**Հին արքաներ,** հայկական պատմական հեռուստասերիալ։ Իրադարձությունները ծավալվում են նախաքրիստոնեական ժամանակաշրջանի Հայաստանում՝ Մեծ Հայքում, երբ գահ պետք է բարձրանա Տիգրան Մեծը։

Հեռուստասերիալը հեռարձակվել է Ucom ցանցում գործող Արմենիա Պրեմիում հեռուստաալիքի եթերում 2016 թվականի նոյեմբերի 5-ից, իսկ 2018 թվականի հունվար ամսին ցուցադրվել է նաև Արմենիա հեռուստաընկերության եթերում։

Սյուժե
------

Մ.թ.ա. 95 թվական, Մեծ Հայք, Արքան մահացել է, թագաժառանգ Տիգրանը պատանդ է Պարթևաստանում։ Հազարապետ Վռամը հարմար առիթ է տեսնում գահ բարձրանալու համար, իսկ Սպարապետ Զարեհը պնդում է, որ պետք է գահաժառանգին բերել հայրենիք։

Դերերում
--------

### Հիմնական դերերում

* Ժան Նշանյան - Զարեհ սպարապետ (1-24 սերիաներ)
* Մուրադ Ջանիբեկյան - Վռամ հազարապետ (1-24 սերիաներ)
* Արման Նշանյան - Գլակ, սպարապետի ավագ որդին, հազարապետի փեսան (1-24 սերիաներ)
* Շողեր Թովմասյան - Նռանե, հազարապետի միակ դուստրը, սպարապետի հարսը (1-24 սերիաներ)
* Ռուբեն Մուրադյան - Մուշեղ, դարբնի որդի, իրականում Սպարապետի գաղտնի որդին (1-24 սերիաներ)
* Աննա Գրիգորյան - Ձյունիկ, հազարապետի աղախինը, Մուշեղի սիրեցյալը (1-15 սերիաներ)
* Արթուր Նալբանդյան - Անդոկ մաղխազ (2-24 սերիաներ)
* Շաքե Թուխմանյան - Աստղիկ արքայաքույր (1-24 սերիաներ)
* Մեսրոպ Աբտոյան - Հայկ, սպարապետի կրտսեր որդին (1-24 սերիաներ)
* Լիկա Սալմանյան - Սոսե, ռամկուհի, Հայկի սիրեցյալը (1-24 սերիաներ)
* Սամսոն Ստեփանյան - բդեշխ Շիրակ (3-24 սերիաներ)
* Սամվել Փիլոյան - Տիրան քրմապետ, սպարապետի եղբայրը (1-24 սերիաներ)
* Հայկ Սարգսյան - Երվանդ սուրհանդակապետ, հազարապետի դաշնակիցը (1-24 սերիաներ)
* Սարգիս Հակոբյան - Գեղամ, Հազարապետի համհարզը (1-24 սերիաներ)
* Սուսաննա Բաղդասարյան - Զարուհի, Սպարապետի սպասուհին (1-24 սերիաներ)
* Անայիս Սարդարյան - Աղավնի, Նռանեի աղախինը (1-24 սերիաներ)
* Սամվել Գրիգորյան - Արեգ զորական (1-24 սերիաներ)
* Կառլոս Մուրադյան - Գոռ, Սպարապետի զինվորներից, Նռանեի սիրեկանը (1-24 սերիաներ)
* Ֆրունզ Ամիրխանյան - Առնակ, Սպարապետի ծառան, Աղավնու հայրը (1-24 սերիաներ)
* Ներսես Մարկոսյան - Սիմոս, շուկայի ծաղրածուն (1-24 սերիաներ)

### Այլ դերեր

* Արմեն Մարգարյան - Հազարապետի Խորհրդական (1-2 սերիա)
* Իշխաններ (1-24 սերիաներ)
* Հովհաննես Հովհաննիսյան - Պարթևների պատվիրակ Բալաշ (1-24 սերիաներ)
* Գարիկ Չեպչյան–Հռոմի պատվիրակ Տիբերիոս (1-24 սերիաներ)
* Գլակի ընկերներ (2-24 սերիաներ)
* Դարբին (2-3 սերիաներ)
* Ախտաբույժ (3-րդ սերիա)
* Վհուկ (9-17 սերիաներ)
* Հեքիմ (19-րդ սերիա)
* Հրամանատար (21-րդ սերիա)
* Զինվորներ
* Տիգրան Մեծ (24-րդ սերիա)

Նկարահանումներ
--------------

* **Մտահղացումը՝** Դավիթ Բաբախանյանի, Ռուբեն Մխիթարյանի
* **Գործադիր պրոդյուսեր՝** Արա Բաղդասարյան
* **Գլխավոր պրոդյուսերներ՝** Արմեն Արզումանյան, Դավիթ Բաբախանյան, Ռուբեն Մխիթարյան
* **Բեմադրող ռեժիսոր՝** Հարություն Շատյան
* **Բեմադրող օպերատոր՝** Հրաչ Մանուչարյան
* **Բեմադրող նկարիչ՝** Մկրտիչ Շեխյան
* **Սցենարի հեղինակներ՝** Լևոն Գալստյան, Հարութ Կբեյան
* **Խորհրդատու-պատմաբան՝** Արտակ Մովսիսյան
* **Երկրորդ ռեժիսոր՝** Տաթև Կետիկյան
* **Ռեժիսորի օգնական՝** Նելլի Ղարդյան
* **Քասթինգի պատասխանատու՝** Ռաֆայել Ասատրյան
* **Զգեստների նկարիչներ՝** Լուսինե Խաչատրյան, Լիլիթ Ղազարյան
* **Նկարիչ դիմահարդարներ**՝ Աննա Նալբանդյան, Հեղնար Համբարձումյան
* **Դիմահարդարի օգնական՝** Սվետլանա Հովհաննիսյան
* **Վարսահարդարներ՝** Դիանա Մնացականյան, Արա Դավոյան
* **Ռեկվիզիտներ՝** Արթուր Բարսեղյան, Արուսյան Ղազարյան
* **Օպերատոր՝** Վազգեն Համբարձումյան
* **Տեխնիկական անձնակազմ՝** Ռաֆայել Քարամյան, Հովհաննես Ռաֆայելյան, Համազասպ Հովհաննիսյան
* **Մոնտաժի ռեժիսոր՝** Մանվել Հովսեփյան
* **Համակարգչային գրաֆիկա**՝ Հովհաննես Եփրեմյան
* **Ռոնինի սպասարկում՝** Վահե Համբարձումյան
* **Լուսավորություն՝** ProRental
* **Նկարահանման կռունկ՝** Սերոբ Մանուկյան
* **Հնչյունային ռեժիսոր**՝ Հրայր Հովհաննիսյան
* **Հնչյունային համադրում**՝ Արամ Սողոմոնյան
* **Երաժշտական լեյտմոտիվի հեղինակներ**՝ Արման Պարսամյան, Ռուբեն Մխիթարյան
* **Կոմպոզիտոր**՝ Արման Պարսամյան
* **Գծային պրոդյուսեր**՝ Տիգրան Վիրաբյան
* **Ադմինիստրատոր**՝ Տիգրան Բարսեղյան
* **Մենամարտի տեսարանների բեմադրող**՝ Սարգիս Բազինյան
* **Մենամարտի տեսարանների բեմադրողի օգնականներ**՝ Հրանտ Քոթանջյան, Գագիկ Հովհաննիսյան

Սերիաների համառոտ նկարագրություն
--------------------------------

### 1-ին սերիա

Մ.թ.ա. 95, Արտաշատ. Արքան մահացել է։ Վռամ հազարապետը հայտարարում է, որ արքան իրեն է վստահել երկիրը։ Սպարապետը առարկում է՝ ասելով, որ գահաժառանգը դեռ ողջ է։ Մի շարք իշխաններ իրենց հավատարմությունն են հայտնում Վռամին։ Խորհրդականը կասկածում է Վռամի մտադրություններին և հայտնում այդ մասին Աստղիկ արքայաքրոջը։ Մինչ այդ Վռամը հանդիպում է Պարթևստանի և Հռոմի պատվիրակներին, այնուհետև իր խորհրդականին հրահանգում է արքայի կնիքով նամակ գրել, այնուհետև սպանել է տալիս նրան։ Միևնույն ժամանակ Սպարապետի ամրոցում աղախին Սոսեն իմանում է, որ երեխայի է սպասում Սպարապետի կրտսեր որդուց՝ Հայկից, և հայտնում է նրան։ Իսկ Սպարապետը նկատում է շուկայում կոխի բռնված երիտասարդներից մեկին՝ Մուշեղին։

### 2-րդ սերիա

Սպարապետը կասկածում է, որ խորհրդականն ինքնասպան չի եղել։ Սոսեն անհանգստանում է, որ իշխանից ծնված ռամիկի որդին որբ է, իսկ Հայկն ասում է, որ ամեն ինչ լավ է լինելու։ Գլակը պարտքերի մեջ է։ Վռամը փորձում է համոզել Զարեհին միասին գործել, բայց վերջինս կոպիտ կերպով մերժում է։ Զարուհին իր անհանգստությունն է հայտնում Սպարապետին, որ վերջինիս գաղտնի որդին արդեն հասուն մարդ է, բայց դեռ չգիտի իր ծագման մասին։ Աստղիկը գահաժառանգի վերադարձի մասին բանակցում է Բալաշի հետ։ Վռամը խոսում է դստեր հետ, խնդրում Գլակի հետ իր կողմն անցնել և օգնել գահ բարձրանալ, նաև նշում է, որ պետք է արու զավակ։ Մուշեղը Սիմոսին շուկայում պաշտպանում է հարբած Գլակից։ Զարեհը խոստում է տալիս Արքայաքրոջը, որ գահի հարցն իր պատվի, կենաց մահու հարցն է և ամեն ինչ կանի, բայց երկիրն ուրիշներին չի տա։ Նռանեն խանդավառում է Գլակին, որ նա կարող է արքա դառնալ։ Սպարապետը որոշում է Մուշեղին համհարզ կարգել։

### 3-րդ սերիա

Զարեհը նախատում է Գլակին իր վարքի համար։ Վերջինս որոշում է գնալ Վռամի մոտ։ Արքայաքույրը սուրհանդակապետին է հանձնում նամակ, մատանու հետ, որ վերջինս ուղարկի գահաժառանգին։ Սուրհանդակապետն այդ մասին տեղեկացնում է Վռամին և նրան հանձնում նամակը և մատանին, վերջինս հազարապետը նվիրում է Ձյունիկին, բայց խնդրում առայժմ քիչ կրել այն։ Մուշեղը ընդունում է սպարապետի համհարզ դառնալու հրավերը։ Ձյունիկը լսում է Սուրհանդակապետի և հազարապետի ծառայի խոսակցությունը՝ սպարապետի դեմ։ Վռամը հավատացնում է Գլակին, որ նա կարող է լինել իր գահաժառանգը։ Հայկը տեղափոխվում է Սոսեի սենյակ, որպեսզի միասին ապրեն։ Սպարապետը հանդիպում է բդեշխ Շիրակին, իսկ հազարապետի մարդն ականջ է դնում նրանց խոսակցությանը։

### 4-րդ սերիա

Տիբերիոսը Վռամին հայտնում է, որ Հռոմը կուզեր նրան գահին տեսնել։ Մինչ այդ Սպարապետն ու Շիրակը որոշում են իրենց հետագա անելիքները։ Արքայաքույրը Զյունիկի մատին նկատում է Սուրհանդակապետին տված իր մատանին։ Արքունիքին արքա է պետք, Վռամը հավաքված իշխանների մոտ առաջարկում է իր գահ բարձրանալու թեկնածությունը, իսկ Սպարապետն առաջարկում է Աշխարհաժողով անել։ Վճռվում է Աշխարհաժողով հրավիրել։

### 5-րդ սերիա

Մուշեղը խնդրում է Արեգին իրեն ռազմի արվեստը սովորեցնել, ընթացքում նկատում է Ձյունիկին։ Գլակն իմանում է Աշխարհաժողովի մասին և վրդովվում։ Տիրանը նախատում է Զարեհին, որ վերջինս կարող էր իր թեկնածությունն առաջարկել։ Սպարապետը զրուցում է որդիների հետ և կրկին հիասթափվում Գլակի պահվածքից։ Հաջորդ առավոտյան Հայկը նախաճաշի սեղանի մոտ է հրավիրում Սոսեին, և խնդրում հորը՝ օրհնել նրանց միությունը։

### 6-րդ սերիա

Զարեհը օրհնում է Հայկի և Սոսեի միությունը։ Նռանեն այդ փաստից սաստիկ վրդովվում է, փորձում է Գլակին համոզել զավակ ունենալ, բայց վերջինս մերժում է, և Նռանեն դիմում է զինվորներից մեկին, այդ մասին պատահաբար լսում է Զարուհին։ Սպարապետը Զարուհուն ասում է, որ Մուշեղը երբևէ չպետք է իմանա իր ծագման մասին։ Աստղիկը հարցնում է Ձյունիկին, թե որտեղից նրան մատանին, վերջինս փախչում է։ Վռամը պարթևաց և հռոմեական պատվիրակներին հաղորդում է սպարապետի՝ ռամիկից ծնվելիք թոռան լուրը։ Աստղիկ արքայաքույրը սուրհանդակապետին ցույց է տալիս մաստանին, որը վերցրել էր Ձյունիկի մոտից։

### 7-րդ սերիա

Երվանդը փորձում է ձևացնել, թե կապ չունի մատանու հետ։ Արքայաքույրը ամոթանք է տալիս Սուրհանդակապետին։ Մուշեղը փորձում է Ձյունիկին օգնել, վերջինս իմանալով, որ նա Սպարապետի համհարզն է, կարծում է, որ կարող է օգնություն ստանալ նրանից։ Վռամը սպարապետի և պատվիրակների մոտ անհանգստություն է հայտնում, որ արքայորդին անտարբեր է երկրի նկատմամբ։ Հայկը սաստում է Աղավնուն Սոսեին վիրավորելու համար և ասում, որ յուրաքանչյուրը ով Սոսեին կնեղացնի անհապաղ կհեռացվի տանից։ Հազարապետն ու Սուրհանդակապետը որոշում են ամեն ինչ բարդել Ձյունիկի և սուրհանդակի վրա։

### 8-րդ սերիա

Արքայաքույրը Քրմապետ Տիրանին իր անհանգստությունն է կիսում գահի մասին և խնդրում հանդիպում կազմակերպել Զարեհ սպարապետի հետ, բայց ոչ ամրոցում։ Տիրանն այդ մասին տեղեկացնում է Վռամին և վերջինս խնդրում է Աստղիկին և Զարեհին հանդիպացնել իր ուզած վայրում։ Ձյունիկն ամեն ինչ պատմում է Մուշեղին և խնդրում օգնել նրան։ Նրանց գտնում է Գեղամն ու Մուշեղին ծեծել տալիս։

### 9-րդ սերիա

Ձյունիկը Վռամին խոստանում է անել իր սրտի ուզածը միայն թե ների նրան։ Սիմոսը գտնում է Մուշեղին ծեծված վիճակում։ Բալաշը փորձում է բանակցություններ վարել Վռամի հետ՝ գահաժառանգի վերադարձման մասին, Վռամը մերժում է նրան։ Ձյունիկը հազարապետի հրամանով Արքայաքույր Աստղիկին պատմում է հորինված պատմություն՝ մատանու իր մոտ հայտնվելու մասին։ Վերջինս լսելուց հետո որոշում է աղջկան իր հովանու տակ վերցնել և դաստիարակել։ Նռանեն պատվիրում է երկու թուրմ՝ մի երեխայի ծնունդ, մի երեխայի մահ։

### 10-րդ սերիա

Աստղիկն ու Զարեհը պարզում են, որ հանդիպման տեղի հարցում Տիրանն իրենց խաբել է։ Վռամը հրամայում է Սպանել Ձյունիկին։ Զարեհը արգելում է Տիրանի մուտքը իր տուն։ Վռամը կանչում է Զարեհին զրույցի, վերջինս մերժում է հրավերքը։ Զարեհը հրավիրում է Բալաշին և հարցնում գահաժառանգի վերադարձի մասին բանակցությունների մասին, և առաջարկում բանակցել իր հետ։ Նռանեն հատուկ թուրմ է խմում երեխա ունենալու համար, իսկ Սոսեի գինու մեջ լցնում է մանկասպան թուրմը։ Զարուհին նկատում է դա։

### 11-րդ սերիա

Սեղանի շուրջ Նռանեն առաջարկում է խմել Հայկի և Սոսեի ապագա երեխայի կենացը, Զարուհին դիտմամբ թափում է գինին և խանգարում Սոսեին խմել այն։ Ավելի ուշ Զարուհին նկատում է, թե ինչպես է Նռանեն դավաճանում ամուսնուն զինվորներից մեկի հետ։ Մինչ այդ Սոսեն և Հայկը իրենց ապագա զավակի անունն են որոշում։

### 12-րդ սերիա

Ձյունիկին փորձում են առևանգել, բայց Անդոկ մաղխազը կասեցնում է այդ փորձը։ Աստղիկն ու Անդոկը որոշում են Ձյունիկին ուղարկել Սպարապետի ամրոց, որպես ամենաապահով վայր։ Զարեհն ընդունում է նրան, և խնդրում ամենը պատմել Աշխարհաժողովին։ Վռամը պնդում է, որ հենց ինքը կհարցաքննի Ձյունիկին առևանգող զինվորին և հարցաքննության ժամանակ սպանում է վերջինիս։ Նռանեն հայտնում է հորը, որ Ձյունիկը սպարապետի մոտ է։

### 13-րդ սերիա

Զարեհը կրտսեր որդուն՝ Հայկին արտոնում է մեկնել Պարթևստան և բանակցություններ վարել գահաժառանգի վերադարձի մասին։ Հայկը խնդրում է Մուշեղին իր բացակայության ընթացքում ուշադիր լինել Սոսեի նկատմամբ։ Վռամը դիմում է Գլակին, հոր հետ երկակի խաղ խաղալու համար։ Զարեհը Վռամին կոպիտ կերպով հասկացնում է, որ չի պատրաստվում նրա հետ խոսել։ Վռամը ասում է Նռանեին, որ ամրոցի դռները բաց թողնի։

### 14-րդ սերիա

Հայտնի է դառնում, որ Հայքի գերագույն քրմապետը մահացել է։ Գոռը Նռանեի խնդրանքով բաց է թողնում ամրոցի դարպասները, արդյունքում, առավոտյան գտնում են Ձյունիկին՝ կախված վիճակում։

### 15-րդ սերիա

Քրմերը Տիրանին են վստահում գերագույն քրմապետի տեղակալի տիտղոսը։ Զարեհը Անահիտ աստվածուհուն խոստանում է իրազեկել Մուշեղին իր ծագման մասին և տալ իր ազգանունը, բայց ոչ այս խառը պահերին։ Գլակն առաջարկում է Զարեհին Վռամի հետ երկդիմի խաղի մեջ մտնել, իսկ Զարեհը մերժում է՝ ասելով, որ նա երկդիմի խաղեր չի խաղում։ Վռամը հիշեցնում է Տիրանին, որ շատ հիշաչար է, և խորհուրդ է տալիս իր կողմից լինել աշխարհաժողովին։ Սիմոսը տեսնում է, թե ինչպես է Գեղամը ոսկի տալիս Գոռին, լռության համար Գեղամը կտրում է Սիմոսի լեզուն։

### 16-րդ սերիա

Տիրանը եկել է Աստղիկ արքայաքրոջ մոտ որպես քրմապետի տեղակալ ներկայանա, բայց շնորհավորանքի փոխարեն հանդիպում է տիկնոջ քամահրական խոսքերին։ Վռամը Տիբերիոսին հայտնում է, որ այլևս նա Արքա է, և կարող են վստահ լինել այդ հարցում։

### 17-րդ սերիա

Սիմոսը անլեզու հասկացնում է Մուշեղին, որ Գոռը կապ ունի ոճրագործության հետ։ Զարեհը Հայկին է տալիս Արտաշես Բարեպաշտի ընծայած մատանին, և դրանով օժտում Հայկին բանակցելու։ Վռամը ցանկանում է Տիրանին ներկայացնել իշխաններին որպես ապագա քրմապետ, և դրանով իր կողմը թեքել շատերին։ Իմանալով Սիմոսի վկայության մասին՝ սպարապետը Գոռին հրահանգում է հանձնել զենքը։ Նրա սենյակում ոսկով լի քսակ են գտնում։ Նռանեն վերադառնում է վհուկի մոտ, և գնում նոր թուրմ, այս անգամ Սոսեին սպանելու համար։ Նա նաև պարզում է, որ հղի է։ Գոռն ամբողջ եղելությունը պատմում է Սպարապետին, վերջինս որոշում է, որ նա պետք է մեռնի զինվորի մահով։ Մուշեղը մենամարտում է Գոռի հետ և հաղթում։

### 18-րդ սերիա

Գլակը վիճում է հոր հետ և որոշում հեռանալ ամրոցից։ Հայկի հեռանալու պատրվակով Նռանեն Աղավնու միջոցով գինի է հյուրասիրում Սոսեին, Զարեհը որոշում է ինքը խմել այդ գինին, վերջինս թունավորված էր։ Հայկը ճանապարհ է ընկնում Պարթևստան։ Ավելի ուշ Գլակը բռնաբարում է Աղավնուն։

### 19-րդ սերիա

Գլակը հաղորդում է Վռամին, որ Հայկը հեռու ճամփորդության է մեկնել հոր հրամանով։ Վռամը գլխի է ընկնում ճամփորդության հիմնական նպատակը։ Կարգադրում է գտնել և սպանել բանագնացներից։ Աղավնին պատմում է Զարեհին ամեն ինչ Նռանեի, Գոռի, թունավորված գինու մասին։ Զարեհը ասում է Մուշեղին, որ նրա հայրն է։

### 20-րդ սերիա

Զարեհը Մուշեղին կարգադրում է հասնել փոքր եղբորը՝ Հայկին, և օգնել նրան իր հանձնարարության հարցով։ Սուրհանդակապետն իշխաններին հրավիրում է նոր քրմապետի հետ կապված հանդիպման։ Զարեհը գիր է տալիս Արեգին և խնդրում հետո տալ Մուշեղին, այդ գրով նա ընդունում է Մուշեղին, որպես իր որդի, և տալիս նրան իր տոհմանունը։ Վռամի մարդիկ շրջապատում են Հայկին։

### 21-րդ սերիա

Մուշեղը հասնում է Հայկին օգնության, նրանց շրջապատում են, Մուշեղը Հայկին ասում է, որ նրանք եղբայրներ են և խնդրում վարձկաններին իրենց արագ սպանել։ Աղավնին և Սիմոսը ընկերանում են։ Սպարապետը իր խոսքն է ասում զորքին ։ Վռամի հրավիրած ժողովում Գլակը արհամարհանքով հեռանում է, այնուհետև հարձակում է տեղի ունենում, որի պատճառով մաղխազին կարգադրվում է հանձնել զենքը։

### 22-րդ սերիա

Իշխանների և քրմերի մի մասը զոհվում է հարձակման ժամանակ, մարդկանց թվի անբավարարությամբ աշխարհաժողով այլևս չի կարող լինել։ Ողջ մնացած իշխանների մեծ մասը առաջարկում է Վռամի գահակալման ծեսն անցկացնել։ Վռամը հրամայում է փակել ամրոց տանող ճանապարհը, Զարեհին չեն թողնում պալատ մտնել։ Վռամը Աստղիկին առաջարկում է Արտաշիսյանների տոհմի անունից հրաժարվել գահից և օրհնել նրա գահակալությունը։ Զարեհը ասում է Շիրակին, որ մեռնում է, և խնդրում է ուշադիր լինել զորքի նկատմամբ։ Գլակն իմանում է, որ եղբորը՝ Հայկին սպանել են Վռամի հրամանով։ Վռամը հրամայում է Գլակին փակել զնդանում։

### 23-րդ սերիա

Աստղիկ արքայաքույրը օգնում է փախչել ամրոցից Անդոկին և Գլակին։ Զարեհը կարգադրում է մեծ խնջույք կազմակերպել։ Գլակը հանդիպում է Առնակին և խնդրում պատժել նրան, վերջինս նրան հանձնում է Աստվածների դատին։ Գլակը ներողություն է խնդրում նաև հորից, վերջինս պատգամում է տղամարդու պես դիմավորել եղբայրներին և սատարել թագաժառանգին։

### 24-րդ սերիա

Գլակն իմանում է, որ Նռանեի որդին իր արյունը չի կրում և որ Մուշեղն իր եղբայրն է։ Նա նաև Շիրակին և Արեգին ասում է, որ Վռամը Հայկին և Մուշեղին սպանել է տվել։ Միասին որոշում են ավարտին հասցնել Զարեհի գործը, գաղտնի մուտքով մտնել ամրոց և բանալ ամրոցի դռները ներսից։ Վռամը պատրաստվում է թագադրությանը։ Թագադրության հյուրերը հավաքվել են։ Գլակն ու Անդոկը հասնում են և թագադրության ծեսի կիզակետում հարձակում գործում։ Վռամի զինվորներին հաջողվում է կասեցնել հարձակումը, բայց հասնում են Հայկը և Մուշեղը։ Մարտը կրկին շարունակվում է։ Մուշեղը սպանում է Գեղամին։ Վռամը նիզակով փորձում է հարվածել Հայկին, բայց Գլակն իր մարմնով ծածկում է նրան։ Սուրհանդակապետը Արեգի զենքի ճնշման տակ հայտարարում է, որ սրահում կատարվածը անօրինական է, և որ Մեծ Հայքի գահի միակ օրինական ժառանգը Արտաշես Բարեպաշտ արքայի թոռ, Տիգրանի որդի Տիգրանն է։ Ներս է մտնում Տիգրանը, բոլորը ծնկի են գալիս։ Զարուհին բանից անտեղյակ ասում է սպարապետին, որ Հայկն ու Մուշեղը գահաժառանգի հետ վերադարձել են։ Զարեհը մահանում է։ Տիգրանը թագադրվում է որպես Արքա Մեծ Հայքի։ Վռամը՝ զնդանում է, Նռանեն՝ անառակատներում, Սուրհանդակապետը մահանում է, Զարեհի թոռ՝ Զարեհը ծնվում է, տոհմը վերածնվում է։

Արտաշեսյան Տիգրան II-րդ արքան 20-ամյա գերեվարությունից հետո վերադառնում է հայրենիք, նա իր ազատության դիմաց զիջում է 70 հովիտները, բայց կարճ ժամանակ անց՝ հզորացնելով երկիրը, ոչ միայն հետ վերադարձրեց կորցրած հողերը, այլ ջախջախեց և իր իշխանության տակ առավ Պարթևստանը՝ անվանվելով Արքաների Արքա։ 25 տարում տասնապատկեց Մեծ Հայքի սահմանները` 300 հզ քմ-ից հասցնելով շուրջ 3 մլն քմ։ Նա թագավորեց 40 տարի, նրա թագավորության շրջանը հայ պատմության մեջ նշանավորվեց որպես հայոց պատմության հզորագույն շրջան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑