Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը
**Էրդողանիզմ**, վերաբերում է Թուրքիայի ներկայիս նախագահ և նախկին վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի քաղաքական գաղափարներին և օրակարգին, որը վարչապետ է դարձել 2003 թվականին և այդ պաշտոնը զբաղեցրել մինչև 2014 թվականին նախագահի պաշտոնում ընտրվելը։ Խարիզմատիկ հեղինակության շնորհիվ էրդողանիզմը նկարագրվել է որպես «քեմալականության ժամանակներից ի վեր Թուրքիայի ամենաուժեղ երևույթ»։ Այն ամբողջ երկրում լայն աջակցություն է վայելել մինչև 2018 թվականի թուրքական տնտեսական ճգնաժամը, որը Էրդողանի վարկանիշի զգալի նվազում է առաջացրել։ Նրա գաղափարական արմատները սկիզբ են առնում թուրքական պահպանողականությունից, և նրա առավել գերակշռող քաղաքական հետևորդը իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունն է, որը Էրդողանը հիմնել է 2001 թվականին։

Նկարագրություն
--------------

Որպես պահպանողական ժողովրդավարության անձնավորված տարբերակ՝ էրդողանիզմի առանցքային գաղափարներն իրենց մեջ ներառում են կրոնից ոգեշնչված, ուժեղ կենտրոնացված ղեկավարություն, որը հիմնված է հիմնականում ընտրական համաձայնության և իշխանությունների բաժանման ու ինստիտուցիոնալ զսպումների ու հակակշիռների վրա։ Քննադատները հաճախ անդրադարձել են Էրդողանի քաղաքական հայացքներին՝ անվանելով այն ավտորիտար և բռնապետական։ Էրդողանի նախընտրական հայացքները օտարերկրյա առաջնորդների կողմից, ինչպիսիններից է Հունգարիայի վարչապետ Վիկտոր Օրբանը, հաճախ նկարագրվում են որպես ոչ լիբերալ ժողովրդավարություն։

Էրդողանիզմը նույնպես գտնվում է *«Նոր Թուրքիա»* ստեղծելու ձգտման խիստ ազդեցության տակ․ այն հեռանում է Թուրքիայի Հանրապետության քեմալական հիմնարար սկզբունքներից և վերացնում ամրագրված սահմանադրական առանցքային գաղափարները, որոնք հակասում են Էրդողանի տեսլականին, ինչպիսիք են աշխարհիկությունը։ Էրդողանի կողմնակիցները հաճախ կոչ են անում վերականգնել Օսմանյան կայսրության մշակութային ու ավանդական արժեքները և քննադատում են Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադիր Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի նախաձեռնած արևմտամետ սոցիալական բարեփոխումներն ու արդիականացումը։ Էրդողանի նկատմամբ լայն աջակցությունը հիմնականում բխում է Էրդողանի շուրջ անձի պաշտամունքի զարգացումից, ինչպես նաև խարիզմատիկ հեղինակության գերակայությունից։ Էրդողանի դերը, որը անձնավորված է որպես թուրքական պահպանողական արժեքների անհատական ներկայացուցիչ, դրսևորվել է Թուրքիայում նախագահական ընտրությունների նախընտրական ակնառու կարգախոսների տեսքով, ինչպիսիք են *«Ազգի մարդը»*, որը թուրքերեն թարգմանվել է որպես *«Milletin Adamı»*:

Պատմություն
-----------

«Էրդողանիզմ» տերմինն առաջին անգամ հայտնվել է 2011 թվականի համընդհանուր ընտրություններում Էրդողանի հաղթանակից հետո, որտեղ նա առավելապես նկարագրվում էր որպես «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության լիբերալ տնտեսական և պահպանողական ժողովրդավարական գաղափարների կրող, որոնք խառնված էին Էրդողանի դեմագոգիայի և անձի պաշտամունքի հետ։ Այդ տերմինի օգտագործումն ուժեղացել է, ինչը կապված է համաշխարհային ասպարեզում Էրդողանի մեծ ճանաչման հետ։ Տերմինը մեծ ճանաչում է գտել հատկապես նեոօսմանիզմի պատճառով, ինչը Էրդողանիզմի առանցքային գործոններից մեկն է և որի վրա էլ հիմնված է Թուրքիայի արտաքին քաղաքականությունը։

Հիմնարար արժեքներ
-----------------

Ամերիկյան «Foreign Policy» լրատվական պարբերականը էրդողանիզմը բնութագրել է որպես գաղափարախոսություն, որի հիմքում Էրդողանի շուրջ ձևավորվող անձի պաշտամունքն է՝ այն անվանելով պոպուլիստական ավտորիտարիզմի ձև, որը նման է Ռուսաստանում իշխող պուտինիզմին։ «Foreign Policy» պարբերականը էրդողանիզմի հիմնական ատրիբուտներից է համարում նեոօսմանիզմը (Օսմանյան կայսրության փառաբանում), իսլամիզմը, Մերձավոր Արևելքում աևմտյան քաղաքական միջամտության նկատմամբ կասկածամտությունը, քեմալականության մերժումը և ժողովրդավարական գործընթացի և ընտրությունների սահմանափակումը։

### Կոնֆլիկտ իսլամիզմի հետ

Թեև էրդողանիզմի տարրերը, հատկապես նրա կողմնակիցների կողմից օգտագործվող քաղաքական հռետորաբանությունը, ոգեշնչված էին իսլամիզմով, Էրդողանին շրջապատող անձանց անձի հսկայական պաշտամունքը, ինչպես պնդում են, մեկուսացրել է արմատական իսլամիստներին, որոնք թերահավատորեն են վերաբերվում պետական քաղաքականության մեջ նրա գերիշխանությանը։ Էրդողանի կենտրոնական և համապարփակ իշխանությունը՝ էրդողանիզմի կենտրոնական թեման, քննադատության է ենթարկվել իսլամիստների կողմից, որոնք կարծում են, որ հետևորդների նվիրվածությունը պետք է լինի ոչ թե առաջնորդի, այլ ավելի շուտ *Ալլահի* և իսլամի ուսմունքի նկատմամբ։ Այսպիսով, Էրդողանի համապարփակ գերիշխանությունը նպաստել է իսլամիստական քննադատությանը․ նրան քննադատել են հատկապես իսլամիստական կուսակցությունները, որոնցից է «Երջանկություն» կուսակցությունը, որոնք պնդում են, որ էրդողանիզմը հիմնված չէ իսլամիզմի վրա, այլ դրա փոխարեն հիմնված է ավտորիտարիզմի վրա և կրոնական հռետորաբանություն է օգտագործում՝ պահպանողական կողմնակիցների շրջանում հասարակական աջակցությունը պահպանելու համար։

Տես նաև
-------

* Ռեջեփ Թայիփ Էրդողան
* Քեմալականություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Erdoganism and Turkey's new prime minister – Middle East Monitor». *Middleeastmonitor.com*. 2016 թ․ մայիսի 23. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 30-ին.
2. ↑  «As Turkish Economy Sours, Erdogan's Party Could Lose Grip on Big Cities». *Haaretz* (անգլերեն). 2019 թ․ հունվարի 19. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 29-ին.
3. ↑  «Erdogan picks EU fight, as Turkish economy tanks». *EUobserver* (անգլերեն). Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 29-ին.
4. ↑  «Türk tipi Başkanlık Sistemi nedir Kuzu açıkladı». *Internethaber.com*. 2015 թ․ նոյեմբերի 6. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 30-ին.
5. ↑  Doug Bandow. «Why Both Erdoganism and Kemalism May Finally Be Dead in Turkey». *Huffingtonpost.com*. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 30-ին.
6. ↑  Zoltan Simon (2014 թ․ հուլիսի 28). «Orban Says He Seeks to End Liberal Democracy in Hungary». *Bloomberg.com*. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 30-ին.
7. ↑  East 61 Turkey. «Erdoganism and democracy». *Eastonline.eu*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 22-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 30-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
8. ↑  Awiti, Alex (2011 թ․ հոկտեմբերի 2). «Erdoganism: A Word of Caution». *Intpolicydigest.org*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 15-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 30-ին.
9. ↑  «Party purges and a war against the Kurds move Turkish President Erdogan closer to one-man rule». *Gisreportsonline.com*. 2016 թ․ մայիսի 24. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ օգոստոսի 12-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 30-ին.
10. ↑  Akyol, Mustafa (2016 թ․ հունիսի 21). «Erdoganism». *Foreign Policy*. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 30-ին.
11. ↑  «Is 'Erdoganism' a Threat to Turkey's Islamism?». *US News*. 2015 թ․ մարտի 31. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 30-ին.
12. ↑  Mustafa Akyol (2015 թ․ մարտի 30). «Is 'Erdoganism' threat to Turkey's Islamism?». *Al-monitor.com*. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 30-ին.
13. ↑  Yavuz, M. Hakan; Öztürk, Ahmet Erdi (2019 թ․ փետրվարի 18). «Turkish secularism and Islam under the reign of Erdoğan». *Southeast European and Black Sea Studies*. **0**: 1–9. doi:10.1080/14683857.2019.1580828. ISSN 1468-3857.