**Սուրբ Աստվածածնի ծննդյան մայր տաճար** (ռուս.՝ Кафедральный собор во имя Рождества Пресвятой Богородицы ), Ռոստովի և Նովոչերկասկի թեմի առաջնորդանիստ եկեղեցի, ճարտարապետության հուշարձան։

Նախապատմություն
---------------

18-րդ դարի վերջին, զինվորների, քաղքենիների և վաճառականների զանգվածային վերաբնակեցումից հետո նույն Սլոբոդայում որոշվեց կառուցվել՝ ներկայիս կենտրոնական շուկայի մոտ (այն ժամանակ՝ բազարի, իսկ հետագայում՝ Հին բազարի) Սուրբ Աստվածածնի ծննդյան տաճարը։ Տաճարը հիմնադրվել է 1781 թվականի փետրվարի 20-ին, իսկ բացվել է 1781 թվականի սեպտեմբերի 5-ին։ Եվ շինարարության սկիզբը, ևև պատրաստի տաճարը օծեց Յոհան Անդրեև քահանան։ Սակայն 1791 թվականի դեկտեմբերի 27-ին կայծակի հարվածից տաճարը այրվել է։

Այն ժամանակվա քաղաքագլուխ-վաճառական Մ. Պ. Նաումովը միջնորդում է Գավրիիլի միտրոպոլիտին՝ Եկատերինոսլավայի թեմի առաջնորդին, որը այդ ժամանակ ղեկավարում էր ներկայիս Ռոստովի տարածքը, նոր եկեղեցի կառուցելու մասին։ Եվ 1795 թվականին նույն տեղում կառուցվում է Սուրբ Աստվածածնի ծննդյան եկեղեցին, որը առևտրային կարգավիճակ ունի։ Նրա տարածքում գտնվում է ևս մեկ, այսպես կոչված, երեք սրբավայրերի տաք եկեղեցին։ 1822 թվականին Սուրբ Սինոդի հրամանով եկեղեցին դառնում է Մայր տաճար։

Պատմություն
-----------

Սուրբ ծննդյան տաճար և կենտրոնական շուկա։ 1906 թվական
Քաղաքի բնակչության արագ աճի հետ կապված՝ 1854 թվականին բարձր կերպով հաստատվեց նոր քարե եկեղեցու նախագիծը՝ տաճարի փայտե գմբեթներով խարխուլ քարե եկեղեցու փոխարեն։

Տաճարը կառուցվել է 1854-1860 թվականներին ճարտարապետ Կ. Ա. Տոնի տիպային նախագծով և արտաքնապես նման է նրա նախագծերով կառուցված մյուս տաճարներին՝ Մոսկվայում Քրիստոսի փրկչի տաճարին, որոնք մինչ օրս չեն պահպանվել Սանկտ Պետերբուրգի Սեմյոնովսկի գնդի Վեդենսկի տաճարով և Պետրոզավոդսկի սրբատաշ Մայր տաճարով։ Տեղանքում տաճարի անմիջական վայրէջքը կատարել է ճարտարապետ Ա. Ս. Կուտեպովը։

Շինարարության գլխավոր հոգաբարձուն է եղել եկեղեցու ավագը՝ Կոնստանտին Միխայլով-Նեֆեդովը։ Ռոստովի պատվավոր քաղաքացի Ի. Ս. Պանչենկոյի միջոցներով ներկվել են տաճարի պատերը, ձեռք են բերվել սրբապատկերներ, պատրաստվել է եկեղեցական թանկ պարիսպը և տեղադրվել են գմբեթի արժեքավոր խաչեր։

1887 թվականին կառուցվել է քառահարկ զանգակատուն (տես «Զանգակատուն» բաժինը)։ 

Տաճարը գերմանական օկուպացիայի ընթացքում։ 1942 թվական
1937 թվականին տաճարը փակվեց, և նրա տարածքում տեղավորվեց կենդանաբանական այգին, իսկ հետագայում՝ պահեստային տարածքները։ 20-րդ դարի 40-ական թվականներին ավերվել են զանգակատան վերին աստիճանները։ 1942 թվականին տաճարը կրկին բացվել է, օկուպացիայի պայմաններում։ 1950 թվականին տաճարում վերանորոգվել և վերականգնվել են որմնանկարները, 1988 թվականին իրականացվել է տաճարի ներքին հարդարման վերակառուցումը։

1999 թվականին Ռոստովի 250-ամյակի կապակցությամբ վերականգնվել է զանգակատունը իր սկզբնական տեսքով։

Տաճարի արտաքին տեսք և ներքին տեսք
---------------------------------

Սուրբ ծննդյան տաճարը հնգամյա քարե տաճար է, ունի խաչի ձև, կառուցվել է ռուս-բյուզանդական ոճով։ Տաճարի արևելյան մասում եռահարկ պատկերոնոստասը պատրաստված է վրանով և գլխով պսակված մատուռի տեսքով։ Տաճարի բակում գտնվում են մեկ այլ փոքր պահանջված տաճար՝ Հովհաննես Մկրտչի և Սուրբ Նիկոլայ Մկրտչի անունով, ինչպես նաև զանգակատուն և մի քանի ծառայողական շենքեր՝ թեմական վարչություն, Ռոստովի թեմի Տիրոջ նստավայր, դիվանատուն և թեմական բաժիններն ու հանձնաժողովները․ հոգևոր-լուսավորչական կենտրոն հանուն սուրբ Դիմիտրիայի, Դոնի Ռոստովի միտրոպոլիտ, Դոնի Ռոստովի թեմի հրատարակչություն և տպարան, եկեղեցական իրերի և հոգևոր գրականության խանութներ։

Զանգակատուն
-----------

1875 թվականին տաճարի արևմտյան կողմում տեղադրվեց զանգակատունը։ Նրա նախագիծը կատարել է զինվորական ճարտարապետ-ինժեներ Ա. Ա. Կամպիոնին՝ նկարիչ-ճարտարապետ Դ․ Վ․Լեբեդևի մասնակցությամբ։ Շինարարությունն իրականացվել է առևտրականների՝ Պ. Ռ. Մաքսիմովի և Ս. Ն. Կոշկինի, ծխախոտի բիզնեսով զբաղվող գործարար ու բարերար Վ.Ի. Ասմոլովի և արդեն այն ժամանակ եկեղեցական ավագ դարձած Ի. Ս. Պանչենկոյի միջոցներով և ավարտվել է 1887 թվականին։

Զանգակատունը 75 մ բարձրություն ունի։ Նրա նախագծում օգտագործվել են կլասիցիզմի և վերածննդի տարրեր։ Գմբեթի գլուխը կապույտ է, զարդարված է ոսկեզօծ աստղերով։

Տաճարի հրապարակ
---------------

Սուրբ Դիմիտրիայի արձանը տաճարի հրապարակում
Հիմնական հոդված՝ Սոբորնայա հրապարակ (Դոնի Ռոստով)
Տաճարի դիմաց Ստանիսլավսկու և Մոսկվայի փողոցների միջև, գտնվում է տաճարի հրապարակը, որի պատմությունը անքակտելիորեն կապված է տաճարի պատմության հետ

1890 թվականի ապրիլի 17-ին այնտեղ կանգնեցվել Է Ալեքսանդր II-ի արձանը՝ պատվանդանի վրա հետևյալ գրությամբ․ Կայսր Ալեքսանդր II։ Դոնի Ռոստովի շնորհակալ քաղաքացիներ։ Հուշարձանը կառուցվել է Մ. Օ. Միկեշինի նախագծով։ Հուշարձանի բարձրությունը 10 մետր էր, իսկ բրոնզե քանդակի քաշը՝ 250 պուդ (4 տոննա)։ 1920 թվականին հուշարձանը փակեցին կարմիր աստղով լի նրբաճաշակ արկղով, իսկ 1924 թվականին քանդեցին։

1999 թվականին, մոտավորապես կայսրի քանդված հուշարձանի տեղում, կանգնեցվել է Ռոստովի Սուրբ Դիմիտրիա հուշարձանը։ Հեղինակներ՝ քանդակագործ Վ. Գ. Բելյակովը և ճարտարապետ Ն. Ֆ. Գմիրը։ Հուշարձանը, Դոնի Ռոստովի վարչակազմի պնդմամբ, շտապ տեղադրվել է քաղաքի 250-ամյակի տոնակատարության օրերին ։ Այս ակցիան ոչ միանշանակ գնահատական է առաջացրել։ Հուշարձանը քննադատել են ցածր գեղարվեստական մակարդակի, անհաջող գտնվելու վայրի, դրա վրա մակագրությունների, սրբապատկերի օծման համար։ Շատ ռոստովցի պատմաբաններ, արվեստագետներ, ճարտարապետներ, նկարիչներ, լրագրողներ, երկրաբաններ, գրողներ և ծխականների մի մասը, կարծում են, որ Սուրբ Դիմիտրիայի, Ռոստովի միտրոպոլիտի հուշարձանը պետք է տեղադրվեր նախկին ամրոցի տարածքում, օրինակ՝ մայիսմեկյան այգում, կամ Ս.Շահումյանի անվան փողոցի շրջանում, որն ավելի վաղ կրում էր Դիմիտրիևսկու անունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Малаховский Е. И.* Храмы и культовые сооружения Ростова-на-Дону, утраченные и существующие Archived 2018-05-02 at the Wayback Machine.. — Ростов-н/Д.: NВ, 2006. — 240 с.
2. ↑  *Фима Жиганец*. Монумент святому с граблями // www.proza.ru. — 2006. — 6 февр.