Այս հոդվածը գյուղի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Տեղեր (այլ կիրառումներ)։

**Տեղեր**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում։

Անվանում
--------

Հայտնի է նաև Դգիր, Դըղըր, Դըղր, Դըղրի, Դիղիր, Դղեր, Դղըր, Դղըրի, Դղիր, Տեխեր անուններով։

Աշխարհագրություն
----------------

Տեղեր գյուղը գտնվում է Արագած լեռան հարավային բարձրադիր լանջին՝ Տեղեր գետի աջ ափին, ծովի մակարդակից 1700 մ բարձրության վրա։ Մարզկենտրոն Աշտարակ քաղաքից հեռու է 19 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք։

Պատմություն
-----------

Տեղեր գյուղից հյուսիս, Պահլավունիների Ամբերդ ամրոցում 10-րդ դարում մշտապես կայազոր է պահվել։ Զինվորների ընտանիքները, Ամբերդի շրջակայքի խիստ կլիմայի պատճառով, բնակատեղի փնտրելու նպատակով իջել են հարավ։ Տեղեր գյուղի տարածքը համարելով հարմար, ասել են. «Լավ տեղեր են»։ Այդտեղից էլ բնակավայրը կոչվել է Տեղեր։ Մեկ այլ ավանդազրույցի համաձայն Տեղեր գյուղի անունը կապվում է իր շրջակայքում աճող դեղաբույսերի հետ։ Այդ պատճառով գյուղը անվանել են Դեղեր-Դղր։ Գյուղի տարածքում առկա են Սուրբ Վրթանես սրբավայրի ավերակները, որի հարավարևմտյան պատի քարերից մեկի վրա հայերեն արձանագրությունը թվագրված է 7-րդ դար։ Հետևաբար, մինչ 7-րդ դարը արդեն Տեղերը հայկական գյուղ է եղել։ Ամբերդը նվաճվել է թուրք սելջուկների, ազատագրվել Զաքարյանների, հետո կրկին նվաճվել մոնղոլների, թուրքերի կողմից, ինչի հետևանքով Տեղերը մի քանի անգամ լքվել ու վերաբնակեցվել է։ Ինչ-որ ժամանակ գյուղը բնակեցվել է նաև քրդերով։ Այդ մասին են վկայում գյուղի արևմտյան մասում քրդական գերեզմանոցը, գյուղի հարավարևմտյան մասում գոմերի և տեղանքների քրդերեն անվանումները (Բկո գեղ)։ Գյուղը հայերով վերաբնակեցվել է 1828-1829 թթ. Ռուս-թուրքական պատերազմից հետո 1830-1831 թթ. Արևմտյան Հայաստանից գաղթածներով։20-րդ դարի սկզբին գյուղում բնակվում էր 42 հայ ընտանիք։ 1962 թ. Խորհրդային բռնատիրության կամայական որոշմամբ տեղերցիները տեղահանվել են և բնակեցվել Պռոշյան ավանում։ 1989 թ. Տեղեր գյուղը կրկին վերաբնակեցվել է։

Պատմամշակութային հուշարձաններ
-----------------------------

Հիմնական հոդված՝ Տեղերի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)
#### Տեղերի վանք

Հիմնական հոդված՝ Տեղերի վանք
Գյուղի կենտրոնական բարձրադիր վայրում է գտնվում Տեղերի վանքը։ Կառուցել է Արարատյան կողմնակալության կողմնակալ իշխանաց-իշխան Վաչե Ա Վաչուտյանի կինը՝ Մամախաթունը, իսկ ճարտարապետը եղել է Աղբայրիկ վարդպետը։ Բաղկացած է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուց, գավթից և պաշտպանական աշտարակավոր պարսպից։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կառուցվել է 1213 թվականին մուգ մոխրագույն բազալտից։ Գավթի շինարարությունը տևել է 11 տարի և ավարտվել 1232 թվականին։ Վանական համալիրը շրջապատված է բարձր աշտարակավոր պարիսպներով։ Ընդգրկված է Տեղերի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։ Վանքի տարածքում պահպանվել են խաչքարերի բեկորներ, որոնք ավելի հին են, քան եկեղեցին։

Բնակչություն
------------

Տեղերի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Տարի
  | 1831
  | 1873
  | 1897
  | 1922
  | 1926
  | 1931
  | 1939
  | 1959
  | 2001
  | 2011
  |
| Բնակիչ
  | 35
  | 364
  | 459
  | 506
  | 408
  | 367
  | 655
  | 554
  | 90
  | 57 |
|

Տնտեսություն
------------

Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, մեղվաբուծությամբ և երկրագործությամբ։

Գրականություն
-------------

Տիգրան Պետրոսյանց, Վաչուտյաններ։ Երևան, 2001 թ.։

Տիգրան Պետրոսյանց, Վաչուտյաններ, Ե. 2023:

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2  2011 թ Հայաստանի մարդահամարի արդյունքները
2. ↑  Աշտարակ համայնքի մասին տեղեկություններ Արագածոտնի մարզպետարանի կայքում, *(արխիվացված 26․03․2023 թվականին)*։
3. ↑  Ս.Հ. Հարությունյան (2003). *Հայաստանի Հանրապետության Վարչատարածքային բաժանումը (01.01.2003)*. Երևան: «Տիգրան Մեծ» հրատարակչություն. ISBN 9994100009.
4. ↑  Տեղերի վանական համալիրի մասին տեղեկություններ hushardzan.am կայքում, *(արխիվացված 25․03․2023 թվականին)*։
5. ↑  Սամվել, Կարապետյան (2013, 10, էջ 1-31). «Տեղերի Վանքը». *Վարձք*.
6. ↑  «Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2014 թ․ սեպտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2014 թ․ սեպտեմբերի 14-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայաստան Արագածոտնի մարզ |
| --- |
|  |
| Քաղաքներ | **Աշտարակ** • Ապարան • Թալին |  |
|  |
| Համայքներ | Աշտարակ • Ալագյազ • Ապարան • Արևուտ • Թալին • Ծաղկահովիտ • Մեծաձոր • Շամիրամ |
|  |
| Գյուղեր | Ագարակ • Ագարակավան • Ալագյազ • Ակունք • Աղձք • Անտառուտ • Աշնակ • Ավան • Ավշեն • Արայի • Արագած • Արագածավան • Արագածոտն • Արևուտ • Արտաշավան • Ափնագյուղ • Արտենի • Արուճ • Բազմաղբյուր • Բերքառատ • Բյուրական • Գառնահովիտ • Գեղադիր • Գեղաձոր • Գեղարոտ • Գետափ • Դաշտադեմ • Դավթաշեն • Դդմասար • Դիան • Դպրեվանք • Եղիպատրուշ • Եղնիկ • Երնջատափ • Զարինջա • Զովասար • Թաթուլ • Թթուջուր • Թլիկ • Իրինդ • Լեռնարոտ • Լեռնապար • Լուսագյուղ • Լուսակն • Լուսաղբյուր • Խնուսիկ • Ծաղկահովիտ • Ծաղկաշեն • Ծաղկասար • Ծիլքար • Կաթնաղբյուր • Կանչ • Կայք • Կարբի • Կարին • Կարմրաշեն • Կաքավաձոր • Կոշ • Հակո • Հացաշեն • Հարթավան • Հնաբերդ • Ձորագլուխ • Ձորագյուղ • Ղազարավան • Ճարճակիս • Մաստարա • Մելիքգյուղ • Մեծաձոր • Միջնատուն • Միրաք • Մուղնի • Ներքին Բազմաբերդ • Ներքին Սասնաշեն • Նիգավան • Նիգատուն • Նոր Ամանոս • Նորաշեն • Նոր Արթիկ • Նոր Եդեսիա • Շամիրամ • Շենավան • Շենկանի • Շղարշիկ • Շողակն • Ոսկեթաս • Ոսկեհատ • Ոսկեվազ • Չքնաղ • Պարտիզակ • Ջամշլու • Ջրամբար • Ռյա Թազա • Սադունց • Սանգյառ • Սաղմոսավան • Սասունիկ • Սարալանջ • Սիփան • Սորիկ • Սուսեր • Վարդենիս • Վարդենուտ • Վերին Բազմաբերդ • Վերին Սասունիկ • Վերին Սասնաշեն • Տեղեր • Ուշի • Ուջան • Վարդաբլուր • Ցամաքասար • Փարպի • Քուչակ • Օթևան • Օհանավան • Օշական • Օրգով |
|  |
| Պորտալ:Արագածոտն |

 |