Կորոնար իշեմիան (միոկարդիալ իշեմիան կամ սրտային իշեմիան) բժշկական տերմին է, որը խոսում է կորոնար զարկերակներում անբավարար արյունահոսքի մասին։ Կորոնար իշեմիան կապված է սրտի հիվանդությունների, ինչպես նաև սրտամկանի ինֆարկտի հետ։

Ախտանշաններ
-----------

Ախտանիշները, որոնք ունեն կարճ տևողություն խոսում են կորոնար իշեմիայի մասին, իսկ ավելի երկարատևները՝ սրտամկանի ինֆարկտի։ Կորոնար իշեմիայի ախտանիշները կարելի է դասակարգել որպես տիպիկ և ատիպիկ։

### Տիպիկ նշաններ

Կրծքավանդակի ցավը կորոնար իշեմիայի գլխավոր նշանն է։ Եթե կրծքավանդակի ցավն առաջանում է ֆիզիկական ակտիվության կամ սեռական հարաբերության ժամանակ և անցնում է հանգստից հետո, կարելի է ենթադրել իշեմիա կամ կրծքահեղձուկ (ստենոկարդիա)։ Որոշ հիվանդներ ցավը բնութագրում են այնպես, կարծես փիղը նստած է իրենց կրծքավանդակին։ Այլ տիպիկ ախտանիշներից են քրտնարտադրությունը՝ ձեռքերի քրտնած ափերը, կպչուն մաշկը, սրտխառնոցը կամ փսխումը, հևոցը։ Դեպի ձախ ձեռք ճառագայթող կրծքավանդակի ցավը նույնպես հանդիսանում է կորոնար իշեմիայի նշան։ Որոշ դեպքերում ցավը կարող է ուղղակիորեն ճառագայթել դեպի մեջք։

### Ատիպիկ նշաններ

Ատիպիկ նշանները կանանց, դիաբետիկների և տարեց մարդկանց մոտ հանդիպում են ավելի հաճախ, քան այլ անձանց։ Այս ախտանիշները ներառում են ստամոքսի ցավը, ընդհանուր թուլությունը, այրոցն ու անհանգստությունը։ Ախտանիշների բացակայությունը խոսում է համր իշեմիայի մասին։

### Կողմնակի էֆֆեկտներ

Կորոնար իշեմիան, չբուժելու պարագայում, կարող է հանգեցնել մի շարք բարդությունների, որոնցից են զարկերակային հիպերտենզիան և արյան մեջ խոլեստերինի բարձր մակարդակը։ Վերջիններս, ինչպես նաև կորոնար զարկերակների նեղացումը կարող են նպաստել սրտամկանի ինֆարկտի առաջացմանը։ Ոմանց մոտ կարող է դիտվել կրծքավանդակի տևական ցավ կամ ստենոկարդիա։ Սրտամկանի ինֆարկտը կարող է բերել առիթմիաների առաջացման, ինչպես նաև անուղղելի վնաս հասցնել սրտամկանին։ Չբուժելու դեպքում կորոնար իշեմիան կարող է հանգեցնել նաև ինսուլտի։

Պատճառներ
---------

Կորոնար զարկերակների հիվանդության պատճառը ճարպային ներառուկների նստեցումն է կորոնար զարկերակների պատերին, որի արդյունքում նեղանում են անոթները և խանգարվում է արյան հոսքը։ Այսպիսով սիրտը ստանում է անբավարար թթվածին և արյուն, որն էլ կարող է բերել սրտամկանի ինֆարկտի առաջացման։ Կորոնար զարկերակների այն հիվանդությունը, որը բերում է անոթների նեղացման և թթվածնի ու արյան անբավարար մատակարարման, կոչվում է աթերոսկլերոզ։ Աթերոսկլերոզը համարվում է կորոնար իշեմիայի ամենատարածված պատճառը։ Կորոնար զարկերակների հիվանդությունը կարող է զարգանալ ժամանակի ընթացքում։

Որոշակի գործոններ, օրինակ ընտանեկան պատմությունը, մեծ դեր ունեն հիվանդության առաջացման հարցում։ Այլ գործոններից են ծխելը, բարձր զարկերակային ճնշումը, դիաբետը, ճարպակալումը, անշարժ կենսակերպը և խոլեստերինի բարձր մակարդակը։

Ախտորոշում
----------

Կորոնար իշեմիայի կասկածի դեպքում բժիշկը պետք է կատարի մի խումբ հետազոտություններ ախտորոշումը հաստատելու համար։ Այսօր ամենատարածված հետազոտություններն են էլեկտրասրտագրությունը, ծանրաբեռնվածության սթրես թեստը և կորոնար անգիոգրաֆիան։ Բժիշկը նաև պետք է հիվանդին հղի մի շարք հարցեր հիվանդության պատմությանը ծանոթանալու համար, ներառյալ կրծքավանդակի ցավի կամ հևոցի նախկին էպիզոդները, ինչպես նաև ախտանիշների տևողությունը, հաճախականությունը և դրանց վերացմանն ուղղված միջոցառումները։

### Էլեկտրոսրտագրություն

Էլեկտրասրտագրության (ԷՍԳ) ժամանակ հիվանդի ձեռքերին, ոտքերին և կրծքավանդակին տեղադրում են փոքրիկ էլեկտրոդներ, որոնք գրանցում են սրտամկանի առաջացրած ցանկացած առիթմիա։ Այս հետազոտությունն անցավ է, օգնում է հայտնաբերել սրտամկանի անբավարար արյունահոսքը և անցյալում եղած ցանկացած վնասում։

ԷՍԳ կարող է հայտնաբերել նաև ձախ փորոքի սրտամկանի պատի հաստացումը և էլեկտրական իմպուլսի փոխանցման ցանկացած խանգարում։

Այն արագ է և օգնում է բժշկին տեսնել սրտի կծկման հաճախությունը, սրտի առանցքը, P/PR-ը, QRS-ը, QT/QTcF-ը, P/QRS/T-ը և այլ ցուցանիշներ ։ 

### Ծանրաբեռնվածության սթրես թեստ

Սթրես թեստի նպատակը սրտամկանը ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության միջոցով սթրեսի ենթարկելն է։ Բժիշկը հիվանդին հանձնարարում է մի շարք վարժություններ սրտամկանի սթրեսի նկատմամբ տոլերանտությունը գնահատելու համար։

Այս թեստերը ԷՍԳ-ի միջոցով գնահատում են սրտամկանի առաջացրած էլեկտրական իմպուլսները ֆիզիկական վարժություն կատարելու ընթացքում։ Թեստի ժամանակ հիվանդն օգտվում է վազքուղուց կամ հեծանիվից։ Վազքուղու թեքությունը կամ հեծանվի դիմադրությունը անընդհատ մեծացնում են այնքան, մինչև հասնեն հիվանդի տարիքին և քաշին համապատասխան նպատակային սրտի կծկման հաճախականությանը։

Ծանրաբեռնվածության թեստը հիվանդի խցանված անոթների առկայության պարագայում կարող է ճշգրիտ չլինել։ Կանայք և երիտասարդները անգամ կորոնար իշեմիայի և կորոնար զարկերակների հիվանդության բացակայության դեպքում կարող են ունենալ թեստի անոմալ արդյունքներ։

### Կորոնար անգիոգրաֆիա

Կորոնար անգիոգրաֆիան կատարվում է միայն եթե ԷՍԳ-ն կամ ծանրաբեռնվածության թեստը հայտնաբերել են կորոնար իշեմիայի կամ կորոնար զարկերակների հիվանդության նշաններ։

Այս հետազոտությունը շատ կարևոր է զարկերակի նեղացման ճիշտ հատվածը հայտնաբերելու, անգիոպլաստիկայի կամ շունտավորման անհրաժեշտությունը պարզելու համար։

Միջամտության ընթացքում բժիշկը կատարում է փոքր կտրվածք աճուկային (ազդրային) կամ դաստակային (ճաճանչային ) հատվածում և տեղադրում է կաթետր։ Կաթետրը վերջնամասում ունի փոքրիկ տեսախցիկ, որի միջոցով բժիշկը գտնում է զարկերակները։ Զարկերակները գտնելուց հետո վերջիններիս լուսանցքի մեջ ներարկվում է կոնտրաստ նյութ՝ նեղացումները տեսանելի դարձնելու համար։ Կոնրաստ նյութը կարելի է տեսնել հատուկ ռենտգեն սարքի միջոցով։ Հետազոտությունը տևում է մեկից երկու ժամ։

Բուժում
-------

Կորոնար իշեմիան բուժվում է, բայց չի ապաքինվում։ Կենսակերպի փոփոխությունը նշանակված բուժման հետ համատեղ կարող է կանխել անոթների հետագա նեղացումը և բարելավել հիվանդի ինքնազգացողությունը։

### Չծխել

Հետազոտություները պարզել են, որ ծխելը թողնելը իջեցնում է հոսպիտալիզացիայի ռիսկը հաջորդող երկու տարվա ընթացքում։ Ծխելը մեծացնում է զարկերակային գերճնշման առաջացման և արյան մեջ խոլեստերինի մակարդակի բարձրացման ռիսկը։ Ծխելը թողնելը կարող է իջեցնել զարկերակային ճնշումը և տրիգլիցերիդների մակարդակը։ Պասիվ ծխելը նույնպես վնասակար է սրտամկանի համար։

### Առողջ սնունդ

Սննդակարգը շատ կարևոր գործոն է կորոնար իշեմիայի և կորոնար զարկերակների հիվանդության առաջացման և կանխարգելման հարցում։ Սրտի համար առողջ սննդակարգը պետք է պարունակի քիչ քանակությամբ հագեցած ճարպեր և խոլեստերին, և մեծ քանակությամբ բարդ ածխաջրեր։ Բարդ ածխաջրերից են մրգերը, բանջարեղենը և բոլոր տեսակի հացահատիկները։ Նման սննդակարգի ընտրությունը կարող է իջեցնել սրտամկանի ինֆարկտի կամ ցանկացած այլ սրտային անբավարարության առաջացման ռիսկը։

Սրտի համար առողջ սննդակարգը ներառում է նաև նատրումի քիչ և կալիումի շատ քանակների օգտագործումը։ Կալիումի քիչ և նատրիումի շատ քանակները նպաստում են զարկերակային ճնշման բարձրացմանը։

### Ֆիզիկական ակտիվություն

Մեծացնելով ֆիզիկական ակտիվությունը կարելի է կառավարել մարմնի զանգվածը, իջեցնել զարկերակային ճնշումը և ազատվել սթրեսից։ Հիվանդությունների հսկման կենտրոնը խորհուրդ է տալիս կատարել 30 րոպե տևողությամբ ֆիզիկական վարժություններ օրական 1 անգամ։ Վերջիններս կարելի է փոխարինել օրական 3 անգամ հաճախականությամբ, 8-10 րոպե տևողությամբ վարժություններով։ Նմանատիպ մարզումները կարող են իջեցնել կորոնար իշեմիա կամ սրտի որևէ այլ հիվանդություն ունենալու ռիսկը, եթե իրականացվեն չափավոր ինտենսիվությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Myocardial ischemia". Mayo Clinic. Retrieved 2019 թ․ նոյեմբերի 29.
2. 1 2 3 4 5 6 7  Potochny, Evy. "Cardiac Ischemia Symptoms." LiveStrong. Demand Media, 9 March 2010. Web. 6 Nov. 2010.
3. ↑  "Sacred Heart Medical Center. Spokane, Washington. Coronary Ischemia". Shmc.org. Արխիվացված է the original 2009 թ․ մայիսի 1-ին. Retrieved 2008 թ․ դեկտեմբերի 28.
4. 1 2 3  ["Ischemia." Ischemic Heart Disease. Ischemic Heart Disease, n.d. Web. 6 Nov. 2010.]
5. 1 2  [RelayHealth. "Coronary Artery Disease." Adult Health Advisor (July 2009): 1. Consumer Health Complete. Web. 4 Nov. 2010.]
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  [Gerstenblith, Gary, and Simeon. Margolis. "Diagnosis of Coronary Heart Disease." Hopkins Heart (Jan. 2008): 18-25. Consumer Health Complete. Web. 17 Nov. 2010.]
7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  [Gerstenblith, Gary, and Simeon Margolis. "Lifestyle Measures to Prevent and Treat Coronary Artery Disease." Hopkins Heart (Jan. 2008): 25-36.Consumer Health Complete. Web. 29 Nov. 2010.]