Ֆրիդերիցիանում թանգարանը դոկումենտա 3-ի ժամանակ (2012)
**«documenta»** (հայերեն՝ դոկումենտա), ժամանակակից արվեստի ցուցահանդես, որն անց է կացվում յուրաքանչյուր հինգ տարին մեկ Գերմանիայի Կասել քաղաքում։ Ցուցահանդեսը հիմնադրվել է 1955 թվականին, նկարիչ և կուրատոր Առնոլդ Բոդեի կողմից, Այգեգործության դաշնային ցուցահանդեսի շրջանակներում։ Առաջին documenta-յի ժամանակ ներկայացվել են ժամանակակից արվեստի վրա նշանակալի ազդեցություն ունեցած նկարիչներ (Պաբլո Պիկասո, Վասիլի Կանդինսկի և այլն)։ Ցուցահանդեսը նպատակ ուներ վերականգնել Գերմանիայում ավանգարդիստական ցուցահանդեսների ավանդույթը, որն ընդհատվել էր 1937 թվականին նացիստների կողմից, որոնք կազմակերպել էին «Դեգեներատիվ արվեստի» մերկացուցիչ ցուցահանդես։ Արդյունքում documenta-ն դարձել է ժամանակակից արվեստի առավել նշանավոր իրադարձություններից մեկը։

Տերմինաբանություն
-----------------

Ցուցահանդեսի անվանումը հորինված բառ է։ Ապագա անվանումը պետք է ցույց տար, որ յուրաքանչյուր ցուցահանդես ժամանակակից արվեստի ինքնատիպ փաստաթղթավորում է, որն անհասանելի է եղել գերմանական հասարակությանը նացիզմի ժամանակ։ Շշուկներ կային, թե այս տերմինի ստեղծման համար լատիներեն documentum բառը տրոհվել է docere (լատիներեն` ուսուցում) և mens (լատիներեն` ինտելեկտ) մասերի։ Այդ պատճառով այն հարմար բառ է համարվել, որն ընդգծել է documenta-յի մտադրություններն ու պահանջները։

Յուրաքանչյուր documenta ունի իր ինքնատիպ տեսողական ինքնորոշումը, որոնցից մեծագույն մասը համապատասխանում է Բաուհաուզում ծագած տպագրական ոճին, որը բաղկացած է բացառապես տողային տառերից։

Պատմություն
-----------

Գերմանացի ճարտարապետ, նկարիչ և պրոֆեսոր Առնոլդ Բոդեն եղել է առաջին դոկումենտայի նախաձեռնողը։ Ի սկզբանե այն նախատեսված է եղել որպես երկրորդական իրադարձություն, որը պետք է ուղեկցեր Այգեգործության դաշնային ցուցահանդեսին։ 1955 թվականին դոկումենտան հետաքրքրել է 130.000 այցելուի։ Ցուցահանդեսն առանձնապես կենտրոնացած չի եղել ժամանակակից արվեստի, այսինքն` 1945 թվականից հետո ստեղծված արվեստի վրա։ Դրա փոխարեն Բոդեն ցանկանում էր ցույց տալ այն ուղղությունների հանրային աշխատանքները, որոնք նացիստների ժամանակ հայտնի էին որպես դեգեներատիվ արվեստ։ Դրանք էին ֆովիզմը, էքսպրեսիոնիզմը, կուբիզմը և ֆուտուրիզմը։

Ժամանակի ընթացքում ցուցահանդեսի շեշտն սկսել է դրվել ժամանակակից արվեստի վրա։ Նախ ցուցադրությունը սահմանափակվել է միայն Եվրոպայում ստեղծված գործերով, այնուհետև սկսել են ներգրավվել Ամերիկայի, Ասիայի և Աֆրիկայի նկարիչների աշխատանքներ։ Չորրորդ դոկումենտան դարձել է առաջին ցուցահանդեսը, որն սկսել է եկամուտ բերել։ Այստեղ ցուցադրվել են փոփ արտ, մինիմալ արտ և կինետիկ արտ ուղղությունների աշխատանքներ։ 1972 թվականի դոկումենտա 5-ի ժամանակ մեծապես ներկայացվել են մինիմալիստական և կոնցեպտուալ արվեստի աշխատանքները, ինչը շրջադարձային է եղել այս ոճերի` հանրության կողմից ընդունելության հարցում։ Ութերորդ դոկումենտայի ժամանակ ևս մեկ տեղաշարժ է եղել արվեստի ոլորտում` սկսվել է ցուցադրվել պոստմոդեռն դիզայնը։ Սոցիալական և մշակութային լայնամասշտաբ ցնցումների որոշակի քաղաքական կարևոր իրադարձությունները 1945, 1976 և 1977 թվականներին ժամանակագրական են դարձել դոկումնետա 10-ի համար, որում նկատելի էին արվեստի քաղաքական, սոցիալական, մշակութային և գեղագիտական գործառույթները։ Դոկումենտա 11-ը կազմակերպվել է այնպիսի թեմաների վերաբերյալ, ինչպիսիք են արտագաղթը, ուրբանիզացիան և հետգաղութային փորձը։ Օգտագործվել են լուսանկարներ, ֆիլմ և տեսահոլովակներ։ 13-րդ դոկումենտան նկարագրվել է որպես «լիովին ֆեմինիստական, գլոբալ և մուլտիմեդիային», որն իր մեջ ներառել է «մահացած նկարիչների աշխատանքներ և հին արվեստի առանձին պատառիկներ»։

### Ցուցահանդեսների բնութագրում

|  | ԱՄսաթիվ | Կուրատոր | Նկարիչների թիվը | Ցուցանմուշների թիվը | Այցելուների թիվը |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| documenta | 1955 | Առնոլդ Բոդե | 148 | 670 | 130 000 |
| documenta II | 1959 | Առնոլդ Բոդե, Վերներ Հաֆթման | 392 | 1770 | 134 000 |
| documenta III | 1964 | Առնոլդ Բոդե, Վերներ Հաֆթման | 280 | 1450 | 200 000 |
| 4. documenta | 1968 | Դոկումենտայի խորհուրդ (24 մարդ) | 150 | 1000 | 220 000 |
| documenta 5 | 1972 | Հարալդ Զեեման | 218 | 820 | 228 621 |
| documenta 6 | 1977 | Մանֆրեդ Շնեկենբուրգեր | 622 | 2700 | 343 410 |
| documenta 7 | 1982 | Ռուդի Ֆուքս | 182 | 1000 | 378 691 |
| documenta 8 | 1987 | Մանֆրեդ Շնեկենբուրգեր | 150 | 600 | 474 417 |
| DOCUMENTA IX | 1992 | Յան Հոտ | 189 | 1000 | 603 456 |
| documenta X | 1997 | Քաթրին Դավիդ | 120 | 700 | 628 776 |
| Documenta11 | 2002 | Օկվի Էնվեզոր | 118 | 450 | 650 924 |
| documenta 12 | 2007 | Ռոջեր Բյուրգել | 114 | ավելի քան 500 | 754 301 |
| dOCUMENTA 13 | 2012 | Կարոլին Հրիստով-Բակարջիև | 187 |  | Կասել.: 905 000
Քաբուլ. 25 000 |
| documenta 14 | 2017 | Ադամ Շիմչիկ | 267
(ներառյալ մահացած 104 նկարիչներ) |  | Կասել. 850 000

Աթենք. 330 000 |
| documenta 15 | 18 հունիսի, 2022 թվական – 25 սեպտեմբերի, 2022 թվական | ruangrupa |  |  |  |
|

Անցկացման վայրեր
----------------

Դոկումենտան անցկացվել է Կասել քաղաքի տարբեր վայրերում։ 1955 թվականից ցուցահանդեսների անցկացման որոշված վայրեր է եղել Ֆրիդերիցիանում թանգարանը։ 1992 թվականից կառուցվել է documenta-Halle պատկերասրահը` դոկումենտա 9-ի անցկացման համար։ Ներկայումս այնտեղ տեղավորվում է մի քանի ցուցահանդես։ Դոկումենտայի անցկացման համար օգտագործվող այլ վայրերից են Կարսլաու զբոսայգին, Վիլհելմսհյոե պալատը, Նոր պատկերասրահն ու Շլախտհոֆ մշակութային կենտրոնը։ Ցուցահանդեսի անցկացման սահմաններն ընդլայնելու նպատակով դոկումենտա 11-ն անցկացվել է հինգ հարթակներում. Վիեննայում, Բեռլինում, Նյու Դելիում, Սենթ Լյուսիայում և Լագոսում։ Դոկումենտա 12-ը զբաղեցնում էր հինգ վայր, այդ թվում` Ֆրիդերիցիանիում թանգարանը, Վիլհելմսհյոե պալատի զբոսայգին և «Ауе» տաղավարը, որը կառուցվել էր ֆրանսիական Lacaton et Vassal ընկերության կողմից։ 13-րդ ցուցահանդեսի մի մասն անց է կացվել Քաբուլում (Աֆղանստան) և Բանֆում (Կանադա)։

Ֆրիդրիխ հրապարակը Ֆրիդերիցիանիում թանգարանով (ձախի երկու մասնաշենքեր) և դոկումենտայի տոմսարկղով (աջից)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Documenta 13: Mysteries in the mountain of mud» (անգլերեն). www.theguardian.com. 2012 թ․ հունիսի 11. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 9-ին.
2. 1 2  Roberta Smith (2012 թ․ հունիսի 14). «Art Show as Unruly Organism. Documenta 13 in Kassel, Germany» (անգլերեն). The New York Times. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 9-ին.
3. ↑  Kimpel, Harald: *documenta, Mythos und Wirklichkeit*. Кёльн, 1997, 3-7701-4182-2
4. ↑  Alice Rawsthorn (2012 թ․ հունիսի 3). «A Symbol Is Born» (անգլերեն). Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 19-ին.
5. ↑  «The "documenta IV" Exhibition in Kassel (1968)». germanhistorydocs.ghi-dc.org. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 30-ին.
6. ↑  Helen Chang (2007 թ․ հունիսի 22). «Catching the Next Wave In Art at Documenta». The Wall Street Journal. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 30-ին.
7. ↑  Gimeno-Martinez, Javier; Verlinden, Jasmijn (2010). «From Museum of Decorative Arts to Design Museum: The Case of the Design museum Gent». Design and Culture. 2 (3)
8. ↑  Stephan Valentin (2007 թ․ հունիսի 12). «An art show in Kassel, Germany, rivals Venice Biennale». The New York Times. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 30-ին.
9. ↑  Andrew Russeth (2017 թ․ սեպտեմբերի 19). «Documenta 14 Reports Record Attendance [Updated]» (անգլերեն). ARTnews. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 12-ին.
10. ↑  «Public Exhibition - documenta 14» (անգլերեն). www.documenta14.de. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 12-ին.
11. ↑  «Team of documenta 14 issue a statement among allegations of mismanagement of public funds - Biennial Foundation». *Biennial Foundation* (անգլերեն). 2017 թ․ սեպտեմբերի 14. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 12-ին.
12. ↑  Stephan Valentin (2007 թ․ հունիսի 12). «An art show in Kassel, Germany, rivals Venice Biennale». The New York Times. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 26-ին.
13. ↑  Kelly Crow (2012 թ․ հունիսի 10). «A Party, Every Five Years, for 750,000 Guests». The Wall Street Jornal. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 26-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* , documenta-յի պաշտոնական կայքը
* documentaX, documenta X-ի (1997) պաշտոնական կայքը
* documenta 11, documenta 11-ի (2002) պաշտոնական կայքը
* documenta 12, documenta 12-ի (2007) պաշտոնական կայքը
* documenta 12, documenta 12-ի (2007) պաշտոնական կայքը
* dOCUMENTA (13), dOCUMENTA (13)-ի (2012) պաշտոնական կայքը
* documenta14, documenta 14-ի (2017) պաշտոնական կայքը

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Documenta» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 13164333r · CiNii: DA01940431 · GND: 515318-9 · ISNI: 0000000106726011 · LCCN: n83154433 · SUDOC: 17103225X · VIAF: 130678800, 137866505 · WorldCat VIAF: 130678800, 137866505 |

 |

 |