Բեռնարդ Բեր Մարկի գերեզմանը Վարշավայի հրեական գերեզմանատանը
**Բեռնարդ Բեռ Մարկ** (լեհ.՝ Bernard Ber Mark, հունիսի 8, 1908(1908-06-08), Լոմժա, Լոմժինյան գավառ, Լոմժինյան նահանգ, Warsaw general-governorate, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 4, 1966(1966-08-04), Վարշավա, Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն), լեհ լրագրող, պատմաբան, գրականագետ, կոմունիստական շարժման առաջնորդ։ 1949-1966 թվականներին Հրեական պատմական ինստիտուտի տնօրեն։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1908 թվականի հունիսի 8-ին Լոմժայում, հրեական ընտանիքում։ 1927-1931 թվականներին սովորել է Վարշավայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ 1928 թվականից Լեհաստանի Կոմունիստական կուսակցության անդամ է եղել, համագործակցում էր հրեական կոմունիստական մամուլի հետ։ 1932 թվականին ավարտել է ուսումը և ստացել իրավաբանի որակավորում։

1934-1938 թվականներին եղել է ՀԿԿ Կենտկոմի հրեական հրատարակությունների կենտրոնական խմբագրական խորհրդի անդամ։ 1934-1935 թվականներին եղել է օրինական կոմունիստական «Der Frajnd» թերթի խմբագիրը։ 1936-1938 թվականներին եղել է Հրեա գրողների և լրագրողների միության խորհրդի անդամ։ Մինչև 1939 թվականը նա հրատարակել էր իդիշերեն երկհատոր աշխատություն՝ «Լեհաստանի սոցիալական շարժումների պատմությունը» (Geshikhte fun di Sotsiale Bavegungen in Poyln):

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա աշխատել է Խորհրդային Միությունում։ Նախ՝ Մինսկում, որտեղ նա Բելառուսի գիտությունների ակադեմիայի աշխատակից էր։ Այնուհետև Մոսկվայում և Կույբիշևում։ Համագործակցել է հրեական հակաֆաշիստական կոմիտեի և Սովետական տեղեկատվական բյուրոյի հետ։ Նա Լեհաստանի հայրենասերների միության կազմակերպիչներից մեկն էր, իսկ 1944 թվականից՝ այս կազմակերպության գլխավոր խորհրդի անդամ և լեհական հրեաների կազմկոմիտեի փոխնախագահ։ Մասնակցել է լեհերի ԽՍՀՄ-ից Լեհաստան հայրենադարձության քարոզչությանը։ Մոսկվայում նա հրատարակեց օկուպացված Լեհաստանում հրեական ապստամբությունների վերաբերյալ իր առաջին աշխատանքը։

1946 թվականին նա վերադարձավ Լեհաստան և սկսեց աշխատել Լեհաստանի հրեաների կենտրոնական կոմիտեում։ 1949 թվականից մինչև իր մահը՝ 1966 թվականը, նա ղեկավարել է Վարշավայի Հրեական պատմական ինստիտուտը։ Նա Լեհաստանում հրեաների կենտրոնական կոմիտեի նախագահության անդամ էր, հրեա գրողների և լրագրողների ասոցիացիայի նախագահ և «Նոր կյանք» (Dos Naje Lebn) թերթի գլխավոր խմբագիր։ Նա նաև ինստիտուտի տեղեկագրի և ինստիտուտի «Bleter far Geshikhte» հրատարակության գլխավոր խմբագիրն էր։

1954 թվականից զբաղեցնում էր դոցետի կոչում։ 1957 թվականին նա այցելեց Իսրայել և ելույթ ունեցավ Հրեական ուսումնասիրությունների Երկրորդ համաշխարհային կոնգրեսում։ Կապեր է հաստատել Իսրայելում գիտական հաստատությունների՝ Յադ Վաշեմ ինստիտուտի և Հրեա ժողովրդի պատմության կենտրոնական արխիվների հետ (Երուսաղեմ)։

1954 թվականի հուլիսի 16-ին նրան շնորհվեց «Ոսկե խաչ» շքնշանով՝ ի հիշատակ «գիտության ոլորտում ակնառու ծառայության»։

Բեռնարդ Մարկը մահացավ Վարշավայում 1966 թվականի օգոստոսի 4-ին։ Նրան թաղեցին Վարշավայի Օկոպովա փողոցում գտնվող հրեական գերեզմանատան գլխավոր նրբանցքում (շարք 1, տեղ 64)։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

Բեռնար Մարկը առաջին պատմաբանն էր, ով կարևորեց Հրեական ռազմական միության ներգրավվածությունը Վարշավայի գետտոյի ապստամբությանը։ Նրա աշխատանքի հիմնական թեման հրեաների ճակատագիրն էր Հոլոքոստի և ռազմական խնդիրների ժամանակ։ Նրա պատմական տեսակետները համահունչ էին պատմության պաշտոնական կոմունիստական վարկածին։

1956 թվականին ֆրանսիացի պատմաբան Միշել Անրին քննադատեց Բեռնարդ Մարկի «Վարշավայի գետտոյի ապստամբություն» աշխատությունը՝ Լեհաստանում հակաֆաշիստական դիմադրության մեջ կոմունիստների մասնակցությունը չափազանց մեծ շեշտադրելու և Լեհաստանի մասնատման մասին սովետա-գերմանական համաձայնագրի մասին որևէ հիշատակման բացակայության համար։ 1959 թվականին, գրքի նոր հրատարակության կապակցությամբ, Բեռնարդ Մարկը խոստովանեց, որ առաջին հրատարակությունը չափազանց քարոզչական էր, և փոփոխություններ կատարվեցին նոր խմբագրության մեջ։ Բայց, ինչպես նշում է լեհ պատմաբան Եժի Տոմաշևսկին, այդ փոփոխությունները կոսմետիկ բնույթ ունեին։

1962 թվականին պատմաբան Միշել Բորովիչը քննադատեց Բեռնարդ Մարկին՝ Հոլոքոստի իսկական փաստաթղթերի և հուշագրությունների հավաքածուի մեջ կատարված փոփոխությունների և Արևելյան Բեռլինի Հրեական պատմական ինստիտուտի կողմից հրատարակված գետտոյի ապստամբության մեջ կատարված փոփոխությունների, ինչպես նաև թույլ տված բացթողումների համար։

Եժի Տոմաշևսկին նաև մեղադրեց Բեռնար Մարկին 1952 թվականին Օնեգ Շաբատի արխիվը հրատարակելիս կեղծիքների մեջ։

### Աշխատություններ

* 1950: Di jidisze tragedje in der pojliszer literatur (Հրեական ողբերգությունը լեհական գրականության մեջ);
* 1952: Ruch oporu w getcie bialostockim / Der Oyfshtand in Byalistoker Geto (Դիմադրության շարժում Բիալիստոկի գետտոյում);
* 1953: Powstanie w getcie warszawskim (Ապստամբություն Վարշավայի գետտոյում);
* 1953: Dokumenten un Materialen vegn Oyfshtand in Varshever Geto;
* 1954: Rzemieślnicy żydowscy w Polsce feudalnej (Հրեա արհեստավորները ֆեոդալական Լեհաստանում);
* 1954: Twórczość pisarzy poległych w gettach i obozach / Di Umgekumene Shrayber fun di Getos un Lagern un Zeyere Verk (Գետտոներում և ճամբարներում մահացած գրողների արվսետը);
* 1955: The Extermination and the Resistance of the Polish Jews During the Period 1939—1944;
* 1957: Di Geshikhte fun Yidn in Poyln (Հրեաների պատմությունը Լեհաստանում);
* 1958: Raport Jürgena Stroopa;
* 1959: Walka i zagłada warszawskiego getta (Վարշավայի գետտոյի պայքարը և ոչնչացումը);
* 1963: Der Oy fshtand in Varshever Geto;
* 1985: The scrolls of Auschwitz (Աուշվիցի տարեգրությունները)։

Ընտանիք
-------

1937 թվականին ամուսնացավ ուսուցիչ, ՔՊՌ ակտիվիստ Էսթեր Գոլդհասի հետ։ Պատերազմից հետո նա աշխատել է որպես հրեական պատմական ինստիտուտի գիտաշխատող։ Բեռնարդի մահից 2 տարի անց՝ 1968 թվականին, նա տեղափոխվեց Իսրայել և այնտեղ մահացավ 1994 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4 5 6  "Bernard Mark" (in լեհերեն). Еврейский исторический институт. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 3.
3. 1 2 3 4 5 6  Nathan Eck. "Bernard Mark". *Encyclopaedia Judaica* (in անգլերեն). Jewish Virtual Library. Արխիվացված է the original 2015 թ․ սեպտեմբերի 6-ին. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 3. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  "Bernard Ber Mark". *Redaktorem* (in լեհերեն). Retrieved 2015 թ․ հունվարի 3.
5. ↑  RADA PAŃSTWA (1954 թ․ հուլիսի 16). "Uchwała Rady Państwa z dnia 16 lipca 1954 r. o nadaniu odznaczeń państwowych" (in լեհերեն). Kancelaria Sejmu RP. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 3.
6. ↑  *Michel Henri.* Bernard Mark, L'Insurrection du ghetto de Varsovie(ֆր.) // *Annales. Économies, Sociétés, Civilisations*. — 1956. — Т. 11. — № 4. — С. 565—566.
7. 1 2  *Jerzy Tomaszewski.* L'historiographie polonaise sur la Shoah(ֆր.) // *Matériaux pour l'histoire de notre temps*. — 2001. — Т. 61. — № 61—62. — С. 53—61.
8. ↑  Im Feuer vergangen; Tagebücher aus dem Ghetto / Leon Weliczker. — Berlin: Rütten & Loening, 1960.
9. ↑  *Michel Borwicz.* Journaux publiés à titre posthume(ֆր.) // *Revue d'histoire de la Deuxième Guerre Mondiale*. — 1962. — Т. 12. — № январь. — С. 90—94.

Գրականություն
-------------

* *Alina Cała, Hanna Węgrzynek, Gabriela Zalewska.* Historia i kultura Żydów polskich. Słownik. — Warszawa: Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, 2000. — ISBN 83-02-07813-1

Արտաքին հղումներ
----------------

* "Bernard Mark" (in լեհերեն). Հրեական պատմական ինստիտուտ. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 3.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 98023981 · BNF: 12623682f · CiNii: DA15005096 · CONOR: 70215779 · GND: 103485430 · ISNI: 000000008354285X · LCCN: n80007657 · NKC: jx20050726007 · NLA: 35872804 · NLP: a0000001056613 · NTA: 071223703 · NUKAT: n97086005 · LIBRIS: 74408 · SUDOC: 071660585 · VIAF: 7509156 · WorldCat VIAF: 7509156 |

 |

 |