**Հայնրիխ Ռուդոլֆ Ցիլե** (գերմ.՝ Heinrich Rudolf Zille, հունվարի 10, 1858(1858-01-10)[…], Radeburg, Մեյսեն, Սաքսոնիա - օգոստոսի 9, 1929(1929-08-09)[…], Բեռլին, Վայմարյան Հանրապետություն), գերմանացի քանդակագործ, նկարիչ, գրաֆիկ և լուսանկարիչ։

Կյանք և ստեղծագործական գործունեություն
--------------------------------------

Հայնրիխ Ցիլեն ծնվել է չքավոր ընտանիքում։ Տղայի հայրը ճշգրիտ մեխանիկայի վարպետ էր, մայրը սերում էր հանքագործների ընտանիքից։ 1867 թվականից ապրել է Բեռլինում, որտեղ ստիպված է եղել վաստակել հանապազօրյա հացը։ 1872 թվականից սովորել է վիմագրություն, նաև երեկոյան դպրոցում հաճախել է նկարչության դասընթացի։ Եղել է Թեոդոր Հոզեմանի աշակերտը։ 1877-1907 թվականներին Հայնրիխ Ցիլեն եղել է «Լուսանկարչական ընկերության» տեխնիկական աշխատակից։ Որպես գրաֆիկ, սկսած 1900 թվականից համագործակցել է «Երիտասարդություն» (*Jugend*), «Սիմպլիցիսիմուս» (Simplicissimus) և «Ուրախ էջեր» (Lustige Blätter) թերթերի հետ։ Մահացել է 1929 թվականին Բեռլինում։

Հայնրիխ Ցիլեն պատկանում է բեռլինյան նկարիչների այն խմբին, որոնք 20-րդ դարի սկզբին փորձել են ցույց տալ Գերմանական կայսրության մայրաքաղաքի պրոլետարական դեմքը։ Նրա անթիվ, անհամար էսքիզներում և դրանց հիման վրա ստեղծված նկարներում, որոնք սովորաբար ուղեկցվում են կարճ երկխոսությամբ, նկարիչը պատկերել է աղքատների, լյումպեների, նկուղներում մնացող բանվորների և գործազուրկների, որոնք գտնվում էին Բեռլինի արևելյան և հյուսիսային շրջանների արվարձաններում՝ Պանկովի և Ռումելսբուրգի միջև։

Իր ստեղծագործություններով, արվեստագետը, ժամանակակիցների մեջ ամենատարբեր հակասական զգացմունքներ է առաջացրել։ Նրան, ինչպես հարգալից կոչել են «Վրձնի Հայնրիխ» (Pinselheinrich), այնպես էլ վիրավորական կերպով անվանել են «Գծագրիչ» (Abortzeichner): Բեռլինյան սեցեսսիոնիզմի գրաֆիկական ցուցահանդեսի (1901), որին մասնակցել է նաև Հայնրիխ Ցիլեն, այցելուներից մեկը նրա մասին ասել է. «Այս տղան (Ցիլեն) բոլորի մեջ սպանում է կյանքի բերկրանքը»։ Միևնույն ժամանակ, Հայնրիխի ստեղծագործությունների հման վրա նույնիսկ թատերական ներկայացումներ են բեմադրվել։ Դրա վառ օրինակն է, 1925 թվականին Բեռլինի Նացիստական թատրոնում բեմադրված «Ցիլեի պալատական պարահադեսը» ներկայացումը (Hofball bei Zille): Նացիստական Գերմանիայի իշխանության տարիներին նկարչի աշխատանքները հարձակման և նախատինքի են ենթարկվել, այդ թվում անձամբ Ադոլֆ Հիտլերի կողմից։

Հայնրիխ Ցիլեն մահացել է 1929 թվականի մայիսին, իրար հաջորդող՝ ուղեղի երկու կաթվածից։

Նկարչի զարմիկը, որը 1930-ական թվականներին գաղթել է Հարավային Աֆրիկա, հարավաաֆրիկայան հայտնի քաղաքական գործիչ Հելեն Զիլեի հայրն էր։

Պատկերասրահ
-----------

* Ճանապարհորդություններ դեպի արևելք և արևմուտքՃանապարհորդություններ դեպի արևելք և արևմուտք
* Հայնրիխ ՑիլեՀայնրիխ Ցիլե
* Իմ շրջապատի մարդիկԻմ շրջապատի մարդիկ
* Կրկեսի արտիստների ելույթըԿրկեսի արտիստների ելույթը
* Հայնրիխ ՑիլեՀայնրիխ Ցիլե

Հիշատակ
-------

ԳԴՀ-ի կառավարությունը 1970 թվականին Հայնրիխ Ցիլեին հետմահու պարգևատրել է Բեռլինի պատվավոր քաղաքացու կոչում։ Նկարչի ծննդյան 150-ամյակի կապակցությամբ մայրաքաղաքի պատմական՝ «Նիկոլայֆիրտել» թաղամասում կանգնեցվել է նրա արձանը, որի քանդակագործն է Թորստեն Ստեգմանը (գերմ.՝ Thorsten Stegmann), այստեղ է գտնվում նաև Ցիլեի թանգարանը։

  


Նամականիշեր|  |  |  |
| Նվիրված նկարչի ծննդյան 100-ամյակին 
  | Նամականիշ 1969թ.
  | Նվիրված նկարչի ծննդյան 150-ամյակին 
  |
|

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Heinrich Zille (նիդերլ.)
3. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
4. 1 2 3 4 5 6  Цилле Генрих // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
5. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
6. ↑
7. ↑
8. ↑  «Neues Zille-Denkmal im Nikolaiviertel». // neues-deutschland.de. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ սեպտեմբերի 11-ին.(գերմ.)
9. ↑  «ZiLLE MUSEUM». // heinrich-zille-museum.de. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 6-ին. Վերցված է 2011 թ․ սեպտեմբերի 12-ին.(գերմ.)

Գրականություն
-------------

* *Das neue Zille-Buch*, 11 Aufl. Fackelträger-Verlag GmbH, Hannover 1983, ISBN 3-7716-1262-4
* "From Zola’sMilieu to Zille’s Milljöh: Berlin and the Visual Practices of Naturalism." *Excavatio* XIII. September 2000. 149-166.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայնրիխ Ցիլեի կենսագրությունը և ստեղծագործությունները Արխիվացված 2008-07-25 Wayback Machine Դուսելդորֆ, Գերմանիա
* Հայնրիխ Ցիլեի ընտանիքին վերաբերվող փաստաթղթեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հայնրիխ Ցիլե» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · RKDartists · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 123577985 · CiNii: DA02020734 · CONOR: 95608931 · GND: 118636863 · ISNI: 0000000109040381 · LCCN: n50013544 · NDL: 00747613 · NKC: jn20000605723 · NLA: 35693617 · NTA: 071504656 · NUKAT: n00055076 · PTBNP: 253143 · LIBRIS: 281277 · SUDOC: 067035434 · VIAF: 56686358 · ULAN: 500007472 · WorldCat VIAF: 56686358 |

 |

 |