**Տաու Կետի** (լատիներեն՝ **τ Կետի)**, Կետ համաստեղության աստղ, որը սպեկտրալ առումով նման է Արեգակին, թեև ունի Արեգակի զանգվածի միայն մոտ 78%-ը։ Արեգակնային համակարգից ընդամենը 12 լուսատարի (3,7 պարսեկ) հեռավորության վրա այն համեմատաբար մոտակայքում գտնվող աստղ է և ամենամոտ միայնակ Գ դասի աստղը։ Աստղը կայուն է թվում, փոքր աստղային տատանումներով և Արեգակի համեմատ մետաղի պակաս ունի։

Այն կարելի է տեսնել անզեն աչքով՝ 3,5 մագնիտուդով։ Ինչպես երևում է Տաու Կետիից, Արևը գտնվում է հյուսիսային կիսագնդի Եզնարած համաստեղությունում՝ մոտ 2,6 մագնիտուդով։

Դիտարկումների արդյունքում Տաու Կետիին շրջապատող ավելի քան տասն անգամ ավելի շատ փոշի է հայտնաբերվել, քան Արեգակնային համակարգում։ 2012 թվականի դեկտեմբերից ի վեր առնվազն չորս մոլորակներ՝ բոլոր հավանական գերերկրները, պտտվում են Տաու Կետիի շուրջ, և դրանցից երկուսը պոտենցիալ բնակելի գոտում են։ Կա վկայություն մինչև չորս լրացուցիչ չհաստատված մոլորակների մասին, որոնցից մեկը կլինի Հովյան մոլորակ աստղից 3-ից 20 ԱՄ հեռավորության վրա։ Իր բեկորային սկավառակի պատճառով ցանկացած մոլորակ, որը պտտվում է Տաու Կետիի շուրջ, կարող է բախվել շատ ավելի մեծ հարվածների, քան Երկիրը։ Այդ մոլորակների թեկնածուները վերջերս վիճարկվել են, և աստղերի շեղման վերաբերյալ վերջին հայտնագործությունները կասկածի տակ են դնում այս աշխարհների երկրային բնույթը։ Չնայած բնակելիության այս խոչընդոտին, նրա արևային անալոգային (արևանման) բնութագրերը հանգեցրել են աստղի նկատմամբ լայն հետաքրքրության։ Հաշվի առնելով իր կայունությունը, նմանությունը և Արեգակին հարաբերական հարևանությունը՝ Սաու Կետին նշվում է որպես այլմոլորակային հետախուզության որոնման թիրախ և հայտնվում է որոշ գիտաֆանտաստիկ գրականության մեջ։

Անվանում
--------

«Տաու Կետի» անվանումն այս աստղի Բայերի անվանումն է, որը ստեղծվել է 1603 թվականին՝ որպես գերմանացի երկնային քարտեզագիր Յոհան Բայերի «Ուրանոմետրիա» աստղային ցուցակի մաս. այն «համար Տ»-ն է Բայերի՝ Կետ համաստեղության հաջորդականության մեջ։ «Մուտքը ժամանակավոր է»-ի օրացույցի աստղերի կատալոգում, որը գրվել է Կահիրեում մոտ 1650 թվականին, այս աստղը նշանակվել է Թալիթ ալ Նամաթ (ثالث النعامات - thālith al-naʽāmāt), որը լատիներեն թարգմանվել է որպես «Tertia Struthionum» և նշանակում է ջայլամներից երրորդը։ Այս աստղը η Կետիի, θ Կետիի, ζ Կետիի և υ Կետիի հետ միասին եղել են Al Naʽāmāt (النعامات)՝ «հավ ջայլամները»։

Չինական աստղագիտության մեջ «Քառակուսի երկնային ամբարը» վերաբերում է աստղաբանությանը, որը բաղկացած է τ Կետի, ι Կետի, η Կետի, ζ Կետի, θ Կետի և 57 Կետի։ Հետևաբար, τ Կետի-ի չինական անվանումն ինքնին «Քառակուսի երկնային ամբարի հինգերորդ աստղն է»։

Շարժում
-------

Աստղի սեփական շարժումը նրա շարժման արագությունն է երկնոլորտում, որը որոշվում է նրա դիրքը համեմատելով ավելի հեռավոր ֆոնային օբյեկտների հետ։ Տաու Կետին համարվում է բարձր շարժման աստղ, թեև նրա տարեկան անցումը 2 վայրկյանից քիչ է։ Այսպիսով, կպահանջվի մոտ 2000 տարի, մինչև այս աստղի գտնվելու վայրը փոխվի ավելի քան մեկ աստիճանով։ Բարձր պատշաճ շարժումը Արեգակին մոտ լինելու ցուցիչ է։ Մոտակա աստղերը կարող են ավելի արագ անցնել երկնքի երկնքի աղեղի անկյունով, քան հեռավոր ֆոնային աստղերը և լավ թեկնածուներ են պարալաքսի ուսումնասիրության համար։ Տաու Կետիի դեպքում պարալաքսի չափումները ցույց են տալիս 11,9 լուսատարի հեռավորությունը։ Սա այն դարձնում է Արեգակին ամենամոտ աստղային համակարգերից մեկը և հաջորդ ամենամոտ սպեկտրային դասի G աստղը Ալֆա Կենտավրոս Ա-ից հետո։

Աստղի շառավղային արագությունը նրա շարժման բաղադրիչն է, որը գտնվում է դեպի Արևը կամ հեռու։ Ի տարբերություն սեփական շարժման, աստղի շառավղային արագությունը հնարավոր չէ ուղղակիորեն դիտարկել, բայց կարելի է որոշել՝ չափելով նրա սպեկտրը։ Դոպլերի տեղաշարժի շնորհիվ աստղի սպեկտրի կլանման գծերը մի փոքր կտեղափոխվեն դեպի կարմիրը (կամ ավելի երկար ալիքի երկարությունները), եթե աստղը հեռանում է դիտորդից, կամ դեպի կապույտը՝ կարճ ալիքը, երբ այն շարժվում է դեպի աստղը։ Տաու Կետիի դեպքում շառավիղային արագությունը մոտ −17 կմ/վ է, իսկ բացասական արժեքը ցույց է տալիս, որ այն շարժվում է դեպի Արև։ Աստղն իր ամենամոտը կլինի Արեգակին մոտ 43000 տարի ընթացքում, երբ խոսքը հասնի 10,6 լուսատարի (3,25 պարսեկ) ընթացքում։

Հեռավորությունը դեպի Տաու Կետի, նրա սեփական շարժման և շառավղային արագության հետ միասին տալիս են աստղի շարժումը տիեզերքում։ Արեգակի նկատմամբ տիեզերական արագությունը 37,2 կմ/վ է։ Այնուհետև այս արդյունքը կարող է օգտագործվել Տաու Կետիի ուղեծրային ուղին Ծիր Կաթինի միջով հաշվարկելու համար։ Այն ունի միջին գալակտոկենտրոն հեռավորություն՝ 9,7 կիլոպարսեկ (32000 լուսատարի) և ուղեծրի էքսցենտրիսիտետը՝ 0,22:

Ֆիզիկական բնութագիր
-------------------

Արևը (ձախից) և՛ ավելի մեծ է, և՛ փոքր-ինչ տաք, քան պակաս ակտիվ Տաու Կետին (աջից):
Ենթադրվում է, որ Տաու Կետի համակարգը ունի միայն մեկ աստղային բաղադրիչ։ Դիտվել է աղոտ օպտիկական ուղեկիցը 13,1 մագնիտուդով։ 2000 թվականի դրությամբ այն առաջնայինից 137 արկվայրկյան հեռավորության վրա էր։ Այն կարող է ձգողականորեն կապված լինել, բայց ավելի հավանական է համարվում տեսադաշտի համընկնում։

Տաու Կետիի և նրա համակարգի ֆիզիկական հատկությունների մասին հայտնիի մեծ մասը որոշվել է սպեկտրոսկոպիկ չափումների միջոցով։ Համեմատելով սպեկտրը աստղային էվոլյուցիայի հաշվարկված մոդելների հետ՝ կարելի է գնահատել Տաու Կետիի տարիքը, զանգվածը, շառավիղը և պայծառությունը։ Այնուամենայնիվ, օգտագործելով աստղագիտական ինտերֆերոմետր, աստղի շառավիղի չափումները կարող են կատարվել ուղղակիորեն 0,5% ճշգրտությամբ։ Նման միջոցներով Տաու Կետիի շառավիղը չափվել է արեգակի շառավիղի 79,3%±0,4%: Սա մոտավորապես այն չափն է, որը հավասար է Արեգակից փոքր-ինչ ավելի ցածր զանգված ունեցող աստղի համար։

### Պտույտ

Տաու Կետիի պտտման ժամանակահատվածը չափվել է առանձին իոնացված կալցիումի (Ca II) դասական H և K կլանման գծերի պարբերական տատանումներով։ Այս գծերը սերտորեն կապված են մակերևութային մագնիսական ակտիվության հետ, ուստի տատանումների ժամանակաշրջանը չափում է այն ժամանակը, որը պահանջվում է ակտիվության վայրերի համար աստղի շուրջ ամբողջական պտույտ իրականացնելու համար։ Այսպիսով, Տաու Կետիի պտտման ժամանակահատվածը գնահատվում է 34 օր։ Դոպլերի էֆեկտի շնորհիվ աստղի պտտման արագությունը ազդում է սպեկտրի կլանման գծերի լայնության վրա (աստղի այն կողմի լույսը, որը հեռանում է դիտորդից, կտեղափոխվի ավելի երկար ալիքի, իսկ դիտորդը կտեղափոխվի ավելի կարճ ալիքի երկարությամբ)։ Այս գծերի լայնությունը վերլուծելով՝ կարելի է գնահատել աստղի պտտման արագությունը։ Տաու Կետիի պտտման կանխատեսվող արագությունը կազմում է

*v*eq · sin *i* ≈ 1 կմ/վ,

որտեղ *v*eq արժեքը արագությունն է հասարակածում, իսկ i-ն պտտման ուղեծրի թեքության անկյունն է պտտական շարժման դեպի տեսադաշտը։ Սովորական G8 աստղի համար պտտման արագությունը մոտ 2,5 կմ/վ է։ Պտտման համեմատաբար ցածր արագության չափումները կարող են ցույց տալ, որ Սաու Կետին դիտվում է գրեթե իր բևեռի ուղղությամբ։

2023 թվականի ուսումնասիրությունը գնահատել է պտույտի ժամանակաշրջանը 7006397440000000000♠46±4 d-ի և a *v*eq sin *i* 6999100000000000000♠0.1±0.1 կմ/վ-ի, որը համապատասխանում է բևեռի վրա 7°±7° թեքությանը։

### Մետաղականություն

Աստղի քիմիական բաղադրությունը կարևոր հուշումներ է տալիս նրա էվոլյուցիոն պատմության վերաբերյալ, ներառյալ այն տարիքը, երբ ձևավորվել է։ Փոշու և գազի միջաստղային միջավայրը, որից առաջանում են աստղերը, հիմնականում կազմված է ջրածնից և հելիումից՝ ավելի ծանր տարրերի հետքերով։ Քանի որ մոտակա աստղերը անընդհատ զարգանում և մահանում են, նրանք սերմանում են միջաստղային միջավայրը ավելի ծանր տարրերի աճող մասով։ Այսպիսով, երիտասարդ աստղերը հակված են իրենց մթնոլորտում ծանր տարրերի ավելի մեծ քանակություն ունենալ, քան հին աստղերը։ Այս ծանր տարրերը աստղագետների կողմից կոչվում են «մետաղներ», իսկ ծանր տարրերի բաժինը մետաղականությունն է։ Աստղի մեջ մետաղականության քանակը տրվում է երկաթի (Fe)՝ հեշտ դիտարկվող ծանր տարրի, ջրածնի հարաբերությամբ։ Երկաթի հարաբերական առատության լոգարիթմը համեմատվում է Արեգակի հետ։ Տաու Կետիի դեպքում մթնոլորտի մետաղականությունն է

{\displaystyle \left[{\frac {\text{Fe}}{\text{H}}}\right]\approx -0.50} տասնորդական լոգարիթմ

համարժեք է արեգակնային բազմության մոտ մեկ երրորդին։ Նախկին չափումները տատանվել են −0,13-ից −0,60:

Երկաթի այս ցածր բազմությունը ցույց է տալիս, որ Տաու Կետին ավելի հին է, քան Արեգակը։ Նրա տարիքը նախկինում գնահատվում էր 5,8 տարի, բայց այժմ ենթադրվում է, որ մոտ 9 տարի է։ Սա համեմատվում է Արևի 4,57 տարու հետ։ Այնուամենայնիվ, տաու սետիի համար տարիքային գնահատականները կարող են տատանվել 4,4-ից մինչև 12 տարի՝ կախված ընդունված մոդելից։

Բացի պտույտից, մեկ այլ գործոն, որը կարող է ընդլայնել կլանման առանձնահատկությունները աստղի սպեկտրում, սպեկտրալ գիծն է։ Մոտակա մասնիկների առկայությունը ազդում է առանձին մասնիկի արտանետվող ճառագայթման վրա։ Այսպիսով, գծի լայնությունը կախված է աստղի մակերևութային ճնշումից, որն իր հերթին որոշվում է ջերմաստիճանի և մակերեսի ձգողության միջոցով։ Այս տեխնիկան օգտագործվել է Տաու Կետիի մակերեսային ձգողականությունը որոշելու համար։ Log *g* կամ աստղի մակերևույթի ձգողության լոգարիթմը մոտ 4,4 է, որը շատ մոտ է Արեգակի log *g* = 4.44-ին։

### Լուսավորություն և փոփոխականություն

Տաու Կետիի պայծառությունը հավասար է Արեգակի պայծառության միայն 55%-ին։ Երկրային մոլորակը պետք է պտտվի այս աստղի շուրջ 0,7 աստղագիտական միավոր հեռավորության վրա, որպեսզի համապատասխանի Երկրի արևային մեկուսացման մակարդակին։ Սա մոտավորապես նույնն է, ինչ միջին հեռավորությունը Վեներայի և Արեգակի միջև։

Տաու Կետիի քրոմոսֆերան՝ աստղի մթնոլորտի մի մասը, որը գտնվում է լուսարձակող ֆոտոսֆերայի վերևում, ներկայումս ցուցադրում է քիչ կամ ընդհանրապես մագնիսական ակտիվություն՝ ցույց տալով կայուն աստղ։ Ջերմաստիճանի, հատիկավորման և քրոմոսֆերայի 9-ամյա ուսումնասիրությունը համակարգված տատանումներ չի ցույց տվել. Ca II-ի արտանետումները H և K ինֆրակարմիր տիրույթների շուրջ ցույց են տալիս հնարավոր 11-ամյա ցիկլ, բայց Արեգակի համեմատ դա թույլ է։ Որպես այլընտրանք, ենթադրվում է, որ աստղը կարող է լինել ցածր ակտիվության վիճակում, որը նման է «Գերազանցել նվազագույնը»-ին. պատմական ժամանակաշրջան, որը կապված է Եվրոպայում Փոքր սառցե դարաշրջանի հետ, երբ արեգակնային բծերը չափազանց հազվադեպ են դարձել Արեգակի մակերեսին։ Տաու Կետիի սպեկտրալ գծերի պրոֆիլները չափազանց նեղ են, ինչը ցույց է տալիս ցածր տուրբուլենտություն և դիտվող պտույտ։ Աստղի աստերոսեյմոլոգիական տատանումները ունեն Արեգակի ամպլիտուդի մոտ կեսը և կյանքի ավելի ցածր ռեժիմ։

Մոլորակային համակարգ
--------------------

Տաու Կետիի նկատմամբ հետազոտության հետաքրքրությունը խթանող հիմնական գործոններն են նրա մոտիկությունը, արևի նման հատկությունները և նրա մոլորակների վրա հնարավոր կյանքի հետևանքները։ Դասակարգման նպատակով Հոլը և Լոքվուդը հայտնում են, որ «արևային աստղ», «արևային անալոգ» և «արևային երկվորյակ» տերմինները աստիճանաբար սահմանափակող նկարագրություններ են»։ Տաու Կետին համապատասխանում է երկրորդ կատեգորիային, հաշվի առնելով նրա նմանատիպ զանգվածը և ցածր փոփոխականությունը, բայց մետաղների հարաբերական բացակայությունը։ Նմանությունները տասնամյակներ շարունակ ոգեշնչել են ժողովրդական մշակույթի հղումներ, ինչպես նաև գիտական փորձաքննություն։

1988 թվականին ճառագայթային արագության դիտարկումները բացառեցին ցանկացած պարբերական փոփոխություն, որը վերագրելի է Տաու Կետիի շուրջը գտնվող զանգվածային մոլորակներին Յուպիտերի նման հեռավորությունների ներսում։ Ավելի ճշգրիտ չափումները շարունակում են բացառել նման մոլորակները, առնվազն մինչև 2012 թվականի դեկտեմբերը։ Ձեռք բերված արագության ճշգրտությունը կազմում է մոտ 11 մ/վ՝ չափված 5 տարվա ընթացքում։ Այս արդյունքը բացառում է տաք Յուպիտերը և, հավանաբար, բացառում է Յուպիտերի զանգվածից մեծ կամ հավասար նվազագույն զանգված ունեցող և 15 տարուց պակաս ուղեծրային ժամանակաշրջան ունեցող ցանկացած մոլորակ։ Բացի այդ, մոտակա աստղերի հետազոտությունը Հաբլ տիեզերական աստղադիտակի լայն դաշտի և մոլորակային տեսախցիկի միջոցով ավարտվեց 1999 թվականին, ներառյալ Տաու Կետիի թույլ ուղեկիցների որոնումը․ ոչ մեկը չի հայտնաբերվել աստղադիտակի լուծողական ուժի սահմաններում:

Տաու Կետիի նկար, որի շուրջը պտտվում են վեց քարքարոտ մոլորակներ։Այնուամենայնիվ, այս որոնումները բացառեցին միայն ավելի մեծ շագանակագույն թզուկների խմբերը և ավելի մոտ պտտվող հսկա մոլորակները, ուստի աստղի շուրջ պտտվող ավելի փոքր, Երկրի նման մոլորակները, ինչպես 2012 թվականին հայտնաբերվածները, բացառված չէին։ Եթե տաք Յուպիտերները գոյություն ունենային մոտ ուղեծրում, նրանք հավանաբար կխախտեին աստղի բնակելիության գոտին. Դրանց բացառումն այսպիսով դրական համարվեց Երկրի նման մոլորակների հնարավորության համար։ Ընդհանուր հետազոտությունները ցույց են տվել դրական հարաբերակցություն մոլորակների առկայության և համեմատաբար բարձր մետաղական մայր աստղի միջև, ինչը ենթադրում է, որ ավելի ցածր մետաղականությամբ աստղերը, ինչպիսին է Տաու Կետի-ն, մոլորակներ ունենալու ավելի քիչ հավանականություն ունեն։

### Բացահայտում

2012 թվականի դեկտեմբերի 19-ին ապացույցներ ներկայացվեցին, որոնք առաջարկում էին հինգ մոլորակներից բաղկացած համակարգ, որոնք պտտվում են Տաու Կետիի շուրջը։ Մոլորակների գնահատված նվազագույն զանգվածը կազմում էր 2-ից 6 երկրային զանգված, ուղեծրի ժամանակաշրջանները տատանվում էին 14-ից 640 օր։ Դրանցից մեկը՝ Տաու Կետի ե-ն, թվում է, թե պտտվում է Տաու Կետիից մոտավորապես կիսով չափ հեռավորության վրա, որքան Երկիրը Արեգակից։ Եթե ​​Տաու Կետի-ի պայծառությունը 52% է, որքան Արեգակի պայծառությունը, և աստղից հեռավորությունը 0,552 ԱՄ է, մոլորակը կստանա 1,71 անգամ ավելի շատ աստղային ճառագայթում, քան Երկիրը, ինչը մի փոքր ավելի քիչ է, քան Վեներան՝ 1,91 անգամ Երկրից։ Այնուամենայնիվ, որոշ հետազոտություններ այն դնում են աստղի բնակելի գոտում։ Մոլորակային բնակելիության լաբորատորիան գնահատել է, որ Տաու Կետի ֆ-ը, որը ստանում է 28,5%-ով այնքան աստղային լույս, որքան Երկիրը, կլինի աստղի բնակելի գոտում, թեև նեղ տարածքում։

Նոր արդյունքները հրապարակվեցին 2017 թվականի օգոստոսին։ Նրանք հաստատեցին Տաու Կետի ե-ն և ֆ-ը որպես թեկնածուներ, չեն կարողացլել հետևողականորեն հայտնաբերել բ մոլորակները (որը կարող էր լինել կեղծ բացասական), c (որոնց թույլ սահմանված ակնհայտ ազդանշանը փոխկապակցված էր աստղերի պտույտի հետ) և d ( որը չի երևում տվյալների հավաքածուներում)։ Փոխարենը նրանք գտել են երկու նոր մոլորակային թեկնածուներ՝ գ և հ, 20 և 49 օրվա ուղեծրերով։ Թեկնածու մոլորակներից հայտնաբերված ազդանշաններն ունեն 30 սմ/վ արագության շառավղային արագություն, և դրանց հայտնաբերման համար օգտագործված փորձարարական մեթոդը, տեսականորեն կարող էր հայտնաբերել մինչև 20 սմ/վ։ Թարմացված 4 մոլորակների մոդելը պոտենցիալ կայուն է միլիարդավոր տարիների ընթացքում։

Հետագա ճշգրտումներով, ավելի շատ թեկնածու մոլորակներ են հայտնաբերվել։ 2019 թվականին «Աստղագիտություն և աստղաֆիզիկա» ամսագրում հրապարակված մի հոդվածում ենթադրվում էր, որ Տաու Կետի-ն կարող է ունենալ Յուպիտեր կամ սուպեր-Յուպիտեր՝ հիմնված շուրջ 11,3 մ/վրկ շոշափող աստղաչափական արագության վրա։ Այս ենթադրյալ օբյեկտի ճշգրիտ չափը և դիրքը որոշված ​​չէ, թեև այն ունի առավելագույնը 5 Յուպիտերի զանգված, եթե այն պտտվում է 3-ից 20 ԱՄ-ի միջև: Աստղագետներ Ջերեմի Դիտրիխի և Դանիել Ապայի 2020 թվականի «Աստղագիտական ամսագիր»-ի ուսումնասիրությունը վերլուծել է հայտնի մոլորակների ուղեծրային կայունությունը և, հաշվի առնելով հարյուրավոր այլ մոլորակային համակարգերից հայտնաբերված վիճակագրական օրինաչափությունները, ուսումնասիրել են ուղեծրերը, որոնցում ամենայն հավանականությամբ լրացուցիչ, դեռևս չհայտնաբերված մոլորակների առկայությունը։ Այս վերլուծությունը կանխատեսել է երեք մոլորակների թեկնածուներ ուղեծրերում, որոնք համընկել են մոլորակների թեկնածուների բ, ց և դ-ի հետ։ Անկախ կանխատեսված մոլորակների ժամանակաշրջանների և երեք մոլորակների թեկնածուների ժամանակաշրջանների միջև սերտ համընկնումն առաջանում է ճառագայթային արագության տվյալների մեջ, հաստատում է թեկնածուների բ, ց և դ իրական մոլորակային բնույթը։ Ուսումնասիրությունը նաև կանխատեսում է առնվազն մեկ դեռևս չհայտնաբերված մոլորակ ե և ֆ մոլորակների միջև, այսինքն՝ բնակելի գոտում։ Այս կանխատեսված էկզոմոլորակը նույնականացվում է որպես PxP-4:

Քանի որ Տաու Կետի-ն, ամենայն հավանականությամբ, դասավորված է այնպես, որ այն գրեթե բևեռի վրա է Երկրի վրա (ինչպես ցույց է տալիս նրա պտույտը), եթե նրա մոլորակները կիսում են այս հավասարեցումը և ունեն գրեթե ուղիղ ուղեծրեր, նրանք ավելի քիչ նման կլինեն Երկրի զանգվածին և ավելին Նեպտունին, Սատուրնին կամ Յուպիտերին։ Օրինակ, եթե Տաու Կետի ֆ-ի ուղեծիրը թեքվեր դեպի Երկիր 70 աստիճան, ապա նրա զանգվածը կլիներ 7000418000000000000♠4.18+1.12  
−1.46 ՝ Երկրի զանգվածը դարձնելով միջինից ցածր ծայրամասային գերԵրկիր։ Տաու Կետիի բեկորային սկավառակն ունի 7001350000000000000♠35±10 թեքություն, մոլորակների ուղեծրերը նույնպես կարող են թեքվել։ Եթե բեկորային սկավառակի և ֆ-ի ուղեծրերը հավասար լինեն, ֆ-ը կգտնվի երկրի զանգվածի 7000555999999999999♠5.56+1.48  
−1.94-ից 7000930000000000000♠9.30+2.48  
−3.24 միջակայքում։ Որքան ցածր է մոլորակների ուղեծրերի թեքությունը, այնքան ավելի քիչ կայուն են դրանք որոշակի ժամանակահատվածում, քանի որ մոլորակները կունենան ավելի մեծ զանգված և, հետևաբար, ավելի մեծ ձգողականություն, որն իր հերթին կխախտի հարևան մոլորակների ուղեծրային կայունությունը։ Այսպիսով, օրինակ, եթե, ինչպես գնահատվում է «Կորոլիկ էտ ալ 2023» ուսումնասիրության մեջ, Տաու Կետի-ն ունի բևեռի թեքություն մոտ 7 աստիճանով, և ենթադրյալ մոլորակները նույնպես ունեն, ապա այդ մոլորակների ուղեծրերը կմոտենան անկայունությանը ընդամենը 10 աստիճանի սահմաններում, միլիոն տարի ժամկետով և չափազանց քիչ հավանական է, որ նրանք գոյատևեին միլիարդավոր տարիների ընթացքում, որոնք կազմում են աստղային համակարգի կյանքի տևողությունը։

### Տաու Կետի ե

Տաու Կետի ե-ն Տաու Կետիի շուրջ պտտվող մոլորակներից մեկն է, որն առաջին անգամ առաջարկվել է 2012 թվականին աստղի ճառագայթային արագության տատանումների տվյալների վիճակագրական վերլուծության միջոցով։ Դրա հնարավոր հատկությունները ճշգրտվել են 2017 թվականին. հաստատվելու դեպքում այն կպտտվի 0,552 ԱՄ հեռավորության վրա (Արեգակնային համակարգում Վեներայի և Մերկուրիի ուղեծրերի միջև)՝ 168 օր ուղեծրային ժամանակաշրջանով և կունենա Երկրի զանգվածի նվազագույն զանգվածը՝ 3,93: Եթե Տաու Կետի ե-ն ունենար Երկրի նման մթնոլորտ, ապա մակերեսի ջերմաստիճանը կլիներ մոտ 68 °C (154 °F): Հիմնվելով մոլորակի վրա միջադեպերի հոսքի վրա՝ Գյուդելի և այլքների ուսումնասիրությունը։ (2014) ենթադրում էր, որ մոլորակը կարող է ընկած լինել բնակելի գոտուց դուրս և ավելի մոտ լինել Վեներայի նման աշխարհին։

### Տաու Կետի ֆ

Տաու Կետի f-ը Տաու Կետիի շուրջ պտտվող թեկնածու մոլորակ է, որն առաջարկվել է 2012 թվականին աստղի շառավղային արագության տատանումների վիճակագրական վերլուծության միջոցով, ինչպես նաև վերականգնվել է 2017 թվականին հետագա վերլուծության արդյունքում։ Այն հետաքրքիր է, քանի որ նրա ուղեծրը այն դնում է Տաու Կետիի ընդլայնված բնակելի գոտում։ 2015-ի ուսումնասիրությունը ենթադրում է, որ այն բարեխառն գոտում կլիներ մեկ միլիարդ տարուց պակաս տարի, ուստի հնարավոր է, որ հայտնաբերված կենսաստորագրություն չլիներ։

Հայտնի են մոլորակի մի քանի հատկություններ, բացի նրա ուղեծրից և զանգվածից։ Այն պտտվում է Տաու Կետիի շուրջ 1,35 ԱՄ հեռավորության վրա (Արեգակնային համակարգում Մարսի ուղեծրի մոտ)՝ 642 օր ուղեծրային ժամանակաշրջանով և ունի 3,93 Երկրի զանգվածի նվազագույն զանգված։

2021-ին տվյալների վերավերլուծությունը տրամադրեց «ՀԱՐՊՍ» սպեկտրոգրաֆի սիստեմատիկայի խորը ուսումնասիրություն՝ ցույց տալով, որ 600 օրվա ազդանշանը, հավանաբար, գործիքային սիստեմատիկայի կեղծ համադրություն էր պոտենցիալ 1000-օրյա, բայց անհայտ ազդանշանով։

### Բեկորի սկավառակ

2004 թվականին բրիտանացի աստղագետների խումբը՝ Ջեյն Գրիվսի գլխավորությամբ, հայտնաբերեց, որ Տաու Կետիում իր շուրջ պտտվող գիսաստղերի և աստերոիդների քանակն ավելի քան տասն անգամ ավելի է, քան Արեգակը։ Սա որոշվել է աստղի շուրջ պտտվող սառը փոշու սկավառակը չափելով, որն առաջացել է նման փոքր մարմինների բախումների արդյունքում։ Այս արդյունքը խոչընդոտում է համակարգում բարդ կյանքի հավանականությանը, քանի որ ցանկացած մոլորակ կարող է տուժել խոշոր բախումների դեպքերից, որոնք մոտավորապես տասն անգամ ավելի հաճախ են, քան Երկիրը։ Գրիվզն իր հետազոտության ժամանակ նշել է, որ «Հավանական է, որ Մոլորակները անընդհատ ռմբակոծում են այնպիսի աստերոիդներից, որոնք, ենթադրաբար, ոչնչացրել են դինոզավրերին»։ Նման ռմբակոծությունները կխանգարեն կենսաբազմազանության զարգացմանը ազդեցությունների միջև։ Հնարավոր է, որ Յուպիտերի չափով մեծ գազային հսկան (օրինակ՝ առաջարկվող «i» մոլորակը) կարող է շեղել գիսաստղերը և աստերոիդները։

Բեկորների սկավառակը հայտնաբերվել է համակարգի կողմից արձակված ճառագայթման քանակությունը չափելով սպեկտրի հեռավոր ինֆրակարմիր հատվածում։ Սկավառակը ձևավորում է սիմետրիկ հատկություն, որը կենտրոնացած է աստղի վրա, և նրա արտաքին շառավիղը միջինում 55 ԱՄ է։ Տաու Կետիի մոտ գտնվող սկավառակի տաք մասերից ինֆրակարմիր ճառագայթման բացակայությունը ենթադրում է ներքին անջատում 10 ԱՄ շառավղով։ Համեմատության համար նշենք, որ Արեգակնային համակարգի Կոյպերի գոտին տարածվում է 30-ից մինչև 50 ԱՄ։ Երկար ժամանակ պահպանվելու համար փոշու այս օղակը պետք է անընդհատ համալրվի ավելի մեծ մարմինների բախումների միջոցով։ Սկավառակի մեծ մասը, ըստ երևույթին, պտտվում է Տաու Կետիի շուրջ 35–50 ԱՄ հեռավորության վրա՝ բնակելի գոտու ուղեծրից շատ դուրս։ Այս հեռավորության վրա փոշու գոտին կարող է նման լինել Կոյպերի գոտուն, որը գտնվում է Արեգակնային համակարգի Նեպտունի ուղեծրից դուրս։

Տաու Կետին ցույց է տալիս, որ աստղերը չպետք է կորցնեն մեծ սկավառակներ, քանի որ ծերանում են, և նման հաստ գոտին կարող է հազվադեպ լինել Արեգակի նման աստղերի մեջ։ Տաու Կետիի գոտին 1/20-ով նույնքան խիտ է, որքան իր երիտասարդ հարևանի՝ Էպսիլոն Էրիդանիի շուրջը։ Արեգակի շուրջ բեկորների հարաբերական բացակայությունը կարող է անսովոր դեպք լինել. հետազոտական խմբի անդամներից մեկը ենթադրում է, որ Արևը կարող էր իր պատմության վաղ շրջանում անցել մեկ այլ աստղի մոտ, և նրա գիսաստղերի ու աստերոիդների մեծ մասը հեռացվել էր։ Խոշոր բեկորային սկավառակներով աստղերը փոխել են աստղագետների կարծիքը մոլորակների ձևավորման մասին, քանի որ բեկորային սկավառակի աստղերը, որտեղ փոշին անընդհատ առաջանում է բախումների հետևանքով, կարծես թե հեշտությամբ մոլորակներ են ձևավորում։

### Բնակելիություն

Տաու Կետիի բնակելի գոտին՝ այն վայրերը, որտեղ հեղուկ ջուր կարող է առկա լինել Երկրի չափ մոլորակի վրա, ընդգրկում է 0,55–1,16 ԱՄ շառավիղ, որտեղ 1 ԱՄ-ն Երկրից Արեգակի միջին հեռավորությունն է։ Տաու Կետիի մոլորակների վրա պարզունակ կյանքը կարող է բացահայտվել սպեկտրոսկոպիայի միջոցով մթնոլորտի բաղադրության վերլուծության միջոցով, եթե բաղադրությունը դժվար թե աբիոտիկ լինի, ինչպես Երկրի վրա թթվածինը կյանքի մասին է վկայում։

Տաու Կետին կարող էր որոնողական թիրախ լինել չեղարկված Երկրային մոլորակների որոնիչի համար
Մինչ օրս ամենալավատեսական որոնողական նախագիծը Օզմա նախագիծն էր, որը նախատեսված էր Արտաերկրային բանականության որոնման՝ հետազոտելով ընտրված աստղերը՝ արհեստական ռադիոազդանշանների ցուցումների համար։ Այն վարում էր աստղագետ Ֆրենկ Դրեյքը, ով որպես նախնական թիրախ ընտրել էր Տաու Կետին և Էպսիլոն Էրիդանին։ Երկուսն էլ գտնվում են Արեգակնային համակարգի մոտ և ֆիզիկապես նման են Արեգակին։ Չնայած 200 ժամ տեւած դիտարկումներին, արհեստական ազդանշաններ չեն հայտնաբերվել։ Այս աստղային համակարգի հետագա ռադիո-որոնումները բացասական են եղել։

Արդյունքների այս բացակայությունը չի թուլացրել հետաքրքրությունը կենսաստորագրությունների համար Տաու Կետի համակարգը դիտարկելու նկատմամբ։ 2002 թվականին աստղագետներ Մարգարեթ Թերնբուլը և Ջիլ Թարթերը մշակեցին «Մոտակա բնակելի համակարգերի կատալոգը»՝ «Փյունիկ» նախագծի հովանու ներքո՝ ԱԲՈ-ի մեկ այլ նախաձեռնություն։ Ցանկը պարունակում էր ավելի քան 17000 տեսականորեն բնակելի համակարգեր՝ նախնական նմուշի մոտավորապես 10%-ը։ Հաջորդ տարի Թերնբուլը կատարել է 30 ամենախոստումնալից համակարգերի ցանկը Արեգակից 100 լուսատարի հեռավորության վրա գտնվող 5000 համակարգերից, ներառյալ Տաու Կետին; սա կազմել է Ալենի աստղադիտակի միջոցով ռադիո որոնումների հիմքի մի մասը։ Նա ընտրեց Տաու Կետին ընդամենը հինգ աստղից բաղկացած վերջնական կարճ ցուցակի համար, որը հարմար է, Երկրային մոլորակի որոնիչ աստղադիտակի համակարգի որոնումների համար՝ մեկնաբանելով, որ «սրանք այն վայրերն են, որտեղ ես կցանկանայի ապրել, եթե Աստված մեր մոլորակը դներ մեկ այլ աստղի շուրջը»։

Նշումներ
--------

1. ↑  Տաու Կետիից արևը կհայտնվի երկնքի տրամագծորեն հակառակ կողմում՝ RA = 13h 44m 04s, որը գտնվում է Տաու Բուտիսի մոտ։ Արեգակի բացարձակ մեծությունը 4,8 է, հետևաբար, 3,65 պարսեկ հեռավորության վրա Արևը կունենա ակնհայտ մեծություն

{\displaystyle m=M\_{v}+5\cdot (\log \_{10}3.64-1)=2.6}.
2. ↑  Ցանցի ճիշտ շարժումը տրվում է{\displaystyle \mu ={\sqrt {\mu \_{\delta }^{2}+\mu \_{\alpha }^{2}\cdot \cos ^{2}\delta }}=1907.79~{\text{mas/y}}}, որտեղ μα և μδ համապատասխանաբար շարժման և անկման բաղադրիչներն են, իսկ δ-ն անկումն է։
3. ↑  If a planet is confirmed to be the cause of this signal, as of August 2020 it would be designated as Tau Ceti i in accordance with IAU exoplanet naming policies.
4. ↑  If a planet corresponding to this predicted candidate is confirmed, as of August 2020 it would be designated as Tau Ceti i in accordance with IAU exoplanet naming policies, or Tau Ceti j were the candidate Jovian planet confirmed first.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Gaia Early Data Release 3 / Data Processing and Analysis Consortium, European Space Agency — 2020.
2. ↑  *Ducati J. R.* Catalogue of Stellar Photometry in Johnson's 11-color system — 2002. — Vol. 2237.
3. ↑  *Soubiran C. Cropper M. Chemin L. Blomme R. Frémat Y. Udry S.* Gaia Data Release 2. The catalogue of radial velocity standard stars // *Astron. Astrophys.* / T. Forveille — EDP Sciences, 2018. — Vol. 616. — P. 7–7. — ISSN 0004-6361; 0365-0138; 1432-0746; 1286-4846 — doi:10.1051/0004-6361/201832795 — arXiv:1804.09370
4. 1 2
5. ↑  *Houk N. Smith-Moore M.* Catalogue of two-dimensional spectral types for the HD stars — 1988. — Vol. 4.
6. ↑  *Keenan P. C. McNeil R. C.* The Perkins catalog of revised MK types for the cooler stars // *The Astrophysical Journal*: *Supplement Series* — AAS, 1989. — Vol. 71. — P. 245–266. — ISSN 0067-0049; 1538-4365 — doi:10.1086/191373
7. ↑  *Buscombe W.* Spectral classification of Southern fundamental stars — 1962. — Vol. 4. — P. 1.
8. ↑  *Soon W. Sokoloff D.* Magnetic Field and Rotation in Lower Main-Sequence Stars: An Empirical Time-Dependent Magnetic Bode's Relation? // *Astrophys. J.* / E. Vishniac — IOP Publishing, 1996. — Vol. 457, Iss. 2. — P. 99–102. — ISSN 0004-637X; 1538-4357 — doi:10.1086/309891
9. ↑  *Butler R. P. Horner J. Jones H. R. A. Bailey J.* Signals embedded in the radial velocity noise // *Astron. Astrophys.* / T. Forveille — EDP Sciences, 2013. — Vol. 551. — P. 79–79. — ISSN 0004-6361; 0365-0138; 1432-0746; 1286-4846 — doi:10.1051/0004-6361/201220509 — arXiv:1212.4277
10. ↑  Gaia Data Release 2 / Data Processing and Analysis Consortium, European Space Agency — 2018.
11. ↑  *Pijpers F. P.* Selection criteria for targets of asteroseismic campaigns // *Astron. Astrophys.* / T. Forveille — EDP Sciences, 2003. — Vol. 400, Iss. 1. — P. 241–248. — ISSN 0004-6361; 0365-0138; 1432-0746; 1286-4846 — doi:10.1051/0004-6361:20021839 — arXiv:astro-ph/0303032
12. ↑  *Soto M. G. Jenkins J. S.* Spectroscopic Parameters and atmosphEric ChemIstriEs of Stars (SPECIES)I. Code description and dwarf stars catalogue // *Astron. Astrophys.* / T. Forveille — EDP Sciences, 2018. — Vol. 615. — P. 76–76. — ISSN 0004-6361; 0365-0138; 1432-0746; 1286-4846 — doi:10.1051/0004-6361/201731533 — arXiv:1801.09698
13. 1 2 3 4  Teixeira, T. C.; Kjeldsen, H.; Bedding, T. R.; Bouchy, F.; Christensen-Dalsgaard, J.; Cunha, M. S.; Dall, T.; և այլք: (2009 թ․ հունվար). «Solar-like oscillations in the G8 V star τ Ceti». *Astronomy and Astrophysics*. **494** (1): 237–242. arXiv:0811.3989. Bibcode:2009A&A...494..237T. doi:10.1051/0004-6361:200810746. S2CID 59353134.
14. ↑  Cox, Arthur N. ed. (2001 թ․ ապրիլի 20), *Allen's Astrophysical Quantities* (Fourth ed.), Springer, էջ 382, ISBN 0-387-95189-X.
15. 1 2  «Tau Ceti's planets nearest around single, Sun-like star». *BBC News*. 2012 թ․ դեկտեմբերի 19.
16. 1 2  «Tau Ceti May Have a Habitable Planet». *Astrobiology Magazine*. 2012 թ․ դեկտեմբերի 19. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 6.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ unfit URL (link)
17. 1 2  Torres, Abel Mendez (2012 թ․ դեկտեմբերի 28). «Two Nearby Habitable Worlds?». *Planetary Habitability Laboratory*. University of Puerto Rico. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 8-ին. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 22-ին.
18. 1 2  Kervella, Pierre; Arenou, Frédéric; և այլք: (2019). «Stellar and substellar companions of nearby stars from Gaia DR2». *Astronomy & Astrophysics*. **623**: A72. arXiv:1811.08902. Bibcode:2019A&A...623A..72K. doi:10.1051/0004-6361/201834371. ISSN 0004-6361. S2CID 119491061. «We also detect the signature of a possible planet of a few Jovian masses orbiting τ Ceti…The observed signal could be explained for example, by a Jupiter analog orbiting at 5au.»
19. 1 2  Cretignier, Michael; Dumusque, Xavier.; և այլք: (2021 թ․ սեպտեմբեր). «YARARA: Significant improvement in RV precision through post-processing of spectral time series». *The Astronomy & Astrophysics*. arXiv:2106.07301. doi:10.1051/0004-6361/202140986.
20. 1 2 3 4  Korolik, Maria; Roettenbacher, Rachael M.; և այլք: (2023 թ․ հուլիս). «Refining the Stellar Parameters of τ Ceti: a Pole-on Solar Analog». *The Astronomical Journal*. arXiv:2307.10394.
21. ↑  Rutkowski, Chris A. (2010), *The Big Book of UFOs*, Dundurn, էջ 33, ISBN 978-1554887606
22. ↑  Allen, R. H. (1963). *Star Names: Their Lore and Meaning* (Reprint ed.). New York: Dover Publications Inc. էջ 162. ISBN 0-486-21079-0. Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 12-ին.
23. ↑  η Cet as **Aoul al Naamat** or **Prima Sthrutionum** (the first of the ostriches), θ Cet as **Thanih al Naamat** or **Secunda Sthrutionum** (the second of the ostriches), τ Cet as **Thalath al Naamat** or **Tertia Sthrutionum** (the third of the ostriches), and ζ Cet as **Rabah al Naamat** or **Quarta Sthrutionum** (the fourth of the ostriches). υ Cet should be **Khamis al Naamat** or **Quinta Sthrutionum** (the fifth of the ostriches) consistently, but Al Achsasi Al Mouakket designated the title *the fifth of the ostriches* to γ Gam with uncleared consideration.
24. ↑  陳久金 (2005). 中國星座神話 (չինարեն). 台灣書房出版有限公司. ISBN 978-986-7332-25-7.
25. ↑  陳輝樺, ed. (2006 թ․ հուլիսի 10). 天文教育資訊網 [Activities of Exhibition and Education in Astronomy (AEEA)] (չինարեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 16-ին. Վերցված է 2024 թ․ հունվարի 24-ին.
26. ↑  Reid, Neill (2002 թ․ փետրվարի 23). «Meeting the neighbours: NStars and 2MASS». Space Telescope Science Institute. Վերցված է 2006 թ․ դեկտեմբերի 11-ին.
27. ↑  Henry, Todd J. (2006 թ․ հոկտեմբերի 1). «The One Hundred Nearest Star Systems». Research Consortium on Nearby Stars. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ նոյեմբերի 28-ին. Վերցված է 2006 թ․ դեկտեմբերի 11-ին.
28. ↑  Butler, R. P.; Marcy, G. W.; Williams, E.; McCarthy, C.; Dosanjh, P.; Vogt, S. S. (1996). «Attaining Doppler Precision of 3 M s-1». *Publications of the Astronomical Society of the Pacific*. **108**: 500. Bibcode:1996PASP..108..500B. doi:10.1086/133755.
29. ↑  Bailer-Jones, C. A. L. (2015 թ․ մարտ), «Close encounters of the stellar kind», *Astronomy & Astrophysics*, **575**: 13, arXiv:1412.3648, Bibcode:2015A&A...575A..35B, doi:10.1051/0004-6361/201425221, S2CID 59039482, A35.
30. ↑  Anderson, E.; Francis, Ch. (2012), «XHIP: An extended hipparcos compilation», *Astronomy Letters*, **38** (5): 331, arXiv:1108.4971, Bibcode:2012AstL...38..331A, doi:10.1134/S1063773712050015, S2CID 119257644.
31. 1 2  Porto de Mello, G. F.; del Peloso, E. F.; Ghezzi, L. (2006). «Astrobiologically interesting stars within 10 parsecs of the Sun». *Astrobiology*. **6** (2): 308–331. arXiv:astro-ph/0511180. Bibcode:2006AsBio...6..308P. doi:10.1089/ast.2006.6.308. PMID 16689649. S2CID 119459291.
32. ↑  Kaler, James. «Tau Ceti». *Stars*. University of Illinois. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 27-ին.
33. ↑  «00-06 hour section». *Washington Double Star Catalog*. United States Naval Observatory. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 27-ին.
34. ↑  Pijpers, F. P.; Teixeira, T. C.; Garcia, P. J.; Cunha, M. S.; Monteiro, M. J. P. F. G.; Christensen-Dalsgaard, J. (2003). «Interferometry and asteroseismology: The radius of τ Ceti». *Astronomy & Astrophysics*. **401** (1): L15–L18. Bibcode:2003A&A...406L..15P. doi:10.1051/0004-6361:20030837.
35. 1 2  Di Folco, E.; Thévenin, F.; Kervella, P.; Domiciano de Souza, A.; du Foresto; V. Coudé; Ségransan, D.; և այլք: (2004). «VLTI near-IR interferometric observations of Vega-Like Stars». *Astronomy and Astrophysics*. **426** (2): 601–617. Bibcode:2004A&A...426..601D. doi:10.1051/0004-6361:20047189.
36. ↑  «H-K Project: Overview of Chromospheric Activity». Mount Wilson Observatory. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ օգոստոսի 31-ին. Վերցված է 2006 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
37. ↑  Baliunas, S.; Sokoloff, D.; Soon, W. (1996). «Magnetic Field and Rotation in Lower Main-Sequence Stars: an Empirical Time-dependent Magnetic Bode's Relation?». *Astrophysical Journal Letters*. **457** (2): L99. Bibcode:1996ApJ...457L..99B. doi:10.1086/309891.
38. 1 2  Gray, D. F.; Baliunas, S. L. (1994). «The activity cycle of tau Ceti». *Astrophysical Journal*. **427** (2): 1042–1047. Bibcode:1994ApJ...427.1042G. doi:10.1086/174210.
39. ↑  Hall, J. C.; Lockwood, G. W.; Gibb, E. L. (1995). «Activity cycles in cool stars. 1: Observation and analysis methods and case studies of four well-observed examples». *Astrophysical Journal*. **442** (2): 778–793. Bibcode:1995ApJ...442..778H. doi:10.1086/175483.
40. ↑  Carraro, G.; Ng, Y. K.; Portinari, L. (1999). «Age Metallicity Relation and Star Formation History of the Galactic Disk». *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society*. **296** (4): 1045–1056. arXiv:astro-ph/9707185. Bibcode:1998MNRAS.296.1045C. doi:10.1046/j.1365-8711.1998.01460.x. S2CID 14071760.
41. 1 2  de Strobel; G. Cayrel; Hauck, B.; François, P.; Thevenin, F.; Friel, E.; Mermilliod, M.; և այլք: (1991). «A catalogue of Fe/H determinations». *Astronomy and Astrophysics Supplement Series* (1991 ed.). **95** (2): 273–336. Bibcode:1992A&AS...95..273C.
42. ↑  Flynn, C.; Morell, O. (1997). «Metallicities and kinematics of G and K dwarfs». *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society*. **286** (3): 617–625. arXiv:astro-ph/9609017. Bibcode:1997MNRAS.286..617F. doi:10.1093/mnras/286.3.617. S2CID 15818154.
43. ↑  Frick, P.; Baliunas, S. L.; Galyagin, D.; Sokoloff, D.; Soon, W. (1997). «Wavelet Analysis of Stellar Chromospheric Activity Variations». *The Astrophysical Journal*. **483** (1): 426–434. Bibcode:1997ApJ...483..426F. doi:10.1086/304206.
44. ↑  Judge, P. G.; Saar, S. H. (1995 թ․ հուլիսի 18). «The outer solar atmosphere during the Maunder Minimum: A stellar perspective». *The Astrophysical Journal*. High Altitude Observatory. **663** (1): 643–656. Bibcode:2007ApJ...663..643J. doi:10.1086/513004.
45. ↑  Judge, Philip G.; Saar, Steven H.; Carlsson, Mats; Ayres, Thomas R. (2004). «A Comparison of the Outer Atmosphere of the "Flat Activity" Star τ Ceti (G8 V) with the Sun (G2 V) and α Centauri A (G2 V)». *The Astrophysical Journal*. **609** (1): 392–406. Bibcode:2004ApJ...609..392J. doi:10.1086/421044.
46. ↑  Hall, J. C.; Lockwood, G. W. (2004). «The Chromospheric Activity and Variability of Cycling and Flat Activity Solar-Analog Stars». *The Astrophysical Journal*. **614** (2): 942–946. Bibcode:2004ApJ...614..942H. doi:10.1086/423926.
47. 1 2  Campbell, Bruce; Walker, G. A. H. (1988 թ․ օգոստոս). «A Search for Substellar Companions to Solar-Type Stars». *Astrophysical Journal*. **331**: 902–921. Bibcode:1988ApJ...331..902C. doi:10.1086/166608.
48. 1 2  «Tables of Stars monitored by spectroscopy, with NO planet found». *Extrasolar Planets Encyclopaedia*. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հոկտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2007 թ․ սեպտեմբերի 28-ին.
49. ↑  Endl, M.; Kurster M.; Els S. (2002). «The planet search program at the ESO Coud´e Echelle spectrometer». *Astronomy & Astrophysics*. **392** (2): 585–594. arXiv:astro-ph/0207512. Bibcode:2002A&A...392..671E. doi:10.1051/0004-6361:20020937. S2CID 17393347.
50. ↑  Walker, Gordon A. H.; Walker Andrew H.; Irwin W. Alan; և այլք: (1995). «A Search for Jupiter-Mass Companions to Nearby Stars». *Icarus*. **116** (2): 359–375. Bibcode:1995Icar..116..359W. doi:10.1006/icar.1995.1130. However, this does not exclude the possibility of a large planet with a mass greater than Jupiter's and an orbital plane that is nearly perpendicular to the line of sight.
51. 1 2  Schroeder, D. J.; Golimowski, D. A.; Brukardt, R. A.; և այլք: (2000). «A Search for Faint Companions to Nearby Stars Using the Wide Field Planetary Camera 2». *Astronomical Journal*. **119** (2): 906–922. Bibcode:2000AJ....119..906S. doi:10.1086/301227.
52. ↑  «Tau Ceti». Sol Company. Վերցված է 2007 թ․ սեպտեմբերի 25-ին.
53. ↑  Gonzalez, G. (March 17–21, 1997). «The Stellar Metallicity – Planet Connection». *Brown Dwarfs and Extrasolar Planets*. ASP Conference Series. **134**: 431. Bibcode:1998ASPC..134..431G.
54. 1 2  Tuomi, M; Jones, H R A; Jenkins, J S; Tinney, C G; Butler, R P; Vogt, S S; Barnes, J R; Wittenmyer, R A; o'Toole, S; Horner, J; Bailey, J; Carter, B D; Wright, D J; Salter, G S; Pinfield, D (2013). «Signals embedded in the radial velocity noise». *Astronomy & Astrophysics*. **551**: A79. arXiv:1212.4277. Bibcode:2012yCat..35510079T. doi:10.1051/0004-6361/201220509. S2CID 2390534.
55. 1 2 3 4  Feng, Fabo; և այլք: (2017). «Color Difference Makes a Difference: Four Planet Candidates around Tau Ceti». *The Astronomical Journal*. **154** (4): 135. arXiv:1708.02051. Bibcode:2017AJ....154..135F. doi:10.3847/1538-3881/aa83b4. S2CID 53500995.
56. 1 2  «Naming of Exoplanets». IAU. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 12-ին.
57. ↑  Dietrich, Jeremy; Apai, Dániel (2020 թ․ հոկտեմբերի 27). «An Integrated Analysis with Predictions on the Architecture of the tau Ceti Planetary System, Including a Habitable Zone Planet». *The Astronomical Journal*. **161**: 17. arXiv:2010.14675. doi:10.3847/1538-3881/abc560. S2CID 225094415.
58. ↑  «Two Nearby Habitable Worlds?». Planetary Habitability Laboratory @ UPR Arecibo. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 8-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 8-ին.
59. ↑  Wall, Mike (2015 թ․ ապրիլի 24). «Nearby Alien Planets Not So Life-Friendly After All». *Space.com*. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 5-ին.
60. 1 2 3 4 5  J. S. Greaves; M. C. Wyatt; W. S. Holland; W. R. F. Dent (2004). «The debris disc around tau Ceti: a massive analogue to the Kuiper Belt». *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society*. **351** (3): L54–L58. Bibcode:2004MNRAS.351L..54G. doi:10.1111/j.1365-2966.2004.07957.x.
61. 1 2  McKee, Maggie (2004 թ․ հուլիսի 7). «Life unlikely in asteroid-ridden star system». *New Scientist*. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ դեկտեմբերի 24-ին.
62. 1 2  Greaves, Jane S. (2005 թ․ հունվար). «Disks Around Stars and the Growth of Planetary Systems». *Science*. **307** (5706): 68–71. Bibcode:2005Sci...307...68G. doi:10.1126/science.1101979. PMID 15637266. S2CID 27720602.
63. ↑  Cantrell, Justin R; և այլք: (2013 թ․ հոկտեմբեր). «The Solar Neighborhood XXIX: The Habitable Real Estate of Our Nearest Stellar Neighbors». *The Astronomical Journal*. **146** (4): 99. arXiv:1307.7038. Bibcode:2013AJ....146...99C. doi:10.1088/0004-6256/146/4/99. S2CID 44208180.
64. ↑  Woolf, Neville; Angel, J. Roger (1998 թ․ սեպտեմբեր). «Astronomical Searches for Earth-like Planets and Signs of Life». *Annual Review of Astronomy and Astrophysics*. **36** (1): 507–537. Bibcode:1998ARA&A..36..507W. doi:10.1146/annurev.astro.36.1.507. S2CID 45235649.
65. ↑  Alexander, Amir (2006). «The Search for Extraterrestrial Intelligence, A Short History». The Planetary Society. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ սեպտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2006 թ․ նոյեմբերի 8-ին.
66. ↑  Turnbull, Margaret C.; Tarter, Jill (2003 թ․ մարտ). «Target Selection for SETI. I. A Catalog of Nearby Habitable Stellar Systems». *Astrophysical Journal Supplement Series*. **145** (1): 181–198. arXiv:astro-ph/0210675. Bibcode:2003ApJS..145..181T. doi:10.1086/345779. S2CID 14734094.
67. ↑  «Stars and Habitable Planets». Sol Company. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հունիսի 28-ին. Վերցված է 2007 թ․ սեպտեմբերի 21-ին.
68. ↑  «NASA budget statement». Planetary Society. 2006 թ․ փետրվարի 6. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ հունիսի 16-ին. Վերցված է 2006 թ․ հուլիսի 17-ին.
69. ↑  «Astronomer Margaret Turnbull: A Short-List of Possible Life-Supporting Stars». American Association for the Advancement of Science. 2006 թ․ փետրվարի 18. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 22-ին. Վերցված է 2007 թ․ սեպտեմբերի 21-ին.

Հետագա ընթերցում
----------------

* Pagano, Michael; և այլք: (2015 թ․ ապրիլ), «The Chemical Composition of τ Ceti and Possible Effects on Terrestrial Planets», *The Astrophysical Journal*, **803** (2): 90, arXiv:1503.04189, Bibcode:2015ApJ...803...90P, doi:10.1088/0004-637X/803/2/90, S2CID 119103881, 90.
* Teixeira, T. C.; և այլք: (2009 թ․ հունվար), «Solar-like oscillations in the G8 V star τ Ceti», *Astronomy and Astrophysics*, **494** (1): 237–242, arXiv:0811.3989, Bibcode:2009A&A...494..237T, doi:10.1051/0004-6361:200810746, S2CID 59353134.
* di Folco, E.; և այլք: (2007 թ․ նոյեմբեր), «A near-infrared interferometric survey of debris disk stars. I. Probing the hot dust content around ɛ Eridani and τ Ceti with CHARA/FLUOR», *Astronomy and Astrophysics*, **475** (1): 243–250, arXiv:0710.1731, Bibcode:2007A&A...475..243D, doi:10.1051/0004-6361:20077625, S2CID 9594917.
* Rammacher, W.; Cuntz, M. (2003 թ․ սեպտեմբեր), «Acoustic Heating Models for the Basal Flux Star τ Ceti Including Time-dependent Ionization: Results for Ca II and Mg II Emission», *The Astrophysical Journal*, **594** (1): L51–L54, Bibcode:2003ApJ...594L..51R, doi:10.1086/378312, S2CID 120328068.
* Gray, David F.; Baliunas, Sallie L. (1994 թ․ հունիս), «The Activity Cycle of tau Ceti», *Astrophysical Journal*, **427**: 1042, Bibcode:1994ApJ...427.1042G, doi:10.1086/174210.
* Arribas, S.; Martinez-Roger, C. (1988), Cayrel de Strobel, G.; Spite, Monique (eds.), «Iron Lines and Surface Gravity Determination for τ Ceti», *The Impact of Very High S/N Spectroscopy on Stellar Physics: Proceedings of the 132nd Symposium of the International Astronomical Union held in Paris, France, June 29-July 3, 1987. International Astronomical Union. Symposium no. 132*, Dordrecht: Kluwer Academic Publishers, vol. 132, էջ 445, Bibcode:1988IAUS..132..445A.

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Տաու Կետի Վիքիպահեստում |

* Near Star Catalog
* Տաու Կետի at Jim Kaler's STARS site
* Տաու Կետի։ Life Amidst Catastrophe? at CenTauri Dreams