recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տերևաթափ (այլ կիրառումներ)
**Տերևաթափ**, ծառերի, թփերի և հազվադեպ՝ որոշ խոտաբույսերի (եղինջ, զգայնուկ) տերևների թափվելն անբարենպաստ պայմանների առաջացումից։ Տերևն ապրում է սովորաբար 1 տարուց քիչ (որոշ բույսերինը՝ մինչև 25 տարի և ավելի) և ապա թափվում։ Որոշակի ժամանակում բոլոր տերևները թափող տեսակները կոչվում են տեևաթափ բույսեր, իսկ կլոր տարին տերևներ կրողները (որոնց տերևաթափը կատարվում է աստիճանաբար)՝ մշտականաչ կամ մշտադալար։

Ընկուզենու, բալենու և նշենու տերևները աշնանը՝ նոյեմբեր ամսին, տարբեր գույներով (Երևան)
Տերևաթափին նախորդում են տերևի կենսաքիմիական, ֆիզիոլոգիական և կառուցվածքային խորը փոփոխություններ։ Քայքայվում է քլորոֆիլը, սննդանյութերը (հատկապես սպիտակուցները) տեղափոխվում են պահեստավորող օրգաններ կամ բույսի աճող մասերը։ Դեղին և նարնջագույն պիգմենտները՝ կարոտինոիդները, պահպանվում են ավելի երկար և պայմանավորում տերևների աշնանային գունավորումը։ Տերևաթափի մեխանիզմը պայմանավորված է տերևակոթունի ամրացման տեղում բաժանարար շերտի պարենքիմային բջիջների առաջացման հետ, որից հետո փոխադրող անոթների խուրձը կտրվում և տերևն ընկնում է սեփական ծանրության կամ քամու ազդեցությունից։

Տերևաթափը բնորոշ է գլխավորապես ցայտուն արտահայտված անբարենպաստ սեզոն ունեցող կլիմայական գոտիների բույսերին (բարեխառը գոտում՝ ձմեռ, արևա– և մերձարևադարձային գոտիներում՝ երաշտի սեզոն)։ Տերևաթափը բնականոն էվոլյուցիայի ընթացքում մշակված հարմարվողական երևույթ է՝ ուղղված բույսերի վերերկրյա մակերեսի կրճատմանը, որը նվազեցնում է խոնավության կորուստը և կանխում ճյուղերի կոտրվելը ձյան ծանրությունից։ Բարեխառը գոտում տերևաթափի նախապատրաստումը տեղի է ունենում լուսային օրվա տևողության կրճատման հետ կապված։ Բազմաթիվ մշտադալար բույսերի պարբերական տերևաթափը կապված է նոր տերևների արձակման հետ (գարնանը, ամռանը)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 668)։*  |
**Փոխհատվող կամարներ**, հայկական ճարտարապետությանը բնորոշ կառուցվածքային հնարք, տարածության մեջ երկու կամ ավելի թվով փոխադարձաբար հատվող 
կամարներ, որոնցով ստեղծվում է ծածկի համար հենարան ծառայող կոշտ և կայուն համակարգ։ Փոխհատվող կամարների մասին հայանի վաղագույն հիշատակությունը պատկանում է Անանուն Արծրունու և վերաբերում է Աղթամար կղզում Գագիկ Արծրունի թագավորի 10-րդ դարի սկզբին կառուցված պալատի ծածկին։ Փոխհատվող կամարների համակարգն իր կառուցվածքային–ճարտարւսպետական կատարելությամբ 10–11-րդ դարերում Հայաստանում արդեն առկա էր։ Կիրառվում են քառակուսի հատակագծով կամ միջանկյալ ազատ կանգնած զույգ հենարանների օգնությամբ դրան բերված շինությունները ծածկելու համար։ Դասակարգվում են ըստ միմյանց հետ հատվող կամարների քանակի։ Երկու կամարանոց տարբերակում փոխհատումը կատարվում է մեկ կետում, կամարներն ունենում են անկյունագծային կամ պատերին ուղղահայաց դասավորություն, կիրառվում են ոչ մեծ մակերեսներով շինությունները ծածկելու համար։ Չորս կամարանոց տարբերակում, շինության յուրաքանչյուր կողմում, գերազանցապես որմնամույթերի կամ որմնասյուների վրա հենվող երկուական կամարներ խաչաձևվում են իրար հետ՝ ծածկը բաժանելով ինն մասի։ Այդ ուշագրավ տարբերակը լայն կիրառություն է ունեցել միջնադարյան գավիթներում, գրատներում, սեղանատներում (Հաղպատ, Հաղարածին), եկեղեցիներում (Գեղարդի վիմափոր, Զորացիրի Սուրբ Էջմիածին) և այլն։ Ծածկի կենտրոնական քառակուսի մասն ունենում է երդիկ, անցումը հիմքի քառակուսուց երդիկի շրջագծին կատարվում է փոխհատվող կամարների համակարգի կրկնակի կիրառումով, հազարաշեն ծածկի սկզբունքով, շթաքարերի օգնությամբ և այլն։ Վեց կամարանոց տարբերակում կամարները, զույգ–զույգ միանալով կրունկի մասում, կազմում են վեցաթև աստղ, իսկ միջին մասում՝ հավասարակողմ վեցանկյունի (Խորակերտի եկեղեցի, Մակարավանքի, Խորանաշատի, Նեղուցի գավիթներ)։ Փոխհատվող կամարների հնարքը կիրառվել է նաև սովետահայ ճարտարապետության մեջ՝ Հաղթանակի մոնումենտ Երևանում, Սարդարապատի հուշահամալիրի սեղանատուն (ճարտարապետ Ռ․Իսրայելյան), ՀՍՍՀ ԳԱ նախագահության նիստերի դահլիճ (ճարտարապետ 
Ս․Սաֆարյան) և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Հովհաննես Գևորգի Պողոսյան** (մարտի 25, 1895(1895-03-25), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 3, 1948(1948-12-03), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Թիֆլիսում։ 1916 թվականին Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը ավարտելուց հետո ընդունվել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարան։ 1917 թվականի բուրժուադեմոկրատական հեղափոխություից հետո Թիֆլիսում աշխատակցել է Թիֆլիսի կոմիտեի օրգան «Բանվորի կռիվը» թերթին։

1921 թվականին Վրաստանում խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո անցել է մանկավարժական և հասարակական-քաղաքական աշխատանքի։ Մինչև 1924 թվականը վարել է 76-րդ աշխատանքային դպրոցի տեսչի պաշտոնը՝ համատեղությամբ աշխատելով նաև Թիֆլիսի ժողկրթբաժնում և ուսուցիչների արհմիությունում։ Այնուհետև կուսակցական պաշտոններ է վարել Վրաստանի կոմունիստական կուսակցության Թիֆլիսի քաղաքային կոմիտեում, ապա՝ Վրաստանի կոմկուսի կենտկոմում, կուսակցության Անդրկովկասյան երկրկոմում և այլն։ 1932 թվականից միաժամանակ խմբագրել է Վրաստանի կոմկուսի կենտկոմի օրգան «Պրոլետար» հայերեն օրաթերթը։

Վրաստանում ապրած տարիներին մասնակցել է Թիֆլիսի Հայ արվեստի տան աշխատանքներին և գլխավորել Վրաստանի գրողների միության հայկական բաժինը։ 1922 թվականից մի քանի տարի եղել է Թիֆլիսի «Կարմիր ծիլեր» հայերեն մանկական ամսագրի խմբագիրը։ 1920-ականների երջերինհամատեղության կարգով աշխատել է որպես Թիֆլիսի հայկական պետական դրամատիկական թատրոնի տնօրեն ու գեղարվեստական ղեկավար։

1934 թվականից եղել է ՀԿԿ օրգան «Խորհրդային Հայաստան» թերթի խմբագիր, ապա՝ ՀԿԿ կենտկոմի կուլտուրայի և պրոպագանդայի բաժնի վարիչ, ՀԽՍՀ լուսավորության ժողովրդական կոմիսար, արվեստի գործերի վարչության պետ, ռադիոկոմիտեի նախագահ, իսկ 1946-1948-ին՝ ԵՊՀ ռեկտոր։

Կուսակցական և պետական պատասխանատու աշխատանքների հետ միասին դասավանդել է Անդրկովկասյան կոմունիստական համալսարանում, ԵՊՀ-ում, կուսակցական դպրոցում, կոնսերվատորիայում և այլուր։

Վախճանվել է Երևանում։ Երևանի թիվ 82 միջնակարգ դպրոցը կոչվում է նրա անունով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Կենսագրական հանրագիտարան, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2009, էջ 32։


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
**ԵՊՀ ռեկտորներ** |
| --- |
|  |
| Յուրի Ստեփանի Ղամբարյան • Հակոբ Համազասպի Մանանդյան • Դավիթ Քրիստափորի Զավրիյան • Հակոբ Գարեգինի Հովհաննիսյան • Մուշեղ Հայրապետի Սանթրոսյան • Սահակ Սիմոնի Հայրապետյան • Տիգրան Պետրոսի Մուշեղյան • Վռամ Քրիստափորի Կոստանյան • Միքայել Ավանեսի Ենգիբարյան • Հենրի Գաբրիելի Գաբրիելյան • Անուշավան Աղաֆոնի Արզումանյան • Նորայր Հարությունի Դաբաղյան • Կամսար Արշակի Առաքելյան • Գարեգին Բախշիի Պետրոսյան • Հրաչյա Խաչատուրի Բունիաթյան • Հովհաննես Գևորգի Պողոսյան • Գարեգին Բախշիի Պետրոսյան • Գագիկ Ստեփանի Դավթյան • Նագուշ Խաչատուրի Հարությունյան • Հրանտ Գևորգի Բատիկյան • Մկրտիչ Գեղամի Ներսիսյան • Սերգեյ Ալեքսանդրի Համբարձումյան • Նորայր Հունանի Առաքելյան • Ռադիկ Մարտիրոսի Մարտիրոսյան • Արամ Հրաչիկի Սիմոնյան |

 |
| **՞**Ականջեղ կլորագլուխ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
|
| Կարգ | Թեփուկավորներ |
| Ենթակարգ | Մողեսներ |
|
|
| Ընտանիք | Ագամաներ |
|
|
|
| Ցեղ | Կլորագլուխներ |
|
|
| Տեսակ | **Ականջեղ կլորագլուխ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Phrynocephalus mystaceus
Pallas, 1776 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**1055612**NCBI**116118**EOL**1923956**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ականջեղ կլորագլուխ** (լատ.՝ Phrynocephalus mystaceus), ագամաների ընտանիքի կլորագլուխների ցեղի (*Prynocephalus*) մողես։

Համարվում է անապատային կենդանի։

Տարածվածություն
---------------

Պատկանում է աֆրո-արաբական ագամաների ենթաընտանիքին։ Տարածված է միայն Ասիա աշխարհամասի կենտրոնական հատվածում և Իրանում։

Տարածվածության արեալը ընդգրկում է Հարավային Ասիայի՝ Ղրղզստանի, Թուրքմենստանի, Տաջիկստանի, ինչպես նաև Ղազախստանի, Իրանի և Աֆղանստանի ավազուտները։

Բնակվում է ավազների մեջ։ Էվոլյուցիայի արդյունքում վարժեցվել է անապատային կլիմային։

Նկարագրություն
--------------

Կլորագլուխ ականջեղի երկարությունը հասնում է 24 սմ-ի, որի գրեթե կեսը կազմում է պոչը։ Մարմինը վերևից գորշ կամ դեղին ավազի գույն ունի։ Սպիտակ գունավորում ունի միայն փորի հատվածը, որը նաև ծածկված է բազմաթիվ բծերով։

Այս մողեսը ականջեղ է կոչվում բերանի անկյուններին «ականջներ» հիշեցնող մաշկային ծալքերի առկայության պատճառով։ Ձմռանը մտնում է գետնափոր բների մեջ։ Ամռանը բույն չի մտնում։ Վտանգի զգալու պարագայում ականջեղ մողեսը խրվում է ավազի մեջ։

Սնվում է միջատներով՝ հիմնականում սարդերով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․Ջ․ Գրիգորյան, *Ողնաշարավորներ*, Հայերեն կենդանաբանական տերմինաբանություն (վերլուծություն և սկզբունքներ) (խմբ. Հ․Գ․ Խաչատրյան), «ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչություն», 2008, էջ 196 — 264 էջ. — 300 հատ, ISBN 978-5-8080-0723-9։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779805770 |

 |
**Գատինո** (ֆր․ Gatineau), Կանադայի Քվեբեկ գավառի արևմուտքում գտնվող գետ։ Հոսում է հյուսիսային Բասքաթոնգի ջրամբարներից և թափվում է Գատինո (գետը իր անունը ստացել է Գատինո քաղաքից) քաղաքի տարածքում Օտտավա գետը։ Գետի երկարությունը 386 կիլոմետր է։

Անվանում
--------

Կա լեգենդ, ըստ որի գետն իր անվանումը ստացել է մորթեղեն վաճառող Նիկոլայ Գատինոյի (Գաստինո) անունից, որը իբր 1683 թվականին խորտակվել է այդ գետում։ Նրա տղաները 18-րդ դարի սկզբում այդ գետի գետաբերանում հիմնադրել են գործարան։

Մյուս տեսակետից տեղական ալգոնկիններ-անիշինաբեները ասում են, որ գետը իր անվանումը ստացել է ֆրանսերեն արտասանությանը հարմարեցված՝ Te-nagàdino-zìbi արտահայտությանը, այսինքն՝ «գետ, որը դադարեցնում է (որևէ մեկի ճանապարհորդությունը)»։

Առաջին անգամ գետը նշում է Սամյուել դը Շամպլենը իր օրագրում, սակայն չի նշում գետի անունը։

1783 թվականին սպա Դևիդ Ջոնսը նահանգապետ Ֆրեդերիկ Խոլդիմանդիին զեկուցելիս, գետը անվանում է «River Lettinoe»։ Դա գետի անվան առաջին գրավոր հիշատակումն է։ 19-րդ դարի սկզբի ճանապարհորդ և մորթեղեն վաճառող Ժան-Բատիստ Պերրոյի քարտեզներում՝ գետը նշվում է, ինչպես nàgàtinong կամ àgatinung, ինչը ավելի մոտ է ալգոնկինական տերմինին։

Ռիդո ջրանցքի հատակագծում, որը 1831 թվականին գծել է փոխգնդապետ Ջոն Բայը՝ գետը կրում է Gatteno անվանումը։ Վերջապես, գետի ժամանակակից անվանումը կիռարվում է Վիլյամ Հենդերսոնի (1831) և Թոմաս Հեսսիսի (1861) քարտեզներում։

Բացառված չէ, որ հնդկացիները վերաիմաստավորել են Գատինո անվանումը իրենց լեզվով։

Պատմություն
-----------

19-րդ դարից սկսած մինչև 20-րդ դար՝ գետը օգտագործվում էր՝ փայտասղոցարաններ գերանների տեղափոխման համար, որոնք տեղակայված էին գետի բերանում։ Ֆիլեմոն Ռայթը և իր ժառանգորդները մեծ դեր խաղացին Գատինոյի անտառային արդյունաբերության համար։ Ավելի ուշ, մարզում անտառների կրճատման պատճաառով, անտառային արդյունաբերության տեղը քայլ առ քայլ սկսեց գրավել թղթարդյունաբերությունը։

Գետի վրա կառուցված է ամբարտակների շարք, որոնք օգտագործվում են էլեկտրաէներգիայի արտադրման համար։ 1974 թվականի գարնանը տեղի ունեցավ ուժեղ ջրհեղեղ։

Մունիցիպալիտետներ
-----------------

Գետը իր ճանապարհին անցնում է հետևյալ քաղաքներով՝

* Մանիվաքի
* Լոու
* Վեյքֆիլդ
* Չելսի (Քվեբեկ)
* Գատինո

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Commission de toponymie du Québec
2. ↑  Lucien Brault, History of Pointe-Gatineau, 1948


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4221889-5 · LCCN: sh97003576 · VIAF: 240406662 · WorldCat VIAF: 240406662 |

 |
**Սասունցի Դավթի հրապարակ**, հրապարակ Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանում։

Պատմություն
-----------

Սասունցի Դավթի հրապարակը հարում է երկաթուղային կայարանին։ Գտնվում է Երևանի հարավային մասում՝ Էրեբունի թաղամասի արդյունաբերական և բնակելի հատվածների պայմանական սահմանում։ Կայարանը մայրաքաղաքը կապում է մարզերի և արտերկրի հետ։

Վեհաշուք կառույցը լուծված է կառամատույցին զուգահեռ ուղղանկյուն, երկար ծավալով և դեպի հրապարակ ընկած կենտրոնական ու երկու համաչափ կողային մասնաշենքերով, որոնք կապվում են կամարակապ սյունաշարով։ Կառուցված է ազգային և դասական ճարտարապետության ձևերի համադրությամբ։ Հրապարակի կենտրոնում է գտնվում Սասունցի Դավթի հուշարձանը։ Արձանի հեղինակներն են քանդակագործ Երվանդ Քոչարն ու ճարտարապետ Միքայել Մազմանյանը։ Դավթի պղնձակոփ արձանը տեղադրվել է 1959 թվականին՝ բազալտե ժայռանման պատվանդանին։ Հուշարձանը դասվում է խորհրդային արվեստի լավագույն ձիարձանների թվին, որի համար քանդակագործն արժանացել է ՀԽՍՀ պետական մրցանակի։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Սասունցի Դավիթ (արձան, Երևան)
* Սասունցի Դավիթ (մետրոյի կայարան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երևանի հրապարակները


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Երևանի հրապարակներ |
| --- |
|  |
|  Ազատության հրապարակ  • Ալեքսանդր Մյասնիկյանի հրապարակ  • Աշխատանքի հրապարակ  • Բարեկամության հրապարակ  • Բրազիլիայի հրապարակ  • Գարեգին Նժդեհի հրապարակ  • Դյորի հրապարակ  • Եվրոպայի հրապարակ  • Էրեբունի հրապարակ  • Հանրապետության հրապարակ  • Մխիթար Հերացու հրապարակ  • Շառլ Ազնավուրի հրապարակ  • Ուրուգվայի հրապարակ  • Ռուսաստանի հրապարակ  • Սախարովի հրապարակ  • Սասունցի Դավթի հրապարակ  • Ֆրանսիայի հրապարակ  |
|  |
| Պորտալ:Երևան |

 |
**Կապուաս**  (ինդոն.՝ Kapuas), գետ Ինդոնեզիայի Կալիմանտան կղզում։ Հոսում է արևմտյան Կալիմանտանայի նահանգում՝ արևմտյան և կենտրոնական հատվածում։ Թափվում է Հարավչինական ծով՝ ստեղծելով ճյուղավորված դելտա։

Գետի երկարությունը 1143 կմ է, ջրհավաք ավազանի մակերեսը ավելի քան 98000 կմ² է։ Համարվում է Ինդոնեզիայի ամենաերկար գետը, նաև ամենաերկարը՝ կղզային գետերի շարքում։

Ջրագրություն
------------

Երկարություն՝ 1143 կմ, լայնությունը ավելի քան 700 մետր է, ավազանի մակերեսը 98 749 կմ² է (Արևմտյան Կալիմանտանի 67%-ը)։ Ջրի սպառումը ենթակա է սեզոնային տատանումների, միջին ցուցիչը ավելի քան 5000 մ³/սմ է։ Գետը ավելի ջրառատ է ապրիլ և նոյեմբեր ամիսներին, երբ լինում են առավելագույն տեղումները և ափամերձ տարածքներից ջրերը ծածկում են տարածքները։

Ակունքները գտնվում են Կալիմանտան կղզու կենտրոնում, ինդոնեզա-մալազիական սահմանից դեպի հարավ։

165 կմ տարածության վրա գետը հոսում է լեռներով, հետո՝ հիմնականում դաշտով, նշանակալի են ճահիճները։ Ակունքից մոտ 350 կմ հեռավորության վրա՝ գետի հյուսիսային ափին գտնվում է Սենտարում լիճը, այն գետի հետ կապված է բազմաթիվ ուղիներով, իսկ ջրհեղեղների ժամանակ այն գետի հետ կազմում է ջրային միասնական զանգված։

Երեք հիմնական գետաբազուկներից առավել հարուստ է հյուսիսայինը, որն էլ հայտնի է որպես *Մեծ Կապուաս* (ինդոն.՝ Kapuas Besar:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Большой индонезийско-русский словарь, 1990, էջ 291
Հին կշեռք ծխախոտը կշռելու համար (1850 թվականի)
Ժամանակակից կշեռք
հավասարակշռված վիճակ
**Կշռում**, կշեռքով մարմինների զանգվածի որոշում։ Կշռման բարձր ճշգրտությունը ապահովվում է՝ հաշվի առնելով կշեռքի, կշռաքարերի, կշռման կիրառվող մեթոդի բոլոր հնարավոր սխալանքները, ինչպես նաև արտաքին պայմանների ազդեցությամբ (աերոստատիկ, էլեկտրական ու մագնիսական ուժեր, օդի ջերմաստիճանի և խոնավության տատանումներ և այլն) պայմանավորված սխալանքները։ Բարձր ճշգրտություն չպահանջող կշռման դեպքում, սովորաբար, օգտվում են ուղղակի կշռման մեթոդից, մարմնի զանգվածն ընդունվում է հավասար մարմինը հավասարակշռող կշռաքարերի զանգվածների և կշեռքի ցուցմունքի հանրահաշվական գումարին։ Այդ դեպքում, կշռման արդյունքը (հավասարաբազուկ կշեռքով կշռելիս) պարունակում է լծակի բազուկների անհավասարության պատճառով պայմանավորված սխալանքը։ Ուղղակի կշռման դեպքում առավել բարձր ճշգրտության հասնում են միաբազուկ կշեռքով կշռելիս, որն այդ սխալանքը բացառում է, քանի որ կշռվող մարմինը և դրա հավասարակշռման համար հանվող կշռաքարերը գտնվում են լծակի միևնույն բազուկի վրա։ Հավասարաբազուկ կշեռքներով կշռման դեպքում լծակի բազուկների անհավասարության պատճառով առաջացող սխալանքները բացառելու համար կիրառում են ճշգրիտ կշռման մեթոդներ։ Տեղակալման մեթոդի (Բորդի մեթոդ) դեպքում մարմինը լծակի մյուս բազուկին դրված տարայի բեռով (մետաղի կտորներ, կոտորուք են) հավասարակշռելուց հետո կշեռքից վերցնում են և տեղն այնքան կշռաքար դնում, որ կշեռքը բերվի նախնական հավասարակշռված վիճակին։ Կշռվող մարմնի զանգվածը որոշում են կշռաքարերի զանգվածով և կշեռքի ցուցմունքով, որը համապատասխանում է կշռաքարերով չհավասարակշռված զանգվածի մասին։ Դմիտրի Իվանովիչ Մենդելեևի մեթոդով նժարներից մեկին դնում են կշեռքի սահմանային բեռնվածքին համապատասխան կշռաքարեր, իսկ մյուսին՝ կշռաքարերը հավասարակշռող տարայի բեռը։ Կշռվող մարմինը դնում են կշռաքարերով նժարի վրա և այդտեղից վերցնում այնքան կշռաքար, որ կշեռքը բերվի նախնական հավասարակշռված դիրքին մոտ դիրքի։ Կշռվող մարմնի զանգվածը որոշում են վերցրած կշռաքարերի զանգվածով և կշեռքի ցուցմունքով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 499)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ռամկավար ազատական կուսակցություն (այլ կիրառումներ)

**Ռամկավար ազատական կուսակցություն** (արմտ. հայ.՝ Ռամկավար ազատական կուսակցութիւն, անգլ.՝ Armenian Democratic Liberal Party (Ramgavar)), ԱՄՆ-ում գործող հայկական քաղաքական կազմակերպություն։ Կուսակցության հովանավորությամբ ԱՄՆ-ում գործում են դպրոցներ, Հայ դատի հետապնդման կազմավորումներ՝ Ամերիկայի հայ իրավանց խորհուրդ, տիկնանց, երիտասարդական՝ Արմենական երիտասարդական շարժում, մարզական միություններ և մշակութային հաստատություններ։ ՌԱԿ-ի գործունեությունն առավելաբար դրսևորվում է Թեքեյան մշակութային միության միջոցով, որը գործում է Բոստոնում, Նյու Յորքում, Լոս Անջելեսում և ԱՄՆ այլ քաղաքներում։ ԱՄՆ-ում ՌԱԿ-ը հրատարակում է «Նոր օր» եռօրյան (Լոս Անջելես), «The Armenian Mirror-Spectator» շաբաթաթերթը (Բոստոն)։

Պատմություն
-----------

1919 թվականին ԱՄՆ-ում կազմվել է Ազգային ռամկավարական միությունը, իսկ 1921 թվականին Կոստանդնուպոլիսում Սահմանադրական Ռամկավար կուսակցության, Վերակազմյալ հնչակյանների (Ազատական կուսակցություն), Հայ ժողովրդական կուսակցության սփյուռքում գտնվող անդամների միավորմամբ ստեղծվեց Ռամկավար ազատական կուսակցությունը (ՌԱԿ)։

ԱՄՆ-ում կուսակցության ականավոր հիմնադիր գործիչներից էին Մ. Անանիկյանը, Ս. Մալեմեզյանը, Մ. Սվազլյանը, Կ. Փափազյանը, L. Կյուլեսերյանը, Հ. Ծովիկյանը և ուրիշներ։

1996 թ-ից ԱՄՆ-ում գործում են ՌԱԿ-ի Արևելյան (կենտրոնատեղին՝ Բոստոն) և Արևմտյան (կենտրոնատեղին՝ Լոս Անջելես) շրջանների վարիչ-մարմինները։

Տես նաև
-------

* Ռամկավար ազատական կուսակցություն

Աղբյուրներ
----------

* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարան*, 2003
Ամերիկյան առաջին մեքենան՝ Օլիվեր Էվանսի Ամֆիբիա
"Բանակ-2020" ցուցահանդեսում "Դրոզդ" ամֆիբիա-մեքենան
**Ամֆիբիա**, մարտական կամ տրանսպորտային մեքենա, որը կարող է շարժվել ինչպես ցամաքով, այնպես էլ ջրով (տանկ, զրահափոխադրիչ, ավտոմոբիլ, ինքնաթիռ)։

Ամֆիբիա տանկ
------------

Տանկ՝ զրահափոխադրիչ ամֆիբիայի լողունակությունն ապահովվում է հերմետացված իրանի անհրաժեշտ ջրատարողությամբ։ Ջրի վրայով շարժվում է թիապտուտակների, թրթուրավոր շղթաների (թրթուրավոր մեքենաևերի համար), ջրացայտի օգնությամբ։

Ավտոմոբիլ
---------

Ավտոմոբիլ՝ ամֆիբիան օգտագործվում է ցամաքով և ջրով մարդիկ է բեռներ փոխադրելու համար։ Ամֆիբիան ունի բարձր անցունակության ավտոմոբիլի բոլոր ագրեգատները, իսկ ջրով շարժվելու համար՝ նավակի կամ կամրջանավի տիպի հերմետիկ թափք, թիապտուտակ. ջրաղեկ, ալիքները ետ մղող վահան ևն։ Այդպիսի ավտոմոբիլի ջրի վրայով շարժվելու արագությունը 15-20 կմ/ժ է։

Ինքնաթիռ
--------

Ինքնաթիռ՝ ամֆիբիան թռչող նավակի ձև ունեցող հիդրոինքնաթիռ է, որն ունի նաև ցամաքի վրա վայրէջք կատարելու շասսի։

Օդասահնակ ամֆիբիա
-----------------

Օդասահնակ ամֆիբիա, որի դահուկներով թափքը փոխարինված է նավակ-դահուկով՝ ոչ միայն ձյան, այլև ջրի ու սառույցի վրայով շարժվելու համար։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ամֆիբիա-մեքենա DUKW353
* UK based site all about the 1960s German Amphicar
* The A to Z 'Amphiclopy' Archived 2008-05-09 at the Wayback Machine.
* "Amphibious" Land Rover
* Terra Wind,Cool Amphibious Manufacturers International

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4199486-3 · NKC: ph796746 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 337)։*  |
**Շատոդյոն դղյակ** (ֆր.՝ Château de Châteaudun), Դյունա կոմսերի նստավայրը Էր և Լուար դեպարտամենտի Շատոդյոն քաղաքում։ Կառուցվել է 12-16-րդ դարերում, պատկանում է Լուարայի դղյակների ընտրյալ շարքին։ Գտնվում է Շարտրից ոչ հեռու, այն առաջինն է Լուարայի դղյակների ցանկում՝ Փարիզից ճանապարհվելիս։

Պատմություն
-----------

Թիբո 5-րդ դե Բլուա կոմսի ժամանակ՝ 1170 թվականին կառուցվել է դոնժոնը։ Մեծ մատուռը կառուցվել է 1451-ից 1493 թվականների միջակայքում։ Բեմը և վերին մատուռը կառուցվել են 1451-ից 1454 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում, նավը և հարավային աղոթարանը՝ 1460-1464 թվականներն։ Նշանավոր զորահրամանատար Ժան դե Դյունուան արևմտյան թևը կառուցել է 1459-ից 1498 թվականներին։ Զանգակատունը վեր են բարձրացրել 1493 թվականին։ Ժանի թոռը՝ Ֆրանսուա 1-ին դ'Օռլեան-Լոնգլվիլը, 1469 - 1491 թվականների միջև հյուսիսային թևի պատվանդանային հարկի վրա կառուցում է Լոնգվիլի թևը։ Այս թևի հարկերը 16-րդ դարի առաջին քառորդին ավարտին են հասցնում Ֆրանսուա 2-րդ դե Լոնգվիլի և Լոնգվիլների տոհմի նրա ժառանգները։

Ճարտարապետություն
-----------------

Շատոդյոն դղյակը ներառում է.

* Դոնժոն աշտարակ (բարձրությունը՝ 31 մ, տրամագիծը՝ 17 մ),
* Մեծ մատուռը,
* Դյունուա թևը,
* Լոնգվիլ թևը։

Դղյակի որմնանկարների մեջ առանձնանում է Մեծ մատուռի հարավային աղոթատան պատերից մեկին արված Վերջին դատաստանը պատկառազդու որմնանկարը։ Փորձագետներն այն թվագրում են 1500 թվականին։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  base Mérimée (ֆր.) — ministère de la Culture, 1978.

Արտաքին հղումներ
----------------

* (ֆր.), (անգլ.) О замке на сайте государственных исторических памятников
* (ֆր.) Официальный сайт города Archived 2011-02-02 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Mérimée: PA00097021 · VIAF: 144110980 · WorldCat VIAF: 144110980 |

 |
**Փոխճնշում**, ռեպրեսալիա (միջազգային իրավունքում), իրավական պաշտպանության միջոց, որով որևէ պետություն այլ պետության հակաօրինական գործողությունների դեմ ձեռնարկում է պատասխան գործողություններ՝ նպատակ ունենալով ստիպել նրան հատուցելու պաաճառած վնասը կամ զերծ մնալու նման գործողություններից հետագայում։ Փոխճնշում պետք է հաջորդի վնասների հատուցման վերաբերյալ ներկայացված պահանջին և թույլատրվում է միայն այն դեպքում, երբ հակառակ կողմը հրաժարվում է հատուցել վնասը։ Ըստ որում, պատասխան սանկցիան իր ծավալով չպետք է գերազանցի հակաօրինական գործողությունները։ Արգելվում է նաև զինված ուժերի գործադրումը, հակաօրինական գործողություններ ձեռնարկած պետության տերիտորիայի, բաց ծովում նրա նավերի զավթումը ևն։ ՄԱԿ–ի Գլխավորությամբ ասամբլեայի նստաշրջանում միջազգային իրավունքի սկզբունքների մասին ընդունված դեկլարացիայում (1970) ամրապնդված է այն դրույթը, որ պետությունները պարտավոր են զերծ մնալ ուժի գործադրմամբ զուգորդված փոխճնշումից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 358)։*  |
433 Էրոս, S դասի տիպիկ աստերոիդ
**Աստերոիդների դաս S**, աստերոիդների դաս է, այս դասի մեջ մտնող աստերոիդները ունեն սիլիցիումային (*քարային*) բաղադրություն, այս աստերոիդները հաճախ անվանում են քարային։ Նրանք կազմում են ամբողջ հայտնի աստերոիդների քանակի 17 %, այսպիսով կազմելով աստերոիդների տարածվածությամբ երկրորդ դասը ածխածնայիններից հետո։

Հատկանիշներ
-----------

S դասի աստերոիդները ունեն չափավոր ալբեդոյի պայծառություն, որը կազմում է 0,10 - 0,22 և կազմված են հիմնականում երկաթի և մագնիումի սիլիկատներից։ Նրանք տարածված են աստերոիդների հիմնական գոտու ներքին մասում 2,2 ա. մ. հեռավորության վրա Արեգակից, գոտու միջին մասում նրանք հանդիպում են 3 աստղագիտական միավոր հեռավորության վրա, այս սահմանից հեռու նրանք հազվադեպ են հանդիպում։ S դասի աստերոիդներից ամենամեծն է (15) Էվնոմիան (մոտ 330 կմ անկյունագծով), այս դասին են պատկանում նաև այնպիսի խոշոր աստերոիդներ, ինչպիսիք են՝ (3) Ջունոն, (29) Ամֆիտրիտեն, (532) Հերկուլինան և (7) Իրիսը։ Այս խոշոր աստերոիդները կարելի է դիտել հասարակ 10x50 հեռադիտակով, այսպես (7) Իրիս աստերոիդը կարող է հասնել +7,0 աստղային միավոր պայծառության, դրանով զիջելով միայն ամենապայծառ աստերոիդ (4) Վեստաին։

Նրանց սպեկտրը ունի չափավոր խորը անկում 0,7 մկմ-ից ցածր ալիքի երկարությունների դեպքում և փոքր կլանում 1-2 մկմ երկարության վրա։ 1 մկմ ալիքի երկարության ժամանակ կլանումը վկայում է սիլիկատների (քարային միներալներ) առկայության մասին։ Հաճախ հանդիպում է նաև կլանում 0,63 մկմ ալիքի երկարության ժամանակ։ Այս աստերոիդների կազմվածքը նման է բազմաթիվ քարային երկնաքարերի կազմվածքին, որոնք ունեն ճիշտ նույնպիսի սպեկտրալ հատկություններ։

Տես նաև
-------

* Աստերոիդների ընտանիքներ
* Աստերոիդների արդյունաբերական օգտագործում
* Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
* Աստերոիդների ցանկ
* Աստերոիդների գոտի

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աստերոիդների տեսակներ Archived 2012-06-23 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր |
| --- |
|  |
| Ածխածնային |  • Դաս B  • Դաս C  • Դաս F  • Դաս G |  |
|  |
| Սիլիկատային |  • Դաս S |
|  |
| Մետաղական |  • Դաս M  • Դաս E  • Դաս P |
|  |
| Այլ տեսակներ |  • Դաս A  • Դաս D  • Դաս J  • Դաս K  • Դաս L  • Դաս Q  • Դաս O  • Դաս R  • Դաս T  • Դաս V |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Չկալովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Չկալովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Чкалова), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է խորհրդային օդաչու, Խորհրդային Միության հերոս (24․7․1936), բրիգադի հրամանատար Վալերի Չկալովի (1904-1938) պատվին։ Սկիզբ է առնում Ռաբոչայա և Ուդառնիկի փողոցների հանգույցից և ավարտվում Օռլինայա և Օսլովսկու փողոցների հանգույցում։ Երկարությունը 280 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Յալթա քաղաքի Չկալովի փողոցը սկսվում է Ռաբոչայա և Ուդառնիկի փողոցների հանգույցից և ավարտվում Օռլինայա և Օսլովսկու փողոցների հանգույցում։ Շատ կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 280 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 10 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 7 շենք, աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 3։

Չկալովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298612։

Փողոցն անվանվել է խորհրդային օդաչու, Խորհրդային Միության հերոս (24․7․1936), բրիգադի հրամանատար Վալերի Չկալովի (1904-1938) պատվին։ 1936 թվականի հուլիսի 20–22-ին Վալերի Չկալովը օդաչուներ Գ․ Բայդուկովի և Ա․ Բելյակովի հետ անվայրէջք թռիչք է կատարել Մոսկվայից Կամչատկայի Պետրոպավլովսկ և ապա՝ Ուդ կղզի (9374 կմ՝ 56 ժամ 20 րոպեում), իսկ 1937 թվականի հունիսի 18–20-ին՝ նույն անձնակազմով Մոսկվայից Վանկուվեր (Վաշինգտոն նահանգ, ԱՄՆ) Հյուսիսային բևեռի վրայով (8504 կմ՝ 63 ժամ 16 րոպեում)։ Զոհվել է նոր կործանիչի փորձարկման ժամանակ։ Թաղված է Մոսկվայում, Կրեմլի պատի տակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, «Չկալով» բառահոդված»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Чкалова в Ялте
* Подробная карта Улица Чкалова, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс улица Чкалова, г. Ялта
Սերեսը — G սպեկտրալ դասի ամենախոշոր ներկայացուցիչը
**Աստերոիդների դաս G**, իրենցից ներկայացնում են ածխածնային աստերոիդների բավականին հազվագյուտ տեսակ, որոնք մտնում են ածխածնային աստերոիդների խմբի մեջ, և ընդհանուր առմամբ իրենց հատկանիշներով մոտ են C դասին։

Այս դասի փոքր մոլորակների մոտ ալբեդոն բավականին ցածր է և համարյա հարթ (կամ անգույն) սպեկտր արտացոլման տեսանելի տիրույթում, որը կտրուկ անկում է ապրում կարճ ալիքի երկարություններում 0,5 մկմ և 0,7 մկմ, որը վկայում է ուժեղ ուլտրամանուշակագույն կլանման մասին։ Այդ պատճառով համարվում է, որ այս աստերոիդները հիմնականում կազմված են ցածր ջերմաստճանային հիդրատացված սիլիկատներից, այնպիսիք ինչպիսին են թերթաքարը և կավը (որոնք կարող են քայքայվել կամ հալվել 500-1500° С ջերմաստիճանների դեպքում) ածխածնի կամ օրգանական միացությունների հավելումներով, որոնք ունեն նման սպեկտրալ հատկանիշներ։

ՍՄԱՍՍ դասակարգումով այս աստերոիդների դասին համապատասխանում են Cgh և Cg դասերը, կախված 0,7 մկմ ալիքի երկարության ժամանակ կլանման առկայությունից։

Հենց այս սպեկտրալ դասին է պատկանում հիմնական գոտու միակ գաճաճ մոլորակը՝ Սերեսը։

Տես նաև
-------

* Աստերոիդների ընտանիքներ
* Աստերոիդների արդյունաբերական օգտագործում
* Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
* Աստերոիդների ցանկ
* Աստերոիդների գոտի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Աստերոիդների սպեկտրալ տիպեր (ռուս.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աստերոիդների տեսակներ Archived 2012-06-23 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր |
| --- |
|  |
| Ածխածնային |  • Դաս B  • Դաս C  • Դաս F  • Դաս G |  |
|  |
| Սիլիկատային |  • Դաս S |
|  |
| Մետաղական |  • Դաս M  • Դաս E  • Դաս P |
|  |
| Այլ տեսակներ |  • Դաս A  • Դաս D  • Դաս J  • Դաս K  • Դաս L  • Դաս Q  • Դաս O  • Դաս R  • Դաս T  • Դաս V |

 |
«Գերմանիա» (անհայտ հեղինակ)
**Գերմանական հեղափոխություն (1848—1849)**, սկզբնապես հայտնի որպես **մարտյան հեղափոխություն** (գերմ.՝ *Märzrevolution*), Եվրոպայում բռնկված հեղափոխական ալիքի մաս Գերմանիայում։ գլխավոր խնդիրն Էր երկրի միավորումը և բացարձակ միապետական վարչակարգի տապալումը։ Գերմանիայում հասունացել Էր քաղաքական ճգնաժամը, որն Է՛լ ավելի խորացավ 1845—1846 թվականների անբերրիության և 1847 թվականի տնտեսական ճգնաժամի հետևանքով։ Դժգոհությունը համակել Էր հասարակության բոլոր խավերը, իսկ պրուսական թագավորն ու կալվածատերերը որևէ զիջում անելու մտադրություն չունեին։ Ֆրանսիայում հանրապետություն հռչակելու լուրն արագացրեց հեղափոխական պոռթկումը։ Տեղափոխությունն սկսվեց 1848 թվականի մարտին, Բադենի, Տեսսեն—Դարմշտադի, Վյուրթեմբերգի, Բավարիայի ժողովուրդը ելույթներով ու հուզումներով։ Բեռլինում տեղի ունեցան ցույցեր, որոնք մարտի 18-ին վերածվեցին ժողավրդական ապստամբության։ Պրուսիայի կայսրը ստիպված եղավ մայրաքաղաքից հեռացնել զորքերը և մարտի 29-ին կազմել Կամպհաուզեն—Հանզեմանի լիբերալ կառավարությունը։ Իշխանությունները բռնեցին հեղափոխությունը ճնշելու ուղին։ Պրուսական կառավարությունը դաժանորեն ճնշեց լեհերի ազգային-ազատագրական ապստամբությունը Պոզնանում (1848 թվականի մարտ-մայիս)։ 1848 թվականի մայիսի 18-ին Մայնի Ֆրանկֆուրտում բացվեց համագերմանական Ազգային ժողովը, որը պետք է վճռեր երկրի միավորման հարցը։ Անպտուղ բանավեճերով ժողովը ձգձգեց համագերմանական սահմանադրության մշակումը և ընդդիմադիր ուժերին ամրապնդվելու հնարավորություն տվեց։

Վիեննայում հոկտեմբերյան ապստամբության ճնշումից հետո սկսվեց հակահեղափոխության հարձակումը։ Պրուսիայում կազմվեց գեներալական Բրանդենբուրգի կառավարությունը և արձակվեց ազգային ժողովը։ Համանման հեղաշրջումներ կատարվեցին գերմանական այլ պետություններում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 31)։*  |
Տապակած նրբերշիկներ, կարտոֆիլի և կաղամբով աղցանի հետ
**Գերմանական խոհանոց**, Գերմանիայի ազգային խոհանոց, որն անդընդհատ տեղափոխվում է մի շրջանից դեպի մյուս շրջանը։ Գերմանական խոհանոցն ունի շատ հին պատմություն, այն սկիզբ է առել դեռ Հռոմեական կայսրության ժամանակներում, երբ հին գերմանացիները պատրաստում էին իրենց համար հատուկ ուտեստներ, և ապրում էին այժմյան Գերմանիայի տարածքում։ Գերմանական խոհանոցում չկան եզակի ուտեստներ, այսինքն ամեն մի շրջանն ուներ իր հնարավորությունները ուտեստներ պատրաստելու հարցում։ Գերմանական ազգային ուտեստների քաղաքներից կարելի է առանձնացնել Մյունխենը և Շվաբիան։

Մսային ուտեստներ
----------------

Երշիկի տեսականի
Գերմանիայում հիմնականում առավել հայտնի և սիրված է խոզի միսը։ Միջինում գերմանացիներն ամեն տարի սպառում են ավելի քան 84 կգ միս։   
 Մեծ դեր ունեն երշիկների տեսակները։ Ենթադրվում է, որ Գերմանիայում գոյություն ունի երշիկների ավելի քան 1500 տեսակ։

Բանջարեղեն
----------

Բանջարեղենները Գերմանիայում հիմնականում օգտագործվում են ապուրների մեջ, կամ էլ որպես զարդարանք այլ տեսակի ուտեստներում։ Առավել շատ օգտագործվում են գազար, սպանախ, սիսեռ, լոբի և կաղամբի տարբեր տեսակներ։ Բացի դրանից Գերմանիայում աղցանների մեջ առավել շատ օգտագործում են լոլիկ և վարունգ։

Տապակած սոխը շատ է հայտնվում գերմանական ուտեստների ցանկի մեջ, և իր ուրույն տեղը միշտ գտնում է գերմանական սեղանների վրա, տարատեսակ մսային ուտեստների հետ միասին։

Կաղամբով աղցանը համարվում է Գերմանիայի ազգային ուտեստը։ Կաղամբով աղցան շատ սիրելու պատճառով գերմանացիները ստացել են *«Krauts»* մականունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Zentrale Markt- und Preisberichtstelle für Erzeugnisse der Land-, Forst- und Ernährungswirtschaft GmbH(չաշխատող հղում)
2. ↑  www.3sat.de(չաշխատող հղում)
**Անատոլիկ հովվաշուն**, հինավուրց շների ցեղատեսակ, բնօրրանը՝ Անատոլիական սարահարթ։ Թուրքիայում Անատոլիական հովվաշուն անվանումը ընդունված չէ, քանի որ այնտեղ կան մի քանի ենթատեսակներ։ Համընդհանուր թուրքական ցեղատեսակի անվանումն Կանգալ է։

Ցեղատեսակի պատմությունը
-----------------------

Անատոլիական հովվաշունը բուծվել է Եվրոպայում՝ օգտագործելով Կանգալ ցեղատեսակի շներին։ Ցեղատեսակի ստանդարտը մշակվել է Բելգիայում։ Անատոլիական հովվաշունը ընդունված չէ Թուրքիայում և ընդգրկված չէ թուրքական ցեղատեսակների մեջ՝ կանգալ, մալակլ (թուրքական մաստիֆ), ակբաշ։

Ցեղատեսակի բնութագիրը
---------------------

Եթե համեմատենք անատոլիական հովվաշանը, ապա կարելի է տեսնել նմանություններ մեծ պիրենեի և կուվաս ցեղատեսակների հետ, սակայն նա ունի ավելի բարեկազմ մարմնային չափեր, ավելի արագաշարժ է ու ճկուն։ Այս ցեղատեսակի շան կազմվածքը շատ համամասնական է, իսկ մկանները ռելիեֆային են և լավ զարգացած։ Պահանջվող տարբերություններ. անատոլիական հովվաշան (Կանգալ)-ի մոտ պետք է լինի սև դիմակ դեմքի վրա և շատ ուժեղ ծնոտային համակարգ։ Շան գլուխը մեծ է, լայն գանգով, անցումը ճակատից դունչ գրեթե աննկատ է, հղկված է, շուրթերը պետք է լինեն փոքր-ինչ կախված սև գույնի, քիթը՝ պարտադիր սև է և խոնավ։ Անատոլիական հովվաշան պոչը հասնում է հոդերին, ուղիղ է, հանգիստ վիճակում թեթևակի թեքված։ Բուրդը շատ պինդ է, ուղիղ է և լավ փակում է ամբողջ շան մարմինը։ Գույնը կարող է լինել սև, բծավոր և միավորել իր մեջ մինչև երեք գույներ՝ միաժամանակ։

Հատկանիշները
------------

Անատոլիական հովվաշունը հավատարիմ է, հանգիստ մարդկանց հետ է շփվում։ Նա ոչ ոքի թույլ չի տա մոտենալ և, առավել ևս դիպչել իր տիրոջ ունեցվածքին։

Տանը երեխաների հետ այս տեսակի շունը իրեն դրսևորում է հանգիստ և մտերիմ։ Անատոլիական հովվաշունը կարող է ամբողջ տարի ապրել փողոցում՝ դիմակայելով ցրտին ու վարակներին։
**Աստենոսֆերա** (հին հունարեն՝ ἀσθενής) շերտ է, որը Երկիր մոլորակի համար թիկնոցի դեր է կատարում։ Ավելի շատ է պլաստիկական դեր կատարում քան հարևան շերտերը։ Աստենոսֆերա շերտում նկատվել էլ բազմաթիվ ցածր սեյսմիկ տատանումներ և բարձր էլեկտրական ջերմահաղորդություն։ Երկիր մոլորակի վրա Աստենոսֆերա գտնվում է 100-200 կմ² խորության վրա, մայրցամաքներից մայրցամաք 50-60 կմ² վրա, նաև օվկիանոսներում։ Աստենոսֆերայի ստորին սահմանի խորությունը հասնում է մինչև 250-350 կմ², ըստ ուրիշ տվյալներով՝ մինչև 200 կմ²։

* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ընդհանուր բնութագիր
2. ↑  Աշխարհագրական տեղեկություններ


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 123261274 · GND: 4143239-3 · Microsoft: 13495919 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 556)։*  |
**Շեյրփոյնթ** (SharePoint կամ Microsoft SharePoint Products & Technologies), ծրագրային ապահովման հավաքածու, որն ներառում է հետևյալ բաղադրիչները՝

* վեբ-ծրագրերի հավաքածու
* ֆունկցիոնալիությունը վեբ-պորտալների համար
* մոդուլի փնտրումը ինֆորմացիոն փաստաթղթերում և տեղեկատվական համակարգերում
* ֆունկցիոնալիությունը բիզնես-անալիզի համար

Շեյրփոյնթը կարող է օգտագործվել կայքեր ստեղծելու համար։ Այն հնարավորությունն է տալիս օգտվողներին համատեղ աշխատել։ Շեյրփոյնթ պլատֆորմի (հարթակի) վրա ստեղծված կայքերը կարող են օգտագործվել որպես ինֆորմացիայի պահեստ, ինչպես նաև, վեբ-ծրագրերի փոխհարաբերությունների համար։

Շեյրփոյնթի տարատեսակները
------------------------

Շեյրփոյնթը ներկայացված է 2 հիմնական տեսակով՝Microsoft SharePoint Foundation (WSS) և Microsoft SharePoint Server։ Բացի այդ կա նաև Microsoft Office SharePoint Designer (SPD) գործիքային միջոցը։

**Microsoft SharePoint Foundation** - Վինդոուս Սերվերի անվճար ծրագիր է։ Իրենից ներակայացնում է բազային ենթակառուցվածք։ Կատարում է հետևյալ աշխատանքները՝խմբագրում, փաստաթղթերի պահպանում, առաջադրանքների հիշեցում և առցանց քննարկումներ։

**Microsoft SharePoint Server 2010** - վճարովի բաղադրիչ է, որը նախատեսված է Շեյրփոյնթի ինտեգրման ֆունկցիոնալիությունը կիրառել MS OFFICE ծրագրերի աշխատանքի մեջ։ Սա համարվում է Microsoft SharePoint Foundation-ի ենթակառուցվածքը, որը ընդլայնում է նրա հնարավորությունները։ Microsoft Project Server-ը արդեն համարվում է SharePoint-ի հավելված, որը ներառված է Microsoft SharePoint Server 2010-ում։

**Microsoft Office SharePoint Server (MOSS)** - համարվում է SharePoint Service-ի ենթակառուցվածք։ Իր մեջ ընդգրկում է բիզնես-անալիտիկ գործիքներ՝ Excel Services և Business Data Catalog. MOSS-ը հնարավորություն է տալիս միանալ Project Server-ին և Microsoft Office InfoPath ֆորմային վեբ դիտարկիչի միջոցով։ Ապահովում է հատուկ գրադարաններ, որոնցից հիմնականում կիրառելի է PowerPoint Template Libraries։

**Microsoft Office SharePoint Designer (SPD)** - HTML խմբագրիչ է, օպտիմազացված է Շեյրփոյնթ էջերի ստեղծման համար։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Փառքի բլուր (այլ կիրառումներ)

**«Փառքի բլուր»** (ռուս.՝ Курган славы), հուշահամալիր Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Նովոչերկասկ քաղաքում, որը բացվել է Հաղթանակի 35-ամյակի առթիվ։ Գտնվում է Ալեքսանդրի զբոսայգում՝ մուտքի կողքին գտնվող բլրի վրա։

Նկարագրություն
--------------

Մշակութային և հուշապատմական զգալի արժեք համալիրը, որպես այդպիսին, չունի։ Նրա տակ չկան ո՛չ քաղաքի պաշտպանների, ո՛չ այն ազատագրողների, ոչ էլ նացիստների զոհերի գերեզմաններ։ Այդուհանդերձ, պատմական մեծ արժեք է ներկայացնում անմիջականորեն բլուրը, որը պատմության և մշակույթի իսկական հուշարձան է։ Համարվում է, որ այն հայտնվել է սկյութա-սարմատական դարաշրջանում և նրա տակ թաղված են հնության մնացորդներ։

Երկար ժամանակ բլուրը կոչվել է «Բլուր Ալեքսանդրի զբոսայգում»։ Մոտ 150 տարի այն օգտագործել են որպես տեղանքը դիտելու հարթակ, մասնավորապես՝ Տուզլով գետի վարարման ժամանակ։ Մինչև 1917 թվականի հեղափոխությունը բլրում տեղադրված էր հրանոթ, որը կեսօրին, ինչպես Պետերբուրգում, կրակում էր։

Ճարտարապետագեղարվեստական ձևավորումը բավականին նման է Ռուսաստանի և արտերկրի այլ քաղաքներում եղած նմանատիպ բլուրներին։ Երկնքին նայող չորս սվինները խորհրդանշում են պատերազմի չորս տարիները։ Կենտրոնում տեղադրված է Հավերժական կրակը, որի մոտ բետոնե կիսաշրջանին ամրացված են երկաթյա տառեր՝ *«Ոչ ոք չի մոռացվել, ոչինչ չի մոռացվել»* գրությամբ։ Հուշարձանի արտաքին կիսաշրջանին քարե աստիճաններ են, որոնք սկսվում են Խորհրդային Միության հերոսի աստղի պատկերով և հերոս քաղաքների ցուցակով քարե սալիկների մոտից։ Փառքի բլրի ելքի մոտ դրվել է Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին քաղաքի զոհված բնակիչների ցանկով բետոնե սալիկ։

Բլրի պատմական լուսանկար (1905-1917 թվականների միջև)
1990-ական թվականների վերջից համալիրի վիճակն աստիճանաբար վատացել է։ Հավերժական կրակը մարել է։ Բայց, շնորհիվ քաղաքի վետերանների սկզբունքային դիրքորոշման, մինչև 2012 թվականի մայիսի 9-ը հուշահամալիրն ամբողջովին վերականգնեց և կրկին վառվեց Հավերժական կրակը։

2016 թվականի հոկտեմբերի սկզբին երկու անչափահաս պղծել էին Փառքի բլուր հուշահամալիրը։ Վանդալները դիտահարթակի պատերին, որտեղ գտնվում է Հավերժական կրակը, անպարկեշտ բառեր էին գրել։ Հարուցվել էր քրեական գործ «Վանդալիզմ» հոդվածով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Курган Славы» в г. Новочеркасске
2. ↑  Курган Славы
3. ↑  В Новочеркасске вандалы разрисовали нецензурными словами Курган Славы
4. ↑  Изрисовавшим Курган Славы в Новочеркасске подросткам грозит до трех лет лишения свободы
**Սոցիալական փոխազդեցություն**, փոխպայմանավորված սոցիալական գործողությունների համակարգ է, կապված ցիկլային կախվածությամբ, որի դեպքում մեկ սուբյեկտի գործողությունները հանդիսանում են այլ սուբյեկտների պատասխան գործողությունների պատճառը կամ հետևանքը։ Այն մոտ է «սոցիալական գործողություններ» հասկացությանը, որը ելակետ է հանդիսանում սոցիալական կապերի ձևավորման համար։ Սոցիալական փոխհարաբերությունները, որպես սոցիալական կապերի և հարաբերությունների իրականացման միջոց ենթադրում է ոչ պակաս քան երկու սուբյեկտների առկայություն բուն փոխհարաբերությունների գործընթացում, ինչպես նաև պայմաններ և փաստեր նրա իրականացման համար։ Փոխազդեցության ընթացքում տեղ ունի անձի ձևավորումն ու զարգացումը, նրանց փոփոխությունը հասարակության սոցիալական կառուցվածքում և այլն։

Սոցիալական փոխհարաբերությունները ներառում են գործողության փոխանցումը մեկ սոցիալական դերակատարից մյուսին, ընդունումը և արձագանքը՝ պատասխան գործողության տեսքով, ինչպես նաև սոցիալական դերակատարների գործողությունների վերսկսումը։ Այն մասնակիցների համար ունի սոցիալական նշանակություն և ենթադրում է իրենց գործողություննեով փոխանակումը ապագայում՝ շնորհիվ սոցիալական հարաբերություններում պատճառականության առկայության։ Սոցիալական հարաբերությունները ձևավորվում են մարդկանց փոխազդեցության գործընթացում և հանդիսանում են նրանց նախկին փոխազդեցությունների արդյունքը, որոնք ձեռք են բերել սոցիալական կայուն ձև։ Ի տարբերություն դրանց սոցիալական փոխազդեցությունները հանդիսանում են ոչ թե «սառեցված» սոցիալական ձևեր, այլ մարդկանց «կենդանի» սոցիալական պրակտիկա, որոնք առաջանում, ուղարկվում, կառուցվում, կանոնակարգվում են սոցիալական հարաբերություններում, բայց ունակ են ազդել այդ սոցիալական ձևերի վրա և փոփոխել դրանք։

Սոցիալական փոխազդեցությունները որոշվում են սոցիալական խմբերում սոցիալական կարգավիճակներով և անձի դերերով։ Այն ունի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմեր։

* **Օբյեկտիվ կողմ** - գործոններ, որոնք անկախ են փոխազդեցություններից, բայց ազդում են նրանց վրա։
* **Սուբյեկտիվ կողմ** - փոխազդեցության ընթացքում անհատների միմյանց հանդեպ գիտակցված հարաբերությունները, որոնք հիմնված են փոխադարձ ակնկալիքների վրա։

Սոցիալական փոխազդեցության դասակարգում
-------------------------------------

1. Առաջնային, երկրորդային (*գաղափարական, կրոնական, բարոյական*)
2. Ըստ մասնակիցների քանակի՝ երկու անձանց փոխազդեցություն, մեկ անձի և մարդկանց խմբի փոխազդեցությունը, երկու խմբերի միջև փոխազդեցությունը
3. Տարբեր ազգերի փոխազդեցություն
4. Սոցիալական տարբեր խավերի միջև փոխազդեցություն և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Фролов С.* Взаимодействие социальное Archived 2012-08-17 at the Wayback Machine. // Словарь ключевых социологических терминов. М. 1999.
2. ↑  *Громов И. А. Мацкевич И. А. Семёнов В. А.* Западная социология. — СПб.: ДНК, 2003. — С. 531

*
**Գերմանական կայսրության 8-րդ բանակ** (գերմ.՝ 8. Armee), գերմանական բանակ, որը մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։

Մակսիմիլիան ֆոն Պրիտվից   
(8-րդ բանակի հրամանատար)

Մարտական ուղի
-------------

### Առաջին համաշխարհային պատերազմ

Սկզբում Գերմանիան, իրականացնելով Շլիֆենի նախագիծը, հիմնական ուժերը (7-րդ բանակը) տեղակայել էր Արևմտյան ճակատում, Արևմուտքում Ռուսական կայսրության դեմ կենտրոնացնելով ընդամենը մեկ բանակ՝ 8-րդ բանակը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբից 8-րդ բանակը գտնվել է Արևելյան ճակատում՝ Արևելյան Պրուսիայում։

Գերմանական կայսրության 8-րդ բանակի կազմում ընդգրկված էին 4 բանակային կորպուսներ։ Գերմանական զորքերըа, օգտագործելով տեղանքի առանձնահատկությունները, չէին զբաղեցրել ամբողջական ռազմաճակատը, այլ ըստ կորպուսների, տեղակայվել էին առանձին պաշտպանական շրջաններում, որտեղից վերաքհսկում էին հիմնական ուղղությունները։ Գերմանական հրամանատարությունը, ընդհանուր առմամբ, Արևելյան ռազմաճակատում տեղակայել էր 15 հետևակային և 1 հեծելազորային դիվիզիաներ, 1044 հրացանակիր, այդ թվում՝ 156 խոշոր տրամաչափի՝ ընդհանուր առմամբ՝ 2000 մարդ գեներալ-գնդապետ Պրիտվից ունդ Գրաֆոնի հրամանատարությամբ։ Գերմանական բանակի հիմնական առաջադրանքը Արևելյան Պրուսիայի պաշտպանությունն ու ավստրո-հունգարական զորքերին օգնություն ցույց տալն էր, որոնք, ըստ գերմանական հրամանատարության, Ռուսաստանի դեմ պայքարում պետք է ունենային առաջնային դեր։

Ակտիվորեն մասնակցել է Արևելյան Պրուսիայի մարտերին ընդդեմ ռուսական բանակի, մասնավորապես՝ Արևելապրուսական ռազմագործողությանը, Մազուրյան ճակառամարտին։

Բանակի կազմ
-----------

**1914 թվականի սեպտեմբեր՝**

* 1-ին ԲԿ (հրամանատար Գերման ֆոն Ֆրանսուա)
	+ 1-ին հետևակային դիվիզիա
	+ 2-րդ հետևակային դիվիզիա
* 1-ին պահեստային ԲԿ (հրամանատար Օտտո ֆոն Բելով)
	+ 1-ին պահեստային հետևակային դիվիզիա
	+ 36-րդ պահեստային հետևակային դիվիզիա
* 17-րդ ԲԿ (հրամանատար Ավգուստ ֆոն Մակենզեն)
	+ 35-րդ հետևակային դիվիզիա
	+ 36-րդ հետևակային դիվիզիա
* 20-րդ ԲԿ (հրամանատար գեներալ Ֆրիդրիխ ֆոն Շոլց)
	+ 37-րդ հետևակային դիվիզիա
	+ 41-րդ հետևակային դիվիզիա (գեներալ-մայոր Լեո Սոնտագտ)
* 3-րդ պահեստային դիվիզիա
* 1-ին լեռնահրաձգային դիվիզիա (գեներալ-լեյտենանտ Գեորգ Ֆրայհեր ֆոն դեր Գոլց)
* 6-րդ լեռնահրաձգային բրիգադ
* 70-րդ լեռնահրաձգային բրիգադ
* 1-ին հեծելազորային դիվիզիա

Հրամանատարներ
-------------

* Մակսիմիլիանի Պրիտվից ունդ Գրաֆոն (1914)
* Պաուլ ֆոն Գինդենբուրգ (1914)
* Ֆրից ֆոն Բելով (1914—1916)
* Գյունթեր ֆոն Կիրբախ (1917-1918)
* Հյուգո ֆոն Կատեն (1918)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Der Weltkrieg 1914 bis 1918», Bd. 2, S. 54-55 (գերմ.)
**Ալեքսանդրպլաց** (գերմ.՝ Alexanderplatz, բառացի` Ալեքսանդրի հրապարակ), Բեռլինի կենտրոնական հրապարակը։ Տրանսպորտային կարևոր հանգույց է, Գերմանիայի մայրաքաղաքի տեսարժան վայրերից մեկը։ Հետիոտնային հրապարակն ունի ուղղանկյան ձև, գտնվում է Միտտե թաղամասում` պատմական Քյոնիգսշտադտ շրջանում։ Բեռլինցիները հրապարակը հաճախ կրճատ անվանում են «Ալեքս»։ Հրապարակն օրական ընդունում է ավելի քան 360.000 մարդ։ Ալեքսանդրպլաց կայարանը սպասարկում է շրջանային ու քաղաքային գնացքները։ Հրապարակի տակ գտնվում է մետրոյի համանուն կայարանը։

1701 թվականից հրապարակը պաշտոնապես կոչվել է «Արքայական դարպասների հրապարակ» (գերմ.՝ Königs Thor Platz): Ի պատիվ ռուս կայսր Ալեքսանդր I-ի, ով 1805 թվականի աշնանը պրուսական արքա Ֆրիդրիխ Վիլհելմ III-ի հրավերով այցելել է Բեռլին, հրապարակը ստացել է ներկայիս անվանումը։ Ինդուստրացման արդյունքում բնակչության արագ աճի շնորհիվ` հրապարակը մեծ հեղինակություն է ձեռք բերել աղքատ բնակիչների շրջանում։ Հրապարակում պահպանվել են մինչպատերազմյան կառույցներ` Ալեքսանդր Հաուսը և Բերոլինա Հաուսը։

Ալեքսանդրպլացը 1903 թվականին
Հետպատերազմյան շրջանում` Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետության ժամանակներում, ընդարձակվել է հրապարակը Արևելյան Բեռլինի ուղղությամբ` համալրվելով նոր շինություններով։ Այստեղ կառուցվում են *Park Inn by Radisson Berlin Alexanderplatz* հյուրանոցը (125 մ), հսկայական խանութ, Ուսուցչի տունը, իսկ ավելի ուշ` Բեռլինի հեռուստաաշտարակը։ Նախկին ԳԴՀ-ի ճարտարապետության մասին են հիշեցնում պտտվող ժամացույցը, որի շնորհիվ կարելի է որոշել շատ երկրների ժամանակը, և շատրվանը, որ նախկինում կոչվում էր «Ժողովուրդների բարեկամություն»։ 1993 թվականին ճարտարապետ Հանս Կոլհոֆը նախագծում է մի քանի երկնաքերներ։

Ներկայումս հրապարակն ամբողջովին վերակառուցվել է։ 2019 թվականին այստեղ կհայտնվեն մի քանի բարձրահարկ շինություններ, որոնք կամբողջացնեն հրապարակի ամբողջական տեսքը։

Մշակույթում
-----------

* «Բեռլին. Ալեքսանդրպլաց» - Ալֆրեդ Դյոբլինի վեպը
* «Բեռլին. Ալեքսանդրպլաց» - Ռայներ Վերներ Ֆասբինդերի հեռուստաֆիլմը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Dalia Fahmy (May 27, 2014), "25 Years After Communism, Eyesores Spur Landmark Debate" The Wall Street Journal.
2. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալեքսանդրպլաց. փոփոխությունների համայնապատկեր

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4217986-5 · VIAF: 235553194 · WorldCat VIAF: 235553194 |

 |