recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Նաիրա Լորիկի Գյուրջինյան** (սեպտեմբերի 24, 1961, Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երաժշտագետ, խմբավար, մանկավարժ, ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2014)։

Կենսագրություն
--------------

Մանկությունն անցել է Ռուսաստանի Տյումեն քաղաքում։ Փոխադրվել է երրորդ դասարան, 1971 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել են Երևան։ Չի կարողացել գրել, կարդալ և անգամ խոսել հայերեն։ 1977 թվականին ավարտել է միջնակարգ դպրոցը և ընդունվել Երևանի Ա. Բաբաջանյանի անվան երաժշտական մանկավարժական ուսումնարան, որն ավարտել է 1981 թվականին և ստացել երաժշտագետի ու խմբավարի մասնագիտություններ։ Ուսումնարանն ավարտելուց հետո երկու տարի աշխատել է ՀՀ Մեծամոր քաղաքի երաժշտական դպրոցում՝ դասավանդելով այնտեղ։

1983 թվականից աշխատել է Հենրիկ Իգիթյանի մանկական գեղագիտական կենտրոնում, որտեղ էլ հիմնել է «Ջեզլ» ջազային-էստրադային, «Վաղորդյան կաթիլներ» և «Շմակի» մանկապատանեկան վոկալ-համույթները։ 2004-2007 թվականներին Հայաստանի Երգի պետական թատրոնում դասավանդել է վոկալ և ոճաբանություն ջազային-էստրադային ժանրում։ Բազմաթիվ երգերի հեղինակ է։ 2006-2007 թվականներին մասնակցել է «Save The Children» ընկերության կողմից կազմակերպվող երեխաներին հանդուրժողականության ուսուցման ծրագրերի աշխատանքներին` որպես երգահան։ 2006 թվականից եղել է «Շանթ» հեռուստաընկերության «Հայ Սուպերսթար-1», «Հայ Սուպերսթար-2», «Հայ Սուպերսթար-4», «Իքս-Ֆակտոր 1», «Իքս-Ֆակտոր 2» նախագծերի ժյուրիի անդամ և երաժշտական պրոդյուսեր։ 2008 թվականին հրավիրվել է մասնակցելու ԱՄՆ Պետքարտուղարության «Միջազգային այցելու» ծրագրին` «Կատարողական արվեստի կառավարում» թեմայով։ 2010 թվականից հանդիսանում է ԱՄՆ դեսպանատան կանանց մենթորական ծրագրի մասնակից։ 2014 թվականին արժանացել է Հայաստանի մշակույթի վաստակավոր գործչի կոչման։

Ընտանիք
-------

Ունի երեք քույր, այժմ ապրում է հոր հետ։ Ունի երկու դուստր՝ Ադրիանան և Աննան, որոնք ամուսնացած են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նաիրա Գյուրջինյանի հարցազրույցը «Մեր մեջ ասած» հաղորդման ժամանակ(չաշխատող հղում)
2. ↑  Նաիրա Գյուրջինյանի հարցազրույցը «Կյանքը ափի մեջ» հաղորդման ժամանակ
3. ↑  «Նաիրա Գյուրջինյանի մասին avproduction.am կայքում». Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ օգոստոսի 15-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 14-ին.
**Ինդիրա Բայրամովիչ**, Բոսնիա և Հերցեգովինայում բնակվող գնչու ակտիվիստ, Տուզլայի գնչու կանանց ասոցիացիայի ղեկավար։ Վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում նա օգնում է գյուղական գնչուներին, ինչպես նաև հանդես է գալիս Բոսնիա և Հերցեգովինայի գնչուների իրավահավասարության օգտին։ Վերջերս նա կենտրոնացել է գործազուրկ գնչու կանանց, ինչպես նաև ընտանեկան բռնության և բռնության զոհերի խնդիրների վրա։

Գործունեություն
---------------

Բայրամովիչի ասոցիացիան ներգրավված է գնչու համայնքների փոքր երեխաների սննդի, անձնական հիգիենայի պարագաների և կարիքավորներին դպրոցական պարագաների մատակարարման գործում։ Բացի այդ, ասոցիացիան իրականացնում է մասնավոր բժշկական հետազոտություններ աղքատ կանանց մոտ կրծքագեղձի քաղցկեղի վաղ հայտնաբերման նպատակով։

2020 թվականի ամռանը` COVID-19 համաճարակի ժամանակ, Բայրամովիչը միացել է Բոսնիա և Հերցեգովինայի գնչու կանանց ցանցին, «Տուզլա համայնքի» հիմնադրամին և «Էմմաուս» համերաշխության միջազգային ֆորումին՝ Կիսելյակ քաղաքի շրջակայքում տեղական գնչու համայնքներին օգնություն և սնունդ տրամադրելու համար։ Օգնում է կամավորներին համակարգել օրական մի քանի հարյուր կերակրատեսակների բաշխումը, ինչպես նաև մի քանի շինարարական նախագծերի իրականացման գործում, ներառյալ ֆուտբոլի դաշտիկառուցումը և վնասված ջրանցքի վերակառուցումը։

Համաճարակի ընթացքում գնչուական համայնքներին օգնելուց բացի, Բայրամովիչը տեղեկություններ է հավաքում նաև գյուղական վայրերում առկա խնդիրների մասին, որոնք էլ ավելի են սրվել համաճարակի պատճառով։ Նա մատնանշում է, որ գնչու համայնքների սովորողողների ավելի փոքր մասն է մասնակցում առցանց դասընթացներին, ինչպես նաև նկատվում է ընտանեկան բռնության աճ և խտրականություն առողջապահության ոլորտում։ Նա հատկապես ընդգծում է, որ այդ գյուղական համայնքներում չեն իրականացվում COVID-19 թեստավորման հետազոտություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2  «Indira Bajramović: "We were the first to enter Roma communities and deliver packages that we personally prepared"». *UN Women | Europe and Central Asia* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ մարտի 9-ին.
3. ↑  Piše: Redakcija (2019 թ․ ապրիլի 16). «Indira Bajramović: Romkinja koja pomjera granice». *Azra Magazin* (բոսնիերեն). Վերցված է 2021 թ․ մարտի 9-ին.
4. ↑  M. R. S. «Poražavajući podaci o životu Roma tokom pandemije: Plakali smo kad smo ih obišli». *Radio Sarajevo*. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 9-ին.
**Հովհաննես Մերգելոսի Մարիկյան** (ապրիլի 18, 1952(1952-04-18), Հեշտիա, Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետ, Սամցխե-Ջավախեթի մարզ, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ, Վրաստանի Բոգդանովկայի (այժմ Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետ) շրջանում։ Հայ բանաստեղծ, մանկավարժ։ Վրաստանի հայ գրողների «Վերնատուն» միության անդամ (1999)։

Կենսագրություն
--------------

Հովհաննես Մարիկյանը ծնվել է Վրաստանի Նինոծմինդայի շրջանի Հեշտիա գյուղում Մերգելոսի Մարիկյանի և Մարիա Գոմցյանի ընտանիքում։ 1969 թվականին ավարտել է Հեշտիայի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը։

1970 և 1974-1992 թվականներին դասավանդել է Հեշտիա գյուղում։ 1971 թվականին զորակոչվել է ԽՍՀՄ Զինված ուժեր։ Պահեստային սպա է։ Հեղինակ է 8 չափածո և արձակ ժողովածուների։

Լույս է տեսել Հովհաննես Մարիկյանի «Մորս համար» (1993), «Կալանված կարոտ» (1999), «Հառաչող ողբերգություն» (1999), «Ցավի բողբոջներ» (2000), «Կյանք կյանքից հետո» (2002), «Ավանդապաշտ հերոսուհու փնջածաղիկը» (2006), «Հարազատը հարազատին սատար» (2008), «Մայրամուտ» (2013) ժողովածուները։ Տպագրվել է նաև «Վերնատուն», «կամուրջ» տարեգրքերում, Վրաստանի, Հայաստանի պարբերականներում։ Պարգևատրվել է Հայաստանի Հանրապետության սփյուռքի նախարարության պատվոգրով, Վրաստանում Հայաստանի Հանրապետության դեսպանության շնորհակալագրով։ 2017 թվականի նոյեմբերի 11-ին , Հովհաննես Մարիկյանը պարգևատրվեց Հայաստանի Հանրապետության սփյուռքի նախարարության <<Մայրենիի դեսպան>> մեդալով` սփյուռքում մայրենի լեզվի անաղարտության պահպանման գործում ունեցած նշանակալի ներդրման համար։

Երկեր
-----

* Մորս համար, բանաստեղծությունների ժողովածու, 1993։
* Կալանված կարոտ, բանաստեղծությունների ժողովածու, 1999։
* Հառաչող ողբերգություն, բանաստեղծությունների ժողովածու,1999։
* Ցավի բողբոջներ, պոեմ, բանաստեղծություններ, 2000։
* Կյանք կյանքից հետո, արձակ և չապածո, 2002։
* Ավանդապաշտ հերոսուհու փնջածաղիկը, արձակ և չափածո, 2006։
* Հարազատը հարազատին սատար, արձակ և չափածո, 2008։
* Մայրամուտ, բանաստեղծությունների ժողովածու, 2013։

Ընտանիք
-------

Կինը՝ մանկավարժ Օֆելյա Մարկոսյան։ Ունի 6 երեխա՝ 5 ազջիկ (Մարիա, Սեդա, Ֆլորա, Արփինե, Արմինե) 1 արու զավակ (Մերգելոս) և 6 թոռ ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Поэту Марикяну вручили медаль». *nor.ge* (ռուսերեն). Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 11-ին.
2. ↑  ««Արժանի պարգև և համալրում»». *armenianchurch.ge*. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 24-ին.(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* 
* 
* 
*
**Ամանդա Ռիդ ՄքՖարլենդ** (անգլ.՝ Amanda Reed McFarland, 1837 - 1898), ամերիկացի միսիոներուհի։ Առաջին կին միսիոներուհին է, ով եղել է ԱՄՆ Ալյասկա նահանգում։

Կենսագրություն
--------------

Ամանդա ՄքՖարլենդը ծնվել է 1837 թվականին Վիրջինիա նահանգի Բրուկ շրջանում։ Սովորել է Սթուբենվիլի իգական սեմինարիայում։ 1857 թվականին ամուսնացել է պրեսբիտերեկան հոգևորական Դեյվիդ ՄքՖարլենդի հետ։ 1862-1866 թվականներին Դեյվիդը ղեկավարել է Իլինոյս նահանգի Մաթուն քաղաքի իգական սեմինարիան, 1867 թվականին միսիոներական առաքելություն իրականացնելու համար տեղափոխվել է Սանտա Ֆե։ Այստեղ Ամանդա ՄքՖարլենդը մեքսիկացի երեխաների համար կազմակերպել և ղեկավարել է միսիոներական դպրոց։ 1873 թվականին զույգը տեղափոխվել է Կալիֆոռնիա և Սան Դիեգոյում հիմնադրել ակադեմիա։ 1875 թվականին նրանք միսիոներական առաքելություն են իրականացրել նե- պերսե ժողովրդի համար։

1876 թվականին՝ ամուսնու մահից հետո, Ամանդան անցել է Պրեսբիտերական եկեղեցու ընտանեկան խորհրդի ներքո և տեղափոխվել Օրեգոն նահանգի Պորտլենդ քաղաք։ 1877 թվականին ղեկավարել է Ալյասկայի Վրանգել շրջանի դպրոցը։ Այստեղ տեղական բնակչության համար նա հանդես է եկել որպես հոգևորական, բժիշկ, իրավաբան։ Բախվելով դժվարությունների, հուսահատությունների՝ քրիստոնեական հասարակության ստեղծման համար բացել է դպրոցներ և ձևավորել եկեղեցիներ։ Ամանդային խնդրել են նախագահելու հայրենի սահմանադրական կոնվենցիան, ղեկավարները երկար ճանապարհ են անցել գալու և մտնելու այն դպրոց, որտեղ «այս կինը սիրում է իրենց ժողովրդին», և խնդրել են ուսուցիչներ ուղարկել իրենց ցեղերի համար։ Ամանդա ՄքՖարլենդի ջանքերով հիմնադրվել է Ալյասկայի իգական «ՄքՖարլենդ տուն» ուսումնական դպրոցը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Johnson, 2011, էջ 329
2. ↑  Anderson, Charles A. (1956 թ․ հունիս). «LETTERS OF AMANDA R. McFARLAND: INTRODUCTION». *Journal of the Presbyterian Historical Society (1943-1961)*. **34** (2): 83–102. JSTOR 23325135.
3. 1 2  Wilson, Fiske, էջ 114
4. ↑  Presbyterian Church in the USA, Presbytery of Washington, PA, էջ 190

Մատենագիտություն
----------------

* Johnson, Jewell (2011 թ․ հոկտեմբերի 1). *Daily Devotions for Women: Inspiration from the Lives of Classic Christian Women*. Barbour Publishing. ISBN 978-1-60742-614-1.
* Presbyterian Church in the USA; Presbytery of Washington, PA (1889). *History of the Presbytery of Washington* (Public domain ed.). J. B. Rodgers Printing Company.
* Wilson, James Grant; Fiske, John (1888). *Appleton's Cyclopædia of American Biography*. Vol. 4 (Public domain ed.). D. Appleton.
**Դանիլ Էդուարդի Խաչատուրով** (հոկտեմբերի 30, 1971(1971-10-30), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), «Ռոսգոստրախ» ընկերության գլխավոր տնօրեն և համասեփականատեր, ղարաբաղյան արմատներով հայազգի միլիարդատեր։

Կենսագրություն
--------------

Դանիլ Խաչատուրովը ծնվել է 1971 թվականին Մոսկվա քաղաքում։ Ավարտել է Մոսկվայի ինժեներա-շինարարական ինստիտուտը՝ այնուհետև Ռուսաստանի Դաշնության կառավարությանն առընթեր Ժողովրդական տնտեսության ակադեմիան։ Աշխատել է որպես տնտեսագետ, իսկ հետո՝ ավագ տնտեսագետ Ծովային բաժնետիրական բանկում։ 1997—2000 թվականներին եղել է «ԲԻՆ» ընկերության ներդրումային և ֆինանսական հարցերով փոխնախագահ և ավագ փոխնախագահ։ 2000-2002 թվականներին Խաչատուրովը եղել է «Սլավնավթ» ընկերության փոխնախագահը։ 2002 թվականի մայիսից նա դառնում է «Ռոսգոսստրախ» ԲԲԸ-ի գլխավոր տնօրենի խորհրդական և նույն թվականի ամռանը նշանակվում է «Ռոսգոսստրախ» ԲԲԸ-ի գործադիր տնօրեն։ Երկու տարի անց՝ 2004 թվականին դառնում է նույն ընկերության գլխավոր տնօրեն։ «Կոմերսանտ» թերթի 2010 թվականի բարձրաստիճան ղեկավարների վարկանիշային աղյուսակում Դանիլ Խաչատուրովը զբաղեցրել է 2-րդ տեղը «Ապահովագրություն» անվանակարգում։

Կարողություն
------------

Դանիլ Խաչատուրովը իր եղբոր՝ Սերգեյ Խաչատուրովի հետ 2013 թվականի ապրիլին զբաղեցրել են 5-րդ տեղը Ռուսաստանի ամենահարուստ ընտանիքների վարկանիշային աղյուսակում։ Նույն թվականի փետրվարին CEO ամսագիրը եղբայրներից յուրաքանչյուրի կարողությունը 2,89 միլիարդ դոլար է գնահատել։

Անձնական կյանք
--------------

2008 թվականին Դանիլ Խաչատուրովն ամուսնացել է Ուլյանա Սերգեենկոյի հետ, իսկ 2013 թվականին ամուսնալուծվել։ Նրանք ունեն մեկ դուստր՝ Վասիլիսան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  https://«Forbes». Ռուսաստանի ամենահարուստ գործարարների անունները, այդ թվում նաև հայեր
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

Դանիլ Խաչատուրով. «Ազգին, որին դու պատկանում ես, եթե անգամ չես օգնում, գոնե պետք է ամոթով չթողնես»
**Բուլկի**, փոքր, երբեմն քաղցր, հացաբուլկեղեն կամ բլիթ։ Չնայած դրանք շատ ձևեր ու չափսեր ունեն, հիմնականում ձեռքի չափսի են կամ ավելի փոքր՝ շրջանաձև վերնամասով և տափակ ներքնամասով։

Բուլկիները հաճախ պատրաստված են ալյուրով, շաքարավազով, կաթով, խմորիչով և կարագով։ Ամենատարածված քաղցր տեսականինիր մեջ պարունակում է միրգ կամ ընկույզ և կարող է պատված լինել օշարակով կամ կարամելով կամ էլ լցոնված լինել ջեմով կամ կրեմով։ Բուլկիների որոշ տեսակներ կարող են լցոնված լինել մսով կամ սովորաբար մատուցվում են մսով (ինչպես օրինակ հոթդոգններն ու համբուրգերները)։ Վերջիններս մատուցվում են արագ սննդի ռեստորաններում, ինչպեսիք են Բուրգեր Քինգը, KFC-ին, Մակդոնալդսը։

Շվեդական ոճի սեֆրոն բուլկի, որը սովորաբար պատրաստվում է Սուրբ ծննդյան տոներին, մասնավորապես Սուրբ Լյուսիի Օրը
«Բուլկու» դասին են սովորաբար պատկանում լցոնված խմորագնդիկները, ինչպես օրինակ չինական բաոզին։ Այս տեսակի որոշ խմորագնդիկներ կարող են իրենց տեսքով հացանման լինել։

Բուլկին սովորաբար պատրաստված է խմորից, որն իր մեջ պարունակում է շաքարավազ ու կարագ, իսկ որոշ դեպքերում՝ նաև ձու։ Առանց դրանց խմորը կլինի հացի և ոչ թե բուլկու խմոր։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «bun Definition in the Cambridge English Dictionary». *dictionary.cambridge.org*. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 11-ին.
2. ↑  «bollo».

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) |

 |
Պատկեր:Dave Apollon with mandolin.jpgԴենիս Ապոլոնը 1940–ականներին**Դենիս Ապոլոն** (ռուս.՝ Денис Аполлонов;փետրվարի 23, 1898(1898-02-23), Կիև, Ռուսական կայսրություն - 1972, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի մանդոլին նվագող։

Այսօր, համարվում է քսաներորդ դարի առավել նորարար և ամենազդեցիկ մանդոլին նվագողներից մեկը, որի առավել ուշագրավ ձայնագրություններում և կատարումներում ներառված են Երկու կիթառ, Առանձին ժամ Գրիգորաս Դինիկուի կողմից, և Պաբլո Սարասատեի «Գնչուական մեղեդիները»։ Նրա ոճերը ընդգրկում են գնչուական և եվրոպական ժողովրդական երաժշտության տարբեր տեսակներ։ Նաև համարվում է ջազի առաջին մանդոլինահարներից մեկը՝ այնպիսի հիշարժան ձայնագրություններով, ինչպիսիք են Who and St. Louis Blues–ը՝ ամերիկյան հանրաճանաչ երգ։

Վաղ կյանք
---------

Ապոլոնը ծնվել է 1898 թվականին, հրեական ընտանիքում՝ Կիև քաղաքում, որն այդ ժամանակ Ռուսական կայսրության մաս էր։ Վաղ տարիքում ջութակ է նվագել, բայց թողնում էր գործիքը, երբ բուռն հետաքրքրություն էր ցուցաբերում իր հայրիկի տանը պահվող հին թասի մեջ գտնվող մանդոլինով։

Կարիերա
-------

14 տարեկանում Ապոլոնը արդեն հիմնադրել էր անսամբլ և պրոֆեսիոնալ ելույթ էր ունենում տեղի կինոթատրոնում։

1919 թվականին տեղափոխվել է Նյու Յորք և գրեթե անմիջապես աշխատանքի անցել Վոդևիլում, որտեղ նա ցնցող հմտությամբ ապշեցրել է հանդիսատեսին։

1929 թվականին պատրաստել է իր երաժշտական կարճ բեմադրություններից մեկը, որով նա կարող էր շարունակել իր կարիերայի մեծ մասը։ 1941 թվականին «Տղաներ և աղջիկներ միասին» տուրիստական կազմակերպության անդամ էր։ 1946 թվականին հանդիպել և նվագել է Ջանգո Ռեյնհարդի հետ,մինչ լեգենդար կիթառահարը Դյուկ էլինգտոնի հետ շրջագայության էր Նյու Յորքում։ 1950 թվականի սկզբին, ազգային պիտակի (#9104) վրա թողարկել է «Երրորդ մարդու թեման» թիվ 1 հիթի իր տարբերակը (որը հայտնի է դարձել Անտոն Կարասի և Գայ Լոմբարդոյի կողմից, ի թիվս այլոց)։ Ապոլոնը մահացել է 1972 թվականին՝ հիսուն տարի տևած կարիերայից հետո։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Biography Archived 2020-01-12 at the Wayback Machine.
* page with newspaper clippings of Dave Apollon, 1933-1942
* Picture of Dave's Philippine Orchestra.
* Portrait of a young Dave Apollon as vaudeville performer.
* Page that lists some films Dave Apollon was in.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
2. ↑  «Archived copy». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունիսի 8-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 2-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ արխիվը պատճենվել է որպես վերնագիր (link)
3. ↑  «Archived copy». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 16-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 2-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ արխիվը պատճենվել է որպես վերնագիր (link)
4. ↑
**Լյուդմիլա Հակոբի Հարությունյան** (նոյեմբերի 13, 1941(1941-11-13), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ սոցիոլոգ։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1986), պրոֆեսոր (1988)։

Կենսագրություն
--------------

1963 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի տնտեսագիտության ֆակուլտետը։

1963-1980 թվականներին աշխատել է Երևանի պետական համալսարանի քաղաքատնտեսություն ամբիոնում որպես ասիստենտ, դասախոս, դոցենտ։ 1981-1985 թվականներին՝ ԵՊՀ սոցիոլոգիական հետազոտությունների լաբորատորիայի վարիչ։ 1986 թվականից՝ ԵՊՀ Կիրառական սոցիոլոգիայի ամբիոնի դասախոս։ 1986-2003 թվականներին՝ ԵՊՀ Կիրառական սոցիոլոգիայի ամբիոնի վարիչ։ 2003-2010 թվականներին՝ ԵՊՀ Սոցիոլոգիայի ֆակուլտետի դեկան։ 1994-1995 թվականներին եղել է Փարիզի ժողովրդագրական հետազոտությունների ազգային ինստիտուտի այցելու գիտաշխատող։ 1997-2000 թվականներին դասախոսել է Ջորջ Մայսոն համալսարանում (ԱՄՆ)։ 2003-2006 թվականներին եղել է Նորանկախ պետությունների գիտնականների համագործակցության միջազգային ասոցիացիայի (INTAS) խորհրդի անդամ։ 2008-2010 թվականներին հրավիրվել է աշխատելու որպես պրոֆեսոր՝ Շվեդիայի առաջատար հետազոտությունների կոլեգիայում (SCAS), 2007-2010 թվականներին՝ Եվրոպայի Խորհրդի սոցիալական իրավունքի կոմիտեի ընտրված անդամ։ Կոնեկտիկուտի համալսարանի սոցիալական աշխատանքի դպրոցի պատվավոր դոկտոր է։ Աշխատությունները վերաբերում են ազգաբնակչության վերարտադրությանը և տեղաշարժին, կյանքի որակին և ապրելակերպին, հակամարտությունների վերլուծությանը և լուծմանը։

1989-1991 թվականներին ընտրվել է ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավոր և ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի անդամ։ 1998-2003 թվականներին եղել է «Արժանապատիվ ապագա» կուսակցության հիմնադիր-նախագահը։ 2004 թվականից՝ «Հայ ժողովրդավարական ֆորում» հասարակական կազմակերպության նախագահն է։

Պարգևներ, մրցանակներ
--------------------

* ԼՂՀ Մեսրոպ Մաշտոց շքանշան, 2018
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ, 2016
* Երևանի պետական համալսարանի ոսկե մեդալ, 2011
* ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության ոսկե մեդալ, 2009
* ԼՂՀ Մխիթար Գոշի մեդալ, 2001
* ՀՀ Մովսես Խորենացու մեդալ, 1999

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա · Հայազգ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 7995, 32696 · GND: 142933457 · ISNI: 0000000108149123 · LCCN: n84101079 · NTA: 397788002 · NUKAT: n98012680 · SUDOC: 250491672 · VIAF: 67866933 · WorldCat VIAF: 67866933 |

 |

 |
**Իոանիս Իկոնոմու** (հուն․՝ Ιωάννης Οικονόμου, 1964, Հերակլիոն, Կրետե, Հունաստանի Հանրապետություն), հույն թարգմանիչ և լեզվաբան, 2002 թվականից՝ Եվրոպական խորհրդարանի թարգմանիչը։

Համարվում է պոլիգլոտի ժամանակակից ուշագրավ օրինակ։ Իոանիս Իկոնոմուն տիրապետում է 32 լեզուների, չնայած, որ իր մայրենի լեզուն հունարենն է։ Բացի հունարենից, նա խոսում է նաև Եվրոպական Միության 24 պաշտոնական լեզուներից 21-ով։

Այդ երեք լեզուներ չիմանալը նա պատճառաբանում է, որ լիտվերենը մոռացել է, իսկ մալթերենի և գալիսերենի սովորելու համար ժամանակը չի հերիքում։ Նա խոսում է նաև հին լեզուներով, այդ թվում լատիներենով, հին անգլերենով, հին իռլանդերենով և հին պարսկերենով։

Նա կատարել է ավելի քան 2,500 թարգմանություն Եվրոպական խորհրդարանում, հիմնականում՝ հունարեն, գերմաներեն և ֆրանսերեն լեզուներով։

Կենսագրություն
--------------

Իոանիս Իկոնոմուն ծնվել է 1964 թվականին Հունաստանի Կրետե կղզու մայրաքաղաք Հերակլիոնում։ Դեռ փոքր հասակից առանձնակի սեր է ունեցել օտար լեզուների հանդեպ։

Իր սովորած առաջին օտար լեզուն եղել է գերմաներենը, որը նա սովորել է դեռևս 7 տարեկան հասակում։ Նա ասում է, որ գերմաներեն խոսել իրեն սովորեցրել է գերմանացի մի կին, ով տեղափոխվել էր Կրետե ապրելու։ 10 տարեկան հասակում նա սկսել է ուսումնասիրել իտալերեն լեզուն։ Իոանիսի դասընկերները փորձում էին սովորել իտալերեն և վերջինս գերզանցել է նրանց։ Արդեն 13 տարեկան հասակում Իոնանիսը խոսում էր ռուսերեն լեզվով։ Իր ռուսերեն սովորելու շարժարիթը նա ներկայացնում է սերը Դոստաևսկու ստեղծագործությունների նկատմամբ։

14 տարեկանում նա սկսում է ուսումնասիրել տարօրինակ թվացող մի լեզու՝ սվահիլի, որը կիրառական էր Արևելյան Աֆրիկայի երկրներում։ 16 տարեկանում բավականին դժվարությամբ սովորել է թուրքերեն։ Այս տարիներին Հունաստանում թուրքերեն դասագրքեր չկային և նրա ծնողները ստիպված էին ուսուցիչ գտնել Հյուսիսային Կիպրոսից։

Թուրքերենից հետո նա սովորել է արաբերեն, իսկ հետո՝ 18 տարեկանում նաև ուրդու, հինդի և սանսկրիտ։ Չափահաս հասակում նա խորապես ուսումնասիրել է եվրոպական լեզուները։ Բացի նշված լեզուներից ներկայումս նա խոսում է նաև խորվաթերեն, ֆիններեն, նորվեգերեն, ադրբեջաներեն, եբրայերեն, չինարեն, լեհերեն, դանիերեն, լատիշերեն, էստոներեն, շվեդերեն, իսպաներեն, ֆրանսերեն, անգլերեն, նիդերլանդերեն, բուլղարերեն, չեխերեն և այլ լեզուներով։

Չինարենը հույն թարգմանչի ամենասիրած լեզուն է։ Սովորել է Սալոնիկի Արիստոտելի համալսարանի լեզվագիտության ֆակուլտետի արևելյան լեզուների բաժնում, այնուհետև՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Կոլումբիայի համալսարանում։

Այնուհետև սովորում է Հարվարդի համալսարանի հնդեվրոպական լեզուներ և գրականություն ֆակուլտետը։ Ամուսնացած է Տոմեկ անունով մի լեհուհու հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Tsagari, Daphne. «Ապչեցնող հույն թարգմանիչը բացի հունարենից տիրապետում է ևս 31 լեզուների». Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 5-ին.
2. ↑  «Ես խոսում եմ 32 լեզուներով». *Cafebabel*. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ մայիսի 2-ին. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 5-ին.
3. ↑  Worldcrunch.com. «Հիպեր-պոլիգլոտ, Եվրախորհրդարանի հույն թարգմանիչը տիրապետում է 32 լեզուների». *worldcrunch.com*. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 5-ին.

|  |
| --- |
| 
  **Կենսագրություն**   **Հունաստան**   **Եվրոպական միություն**
 |
**Հակոբ Մկրտչի Մկրտչյան** (հոկտեմբերի 19, 1919(1919-10-19), Ալեքսանդրապոլ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն - մայիսի 5, 1984(1984-05-05), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ լեզվաբան, բարբառագետ։ Բանասիրական գիտությունների թեկնածու (1951)։

Կենսագրություն
--------------

Հակոբ Մկրտչյանը ծնվել է Ալեքսանդրապոլում, որտեղ միջնակարգ կրթությունն ավարտելուց հետո տեղափոխվել է Երևան և Վահան Չերազի և նրա կնոջ խորհրդով սովորել Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետում, միաժամանակ զբաղվել է ուսուցչական աշխատանքով։ 1939-1946 թվականներին աշխատել է Աղինի շրջանի դպրոցներում, եղել է հայոց լեզվի ուսուցիչ, ուսմասվար, շրջանային ժողկրթբաժնի տեսուչ և պրոֆմիության շրջանային կոմիտեի նախագահ։ 1946-1949 թվականներին եղել է Հայաստանի ԳԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, 1961-1962 թվականներին աշխատել է «Պատմաբանասիրական հանդեսում»։ 1962 թվականից Հայկական պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտում եղել է նախ մանկավարժության, ապա՝ հայոց լեզվի և գրականության ֆակուլտետի դեկան։ 1967 թվականին տեղափոխվել է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտ, աշխատել հայոց լեզվի, ապա՝ հայոց լեզվի և տարրական ուսուցման մեթոդիկայի ամբիոններում, դոցենտի պաշտոնով։ Եղել է նաև կուլտուրայի և երաժշտության, մանկավարժության և տարրական ուսուցման մեթոդիկաների, նախադպրոցական մանկավարժության և հոգեբանության ֆակուլտետների դեկան, հոգեբանության ամբիոնի վարիչ, մանկավարժության և տարրական ուսուցման մեթոդիկայի ֆակուլտետի դեկան։ Դասախոսել է նաև Երևանի պետական համալսարանում (լատիներեն լեզվի դասընթաց), Վալերի Բրյուսովի անվան ռուսաց և օտար լեզուների ինստիտուտում (բարբառագիտություն, լեզվաբանության ներածություն, ժամանակակից հայոց լեզու և գրաբար)։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Հեղինակել է մի շարք գիտական աշխատություններ՝ «Կարնո բարբառը» մենագրությունը, «Արարատյան բարբառը» ուսումնասիրությունը և նույն բարբառի հսկայածավալ բառարանը` «Բառարան Արարատյան բարբառի»։ Մասնագիտական խմբագրման է ենթարկել մի շարք բարբառագիտական ուսումնասիրություններ, ինչպես նաև «Հայ ժողովրդական հեքիաթների» 1-4 հատորներ, խմբագրել է մի շարք ուսմնամեթոդական ձեռնարկներ, տպագրել է մի շարք հոդվածներ Հայկական սովետական հանրագիտարանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկական համառոտ հանրագիտարան, 1999։ հ. 3
2. ↑  Baghdasaryan, Aram. «AV Production - Հակոբ Մկրտչյան». *avproduction.am*. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 19-ին.(չաշխատող հղում)
3. ↑  ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի հիմնարար գիտական գրադարան(չաշխատող հղում)

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Հակոբ Մկրտչյան**
**Բլուկրանս** (աֆրիկաանս՝ Bloukransrivierbrug, անգլ.՝ Bloukrans Bridge), բետոնե մեկ թռիչքանի ավտոմոբիլային կամուրջ ՀԱՀ-ում։

Նկարագրություն
--------------

Կամուրջը կտրում-անցնում է Բլուկրանս գետը, որը բաժանում է Արևելյան Կապի (Սառա Բաարտմանի գավառ) և Արևմտյան Կապի (Էդենի գավառ) գավառները։ Կամրջի ընդհանուր երկարությունը կազմում է 451 մետր, միակ թռիչքի երկարությունը 272 մետր է, ջրի մակարդակից առավելագույն բարձրությունը 216 մետր, որն աշխարհի ամենաբարձր կամուրջների ցանկում 36-րդն է և 66- րդն ամենաերկար կամարավոր թռիչք ունեցող կամուրջների ցանկում։

Աշխարհում ամենաբարձր բանջի թռիչքային կամուրջը
Կամրջի լայնությունը կազմում է 16 մետր, այն պահում են 23 զույգ սյուներ։ Կամրջի շինարարությունը շարունակվեց 1980 թվականից մինչև 1983 թվականի հունիսը, բացումը տեղի ունեցավ 1983 թվականի հունիսի 10-ին, նախատեսված ժամկետից հինգ ամիս առաջ։ Շինարարության արժեքը կազմեց 11 միլիոն ռանդ։ Շինարարության ավարտի պահին, այն Աֆրիկայի ամենամեծ բետոնե կամարավոր կամուրջն էր և աշխարհում չորրորդն այդ տիպի կամուրջների մեջ։ Հիմնական կամարի զանգվածը կազմում էր շուրջ 12 հազար տոննա։

Բլուկրանս կամուրջը համարվում է N2 ճանապարհի մի մասը։ Մոտակա բնակավայրերն են, Քոլդսթրիմ քաղաքը և Նեյչերս Վալլի գյուղը։

Կամրջի վրա է գտնվում բանջի-ջամպինգ Bloukrans Bridge Bungy թռիչքային առևտրային կետը, որը ամենաբարձրն է աշխարհում համանման օբյեկտների մեջ, թռիչքն իրականացվում է շուրջ 160 մետր բարձրությունից։ Հենց Բլուկրանս կամրջից 1990 թվականին իրականացվեց բանջի առաջին թռիչքն Աֆրիկայում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Project Portfolio — Bloukrans Bridge Archived 2011-12-14 at the Wayback Machine. *Murray & Roberts[en]*
2. ↑  Bloukrans Bridge Bungy *safarinow.com*
3. ↑  Bloukrans Bridge *highestbridges.com*
4. ↑  *Face Adrenalin* Archived 2014-07-08 at the Wayback Machine. (անգլ.)
5. ↑  World’s 15 highest bungee jumps — № 4
6. ↑  10 Highest Bungee Jumps In The World — № 4 *10mosttoday.com*

Գրականություն
-------------

* Abdunur, C (2001). "Bloukrans Bridge – Le pond de Bloukrans". Arch 01. troisieme conference internationale sur les ponts en arc. p. 35. ISBN 2-85978-347-4.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Bloukrans Bridge at structurae.net website
* Face Adrenalin Archived 2014-07-08 at the Wayback Machine. the bungee operators at the bridge.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Երանոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հայկազ Լևոնի Երանոսյան** (սեպտեմբերի 26, 1923(1923-09-26), Ղոնախղռան, Շիրակի մարզ, Հայաստան - 2020, Երևան, Հայաստան), հայ թատերագետ, արվեստաբան։ ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (2010)։

Կենսագրություն
--------------

Հայկազ Երանոսյանը ծնվել է 1923 թվականին, Ախուրյանի շրջանի Շիրակ գյուղում։ 1938 թվականից որպես սկսնակ դերասան աշխատել է Լենինականի թատրոնում։ 1941 թվականին ավարտել է Լենինականի № 51 դպրոցը, վեց ամիս սովորել է Թիֆլիսի հրետանային ուսումնարանում։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ 1944-1949 թվականներին սովորել է Երևանի թատերական ինստիտուտի թատերագիտական բաժնում։ 1949-1951 թվականներին Հայաստանի արվեստի գործերի վարչությունում եղել է խաղացանկային բաժնի վարիչ, 1951-1953 թվականներին ղեկավարել է ժողովրդական ստեղծագործության հանրապետական տան աշխատանքները։ 1954-1970 թվականներին եղել է Երևանի Հովհաննես Թումանյանի անվան տիկնիկային, Երևանի պատանի հանդիսատեսի, Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի թատրոնների տնօրենը։ 1970-1980 թվականներին եղել է ՀՀ մշակույթի նախարարության «Կուլտուր-լուսավորական աշխատանք» ամսագրի գլխավոր խմբագիրը, 1980-1988 թվականներին՝ ՀԽՍՀ մշակույթի նախարարության գլխավոր խմբագիր։ 1988-2008 թվականներին եղել է Հայաստանի թատերական գործիչների միության Դերասանի տան տնօրենը, միաժամանակ՝ «Հայ թատրոնի պատմություն» է դասավանդել Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում։ Հեղինակ է մենագրությունների, ավելի քան 100 թատերական հոդվածների, ուսումնասիրությունների, անվանի թատերական գործիչներին նվիրված գրքույկների։

Մենագրություններ
----------------

* «Վարդան Աճեմյան», 1977
* «Ալեքսանդր Արաքսմանյանի դրամատուրգիան», 1981
* «Էջմիածնի ժողովրդական թատրոնը» (հայերեն, անգլերեն, ռուսերեն), 1985
* «Երվանդ Ղազանչյան», 1987
* «Ժենյա Ներսիսյան», 2009
* «Մեր պատանեկության թատրոնը» (2010, նվիրված Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոնի 80-ամյակին)
* «Սուրեն Սուրենյան», 2012
* «Մհեր Մկրտչյան», 2013

Պարգևներ
--------

* ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, 2010 թ.
* ՀԹԳՄ «Արտավազդ» մրցանակ, 2013 թ.
* «Հայրենական Մեծ պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան»
* «Կարմիր աստղի» շքանշան
* «Հայրենիքի պաշտպան» շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Baghdasaryan, Aram. «AV Production - Հայկազ Երանոսյան». *avproduction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ դեկտեմբերի 7-ին. Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 26-ին.
2. ↑  «Айказ Ераносян о театре и Великой Отечественной войне». 2016 թ․ հուլիսի 25. Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 26-ին.
3. ↑  ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի հիմնարար գիտական գրադարան
4. ↑  «Հանրապետության տոնի առթիվ ՀՀ պատվավոր կոչումներ են շնորհվել մի շարք անձանց». Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 26-ին.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12395 |

 |
**Տամարա Սերգեևնա Գոլովանովա** (ծննդյան ազգանունը` Մոզալևսկայա, փետրվարի 11, 1924(1924-02-11) - 2010, Մոսկվա, Ռուսաստան), խորհրդային և ռուս պարուհի, գեղարվեստական ղեկավար։ ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ։ Ստալինյան 1-ին աստիճանի մրցանակի դափնեկիր։

Կենսագրություն
--------------

Տամարա Սերգեևնա Գոլովանովա ծնվել է 1924 թվականի փետրվարի 11-ին։ Զբաղվել է մարմնամարզությամբ, այնուհետև 1943 թվականին միացել է պարի համույթին։ Չունենալով հատուկ խորեոգրաֆիական կրթություն, յուրացրել է մոիսեևյան պարի դպրոցի մեթոդաբանությունը և շուտով սկսել է կատարել մենապարեր։ 1943-1968 թվականներին եղել է Իգոր Մոիսեևի անվան ժողովրդական պարի անսամբլի մենակատար։ Կատարել է ծաղրային ռոք-ն-ռոլլ պարեր՝ «Վերադառնալով կապիկին», «Սպորտային վալս», «Պարտիզաններ» խորեոգրաֆիկ պատկերում խաղացել է պարտիզանի դեր։ Հանդես է եկել փայլուն կատարումներով՝ հագեցած դրամաներով։
1971 թվականին, Մոիսևյան համույթից դուրս գալուց հետո, ստեղծել է իր սեփական«Սուվենիր» համույթը։ Եղել է Մոսկվայի տարածաշրջանային պետական ֆիլհարմոնիայի «Սուվենիր» համույթի գեղարվեստական ղեկավարը։

Մահացել է 2010 թվականին։ Թաղված է Մոսկվայի մարզի Դմիտրովսկի շրջանի Կատուար (Նեկրասովյան) գյուղի մոտակայքում գտնվող գերեզմանատանը, ամուսնու` Լև Գոլովանովի կողքին։

Ընտանիք
-------

* Ամուսին՝ պարող Լև Վիկտորովիչ Գոլովանով (1926-2015), պարուսույց, ուսուցիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական դերասան, Ստալինյան 1 աստիճանի մրցանակի դափնեկիր։

Պարգևներ, մրցանակներ
--------------------

* 1 աստիճանի Ստալինյան մրցանակ (1952),
* ՌՍՖՍՀ վաստակավորարտիստ (9.08.1958),
* ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (24.08.1987),
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» IV աստիճանի շքանշան (հունվարի 26 1998)։

Ֆիլմագրություն
--------------

* 1978 - Կրտսեր քույր (Վրաստան-կինոնկար, հեռուստատեսություն) - դրվագում (չկա վերնագրում)։

Գրականություն
-------------

* «*In memoriam*. Тамара Голованова» // Балет / № 1, 2011// М.: ПРОМЕДИА.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Тамара Голованова
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета РСФСР от 9 августа 1958

Աղբյուր
-------

* «Ансамбль «Сувенир» Тамары Головановой». livejournal.com. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 17-ին.
* «Ансамбль Моисеева. Танец-пародия на рок-н-ролл «Назад к обезьяне»». liveinternet.ru. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 17-ին.
**Էվելինա Վլադիմիրովնա Ցիմերման** (ամուսնական ազգանուն՝ **Հենիխ**, 19-րդ դար, Պերմ, Ռուսական կայսրություն), ռուս մանկավարժ, Պերմ քաղաքի մասնավոր դպրոց-վարժարանի հիմնադիրը։ Ցիմերման քույրերից կրտսերն է, որոնք ըստ գավառագետների համարվել են Անտոն Չեխովի «Երեք քույր» վեպի հերոսների նախատիպը։

Կենսագրություն
--------------

Էվելինա Վլադիմիրովնան ծնվել է Պերմում, 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Ալեքսանդրյան հիվանդանոցի ավագ և պետական խորհրդական Վլադիմիր Իվանովիչ Ցիմերմանի ընտանիքում։ Ավարտել է Մարիանական վարժարանը։ Ամուսնացել է տպարանի սեփականատեր Վասիլի Իվանովիչ Հենիխի հետ։ Նրանք ունեին հինգ որդի և երկու դուստր։ Երբ նրա ամուսինը մահացավ, Էվելինան քույրեր Օտիլիային և Մարգարիտային առաջարկեց բացել մասնավոր տարրական դպրոց և դարձավ դրա տնօրենը։

Դպրոցը բացվել է 1886 թվականի սեպտեմբերի 22-ին և իր գոյատևել մինչև 1919 թվականը։ Բացի դպրոցը կառավարելուց, Էվելինան դասավանդում էր նաև գերմաներեն։ 1903 թվականին դպրոցը վերածվեց տղաների վարժարանի։ Այդ վարժարանի շրջանավարտներից էին պրոֆեսոր-ականջաբույժ Ս. Շումսկին, հոգեբույժ Գ. Գոլմիդտը, Պերմիական բժիշկ-ֆիզիոթերապևտների համայնքի հիմնադիր Ա. Կյունցելը, Պերմիական պատկերասրահի հիմնադիր Ն. Սերեբրենիկովը։

1917 թվականի հեղափոխությունից հետո պատմաբաններին ավելի քիչ բան հայտնի եղավ Էվելինա Վլադիմիրովնայի ճակատագրի մասին։ Կարծիքներ կան, որ 1920 թվականին նրա քրոջ՝ Օտլիայի ձերբակալումից հետ, նա տեղափոխվել է Մոսկվա։

### Ընտանիք

* Էվելինա Ցիմերմանի թոռը՝ Վլադիմիր Իվանովիչ Յավոնսկին, եղել է Պողպատի ինստիտուտի տնօրեն (մահացել է 1988 թվականին)։

Հիշատակ
-------

2006 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Եգոշիխա գերեզմանոցում երեք քույրերի հիշատակին տեղադրվեց սև գրանիտե կոթող։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Три сестры Чехова жили в Перми* Archived 2009-01-11 at the Wayback Machine. — Пермская ГТРК.
2. ↑  *Легенда и быль* Archived 2007-09-27 at the Wayback Machine. — Пермские новости. Экологическое приложение «Луч». № 10 (189), Октябрь 2005 г.
3. 1 2 3  *«Трём сёстрам» поставили памятник*(չաշխատող հղում)
 — Комсомольская правда — Пермь.
4. ↑  *Пермский край «День за днем». Сентябрь.* Archived 2008-01-26 at the Wayback Machine. — Государственный архив Пермской области.
5. 1 2  *В память о трёх наших сестрах* Archived 2007-09-27 at the Wayback Machine. — Личное дело № 16 (97), Ноябрь 2005 г.
**Քրիստին Չերչեր** (անգլ.՝ Christine Churcher, սեպտեմբերի 21, 1954(1954-09-21), Քեյպ Քոստ, Գանա), գանացի քաղաքական գործիչ։ 2001-2005 թվականներին աշխատել է Գանայի կրթության նախարարությունում (Տարրական, միջնակարգ կրթության և մանկահասակ աղջիկների կրթության նախարար), 2005-2006 թվականներին՝ Գիտության և բնապահպանության նախարարությունում (Գիտության և բնապահպանության նախարար)։

Կենսագրություն
--------------

1959-1965 թվականներին Չերչերը սովորել է Քեյփ Քոսթի «Kwesi Plange» տարրական դպրոցում, 1965-1972 թվականներին հաճախել է Mfanstiman աղջիկների միջնակարգ դպրոց, 1975-1978 թվականներին սովորել է Գանայի համալսարանի անգլերեն լեզվի և պատմության ֆակուլտետում։ 1991 թվականին Գանայի համալսարանի հետբուհական կրթության ֆակուլտետում որպես փիլիսոփայության մագիստրոս աշխատել է իր թեզի վրա։

Աշխատանքային գործունեությունն սկսել է Mfanstiman աղջիկների միջնակարգ դպրոցում, որտեղ 1972 թվականից դասավանդել է անգլերեն։ 1978-1982 թվականներին ուսանելուց հետո աշխատել է Prestea Goldfields Limited-ի վարչական կազմում, 1982 թվականից անգլերեն է դասավանդել Քեյփ Քոսթի «Wesley Girls» ավագ դպրոցում։ Քաղաքական ասպարեզ է մուտք գործել 1989-1990 թվականներին՝ որպես կանանց հարցերով ազգային խորհրդի գլխավոր քարտուղարի տեղակալ։ Եղել է Քեյփ Քոսթի քաղաքապետ (Municipal Chief Executive), 1996 թվականից Գանայի խորհրդարանի անդամ Քեյփ Քոսթից՝ որպես Նոր Հայրենական կուսակցության թեկնածու։ Ջոն Կուֆուորի օրոք երկու անգամ եղել է նախարար։ 2001-2005 թվականներին եղել է Տարրական, միջնակարգ կրթության և մանկահասակ աղջիկների կրթության նախարար և 2005-2006 թվականներին՝ Գիտության և բնապահպանության նախարար։ 2006 թվականի ապրիլի 27-ին ազատվել է զբաղեցրած պաշտոնից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Ghana Parliamentary Register (2004-2008) — 2004.
2. ↑  Modern Ghana
3. ↑  The African
4. ↑  «International Women's Day - 8 March, 2006». *www.unep.org*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ ապրիլի 3-ին. Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 5-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Archive copy Wayback Machine-ի միջոցով:
* Modern Ghana mit Photo
**Սալեեմուլ Հուկ** (բենգալերեն՝ সালীমূল হক, հոկտեմբերի 2, 1952(1952-10-02), Արևելյան Բենգալիա, Պակիստանի դոմինիոն - հոկտեմբերի 28, 2023(2023-10-28)), բանգլադեշցի գիտնական, որն ապրել է Լոնդոնում։ Շրջակա միջավայրի և զարգացման միջազգային ինստիտուտի (IIED), կլիմայի փոփոխության խմբի ավագ գիտաշխատող էր, ինչպես նաև՝ կլիմայի փոփոխության և զարգացման միջազգային կենտրոնի տնօրեն։

Կարիերա
-------

Նախքան շրջակա միջավայրի և զարգացման միջազգային ինստիտուտին միանալը, Բանգլադեշի առաջադեմ հետազոտությունների կենտրոնի տնօրեն է եղել, որը հիմադրել է 1984 թվականին։ Բանգլադեշի Անկախ համալսարանի, կլիմայի փոփոխության և զարգացման միջազգային կենտրոնի հիմադիր տնօրենն էր։ Հուկը ներգրավված է եղել կլիմայի փոփոխության հարցերով միջկառավարական հանձնաժողովի աշխատանքներում, որտեղ աշխատել է որպես գլխավոր հեղինակ և համակարգող երկրորդ աշխատանքային խմբում, որը կենտրոնանում է ազդեցությունների, խոցելիության և հարմարվողականության վրա։

Հրատարակել է զեկույցներ և հոդվածներ կլիմայի փոփոխության, մասնավորապես՝ կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու վերաբերյալ։ Կլիմայի փոփոխության միջկառավարական հանձնաժողովի երրորդ գնահատման զեկույցի «Հարմարվողականություն և կայուն զարգացում» գլխի առաջնային հեղինակն է։

Մրցանակներ և պարգևներ
---------------------

2007 թվականին արժանացել է Բուրտոնի մրցանակի կլիմայի փոփոխության հարմարվողականությանն ուղղված աշխատանքներ իրականացնելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
2. ↑  ORCID Public Data File 2020 — 2020. — doi:10.23640/07243.13066970.V1
3. ↑
4. ↑  «Our Team». *International Centre for Climate Change and Development*. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 5-ին.
5. ↑  «Politics and Policy». British Bangladeshi Power 100. 2012. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 3-ին. Վերցված է 2012 թ․ դեկտեմբերի 2-ին. 10. Saleemul Huq
6. ↑  «Did You Know?» (PDF). *Kaleidoscope: Newsletter of the Embassy of Bangladesh, Sweden*. Vol. 1, no. 2. March–April 2007. էջ 19. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2007 թ․ սեպտեմբերի 25-ին. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 29-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* Saleemul Huq on *guardian.co.uk*
**Յասուշի Ակիմոտո** (վիետ․՝ 秋元 康, մայիսի 2, 1958(1958-05-02), Մեգուրո, Տոկիո, Ճապոնիա), ճապոնացի երաժշտական պրոդյուսեր և երգի տեքստի հեղինակ։ Գրող և սցենարիստ։ Կիոտոյի արվեստի և դիզայնի համալսարանի պրոֆեսոր և փոխնախագահ։ Շատ սիրված երգերի բառերի հեղինակ, այդ թվում՝ *Onyanko Club*-ի և *AKB48*-ի կատարած երգերից։ *AKB48* ճապոնական այդլ խմբի ստեղծող և պրոդյուսեր։

Կենսագրություն
--------------

### Ստեղծագործականություն

Դեռ դպրոցական տարիներից սկսած՝ Ակիմոտոն սկսել է աշխատել որպես հեռուստատեսության սցենարիստ։ Որպես երգի տեքստի հեղինակ իրառաջնաելույթը նշել է 1981 թվականին, երբ նրա երգը կատարել է ճապոնական *THE ALFEE* խումբը։ 1983 թվականին գրել է Հիբարի Միսորայի կենդանության օրոք կատարված վերջին սինգլի՝ «Kawa no Nagare no You ni» (ճապ.՝. 川の流れのように, Кава но нагарэ но ё:ни) բառերը։
1985-1987 թվականներից նա համագործակցել է 80-ականների հայտնի կանացի *Onyanko Club* այդլ խմբի հետ` լինելով նրա երաժշտական պրոդյուսերը, խմբի սեփական «Yuuyake Nyan Nyan» հեռուստաշոուի, որը հեռարձակվում էր Fuji TV- ով, սցենարիստը։
1991 թվականին նա առաջնաելույթն է նշել որպես ռեժիսոր։ Շատ է գրել կինոյի համար։
Զուգահեռաբար շարունակել է աշխատել որպես երաժշտական շոուների պրոդյուսեր՝ ներառյալ ամենօրյա «Utaban»–ը TBS-ով։ Ակիմոտո Յասուշիի մի քանի գրքեր բեսթսելլեր են դարձել։ Մասնավորապես, Ակիմոտոն գրքերի հեղինակ է, որոնց հիման վրա ստեղծվել են «Մեկ բաց թողնված զանգ» (2003) և «Երկրորդ բաց թողնված զանգ» (2005) սարսափ ֆիլմերը, նաև «Ինքնասպանության երգ» ֆիլմի գաղափարի հեղինակն է (2007)։
2005 թվականին Յասուշի Ակիմոտոն սկսել է նոր նախագիծ AKB48 ճապոնական այդլ խմբի հետ։ Նա խմբի պրոդյուսերը և երգերի հեղինակն է։

Անձնական կյանք
--------------

1988 թվականին Յասուշի Ակիմոտոն ամուսնացել է *Onyanko Club*–ի նախկին անդամ Մամիկո Տակայի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Carnegie Hall linked open data — 2017.
3. ↑  «A Message from the Vice President» (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 5-ին.
4. 1 2 3 4  «IMDB / Yuuyake nyan nyan» (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 5-ին.>
5. 1 2  «КиноПоиск.Ру / Акимото Ясуси».

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · Allmusic · AlloCiné · Discogs · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · MusicBrainz · WikiTree |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 15084788n · CiNii: DA03818643 · ISNI: 0000000082426646 · LCCN: no98108441 · NDL: 00166399 · NTA: 28239222X · SUDOC: 181940140 · VIAF: 58703982 · WorldCat VIAF: 58703982 |

 |

 |
**Հուրի Գեբեշյան** (անգլ.՝ Houry Gebeshian, հուլիսի 27, 1989(1989-07-27), Քեմբրիջ, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ), հայ-ամերիկյան սպորտային մարմնամարզուհի։

Կենսագրություն
--------------

Հուրի Գեբեշյանը ծնվել է 1989 թվականի հուլիսի 27-ին Մասսաչուսեթսի Քեմբրիջում, Քրիստինե Աբրահամյանի և Հակոբ Գեբեշյանի ընտանիքում։ 2007 թվականին ավարտել է Նյուտոնի Հյուսիսային ավագ դպրոցը։

Հուրի Գեբեշյանը 2011 թվականին ավարտել է Այովայի համալսարանը, և ստացել է մարմնակրթական վերապատրաստման բակալավրի աստիճան։ 2012 թվականին վնասվածք է ստացել և չի կարողացել մասնակցել 2012 թվականի Օլիմպիական խաղերին, թողել է սպորտը և բժիշկ դառնալու մտադրությամբ ընդունվել Ուեյք Ֆորեսթի բժշկական դպրոց (անգլ.՝ Wake Forest School of Medicine)։ Ավարտել է 2014 թվականին, ստացել բժշկական գիտությունների վարպետի աստիճան և այժմ աշխատում է Օհայոյի Քլիվլենդի հիվանդանոցում։

Հուրի Գեբեշյանը ԱՄՆ և Հայաստանի կրկնակի քաղաքացի է։

Միջազգային ելույթներ Հայաստանի դրոշի ներքո
------------------------------------------

2011 թվականին ներկայացրել է Հայաստանը սպորտային մարմնամարզության աշխարհի առաջնություն, 2015 թվականի սպորտային մարմնամարզության Եվրոպայի առաջնությանը և 2016 թվականի Ամառային Օլիմպիական խաղերին ։ Նա 2008-2011 թվականների Այովայի մարմնամարզական խմբի (անգլ.՝ Iowa Hawkeyes) անդամ էր։

2015 թվականի Գլազգոյում աշխարհի առաջնության ժամանակ Հուրի Գեբեշյանը 51,965 միավոր արդյունքով 99 մասնակիցների շարքում 68-րդ տեղն է գրավել և հայտնվել էր 11-րդ տեղում, ինչ էլ նրան օլիմպիական նախնական ուղեգիր է ստացել։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ես շոկի մեջ էի, երբ մարզիչ Հակոբ Սերոբյանն ինձ հայտնեց, որ ես առաջին մարզուհին եմ լինելու, ով Օլիմպիական խաղերում ներկայացնելու է Հայաստանը։ Ես չգիտեի, որ ոչ մի հայ մարզուհի այդ մակարդակի մրցաշարում չի մրցել։ Ինձ համար մեծ պատիվ է, և ես օրհնված եմ, որ ունեմ Հայաստանը ներկայացնելու այս հնարավորությունը, և ես պատրաստվում եմ լավ ներկայացնել։ - Հուրի Գեբեշյան |  |

Հետաքրքիր
---------

2016 թվականի Ամառային Օլիմպիական խաղերի իր մրցելույթներից հետո Հուրի Գեբեշյանը համբուրում է մարզական գործիքները, քանի որ 31-րդ ամառային Օլիմպիական խաղերն իր վերջին մրցումներն են։ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մարմնամարզությունը ինձ շատ բան է տվել, և ինձ մնում է միայն շնորհակալ լինել այս մարզաձևին։- Հուրի Գեբեշյան |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  .
2. 1 2 3  «Հուրի Գեբեշյան. օլիմպիական խաղերում Հայաստանի առաջին և միակ աղջիկ մարմնամարզիկը». wnews.am. 2016 թ․ օգոստոսի 1. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 7-ին. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 8-ին.
3. ↑  .
4. ↑   Archived 2015-04-19 at Archive.is.
5. ↑  6th European Men'sandWomen's ArtisticGymnastics Individual Championships Women's All-Around Final Archived 2016-07-05 at the Wayback Machine..
6. ↑  (չաշխատող հղում)
.
7. ↑  Արամ Ուգուջյան (14:03 - 18.Ապրիլ.2016). «Հուրի Գեբեշյանն Հայաստանին օլիմպիական 18-րդ ուղեգիրն է պարգևում». Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 8-ին.
8. ↑  «Օլիմպիական խաղերն իմ վերջին մրցումներն են. Հուրի Գեբեշյան». hetq.am. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 8-ին.
**Լաուրա Տեզորո** (հոլ.՝ Laura Tesoro, օգոստոսի 19, 1996(1996-08-19), Անտվերպեն, Ֆլանդրիա, Բելգիա), բելգիացի երգչուհի և դերասանուհի։ Տեզորոն «Ձայն» շոուի ֆլամանդական տարբերակում զբաղեցրել Է երկրորդ տեղը։ 2016 թվականի հունվարի 17-ին «What's the Pressure» («Ի՞նչ ճնշում է») երգով Տեզորոն հաղթել է «Eurosong 2016» շոուի Բելգիայի ազգային ընտրական փուլում, որն էլ նրան իրավունք է տվել ներկայացնելու Բելգիան Ստոկհոլմում կայացած «Եվրատեսիլ 2016» երգի մրցույթին։

Կենսագրություն
--------------

### 1996-2014. վաղ տարիներ և կարիերայի սկիզբ

Լաուրա Տեզորոն ծնվել է 1996 թվականի օգոստոսի 19-ին, Ֆլանդրիայում։ 2008 թվականին ստացել է իր առաջին դերը՝ խաղալով Էվի Քյուփերսի դերը բելգիական «Witse» քրեական դրամայում։ Դրանից հետո Լաուրան մասնակցել է «Էննի» և «Դոմինո» մյուզիքլներին։ 2012-2014 թվականներին «Familie» հեռուստասերիալում խաղացել է Շառլոտայի դերը։

2014 թվականին Տեզորոն մասնակցել է «The Voice van Vlaanderen» («Ֆլանդրիայի ձայնը») շոուի երրորդ եթերաշրջանին՝ զբաղեցնելով երկրորդ հորիզոնականը։ Նույն թվականին Տեզորոն թողարկել է իր առաջին «Outta Here» սինգլը, որը հայտնվել է ֆլամանդական ազգային հիթ-շքերթում՝ հասնելով 23-րդ հորիզոնականին։

### 2015-ից մեր օրեր

2015 թվականին Լաուրան ներկայացրել է իր երկրորդ` «Funky Love» սինգլը։ 2016 թվականի նոյեմբերին ֆլամանդական één հեռուստաընկերությունը, որը պատասխանատու է «Եվրատեսիլ 2016» մրցույթին Բելգիայի մասնակցության համար, հայտարարել է Ստոկհոլմում «Եվրատեսիլ 2016» մրցույթում Բելգիան ներկայացնելու հինգ հավանական թեկնածուների ցուցակը։ Նրանց թվում էր Լաուրա Տեզորոն։ Ազգային ընտրական փուլի ժամանակ Տեզորոն կատարել է բելգիացի և թուրք երգչուհի Հադիսեի «Düm Tek Tek» երգի քավր տարբերակը, իսկ 2016 թվականի հունվարի 17-ին ընտրական փուլի եզրափակիչում «What's the Pressure» երգով հաղթել է։

2016 թվականի մայիսի 12-ին մասնակցել է Եվրատեսիլի երկրորդ կիսաեզրափակչին՝ զբաղեցնելով երրորդ հորիզոնականը և հասնելով եզրափակիչ, որտեղ քվեարկության արդյունքում զբաղեցրել է 10-րդ հորիզոնականը.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
3. ↑  Laufer, Gil (16 Ноябрь 2015). «Belgium: Eurosong 2016 final on 17 January». Esctoday.com. Վերցված է 2016 թ․ հունվարի 3-ին.
4. ↑  Victor M. Escudero (2016 թ․ հունվարի 17). «Belgium: Laura Tesoro wins Eurosong 2016!». EBU.
5. ↑  «All 2016 Eurovision Song Contest participants». Eurovision.tv. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 13-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Երգչուհու էջը Ֆեյսբուքում

| Պարգևներ և ձեռքբերումներ |
| --- |
| Նախորդող՝**Լուիկ Նոտտե *Rhythm Inside* երգով** | **Բելգիան «Եվրատեսիլ» երգի մրցույթում**2016 | Հաջորդող՝**Բլանշ *City Lights* երգով** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Ֆեյսբուք · Թվիթթեր · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Apple Music · Deezer · Ինստագրամ · Last.fm · SoundCloud · Spotify · ՅուԹյուբ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · ČSFD · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000465916351 · VIAF: 944161392907058480002 · WorldCat VIAF: 944161392907058480002 |

 |
**Վասիլի Վասիլևիչ Դունեց** (ռուս.՝ Василий Васильевич Дунец, օգոստոսի 20, 1934(1934-08-20) - նոյեմբերի 26, 1982(1982-11-26), Տաշքենդ, Ուզբեկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային բանակի գեներալ, Աֆղանական պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Վասիլի Դունեցը ծնվել է 1934 թվականի օգոստոսի 20-ին։

1980 թվականին գնդապետ Վասիլի Վասիլևիչ Դունեցը ծառայում էր որպես Աֆղանստանի Դեմոկրատական Հանրապետությունում խորհրդային զորքերի սահմանափակ զորակազմի՝ 40-րդ բանակի հետախուզական բաժնի պետ։ Նրա ղեկավարությամբ հետախուզական գործողություններ են իրականացվել Աֆղանստանի տարածքում։ Այսպես, 1980 թվականի աշնանը Դունեցը վերահսկում էր Հերաթ քաղաքից Իրանի ուղղությամբ ապստամբների հեռանալու ուղիները։

Կարճ ժամանակ անց Դունեցին շնորհվել է գեներալ-մայորի զինվորական կոչում, նա նշանակվել է Թուրքեստանի ռազմական շրջանի հետախուզության պետի պաշտոնում։ Իր ծառայության ընթացքում շարունակել է վերահսկել իրավիճակը Աֆղանստանում, բազմիցս գործուղումներ է կատարել Թուրքմենստան։

1982 թվականին գեներալ-մայոր Դունեցը ծանր հիվանդացել է դեղնախտով։ Ուշ սկսված բուժման պատճառով, հոսպիտալացումից երկու օր անց նա հոսպիտալում մահացել է։ Նրա կնոջ վարկածով Դունեցին դիտավորյալ թունավորվել են։

Դունեցը թաղվել է Կիևի Լուկյանովսկի ռազմական գերեզմանատանը։ Աֆղանական պատերազմի հիշատակի օրերին գեներալի շիրիմին հավաքվում են ռազմական հետախուզության վետերաններ, որոնք ծառայել են նրա ղեկավարությամբ։
Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի և «ԽՍՀՄ զինված ուժերում Հայրենիքին ծառայելու համար» 3-րդ աստիճանի շքանշաններով, ինչպես նաև մի շարք մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Елена Челышева (22.02.2011). «Война востока и запада». *Аргументы недели* (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հունվարի 6-ին. Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 6-ին.
2. ↑  С. В. Козлов. Спецназ ГРУ. Пятьдесят лет истории, двадцать лет войны.
3. 1 2 3  И. Ю. Стодеревский. «Записки офицера спецназа ГРУ о героях Афганской войны». *Десантура.ру.* (ռուսերեն). Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 6-ին.