**Յակոբ Էռնստ Վալդեմար Բոնզելս** (փետրվարի 21, 1880(1880-02-21) կամ փետրվարի 21, 1881(1881-02-21), Ahrensburg, Stormarn, Շլեզվիգ-Հոլշտայն, Գերմանիա - հուլիսի 31, 1952(1952-07-31), Մյունզինգ, Բադ Տյոլց Վոլֆրատսհաուզեն, Վերին Բավարիա, Բավարիա, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), գերմանացի գրող։.

Կենսագրություն
--------------

Վալդեմար Բոնզելսը ընտանիքում հինգ երեխաներից երկրորդն էր։ Նրա հայրը ՝ Ռեյնոլդ Բոնզելսը (1848-1923), 1884 թվականին փակել է Արենսբուրգի դեղատունը և Բեռլինում ատամնաբուժություն է սովորել։ 1890-1897 թվականներին նա ուներ իր սեփական ատամնաբուժական պրակտիկան Քիլում, իսկ 1898 թվականին նա սկսեց աշխատել Բիլեֆելդի «Բեֆիլ» հոգեբուժարանում։

Վալդեմար Բոնզելսը հաճախել է Քիլի Կնոպերվեգի բարձրագույն ռեալական դպրոց (այժմ ՝ Հումբոլդտի դպրոց)։ Այնտեղ 1893 թվականին նրա կրտսեր եղբորը գնդակահարել է 15-ամյա մի դեռահաս։ Նա թողեց դպրոցը 1896 թվականի Զատիկին 16 տարեկան հասակում ՝ չսպասելով ավարտական քննություններին։ Սովորել է առևտուր Բիլեֆելդում և աշխատել 1900 թվականի վերջից մինչև 1902 թվականի հունիսը որպես վաճառական Կարլսրուեի տպարանում։ Դրանից հետո նա վերապատրաստվել է որպես միսիոներ-վաճառական Բեֆիլում, Բազելում և Անգլիայում և 1903 թվականին Բազելի միսիայի հանձնարարությամբ մեկնել է հոլանդական Արևելյան Հնդկաստան, որտեղ մնացել է 1903 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1904 թվականի ապրիլը։

Վերադառնալուց անմիջապես հետո Բոնզելսը իր ընկերների ՝ Հանս Բրանդենբուրգի, Բերնդ Իզեմանի և Կառլ Շտրաուսի հետ հիմնել է *E. W. Bonsels und Co* հրատարակչությունը Մյունխենում։ 1904 թվականին հրատարակչությունը թողարկեց Բոնզելսի բաց նամակը ՝ «Իմ հեռացումը Բազելի առաքելության գործունեությունից և դրա պատճառները», որտեղ նա ձևակերպեց իր քննադատությունը Արևելյան Հնդկաստանում Բազելի առաքելության աշխատանքի վերաբերյալ։ 1906 թվականին նա ամուսնացավ իր ուղեկիցներից մեկի քրոջ ՝ Կլարա Բրանդենբուրգի հետ, բայց բաժանվեց նրանից երկրորդ որդու ծնվելուց հետո։ Մի քանի տարի անց նա ամուսնացավ Էլիզա Օստերմայերի հետ, ում հոր ՝ Յոհաննես Օստերմայերի միջոցով նա մտավ Բազելի միսիա։ Այս ամուսնությունից ծնվել են նաև երկու որդի։

1910-ականների սկզբին Բոնզելսն իր ընտանիքի հետ տեղափոխվեց իր ընկերոջ և ընկերոջ՝ Իզմենի տուն՝ Մյունխենի մոտ գտնվող Օբերշլայսհայմում։ Այնտեղ նա գրել է «Չլկի Մայայի հաղորդությունը» գիրքը, որը լույս է տեսել 1912 թվականին, թվով երկրորդը փոխանցվել է ավելի քան 40 լեզուներով և նրան բերել է համաշխարհային համբավ։ Նույն 1912 թվականին Բոնզելսը լքեց E. W. Bonsels und Co. հրատարակչությունը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Բոնզելսը պատերազմի թղթակից էր մեծ գլխավոր շտաբի մամուլի ծառայության համար ՝ նախ Գալիցիայում, ապա Բալթյան երկրներում։

1915 թվականին լույս տեսավ «Մայա մեղվի արկածները» ֆիլմի շարունակությունը ՝ «Երկնային մարդիկ»։

1918 թվականի հուլիսից Բոնզելսը ծառայել է Գերագույն բանակային հրամանատարության արտասահմանյան բաժնում։ Նույն թվականին նա գնեց և տեղափոխվեց մի տուն Ամբախում ՝ Շտարնբերգերզեի արևելյան ափին, որտեղ նա ապրում էր մինչև իր մահը։ Այնուամենայնիվ, նրա կինը ՝ Էլիզան, իր որդիների հետ չեկավ ամբախ, քանի որ Բոնզելսը նախընտրեց ապրել առանց ընտանիքի.ամուսնությունը լուծարվեց։ Բոնզելսը պարուհի Էդիթ ֆոն Շրենկի հետ մեկ այլ որդի ուներ, բայց նրա հետ չամուսնացավ։

Վալդեմար Բոնզելսը 15 տարեկանում
1925 թվականին Բոնզելսը ուղեկցեց վավերագրական ռեժիսոր Ադոլֆ Ֆոն Դունգերնին և օպերատոր Ավգուստ Բրյուքներին «Կենսաբանական կինոէքսպեդիայում» Բրազիլիաում։ Այնուամենայնիվ, ըստ ֆոն Դունգերնի, «երկար սպասված համատեղ որսի, ձկնորսության, հետազոտության և լուսանկարչության ոգևորությունն արագ մարեց, և մի քանի ամիս անց Վալդեմար Բոնզելսը ստիպված եղավ վերադառնալ Եվրոպայի բարեխառն կլիմա»։

1920-ականներին Բոնզելսը Գերմանիայի ամենաընթերցվող հեղինակներից մեկն էր։ Մինչև 1940-ական թվականները նա մեկ-երկու տարին մեկ նոր գրիրք է հրատարակել։ Նա դասախոսություններ է անցկացրել և իր գրքերից հատվածներ կարդացել Գերմանիայում, Ավստրիայում, Շվեյցարիայում և ԱՄՆ-ում։

Բոնզելսը հայտնի էր որպես հակասեմիտ, ինչը նրան ավելի էր մոտեցնում նացիզմին։ Չնայած այն հանգամանքին, որ նացիստների իշխանության գալուց հետո նրա գրեթե բոլոր գրքերը 1933 թվականի մայիսի 10-ին այրվածների թվում էին (բացառությամբ Մայա մեղվի մասին երկընտրանքի և Հնդկաստանի մասին), նրան ոչ թե արգելեցին գրել, այլ ընդունեցին գրականության կայսերական պալատ։ Գրքերը այրելուց անմիջապես հետո թերթերում լույս տեսավ Բոնզելսի «ՆՍԴԱՊ-ը և հրեականությունը» հոդվածը, որը նա ուղարկեց քարոզչության նախարարություն։ Դրանում նա ողջունեց այն փաստը, որ այսուհետ նա վերջ է տվել «հրեական բնության սանձարձակ ազդեցությանը» մշակույթում։ Հրեան տարբերվում է մեզանից, նկատեց նա։ Հրեաները ներկայացնում էինա «զդեցության մոլուցքային տարր»։ Նրանք «թույն» էին տարածում։ Նրանց ազդեցությունը պետք է դիտարկել որպես «մեր շարժման» և ընդհանրապես ազգային միասնության «մահացու թշնամի»։ Սա հատկապես վերաբերում է արվեստին և մշակույթին. հենց հրեաներն էին որոշում, թե որ գրողներն ու բանաստեղծները հաջողության կհասնեն։ Նացիստական ռեժիմի ընթացքում Բոնզելսը որևէ սահմանափակում չի զգացել իր գրավոր գործունեության մեջ։

Վիլլա և Զեման Օբերշլեյսհայմում
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է ռազմա-քարոզչական Münchner Feldposthefte-ի պատասխանատու խմբագիրը։

1941 թվականին հրատարակել է «Շեմի պահապանը. Նովալիսի աշխարհը», որի մասին գրականագետ Հերբերտ Յուրլինգսն ասել է, որ այն պարունակում է Հայնրիխ Հայնեի «Բացահայտ ռասիստական ահաբեկումը», մինչդեռ բանաստեղծ Նովալիսը Բոնզելսի կողմից ենթարկվել է «Հակասեմական շահագործման»։

1943 թվականին Բոնզելսը թողարկել է մոտ 100 օրինակ տպաքանակով «հասարակության համար չնախատեսված» «Հույն Դոսիտոս» վեպը։ Նա պատճենը ուղարկեց այն ժամանակվա կայսերական ներքին գործերի նախարար Վիլհելմ Ֆրիկին ՝ ընդգծելով գրքի ենթադրյալ հակասեմական ազդեցությունը։

Բոնզելսի տունը Ամբախում
Պատերազմից հետո Բոնզելսին արգելեցին հրատարակվել ամերիկյան և Բրիտանական օկուպացիոն գոտիներում։ 1947 թվականին նա ականատես է եղել Հենրիետա ֆոն Շիրախի ապազգայնացման գործընթացին։ Նա վերամշակեց «Դոսիտոսան» և 1948 թվականին հրատարակեց գիրքը նոյշտադտի Corona հրատարակչությունում ՝ ֆրանսիական օկուպացիայի գոտում։ 1951 թվականին նա գրքին տվեց նոր անուն ՝ «Մոռացված լույս»։

1949 թվականին Վալդեմար Բոնզելսը հիվանդացավ լիմֆոգրանուլոմատոզով (Հոջկինի հիվանդություն)։ Հաջորդ տարի նա ամուսնացավ իր երկարամյա կենակցուհու ՝ Ռոզեմարի Բախոֆենի հետ։ 1952 թվականի հուլիսի 31-ին Բոնզելսը մահացավ Ամբախի իր տանը, նրա սափորը թաղվեց տան մոտ գտնվող պարտեզում։

Ավելի ուշ նա հայտնվեց անհայտության մեջ, բայց «Մայա Մեղուն» (1975) անիմացիոն շարքի թողարկումից հետո այն նորից հայտնաբերվեց։

Հիշողություն
------------

1932 թվականից Բոնզելսի հայրենի քաղաքում ՝ Արենսբուրգում, գտնվում է Վալդեմար Բոնզելսի երթուղին (Waldemar-Bonsels-Weg)։ Քիլում, որտեղ նա հաճախել է դպրոց, նրա անունով փողոց կա Պրիս Ֆրիդրիխսորթ թաղամասում։ Օբերշլայսսխում որտեղ ստեղծվել է «Մայա մեղուն», նրա անունով է կոչվել մի երթուղի (Bonselsweg):

Վալդեմար Բոնզելսի հիմնադրամը, որը հիմնադրվել է 1977 թվականին, նվիրված է նրա գրական ժառանգությանը։ 1978 թվականից նրան է պատկանում նաև Ամբախի իր նախկին տունը։ Վիլլան վերանորոգվել է 2014 թվականին։ Վալդեմար Բոնզելսի հիմնադրամը տանը ստեղծել է հիշողության սենյակ ՝ Բոնզելսի սեղանով և նրա գրադարանով, որը, սակայն, չի կարելի այցելել այն պատճառով, որ շենքն օգտագործվում է մասնավոր վարձակալների կողմից։

2011թ. մարտի 3-ին և 4-ին Մյունխենի գրական տունը Վալդեմար Բոնզելսի հիմնադրամի հետ համատեղ անցկացրեց «Մայա մեղվի 100 տարին. Վալդեմար Բոնզելսի գրականությունը և դրա հետևանքները» գիտաժողովը։ Համաժողովի զեկույցում առաջին պլան են մղվել Բոնզելսի հակասեմիտիզմը և նրա հարաբերությունները երրորդ ռեյխի հետ։

Ընտրված ստեղծագործություններ
----------------------------

* Mein Austritt aus der Baseler Missions-Industrie und seine Gründe: Ein offener Brief an die Baseler Missions-Gemeinde in Württemberg und der Schweiz. — München: E. W. Bonsels Verlag, 1904։
* Die Biene Maja und ihre Abenteuer. — Berlin: Schuster & Loeffler, 1912։
* Himmelsvolk. — Berlin: Schuster & Loeffler, 1915։
* Indienfahrt. — Frankfurt am Main: Rütten & Loening, 1916։
* Narren und Helden. Aus den Notizen eines Vagabunden. — Frankfurt am Main: Rütten & Loening, 1923։
* Das vergessene Licht: Roman des Griechen Dositos zur Zeit Christi. — Stuttgart: Dt. Verl.-Anst. 1951։

### Պատասխանատու խմբագիր

* Շեմի պահապան։ Նովալիսի Աշխարհը (Der Hüter der Schwelle. Die Welt des Novalis), 1941։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  filmportal.de — 2005.
3. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118661620 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. ↑  Plöger, Jürgen. Geschichte der Humboldt-Schule in Kiel. — Neumünster: Wachholtz Verlag, 1986. — S. 73f.
6. ↑  Bonsels, Waldemar; Dungern, Adolph Freiherr von. Brasilianische Tage und Nächte. — Berlin: Hobbing, 1931.
7. ↑  Bonsels, Waldemar. NSDAP und Judentum // Siegener Zeitung. — 23. Mai 1933.
8. ↑  Uerlings, Herbert. Friedrich von Hardenberg, genannt Novalis. — Stuttgart, 1991. — S. 540.
9. ↑  «Das Grab von Waldemar Bonsels». Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հուլիսի 7-ին. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 17-ին.
10. ↑  «Schleswig-Holsteiner — Waldemar Bonsels (1880—1952)». Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հուլիսի 7-ին. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 17-ին.
11. ↑  «Сайт фонда Вальдемара Бонзельса». Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ օգոստոսի 17-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 30-ին.
12. ↑  «Waldemar-Bonsels-Haus in Ambach fertig renoviert». Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ սեպտեմբերի 15-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 30-ին.
13. ↑  Die Stiftung Արխիվացված 2020-02-20 Wayback Machine und Tagungsprogramm Արխիվացված 2021-01-21 Wayback Machine
14. ↑  «Nazi-Vorwürfe gegen Bonsels: War «Biene Maja»-Autor ein Antisemit?». Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունիսի 30-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 30-ին.
15. ↑  «Kinderliteratur und Nationalsozialismus: Unsere braune Biene Maja». Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունիսի 30-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 30-ին.
16. ↑  Существуют несколько переводов на русский язык и соответственно вариантов названия; самый распространенный — «Приключения пчёлки Майи».
17. ↑  В русском переводе — «По Индии».
18. ↑  В русском переводе — «Дураки и герои (Из заметок бродяги)».

Գրականություն
-------------

* Adler, Fritz. Waldemar Bonsels. Sein Weltbild und seine Gestalten. — Frankfurt am Main: Rütten & Loening, 1925.
* Becker, Günther. Bonzel — Geschichte des Dorfes Bonzel (Stadt Lennestadt) und des Geschlechtes von Bonslede. — Lennestadt, 1979.
* Hanuschek, Sven (Hrsg.). Waldemar Bonsels. Karrierestrategien eines Erfolgsschriftstellers. — Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. — ISBN 978-3-447-06571-9.
* Hübsch-Pfleger, Lini. Briefe und Dokumente zur «Indienfahrt» // Indien als Faszination: Stimmen zur «Indienfahrt» von Waldemar Bonsels. Ambacher Schriften № 6. — Wiesbaden, 1990. — ISBN 3-447-03125-5. — S. 94-119.
* Hübsch-Pfleger, Lini. Waldemar Bonsels. Eine biographische Studie // Waldemar Bonsels. Gesamtwerk. — Stuttgart, 1992. — Bd. 1. — S. 11-65.
* Rheinfurth, Karl. Waldemar Bonsels. Eine Studie. — Berlin: Schuster & Löffler, 1919.
* Rheinfurth, Karl. Der neue Mythus. Waldemar Bonsels und sein Werk. — Stuttgart: Deutsche Verlagsanstalt, 1930.
* Schwalm, Jürgen. Eine Reise um das Herz. Der Schriftsteller Waldemar Bonsels (1880—1952). — Bad Schwartau: Verlag Literarische Tradition, 2006. — ISBN 3-86672-026-2.
* Viel, Bernhard. Der Honigsammler. — Berlin: Matthes & Seitz, 2015. — ISBN 978-3-95757-148-9.
* Weidermann, Volker. Das Buch der verbrannten Bücher. — Köln: Kiepenheuer & Witsch, 2008. — ISBN 978-3-462-03962-7. — S. 87-88.
* Weiß, Harald. Der Flug der Biene Maja durch die Welt der Medien. Buch Film, Hörspiel und Zeichentrickserie. — Wiesbaden: Harrassowitz, 2012. — ISBN 978-3-447-06572-6.
* Weiß, Harald. Waldemar Bonsels’ literarischer Beitrag zum Ersten Weltkrieg // Literarische Verarbeitungen des Krieges vom 17. bis zum 20. Jahrhundert (= Krieg und Literatur, Jahrbuch XVI, 2010). — Göttingen: V&R unipress, 2010. — ISBN 978-389971-637-5. — S. 47-60.

Ատաքին հղումներ
---------------

* Сочинения Вальдемара Бонзельса и о нем на сайте Deutsche Digitale Bibliothek(գերմ.)
* Вальдемар Бонзельс на литературном портале Баварии(գերմ.)
* Hanuschek, Sven. Biene-Maja-Autor Bonsels: Ein abbes Bein kann nicht krabbeln(գերմ.)
* Фонд Вальдемара Бонзельса(գերմ.)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AlloCiné · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · Գուտենբերգ նախագիծ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV12194552 · BIBSYS: 90076967 · BNE: XX866979 · BNF: 118928932 · CONOR: 35564131 · EGAXA: vtls001831287 · GND: 118661620 · ISNI: 0000000120285144 · LCCN: n79138912 · LNB: 000117863 · NDL: 00433833 · NKC: jn20030916001 · NLA: 35953583 · NLG: 127501 · NLP: a0000001168874 · NSK: 000013506 · NTA: 068572867 · NUKAT: n95019040 · PTBNP: 15506 · LIBRIS: 313737 · SUDOC: 027601439 · VIAF: 73850380 · WorldCat VIAF: 73850380 |

 |

 |