**Խորեն Ա Մուրադբեկյան** (ավազանի անունը՝ *Ալեքսանդր Հովհաննեսի Մուրադբեկյան*), (դեկտեմբերի 8, 1873(1873-12-08), Թիֆլիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - ապրիլի 6, 1938(1938-04-06), Վաղարշապատ, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Տփղիսեցի - Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս (1932-1938)։ Հաջորդել է Գևորգ Ե Սուրենյանցին։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1873 թվականին, Թիֆլիսում։ 1892 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, ապա ուսումը շարունակել Շվեյցարիայի համալսարաններում։ 1897 թվականին Ներսիսյան դպրոցում նշանակվել է երգի ուսուցիչ։ 1901 թվականին ձեռնադրվել է սարկավագ, նույն թվի դեկտեմբերին՝ աբեղա, և նշանակվել Նոր Բայազետի (այժմ՝ Գավառ) եկեղեցիների բարեկարգիչ։ 1902 թվականին ձեռնադրվել է վարդապետ։

1903 թվականի հունիսին, եկեղեցական կալվածքների և ունեցվածքի բռնագրավման ժամանակ ցարական իշխանություններին դիմադրություն ցույց տալու համար ձերբակալվել և աքսորվել է Ռուսաստանի Օրյոլ քաղաք։ 1905 թվականին վերադարձել է աքսորից և նշանակվել Գորի-Իմերեթի-Բաթումի և Արդվինի առաջնորդական փոխանորդ։ 1907 թվականի հունիսին Մկրտիչ Ա Վանեցի կաթողիկոսի կոնդակով նշանակվել է Նոր Բայազետի և Դարաչիչակի (այժմ՝ Ծաղկաձոր) եկեղեցիների բարեկարգիչ։

1909 թվականի դեկտեմբերին ձեռնադրվել է եպիսկոպոս։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Երևանի թեմի Եղբայրական օգնության հանձնաժողովի նախագահն էր, կազմակերպել է վիրավոր հայ զինվորների և փախստականների օգնության գործը։

1917 թվականին նրա նախաձեռնությամբ Երևանում հիմնադրվել է Հայոց Ազգային խորհուրդը։ 1919 թվականին Գևորգ Ե Սուրենյանցի կարգադրությամբ և Հայաստանի կառավարության հրահանգով որպես հայրապետական պատվիրակ մեկնել է Փարիզ՝ համերաշխություն հաստատելու Փարիզի խաղաղության կոնֆերանսին մասնակցող հայկական ազգային երկու պատվիրակությունների միջև։

1920 թվականին Փարիզից մեկնել է Ամերիկա՝ կարգավորելու պառակտված թեմական կյանքը։ Այստեղ կազմակերպել է հանգանակություն Հայաստանի պաշտպանության և վերաշինության համար, ինչպես նաև կատարել Հյուսիսային Ամերիկայի հոգևոր առաջնորդի ընտրություն՝ հանձին Տիրայր արք. Տեր-Հովհաննիսյանի։

1920 թվականի դեկտեմբեր 11-ին Գևորգ Ե Սուրենյանցի կոնդակով նրան շնորհվել է արքության տիտղոս և պատիվ։ 1923 թվականի մարտի 4-ին կարգվել է Ամենայն հայոց կաթողիկոսի տեղապահ և Գերագույն հոգևոր խորհրդի նախագահող։ Այս պաշտոնում նա պայքար է ծավալել «Ազատ եկեղեցական եղբայրության» խմբավորման դեմ։

Գևորգ Ե Սուրենյանցի մահից հետո, 1930–1932 թթ. ղեկավարել է Հայ եկեղեցու գործերը։ 1932 թվականի նոյեմբերի 12-ին ընտրվել, իսկ 13-ին օծվել է Ամենայն հայոց կաթողիկոս։

Նա պայքար է ծավալել փակված եկեղեցիները վերաբացելու օգտին, հանդես եկել եկեղեցիները քանդելու և ոչ իրենց նպատակին օգտագործելու, խորհրդային իշխանությունների՝ հայ հոգևորականներին բռնությունների ենթարկելու քաղաքականության դեմ։

Զբաղվել է եկեղեցու սահմանադրական, ծիսական, կազմակերպչական համակողմանի քննության ու բարեկարգման, Մայր տաճարի վերանորոգման, Հայոց եկեղեցու նվիրապետական աթոռների միջև սերտ հարաբերությունների ստեղծման հարցերով։ Գլխավորել է Աստվածաշնչի հայերեն թարգմանության 1500-ամյակին նվիրված մի շարք միջոցառումներ։ Զգալի աշխատանք է կատարել սփյուռքահայության ազգային հայրենասիրական ոգին պահպանելու, սփյուռքահայությանը Հայոց եկեղեցու շուրջը համախմբելու և հայրենիքին Հայաստանի հետ սերտ կապ պահպանելու ուղղությամբ։

Պետանվտանգության ծպտյալ գործակալները 1938 թվականի ապրիլի 6-ին Խորեն Ա Կաթողիկոսին խեղդամահ են արել Վեհարանի իր բնակարանում։ Նրա մարմինն ամփոփվել է նախ Սուրբ Գայանե եկեղեցու գավթում, ապա՝ 1996 թվականի սեպտեմբերին աճյունը տեղափոխվել է Էջմիածնի Մայր տաճարի բակը։

Կաթողիկոսական աթոռին նրան հաջորդել է Գևորգ Զ Չորեքչյանը։

Տես նաև
-------

* Խորեն Ա Բարոյան

Ծանոթագրություններ
------------------

**Քույր նախագծիում*** Տեքստեր Վիքիդարանում
* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. ↑  Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի՝ խեղդամահ սպանությունը

Գրականություն
-------------

* Ստեփանյանց Ս. *Հայ առաքելական եկեղեցին ստալինյան բռնապետության օրոք. – Երևան. 1994 թ*.
* Մանուկյան Ա. *Հայ առաքելական եկեղեցու բռնադատված հոգևորականները 1930-1938 թթ. – Երևան. 1997 թ*.

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 89)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12149 · GND: 136516777 · ISNI: 000000036838009X · LCCN: n2003063705 · VIAF: 11683100 · WorldCat VIAF: 11683100 |

 |

|
|  |
| Նախորդող՝**Գևորգ Ե Սուրենյանց (Տփղիսեցի)** | **Կաթողիկոս**1932–1938 | Հաջորդող՝**Գևորգ Զ Չորեքչյան** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
**Հայ Առաքելական Եկեղեցու Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ** |
| --- |
|  |
| 4-րդ — 7-րդ դարեր | Գրիգոր Ա · Արիստակես Ա · Վրթանես Ա · Հուսիկ Ա · Դանիել Ա · Փառեն Ա · Ներսես Ա · Շահակ Ա · Զավեն Ա · Ասպուրակես Ա · Սահակ Ա · Հովսեփ Ա · Մելիտե Ա · Մովսես Ա · Գյուտ Ա · Հովհաննես Ա · Բաբկեն Ա · Սամվել Ա · Մուշե Ա · Սահակ Բ · Քրիստափոր Ա · Ղևոնդ Ա · Ներսես Բ · Հովհաննես Բ · Մովսես Բ · Աբրահամ Ա · Կոմիտաս Ա · Քրիստափոր Բ · Եզր Ա · Ներսես Գ · Անաստաս Ա · Իսրայել Ա · Սահակ Գ |
|  |
| 8-րդ — 13-րդ դարեր | Եղիա Ա · Հովհաննես Գ · Դավիթ Ա · Տրդատ Ա · Տրդատ Բ · Սիոն Ա · Եսայի Ա · Ստեփանոս Ա · Հովաբ Ա · Սողոմոն Ա · Գևորգ Ա · Հովսեփ Բ · Դավիթ Բ · Հովհաննես Դ · Զաքարիա Ա · Գևորգ Բ · Մաշտոց Ա · Հովհաննես Ե Դրասխանակերտցի · Ստեփանոս Բ · Թեոդորոս Ա · Եղիշե Ա · Անանիա Ա · Վահան Ա · Ստեփանոս Գ · Խաչիկ Ա · Սարգիս Ա · Պետրոս Ա · Խաչիկ Բ · Գրիգոր Բ · Բարսեղ Ա · Գրիգոր Գ · Ներսես Դ · Գրիգոր Դ · Գրիգոր Ե · Գրիգոր Զ · Հովհաննես Զ · Կոնստանդին Ա · Հակոբ Ա · Կոնստանդին Բ · Ստեփանոս Դ · Գրիգոր Է |
|  |
| 14-րդ - 18-րդ դարեր | Կոնստանդին Գ · Կոնստանդին Դ · Հակոբ Բ · Մխիթար Ա · Հակոբ Բ · Մեսրոպ Ա · Կոնստանդին Ե · Պողոս Ա · Թեոդորոս Բ · Կարապետ Ա · Հակոբ Գ · Գրիգոր Ը · Պողոս Բ · Կոնստանդին Զ · Գրիգոր Թ · Կիրակոս Ա · Գրիգոր Ժ · Արիստակես Բ · Սարգիս Բ · Հովհաննես Է · Սարգիս Գ · Զաքարիա Բ · Սարգիս Դ · Գրիգոր ԺԱ · Ստեփանոս Ե · Միքայել Ա · Գրիգոր ԺԲ · Դավիթ Դ · Մովսես Գ · Փիլիպոս Ա · Հակոբ Դ · Եղիազար Ա · Նահապետ Ա · Աղեքսանդր Ա · Աստվածատուր Ա · Կարապետ Բ · Աբրահամ Բ · Աբրահամ Գ · Ղազար Ա · Մինաս Ա · Ալեքսանդր Բ · Հակոբ Ե · Սիմեոն Ա · Ղուկաս Ա |
|  |
| 19-րդ - 21-րդ դարեր | Դավիթ Ե · Դանիել Ա · Եփրեմ Ա · Հովհաննես Ը · Ներսես Ե · Մատթեոս Ա · Գևորգ Դ · Մակար Ա · Մկրտիչ Ա · Մատթեոս Բ · Գևորգ Ե · Խորեն Ա · Գևորգ Զ · Վազգեն Ա · Գարեգին Ա · Գարեգին Բ |
|  |
| Հայոց Առաքելական Եկեղեցու պատկերանիշըԱմենայն Հայոց Կաթողիկոսների ցանկ |

 |