**Medieval: Total War** *(թարգմանաբար՝ **Միջնադար. համընդհանուր պատերազմ**)*, համակարգչային ստրատեգիական խաղ է, որը մշակվել է Creative Assembly ընկերության կողմից և թողարկվել Activision ընկերության կողմից։ Medieval: Total War-ը «Total War» շարքի երկրորդ խաղն է, թողարկվել է Shogun: Total War-ից երկու տարի անց։ Լույս է տեսել 2001 թվականին, Հյուսիսային Ամերիկայում վաճառքի է հանվել 2002 թվականի օգոստոսի 20-ին, իսկ Եվրոպայում օգոստոսի 30- ին։

Խաղում, ինչպես ամբողջ սերիայում, գլոբալ քայլափոխային ռազմավարությունը (ստրատեգիան) համատեղված է իրական ժամանակում մարտավարական (տակտիկական) մարտերի հետ։ Նրանում խաղացողը ստեղծում է իր դինաստիական կայսրությունը, միջնադարյան Եվրոպայում, Հյուսիսային Ամերիկայում և Մերձավոր Արևելքում 1087 թվականից մինչև 1453 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Խաղն ունի երկու ռեժիմ. համաշխարհային (խաղացող կառուցում է շենքեր և ստեղծում է զորքեր) և մարտական (պայքարում համակարգչային հակառակորդի դեմ 3D ձևաչափով)։

*Medieval: Total War*-ը խաղային մամուլում ստացել է դրական արձագանքներ, որոշ քննադատներ այն անվանել են *ուղենիշ խաղաշինության մեջ:* Խաղի ռազմավարական մասը լի է բարդություններով և խորություններով, բայց դրա հետ մեկ տեղ զուգորդված է լավ ինտեգրված պատմական հուսալիությամբ, նաև ստացել է քննադատների աջակցությունը։ Խաղը կոմերցիոն հաջող էր, և հընթացս բրիտանական տեսախաղերի չարթերում (աղյուսակում) գրավել է առաջին տեղը։

Խաղային ընթացք
--------------

Խաղացողի նպատակը սեփական կայսրության ստեղծումն է միջնադարյան Եվրոպայում, Հյուսիսային Ամերիկայում և Մերձավոր Արևելքում։ Դրա համար խաղացողը ազատ կարող է ընդունել կամ կիրառել ռազմական գործ, կրոն և քաղաքականություն։

Ինչպես և Total War-ի սերիայի նախորդ խաղում — Shogun: Total War, «Medieval»-ում կա երկու խաղայի ռեժիմ.

* Քայլ առ այլ քարոզարշավ, որը մեկնարկում է խաղային քարտեզի վրա։ Նրանում օգտագործողը կարող է տեղաշարժել իր բանակը մարզերի միջև, կառավարել իր գործակալներին (ներկայացուցիչ, լրտես, վարձու մարդասպան), դիվանագիտությանը, կրոնը և ինչպես նաև զբաղվել այլ խնդիրներով ի շահ իրենց խմբակցության (ֆրակցիայի)։
* Ճակատամարտեր իրական ժամանակում, որտեղ խաղացողը ղեկավարում է իր զորքերը մարտի դաշտում և պաշարման ժամանակ։

Խաղի ռազմավարական մասը բաժանում է խաղային աշխարհը 20 խմբակցությունների, որոնցից խաղացողին հասանելի է միայն 12-ը։ Ի սկզբանե ենթակա խմբակցության տարածքի չափսը կախված է տվյալ ժամանակահատվածից։ Խաղում դրանք երեքն են, որոնք արտացոլում են իրենց ժամանակահատվածի պատմական և տեխնոլոգիական վիճակը. վաղ (1087 թվական), բարձր (1205 թվական) և ուշ (1321 թվական)։

Խաղացողին մատչելի խոշորագույն ֆրակցիաներն են (երկրները). Ալ-Մոհադների պետությունը, Բյուզանդական կայսրությունը, Անգլիայի թագավորությունը, Եգիպտոսը, Սրբազան Հռոմեական կայսրությունը։ Որոշ խմբակցություններ, ինչպիսիք են Ոսկե Հորդան, Բուրգունդիայի դքսությունը, առաջանում են խաղի ընթացքում ըստ պատմական իրադարձությունների։ Այդ խմբակցություները, ինչպես նաև մի քանի այլք անհասանելի են խաղացողի համար, թեև հայտնվում են խաղի սկզբի քարոզարշավի հետ։

*Medieval: Total War*-ում կա պատմական քարոզարշավի և պայքարի ռեժիմ։ Այն խաղացողին հնարավորություն է տալիս մասնակցել մի շարք հայտնի միջնադարյան ճակատամարտերի, Հարյուրամյա պատերազմին, Խաչակրաց արշավանքներին և այլ հակամարտությունների, ղեկավարել հայտնի պատմական կերպարների բանակները (օրինակ, Ֆրիդրիխ I Շիկամորուսու բանակը)։ Միայնակ պատմական մարտերում խաղացողին հնարավորություն է տրվում գլխավորել իր բանակը մեկուսացած գոտեմարտում (օրինակ՝ Ուլյամ Ուելսի բանակը Ստերլինգսկի կամրջի ճակատամարտում)։

### Միայնակ արշավ

*Medieval: Total War*-ը միայնակ արշավում առաջարկում է խաղացողին ընտրել առկա ֆրակցիաներից որևէ մեկը և հասանելի միջոցներով գրավել ռազմավարական քարտեզը։ Յուրաքանչյուր խմբակցություն վերահսկում է մի շարք պատմական նահանգներից որևէ մեկը, որում գտնվում է ամրոցը, իսկ եթե ունի ելք դեպի ծով, ապա նավահանգիստը։ Յուրաքանչյուր նահանգի խաղացող կարող է կառուցել շենքեր, հավաքել զինվորական ջոկատներ և տեղաշարժել բանակ, նավատորմ և լրտեսներ, ինչպես նաև նվաճել և պաշտպանել նրանց։ Դիվանագիտությունը և տնտեսությունը խաղի օգտատիրոջը նույնպես կարող են տալ լրացուցիչ առավելություններ, ինչպես, օրինակ, գործակալները կարող են զբաղվել լրտեսությամբ և վարձու մարդասպանությամբ։ Կրոնը կարևոր դեր է խաղում ստրատեգիայում, քանի որ ամրապնդում է իր նահանգի բնակչության նվիրվածությունը։ Միայնակ քարոզարշավում կա *«Մեծ Նվաճումներ»* ռեժիմը, որում յուրաքանչյուր ֆրակցիայի առաջ դրվում են պատմականորեն-հիմնավորված նպատակներ, այն ֆրակցիան որը ավելի շատ միավորներ է կուտակում դրանց կատարման համար, դառնում է խաղի հաղթող։ «Քայլ առ քայլ արշավ» ռեժիմը խաղի սկզբում խաղացողին թույլ է տալիս կատարել բոլոր հնարավոր գործերը, որից հետո արհեստական բանականությունը կատարում է աշխատանքի մնացած մասը, մյուս խմբակցությունների համար։

Տեխնոլոգիական ծառ (կառուցվածք, որը դետերմիկ ձևով ցույց է տալիս խաղերի տեխնոլոգիական զարգացման գործընթացը)
Միայնակ արշավը շատ նման է Shogun: Total War-ի միայնակ արշավին, բայց նաև ունի մեծ տարբերություններ։ Խաղի գործողությունները ծավալվում են Եվրոպայում, Հյուսիսային Ամերիկայում և Մերձավոր Արևելքում։ Նահանգում կարելի է կառուցել ավելի շատ շենքեր, որոնք միմյանց հետ կապված են տեխնոլոգիական ծառով։ Տարածքների զարգացման և բանակի ստեղծման համար օգտագործում են ֆլորիններ (մետաղադրամ), և հարևան հողերի հարկման ու առևտրի արդյունքում ստացված բրինձը։ Հետազոտական տեխնոլոգիաները խաղում հասանելի չեն, սակայն նրանք ժամանակի ընթացքում ծագում են, օրինակ հրաբամբակը հասանելի է դառնում XIV դարում։ Ամրոցները հանդիսանում են հիմք նահանգների հետագա զարգացման համար, և բարձրացնելով նրանց պաշտպանական մակարդակը հասանելի են դառնում նոր շինություններ։ Որոշ շինություններ ունեն տնտեսական նշանակություն (առևտրային գործարաններից գումար է ստացվում), միևնույն ժամանակ զինվորակաների շենքերը մարզում են մարտիկներին, հասցնում նրանց ավելի բարձր մակարդակի, ինչպես նաև դարձնում յուրահատուկ տեսակի։

Յուրաքանչյուր նահանգ ունի մի քանի գեներալներ, որոնցից մի քանիսը համարվում են իշխող տան ներկայացուցիչներ և ռազմի դաշտում ստանձնում են զորքերի ղեկավարի պաշտոնը։ Նրանցից յուրաքանչյուրը ունի իր սեփական բնութագիրը, օրինակ բարոյականություն կամ նվիրվածություն, որոնք նպաստում են իր գործողությունների հաջողությանը։ Այս ցուցանիշները, ինչպես և այլ ատրիբուտներ (առողջության), կարող են փոփոխվել կախված խաղի ընթացքից։ Խաղում կա մուտք նախատեսված ոչ զինվորական ստորաբաժանումների ուսուցման համար — «լրտեսներ», «գործակալներ»։ Գործակալների տեսակը կախված է պետական կրոնից, բայց կան և հասարակական. բանագնացներ, լրտեսներ և վարձու մարդասպաններ։ Բանագնացները զբաղվում են դիվանագիտական առաջադրանքներով (դաշինքի կնքումը և ընտրակաշառքը օտար բանակում), լրտեսները զբաղվում են նահանգների և անձանց մասին տեղեկություն հավաքելով, վարձու մարդասպանները աշխատում են իրենց ուղիղ պարտականությամբ՝ բարձրաստիճան անձանց սպանությամբ։ Խմբակցություն մուտքի հնարավորություն ունեն քահանաները, ովքեր կարող են տարածել իրենց կրոնը։ Խաղի մեջ առկա են նաև պատմական կերպարներ, որոնց ունեն բարելավված բնութագրեր։ Օրինակ, Էլ Սիդը և Ռիչարդ I Առյուծասիրտը համարվում են հիանալի գեներալներ։

Ապստամբություն կարող է սկսվել, երբ նահանգում հավատարմության մակարդակը բավական ցածր լինի, և այդ պահից կհայտնվի ապստամբների բանակ, որը կձգտի է իր ձեռքը վերցնել տվյալ հողի վերահսկողությունը։ Քաղաքացիական պատերազմ կարող է սկսվել այն ժամանակ, երբ մեծ բանակների հրամանատարները, գեներալները ունեն ցածր նվիրվածություն։ Այդ դեպքում խաղացողին հնարավորություն է տրվում աջակցել իշխող ընտանիքին կամ ապստամբներին։ Առաջնորդի մահվան դեպքում, որը չի ունեցել ժառանգորդներ, նրա տիրապետության տակ գտնվող ամեն ինչ անցնում է անկախ նահանգի։ Խաղում հնարավոր է նավեր կառուցել, որոնք թույլ են տալիս վերահսկողություն սահմանել ափամերձ տարածքներում, ինչը հնարավորություն է տալիս իրականացնել դեսամտային գործողություններ և բարձրացնել առևտրային մասհանումների մակարդակը։

Նավատորմերը նույնպես մասնակցում են ծովային մարտերի, սակայն ի տարբերություն ցամաքային մարտերի, համակարգիչը ինքնաբերաբար տալիս է մարտի արդյունքները։ Կրոնը մեծ դեր ունի *Medieval: Total War-*ում, կաթոլիկները պետք է ենթարկվեն Հայրապետական պետությանը։ Սուրբ պատերազմ սկսել խաչակրաց արշավանքների ձևաչափով, հասանելի է միայն կաթոլիկ և մուսուլման խմբակցություններին։

### Մարտական համակարգ

Մարտերը տեղի են ունենում իրական ժամանակում 3D ռեժիմում, որտեղ երկու պատերազմող կողմերը հանդիպում են միմյանց և պայքարում մինչև  նրանցից մեկի պարտությունը։ Պայքարները սկսում են այն ժամանակ երբ խաղացողը (կամ համակարգչային հակառակորդը) իր բանակը զորակայում է մի նահանգում, որը պատկանում է մեկ այլ խմբակցության։ Առջևում գեյմերը կանգնում է ընտրության առաջ. ինքնուրույն ղեկավարել զորքերը թե տալ դրանց ղեկավարումը արհեստական բանականությանը։ Պատմական ճակատամարտեր ռեժիմում համակարգիչը ինքնուրույն է սահմանում եղանակի և տեղանքի բնույթը, ինչպես նաև հակամարտող զորքերի կազմը։

Ճակատամարտի ընթացքում օգտատերը  ղեկավարում է  միջնադարյան բանակը, որը բաղկացած է տարբեր ջոկատներից, իրենց առավելություններով և թերություններով։ Գեյմերը պետք է կիրառի տվյալ ժամանակին համապատասխան ռազմավարական տեխնիկա, օգտագործելով պատմական մարտական համակարգերը մարտերում անկախություն ձեռք բերելու համար։ Մարտերի տեղանքը կախված է նահանգից, խաղում առկա է ընդամենը 400 եզակի քարտեզ։ Կլիման, շենքերը  տարբեր են լինում կախված շրջակա միջավայրից. օրինակ՝ Մերձավոր Արևելքում չոր կլիմա է, հողը ծածկված է ավազով, իսկ շենքերը կառուցված են իսլամական ավանդական շենքերի ոճով։ Պաշարումը համարվում է *Total War* սերիաների կարևոր մասը։ Այստեղ հաղթող է ճանաչվում այն ջոկատը, որը հաղթահարելով պատերը, ոչնչացնում է թշնամու բանակը։ Յուրաքանչյուր ջոկատ ունի բարոյականություն, որը բարձրանում  է մարտերում բարենպաստ ելքի, հաղթելու շնորհիվ, իսկ իջնում է հակառակ զարգացող իրադարձությունների դեպքում. եթե օրինակ, ջոկատի վրա հարձակվել են թիկունքից, ինչպես նաև ունի մեծ կորուստներ և հրամանատարի մահը։ Բացի դրանից արշավանքների ընթացքում կարելի է գերիներ վերցնել, որոնց հետո կարելի է մահապատժի ենթարկել կամ վաճառել իրենց հայրենի խմբակցությանը։

### Մուլտի նվագարկիչ

Medieval: Total War-ի մուլտի նվագարկչի մոդելը նման է նրա նախորդի՝ Shogun: Total War մուլտի նվագարկչին, որտեղ գեյմերը կարող է պայքարել իրական ժամանակում, ընդդեմ յոթ կենդանի հակառակորդների։ Գեյմերները կարող են ստեղծել և կառավարել բոլոր մատչելի  խմբակցություների բանակները, օգտագործելով դրանք առցանց մրցաշարերում կամ սովորական պայքարում։ Արշավ ռեժիմը չի կարելի օգտագործել մուլտի նվագարկչում, այս ռեժիմը հայտնվել է միայն *Empire: Total War*-ում, այն էլ բետա տարբերակում, որից հետո հեռացվել է։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Medieval: Total War-ը ներկայացվել է The Creative Assembly-ի կողմից 2001 թվականի օգոստոսի 3-ին, Crusader: Total War աշխատանքային անվան տակ։ Մշակումը մեկնարկել է Shogun: Total War-ի ազատ արձակվելուց անմիջապես հետո։ Շուտով որոշվել է փոխել խաղի անվանումը Medieval: Total War, որ ավելի  հստակ է  արտացոլում խաղի էությունը։ The Creative Assembly իր մամլո հաղորդագրությունում հայտարարել է այն մասին, որ ստրատեգիային թողարկմանը կմիանա Activision ընկերությունը, այլ ոչ Electronic Arts-ը, որը մասնակցել է նախորդի թողարկման աշխատանքներին։

Ծրագրավողները նկարագրել են խաղի առանձնահատկությունները, ներառելով ժամանակահատվածը XI-ից XV-րդ դարերը, հնարավորությունը, խաղալ տարբեր պատմական սցենարներում (օրինակ Հարյուրամյա պատերազմները): Հետագայում խաղային մամուլում ցուցադրվել են սքրինշոթներ և տրամադրվել են նոր տեղեկություններ։ Խաղում օգտագործվում է նոր խաղային շարժիչ, որը թույլ է տալիս կազմակերպել ավելի լայնամասշտաբ պայքար, 10 000 մարտիկներով։ Բացի այդ ավելացվել են նոր քարտեզներ, որի տեսքը կախված է պատերազմի անցկացման վայրից։ Նաև բարելավվել է արտաքին տեսքը, որն ավելի զարգացած է, ինչպես նաև մեխանիկական պաշարումը, որտեղ  գեյմերը նախ պետք է ոչնչացնի ամրոցի պատերը և միայն հետո սկսի մարտնչել թշնամու զորքի հետ։ Համակարգչային հակառակորդի արհեստական բանականությունը վերամշակվել է, որի շնորհիվ մարտերում այն սկսել է գործել ավելի ռացիոնալ։

Creative Assembly-ի ստեղծագործական տնօրեն Մայքլ դը Փլաթերը իր հարցազրույցում նշել է. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «*Մենք երբեք հարյուր տոկոսով վստահ չենք եղել  Crusader անվան վրա…այն  չի ընդգրկում խաղի ամբողջական սպեկտը կամ հարուստ բազմազանությունը*»։ Միջնադարի ընտրությունը տեղի է ունեցել այն պատճառով, որ «*այն  կատարիալ համապատասխանել է խաղընթացքին… մենք ցանկանում էնք ունենալ ավելի մեծ ամրոցներ և տպավորիչ պաշարումներ*»։ |  |

Մինչ խաղի ազատ արձակվելը դիզայներ Մայք Բրենթոնը գրել է, որ պաշարումը Total War սերիաներում եղել է կարևորոգույն լրացումներից մեկը, պատճառաբանելով, որ դա նպաստել է զորքերի թվաքանակի բարձրացմանը։ Բարձրացրել է հավաստիությունը. ուսումնասիրելով միջնադարը և ավելացվել են այնպիսի ասպետկներ, ինչպիսիք են սպանություները և պատմական կերպարները։ Առաջնորդների ճշմարտացիության համար ավելացվել է «արատների և արժանիքների» համակարգը։

Խաղի դեմո տարբերակը լույս է տեսել 2002 թվականի հունիսի 26-ին և պարունակել է կրթական և ամբողջական միայնակ առաքելություն։ Medieval: Total War-ը ԱՄՆ-ում  հայտնվել է օգոստոսի 20-ին, իսկ օգոստոսի 30-ին Մեծ Բրիտանիայում։

Ռուսաստանում հրատարակելու մեջ հանդես է եկել 1С ընկերությունը։ Medieval Total War-ի տեղայնացված տարբերակը դուրս է եկել 2003 թվականի մայիսի 23-ին, և ունեցել է ավելի բարձր մակարդակ, ըստ «Խաղային հակում» ամսագրի գնահատականի։

Ադդոններ և տարբերակներ
----------------------

2003 թվականի  հունվարի 7-ին The Creative Assembly, հայտարարել է Medieval: Total War-ում  Viking Invasion լրացման մասին։ Լրացումն արվել է 793 – 1066 թվականների մեջ ընկած ժամանակահատվածում, ավելացվել են Բրիտանական կղզիները և արևմտյան Սկանդինավյան։ Դրանում խաղացողին հասանելի են դառնում նոր խմբակցություններ. Իռլանդիան, Հարավ Սաքսոնական թագավորությունը և Վիկինգները։ Վերջին խմբակցությունները զբաղված են մյուս երկրների «ետևից ընկնելով». սկանդինավները ունեն ավելի արագ նավատորմ, որը հիմք է ծառայում  թշնամու գավառները թալանելու համար։ Անգլիացիները և իռլանդացիները միավորներ են ստանում վիկինգների դեմ տարած հաղթանակներում և նոր տարածքներ գրավելու համար։ Medieval: Total War: Viking Invasion-ը նաև բերեց որոշ փոփոխոււթյուններ բուն արշավում. պաշարման ժամանակ կարելի էր օգտագործել հրդեհվող արկեր, իսկ նախքան ճակատամարտը կարելի էր դիտել հակամարտող զորքի տվյալները, նաև  ավելացվել էին նոր ֆրակցիաներ։

Medieval: Total War: Viking Invasion-ը ԱՄՆ-ում թողարկվել է 2003 թվականի մայիսի 7-ին, իսկ Մեծ Բրիտանիայում մայիսի 9-ին։ Լրացումը խաղային մամուլում ստացել է դրական արձագանքներ, ինչի մասին  վկայում է այն, որ  Metacritic-ում խաղի տոկոսային դիրքը եղել  է 84 %։ Մեկնաբանները նշել են, որ կարևորագույն տարր է դարձել նոր խաղընթացքը, թեև որոշ լրատվամիջոցներ իրենց վրդովմունք են արտահայտել հնացած գրաֆիկայի վերաբերյալ։

Խաղի հրատարակիչ Activision ընկերությունը հովանավորել է Medieval: Total War-ի և Medieval: Total War: Viking Invasion-ի միացումը, անվանելով այն Medieval: Total War Battle Collection, որն ազատ է արձակվել 2004 թվականի հունվարի 7-ին։ 2006 թվականի  հունիսի 30-ին Sega ընկերությունը,  իր վրա է ստանձնել խաղերի միացման գործը և կազմել է կոլոկցիոն — Total War.Eras: Այն հագեցած է Shogun: Total War, Medieval: Total War և Rome: Total War տարբերակներով, որից  հետո լրացումների և խաղի ստեղծման  մասին նկարահանվել է վավերագրական ֆիլմ։

Կարծիքներ և  վարկանիշ
---------------------

| **Գնահատականներ** |
| --- |
| **Այլալեզու հրատարակություններ** |
| **Հրատարակություն** | **Գնահատական** |
| 1UP.com | A+ |
| ActionTrip | 8.7 |
| Eurogamer | 9 / 10 |
| GameSpot | 8.7 / 10 |
| GameSpy | 5 |
| GameZone | 8.6 |
| IGN | 8.9 / 10 |
| **Ռուսական հրատարակություններ** |
| **Հրատարակություն** | **Գնահատական** |
| Absolute Games | 90% |
| **Որոշ գնահատականների վրա հիմնված վարկանիշ** |
| **Ագրեգատոր** | **Վարկանիշ** |
| Game Rankings | 88,49 % (40 կարծիքներ) |
| Metacritic | 88 / 100 (25 կարծիքներ) |
| MobyRank | 87 / 100 |

### Վարկանիշ, մրցանակներ և վաճառք

Medieval: Total War-ը խաղային մամուլում բավականին բարեհաջող է հանդես եկել։ Մեծ Բրիտանիայում խաղի թողարկվելուց հետո առաջին շաբաթում վաճառքը զբաղեցրել է առաջատար դիրքը չարթերում, որը հետաձգվել է 2 շաբաթով։ ԱՄՆ-ում Medieval: Total War-ը կարողացել է գրավել միայն չորրորդ տեղը, մնալով Warcraft III, The Sims և նրա  լրացում The Sims: Vacation-ի հետևում։

Medieval: Total War-ը արժանացել է մի շարք մրցանակների, 2002 թվականին PC Gamer UK անվանել է այն տարվա խաղ։ Նաև  ստացել է EMMA մրցանակը «Տեխնիկական կատարելություն» անվանակարգում։ Ըստ GameSpy  «Medieval»-ը դարձել  է  «2002 թվականի լավագույն ռազմավարական խաղը», իսկ «The Creative Assembly» ընկերությունը European Computer Trade Show-ի կողմից  արժանացել է «Լավագույն համակարգչային խաղ մշակող» անվանակարգում։

| **Գնահատականներ** |
| --- |
| **Այլալեզու հրատարակություններ** |
| **Հրատարակություն** | **Գնահատական** |
| Edge | 7/10 |
| Eurogamer | 8/10 |
| Game Informer | 8.75/10 |
| GameSpot | 8.2/10 |
| GameSpy | 4.5/5 stars |
| GameZone | 8.6/10 |
| IGN | 8.6/10 |
| PC Gamer US | 75% |
| **Որոշ գնահատականների վրա հիմնված վարկանիշ** |
| **Ագրեգատոր** | **Վարկանիշ** |
| Metacritic | 84/100 |

### Վարկանիշը արտասահմանյան մամուլում

1UP կայքի թիմը Medieval: Total War  արժանացրել է ամենաբարձր գնահատականին А+: Նրանց կարծիքով  ի տարբերություն Shogun-ի, խաղում բարձրացվել է դիվանագիտության դերը, որին պետք է ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել։ Բացի այդ նշվել են մարտերում օգտագործվող առաջնորդական ունակություները, զորքերի տեսակները, բարոյականությունը, միավորները, կազմավորումը, տեղանքի տեսակը,  եղանակը և հոգնածությունը։ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Medieval: Total War-ը գրեթե ամբողջությամբ գերազանցում է իր նախորդին, ամսագրում պարզապես տեղ չկա, որպեսզի ներկայացվի խաղի ամբողջական նկարագրությունը։ Սա ֆանտաստիկ պատմական ստրատեգիա է, այնպես որ հագեք զրահները, սրեք ձեր սրերը և միացեք միջնադարյան բանակին»։ |  |

Մեկնաբան «2Lions»-ը խաղը գնահատել է 8.7 բալ, հնարավոր 10-ից։ Նա նշել է, որ «Միջնադարում  դուք չեք կարող հենց այնպես գնալ պատերազմ»։ Medieval:Total War-ի հոդվածագրերի կարծիքով այն ավելի բարդ է և հետաքրքիր քան նախորդը, այստեղ հաղթանակի համար անհրաժեշտ է «խորամանկություն և լավ կառավարում»։ Նաև  նշվել  է տաք  բանալիների խնդիրը և առանձին ջոկատների անհավասարակշռությունը։ Ի վերջո հեղինակը նշել է, որ «այս խաղը պետք է լինի այն ցուցակում, որնք ձգտում են դառնալ թագավոր կամ սուլթան»։

Eurogamer կայքի աշխատակից Ռոբ Հաֆին  ստրատեգիան գնահատել է 9 բալ, 10-ից։ Ռոբը  Civilization խաղը համարել  է ոգեշնչման աղբյուր, չնայած  Medieval-ում տեխնոլոգիական ծառի զարգացումը հեշտ է, բայց դա փոխհատուցվում է բարդ համակարգի կառավարմամբ։ Միևնույն ժամանակ մի քննադատ ասել է, որ խաղը ունի միայն մեկ  թերություն, այն է՝ պայքարի ժամանակ տեսախցիկները անհարմար դիրքում են։

Gamespot կայքը խաղը գնահատել է 8.7 բալ։ Նախ նշվել  է խաղընթացքում կրոնի կարևոր դերի մասին։ Խաղի  թույլ կողմն է հնացած գրաֆիկը, թեև կարելի  է սպասել ավելին, ինչպիսին եղել են  Battle Realms և Warcraft III խաղերը։ Ի վերջո  մեկնաբանները արել  են իրենց վերջին վճիռը «Medieval-ը շատ հաճելի խաղ է, բայց  նա լավ չէ մոտենում  պատահական գեյմերներին»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 
2. ↑
3. ↑  «*Medieval: Total War* Synopsis». The Creative Assembly. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ ապրիլի 17-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 18-ին.
4. 1 2 3  «Welcome to *Medieval: Total War*». *Medieval: Total War (manual)*. The Creative Assembly. 2001 թ․ օգոստոս. էջ 4.
5. 1 2 3 4 5  «*Medieval: Total War* Preview». IGN. 2002 թ․ հունվարի 9. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 7-ին.
6. 1 2  «*Medieval: Total War* Factions». The Creative Assembly. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մարտի 12-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 18-ին.
7. 1 2  «*Medieval: Total War* Updated Preview». GameSpot. 2002 թ․ հունիսի 15. էջ 1. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 7-ին.
8. ↑  «Wayback Machine». *web.archive.org* (անգլերեն). Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 24-ին.
9. ↑  Fahey, Rob (2002 թ․ սեպտեմբերի 19). «*Medieval: Total War* Review». Eurogamer. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 2-ին.
10. 1 2 3 4  «Medieval Total War Summary». GameSpot. 2004 թ․ հունիսի 11. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունվարի 11-ին. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 7-ին.
11. ↑  Holbrook, Roy. «*Medieval: Total War* PC Review». Strategy Informer. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 23-ին.
12. ↑  «Battles». *Medieval: Total War (manual)*. The Creative Assembly. 2001 թ․ օգոստոս. էջեր 44–45.
13. ↑  «*Medieval: Total War* Q&A». GameSpot. 2001 թ․ դեկտեմբերի 6. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 8-ին.
14. ↑  «*Medieval: Total War* Updated Preview». GameSpot. 2002 թ․ հունիսի 15. էջ 2. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 7-ին.
15. ↑  «Medieval: Total War Features». The Creative Assembly. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ ապրիլի 17-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 18-ին.
16. ↑  Breckon, Nick (2008 թ․ դեկտեմբերի 12). «Total War Delay brings Multiplayer Campaign Mode». Shacknews. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 30-ին.
17. ↑  «Crusader: Total War announced». IGN. 2001 թ․ օգոստոսի 3. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 31-ին.
18. ↑  Brunton, Mike (2002 թ․ օգոստոսի 17). «Dev Diaries: *Medieval: Total War*—Volume I». GameSpy. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 23-ին.
19. 1 2  Walker, Trey (2001 թ․ նոյեմբերի 6). «Next *Total War* game renamed». GameSpot. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 31-ին.
20. ↑  «Activision gets *Medieval*». IGN. 2001 թ․ նոյեմբերի 16. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 31-ին.
21. ↑  «*Medieval: Total War* preview». *GamePro*. IDG Entertainment. 2002 թ․ օգոստոսի 19. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 22-ին.
22. 1 2  Brunton, Mike (2002 թ․ օգոստոսի 24). «Dev Diaries: *Medieval: Total War*—Volume II». GameSpy. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 23-ին.
23. ↑  Korda, Martin (2002 թ․ մայիսի 13). «The Sequel to Shogun». *PC Zone*. Future plc. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 31-ին.
24. ↑  «*Medieval: Total War* Preview». IGN. 2002 թ․ հունվարի 9. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 31-ին.
25. ↑  office@userside.eu, (c) Anton Duringer -. «Դեմո-տարբերակ». *userside.ua*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 18-ին. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 24-ին.
26. ↑  «*Medieval: Total War* demo available». GameSpot. 2002 թ․ հունիսի 26. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 31-ին.
27. ↑  «*Medieval: Total War*». Gamers Hell. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հունիսի 15-ին. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 31-ին.
28. ↑  «Игра "Medieval. Total War" в продаже». 1С. 2002 թ․ մայիսի 23. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 25-ին.
29. ↑  «Краткие обзоры. Локализация. Medieval: Total War». Игромания (журнал). 9 декабря 2002 года. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 25-ին.
30. ↑  «*Viking Invasion* Announced». Shacknews. 2003 թ․ հունվարի 7. Արխիվացված է օրիգինալից 2003 թ․ նոյեմբերի 11-ին. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 24-ին.
31. ↑  ««MEDIEVAL», КОТОРЫЙ ПОТРЯС МИР».
32. ↑  Rausch, Allen (2003 թ․ ապրիլի 14). «*Viking Invasion* Preview». GameSpy. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 24-ին.
33. ↑  «*Medieval: Total War - Viking Invasion* (PC:2003)». Metacritic. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 24-ին.
34. ↑  «*Viking Invasion* Review». GameSpot. 2003 թ․ մայիսի 8. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 7-ին.
35. ↑  Adams, Dan (2003 թ․ հունիսի 3). «IGN *Viking Invasion* Review». IGN. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 25-ին.
36. ↑  «Battle Collection Announced». GameZone. 2004 թ․ հունվարի 7. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 8-ին.
37. ↑  Butts, Steve (2003 թ․ ապրիլի 14). «*Viking Invasion* Preview». IGN. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 24-ին.
38. ↑  Fahey, Rob (2002 թ․ սեպտեմբերի 19). «Eurogamer Review». Eurogamer. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 7-ին.
39. ↑  Elliott, Chin (2002 թ․ օգոստոսի 28). «Game Spot Review». CBS Interactive. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ փետրվարի 2-ին.
40. ↑  «GameZone Review». GameZone. 2002 թ․ սեպտեմբերի 19. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ մարտի 22-ին. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 7-ին.
41. ↑  Medieval: Total War for PC — GameRankings
42. ↑  Medieval: Total War for PC Reviews, Ratings, Credits, and More at Metacritic
43. ↑  Medieval: Total War for Windows (2002) — MobyGames
44. ↑  «*Medieval: Total War* for PC». GameRankings. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ փետրվարի 2-ին.
45. ↑  «*Medieval: Total War* tops charts». GameZone. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 4-ին.
46. ↑  «US Charts». GameSpot. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 4-ին.
47. ↑  «The Creative Assembly awards». The Creative Assembly. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հունիսի 19-ին. Վերցված է 2009 թ․ մայիսի 1-ին.
48. ↑  «GameSpy's PC Strategy Game of the Year». GameSpy. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ մայիսի 1-ին.
49. ↑  «ECTS: Awards Winners Announced». Gamershell. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2009 թ․ մայիսի 1-ին.
50. ↑  Edge staff (2003 թ․ հունիս). «Medieval: Total War - Viking Invasion». *Edge* (124): 105.
51. ↑  Fahey, Rob (2003 թ․ հուլիսի 7). «Medieval: Total War - Viking Invasion». Eurogamer. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 25-ին.
52. ↑  Brogger, Kristian (2003 թ․ հունիս). «Medieval: Total War - Viking Invasion». *Game Informer* (122): 117. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ սեպտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 25-ին.
53. ↑  Rausch, Allen (2003 թ․ մայիսի 10). «GameSpy: Medieval: Total War - Viking Invasion». GameSpy. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 25-ին.
54. ↑  Lafferty, Michael (2003 թ․ մայիսի 27). «Medieval: Total War Viking Invasion Review». GameZone. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հոկտեմբերի 2-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 25-ին.
55. ↑  Harms, William (2003 թ․ օգոստոս). «Medieval: [Total War] Viking Invasion». *PC Gamer*: 60. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ մարտի 15-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 25-ին.
56. ↑  «Medieval: Total War - Viking Invasion for PC Reviews». Metacritic. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 24-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт серии *Total War*(անգլ.)
* Официальный сайт The Creative Assembly(անգլ.)
* Игра на официальном сайте 1C Արխիվացված 2007-12-19 Wayback Machine(ռուս.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
**Total War սերիա** |
| --- |
|  |
| Հին Հռոմ | **Rome: Total War** (**Barbarian Invasion**, **Alexander**)  • **Total War: Rome 2** |
|  |
| Միջնադար | **Medieval: Total War** (**Viking Invasion**)  • **Medieval II: Total War** (**Kingdoms** / **Stainless Steel**) |
|  |
| Ճապոնիա | **Shogun: Total War** (**Mongol Invasion**)  • **Total War: Shogun 2** (**Rise of the Samurai**, **Fall of the Samurai**) |
|  |
| Նոր ժամանակներ | **Empire: Total War** (**Warpath Campaign**)  • **Napoleon: Total War** (**Peninsular Campaign**) |

 |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Giant Bomb · MobyGames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 16634117m |

 |