**«Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխելու և պատժելու մասին» կոնվենցիայի կիրառում («Գամբիան ընդդեմ Մյանմայի»)**, առավելապես հայտնի է որպես **Ռոհինջաների ցեղասպանության գործ**, դատական գործ, որը ներկայումս քննվում է ՄԱԿ-ի Արդարադատության միջազգային դատարանի (ԱՄԴ) կողմից։ Գործը հարուցվել է 2019 թվականին Գամբիայի Հանրապետության կողմից՝ Իսլամական համագործակցության կազմակերպության 57 անդամ-պետությունների։

Նախապատմություն
---------------

Ռոհինջա ժողովուրդը իսլամադավան հնդ-արիական էթնիկ փոքրամասնություն է, որը վերջին տարիներին ենթարկվել է զանգվածային հալածանքների և էթնիկ զտումների բուդդայական մեծամասնություն ունեցող Մյանմա պետությունում։ Ռոհինջաների հետապնդումը ներկայումս մի շարք շրջանակների կողմից որակվում է որպես ցեղասպանություն։ Խնդիրը կայանում է նրանում, որ Մյանմայի կառավարությունը նրանց համարում է անօրինական ներգաղթյալներ, սակայն ռոհինջա ժողովուրդը պնդում է, որ նրանք ապրում են այդ տարածքներում սերունդներ շարունակ, և որ Մյանմարի կառավարության գործողությունները իրենց և ողջ իսլամական համայնքի նկատմամբ անարդարացի են և անօրինական։

Աուն Սան Սու Չժին այս հակամարտությունը նկարագրում է որպես «ներքին զինված հակամարտություն», որն առաջացել է Մյանմարի կառավարության վրա ռոհինջաների հարձակումների հետևանքով։ Գործը նախագահող դատավոր Աբդուլկավի Ահմեդ Յուսուֆը Մյանմային չորս ամիս ժամանակ է տվել իր վճիռներն իրականացնելու համար. Մյանմարը պետք է «ձեռնարկեր բոլոր հնարավոր միջոցները ցեղասպանությունը կանխելու համար»։

Ընթացակարգային պատմություն
--------------------------

2019 թվականի նոյեմբերի 11-ին Գամբիան 35 էջանոց դիմում է ներկայացնում Արդարադատության միջազգային դատարան ընդդեմ Մյանմարի՝ գործի հարուցումը հիմնավորելով Ցեղասպանության մասին կոնվենցիայում ամրագրված պարտավորությունների *erga omnes* բնույթով։ Դիմումում ասվում էր, որ Մյանմայի կառավարության ձեռամբ 2016 թվականի հոկտեմբերից Ռախին նահանգում ռոհինջա ժողովրդի դեմ իրականացվել են զանգվածային սպանություններ, բռնաբարություններ և հրկիզումներ, և որ այդ գործողությունները խախտում են Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխելու և դրա համար պատժի մասին կոնվենցիան։ Գամբիայի շահերը ԱՄԴ-ի առաջ ներկայացնում էին «Foley Hoag» իրավաբանական ընկերության փաստաբանների կողմից՝ Փոլ Ռեյխլերի գլխավորությամբ։ Դիմումատուների փաստաբանական թիմի կազմում էին նաև պրոֆեսորներ Ֆիլիպ Սանդսը Լոնդոնի համալսարանական քոլեջից և Փայամ Ախավան ՄաքԳիլ համալսարանից։ Մյուս կողմից, առաջնորդ և պետական խորհրդական Աուն Սան Սու Չժին ներկայացնում էր Մյանմարի կառավարությունը՝ իրավաբանական թիմի հետ միասին։

Գամբիան դիմումին կից ներկայացնում է միջնորդություն՝ պաշտպանության ժամանակավոր միջոցների կիրառման համար։ ՄՔԴ-ն այդ հայցապահանջի վերաբերյալ իրականացնում է լսումներ 2019 թվականի դեկտեմբերի 10-12-ն ընկած ժամանակահատվածում։ Դատական լսումների մեկնաբանը գործընթացը նկարագրել է «ուշագրավ» տերմինով՝ նշելով, որ Գամբիայի թիմը տրամադրել է վայրագությունների «դաժան նկարագրություններ», մինչդեռ Աուն Սան Սու Չժին սկզբունքայնորեն խուսափում էր օգտագործել «ռոհինջա» բառը, բացառությամբ՝ Արականի ռոհինջաների փրկության բանակի հիշատակությունների։

2020 թվականի հունվարի 23-ին ՄԱԿ-ի բարձր դատարանը որոշում է կայացնում Գամբիայի՝ ժամանակավոր միջոցներ կիրառելու դիմումի կապակցությամբ՝՝Մյանմային կարգադրելով կանխել ռոհինջա իսլամադավան ժողովրդի դեմ ցեղասպանական գործողությունները գործի վարույթում գտնվելու ընթացքում և պարբերաբար զեկուցել հրամանի կատարման մասին։

Վերլուծություն
--------------

«Միջազգային իրավունքի եվրոպական հանդեսը» (European Journal of International Law)՝ ի դեմս Նոթինգհեմի համալսարանի իրավաբանական դպրոցի պրոֆեսոր Մարկո Միլանովիչի, դատարանի որոշումն անվանումէ *«ակնհայտ հաղթանակ Գամբիայի համար և ռոհինջաների գործի համար, ընդհանուր առմամբ»*, բայց նաև նշել է, որ հրամանը հիմնականում կրկնում է գոյություն ունեցող «պետական պարտավորությունները Ցեղասպանության մասին կոնվենցիայով»։

Տես նաեւ
--------

* Արդարադատության միջազգային դատարանի գործերի ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Fallen rights icon at UN court for Rohingya genocide case». *AP News*. 2019 թ․ դեկտեմբերի 10. Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 10-ին.
2. ↑  «Aung San Suu Kyi defends Myanmar from accusations of genocide, at top UN court». *UN News* (անգլերեն). 2019 թ․ դեկտեմբերի 11. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 8-ին.
3. ↑  Haque, Md Mahbubul (2017 թ․ հոկտեմբերի 2). «Rohingya Ethnic Muslim Minority and the 1982 Citizenship Law in Burma». *Journal of Muslim Minority Affairs*. **37** (4): 454–469. doi:10.1080/13602004.2017.1399600. ISSN 1360-2004.
4. ↑  «Report of Independent International Fact-Finding Mission on Myanmar (27 August 2018)». *ohchr.org*. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 14-ին.
5. ↑  Application instituting proceedings and Request for the indication of provisional measures. *International Court of Justice*. 11 November 2019.
6. ↑  «Foley Hoag Leads the Gambia's Legal Team in Historic Case to Stop Myanmar's Genocide Against the Rohingya | Foley Hoag». *foleyhoag.com*. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 25-ին.
7. ↑  John, Tara (2019 թ․ նոյեմբերի 20). «Aung San Suu Kyi to defend Myanmar in genocide case». *CNN*. Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 10-ին.
8. ↑  «Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide (The Gambia v. Myanmar) - Request for the indication of provisional measures - The Court to hold public hearings from Tuesday 10 to Thursday 12 December 2019» (PDF). International Court of Justice. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 24-ին.
9. ↑  Becker, Michael (2019 թ․ դեկտեմբերի 14). «The Challenges for the ICJ in the Reliance on UN Fact-Finding Reports in the Case against Myanmar». *EJIL: Talk!*. Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 19-ին.
10. ↑  «Order» (PDF). *International Court of Justice*. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 22-ին.
11. ↑  Milanovic, Marko (2020 թ․ հունվարի 23). «ICJ Indicates Provisional Measures in the Myanmar Genocide Case». *EJIL:Talk!*. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 23-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* ICJ-ի էջը՝ գործի վերաբերյալ բոլոր առկա պաշտոնական փաստաթղթերով
* Ժամանակավոր միջոցների վերաբերյալ լսումների ամփոփումը՝ Opinio Juris բլոգից, օր 1 (10 դեկտեմբերի 2019 թ.)
* Ժամանակավոր միջոցների վերաբերյալ լսումների ամփոփումը՝ Opinio Juris բլոգից, օր 2 (11 դեկտեմբերի 2019 թ.)
* Ժամանակավոր միջոցների վերաբերյալ լսումների ամփոփումը՝ Opinio Juris բլոգից, օր 3 (12 դեկտեմբերի 2019 թ.)
* Ժամանակավոր միջոցառումների մասին հրաման (2020 թվականի հունվարի 23)
	+ Փոխնախագահ Սյուեի առանձին կարծիք
	+ Դատավոր Կանկադո Տրինադի առանձին կարծիք
	+ Ad hoc դատավոր Կրեսի հայտարարությունը