**Մանաբենդրա Ռոյ** (բենգալերեն՝ মানবেন্দ্র নাথ রায়, իրական անուն՝ **Նարենդրանատհ Բհատաչարիա**, մարտի 21, 1887(1887-03-21), 24 Parganas district, Բենգալյան նախագահություն, Բրիտանական Հնդկաստան, Բրիտանական կայսրություն - հունվարի 26, 1954(1954-01-26), Դեհրադուն, Ուտար Պրադեշ, Հնդկաստան), հնդիկ քաղաքական և պետական գործիչ, հեղափոխական, կոմունիստ, փիլիսոփա, 1920-ական թվականներին Կոմունիստական ինտերնացիոնալի գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Մանաբենդրա Ռոյը ծնվել է 1887 թվականի մարտի 21-ին Կալկաթայում, Բրիտանական Հնդկաստան` բրահմանների ընտանիքում (այժմ՝ հնդկական Արևմտյան Բենգալիա նահանգ)։ 1898 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Կոդալիա, որտեղ Բհարատաչարիան ավարտել է Harinavi անգլո-սանսկրիտական դպրոցը, որում դասավանդել է նրա հայրը։ Այնուհետև Կալկաթայում ընդունվել է Ազգային քոլեջ, որի ռեկտորն է եղել հայտնի հնդիկ փիլիսոփա, բանաստեղծ, հեղափոխական և ազգային-ազատագրական շարժման կազմակերպիչ Շրի Աուրոբինդոն։ Ավելի ուշ տեղափոխվել է Բենգալական տեխնիկական ինստիտուտ (այժմ՝ Ջադավպուրի համալսարան), որտեղ ուսումնասիրել է ճարտարագիտություն և քիմիա։ Գիտելիքների մեծ մասը Բհարատաչարին ստացել է ինքնակրթության ճանապարհով։

### Հնդիկ ազգայնական

Մասնակցել է գաղտնի կազմակերպությունների աշխատանքներու, որոնք հանդես են եկել Հնդկաստանի անկախության համար, մասնավորապես մտել է «Անուշիլան Սամիթի» և «Ջուգանտար» համայնքների մեջ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ այլ հնդիկ ազգայնակնների նման միացել է «Հնդ-գերմանական դավադրությանը» (անգլ.՝ Hindu–German Conspiracy), որի մասնակիցները ցանկանում էիր Բրիտանիայի անկախություն ստանալ նրա հակառակորդի՝ Գերմանական կայսրության օգնությամբ։ 1915 թվականին Բհատաչարիան հեռացել է Հնդկաստանից՝ գերմանական դաշնակիցներից հայրենիք զենք բերելու նպատակով։ Գործողությունը տապալվել է և Բհարատաչարիան Հնդկաստան է վերադարձել 16 տարի անց։

Սկզբնապես Մանաբենդրան եկել է Բատավիա (այժմ Ջակարտա, Ինդոնեզիայի մայրաքաղաք), որից հետո ապրել է Չինաստանում և Ճապոնիայում, որտեղ փորձել է օգնություն ստանալ Գերմանիայի, Ճապոնիայի և Չինաստանից, սակայն անհաջող։

### Կոմունիստ

1916 թվականից մինչև 1917 թվականն ապրել է ԱՄՆ-ում, որտեղ Պալո Ալտոյում երկու ամիս բնակվելուց հետո հանդիպել է իր ապագա կնոջը՝ Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտ Էվելին Թրենթին։ Նրա հետ միասին Մանաբենդրան տեղափոխվել է Նյու Յորք, որտեղ հետաքրքրվել է մարքսիզմով։ Առաջին համաշխարհային պատերազմին ԱՄՆ-ի Անտանտ-ի կողմից միանալուց հետո Մանաբենդրան Էվելինի հետ միասին փախչել է Մեքսիկա

Մեքսիկայում Մանաբենդրան ապրել է մոտ երկու տարի։ Ակտիվ մասնակցել է տեղի սոցիալիստական շարժանը։ 1917 թվականի դեկտեմբերին դարձել է Սոցիալիստական կուսակցության ստեղծողներից մեկը, որը հետագայում ձևափոխվել է Մեքսիկական կոմունիստական կուսակցության։ Այս տարիների ընթացքում ծանոթացել է Միխայիլ Բորոդինի՝ Մեքսիկայում սովետական առաջին հյուպատոսի հետ, որի օգնությամբ ստեղծվել է 3-րդ ինտերնացիոնալի լատինամերիկյան բյուրոն։

Մանաբենդրա Ռոյը մահացել է 1954 թվականի հունվարի 25-ին Դեհրադունում՝ 66 տարեկան հասակում։

Աշխատանքներ
-----------

* Manabendra Nath Roy, *The future of Indian politics*, 1926, R. Bishop London.
* Manabendra Nath Roy, *Revolution and Counter-Revolution in China*, 1946, Reprinted 1973, Hyperion Press. ISBN 0-88355-091-1
* Manabendra Nath Roy (with Philip Spratt), *New Orientation*, 1946, Renaissance Publishers, Calcutta.
* Sibnarayan Ray (ed), *Selected Works of M.N. Roy: Volume I: 1917-1922*, Oxford University Press.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2
3. ↑  Satyabrata Rai Chowdhuri, *Leftism in India*, 1917–1941. Basingstoke, England: Palgrave Macmillan, 2007; p. 46.
4. ↑  *Diary of Lala Lajpat Rai Արխիվացված 2009-01-15 Wayback Machine*, 1914–1917, National Archives of India, New Delhi
5. ↑  *"M.N. Roy Dead" Արխիվացված 2008-06-13 Wayback Machine*, The Hindu, 29.01.1954

Արտաքին հղումներ
----------------

* Nath R. «Manbendra Nath Roy (1887—1954)». *Internet Encyclopedia of Philosophy*.
* Manabendra Nath Roy Internet Archive, Marxists Internet Archive
* Manabendra Nath Roy, Banglapedia
* M. N. Roy materials in the South Asian American Digital Archive (SAADA)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մանաբենդրա Ռոյ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Օքսֆորդի կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90682031 · BNF: 12175380k · CiNii: DA0633061X · GND: 12125058X · ISNI: 000000012127341X · LCCN: n50025968 · LNB: 000003749 · NDL: 00550423 · NLP: a0000003704974 · NSK: 000112959 · NTA: 07109976X · NUKAT: n2014186699 · SUDOC: 066872316 · VIAF: 34499216 · WorldCat VIAF: 34499216 |

 |

 |