recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Պավել Յոսեֆ Շաֆարիկի անվան համալսարան** (սլովակ.՝ Univerzita Pavla Jozefa Šafárika v Košiciach), համալսարանական տիպի բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Կոշիցեում (Սլովակիա), որն անվանվել է ի պատիվ նշանավոր բանասեր, պատմաբան Պավել Յոսեֆ Շաֆարիկի։

Պատմություն
-----------

Ստեղծվել է 1959 թվականին Բրատիսլավայի՝ Կոմենսկու համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի և Պրեշովի բարձրագույն մանկավարժական դպրոցի փիլիսոփայության ֆակուլտետի միավորման արդյունքում։ Համարվում է Կոշեցկու համալսարանի ժառանգորդը։

1964 թվականին Պրեշովի համալսարանի մանկավարժական ֆակուլտետը ընդգրկվել է Կոշիցեի՝ Պավել Յոսեֆ Շաֆարիկի անվան համալսարանի կազմում։

1963 թվականին նրան միանում են բնագիտական, իսկ 1973 թվականին՝ իրավաբանական ֆակուլտետները։

1990 թվականին համալսարանի կազմում ընդգրկվում են ուղղափառ աստվածաբանական և հունակաթոլիկական աստվածաբանական ֆակուլտետները։

1996 թվականի դեկտեմբերի 10-ի № 361/1996 որոշման համաձայն՝ համալսարանից առանձնանում է Պրեշովի համալսարանը։

Պավել Յոսեֆ Շաֆարիկի անվան համալսարանը Սլովակիայում մեծությամբ երկրորդ խոշոր ուսումնական հաստատությունն է՝ Բրատիսլավայի համալսարանից հետո։

Ֆակուլտետներ
------------

* Բժշկության ֆակուլտետ
* Բնագիտության ֆակուլտետ
* Իրավաբանական ֆակուլտետ
* Հանրային կառավարման ֆակուլտետ
* Փիլիսոփայության ֆակուլտետ

Ծանոթագրություններ
------------------

Արտաքին հղումներ
----------------

* Համալսարանի պաշտոնական կայք Archived 2016-04-08 at the Wayback Machine.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մասիս (այլ կիրառումներ)

**Մասիս**, կրոնական, հասարակական-քաղաքական, գրական շաբաթաթերթ։ Կիլիկիո Տան Հայ կաթողիկե պատրիարքության հրատարակություն։

Լույս է տեսել 1947-1983, 1988-1995 թվականներին։ Խմբագիրներ՝ Հարություն Թեքեյան (1947), Ռավոսյելվրդ Պայան, Մեսրոպ Թերզյան, Վարդան Թեքեյան և Անդրանիկ Կռանյան (1973 թվականից)։

Մեծ տեղ է հատկացրել սփյուռքահայ համայնքների, հայրենիքի, ինչպես նաև Մխիթարյան միաբանության կրթական, մշակութային ու կրոնական կյանքին, լուսաբանել միջազգային կյանքը։ Քարոզել հայ քաղաքական կուսակցությունների համերաշխություն։ Հոդվածներ է տպագրել Սիամանթոյի, Դանիել Վարուժանի, Միսաք Մեծարենցի, Սայաթ-Նովայի, Ավետիք Իսահակյանի, Պարույր Սևակի, Դերենիկ Դեմիրճյանի, Սարմենի, Ազատ Վշտունու, Գևորգ Էմինի և այլոց մասին, եղել այդ հեղինակների, ինչպես նաև ֆրանսիական, իտալական և եվրոպական այլ գրողների ստեղծագործություններ։

Ունեցել է բժշկական բաժին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
հուշարձան նվիրված Արցախյան պատերազմին
**Աղբյուր-հուշարձան**, աղբյուրը ձևավորող ճարտարապետական կառույց։

Հայաստանում
-----------

Հայաստանում աղբյուրների ակունքներին, արհեստական ջրավազանների մոտ կոթողներ կանգնեցնելու՝ ջրի պաշտամունքի հետ կապված սովորությանը շատ հին է։ Աղբյուրն ու շրջապատը հարդարելու և ճարտարապետորեն ձևավորելու ավանդույթը շարունակվել է նաև միջնադարում։

Կանգնեցվել են ամենատարբեր հորինվածքի Ահներ, որոնք եղել են նաև ժողովրդական տոնահանդեսների ու խաղերի հավաքատեղիներ։ Խորհրդային Հայաստանի տարածքի վրա միջնադարյան Ահներ պահպանվել են Սանահինում (12-րդ դարի վերջ, ճարտարապետ՝ Մխիթար), Հաղպատում (1258), Ախթալայում (13-րդ դար), Ազիզբեկովի շրջանի Մարտիրոս գյուղում (խաչքարով, 1283, քարգործ՝ Շնորհավոր աղբար), Խնձորեսկում (երկու հատ, 17-րդ դար), Տաթևում՝ գյուղում Ա վանքում ( 1745), Հին Գորիսում (17-րդ դարում) և այլն։

Պատմություն
-----------

1930-ական թվականներին սկսած, ժողովրդական վարպետներից բացի, ճարտարապետներն ու քանդակագործները նույնպես հեղինակում են աղբյուր-հուշարձանների նշանավորումն պատմական, հասարակական կարևոր իրադարձությունների, նվիրական գաղափարներ խորհրդանշելու նպատակով։ Դրանք ճարտարապետսւկան մտահղացումներով սերտորեն աղերսվում են միջնադարյան աղբյուր-հուշարձաններին։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին և հետագայում բազում աղբյուր-հուշարձաններ կառուցվեցին զոհված մարտիկների հիշատակին։ Դրանցից առաջինի նախաձեռնողը եղան Փարաքարի գյուղացիները (1942, ճարտարապետ՝ Ռաֆայել Իսրայելյան)։

Ճարտարապետներ
-------------

Հայաստանի քաղաքներում, ավաններում, գյուղերում, զբոսայգիներում և ճանապարհներին բազմաթիվ աղբյուր-հուշարձաններ են կանգնեցրել ճարտարապետներ Ռ. Իսրայելյանը, Դ. Թամանյանը, Տ. Մարությանը, քանդակագործներ Այծեմնիկ Ուրարտուն, Արա Հարությունյանը և ուրիշներ՝ երբեմն զարդաքանդակի հետ զգալի տեղ տալով նաև թեմատիկ բարձրաքանդակին։

Հուշարձանի դեկորատիվ հարդարանքը հաճախ լրացվում է ընծայագրերի և հերոսների անունների հիշատակումով, որոնք կոնկրետացնում են նրա բովանդակությունը։

Տես նաև
-------

* Վիշապ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 250)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Քաոս (այլ կիրառումներ)
Սիերպինսկի եռանկյունի շարժապատկերային ստեղծումը՝ քաոսի խաղի մեթոդից օգտվելով
Ֆրակտալ ձարխոտի շարժապատկերային ստեղծումը՝ քաոսի խաղի մեթոդից օգտվելով
Մաթեմատիկայի ոլորտում, **քաոսի խաղ** տերմինը ստեղծել է Մայքլ Բարնզլին, որը սկզբում վերաբերվում էր ֆրակտալի ստեղծման մի մեթոդի, մի բազմանկյունի և նրա մեջ մի պատահական կետից օգտվելով։ Ֆրակտալը ստեղծվում է նախկին կետի և պատահաբար ընտրված մի անկյունի միացնող գծի՝ մի տվյալ կոտորակը նշելով, և սա շատ անգամներ կրկնելով։ Մի հավասարակողմ եռանկյունից և 1/2 կոտորակից օգտվելով, ստացվում է Սիերպինսկի եռանկյունը։

Մեթոդը ընդհանրացել է, որևէ կրկնված ֆունկցիայի համակարգի (ԿՖՀ) ատրակտանտը կամ անշարժ կետը առաջացման վերաբերելու համար։ Որևէ x0 կետից սկսելով, հաջորդ կրկնությունները ստեղծվում են xk+1 = fr(xk) ձևով, որտեղ fr-ն տվյալ ԿՖՀ-ի անդամ է, որ պատահաբար է որոշվում ամեն կրկնության համար։ Վերջապես իտերացիաները զուգամիտում են ԿՖՀ-ի անշարժ կետին։ Երբ x0-ն պատկանում է ԿՖՀ-ի ատրակտանտին՝ բոլոր xk իտերացիաները մնում են ատրակտանտի մեջ, 1 հավանականությամբ, և նրա մեջ մի խիտ սեթ կազմում։

Քաոսի խաղ մեթոդը պատահականորեն կետեր է ստեղծում՝ ողջ ատրակտանտի վրա, ի տարբերություն ֆրակտալ նկարելու բոլոր այլ մեթոդներին, որոնք փորձում են էկրանի վրայի ամեն պիկսելները՝ տեսնելու թե արդյոք նրանք պատկանում են ֆրակտալին։ Ֆրակտալի ընդհանուր տեսքը կարող է արագորեն նկարվել քաոսի խաղի մեթոդից օգտվելով, բայց ֆրակտալի որոշ մասերն այսպիսով մանրամասորեն նկարելը կարող է դժվար լինել։

Քաոսի խաղ մեթոդը նշվել է Թոմ Ստոպարդի 1993 թատերախաղում՝ Արկադիայում։

Տես նաև
-------

* Քաոսի տեսություն

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Բարնզլի Մայքլ (1993)։ *Ֆրակտալներ Ամենուր*։ Morgan Kaufmann։ ISBN 978-0120790616
2. ↑  «Քաոսի խաղ (անգլերեն)»։ Վերցված է 2009 թ․ մայիսի 7
3. ↑  Քաոս, Ֆրակտալներ, և Արկադիա (անգլերեն), Ռոբերտ Լ. Դևանի, Մաթեմատիկայի Ֆակուլտետ, Բոստոնի Համալսարանy
**Տիրայր Վարդապետ** (աշխարհական անունը՝ Տեր–Հովհաննիսյան Մելիք Մուշկամբարյան Տիգրան,ապրիլի 21, 1867(1867-04-21) - մարտի 29, 1956(1956-03-29) ), հայ բանասեր, ձեռագրագետ, թարգմանիչ, հոգևոր գործիչ։ Ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը։ Դասախոսություններ է լսել Պետերբուրգի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում, Տևլի հոզևոր ակադեմիայում, կայսերական հնագիտական ինստիտուտում։ Ավարտել է Սորբոնի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետը ( 1910 թվականին)։

1890 թվականից՝ Էջմիածնի միաբանության անդամ։ 1916 թվականին ձեռնադրվել է ծայրագույն վարդապետ, 1917 թ.-ին՝ եպիսկոպոս։ Եղել է Մոսկվայի և Պետերբուրգի հայկական եկեղեցիների տեսուչ ( 1895 թվականից), Էջմիածնի Մայր աթոռի դիվանապետ ( 1915– 1921 թվականներին), Հյուսիսային Ամերիկայի հայոց առաջնորդ ( 1921– 1928 թվականներին), «Արարատ» ամսագրի խմբագիր ( 1916– 1918 թվականներին) և այլն։ Տիրայր Վարդապետն ուսումնասիրել է Արևմտյան Եվրոպայի գրադարաններում պահվող հայկական միջնադարյան ձեռագրերը, պատրաստել մի քանիսի վերլուծական ցուցակները («Ցուցակ հայ ձեռագիրների Օքսֆորդի Բոդլեյան գրատան», «Ցուցակ հայ ձեռագիրների Մանչեստրի Ջ․ Ռայնոլդս գրատան», «Ցուցակ հայ ձեռագիրների Բրյոաելի արքայական գրատան»), որոնք, թեպետ անտիպ, որոշակի նպաստ են բերել հայագիտությանը և օգտագործվում են առ այսօր (պահվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում)։ Տիրայր Վարդապետը հայտնաբերել է Ֆրիկի ստեղծագործությունները և հրատարակության պատրաստել դրանց գիտաքննական բնագրերը՝ ընդարձակ ուսումնասիրությամբ ու հավելվածներով։

Երկն արժանացել էր ռուս, ակադեմիայի մրցանակին, բայց առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914– 1918 թվականներին) պատճառով չհրատարակվեց, լույս տեսավ միայն 1952 թվականին, Նյու Յորքում, «Ֆրիկ․ Դիվան» խորագրով։ Մինչ այդ նույն ժողովածուի բնագրերի սևագիր տարբերակն օգտագործվել էր «Ֆրիկ․ Բանաստեղծություններ» (1941 թ. կազմակերպիչներ Մ․ Մկրյան և Թորոսյան) գրքում։ Գիտնականը հայագիտական հոդվածներով և մատենագիտական հուշարձանների հրապարակումներով հանդես է եկել «Արարատ» (Մանվել Կյումուշխանեցի, «Համառօտութիւն ծննդեան և իպուածոց․․․ պատմաբանիս»․ 1915– 1917 թվականների համարներում), «Խրիստիանսկի Վոստոկ» («Христианский Восток»), «Ողբ Անի քաղաքի», 1914) և այլ պարբերականներում։ Նրա թարգմանությամբ լույս են տեսել Ա․ Կոնան Դոյլի «Բանակն ինչպես ազատեցի» (1904), Զ․ Բայրոնի «Մանֆրեդ» ( 1913 թվական) և այլ գործեր։ Տիրայր Վարդապետը թողել է բազմաթիվ անտիպ աշխատություններ («Ուղղումներ Րաֆֆիի «Խասմսայի մելիքություններ» գրքի», «Հռոմեական պատմությունն աղբյուր յուր մշակույթի», և այլն), թարգմանություններ (Ջ․ Բայրոնի «Կայեն»-ը և «Չայլդ Հարոլդի ուխտագնացությունը», Հ․ Իբսենի «Վայրի բադը», Վ․ Հյուգոյի «Դարերի զրույցը» և այլն), բառարան («Գավառականի բառարան»), որոնց բնագրերի մի մասը պահվում է Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանում։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 16)։*  |
**Սպարտակ Շավարշի Գևորգյան** (մայիսի 7, 1960(1960-05-07), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ քանդակագործ։

Կենսագրություն
--------------

1975-1979 թվականներին սովորել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում, 1979-1985 թվականներին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի քանդակի բաժնում, այնուհետև վերապատրաստվել է Լենինգրադի Գեղարվեստի ակադեմիայում։ 1986 թվականից դասավանդում է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում։ 1999 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։ Մասնակցել է բազմաթիվ միջազգային ցուցահանդեսների։ Սպարտակ Գևորգյանի բրոնզաձույլ և քարե փոքր ծավալի քանդակներն ընդգրկված են տարբեր երկրների (Հայաստան, Ռուսաստան, Ֆրանսիա, Գերմանիա, ԱՄՆ, Բրազիլիա, Պարսկաստան, Շվեյցարիա և այլն) պետական և մասնավոր հավաքածուներում։ Քանդակագործն իր բրոնզաձույլ փոքր ծավալի քանդակները համադրում է բնական այլ քարերի հետ՝ հասպիս, նռնաքար, օբսիդիան, գրանիտ, ագաթ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Օվկիանոսի հատակի գույները նա տեղադրում է իր քանդակներում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սպարտակ Գևորգյանի ստեղծագործությունները
**Վարդապետարան**, բարձր տիպի դպրոց միջնադարյան Հայաստանում, որի շրջանավարտներին կարող էր շնորհվել վարդապետի աստիճան և ինքնուրույն գործելու (դպրոց հիմնել, քարոզել և այլն) իրավունք։ Առաջին վարդապետարանը հիմնվել է Վաղարշապատում (այժմ՝ էջմիածին, տես Վաղարշապատի դպրոց)։ 

Վարդապետարանի ծրագիրը սկզբնական շրջանում ընդգրկել է Սուրբ գիրքը, վարքաբանությունը և եռյակ գիտությունները (քերականություն, ճարտասանություն, դիալեկտիկա)։ 

Հետագայում ծրագրերում մտցվել են բնաբանական, աստվածաբանական, բարոյական, տնտեսական, քաղաքական, թվաբանական, երաժշտական, երկրաչափական, աստղաբաշխական և այլ առարկաներ։ Նշանավոր են եղել Սյունյաց, Արշարունյաց, Սանահինի, Սևանի, Անիի, Հաղպատի, Տաթևի, Գոշավանքի, Խորանաշատի, Խոր Վիրապի, Մշո Առաքելոց, Գլաձորի, Հերմոնի, Երզնկայի, Մեծոփա, Խառաբաստա, Ամրդոլու և Կիլիկյան Հայաստանի մի շարք վանքերի վարդապետարանները, որոնք տվել են մշակույթի, գիտության, հասարակական-քաղաքական բնագավառների խոշոր գործիչներ։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 324)։*  |
Սուրբ Հովհաննես-Կարապետ եկեղեցի
**Սարգիս վարդապետ նկարիչ** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), 14-րդ դարի հայ քանդակագործ։ Ստեղծագործությունները պահպանվել են ներկայիս ՀԽՍՀ Արարատի շրջանի Լուսաշող գյուղի մոտ գտնվող Հովհաննես Կարապետ վանքի եկեղեցու (1301, ճարտարապետ՝ Բուտ) վրա․ մուտքի ճակատաքարին քանդակել է Աստվածածնին՝ մանուկ Հիսուսը ձախ ծնկին, երկու կողմից կանգնած հրեշտակներով, մուտքի կամարից վեր, հյուսածո ուռուցիկ շրջանակի մեջ՝ գահին նստած Աստծո պատկերը, ներքևի երկու անկյուններում՝ Պողոս և Պետրոս առաքյալների դիմաքանդակները։ Քանդակագործին է վերագրվում նաև գլխավոր եկեղեցու պատի մոտ գտնվող սալաքարի վրայի մի բարձրաքանդակ (ճանկերում գառ բռնած կիսաբաց թևերով արծիվ), որը հավանաբար եղել է եկեղեցուն կից կառուցված տապանատան վրա (կիսավեր է)։ Պատկերաքանդակների ոճով երեք գործերն էլ մոտ են Մոմիկ վարդպետի արվեստին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 218)։*  |
**Հոսանքի քիմիական աղբյուրներ**, սարքեր, որոնք օքսիդավերականգնման ռեակցիայի քիմիական էներգիան ուղղակիորեն փոխարկում են էլեկտրականի։ Առաջին հոսանքի քիմիական աղբյուրները ստեղծվել են XIX դարում (Վոլտայի սյուն, 1800 թվականին, Դանիել-Յակոբիի էլեմենտ, 1836 թվականին, Լեկլանշեի էլեմենտ, 1865 թվականին։ Մինչև XIX դարի 60-ական թվականները դրանք էլեկտրաէներգիայի միակ աղբյուրներն էին էլեկտրական սարքերը սնուցելու և լաբորատոր հետազոտությունների համար։ Հոսանքի քիմիական աղբյուրները կազմված են երկու էլեկտրոդից (մեկը՝ օքսիդիչ պարունակող, մյուսը՝ վերականգնիչ), որոնց միջև կոնտակտը հաստատվում է էլեկտրոլիտով կամ էլեկտրոլիտով ծծեցված թաղանթ-անջատիչով։ Էլեկտրոդների միջև ստեղծվում է պոտենցիալների տարբերությունը՝ էլեկտրաշարժ ուժ (էլշու), որը համապատասխանում է օքսիդավերականգնման ռեակցիայի ժամանակ ազատ էներգիայի փոփոխությանը։ Հոսանքի քիմիական աղբյուրների աշխատանքը պայմանավորված է նրանով, որ արտաքին փակ շղթայի դեպքում բացասական էլեկտրոդի վրա վերականգնիչը օքսիդանում է, առաջացած ազատ էլեկտրոններն արտաքին շղթայով անցնում են դեպի դրական էլեկտրոդ և մասնակցում օքսիդիչի վերականգնման ռեակցիային։ Ըստ շահագործման յուրահատկությունների և էլեկտրա-քիմիական համակարգի (նյութերի և էլեկտրոլիտների ընդհանրություն) բնույթի, հոսանքի քիմիական աղբյուրները լինում են գալվանական էլեմենտներ, որոնք նյութերի ծախսվելուց (լիցքաթափումից) հետո դառնում են ոչ պիտանի, և կուտակիչներ, որոնցում նյութերը վերականգնվում են լիցքավորվելիս։ Այդպիսի բաժանումը պայմանական է, քանի որ որոշ էլեմենտներ կարող են մասնակիորեն լիցքավորվել։ Հեռանկարային հոսանքի քիմիական աղբյուրներն են. էլեկտրաքիմիական գեներատորները, որոնք ընդունակ են տևական անընդհատ աշխատանքի, քիմիական ռեագենտների նոր բաժինների մշտական մատուցման և ռեակցիայի արգասիքների հեռացման շնորհիվ։ Հոսանքի քիմիական աղբյուրներում որպես օքսիդիչ նյութեր օգտագործում են {\displaystyle PbO\_{2},NiOOH,MnO\_{2}} ևն, վերականգնիչներ՝ {\displaystyle Pb,Cd,Zn} և այլ մետաղներ, իսկ էլեկտրոլիտներ՝ ալկալիների, թթուների, աղերի ջրային լուծույթներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 549)։*  |
| **՞**Ամրակազմ մեղու |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Անթոֆորիդներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Ամրակազմ մեղու |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Anthophora robusta

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ամրակազմ մեղու** (լատին․՝ Anthophora robusta), անթոֆորիդների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

15-17 մմ երկարությամբ խոշոր մեղու է։ Երեսկալը ծածկված է կարճ մոխրագույն, իսկ կուրծքը՝ դեղին մազիկներով։ Փորիկի 1–3–րդ տերգիտների ծայրերին կան լայն, սպիտակ մազիկներից կազմված շերտեր։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Աֆրիկայում, Առաջավոր Ասիայում, Արևելյան Եվրոպայում և Անդրկովկասում։ Հայաստանում հայտնի է Գեղարքունիքի (Սևան քաղաքի մոտ), Արագածոտնի (Արագած լեռան հարավային լանջեր՝ Ամբերդ ամրոցի փլատակների մոտ), Կոտայքի (Արզական գյուղի մոտ) և Սյունիքի (Մեղրի քաղաքի մոտ) մարզերից։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են լեռնատափաստաններում և ենթալպյան մարգագետիններում։ Միայնակ են և բազմակեր։ Թռիչքը դիտվում է հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Ոչ մեծ, կտրատված արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Հազվադեպ հայտնի են եզակի հայտնաբերումներ։

Վտանգման հիմնական գործոններն են գերարածեցմամբ և խոտհունձով պայմանավորված էկոհամակարգերի դեգրադացումը։

Պահպանվում է «Սևան» և «Արևիկ» ազգային պարկերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Այաս (այլ կիրառումներ)

**Այաս**, հայկական ռոք-խումբ։ Հիմնադրել է "արևելյան մետալ" ոճը։

Պատմություն
-----------

Խումբը հիմնվել է 1986 թ. Երևանում Արթուր Միտինյանի կողմից, ով Երևանի և Մոսկվայի կոնսերվատորիաների շրջանավարտն էր։ Խմբի երաժշտությունը գրավել է քննադատների ուշադրությունը ծանր ռոքի և հայկական հոգևոր երաժշտության հետաքրքիր միաձուլմամբ։ 1988 թ. թողարկվեց առաջին պաշտոնական ալբոմը՝ «Երկինք և Երկիր»։ Ընդամենը մեկ տարվա ջանքերի արդյունքում խումբը ունեցավ այնպիսի հաջողություն, որ իրենք, հայկական մեկ այլ՝ Ասպարեզ մետալ խմբի հետ միասին, գերմանական «Melodie und Rhytmus» և «Neues Leben» ամսագրերի կողմից ընդգրկվեցին ԽՍՀՄ լավագույն ռոք-խմբերի տասնյակում։ 1991 թվականին խումբը պետք էր ելույթ ունենար Megadeth խմբի հետ, սակայն խմբի մեներգիչ Արթուր Արեսկինը կրոնական պատճառներով լքեց խումբը, և համերգը չկայացավ։ 1995 թվականին, երկրորդ՝ «Gaush Urvan» ալբոմի թողարկումից հետո Արթուր Միտինյանը տեղափոխվում է Մոսկվա, զբաղվելով այնտեղ սեփական կարիերայով։ Դառնում է աշխարհում առաջին «Բիթլզ ընդմիշտ» ռոք-բալետի հեղինակը, ղեկավարում «ARM-records» ձայնագրման լեյբլը։

Վերամիավորում
-------------

Միտինյանը վերադառնում է Հայաստան 2007 թվականն, և հարցազրույցի ժամանակ հայտարարում, որ մտադիր է վերականգնել խմբի գործունեությունը։ 2008 թ. ապրիլի 18-ին Այաս խումբը պաշտոնապես հայտարարում է իր վերամիավորման մասին, մասնակցելով Երևանում կայացած «Metal Attack» փառատոնին։ 2010 թվականին Երևանում խումբը հանդես է եկել մենահամերգով՝ Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ։ Համերգի ձայնագրությունը թողարկվեց DVD-սկավառակով։

Կազմը
-----

### Ներկայիս կազմը

* Արթուր Միտինյան - վոկալ, ստեղնային
* Դավիթ Ներսիսյան - կիթառ
* Տիգրան Աթանեսյան - բաս
* Դերենիկ Վարդումյան - հարվածային

### Կենդանի ելույթների ժամանակ

* Հասմիկ Զաքարյան - բեք վոկալ
* Ալինա Ավագյան - բեք վոկալ

### Նախկին մասնակիցներ

* Արթուր Արեսկին - վոկալ
* Արմեն Եղիազարյան - բաս
* Սերգեյ Ավանեսով - հարվածային
* Գրիգորի Պրիբիլսկի - կիթառ
* Գուրգեն Թագվորյան - կիթառ
* Գրիգորի Ավագյան - հարվածային
* Վլադիմիր Պողոսյան - հարվածային
* Սամվել Մաիլյան - կիթառ
* Տիգրան Փիլիփոսյան - հարվածային
* Արթուր Սողոյան - կիթառ
* Արմեն Կարապետյան - կիթառ
* Ջոն Կարագյոզյան -բաս
* Արմեն Պետրոսյան - հարվածային
* Հովակ Ալավերդյան -կիթառ
* Կորյուն Բոբիկյան - հարվածային
* Հովհաննես Կուլողլյան - կիթառ
* Հարություն Քեշիշյան - հարվածային
* Արեգ Նազարյան - բաս
* Սեյրան Մալերյան - հարվածային

Սկավառակագրություն
------------------

* 1988 - «Երկինք և Երկիր»
* 1991 - «The Cruel Fate»
* 1993 - «Iphigenia In Aulis» (օպերա)
* 1995 - «Gaush Urvan»
* 2010 - «Earth and Sky Orchestral» (DVD)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ayas Archives - Armenia In Rock
* Ayas - Encyclopaedia Metallum: The Metal Archives
**Իվան Միխայլովիչ Անդրուսյակ** (ուկրաիներեն՝ Іва́н Миха́йлович Андруся́к, դեկտեմբերի 28, 1968(1968-12-28), Verbovets', Կոսովի շրջան, Իվանո-Ֆրանկովսկի մարզ, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի բանաստեղծ, արձակագիր, մանկագիր, գրաքննադատ, էսսեիստ, թարգմանիչ։

Ծնվել է 1968 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Կոսովյան շրջանի Վերբովեց գյուղում։

1990-ական թվականներին գրական ասպարեզ է մուտք գործել որպես «Նովայա Դեգեներացիա» գրական խմբավորման անդամ։ Համարվում է 1990-ականների սերնդի երևելի բանաստեղծներից մեկը։

1992 թվականին լույս է տեսել Իվան Անդրուսյակի «Դեպրեսիայի սինդրոմ» բանաստեղծական ժողովածուն։ 1996-2004 թվականներին հրատարակվել են «Թունավոր ձայն», «Շարգա», «Վերադարձ դեպի Գալապագոս», «Չվող այգին», «Ծառեր և ջրեր», «Սխտորի հյութ» գրքերը։

Կատարել է բազմաթիվ թարգմանություններ լեհական, ամերիկյան գրականությունից։

2004-2009 թվականներին մանուկների համար լույս է ընծայվել վեց գիրք։

Անդրուսյակի գրելաոճը հատկանշվում է մետաֆորիզմով, որը որակվել է որպես «լողացող սեմանտիկա»։ Տարբեր գրական մրցանակների դափնեկիր է։

Իվան Անդրուսյակը հայերեն
------------------------

* «Երբ ելնում է վեր ճանապարհը քո...»; «Թողնում եմ, ներում։ Թախիծ անսահման...»; «Ծաղկում է արդեն սալորին նորից...»; «Մի լսիր. այդ լռությունն է, որ չի լռում...»; «Եկավ իրոք։ Մի լսիր։ Մի զղջա զուր:...»; «Ձեռագրերն այս կանանց պես հրճվում են տրվում...»; «Դեմքերին ոսկեթույր բուրավետ պեպեններ...»; «Եթե էլ ոչ ոք չլինի...»։ Ուկրաինա։ Բանաստեղծություններ, Ե. ԵՃՇՊՀ, 2012, էջ 10-25։ Թարգմ.՝ Լիլիթ Սեյրանյան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑
3. ↑  Ուկրաինա։ Բանաստեղծություններ, Ե. ԵՃՇՊՀ, 2012, էջ 9։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | ԿենդանիՄատյան |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1089353820 · NKC: js20181017216 · VIAF: 313099592 · WorldCat VIAF: 313099592 |

 |
**Փուչիկ աթոռ** (անգլ.՝ Bubble Chair) աթոռի տեսակ՝ նախագծված Էէրո Աարնիոյի կողմից, 1968 թվականին՝ Ֆինլանդիայում։ Արնիոյի փուչիկ աթոռը հիմնված է նրա նշանավոր գնդակ աթոռ գաղափարի վրա։ Այն պատրաստված է ակրիլից, պողպատե շրջանակի վրա է և ունի կաշվե բարձիկներ։ Աթոռը ունի նրբագեղ ծածկ, որը ճնշում է արտաքին աղմուկը և ապահովում է զուտ հանգստանալու մթնոլորտը։ Այն տարածում է ստացել Աարնիո Օրիգինալսի կողմից։ Աթոռը չունի պատվանդան և կախված է վերևից, լողացող փուչիկի կամ պղպջակի զգացում է առաջացնում։ Այն հանդիսանում է արդյունաբերական դիզայնի դասական օրինակ, առաջ է բերել կահույքի դիազայնի մեջ պլաստիկայի կիրառումը։ Աթոռը համարվում է արդիական կամ տիեզերական, և հաճախ խորհրդանշում է 1960-ականների ժամանակաշրջանը։
Փուչիկ աթոռը հաճախ շփոթում են գնդակ աթոռի հետ, իսկ վերջինս էլ տարբերվում է իր կենտրոնական ոտքով։ Այն պատրաստվում է ակրիլ գնդակից, չժանգոտվող պողպատի խողովակից և պողպատե շղթայից։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ես ստեղծեցի գնդակ աթոռը, ուզենալով լույսը ներս մտցնել, ես ունեցա թափանցիկ աթոռի գաղափար՝ այնպես, որ լույսը կարող է թափանցել բոլոր կողմերից։ Միակ հարմար նյութը ակրիլ է, որը ջերմացուցիչ հատկություն ունի։ |  |

Գնդակ աթոռը, ինչպես նաև փուչիկ աթոռը դարձել են ամբողջ աշխարհում հայտնի և ցանկալի կահույքի մի մաս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Official Aarnio website - Distributors

Արտաքին հղումներ
----------------

* Official Aarnio website

Աղբյուրներ
----------

* Eero Aarnio's Bubble Chair
* Replica Eero Aarnio Hanging Bubble Chair
**Փոքրլեհական վոևոդության մշակութային հուշարձան**։ գրանցման համար՝ *А-568*
**Զինվորական գերեզմանատուն № 82 (Մենցինա Վելկա)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 95 - Stróżówka), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է Լեհաստանի Փոքրլեհական վոևոդության Մենցինա Վելկա գյուղի շրջակայքում։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Ավստրիական և Գերմանական բանակների զինծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականի մայիսին։ Փոքրլեհական վաևոդության հուշարձան։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է 1915 թվականին Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից, ավստրիացի ճարտարապետ Հանս Մայրի նախագծով։ 485 քմ մակերեսով գերեզմանատանը գտնվում են 17 եղբայրական և 24 անհատական գերեզմաններ, որոնցում թաղված են 25 ավստրիացի և 71 գերմանացի զինվորներ։

1988 թվականի հունիսի 30-ին գերեզմանատունը ներառվել է Փոքրլեհական վոևոդության հուշարձանների ռեեստրի մեջ (№ А-568).

Նկարագրություն
--------------

Գերեզմանատունը գտնվում է Մենցինա Վելկա գյուղի շրջակայքում։ Գերեզմանատան վիճակը լավ է. այն շրջապատված է քարե ցանկապատով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie(չաշխատող հղում)
2. ↑  Rejestr zabytków nieruchomych województwa małopolskiego z uwzględnieniem podziału na powiaty i gminy. Stan styczeń 2011r.(չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cmentarz wojenny nr 95 — Stróżówka Archived 2016-12-20 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
**Արմեն Պարույրի Սանթրոսյան** (ապրիլի 16, 1947(1947-04-16), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դերասան, դրամատուրգ։ ՀՀ ժողովրդական արտիստ (2004)։ Հայաստանի գրողների միության անդամ (2009)։

Պարույր Սանթրոսյանի որդին է և Արև Սանթրոսյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Արմեն Սանթրոսյանը ծնվել է 1947 թվականին, Երևանում՝ դերասան Պարույր Սանթրոսյանի ընտանիքում։ 1964 թվականին ավարտել է Երևանի Ստեփան Շահումյանի անվան թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը, 1968 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դերասանական բաժինը, 1972 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի հայոց լեզվի և գրականության բաժինը։ 1965-1967 թվականներին եղել է «Արշալույս», 1967 թվականից, միաժամանակ, Երևանի Պատանի հանդիսատեսի պետական թատրոնի և «Նորք» թատրոնների դերասան։

1997 թվականից բեմական խոսք է դասավանդում Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական համալսարանի կուլտուրայի ֆակուլտետում, 2006 թվականից՝ դոցենտ։

Գրել է «Ճառ ասեք, թե…», «Դալար շիվեր», «Հույս, հավատ, սեր», «Անհաղթ աքլորը», «Սարդոստայն», «Ախ, այդ փշերը», «Ռուբեն Սևակ», «Հրաշագործ սրինգը» և այլ պիեսներ, որոնք բեմադրվել են երևանյան թատրոններում, ինչպես նաև՝ Հալեպում։ Բազմաթիվ թերթերում, ամսագրերում հանդես է եկել թատերական արվեստին վերաբերող հոդվածներով։ «Լիր արքա», «Մի քաղաքի պատմություն» մոնոներկայացումներով մասնակցել է եվրոպական տարբեր երկրներում կազմակերպված փառատոների, արժանացել տարբեր մրցանակների։

Ներկայացումներ
--------------

* «Հեյ, քեզ հետ եմ, բարև»
* «Սկապենի արարքները»
* «Պատվի համար»
* «Հացի խնդիր»
* «Համլետ»
* «Ոչնչից մեծ աղմուկ»
* «Քաջ Նազար»
* «Ամպեր»
* Տարոն《Գնա մեռի,արի սիրեմ》

Ֆիլմեր
------

* «Հեղկոմի նախագահը»
* «Երկնագույն առյուծ»
* «Մեր պապերի քայլերգը»
* «Կապիտան Առաքել»
* «Հեծյալը, որին սպասում էին»

Պարգևներ, մրցանակներ
--------------------

* 1982 թվականին Սալտիկով-Շչեդրինի «Մի քաղաքի պատմություն» ներկայացման մեջ մարմնավորելով իրարից տարբեր վեց քաղաքապետերի կերպարներ՝ արժանացել է ԽՍՀՄ մշակույթի նախարարության «Տղամարդու դերի լավագույն կատարման համար» հատուկ դիպլոմի
* ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, 1980
* Հայաստանի ժողովրդական արտիստ, 2004
* Հայաստանի մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ
* Հայաստանի թատերական գործիչների միության ոսկե մեդալ
* Երևանի քաղաքապետարանի ոսկե մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
2. ↑  Baghdasaryan Aram։ «AV Production - Արմեն Սանթրոսյան»։ *avproduction.am*։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-12-05-ին։ Վերցված է 2016-08-03
3. ↑  «ԱՐՄԵՆ ՍԱՆԹՐՈՍՅԱՆ»։ Վերցված է 2016-08-03 (չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մեր մեջ ասած. Արմեն Սանթրոսյան
* Արմեն Սանթրոսյանը երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնում
**«Այգի Բորդիգերայում»** (ֆր.՝ Jardin à Bordighera, impression de matin),Կլոդ Մոնեի նկարը։

Նկարում պատկերված է Միջերկրածովյան արմավենիներով և ծաղկող թփերով այգի՝ առաջին պլանում, իսկ ծառերի հետևում երևում է Սուրբ Մարիամ Մագդաղենացու եկեղեցու զանգակատունը։

Պատմություն
-----------

Նկարն ստեղծվել է 1884 թվականին, երբ Մոնեն կատարել է ուղևերություն դեպի Ֆրանսիայի հարավ ու Իտալիա և որոշ ժամանակով կանգ է առել Բորդիգերա քաղաքում, որը գտնվում է Իտալիայում՝ ֆրանս-իտալական սահմանից ոչ հեռու։ Այդտեղ Կլոդ Մոնեն 79 օրվա ընթացքում ստեղծել է 38 նկար։ «Ամեն ինչ լավ է, ամեն օր լանդշաֆտն ավելի գեղեցիկ է, և ես հիացած եմ քաղաքով»,— գրել է նկարիչը իր մարշանին (նկարների վաճառող)՝ Դյուրան Ռյուելին (Փարիզ)։

Նկարի սկզբնական չափը հետագայում փոփոխվել է։ Էրմիտաժի ռեստավրացիոն արվեստանոցներում կտավն ուսումնասիրելիս պարզվել է, որ նկարի աջ կողմում առնվազն 6 սմ լայնությամբ մի շերտ դրված է ենթաշրջանակի տակ, ընդ որում՝ կտավը կտրվել է ուղիղ ներկի վրայից, և եզրը չի պահպանվել, հետևաբար նկարն ավելի լայն է եղել։

Մինչև 1945 թվականը կտավը գտնվել է Օտտո Կրեբսի հավաքածուում, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ այն զավթվել է խորհրդային զորքերի կողմից և ուղարկվել ԽՍՀՄ՝ որպես ռազմատուգանք, երկար ժամանակ պահվել է Էրմիտաժ պահեստարաններում և ցուցադրվել է միայն 1995 թվականին ռազմավարային արվեստի Էրմիտաժի ցուցահանդեսում։ 2001 թվականից ի վեր ընդգրկված է Էրմիտաժի մշտական ցուցադրության կազմում և 2014 թվականի վերջից ցուցադրվում է Գլխավոր շտաբի շենքում՝ Սերգեյ Շչուկինի և Մորոզով եղբայրների հիշատակի պատկերասրահում (սրահ 403)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  Импрессионизм в деталях. — Клод Моне «Сад в Бордигере».
3. ↑  *Samirah Muran*. Моне, Бордигера и «Беодо»
4. ↑  Костеневич А. Неведомые шедевры. Французская живопись XIX—XX веков из частных собраний Германии. — Нью-Йорк; Санкт-Петербург: Издательство «Харри Н. Абрамс», 1995. — С. 150—153.
5. ↑  Государственный Эрмитаж. — Клод Моне «Сад в Бордигере».
6. ↑  Государственный Эрмитаж. — Здание Главного Штаба. — Зал Клода Моне
Հատված Ռաֆայելի «Աթենական դպրոց» կտավից
**Նեոպլատոնականություն** կամ **նորպլատոնականություն**, անտիկ փիլիսոփայության վերջին խոշոր ուղղություն, ստրկատիրության քայքայման և ֆեոդալիզմի սկզբնավորման դարաշրջանի (III—VI դարերի) իդեալիստական հոսանք։ Նեոպլատոնականություն *պլատոնականությանը* հաղորդել է միստիկական բնույթ՝ միախառնելով դրան Արիստոտելի, ստոիցիզմի, պյութագորասականության և Արևելքի խորհրդապաշտական ուսմունքների մի շարք գաղափարներ։ Նեոպլատոնականության հիմնադիրը Պլոտինն է, այն զարգացրել են Պորփյուրը, Ցամբլիքոսը, Պրոկլեսը, Բոեցիուսը։ Բաժանվել է հռոմեական-աթենական, սիրիական, պերգամական և ալեքսանդրյան դպրոցների։ Պարտություն է կրել միաստվածության դեմ պայքարում։ Նեոպլատոնականության մեջ հիմնականը Պլոտինի եռյակի՝ «միասնականի», «մտքի» և «հոգու» մասին ուսմունքի մշակումն է։ Կեցության աղբյուրը «միասնականն» է («առաջնամիակը»)՝ աստվածը։ Նրանից ներքև գտնվող «մտքի», «հոգու», «կոսմոսի» և «մատերիայի» կեցությունները «միասնականի» էմանացիայի տարբեր աստիճաններն են, նրա լույսի հետզհետե նվազող դրսևորումները։ Այդ արտազեղման ընթացքում տեղի է ունենում կեցության բազմապատկում, որը վերջին աստիճանում հանդես է գալիս որպես նյութական աշխարհ, բացարձակ հոգևոր կեցության այլակեցություն՝ «խավար»։ Մարդկային հոգիները, որոնք համաշխարհային անմահ հոգու մասնիկներն են, սկիզբ են տալիս մարդկանց մարմիններին։ Մահվանից հետո հոգիները վերաբնակվում են այլ մարմինների մեջ։ Նեոպլատոնականության իմացաբանությունը պարունակում է Պլատոնի և Արիստոտելի դիալեկտիկայի տարրեր և ունի ռացիոնալիստական բնույթ, թեև ընդունվում են էքստազը, «միասնականի» հետ վերամիավորելու հոգու գերբնական խոյանքը։ Իմաստությունը համարվել է ընդհանրացման արվեստ, էմանացիային հակադիր՝ բազմությունից դեպի միասնություն ընթացող պրոցես։ Նեոպլատոնականները զբաղվել են Պլատոնի և Արիստոտելի երկերի մեկնաբանություններով, բնափիլիսոփայության, մաթեմատիկայի, տրամաբանության հարցերով։ Նեոպլատոնականությունը նպաստել է քրիստոնեական, ինչպես նաև Միջնադարի առաջավոր փիլիսոփայության ձևավորմանը։ Նեոպլատոնականության դիալեկտիկան և մարդաբանությունը, որպես սխոլաստիկայի դեմ պայքարի զենք, օգտագործել են Վերածննդի մի շարք մտածողներ։ Հայ փիլիսոփայության մեջ նեոպլատոնականությունը խաղացել է կարևոր դեր, եղել անտիկ գիտության ավանդների կրողը։ Նեոպլատոնականության խոշոր ներկայացուցիչ է Դավիթ Անհաղթը։ Նեոպլատոնականության գաղափարների տարածմանը նպաստել են Նեմեսիոս Եմեսացու, Գրիգոր Նյուսացու և Դիոնիսիոս Արեոպագացուն վերագրված երկերի՝ Ստեփանոս Սյունեցու թարգմանությունները։ Նեոպլատոնականության գաղափարները արտահայտվել են նաև Գրիգոր Նարեկացու աշխարհայացքում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Neoplatonism - Stanford Encyclopedia of Philosophy
* International Society for Neoplatonic Studies Archived 2023-07-19 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 229)։*  |
| **՞**Հովանոցավորներ |
| --- |
| Մոլեխինդ թունավորՄոլեխինդ թունավորը՝ հովանոցավորների տիպիկ ներկայացուցիչ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
| Դաս | Երկշաքիլավորներ |
|
|
|
| Կարգ | Հովանոցածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | **Հովանոցավորներ** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| **Apiaceae**

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**500042**NCBI**4037**EOL**4200**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հովանոցավորներ** կամ **նեխուրազգիներ** (*Umbelliferae*, *Apiaceae*), երկշաքիլ բույսերի ընտանիք։ Բազմամյա խոտաբույսեր են, հազվադեպ՝ թփեր կամ ցածրաճ ծառեր։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Ցողունը սնամեջ է՝ հաստացած հանգույցներով։ Տերևները հերթադիր են, առանց տերևակիցների, երկակի կամ եռակի փետրաձև կտրտված, ծաղիկները՝ կանոնավոր, մանր, երկսեռ՝ խմբված պարզ կամ բարդ հովանոցներում, երբեմն՝ գլխիկներում։ Խոշոր ցեղերից են անիսոնը, երնջնակը, նարդեսը, եզնակողը ևն։ Հովանոցավորների մեջ կան վայրի և մշակովի արժեքավոր բույսեր (գազար, համեմ, սամիթ, սիբեխ, նեխուր ևն), բազմաթիվ մոլախոտեր (ջամջամ, տուրգենիա, աստղագազար, շուշանբանջար ևն)։ Շատ տեսակներ դեղաբույսեր են (սմիրնիոպսիս, մարգացնծու ևն)։ Որոշ հովանոցավորներ լավագույն եթերայուղատու են։

Հայաստանում
-----------

Հայաստանում հայտնի է 67 ցեղ՝ 134 տեսակով, որոնք աճում են ալպիական մարգագետիններից (գետնահովանոցուկ) մինչև անապատներն (օշակ) ու կիսաանապատները (սիբեխ)։ Կան ճահճային, խիստ չորասեր և միջանկյալ էկոլոգիական ձևեր։ 
Հազվագյուտ, էնդեմիկ և անհետացող ավելի քան 20 տեսակ (Զեդելմեյերի մարգացնծու, Սոֆիայի գինեծաղիկ, Շովիցի նարդես, Վանատուրի երնջնակ, Վայքի ստենոտենիա ևն) գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · MESH ID · Treccani |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12121455n · GND: 4150388-0 · LCCN: sh88023174, sh85139518 · Microsoft: 2780797691 · NDL: 00570821 · NKC: ph163061 |

 |

 |
**Պոլ Մանուկի Կիրակոսյան** (դեկտեմբերի 25, 1926(1926-12-25)[…], Երուսաղեմ, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - նոյեմբերի 20, 1993(1993-11-20), Բեյրութ, Լիբանան), հայ նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

1946 թվականին ավարտել է Երուսաղեմի «Պիետրո Ժակոբետտի» գեղարվեստի ուսումնարանը։ 1946-1954 թվականներին ստեղծագործել է Բեյրութում, 1954 թվականին մեկնել է Ֆլորենցիա՝ գեղարվեստի ակադեմիայում կատարելագործվելու։ 1961 թվականից հաստատվել է Բեյրութում։ Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Ստեղծագործական գործունեություն
------------------------------

Ստեղծագործել է դիմանկարի, բնանկարի և թեմատիկ-կոմպոզիցիոն պատկերի բնագավառներում («Արաքսի դիմանկարը», «Այգաբաց», «Քաղաք», «Այց ծննդկանին», «Լիբանանյան բնանկար», «Սպասում», «Ընտանիք», «Ագարակ», «Գյուղի աղջիկը», «Զրույց», «Համեստ ընտանիք», «Ընթերցողը» և այլն)։

Իր կտավներում Կիրակոսյանն արտացոլել է նաև աստանական հայության կյանքն ու կենցաղը («Դեր Զոր», «Գաղթ», «Կարպետագործը»), որոնց բնորոշ են հյութեղ երփնագիրը, գույնի նուրբ զգացողությունը։

Ցուցահանդեսներ
--------------

Ունեցել է անհատական ցուցահանդեսներ՝ Բեյրութում, Ֆլորենցիայում, Փարիզում, Վաշինգտոնում, Երևանում (1972) և այլուր։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Հայաստանի նկարիչների միության Մարտիրոս Սարյանի անվան մրցանակով (1981)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* Record #158562306 // BnF catalogue général (ֆր.) — Paris: BnF.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. ↑
4. ↑  Artnet — 1998.
5. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան*։ Երևան: Հայկական Հանրագիտարան։ 2005
6. ↑  Պոլ Կիրակոսյանի աշխատանքները ՀԱՊ-ում
7. ↑  Հայության կյանքն ու կենցաղը` հյութեղ գույներով, Պոլ Կիրակոսյան
**Թիուլ**, ֆեոդալական պարգևական հողատիրության ձև 16–17-րդ դարերում Իրանում, Արևելյան Հայաստանում։ Թիուլի ինստիտուտը լայն տարածում ստացավ Սեֆյանների օրոք։ Պետական և արքունի ծառայության դիմաց, իբրև պարգև, բարձրաստիճան ամիրաներին ու զինվորականությանը, երբեմն նաև հոգևորականությանը, իբրև թիուլ տրվում էին մեկ կամ մի քանի գյուղերից ստացվող եկամուտները։ Թիուլ ստացող ֆեոդալ-զինվորականները կոչվում էին թիուլդարներ, որոնք իրենց տրված թիուլի սահմաններում բնակվող ռայաթների (հպատակների) նկատմամբ ունեին նաև դատական իրավասություն։ Թիուլը ընդհատվում կամ մեկ ուրիշին էր փոխանցվում տվյալ թիուլդարի պաշտոնից ազատվելու դեպքում։ Թիուլ տրվում էր ոչ միայն պետական (դիվանի), այլ նաև մասնատիրական (մուլքային) գյուղերից գանձվող հարկերի հաշվին։ Երբ գյուղի մուլքադարը (սեփականատեր) ստանում էր նաև նույն գյուղի պետական հարկը գանձելու իրավունքը իբրև թիուլ, ապա գյուղն ամբողջապես կախյալ վիճակի մեջ էր ընկնում նրանից։ 18-րդ դարի վերջին և 19-րդ դարի սկզբին նման գյուղերի թիվը բավական մեծ էր Արևելյան Հայաստանում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 190)։*  |
**Անասնաբուժասանիտարական փորձաքննություն**, անասնաբուժասանիտարական զննման ծառայություն, որը որոշում է կենդանական ծագման մթերքի պիտանիությունը սննդի համար։ Կատարելով լաբորատոր տարբեր վերլուծություններ՝ որոշվում է սննդամթերքի որակի օրգանոլեպտիկ ցուցանիշները։

Մեթոդներ
--------

Կենդանիների մսեղիքի և օրգանների հետ սպանդային արատների, ձևաբանական փոփոխությունների բացահայտման վրա է հիմնված հետազոտության մեթոդը։ Անասնաբուժ մասնագետները լաբորատորիաներում, թռչնաբուծական ֆաբրիկաներում, սառնարաններում, մսի արտադրման ձեռնարկություններում իրականացնում են զննում։ Փորձաքննությունը ներառում է որոշակի սխեմայով հերծված օրգանների զննումը և կենդանիների ավշային համակարգի հետազոտումը։ Յուրաքանչյուր մսեղիք հետսպանդային մշակման ժամանակ պիտակավորվում է նույն համարով (նրա հետ նաև գլուխը, լյարդաթոքասիրտը, աղիներն ու մորթին)։

Անցկացման եղանակներ
-------------------

Մսեղիքը ու օրգանները առանձին դեպքերում լրացուցիչ հետազոտվում են բակտերիաբանական մեթոդով և միայն դրանից հետո գնահատվում է դրանց սանիտարական վիճակը և դրոշմվում միսը։ Պիտանի մսեղիքը և օրգաններն թույլատրում են օգտագործել սննդի մեջ և երշիկեղեն ու այլ մսամթերք արտադրելու համար առանց սահմանափակման, իսկ ոչ պիտանիները մսալյուր պատրաստելու համար խոտանում են կամ ոչնչացնում։ Աղ անելուց (միայն ֆինոզով ախտահարված մսի համար) կամ բարձր ջերմաստիճանի տակ վնասազերծումից հետո չափավոր պիտանի մսեղիքը և օրգանները թույլատրում են օգտագործել սննդի մեջ։ Անկախ արդյունքից՝ հարկադիր մորթի ժամանակ կատարում են մսի բակտերիաբանական հետազոտություն։ Փորձաքննության ժամանակ զննման վայրերը պետք է լինեն լավ լուսավորված, հետազոտության համար հարմարավետ կահավորված, սպանդանոցային անասնաբույժ գործիքները՝ մանրէազերծված։ Փորձաքննությանը ենթակա կենդանական ծագման մթերքները արգելվում են իրացնել կամ վերամշակել առանց անասնաբույժ մասնագետների թույլտվության։ Անտրոպոզոոնոզների դեպքում տեղեկացնում են Անասնապահության նախարարության համապատասխան մարմիններին, իսկ վարակիչ հիվանդությունների, ինչպես նաև ֆինոզի, տրիխինելոզի հայտնաբերման դեպքում՝ Գյուղատնտեսության նախարարությանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հ. Այվազյան, Գյուղատնտեսական հանրագիտարան, Ե. «Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, ՀՀ Գյուղատնտեսության նախարարություն, ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիա», 2015, էջ 112 — 1242 էջ, ISBN 9785897000418։



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 369)։*  |
**Դատահոգեբանական փորձաքննությունը** (ԴՀՓ), փորձագիտական հետազոտության ինքնուրույն տեսակ, որն իր զարգացման ընթացքում անցել է բարդ ճանապարհ՝ սկսած փորձարարական հոգեբանության տվյալները իրավաբանական գիտություն ներմուծելուց, հարմարեցնելուց մինչև ԴՀՓ տեսության ստեղծումը, որն իրականացվում է 1960-ականներից մինչ օրս։

Ներածություն
------------

Թե քրեական, թե քաղաքացիական գործերով ճշմարտությունը պարզելու համար դատական մարմիններին անհրաժեշտ են արժանահավատ, օբյեկտիվ տվյալներ, փաստեր, որոնք կարող են պարունակվել կասկածյալների, տուժողների, վկաների ցուցմունքներում, իրեղեն ապացույցներում, փորձագետների եզրակացություններում և այլն։ Սակայն սույն աշխատության մեջ մենք կանդրադառնանք միայն քրեական գործերով վարույթներում նշանակվող, տարվող ԴՀՓ առանձնահատկություններին և կիրառմանը։ ԴՀՓ նշանակվում է այն դեպքերում, երբ փորձաքննության ուղարկվող մարդկանց հոգեկան առողջությունը կասկած չի առաջացնում քննչական մարմինների մոտ կամ էլ հաստատված է դատահոգեբուժական փորձաքննության (ԴՀԲՓ) եզրակացությամբ, որից էլ պարզ է դառնում, որ ԴՀՓ-ն տրամաբանորեն հաջորդում է ԴՀԲՓ-ին, կամ էլ որոշ դեպքերում անց է կացվում վերջինիս զուգահեռ։ Այս առումով պետք է նշել նաև ևս մի կարևոր փաստ, այն որ ԴՀՓ դեպքում որպես էքսպերտ հանդես է գալիս հոգեբանը, չնայած այն բանի որ դրանում կարող է մասնակցություն ունենալ նաև հոգեբույժ։

ԴՀՓ-ն թույլ է տալիս ստանալ տվյալներ որոնք թույլ են տալիս ճիշտ, համարժեք հասկանալ և գնահատել մարդկանց հոգեկան հատկությունների, նրանց հոգեկան գործունեության առանձնահատկությունները։ Այն դեպքերում, երբ տուժողների, վկաների, մեղադրյալների ցուցմունքները կասկած են հարուցում ճշգրտության առումով, ապա փորձագետ հոգեբանների եզրակացությունները խիստ կարևորվում են։

ԴՀՓ նշանակվում է քննիչի կամ դատարանի որոշմամբ։
Փորձագետ որպես ընտրվում են այն անձինք, ովքեր հանդիսանում են մասնագետ հոգեբաններ, ունեն որոշակի համապատասխան պրակտիկ և տեսական փորձ։

ԴՀՓ իրավասությունների շրջանակը բավականին լայն է, սակայն ստորև ներկայացնենք դրանց մի մասը միայն.

1. Ծնողավարման կարողությունների գնահատման համար,
2. Հոգեբանական բռնության/վնասի ստուգման համար,
3. Կասկածյալների, մեղադրյալների, վկաների և տուժողների համապատասխան ընդունակությունը ստուգելու համար,
4. Սեռական հանցագործությունների գծով հոգեպես առողջ տուժողների ընդունակությունը՝ ճիշտ ընկալելու իրենց հետ կատարված գործողությունների բնույթն ու նշանակությունը,
5. Հակաօրինական գործողություններ կատարելու պահին կասկածյալի/մեղադրյալի մոտ աֆեկտի կամ այլ հուզական վիճակների առկայությունը-բացակայությունը, և այլն։

Գրականություն
-------------

1. Արզումանյան Ս. Գրին Է. Իրավաբանական հոգեբանություն, Երևան, Զանգակ-97, 2004։
2. Сафуанов Ф.С. Судебно-психологическая экспертиза в уголовном процессе։ Научно-практическое пособие. — М.։ Гардарика, Смысл, 1998.
3. Դատահոգեբանական ծառայություններ Archived 2014-08-31 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Сафуанов Ф.С. Судебно-психологическая экспертиза в уголовном процессе: Научно-практическое пособие. — М.: Гардарика, Смысл, 1998.
**Հոտավետ նյութեր**, բնորոշ հաճելի հոտով օրգանական միացություններ, որոնք օգտագործվում են օծանելիքի ու կոսմետիկական տարբեր նյութերի, օճառի, սինթետիկ լվացող միջոցների, սննդի և այլ ապրանքների արտադրության մեջ։ Դրանք լայնորեն տարածված են բնության մեջ։ Դրանք մտնում են եթերային յուղերի, հոտավետ խեժերի, ինչպես նաև բուսական և կենդանական ծագում ունեցող նյութերից անջատվող օրգանական այլ նյութերի բարդ խառնուրդների մեջ։ Օրգանական նյութերի հոտի և դրանց կառուցվածքի փոխադարձ կապի մասին կան բավականաչափ փորձնական տվյալներ, սակայն դեռևս հնարավոր չէ ճշգրտորեն կանխագուշակել սինթեզված նոր նյութի հոտը՝ հիմնվելով նրա կառուցվածքի վրա։ Բայց և այնպես կարելի է դուրս բերել մի քանի օրինաչափություններ օրգանական նյութի հոտի վրա կառուցվածքի ունեցած ազդեցության վերաբերյալ։ Մասնավորապես, հոտի վրա մեծ ազդեցություն ունի մոլեկուլի մեծությունը և ճյուղավոր վածության աստիճանը։ Մոլեկուլի մեջ ածխածնի ատոմների ճյուղավորված շղթա ունեցող միացություններն ունեն ավելի ուժեղ և հաճախ ավելի հաճելի հոտ, քան գծային շղթա ունեցողները։ Հոտի վրա ազդում են նաև տեղակալիչների դիրքը, բազմակի կապերի առկայությունը, տարածական գործոնները և ամբողջությամբ վերցված մոլեկուլի կառուցվածքը։

Հոտավետ նյութերի տեսակներ
-------------------------

Արդյունաբերության մեջ կիրառվում են հետևյալ նյութերը. 

1. լինալոոլն ունի հովտաշուշանի հոտ - (CH3)2C=CH (CH2)2C (CH3) (OH)CH=CH2
2. ցիտրոնելոլը - (CH3)2C==CH (CH2)2CH (CH3)CH2CH2OH
3. β-ֆենիլէթիլսպիրտը ունի վարդի հոտ - C6H5CH2CH2OH
4. ցիտրալը ունի կիտրոնի հոտ - (CH3)2C=CH (CH2)2C (CH3)=CHCHO
5. դիֆենիլեթերը ունի խորդենու հոտ, իոնոնների նոսր լուծույթները՝ մանուշակի հոտ - C6H5OC6H5

Արդյունաբերության մեջ hոտավետ նյութերը սինթեզում են քիմիական հումքից և անտառաքիմիական արդյունաբերության նյութերից (բևեկնայուղեր)։ Մշակված են նախկինում բնական հումքից ստացվող բազմաթիվ հոտավետ նյութերի, ինչպես նաև բնության մեջ դեռևս չհայտնաբերված հոտավետ նյութերի սինթեզի եղանակներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 584)։*  |
Ներկայացում
**Ճապոնական թատրոն**, Ճապոնիայի թատրոնի ակունքները հարում են երկրագործության տոնախմբությունների հին ծեսերին։ 7-րդ-8-րդ դարերում բուդդայականության հետ Արևելյան Ասիայի երկրներից Ճապոնիա են թափանցել թատերական տարբեր ձևեր։ Այդ երաժշտապարային ներկայացումները (գիգակու և բուգակոլ) նպաստել են ճապոնական դասական թատրոնի ձևավորմանը։ 14-րդ դարի վերջին֊ 15-րդ դարի սկզբին փոխառնված և բուն ճապոնական ներկայացումներից ծագել է նոր թատրոնը, որն ընդգրկում էր երաժշտություն, պար և դրամատիկ գործողություն։ Գլխավոր հերոսները կրում էին դիմակներ։ Այդ ժանրը պահպանվում է և 20-րդ դարում։ 17-րդ դարից քաղաքների աճի հետ զարգացել են նաև թատերական այլ ժանրեր (տիկնիկային ձյորուրի և կաբուկի թատրոնները), որոնք արտահայտում էին ցածր խավի պահանջները և դարձան Ճապոնիայի թատրոնի առաջատար ավանդական ժանրերը։ Ճապոնիայի տնտեսական զարգացման հետ կապված սոցիալական և քաղաքական փոփոխությունները նկատելիորեն ազդել են թատերարվեստի վրա։ 20-րդ դարի սկզբին երևան եկան նոր ժանրեր, որոնք ստեղծվեցին ավանդական թատրոնի նորացման (սիմպա, սինկոկուգեկի) և եվրոպական ձևերի Փոխառության (ժամանակակից դրամա՝ սինգեկի, բալետ, օպերա) հետևանքով։ Ճապոնիայի ժամանակակից թատերարվեստը պարզորոշ բաժանվում է ավանդական (բուգակու, նոո, կաբուկի, ձյորուրի) և եվրոպական (դրամա, օպերա, բալետ) թատրոնների։ Դրանց մեջ ինքնատիպ շերտ են կազմում սիմպան՝ ճապոնական քաղքենիական մելոդրաման, և սինկոկուգեկին՝ մասսայական դրաման։ Ավանդական թատրոնի խաղացանկը կազմում են ճապոնացի դասականների և ժամանակակից դրամատուրգների պիեսները։ Ավանդական թատրոնում ռեժիսորներ չկան։ 1970-ական թվականներում առավել ճանաչված դերասաններից են․ նոո թատրոնում՝ Մինորու Կիտան, Մոտոմասա Կուրո Հոսյոն, կաբուկի թատրոնում՝ Կանձաբուրո Նակամուրան, Ուտաեմոն Նակամուրան, Կոսիրո Մացումոտոն, երիտասարդ դերասաններ էննոսկե Իտիկավան, Կիտիեմոն Նակամուրան, Ցումասաբուրո Բանդոն, սիմպայում՝ Ցաեկո Միձուտանին, սինկոկուգեկիում՝ Սյոգո Սիմադան, Ռյուտարո Տացումին։ 1966 թ.-ին Տոկիոյում ստեղծվել է «Կոկուրիցու գեկիձյո» թատերական ազգային կենտրոնը՝ Ճապոնիայի միակ պետական թատրոնը, որը պահպանում և զարգացնում է ավանդական ժանրերը։ Կենտրոնին կից ստեղծվել է թատերական դպրոց, որը դերասաններ է պատրաստում կաբուկի և ձյորուրի թատրոնների համար։ Սինգեկի թատրոնի խաղացանկը կազմում են եվրոպական և ամերիկյան դրամատուրգների դասական ու ժամանակակից պիեսները, ռուս\* և սովետական հեղինակների, ինչպես նաև ճապոնացի արդի հեղինակների գործերը։ Ճապոնիայում կա սինգեկիի մոտ 100 թատերախումբ, որոնցից ամենախոշորներն են՝ «Հայուձա», «Մինգեյ», «Բունգակուձա» և այլն։ Այդ թատրոնի առաջատար գործիչներից են՝ ռեժիսորներ Կորեյա Սենդան, Զյուկիտի Ունոն, դերասան-դերասանուհիներ Օսամու Տակիձավան, էյտարո Օձավան, Իսուձու Ցամադան, Ցասուե Ցամամոտոն։ «Հայուձա» թատրոնին կից 1949-1949 թ.-ին ստեղծված դպրոց-ստուդիան դերասաններ է պատրաստում սինգեկիիհամար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 83)։*  |