**Էռնեստ Շտադլեր** (գերմ.՝ Ernst Stadler, օգոստոսի 11, 1883(1883-08-11), Կոլմար - հոկտեմբերի 30, 1914(1914-10-30), Իպր, Իպրես, Արևմտյան Ֆլանդրիա, Բելգիա), գերմանա-ֆրանսիացի բանաստեղծ, գրող, բանասեր և թարգմանիչ։ Վաղ էքսպրեսիոնիզմի ներկայացուցիչներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Էռնստ Շտադլերը ծնվել է 1883 թվականի օգոստոսի 11-ին Էլզասում, որը այդ ժամանակ Գերմանիայի կայսրության մի մասն էր (այժմ այն Ֆրանսիայի շրջաններից է)։ Նրա հայրենի քաղաքը գտնվում է երկու երկրների սահմանի վրա՝ այն տարածքում, որը դարեր շարունակ Գերմանիայի և Ֆրանսիայի միջև վեճի առարկա է եղել։ Սա մեծապես կանխորոշել է գրող Շտադլերի ապագա ճակատագիրը, նրա գեղարվեստական ու գիտական հետաքրքրությունների շրջանակը։ Հատկանշական է, որ Ֆրանսիայում նրան կոչում են գերմանացի բանաստեղծ, իսկ Գերմանիայում` էլզասցի։

Էռնստ Շտադլերը ծնվել է դատախազի ընտանիքում, հաճախել գիմնազիա Ստրասբուրգում։ Այնտեղ նա ծանոթացել է իր ապագա ընկերների՝ գրական գործիչներ Ռենե Շիկելի և Օտտո Ֆլակեի հետ։ 1902 թվականին նրանք միասին հրատարակել են ամսագիր (գերմ.՝ «Der Stürmer», ավելի ուշ վերանվանվել է «Der Merker»): Ստրասբուրգում, ապա Մյունխենում Շտադլերը սովորել է գերմանագիտություն, ռոմանագիտություն և համեմատական լեզվաբանություն։ Արդյունքում, «Պարցիֆիլ» հեթանոսական վեպի մասին իր գիտական աշխատանքի համար նրան շնորհվել է դոկտորի աստիճան։ 1906-1908 թվականներին նա Օքսֆորդի համալսարանում աշխատել է որպես դոցենտ, ապա Ստրասբուրգում ստացել է դոցենտուրա Շեքսպիրից Վիլանդի կատարած թարգմանությունների ուսումնասիրության համար։ 1910-1914 թվականներին Շտադլերը՝ որպես պրոֆեսոր, դասավանդել է գերմանական բանասիրություն Բրյուսելում։ Նա ստիպված է եղել հրաժարվել Տորոտոյում դասախոսություններ կարդալուց, քանի որ սկսվել էր Առաջին համաշխարհային պատերազմը, և նա նշանակվել է հրետանու սպա։

Նույն տարում նա զոհվել է Զանդվոորդ գյուղի մոտ (Իպրոմի մոտ) նռնակի պայթյունից։

Ստեղծագործություններ
--------------------

«Պոռթկում» (1914) բանաստեղծությունների ժողովածուի հրապարակումից հետո Շտադլերը դարձել է գրական վաղ էքսպրեսիոնիզմի ամենակարևոր գործիչներից մեկը։ Ի տարբերություն իր ժամանակակից Գեորգ Հեյմի, նա չի վախեցրել ընթերցողներին ապագա դժբախտությունների կանխատեսումներով։ Նա կոչ է արել անցում կատարել դեպի լավ աշխարհը, փորձել է հաղթահարել իրեն ժամանակակից արվեստի դեպրեսիվ միտումները։ Նա և իր ընկեր Ռենե Շիկելեն՝ որպես Էլզասցիներ, իրենց աշխատանքներում ձգտում էին փոխհամաձայնություն ու ընկալում մտցնել գերմանական և ֆրանսիական մշակույթների միջև։ Շտադլերը նույն նպատակն է հետապնդել իր թարգմանական և գիտական աշխատանքներում։ Նա փորձել է գտնել երկու ժողովուրդների փոխադարձ ազդեցության և միասնության կետեր։ Արդյունքում նա դարձել է ամենաազդեցիկ կերպարներից մեկը էքսպրեսիոնիստների շրջանում։ Նրա տասը բանաստեղծություններ ընդգրկվել են «Մարդկության մթնշաղը» (1919, հրատարակիչ Քուրթ Փինտուս)։

Հիմնական աշխատանքներ
--------------------

* Präludien (Gedichte, Straßburg 1904)
* Der Aufbruch (Gedichte, Leipzig 1914)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Biographie Nationale de Belgique (ֆր.) / Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique — BXL: 1868.
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2 3 4  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118616587 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. ↑  de:Ernst Stadler


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz · Գուտենբերգ նախագիծ · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNC: a11679438 · BNF: 11925395t · CiNii: DA02145966 · CONOR: 181121891 · GND: 118616587 · ISNI: 0000000110202659 · LCCN: n84078689 · NDL: 01019992 · NKC: mzk2015861525 · NLP: a0000003747509 · NTA: 069482497 · NUKAT: n96402872 · SUDOC: 028712641 · VIAF: 4936833 · WorldCat VIAF: 4936833 |

 |

 |