**Բիրյանի** կամ **բիրիյանի** (ուրդու՝ بریانی‎, հինդի՝ बिरयानी), բրնձով (սովորաբար բասմաթի տեսակից) և համեմունքներով երկրորդ ճաշատեսակ՝ մսի, ձկան, ձվի կամ բանջարեղենի հավելմամբ։ Բիրյանի պատրաստելու համար անհրաժեշտ համեմունքներ և սոուսներն են՝ հալած յուղ, կումին, հիլ, դարչին, դափնու տերև, գինձ, զաֆրան, դաղձ, կոճապղպեղ, սոխ, սխտոր։ Սա անհրաժեշտ բաղադրիչների ամբողջական ցանկը չէ։

Ճաշատեսակի տարբերակները տարածված են ամբողջ Հարավային Ասիայում, ինչպես նաև արաբական երկրներում և Արևմուտքի հարավասիական համայնքների շրջանում։ Ըստ երևույթին, այն ունի իրանական արմատներ և եկել է հնդկական թերակղզի՝ իրանցի առևտրականների և ճանապարհորդների շնորհիվ։

«Բիրյանի» բառն առաջացել է պարսկական *beryā(n)* (պարս.՝ بریان, *տապակած*) բառից։

Բիրյանին լավ է համադրվում այլ հնդկական խոհանոցի ուտեստների հետ, ինչպիսինք են՝ դահի չատնի կամ ռաիտա, կորմա, կարրի, թթու սմբուկ, մանր ծովախեցգետին։

Բիրյանիի տեսակներ
-----------------

Բոմբեյի բիրյանի
Իրաքյան բիրյանի
Բիրյանի հավի մսով
Դանպաուկ
### Հայդարաբադական բիրյանի

Հայդարաբադական բիրյանին ոչ բուսակերային է և տարածված է ամբողջ Հնդկաստանում։ Այս ճաշատեսակի տարբեր ձևեր կարողանում են պատրաստել ձկով, լորի, նապաստակի, եղնիկի մսով, ծովախեցգետնով։ Առավել հայտնի տարբերակը կոչվում է *Kachi Akhni Biryani* թթու դրած մսով։

### Դինդիգուլյան բիրյանի

Դինդիգուլյան բիրյանին պատրաստվում է բրնձի *seeraga samba* տեսակից, մեծ ժողովրդականություն է վայելում Թամիլ Նադու նահանգում։

### Իրանական բիրյանի

Սեֆյաններն ունեն «բիրյան պիլաֆ» կոչվող ուտեստ (նաստալիկ՝ بریان پلو), պատրաստվում է թոնրի վրա մարինացված գառան մսով կամ հավի հետ կերակրալցուկով, համեմունքներով, խոտաբույսերով, չոր մրգերով, ինչպիսիք են՝ չամիչ, սալորաչիր, նռան հատիկներ։ Որպես խավարտ ծառայում է շոգեխաշած բրինձը։

Բիրյանի ամենատարածված անվանումը Իրանում դամ պուխտ է, որը նշանակում է «պատրաստված գոլորշիով»։ Մյանմայում և մի շարք այլ երկրներում այս անունը դարձել է դանպաուկ։

### Սինդհիական բիրյանի

Սինդհիական բիրյանին տարածված է Պակիստանում։ *Pakistan International Airlines*-ի արևմտյան շատ երթուղիներում տրվում է այս ազգային ճաշատեսակը։

### Կալկաթական բիրյանի

Բիրյանիի ամենահայտնի տեսակներից մեկը սկզբում տարածվել է Կալկաթայի աղքատ շրջաններում, այդ իսկ պատճառով միսը նրա մեջ փոխարինվել է կարտոֆիլով։ Այժմ կարտոֆիլի առկայությունը Կալկաթայի բիրյանիում յուրահատուկ առանձնահատկությունն է համարվում, ինչը չի խանգարում կերակուրի մեջ մսի ավելացմանը։

### Դանպաուկ

Մյանմայում այս ուտեստը հայտնի է դանպաուկ կամ դանբաուկ անուններով։ Առանձահատկություններից է այն, որ բրինձը և հավը պատրաստում են միասին։ Բացի դրանից, օգտագործում են բրնձի տեղական տեսակից, ոչ թե բասմաթի։ Մյուս բաղադրիչներից են` ընկույզ, սիսեռ, չամիչ, յոգուրտ, մեխակ, դարչին և դափնու տերև։ Ճաշատեսակը հաճախ մատուցվում է սոխով և վարունգով։

### Թայլանդական բիրյանի

Թաիլանդում տարածված է այս ճաշատեսակի տարբերակը, որը կոչվում է կխաու մոկ։ Բնակչության մուսուլմանական մասը դրա մեջ այծի միս է ավելացնում, սակայն հավի միս և տավարի միս ևս օգտագործվում են պատրաստման մեջ։

### Շրիլանկական բիրյանի

Շրի Լանկայում բիրյանին մուսուլմանների շրջանում առավել տարածված է և մատուցվում է հավի, տավարի կամ ոչխարի մսով։ Այստեղ օգտագործվում են ավելի շատ համեմունքներ, քան հնդկական ուտեստների այլ տարբերակներում։

### Նասի բիրյանի

Սա ճաշատեսակի տեղական անունն է Մալայզիայում և Սինգապուրում։ Որպես հիմնական բաղադրիչ օգտագործվում է հավի, ոչխարի միս կամ ձուկ։ Ֆիլիպինների որոշ տարածքներում այս ուտեստը հայտնի է որպես նասին բիրինգի։

Տես նաև
-------

* Փլավ
* Կիչարի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *American Heritage Dictionary of the English Language*, *Oxford English Dictionary*
2. ↑  Ирадж Афшар. *Farhang-e Iranzamin*
3. ↑  "A visit to the land of pagodas and enchanting cuisine". Արխիվացված է the original 2010 թ․ օգոստոսի 9-ին. Retrieved 2019 թ․ հոկտեմբերի 30.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Briyani.Net — Сайт о бирьяни и сопутствующих блюдах
* Рецепт цыплят с бирьяни