**Լյուիս Դոմենեկ ի Մոնտաներ** (կատ.՝ Lluís Domènech i Montaner, դեկտեմբերի 30, 1849(1849-12-30), Բարսելոնա, Իսպանիա - դեկտեմբերի 27, 1923(1923-12-27) կամ 1923[…], Բարսելոնա, Իսպանիա), կատալոնացի ճարտարապետ և քաղաքական գործիչ։

Կյանքը և ստեղծագործությունը
---------------------------

Լյուիսը ծնվել է հրատարակիչ Պերե Դոմենեկ ի Սալոյի և Մարիա Մոնտաներ ի Վիլայի բարեկեցիկ ընտանիքում։ Մայրը եղել է ձկնորսական Կանետ դե Մար քաղաքից, որ գտնվում է Բարսելոնայի հյուսիսային մասում` միջերկրածովյան ափին։ Դոմենեկ ի Մոնտաները հետաքրքրված էր մաթեմատիկայով, ֆիզիկայով, սակայն հետո հրապուրվում է ճարտարապետությամբ, որ ուսումնասիրում է նախ Բարսելոնայում, ապա Սան Ֆեռնանդոյի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում (Մադրիդ)։ 1873 թվականի դեկտեմբերին Մադրիդում Դոմենեկ ի Մոնտաները ստանում է ճարտարապետի վկայական, ինչից հետո ուղևորություններ է կատարում Ֆրանսիա, Շվեյցարիա, Իտալիա, Գերմանիա և Ավստրո-Հունգարիա, որպեսզի փորձառություն ձեռք բերի և ծանոթանա ժամանակակից ճարտարապետության նորագույն միտումներին։

1875 թվականին Դոմենեկ ի Մոնտաները իր ընկերոջ` Ժոզեպ Վիլասեկայի հետ Բարսելոնայի նորաբաց Ճարտարապետական դպրոցում անցնում է պրոֆեսորական աշխատանքի, իսկ հետագայում` 1900-1920 թվականներին` բացառությամբ 1900-1920 թվականների, երբ ճարտարապետն ընտրվում է պատգամավոր և գտնվում Մադրիդում, գլխավորում է այն։ Իր դպրոցում Մոնտեները պատրաստում է երիտասարդ կատալոնցի ճարտարապետների մի ողջ սերունդ։

Դոմենեկ ի Մոնտաները սկզբում եղել է էկլեկտիկ ճարտարապետության ներկայացուցիչ, սակայն հետագայում իր նախագծերը ստեղծել է մոդեռն ոճով` դառնալով այս ուղղության խոշորագույն ներկայացուցիչներից մեկը եվրոպական ճարտարապետության մեջ։ Հետաքրքրվել է նաև հնագիտությամբ և Կատալոնիայի վաղմիջնադարյան եկեղեցական ճարտարապետությամբ։

Իր կառույցներով` *Editorial Montaner i Simón* հրատարակչության շենք (այժմ` Անտոնի Տապիեսի ֆոնդ), Համաշխարհային ցուցահանդեսի շենք (Բարսելոնայում, 1888, ստեղծվել է 53 օրում` ցուցահանդեսի ժամանակ, հետո քանդվել է), Երեք դրակոնների ամրոց, Դոմենեկ ի Մոնտաները դառնում է մոդեռն ճարտարապետության հիմնադիրը Կատալոնիայում։ Ճարտարապետի ստեղծագործական կյանքում առավել բեղմնավոր է եղել 19-20-րդ դարերի սահմանագծի շրջանը, երբ կառուցվում են Պերե Մատա ինստիտուտը (Institut Pere Mata) Ռեուսում, Լեո Մորերայի և Թոմասի տները, Սուրբ խաչի և Սան Պաու հիվանդանոցները, ինչպես նաև իր գլուխգործոցը` Կատալոնյան երաժշտության պալատը։ 1909 թվականին Լյուիս Դոմենեկ ի Մոնտաներն իր աշխատանքների համար պարգևատրվել է Բարսելոնայի քաղաքային իշխանությունների կողմից։

Դոմենեկ ի Մոնտաները զբաղվել է նաև հրապարակախոսական և գրական գործունեությամբ։ Նա գրել է հոդվածներ կատալոնյան մի շարք խոշոր թերթերի համար (*La Renaixença*, *Lo Catalanista* և *Revista de Catalunya*), իսկ 1904 թվականին լույս է ընծայել սեփական շաբաթաթերթը` «Կատալոնյան ժողովուրդ» (*El Poble Català'*): Եղել է ճարտարապետության, արվեստի պատմության մի շարք հոդվածների հեղինակ, գրել է քաղաքական էսսեներ։ 1878 թվականի փետրվարի 28-ին տպագրված նրա «Ազգային ճարտարապետության որոնումներում» (*En busca d’una arquitectura nacional*) հոդվածը դարձել է ժամանակակից կատալոնյան ճարտարապետության հռչակագիրը։ 1886-1897 թվականներին ճարտարապետը հրատարակել է «Արվեստի պատմություն» բազմահատոր երկը։

Դոմենեկ ի Մոնտաները դեռևս երիտասարդ տարիներին զբաղվել է քաղաքականությամբ։ Նա եղել է «Երիտասարդ Կատալոնիա» (*Jove Catalunya*) և «Կատալոնյան կենտրոն» (*Lliga de Catalunya*) ազգային կազմակերպությունների հիմնադիրներից։ Այնուհետև ընդունվել է «Կատալոնյան լիգա» (*Lliga de Catalunya*)` 1888 թվականին դառնալով նրա նախագահը։ 1891 թվականին Դոմենեկ ի Մոնտաները ստեղծել է «Կատալոնական միություն» (*Unió Catalanista*) կուսակցությունը, որը Կատալոնիայի ինքնավարության հիմքն է դրել։ Եղել է 1892 թվականի մարտին անցկացված հավաքի կազմակերպիչներից մեկը, որի ժամանակ ընդունվել է «Մանրեսի հիմք» (*Bases de Manresa*) ծրագիրը, որն ընկած է Կատալոնիայի սահմանադրության հիմքում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Մոնտաները հեռացել է քաղաքականությունից։

Նշանակալից աշխատանքներ
----------------------

* Սան Պաու հիվանդանոցի ճակատային մասը, ԲարսելոնաՍան Պաու հիվանդանոցի ճակատային մասը, Բարսելոնա
* Անտոնի Տապիեսի ֆոնդ, ԲարսելոնաԱնտոնի Տապիեսի ֆոնդ, Բարսելոնա
* Սան Պաու հիվանդանոցը ԲարսելոնայումՍան Պաու հիվանդանոցը Բարսելոնայում
* Կատալոնյան երաժշտության պալատ, ԲարսելոնաԿատալոնյան երաժշտության պալատ, Բարսելոնա
* Լեո Մորերայի տունԼեո Մորերայի տուն
* Երեք դրակոնների ամրոցԵրեք դրակոնների ամրոց
* Թոմասի տունԹոմասի տուն

Գրականություն
-------------

* Manfred Sack, Hisao Suzuki: *Palau de la Música Catalana, Barcelona. Lluís Domènech i Montaner*, Edition Axel Menges, Fellbach, 1996 (Dt. /Engl.).
* Lluís Domènech i Girbau: *Domènech i Montaner*, Ediciones Polígrafa, Barcelona, 1994 (Englisch). Fotografien von Melba Levick.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  բնակիչների գրանցում ըստ մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրի
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
4. 1 2
5. 1 2  opac.vatlib.it
6. 1 2  Frick Art Reference Library Photoarchive — 1920.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բարսելոնայի պաշտոնական կայք

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Structurae |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10135698 · BIBSYS: 90883835 · BNC: a10074491 · BNE: XX1071125 · BNF: 12434619s · GND: 119290731 · ISNI: 0000 0000 8127 7386 · LCCN: n82070431 · NDL: 00620590 · NTA: 068672330, 111551307 · PTBNP: 84989 · SUDOC: 088367800 · VIAF: 49316848 · ULAN: 500011893 · WorldCat VIAF: 49316848 |

 |

 |