recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Մազել Թով՝ գրված գավաթի կապօղակինԱվանդաբար, երբ փեսան կոտրում է ապակին, հյուրերը բացականչում են "Mazel Tov!"  Ծննդյան տորթ, վրան գրված "מזל טוב" (*մազել թով*), ինչպես սովորաբար արվում է Իսրայելում։ Այստեղ արատահայտությունը գրված է եբրայերեն ձեռագրով«**Մազել Թով**» կամ «**Մազալ Թով**» (եբրայերեն/իդիշ՝ מזל טוב, եբրայերեն՝ *mazal tov*, իդիշ՝ *mazel tov*, բառացի՝ «հաջողություն»), հրեական արտահայտություն, որն օգտագործվում է կարևոր և ուրախ միջոցառումների ժամանակ շնորհավորելու համար։

Ստուգաբանություն և արտասանություն
---------------------------------

Արտահայտությունը առաջացել է միշանիական եբրայական *mazzāl* բառից, որը նշանակում է համաստեղություն կամ ճակատագիր։
Միշնիական բառը ծագել է եբրայական Աստվածաշնչի *mazalot* (2-րդ Թագավորներ 23։ 5)։

Մինչդեռ «մազալ» կամ («մազել» իդիշ լեզվում, որը նշանակում է հաջողություն կամ բախտ) և «թով» («լավ») բառերը ունեն եբրայական ծագում, իսկ արտահայտությունը՝ իդիշ ծագում, որն էլ հետագայում փոխակերպվեց ժամանակակից եբրայերենի։
Մինչդեռ մազել բառի իդիշ արտասանության ժամանակ շեշտը դրվում է առաջին վանկի վրա, իսկ ժամանակակից եբրայերենով մազալ բառը արտասանելիս, շեշտը դրվում է վերջին վանկի վրա, որը ժամանակակից եբրայերենի լեզվական օրենքներից է։
Համարվում է, որ «Մազել Թով» արտահայտությունը մտել է ամերիկյան անգլերենի մեջ իդիշ լեզվից 1862 թվականին։
Սրա նմանությամբ էլ իդիշ *שלימזל* բառը թարգմանվել է որպես «շլիմազլ» (չար բախտ), որը նույնպես մտել է ամերիկյան անգլերենի գործածության մեջ 20-րդ դարում (օրինակ Լավերն և Շիրլիի կողմից)։
Նույն բառերը նաև փոխառնվել են գերմաներենի կողմից, ինչպես մասսել («բախտ»), ինչպես նաև բայը *vermasseln* (ավերել, գործը փչացնել) և "Schlamassel" (դժբախտություն, աղետ)։
Լեհերենում նույնպես *ślamazara* բառը փոխառված է իդիշ «շլիմազլ» բառից, որը մատնանշում է դանդաղաշարժ, ծույլ կամ ձանձրալի մարդուն։
«Մազզել» բառը (բախտ)("luck"),, «Թոֆ/Թոֆֆ» (հաճելի, հիանալի), և «մազզելեն» բայը («հաջողություն ունենալ») մտավ գերմանական բառապաշարի մեջ։

Գործածություն
-------------

Հրեական սփյուռքում «Մա՜զել Թով» շատ տարածված հրեական արտահայտություն է, որն օգտագործվում է Բար Միցվա և Բաթ Միցվաի կամ հրեական հարսանիքի ժամանակ, երբ ներկաները սկսում են գոչել «Մա՜զել Թով»։ Օրինակ՝ հրեական հարսանիքի ժամանակ, երբ փեսան կոտրում է բաժակը, բոլորը գոռում են «Մազել Թո՜վ»։ Իսկ Իսրայելում այն օգտագործվում է բոլոր ուրախ առիթների համար․ լինի դա նոր վարորդական իրավունքի ստացում, ծննդյան տարեդարձ, թե նոր աշխատանք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Mazel tov - Define Mazel tov at Dictionary.com»։ *Dictionary.com*
2. ↑  «Mazel Tov - Definition of mazel tov by Merriam-Webster»։ *merriam-webster.com*
3. ↑  Etymologiebank: Mazzel (geluk), (het beste)
4. ↑  Etymologiebank Tof (leuk, aardig)
5. ↑  Wedding ceremonial by Rabbi Daniel H. Gordis(չաշխատող հղում)
**Մուխտադիր Այդինբեկով** (Աբդուլ Մուխտադիր Այդինբեկ օղլի, լեզգիներեն՝ Айдинбекрин Мукьтадир, 1884, Ախտի (գյուղ, Աղտինսկի շրջան), Samur Okrug, Դաղստանի մարզ, Ռուսական կայսրություն - 1918, Tağaroba, Ադրբեջան), հեղափոխական գործիչ, բանվոր։ ՌԱԴԲԿ անդամ 1904 թվականից։ «Հումմեթ» կազմակերպության ղեկավար գործիչներից։

Աշխատանք
--------

1906 թվականին աշխատել է նավթարդյունաբերական բանվորների միությունում, մասնակցել է ս-դումայի «Ֆարուք» խմբակի ստեղծմանը։ 1908 թվականին ձերբակալվել է Բաքվում և աքսորվել Արխանգելսկի նահանգ։

1911 թվականին վերադառնալով աքսորից՝ հեղափոխական աշխատանք է տարել Բալախանիի բանվորների շրջանում։ Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո եղել է ՌՍԴԲ(բ)Կ Բաքվի կոմիտեի անդամ, Բաքվի սովետի դեպուտատ, նավթարդյունաբերական բանվորների միության վարչության անդամ։

1918 թվականին ղեկավարել է Բաքվի ժողկոմսովետի կողմից Դաղստանի հեղկոմին օգնության ուղարկված բոլշևիկ բանվորների խումբը։ 1918 թվականի աշնանը սպանել են մուսավաթականները Ղուբայի գավառում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Айдинбеков Мухтадир // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. — Т. 1. — С. 304.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 343)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խորան (այլ կիրառումներ)
Խորան` 1637 - 1638 թթ. հայկական ձեռագիր Ավետարանից (նկարիչը` Մալնազար)
Մուղնու Ավետարանի խորանը (11–րդ դար)
**Խորան**, ձեռագիր չորս Ավետարանների պատկերազարդ ցանկ (համաձայնության տախտակներ, կանոններ)։ Ստեղծել է եպիսկոպոս Եվսեբիոս Կեսարացին, որը չորս Ավետարանները բաժանել է հատվածների և յուրաքանչյուրը գլխագրել մինչև վերջ։ Ստացված գլուխների համարների օգնությամբ կազմել է համաձայնության տասը տախտակներ (կանոններ)։ Սկզբում մի քառասյունակ տախտակում կարգաբերել է այն գլուխների համարները, որոնց բովանդակությունը կրկնվում է չորս ավետարաններում, ապա երեք համակցություններով՝ երեք տարբեր ավետարաններում, այնուհետև՝ հինգ համակցություններով՝ երկու ավետարաններում և վերջապես նրանք, որոնք ոչ մի զուգահեռ չունեն մնացած ավետարաններում։

Եկեղեցական արարողության համար Եվսեբիոսը, իբրև նախաբան, կանոնների առջև դրել է ընկերոջը՝ Կարպիանոսին ուղղված «Թուղթ»-ը։ Այս կանոնները «Թղթի» հետ տեղադրվել են վեցից մինչև տասներկու էջերում՝ աղյուսակների ձևով, զարդապատկամարները պահող սյուների միջև։ Կանոնները ընդգրկող ձևավորված էջը հայերը անվանել են խորան։

Չնայած Եվսեբիոս Կեսարացու մշակած նախատիպին (որի հուսալի պատճենը հավանաբար 989-ի «էջմիածնի Ավետարանն» է), տարբեր երկրներում (Բյուզանդիա, Սիրիա, Արևմտյան Եվրոպա, Եթովպիա) և ժամանակներում փոփոխվել է խորանների կառուցվածքը (կամարներն աստիճանաբար դարձել են ուղղանկյուն գորգադաշտեր, իսկ սյուները կորցրել զանգվածայնության պատրանքը), համամասները, զարդապատումը։ Եկեղեցական առաջին հայրերի ասույթների վրա հենվելով՝ միջնադարյան որոշ հայ հեղինակներ (Ստեփանոս Սյունեցի, Ներսես Շնորհալի և ուրիշներ) խորաններին, դրանց զարդամոտիվներին (բույսեր, թռչուններ), գույներին տվել են խորհրդանշական-այլաբանական իմաստ, որոնցից, սակայն, մանրանկարիչները շեղվել են։

Խորանների ամենաճոխ պատկերազարդումը Բյուզանդիայում եղել է X - XI դդ. Հայաստանում՝ XIII դ. Կիլիկյան թագավորության շրջանում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էջմիածնի Ավետարանի խորանները Archived 2007-12-07 at the Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Խորան (մանրանկարչություն) Վիքիպահեստում |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Օլգա Դավիդովնա Անդրեևա** (ռուս.՝ Ольга Давыдовна Андреева, հուլիսի 21, 1915(1915-07-21), Պետրոգրադ, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 7, 2007(2007-05-07), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան), օպերայի խորհրդային և ռուս երգչուհի (սոպրանո) և մանկավարժ։ ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1971), Ղազախական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1985), Ռուսաստանի ժողովրդական արտիստ (2001)։ «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշանակիր (2005)։

Կենսագրություն
--------------

Օլգա Անդրևնան ծնվել է 1915 թվականի հուլիսի 21-ին Սանկտ Պետերբուրգում (ըստ որոշ աղբյուրների ծննդյան ամսաթիվը 1919 թվականի հունիսի 16-ն է)։ 1937 թվականին ավարտել է Լենինգրադի պետական կոնսենվատորիայի դաշնամուրի բաժինը, հետագայում ուսանել է վոկալ։ 1941-1942 թվականներին երգել է շրջափակման մեջ գտնվող Լենինգրադում Պուլկովոյի բարձունքի պաշտպանների, Բալթիկի ծովագնացների համար, «Կյանքի ճանապարհ»-ին, հիվանդանոցներում և քաղաքի ձեռնարկություններում։ 1945 թվականին ավարտել է կոնսերվատորիայի վոկալի բաժինը։

1944 թվականից 1948 թվականը եղել է Լենինգրադի տարածաշրջանային օպերայի թատրոնի մենակատար, 1948-ից 1951 թվականները՝ Սարատովի պետական օպերային թատրոնի և բալետի մենակատար։ 1951-ից 1962 թվականների ընթացքում եղել է Լենինգրադի երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի, Լենինգրադի ֆիլհարմոնիայի և Օպերայի և բալետի փոքր թատրոնի մենակատարուհի։

1962 թվականին Անդրեևան հետևել է խորհրդային գործիչների կոչին՝ օգնելու ստեղծել ինքնագործ խումբ՝ յուրացնելու խոպան հողերը։ Նա ստեղծել է 130 անդամ ունեցող պարի և երգի «Ցելիննիկ» անսամբլը, որտեղ ներառված էին ամենատարբեր մասնագիտությունների ներկայացուցիչներ՝ կոմբայնավարներ, փականագործներ, ծեփողներ, հեռագրողներ և այլն։ 1962-1965 թվականներին Անդրեևան համույթի գեղարվեստական ղեկավարն էր։ Հետագայում համույթը կրել է «ժողովրդական» կոչումը։

1965-1979 թվականներին Անդրևնան կրկին եղել է Լենինգրադի ֆիլհարմոնիայի մենակատարուհի, հետո մենակատարուհի է աշխատել Լենինգրադի ռադիոյում և հեռուստատեսությունում։ Եղել է Սանկտպետերբուրգյան կոնսերվատորիայի պատվավոր պրոֆեսոր։

Կատարել է Տոսկայի, Տատայանայի, Մարիցայի, Սիլվայի պարտիաները։ Նրա երգացանկում եղել են նաև հին ռուսական ռոմանսներ։ Օլգա Անդրեեևնան մահացել է 2007 թվականի մայիսի 7-ին։ Թաղված է Սանկտ Պետերբուրգի Բոլշեոխտինսկի գերեզմանոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Կաղապար:Книга:Казахская ССР: краткая энциклопедия
2. ↑  Указ Президента Российской Федерации от 30 июля 2005 года № 886 «О награждении орденом "За заслуги перед Отечеством" IV степени Андреевой О.Д.»
3. 1 2 3 4  Голос трудной эпохи // Санкт-Петербургские ведомости
4. ↑  Андреева Ольга Давыдовна // spb-tombs-walkeru.narod.ru
**Արխիտեկտոնիկա** (հունարեն՝ άρχιτεχτονιχή - շինարվեստ, ճարտարապետություն), ճարտարապետության մեջ կառուցողական արվեստի գլխավոր սկզբունքը, շինության, նաև կլոր քանդակի կամ դեկորատիվ արվեստի ծավալային ստեղծագործության կոնստրուկտիվ համակարգին հատուկ կառուցվածքային օրինաչափությունների գեղարվեստական արտահայտությունը։ Արխիտեկտոնիկան դրսևորվում է կրող և կրվող մասերի փոխադարձ կապի և փոխդասավորվածության, կոնստրուկցիայի ստատիկ ճիգերը ակներ և դարձնող ռիթմական կարգի, մասամբ նաև համաչափությունների, գույնի միջոցով։ Արխիտեկտոնիկա ասելով լայն առումով հասկանում են գեղարվեստական ստեղծագործության (նկարի, սիմֆոնիայի, կինոնկարի, վեպի և այլն) կառուցիկությունը, որը պայմանավորում է նրա գլխավոր և երկրորդական տարրերի ներդաշնակ հարաբերակցությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 68)։*  |
Հունգարական տարեգրքում հիշատակված վաչկատուն մագյարների յոթ նշանավոր ցեղապետերը՝ ճերմակաձին հեծած մեծ իշխան Արպադի գլխավորությամբ։
**Դանուբյան հովտում հայրենիքի նվաճման ժամանակաշրջան**, հայտնի է նաև որպես **հունգարական արշավանքներ** կամ **հունգարական նվաճումներ** (հունգ.՝ Honfoglalás), միջնադարյան Հունգարիայի պատմության ժամանակաշրջան, որի արդյունքում էլ 9-10-րդ դարերում մագյարական վաչկատուն ցեղերը հաստատվում են կենտրոնական Եվրոպայում՝ Կարպատյան տարածաշրջանում։ Մինչ այդ, Դանուբյան ավազանի հարակից տարածքների նկատմամբ իրենց հավակնություններն ունեին Բուլղարական կայսրությունը, Արևելաֆրանկական թագավորությունը և Մեծ Մորավիան (չեխական թագավորություն)։

Հարկ է նշել, որ նախքան հունգարական արշավանքները, մագյարներն այս շրջաններում կռվել են որպես բուլղարական, ֆրանկական և չեխական բանակի վարձկաններ և դրա պատճառով էլ կատարելապես տիրապետում էին տեղանքին։ Ժողովուրդների մեծ գաղթի ընթացքում հունգարները հաստատվել էին արևելաեվրոպական հողերում, մասնավորապես՝ Պոնտո-կասպյան տափաստանում։ Այնուամենայնիվ, վերջիններս համակված էին արևմուտք ներթափանցելու անսանձ ձգտումով։

Մեզ հասած սկզբնաղբյուրները հավաստում են, որ 894-895 թվականներին մագյարական խաժամուժն անցնում է Կարպատյան լեռները և մարտի բռնկվում պեչենեգների և բուլղարների հետ։ Բազմաթիվ ռազմական հաջողություններից հետո հունգարները վերահսկողություն են սահմանում Դանուբ գետի արևելյան հատվածի վրա և իրենց իշխանապետության մեջ ներառում նաև Պանոնիա։ Օգտվելով Մորավիայում սկիզբ առած ներքին երկպառակտություններից՝ մագյարները 902-906 թվականներին ներխուժում են չեխական հողեր և հաղթում մորավական բանակին՝ այդպիսով նվաճելով այդ երկիրը։

907 թվականին տեղի ունեցած Պրեսբուրգի ճակատամարտում հունգարները ջախջախիչ հարված են հասցնում Բավարիայի դքսությանը։ Միևնույն ժամանակահատվածում մագյարական խառնիճաղանճ հրոսակախմբերը քանիցս ասպատակում են Բյուզանդական կայսրության սահմանամերձ շրջանները։ Այս նվաճումների արդյունքում 1001 թվականին Իշտվան I-ը Դանուբ գետի հովտում հիմնում է համանունգարական առաջին պետությունը։

Տես նաև
-------

* Հունգարների գաղթը Եվրոպա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians (Edited, Translated and Annotated by Martyn Rady and László Veszprémy) (2010) ISBN 978-963-9776-95-1.
2. ↑  Constantine Porphyrogenitus: De Administrando Imperio (Greek text edited by Gyula Moravcsik (1967). Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies. ISBN 0-88402-021-5.
3. ↑  Royal Frankish Annals (1972). In: Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard's Histories (Translated by Bernhard Walter Scholz with Barbara Rogers); The University of Michigan Press; ISBN 0-472-06186-0.
**Նիկոլայ Ավխիմովիչ** (բելառուս․՝ Мікалай Яфрэмавіч Аўхімовіч, հունվարի 14, 1907(1907-01-14), Բորիսով, Մինսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 12, 1996(1996-09-12), Մինսկ, Բելառուս), բելառուս խորհրդային պետական, կուսակցական գործիչ։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Բելառուսում պարտիզանական շարժման կազմակերպիչներից, Բելառուսական ԽՍՀ Նախարարների խորհրդի նախագահ (1956-1959)։

Կենսագրություն
--------------

1922 թվականին Սմոլենսկ քաղաքում եղել է ռազմական ավտոսանիտարական № 16 ջոկատում վարորդի օգնական, 1922-1923 թվականներին՝ Մինսկում և Գոմելում ռազմական բեռնատար № 7 ավտոջոկատում վարորդի օգնական, 1923-1924 թվականներին՝ Բորիսովում փոստային-հեռագրատան գրասենյակում աշակերտ, 1924-1926 թվականներին՝ Բորիսովի Լյուքսենբուրգի անվան փայտասղոցման գործարանում սևագործ բանվոր, 1926-1930 թվականներին՝ ագրոարդյունաբերության բաժնի, վարիչ, Լեպելի շրջանի կոմերիտության քարտուղար, Լեպելի շրջգործկոմի քարտուղար, շրջանային արհմիության բյուրոյի լիազոր ներկայացուցիչ։ 1933 թվականին ավարտում է Մինսկի Լենինի անվան գյուղատնտեսական բարձրագույն կոմունիստական դպրոցը։

1933-1935 թվականներին եղել է Մինսկի մարզի Պուխովիչի շրջանի ՄՏՍ-ի քաղաքական բաժանմունքի պետի տեղակալ, 1935-1938 թվականներին՝ Մինսկի մարզի Կոպիլի շրջանի ՄՏՍ-ի տնօրենի տեղակալ, 1938-1939 թվականներին՝ Բելառուսի ԿԿ(բ) Կոպիլի շրջանային կոմիտեի քարտուղար, առաջին քարտուղար, 1939-1940 թվականներին՝ Բելառուսի ԿԿ(բ) Ավգուստովի շրջանային կոմիտեի քարտուղար, առաջին քարտուղար, 1940-1947 թվականներին՝ Բելառուսի ԿԿ(բ) Կենտրոնական կոմիտեում կադրերի գծով քարտուղար։

1948 թվականին ավարտում է ԽՄԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի կուսակցական բարձրագույն դպրոցը։ 1948-1951 եղել է Բելառուսի ԿԿ Գոմելի մարզային կոմիտեի առաջին քարտուղար, 1951-1953 թվականներին՝ Գրոդնոյի մարզային կոմիտեի առաջին քարտուղար, 1953-1956 Բելառուսի ԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի երկրորդ քարտուղար, 1956-1959 թվականներին՝ Բելառուսական ԽՍՀ Նախարարների խորհրդի նախագահ, 1959-1961 թվականներին՝ Բելառուսական ԽՍՀ հացամթերքի նախարար, 1961-1974 թվականներին՝ Բելառուսական ԽՍՀ սոցիալական ապահովման նախարար։

1974 թվականից եղել է միութենական կարգի անհատական թոշակառու։ 1974-1991 թվականներին՝ Բելառուսական ԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի Կոմունիստական կուսակցության պատմության ինստիտուտի աշխատակից։

1956-1961 թվականներին՝ ԽՄԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի անդամ։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի 2-5-րդ գումարման պատգամավոր է եղել։

Գրականություն
-------------

* Государственная власть СССР. Высшие органы власти и управления и их руководители. 1923—1991 гг. Историко-биографический справочник./Сост. В. И. Ивкин. Москва, 1999. — ISBN 5-8243-0014-3
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка г. Барысава і Барысаўскага р-на / Рэдкал. Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн. 1997. — С. 706-707. — ISBN 985-11-0077-3.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Великая отечественная война советского народа (В контексте Второй мировой войны) / Под ред. А. А. Ковалени и Н. С. Сташкевича. — Мн.: Издательский центр БГУ, 2004. — С. 259.
**Անտառային կադաստր**, անտառների և անտառային հողերի քանակական և որակական փոփոխությունների տվյալների պարբերական գրանցման, տնտեսական գնահատման, անտառների դասակարգման պարբերաբար նորացվող համակարգ։

Անտառային կադաստրն իրականացվում է Հայաստանի կառավարությանը՝ տեղական ինքնակառավարման մարմիններին, շահագրգիռ իրավաբանական անձանց և քաղաքացիներին անտառային հողերի մասին տեղեկություններով ապահովելու նպատակով։

Անտառային կադաստրի վարման տվյալներն օգտագործվում են անտառային հողերի վրա աշխատանքների կազմակերպման և կատարման, անտառների նպատակային և գործառնական նշանակությունը փոխելու, անտառօգտագործողների տնտեսական գործունեության գնահատման նպատակով։

Անտառային կադաստրի վարման կարգը սահմանում է Հայաստանի կառավարությունը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անտառային կոմիտե Archived 2019-09-02 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Խաչատուր Դավթի Արխիպյանց** (հոկտեմբերի 12, 1877(1877-10-12), Թիֆլիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 8, 1943(1943-09-08), Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), բժշկակական գիտությունների դոկտոր (1922), պրոֆեսոր (1922)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1877 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Թիֆլիսում։ Միջնակարգ կրթություն ստանալուց հետո ընդունվել է Ժնևի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետ, ապա ուսումը շարունակել Փարիզի, իսկ այնուհետև Բեռլինի համալսարանում։ Վերադառնալով Ռուսաստան Խաչատուր Արխիպյանցը պետական քննություններ է հանձնել Մոսկվայի համալսարանում և բժիշկ աշխատելու իրավունք ստացել։ Բժշկական գործունեությունն սկսել է որպես համաճարակագետ։ 1909 թվականից` շուրջ երեք տարի աշխատել է կլինիկաբակտերիոլոգիական ինստիտուտում, միաժամանակ դասախոսություններ կարդացել բժիշկների համար։

1913 թվականին Արխիպյանցը հանձնել է բժշկության դոկտորի գիտական աստիճան ստանալու համար սահմանված քննություններ, իսկ 1922 թվականին Մոսկվայում պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն, նույն թվականին ստացել պրոֆեսորի կոչում և նշանակվել բժիշկների վերապատրաստման ինստիտուտի հիգիենայի ամբիոնի ասիստենտ։ Երկու տարի անց գործուղվել է արտասահման` մասնագիտության մեջ խորանալու և ժամանակակից գիտական նվաճումներին ծանոթանալու։

1926 թվականին հրավիրվել է Երևան և յոթ տարի ղեկավարել ԵՊՀ բժշկական ֆակուլտետի ընդհանուր և փորձարարական հիգիենայի ամբիոնը։ 1933 թվականից աշխատել է Լենինգրադում։

Հեղինակ է «Դեռատիզացիա» խորագիրը կրող մենագրության և հիգիենայի տարբեր հարցերին վերաբերող բազմաթիվ գիտական աշխատությունների։

Վախճանվելէ 1943 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Լենինգրադում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կենսագրական հանրագիտարան, ԵՊՀ հրատ. 2009, էջ 128-129։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արմեն Մանուկյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մանուկյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Արմեն Փայլակի Մանուկյան** (մայիսի 1, 1947(1947-05-01)), հայ դաշնակահար, երաժշտական պրոդյուսեր։ Մեկ ազգ, մեկ մշակույթ հիմնադրամի գեղարվեստական ղեկավար։ Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Երևանի Չեխովի անվան թիվ 55 միջնակարգ դպրոցում, Սայաթ-Նովայի և Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցներում, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրային բաժնում։ 1967 թվականից սկսել է մանկավարժական գործունեությունը։ 1984 թվականին եղել է «Հայհամերգ» միավորման համերգա-հյուրախաղային բաժնի գեղարվեստական ղեկավար, գլխավոր տնօրենի ստեղծագործական հարցերով տեղակալ։ 1989-1992 թթ. եղել է Գեղագիտության ազգային կենտրոնի գլխավոր տնօրենի տեղակալ։ 1996-2001 թթ. հանդես է եկել որպես Երևանի պետական ֆիլհարմոնիայի հիմնադիր տնօրեն և գեղարվեստական ղեկավար, 2005-2011 թթ.՝ ՀՀ կառավարության «Մեկ ազգ, մեկ մշակույթ» հիմնադրամի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր պրոդյուսեր։ 2011 թվականից ՀՀ մշակույթի նախարարի խորհրդականն է։

Հանդես է եկել Հայաստանի Հեռուստատեսության և ռադիոյի պետական կոմիտեի երաժշտական գլխավոր խմբագրության գեղարվեստական խորհրդի անդամ, ՀՀ ոստիկանության հասարակական խորհրդի անդամ։ Ստեղծագործական և կազմակերպչական աշխատանքի ընթացքում տեղ են գրավել մի շարք փառատոներ, մրցույթներ, անվանի մշակութային գործիչների հոբելյաններ և հուշ-երեկոներ։

Պարգևներ
--------

* ՀՀ կառավարության շնորհակալագիր
* ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ
* ՀՀ պաշտպանության նախարարության «Անդրանիկ Օզանյան» մեդալ
* ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2008)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր կոչումներ շնորհելու մասին
2. ↑  Արմեն Մանուկյանի կենսագրությունը avproduction.am կայքում(չաշխատող հղում)
**«Մահվան ստվերը»** (անգլ.՝ The Shadow of Death), Ուիլյամ Հոլման Հանտի կրոնական թեմայով նկարը։ Նկարի վրա Ուիլյամ Հոլման Հանտն աշխատել է 1870-1873 թվականներին՝ Պաղեստինում իր երկրորդ ճանապարհորդությունից հետո։ Կտավում պատկերված է Հիսուսը՝ իր տերերի մոտ վեր ձգված դիրքով, երբ աշխատում էր որպես հյուսն։ Գտնվում է Մանչեստրի պատկերասրահի հավաքածուում։

Պատմություն
-----------

1850 թվականին մեկ այլ բրիտանացի նկարիչ՝ Ջոն Էվերեթ Միլլեն, արդեն պատկերել էր երիտասարդ Հիսուսին որպես ենթավարպետ («Քրիստոսը հայրական տանը»)՝ իր հորն օգնելիս։ Միլլեի նկարն արթնացրել է քննադատների զայրույթը այպես կոչված աշխատանքի բարոյական աղքատության առկայության պատճառով։ Հանտը կրկնել է Միլլեի նկարի բազմաթիվ գծեր, ինչպես նաև հատուկ ուշադրություն հատկացրել Հիսուսի մկանունքին։

Նկարագրություն
--------------

Ջոն Էվերեթ Միլլե. «Քրիստոսը հայրական տանը»
Հիսուս Քրիստոսի պատկերումը որպես աշխատասեր հասուն արհեստավոր գալիս է Թոմաս Քարլայլի ստեղծագործության ակունքներից, որը ևս իր ուշադրությունը սևեռել էր արդար աշխատանքի հոգևոր գնահատականի վրա։ Այն նաև համապատասխանում է մկանեղ քրիստոնեության ի հայտ գալուն՝ հեղինակներ Չառլզ Քինգսլիի, Թոմաս Հյուսի և այլոց պատկերացումը, որոնք առաջ էին տանում ֆիզիկական ուժը և առողջությունը, անձնական և քաղաքական կյանքում քրիստոնեական իդեալներին հետևելը։ Քարլայլը քննադատել է ավելի վաղ «Աշխարհի լույսը» աշխատանքը և անվանել այն «պապական» ստեղծագործություն այն բանի պատճառով, որ այդ նկարում Հիսուսը պատկերված էր արքայական հանդերձանքով։

Նկարը պարունակում է հստակ տարբերակելի սիմվոլիզմ, որտեղ շեշտված է Հիսուսի դերը և նրա իսկությունը որպես Փրկիչ։ Այդ առանձնահատկությունների առումով այն հստակ կրում է Միլլեի ազդեցությունը, մասնավորապես նրա *Victory O Lord!* նկարի։

Քննադատություն
--------------

Քննադատ Ֆրենսիս Կիլվերտը այսպես է նկարագրել իր տպավորությունները նկարից, երբ այն առաջին անգամ տեսել է 1874 թվականին.

> Ես ցավում եմ, որ գնացի տեսնելու Հանտի «Մահվան ստվերը» նկարը։ Դա փողերի անիմաստ վատնում էր։ Ես մտածում եմ, որ այդ նկարը ցուցադրական և գարշելի է, և հույս ունեմ այլևս երբեք չտեսնել այն։
> 
> 

Սակայն նկարը մեծ հաջողություն է ունեցել և բազմիցս կրկնօրինակվել է։ 1873 թվականին կտավը նվիրել են Մանչեստրի գեղարվեստի պատկերասրահին, որտեղ էլ մինչ օրս պահվում է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
2. ↑  Stott John (2006)։ *The Cross of Christ*։ Downers Grove: InterVarsity Press։ էջ 23։ ISBN 083083320X։ «He spent 1870-1873 in the Holy Land, and painted *The Shadow of Death* in Jerusalem, as he sat on the roof of his house.»
3. ↑  Bronkhurt, J. *William Holman Hunt: A Catalogue Raisonné*, 2006, p.226
4. ↑  typological symbolism in *The Shadow of Death*
5. ↑  Bronkhurst, J. pp. 225-7.

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Մահվան ստվերը Վիքիպահեստում |

* *The Shadow of Death Archived 2018-08-09 at the Wayback Machine.* in the Manchester Art Gallery
**Արմեն Վասիլի Մելիքսեթյան** (ապրիլի 24, 1951(1951-04-24), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ռեժիսոր։ Պրոֆեսոր (2005)։ Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2012)։

Կենսագրություն
--------------

1977 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը, 1988 թվականին՝ Լենինգրադի կոնսերվատորիան։ 1992-1995 թվականներին եղել է Երևանի մանկական երաժշտական թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր, 1996 թվականին՝ գեղարվեստական ղեկավար, 1997 թվականից՝ Երևանի կամերային երաժշտական թատրոնի հիմնադիր-գեղարվեստական ղեկավար։ 1978 թվականից դասավանդում է Երևանի կոնսերվատորիայում, 1992 թվականից՝ նաև Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում (ամբիոնի վարիչ՝ 2006 թվականից)։

Բեմադրություններ
----------------

* Կ. Օրֆի «Բեռնաուերի դուստրը» (1997)
* Վարդան Աճեմյանի «Կիկոս» (1998, օպերա)
* Լ. Վեբերի «Կատուներ» (2000)
* «Քվազիմոդո և Էսմերալդա» (ըստ Հյուգոյի, 2002)
* «Բրոդվեյ- Բրոդվեյ» (2003)
* Արամ Սաթյանի «Լիլիթ» (2005, օպերա)

Տես նաև
-------

* Հայաստանի Հանրապետության արվեստի վաստակավոր գործիչների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նոր «Կարմենը» կարճ կլինի և առանց ծանր դեկորների
**Եկատերինա Բելյակովա** (ռուս.՝ Екатерина Михайловна Белякова, 1892, Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - 1980, Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս և խորհրդային նկարիչ, գեղանկարիչ և գծանկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Եկատերինա Բելյակովայի հայրը` Միխայիլ Բելյակովը (1850-1937 թվական), եղել է բանկային ծառայող, հինգ երեխաների հայր, գեղանկարների և գրքերի հավաքող, զբաղվել է գեղանկարչությամբ, դստրերին տվել է նկարչության առաջին դասերը։ 1909 թվականին Եկատերինա Բելյակովան ընդունվել է Մոսկվայի պետական արվեստի և արտադրական համալսարան։ Սովորել է Ստանիսլավ Նոակովսկու և Պ. Պաշկովի մոտ։ 1913 թվականին ավարտելով ուսումնարանը` իր ուսումը շարունակել է Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում, որտեղ նրա մանկավարժներն էին Նիկոլայ Կասատկինը, Ալեքսեյ Կորինը, Սերգեյ Միլորադովիչը և Սերգեյ Մալյուտինը։ 1917 թվականին ավարտել է Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանը։ 1915 թվականին առաջին անգամ ցուցահանդեսում ցույց է տվել իր աշխատանքները։ 

1918-1919 թվականներին Սերգիև Պոսադում Խաղալիքների թանգարանում հավաքածու է հավաքել, կատարել է խաղալիքների ջրանկարչական ընդօրինակություններ և մանրամասնորեն նկարագրել է խաղալիքի վերաբերյալ մտահղացումները։ Ավելի ուշ Ե. Շտեյնբախի հետ միասին գրել է «Սերգիևի Պոսադի խաղալիքները» աշխատանքը»։ 

1921-1924 թվականներից Պավել Կուզնեցովի մոտ գեղանկարչությամբ է զբաղվել։ 1924 թվականից եղել է «Մակովեց» միության մասնակից։ 

Եկատերինա Բելյակովան, հրաշքով խուսափելով բռնաճնշումից, որը հասել էր իր ընկերներին, խորապես հավատացյալ մարդ է դարձել։ Նա եղել է հիանալի զրուցակցուհի, իր ժամանակ նա շատ է պատմել արվեստի և նկարիչների մասին։ Զրկված տարիներին միայն արվեստով ապրելով` նա եղել է նրբազգաց և կարեկից մարդ։ Նրա բնակարանում աշխատանքային տարիներին հավաքել են ոչ միայն իր աշակերտակիցները` Կ. Պերրոտը, Ե. Շտեյնբախը, Զ. Օսկոլկովը, Գ. Խանդոժևսկայան, Ռ. Ֆլորենսկայան, պարուհի Վ. Բեկունովան, այլև մի շարք նշանավոր նկարիչներ, ինչպիսիք են Ս. Ռոմանովիչը, Ի. Սոբոլևը և արվեստագետ Վորոնովը։ Նրանք ներկայացումներ են բեմադրել` խաղալով Մոլիերի պիեսները և նույնիսկ բեմադրելով Բոկաչչոյի «Դեկամերոնը», նա հանգամանորեն դեկորացիաներ և կոստյումներ է պատրաստել։ Նրա մտերիմ ընկերուհին եղել է նկարչուհի Ռ. Ֆլորենսկայան, փիլիսոփա Պավել Ֆլորենսկու քույրը։ Ֆլորենսկայայի մահից հետո նրա գեղանկարչությունը պահպանվել է Ելենա Բելյակովայի կողմից։ Եկատերինան եղել է նկարազարդող, պատկերազարդել է Անդերսենի հեքիաթները, Միխայիլ Պրիշվինի «Փոքրիկ պատմվածքները» և այլն։ Նա պատկերազարդ օրագիր է վարել, որտեղ նա արձանագրել է իր կյանքի հատուկ իրադարձությունները։ 

Ելենա Բելյակովայի աշխատանքները պահվում են Ռուսական պետական թանգարանի, Պետական պատմական թանգարանի և Տրետյակովյան պատկերասրահի հավաքածուներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Artnet — 1998.
2. ↑  Опубликована в альманахе «Панорама искусств». — М. 1980. — № 3.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Archived 2012-02-20 at the Wayback Machine.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խրլոպյան (այլ կիրառումներ)

**Տիգրան Գևորգի Խրլոպյան** (հոկտեմբերի 20, 1890(1890-10-20), Այնթապ, Հալեպի գավառ, Հալեպի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - նոյեմբերի 22, 1968(1968-11-22), Բեյրութ, Լիբանան), հասարակական, մշակութային գործիչ, մանկավարժ, խմբագիր։

Կենսագրություն
--------------

Կրթությունն ստացել է ծննդավայրի միջնակարգ դպրոցում, ապա՝ Թուրքիայի Կենտրոնական կոլեջում և Աթենքի համալսարանում (1923-1927)։ Ուսուցիչ և տնօրեն է եղել Այնթապի, Հալեպի, Գըրքխանի, Բեյրութի հայկական դպրոցներում։ Բեյրութում հիմնադրել է հայկական ուսուցչանոցը (1948), Հայկազյան քոլեջի հայագիտական ամբիոնը և մատենադարանը (1955, այժմ կրում է Խրլոպյանի անունը)։ Մասնակցել է Սովետական Հայաստանի հետ մշակութային կապի ընկերության, ներգաղթ կոմիտեի աշխատանքներին, եղել է Այնթապի և Հալեպի աշխատավորական երեկոյան և կիրակնօրյա լսարանների, ուսումնասիրաց ընկերության հիմնադիրներից։ Խմբագրել է «Նոր ավետաբեր» (Հալեպ, 1927-1934), «Ավետաբեր» (Բեյրութ, 1949-50) պարբերականները։ Հեղինակ է «Բարոյավեպեր» (1931, պատմվածքների ժողովածու), «Ոսկեմատյան» (հ. 1-2, 1950-1951) գործերի։ Թղթակցել է «ժողովրդի ձայն», «Զարթոնք», «Եփրատ», «Հայաստանի կոչնակ» թերթերին և «Սովետական մանկավարժ» պարբերականին։

Գրականություն
-------------

* Tep-Mкртчян Л. Х. Apмяне в странах арабского Bocтока на современном этапе, M. 1965

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 5. — էջ 95.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 95)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մաղաքյան (այլ կիրառումներ)

**Մատթեոս Մաղաքյան (Թեոփիլյան, Մաղաք–Թեոփիլյան)** (սեպտեմբերի 16, 1767(1767-09-16), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - հունվար 1847, Սուրբ Ղազար կղզի, Վենետիկ, Ավստրիական կայսրություն), հայ բանասեր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Կրթությունն ստացել է Վենետիկի Մխիթարյանների Ս. Ղազար վանքում, ապա պաշտոնավարել նույն միաբանությունում։ Զբաղվել է բանասիրությամբ։ Նա կազմել է 1801-1809 թվականների Վենետիկում լույս տեսած «Օրացույցներտ»։ Մասնակցել է Մ. Ջախջախյանի «Բառգիրք ի բարբառ հայ և իտալական» բառարանի պատրաստմանը. նրան է պատկանում այդ բառարանի Մ-ից մինչև վերջը։ Պատրաստել է հայ և օտար ականավոր մարդկանց կենսագրությունները պարունակող շատ ստվար մի աշխատություն, հրատարակել է 1839 թվականին հետևյալ խորագրով. «Կենսագրութիւն երևելի արանց, զոր ծաղկաքաղ համառօտեաց յընդարձակ բառարանէն իւրմէ յերկուս հատորս» (Վենետիկ, 1839, Ա հատոր, 964 էջ, Բ հատոր, 1071 էջ)։ Պարունակում է մեծ մասամբ օտար գործիչների կենսագրությունները՝ քաղված ֆրանսերեն և լատիներեն հանրագիտական բառարաններից։

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 7. — էջ 190.
2. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ էջ 357



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 190)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մամիկոնյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Արշակ Սարգսի Մամիկոնյան** (դեկտեմբերի 18 (30), 1872, Թիֆլիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 2, 1937(1937-11-02), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դերասան։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1928)։

Կենսագրություն
--------------

Արշակ Մամիկոնյանը ծնվել է Թիֆլիսում, ավարտել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանը։ 1886-1887 թվականներին, երբ Պետրոս Ադամյանն ու Ստեփան Սաֆրազյանը հանդես են գալիս Մոսկվայում, Արշակը մասնակցում է նրանց ներկայացումներին։

1890 թվականին, ավարտելով Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանի արևելյան լեզուների բաժինը, Արշակ Մամիկոնյանը վերադառնում է Թիֆլիս, ընդունվում Հայոց դրամատիկական թատրոնի խումբ։ Շուրջ տասը տարի խաղացել է նաև Ի. Փիթոևի ռուսական թատրոնում։ 1921-1923 թվականներին եղել է Երևանի Առաջին պետթատրոնի դերասան և հիմնադիրներից մեկը։ 1929 թվականից աշխատել է Թբիլիսիի Պետրոս Ադամյանի անվան հայկական դրամատիկական թատրոնում` որպես դերասան։ Հանդես է եկել կոմիկական դերերով, որոնք աչքի են ընկել վարակիչ հումորով և կերպարի գունագեղությամբ։

Խաղացած դերերը թատրոնում
------------------------

* Բարթոլո՝ «Սևիլյան սափրիչ»
* Զեմլյանիկա՝ «Ռևիզոր»
* Սոլոմոն՝ «Քին»
* Լուկա՝ «Հատակում»
* Պոլոնիուս՝ «Համլետ»
* Կակուլի՝ «Պեպո»
* Ոսկան՝ «Չար ոգի»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 7. — էջ 192.
2. ↑  *Հայ սովետական թատրոնի պատմություն*։ Երևան: ՀՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն։ 1967
3. ↑  «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, գլխ. խմբ. Հովհ. Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատ. Երևան, 2007, էջ 25։



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 192)։*  |
**Հրազդան Մուշեղի Մամիկոնյանց**, (ապրիլի 20 (մայիսի 2), 1890, Բաքու, Ռուսական կայսրություն - մարտի 18, 1976(1976-03-18), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային ինժեներ-գնդապետ, այրվող գազանավթային շատրվանների հրշիջման մասնագետ։

ԽՄԿԿ անդամ 1947 թվականից։ Ավարտել է Տոմսկի տեխնոլոգիական ինստիտուտը (1914)։ 1920-ական թվականներին կազմակերպել է Բաքվի նավթահանքերի հրշեջ պաշտպանությունը։ 1922 թվականին, Ս. Մ. Կիրովի գլխավորած հրշեջ շտաբի կազմում մասնակցել է Սուրախանիի (Բաքու) նավթի գուռերի ու ամբարների՝ իր մասշտաբով աննախադեպ հրդեհի մարման աշխատանքներին։ Մամիկոնյանցի առաջարկած պլանով 1931 թվականի ապրիլի 7-ին, հայրենական պրակտիկայում առաջին անգամ, պայթյունի օգնությամբ հանգցվել է գազի շատըրվանի ութ և կես ամիս տևած հրդեհը Մայկոպի մոտ։ 1943-1968 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ ՆԳՄ հրշեջ պաշտպանության գլխավոր վարչությունում։ 1968 թվականից, կենսաթոշակի անցնելուց հետո, աշխատել է նավթի համամիութենական գիտահետազոտական և նախագծային ինստիտուտում (Մոսկվա) որպես գլխավոր մասնագետ։ Մշակել է այրվող գազանավթային շատրվանների արագ հրշիջման նոր մեթոդիկա և տեխնիկա։ Նրա մասնակցությամբ և ղեկավարությամբ են մարվել նավթահանքերի մի շարք բարդ հրդեհներ Գրոզնիում, Օրենբուրգում, Սարատովում և սոցիալիստական մի շարք երկրներում։ Մամիկոնյանցը անմիջական օգնություն է ցույց տվել Հայաստանում ռազմականացված հրշեջ պաշտպանության կազմակերպման ու զարգացման գործին։ Պարգևատրվել է Լենինի 2 շքանշանով, ինչպես նաև ԳԴՀ, Լեհաստանի, Հունգարիայի, Բուլղարիայի շքանշաններով ու մեդալներով։

Երկեր
-----

* Мамиконянц Г. М. Тушение пожаров мощных газовых и нефтяных фонтанов / Мамиконянц Г. М. - М.: Недра, 1971. - 95 с.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 7. — էջ 193.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 193)։*  |
**Արշակ Սաֆրաստյան** (1885, Վան, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - 1958, Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն), պատմաբան, հայագետ, դիվանագետ, լրագրող և ազգային հասարակակն գործիչ է։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է տեղում։ Ինքնուրույն անգլերեն է սովորել միսիոներ Ռեյնոլդսի օգնությամբ։ 1912-1914 թթ. ուսանել է Լոնդոնի համալսարանի իրավաբանական բաժնում, այնուհետև Քեմբրիջի և Մյունխենի համալսարանների քաղաքատնտեսության և քաղաքակրթության բաժիններում։

Դիվանագիտական գործունեությունն սկսել է վաղ հասակից։ 17-ամյա Սաֆրաստյանը աշխատանքի է անցնում Բաղեշի բրիտանական հյուպատոսարանում իբրև թարգմանիչ, ապա իբրև հյուպատոսի տեղակալի պաշտոնակատար (1906-1911 թթ.)։ 1915-1916 թթ. նա կովկասյան ռազմաճակատում էր, հայկական կամավորական խմբերի կազմում։ 1921-1932 թթ. պաշտոնավարել է Անդրկովկասի օգնության անգլիական միսիայում, իսկ 1938-1945 թթ. Անգլիայի արտաքին գործերի նախարարությունում։

1922-1924 թթ. Սաֆրաստյանը եղել է Կոստանդնուպոլսում հրատարակվող «Ժողովուրդի ձայնը» թերթի պաշտոնական թղթակիցը։ 1928-1937 թթ. խմբագրել և Լոնդոնում հրատարակել է «Մասիս» ամսագիրը անգլերեն լեզվով։

Սաֆրաստյանը գործուն մասնակցություն է ունեցել հայ ազգային հասարակական կյանքին։ 1921 թ. եղել է Ազգային պատվիրակության քարտուղարը։ 1919-1923 թթ. իբրև հայ ազգային պատվիրակության անդամ մասնակցել է Փարիզի խաղաղության կոնֆերանսին։ Պաշտոնավարել է իբրև Լոնդոնի Հայ Կարմիր Խաչի լիազոր։ Եղել է մշտական անդամը Լոնդոնի հայ համայնքային ընկերության վարչության։

Բազմամյա դիվանագիտական գործունեության և բնատուր ընդունակության շնորհիվ նրան հաջողվել է նյութեր ու փաստաթղթեր հավաքել Հայաստանի, հայ ժողովրդի հին ու նոր պատմության վերաբերյալ, իսկ յոթ լեզուների իմացությունը՝ ծանոթանալ նաև օտար աղբյուրներին։ Բրիտանական հանրագիտարանում տպագրված (1927 թ.) «Հայաստան», «Քուրդիստան», «Փոքր Ասիա», «Մուսուլ» հոդվածները գրված են նրա կողմից և նրա հեղինակակցությամբ։ Սաֆրաստյանը հեղինակ է հայ ժողովրդի պատմության հնագույն շրջանի մասին բազմաթիվ գիտական հոդվածների։ 1928 թ. մասնակցել և զեկուցումներով ելույթներ է ունեցել արևելագետների միջազգային կոնգրեսում ու լեզվաբանական, պատմագիտական համաժողովներում։ Ընտրվել է անդամ Լոնդոնի ասիական թագավորական ընկերության, հնագիտական ինստիտուտի, Բեռլինի գերմանական արևելյան ընկերության և այլն։ 1948 թ. անգլերեն հրատարակել է «Քրդերը եւ Քուրդիստան» համառոտ աշխատությունը։

Նամակագրական, անձնական կապեր ու ծանոթություններ է ունեցել հայ և օտարազգի գիտական, քաղաքական, հասարակական, մշակութային, կրոնական, պետական գործիչների, հաստատությունների, հասարակական կազմակերպությունների հետ։

Մահացել է 1958 թ. սեպտեմբերի 25-ին, Լոնդոնում։
Մայրենի լեզվի միջազգային օրվան նվիրված հուշարձանը Աշֆիլդ այգում, Սիդնեյ, փետրվարի 19-ին 2006 թիվ
**Մայրենի լեզվի միջազգային օր** (ՄԱԿ-ի լեզուներով. անգլ.՝ International Mother Language Day, իսպ.՝ Día Internacional de la Lengua Materna, ռուս.՝ Международный день родного языка, ֆր.՝ la Journée internationale de la langue maternelle), ընդունվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Գլխավոր համաժողովի 30-րդ նստաշրջանի որոշումով 1999 թվականի նոյեմբեր ամսին և նշվում է 2000 թվականի փետրվարի 21-ից` որպես մայրենի լեզուների իրավունքների ճանաչման և գործածության աջակցման օր։ Մայրենի լեզվի միջազգային օրը 2005 թվականից նշվում է նաև Հայաստանում։

Ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գնահատականի՝ աշխարհի վեց հազար լեզուներ կորստի մատնվելու եզրին են։

Պատմություն
-----------

Շահիդ Մինար՝ Նահատակների հուշարձանը Բանգլադեշի Դաքքայի համալսարանում։ Հարգանքի տուրք է մատուցվում բենգալերենի համար պայքարի՝ 1952 թվականի փետրվարի 21-ի զոհերի հիշատակին։
1947 թվականին, երբ անգլիացիները վերջապես հեռանում են Հնդկաստանից, կազմավորվում է Պակիստան պետությունը։ Այն կազմված էր երկու խոշոր տարածաշրջաններից, որոնք իրարից կտրուկ տարբերվում էին մշակույթով և լեզվով. արևմտյան Պակիստանում իշխում էր ուրդու լեզուն, իսկ արևելյանում՝ բենգալերենը։ Չնայած բենգալերենը միլիոնավոր մարդկանց մայրենի լեզուն էր, սակայն 1948 թվականին Պակիստանի կառավարությունն ամբողջ երկրի համար պետական լեզու է հռչակում ուրդուն։

Կառավարության որոշումը երկրի արևելյան մասի բնակչության մեծ մասը դժգոհությամբ է ընդունում, բողոքի ցույցեր են տեղի ունենում։ Կառավարությունը ոչ միայն հաշվի չի նստում արևելյան տարածաշրջանի բնակիչների պահանջների հետ, այլև ճնշում է բենգալերենի պաշտպանությանն ուղղված ցույցերը։ Իսկ 1952 թվականին Դաքքա քաղաքում կայացած ուսանողական ցույցը ճնշելիս մի քանի մարդ զոհվում է, զոհվում են հանուն իրենց մայրենի լեզվի իրավունքի պաշտպանության։ Այս ողբերգական դեպքերի հետևանքով արդեն բողոքի զանգվածային ցույցեր են ծայր առնում։ Հակամարտության ընթացքում 1956 թվականին բենգալերենը, ի վերջո, պետական լեզվի կարգավիճակ է ստանում։

Մայրենի լեզվի իրավունքների համար մղվող պայքարը նպաստեց բենգալցիների ազգային ինքնագիտակցության աճին։ Ազգային-ազատագրական պատերազմից հետո Արևելյան Պակիստանն առանձնացավ, և 1971 թվականին առաջացավ նոր պետություն՝ Բանգլադեշը։

Բանգլադեշում փետրվարի 21-ը նշվում է որպես ազգային տոն՝ Մայրենի լեզվի օր, իսկ մայրաքաղաք Դաքքայում զոհված ուսանողների հիշատակին հուշարձան է կանգնեցված։

Բուռն իրադարձությունների հիշատակին 1999 թվականի նոյեմբերին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն փետրվարի 21-ը Մայրենի լեզվի միջազգային օր է հռչակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մայրենի լեզվի միջազգային օրը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կայքում (ռուս.)
**Յլլկա Բերիշա** (ալբ․՝ Yllka Berisha, հունվարի 18, 1988(1988-01-18), Պրիշտինա, Կոսովո), շվեդա-ալբանական մոդել և երգչուհի։

Մոդելավորում և դիմակահանդեսներ
------------------------------

Բերիշան, 2007 թվականի դեկտեմբերի 12-ին ստացել է Միսս Կոսովո տիտղոսը։ Նա Կոսովոն 2008 թվականի հունվարի 18-ին ներկայացրեց Եգիպտոսում անցկացվող «2008 թվականի Աշխարհի թոփ մոդել» մրցույթին։ Նա հույս ուներ, էր Կոսովոն կանկախանա, և կարող էր լինել առաջին կինը, ով կներկայանար որպես իրենց երկրի առաջին թեկնածու Միսս Երկիր։ Այդ ժամանակից ի վեր Կոսովոն դարձավ անկախ պետություն։ Մինչ Միսս Կոսովո տիտղոսը հաղթելը, Յլլկա Բերիշան Միսս Ալբանիա գեղեցկության մրցույթում զբաղեցրել է երկրորդ, իսկ Միսս Սկանդինավիա մրցույթում՝ առաջին հորիզոնակնը։ Միսս Երկիր 2008-ին Բերիշան փոխարինվեց 2008 թվականի նոյեմբերի 9-ին։

Անձնական կյանք
--------------

Բերիշան, 1992 թվականին ծնողների տեղափոխվել է մշտական բնակություն հաստետելու Շվեդիայի Լահոլմ քաղաք և տիրապետում է շվեդերենի, անգլերենի և ալբաներենի։ Նա ավարտել է Շվեյցարիական գիտական ավագ դպրոցը։ Նա մոդելավորումը դիտարկում է որպես հոբբի և ձգտում է դառնալ բժիշկ կամ ինժեներ։ Բերիշան, իր ընկերոջ հետ ապրում է Շվեդիայի Գյոտեբորգ քաղաքում։

Երաժշտական կարիերան
-------------------

Բերիշան նաև երգչուհի է և Շվեդիայում ձայնագրել է երկու նոր երգ և մեկ տեսահոլովակ։ Նրա երաժշտական պրոդյուսեր է Հենչ Վելան 8-blockz-ից է։

Նշումներ
--------

|  |  |
| --- | --- |
| 1. | **^**Կոսովոն համարվում է կռվի առարկա՝ Կոսովոյի Հանրապետության և Սերբիայի Հանրապետության միջև։ 2008 թվականի փետրվարի 17-ին Կոսովոյի հանրապետությունը միակողմանիորեն հռչակեց նրա անկախությունը, բայց Սերբիան շարունակում էր այն ընդունել որպես իր տարածքի մաս։ 2013 թվականին երկու պետությունները սկսեցին վերականգնել հարաբերությունները, ըստ Բրյուսելի պայմանագրի։ Կոսովոն հռչակվեց անկախ պետություն և դարձավ ՄԱԿ-ի 193 անդամներից 108-րդը։ |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Alba Photo Blog VIP Celeb Face Gallery

Արտաքին հղումներ
----------------

* celebritete.com Archived 2007-12-29 at the Wayback Machine. Yllka Berisha Miss Kosova 2007.(ալբ.)
* KVP.se Archived 2008-11-01 at the Wayback Machine. 17 åring från Laholm årets Miss Kosovo.(շվեդ.)
* Updated music video. (ալբ.)
| **՞**Արոսենի Կուզնեցովի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Վարդածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Վարդազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Արոսենի |
|
|
| Տեսակ | Արոսենի Կուզնեցովի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Sorbus Kuznetzowii Zinserl

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Արոսենի Կուզնեցովի** (լատին․՝ Sorbus Kuznetzowii Zinserl), վարդազգիների ընտանիքի, արոսենիների ցեղի տերևաթափ թուփ բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ թուփ է՝ 3-5 մ բարձրությամբ, որը երբեմն աճում է ծառանման։ Տերևները կլորավուն են կամ կլորավուն էլիպսաձև, 5-10 սմ երկարությամբ և 4-10 սմ լայնությամբ, տափակ գագաթով, կաշվեկերպ, եզրերում թեթև բլթակավոր, սուր ատամնաեզր, վերևի կողմից մուգ կանաչ, փայլուն, ներքևի կողմից՝ սպիտակավուն, ծածկված թաղիքանման աղվամազով։ 

Ծաղիկները սպիտակ են, հավաքված անկանոն հովանոցներում։ Պտուղները խոշոր են, կարմիր (հետագայում ստանում են կապտավուն
երանգ)։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են օգոստոս-սեպտեմբերին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում։ Հայաստանում հանդիպում է Տաշիրի, Ստեփանավանի, Թումանյանի, Ապարանի, Արագածի շրջաններում և Սևանի ավազանում։

Գեղարդի շրջակայքում, Խոսրովի անտառում, Վայքում, ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտիներում, հատկապես հարավային, չոր լանջերում, 1600-2300 մետր բարձրությունների վրա։

Կիրառություն
------------

Որպես դեկորատիվ բույս, խորհուրդ է տրվում լայնորեն օգտագործել կանաչապատման և անտառապատման բնագավառում։
Էկոլոգիական խումբը՝ XI: Մշակության հավանական շրջանները՝ 1-32:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. (գրքի հատորը), Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (գրքի էջը)։
Ծաղկավոր սուրճ
**«Ծաղկավոր սուրճ»** (գերմ.՝ Blümchenkaffee), քարացած արտահայտություն, որը կիրառվում է Գերմանիայում՝ նշանակելու շատ թույլ սուրճը։ Այսինքն, երբ այնքան նոսր է սուրճը, որ հնարավոր է տեսնել բաժակի հատակին գտնվող ծաղիկի նկարը։

Արտահայտությունն ի հայտ է եկել մոտ 1815 թվականին Վերին Սաքսոնիայում, որը հայտնի էր սուրճի հանդեպ առանձնահատուկ սիրով, ինչն էլ մատուցվում էր բիդերմայերի դարաշրջանին հատուկ մեյսենյան ճենապակուց բաժակներով, որոնց հատակը ծաղկավոր էր։ Սովորաբար դրանք վարդեր էին, անմոռուկներ, տերեփուկներ, մանուշակներ, որոնք նկարիչն ազատորեն ընտրում էր երեք տասնյակ ծաղիկներից։ Բաժակի հատակին ջնարակով նկարվում էր դրանցից մեկը։ Եթե լիքը բաժակի հատակին երևում էր ծաղիկը, սուրճը համարվում էր թույլ, նոսր, «ծաղկավոր»։ Տանտիրոջ թանկարժեք ճենապակու և հյուրերի համար սուրճի խնայողության հակասությունը այս հասարակության մեջ գնահատվում էր որպես ժլատություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Günter Bergmann: *Kleines sächsisches Wörterbuch.* Bibliographisches Institut, Leipzig 1989, ISBN 3-323-00008-0. Hier Zitat: Կաղապար:"
2. ↑  «Was ist Blümchenkaffee?»։ *Tchibo GmbH* (գերմաներեն)  More than one of `|periodical=` և `|work=` specified (օգնություն)

Գրականություն
-------------

* Маркина Л. Г. BLÜMCHENKAFFEE ЖИДКИЙ КОФЕ // Культура Германии: лингвострановедческий словарь / под общей редакцией проф. Н. В. Муравлёвой. — М.: АСТ, 2006. — С. 114. — 1181 с. — 3000 экз. — ISBN 5-17-038383-5.
* *Lothar Bendel* Blümchenkaffee // Deutsche Regionalküche von A-Z. Mit Grundrezepten zum Nachkochen. — Random House, 2013. — 384 S. — ISBN 9783730690420

Արտաքին հղումներ
----------------

* tchibo.de: Что такое «цветочный кофе»(գերմ.)
| **՞**Արոսենի հայաստանյան |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Վարդազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Արոսենի հայաստանյան |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Sorbus hajastana

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Արոսենի հայաստանյան** (լատին․՝ Sorbus hajastana), վարդազգիների ընտանքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Մեծ թուփ է, որի Էլիպսաձև, կաշենման, ամբողջական տերևները հիմքի մոտ և գագաթին սեպաձև նեղացած են, խոշոր ատամեզրերով, մերկ, փայլուն, ներքևից խիտ առսեղմ ձյունափայլ թավոտությոամբ։ Պտուղը մուգ կարմիր է և բազմաթիվ բաց գույնի ոսպիկներով ծածկված։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Սևանի (Սևանա լճի ավազան), Ապարանի (Արայի լեռ) և Գեղամի (Գեղարդ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Մեծ Կովկասում (Գլխավոր լեռնաշղթայի հյուսիսային մակրոլանջին՝ Խևսուրեթիայում)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային և ենթալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1600-2400 մ բարձրությունների վրա, ժայռոտ զառիթափ լանջերին, մնացորդային անտառներում, անտառի վերին սահմանի ենթալպյան բարձրախոտերում։ Գերադասում է հյուսիսային և հյուսիսարևմտյան էքսպոզիցիաները։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-հոկտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է, որի տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես կրճատվող տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի տարածքում։

Պահպանության գործողությունների չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6