recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Յուլիայի բազիլիկ**(իտալ.՝ Basilica Giulia), կառույց Հռոմի ֆորումում, Իտալիայում։ Եղել է ընդարձակ, հասարակական կառույց, որը ժողովների և այլ պաշտոնական գործարքների հավաքատեղին էր Հռոմեական կայսրության ժամանակաշրջանում։ Դրա մնացորդները պեղվել են։ Այն, ինչ մնացել են նրանից՝ հիմքերն են, հարկերը և ետին անկյունային պատի փոքր հատված՝ մի քանի կամարներով։ Դրանք սկզբնական կառույցի և հետագա կայսերական ժամանակաշրջանի վերակառուցման մի մասն են։ Պահպանվել է նաև մի սյուն սկզբնական կառույցից։

Պատմություն
-----------

Յուլիայի բազիլիկը կառուցվել է նախկին Սեմպրոնիա բազիլիկի տեղում (մ․թ․ա 170) Հռոմի ֆորումի հարավային մասում, Էմիլիայի բազիլիկայի դիմաց։ Այն կառուցվել է Մ․թ․ա 46 թվականին Հուլիոս Կեսարի կողմից։

Մ․թ․ա 12 թվականի շինությունը վերակառուցվել է հրեդեհից հետո Օկտավիանոս Օգոստոս կայսեր կողմից։ Հենց այս ժամանակ էլ կառույցը պատվել է մարմարով։

283 թվականի հրդեհի պատճառով ևս շինությունը խիստ տուժել է, և նորից վերակառուցվել է Դիոկղետիանոս կայսեր օրոք։

Յուլիայի բազիլիկայում տեղակայված են եղել քաղաքացիական իրավական ատյաններ, վաճառակետեր և կառավարական հաստատություններ։ 1-ին դարում այն հանդիսանում էր *Centumviri* ժողովների հավաքատեղին, որտեղ լուծվում էին ժառանգությանը վերաբերող հարցեր։

Կառույցը մասամբ ավերվել է 410 թվականին վեստգոթերի օրոք, երբ նրանք գրավել են Հռոմը, և այդուհետ տեղանքը վերածվել է ավերակների դարեր շարունակ։ Բազիլիկայի մնացորդների մի մասը վերածվել է եկեղեցու 7-8-րդ դարերում։ Կառույցը ներկայումս ուղղանկյունաձև տարածք է, որը գետնից բարձր է 1 մետր։

Հնագիտական պեղումներ
--------------------

1850 թվականին Պիետրո Ռոսան տեղանքում պեղումներ է կատարել և վերակառուցել է միակ մարմարե սյունն ու տրավերտինե հենասյուները։ 1852 թվավականին հայտնաբերվել է շերտավոր բետոնե կոնստրուկցիաները, սակայն դրանք հետագայում ավերվել է 1872 թ.-ին։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Quint.inst. 12,5,6; Plin. epist. 6,33,3
2. ↑  Freberger. Das Forum Romanum. S. 74
3. ↑
4. ↑  Claridge, Amanda; Toms, Judith; Cubberley, Tony (March 1998). Rome: an Oxford archaeological guide. Oxford University Press. pp. 89–90. ISBN 978-0-19-288003-1.

Գրականություն
-------------

* Stierlin, Henri. Imperium Romanum. — Köln: Benedikt Taschen Verlag GmbH, 1996. — ISBN 3-8228-8729-3.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հռոմի ֆորում |
| --- |
|  |
| Պահպանվող կառույցներ | Տաբուլարիում, Հառաչանքների աստիճաններ, Սատուրնի տաճար, Վեսպասիանոսի և Տիտոսի տաճար, Սեպտիմիոս Սևերոսի հաղթակամար, Կուրիա Յուլիա, Ռոստրա (ամբիոն), Էմիլիայի բազիլիկա, Յուլիայի բազիլիկա, Կեսարի տաճար, Ռեգիա, Կաստորի և Պոլիդևքեսի տաճար, Վեստայի տաճար |
|  |
| Կայսերական կոմիցիում (հավաքատեղի) | Կուրիա Յուլիա, Օգոստոսի ամբիոն, Ումբիլիկուս Ուրբիս, Ոսկե անկյունաքար, Սև մարմար, Մաքսենտիոսի բազիլիկա |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յուլիայի բազիլիկ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 103375904X · NKC: ko20231188602 |

 |
**Նեթիլլինգ** (անգլ.՝ Nettilling Lake), լիճ Կանադայի հյուսիս-արևելքում, գտնվում է Բաֆինի Երկիր կղզու հարավային մասում, որը Նունավութի տարածքի Կիկիկտանի շրջանի մաս է կազմում։ Կանադայի ամենամեծ լճերից մեկը՝ 5050 կմ² ջրային մակերեսով, ընդհանուր մակերեսը` 5542 կմ², Նունավութի և Կանադական Արկտիկական կղզեխմբի տարածքի ամենամեծ լիճն է, մեծությամբ տասներորդ լիճը Կանադայում և տասնմեկերորդը՝ ջրավազանների շարքում։ Այն նաև հանրահայտ է նրանով, որ կղզային ամենամեծ լիճն է աշխարհում։

Լիճը գտնվում է ծովի մակարդակից 30 մետր բարձրության վրա՝ Աույուիտտուք ազգային պարկից մոտ 110 կմ հարավ-արևմուտք։ Սնվում է հարավում գտնվող Ամադջուակ լճից, ինչպես նաև բազմաթիվ փոքր լճերից և գետերից։

Լճի արևելյան մասը բաղկացած է երեք ծովածոցերից՝ Միրաժ, Կամսել և Բուրվոշ, ծանծաղ է և ունի բազմաթիվ կղզիներ, արևմտյան մասը շատ ավելի խորն է և առանց կղզիների։

Բացառությամբ հարավ-արևմտյան ափի, մյուս ափերը և լճի կղզիները պատկանում են Պանգնիրտանգի ինուիտական երկրին։ Լիճը Կուկջուակ գետով շատ ծանծաղ հոսք ունի արևմուտքում դեպի Ֆոքսի Ավազան ծոց։ Տարվա մեծ մասը լիճը ծածկված է սառույցով, և այնտեղ կարող են գոյատևել ձկների միայն երեք տեսակ՝ Արկտիկական քարը և փշաձկան երկու տեսակներ։ Նեթիլինգի լճերի և Ամադջուակի միջև ընկած տարածքը կարիբու եղջերուի բնակավայրերից մեկն է։

Առաջին եվրոպացին, որը 1883 թվականին այցելել է լճի ափերը, Ֆրանց Բոասն է։

* Կուկջուակ գետ1 2002-08-24Կուկջուակ գետ1 2002-08-24
* Նեթիլլինգ լիճ (15 հուլիս 2008)Նեթիլլինգ լիճ (15 հուլիս 2008)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Canadian Geographical Names Data Base, base de données toponymiques du Canada, Canadian Geographical Names Database — Natural Resources Canada.
2. 1 2 3  Toporama
3. ↑
4. ↑
5. ↑  ?
6. ↑  Канада : Общегеографическая карта : Масштаб 1:7 500 000 / ред. Г. А. Скачкова. — Роскартография, Омская картографическая фабрика, 1995. — (Страны мира «Америка»). — 1200 экз.
7. ↑
8. ↑  Largest island in a lake on an island in a lake on an island (англ.). elbruz.org. Topografisch Verbond Elbruz. Дата обращения 6 декабря 2017.
9. ↑

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նեթիլլինգ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Կանադական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 3309148574348924430006 · WorldCat VIAF: 3309148574348924430006 |

 |
**«Բրենոսն ու իր ռազմավարի մի մասը»** (ֆր.՝ Brennus et sa part de butin), ֆրանսիացի նկարիչ, ակադեմիզմի ներկայացուցիչ Պոլ Ժամենի նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1893 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 162 × 118 սմ։

Այսօր «Բրենոսն ու իր ռազմավարի մի մասը» ստեղծագործությունը գտնվում է մասնավոր հավաքածուի կազմում։

Նկարագիր
--------

«Բրենոսն ու իր ռազմավարի մի մասը» ստեղծագործությունում հեղինակը պատկերել է Հին Հռոմի պատմության մի դրվագ։ Կտավում տեսարան է, երբ գալերը թալանել են Հռոմը մ․թ․ա․ 390 թվականին։ Սենոնների առաջնորդ Բրենոսը կանգնած է սենյակի մուտքի մոտ, որտեղ իր ռազմավարի մի մասն է՝ ոսկի, գործվածքներ, անոթներ և հռոմեացի հինգ կանայք։ Վերջիններս գրեթե ամբողջությամբ մերկ են․ նրանցից երկուսի ձեռքերը կապված են մեջքի հետևում։ Մեկը երեսն է փակել ձեռքով, մյուսն անօգուտ աղաչանքով ձգվել է դեպի Զևսի ոսկեձույլ արձանը։ Բրենոսն այդ ամենին նայում է քմծիծաղով․ նրա ձախ ձեռքին նիզակ է։

Պատմություն
-----------

Պոլ Ժամենի այս նկարը համարվում է նրա լավագույն ստեղծագործություններից մեկը։ Արվեստաբան Լուի Կապիտենը 1903 թվականին գրել է, որ Ժամենի «Բրենոսը» մանրակրկտորեմ ներկայացնում է պատմական ռեալիզմը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Brennus et sa part de butin by Paul Joseph Jamin – Art print, wall art, posters and framed art». *Muzéo* (անգլերեն). Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 26-ին.
2. ↑  *Louis Capitan* Notice sur Paul Jamin(ֆր.) // *Bulletins et Mémoires de la Société d'Anthropologie de Paris*. — 1903. — № 4. — С. 487—491.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Բրենոսն ու իր ռազմավարի մի մասը» ստեղծագործությունը
|  |
| --- |
| **Վուպատկի**

***Երկիր*** – ԱՄՆ-ի դրոշըԱՄՆ
***Տարածքը*** – 200 միլիոն մ²
 *35°33′56″ հս․ լ. 111°23′13″ ամ. ե.HGЯOL* |

**Վուպատկի ազգային հուշարձան** (անգլ.՝ Wupatki National Monument), հնդկացիական անասազի քաղաքակրթության բազմաթիվ ավերակներ։ Գտնվում է Արիզոնայի հյուսիսկենտրոնական մասում` Ֆլագստաֆ քաղաքի հարևանությամբ։ 1966 թվականի հոկտեմբերի 15-ին ընդգրկվել է ԱՄՆ-ի Ազգային պատմական վայրերի ցանկում։ Հուշարձանի անվանումը` *Anaasází Bikin*, նավահոների լեզվով նշանակում է թշնամիների տուն։ Այդտեղից էլ առաջացել է անասազի քաղաքակրթության անվանումը։

Բազմաթիվ կացարանները, որոնց ավերակները ափռված են ազգային հուշարձանի տարածքով մեկ, կառուցվել են հին պուեբլոների կողմից, ովքեր եղել են սինագուա, կոհոնինա և կայենտա-անասազի ցեղերի հնդկացիները։ Բնակչության հիմնական հոսքը այս կողմերում սկսվել է 9-րդ դարում` Սանսետ հրաբուխի ժայթքումից հետո, երբ հովիտը ծածկվել է հրաբխային մոխրով։ Դա հարստացրել է հողը` այն դարձնելով ավելի բերրի, խոնավություն պահող։ Ինչպես ցույց են տվել 1980-ական թվականներին անցկացված հնագիտական հետազոտությունները, 12-րդ դարում այս տեղանքում հաստատվել են մոտ 2.000 ներգաղթյալներ։ Նրանց գյուղատնտեսական գործունեության հիմնական ուղղությունը եղել է եգիպտացորենի և դդմի մշակությունը, որոնք աճեցրել են ավելի չորային տեղերում` առանց ոռոգման։

Կացարանները, որոնց պատերը պահպանվել են, կառուցված են եղել հարթ, կարմիր քարերից` ամրացված կրաքարային լուծույթով։ Ամեն բնակավայր եղել է մեկ ամբողջական շինություն, որ երբեմն բաղկացած է եղել մի քանի սենյակներից։ Այստեղ հայտնաբերվել է նաև դաշտ` նախատեսված գնդակով խաղերի համար։ Այս երևույթը տարածված է եղել Կենտրոնական Ամերիկայում և տարածում է գտել Արիզոնայի հարավում բնակված հոհոկամ ցեղի մոտ։ Վուպատկիի մարզադաշտը ամենահյուսիսային օրինակն է` նախատեսված տրված խաղի համար։

Վուպատկիի տակ գտնվում է դատարկ տարածություն` մոտ 200 միլիոն մ² մակերեսով, որտեղից ոչ մեծ բացվածքներով օդը դուրս է եկել բաց տարածություն` հասնելով 48 կմ/ժ արագության։

Պատկերասրահ
-----------

* Վուպատկիի ավերակներ
* Վուպատկի համալիրի համայնապատկերՎուպատկի համալիրի համայնապատկեր
* Գնդակով խաղի համար նախատեսված դաշտԳնդակով խաղի համար նախատեսված դաշտ
* Ավերակներ Բոքս կիրճումԱվերակներ Բոքս կիրճում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wilson, A *Navajo Place Names* Guilford, CT: Audio-Forum, 1995
2. ↑  The Breathing Earth: Wupatki Blowholes на сайте *nps.gov*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Ամերիկայի հարավկենտրոնական մաս

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վուպատկի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4419049-9 · LCCN: sh88001789 · VIAF: 242275165 · WorldCat VIAF: 242275165 |

 |
**Գիուլի Ալասանիա** (վրաց.՝ გიული გივის ასული ალასანია, նոյեմբերի 11, 1946(1946-11-11), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի պատմաբան, գիտություններ դոկտոր, Վրաստանի միջին դարերի պատմության մասնագետ, թուրքագետ, հասարակական գործիչ։ Վրաստանի նախկին նախագահ Միխայիլ Սաակաշվիլու մայրն է։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է թբիլիսյան սովորական ընտանիքում։ Մայրը բժշկուհի էր, հայրը՝ ինժեներ։ Պապերը 1937 թվականին հալածանքների են ենթարկվել։

Գիուլին 1969 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետը, խորացել Թուրքիայի պատմության ուսումնասիրության մեջ; 1973 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական, 1986-ին՝ դոկտորական ատենախոսությունները, 1989-2006 թթ. աշխատել Վրաստանի գիտությունների ակադեմիայի Իվանե Ջավախիշվիլու անվան պատմության և ազգագրության ինստիտուտում։

1990 թվականին Ալասանիային շնորհվել է Թբիլիսիի պետհամալսարանի պրոֆեսորի կոչում։ Նա հեղինակել է տասը գիտական մենագրություն, 130-ից ավելի գիտական հոդվածներ, որոնք վերաբերում են Թուրքիայի, Վրաստանի ու Կովկասի պատմությանը, վրացական մշակույթի պատմությանը, ազգային ինքնորոշմանը։

Պրոֆեսոր Գ. Ալասանիան 2012 թվականին հիմնադրված Նիզամի Գյանջևիի միջազգային կենտրոնի անդամ է, ծագումնաբանության, դրոշմագիտության և վավերագրական գիտությունների ամերիկյան դպրոցի (ԱՄՆ) պատվավոր անդամ, սևծովյան միջազգային համալսարանի (Թբիլիսի) պրոռեկտոր։

Գրականություն
-------------

* Alasania Giuli.- *The Encyclopedia «Sakartvelo» («Georgia»)*, vol. I, Tbilisi, 1997, p. 90 (in Georgian).

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი (վրաց.) — 2001.
2. ↑  В Тбилиси звание почетного доктора Черноморского университета получил вице-премьер Турции

Արտաքին հղումներ
----------------

* Интервью с Гиули Аласания

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 106539098X · ISNI: 000000008434664X · LCCN: n87919750 · NLP: a0000003610604 · NTA: 229871852 · NUKAT: n95003851 · SUDOC: 194573540 · VIAF: 23672570 · WorldCat VIAF: 23672570 |

 |

 |
Սալամանկայի համալսարանի ճակատային հատվածը
**Պլատերեսկո**, ճարտարապետական ոճ, որ տարածված է եղել 16-րդ դարի իսպանական մշակույթում։ Անվան ծագումը երբեմն կապում են *հարթ* բառի հետ, սակայն ավելի ճիշտ կլինի այն բացատրել իսպ.՝ platero` *ոսկերչական* բառի հետ, որ առաջացել է իսպ.՝ plata` *արծաթ* բառից։ Այն մատնանշում է շենքի` ոսկերչական աշխատանքի նման նուրբ աշխատանքը։ Ոճն ունեցել է զարգացման երկու փուլ։ Այն Վերածննդի ճարտարապետության իսպանական տարբերակն է։

Վաղ շրջանն ընդգրկում է 15-րդ դարի վերջը։ Այն կոչվում է իսաբելինո` ի պատիվ Ֆերդինանդ II արքայի կնոջ` Իզաբել I-ի։ Այս ոճը չպետք է շփոթել 19-րդ դարի համանուն ոճի հետ, որն առաջացել է Իզաբել II-ի անունից։ Այս շրջանում ուժեղ են գոթական ավանդույթները, առկա է մավրիտանականը, բայց ընդհանուր առմամբ այն ձևավորվել է տարբեր ոճերի միախառնումով։ Այդ ժամանակ Պիրենեյան թերակղզում ավելի վառ էր դրսևորվում երկու ժողովուրդների ու նրանց մշակույթների փոխազդեցության քաղաքական ու կրոնական անտագոնիզմները։ Հետագայում Իսպանիայի վրա ազդեցություն է գործել իտալական դասական արվեստը։ 15-16-րդ դարերում Իսպանիայում հիմնականում կառուցվում էին ոչ մեծ եկեղեցիներ, թագավորական դամբարաններ, գոթական փառահեղ հին տաճարներին ավելացվում էին կապելլաներ։ Նոր ոճի առաջին դրսևորումները նկատվում են Տոլեդոյի Սան Խուան դե լոս Ռեյես (1476) եկեղեցու ինտերիերում։ Ճարտարապետ Խուան դե Գուասը ինտերիերի մեջ մտցնում է մավրիտանական մոտիվը` ութաթև աստղը, չնայած արտաքուստ եեղեցին խիստ է և համապատասխան գոթական ճարտարապետությանը։

Սևիլյայի քաղաքապետարանի ճակատային հատվածը
Սան Պաբլո եկեղեցին և Սան Գրեգորիո կապելլան Վալյադոլիդում (15-րդ դարի վերջ) ունեն հարթ պատեր, զարդարված են մանր ժանեկանման փորվածքներով, պորտալն ունի գոթական ձև, բակի ներսում կա մավրիտանական ոճի զարդաքանդակներով կամարաշար։ Մեկ այլ օրինակ է հերցոգ Իֆանտադոյի պալատը (1480-1493) Գվադալախարայում, որի հեղինակը Խուան դե Գուասն է։

Պլատերեսկոյի ուշ շրջանը 16-րդ դարն է։ Նրա բնորոշ գծերն են ճակատային կոմպոզիցիայի փոփոխությունները։ Ճակատային հատվածները հագեցած են դասական ճարտարապետական ձևերով ու քանդակներով, բարձրաքանդակներով, կիսանդրիներով, անտիկ աստվածների արձաններով։ Այս ոճը ներկայացնող նշանավոր կառույցներից են Սալամանկայի համալսարանը (1515-1533), Խեցիներով տունը (1493-1517), Ալկալա դե Էնարեսի համալսարանը (1540-1559), Սևիլյայի քաղաքապետարանի շենքը (1527)։ Ճարտարապետներն են Ռոդրիգո Խիլ դե Օնտանյոնը, Դիեգո դե Ռիոլյոն։ Ի տարբերություն վաղ պլատերեսկոյի շրջանի գեղանկարչական դեկորներին` այս օրինակներում ընդգծված են կոմպոզիցիայի հորիզոնական և ուղղահայաց հատվածների հստակ համակարգերը, որի ամեն հարկում առանձնացված է կենտրոնը։ Հավասարակշռությունն ու զուսպ ձևերը համադրվում են ճոխ ու բազմազան ձևերին։ Գավառներում այս ոճը կրել է տեղական ավանդույթների դրոշմը, սակայն ընդհանուր առմամբ այն իսպանական մշակույթի ամենավառ դրսևորումներից է։ Պլատերեսկոյի ավանդույթներն արտահայտվել են նաև քանդակագործության մեջ։

Գրականություն
-------------

* Արվեստի ընդհանուր պատմություն։ Խմբագիրներ — Յու. Պ. Կոլպինսկի, Ե. Ի. Ռոտենբերգ, Մ.: «Искусство», 1962.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Պլատերեսկո» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Universalis |

 |
**Թորհիլդ Վիդվեյ** (նորվ.՝ Thorhild Widvey), (հունվարի 9, 1956(1956-01-09), Avaldsnes, Կարմյո, Ռուգլան, Նորվեգիա), նորվեգացի քաղաքական գործիչ, Նորվեգիայի Պահպանողական կուսակցության անդամ, 2013 թվականից մինչև 2015 թվականը եղել է Նորվեգիայի մշակույթի նախարար և 2004 թվականից մինչև 2005 թվականը Նավթի և էներգետիկայի նախարար
:

Քաղաքական կարիերա
-----------------

Տեղական մակարդակում 1979 թվականից մինչև 1989 թվականը Վիդվեյը եղել է Կարմյոյի ավագանու անդամ, վերջին վեց տարվա ընթացքում գործադիր մարմնի կազմում։

1989 թվականին Ռուգլանից ընտրվել է Նորվեգիայի խորհրդարան և մեկ անգամ վերընտրվել է։

2002 թվականից մինչև 2003 թվականը նշանակվել է Նորվեգիայի ձկնորսության և ափային ադմինիստրացիայի նախարարության պետական քարտուղար։ 2003 թվականից մինչև 2004 թվականը նույն պաշտոնը զբաղեցրել է Նորվեգիայի Արտաքին գործերի նախարարությունում։ 2004 թվականին նշանակվել է Նորվեգիայի Նավթի և Էներգետիկայի նախարարի պաշտոնում, որը թողել է 2005 թվականի Նորվեգիայի խորհրդարանական ընտրությունում կրած պարտությունից հետո։

Անձնական կյանք
--------------

Թորհիլդ Վիդվեյը ծնվել է Կարմյոյում, Ռուգլան։ Կրթությամբ Ֆիզիոթերապևտ, 1985 թվականից մինչև 1987 թվականը եղել է Նորվեգիայի հաշմանդամների մարզական ասոցիացիայի փոխնախագահ։ Վիդվեյն ապրում է Օսլոյում, ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
2. ↑  «Thorhild Widvey on Statkraft». Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ մարտի 8-ին. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 30-ին.
3. ↑  «Hareide og Widvey inn i regjeringen». *Aftenposten*. Վերցված է 2014-0-23-ին.
4. ↑  «Profil: Thorhild Widvey». *Aftenposten*. Վերցված է 2014-0-23-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Biografie beim Storting (նորվ.)
* Thorhild Widvey auf snl.no im Store norske leksikon (նորվ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Թորհիլդ Վիդվեյ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BIBSYS: 90564379 · VIAF: 255149196420674791147 · WorldCat VIAF: 255149196420674791147 |

 |
**Պիետրո Մանի** (իտալ.՝ Pietro Magni, հոկտեմբերի 21, 1817(1817-10-21) կամ հոկտեմբերի 21, 1816(1816-10-21), Միլան, Ավստրիական կայսրություն - հունվարի 9, 1877(1877-01-09) կամ հունվարի 10, 1877(1877-01-10), Միլան, Իտալիայի թագավորություն), իտալացի քանդակագործ։

Կենսագրություն
--------------

Պիետրո Մանին ծնվել է Միլանում 1817 թվականին։ Սովորել է Բրերա ակադեմիայում, այնուհետև տեղափոխվել է Աբբոնդիո Սանջորջիոյի արվեստանոց։ Նրա հետագա ստեղծագործական գործունեության վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել քանդակագործ Լորենցո Բարտոլինին, ում աշխատանքներն առաջին անգամ տեսել է 1837 թվականին։ Մանին մեկնել է սովորելու Հռոմում։ 1849 թվականին միացել է Ջուզեպպե Գարիբալդիին։ 1850 թվականին ստեղծել է իր առաջին նշանակալի աշխատանքը՝ «Դավիթը պարսատիկով», որը 1855 թվականին ցուցադրվել է Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդեսում։ 1860 թվականից քանդակագործության դասեր է տվել Բրերա ակադեմիայում։

Մահացել է Միլանում 1877 թվականին։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Մանիի հայտնի ստեղծագործություններից են «Ընթերցող աղջիկը» քանդակը (իտալ.՝ La lettrice, 1856), որը գտնվում է Միլանի Ժամանակակից արվեստի պատկերասրահում, իսկ կրկնօրինակները տարբեր թանգարանների հավաքածուներում, այդ թվում՝ Աժուդայի ազգային պալատում (Լիսաբոն), Միլանի Լա Սկալա հրապարակում գտնվող Լեոնարդո դա Վինչիի հուշարձանը (ավարտել է 1872 թվականին), Վիկտոր Էմանուիլ II-ի պատկերասրահի քանդակները, այլաբանական քանդակների խումբ «Il taglio dell'istmo di Suez» (1863, նախկինում Տրիեստի Revoltella թանգարան), բազմաթիվ մարմարյա խմբաքանդակներ։ 1860 թվականին արձաններ է ստեղծել Միլանի տաճարի համար՝ Հուստինոս Փիլիսոփայի արձան (1863)։

Տես նաև
-------

* La lettrice
* Ջովանի Բատիստա Նիկոլինի

Պատկերասրահ
-----------

* Լեոնարդո դա Վինչիի հուշարձանըԼեոնարդո դա Վինչիի հուշարձանը
* ANGÉLICA NO ROCHEDO, Աժուդայի ազգային պալատANGÉLICA NO ROCHEDO, Աժուդայի ազգային պալատ
* Ընթերցող աղջիկըԸնթերցող աղջիկը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Magni M.* Magni, Pietro // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2018. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T053150
2. 1 2 3 4  Dizionario Biografico degli Italiani — 2006.
3. 1 2 3 4  Rivista Minima — 1877.
4. ↑  «Pietro Magni - The Reading Girl / La Lettrice, 1856» (իտալերեն). Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 23-ին.

Աղբյուրներ
----------

* Pietro Magni at Answers.com
* Արխիվացված 2016-03-04 Wayback Machine
* Julius Bryant, 'Bergonzoli's Amor degli angeli: the Victorian taste for contemporary Latin Sculpture', Apollo, CLVI (2002): 16-21.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Պիետրո Մանի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Իտալացիների կենսագրական բառարան · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 121124762 · ICCU: SBNV013853 · ISNI: 0000000116297468 · VIAF: 42686249 · ULAN: 500065688 · WorldCat VIAF: 42686249 |

 |
**Քրիստոֆեր Այսեք «Բիզ» Սթոուն**(անգլ.՝ Biz Stone, մարտի 10, 1974(1974-03-10), Սան Ֆրանցիսկո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), Թվիթթերի, Օբվիըսի (Obvious), Մեդիումի և Ջելլիի համահիմնադիրն է։ Իր առաջին սթարթափը ստեղծել է 1999 թվականին և կոչել է Քսենգա (Xanga)։ Սթոունը Բեն Ֆինքելի հետ ստեղծել է իր մինչև հիմա եղած հավելվածներից վերջինը՝ Ջելլին։ Ջելլին գործարկվել է 2014 թվականին և բնորոշվում է որպես որոնողական գործիք այն առանցքային ենթադրությամբ, որ յուրաքանչյուր հարցի դեպքում կա մի մարդ, որն ունի պատասխան։ Սթոունը Ջելլիի գործադիր տնօրենն է։

Կրթություն
----------

Սթոունն ավարտել է Ուեզլիի ավագ դպրոցը Ուեզլիում։ Հաճախել է Մասսաչուսեթսի Հյուսիսարևելյան համալսարան, ինչպես նաև Մասսաչուսեթսի Բոստոն համալսարան, սակայն երկու համալսարաններում էլ ուսումը չի ավարտել։

Կարիերա
-------

Բացի Թվիթթերի գործունեությունից, Սթոունը նաև ներդրող է բիզնես ոլորտում և սթարթափների խորհրդատու է։ Նա աշխատել է Square, Slack, Մեդիում, Նեսթ, Բիյոնդ Միթ, Փինթերեսթ, Ինթերքոմ և Ֆարադեյ ծառայութունների և սթարթափների շրջանակներում։

Սթոունն իր ռեժիսորական նորամուտն ունեցավ աշխատելով Ռոն Հովարդի և Canon USA-ի հետ։ Սթոունը նկարագրել է այդ հնարավորությունը որպես երկար սպասված ստեղծագործելու անդիմադրելի ցանկությունը իրականացնելու շանս։ Սթոունը խորհրդատու է Զոիք Ստուդիայում և գործադիր պրոդյուսեր է «Ուտելով կենդանիներին» փաստագրական ֆիլմում։ Ֆիլմի շրջանակներում նա աշխատում է Նատալի Փորտմանի հետ։

2003-2005 թվականներին Սթոունն աշխատել է Գուգլ ընկերությունում։

2006 թվականին Սթոունը, Էվան Ուիլյամսը, Ջեք Դորսին և Odeo ընկերության այլ անդամներ ստեղծում են «Obvious Corporation»-ը և ձեռք բերում Odeo-ի բոլոր ակտիվները՝ այդ թվում և Odeo.com, Twitter.com կայքերը։

Անձնական կյանք
--------------

Սթոունն ակտիվ բարերար է և ներդրումներ է կատարում բնապահպանության, աղքատության վերացման, առողջության և կրթության ոլորտներում։

Սթոունն իր կնոջ՝ Լիվիայի և որդու՝ Ջեյքոբի հետ ապրում է Մարին շրջանում։ Սթոունն իր կնոջ հետ ստեղծել է «Բիզ և Լիվիա Սթոուն հիմնադրամը», որը գործում է Կալիֆոռնիայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ինչպես ստացա իմ անունը». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մայիսի 28-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 29-ին.
2. ↑  Ո՞վ պետք է լինի տարվա բոստոնցին
3. ↑  Բիզ Սթոունը գործադիր տնօրեն
4. ↑  Բիզ Սթոունը նկարում է կարճ ֆիլմ
5. ↑  Ֆիլմի մասին
6. ↑  Սթոունը ռիսկի դիմեց Գուգլից հեռանալով և նոր ստեղծվող Թվիթթերին միանալով
7. ↑  Սթոունն աջակցում է սոցիալական հարցերում
8. ↑  Բիզ Սթոուն
9. ↑  Սթոունը մարտահրավերների և սոցիալական մեդիայի ապագայի մասին

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բիզ Սթոուն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 4057625 · BNC: a12270908 · BNE: XX5535115 · GND: 1061002799 · ISNI: 0000000042215270 · LCCN: no2003013762 · NDL: 001183720 · NTA: 241172179 · PTBNP: 1617566 · VIAF: 73536025 · WorldCat VIAF: 73536025 |

 |

 |
**«Մուլեն Ռուժում»** (ֆր.՝ Au Moulin Rouge), ֆրանսիացի նկարիչ, պոստիմպրեսիոնիզմի ներկայացուցիչ Անրի դը Տուլուզ-Լոտրեկի նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1892 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 123 × 141 սմ։

Այսօր «Մուլեն Ռուժում» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Չիկագոյի արվեստի ինստիտուտում (Չիկագո, Իլինոյս, ԱՄՆ)։

Նկարագիր
--------

«Մուլեն Ռուժում» ստեղծագործության կենտրոնում Անրի դը Տուլուզ-Լոտրեկը պատկերել է երեք տղամարդու և երկու կնոջ, որոնք նստած են սեղանի շուրջ՝ կաբարեում։ Նրանք բոլորը հայտնի են․ ձախ ծայրին գրող Էդուար Դյուժարդենն է և նրանից՝ ժամ-սլաքի ուղղությամբ՝ պարուհի Լա Մակարոնան, լուսանկարիչներ Պոլ Սեկոն և Մորիս Գիբերը, ու թիկունքով նստած կանկան պարող Ժաննա Ավրիլը։ Վերջինս աչքի է ընկնում իր վառ շիկակարմիր մազերով։ Դիմացի աջ հատվածում, այլ սեղանի մոտ նստած է անգլիացի պարուհի Մեյ Միլթոնը՝ վառ ներկած կարմիր շուրթերով։ Նրա դեմքը լուսավորված է բնորոշ կանաչ գույնով ու ստվերներով։ Հետին պլանի աջ կողմում իր մազերը կարգի բերող Լա Գուլյուն է՝ «Մուլեն Ռուժի» պարուհին, որը կանգնած է անհայտ կնոջ հետ։ Հետին պլանում, մի քիչ ավելի ձախ, գրեթե կենտրոնում կանգնած է նկարի հեղինակը՝ կարճահասակ Անրի դը Տուլուզ-Լոտրեկը, իսկ նրա հարևանությամբ՝ բժիշկ Գաբրիել դը Սելեյրան։

Պատմություն
-----------

«Մուլեն Ռուժում» նկարը գտնվում է Չիկագոյի արվեստի ինստիտուտի Հելեն Բյորչ Բարթլետի հավաքածուում։ Այստեղ նկարն առաջին անգամ ցուցադրվել է 1930 թվականի դեկտեմբերի 23-ին։ 2011 թվականին նկարը ցուցադրվել է Լոնդոնի Կուրտոյի արվեստի ինստիտուտում։ Արվեստաբան Ջոնաթան Ջոնսն այս ստեղծագործությունն անվանել է գլուխգործոց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Կազմեք ցանկեր, ոչ թե պատերազմ — 2013.
2. ↑  Կազմեք ցանկեր, ոչ թե պատերազմ — 2013.
3. ↑
4. ↑  «Le Moulin-Rouge | Henri de Toulouse-Lautrec | Bildindex der Kunst & Architektur - Bildindex der Kunst & Architektur - Startseite Bildindex». *www.bildindex.de*. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 28-ին.
5. ↑  Toulouse-Lautrec, Henri de (1892–1895), *At the Moulin Rouge*, Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 28-ին
6. ↑  Johnson, Ken (2005 թ․ մարտի 18). «Lautrec's Life, High and Low». *The New York Times*. էջեր para. 7. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ դեկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 16-ին.
7. ↑  «At the Moulin Rouge | The Art Institute of Chicago». *www.artic.edu*. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ սեպտեմբերի 28-ին. Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 16-ին.
8. ↑  Jones, Jonathan (2011 թ․ օգոստոսի 17). «Toulouse-Lautrec and the real story of the Moulin Rouge». *The Guardian* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ օգոստոսի 16-ին. Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 16-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Մուլեն Ռուժում» նկարը Ֆրանսիայի մշակույթի նախարարության կայքում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մուլեն Ռուժում» հոդվածին։ |
**Հեղինե Վաչեի Բիշարյան** (հունվարի 5, 1961(1961-01-05), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ քաղաքական գործիչ, մանկավարժ, ՀՀ ԱԺ 3-րդ, 4-րդ և 5-րդ գումարման պատգամավոր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1961 թվականի հունվարի 5-ին Երևանում` ծառայողի ընտանիքում։
1978-1988 թվականներին աշխատել է Երևանի էլեկտրաապարատների գործարանում որպես վարպետ։
1991 թվականին ավարտել է Կիրովականի պետական մանկավարժական ինստիտուտը և ստացել հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչի որակավորում։ Մանկավարժական գիտությունների թեկնածու։
1994-2008 թվականներին աշխատել է ուսուցչուհի Երևանի թիվ 191 դպրոցում։
2005-2006 թվականներին աշխատել է Երևանի Բակունցի անվան պետական մանկավարժական քոլեջում` որպես մանկավարժ։
2010 թ. ընտրվել է Բնության և հասարակության մասին միջազգային ակադեմիայի (հայկական մասնաճյուղ) իսկական անդամ ակադեմիկոս։

Քաղաքական գործունեություն
-------------------------

1986 թվականին ընտրվել է Լենինյան շրջանի պատգամավոր։
2003 թվականին ընտրվել է Ազգային ժողովի պատգամավոր «Օրինաց երկիր» կուսակցության-ի համամասնական ցուցակով։ 2003-2007 թվականներին եղել է Ազգային ժողովի գիտության, կրթության, մշակույթի և երիտասարդության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ, ՕԵԿ խմբակցության քարտուղար։
2007-2012 թվականներին Ազգային ժողովի պատգամավոր է ընտրվել կրկին «Օրինաց երկիր» կուսակցության համամասնական ցուցակով։ 19.06.2007-31.05.2012 ժամանակահատվածում եղել է Ազգային ժողովի գիտության, կրթության, մշակույթի և երիտասարդության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ, իսկ 22.11.2010-31.05.2012 ժամանակահատվածում եվրոպական ինտեգրման հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։
2009 թվականի Երևանի ավագանու ընտրությունների ժամանակ եղել Օրինաց երկիր կուսակցության քաղաքապետ թեկնածուն։
2012-2017 թվականներին մայիսի Ազգային ժողովի պատգամավոր է ընտրվել համամասնական ընտրակարգով՝ կրկին «Օրինաց երկիր» կուսակցությունից։

2017 թվականի Ազգային Ժողովի ընտրություններին մասնակցել է Հայկական վերածնունդ կուսակցության համամասնական և ռեյտինգային ցուցակով՝ հավաքելով 1621 ձայն։

Պարգևներ
--------

2005 թ. մանկավարժի օրվա առթիվ արժանացել է Ա. Բակունցի անվան մեդալի։ 2011 թ. ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Մխիթար Գոշի մեդալով։

Անձնական կյանք
--------------

Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Հեղինե Վաչեի Բիշարյան
2. ↑  Հեղինե Բիշարյան. «Կուսակցությունը նպատակահարմար չի գտնի, որ ես ավագանի աշխատեմ»
**Յակուշի ձի** (ճապ.՝ 薬師寺 *Յակուշի-ձի*), հնագույն բուդդայական տաճար Ճապոնիայի Նարա քաղաքում։ Տաճարը պահպանվում է է որպես ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։

Յակուշի ձին ներկայացնում է հոսսո ավանդույթը։ Տաճարը հայտնի է Յակուսայի քանդակագործական տրիադայով, որն իր մեջ ներառում է Յակուսի նյորայը (բժշկության Բուդդա) և Չանդրապրաբհու, Սուրիապրաբհու բոդհիսատվաները։ Տաճարը մտնում է հարավի յոթ խոշորագույն տաճարների թվի մեջ։

Պատմություն
-----------

Տաճարը հիմնադրվել է 680 թվականին Ֆուձիվարակյոյում Տեմմու կայսրի կողմից, շինարարությունը երկար է տևել և կայսրը մահացել է։ Միայն 697 թվականին է տեղադրվել Յակուսի նյորայի արձանը, իսկ 697 թվականին տաճարի շինարարությունն ավարտվել է։

710 թվականին տաճարը տեղափոխվել է Նարա, տեղափոխությունն ամբողջությամբ ավարտվել է 718 թվականին։

Տաճարային համալիրի մեջ մտնում են Կոնդոն (Գլխավոր դահլիճ), կոդոն (Դասախոսային դահլիճ), Արևելյան և Արևմտյան պագոդաները։ Տաճարի կառուցվածքը խորհրդանշում է երկրի վրա բուդդայական դրախտը։ Տաճարը վերապրել է մի քանի հրդեհներ և աղետներ, և տուժել է 1528 թվականին քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ։ 1528 թվականի հրդեհի ընթացքում այրվել է ամեն ինչ, բացի Արևելյան պագոդայից, որն այսօր երկրի վրա ամենահին փայտե կառույցներից մեկն է։

Հիմնական դահլիճը, որը տուժել էր հրդեհից, վերակառուցվել է 1970 թվականին։

Տաճարը կապված է չինացի վանական Գենձո Սանձոյի գործունեության հետ, որը 627 թվականից մինչև 645 թվականը սովորել է Հնդկաստանում և երկար ժամանակ մնացել Նալանդա վանքում, բերել և թարգմանել է բազմաթիվ բուդդայական ստեղծագործություններ։ Տաճարի պատի որմնանկարները պատմում են Սյուանցզանի՝ Հնդկաստան կատարած ճանապարհորդության մասին։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Yakushi-ji Homepage Արխիվացված 2007-07-27 Wayback Machine
* Yakushiji Temple, from The Official Nara Travel Guide Արխիվացված 2017-04-04 Wayback Machine
* Yakushiji - An Imperial Healer
* Japan Guide
* Yakushiji Annual Events Արխիվացված 2016-05-09 Wayback Machine
* Photos of Yakushiji

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յակուշի ձի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | CiNii: DA04935154 · LCCN: n2006077007 · NDL: 00647559 · VIAF: 9038147270532135700002 · WorldCat VIAF: 9038147270532135700002 |

 |
**Պարսեր** կամ **փարսեր** (գուջարաթերեն՝ પાર્સી [pa։rsi։]), Հնդկաստանում և Պակիստանում զրադաշտականության հետևորդների էթնիկական խումբ, որն ունի պարսկական ծագում։ Թվաքանակը՝ 110 հազ. մարդ (1973)։ Ավանդաբար բնակվում են Հնդկաստանի Գուջարաթ նահանգում, ներկայումս առավելապես բնակվում են Մումբայում (նախկինում՝ Բոմբեյ)։

Ծեսեր
-----

Պարսերը զրադաշտական են։ Մահացածներին հանձնում են անգղներին՝ հոշոտման, այսպես կոչված լռության աշտարակում (պարսկերեն դախմա/դահմե, دخمه‎‎, ˈdäχ-mä)։ Այդ կառույցը բնակությունից հեռու մի որևէ անապատային վայրում է, որտեղ բաց երկնքի տակ դրվում է դին, հավատալով, որ արևի ճառագայթները մահացածի հոգուն կուղղորդեն դեպի երկինք, իսկ ոսկորները՝ շնորհիվ գիշատիչ լեշակերների, անգղների, արագ կազատվեն քայքայվող մարմնից։ Հետագայում ոսկորները սկսեցին հավաքել այսպես կոչված ոսկրատներում։

Հարսանեկան արարողություն
Այդ ծիսակարգը կատարվում է, որպեսզի չապականվի բնության տարերքներից և ոչ մեկը՝ կրակը, ջուրը, օդը և հողը։

Զրադաշտական կրոնի համար պաշտամունքային առավել մեծ նշանակություն ունի կրակը։ Եվ այն չի կարելի պղծել մահացածի ապականող մարմինը այրելու նպատակով։

Սակայն որոշ դեպքերում ստիպված են լինում խախտել այդ ավանդույթը, որպես կանոն իրենց բնակության երկրներում գործող պետականորեն ընդունված թաղման արարողակարգերով պարտադրված։

Օրինակ, Ֆրեդի Մերկուրիի մարմինը դիակիզվեց, քանի որ բրիտանական օրենսդրությամբ, ինչպես և շատ այլ երկրներում, թաղումը իրականացվում է դիակիզմամբ կամ հուղարկավորությամբ։

Լեզու
-----

Ներկայումս մայրենի լեզուն՝ պարսերենը, չի պահպանվել, և պարսերը խոսում են գուջարաթերեն, որը Հնդկաստանի 23 պետական լեզուներից մեկն է։ Կանոնիկ/հոգևոր գրականությունը՝ ավեստերեն և պահլավերեն է։

Հանրաճանաչ պարսեր
-----------------

* Ֆրեդի Մերկուրի, (անգլ.՝ Freddie Mercury, Ֆարռուխ Բուլսարա) - երաժիշտ, բրիտանական «Queen» ռոք խմբի մենակատար, վոկալիստ
* Զուբին Մեհթա, (անգլ.՝ Zubin Mehta) - դիրիժոր
* Ֆերոզ Գանդի, (անգլ.՝ Feroze Jehangir Gandhi) - հնդիկ քաղաքական գործիչ, Ինդիրա Գանդիի ամուսինը
* Ռոհինթոն Միստրի, (անգլ.՝ Rohinton Mistry) - կանադական գրող
* Ջամշետի Թաթա - Հնդկաստանի Tata Motors խոշոր ավտոմոբիլաշինական ընկերության հիմնադիր
* Սանայա Իրանի - հնդկական դերասանուհի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Зороастрийцы. Верования и обычаи
2. ↑  100 Greatest Singers of All Time

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Պարսեր» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11979953j · GND: 4075901-5 · LCCN: sh85098308 · NKC: ph194667 |

 |
**Յոզեֆ Կոշտյալեկ** (չեխ.՝ *Josef Košťálek*. օգոստոսի 31, 1909(1909-08-31), Կլադնո, Կլադնոյի շրջան և Kročehlavy, Կլադնո, Կլադնոյի շրջան - նոյեմբերի 21, 1971(1971-11-21), Չեխոսլովակիա և Կլադնո, Central Bohemia, Չեխիայի սոցիալիստական հանրապետություն, Չեխոսլովակիա), չեխ նախկին ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ 1934 թվականին Չեխոսլովակիայի հավաքականի կազմում դարձել է աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիր։

Ակումբային կարիերա
------------------

Կոշտյալեկը հիմնականում հանդես է եկել Պրահայի «Սպարտա» ակումբում. այստեղ, իր նորամուտը նշելով 1929 թվականին, անց է կացրել 16 մրցաշրջան, դարձել Չեխոսլովակիայի հնգակի չեմպիոն, Միտրովայի գավաթի խաղարկության հաղթող։ 1946-1951 թվականներին խաղացել է «Ռակովնիկ» թիմում։ Ակտիվ սպորտին հրաժեշտ տալուց հետո անցել է մարզչական աշխատանքի. մարզել է իր ծննդավայրի՝ Կլադնո քաղաքի ֆուտբոլային թիմը։

Կարիերան հավաքականում
---------------------

1930 թվականից Կոշտյալեկն ընդգրկվել է Չեխոսլովակիայի ազգային հավաքականում, որի կազմում հանդես է եկել ինը տարի, անցկացրել 43 հանդիպում, դարձել 2 գոլի հեղինակ, 1934 թվականին Իտալիայում կայացած աշխարհի առաջնությունում նվաճել փոխչեմպիոնի տիտղոսը։ 1938 թվականին Փարիզում Նիդերլանդների ազգային հավաքականի դեմ մրցապայքարում ավելացված ժամանակում նրա խփած գոլի շնորհիվ չեխերի թիմը դուրս է եկել քառորդ եզրափակիչ։

Մարզական նվաճումներ
-------------------

* Չեխոսլովակիայի չեմպիոն - **(5):**

«Սպարտա» (Պրահա). 1931/32, 1935/36, 1937/38, 1938/39, 1943/44
* Միտրոպայի գավաթի խաղարկության հաղթող - **(1):**

«Սպարտա» (Պրահա). 1935
* Միտրոպայի գավաթի խաղարկության եզրափակիչ խաղի մասնակից - **(2):**

«Սպարտա» (Պրահա). 1930, 1936
* Միջինչեխական երկրամասի գավաթի խաղարկության հաղթող - **(2):**

«Սպարտա» (Պրահա). 1934, 1936

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  FBref.com(բազմ․)
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  Regional Database of the Central Bohemian Research Library in Kladno
4. ↑  *Tom Dunmore* Encyclopedia of the FIFA World Cup. — Scarecrow Press, 2015-01-14. — 407 с. — ISBN 9780810887435
5. ↑  CMFS player|KostalekJosef

Արտաքին հղումներ
----------------

* \* Statistiky ČMFS

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յոզեֆ Կոշտյալեկ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | eu-football.info (խաղացող) · FootballDatabase.eu · National Football Teams.com · Transfermarkt (խաղացող) · worldfootball.net (խաղացող) · Չեխիայի ֆուտբոլի ասոցիացիա · ՖԻՖԱ |

 |
**Պաուլ Գյոթցե** (գերմ.՝ Paul Götze, նոյեմբերի 15, 1903(1903-11-15), Հալլե, Մերսբուրգ վարչական շրջան, Սաքսոնիա, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն - հունվարի 24, 1948(1948-01-24), Կրակով, Կրակովի վոեվոդություն, Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն), ՍՍ-ի ունտերշարֆյուրեր։ Ծառայել է Օսվենցիմ և Բուխենվալդ համակենտրոնացման ճամբարներում։ Պատերազմի հանցագործ։

Կենսագրություն
--------------

Պաուլ Գյոտցեն ծնվել է 1903 թվականի նոյեմբերի 15-ին Հալեում։ Մասնագիտությամբ եղել է ներկարար։ 1937 թվականի մայիսի 1-ին անդամակցել է Նացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցությանը (անդամատոմս՝ № 5540306)։

1942 թվականից ՍՍ-ի անդամ։ 1942 թվականի հուլիսին ուղարկել են Օսվենցիմ համակենտրոնացման ճամբար, որտեղ աշխատել է սկզբից որպես պահակ, իսկ հետո աշխատանքային անձնակազմի աշխատակից։ 1943 թվականի փետրվարից մինչև մայիս եղել է բլոկֆյուրեր՝ ճամբարի 15-րդ բլոկում։ 1943 թվականի մայիսից մինչև 1944 թվականի օգոստոս նույն պաշտոնն է զբաղեցրել գնչուների ճամբարում։

1944 թվականի սեպտեմբերին Պաուլ Գյոտցեին ուղարկում են Բուխենվալդ համակենտրոնացման ճամբար։ Նա ակտիվորեն մասնակցել է անաշխատունակ հրեաներին սպանելու գործին։ Բացի դրանից, Գյոտցեն մասնակցել է նաև կալանավորների սելեկցիային։

Դատ
---

Պատերազմի ավարտից հետո Պաուլ Գյոտցեն կանգնել է Ազգային գերագույն դատարանի և Օսվենցիմյան առաջին դատավարության առջև։ 1947 թվականի դեկտեմբերի 22-ին դատապարտվել է մահապատժի՝ կախաղանի միջոցով։

1948 թվականի հունվարի 28-ին ենթարկվել է մահապատժի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Dębski, Jerzy (1995). *Death Books from Auschwitz: Reports* (անգլերեն). K.G. Saur. ISBN 978-3-598-11272-0.
2. 1 2 3  Klee, 2013, S. 144

Գրականություն
-------------

* *Ernst Klee* Auschwitz. Täter, Gehilfen und Opfer und was aus ihnen wurde. Ein Personenlexikon. — Frankfurt am Main: S. Fischer Verlag, 2013. — S. 512. — ISBN 978-3-10-039333-3
* *Cyprian T. Sawicki J.* Siedem wyroków Najwyższego Trybunału Narodowego. — Poznań: Instytut Zachodni, 1962. — 383 с.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Background & Overview of the Auschwitz Trials». *Jewish Virtual Library* (անգլերեն). American-Israeli Cooperative Enterprise. Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 21-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |

 |
| **՞**Ցիանոբակտերիաներ |
| --- |
| *Anabaena spiroides* ցիանոբակտերիան  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բակտերիաներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Ցիանոբակտերիաներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Cyanobacteria
Stanier ex Cavalier-Smith, 2002 |
|  Հոմանիշներ |
| 
* Cyanophyta

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**601**NCBI**1117**EOL**3223**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ցիանոբակտերիաներ** կամ **կապտականաչ ջրիմուռներ** (լատին․՝ Cyanobacteria), ջրիմուռների բաժին։ Միաբջիջ, բազմաբջիջ (թելաձև) և գաղութային օրգանիզմներ են։ Բնորոշ է կապտականաչ գույնը, սակայն լինում են նաև վարդագույն, մանուշակագույն և համարյա սև գույն ունեցող ձեեր։ Նշված գույները պայմանավորված են քլորոֆիլ a, ֆիկոցիան (կապույտ), ֆիկոէրիթրին (կարմիր) պիգմենտների և կարոտինոիդների առկայությամբ։ Կապտականաչ ջրիմուռների պրոտոպլաստը կազմված է գունավոր շերտից՝ քրոմատոպլազմայից, և անգույն ներքին մասից՝ ցենտրոպլազմայից։ Քրոմատոպլազմայում են գտնվում ֆոտոսինթեզն իրականացնող թիթեղիկները՝ լամելները։ Ցենտրոպլազման պարունակում է կորիզային նյութ, ռիբոսոմներ, պահեստային նյութեր են։ Պլանկտոնային ձևերն ունեն գազային վակուոլներ։ Բազմանում են վեգետատիվ և անսեռ ճանապարհով։ Հայտնի է 150 ցեղ, 2000 տեսակ։ Կապտականաչ ջրիմուռներ մտնում են քաղցրահամ ջրերի և ծովերի բենթոսի և պլանկտոնի բաղադրության մեջ։ Քաղցրահամ ջրերում երբեմն առաջացնում են ջրի «ծաղկում»։ Որոշ պայմաններում կապտականաչ ջրիմուռների խիստ բազմացումը նպաստում է բուժիչ ցեխերի առաջացմանը։ Չինաստանում, Չադ Հանրապետությունում կապտականաչ ջրիմուռների առանձին տեսակներ օգտագործվում են սննդի մեջ։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 266)։*  |
**Յոզեֆով** (չեխ․՝ Josefov, գերմ.՝ Josephstadt; մինչ 1850 թվականը՝ Judenstadt / Židovské Město — Հրեական քաղաք), Պրահայի թաղամասերից մեկը, քաղաքի ամենափոքր հողակադաստրային միավորը։ Հին Պրահայի մաս է, ինչպես նաև մտնում է Պրահա 1 խոշոր վարչական միավորի կազմում։ Մինչ 1850 թվականը Պրահայի հրեական համայնքի սիրտն էր։ Թաղամասի ընդհանուր տարածքը 8,81 հա է, ինչը կազմում է Հին Պրահայի տարածքի 6,8 %-ը։

«Յոզեֆով» թաղամասի անվանումը գալիս է կայսր Յոզեֆ II-ի անունից, որի բարեփոխումները լավացրել են Պրահայի հրեաների կյանքի պայմանները։ Հրեական թաղամասը գտնվում է Վլտավա գետի աջ ափի և Հին քաղաքի հրապարակի միջև։ Թաղամասի տարածքում են Պրահայի նախկին հրեական գետտոյի մնացորդները։

Պատմություն
-----------

Յոզեֆովը Պրահայում ստեղծվել է 1850 թվականին, երբ վարչական վերափոխման ընթացքում մինչ այդ իրավազուրկ, հրեական ջարդերից հաճախ տառապող Պրահայի գետտոն պաշտոնապես դարձավ Բոհեմիայի մայրաքաղաքի վարչական թաղամասերից մեկը։ «Յոզեֆով» անվանումը թաղամասը ստացել է այն պատճառով, որ հենց ավստրիացի կայսր Յոզեֆ II-ն է հրամանագրեր տվել հրեաներին քրիստոնեական բնակչության հետ հավասարեցնելու մասին։

19-րդ և 20-րդ դարերի սահմանագծին, հատկապես 1893 և 1913 թվականների միջև, թաղամասի զգալի մասը ոչնչացվել է նախկին հրեական հետնախորշերի մաքրման և վերասարքավորման ժամանակ՝ Պրահայում օսմանացված Փարիզի ոճով մայրուղիներ և փառահեղ շենքեր կառուցելու նպատակով։ Ճարտարապետական հուշարձանների մեծ մասը պահպանվել է՝ Հին նոր սինագոգ, Պինկասի սինագոգ, Մայզելի սինագոգ, Կլաուսի սինագոգ, Բարձր սինագոգ, Իսպանական սինագոգ, Հրեական ռատուշա, Պրահայի հին հրեական գերեզմանատուն։ Մյուս շինությունների մեծ մասը կառուցվել է 20-րդ դարի սկզբին։

Հին շենքերի քանդման պատճառով հրեաների բաժինը թաղամասում անընդհատ կրճատվում էր, այն դեպքում, երբ նորերը զբաղեցնում էին առավելապես չեխերը։ 20-րդ դարասկզբին Յոզեֆովում մնացել էին կա՛մ ամենաաղքատ հրեական ընտանիքները, կա՛մ ուլտրաօրթոդոքսալ հրեաները՝ թաղամասի հնագույն ավանդույթների պահապանները։ Նացիստները նախ ծրագրում էին ոչնչացնել թաղամասի հրեական մշակույթի բոլոր ճարտարապետական հուշարձանները, սակայն հետո որոշեցին դրանք թողնել որպես «անհետացած ցածր ռասայի» մասին գերմանացիների ապագա սերունդների հիշեցում։

Պատկերասրահ
-----------

* Հին նոր սինագոգՀին նոր սինագոգ
* Մովսեսի արձանը Հին նոր սինագոգի այգումՄովսեսի արձանը Հին նոր սինագոգի այգում
* Հին հրեական գերեզմանՀին հրեական գերեզման

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Český statistický úřad*  (չեխերեն)
2. ↑  Tab. S.2 Vybrané údaje podle katastrálních území v Hl. m. Praze k 31. 12. 2020 — CZSO, 2021.
3. ↑
4. ↑  Historický lexikon obcí České republiky 1869–2005 (չեխերեն): 1. díl / J. Růžková, J. Škrabal — ČSÚ, 2006. — 759 p. — ISBN 978-80-250-1310-6
5. ↑  «Пражское еврейское гетто в картинах». Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հունվարի 14-ին. Վերցված է 2010 թ․ ապրիլի 1-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յոզեֆով» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n2018033173 · NKC: ge129496, ge131615 · VIAF: 24152930905609671843 · WorldCat VIAF: 24152930905609671843 |

 |
**Չայկովսկու անվան Ուկրաինայի ազգային երաժշտական ակադեմիա** (ուկրաիներեն՝ Національна музична академія України імені Петра Чайковського) կամ **Կիևի կոնսերվատորիա**, բարձրագույն երաժշտական կրթական հաստատություն Ուկրաինայում։

Պատմություն
-----------

Կիևի կոնսերվատորիան հիմնադրվել է 1913 թվականի նոյեմբերի 3-ին Ռուսական երաժշտական ընկերության երաժշտական քոլեջի Կիևի լսարանում։ Այն ղեկավարել են Սերգեյ Ռախմանինովը և Ալեքսանդր Գլազունովը։ Առաջին տնօրեններն են եղել Վ. Պուխալսկին (1913) և Ռեյնգոլդ Գլիերը (1914-1920)։ 1925 թվականին ցածր դասարաններն անջատվել են կոնսերվատորիայից՝ երաժշտական քոլեջի ձևավորման նպատակով, իսկ բարձր դասարանները միացվել են նախկին մասնավոր Նիկոլայ Լիսենկոյի անվան երաժշտության և դրամայի ինստիտուտին (այժմ՝ Կարպենկո-Կարիի թատրոնի, կինոյի և հեռուստատեսության Կիևի ազգային համալսարան)։ Վիկտոր Կոսենկոն դասավանդել է երկու հաստատություններում։

Երբ 1934 թվականին Կիևը կրկին դարձավ Ուկրաինայի մայրաքաղաք, կոնսերվատորիան զարթոնք ապրեց։ Նիկոլայ Լիսենկոյի անվան երաժշտության և դրամայի ինստիտուտը լուծարվեց, իսկ նրա երաժշտության բաժինը ետ միաձուլվեցին երաժշտական քոլեջին, միաժամանակ դերասանական բաժինը հիմք ծառայեց Լես Կուրբասի անվան Կիևի պետական թատերական ինստիտուտի ստեղծման համար։ 1938 թվականին կոնսերվատորիան արժանացել է Լենինի շքանշան մրցանակի։ 1940 թվականին կոնսերվատորիան կոչվել է Պյոտր Չայկովսկու անունով։ 1995 թվականին Ուկրաինայի նախագահը բարձրացրեց կոնսերվատորիայի կարգավիճակը. այն վերանվանվեց **Պյոտր Չայկովսկու անվան Ուկրաինայի ազգային երաժշտական ակադեմիա**։

Կոնսերվատորիան զբաղեցնում է 1890-ական թվականներին կառուցված «Կոնտինենտալ հյուրանոցի» շենը։ Շենքն ավերվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ և վերակառուցվել է 1955 թվականին և շենքին ավելացվել է համերգասրահ (ճարտարապետներ՝ Լ. Կատոկ, Յա. Կրասնի)։

Կոնսերվատորիայի ղեկավարներ
--------------------------

* Վլադիմիր Պուխալսկի (1913-1914)
* Ռեյնգոլդ Գլիեր (1914-1920)
* Ֆելիքս Բլումենֆելդ (1920-1922)
* Կոնստանտին Միխայլով (1922-1926)
* Աբրամ Լուֆեր (1934-1948)
* Ալեքսանդր Կլիմով (1948-1954)
* Անդրեյ Շտոգարենկո (1954-1968)
* Իվան Լյաշենկո (1968-1974)
* Նիկոլայ Կոնդրատյուկ (1974-1983)
* Օլեգ Տիմոշենկո (1983-2004)
* Վլադիմիր Ռոժոկ (2004)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Kyiv Conservatory - Internet Encyclopedia of Ukraine, Canadian Institute of Ukrainian Studies

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կոնսերվատորիայի պաշտոնական կայքը Արխիվացված 2014-11-10 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ուկրաինայի Չայկովսկու անվան ազգային երաժշտական ակադեմիա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1236627-4 · LCCN: n97080825 · VIAF: 138548762 · WorldCat VIAF: 138548762 |

 |