**Հակոբ (Յակով) Մաթևոսի (Մատվեյի) Խլիտչիև** (ռուս.՝ Яков Матвеевич Хлитчиев, սերբ.՝ Јаков Матвејевич Хлитчијев, ), ծագումով հայ ճարտարագետ, նավերի կառուցվածքների տեսության մասնագետ։ Հարավսլավիայի նավաշինական դպրոցի հիմնադիրը։

Կենսագրություն
--------------

Հակոբ Խլիտչիևը ծնվել է 1886 թվականին Նոր Նախիջևանում (այժմ՝ Դոնի Ռոստով քաղաքի մաս) հայկական ընտանիքում։

1904 թվականին ոսկե մեդալով ավարտել է Դոնի Ռոստովի դասական գիմնազիան։ Նույն թվականին դարձել է Սանկտ Պետերբուրգի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի նավաշինության բաժնի ուսանող։

1905-1906 թվականներին Հակոբ Խլիտչիևը հաճախել է Բեռլինի բարձրագույն տեխնիկական դպրոց՝ այդ ընթացքում ընդմիջելով համալսարանական ուսումը։ Բուհն ավարտելուց հետո՝ 1911 թվականին, Խլիտչիևը փորձել է աշխատել որպես ինժեներ Բալթյան ինստիտուտի նախագծային բյուրոյում, որպես խորհրդատու, որպես ինժեներ է աշխատել նավաշինական չորս ընկերություններում, նրան հետաքրքրել են ռազմական և առևտրային նավերը։

1913 թվականից դասավանդել է հայրենի ինստիտուտում՝ շինարարական մեխանիկայի, առաձգականության տեսության և այլ առարկաների բաժնում, հաջորդ տարի կարդացել է նավերի նախագծման վերաբերյալ դասախոսություններ: Տիրապետել է ֆրանսերենին, գերմաներենին և անգլերենին։

1915 թվականին դարձել է տեխնիկական մեխանիկայի ադյունկտ։

1916 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Պետրոգրադում պսակադրվել է Տատյանա Իվանյուկովայի հետ։

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո՝ 1918 թվականի գարնանը, Խլիտչիևը Պետրոգրադից մեկնել է Խերսոն և մասնակցել Խերսոնի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի կազմակերպմանը: 1918 թվականից մինչև 1919 թվականի վերջը դասավանդելուն զուգընթաց եղել է նավաշինարանի տնօրեն: Կարմիր բանակի ստորաբաժանումների կողմից Խերսոնի գրավումից հետո 1920 թվականի հունվարին մեկնել է Սևաստոպոլ, որտեղից Պոլիտեխնիկական ինստիտուտի իր գործընկեր Ստեպան Տիմոշենկոյի օգնությամբ ֆրանսիական նավով գնացել է Ստամբուլ։

Հետագայում Խլիտչիևն ապրել է Բելգրադում, որտեղ դասավանդել է Բելգրադի համալսարանի տեխնոլոգիական ֆակուլտետում։

1922-1924 թվականներին Խլիտչիևը, շարունակելով դասավանդել, միաժամանակ եղել է Բելգրադի «Կալորիա» ջեռուցման ձեռնարկության տնօրենը։

1925 թվականին Խլիտչիևն ստացել է Հարավսլավիայի թագավորության քաղաքացիություն։ 1932 թվականին նշանակվել է Բելգրադի համալսարանի ճարտարագիտական ֆակուլտետի իսկական պրոֆեսոր։ Եղել է Հարավսլավիայում անցկացված տեսական և կիրառական մեխանիկայի միջազգային կոնգրեսների կազմակերպիչ։ Բազմաթիվ գիտական աշխատությունների և ութ գրքերի թարգմանությունների հեղինակ է։

1941 թվականի ապրիլին Բելգրադ գերմանական ներխուժումից հետո Խլիտչիևը ձերբակալվել է և երկու ամիս (մայիս և հունիս) անցկացրել բանտում։ Ռազմական Բելգրադում տեխնիկական մեխանիկայի ամբիոնում նա դասավանդել է նյութերի դիմադրություն։

Պատերազմից հետո Խլիտչիևը ղեկավարել է մեխանիկայի ամբիոնը և Բելգրադի համալսարանում բացել է նավաշինության բաժին։ Նա հիմնադրել և ղեկավարել է Սերբիայի գիտությունների և արվեստների ակադեմիայի (ՍԳԱԱ) մեքենագիտության ինստիտուտի կիրառական մեխանիկայի բաժանմունքը՝ դառնալով կիրառական մեխանիկայի ընկերության հիմնադիրներից մեկը։

1951 թվականի հունվարից՝ ՍԳԱԱ մաթեմատիկական ինստիտուտի գիտաշխատող էր, 1952 թվականից՝ Հարավսլավիայի Դաշնային Ժողովրդական Հանրապետության Ակադեմիական խորհրդի անդամ։ 1955 թվականի հունիսի 10-ին ընտրվել է ակադեմիկոս, իսկ հաջորդ տարի անցել է թոշակի։ Ապրել է Բելգրադում։

Մահացել է 1963 թվականին Բելգրադում, թաղված է Նոր գերեզմանատանը։

Կոչումներ և պարգևներ
--------------------

* 1955 թվականին ընտրվել է Սերբիայի գիտությունների և արվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ
* Պարգևատրվել է Հարավսլավիայի շքանշաններով և մեդալներով

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պրոֆիլը Սերբիայի գիտությունների ակադեմիայի կայքում(անգլերեն)
* Ռուսական արշիպելագ - Խլիտչիև Յակով Մատվեևիչ
* Косик В. И. Что мне до вас, мостовые Белграда? Очерки о русской эмиграции в Белграде (1920—1950-е годы)
* Կենսագրությունը «Հայազգ» հիմնադրամի հանրագիտարանի կայքում
* Կենսագրությունը ՍԳԱԱ մաթեմատիկական ինստիտուտի կայքում

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  «History of the Institute». *www.mi.sanu.ac.rs*. Վերցված է 2024-04-15-ին.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  «Хлытчиев Яков Матвеевич — Энциклопедия фонда «Хайазг»». *web.archive.org*. 2016-03-04. Վերցված է 2024-04-15-ին.