Միագույն կարմիր դրոշը հաճախ օգտագործվում է սոցիալիստական կամ կոմունիստական հանրահավաքների ժամանակ, հատկապես Աշխատավորների միջազգային օրը` մայիսի 1-ին:

**Կարմիր դրոշ**, վտանգի խորհրդանիշ, քաղաքականության մեջ հիմնականում սոցիալիզմի, կոմունիզմի, մարքսիզմի, արհմիությունների, պատմականորեն ձախակողմյան քաղաքականության և անարխիզմի խորհրդանիշ։ Ֆրանսիական հեղափոխությունից (1789-1799) հետո այն կապվում է ձախակողմյան քաղաքականության հետ։

Սոցիալիստներն ընդունել են կարմիր դրոշի խորհրդանիշը 1848 թվականի եվրոպական հեղափոխությունների ժամանակ, և այն դարձել է կոմունիզմի խորհրդանիշ 1871 թվականի Փարիզի կոմունայի կողմից դրա օգտագործման արդյունքում։ Մի քանի սոցիալիստական պետությունների դրոշները, ներառյալ Չինաստանի, Վիետնամի և նախկին Խորհրդային Միության, բացահայտորեն հիմնված են կարմիր դրոշի նախատիպի վրա։ Կարմիր դրոշը որպես խորհրդանիշ օգտագործվում է նաև որոշ դեմոկրատ սոցիալիստների և սոցիալ-դեմոկրատների կողմից, օրինակ՝ Հոնկոնգի Սոցիալ-դեմոկրատների լիգան, Ֆրանսիայի սոցիալիստական կուսակցությունը և Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը։ Բրիտանիայի լեյբորիստական կուսակցությունն այն օգտագործել է մինչև 1980-ականների վերջը։ Դրոշը «Կարմիր դրոշը» (*The Red Flag*) սոցիալիստական հիմնի ոգեշնչման աղբյուր է հանդիսացել։

Պատմություն
-----------

«Լամարտինը, Փարիզի Hôtel de Ville-ի առաջ, մերժում է Կարմիր դրոշը», 1848 թվական, փետրվարի 25, նկարիչ` Անրի Ֆելիքս Էմմանուել Ֆիլիպոտո (1815-1884): Լամարտինն ասել է, որ կարմիր դրոշը ներկայացնում է հեղափոխական բռնություն, և «պետք է վայր դնել մարտից անմիջապես հետո»
Կարմիր պաստառներ սուլթանի շքախմբի համար: Լամբերտ դե Վոսի *Թուրքական տարազներ գրքից*, 1574 թվական
Կարմիր գույնը, որպես մարտական կամ ապստամբության խորհրդանիշ Եվրոպայում հազարամյա և ավելի պատմություն ունի։ Միջնադարում մարտական նավերը պատերազմում էին երկար կարմիր նավադրոշով, որը կոչվում էր Baucans, որը նշանակում էր կենաց-մահու կռիվ։

Կարմիր գլխարկը Ֆրանսիայում ժողովրդական ապստամբության խորհրդանիշն էր՝ սկսած 1358 թվականի ժակերիայից։ Կարմիր գույնը կապված էր հայրենասիրության հետ Ֆրանսիական հեղափոխության սկզբում 1789 թվականի հուլիսին ներմուծված Եռագույն գդականիշի (cockade) և 1790 թվականի մայիսին ներմուծված փռյուգյան գլխարկի հանրաճանաչության պատճառով։ 1791 թվականի հուլիսի 17-ին Փարիզի Մարսյան դաշտում կարմիր դրոշ է բարձրացրել Ազգային գվարդիայի հրամանատար Լաֆայետը՝ որպես ռազմական դրության խորհրդանիշ՝ զգուշացնելով ապստամբներին ցրվել։ Դրան հաջորդած մարտերում սպանվել են մոտ հիսուն հակառոյալիստ ցուցարարներ։ Շրջելով սկզբնական սիմվոլիկան՝ յակոբիններն ի նշան այս ակցիայի դեմ բողոքի՝ կարմիր դրոշ են ծածանել՝ հարգելով սպանված «նահատակների արյունը»։ Նրանք ստեղծել են իրենց կարմիր դրոշները՝ հայտարարելով «ժողովրդի ռազմական դրությունն ընդդեմ արքունիքի ապստամբության»։

Բրիտանացի նավաստիներն ապստամբել են Թեմզայի գետաբերանի մոտ 1797 թվականին և կարմիր դրոշ բարձրացրել մի քանի նավերի վրա։

1831 թվականի Մերթիրի վերելքի ոգեկոչման երթը Մերթիր Թիդֆիլում, (Ուելս), 2012 թվականին
Հորթի արյունով թաթախված երկու կարմիր դրոշները ծածանվել են երթի մասնակիցների կողմից Հարավային Ուելսում՝ 1831 թվականի Մերթիրի վերելքի ժամանակ։ Ենթադրվում է, որ առաջին անգամ այդ ժամանակ է կարմիր դրոշը ծածանվել է որպես բանվորների իշխանության դրոշ։ Մերթիրի կարմիր դրոշները հզոր մասունք դարձան վաղ արհմիության անդամ Դիկ Պենդերինի (Ռիչարդ Լյուիս) մահապատժից հետո 1831 թվականի օգոստոսին, չնայած նրան ներում շնորհելու հանրային արշավին։

1836 թվականի մարտին Ալամոյի մեքսիկական պաշարման ժամանակ գեներալ Անտոնիո Լոպես դե Սանտա Անան բարձրացրել է կարմիր դրոշ (մոտ 10 ֆուտ քառակուսի) Բեջարի ամենաբարձր եկեղեցու աշտարակի վրա։ Ալամոյի պաշտպաններին ուղղված այս ակցիան նշանակում էր «ոչ մի հանձնում, ոչ մի ողորմություն»։

Ուրուգվայի *Կոլորադո կուսակցության* դրոշը Ուրուգվայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ (1839-1851)
Մոտավորապես միևնույն ժամանակ Ուրուգվայի քաղաքացիական պատերազմում լիբերալ *«Կոլորադո կուսակցությունը»* (թարգմանաբար` *Կարմիր կուսակցություն*) կարմիր դրոշներ է օգտագործել։ Այդ ժամանակի երկարատև պայքարը արժանացել է Եվրոպայի լիբերալների և հեղափոխականների զգալի ուշադրության և համակրանքին, և հենց այս պատերազմում էր, որ Գարիբալդին առաջին անգամ հայտնի է դարձել, և նա իր կողմնակից կամավորներին ոգեշնչել է` հագցնելով հանրահայտ Կարմիր շապիկները (իտալ.՝ Camicie Rosse):

Օսմանյան կայսրությունն իր պատմության ընթացքում օգտագործել է տարբեր դրոշներ, հատկապես որպես ռազմածովային դրոշներ։ Աստղն ու կիսալուսինը գործածության մեջ են մտել 18-րդ դարի երկրորդ կեսին։ Ըստ 1793 թվականի *բյուռուլդուի* (buyruldu - հրամանագիր) Օսմանյան նավատորմի նավերը պետք է օգտագործեին կարմիր դրոշ՝ սպիտակ աստղով ու կիսալուսնով։ 1844 թվականին այս դրոշի տարբերակը՝ հնգաթև աստղով, պաշտոնապես ընդունվել է որպես Օսմանյան ազգային դրոշ։

1870 թվականին, ֆրանս-պրուսական պատերազմում գերմանացիների կողմից ֆրանսիական բանակի պարտությունից հետո, ֆրանսիացի բանվորները և սոցիալիստ հեղափոխականները գրավեցին Փարիզը և ստեղծեցին Փարիզի կոմունա։ Կոմունան գոյատևեց երկու ամիս, մինչև այն ջախջախվեց ֆրանսիական բանակի կողմից, մեծ արյունահեղությամբ։ Կոմունայի օրիգինալ կարմիր պաստառները դարձան սոցիալիստական հեղափոխության պատկերակներ. 1921 թվականին Ֆրանսիայի կոմունիստական կուսակցության անդամները եկան Մոսկվա և Խորհրդային նոր կառավարությանը ներկայացրեցին կոմունայի բնօրինակ պաստառներից մեկը. հետագայում այն դրվել է (և դեռ տեղում է) Վլադիմիր Լենինի դամբարանում՝ նրա թափանցիկ սարկոֆագի կողքին։

1917 թվականի ռուսական հեղափոխությունում բոլշևիկների հաղթանակով կարմիր դրոշը, որը մուրճով խորհրդանշում էր բանվորներին, իսկ մանգաղը՝ գյուղացիներին, դարձավ Ռուսաստանի, իսկ 1923 թվականին՝ Խորհրդային Միության պաշտոնական դրոշը։ Այդպես մնաց մինչև Խորհրդային Միության փլուզումը (1991)։

Կարմիր դրոշներ Տյան Անմեն հրապարակում՝ Ժողովրդական մեծ տան դիմաց (Պեկին) 
1949 թվականին Չինաստանի Կոմունիստական կուսակցության (ՉԿԿ) իշխանության գալուց հետո Չինաստանի դրոշը դարձավ կարմիր դրոշ՝ մեծ աստղով, որը խորհրդանշում է ՉԿԿ-ն, իսկ ավելի փոքր աստղերը՝ խորհրդանշում են բանվորներին, գյուղացիներին, քաղաքային միջին խավին և գյուղական միջին խավին։ ՉԿԿ-ի դրոշը դարձավ կարմիր դրոշ մուրճ ու մանգաղով, որը նման էր խորհրդային դրոշին։ 1950-ականներին և 1960-ականներին այլ կոմունիստական կառավարություններ, ինչպիսիք են Վիետնամը և Լաոսը, նույնպես ընդունեցին կարմիր դրոշներ։ Որոշ կոմունիստական երկրներ, ինչպես օրինակ Կուբան, նախընտրեցին պահպանել իրենց հին դրոշները։ Այլ երկրներ նույնպես օգտագործել են կարմիր դրոշներ, որոնք ոչ մի կապ չունեին կոմունիզմի կամ սոցիալիզմի հետ. Նեպալի կարմիր դրոշը, օրինակ, ներկայացնում է ազգային ծաղիկը։

Արևելյան Արաբիայի ցեղային ֆեդերացիաները որպես դրոշ օգտագործում էին կարմիր ստանդարտը։ Այս ֆեդերացիաները հետագայում վերածվեցին շեյխությունների և էմիրությունների։ Կարմիր ստանդարտը ընդունվել է որպես վաղ իսլամական դրոշներից մեկը, որը ներառում էր կարմիր չափանիշ, ինչպես օրինակ արաբ հայտնի ռազմական հրամանատար Ամր իբն ալ-Ասը, ով օգտագործում էր կարմիր դրոշակ։ Արաբական կարմիր ստանդարտների օրինակները ներառում են Մուսկատի և Օմանի սուլթանության դրոշը, Արաբական Միացյալ Էմիրությունների էմիրայությունների առանձին դրոշները, Քուվեյթի, Բահրեյնի և Կատարի բնօրինակ դրոշը։

Պատկերասրահ
-----------

|  |  |  |  |
| Ֆրանսիացի զինվորը 1848 թվականի Փարիզի ապստամբության ժամանակ բարիկադներից իջեցնում է կարմիր դրոշը | Պաստառ Փարիզի կոմունայից (1871) | Ցույց Մոսկվայում 1905 թվականին չհաջողված ռուսական հեղափոխության ժամանակ, նկարիչ` Իլյա Ռեպին | Կարմիրը 1917 թվականի ռուսական հեղափոխության գույնն էր«Բոլշևիկը», *նկարիչ*` Բորիս Կուստոդիև (1920) |

|  |  |  |  |
| ԽՍՀՄ դրոշ (1980-1991)մուրճը խորհրդանշում է աշխատավորներին, մանգաղը՝ ֆերմերներին, իսկ կարմիր աստղը՝ Կոմունիստական կուսակցությանը | ՉԺՀ դրոշկարմիրը խորհրդանշում է հեղափոխությունը, մեծ աստղը Կոմունիստական կուսակցությունը, իսկ փոքր աստղերը` բանվոր դասակարգը (ֆերմերներ և քաղաքային և գյուղական միջին խավ, ինչպես նկարագրել է Մաո Ցզեդունը) | Վիետնամի Սոցիալիստական Հանրապետության դրոշկարմիրը խորհրդանշում է հեղափոխությունը, հնգաթև աստղը` մտավորականներին, ֆերմերներին, բանվորներին, առևտրականներին և զինվորներին | Կոնգոյի դրոշկարմիրը խորհրդանշում է հեղափոխությունը, աստղը` կոմունիզմը, իսկ մուրճն ու բահը` աշխատավորներին |

Կոմունիզմի և սոցիալիզմի խորհրդանիշ
----------------------------------

1848 թվականին Ֆրանսիայում տեղի ունեցած հեղափոխության ժամանակ սոցիալիստներն ու արմատական հանրապետականները պահանջում էին, որ կարմիր դրոշը ընդունվի որպես Ֆրանսիայի ազգային դրոշ։ Բանաստեղծ-քաղաքական գործիչ Ալֆոնս դը Լամարտինի գլխավորությամբ կառավարությունը մերժեց պահանջը. «Կարմիր դրոշը, որը դուք հետ եք բերել այստեղ, ոչինչ չի արել, քան [17]91 և 17]93 թվականին մարդկանց արյան մեջ Շամպ-դե-Մարսով քարշ գալը, մինչդեռ Եռագույն դրոշը շրջում էր աշխարհով մեկ՝ հայրենիքի անվան, փառքի և ազատության հետ մեկտեղ»։

Խորհրդային Միության դրոշն ընդունվել է 1936 թվականին։ Այս տարբերակը հայտնի էր իր լուսանկարով Բեռլինում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վերջին ամիսներին և օգտագործվել է մինչև 1955 թվականը, երբ դրոշը փոքր-ինչ փոփոխվել է։ Այն կորցրել է պաշտոնական կարգավիճակը 1991 թվականին Խորհրդային Միության լուծարմամբ
1871 թվականի Փարիզի կոմունայի դրոշը կարմիր էր, և հենց այդ ժամանակ կարմիր դրոշը դարձավ սոցիալիզմի և կոմունիզմի խորհրդանիշ։

Դրոշը ծածանվել է 1886 թվականին Չիկագոյի Հայմարկետ հրապարակի խռովության ժամանակ, երբ անարխիստները ութժամյա աշխատանքային օրվա պահանջով կազմակերպել էին մայիսմեկյան հանրահավաք։ Այդ երեկո ռումբի պայթյունից զոհվել է մի ոստիկան, մասնակիցներից 8 -ը ձերբակալվել են, իսկ հինգը` մահապատժի ենթարկվել։ Միջազգային աշխատանքային շարժման սկիզբը համարվող այս իրադարձությունը դեռևս նշվում է ամեն տարի շատ երկրներում (թեև ոչ ԱՄՆ-ում)։

Կարմիր դրոշը մեծ ժողովրդականություն է ձեռք բերել 1917 թվականի ռուսական հեղափոխության ժամանակ։ Խորհրդային դրոշը՝ կարմիր ֆոնի վրա մուրճով, մանգաղով և աստղով, ընդունվել է 1923 թվականին։ Տարբեր կոմունիստական և սոցիալիստական թերթեր օգտագործել են *Կարմիր դրոշ* անվանումը։ Չինաստանում և՛ Ազգայնական կուսակցության գլխավորած Չինաստանի Հանրապետությունը, և՛ Կոմունիստական կուսակցության գլխավորած Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունն օգտագործում են կարմիր դաշտ իրենց դրոշների համար՝ շեշտադրելով իրենց հեղափոխական ծագումը։

Մելբուռնի Առևտրի սրահի շենքի տանիքին ծածանվում են չորս դրոշներ՝ Ավստրալիայի, Եվրիկայի, Ավստրալիայի աբորիգենների և կարմիր դրոշը
Շենքը, որի վրա ամենաերկար ժամանակ ծածանվել է *կարմիր դրոշը* (դեռևս այդպիսին է), Ավստրալիայի Վիկտորիա նահանգի մայրաքաղաք Մելբուռնում *Առևտրի սրահն* է։ Այն աշխարհի ամենահին արհմիությունների շենքն է։ Կարմիր դրոշը ծածանվում է ավելի քան մեկ դար։

### Անարխիստներ

Անարխիստները, որպես սոցիալիստական շարժման մաս, նույնպես օգտագործել են կարմիր դրոշը։ Դրոշը առաջին անարխիստական խորհրդանիշներից էր։

### Բրիտանական լեյբորիստական կուսակցություն

Labour Party logo, 1966
Կարմիր դրոշը Բրիտանական Լեյբորիստական (աշխատավորական) կուսակցության խորհրդանշանն էր իր ստեղծման օրվանից` 1900 թվականից մինչև 1986 թվականի Լեյբորիստական կուսակցության համաժողովը, երբ այն փոխարինվեց մասրենու կարմիր վարդով, որն ինքնին «Բռունցք և վարդ» (Fist and Rose) բառի տարբերակն էր, որն այնուհետև լայնորեն օգտագործվում էր ձախ կենտրոնական կուսակցությունների կողմից Եվրոպայում։

Ավելի ծաղկային կարմիր վարդի դիզայնը հետագայում ընդունվել է մի շարք այլ սոցիալիստական և սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունների կողմից ողջ Եվրոպայում։ Բրիտանիայի Լեյբորիստական կուսակցության անդամները նաև երգում են ավանդական *«Կարմիր դրոշը» հիմնը* ամենամյա կուսակցական համաժողովի ավարտին։ 2006 թվականի փետրվարին խորհրդարանում հնչել է Կարմիր դրոշ հիմնը՝ նշելու Լեյբորիստական կուսակցության հիմնադրման հարյուրամյակը։ Դրոշը կանոնավոր կերպով ծածանվում էր Շեֆիլդի քաղաքապետարանի վերևում՝ 1980-ական թվականներին, Դեյվիդ Բլանկետի վարչակազմի օրոք։

Կոմունիստական և սոցիալիստական կարմիր դրոշը որպես անուն կամ կոչում
-----------------------------------------------------------------

Խորհրդային միության կարմիր դրոշի շքանշան
Սոցիալիստական երկրների ռեկուպերացիոն քաղաքականության ընթացքում *Կարմիր դրոշի* անունով են կոչել փողոցներ, շենքեր, բիզնեսներ և ապրանքանիշեր։ Օրինակ, Չինաստանի *Առաջին ավտոմոբիլաշինական գործարանի* (FAW Group Corporation) արտադրված լիմուզինային մեքենաների հայտնի շարքն ունի *Կարմիր դրոշ* (Red Flag) ապրանքանիշը։ 1967 թվականին մշակութային հեղափոխության ժամանակ Չինաստանի Սինցզյան նահանգի Կիզիլսու նահանգի Ակտո կոմսությունում գտնվող Պիլալը վերանվանվել է *Հոնգկի կոմունա* (红旗公社), որը նշանակում է «կարմիր դրոշի կոմունա»։ 1968 թվականին Չինաստանի Սինցզյան նահանգի Կիզիլսու նահանգի Ուլուգքաթ գավառի Բայքուրութ կոմունան նույնպես վերանվանվել է *Հոնգկի կոմունա*։

Կարմիր դրոշներն արգելող պատմական օրենքներ
-----------------------------------------

1848 թվականի հեղափոխությունը ճնշելուց հետո կարմիր դրոշը և այլ տարբերանշաններ, որոնցում գերակշռում էր կարմիր գույնը, արգելվեցին Պրուսիայում, ինչպես դա եղավ Ֆրանսիայում՝ Փարիզի կոմունայի փլուզումից հետո։ ԱՄՆ-ում 1919-1920 թվականներին Կարմիր սարսափի ժամանակ սոցիալիստների հալածանքների ժամանակ շատ նահանգներ ընդունեցին օրենքներ, որոնք արգելում էին կարմիր դրոշների ցուցադրումը, այդ թվում՝ Մինեսոտան, Հարավային Դակոտան, Օկլահոման և Կալիֆորնիան։ «Ստրոմբերգն ընդդեմ Կալիֆորնիայի» գործում Միացյալ Նահանգների Գերագույն դատարանը համարեց, որ նման օրենքները հակասահմանադրական են։

Ավստրալիայում կարմիր դրոշը նմանապես արգելվեց 1918 թվականի սեպտեմբերին՝ 1914 թվականի Պատերազմի նախազգուշական միջոցների մասին Ավստրալիայի խորհրդարանի ընդունած օրենքի համաձայն։ Հավանաբար այս արգելքն է եղել Բրիսբենում *Կարմիր դրոշի խռովության* պատճառը։ Արգելքն ավարտվեց Ավստրալիայում՝ 1920 թվականին պատերազմի նախազգուշական միջոցների մասին օրենքը չեղյալ հայտարարելով։

Տես նաև
-------

* Bandiera Rossa
* Անարխիստական սիմվոլիկա (⚑)
* Ալբանիայի դրոշ
* Բելառուսի դրոշ
* Չինաստանի դրոշ
* Ղրղզստանի դրոշ
* Մալդիվների դրոշ
* Չեռնոգորիայի դրոշ
* Մարոկկոյի դրոշ
* Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության դրոշ
* ԽՍՀՄ դրոշ
* Շվեյցարիայի դրոշ
* Տոնգայի դրոշ
* Թունիսի դրոշ
* Թուրքիայի դրոշ
* Վիետնամի դրոշ
* Մուրճ և մանգաղ (☭)
* Կարմիր աստղ (★)
* Սպիտակ դրոշ
* Կարմիր դրոշի միջադեպ
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  «red flag». *Academic Dictionaries and Encyclopedias* (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ նոյեմբերի 21-ին.
2. ↑  Brink, Jan ten *Robespierre and the Red Terror*, (1899).
3. ↑  «Modern History Sourcebook: The Red Flag». *sourcebooks.fordham.edu*. Վերցված է 2022 թ․ նոյեմբերի 21-ին.
4. ↑  *Flags of the World*, "Baucans (or Bauccedillian)".
5. ↑  «Phrygian Cap | Definition, History, & Facts | Britannica». *www.britannica.com* (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ նոյեմբերի 18-ին.
6. ↑  Thomas Carlyle, *French Revolution*, p. 408.
7. ↑  *Flags of the World*, "French Revolution"
8. ↑  "Socialist History of the French Revolution"
9. ↑  von Geldern, James (1993). *Bolshevik Festivals 1917–21*. Berkeley: University of California Press. էջ 178. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ նոյեմբերի 26-ին. Վերցված է 2018 թ․ նոյեմբերի 26-ին.
10. ↑  Nour, "L’Histoire du croissant," p. 66/295. See also Ibn Khaldun, Muqaddimah, pp. 214–15.
11. ↑  *Flags of the World*, "France"
12. 1 2  «Почему 1 мая отмечают День весны и труда?». *AiF* (ռուսերեն). 2014 թ․ ապրիլի 28. Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 12-ին.
13. ↑  «Каково происхождение Первого Мая?». *propaganda-journal.net*. Արխիվացված է օրիգինալից 2022-12-12-ին. Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 12-ին.
14. 1 2  *Flags of the World*, "Soviet"
15. ↑  Point, Holiday (2015 թ․ փետրվարի 15). «Trades Hall - Carlton Events, Seating Plan, Parking Melbourne». *Melbourne Point* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 12-ին.
16. ↑  «The Labour Party». *The Labour Party* (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 12-ին.
17. ↑  «BBC NEWS | UK | Politics | The Red Flag ends Labour rally». *news.bbc.co.uk*. Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 12-ին.
18. ↑  1997年阿克陶县行政区划 [1997 Akto County Administrative Divisions] (պարզեցված չինարեն). XZQH.org. 2010 թ․ դեկտեմբերի 31. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունվարի 22-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 30-ին. «皮拉勒乡 1958年成立皮拉勒公社，1967年更名红旗公社，1984年改设皮拉勒乡。»
19. ↑  乌恰县行政区划和居民地名称 (պարզեցված չինարեն). xjwqx.gov.cn. 2018 թ․ հունիսի 4. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 21-ին – via Google Cache, Internet Archive.
20. ↑  1997年乌恰县行政区划 [1997 Ulugqat County Administrative Divisions] (պարզեցված չինարեն). XZQH.org. 2010 թ․ դեկտեմբերի 31. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ հոկտեմբերի 15-ին. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 5-ին. «巴音库鲁提乡　{...}1950年成立巴音库鲁提三乡，1962年建巴音库鲁提公社，1968年更名红旗公社，1984年改设巴音库鲁提乡。»
21. ↑  Balz, Hanno. «'Hostile take-over'. A political history of the red flag». *Socialist History*. **59**: 8–30.
22. ↑  Zechariah Chafee, Jr. *Freedom of Speech* (NY: Harcourt, Brace and Howe, 1920), 180ff. Appendix V
23. ↑  *Stromberg v. California*, 283 U.S. 359 (1931).

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Կարմիր դրոշ***էջը Վիքիպահեստում |

* Red flag of Socialism «Աշխարհի կարմիր դրոշներ» վեբ կայքում
* Auguste Blanqui, *For the Red Flag*, 1848