recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Նորվեգիայի ազգային թատրոն** (նորվ.՝ Nationaltheatret), դրամատիկական թատրոն հիմնված Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյում 1899 թ.-ին։

Ազգային բեմի հետ միասին թատրոնը Նորվեգիայի խոշորագույն թատերական կենտրոնն է։

Պատմություն
-----------

Թատրոնը բացվել է հատուկ այդ նպատակով Կարլ Յոհանի փողոցում կառուցված շենքում:. Շենքի ճարտարապետն է Հենրիկ Բուլը (նորվ.՝ Henrik Bull): 1983 թ.-ին այն ընդգրկվել է պատմաճարտարապետական հուշարձանների ցանկում։

Թատրոնի բացման օրը՝ սեպտեմբերի 1-ին, բեմադրվել է Լյուդվիգ Հոլբերգի կատակերգական ներկայացումը, իսկ երկրորդ օրը ներկայացվել է Հենրիկ Իբսենի «Ժողովրդի թշնամին» դրաման։ Երրորդ օրը բեմադրվել է Բյոռնստեռնե Բյոռնսոնի «Սիգուրդ Խաչակիրը» ներկայացումը։ Այդ երեք օրերին թատրոնում են եղել Բյոռնսոնն ու Իբսենը, իսկ առաջին օրը ներկայացումը դիտել է նաև Շվեդիայի և Նորվեգիայի թագավոր Օսկար II-ը։

Ազգային թատրոնը հիմնվել է անձնական նախաձեռնությամբ և սկզբնական շրջանում գործել է նվիրատվությունների շնորհիվ։ 1906 թ.-ին՝ Շվեդիայից Նորվեգիայի անկախացումից 1 տարի հետո թատրոնը հայտնվում է ֆինանսական ճգնաժամի մեջ։

Թատրոնի բեմում բեմադրվել են տեղական և արտասահմանյան լավագույն դրամատիկական ներկայացումները՝ Նուրդալ Գրիգի «Վարվարա»-ն (1927), «Մեր պատիվը մեր հզորությունն է» (1935), Ֆրիդրիխ Վոլֆի «Պրոֆեսոր Մամլոկը» (1935), Պեր Լագերկոիստի «Դահիճը» (1935), «Հաղթանակը մթության մեջ» (1939), Կարել Չապեկի «Մայրը» (1940), Ալեքսանդր Հելիանդի «Աստված և նրա սպասավորները» (1955)։

1940 թ.-ի ապրիլի 9-ին Նացիստական Գերմանիան գրավում է Նորվեգիան։ Օկուպացիայի ժամանակաշրջանում թատրոնի շենքը նացիստական զորքերի կողմից օգտագործվել է որպես զորանոց։ Ավելի ուշ նացիստները մի քանի ներկայացումներ են կազմակերպում, այդ թվում՝ Ռիխարդ Վագների օպերան։ 1941 թվականի մայիսին թատրոնի 6 աշխատողներ Գեստապոի կողմից կասկածվեցին ըմբոստության մեջ և անմիջապես հեռացվեցին աշխատանքից։ Նույն թվականի մայիսի 24-ին ձերբակալվեցին 13 աշխատակիցներ, ովքեր ազատ արձակվեցին միայն 2 շաբաթ անց։

1980 թ.-ի հոկտեմբերի 9-ին թատրոնի շենքում հրդեհ բռնկվեց՝ ոչնչացնելով բեմը և թատերական սարքավորումները։ Հանդիսականների հատվածը գրեթե չտուժեց, քանի որ ժամանակին կարողացան իջեցնել վարագույրը։ Հրդեհը առաջացել էր լամօի այրվելուց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Большая советская энциклопедия. Гл. ред. А. М. Прохоров, 3-е изд. Т. 18. Никко — Отолиты. 1974. 632 стр. илл.; 30 л. илл. и карт. 1 карта-вкл.
2. 1 2  Театральная энциклопедия. Гл. ред. П. А. Марков. Т. 4 — М.: Советская энциклопедия, Нежин — Сярев, 1965, 1152 стб. с илл. 6 л. илл.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թատրոնի պաշտոնական կայք: (նորվ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |

 |
**Արջուն** հնդկական արտադրության հիմնական մարտական տանկ։

Ընդհանուր բնութագիր
-------------------

Արջուն հիմնական մարտական տանկը, Տ-70 տանկի հնդկական մոդելն է։ Արջուն տանկը իր մարտավարատեխնիկական տվյալներով համարվում է լավագույններից մեկն աշխարհում և լավագույնը Հնդկաստանում։ Արջուն տանկերը սկսվել են արտադրվել 2004 թվականից։ Արջուն տանկերը սկսվել են շահագործվել Հնդկաստանի զինված ուժերում 2004 թվականից։ Ներկայումս Հնդկաստանում գործում է շուրջ 124 հատ Արջուն հիմնական մարտական տանկ։

Մարտավարատեխնիկական տվյալներ
----------------------------

Արջուն տանկը լիովին զրահապատված է, ունի 120 մմ տրամաչափով թնդանոթ։ Տանկի վերին հատվածում տեղադրված է 7.62 և 12.7 մմ-անոց գնդացիրներ։ Արջուն տանկը իր մեջ ամբարում է 39 արկեր։ Արջուն տանկի երկարությունը կազմում է 7 մ (թնդանոթով ~10.2 մ), լայնությունը՝ 3.85 մ, իսկ բարձրությունը՝ 2.32 մ։ Արջուն տանկի մարտական քաշը կազմում է 58.5 տոննա։ Արջուն տանկը սնուցվում է 1400 ձիաուժ հզորությամբ դիզելային շարժիչով՝ զարգացնելով 72 կմ/ժ արագություն։ Արջուն տանկի վառելիքի պաշարը կազմում է 450 կմ։ Արջուն տանկը համարվում է հնդկական արտադրության տանկերից լավագույնը։ Արջուն տանկը շահագործվում է անձնակազմի չորս անդամների կողմից։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Աղբյուրներ
----------

* Arjun Main battle tank(անգլ.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ժամանակակից միջին և հիմնական մարտական տանկեր |
| --- |
|  |
| 
Միացյալ Թագավորություն Չելենջեր 2 •
Գերմանիա Լեոպարդ-2 •
Իսրայել Մերկավա •
Հնդկաստան Արջուն •
Իրան Զուլֆիկար •
Սաբալան •
Իտալիա Արիետե •
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Տիպ 96 •
Տիպ 99 •
Հյուսիսային Կորեա Մ2002 •
Պակիստան Ալ-Խալիդ •
Լեհաստան PT-91 •
Ռուսաստան Տ-72 •
Տ-80 •
Տ-90 •
Ռումինիա TR-85 •
Թուրքիա Ալթայ •
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Աբրամս Մ1 •
Ուկրաինա Օպլոտ-Մ •
Տ-84 •
Տ-64 •
Ֆրանսիա Լեկլերկ •
Հարավային Կորեա K1 • K2 •
Ճապոնիա Տիպ 90
 |

 |
**Դիսպեպսիա մատղաշների**, մարսելախանգարում, հորթերի և խոճկորների (հազվադեպ՝ գառների ու մտրուկների) հիվանդություն՝ կյանքի առաջին 7 օրերին՝ խիժի և կաթի բնականոն մարսման խանգարումների հետևանքով։ Չմարսելու պատճառով առաջանում է աղիքային դիսբակտերիոզ, լուծ (օրգանիզմի ջրազրկման դեպքում նկատվում են թունավորման երևույթներ, ընկճվածություն, մկանային դող և այլն)։ Դիսպեպսիայի մատղաշների գլխավոր պատճառը պտղակրության շրջանում մոր կերաբաժնի թերարժեքությունն է, մարսելի պրոտեինի, վիտամինների, հանքանյութերի անբավարարությունը, որը հանգեցնում է հղիների փոխանակությունը կենսընթացների խանգարման և դրա հետ կապված՝ ծնվում է թույլ, ցածր դիմադրողականությամբ պտուղ։ Դիսպեպսիան մատղաշների զարգանում է նաև 1-ին կերակրման ժամանակ խիժի ուշացումով տրվող չափաբաժնի, սառած, աղտոտված խիժով (հատկապես՝ մաստիտով հիվանդ մոր) կերակրելու դեպքում։

Մատղաշների դիսպեպսիա
--------------------

Մատղաշների դիսպեպսիա կարող է լինել ինքնաիմունային ծագման, երբ մոր խիժի մեջ առկա են լյարդի, ենթաստամոքսային գեղձի և աղիների հակածինների նկատմամբ ինքնահակամարմիններ։

Բուժում
-------

Քաղցի կերակարգ՝ 6-12 ժ հորթերի և 4-6 ժ խոճկորների ու գառների համար (նրանց մայրերից կտրելով), սակայն պարտադիր խմեցնում են տաք ֆիզիոլոգական լուծույթ։ Քաղցածությունից հետո խիժը տալիս են ոչ մեծ բաժիններով, աստիճանաբար հասցնելով սահմանված չափաքանակին, նշանակում են նաև ֆերմենտային պատրաստուկներ, մակրո և միկրո տարրեր պարունակող էլեկտրոլիտների լուծույթներ, օրգանիզմի պաշտպանական ուժերը խթանող հակաբակտերիային նյութեր և այլն։

Կանխարգելում
------------

Մայրական գլխաքանակի կերակրման և պահվածքի բարելավում (կովերին առանձին շենքամասում), ծնարանում և նորածինների պահվածքի տեղերում՝ սանհիգիենային ռեժիմի պահպանում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Լա Պաս** ( իսպ.՝ La Paz), քաղաք Մեքսիկայում, Հարավային Ստորին Կալիֆոռնիայի Սուր նահանգի մայրաքաղաքը, մտնում է Լա Պաս համայնքի կազմի մեջ և հանդիսանում է նրա վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը 2020 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմում էր 250141 մարդ։

Տեղանուն
--------

Քաղաքի անունը իսպաներենից թարգմանվում է որպես «խաղաղություն»։

Պատմություն
-----------

Գուայկուրները՝ այս վայրերի առաջին բնակիչները, տեղանքն անվանել են Աիրապի, իսպանացիների գալուց հետո բնակավայրը վերանվանվել է Լա Պաս։ Հին ժամանակներում հաշվարկվում է, որ 14000 տարի առաջ առաջին մարդիկ, ովքեր վարում էին քոչվորական ապրելակերպ, եկել էին այստեղ Խաղաղ օվկիանոսի ափին։ Նրանք իրենց գոյության հետքերը թողել են ամբողջ թերակղզում և քաղաքի տարածքում հայտնաբերված ժայռապատկերների տեսքով։ Նախաիսպանական դարաշրջանում կային առնվազն երեք ցեղային խմբեր՝ Պերիկու, Գուայկուրա և Կոչիմին։ Առաջինները բնակվում էին թերակղզու հարավային մասում և Սան Լուկաս հրվանդանի հյուսիսում, երկրորդները՝ կենտրոնական շրջաններում, իսկ երկրորդները՝ հյուսիսային շրջաններում։ Ներկայիս Լա Պասի անմիջական հարևանությամբ ապրում էին Պերիկեները։

Այժմ ենթադրվում է, որ Էռնան Կորտեսը Ներքին Կալիֆոռնիա թերակղզու հայտնագործողն է։ Այնուամենայնիվ, առաջին եվրոպացին, ով 1534 թվականին վայրէջք կատարեց թերակղզում, իսպանացի նավավար և «Կոնսեպսիոն» նավի նավապետ Ֆորտուն Խիմենեսն էր, ով այն շփոթեց որպես կղզի։ Խիմենեսը նավի վրա խռովությունից և նավապետ Դիեգո դե Բեկերայի սպանությունից հետո եկավ մի հանգիստ ծովածոց։ Քաղաքի հիմնադրման տարեթիվը համարվում է 1535 թվականի մայիսի 3-ը, երբ Էրնան Կորտեսն անվանեց Սուրբ Խաչի ծոցը, սակայն նա չսկսեց գաղութացումը՝ ստեղծված հանգամանքների պատճառով։ 1596 թվականին Սեբաստիան Վիզկաինոն ժամանեց այստեղ՝ այդ վայրը անվանելով Լա Պազ։ 1854 թվականի հունվարի 10-ից մայիսի 8-ը քաղաքը եղել է ամերիկացի արկածախնդիր Ուիլյամ Ուոքերի Սոնորայի Հանրապետության մայրաքաղաքը։ Այս նախագիծը ձախողվեց ԱՄՆ-ի աջակցության բացակայության և Մեքսիկայի կառավարության ճնշումների պատճառով՝ տարածաշրջանը վերականգնելու համար։

1974 թվականին Հարավային Ստորին Կալիֆոռնիա Սուր նահանգի կազմավորումից հետո Լա Պասը դարձավ այս դաշնային սուբյեկտի մայրաքաղաքը։

Ենթակառուցվածք
--------------

Քաղաքն ունի սննդի և հանքարդյունաբերության տարբեր ձեռնարկություններ, ինչպես նաև մշակութային և կրթական հաստատություններ։ Զարգացած է տրանսպորտային ենթակառուցվածքը։ Քաղաքը սպասարկում է Մանուել Մարկես դե Լեոնի միջազգային օդանավակայանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GEOnet Names Server — 2018.
2. ↑  Մեքսիկայի վիճակագրության և աշխարհագրության ազգային ինստիտուտ — 1983.
3. ↑  INEGI. Перепись населения Мексики 2020 года Archived 2022-02-14 at the Wayback Machine.(իսպ.)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX457964 · BNF: 15420339t · GND: 4334207-3 · LCCN: n81005100 · SUDOC: 084356553 · VIAF: 245810287, 127846728 · WorldCat VIAF: 245810287, 127846728 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տիրոլ (այլ կիրառումներ)
**Տիրոլ**, մարզ Եվրոպայում, Ալպերում։ Հնում Տիրոլի տարածքում բնակվել են ռետերը և իլլիրիացիները։ Բրեններ լեռնանցքով անցնում էր Գերմանիան Իտալիայի հետ կապող կարևոր առևտր․ ճանապարհ։ 1805 թ. նապոլեոնյան պատերազմների ժամանակ, Տիրոլը միացվեց Բավարիային։ Ֆրանսբավարական օկուպացիայի դեմ 1809 թ. ապստամբությունն ավարտվեց պարտությամբ։ Տիրոլը բաժանվեց Բավարիայի, Իտալիայի թագավորության և Իլլիրիական նահանգների միջև։ 1814-1815 թթ. Վիեննայի կոնգրեսի որոշմամբ Տիրոլը վերստին միացվեց Ավստրիային։ Տիրոլում զգալիորեն մեծ էր կաթոլիկ հոգևորականության և կղերականության ազդեցությունը։ 1919 թ. Սեն–ժերմենի հաշտության պայմանագրով Տիրոլը բաժանվեց Ավստրիայի ու Իտալիայի միջև։ Բրեններից հյուսիս ընկած տարածքն անցավ Ավստրիա հանրապետությանը, Բրեններից հարավ տարածքը Իտալիային։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Շվեյցարական կենսագրական · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4060207-2 · NDL: 00628772 · NKC: ge883507 · VIAF: 153542768 · WorldCat VIAF: 153542768 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 19)։*  |
**Կոնստանտին Օրբելյան փողոց**, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Անվանվել է հայ կոմպոզիտոր, դիրիժոր, ՀԽՍՀ և ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Կոնստանտին Օրբելյանի պատվին։

Տվյալներ
--------

Կոնստանտին Օրբելյանի անունով կոչվել է Վերին Անտառային փողոցի թիվ 150/17 հասցեից մինչև թիվ 174/10 հասցե ձգվող հատվածը։ Փողոցը սկսվում է Էդվարդ Միրզոյան փողոցից, ձգվում հարավարևմտյան ուղղությամբ և հատվում Լեոնիդ Ազգալդյան փողոցին։ Հատող փողոցներ չունի։ Փողոցի երկարությունը 290 մետր է։

Փողոցն անվանակոչվել է Երևանի ավագանու 2022 թվականի հունիսի 21-ի թիվ 607-Ն որոշմամբ։

Որոշման հիմնավորում
-------------------

Հաշվի առնելով երաժշտի մեծ ավանդը և ղեկավարվելով «Երևան քաղաքում տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 23-րդ կետի դրույթներով, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2005 թվականի դեկտեմբերի 29-ի N2387-Ն որոշմամբ հաստատված կարգի 4-րդ կետով՝ Երևանի ավագանին քննարկել է փողոցն անվանափոխելու որոշման նախագիծը և հաստատել։

Տես նաև
-------

* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՎԱԳԱՆՈՒ 2022 թվականի հունիսի 21-ի N 607-Ն ՈՐՈՇՈՒՄ՝ ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔՈՒՄ ՓՈՂՈՑՆԵՐ ԱՆՎԱՆԱԿՈՉԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ
2. ↑  ՏԵՂԵԿԱՆՔ – ՀԻՄՆԱՎՈՐՈՒՄ «ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔՈՒՄ ՓՈՂՈՑՆԵՐ ԱՆՎԱՆԱԿՈՉԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ» ԵՐԵՎԱՆԻ ԱՎԱԳԱՆՈՒ ՈՐՈՇՄԱՆ ԸՆԴՈՒՆՄԱՆ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ (էջ 2)
| **՞**Երկարապոչ գիշերաչղջիկ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Ձեռնաթևավորներ |
| Ենթակարգ | Չղջիկներ |
|
|
| Ընտանիք | Հարթաքիթ չղջիկներ |
|
|
|
| Ցեղ | Գիշերաչղջիկներ |
|
|
| Տեսակ | **Երկարապոչ գիշերաչղջիկ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Myotis frater  G.M.Allen, 1823 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Երկարապոչ գիշերաչղջիկ** (լատին․՝ Myotis frater) գիշերաչղջիկների ցեղի ոչ մեծ թռչուն։ Նրա մարմնի քաշը սովորաբար 5-8 գրամ է, իսկ մարմնի երկարությունը 42-51 մմ է, պոչի երկարությունը 41-50 մմ է, նախաբազուկների երկարությունը 37-39,5 մմ, թևերի բացվածը մոտ 22-25 սմ է։

Նկարագրություն
--------------

Ականջը կարճ է, և լայն։ Ոտնաթաթը ավելի կարճ է, քան ստորին ոտքի մագիլները:Թևերը հաստ չեն, մաշկի թաղանթը ամրացված հիմքի վրա արտաքին մատը, ոտքերը կամ փոքր-ինչ վերևում:Չղջիկները լավ զարգացած,կռճիկի միջնապատով:Ստորին ոտքը շատ երկար է, ավելի երկար, քան նախաբազկի կեսը։ Մորթին խիտ է, հարթ,մազերը՝մուգ հիմքերով:Ետևի գույնը մուգ շագանակագույն է, փորը - մոխրագույն-շագանակագույն գույն։ Գանգ՝ դեմքի կրճատված շրջանով, երկրորդ փոքր պրեմոլարային ատամն ամբողջությամբ դուրս է մղվում ատամնաշղթայից։

Տարածվածություն
---------------

Երկարապոչ չղջիկները տարածվում են Հարավային Սիբիրից, Մանջուրիայից և Ճապոնիայից մինչև հյուսիս-արևելյան Չինաստան. տարածման արեալը խիստ մասնատված է։

Կենսակերպ
---------

Ձմեռում է քարանձավներում և ժայռերի խորշերում։ Այն, հավանաբար կարողանում է օդում որսալ միջին չափի տարբեր միջատների։ Այս տեսակի կենսաբանական բնութագիրը գրեթե ուսումնասիրված չէ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Флскснштсйи К. (1984-01)։ «Краткий русско-немецкий я немецко-русский словарь Кристофа Шхядта»։ *Zeitschrift für Slawistik* **29** (4-6)։ ISSN 2196-7016։ doi:10.1524/slaw.1984.29.46.914

Հղումներ
--------

* Позвоночные животные России: Ночница длиннохвостая(չաշխատող հղում)
* - материал размещен с разрешения администрации сайт

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Խուշուրահաց**, հրուշակեղեն, բարակ և փխրուն թխվածքաբլիթներ։ Այն իր անունը ստացել է ցախի (ծառից ընկած փոքր ճյուղերի) հետ նմանության պատճառով։

Պատրաստում
----------

Խուշուրահացի հիմնական բաղադրիչներն են ալյուրը, ձուն, կարագը, թթվասերը (կամ կաթը) և շաքարը։ Դասական բաղադրատոմսում խմորին ավելացնում են օղի, ռոմ կամ կոնյակ։ Համը ուժեղացնելու համար պետք է ավելացնել նաև մի պտղունց աղ։

Խոզանակը կարելի է պատրաստել երկու եղանակով ' սովորական (պինդ) կամ ջրիկ խմորից։

Առաջին մեթոդի ժամանակ խառնում կոշտ խմորը և մոտ 20 րոպե պահելուցուց հետո գրտնակում բարակ շերտով։ Դանակի կամ կաղապարների օգնությամբ պատրաստվում են պատրաստուքներ։ Ստացված արտադրանքը տապակվում է եռացող յուղի մեջ, այնուհետև դրվում է թղթի վրա, որի մեջ ներծծվում են ավելորդ ճարպերը։

Երկրորդ մեթոդը այն է, որ եփած հեղուկ խմորը (որպես կանոն, մեծ քանակությամբ կաթով) աստիճանաբար լցվում է եռացող ճարպի կամ կարագի մեջ ՝ դրանով  իսկ տալով արտադրանքին որոշակի ձև։ Դրանից հետո խուշուրահացը դրվում է տապակի մեջ, որի վրա դրվում է յուղ կամ կարագ։ Եփելուց հետո այն դրվում է ափսեի կամ անձեռոցիկի վրա։ Երբեմն խմոր ձևավորելու համար օգտագործվում են հատուկ սարքեր։

Խուշուրահացը զարդարված է չամիչով, ընկույզով, շաքարի փոշիով կամ կակաոյի փոշիով։

Տարբերակներ
-----------

### Հունգարիա

Հունգարական csöröge (քսարոջը) պատրաստվում է ձվի դեղնուցից, ալյուրից, փխրեցուցիչից, շաքարից, աղից և կոնյակից։ Նրանք լավ տապակած են և փոշիացված շաքարի փոշիով։ Ավանդաբար դրանք մատուցվում են հարսանիքի ժամանակ։

### Իտալիա

Իտալական cenci (չշենչե)–ն կամ chiacchiere (չհեկչեր)–ը ուտում են դիմականդեսների ընթացքում։ Նրանց տարբեր տարածաշրջանային անունները ներառում են. frappe (ֆրափ) Հռոմում և Լացիոյում, bugie (բուգի) Ջենովաում; galani (գալյանի) կամ crostoli (քրոստոլի) Վենետիկ և Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիա, հատկապես մայրաքաղաք Տրիեստինոյում, Տրիեստում։ Բաղադրատոմսի տարածաշրջանային տատանումները ներառում են նարնջի կեղևով ցողելը կամ անիսոնի գինին որպես ալկոհոլային հիմք օգտագործելը։

### Լեհաստան

Զատիկից առաջ դիմակահնդեսների շրջանի ժամանակ Լեհաստանում պատրաստում են ֆավորկաներ, որոնք տապակում են ճարպի կամ կարագի մեջ։ Անունը գալիս է աղավաղված ֆրանսերենից ֆր.՝ faveurs - «ժապավեն, աղեղ», որն արտացոլում է խմորեղենի ձևը և հիշեցնում ասպետական դարաշրջանի միջնադարյան կանացի պարագաներ։

Դիտեք նաև
---------

* Վերգունաներ
* Թեյգլախներ

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  Լյախովսկայա, 1993

Գրականություն
-------------

* *Լյախովսկայա Լ. Պ.* Խուշուրահաց // Секреты домашнего кондитера. — Մ.: Տնտեսություն, 1993. — С. 299—304. — 367 с.
* *Պոխլեբկին, Ուիլյամ Վասիլևիչ* Խուշուրահաց // Խոհարարական բառարան / Н. Петухова. — Մ.: Է, 2015. — С. 383—384. — 456 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-699-75127-3
**Ինքնիրացում,** անձի կարողության իրականացում։

Պատմություն
-----------

Արիստոտելը գրում էր, որ երջանկությունը հասանելի է սեփական պոտենցիալ կարողությունների իրականացման միջոցով։

Ինքնիրացման պրոբլեմատիկան ակտիվորեն ուսումնասիրել է ամերիկացի հոգեբան Աբրահամ Մասլոուն։

Մասլոուն գտնում էր, որ ինքնիրացման պահանջմունքը ըստ «բուրգի պահանջմունքների» հերթականության մարդու պահանջմունքներից ամենավերջինն է։ Ավելի ցածր պահանջմունքների բավարարումից, արդիական են դառնում ավելի բարձր մակարդակի պահանջմունքները, բայց դա չի նշանակում, որ նախորդ պահանջմունքների տեղը զբաղեցնում են նոր պահանջմունքները։

Ինչպես նաև պահանջմունքները չեն գտնվում անխախտելի հաջորդականության մեջ և չունեն ֆիքսված դիրքեր, ինչպես դա ցուցադրվում է «պահանջմունքների բուրգի» վրա։ Այսպիսի օրինաչափությունը ունի ավելի կայուն դիրք, բայց նաև տարբեր մարդկանց մոտ պահանջմունքների փոխադարձ դասավորվածությունը կարող է տարափոխվել։

Տես նաև
-------

* Պահանջմունք
* Հումանիստական հոգեբանություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  А стоит ли гнаться за счастьем?
2. ↑  *Маслоу А.* ru/PSIHO/MASLOU/motivaciya.txt Самоактуализация.

Գրականություն
-------------

* *Абрахам Маслоу.* Мотивация и личность = Motivation and Personality / Пер. А. М. Татлыбаевой. — СПб.: Евразия, 1999. — 478 с. — 4000 экз. — ISBN 5-80710016-6.

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Кудинов С. И.* Самореализация как системное психологическое образование. — 15.11.2007.
ԴՆԹ կրկնապատկում
**Օկազակիի հատվածներ** (**Օկազակիի ֆրագմենտներ**), կարճ, նոր սինթեզված ԴՆԹ-ի հատվածներ, որոնք առաջանում են ետ մնացող շղթայի վրա ԴՆԹ-ի կրկնապատկման ժամանակ։ Օկազակիի հատվածները կոմպլեմենտար են ետ մնացող կաղապար ԴՆԹ շղթային, որի հետ առաջացնում են կարճ երկշղթա ԴՆԹ-ի հատվածներ։

Օկազակիի հատվածներն աղիքային ցուպիկի դեպքում ունեն 1000- 2000 նուկլեոտիդ երկարություն, իսկ էուկարիտոների՝ մոտ 150։ Նրանք բաժանված են իրարից ~10-նուկլեոիդանոց ՌՆԹ պրայմերներով և մնում են իրարից առանձնացված մինչև լիգազ ֆերմենտը չի միացնում բոլոր Օկազակիի հատվածներն ու ձևավորում մեկ շարունակական շղթա։

Առաջնորդող շղթայի կրկնապատկումն ընթանում է առանց դադարների, իսկ ետ մնացողի դեպքում նոր ԴՆԹ շղթան սինթեզվում է ընդհատումներով։ Սա հետևանք է նրա, որ ԴՆԹ-պոլիմերազները, որոնք սինթեզում են նոր ԴՆԹ շղթա, կարող են աշխատել միայն մեկ ուղղությամբ։ Քանի որ առաջնորդող շղթայի դեպքում վերջինիս աճման ուղղությունը համընկնում է պոլիմերազների աշխատանքային ուղղության հետ, այնտեղ սինթեզը կընդանա շարունակական եղանակով։

Եթե նախնական ԴՆԹ շղթայի ուղղությունը 5' - 3' է, ապա պատճենելիս նոր շղթան կսինթեզվի 3' - 5' ուղղությամբ և այն կընթանա առանց ընդհատումների։ Ետ մնացող շղթան սինթեզելու համար, ԴՆԹ-պոլիմերազը ձևավորում է կարճ հատվածներով, որոնք էլ և կոչվում ե Օկազակիի հատվածներ։ Վերջիններից յուրաքանչյուրը պահանջում է առանձին ՌՆԹ պրայմերի առկայություն։

Օկազակիի հատվածների բացահայտումը տեղի ունեցավ շնորհիվ մի շարք փորձերի։ Այդ փորձերն իրականացվում էին 1960-ական թվականներին Ռեյիջի Օկազակիի և իր գործընկերների կողմից, ովքեր ուսումնասիրում էին աղիքային ցուպիկի ԴՆԹ-ի կրկանապատկումը։ 1966 թվականին նրանց հաջողվեց ցույց տալ, որ ետ մնացող շղթայի սինթեզն ընթանում է կարճ հատվածներով։ Փորձերը հետագայում շարունակվեցին, որպես ուսումնասիրության օբյեկտ ընտրելով աղիքային ցուպիկի բակտերիոֆագի ԴՆԹ-ի կրկնապատկումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Goldstein, Elliott; Lewin, Benjamin; Jocelyn E. Krebs; Stephen T. Kilpatrick (2011)։ *Lewin's genes X*։ Boston: Jones and Bartlett։ էջ 329։ ISBN 0-7637-7992-X  (անգլ.)
2. ↑  Sakabe K, Okazaki R (December 1966)։ «A unique property of the replicating region of chromosomal DNA»։ *Biochimica et Biophysica Acta* **129** (3): 651–54։ PMID 5337977։ doi:10.1016/0005-2787(66)90088-8
3. ↑  Okazaki R, Okazaki T, Sakabe K, Sugimoto K (June 1967)։ «Mechanism of DNA replication possible discontinuity of DNA chain growth»։ *Japanese Journal of Medical Science & Biology* **20** (3): 255–60։ PMID 4861623
**Օկենիտյան ճաներ** (նաև՝ **օկենիտներ**), ճանական ցեղ, որոնք բնակվում էին Խաղտիք երկրամասի Խարտ և Կենա (Օկենա) բնակավայրերում։

Պատմությունը
------------

Ճաների բազմաթիվ ցեղերից պատմագիր Պրոկոպիոս Կեսարացին հիշատակում է օկենիտներին և կոկսիլիններին։ Օկենիտները բնակվում էին վերջիններից հարավ։ Օկենիտյան ճաների բնակավայրը Խարտն էր, որը գտնվում էր Բաբերդից վերև, Ճորոխի արևմտյան վտակի վրա, Խարտի դաշտավայրում, որը ներկայումս կոչվում է Խարտ-օվասի։ Խարտից արևմուտք, 40 կմ հեռավորության վրա գտնվում էր Օրոն ամրոցը, որը բյուզանդացիների համար ռազմական հենակետ էր ծառայել։ Խարտից դեպի արևելք գտնվում էր Բարխ բերդը, որը տեղակայված էր հյուսիսային ուղղությամբ ձգվող զառիթափ կիրճում։ Խարտից մի փոքր ավելի հեռու, լեռնալանջերին գտնվում էին օկենիտյան ճաների անասունների փարախները։ Լեռան ստորոտից այն կողմ, հարթավայրում, գտնվում է Կենա գյուղը, իսկ այդ գյուղից արևմուտք՝ Սիսիլիս ամրոցը։ Սիսիլիսի ձախ կողմում՝ դեպի հյուսիս մի վայր կա, որը կոչվում էր՝ Լոնգինոսի փոսատ։ Վայրը այդպես է կոչվել հռոմեացի զորավար Լոնգինոս Իսավրացու անունով, որը հին ժամանակներում արշավել էր ճաների երկիր և ճամբար էր դրել այդ նույն վայրում։ Սիսիլիսից մեկ օրվա ճանապարհային հեռավորության վրա Բյուզանդիայի կայսր Հուստինիանոս Ա-ն կառուցել էր Բուրգ բերդը։ Օկենիտյան ճաների երկրից հյուսիս գտնվում էին կոկսիլինյան ճաները, որոնց երկրում կար երկու պաշպանական ամրություն՝ Սքիմալանիքոնը և Ծանզակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հայաստանը Հուստինիանոսի դարաշրջանում», Նիկողայոս Ադոնց, Երևան, 1987, էջ 74, 76-78.
2. 1 2  «Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին Հ. 5։ Բյուզանդական աղբյուրներ, Հ. Ա։ Պրոկոպիոս Կեսարացի», Հատորի խմբ. ՝ Գ. Խ. Սարգսյան։ ՀՍԱՀ ԳԱ Պատմության. ին-տ. Երևան։ ՀՍԱՀ ԳԱ հրատ. 1967, էջ 199, 343.
**Օկտյաբրսկայա հրապարակ** (ռուս.՝ Октябрьская площадь), հրապարակ Եկատերինբուրգի կենտրոնում՝ կառավարության շենքի և Սվերդլովսկի մարզի օրենսդիր մարմնի շենքի առջև։ Երբեմն կոչվում է նաև Թատերական հրապարակ՝ Սվերդլովսկի ակադեմիական դրամատիկական թատրոնի հարևանությամբ գտնվելու պատճառով։

Պատմություն
-----------

Հրապարակը ստեղծվել է 1970-ական թվականներին Աշխատող երիտասարդության առափնյայի (նախկինում՝ Տիմոֆեևսկայա առափնյա), Բորիս Ելցինի անվան փողոցի (նախկինում՝ Ֆետիսովսկայա և հունվարի 9) և Անտոն Բալեկի փողոցի (Բոլշայա Սեժայա) հին բնակելի շենքերի քանդման արդյունքում, որոնք 18-րդ դարում գտնվում էին Վերին աքսորյալ ազատաբնակների ավանում։ Հրապարակին սահմանակից են՝ հյուսիսից՝ Եկատերինբուրգի դրամատիկական թատրոնի շենքը, արևմուտքից` կառավարական շենքը, հարավ-արևմուտքից` Ուրալի ֆեդերալ շրջանի վարչական շենքը, հարավից` 2-րդ շրջանային հիվանդանոցի շենքը։

Հրապարակի կենտրոնում է գտնվում 1980-ական թվականների վերջին կառուցված «Գունդ» ցայտաղբյուրը։ Ճարտարապետի Վիտալի Լոսկուտովի նախագծի համաձայն՝ 40 տոննանոց գունդը խորհրդանշում է մաքուր մոլորակ, որը մաքրվում է ջրի ճնշման տակ։

Շենքեր և շինություններ
----------------------

* № 1՝ Կառավարության տուն և Սվերդլովսկի մարզի օրենսդիր մարմնի շենք
* № 3՝ Ուրալի ֆեդերալ շրջանի ՌԴ քննչական կոմիտեի քննչական վարչության շենք
* № 5ա՝ երկհարկանի գրասենյակային շենք

Տրանսպորտ
---------

### Հիմնական հասարակական տրանսպորտ

Հրապարակի հարևանությամբ է գտնվում «Դրամաթատրոն» հասարակական տրանսպորտի կանգառը։

Ավտոբուս՝ № 21, 32
Երթուղային տաքսի՝ № 024, 034, 045
### Մոտակա մետրոյի կայարան

Հրապարակի հարավային սահմանի հարավում 550 մետր հեռավորության վրա է գտնվում «1905 թվականի հրապարակ» մետրոյի կայարանը։

Գրականություն
-------------

* *Зорина Л. И. Слукин В. М.* Улицы и площади старого Екатеринбурга. — Екатеринбург: «Баско», 2005. — 256 с. — ISBN отсутствует
* *Рабинович Р. И. Низамутдинова Т. М.* Улицы Свердловска. — 5-е издание. — Свердловск: Средне-Уральское книжное издательство, 1988. — 224 с. — 100 000 000 экз. — ISBN 5-7529-0009-3
* *Худякова М. Ф.* Улицы Екатеринбурга. — Екатеринбург: Средне-Уральское книжное издательство, 2003. — 336 с. — ISBN 5-7529-0048-4

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Зорина Л. И. Слукин В. М. 2005, էջ 233
2. ↑  Фонтан «Шар». Октябрьская площадь.
Սպիտակ վագր Երևանի կենդանաբանական այգում
**Սպիտակ վագր**, Ամուրյան վագրն ու Բենգալյան վագրն է՝ կամ որևէ մի ենթատեսակ՝ օրինակ սումատրական, ենթարկված է գունային պիգմենտացիոն փոփոխության և գենետիկ մուտացիայի, անկախ է ու կախված չէ վագրի տեսակից - ենթատեսակից (չի համարվում առանձին տեսակ)։ Փոփոխության հետևանքով ամբողջովին ստացել է սպիտակ գույն։ Սպիտակ վագրն ունի սև նաև բաց ու մուգ շագանակագույն շերտեր սպիտակ մորթու վրա և կանաչ ու կապույտ կամ արծաթամոխրագույն աչքեր։ Բայց սրանք ալբինոսներ չէն, որովհետև ալբինոսների վագրերի իրենց վրա գծեր չեն լինում, կամ լինում են սպիտակ դեղնավուն գծեր, որոնց ամբողջ մարմինը 100-%-ով ամբողջությամբ սպիտակ է լինում առանց գծերի, նրանց վրա կան սպիտակ դեղնավուն գծեր։ Սպիտակ վագրերը կշռում են մոտ 100—380 կիլոգրամ, իսկ մարմնի երկարությունը պոչով հասնում է 2,5-3,9 մետրի։ Ինչպես բոլոր գիշատիչ կենդանիները, որոնք ապրում են իրենց բնական միջավայրում, սպիտակ վագրերը նախընտրում են միսը։ Բայց որոշ դեպքերում վագրերը ուտում են ձուկ և նույնիսկ կապիկ։ Սպիտակ վագրն առաջին անգամ հանդիպել է 1951 թվականին։ Հիմա բնության մեջ կան մինչև 600—610 սպիտակ վագր, որոնցից 300-ը գտնվում են Հնդկաստանում։ Վերջին վագրին բնության մեջ կրակել են 1973 թվականին։ Մահացությունները նորածին սպիտակ վագրերի մոտ բարձր են։ Սպիտակ վագրը ընդգրկված է Կարմիր գրքում։ Բացի այդ՝ կարևոր հանգամանք է, որ նրանք մի քիչ ուշ են ծնվում։

Գրականություն
-------------

* Park, Edwards «Around The Mall And Beyond.» Smithsonian September 1979
* Reed, Elizabeth C. «White Tiger In My House.» National Geographic May 1970
* «Genetic abnormality of the visual pathways in a „white" tiger» R.W. Guillery and J.H. Kaas Science June 22, 1973
* Сладков, Николай Иванович, "Белые тигры : Рассказы о природе Индии." Детская литература, 11 августа 1981 г.
«**Վերադարձ**» (ռուս.՝ Возвращение), Անդրեյ Պլատոնովի պատմվածքներից, որը առաջին անգամ հրատարակվել է 1946 թվականին «Նովի միր» ամսագրում (թիվ 10-11)՝ «Իվանովի ընտանիքը» անունով։ Տպագրությունից հետո պատմվածքը վերանայվել է հեղինակի կողմից և վերջնական անվանումով 1962 թվականին առաջին անգամ լույս է տեսել Պլատոնովի «Պատմություններ» ժողովածուում։

Սյուժե
------

Հայրենական պատերազմը նոր էր ավարտվել։ Գվարդիայի կապիտան Ալեքսեյ Իվանովը զորացրվում է։ Կայարնում նա հանդիպում է Մաշա անունով մի աղջկա, միասին նստում են գնացք և մեկնում։ Երկու օր անց գնացքը ժամանում է Մաշայի հայրենի քաղաք։ Իվանովը որոշում է մի քանի օր մնալ նրա հետ։ Հետո նա գնում է տուն, որտեղ նրան սպասում էին կինը՝ Լյուբով Վասիլիևնան, որդին՝ Պետյան (12 տարեկան) և դուստր Նաստյան։ Հայրը նրանց չէր տեսել չորս տարի։ Պետյան տնօրինում է ամբողջ տնտեսությունը, հայրն աշխատում է որդու մոտ։ Ալեքսեյը զգում է, որ չի կարողանում լիարժեք ուրախանալ իր վերադարձի համար, նա իր և ընտանիքի միջև անհաղթահարելի խոչընդոտ է զգում։ Ալեքսեյը նաև իմանում է, որ մինչ նա պատերազմում էր, իր կնոջը և երեխաներին ամեն կերպ օգնում էր Սիմոն Եվսեևիչը, որի կնոջը և երեխաներին գերմանացիները սպանել էին։ Ալեքսեյը կասկածում է կնոջը դավաճանության մեջ։ Գիշերը Իվանովը փորձում է իր կասկածները հայտնել կնոջը։ Լյուբով Վասիլևնան պատմում է իր ամուսնուն, որ նա միայն սպասում էր նրան, խուսափելով այլ մարդկանցից։ Նա նշում է, որ իր և Սեմիոն Եվսեևիչին միջև ոչինչ չկա։ Այս բացատրությունը վերածվում է մեծ վեճի, և պարզվում, որ Պետյան այդքան ժամանակ ներկա էր ամուսնու և կնոջ միջև ծավալված վեճին։ Նա խղճում էր իր մորը։ Պետյան միջամտեց վեճին, պաշտպանում մորը և պատմեց իր հորը, թե ինչ է մտածում հոր մասին։ Ալեքսեյ Ալեքսեևիչը ցնցված էր այն ամենից ինչ լսեց. «Այ քեզ շան տղա», մտածեց նա որդու մասին։ Հաջորդ օրը Ալեքսեյը գնում կայարան, գնացք նստում, ցանկանում մեկնել ռազմաճակատում ծանոթացած Մաշայի մոտ։ Անցնելով իր տան կողքի խաչմերուկը, տեսնում է գնացքի հետևից վազող իր երեխաններին։ Իվանովը իջնում է գնացքից։

Քննադատություն
--------------

Իվանովների ընտանիքը հրապարակումը սովետական գրական քննադատության կողմից սուր արձագանքների է արժանացել։ Գրական թերթի գլխավոր խմբագիր Վլադիմիր Յերմիլովը պատմվածքը անվանել է «սովետական ժողովրդի դեմ ուղղված ստոր զրպարտություն», իսկ Գրողների միության նախագահ Ալեքսանդր Ֆադեևը, «Պրավդա» թերթի էջերում այն անվանում է «հասարակ բամբասանք»։ Դրանից հետո Պլատոնովի համար փակվել է իր աշխատանքները հրապարակելու բոլոր հնարավորությունները։

Պատմվածքի գեղարվեստական առանձնահատկություններ
---------------------------------------------

Պատմվածքը համարվում է Պլատոնովի հիմնական աշխատանքներից մեկը՝ իր աշխատանքում արտացոլելով վերադարձի թեմատիկան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  М. Михеев. «Возвращение» Платонова: поэтика недоговорённости // «Вопросы литературы», 2008, № 2.
2. ↑  Н. В. Злыднева. Мотивика прозы Андрея Платонова. — М.: Институт славяноведения РАН, 2006. — С. 119. См. также: Ливингстоун А. Мотив возвращения в рассказе А. Платонова «Возвращение» // Творчество Андрея Платонова: Исследования и материалы. — СПб. 2000. — Кн. 2. — С. 113—116.
**Բոլորն ընտանիքում** (չին.` 花飛滿城春 ), 1975 թվականի Հոնկոնգի արտադրության կատակերգություն է։ Ռեժիսորն է Մու Չժուն, արտադրողը` Golden Harvest ընկերությունը։ Չնայած Ջեկի Չանը խաղում է ֆիլմում, սակայն նրան տեսնում ենք ֆիլմի սկսվելուց միայն մեկ ժամ անց։

Սյուժեն
-------

Պարոն Հյուն մեռնելուց առաջ կանչում է ընտանիքին իր մահճակալի մոտ։ Նրա մահից հետո երեք որդիները Հյուի կարողությունը բաժանում են իրար միջև՝ իրենց մորն ու քրոջը ոչինչ չթողնելով։ Մայրը և քույրը որոշում են վրեժ լուծել։ Քույրը ասեկոսե է սկսում, թե իբր մայրն իրականում շատ հարուստ է։ Սա լսելով՝ եղբայրները վերադառնում են և սկսում շողոքորթել ու քծնել մորը՝ նրանից փող ստանալու հույսով։

Տիկին Գարունը հոգնել է ամուսնուց՝ Մայից, և աչք է դրել Փոքրիկ Թանգի վրա։ Թանգը սիրահարված է Լին Ծեին, բայց քանի որ Լին-Ծեն երջանիկ ամուսնացած է Չանգ Հսունի հետ, նա էլ շուտով սկսում է ուշադրություն դարձնել Տիկին Գարունին։ Չնայած Ման բացահայտում է իրողությունը, նա չափազանց զբաղված է ուշադրություն դարձնելու համար։

Դերերում
--------

* Ջեքի Չան
* Սամմո Հունգ
* Դին Շեք
* Ջեյս Թին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
2. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Բոլորն ընտանիքում»-ը IMDb կայքում
* «Բոլորն ընտանիքում»-ը hkmdb.com կայքում
* «Բոլորն ընտանիքում» hkcinemagic.com կայքում
* «Բոլորն ընտանիքում» HKcinemamagic.com

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database |

 |
**Վլադիմիր Ամբրոս** (չեխ․՝ Vladimír Ambros, սեպտեմբերի 18, 1890(1890-09-18), Պրոստեյով - մայիսի 12, 1956(1956-05-12), Պրոստեյով), չեխ կոմպոզիտոր, դիրիժոր և երաժշտական մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է իր հոր՝ Էզեկիել Ամբրոսի մոտ, Լեոշ Յանաչեկի աշակերտը և քաղաքային երաժշտական դպրոցի սան է, այնուհետև 1908-1910 թվականներին Բրնոյի երգեհոնային դպրոցում սովորոլ է նույն Յանաչեկի մոտ, որի հետ երկար ժամանակ պահպանել է ստեղծագործական կապը (Այդ թվում կատարելով իր առաջին ստեղծագործական քայլերը՝ որպես դաշնակահար)։ 1911 թվականին Հոհա Կոնսերվատորիայում ուսումնասիրել է կոնվենցիաներ Մայնի Ֆրանկֆուրտում Իվան Կնորայի մոտ։ Ամուսնանալով անգլուհու հետ, մեկնել է Լոնդոն և 1914-1921 թվականներին աշխատել է օպերային դիրիժոր, այդ թվում Կովենտ-Գարդեն օպերայում։ 1921 թվականին վերադարձել է Չեխիա, դասավանդել, ղեկավարել է խմբերգային կոլեկտիվներ, 1927-1938 թվականներին եղել է երաժշտական դպրոցի տնօրեն Բրատիսլավայում։

Ստեղծագործական գործունեություն
------------------------------

Գրել է չորս օպերա, երեք սիմֆոնիա, մի քանի նվագախմբային սուիտ, մի շարք կամերային և վոկալ ստեղծագործություններ։ Վլադիմիր Ամբրոզայի մշակութային ժառանգության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում «Գողացված երջանկություն» (1924) օպերան, ստեղծված Իվան Ֆրանկոյի համանուն դրամայում. պրեմիերան կայացել է փետրվարի 19-ին 1925 թվականին Բրնոյի Ազգային թատրոնում։

Գրականություն
-------------

* Gregor, Vladimír. Vladimír Ambros: Monografie. - Prostějov: Vlastivědné the muzeum, 1969. - 123-ն։ (չեխ.)
* *Загайкевич. Պ.* Амброс Վլադիմիր // ժամանակակից Ուկրաինայի Հանրագիտարան/Ուկրաինայի գիտությունների ազգային ակադեմիան, Շևչենկոյի անվան Գիտական ընկերություն :

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 129076090 · ISNI: 0000000109606621 · LCCN: nr2005001830 · NKC: jk01010214 · NTA: 352189096 · NUKAT: n2010160263 · VIAF: 25672732 · WorldCat VIAF: 25672732 |

 |

 |



1. 1 2 3 4  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
2. 1 2 3 4  Český hudební slovník osob a institucí (չեխերեն)
3. 1 2 3 4  Encyklopedie dějin města Brna (չեխերեն) — 2004.
**Դեզինվազիա** ( ֆրանսերեն des – զերծ և լատիներեն invasio – հարձակում), արտաքին միջավայրում կենդանիների ինվազիոն հիվանդությունների հարուցիչների (հելմինթների ձվերի, կոկցիդների օնցիստների են) ոչնչացում։

Նկարագրություն
--------------

Գործնականում անասնաբուժության մեջ զուգակցվում է վարակազերծման (դեզինֆեկցիա) հետ, իսկ ընթացիկ Դեզինվազիա իրականացնում են կենդանիների հերթական ճիճվաթափությունից (դեհելմինթացում) 3–5 օրանց։ Շինությունների Դեզինվազիա կատարում են բոլոր կենդանիների առողջացումից կամ բոլոր հիվանդ կենդանիներին շինությունից դուրսբերելուց հետո։

Կրրառություն քիմիայի բնագավառում
--------------------------------

Շինությունների և առկասարքավորումների Դեզինվազիա կատարում են քիմիմիական տարբեր միջոցներով (հանգած կրի, նատրիումի հիդրօքսիդի 5%-անոց լուծույթի միջոցով), ֆիզիկայում (այրում, եռացում են) և մեխանիկայում (թափոնների մեխանիկական մաքրում և վարակազերծում) եղանակներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Լութֆի Լևոն Հարությունի Հալեպլյան** (նաև՝ Հալապլյան, Հալեպյան, 1882 (1884), Այնթապ, Այնթապի գավառ, Հալեպի նահանգ - 1915, Մուշ), հայ վիրաբույժ, ՀՅԴ անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1882 (1884) թվականին Հալեպի նահանգի Այնթապի գավառի Այնթապի գավառակի Այնթապ քաղաքում՝ հայ ավետարանական Հարություն և Լուսիա Հալեպլյանների ընտանիքում։ Ընտանիքում եղել են երկու զավակ, որոնք ավարտել են քոլեջ ու համալսարան։ Լութֆին ավարտել է Այնթապի առևտրականների նախակրթարանը։ 1902 թվականին ավարտել է ամերիկացի միսիոներների Այնթապի կենտրոնական Թուրքիայի քոլեջը և ստացել *պսակավոր արվեստից* վկայական։ 1907 (1909) թվականին ավարտել է Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։

1907 թվականին վերադարձել է Այնթապ և ծնողներին կարճատև այցելելուց հետո մեկնել է Մելիտինե (Մալաթիա) և աշխատել որպես բժիշկ։ Լավ տիրապետելով թուրքերենին` շահել է նաև թրքուհի հիվանդների համակրանքը։

1911 թվականին գերմանական վաճառականական մի ընկերության խնդրանքով մեկնել է Գերմանիա և Բեռլինի հիվանդանոցներում հմտացել վիրաբուժության մեջ, պատրաստվել վերադառնալ և որպես վիրաբույժ աշխատել Կարինում բացվելիք գերմանական հիվանդանոցում։ 1913 թվականին վերադարձել է Այնթապ և շարունակել զբաղվել բժշկությամբ։ Եղել է ՀՅԴ անդամ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսելուց հետո` 1914 թվականի ամռանը, զորակոչվել է օսմանյան բանակ և, ուղարկվելով Երզնկայի շրջան, նշանակվել Քեոփրյուքեոյի մոտակայքում բացված Մեզեի զինվորական հիվանդանոցի բժշկապետ։

1915 թվականի սկզբներին, նախազգալով հայերին սպառնացող մոտալուտ վտանգը, իրեն կոչել է Սըր Թապիպ Լութֆի։ 1915 թվականին ձերբակալվել է, բանտարկվել ու աքսորվել։

1915 թվականի հուլիսի սկզբներին Կարինից Երզնկա ընկած ճանապարհին՝ Բաբերդ չհասած՝ Մուշի Քոբ (Կոպ) լեռան ստորոտին 32-րդ զորաբաժնի սպա Մեհմեդ Ալիի հրամանով, իրեն ընկերակցող թուրք սպայի և թուրք զինվորների ձեռքով եղերական և բարբարոս ձևով սպանվել է բժիշկ Հովհաննես Թերզյանի հետ միասին։

Եղել է ամուրի։ Քույրը և փեսան՝ տեր և տիկին Լ. Լևոնյանները, տարագրության գողգոթայից վերապրելով, բնակություն են հաստատել ԱՄՆ-ի Մասաչուսեթսի Ուոթըրթաուն քաղաքում։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Ստամբուլ, 1919։
* Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ. Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940),

Իսթանպուլ, 1940։

* Սաարաֆեան Գ. Պատմութիւն Անթէպի հայոց, հ. Բ. Լոս Անճելըս, 1953։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965),պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Յուշամատեան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, Ալբոմ-ատլաս, Բ. հատոր, Գոյամարտ, 1914-1925, Լոս Անճելըս, 2001։
* Քէստենեան Հ. Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազ­դակ», 0111-2012։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Վասիլի Վիլյամսի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Василию Вильямсу), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը նվիրված է ռուս և խորհրդային հողագետ և գյուղատնտես Վասիլի Ռոբերտովիչ Վիլյամսին։ Հուշարձանը տեղադրվել է Մոսկվայի Կ. Ա. Տիմիրյազևի անվան գյուղատնտեսական ակադեմիայի գլխավոր շենքի մուտքի մոտ։

Նկարագրություն
--------------

Հուշարձանը տեղադրվել է 1947 թվականի սեպտեմբերի 7-ին։ Հեղինակներն են ճարտարապետ Իսիդոր Արոնովիչ Ֆրանցուզը և քանդակագործ Սամուիլ Օսիպովիչ Մախտինը։ 

Գիտնականը պատկերված է ամբողջ հասակով, իսկ պատվանդանը զարդարված է հացահատիկային և կերային բույսերի պատկերներով, որոնց ագրոնոմիայով զբաղվել է Վիլյամսը։

Հուշարձանի աջ կողմում պահպանվել է փայտե մեծ մի տուն, որտեղ ապրել և աշխատել է անվանի գիտնականը։ Այդ դարաշրջանի փայտե տներ Մոսկվայում գրեթե ոչ մի այլ տեղ չեն պահպանվել։ Եվ այս տանն այժմ ապրում են Վիլյամս ազգանունով մարդիկ` գիտնականի ժառանգները։ Պետրովսկո-Ռազումովսկայայում անտառներով, դաշտերով, ջերմոցներով շրջապատված 18-րդ դարի հինավուրց շենքերն ու պալատական այգին այժմ պատկանում են ակադեմիային։ Չի պահպանվել միայն 1691 թվականի նարիշկինյան բարոկկո ոճով կառուցված Պետրոս և Պողոս եկեղեցին։ Հենց դրա տեղում էլ կառուցվել է գիտնական Վասիլի Վիլյամսի հուշարձանը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հուշարձանի նկարագրությունը intomoscow.ru կայքում Archived 2019-10-04 at the Wayback Machine.
* Հուշարձանի նկարագրությունը msmap.ru կայքում


1. 1 2  «Памятник почвоведу Василию Робертовичу Вильямсу»
**Թուխ մանուկ**, Հայաստանում տարածված սրբավայր-ուխտատեղիներ։ Գերեզմանաձև կամ միանավ, թաղածածկ, արևելյան խորանով մատուռանման շինություններ՝ կառուցված մեծ մասամբ բարձունքի վրա կամ ջրերի ակունքի մոտ (հանդիպում են նաև բնակավայրերում)։ Համարվում են սուրբ և բուժիչ, ունեն ուխտագնացության օրեր։ Կա տեսակետ, որ Թուխ մանուկ սրբավայրերը կապված են հեթանոսական Հայաստանում հերոս նախնիների՝ «Թուխ Մանուկների» պաշտամունքի հետ, որով դաստիարակվել են միություններում համախմբված պատանիները։ Հայ իրականության մեջ երիտասարդաց միությունները կամ «կտրիճավորաց եղբայրությունները» փոփոխվելով՝ հարատևել են և պահպանվել նաև միջնադարում։ Քրիստոնեությունը աշխատել է Թուխ մանուկի պաշտամունքը վերաիմաստավորել. օրինակ, 13-րդ դարում Հովհաննես Երզնկացին, ցանկանալով Երզնկայի «Երիտասարդական եղբայրությանը» քրիստոնեական կերպարանք տալ, նրա համար հատուկ կանոններ ու ճառեր է գրել։ Թուխ մանուկի պաշտամունքը միաձուլվել է նաև *Երից Մանկանց*, *Քառասուն Մանկանց* և, ընդհանրապես, *Մանկանց* պաշտամունքի հետ։

Աղբյուր
-------

* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 231)։*  |
**Վիրք** (վրաց.՝ იბერია, լատին․՝ Iberia, հին հունարեն՝ Ἰβηρία), պատմական երկիր Հարավային Կովկասի կենտրոնական մասում։ Հարավից և հարավ-արևմուտքից սահմանակցում էր Մեծ Հայքին, արևմուտքից՝ Կողքիսին, հյուսիսից Ալանիային, արևելքից Աղվանքին։ Մայրաքաղաքներ են եղել Մցխեթը, Արմազը և Թբիլիսին։ Հունա-հռոմեական հեղինակների մոտ կոչվել է նաև **Իբերիա**։

Անվանում
--------

Մինչև մ.թ.ա. 3-2-րդ դարերում Իսպանիան ևս կոչվել է *Իբերիա* և անունների նմանություններից հույն և լատինական հեղինակները ենթադրել են, որ Կովկասի իբերները, այսինքն՝ վրացիները, առաջացել են Պիրենեյան թերակղզու իբերներից։ 19-րդ դարից սկսած առանց գիտական որևէ լուրջ կռվանի, որոշ հետազոտողներ ջանում են հիմնավորել այդ ենթադրությունը՝ առնչություններ որոնելով բասկերենի և վրացերենի միջև։

Պատմություն
-----------

Կուր գետի հովտում՝ ցեղային միության հիմքի վրա, մ.թ.ա. IV-III դդ. սահմանագծում առաջացավ վաղ ստրկատիրական պետություն, որի հիմնադիրը, ըստ վրացական ավանդական պատմության, Քարթլիի տանուտեր Փառնավազն էր։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու անասնապահությունն էր։ Մայրաքաղաք Մցխեթայում, ինչպես նաև մյուս քաղաքներում զարգացած էին արհեստներն ու առևտուրը։

Արտաշես Ա-ն Վիրքից ազատագրում է զավթված և Երվանդունիների օրոք Երվանդյան Հայաստանի կազմի մեջ մտնող Գուգարք նահանգը և միացնում Մեծ Հայքին։ Տիգրան Մեծի ժամանակ Վիրքը եղել է Մեծ Հայքի գերիշխանության տակ։ Մ.թ.ա. 66 թ. Արտաշատի պայմանագրով դուրս է եկել հայկական գերիշխանությունից։ 387 թ. Մեծ Հայքի բաժանումից հետո Գուգարք նահանգը կցվել է Վիրքին և ստեղծվել Վրաց մարզպանությունը։ 337 թվականին քրիստոնեությունը հայտարարվեց պետական կրոն։

Ծիսակատարության լեզուն հունարենն ու ասորերենն էին, օգտագործվող այբուբենը՝ հունականն ու ասորականը։ Վահանանց պատերազմի ժամանակ հայ-վրացական զորքերը Ճարմանայի դաշտում ծանր պարտություն կրեց պարսկական զորքից։ 862-1022 թվականներին Վիրքը եղել է Հայ Բագրատունիների տերության մեջ։ Սելջուկյան արշավանքների և տիրապետության ժամանակ զգալի թվով հայեր գաղթել են Վրաստան։

Վիրքը իր հզորության գագաթնակետին է հասել Դավիթ Շինարար թագավորի օրոք։ Վրաց Թամար թագուհին հայ-վրաց. զորքրով Զաքարե և Իվանե եղբայրների օգնությամբ ազատագրել են Հայաստանի բազմաթիվ շրջաններ։ 1199 թ. վերջնական ազատագրվում է Բագրատունյաց Հայաստանի սիրտ Անին։ Ազատագրած տարածքները տրվեցին հիմնականում Զաքարյաններին։ Վրաց Բագրատունիների թագավորությունը ավարտվեց 1801 թվականին, երբ Վրաստանի զգալի մասը անցավ Ռուսաստանի տիրապետության տակ։ Վիրքի տարածքում այժմ Վրաստանն է։

Տես նաև
-------

* Վրաստան
* Վրաց Բագրատունիներ
* Վրաց մարզպանություն

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Վիրք** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 306)։*  |
**Լունապարկ** (անգլ.՝ Luna park), զվարճանքի զբոսայգիների տեսակ, որտեղ համախմբված են տարբեր ատրակցիոններ։ Իր անվանումն ստացել է «Թռիչք լուսնի վրա» ատրակցիոնի նավի անվանմամբ։ Այդ նավը անվանվել է զբոսայգին ստեղծողներից մեկի՝ Էլմերա Դանդիի քույր՝ Լունա Դանդիի պատվին, en:Luna Park, Coney Island։

Ռուսաստանում առաջին Լունապարկը բացվել է 1912 թվականի մայիսին Սանկտ Պետերբուրգում։ Կառուցվել է անգլիական ընկերության կողմից, ռուս միլիոնատիրոջ գումարով։ Այդ Լունապարկը կառուցվել է նույն ոճով, ինչ-որ Լոնդոնի Լունապարկը։ 1924 թվականին Լունապարկը քանդել են, և հիմա նրա տեղում գտնվում է Լեսգաֆտի անվան համալսարանի մարզադաշտը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Caves R. W. (2004)։ *Encyclopedia of the City*։ Routledge։ էջ 439։ ISBN 9780415252256
2. ↑  Dale Samuelson, AJP Samuelson, and Wendy Yegoiants, *The American Amusement Park* 0-7603-0981-7
3. ↑  Coney Island's success with electronic attractions and rides also inspired a proliferation of parks named Electric Park (Samuelson, Samuelson, Yegoiants, *The American Amusement Park*).
**Որբը**, բալլադ, որը գրել է Հովհաննես Թումանյանը։ Բալլադի ծագումը ժողովրդական է։

Պատմություն
-----------

Թումանյանը բալլադի սյուժեն վերցրել է Գարեգին Սրվանձտյանի կողմից գրի առած Սըհակ թռչունի մասին ավանդությունից։ Թումանյանը պահել է ժողովրդական բնագրի սյուժեն, բայց կատարել է մի քանի փոփոխություններ, օրինակ`, եղբորը հափշտակող արծվի կամ գազանի փոխարեն նրա մշակած բալլադում առկա է քրոջը առևանգելու եկած թուրքի կերպարը։ Դրանով հեղինակը նոր իմաստ է տվել նյութին։

Գրության ճշգրիտ թվականն անհայտ է։

Ինքնագիրը չի պահպանվել։

Թումանյանի ընտանիքի արխիվում պահվում են բալլադի մի քանի պատառիկներ։ Նման հատվածներ պահվում են նաև Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդում, որոնք հրապարակել է Ա. Ինճիկյանը։

Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդում պահվում է «Թատրոն» պարբերականի հեղինակի սեփական օրինակը, որի վրա նա շատ ուղղումներ և փոփոխություններ է կատարել։

Ավանդությունը նաև օգտագործվել է Թումանյանի «Հին կռիվը» պոեմում։

Սյուժե
------

Թուրքը տեսնում է մի աղջկա, որը շատ գեղեցիկ էր. նա սիրահարվում է աղջկան և ուզում է նրան իր հարեմը տանել։ Երբ փորձում է առևանգել աղջկան, նրա եղբայրը` Սըհակը պաշտպանում է քրոջն ու մենամարտում է թուրքի հետ։ Աղջիկը, տեսնելով, որ չի կարողանում փախչել թուրքից, աստծուց խնդրում է իրեն թռչուն դարձնել։ Աստված լսում է նրան և կատարում ցանկությունը։

Տպագրություն
------------

Առաջին անգամ «Որբ թռչունը» վերնագրով և «Ժողովրդական ավանդություն» ենթավերնագրով հրապարակվել է 1899 թվականին, «Թատրոն» պարբերականումի 6-րդ համարի 87-88 էջերում։ Տողատակում եղել է հետևյալ ծանոթագրությունը. «Ծոտ կոչված թռչուն է, որ գիշերները տխուր ձայն է տալիս. ասես թե Սըհակ է կանչում»։ Այնուհետև վերամշակված տարբերակով և «Հայ ժողովրդական ավանդություն» ենթավերնագրով տպագրվել է Թիֆլիսում լույս տեսնող «Հորիզոն» գրական հանդեսի 41-43 էջերում, տողատակի հետևյալ ծանոթագրությամբ` «Գիշերահավի ցեղից մի փոքրիկ թռչուն է, որը գիշերները տխուր ձեն է տալիս, ժողովուրդը որբ է անվանում»։ Տպագրվել է նաև Երկերի ժողովածու I հատորի 290-291 էջերումա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն։ էջ 557
2. ↑  Գ. Սրվանձտյանց, Համով-հոտով, Կ. Պոլիս, 1884, էջ 189
**Կոլխիցին՝** տրոպոլոնային շարքի ալկալոիդ, կոլխիցինային ալկալոիդների (հոմոմորֆիններ) շարքի հիմնական ներկայացուցիչ։

Կոլխիցինի ստացում բույսերից
---------------------------

Կոլխիցինը անջատվում է Մելանտազգիների (*Melanthiaceae*) ընտանիքի *Colchicum*, *Merendera* և *Gloriosa ցեղերի բույսերից։*

Կոլխիցինի ստացման ամենատարածված աղբյուրը Շնդեղ աշնանայինն է (*Colchicum autumnale* L.)։

Կոլխիցինի կենսասինթեզ
---------------------

Բույսերում կոլխիցինի կենսասինթեզը ընթանում է մորֆինանային ալկալոիդների կենսասինթեզի նմանությամբ՝ ֆենիլալանինից և թիրոզինից՝ հոմոմորֆինանդիենոնների միջանկյալ ստացմամբ։

Կոլխիցինի կիրառությունը բույսերի պոլիպլոիդ ձևերի ստացման համար
--------------------------------------------------------------

Հայտնի մուտածին է։ Ունի ուժեղ արտահայտված հակամիտոտիկ հատկություններ, որը պայմանավորված է կոլխիցինի՝ տուբուլինի սպիտակուցներին միանալու հատկությամբ։ Տուբուլինը առաջացնում է միկրոխողովակներ, որոնք մասնակցում են բջջի բաժանման մետաֆազի փուլի ժամանակ քրոմոսոմների տարամիտման գործընթացին։ Կիրառվում է (կոլխամինի՝ կոլխիցինի դիացետիլացված ածանցյալի հետ միասին) բույսերի պոլիպլոիդ ձևերի ստացման և կարիոտիպացման համար։

Բույսերի կոլխիցինով մշակման արդյունքում հիմնականում ստացվում է միքսոպլոիդ առանձնյակներ։ Հազվադեպ ստացվում են պերեկլինալ և սեկտորիալ քիմեռներ, սակայն միքսոպլոիդ բույսերի անհատական զարգացման ընթացքում քիմեռայնությունը փոխվում է և ավելի հաճախ հանդիպում են պերեկլինալ քիմեռներ։

1970-ականներից կոլխիցինը կիրառվում է ֆալենոփսիսի և այլ խոլորձազգիների սելեկցիայի համար։

Բժշկական կիրառություն
---------------------

Կոլխիցինը օգտագործվում է հոդատապի բուժման (ցավի թուլացման համար) և ամիլոիդոզի պրոֆիլակտիկայի համար միջերկրածովյան հիվանդության ընթացքում։

### Օգտագործման ձևեր և դեղաչափ

Ներքին ընդունման համար։ Հոդատապի սուր նոպաներ և բորբոքային պրոցեսներ․ 1ին օր՝ 1 մգ օրը երեք անգամ (առավոտյան, կեսօրին և երեկոյան), 2-րդ և 3-րդ օրերին՝ 1 մգ օրը երկու անգամ (առավոտյան և երեկոյան), 4-րդ և մնացած օրերին՝ 1 մգ (երեկոյան)։ Օրական առավելագույն դեղաչափը կազմում է 6 մգ։ Հոդատապի նոպաների պրոֆիլակտիկայի համար 1 մգ երեկոյան՝ 3 ամսվա ընթացքում։ Պարբերական հիվանդության ընթացքում՝ ամիլոիդոզով բարդացման դեպքում կիրառվում է երկար ժամանակահատվածում՝ 5 տարի և ավելի, օրական 1-1,5 մգ դեղաչափով։

Կոլխիցինը միանում է բջիջների միկրոխողովակների տուբուլինի հետ և որպես արդյունք միկրոխողովակները քայքայվում են՝ նպաստելով քրոմոսոմային մուտացիաների առաջացմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Colchine
2. ↑  *Кунах В. А.* Геномная изменчивость соматических клеток растений // *Биополимеры и клетка*. — 1995. — Т. 11. — № 6.
3. ↑  Griesbach, R. J. 2002. Development of Phalaenopsis Orchids for the Mass-Market. p. 458—465. In: J. Janick and A. Whipkey (eds.), Trends in new crops and new uses. ASHS Press, Alexandria, VA.

Գրականություն
-------------

* Колхициновые алкалоиды // Большая химическая энциклопедия. — Т. 2. — М: «Советская Энциклопедия», 1990.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կոլխիցին - Մեդեքս