**Ելիզավետա Բայինդի** (տուվ. Елизавета Байыр кызы Байынды, հունվարի 9, 1951(1951-01-09), Ուլուգ-Խեմսկի կոժուն, Տուվայի ինքնավար մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), նկարչուհի-քարափորագրիչ, Տուվայի Խորհրդային Սոցիալիստական Ինքնավար Հանրապետության վաստակավոր նկարիչ, Ռուսաստանի Դաշնության պետական մրցանակի դափնեկիր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1951 թվականի հունվարի 9-ին Տուվայի ինքնավար մարզի Ուլուգ-Խեմսկի շրջանի Ակ-Դուրուգ գյուղում, աշխատավորի ընտանիքում։ 1967 թվականին ընդունվել է Կիզիլսկի արվեստի ուսումնարանի գեղարվեստական բաժին։ Այն բարեհաջող ավարտելուց հետո սկսել է աշխատել որպես նկարիչ-քարափորագրիչ։ Երկու տարի որպես կիրառական արվեստի մեթոդիստ աշխատել է Ժողովրդական ստեղծագործության տանը, հետո որպես քարափորագրիչ աշխատել է Կիզիլսկի կահույքի ֆաբրիկայի հուշանվերների արտադրամասում։ 1978 թվականին նրան ուղարկել են Մոսկվայի մարզի Խոտկովո քաղաքի Աբրամցևոյի գեղարվեստա-արդյունաբերական ուսումնարան՝ որակավորման բարձրացման նպատակով, որտեղ նա ստացել է գերազանցության դիպլոմ։ Նա դարձել է իր հոր` հայտնի քարափորագրիչ, Իլյա Ռեպինի անվան ՌԽՖՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր Բայիր Բայինդիի ստեղծագործական ժառանգության արժանի հետնորդ։ 1980 թվականին Ելիզավետա Բայինդին եղել է ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ, սկսել է աշխատել որպես վարպետ-քարափորագրիչ Տուվայի նկարիչների միությանը կից Տուվայական գեղարվեստա-արտադրական արհեստով զբաղվող վարպետների մոտ՝ միևնույն ժամանակ դասավանդելով Կիզիլսկի մանկական գեղարվեստական դպրոցում և Ռ. Կենդենբիլի անվան արվեստի Հանրապետական դպրոցում։ 1991 թվականին նրան շնորհել են «Տուվայի Խորհրդային Սոցիալիստական Ինքնավար Հանրապետության վաստակավոր նկարիչ» պատվավոր կոչումը։ 1992 թվականին մշակույթի և արվեստի ոլորոտում դարձել է Ռուսաստանի Դաշնության պետական մրցանակի դափնեկիր։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

Նրա քարից առաջին աշխատանքն եղել է 1974 թվականին` տուվացու կիսանդրին, որը Ելիզավետա Բայինդին արել է ուսումնառության ժամանակ։ 1976 թվականին Մոսկվայում մասնակցել է համառուսական գեղարվեստական «Խորհրդային Ռուսաստան» չորրորդ ստուգատեսին, որը նրա համար կարևոր նշանակություն ուներ։ Ելիզավետա Բայինդին սկսել է մշտապես մասնակցել հանրապետական, զոնալ, համառուսական, համամիութենական և արտասահմանյան ցուցահանդեսներին, ինչպիսիք են «Սոցիալիստական Սիբիր», «Փոքր ձևի քանդակ», «Սիբիրի երիտասարդ նկարիչներ», «Ռուսաստանի Երիտասարդություն», «Ռուսաստանի անիմալիստ», «Հայրենի երկրում», «Ռուսաստանի ժողովրդական արվեստ», «Սիբիր», «Ռուսաստան» և արտասահմանյան երկրներում` Կանադա, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ, Մոնղոլիա, Ճապոնիա։ Նրա քարափորագրության աշխատանքներում պատկերվում են միայնակ կենդանիների կերպարանքներ (ձիերի, այծերի, սարլիկների, արզիլաների, ցլերի, ոչխարների, ուղտերի)։ Այնուհետև կերպարանքներին սկսել է ավելացնել հատուկ շարժումներ՝ առանձնացնելով բնավորության որոշակի գծեր։ 1970-ական թվականների վերջից մինչև 1980-ական թվականների սկիզբը Ելիզավետա Բայիրովնայի ստեղծագործությունում հայտնվել է հեծյալների շարքը` «Հեծյալը» (1979 թվական), «Սրընթաց հեծելուհին» (1980 թվական), «Հեղափոխության հեծյալը» (1984 թվական)։ 1980-ական թվականների կեսերից մինչև 1990-ական թվականների վերջին Ելիզավետա Բայինդին ստեղծագործական գործունեությունում ստեղծել է ժանրային կոմպոզիցիաներ մանր պլաստիկայում. «Ընկերներ» (1986 թվական), «Համառ ուղտը» (1988 թվական), «Մինչև հանդիպում» (1989 թվական), «Շանթաձիգ-վիշապը, օձը և կապիկը» (1989 թվական), «Մեր մանկությունը» (1990 թվական) և այլն։ Նրա լավագույն քարափորագրության քանդակները ներկայացվել են Կրասնոյարսկի, Չիտայի, Իրկուտսկի, Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքի Ազգագրության ռուսական թանգարանում, Մոսկվա քաղաքի դեկորատիվ-կիրառական և ժողովրդական արվեստի համառուսական թանգարանում, Տիվայի Հանրապետության Ալդան Մաադիրի անվան ազգային թանգարանում, գեղարվեստական թանգարաններում և մասնավոր գեղարվեստական հավաքածուներում։

Մրցանակներ և կոչումներ
----------------------

* Տիվայի Խորհրդային Սոցիալիստական Ինքնավար Հանրապետության վաստակավոր նկարիչ (1991 թվական)
* Ռուսաստանի Դաշնության պետական մրցանակի դափնեկիր (1992 թվական)
* «Ի հիշատակ Մոսկվայի 850-ամյակին» մեդալ (1997 թվական)
* Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի արծաթե մեդալ (1998 թվական)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Мелодия в камне : Биобиблиогр.указ. /Нац. б-ка им. А. С. Пушкина; Сост. Л. М. Чадамба. — Кызыл : РИО НБ, 1998.-
2. 1 2 3  Юбилей известного тувинского камнереза Елизаветы Байынды » Tuva.Asia
3. ↑  "Глава Тувы: Сплоченность является самым главным фактором, который даст нам возможность в очередной раз быть сильнее - Официальный портал Республики Тыва". Արխիվացված է the original 2020 թ․ հունիսի 26-ին. Retrieved 2021 թ․ հոկտեմբերի 25. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

*