Ռոմանական եռանավ եկեղեցու կառուցվածքը
**Նավ** (ֆր.՝  nef, լատին․՝ navis` նավ), ինտերիերի ձգված մաս հատկապես բազիլիկ կառույցներում, որը մեկ կամ երկու կողմերից սահմանափակվում է սյունաշարով կամ սյունով` զատելով այն հարևան նավերից։

Ստուգաբանություն
----------------

«Նավ» բառը ծագում է լատին․՝ navis` «նավ» բառից։ Ենթադրվում է, որ այդ անվանումը պետք է ընդգծեր եկեղեցու հիմնական տարածքի նշանակությունը, քանի որ նավը քրիստոնեական եկեղեցու հիմնական խորհրդանիշերից է։ Հնարավոր է նաև, որ այն արտացոլում է եկեղեցու այդ մասի նմանությունը շրջված նավին։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Պետրոսի բազիլիկը (4-րդ դար) պատկերող ֆրեսկո 
Ինտերիերի բաժանումը նավերի առաջացել է հին հունական եկեղեցիներում։ Հին հռոմեական ճարտարապետության մեջ քաղաքացիական շենքերը` բազիլիկները, բաղկացած են եղել զուգահեռ նավերից։

Սկսած 4-րդ դարից` շինության բազիլիկ ձևը կիրառվել է քրիստոնեական եկեղեցիներում։ Նավերի են բաժանված եղել ինչպես բազիլիկ եկեղեցիները, որոնք տարածված են եղել միջնադարում Արևմտյան Եվրոպայի կաթոլիկ ուղղության ճարտարապետության մեջ, այնպես էլ շատ գմբեթավոր եկեղեցիներ, որոնք ի հայտ են եկել և լայն տարածում գտել քրիստոնյա արևելյան երկրներում և Բյուզանդիայում։ Ի տարբերություն խորանի և երգչախմբի համար նախատեսված մասի, որոնք նախատեսված են եղել բացառապես հոգևորականների համար, նավը եկեղեցու այն մասն է եղել, որտեղ կարող էին գտնվել աշխարհիկ մարդիկ։

Վաղ քրիստոնեական եկեղեցիներում սովորաբար եղել է 3 կամ 5 նավ (որպես կանոն` կենտ թվով)։ Պատերի վերին մասում տեղադրվել են կառույցը լուսավորող պատուհանները։ Նավերը ծածկվել են փայտե հարթ առաստաղով։

Միջին դարերում ռոմանական և գոթական տաճարների նավերը ծածկվել են արդեն քարե ծածկերով։ Միջին նավը, որպես կանոն, ավելի բարձր էր լինում մյուսներից, չնայած կառուցվել են եկեղեցիներ, որոնց բոլոր նավերը հավասար են եղել։ Նրանց ինտերիերը կոչվել է սրահային։

Ինտերիերի բաժանումը նավերի որպես տարածված միջոց պահպանվել է վերածննդի, բարոկկոյի և կլասիցիզմի դարաշրջաններում։

Ճարտարապետական լուծումներ
-------------------------

Ամյենի Աստվածամոր տաճարի կենտրոնական նավը
Բացի երկարավուն նավերից` լինում են նաև լայնակի նավեր` տրանսեպտներ։ Վաղ քրիստոնեական բազիլիկներում տրանսեպտով ավարտվում էր շինությունը խորանի մոտ։ Ավելի ուշ բազիլիկներում տրանսեպտը տեղադրվում էր շենքի կենտրոնական մասում` կենտրոնական նավի հետ խաչ ձևավորելով։ Այդպիսի շինություններում հատվող տեղը առանձնացվում էր աշտարակով կամ գմբեթով։

Խաչաձև-գմբեթավոր տաճարներում երկայնակի և լայնակի նավերը կարող են լինել նույն երկարության` ձևավորելով հավասար կողմերով խաչ։ Որոշ եկեղեցիներում նավերը թույլ են արտահայտված, ինչի դեպքում ճիշտ չէ «նավ» եզրը օգտագործել խաչաձև-գմբեթավոր եկեղեցու ինտերիերը նկարագրելու համար։

Ինչպես հին հռոմեական ճարտարապետության մեջ, նավեր կարող են ունենալ նաև աշխարհիկ կառույցները, օրինակ` Սան Մարկո եկեղեցու գրադարանը Ֆլորենցիայում (1431-1441)։ Մոսկվայի մետրոպոլիտենի շատ կայարաններ ունեն եռանավ սրահներ` երբեմն առավել բարձր կենտրոնական նավով։

Պատկերասրահ
-----------

* Ռոմանական Սեն-Սավեն-սյուր-Գարտամպ եկեղեցու` սրահային տիպի նավը Ռոմանական Սեն-Սավեն-սյուր-Գարտամպ եկեղեցու` սրահային տիպի նավը
* Միջնադարյան գոթական տաճարի նավՄիջնադարյան գոթական տաճարի նավ
* Սանտա Մարիա Մաջորե բազիլիկը Հռոմում (5-րդ դար)։ Լավ երևում է կենտրոնական և եզրային նավերի երկարության և լայնության տարբերությունը։ Սանտա Մարիա Մաջորե բազիլիկը Հռոմում (5-րդ դար)։ Լավ երևում է կենտրոնական և եզրային նավերի երկարության և լայնության տարբերությունը։
* Սան-Պաոլո-ֆուորի-լե Մուրա բազիլիկի կենտրոնական նավը Սան-Պաոլո-ֆուորի-լե Մուրա բազիլիկի կենտրոնական նավը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ճարտարապետական տերմինների բառարան
2. ↑  Britannica
3. 1 2 3  Ճարտարապետություն. կարճ տեղեկատու, 2004, էջ 331
4. ↑  ЭСБЕ
5. ↑  Ի. Ա. Սմիրնովա, 13-15-րդ դարերի իտալական արվեստ։ «Искусство»,М.1987. Планы и схемы VIII.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նավ։ Բրիտանիկա հանրագիտարան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 184)։*  |