Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալյասկա (այլ կիրառումներ)

**Ալյասկա** (անգլերեն՝ Լսել Alaska), ԱՄՆ-ի՝ տարածքի ընդարձակությամբ ամենամեծ նահանգն է և գտնվում է Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիս-արևմուտքում։ Տարածքի մակերեսը(ամբողջ)՝ 1 717 854 քառակուսի կիլոմետր։ Վարչական կենտրոնը՝ Ջունո։

Պատմություն
-----------

Ալյասկան հայտնաբերել են ռուսները 17-րդ դարում։ Այն ընդարձակ երկրամաս է, տարածքը կազմում է 1 միլիոն 519 հազար կմ2։ 1867 թ. մարտի 30-ին ցարական Ռուսաստանը Ալյասկան վաճառեց ԱՄՆ-ին, որի համար Ռուսաստանը ստացավ ընդամենը 7 միլիոն 200 հազար դոլլար։ Նման վիթխարի երկրի դիմաց գումարի չնչին լինելը շատ շուտով հայտնի դարձավ։ Ալյասկայում հայտնաբերեցին ոսկու հանքերը և սկսվեց "ոսկու տենդը"։ Ալյասկան 1959 թ. համարվում է ԱՄՆ-ի 49-րդ նահանգը։

Աշխարհագրություն
----------------

Տիպիկ Ալյասկայի լանդշաֆտ (լիճ Ուանդեր, ազգային պարկ Դենալի)
Նահանգը գտնվում է պետության հյուսիս-արևմուտքում։ Անջատված է Չուկոտկա թերակղզուց (Ռուսաստան) Բերինգյան նեղուցով, արևելքից սահմանակից է Կանադային, արևմուտքից Բերինգի նեղուցի միջոցով մի փոքր մասով սահմանակից է Ռուսաստանին։ Այն կազմված է մայրցամաքային մասից և մեծ թվով կղզիներից, որոնցից են՝ Ալեքսանդր Արշիպելագը, Ալեուտյան կղզիները, Պրիպիլոֆ կղզիները, Կոդիակ կղզին և Սուրբ Լորենս կղզին։ Այն ողողվում է Արկտիկայի և Խաղաղ օվկիանոսի կողմից։ Դենալի լեռը (6194 մ, նախկինում՝ Մակ-Քինլի) ամենաբարձրն է Հյուսիսային Ամերիկայում։ Որի մերձակա շրջանում է գտնվում Դենալի ազգային պարկը։ Կան ակտիվ հրաբուխներ։

1912 թ. հրաբխի ժայթքման հետևանքով հայտնվեց տաս հազար աղի հովիտ և նոր հրաբխային լեռ՝ Նովարուպտան։ Նահանգի հյուսիսային մասը ծածկված է տունդրայով։ Հարավային մասում է գտնվում անտառների հիմնական մասը։ Նահանգը ընդգրկում է Քերքենշտայն կղզին (Փոքր Դիոմեդ), որը գտնվում է Ռուսաստանի Ռատմանով կղզուց 4 կմ հեռավորության վրա։

Խաղաղ օվկիանոսի ափին կլիման չափավոր ծովային է և համեմատաբար մեղմ, այլ վայրերում՝ կլիման մայրցամաքային է և սուբարկթիկ մայրցամաքային։

### Խոշոր քաղաքներ

Ջունո (Ալյասկա)
**Քաղաքներ որոնց բնակչությունը 100.000-ից ավելին է**

* Անկորիջ

**Քաղաքներ որոնց բնակչությունը 10.000-ից մինչև 100.000 է**

* Ֆերբանկս
* Ջունո (նահանգի վարչական կենտրոնը)
* Քոլեջ

**10.000-ից քիչ բնակչություն ունեցող քաղաքներ**

* Կետչիկան
* Սիտքա
* Վասիլլա
* Քենայ
* Քոդիակ
* Փալմերը
* Բեթել
* Բրոու
* Ունալսկայա
* Վալդեզ
* Սոլդոտնա
* Հոմեր
* Նոմ
* Պիտերբերգ
* Կոտզեբու
* Սևարդ
* Դիլինգհեմ
* Կորդոբա
* Հեյնս
* Հյուսիսային Պոլ
* Էսթեր
* Դելտա Ջանքշեն
* Գլենալլեն

Տնտեսություն
------------

Նահանգի հյուսիսում կատարվում է նավթի, (Պրադրոյի Բեյ և Քանայ թերակղզում, Վալդիս նավահանգստից 1250 կմ երկարությամբ Ալեսկա նավթատարի տարածքում), բնական գազի, ածուխի, պղնձի, երկաթի, ոսկու, ցինկի արդյունահանում, ինչպես նաև զբաղվում են ձկնորսությամբ հյուսիսային եղջերուի աճեցմամբ, փայտամթերման և որսորդությամբ, ունի նաև օդային փոխադրող սարքեր և ռազմական օդային բազաներ։

1970-ական թվականներից նավթի արդյունահանումը մեծ դեր է խաղացել նահանգի համար։ Հանքավայրերի հայտնաբերումից և Թրանս-Ալյասկայի խողովակաշարի տեղադրումից հետո Ալյասկայի նավթային դաշտը համեմատվում է արևմտյան Սիբիրում և արաբական թերակղզում գտնվող նավթի դաշտերի հետ։
2017 թ. մարտին իսպանական նավթային ընկերությունը հայտնաբերեց` 1.2 միլիարդ նավթային բարելներ Ալյասկայում։

Բնակչություն
------------

Անքորիջ
Ուլալջասկում ուղղափառ եկեղեցին
Թեև նահանգը ամենաքիչ բնակեցվածն է երկրում, 1970-ական թվականներին շատ նոր բնակիչներ տեղափոխվել են այստեղ, ներգրավվելով նավթային արդյունաբերության և տրանսպորտի թափուր աշխատատեղերում, իսկ 1980-ականների ընթացքում բնակչության աճը կազմել է ավելի քան 36 %։

Ալյասկայի բնակչությունը վերջին տասնամյակում`

* 1990 թիվ — 560 718 բնակիչ
* 2004 թիվ — 648 818 բնակիչ
* 2005 թիվ — 663 661 բնակիչ
* 2006 թիվ — 677 456 բնակիչ
* 2007 թիվ — 690 955 բնակիչ
* 

2005 թվականին Ալյասկայի բնակչության թիվը աճել է 5906 մարդով կամ 0.9 %: 2000 թվականի համեմատ բնակչությունը աճել է 36 730 մարդով (5,9 %)։
Բնակչության շուրջ 75 տոկոսը սպիտակամորթ տեղաբնիկներ են։ Նահանգն ունի մոտավորապես 88 հազար տեղաբնիկ` հնդկացիներ, էսկիմոսներ և ալլեսներ։ Նահանգում կան նաև ռուսների մի քանի ժառանգորդներ։ Հիմնական կրոնական խմբերի մեջ մտնում են` բապտիստներ, կաթոլիկներ, ուղղափառներ, պրեսբիտերներ և մեթոդիստներ։ Ուղղափառ հավատացյալների քանակը, որը կազմում է 8-10%, ամենաբարձրն է երկրում։

Հարևան տարածքներ
----------------

* Յուկոն (Կանադա)
* Բրիտանական Կոլումբիա (Կանադա)
* Չուկոտկա Ինքնավար շրջան (Ռուսաստան)

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14
4. ↑  2020 United States Census / United States Census Bureau
5. ↑  *(unspecified title)* — Vol. 11. — P. 348.
6. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Alaska.gov – Պաշտոնական կայք
* Ալյասկայի քարտեզը

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Giant Bomb · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Լարուսի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Catholic (1997—…) · MESH ID · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 4001016-8 · ISNI: 0000 0004 0427 7381 · LCCN: n79018447 · NDL: 00628151 · NKC: ge128654 · SUDOC: 176159630 · VIAF: 139487266 · WorldCat VIAF: 139487266 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 183)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ-ի վարչական բաժանում Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ |
| --- |
|  |
| Նահանգներ | Ալաբամա  • Ալյասկա  • Այդահո  • Այովա  • Արիզոնա  • Արկանզաս  • Արևմտյան Վիրջինիա  • Դելավեր  • Թենեսի  • Իլինոյս  • Ինդիանա  • Լուիզիանա  • Կալիֆոռնիա  • Կանզաս  • Կենտուկի  • Կոլորադո  • Կոնեկտիկուտ  • Հավայի  • Հարավային Դակոտա  • Հարավային Կարոլինա  • Հյուսիսային Դակոտա  • Հյուսիսային Կարոլինա  • Մասսաչուսեթս  • Մեն  • Մերիլենդ  • Մինեսոտա  • Միչիգան  • Միսսիսիպի  • Միսսուրի  • Մոնտանա  • Յուտա  • Նեբրասկա  • Նյու Հեմփշիր  • Նյու Մեքսիկո  • Նյու Յորք  • Նյու Ջերսի  • Նևադա  • Ջորջիա  • Ռոդ Այլենդ  • Վայոմինգ  • Վաշինգտոն  • Վերմոնտ  • Վիսկոնսին  • Վիրջինիա  • Տեխաս  • Փենսիլվանիա  • Օկլահոմա  • Օհայո  • Օրեգոն  • Ֆլորիդա |  |
|  |
| Դաշնային շրջան | Վաշինգտոն ԿՇ |
|  |
| Կղզիական տարածքներ | Ամերիկյան Սամոա  • Ամերիկյան Վիրջինյան կղզիներ  • Գուամ  • Հյուսիսային Մարիանյան կղզիներ  • Պուերտո Ռիկո |
|  |
| Արտաքին փոքր կղզիներ | Բեյքերի կղզի  • Հաուլենդ  • Ջարվիս  • Ջոնստոն  • Քինգմեն խութ  • Միդուեյ (կղզի)  • Նավասա  • Պալմիրա  • Ուեյք |
|  |
| **Պորտալ:ԱՄՆ** |

 |