recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Ջերմային պրոցեսներ |
| --- |
|  |
| Ադիաբատ պրոցես |
| Իզոխոր պրոցես |
| Իզոբար պրոցես |
| Իզոթերմ պրոցես |
| Իզոէնտրոպ պրոցես |
| Իզոէնթալպ պրոցես  |
| Պոլիտրոպ պրոցես |
| Խմբագրել  |

**Ջերմային պրոցես** (ջերմադինամիկական պրոցես), մակրոսկոպական համակարգի անցումն է մի ջերմադինամիկական վիճակից մյուսին։ Եթե համակարգի սկզբնական և վերջնական վիճակների փոփոխությունը անվերջ փոքր է, ապա այդ պրոցեսն անվանում են տարրական պրոցես։

Ջերմային պրոցեսները լինում են հավասարակշռված և անհավասարակշիռ։ Անվերջ դանդաղ ընթացող պրոցեսները, որոնք ներկայացնում են իրար անվերջ մոտ վիճակների միջև անընդհատ անցումների հաջորդականություն, կոչվում են հավասարակշռված կամ քվազիստատիկ։

Ջերմային պրոցեսները լինում են դարձելի և անդարձելի։ Դարձելի են կոչվում այն պրոցեսները որոնց դեպքում այն կարող է իրականացվել հակառակ ուղղությամբ, միջանկյալ հավասարակշռության վիճակների նույն հաջորդականությամբ։ Այն պրոցեսները, որոնց հակառակ պրոցեսներն ինքնակամ չեն ընթանում, կոչվում են անդարձելի։

Ջերմային պրոցեսները ընդունված է դասակարգել ըստ այն ջերմային պարամետրերի, որոնք հաստատուն են մնում ամբողջ պրոցեսի ընթացքում։ Կարելի է առանձնացնել առավել տարածված և առօրյայում հանդիպող հետևյալ ջերմային պրոցեսները․

* Ադիաբատ պրոցես ({\displaystyle \delta Q=0})— համակարգի և շրջակա միջավայրի միջև ջերմափոխանակությունը բացակայում է,
* Իզոխոր պրոցես ({\displaystyle V=const}) — ծավալը մնում է հաստատուն,
* Իզոբար պրոցես ({\displaystyle P=const}) — ճնշումը մնում է հաստատուն,
* Իզոթերմ պրոցես ({\displaystyle T=const}) — ջերմաստիճանը մնում է հաստատուն։

Երբեմն ամբողջ պրոցեսի ընթացքում անփոփոխ են մնում միաժամանակ մի քանի թերմոդինամիկական պարամետրեր, ինչպես օրինակ գոլորշիացման ժամանակ հեղուկից գոլորշի անցման դեպքում, միաժամանակ հաստատուն են մնում ճնշումը և ջերմաստիճանը՝ այսինքն այս դեպքում տեղի են ունենում իզոբար-իզոթերմ պրոցեսներ։

Տեխնիկայում հատկապես կարևոր են ջերմադինամիկական ցիկլերը, այսինքն կրկնվող պրոցեսները, ինչպիսիք են՝ Կառնոյի ցիկլը, Ռենկինի ցիկլը։

Ջերմային պրոցեսների տեսությունը օգտագործվում է շարժիչների, սառնարանների նախագծման, քիմիական արդյունաբերության և օդերևութաբանության մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Кубо Р.*, Термодинамика, 1970, էջ 15
2. 1 2  *Акопян А. А.*, Общая термодинамика, 1955, էջ 117
**«Վահրամ Փափազյան թատերախումբ»**, ՀԲԸՄ Հայ երիտասարդաց ընկերակցության թատերախումբ։ Կազմավորվել է 1959 թվականին, Վ. Փափազյանի անունով կոչվել է 1960 թվականին։ Թատերախմբի գործունեության առաջին փուլը կապված է դերասան և ռեժիսոր Պերճ Ֆազլյանի անվան հետ, որը 1959 թվականին բեմադրել է Լևոն Շանթի «Հին աստվածներ», Մ. Քոչարյանի «Մուսա լեռան քառասուն օրը», Մոլիերի «Ժորժ Դանդեն», «Տարտյուֆ», Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազ» և այլ պիեսներ։ Այնուհետև թատրոնը ղեկավարել է դերասան և ռեժիսոր Գրիգոր Սաթամյանը։ Նրա բեմադրություններից են Ժ. Ֆեյդոյի «Կասկածը կնոջ մտքին մեջ», Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ», Կամսարականի «Վարժապետին աղջիկը», Շեքսպիրի «Բազում աղմուկ վասն ոչնչի» և այլն։ 1972 թվականին թատերախումբը ելույթներ է ունեցել Հայաստանում։ Մինչև Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի սկիզբը (1975) թատերախումբն իր ներկայացումներն արել է Հովակիմյան-Մանուկյան վարժարանի «Գալուստ Կյուլպենկյան» 650-տեղանոց սրահում։ 1975 թվականին, Սաթամյանի ԱՄՆ գաղթելուց հետո, թատրոնի բեմադրիչներ եղել են Վաչե Աւորունին (բեմադրել է Գ. Պսաֆասի «Ստախոս կուզվի», 1978), Թորոս Սարգիսյանն ու Զավեն Գալուսայանը (բեմադրել են Կ. Գոլդոնիի «Ստախոսը», 1986), Վաչե Տոներյանը (1988-1990 թվականներին, բեմադրել է Պ. Շենոնի «Ժառանգորդը» և Ժ. Ֆեյդոյի «Հավատարմություն» պիեսները), Հարություն Գնդունին (1991-1992 թվականներին) բեմադրել է Պրիսալիի «Ակամա խոստովանություն», Մոլիերի «Երևակայական հիվանդը» և Ն. Սայմոնի «Տարօրինակ ժամադրություններ» պիեսները), Վիգեն Ստեփանյանը (1994-1995 թվականներին բեմադրել է Լա Մարեի «Ա՞խ կիներ, կիներ» և իր հեղինակած «Պարոն լրտեսին վերջին գործը» պիեսները), Պ. Ֆազլյանը (բեմադրել է Մոլիերի «Ագահը», 1996), Արտաշես Հովհաննիսյանը (բեմադրել է Հակոբ Աթալյանի «Աղվեսն ու Աղասին», 1998) և Գրիգոր Տեկիրմենճյանը (բեմադրել է Մ. Հեննըքենի «Կիները բնավ սուտ չեն խոսիր», 1999)։ Ե. Ղազանչյանը 2001-2003 թվականներին բեմադրել է Թ. Ուիլյամսի «Մենակության վերջին կանգառը», է. դե Ֆիլիպոյի «Երեխաները կմնան երեխաներ» և Հ. Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար» պիեսները։ Թատերախմբի գործունեությանը իրենց երկարամյա ու բեղմնավոր աշխատանքով նպաստել են Լ. Գույումճյանը, Զ. Ներսեսյանը, Զ. Գալոատյանը, Թ. Սարգիսյանը, Գ. Սողոմոնյանը, Հ. Տաւոուրյանը, Հ. Թումյանը, Վ. Ցուրնեշլյանը, Հ. Վարդիվառյանը, Լ. Մելքոնյանը, Պ. Տեր-Սահակյանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Դուրանգո** (իսպ.՝ Durango), պաշտոնական՝ Վիկտորիա դե Դուրանգո (իսպ.՝ Victoria de Durango), հայտնի է որպես Սյուդադ դե Դուրանգո։ Մեքսիկայի Դուրանգո նահանգի մայրաքաղաքն ու ամենամեծ քաղաքը։ Հանդիսանում է Դուրանգոյի քաղաքապետարանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչության թիվը, ըստ 2010 թվականի տվյալների, կազմում է 518 709 մարդ։ Քաղաքում է գտնվում գեներալ Վիկտորիա Գվադալուպեի անվան օդանավակայանը։

Պատմություն
-----------

Քաղաքը հիմնվել է 1563 թվականի հուլսիս 8-ին Ֆրանցիսկո դե Իբարայի կողմից։ Այն գտնվում էր մի լայն հովտում, որտեղ կար իսպանական ոչ մեծ գյուղ՝ Նոմբրե դե Դիոս անունով։ 16-րդ դարում առաջին զավթիչները, որոնք եկել էին այդ տարածքներ, եղել են Քրիտոբալ դե Օնյատեն, Հոս դե Անգուլոն և Գինես Վասկես դել Մարկադոն (վերջինս գերված էր արծաթի հսկայական պաշարներով)։ 1652 թվականին դոն Ֆրանցիսկո դե Իբարան՝ Սակատեկասա քաղաքի հիմնադիրներից մեկի տղան, հետազոտեց շրջանն ու Նոմբեր դե Դիոս հին բնակավայրի մոտ հիմնադրեց Վիլյա դե Գուադինա քաղաքը, որը շուտով հայտնի դարձավ որպես Նուևա Վիսկայա՝ ի հիշատակ իսպանական շրջանի, որտեղից եկել էր իր ընտանիքը։
Տարածքի չկարգավորված լինելու, ինչպես նաև բնակչության կրճատման կանխման պատճառով, Իբարան հանք գնեց, որը փոխանցեց տեղի բնակչությանը՝ պայմանով, որ այդ վայրում նոր քաղաք կառուցվի։ Ինչպես շատ քաղաքների գաղութային պատմություններում, դոն Իբարայից զատ, Դուրանգոյի հիմնադրմանը մասնակցել են շատ պատմական կերպարներ, ինչպիսիք են գործավար դոն Սեբաստիան Կիրոսը, ով պատրաստեց առաջին նամակագրությունը, լեյտենենատ Մարիտին Ռենտերիան, ով կրում էր նվաճման դրոշը, կապիտան Ալոնսո Պաչենկոն, Մարտին Լոպես դե Իբարան, Բարտոլոմե դե Ապեոլան և Մարտին դե Գամոնը։
1620 թվականին հիմնադրվել է Դուրանգոյի թեմը։ Արդյունքում, Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպ IV-ը հաջորդ տարում շնորհեց քաղաքի կարգավիճակն ու գերբը։ 1634 թվականին հրդեհը վերացրեց Սուրբ Աստվածածնի վերափոխման եկեղեցին, որտեղ գտնվում էր թեմի նստավայրը։ Հաջորդ տարում Մայր տաճարը սկսեցին վերականգնել։ XVII դարի ընթացքում քաղաքը ծանր շրջան ապրեց և գրեթե լքվեց, ինչպես նաև տուժեց հնդիկների հարձակումից։ Սակայն, իր ռազմավարական դիրքի շնորհիվ, քաղաքը օգտվում էր փոխարքայական կառավարության աջակցությունից։ XVIII դարում թանկարժեք օգտակար հանածոների հայտնաբերման հետ քաղաքը ստացավ զարգացման նոր թափ։
1826 թվականին այն դարձավ Դուրանգո նահանգի մայրաքաղաքը և ստացավ Վիկտորիա դե Դուրանգո անվանումը։

Գրականություն
-------------

* «Гвадиана или Дуранго, город»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  INEGI. Перепись населения Мексики 2010 года Archived 2017-09-05 at the Wayback Machine.(իսպ.)
3. ↑  Энциклопедия о муниципалитетах Мексики. Дуранго Archived 2020-02-02 at the Wayback Machine.(իսպ.)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Թաշկինակ (այլ կիրառումներ)

Թաշկինակներ
Թաշկինակներ
**Թաշկինակ**, փոքրիկ գրպանի սրբիչ։ Կարող է լինել կտորից կամ թղթից (մեկանգամյա օգտագործման)։ Չնայած իր փոքրիկ չափսերին՝ թաշկինակը շատ մեծ տեղ է գրավում մեր առօրյայում, հատկապես ձմռանը։

Պատմություն
-----------

Հնէաբաններին դեռ հայտնի չէ, թե որ երկրում են առաջինը օգտագործել թաշկինակը, որպես խնամքի միջոց, սակայն մեկ բան պարզ է, որ թաշկինակի օգտագործումը շատ հնուց է եկել։ Այս բառը նույնիսկ հնդեվրոպական լեզուների մեջ նմանը չունի։ Այսինքն, տարբեր լեզուներով ամբողջովին տարբեր է հնչում, այսպես օրինակ. հայ.՝ թաշկինակ, ռուս.՝ платок, անգլ.՝ handkerchief, արաբ.՝ منديل, և այլն։

Առաջացման վարկածներ
-------------------

Թաշկինակի առաջացման մի քանի վարկածներ կան։

### Սլավոնականեր երկրներ

Սլավոնական երկրներում, մասնավորապես Հին Ռուսիայում և Ուկրաինայում, կանայք գլխի շալն օգտագործում էին նաև որպես դեմքը մաքրելու միջոց։ Սակայն այդ շալերը երկար չէին, ինչպես արաբների կամ հայերի մոտ, այլ այսօրվա թաշկինակի չափսերի։

### Կովկաս

Կովկասյան ժողովուրդները (վրացիներ, հայեր) համարվում են թերևս ամենապարային ժողովուրդը։ Շատ պարերի ժամանակ կանայք իրենց ձեռքին ունենում են կարմիր թաշկինակներ, իսկ տղամարդիկ՝ գլխներին կարմիր կամ ծիրանագույն օղագոտի։ Սակայն կանայք որպես ձեռքերի և դեմքի մաքրման միջոց օգտագործում էին գոգնոցը, որը նրանց հագուստը զերծ էր պահում կեղտոտվելուց և արևի տակ խամրելուց։

Վրաստանում կինտոները՝ փողոցային վաճառական տղամարդիկ, նախքան միրգը զամբյուղի մեջ լցնելը դրա մեջ փռում էին փոքրիկ թաշկինակ, որի ծայրերը կախվում էին զաբյուղից դուրս։ Սա զարդարող միջոց էր, սակայն այն նաև մրգերը զերծ էր պահում փոշոտվելուց։

### Արգենտինա

Արգենտինայում տանգո պարելիս կանայք ձեռքին ամրացնում էին կարմիր զարդարված թաշկինակ, որը շատ գեղեցիկ տեսք էր տալիս հագուստին։

### Արաբական երկրներ

Արաբական երկրներում մինչ օրս օգտագործում են չադրա։ Նախքան չադրան դեմքի շուրջն անցկացնելը կանայք մինչև աչքերն անցկացնում են թաշկինակի չափսերի մի կտոր, որը փակում է նրանց շուրթերը։

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Թաշկինակ** կատեգորիայում։ |
|  |
| --- |
| **«Ակտելիկ»** |
|  |

**«Ակտելիկ»**, պիրիմիֆոսմեթիլ, քիմիական պատրաստուկ՝ մշակաբույսերի կրծող և հյութը ծծող վնսատուների դեմ պայքարելուհամար: Շփումային, ծխահարող, սահմանափակ ազդեցության աֆիցիդ է և սնկասպան:

Արտադրություն
-------------

Արտադրվում է 30%-անոց է խարնուրթի ձևով: Կիրառվում է պահեստ տաածքների (պահեստավորելուց 10 օր առաջ) մշակման համար, ամբարային երկարակնճիթբզեզի և այլ վնասատուների դեմ պայքարելու (ազդող նյութի 0,25 գ/մ2), ինչպես նաև ջերմոցներում, ջերմատներում (ազդող նյութի 1,5–3,0 կգ/հա) և բացգրունտում (ազդող նյութի 0,15–0,7 կգ/հա) ճերմակաթիթեռների, ճանճերի, թրիպսների, մոծակների, բանջարաբույսերի ոստայնատզերի, հատապտղանոցներում (ազդող նյութի 0,3–1,5կգ/հա) սղոցողների, թեփուկաթևավորների և խաղողի այգիներում (ազդողնյութի 0,3–1,5 կգ/հա) տերևոլորների,որդանների ոչնչացման համար: Վարունգի, լոլիկի, տաքդեղի, սմբուկի, շաքարիճակնդեղի մեջ ակտելիկ-ի ԱԹԿ-ն 0,2 մգ/կգ է, հացահատիկում `5 մգ/կգ, հաղարջենու, մորենու, կոկռոշենու մեջ, ինչպես նաև ձկնաբուծ ջրամբարների ջրերում և կաթնատու կենդանիների կերերում ակտելիկ-ի մնացորդներ չի թույլատրվում: Ձվատու թռչունների կերերում ակտելիկ-ի Սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիա-ն 0,5 մգ/կգ է, բտվող կենդանիների և թռչունների կերերում` 1 մգ/կգ, հողում` 0,5մգ/կգ, կենցաղում օգտագործման ջրամբարներում ` 0,01 մգ/լ: Նվազ թունավոր է մարդկանց և տաքարյուն կենդանիների համար:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**«Բազումք» տիեզերական հետազոտությունների լաբորատորիա**, հայկական տիեզերական հետազոտություններով զբաղվող կազմակերպություն, որը հիմնվել է Երևանում, Հայաստանում, 2020 թվականին։ 2023 թվականից Գիտական նորարարության և կրթության կենտրոնի հետ համատեղ մասնաշենք են հիմնել Կոտայքի մարզի Զովունի գյուղում, որը նախատեսված է փոքր ձևաչափի արբանյակների թեստային նմուշների հավաքման, ինտեգրման և փորձարկման հետ կապված աշխատանքների համար։ Լաբորատորիան հագեցված է այդ աշխատանքների համար անհրաժեշտ հատուկ պայմաններով։ Նոր մասնաշենքը բացվել է երկու հիմնադրամներին տրվող մասնավոր հատկացումների շնորհիվ։

Պատմություն
-----------

«Բազումք»-ը ստեղծվել է 2020 թվականին։ Այն հիմնադրել են գլխավոր տնօրեն աստղագետ Ավետիք Գրիգորյանը, Վաչիկ Խաչատրյանը և խորհրդի անդամ ինչպես նաև տեխնիկական տնօրեն Հայկ Մարտիրոսյանը։ Մինչ այդ Ավետիք Գրիգորյանը 1988 թվականին հիմնադրել և ղեկավարել է «AYAS» տիեզերագիտական ակումբը։

Զուգահեռաբար աշխատել են նաեւ Հայաստանի համար տիեզերական ռազմավարության փաստաթղթի նախնական տարբերակի մշակման վրա։

2021 թվականին իրականացրել են երկու բարեհաջող թռիչք դեպի ստրատոսֆերա։

Առաքելություն
-------------

«Բազումք» տիեզերական հետազոտությունների լաբորատորիայի առաքելությունն է Հայաստանում ստեղծել, շարունակաբար զարգացնել կարողություններ և հնարավորություններ նորագույն տիեզերական հետազոտությունների, կրթության ու ստարտափների ձևավորման համար։

2023 թվականից Գիտական նորարարության և կրթության հիմնադրամի (CSIE) հետ մեկտեղ աշխատում են մի ծրագրի վրա, որի նպատակն է Հայաստանում և հայ մասնագետների կողմից ստեղծված արբանյակի դուրսբերումը մերձերկրյա ուղեծիր։ Նախատեսվում է SpaceX ընկերության Falcon-9 հրթիռի միջոցով տիեզերք ուղարկել «Hayasat-1» անվանումը ստացած արբանյակը, որը CubeSat ձևաչափի է, և որը տվյալներ կուղարկի ուղեծրից։ Արբանյակի հետ կապը՝ տվյալների ստացումը և հրահանգների ուղարկումը նախատեսվում է իրականացնել «Բազումք» լաբորատորիայի տարածքից։

Համագործակցություն
------------------

2023 թվականին «Arrow» հայ-հնդկական համաժողովի ընթացքում համագործակցություն է ձևավորվել «Բազումք» տիեզերական հետազոտությունների լաբորատորիայի և Հնդկաստանի Հայդարաբադի «Skyroot Aerospace»-ի միջև, որը նախատեսում է համագործակցություն բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության բոլոր ուղղություններով՝ սպառողական տեխնիկայից մինչև օդատիեզերական պատկերների մշակումներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ««Բազումք» տիեզերական հետազոտությունների լաբորատորիան նոր մասնաշենք ունի»։ *NEWS.am TECH - Ինովացիա եւ գիտություն*։ Վերցված է 2023-08-27
2. ↑  «Bazoomq»։ *Bazoomq* (անգլերեն)։ Վերցված է 2023-08-27
3. ↑  «Bazoomq-ը ճանապարհ է «հարթում» դեպի տիեզերք»։ *iTel.am*։ Վերցված է 2023-08-27
4. ↑  «Բացվել է Bazoomq-ի եւ CSIE-ի տիեզերական հետազոտությունների նոր լաբորատորիան»։ *iTel.am*։ Վերցված է 2023-08-27
5. ↑  ««Բազումք» լաբորատորիան և CSIE-ը ստեղծում են հայկական արտադրության առաջին արբանյակը, որը դուրս կբերվի մերձերկրյա ուղեծիր»։ *NEWS.am TECH - Ինովացիա եւ գիտություն*։ Վերցված է 2023-08-27
6. ↑  «Նախարարի առաջին տեղակալն առցանց մասնակցել է «Arrow» հայ-հնդկական համաժողով 2023»-ին»։ *Ministry of High Tech Industry of the Republic of Armenia* (hy-AM)։ Վերցված է 2023-08-27
«**Սարերում**», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից՝ գրված 1891 թվականին։

Պատմություն
-----------

Հովհաննես Թումայնանն այս բանաստեղծությունը գրել է 1891 թվականին։ Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյան ֆոնդի № 22-ում պահվում է մեկ ինքնագիր՝ թվագրված՝ «*1891 թ․ ապրիլի 15*», վերնագրված՝ «*Մի պատկեր*» (հանված է «Մուրճ» ամսագրի արխիվից)։

Առաջին անգամ, «*Մի պատկեր*» վերնագրով, տպագրվել է Մոսկվայում՝ 1892 թվականին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների երկրորդ հատորում (Էջ 66-68)։ Այնուհետև «*Սարերում*» վերնագրով՝ կրճատումներով և մշակված՝ 1903 թվականին Թիֆլիսում լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների գրքում (էջ 17-18), հետո՝ 1908 թվականին Բաքվում լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների գրքում (էջ 16-17), ապա՝ Երևանում 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության առաջին հատորում (էջ 68-69)։

Արտատպվել է 1908 թվականին՝ Բաքվում լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների գրքից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակության։ էջ 568

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Սարերում**
Յոթ Վերք Մատուռի գլխավոր հուշակոթողը Խռբերի ավերակների մոտ
**Յոթ Վերք Մատուռ**, փոքր հուշահամալիր, կանգնեցվել է 14-րդ դարի վերջին՝ յոթ գյուղերի յոթ տերերի հիշատակին։ Ըստ բանահյուսությունների՝ Լենկթեմուրը եկել է Հայաստան և պատերազմ սկսել յոթ տիրակալների դեմ։ Պատերազմի արդյունքում Լենկթեմուրը ավիրել է յոթ գյուղերը, իսկ գյուղերի տերերը սպանվել են։ Յոթ խաչքար անընդմեջ տեղադրվել է ցածր ժայռապատ պարսպի վրա՝ ի հիշատակ տերերի։ Գլխավոր խաչքարը գերակշռում է մյուսներին։

Հուշահամալիրը գտնվում է Օձաբերդ ամրոցից 8 կիլոմետր հեռավորության վրա՝ Ծովինար գյուղի հարևանությամբ։ Աշխարհագրորեն գտնվում է Սևանա լճի հարավ-արևելյան անկյունում, որը կարելի է տեսնել Խռբերի ավերակների մեջ գտնվող բարձրադիր կետում՝ հուշահամալիրի կողքին։ Խռբերում պահպանվել են բազմաթիվ միջնադարյան խաչքարեր, տապանաքարեր և դամբարաններ։ Խռբերի ամենահին գերեզմանները գտնվում են ավերակներից դեպի հարավ գտնվող բլրի ստորոտում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Kiesling Brady, Kojian Raffi (2005)։ *Rediscovering Armenia: Guide* (2nd ed.)։ Yerevan: Matit Graphic Design Studio։ էջ 46։ ISBN 99941-0-121-8
**Ռեանիմատոլոգիա**, (ռեանիմատոլոգիա լատ․ ani- matio- կենդանացում և լոգիա), բժշկության բաժին, ուսումնասիրում է մարդու օրգանիզմի ֆունկցիաների մարման և վերականգնման հիմնական օրինաչափությունները։ Տեսական հիմքը հոգևարքի կլինիկական մահվան ախտաբանական ֆիզիոլոգիան է։ Վերակենդանացման գործնական մեթոդները միավորվում են «ռեանիմացիա» հասկացությամբ (տես Վերակենդանացում)։ Մահամերձ մարդու վերակենդանացման փորձերը հայտնի են դեռևս վաղուց, այդ նպատակով օգտագործել են ջերմային և ցավային գրգռիչներ, կատարել արյան ներարկում և բացթողում, սրտի արտաքին մերսում, նո-րածնի շնչահեղձության դեպքում՝ արհեստական շնչառություն՝ «բերանբ երանի» մեթոդով։ 16-րդ դարի կեսին Ա․ Վեզալիուսը կիրառել է (կենդանիների վրա) արհեստական շնչառության մեթոդ՝ շնչափողային եղեգնյա ծայրակի օգնությամբ։ 17-րդ դարի վերջին սկսեցին ուսումնասիրել օրգանիզմի մահացման և կենսագործունեության վերականգնման օրինաչափությունները։ Գիտական ռեանիմատոլոգիան ձևավորվել է 20-րդ դարի կեսին, որին նպաստել են երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939-1945) ժամանակ արյունազեղումային և ցավային շոկի ուսումնասիրությունը, 50-ական թվականներին Եվրոպայում բռնկված պոլիոմիելիտի համաճարակի ժամանակ շնչառական անբավարարության դեմ պայքարի միջոցների մշակումը, ախտաբանական ֆիզիոլոգիայի, ինչպես նաև ռեանիմատոլոգիաի հետ առնչվող դիսցիպլինների (հիմնականում՝ կրծքային վիրաբուժության, տրանսպլանտոլոգիայի, անեսթեգիոլոգիայի, դեղաբանության) նվաճումները։ ԽՍՀՄ-ում ռեանիմատոլոգիաի զարգացմանը նպաստել են Ա․ Բրյուխոնենկոյի, Վ․ Նեգովսկու և այլոց աշխատանքները։ Ռեմանիմատոլոգիաում կիրառվում են նաև ժամանակակից տեխնիկայի նվաճումները, օրգանիզմի տարբեր համակարգերի ֆունկցիաների խանգարումներն ազդանշանող էլեկտրոնային սարքավորումներ, շնչառությունը և արյան շրջանառությունը պահպանող ապարատներ։ Կլինիկական ռեանիմատոլոգիաի զարգացումը պայմանավորված է վերակենդանացման ծառայության, վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի մասնագիտական կենտրոնների ստեղծմամբ, շտապ օգնության համակարգի սպասարկման մեթոդների կատարելագործմամբ։ Ռեանիմատոլոգիաի ուսումնասիրության օբյեկտը օրգանիզմի կարևոր կենսական համակարգերն են՝ սիրտ-անոթային, կենտրոնական նյարդային, շնչառական և այլն։ Կարևոր խնդիրները, կյանքից կենսաբանական մահվան անցնելու և վերակենդանացման շրջանում առաջացած փոփոխությունների ոչ դարձելիության չափանիշների, սահմանային վիճակների (նախահոգևարք, հոգևարք, կլինիկական մահ) ուսումնասիրությունները, կլինիկական մահվան տևողության երկարացման տարբեր մեթոդների (հիպոթերմիա, հիպերբարիկ օքսիգենացիա, օժանդակ արյան շրջանառություն, արհեստական շնչառություն, դեղաբանական նոր պատրաստուկների օգտագործում) մշակումը։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Կաղապար:Infobox NRHP
**Միհրան Մեսրոպյանի տուն Mihran Mesrobian House,** պատմական շինություն, որը գտնվում է ԱՄՆ-ի Մերիլենդ նահանգի Մոնտգոմերի շրջանի Չևի Չեյս քաղաքում: Տան նախագիծը պատրաստել է Միացյալ Նահանգների մայրաքաղաք Վաշինգտոնում ու մերձակա տարածաշրջանում լայն ճանաչում ու համբավ ձեռք բերած ճարտարապետ Միհրան Մեսրոպյանը: Դա միակ առանձնատունն է, որ նա նախագծել է իր և իր կնոջ՝ Զաբելի համար։ Մեսրոպյանն առավելապես համբավվել էր 1920-ականներին Beaux-Arts և 1930-ականներին՝ Art Deco ոճով արած նախագծերով, իսկիր տան համար ընտրել է Art Moderne ոճը: Նրա նախագծի հիման վրա շինարարությունն իրականացվել է 1941 թվականին։ Կառույցն առանձնանում է հարևանությամբ գտնվող շենքերից, որոնք կառուցված են ավանդական ոճով: Տան համար Մեսրոպյանի ավելի վաղ արած նախագծերում արտացոլված է «շատ ավելի արմատական, մոդեռնիստական դիզայն», բայց վերջնական տարբերակում նա ընդառաջել էլ «Chevy Chase Land Company-ի առավել պահպանողական մոտեցումներին»:  Աղյուսով երեսպատված երկհարկանի կառույցն ունի ամուր հիմք և ընդարձակ նկուղ։ Այն աչքի է զարնում ասիմետրիկ զանգվածով, սպիտակեցված աղյուսով, որը բետոն է հիշեցնում, ապակե բլոկատիպ պանելներով, երկրորդ հարկում գտնվող արևային գավիթով և ցածր տանիքով : Մեսրոպյանի նախագծերով են արվել նաև դասական ձուլածո դեկորատիվ տարրերով աղյուսե բլոկը և պարագծային պարիսպն ու դարպասը:

Մեսրոպյանն այս տանն է ապրել մինչև իր մահը, որը տեղի է ունեցել 1975 թվականին։ Շինությունը 2017 թվականին գրանցվել է Պատմական վայրերի ազգային ռեգիստրում/ գրանցամատյանում:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

Media related to Mihran Mesrobian House at Wikimedia CommonsԿաղապար:National Register of Historic Places in Maryland
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հովհաննես (այլ կիրառումներ)

**Հովհաննես մանրանկարիչ** (ծնվելու և մահանալու թվականները անհայտ են), հայ մանրանկարիչ, XIII դարի կիլիկյան մանրանկարիչ, գրիչ։ Աշխատել է Հռոմկլայում, Կոնստանդին Ա Բարձրաբերդցի կաթողիկոսի պատվերով ընդօրինակել է 1235 թվականի (Մխիթարյանների մատենադարան, Վիեննա) և 1253 թվականի (Ֆրիրի պատկերասրահ, Վաշինգտոն) ավետարանները։ Մանրանկարիչ Կիրակոսի հետ եղել է Թորոս Ռոսլինի անմիջական նախորդը։ Առավել ուսումնասիրվածը և բարձրարժեքը Ֆրիրի պատկերասրահի Ավետարանն է, որն ունի խորաններ, անվանաթերթեր և ավետարանիչների պատկերներ։ Զարդապատումը կատարված է պայծառ գույներով՝ ոսկե ֆոնի վրա, ուր ակնհայտ է մանրանկարչի գունագծային մեծ վարպետությունը։ Ընդհանրություններ ունի նույն ժամանակ Հռոմկլայում աշխատած նկարիչներ Սարգսի և Կիրակոսի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 6. — էջ 555.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 555)։*  |
**Մարտին Վուչիչ** (մակեդոներեն՝ Мартин Вучиќ, օգոստոսի 7, 1982(1982-08-07), Սկոպիե, Մակեդոնիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ), մակեդոնացի հայտնի փոփ երաժիշտ, ով «Make my day» երգով ներկայացրել է Մակեդոնիայի Հանրապետությունը Եվրատեսիլ 2005 երգի մրցույթում։

Կենսագրություն
--------------

Դեռևս վաղ մանկությունից Մարտինը սկսել է երաժշտության նկատմամբ հետաքրքրություն ցուցաբերել։ Երեք տարեկան հասակում սկսել է թմբուկ նվագել, իսկ յոթ տարեկան հասակում մասնակցում է երեխաների համար նախատեսված մրցույթի։

Նրա երաժշտական կարիերան սկսել է 2002 թվականին, երբ Մարտինը թողարկեց իր դեբյուտային կատարումը՝ «Рано ми jе да се врзам» վերնագրով։ Դրանից հետո այդ երգը ճանաչվել է «Մակեդոնիայի տարվա լավագույն երաժշտական կատարում»։ Նրա հաջորդ քայլը երաժշտական ասպարեզում եղել է մասնակցությունը «Բուդվա» բալկանյան երաժշտության փառատոնին։ Երիտասարդ արվեստագետի կատարումը ստացել է դրական արձագանք՝ քննադատների և լրագրողների կողմից և դարձել «Տարվա լավագույն առաջընթաց 2002»։

2005 թվականին Մարտինը «Make my day» երգով ներկայացրել է իր երկիրը Ուկրաինայի մայրաքաղաք Կիևում տեղի ունեցած Եվրատեսիլ երգի մրցույթում։ Եզրափակչում նա զբաղեցրել է տասնյոթերորդ հորիզոնականը։ 2006 թվականին դարձել է Մակեդոնիայի եվրատեսիլյան խոսնակը՝ հայտարարելով Մակեդոնիայի հանդիսատեսի քվեարկության արդյունքները։

Մինչ օրս թողարկել է երեք սոլո ալբոմ։ Ներկայումս բնակվում է Սերբիայի մայրաքաղաք Բելգրադում։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Վուչիչի բեկ վոկալիստներից մեկը՝ Վլատկո Իլիևսկին դարձել է Մակեդոնիայի եվրատեսիլյան ներկայացուցիչը 2011 թվականին։

Սկավառակագրություն
------------------

### Ալբոմներ

* Рано je да се врзам (2004)
* Муза (2005)
* Македонски звуци (2008)

### Սինգլներ

* Make My Day (2005)
* Тише Куцаj Срце Моjе (2006)
* Бибер и чоколада (2007)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2009-02-07 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Եսայան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Ռոբերտ Գևորգի Եսայան** (օգոստոսի 6, 1951(1951-08-06), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ, դեկորատիվ-կիրառական արվեստի ներկայացուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

* 1977 թվականին ավարտել է ԵՌՕԼՄԻ
* 1994 թվականից՝ Հայաստանի նկարիչների միության դեկորատիվ-կիրառական մասնաճյուղի նախագահ

Ստեղծագործություններ
--------------------

Ստեղծել է «Կանանց զարդահամալիրներ» (1970-2004, արծաթ, կիսաթանկարժեք քարեր, Սանկտ Պետերբուրգի Արևելքի ժողովուրդների թանգարան), «Զատկի ձու» (1980-ից, «Զատկի ձու», 2001, արծաթ, նռնաքար) շարքերը, դեկորատիվ գավաթներ (32-րդ միջազգային շախմատի օլիմպիադայի (1996, Երևան) մրցանակներ, 1996, օբսիդիան, արծաթ, «Կենաց ծառ», 1999, օնիքս, արծաթ, Լեհաստանի Օսվենցիմ հուշահամալիրի թանգարան), Փարաջանովին նվիրված «Նռան գույն» կոմպոզիցիան (1986, պղինձ, արծաթ, Մոսկվայի պատմության թանգարան) և այլն։

Ցուցահանդեսներ
--------------

1988 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Ավստրիայում (Վիեննա, Բրեգենս)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռոբերտ Եսայան Archived 2021-04-21 at the Wayback Machine.
**Ընթերցում** (ֆր.՝ La Lecture), իսպանացի և ֆրանսիացի նկարիչ Պաբլո Պիկասոյի նկարը՝ վրձնված 1932 թվականին՝ սյուռեալիզմի շրջանում։ Գտնվում է մասնավոր հավաքածուում։ Չափսերն են՝ 65,5 × 51 սմ։

Վառ գույներով (դեղին, կանաչ, կարմիր) լի դիմանկարը նկարիչը ստեղծել է իր կյանքի այն շրջանում, որը արվեստագետները անվանում են «սիրահարված» շրջան։ Նկարում պատկերված է Մարիա-Թերեզա Վալտերը՝ Պիկասոյի գաղտնի սիրուհին, որը քնել է բազմոցին՝ գիրքը ծնկներին։ Բրիտանական *The Guardian* թերթի արվեստի գծով լրագրողը կարծում է, որ Վալտերի ծնկներին դրված բաց գիրքը «ինքն իրենից ներկայացնում է սեքսուալ խորհրդանիշ», իսկ նկարը բնորոշել է որպես «զգայական, էրոտիկ և երջանիկ»։

Մարիա Թերերզան Պիկասոյի հետ հանդիպել է 1927 թվականին։ Աղջիկը ընդամենը 17 տարեկան էր, իսկ Պիկասոն՝ 45։ Նա դուրս էր եկել փարիզյան մետրոյից, երբ Պիկասոն մոտեցել է նրան, բռնել նրա ձեռքը և ասել․ «Ես Պիկասոն եմ։ Մենք միասին պատրաստվում ենք անել մեծ գործեր»։ Ավելի ուշ Վալտերը հիշում էր, որ նա անմեղ աղջիկ էր և երբեք չէր լսել ո՛չ այդ նկարչի և ո՛չ էլ նրա փառքի մասին։ Այն դեպքում, երբ Պիկասոն ամուսնացած էր ռուս բալետի պարուհի Օլգա Խոխլովայի հետ։ Նա թաքցրել է կնոջից իր նոր հափշտակությունը այնքան ժամանակ, մինչև 1935 թվականին Խոխլովան իր ընկերոջից իմացել է ամուսնու սիրուհու հղիության մասին։ Օլգան նույն պահին հեռացել է Պիկասոյից՝ իր հետ վերցնելով որդուն։ Նրանց ամուսնությունը քայքայվել է, չնայած պաշտոնապես մինչև Խոխլովային մահը՝ 1955 թվականը, նրանք մնացել են ամուսիններ։

Մարիա Թերեզա Վալտերը՝ սեքսուալ և ֆիզիկապես գայթակղիչ, Պիկասոյի վրա թողել է ուժեղ ազդեցություն և ներշնչել է նրան վրձնել «Աղջիկը հայելու առաջ», «Երազ», «Մերկ կինը, կանաչ տերևներ և կուրծք» և շատ այլ ստեղծագործություններ, որոնցում մարմնավորվել են նրա կերպարները։

2011 թվականի փետրվարի 8-ին «Ընթերցում» նկարը ցուցադրվել է Լոնդոնի Սոթբիսի աճուրդում և վաճառվել անանուն մասնակցին՝ հեռախոսով 6 րոպե սակարկելուց հետո 25,2 միլիոն ֆունտ ստեռլինգով (40,7 միլիոն դոլարով)։ Ավելի վաղ 1989 թվականին նկարը ցուցադրվել էր Քրիստիս աճուրդում և վաճառվել 5,8 միլիոն դոլարով։ Այդ ժամանակ շատերը այդ աշխատանքը համարել են գերագնահատված։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Picasso's "La Lecture" to be sold in Pairs»։ Webcitation.org։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-01-24-ին։ Վերցված է 2020-09-02
2. ↑  «Picasso to make biggest impression at Sotheby's sale»։ The Guardian։ Վերցված է 2020-09-02
3. ↑  «'La Lecture', a Picasso portrait of his muse Marie-Thérèse, to be auctioned in London»։ The Art Wolf։ Վերցված է 2020-09-02
4. ↑  «Picasso painting La Lecture fetches £25m at auction»։ BBC։ Վերցված է 2020-09-02
5. ↑  «Long faces at NY art houses»։ Independent։ Վերցված է 2020-09-06
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աղաջանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Բորիկ Աղաջանյան** (ապրիլի 12, 1957(1957-04-12), Խնձրիստան, Ասկերանի շրջան, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 19, 1992(1992-09-19), Քարագլուխ (Ասկերանի շրջան), Արցախ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Բորիկ Աղաջանյանը ծնվել է 1957 թ. ապրիլի 12-ին Ասկերանի շրջանի Խնձրիստան գյուղում՝ կոլտնտեսականի ընտանիքում։ Ավարտել է գյուղի միջնակարգ դպրոցի ութերորդ դասարանը։ Ուսումը շարունակել է Ստեփանակերտի պրոֆտեխուսումնարանում՝ ձեռք բերելով տրակտորիստի մասնագիտություն։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է գյուղի տնտեսությունում, այնուհետև՝ գյուղամերձ «Անասնարդ» միավորումում։ Կամավորագրվել է գյուղի ինքնապաշտպանական ջոկատին, մասնակցել շրջանի գյուղերի պաշտպանական մարտերին։ Զոհվել է 1992 թ. սեպտեմբերի 19-ին Ասկերանի շրջանի Քարագլուխ գյուղում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի հինգ երեխա։ Հանգչում է Խնձրիստանի գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բորիկ Աղաջանյանը Արցախյան պատերազմի թանգարանի կայքում(չաշխատող հղում)
**Ռստակես** XIV դարի 2-րդ կեսի հայ մանրանկարիչ և գրիչ։ Ապրել և ստեղծագործել է Վասպուրականում։ Կենսագրական տվյալներ գրեթե չեն պահպանվել։ 1397 թվականին Խիզանում ընդօրինակել և նկարազարդել է մեկ Ավետարան (Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան) որն ունի 20 տերունական, 4 ավետարանիչների պատկերներ, 10 խորան։ Ռստակեսի բացառիկ ինքնատիպ պատկերագրությունը կապվում է տեղական հնամենի սովորույթների ու ժամանակի պատկերացումների հետ։ Նկարիչը որոշակիորեն շեղվել է պատկերման կանոնական ձևերից։ Ռստակեսի գրաֆիկական գծաոճավորումը հասնում է մանևրայնության և շատ դեպքերում վերաճում ինքնակամ նախշազարդերի։ Ռստակեսի զարդանկարչական մտածողությունն արտահայտվել է թեմատիկ պատկերներում և լուսանցազարդերում, որոնց բարդ բուսական հորինվածքում պատկերված են իրական և ֆանտաստիկ կենդանիներ։ Դրանցից շատերը առնչվում են Ադթամարի Ա․ Խաչ եկեղեցու ռելիեֆների հետ։ Պատկերազարդումը տեսանելի է 705-րդ էջից առաջ՝ ներդիրում։ Գրական Հայկական մանրանկարչությունը (այբոմ), 1969։ Հակոբյան Հ․, Վասպուրականի մանրանկարչությունը, 1982։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռստակես Archived 2021-10-02 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արտավազդ Պապիկյան (այլ կիրառումներ)

**Արտավազդ Սարգսի Պապիկյան** (նոյեմբերի 27, 1936(1936-11-27), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

1959 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1966 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։

Պապիկյանի ստեղծագործությունները գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում։

Ստեղծագործական գործունեություն
------------------------------

Պապիկյանի ստեղծագործության թեմատիկ առանցքն աշխատավոր մարդու քնարական կերպարն է՝

* «Բնանկար», 1963
* «Մարտիկ», 1976
* «Բանվորներ», 1978
* «Նամակ», 1983
* «Ծերենցի դիմանկարը», 1985
* «Հարիսա», 1987

Հասարակական-քաղաքական կյանքի իրադարձությունները՝

* «Սումգայիթ», 1988

1990-ական թվականներին ստեղծված դիմանկարներին, բնանկարներին, նատյուրմորտներին բնորոշ է նուրբ գունաշարը՝

* «Նատյուրմորտ», 1990
* «Աղջկա դիմանկար», 1993
* «Ծաղիկներ», 1994
* «Բնանկար», 1997
* «Մարմաշեն», 1999
* «Նատյուրմորտ», 2002

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արտավազդ Պապիկյան(չաշխատող հղում)
**«Դեղին Քրիստոս»** (ֆր.՝ Le Christ jaune), ֆրանսիացի պոստիմպրեսիոնիստ, սինթետիզմի, պրիմիտիվիզմի հիմնադիր և նախակարապետ Պոլ Գոգենի նկարը։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1889 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 91,1 × 74,3 սմ։ «Դեղին Քրիստոս» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Օլբրայթ-Նոքս պատկերասրահում (Բուֆֆալո, Նյու Յորք նահանգ, ԱՄՆ)։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Պոլ Գոգենն առաջին անգամ Պոնտ Ավեն այցելեց 1886 թվականին։ Նկարչի ստեղծագործության Բրետանական ժամանակահատվածը, որտեղից կատարել է այցելություններ դեպի Առլ՝ Վինսենթ վան Գոգին, բնութագրվում է մի քանի կրոնական թեմաների ստեղծմամբ, այդ թվում և «Դեղին Քրիստոս» ստեղծագործությունը։ ֆրանսիացի գրող Օկտավ Միրբոն այս կտավն անվանել է «կաթոլիկ պատարագի, հնդկական մեդիտացիայի, գոթական հերյուրանքի և նուրբ սիմվոլիզմի բարբարոսական սուր խառնուրդ»։

Նկարագիր
--------

«Դեղին Քրիստոս» ստեղծագործության մեջ ցավահար Հիսուս Քրիստոսը պատկերված է երեք բրետոնացի գյուղացի կանանց շրջապատւմ։ Վերջիններս հագել են ազգային ավանդական հանդերձանք, որոնք բնորոշ են 19-րդ դարի վերջին։ Խաչված Քրիստոսի հետին պլանում Պոլ Գոգենը նկարել է տիպիկ ֆրանսիական գյուղական բնապատկեր։ Հանգստությունը, որը տարածվում է երկնքում, կանանց խոնարհ, խաղաղ նստելաձևերը, հագեցած դեղին «արևային» լանդշաֆտը, աշնանային կարմիր տերևներով ծառերը, գյուղացին, ով հեռվում զբաղված է իր գործով, կարծես կապ չունեն խաչի վրա տեղի ունեցած ողբերգության հետ։ Վերոնշյալները կտրուկ կերպով հակադրության մեջ են գտնվում Հիսուս Քրիստոսի հետ, որի դեմքին արտացոլված է չարչարանքի այն մակարդակը, որը սահմանակցում է ապատիայի, անտարբերության հետ։

Անսահման չարչարանքը, որն արտացոլված է Հիսուս Քրիստոսի դեմքին, հակադրության մեջ է գտնվում մարդկանց անհոգ վիճակի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Жёлтый Христос, Гоген»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-12-05-ին։ Վերցված է 2017-02-01

Գրականությոն
------------

* Gauguin et le Christ jaune. — Musée de Pont-Aven, 2000. — ISBN 2-910128-21-0

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Informatie over het schilderij op de website van de Albright-Knox Art Gallery»։ Վերցված է 14-03-2015  (անգլերեն)
* «Ingo F. Walther, Gauguin, Taschen, 2000»։ Վերցված է 14-03-2015  (անգլերեն)
* «informatie over de herkomst van het schilderij op *Plundered art (a perspective from the Holocaust Art Restitution Project)*»։ Վերցված է 14-03-2015  (անգլերեն)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Պոլ Գոգեն |
| --- |
|  |
| Կտավներ | 
* Այլևս երբեք
* Դեղին Քրիստոս
* Ե՞րբ դու կամուսնանաս
* Իսկ դու խանդո՞ւմ ես
* Ծաղիկով կինը
* Կարող կինը
* Մենք աղոթում ենք քեզ, Մարիամ
* Մեռածների ոգին չի ննջում
* Մրգով կինը
* Որտեղի՞ց ենք մենք եկել։ Ովքե՞ր ենք մենք։ Ո՞ւր ենք գնում
* Չար ոգու զվարճանքը
* Տահիտցի կանայք լողափին
* Երկու քույր
* Տահիտական հովվերգություն
* Երկու այծով բնանկար

 |  |
|  |
| Առնչվող | 
* Կյանքի ծարավ (ֆիլմ, 1956)

 |

 |
**Բաբկեն Ադամի Քոլոզյան** (փետրվարի 21, 1909(1909-02-21), Երևան, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 30, 1994(1994-08-30), Երևան, Հայաստան), հայ նկարիչ, մանկավարժ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961)։

Նկարիչ, խեցեգործ Արմեն Քոլոզյանի հայրն է։

Կենսագրություն
--------------

Բաբկեն Քոլոզյանը ծնվել է 1909 թվականին Երևանում։ 1927 թվականին ավարտել է Երևանի Գեղարդ տեխնիկումը (դասատուներ` Ստեփան Աղաջանյան, Սեդրակ Առաքելյան, 1938 թվականին՝ Լենինգրադի գեղարվեստի ակադեմիայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտը (դասատուներ` Վ. Օրեշնիկով, Ա. Օսմյորկին)։ Ստեղծագործելուն զուգահեռ շուրջ քասասուն տարի զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ, 1929-1932 թվականներին դասավանդել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում,1938-1945 թվականներին` Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում, 1945-1975 թվականներին` Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում
1953-1973 թվականներին` ամբիոնի վարիչ։

Բաբկեն Քոլոզյանի աշխատանքները գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Հայաստանի պատմության թանգարանում, Արվեստի ու գրականության թանգարանում, Մոսկվայի Արևելքի ժողովուրդների արվեստի պետական թանգարանում, մասնավոր հավաքածուներում։

Ստեղծագործական ուղի
-------------------

Ստեղծել է բնանկարներ, նատյուրմորտներ, դիմանկարներ։

* «Վաղ գարուն», 1946, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ
* «Խորանաշատ», 1962
* «Սաղմոսավանք», 1974
* «Կարմիր սար», 1977
* «Մրգեր և տաքդեղ», 1961
* «Վարդագույն նատյուրմորտ», 1968
* «Մտազբաղ աղջիկը», 1965
* «Գայանե Քոլոզյան», 1968
* «Պաշարված ամրոց», 1981

Անհատական ցուցահանդեսներ
------------------------

Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում (1948, 1959, 1966)։

Գրականություն
-------------

* Բաբկեն Քոլոզյան։ Կատալոգ (հայերեն, ռուսերեն), Ե․, 1980։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*

Արտաքին աղբյուրներ
------------------

* Բաբկեն Քոլոզյան Archived 2021-04-16 at the Wayback Machine.
* Քոլոզյան Բաբկեն Ադամի
* Նկարչի ստեղծագործությունները գրավում են ապրումների անկեղծությամբ, ժամանակի ճիշտ զգացողությամբ, Բաբկեն Քոլոզյան
* Բաբկեն Քոլոզյան Archived 2014-01-31 at the Wayback Machine.
**Լակսա,** պերանական խոհանոցի ուտեստ, տարածված է Մալայզիայում, Սինգապուրում և Ինդոնեզիայում, իրենից ներկայացնում է լապշայով կծու ապուր։

«Լակսա» անվանման բացատրությունը հայտնի չէ։ Ըստ տարբերակներից մեկի՝ այն գալիս է պերսիդական «lakhshah» բառից, որը լապշայի տեսակ է, մյուս տարբերակի համաձայն՝ այն ծագել է ճապոնական «辣 沙» բառից, որը նշանակում է «կծու ավազ», քանի որ օգտագործվում է որպես համեմունք քաղցրահամ ջրերի ծովախեցգետնի ապուր պատրաաստելիս։

Բացի լապշայից ապուրի հիմնական բաղադրիչներ են համարվում ծովամթերքները՝ ձուկ, ծովախեցգետին, խեցեմորթը, չնայած այն բանին, որ լակսան կարող է պատրաստվել նաև հավով։ Ուտեստի մեծ թվով տարածաշրջանային տարբերակներ կան, որոնց բաղադրությունները կարող են բավականին տարբերվել։ Դրանցից մեկը «Ասամ լակսան» է՝ ձկնապուր, որն ունի բնորոշ թթվայնություն։ 2011 թվականին CNN Go կազմած 20 ամենահամեղ ուտստներ ցանկում զբաղեցրել է 7-րդ տեղը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17
2. ↑  Winstedt, Sir Richard (Olaf), An Unabridged Malay-English Dictionary (5th ed. enlarged) (Kuala Lumpur: Marican & Sons, 1963)
3. ↑  Hutton, Wendy, Singapore Food (Marshall Cavendish, 2007) [Wendy-Hutton]
4. ↑  CNN Go World’s 50 most delicious foods Archived 2011-10-08 at the Wayback Machine. 21 July 2011. Retrieved 2011-10-11
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սաֆարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Էդգար Ռուբենի Սաֆարյան** (մայիսի 26, 1978(1978-05-26), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նախկին ֆուտբոլիստ, «Արարատ» ակումբի գլխավոր մարզչի օգնական։

Ակումբային կարիերա
------------------

Տասնյոթ տարեկան հասակում Էդգար Սաֆարյանն ընդգրկվել է «Կոտայքի» երկրորդ կազմում, որը հանդես էր գալիս 1995 թվականի Հայաստանի բարձրագույն լիգայի ոչ պաշտոնական առաջնությունում։ Հաջորդ մրցաշրջանում տեղափոխվել է մայրաքաղաքային ԲԿՄԱ, որտեղից մրցաշրջանի ավարտից հետո վերադարձել է «Կոտայք»՝ ընդգրկվելով արդեն հիմնական թիմի կազմում։ Սակայն երկրորդ փորձից թիմի հիմնական կազմում իր տեղն ամրապնդել Սաֆարյանին չի հաջողվել, և արդյունավետությունն էլ փայլուն չի եղել։ Նա տեղափոխվել է «Էրեբունի», որ կազմալուծվել է 1999 թվականին, և Սաֆարյանն ստիպված է եղել փնտրել նոր ակումբ։ Նրա նոր ակումբը դարձել է Երևանի «Արարատը», որի կազմում նա հայտնվել է 21 տարեկանում, և որի կազմում անցկացրել է իր կարիերայի մեծ մասը (ընդմիջումներով, 2005 թվականին խաղացել է «Լեռնային Արցախում», 2007 թվականին՝ «Գանձասարում»)։ 2003 թվականին «Արարատը» հեռացվել է Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի և ՈՒԵՖԱ հովանու ներքո անցկացվող բոլոր մրցաշարերից, որովհետև հրաժարվել է իր կազմում հանդես եկող հինգ ֆուտբոլիստների ուղարկել մասնակցելու Իսրայելի հավաքականի դեմ Հայաստանի հավաքականի խաղին։ Սաֆարյանը մնացել է ակումբում ու շարունակել մարզվել։ Ակումբում տիրող անկայունության շրջանից հետո Սաֆարյանը տեղափոխվել է Կապան, որտեղ ընդգրկվել է տեղի «Գանձասարի» կազմում։ Մեկ մրցաշրջան խաղալով Հարավային Հայաստանի թիմում՝ Սաֆարյանը կրկին վերադարձել է «Արարատ»։

2010 թվականի փետրվարին Էդգար Սաֆարյանը հայտարարել է խաղացողի կարիերան ավարտելու մասին։

Մարզչական կարիերա
-----------------

Սաֆարյանն իր մարզչական գործունեությունն սկսել է «Արարատում»։ Սկզբում եղել է գլխավոր մարզիչ Տիգրան Եսայանի, ապա Ալբերտ Սաֆարյանի օգնականը։

Ձեռքբերումներ
-------------

«Էրեբունի»
* Հայաստանի առաջնության բրոնզե մեդալակիր – 1997

«Արարատ» (Երևան)
* Հայաստանի առաջնության արծաթե մեդալակիր – 1999, 2000, 2008
* Հայաստանի գավաթակիր – 2008
* Հայաստանի գավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից – 2001
* Հայաստանի Սուպերգավաթի դափնեկիր – 2009

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նշված են 1999-2004 թվականների տվյալները, 2005 թվականի մրցաշրջանի տվյալներն անհայտ են։
2. 1 2  Эдгар Сафарян завершил карьеру футболиста Archived 2010-02-20 at the Wayback Machine.(ռուս.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆուտբոլիստի էջը ՀՖՖ պաշտոնական կայքում(ռուս.)
* Ֆուտբոլիստի էջը footballdatabase.eu կայքում(անգլ.)
* Ֆուտբոլիստի էջը *soccerway.com* կայքում(անգլ.)
* Պրոֆիլը *transfermarkt.com* կայքում(անգլ.)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · Transfermarkt (խաղացող) |

 |
**Լյուտենիցա,** բուլղարական խավարտ լոլիկից և քաղցր պղպեղներից։ Ինչպես նաև՝ սոուս, համեմունք։ Անվանումը մեծ հավանականությամբ գալիս է «Լյուտի» բառից, այսինքն «ուժեղ», «չափից դուրս»։ Լյուտենիցայի բաղադրության մեջ մտնում են մանր կծու կարմիր պղպեղ, տոմատ, սխտոր, մաղադանոս, բուսական յուղ, քացախ, աղացած սև պղպեղ, աղ, շաքար։ Երբեմն թվարկված բանջարեղենին ավելացնում են սմբուկ, սոխ, գազար։ Սոուսի հիմքը քաղցր բուլղարական պղպեղն է, սովորաբար կապիա տեսակի, որոնք նախապես թխվում են։ Բանջարեղենների աշնանային բերքահավաքի ժամանակ, լյուտեննիցան սովորաբար պատրաստում են հաջորդ ձմռան համար և փակում են ապակե տարայի մեջ։ Կա նաև վաճառքում պատրաստի վիճակով օգտագործման համար։ Մատուցում են մսի, ձկան, բանջարեղենի հետ կամ որպես նախուտեստ։ Լյուտեննիցան հաճախ քսում են հացին, դրանով համեմում են կարտոֆիլից, բրնձից կամ մակարոնեղենից պատրաստված ուտեսնտները։ Բուլղարական ավանդական սոխով և եփված լոբիով աղցանը պատրաստում են լյուտենիցայով։

Տես նաև
-------

* Այվար
* Պինջուր
* Աջիկա
* Լեչո

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Кулинарная энциклопедия. — Litres, 2017. — Т. 18 (Л-М). — ISBN 5040537158, 9785040537150
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ազատյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Սարգիս Փանոսի Ազատյան** (Փանոսի որդի Սարգիս) (փետրվարի 15, 1884, Ալպուստան գավառակ, Օսմանյան կայսրություն - դեկտեմբերի 14/31, 1916, Նազարեթ), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Սարգիս Ազատյանը ծնվել է 1884 թ. փետրվարի 15-ին, Հալեպի նահանգի Մարաշի գավառի Ալպուստան գավառակում։ Նախնական կրթությունն ստացել է սբ. Ստեփանոս թաղային վարժարանում։ Ուսումը շարունակել է Մարաշի Ազգային Կեդրոնական վարժարանում։ 1907 թվականին ավարտել է ամերիկացի միսիոներների Տարսոնի (Տարսուս) Սեյնթ Պոլ քոլեջը (St. Paul’s Institute)։ 1907-1910 թվականներին ուսուցչություն է արել Մարաշում։

1909 թվականի օգոստոսի 31-ին ամուսնացել է մանկավարժ, հնչակյան գործիչ Սարգիս Սամվելյանի դստեր՝ սբ. Ստեփանոս թաղային վարժարանի ուսուցչուհի Հրանուշի հետ։ 1910-1912 թվականներին ընտանիքով բնակվել է Դամասկոսում և ուսանել տեղի Օսմանյան բժշկական վարժարանում։ 1912-1916 թվականներին ուսումը շարունակել է Կոստանդնուպոլսի Հայդար փաշա թաղամասի բժշկական համալսարանում։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբից, ուսմանը զուգահեռ, օգնական բժիշկ է աշխատել Յըլդըզի և Կոստանդնուպոլիսի հիվանդանոցներում։ 1915 թվականի աշնանը զորակոչվել է օսմանյան բանակ և հարյուրապետի աստիճանով ծառայել Դամասկոսի զինվորական հիվանդանոցում։ Այնուհետև ուղարկվել է Պաղեստինի Նազարեթ քաղաքը՝ որպես թնդանոթաձիգների վաշտի 27-րդ ծանր հրետանավորների գնդի բժշկապետ։

Հիվանդ զինվորներին բուժելու ընթացքում վարակվել է ժանտախտով և 9 օր հետո՝ 1916 թվականի դեկտեմբերի 14/31-ին մահացել Նազարեթում/Երուսաղեմի առաջին կարգի հիվանդանոցում՝ 32 տարեկանում։ Թաղվել է Նազարեթի սբ. Ավետման լատինական եկեղեցուն կից գերեզմանոցում՝ զինվորական մեծ պատիվներով ու նվագախմբի հնչեցրած երաժշտությամբ։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։

Գրականություն
-------------

* «Հայ բժշկութեան տուած զոհերը», ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919
* Գալուստեան Գրիգոր Հ. «Մարաշ», Նիւ Եորք, 1934
* Պոտուրեան Մկրտիչ «Հայ հանրագիտակ, Պուքրէշ, 1940
* Գալուստեան Գրիգոր Հ. «Մարաշ կամ Գերմանիկ եւ հերոս Զէյթուն», Նիւ Եորք, 1988
* Յարման Արսեն «Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի» (թուրքերեն), Ստամբուլ, 1988
* Սամուէլեան Վահէ «Հայ անցեալը` լուսանկարներով», Ե. 2007
**Էրնստ Վիլհելմ Լեբրեխտ Թեմպլ** (գերմ.՝ Ernst Wilhelm Leberecht Tempel, դեկտեմբերի 4, 1821(1821-12-04), Նիդերկուներսդորֆ, Kottmar, Görlitz, Սաքսոնիա - մարտի 16, 1889(1889-03-16), Արչետրի, Ֆլորենցիա), գերմանացի աստղագետ և նկարիչ, 5 աստերոիդների և 12 գիսաստղերի հայտնաբերող։

Էրնստ Թեմպլը ծնվել է 1821 թ. դեկտեմբերի 4-ին սաքսոնյան Նիդերկուներսդորֆ քաղաքում։ 1837 թ. սովորել է լիթոգրաֆիական գործ Մեյսենում։ 1840 թ. ուղևորվել է մի քանի տարով ճանապարհորդելու Եվրոպայով, այցելել է Կոպենհագեն, Ստոկհոլմ և Քրիստիանիա (այժմյան Օսլո)։

1858 թ. բնակություն է հաստատել Վենետիկում, և այնտեղ բացել է լիթոգրաֆիայի արհեստանոց։ Շուտով ամուսնացել է։ Բավականին հաջողությամբ կատարում էր գիտնականների պատկերազարդման պատվերները։ Տարված լինելով երիտասարդ հասակից աստղագիտությամբ, կառուցեց չորսդյոյմանոց աստղադիտակ և նրա միջոցով արդեն 1859 թ. հայտնաբերեց գիսաստղ, ինչպես նաև միգամածություն Պլեյադներ աստղային կուտակման մեջ։ 1860 թ. ստացել է հրավեր աշխատելու Մարսելի աստղադիտարանում։ Աշխատելով այս ֆրանսիական քաղաքում, հայտնաբերել է մի շարք երկնային մարմիններ, մասնավորապես աստերոիդներ և գիսաստղեր։ Նա է հայտնաբերել (64) Անջելինա, (65) Կիբելե, (74) Գալատեա, (81) Թերպսիքորե և (97) Կլոթո աստերոիդները։

1870 թ. ֆրանկո-ռուսական պատերազմի պատճառով Թեմպլը ստիպված եղավ լքել Ֆրանսիան և վերադառնալ Իտալիա։ 1875 թ. դարձավ Ֆլորենցիայի մոտ գտնվող Արչետրի քաղաքի աստղադիտարանի ղեկավարը։

1889 թ. մարտի 16-ին Թեմպլը մահացավ Արչետրիում։

Նրա պատվին անվանվել են (3808) Տեմպել աստերոիդը և խառնարան Լուսնի վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Brozović D. Ladan T.* Hrvatska enciklopedija (хорв.) — LZMK, 1999. — 9272 p. — ISBN 978-953-6036-31-8
2. 1 2
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119023164 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Catholic (1997—…) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 10059563n · CONOR: 233660515 · GND: 119023164 · ISNI: 0000 0000 3355 0528 · LCCN: n91048595 · SUDOC: 142943711 · VIAF: 45102696 · WorldCat VIAF: 45102696 |

 |

 |
**Ալեխանդրո Ագուստին Լանուսսե** (օգոստոսի 28, 1918(1918-08-28), Բուենոս Այրես, Արգենտինա - օգոստոսի 26, 1996(1996-08-26), Բուենոս Այրես, Արգենտինա), արգենտինացի ռազմական գործիչ, ով փաստորեն զբաղեցնում էր Արգենտինայի նախագահի պաշտոնը՝ 1971 թվականի մարտի 22-ից -1973 թվականի մայիսի 25-ը։

Կենսագրություն
--------------

1938 թվականին ավարտել է ռազմական ակադեմիան, գլխավորել է նախագահի էկսկորտային ստորաբաժանումը։ 1951 թվականին դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման՝ Խուան Պերոնի կառավարության դեմ հեղափոխության փորձ կատարելու պատճառով։ Ազատ է արձակվել 1955 թվականին՝ «Ազատագրական հեղափոխություն»-ից հետո, ռազմական ապստամբություն, որը տապալել է գեներալ Պերոնի ռեժիմը և հաստատել ռազմական դիկտատուրա։ 1955-1958-ական թվականներին այս ռեժիմին էր պատկանում իշխանությունը։ 1986 թվականին նշանակվել է դեսպան Վատիկանում։ 1960 թվականին նշանակվել է բարձրագույն ռազմական ուսումնարանի տնօրենի տեղակալի պաշտոնում, իսկ որոշ ժամանակ անց՝ 1-ին զրահապատ գնդի հրամանատար։ 1962 թվականին մասնակցել է նախագահ Արտուրո Ֆրոնդիսի տապալմանը, իսկ 1966 թվականին աջակցել գեներալ Խուան Կառլոս Օնգանիային նախագահ Արտուրո Իլիայի վտարման հարցում։ 1968 թվականին դարձել է Արգենտինայի զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարը։

Նախագահ
-------

Լանուսեն դարձել է Արգենտինայի նախագահ՝ 1971 թվականին։ Իր նախագահության օրոք դիվանագիտական հարաբերություններ է հաստատել Չինաստանի հետ։ Երկրի ղեկավարման գործում մշտապես դժվարությունների է հանդիպել կապված ընդիմության ակտիվության աճի հետ։ Շատ քաղաքական հակառակորդներ գտնվում էին հսկողության տակ, և Լանուսեն որոշեց համագործակցել Մոնտոներոսի հետ։ 1971 թվականի օգոստոսի 22-ին որոշ քաղբանտարկյալներ փախուստի փորձ են կատարել Պատագոնիայում գտնվող Ռոսոն ռազմածովային բազայից, որի պատճառով առանց դատի և հետաքննության դատապարտվել են մահապատժի։ 1973 թվականին կայացած նախագահական ընտրություններում հաղթել է Էկտոր Կամպորան։

Նախագահությունից հետո
---------------------

1985 թվականին Լանուսսեն հրատարակաել իր ինքնակենսագրականը, որտեղ դատպարտել է մարդու իրավունքների խախտումները, որոնք տեղ էին գտել «Կեղտոտ պատերազմ»-ի ժամանակ:1994 թվականին տնային կալանքի տակ է առնվել նախագահ Կառլոս Մենեմային քննադատելու պատճառով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Munzinger Personen (գերմ.)
3. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Testimonio del ex-presidente Alejandro Lanusse en el Juicio a las Juntas
* Presidente (de facto) Alejandro Agustín Lanusse
* Alejandro Agustín Lanusse — Presidente de la República Argentina Archived 2011-08-14 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 121868943 · GND: 1018400001 · GTAA: 124215 · ISNI: 0000 0000 8350 3965 · LCCN: n82252150 · NTA: 130352993 · SUDOC: 079929176 · VIAF: 2516393 · WorldCat VIAF: 2516393 |

 |

 |