**Սիգրիդ Ֆրիդման** (շվեդ.՝ Sigrid Fridman, նոյեմբերի 23, 1879(1879-11-23), Nedertorneå-Haparanda church parish, Շվեդիա - հունվարի 8, 1963(1963-01-08), Կունգսհոլմ, Շվեդիա), շվեդ քանդակագործ։ Հայտնի է կանանց վերաբերող ստեղծագործություններով և *Կենտավրոս* քանդակով, որը գտնվում է Ստոկհոլմի *Observatorielunden* այգում։ Ֆրիդմանի բազմաթիվ քանդակներ գտնվում են Շվեդիայի զբոսայգիներում։

Կենսագրություն
--------------

Սիգրիդ Կարոլինա Սոֆյա Ֆրիդմանը ծնվել է 1879 թվականի նոյեմբերի 23-ին Շվեդիայի Նորրբոտտեն շրջանի Հապարանդա համայնքում, Մաթիլդա Քրիստինայի (ծննդյան անունը՝ Bruhn) և Կառլ Գուստավ Ֆրիդմանի ընտանիքում։ Սովորել է կանանց ֆիզիոթերապևտիկ հմտություններ ուսուցանող 1902 թվականին հիմնված Ստոկհոլմի Արվեդսոն մարմնամարզության ինստիտուտում։

Գործունեություն
---------------

Ավարտելուց հետո Ֆրիդմանը տեղափոխվել է Լոնդոն, որտեղ աշխատել է որպես ֆիզիոթերապևտ։ 1911 թվականին, որպես զբաղմունք, սկսել է քանդակագործություն ուսումնասիրել։ 1912 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ, ընդունվել Գրանդ Շոմերի ակադեմիա, սովորել Էմիլ Անտուան Բուրդելի մոտ։ Չորս տարի Փարիզում սովորելուց հետո 1916 թվականին ցուցադրվել է Լոնդոնի Գրոսվենոր ցուցասրահի գարնանային ցուցահանդեսում։ 1914 թվականից կապի մեջ է եղել արվեստագետ Ռագնհիլդ Բարկմանի հետ։

Ֆրիդմանը վերադարձել է Շվեդիա և բնակություն հաստատել Գյոթեբորգում` ստեղծելով մի շարք դեկորատիվ աշխատանքներ։ 1921 թվականին Շվեդիայի ծովագնացության «Atlantica» ընկերության նոր շենքի համար ստեղծել է գրանիտե երկու արձան՝ *Sea Horse* (շվեդ.՝ Havshästen) և *Walrus* (շվեդ.՝ Valrossen): Նույն ժամանակահատվածում սև գրանիտից ստեղծել է *Պինգվինի ջրհոր* (շվեդ.՝ Pingvinbrunnen) քանդակը, որն այժմ գտնվում է Շվեդիայի բնական պատմության թանգարանում։ Գյոթեբորգում են գտնվում նաև *Այծամարդ* (շվեդ.՝ Faunerna), *Խույս տվող երիտասարդություն* (շվեդ.՝ Hukande yngling) քանդակները և Տորգնի Սեգերստեդտի կիսանդրին։

*Կենտավրոս*
1924 թվականին Ֆրիդմանն ու Բարկմանը տեղափոխվեցին Ստոկհոլմ և ընկերացան մեկ այլ լեսբուհի զույգի՝ Քլարա Յոհանսոնի և Էլեն Քլեմանի հետ։ Նրանք միասին էին ժամանակ անցկացնում՝ ամառային ուղևորությունների մեկնելով Ռետտվիկ և Մեսեսգարդեն մինչև 1948 թվականը՝ Յոհանսոնի մահը։ Հունաստան կատարած ուսումնական այցի ընթացքում Ֆրիդմանն ու Յոհանսոնը մտերմացան, սակայն չթողեցին իրենց երկարամյա զուգընկերոջը։ 1927 թվականին Ֆրիդմանը ստեղծեց Ֆրեդրիկա Բրեմերի քանդակը, որը բանավեճերի առիթ դարձավ, թե արդյոք կինը պետք է լրջորեն զբաղվի քանդակագործությամբ։ Այս բանավեճը շարունակվում էր, և մինչ տղամարդ քանդակագործները կարծում էին, թե կանայք պետք է միայն քանդակեն մանկական դիմաքանդակներ կամ փոքր կտորներ, 1928 թվականին Ֆրիդմանը ստեղծեց «Կենտավրոս» արձանը։

Ֆրիդմանի «Կենտավրոսը» դարձավ նրա ամենանշանավոր գործը։ 1939 թվականին ստեղծված քանդակը դարձավ բուռն բանավեճերի առիթ. շատերը դժգոհում էին, որ կերպարը գեղարվեստորեն զգայուն չէ, քանի որ կենտավրոսներն ազգային ժողովրդական բանահյուսության մաս չէին։ Բրոնզե հուշարձանն իր ամուր կազմվածքով արտացոլում է ստեղծագործության ուժը։ Թեև սկզբում Ֆրիդմանը նախատեսում էր քանդակը ցուցադրել Լիբրարի փողոցի սկզբում, այն տեղադրվեց Ստոկհոլմի *Observatorielunden* աստղադիտարանի մոտ գտնվող բլրի վրա։ 1948 թվականին ի պաշտպանություն Ֆրիդմանի և այլ կին արվեստագետների՝ Յոհանսոնը հրատարակեց *Sigrid Fridman—och andra konstnärer: en krigskrönika* (*Սիգրիդ\_Ֆրիդմանը և այլ արվեստագետներ. պատերազմական քրոնիկոն*) գիրքը։

Ֆրիդմանի Էլեն Քեյի արձանը (1953) նույնպես կատաղի բանավեճի թեմա դարձավ, և տարիքին զուգընթաց արվեստագետն ավելի ինտրովերտ դարձավ, թեև շարունակում էր աշխատել։ Ֆրիդմանի քանդակները գտնվում են Շվեդիայի տարբեր հանրային տարածքներում։ Ֆրիդմանի վերջին աշխատանքը՝ *Det droppande trädet*-ը (Կաթացող ծառ) տեղակայված է Օդենգատան քաղաքի գրադարանի մոտ և տեղադրվել է քանդակագործի մահից մեկ տարի անց։

Մահ
---

Ֆրիդմանը մահացել է Շվեդիայի Ստոկհոլմ համայնքում 1963 թվականին։

Պատկերասրահ
-----------

* Örebro կենտավրոսÖrebro կենտավրոս
* Մուրամարիի շատրվանՄուրամարիի շատրվան
* Ֆրեդրիկա ԲրեմերՖրեդրիկա Բրեմեր
* Էլեն ՔեյԷլեն Քեյ
* Կաթացող ծառԿաթացող ծառ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Sigrid C S Fridman (շվեդերեն) — 1917.
2. 1 2 3 4 5  Mapping the Practice and Profession of Sculpture in Britain and Ireland 1851–1951
3. 1 2 3 4  Nedertorneå kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker, SE/HLA/1010133/C/5 (1870-1890), bildid: H0006515\_00149, sida 146
4. 1 2 3 4  Sigrid Karolina Sofia Fridman
5. 1 2 3  *Johanson K.* Սիգրիդ Ֆրիդման և այլ արվեստագետներ (շվեդերեն)
6. 1 2 3 4 5  Karlsson, 1966, էջ 512
7. ↑  Yttergren, Bolling, էջ 197
8. 1 2 3 4 5  Sällskapet Nya Idun, 2016
9. 1 2  University of Glasgow, 2011
10. 1 2  Burman, 2015, էջ 285
11. 1 2 3  Larsson, 2007
12. ↑  Burman, 2015, էջեր 342-343
13. ↑  Burman, 2015, էջ 296

### Մատենագիտություն

* Burman, Carina (2015). *K.J.: En biografi över Klara Johanson* (Swedish). Stockholm, Sweden: Albert Bonniers Förlag. ISBN 978-91-0-014970-3.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* Karlsson, Gunilla (1966). «Sigrid CS Fridman». *Riksarkivets* (Swedish). Svenskt biografiskt lexikon. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 25-ին. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 23-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* Larsson, Maria Bergom (2007 թ․ հունիսի 3). «Klara och passionen» [Klara and passion] (Swedish). Stockholm, Sweden: Aftonbladet. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հոկտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 23-ին.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* Yttergren, Leif; Bolling, Hans (2016). «Kvinnor, karriär och familj: En studie av svenska kvinnliga gymnastikdirektörers yrkeskarriärer och livsöden kring sekelskiftet 1900» [Women, Career and Family: A Study of Swedish Women's Gymnastics Professional Careers and life death around the turn of the century, 1900]. *Historisk Tidskrift* (Swedish). Stockholm, Sweden: Svenska Historiska Foreningen. **136** (2): 185–219. ISSN 0345-469X. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 23-ին.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* «Sigrid Fridman». *Sällskapet Nya Idun* (Swedish). Stockholm, Sweden: The New Idun Society. 2016. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ դեկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 23-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* «Sigrid Fridman». *University of Glasgow* (English). Glasgow, Scotland: Mapping the Practice and Profession of Sculpture in Britain and Ireland 1851-1951. 2011. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 23-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)


|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սիգրիդ Ֆրիդման» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Շվեդական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1253422486 · LIBRIS: 231201 · VIAF: 59058600 · WorldCat VIAF: 59058600 |

 |