recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Դիտարկենք մի պատկեր, որը կազմված է {\displaystyle AB,BC,CD}, ........ {\displaystyle EF,FA} հատվածներից այնպես, որ կից հատվածները չեն գտնվում մի ուղղի վրա, իսկ ոչ կից հատվածները ընդհանուր կետ չունեն։ Այդպիսի պատկերը կոչվում է **բազմանկյուն**։ A,B,C........... F կետերը կոչվում են բազմանկյան գագաթներ, իսկ այդ կետերով կազմված հատվածները՝ կողմեր։ Բոլոր կողմերի երկարությունների գումարը կոչվում է բազմանկյան պարագիծ։

n հատ գագաթ ունեցող բազմանկյունն անվանում են n- անկյուն։ Այն ունի n կողմ։ Բազմանկյան օրինակ է քառանկյունը։

մինի‎

Նկարում պատկերված է  A\_1A\_2A\_3A\_4A\_5 հնգանկյունը։
Բազմանկյան մի կողմին պատկանող երկու գագաթները կոչվում են հարևան գագաթներ։ Երկու ոչ հարևան գագաթները միացնող հատվածը կոչվում է բազմանկյան անկյունագիծ։ Յուրաքանչյուր բազմանկյուն հարթությունը տրոհում է երկու մասի, որոնցից մեկը կոչվում է բազմանկյան ներքին տիրույթ, իսկ մյուսը՝ արտաքին տիրույթ։ Բազմանկյան և նրա ներքին տիրույթի միավորում հանդիսացող պատկերը ևս անվանվում է բազմանկյուն։

Ուռուցիկ բազմակյուն
-------------------

Բազմանկյունը կոչվում է ուռուցիկ, եթե ընկած է իր ցանկացած երկու հարևան գագաթներով անցնող ուղիղներից յուրաքանչյուրի մի կողմում։ Գտնենք ուռուցիկ n - անկյան անկյունների գումարը։ n - անկյան գագաթները նշանակենք այսպես `  A\_1 ,  A\_2 …  A\_n ։ Անկյունների գումարը հաշվելու համար  A\_1  գագաթը միացնենք մյուս գագաթներին։ Արդյունքում ստացվում են {\displaystyle n-2} հատ եռանկյուններ։ Այդ եռանկյունների անկյունների գումարը հավասար է n - անկյուն բազմանկյան անկյունների գումարին։ Քանի որ յուրաքանչյուր եռանկյան անկյունների գումարը 180° է, ուստի մեր բազմանկյան անկյունների գումարը, այն է {\displaystyle n-2} եռանկյունների անկյունների գումարը հավասար է (n-2)\*180°։
**Այսպիսով ` ուռուցիկ n - անկյան անկյունների գումարը (n-2)\*180° է։**

Մակերես
-------

Բազմանկյան մակերեսը բազմանկյան այն մասի մեծությունն է, որ գրավում է այդ բազմանկյունը։ Բազմանկյան մակերեսը չափելու համար ընտրվում է չափման միավոր։ Որպես մակերիեսների չափման միավոր է ընդունվում սանտիմետրը։ Սովորաբար, չափում են բազմանկյունների հետ կապված որոշ հատվածները միայն, իսկ հետո մակերեսը հաշվում են որոշակի բանաձևերով։ Այդ բանաձևերի արտածումը հիմնվում է մակերեսների որոշ հատկությունների վրա։
Եթե երկու բազմանկյունները իրար հավասար են, ապա մակերեսների չափման միավորը և նրա մասերը այդ բազմանկյունների մեջ տեղադրվում են նույնքան անգամ, այսինքն՝ տեղի է ունենում որոշ հատկություններ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Երկրաչափություն 8-րդ դասարանի դասագիրք

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 214)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Կլդիաշվիլի ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Դավիթ Սամսոնի Կլդիաշվիլի** (վրաց.՝ დავით კლდიაშვილი, օգոստոսի 29 (սեպտեմբերի 10), 1862 կամ 1862, Զեդա Սիմոնեթ, Քութայիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - ապրիլի 24, 1931(1931-04-24) կամ 1931, Զեդա Սիմոնեթ, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի արձակագիր, դրամատուրգ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Քութայիսի նահանգի Սիմոնեթի գյուղում, սնանկացած ազնվականի ընտանիքում։ Ութամյա տղային ծնողները հանձնում են մի ռուս ընտանիքի՝ լեզու սովորելու։

1872 թվականի գարնանը ութսուն երեխաների հետ Դավթին ուղարկում են Կիևի ռազմական գիմնազիա, որից հետո նա կրթությունը շարունակում է Մոսկվայի նույնատիպ հաստատությունում։ Այստեղ նա աչքի է ընկնում հասարակական աշխատանքով. բացում է կիրակնօրյա դասընթացներ, իսկ երեխաների համար՝ անվարձ դպրոց. հիմնադրում է նաև փոխօգնության ընկերություն և, այսպես կոչված հասարակական հանքավայր։ Թիֆլիսից հրավիրելով գրողների և արվեստագետների՝ աշխուժացնում է տեղի մշակութային կյանքը։

1905 թվականի հեղափոխական շարժումների ժամանակ Կլդիաշվիլուն կարգադրվում է ցրել բանվորական ցույցը, բայց նա ոչինչ չի ձեռնարկում, որի համար հեռացվում է զինվորական ծառայությունից։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին զորակոչվում է գործող բանակ։ Թուրքահպատակ վրացիներին ցույց տված օգնության համար նրան սպառնում է ռազմական տրիբունալ, բայց վրա է հասնում Փետրվարյան հեղափոխությունը, և նա փրկվում է մահապատժից։

Զորացրվելով՝ գրողը մշտական բնակություն է հաստատում իր ծննդավայրում և զբաղվում տնտեսությամբ։ 1930 թվականին գրական գործունեության 40-ամյակի առթիվ նրան շնորհվում է Վրաստանի ժողովրդական գրողի կոչում։

Վախճանվել է Սիմոնեթի գյուղում։ Թաղված է Մթածմինդայի՝ գրողների և հասարակական գործիչների պանթեոնում։

Ստեղծագործությունը
------------------

Դավիթ Կլդիաշվիլու անդրանիկ երկերը՝ «Անեծք», «Զոհը», տպագրվել են 1894 թվականին «Մոամբե» («Լրաբեր») ամսագրում։ Հաջորդել են բազմաթիվ պատմվածքներ ու վիպակներ, որոնցից կարելի է առանձնացնել «Սոլոմոն Մորբելաձե» (1894), «Սամանիշվիլու խորթ մայրը» (1897), «Քամուշաձեի հոգսը» (1900), «Միքելա» (1904) և այլն։

Մեծ են գրողի ծառայությունները նաև ազգային դրամատուրգիայի բնագավառում։ «Իրինայի երջանկությունը» (1897), «Դարիսպանի հոգսը» (1903), «Դժբախտություն» (1913) պիեսները բեմադրվել և բեմադրվում են վրացական թատրոններում։

Աղբյուրներ
----------

* Հրաչիկ Բայրամյան, Վրաց գրականությունը V-XIX դդ. գիրք Ա, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2007, էջ 315-320։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 27087, 27088 · GND: 119015463 · ISNI: 0000000055396488 · LCCN: n88039292 · NKC: jo2006376636 · NUKAT: n2019061299 · SUDOC: 187530637 · VIAF: 67266569 · WorldCat VIAF: 67266569 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 477)։*  |
**Արջը և երկու ընկերները**, Տիգրան Փոլատի նկարազարդումներից, որտեղ ամեն ինչ թվում է իրական և ժամանակակից։ Ծիծաղաշարժ վիճակում են անհեռատես երիտասարդները, որոնք, դեռ արջին չսպանած, նրա մորթին արդեն վաճառել էին հարևան մուշտակագործին։

Սյուժե և արտահայտչական միջոցներ
-------------------------------

Իրականի անմիջական ընկալումով է պատկերված և' ծառը մագլցող տղան, և' գետնին փռված մեռած ձևացող տղան, և' արջը, որ նրա վրա էր խոնարհվել` ստուգելու համար նրա մեռած լինելը։ Հստակ մտածողությամբ կառուցված պատկերը, առարկաների որոշակիությունը, արտահայտչական միջոցների կոնկրետությունը ամենայն պարզությամբ արտահայտում են առակի միտքը` բովանդակությունը դարձնելով պատկերավոր։ կոմպոզիցիան թույլատրում է մտածել առակի ավարտի մասին, երբ արջը մոտենալու է գետնին թավալված ընկերոջը, հոտոտելու է նրա մարմինը և, մեռած համարելով, հեռանալու է, իսկ ընկերը, ծառից իջնելով, հարցնելու է, թե արջն ինչ է փսփսացել նրա ականջին և նա պատասխանելու է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մինչ արջը փռված չլինի գետնին

Պետք չէ վաճառել նրա կաշին |  |

։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ե. Մարտիկյան, Հայկական կերպարվեստի պատմություն, Երևան, 1987
**Սարգիս Վարդանի Հովիվյան** (նոյեմբերի 17, 1938(1938-11-17), Սուխում, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հուլիսի 8, 2019(2019-07-08), Երևան, Հայաստան), հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող, ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1959), ՀՍՍՀ վաստակավոր մարզիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սարգիս Հովիվյանը ծնվել է 1938 թվականին, Սուխումում, որտեղ ծնողները հաստատվել էին փախչելով Թուրքիայից։ Ընտանիքի չորրորդ երեխան է եղել, անունը դրել են Սարգիս, որ Սուրբ Սարգիսը նրան պահապան լինի։ 17-ը չբոլորած՝ խաղացել է տեղի ակումբում։ 1955 թվականին տեղափոխվել է Երևան։

1969 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1957 թվականին խաղացել է Քութայիսի «Լոկոմոտիվ», 1957-1970 թվականներին` Երևանի «Սպարտակ», 1963 թվական «Արարատ», 1967 թվականին Մոսկվայի «Սպարտակ» թիմերում, 1970-1972 թվականներին եղել է ԽՍՍՀ Բ խմբում հանդես եկող Գյումրիի «Շիրակ» և Վանաձորի «Լոռի» թիմերի ավագ մարզիչ, 1972-1978 թվականներին՝ Երևանի օլիմպիական հերթափոխի ֆուտբոլի մարզադպրոցի տնօրեն։ 1978-1979 թվականներին աշխատել է Ինդոնեզիայում, 1980-1981 թվականներին՝ Երևանի «Արարատ» թիմի մարզիչ, 1982-1984 թվականներին ԽՍՀՄ երկրորդ խմբում հանդես եկող Արտաշատի «Օլիմպիա» և Հոկտեմբերյանի «Սպարտակ» թիմերի ավագ մարզիչ, 1988-1989 թվականներին՝ ՀՍՍՀ Սպորտկոմիտեի Սպորտային խաղերի վարչության ֆուտբոլի բաժնի պետ, 2001-2004 թվականներին եղել է Հայաստանի պատանեկան հավաքականի գլխավոր մարզիչ։

Հայաստանի ֆուտբոլիստներից առաջինը 1959 թվականին Մոսկվայի «Սպարտակի» կազմում (ԽՍՀՄ այլ ակումբների խաղացողներով ուժեղացված), հաջողությամբ հանդես է եկել հարավամերիկյան թիմերի հետ ընկերական խաղերում։ Արարատի կազմում անցկացրել է 147 խաղ, խփել 29 գոլ։

Գոլեր անկյունային հարվածով
--------------------------

* 1960, Երևանի «Սպարտակի» կազմում
* 1961, ԲԿՄԱ, Մինսկում՝ «Դինամոյի» դարպաս
* 1964, Բեյրութ, միջազգային ընկերական հանդիպման ժամանակ

Պարգևներ
--------

* ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ, 1959 թվական
* ՀՀ վաստակավոր մարզիչ, 1971 թվական
* Փոքր ոսկե մեդալակիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ֆուտբոլի հանրագիտարան, Երևան, 2005*
2. ↑  Սարգիս Հովիվյան. «Ես լեգենդար ֆուտբոլիստ չեմ՝ ֆուտբոլի վարպետ եմ»


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballFacts.ru |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
(1 + 1)-չափողականությամբ անտի-դե Սիտերի բազմաձևություն՝ ներդրված էվկլիդյան (1 + 2)-չափանի տարածության մեջ. Այն իրենից ներկայացնում է հիպերբոլոիդ։
**Անտի-դե Սիտերի տարածություն, անտի-դե Սիտերի տարածաժամանակ, անտի-դե Սիտերի բազմաձևություն**, մաքսիմալ սիմետրիկ Լորենցյան բազմաձևություն՝ բացասական սկալյար կորությամբ։ Անտի-դե Սիտերի տարածաժամանակն Էյնշտեյնի հավասարուﬓերի լուծուﬓ է բացասական կոսմոլոգիական հաստատունի առկայությամբ՝ երբ գրավիտացիայի այլ տիպի աղբյուրները բացակայում են (Էյնշտեյնի վակուումային հավասարուﬓեր՝ բացասական կոսմոլոգիական հաստատունի առկայությամբ)։ Այն, ինչպես նաև դե Սիտերի տարածությունը, իրենց անվանումն ստացել են ի պատիվ ֆիզիկոս Վիլեմ դե Սիտերի (1872-1934)։

Մաթեմատիկական սահմանումը և հատկությունները
------------------------------------------

Անտի-դե Սիտերի տարածությունը կարելի է սահմանել տարածաժամանակի կամայական չափողականության դեպքում։ {\displaystyle (D+1)}-չափանի անտի-դե Սիտերի տարածության մետրիկական թենզորը որոշվում է հետևյալ գծային էլեմենտի միջոցով՝

{\displaystyle ds^{2}=g\_{ik}dx^{i}dx^{k}=e^{-2y/a}\eta \_{\mu \nu }dx^{\mu }dx^{\nu }-dy^{2},}
որտեղ բոլոր կոորդինատներն ունեն {\displaystyle -\infty <y<+\infty } փոփոխման տիրույթ, {\displaystyle \eta \_{\mu \nu }=\mathrm {diag} (1,-1,\dots ,-1)} իրենից ներկայացնում {\displaystyle D}-չափանի Մինկովսկու մետրիկա, {\displaystyle \mu ,\nu =0,1,\dots ,D-1} , իսկ {\displaystyle i,k} ինդեքսները ընդունում են արժեքներ {\displaystyle 0}-ից D։
y կոորդինատի փոխարեն հաճախ օգտագործում են հետևյալ կերպ սահմանված z կոորդինատը՝ {\displaystyle z=ae^{y/a},0<z<\infty }, քանի որ այս կոորդինատի միջոցով անտի-դե Սիտերի տարածության գծային էլեմենտը գրվում է կոնֆորմ հարթ տեսքով՝

{\displaystyle ds^{2}=\left({\frac {a}{z}}\right)^{2}\left(\eta \_{\mu \nu }dx^{\mu }dx^{\nu }-dz^{2}\right)}:
Գծային էլեմենտի այս տեսքին համապատասխան կոորդինատները կոչվում են Պուանկարեի կոորդինատներ։
Անտի-դե Սիտերի տարածության գլխավոր առանձնահատկություններից մեկը գլոբալ հիպերբոլականության պակասն է, որը պայմանավորված է կոնֆորմ անվերջությունում ժամանականման սահմանի գոյությամբ։

Տես նաև
-------

* Հարաբերականության հատուկ տեսություն
* Բազմաձևություն

Գրականություն
-------------

* Jerry B. Griffiths, Jiri Podolsky, *"Exact Space-Times in Einstein's General Relativity"*, Cambridge university press, New York, 2009
* S.W. Hawking, G.F.R. Ellis, *"The large scale structure of space-time"*, Cambridge university press, 1994

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 107829132 |

 |
**Հմայակ Ասատուրի Բեգլուև** (ապրիլի 28, 1884 թվական, գ. Գյառգյառ (այժմ՝ Ստեփանավանի շրջան) ապրիլի 18, 1965 թվական, Երևան), հայ բոլշևիկ հեղափոխական (*«պրոֆեսիոնալ հեղափոխական»*)։ ԽՄԿԿ անդամ 1904 թվականից։

1900 թվականին ավարտել է Կարսի քաղաքային ուսումնարանը։ 1901 թվականից աշխատել է Թիֆլիսի Ադելխանովի կաշվի գործարանում։ 1905 թվականին զորակոչվել է բանակ։ Զինվորների շրջանում բոլշևիկյան ագիտացիա տարածելու համար աքսորվել է Լենայի ոսկու հանքերը։ 1912 թվականին գործադուլի ժամանակ ծանր վիրավորվել է։ 1916 թվականին փախել է Թիֆլիս։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո ընտրվել է Թիֆլիսի բանվորական սովետի դեպուտատ, մայիսին մեկնել Պետրոգրադ, ուր մասնակցել է Հոկտեմբերյան զինված հեղաշրրջմանը, հետագայում՝ նաև Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմին։ 1921 թվականին Հայաստանում մասնակցել է Փետրվարյան ապստամբության ճնշմանը։ Հայաստանում խորհրդային ռեժիմ հաստատվելուց հետո աշխատել է որպես պարենմասնատրման կոմիսար Նոր Բայազետի և Դարալագյազի գավառներում։ 1922-1929-ական թվականներին տնտեսական աշխատանքներ է տարել Լենինգրադում (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ), 1929 թվականին՝ Երևանում։

Պարգևատրվել է Լենինի և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 350)։*  |
**Արսիանի լեռնանցք**, լեռնանցք Հայկական լեռնաշխարհում, Արսիանի լեռնաշխարհում, Արսիան լեռնագագաթից մոտ 2 կմ հյուսիս, Արդվինի շրջանում։ Բարձր 2070 մետր։

Կազմված է թերթաքարերից և ավազաքարերից, տեղ-տեղ՝ հրաբխային ապարներից։ Արմ․ լանջերը խիստ մասնատված են Ճորոխ գետի՝ Օլթի, Արտանուջ, Մուրջախևի վտակներով։ Արլ․ աստիճանաձև լանջերը միաձուլվում են Արդահանի և Գյոլեհի գոգավորություններին։ Արլ-ում անջատվում են Կեմարի և Ուլզարի սարավանդանման լեռնաբազուկները։ 

Կլիման ցամաքային է՝ խստաշունչ ձմեռով, երկարատև հզոր ձնածածկույթով և զով ամառով։ Տարեկան տեղումները 500–900 մմ են, տարածված են անտառային և լեռնային սևահողերը, ենթալպյան և ալպյան մարգագետնային հողերը։ Լանջերը ստորոտում ծածկված են հաճարենու և շագանակենու, վերևում՝ հաճարենու և եղևնու անտառներով, ապա՝ ալպյան մարգագետիններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 458 — 992 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 113)։*  |
**Դավիթ Չոկառո** (իսպ.՝ *David Chocarro*, ապրիլի 5, 1980(1980-04-05), Բուենոս Այրես, Արգենտինա), արգենտինացի դերասան և մոդել, բեյսբոլի նախկին խաղացող։

Դավթի կարիերան որպես դերասան և մոդել սկսվել է 22 տարեկան հասակում, երբ նա խաղացել է մի աննշան դեր Kiebre հեռուստասերիալում։ Որից հետո նա դառնում է Արգենտինայի առավել հեռուստաէկրաններում, գովազդային հոլովակներում և թերթերում երևացողը։ Իր տաղանդի շնորհիվ նա դարձավ առավել պահանջվողը մեքսիկական հեռուստասերիալների, հեռուստանովելների շուկայում և նա ստացավ դեր «Պելլսի հաջողակ սենյորաները» սերիալում։

Նաև հարկ է նշել, որ Դավիթը գլխավոր դեմք է եղել բազմազգ գովազդային ընկերություններում, ինչպես նաև զարգացել է, ինչպես բեյսբոլի խաղացող։ 1998 թվականին նա սկսեց համագործակցել քույր ընկերության հետ «Նյու Յորք Յարկիզ» Վենեսուելայում։

Մոդել է եղել շատ ապրանքանիշերում, ինչպիսինն է Gatorade, Panasonic: 2007 թվականին Չիկարրոն ներկայացրել է «Cosmopolitan Cosmo» թերթը։ 2008 թվականին նա աշխատել է մի ծրագրում, որի անունն է Spa de Hombres, Utilísima ալիքի եթերում, որը ցուցադրվել է ամբողջ Լատինական Ամերիկայում։

Այժմ Դավիթը սերտորեն համագործակցում է Տելեմունդո հեռուստաընկերության հետ, որտեղ նա 2010 թվականից սկսեց աշխատել դրամաների արտադրություններում, ինչպիսինն է «Քեզ հետևում են», որը ցուցադրվել է նաև Հայաստանում Շանթ ՀԸ։ 2012 թվականին Դավիթը դեր է ստանում *El Rostro de la Venganza (Վրեժի դեմքը)*, հեռուստասերիալում, որը նույնպես ցուցադրվել է Հայաստանում Շանթ ՀԸ։ Որտեղ նա խաղացել է Դիեգո Մերկադերայի դերը։ Այդ հեռուստասերիալում բացի Դավիթից նաև ներգրաված էին այնպիսի դերասաններ ինչպիսինն է՝ Իվան Սանչեզը, Մարիցա Ռոդրիգեսը, Էլիզաբեթ Գութիերեզը, Սաուլ Լիցասոն, Մարլենե Ֆավելան, Սինտիա Օլավարրիոն և ուրիշներ։

Ֆիլմագրություն
--------------

* 2012 թ. — Վրեժի դեմքը(սերիալ) … Դիեգո Մերսադեր-Շանթ ՀԸ
* 2011 — Հարևան Տունը / La casa de al lado (սերիալ) … Ադոլֆո Ակոստա — Իսմաել Մորա
* 2010 — Ավրորա/ Aurora(սերիալ) … Քրիստիան Սանտանա-Շանթ ՀԸ
* 2010 — Քեզ հետևում են / Alguien te mira(սերիալ) … Բենյամին Մորանդե-Շանթ ՀԸ
* 2009 — … Պելլսի հաջողակ սենյորաները / Los exitosos Pérez (սերիալ) … Նաչո
* 2007 — … Համարյա հրեշտակներ / Casi ángeles (սերիալ) … Մատտ
* 2004−2005 Ֆլորիսիենտա/ Floricienta(սերիալ)
* 2002 — Կիեբրե (ալիք) … Notero 1

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
«Արնոլֆինի զույգի դիմանկարը», Յան վան Էյք
**Արվեստների համադրություն** (արվեստների սինթեզ), կերպարվեստի և դեկորատիվ արվեստի տարբեր տեսակների օրգանական զուգակցումը ճարտարապետության հետ՝ գեղարվեստա–ճարտարապետական ամբողջական ստեղծագործություն (շինություն, շենքերի համալիր, ինտերիեր) կերտելու նպատակով։ Արվեստների համադրությունը ենթադրում է գաղափարա–գեղարվեստական միևնույն մտահղացմամբ պայմանավորված ստեղծագործության հորինվածքի միասնություն, բոլոր տարրերի մասշտաբների, համաչափությունների, ռիթմի համաձայնեցվածություն։

Տես նաև
-------

* Գեղարվեստական կերպար

Աղբյուրներ
----------

1. Левандовский С. О сюжете и композиции // Художник. 1981, № 4. С.58-61.
2. Гончаров А. О композиции // Художник. 1981, № 6. С.34-37.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 119)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անտրացիտ (այլ կիրառումներ)

**Անտրացիտ,** առավել փոխակերպված (մետամորֆացված) հանածո-հումուսային ածուխ։ Գույնը՝ սև, հաճախ մոխրավուն երանգով, փայլը՝ ուժեղ, մետաղական։ Մանրադիտակի տակ բուսական մնացորդները զանազանվում են դժվարությամբ։ Ճենապակե թիթեղի վրա թողնում է թավշասև հետք։ Խտությունը՝ 1500-1700 կգ/Ա3։ Կարծրությունը՝ 2,0-2,5։ Պարունակում է 93,5-97% ածխածին։ Ցնդող բաղադրիչները քիչ են։ Ջերմունակությունը՝ 8100-8350 կկալ/կգ։ Լավ էլեկտրահաղորդիչ է։ Այրվում է թույլ բոցով, համարյա առանց մոխրի, չի եռակալում, օդում ինքնայրում չի տալիս, չի փշրվում։ Օգտագործվում է որպես բարձրորակ էներգետիկական վառելանյութ և էլեկտրոդներ ու կիսահաղորդիչներ պատրաստելու համար։ Անտրացիտին բաժին է ընկնում ածուխների համաշխարհային պաշարների 3%-ը։ Անտրացիտ հանդիպում է մի շարք երկրաբանական ժամանակաշրջանների նստվածքներում։ Անտրացիտի մեծ պաշարներ կան Ռուսաստանում, Չինաստանում, ԱՄՆ-ում։

  


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 457)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (9-րդ) · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Մեծ նորվեգական · American Cycl. (1879) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 47143284 · NDL: 00567887 · NKC: ph508927 |

 |
**Բրայան Բոյտանո** (ռուս.՝ Бра́йан Бойта́но, անգլ.՝ **Brian Anthony Boitano**, հոկտեմբերի 22, 1963(1963-10-22), Մաունթին Վյու, Սանտա Կլարա շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի գեղասահորդ իտալական ծագումով. ԱՄՆ-ի քառակի չեմպիոն (1985-1988), աշխարհի կրկնակի չեմպիոն (1986, 1988), 1988 թ. Ձմեռային օլիմպիական խաղերում տղամարդկանց մենասահքում նվաճել է ոսկե մեդալ։

### Կենսագրություն

9 տարեկանում սկսել է մարզվել Լինդա Լիվերի ղեկավարությամբ։ 1987 թվականին Լինդա Լիվերը հրավիրել է խորեոգրաֆ Սանդրա Բեզիկին՝ մասնակցելու 1988 թվականի ձմեռային օլիմպիական խաղերի կարճ և ազատ ծրագրերի ստեղծմանը։

Սանդրա Բեզիկը դարձավ Բոյտանոյի օլիմպիական ծրագրերի խորեոգրաֆը, ում հետ էլ նա նվաճեց ոսկե մեդալ։

Ջակոմո Մեյերբերի բալետի երաժշտությամբ Les Patineurs կարճ ծրագիրը նվիրված էր XIX դարի գեղասահորդներին։ «Նապոլեոն» ֆիլմի երաժշտությամբ Սանդրա Բեզիկի բեմադրած կարճ ծրագիրը ստեղծեց Բոյտանոյի ռոմանտիկ հերոսի կերպարը, ով պատրաստվում էր գնալ պատերազմի և վերադառնալ հաղթանակով։

1996 թվականին ընդգրկվել է Գեղասահքի համաշխարհային և Գեղասահքի ամերիկյան փառքի սրահ։

Բրայան Բոյտանոյի պարոդիկ կերպարը, որպես սուպերհերոս, ստեղծվել է «Հարավային այգի», «Սուրբ Ծննդյան ոգին» և «Հարավային այգի. մեծ, ավելի երկար և առանց կրճատումների» մուլտֆիլմերի սերիաներում։ Մեծ ճանաչում է ձեռք բերել նրան նվիրված «What Would Brian Boitano Do?» երգը։

Բրայան Բոյտանոն ազատ հոմոսեքսուալիստ է։ 2013 թվականի դեկտեմբերի 19-ին սպորտսմենը կրակ է բացել։ Դա տեղի է ունեցել Սոչիի 2014 թվականի ձմեռային օլիմպիական խաղերում Օլիմպիական պատվիրակության կազմում ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամայի կողմից նրա ընդգրկվելուց մեկ օր անց։

Ներկայումս բնակվում է Կալիֆորնիայի Սաննիվեյլ քաղաքում։

### Սպորտային ձեռքբերումներ

| Մրցումներ/մրցաշրջան | 1978 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1994 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ձմեռային օլիմպիական խաղեր |  |  |  | 5 |  |  |  | 1 | 6 |
| Գեղասահքի աշխարհի առաջնություն |  |  | 7 | 6 | 3 | 1 | 2 | 1 |  |
| Գեղասահքի ԱՄՆ-ի առաջնություն |  | 4 | 2 | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 | 2 |
| Գեղասահքի աշխարհի առաջնություն պատանիների կարգում | 3 |  |  |  |  |  |  |  |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Record #63304990 // Միջազգային նույնականացման վիրտուալ նիշք(բազմ․) — [Dublin, Ohio]: OCLC, 2003.
2. 1 2  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
3. ↑  Brian Boitano, U.S. figure skating champion, says he’s gay
4. ↑  Олимпийская ошибка Владимира Путина на сайте Радио «Свобода»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Биография Брайана Бойтано
* Фан-клуб Брайана Бойтано

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր (անգլ.) |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Olympic Channel · ՄՕԿ · ČSFD · Filmportal · Internet Movie Database · MusicBrainz · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Munzinger · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 14157123j · GND: 1062238761 · ISNI: 0000000034071780 · LCCN: n97847825 · VIAF: 63304990 · WorldCat VIAF: 63304990 |

 |
**Աշխարհազոր**, կամավորական հիմունքներով խաղաղ բնակչությունից կազմավորված ռազմական ստորաբաժանում։ Պատերազմի ժամանակ ստեղծվող ժողովրդական կամավոր զորամիավորում, հին և միջին դարերում՝ նաև բանակի օժանդակ մաս։ Սովորաբար ձևավորվում է արդարացի–ազատագրական պատերազմներում։ Հայկական Ա. երբեմն վճռական դեր է խաղացել (օրինակ, 450–451-ին՝ Վարդանանց պատերազմում, 1918-ին՝ Սարդարապատի ճակատամարտում ևն)։ Ա. կարևոր նշանակություն ունեցավ Հայրենական մեծ պատերազմում (1941–45)՝ սովետական երկիրը ֆաշիստական զորքերից պաշտպանելու և ազատագրելու գործում։ ՀամԿ(բ)Կ Կենտրոնական կոմիտեն Ա. կազմակերպելու մասին որոշումն ընդունեց 1941-ի հուլիսի 2-ին։ Մինչև 1943-ը Ա–ի միավորումներ ստեղծվեցին Մոսկվայում (12 դիվիզիա), Լենինգրադում (10 դիվիզիա), Կիևում, Խարկովում, Դոնբասում, Ատալինգրադում և այլ քաղաքներում։ 1941-ին Ա–ի վաշտեր ստեղծվեցին Երևանում։ Մարտական պատրաստականություն ստացած տասնյակ հազարավոր աշխարհազորայիններ համալրեցին գործող բանակի շարքերը։

Աշխարհազորը Հայաստանում
-----------------------

2020 թվականի օգոստոսի 25-ին ՀՀ Պաշտպանության նախարարությունը հանրային քննարկման է ներկայացրել օրենքի նախագծեր, որոնցով առաջարկվում է Հայաստանի ամբողջ տարածքում ստեղծել աշխարհազոր։ Ըստ նախագծի՝ աշխարհազորը ՀՀ վրա զինված հարձակման, դրա անմիջական վտանգի առկայության կամ ռազմական գործողությունների պայմաններում ՀՀ զինված պաշտպանությանը կամավորության սկզբունքով քաղաքացիների մասնակցության համակարգ է։ Նախատեսվում է ստեղծել առանձին ստորաբաժանումներ, որոնք ղեկավարելու են քաղաքային և գյուղական համայնքների ղեկավարի տեղակալները։ Ըստ պաշտպանության նախարար Դավիթ Տոնոյանի՝ ստեղծվելիք աշխարհազորի ուժերին զենք է բաժանվելու, կանոնակարգվելու է զենքի պահպանումն ու կիրառումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գագիկ Հարությունյան (պատմաբան), Սուրեն Մարտիկյան, Արտակ Մովսիսյան (պ.գ.թ.), Մեր հաղթանակները, հ. Ա (խմբ. Էդուարդ Լ.Դանիելյան), Երևան, ««Գասպրինտ» ՍՊԸ», 2010 — 259, էջեր 259 — 259 էջ. — 500 հատ։
2. ↑  «Հայաստանի ողջ տարածքով աշխարհազոր կստեղծվի՝ հակառակորդի ցանկացած ոտնձգություններին արժանի և պատշաճ հակահարված տալու համար»։ *Iravaban.net*։ Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 31
3. ↑  «Տոնոյան․ Նորաստեղծ աշխարհազորը զենք կստանա»։ *PanARMENIAN.Net*։ Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 31

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Վ. Դալի · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Սիտինի ռազմական · American Cycl. (1879) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4169980-4 · LCCN: sh85085315 · NKC: ph119542 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 484)։*  |
**Արտաշես Փեսենդիի Գմբեթյան** (մարտի 10, 1900(1900-03-10), Սեբաստիա - փետրվարի 12, 1969(1969-02-12), Փարիզ, Փարիզի շրջան), հայ դերասան։

Կենսագրություն
--------------

Արտաշես Գմբեթյանը ծնվել է 1900 թվականին Արևմտյան Հայաստանի Սեբաստիայի նահանգի Սեբաստիա քաղաքում։
Բեմական գործունեությունն սկսել է Պոլսի հայ դրամատիկական խմբում։ 1923 թվականից հաստատվել է Փարիզում, խաղացել Փարիզի հայկական դրամատիկական խմբում։ Դերերից են՝ Իշխան (Շանթի «Հին աստվածներ», 1924), Ռուստամ, Սաղաթել (Շիրվանզադեի «Նամուս», 1924, «Պատվի համար», 1930), Քիլոն (Սենկնիչի «Յո՛ երթաս», 1925), Յագո (Շեքսպիրի «Օթելլո», 1932), Պաղտասար աղբար (Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար»)։ Որպես ասմունքող հանդես է եկել Ալիշանի, Թումանյանի, Իսահակյանի, Չարենցի, Վարուժանի բանաստեղծությունների արտասանությամբ։ Նկարահանվել է ֆրանսիական կինոյում։

Մահացել է 1969 թվականին Փարիզում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 3. — էջ 109—110.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 109)։*  |
**«Աշխարհացույց հայաստանյայց ըստ հին և նոր աշխարհագրաց»** 1751 թվականին Վենետիկում տպագրված քարտեզ։

Պատմություն
-----------

1751 թ. Վենետիկում լույս է տեսել պատմական Հայաստանի քարտեզը։ Ըստ հին և նոր քարտեզագետների և աշխարհագրագետների՝ այն կարելի է համարել Շիրակացու Աշխարհացույցի բացակայող քարտեզին փոխարինողը։

Քարտեզի չափերն են 37,5 x 51 սմ։ Անվանացույցը քարտեզի ներքևի ձախ անկյունում է՝ զարդաշրջանակի մեջ, մեջտեղում՝ «Աստիճանք մղոնաչափութեան» (մասշտաբ)՝ նույնպես զարդաշրջանակի մեջ։ Քարտեզի վրա կան նաև պայմանական նշաններ՝ հրաբխի, սարերի մասին։

Քարտեզը որպես ներդի, զետեղված է Մխիթար Սեբաստացու «Բառգիրք հայկազեան լեզուի» (Վնտ. 1769, հ. 2) գրքի Բ էջակալության 232-233 էջերի միջև։

Հայ մատենագետներ Գարեգին Զարպհանալյանը և Արսեն Ղազիկյանը այն անվանել են «Հայաստանեայց փոքր», իսկ Հ. Ստեփանյանը՝ «Հայաստան աշխարհի» փոքրադիր քարտեզ։ Ըստ Սահակ վարդապետ Ճեմճեմյանի՝ քարտեզի փորագրիչը եղել է Ջուզեպպե Ցուկկինը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բացառիկ Փաստեր. Հայաստանը տարբեր ժամանակահատվածներում տպագրված քարտեզներում. Քարտեզագետ Ռուբեն Գալչյան
2. ↑  ՀԱՅ ՔԱՐՏԵԶԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՄԻՆՉԵՒ 20-ՐԴ ԴԱՐԻ ԿԵՍԸ


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ծատուրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Արտաշես Իսահակի Ծատուրյան** (հունիսի 11, 1940(1940-06-11), Ստեփանակերտ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 25, 1998(1998-08-25), Երևան, Հայաստան), հայ ճարտարագետ, էլեկտրամեխանիկոս, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1987), պրոֆեսոր։

Կենսագրություն
--------------

1962 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1973 թվականից աշխատել է «Հայգյուղմեքենայացում» ԳԱՄ-ում,
1986-1992 թվականներին՝ փոխտնօրեն, 1989-1994 թվականներին՝ ՀՊՃՀ Էլեկտրատեխնիկայի և էլեկտրաբանեցման ամբիոնի վարիչ։

Գործունեություն
---------------

Աշխատանքները վերաբերում են ուժեղ էլեկտրական դաշտերը գյուղատնտեսական արտադրության մեջ օգտագործելու խնդիրներին, դրանց կիրառումով ստեղծվել են սորուն նյութերի մշակման նոր տիպի ապարատներ։

Երկեր
-----

* Проектирование комплексной электрификации, М. 1983 (համահեղինակ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՊՃՀ Էլեկտրատեխնիկայի և էլեկտրաբանեցման ամբիոն
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Բրդաձորի քարակոթող**, Վրաստանի Քվեմո Քարթլիի մարզի Մառնեուլի շրջանում Բրդաձոր գյուղում պահպանված 5-6-րդ դարերին վերագրվող քարե կոթող։ Հայկական քարակոթողներից ամենախոշորն է համարվում՝ պատվանդանի հետ բարձրությունը հինգ մետրից ավելի է։

Կոթող
-----

Կոթողը միակտոր քարից է, բայց ամբողջական վիճակում չի պահպանվել՝ վերնամասը բացակայում է։ Բրդաձորի քարակոթողի խորանարդաձև պատվանդանի, նրա վերնամասը կազմող կոթողակիր սալի ու դրա վրա նստած կոթողի բոլոր չորս երեսներն էլ քանդակազարդ են, գլխավորապես բուսական տարբեր մոտիվներով։ Պատվանդանի մի ճակատին, շրջանակի մեջ՝ քանդակված է հավասարաթև խաչ, մյուս երկու ճակատներին՝ վարդյակներ են, չորրորդին՝ պայտաձև երեք փորվածքներ, իսկ կոթողակիր սալի բոլոր երեսները պատված են միանման ուղղաձիգ ակոսներով։

Պատվանդանը տարաբնույթ զարդաքանդակներով պատելու սկզբունքն այստեղ կիրառվել է նաև քառակող կոթողի վրա։ Նրա բոլոր երեսներն էլ ունեն կոթողի ողջ բարձրությամբ ձգված զարդաքանդակային հորինվածքներ։ Մի երեսին հասկաձև զարդեր են, մյուսին՝ ողկույզի, տերևի և ընձյուղի փոխառփոխ շարք, երրորդին՝ արմավենու ոլորապտույտ հյուսվածք։ Զարդամոտիվների հորինվածքով ու բովանդակությամբ միանգամից տարբեր է կոթողի այն երեսը, որ համապատասխանում է պատվանդանի խաչակիր երեսին։ Ներքևից վերև, Օձունի մահարձանի կոթողներիցմեկի նմանությամբ, այն պատված է քառակուսի և քառանկյունի շրջանակների մեջ առնված կենդանական և մարդկային քանդակներով և խաչերով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Վարազդատ Հարությունյան (1992)։ *Հայկական ճարտարապետության պատմություն․ Շիրակի ճարտարապետական հուշարձանները*։ Երևան: «Լույս» հրատարակչություն։ էջ 242
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մեժլումյան (այլ կիրառումներ)

**Արտաշես Մարտիրոսի Մեժլումյան** (նոյեմբերի 9 (22), 1901, Վերին Ղամարլու, Հայաստան - 1986, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ՀԽՍՀ վաստակավոր անասնաբույծ, կոլտնտեսական, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1953)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը (1937)։ 1924 - 1931 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ Ղամարլուի (այժմ՝ Արտաշատ) շրջանում որպես Այգեգործների և «Չիգդամլու» կոոպերատիվ գյուղատնտեսական ընկերությունների վարչության նախագահ։ 1952—1971 թվականներին եղել է Շահումյանի շրջանի 22-րդ համագումարի անվան կոլտնտեսության վարչության նախագահ։ Մեժլումյանի ղեկավարությամբ կոլտնտեսությունը ձեռք է բերել արտադրական բարձր ցուցանիշներ, որի համար նա արժանացել է սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչման։

Եղել է ԽՍՀՄ 5-րդ գումարման Գերագույն սովետի դեպուտատ։ ԽՄԿԿ անդամ 1927 թվականից։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Լենինի, «Պատվո նշան» շքանշաններով, Համամիութենական գյուղատնտեսական ցուցահանդեսի և ԺՏՆՑ-ի ոսկե մեծ և արծաթյա մեծ (2) մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 381.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ · hush.am |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 381)։*  |
**Աշշուր-նիրարի V**, Ասորեստանի թագավոր (մ.թ.ա. 755-745): Ադադ-նիրարի III-ի որդին։ Հաջորդել է եղբորը՝ Աշշուր-դան III-ին։

Գործունեությունը
----------------

Աշշուր-նիրարի V իր կառավարման սկզբում արշավանք է ձեռնարկում դեպի արևմուտք ընդդեմ Արպադի։ Մ.թ.ա. 754թ. պարտության մատնելով Արպադի արքա Մատիելին, Աշշուր-նիրարի V նրա հետ կնքում է պայմանագիր որի համաձայն Մատիելը պարտավորվում էր ենթարկվել Ասորեստանին և վեջինիս ցույց տալ ռազմական օժանդակություն։ Սակայն այդ ամենը պատահական հաջողություն էր, որը և շատ կարճ տևեց Ասորեստանում տեղի ունեցող ներքին հակասությունների պատճառով։ Համաձայնագրի ծանր պայմաններն անգամ ի զորու չէին պարալիզացնելու Մատիելի հետագա նախաձեռնությունը։ Որոշ ժամանակ անց Մատիելին հաջողվում է Արպադի շուրջը համախմբել ամբողջ Վերին և Ներքին Արամը(այսինքն ողջ Սիրիան) և ստեղծել հակաասորեստանյան հզոր կոալիցիա, որի մաս էին կազմում Մելիդը, Գուրգումը, Կարքեմիշը, Սամաալը և այլ քաղաքներ։
Վանում գտնված Սարդուրի II-ի արձանագրությունը հայտնում է Աշշուր-նիրարի V-ի նկատմամբ ուրարտացիների տարած հաղթանակի և Արամի նվաճման մասին, ՈՒրարտուի հարավ-արևմտյան հատվածում։ Սարդուրի II-ի մեկ այլ հաղորդագրություն հայտնում է, իր կողմից Մելիդ քաղաքի և Ցուպանիի 9 բերդերը գրավելու, ինչպես նաև Կումմախայի արքա Կուշտաշպի նկատմամբ տարած հաղթանակի մասին։ Այնժամ երբ Սարդուրի II-ի զորքը հայտնվեց Կումմախայում, Մատիելը փաստացի խախտելով իր և Աշշուր-նիրարի V-ի միջև կնքված պայմանագիրը, սիրիական բոլոր պետությունների անունից նոր պայմանագիր կնքեց Կատակի(հավանաբար կասկեր) արքա Բար Գայեի հետ։ Պայմանագրի տոնայնությունից պարզ է դառնում Մատիելի ավելի թույլ կողմ լինելը, քանի որ Բար Գայեի թիկունքում կանգնած էր ավելի զորեղ ուժ, որը անկասկած ՈՒրարտուի արքա Սարդուրի II էր։ Էպոնիմների շարքից հայտնի է, որ Աշշուր-նիրարի V կատարել է ևս 2 արշավանք դեպի Նամար(Նամրի) իր թագավորության 4-րդ(մ.թ.ա. 751) և 5-րդ(մ.թ.ա. 750) տարիներին։ Աշշուր-նիրարի V-ի գահակալության տարիներին երկրի կառավարման գործում չափից ավելի մեծ իշխանություն է ունեցել տուրտան(գլխավոր զորահրամանատար) Շամշի-իլուն, որը վկայում է թագավորական իշխանության թույլ լինելը։ Աշշուր-նիրարի V թագավորել է 10 տարի և հավանաբար գահընկեց է եղել Կալհուի ազնվականության ապստամբության պատճառով, որի արդյունքում գահը գրավել է Թիգլաթպալասար III:

Գրականություն
-------------

Древний Восток и античность. // Правители Мира. Хронологическо-генеалогические таблицы по всемирной истории в 4 тт. / Автор-составитель В. В. Эрлихман. — Т. 1.
**Արտաշես Քալաջյան** (դեկտեմբերի 28, 1971(1971-12-28), Սոչի, Կրասնոդարի երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային հայազգի ռուսաստանցի ֆուտբոլիստ, հարձակվող, կիսապաշտպան։

Կարիերա
-------

Սոչիի ֆուտբոլային ակումբների սան է։ 1991 թվականին պայմանագիր է կնքել Սոչիի «Ժեմչուժինա» ակումբի հետ։ 1992-1993 և 1996-1997 թվականներին խաղացել է «Ժեմչուժինայի» ֆարմ-ակումբում։ 1997 թվականին տեղափոխվել է «Վոլգար», սակայն ոչ մի խաղ չխաղալով՝ վերադարձել է Սոչիի ակումբ։ 1998 թվականի մարտի 28-ին Սամարայի «Կռիլյա Սովետով» ակումբի դեմ մրցավեճում նորամուտն է նշել Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայում։ Նույն թվականի հունիսի 17-ին Մոսկվայի «Դինամոյի» դեմ խաղում առաջին գոլն է խփել Բարձրագույն խմբում։ 2000 թվականին տեղափոխվել է Նովոռոսիյսկի «Չեռնոմորեց», որի կազմում Ռուսաստանի առաջնությունում մասնակցել է 9 խաղի։ Ընդհանուր առմամբ, բարձրագույն խմբում մասնակցել է 60 հանդիպման և խփել է 6 գնդակ։ Ավարտել է ֆուտբոլիստի կարիերան 2003 թվականին, վերջին թիմը, որտեղ խաղացել է, եղել է «Ժեմչուժինան»։

Խաղացել է լողափնյա ֆուտբոլի Ռուսաստանի առաջնությունում` «Սոչի» (2006), «Ադլեր» (2007), «Վեսնա» (2009) ակումբների կազմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. ↑
3. ↑  «Жемчужина» Сочи 0 : 2 «Крылья Советов» Самара
4. ↑  «Динамо» Москва 4 : 1 «Жемчужина» Сочи
5. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆուտբոլիստի էջը *FootballFacts.ru* կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballFacts.ru · playmarkerstats.com (խաղացող) · Transfermarkt (խաղացող) · worldfootball.net (խաղացող) |

 |
**Աշոտ Վարդանի Կարապետյան** (1911, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - 1977), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Աշոտ Կարապետյանը ծնվել է 1911 թվականին, Թբիլիսի քաղաքում։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է ծննդավայրում։ Որպես ուսուցիչ մեկ տարի աշխատել է Նոյեմբերյանի շրջանի Ղոշղոթան գյուղում։ 1932 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ Իջևանում եղել է տեղամասային բժիշկ, ապա Դիլիջանի առողջարանում՝ օրդինատոր, հետագայում՝ գլխավոր բժիշկ։

Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին զորակոչվել է բանակ և աշխատել Դիլիջանի ու Ալավերդու էվակուացիոն հոսպիտալներում, նախ՝ բժիշկ, հետագայում՝ հոսպիտալի պետ։

1942-1949 թվականներին Աշոտ Կարապետյանը եղել է Խորհրդային Հայաստանի առողջապահության նախարարի տեղակալը։ 1949 թվականին նշանակվել է Երևանի հակատուբերկուլյոզային հիվանդանոցի թոքային վիրաբուժության բաժնի վարիչ։ 1967 թվականից մինչև իր կյանքի վերջը եղել է քաղաքի տուբդիսպանսերի պալարախտաբանը։ Եղել է Աբովյան քաղաքի տուբհիվանդանոցի հիմնադիրներից։

Հեղինակ է «Ինչ պետք է իմանալ տուբերկուլյոզի մասին» (1949), «Երեխաների տուբերկուլոզը և նրա պրոֆիլակտիկան» (1950) գրքերին։

Արժանացել է «Պատվո նշան» շքանշանի, «Առողջապաճության գերազանցիկի» կրծքանշանի, մեդալների և շնորհակալագրերի։

Աշոտ Վարդանի Կարապետյանը մահացել է 1977 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Վ. Գրիգորյան, Բ. Գ. Մելքումյան, Հայաստանի բժիշկները Մեծ հայրենականում, գիրք 2, Ե. 1987, էջ 105
2. ↑  Ա. Վ. Գրիգորյան, Բ. Գ. Մելքումյան, Հայաստանի բժիշկները Մեծ հայրենականում, գիրք 2, Ե. 1987, էջ 106
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արտաշես Հովհաննիսյան

**Արտաշես Կոնստանտինի Հովհաննիսյան** (նոյեմբերի 15, 1939, Երևան, ՀԽՍՀ - մարտի 15, 2014, Երևան, ՀՀ), խորհրդային հայ թատերական ռեժիսոր, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր։

Կենսագրություն
--------------

Արտաշես Հովհաննիսյանը ծնվել է 1939 թվականին Երևանում։ Ստեղծագործական կյանքը սկսել է Իջևանի ժողովրդական թատրոնում։ Այնուհետև աշխատել է Հրաչյա Ղափլանյանի անվան դրամատիկական թատրոնում։ Եղել է Հայաստանի առաջին ոչ պետական «Նորք» թատրոնի հիմնադիրը և Թեքեյան թատերախմբի գեղարվեստական ղեկավարը։

Բեմադրություններով հանդես է եկել Երևանի պատանի հանդիսատեսի, Գյումրու Վարդան Աճեմյանի անվան և այլ թատրոններում։

Ներկայացումներ
--------------

* Տորեադորների վալսը
* Մթին պատմություն
* Աշնան արև

Ֆիլմեր
------

| Տարեթիվ | Ֆիլմ |
| --- | --- |
| 1989 | Աստված, ինչի՞ համար |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արտաշես Հովհաննիսյանի մասին kino-teatr.ru կայքում
2. ↑  Վախճանվել է արվեստի վաստակավոր գործիչ Արտաշես Հովհաննիսյանը


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Աշոտ Արիստակեսի Սահրատյան** (հուլիսի 2, 1936, Մոսկվա, ՌԽՖՍՀ), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, նկարիչ, Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ 1970 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Աշոտ Սահրատյանը 1958 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ռուսաց լեզվի և գրականության բաժինը։ 1958-1962 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտում, 1969-1972 թվականներին՝ նույն ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։ 1963-1969 թվականներին աշխատել է արտասահմանյան երկրների հետ բարեկամության և մշակութային կապի հայկական ընկերությունում։ 1976 թվականից ղեկավարում է Մոսկվայի Լիխաչովի անվան ավտոգործարանի «Համաստեղություն» գրական խմբակը։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

Աշոտ Սահրատյանի թարգմանությամբ (հայերենից) ռուսերեն լույս են տեսել հետևյալ գրքերը՝

* Վարդգես Պետրոսյանի «Մայրիկ, ես արդեն մեծ եմ» (Մոսկվա, 1964)
* Գևորգ Արշակյանի «Սև և սպիտակ կարապներ» (Երևան, 1968)
* Եղիշե Չարենցի «Ես իմ անուշ Հայաստանի» (Երևան, 1967)
* Վահան Թոթովենցի «Կյանքը հին հռովմեական ճանապարհի վրա» (Մոսկվա, 1970)
* Կոստան Զարյանի «Նավը լեռան վրա» (Մոսկվա, 1969 և 1974)
* Մկրտիչ Սարգսյանի «Ճակատագրով դատապարտվածները» (Մոսկվա, 1980)
* Հովհաննես Մելքոնյանի «Հարցաքննություն» (Մոսկվա, 1982)

Սահրատյանը 1979 թվականի դեկտեմբերին նկարչական գործերի անհատական ցուցահանդես է ունեցել Մոսկվայի Լիխաչովի անվան ավտոգործարանի մշակույթի պալատում։

Աղբյուրներ
----------

* Հ․ Հ․ Խաչատրյան «Գրական տեղեկատու», «Սովետական գրող հրատարակչություն», 1986 թ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 25799 · LCCN: nr2002032577 · VIAF: 61483682 · WorldCat VIAF: 61483682 |

 |
**Արտաշես Արմենակի Հունանյան** (սեպտեմբերի 15, 1922(1922-09-15), Ծաղկաբեր, Լոռու մարզ - հոկտեմբերի 19, 1994(1994-10-19), Գլենդեյլ, Լոս Անջելես շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), հայ նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

1956 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1960-1982 թթ. դասավանդել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի գեղանկարչության ֆակուլտետում։

Արտաշես Հունանյանի աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Ստեղծագործական գործունեություն
------------------------------

Ստեղծագործել է գեղանկարչության, բեմանկարչության, հաստոցային և գրքի գրաֆիկայի բնագավառներում։ Աշխատանքներից են «Քաղաք» (1960-1961), «Վլադիվոստոկում» (1971), «Սախալինյան հուշեր» (1971), «Հայաստան, երկիր դրախտավայր» (1970-1988) նկարաշարերը, Դանթեի «Աստվածային կատակերգություն» (1961), Եղիշեի «Վասն Վարդանայ և Հայոց պատերազմին» (1962) նկարազարդումները, «Գեղարդ» (1963), «Խաչքար» (1968) գրաֆիկ թերթերը և այլն։ Հունանյանի արվեստին բնորոշ են թեմատիկ բազմազանությունը, դասական և արդիական ձևամտածողության նուրբ համադրումները։ Գրել է բանաստեղծություններ («Պահպանակ», 1994)։

Ցուցահանդեսներ
--------------

1968 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Երևանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արտաշես Հունանյանի ստեղծագործությունները Հայաստանի ազգային պատկերասրահում
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արտաշես Հունանյան Archived 2021-10-02 at the Wayback Machine.
* Արտաշես Հունանյան - Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարան(չաշխատող հղում)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 646)։*  |
**Աշոցքի սարահարթ**, *Աղբաաբայի սարահարթ, Ամասիայի սարահարթ, Ղուկասյանի սարահարթ*, բարձրադիր բլրավոր հարթավայր Հայաստանի հյուսիսարևմտյան հատվածում, Կարսի սարահարթի հյուսիս-արևելյան հարվածը։ Գտնվում է 1900-2100 մ բարձրության վրա՝ Եղնախաղի, Չըլդրի, Ջավախքի և Շիրակի լեռնաշղթաների միջև։ Կազմված է արտավիժած հրաբխային բազալտային լավաներից՝ ծածկված ցամաքային նստվածքներով։ Լավային բլուրների ու թմբերի միջև առանձնանում են Վերին Ախուրյանի, Ղազանչիի, Վարդաղբյուրի և այլ հարթ տեղամասեր։ Կան մկնդեղի (ռեալգար, աուրիպիգմենտ) երևակումներ, քրոմիտ պարունակող գերհիմքային ապարներ, թերթաքարեր (Բանդիվան գյուղի մոտ՝ 150 մլն տ), տորֆ (Աշոցք գյուղի մոտ՝ 3 մլն մ³)։ Կլիման ցամաքային և խստաշունչ է։ Պաղակնում հունվարի միջին ջերմաստիճանր Եթերաշրջան 12 °C է, նվազագույնը՝ -46 °C (ամենացածրը Հայաստանում), հուլիսին +14 °C ձյունածածկը՝ 0,5 մ, տարեկան տեղումները՝ 550-600 մմ։ Հարուստ է ստորերկրյա ջրերով ու աղբյուրներով։ Գետերը հորդանում են գարնանը։ Խոշոր գետը Ախուրյանն է։ Տարածված են լվացված սևահողերը և լեռնամարգագետնային հողերը։ Բուսականությունը՝ խոտային (մինչև 1 մ), մարգագետնատափաստանային։ Բնորոշ են հացազգիները՝ սիզախոտ, դաշտավլուկ, շյուղախոտ։ Արփիի լճափի տորֆակալած հողերում տարածված են եղեգնաթավուտներ, բոշխային ճահճուտներ և մարգագետին]]ներ։ Կերային հարուստ բազայի վրա զարգանում է անասնապահությունը։ Մշակում են հացահատիկային բույսեր, հեռանկարային են ձկնատնտեսությունը, լեռնակլիմայական առողջավայրերի և մերձլճակային հանգստի գոտու ստեղծումը։ Լանդշաֆտը՝ լեռնատափաստանային և լեռնամարգագետնային։ Աշոցքի սարահարթում են գտնվում՝ Արփի լիճը և Ախուրյան գետի վերին հոսանքը։ Աշոցքի սարահարթում առկան են ստորերկրյա ջրերի պաշարներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 13 — 150 էջ։
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 296 — 992 էջ։
3. ↑  ՀԽՀ խմբ․ կոլեգիա՝ Կ․ Ս․ Խուդավերդյան (գլխ․ խմբ և ուրիշ), Հայկական համառոտ հանրագիտարան, հ. 1 (ՀԽՀ գլխավոր խմբագրություն), Երևան, «ՀԽՍՀ», 1990, էջ 239 — 768 էջ. — 150000 հատ, ISBN 5-89700-003-4։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 488)։*  |
|  |
| --- |
| **Բրուսոնեթիա թղթյա** |
| Բրուսոնեթիա թղթյաԲրուսոնեթիա թղթյա |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Թթազգիներ (Moraceae) |
| **Տրիբա** | *Moreae* |
| **Ցեղ** | Բրուսոնեթիա *(Broussonetia)* |
| **Տեսակ** | **Բրուսոնեթիա թղթյա** *(B. papyrifera)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Broussonetia papyrifera***Vent. 1799 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Բրուսոնեթիա թղթյա** (լատին․՝ Broussonetia papyrifera (L.) L. Heri), թթազգիներ ընտանիքի, բրուսոնեթիա ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ ծառեր են՝ 10 —16 մ բարձրությամբ, կամ ուժեղ թփակալած թփեր են' ձվաձև սաղարթով։ ճյուղերը հաստ են, մազմզուկապատ։ Երիտասարդ ճյուղերի կեղևը
մոխրականաչավուն է կամ ձիթագույն, ավելի ուշ՝ գորշավուն։ Տերևները ձվաձև են կամ 3 բլթականի, ձգված գագաթով և սրտանման հիմքով, 7—20 սմ երկարությամբ և 5 սմ լայնությամբ, մանր ատամնաեզր, երբեմն՝ կրկնակի սղոցաեզր, մազմզուկապատ, վերևի կողմից կոշտ-խորդուբորդ, ներքևից՝ մազմզուկապատ (երբեմն միայն ջղերի ուղղությամբ), 3 — 10 սմ երկարությամբ տերևակոթունով։ ԱռԷջային ծաղիկների (կատվիկներ) երկարությունը հասնում է 6 —8 սմ-ի, վարսանդային ծաղիկները գլխիկներ) ունեն 2 սմ տրամագիծ։ Պտուղը գունդ է՝ 2—3 սմ տրամագծով։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբերին:

Տարածվածություն
---------------

Բնական պայմաններում տարածված է Ճապոնիայում և Կորեայում։
Հայաստանում տարածված է միայն ցածրադիր, տաք շրջաններում։ Մինչև 1965 թ. Իջևանի շրջանի Այգեհովիտ գյուղի մոտ գտնվող տնկարանում աճում էր բրուսոնեթիայի 30 տարեկան մեկ ծառ՝ 15 մ բարձրությամբ և 60 սմ բնի տրամագծով։ Բունը ուղիղ էր և սլացիկ, մինչև 5 մ բարձրության վրա ազատ էր ճյուղերից։ Ամեն տարի առատորեն ծաղկում և պտղաբերում էր։ Ցավոք, Աղստաֆա—Իջևան երկաթգծի շինարարության ընթացքում այդ եզակի ծառատեսակը հատվեց։ Ներկայումս բրուսոնեթիայի խոշոր ծառեր են հանդիպում Իջևանում, Բագրատաշենում և Երևանում։ հետաքրքրական է, որ այս բույսը որպես ծառ աճում է ծովի մակերևույթից մինչև 1000 մ բարձրության վրա։ Ավելի բարձր հիպսոմետրական նիշերում վերածվում է թփի, այնուամենայնիվ դարձյալ ծաղկում է և պտղաբերում։

Կիրառություն
------------

Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ, բավականին երաշտադիմացկուն է։ Երիտասարդ ճյուղերի կեղևը և բնափայտի ֆլոեմը օգտագործվում է բարձրորակ թուղթ ստանալու
համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 166։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776168081 |

 |