**Ֆրանտիշեկ Պլանիչկա** (չեխ․՝ František Plánička, (հունիսի 2, 1904(1904-06-02)[…], Պրահա, Բոհեմիայի թագավորություն, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա[…] - հուլիսի 20, 1996(1996-07-20)[…], Պրահա, Չեխիա), չեխ ֆուտբոլիստ, դարպասապահ, չեխական ֆուտբոլի պատմության լավագույն ֆուտբոլիստներից մեկը։ Իր կարիերայի մեծ մասն անց է կացրել Պրահայի «Սլավիա Պրահա|Սլավիա» ակումբում։ 8 անգամ դարձել է Չեխոսլովակիայի չեմպիոն, մեկ անգամ՝ Միտրոպի գավաթակիր։ 1934 և 1938 թվականների աշխարհի առաջնությունների ժամանակ եղել է Չեխոսլովակիայի հավաքականի թիմի ավագը։ Մի քանի մարզական հրատարակչություններ նրան ճանաչել են ժամանակաշրջանի լավագույն ֆուտբոլիստ, իսկ Ֆուտբոլի պատմության և վիճակագրության միջազգային ֆեդերացիան նրան դասել է XX դարի աշխարհի լավագույն դարպասապահների 9-րդ հորիզոնականին։

Ֆրանտիշեկ Պլանիչկան եղել է այն ֆուտբոլիստւ, որը կոտրված ձեռքով շարունակել է խաղը 1938 թվականի աշխարհի առաջնության ժամանակ, Բրազիլիայի հավաքականի հետ քառորդ եզրափակչում՝ բաց չթողնելով այդքանից հետո գոլ։ Այդ միջադեպից հետո նա դասվել է ֆուտբոլի լեգենդների շարքին։ Պլանիչկան երբեք այնպիսի կոպիտ խաղ չի խաղացել, որ նրան հեռացնեն դաշտից։ 1984 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից ստացել է միջազգային մրցանակ՝ ազնիվ խաղի համար։ 1994 թվակսանին ազնիվ խաղի համար մրցանակ ստսացել է նաև իր երկրի կողմից։

11 մետրանոց հարվածների ժամանակ Պլանիչկան երբեմն գլխից հանել է գլխարկը և այն ջղայնացած նետել դարպասի որևէ անկյուն։ Գրեթե միշտ հակառակորդը իրականացրել է հարվածը գլխարկի ուղղությամբ, և Պլանիչկան պատրաստ էր դրան և հաճախ հետ է մղել այդ հարվածները։

Ակումբային կարիերա
------------------

Պլանիչկան ծնվել է Պրահայում։ Իր ֆուտբոլային կարիերայի և կյանքի մեծ մասն անց է կացրել Պրահայում։ Մարզական կարիերան սկսել է «Սլովան Պրահա VII» «Յունիոն VII» «Հին քաղաքներ ՄԱ Օլիմպիա», «Բուբենեց ՄԱ» ակումբներում։ 1923-1929 թվականներն հանդես է եկել Պրահայի «Սլավիա» ակումբում, որտեղ անց է կացրել 969 խաղ, որից 742-ում եղել է թիմի ավագ։ Թեև նա բարձրահասակ չէր (173 սմ),, սակայն կարողանում էր գեղեցիկ ցատկերով կասեցնել հակառակորդի հարվածները, նրա մականունը «պրագյան կատու» էր։

Չեմպիոնի առաջին տիտղոսը Ֆրանտիշեկը նվաճել է 1925 թվականին, դա «Սլավիայի» պատմության հաղթանակների սկիզբն էր։ Դրանից հետո նրա թիմը 7 անգամ դարձավ երկրի չեմպիոն։ 1932 թվականին Միտրոպի գավաթի մեկ քառորդ եզրափակչի պատասխան խաղի ժամանակ «Սլավիան» մրցում էր «Յուվենթուսի» հետ։ Առաջին հանդիպումն ավարտվել էր 4-0 հօգուտ «Սլավիային», իսկ պատասխան խաղի ժամանակ «Յուվենթուսը» հաղթում էր 2-0 հաշվով, և երբ «Սլավիայի» ֆուտբոլիստները սկսեցին ժամանակի շահելով շարունակել խաղը, «Յուվենթուսի» 
երկրպագուները քարեր նետեցին դաշտ, որոնցից մեկից Պլանիչկան լուրջ վնասվածք ստացավ։ «Սլավիան» լքեց մարզադաշտը, ինչի պատճառով հեռացվեց մրցաշարից։

«Սլավիան» հաղթել է 6 Բոհեմիայի ֆուտբոլային միության առաջնության գավաթ՝ 1926, 1927, 1928, 1930, 1932, և 1935 թվականներին։ Իսկ 1938 թվականին նրա ակումբը նվաճել է Միտրոպի գավաթը։

Ազգային հավաքական
-----------------

1926-1938 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում Պլանիչկան 74 խաղում հսկել է Չեխոսլովակիայի հավաքականի դարպասը։ Միայն 1965 թվականին այդ արդյունք գերազանցեց հավաքականի ձախ պաշտպան Լադիսլավ Նովակը (75 խաղ)։ Պլանիչկան հավաքականի 37 խաղերում եղել է թիմի ավագ։ Հավաքականում առաջին հանդիպումն անց է կացրել 1926 թվականի հունվարի 17-ին, Իտալիայի հավաքականի հետ, որի ժամանակ չեխերը տանուլ են տվել խաղը 1:3 հաշվով։

Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 1934
----------------------------------

1934 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության ժամանակ Պլանիչկան եղել է թիմի ավագը։ Ռումինիայի, Շվեյցարիայի և Գերմանիայի հավաքականներին հաղթելուց հետո Չեխոսլովակիայի հավաքականը հայտվում է եզրափակչում, որտեղ հանդիպում է Իտալիայի հավաքականի հետ։ Իտալիայի հավաքականի թիմի ավագը եղել է մեկ այլ հանրահայտ դարպասապաը՝ Ջանպերո Կոմբին։ Խաղի հաշիվը երկրորդ խաղակեսում բացել են չեխերը, բայց շուտով Ռայմունդո Օրսին հավասարեցրել է հաշիվը, իսկ հետո լրացուցիչ ժամանակահատվածում Անջելո Սկյավիոն հաղթանակ է բերել իտալացիներին։

Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 1938
----------------------------------

1938 թվականի աշխարհի առաջնության ժամանակ Ֆրանտիշեկ Պլանիչկան եղել է Չեխոսլովակիայի հավաքականի ավագը։ Նրա թիմն առաջին խաղի լրացուցիչ ժամանակահատվածում 3 անպատասխան գնդակ է ուղարկում Նիդեռլանդների հավաքականի դարպասը և հասնում առավելության։ Մրցաշարի երկրորդ տուրում, հուլիսի 12-ին Բորդոյում չեխերը մրցել են Բրազիլիայի հավաքականի հետ։ Այդ հանդիպումը ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունների պատմության մեջ է մտել որպես ամենակոպիտ խաղերից մեկը և ստացել է «Բորդոյի ճակատամարտ» անունը․ երկու բրազիլացի և մեկ չեխ ֆուտբոլիստ հեռացվել են խաղադաշտից, երկու թիմերից ֆուտբոլիստներ ստացել են լուրջ վնասվածքներ, չեխ հարձակվող Օլդրժիխ Նեեդլընի ոտքը ջարդվել էր 1-1 հաշվի ժամանակ, Պլանիչկայի ձեռքը ջարդվել էր բրազիլացի հարձակվող ժոզե Պերասիոյի հետ բախումից, որն ուզում էր գրավել դարպասը։ Պլանիչկան շարունակել է ջարդված ձեռքով խաղը և պահել դարպասն անառիկ։ Կրկնախաղը տեղի է ունեցել երկու օր անց՝ առանց Պլանիչկայի, Նեեդլընի, Անտոնինա Պուչայի, և չեխերը տանուլ են տվել խաղը 2:1 հաշվով ու դուրս մնացել հետագա պայքարը շարունակելու իրավունքից։ Բրազիլիայի հավաքականի հետ անցկացրած խաղը վերջին էր Պլանիչկայի համար հավաքականում։

Մահը
----

Ֆրանտիշեկ Պլանիչկան մահացել է 1996 թվականին, Պրահայում։ Մինչ իր մահը նա 1934 թվականի աշխարհի առաջնության կիսաեզրափակիչ հասած միակ կենդանի ֆուտբոլիստն էր։ Չեխիայի հավաքականի այդ ժամանակաշրջանի կիսապաշտպան Կարել Պոբորսկին Ֆրանտիշեկ Պլանիչկայի հուղարավորությանը պատճառով հետաձգել է «Մանչեսթեր Յունայթեդի» հետ պայմանագիր կնքելու գործընթացը, որը պետք է տեղի ունենար նույն օրը։

Նվաճումներ
----------

* Չեխոսլովակիայի առաջնության հաղթող (1925, 1928-29, 1929-30, 1930-31, 1932-33, 1933-34, 1934-35, 1936-37)
* Միտրոպի գավաթակիր (1938)
* Բոհեմիայի ֆուտբոլային միության առաջնության գավաթակիր (1926, 1927, 1928, 1930, 1932, 1935)
* 1934 թվականի աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիր
* ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր մրցանակ «Ազնիվ խաղի» համար (1985)
* Չեխական մրցանակ «Ազնիվ խաղի» համար (1994)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Transfermarkt.com — 2000.
2. 1 2 3 4  FBref.com
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  Munzinger Sport (գերմ.)
4. 1 2  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ (չեխերեն)
5. 1 2  Зал славы чемпионатов мира журнала Sports Illustrated — Франтишек Планичка Արխիվացված 2005-09-12 Wayback Machine — sportsillustrated.cnn.com — CNN/Sports Illustrated, 2003.
6. ↑  Источник: England Football Online
7. ↑  IFFHS' Century Elections — www.rsssf.com — Карел Стоккерманс, RSSSF.
8. ↑  Лучший вратарь столетия — www.iffhs.de — МФФИиС. Проверено 29 октября 2006.
9. ↑  «Legenda československého fotbalu František Plánička | Radio Praha». *Radio Praha* (չեխերեն). Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 23-ին.
10. ↑  В. И. Малов. Сто великих футболистов. Вече, 2012. ISBN 978-5-9533-4413-5
11. ↑  ««Пражский Кот» Франтишек Планичка (+ВИДЕО)». *sport-olymp.com* (անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 26-ին.(չաշխատող հղում)
12. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հունիսի 11-ին. Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 26-ին.
13. ↑  «Герой дня - Diletant.media». *diletant.media* (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ մարտի 6-ին. Վերցված է 2018 թ․ սեպտեմբերի 26-ին.
14. ↑  «Mitropa Cup 1932». *www.rsssf.com*. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 1-ին.
15. ↑  «Франтишек Планичка». *footballchik.ru* (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հոկտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 2-ին.
16. ↑  «Czechoslovakia/Czech Republic - Record International Players». *www.rsssf.com*. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 2-ին.
17. ↑  Source: England Football Online
18. ↑  «La Bataille de Bordeaux». *GQ France* (ֆրանսերեն). Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
19. ↑  Некоторые источники утверждают, что Планичка получил травму в столкновении с Перасио ((գերմ.), (պորտ.) ), два бразильских источника (оба (պորտ.)):  Արխիվացված 2007-09-06 Wayback Machine«Архивированная копия». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ սեպտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2007 թ․ սեպտեմբերի 6-ին. уверяют, что вратарь ударился о штангу, пытаясь отразить удар бразильца. В некоторых источниках указано, что Планичка помимо руки сломал еще и ключицу, а в некоторых — только ключицу.
20. ↑  «Controversies: Battle of Bordeaux» Արխիվացված 2007-03-13 Wayback Machine — hinduonnet.com — Газета *The Hindu*, Индия, 2002.
21. ↑  kakula. «2 июня родились.... Обсуждение на LiveInternet - Российский Сервис Онлайн-Дневников». *www.liveinternet.ru* (ռուսերեն). Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ֆրանտիշեկ Պլանիչկա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | eu-football.info (խաղացող) · FootballDatabase.eu · National Football Teams.com · Transfermarkt (խաղացող) · worldfootball.net (խաղացող) · Չեխիայի ֆուտբոլի ասոցիացիա · ČSFD · Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Munzinger |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000056672579 · NKC: jk01093361 · NLP: a0000002796379 · VIAF: 83862919 · WorldCat VIAF: 83862919 |

 |