**Սարգիս Լոլե Գիզոյի** կամ **Լևոն** (), Օսմանյան կայսրության ականավոր հայ ճարտարապետ։ Լոլեն եղել է Մարդինի (թուրքերեն՝ Mimarbași) գլխավոր ճարտարապետը և պատասխանատու է եղել 19-րդ դարի վերջից մինչև 20-րդ դարի սկզբի քաղաքի ճարտարապետության մեծ մասի համար, նաև հարևան քաղաք Դիարբեքիրում։

Իր ճարտարապետական հմտությունների և նվաճումների շնորհիվ Լոլեն հայտնի է որպես Մարդինի «Միմար Սինան»։

Նա աշխատել է պահպանել քաղաքի միատարրությունը՝ միավորելով դասական, քրիստոնեական (եկեղեցական) և իսլամական ճարտարապետության տարրերը։ Նա Մարդինում ոչ միայն կառուցել է նոր դպրոցներ, դատարաններ, զորանոցներ, առանձնատներ և եկեղեցիներ, այլ նաև վերանորոգել է քաղաքի տարբեր մեդրեսեներ և մզկիթներ։ Չնայած որ Լոլեն աշխատում էր պետության հսկողության ներքո, միևնույն է նրա ընկերությունը մասնավոր էր գործում, նա նաև կառավարում էր Մարդինի ճարտարապետական լանդշաֆտի մենաշնորհը։

Պատմություն
-----------

Մարդինի փոստային բաժանմունքի սանդուղք՝ նախագծված Սարգիս Լոլեյի կողմից, որը ցույց է տալիս եվրոպական վերածննդի և իսլամական ճարտարապետության սինկրետիկ ոճը
Սարգիս Լոլեն ճարտարապետության մասին շատ բան է սովորել իր հորից և հայտնի չէ, արդյոք նա ստացել է որևէ մասնագիտական կրթություն։ Իր կառույցները նա նկարել է ավազի վրա։

Օսմանյան կայսրության կայսերական ճարտարապետների գրասենյակի կողմից Լոլեն Մարդինի գլխավոր ճարտարապետ է նշանակվել։ Այս պաշտոնը նա ժառանգել է իր հորից։ Լոլեյի ճարտարապետական ոճը բարդ է համարվում նրանով, որ այստեղ վերածննդի և գոթական ճարտարապետության տարրերը միախառնված են տեղեկան իսլամական ճարտարապետությանը։

Թեև նա աշխատել է Բեյրությում, սակայն Եվրոպայում չի ճանապարհորդել։ Ինչպես Օսմանյան կայսրությունան շատ հայ ճարտարապետներ, ինչպիսիք են Բալյանը և Նաֆիլյանը, Լոլեն նույնպես նախընտրել է չաշխատել հայկական ճարտարապետության վրա։

Լոլեն ունեցել է մի շարք աշակերտներ, որոնք նրա մահից հետո շարունակել են իր ճարտարապետական ժառանգությունը։

Աշխատել է նաև Լիբանանում, հատկապես Բեյրութ և Զահլե քաղաքներում։ Այս ձեռքբերումների շնորհիվ նա դարձել էր շատ հարուստ անձնավորություն, սակայն այդ ամբողջ գումարը անցել է Լիբանանի իր ժառանգներին։

2011 թվականին Մարդինի քաղաքապետի հանձնարարությամբ թուրքական կառավարությունը առաջարկել է վերականգնել Սարգիս Լոլեյի գերեզմանաքարը և թաղամաս անվանակոճել նրա անունով։ Մարդինում Լոլեյի անունով փողոց է եղել, սակայն թյուրքագետ Անդրանիկ Իսպիրյանի կարծիքով, այդ արարքը արվել է զուտ հրապարակայնության նպատակով։ Թուրքական կառավարությունը հայտնել է, որ կապ կհաստատի Լոլեյի հետնորդների հետ, որոնք ապրում են Հալեպում և Բեյրութում, որպեսզի ստանա նրա գերեզմանաքարը վերականգնելու համաձայնությունը։

Ընտանիք
-------

Լոլեն ունեցել է մեկ որդի՝ Քորք Էրտաս Քալֆա (*Corç Ertaş Kalfa*): Ինչպես հայրը, այնպես էլ որդին եղել է Մարդինի ճարտարապետ

Մարդինի 19-րդ դարի առանձնատուն

Աշխատանքներ
-----------

Լոլեյի ամենահայտնի ճարտարապետական գործերից են.

* Մարդինի փոստային բաժանմունք/*Șahtana* տուն
* Մարդինի թանգարան
* Աղջիկների արհեստագործական ուսումնարան
* *Șehidye Mosque* մինարե
* Մարդինի Սուրբ Հովսեփ հայկական կաթոլիկ եկեղեցի
* Չինարի Գյոզելշեյխի առանձնատռուն, Դիարբեքիր
* Դիարբեքիրի Հայկական կաթոլիկ եկեղեցի
* Բեյրութի ամերիկյան համալսարան
* Ամերիկա հյուրանոց, Զահլե

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Perka 2003, էջ. 32
2. ↑  Biner 2020, էջ. 37;
3. ↑  Wharton 2015, էջ. 94;
4. ↑  Alp 2017, էջ. 22
5. ↑  Wharton 2015, էջ. 94
6. ↑  Wharton 2016, էջեր. 124–125
7. 1 2 3 4  Wharton 2015, էջ. 95
8. 1 2  Wharton 2016, էջ. 126
9. ↑  Wharton 2015, էջ. 98
10. 1 2  Wharton 2016, էջ. 127
11. ↑  Ispiryan 2011
12. ↑  Incedayi 2016
13. ↑  Çağlayan 2017, էջ. 122
14. ↑  Yașari 2019

Աղբյուրներ
----------

* Biner, Zerrin Ozlem (2020). *States of Dispossession: Violence and Precarious Coexistence in Southeast Turkey* (1 ed.). Philadelphia: University of Pennsylvania Press. ISBN 9780812296594.
* Wharton, Alyson (2016). Alison Ohta; J.M. Rogers; Rosalind Wade Haddon (eds.). *Armenian Architects Reshaping the Ottoman East in the Hamidian Era (1876–1909)*. United Kingdom: Gingko Library. էջեր 124–137. ISBN 9781909942905. `{{cite book}}`: `|work=` ignored (օգնություն)
* Wharton, Alyson (2015). Gharipour Mohammad (ed.). *Identity and Style: Armenian-Ottoman Churches in the Nineteenth Century*. Vol. 3. Brill. էջեր 76–105. ISBN 978-90-04-28022-9. `{{cite book}}`: `|work=` ignored (օգնություն)
* Perka, A. Ş. (2003). «Tarih ve toplum: aylık ansiklopedik dergi» [History and Society: Monthly Encyclopedic Journal] (թուրքերեն). **40**. Istanbul: İletişim Yayınları. ISSN 1019-4681. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
* Incedayi, Deniz (2016). «Mimar.ist Sayı 55» [Architecture Number 55] (թուրքերեն). Chamber of Architects: Istanbul Metropolitan Branch. ISSN 1302-8219. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
* Çağlayan, Murat (2017). *Mardin ortaçağ anıtları ve yapım teknikleri* [*Mardin medieval monuments and construction techniques*] (թուրքերեն). Turkey: Hiperyayın. ISBN 9786052015285.
* Yașari, Irem (2019). «Mardin: A short trip to a mystical realm». Daily Sabah. Վերցված է 2021 թ․ նոյեմբերի 2-ին.
* Ispiryan, Andranik (2011). «Թուրքիայի վարչապետը փորձում է հայ ճարտարապետի գերեզմանի նորոգումն օ» [The Prime minister of Turkey to repair tomb of Armenian architect]. News.am. Վերցված է 2021 թ․ նոյեմբերի 2-ին.
* Alp, Mesut (2017). *Mardin: From Tales to Legends* (PDF). Turkey: European Union-Mardin Sustainble Tourism Project. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2022-11-21-ին. Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 6-ին.