**ԱԿ-63** (Հունգարիայում հայտնի է նաև որպես **ԱՄՄ**), հունգարական ինքնաձիգ, խորհրդային ԱԿՄ ինքնաձիգի պատճենը, որ ստեղծել է Fegyver- és Gépgyár ընկերությունը։ Հունգարիայի զինված ուժերի հիմնական ինքնաձիգն է։ ԱԿ-63-ը փոխարինել է AMD-65 ավտոմատին և իր նախորդից տարբերվում է փոխված պատյանով, ավելի դիմացկուն փողակալով և հավաքման ավելի ցածր գնով։ Հունգարիայի Ժողովրդական Հանրապետության պաշտպանության նախարարությունը 1970-ական թվականների վերջին նախընտրել է հենց ԱԿ-63 ինքնաձիգը՝ խորհրդային ԱԿՄ-ի պատճենը՝ 1977 թվականի վերջին այն ընդունելով Հունգարիայի ժողովրդական բանակի սպառազինության մեջ։ 1978 թվականին թողարկվել է ԱԿՄՍ-ի պատճենը ծալովի կոթով, որը կոչվել է ԱԿ-63D (օրիգինալ ինքնաձիգն ստացել է ինդեքս (փայտե կոթ)՝ ԱԿ-63F)։ Ներկայում ԱԿ-63F և ԱԿ-63D տարբերակները կոչվում են AMM և AMMS համապատասխանաբար։

Տարբերություններ
----------------

ԱԿ-63 ինքնաձիգի F և D տարբերակները գրեթե լիովին նման են ԱԿՄ և ԱԿՄՍ ինքնաձիգներին։ Հիմնական տարբերությունը ԱԿ-63-ի ատրճանակային կոթի ուրիշ ձևն է, որ նման է ԱԿՄ-63-ին։ Դրանից բացի, ԱԿ-63-ի փողակալը չունի առանձնահատուկ հաստացումը, որը հատուկ է ԱԿՄ-ին և նրա պատճեններին այլ երկրներում։ Փայտե մասերն աչքի են ընկնում վառ զարդարմամբ։

Արտահանում
----------

Իրանի Զինված ուժերի զինվոր ԱԿ-63 ինքնաձիգով
Սադդամ Հուսեյնի օրոք իրաքյան բանակը եղել է ԱԿ-63 ինքնաձիգի առաջին խոշոր պատվիրատուն՝ 1979 թվականին սկսելով գնել այդ ինքնաձիգներն իր զորամասերի սպառազինության համար։ Այդ ինքնաձիգներն ակտիվորեն օգտագործվել են իրան-իրաքյան պատերազմի ժամանակ։ Իսլամական հեղափոխության պահապանները, սակայն, ձեռք են բերել զգալի քանակության ռազմավարային ԱԿ-63, ինչպես նաև այլ ինքնաձիգներ, որոնք Իրաքը գնել էր Չինաստանից, Հյուսիսային Կորեայից, Լիբիայից ու Սիրիայից։ Իրաքյան զորքերն այդ զենքն օգտագործել են Պարսկական ծոցի պատերազմի ժամանակ, իսկ այնուհետև այն հայտնվել է քրդական ու շիա ապստամբների մոտ։

ԱԿ-63 ինքնաձիգը եղել է նաև սանդինիստտների հիմնական զենքը Նիկարագուայում, որոնք նրա հետ պատերազմել են ընդդեմ կոնտրասի 1980-ական թվականներին։ Ինքնաձիգների զգալի մասը հայտնվել է Ֆարաբունդո Մարտիի անվան ազգային ազատագրության ճակատի մարտիկների մոտ Սալվադորում 1984 կամ 1985 թվականներին։ Ընդհանուր առմամբ այդ տարածաշրջան մատակարարվել է առնվազն 11 հազար ԱԿ-63 ինքնաձիգ։ Սառը պատերազմի ավարտից հետո ինքնաձիգները հայտնվել են Սոմալիի ու Զամբիայի ռազմականացված կազմակերպությունների ձեռքում, ինչպես նաև մատակարարվել է Խորվաթիայի զինված ուժերին Խորվաթիայի պատերազմի ժամանակ։ Կա լուսանկար-վկայություն այն մասին, որ ԱԿ-63-ն օգտագործվել է Քրդական բանվորական կուսակցության և ժողովրդական ինքնապաշտպանության քրդական ջոկատների կողմից Սիրիայում և Իրաքում։

1985 թվականին ԱՄՆ է մատակարարվել ԱԿ-63-ի ինքնալիզ տարբերակների խմբաքանակ քաղաքացիական օգտագործման համար։ Ներկրմամբ զբաղվել է Kassnar ընկերությունը (Հարիսբուրգ, Փենսիլվանիա նահանգ)՝ այդ զենքը վաճառելով SA-85M ապրանքանիշի ներքո։ 1989 թվականին արգելվել է գրոհային հրացանների ու ինքնաձիգների ներկրումը, ինչի շնորհիվ դրանք դարձել են մասնավոր հավաքածուներում ընդգրկվելու թեկնածու (այդպիսի մի ինքնաձիգի արժեքը գնահատվել է 1500 ԱՄՆ դոլարից ոչ պակաս)։ Արգելքի հանումից հետո վերականգնվել է SA-85M տարբերակի արտադրությունը, բայց շուտով դադարել է։ Ներկայում ԱՄՆ-ում մի քանի ընկերություններ արտադրում են ԱԿ-63 ինքնաձիգի պատճեններ հունգարական դետալների և ամերիկյան փողավոր պահեստատուփերի հիման վրա։

Տարբերակներ
-----------

* *ԱԿ-63F* (*AMM* Հունգարիայի բանակում) – փայտե կոթով
* *ԱԿ-63D* (*AMMS* Հունգարիայի բանակում) – ԱԿՄՍ-ի պատճեն պողպատե ծալովի կոթով
* *ԱԿ-63MF* – ԱԿ-63D շարժական կոթով ու MIL-STD-1913 Պիկատիննի ձողիկով
* *SA-85M* – ինքնալից քաղաքացիական տարբերակ ԱՄՆ-ում վաճառելու համար, ներկրվել է Kassnar ընկերության կողմից արգելքից առաջ ու դրանից հետո։
* *SA-2000S* – ինքնաձիգների ներկրման արգելքի ժամանակ ներկրվել է այս ինքնալից տարբերակը միայն ԱՄՆ-ի շուկայի համար։

Պարսկական ծոցի պատերազմի ժամանակ ամերիկյան զորքերի գրաված ԱԿ-63, 45-րդ հետևակային թանգարանի ցուցադրություն
### ԱԿ-63MF

ԱԿ-63-ի 7700 օրինակ ձևափոխվել է ու ստացել ԱԿ-63MF նշանակումը։ Որպես զենքի նոր դետալներ ավելացվել են Պիկատիննի ձողիկները, ատրճանակային կոթերը, ենթափողային նռնականետները, նշանոցները, լապտերները և այլն։

* Հեռադիտակային նշանոց CAA CBS+ACP
* Brügger & Thomet գազախցիկի հանգույց BT-21428
* Նռնականետ HK M320
* Կոլիմատորային նշանոց Aimpoint CompM2 (B&T BT-21741)
* Կոլիմատորային նշանոց Aimpont 3×Mag (B&T BT-211115, B&T BT-211113)
* Լազերային նպատականշող Insight Technology AN/PEQ-2 TPIAL
* Հենակով առջևի կոթ CAA BP
* Ատրճանակային կոթ CAA AG47

Օգտագործողներ
-------------

* Աֆղանստան Աֆղանստան
* Խորվաթիա Խորվաթիա – օգտագործվել է Խորվաթիայի պատերազմի ժամանակ զինված ուժերի կողմից
* Հունգարիա Հունգարիա – Հունգարիայի զինված ուժերի հիմնական ինքնաձիգ (այդ թվում Հունգարական ժողովրդական բանակի)
* Իրան Իրան – ռազմավարային, ձեռք են բերվել իրան-իրաքյան պատերազմի ժամանակ
* Իրաք Իրաք – 1979 թվականից ընդրկվել են Իրաքի բանակի զպառազինության մեջ
* Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետություն Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետություն – խլվել են Իրաքի բանակից
* Նիկարագուա Նիկարագուա – օգտագործել է Սանդինիստական ժողովրդական բանակը
* Զիմբաբվե Զիմբաբվե – եղել է Զիմբաբվեի ազգային բանակի պարաշյուտային գնդի սպառազինության մեջ
* Սալվադոր Սալվադոր – եղել է Ազգային քաղաքացիական ոստիկանության սպառազինության կազմում 2014 թվականից և զինված ուժերի սպառազինության մեջ 1992 թվականից
* Սոմալի Սոմալի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «AKM-63 Machine Carbine» (անգլերեն). Արխիվացված է Kalashnikov օրիգինալից 2008 թ․ օգոստոսի 22-ին. `{{cite web}}`: Check `|url=` value (օգնություն)
2. ↑
3. ↑  Rottman, Gordon (2011 թ․ մայիսի 24). *The AK-47: Kalashnikov-series assault rifles*. Osprey Publishing. էջ 49. ISBN 978-1-84908-835-0.(չաշխատող հղում)
4. ↑  World Armies (2017 թ․ օգոստոսի 1). «Zimbabwe National Army». World Armies. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 16-ին.
5. ↑  «AKM 63 Assault Rifle : Somalia». *awm.gov.au*. Australian War Memorial.

Գրականություն
-------------

* Weapons of the FMLN-Part Two: The Logistics of an Insurgency By Lawrence J. Whelan (անգլ.)