*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թոփուզյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հայկանուշ Մարգարի Մառք** (**Հայկանուշ Թոփուզյան**, փետրվարի 14, 1885(1885-02-14), Ayaspaşa, Օսմանյան կայսրություն - մարտի 7, 1966(1966-03-07), Ստամբուլ, Թուրքիա), հայ գրող, հասարակական գործիչ։

Մառք գրական անունը ստացել է հոր անվան առաջին վանկից։

Կենսագրություն
--------------

Հայկանուշ Թոփուզյանը ծնվել է Կոստանդնուպոլսի Այազփաշա թաղամասում, Մարգար և Եպրաքսե Թոփուզյանների ընտանիքում։ 1898 թվականին ավարտել է Եսայան միջնակարգ վարժարանը, այնուհետև մասնավոր դասեր է առել գրաբարագետ Հակոբ Գուրգենից, միաժամանակ դասավանդել Ազգային վարժարանի գիշերօթիկ որբանոցում։ Երկար տարիներ ուսուցչություն է արել Կ. Պոլսի հայկական դպրոցներում։ Այնուհետև ութ տարի դասավանդել է Նշանթաղի Նիկողոսյան աղջկանց բարձրագույն վարժարանում։ 1903 թվականին Հայկանուշ Մառքն արժանացել է «Մասիս» գրական թերթի երկրորդ մրցանակին։ Նույն թվականին տպագրել է «Աղջկան մը հոգին» վիպակը։ 1905 թվականին իր ամուսնու՝ «Մանզումեի էֆքյար» թերթի խմբագիր Վահան Թոշիկյանի հետ երկու տարի հրատարակել է «Ծաղիկ» հանդեսը։ Քանի որ ամուսինը հրավիրված էր խմբագրելու «Արշալույս» և «Արձագանք» թերթերը, 1907 թվականին մեկնել է Զմյուռնիա, աշխատակցել այդ թերթերին։ 1909 թվականին ամուսինները վերադարձել են Կ. Պոլիս։ Սիպիլը Մառքին հրավիրել է Ազգանվեր հայուհյաց ընկերություն, որտեղ վերջինս վարել է ատենադպիրի պաշտոնը։ Հետագայում նույն պաշտոնը վարել է նաև Հայ կանանց, Հայ տիկնանց ընկերություններում, Ազգային հիվանդանոցի օժանդակ հանձնախմբում և այլուր։ Արձակ ու չափածո գործերով հանդես եկել է «Բյուրակն», «Հայաստանի կոչնակ», «Ժամանակ», «Երիտասարդ հայուհի» և այլ պարբերականներում։ 1919-1932 թվականներին հրատարակել է «Հայ կին» կիսամսյա հանդեսը։ 1921 թվականին լույս է տեսել նրա «Ծուլության պահերես» արձակ բանաստեղծությունների ժողովածուն։ 1936 թվականին աշխատակցել է ամուսնու հրատարակած «Նոր լուր» թերթին, վարել կանանց բաժինը։ Թղթակցել է «Բյուրակն», «Հայաստանի կոչնակ», «Երիտասարդ հայուհի» պարբերականներին։ 1954 թվականին Կ․ Պոլսում մեծ շուքով տոնվել է Մառքի գրական գործունեության հիսնամյակը, որի առիթով հրատարակվել է նրա բանաստեղծական և հրապարակագրական գործերը՝ «Հայկանուշ Մառք. կեանքն ու գործը» խորագրով։

Հայ գրականության և հրապարակախոսության կնոջ ձայնը շնչավորող և հայ կանանց շարժումը ժողովրդականացնող նվիրյալը ապրեց մինչև խոր ծերություն։ Կյանքի վերջին տարիներին Մառքի առողջական վիճակը վատթարացել է, և նա տեղափոխվել է Պոլսի ազգային հիվանդանոց, որտեղ վախճանվել է 1966 թվականի մարտի 7-ին։ Մառքն իր գրադարանը և բոլոր իրերը կտակել է Սուրբ Խաչի դպրեվանքին։

Ֆեմինիզմ
--------

Հայկանուշ Մարկը դեմ է եղել «հանուն ազատագրման կանանց տղամարդ դառնալուն»։ Նա ասել է, որ «կանայք պետք է աշխատեն և հասնեն իրենց տնտեսական ազատությանը»՝ հավելելով, որ «դա անելով՝ պետք չէ պատրաստ լինել կոպիտ լինելու, ոչնչացնելու»։ Ըստ նրա՝ «սերը մտքում է»։ Նա մատնանշել է, որ «կրթական համակարգը պատրաստված է տղամարդկանց տեսանկյունից» և հայտարարել է, որ «կանանց ներգրավումը ուսումնական պլանի պատրաստման փուլում խիստ անրաժեշտ է»։ Մարկն ասել է, որ «տղամարդիկ և կանայք տարբեր և հավասար են»՝ հավելելով, որ «կանայք պետք է պահանջեն իրենց տարբերությունները հանուն իրենց և մարդկության»։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* «Աղջկան մը հոգին», 1903
* «Ծաղիկ կանանց», 1905–1907
* «Հայ կին», 1919–1932
* «Ծուլութեան պահերէս», 1921
* «Կեանքը ու գործը», Ստամբուլ, 1954

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «İstanbul Kadın Müzesi - Hayganuş Mark (Markar)». *www.istanbulkadinmuzesi.org*. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 14-ին.
2. ↑  «Հայ­կա­նուշ ­Մառք .- ­Հայ Կնոջ Հա­սա­րա­կա­կան Զար­թօն­քին Ար­ժա­նա­ւոր Պատ­գա­մա­բե­րը | Hairenik Weekly Newspaper». *hairenikweekly.com*. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 14-ին. `{{cite web}}`: soft hyphen character in `|title=` at position 4 (օգնություն)
3. ↑  «AV Production - Հայկանուշ Մառք». *avproduction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հունիսի 29-ին. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 2-ին.
4. ↑  «Հայկանուշ Մառք - ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ.am». Վերցված է 2018 թ․ մարտի 2-ին.
5. ↑  LLC, VIP Studio. «Հայկանուշ Մառք. Հայ կնոջական շարժման դրօշակիրը». *arevelk.am*. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 14-ին.
6. ↑  maik1970 (2017 թ․ փետրվարի 14). «­Հայ­կա­նուշ ­Մառք 1881-1966». *Azat Or*. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 14-ին. `{{cite web}}`: soft hyphen character in `|title=` at position 1 (օգնություն)CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
7. ↑  «Հայկանուշ Մառք - ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ.am». *socialism.am*. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 14-ին.
8. ↑  Hayganuş Mark

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայկանոյշ Մառք. Մեր ճամբան Արխիվացված 2021-03-05 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիքաղվածքն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հայկանուշ Մառք» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17767 · GND: 1018727647 · ISNI: 0000000039640292 · LCCN: nb2006008067 · VIAF: 78301324 · WorldCat VIAF: 78301324 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 265)։*  |