recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Կարեն Բալայան** (սեպտեմբերի 10, 1956(1956-09-10)), «Կիլիկիա» նավի նավապետ, «Այաս» ծովային հետազոտությունների ակումբի նախագահ։

Կենսագրություն
--------------

Կարեն Բալայանը ծնվել է 1956 թվականի սեպտեմբերի 10-ին։ 1973 թվականին դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի ռադիոէլեկտրոնիկայի բաժինը։ 1978-1985 թվականներին աշխատել է ռադիոֆիզիկական չափումների համամիութենական ինստիտուտում, իսկ 1985-1992 թվականներին որպես առաջատար ինժեներ աշխատել է Ֆիզիկայի կիրառական պրոբլեմների ինստիտուտում։

1985 թվականին ընկերների հետ միասին հիմնադրել է «Այաս» ծովային հետազոտությունների կենտրոնը։ 1990 թվականին ստացել է առագաստանավի նավապետի դիպլոմ, որն իրավունք է տվել առագաստանավ կառավարել՝ առանց տարողության սահմանափակման։

Ակումբի հիմնադրման օրվանից նրա նախագահն է։ Հանդիսանում է «Նավարկություն 7 ծովերով» նախագծի ղեկավարը։ 1991-2002 թվականներին ընկերների հետ կառուցել է լեգենդար «Կիլիկիա» առագաստանավը, որի փորձարկումը եղել է Սևանա լճում (2002-2003)։

2004 թվականից 2006 թվականներին ղեկավարել է Եվրոպայի շուրջ նավարշավը։ 2007-2008 թվականներին արշավախմբով ուղևորվել է Կարիբյան ծով՝ 1698 թվականին Հնդկական օվկիանոսում ծովահեն
Ուիլիամ Կիդդի կողմից գրաված հայկական նավի մնացորդները գտնելու նպատակով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Նավարկություն 7 ծովերով» ֆիլմաշար(չաշխատող հղում)
2. ↑  Հայաստանի «Այաս» ծովային հետազոտությունների ակումբն ավարտել է Կարիբյան ծով կատարած արշավը
3. ↑  Ցանկամ տեսնել զիմ «Կիլիկիա»․․․

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Կարեն Բալայան***էջը Վիքիպահեստում |

* Կարեն Բալայան, Շողակաթ
* …Իսկ հայրենիքը սկսվում է այն սիրելուց
**Կոնստանտին Պամֆիլով** (ռուս.՝ Константи́н Дми́триевич Памфи́лов, մայիսի 25 (հունիսի 7), 1901, Մամոնովո, Ռուսաստան - մայիսի 2, 1943(1943-05-02), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ՌԽՖՍՀ Ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի նախագահի պաշտոնակատար, ՌԽՖՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Տասնյոթ տարեկանում մտել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ 1918-1921 թվականներին աշխատել է Սմոլենսկի մարզում՝ Դուխովչինայի հեղկոմում և գավառային գործկոմում։ 1921 թվականի մարտին, որպես կոմունիստական վաշտի կամավորական, մասնակցել է Կրոնշտադտի խռովության ճնշմանը։ Հետո սովորել է բանֆակում, այնուհետև՝ Մոսկվայի համալսարանում։ Տասը տարի շարունակ ղեկավար պաշտոններ է զբաղեցրել Մոսխորհրդում, ակտիվորեն մասնակցել է Մոսկվայի վերակառուցմանը, նրա բնակտնտեսության բարելավմանը։ 1938 թվականին նշանակվել է ՌԽՖՍՀ կոմունալ տնտեսության ժողկոմ, իսկ 1940 թվականին՝ ՌԽՖՍՀ Ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի նախագահի տեղակալ։

Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Կոնստանտին Պամֆիլովը կատարում էր ԽՍՀՄ կառավարության հատկապես պատասխանատու առաջադրանքներ՝ արդյունաբերությունը երկրի արևելյան շրջանները բազավորելու, բնակչության տարհանման և նոր վայրերում տեղավորելու վերաբերյալ։ 1942 թվականի մայիսից Պամֆիլովը կատարում էր ՌԽՖՍՀ Ժողկոմխորհի նախագահի պարտականությունները՝ ղեկավարելով Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության ամբողջ գործունեությունը։ Նա մեծ ուշադրություն էր դարձնում սպառազինության և ռազմամթերքի արդյունաբերության աշխատանքը բարելավելուն, հոսպիտալների ցանցը ծավալելուն, վիրավոր զինվորների բուժումը կազմակերպելուն, զինծառայողների ընտանիքներին օգնություն ցույց տալուն։

Կոնստանտին Պամֆիլովի անունով է կոչվել Մոսկվայի կոմունալ տնտեսության ակադեմիան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Памфилов Константин Дмитриевич // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  Ալեքսեյ Աբրամով, Կրեմլի պատի մոտ, Ե. «Հայաստան», 1982, էջ 291-292։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |

 |
**Ալբերտո Գրանադո Ռոմերո** (իսպ.՝ Alberto Granado Romero, օգոստոսի 8, 1922(1922-08-08), Hernando, Córdoba, Tercero Arriba Department, Կորդովա, Արգենտինա - մարտի 5, 2011(2011-03-05), Հավանա, Կուբա), արգենտինացի բժիշկ, գրող, և գիտնական։ Մասնակցել է լատինական Ամերիկայի հեղափոխությանը։ Եղել է հեղափոխական Չե Գևարայի ընկերը, նրանք միասին ճանապարհորդել են ամբողջ Լատինական Ամերիկայով։ Ինչպես նաև նա համարվում էՙ «Սանտյագո» հիվանդանոցի հիմնադիրը Կուբայում։ «Ճանապարհորդություն Չե Գևարայի հետ. հեղափոխականի ստեղծումը» գրքի հեղինակն է (անգլ.՝ Travelling with Che Guevara: The Making of a Revolutionary): Այդ գիրքը հետագայում հիմք է հանդիսացել «Չե Գևարա։ Մոտոցիկլիստի օրագիրը» ֆիլմի ստեղծման համար, որը նկարահանվել է 2004 թվականին։ Ֆիլմում երիտասարդ Ալբերտոյի դերը խաղում է դերասան Ռոդրիգո դե լա Սերնան, իսկ Չե Գևարային Գաել Գարսիա Բեռնալը։ Ծերացող Ալբերտոն ֆիլմի վերջում հայտնվում է։

Ալբերտոն մահացել է իր բնական մահով 2011 թվականի մարտի 5-ին Հավայում ութսունութ տարեկան հասակում (Կուբա)։ Կուբայի հեռուստատեսությամբ հրապարակվեց, թե ինչպես է Ալբերտո Գրանադո Ռոմերոյի աճյունը տեղափոխվում Հավայ, Վենեսուելա, այնուհետեւ Արգենտինա։ Նա մահացավ անսպասելիորեն այն ժամանակ, երբ նայում էր Չէ Գևարայի հայտնի նկարը, որը նկարվել էր Ալբերտո Կորդայի կողմից հեղափոխության տարիներին։

### Ընտանիք

Ալբերտո Գրանադոն ամուսնացել է 1955 թվականին Դելիա Մարիա Դուքե Դուքեի հետ։ Նրանց ամուսնական կյանքի ընթացքում ծնվել է երեք երեխա՝ Ալբերտոն, Դելիտան և Ռոքսանան։ Նրա երեխաներից մեկը՝ Ալբերտո Գրանադոն ներկայումս Կուբայում Աֆրիկայի դեսպանատան աշխատակից է (աշխատում է տանը), նա Հավանայում ներկայացնում է Աֆրիկայի մշակույթը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  filmportal.de — 2005.
2. 1 2
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #120150867 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
4. ↑  Alberto Granado fallece
5. ↑  Che Guevara's Motorcycle Diaries Companion Granado Dies by *BBC News*, March 5, 2011
6. ↑  Biochemist and Che's Motorcycle Companion by *The Irish Times*, March 12, 2011

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 5027092 · BNE: XX1119971 · BNF: 124406865 · CiNii: DA10866249 · GND: 120150867 · ICCU: LO1V135187 · ISNI: 0000000110473803 · LCCN: n86007595 · NDL: 00972115 · NKC: jo2012731402 · NLA: 42102769 · NLG: 199500 · NLP: a0000001194508 · NTA: 273333720 · NUKAT: n00025418 · PTBNP: 1434850 · SUDOC: 033549729 · VIAF: 27159247 · WorldCat VIAF: 27159247 |

 |

 |
**Գագիկ Արմենի Դանիելյան** (1994, հուլիսի 24, Արցախ, Ստեփանակերտ) հայ աճպարար, իլյուզիոնիստ, մենտալիստ։ Միջազգային իլյուզիոնիստների ֆորումի մրցանակակիր (3-րդ տեղ)։

Կենսագրություն
--------------

Գագիկ Դանիելյանը ծնվել է 1994 թվականի հուլիսի 24-ին քաղաք Ստեփանակերտում։ Միջնակարգ կրթությունը նախ ստացել է Ստեփանակերտի թիվ 3 դպրոցում, այնուհետև ուսումը շարունակել է Ֆիզմաթ հատուկ դպրոցում։ Սովորելու հետ առընթեր նաև զբաղվել է սեղանի թենիսով։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է ՀՊՏՀ, ֆինանսներ մասնագիտությամբ 2012-2016 թվականներին։ Աճպարարության հանդեպ սերն առաջացել է, երբ մի անգամ ներկա է գտնվել աճպարարական շոուին` հասկանալով, որ այս արվեստում անհնարինը դառնում է հնարավոր։ Վերջին տարիներին ավելի մասնագիտացվել է մենտալիզմով։ 2016 թվականին փետրվարի 24-ից 26-ը մասնակցել է ՌԴ-ի Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում կայացած իլյուզիոնիսների միջազգային ֆորումում(IFM 2016)՝ արժանանալով դիպլոմի, գավաթի և դրամական պարգևի։ Համալսարանն ավարտելուց հետո՝ 2016-2018 թվականներին ուսումը շարունակել է ՀՊՏՀ-ի Հանրային ֆինանսներ բաժնում։ 2017 թվականի հոկտեմբերի 9-10 մասնակցել է ՌԴ-ի Մոսկվա քաղաքում կայացած Միջազգային իլյուզիոնիստների փառատոնին (RMC 2017): Գագիկ Դանիելյանը պարբերաբար կազմակերպում է մենտալ շոուներ։ 2019 թվականին հունվարի 28-ից 30-ը մասնակցել է ՌԴ-ի Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում կայացած իլյուզիոնիսների միջազգային ֆորումին։(IFM 2019)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
**Քելլի Մակգոնիգալ** (անգլ.՝ Kelly McGonigal, հոկտեմբերի 21, 1977(1977-10-21), Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ), փիլիսոփայության դոկտոր, հոգեբան և Սթենֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր։ Սթենֆորդի համալսարանի՝ դասախոսների համար բարձրագույն մրցանակի դափնեկիր է։

Քելլին մասնագիտանում է մարդու հոգեբանական և ֆիզիկական վիճակի կապվածության ուսումնասիրության մեջ։ Այդ գործում նա փորձագետ է։ Նա ուսումնասիրում է սթրեսը, սթրեսի խնդրահարույց կողմերը և այն, թե ինչպես կարելի է հասնել սեփական նպատակին՝ հաղթահարելով ներքին կոնֆլիկտը։ Յոթ տարի Քելլին եղել է յոգայի մասին թերթի գլխավոր խմբագիր։ Նա քարոզում է յոգայի և մեդիտացիայի օգտակարությունը հոգու հավասարակշռության և հանգստության վրա։

2013 թվականին *TED Global*-ին ներկայացրած իր զեկույցում Կելլին մատնանշել է ներքին սուբյեկտիվ ինքնավստահության կարևորությունը՝ խնդիրները հաղթահարելու և կյանքում հաջողությունների հասնելու համար։ Կելլին մշակել է հայտնի բաց դասախոսություններ՝ «Կամքի ուժի բնազդ» (անգլ.՝ The Willpower Instinct) և «Կարեկցանքի գիտություն» (անգլ.՝ THE SCIENCE OF COMPASSION), որոնք օգնում են մարդկանց դառնալ ավելի արդյունավետ։ Նրա հայտնի բեսթսելլերը՝ «Կամքի ուժի բնազդ»-ը հայտնվել է ինքնավստահության մասին 10-շաբաթյա դասախոսությունների մեջ, որը նա դասավանդում է Սթենֆորդում։

Քելլին եկել է այն համոզման, որ կամքի ուժը մկանների մի խումբ է, որը կարելի է մարզել։ Քելլին գտնում է, որ ինքնավերահսկեղությունը որպես մկան՝ օգտագործվելիս հոգնում է։ Գիրքն ստացել է 285 բարձր գնահատական *Amazon*-ում։

Նրա ուսումնական դասախոսություններն արժանացել են բազմաթիվ մրցանակների, այդ թվում՝ Սթենֆորդի համալսարանի բարձրագույն մրցանակը։ «Կամքի ուժի բնազդ»-ն ու «Կարեկցանքի գիտություն» դասախոսությունները պատմում են այն մասին, թե ինչպես օգտագործելով հոգեբանության ձեռքբերումները՝ դառնալ ավելի երջանիկ և հաջողակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Hoffman R.* LinkedIn — 2003.
2. 1 2 3  Կենսագրություն և գրականություն
3. 1 2 3 4  Քելլի Մակգոնիգալ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կամքի ուժ։ Ինչպես զարգացնել և ամրացնել։ Աուդիոգիրք
* Անձնական էջ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · LinkedIn |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Google Scholar |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 15026023 · GND: 1020822333 · ISNI: 0000000071092572 · LCCN: n2009058809 · NDL: 001121387 · NKC: mzk2016917540 · NTA: 329510304 · NUKAT: n2015181794 · SUDOC: 162931182 · VIAF: 100676454 · WorldCat VIAF: 100676454 |

 |

 |
**Կոնստանտինա Կունևա** (հուն․՝ Κωνσταντίνα Κούνεβα, բուլղար․՝ Константина Кунева, սեպտեմբերի 28, 1964(1964-09-28), Սիլիստրա, Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետություն), բուլղարական ծագմամբ հույն ակտիվիստ, արհմիութենական գործիչ, 2014 թվականից Եվրոպառլամենտի պտգամավոր Հունաստանից (ձախ պահպանողական «ΣΥΡΙΖΑ» կոալիցիայի ցուցակով)։

Ավարտել է Վելիկո-Տիրնովոյի Սուրբ Կյուրեղի և Մեթոդիոսի անվան համալսարանի «Պատմություն» մասնագիտությունը։ 2001 թվականին տեղափոխվել է Հունաստան։ Հավաքարար է աշխատել Աթենքի մետրոյում։

Որպես Աթենքի հավաքարարների և դռնապահների միության գլխավոր քարտուղար՝ պաշտպանել է նրանց իրավունքները։ Իր պրոֆմիութենական գործունեության հետ կապված բազմիցս ստացել է սպառնալիքներ՝ ֆիզիկական բնույթի սպառնալիքներից մինչև նույնիսկ մահափորձ։ 2008 թվականի դեկտեմբերի 22-ին երկու անհայտ տղամարդ նրա վրա ծծմբաթթու լցրել, արդյունքում Կունևան ստացել է դեմքի, ձեռքի և մեջքի այրվածքներ, ինչպես նաև ունեցել է տեսողությունը կորցնելու լուրջ վտանգ։

Արհմիության ղեկավարի հանդեպ այդ բռնությունը համարվում է վերջին 50 տարիներին ամենադաժան հարձակումը։ Դա դարձել է փողոցային նոր ցույցերի առիթ, որոնք երկու շաբաթ առաջ սկսած զանգվածային անկարգություների շարունակությունն էին։ Ցույցերը շարունակվել են մինչև 2009 թվականի հունվարի 22-ը, և նրանց մասնակցել են շուրջ 3000 մարդ, իսկ ոստիկանությունը գազ է կիրառել նրանց ցրելու համար։

Առողջության վերականգնումից հետո Կունևան շարունակել է արհմիութենական գողծունեությունը։ Եվրոպական պառլամենտի անդամների 2014 թվականի մայիս 25-ի ընտրության ժամանակ ձախ սոցիալիստական ՍԻՐԻԶԱ կուսակցության ցուցակով ընտրվել է եվրոպատգամավոր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Невероятната съдба на Константина Кунева (բուլղ.)
2. ↑  Българка залята с киселина в Атина (բուլղ.)
3. ↑  Kuneva case — the most severe assault on trade unionist in Greece for 50 years Archived 2014-05-19 at the Wayback Machine. (անգլ.)
4. ↑  Protesters clash with riot police over acid attack on syndicalist cleaner in Athens — с фотографией (անգլ.)
5. ↑  Athens erupts in violence after acid attack on immigrant (անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Българката Кунева ще е евродепутат от Гърция (բուլղ.)
* Archived 2016-03-20 at the Wayback Machine.
**Լիդիա Ալեքսանդրովնա Ֆոտիևա** (ռուս.՝ Ли́дия Алекса́ндровна Фо́тиева, հոկտեմբերի 6 (18), 1881, Ռյազան, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 25, 1975(1975-08-25), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուսական հեղափոխության շարժման գործիչ, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1971)։ ՍՄԿԿ անդամ 1904 թվականից։

Լիդիա Ֆոտիևայի լուսանկարով ԽՍՀՄ նամականիշ-ծրարԼիդիա Ֆոտիևայի լուսանկարով ԽՍՀՄ նամականիշ-ծրար
Ծնվել է ծառայողի ընտանիքում։ 1899 թվականից սովորել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայում, ավարտել է 1917 թվականին, 1900 թվականից՝ Պետերբուրգի Բեստուժևյան դասընթացներում։

1904—1905 թվականներին ապրել է Ժնևում և Փարիզում։

1905 թվականից կուսակցական աշխատանք է կատարել Պետերբուրգում։ 1917 թվականին աշխատել է ՌՄԴԲ(բ)Կ Վիբորգյան շրջկոմում, «Պրավդա» թերթի խմբագրությունում։ 1918–1930 թթ՝ ՌՍՖՍՀ ԺԿԽԻ-Ի (1923-ից՝ ՍՍՀՄ ԺԿԽ) և ՌՍՖՍՀ Բանվորական և գյուղացիական պաշտպանության խորհրդի (1920-ից՝ ՌՍՖՍՀ ԱՊԽ, 1923-ից՝ ՍՍՀՄ ԱՊԽ) քարտուղար։

1918 – 1924-ին եղել է Վլադիմիր Լենինի անձնական քարտուղարը։ 1934 թվականին ավարտել է Պլանավորմսն ակադեմիան։ 1933 թվականից աշխատել է Գլավէներգոյում, Համամիութենական ջերմատեխնիական ինստիտում, 1938-ից՝ Վ․ ի․ Լենինի Կենտրոնական թանգարանում, 1941–ից 1945 թվականներին ՍՍՀՄ ՄՕՊՐ–ի Կենտկոմում։ 1956–ից՝ անհատական թոշակառու։

Վ․ Ի․ Լենինի մասին հուշերի հեղինակ է։ Եղել է ՍՄԿԿ XXII–XXIV համագումարների պատգամավոր։ Պարգևատրվել է Լենինի 4, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։ Մահացել է Մոսկվայում, թաղված է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։ Նրա անունով է փողոց է անվակոչված Մոսկվայում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Герои страны» կայքում
* Նովոդևիչյան գերեզմանատան կայքում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Фотиева Лидия Александровна // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  Muistelmia Vladimir Iljitš Leninistä (фин.) — Petroskoi: 1958. — Vol. 2. — P. 861.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ · MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1012120724 · ISNI: 0000000119359740 · LCCN: no90013049 · LNB: 000160824 · NDL: 00439916 · NKC: js2006349920 · NTA: 205170501 · NUKAT: n2010146440 · SUDOC: 095863516 · VIAF: 70948728 · WorldCat VIAF: 70948728 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 690)։*  |
**Ռզա Աբասկուլի օղլի Թահմասիբ** (ադրբ.՝ Rza Abbasqulu oğlu Təhmasib, ապրիլի 8 (20), 1894, Նախիջևան, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 14, 1980(1980-02-14), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ազգությամբ ադրբեջանցի խորհրդային դերասան և ռեժիսոր, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1966), Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1946), Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1946)։

Կենսագրություն
--------------

Ռզա Թահմազիբը ծնվել է 1894 թվականին Նախիջևանում։ 16 տարեկանում աշխատել է Թբիլիսիի «Մուսուլմանական դերասանների միության» թատերախմբում։ Մինչև 1920 թվականը աշխատել է `Թբիլիսիի, Երևանի և Նախիջևանի թատրոններում որպես դերասան և ռեժիսոր։ 1920 թվականից աշխատել է Ադրբեջանի պետական ակադեմիական դրամատիկական թատրոնում, 1922-1924 թվականներին եղել է այդ թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարը։ Իսկ 1937-1939 և 1953-1959 թվականներին աշխատել է որպես թատրոնի տնօրեն։ 1937 թվականին ավարտել է Կինեմատոգրաֆիայի համամիութենական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը։

Որպես ռեժիսոր նրա առաջին անկախ գործը Ջալիլ Մամեդկուլիզադեի «Մեռյալները» էր։ Պատերազմի ժամանակ ՛1941 թվականին Ռզա Թահմասիբը սկսեց նկարահանել ֆիլմ «Սաբուհին»։ Ֆիլմը ավարտվել է 1943 թվականին։ Ռզա Թահմազիբը իր կյանքի վերջին տարիներին զբաղվում էր մանկավարժական գործունեությամբ։ Ռզա Թահմազիբը մահացել է 1980 թվականի փետրվարի 14-ին։

Կոչումներ ու պարգևներ
---------------------

* Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1946)
* Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1966)
* Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1946)

Տես նաև
-------

* Ադրբեջանական կինո
* Ադիլ Իսգենդերով
* Շամսի Բադալբեկլի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Кино». Энциклопедический словарь. М. «Советскеая энциклопедия», 1987
2. ↑  Ռզա Աբասկուլի օղլի Թահմասիբ
3. ↑  РЗА ТАХМАСИБ-биография
4. ↑  Тахмасиб
**Ալի բեկ Հուսեյնզադե** (ադրբ.՝ Əli bəy Hüseynzadə, փետրվարի 24 (մարտի 7), 1864, Սալյան, Շամախիի գավառ, Բաքվի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 17, 1940(1940-03-17), Սկյուտար, Ստամբուլի մարզ, Թուրքիա), ադրբեջանցի գիտնական, փիլիսոփա, նկարիչ բժիշկ և 20-րդ դարի ադրբեջանա-թուրքական հասարակական կարծիքի ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Երկար ժամանակ նա գործել է որպես նկարիչ, բանաստեղծ, քննադատ, թարգմանիչ, ուսուցիչ, լրագրող։

Կենսագրություն
--------------

Ալի բեկ Հուսեյնզադեն Բաքվում ուսուցիչների և ուսանողների հետ, 1926
Ալի բեկ Հուսեյնզադեն ծնվել է 1864 թվականի փետրվարի 24-ին Սալյանում։ Նա իր ընտանիքի հետ տեղափոխվեց Թբիլիսի երբ նա երիտասարդ էր։ 1875-1885 թվականներին սովորել է Թբիլիսիի գիմնազիայում։ Ուսանող տարիներին նա սովորել է թուրքերեն, պարսկերեն, արաբերեն, գերմաներեն և ռուսերեն։ 1911 թվականին Ստամբուլում ամուսնացած է Էթիյյե խանումի հետ։

1903 թվականին Ալի Բեկը վերադարձալ է Ադրբեջան և յոթ տարի ապրել է Բաքվում:։ Ադրբեջան վերադառնալուց հետո Հուսեյնզադեն սկսել է աշխատել «Քասպի» թերթում։ 1906 թվականին Ալի բեկ Հուսեյնզադեն սկսեց «Ֆյուզաթ» ամսագրի հրատարակությունը։ 1918 թվականին Ալի բեկը եկավ Ադրբեջան և մասնակցեց նոր պետության ստեղծմանը։

ԱԺՀ-ի փլուզումից հետո Ալի Բեկ Հուսեյնզադեն ընդմիշտ տեղափոխվեց է Թուրքիա։ Թուրքիայում, Ալի բեկը Հուսեյնզադեն հիմնականում զբաղվել է բժշկության։ Ստամբուլի համալսարանում բժշկության պրոֆեսոր էր։

Ալի բեկ Հուսեյնզադեն մահացավ 1940 թվականի մարտի 17-ին։

Տես նաև
-------

* Ադրբեջանի Ժողովրդավարական Հանրապետություն
* Մամեդ Էմին Ռասուլզադե

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Jonathan M. Bloom, Sheila Blair. The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture. — Oxford University Press, 2009. — Т. 2. — С. 235-247. — 513 с
2. ↑  «Ali Bey Hüseynzade's Role In Work Of Common Turkic Language In XX Century». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 5-ին. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 23-ին.
3. ↑  Синтез культур – традиция нации.
4. ↑  Сеидзаде Д. Б. Из истории азербайджанской буржуазии в начале XX века. — Баку, 1978, с. 43
5. ↑  Whitney Smith. Flag Lore Of All Nations. — Millbrook Press, 2001. — С. 13. — 112 с
**Ազատյան Մարտուն Գուրգենի** (1928, Ալավերդի, ԽՍՀՄ), ինժեներ-շինարար։

Կենսագրություն
--------------

Մարտուն Ազատյանը ծնվել է 1928 թվականին Լոռու մարզի Ալավերդի քաղաքում։ 1952 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի շինարարական ֆակուլտետը։

Գործունեություն
---------------

Ինստիտուտն ավարտելուց հետո սկսել է աշխատել Ալավերդու շինարարական կազմակերպություններում։ Շուրջ 50 տարի եղել է Ախթալշին տրեստի № 1 շինվարչության պետը։ Այդ ընթացքում ղեկավարել է մի շարք բնակելի, հասարակական, մշակութային, ուսումնական և այլ բնույթի շենքերի ու շինությունների կառուցումը (Ալավերդու հին կայարանամերձ հրապարակի համալիր, Դեբեդի կամուրջներ, քաղաքային շուկա, մարզադաշտ, պրոֆիլակտորիումի, սանէպիդկայանի, զինկոմիսարիատի, Ախթալշին տրեստի վարչական շենքեր, Սանահին թաղամասի մշակույթի պալատ, դպրոց, ճոպանուղի և այլն)։

Ազատյանն իր ողջ կյանքը նվիրել է հայրենի քաղաքի արտադրական և քաղաքաշինական զարգացմանը։ 1957 թվականից զբաղվել է Ալավերդու լեռնամետալուրգիական կոմբինատի վերակառուցման, նոր արտադրամասերի և բաժանմունքների կառուցման գործով (40-ից ավելի օբյեկտ)։

«Արմենիան Քափր Փրոգրամ» ՓԲԸ նախագահ Գագիկ Արզումանյանը Ազատյանի մասին ասել է․ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Այն հարգանքն ու հեղինակությունը, որ նա վայելում է Ալավերդի քաղաքի և ողջ մարզի ազգաբնակչության շրջանում, պայմանավորված է ինչպես Ալավերդու լեռնամետալուրգիական կոմբինատի վերակառուցման շինարարական աշխատանքներում նրա անգնահատելի ավանդով, այնպես էլ հայրենիքի ապագայի նկատմամբ նրա սրտացավ ու հոգատար վերաբերմունքով։ |  |

1960-1980-ական թվականներին Ազատյանի ղեկավարությամբ կառուցվել են մի շարք արտադրական կառույցներ, այդ թվում՝ կաթի և հացի գործարաններ, սառնարանային տնտեսություն, կարի արտադրական միավորում և կենցաղային սպասարկման կոմբինատներ, հացամթերքի իրացման բազա, քիմիական մաքրման ֆաբրիկա, ավտոարտադրության համալիր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Թումանյանական աշխարհ, Մշակութային գիտարան/Գ․ Շախկյան․-Եր․։ 2016, 848 էջ
2. ↑  Պատերազմական ու հետպատերազմյան տարիները՝ Մարտուն Ազատյանի համար
**Իդա Հեգնաուեր** (գերմ.՝ Ida Hegnauer, սեպտեմբերի 12, 1909(1909-09-12), Օբֆելդեն - նոյեմբերի 19, 2006(2006-11-19), Affoltern am Albis), շվեյցարացի բուժքույր և խաղաղության համար պայքարող ակտիվիստ, աշխատել է Միջազգային քաղաքացիական ծառայությունում (Service Civil International, SCI)։

Անձնական կյանք
--------------

Հեգնաուերը ծնվել է Շվեյցարիայի Օբֆելդեն բնակավայրում։ Նա եղել է ատաղձագործ Յակոբ Հեբերլինգի և Մարիի դուստրը։ Հեգնաուերը եղել է քվակեր։ Մահացել է 2006 թվականին Աֆոլտերն-նա Ալբիսում, Շվեյցարիա։

Գործունեություն
---------------

Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Հեգնաուերը գրանցվել է Միջազգային քաղաքացիական ծառայությունում (SCI) և աշխատել Վալենսիայում։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Հեգնաուերն աշխատել է Հասարակության ընկերների ծառայության ամերիկյան կոմիտեում Իսրայելա-պաղեստինյան հակամարտության ընթացքում։ Նա աջակցել է Թուրանի, Իսրայելի գյուղական բնակչությանը, նրանց բժշկական օգնություն ցուցաբերել։

1960 թվականին նա զեկուցում է գրել Թունիսի ալժիրցի փախստականների մասին՝ աշխատելով երկրում Ալժիրի անկախության պատերազմի ընթացքում։ Հեգնաուերը SCI-ի համար օգնել է հավաքել 900 000 շվեյցարական ֆրանկ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Հեգնաուերը աշխատել է նաև Հունաստանում, Հնդկաստանում, Ավստրիայում և Հարավսլավիայում։ 1980-1984 թվականներին նա աշխատել է Շվեյցարիայի Աֆոլտերն-նա Ալբիսի մանկական հիվանդանոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Hegnauer, Ida». *Historical Dictionary of Switzerland* (գերմաներեն). 2007 թ․ նոյեմբերի 29. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 28-ին.
2. 1 2 3 4  «Idy Hegnauer» (գերմաներեն). Service Civil International. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 24-ին. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 28-ին.
3. ↑  Gallagher, Nancy (2007). *Quakers in the Israeli-Palestinian Conflict: The Dilemmas of NGO Humanitarian Activism*. The American University in Cairo Press. pp. 140–141. Дата обращения 28 декабря 2018.
4. ↑  *La guerre d'Algérie vue des Pays-Bas (1954-1962)* (ֆրանսերեն). Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 28-ին.
5. ↑  «Haarlem's Dagblad &#124 20 september 1960». *Haarlems Dagblad* (հոլանդերեն). 1960 թ․ սեպտեմբերի 20. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ մայիսի 3-ին. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 28-ին.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1056052864 · VIAF: 309727049 · WorldCat VIAF: 309727049 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Զորյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Երվանդ Աբելի Զորյան** (մայիսի 17, 1956(1956-05-17), Հալեպ), հաշվողական տեխնիկայի և միկրոէլեկտրոնիկայի մասնագետ, գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Հայկական վիրտուալ համալսարանի հիմնադիր-նախագահ, Սինոփսիս Հայաստան ընկերության նախագահ, ՀԲԸՄ Սիլիկոն Վելի մասնաճյուղի նախագահ, ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Երվանդ Զորյանը ծնվել է 1956 թվականի մայիսի 17-ին, Սիրիայի Հալեպ քաղաքում։ Նրա ծնողները՝ Աբիկն ու Հիլդան կրթության ոլորտում ծառայել են Հալեպի հայ համայնքին։ Հալեպում Երվանդը սովորել է ՀԲԸՄ ավագ դպրոցում, որից հետո ուսումը շարունակել է է Միացյալ Նահանգների Լոս-Անջելես քաղաքում՝ Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանում մասնագիտացել է համակարգչային ճարտարագիտության ոլորտում։ Բակալավրիական կրթություն է ստացել Փենսիլվանիայում՝ մասնագիտացել ընդհանուր կառավարման ոլորտում։

Կանադայի և Մոնրեալ քաղաքում պաշտպանել է գիտական ատենախոսություն և ստացել էլեկտրատեխնիկայի դոկտորի աստիճան։ Մոնրեալի բժշկական համալսարաններից մեկում է սովորել է նաև Երվանդի ապագա կինը՝ Ռիտա Շատարևյան-Զորյանը։ Զույգը հետագայում հաստատվել է Սիլիկոնային հովտում, որտեղ Երվանդը հիմնել է Սիլիկոնային հովտի ՀԲԸՄ մասնաճյուղը։

1995 թվականին Երվանդ Զորյանի գլխավորությամբ Հայաստանում հիմնվել է (STaR) Lab-ը (System Test and Reliability), որտեղ արդեն 1996 թվականից 22 գիտնական են աշխատել։ STaR Lab-ի շրջանակներում համախմբվել էին ՀՀ ԳԱԱ-ն, ՀՀ ամերիկյան համալսարանը, ԵՊՀ-ն։ Նպատակն էր սկսել համագործակցություն արդյունաբերության և համալսարանի միջև, էլեկտրոնային թեստավորման ենթակառուցվածքի օժանդակման նպատակով ստեղծել կրթական, վերապատրաստման և հետազոտական ծրագրեր։
1996 թվականին Հայաստանում հիմնվել է «Վիրաժ Լոջիք» կորպորացիան, որի փոխնտնօրենը եղել է Երվանդ Զորյանը։

2005 թվականին Երվանդ Զորյանը կիսահաղորդիչների տեխնոլոգիաների զարգացման ոլորտում մանրակրկիտ հետազոտություններ անցկացմն նպատակոմ համագործակցել է Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ներկայացուցիչների հետ։

2009 թվականին Երվանդ Զորյանի անմիջական նախաձեռնությամբ հիմնվել է Հայկական վիրտուալ համալսարան։ Երվանդ Զորյանը այդ համալսարանի հիմնադիր նախագահն է։

Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիան 2008 թվականին Երվանդ Զորյանին ընտրել է ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ։

2013 թվականին դեկտեմբերի 29-ին Երվանդ Զորյանն ու հաշվողական տեխնիկայի և տեղեկագիտության բնագավառի գիտնական Սամվել Շուքուրյանը իրենց կատարած «Թեստային լուծումներ նանոչափական բյուրեղի վրա տեղավորված համակարգերի համար. ալգորիթմներ, մեթոդներ և թեստային ներկառուցվածք» աշխատանքի համար արժանացել են Պետական մրցանակի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Զորյան Երվանդ
2. ↑  ««Գիտություն» 2017, նոյեմբեր, № 11» (PDF).
3. ↑  h[ttps://armenpress.am/arm/news/600749 «Վիրաժ լոջիք» ընկերությունը նպաստում է Հայաստանում ՏՏ ոլորտի զարգացմանը]
4. ↑  «ՀԲԸՄ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՎԻՐՏՈՒԱԼ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԸ` 1 ՏԱՐԵԿԱՆ է». Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ օգոստոսի 25-ին. Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 25-ին.
5. ↑  Առաջին Հայկական վիրտուալ համալսարանը 2 տարեկան է
6. ↑  ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ 2013 ԹՎԱԿԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՄՐՑԱՆԱԿՆԵՐ ՇՆՈՐՀԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ե. ԶՈՐՅԱՆԻ ԿՅԱՆՔԻ ԵՎ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱՌՈՏ ԱԿՆԱՐԿ
* ԵՐՎԱՆԴ ԶՈՐՅԱՆ
**Պոպեսկու Յոն Ապոստոլ Ապոստոլի** (*Popescu*) (մարտի 6, 1920, գյուղ Ակուեն, Ռումինիա), ռումինացի բանագետ, բանաստեղծ, գրականագետ, հայագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1970)։

Կենսագրություն
--------------

1947 թվականին ավարտել է Կլուժի համալսարանի բանասիրության և փիլիսոփայության ֆակուլտետը։ Որպես ուսուցիչ աշխատել է Ռումինիայի մի շարք դպրոցներում, Գեռլայի մանկավարժական և «Պետրու մայոր» լիցեյներում (1940-1963), դասախոսել է (1963-1976) Տրգու Մուրեշի ինստիտոիտի բանասիրական ֆակուլտետում։

Հրատարակվել են Պոպեսկուի «Տրանսիլվանական նոր գրականությունը» (1945), «Ցոն Պոպ Ռետեգանուլ․ կյանքը և գործը» (1965) ուսումնասիրությունները և, «Սերեր» (1968), «Սրինգ մի գեղեցկուհու համար» (1971), «խոսք Մարկո Պոլոյին» (1974), «Անցնում եմ մարդկանց միջով» (1978) բանաստեղծությունների ժողովածուները։ 1967 թվականին լույս է տեսել Պոպեսկուի «Տրանսիլվանիայի հայկական հեքիաթները» (2 լրց․ հրտ․, «Սոխակների գեղեցկուհին․ Տրանսիլվանիայի հայկական հեքիաթներ», 1974), որ նա գրառել է Բրաշով, Օրադեա, Սիբիու, Գեռլա, Բիստրիցա և այլ քաղաքներում ապրող հունգարահայերից։ «Նիկուլայի ապակյա սրբապատկերների արվեստը» (1969), «Ուսումնասիրություններ բանահյուսության և ժողովրդական Յոն Պոպեսկու Վ․ Ի․ Պոպկով վեստի վերաբերյալ» (1970) և այլ գործերում Պոպեսկուն հանգամանորեն ներկայացրել է հունգարահայ բանահյուսությունը, արվեստը, ցույց է տվել, որ հայկական հեքիաթները, որոնցում գիտակցվում է դրանց հայկականությունը, այժմ էլ տարածված են ռումինների մեջ։ Պոպեսկու հայագիտական հոդվածներով անդրադարձել է Տրանսիլվանիայում հայերի բերած նպաստին, հայ-ռումինական գրական կապերին («1719 թվականի ռումինա-հայկական մի փաստաթուղթ», 1960), զբաղվել հայ ձեռագրագիտությամբ («1346 թվականի գրված մի ավետարանի շուրջը», 1959)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Աբրահամ Մուրադի Մուրադյան** (հոկտեմբերի 21, 1833(1833-10-21), Արմաշ, Իզմիթ, Թուրքիա - սեպտեմբեր 1903, Սան Ստեֆանո, Կարնոբատի համայնք, Բուրգասի մարզ, Բուլղարիա), հայ տպագրիչ-հրատարակիչ, խմբագիր, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

Աբրահամ Մուրադի Մուրադյանը ծնվել է 1833 թվականի հոկտեմբերի 21-ին՝ Փոքր Հայքի Նիկոմեդիայի գավառի Արմաշ գյուղում։ 11 տարեկանում Երուսաղեմում հրապուրվել է տպագրությամբ և նվեր ստացած տառերով տպագրել է «Հայր մեր» աղոթքը։

1845 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Նիկոմեդիա։ 1850 թվականին Հովհաննես վարդապետ Ռշտունու բարեխոսությամբ և Հովհաննես Տատյան ամիրայի աջակցությամբ ձեռք է բերել փայտե փոքր մամուլ և կապարե տառեր, որոնցով խմբագրել և հրատարակել է «Հայրենասէր» լրագիրը։

1859 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ Ճանիկ Արամյանի խորհրդով 1860-1863 թվականներին հրատարակել է «Փարիզ» պարբերականը։ 1863 թվականին եղել է «Մեղու» (Կ. Պոլիս) հանդեսի խմբագիր-տնօրենը, իսկ 1865 թվականին՝ Կահիրեում (Եգիպտոս) հրատարակվող «Արմաւենի» թերթի խմբագիրը։

Թարգմանել է ֆրանսիացի գրող Հ. Միշլեի «Սեր» (1871, Կոստանդնուպոլիս, Պետրոս Ճեզվեճյանի տպարան) վեպը։

Վախճանվել է 1903 թվականի սեպտեմբերին՝ Սան Ստեֆանոյում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Այվազյան, Հովհաննես, ed. (2015). *Հայ գրատպություն և գրքարվեստ. հանրագիտարան*. Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն. էջ 772. ISBN 978-5-89700-042-5.
2. ↑  «Վիեննայի մենաստանի մամուլի շտեմարան- ՓԱՐԻԶ». Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 19-ին.
3. ↑  «Համահայկական թվանշային գրադարան».
4. ↑  «Վիեննայի մենաստանի մամուլի շտեմարան- ԱՐՄԱՒԵՆԻ». Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 15-ին.
**Վահան Ինգլիզյան** (1897, Արդվին, Քութայիսի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1968), հայ բանասեր։

Կենսագրություն
--------------

Վահան Ինգլիզյանը ծնվել է 1897 թվականին, Արդվինում։ 1912 թվականից սովորել է Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության վանքում։ 1922 թվականից կրթությունը շարունակել է Վիեննայի պետական համալսարանում, որն ավարտելիս ստացել է դոկտորի աստիճան։

Վահան Ինգլիզյանը եղել է Մխիթարյան միաբանության անդամ։ Նա զբաղեցրել է կրթական և վարչական պատասխանատու տարբեր պաշտոններ։ Նա ունեցել է բանասիրական բեղուն գործունեություն։

Աշխատություններ
---------------

Վահան Ինգլիզյանը գրել է պատմաբանասիրական բազմաթիվ երկեր, հիմնականում՝ գերմաներեն։ Այդ ստեղծագործությունների մի մասը լույս է տեսել նաև հայերեն թարգմանությամբ, մխիթարյանների «Հանդես ամսօրյա» պարբերականում, ինչպես նաև առանձին գրքերով, «Ազգային Մատենադարան» մատենաշարով։

Ինգլիզյանի առավել կարևոր երկերն են՝ «Մխիթար Սեբաստացի, կյանքը և գործը» (Վիեննա, 1929), «Հայաստան ս. Գրքին մեջ» (Վիեննա, 1935), «Հ. Ներսես Վ. Ակինյան» (1954), «Հայաստան երեքգլխյան կռիվներու սկզբնավորության հոսանքին մեջ» (Վիեննա, 1957), «Հայ գրականություն» (1967) և այլն։ Ինգլիզյանը հեղինակ է նաև հայագիտական բազմաթիվ հոդվածների «Հանդես ամսօրյայում» և գերմաներեն գրական հանդեսներում։

Նա գերմաներեն է թարգմանել Կորյունի «Վարք Մաշտոցի» երկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Ստեփանյան, Գառնիկ (1981). *Կենսագրական բառարան. հայ մշակույթի գործիչներ, երեք հատորով*. Vol. հատոր Բ, Ժ-Մ. Երևան: Սովետական գրող. էջ 10. ISBN 5-550-00265-5.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրեն Ավետիսյան (այլ կիրառումներ)

**Սուրեն Համբարձումի Ավետիսյան** (հուլիսի 15, 1963(1963-07-15), Սպիտակ, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 26, 1999(1999-10-26)), հայ տնտեսագետ։ Սպիտակի քաղաքապետ (1996-1999)։ ՀՀ ԱԺ պատգամավոր (մայիս - հոկտեմբեր 1999)։

Կենսագրություն
--------------

Սուրեն Ավետիսյանի հուշարձանը Սպիտակի կենտրոնական հրապարակում
Սուրեն Ավետիսյանը ծնվել է 1963 թվականի հուլիսի 15-ին, Սպիտակ քաղաքում։ 1984 թվականի ավարտել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտը։ 1984-1986 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1986-1988 թվականներին աշխատել է Սպիտակի վերալակաշինական գործարանում, եղել բաժնի վարիչ, արտադրամասի պետ, 1988-1992 թվականներին՝ փոխտնօրեն, 1992-1996 թվականներին՝ «Լույս» հայ-ռուսական համատեղ ձեռնարկության գլխավոր տնօրեն։

1996 թվականին ընտրվել է Սպիտակի քաղաքապետ։ Սուրեն Ավետիսյանի քաղաքապետ եղած տարիներին (1996-1999) իրականացվել են քաղաքի կառուցապատման աշխատանքները։ Ջիմ Թորոսյանի նախագծերով այդ տարիներին Սպիտակում կառուցվել են բնակարաններ, դպրոցներ, երաժշտական դպրոց, Սուրբ Հարություն եկեղեցին, մշակույթի պալատը, վերակառուցվել է քաղաքի զբոսայգին։

1999 թվականի մայիսի 30-ին թիվ 51 ընտրատարածքից ընտրվել է ՀՀ ԱԺ պատգամավոր։ Եղել է ֆինանսավարկային, բյուջետային և տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ, «Կայունություն» պատգամավորական խմբի անդամ։

Մահ
---

1999 թվականի հոկտեմբերի 26-ին դարձել է ավտովթարի զոհ։

Հիշատակ
-------

* 2012 թվականի հունվարից Սպիտակի թիվ 3 միջնակարգ դպրոցը վերանվանվել է Սուրեն Ավետիսյանի անունով։
* Սպիտակում կա Սուրեն Ավետիսյանի անունով դպրոց։

Ընտանիք
-------

Սուրեն Ավետիսյանն ունի երեք երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հպարտությամբ ու մի քիչ էլ թախիծով սպիտակցիները նշում են իրենց քաղաքի օրը
2. ↑  «Սուրեն Ավետիսյանը գիտեր` առանց միջազգային դոնորների ներգրավման Սպիտակը հնարավոր չէր լինի վերակառուցել». *armedia.am*. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 23-ին.
3. ↑  «National Assembly of Armenia | Official Web Site | parliament.am». *www.parliament.am*. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 23-ին.
4. ↑  «Սպիտակի Ս. Ավետիսյանի անվան ավագ դպրոցի պատմություն». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 7-ին. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 23-ին.
**Հոմա Դարաբի** (պարս.՝ هما دارابی, հունվարի 1, 1940(1940-01-01), Թեհրան, Իրան - փետրվարի 21, 1994(1994-02-21), Թեհրան, Իրան), իրանցի մանկաբույժ, ակադեմիկ, քաղաքական ակտիվիստ, ով անդամակցել է Իրանի ազգային կուսակցությանը։ Հայտնի է քաղաքական դրդապատճառով ինքնահրկիզմամբ՝ դեմ արտահայտվելով պարտադիր հիջաբին, ինչն էլ հանգեցրել է նրա մահվանը։

Կենսագրություն
--------------

Դարաբին ծնվել է 1940 թվականին Թեհրանում։ Ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո 1959 թվականին ընդունվել է Թեհրանի համալսարանի բժշկական դպրոց։ 1960 թվականին նրան կալանավորել են ուսանողական ցույց կազմակերպելու համար՝ ի աջակցություն Ազգային ճակատին։ 1963 թվականին ամուսնացել է իր դասընկեր Մանուոչեր Քիհանիի հետ։ Ուսումն ավարտելուց հետո աշխատել է Իրանի հյուսիսում գտնվող Բահմանիե գյուղում։ Դարաբին մեկնել է ԱՄՆ՝ ուսումը շարունակելու և ստացել է մանկաբուժության մասնագետի որակավորում հոգեբանության բնագավառում։ 1976 թվականին վերադարձել է Իրան և աշխատանքի ընդունվել Թեհրանի համալսարանում՝ որպես մանկական հոգեբուժության պրոֆեսոր, մինչդեռ նա կրկին քաղաքական դաշտում ակտիվացել է ընդդեմ Փահլավիների արքայատոհմի։ Դասավանդել է նաև Ազգային համալսարանում (հետագայում հայտնի է որպես «Շահիդ Բեհեշթիի համալսարան»)։

1991 թվականի դեկտեմբերին նրան ազատել են պաշտոնից «*հիջաբ չկրելու*» համար։ Չնայած որոշումը տրիբունալի կողմից մերժվել է 1993 թվականի մայիսին, համալսարանը հրաժարվել է վերականգնել նրա պաշտոնը։

Ինքնասպանություն
----------------

Որպես բողոքի նշան 1994 թվականի փետրվարի 21-ին Դարաբին ինքնահրկիզեց իրեն՝ իր գլխին բենզին լցնելով, այն բանից հետո, երբ նա հանեց իր հիջաբը Թաջրիշի մերձակայքում գտնվող հասարակական ճանապարհահատվածում։

Այրվածքների հետևանքով hաջորդ օրը նա մահացավ հիվանդանոցում։

Գրականություն
-------------

* Darabi, Parvin; Thomson, Romin P (1999). *Rage against the veil: the courageous life and death of an Islamic dissident* (English). Amherst, N.Y. : Prometheus Books. ISBN 9781573926829.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Button, John (1995), *The Radicalism Handbook: Radical Activists, Groups and Movements of the Twentieth Century*, ABC-CLIO, էջ 134, ISBN 9780874368383
2. ↑  *The Middle East: Abstracts and index*, vol. 21, Northumberland Press, 1998, էջ 169
3. 1 2 3  Afshar, Haleh (1998), «'Disempowerment' and the Politics of Civil Liberties for Iranian Women», in Afshar, Haleh (ed.), *Women and Empowerment: Illustrations from the Third World*, Springer, էջեր 121–122, doi:10.1007/978-1-349-26265-6, ISBN 978-0-333-71974-9
4. 1 2  Wiles, Ellen (2007), «Headscarves, Human Rights, and Harmonious Multicultural Society: Implications of the French Ban for Interpretations of Equality», *Law & Society Review*, **41** (3), doi:10.1111/j.1540-5893.2007.00318.x, JSTOR 4623399

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 119440598 · ISNI: 0000000114584551 · LCCN: n98111422 · NTA: 166602434 · VIAF: 164493313 · WorldCat VIAF: 164493313 |

 |
**Ջոն Կոլիսոն** (անգլ.՝ John Collison, օգոստոսի 6, 1990(1990-08-06), Լիմերիկ, Մանսթեր, Իռլանդիա), ամերիկացի և իռլանդացի ձեռնարկատեր։ 2011 թվականին եղբոր՝ Պատրիկ Կոլիսոնի հետ հիմնադրել է «Stripe» ընկերությունը։ Ըստ Ֆորբսի տվյալների՝ 2016 թվականին նրա կարողությունը գնահատվել է 1,1 միլիարդ դոլար։

Կենսագրություն
--------------

2007 թվականին Ջոնն ավագ եղբոր՝ Պատրիկ Կոլիսոնի հետ հիմնադրել է «Shuppa» ընկերությունը։ Ավելի ուշ այն միավորվել է «Auctomatic»-ի հետ, որն իր հերթին հիմնել է «Y Combinator» վենչուրային հիմնադրամը, և եղբայրները տեղափոխվել են Սիլիկոնային հովիտ։

«Auctomatic»-ը ծրագրային ընկերություն էր, որը գործիքներ էր պատրաստում eBay հարթակի համար։ Այն ձեռք է բերվել 5 միլիոն դոլարով 2008 թվականի մարտին, երբ Ջոնն ընդամենը 17 տարեկան էր։

2009 թվականին Ջոնը, վերադառնալով Իռլանդիա, ավարտել է քոլեջը, իսկ նույն տարվա սեպտեմբերին՝ ընդունվել Հարվարդի համալսարան։ Ջոնը զբաղվում է ինքնաթիռներ վարելով և դաշնամուր է նվագում։

2010 թվականին եղբոր հետ բացել է «Stripe» ընկերությունը՝ Փիթեր Թիլի, Իլոն Մասկի, Մաքս Լևչինի և «Sequoia Capital»-ի աջակցությամբ։

2016 թվականի նոյեմբերին Կոլիսոն եղբայրները՝ յուրաքանչյուրը 1,1 միլիարդ դոլար կարողությամբ, դարձել են աշխարհում ամենաերիտասարդ դոլարային միլիարդատերերը նրանց թվում, ովքեր ինքնուրույն են ստացել իրենց կապիտալը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Hoffman R.* LinkedIn — 2003.
2. ↑  Geni(բազմ․) — 2006.
3. ↑  «Frequently Asked Questions» (անգլերեն). www.ycombinator.com. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 2-ին.
4. ↑  «Auctomatic launches better tools for eBay powersellers». VentureBeat. 2007 թ․ հոկտեմբերի 22. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 2-ին.
5. 1 2  «Harvard next on menu for knowledge-hungry dot.com high flyer». *The Irish Times* (անգլերեն). Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 2-ին.
6. ↑  «http://www.bizjournals.com/sanjose/news/2011/11/28/40-under-40-john-collison.html?page=all». www.bizjournals.com. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 2-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|title=`` (օգնություն)
7. ↑  Michael Arrington. «Stealth Payment Startup Stripe Backed By PayPal Founders» (անգլերեն). TechCrunch. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 2-ին.(չաշխատող հղում)
8. ↑  Mac, Ryan. «Stripe Investment Makes Cofounder The World's Youngest Self-Made Billionaire». *Forbes* (անգլերեն). Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 2-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | LinkedIn · Թվիթթեր |

 |
**Ռուբեն Պավելի Քաթանյան** (1881, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 6, 1966(1966-06-06), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային կուսակցական և պետական գործիչ, Կոմունիստական կուսակցության անդամ (1903)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Թիֆլիսում, ուսուցչի ընտանիքում։ Սովորել է տեղի գիմնազիայում, 1892 թվականից՝ Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանում, ապա՝ Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ Համալսարանն ավարտելուց հետո վերադարձել է Թիֆլիս, մասնակցել տեղում կուսակցական կազմակերպություն ստեղծելու աշխատանքներին։ 1907 թվականի վերջին Ֆինլանդիայում մասնակցել է Վլադիմիր Լենինի կազմակերպած խորհրդակցությանը։ 1912 թվականի մայիսին եղել է ձերբակալված *պրոֆեսիոնալ հեղափոխականներ* Սուրեն Սպանդարյանի, Արմենուհի Հովյանի, Վ. Շվեյցերի և ուրիշների դատապաշտպանը։ Շուտով ձերբակալվել և աքսորվել է։ Փետրվարյան հեղափոխությունից (1917) հետո կուսակցական ղեկավար աշխատանք է տարել Մոսկվայում։ Եղել է «Վեչերնիե իզվեստիա» («Вечерние известия») թերթի խմբագիրներից, ակտիվորեն թղթակցել է «Պրավդա» («Правда») և «Իզվեստիա» («Известия») թերթերին։

1919 թվականի աշնանը նշանակվել է կարմիր բանակի քաղվարչության պետ։ Մասնակցել է Լենինի դեմ մահափորձ կատարողների գործի քննությանը։ 1920-1921 թվականներին եղել է ՌԿԿ ԿԿ-ի ագիտացիայի և պրոպագանդայի բաժնի վարիչ։ 1922 - 1923 թվականներին դիվանագիտական աշխատանք է կատարել Գերմանիայում։ 1923 թվականից 1936 թվականը եղել է ԽՍՀՄ դատախազի օգնական։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 856151778250318130009 · WorldCat VIAF: 856151778250318130009 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 381)։*  |
**Մաքս Ռայման** (գերմ.՝ *Max Reimann*, հոկտեմբերի 31, 1898(1898-10-31), Էլբլոնգ, Warmian-Masurian Voivodeship, Լեհաստան - հունվարի 18, 1977(1977-01-18), Դյուսելդորֆ, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), գերմանացի կոմունիստ քաղաքական գործիչ, Բունդեսթագի անդամ։

1913 թվականին ընդունվել է «Բանվոր երիտասարդության սոցիալիստական միության», 1916 թվականին՝ «Սպարտակ միության» մեջ։ Հիմնադրման օրվանից (1919 թվականի հունվար) եղել է Գերմանիայի կոմունիստական կուսակցության (ԳԿԿ) անդամ։ Մասնակցություն է ունեցել 1918 թվականի նոյեմբերյան հեղափոխությանը։ Էլբինգում հակապատերազմական ցույցի մասնակցելու համար 1919 թվականին մեկ տարով կալանավորվել է Քյոնիգսբերգի ամրոցում։

1920-1928 թվականներին Ռուրի մարզում աշխատելով հանքափոր, քաղաքական ագիտացիոն աշխատանք է տարել բանվորների շրջանում։ Ռուրի ճգնաժամի ժամանակահատվածում պայքարել է ֆրանսիական օկուպացիայի դեմ և կարճ ժամանակով ազատազրկվել։ 1928-1932 թվականներին եղել է Համմ քաղաքի կուսակցական կազմակերպության քարտուղարը։ 1932 թվականին ընտրվել է Ռուրի մարզի հեղափոխական արհմիութենական օպոզիցիայի քարտուղար։

Գերմանիայում ֆաշիստական վարչակարգ հաստատվելուց հետո (1933) ընդհատակյա աշխատանք է տարել Ռուրի մարզում, այնուհետև Բեռլինում և Գերմանիայի այլ քաղաքներում։ 1939 թվականին ձերբակալվել և նետվել է բանտ։ 1942 թվականին տեղափոխվել է Զակսենհաուզենի, 1944 թվականի նոյեմբերին՝ Ֆալկենզեեի համակենտրոնացման ճամբար, ուր գլխավորել է ընդհատակյա կազմակերպության կոմիտեն, որի ղեկավարությամբ 1945 թվականի գարնանը կալանավորները զինաթափելով էսէսական պահակախմբին, ճամբարը հանձնել են խորհրդային բանակի զորամասերին։

1945 թվականին նշանակվել է ԳԿԿ Ռուրի մարզի կազմակերպության առաջին քարտուղար, այնուհետև Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիա երկրի կոմկուսի կազմակերպության ղեկավար։ 1948 թվականին՝ ԳԿԿ վարչության նախագահ։ 1954 թվականին ընտրվել է ԳԿԿ վարչության (1956 թվականից՝ ԿԿ) առաջին քարտուղար։ 1949-1953 թվականներին եղել է Բունդեսթագի դեպուտատ, գլխավորել կոմկուսի ֆրակցիան։ 1949 թվականին բանտարկվել է Դյուսելդորֆի բանտում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Stammdaten aller Abgeordneten des Deutschen Bundestages
2. 1 2 3 4  Munzinger Personen (գերմ.)
3. ↑

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 118744097 · ICCU: IEIV013157 · ISNI: 000000010988404X · NLP: a0000002507207 · NTA: 069687102 · NUKAT: n2004080677 · VIAF: 74648470 · WorldCat VIAF: 74648470 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Սյուզաննա Օշեդե** (ֆր.՝ Suzanne Hoschedé, նոյեմբերի 29, 1868(1868-11-29), Փարիզի 10-րդ շրջան, Փարիզ - փետրվար 1899, Ժիվերնի), ֆրանսիացի իմպրեսիոնիստ նկարիչ Կլոդ Մոնեի խորթ աղջիկը և սիրելի մոդելը, ամերիկացի նկարիչ Թեոդոր Բաթլերի կինը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել 1864 թվականին Ֆրանսիայում։ Եղել է Էրնեստ և Ալիսա Օշեդեների ընտանիքի ավագ երեխան։

Ընտանիքում եղել են վեց երեխա։ Հայրը եղել է ձեռնարկատեր, խանութ է ունեցել Փարիզում։ Նա իմպրեսիոնիստների նկարներ է հավաքել և եղել է հայտնի մեկենաս։ 1877 թվականին Էրնեստ Օշեդեն սնանկացել է և արվեստի ստեղծագործությունների նրա հավաքածուն վաճառվել է աճուրդում։ Էրնեստ Օշեդեն, Ալիսան և նրանց վեց երեխաները տեղափոխվել են Վետյոյ՝ Կլոդ Մոնեի և նրա առաջին կնոջ՝ Կամիլայի տուն, որտեղ նրանք ապրում էին երկու երեխաների՝ Ժանի և փոքրիկ Միշելի հետ։ Էրնեստը, սակայն, ժամանակի մեծ մասն անցկացնում էր Փարիզում, վերջիվերջո թողել է իր ընտանիքը և հեռացել Բելգիա։ 1879 թվականի սեպտեմբերի 5-ին տուբերկուլյոզից Կամիլա Մոնեի մահից հետո Կլոդ Մոնեի երկու երեխաները մնացել են Ալիսա Օշեդեի խնամակալության տակ։ 1881 թվականին նրանք տեղափոխվել են Պուասի, 1883 թվականին հիմնավորվել Ժիվերնիում, որտեղ Կլոդը և Ալիսան կապվել են իրար հետ։ 1891 թվականին Էրնեստ Օշեդեի մահից հետո 1892 թվականի հուլիսի 16-ին նրանք պաշտոնապես ամուսնական դաշինք են կնքել։ Սյուզաննա Օշեդեն դարձել նկարչի հոգեդուստրը և սիրելի մոդելներից մեկը։

1892 թվականի հուլիսի 20-ին նա ամուսնացել է ամերիկացի իմպրեսիոնիստ նկարիչ Թեոդոր Բաթլերի հետ, որը Ժիվերնի էր եկել ստեղծագործական գործուղմամբ, որտեղ էլ ծանոթացել էր Սյուզաննայի հետ և սիրահարվել նրան։ Նրանց հարսանիքը կտավին հավերժացրել է ամերիկացի նկարիչ Թեոդոր Ռոբինսոնը՝ «Հարսանեկան երթ» անվամբ։ Նրանք ունեցել են որդի՝ Ջեյմս Բաթլերը, որը ծնվել է 1893 թվականին և դուստր՝ Լիլի Բաթլերը, որը ծնվել է հաջորդ տարի։

Սյուզաննա Օշեդեն մահացել է 1899 թվականի փետրվարի 6-ին Ժիվերնիում։ Թաղվել է *Giverny Church Cemetery* քաղաքային գերեզմանատանը։ Նրա կրտսեր քույր Մարթան (ֆր.՝ Marthe Hoschedé) օգնել է Բաթլերին՝ մեծացնելու երեխաներին։ 1900 թվականին Թեոդորն ամուսնացել է Մարթայի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Street Singer* Provenance Information. Museum of Fine Arts, Boston. Retrieved August 27, 2014.
2. ↑  Christoph Heinrich (2000). *Monet*. Taschen. էջեր 45–46. ISBN 978-3-8228-5972-8.
3. ↑  Sophie Dargere (1991), *Blanche Hoschedé Monet, Exhibition Catalogue (French)*
4. ↑  Museyon Guides (2011 թ․ հուլիսի 1). *Art + Paris Impressionists & Post-Impressionists: The Ultimate Guide to Artists, Paintings and Places in Paris and Normandy*. Museyon Guides. էջեր 23, 29. ISBN 978-1-938450-24-2.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Artists of Giverny (անգլ.)
* Portrait of Suzanne Hoschede with Sunflowers (անգլ.)
* Claude Monet - The Stroller (Suzanne Hoschedé, later Mrs. Theodore Earl Butler, 1868–1899) (անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |

 |
**Ումար Ֆարուկ Աբդուլմութալաբը** (դեկտեմբերի 22, 1986(1986-12-22), Լագոս, Նիգերիա), Նիգերիայի քաղաքացի է, որը համաշխարհային հռչակ ձեռք բերեց անհաջող ահաբեկչական ակցիայի շնորհիվ, երբ նա փորձ կատարեց պայթեցնել ամերիկյան օդանավ՝ ուղևորների հետ միասին։

Կենսագրություն
--------------

Ումար Աբդուլմութալաբը ծնվել է Լագոսում, մուսուլմանական բարեկեցիկ ընտանիքում։ Հայրը՝ Ալհաջի Ումարու Մութալաբը Նիգերիայի խոշորագույն բանկերից մեկի տնօրեն է եղել։ Ումար Աբդուլմութալաբը որակյալ կրթություն է ստացել հայրենիքում, Լոնդոնում և Դուբայում։ Ճանապարհորդել է արաբական երկրներ, այդ թվում՝ Եմեն, որտեղ սերտ կապեր է հաստատել ծայրահեղ իսլամիստների հետ և անդամագրվել Ալ-Կաիդայի շարքերը։ Եմենում նույնպես անցել է զինավարժություններ և ահաբեկչական գործողությունների պատրաստություն, ինչպես նաև ստացել ցուցմունքներ՝ նախապատրաստվող ակտի վերաբերյալ։

Ահաբեկչական ակտը
----------------

Չնայած բազմաթիվ նախազգուշացումներին և Աբդուլմութալաբի՝ մի շարք «սև ցուցակներում» գրանցված լինելու փաստին, նույնիսկ չնայած իր հոր կողմից բարձրացված ահազանգին, նրան այնուամենայնիվ հաջողվեց առանց դժվարությունների ստանալ ԱՄՆ մուտքի վիզա, ինչպես նաև գնել Ամստերդամ - Դետրոյտ օդային երթուղու տոմս։ Երևի պատահական չէր, որ մասսայական սպանությունը ծրագրված էր հենց դեկտեմբերի 25-ի համար, երբ Արևմուտքում նշվում է Սուրբ Ծնունդը։ Այդ օրը Աբդուլմութալաբը Ամստերդամում նստեց Դետրոյտ ուղղվող Նորթվեսթ Էրլայնզ (*Northwest Airlines*) ամերիկյան ավիաուղիների օդանավ, հաջողացնելով իր հետ անցկացնել պայթուցիկ նյութեր, որոնք նա թաքցրել էր իր կիսավարտիքում՝ ամորձիքների տակ։ Այդ պայթուցիկ նյութերը ԱՄՆ դատախազությունը որակավորել է որպես «զանգվածային ոչնչացման զենք»։

Աբդուլմութալաբի նպատակն էր օդում պաութեցնել օդանավը և նրա մեջ գտնվողներին (289 մարդ)։ Դետրոյտի Մետրո օդանավակայանում վայրէջք կատարելուց մոտ մեկ ժամ առաջ նա կատարեց ինքնասարք ռմբի անդրպայթյունի փորձը, որը սակայն տեխնիկական ինչ-ինչ պատճառներով չհաջողվեց ի կատար ածել։ Պայթյունի փոխարեն ինքնաթիռի սալոնի այն մասում, որտեղ նստած էր Աբդուլմութալաբը, կրակ բռնկվեց։ Ուղևորներին և աշխատող անձնակազմի անդամներին հաջողվեց հաղթահարել և ընկճել ահաբեկչին և մարել օդանավում սկսված հրդեհը և Աբդուլմութալաբի բռնկված շորերը։

Ձերբակալում
-----------

Վայրէջք կատարելուց հետո Աբդուլմութալաբը հանձնվեց ֆեդերալ օրինապահ մարմիններին։ Այժմ նա ձերբակալված է և գտնվում է կալանքի տակ՝ Միչիգանի ֆեդերալ բանտերից մեկում։

Ու. Աբդուլմութալաբի դեմ ԱՄՆ Ֆեդերալ դատարանում հարուցված է քրեական գործ, բաղկացած ԱՄՆ Ֆեդերալ քրեական օրենսգրքի 6 հոդվածներ խախտելու մեղադրականից, որոնցից մեկն է զանգվածային սպանության փորձի մեղադրանքը (այստեղ՝ ատենակալների խորհրդի մեղադրականը)։ Աբդուլմութալաբը դատվելու է քաղաքացիական դատարանում, երդվյալ ատենակալների կողմից։ Եթե նրա դեմ հարուցված մեղադրանքներն ապացուցվեն, իրեն սպասում է ցմահ բանտարկություն։