recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Շահանդուխտ II** (Շահանդուխտ Բ, 11-րդ դար - 1116), Սյունյաց աշխարհի թագուհի։

Սյունյաց թագավորության հիմնադիր Գրիգոր Ա Սյունի արքայի (1051-1072) կինը, Սենեքերիմ թագավորի քույրը։

Պատմություն
-----------

ՎահանավանքՇահանդուխտ II–ը Աղվանից (Հայոց Արևելքից կողմանց) արքա Սահակ Սևադա II–ի և Սոփիայի դուստրն էր, ինչի մասին վկայում են նաև Վահանավանքից հայտնաբերված արձանագրությունները և Սյունյաց ականավոր պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանը։ Շահանդուխտ II թագուհին կարևոր դերակատարում է ունեցել Սյունյաց թագավորության քաղաքական կյանքում։ Շահանդուխտ II-ը Գրիգոր I Սյունի արքայի կինն էր, որն անզավակ մահացավ 1072 թվականին։ Գրիգոր I Սյունի թագավորի մահվանից հետո Սյունյաց ազնվականության վորոշմամբ թագավոր է հռչակվում Շահանդուխտ թագուհու կրտսեր եղբայր Սենեքերիմը (1072-1094/1096)։ Արցախ աշխարհի արքայատուստրը արդեն հասցրել էր սիրվել ու մեծ հարգանք վայելել Սյունիքում, քանի որ միայն նրա հեղինակության շնորհիվ էր հնարավոր գահաժառանգման հարցի նման լուծումը, մանավանդ որ արքայազնը տակավին մանկահասակ էր։

Շահանդուխտ թագուհին կարևոր դերակատարում է ունեցել նաև իր եղբայր Սենեքերիմի թագավորության ժամանակաշրջանում։ Եղբոր՝ Սենեքերիմ արքայի մահից հետո, միչև եղբորորդու՝ Գրիգոր II արքայի չափահաս դառնալը, Շահանդուխտ II–ը եղել է թագավորության փաստացի կառավարիչը։ Շահանդուխտ II–ը մահահացել է 1116 թվականին։

Բեղումնավոր էր Շահանդուխտ II–ի շինարարական և բարեգործական գործունեությունը, որի համար նա արժանացել է «*ամենաօրհնյալ*», «*խորահավատ բարեպաշտուհի*», «*երանելի և սուրբ թագուհի*» պատվատիտղոսներին։

1086 թվականին Շահանդուխտ թագուհին և իր քույր Կատան կառուցել են Վահանավանքի Սբ. Աստվածածին եկեղեցին, որտեղ էլ գտնվել է նրանց մասին պատմող արձանագրությունը։ Դատելով արձանագրություններից և Վահանավանքում հայտնաբերված տապանաքարերից՝ իր կյանքի վերջին հատվածը Սյունիքում է անցկացրել Շահանդուխտ թագուհու մայրը՝ «Աղվանից թագուհի» Սոփիան։ Նրա տապանաքարից իմանում ենք մահվան տարեթիվը՝ 1081 թվական։ Նույն թվականին Շահանդուխտ թագուհին, նրա եղբայր Սենեքերիմ արքան և քույր Կատան իրենց մոր հիշատակը հավերժացնող գեղաքանդակ խաչքար են կանգնեցրել Վահանավանքի մեծ տաճարի արևելյան կողմում։

Շահանդուխտ թագուհին և նրա եղբայր Սենեքերիմ արքան աչքի են ընկել ոչ միայն շինարարական գործունեությամբ, այլև եկեղեցուն և հոգևոր դասին տված առատ պարգևներով ու նվիրաբերած տիրույթներով։

Տես նաև
-------

* Սյունյաց թագավորություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Григорян Г. М. 1990, էջ 224—225, 307
2. ↑  Արտակ Մովսիսյան (2014)։ *10 հայ ականավոր թագուհիներ*։ ԵՐԵՎԱՆ: ԶԱՆԳԱԿ։ էջեր 72–79։ ISBN 978-9939-68-267-9
3. ↑  Григорян Г. М. 1990, էջ 163—164

Գրականություն
-------------

* *Григорян Г. М.* Очерки истории Сюника. IX—XV вв. / [Отв. ред. X. А. Торосян, Б. А. Улубабян]. — Ереван: Издательство АН АрмССР, 1990. — 390 с. — ISBN 5 8080 0042 4
* *Արտակ Մովսիսյան* 10 ՀԱՅ ԱԿԱՆԱՎՈՐ ԹԱԳՈՒՀԻՆԵՐ. — Երևան: ԶԱՆԳԱԿ, 2014. — ISBN 978 9939 68 267 9
**Մկրտիչ Եփրեմի Պոտուրյան** (ապրիլի 7, 1881(1881-04-07), Պարտիզակ - դեկտեմբերի 8, 1959(1959-12-08), Վաղարշապատ, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ հանրագիտակ, հայագետ, հրապարակագիր, գրող։

Կենսագրություն
--------------

Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի Ներսեսյան և Մխիթարյան վարժարաններում։ 1897 թվականին մեկնել է Վենետիկ, ուսանել հայագետներ Հ. Թորոսյանի, Վ. Հացունու, Ա. Ղազիկ Մ. Ե. Պոտուրյանի մոտ, 1902 թվականին դարձել է Մխիթարյան միաբանության անդամ։

1903 թվականին դասավանդել է Վենետիկի Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանում, որտեղ նրան աշակերտել են Դանիել Վարուժանը, Վարդան Փափազյանը և ուրիշներ։

1909 թվականին եղել է «Բազմավեպ»-ի խմբագիրը, 1909-1912 թվականներին՝ մատենադարանապետ։ Այնուհետև Եղիսաբեթուպոլսում զբաղվել է գիտական, լրագրական, մանկավարժական աշխատանքով։

1929-1959 թվականներին եղել է Տրանսիլվանիայի Ֆրումոասա (նախկին Սեպվիզ), ավանի հունգարացած հայերի հոգևոր առաջնորդը այստեղ հիմնել է տպարան, ծավալել հրատարակչական, մանկավարժական բուռն գործունեություն։ 1959 թվականին տեղափոխվել է Խորհրդային Հայաստան։

Աշխատություններ
---------------

Պոտուրյանը լույս է ընծայել «Զարդանկարք Ավետարանի Մլքե թագուհվոր» (1902 թվականին)։ Տպագրվել են նրա «Կոստանդին Երզնկացի ԺԴ դարո ժողովրդական բանաստեղծ և յուր քերթվածները» (1905 թ.), «Ադամգիրք Առաքել Սյունեցվո» (1907 թ.), «Առաքել Սյունեցի և իր քերթվածները» (1914 թ.), «Մարտիրոս Ղրիմեցի և իր քերթվածները» (1924-1930 թթ.) և այլ գրքեր։

Պոտուրյանի գրչին են պատկանում Հովհաննես Երզնկացու, Ֆրիկի, Հովհաննես Թլկուրանցու, Գրիգորիս Աղթամարցու, Բաղդասար Դպիրի և միջնադարյան այլ բանաստեղծների մասին ուսումնասիրություններ։

Գրել է նաև բանասիրությանը («Սրբազան Հայկազունք», 1902 թ. «Մխիթար և Մխիթարյանք», 1922 թ.), մամուլի պատմությանը («Հայ մամուլը տասնեհինգ տարուն մեջ» 1894-1910 թթ.) վերաբերող գործեր։

Պարբերականներ
-------------

Բուխարեստում Պոտուրյանը հրատարակել է «Մասիս» (1920-1922 թվականներին), «Գաղութի ձայն» ( ), «Նավասարդ» (1923-1924 թվականներին, Հ. Սիրունու և Հ. Աթանասյանի հետ), «Փարոս» (1924 թ. Վ. Մեշտուճյանի հետ), «Երկիր» (1925-1929 թթ.), «Հայ մամուլ» (1934-1942 թթ. Հ. Աթանասյանի հետ) պարբերականները, տարեցույցներ («Գաղութահայ տարեգիրք», 1939-1941 թթ. «Ռումինահայ տարեցույց», 1935 թ. Հ. Աթանասյանի հետ)։ Հայ ժողովրդի տառապանքներն են արտացոլված Պոտուրյանի «Սև էջը» (1910 թ.), «Արմենակին հույսերը» (1923 թ.), «Կարմիր լուսին» (1927 թ.) նովելներում։

Պոտուրյանը ստեղծագործել է նաև մանուկների համար («Վեպիկներ», 1930 թ. «Հեքիաթներ», 1930 թ. թարգմանել է հունգարերենից)։ Նրա որոշ երկեր թարգմանվել են ռումիներեն և հունգարերեն։ Կատարել է թարգմանություններ իտալերենից և հունգարերենից։ Պոտուրյանը հայ հանրագիտական գրականության հիմնադիրներից է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 389)։*  |
**Պետրոս Շուժունյան** (1957, Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կոմպոզիտոր, ջութակահար։

Կենսագրություն
--------------

Պետրոս Շուժունյանը ծնվել է 1957 թվականին Լենինականում։ Նախնական երաժշտական կրթությունն ստացել է Լենինականի Քրիստափոր Կարա-Մուրզայի անվան ուսումնարանում (ջութակի դասարան)։ Տասնմեկ տարեկանում գրել է առաջին գործերը՝ ջութակի պիես և սյուիտ, որոնք կատարվել են 1975 թվականին։ 

1976 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Կանադա, որտեղ 1982 թվականին ավարտել է Մոնրեալի կոնսերվատորիան։ Հանդես է եկել նաև որպես դիրիժոր և խմբավար (ղեկավարել է Մոնրեալի Համազգային հայ մշակութային միության «Քնար» երգչախումբը)։ 

1987-1988 թվականներին եղել է Մոնրեալի միջազգային օպերային փառատոնի գեղարվեստական ղեկավարի օգնական, 1988-1990 թվականներին՝ Մոնրեալի Մետրոպոլիտեն նվագախմբի աշխատակազմի ղեկավար։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Հեղինակել է բազմաժանր ստեղծագործություններ (մենանվագ, մեներգ, տրիո, կվարտետ և այլն)։ «Ախ, Թամար» սիմֆանիկ պատկերում, «Արաքս» լարային կվարտետում, «Ձեզ» պոեմում (դաշնամուր և հարվածային գործիքներ), «№ 1 մենախոսության» (ալտի համար) մեջ ակնհայտորեն դրսևորվել են հեղինակի մտածողությունն ու ճաշակը. ազգայինից սերող երաժշտական կառուցվածքները զարգացրել է նորարարական սկզբունքներով, օգտագործել պոլիֆոնիկ և հոմոֆոնիկ միջոցներ։

Հայոց ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցի առթիվ գրել է «Պատարագ», որը կատարվել է Մոնրեալի Սան Բատիստ եկեղեցում։

2016 թվականին Պետրոս Շուժունյանն այցելել է Հայաստան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Պետրոս Շուժունյան
2. ↑  Կոմպոզիտորների համար ոսկեդար է. Պետրոս Շուժունյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Երաժշտական կամուրջներ. Պետրոս Շուժունյան»

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Յոժե Մենսինգեր** (սլովեներեն՝ **Jože Mencinger**, մարտի 5, 1941(1941-03-05), Եսենիցե, Upper Carniola Statistical Region, Սլովենիա - օգոստոս 2022, Pelješac, Դուբրովնիկ Ներետվա, Խորվաթիա), սլովենացի օրենսգետ, տնտեսագետ, քաղաքական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է սլովենական Եսենիցե քաղաքում։ 1964 թվականին ավարտել է Լյուբլյանայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը, ուսումը շարունակել Բելգրադի համալսարանի իրավաբանական դպրոցում, որն ավարտել է 1966 թվականին՝ ստանալով մագիստրոսի աստիճան։ 1975 թվականին էլ ԱՄՆ-ում՝ Փենսիլվանիայի համալսարանում պաշտպանել է իր պատրաստած ատենախոսությունը և ստացել փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորի աստիճան։

Մենսինգերը ընդգրկվել է անկախություն ձեռք բերած Սլովենիայի առաջին կառավարության կազմում, 1990 թվականի մայիս ամսից մինչև 1991 թվականի մայիսը ղեկավարել է այդ երկրի էկոնոմիկայի նախարարությունը։ 1992 թվականին անդամագրվել է Սլովենիայի ժողովրդավարական կուսակցությանը։ 2001-2004 թվականներին եղել է Լյուբլյանայի համալսարանի ռեկտորը։ Հինգ տարի ընդգրկված է եղել Սլովենիայի Ազգային խորհրդի կազմում։ 2014 թվականի եվրոպական խորհրդարանական ընտրություններում գլխավորել է *Pozitivna Slovenija* կուսակցության առաջադրած թեկնածուների ցուցակը։ 

Յոժե Մենսինգերը Լյուբլյանայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի իրավունքի և տնտեսության ամբիոնի պրոֆեսոր է, գիտությունների ու արվեստների եվրոպական ակադեմիայի անդամ։ Ուսումնասիրել և իր աշխատություններում մեկնաբանել է հետկոմունիստական շրջանում Սլովենիայում իրականացված սեփականաշնորհման գործընթացի փորձը։

Գիտական վաստակի համար Յոժե Մենսինգերը պարգևատրվել է Սլովենիայի Հանրապետության Ազատության ոսկե շքանշանով։ Նա հանդես է գալիս Բորիս Մալագարսկու «*Շղթաների ծանրությունը*» (*The Weight of Chains]*) փաստավավերագրական կինոնկարում, որտեղ խոսում է Եվրոպական միությանը Սլովենիայի անդամակցության արդյունքների մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2 3  Czech National Authority Database
3. 1 2  CONOR.Sl
4. ↑  RTVSLO.si - Pozitivna Slovenija 25. aprila na kongres. Jože Mencinger nosilec liste.
5. ↑  Pozitivna Slovenija 25. aprila na kongres. Jože Mencinger nosilec liste (rtvslo.si, 10. April 2014, slowenisch);  Archived 2014-11-13 at the Wayback Machine. |wayback=20141113190416 |text=Kandidati za evroposlance: Za krizo smo krivi predvsem sami |archiv-bot=2019-04-21 05:28:04 InternetArchiveBot }} (siol.net, 20. Mai 2014, slowenisch)
6. ↑  Mencinger Joze (1996)։ «Privatization Experiences in Slovenia»։ *Annals of Public and Cooperative Economics* **67** (3): 415–428։ doi:10.1111/j.1467-8292.1996.tb01913.x

Արտաքին հղումներ
----------------

* Jože Mencinger, PhD, Professor

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CONOR: 1730659 · GND: 17011340X · ISNI: 0000000038968878 · LCCN: no89008031 · NKC: js20191036609 · NUKAT: n2015174432 · SUDOC: 204344603 · VIAF: 58634759 · WorldCat VIAF: 58634759 |

 |

 |
Անգլիայում տեղադրված մղոնացույց քար
**Մղոն** (լատին․՝ mille passuum` «հազար քայլ» բառից), երկարության միավոր։ Տարածված է միավորների ազգային ոչ մետրական համակարգերում և օգտագործվում է հիմնականում ծովային գործում։ Մղոնի մեծությունը, որ հավասար է միջօրեականի 1՛ աղեղի երկարությանը, տարբեր երկրներում տարբեր է՝ կախված տեղանքի աշխարհագրական լայնությունից և տատանվում է 0, 58 կմ-ից (Եգիպտոս) մինչև 11, 2 կմ (հին չեխական մղոն) սահմաններում։ Մեծ Բրիտանիայում ծովային մղոնը = 1, 853184 կմ, ցամաքային կանոնադրական մղոնը = 1, 609344 կմ (կիրառվում է նաև ԱՄՆ-ում)։

Աշխարհագրական մղոնը (գերմանական) հավասար է հասարակածի 1/15° = 7, 4204 կմ։ Հին հռոմեական մղոնը (միլիարիում)= 1, 481 կմ։ Հին և վաղ միջնադարյան հայկական, հռոմեական-փիլետերյան (փոքրասիական) և պարսկական մղոնը = 1, 598 կմ։ Ուշ միջնադարում հայ մատենագրության մեջ օգտագործված մղոնը 1, 852 կմ է։ Արաբական մղոնը = 1, 9176 կմ։ Հին ռուսական մղոնը = 7, 4676 կմ։ Աստվածաշնչում հիշատակվող մղոնը = 1479, 5 մ։

Բազմաթիվ երկրներում կիրառվում է միջազգային ծովային մղոնը, որն ըստ Միջազգային հիդրոգրաֆիական կոնֆերանսի (1929) որոշման, հավասար է 1, 852 կմ՝ միջօրեականի 1՛ աղեղի միջին երկարությանը։

Գրականություն
-------------

* Մանանդյան Հ. Կշիռները և չափերը հնագույն հայ աղբյուրներում, Ե. 1930։
* Նույնի, Երատոսթենեսի ստադիոնը և պարսից ասպարեսը, Ե. 1934։
* Культура раннефеодальной Армении, Е. 1980, էջ 326-355

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 646)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ժամկոչյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Պերճ Ժամկոչյան** (ապրիլի 20, 1930(1930-04-20), Բոստոն, ԱՄՆ - փետրվարի 21, 2004(2004-02-21), Բոստոն, ԱՄՆ), ամերիկահայ երաժիշտ, երգեհոնահար։ Բազմիցս մասնակցել է միջազգային մրցույթների և գրավել պատվավոր տեղեր։ Մի շարք մրցանակների հեղինակ է։

Կրթություն
----------

1951 թ. ավարտել է Բոստոնի Նոր Անգլիայի կոնսերվատորիան։

Գործունեություն
---------------

Եղել է Բոստոնի երաժշտական քոլեջի երգեհոնային բաժնի ղեկավար, Չիկագոյի կոնսերվատորիայի պատվավոր դոկտոր, 1957 թ.-ից Բոստոնի սիմֆոնիկ նվագախմբի առաջին երգեհոնահար, նվագախմբի մենակատար և անդամ, ապա Սուրբ Թերեզա եկեղեցու երգեհոնահար։

Առաջին ելույթն ունեցել է 1951 թ.-ին։

Ժամկոչյանը եղել է ամերիկացի առաջին երգեհոնահարը, ով 1965 թվականին համերգային շրջագայությամբ այցելել է Խորհրդային Միություն։ Ունեցել է մի շարք համերգներ համաշխարհային սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ։

Կատարել է Բախի, Ֆրեսկոբալդիի, Հենդելի, Վիվալդիի, Ֆրանսկի, ինչպես նաև Կոմիտասի, Եկմալյանի, ժամանակակից հայ կոմպոզիտորների երգերից, հայկական միջնադարյան երաժշտություն, երգեհոնային փոխադրումներ։

Հյուրախաղերով հանդես է եկել Կանադայում, Ֆրանսիայում, Անգլիայում, Իտալիայում, Հայաստանում և այլուր։ Համերգային վերջին շրջագայությունը կատարել է 2003 թվականի դեկտեմբերին՝ այցելելով Իտալիա։

1970 թվականին ստեղծել է «Կոմիտաս» երգեհոնային հիմնադրամը։

Ձեռքբերումներ
-------------

Բազմիցս մասնակցել է միջազգային մրցույթների և գրավել պատվավոր տեղեր։

Նրա «Սրբերից սուրբը» և «Փուլենք» երգեհոնի համերգները «Նյու Յորք Թայմս» – թերթի կողմից ճանաչվել են բոլոր ժամանակների 50 լավագույն ձայնագրություններից մեկը։

Պարգևատրվել է շքանշաններով կարդինալ Աղաջանյանի, Վազգեն Ա. կաթողիկոսի, Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի, Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության և Հայաստանի նախագահի կողմից։

1957 թ. Փարիզում արժանացել է Հոգևոր երաժշտության 1-ին կոնգրեսի 1-ին մրցանակին։

1983 թ. արժանացել է ՀՀ մշակույթի նախարարության Պ. Ադամյանի անվան մրցանակին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 4. — էջ 277.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: 2005. — հատոր 1. — էջ 455.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պերճ Ժամկոչյան
* ՄԱՀԱՑԵԼ Է ՊԵՐՃ ԺԱՄԿՈՉՅԱՆԸ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա · Հայազգ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 17972 · BNE: XX5499063 · BNF: 14003758p · GND: 131786393 · ISNI: 000000002280764X · LCCN: n81114218 · SUDOC: 242867634 · VIAF: 32194800 · WorldCat VIAF: 32194800 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 277)։*  |
**Յոնջու** (կոր. 영주시, 榮州市, Yeongju-si), քաղաք Հյուսիսային Գյոնգսանգ նահանգում, Հարավային Կորեա։

Պատմություն
-----------

Երեք թագավորությունների օրոք Նեգիի և Կուպոլսանի գավառները (կուն) գտնվում էին ներկայիս Յոնջուի տարածքում։ Միայն Չոսոն դինաստիայի օրոք Յոնջուն ստացավ իր ժամանակակից անվանումը։ Այդ ժամանակ նա ունեցել է գավառի վարչական կարգավիճակ։ 1914 թվականին Յոնջուին ավելացվեցին ևս երեք շրջաններ։ Քաղաքի կարգավիճակը (սի) շնորհվել է 1980 թվականին։

Աշխարհագրություն
----------------

Յոնջուն տեղակայված է Հյուսիսային Գյոնգսանգ նահանգի հյուսիսային մասում։ Արևելքում սահմանակից է Պոնհվա գավառին, արևմուտքում` Տանյան նահանգին, հարավում` Անդոնգ և Յոչոնոմ նահանգներին և հյուսիսում` Յոնվոլ նահանգին։ Լանդշաֆտը հիմնականում լեռնային է, քաղաքում տեղակայված են Սոբեքսան լեռնաշղթայի մի քանի բարձր գագաթներ. դրանք են` Յոնհվաբոնը (1383 մ), Կուկմանբոնը (1421 մետր) և Պիրոբոնը (1439 մետր)։ 

Քաղաքով հոսում են երկու փոքրիկ գետեր` Նեսոնչհոն (Նակտոնգան գետի վտակ) և Սոչհոն («Արևմտյան հոսք»)։

Զբոսաշրջություն և տեսարժան վայրեր
---------------------------------

Յոնջուն նախ և առաջ հայտնի է իր փիլիսոփաներով և գիտնականներով։ Այստեղ տեղակայված է հայտնի կոնֆուցիականության դպրոց Սոսու Սովոնը, որը համարվում է կոնֆոուցիականության առաջին դպրոցը Կորեայում։ Մնացած տեսարշան վայրերից հիշատակման արժանի են. 

* Բուդդայական տաճարներ Հվեբանսա, Փուսոկսա և Փիրոսա (VII դար)
* Պունգի ամենամյա փառատոն, նվիրված կյանքի արմատին

Խորհրդանիշներ
-------------

* Ծառ. Գինգկո
* Թռչուն. Կաչաղակ
* Ծաղիկ. Թագավորական լեռնավարդ
* Թալիսման. Սոնդորի։ Սոնդորի կանաչ գլխարկը խորհրդանշում է Կոնֆուցիոսի գիտուն հետևորդների գլխազարդը, քանի որ քաղաքը հայտնի է իր կոնֆուցիական ավանդույթներով։ Գլխարկի երեք գագաթները խորհրդանշում են երեք լեռների գագաթները, որոնք գտնվում են Յոնջուի տարածքում։ Դրանք են Պրիոբոնը, Յոնհվանբոնը, Կուկմանբոնը։ Դեղին գույնը խորհրդանշում է անասնաբուծական արտադրությունը քաղաքում, իսկ կարմիրը բուսաբուծական արտադրությունը։

Տես նաև
-------

* Հարավային Կորեայի քաղաքների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑   Конфуцианская школа Сосу Совон (недоступная ссылка — история ).
3. ↑   Символы Йонджу. Дата обращения: 17 июля 2007. Архивировано 6 октября 2007 года.
Կոլորադոյի սարավանդը
**Պերմի ժամանակաշրջան**, Երկրի պատմության պալեոզոյան դարաշրջանի վերջին՝ 6-րդ ժամանակաշրջանը։ Սկսվել է 225 միլիոն տարի առաջ (ըստ ռադիոլոգիական մեթոդներով որոշման) և տևել 40 միլիոն տարի։ Պերմի ժամանակաշրջան անվանումը տվել է անգլիացի երկրաբան Ռ․ Մուրչիսոնը 1841 թվականին Ռուսաստանում անցկացված էքսկուրսիայից հետո։ ԱՄՆ-ում ընդունված է Պերմի ժամանակաշրջան ստորաբաժանել ստորին (P1), միջին (P2) և վերին (P3) մասերի։ Պերմի ժամանակաշրջանում ավարտվել են հերցինյան լեռ նակազմական շարժումները, որոնք հատկապես ուժեղ են եղել Ուրալա-Տյանշանյան, Հերցինյան և Սպպալաչյան գեոսինկլինալային գոտիներում, աշխուժացել հրաբխականությունը (հիմքային լավաների ամենախոշոր արտավիժումներ եղել են Սիբիրական պլատֆորմում՝ արտահայտված տրապների ձևով), տեղի է ունեցել Երկրի պատմության ամենախոշոր ռեգրեսիաներից մեկը, որի հետևանքով փոքրացել են ծովերի մակերևույթները և տեղի ունեցել կլիմայական փոփոխություններ։ *Պերմի ժամանակաշրջանի* կենդանական և բուսական աշխարհը բազմազան է եղել։ Առաջին անգամ ի հայտ է եկել փշատերև բուսականությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 276)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թահմազյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Մուշեղ Ծերունի Թահմազյան** (սեպտեմբերի 28, 1922(1922-09-28), Հալեպ), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1947 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Մուշեղ Թամազյանը ծնվել է 1922 թվականի սեպտեմբերի 28-ին, Սիրիայի Հալեպ քաղաքում։ Սովորել է Նիկոսիայի (Կիպրոս) Մելքոնյան կրթական հաստատությունում։ 1942-1946 թվականներին ուսուցչություն է արել Հալեպի Կիլիկյան դպրոցում։ 1946 թվականին ներգաղթել է Խորհրդային Հայաստան և բնակություն հաստատել Լենինական (այժմ՝ Գյումրի) քաղաքում։ 1950 թվականին ավարտել է Լենինականի (Գյումրի) Միքայել Նալբանդյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը։ Երկար տարիներ ուսուցչություն է արել Գյումրիի դպրոցներում, ապա աշխատել է նույն քաղաքի Ղազարոս Աղայանի անվան համար 19 միջնակարգ դպրոցի ուսումնական մասի վարիչ։ Նրա առաջին բանաստեղծությունը տպագրվել է 1941 թվականին, «Այգ» հանդեսում (Նիկոսիա)։

Երկեր
-----

* Լենինը և օտար լեզուները, Լենինական, 1970։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գրական տեղեկատու, Երևան, Սովետական գրող, 1981, 544 էջ, էջեր 146-147։
2. ↑  Թահմազյան, Մուշեղ Ծերունի, 1922-


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 7682 |

 |
| **՞**Մոխրագույն կետեր |
| --- |
| EschrichtiidaeՀետամնաց տեսակ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Կետանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Դելֆիններ |
|
|
|
| Ցեղ | Մոխրագույն կետեր |
|
|
| Տեսակ | Կետեր |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| *Eschrichtiidae*
*Morrison-Scott* 1951

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մոխրագույն կետեր** (անգլ.՝ *Eschrichtiidae* կամ կետոսկրերի ընտանիք։ Անատամ կետերից է Մոխրագույն կետը, որին մի շարք ժողովուրդներ անվանում են «սատանայի ձագ»։ Այս անվանումը ստացել է իր վանող գույնի և տեսքի պատճառով։

Բնութագրություն
---------------

Ունի մոտ 20-30 տոննա քաշ։ Մարմնի կառուցվածքը շատ հետաքրքիր է։ Նա իր նախնիներից պահպանել է դնչի մազերը, շարժուն գլուխը, ողնաշարի պարանոցային երկար հատվածը՝ 7 շարժուն ողերով, և վերջապես սերտ կապ ափի ծանծաղուտների հետ։ Հանդիսանում է հարթ և զոլավոր կետերի պատմական զարգացման շղթայի կապող օղակը։ Այս առումով նրան համարում են «կենդանի բրածո»։ Մոխրագույն կետի ստորին ծնոտի և կրծքի լողաթիակների մոտ կան ծալքեր, իսկ փորն ու մեջքը հարթ են։ Մոխրագույն կետերը միջին մեծության կետեր են։ Էգը 15 մետր է, իսկ արուն 11 մետր։ Նրանք շրջում են միասին։ Նույնիսկ վտանգի ժամանակ արուները չեն հեռանում էգերից։ Մոխրագույն կետի մեջքի լողակի փոխարեն պոչնամասում գտնվում են ճարպային փոքրիկ թմբիկներ, ամենամեծի բարձրությունը մինչև 11 սմ է։ Գլուխը բավական մեծ է։ Բերանի խոռոչում քիմքից կախված են 340 թիթեղներ, որոնք դեղնավուն են և ներսի կողմից ունեն կոշտ ծոպեր։ Գլխի վրա կա մեկ անցք, որից արձակում է 3 մետր բարձրությամբ ջրի շատրվան։ Մոխրագույն կետր մաշկի վրա շատ են լինում մակաբույծներ։ Դրանցից ազատվելու համար լողում է դեպի քաղցրահամ ջրերի շրջաններ՝ գետաբերաններ, որտեղ քաղցրահամ գետերը ծովն են լցվում։ Մոխրագույն կետերը լողում են ափամերձ ծանծաղուտներում։ Նրանց ոխերիմ թշնամին խոյադելֆիններն են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մոխրագույն կետերի մասին տվյալներ


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh89002440 · Microsoft: 2778739007 |

 |
**«Մուշտակով Վեներան»** (գերմ.՝ Venus im Pelz), ավստրիացի գրող Լեոպոլդ ֆոն Զախեր Մազոխի ամենահայտնի ստեղծագործությունը։ 1869 թվականին ամսագրային տարբերակի հրապարակումից հետո ստեղծագործությունն ընդգրկվել է «Կայենի ժառանգությունը» շարքի առաջին հատորում։

Գլխավոր հերոսը՝ Սևերինը, մի կնոջ հանդեպ ունենում է էրոտիկ երևակայություն, որտեղ այդ կինը նրան նվաստացնում է։ Հզոր ու գեղեցիկ կնոջ իդեալը նա անվանում է «Մուշտակով Վեներա»։ Կարպատյան հանգստավայրում Սևերին հանդիպում է արտասովոր մի այրի կնոջ՝ Վանդա ֆոն Դունաևին, որը գրավում է անտիկ զգայականության փիլիսոփայությամբ և քրիստոնեական ամուսնության նախապաշարմունքների մերժմամբ։ Որոշելով, որ իր առջև նույն «Մուշտակով Վեներան» է, Սևերինը անմնացորդ սիրահարվում է նրան և հրավիրում իրականացնելու իր գաղտնի երևակայությունը։ Սկզբում Վանդան մերժում է, սակայն հետզհետե նրան սկսում է ավելի դուր գալ ու հուզել տիրուհու և ստրուկի խաղը, քան Սևերինին։

Ստեղծագործության բնաբան է ընտրված Հուդիթի գրքից. «Աստված պատժեց նրան և կնոջ ձեռքը տվեց»։

Ստեղծագործությունը մի քանի անգամ էկրանավորվել է։

Վեպը հայերեն է հրատարակվել 2022 թվականին։

Մշակույթի մեջ
-------------

* Այս վեպի շնորհիվ նվաստացումից ու բռնությունից հաճույք ստանալու միտումը կոչվեց մազոխիզմ։
* Այս վեպի մոտիվներով է գրվել The Velvet Underground խմբի «Մուշտակով Վեներան» երգը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լեոպոլդ ֆոն Զախեր-Մազոխ, Մուշտակով Վեներան, Ե. Դարակ, 2022, 224 էջ։ Գերմաներենից թարգմանեց Վանուհի Բաղմանյանը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մուշտակով Վեներան անգլերեն թարգմանությամբ

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Գուտենբերգ նախագիծ · Գուտենբերգ նախագիծ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
| **՞**Մոխրածաղիկ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
| Դաս | Էուդիկոտներ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Բարդածաղկավորներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Cineraria maritima
2005 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մոխրածաղիկ**, (լատին․՝ Cineraria maritima) պատկանում է բարդածաղկավորների ընտանիքին։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Դեկորատիվ ծաղկեգործության մեջ օգտագործվում է մերձծովյան հալևորուկը (*Cineraria maritima L.*)։ Բույսի բարձրությունը հասնում է մինչև 35-40 սմ։ Ամբողջ բույսը ծածկված է, սպիտակ, արծաթավուն թավով, տերևները երկարավուն են, խորը կտրտված տերևաթիթեղով։

Օգտագործում
-----------

Բազմամյա բույս է, սակայն ծաղկային ձևավորումներում օգտագործվում է որպես միամյա, որովհետև առաջին տարում բույսը գեղեցիկ է և 15 սմ-ից ավելի չի բարձրանում, իսկ երկրորդ տարում կորցնում է իր դեկորատիվ տեսքը։ Օգտագործվում է գորգային ձևավորումներում մեծ մասամբ եզրագծերի համար, երբեմն նաև փոքր խմբավորումներում։

Մշակում
-------

Շատ լավ է տանում խուզումը։ Տնկումը կատարվում է արևոտ հողամասերում, բույսը բույսից 10 սմ հեռավորության վրա։ Կիսաստվերում տերևների գույնը խամրում է։ Գլխավորապես մշակվում է սպիտակ, պայծառ ձևը (*Cineraria mar. Diamant*), որը մեր կլիմայական պայմաններում լավ է ձմեռում։ Բազմացվում է սերմերով երբեմն նաև՝ կտորներով։ Ցանկը ջերմատներում կատարվում է հունվար-փետրվար ամիսներին, ցանկարկղերի մեջ, ցանկի համար նախատեսված սովորական հողում։ Ծլում է 7-10 օրվա ընթացքում։ Ծլունակությունը պահպանվում է 3-4 տարի։ Մեկ գրամ սերմում պարունակվում է մոտավորապես 7000 հատիկ։ Նախասածիլումը կատարվում է արկղերի մեջ, որտեղից փոխադրվում է ծաղկանոց։

Տեսակներ
--------

* Cineraria acanthifolia
* Cineraria calvescens
* Cineraria canadensis
* Cineraria ceratophylla
* Cineraria maritima
* Jacobaea maritima
* Othonna maritima
* Senecio bicolor
* Senecio cineraria
* Senecio cineraria
* Senecio cineraria
* Senecio cineraria
* Senecio coronopifolius
* Senecio ginesii
* Senecio maritimus

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Գրականություն
-------------

* Ծաղկաբուծություն և դեկորատիվ այգեգործություն, Հ. Ե. Նարինջյան

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776817010 |

 |
**Յուրի Գեորգիի Աբով** (ռուս.՝ Юрий Георгиевич Абов, նոյեմբերի 7, 1922(1922-11-07), Տուապսե, Տուապսինսկի շրջան, Black Sea Okrug, Կուբան-Սևծովյան շրջան, Խորհրդային Ռուսաստան - փետրվարի 28, 2021(2021-02-28)), հայազգի ռուս ֆիզիկոս, պրոֆեսոր (1984), ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1969), ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1987), Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից-անդամ (1991)։ Լենինյան մրցանակակիր (1974))

Կենսագրություն
--------------

1947 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանը։ 1963 թվականից աշխատել է Մոսկվայի ֆիզիկայի ինստիտուտում։ Աշխատել է ԽՍՀՄ ատոմային էներգիայի օգտագործման պետական կոմիտեի տեսական և փորձարարական ֆիզիկայի ինստիտուտում, 1963 թվականից՝ լաբորատորիայի վարիչ։

Ուսումնասիրել է զույգության խախտման երևույթը միջուկային ռեակցիաներում, աշխատակիցների հետ հայտնագործել նուկլոնների թույլ փոխազդեցությունը միջուկներում։ Փորձերով դիտել է գամմա-քվանտների առաքման ասիմետրիան բևեռացած նեյտրոնների ճառագայթային զավթման (միջուկներով) ռեակցիայում։ Սկիզբ է դրել բևեռացած նեյտրոնների փնջերով բյուրեղներում ռելաքսացիոն շարժընթացների հետազոտման նոր ուղղության՝ միջուկային մագնիս. ռեզոնանսային սպեկտրաչափության կիրառումով։
Ստեղծել է գերսառը նեյտրոնների մագնիսական թակարդ, ԽՍՀՄ-ում առաջին նեյտրոնային բյուրեղային սպեկտրաչափն ու նեյտրոնային դիֆրակտաչափը։ Ունի նաև ծանր ջրով ատոմային ռեակտորների ֆիզիկային ու տեխնիկային վերաբերող աշխատանքներ։

Մրցանակներ
----------

* Լենինյան մրցանակ, 1974

Երկեր
-----

* Поляризованные медленные нейтроны / Ю. Г. Абов, А. Д. Гулько, П. А. Крупчицкий. Москва, Атомиздат , 1966.
* Академик А. И. Алиханов: Воспоминания, письма, документы, 2004, т.л. (Редкол. Ю. Г. Абов (пред.) и др.),конц. (Абов Юрий Георгиевич).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արծվի Բախչինյան, Հայազգի գործիչներ, Ե. Զանգակ, 2002, էջ 269։
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Համառուսաստանյան մաթեմատիկական պորտալ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10347 |

 |
**Մարակա Խիպիոկա էկոլոգիական կայան** (պորտ.՝ Estação ecológica de Maracá-Jipioca), էկոլոգիական կայան, որը ընդգրկելով երկու կղզիներ, գտնվում է Բրազիլիայի Ամապա նահանգից մոտ 5 կմ հեռավորության վրա գտնվող Ամապա քաղաքում։ Պաշտպանում է ափամերձ մանգլենիների և արևադարձային խոնավ անտառների տարածքը։

Տեղագրություն
-------------

Էկոլոգիական կայանը գտնվում է հարակից Իլհա դե Մարակա դու Նորտե և Իլհա դե Մարակա դու Սուլ կղզիներում, Ամապայի ափերի մոտ՝ մոտավորապես 602 քառակուսի կիլոմետր տարածքով։ Արգելոցը ստեղծվել է 1981 թվականի հունիսի 2-ի որոշմամբ՝ նպատակ ունենալով պահպանել Ամազոն գետի ազդեցության տակ գտնվող ինքնատիպ ծովային միջավայրի զգալի նմուշները։ Ամազոնի կենսոլորտի մի մասն է։ Կառավարվում է Չիկո Մենդեսի Կենսաբազմազանության պահպանության ինստիտուտի կողմից։ Արգելոցը Ամապա նահանգի համանուն մունիցիպալիտետում է։ Ամապայի կենսաբազմազանության միջանցքի մի մասն է, որը ստեղծվել է 2003 թվականին։

Շրջակա միջավայր
---------------

Տեղանքը չափազանց հարթ է, առավելագույն բարձրությունը 3 մետր է։ Տարեկան տեղումների քանակը 5000 մմ է։ Ջերմաստիճանը տատանվում է 20-ից մինչև 33 °C, իսկ միջինը՝ 26 °C է։ Կլիման արևադարձային մուսոնային կլիմա է` օգոստոսից նոյեմբեր ընկած ժամանակահատվածում չափավոր և քիչ քանակությամբ անձրևներով, իսկ մնացած ամիսներին հորդ և ծայրահեղ հորդ տեղումներով։ 

Ջրափնյա գծի և առուների մոտ գերակշռում են մանգլենիները՝ ավելի բարձրադիր վայրերում տիպիկ գեղահովտային ծառատեսակներով։ Առափնյա բուսականությունը գտնվում է Ամապայի մանգլենիների էկոշրջանում։ 

Շարժիչային մուտքի դժվարության պատճառով միավորումն ունի զանազան տեսակներով հիանալի կենսաբազմազանություն, որոնցից մի քանիսը վտանգված են։ Արգելոցն օգտագործվում է բազմաթիվ չվող թռչունների կողմից, այդ թվում՝ ամերկյան ֆլամինգոն (*Phoenicopterus ruber*), ջրարծիվը (*Pandion haliaetus*), սապսանը (*Falco peregrinus*), գետային ջրածիծառը (*Sterna hirundo*), գյուղական ծիծեռնակը (*Hirundo rustica*) և այլն։

Պահպանություն
-------------

Էկոլոգիական կայանը «խիստ բնական արգելոց է», որը գտնվում է Բնության պահպանության միջազգային միության Iա կատեգորիայի ներքո։ Նպատակն է պահպանել Ամազոն գետի ազդեցության տակ գտնվող ափամերձ ծովային միջավայրում առաջնային կազմավորումների նշանակալի նմուշները։ Պահպանությունն իրականացվում է «Ամազոնի շրջանի պահպանվող տարածքներ» ծրագրի աջակցությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ESTAÇÃO ECOLÓGICA DE MARACÁ JIPIOCA
2. 1 2 3 4  Unidade de Conservação: ESTAÇÃO ECOLÓGICA DE MARACÁ JIPIOCA

Աղբյուրներ
----------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |
**Յուրի Անդրոպովի կիսանդրի** (ռուս.՝ Бюст Юрия Андропова), հուշարձան Ռուսաստանի Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն-Ալանիայի Մոզդոկ քաղաքում։ Նվիրված է խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, 1982-1984 թվականներին ԽՍՀՄ ղեկավար Յուրի Անդրոպովին (1914-1984)։ Կիսանդրին և հուշատախտակը տեղադրված են քաղաքի թիվ 108 դպրոցի մոտ, որը 1984 թվականից կոչվում է նրա անունով։ Հուշարձանի հեղինակն է քանդակագործ Վլադիմիր Խաևը։

*Հասցեն՝* Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն, ք. Մոզդոկ, Վոկզալնայա փողոց, տուն 34։ Հեռավորությունը քաղաքի կենտրոնից 2,08 կիլոմետր է։

Պատմություն
-----------

Յուրի Վլադիմիրովիչ Անդրոպովի կիսանդրին և հուշատախտակը տեղադրված են քաղաքի թիվ 108 դպրոցի մոտ, որտեղ նա սովորել է 1924-1930 թվականներին։ Հոր մահից հետո նա և մայրը տեղափոխվել են Մոզդոկ, որտեղ նա մեծացել է և ապրել մինչև 1932 թվականը։ Ավարտել է յոթնամյա դպրոցը։ 1930 թվականին նա ընդունվել է կոմերիտմիության շարքերը։ 1930 թվականի օգոստոսից մինչև դեկտեմբեր Յուրի Անդրոպովն աշխատել է սկզբում որպես բանվոր հեռագրատանը, իսկ 1930 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1932 թվականի ապրիլ՝ որպես Մոզդոկ կայարանի երկաթուղայինների ակումբի աշակերտ և կինոմեխանիկի օգնական։

1982-1984 թվականներին Յուրի Անդրոպովը եղել է Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության գլխավոր քարտուղարը, 1983-1984 թվականներին՝ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության նախագահ։

Յուրի Անդրոպովի կիսանդրին նրա անունը կրող դպրոցի առջև տեղադրվել է 1995 թվականին։ Քանդակի հեղինակն է Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն-Ալանիայի ժողովրդական նկարիչ, Կ. Լ. Խետագուրովի անվան պետական մրցանակի դափնեկիր Վլադիմիր Խաևը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Бюст Андропова»
2. ↑  «В МОЗДОКЕ ОТМЕТИЛИ СТОЛЕТНИЙ ЮБИЛЕЙ ЮРИЯ АНДРОПОВА»։ Վերցված է 2019 Հունվար 9
3. 1 2  «Мифологизация и стихотворчество Ю.В. Андропова в контексте проблемы «Среда и человек»»
4. 1 2  «Юрий Андропов»։ Վերցված է 2019 Հունվար 9
**Մուսաներ**՝ Զևսի դուստրերը։ Ըստ հին հունական դիցաբանության՝ մուսաները մարդկանց պարգևել են արվեստի ձիրք և նրանցից յուրաքանչյուրը հանդիսացել է առանձին արվեստի ներկայացուցիչը և շնորհք պարգևողը։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Բալդասարե Պերուցի. «Ապոլլոնը պարում է մուսաների հետ»
Հունական առաջին մեծ գրողները՝ Հոմերոսը և Հերոդոտոսը, իրենց ստեղծագործությունները սկսում են դիմելով մուսաներին։

Հունական դիցաբանության մեջ մուսաները ինն են

* Կալլիոպե - էպիկական պոեզիայի՝ էպոսի,
* Կլիո - պատմության,
* Եվտերպե - քնարերգության,
* Թալիա - կատակերգության,
* Մելպոմենե - ողբերգության,
* Տերփսիքորա - պարերի,
* Էրատո - էրոտիկ (սիրո) պոեզիայի և երաժշտության,
* Պոլիհիմնիա (կամ Պոլհիմնիա) - հիմների,
* Ուրանիա - աստղագիտության։

Հոմերոսի պատկերացմամբ մուսաները ապրել են Օլիմպոս լեռան կամ Պառնաս սարի վրա։ Պառնասում է գտնվել Կաստալյան աղբյուրը, որի ջուրը խմողին տրվել է բանաստեղծական տաղանդ և մարգարեական ձիրք։ Հեսիոդոսը իր հայրենիքի Հելիկոն սարը համարում է մուսաների բնակատեղի և իբր թե այդտեղ տեսել է նրանց։ Ըստ հին հունական առասպելաբանության Հյուսիսային Հունաստանում մուսաներն ապրել են Տեմպեյան հովտում և նրա մոտ գտնվող Պիերիա լեռան վրա։ Նրանք ապրել են նաև Պինդոս լեռան վրա։

Մուսաներն ունեցել են իրենց հատուկ կենդանիներն ու բույսերը։ Նրանց սրբազան ծառը եղել է դափնին, իսկ սրբազան կենդանիները՝ մեղուներն ու ճպուռները։

Մուսաները եղել են հավերժական բերկրանքի ու ցնծության մեջ։ Նրանք միշտ պարել են, երգել, իսկ երբ տեսնում էին, որ Ապոլլոնը անցնում է երգչախմբի գլուխ, սկսում էին ավելի լավ երգել, քան առաջ։

Բանաստեղծը մուսաներից էր ստանում ոգեշնչում, այդ պատճառով պոետը սուրբ մարդ էր, իսկ նրա վրա ձեռք բարձրացնելը հանցագործություն։ Մուսաները տիրապետում են ճշմարտության։ Պոետներին ճշմարտություն է հասնում այնքան, որքան նրանց կշնորհի մուսան։

9 մուսաներ
----------

| Նկար
  | Անուն | Հովանավորում են
  |
| --- | --- | --- |
| Հայ. | Հին հուն. | Լատ.. |
| Կալլիոպե | Կալլիոպե | Καλλιόπη | Calliopē | էպիկական պոեզիա |
| Եվտերպե | Եվտերպե | Εὐτέρπη | Euterpē | Քնարերգություն |
| Մելպոմենե | Մելպոմենե | Μελπομένη | Melpomenē | Ողբերգություն |
| Թալիա | Թալիա | Θάλεια, Θαλία | Thalīa | Կատակերգություն |
| Էրատո | Էրատո | Ἐρατώ | Eratō | էրոտիկ (սիրո) պոեզիա և երաժշտություն
  |
| Պոլիհիմնիա | Պոլիհիմնիա | Πολυύμνια, Πολύμνια | Polyhymnia, Polymnia | Հիմներ |
| Տերփսիքորա | Տերփսիքորա | Τερψιχόρα | Terpsichorа | Պարեր |
| Կլիո | Կլիո | Κλειώ | Clīō | Պատմություն |
| Ուրանիա | Ուրանիա | Οὐρανία | Ūrania | Աստղագիտություն |
|

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Առաքել Առաքելյան (1968)։ *Հունական գրականության պատմություն*։ Երևան: «Լույս»։ էջ 23-24


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Դասական հնությունների իրական բառարան · Լարուսի · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Ռիմանի երաժշտական · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12239854q · GND: 118820656 · LCCN: sh85088704 · VIAF: 5727734, 115156010065049582325 · WorldCat VIAF: 5727734, 115156010065049582325 |

 |
**Մարգար Հովհաննեսի Առուստամով (Առուստամյան)** (1854, Շուշի, Շամախիի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 14 (27), 1901, Արմավիր, Կուբանի մարզ, Ռուսական կայսրություն), հայ բժիշկ-համաճարակագետ, բժշկական գիտությունների դոկտոր (1889)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Շուշի քաղաքում (այժմ՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն)։ 1877 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի բժշկա-վիրաբուժական ակադեմիան և, որպես զինվորական բժիշկ, գործուղվել Կովկասյան ռազմաճակատ։ Մասնակցել է 1877-1878 թթ. ռուս-թուրքական պատերազմին։ 1879 թվականին, զորացրվելուց հետո, վերադարձել է հայրենի Շուշի՝ ծավալելով բժշկական գործունեություն։ Բացել է գրադարան, իգական միջնակարգ դպրոցում անվճար դասավանդել հիգիենա։ Միաժամանակ հիգիենա է դասավանդել է Մարիամ Հախումյան իգական միջնակարգ դպրոցում։

1885 թվականին բնակություն է հաստատել Պետերբուրգում։ Որպես համաճարակագետ մասնակցել է 1892 թվականին Աստրախանում տարածված խոլերայի և 1899 թվականին Աստրախանի նահանգում ու Կիրգիզիայի տափաստաններում բռնկված ժանտախտի համաճարակների դեմ տարվող պայքարին։ Առուստամյանը գործուն մասնակցություն է ունեցել Աստրախանի հայկական գաղութի հասարակական կյանքին։

1892 թվականին մասնակցել է Աստրախանում խոլերայի, իսկ 1899 թվականին նաև Կիրգիզիայում բռնկված ժանտախտի համաճարակների վերացմանը։ Շուրջ քսան գիտական աշխատությունների հեղինակ է։

Հեղինակ է շուրջ 20 գիտական աշխատությունների, որտեղ արծարծվում են թոքաբորբերի առաջացման, ձկնորսարանների սանիտարական վիճակի բարելավման, բանվորների բժշկական օգնության կազմակերպման հարցերը։ Աշխատություններ է գրել նաև բորոտության, ժանտախտի և խոլերայի մասին։ Առուստամյանը գիտականորեն հաստատեց ձկան թույնի մանրէային բնույթը և տվեց բոտուլիզմի կլինիկայի հանգամանալից նկարագրությունը։ 

Մահացել է նոյեմբերի 14-ին, Արմավիրում, թաղվել է Շուշիում։ Նշանավոր գրող Վ. Կորոլենկոն «Ինը ֆունտանոց ռեյդի կարանտին» պատմվածքում մարմնավորել է Առուստամյանի կերպարը։ Ռուսաստանի կառավարության մրցանակ (հետմահու)։

Երկեր
-----

* Арустамов М. О. О природе рыбьего яда. Текст и доп. подготовили к изд. А. А. Оганесян и А. С. Кцоян, Е. 1958.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 552.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 1.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 552)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 304829 |

 |
Այս հոդվածը հնդկացի ցեղի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Մոհիկան (այլ կիրառումներ)։
Մոհիկանների բնակության պատմական տարածքը Հուդզոն գետի հովտում
**Մոհիկաններ** - հնդկացի ցեղ, ալգոնկինների ընտանիքից Հյուսիսային Ամերիկայում։ Պետք է տարբերել մոհեգանների հնդկացի ցեղից, որը մոհիկանների հեռավոր ճյուղ է, որի սովորույթներն ու լեզուն էապես տարբերվում են։

Պատմություն
-----------

Մինչև գաղութացումը մոհիկանները (մոտ 3000 մարդ) բնակվել են Հուդզոն գետի հովտում՝ վերին և միջին հոսանքից վեր, մինչև Շամպլեյն լիճը (այժմ՝ Նյու Յորք նահանգ և Վերմոնտ)։ Մոհիկանները և իրոկեզները 1609 թվականին առաջիններն էին, որ դիմավորեցին եվրոպացիներին և համագործակցեցին նրանց հետ։ 17-րդ դարի սկզբից ներգրավվել են մորթու առևտրի մեջ, որը և հանգեցրել է տոհմային կարգերի քայքայման։ Գաղութացման և իրոկեզների ընտանիքին պատկանող Մոհաք ցեղի հետ պատերազմելու հետևանքով մոհիկանների մեծ մասը ոչնչացվեց, մնացածը (մոտ 300 մարդ) վերաբնակեցվեցին Վիսկոնսին նահանգի Սթոքբրիջ ռեզերվացիայում։

Անվանումը
---------

Մոհիկան, կամ Մահիկան ինքնանվանումը Մահհիկանակ (Muheconneok) տեղանքի անունից է, որը առաջացել է օվկիանոսի մակընթացությունից, որը հասնում է մինչև Հուդզոն գետի միջին հոսանքը։ Նրանց անվանումը ալգոլկինների լեզվով թարգմանվում է «գայլ», իսկ հոլանդացիներին և անգլիացիներին հայտնի էին որպես «գետային հնդկացիներ»։

Կենցաղն ու կրոնը
----------------

Մոհիկանները զբաղվել են հողագործությամբ, որսորդությամբ և հավաքչությամբ։ Նրանք ապրում էին ամրացված 20-ից 30 տուն ունեցող գյուղերում, 8-ից 12 տարին մեկ փոխում էին բնակավայրը։ Մոհիկանները կազմված էին հինգ մեծ ցեղերից, որոնց առաջնորդներ կարգավիճակը ժառանգական էր, իսկ օգնականները ընտրվում էին։ Մոհիկանները առանց որևէ դիմադրության ընդունեցին քրիստոնեությունը։ Սեփական լեզուն անհետացել է, խոսում են անգլերեն։

Մոհիկանները գրականության մեջ
----------------------------

* Ամերիկյան գրող Ջեյմս Ֆենիմոր Կուպերը «Վերջին մոհիկանը» վեպում (1826) պատկերել է վերացող ցեղի ռոմանտիկ պատմությունը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մոհիկանների մասին Բրիտանիկա հանրագիտարանում(չաշխատող հղում)
 (անգլ.)
* Ամեն ինչ հնդկացիների մասին Archived 2008-11-21 at the Wayback Machine. (ռուս.)
* Մոհիկանների պատմությունը Սթոքբրիջի թանգարանի կայքում Archived 2009-09-12 at the Wayback Machine. (անգլ.)

Աղբյուրներ
----------

1. ↑   (անգլ.)
2. ↑   (անգլ.)
**Յուրի Մարյան** (*Յուրի Մարտինի Կարապետյան*, հուլիսի 9, 1924(1924-07-09), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 15, 1976(1976-04-15), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ արձակագիր, լրագրող, կինոսցենարիստ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1962 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1947 թվականից

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Երևանում։ 1941 թվականին ավարտել է Երևանի Վ. Մայակովսկու անվան ռուսական միջնակարգ դպրոցը։ 1941-1945 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1946 թվականին սովորել է Երևանի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի հեռակա բաժնում։ Աշխատանքային գործունեությունը սկսել է 1938 թվականից։ Աշխատել է որպես բանվոր, փականագործ, ավտովարորդ։ Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից հետ աշխատել է «Կոմունիստ» (ռուսերեն) թերթի խմբագրությունում։ Եղել է համամիութենական ռադիոյի թղթակիցը Հայաստանում, «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» (Մոսկվա) թերթի պատասխանատու քարտուղարի տեղակալը, այդ թերթի սեփական թղթակիցը Հայաստանում, «Լիտերատուրնայա գազետա» և «Սովետսկայա կուլտուրա» թերթերի սեփական թղթակիցը, Հայհիդրոշինի «Հիդրոշինարար» բազմատպաքանակ թերթի խմբագիրը։ 1969 թվականից, որոշ ընդմիջումներով, աշխատել է «Լիտերատուրնայա Արմենիա» ամսագրում որպես պատասխանատու քարտուղար։

Նրա սցենարով նկարահանվել են մի շարք փաստագրական կինոնկարներ։

Մահացել է Երևանում։

Յուրի Մարյանի երկերի մատենագրությունը
-------------------------------------

* Ես, պատանի պիոներս, Երևան, Հայպետհրատ, 1952, 104 էջ։
* Հանդիպումներ եթերում (վիպակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 224 էջ։
* Մեր Նազանին (Հայկական ՍՍՀ Շահումյանի շրջանի Շահումյանի անվան կոլտնտեսության նախագահ, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս Նազանի Գալստյանի մասին), Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 51 էջ։
* Հրազդանը երեկ, այսօր և վաղը, Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 68 էջ։

Թարգմանություններ
-----------------

* Бакунц Аксель. Альпийская фиалка: Сборник рассказов: Пер. с арм.- Ереван: Айастан, 1975.- 254 с.

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ 1986։ էջ էջ 368


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10698 |

 |
**Մարգարետա Հավերման** (հոլ.՝ Margaretha Haverman, 1693, Բրեդա, Baronie van Breda, Նիդերլանդներ - ոչ վաղ քան 1723, Փարիզ, Փարիզի շրջան), հոլանդացի նկարչուհի, որոշ ժամանակ աշխատել է Ֆրանսիայում, նատյուրմորտների հեղինակ։

Կենսագրություն
--------------

Մարգարետա Հավերմանը ծնվել է Բրեդայում և եղել է հոլանդական բանակի կապիտան Դանիել Հավերմանի դուստրը, որը տեղափոխվել է Ամստերդամ, որպեսզի այնտեղ դառնա տղաների դպրոցի տնօրեն։

Մարգարիտա Հավերմանը Յան վան Հեյսումի աշակերտուհին է, որը համաձայնվել է սովորեցնել նրան նատյուրմորտի նկարչության արվեստը, չնայած նրան, որ այդ տարիներին կանանց` նկարչությամբ զբաղվելն այնքան էլ ընդունված չէր։ Յան վան Հեյսումի` նկարիչ Յան վան Գուլոմի կողմից գրված քսան էջանոց կենսագրության մեջ հիշատակված միակ կինը եղել է Հավերմանը։

Մարգարետա Հավերմանը 1721 թվականի հուլիսի 25-ին ամուսնացել է ճարտարապետ Ժակ դե Մոնդոտեգիի հետ, որը կնակորույս էր և երեխաներ ուներ առաջին ամուսնությունից, և դրանից հետո նրա հետ տեղափոխվել է Փարիզ։

Այնտեղ նա 1722 թվականին դարձել է Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի անդամ։ Նա պատմության մեջ եղել է ակադեմիայի երկրորդ կին անդամը։ Մեկ տարի անց,1723 թվականին նա, հեռացվել է ակադեմիայից, քանի որ կասկած է առաջացել առ այն, որ նրա ընդունելության աշխատանքը գրվել է Յան վան Հյոյսումի կողմից։ 

Այդ պահից սկսած հին աղբյուրները հակասում են իրար։ Համաձայն դրանցից մի քանիսին, նա մահացել է դրանից շատ չանցած, 29 տարեկան հասակում, բայց հնարավոր է, որ այդ տեղեկությունը սխալ է։ Համաձայն այդ աղբյուրների, նա գնացել է իր ամուսնու հետ Բայոնա։ 1730 թվականին այնտեղ գրանցվել է որպես դե Մոնդոտեգիի կին, բայց նրա անունը չի հիշատակվում։ Մոնդոտեգիի մահից հետո, 1739 թվականին, իր կինը թողել է Բայոնան։

Չնայած նրա աշխատանքները պարբերաբար հիշատակվում են հին գրությունների մեջ, այսօր հայտնի են երկու ստորագրված նատյուրմորտներ. դրանցից մեկը, «Ծաղկամանը» (1716) գտնվում է Մետրոպոլիտեն թանգարանում, իսկ մյուսը` Կոպենհագենի արվեստի պետական թանգարանում։

Պատկերասրահ
-----------

* Մարգարետա Հավերմանի նայտյուրմորտները
* «Ծաղկաման» (1716), Մետրոպոլիտեն թանգարան, Նյու Յորք«Ծաղկաման» (1716), Մետրոպոլիտեն թանգարան, Նյու Յորք
* «Ծաղկային նատյուրմորտ թիթեռով և այլ միջատներով», Արվեստի պետական թանգարան, Կոպենհագեն«Ծաղկային նատյուրմորտ թիթեռով և այլ միջատներով», Արվեստի պետական թանգարան, Կոպենհագեն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2
3. 1 2

Գրականություն
-------------

* Delia Gaze, Dictionary of Women Artists: Artists, J-Z, Taylor & Francis, 1997, ISBN 9781884964213

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists · ECARTICO |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BPN: 11220396 · VIAF: 95762187 · ULAN: 500013295 · WorldCat VIAF: 95762187 |

 |
**Մսակերների ժանտախտ**, շների, աղվեսների, սամույրների, ջրաքիսների և մորթատու այլ գազանների արագ տարածվող սուր վարակիչ հիվանդություն։

Ընթացքը
-------

Ընթանում է տենդով, աչքերի, շնչառական ու մարսողական ուղիների բորբոքումներով, մաշկացանով և կենտրոնական նյարդային համակարգի ախտահարումով։ Հարուցիչը վիրուսն է։ Վարակի հարուցիչների աղբյուրը հիվանդ և առողջացած վիրուսակիր կենդանիներն են։ Հիվանդությունը փոխանցվում է վարակված կերի, ջրի և տարբեր առարկաների միջոցով։ Վարակվում են աերոգեն և սննդային ճանապարհով։ Գաղտնի շրջանը 3–15, ջրաքիսների մոտ՝ մինչև 45 օր է։ Ընթացքը՝ գերսուր և սուր։

Կլինիկական նշանները
-------------------

Ախորժակի լրիվ կամ մասնակի անկում, քթից, աչքերից շճային կամ թարախային արտադրություն, բորբոքումներ, լուծ, փսխում, մաշկի վրա բշտային ցան, ջղաձգություններ, վերջավորությունների թերլուծանք ևն։ Առողջացած կենդանիները շատ հաճախ կորցնում են տեսողությունը, լսողությունը և հոտառությունը։ Աղվեսների մոտ բարդությունների դեպքում նկատվում է պարատիֆ։

Ախտորոշում
----------

Ախտորոշում են էպիզոոտոլոգիական, կլինիկական տվյալների վերլուծությամբ և ախտաբանա–անատոմիական փոփոխությունների և լաբորատոր հետազոտության արդյունքներով։

Կանխարգելիչ միջոցառումներ
-------------------------

Անասնաբուժա–սանիտարական կանոնների կիրառում, անապահով կետերում՝ կարանտին, թափառող շների ոչնչացում։ Հիվանդ և կասկածելի կենդանիներին մեկուսացնում են, բուժում, վարակի մեջ կասկածելիներին՝ իմունացնում։ Ամեն օր ախտահանում են շնանոցները, վանդակները, գազանաբուծական ֆերմայի շենքերը։ Կարանտինը հանվում է հիվանդության վերացումից 30 օր հետո։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 280)։*  |
**Նախիջևանի դրոշի հրապարակ թանգարան** (ադրբ.՝ Naxçıvan Bayraq Meydanı Muzeyi), Ադրբեջանի Նախիջևան քաղաքում հիմնադրված թանգարան. Թանգարանը հիմնադրվել է 2014 թվականին։

Պատմություն
-----------

Պետական դրոշի թանգարանը ստեղծվել է Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն ժողովի Նախագահի 2014 թվականի օգոստոսի 22-ի հրամանով։ Թանգարանը բացվել է 2014 թվականի նոյեմբերի 17-ին։ Հրապարակում պետական դրոշը մարմնավորում է անկախությունը։ Թանգարանում ցուցադրված պետական խորհրդանիշները լայն հնարավորություններ են տալիս ուսումնասիրելու Ադրբեջանի պատմությունը, ներառյալ Նախիջևանի խանության և Ինքնավար Հանրապետության պատմությունը։ Պետական դրոշի թանգարանը գտնվում է Նախիջևանի ամենաբարձր մասում։ 

Դրոշակի շուրջ ստեղծված թանգարանը ութանկյուն է։ Հրապարակում ծածանվող ազգային դրոշի երկարությունը 20 մետր է, լայնությունը `10 մետր, իսկ դրոշաձողի բարձրությունը` 57 մետր։

Տես նաև
-------

* Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետություն
* Նախիջևան (քաղաք)
* Նախիջևանի պատմության պետական թանգարան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նախիջևանի դրոշի հրապարակ թանգարան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նախիջևանի դրոշի հրապարակ թանգարան
2. ↑  Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն ժողովի Նախագահի հրամանnakhchivan.preslib.
3. ↑  Naxçıvan şəhərində Dövlət Bayrağı Meydanı və Muzeyi yaradılıb