**Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամ** *(պորտ.՝ Fundação Calouste Gulbenkian)*, Պորտուգալիայում գտնվող հիմնադրամ, որի հիմնական նպատակն է աջակցել գիտության, կրթության, առողջապահության և արվեստի զարգացմանը։ Հիմնադրվել է 1956 թվականին Լիսաբոնում՝ հայ մեծահարուստ նավթարդյունաբերող Գալուստ Գյուլբենկյանի (1869-1955 թթ.) կտակի (1953 թ.) համաձայն։ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ից տնօրենը Արթուր Սանտոս Սիլվան է։ Հիմնադրամն ունի մասնաճյուղեր Ֆրանսիայում և Միացյալ Թագավորությունում։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1956 թվականին Գալուստ Գյուլբենկյան կտակի համաձայն։ Կտակում նշված է միայն Սուրբ էջմիածնի Մայր տաճարի նորոգման համար 450 հազար դոլարի հատկացման մասին։ Սակայն կտակարար մարմնի անդամ Գևորգ Եսայանի՝ Գալուստ Գյուլբենկյանի դստեր ամուսնու ջանքերով հետագայում հիմնադրամում բացվել է նոր՝ Հայկական համայնքների բաժանմունքը (1984-2011 թվականներին տնօրեն՝ Զավեն Եկավյան, 2012-2013 թվականները՝ Աստղիկ Չամքերթեն, 2013 թվականից՝ Ռազմիկ Փանոսյանը)։ Բաժանմունքի տարեկան բյուջեն շուրջ 3,5 միլիոն դոլար է։

Գործունեություն
---------------

Հայկական համայնքների բաժանմունքի բյուջեն կանոնավորապես բաշխվում է Սփյուռքի և Հայաստանի (1984 թվականից) գիտական, առողջապահական, կրթական և մշակութային կազմակերպություններին։ 1988 թվականին բյուջեից 1 միլիոն դոլարի լրացուցիչ օգնություն է հատկացվել երկրաշարժից տուժած շրջաններին։

Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամի միջոցների գերակշիռ մասը տրամադրվում է Պորտուգալիայում և այլ երկրներում մարդասիրական բազմաբնույթ ծրագրերի իրականացման համար։ Ներկայումս միջոցներ է հատկացնում նաև գրահրատարակչական նպատակներով (400 հազար դոլար), որոնք իրականացվում են Երևանում, Անթիլիասում, Հալեպում, Ստամբուլում, Փարիզում և այլուր։ Մեծապես օժանդակել է նաև Մատենադարանին։

Պորտուգալական Partex նավթարդյունաբերական ընկերությունը ամբողջությամբ պատկանում է Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամին (տարեկան բյուջեն ավելի քան 100 միլիոն եվրո)։ Այն Եվրոպական հիմնադրամների ցանց ստեղծարար համագործակցության նպատակով-ի (անգլ.՝ Network of European Foundations for Innovative Cooperation (NEF)) անդամ է։

Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամի Գյուլբենկյան այգին և Թանգարանը։
Հիմնադրամը ֆինանսավորում է նաև Պորտուգալիայում իրականացվող գիտահետազոտական աշխատանքներին։

Հիմնադրամին է պատկանում՝

* Գալուստ Գյուլբենկյանի թանգարանը, որը հիմնվել է Գյուլբենկյանի անձնական հավաքածուի հիման վրա,
* Ժամանակակից արվեստի թանգարանը (*Centro de Arte Moderna*), ժամանակակից արվեստի թանգարան,
* *Գյուլբենկյան նվագախումբը*, սիմֆոնիկ նվագախումբ, Լիսաբոնի ամենախոշոր նվագախմբերից մեկը,
* *Գյուլբենկյան գրադարանը*,
* *Գյուլբենկյան գիտության ինստիտուտը*,
* *Հայկական համայնքների բաժանմունքը*,
* *Գյուլբենկյան հիմնադրամի այգին*, հանրային այգի Լիսաբոնում,
* *Գյուլբենկյան հիմնադրամ ՄԹ*, ներկայացուցչություն Միացյալ Թագավորությունում,
* *Ֆրանսիայի պատվիրակություն*, ներկայացուցչություն Ֆրանսիայում,
* *Գյուլբենկյան բալետ,* 1965 թվականին հիմնադրված պարախումբ, որը սակայն փակվել է 2005 թվականին։

Կառույցը և այգին
----------------

Հիմնադրամի գլխավոր շենքը և Գալուստ Գյուլբենկյանի արձանը
Հիմնադրամի կառույցը գտնվում է Լիսաբոնի կենտրոնում։ Այգին սկզբնապես եղել է Լիսաբոնի ծայրամասի այգիներից մեկը։
Հիմնադրամի գլխավոր շինությունը բացվել է 1969 թվականի հոկտեմբերի 2-ին, այնտեղ կան գրասենյակներ, դահլիճներ, ցուցասրահներ, թանգարաններ և գրադարաններ։ Ճարտարապետներն են՝ Ռյուի Աթուգուիան, Պեդրո Սիդը և Ալբերտո Պեսոան։ Կառուցվել է մոդերն ոճում։

Այգին բացվել է նույն թվականին, լանդշաֆտը նախագծել է ճարտարապետ Ռիբեյրո Տելեսը խորհրդակցելով հիմնադրամի շենքի ճարտարապետների հետ։ 2010 թվականին կառույցը և այգին դասվել են Պորտուգալիայի մշակութային հուշարձանների թվին։

Ժամանակակից արվեստի թանգարանը (պորտ.՝ Centro de Arte Moderna) նախագծել է անգլիացի ճարտարապետ Լեսլի Մարտինը՝ *International style* ոճում։ Այս թանգարանը բացվել է 1983 թվականին։

### Գալուստ Գյուլբենկյանի թանգարան

Հիմնական հոդված՝ Գալուստ Գյուլբենկյանի թանգարան
Թանգարանը բացվել է 1969 թվականի հոկտեմբերի 2-ին՝ Գալուստ Գյուլբենկյանի կողմից և վերջինիս հավաքածուի հիման վրա։ Թանգարանում կա մոտ 6000 ցուցանմուշներ։ Եվրոպական գեղանկարչության հավաքածուում կարևոր տեղ ունեն 1930-ական թվականներին Էրմիտաժի հավաքածուի վաճառքից Գալուստ Գյուլբենկյանի կողմից ձեռք բերված գործերը (Ռուբենս, Ռեմբրանդտ, Դիրկ Բոուտս)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Eleição por unanimidade - Artur Santos Silva é o novo presidente da Gulbenkian". 22-12-2011. Արխիվացված է the original 2011 թ․ դեկտեմբերի 23-ին. Retrieved 22-12-2011.
2. ↑  Barsoumian, Nanore (2014 թ․ հունիսի 13). "A Bold New Plan: Interview with Razmik Panossian". *Armenian Weekly*. Retrieved 2014 թ․ հուլիսի 20.
3. ↑  "Rasmick Panossian Director of Programming, Rights and Democracy, Montreal". University of Winnipeg. Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2013 թ․ նոյեմբերի 2.
4. ↑  Gérard Dédéyan (dir.), *Histoire du peuple arménien*, Privat, Toulouse, 2007 978-2-7089-6874-5, p. 805.
5. ↑  "Network of European Foundations (NEF)" (PDF). Network of European Foundations (NEF). 2007 թ․ հոկտեմբերի 25. p. 5. Արխիվացված է the original (PDF) 2014 թ․ ապրիլի 7-ին. Retrieved 2014 թ․ ապրիլի 4.
6. ↑  Angelique Verrecchia (2015 թ․ մարտի 25). Ambassade de France au Portugal / ADIT (ed.). "La Fondation Calouste Gulbenkian récompense un jeune chercheur pour ses recherches sur le cerveau". www.bulletins-electroniques.com. Արխիվացված է the original 2015 թ․ հուլիսի 11-ին. Retrieved 2015 թ․ ապրիլի 28..
7. 1 2  *Museo Calouste Gulbenkian*. Lissabon: Fundação Calouste Gulbenkian. 2003. p. 9. ISBN 972-8128-82-7.

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամ***էջը Վիքիպահեստում |

* Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամի պաշտոնական կայք

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 660)։*  |