recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Բարեկամություն» խորհրդանշական թատրոն** (1966 թ. Երևան) ՀԹԸ (այժմ` Հայաստանի թատերական գործիչների միություն) նախաձեռնությամբ։ Նպատակն է լայն հասարակությանը ծանոթացնել նշանավոր թատրոնների նվաճումներին, նպաստել նրա գեղագիտական պահանջմունքների բավարարմանը, ինչպես և թատերական գործիչների մասնագիտական մակարդակի բարձրացմանը։

Գործունեություն
---------------

«Բարեկամություն»-ի հրավերով Երևանում ելույթներ են ունեցել Մոսկվայի Փոքր (1966, բացմանը, 1971, 1982, 1983, 1984, 1986), Վաղթանգովի անվան (1966, 1975, 1979, 1980, 1981, 1984), «Սովրեմեննիկ» (1966, 1979), Մայակովսկու անվան (1966, 1976), Գեղարվեստական (1976, 1982), Լենինգրադի Գորկու անվան (1985), Վրաստանի Ռուս Թավելու անվան (1976, 1981, 1984, 1986), Սլովակյան ազգային (1976), լեհական «Ստուդիո» (1987) և բազմաթիվ այլ թատրոններ։ Թատրոնը ՀՍՍՀ կուլտմինի և ՀԹԳՄ հետ կազմակերպում է թատերական փառատոներ («Թատերական Մոսկվա», ռուսական, սովետական դրամատուրգիայի, անդրկովկասյան, շեքսպիրյան և այլն), ինչպես և նշանավոր դերասաններին և ռեժիսորներին (ՍՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ Ռ. Սիմոնով, Ս. Զաքարյաձե, Վ. Անջափարիձե, Մ. Ուլյանով, Գ. Տովստոնոգով, Ռ. Աղամիրզյան, Դ. Բանիոնիս և ուրիշներ) նվիրված ստեղծագործական երեկոներ։ «Բարեկամություն»-ի օրինակով նույնատիպ թատրոններ են ստեղծվել միութենական մի քանի հանրապետություններում, ինչպես և Մոսկվայում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* 


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 315)։*  |
**Նուզգար Շալվովիչ Ավալիանի** (վրաց.՝ ნუგზარ ავალიანი, 1942 - մարտի 8, 2014(2014-03-08), Քութայիս, Վրաստան), վրացի քաղաքական գործիչ, Վրաստանի միասնական կոմունիստական կուսակցության գլխավոր քարտուղարը (2009-2014)։

2013 թվականի Վրաստանի նախագահական ընտրություններում եղել է նախագահի թեկնածուներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1942 թվականին Վրաստանի ԽՍՀ-ում։ Բարձրագույն կրթությունը ստացել է Թբիլիսիի պետական համալսարանում, որտեղ ստացել է շինարար-ինժեների մասնագիտական որակավորում։ 1964 թվականին դարձել է Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության անդամ։

Նուգզար Ավալիանին եղել է ԽՄԿԿ ավտոգործարանային շրջկոմի առաջին քարտուղարը, ինչպես նաև Քութայիս քաղաքի, Ծղալտուբոյի և Տղիբուլի շրջանների կոմկուսակցությունների ղեկավարը։ Կրթություն է ստացել նաև Խորհրդային Միության մայրաքաղաք Մոսկվայում։ 1983 թվականին ավարտել է Մոսկվայում գտնվող ԽՄԿԿ Կենտրոնակա կոմիտեին առընթեր գործող հասարակական գիտությունների ակադեմիայի ասպիրանտուրան։

Եղել է ԽՍՀՄ պատմական գիտությունների թեկնածու։ Լճացման տարիներին մասնակցել է Վրաստանում կոմունիստական ռեժիմի վերակառուցման աշխատանքներին։ 2009 թվականին դարձել է Վրաստանի միասնական կոմունիստական կուսակցության գլխավոր քարտուղար՝ փոխարինելով գեներալ Պանտելեմոն Գեորգաձեին։

2013 թվականի Վրաստանի նախագահական ընտրություններում հավաքել է 663 ձայն (0.04%): 2014 թվականի հունվարի 31-ին Նուգզար Ավալիանին ենթարկվել է ավտվթարի, որի արդյունքում լրջորեն վնասվել է։ 2014 թվականի մարտի 8-ին Նուգզարը մահացել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი (վրաց.) — 2001.
2. ↑  Информационное сообщение о пленуме «Единой коммунистической партии Грузии»//СКП-КПСС
3. ↑  ВИДЕО: предвыборное выступреление кандидата в Президенты Нугзара Авалиани
4. ↑  Биография руководителя Единой Коммунистической партии Грузии – товарища Нугзар Шалвович Авалиани//КПРФ



|  |
| --- |
| 
  **Կենսագրություն**   **Վրաստան**
 |
**Վերա Միխայլովնա Բաևա** (ռուս.՝ Вера Михайловна Баева, մարտի 29, 1936(1936-03-29), Ուֆա, ՌԽՖՍՀ, Բաշկիրական Խորհրդային Սոցիալիստական Ինքնավար Մարզ, ԽՍՀՄ), խորհրդային և ռուս օպերային և կամերային երգչուհի (լիրիկո-կոլորատուրային սոպրանո), մանկավարժ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1986)։

Կենսագրություն
--------------

Վերա Բաևան ծնվել է 1936 թվականի մարտի 29-ին Ուֆայում՝ բազմազավակ ընտանիքում։

1959 թվականին ավարտել է Ուրալի կոնսերվատորիան (Սվերդլովսկ, այժմ՝ Եկատերինբուրգ)։ Սոլո երգեցողության դասարանում սովորել է Պ. Նոզդրովսկայայի մոտ, իսկ կամերային երգեցողության դասարանում՝ Բ. Պևզների մոտ։

1959-2000 թվականներին եղել է Սվերդլովսկի պետական ֆիլհարմոնիայի մեներգչուհի։

Երգչուհու ստեղծագործության մեջ հիմնականը նրա մենահամերգներն են՝ դաշնամուրի ուղեկցությամբ։ Երգացանկն ընդգրկում է մոտ հինգ հարյուր ստեղծագործություն՝ ռոմանսներ, օպերային արիաներ, ժողովրդական երգեր, արևմտաեվրոպական, ռուսական և խորհրդային կամերային-վոկալ և օպերային դասական երգեր, աշխարհի ժողովուրդների երգեր։

Երգչուհու ամենանշանավոր ձեռքբերումներից մեկը Ռեյնգոլդ Գլիերի նվագախմբի հետ ձայնի համար համերգի կատարումն է։ Ստեղծագործական առանձին էջ է երգեցողությունը երգեհոնի հետ։ Մասնակցել է վոկալ-սիմֆոնիկ ստեղծագործությունների կատարմանը (Ջուզեպպե Վերդի, Վ. Ա. Մոցարտ և այլն)։ Նրա կատարմամբ Բախի, Գ. Ֆ. Հենդելի կանտատներից արիաները դարձել են վոկալ վարպետության օրինակ։

1968-1973 թվականներին և 1982 թվականից դասավանդել է Ուրալի Մ. Պ. Մուսորգսկու անվան կոնսերվատորիայում (1996 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Աշակերտների թվում են Ռուսաստանի վաստակավոր արտիստուհիներ Ի. Նաումովան, Մ. Սիլինան, Կոմիի Հանրապետության ժողովրդական արտիստուհի Ե. Լագոդան, Բուրյատիայի ժողովրդական արտիստուհի, միջազգային մրցույթների դափնեկիր Ս. Կրուպինան, միջազգային մրցույթների դափնեկիր Ն. Բելոուսովան։

1987 թվականին դարձել է Համառուսաստանյան երաժշտական ընկերության «Սվերդլովսկի մարզի երաժշտական միություն» տարածաշրջանային հասարակական կազմակերպության վարչության նախագահ։ Երիտասարդ վոկալիստների միջազգային մրցույթի՝ Եկատերինբուրգ քաղաքի մրցանակի ժյուրիի նախագահն է։

2006 թվականին Եկատերինբուրգի «Ուրալ» ստուդիայում լույս է տեսել «Սիրո ճանապարհներ» (ռուս.՝ «Дороги любви») կրկնակի ալբոմը, որում տեղ են գտել երգչուհու 42 ձայնագրություններ։

Պարգևներ և կոչումներ
--------------------

* Մ. Ի. Գլինկայի անվան վոկալիստների 3-րդ համամիութենական մրցույթի դափնեկիր (2-րդ մրցանակ, Մոսկվա, 1965)
* ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (27 մարտի, 1972)
* ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (12 սեպտեմբերի, 1979)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (31.12.1986)
* Մեդալ «Անձնվեր աշխատանքի համար։ Ի նշանավորումն Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի ծննդյան 100-ամյակի»
* Սվերդլովսկի մարզի նահանգապետի մրցանակ գրականության և արվեստի բնագավառում ակնառու նվաճումների համար (2004)
* Եկատերինբուրգի պատվավոր քաղաքացի (1993)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  БАЕВА в энциклопедии музыки

Արտաքին հղումներ
----------------

* Уральская государственная консерватория имени М.П. Мусоргского - Баева Вера Михайловна
* Երգչուհու մասին տեղեկատվություն Եկատերինբուրգի պատվավոր քաղաքացիների կայքում
* Баева Вера Михайловна // Вокально-энциклопедический словарь: Биобиблиография : в 5 т. / М. С. Агин. — М. 1991—1994.
**Աբդուլքերիմ փաշա** (թուրքերեն՝ Abdülkerim Paşa, 1872, Սալոնիկ, Հունաստան - հոկտեմբերի 16, 1923(1923-10-16), Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն), հայտնի է նաև, որպես **Աբդուլքերիմ Օպելիմի** (թուրքերեն՝ Abdülkerim Öpelimi, 1872 — հունվարի 16, 1923, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն), օսմանյան ռազմական գործիչ, Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից։ Ղեկավարել է թուրքական բանակը Առաջին համաշխարհային պատերազմի կովկասյան ճակատում։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1872 թվականին Օսմանյան կայսրությունում։ Փաշան 1914 թվականին նշանակվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի կովկասյան ճակատի ռազմահրամանատար։

Աբդուլքերիմ փաշայի ղեկավարությամբ առաջին ճակատամարտը տեղի է ունեցել այն ժամանակ, երբ 1915 թվականին ռուս գեներալ Օհանովսկին հարձակվեց Մանազկերտ քաղաքի վրա։

Աբդուլքերիմի ձեռնարկած հակագրոհի արդյունքում ռուսները պարտություն կրեցին, սակայն Օհանովսկուն փոխարինած Նիկոլայ Յուդենիչը Մանազկերտի ճակատամարտում հաղթանակ տարավ Աբդուլքերիմի բանակի նկատմամբ։

Աբդուլքերիմիբանակը պարտության է մատնվեր նաև Ալաշկերտի ճակատամարտում։ Աբդուլքերիմ փաշան վերջնականապես լքեց Մանազկերտը։

1916 թվականին Աբդուլքերիմ փաշան վճռական դարձած Էրզրումի ճակատամարտում պարտության մատնվեց ևազատվեց հրամանատարությունից։ Պատերազմից հետո Աբդուլքերիմը նշանակվեց Վրաստանում Օսմանյան կայսրության դեսպան։

Մուդրոսի զինադադարից հետո վերադարձել է Ստամբուլ և մի կարճ ժամանակ դարձել ռազմական նավատորմի անդամ։ Մահացել է 1923 թվականին Ստամբուլում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Hülya Toker, Nurcan Fidan, Birinci Dünya Savaşı'na katılan Alay ve Daha Üst Kademedeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Basım Evi, 2009, ISBN 978-975-409-493-0, p. 137



|  |
| --- |
| 
  **Թուրքիա**
 |
**Բելգիայի թատրոն,** Բելգիայի անկախ պետության կազմավորումից հետո (1830 թվական) թատրոններ են բացվել Դենտում (1847 թվական), Անտվերպենում («Ազգային թատրոն», 1853 թվական), Բրյուսելում («Ազգային բեմ», 1883 թվական, «Ֆլամանդական թատրոն», 1864 թվական, 1895 թվականից՝ «Ֆլամանդական թագավորական թատրոն»)։ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին Բելգիայի թատրոնի զարգացման վրա մեծ ազդեցություն են գործել սիմվոլիստ դրամատուրգներ Մ․ Մետեռլինկի, Շ․ վան Լեբերգի, ժ․ Ռոդենբախի, Մ Դյուտերմի երկերը։ 19-րդ դարի 90-ական թվականներին բանվորական շարժման վերելքի տարիներին երևան է եկել Է. Վերհառնի «Արշալույսներ» առաջին սոցիալական դրաման։ 20-րդ դարի 20–30-ական թվականներին բելգիական դրամատուրգիայի խոշոր դեմքերից են Դ․ վան Զիպը, Շ․ Սպաակը, Մ․ դը Դելդերոդը, Ֆ․ Կրոմելինկը (ֆրանսիայի լեզվով), Հ․ Տեյրլինկը, Դ․ Մարտենսը (ֆլամանդական լեզվով)։ Հին թատրոններից բացի (Բրյուսելում՝ «Դյու պարկ», «Դը Դալերի», Անտվերպենում՝ «Ազգային թագավորական թատրոն», «Նիդերլանդական կամերային թատրոն») գործում են «Լը Ռիդո»-ն (հիմնվել է 1942–1943-ական թվականներին), «Դը լա Բուրս»-ը (հիմնվել է 1948 թվականին) Բրյուսելում, պետական թատերախումբը Դենտում։ Բեմադրվում են Հ․ Հենսենի, Հ․ Կլաուսի, ժ․ Պ․ Սարտրի, Բ․ Բրեխտի, Ա․ Միլլերի, Պ․ Վայսի, է․ Օլբիի և ուրիշների պիեսները։ Թատերական կադրեր են կրթում Բրյուսելի թագավորական կոնսերվատորիան, ֆլամանդական թագավորական կոնսերվատորիայի դրամատիկ արվեստի դպրոցը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ասկարիդիոզ** (*Ascaridosis*), մարդկանց և կենդանիների ճիճվային հիվանդություն։ Հարուցիչները կլոր որդերի դասի ասկարիդներն են։ Վարակի տարածման հիմնական աղբյուրը մակաբույծների ձվերով աղտոտված հողն է։

Մարդու Ասկարիդոզ
----------------

Ասկարիդների ձվերը հիմնականում փոխանցվում են չլվացված մրգերի, բանջարեղենի, կեղտոտ ձեռքերի միջոցով։ Հիվանդությունը ընթանում է երկու փուլով, վաղ (ասկարիդների թրթուրների շրջագայում) և ուշացած՝ աղիքային փուլ (աղիքներում սեռահասուն ասկարիդների մակաբուծում)։ Առաջին փուլում թոքերում և լյարդում նկատվում են ախտաբանական փոփոխություններ, առաջանում է հազ, երբեմն զարգանում է բրոնխիտ, թոքաբորբ, եղնջացան։ Երկրորդ փուլում ամենից հաճախ առաջանում են ստամոքս-աղիքային համակարգի խանգարումներ, գլխացավ, գրգռվածություն, անհանգիստ քուն, մտավոր և ֆիզիկական գործունեության նվազում։ Երբեմն փակելով աղիքների որևէ հատվածի լուսանցքը՝ ասկարիդներն առաջացնում են աղիքների անանցանելիություն և այլ բարդություններ։ Ախտորոշումը՝ հիվանդի կղկղանքի մեջ ասկարիդների ձվերի հայտնաբերում։ Բուժումը՝ հակաճիճվային միջոցներ, պիպերազինի աղեր, թթվածին ևն։ Կանխարգելումը, անձնական հիգիենայի կանոնների պահպանում։

Կենդանիների Ասկարիդոզ
---------------------

Կենդանիներն Ա–ով վարակվում են ասկարիդի ձվերով աղտոտված կեր ուտելով կամ ջուր խմելով։ Ա–ով հիվանդանում են ձիերը (*Parascaris eguorum*), խոզերը (Ascaris suum), հավերը (Ascaridia galli), տավարը (*Neoascaris vitulorum*) և մսակերները (*Foxascara canis, F. leonina*)։ Հիվանդ կենդանիների մոտ նկատվում է թոքաբորբ, հազ, հետո ստամոքս-աղիքային ուղու ախտահարում, ախորժակի անկում, անեմիա, կենդանի քաշի կորուստ, իսկ ինտենսիվ վարակվածության դեպքում՝ աղիքի լուսանցքի խցանում, թունավորում, նյարդային համակարգի խանգարումներ, անկումներ ևն։

**Կանխարգելումը**. անասնապահական շենքերում անասնաբուժականսանիտարական կանոնների պահպանում, իսկ անապահով վայրերում՝ ամբողջ գլխաքանակի պլանային ճիճվաթափում, գոմաղբի կենսաջերմային վարակազերծում, կերակրում վիտամիններով և սպիտակուցներով հարուստ կերով։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 565)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբրահամյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Աբրահամ Բախշունի** (*Բախշի Դավթի Աբրահամյան*, մայիսի 2, 1915(1915-05-02), Թալիշ - 2002 2005), հայ բանաստեղծ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1952 թ.-ից։ ԽՄԿԿ անդամ 1940 թվականից։

Ծնվել է Թալիշ (այժմ՝ ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանում) գյուղում։ Մի քանի տարի սովորել է Երևանի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետում։ 1934-1935 թթ.-ին որպես հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ աշխատել է Ադրբեջանի Խանլարի շրջանի Չովդար գյուղի միջնակարգ դպրոցում։ Հետո ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1937-1940 թթ.-ին եղել է Խանլարի շրջանի «Ազնիվ աշխատանք» թերթի պատասխանատու քարտուղարը, 1940 թ.-ից՝ խմբագիրը, 1942-1946 թթ.-ին՝ Ադրբեջանի կոմկուսի Խանլարի շրջկոմի պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնի վարիչ, 1946-1947 թթ.-ին՝ Դաշքեսանի կուսշրջկոմի երկրորդ քարտուղար, 1947-1974 թթ.-ին՝ Բաքվի «Կոմունիստ» (հայերեն) թերթի սեփական թղթակիցը Կիրովաբադի գոտու հայաբնակ շրջաններում։

Ռուսերեն առանձին գրքով լույս է տեսել նրա «Այրվող միջօրե» բանաստեղծությունների ժողովածուն (Մոսկվա, 1973)։

Ա. Բախշունու երկերի մատենագրություն
-----------------------------------

* Բանաստեղծություններ, Բաքու, Ազերնեշր, 1948, 32 էջ։
* Սրտի կանչը (բանաստեղծություններ), Բաքու, Ազերնեշր, 1955, 100 էջ։
* Սրտիս հետ (բանաստեղծություններ), Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 115 էջ։
* Այրվող միջօրե (բանաստեղծություններ), Երևան, «Հայաստան», 1965, 139 էջ։
* Միջօրեից հետո (բանաստեղծություններ), Երևան, «Հայաստան», 1974, 144 էջ։
* Բարի լույս (բանաստեղծություններ), Բաքու, Ազերնեշր, 1975, 136 էջ։
* Փոթորկված լռություն (բանաստեղծություններ), Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 164 էջ։

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2
2. ↑  Հայկ Խաչատրյան (1986)։ *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ 96
**Ասուանի Մեծ Պատվար**, պատվար Եգիպտոսում, Նեղոս գետի վրա։ Այն աշխարհի ամենամեծ պատվարն է։ Փոխում է Նեղոս գետի ջրերի ուղղությունը դեպի Նասեր լիճ, որն ամենամեծ արհեստական լիճն է աշխարհում։ Պատվարը կառուցվել է ողջ երկրին հիդրոէներգիա մատակարարելու, Նեղոսի հեղեղումները վերահսկելու և գյուղատնտեսական աշխատանքների համար ջուր մատակարարելու նպատակներով։ Պատվարը շարունակում է 1902 թվականին կառուցված և հետագայում երկու անգամ բարձրացված Ասուրական ցածր պատվարի գործառույթը։

Պատմություն
-----------

Ասուրական բարձր պատվարի շինարարությունը սկսվել է 1960 թվականին՝ նախագահ Ղամալ Աբդել Նասարի (1918-1970 թթ) կառավարության ժամանակ, և ավարտվել է 10 տարի հետո՝ արժենալով 1 մլրդ ԱՄՆ դոլար։
Հսկայական Նասեր լիճը, որն իր անունը ստացել է ի պատիվ նախագահի, ունի մոտավորապես 500 կմ երկարություն, ավելի քան 20 կմ լայնություն և մոտավորապես 100 մ խորություն։ Ուղղությունը փոխած լիճը սկսեց ջուր վերցնել 1964 թվականին, անհրաժեշտություն առաջացավ նաև տեղահանել մոտավորապես 120000 մարդ և տեղափոխել բազմաթիվ հուշարձաններ (ներառյալ Աբու Սիմբել քարե տաճարները)։

Առանձնահատկություն
------------------

Բուն պատվարը ունի 121 մ բարձրություն և գրեթե 3,8 կմ երկարություն (որը համարժեք է իրար վրա դրված 12 Էյֆելյան աշտարակների)։ Նրա գեներատորների միջոցով մեկ վայրկյանում կարող է հոսել ավելի քան 11000 մետր խորոնարդ ջուր։ 15 մետր լայնություն ունեցող վեց թունելները ջուրն ուղղում են դեպի առաջին պատվար, իսկ 180 ջրային դարպասները և 12 գեներատորները կարող են արտադրել ավելի քան 2 100000 կիլովատ էլեկտրաէներգիա։

Արտաքին հղումներ
----------------

* View the official opening of the Aswan Dam in 1971
* Aswan Dam Sixth biggest dam

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ասունի Մեծ Պատվար** կատեգորիայում։ |
Հավի ձու (հավկիթ)
Հավկիթի երկայնակի կտրվածքի սխեման  

1. Կեղև  

2. Արտաքին մեմբրան  

3. Ներքին մեմբրան  

4. Կապող թելիկ  

5. Դրսի ալբումին (սպիտակուց)  

6. Միջին ալբումին (սպիտակուց)  

7. Դեղնուցի մեմբրան  

8. Միջնորդային սաղմ  

9. Սաղմնային սկավառակ  

10. Դեղին դեղնուց  

11. Սպիտակ դեղնուց  

12. Ներքին ալբումին (սպիտակուց)  

13. Կապող թելիկ  

14. Օդային խցիկ  

15. Կեղև
**Ձու**, սեռական խոշոր բջիջ, որն ածում են թռչունների, սողունների, երկկենցաղների և ձկների իգական ներկայացուցիչները։ Հազարավոր տարիներ օգտագործվել է մարդկության կողմից որպես անփոխարինելի կերակրատեսակ կամ հումք։

Առավել լայն սպառում ունեն թռչունների ձվերը, որոնց բաղադրամասերի հարաբերակցությունը կախված է դրանց տեսակից, ցեղից, տարիքից, կերակրումից, ձվի չափսերից և ձվադրման ժամկետից։ Ձվի երկայնական և ընդլայանական տրամագծերի հարաբերակցությունը տատանվում է 1,16-ից մինչև 1,67, որը կախված է թռչնի ցեղից, անհատական առանձնահատկություններից և մի շարք այլ գործոններից։

Ձվերի չափսերը և երանգավորումը պայմանավորված է տեսակով, ցեղով, տարիքով, կերակրման տեխնոլոգիայից։ Հավերի ձվերը կշռում են 45-75 գրամ, հնդկահավերինը՝ 70-100, սագերինը՝ 120-200, իսկ բադերինը՝ 70-100։

Եվրոպական թռչունների ցեղերի մեսամասնության ձուն ունի սպիտակ գույն։ Հավերի և հնդկահավերի մի քանի ցեղերի ձուն ունի բաց դեղնավուն կամ դարչնագույն երանգավորում։

Քիմիական բաղադրությունը կախված է թռչնի տեսակից, տարիքից, սնվածության աստիճանից, կերակրումից, ձվարկման ժամկետից և այլ գործոններից։

Հավի ձուն ստորաբաժանվում է երկու խմբերի՝ *դիետիկ* և *ճաշարանային*, որոնք միմյանցից տարբերվում են ձվի զանգվածով, որակով և պահելու տևողությամբ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ձու. Օգտակար խորհուրդներ(չաշխատող հղում)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Քենեթ Ֆ. Քիփլ, *«Շարժական տոն. սննդի գլոբալիզացիայի տասը հազարամյակները»* (2007), էջ 22
2. ↑  Յուրի Մարմարյան, *«Անասնաբուծական մթերքների և հումքի ապրանքագիտություն»* Երևան, 2002, էջ 88
**Աստիպալեյա** (հուն․՝ Αστυπάλαια), կղզի Եգեյան ծովում: Գտնվում է Հունաստանի տարածքում։

Աշխարհագրություն
----------------

Աստիպալեյա կղզին Եգեյան ծովում (կարմիրով նշված)
Պատկանում է Դոդեկանես կղզեխմբին։ Գտնվում է Եգեյան ծովի հարավ-արևելքում։ Կղզու մակերեսը կազմում է 96,85կմ², 18 կմ երկարությամբ և 13 կմ լայնությամբ։

Աստիպալեյան Դոդեկանես կղզու արևելյան կղզին է։ Գտնվում է Դոդեկանես և Կիկլադամի կղզիների միջև։ Հարևան բնակեցված կղզին Ամորգոսն է, հեռավորությունը նրանց միջև 36 կիլոմետր է։

Աստիպալեյան կազմված է երկու մասից, որոնք իրար միացված են ծայրամասային հատվածներով, որի լայնությունը ամենանեղ հատվածում 130 մետր է։ Այդ ծայրամասում է գտնվում տեղի օդանավակայանը։

Բնակչություն
------------

Մայրաքաղաքի տեսքը
2001 թվականի մարդահամարի տվյալներով կղզում բնակվել է 1385 մարդ։ Ներկա պահին բնակիչների հիմնական զբաղմունքը գյուղատնտեսությունն է։

Կղզում գտնվում է 3 բնակավայր։ Արևմուտքում Խորան է՝ Աստիպալեյայի մայրաքաղաքը, ծայրամասում՝ օդանավակայանի մոտ, գտնվում է Անալիպսին։ Կղզու հարավային մասը անապատ է և անմարդաբնակ։

Հայտնի անձինք
-------------

* Կլեոմեդ Աստիպալեյացի՝ VI—V մեր թվարկությունից առաջ։
* Օնեսիկրիտոս (360—290 մեր թվարկությունից առաջ)՝ հույն պատմիչ։
* Իպոլիտ Բիսսոն (1796—1827)՝ ֆրանսիական լեյտենանտ։
* Ֆրենկ Սկարդատոս՝ ամերիկացի քաղաքական գործիչ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Astypalaia" in *The New Encyclopædia Britannica*. Chicago: Encyclopædia Britannica Inc. 15th edn. 1992, Vol. 1, p. 651.
**Բիսկոտո** (իտալ.՝ Biscotto), ճանաչված իտալական հրուշակային խմորեղեն, որն իրենից ներկայացնում է չոր թխվածքաբլիթ՝ երկար ու կոր ձևով։ Իտալերենից թարգմանված նշանակում է «2 անգամ թխված»։ Բիսկոտոն Իտալիայում թխվածքաբլիթի ընդհանուր անվանումն է։

Բիսկոտոյի նմանատիպ տեսակներն են կանտուչին, որը Տոսկանում թխվածքաբլիթի տեսակ է։ Պատրաստվում է ալյուրից, շաքարավազից, կարագից և ձվից։ Բնօրինակ բաղադրատոմսում պատրաստվում է նշենու ավելացմամբ, իսկ հիմա նաև ուրիշ բաղադրիչներով՝ շոկոլադով և չոր մրգերով։ Բիսկոտոյի խմորն ունի բատոնի տեսք, որը բաժանում են մի քանի մասերի և նորից թխում։ Թխվելուց հետո կարելի է դրանք թաթախել շոկոլադի մեջ։ Թխվածքաբլիթը կարելի է պահել 3-4 ամիս։

Ուրիշ երկրներում, ինչպես Իտալիայում, այս տեսակը հայտնի է Բիսկոտո դի Պրատո, Բիսկոչուս կամ Կանտուչին(«Փոքրիկ անկյուններ») անուններով։ Քանի որ բիսկոտոն շատ չոր թխվածքաբլիթ է, այն շատ հաճախ մատուցում են ինչ-որ խմիչքի հետ։ Իտալիայում այն մատուցում են *Vin Santo*-ով (դեսերտային խմիչք)։ Ամերիկայում բիսկոտոն ուտում են սուրճով կամ սև թեյով։ Իսկ Իսպանիայում այն հաճախ մատուցում են քաղցր աղանդերային գինիով, օրինակ՝ Մոսկատելով։

Պատմություն
-----------

Պատմաբանները կարծում են, որ առաջին իտալական բիսկոտոները պատրաստվել են 13-րդ դարում՝ Պրատոյում (Տոսկանա)։ Բիսկոտո բառը գալիս է լատինական միջնադարյան biscoctus բառից, որը նշանակում է «Կրկնակի թխված»։ Շատ հաճախ բիսկոտոն օգտագործել են երկարատև ճանապարհորդությունների կամ պատերազմի ընթացքում, քանի որ դրանք ունեն պահպանման երկար ժամկետ։ Դեռևս Պլինիյ Մեծը(հռոմեացի գրող ու գիտնական) ասել է, որ այսպիսի թխվածքաբլիթները կլինեն ուտելի անգամ մեկ դար հետո։

Բիսկոտոներն եղել են նաև Քրիստոֆեր Կոլումբոսի սիրելի թխվածքաբլիթները։ Նա հաճախ դրանք տանում էր իր հետ երկար ծովային ճանապարհորդությունների։

Տես նաև
-------

* Իտալական խոհանոց

Արտաքին հղումներ
----------------

* Рецепты бискотти Archived 2012-01-16 at the Wayback Machine. *gotovitj* կայքում
**Ագրոօդերևութաբանական կանխատեսումներ**, գյուղատնտեսական աշխատանքների և օբյեկտների վրա ազդող ագրոկլիմայական պայմանների կանխատեսում, որը ագրոօդերևութաբանական և օդերևութաբանական կայաններից, ագրոօդերևութաբանական դիտարկումներով և հատուկ ուսումնասիրություններով ստացված արդյունքների հիման վրա տալիս է օդերևութաբանական պայմանների քանակական գնահատումը, որն առկա է կանխատեսման կազմման պահին։

Տեսակներ
--------

Ագրոօդերևութաբանական կանխատեսումների՝ օդերևութաբանական ծառայությունների օպերատիվ ստորաբաժանումների կողմից մշակվող տեսակներից են՝ գարնանային դաշտային աշխատանքների սկզբում արդյունավետ խոնավության պաշարների, վեգետացիայի շրջանում ցանքերի ջերմապահովվածության, հիմնական մշակաբույսերի բերքի, ձմռան փուլում աշնանացան բույսերի վիճակի կանխատեսումները։

Մեթոդներ
--------

Ագրոօդերևութաբանական կանխատեսման մեթոդները հիմնվում են բազմաթիվ գործոններով պայմանավորված (որոնցից ավելի ակտիվ են օդերևութաբանակ գործոնները) երևույթի կամ գործընթացի ելակետային և վերջնական վիճակի քանակական ցուցանիշների կապի վրա։

Մշակվել են տարբեր մեթոդներ՝ ոռոգման և ջրման չափաքանակների, մշակաբույսերի որոշ հիվանդությունների ու վնասատուների երևալու, բերքի որակի և այլ կանխատեսման մեթոդներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հ. Այվազյան, Գյուղատնտեսական հանրագիտարան, Ե. «Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, ՀՀ Գյուղատնտեսության նախարարություն, ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիա», 2015, էջ 76 — 1242 էջ, ISBN 9785897000418։
**«Ադամանդ գողացողները»** (ֆր.՝ Les voleurs de diamants), ֆրանսիացի գրող Լուի Բուսենարի արկածային վեպը, որը գրվել է 1883 թվականին։ Վեպն արժեքավոր տեղեկություններ է պարունակում աֆրիկյան վայրի բնության մանրամասն և ստույգ նկարագրությունների, ադամանդի հանքավայրերի աշխատողների, սպիտակամաշկ բնակիչների և տեղական ցեղերի կյանքից կենցաղային գունեղ տեսարանների մասին։

Սյուժե
------

Երեք ֆրանսիացի՝ Ալեքսանդր Շոնին, Ալբերտ դը Վիլրոժը և Ժոզեֆը (Ալբերտի կաթնեղբայրը), գնում են Հարավային Աֆրիկա՝ գանձեր որոնելու։ Գանձերի մասին տեղեկանում են նաև բուրերի կողոպտիչների խումբը և նրանց հանցակիցները՝ արկածախնդիր Սեմ Սմիթի գլխավորությամբ։ Հաղթահարելով շատ վտանգներ՝ խիզախ ֆրանսիացիները իրենց տեղաբնիկ ուղեկցորդների՝ որսորդ-բուշմենի, տսվան Զուգայի և զուլուս Մոգոպոյի հետ հանցագործների դեմ գոտեմարտում հաղթող են դուրս գալիս և հայտնաբերում կորցրած գանձը։

Տես նաև
-------

* Սողոմոն թագավորի հանքերը (1885)
* Էմիլիո Սալգարիի ստեղծագործությունը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

Գրականություն
-------------

* Финк В. Г. Луи Буссенар // *Буссенар Л.* Похитители бриллиантов. — М.: Детгиз, 1957. — (Библиотека приключений) — С. 516—519. — 519 с. — 300 000 экз.
* Louis Boussenard : Les Drames de l’Afrique Australe. Paris : Bibliothèque des Grandes Aventures, Editions Jules Tallandier, 1883.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ադամանդ գողացողները Ֆանտաստիկայի լաբորատորիայում
* Les Drames de l'Afrique australe auf der Seite der Bibliothèque Nationale Gallica, Frankreich
* Կարծիքներ գրքի մասին
| Հոծ միջավայրի մեխանիկա |
| --- |
| Diagram illustrating a derivation using Bernoulli's Law |
| Պահպանման օրենքներ
* Էներգիայի
* Զանգվածի
* Իմպուլսի

 |
| Հոծ միջավայրի մեխանիկա
* Լարվածություն
* Դեֆորմացիա
* Առաձգականություն
* Պլաստիկություն
* Ծռում

 |
| Հիդրոմեխանիկա
* Հեղուկներ
* Մակերևութային լարվածություն
* Մազական երևույթներ

 |
| Առաձգականության տեսություն
* Ռեոլոգիա
* Մածառաձգականություն
* Ֆեռոմագնիսական հեղուկ

 |
| Հավասարումներ
* Անխզելիության հավասարում
* Էյլերի հավասարում
* Նավիե-Ստոքսի հավասարում
* Դիֆուզիայի հավասարում
* Հուկի օրենք

 |
| Գիտնականներ
* Բեռնուլի
* Բոյլ
* Կոշի
* Սեզար
* Էյլեր
* Գեյ-Լյուսակ
* Հուկ
* Պասկալ
* Նյուտոն
* Նավիե
* Ստոքս

 |
| * դ
* ք
* խ
 |

**Հուկի օրենք**, առաձգական մարմնի լարվածային վիճակի և դեֆորմացիայի միջև կապ հաստատող հիմնական օրենք։
Սահմանել է Ռոբերտ Հուկը 1660 թվականին։

Ձողի ձգման կամ սեղմման պարզագույն դեպքում ձողի {\displaystyle {\vartriangle }l} բացարձակ երկարացումը (կարճացումը) ուղիղ համեմատական է P ձգող (սեղմող) ուժին, այսինքն՝ :{\displaystyle {\vartriangle }l=kP},

որտեղ

{\displaystyle K={\frac {1}{ES}}}
(l-ը ձողի երկարությունն է, S-ը՝ լայնական հատվածքի մակերեսը, E-ն՝ առաձգականության մոդուլը)։

Հուկի օրենքը հարմար է ներկայացնել նաև 

{\displaystyle {\sigma }={\mathrm {E} }{\varepsilon }}
տեսքով, որտեղ {\displaystyle {\sigma }={\frac {P}{S}}}-ը նորմալ լարումն է, {\displaystyle {\varepsilon }={\frac {\vartriangle l}{l}}}-ը ձողի հարաբերական երկարացումը (կարճացումը)։

Սահքի դեպքում Հուկի օրենքը գրվում է 

{\displaystyle {\tau }=G{\gamma }}
տեսքով, որտեղ {\displaystyle {\tau }}-ն շոշափող լարումն է, {\displaystyle {\gamma }}-ն՝ սահքը, G-ն՝ սահքի մոդուլը։ Սահքի դեպքում շոշափող լարումն ուղիղ համեմատական է սահքին։

Ընդհանրացված Հուկի օրենք
------------------------

Ընդհանրացված Հուկի օրենքը կամայական մարմնի համար պնդում է, որ դիտարկվող կետի շրջակայքում լարվածային վիճակը որոշող 6 մեծությունները գծայնորեն արտահայտվում են դեֆորմացիան որոշող 6 մեծությամբ։ Այդ առնչություններում համեմատականության գործակիցները կոչվում են առաձգականության մոդուլներ։ Անիզոտրոպ մարմիններում, օրինակ, բյուրեղներում, առաձգականության մոդուլները տարբեր ուղղություններով տարբեր են։ Այդ պատճառով պինդ մարմնի առաձգական հատկություններն ընդհանուր դեպքում բնութագրվում են 21 առաձգական հաստատուններով։ Իզոտոպ մարմինների համար անկախ առաձգական հաստատունները երկուսն են։

Հուկի օրենքը խախտվում է, երբ որոշ լարումներ (կամ դեֆորմացիաներ) հասնում են սահմանային արժեքների և մարմինն անցնում է առաձգական-պլաստիկ վիճակի։

Հուկի օրենքն կառուցվածքների և կոնստրուկցիաների ամրությունն ու դեֆորմացիաները հաշվարկելու հիմնական առնչությունն է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված* Հայկական սովետական հանրագիտարանի «Հուկի օրենք» *հոդվածից (հ․ 6, էջ 638 )։*  |
**Բյուրեղահիդրատներ,** բյուրեղներ, որոնք պարունակում են քիմիական կապերով կապված ջրի մոլեկուլներ։ Սրանք որոշակի բաղադրություն ունեցող պինդ հիդրատներ են։ Բյուրեղահիդրատներ են առաջացնում բազմաթիվ բյուրեղներ, հիմքեր, գրեթե բոլոր աղերը, շատ պարզ նյութեր և այլ միացություններ՝ ջրային լուծույթներից նրանց նստեցնելիս։ 

Բյուրեղահիդրատներում նյութի մեկ մոլեկուլին ընկնող ջրի մոլեկուլների թիվը սովորաբար 4, 6, 8, 2 և 1 է, երբեմն նաև՝ 3, 5, 7, 10 և 12։ Մի շարք նյութերի համար հայտնի են տարբեր քանակով ջուր պարունակող բյուրեղահիդրատներ (օրինակ՝ հայտնի է {\displaystyle CaCl\_{2}}-ը՝ 1, 2, 4, 5 և 8 մոլեկուլ ջրով)։ Բյուրեղահիդրատի մոլեկուլի մեջ մտնող ջուրը անվանում են բյուրեղաջուր։ Քիմիական բանաձևերում բյուրեղաջուրը գրում են առանձին՝ {\displaystyle CuSO\_{4}\cdot 5H\_{2}O,Na\_{2}SO\_{4}\cdot 10H\_{2}O,Ba(OH)\_{2}\cdot 8H\_{2}O}։ 

Բյուրեղահիդրատը տաքացնելիս սովորաբար քայքայվում են՝ անջատելով բյուրեղաջուրը։ Հայտնի են նաև նյութեր, որոնք կայուն են միայն բյուրեղահիդրատի ձևով, օրինակ {\displaystyle BeC\_{2}O\_{4}\cdot H\_{2}O} հայտնի չէ առանց բյուրեղաջրի։ Ջրի մոլեկուլները բյուրեղահիդրատում ունեն խիստ որոշակի դասավորություններ, աղերում որպես կանոն շրջապատում է կատիոնը։

Տես նաև
-------

* Կոմպլեքս միացություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 482)։*  |
| **՞**Աստղաշուշան Գաբրիելյանի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Հակինթազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Աստղաշուշան Գաբրիելյանի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Ornithogalum gabrielianae

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Աստղաշուշան Գաբրիելյանի** (լատին․՝ Ornithogalum gabrielianae), հակինթազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

10-25 երբեմն 30 սմ բարձրությամբ բազմամյա, անցողուն բույս է։ Սոխուկն առաջացնում է ստորգետնյա ընձյուղ։ 20-30 սմ երկարությամբ, 0,3-1,5 սմ լայնությամբ տերևները նուրբ են, տափակ կամ ակոսավոր, առանց սպիտակ երկարավուն շերտի, ծաղկասլաքը՝ գերազանցող։ Ծաղկաբույլն 3-6 սմ երկարությամբ նեղ, խիտ, կարճացած ողկույզ է, սպիտակ ծաղիկներով և շատ կարճ կոթերով։ Տուփիկը փոքր է։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է միայն Արագածի ֆլորիստիկական շրջանում (լեռնագագաթ՝ Արագած)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ենթալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից 2000-2800 մ բարձրությունների վրա, հացազգային տարախոտերում, սևահողերի վրա, անտառի վերին սահմանի երկարությամբ։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
| **՞**Բոուդենի ճերմակաթիթեռ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Ճերմակաթիթեռներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Բոուդենի ճերմակաթիթեռ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Artogeia bowdeni

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Բոուդենի ճերմակաթիթեռ** (լատին․՝ Artogeia bowdeni), ճերմակաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

17-20 մմ առջևի թևի երկարությամբ միջին չափի թիթեռ է։ Արուների թևերը սպիտակ են՝ գագաթնամասի թեթևակի մգացումով, իսկ էգերինը՝ մինչև ջղերի դիսկալ մասը մուգ հիմնային փոշեծածկով։ Թիթեռի հետին թևերի ստորին մասը դեղնակիտրոնագույն է՝ մոխրագույն կանաչ հիմնային փոշեծածկով, առջևի թևերը մաքուր սպիտակ են, ապեքսի գագաթը՝ կիտրոնագույն։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Հյուսիսարևելյան Թուրքիայում։ Հայաստանում հայտնի է միայն Արագած լեռան ժայռային հատվածից։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է Ժայռային գոտու մեկուսացած ալպյան բացատներում` ծովի մակարդակից 2900–3200 մ բարձրության վրա։ Տալիս են մեկ սերունդ՝ հուլիսի կեսից մինչև օգոստոսի կեսը։ Հարսնյակները ձմեռում են։ Ձվադրում են Arabis caucasica բույսի տերևների վրա։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները բավականաչափ բարձր են` տարբեր տարիներին զգալի տատանումներով տարբեր տարիներին։

Վտանգման հիմնական գործոններից է՝ անասունների գերարածեցում և կլիմայի կանխատեսվող փոփոխությունների հետևանքով դրա` լանջով ի վեր տեղաշարժմամբ պայմանավորված ալպյան գոտու մակերեսի կրճատում։

Պահպանվում է «Արագածի ալպյան» արգելավայրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Աթաթուրքի կամուրջ** թուրքերեն՝ Atatürk Köprüsü, հաճախ անվանվում է նաև **Ունքափանը կամուրջ**, կամուրջ Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքում։ Կամուրջը իրար է կապում Ստամբուլի Ֆաթիհ և Բեյօղլու թաղամասերը։ Կառուցված է Ոսկեղջյուրի վրա։ Անվանվել է ի պատիվ Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադիր Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի։

Կամուրջը կառուցվել է դեռևս 1836 թվականին, որը իրար էր կապում Ֆաթիհ շրջանի Ունքափանը և Բեյօղլու շրջանի Ազափքափանը թաղամասերը։ Ներկայիս կամրջի տեղում կառուցված է եղել մեկ այլ կամուրջ, որը կոչվել է Հայրաթիյե։ Հայրաթիյե կամրջի կառուցումը պատվիրվել է օսմանյան սուլթան Մահմուդ II֊ի հրամանով՝ Ոսկեղջյուրի վրա։ կամրջի բացմանը մասնակցել է նաև սուլթան Մահմուդ II֊ը 1836 թվականին, ով առաջինն է հատել այն իր ձիով։ Հայրաթիյե կամուրջը ուներ 400 մետր երկարություն և 10 մետր լայնություն։ Կամուրջը եղել է բացովի և նախատեսված է եղել խոշոր նավերի անցման համար։

1875 թվականին Հայրաթիյե կամրջի փոխարեն կառուցվել է երկրորդ կամուրջը, որը կառուցված է եղել երկաթից։ Նախագծվել է ֆրանսիական կազմակերպության կողմից, որի նախագծումը արժեցել է 135 000 օսմանյան լիրա։ Այն ունեցել է 480 մետր երկարություն և 18 մետր լայնություն։ Օգտագործվել է 1875- 1912 թվականներին։

1912 թվականին Հայրաթիյե կամուրջը պայթեցվեց և դրա փոխարեն սկսեց կառուցվել նոր կամուրջ։ Այն օգտագործվել է մինչ 1936 թվականը, քանի որ ավերվեց փոթորկի հետևանքով։ Ներկայիս կամուրջը սկսել է կառուցվել 1936 թվականից հետո։ Այն շահագործման է հանձնվել 1940 թվականին և անվանվել է ի պատիվ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի։ Կամուրջը ունի 477 մետր երկարություն և 25 մետր լայնություն։

Տես նաև
-------

* Գալաթայի կամուրջ
* Հալիչ կամուրջ
* Ոսկեղջյուրի կամուրջ
* Ոսկեղջյուր
**3Ռ95** (պայմանական անվանումն ըստ ՆԱՏՕ-յի` անգլ.՝ Cross Sword), խորհրդային և ռուսական ռադիոտեղորոշիչ ուղեկցորդ և «Դաշույն» ռազմածովային զենիթահթիռային համալիրի թիրախի լուսավորման կայան։

Կառուցվածք
----------

Հիմնական արբանյակն իրենից ներկայացնում է կլոր ֆազավորված վանդակ` մոտավորապես 2,5 մ տրամագծով` դիմացից դուրս բերված խոսափողային ճառագայթահարիչով։ Արբանյակի բարձրացման անկյունը ֆիքսված է, ազիմուտով նշանառությունն իրականացվում է արբանյակի դիրքի` ուղղահայաց առանցքի շուրջ պտտմամբ։ Ենթադրաբար, հիմնական վանդակն ակտիվ արտացոլիչ է, որը հարմարեցված ձևով փոխում է արտացոլվող ազդանշանի տարբերափուլը։ Նմանատիպ սկզբունք է դրված նաև 3Р41 ռադիոլոկացիոն կայանի հիմքում
։

Արբանյակի վերին հատվածում «մեջք մեջքի» տեղակայված են պարաբոլական պտտվող երկու արբանյակ, որոնք իրականացնում են լավ տեսադաշտ ունեցող ռադարի դեր։ Յուրաքանչյուր արտացոլիչ կրկնակի է, ապահովում է ուղղահայաց հարթության մեջ փոքր անկյան տակ թեքված տարբեր բևեռացման երկու ճառագայթների միաժամանակյա ձևավորում, և դրա շնորհիվ ապահովում է օդային թիրախի անկյան գտնվելու վայրի ճշգրիտ որոշումը։ Արբանյակի պտտման բարձր արագությունը հնարավորություն է տալիս արագ արձագանքել փոքրամասշտաբ և ցածր թռչող թիրախին, որը հայտնաբերվել է մոտ տարածության վրա։

Ռադիոլոկացիոն «օտար-յուրային» ճանաչման փոքր համակարգը տեղադրված է երկու դիտարկող արբանյակներից յուրաքանչյուրի վրա։

Հիմնական վանդակից քիչ բարձր, թասակների տակ տեղակայված են երկու արբանյակ, որոնք համաուղղված են հիմնական վանդակի հետ։ Ենթադրաբար դրանցից մեկը հրթիռի ռադիոհրահանգների փոխանցիչն է, իսկ մյուսը ֆազավորված վանդակ է` հրթիռներին դիմակայելու համար։ Հիմնական վանդակից ներքև տեղակայված են երկու էլեկտրաօպտիկական նշանոց։

Միաժամանակյա խոցման թիրախների թիվը չորսն է, թիրախին միաժամանակ ուղղվող հրթիռների թիվը` 8 (մեկ թիրախին կարող է ուղղվել մինչև երկու հրթիռ)։

Տեղադրում նավերի վրա
--------------------

* Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն Ռուսաստանի դրոշը 1155 նախագծի մեծ հակասուզանավային նավեր
* Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն Ռուսաստանի դրոշը 1155.1 նախագծի մեծ հակասուզանավային «Ծովակալ Չաբանենկո» նավեր
* Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն Ռուսաստանի դրոշը «Ծովակալ Գորշկով» ծանր ավիակիր հածանավ
* Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն Ռուսաստանի դրոշը «Ծովակալ Կուզնեցով» ծանր ավիակիր հածանավ
* Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն Ռուսաստանի դրոշը «Պետրոս Մեծ» ծանր ավիակիր հածանավ
* Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն «Վարյագ» ծանր ավիակիր հածանավ (նախագիծ)
* Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն «Ուլյանովսկ» ծանր ավիակիր հածանավ (նախագիծ)

Պատկերասրահ
-----------

Տես նաև
-------

* 3Р41

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  
*Norman Friedman* The Naval Institute guide to world naval weapons systems, 1997-1998. — Naval Institute Press, 1997. — 808 p. — ISBN 1557502684, 9781557502681.
**7,5-դյույմանոց Mk VI ծովային զենք** (անգլ.՝ BL 7,5 inch Mark VI), բրիտանական ծովային զենք, որի փողի երկարությունը 45 տրամաչափի է։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է «Հոքինս» տիպի ծանր հածանավերի հիմնական զենքը։ Այս զենքերը մեծ դեր են խաղացել Բրիտանական նավատորմիղում` կապված Վաշինգտոնի ծովային պայմանագրով սահմանաված սահմանափակումների հետ։

Նկարագրություն
--------------

Մետաղալարային տիպի զենքը կազմված է լցամասը խոշորացրած երկու խողովակներով փողից և Էշբերի զեռքի կառավարման մեխանիզմից։
Վառոդի լիցքի զանգվածը 31 ֆունտ է (14 կգ), դրանից անհրաժեշտ է կրակ բացել 200 ֆունտանոց ռումբերով։ Կրակոցի հեռավորությունը 19 կմ, վերելքի առավելագույն անկյունը` 30 աստիճան։ Զենքը նախատեսված է եղել 650 անխափան կրակոցի համար։

Կիրառում
--------

Բացի «Հոկինս» հածանավերի վրա տեղադրվելը զենքը օգտագործվել է նաև որպես առափնյա պաշտպանության համակարգի մաս։ Նմանատիպ զենքեր տեղադրվել են նաև Նիդեռլանդների Անթիլայան կղզիներում (7 հատ), Մոզամբիկում (5 հատ), Կանադայում (3 հատ) և բրիտանական Սաութ-Շիլդս քաղաքում (3 հատ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Preston 1980 pp.69–70
2. 1 2  Campbell 1985 p.33

Գրականություն
-------------

* *Campbell, John* Naval Weapons of World War Two. — United States Naval Institute, 1985. — ISBN 0-87021-459-4
* *Lenton, H.T.; Colledge, J.J* British and Dominion Warships of World War Two. — Doubleday and Company, 1968.
* *Preston, Anthony* Cruisers. — Нп3, 1980. — ISBN 013-194902-0
* *Whitley, M.J.* Cruisers of World War Two. — Нп3, 1995. — ISBN 1-86019-8740

Արտաքին հղումներ
----------------

* Tony DiGiulain, Britain 7.5"/45 (19 cm) Mark VI
**Ագարակ Բորկի**, մինչհեղափոխական հողամաս, որը գտնվում է Բորկի գյուղի Սրեբունսկի շրջանում։ 1901-1915 թվականներին այն պատկանել է մեծ իշխան Անդրեյ Վլադիմիրովիչին։

Նկարագրություն
--------------

Ագարակն իր բոլոր շինություններով, ոճավորումով, ճարտարապետական ոճով միակն է Լիպեցկի շրջանում։ Գլխավոր տունը և տնտեսական կառույցները կառուցվել են որմնաքարից և ավազաքարից։ Ամրոցի հարավային ճակատը եղել է մեծ տարածական կոմպոզիցիայի կենտրոն։ Երկհարկանի մասնաշենքը եղել է կլոր աշտարակով, որը նայել է խորը ձորակին։

Պատմություն
-----------

### Մինչ հեղափոխություն

1901 թվականին ագարակը գնել է մեծ իշխան Անդրեյ Վլադիմիրովիչի զարմիկ Նիկոլայ երկրորդը։ Պալատական համույթը կառուցվել է 1902-1903 թվականներին Պետերբուրգի ճարտարապետ Ալեքսանդր ֆոն Գոգենի նախագծով։ Ամրոցի շինարարությունը ավարտվել է 1912 թվականին։

Ագարակում կա գլխավոր շենք, զբոսայգի, կասկադ։ Հնարավոր է, որ շինարարության գործընթացում որոշ փոփոխություններ են կատարվել և ավելացրել են բնակելի տարածքներ։
1906 թվականին ունեցվածքը աճուրդի է հանվել և 1915 թվականին գնվել է Շերեմետևի կողմից, որը դարձել է իր կալվածքների կենտրոնը։ Այստեղ զարգացած է եղել դաշտավարությունը։

### Սովետական ժամանակ

1918 թվականի նոյեմբերի 1-ին Լիվենսկայա թերթը հայտնել է, որ երեխաների տան բացման արարողությանը ներկա են եղել Ուկրաինայի և Բելառուսի 200-ից ավելի փախստականներ։ Երեխաների
Տանը աշխատանքներ կազմակերպվեցին, երբ կազմավորվեցին I և II աստիճանների դպրոցներ։ 1920 թվականին շենքը վերանվանվել է Մանկատուն։ 1925 թվականին I և II աստիճաննեի դպրոցները վերակազմավորվել են գյուղացիական երիտասարդության դպրոցներում։

1941 թվականին շենքը այրվեց։ Հրդեհից հետո հատվեց զբոսայգին։

1954 թվականին ավարտվել են ագարակի տան վերանորոգումները և 1956 թվականին այստեղ կար միջնակարգ դպրոց։

1983 թվականին շենքը դարձել է հուշարձան։

### Ժամանակակից տարիներ

1999 թվականին դպրոցը տեղափոխվել է նոր շենք, որից հետո ագարակի համալիր եկավ մեծ ավերվածություն։ 2007 թվականին շենքը գնել է Գրիբանովը։ 2009 թվականին ագարակի համալիրի անձնագիր ստեղծվեց և մշակվեց նախագիծ այն վերանորոգելու համար, որից հետո սկսվել են վերանորոգման աշխատանքները։

Պատկերասրահ
-----------

* Գլխավոր տունԳլխավոր տուն
* ԼյուդսկայաԼյուդսկայա
* Ագարակը 1916 թվականինԱգարակը 1916 թվականին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Выписка из протокола объединённого собрания родителей и Школьного совета школ I и II ступеней при «Доме Детей» (с. Борки) от 02 февраля 1919 года.//Ливенская уездная газета «Свободный пахарь», 5 марта 1919 г. № 28(242)

Աղբյուրներ
----------

* А. А. Голубев. Край родной. Липецк, 1999
* Крутые ступени / Сост. С. Т. Безлепкин. Елец, 1997
* Липецкая энциклопедия / сост. В. В. Шахов, Б. М. Шальнев. — Липецк: Липецкое издательство; Рязань: Гэлион, 2001. — Т. 3. — 559 с. — ISBN 5-94570-015-0.
* Усадьба Шереметевых в селе Борки // Путеводитель по Липецкому краю. — Липецк, 2003. — С. 71—72

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տեղեկություններ Բորկա գյուղում գտնվող ագարակի մասին Archived 2007-11-18 at the Wayback Machine.
* Որվականներով ամրոցը վաճառվել է հարյուր միլիոնով(չաշխատող հղում)
* Լիպեցկի պատմաբանները այժմ գիտեն Բորկայի ամրոցի ճարտարապետի անունը(չաշխատող հղում)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալա (այլ կիրառումներ)

**Ալա**ն կամ **հալա**ն (հոգնակիում՝ *ալե* կամ *հալի*) իգական սեռի դիցաբանական արարած է։ Նրա մասին հիշատակվում է Բուլղարների, Սերբերի և Մակեդոնացիների ժողովրդական բանահյուսության մեջ։ Ալաները համարվում են վատ եղանակի չարքեր, որոնց հիմնական նպատակը կարկտաբեր ամպերը դեպի դաշտերն ու այգիները ուղղորդելն էր՝ բերքը ոչնչացնելու կամ խլելու ու տանելու։ Հատկապես անկուշտ ալաները ուտում են նաև երեխաներ։ Մարդիկ հավատում էին, որ նրանք նաև փորձում են ուտել լուսինը կամ արևը, որն էլ առաջացնում է խավարումներ։ Եթե ինչ որ մեկը հանդիպում է նրան, ապա այդ մարդու առողջությունն ու անգամ կյանքը գտնվում են վտանգի տակ, սակայն նրա բարեհաճությունը կարելի է շահել հարգանքով և վստահությամբ։ Ալայի հետ լավ հարաբերություններ ունենալը հաջողություն է, քանի որ իր սիրելիներին ալան հարուստ է դարձնում, օգնում է դժվար պահերին։

Ալայի արտաքինը նկարագրված է տարատեսակ ձևերով, երբեմն շատ աղոտ։ Ալան կարող էր հայտնվել, որպես Սև քամի, օձ կամ հսկայական էգ վիշապ և այլն։ Ալան կարող էր անգամ մարդու կամ կենդանիների կերպարանք ընդունել։ Ալայի արտաքին տեսքի տարատեսակությունը պայմանավորված է Սլավոնների վատ եղանակի և բալկանների վատ եղանակի չարքերի սինթեզով։ Պատումներում, որտեղ ալան հանդիպում է մարդկային կերպարանքով, նրան կարելի նույնացնել ռուսական Բաբա Յեգային։ Մարդիկ հավատում էին, որ ալաները ապրում էին լճերի կամ ամպերի, անտառի կամ հսկայական ծառի կամ էլ նույնիսկ քարանձավների մեջ։ Ալաներին հակադրվում էին վիշապները, որոնք փոխարինվել են սրբի կերպարով Քրիստոնեական պատմություններում։. Արծիվները նույնպես կարողանում էին քշել ալաներին դաշտերից ու պաշտպանել մարդկանց։
**Մադաթ Գազանֆար օղլը Գուլիև** (ադրբ.՝ Mədət Qəzənfər oğlu Quliyev; սեպտեմբերի 27, 1958(1958-09-27), Գանձակ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Ադրբեջանի ԱԱԾ ղեկավար։ Նախկինում եղել է երկրի Ազգային անվտանգության և արդարադատության փոխնախարար։ Զբաղեցրել է նաև արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության պետի պաշտոնը։ Ունի գեներալ լեյտենանտի զինվորական կոչում։ 1995 թվականին արժանացել է Ադրբեջանի ազգային հերոսի կոչման։ Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։

Կենսագրություն
--------------

Մադաթ Գուլիևը ծնվել է 1958 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Գանձակում։ 1965 թվականին ընդունվել է տեղի № 1 դպրոցը, իսկ 1975 թվականին ավարտել է № 8 միջնակարգ դպրոցը։ 1976 թվականին ընդունվել է Ֆիզիկական կուլտուրայի Ադրբեջանի պետական ինստիտուտ։ 1979 թվականին Գուլիևը դարձել է ձյուդոյի ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ։ 1980 թվականին զորակոչվել է բանակ։ 1982 թվականին աշխատել է «Դինամո» միությունում։ Շուտով ծառայության է անցել Ադրբեջանի ներքին գործերի նախարարությունում։ 1993 թվականի դեկտեմբերի 10-ին, հերթական օպերացիայի ժամանակ, վիրավորվել է։

1994 թվականին Մադաթ Գուլիևը աշխատանքի է անցել կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի շրջանային բաժնում։ Նույն տարվա հոկտեմբերին մասնակցել է զինված խմբավորման լիկվիդացման օպերացիային։

1995 թվականի դեկտեմբերի 26-ին Ադրբեջանի նախագահի №424 որոշմամբ, Ադրբեջանի ՆԳՆ գնդապետ Մադաթ Գուլիևին շնորհվել է Ադրբեջանի ազգային հերոսի կոչում։

1997 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի ոստիկանության ակադեմիան։ 2001 թվականին եղել է կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի վարչության պետ, իսկ 2002 թվականից գլխավորել է թմրանյութերի դեմ պայքարի վարչությունը։ 2004 թվականին Գուլիևը նշանակվել է Ինտերպոլի ադրբեջանական ծառայության ղեկավար։

2005 թվականի հունիսի 30-ին Ադրբեջանի նախագահի № 866 որոշմամբ, նրան շնորհվել է գեներալ մայորի զինվորական կոչում։ 2011 թվականի փետրվարին նշանակվել է արդարադատության փոխնախարար՝ ղեկավարելով քրեակատարողական վարչությունը։ 2012 թվականի նոյեմբերի 19-ին նրան շնորհվել է գեներալ լեյտենանտի զինվորական կոչում։ 2015 թվականի հոկտեմբերի 20-ին նշանակվել է ԱԱԾ փոխնախարար։ Ներկայումս ղեկավարում է ԱԱԾ-ն։

Շքանշաններ
----------

* Ադրբեջանի ազգային հերոս (1995)
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» երրորդ աստիճանի մեդալ (2014)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Распоряжение Президента Азербайджанской Республики o назначении М. Г. Гулиева начальником Службы государственной безопасности Азербайджанской Республики
2. ↑  Распоряжение президента Азербайджанской Республики о назначении М. Г. Гулиева первым заместителем министра национальной безопасности Азербайджанской Республики

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ադրբեջանի ՆԳՆ (ադրբ.)
* Quliyev Mədət Qəzənfər oğlu (ադրբ.)
* Archived 2011-12-28 at the Wayback Machine. (ադրբ.)
Леонид Владимирович Дьяков (ռուս.՝ Леонид Владимирович Дьяков, դեկտեմբերի 20, 1932(1932-12-20), Ռոգոժկինո (Ազովի շրջան), Ազովի շրջան, Ռոստովի մարզ, ԽՍՀՄ - փետրվարի 5, 2017(2017-02-05), Դոնի Ռոստով, Ռուսաստան), խորհրդային ռուս բանաստեղծ, ԽՍՀՄ Գրողների միության, Ռուսաստանի գրողների միության (1988) անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Լեոնիդ Դյակովը ծնվել է 1932 թվականին Ռոստովի մարզի Ազովի շրջանի Ռոգոժկինո խուտորում` ձկնորսի ընտանիքում։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին աշխատել է Բուդենովի անվան (այժմ` «Խաղաղ Դոն») ձկնորսական կոլտնտեսությունում։ Պատերազմի ավարտից հետո Ռոգոժկինոյում ավարտել է դպրոցը, այնուհետև` Ձկնորսական ինստիտուտը։ Աշխատել է ձկնարդյունաբերության ոլորտում։ 20-րդ դարի 70-ական թվականներից գրել է բանաստեղծություններ։ 1988 թվականից դարձել է ԽՍՀՄ գրողների միության, ապա` Ռուսաստանի գրողների միության անդամ։

Մահացել է 2017 թվականի փետրվարի 5-ին Դոնի Ռոստովում։

Ստեղծագործական ուղի
-------------------

Բանաստեղծություններ գրել է երիտասարդ տարիքում։ Բանաստեղծությունների թեման եղել է Դոնի բնությունը, նրա գետերը, տափաստանները, եղանակները, հայրենի ֆերմերները։ 1970-ական թվականներին լրջորեն զբաղվել է պոեզիայով։ Այդ որոշման վրա իրենց ազդեցությունն են ունեցել բանաստեղծներ Դանիիլ Դոլինսկին, Վլադիմիր Ֆիրսովը, Ալեքսանդր Ռոգաչևը, Նիկոլայ Սկրեբովը, Անատոլի Գրիցենկոն, արձակագիր Ալեքսեյ Կորկիշենկոն։

Բանաստեղծի առաջին հրատարակությունները հայտնվել են «Գիշերային Ռոստով», « «Մուրճ», «Կոմսոմոլեց», «Գրական թերթ», «Դոն», «Վերելք», «Երիտասարդ գվարդիա», «Մոսկվա», «Բարեկամություն» մոսկովյան թերթերում ու ամսագրերում։ Հրատարակվել է բուլղարական թերթերում։

Նրա առաջին գիրքը` «Սպիտակավուն տարափ», հրատարակվել է Ռոստիզդատում 1979 թվականին։ Այնուհետև գրքերը տպագրվել են ռոստովյան և մոսկովյան հրատարակչություններում` «Երդվում եմ Դոն», «Русые вербы», «Սիրո ամառ», «Լիրիկա» և այլն։ 1988 թվականին, երբ հրատարակվեց Դյակովի երրորդ գիրքը, նա անդամագրվեց ԽՍՀՄ գրողների միությանը։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* Белогривый ливень. 1979.
* Кланяюсь Дону. 1983.
* Русые вербы. 1984.
* Лето любви. 1988.
* Лирика. 1992.
* Трава синеокая. 1992.
* От сердца к сердцу. 1994.
* Светлая музыка осени. 1997.
* Признание в любви. 2000.
* Уходит лето. 2002.
* Песня о Доне. 2003.

Պարգևներ
--------

* Վիտալի Զակրուտկինի անվան գրական մրցանակի դափնեկիր (1997) «Սրտից սիրտ» բանաստեղծությունների գրքի համար
* Շոլոխովի անվան մրցույթի դափնեկիր Շոլոխովի ծննդյան 100-ամյակի կապակցությամբ (2005), «Երգեր Դոնի մասին» գրքի համար

Գրականություն
-------------

* Справочник. Ростовское региональное отделение Союза писателей России. Ростов-на-Дону, 2011г. Леонид Владимирович Дьяков, с. 26.
* Грачев Д. Знаменитые наши земляки /Д. Грачев //Азовская неделя. – 2008. – 27 марта. С. 3.
* Тартынский Л. Поэт не из расчета, а по велению души // Вечерний Ростов. 2008. 11 января. С. 8.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Осень. Стихи донских поэтов

Արտաքին հղումներ
----------------

* Леонид Владимирович Дьяков
* Ушёл из жизни Леонид Владимирович Дьяков
* Владимирович Дьяков. Союз писателей России.