստա»
* «Ցագոր»
* Կարլ Մոոր՝ «Ավազակներ»
* Սեմյոն Բոչարով՝ «Զոհի փոխարեն զոհ»
* Դագոբեր՝ «Էսթեր, դուստր Իսրայելի»
* Գայող Փաղավա՝ «Եղբայր և քույր»
* Սանտո՝ «Կրեմոնի վնագործը»
* Լաերտ՝ «Համլետ»
* Վիտալի՝ «Երկրորդ երիտասարդություն»
* Բեգլար՝ «Ղարաբաղի աստղագետը»
* Վլադիմիր Խոտնև՝ «Կյանքի խնջույքում»
* Սամել՝ «Սամել»
* Զամբախով՝ «Օսկան Պետրովիչն էն կինքումը»
* Կորրադո՝ «Ոճրագործի ընտանիքը»
* Բերտրան՝ «Մարի-Ժան կամ Մայրական սեր»
* Վանո Փանդիև՝ «Խանում»
* Պեռնիե՝ «Փարիզի աղքատները»
* Ալբերտ Մորիել՝ «Կույր»
* Արշակ՝ «Արշակ երկրորդ»
* Բանաստեղծ՝ «Մեծապատիվ մուրացկաններ»
* Յազոն՝ «Մեդեա»՝ 1903

Տես նաև
-------

* Ամո Խարազյանի անվան պետական շրջիկ թատրոն
* Արտաշատի Ամո Խարազյանի անվան պետական թատրոն

Գրականություն Ամո Խարազյանի մասին
---------------------------------

* Ս. Սարգսյան, Ամո Խարազյան, Երևան, 1959 թ.
* Խորհրդային Հայաստան, 1921 թ. N201
* Театральная энциклопедия. Том 5/Глав. ред. П. А. Марков - М.։ Советская энциклопедия, 1967. - 1136 стб. с илл. 8 л. илл.
* Օ. Գուլազյան, Հուշեր, Երևան, 1957 թ.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 5. — էջ 35—36.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2005. — հատոր 1. — էջ 514.
3. ↑  *Հայ սովետական թատրոնի պատմություն*. Երևան: ՀՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն. 1967.
4. ↑  "Ամո Խարազյանի մասին kino-teatr.ru կայքում". Արխիվացված է the original 2015 թ․ ապրիլի 19-ին. Retrieved 2015 թ․ ապրիլի 8. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑  Ա. (1958) Հոկտեմբերյան սոցիալիստական Մեծ ռևոլյուցիան և հայ կուլտուրայի ծաղկումը. Պատմա-բանասիրական հանդես, № 1. p. 11(չաշխատող հղում)
6. ↑  Հայկական սովետական հանրագիտարան, ՀՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն,Երևան 1979,5-րդ հատոր, էջ 36

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 18258 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 35)։*  |