**Մարտավարական հրաձիգ** (անգլերեն՝ *tactical shooter*), համակարգչային խաղերի ժանր, հրաձիգ ժանրի տարատեսակներից մեկը, որը կարող է ներկայացվել ինչպես առաջին դեմքով, այնպես էլ երրորդ դեմքով հրաձիգի ձևաչափով։ Այս ժանրի խաղերը առաջնահերթություն են տալիս մարտավարությանը և զգուշությանը, քան արձագանքման ժամանակին, ինչը կարևոր է մարտախաղերի մեծ մասում։ Ռազմական գործողություններին նվիրված մարտավարական հրաձիգները երբեմն կոչվում են «զինվորի սիմուլյատորներ» (անգլերեն` soldier sim):

Պատմություն
-----------

Տակտիկական հրաձիգների ժանրին այժմ ընդհանուր հատկանիշները ի հայտ եկան դեռ 1987թ.-ին Microprose-ի Airborne Ranger-ով։ Համակարգչային խաղերի աշխարհը համեմատեց այն ավելի վաղ Commando արկադային խաղի հետ (այդ ժամանակաշրջանի ավելի բնորոշ գործողությունների հրաձիգ), բայց մեկնաբանեց, որ այն «ավելի խորն է և բազմակողմանի»։ Խաղը պարունակում էր սահմանափակ գույք, որը պետք է զգույշ կառավարվեր, մի շարք առաքելությունների տեսակներ, որոնք հաճախ խթանում էին բռնության նկատմամբ նենգությունը, և խթան՝ նախապես պլանավորելու և թշնամուն գերազանցելու համար, որոնք բոլորն ընդհանուր հատկանիշներ են մարտավարական հրաձիգ ժանրում։ Airborne Ranger-ին հաջորդեցին Հատուկ ջոկատները 1991-ին, նաև Microprose-ը, որն առաջին անգամ ներմուծեց ջոկատի մեխանիկական ժանրը։

Հաջորդ տեխնիկական առաջընթացը տեղի ունեցավ 1993 թվականին՝ Electronic Arts-ի կողմից SEAL Team-ի թողարկմամբ։ Այս խաղն արդեն առաջարկում էր ժանրի հետ կապված հիմնական հատկանիշներից շատերը, ներառյալ օժանդակ տարրերի և տրանսպորտային միջոցների միավորների օգտագործումը և իրական ժամանակում մոդելավորված միջավայրի գործարկումը (եռաչափ վեկտորային գրաֆիկայով), որն արձագանքում է խաղացողի գործողություններին։ Հաջորդ հինգ տարիների ընթացքում մարտավարական հրաձիգների նախագծման փորձերը սակավամարդ էին և ներառում էին Terra Nova: Strike Force Centauri, թողարկված 1996 թ.-ին առաջին եռաչափ արտադրված խաղերից մեկը՝ թիմի վրա հիմնված խաղախաղով։

Ժանրի առաջին մեծ հաջողությունները եղան 1998 թվականին, խաղերով, ինչպիսիք են Rainbow Six-ը և Ghost Recon-ը, որոնք վերագրվում են ժանրի սահմանման և ճշգրտման համար։ Մեկ այլ կարևոր տիտղոս էր Delta Force-ը, որն ընդգծում էր իրական աշխարհի սպառազինությունը և արագ սպանությունները։ Ժանրի վրա այլ ազդեցություններ են ունեցել այնպիսի խաղեր, ինչպիսիք են SOCOM շարքը, ինչպես նաև SWAT շարքը, որը արկածային խաղերի Police Quest շարքի ճյուղավորում է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Richardson Ben (2006-04-20)։ «Armed Assault»։ GamesRadar UK։ Վերցված է 2009-02-13
2. ↑  IGN Staff Operation Flashpoint Goes to War Archived 2012-02-06 at the Wayback Machine. *IGN* (Dec 14, 2001) Retrieved on Feb 7, 2008
3. ↑  Adams, David America’s Army Linked Up Archived 2012-02-11 at the Wayback Machine. *IGN*, (Feb 9, 2006) Retrieved on Feb 7, 2008
4. ↑  Rohrer Kevin (January 1988)։ «Airborne Ranger»։ *Computer Gaming World*։ էջ 18
5. ↑  Hiles Bill (May 1, 2001)։ «Looking Glass and *Terra Nova: Strike Force Centauri*»։ *GameSpy*։ Արխիվացված է օրիգինալից June 16, 2004-ին։ Վերցված է October 26, 2010  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
6. ↑  Olafson Peter (August 3, 2000)։ «GAME THEORY; In Free-Spirited Play, a Departed Spirit Lives»։ *The New York Times*։ Արխիվացված է օրիգինալից October 29, 2010-ին։ Վերցված է October 26, 2010  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
7. 1 2  Tom McNamara (January 10, 2005)։ «SWAT 4 Impressions»։ *IGN*։ Արխիվացված է օրիգինալից January 13, 2005-ին։ Վերցված է March 10, 2009  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
8. ↑  Klevier, Rune (October 16, 2006)։ «The Way of the Gun»։ University of Bergen, Norway։ Արխիվացված է օրիգինալից February 11, 2009-ին։ Վերցված է March 10, 2009  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
9. ↑  Scott Osborne (June 20, 2005)։ «Delta Force Xtreme (PC)»։ GameSpy։ Արխիվացված է օրիգինալից June 15, 2006-ին։ Վերցված է March 10, 2009  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
10. ↑  Scott Osborne (July 16, 2002)։ «Delta Force: Task Force Dagger Review»։ *GameSpot*։ Արխիվացված է օրիգինալից October 23, 2011-ին։ Վերցված է March 10, 2009  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)