**Ցուցական դերանուն**, մատնացույց է անում առարկա, հատկություն, քանակ, տեղ և ձև՝ առանց դրանք անվանելու։ Ցուցական են այն դերանունները, որոնք ցույց են տալիս չտարբերակված առարկա, առարկայի և գործողության ընդհանուր չտարբերակված հատկանիշ և կարող են դրանք մատնացույց անել տարածական կամ ժամանակային հարաբերությամբ։

* Օրինակ՝

Այստեղ բազեն տարիներով անում է նույն պտույտը։ Այստեղ և նույն բառերը ցուցական դերանուններ են։ Այստեղ բառը գործողության տեղ է ցույց տալիս, նույն բառը՝ առարկայի հատկանիշ։ Ցուցական դերանուններն են` *սա*, *դա*, *նա*, *այս*, *այդ*, *այն*, *սույն*, *նույն*, *միևնույն*, *մյուս*, *այսպես*, *այդպես*, *այնպես*, *այսպիսի*, *այդպիսի*, *այնպիսի*, *նույնպիսի*, *այսքան*, *այդքան*, *այնքան*, *նույնքան*, *այսչափ*, *այդչափ*, *այնչափ*, *նույնչափ*, *այստեղ*, *այդտեղ*, *այնտեղ*։

*Սա*, *դա*, *նա* դերանունները փոխարինում են գոյականին։ Նրանք գործածվում են և՛ անձի, և՛ իրի փոխարեն։

* Օրինակ՝

Սա էլ է ուզում քաղաք գնալ։ Դա մի հին տուն էր։

Ցուցական դերանվան հոլովում
--------------------------

*Սա*–*դա*–*նա*, *սրանք*–*դրանք*–*նրանք* դերանունները ունեն եզակի և հոգնակի թիվ։ Եզակի թվում հոլովվում են գոյականից տարբեր ձևով՝ դերանվանական հոլովմամբ՝ *սա*-*սրա*, հոգնակի թվում ենթարկվում են գոյականական *ց* հոլովման՝ *նրանք*-*նրանց*։ Նշված դերանունները ցույց են տալիս խոսողին՝ *սա*–*սրան*, խոսակցին՝ *դա*–*դրանք* և խոսողից ու խոսակցից հեռու գտնվող առարկա, որը կարող է և՛ անձ, և՛ ոչ անձ լինել։

Այս դերանունների սեռական և տրական հոլովները եզակի թվում ձևով տարբերվում են՝ *սա*-*սրա*-*սրան*։

Այս դերանունների հոլովումը ունի հետևյալ պատկերը։

| Հոլով | Եզակի թիվ | Հոգնակի թիվ |
| --- | --- | --- |
| Դեմք | առաջին դեմք | երկրորդ դեմք | երրորդ դեմք | առաջին դեմք | երկրորդ դեմք | երրորդ դեմք |
| Ուղղ․ | սա | դա | նա | սրանք | դրանք | նրանք |
| Սեռ. | սրա | դրա | նրա | սրանց | դրանց | նրանց |
| Տր. | սրան | դրան | նրան | սրանց | դրանց | նրանց |
| Հայց. | սա (սրան) | դա (դրան) | նա (նրան) | սրանք (սրանց) | դրանք (դրանց) | նրանք(նրանց) |
| Բաց․ | սրանից | դրանից | նրանից | սրանցից | դրանցից | նրանցից |
| Գործ. | սրանով | դրանով | նրանով | սրանցով | դրանցով | նրանցով |
| Ներգ․ | սրանում | դրանում | նրանում | սրանցում | դրանցում | նրանցում |

*Այս*, *այդ*, *այն*, ցուցական դերանունները հաճախ գործածվում են չկրկնելու համար պարբերության մեջ օգտագործված զանազան գոյականները։ Այս դեպքում *այս* ցուցական դերանունը ներկայացնում է *մոտավոր* գոյականը, *այն* ներկայացնում է հեռավոր գոյականը։ *Այս*, *այդ*, *այն*, *նույն* դերանունները հիմնականում փոխարինում են ածականներին՝

* Օրինակ՝

Այս գյուղը հազար թելերով կապված է աշխարհին։ Երբեմն գործածվում են գոյականաբար` ունենալով միայն եզակի թիվ և ուղղական կամ հայցական հոլովաձև։

* Օրինակ՝

Այս այսպես է և այսպես էլ կմնա։ *Այստեղ*, *այդտեղ*, *այնտեղ* դերանունները հոլովվում են գոյականական ի հոլովմամբ՝ *այստեղ*, *այստեղի*, *այստեղից* և այլն։

Մնացած ցուցական դերանուններից հոդ են ստանում և հոլովվում են միայն գոյականաբար գործածվողները` ենթարկվելով *ի* հոլովման՝ *այսքանի*, *մյուսին*, այդպիսիներից և այլն։

*Այս* *այդ*, *այն*, *նույն* դերանուններով և *քան*, *չափ*, *տեղ* բառերով կազմված դերանունները՝ *այսքան*, *այդչափ*, *այնտեղ*, հոգնակի թիվ չունեն։

Ցուցական դերանունները նախադասության մեջ լինում են`

* ենթակա՝
* Օրինակ՝

Թվում է, թե դա մոռացված մի անկյուն է այն օրերից, երբ դեռ մարդը չկար։

* ստորոգյալ կազմող բառ՝
* Օրինակ՝

Բարձր են Մթնաձորի սարերը, դրանից է, որ նույնիսկ ամռան երկար օրերին արևը մի քանի ժամով է լույս տալիս նրա անտառներին։

* գոյականի լրացում՝
* Օրինակ՝

Գուցե այդպես է եղել աշխարհն այդ դարերում։

* բայի լրացում՝
* Օրինակ'

Այստեղ է լացել իմ մայրը։

Տես նաև
-------

* Դերանուն
* Անձնական դերանուն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Եզեկյան, Լևոն (2007). *Հայոց լեզու*. Երևան: ԵՊՀ հրատարակչություն. էջեր 261–263. ISBN 5-8084-0688-9.
2. ↑  Աճառյան, Հրաչյա (2005). *Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի*. Երևան: ԵՊՀ հրատարակչություն. էջեր 291–294. ISBN 5–8084-0697-8. `{{cite book}}`: Check `|isbn=` value: invalid character (օգնություն)

Աղբյուրներ
----------

* Հրաչյա Աճառյան, Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի, Երևանի 2005, 1987, էջ 291-294
* Լևոն Եզեկյան Հայոց լեզու, Երևան 2007 էջ 261-263

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Լարուսի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780277889 · NKC: ph482825 |

 |