**Ջոն Ալեն Մուհամմադ** (անգլ.՝ John Allen Muhammad; դեկտեմբերի 31 1960 - նոյեմբերի 10 2009), ամերիկացի սերիական մարդասպան, հայտնի է որպես «վաշինգտոնյան դիպուկահար»։ 2002 թվականին իր կրտսեր գործընկեր Լի Բոյդի Մալվոյի հետ միասին Վաշինգտոնի մերձակայքում դիպուկահար հրացանով սպանեց տասը և ծանր վիրավորեց երեք մարդու։ Երկուսն էլ ձերբակալվել են 2002 թվականի հոկտեմբերի 24-ին։

2003 թվականին Վիրջինիա նահանգի դատարանի երդվյալ ատենակալները Մուհամմադին մեղավոր են ճանաչել և դատապարտել մահապատժի։ Այն դեպքում, երբ պաշտպանական կողմին հաջողվի վիճարկել դատավճիռը, նոր դատաքննություն է սկսվելու։ 2006 թվականին Մերիլենդի դատարանը Մուհամմադին դատապարտեց վեց ցմահ ազատազրկման՝ առանց պայմանական վաղաժամկետ ազատման։ Մահապատժի դատավճիռը կիրառվել է Վիրջինիայի դատարանի կողմից 2009 թվականի նոյեմբերի 10-ին։

Կենսագրություն
--------------

Ջոն Ալեն Ուիլյամսը ծնվել է Լուիզիանա նահանգի Նոր Օռլեանում։ Աֆրոամերիկացի է։ Ծառայել է ԱՄՆ ազգային գվարդիայում և բանակում։ Իրաք-քուվեյթյան պատերազմի մասնակից էր։

Հետագայում ընդունել է իսլամ, եղել է «Իսլամի ազգ» արմատական կազմակերպության անդամ։ 2001 թվականի հոկտեմբերին նա փոխել է ազգանունը՝ դառնալով Մուհամմադ։ Տեղեկություններ կան, որ Մուհամմադն ապահովել է «Իսլամի ազգի» ղեկավար Լուի Ֆարախանի անվտանգությունը «Միլիոն սևամորթների երթի» ժամանակ, սակայն ինքը՝ Ֆարախանը, հերքել է այդ տեղեկությունը։ Այս ընթացքում նա հանդիպեց 15-ամյա դեռահաս Լի Բոյդ Մալվոյին և նրան մեծացրեց որպես որդի։

Սպանությունների շարան
---------------------

«Վաշինգտոնյան դիպուկահարի» հանցագործության տեսարանների ժամանակագրական վայրերը
2002 թվականի հոկտեմբերին Մուհամմադը և Մալվոն երեք շաբաթ շարունակ կրակում էին անցորդների վրա՝ հեռադիտակային նշանակետով, թաքնված մեքենայի բեռնախցիկում։

Երկու օրվա ընթացքում մի քանի մարդ սպանվել է Մերիլենդ նահանգի Մոնտգոմերի ժրջանում։ Հոկտեմբերի 2-ին սպանվում է 55-ամյա Ջեյմս Մարտինը։ Հոկտեմբերի 3-ին սպանվել են 39-ամյա Ջեյմս Բյուքենանը, 54-ամյա տաքսու վարորդ Պրենկումար Վոլեկարը, 34-ամյա Սառա Ռայմոսը, 25-ամյա Լորի Էն Լևիս-Ռիվերան և Վաշինգտոնում վիրավորվել է կրծքից 72-ամյա Պասկալ Շառլոտան։

Հոկտեմբերի 4-ին Վիրջինիա նահանգի Ֆրեդերիկսբուրգ քաղաքում 43-ամյա մի կին է վիրավորվել։ Հոկտեմբերի 7-ին դպրոցի մոտ 13-ամյա տղա է վիրավորվել։ 53-ամյա Դեն Ջերոլդ Մայերսը սպանվել է հոկտեմբերի 9-ին Վիրջինիա նահանգի Մանասաս քաղաքում։ Հոկտեմբերի 11-ին Վիրջինիա նահանգի Ֆրեդրիկսբուրգի մերձակայքում գտնվող բենզալցակայանում սպանվել է 6 երեխաների հայր 53-ամյա Քենեթ Բրիջիսը։

Հոկտեմբերի 14-ին, երկուշաբթի գիշերը Ֆոլս Չերչ քաղաքաում (Վիրջինիա նահանգի Ֆեյրֆաքս շրջան) Home Depot առևտրի կենտրոնի դիմաց գտնվող ավտոկայանատեղիում, մուտքից 27 մետր հեռավորության վրա, հայտնաբերվել է կնոջ դի՝ գլխի շրջանում մահացու հրազենային վնասվածքով։ Սպանությունը տեղի է ունեցել տեղական ժամանակով 21:30-ի սահմաններում։ Ոստիկանությունը հրապարակել է զոհի անունը՝ Վիրջինիա նահանգի Առլինգթոն քաղաքի 47-ամյա բնակչուհի Լինդա Ֆրանկլին (անգլ.՝ Linda Franklin)։ Սպանությունից հետո կատարված բալիստիկ փորձարկումները հաստատել են, որ սպանությունն իրականացրել է վաշինգտոնյան դիպուկահարը՝ Լինդա Ֆրանկլինին դարձնելով իններորդ զոհը։ Պարզվել է, որ սպանված կինը ՀԴԲ աշխատակից է, սակայն քննիչները հրաժարվել են այն ենթադրությունից, որ դիպուկահարը իր զոհին ընտրել է՝ ելնելով նրա մասնագիտական գործունեությունից։

Հոկտեմբերի 19-ին Վիրջինիա նահանգում ռեստորանի մոտ մի տղամարդ վիրավորվել էր։ Հոկտեմբերի 22-ին 35-ամյա Կոնրադ Ջոնսոնը վիրավորվել է և շուտով մահացել հիվանդանոցում։

Հոկտեմբերի 24-ին Մուհամեդին և Մալվոյին հայտնաբերել են իրենց «Chevrolet» մեքենայում քնած և ձերբակալել։

Դատարան
-------

Դատավարության ժամանակ Մալվոն ցուցմունք է տվել, որ Մուհամմադը ծրագրել է սպանել առնվազն վեց սպիտակամորթների ամեն օր մեկ ամսվա ընթացքում և պտուտակավոր ռումբեր տեղադրել դպրոցական ավտոբուսների, դպրոցների, մանկական հիվանդանոցների և կլինիկաների վրա։

Շրջանային դատավորը մահապատժի է դատապարտել Մուհամմադին։ Դատավորը հետևեց երդվյալ ատենակալների առաջարկությանը, որը 2003 թվականի նոյեմբերի վերջին Մուհամմադին մեղավոր ճանաչեց սպանության մեջ և դատապարտեց ցմահ ազատազրկման՝ առանց ներման իրավունքի։ Ջոն Ալեն Մուհամմադը մեղավոր է ճանաչվել 2002 թվականի հոկտեմբերի 9-ին 53-ամյա Դին Մայերսի սպանության և ևս երեք մեղադրանքի՝ ահաբեկչության, դավադրության և ապօրինի զենք պահելու համար։ Ահաբեկչության մեղադրանքը հնարավոր դարձավ 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչությունից անմիջապես հետո ընդունված օրենքով։ Մուհամմադը չընդունեց իր մեղքը։ Նրա փաստաբանները պնդել են պատիժը մեղմել՝ պատճառաբանելով Մուհամմադի և նրա հանցակից Լի Բոյդ Մալվոյի նկատմամբ պատիժների անհամապատասխանությունը (վերջինս դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման)։ 2006 թվականի հունիսին Մուհամմադը ստացել է ևս վեց ցմահ ազատազրկում Մերիլենդում կատարված սպանությունների համար (Մերիլենդում դատավարությունը սկսվել է այն դեպքում, երբ փաստաբանները հետագայում կարողացել են չեղարկել մահապատիժը)։

2009 թվականի նոյեմբերի սկզբին Մուհամմադի փաստաբանները միջնորդեցին ԱՄՆ Գերագույն դատարան՝ չեղյալ համարել իրենց պաշտպանյալի մահապատիժը՝ պատճառաբանելով, որ նա հոգեկան հիվանդ է և, հետևաբար, չի կարող մահապատժի ենթարկվել։ Փաստաբանների ցուցմունքների համաձայն՝ Մուհամմադի մոտ ախտորոշվել է ուղեղի վնասվածք, նյարդաբանական խանգարումներ, ինչպես նաև նկատվել է հոգեկան և հալյուցինատոր վարք՝ սրված Իրաք-քուվեյթյան պատերազմի համախտանիշով։ Գերագույն դատարանը մերժեց բավարարել փաստաբանների միջնորդությունը․ պատճառները, թե ինչու է նման որոշում կայացրել, չհրապարակվեցին։ Հավանական է, որ նման որոշում է կայացվել այն պատճառով, որ մեղադրյալն ինքը 2008 թվականի ապրիլի 23-ին երկու էջանոց նամակ է գրել Վիրջինիայի գլխավոր դատախազին, որում նա հայտնել է իր պատիժը բողոքարկելու դժկամությունը, ինչպես նաև նշել է, որ բոլոր բողոքներն ուղարկվել են դատարան իր կամքին հակառակ։ Միաժամանակ Մուհամմադը հրաժարվել է ընդունել մեղքը՝ նամակում իրեն անվանելով «անմեղ սևամորթ»։

2009 թվականի նոյեմբերի 10-ին Մուհամմադը դատապարտվեց մահվան։ Վիրջինիա նահանգի Գրինսվիլ ուղղիչ կենտրոնում նրան թմրանյութ են ներարկել երակի մեջ, որը դադարեց շնչել և կաթվածահար է արել նրա սրտի մկանը։ Ըստ Ասսոշեյթեդ պրեսի, Մուհամմադի մահը տեղի է ունեցել 21:11-ին արևելյան ժամանակով (նոյեմբերի 11-ին, ժամը 1:11 կենտրոնական եվրոպական ժամանակով)։ Ըստ բանտի ներկայացուցչի, որտեղ մահապատիժն է իրականացվել, Մուհամմադը մահից առաջ խոսելու ցանկություն չի ցուցաբերել։

Զենք և սարքավորումներ
---------------------

Սպանություններն իրականացնելու համար Մուհամմադը օգտագործել է հատուկ սարքավորված մեքենա և 5,56 մմ տրամաչափի Մ4 (ինքնաձիգ) (.223 Remington) ավտոմատ հրացան՝ կոլիմատորի նշանով։ Որպես կանոն, մարդասպանը մեկ կրակոցով հարվածում է իր զոհերին։

Արտացոլում մշակույթի մեջ
------------------------

2002 թվականի հոկտեմբերի իրադարձությունների հիման վրա ռեժիսոր Թոմ Մաքլաֆլինը նկարահանեց «Վաշինգտոնյան դիպուկահար. 23 օր վախի» գեղարվեստական ֆիլմը։ 2013 թվականին էկրան է բարձրացել ռեժիսոր Ալեքսանդր Մուրսի «Կապույտ կապրիզ» ֆիլմը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  BBC NEWS | Americas | Execution date set for US sniper
3. 1 2  Би-Би-Си: «Вашингтонский снайпер казнен в Вирджинии»
4. ↑  «Five shot dead in Washington suburb». *cnn.com*. 2002 թ․ հոկտեմբերի 4. Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 6-ին.
5. ↑  «В окрестностях Вашингтона ищут серийного убийцу». *lenta.ru*. 2002 թ․ հոկտեմբերի 3. Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 6-ին.
6. ↑  «В окрестностях Вашингтона убит еще один человек». *lenta.ru*. 2002 թ․ հոկտեմբերի 10. Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 6-ին.
7. ↑  «Вашингтонский снайпер довел счет жертв до девяти». *lenta.ru*. 2002 թ․ հոկտեմբերի 15. Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 6-ին.
8. ↑  «Полиция записала на счет вашингтонского снайпера девятую жертву». *lenta.ru*. 2002 թ․ հոկտեմբերի 15. Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 6-ին.
9. ↑  «Суд присяжных вынес старшему "вашингтонскому снайперу" смертный приговор». *lenta.ru*. 2003 թ․ նոյեմբերի 24. Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 6-ին.
10. ↑  «Старший "вашингтонский снайпер" приговорен к смертной казни». *lenta.ru*. 2004 թ․ սեպտեմբերի 3. Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 6-ին.
11. ↑  «Старший "вашингтонский снайпер" заявил о непричастности к убийствам». *lenta.ru*. 2003 թ․ հոկտեմբերի 21. Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 6-ին.
12. ↑  «Младший "вашингтонский снайпер" будет сидеть до конца жизни». *lenta.ru*. 2003 թ․ դեկտեմբերի 24. Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 6-ին.
13. ↑  «Старший "вашингтонский снайпер" получил шесть пожизненных сроков». *lenta.ru*. 2006 թ․ հունիսի 1. Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 6-ին.
14. ↑  «Адвокаты "вашингтонского снайпера" попросили отменить смертный приговор». *lenta.ru*. 2009 թ․ նոյեմբերի 4. Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 6-ին.
15. ↑  «Адвокатам "вашингтонского снайпера" не удалось отменить смертный приговор». *lenta.ru*. 2009 թ․ նոյեմբերի 9. Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 6-ին.
16. ↑  «Старший "вашингтонский снайпер" потребовал себя казнить». *lenta.ru*. 2008 թ․ մայիսի 7. Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 6-ին.
17. ↑  «"Вашингтонский снайпер" казнен». *lenta.ru*. 2009 թ․ նոյեմբերի 11. Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 6-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Подробное описание преступлений и расследования по делу Вашингтонского снайпера
* Full Coverage of John Muhammad sniper trial
* An Angry Telephone Call Provided One Crucial Clue. The New York Times, October 25, 2002 — explains tracking and arrest of Muhammad (paid article)
* Minister Louis Farrakhan addresses sniper arrest. Press Conference Transcript, October 26, 2002
* CNN Special Report: Sniper Attacks, the legal case
* Indictment Virginia. v. Muhammad
* Order changing venue: Virginia v. Muhammad
* NY Times-Prosecution closes case