| **՞**Հրային սալամանդր |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Երկկենցաղներ |
|
|
|
| Կարգ | Պոչավորներ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ցեղ | Սալամանդրեր |
|
|
| Տեսակ | **Ս. սալամանդր** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Salamandra salamandra  Linnaeus, 1758 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 59467 |
|  |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հրային սալամանդր**, **բծավոր սալամանդր**, **անձրային մողես** կամ **սովորական սալամանդր** (լատ.՝ Salamandra salamandra), պոչավոր երկկենցաղների կարգի իսկական սալամանդրերի ընտանիքին պատկանող կենդանատեսակ։

Համարվում է Եվրոպայում տարածված ամենահայտնի սալամանդրի տեսակը և ընտանիքի ամենախոշոր ներկայացուցիչը։

Հրային սալամանդրի տեսակն առաջին անգամ նկարագրվել է 1758 թվականին շվեդ գիտնական և բնագետ Կառլ Լիննեյի կողմից։ Մաշկում թունավոր գեղձերի առկայության շնորհիվ արտաքին միջավայրի թշնամիները բավականին քիչ են։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայի միջին և հարավային մասերում, ինչպես նաև Հյուսիսային Աֆրիկայում, Փոքր Ասիայում, ինչպես նաև Մերձավոր Արևելքում։

Բնակվում է ծովի մակարդակից մինչև 2000 մետր բարձրության վրա։ Հանդիպում է անտառներում, առվակների, գետերի ափերի տերևների տակ և փչակներում։

Հրային սալամանդրերի տարածման արևմտյան սահմանը համարվում է Պորտուգալիայի տարածքը, ինչպես նաև Իսպանիայի և Ֆրանսիայի հյուսիս-արևելքը։ Հյուսիսային սահմանը հասնում է մինչև Գերմանիայի և Լեհաստանի հյուսիսը։ Արևելյան եզրերը հանդիսանում են Բուլղարիայի, Ռումինիայի, Ուկրաինայի և Իրանի տարածքները։

Կա ապացույց, որ սակավ քանակությամբ հրային սալամանդրերը բնակվում են նաև Թուրքիայի տարածքում։ Ապրում է նաև Հունաստանի, Հունգարիայի, Իտալիայի, Ալբանիայի, Անդորայի, Ավստրիայի, Շվեյցարիայի, Բելգիայի, Բոսնիա և Հերցեգովինայի, Խորվաթիայի, Սլովակիայի, Չեխիայի, Լյուքսեմբուրգի, Մակեդոնիայի, Սերբիայի և Չեռնոգորիայի տարածքներում։

Որոշակի մեկուսացված պոպուլյացիաներ բնակվում են նաև Բրիտանական կղզիներում։

Նկարագրություն
--------------

Մարմնի և պոչի ընդհանուր երկարությունը կազմում է 25-28 սմ։ Պոչը բավականին երկար է և կազմում է գրեթե ընդհանուր երկարության կեսը՝ 12-13 սմ։

Վերջույթները կարճ են, սակայն բավականին հզոր։ Առջևի վերջույթներն ունեն 4 մատ, իսկ հետին վերջույթների մատերը՝ մեկով ավելի։

Մարմնի գունավորումը վառ սև է՝ փայլուն երանգով։ Փորի և մեջքի վրա կան դեղին լավ տեսանելի բծեր։

Կենսակերպ
---------

Վարում է ցերեկային կենսակերպ։ Հրային սալամանդրը հիմնականում խուսափում է բաց և չոր տեղերից։ Առավել ակտիվ է անձրևային օրերին և դա է պատճառը, որ այս պոչավորներին հաճախ անվանում են նաև *անձրևային մողես*։

Նորմայից ցածր ջերմաստիճանին բավականին լավ է դիմանում և անշարժանում է -2-4 °C ջերմաստիճանային պայմաններում։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Բեղմնավորումը ներքին է։ Սովորական սալամանդրայի բեղմնավորումը կատարվում է ինչպես ջրում, այնպես էլ ցամաքում և դա էական նշանակություն չունի։

Ջրոլորտում էգը կոյանոցով վերցնում է ջրի մեջ արուի դրած սպերմատոֆորները։ Ցամաքում բեղմնավորվելիս արուն փաթաթվում է էգին և սեռական բջիջները՝ սպերմատոֆորներն ընկնում են վերջինիս կոյանոցի մեջ։ Զուգավորումը կարող է տևել մեկ ամիս և ավելի, նույնիսկ ամիսներ։

Ծնում է 2-ից մինչև 70 թրթուր։ Կյանքի տևողությունը կազմում է մինչև 18 տարի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․Ջ․ Գրիգորյան, *Ողնաշարավորներ*, Հայերեն կենդանաբանական տերմինաբանություն (վերլուծություն և սկզբունքներ) (խմբ. Հ․Գ․ Խաչատրյան), «ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչություն», 2008, էջ 161 — 264 էջ. — 300 հատ, ISBN 978-5-8080-0723-9։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4154277-0 · LCCN: sh85116690 · Microsoft: 2781076587, 2911200607 · NKC: ph820606 |

 |