Իտալիայի Ք.ա. 550 թվականի մեր թվականությունից առաջ լեզվաբանական քարտեզ:
Ուշադրություն դարձնել լատիններով բնակեցված ոչ մեծ շրջանին
**Լատիններ** (լատին․՝ Latini), իտալիկ ժողովուրդներ, որոնց լեզուները լատիներենն է։ Լեզու, որը մոտ ազգակցություն ունի ֆալիկյան, սիկուլյան լեզուների հետ և ավելի հեռացած է սաբինյան, ումբրյա և օկսկյան լեզուներից։

Լատինները հիմք են հանդիսացել հռոմեական ժողովրդի և հռոմեալեզու ժողովրդի ձևավորման համար հռոմեականացման ժամանակաշրջանում։ Բնակության պատմական մարզը Լացիումն է՝ հնագիտական լացիումական մշակույթով։

Ժողովրդագրություն
-----------------

Ենթադրվում էր, որ Լացիի անունը գալիս է լատիներեն Լաթուս բառից (լայն, ընդարձակ)՝ դրանով իսկ ցույց տալով տարածաշրջանի հարթավայրը (ի տարբերություն հիմնականում լեռնային Ապենինյան թերակղզու)։ Եթե դա ճիշտ է, ապա լատիներենը սկզբում նշանակում էր «դաշտի մարդիկ» 
:

Ծագում
------

Ժողովուրդների Հնդեվրոպական ծագումը միգրացիայի հիմնական սցենարը մ. թ. ա. 4000-1000 թթ. ժամանակահատվածում է եղել, որը հայտնի է որպես բարդ վարկած: Այս սցենարի համաձայն՝ հնդեվրոպական ժողովուրդները նախածննդից գաղթել են Ուկրաինայի և Ռուսաստանի հարավային տափաստաններ (մանուշակագույն գոտի)։ Կարմիր գոտի-տարածաշրջան մ. թ. ա. 2500 թվական, նարնջագույն գոտի-մ. թ. ա. 1000 թվական
Լատիներենը պատկանում է հնդեվրոպական մի խումբ ցեղերին, պայմանականորեն հայտնի են որպես իտալական ցեղեր, որոնք բնակեցված են կենտրոնական և հարավային Իտալիայում Երկաթի դարում (մոտ 900 մ.թ. ա.): Առավել տարածված վարկածը այն է, որ նախնիները, ովքեր ձևավորվել են ավելի ուշ որպես իտալական ցեղեր, գաղթել են Ապենինյան թերակղզի Իտալիայի բրոնզե դարում (1800-900 )։
Միգրացիայի ամենահավանական երթուղին եղել է Բալկանյան թերակղզուց Ադրիատիկ ափի երկայնքով։

Լեզու
-----

Ցեղը խոսում էր լատիներեն լեզվով, որը մտնում է Իտալիայի լեզուների արևմտյան ճյուղի մեջ, իր հերթին նաև լեզուների հնդեվրոպական ընտանիքի ճյուղերի մեջ։ Լատինական լեզվով պահպանված ամենահին գրությունը փորագրված է Լեփիս Նիգեր («Սև Քար») վրա, որը 1899 թվականին հայտնաբերել է հնագետ Ջակոմո Բոնին Հյուսիսի և Քուրիի Սեպտիմիայի Հաղթական կամարի միջև։ Քարե սալերի տակ հայտնաբերվել է մ. թ. ա. մոտ 600 թ. թվագրվող քարի վրա պահպանված հնագույն լատիներեն արձանագրություններով պատ։ Գրությունն արվել է հնացած լատիներենի պարզունակ ձևի վրա։

Պալեոգենետիկա
-------------

2019 թվականի նոյեմբերին Science ամսագրում հրապարակված գենետիկական հետազոտության ընթացքում ուսումնասիրվել են Լատինական վեց տղամարդկանց մնացորդները, որոնք Հռոմից ոչ հեռու թաղված են մ.թ. ա. 900-200 թվականներին։ Այս հետազոտված առանձնյակները տարբերվում էին Իտալիայի նախորդ պոպուլյացիաներից՝ տափաստանային գենետիկայի մոտ 35%-ի առկայությամբ։ Լատինական թաղամասերում հայտնաբերված վեց մարդկանցից երկուսը խառը ծագում ունեն երկաթի դարի տեղական բնակչությունից և Արևելյան միջերկրածովյան բնակչությունից։ Համեմատելով ժամանակակից բնակչության հետ՝ վեցից չորսը ամենամոտն էին հյուսիսային և Կենտրոնական իտալացիներին, նաև իսպանացիներին, իսկ մյուս երկուսը ամենամոտն էին Հարավային իտալացիներին։ Ընդհանուր առմամբ, Իտալիայի լատին, էտրուսկ և նախորդ պրոտովիլանովյան բնակչության միջև գենետիկ տարբերակումը աննշան է եղել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Alföldi, Andreas (1966): Early Rome and the Latins, p. 9
2. ↑  Encyclopedia Britannica, *Latium*
3. ↑  Cornell, T. J. (1995): The Beginnings of Rome, p. 44
4. ↑  Ancient Rome: A genetic crossroads of Europe and the Mediterranean(անգլ.) // *Science*. — 2019.

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Лукьянов А.* Древнейшая история Италии. 2013.
* *Лукьянов А.* Италия и ранний Рим. 2014.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Treccani |

 |