recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Լոուի համախտանիշ** (անգլ.՝ Lowe syndrome), հազվադեպ հանդիպող X քրոմոսոմի հետ կապված հիվանդություն, որը դասվում է ցիլոպատիաների խմբին։

Պատմություն
-----------

Առաջին անգամ նկարագրվել է 1952 թվականին՝ Ու․ Լոուի, Մ․ Թերիի և Է․ Լաշլանի կողմից։ Համաշխարհային գրականության մեջ հիվանդությունը հայտնի է նաև, որպես ակնա-երիկամա-ուղեղային համախտանիշ, երբեմն նաև Lowe-Terry-McLachlan համախտանիշ։

Կլինիկական ախտանշաններ
----------------------

Տիպիկ դեպքերում այն ուղեկցվում է վաղ տարիքում ոսպնյակի մթագնությամբ, գլաուկոմայով, հիպոտոնիայով, հիպերֆլեկսիայով, մտավոր ուշ զարգացմամբ և տարբեր երիկամային խանգարումներով, ներառյալ բիկարբոնատների վերաբաշխումը, երիկամային տուբուլյար ացիդոզը, Ֆանկոնիի համաշխտանիշը և քրոնիկ երիկամային անբավարարությունը։ Երբեմն դիտվում է նաև կմախքային անոմալիաներ, ներառյալ օստեոարտրիտը, կիֆոզը, սկոլիոզը, բազմապատիկ արթրոպաթիան։

Մոլեկուլյար-գենետիկային մեխանիզմ
--------------------------------

Լոուի համախտանիշի պատճառը ֆոսֆատիդիլինոզիտոլ-4,5-բիֆոսֆատ-5-ֆոսֆատազ ֆերմենտների անբավարարությունն է, որը OCRL գենում առաջացնում է նոնսենս- կամ ստոպ-մուտացիա։ Գենը տեղակայված է Х քրոմոսոմի երկար պոչին (Хq25-q26)։ Այդ իսկ պատճառով հիվանդությունը արտահայտվում է միայն տղամարդկանց մոտ, իսկ կանայք միայն համարվում են դրա կրողը։ Հանդիպում է նորածինների 1:500000 հարաբերականությամբ։ Վերջին հետազատությունները ցույց են տվել, որ Լոուի համախտանիշով հիվանդի բջիջը ունի դեֆեկտներ առաջային թարթիչների վրա։ Այդ դեֆեկտը պայմանավորված են ֆոսֆատիդիլինոզիտոլ-4,5-բիֆոսֆատ-5 ֆերմենտների անբավարարությամբ, որոնք համարվում են կրիտիկական մետաբոլիթ, դրանք համարվում են վեզիկուլյար թարթիչների փոխադրիչ։

Բուժում
-------

Ժամանակին նշանակում են դիետա՝ սահմանափակելով կերակրի աղը և գալակտոզը, Ֆանկոնի համախտանիշի և ռախիտի թերապիա, դրանք թեթևացնում են հիվանդի վիճակը։ Ինչպես նաև անհրաժեշտ է մետաբոլիկ ացիդոզի բուժում։

Գրականություն
-------------

* *Ե․ Վ․ Տուշ* Ռախիտ և ռախիտանման հիվանդություններ. — Նիժնի Նովգորոդ, 2007. — С. 74-75.

* *Ա․ Յ․ Ասանով* Գենետիկայի հիմունքներ և երեխաների զարգացման ժառանգական խանգարումներ. — Մոսկվա, 2003. — С. 147-157.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Brian G. Coon, Victor Hernandez, Kayalvizhi Madhivanan, Debarati Mukherjee, Claudia B. Hanna, Irene Barinaga-Rementeria Ramirez, Martin Lowe, Philip L. Beales, and R. Claudio Aguilar.
The Lowe syndrome protein OCRL1 is involved in primary cilia assembly Hum. Mol. Genet. (2012) 21(8): 1835—1847 first published online January 6, 2012 doi:10.1093/hmg/ddr615

Հղումներ
--------

Լոուի համախտանիշի ասոցացիայի պաշտոնական կայք

Լոուի համախտանիշը Մեծ Բրիտանիայում Archived 2008-09-17 at the Wayback Machine.
**Արծաթագործություն**, դեկորատիվ–կիրառական արվեստի հնագույն տարածված տեսակներից, արծաթյա գեղարվեստական իրերի պատրաստում՝ հաճախ այլ թանկարժեք մետաղների (տես Ոսկերչություն) և քարերի համադրությամբ։ Տարածված է եղել Հին Եգիպտոսում, Հունաստանում, Իրանում, Չինաստանում, Հնդկաստանում, Բյուզանդիայում և այլուր։ Հայաստանում այն զարգացած է եղել հին ժամանակներից։ Արծաթից պատրաստված աչքի ընկնող գեղարվեստական առարկաներ գտնվել են էրեբունիում, Երզնկայի շրջանում (մ․ թ․ ա․ V–IV դարեր), Արտաշատում (մ․ թ․ ա․ II-I դարերում)։

Հետագայում էլ արծաթագործության կարևոր կենտրոններ եղել են Վանը, Երզնկան, Դվինը, Կարինը (էրզրում), Անին, Երևանը, Ալեքսանդրապոլը (Լենինական), Թիֆլիսը, Կ․ Պոլիսը, Ախալցխան, Շուշին, Շամախին և այլ քաղաքներ։ Արծաթագործության հիանալի նմուշներ են ստեղծել Կիլիկիայի հայ վարպետները։

Կիրառվել են զանազան տեխնիկական հնարներ՝ «ձուլում», «դրվագում», «ցանցկեն», «փորագրություն», «դրոշմում», «սևադապատււմ», «ֆիլիգրան» (ցանցկեն) «արծնակիտում» (էմալապատում)։ Հայ վարպետները պատրաստում էին թագեր, խույրեր, գավազաններ, կանացի նուրբ մանյակներ, ապարանջաններ, ճակատնոցներ, թասակներ, ականջօղեր, հերազարդեր, գոտիներ, սպասք, ձեռագրերի կազմեր, եկեղեցական սպասքներ։ խորհրդային շրջանում հայկական Ա–յան ավանդույթները շարունակեցին՝ Վ․ Հացագործյանը, Ն․ Դիոնեսյանը, Հ․ Ստեփանյանը, Ն․ Տեր–Ղևոնդյանը, Կ․ Նորաշխարյանը, Ն․ Դույումճյանը, ժ․ Չուլոյանը, Հ․ Փիլիպոսյանը, ժ․ Մազլումյանը, որոնք այն հարստացրին նոր ձևերով ու բովանդակությամբ։ Նրանց ստեղծագործությունները ցուցադրվել են հանրապետական, միութենական և արտասահմանյան ցուցահանդեսներում։ Արծաթյա բարձրարվեստ իրեր է արտադրում Երևանի ոսկերչական գործարանը։

Գրականություն
-------------

* Աբրահամյան Վ․ Ա․, Արհեստները Հայաստանում IV–XVIII դդ․, Ե․, 1956։ Վ․ Աբրահամյան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Տես՝ ***արծաթագործություն*** Վիքիբառարան, բառարան և թեզաուրուս |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 69)։*  |
**Արծաթաչափություն**, քանակական անալիզի տիտրաչափական եղանակ։ Հիմնված է արծաթի նիտրատի՝ {\displaystyle AgNO\_{3}}, տիտրված լուծույթների կիրառման վրա։ Հետազոտվող թույլ հիմնային կամ չեզոք լուծույթները տիարում են {\displaystyle AgNO\_{3}} լուծույթով։ Որպես ինդիկատոր օգտագործում են {\displaystyle CrO{}\_{4}^{-2}} իոնը, որը {\displaystyle AgNO\_{3}}–ի ավելցուկի հետ առաջացնում է անլուծելի կարմիր նստվածք՝ {\displaystyle Ag\_{2}CrO\_{4}}։

Տիտրման վերջնակետը կարելի է որոշել նաև ադսորբցիոն ինդիկատորներով կամ էլեկտրաքիմիական եղանակներով։ Հետազոտվող թթու լուծույթների դեպքում ավելացնում են {\displaystyle AgNO\_{3}} լուծույթի ավելցուկ և ապա տիարում ռոդանիդով (ինդիկատոր է {\displaystyle Fe^{+3}})։ Արծաթաչափությունով մեծ ճշտությամբ որոշում են աղեր և թթուներ, որոնց անիոնները {\displaystyle Ag^{+}} կատիոնի հետ առաջացնում են նստվածքներ կամ կոմպլեքսային միացություններ, օրինակ՝ քլորիդներ, բրոմիդներ, յոդիդներ, ռոդանիդներ, ցիանիդներ ևն։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 197798132 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 69)։*  |
**Պուգաչով Եմելյան Իվանովիչ** (1742[…], Պուգաչյովսկայա (ստանիցա, Կոտելնիկովսկի շրջան), Bakhmut Province, Վորոնեժի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 10 (21), 1775, Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն), ուրալյան կազակական զորագնդի ատաման, Ռուսաստանի գյուղացիական ապստամբության առաջնորդ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Դոնի կազակի ընտանիքում։ Ծառայել է ցարական բանակում։ Մասնակցել է Յոթնամյա պատերազմին (1756-1763), 1768-1770 թվականներին՝ ռուս-թուրքական պատերազմին։ Խուսափելով զինվորական ծառայությունից՝ 1771 թվականից թաքնվել է տարբեր գյուղերում (Դոն, Հյուսիսային Կովկաս, Ուկրաինա)։ 1772 թվականին տեղեկանալով յաիկյան կազակների ապստամբությունը ճնշելու մասին, սկսել է համոզել կազակներին փախչել դեպի ազատ հողեր։

Մի քանի անգամ ձերբակալվել է, բայց փախել կալանքից։ Իրեն հռչակելով Պյոտր Գ կայսր՝ 1773 թվականի սեպտեմբերին Պուգաչովյան կազակների նոր ապստամբություն է բարձրացրել՝ հույս դնելով գյուղացիների աջակցության վրա։ Պուգաչովի հայացքները ապստամբության վերջնական նպատակի վերաբերյալ «գեղջկական ցարի» գլխավորությամբ գյուղացիական-կազակային պետություն ստեղծելու հնարավորության մասին ժողովրդի միամիտ պատկերացումներից այն կողմ չէին անցնում։ Ապստամբության ընթացքում դրսևորվել են Պուգաչովի անսահման եռանդը, կազմակերպչական ընդունակությունները, բնատուր խելքը, խիզախությունը, զորավարի տաղանդը։

1774 թվականին Պուգաչովը դավադրաբար ձերբակալվել է, ուղարկվել Մոսկվա, որտեղ Սենատի վճռով (հաստատել էր Եկատերինա Բ), իր չորս ընկերների հետ, 1775 թվականի հունվարի 10-ին մահապատժի է ենթարկվել։ Պուգաչովի ընտանիքի անդամները ցմահ աքսորվել են Կեկսհոլմ (այժմ՝ Պրիոզյորսկի շրջան)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Yemelyan Ivanovich Pugachev
3. 1 2  Czech National Authority Database
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118742922 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree · Rodovid · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Ռուսական կենսագրական · Notable Names Database · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12473630w · GND: 118742922 · ISNI: 0000 0000 7858 3120 · LCCN: n82102461 · LNB: 000120845 · NKC: jn20040227012 · NLP: A12017097 · NTA: 071008373 · SUDOC: 03392919X · VIAF: 67814891 · WorldCat VIAF: 67814891 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Գրանիշ**, գրողների, գրականագետների, հրատարակիչների և թարգմանիչների գրական բաց համայնք, որի նպատակն է հայ և հայերեն գրականության տարածումը, հայ ժամանակակից գրողների հանրահռչակումը, խոսքի ազատության և հեղինակային իրավունքի պաշտպանությունը, գրական շուկայի կայացումը Հայաստանում։

Պատմություն
-----------

Ստեղծվել է 2009 թվականին Երևանում` մի խումբ երիտասարդ գրական գործիչների կողմից։ Գրանիշը հայ ժամանակակից գրականության ամենամեծ առցանց հավաքածուն է։

Գրանիշը շահույթ չհետապնդող նախագիծ է։ Հեղինակները կայքում հրապարակվելու համար չեն վճարում և չեն վճարվում։ Հեղինակներն ու թարգմանիչներն անհատույց Գրանիշին են տրամադրում իրենց աշխատանքները հարապարակման և տարածման համար, ինչը նպաստում է հայաստանյան գրական կյանքի աշխուժացմանն ու գրական շուկայի կայացմանը։

Գրանիշում հրապարակված է հայ ժամանակակից հեղինակների լավագույն գործերի ամենամեծ հավաքածուն, արտասահմանյան գրականության անտիպ թարգմանությունների պարբերական հրապարակումները, գրականության և գրական դաշտի վերլուծություններ, ակնարկներ, էսսեներ, նորություններ։

Գրանիշ գրական հանդես
--------------------

Հայերեն գրական, անկախ հանդես, հրատարակվում է «Գրանիշ» գրական ակումբի կողմից 2011 թվականից։ Հանդեսը կազմվում և հրատարակության է պատրաստվում խմբագրական խորհրդի կողմից։ Հանդեսը լույս է տեսնում թեմատիկ համարներով՝ մեկ թեմատիկ ամբողջացման մեջ ընդգրկելով հայ ժամանակակից և դասական հեղինակաների ստեղծագործություններ ու արտասահմանյան հեղինակների թարգմանություններ։ Հանդեսի յուրաքանչյուր համար մի առանձին գրական նախագիծ է։

Համագործակցություն
------------------

Գրանիշը համագործակցում է Հայաստանի Ազգային գրադարանի, Գրեթերթ գրական երիտասարդական թերթի, Անտարես հրատարակչության, Լիտոպեդիա բանասիրության հանրագիտարանի, Արցախի գրողների միության, Վրաստանի գրողների տան, Կավկասիոն գրական ակումբի (Վրաստան, Բաթումի), Հայաստանում Բրիտանական խորհրդի, Հայաստանի հանրային ռադիոյի «Վերնատուն» ռադիոծրագրի, Բյուրոկրատ գրախանութի, «ԱրտԲրիջ» գրախանութ-սրճարանի, 1-ին հայկական գրական գործակալութան և այլ կազմակերպությունների հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Գրանիշ»-ը` նաև տպագիր հանդես

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքը
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Զա ռուբեժոմ (այլ կիրառումներ)

**«Զա ռուբեժոմ»** (ռուս.՝ «За рубежом», «Արտասահմանում»), Խորհրդային Միությունում, այնուհետև Ռուսաստանում հրատարակվող արտասահմանյան մամուլի տեսության սկզբում թերթ, այնուհետև՝ ամսագիր։ Մինչև 1991 թվականը՝ ԽՍՀՄ ժուռնալիստների միության հրատարակություն։ Լույս է տեսնում 1960 թվականից, Մոսկվայում։

Պատմություն
-----------

#### 1960-1970-ական թվականներ

1960 թ. հունիսի 18-ին խորհրդային լրագրող, «Կոմսոմոլսկայա պրավդա», «Իզվեստիա» թերթերի գլխավոր խմբագիր, ԽՄԿԿ կենտկոմի անդամ, ԽՍՀՄ գերագույն խորհրդի պատգամավոր, Նիկիտա Խրուշչովի փեսա Ալեքսեյ Աջուբեյի աջակցությամբ լույս տեսավ «Զա ռուբեժոմ» թերթի առաջին համարը։ Արտասահմանյան մամուլի ամենշաբաթյա լուսաբանողն էր, տպագրում էր նյութեր արտասահմանյան մամուլից, խորհրդային և արտասահմանյան լրագրողների հոդվածներ։ Լուսաբանում էր արտասահմանի մշակութային, գիտատեխնիկական, քաղաքական և տնտեսական գործընթացները։ 1972 թվականին թերթի տպաքանակը 1 միլիոն օրինակ էր։

#### 2000-ական թվականներ

2000 թվականին թերթը հրատարակվում էր «Նովայա գազետա» հրատարակչատան կողմից։ Նույն թվականին հրատարակումը դադարեցվեց։

2006 թ. կրկին սկսեց լույս տեսնել։ Այս անգամ հրատարակիչը «Եվրասիական մեդիա խումբն» էր, որը թերթի փոխարեն սկսեց տպագրել ամենամսյա ամսագիր՝ անվճար բաշխումով։ Օտարալեզու մամուլի լուսաբանումը դառնում է «Զա ռուբեժոմ»-ի փոքր մասը։ Հիմնական տեղ է հատկացվում արտասահմանցի թղթակիցների նյութերին, քաղաքականության և տնտեսության, ճանապարհորդությունների և հանգստի, մշակույթի և շոու բիզնեսի, ավտոմեքենաների փորձարկումների, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասին նյութերին։

2010 թվականից փոխվում է ամսագրի արտաքին տեսքը, հայտնվում են նոր խորագրեր։ Ամսագրի տպաքանակը 90 հազար օրինակ է, կրկնակի համարներինը (հունվար-փետրվար և հուլիս-օգոստոս)՝ 180 հազար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Խորհրդային մեծ հանրագիտարան.- Մ.: 1969-1978.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Զա ռուբեժոմ» ամսագրի կայքը

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 647)։*  |
**Բալթիկա մարզադաշտ** (ռուս.՝ Стадион Балтика), մարզադաշտ Կալինինգրադում, Խաղաղության պողոտայի և Կալինինգրադի Կենտրոնական շրջանում գտնվող Դմիտրի Իվանովիչ Դոնսկոյի փողոցի միջև գտնվող մարզադաշտը։ Հանդիսականների տրիբունայում կարող են տեղավորվել 14500 հանդիսատես։ Հասարակական տրանսպորտի մոտակա կանգառներն են «Կենդանաբանական այգի/Մոսկվա հյուրանոց» և «Թատերական փողոց»։

Մարզադաշտի նախկին անվանումներ
-----------------------------

* 1892-1937- «Walter-Simon Platz»
* 1937-1945- «Erich-Koсh Рlatz»
* 1945-1954- «Դինամո»
* 1954-1958- «Սննդագործ»

Պատմություն
-----------

Ռուսաստանի ամենահին մարզադաշտն է։ 1800 թվականին մարզադաշտի տեղում եղել է «Ֆլորա» զբոսայգին։ 1892 թվականին Քյոնիգսբերգի քաղաքային խորհրդական, բանկիր, դոկտոր Վալտեր Սիմոնը այս տարածքում կառուցել և քաղաքին է նվիրել սպորտային խաղահրապարակներ, որից հետո մարզադաշտը բազմիցս վերակառուցվել և ընդլայնվել է։ Մարզադաշտը եղել է երկու ֆուտբոլային ակումբների տնային խաղադաշտ՝ VfB\_Königsberg (մարզադաշտը հանդես է եկել մինչև 1929 թվական) և Königsberger STV (1922-1944): 1933 թվականին, երբ Հիտլերն իշխանության եկավ, արենան դարձավ շքերթների, երթերի և հանրահավաքների անցկացման վայր։

Ընթացիկ կարգավիճակ
------------------

Համարվում է դաշնային նշանակության հուշարձան։ 2017-2018 թվականներին (ՖԻՖԱ-ի 2018 թվականի աշխարհի առաջնությանն ընդառաջ, որի վերջնական մրցաշարն անցկացվել է Ռուսաստանում), Կալինինգրադում բացվել է 35000 հանդիսատեսի համար նախատեսված նոր մարզադաշտ։

Ըստ «Բալթիկա Կալինինգրադ ՖԱ»-ի նախկին գլխավոր տնօրեն Ալեքսանդր Գվարդիսի, որոշ տեղեր կլինեն հավաքովի կառույցներից և ապամոնտաժելուց հետո տեղեր կլինեն 25000 հանդիսատեսի համար։

Հասցե
-----

Ք. Կալինինգրադ, Դմիտրի Իվանովիչ Դոնսկոյի փողոց 2։ Գլխավոր մուտքն ու դրամարկղերը գտնվում են Խաղաղության պողոտայի կողմում։

Պատկերասրահ
-----------

* Մարզադաշտի մուտքՄարզադաշտի մուտք
* Մարզադաշտի տեսքը թռչնի բարձրությունիցՄարզադաշտի տեսքը թռչնի բարձրությունից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3  Стадион
3. ↑  «Если будете играть хорошо»

Աղբյուրներ
----------

* *Кулаков В.И. Бахтин А.П. Чебуркин Н.И.* Памятники истории и культуры Калининграда. — Москва: Лето-Пресс, 2005. — 314 с. — ISBN 5-902425-01-8

Albinus, Robert (1985). Lexikon der Stadt Königsberg Pr. und Umgebung (in German). Leer: Verlag Gerhard Rautenberg. p. 371. ISBN 3-7921-0320-6.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Բալթիկա (մարզադաշտ)** կատեգորիայում։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Զարթոնք (այլ կիրառումներ)

**«Զարթոնք» կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1989 թվականին Ապարանի շրջանի Չքնաղ գյուղում՝ Ապարանի և շրջանի գյուղերի (Թթուջուր, Քուչակ, Շենավան, Հարթավան, Արագած, Ափնագյուղ, Նիգավան, Լուսագյուղ, Մուլքի և այլն) կամավորականներից։ Ունեցել է շտաբ, զինագործների խումբ, որն զբաղվել է նռնականետների պատրաստմամբ։ 1989-1994 թվականներին ջոկատը կամ նրա առանձին խմբեր մասնակցել են ՀՀ Կապանի (Ուժանիս, Եղվարդ), Տավուշի (Մովսեսգյուղ, Այգեպար, Չինարի), Իջևանի (Կիրանց), Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար), Արարատի (Երասխ), Սիսիանի և Արցախի Հանրապետության Շահումյանի (Կարաչինար, Մանաշիդ, Գաղթութ, Խարխափուտ, Բուզլուխ, Վերինշեն), Մարտակերտի (Լենինավան), Ասկերանի, Քարվաճառի (Յանշակ, Չոփուռլու, Քելբաջար), Քաշաթաղի (Ղոչազ, «Տիգիկ-1», «Տիգիկ-2», Նովոստրոյկա, Մազութլու, Մալխալաֆ), Կուբաթլուի, Զանգելանի, Ֆիզուլիի (Հորադիզ) շրջանների և Բերդաձորի ենթաշրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտեին։ 1992 թվականին ջոկատի ազատամարտիկների մի խումբ ներառվել է «Հատուկ գնդի» կազմում, ջոկատի հիմքի վրա նույն թվականին ստեղծվել է Ապարանի վաշտը, որը 1993 թվականին դարձել է պայմանագրային գումարտակը։ Հրամանատարներ են եղել Մ. Մալխասյանը (կամավորական ջոկատների հրամանատար, երկրապահ ջոկատների շտաբի պետ), Ն. Տոնոյանը («Հատուկ գնդի» Ապարանի վաշտի հրամանատար), Ռ. Պետրոսյանը (պայմանագրային գումարտակի հրամանատար)։ Ջոկատից Հայաստանի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշան‏‎ով և Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով պարգևատրվել են Ն. Տոնոյանը, Հայաստանի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով՝ Ռ. Պետրոսյանը և Մ. Սիրեկանյանը (հետմահու), Հայաստանի Հանրապետության «Մարտական ծառայության» մեդալով՝ 7, Հայաստանի Հանրապետության Զինված Ուժերի «Մարշալ Բաղրամյան» մեդալով մեդալով՝ 7, «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով՝ 15 ազատամարտիկ։ Զոհվել է 11 ազատամարտիկ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
| «Հաղթանակի պողոտա» կայարան |
| --- |
| Կենտրոնական գիծ |
| Կազանի մետրոպոլիտեն |
| 
 |
| Շրջան | Պրիվոլժսկայա շրջան |
| Պլատֆորմ(ների) երկարություն, մ | 102 |
| Ճարտարապետներ | Տ. Գ. Քսենոֆոնտովա |
| Շքասրահի ճարտարապետներ | Ա. Մ. Մուստաֆին, Տ. Գ. Քսենոֆոնտովա |
| Կառուցող կազմակերպություն | МУП «Казметрострой», ООО «Транстоннель» |
| Վերերկրյա տրանսպորտ | Ավտոբուս` 5, 18, 19, 30, 31, 34, 37, 62, 68, 74, 74ա, 77, 85, 90, 97, 99, Южный-2Տրոլեյբուս` 5, 9, 12Տրամվայ` 4, 5 |
| Բացման ժամանակ | 2008, դեկտեմբերի 29 |
| Հաղթանակի պողոտա կայանը Վիքիպահեստում |
|

**«Հաղթանակի պողոտա»** (թաթ.՝ Җиңү проспекты, Ciñü prospektı), Կազանի մետրոպոլիտենի 6-րդ կայարանը։ Ժամանակավորապես Կենտրոնական գծի վերջին կայարանը, որը գտնվում է «Գորկու» կայարանից հետո։
Կայարանը բացվել է 2008 թվականի դեկտեմբերի 29-ին «Գորկու» կայարանից մեկ ուղեմաս հետո և անվանակոչվել համանուն պողոտայի անվամբ։

Կայարանը գտնվում է Հաղթանակի պողոտայի և Ռիխարդ Զորգեի փողոցների խաչմերուկում, Գորկի-2 խոշոր բնակելի զանգվածի կենտրոնում, մի շարք առևտրա-զվարճանքային համալիրների հարևանությամբ։

Նախասրահներ և գնացքափոխություններ
---------------------------------

Կայարանն ունի երկու ելք դեպի օղակաձև ստորգետնյա անցուղի, որն էլ ելք ունի դեպի արագընթաց տրամվայների կայանատեղի։ Կայարանը գտնվում է անցուղու հարավային միջանցքի տակ, որը կառուցվել է կայարանի հետ միասին։ 2012 թվականին անցուղին վերակառուցվեց և դարձավ օղակաձև։

Կայարանից կարելի է գնալ դեպի «Պողոտա» առևտրի կենտրոն և Փառքի պուրակ։

Տեխնիկական բնութագիր
--------------------

Կայարանի կառուցվածքը եռաթռիչք է զույգած սյուներով (քայլը 10,4 մետր)։ Կայարանը սարքավորված է նաև Շարժասանդուղքներով։

Ձևավորում
---------

Կայարանի ներսակողմի ձևավորման հիմքը Հայրենական մեծ պատերազմում ԽՍՀՄ հաղթանակի թեման է։ Կայարանի սյուները և պատերը երեսապատված են մարմարե և գրանիտե սալիկներով։ Զույգված սյուները կարծես ձևավորում են Հաղթակամար։ Կամարներից յուրաքանչյուրը նվիրված է հերոս քաղաքներից մեկին, որի անվանումը գրված է զույգված սյուների միջև գտնվող ապակու վրա։ Սյուների թռիչքների միջև տեղադրված են ջահեր, որոնք խորհրդանշում են Հաղթանակի հրավառությունը։

Ուղեմասերի զարգացում
--------------------

Կայարանի դիմաց գտնվում են վայրէջքահարթակներ, ուղևորների նստելու և իջնելու գործընթացը իրականացվում է մեկ ուղուց։

Ուղևորահոսք
-----------

Այս կայարանի բացումից հետո, Կազանյան մետրոպոլիտենի ուղևորահոսքն ավելացավ 26 %-ով։

Պատկերասրահ
-----------

* Գնացքը կայարանում
* Հարավային նախասրահ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Пассажиропоток в Казанском метро с вводом станции «Проспект Победы» вырос на четверть(չաշխատող հղում)
2. ↑  Станция метро «Проспект Победы» становится удобнее для пассажиров

Արտաքին հղումներ
----------------

* Станция «Проспект Победы» на сайте «К-метро»
* Станция «Проспект Победы» на новой версии сайта «Мир метро»
* Станция «Проспект Победы» на сайте «Мир метро» (старая версия)
«**Հրեշտակի խաղը**» իսպանացի (կատալոնացի) գրող Կառլոս Ռուիս Սաֆոնի 2008 թվականին լույս տեսած վեպն է, որն ընթերցողների կողմից արժանացել է ջերմ ընդունելության։

Վեպի սյուժեն
------------

Վեպի իրադարձությունները տեղի են ունենում 20-րդ դարի 20-ական թվականներին Բարսելոնայում։ Գլխավոր հերոսն է երիտասարդ գրող և լրագրող Դավիթ Մարթինը, որն իր ամենօրյա հացն վաստակում է դետեկտիվ ժանրին պատկանող թերթոն վեպերի հրատարակմամբ։ Երիտասարդ գրողի առաջին գրական լուրջ փորձը անհաջողության է մատնվում։ Դրանից հետո փարիզաբնակ հրատարակիչ Անդրեաս Կորելլիի կողմից առաջարկվում է Դավիթ Մարթինին օգնություն, եթե նա ստեղծի նոր կրոն։ Այս պահից սկսվում է վեպի սրընթաց և հետաքրքրաշարժ զարգացումը։ Կառլոս Ռուիս Սաֆոնն իր այս վեպում մեծ ուշադրություն է դարձնում անձի կրոնական գիտակցության և ընկալման զանազան կողմերի բացահայտմանը։ Այս առումով ըստ որոշ ուսումնասիրողների Սաֆոնի «Հրեշտակի խաղը» և Միխայիլ Բուլգակովի «Վարպետը և Մարգարիտան» վեպերի միջև կարելի է տեսնել մի շարք ընդհանրություններ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կառլոս Ռուիս Սաֆոն, «Հրեշտակի խաղը» (ռուս.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz · OCLC · OCLC |

 |
**Պուլկովոտի աստղադիտարան**, ԽՍՀՄ ԳԱ գլխավոր աստղադիտարան, գիտահետազոտական հաստատություն։

Գտնվում է Լենինգրադի կենտրոնից 19 կմ հարավ՝ Պուլկովոյի բարձունքներին։ Հիմնադրվել է 1839 թվականին, Ռուսաստանում աստղագիտության զարգացմանն ու դրա գործնական կիրառություններին (աշխարհագրություն, ծովագնացություն և քարտեզագրություն) նպաստելու նպատակով։ Աշխատանքների հիմնական ուղղությունը աստղաչափությունն էր։ Պուլկովոտի աստղադիտարանում կազմած աստղաչափական ցուցակները հայտնի էին իրենց ճշգրտությամբ։ Այստեղ զբաղվել են նաև Արեգակի խավարումների, աստղերի ծածկումների, գիսավորների, մոլորակների արբանյակների շարժումների ուսումնասիրությամբ։ XIX-րդ դ․ վերջերից սկսած Պուլկովոյի աստղադիտարանում կարևոր հետազոտություններ են կատարվել աստղաֆիզիկայի բնագավառում (Արեգակի ֆիզիկա, աստղասպեկտրոսկոպիա, փոփոխական աստղեր, (քիսավորներ ևն)։ Հայտնի է Պուլկովոտի աստղադիտարանի ժամանակի ծառայությունը։ Բաժանմունքներ ունի Նիկոլաևում (հիմնադրվել է 1912 թ. աստղաչափական դիտումների համար) և Կիսլովոդսկի մոտ (հիմնադրվել է 1948 թ. Արեգակի ֆիզիկական դիտումների համար)։ Պուլկովոյի աստղադիտարանի Սիմեիզի (Ղրիմ) բաժանմունքը (հիմնադրվել է 1908 թ.) հետագայում վերածվեց ԽՍՀՄ ԳԱ Ղրիմի աստղադիտարանի։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Պուլկովոյի աստղադիտարանը ավերվեց։ Պատերազմից հետո աստղադիտարանը ոչ միայն վերականգնվեց, այլև զգալիորեն ընդլայնվեց, հարստացվեց նոր գործիքներով (հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 1954 թ.)։ Պուլկովոյի աստղադիտարանը մեծ դեր է կատարել ԽՍՀՄ-ում աստղագիտության, մասնավորապես ռադիոաստղագիտության զարգացման գործում։ ԽՍՀՄ ԳԱ Հատուկ աստղադիտարանն ստեղծվել է Պուլկովոյի աստղադիտարանի աշխատակիցների անմիջական մասնակցությամբ։ Աստղագիտության բնագավառում Պուլկովոյի աստղադիտարանի հաջողությունները կապված են Վ․ Յա․ Ստրուվեի, Ֆ․ Ա․ Բրեդիխինի, Ա․ Ա․ Բելոպոլսկու, Գ․ Ա․ Տիխովի, Դ․ Դ․ Մաքսուտովի, Ա․ Ա․ Միխայլովի, Օ․ Ա․ Մեվնիկովի և ուրիշների անունների հետ։ 1928-1932 թթ. Վ․ Հ․ Համբարձումյանը Պուլկովոյի աստղադիտարանում եղել է Ա․ Ա․ Բելոպոլսկու ասպիրանտը, այնուհետև՝ աստղադիտարանի գիտնական քարտուղարը։ Ավելի ուշ Պուլկովոյի աստղադիտարանը օգնություն է ցույց տվել Բյուրականի աստղադիտարանի համար բարձրորակ մասնագետներ պատրաստելու գործում։ Այդ կապը հետագայում վերածվեց գիտական համագործակցության։ Աստղադիտարանը հրատարակում է «Տրուդի» «Իզվեստիա»։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 4394733-5 · ISNI: 0000 0000 9168 8058 · LCCN: n81013644 · Microsoft: 2801144803 · SUDOC: 035715073 · VIAF: 134186661 · WorldCat VIAF: 134186661 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Դմիտրի Վլադիմիրովիչ Բիլոզերչև** (ռուս.՝ Дмитрий Владимирович Билозерчев, դեկտեմբերի 22, 1966(1966-12-22), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային մարմնամարզիկ, օլիմպիական եռակի չեմպիոն, բոլոր ժամանակների լավագույն մարմնամարզիկներից մեկը։ ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1983)։

Կենսագրություն
--------------

Աշխարհի բացարձակ չեմպիոն (1983 և 1987 թվականներին)։ Աշխարհի չեմպիոն (1987 թ.), նժույգ (1983 և 1987 թթ.), օղակներ (1983 թ.) և փողի[*փա՞ստ*] թիմային առաջնությունում (1983 և 1987 թթ.), աշխարհի թիմային առաջնությանը արծաթե մեդալակիր (1983 թ.) ազատ վարժություններում (1983 թ.), վարժություն օղակների վրա (1987 թ.), ձուլակտորների[*փա՞ստ*] վարժություն (1987 թ.): Եվրոպայի կրկնակի բացարձակ չեմպիոն (1983 և 1985 թթ.): ԽՍՀՄ կրկնակի չեմպիոն (1983 և 1988 թվականներին)։

90-ականների սկզբին ստեղծել է ՏԵՍՍ ընկերությունը, որը պայմանագրեր է կնքել առաջատար խորհրդային մարմնամարզիկների հետ, օգնելով նրանց պատրաստվել և հանդես գալ միջազգային խոշոր մրցումներում և առևտրային մրցաշարերում։

1993 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ սկզբնականում Օրեգոնում աշխատել է որպես մարզիչ։

2005 թվականից աշխատում է Օհայո նահանգի համալսարանում որպես գլխավոր մարզչի օգնական։

Դմիտրիի որդին՝ Ալեքսեյ Բիլոզերչևը նույնպես մարմնամարզիկ է, ԱՄՆ-ի 2007 պատանիների բացարձակ չեմպիոն, մարզվում է իր հոր մոտ։ Դուստրը՝ Ալիսան նույնպես տաղանդավոր մարմնամարզուհի է։ Կնոջ հետ միասին հանդիսանում է Օրեգոն նահանգի Բիվերտոնի «The United Sports Academy» մարմնամարզության դահլիճի սեփականատեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Encyclopædia Britannica
2. ↑  Bilozertchev: The U.S.’s new secret agent?
3. ↑  "Home of the World & Olympic Champion "

Արտաքին հղումներ
----------------

* Спортивная биография на сайте gymn-forum.net (անգլ.)
* Статья о спортсмене на сайте peoples.ru
* Статья о спортсмене на сайте biografija.ru

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FIG · Sports-Reference.com |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ ռուսական · Munzinger |

 |
**Յոսթ Ամման** (գերմ.՝ Jost Amman, 1539, Ցյուրիխ, Շվեյցարիա - մարտի 17, 1591(1591-03-17)[…], Նյուրնբերգ, Միջին Ֆրանկոնիա, Բավարիա), տասնվեցերորդ դարի շվեյցարացի նկարիչ և փորագրիչ, գրքի ճանաչված պատկերազարդող և փայտափորագրող։

Կենսագրություն
--------------

Յոսթ Ամմանը ծնվել է 1539 թվականի հունիսի 13-ին, Շվեյցարիայի Ցյուրիխ քաղաքում։
Նրա առաջին աշխատանքները եղել են գրքավաճառ Ֆրոշաուերի պատվերով։ Նրա նկարները և կտավները որոշ չափով պահպանվել են, նրա փորագրությունների մեծ մասը, արված պղնձի և փայտի վրա, պատրաստվել են հիմնականում Զիգմունդ Ֆոյերաբենդի համար, Մայնի Ֆրանկֆուրտ քաղաքում։

1560 թվականին Ամմանը տեղափոխվել է գերմանական Նյուրնբերգ քաղաք և համագործակցել է այնտեղ Վիրգիլիոս Սոլիսի և այլ նկարիչների հետ։ Պղնձի վրա նրա փորագրությունների թիվը հասնում է մի քանի հարյուրի, ավելի մեծ է փայտի վրա արված փորագրությունների թիվը, չնայած որ դրանց մեծ մասը նա կատարել է ոչ մենակ։
XVI-րդ դարի երկրորդ կեսին Յոսթ Ամմանի նկարներն ու գրքերը չափազանց տարածված են եղել և վերահրատարակվել են մի քանի անգամ։
Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարանում նրա աշխատանքներին տրված է հետևյալ գնահատականը. «Որքան նա հասարակ է աստվածաշնչյան իր պատկերազարդումներում, նույնքան էլ թարմ ու պարզ է, երբ պատկերում է իրեն շրջապատող կերպարները։ Նա գերմանացի ամենաարդյունավետ նկարազարդողներից մեկն է։ Նրա ստեղծագործություններն իրենց ճշմարտացիությամբ և պատկերների խորությամբ լավագույն նյութ են հնագույն գերմանական ազգի կենցաղն ուսումնասիրելու համար։ Նրա լավագույն ստեղծագործողություններից են Հանս Սաքսի, Ծովակալ Կոլինյիի, Յոհան Նոյդյորֆերի և ուրիշների դիմանկարները, փորագրությունները պղնձի և փայտի վրա հագուստի պատկերները, գրքերի պատկերազարդումներ»։
Յոսթ Ամմանը մահացել է Նյուրնբերգ քաղաքում, 1591 թվականի մարտի 17-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2 3 4  SIKART — 2006.
4. 1 2  Encyclopædia Britannica
5. ↑  Շվեդիայի Ազգային թանգարանի նկարիչների ցանկ — 2016.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Յոսթ Ամման»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
* Կենսագրություն

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists · RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Շվեյցարական կենսագրական · Allgemeine Deutsche Biographie · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10101166 · BIBSYS: 90547743 · BNE: XX1307334 · BNF: 12173832m · GND: 118502573 · ICCU: SBLV002338 · ISNI: 0000 0001 0884 8733 · LCCN: n50021592 · LNB: 000216928 · NDL: 00746761 · NKC: jn19990000160 · NLA: 35006056 · NLG: 164933 · NLP: A27543249 · NTA: 070029032 · NUKAT: n94110097 · PTBNP: 277176 · LIBRIS: 210285 · SUDOC: 032865376 · VIAF: 32038452 · ULAN: 500115433 · WorldCat VIAF: 32038452 |

 |

 |
**Մարկովի շղթան** (մարկովյան տիպի դիսկրետային պատահական գործընթաց) պատահական իրադարձությունների հերթականություն է՝ հնարավոր ելքերի վերջնական թվով, որտեղ ապագան կախված է ներկայիս իրավիճակից, բայց ոչ նախորդից։ Մարկովի շղթան կամ, ինչպես դրան անվանում են, Մարկովի գործընթացը զբաղեցնում է պատահական գործընթացների տեսության կենտրոնական տեղերից մեկը։ Պատահական գործընթացների տեսությունը գիտություն է, որն ուսումնասիրում է պատահական երևույթների օրինաչափությունները զարգացման դինամիկայում։

Պատահական գործընթացների այս տեսակն իր անվանումը ստացել է ռուս մաթեմատիկոս Անդրեյ Մարկով -ավագի (1856-1922 թթ.) պատվին։ Մարկովը համարվում է դիսկրետային և անընդմեջ ժամանակային բաղադրիչներով ստոխաստիկ գործընթացների բացահայտողը։

Գործընթացը, որը տեղի է ունենում ֆիզիկական համակարգով, անվանվում է մարկովյան, եթե ցանկացած պահի համակարգի ցանկացած իրավիճակի հավանականությունը ապագայում կախված է միայն ներկա պահին համակարգի իրավիճակից և կախված չէ նրանից, թե ինչպես է համակարգը հասել այդ իրավիճակին։

Իրադարձությունների պատահական հերթականությունը համարվում է Մարկովյան շղթա, եթե մեկ իրավիճակից մյուսը ամեն տեղափոխություն կախված չէ նրանից, թե երբ եւ ինչպես է համակարգը հասել ներկայիս իրավիճակին։ Սկզբնական պայմանը կարող է տրվել նախօրոք կամ լինել պատահական։

Մարկովի շղթայի սկզբունքը կարող է բացատրել բառերի շղթայի օրինակը։ Օրինակ` սպորտային ռեպորտաժով տեքստում «տուգանային» բառից հետո ավելի հավանական է տեսնել «հարված» բառը, քան «գումարտակ»։

Մարկովի շղթան օգտագործվում է տարբեր բնագավառներում (տնտեսական, սոցիալական, քաղաքական, ֆինանսական, տեքստի վերլուծման և մշակման եւ այլն) կանխատեսումներ կատարելու համար։ Օրինակ՝ Մարկովի շղթան օգտագործվում է T9-ի նման տեքստերի հավաքման համար։
Բադով կոնֆի ֆր.՝ Café du Marché Փարիզում
**Բադով կոնֆի** (ֆր.՝ Café du Marché ), ինչպես նաև բադ կոնֆի՝ ֆրանսիական խոհանոցի ճաշատեսակ, որը պատրաստվում է կոնֆի մեթոդով (դանդաղ ջերմային մշակում ճարպի մեջ)։ Համարվում է Գասկոնիայի խոհանոցի հիմնական ճաշատեսակը։
Ինչպես և կոնֆիի մյուս տեսակները, այս ճաշատեսակը առաջ է եկել որպես միսը երկար պահելու ժողովրդական միջոց սառնարանի բացակայության պայմաններում, և չի ունեցել մեծ տարածում մինչև 20-րդ դարի վերջին քառորդը։ Թոմաս Քելլերը հիշում է , որ 1980-ականների սկզբին Նյու Յորքում խոհարարները պատրաստում էին բադի կրծքամիսը հաճախորդների համար, իսկ իրենց համար՝ բադով կոնֆի թռչնի ազդրամսից։ 
Ավանդական բաղադրատոմսում օգտագործում են բադի ճարպ, որն իմաստ ունի երկարատև պահպանման դեպքում, քանի որ բադի ճարպը սենյակային ջերմաստիճանում սառում է ՝ միսը պահպանելով մանրէազերծված խտաշերտում։ Եթե կոնֆի պատրաստվում է արագ օգտագործման համար, ապա կարելի է օգտագործել գործնականում ցանկացած ճարպ (օրինակ՝ ձիթապտղի ձեթ)։

Գրականություն
-------------

* Duck confit. // Jeff Potter. Cooking for Geeks: Real Science, Great Hacks, and Good Food. O'Reilly Media, Inc. 2010. С. 192. (անգ.)
* Thomas Keller. The Complete Keller. Artisan Books, 2006. С. 154. (անգ.)
|  |
| --- |
| **Սղոցակիր ճպուռ** |
| Սղոցակիր ճպուռՍղոցակիր ճպուռ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Ճպուռներ (Odonata) |
| **Ընտանիք** | Շերեփագիներ (Aeshnidae) |
| **Ցեղ** | **Aeshna** |
| **Տեսակ** | **Սղոցակիր ճպուռ** *(A. serrata)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Aeshna serrata*** |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Սղոցակիր ճպուռ** (լատ.՝ Aeshna serrata), շերեփագիների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

75-81 մմ երկարությամբ շատ խոշոր ճպուռ է։ Արուների մարմնի ընդհանուր ֆոնը երկնագույն է, իսկ Էգերինը՝ կանաչաերկնագույն (որի վրա թե′ էգերը, թե′ արուները ունեն սև և սպիտակ գույնի զարդանախշ)։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հյուսիսային Եվրոպայում, (Շվեդիա, Ֆինլանդիա), Սիբիրում՝ Ուրալի արևելյան լանջերից մինչև Տոմսկ, Հյուսիսային Ղազախստան և Մոնղոլիա։ Հարավարևելյան Թուրքիայի (Վանա լիճ), Հարավարևմտյան Վրաստանի (Ախալքալաքի բարձրավանդակ) և Հայաստանի տարածքների պոպուլյացիաները համարվում են ռելիկտային։ Հայաստանում հայտնի է Արդենիս գյուղի մոտ գտնվող Գելլի լճի տարածքում (Շիրակի մարզ)։

Էկոլոգիա
--------

Կովկասում հանդիպում է բարձր լեռնային գոտում։ Արեալի այլ հատվածներում կարող է հանդիպել թույլ աղիավուն, կանգնած ջրով ջրամբարներում։ Ջրաճահճային հարուստ բուսականությամբ, ճահճացած, թթու ռեակցիայով ջրերում թրթուրի զարգացումը տևում է 2-3 տարի։ Թրթուրները կարող են երկար գոյատևել ջրից դուրս պայմաններում։ Եվրոպայում թռչում են հուլիս-սեպտեմբեր ամիսներին, իսկ Հայաստանում՝ օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Հազվագյուտ տեսակ է, որը հանդիսանում է հիմնական արեալից հեռու գտնվող, մեկուսացած ռելիկտային պոպուլյացիա։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։ Ծայրահեղ հազվադեպ է հանդիպում, հայտնի է հայտնաբերման մեկ գրանցում։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոնները բացահայտված չեն։

Պահպանվում է «Արփի» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |
**Կանցլեր** (լատ.՝ cancellarius) շատ երկրների կառավարություններում օգտագործվող պաշտոն։ Հին հռոմում եղել են *կանցելարիներ*, ովքեր բողոքարկել են դատարանների որոշումները։ Ներկայումս կանցլեր պաշտոնը տարբեր երկրներում տարբեր նշանակություն ունի, օրինակ`

* Կառավարության ղեկավար
* Արտաքին հարաբերությունների պատասխանատու
* Դատական ատյաններում որոշակի պաշտոն
* Անձ ով վերահսկում է ֆինանսական և տնտեսական հարաբերությունները
* Համալսարանի ղեկավար

Կառավարության ղեկավար
---------------------

### Գերմանիա

**Գերմանիայի կանցլեր** կամ ***բունդեսկանցլեր*** (պաշտոնական գերմաներենով այն նշանակում է «Դաշնային կանցլեր»), Գերմանիայի կառավարության ղեկավարն է։ Կանցլերը գերմանիայում ընտրվում է Բունդսթագի կողմից ամեն չորս տարին մեկ։ Ընտրությունների միջև ընկած ժամանակահատվածում կանցլերը կարող է հեռացվել միայն անվստահության քվեի միջոցով։

Գերմանիայի ներկայիս կանցլերը Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունից Օլաֆ Շոլցն է։

Նախկին Գերմանական կայսրությունը, Վեյմեր հանրապետությունը և Նացիստական Գերմանիան ունեցել են նույնատիպ պաշտոն, որը կոչվել էր ***Reichskanzler*** (Ռեյխի կանցլեր), որպես գործադիր իշխանության ղեկավար։ 1871-ից 1918 թվականներին կանցլերին նշանակում էր Գերմանիայի կանցլերը։ Վեյմեր հանրապետության տարիներին (1919-1933) կանցլերին ընտրում էր երկրի նախագահը ըստ իր վարկանիշին։ Սա շարունակվեց նաև Նացիստական ռեժիմի առաջին տարիներին երբ Պաուլ ֆոն Հինդենբուգը կանցլեր նշանակեց Ադոլֆ Հիտլերին, ով հետագայում իրեն անվանեց Ֆյուրեր և Ռեյխկանցլեր։

### Ավստրիա

Ավստրայում նույնպես կանցլերը կառավարության ղեկավարն է։ Ավստրիայի ներկայիս կանցլերն է Կարլ Նեհամմերը։

### Շվեյցարիա

Շվեյցարիայում դաշնային կանցլերը (*Bundeskanzler, Chancelier fédéral, Cancelliere della Confederazione*) կառավարության ղեկավար չէ, սակայն Շվեյցարիայում հավասար է կառավարության աշխատակազմի ղեկավարին։ Նա ընտրվում է Շվեդիայի խորհրդարանի կողմից և յոթ անդամ ունեցող գործադիր իշխանության ղեկավարն է Դաշնային քարտուղարը։ Կանցլերը մասնակցում է Դաշնային քարտուղարների հետ և ունի ձայնի իրավունք ռազմավարական որոշումներում։

Արտաքին գործերի նախարար
-----------------------

Լատինական Ամերիկայում կանցլերը հաճախ հավասարեցվում է արտաքին գործերի նախարարին։ Այն հաճախ օգտագործվում է որպես արտաքին գործերի նախարարի հոմանիշ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Grundgesetz der Bundesrepublik Deutschland
**Բաեսա** (իսպ.՝ *Baeza*), քաղաք Իսպանիայում։ Մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի կազմի մեջ՝ Խաեն (*Jaén*)։ Մտնում է Լա Լոմա շրջանի մեջ։ Զբաղեցնում է 194,3 կմ² մակերես։ Բնակչությունը կազմում է 16 360 մարդ (2010 թվական)։ Վարչական կենտրոնից գտնվում է 9 կմ հեռավորության վրա։

Պատմություն
-----------

Քաղաքի մասին առաջին հիշատակումները գալիս են Հռոմեական կայսրության ժամանակներից, երբ քաղաքը կոչվում էր Բեատիա։ Մինչև գոթերի հայտնվելը, քաղաքը համարվել է եպիսկոպոսների նստավայր։ 1244 թվականին քաղաքը գրավվել է կաստիլյացիների կողմից և ավերվել։ Հետագայում Բաեսան վերակառուցվել է նոր ճարատարապետական տեսքով։

Քրիստոնյաների այստեղ գալուց հետո քաղաքը ծաղկում է ապրել իր ճարտարապետությամբ։ Զարգացած է եղել տեքստիլ արդյունաբերությունը։ 17-րդ դարում քաղաքը ծանր վիճակում է հայտնվում կապված էկոնոմիկայի բնագավառում տիրող ճգնաժամի հետ, ինչպես Իսպանիայի հարավում գտնվող այլ քաղաքները։

Ժողովրդագրություն
-----------------

1900-2012 թվականների ժողովրդագրական պատկեր

INE Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ

Աշխարհագրություն
----------------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Հյուսիս-արևմուտք Իբրոս | Հյուսիս Իբրոս և Ռուս (Խեան) | Հյուսիս-արևմուտք Ուբեդա |
| Արևմուտք Բեգիխար |  | Արևելք Úbeda |
| Հարավ-արևմուտք Մանչա Ռեալ և Խիմենա (Խեան) | Հարավ Խիմենա (Խեան) և Բեդմար ի Գարսիեզ | Հարավ-արևելք Խոդար |

Պատկերներ
---------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Աշխարհագրական տվյալներ


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4228839-3 · LCCN: n79100747 · NKC: ge128707 · VIAF: 138364490 · WorldCat VIAF: 138364490 |

 |
**Վահրամյանների իշխանություն**, ֆեոդալական կազմավորում Զաքարյան Հայաստանում։

Ձևավորվել է 12-րդ դարի 90-ական թվականներից 13-րդ դարի սկզբին։ Ընդգրկել է (մասամբ կամ ամբողջովին) Ձորոփոր, Տավուշ, Փառիսոս և Գարդման գավառները (սահմանները ձգվել են Գագից մինչև Շամքոր, Կուրից՝ Սևանա լեռներ)։ Վահրամյանների իշխանության տարածքում են գտնվել Գագ, Քավազին, Կածարեթ, Երգեվանք, Տավուշ, Տերունական, Սագիմ, Քարհերձ, Գարդման բերդերը, Շամքոր քաղաքը։ Իշխանանիստն էր Գագը, հոգևոր կենտրոնը՝ Նոր Վարագ վանքը։ Վահրամյանների իշխանության տարածքով է անցել Պարտավ-Գանձակ-Շամքոր-Տփխիս առևտրական մայրուղու մի հատվածը։ Իշխանության տերերը՝ Վահրամյանները, պատկանել են Զաքարյանների կրտսեր ճյուղին։ Տոհմի նախահայրը՝ Սարգիս Զաքարյան ամիրսպասալարի եղբայր Վահրամը (վախճանվել է նախքան 1176 թվականը), փոքր կալվածներ է ունեցել Քուրդ Վաճառի (Դեբեդ) ձորում։ Նրա որդի Բլուզ (կրտսեր) Զաքարեն (1176-1205) հորեղբորորդիներ Զաքարե Բ Մեծի և Իվանե Ա-ի հետ կարևոր դեր է խաղացել վրացների պետության քաղաքական կյանքում, հենարան եղել Թամար թագուհուն՝ ֆեոդալական կենտրոնախույս ուժերի և արտաքին թշնամիների դեմ պայքարում։ Գանձակի Ելտկուզյան աթաբեկության տիրապետությունից ազատագրելով հայկական վերոհիշյալ գավառները, հիմնադրել է ընդարձակ իշխանություն։ Բլուզ Զաքարեին հաջորդել է որդին՝ Վահրամ Գազեցին (1205-1250/52), որի օրոք Վահրամյանների իշխանությունը հասել է իր հզորության գագաթնակետին։ 1212/13-ին Վահրամ Գազեցին նշանակվել է վրացիների թագավորության մասխուրթուխուցես (մոտավորապես համապատասխանում է սենեկապետի պաշտոնին)։ Օժտված լինելով զորավար, և վարչական ունակություններով, նա մեծ դեր է խաղացել երկրի քաղաքական կյանքում և օտար նվաճողների դեմ մարտերում։ Հատկապես աչքի է ընկել 1220-1221 թվականներին մոնղոլների և 1225-1231 թվականներին՝ Զալալ էդ դինի հրոսակախմբերի դեմ կազմակերպված դիմադրության ժամանակ։ 1236 թվականին, իր տիրույթներն ավերածություններից զերծ պահելու համար, ընդունել է մոնղոլների գերիշխանությունը և ճանաչվել թումանի վերածված իր իշխանության (մոտ 400 հազար բնակիչ) պետ։ 1240-ական թվականներին իր զորքով Աղբուղա որդու հետ մասնակցել է դեպի Հարավային Հայաստան մոնղոլների ձեռնարկած արշավանքներին։ 1245-1247 թվականներին Վահրամ Գազեցին վճռորոշ դեր է խաղացել Գեորգի Լաշայի որդի Գավիթին արևելավրացական գահ բարձրացնելու գործում, իսկ 1249 թվականին մասնակցել է մոնղոլների դեմ հայ-վրացական ապստամբությանը։ Վահրամ Գագեցուն հաջորդել է որդին՝ Աղբուղան, որի օրոք սկսել է թուլանալ Վահրամյանների իշխանությունը։ Աղբուղային հաջորդել են որդիները՝ Վահրամը, Զաքարեն, Իվանեն (13-րդ դարի 2-րդ կես)։ Վահանյանների իշխանության մասին եղած վերջին տեղեկությունը թվագրվում է 1284 թվականով։ Վահանյանների իշխանությունից վասալական կախման մեջ են գտնվել Մածնաբերդի և Նոր Բերդի Կյուրիկյան իշխանությունները։ Վահրամյանների իշխանության տարածքում է գործել խորանաշատի վարդապետարանը՝ Վանական Վարդապետի գլխավորությամբ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 249)։*  |
**Մխիթար Հերացու հրապարակ**, հրապարակ Երևանում, գտնվում է Շարիմանյան և Հերացու փողոցների հատման մասում։

Պատմություն
-----------

Բացումը տեղի է ունեցել 2010 թվականի հունիսի 25-ին՝ Մխիթար Հերացու անվան Երևանի պետական բժշկական համալսարանի 90-ամյակին նվիրված հոբելյանական միջոցառումների շրջանակում։ Նույն օրը հրապարակում տեղի է ունեցել Մխիթար Հերացու կիսանդրու բացման հանդիսավոր արարողությունը։

Երևանի ավագանու հունիսի 23-ի որոշմամբ՝ Շարիմանյան և Հերացու փողոցների հատման մասում գտնվող հրապարակը կրում է 12-րդ դարի հայ խոշորագույն բժշկապետ Մխիթար Հերացու անունը։

Բացմանը ներկա է եղել Հայաստանի փոխվարչապետ, տարածքային կառավարման նախարար, համալսարանի 90-ամյակի հոբելյանական հանձնաժողովի նախագահ Արմեն Գևորգյանը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մխ. Հերացու անվան հրապարակի և կիսանդրու բացման արարողություն Երևանում


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Երևանի հրապարակներ |
| --- |
|  |
|  Ազատության հրապարակ  • Ալեքսանդր Մյասնիկյանի հրապարակ  • Աշխատանքի հրապարակ  • Բարեկամության հրապարակ  • Բրազիլիայի հրապարակ  • Գարեգին Նժդեհի հրապարակ  • Դյորի հրապարակ  • Եվրոպայի հրապարակ  • Էրեբունի հրապարակ  • Հանրապետության հրապարակ  • Մխիթար Հերացու հրապարակ  • Շառլ Ազնավուրի հրապարակ  • Ուրուգվայի հրապարակ  • Ռուսաստանի հրապարակ  • Սախարովի հրապարակ  • Սասունցի Դավթի հրապարակ  • Ֆրանսիայի հրապարակ  |
|  |
| Պորտալ:Երևան |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մխիթար Գոշի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Մխիթար Գոշի հուշարձան**, գտնվում է Տավուշի մարզի Գոշ գյուղում, Մխիթար Գոշի կողմից՝ Իվանե Զաքարյան իշխանի աջակցությամբ կառուցված Գոշավանք վանքային համալիրի տարածքում։

Հեղինակներ
----------

* Քանդակագործ՝ Գևորգ Գևորգյան
* Ճարտարապետ` Լևոն Մկրտչյան

Պատմություն
-----------

Մտածող, հասարակական գործիչ, օրենսդիր, առակագիր Մխիթար Գոշի հուշարձանի բրոնզաձույլ արձանի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ին։ Գոշավանքի բակում Մխիթար Գոշի արձանի տեղադրման նախաձեռնությունը գործարար ու բարերար Անտոն Մեհրաբյանինն է, ում ֆինանսավորմամբ էլ կերտվել է քանդակը։ Հուշարձանի բացման պատիվը վերապահվել էր Տավուշի մարզպետ Արմեն Ղուլարյանին, Տ. Մարկոս Եպիսկոպոս Հովհաննիսյանին և բարերար Անտոն Մեհրաբյանին։ Բացման արարողությանը ներկա էին ՀՀ սահմանադրական դատարանի աշխատակազմի ղեկավար Առուշան Հակոբյանը, Երևանի պետական համալսարանի Իջևանի մասնաճյուղի տնօրեն Սամվել Առաքելյանը, ՀՀ սփյուռքի նախարարության ԱՊՀ երկրների վարչության պետ Անդրանիկ Արշակյանը, Երևանի «Մանց» համալսարանի ռեկտոր, «Միավորված հայեր» կուսակցության քաղխորհրդի նախագահ, «Զվարթնոց տաճարի վերականգնման հիմնադրամի» տնօրեն Ռուբեն Ավագյանը, ՀՀ սփյուռքի նախարարության աշխատակազմի ղեկավար Ֆիրդուս Զաքարյանը, ով Անտոն Մեհրաբյանին հանձնեց նախարարության «Նուբար Փաշա» մեդալը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Մխիթար Գոշի հուշարձան (Երևան)
* Հայոց այբուբենի հուշարձան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մխիթար Գոշի արձանի բացումը Գոշ գյուղում(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մխիթար Գոշի արձանը կանգնեցվեց Տավուշի մարզի Գոշ գյուղում

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մխիթար Գոշի հուշարձան (Գոշ)** կատեգորիայում։ |
**Վրաստանի Սիմոն Ջանաշիայի թանգարան**, (վրաց.՝ სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმი), պաշտոնական անվանումը՝ **Վրաստանի պատմության պետական թանգարան**։ Վրաստանի պատմական թանգարաններից մեկը, որտեղ ցուցադրվում են երկրի հիմնական հնագիտական արժեքները։

Պատմություն
-----------

Թանգարանը ձևավորվել է 1852 թվականի մայիսի 10-ին ստեղծված Ռուսական կայսրության աշխարհագրական հասարակության Կովկասյան դեպարտամենտի հիման վրա, որը 1865 թվականին գերմանացի հետախույզ Գուստավ Ռադեի նախաձեռնությամբ դարձել է Կովկասյան թանգարան։ Վրաստանի՝ Ռուսաստանից անկախանալուց հետո (1918), թանգարանը անվանափոխվել և կոչվել է Վրաստանի թանգարան 1919 թվականին։ Թանգարանի առաջին տնօրենը եղել է Նեո Կիպիանին։ 1921 թվականին բոլշևիկների կողմից երկիրը գրավելու պատճառով հիմնական հավաքածուն տեղահանվել է Եվրոպա, և Խորհրդային Վրաստանին է վերադարձվել 1945 թվականին վրացի էմիգրանտ գիտնական Էկվտիմե Թաքաիշվիլիի ջանքերով։ 1947 թվականին թանգարանը կոչվել է վրացի պատմաբան Սիմոն Ջանաշիայի անունով։ Թանագարանը զգալիորեն տուժել է 1990-ական թվականների հետխորհրդային իրարանցման ժամանակ։ Առաջին անգամ այն վնասվել է 1991-1992 թվականների ռազմական հեղաշրջման ժամանակ, այնուհետև հավաքածուի մի մասը վնասվել է հրդեհից։ 2004 թվականին Ջանաշիայի անվան թանգարանը ներգրավվել է առաջատար վրացական թանգարանային համատեղ կառավարման համակարգում՝ Վրաստանի ազգային թանգարանի կազմում։

Տեղանք
------

Թանգարանը զբաղեցնում ժամանակագրական և ոճային առումով տարբեր շենքեր Թբիլիսիի կենտրոնում, հիմնական ցուցահանդեսային մասը գտնվում է Ռուսթավելու պողոտայում։ Այս շենքը նախագծվել է 1910 թվականին ճարտարապետ Նիկոլայ Սևերովի կողմից Զալցմանի հեղինակած հին շինության վայրում, և օգտագործվել են միջնադարյան վրացական ճարտարապետության տարրեր։

Հավաքածու
---------

Թանգարանում պահվում են Վրաստանի և Կովկասի հնագիտությանն և ազգագրությանն առնչվող ձեռագործ իրեր։ Մշտական ցուցադրությամբ ներկայացված է Վրաստանի նյութական մշակույթի ժամանակագրական զարգացումը բրոնզե դարից մինչև 20-րդ դար։

Թանգարանի արժեքավոր ցուցանմուշներից են Դմանիսում հայտնաբերված աշխատող մարդու բրածոները, մ. թ. ա. 5-րդ դարի Akhalgori պաշարներ, որոնք պարունակում են ոսկեղենի հատուկ նմուշներ, շուրջ 80,000 մետաղադրամների հավաքածու, 4-5-րդ դարերի Շուխութի գյուղից լոգարանի խճանկար, քարե փորագրություն, որտեղ ներառված են աշխարհի ամենահարուստ ուրարտական հավաքածուի արձանագրությունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Исторические и краеведческие музеи СССР: Каталог / Центральный музей революции СССР; [ответственный составитель к. и. н. Л. Н. Годунова, составители М. А. Гришина, О. Н. Дворецкова, В. Ю. Дукельский, О. Л. Климашевская, Т. П. Трифонова, ответственный редактор к. и. н. Т. Г. Шумная]. — М.: Б. и. 1988. — С. 86.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սիմոն Ջանաշիայի թանգարան Archived 2011-07-21 at the Wayback Machine. Վրաստանի ազգային թանգարանի կայքը
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալեուս (այլ կիրառումներ)

**Ալեուս** (ռուս.՝ Алеус), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, ՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Նովոսիբիրսկի վադախռանիլիշ գետի ձախ ափով՝ 3127 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 27 կմ է։

Վտակներ
-------

* Կռուտիշկա
* Խմելևկա 13 կմ

Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
-----------------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Բիա գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Государственный водный реестр РФ: Алеус»

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |