**Լասլո Ռայկ** (հունգ.՝ Rajk László, 8 մայիսի, 1909, Շեկեյուդվարխելի, Հունգարիայի թագավորություն, Ավստրո-Հունգարիա (ներկայում՝ Օդորխեյու Սեկուեսկ, Ռումինիա), մարտի 8, 1909(1909-03-08), Odorheiu Secuiesc, Harghita County, Ռումինիա - հոկտեմբերի 15, 1949(1949-10-15), Բուդապեշտ, Հունգարական Ժողովրդական Հանրապետություն), հունգարացի կոմունիստ, քաղաքական գործիչ։ Մատյաշ Ռակոշիի իշխանության տարիներին եղել է ներքին գործերի նախարար, դարձել է քաղաքական բռնաճնշումների զոհ։

Կենսագրություն
--------------

Լասլո Ռայկը ծնվել է 1909 թվականի մայիսի 8-ին Շեկեյուդվարխելի քաղաքում (ներկայում՝ Օդորխեյու Սեկուեսկ, Ռումինիա)։ Սերում է Տրանսիլվանիայի սաքսերից, եղել է ընտանիքի 11 երեխաներից իններորդը։ Մասնագիտությամբ եղել է մանկավարժ-բանասեր։ Սովորել է Ֆրանսիայում, որտեղ ծանոթացել է մարքսիստական ուսմունքին։ Հունգարիա է վերադարձել 1930 թվականին։ 1931 թվականին դարձել է Հունգարիայի Կոմունիստական կուսակցության ու Կոմերիտմիության անդամ։ 1931 և 1933 թվականներին ձերբակալվել է։

1934 թվականին աշխատել է Հունգարիայի երիտասարդության կոմունիստական միության պրոպագանդայի բաժնում, ապա ղեկավարել է Բանվոր-շինարարների համահունգարական միության կոմունիստական խմբակը։ 1935 թվականին Լասլո Ռայկը եղել է բանվոր-շինարարների գործադուլի կազմակերպիչներից ու ղեկավարներից մեկը։1936 թվականին մեկնել է Չեխոսլովակիա։

1937-1939 թվականներին Լասլո Ռայկը միջազգային բրիգադի կազմում մասնակցել է Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմին, եղել է հունգարական գումարտակի կոմիսար։ Իսպանական հանրապետության պարտությունից հետո՝ 1939 թվականին, ներկալվել է Ֆրանսիա։ 1941 թվականին ապօրինի կերպով վերադարձել է Հունգարիա, որտեղ ձերբակալվել է ու դատապարտվել երկարատև բանտարկման։ Բանտից ազատվել է 1944 թվականի սեպտեմբերին, նշանակվել է Հունգարիիայի Կոմունիստական կուսակցության ԿԿ քարտուղար, եղել ա Հունգարական հակաֆաշիստական ճակատի ղեկավարներից մեկը։ Կարևոր դեր է խաղացել Հունգարիիայի Կոմունիստական կուսակցության ու Սոցիալ Դեմոկրատական կուսակցության միջև համաձայնության ձեռքբերման գործում, որ կնքվել է 1944 թվականի սեպտեմբերի 10-ին։ Սակայն 1944 թվականի նոյեմբերին ձերբակալվել է «Խաչված նետեր» կուսակցության կողմից և տարվել նախ Շոպրոնկեխիդա, որ գտնվում է Ավստրիայի հետ սահմանին, ապա Գերմանիա։ Փրկվել է եղբոր՝ Էնդրե Ռայկի միջամտության շնորհիվ, որ ծառայում էր «Խաչված նետեր» կուսակցությունը ներկայացնող իշխանության մոտ։

Լասլո Ռայկի շիրիմը Կերեպեշիի գերեզմանատանը, Բուդապեշտ
1945 թվականի մայիսին Հունգարիա վերադառնալուց հետո Լասլո Ռայկը գլխավորել է Բուդապեշտի կուսակցական կազմակերպությունը, դարձել Հունգարիայի կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի ու Քաղբյուրոյի անդամ։ 1945 թվականի վերջից մինչև 1946 թվականի սեպտեմբեր եղել է Հունգարիայի կոմունիստական կուսակցության ԿԿ քարտուղար, 1946 թվականի հոկտեմբերից՝ գլխավոր քարտուղարի տեղակալ։ 1946 թվականի մարտից եղել է Հունգարիայի ներքին գործերի նախարար, իսկ 1948 թվականի օգոստոսից՝ արտաքին գործերի նախարար։ 1949 թվականի մայիսի 30-ին ձերբակալվել է և կեղծ մեղադրանքների հիման վրա սեպտեմբերի 22-ին դատապարտվել մահապատժի, որն ի կատար է ածվել հոկտեմբերի 15-ին։ 1955 թվականին հայտարարվել է անմեղ։ 1956 թվականի հոկտեմբերի 6-ին նրա աճյունը վերաթաղվել է․ այդ իրադարձությունը, որին ներկա էր 100 000 մարդ, դարձել է ամենազանգվածային ցույցը 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության նախօրեին։

Լասլո Ռայկնալեգորիկ կերպով պատկերված է Իշտվան Սաբոյի «Արևի լույս» (1999) ֆիլմում ազնիվ կոմունիստ, հակաֆաշիստ Անդոր Կնորի անվան ներքո, ով պետանվտանգության աշխատակից է, բայց դառնում է հակասեմական բռնաճնշումների զոհ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
3. 1 2 3 4  Munzinger Personen (գերմ.)
4. ↑  *Peto A.* Hongrie 1956, Júlia Rajk ou le pouvoir du deuil (ֆր.) // *Clio*: *women, gender, history* — Presses Universitaire du Mirail, 2015. — Iss. 41. — P. 151—163. — ISSN 1252-7017; 1777-5299; 2554-3822 — doi:10.4000/CLIO.12406
5. ↑  Frucht, Richard C. (2003), Encyclopedia of Eastern Europe: From the Congress of Vienna to the Fall of Communism, Taylor & Francis Group, ISBN 0-203-80109-1
6. ↑  «Արևի լույս» ֆիլմը Internet Movie Database կայքում (անգլ.)

Գրականություն
-------------

* Crampton, R.J. *Eastern Europe in the Twentieth Century — And After*, 2nd Ed. Routledge Press, 1994.
* Гранвилл, Джоанна (Johanna Granville), *Первый Домино* *The First Domino: International Decision Making During the Hungarian Crisis of 1956*, Texas A & M University Press, 2004. ISBN 1-58544-298-4.
* Litvan, Gyorgy *The Hungarian Revolution of 1956: Reform, Revolt, and Repression 1953—1963*, Longman Publishing Group, 1996.
* Rajk, Laszlo, *Columbia Encyclopedia*, 6th Ed. Columbia University Press, 2001.  Արխիվացված 2006-05-09 Wayback Machine (1 Dec. 2005)
* Stokes, Gale (ed.) *From Stalinism to Pluralism: a Documentary History of Eastern Europe since 1945*, New York and Oxford University Press, 1991.
* *Кимура К.* «Дело Райка» в контексте венгерско-югославских отношений // Славяноведение. 2012. № 1. С. 3—15.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Koltai, Ferenc: *László Rajk and his Accomplices before the People's Court*, Budapest 1949 (MEK)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լասլո Ռայկ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · gravsted.dk |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX4889135 · BNF: 12223394x · GND: 118834525 · ISNI: 0000000122120677 · LCCN: n82058998 · NKC: xx0005523 · NLP: a0000002504289 · NTA: 145803945 · NUKAT: n2002033986 · SUDOC: 03091311X · VIAF: 67262647 · WorldCat VIAF: 67262647 |

 |

 |