**Հոգևոր պրակտիկա** կամ **հոգևոր կարգապահություն**, (հաճախ ներառում է հոգևոր վարժություններ) հոգևոր փորձ ձեռք բերելու և հոգևոր զարգացում գրանցելու նպատակով ձեռնարկված գործողությունների կանոնավոր և ամբողջական կատարումն է։ Աշխարհի մեծ կրոնների հոգևոր ավանդույթներում օգտագործվող ընդհանուր փոխաբերությունը ճանապարհի փոխաբերությունն է։ Հետևաբար, հոգևոր պրակտիկան մարդուն տանում է դեպի գլխավոր նպատակ։ Նպատակը տարբեր կերպ կարող է կոչվել փրկություն, ազատագրում կամ միություն (Աստծո հետ)։ Մարդը, ով անցնում է այս ճանապարհը, երբեմն կոչվում է ճանապարհորդ կամ ուխտավոր։

Կրոն
----

### Աբրահամյան կրոններ

**Հուդայականություն**

Հրեական հոգևոր պրակտիկաները կարող են ներառել աղոթքը (ներառյալ Շմա և Ամիդա), օրհնություններ ասելը, հրեական մեդիտացիան, Թորայի ուսումնասիրությունը, քաշրութի դիետիկ օրենքներին հետևելը, շաբաթին հետևելը, պահքը, տշուվայի պրակտիկան, ցդակի տալը և սիրառատ բարության գործեր կատարելը։ Կավանան սրտի ուղղությունն է դեպի ավելի բարձր հայեցողական մտքերի հասնելը և ներքին ուժ ձեռք բերելը։ Պատմության ընթացքում հրեական տարբեր շարժումները խրախուսել են մի շարք հոգևոր պրակտիկաներ։ Մուսար շարժումը, օրինակ, խրախուսում է տարբեր մեդիտացիաներ, առաջնորդվող խորհրդածություններ և երգելու վարժություններ։ Տարվա որոշ ժամանակահատվածները հաճախ կապված են որոշակի հոգևոր պրակտիկաներիի հետ, ներառյալ տշուվայի պրակտիկան Էլուլայի և Ավագ Սուրբ օրերի ընթացքում, ինչպես նաև հրեական որոշակի տոների հետ կապված այլ պրակտիկաներ։

#### Քրիստոնեություն

Քրիստոնեության մեջ հոգևոր պրակտիկաները կարող են ներառել՝ աղոթք, պահք, քրիստոնեական Աստվածաշնչի ընթերցում, ուսումնասիրություն՝ ամենօրյա երկրպագության հետ մեկտեղ, եկեղեցի հաճախել, հաղորդություններին անընդհատ մասնակցել, Տիրոջ օրվա մանրակրկիտ պահպանում, քրիստոնեական ուխտագնացություն դեպի Սուրբ Երկիր, այցելություն եկեղեցի և այնտեղ աղոթք, ամենօրյա աղոթքներ տան զոհասեղանի մոտ, ծնկի իջնում տաճարում, հոգևոր հաղորդություն, քրիստոնեական վանականություն, երգում, տերողորմյայի օգտագործում, մարմնի մահացում, քրիստոնեական խորհրդածություն կամ խորհրդածական աղոթք, ողորմություն տալ, ամեն օր տանը օրհնել, համեստ ապրելակերպի պահպանում, հաշտեցում և Աստվածային դասախոսություն։

Հոգևոր կարգապահությունը կարող է ներառել նաև հետևյալներից որևէ մեկը՝ մաքրաբարոյություն, խոստովանություն, ծոմապահություն, ընկերակցություն, խնայողություն, նվիրում, առաջնորդություն, հյուրընկալություն, խոնարհություն, մտերմություն, աղոթք, մտորումներ, ինքնատիրապետում, ծառայություն, օգտակարություն, պարզություն, երգում, մենակություն, ուսումնասիրություն, հնազանդություն, ուրացում, ուսուցում և երկրպագություն։

Շատ բարեպաշտ քրիստոնյաներ ունեն տնային զոհասեղան, որտեղ նրանք (և նրանց ընտանիքի անդամները) աղոթում և կարդում են քրիստոնեական կրոնական գրականություն ՝ երբեմն ծնկի իջնելով զոհասեղանի առջև:
Քրիստոնեական եկեղեցական օրացույցում կան որոշակի հոգևոր պրակտիկաներ, որոնք հատուկ ուշադրություն են դարձվում եկեղեցական տարվա տարբեր ժամանակահատվածներին։ Դրանք ներառում են. Օրինակ՝ օրացույցի առաջին պատարագային սեզոնը՝ Գալուստը, բազմաթիվ քրիստոնյաներ պատրաստվում են Սուրբ Ծննդյան Գալուստին ամեն օր աղոթելով, ինչպես նաև նշելով Գալուստի օրացույցը և վառելով գալուստի ծաղկեպսակը։ Մեծ պահքին՝ Զատկի նախապատրաստական սեզոնին, շատ քրիստոնյաներ (հատկապես կաթոլիկներ, մեթոդիստներ և անգլիկաններ) մասնակցում են ուրբաթօրյա պահքին, կատարում են խաչերթներ, նշում են Մեծ Պահքի օրացույցը և կատարում են Մեծ Պահքի զոհաբերություններ, ինչպիսիք են ալկոհոլից հրաժարվելը և սթափության պրակտիկան։

Որոշ քրիստոնեական դավանանքներ հատուկ ուշադրություն են դարձնում տարբեր հոգևոր առարկաների։ Տերունական աղոթքը, մարմնական և հոգևոր ողորմության գործողություններ կատարելը և փոխհատուցումը հոգևոր առարկաներ են, որոնք հարգվում են կաթոլիկ եկեղեցում։ Մեթոդիզմի մեջ ողորմության և բարեպաշտության գործերը անհրաժեշտ հոգևոր առարկաներ են մարդուն սրբացնելու համար։ Ընկերների կրոնական ընկերությունը (հայտնի է նաև որպես քվակերներ) զբաղվում է լուռ պաշտամունքով, որն ընդհատվում է վոկալ ծառայությամբ։ Քվակերները գործնականում չունեն դավանանք կամ վարդապետություն, հետևաբար, նրանց պրակտիկան կազմում է նրանց խմբային ինքնության զգալի մասը։

Քրիստոնեական հոգևոր առարկաների հայտնի հեղինակ Ռիչարդ Ֆոսթերը շեշտեց, որ քրիստոնեական մեդիտացիան կենտրոնանում է ոչ թե միտքը կամ «ես»-ը դատարկելու վրա, այլ ավելի շուտ միտքը կամ «ես»-ը Աստծո ներկայությամբ լցնելու վրա։

#### Իսլամ

Իսլամում հոգևոր պրակտիկան կիրառվում է նամազի ժամանակ (ծիսական աղոթք), որի ընթացքում մուսուլմանները ճնշում են բոլոր մտքերը և կենտրոնանում են բացառապես Ալլահի վրա, ինչպես նաև երկրպագության այլ ձևերի միջոցով, ինչպիսիք են պահքը և Հաջը։ Շատ մուսուլմանական խմբերի շրջանում հոգևոր պրակտիկայի մեջ ընկղմվելը համարվում է ավելի նկատելի և խորը, քան սուֆիների, այդ թվում՝ dhikr-ի, Murakabu-ի և sama-ի մոտ։

### Հնդկական կրոններ

#### Բուդդայականություն

Բուդդայականության Թհերավադա ճյուղում հոգևոր կատարելագործման ընդհանուր տերմինը բհավանան է։ Պալիական «Յոգա» բառը, որը կենտրոնական է շատ վաղ բուդդայական տեքստերում, հաճախ թարգմանվում էր որպես «հոգևոր պրակտիկա»։ Բիրմայական բուդդայական ավանդույթի մեջ Ավգաթան կաղապարային աղոթք է, որը կարդում են բուդդայական նվիրվածության գործողություններ նախաձեռնելու համար, ներառյալ Բուդդային և բուդդայական վանականներին հարգելը։ Զեն (ձեն, չինարեն չան) բուդդիզմում մեդիտացիան (կոչվում է Զանեն), պոեզիա գրելը (հատկապես Հոքուներ), նկարելը, գեղագրությունը, ծաղիկների դասավորությունը, ճապոնական թեյի արարողությունը և Զեն այգիների խնամքը համարվում են հոգևոր պրակտիկա։ Կորեական թեյի արարողությունը նույնպես համարվում է հոգևոր։

#### Հինդուիզմ

Հինդուիզմում հոգևոր զարգացման պրակտիկան հայտնի է որպես սադհանա։ Ճապոնիայում մանտրայի և Պուջայի լուռ կամ լսելի կրկնությունը հինդուական սովորական հոգևոր պրակտիկա է։ Ըստ հինդուական սուրբ գրությունների՝ փրկության կամ Մոկշայի հասնելու համար խստորեն առաջարկվում են յոգայի չորս տեսակ՝ Ջնանա-յոգա, Բհակտի-յոգա, Կարմա-յոգա և Ռաջա-յոգա։

Տանտրիզմական պրակտիկաները տարածված են հինդուիզմի և որոշ բուդդայական դպրոցների (հատկապես տիբեթական բուդդիզմի) շրջանում և ենթադրում են աշխարհիկի (աշխարհիկ, ֆիզիկական կամ նյութական) կանխամտածված օգտագործում՝ գերաշխարհիկ (հոգևոր, էներգետիկ կամ առեղծվածային) ոլորտներ մուտք գործելու համար։

### Այլ կրոններ

#### Բահայի

Բահայի հավատքի աղոթքը վերաբերում է երկու տարբեր հասկացությունների՝ պարտադիր աղոթք և նվիրված աղոթք (ընդհանուր աղոթք)։ Աղոթքի երկու տեսակներն էլ բաղկացած են Աստծուն ուղղված ակնածալից խոսքերից, և աղոթքի ակտը բահայի ամենակարևոր օրենքներից մեկն է անհատական կարգապահության համար։

#### Նոր դար

«Անցնող մեդիտացիան» Էկնաթ Իշվարանի կողմից առաջարկված պրակտիկա էր, որը ներառում է համաշխարհային կրոնների սուրբ գրությունների հատվածների անգիր և լուռ կրկնություն։

Նեոտանտրա տերմինը վերաբերում է Արևմուտքում պրակտիկայի և դպրոցների ժամանակակից հավաքածուին, որը միավորում է սուրբը սեռականի հետ և թուլացնում է Գուրուի կախվածությունը։

Արևմուտքում վերջին և զարգացող հոգևոր պրակտիկաները նաև ուսումնասիրել են տեղական գործիքների ինտեգրումը, ինչպիսիք են Դիջերիդուն, Ընդլայնված երգեցողությունը, ինչպես Կիրթանում, կամ այլ շնչառական վարժություններ, որոնք վերցված են արևելյան ավանդույթների կամ հոգևոր համոզմունքների համատեքստից, ինչպիսիք են քվանտային թեթև շնչառությունը։

Փիլիսոփայություններ
-------------------

### Կիրենաիզմ

Կիրենայիկները մշակեցին բացասական արտացոլման հոգևոր պրակտիկա, որը հետագայում ընդունվեց ստոիկների կողմից։

### Էպիկուրականություն

Էպիկուրականությունը պնդում է, որ փիլիսոփայությունը ոչ միայն հավատալիքների կամ էթիկական պահանջների ամբողջություն է, այլ կյանքի փիլիսոփայություն։ Էպիկուրյան հոգևոր պրակտիկաներն ու վարժությունները ներառում են տետրաֆարմակոսի մեդիտացիա, էյկասի տոնակատարություն, ապոնիայի պրակտիկա և աստվածների և մահվան ճիշտ ընկալման զարգացում՝ վախը վերացնելու համար։

Մարտարվեստ
----------

Որոշ մարտարվեստների, ինչպիսիք են թայ չին, այկիդոն և ջուջուցուն, պրակտիկանտներ համարվում են հոգևոր պրակտիկա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  In Islam Sharia, in Indian religions Marga, in Taoism and Christianity, The Way are examples.
2. ↑  Green, Arthur (1986). *Jewish Spirituality*.
3. ↑  «Drink less this Lent» (անգլերեն). Pioneer Total Abstinence Association. 2009 թ․ փետրվարի 22. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ նոյեմբերի 16-ին. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 17-ին.
4. ↑  Gilbert, Kathy L. (2012 թ․ փետրվարի 21). «Could you go alcohol-free for Lent?» (անգլերեն). United Methodist News Service. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 17-ին.
5. ↑  White, James W. (2014 թ․ մարտի 17). *Brief Christian Histories: Getting a Sense of Our Long Story* (անգլերեն). Wipf and Stock Publishers. էջ 99. ISBN 9781556352430. «He espoused a "method" of study, prayer, and community by which persons might know "sanctification" before God. Wesley thought that the truly devout could "move on to perfection," an ends ethic idea. The Methodist *Book of Discipline* with "Rules for Methodist Societies" specified what the ways were: daily reading of the Bible, prayer, feeding the hungry, and visiting the sick and those in prison.»
6. ↑  Foster, Richard J. (1998). *Celebration of Discipline: The Path to Spiritual Growth*. San Francisco. ISBN 0-06-062839-1.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
7. ↑  Fronsdal, Gil; Jack Kornfield (2005). *The Dhammapada: A New Translation of the Buddhist Classic with Annotations*. Shambhala. էջեր ix - xix. ISBN 1-59030-380-6.
8. ↑  Nash, Manning (1963 թ․ ապրիլի 1). «Burmese Buddhism in Everyday Life». *American Anthropologist* (անգլերեն). **65** (2): 285–295. doi:10.1525/aa.1963.65.2.02a00050. ISSN 1548-1433.
9. 1 2  Walbridge, John. «Prayer and worship». Վերցված է 2008 թ․ ապրիլի 27-ին – via Bahá'í Library Online.
10. ↑  Hatcher, William S.; Martin, J. Douglas (2002). *The Baháʼí Faith: The Emerging Global Religion* (New & revised ed.). Wilmette, Illinois: Baháʼí Publishing Trust. էջ 159. ISBN 1-931847-06-1. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 16-ին – via Google Books.
11. ↑  Fabrique. «About Eknath Easwaran». *Blue Mountain Center of Meditation* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 16-ին.
12. ↑  Pilarzyk, Tom (2008). *Yoga Beyond Fitness: Getting More Than Exercise from an Ancient Spiritual Practice*. Quest Books. էջ 64. ISBN 978-0-8356-0863-3.
13. ↑  Rudolf Steiner, *Verses and Meditations*, Rudolf Steiner Press 2005 1855841975
14. ↑  Boylan, Peter W. (December 1999). *Aikido as Spiritual Practice in the United States* (M. Arts). Western Michigan University.

Գրականություն
-------------

* Foster, Richard J. (1998). *Celebration of Discipline*. HarperSanFrancisco. ISBN 0-06-062839-1.