**Բորզույա**, **Բուրզոյ** կամ **Բորզույ** (պարս.՝ برزویه, անգլ.՝ Borzuya, 5-րդ դար կամ 6-րդ դար, Ապար, Սասանյան Պարսկաստան - 6-րդ դար, Սասանյան Պարսկաստան), Սասանյան դարաշրջանի պարսիկ բժիշկ, Խոսրով Անուշիրվանի ժամանակակիցը։ Հայտնի է հնդկական «Պանչատանտրա» առակների ժողովածուի փահլավերեն (միջին պարսկերեն) թարգմանությամբ։ Սակայն, ինչպես նրա թարգմանությունը, այնպես էլ տեքստի բնօրինակ սանսկրիտ (Հնդկաստանի հին գրական լեզու) տեքստը կորել են։ Այնուամենայնիվ պահպանվել է տեքստի փահլավի տարբերակի արաբերեն թարգմանությունը, որի հեղինակն է Իբն ալ-Մուկաֆան՝ այն անվանելով «Կալիլա և Դիմնա» կամ «Հեծանիվներ Բիդպայ»։ Ստեղծագործությունը դարձել է արաբական արձակի դասական գործ։ Գիրքը պարունակում է առակներ, որոնցում կենդանիների միջև փոխկապակցված համագործակցություն կա, որով այլաբանորեն ուղղորդում են երեք իշխաններին, թե ինչպես կառավարել պետությունը։

«Կալիլա և Դիմնա» պատմողական արձակ ստեղծագործության նախաբանը ներկայացնում է Բորզույայի ինքնակենսագրությունը։ Մարդասիրական դրդապատճառների վրա հիմնված բժշկական փորձի վերաբերյալ նրա պատկերացումներից բացի, Բորզույան ճշմարտություն է որոնում։ Տեքստն արտացոլում է նրա թերահավատությունը կրոնական մտքի նկատմամբ և հետագայում նրա ասկետիզմը։

Ի սկզբանե Բորզույան եկել է Հնդկաստան մ.թ. 570 թվականին՝ մահացածներին վերակենդանացնելու էլիքսիր գտնելու համար։ Հետագայում փիլիսոփայից պարզել է, որ էլիքսիրը*Պանչատատրայի* փոխաբերական իմաստն է։ Դրանից հետո Հնդկաստանի թագավորից գիրքը կարդալու թույտվություն է ստացել, սակայն չէր կարող այն պատճենել։ Չհնազանդվելով այս ցուցումներին, Բորզույան ամեն օր կարդում էր գրքի մի գլուխ և օրագրում գրում էր իր կարդացածի մասին՝ ըստ էության Panchatantra- ի կրկնօրինակն անելով։ Հետագայում նա այն ուղարկել է Հնդկաստան, որպեսզի այն թարգմանվի։

Տեսակետ կա, որ Բորզույան Սասանյան ազնվական Բոզորգմեհրն (*Bozorgmehr*) է։ Թեև աղբյուրները ցույց են տվել, որ սրանք երկու տարբեր մարդիկ են, բայց Բորզույան կարող է լինել Բորզոգոմեհրի կրճատ տարբերակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Zargaran, Arman; Mehdizadeh, Alireza; Yarmohammadi, Hassan; Kiani, Hossein; Mohagheghzadehl, Abdolali (2015). «BORZOUYEH, AN ANCIENT PERSIAN PHYSICIAN WHO FIRST REPORTED UTERINE CONTRACTIONS IN NORMAL VAGINAL DELIVERY». *Acta medico-historica adriatica: AMHA*. 13 Suppl 2: 23–28. ISSN 1334-4366. PMID 26959628.
2. 1 2  «BORZŪYA – Encyclopaedia Iranica». *www.iranicaonline.org*. 1989 թ․ դեկտեմբերի 15.
3. 1 2  François de Blois (1990), *Burzōy's voyage to India and the origin of the book of Kalīlah wa Dimnah*, Routledge, ISBN 978-0-947593-06-3
4. ↑  Roy, Nilanjana S. «The Panchatantra: The ancient 'viral memes' still with us». *www.bbc.com* (անգլերեն). Վերցված է 2019 թ․ մարտի 17-ին.
5. ↑  *François de Blois* Burzōy's Voyage to India and the Origin of the Book of Kalīlah Wa Dimnah Psychology Press, 1990 - Social Science - 102 pages. Amazon.com կայքում
6. ↑  Djalal Khaleghi-Motlagh, "BORZŪYA" in Encyclopaedia Iranica. Oneline link accessed in December 2010: BORZŪYA.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բորզույա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 111138604 · ISNI: 0000000390413628 · LCCN: nr93027802 · NTA: 136320341 · VIAF: 283983670 · WorldCat VIAF: 283983670 |

 |