**Գոթֆրիդ Բեն** (գերմ.՝ Gottfried Benn, մայիսի 2, 1886(1886-05-02)[…], Պաուլից, Պրիգնից, Բրանդենբուրգ, Գերմանիա - հուլիսի 7, 1956(1956-07-07)[…] կամ հունիսի 7, 1956(1956-06-07), Արևմտյան Բեռլին, Բեռլին, Արևելյան Գերմանիա), գերմանացի բանաստեղծ-էքսպրեսիոնիստ, էսսեիստ, արձակագիր, երկու համաշխարհային պատերազմների ժամանակ զինվորական բժիշկ, վեներոլոգ և վարակաբան, հոգեախտաբույժ-կենսաբան։ 20-րդ դարի գերմանական գրականության մեջ նա առանձնահատուկ դեպք է, ում շուրջ մինչև օրս վեճերը չեն մարում։ Հեղինակել է «Ֆենոտիպի վեպը», «Պտղոմեոսականը» արձակ ստեղծագործությունները, «Դիահերձարան», «Մարմին», «Աղբ», «Ճեղքում», «Ստատիկ բանաստեղծություններ», «Դիստիլլյացիա» բանաստեղծական շարքերը և ժողովածուները, հոդվածներ, փաստագրական գրքեր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1886 թվականի մայիսի 2-ին, Մանսֆելդում։ Շուտով տեղափոխվում է Բեռլին և ստանում բժշկական կրթություն։ 1912 թվականին լույս է տեսնում նրա բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ «Դիահերձարանը»։ Տպաքանակը ձերբակալվում է։ Ասպարեզ է հանվում մի պոետիկա, որը մարմնի և մահվան պոետիկա է։ «Քնարական հերոսը» մեգապոլիսների լաբիրինթոսներում թափառող մարդն է, թեման՝ նրա ես-ի հատվածավորումը, հերձումը, շերտատումը, ապամոնտաժը, կոտորակումը,- այս ամենը՝ բողոքի և թախիծի ֆոնին, որը կյանքի է կոչված այլասերված արդյունաբերական աշխարհի հանդեպ նողկանքից, որտեղ ներդաշնակությունը արդեն տեղ չունի։ Բենի յուրահատուկ գրելաոճը, որը միտված է կյանքի և մահվան վանող մանրամասները պատկերելուն, միտված է կեղծ արժեքների կործանման, մշակույթի անհոգևորության, մարդուն ոչ մի թեթևացում չբերող անհոգի քաղաքակրթության վերհանմանը։

Բենի հասուն բանաստեղծությունները ի հայտ են գալիս 20-30-ական թվականներին։ Դա մենախոսական արվեստ է մի հիմնական թեմայով. հաստատուն հենարան գտնել տիեզերքում, որտեղ միայն «դատարկությունն է և դատապարտված ես-ը»։ Նման հենարան են «ստեղծագործական կիրքը» և «արտիստականությունը»։ Ոճի առկայությունը գոյության ապացույցներից է։ Այս շրջանում կատարյալ միայնակ կյանք է վարում։ 30-ականները նրան ակտիվություն են ներարկում։

1932-33 թվականներին Բենը նացիոնալ-սոցիալիզմի հետ համերաշխության նշաններ է ցույց տալիս։ Նա սպասում է, որ, ինչպես և իր սեփական բանաստեղծական գիտակցության մեջ, բուրժուական քաղքենիական աշխարհի ժխտման հետևում պետք է ավելի բարձր մարդկային արժեքներ կանգնած լինեն։ Նա հրապարակայնորեն խոսում է իր հույսերի մասին՝ դրանք կապելով նացիոնալ-սոցիալիզմի հետ։ Նիցշեի, Ֆիխտեի և Շպենգլերի խորունկ ազդեցությամբ նա իր ստեղծագործություններում բժշկի չոր լեզուն համադրում է քնարական բանաստեղծության սլացքներին։ Հիացած է ֆաշիստական «միստիկական կոլեկտիվականության» գաղափարով, որը, նրա կարծիքով, գերմանական ժողովրդին կազատի արևմտյան քաղաքակրթությունը լափող ռացիոնալիզմից։ Բենը կարծում է, որ անհատական «ես»-ը պետք է իր տեղը զիջի առավել հզոր և կենսական «մենք»-ին։ Նրա իդեալը Գերմանիայի ազգային-մշակութային վերածնունդն է։ Նման կարծիքների հետ է կապված այն սկանդալը, որը 1933 թվականին ծագեց մտավորական-հակաֆաշիստների մեջ՝ Թոմաս Մանի որդու՝ Կլաուս Մանի՝ Գոթֆրիդ Բենին ուղղված հայտնի բաց նամակից։ Նամակում Մանը զգուշացնում է Բենին, որ «քաղաքակրթության» դեմ նրա վերաբերմունքը հեշտությամբ կարող է վերածվել ուժի պաշտամունքի, իսկ այդտեղից մինչև Ադոլֆ Հիտլեր մի քայլ է։ Բենի պատասխանը իր դեմ է շրջում ողջ գերմանական մտավորականությանը։

Շատ շուտով Բենը հասկանում է, որ նացիոնալ-սոցիալիզմը շատ հեռու է իր գեղագիտական հայացքների մարմնավորումներից։ 1933 թվականից նա հեռանում է նրա գաղափարախոսությունից՝ դառնալով մոլի հակառակորդը։ Համենայն դեպս, չի հեռանում հայրենիքից։

1935 թվականին ռեժիմը նրան հայտարարում է «մշակութային բոլշևիկ» և վտարում է Արվեստների պրուսական ակադեմիայից։ Միաժամանակ արգելվում է նրա գրքերի տպագրությունը։ Մեկնում է բանակ և խոր թիկունքում իբրև բժիշկ ծառայում զինվորական մի հոսպիտալում։ 1943 թվականին անանուն հրատարակում է «Քսաներկու բանաստեղծություն» գիրքը։

Նրա գեղարվեստական էթիկայի հիմնական հասկացությունը խստությունն է։ Բենի բանաստեղծությունը հետայսու ձգտում է ավելի բարձրին և ավելի հեռավորին, ինչը պայմանականորեն կոչվում է Երկինք։ Աստված Բենի պոետիկայի հիմնական խորհրդանշական մոտիվն է։ Այդ նա է կանգնած ճշմարտության որոնման ուղուն։ Գոթֆրիդ Բենը այժմ պահանջում է, որ բանաստեղծը չպետք է զբաղվի քաղաքականութամբ։ Նրա ստեղծագործության հիմնական միջավայրն են մեկուսացումը և ճգնակեցությունը։

Պատերազմից հետո նրա ստեղծագործությունների տպագրությունը արգելում են այս անգամ դաշնակիցները։ Դրանք հրապարակվում են միայն 1948 թ.-ից։ Գերմանիայի 20-րդ դարի այս մեծագույն բանաստեղծը մահկանացուն կնքում է Բեռլինում, 1956 թվականի հուլիսի 7-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Deutsche Biographische Enzyklopädie (գերմ.) / Hrsg.: W. Killy, R. Vierhaus
3. 1 2  Discogs — 2000.
4. 1 2  Gottfried Benn † 7.7.1956 (գերմ.) // *Merkur*: *Deutsche Zeitschrift für europäisches Denken* / Hrsg.: H. Paeschke, H. Schwab-Felisch, J. Moras, K. H. Bohrer, C. Demand, K. Scheel — Stg: Klett-Cotta Verlag, 1956. — Vol. 10, Iss. 102. — S. 830–832. — ISSN 0026-0096; 2510-4179
5. 1 2  Бенн Готфрид // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
6. 1 2  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
7. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118509047 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
8. ↑  Encyclopædia Britannica

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գոթֆրիդ Բենը գուտենբերգի նախագծում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · International Music Score Library Project · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · Գուտենբերգ նախագիծ · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10274855 · BIBSYS: 90135426 · BNC: a12066217 · BNE: XX1023944 · BNF: 118912230 · CiNii: DA01124188 · CONOR: 17393251 · EGAXA: vtls001098766 · GND: 118509047 · ICCU: CFIV056642 · ISNI: 0000 0001 2131 7830 · LCCN: n79138809 · LNB: 000090628 · NDL: 00432890 · NKC: jn19990000669 · NLA: 35017346 · NLG: 63083 · NLP: A24276832 · NSK: 000015514 · NTA: 068698895 · NUKAT: n97028003 · PTBNP: 39112 · РГБ: 000091639, 000091640 · LIBRIS: 220807 · SUDOC: 026718014 · VIAF: 49221461 · WorldCat VIAF: 49221461 |

 |

 |