**Կոնստանդին Քրիստոֆորիդի** (իրական անունը և ազգանունը` **Կոստանդին Նդելկա**, ալբ․՝ Kostandin Kristoforidhi, 1827, Էլբասան, Elbasan municipality - 1895, Էլբասան, Elbasan municipality), ալբանացի բանասեր, թարգմանիչ, բառարանագիր և գրող, որը մեծապես նպաստել է ալբաներեն գրական լեզվի կայացմանը։ 19-րդ դարի վերջին ալբանական ազգային շարժման նշանավոր դեմքերից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Կոնստանդին Քրիստոֆորիդի (բնօրինակ լուսանկար)
Ալբանիայի փոստային նամականիշ` Կ. Քրիստոֆորիդիի պատկերով, 1950 թվական
Կ. Քրիստոֆորիդիի հուշարձանը Էլբասանում
Ծնվել է Էլբասան քաղաքում։ Ուղղափառ արհեստավորի որդի էր։ 1850 թվականին ավարտել է Յանինայի հունալեզու վարժարանը, որտեղ նա ընկերացել է Յոհան Գեորգ ֆոն Հանի հետ` օգնելով նրան սովորել ալբաներեն և գրել գերմաներեն-ալբաներեն բառարան։

1856 կամ 1857 թվականներին նա միացավ Իզմիրի բողոքական եկեղեցուն` այդպիսով դառնալով առաջին հայտնի ալբանացի բողոքականը։

1857 թվականին մեկնեել է Ստամբուլ, որտեղ օսմանյան իշխանություններին ուղղված ալբանական լեզվի պաշտպանության հուշագիր է պատրաստել։

1860 թվականին ժամանել է Մալթա, որտեղ ավարտել է Նոր Կտակարանի ալբաներեն թարգմանությունը։ Մալթայից ուղևորվել է Թունիս, որտեղ մինչև 1865 թվականը աշխատել է որպես ուսուցիչ։ Նույն թվականին համագործակցություն է հաստատել բրիտանական և արտասահմանյան աստվածաշնչյան ընկերության հետ։ Այդ ժամանակ էլ դարձել է ալբանական ազգային շարժման մասնակից` հանդես գալով Օսմանյան կայսրության սահմաններում ալբանական հողերի ինքնավարության օգտին։

Աշխատակցել է «Albania» ամսագրին։

Նա գիտեր ալբաներեն, հունարեն, լատիներեն, եբրայերեն, անգլերեն, իտալերեն, թուրքերեն, բուլղարերեն, արաբերեն, ֆրանսերեն և գերմաներեն։

Գիտական և ստեղծագործական գործունեություն
----------------------------------------

Հայտնի է նրանով, որ 1872 թվականին առաջինն է Նոր Կտակարանը թարգմանել ալբանական լեզվի բարբառներից մեկով, իսկ 1879 թվականին նաև թարգմանել է տոսկերենով (ալբաներենի բարբառներից)։ Թարգմանություն կատարելով երկու բարբառներով` հիմք է դրել երկու բարբառների` ազգային ալբաներենի հետ միավորման համար։

Բացի այդ` Քրիստոֆորիդիի կարևորագույն աշխատություններն են «Ալբաներեն-հունարեն բառարանը» (1904), «Ալբաներենի քերականությունը» (1882), «Այբբենարանը» (1872), ինչպես նաև ալբանական լեզվի բազմաթիվ ուսումնասիրությունները։

Կյանքի վերջին տարիներին պատմվածքների ժողովածու է պատրաստել լեռնցիների կյանքից (Gjahu and malësorëve), որը հրապարակվել է նրա մահից հետո։

Նա ալբաներենի զարգացումը համարել է ալբանացի ժողովրդի պահպանման համար կարևոր և իր կյանքի մեծ մասը նվիրել է լեզվի ուսումնասիրությանը` շրջելով Ալբանիայով և նյութեր հավաքելով։ Այդ ջանքերի արդյունքը դարձել է նրա ամենակարևոր աշխատանքը` «Ալբաներենի բառարանը» (հունարեն՝ Λεξικόν της Αλβανικής Γλώσσης, ալբ․՝ Fjalori i Gjuhës Shqipe)` հրատարակված Աթենքում 1904 թվականին՝ Քրիստոֆորիդիի կազմելուց 25 տարի անց։ Այն գրվել է հունարեն։

Ընտրված հրապարակումներ
----------------------

* Istoria e shkronjësë shënjtëruarë. (1872)
* Λεξικὸν τῆς ἀλβανικῆς γλώσσης Lexikon tēs albanikēs glōssēs (Greek-Albanian Dictionary)
* Γραμματική τῆς γλώσσης κατὰ τὴν τοσκικὴν διάλεκτον Grammatikē tēs glossēs kata tēn toskikēn dialekton (1882)
* Abetare. (ABC-Primer, Gheg 1867, Tosk 1868)

Գրականություն
-------------

* Սովետական մեծ հանրագիտարան։ 3-րդ հրատարակություն
* Robert Elsie: A Biographical Dictionary of Albanian History. New York: I.B. Tauris, 2012, s. 257. ISBN 978-1-78076-431-3.(անգլ.)
* Stuart Mann: Albanian Literature: An Outline of Prose, Poetry, and Drama. Londyn: 1955.(անգլ.)
* George Gawrych: The Crescent and the Eagle: Ottoman Rule, Islam and the Albanians, 1874—1913. New York: 2006.(անգլ.)

Հետագա ընթերցում
----------------

* The New Testament of Kristoforidhi (1872 publication in gheg Albanian)
* The New Testament of Kristoforidhi (1872 publication in tosk Albanian)
* Genesis, translation of Kristoforidhi (1889 publication in tosk Albanian)
* Kostandin Kristoforidhi e la biblia Albanese. In: *Besa*. Nr. 193, Jg. 2007. S. 2–7.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  CONOR.SR
2. 1 2 3 4  MAK (польск.)
3. ↑  Gawrych 2006, էջեր. 20–21.
4. ↑  Robert Elsie (24 December 2012)։ *A Biographical Dictionary of Albanian History*։ I.B.Tauris։ էջ 257։ ISBN 978-1-78076-431-3։ Վերցված է 7 հունվարի 2013
5. ↑  «Smyrna Station»։ *The Gospel in Turkey: Being the Third Annual Report of the Turkish Missions-Aid Society*: 20–21։ 1857
6. 1 2  Skendi Stavro (1967)։ *The Albanian national awakening*։ Princeton: Princeton University Press։ էջեր 122–123։ ISBN 9781400847761
7. 1 2  Gawrych 2006, էջ. 20.
8. ↑  Gawrych 2006, էջ. 44.
9. ↑  Gawrych George (2006)։ *The Crescent and the Eagle: Ottoman rule, Islam and the Albanians, 1874–1913*։ London: IB Tauris։ էջեր 20, 130։ ISBN 9781845112875
10. ↑  Lloshi p. 9.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կոնստանդին Քրիստոֆորիդի Archived 2021-01-28 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 121964930 · ISNI: 0000000120963291 · LCCN: no2003117965 · NLG: 143063 · NLP: a0000002586253 · NUKAT: n2016003309 · SUDOC: 150058578 · VIAF: 67336544 · WorldCat VIAF: 67336544 |

 |

 |