|  |
| --- |
| **Սպիտակապոչ եղտյուրիկ** |
| Սպիտակապոչ եղտյուրիկՍպիտակապոչ եղտյուրիկ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Քարադրանմաններ (Charadriiformes) |
| **Ընտանիք** | Քարադրներ (Charadriidae) |
| **Ցեղ** | **Vanellus** |
| **Տեսակ** | **Սպիտակապոչ եղտյուրիկ** *(V. leucurus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Vanellus leucurus***Lichtenstein, 1823 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Սպիտակապոչ եղտյուրիկ** (լատ.՝ Chettusia leucura), քարադրների ընտանիքին պատկանող, բնադրող-չվող և հազվագյուտ թռչուն։ Մարմնի երկարությունը 26-29 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 67-70 սմ։ Պոչը սպիտակ է, ոտքերը՝ երկար և դեղին։ Վիզն ու մարմինը վերևից մոխրագույն-դարչնագույն են, գլուխը՝ միատարր բաց մոխրագույն։ Կուրծքը մոխրագույն է, գոտկատեղը, պոչը և մարմինը՝ ներքևից սպիտակավուն։ Բազկաթևի և սև առաջնային փետուրների վրա կա սպիտակավուն լայնակի շերտ։ Կերակրվում է քայլելով կամ վազքի ընթացքում, կանգ է առնում զոհին բռնելու համար։ Բնակվում է ծանծաղ և խոնավ տարածքներում, լճակների տղմոտ ափերին։ Որպես բնադրող տեսակ՝ Հայաստանի Հանրապետությունում հայտնաբերվել է 1980-ական թվականներին՝ Արարատյան դաշտի ձկնաբուծական տնտեսություններում, Սուրենավան գյուղի (Արարատի մարզ) շրջակայքում։ Սնվում է անողնաշարավորներով։ Գարնանը վերադառնում են ապրիլ-մայիս ամիսներին։ Առաջին ձվերը բներում հայտնվում են մայիսի վերջին տասնօրյակին։ Հուլիսի 3-րդ տասնօրյակից հայտնվում են վտանգի դեպքում ինքնուրույն թաքնվող ձագեր։ Ծնող թռչուններն այդ ընթացքում խիստ աղմկարար են և շարունակ անհանգիստ թռիչքով աշխատում են հեռացնել ձագերին սպառնացող վտանգը։ Որպես հազվագյուտ տեսակ անհատական պաշտպանության կարիք ունի։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Պակիստանում և Հյուսիսարևմտյան Հնդկաստանում, Կենտրոնական Թուրքիայից, Իրաքից և Իրանից դեպի արևելք։

Վերջին տարիներին Հայաստանի տարածքում առաջացնում է գաղութներ։ Բնադրավայրերը հայտնաբերված են Արարատի մարզի Արմաշի ձկնաբուծական տնտեսության տարածքում։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է ջրավազանների մոտ գտնվող կավային աղուտային տեղամասերում։

Հայաստանում չվող տեսակ է։ Բնադրավայրերում հանդիպում է ապրիլից մինչև սեպտեմբեր։ Ձվադրում է տարեկան մեկ անգամ՝ ապրիլին և մայիսի սկզբին, բնադրում՝ հողի վրա՝ դնելով 3, հազվադեպ` 4 ձու։ Ձարգացումը տևում է 22-24 օր։

Պահպանություն
-------------

Հայաստանում խիստ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Քիչ մտահոգ կարգավիճակով ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Բնադրավայրերը հայտնի են միայն Արմաշի ձկնաբուծական տնտեսության տարածքում։ Պոպուլյացիայում հաշվառվում է հավանաբար 30-40 զույգ։

Սպառնացող վտանգներից է փոքր թվաքանակը, տնտեսական գործունեության արդյունքում բնորոշ բնադրավայրերի ոչնչացումը, անմիջապես բնադրավայրերի մոտ անասունների արածեցումն ու որսագողությունը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։ Տեսակը խիստ պահպանման կարիք ունի։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · CMS · eBird · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |