recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Կինտո, Դ. Ի. Երմակովի լուսանկար, 19-րդ դար
**Կինտո**, 19-րդ դարում և 20-րդ դարի առաջին տասնամյակում Վրաստանում և մասնավորապես Թիֆլիս քաղաքում տարածում ստացած անձնավորության տիպար։ Զբաղվել է մանրածախ առևտրով կամ էլ առանց որոշակի զբաղմունքի, զվարճասեր մարդ, հնարամիտ և խաբեբա, դուքյանների մշտական հաճախորդ։ Նախահեղափոխական Կովկասի քաղաքային մշակույթին բնորոշ տիպար լինելով՝ տարածված էին հատկապես Թիֆլիսում։ Կինտոյի կերպարը հանդես է գալիս Սունդուկյանի պիեսներում։

Շիրվանզադեն իր «Կյանքի բովից» հուշագրություններում գրում է 

> «Սունդուկյանցը մի առանձին համակրանք ուներ դեպի այն դասակարգը, որ կոչվում էր «կինտո» և որը տվել էր նրան Պեպոյի, Կակուլիի և Գիքոյի տիպերը։ Այդ դասակարգը բաղկացած է մրգավաճառներից, գինեվաճառներից, ձկնորսներից և այլն։
> 
> 
> Նա ինքն ինձ պատմում էր, որ Պեպոյին գտել է ուղղակի փողոցում։ Տեսնելով կինտոյի զգեստով և բնորոշ դեմքով մի ձկնորս, հրավիրում է նրան իր տունը, հյուրասիրում թեյով, հետը զրույց է անում, բարեկամանում է և վերջը դառնում է նրա նորածինի կնքահայրը։
> 
> 
> 
> — Բայց անիրավը իր բարձր կոշիկների սուր մեխերով սենյակներիս հատակը ծակռտեց։ Լավ մարդ էր, ազնիվ — մեռավ խեղճը։ Իմ կնքած տղան հիմա մի գեղեցիկ երիտասարդ է. մի օր ցույց կտամ։ Ես Պեպոյին մի քիչ իդեալացրել եմ, խոստովանվում եմ, Կակուլին է կինտոյի իսկական տիպը։ Գիքոյի տիպն էլ կյանքից եմ վերցրել։»
> 
>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Շիրվանզադե Ալեքսանդր՝ Կյանքի բովից։


|  |  |
| --- | --- |
|  | Կինտո Վիքիպահեստում |

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«կինտո»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |
| **՞** |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Հրանունկածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Կծոխուրազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Կծոխուր |
|
|
| Տեսակ | Կծոխուր Թունբերգի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| B. thunbergii DC

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կծոխուր Թունբերգի** (լատին․՝ Berberidaceae thunbergii DC), կծոխուրազգիներ ընտանիքի, կծոխուր ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 2,5 մ բարձրությամբ, աղեղնաձև թեքված անկյունավոր ճյուղերով։ Ընձյուղները վառ կարմիր են կամ կարմրանարնջագույն, ավելի ուշ ստանում
են գորշ կամ գորշադարչնագույն գունավորում։ Բողբոջները ձվաձև են, սրածայր, 0,5 սմ երկարությամբ, կարմրավուն։ Տերևները ռոմբա-օվալաձև են, կլորավուն կամ թիականման, գագաթը կլորավուն կամ թեթևակի սրավուն, սեպաձև հիմքով, տերևակոթունի հետ միասին 2 սմ երկարությամբ և 1 սմ լայնությամբ, վերևից վառ կանաչավուն, ներքևից կապտավուն։ Աշնանը տերևները ստանում են վառ կարմրավուն գունավորում։ Փշերը հասարակ են, բարակ, մինչև 1 սմ երկարությամբ։ Ծաղիկները 2-5 հատ են, հավաքված փնջերում, կարճ ողկույզներում, կամ էլ միայնակ են, դեղին, արտաքինից կարմրավուն, մինչև 1 սմ երկարությամբ։ Հատապտուղները կորալակարմիր են, փայլուն, էլիպսաձև, մինչև 1 սմ երկարությամբ։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Ճապոնիայիում, Չինաստանում։ Հայաստան է ներմուծվել նախապատերազմյան տարիներին։ Առավելապես տարածված է ցածրաաճ այլատեսակը (f. minor Rehd.), որի բարձրությունը 0,5 մ-ից չի անցնում։

Կիրառություն
------------

Պիտանի է քարապարտեզների և ալպինարիաների ձևավորման համար։ Հրաշալի է աճում Հայկական բոլոր դենդրոլոգիական շրջաններում։ Ամենուրեք ձմեռադիմացկուն է, երաշտադիմացկուն, շոգադիմացկուն, պահանջկոտ չէ հողի հզորության ու բերրիության նկատմամբ։ Էկոլոգիական խումբը XIII: Մշակության հավանական շրջանները 1-32։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 132։
**Կյանքի պար** (նորվ.՝ Livets dans), նորվեգացի նկարիչ-էքսպրեսիոնիստ Էդվարդ Մունկի նկարը։ Այն նկարվել է 1899-1900 թվականներին։ Կտավը համարվում է Մունկի «Կյանքի ֆրիզ» շրջանի գլխավոր ստեղծագործություններից մեկը։ 1910 թվականից գտնվում է Օսլոյի արվեստի, ճարտարապետության և դիզայնի ազգային թանգարանում։

Նկարագիր
--------

Նկարում պատկերված է ամառային տոնակատարություն։ Երիտասարդներն ու աղջիկները զույգերով պարում են ծովի ափին լուսնկա գիշերին (կտավում ճանաչելի է իրական վայրը՝ Օսգորստրանը, որտեղ պարբերաբար կազմակերպում էին պարեր)։ Տոնախմբության մասնակիցների մեջ առանձնանում են երեք աղջիկների ֆիգուրներ՝ սիմվոլիկ գույներով զգեստներով՝ սպիտակ, կարմիր և սև։ Ճերմակ զգեստով աղջիկը կանգնած է ձախից, մի փոքր հեռու պարողներից․ նրա ձեռքը ձգված է դեպի բարձր ցողունի վրա գտնվող ծաղիկը։ Կարմիր զգեստով կինը պարում է տղամարդու հետ, որին հեղինակը տվել է իր իսկ սեփական կերպարանքը։ Նրանք պատկերված են յուղաներկի կենտրոնում։ Իսկ սևազգեստ կինը նկարում կանգնած է աջ ծայրում։ Վերջինս, ինչպես որ սպիտակազգեստ կինը, նույնպես չունի պարընկեր և խանդոտ հայացքով նայում է պարողներին։ Սյուժեի առումով այս կտավը նման է Մունկի «Կնոջ երեք տարիքները» ստեղծագործությանը (սա հայտնի է նաև «Սֆինքս» անվանումով)։

Ներշնչման աղբյուրներ
--------------------

Էդվարդ Մունկի արվեստի հետազոտողները ենթադրում են, որ նոր կտավի սյուժեն նկարչին հուշել է դանիացի սիմվոլիստ Հելգե Ռոդեի «Վալսի հոսանքը» պիեսի սյուժեն։ Նկարիչը ինքը հաստատել է, որ «Կյանքի պար» կտավի հիմքում ընկած են նրա առաջին սիրո հիշողությունները Միլի Տուլլայի հետ. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մեծ նկարի կենտրոնում՝ վրձնած այս ամռանը, ես պարում եմ իմ առաջին սիրո հետ․ այս նկարը հիշողություն է նրա մասին։ Ձախից ճերմակազգեստ աղջիկ է, ժպտալով ձգտում է հասնել սիրո ծաղկին։ Աջից սգավոր մի կին է կանգնած, որը տագնապով հետևում է պարող զույգին...։ |  |

Մունկի կենսագիր Ատլե Նեսը գրում է, որ նկարի սպիտակազգեստ կինը երիտասարդ Միլի Տուլլան է, որը դեռևս հույս ունի սիրուն հասնելու․․․Սևազգեստ կինը, ով ավելի մեծահասակ է, Տուլան է՝ սեփական պարտությունը ընդունած։

Տես նաև
-------

* Էդվարդ Մունկի նկարների ցանկ (1880-1885)
* Էդվարդ Մունկի նկարների ցանկ (1886-1892)
* Էդվարդ Մունկի նկարների ցանկ (1893-1898)
* Էդվարդ Մունկի նկարների ցանկ (1899-1902)
* Էդվարդ Մունկի նկարների ցանկ (1903-1905)
* Էդվարդ Մունկի նկարների ցանկ (1906-1908)
* Էդվարդ Մունկի նկարների ցանկ (1909-1913)
* Էդվարդ Մունկի նկարների ցանկ (1914-1927)
* Էդվարդ Մունկի նկարների ցանկ (1928-1944)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5 6
3. 1 2 3  Ульрих Бишофф. *Эдвард Мунк*. TASCHEN/Арт-родник, 2008
4. 1 2 3 4  Атле Нэсс. *Эдвард Мунк: Биография художника*. Издательство «Весь Мир», 2007.
5. ↑  Livets dans, 1899–1900 на сайте Национальной галереи Осло (норв.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Bild på målningen Archived 2006-04-27 at the Wayback Machine.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Կյանքի պար (նկար, Մունկ)** կատեգորիայում։ |
**Մինեսունի երկաթուղային կամուրջ**  (նորվ.՝ Minnesund jernbanebru), երկաթուղային կամուրջ Մյոսա լճի վրա՝ Էյդսվոլ կոմունայում՝ Նորվեգիայում։ Այն կապում է մայրաքաղաք Օսլոն Տրոնհեյմի հետ։ Մոտավոր հեռավորությունը երկրի մայրաքաղաքից կազմում է 60 կմ դեպի հյուսիս-արևելք։ Կամուրջը բացվել է 1879 թվականին։

կամրջի պատմություն
------------------

Մինեսունի երկաթուղային կամուրջը կառուցվել է 1879 թվականին։ Այն բացվեց, քանի որ Համար և Էյդսվոլ քաղաքների միջև երկաթուղային հաղորդակցություն էր ստեղծվել։ կամրջի հեղինակներն են համարվում ճարտարապետ Բ Լանգեն (B. Lange) և ճարտարագետ Աքսել Յակոբ Պետերսոնը (Axel Jacob Petersson): 1913 թվականին Մյոսա լճում կարգավորվեց ջրի մակարդակը։ Դրա հետ կապված Մինեսունի երկաթուղային կամրջի գլխավոր թռիչքը մեծացվեց եղած 62 մետրից մինչև 82 մետրի։ 1925 թվականին կամուրջը վերակառուցվում է որպես ավտոմոբիլային-երկաթուղային՝ յուրաքանչյուր կողմից մեկ գոտիով։ 1940 թվականի ապրիլին Ֆաշիստական Գերմանիան հարձակվեց Նորվեգիայի վրա։ Այդ ժամանակ, հընթացս Դանիա-Նորվեգական ռազմագործողության, նահանջող նորվեգացի զինվորները պայթեցրին կամուրջը։ 1965 թվականին հարևանությամբ կառուցվեց նոր ավտոմոբիլային կամուրջ։ Այդ ժամանակ Մինեսունի երկաթուղային կամրջի վրա դադարեց ավտոմոբիլային երթևեկությունը։ 2006 թվականին կամուրջը ենթարկվեց վերականգնման. հատկապես թարմացվեցին թռիչքի հատվածներն ու միջնական հենասյուների հատվածները։ Ծրագրավորում են, որպեսզի Մինեսունի երկաթուղային կամուրջը մտնի Նորվեգիայի համաշխարհային ժառանգության հուշարձանների ցանկի մեջ։

կամրջի կառուցվածք
-----------------

Մինեսունի երկաթուղային կամուրջն ունի 12 թռիչք։ Գլխավոր թռիչքը վերածածկված է միջանցիկ մետաղական կամարակապ ձողակառույցով ներքևի անցումային գոտու հետ միասին։ Թռիչքի երկարությունը կազմում է 82 մետր։ Կողմնային թռիչքներն իրենցից ներկայացնում են վանդակավոր ձողակառույցներ։ Գլխավոր թռիչքի երկու միջնական հենասյուները կառուցված են աղյուսով։ Արտաքին հատվածը երեսապատված է չմշակված գրանիտե սալերով։ Հենասյուներն ունեն սլաքաձև որմնախոռոչներ։ Դրանց վերևի հատվածներում կառուցված են դեկորատիվ հրակնատներ։ Մնացած հենասյուները մետաղական են։ կամրջի ընդհանուր երկարությունը կազմում է 362 մետր։

Մինեսունի երկաթուղային կամուրջը մենուղի է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Nasjonal verneplan for veger, bruer og vegrelaterte kulturminner(չաշխատող հղում)
 (նորվ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Информация о мосте на сайте Broer.no Archived 2011-05-23 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* Nasjonal verneplan for veger, bruer og vegrelaterte kulturminner(չաշխատող հղում)
 (նորվ.)
* Фотографии моста (նորվ.)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մինեսունի երկաթուղային կամուրջ** կատեգորիայում։ |
| **՞**Կնճիթաթերթիկ սապատավոր |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Շուշանազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Կնճիթաթերթիկ սապատավոր |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Rhinopetalum gibbosum

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կնճիթաթերթիկ սապատավոր** (լատին․՝ Rhinopetalum gibbosum), շուշանազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա, փոքր գնդաձև սոխուկով բույս է։ 6-20 սմ բարձրությամբ ցողունը ներքևում մերկ է, վերևում մանր ծծիչներով։ Տերևները նշտարաձև են կամ ձվաձև։ 13-15 մմ երկարությամբ և 6-10 մմ լայնությամբ ծաղկապատի մասերը բաց կամ մուգ վարդագույն են, իսկ ներքևի մասում մուգ մանուշակագույն։ 12-14 մմ երկարությամբ և 16-20 մմ լայնությամբ տուփիկը հորիզոնական տափակացած է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հայտնի է միայն Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Երասխի լեռնաշղթա, Վեդի, Գոռավան, Արարատ)։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Իրանում, Միջին Ասիայում, Աֆղանստանում և Պակիստանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ծովի մակարդակից 850-1000 մ բարձրությունների վրա, ստորին լեռնային գոտում, չոր կավախճաքարոտ, ավազոտ, քարքարոտ լանջերին, ավազային անապատում և կիսաանապատում։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլին, պտղաբերում է մայիս-հունիս ամիսներին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Գոռավանի ավազուտներ» պետական արգելավայրում և «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի կազմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Սվետլա Բոչվարովա** (ռուս.՝ Светла Маринова Бочварова (Пиралкова), սեպտեմբերի 28, 1958(1958-09-28), Karnobat, Բուրգասի մարզ, Բուլղարիա), բուլղարացի պետական և քաղաքական գործիչ, գիտնական, պրոֆեսոր։

Ագրարային տնտեսության, հողային հարաբերությունների, սննդամթերքի մարքեթինգի ոլորտներում ավելի քան 140 գիտական հրապարակումների, այդ թվում՝ 5 գրքի և 6 մենագրության հեղինակ է։ Բուլղարիայի սոցիալիստական կուսակցության անդամ է։

Կենսագրություն
--------------

Սվետլա Բոչվարովան ծնվել է 1958 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Բուլղարիայում։ Ստացել է երկու բարձրագույն կրթություն` տնտեսագիտական և լրագրական, սովորել է Սոֆիայի Ազգային և համաշխարհային տնտեսության համալսարանում։

1981- 1995 թվականներին աշխատել է Գյուղատնտեսական ակադեմիայի տնտեսագիտության և գյուղատնտեսության կազմակերպման ինստիտուտում որպես գիտաշխատող, 1994-2005 թվականներին եղել է գյուղատնտեսական շուկայի տեղեկատվական համակարգի մենեջեր, 2002-2003 թվականներին միաժամանակ եղել է Գյուղատնտեսական ակադեմիայի ագրարային տնտեսագիտության ինստիտուտի տնօրեն, 2003-2005 թվականներին՝ Ագրարային գիտությունների ազգային կենտրոնի գործադիր տնօրեն։

2005-2009 թվականներին Սվետլա Բոչվարովան Սերգեյ Ստանիշևի կառավարությունում զբաղեցրել է գյուղատնտեսության նախարարի տեղակալի պաշտոնը։

2005-2011 թվականներին եղել է Գյուղատնտեսական ակադեմիայի կառավարման նախագահ։ Գյուղատնտեսական ակադեմիայի պատվավոր դոկտոր է, Բուլղարիայում գիտնականների միության կառավարման անդամ, 2010 թվականից Ռուսաստանի գյուղատնտեսական գիտությունների ակադեմիայի, ինչպես նաև Ռումինիայի ակադեմիայի գյուղատնտեսական և անտառատնտեսական գիտությունների բաժանմունքի թղթակից-անդամ։ Այնուհետև Սվետլան դարձել է «Ինտեր Կոնսուլտ Պլյուս» ընկերության կառավարչի տեղակալ և 2012 թվականին սկսել է դասավանդել Նոր բուլղարական համալսարանում։

2013 թվականի մայիսին կայացած արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններում «Բուլղարիայի սոցիալիստական կուսակցությունը Բուլղարիայի համար» կոալիցիայից ընտրվել է պատգամավոր։ Բուլղարիայի 42-րդ Ժողովրդական ժողովում գլխավորել է գյուղատնտեսության և պարենի կոմիտեն։ 43-րդ և 44-րդ ժողովներում եղել է կոմիտեի նախագահի տեղակալ։ Այնուհետեւ Բուլղարիայի 44-րդ Ժողովրդական ժողովում դարձել է խորհրդարանի անդամ և եղել բյուջեի և ֆինանսների կոմիտեի անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Strazha.bg
2. ↑  Система за агропазарна информация — САПИ
3. ↑  Бочварова Светла Маринова
4. ↑  Бочварова Светла Маринова
5. ↑  Проф. Светла Бъчварова била най-активният депутат от БСП в парламента

Արտաքին հղումներ
----------------

* КНР и Болгария подписали меморандум о сотрудничестве в сфере сельского хозяйства
* Прокуратурата изпрати на съд БСП депутата Светла Бъчварова
* Съдът призна за невинна депутата Светла Бъчварова
Կառլ Մարքս Հոֆը
**Կարմիր Վիեննա** (գերմ.՝ Rotes Wien), Ավստրիայի մայրաքաղաքի ոչ պաշտոնական անվանումը 1918-1934 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում։

Պատմություն
-----------

Ավստրո-Հունգարիայի կայսրությունն Առաջին համաշխարհային պատերազմում հարում էր Քառյակ դաշինքին՝ հանդիսանալով Գերմանական կայսրության անմիջական դաշնակիցը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Ավստրո-Հունգարիան փլուզվեց։ Կայսերական հողերի վրա ստեղծվեցին նոր միապետություններ, որոնցից մեկն էլ անկախ Ավստրիան էր։ 1918 թվականի նոյեմբերի 12-ին Հաբսբուրգների վարչակարգն Ավստրիայում փլուզվեց և երկիրը հռչակվեց հանրապետություն։ 1919 թվականի մայիսի 4-ին Ավստրիայի բոլոր չափահաս քաղաքացիները ստացան ընտրական իրավունք։ Դրան հաջորդեց այն, որ ձախակողմյան սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության ներկայացուցիչ Յակոբ Ռայմանը հաղթանակ տարավ Վիեննայի քաղաքապետի ընտրություններում։ 1923 թվականին նրան փոխարինեց նույն քաղաքական հոսքին հարող Կառլ Զեյթսը։

Սոցիալ-դեմոկրատների կառավարման ընթացքում քաղաքը ենթարկվել է բազմաթիվ փոփոխությունների։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ռուսական բանակի կողմից մասամբ օկուպացված Գալիցիայի երկրամասի (ներկայումս՝ Արևմտյան Ուկրաինա) գաղթականությունը տեղափոխվեց Վիեննա։ Վիեննայում ապաստանեցին նաև նախկին կայսերական բանակի այլազգի մի շարք զինվորներ։

Այս ժամանակահատվածում Վիեննայի շենքերն ու առանձնատները գերբնակեցված էին։ Լուրջ խնդիր էր հանդիսանում հիվանդությունների՝ տուբերկուլոզի, սիֆիլիսի և իսպանական գրիպի տարածվածությունն Ավստրիայի մայրաքաղաքում։ Սոցիալ-դեմոկրատական Վիեննան համարվում էր փոքր երկրի չափազանց մեծ մայրաքաղաք։ Հարկ է նշել նաև այն, որ մինչ Ավստրո-Հունգարիայի տրոհումը Վիեննան եղել է կայսրության մայրաքաղաքն ու խոշորագույն քաղաքը։

Հանրապետականները Վիեննայի պատմության այս ժամանակաշրջանը բնութագրում էին հետևյալ կերպ՝ *«զարթոնք, նոր սահմաններ և լավատեսություն»*։ Անշլյուսի գործողությունից հետո Վիեննան դադարեց գոյություն ունենալ, որպես սոցիալ-դեմոկրատական երկրի մայրաքաղաք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Reichsgesetzblatt für die im Reichsrat vertretenen Königreiche und Länder No. 34 and 36/1917, see Austrian National Library, historical laws online
2. ↑  Allan Janik, Stephen Toulmin: Wittgenstein’s Vienna. Simon & Schuster, New York 1973
| **՞**Կարմրան ծաղկաշատ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Կարմրանածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Կարմրանազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Կարմրան |
|
|
| Տեսակ | Կարմրան ծաղկաշատ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Tamarix florida Bge

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կարմրան ծաղկաշատ** (լատին․՝ Tamarix florida Bge), Կարմրանազգիների ընտանիքի, Կարմրան ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ խոշոր թուփ կամ սլացիկ ծառ է' մինչև 8 մ բարձրությամբ՝ բնի և խոշոր ճյուղերի վրա անփայլ, մուգ մոխրագույն կամ դարչնագույն կեղևով։ Վերին ճյուղերը նուրբ են, գլանաձև՝ տեղադրված սուր անկյան տակ, ծածկված բաց գորշավուն, դարչնավուն, շիկավուն կամ ծիրանագույն կեղևով։ Ընձյուղները ուղիղ են՝ հակված դեպի բունը։ Միամյա շիվերի վրա տերևները լայն սրտաձև են կամ օվալաձև, հաստավուն, ներքին մասով գրկում են շիվը, շիկավուն են կամ բաց դեղնակարմիր, ծածկված խոր կետերով (գեղձերով)։ Կանաչ ընձյուղների տերևները երկարավուն են, կղմինդրաձև դասավորված, թեթևակի դեպի ետ ծռված, ընձյուղը գրկում են կիսով չափ, ծածկված են գեղձիկներով, որոնք խոր կետերի տպավորություն են թողնում։ 
Գարնանը հայտնվող ծաղկաողկույզները կողմնային են, բազմաթիվ, 1—10 սմ երկարությամբ։ 
Ամռանը ծաղիկները հավաքված են նոսր հուրաններում և գտնվում են աճող ընձյուղների գագաթին։ Ծաղիկը 5 անդամանի է։ Ծաղկակիցը կաշվեկերպ է, նշտարաձև։ Բաժակաթերթիկները օվալա-ռոմբաձև են, լայն, թաղանթանման, նուրբ ատամնաեզր, փոքր կեռիկով, սրածայր կամ բթածայր։ Պսակը կիսաբաց է կամ լայն զանգականման, պսակաթերթիկները բաց վարդագույն են, կամ սպիտակ, երկարավուն-օվալաձև, մինչև 2 մմ երկարությամբ, նեղ։ Ենթավարսանդային սկավառակը պոլիմորֆ է։ Տուփիկը ունի մինչև 3 մմ երկարություն, նեղ կոնաձև է, փայլուն, բաց դեղնավունից մինչև նարնջագույն։ Պարունակում է մինչև 16 սերմ։

Տարածվածություն
---------------

Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, Իրանում, Արևմտյան Չինաստանում, Հարավային և Միջին Ասիայում, Աֆղանստանում։ 
Հայկական ՍՍՀ-ում տարածված է Արարատյան դաշտում, Վայքում, Մեղրիում, որտեղ աճում է գետափերին, ավազոտ վայրերում և կավահողերում՝ ծովի մակերևույթից մինչև 900 —1200 մ բարձրության վրա։
Սլացիկ, գեղեցիկ ծառատեսակ է, օժտված դեկորատիվ բարձր հատկանիշներով։
Գարնանը տերևներն ավելի ուշ են բացվում, քան կարմրանի մյուս տեսակներինը։
Ծաղկում է գարնանից մինչև ուշ աշուն, ընդ որում աշնանը տերևները ստանում են բավականին գեղեցիկ դեղնանարնջագույն գունավորում։

Կիրառություն
------------

Հեռանկարային է մեր հանրապետության միջին և ստորին լեռնային գոտիների բնակավայրերի կանաչապատման համար։
Էկոլոգիական խումբը IX: Մշակության հավանական շրջանները Յա, 8, 12, 17 — 18,^
22-25, 28, 32։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (էջ234)։
**Իվան Յակովլևիչ Կարպով** (ռուս.՝ Иван Яковлевич Карпов, 21 հուլիսի, 1927, Գարուսովո, Օպոչկայի գավառ, Պսկովի նահանգ – 4 նոյեմբերի, 1956, Բուդապեշտ, Հունգարիա), Խորհրդային բանակի ավագ լեյտենանտ, 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության ճնշման մասնակից, Սովետական Միության հերոս (1956)։

Կենսագրություն
--------------

Իվան Կարպովը ծնվել է 1927 թվականի հուլիսի 21-ին Ռուսաստանի Պսկովի նահանգի Օպոչկայի գավառի Գարուսովո գյուղում (ներկայում՝ Օպոչեցկի շրջան, Պսկովի մարզ)։ Ստացել է միջնակարգ կրթություն։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին նրա հայրը գնդակահարվել է գերմանացիների կողմից պարտիզանների հետ կապ ունենալու համար։ Դրանից հետո Իվան Կարպովը միացել է պարտիզաններին, մասնակցել մարտական գործողություններին։ 1945 թվականի ապրիլին Իվան Կարպովը զորակոչվել է Բանվորագյուղացիական Կարմիր բանակ։ 1951 թվականին նա ավարտել է կրտսեր լեյտենանտների դասընթացը, 1952 թվականին՝ Չերնովիցիի հետևակային ուսումնարանը։ 1956 թվականի աշնանն Իվան Կարպովը ծառայում էր Մերձկարպատյան ռազմական շրջանում․ նա եղել է 38-րդ բանակի 128-րդ գվարդիական հրաձգային դիվիզիայի 73-րդ գվարդիական առանձին հետախուզական գումարտակի մոտոցիկլային դասակի հրամանատար։

1956 թվականի հոկտեմբերին Իվան Կարպովն իր դիվիզիայի կազմում մեկնել է Հունգարական Ժողովրդական Հանրապետություն և ակտիվորեն մասնակցել հունգարացի ապստամբների դեմ մղված մարտական գործողություններին։ 1956 թվականի նոյեմբերի 4-ին նրա դասակը մասնակցել է Բուդապեշտի Յուլե պողոտայում գտնվող «Կորվին» կինոթատրոնի շենքի գրոհին, որտեղ տեղակայված էր ապստամբության կենտրոնը։ Այդ մարտում Իվան Կարպովը զոհվել է։ Թաղված է Բուդապեշտի Կերեպեշի գերեզմանատանը։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության՝ 1956 թվականի դեկտեմբերի 18-ի հրամանով «ռազմական պարտքի կատարման ժամանակ ցուցաբերած արիության ու խիզախության համար» գվարդիայի ավագ լեյտենանտ Իվան Կարպովին հետմահու շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։ Նա պարգևատրվել է նաև Լենինի շքանշանով և այլ մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Иван Яковлевич Карпов(չաշխատող հղում)
2. ↑  Կարպով Իվան Յակովլևիչ
3. 1 2 3  «Իվան Կարպովը «Երկրի հերոսները» կայքում»։ *warheroes.ru*։ Վերցված է 30 հոկտեմբերի, 2016

Գրականություն
-------------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Подвиги героев бессмертны. — Псков, 2005.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)
**Չերկեսկի Սուրբ Գևորգ եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь Святого Георгия), Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու վանք Ռուսաստանի Կարաչայ-Չերքեզիայի հանրապետության Չերկեսկ քաղաքում։

Պատմություն
-----------

2005 թվականին Չերկեսկի հայ համայնքը հանդես է եկել այնտեղ եկեղեցի կառուցելու նախաձեռնությամբ։ Քաղաքի իշխանություններից ստացվել է թույլտվություն։ Վանքի կառուցման համար անհրաժեշտ գումարը հավաքվել է տեղի հայերի նվիրատվություններով։ Եկեղեցու շինարարության գործին ակտիվ մասնակցություն են ունեցել նաև տեղի հայ համայնքի աաջնորդները՝ Վասիլի Ալավերդովը («Մասիս» միության նախագահ և Կարաչայ-Չերքեզիայի հանրապետության հասարակական պալատի անդամ), Վալերի Մանասյանցը, Շուրիկ Ալավերդովը, Արսեն Հարությունյանը, Նիկոլայ Մուրադովը և Արմեն Ալավերդյանը, որոնք իրականացրել են տարաբնույթ գործունեություն՝ տեղի հայ բնակչության ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդման ուղղությամբ։

Եկեղեցու բացումը կայացել է 2008 թվականի հունիսի 18-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Армянская община Черкесска
2. ↑  Официальный сайт Посольства РФ в Армении

Այլ կիրառումներ
---------------

* Церковь Святого Георгия (Черкесск)
* В Карачаево-Черкесии открыта первая армянская церковь
**Լյուսի Սևումյան**, (**Սևումյան-Արզումանյան**, ծնունդով՝ **Խանդանյան Լուսաբեր՝ Լյուսի Երեմիայի**, 1892, Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 13, 1969(1969-09-13), Միլան, Իտալիա), հայ դերասանուհի և երգչուհի (սոպրանո)։

Օ․ Սևումյանի կինը։

Կենսագրություն
--------------

1911 թվականին ընդունվել է Թիֆլիսի Հայոց դրամատիկական ընկերության թատերախումբը։

Կատարել է քնարական դերեր՝ Սեդա (Լ. Շանթի «Հին աստվածներ»), Թանգիկ (Դերենիկ Դեմիրճյանի «Դատաստան»), Կեկել (Գ. Սունդուկյանի «Պեպո»), Դեզդեմոնա, Օֆելյա (Շեքսպիրի «Օթելլո», «Համլետ»)։ Խաղացել է նաև Երևանում, Ալեքսանդրապոլում, Բաքվում։

1922 թվականին մեկնել է Միլան՝ ձայնը մշակելու։ Համերգներով հանդես է եկել Միլանում, Հռոմում, Փարիզում, Կահիրեում և այլուր, կատարել է հայ, ռուս և արևմտաեվրոպական կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ։

Գլխավոր հերոսուհիների դերերգերով հանդես է եկել Ջակոմո Պուչչինիի «Չիո Չիո սան» և «Բոհեմ» օպերաներում։ Ամենուրեք մասնակցել է հայ մշակույթի տարածմանը։

Գրական հայերենի է փոխադրել Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո»-ն (1960)։ 1960 թվականին այցելել է Խորհրդային Հայաստան։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
| **՞**Կոկռոշենի սովորական |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Քարաբեկածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Կոկռոշազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Կոկռոշենի |
|
|
| Տեսակ | Կոկռոշենի սովորական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Grossularia reclinata Mill.
Lineus |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կոկռոշենի սովորական** (լատին․՝ Grossularia reclinata Mill.), կոկռոշազգիներ ընտանիքի, կոկռոշենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 1,5 մ բարձրությամբ։ Տերևահանգույցներում ունի 2—4 առանձին փշեր, մինչև 2,4 սմ երկարությամբ։ Տերևներն ունեն 1—6 սմ լայնություն, կազմված են 3—5 բլթակներից։ Ծաղիկները հավաքված են 1—3 փնջերում տեղավորված տերևածոցերում, կանաչասպիտակավուն են կամ կարմրավուն։ Հատապտուղները գնդաձև են կամ լայն էլիպսաձև, կանաչավուն, դեղին կամ ծիրանագույն, 1,3—1,5 սմ տրամագծով։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են հուլիսին։ Բազմանում է ուղղաձիգ և հորիզոնական անդալիսի միջոցով, ինչպես նաև կանաչ կտրոններով։

Էկոլոգիական խումբը XIII: Մշակության հավանական շրջանները՝ 1—32:

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Ուկրաինայում, Միջին և հարավային Եվրոպայում, հյուսիսային Աֆրիկայում:Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Լոռիում, Սևանիավազանում, Ապարանում, Արարատյան դաշտի նախալեռնային և վերին լեռնային գոտիներում, Վայքում, անտառներում և անտառի եզրերին, քարերի մեջ, համեմատաբար խոնավ վայրերում։

Կիրառություն
------------

Գնահատվում է պտուղների ուրույն համով, մեծ քանակությամբ վիտամինների պարունակությամբ։ Թարմ պտուղները պարունակում են շաքարներ, ազատ թթուներ, պեկտինային նյութեր, կարոտին, 100 մգ/տոկոս A վիտամին և 150—200 մգ/տոկոս C վիտամին, ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործում են թոքերի բուժման նպատակով։ Կոկռոշենին երաշտադիմացկուն և ցրտադիմացկուն բույս է, որի շնորհիվ էլ որպես թուփ կարող է օգտագործվել կանաչապատման մեջ և անտառային մշակույթների բազմաթիվ տիպերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 24։
**Կենդանիներին ադենովիրուսային հիվանդություններ**, ադենովիրուսներով հարուցվող կենդանիների հիվանդություն, որը բնորոշվում է շնչառական օրգանների, ստամոքսաղիքային համակարգի, աչքերի, նաև ավշային հյուսվածքի ախտահարումներով։

Ախտանշաններ
-----------

Ուսումնասիրված են հետևյալ շիճուկաբանական տիպերը՝ խեկների՝ ինը, խոզերի՝ չորս, թռչունների՝ ութ, ոչխարների՝ չորս և շների՝ երկու։ Հիվանդության նկատմամբ առավել ընկալունակ են երիտասարդ կենդանիները։ 2-3 շաբաթականներին բնորոշ է ընկճվածությունը, բարակ աղիների բորբոքումը, աչքի շաղկապենաբորբը, իսկ ավելի հասուն կենդանիներին՝ շնչառական օրգանների ախտահարումները՝ քթաբորբ, բրոնխաբորբ, թոքաբորբ։ Սեռահասուն կենդանիների ադենովիրուսային հիվանդություններն ընթանում են առանց ախտանշանների։

Վարակի հարուցիչներ
------------------

Վարակի հիմնական հարուցիչները հիվանդ կենդանիներն են, որոնցից վիրուսն արտազատվում է քթի արտադրության և արտաթորանքի միջոցով։ Կենդանիների վարակվելը տեղի է ունենում օդակաթիլային ճանապարհով, կերային ուղիներով, նաև աչքի շաղկապենու լորձաթաղանթի միջոցով։ Հարուցիչը փոխանցվում է հիվանդ կենդանիների արտաթորանքով, վարակված կերի, ցամքարի և գոմաղբի միջոցով։

Ախտորոշում
----------

Ախտորոշվում է առկայծող հակամարմինների օգնությամբ ախտահարված օրգաններում վիրուսի հայտնաբերմամբ, հիվանդ և կասկածելի կենդանիների արյունից վիրուսի անջատմամբ և հակամարմինների հայտնաբերմամաբ։

Բուժում
-------

Ախտանշանային է։

Կանխարգելում
------------

Թռչունների վակտինացում, հորթերին ինտերֆերոնի նշանակում, հիվանդների մեկուսացում և շինության վարակազերծում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Այվազյան, Գյուղատնտեսական հանրագիտարան, Ե. «Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, ՀՀ Գյուղատնտեսության նախարարություն, ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիա», 2015, էջ 77 — 1242 էջ, ISBN 9785897000418։
Միքայել Մոդրեկիլիի աշխատանքներից
Մոդրեկիլիի գեղագրությունը
**Միքայել Մոդրեկիլի** (վրաց.՝  მიქაელ მოდრეკილი) (ծննդյան և մահվան թվականները՝ անհայտ), 10-րդ դարի Վրաստանի գրական երաժշտական գործիչ, վանական։ Ծագումով Տայքի վրացադավան հայերից։

Աշխատանքներ
-----------

Համակարգել է Վրաստանում իր հավաքած եկեղեցական՝ բուն վրացերեն և հունարենից թարգմանված հիմները, ամփոփել մի ժողովածուում, որը արտագրվել է (կողմնակի տվյալների համաձայն) 994-1001 թթ.-ին, Տայքում։ Պահպանվել է միայն մի մասը՝ 272 թերթ (37,5 \* 29,5), հրապարակվել երկու հատորով՝ ֆաքսիմիլային և ժամանակակից շրիֆտով արտագրված վիճակում («Հիմներ», հրատարակչություն 1978 թ.)։ Հիմների 2/3-ը պարունակում են նոտագրության նշաններ («նիշանի», նշված են նաև ձայնեղանակները՝ «խմայի»), որոնք արտաքուստ նման են 9-րդ դարի հայկական խազերին, բայց գործածության եղանակով ինքնատիպ են։

Մոդրեկիլիի նոտագրության համակարգը
---------------------------------

Չնայած իր համեմատական ընդհանուր պարզությանը, Մոդրեկիլի նոտագրության համակարգը, ինչպես և ժողովածուն, ամբողջապես դեռևս բավարար չափով ուսումնասիրված չեն, բայց ակնհայտ է վրացական միջնադարյան երաժշտական փոքրաքանակ գրչագրերի շարքում այդ ժողովածուի բացառիկ արժեքավորությունը։ Այն էական է նաև ընդհանուր արևելա-քրիստոնեական բանաստեղծական-երաժշտական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Բնագրի տեքստում որոշ հիմների վերջին բառերից հետո կան հայերեն նշումներ, որոնց մեծ մասը այդ բառերի թարգմանությունն է (մի քանիսը Մոդրեկիլի և ժողովածուի գրիչներ Մուսեսի ու Ստեփանի հիշատակագրությունները (Աբուլաձե Ի. «10-րդ դարի վրացերեն մի ձեռագրի հայերեն հիշատակագրությունները և նրանց նշանակությունը հայ բարբառագիտության համար» )


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 666)։*  |
**Շարլ Դյուֆրեն, սիր Պոստելյա** (ֆր.՝ Charles Dufresne, sieur du Postel, մոտ 1611, Արժանտան - մոտ 1684, Արժանտան), ֆրանսիացի դերասան և անտրեպնյոր։

Արքայական գեղանկարիչ Կլոդ Դյուֆրենի որդին, որը ծնվել է մոտավորապես 1611 թվականին Արժանտանում, Ստորին Նորմանդիա։

Հայտնի է, որ 1633 թվականին գլխավորել է դուքս Էպերնոնի թատերախումբը, որտեղի դերասանուհիներից էր Մադլենա Բեժարը։ 1645 թվականին թատերախմբին են միանում «Փայլող թատրոն»-ի դերասանները, որոնց շարքում էին նաև երիտասարդ Մոլիերը և Մադլեն Բեժարի եղբայներ Ժոզեֆն ու Լուին։ «Փայլող թատրոն»-ի ևս մի քանի դերասաններ Դյուֆրենին են միանում 1648 թվականին և այդ ժամանակ թատերախումը կրում է Բեժարովի անունը, սակայն ադմինիստրատորն ամեն դեպքում մնում է Դյուֆրենը։ Հենց նրա ստորագրություններն են տեղ գտնում այդ տարիների բազմաթիվ փաստաթղթերում, որոնք կապ են ունենում Բեժարովի խմբի հետ։ 1650 թվականին Շարլ Դյուֆրենը ղեկավարությունը տալիս է Մոլիերին և այնտեղ մնում է երկրորդ պլանի ողբերգական դերերի դիրքում։

Մի քանի տարիների ընթացքում նրանք ճանապարհորդում են Ֆրանսիայի հարավարևմտյան մարզերում, խաղալով ֆարսեր (այդ թվում նաև Մոլիերի) և ողբերոգություններ, մինչ 1658 թվականը թատերախումբը չի հիմնվում Փարիզում՝ ստանալով «Թագավորի միակ եղբոր Մեսյե թատերախումբը» անվանումը։ Դյուֆրենը թողնում է բեմը 1659 թվականին և վերադառնում Արժանտան, որտեղ 1664 թվականի հուլիսի 17-ին ամուսնանում է օրիորդ Գրեմբլոյի հետ։

Նա մահացել է իր հայրենի Արժանտանում, մոտավորապես 1684 թվականին։

Աղբյուրներ
----------

* Henry Lyonnet «Dictionnaire des comédiens français», Genève: Bibliothèque de la Revue universelle internationale illustrée, 19??. T.1, p. 594-595
| **՞**Սզնի հայկական |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Վարդածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Վարդազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Սզնի |
|
|
| Տեսակ | Սզնի հայկական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| C. armena A. Pojark.

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սզնի հայկական**  (լատին․՝ C. armena A. Pojark.), վարդազգիներ ընտանիքի, սզնի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ թուփ է 2—2,5 մ բարձրությամբ։ Ընձյուղները մազմզուկապատ են, բազմամյա ճյուղերը՝ մերկ։ Կեղևը սկզբում մուգ բալագույն է, հետագայում ընդունում է մոխրագույն կամ մոխրաշագանակագույն գունավորում։ Փշերը սակավաթիվ են։ Տերևները երկու կողմից ծածկված են կարճ աղվամազով, ձվաձև են, սեպաձև հիմքով, 3—5-աբլթակ, սրածայր։ Ծաղիկները սպիտակ են, հավաքված վահանաձև ծաղկաբույլերում։ Պտուղները գինեկարմիր են, 1—1,2 սմ երկարությամբ, դեղին, հյութալի պտղամսով, սովորաբար մեկ կորիզ են պարունակում։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին։

Տարածվածություն
---------------

Տիպիկ հայկական բույս է, որը հանդիպում է միայն Մեղրիում, միջին և վերին լեռնային գոտիներում, գետերի կիրճերում, արիդային նոսրանտառներում, լեռնալանջերի վրա ծովի մակերևույթից 1300—2500 մ բարձրությունների վրա։

Կիրառություն
------------

Պտուղները պարունակում են գլյուկոզ, ֆրուկտոզ, սախարոզ, խնձորաթթու, լիմոնաթթու, դաբաղանյութեր։ Ունեն յուրահատուկ բուրմունք, օգտագործվում են թարմ և վերամշակված վիճակում, դրանցից պատրաստում են մուրաբա, կոմպոտ, հյութեր։ Բավականին քչապահանջ բույս է, աճում է բոլոր տեսակի հողերում, լուսասեր է, խոնավասեր, սակայն կարող է աճել նաև չոր վայրերում, հեշտությամբ տանելով ժամանակավոր երաշտը։ Բավականին ջերմասեր է, սակայն սառնամանիքներից չի տուժում։ Որպես հայկական էնդեմ, ամենուրեք անհրաժեշտ է պահպանել ու տարածել։ Էկոլոգիական խումբը՝ IX: Մշակության հավանական շրջանները՝ Յա, 7—14, 17—32:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 378։
Կայարանի պատը ճեղքած շոգեքարշը
**Մոնպառնաս կայարանի վթար**, Փարիզում 1895 թվականի հոկտեմբերի 22-ին տեղի ունեցած վթար, երբ մարդատար գնացքի շոգեքարշը, չկարողանալով արգելակել, ճեղքել էր երկաթուղային կայարանի պատը և ընկել փողոց։ Ամենատպավորիչ և հայտնի տրանսպորտային վթարներից մեկն է համարվում։

Իրադարձությունների ընթացքը
--------------------------

Շոգեքարշը ուրիշ անկյունից
№56 Գրանվիլից Փարիզ մեկնող մարդատար գնացքը 8։ 45-ին ճանապարհ էր ընկել։ Այն քաշում էր №721 շոգեքարշը, որը ղեկավարում էր մեքենավար Գիյոմ-Մարի Պելերեն (ֆր.՝ Guillaume Marie Pellerin), որի աշխատանքային ստաժը այդ պահին 19 տարի էր։ Գնացքը 12 վագոնից էր՝ սկզբից երկու բեռնատար, հետո փոստային մեկ վագոն, որից հետո 8 մարդատար վագոններ 131 ուղևորով։ Գնացքը ժամանելու էր 15։ 55, բայց քանի որ ուշանում էր, ապա մեքենավարը թեքության վրա չօգտագործեց արգելակները։ Կայարան հասնելուց մի քանի րոպե առաջ փորձեցին աշխատեցնել ձեռքի արգելակները, բայց ապարդյուն, թեքության վրա աճող արագությունը մեծ էր և գնացքը 40 կմ/ժ արագությամբ մտնելով Արևմտյան կայարան (այժմ Մոնպառնաս), ջարդեց 60 սմ հաստությամբ պատը 10 մետր բարձրությունից ընկավ Ռյու դե Ռեն փողոց։ Մարդատար վագոնները մնացին կայարանում։

Հետևանքներ
----------

Վթարի հետևանքով վիրավորվել է 5 մարդ՝ շոգեքարշի անձնակազմը, երկու ուղևոր և հրշեջը։ Մնացած ուղևորները անվնաս են մնացել։ Միայն մահացել է փողոցում երեկոյան թերթեր վաճառող կինը, որը այդ օրը փոխարինում էր ամուսնուն։ Արևմտյան երկաթգիծը լիովին վճարեց թաղման ծախսերը և երկու որբացած երեխաներին թոշակ նշանակեց։ Մեքենավար Գիյոմ-Մարի Պելերենը դատապարտվեց երկու ամսվա ազատազրկման և վճարեց 50 ֆրանկ զոհվածի բարեկամներին։ Գնացքի պետը վճարեց 25 ֆրանկ տուգանք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Article de *La Nature*, 9 novembre 1895(ֆր.)
2. ↑  La ligne Paris - Granville, 150 ans d'Histoire Archived 2013-11-13 at the Wayback Machine.(ֆր.)
3. ↑  *Le petit journal*, *supplément illustré*, n° 259 du 3/11/1895(ֆր.)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մոնպառնաս կայարանի վթար** կատեգորիայում։ |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Երիցյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Շահեն Տիգրանի Երիցյան** (1902, Տրապիզոն, Օսմանյան կայսրություն - հոկտեմբերի 27, 1975(1975-10-27), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), աղեղնավոր երաժշտական գործիքների հայ վարպետ, Խորհրդային Հայաստանում ջութակաշինության հիմնադիրը։

Գործունեություն
---------------

Մասնագիտացել է 1920-1925 թվականներին Կորֆուում (ուսանել է հույն վարպետների)։ 1925 թվականին Երևանում Եղիշե Չարենցի աջակցությամբ հիմնել է արհեստանոց, պատրաստել աղեղնավոր ու կսմիթվող գործիքներ, նպաստել նաև ժողովրդական երաժշտական գործիքաշինությանը։

Մասնակցել է ջութակի վարպետների համամիութենական մրցույթներին, (1956, 1966, 1970) և լարային գործիքների համամիութենական ցուցահանդեսներին (1975, 1976), արժանացել պարգնների։ Երիցյանի պատրաստած ջութակները գործածվում էին ԽՍՀՄ-ում, ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում և այլուր, աչքի էին ընկնում տեմբրի գեղեցկությամբ, տեխնիկապես բարձրորակ էին, կրում էին «Պատրաստված է Երևանում, Շահեն Երիցյան» (լատին․՝ Fecit Erevan․ Shahen Ericjan) պիտակ։ Առանձին նմուշներ պահվում են ունիկալ գործիքների Հայկական պետական հավաքածուում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 3. — էջ 592.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 592)։*  |
**Ռուստամ Մամեդ օղլի Մուստաֆաև** (ադրբ.՝ Rüstəm Mamməd oğlu Mustafayev, փետրվարի 12 (25), 1910, Բաքու, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 19, 1940(1940-07-19), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Ադրբեջանի նկարչության դպրոցի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը, ադրբեջանցի խորհրդային նկարիչ, Արվեստի վաստակավոր գործիչ, Ադրբեջանի թատերական-դեկորատիվ արվեստի հիմնադիրներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Ռուստամ Մուստաֆաևը ծնվել է 1910 թվականի փետրվարի 25-ին Բաքվում։ Միջնակարգ կրթությունն ստացել է Բաքվում։ Ռուստամ Մուստաֆաևը 1926 թվականին ավարտել է Բաքվի բարձրագույն արվեստի դպրոցը։ Հետո նա գնաց Մոսկվա։ 1928 թվականին Մոսկվայից վերադարձել է Բաքու։ Մի քանի տարի աշխատել է Բաքվի ազատ թատրոնում։ Որոշ ժամանակ նա զբաղվել է բեմանկարչությամբ։ Այդ թատրոնում ձևավորել է շատ բան բեմադրություններ։

1936 թվականին հրավիրվել է աշխատելու Ադրբեջանի օպերայի և բալետի թատրոնում։ Այդ թատրոնում ձևավորել է «Շախ Իսմայիլ», «Լեյլի և Մեջնուն», «Աշուղ Գարիբ», «Քորոկլի» և այլ բեմադրություններ։

Այդ ժամանակ Մոսկվայում անցկացվեցին տարբեր ցուցահանդեսներ։ Ռուստամ Մուստաֆաևը ձևավորել է «Ադրբեջանը» բաժինը։ Նրա վերջին աշխատանքներից մեկը 1940 թվականին Նիզամիի թանգարանն էր։ Նա այս թանգարանի գեղարվեստական ձևավորման հեղինակներից մեկն էր։

Ռուստամ Մուստաֆաևը մահացել է 1940 թվականի հուլիսի 19-ին։ Նրա մահից երեք տարի անց Ադրբեջանի պետական արվեստի թանգարանը անվանվել է նկարչի անունով։

Աղբյուրներ
----------

* Миклашевская Н. Рустам Мустафаев. — Баку, 1959.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Мустафаев Рустам Мамед оглы // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  Мустафаев Рустам Мамед оглы статья из Սովետական մեծ հանրագիտարան
3. ↑  Ռուստամ Մամեդ օղլի Մուստաֆաև«Популярная художественная энциклопедия.» Под ред. Полевого В. М.; М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թավաքալյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Հրանտ (Մնացական) Մկրտչի Թավաքալյան** (1892, Մադրասա, Շամախիի գավառ, Բաքվի նահանգ, Ռուսական կայսրություն), հայ հեղափոխական, պետական գործիչ, 1920 թվականի դեկտեմբերի 4-ից մինչև 1921 թվականի փետրվարի 25-ը եղել է Երևան քաղաքի և գավառի հեղկոմի նախագահ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1892 թվականին Բաքվի նահանգի Մադրասա գյուղում։ Սկզբնական կրթությունն ստացել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, որն ավարտելուց հետո վերադարձել է Մադրասա և զբաղվել ուսուցչությամբ։ 1917 թվականին ընդունվել է Կիևի առևտրի ինստիտուտը, այնուհետև ուսումը շարունակել Կիևի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։

1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո ընտրվել է Կիևի զինվորական կոմիտեի անդամ, 1918-1919 թվականներին եղել է Հայկական գործերի կոմիսարիատի ներկայացուցիչը Ցարիցինում և Աստրախանում։ Մասնակցել է քաղաքացիական կռիվներին։ 1920 թվականի հունվարին Ռուսաստանի կոմկուսի Անդրկովկասյան երկրային կոմիտեի կողմից աշխատանքի է ուղարկվել Հայաստան։ Բանտարկվել է Մայիսյան ապստամբությանը մասնակցելու համար։ Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո ազատվել է բանտից։ 1920-1921 թվականներին եղել է Երևան քաղաքի և գավառի հեղկոմի նախագահը։ 1921 թվականին նշանակվել է կոմկուսի Երևանի գավառային կոմիտեի քարտուղար։

1921 թվականից մինչև 1923 թվականը եղել է ՀԿ(բ)Կ Զանգեզուրի գավառային կոմիտեի քարտուղար։ 1923 թվականի սեպտեմբերին գործուղվել է ԱՄՆ՝ Հայաստանի օգնության կոմիտեի (ՀՕԿ) աշխատանքները կազմակերպելու նպատակով։ 1924 թվականի օգոստոսին հեռացվել է կոմկուսի շարքերից և Արտակարգ հանձնաժողովի միջոցով մեկուսացվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երևանի նախկին քաղաքապետներ // Երևանի քաղաքապետարանի պաշտոնական կայք
2. ↑  Հրանտ Թավաքալյան // Երևանի քաղաքապետարանի պաշտոնական կայք
3. ↑  Հրանտ Թավաքալյանի մասին ru.hayazg.info կայքում



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Նախորդող**Մկրտիչ Մուսինյանց | **Երևան քաղաքի և գավառի հեղկոմի նախագահՀրանտ Թավաքալյան**04.12.1920 – 25.02.1921 | **Հաջորդող**Գևորգ Սարգսյան |
**Սիտջեհուտի** (անգլ.՝ Sitdjehuti կամ *Satdjehuti,* «Թոթի դուստր»), եգիպտական տասնյոթերորդ արքայատոհմի վերջին շրջանի արքայադուստր և թագուհի։ Եղել է Սենախտենրա փարավոնի ու թագուհի Տետիշերիի դուստրը, ինչպես նաև իր եղբոր՝ Սեկենենրե Տաայի կինն ու արքայադուստր Ահմոսի մայրը։

Կյանք
-----

Սիտջեհուտին եղել է Սենախտենրա փարավոնի դուստրն ու փարավոն Սեկենենրե Տաայի ու թագուհիներ Ահհոտեպ I-ի ու Ահմոս Ինհապիի քույրը։ Ամուսնացել է իր խորթ եղբայր Սեկենենրե Տաայի հետ և ունեցել մեկ դուստր՝ արքայադուստր Ահմոսին։ Նրա սարկոֆագի վրա գրված է, որ նա Տետիշերի թագուհու դուստրն է։ Հայտնի է նաև Սատիբու անունով։

Տիտղոսներ
---------

Սիտջեհուտիի տիտղոսներից էին՝ «Արքայի կին», «Արքայի քույր», «Արքայի դուստր»։ Նա հիշատակվել է իր դստեր՝ Ահմոսի կայսրուհիների հովտում (QV47) հայտնաբերված մումիայի պատանքի վրա։ Ահմոսը համարվել է արքայի դուստր ու թագուհու քույր, որը վկայում է նրա՝ Սեկենենրե Տաայի և Սիտջեհուտիի դուստրը լինելու մասին։

Մահ և հուղարկավորություն
------------------------

Սիտջեհուտիի մումիան հայտնաբերվել է մոտավորապես 1820 թվականին դագաղով, ոսկյա դիմակով, սրտաձև հմայագրով ու իր զարմուհու՝ թագուհի Ահմոս-Նեֆերտարիի կողմից տրամադրված քաթանով հանդերձ։ Քաթանի վրա գրված էր հետևյալ տեքստը՝

Տրված է ի պատիվ աստծո կնոջ, թագավորի կնոջ և թագավորի մոր՝ Ահմոս Նեֆերտարիի, կողմից, թող նա ապրի, Սատջեհուտիին։
Սատջեհուտիի դագաղի կափարիչը այժմ պահվում է Մյունխենում, իսկ նրա թաղման դիմակը գտնվում է Բրիտանական թանգարանում (EA 29770)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Dodson, Aidan and Hilton, Dyan. The Complete Royal Families of Ancient Egypt. Thames & Hudson. 2004. 0-500-05128-3
2. ↑  Daniel Polz, Der Beginn des Neuen Reiches: zur Vorgeschichte einer Zeitenwende, Walter de Gruyter, 2007, p 350
3. ↑  Grajetzki, Ancient Egyptian Queens: a hieroglyphic dictionary, 2005
4. ↑  S. Quirke and J. Spencer, The British Museum Book of Egypt, pg 188-189

Արտաքին հղումներ
----------------

* Mummy Mask of Satdjehuty from the British Museum.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սիտջեհուտի** կատեգորիայում։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոստանդին (այլ կիրառումներ)

**Կոստանդին**, հայ մանրանկարիչ, ծննդյան և մահվան ամսաթվերը անհայտ են։ Կիլիկիայի մանրանկարչության դպրոցի ականավոր ներկայացուցիչ։ Ստեղծագործել է XIII դարի 2-րդ կեսին, հավանաբար Հռոմկլայում։ Պահպանվել է զորավար Օշինի պատվերով 1274 թվականին Կոստանդինի ծաղկազարդած Ավետարանը (Նյու Յորք, Մորգանի հավաքածու, ձեռ. № 740)։ Հիշատակման արժանի են խորանները, որտեղ բուսական ու կենդանական մոտիվները (թռչուններ, բազմապիսի բույսեր, հուշկապարիկներ, վայրի այծին հոշոտող հովազ և այլն) միահյուսվելով՝ ստեղծում են ինքնատիպ հորինվածքներ։ Հատկապես ուշագրավ են խորաններից մեկի վերին քառանկյունու երկու կողմերում պատկերված երկու մերկ կանանց ֆիգուրները։ Հստակ գծանկարը, կանանց մարմինների համաչափ ձևերն ու պլաստիկ կերպավորումը, շարժման բնական վերարտադրությունը վկայում են նկարչի բարձր վարպետությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 5. — էջ 612.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 612)։*  |
**Յիգիսոո դաստակերտ** (էստ․՝ Jõgisoo mõis, գերմ.՝ Joeggis), ասպետական դաստակերտ, նախկին ազնվականական կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանում։

Պատմություն
-----------

Դաստակերտը հիմնադրվել է XVII դարի առաջին կեսին։ Դաստակերտի առաջին սեփականատերը եղել է Հեյնրիխ ֆոն Կնորրինգը (Heinrich von Knorring)։ 18-րդ դարում Յիգիսոո դաստակերտը պատկանել է ֆոն Դոուգլասներին (von Douglas), ֆոն Մոհրենշիլդներին (von Mohrenschildt) և ֆոն Բրաշներին (von Brasch)։

1912 թվականին Յիգիսոո դաստակերտը գնել է Միհկել Պաուլբերգին, որը ծագումով եղել է էստոնացի։

Յիգիսոո դաստակերտը գտնվում էր Կեյլա գետի միջին հոսանքում՝ նրա աջ ափին։ Դաստակերտը բավական համեստ շինություն էր։ Գլխավոր մասնաշենքն ամենայն հավանականությամբ եղել է փայտե կառույց։

Գլխավոր մասնաշենքի կողքին եղել են մի քանի օժանդակ շինություններ։ Գետի մոտ գտնվել են ջրաղացն ու ամբարտակը, որ նաև ծառայել է որպես կամուրջ Կեյլա գետի վրա։

Ներկայումս Յիգիսոո դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքը ոչնչացված է։ Պահպանվել են միայն օժանդակ մի քանի շինություններ։ Յիգիսոո կալվածքի նախկին տարածքն այժմ զբաղեցնում են արդյունաբերական տարբեր կազմակերպություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Jõgisoo mõis»։ *Portaal "Eesti mõisad"*

Գրականություն
-------------

* Särg, Alo. Harjumaa mõisad. Tallinn: Argo, 2006. Lk 41.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Jõgisoo mõis
* Jõgisoo mõis (Keila khk), Kinnistute register Eesti Rahvusarhiivis
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կիրակոս (այլ կիրառումներ)

**Կիրակոս** կամ **Կյուրակոս** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ), հայ գրիչ և մանրանկարիչ։

Կիլիկիայի մանրանկարչության դպրոցի XIII դար 2-րդ կեսի նշանավոր ներկայացուցիչ։ Աշխատել է Հռոմկլայում։

Նրա ծաղկազարդած առաջին ձեռագիրը, որ հասել է մեզ, 1244 թվականի Ավետարանն է (Վենետիկի Մխիթարյան մատենադարան, ձեռ. № 151), մյուսը՝ Անթիլիասի վանքում պահպանվող 1248 թվականի Ավետարանը։ Այս ձեռագրերում Կիրակոսը դեռ մի շարք գծերով կապված է եղել XIII դարի վերջի կիլիկյան մանրանկարչության ավանդույթներին։

Առավել նշանակալից է 1249 թվականին ծաղկազարդած Ավետարանը, որ գրվել և պատկերազարդվել է Կոստանդին Ա կաթողիկոսի պատվերով։ Պարունակում է ավետարանիչների պատկերներ, ճոխ զարդարված խորաններ, անվանաթերթեր, լուսանցազարդեր։ Կիրակոսի պատկերազարդած ձեռագրերի մանրանկարները վկայում են, որ մանրանկարչության այն նրբագեղ ոճը, որ բնորոշ դարձավ կիլիկյան դպրոցին ընդհանրապես, կազմակերպված ձևով հանդես եկավ XIII դարի 40-50-ական թվականներին։

Տես նաև
-------

* Հռոմկլայի մանրանկարչության դպրոց

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 5. — էջ 449.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 449)։*  |
**Յորքի հուշարձան** (գերմ.՝ Yorck-Denkmal, ռուս.՝ Памятник Йорку), հուշարձան Արևելյան Պրուսիայի Քյոնիգսբերգ քաղաքում (այժմ` Ռուսաստանի Կալինինգրադ), որը նվիրված էր պրուսական ֆելդմարշալ կոմս Յոհան Դավիդ Լյուդվիգ Յորք ֆոն Վարտենբուրգին (1759-1830)։ Հուշարձանը տեղադրված է եղել 1913 թվականին և գոյութուն է ունեցել մինչև 1947 թվականը։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը կանգնեցվել է Լայպցիգի մոտ տեղի ունեցած ժողովուրդների ճակատամարտում տարած հաղթանակի 100-ամյակի առթիվ։ Այդ իրադարձությունը լայնորեն նշվել է ամբողջ Գերմանիայում։ Արձանը առաջին բանակային կորպուսի սպաների պատվերով ստեղծել է քանդակագործ Վալտեր Ռոզենբերգը (1882-1945)։ Այն 1913 թվականին տեղադրվել է Վալտեր Սիմոնի անվան մարզադաշտի մոտ, որն այնուհետև վերանվանվել է Էրիխ-Կոխ-պլատց (այժմ` «Բալթիկա» մարզադաշտ), իսկ 1938 թվականին տեղափոխվել է Թագավորական դարպասի առջևի գլասիսի մոտ, քանի որ մարզադաշտում սկսել են անցկացվել նացիստական հավաքներ ու շքերթներ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո հուշարձանը կորսվել է (1947 թվականին բրոնզե քանդակն ուղարկվել է վերաձուլման)։ Քաղաքում պահպանվել է միայն Լյուդվիգ Յորք ֆոն Վարտենբուրգի պատկերով բարձրաքանդակը Զաքհայմի դարպասի մոտ։

Հուշարձանի պատվանդանը մինչև 1961 թվականը սկզբում օգտագործվել է որպես Իոսիֆ Ստալինի կիսանդրու, այնուհետև Կառլ Մարքսի կիսանդրու պատվանդան, որը տեղադրված էր Կրասնի և Կառլ Մարքսի փողոցների հատման վայրում, բայց Կառլ Մարքսի նոր կիսանդրու ստեղծումից հետո անհետացել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Втулки из товарища Сталина. Вслед за Бисмарком и Кантом Вождь народов отправился на переплавку)

Գրականություն
-------------

* *Robert Albinus*. Königsberg-Lexikon — Würzburg, 2002. ISBN 3-88189-441-1(գերմ.)