**Ուայալա** (անգլ.՝ Whyalla), քաղաք Ավստրալիայում` Հարավային Ավստրալիա նահանգում։ Գտնվում է Էյր թերակղզու հյուսիսարևելյան մասում, Սպենսեր ծովածոցի հյուսիսային ծովափին (հայտնի է *Upper Spencer Gulf* անվամբ, այսինքն՝ Սպենսերի Վերին ծովածոց), նահանգի մայրաքաղաք Ադելաիդայից 395 կմ հեռավորության վրա։ Բնակչությունը կազմում է 21 122 մարդ (2006 թվականի մարդահամար), ինչը նրան դարձնում է նահանգի բնակչության թվով երրորդ քաղաքը՝ Ադելաիդայից (ավելի ճիշտ Ադելաիդական քաղաքային ագլոմերացիայից) և Մաունտ-Գամբիրից հետո։

Պատմություն
-----------

Ուայալական նավահանգստում նավամատույց հանքաքարեր բառնալու համար
Ուայալայի պատմությունը կապված է ավստրալիական լեռնահանքարդյունաբերության հսկայի BHP Billiton պատմության հետ։ Ուալան առաջացել է 1901 թվականին, որպես նավահանգիստ Սպենսեր ծովածոցի միջոցով երկաթի հանքաքարը տեղափոխելու համար։ Հանքաքարը այստեղ է բերվել նեղուղի երկաթուղով Միդլեբեկ սարի վրա գտնվող այդ ընկերության հանքերից և նավերով տեղափոխվել է ծովածոցի մյուս ափ՝ Պորտ Պիրի, որտեղ այն օգտագործվել է որպես հոսք կապարի ձուլման պրոցեսում։ Ուայալան քաղաք է դարձել 1920 թվականին, նավահանգիստն ընդարձակվել է և երկաթի հանքաքարը սկսել են ծովով տանել երկրի արևելքում գտնվող Նյուկասլի մետալուրգիական գործարան։

Բուն Ուայալան դարձել է արդյունաբերական մեծ քաղաք 1939 թվականին, երբ սկսվել են շինվել առաջին հրահալոցային վառարանները և նավաշինարանը։ 1965 թվականին այստեղ եղել է ամբողջական արդյունաբերական կոմբինատ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նավաշինարանը կառուցել է բավականաչափ նավեր երկիրը պաշտպանելու համար և դարձել է ամենամեծը Ավստրալիայում։ Քանի որ այստեղ գրեթե խմելու ջուր չկար, 1978 թվականին կառուցվել է գլխավոր ջրմուղը Մուրեյ գետից։ 1976 թվականին բնակչության թիվը հասել է 33 հազար մարդու։ Շուտով նավաշինարանը փակվել է՝ չդիմանալով Ճապոնիայի հետ մրցակցությանը (1978) և մետաղագործական արդյունաբերությունը սկսել է աստիճանաբար անկում ապրել։

21-րդ դարի սկզբին հանքարդյունաբերությունը Հարավային Ավստրալիայում կրկին վերելք է ապրում, ինչը դրական է անդրադառնում Ուայալայի արդյունաբերական ակտիվության վրա։

Տեսարժան վայրեր
---------------

«Ուայալա» հետախուզական ռազմանավ
«Ուայալա» հետախուզական ռազմանավն (HMAS Whyalla) ուալական նավագործարանի առաջին նավն է, որ ջուր է իջեցվել և անվանվել է ի պատիվ քաղաքի։ 1984 թվականին նրա դուրսգրումից հետո այն գնվել է Ուայալայի քաղսովետի կողմից՝ 5000 ավստրալիական դոլարով, վերադարձվել հայրենի քաղաք և 1987 թվականին տեղադրվել է ծովափից 2 կմ հեռավորության վրա։ Այն դարձել է 1988 թվականի հոկտեմբերի 29-ին բացված քաղաքի Ծովային թանգարանի կենտրոնը։

Կենդանաբանների և ստորջրյա լողի սիրահարների կողմից համաշխարհային համբավ ունի Ուայալայի հյուսիս-արևելքում գտնվող Ֆոլս-Բեյի (False Bay) ծովախորշը, որտեղ ամեն ձմեռ (հարավային կիսագունդ) զուգավորման շրջանում հավաքվում են հսկայական ավստրալիական թանաքաձկները։ Համեմատաբար ոչ մեծ խորություններում թանաքաձկներին կարելի է հետևել ոչ միայն աքվալանգով այլև խողովակով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  "History of Whyalla". Արխիվացված է the original 2008 թ․ օգոստոսի 7-ին. Retrieved 2018 թ․ հոկտեմբերի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  Cross-dressing cuttlefish to sex up tourism
4. ↑  "Sepia apama: the giant Australian cuttlefish". Արխիվացված է the original 2017 թ․ հունիսի 30-ին. Retrieved 2018 թ․ հոկտեմբերի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑  Whyalla Cuttlefish Archived 2008-11-20 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n81032546 · VIAF: 127848772 · WorldCat VIAF: 127848772 |

 |