recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ագրոկլիմայական շրջանացում**, տարածքի բաժանում՝ ըստ կլիմայական առանձնահատկությունների նմանության, որոնցով պայմանավորված են բույսերի աճն ու բերքատվությունը։

ՀՀ Ագրոկլիմայական շրջանացման տարածքային միավորներն են մարզը, շրջանը, ենթաշրջանը, որոնցում վերընթաց տիպաբանական միավորները տարբերվում են խոնավության և ջերմության ապահովվածությամբ։ ՀՀ տարածքում Կուր և Արաքս գետերի ջրբաժանով առանձնանում են հյուսիս-արևելք՝ համեմատաբար խոնավ, մեղմ ձմեռով, և ներքին՝ չորային, խիստ ցամաք, կլիմայով մարզեր, որոնք տարբերվում են իրարից գյուղատնտեսության վարման առանձնահատկություններով։ Հյուսիս-արևելք մարզում ոռոգվող գոտին տարածվում է մինչև 1200-1300 մ, ներքին մարզում՝ մինչև 1800-2000 մ բարձրությունները։ Ըստ խոնավացման գործակցի՝ առանձնացվում են վերընթաց գոտիներ՝ խիստ չոր (Md<0,1), չոր (Md=0,1- 0,15), չորային (Md=0,15-0,25), կիսաչորային (Md=0,25-0,35), չափավոր խոնավ (Md=0,35-0,45), խոնավ (Md=0,45-0,6) և գերխոնավ (Md>0,6)։ ՀՀ տարածքի մեծ մասը բնութագրվում է ցածր խոնավաապահովվածությամբ։ Գերխոնավ գոտին 3000 մ-ից բարձր է։ Առանձնացվում են նաև տարեկան ≥10 °C ջերմաստիճանների գումարի մեծությամբ տարբեր գոտիներ։ Ամենատաք գոտու տարեկան ջերմաստիճանիների գումարը 4000-4500 °C է։ Այդտեղ մշակում են խաղող, մերձարևադարձային բույսեր (նուռ, թուզ, ձիթապտուղ և այլն), տարեկան կարելի է ստանալ 2-3 բերք։ Ըստ ջերմաապահովվածության՝ երկրագործության վերին սահմանը հյուսիս-արևելք համեմատաբար խոնավ մարգում հասնում է 1900-2000 մ, ներքին ցամաք, շրջաններում (Արաքսի ավազան)՝ 2300-2400 մ բարձրություններ։

Հյուսիս-արևելք ագրոկլիմայական մարզում առանձնանում են Լոռու և Տավուշի ագրոկլիմայական շրջանները, որոնց սահմանները համընկնում են վարչական մարզերի սահմաններին։ Լոռին համեմատաբար ցուրտ է ու խոնավ, ունի 2 ենթաշրջան՝ չորային (Սպիտակ) և խոնավ (Լոռու դաշտ), Արաքսի ավազանի ագրոկլիմայական մարզը բաժանվում է Շիրակի, Արարատյան, Սևանի, Վայքի, Զանգեզուրի ագրոկլիմայական շրջանների, որոնց սահմանները համընկնում են համապատասխան ֆիզիկաաշխարհագրական շրջանների սահմաններին։

Շիրակը բաժանվում է ցուրտ ու խոնավ (Աշոցք) և համեմատաբար չոր ու տաք (Շիրակ) ագրոկլիմայական ենթաշրջանների։ Արարատյանը զբաղեցնում է համանուն գոգավորությունը և բաժանվում տաք ու չոր (Արագածոտն), խոնավ ու ցուրտ (Ապարան-Հրազդան), բարեխառն, չոր (Գեղամա), տաք ու չոր
(Արարատյան դաշտ) ագրոկլիմայական ենթաշրջանների։ Սևանի ենթաշրջաններն են՝ չոր,
համեմատաբար մեղմ (Արեգունի), բարեխառն (Վարդենիս, Մարտունի), չոր, ցուրտ (Գավառ), ցուրտ և չափավոր խոնավ (Սևան), խոնավ և բարեխառն
(ճամբարակ)։ Վայքի ագրոկլիմայական շրջանն ունի տաք, չոր (Արփայի աջափնյակ) և չորային ու տաք (Արփայի ձախափնյակ) ենթաշրջաններ, Սյունիքը՝
3 ենթաշրջան՝ չոր մերձարևադարձային (Մեղրի), համեմատաբար խոնավ, տաք (Կապան-Գորիս), չոր և բարեխառն (Սիսիան)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Բելաշնիցա** (բոս․՝ Bjelašnica), լեռ Բոսնիայում, հեռավորությունը Սարաևոից 25 կիլոմետր հարավ֊արևմուտք։ Գտնվում է Դինարյան բարձրավանդակում։ Լեռը տարածքում հայտնի է որպես լեռնադահուկային հանգստավայր։ 1984 թվականի ձմեռային օլիմպիական խաղերը տեղի են ունեցել Բելաշնիցայում։

1984 թվականի ձմեռային Օլիմպիական խաղեր
--------------------------------------

1978 թվականին անցկացվող Օլիմպիական խաղերի իրավունքը շահեց Սարաևոն։ Տղամարդկանց լեռնադահուկային սպորտի մրցույթը որոշված էր, որ պետք է կայանա Բելաշնիցայում։ Շինարարությունը սկսվեց 1980 թվականի հունիսի 10֊ին, և շահագործման հանձնվեց սեպտեմբերի 30-ին։ Սահուղիների ծախսերը կազմել են 361 570 000 հարավսլավյան դինար, և 129 803 000 դինար մամլո ծառայությունների կենտրոնը։

Բոսնիական պատերազմ (1992-95)
----------------------------

Բոսնիական պատերազմի ժամանակ Սարաևոյի պաշարարումը սերբիական բանակի կողմից նպատակ ուներ պահպանել քաղաքի հիմնական բարձր կետերը՝ Բելաշնիցան և Իգմանը։ Բարձրության պահպանման համար տեղի են ունեցել կատաղի մարտեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Բոսնիա»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
2. ↑  Заключительный отчёт оргкомитета Зимних Олимпийских игр в Сараеве.(անգլ.)(ֆր.)Կաղապար:Ref-sh
3. ↑  Bosnian Serbs Hold Igman As NATO Lies In Waiting.(անգլ.)
4. ↑  Talks on Bosnia Teeter as Serbs Roll Over Hill Near Sarajevo.(անգլ.)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh91004096 · NKC: ge922525 |

 |
**Սասունի բարբառ**, հայերենի բարբառ։ Ըստ ձևաբանական դասակարգման պատկանում է արևմտյան բարբառների «կը» ճյուղին, ըստ բազմահատկանիշ վիճակագրական դասակարգման մտնում է Մուշ-Տիգրանակերտի կամ հարավ-կենտրոնական բարբառախմբի մեջ։ Մինչև 20-րդ դ․ 1-ին քառորդը խոսվել է Արևմտյան Հայաստանի Սասուն գավառում։ Այժմ խոսում են նաև ՀՀ Թալինի և Աշտարակի տարածաշրջաններում վերաբնակեցված սասունցիները։ Ունի երկու խոսվածք՝ Հազրոյի և Գելիեգուզանի, որոնք տարբերվում են ձևաբանական և հնչյունական որոշ հատկանիշներով։ Սասունի բարբառի ձայնավոր հնչույթներն են՝ ա, ը, օ, է, ու, ի, կիսաքմային թույլ ա և ու ձայնորդը։ Հանդիպում են նաև և և ո երկբարբառները։ Ունի եռաստիճան բաղաձայնական համակարգ։ Բոլոր դիրքերում գրաբարյան ձայնեղ պայթականների և կիսաշփականների դիմաց առկա են խուլեր, իսկ խուլերի դիմաց՝ ձայնեղներ (բարակ > պարագ, մարդ >մարտ, ջուր> >ճուր)։

Բառամիջում և բառավերջում շնչեղ խուլերը երբեմն ապաշնչեղանում են (խմեց >խըմէծ, ամաչել >ամճընալ, փափուկ >փապուգ)։ Գրաբարի համեմատությամբ, ավելացել է ֆ հնչույթը։ Գոյականն ունի էր /իր, նիր, նին, անք, դանք/ վըդանք, դօնք, դունքփք, էք, ք հոգնակիակերտ վերջավորությունները, 5 հոլովաձև՝ ուղղական, սեռական-տրական (ու, ան, վա, ուճ, օր, ց, ա), հայցական (զ նախդիրով), բացառական, գործիական (ի/ը)։ Որոշյալ հոդ (ն) ստանում են միայն ձայնավորով վերջացող գոյականները։ Դերանվանը հատուկ են սեռականի և տրականի առանձին ձևեր, հայցականը կազմվում է գ նախդիրով։ Բայն ունի ի/ը, ա, պատճառական բայը՝ ու/ի լծորդություններ, երեք եղանակ՝ սահմանական, ըղձական, հրամայական։ Ձևով նույնանում են սահմանական եղանակի ներկա և ապառնի ժամանակները (գըսիրիմ= սիրում եմ, սիրելու եմ), անցյալ ժամանակների եզակի և հոգնակի թվերի առաջին դեմքը, եզակի թվի երկրորդ և երրորդ դեմքերը (յըս գըխօսէնկ-մինկ գըխօսէնկ, տու գըխօսէր֊ըն(ի) գըխօսէր)։ Առկա են անորոշ, վաղակատար, հարակաաար (ուգ), ենթակայական, ժխտական դերբայաձևերը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 202)։*  |
**Ջերմային հաշվեկշիռ** Երկրի, մակերևույթի կամ Երկիր–մթնոլորտ համակարգի ստացած և ծախսած էներգիաների հանրահաշվական գումարը։ էներգիայի պահպանման օրենքի մասնակի արտահայտություններից է։
Կլիմայագիտության մեջ տարբերում են երկրի մակերևույթի և մթնոլորտի Ջ․ հ․։ Երբեմն օգտագործում են նաև նշված 2 ձևերի հանրահաշվական գումարը՝ Երկիր–մթնոլորտ համակարգի Զ․ հ․։ Երկրի մակերևույթի Ջ․ հ․ արտահայտվում է R+P+F+IE=0 հավասարումով, որտեղ R-ը երկրի մակերևույթի կլանած կարճալիք ճառագայթային էներգիայի և այնտեղից ճառագայթվող երկարալիք էֆեկտիվ ճառագայթման տարբերությունն է (ճառագայթման հաշվեկշիռ), P-ն՝ երկրի մակերևույթի և մթնոլորտի ջերմաստիճանների տարբերության հետևանքով առաջացած տուրբուլենտ ջերմափոխանակությամբ պայմանավորված ջերմության մուտքը կամ ծախսը, F-ը՝ երկրի մակերևույթի և ավելի խոր շերտերի միջև տեղի ունեցող ջերմափոխանակությամբ պայմանավորված ջերմության հոսքը։ Երկրի մակերևույթի Ջ․ հ-ի մեջ կարևոր նշանակություն ունի գոլորշիացման վրա ծախսված կամ գոլորշիների կոնդենսացման հետևանքով անջատված ջերմության քանակությունը։ Այն հավասար է գոլորշիացած (կոնդենսացած) ջրի ընդհանուր զանգվածի (E) և ջրի միավոր զանգվածի գոլորշիացման (կոնդենսացման) ջերմության քանակի (Լ) արտադրյալին (LE), որի մեծությունը կախված է մակերևույթի խոնավության աստիճանից, ջերմաստիճանից, օդի խոնավությունից և մթնոլորտի երկրամերձ շերտում տեղի ունեցող տուրբուլենտ ջերմափոխանակության ինտենսիվությունից։ Երկրի մակերևույթի Զ․ հ-ի տվյալները բերված են աղյուսակում։ Ջ․ հ․ ժամանակի ընթացքում ենթարկվում է պարբերական և ոչ պարբերական փոփոխությունների, որի հետևանքով փոխվում է նրա կառուցվածքը, այսինքն՝ Ջ․ հ․ կազմող առանձին անդամների հարաբերակցությունը։ Մթնոլորտի Ջ․ հ․ արտահայտվում է Ra+Lr+P+Fa=W հավասարումով, որտեղ Ra-ը մթնոլորտի ճառագայթման հաշվեկշիռն է, Lr-ը՝ մթնոլորտում տեղի ունեցող ջրի ֆազային փոխարկումների ընթացքում ստացված կամ ծախսված ջերմության քանակությունը (r-ը՝ մթնոլորտային տեղումների գումարը) P-ն՝ երկրի մակերևույթի և մթնոլորտի միջև տեղի ունեցող տուրբուլենտ ջերմափոխանակությամբ պայմանավորված ջերմության մուտքը կամ ծախսը, Fa-ը՝ մթնոլորտում առանձնացված միավոր հատված ունեցող սյուների պատերով տեղի ունեցող ջերմափոխանակությամբ՝ ադվեկցիայով պայմանավորված ջերմության մուտքը կամ ծախսը։ Նշված մեծությունների հանրահաշվական գումարը (AW) ցույց է տալիս որոշակի ժամանակամիջոցում մթնոլորտի ջերմապարունակության փոփոխությունը, որը միջին տարեկան տվյալների համար մոտ է 0-ի։ Ջ․ հ․ երկրի մակերևույթի վրա և մթնոլորտում տեղի ունեցող ֆիզիկական պրոցեսների հատկանիշները և ինտենսիվությունը բնորոշող կարևոր գործոններից է։ Ջ․ հ․ կամ նրա առանձին բաղադրիչ մասերը կիրառվում են կլիմայագիտական պրոբլեմների մշակման ժամանակ, գետային ավազանների գոլորշիացման ինտենսիվությունը հաշվարկելու, բույսերի տրանսպիրացիան և ֆոտոսինթեզը, ինչպես նաև կենդանի օրգանիզմների ջերմային ռեժիմն ուսումնասիրելու և զանազան այլ հարցեր լուծելու գործում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Պալադին** (լատ.՝ palātīnus)՝ հռոմեական և բյուզանդական արքունիքում բարձրագույն պալատական, զինվորական և քաղաքացիական պաշտոնների անվանումը բնութագրվում է որպես վերին դասի ասպետ` մոլեռանդորեն նվիրված որևէ գաղափարի կամ որևէ անձի։

Դասական կերպարը
---------------

Պալադին Ռոլանդը, «Գիրք Առասպելաց» (1915)
Միջնադարյան արևմտաեվրոպական գրականության մեջ պալադիններ էին անվանում ֆրանկների կայսր Կառլոս Մեծի և կելտերի առասպելական առաջնորդ Արթուր Արքայի կողմնակիցներին։ «Կլոր Սեղանի» շուրջ հավաքվող բոլոր ասպետները կոչվում էին պալադիններ։

Կառլոս Մեծի հայտնի պալադիններից են՝

* Ժերին,
* Այվեն, Իվեյնոմ, Օվեյն, Իվեյն Մեծ, Ուվեյն, նաև հայտնի «Առյուծի Ասպետ» մականունով,
* Գերայնտ, հնարավոր է Ժերին,
* Օբրի դե Գատինե, Օռլեանի կոմս,
* Ռոլանդ։

Արթուր Արքայի հայտնի առասպելական պալադիններից են՝

* Լանսելոտ,
* Գալահադ,
* Քեյ,
* Իվեյն,
* Մորդրեդ,
* Վալեանտ,
* Բորս,
* Ադրավեյն։

Բացի այդ, հաճախ ցուցակի մեջ ներառում են ևս երեք պալադինների՝ Պարսիֆալ, Էրեկ, Գարետ։

«Ֆենտեզի» կերպարը
-----------------

Ֆենտեզի ժանրում այս բառը ձեռք է բերել մի քանի լրացուցիչ նշանակություններ։

Պալադինի ասպետական սպառազինությունը Նյու Յորքի «Մետրոպոլիտան» արվեստի թանգարանում
M109A6 «Paladin» ԻՀԿ
### Տարբերակումը ասպետից

Որպես կանոն պալադինը թագավորական արյուն ունի։ Նրա զենքը ու զրահը սովորաբար արտասովոր տեսք ունեն, ավելի որակով են պատրաստված, ունեն տարբեր նախշեր, նշանագրեր և ռունագրեր։

### Պալադինը համակարգչային և սեղանի խաղերում

Համակարգչային և սեղանի խաղերում պալադին են անվանում աստծո կողմից շնորհված կախարդական կարողություններով օժտված ասպետներին, որոնք չունեն վասալներ, որպես կանոն, հետևում են բարի գաղափարներին և պայքարում են «Խավարի» ուժերի դեմ։

Պալադինը կարող է շնորհազրկվել։ Եթե նա պատվի ու խղճի հասկացություններին հակասող արարք կատարի, դավաճանի իր աստծուն և այլն, ապա կկորցնի իր կախարդական կարողությունները՝ դառնալով հասարակ մարտիկ սրով ու զրահով։ Շնորհազրկված պալադինը կարող է քավել իր մեղքը՝ կատարելով ինչ-որ հատուկ հերոսական արարք։

### Պալադինը ֆենտեզիում

Չնայած ֆենտեզիի սիրահարների տևական հավատքին՝ գրողներն են առավել համապատասխան փորձագետներն այս հարցում՝ գերազանց իմանալով, որ պալադին դառնալ կառող է ամեն ոք՝ ի նկատի ունենալով «մեկին կամ մի բանի անսահման հացատարիմ էակ» սահմանումը։ Այսպես, եթե պալադինը նվիրված է «Լույսին», կամ նրա աստվածը կամ նվիրվածության օբյեկտը «Լույս» են քարոզում, ապա նրան «լուսավոր» են անվանում։ Իսկ եթե նա նվիրված է «Խավարին» կամ խավարի որևէ աստծու կամ օգյեկտի, ընդունված է անվանել «մութ»։

Ընդուված է, որ պալադինը աստվածների (կամ Աստծո) սիրելին է։ Նրանք սիրում են պալադինին և նրա աղոթքներին հատուկ ուշադրություն են դարձնում։ Անմնացորդ հավատացող պալադինը ընդունակ է աղոթքի միջոցով ստանալ իր աստվածության օգնությունը և միշտ զգում է Աստծո ձեռքն իր ուսին։

### Զրահատեխնիկա

«Պալադին» է անվանվել ամերիկյան М109 ԻՀԿ-ի (ինքնագնաց հրետանային կայանք) մոդիֆիկացիան (M109A6 «Paladin»)։

Ծանոթություն
------------



Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«paladin»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |
**Copa Airlines** խոշոր ավիաընկերություններից է Պանամայում, ընկերության գրասենյակը գտնվում է Պանամա Սիթիում։ Աշխատում է հիմնականում հերթական ուղևորափոխադրումների և բեռնափոխադրումների չվերթներ արտասահմանում, կատարելով ավելի քան 280 ամենօրյա չվերթներ դեպի 64 ուղղություններով 29 երկրներում։ Ավիաընկերությունը հիմնականում չվերթներ է իրականացնում Տոկումեն միջազգային օդանավակայանից։

Պատմություն
-----------

Ավիաընկերությունը հիմնադրվել է 1944 թվականի օգոստոսի 15-ին, և սկսել իր գործնեությունը 1947 թվականի օգոստոսի 15-ին։ 1930 թվականին ավիաընկերությունը մտել է ուղևորափոխադրումների միջազգային շուկա, և բացել է կանոնավոր չվերթներ դեպի՝ Կոլումբիա, Կոստա Ռիկա և Ջամայկա։ 
Մինչև 1980 թվականը ավիաընկերության անվանումն էր՝ Air Panama։ 1979 թվականին, COPA ավիաընկերությունը ձեռք է բերել իր առաջին ռեակտիվ ինքնաթիռը՝ Boeing 737-100, և դադարեցրել է կանոնավոր ուղևորափոխադրումները ներքին երթուղիներում։ Հաջորդ տարի, ավիաընկերությունը սկսել է կանոնավոր չվերթները դեպի Սան Խուան (Պուերտո Ռիկո), Մայամի (Ֆլորիդա) և Դոմինիկյան Հանրապետություն։ Boeing 737-ը միակ ինքնաթիռն էր, սակայն ավիաընկերությունը 2005 թվականին ստացել է Embraer 190 ինքնաթիռը։

### Զարգացում

1990 թվականին Copa ավիաընկերությունը ընդլայնել է իր երթուղային ցանցը, իրականացնելով կանոնավոր չվերթներ դեպի՝ Բուենոս Այրես (Արգենտինա), Սանտյագո դե Չիլի (Չիլի), Բոգոտա (Կոլումբիա), Հավանա (Կուբա), Լիմա (Պերու), Մեխիկո (Մեքսիկա), Կարակաս (Վենեսուելա) և Լատինական Ամերիկա։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
**Մակեդոնիայի անկախության հանրաքվեն** անց է կացվել 1991 թվականի սեպտեմբերի 8-ին, որպեսզի հայտարարվի Մակեդոնիայի անկախությունը Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետությունից։ Անկախությանը կողմ է քվեարկել մասնակիցների գերակշիռ մասը (96,4 %), իսկ հանրաքվեին մասնակցել է բնակչության 75.7%-ը։

Վաղաժամկետ քվեարկություն տեղի է ունեցել ԱՄՆ-ում, Կանադայում և Ավստրալիայում, որտեղ առկա է մակեդոնական խոշոր սփյուռքային համայնքներ։ Մակեդոնիայի բոլոր քաղաքական ղեկավարները կոչ էին անում բնակչության մասնակցել քվեարկությանը։ Այդուհանդերձ ալբանական բնակավայրերը բոյկոտեցին հանրաքվեն, դիտարկելով իրենց որպես ճնշյալ փոքրամասնություն։

Արդյունքներ
-----------

Հանրաքվեի արդյունքները
1991 թվականի սեպտեմբերի 8-ի հանրաքվեի երեկոյան Մակեդոնիայի մայրաքաղաք Սկոպյեյի Իոսիպ Բրոզ Տիտո (այժմ՝ Մակեդոնիայի Հրապարակ) հրապարակում հանրաքվեի ընտրական հանձնաժողովի նախագահն հայտարարեց առաջին արդյունքները, որով Մակեդոնիան հայտարարվում էր ինքնիշխան պետություն։ Նախագահ Կիրո Գլիգորովը քաղաքացիներին շնորհավորեց սուվերեն և ինքնիշխան Մակեդոնիայի կապակցությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Snežana Trifunovska.* Yugoslavia through documents: from its creation to its dissolution. Martinus Nijhoff Publishers, 1994
**Մարզատեխնիկական ակումբ (Կարմիր դպրոց)** (ռուս.՝ Спортивно-технический клуб (Красная школа)), տարածաշրջանային նշանակության պատմամշակութային հուշարձան Եկատերինբուրգում, որը գտնվում է Գրիբոյեդովի փողոցի 9 հասցեում։ Կառուցված է ժամանակակից ոգով։ Շենքը կառուցվել է ավստրիացի գերիների կողմից 1914 թվականին։ 1914-1924 թվականներին այնտեղ տեղավորվել է զեմստվոյի դպրոցը, 1924-1955 թվականներին՝ տարրական դպրոցը, խորհրդային շրջանում՝ սպորտ-տեխնիկական ակումբը։

Պատմություն
-----------

Շենքը կառուցվել է 1914 թվականին ավստրիական ռազմագերիների մասնակցությամբ։ Շենքում գործել են Նիժնե Իսետսկի զեմստոյի դպրոցը, որը կոչվել է «Կարմիր դպրոց» (կառուցված կարմիր աղյուսից), որին հարակից եղել է «Սպիտակ դպրոցը»։ 1924-1955 թվականներին այստեղ գործել է տարրական դպրոց։ 2018 թվականի դրությամբ շենքը վարձակալում են տարբեր խանութներ։

Ճարտարապետություն
-----------------

Կարմիր աղյուսից շենքը կառուցվել է ազգային դպրոցի տիպային նախագծի հիման վրա և տեղակայված է Գրիբոեդովի փողոցի կարմիր գծից ներս, թաղամասի խորքում։ Գծագրով ուղղանկյուն, ձգվող կողային ճակատով շենքն ուղղված է Գրիբոեդովի փողոցի երթևեկելի մաս, իսկ գլխավոր, փոքր ճակատով՝ դեպի Նիժեիսետսկի լճակների ափ և Նիժնե-Իսետսկի գործարանի գրասենյակի շենք։ Գլխավոր ճակատը սիմետրիկ է, կենտրոնական առանցքը աչքի է ընկնում ռիզալիտի մեծ հեռացումով, որտեղ գտնվում է շենքի մուտքը։ Ռիզալիտն ավարտվում է ձեղնահարկում, անկյուններում ցածրիկ սյուներ կան։

Հուշարձան
---------

Սվերդլովսկի մարզի կառավարության 28.12.2001 թ. № 859-ПП որոշմամբ շենքը պետականորեն պահպանում է որպես քաղաքաշինության և տարածաշրջանային նշանակության ճարտարապետության հուշարձան։

Պատկերասրահ
-----------


|  |  |  |  |  |
| Զեմստվոյի նախկին դպրոց
  | Սպորտ-տեխնիկական ակումբ
  |  |  |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Макашина Л.П.* История Нижне-Исетского завода и заводского посёлка. В иллюстрациях, фактах и цифрах (досоветский период). — Екатеринбург, 2017. — С. 97—98. — 144 с.
2. ↑  Свод памятников истории и культуры Свердловской области / Под ред. В.Е.Звагельская. — Екатеринбург: Сократ, 2007. — Т. 1. — С. 236. — 536 с. — ISBN 978-5-88664-313-3
3. ↑  Клуб спортивно-технический//kartarf.ru
մոաիներ, կղզու պատմության կարևոր բաղադրիչը
**Զատկի կղզի** (կամ **Ռափա Նուին**), աշխարհի ամենահեռավոր բնակեցված կղզիներից, մեծապես հենց մեկուսացվածության շնորհիվ է Ռափա Նուայի պատմությունը կրում եզակի բնույթ։ Գոյություն ունեն բազմաթիվ գիտական հիպոթեզներ և կանխավարկածներ՝ կապված Ռափա Նուայի բնակեցման ժամանակի, տեղաբնակների ռասայական պատկանելության, եզակի քաղաքակրթության ոչնչացման պատճառների հետ, որոնց ներկայացուցիչները կերտում էին հսկայական քարե կոթողներ՝ մոաիներ և ունեին գիր (ռոնգո-ռոնգո), որը մինչ այժմ վերծանված չի լեզվաբանների կողմից։ Սկսած 1722 թվականից, երբ հոլանդացի ճանապարհորդ Յակոբ Ռոշգևենը հայտնաբերեց կղզին, և այնտեղ հայտնվեցին առաջին կաթոլիկ միսիոներները, ռափանույցիների կյանքում տեղի ունեցան արմատական փոփոխություններ. մոռացվեցին հնում գոյություն ունեցող հիերարխիկ հարաբերությունները, վերջ դրվեց մարդակերությանը։ 19-րդ դարի կեսերին տեղաբնակները ենթարկվեցին ստրկավաճառության, ինչին զոհ գնացին ռափանույցիների մեծ մասը, նրանց հետ մեկտեղ կորցվեցին տեղական եզակի մշակույթի բազմաթիվ տարրեր։ 1888 թվականի սեպտեմբերի 9-ին կղզին անեքսիայի ենթարկվեց հօգուտ Չիլիի։ 20-րդ դարում Ռափա Նուին դարձավ հետազոտողների հսկայական հետաքրքրության առարկա, որոնք փորձում էին գուշակել անհետացած ռափանույան քաղաքակրթության գաղտնիքները (նրանց թվում էր նորվեգացի ճանապարհորդ Թուր Հեյերդալը)։ Այդ ժամանակ տեղի ունեցան որոշակի բարելավումներ կղզու ենթակառուցվածքներում և ռափանույցիների կյանքի որակում։ 1995 թվականին «Ռափա Նուի» ազգային պարկը դարձավ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։ 21-րդ դարում կղզին շարունակում է գրավել զբոսաշրջիկների ամբողջ աշխարհից, իսկ զբոսաշրջությունը դարձել է տեղաբնակների եկամուտների հիմնական աղբյուրը։
**Ջերմամեկուսացում**, ջերմային մեկուսացում, շենքերի ջերմային արդյունաբերական տեղակայանքների (կամ դրանց առանձին հանգույցների) սառնարանային խցերի խողովակաշարերի պաշտպանություն՝ շրջապատող միջավայրի հետ անցանկալի ջերմափոխանակությունից։

Օրինակ, շինարարությունում և ջերմաէներգետիկայում ջերմամեկուսացումն անհրաժեշտ է դեպի շրջապատող միջավայր ջերմային կորուստները փոքրացնելու իսկ սառնարանային և կրիոգենային տեխնիկայում՝ ջերմության ներհոսքից սարքավորումը պաշտպանելու համար։ Ջերմամեկուսացումն ապահովվում է ջերմամեկուսիչ նյութերից պատրաստած (թաղանթների, պատվածքների տեսքով) և ջերմահաղորդականությունը դժվարացնող հատուկ պաշտպանական ծածկույթներով։ Այդ ջերմապաշտպան միջոցները նույնպես անվանում են ջերմամեկուսացում։

Կոնվեկտիվ ջերմափոխանակություն
-----------------------------

Առավելապես կոնվեկտիվ ջերմափոխանակության դեպքում ջերմամեկուսացման համար օգտագործում են օդի համար անթափանց նյութի շերտեր պարունակող պաշտպանական ծածկույթներ, ճառագայթային ջերմափոխանակության դեպքում՝ ջերմային ճառագայթումն անդրադարձնող նյութերից (օրինակ մետաղաթաղանթից մետաղապատ լավսանային թաղանթից) պատրաստված կոնստրուկցիաներ իսկ ջերմահաղորդականության դեպքում՝ զարգացած ծակոտկեն կառուցվածքով նյութեր։

Ջերմամեկուսացման խնդիրներ
-------------------------

Շենքերի ջերմամեկուսացման խնդիրն է տարվա ցուրտ ժամանակաշրջանում փոքրացնել ջերմության կորուստները և արտաքին օդի ջերմաստիճանի տատանումների դեպքում օրվա ընթացքում սենյակներում ապահովել հարաբերական կայուն ջերմաստիճան՝ ջերմամեկուսացման համար կիրառելով արդյունավետ ջերմամեկուսիչ նյութեր՝ հնարավոր է էականորեն փոքրացնել պատող կոնստրուկցիաների հաստությունն ու նվազեցնել դրանց զանգվածը և այդպիսով պակասեցնել հիմնական շինանյութերի՝ աղյուս, ցեմենտ, պողպատ և այլն ծախսն ու մեծացնել հավաքովի տարրերի թույլատրելի չափերը ջերմային արդյունաբերական տեղակայանքներում արդյունաբերական վառարաններում կաթսաներում ավտոկլավներում են ջերմամեկուսացումն ապահովում է վառելիքի զգալի տնտեսում նպաստում է ջերմային ագրեգատների հզորության ավելացմանն ու դրանց օգտակար գործողության գործակցի մեծացմանը տեխնոլոգիական պրոցեսների ինտենսիվացմանը հիմնական նյութերի ծախսի նվազեցմանը։

Կիրառում
--------

Բարձր ջերմաստիճաններում աշխատող տեղակայանքների ջերմամեկուսացումն նպաստում է նաև տաք արտադրամասերում սպասարկող անձնակազմի աշխատանքի համար անհրաժեշտ սանիտարահիգիենիկ պայմաններ ստեղծելուն և արտադրական տրավմատիգմը կանխելուն ջերմամեկուսացումն մեծ նշանակություն ունի սառնարանային տեխնիկայում որտեղ սառնարանային ագրեգատների և մեքենաների սառեցումը կապված է էներգիայի զգալի ծախսի հետ ջերմամեկուսացւմն անհրաժեշտ տարր է տրանսպորտային միջոցների նավեր երկաթուղային վագոններ են կոնստրուկցիաներում՝ սրահներում միկրոկլիմայական պայմանների պահպանման մարդատար տրանսպորտի միջոցներում էներգիայի նվազագույն ծախսումներով անհրաժեշտ ջերմաստիճանների ապահովման բեռնատար տրանսպորտի միջոցներում համար։

Տես նաև
-------

* Ջերմամեկուսիչ նյութեր
* Կոնվեկցիա
* Շինարարական ջերմատեխնիկա

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Lotte World** (կորեերեն՝ 롯데월드), Sincheon-dong (Սեուլ, Հարավային Կորեա) շրջանի զվարճանքի այգի։ Գրանցված է Գինեսի ռեկորդների գրքում, որպես «Ամենամեծ փակ զվարճությունների այգին»։

Պատմություն, նկարագրություն
---------------------------

Զբոսայգին բացվել է 1989 թվականի հուլիսի 12-ին։ 1995 թվականին այն ընդգրկվել է Գինեսի ռեկորդների գրքում որպես «Ամենամեծ փակ զվարճությունների այգին»։

Զբոսայգու ընդհանուր մակերեսը կազմում է 128 246 մ², տեղանքի մակերեսը՝ 581 645 մ² է։ Շինարարական ծախսերը կազմել են մեկ միլիարդ դոլար, հաճախումները՝ մեկ տարվա ընթացքում 8 միլիոն մարդ (7 310 000 մարդ 2015 թվականին, մոտ 6 միլիոն մարդ ըստ Visitkorea.or.kr) ընդ որում յուրաքանչյուր տասներորդը՝ օտարերկրացիներ։

Անվանումը հուշում է, որ այն պատկանում է կոնգլոմերատի Lotte: Ի լրումն ատրակցիոնների Lotte World-ն ունի առևտրի կենտրոն, 504 սենյականոց հյուրանոց, մի թանգարան, կինոթատրոններ, երկրի խոշորագույն սահադաշտը, 200 տեղանոց «Կախարդական թատրոն», որտեղ հանդես են գալիս աճպարարները։ Մետրոյի ամենամոտ կայարանը Ջամսիլն է։

Զբոսայգին բաժանված է 2 մեծ գոտիների՝«Արկածներ» գտնվում է տանիքի տակ, և «Կախարդական կղզի»՝ բաց երկնքի ներքո։

Զբոսայգին մի քանի անգամ ծառայել է որպես նկարահանման հրապարակ՝ այստեղ է տեղի ունեցել «Աստիճան դեպի երկինք» (2003-2004), «Պաշտպանել բոսին» (2011), «Սեր կարճատև վարգ ոճում» (2014), «Հաիդը, Ջեկիլը և ես» (2015) հեռուստասերիալների գործողությունների մեծ մասը։ 2016 թվականին Lotte World մասնակցել է World Pump Festival փառատոնին։ 2010 և 2013 թվականներին զբոսայգին երկու անգամ դարձել է «Վազող մարդ») հեռուստաշոուի գլխավոր լոկացիան։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* Պատկեր:Pororo statues in Lotte world 2 Seoul South Korea.jpg
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  TEA/AECOM 2015 Global Attractions Attendance Report Archived 2016-06-18 at the Wayback Machine. (անգլ.) стр. 13, на сайте *teaconnect.org[en]*
2. ↑  Lotte World (롯데월드) (անգլ.) на сайте *visitkorea.or.kr*
3. ↑  Официальный сайт парка: Общий обзор (անգլ.)
4. ↑  Lotte Hotel World Archived 2016-10-05 at the Wayback Machine. (անգլ.) (կոր.) (չին.) (ճապոներեն) на сайте *miceseoul.com*
5. ↑  Korean TV Drama Archived 2012-11-30 at the Wayback Machine. (անգլ.) на сайте *visitkorea.or.kr*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք (կոր.)
* Lotte World at Seoul: Official Seoul Tourism Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine. (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Սարգիս Արզույան** (Արզըյան), օգոստոս, 1872, Թալաս, Օսմանյան կայսրություն - ?), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Սարգիս Արզույանը ծնվել է 1872 թվականի օգոստոսին, Անկարայի նահանգի Կեսարիայի գավառի Թալաս քաղաքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, այնուհետև սովորել Կոստանդնուպոլսում։ 1897 թվականին ավարտել է Ֆրանսիայի Նանսի քաղաքի բժշկական համալսարանը և բժշկի վկայական ստացել։

1897 թվականին Կոստանդնուպոլիս է վերադարձել, որտեղ ենթարկվել է թուրքական ոստիկանության բռնություններին, ձերբակալվել ու բանտարկվել երկար ժամանակով։ Բանտից ազատվելուց հետո, երբ նոր-նոր սկսել է բժիշկ աշխատել, աքսորվել է Կեսարիա։ Ճանապարհին, Սև ծովի Սինոպ նավահանգստում փախել ու թաքնվել է ռուսական շոգենավում, սակայն նավապետը նրան հանձնել է թուրքական ոստիկանությանը։ Ֆրանսիական կառավարության միջնորդությամբ, Կեսարիայի աքսորավայրից որոշ ժամանակ անց վերադարձվել է Կոստանդնուպոլիս, որտեղից փախել է ու հաստատվել Փարիզում։

Օսմանյան սահմանադրության վերահաստատումից օգտվելով, 1908 թվականի սեպտեմբերին վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս։ Կոստանդնուպոլսում մրցույթի մասնակցելով, Դամասկոսի նորաբաց թուրքական բժշկական վարժարանի մանրէաբանության և առողջապահության դասատու է նշանակվել։ 1914 թվականի վարժարանի թուրք պաշտոնակիցների սադրանքով պաշտոնանկ է արվել և Կոստանդնուպոլիս վերադարձել։

1914 թվականի Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժիշկ ծառայել զինվորական հիվանդանոցներում։ Եղել է Կոստանդնուպոլսի Հայ բժիշկներու միության անդամ։ 1919 թվականին Հայաստանի Հանրապետության բանակին վիրաբուժական գործիքներ է նվիրել։ Այլևայլ թերթերում հրատարակված և անտիպ առողջապահական բնույթի հոդվածների հեղինակ է։ 1922 թվականի վերջերին տեղափոխվել է Նեապոլ, ապա՝ Ֆրանսիա և հաստատվել Մարսել քաղաքում։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։

Գրականություն
-------------

* Ալպօյաճեան Արշակ «Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ», Բ. հատոր, Գահիրէ, 1937
* Պոտուրեան Մկրտիչ «Հայ հանրագիտակ», Պուքրէշ, 1938
* Յարման Արսեն «Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի», Ստամբուլ, 2001 (թուրքերեն)
**Փոքր կորիզային ՌՆԹ**, ՌՆԹ-ի տեսակ, որը գտնվում է էուկարիոտ բջիջների կորիզներում։ Նրանք արտագրում են ՌՆԹ պոլիմերազ II կամ ՌՆԹ պոլիմերազ III ֆերմենտները և մասնակցում տարբեր կարևոր գործընթաների, ինչպիսիք են սպլասինգները տրանսկրիպցիոն գործընթացների կարգավորումը։ Փոքր կորիզային ՌՆԹ–ները կապված են կոնկրետ սպիտակուցների կամ սպիտակուցային համալիրների հետ, փկՌՆԹ–ները սպիտակուցների հետ կոչվում են փոքր կորիզային ռիբոնուկլեոպրոտեիններ։ Փոքր կորիզային ՌՆԹ–ները կազմում են մեծամասնոթյուն ուրացիլային նուկլեոտիդներում, փկՌՆԹ։

փկՌՆԹ–ների մաս են կազմում փոքր կորիզակյին ՌՆԹ–ները, որոնք մասնակցում են ռՌՆԹ–ի, փՌՆԹ–ի պրոցեսինգին։

Փոխադրում
---------

Փոքր կորիզային ՌՆԹ–ն, սինթեզված ՌՆԹ պոլիմերազ II-ում, ապա դուրս են գալիս ցիտոպլզմա, որտեղ ևտեղի է ունենում հետագա զարգացումը, որից հետո վերադառնում են կորիզ կատարելու իրենց ֆունկցիան, այդ կեպը ապահովում է նրանց փոխադրումը։ ՓկՌՆԹ-ները «արտահանվում են» Crm1 փոխադրող սպտակուցի միջոցով, որը ինչպես և իՌՆԹ-ները հատուկ սուբստրատի միջոցով կապվում են PHAX սպիտակուցին[1]։ Ցիտոպլազմայում փկՌՆՊ-ի սինթեզի ժամանակ փկՌՆԹ-ի կեպ-կառույցը ենթարկվում են կրկնակի մեթիլացման առաջացնելով 2,2,7- երեքմեթիլգուանոզինային կեպ[2]։ Այլ փոխադրման գործոնը, սնուրպորտին 1-ը, ճանաչում է այդպիսի մոդիֆիկացիայի ենթարկված փկՌՆՊ-ները և ապահովում է նրանց հետ փոխադրումը բջջակորիզ[3]։ Հավանական է, որ հավելյալ մեթիլացված կեպերը ապահովում են կրկնակի և/կամ պատահական ՌՆԹ-ների «արտահանումը» կորիզից, կամ նրանց կորիզ մտնելը միտոզի ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ohno M. Segref A. Bachi A. Wilm M. Mattaj I. W. (2000)։ «PHAX, a mediator of U snRNA nuclear export whose activity is regulated by phosphorylation»։ *Cell* **101** (2): 187—198։ PMID 10786834։ doi:10.1016/S0092-8674(00)80829-6
2. ↑  Cougot N. van Dijk E. Babajko S. Séraphin B. (2004)։ «'Cap-tabolism'»։ *Trends Biochem. Sci.* **29** (8): 436—444։ PMID 15362228։ doi:10.1016/j.tibs.2004.06.008
3. ↑  Huber J. Cronshagen U. Kadokura M. Marshallsay C. Wada T. Sekine M. Lührmann R. (1998)։ «Snurportin1, an m3G-cap-specific nuclear import receptor with a novel domain structure»։ *EMBO J.* **17** (14): 4114—4126։ PMID 9670026։ doi:10.1093/emboj/17.14.4114
**Մարզական քայլք**, թեթևաթլետիկական մրցաձև։

Մարզական քայլքի ժամանակ մարդու տեղաշարժման արագությունը երկու և կես անգամ (14 կմ/ժ) մեծ է սովորական քայլքից (5-6 կմ/ժ)։ Մարզական քայլքի տեխնիկայի գլխավոր առանձնահատկությունը այն է, որ մարզիկը անընդհատ մեկ կամ զույգ ոտքով պահպանի շփումը գետնի հետ, այլապես կառաջանա ճախրման փուլ՝ մարզիկը քայլքից կանցնի վազքի և մրցավարի կողմից կորակազրկվի։

Մարզական քայլքի մրցումներն անցկացվում են մարզադաշտում և սովորական խճուղիներում 3 կմ-ից մինչև 50 կմ հեռավորության վրա։

Պատմական ակնարկ
---------------

Դեռ Հին Հունաստանում աթլետները քայլքն օգտագործել են որպես ֆիզիկական ընդունակությունների զարգացման միջոց։ Հայտնի հույն զինվոր Ֆիդիպիդը, որն առաջինն է հայտնում Աթենքի բնակիչներին Մարաթոնում հույների հաղթանակի մասին, եղել է նաև լավ քայլորդ։ Սակայն, Օլիմպիական հին խաղերում քայլքի մրցումներ չեն անցկացվել։

Քայլքի մրցումներ սկսել են անցկացվել 14-րդ դարում, Եվրոպայում, սակայն կարելի է եզրակացնել, որ դա եղել է սովորական քայլք։ Որպես մասսայական ձև սպորտային քայլքը երևան է գալիս Հնդկաստանում՝ պատերազմ վարող անգլիական զորքերում։ Ստորաբաժանումները դժվարանում էին վազքով տեղաշարժվել, քանի որ խանգարում էր զինվորական ծանր հանդերձանքը։ Այդ պատճառով մշակվում է քայլքի մի տարատեսակ, որը թույլ էր տալիս երկու անգամ ավելացնել տեղաշարժման արագությունը։

Մարզական քայլքի առաջին պաշտոնական մրցումները անց են կացվել 1866 թվականին Անգլիայում, 7 մղոն (11 կմ 263 մ) հեռավորության վրա։ 1 ժամ 28 վայրկյան արդյունքով մրցման հաղթող է ճանաչվել Ե. Չեմբերսը։ Մարզական քայլքի մրցումներ են սկսվում անցկացվել նաև այլ երկրներում։ Մրցումներն անց են կացվում ինչպես կարճ, այնպես էլ գերերկար հեռավորությամբ։

Միջազգային առաջին խոշոր մրցումներն անց են կացվել 1892 թվականին Ֆրանսիայում Փարիզ-Բելֆոր (496 կմ) երթուղում, որտեղ հաղթող է դարձել Ռոմոժեն՝ 100 ժամ 5 րոպե արդյունքով։ 1908 թվականին մարզական քայլքը ընդգրկվում է օլիմպիական խաղերի ծրագրում։

Մարզական քայլքի տեխնիկան
------------------------

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  *Աթլետիկա (ուսումնական ձեռնարկ)*։ Երևան: «Սոս և Վոգա»։ 2003։ էջ 5
2. ↑  *Աթլետիկա (ուսումնական ձեռնարկ)*։ Երևան: «Սոս և Վոգա»։ 2003։ էջ 55
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոտուց (այլ կիրառումներ)

**Կոտուց**, *Կոտուց սար, Քեթուզդաղ, Քեթուզսար, Քեթուս, Քյութուզդաղ*, լեռնագագաթ Հայաստանի Արարատի մարզի կենտրոնում՝ համանում լեռներում (Երանոսի լեռների հարավային ճյուղավորություններից), Ուրցաձոր գյուղից 6,8-7 կմ հյուսիս-հյուսիս-արևելք, Ուրցաձոր գյուղից 2 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Տեղադրման կոորդինատներ 39°58′37″ հս․. լ. 44°46′21″ ավ. ե.HGЯOL։ Լանջերը կտրտված են մանր ձորակներով և ծածկված չորադիմացկուն թփուտներով ու խոտաբույսերով։ Լեռան գագաթը գտնվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում։ Հարավ-արևելյան լանջին գտնվպւմ է Տափի բերդ։ Բարձրությունն է 2061,5 մ։ Լանջերը զառիթափ են՝ 35-55°՝ ծածկված աղքատիկ բուսականությամբ։ Համեմատաբար հեշտ հաղթահարելի է հյուսիսարևելյան կողմից։

Պատկերասրահ
-----------

* Կոտուց լեռը գարնանըԿոտուց լեռը գարնանը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Կոտուց լեռ»։ *www.armgeo.am*։ Armenian Geographic։ Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 14
2. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 72 — 150 էջ։
3. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 3 [-] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 2001, էջ 229 — 992 էջ։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբալակով ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Եվգենի Միխայլովիչ Աբալակով** (ռուս.՝ *Евгений Михайлович Абалаков*, փետրվարի 4 (17), 1907, Կրասնոյարսկ, Ենիսեյսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 24, 1948(1948-03-24), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), կազակ, խորհրդային քանդակագործ և լեռնագնաց, ալպինիզմի վաստակավոր վարպետ (1934), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

Նա առաջինն էր, ով հաղթահարեց Ստալինի պիկի վերելքը (1962 – 1998 թվականներին՝ Կոմունիզմի պիկ, ներկայումս՝ Իսմայիլ Սամանիի պիկ) (Պամիր, 1933) պամիր-տաջիկական արշավախմբի ջոկատից միայն նրան հաջողվեց հասնել գագաթին 1933 թ. - 7 495 м. Ավելի քան հիսուն գագաթների վերելքի է մասնակցել, գիտական հետազոտություններ է կատարել, ուսումնասիրել և քարտեզին է հանձնել Պամիրի և Տյան-Շանի լեռնաշղթաներ և սառցադաշտեր։

Կենսագրություն
--------------

1932 թ. Աբալակովը ավարտել է Մոսկվայի Սուրիկովի անվան պետական գեղարվեստական ինստիտուտը, ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ էր, մի շարք գեղանկարների և քանդակների հեղինակ էր, որոնցից առավել հայտնի են «Լեռնագնացն ու լեռնագնացուհին» քանդակային խումբը, Կերչի Լենինի արձանը, որը 1941 թ ոչնչացվեց ֆաշիստների կողմից։

«Հայրենական Մեծ պատերազմի» տարիներին, կամավոր մեկնեց ռազմաճակատ, (1941-1942) մասնակցեց Մոսկվայի համար ճակատամարտին, Կովկասի պաշտպանությանը, դասավանդում էր ռազմական լեռնագնացություն։

Եվգենի Աբալակովը զոհվեց 1948 թ. մարտի 24–ին գազից թունավորումից։ Դա Աբալակովի մահվան պաշտոնական տարբերակն էր, որը այն տարիներին անգամ քննադատվում էր։

Աբալակովը թաղված է Նովոդեվիչյե գերեզմանատանը Մոսկվայում։

Նրա եղբայրը՝ Վիտալի Աբալակովը նույնպես հանրահայտ լեռնագնաց էր։

Արտաքին հղումներ
----------------

* К СТОЛЕТИЮ БРАТЬЕВ АБАЛАКОВЫХ И ВАЛЕНТИНЫ ЧЕРЕДОВОЙ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 131553224 · ISNI: 0000 0000 4312 4995 · LCCN: no2003072108 · NKC: js2016904952 · VIAF: 23274740 · WorldCat VIAF: 23274740 |

 |
**Անամնեզ** ( հունարեն՝ ἀνάμνησις- հիշողություն), տեղեկությունների ամբողջություն է, որոնք ստացվում են բժշկական հետազոտության ընթացքում հենց հետազոտվողի կամ նրա հարազատների հարցման արդյունքում։ Անամնեզի ուսումնասիրումն ու առհասարակ հարցումն ուղղակի հարցերի ու պատասխանների ամբողջություն չեն։ Բժիշկի և հիվանդի զրույցի ձևից կախված է այն հոգեբանական համատեղելիությունը, որը մեծ նշանակություն ունի հիմնական նպատակի՝ հիվանդի վիճակի թեթևացման համար։
Անամնեզի տվյալները(տեղեկություններ հիվանդության ընթացքի, կյանքի պայմանների, տարած հիվանդությունների, վիրահատությունների, վնասվածքների, հղիությունների, քրոնիկ պաթոլոգիաների, ալերգիկ ռեակցիաների, ժառանգականության մասին, և այլն) բուժաշխատողը ճշտում է ախտորոշման նպատակով դրանք օգտագործելու, բուժման մեթոդ ընտրելու կամ պրոֆիլակտիկայի համար։ Անամնեզի հավաքումը բժշկական հետազոտության հիմնական նախապայմաններից է։ Որոշ դեպքերում, ընդհանուր հետազոտության հետ զուգակցման արդյունքում, այն օգնում է կոնկրետ ախտորոշում կատարել, առանց երկարատև հետազոտություններ կատարելու։ Անամնեզի հավաքումն ախտորոշման ունիվերսալ մեթոդ է, որը կիրառվում է բժշկության բոլոր բնագավառներում։

Անամնեզի տեսակները
------------------

### Հիվանդության անամնեզ

Հիվանդության սկիզբը (լատ․ Anamnesis morbi), հիվանդության առաջացման պահից մինչև բժիշկին դիմելու պահը եղած ախտանիշների դինամիկան, ինչ գործոնների հետ է հիվանդը կապում տվյալ հիվանդությունը, ինչ հետազոտություններ և ինչ բուժում է անցկացվել, ինչպիսին են արդյունքները, և այլն։

### Կյանքի անամնեզ

Նախկինում տարած հիվանդությունները ( լատ․ Anamnesis vitae), տարբեր օրգաններում և օրգան համակարգերում գոյություն ունեցող քրոնիկական պաթոլոգիաները, վիրահատությունները, վնասվածքները, և այլն։ Ինչպես նաև հաշվի են առնվում հիվանդի կյանքի պայմանները։

### Մանկաբարձական անամնեզ

Արդյոք եղե՞լ են հղիություններ, ինչպե՞ս են ընթացել և ինչպիսի՞ն է արդյունքը․․․

### Գինեկոլոգիական անամնեզ

Նախկինում տարած գինեկոլոգիական հիվանդությունները, կանացի օրգանների վրա կատարված վիրահատությունները, դաշտանային ցիկլն ու նրա առանձնահատկությունները, պարբերականությունը, դաշտանային ցիկլի ցավոտ լինելը, և այլն։

### Ընտանեկան անամնեզ

Արյունակցական հարազատների մոտ նմանատիպ ախտանիշների առկայություն, ժառանգական հիվանդություններ, և այլն։

### Համաճարակաբանական անամնեզ

Ինֆեկցիոն հիվանդների հետ տվյալ հիվանդի շփման մասին տեղեկությունների հավաքում, ինչ որ հիվանդության բնական օջախում լինելու մասին տեղեկություն։ Մասսայական թունավորումների դեպքում հիվանդների հարցում այն մասին, թե ինչ են կերել։ Նմանատիպ տվյալներն օգնում են գտնել վարակման կամ թունավորման աղբյուրը։

Գրականություն
-------------

* Անամնեզ/ Բրոգգաուզի և Եֆրոնի բացատրական բառարան

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | NCI Thesaurus  |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4001875-1 · LCCN: sh85082943 · LNB: 000304517 · Microsoft: 206179267 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 362)։*  |
**Կինե Բեաթե Բյորնոս** (մայիսի 12, 1980(1980-05-12), Լևանգեր, Նուր Տրյոնդելագ, Նորվեգիա), նորվեգացի դահուկորդուհի, աշխարհի գավաթի հաղթող։

Աշխարհի գավաթում Բյորնոսը առաջին անգամ ելույթ է ունեցել 2000 թվականի մարտի 8-ին, իսկ արդեն 2004 թվականի նոյեմբերին տարել է իր միակ հաղթանակը աշխարհի գավաթում, էստեֆատ ոճում։ Բացի դա, աշխարհի գավաթում երկու անգամ հայտնվել է լավագույն եռյակ շարքում, երկու անգամն էլ էստեֆատ ձևում, իսկ անհատական մրցավազքերում 7-րդ տեղից բարձր հորիզոնական չի գրավել։ Բյորնոսի լավագույն ձեռքբերումը եղել է աշխարհի գավաթում 2004-2005 թվականների մրցաշրջանում, որտեղ զբաղեցրել է 27-րդ տեղը։

Իր կարիերայի ընթացքում մասնակցել է մեկ օլիմպիական խաղերի, 2005 թվականի աշխարհի առաջնությունում 10 կմ ազատ մրցավազքում զբաղեցրել է 25-րդ տեղը, սպրինտում 27-րդ տեղը և 30-րդ տեղը 30 կմ դասական ոճի զանգվածային մեկնարկում։

Օգտագործում է Fischer ընկերության արտադրած դահուկներ և կոշիկներ։

Աշխարհի Գավաթում ընդհանուր վարկանիշ
-----------------------------------

| Մրցաշրջան | Ընդհանուր | Հեռավորությունը | Սպրինտ |
| --- | --- | --- | --- |
| Միավոր | Տեղ | Միավոր | Տեղ | Միավոր | Տեղ |
| 2000-2001 | 12 | 83. | - | - | - | - |
| 2001-2002 | 29 | 65. | - | - | 7 | 57. |
| 2002-2003 | - | - | - | - | - | - |
| 2003-2004 | 134 | 39. | 122 | 30. | 12 | 51. |
| 2004-2005 | 174 | 27. | 145 | 19. | 29 | 38. |
| 2005-2006 | 80 | 51. | 80 | 35. | - | - |
| 2006-2007 | 56 | 57. | - | - | - | - |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  BJOERNAAS Kine Beate - Biographie FIS-Ski

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կինե Բեաթե Բյորնոս
**Արյան ալյուր**, չոր, իներտ փոշի է, պատրաստված արյունից, օգտգագործվում է որպես ազոտի մեծ պարունակությամբ օրգանական պարարտանյութ, ինչպես նոև պրոտեինի մեծ պարունակությամբ անասնակեր։ N = 13.25%, P = 1.0%, K = 0.6%.

Հանդիսանոում է մեծ քանակությամբ ազոտի բնական աղբյուրներից մեկը։

Պատրաստում
----------

Պատրաստում են հիմնականում կենդանիների սպանդանոցներում ստացված արյունը վերամշակելով։ Ստանդարտ արյան ալյուր շագանակագույն, յուրահատուկ հոտով մանրահատիկ փոշի է։

Կիրառում
--------

### Սննդի հավելում (անասնակեր)

Պարունակում է 9-11 % ջուր, 3-5 % ճարպ, 6-10 % մոխիր, 73-81 % պրոտեին։ Արյան ալյուրում կալցիումը և ֆոսֆորը քիչ են, իսկ երկաթը, նատրիումը և քլորը՝ համեմատաբար շատ։ Արյան ալյուրի սպիտակուցային բարձր սննդարարությունը պայմանավորված է նրա բաղադրության մեջ եղած լիարժեք սպիտակուցով։

Կերակրում են գյուղատնտեսական բոլոր կենդանիներին, բայց ավելի հաճախ՝ խոզերին, թռչուններին և մորթատու գազաններին։ Արյան ալյուրը օգտագործվում է հիմնականում որպես կերակրի դիետիկ հավելում լիզինի հետ խոշոր եղջերավոր անասունների, ձկների և թռչունների համար։ Օգտագործելուց առաջ հաճախ խառնում եմ մելասների հետ։

### Օրգանական պարարտանյութ

Արյան ալյուրը, ոսկրի ալյուրը, և անասունների սպանդի արդյունքում ստացվող այլ ապրանքները օգտագործվում են որպես պարարտանյութեր օրգանական գյուղատնտեսության մեջ, սակայն դրանք չի թույլատրվում կիրառել որպես օրգանական անասնապահության մեջ որպես կերակրի հավելում։ Որպես արյան ալյուրի փոխարինող են օգտագործվում փետուրի ալյուրը և առվույտի ալյուրը։

### Վնասատուներից պաշտպանություն

Արյան ալյուրը երբեմն շաղ են տալիս բույսերի վրա, նրանց վնասատու կենդանիներից պաշտպանելու համար, օրինակ՝ ճագարներից։

Տես նաև
-------

* Ոսկրի ալյուր
* Ոսկրի փոշի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Henry William Arnon, Morrison Frank Barron (1915)։ *Feeds and feeding: a hand-book for the student and stockman*։ Henry-Morrison։ էջ 184
2. ↑  King'ori AM, Tuitoek JK, Muiruri HK (1998)։ «Comparison of fermented dried blood meal and cooked dried blood meal as protein supplements for growing pigs.»։ *Tropical animal health and production* **30** (3): 191–6։ PMID 9719848
3. ↑  «Using Blood Meal To Improve Your Garden Soil»
4. ↑  Bradley Fern Marshall, Ellis Barbara W. (1997)։ *Review: Rodale's All-New Encyclopedia of Organic Gardening: The Indispensable Resource for Every Gardener*։ Rodale Press։ էջ 11։ ISBN 978-0-87596-743-1
5. ↑  Poisson Leandre, Vogel Poisson Gretchen (1994)։ *Solar gardening: growing vegetables year-round the American intensive way*։ Chelsea Green Publishing։ էջ 103։ ISBN 978-0-930031-69-5


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 98)։*  |
**«Հիմարները մեռնում են»** կամ **«Թեկուզ հիմարները մեռնեն»** (անգլ.՝ Fools Die), ամերիկացի գրող Մարիո Պյուզոյի վեպը, հրատարակվել է 1978 թվականի հոկտեմբերի 9-ին։ Վեպում պատմվում է ազարտային խաղերի, ԶԼՄ-ի և կինոարտադրության աշխարհի մասին։ Գլխավոր հերոսը` Ջոն Մերլինը, ենթարկվում է իր սեփական բարոյականության կանոններին, որտեղ օրենքը և կազմակերպված հանցագործությունը հոմանիշներ են։ Իրադարձությունները կատարվում են Նյու Յորքում, Հոլիվուդում և Լաս Վեգասում։ Մարիո Պյուզոն «Հիմարները մեռնում են»-ը անվանել է իր սիրելի վեպը։

Սյուժե
------

Վեպն սկսվում է Լաս Վեգասում, որտեղ ընկերները` Ջոն Մերլինը, Քալի Քրոսը և Ջորդան Համլին, Քսենեդյու հյուրանոցում ազարտային խաղեր խաղալով ժամանակ են անցկացնում։ Այդպիսի ազարտով էլ նրանք վերաբերում են կյանքին, որը նրանց համար նույն խաղն է։ Մի անգամ, մեծ շահումից հետո, Ջորդան Համլին ինքնասպան է լինում իր համարում։ Ջոն Մերլին վերադառնում է Նյու Յորք, իսկ Քալի Քրոսը դառնում է Քսենեդյու հյուրանոցի փոխտնօրենը։

Ջոն Մերլին, որը որբ էր հրապարակել է մեկ գիրք, պետք է աշխատի, որպեսզի ապրի։ Նա մասնակցում է ԱՄՆ-ի Նյու Յորքի զինվորագրության Պահեստային կենտրոնի կասկածելի նենգություններին, որի համար հետաքննություն է սկսվում, որը նրան անմեղ է ճանաչում։ Հետո նա աշխատում է թերթում, ծանոթանում է հայտնի գրող Օսանոյի հետ։ Սկսում է համագործակցել հոլիվուդյան ստուդիայի հետ, որը հետաքրքրված էր իր գրքի էկրանավորմամբ։ Կալիֆոռնիայում Ջոն Մերլինը սիրահարվում է Ջանելիին` սկսնակ դերասանուհուն։ Միաժամանակ հիասթափվում է կինոարտադրությունից, երբ ծանոթանում է Հոլիվուդի ներքին կյանքի հետ։

Նրա մոտիկ մարդիկ մեկը մյուսի ետևից մահանում են։ Քարլի Քրոսը սպանվել է Ճապոնիայում Գրոսվելտի` Քսենեդյու հյուրանոցի տնօրենի պատվերով։ Գլխավոր հերոսի եղբայրը` Արտի Մերլինը, մահանում է հանկարծակի սրտի կաթվածից։ Օսանոն, պարզվում է տառապում է անբուժելի հիվանդությամբ և որոշում է ինքնասպանություն գործել։ Ջոն Մերլին զարմանքով իմանում է, որ ձեռագիրը, որի վրա գրողը աշխատել էր տաս տարուց ավելի, փաստացի բաղկացած էր վեց էջից և դա ստեղծագործության ներածությունն է։ Վերջում Ջանելը մահանում է գլխուղեղի ուռուցքից, և Ջոն Մերլինը միայնակ է մնում։ Խաղալով կյանքի հետ` նա կորցնում է և՛ ընկերությունը, և՛ սերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  D.L. Kirkpatrick & J. Vinson. Contemporary Novelists. St. James Press, 1986. P.695 ISBN 978-0-912289-58-8
2. ↑  Fools Die. The Official Mario Puzo Library.

Աղբյուրներ
----------

* Մարիո Պյուզո. Թեկուզ հիմարնեը մեռնեն, [ Ի. Դորոֆեյաի, Վ. Լենցայի թարգմանությունը]. — СПб.: Вега, 1994. — 559, [1] с. — 25000 экз. — ISBN 5-640-01536-7
* Մարիո Պյուզո. Հիմարները մահանում են. — М.: КРОН-Пресс, 1995. — 603 с. — (Иллюзион). — ISBN 5-232-00129-9
* Մարիո Պյուզո. Թեկուզ հիմարները մեռնեն.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | OCLC |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գալե (այլ կիրառումներ)

**Գալե** (*անհայտ*, Սպաղանք, Մուշի գավառ, Բիթլիսի վիլայեթ - 1907, Սուլուխ կամուրջ, Մուշի գավառ, Բիթլիսի վիլայեթ), հայ ֆիդայի, ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Սասունի Սպաղանք գյուղում։ Սպաղանցի Մակարի քրոջ որդին, ազգակից էր նաև ֆիդայիներ Ազեին և Ազոյին։ 1892 թվականից զենք է վերցրել և պայքարել Օսմանյան կառավարության դեմ՝ մասնակցելով Սպաղանաց Մակարի և Գևորգ Չաուշի գլխավորած բոլոր մարտական գործողություններին։ 1894 թվականի Սասունի ապստամբության ժամանակ մասնակցել է Տալվորիկի և Գելիեգուզանի կռիվներին։ 1896-1900 թվականներին Գալեն դարձել է Գևորգ Չաուշի ամենահուսալի գործակիցը։ 1900 թվականին, երբ քուրդ ցեղապետ Բշարե Խալիլը կոտորում է Սպաղանքի բնակիչներին, Մակարն ու Գալեն երդվում են վրեժ լուծել իրենց հարազատների արյան համար։ Խալիլը նենգաբար սպանել էր նաև ֆիդայապետ Աղբյուր Սերոբին։ Տարոնի մյուս ֆիդայիներն էլ իրենց հերթին երդվել էին լուծել Սերոբի վրեժը։ 1900 թվականին Տարոնի հայդուկները Գևորգ Չաուշի, Սպաղանաց Մակարի, Անդրանիկի գլխավորությամբ վերջապես իրականացնում են վրեժխնդրությունը՝ գլխատելով Բշարե Խալիլին, իսկ Գալեն այդ գործողության ընթացքում դրսևորում է արտակարգ հնարամտություններ։

Սասունի 1904 թվականի ապստամբության ժամանակ Գալեն հաջողությամբ պաշտպանում էր նաև Հրայրից իրեն վստահված Գրեգոլի դիրքը։ Այնուհետև Գալեն Գևորգ Չաուշի հետ մասնակցում է Բերդակի հաղթական կռիվներին։ Գալեն զոհվում է 1907 թվականի մայիսի 25-ին Գևորգ Չաուշի հետ Սուլուխի կռվում։ Թաղված է Քուրդմեյդան գյուղում։

Գրականություն
-------------

* Ստեփան Պողոսյան, Կարո Պողոսյան «Ինձ բահ տվեք․․․», Երևան, 1989, 448 էջ։
* Ռուբէն «Սպաղանաց Գալէն», «Յեղափոխական ալպօմ», հատ. 4, Պէյրութ, 1962, էջ 27-32։
* Ռուբէն «Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները», հատ. Գ, Դ,Թեհրան, 1982, Երեւան, 1990-1991։
* Կարօ Սասունի «Պատմութիւն Տարօն աշխարհի», Պէյրութ, 1957, 1252 էջ։
* Կարօ Սասունի «Սարերու ասլանը», Պէյրութ, 1967, 667 էջ։
* Աւօ «Գէորգ Չաւուշ»,Պէյրութ, 1972, 416 էջ։
**Ռելաքսացիայի ժամանակ**, ժամանակահատված, որի ընթացքում հավասարակշռությունից դուրս եկած ֆիզիկական համակարգի գրգռման ամպլիտուդային արժեքը նվազում է *e* անգամ (*e*-ն բնական լոգարիթմի հիմքն է)։ Սովորաբար նշանակվում է հունարեն τ տառով։

Համաձայն լը Շատելյե-Բրաունի սկզբունքի, կայուն հավասարակշռության վիճակից ֆիզիկական համակարգի շեղման դեպքում առաջանում են ուժեր, որոնք ձգտում են համակարգը վերադարձնել հավասարակշիռ վիճակի։ Եթե հավասարակշռության վիճակում որևէ *f* ֆիզիկական մեծության արժեքը {\displaystyle f\_{0}} է, ընդ որում շեղումը հավասարակշռությունից՝ {\displaystyle |f-f\_{0}|\ll f\_{0}}, ապա առաջին մոտավորությամբ կարելի է համարել, որ այդ ուժերն ուղիղ համեմատական են շեղմանը։ Կինետիկական հավասարումն f մեծության համար գրվում է

{\displaystyle {\frac {df}{dt}}=-\lambda (f-f\_{0})}
Տեսքով, որտեղ *λ*-ն որոշ պարամետր է,, իսկ մինուս նշանը ցույց է տալիս, որ համակարգի ռեակցիան գրգռման հանդեպ հանգեցնում է համակարգը հավասարակշռության վիճակին վերադառնալուն։

Ռելաքսացիայի ժամանակը՝

{\displaystyle \tau ={\frac {1}{\lambda }}}
Այս դեպքում f մեծությունը կփոխվի

{\displaystyle f(t)=f\_{0}+\Delta f\_{0}e^{-t/\tau }\,}
Օրենքով, որտեղ {\displaystyle \Delta f\_{0}=f(0)-f\_{0}}-ն սկզբնական գրգռումն է։

Կիրառությունը
-------------

Ռելաքսացիայի ժամանակի մոտավորությունը լայնորեն օգտագործվում է ֆիզիկայում կինետիկական պրոցեսների նկարագրության համար, երբ խոսքը վերաբերում է հավասարակշռված վիճակ հաստատվելու կինետիկային։ Անցումը անհավասարակշռված վիճակից հավասարակշռվածին ուղեկցվում է էներգիայի ցրումով և ոչ դարձելի պրոցես է։ Հավասարակշռության հաստատումը հաճախ ընթանում է մի քանի փուլերով, որոնք բնութագրվում են առանձին ռելաքսացիայի ժամանակներով։ Այսպես, լույսից մոլեկուլների գրգռման ժամանակ ջերմային հավասարակշռության հաստատումը տեղի է ունենում {\displaystyle 10^{-12}} վ կարգի ժամանակահատվածում, իսկ լյումինեսցենցիայի (լույսի ճառագայթումը գրգռված վիճակում) բնութագրական ժամանակը կարող է նանովայրկյանների և նույնիսկ միկրովայրկյանների կարգի լինել։

Շատ ֆիզիկական պրոցեսների նկարագրության ժամանակ ռելաքսացիայի ժամանակն ընտրվում է որպես նկարագրողական (ֆենոմենոլոգիական) պարամետր, սակայն առանձին դեպքերում այն կարելի է որոշել միկրոսկոպական պրոցեսների պարամետրերի միջոցով, որպիսիք են քվանտամեխանիկական անցման հավանականությունը կամ ցրման հատույթը։

Տես նաև
-------

Ռելաքսացիա

Գրականություն
-------------

* Физическая энциклопедия Время релаксации
* Физическая энциклопедия Релаксация