recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Ռոմանովի թոմարես** |
| Ռոմանովի թոմարեսՌոմանովի թոմարես |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Թիթեռներ (Lepidoptera) |
| **Ընտանիք** | Կապտաթիթեռներ (Lycaenidae) |
| **Ցեղ** | **Tomares** |
| **Տեսակ** | **Ռոմանովի թոմարես** *(T. romanovi)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Tomares romanovi***Christoph, 1882 |

**Ռոմանովի թոմարես** (լատին․՝ Tomares romanovi), կապտաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Փոքր Ասիայում, Անդրկովկասում, Իրանում, Հարավարևմտյան Թուրքմենստանում։ Հայաստանում հայտնի է Կոտայքի (Գառնի, Գեղադիր, Հացավան, Ջրվեժ գյուղեր, Հատիս լեռ), Վայող ձորի (Արտավան), Արարատի (Ուրցալանջ), Սյունիքի (Շվան ձոր գյուղի շրջակայք) մարզերից և «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցից։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են ծովի մակարդակից 1300-2200 մ բարձրության վրա, կիսաանապատներում, չոր մարգագետիններում և անտառի վերին եզրերի տափաստանացած հատվածներում։ Մայիսի կեսից մինչև հունիսի վերջը տալիս են մեկ սերունդ։ Թրթուրները զարգանում են Astragalus finitimus բույսի ծաղկաբույլերում, ձմեռում են հարսնյակները։

Պահպանություն
-------------

Հազվագյուտ տեսակ է,որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Չխախտված ցենոզներում, կախված կերաբույսի պոպուլյացիայի խտությունից, թվաքանակը համեմատաբար բարձր է։

Վտանգման հիմնական գործոններն են անասունների գերարածեցումը և հողերի գյուղատնտեսական յուրացումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում և «Արևիկ» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |
**Վիսենտե Լոպեսի ազգային վարժարան**, ամենօրյա վարժարան, հիմնվել է 1966 թվականին, Բուենոս Այրե-Հայաստանյայց առաքելական Եկեղեցու Արգենտինիայի թեմը կազմավորվել է 1983 թվականին։ Առաջնորդանիստը Բուենոս Այրեսի Ս. Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին է։ 1938-1982 թվականներին արգենտինահայ համայնքը եղել է Հարավային Ամերիկայի հայրապետական պատվիրակության կազմում (կենտրոնը՝ Բուենոս Այրես), որը հովվել է նաև Ուրուգվայի, Բրազիլիայի և Չիլիի հայ համայնքները։ Առաջին հայրապետական պատվիրակն էր Գարեգին արք. Խաչատուրյանը (1938-1951)։ 1983 թվականին Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազզեն Ա-ի կոնդակով Հարավային Ամերիկայի հայրապետական պատվիրակությունը բաժանվել է երեք առանձին՝ Արգենտինայի և Չիլիի, Ուրուգվայի, Բրազիյիայի թեմերի։ 1990 թվականից Արգենտինահայ թեմի առաջնորդն է Գիսակ արք. Մուրադյանը։ Բուենոս Այրեսում գործում են Ս. Գրիգոր Լուսավորիչ, Վարագա Ս. Խաչ, Ս. Պողոս-Պետրոս, Ս. Գևորգ, Ս. Հակոբ, Ս. Երրորդություն, Կորդովայում՝ Ս. Գևորգ հայ առաքելական եկեղեցիները։ Արգենտինիայում կան նաև հայ կաթոլիկ և ավետարանական համայնքներ։ Բուենոս Այրեսում գործում են Նարեկա Ս. Տիրամոր հայ կաթոլիկ եկեղեցին և երկու հայ ավետարանական եկեղեցիներ։ Չորս ավեաարանա-Բուենոս Այրեսի Ս. Գրիգոր Լուսավորիչ առաջնորդս։ Նիստ եկեղեցին կան ժողովարաններ կան Բուենոս Այրեսի արվարձաններում, մեկ ժողովարան էլ՝ Կորդովայում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |
Տրդատ Գ-ի կնքումը Գրիգոր Լուսավորչի կողմից
**Հայ Եկեղեցիներ** հավաքական անվան տակ ընդգրկվում են երեք հայ ինքնավար կրոնական համայնքները՝ Հայ Առաքելական Եկեղեցին, Հայ Կաթողիկե Եկեղեցին և Հայ Ավետարանական Եկեղեցին։

Հայոց Եկեղեցու Ստեղծումը
------------------------

Հայ Եկեղեցու առաջին հիմնադիրներն են Սուրբ Թադեոս և Սուրբ Բարդուղիմեոս առաքյալները, որոնք կոչվում են Հայաստանի Առաջին Լուսավորիչներ։ Նրանց շիրիմները որպես նվիրական սրբավայրեր հարգվել ու պահպանվել են պատմական Հայաստանի Արտազի (Մակու) և Աղբակի (Պաշքալե) վանքերում։

Բոլոր քրիստոնյա եկեղեցիները համամիտ են Սուրբ Բարդուղիմեոս առաքյալի մասին եղած հայոց ավանդությանը և անվարան ընդունում են թե՛ նրա առաքելական շրջանը և թե՛ Հայաստանում քարոզելն ու այնտեղ մարտիրոսված լինելը։ Իսկ Սուրբ Թադեոս առաքյալի մասին ավանդությունները տարբերվում են։ Սուրբ Թադեոս Դիդիմոս (երկվորյակ) առաքյալի՝ Սուրբ Թովմաս առաքյալի եղբոր, Եդեսիա և այնտեղից Արտազ գնալու մասին հայոց ավանդությունը ծանոթ չէ Հույներին ու Լատիններին, իսկ ասորական ավանդությունը չի ընդունում նրա՝ Եդեսիայից Արտազ անցնելը։ Համաձայն հայոց ավանդության Հայաստանում ավետարանական քարոզչության սկիզբը վերագրվում է Սուրբ Հուդա Թադեոս առաքյալին ևս, որը նաև Ղեբեոս էր կոչվում։ Այս ավանդությունը, որի հետ համաձայնվում են նաև Հույն ու Լատին եկեղեցիները, բավական է հաստատելու համար Հայ Եկեղեցու ավանդության վավերականությունը։

Առաքելական ծագումը, որը յուրաքանչյուր քրիստոնեական եկեղեցուց որպես պայման է պահանջում հաստատելու համար Քրիստոսի՝ Եկեղեցու Երկնավոր Հիմնադրի հետ միավորված ու կապակցված լինելը, երկու տեսակ է։ Մեկը ուղղակի ծագումն է, երբ որևէ եկեղեցի անուղղակիորեն առաքյալներից մեկի քարոզությամբ է սկիզբ առել, և մյուսը անուղղակի սկսելն է, երբ ծագումն առաջ է եկել առաքյալների հաստատած մի ուրիշ եկեղեցու միջնորդությամբ։ Ըստ այժմ Հայոց Եկեղեցին ուղղակի առաքելական ծագում ունի։

Ժամանակագրությունը, սովորաբար, Սուրբ Թադեոս առաքյալի քարոզությանը ութը տարվա շրջան է վերագրում (35-43 թթ.), իսկ Սուրբ Բարդուղիմեոս առաքյալին՝ տասնվեց տարվա (44-60 թթ.)։

Սուրբ Թադեոս և Բարդուղիմեոս առաքյալների քարոզչությունը և նահատակությունը Հայաստանում, սեղմեք այստեղ՝  Archived 2007-09-28 at the Wayback Machine.

Հայ Առաքելական Եկեղեցի
----------------------

Հիմնական հոդված՝ Հայ Առաքելական Եկեղեցի
Հիմնադրվել է 301 թ. Տրդատ Երրորդ թագավորի կողմից և Գրիգոր Լուսավորչի առաջնորդությամբ։

Հայ Կաթողիկե Եկեղեցի
--------------------

Հիմնական հոդված՝ Հայ Կաթողիկե Եկեղեցի
Հիմնադրվել է 1742 թ. Հռոմի Պապ Բենեդիկտ XIV-ի կողմից և Աբրահամ Արծիվյանի առաջնորդությամբ։

Հայ Ավետարանական Եկեղեցի
------------------------

Հիմնական հոդված՝ Հայ Ավետարանական Եկեղեցի
Հիմնադրվել է 1 հուլիս 1846 թ.Կոստանդնուպոլսում
Քեսաբ քաղաքը
**Քեսաբի բարբառ**, Հայերենի բարբառ։ Ըստ ձևաբանական դասակարգման պատկանում է «հայերեն» ճյուղին, ըստ բազմահատկանիշ վիճակագրական դասակարգման՝ արևմտահայերեն խմբակցության Անտիոքի կամ ծայր հարավ–արևմուտքում բարբառախմբին (Քեսաբ Սվեդիայի բարբառ)։ Խոսվում է Անտիոքի (այժմ՝ Սիրիայի տարածքում) Քեսաբ ավանում ու շրջակա 11 հայաբնակ գյուղերում։ Բաղաձայնական համակարգը եռանդամ է հին հայերենի ձայնեղներին համապատասխանում են խուլեր (պուն-բուն), խուլերին՝ ձայնեղներ (բուօ-պատ)։ Կան ետնալեզվային քմայիններ՝ կէ, գյ, քփ։ Ունի կոկորդային խուլ պայմանական կ։ Ձայնավոր և երկբարբառային հնչյուններն են՝ ա, ա, է(է, է),ը(ը՝), ի(Դ),ու, ու, օ (օ՝ ու), էօ(օու), երկբարբառներն են՝ իէ (իյէ), ուօ՝ (ուօ), եռաբարբառն է՝ ուօյ։ Շեշտը վերջնավանկային է։ Ձայնավորների և երկբարբառների պատմական հնչյունափոխությունը բազմաբնույթ է ա-ա, ու-ու ուօ-ուօ, Ի-է և ե-ի իէ-(իյէ), ա-ա, ո․ ա․/ու․ ի-է, (է-է), ա, ա․ու-օ (օու), օ(օու)․ ո-ու, ու, վը, ի, ա, ա, ու այ-ա, ի, ու ալուօ-ուօ, ու-ու․ եա-ի․ իլ-է, ի, ուօյ ոյ-ուօյ, է։ Գոյականն ունի 29 հոգնակերտ, որոնցից համակարգային են՝ իր, օունք-օունք, նա-նա նի, դուն, ընա (<ենի), սաուն, ք։ Ունի 7 հոլով։ Որոշյալ հայցականը կազմվում է զ(ըզ) նախդրով, ներգոյականը՝ յ(ի)։ Սեռականի ընդհանրական հոլովիչն է անորոշ առմամբ ը-ի, որոշյալ՝ էն-էնին։ Անորոշ տրականը այս դեպքում ունի ա-ա, մյուս դեպքերում ձևով նույնանում է սեռականին՝ ուն-ուն, վին, ուճ-ուճ, ու, օ՝ուն-օուն, ուօց, ք-ուօց, ք-ց, ու, ուօ։ Բացառականը կազմվում էյ(ի) նախդրով, ունի համադրական և վերլուծական ձևեր։ Գործիականի հոլովակերտն է ուօն։ Ստացական հոդերն ունեն նախադաս ի հենարանը։ Անձնական դերանունների հայցականը կազմվում է գըզ նախդրով։ Զ(զը) և ի (իը, յը) նախդիրները գործածվում են նաե իբրև ցուցական դերանուններ։ Անորոշ դերբայն ունի ընդհանուր իլ վերջավորություն, այդ դերբայով միավանկ բայեր չկան։ Բայն ունի ի-ե, էէ ի, ու-ու ա խոնարհումները։ Օժանդակ բայի և առհասարակ բոլոր ժամանակների անցյալն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 442)։*  |
**Դարեհ շահր** (պարսկերեն՝ دره شهر)՝ քաղաք Իրանի արևմուտքում։ Մտնում է Իլամ նահանգի կազմի մեջ։ Ըստ 2006 թ. տվյալների բնակչությունը կազմում է 18 214 մարդ։ Քաղաքը իրենից ներկայացնում է գյուղատնտեսական կենտրոն։ Քաղաքն ունի 3.05 կմ² մակերես]։ Նրա շրջակայքը լի է անտառներով։ Այլընտրանքային անվանումը **Դարրեյ յե Շահր** (Darreh-ye Shahr) է։

Աշխարհագրություն
----------------

Քաղաքը գտնվում է Իլամից արևելք՝ Զագրոս լեռան արևմուտքում։ Ծովի մակարդակից մարձր է 661 մետրով։ Դարեհ շահրը Իլամից գտնվում է 100 կմ հարավ-արևելք հեռավորության վրա։ Մարզի վարչական կենտրոնը տեղակայված է 450 կմ հարավ-արևմուտք երկրի մայրաքաղաք Թեհրանից։

Պատմություն
-----------

Ժամանակակից Դարեհ շահրի և գյուղաքաղաք Բեխմենաբադի արանքում հին քաղաքի ավերակներն են, որոնք առնչվում են Սասանյան դինաստիայի կառավարության ժամանակներին։ Ավերակների կառուցվածքներում հստակ երևում են կամարների, շինությունների, փողոցների և նրբանցքների մնացորդները, որոնցից ձևավորված են եղել հին քաղաքի թաղամասերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  World Gazetteer(չաշխատող հղում)
 (անգլ.)
2. ↑  Ֆիզիկա-աշխարհագրական տերմիններ (անգլ.)
3. ↑  Darrehshahr Ancient City (անգլ.)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Ղևոնդ Փիրղալեմյան** (1830, Վան - 1891, Երուսաղեմ), հայ բանասեր, ձեռագրագետ, բանաստեղծ, հրապարակախոս, եկեղեցական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սկզբնական կրթությունն ստացել է Վանի Արարաց դպրոցում։ 1857 թվականին, Լիմ անապատում ավարտելով ուսումնառությունը, նշանակվել է Վարագա ժառանգավորաց վարժարանի ուսուցիչ։ 1866 թվականին կարգվել է Աղթամարի կաթողիկոսի քարտուղար, 1867 թվականին՝ Զեյթունի առաջնորդ, 1870 թվականին՝ Ղալաթիայի և Սամաթիայի եկեղեցիների քարոզիչ, 1873-1878 թվականներին եղել Մանչեստրի հայ գաղութի հոգևոր առաջնորդ։ 1886 թվականին մեկնել է Կ․ Պոլիս, ապա բնակվել Երուսաղեմում, ընկերակցելով այնտեղ աքսորում գտնվող Մ․ Խրիմյանին։ «Ճանապարհորդություն ի Մայր աթոռն Արարատյան և անտի ի Կ․ Պոլիս» (1871), «Չորս ընկերք, որ է ճանապարհորդություն Վանա մինչև Կոստանդնուպոլիս» (1882), «Տաղերգություն բարոյական և ազգային» (1872), «Նոտարք հարց» (1888) աշխատություններում ներկայացված են Հայաստանի բազմաթիվ գավառները՝ իրենց ազգագրությամբ, ժողովրդական խաղերով, ինչպես նաև հայ պանդուխտների կյանքն ու կենցաղը։ Փիրղալեմյանի ձեռագրերի մեծ մասը՝ «Պատմական նշխարքներ» վերտառությամբ, պահպանվում է Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։

Երկեր
-----

* Ճանապարհորդութիւն ի Մայր Աթոռն Արարատեան եւ անտի ի Կ. Պօլիս, Կ. Պօլիս ։ Գևորգ Զարդարյան, 1871։
* Տաղերգութիւն բարոյական եւ ազգային,Կ. Պօլիս ։ Յովսեփայ Գավաֆեան, 1872։
* Չորս ընկերք որ է ճանապարհորդութիւն Վանայ մինչև Կոստանդնուպօլիս, Թիֆլիս։ Յովհաննէս Մարտիրոսեանց, 1882։
* Նօտարք հայոց, Կ. Պօլիս ։ Նշան Կ. Պէրպէրեան, 1883։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Լիխտենշտայն** (գերմ.՝ Schloss Lichtenstein), ամրոց Գերմանիայի հարավում, Շվաբյան Ալբ լեռնազանգվածի մոտ, Էխաց գետի ակունքի վերևում։

Նկարագրություն
--------------

Լիխտենշտայն ամրոցը գտնվում է ծովի մակարդակից 817 մ բարձրության վրա։ Ամրոցից հարավ-արևելք պահպանվել են միջնադարյան բերդի ավերակներ (Հին Լիխտենշտայնի՝ կառուցված 1150-1200 թթ.), որը կործանվել է 14-րդ դարի վերջերին և այլևս չի վերականգնվել։ Իսկ այսօր գոյություն ունեցող ամրոցը կառուցվել է 1840-1842 թթ.՝ համաձայն 19-րդ դարում միջնադարյան ամրոցների մասին եղած պատկերացումների։
Պատմականորեն, այդ վայրում ամրոց եղել է 1200-ականներին։ Այն ավերվել է երկու անգամ՝ 1311 և 1381 թվականներին։ Դրանից հետո ամրոցը չի վերականգնվել և աստիճանաբար վերածվել է փլատակների։
1802 թվականին այդ տարածքն անցավ Ֆրեդերիկ I Վյուրտենբերգցու իշխանության տակ, որտեղ նա կառուցել է որսորդական տնակ։ 1837 թվականից ամրոցն անցավ հերցոգ Վիլհելմ ֆոն Ուրախին՝ Վյուրտենբուրգի կոմսին, ով, ոգեշնչվելով Վիլհելմ Հաուֆի «Լիխտենշտայն» վեպից, 1840-42 թվականներին կառուցեց ներկայիս ամրոցը, որի նոր գոթական տեսքը նախագծել է ճարտարապետ Կարլ Ալեքսանդր Հայդելոֆը։
Այսօր ևս ամրոցը պատկանում է Ֆոն Ուրախ հերցոգների տոհմին, բայց բաց է այցելուների առջև։ Ի դեպ, ամրոցում պահպանվում է միջնադարյան զենքի ու զրահի մեծ հավաքածու։

Ներկայիս վիճակը
---------------

1997-1999 թվականներին ամբողջությամբ վերականգնվել են 2-րդ և 3-րդ հարկերը։ Այսօր այցելուները ուղեկցորդի հետ կարող են շրջել ամրոցում, քանի որ առանց նրա պարզապես հնարավոր չէ ծանոթանալ ներսի պատմական արժեք ներկայացնող իրերին ու դրանց նշանակությանը։ Այնտեղ ցուցադրվում են միջնադարյան թնդանոթներ՝ տեղակայված հենց իրենց համար նախատեսված աշտարակների վրա։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4503850-8 · LCCN: sh00007026 · VIAF: 235301045 · WorldCat VIAF: 235301045 |

 |

1. ↑   — P. 11.
Հերենկիմզե պալատ (բավարիական Վերսալ)
**Հենրենկիմզեն** (գերմ.՝ Schloss Herrenchiemsee) բավարիական թագավոր Լյուդվիգ 2-րդի քաղաքամերձ նստավայրն է՝ տարածված Մյունխենից 60 կմ դեպի արևելք գտնվող Բավարիայի ամենամեծ Հերեն կղզում Կիմզե լճի վրա։

Լյուդվիգ 2-րդը Հերենկիմզեն կառուցել է Վերսալի նմանությամբ, իր կուռք՝ ֆրանսիական թագավոր Լյուդովիկոս 14-րդին հարգանքի տուրք մատուցելու համար։

Տեղակայում
----------

Դեպի Լյուդվիգ 2-րդի երրորդ թագավորական պալատն անհրաժեշտ է անցնել բավականին երկար ճանապարհ Ալպերի լեռնաճյուղավորումների երկայնքով, Մյունխենի և Զալցբուրգի միջև գտնվող Կիմզե լիճ հասնելու համար։

Պատմություն
-----------

Դեռևս չէր ավարտվել Լինդերհոֆի կառուցումը, երբ 1878 թվականի մայիսի 21-ին դրվեց Հերենկիմզե պալատ-ամրոցի առաջին քարը, որն սկզբում ցանկանում էին կառուցել Գրասվանգտալի հովտում՝ անվանելով այն «Meicost Ettal» գրաշրջությամբ։ Կառուցումն անհնար եղավ պլանավորված կառուցապատման հսկայական մասշտաբների պատճառով։ Լինդերհոֆի անչափ շքեղությունն ու շռայլությունը բազմաթիվ անգամ գերազանցված են Հերենկիմզեում և՛ աշխատանքային ուժի, և՛ ֆինանսական միջոցների ծախսերով։

Հերենկիմզեի հայելային պատկերասրահ (վերսալյանի նմանակում)
1803 թվականին կղզին բռնագրավվում է եկեղեցուց և մի քանի սեփականատեր է փոխվում, մինչ 1873 թվականի սեպտեմբերին Լյուդվիգ 2-րդը գնում է այն։ Մեկ տարի անց, Ֆրանսիա կատարած այցի ժամանակ, նա մանրակրկիտ ուսումնասիրում է Վերսալը։ Ե՛վ նախագծի մշակումը, և՛ շինարարությունն ընթացան արագընթաց տեմպերով։ Թագավորի առաջին այցը նոր պալատ կայացավ 1881 թվականին։ Թագավորի մահվան պահին պալատ-ամրոցի 70 սենյակներից 50-ը դեռևս կահավորված չէին։
Շինարության ժամանակ Լյուդվիգը ճարտարապետին գրում է․ «Չպատճենել, բայց մեջբերել Լյուդովիկոս 14-րդի ոգով»։

Տես նաև
-------

* Շլայսհայմի պալատ
* Նիմեֆենբուրգի պալատ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* www.herrenchiemsee.net Archived 2005-11-25 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4200430-5 · VIAF: 295702525 · WorldCat VIAF: 295702525 |

 |

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
**Կրիոկինեզը** (անգլ.՝ cryokenesis) ատոմների կինետիկ էներգիան նվազեցնելու և այդպիսով ջերմաստիճանը նվազեցնելու ունակությունն է, կարող է օգտագործվել սառույցը առաջացնելու կամ կլանելու համար։
Հայտնի է նաև որպես սառը և սառույցի մանիպուլյացիա, սառցե մոգություն։

Ստուգաբանություն
----------------

«Կրիոկինեզ» բառը առաջացել է հուն․՝ krýos, սառույց և հուն․՝ kinesis, շարժում բառերից։

Գեղարվեստական գրականություն
---------------------------

Գեղարվեստական գրականության մեջ շատ են դեպքերը, երբ գեղարվեստական կերպարը կարող է կառավարել սառույցը։ Սառույցի ամենահայտնի օգտվողներից Sub-Zero-ն է Mortal Kombat ֆրանշիզայից, որը սերում է կրիոմանտների ընտանիքից։ *Sub-Zero* թիկնոցի երկու սեփականատերերը՝ Կուայ Լիանը, և նրա ավագ եղբայրը՝ Բի-Հանը, կարողանում են սառեցնել հակառակորդներին, ստեղծել սառցե կլոններ և կարող են կանչել սառույցի էլեմենտալին։ Մեկ այլ հայտնի օգտատերեր են Կապիտան Քոլդը (Լեոնարդ Սնարթ) և Միստր Ֆրիզը (Դոկտոր Վիկտոր Ֆրայս) DC Universe-ից, ովքեր կիսում են «Ինջասթիս 2» մարտական խաղի կերպարին։

Տես նաև
-------

* Պիրոկինեզ
* Տելեկինեզ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
*
«Տրապիզոնի Ավետարան», XI դարի հայկական ձեռագիր մատյան, քառավետարան։ Պահպանվում է Վենետիկի Սուրբ Ղազար վանքի մատենադարանում (ձեռ․ N1400/108)։ Հայ գրչության և մանրանկարչության գլուխգործոցներից է, գրված է ընտիր բոլորագիծ երկաթագրով։ Գրչության վայրը, գրիչը և ծաղկողը՝ անհայտ։ 1803 թվականին Իգնատիոս Փափազյանի ձեռքով Ս․ Ղազար է բերվել Տրապիզոնից (այստեղից էլ անունը՝ «Տրապիզոնի Ավետարան»)։

Պահպանված առաջին հիշատակարանը ուշ է գրվել (մինչև 1196 թ․)։ Վերակազմվել է XIII դ․։ Մի քանի մանրանկարված էջեր չկան։ Ձեռագիրը Ս․ Ղազարի ամենամեծ մատյանն է (37 x 46 սմ), սկսվում է ճոխ պատկերազարդված խորաններով, դրանց հաջորդում են տերունական պատկերներ («Ծնունդ», «Մկրտություն», «Տյառնընդառաջ», «Պայծառակերպություն»), նստած ավետարանիչների նկարները մի թերթի վրա, ապա առանձին՝ Մատթեոս Ավետարանիչի նկարը, «Դեիսուսը», «Քրիստոս- Ամենակալը» և մյուս ավետարանիչների նկարները՝ իրենց ավետարաններից առաջ։ Յուրաքանչյուր ավետարան բացվում է անվանաթերթով, որի գլխազարդը նման է խորանների գլխազարդերին։

Ենթադրվում է, որ ձեռագիրը պատկերազարդել են երկու մանրանկարիչ։ Տերունական նկարներում կան հունարեն վերնագիր-մակագրություններ, որոնք (ինչպես և այլ տարրեր) վկայում են հայ-բյուզանդական արվեստի փոխառնչությունները։ Ոճը «բյուզանդամետ» է, սակայն հայկական մանրանկարչությանը բնորոշ ինքնատիպությունն արտահայտված է ցայտուն։ Զարդամոտիվները յուրահատուկ են ու հարուստ։ Գործող անձինք պատկերված են արտահայտիչ ու կենդանի։

«Տրապիզոնի Ավետարանի» խորանների ու անվանաթերթերի կոլորիտով, բուսական զարդամոտիվներով, ոսկու նուրբ օգտագործմամբ ընդհանրություն ունի Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվ․ Մատենադարանի №275 և №10434 ավետարանների հետ, ընդ որում վերջին երկու ձեռագրերի ընդօրինակողը Հովհաննես Գրիչն է, ժամանակը՝ XI դ․ 2-րդ կեսը։ Ենթադրվում է, որ Գագիկ Աբասյանի պատվիրած «Կարսի Ավետարանին» հաջորդել են վերոհիշյալ ձեռագրերը։

Գրականություն
-------------

* Հայկական մանրանկարչություն, հ․ 1, Վնտ․, 1966, էջ 28 - 33 (առաջաբան Ս․ Տեր- Ներսեսյանի, կազմ․ Մ․ ճանաշյան)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Սուրբ Սեբալդի եկեղեցի** (գերմ.՝ Sebalduskirche), Նյուրնբերգի մեծ եկեղեցիներից ամենահինն է, ինչպես նաև քաղաքի լյութերական ծխական եկեղեցիներից ամենահինն է։
Եկեղեցու կառուցումը սկսվել է 1230-ական թվականներից։ Եկեղեցին ծխականի կարգավիճակ է ստացել 1255 թվականին, իսկ նրա ամբողջական կառուցումն ավարտվել է 1273-1275 թվականներին։ Սկզբնապես այն կառուցվել էր որպես ռոմանական ոճի բազիլիկ՝ կազմված երկու բաժիններից։ 14-րդ դարի ընթացքում նրա կառուցվածքի մեջ կատարվել են էական փոփոխություններ։ Նախ ընդարձակվեցին կողային նավերը և բարձրացվեցին ծայրերը (1309-1345 թթ.), ապա կառուցվեց գոթական ոճի զոհասեղանը (1358-1379 թթ.): Երկու աշտարակները կառուցվեցին 15-րդ դարում։ Եկեղեցու հիմնական երգեհոնը կառուցել է նվագարաններ պատրաստող վարպետ Հենրիխ Թրաքսդորֆը 1440-1441 թվականների ընթացքում՝ Մայնցի բնակիչների հանգանակությամբ։ 17-րդ դարի կեսերին շինությունը և նրա ինտերիերը վերափոխվեցին բարոկկո ոճով։
Եկեղեցին մեծապես տուժել էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, որից հետո վերականգնվել է։ Այնուհանդերձ, հին ինտերիերը մասամբ պահպանվել է, այդ թվում՝ Սուրբ Սեբալդի գերեզմանը, Ֆայտ Շտոսի աշխատանքները և վիտրաժները։

Կառուցման փուլերը
-----------------

* Ռոմանական շրջանՌոմանական շրջան
* Վաղ գոթական շրջանՎաղ գոթական շրջան
* Գոթական ոճի վերելքի շրջանԳոթական ոճի վերելքի շրջան
* Ժամանակակից վիճակըԺամանակակից վիճակը

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4204453-4 · LCCN: n85342399 · LNB: 000323834 · VIAF: 168794656 · WorldCat VIAF: 168794656 |

 |

1. ↑
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (այլ կիրառումներ)
**Հայոց ցեղասպանության հուշարձան**, հուշարձան Կիպրոսի Լառնակա քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը տեղադրվել է 2008 թվականի մայիսի 28-ին՝ ի հիշատակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի։ Հուշարձանը հանդիսանում է հայ ժողովրդի երախտապարտության արտահայտումը Կիպրոսի ժողովրդին՝ հյուրասիրության և աջակցության համար, որոնց համար Կիպրոսը դարձավ երկրորդ հայրենիք։ Հուշարձանը բազմաբովանդակ և աբստրակտ կոթող է՝ նման խաչի, վեր հառնող փյունիկի, ձեռքերը երկինք պարզած կնոջ։

Հուշարձանի բացման արարողությանը մասնակցել են Կիպրոսի Հանրապետության նախագահ Դեմետրիոս Կրիստոֆիասը, Հունաստանում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան Վահրամ Կաժոյանը։

Տվյալներ
--------

Հուշարձանը ստեղծվել է Հայաստանի և Կիպրոսի կառավարությունների համատեղ ծրագրի արդյունքում, որը նախաձեռնել է Կիպրոսի հայ համայնքի ղեկավար Պետրոս Քալաջյանը։ Հուշարձանի կառուցման ֆինանսավորումը ապահովել է Կիպրոսի կառավարությունը։ Հուշարձանի ճարտարապետները Անջելոս Դեմետրիուն և Մայքլ Թրասուն են, քանդակագործը` հույն Գեորգիոս Կալակալասը։ Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից և շրջապատված է նռնենու և նոճու ծառերի շարքով։ 4 հուշատախտակներ փակցված են հուշարձանի պատվանդանի վրա, ևս 4-ը` համալիրի մուտքի երկու կողմերում։ Հենքի գրանիտե չորս հուշատախտակները, որոնք նկարագրում են հուշարձանը հունարենով, հայերենով, անգլերենով և թուրքերենով (սա միակն տեղն է, որ թուրքերենով գրված է "soykirim" - ցեղասպանություն), ստեղծվել են Հայաստանի կառավարության կողմից։ Հուշարձանի վրա մակագրված է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Այս հուշարձանը վեր է խոյանում այն վայրում, ուր 1915 թվականի ցեղասպանության կոտորածներից մազապուրծ հազարավոր հայեր առաջին անգամ ոտք դրեցին Կիպրոս։ Այն արտահայտում է հայ ազգի երախտագիտությունը Կիպրոսի ժողովրդին՝ իր բարեսրտության և օգնության համար։ Այս հուշարձանը հավերժացնում է Մեծ Եղեռնի անթիվ նահատակների հիշատակը։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑  Կիպրոսում Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան է բացվել
3. ↑  Լառնակայում բացվել է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշարձան


|  |  |
| --- | --- |
|  | Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Լառնակա) Վիքիպահեստում |
Գագիկ թագավորը, Մարեմ արքայադուստրը և Դորանդուխտ թագուհին
**Կարսի ավետարան** «Գագիկ թագավորի Ավետարան», XI դարի հայկական մագաղաթյա ձեռագիր՝ գրված և պատկերազարդված Կարսի Գագիկ Աբասյան թագավորի համար։ Այժմ պահպանվում է Երուսաղեմի Սբ. Հակոբյանց վանքում (ձեռ. № 2556)։ Կարսի ավետարանը (481 թերթ) տեղ-տեղ կտրտված է, հետագայում խնամքով նորոգված։ Կաշեկազմ է, ոսկեզօծ շրջանակով, մեջտեղը՝ խաչ։ Երկաթագիր է։

Գլխատառերը զարդարված են տերևներով, ծաղիկներով, կենդանիների գլուխներով։ Լուսանցքներում պատկերված են հարյուրավոր բազմատեսակ թռչուններ, նաև՝ կենդանիներ և անոթներ։ Ունի խորաններ, անվանաթերթեր և գլխազարդեր, որոնցում գերակշռում են տերևածաղկային, թռչնային և երկրաչափական մոտիվները։ Լուսանցքներում՝ գլխատառերի մոտ նկարված թռչունները, կենդանիները իրենց զուգահեռը չունեն ժամանակի հայկական և բյուզանդական ձեռագրերում։ Խորանները, ինչպես այդ ժամանակվա բյուզանդական ձեռագրերում, սյուների վրա ունեն ուղղանկյուն գլխազարդեր։ Թռչունների, կենդանիների և ծաղկատերևների ռեալիստական վերարտադրությունը հմտորեն զուգակցված է ոճավորման հետ։ Արևելյան ոճով են պատկերված Գագիկ թագավորը, Մարեմ արքայադուստրը և Դորանդուխտ թագուհին, որոնք ծալապատիկ նստած են գորգածածկ բազմոցին։

Գորգը, նաև թագավորական ընտանիքի անդամների հագուստները զարդարված են սասանյան և իսլամական մոտիվներով (երկարակնճիթ փղեր, թռչուններ և ծաղիկներ՝ մարգարտաշար շրջանների մեջ, վայրի խոյեր, թռչուններ՝ մեդալիոններում, արմավիկներ՝ մարգարտաշար ոլորազարդերում, հին արաբական «քուֆի» տառեր և այլն)։ Արքայական ընտանիքի նկարը ցույց է տալիս Հայաստանը շրջապատող իսլամական աշխարհի ներգործությունը հատկապես գործվածքեղենի զարդամոտիվներում և նստելու ձևում։ Ավետարանական տեքստերի պատկերազարդումներում, ինչպես վաղ շրջանի մի քանի այլ հայկական ձեռագրերում, արտահայտված են կապերը Բյուզանդիայի հետ։ Սակայն բյուզանդական մանրանկարներում շեշտված է Քրիստոսի տիրական, աստվածային էությունը, Կարսի ավետարանում՝ մարդկային-հուզական կողմը։ Կարսի ավետարանը, առավել քան այդ շրջանի այլ ձեռագրեր, կրում է այն բոլոր սաղմերը, որոնք հետագայում զարգացան ինչպես Մեծ Հայքի, այնպես էլ կիլիկյան մանրանկարչության մեջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 344)։*  |
**Շամբի ջրամբար**, *Շամբ, Շամբի լիճ*, ջրամբար (արհեստական լիճ) Հայաստանի Սյունիքի մարզում՝ Որոտան գետի վրա՝ Շամբ գյուղի մոտակայքում՝ մոտ 1350 մ բարձրության վրա։ Շահագործման է հանձնվել 1970 թ.-ին։ Ընդունում է Շամբի ջրէկից դուրս եկած ջրերը և Որոտան գետի հոսքը, որով կարգավորվում են Տաթևի ջրէկ մտնող ջրի ելքերը, և կուտակված ջրի մի մասն օգտագործվում է ոռոգման նպատակով։ Մակերեսը 1,26 կմ2 է, ջրատարողությունը՝ 13,6 միլիոն մ3, օգտակարը՝ 11,8 միլիոն մ3։ Պատվարը քարակոպիճային է՝ ավազակավային միջուկով, երկարությունը 107 մ է, առավելագույն բարձրությունը՝ 47 մ։ Ջուրը բաց է թողնվում ձախ ափում կառուցված աշտարակային ջրընդունիչի (ջրթողքը՝ 25 մ3/վ) և ոչ ճնշումային թունելի միջոցով։ Աղետային ջրերը հեռացվում են «Մարգարիտկա» տիպի հորանային ջրթողի (216 մ3/վ) և 6 թունելային անցքերի (100 մ3/վ) միջոցով։ Լճում բուծում են իշխան, կարմրախայտ Ե այլ ձկնատեսակներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 91 — 150 էջ։
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 4 [Ն-Վ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 67 — 804 էջ։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Զեյթունի Ավետատարան
**Զեյթունի Ավետարան**, հայկական ձեռագիր մատյան՝ ընդօրինակված Հռոմկլայում, 1256 թվականին։ Գրել ու նկարազարդել է Թորոս Ռոսլինը՝ կաթողիկոս Կոստանդին Ա Բարձրբերդցու պատվերով։

Պատմություն
-----------

«Զեյթունի Ավետարանը» պահվել է Զեյթունում, իսկ այժմ գտնվում է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում (ձեռ․ № 10450)։ Մատյանի հիշատակարաններում նշվում են նկարչի եղբոր՝ Անտոնի, պատվիրատուի հարազատների անունները, Հեթում Ա արքայի ճամփորդությունը Կարակորում և ակնարկվում կաթողիկոսի հանդիպումները Հուլավու խանի ու սուլթաններ Մելիք Քեմլի և Մելիք Աշրաֆի հետ։

«Զեյթունի Ավետարանում» կան 4 զույգ խորան, 4 ավետարանիչների պատկերներ, 4 անվանաթերթ, լուսանցազարդներ և զարդագրեր։ Անօրինակ է «Դեիսուսի» (խնդրարկու) թեմայի ընդգրկումը Մարկոսի անվանաթերում, մանավանդ պատանի անմորուս Էմանուել Քրիստոսի կերպարի ներգրավումը։ Պատկերագրությամբ իր նմանը չունի անչափ խոհական, փիլիսոփայական «Հովհաննես Ավետարանիչը»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ խմբ․ հանձնաժողով՝ Կ․ Ս․ Խուդավերդյան (գլխ․ խմբ) և ուրիշ, Հայկական համառոտ հանրագիտարան, հ. 2 (ՀՀ գլխ․ խմբ․), Երևան, «Հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն», 1995, էջ 196 — 768 էջ. — 10000 հատ, ISBN 5-89700-003-5։

Գրականություն
-------------

* Տեր-Ներսեսյան Ս․, Թորոս Ռոսլինը և Զեյթունի Ավետարանը, «Շողակաթ», Կ․ Պոլիս, 1952, էջ 139―141։
* Չուգասզյան Լ․, Թորոս Ռոսլինի արվեստը, «ԲԵՀ», 1987, № 3։
**«Բագնայրի ավետարան»**, մագաղաթյա ձեռագիր, հայ գրչության և մանրանկարչության հուշարձան։ 1232 թվականին Հոռոմոսի վանքում գրել և նկարազարդել է Իգնատիոսը։ Ձեռագրի պատվիրատուն՝ Զաքարե և Իվանե Զաքարյանների քեռորդի պատրոն Խոռասը, մատյանը նվիրել է Բագնայրի վանքին (այստեղից էլ՝ անվանումը)։

Բովանդակություն
---------------

Աչքի է ընկնում վայելչագեղ երկաթագիր գրչությամբ:պահպանվել են երեք շքեղ անվանթերթեր, 135 լուսանցազարդեր և 145 զարդագրեր։ Ձեռագրից հանվել են տերունական մանրանկարներն ու խորանները։ 1960 թվականին ձեռք բերված պատառիկների թվում հայտնաբերվել է «Բագնայրի ավետարանի» չորս խորան։ Իգնատիոսի պատկերազարդած մատյանը պարունակում է զարդանկարչական մեծարժեք նմուշներ։ Կիրառելով հայ զարդանկարչության ավանդները՝ մանրանկարիչը մշակել է նոր ձևեր, հորինվածքներ։

Ավետարանը գրված է Խոռասի հանգուցյալ անդրանիկ որդու Սասնայի և վերջինիս մոր՝ Խութլու Խաթունի հիշատակին։ Գլխավոր հիշատակարանում ստացողն հայտնում է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ...ետոլ գրել ղ[սո]ւրբ Աւետարանս ի յիշատակ անդրանիկի իմոյ [Սասն]ային, եւ մաւր նորին Խութլու Խաթունին, եւ ինձ բազմամեղի, եւ ամուսնոյ իմոյ Զմրուխտ Խ[ա]թունին.. Եւ աւանդեցի զսա ի սուրբ մենաստանն ի Բագնայրն կոչեցեալ վանք։ |  |

«Բագնայրի ավետարանը» 13-14-րդ դարերում երկու անգամ գերեվարվել է, սակայն անեցիները փրկագնել, նորոգել վերադարձրել են Բագնայր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Մ աթևոսյան (1984)։ *ԺԳ դարի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ*։ Երևան։ էջ 178
2. ↑  *Հայկական համառոտ հանրագիտարան*։ Երևան: Հայկական խորհրդային հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն։ 1990։ էջ 440։ ISBN 5-89700-003-4

Գրականություն
-------------

* Մաթևոսյան Կ․, Չորս խորան «Բագնայրի ավետարանից», «ԼՀԳ», 1985, № 10:
**Աքսոն**, նյարդային բջջի երկար ելուստ, որը նեյրոնի մարմնից ազդակները հաղորդում է նյարդավորվող բջջին։

Յուրաքանչյուր նեյրոն սովորաբար կազմված է 1 աքսոնից և մի քանի դենդրիտներից, կախված այն բանից, թե նեյրոնները միաբևեռ են, երկբևեռ կամ բազմաբևեռ։ Նյարդային ազդակը աքսոնին հաղորդվում է դենդրիտից կամ նեյրոնի մարմնից։ Եթե աքսոնը նյարդային հյուսվածքում կապված է հաջորդ նյարդային բջջի մարմնի հետ, ապա այդպիսի սինապսը կոչվում է աքսո-սոմատիկ, դենդրիտի հետ՝ աքսո-դենդրիտային, իսկ այլ աքսոնի հետ՝ աքսո-աքսոնային։

Հատկություններ
--------------

Աքսոնի սնուցումը և աճը կախված է նեյրոնի մարմնից։ Նեյրոնի մարմնից անջատման դեպքում ծայրամասային մասում աքսոնը մահանում է, իսկ մարմնից սկսվող հատվածը մնում է կենսունակ։

Աքսոնները կարող են լինել մի քանի միկրոմետրից մինչև 1 մետր, օրինակ ողնուղեղային նեյրոնների աքսոնները, որոնք սկսվում են ողնուղեղից և վերջանում վերջույթներում։ Շատ անողնաշարավորների մոտ հայտնաբերվել են հսկայական աքսոններ՝ հարյուրավոր միկրոմետր հաստությամբ, օրինակ կաղամարի մոտ՝ 2-3 միկրոմետր։ Սովորաբար այդ աքսոնները պատասխանատու են մկանային ազդակների համար։ Աքսոնի մեծ տրամագիծը ավելացնում է ազդակի հաղորդման արագությունը։

Կառուցվածք
----------

Միելինային պատյանը հանդիպում է միայն ողնաշարավորների մոտ։ Դրանք ձևավորվում են Շվանային բջիջներից։

Միելինազուրկ աքսոններն ավելի փոքր են չափսերով և ավելի դանդաղ են հաղորդում ազդակները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Dendritic backpropagation and the state of the awa… [J Neurosci. 2007] — PubMed result
Հակոբ Ջուղայեցու մանչանկարներից, 1610 թ․
 **«Նոր Ջուղայի Ավետարան»**, 1610 թվականի հայկական ձեռագիր մատյան (Մատենադարան)։ Գրիչ և ծաղկող՝ Հակոբ Ջուղայեցի, պատվիրատու՝ Խոջա Ավետիք (նվիրել է Նորաշենի Տիրամայր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուն)։

Ավետարանը (չափերը՝ 24,5x 18,5 սմ) ունի 302 թերթ, գրված է բոլորագրով, բացառիկ հարուստ է նկարազարդումներով։ Ձեռագրում նշվում է, որ 1605 թվականին Շահ Աբբասը Իրան է բռնագաղթեցրել Ջուղայի բնակիչներին, իսկ բուն ձեռագիրն անվանվում է «լուսազարդ և վարդափթիթ սուրբ աւետարանս...»։ Ձեռագիրը պարունակում է տերունական և վախճանաբանական թեմաներով 59 մանրանկար (որոնք զետեղված են ձեռագրի սկզբում), տասը խորան, ավետարանիչների չորս դիմանկար, զարդանկարված չորս անվանաթերթ, Քրիստոսի տոհմագրությունից 3 թերթ, տեքստում՝ մեկ մանրանկար և լուսանցազարդեր։ Ձեռագրի բուն տեքստը ներառված է շքազարդ, գմբեթավոր շրջանակների մեջ, ըստ որում չորս Ավետարաններից յուրաքանչյուրը տեքստի ուրույն երիզապատման ձև ունի։ Պատկերագրական տարրերի բազմազանությամբ և հարստությամբ հանդերձ նկարիչը պահպանել է կոմպոզիցիայի հստակությունը, հասել բարձր վարպետության։ Բազմազան է զարդապատկերը՝ գունահագեցած, զարդաձևերը՝ համաչափ, աշխույժ խաղով։ Ավետարանի կերպարները քիչ են հիշեցնում սրբերի, դրանք հասարակ մարդիկ են, նկարչի ժամանակակիցները։ «Նոր Ջուղայի Ավետարան» ձեռագիրն իր գեղարվեստական առանձնահատկություններով հայկական մանրանկարչության նվաճումներից է։

Գրականություն
-------------

* Շահազիզ Երվանդ, Նոր Նախիջևանի Սուրբ Խաչ վանք, 1901։
* Բարխուդարյան Վլադիմիր, Նոր Նախիջևանի հայկական գաղութի պատմություն (1779–1861 թվականներ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |
**«Միջին սեռ»** (անգլ.՝ Middlesex), հունական ծագմամբ ամերիկացի գրող Ջեֆրի Եվգենդիսի վեպն է, որը գրել է Բեռլինում, 2003 թվականին արժանացել Պուլիցերյան մրցանակի։ Վեպի հիմնական թեմաներն են` սոցիոգենետիզմը ընդդեմ բիոգենետիզմի, վերածնվելու շարժառիթը, բացահայտվում են նաև Ամերիկյան երազանքին հետևելու և գենդերային դերերը օգտագործելու թեմաները։

Վեպում առկա են բազմաթիվ ակնարկներ հին հունական դիցաբանության վերաբերյալ, ինչպիսիք են Մինոտավրի և Հիմերի կերպարները։

Գիրքը դարձել է բեսթելլեր (2011 թվականի մարտին վաճառվել էր ավելի քան միլիոն օրինակ)։ Չնայած վեպը ինքնակենսագրական չէ, շատ մանրուքներ վերցրված են հեղինակի կյանքից, որի մասին նա տեղեկացել է ուսումնասիրելով իր ծագման հունական կողմը։ Այսպիսի ստեղծագործություն գրելու միտքը Եվգենիսի մոտ ծագել է դեռևս 1980 թվականին, Էրկյուլին Բարբերի հուշագրությունը կարդալուց հետո (англ. Herculine Barbin: Being the Recently Discovered Memoirs of a Nineteenth-century French Hermaphrodite), որից հետո նա որոշել է տալ իր սեփական մեկնաբանությունը անատոմիական կառուցվածքի և ինտերսեքսի հույզերի մասին։

Սյուժե
------

Վեպի պատմող ու գլխավոր հերոս Քել Ստեֆանիդիսը, որը ի սկզբանե կրել է «Կալի» անունը` հունական ծագմամբ, 5-ալֆա ռեդուկտազզի անբավարարության համախտանիշով տղամարդ-ինտերսեքս է, որի արդյունքում նա հանդիսանում է կնոջ կերպարով տղամարդ (ավելի ճիշտ` տղամարդու կարիոտիպի առկայությամբ ունի կանացի ֆենոտիպ)։

Վեպի առաջին մասում ընթերցողներին ներկայացվում է Քելի ընտանիքի`հիմնականում 1922 թվականին հայրական կողմի տատի և պապի Բուրսա քաղաքից ԱՄՆ գաղթելու մասին։ Այնուհետև հետևում է Միչիգան նահանգի Դեթրոյթ քաղաքում ամերիկյան հասարակության մեջ նրանց ձուլումը, արդյունաբերական վերելքի ժամանակ։ Վեպի երկրորդ մասը, որի գործողությունները կատարվում են 20-րդ դարի վերջին, կենտրոնացել են Քելի կյանքի ուղու` հայրենի Դեթրոյթում և Սան Ֆրանցիսկո փախուստի վրա, որտեղ նա ապրում է իր նոր կերպարում ընդունելով իր տղամարդկային գենդերային ինքնությունը։

Մեջբերում
---------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ես երկու ծննդյան օր ունեմ. սկզբում ես լույս աշխարհ եմ եկել որպես իգական սեռի նորածին, 1960 թվականի դեկտեմբերի մի պայծառ օր Դեթրոյիտում, այնուհետև 1974 թվականին դեռահասության տարիքի տղայի կերպարանքով շտապ օգնության հիվանդասենյակում, Պիտոսկայում, Միչիգան նահանգում։ Լուսավորյալ ընթերցողը իմ մասին կարող է տեղեկություն ստանալ բժիշկ Փիթեր Լյուսի «Սեռական նույնականացումը կեղծ հերմաֆրոդիտներում` 5 ալֆա ռեդուկտազի անբավարարության համախտանիշով», հոդվածից, որը հրատարակվել է 1975 թվականին «Մանկական էնդոկրինոլոգիա» ամսագրում։ Կամ էլ դուք իմ լուսանկարը հնարավոր է տեսել եք «Գենետիկա և ժառանգականություն» այժմ արդեն հնացած հրատարակության տասնվեցերորդ գլխում։ Այդ ես եմ աչքերին սև պիտակ, մերկ կանգնած հասակաչափի մոտ` հինգ հարյուր յոթանասունութերորդ էջում։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Джеффри Евгенидис* Глава I. Серебряная ложечка // Средний пол. — СПб: Амфора, 2003. — 752 с. — (Амфора 2003). — 6000 экз. — ISBN 5-94278-408-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 146466460 · GND: 4818034-8 · VIAF: 210976636 · WorldCat VIAF: 210976636 |

 |
Ատամհատիկի արարողություն
**Ատամհատիկ** (**ակռահատիկ** կամ էլ **ատամնահատիկ**), հայկական ծես, որը կատարվում է մանկան առաջին ատամը դուրս գալուց հետո։ Ըստ ծեսի, մանկան նստեցնում են սեղանի վրա, գլխի վրա պահում մի կտոր, և կտորի վրա լցնում խաշած ցորենի, լոբու, սիսեռի, գարու, և այլ հատիկներ։ Նախկինում արարողության ժամանակ, մանկան առաջ դրվում էին երեք իր՝ սանր, հայելի և դանակ։ Սանրը մանկան հավասար ատամներ ունենալու, հայելին առատության և պտղաբերության նշան էր, իսկ դանակն ուժի։ Մեր օրերում մանկան դիմաց դնում են տարբեր առարկաներ, որ առարկային մանուկը առաջինը ձեռք տա՝ խորհրդանշելու է նրա ապագա մասնագիտությունը։ Արարողությունն անցկացվում է երգերով ու պարերով։

|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| 

Ատամ, ատամ, 
Իմ կաթնատամ, 
Դու շուտ արի՛, 
Գալըդ բարի՜, 
Իմ լավ ատամ. 
Ես քեզ կըտամ 
Չամչով փլա՜վ, 
Հնդու խուրմա, 
Տանձ ու խնձոր 
Մի՜շտ, ամեն օ՜ր 
Փըստա՜, բադա՜մ, 
Էլ ո՜ր մեկի 
Անունը տամ, 
Իմ լավ ատամ։
 |

 |

Տարբեր հայկական շրջաններում, ծեսը տարբեր անուններով է կոչվում՝ Շիրակում և Ջավախքում անվանվում է **ակռահատիկ**, Մուշում՝ **ակվասորիկ**, Սյունիքում՝ **ատամսուրիկ, Գորիսում` կճախաշ**, Սիսիանում՝ **կեղքահատիկ**, Վայոց ձորում՝ **կեռահատիկ**, Արարատյան դաշտում **հատիկ** կամ **ատամ սուր**, Արցախում՝ **կճեխաշ**։

Ըստ ազգագրագետ Սամվել Մկրտչյանի, ատամհատիկը պտղաբերության և առատության խորհրդանիշ է։ Ծեսի ծագումնաբանություն դեռևս պարզ չէ, պարզ չէ նաև թե այն առաջին անգամ որտեղ է արվել։ Հայաստանի որոշ շրջաններում ծեսը կատարվում է երգերով, որոնք նկարագրում են երեխայի ապագա ճակատագիրը և գործունեությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ծես, որը բնութագրում է երեխայի առաջին քայլերը
**Մարատ Ռուսլանի Հասրաթյան** (ծնվել է 1979 թ. օգոստոսի 3-ին Ստեփանակերտ քաղաքում), քաղաքական գործիչ, իրավաբան։ 1996 թ. ավարտել է Ստեփանակերտի թիվ 11 դպրոցը։ 1996-1999 թթ. ծառայել է Արցախի Պաշտպանության բանակում։

Քաղաքական գործունեություն
-------------------------

2007 թ. ավարտել է Երևանի «Երևան» համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։

1999-2005 թթ.՝ Հայաստանի արտակարգ իրավիճակների նախարարության ՍՊԱԾ գործակալության «Սեյսմիկ պաշտպանության Արևելյան ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի իրավախորհրդատու։
2005-2007 թթ.՝ «Արցախի կարի-կոշիկի արտադրական միավորում» ՓԲԸ կադրերի բաժնի վարիչ։
2007 թ. հոկտեմբերի 14-ին Արցախի տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների արդյունքում ընտրվել է Ստեփանակերտի քաղաքային համայնքի ավագանու անդամ։
2008 թ.-ից՝ Արցախի սոցիալական ապահովության նախարարության բժշկասոցիալական փորձաքննության կենտրոնի իրավաբան-մեթոդիստ։
2010 թ. մայիսի 23-ի խորհրդարանական ընտրություններում թիվ 1 ընտրատարածքից ընտրվել է ԼՂՀ հինգերորդ գումարման Ազգային Ժողովի պատգամավոր1։
Եղել է Ազգային ժողովի սոցիալական ոլորտի հարցերի (2012 թվականից՝ սոցիալական և առողջապահության հարցերի) մշտական հանձնաժողովի անդամ։ 
Եղել է Ազգային ժողովի «Արցախատուն» պատգամավորական խմբի անդամ։ 
Անկուսակցական է։ 
2011 թվականին նա մասնակցեց Ստեփանակերտի քաղաքապետի ընտրություններին, նվաճեց ընտրողների ձայների 13 տոկոսը՝ հաղթելով Սուրեն Գրիգորյանին և Էդուարդ Աղաբեկյանին։
2012 թ. Նշանակվել է Արցախի աշխատանքի և սոցիալական ապահովության նախարարության կենսաթոշակային բարեփոխումների իրազեկման կենտրոնի տնօրեն։ 2015 թ. փետրվարի 24-ին Արցախի կառավարության որոշմամբ դարձավ Արցախի սոցիալական ծրագրերի հիմնադրամի ղեկավար։
Մարատ Հասրաթյանը Ազգային ժողովի սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ է և 2012 թվականից` սոցիալական և առողջապահական հարցերի հանձնաժողովի նախագահ։

Ընտանիք
-------

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* asar.kz: «Стали известны предварительные данные муниципальных выборов в НКР»
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ИА REGNUM: Партия «Свободная Родина» уверенно лидирует на выборах в Нагорном Карабахе, 24 мая 2010
2. ↑  Новости-Армения: «ЦИК Карабаха подвел предварительные итоги парламентских выборов», 24 мая 2010
3. ↑  Новости-Армения: «Три кандидата претендуют на пост нового мэра Степанакерта», 30 августа 2011
4. ↑  Телевидение Арцаха: «На должность мэра Степанакерта выдвинуто 3 кандидата» Archived 2014-09-07 at the Wayback Machine. 26 августа 2011
5. ↑  ИА REGNUM: «Стало известно имя нового мэра Степанакерта» Archived 2014-09-07 at the Wayback Machine. 20 сентября 2011
6. ↑  Ստեփանակերտի քաղաքապետ է ընտրվել Սուրեն Գրիգորյանը
**Օսիրիս** (հուն․՝ Ὄσῑρις - **Ուսիր** եգիպտական անվան հունականացված ձև), վերածննդի, բնության արտադրող ուժը մարմնավորող եգիպտական աստված, անդրշիրիմյան աշխարհի արքա, ըստ եգիպտական առասպելաբանության՝ եգիպտացիների նահապետը և առաջին թագավորը։ Օսիրիս աստծուն Հին Եգիպտոսում տվել են բազմաթիվ ֆունկցիաներ, նա համարվում էր ամենաժողովրդական աստվածներից մեկը։ Նրան էին վերագրվում նաև այլ աստվածների հատկանիշներ։ Օսիրիսի մահվան և հարության տոնակատարության ժամանակ պարզորոշ երևում է նրա որպես հացի աստծո մասին պատկերացումը Այդ տոնը ավելի շատ հողագործության տոնն էր այդ ժամանակ հողագործները թաղում էին հացի աստծո կավից և հացահատիկից պատրաստված պատկերը։ Այս ծեսը կախարդանք էր, որի նպատակն էր մոգության միջոցով ապահովել ցանքսերի աճը։ Երկրի վրա թագավորելու ժամանակ մարդկանց սովորեցրել է հողագործություն և արհեստներ։

Համաձայն առասպելի նրա դեմ է ընդվզել նրա կրտսեր երկվորյակ եղբայր Սեթը, որը խնջույքի ժամանակ նենգաբար հրապուրելով Օսիրիսին, արգելափակել է նրան սարկոֆագի մեջ, իսկ այնուհետև հրամայել անդամահատել Օսիրիսին 14 մասերի և ցրել դրանք Եգիպտոսի տարբեր շրջաններոում։ Օսիրիսի քույր Իսիսը, որը միաժամանակ նրա կինն էր, երկար որոնումներից հետո գտնում է ամուսնու մարմնի հատվածները և, հավաքելով դրանք, հրաշագործորեն հանում Օսիրիսի մարմնում ամփոփված կենսական ուժը, որից էլ հղիանում է։

Թաղելով ամուսնու միակցված և զմռսված մարմինը, Իսիսը հեռանում է Նեղոսի գետաբերանի ճահճուտները, որտեղ ծնում է Օսիրիսի որդի Հորուսին։ Սեթին չի հաջողվում գտնել և սպանել Հորուսին, քանի որ նրան խնամում են տարբեր սրբազնային արարածներ։ Հորուսը մեծանում է, զորեղանում և չափահաս դառնալով՝ անցնում փորձությունների միջով, որից հետո մարտահրավեր է նետում իր հորեղբորը։ Սեթի հետ առաջին մենամարտում Հորուսը պարտվում է և կորցնում աչքը։ Սակայն երկրորդ ճակատամարտի ժամանակ, նոր գիտելիքներով զինված, նա հաղթում է Սեթին, ետ ստանում աչքը և դրա միջոցով վերակենդանացնում հորը՝ Օսիրիսին։ Սակայն վերջինս հրաժարվում է իր գահից՝ հօգուտ որդու, և թողնելով լույս աշխարհը, վերադառնում Ստորերկրայք, դառնում մեռյալների թագավորության տիրակալ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Рак И. В.* Мифы Древнего Египта. СПб.: Петро-РИФ, 1993.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Giant Bomb · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Դասական հնությունների իրական բառարան · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Նոր · Ուղղափառ · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 118747770 · LCCN: no2014052767 · NKC: jo2016908801 · SUDOC: 027293807 · VIAF: 61789844 · WorldCat VIAF: 61789844 |

 |
**Բույսերի նեմատոդային հիվանդություններ**, նեմատոդոզներ, ֆիտահելմինթոզներ, բույսերի հիվանդություններ, որոնց հարուցիչները կլոր որդերն են (նեմատոդներ)։ Ընդհանուր ախտանշանները ծլարձակման և աճի դանդաղումն է, թույլ ծաղկումով բույսի մասնակի, երբեմն՝ զգալի չորացումով, բերքի նվազումը կամ կորուստը։ Բույսերի արմատների մեջ կլոր որդերի թափանցումը հանգեցնում է արմատային համակարգի ուժեղ ճյուղավորման և մանր արմատների փտման (ճակնդեղի, կարտոֆիլի, վարակի կլոր որդեր), տարբեր ձևերի գալերի առաջացման (բանջարային և տեխնիկական մշակաբույսերի գալային կլոր որդեր)։ Ցողունային կլոր որդերը հանգեցնում են տերևակոթերի փքվածության, տերևաթիթեղի (մորենու) բեղիկների, ծալքավորության, պալարների ծայրամասերում՝ փափուկ մուգ բծերի (կարտոֆիլի) առաջացման, հյութալի թեփուկների հյուսվածքի փխրունացման, սոխուկավոր բույսերի ճաքճքման։ Բույսերի նեմատոդային հիվանդությունների հարուցիչներն ընկնելով հողի մեջ՝ այլ հողամասեր տարվում են գույքի, տրանսպորտի անիվների, ջրի, արմատակալած տնկիների միջոցով։

Պայքարի միջոցառումներ
---------------------

Տնկանյութի և սերմնանյութի առողջացում, կալիումային պարարտանյութերի բարձր չափաքանակների մուծում և գալային կլոր որդերի դեմ միկրոտարրերի օգտագործում, չախտահարված մշակաբույսերի ցանքաշրջանառություն, ծածկած գրունտում հողի վարակազերծում, ախտահարված բույսերի ու հողի մշակում՝ նեմատոցիդներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Թամար Սանիկիձե** (վրաց.՝ თამარ სანიკიძე, օգոստոսի 30, 1978(1978-08-30), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ, Վրացական ԽՍՀ), Վրաստանի կրթության և գիտության նախարարը 2013 թվականի հուլիսից մինչև 2016 թվականի հունիսը։

Կենսագրություն և կարիերա
------------------------

Ծնվել է Թբիլիսիում։ 1999 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանը, որտեղ մասնագիտացել է «Անգլերեն լեզվի և գրականության» մեջ։ 2000 թվականին Վրաստանի հանրային գործերի ինստիտուտում ստացել է մագիստրոսի աստիճան։

2005 թվականից 2009 թվականը աշխատել է Վրաստանի Քաղաքային համալսարանի ներկայացուցչությունում, իսկ 2009 թվականից 2012 թվականը՝ Վրաստանի հանրային գործերի ինստիտուտում։ 2012 թվականի հոկտեմբերին դարձել է Գեորգի Մարգվելաշվիլիի տեղակալը, ով այդ պահին ստանձնել էր Վրաստանի կրթության և գիտության նախարարի պաշտոնը։

2013 թվականի հուլիսին հաջորդել է Մարգվելաշվիլիին, ով լքել էր իր պաշտոնը՝ նախագահական ընտրություններին մասնակցելու համար։ Պաշտոնում մնացել է մինչև 2016 թվականի հունիսի 3-ը։ Վարչապետ Գեորգի Կվիրիկաշվիլիի որոշմամբ, նոր նախարար դարձավ Ալեքսանդր Ջեջելավան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Премьер нашел замену Саникидзе -»։ *Квирис Палитра*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թամար Սանիկիձեի կենսագրություն ը Վրաստանի կրթության և գիտության Նախարարության կայքում
**Էլդորադո** (իսպաներեն՝ *El Dorado* - ոսկյա), ոսկու և թանկարժեք քարերի առասպելական երկիր, «Որտեղ գանձերը սովորական են, ինչպես՝ ճամփեզրի քարերը»։ 
Այդ երկրի մասին առաջին հիշատակումները կապված են Ամերիկայի հայտնագործման հետ։ Կոնկիստադոր Պիսառոյի զինակիցներից մեկը՝ Օրելյանոն, հնդկացիների պատմած ոսկով և գոհարեղենով հարուստ երկրների մասին պատմությունները գունավորելով սեփական երևակայությամբ, տարածել էր Եվրոպայում։ Ըստ Օրելյանոյի, Էլդորադոն գտնվում էր Ամազոն, Օրինոկո գետերի միջև՝ Պարիմե լճի ափերին։

Իսպանացի Մարտինեսն ավելի հեռու է գնացել։ Նա Եվրոպայում տարածել էր, որ 7 ամսով գտնվել է Էլդորադոյի մայրաքաղաք Մանոյում, որի արքան՝ Մոկսոն, ամեն առավոտ մարմինը ոսկեզօծում էր։ Նա մանրամասն նկարագրում էր արքայական պալատի հարստություններն ու շքեղությունը։

Զիպա արքայի ոսկեզոծվելու արարողությունը պատկերող արձան, ցուցադրվում է Կալումբիայի, Բոգոտա քաղաքաի Ոսկու թանգարանում
Այդ պատմությունները այնպես էին գրգռել մարդկանց երևակայությունը, որ հետագա 250 տարիներին Էլդորադոն հայտնաբերելու բազմաթիվ փորձեր են եղել։ Առաջին փորձը կատարել է 1535 թվականին Սեբաստիան դե Բալալկազարը, վերջինը՝ 1775 - 1780 թթ. Նիկոլայ Ռոդրիգեսը։ Էլդորադոն հայտնաբերելուն ամենից «մոտ էր» Հիմենես դե Կեսադան, որին Իսպանական արքան նշանակել էր Էլդորադոյի կառավարիչ։ Իրականում Էլդորադոյի որոնումներն հարստացրեցին աշխարհագրությունն ու ազգագրությունը։

Իրականում առասպելի սկզբնավորումը կապված է հնդկացիական մի ցեղի սովորույթի հետ՝ երբ առաջնորդի «թագադրման» ժամանակ նրան օծում էին ոսկով, իսկ երբ արարողության վերջում առաջնորդը լողանում էր, Գուատավիտա լիճ էին նետում ոսկյա իրեր։ 
Միաժամանակ, Կանադայի Քվեբեք նահանգի հյուսիսում, առաջ էր եկել Սագնեյ երկրի (Էլդորադոյի նմանակի) առասպելը, որտեղ իբր ապրում էին սպիտակամաշկ մարդիկ, որոնք տիրապետում էին ոսկու, արծաթի և թանկարժեք մորթիների մեծ պահեստների։ Երկրի որոնմամբ զբաղվում էին ֆրանսիացի հետազոտողները։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Precolumbian Golden Boat – Հայտնի Էլդորադոյի արարողությունը պատկերող ոսկյա արձանը Archived 2006-09-24 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 10)։*  |
**Արամ Համազասպի Տրդատյան** (մարտի 27, 1919(1919-03-27), Կրասնոդար, Ռուսաստանի Հարավ, Russian State - հունիսի 20, 1986(1986-06-20), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բժիշկ, մանկաբարձ-գինեկոլոգ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1969), պրոֆեսոր (1970):

Կենսագրություն
--------------

Արամ Տրդատյանը ծնվել է 1919 թվականի մարտի 27-ին, Կրասնոդար քաղաքում։ 1943 թվականին ավարտել է Ալմա Աթայի բժշկական ինստիտուտը։ 1966-1970 թվականներին եղել է Ալթայի բժշկական ինստիտուտի մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի, 1970-1986 թվականներին՝ Երևանի բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտի նույնանուն ամբիոնների վարիչ, միաժամանակ՝ Մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի փոխտնօրեն։ ՀԽՍՀ մանկաբարձ-գինեկոլոգների գիտական ընկերության նախագահ (1974-1986):

Աշխատանքները վերաբերում են վիրահատության գինեկոլոգիայի և մանկաբարձության, կանանց միզասեռական օրգանների վնասվածքների ու խուղակների կանխման և վիրաբուժական եղանակների մշակման հարցերին։ Հեղինակ է ուսումնական, մեթոդական ձեռնարկների։

Ընտանիք
-------

* Երկվորյակ եղբայր՝ Սերգեյ Համազասպի Տրդատյան
* Ավագ դուստր՝ Բոսովա Ելենա Արամի, ռեանիմատոլոգ, այնուհետև՝ հերոնտոլոգ։ 20 տարի շարունակ եղել է Ալթայի երկրամասի պատերազմի հաշմանդամների հիվանդանոցի տնօրենը։
* Ավագ որդի՝ ՏրդատյանՍերգեյ Արամի,Մոսկվայի դաշնային հետազոտությունների «Սալուտ» գազատուրբինային կենտրոնի գիտական գծով փոխտնօրեն։
* Կրտսեր զավակներն են Տատյանան և Դմիտրին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007, էջ 616-617։

Գրականություն
-------------

* Айриян А. П. Армянские учёные-медики. - Ер. 1998 - 276 с. ISBN 99930-1-001-7.