Ֆրանսեզ Ալդան հանգստանում է ելույթից հետո, 1909 թվական
**Ֆրանսեզ Դեյվիս Ալդա** (անգլ.՝ Frances Davis Alda, մայիսի 31, 1879(1879-05-31) կամ մայիսի 31, 1883(1883-05-31), Քրայսթչորչ, Նոր Զելանդիա - սեպտեմբերի 18, 1952(1952-09-18), Վենետիկ, Իտալիա), Նոր Զելանդիայում ծնված ու Ավստրալիայում մեծացած օպերային սոպրանո։ Հանրահայտություն է ձեռք բերել 20-րդ դարի առաջին երեք տասնամյակում իր հրաշալի երգեցիկ ձայնի, հղկված տեխնիկայի ու վառ անհատականության շնորհիվ, ինչպես նաև՝ Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն օպերային թատրոնում Էնրիկո Կարուզոյի հետ հաճախակի բեմելներով։

Կարիերա
-------

**Ֆանի Ջեյն Դեյվիսը** ծնվել է Նոր Զելանդիայի Քրայսթչերչ քաղաքում, 1879 թվականի մայիսի 31-ին Դեյվիդ Դեյվիսի ու Լեոնոր Սայմոնսենի ընտանիքում ()։ Լեոնորը, որը խոստումնալից երգչուհի էր երաժշտական ընտանիքից, 1880 թվականի սեպտեմբերին ամուսնալուծվել է Դեյվիդից ու վերսկսել երգչուհու իր կարիերան․ դուստրն իր վաղ մանկությունն անցկացրել է մոր հետ ճանապարհորդելով, երբ վերջինս մեկնում էր օպերային շրջագայությունների։ Ավստրալիասիայում հաջողության չհասնելով՝ նա Ֆանիին ու իր կրտսեր եղբորը 1883 թվականին տարել է Կալիֆոռնիայի Սան Ֆրանցիսկո քաղաքը, որտեղ ամուսնացել է Հերման Ադլերի հետ, սակայն 1884 թվականին, ամուսնությունից կարճ ժամանակ անց, մահացել որովայնամզի բորբոքումից։ Մոր մահից հետո դստերն ուղարկել են մայրական տատիկ-պապիկի մոտ Ավստրալիայի Վիկտորիա նահանգի Մելբուռն քաղաքը։

Ինդիանապոլիսի Մյուրատ թատրոնում կայանալիք Ալդայի համերգի գովազդը 1920 թվականի լրագրում
Մելբուռնում հանդես է եկել Ուիլյամ Գիլբերտի և Արթուր Սալլիվանի բեմադրություններում, որից հետո՝ 22 տարեկանում, մեկնել է Եվրոպա լրացուցիչ կրթություն ստանալու և միջազգային կարիերա սկսելու համար, ինչպես իր ապագա սոպրանո մրցակցուհի Նելլի Մելբան։ Փարիզում հանրահայտ Մաթիլդա Մարքեզիի մոտ դասեր առնելուց հետո, որի կողմից արժանացել է բեմական իր կեղծանվանը, 1904 թվականին Ալդան իր դեբյուտն է կատարել Փարիզի «Օպերա Կոմիկ» թատրոնում Ժյուլ Մասնեի «Մանոն» օպերայում։ Լոնդոնի Կովենտ գարդեն արքունական թատրոնում հանդես է եկել 1906 թվականին, իսկ Միլանի Լա Սկալայում՝ 1906-1908 համերգաշրջանի ընթացքում։

1908 թվականին Լա Սկալայի նախկին իմպրեսարիո Ջուլիո Գատի-Կասացան դարձել է Մետրոպոլիտեն օպերայի տնօրեն, և նույն թվականի դեկտեմբերի 7-ին Ալդան դեբյուտով հանդես է եկել այնտեղ։ 1910 թվականի ապրիլի 4-ին նրանք ամուսնացել են։ Նյու Յորքում ծավալել է իր հետագա կարիերան՝ հանդես գալով այնպիսի հայտնի օպերաներում, ինչպիսիք են՝ «Մարթա», «Մանոն Լեսկո», «Օթելլո», «Ֆաուստ», «Բոհեմ» օպերաները։ 1908 թվականին սկսել է ձայնագրվել «Victor Talking Machine Company» ձայնագրման ընկերությունում և այդ ձայնագրություններից շատերը բեսթսելլեր են դարձել։ Վիկտոր Հերբերտի «Մադելեն» և Հենրի Հարդլեյի «Կլեոպատրայի գիշերը» օպերաներում մարմնավորել գլխավոր հերոսուհիներին, իսկ Վալտեր Դամրոշի «Կիրանո» օպերայում՝ Ռոքսանին։ Հաճախակի հանդես է եկել Էնրիկո Կարուզոյի հետ։

1927 թվականին շրջագայել է Ավստրալիայում և Նոր Զելանդիայում։ Հաջորդ տարի հեռացել է ամուսնուց, հետո՝ ամուսնալուծվել։ 1929 թվականին հեռացել է Մետրոպոլիտենից, բայց շարունակել է համերգներով հանդես գալ, մասնակցել ռադիոթողարկումների և ելույթ ունենալ վոդևիլ ժանրում։ 1937 թվականին հրատարակված նրա ինքնակենսագրականը կոչվել է «Տղամարդիկ, կանայք և տենորներ»։

1941թվականի ապրիլի 14-ին Հարավային Կարոլինայի Չառլստոն քաղաքում ամուսնացել է Մանհեթենի գովազդային գործակալ Ռեյ Վիր Դենի հետ, որն իրենից տաս տարով փոքր էր։

Լոնգ Այլենդում վայելել է իր հանգստի անցնելը, ճանապարհորդել։ Վախճանվել է կաթվածից 1952 թվականի սեպտեմբերի 18-ին 73 տարեկնում Իտալիայի Վենետիկ քաղաքում։

Երգում է Ֆրանսեզ Ալդան
Երգում է Ֆրանսեզ Ալդան, 1913 թվական

Նշումներ
--------

1. ↑  Ալդան իր ծննդյան տարեթիվը տեղափոխել է 1883 թվական՝ օպերային մենեջերներին ավելի շատ դուր գալու համար․ այս սխալ տարեթիվը հաճախ նշվում է որպես նրա ծննդյան իրական տարեթիվ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  ծննդական
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Archivio Storico Ricordi — 1808.
3. 1 2  Մահախոսական
4. 1 2  «Frances Alda Dies. Former Met Star. 21 Years Before Retiring in 1929. Sang 40 Roles. A Gatti-Casazza Protege. Came to U.S. With Milanese Impresario in 1908. Stricken by Brain Hemorrhage». *The New York Times*. 1952 թ․ սեպտեմբերի 19.
5. ↑  Charlotte Macdonald (1992). *The book of New Zealand women* (First ed.). Wellington, NZ: Williams. ISBN 0-908912-04-8.
6. ↑  Whitburn, Joel (1986). *Pop Memories 1890-1954*. Menomonee Falls, Wisconsin: Record Research, Inc. էջ 21. ISBN 0-89820-083-0.
7. ↑  Alda Dies. Former Met Star. 21 Years Before Retiring in 1929, September 19, 1952

Արտաքին հղումներ
----------------

* Profile of Frances Alda, «Նոր Զելանդիայի ամենանշանավոր դուստրը» Արխիվացված 2008-10-16 Wayback Machine
* Մելբան ընդդեմ Ալդայի
* Madame Frances Alda. Կարծես չի սիրում Ավստրալիան
* Նկար Կոնգրեսի գրադարանի՝ Ջորջ Գրանտեմ Բեյնի հավաքածուից
* Caruso and Alda singing Verdi ՅուԹյուբում
* Historical recording in 1912 with Caruso ՅուԹյուբում
* Vitaphone Short Film, 1927 - Alda sings the Ave Maria from Verdi's *Otello* ՅուԹյուբում
* Discography of Frances Alda on Victor Records from the Encyclopedic Discography of Victor Recordings (EDVR)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ֆրանսեզ Ալդա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 7023418 · BNE: XX1734105 · BNF: 13929731x · CiNii: DA09934498 · GND: 134312392 · ICCU: REAV099024 · ISNI: 0000000063098376 · LCCN: n82040707 · NKC: mzk2003200666 · NLA: 35002778 · NLP: a0000002492031 · NSK: 000660848 · NTA: 097806781 · SUDOC: 083049355 · VIAF: 39564759, 5075158070786408780009 · WorldCat VIAF: 39564759, 5075158070786408780009 |

 |

 |