| **՞**Արմենիկա նարինեաե |
| --- |
| Արմենիկա նարինեաե  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Խեցեմորթներ |
| Ենթատիպ | Հետերոբրանխիա |
|
|
|
|
| Դաս | Գաստրոպոդներ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Կլաուզիլիդներ |
|
|
|
| Ցեղ | Արմենիկա |
|
|
| Տեսակ | **Արմենիկա նարինեաե** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| *Armenica narineae*

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Արմենիկա նարինեաե** (լատ.՝ Armenica narineae), Արմենիկա տեսակի նոր ցամաքային խխունջ՝ Clausiliidae ընտանիքից։ Հայտնաբերել է Հրաչյա Գևորգյանը՝ 2018 թվականի մայիսի 11-ին Իջևանի տարածքում, Հովք գյուղի մոտակայքում։ Նոր տեսակը տարբերվում է Armenica unicristata տեսակից նրանով, որ ունի ավելի մեծ մուգ խեցի, լավ զարգացած առանցքային մկաններ։

Անվանում
--------

Արմենիկա նոր տեսակն անվանվել է ի պատիվ Նարինե Գևորգյանի, որը առաջին հեղինակ Հրաչյա Գևորգյանի դուստրն է։ Լատիներեն անվանումն է Armenica narineae:

Հայտնաբերում
------------

Armenica narineae նոր տեսակի խխունջը հայտնաբերվել է 2018 թվականի մայիսի 11-ին Հրաչյա Գևորգյանի կողմից Հայաստանի Տավուշի մարզում, Իջևանից մոտավորապես 12 կմ հեռավորության վրա, դեպի Հովք բնակավայր, Աղստև գետի ժայռերի երկայնքով, բազալտե ժայռերում՝ ծովի մակարդակից 800-900 մ բարձրության վրա։ Խխունջները հավաքվել են լեռնային շրջանների բազալտե ժայռերի ճեղքերում։ Իրենց բնակավայրում խխունջները ապրում են խմբերով։ Տեսակը հայտնի է իր տեղանքով և խիստ սահմանափակ տարածքով։

Արտաքին նկարագրություն
----------------------

Armenica narineae-ի խեցին ավելի մեծ է մյուս Armenica տեսակի խխունջներից, երկարավուն հատիկավոր կոշտ կողերով է՝ բացված գալարներով։ Վերին գալարները կենտրոնում գծավոր են, սայրերը զուգահեռ երկարաձգված են։ Կեղևը բավականին մեծ է, կանոնավոր, երկարաձև, երկծաղիկ սաղմնային հատիկավոր գալարներով և բացվածքի հետևում կոպիտ առանցքավոր, շերտավոր պտույտներով։

Վերին գալարները խսիր են, նուրբ, բայց հստակ՝ առանցքային, գծավոր։ Շեղբը երկարացված է զուգահեռ եզրերով։ Կեղևը մեծ է, երկարավուն, ձուլաձև, վերին գալարները կեղևի առանցքի նկատմամբ տեղաշարժված չեն, պատյանը թափանցիկ չէ՝ բաղկացած 12,5-13,5 չափավոր ուռուցիկ գալարներից։

Թարմ հավաքված նմուշների կեղևի գույնը մուգ շագանակագույն կամ շագանակագույն է՝ խսիր ծածկով։ Սաղմնային պատյանը գրեթե գլանաձև է, բաղկացած է 2,75- 3,0 կեղտոտ դեղնավուն կամ շագանակագույն թեթևակի անկանոն միկրոգրանուլացված գալարներից։ Հետսաղմնային գալարները կանոնավոր ուռուցիկ են և ծածկված են հստակ առանցքային գալարներով։ Մարմնի պտույտը հարթվում է բացվածքի հետևում և թեթևակի նեղանում մինչև սուր մի կեռիկ՝ ծածկված հստակ սրված կողերով։ Կողերը շարունակում են մինչև վերջին գալարը։ Մարմնի 1 մմ պտույտի վրա կան 6-8 գալար, իսկ 1 մմ-ի վրա՝ ևս 5- 7 հարթ, նուրբ գալար։ Նախավերջին գալարի կարը հստակ սպիտակավուն է, թեթևակի ատամնավոր՝ համապատասխան առանցքային գալարների։

Նոր տեսակը նման է Armenica unicristata տեսակին, բայց նրանից տարբերվում է մուգ գույնով և հետէմբրիոնիկի կողոսկրային շերտավորումով։ Պարանոցը ծածկված է կոպիտ առանցքային ոսկորներով։ Արմենիկա Նարինեայի եզրը ունի լեզվի ձև, և ավելի երկար է, քան Armenica unicristata տեսակինը, որն ունի գդալի ձև։

Տարածվածություն
---------------

Armenica Boettger, 1877 ցամաքային խխունջի մի տեսակ է, որի խմբին պատկանող տեսակները տարածված են Կովկասի հյուսիսարևելյան մասերից մինչև Մեծ և Փոքր Կովկաս, Հարավային Թուրքիա։

Ըստ Մագոմեդովայի՝ կա Արմենիկա խմբի 6 տեսակ՝ Կովկասում և Անդրկովկասում։ Սրանցից երեք տեսակն ապրում է Հայաստանի տարածքում՝ Armenica Nordsieck, 1977, Armenica likharevi Nordsieck, 1975, Armenica unicristata (I. Boettger, 1877)։ Նոր տեսակի խխունջներն ու դրանց խեցիները (101 հատ կենդանի խխունջ և դատարկ խեցի) հավաքվել են Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզում, առաջին հեղինակի կողմից, գտնվածների 70% կենդանի է եղել և պահպանվել է հատուկ լուծույթի մեջ։ Համեմատությունը կատարվել է առաջին հեղինակի անձնական հավաքածուի և Ռուսատանի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի նյութերի հիման վրա։

Հոլոտիպ (Սենքննբերգի բնագիտական թանգարան, Ֆրանկֆուրտ, Գերմանիա, 356763) և պարատիպ (ՍԲԹ, 353175 ), չոր տեսակներ են։ Առաջին պարատիպը Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի կենդանաբանական թանգարանում է (91 պարատիպ գտնվում է Հրաչյա Գևորգյանի (առաջին հեղինակ) անձնական հավաքածուում, իսկ 5 հատ, (դրանցից 2-ը կոտրված խեցիներով) Ռոման Եգորովի (երկրորդ հեղինակ) անձնական հավաքածուում։

Նոր տեսակը գիտականորեն տարբերվում է մնացած բոլոր Armenica տեսակներից։

Հայաստանի էնդեմիկ է, խիստ սահմանափակ տարածքով և քանակով։ Հանդիպում է միայն Հայաստանի Տավուշի մարզում, Իջևանից մոտավորապես 12 կմ հեռավորության վրա, դեպի Հովք բնակավայր, Աղստև գետի ժայռերի խորշերում։

Պատկերասրահ
-----------

* Armenica Narineae տեսակի խխունջն իր բնական միաջավայրումArmenica Narineae տեսակի խխունջն իր բնական միաջավայրում
* Armenica Narineae խխունջի համեմատական չափսArmenica Narineae խխունջի համեմատական չափս
* Ժայռախորշերը, որտեղ հայտնաբերվել է Armenica Narineae տեսակի խխունջըԺայռախորշերը, որտեղ հայտնաբերվել է Armenica Narineae տեսակի խխունջը

Տես նաև
-------

* Հայաստանի էնդեմիկներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "A new species of the genus Armenica O. Boettger, 1877 (Mollusca: Stylommatophora: Clausiliidae) from Armenia Новый вид рода Armenica O. Boettger, 1877 (Mollusca, Stylommatophora, Clausiliidae) из Армении Gevorgyan H. Egorov R. 1 6 | Ruthenica Journal". *ruthenica.net* (in անգլերեն). Retrieved 2022 թ․ հուլիսի 25.
2. ↑  GEVORGYAN, Hrachya; EGOROV2, Roman (2020). *A new species of the genus Armenica O. Boettger, 1877 (Mollusca: Stylommatophora: Clausiliidae) from Armenia* (PDF). Ruthenica.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
3. ↑  Egorov, Roman (February 2020). "A new species of the genus Armenica O. Boettger, 1877 (Mollusca: Stylommatophora: Clausiliidae) from Armenia". *Research of Armenian molluscan biodiversity*.
4. ↑  "Molluscabase - Armenica (Armenica) narineae Gevornyan & Egorov, 2020". *molluscabase.org*. Retrieved 2022 թ․ հուլիսի 25.
5. ↑  "Animals and Plants Unique to Armenia". *lntreasures.com*. Retrieved 2022 թ․ հուլիսի 25.