**Հարվի Նելսոն Սվիթման** (անգլ.՝ Harvey Nelson Sweetman, հոկտեմբերի 10, 1921(1921-10-10), Օքլենդ, Նոր Զելանդիա - հունվարի 15, 2015(2015-01-15), Օքլենդ, Նոր Զելանդիա), Նոր Զելանդիայի ռազմաօդային ուժերի և Մեծ Բրիտանիայի ռազմաօդային ուժերի նոր օդաչու, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

### Երիտասարդ տարիներ

Հարվի Սվիթմանը ծնվել է 1921 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Նոր Զելանդիայում։ Ավարտել է Ուաիկատոյի Մատամատայի շրջանի միջնակարգ դպրոցը (այժմ Մատամատայի քոլեջը), որտեղ եղել է լողի չեմպիոն և կրիկետի թիմի ավագ։

### Զինվորական ծառայություն

1940 թվականի ապրիլին 19 տարեկանում Հարվին անդամագրվել է Նոր Զելանդիայի ռազմաօդային ուժերի շարքին, և ուսումնառությունից հետո ուղարկվել է Մեծ Բրիտանիա՝ Նորզելանդական ՌՕՈՒ-ի օդաչու սերժանտ-օդաչուի կոչումով։

1941 թվականի փետրվարին Սվիթմանը նշանակվեց Մեծ Բրիտանիայի ռազմաօդային ուժերի 234-րդ էսկադրիլիայում, որտեղ թռչում էր  «Supermarine Spitfire»-ով։ Մարտին նա տեղափոխվել էր նոր ձևավորված 485-րդ Նորզելանդական էսկադրիլիա։ Օգոստոսի 29-ին իր առաջին հաղթանակը տարավ պատերազմում՝ Բելգիայի երկնքում խփելով Messerschmitt Bf. 109-ը, իսկ սեպտեմբերի 18-ին խոցել է ևս մեկ կործանիչ։

1942 թվականի փետրվարի 12-ին Սվիթմանը Լա Մանշ նեղուցում մասնակցել է գերմանական Scharnhorst և Gneisenau լինկորների վրա հարձակմանը, որի ժամանակ խփել է մեկ «Messerschmitt Bf.109»: Մարտին Սվիթմանը, որպես «B» օղակի հրամանատար, տեղափոխվել էր 486-րդ էսկադրիլիա, որը համալրված էր «Hawker Hurricane MkIIB» ինքնաթիռներով, որոնք գիշերային մարտական թռիչք էին կատարում Ուիթերինգ ռազմակայանից։ Հուլիսի 23-ի լույս 24-ի գիշերը Սվիթմանն իր առաջին հաղթանակն է տարել այդ ստորաբաժանման կազմում՝ Կանադայի ռազմաօդային ուժերի «Bristol Beaufighter» կործանիչի հետ խփելով գերմանական «Dornier Do 217»-ը։ Այս հաղթանակի համար լոնդոնյան թերթերը նրան «Միայնակ գայլ» են անվանել (անգլ.՝ Lone Wolf): 1942 թվականի հուլիսի 30-ին սկսվել է «Hawker Typhoon» ինքնաթիռների կողմից վերջերս թողարկված էսկադրիլիայի վերազինումը, որից հետո այն տեղափոխվել է հարավ՝ Լա Մանշի վրայով մարտական թռիչքներին մասնակցելու համար։

1943 թվականի ապրիլի 9-ին Սվիթմանը վթարի է ենթարկել «Focke-Wulf Fw 190 Würger»-ը։ Մեկ շաբաթ անց, հերթական մարտական թռիչքի ժամանակ, նրա ինքնաթիռը խիստ վնասվել էր Հավրայում զենիթային հրետանու կրակից, և նա դժվարությամբ կարողացավ անցնել Լա Մանշը և հասնել Անգլիա, որտեղ արտակարգ վայրէջք է կատարել Սելսեյ Բիլլի մոտ գտնվող կարտոֆիլի դաշտում։ Մայիսի 21-ին լեյտենանտ Սվիթմանը պարգևատրվել է «Ակնառու վաստակի համար»։ Նա դարձել է էսկադրիլիայի երկրորդ օդաչուն, որը պարգևատրվել է այդ պարգևով (առաջինը էսկադրիլիայի հրամանատար Ֆրենսիս Մերֆին էր)։ Մեծ Բրիտանիայի թագավոր Գեորգ V-ն անձամբ նրան մրցանակ է հանձնել Բուքինգհեմյան պալատում, ինչպես նաև առանց ֆիլտրի «Pall Mall» սիգարը, որը Սվիթմանը պարզապես դրել է գրպանում, քանի որ չգիտեր, թե ինչ անել նրա հետ։

Hawker Tempest Mk V. ինքնաթիռը՝ Նյուչերչ օդանավակայանում։
1943 թվականի հուլիսին Սվիթմանը ժամանակավորապես թողել է ծառայությունը և մինչև 1944 թվականի փետրվարը ծառայել որպես փորձարկող օդաչու «Hawker Aircraft»-ում։ 1944 թվականի փետրվարին նա վերադարձավ ծառայության նախկին վայր և նշանակվեց A օղակի հրամանատար։ Այդ ժամանակ ստորաբաժանումը տեղակայված էր Քենթ կոմսության Էշֆորդի մոտ գտնվող Նյուչերչ օդանավակայանում և վերազինվում էր Hawker Tempest MK V. նոր ինքնաթիռներով։ 1944 թվականի կեսերին Հյուսիսային Ֆրանսիա մարտական թռիչքներից հետո 486-րդ Էսկադրիլիան խնդիր էր դրել պաշտպանել Լոնդոնը և Անգլիայի հարավ-արևելքը գերմանական Ֆաու-1 թևավոր հրթիռներից։ Ծառայության ողջ ընթացքում Սվիտմենն անձամբ է խոցել 11 հրթիռ և մեկը՝ թիմում։ Առաջին հրթիռը խոցվել էր հունիսի 16-ին Հիթ քաղաքի մոտ, հաջորդ երեք օրերի ընթացքում նա խփել էր ևս երկու հրթիռ, իսկ հուլիսի կեսերին նրա անձնական հաշիվը հասել էր 9-ի։ Տասներորդ հրթիռը, որի մոտ Սվիտմենը խփել էր թևերը, չի պայթել և հասել է Գաստինգս, որի վրա օդում ավերվել է։ Նրա 11-րդ և վերջին հրթիռը խոցվել էր օգոստոսի 9-ին։ Իր վաստակի համար նա ստացել է ևս մեկ մականուն՝ «Այրվող ռումբերի արքա» (անգլ.՝ Buzz Bomb King):

1944 թվականի սեպտեմբերի 15-ին (22 տարեկան հասակում) Սվիտմենը նշանակվել է Մեծ Բրիտանիայի ռազմաօդային ուժերի 3-րդ էսկադրիլիայի հրամանատար՝ 2-րդ մարտավարական ավիախմբի կազմում, որը տեղակայված էր Գրիմբերգենում (Հոլանդիա)։ Նոյեմբերի 26-ին նա ոչնչացրեց Messerschmitt Me.262-ը, որը փորձում էր թռչել Ռայնեի օդանավակայանից։

1945 թվականի հունվարից Սվիթմանը կրկին ծառայել է որպես Hawker Aircraft-ի օդանավերի փորձարկող օդաչու, իսկ ավելի ուշ՝ Փորձարկող օդաչուների ուսումնարանում։

### Պատերազմից հետո

1946 թվականին պատերազմի ավարտից հետո Սվիթմանը վերադարձել է Նոր Զելանդիա և դարձել է Նորզելանդական ՌՕՈՒ-ի օդաչուների պատրաստման դպրոցում օդաչուների պատրաստման ավագ հրահանգիչ Օհակեա բազայում։

2011 թվականին իր 90-ամյա հոբելյանին Հարվին մնաց 3-րդ էսկադրիլիայի կենդանի երկու վետերաններից մեկը՝ Քեյթ Թիլեի հետ։ Նա համեստորեն խոսել է իր սխրանքների մասին, ասելով, որ պարզապես ողջ է մնացել։

### Մահ և հուղարկավորություն

Հարվի Սվիտմենը մահացել է 2015 թվականի հունվարի 15-ին 93 տարեկան հասակում Օքլենդում՝ ընտանիքի անդամների ներկայությամբ։ Նրա հրաժեշտի արարողությունը տեղի է ունեցել հունվարի 21-ին Նորթ Շոր հուշահամալիրում, որից հետո դիակիզում է տեղի ունեցել մասնավոր կարգով։

Անձնական կյանք
--------------

Հարվի Սվիթմանը 66 տարի ապրել է Էլիս Գվեն Սվիթմանի հետ։ Նրանք հինգ որդի են ունեցել՝ Դոնալդ Ռոնալդ, Սթիվեն Հարվի, Ուիլյամ Ստյուարտ, Մորիս Ջերալդ և Իեն Ջեֆրի։ Կյանքի ավարտին Սվիթմանը ուներ 16 թոռ ու 12 ծոռ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  "Squadron Leader Harvey Nelson Sweetman (DFC)". The Hawker Tempest. 23 апреля 2014. Retrieved 20 января 2015.
2. 1 2 3  "Brilliant airman". The New Zealand Herald. 27 сентября 1944. Retrieved 20 января 2015.
3. 1 2 3 4 5 6 7  "Squadron Leader Harvey Sweetman - obituary". The Telegraph. 29 января 2015. Retrieved 25 марта 2015.
4. ↑  "Goodbye, WWII RAF Squadron Leader Harvey Nelson Sweetman (1921-2015)". warhistoryonline.com. 18 января 2015. Retrieved 20 января 2015.
5. 1 2 3 4 5  "'Lone Wolf' Kiwi flying ace dies". The New Zealand Herald. 18 января 2015. Retrieved 20 января 2015.
6. 1 2  "S/L Harvey Nelson Sweetman D.F.C." Официальная страница 485-й эскадрильи КВВСНЗ в «Facebook». Retrieved 20 января 2015.
7. ↑  "Supplement 36027, page 2321" (PDF). The London Gazette. 21 мая 1943. Retrieved 20 января 2015.
8. ↑  "Supplement 36027, page 2322" (PDF). The London Gazette. 21 мая 1943. Retrieved 20 января 2015.
9. ↑  "Supplement 36027, page 2320" (PDF). The London Gazette. 25 мая 1943. Retrieved 25 марта 2015.
10. ↑  "Harvey Nelson Sweetman". cieldegloire.com. Արխիվացված է the original 2015 թ․ փետրվարի 1-ին. Retrieved 20 января 2015.
11. ↑  "Squadron Leader Harvey Sweetman DFC". Wings Over New Zealand. 13 октября 2011. Retrieved 20 января 2015.
12. ↑  "WWII RAF squadron leader dies". Stuff.co.nz. 17 января 2015. Retrieved 20 января 2015.
13. ↑  "Harvey Nelson Sweetman. Obituary". The New Zealand Herald. 17 января 2015. Retrieved 20 января 2015.
14. ↑  "Died Harvey Nelson Sweetman". Waikato Times. 20 января 2015. Retrieved 20 января 2015.
15. ↑  "Harvey Nelson Sweetman". familytreemaker.genealogy.com. Retrieved 20 января 2015.(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հարվի Նելսոն Սվիթմանը Find a Grave կայքում
* "Հարվի Նելսոն Սվիթմեն (վիճակագրություն)". The Hawker Tempest.
* "Հարվի Նելսոն Սվիթման". 485-րդ КВВСНЗ էսկադրիլիայի պաշտոնական էջը «Facebook»-ում.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |

 |