recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Զաքարիա Պետրի Փալիաշվիլի**, (վր.` ზაქარია პეტრეს ძე ფალიაშვილი, [օգոստոսի 16, 1871(1871-08-16), Քութայիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 6, 1933(1933-10-06), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), Վրաստանի ժողովրդական արտիստ, վրացական դասական երաժշտության խոշորագույն ներկայացուցիչ, վրացական ազգային պրոֆեսիոնալ երաժշտության հիմնադիրներից։

Վաղ կյանքը
----------

Զաքարիա Փալիաշվիլին 8 տարեկանից երգել է եկեղեցում։ Երաժշտական կրթությունն ստացել է կաթոլիկական եկեղեցու դպրոցում, որտեղ սովորել է երգեցողություն և երգեհոն նվագել։ Դաշնամուրի դասեր է առել Ֆելիքս Միզանդարիից։ 1895-1899 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի երաժշտական ուսումնարանում, 1900-1903 թվականներին՝ Մոսկվայի կոնսերվատորիայում։ 1905 թվականին Փալիաշվիլին մասնակցել է Թիֆլիսում Վրացական ֆիլհարմոնիկ ընկերության հիմնադրմանը, 1908-1917 թվականներին ղեկավարել է իր ստեղծած երգչախումբը, նվագախումբը, երաժշտական դպրոցը, 1919 թվականից Թիֆլիսի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր էր, 1919, 1923, 1929-1932 թվականներին՝ տնօրենը։

Բուն կյանքը
-----------

Փալիաշվիլու առաջին՝ «Աբեսալոմ և Էթերի» ողբերգաէպիկական օպերան (լիբրետոյի հիմքը «Էթերիանի» էպոսն է) համազգային երևույթ էր, իսկ «Դաիսի» քնարադրամատիկական և «Լատավրա» հերոսական օպերաները վրացական երաժշտության մեջ նոր դարաշրջանի հիմքն են։ Փալիաշվիլին իր օպերաներում ընդհանրացրել է ժողովրդական բանահյուսության ազգագրական տարբեր ճյուղերի ոճական առանձնահատկությունները և ստեղծել միասնական համազգային երաժշտական լեզու, որը դարձել է վրացական դասական երաժշտության հիմքը։

Փալիաշվիլին գրել է մի շարք ռոմանսներ, խմբերգային ստեղծագործություններ, «Վրացական սյուիտը»՝ նվագախմբի համար, «Հանդիսավոր կանտատը», մշակել է վրացական պատարագը (երգչախմբի համար) և ժողովրդական երգեր։ Հավաքել և գրառել է շուրջ 300 ժողովրդական երգեր, որոնցից 40-ը հրատարակել է «Վրացական երգերի ժողովածուում» (1910 թվական)։

Զաքարիա Փալիաշվիլու պատվին
--------------------------

1937 թվականին Փալիաշվիլու անունով կոչվել է Վրաստանի օպերայի և բալետի թատրոնը, 1971 թվականին Փալիաշվիլու պատկերով թողարկվել է ԽՍՀՄ փոստային նամականիշ, սահմանվել է Վրաստանի պետական մրցանակ, Թբիլիսիում և Քութայիսում գործում են նրա տուն-թանգարանները։ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնում բեմադրվել է «Դաիսի» օպերան (1943 և 1985 թվականներին)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4 5 6  Палиашвили Захарий Петрович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Աղբյուրներ
----------

* Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան, Գիրք II

Արտաքին հղումներ
----------------

* www.encyclopedia.am-ում

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Movie Database · International Music Score Library Project · MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 139939157 · GND: 103803807 · ISNI: 0000 0000 3182 7044 · LCCN: n95034775 · NKC: mzk2012712660 · NUKAT: n2010131027 · VIAF: 64201374 · WorldCat VIAF: 64201374 |

 |

 |
«Դևը նստած», Միխայիլ Վրուբելի կտավը
**Դեմոնիզմ**, մութ ռոմանտիզմի դրսևորում, որի դեպքում հերոս է համարվում բացասական կերպարը դրականի փոխարեն (ըստ համապատասխան սովորույթի)։

Դեմոնիզմի համար բնորոշ է ոչ այնքան չարի բացարձակ ընդունումը, որքան դրական հատկանիշների բացահայտումը արտաքին բացասական կերպարում։ Սատանայական հերոսի կերպարը կազմող հատկանիշներն են աշխարհի և աշխարհակարգի մերժումը («համաշխարհային վիշտ»), էթիկական և կրոնական նորմերի հոռետեսական վերագնահատումը, գոյություն ունեցող սոցիալական հարաբերությունների դեմ միայնակ ապստամբությունը՝ հանուն անսահմանափակ ազատության․ հանուն անհատի։ Սա հանգեցնում է գաղտնի հանցագործությունների, որոնք «գրավում են նրա հոգին», չնայած դիվային հերոսի ներհատուկ սիրուն դեպի «տառապող մարդկությունը»։

Այս հատկանիշների սյուժետային և կոմպոզիցիոն նույնականացման անհրաժեշտությունը, մասնավորապես՝ դիվային հերոսի արտաքին բացասական և ներքուստ դրական կերպարի հակասությունը հանգեցնում է սարսափ վեպի սյուժեին, առեղծվածի կոմպոզիցիոն տեխնիկան, որը կառուցված է բնութագրերի սուր հակադրությունների վրա։

Դեմոնիզմի հիմքում հաճախ արտահայտված սեռական ցանկությունն է կամ անարխիկ ապստամբությունը հասարակության դեմ։ Դիվային հերոսը հաճախ բայրոնյան հերոսի տարբերակն է, իսկ Բայրոնի. կերպարները հետրյալն են՝ «Կաեն», «Մանֆրեդ», «Կերպարանափոխված հրեշ», «Լարա», «Կրսար» և այլն, ինչպես նաև Ալֆրեդ Վիկտոր դը Վինյի «Էլոա»-ն և Միխայիլ Լերմոնտովի «Դև»-ը և այլն։

Ապստամբության պահի դիվային հերոսի առկայությունը թույլ է տալիս նրա մեջ մտցնել հեղափոխական տրամադրությունների տարրեր, որոնց օրինակ կարող են լինել Վ. Հյուգոյի դիվային հերոսները («Ռուի Բլաս», «Ծիծաղող մարդը» և ուրիշներ)։ Առեղծվածների հետագա վեպում դիվային հերոսը վերածվում է դժբախտ և գաղտնի հանցագործությունների պատժի առեղծվածային բարերարի կերպարի (Կոմս Մոնտե Քրիստո՝ Դյումա, Փարիզյան գաղտնիքներ՝ Սյու)։

*Հոդվածում օգտագործվել է ինֆորմացիա 1929-1939 Գրական հանրագիտարանից, որն անցել է հանրային սեփականություն, քանի որ հեղինակը՝ Ռոզալինա Օսիպովի Շոռը, մահացել է 1939 թվականին։*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «George Gordon Byron, 6th Baron Byron (English poet)» (անգլերեն)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ասատրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Տիգրան Էդվարդի Ասատրյան** (սեպտեմբերի 17, 1968(1968-09-17), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

1979-1982 թվականներին սովորել է Հակոբ Կոջոյանի անվան գեղարվեստի դպրոցում, 1982-1986 թվականներին` Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում, 1987-1993 թվականներին` Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։ 2009 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։ Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում դասավանդում է գծանկար և գեղանկար։ Բազմաթիվ անհատական և խմբակային ցուցահանդեսներ է ունեցել Հայաստանում, ԱՄՆ-ում, Ռուսաստանում, Գերմանիայում, Լիբանանում, Կանադայում։

Տիգրան Ասատրյանի անհատական ցուցահանդեսը Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում

Ստեղծագործություններ
--------------------

* «Գիշերային հյուրը»
* «Սանչո Պանսը»
* «Դոն Կիշոտը»
* «Տաթևացի տատիկը»

Մեջբերումներ Տիգրան Ասատրյանից
------------------------------

Նկարչությունը խոսելու, արտահայտվելու ձև է, և նկարիչն իր ասելիքն այդ կերպ է արտահայտում։ Իմ խոսքերը նկարներս են, ու նկարչությունն ինձ համար անբացատրելի մի բան է, որն ինձ հետ ծնվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Այնքան բազմազան Տիգրան Ասատրյանը
2. ↑  «Որևէ զբոսաշրջիկ այդ դխկլը-շխկըլըից չի կարող կողմնորոշվել` ինքը Ադրբեջանո՞ւմ է, թե՞ Հայաստանում»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Իմ մուսան կյանքն է. Տիգրան Ասատրյան
* Տիգրան Ասատրյանի հեքիաթային աշխարհը

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Տիգրան Ասատրյան (նկարիչ)** կատեգորիայում։ |
«**Պրոլետար**», քաղաքական, հասարակական և գրական շաբաթաթերթ։ Ամերիկայի բանվորական (կոմունիստական) կուսակցության հայկական հատվածի պաշտոնաթերթ։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսել 1924-1926 թվականներին Նյու Յորքում։ Խմբագիրներն են եղել Ս. Սնարյանը, Խաչիկ Քյոսեյանը, Պատրիկ Սելյանը, Ս. Տեր-Բադդասարյանը, Ա. Զարդարյանը, Մարտիկ Մարտենցը։ «Բանւոր» և «Գործաւոր» պարբերականների շարունակությունն է։ 

Պարբերականը լուսաբանել է կուսակցության գործունեությունը, գործադուլային շարժումը ԱՄՆ-ում, հրատարակել կոմունիստական ինտերնացիոնալի գործկոմի կոչերն ու այլ փաստաթղթեր։ Տպագրել է ԽՍՀՄ և ՀԽՍՀ կուսակցական, պետական գործիչների հոդվածներն ու ճառերը կոմունիստական շինարարյան հարցերի վերաբերյալ։ 

Շաբաթաթերթը կարևորել է ներգաղթի կազմակերպումը, արտասահմանի առաջադիմական հայկական կազմակերպությունների գործունեությունը, տեղեկություններ հաղորդել Հայաստանի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային ձեռքբերումների մասին։ 

Ունեցել է «Սատիրիկոն» գրական-երգիծական էջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վահան Ղազարյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Վահան Ղազարյան** (1875, Մարզվան- 1915, Եդեսիա), հայ բժիշկ, խմբագիր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1875 թվականին Մարզվանում։ Նախնական և բարձրագույն կրթությունն ստացել է ամերիկացի միսիոներների Մարզվանի Անատոլիա քոլեջում։ 1903-1907 թվականներին սովորել է Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում և ավարտել գերազանցությամբ։ Ուսանողական տարիներին հետևել է հայկական մամուլին և գրականությանը ու դրանց իր մասնակցությունը բերել։

1911 թվականին Տրապիզոնում եղել է «Բժիշկ» բժշկա-առողջապահական ամսաթերթի խմբագրապետը։ 1912-1914 թվականներին Կ. Պոլսում եղել է «Բժիշկ» բժշկա-առողջապահական ամսաթերթի խմբագրապետը։ Բազմաթիվ բժշկական և հրապարակախոսական հոդվածների հեղինակ է։ 1914 թվականին խմբագրել և հրատարակել է առաջին համարը «Բժշկական և առողջապահական տարեցոյցի», որն ամեն տարի հրատարակելու նպատակ է ունեցել։

1914 թվականին Առաջին աշխարհամարտն սկսվելուն պես զորակոչվել է օսմանյան բանակ և հարյուրապետի աստիճանով ծառայել 153-րդ զորագնդի 3-րդ գումարտակի զինվորական բժիշկ։ 1915 թվականին Եդեսիայի` Զմյուռնիա-Ֆոշայի ճանապարհին, սպանվել է իր զորահրամանատարների թելադրանքով` իր իսկ օգնականի ձեռքով՝ 40 տարեկանում։

Աշխատությունը
-------------

* Ղազարեան Վահան, Բժշկական եւ առողջապահական տարեցոյց, Կ. Պօլիս, 1914։

Գրականություն
-------------

* Ղազարեան Վահան, Բժշկական եւ առողջապահական տարեցոյց, Կ. Պօլիս, 1914։
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Ստամբուլ, 1919։
* Պոտուրեան Մկրտիչ, Հայ հանրագիտակ, Պուքրէշ, 1938։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
* Սահակյան Լիլիկ. Ոճրագործները չխնայեցին նույնիսկ մարդու կյանքը փրկողներին, «Առող­ջա­պա­հու­թյուն», Երևան, 1965, թ. 4։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Հայրապետյան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործության պատմությունից, Երևան, 1990։
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչհայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։
* Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, "Ազ­դակ", 01-11-2012։

Աղբյուրներ
----------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ասլանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Շահեն Վահանի Ասլանյան** (հունվարի 10, 1948(1948-01-10), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ, խեցեգործ։

Կենսագրություն
--------------

Շահեն Ասլանյանը ծնվել է 1948 թվականին Երևանում։ 1974 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1967 թվականից մասնակցել է միջազգային և համամիութենական ցուցահանդեսների։ 1986 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։ Պարգևատրվել է «Վարդգես Սուրենյանց» մեդալով։

Ասլանյանի աշխատանքները գտնվում են Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում և Հայաստանի ազգագրության թանգարանում։ Նրա կտավները զարդարում են աշխարհի շատ երկրների (Ռուսաստան, Կանադա, ԱՄՆ, Արգենտինա, Չեխիա, Հունգարիա և այլն) մասնավոր հավաքածուներ։

2014 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Հայաստանի նկարիչների միությունում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Շահեն Ասլանյանի անհատական ցուցահանդեսը
2. ↑  Նկարիչների միությունում բացվել է Շահեն Ասլանյանի անհատական ցուցահանդեսը(չաշխատող հղում)
|  |
| --- |
| **Արմատային փտում** |
|  |

**Արմատային փտում**, բույսերի հիվանդություն։ Հարուցիչները հիմնականում սնկերն են, երբեմն՝ բակտերիաները։ Փոխանցվում են հողում եղած ծղոտների և բուսական մնացորդների, որոշները՝ սերմնանյութի միջոցով։ Ախտահարում են դաշտավլուկազգի և բակլազգի մշակաբույսերին, բամբակենուն, ճակնդեղին։ Առավել ընկալունակ են նվազաճ բույսերը։

Տեսակներ
--------

### **Հացահատիկային հասկավոր բույսերի** արմատային փտում

Տարածված է հացահատիկացան բոլոր դաշտերում։

### **Հելմինթոսպորիումային արմատային փտում**

**Հելմինթոսպորիումային** կամ **սովորական** արմատային փտումից առաջացնում է ծիլերի ոչնչացում, ցողունների հիմքի, քիստերի և հասկային թեփուկների մգացում, տերևների վրա բաց դարչնագույնից մուգ գույնի ձվաձև, ոչ մուգ եզրերով բծերի առաջացում։ Բերքատվությունը նվազում է 15–30%-ով։

### **Օֆիոբոլուսային** արմատային փտում

Հարուցվում է «Ophiobolus graminis» սնկով, հասկակալման սկզբին։ Բույսի աճը դանդաղում է, տերևներն ու ցողունները դառնում են մոխրագույն, հասկերը՝ կանգուն, սպիտակ գույնի, ցանքերում անհավասարաչափ տեղաբաշխված։ Ցողունների հիմքերն ու արմատները մգանում են ու փտում։ Բերքատվությունը նվազում է 15–30%-ով։

Գրականություն
-------------

Ա․ Նիկոյան- Հայաստանի Հանրապետությունում օգտագործման համար թույլատրված բույսերի պաշտպանության քիﬕական և կենսաբանական ﬕջոցներ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Մշտադիտարկում**, **մոնիտորինգ** (անգլ.՝ *monitoring*, հունարեն՝ *monitor* - *նախազգուշացնող*), շրջակա միջավայրի վիճակի վերահսկողության, որակի գնահատման, ինչպես նաև կենսամիջավայրի, էկոհանման է իտոնիդա գիշատիչ թիթեռի (5), 19. Եռագույն ծաղկաճանճ, նման է թփուտային իշամեղվի (20), 27. իշամեղվանման ճանճ, նման է գետնաիշամեղվի (28)։ Միջատներ, որոնք հանգիստ դիրքով նման են ծառի կեղևի կամ ծառայիև քարաքոսերի.6. կարմիր շքանշանաժապավեն թիթեռը թռչելիս և հանգիստ վիճակում (7), 8. քարաքոսաթիթեռ, 9. երկրաչափ թիթեռի թրթուր։ Միջատներ, որոնք նման են բույսերի կանաչ ճյուղերի կամ ծաղիկների (12), 10. կանաչ երկրաչափի թրթուր, 11. սալորենու պոչավոր թիթեռի հարսնյակ և թրթուր,13. ծառի կանաչ փայտամլուկ, 14. կանաչ մորեխ, նման է կանաչ տերևի, 17. աղոթարար, նման է խոլորձի ծաղկի, 18. տերևակերպ ձողամիջատ։ Միջատներ, որոնք նման են բույսերի չոր ճյուղերի կամ տերևների. 15. ձողամիջատ, 16. ուռենու երկրաչափի թրթուր, նման է ճյուղի, 21. կալիմ թիթեռը հանգիստ վիճակում և թռիչքի ժամանակ, 23. ֆալերի ճյուղանման թիթեռ, նման է փտած ծառի բնի, 24. չոր տերևանման քթով թիթեռ՝ բացված թևերով (25), 26. չոր տերևանման սպիտակաթիթեռ լուն։ Դա հաճախ վերաբերում է առանձին օրգանների և ոչ ամբողջ օրգանիզմին։ Օրինակ՝ նեկտարազուրկ շատ ծաղիկներ նման են մեղրատուներին, գրավում են միջատներին և ապահովում փոշոտումը։ Միջատակեր բույսերի որսացող օրգանները հաճախ հիշեցնում են այլ բույսերի վառ ծաղիկներ և դրանով հրապուրում միջատներին։ Խոլորձի ծաղիկները նմանվում են որոշ տեսակի միջատների էգերին և գրավում մակարգերի և մարդու առողջության վրա մարդահարույց ու բնական գործոնների բացասական ազդեցությունների կանխատեսման և կանխարգելման, ժամանակին հայտնաբերման ու վերացման նպատակով իրականացվող կանոնավոր երկարատև դիտարկումների համակարգ։ Մոնիտորինգի հիմնական գործառույթներն են մթնոլորտի օդի, ջրերի, բույսերի և կենդանատեսակների, բնական լանդշաֆտների և այլ բաղադրամասերի վիճակի ու որակի վերահսկումը, աղտոտման հիմնական աղբյուրների հայտնաբերումը, բնական լանդշաֆտի հիմնական բաղադրամասերի որակի կանխատեսումը։ Մոնիտորինգը լինում է տեղահագործման և իրականացման գործընթացում, այնպես էլ արտակարգ իրավիճակների ժամանակ, - բնական պաշարների արդյունավետ, թույլատրելի օգտագործման ապահովումը, - շրջակա միջավայրի վրա վնասակար ազդեցություն ունեցող ցանկացած գործողության արգելումը, - հասարակության ներգրավումը և մասնակցությունը փորձաքննության բոլոր փուլերում։ Շրջակա միջավայրի վրա նախատեսվող գործունեության ազդեցության փորձաքննության իրավական, տնտեսական և կազմակերպ, հիմունքները կարգավորվում են «Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության փորձաքննության մասին» ՀՀ օրենքով (1995)։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արարատ (այլ կիրառումներ)

**«Արարատ»**, ազգային, քաղաքական և գրական երկօրյա, հետագայում՝ օրաթերթ, Լիբանանահայ օրաթերթ և պաշտոնական օրկան Լիբանանի Սոցիալ դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցություն-ի (Ս.Դ.Հ.Կ.-ի)։ Հիմնադրվել է նոյեմբերի 1937-ին Բեյրութում (Լիբանան)։ Ունեցել է քաղաքական, լրատվական, մշակութային և մարզական հարուստ բովանդակություն։ Կարևոր և ազդեցիկ դեր է ունեցել Լիբանահայ կյանքում։

2001 թվականի հունիսից շարունակում է լույս տեսնել որպես շաբաթաթերթ։ Արտոնատերեր՝ Գրիգոր Հաճընլյան, 1992-ից՝ «Մասիս» հրատարակչական ընկերություն։ Պատասխանատու տնօրեններ՝ Օննիկ Ճամպուլյան, 1992-95-ին՝ Ժիրայր Նայիրի (Թոսունյան) և 1995-ից՝ Հրանա Գանգրունի (Աբիսալոմ Գրըշըքյան)։ Խմբագիրներ՝ Արմենակ Էլոյան, Արսեն Կիտուր, Միհրան Սեֆերյան, Արմեն Դարիպ, Վահան Տոնապետյան, Հովսեփ Ճիռյան, Ասատուր Էլճանյան, Հրանա Գանգրունի, Ժիրայր Նայիրի, Ահարոն Շխրտմյան, Ավետիս Փոշողլյան։

Նյութեր
-------

Տպագրում է նյութեր Հնչակյան կուսակցության պատմության և արդի գործունեության վերաբերյալ անդրադառնում արևմտահայության պատմական ճակատագրի հարցերին։ Լուսաբանում է հայկական, լիբանանյան և միջազգային քաղաքական, տնտեսական, մշակութային, գիտական և մարզական անցուդարձը։ Նոր տարվա առիթով հրատարակում է բացառիկ համարներ։ Հատուկ համարներ հրատարակել է նաև Եղեռնի 50-ամյակի և արաբերենով՝ 80-ամյակի առիթով։ Տարբեր ժամանակներում լույս է ընծայել «Արարատ շաբաթօրյակ» (1949-54, խմբագիր՝ Հակոբ Պարսումյան), «Արարատ գրական» (1956-65, խմբագիր՝ Հակոբ Նորաշխարհյան), «Արարաա մարզական» (1956-58, խմբագիր՝ Գևորգ Տարոնի. վերահրատարակվել է 1992-ին, խմբագիրներ՝ Գրիգոր Քյոշկերյան, Կարո Գոճավագյան, Ավետիս Փոշողլյան) և «Արարատ երիտասարդական» (1985-92, խմբագիրներ՝ Եղիկ Ճերեճյան, Ավետիս Փոշողլյան) հավելվածները։

Նշումներ
--------

* Kevork Yazdjian, Lebanese-Armenian press in 2002, Yerevan, 2004, 47 p. ISBN 99930-4-293-5

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքը

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 696)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Լազո**, իսկական անուն ազգանունը՝ *Հակոբ Գրիգորի Ղազարյան* (1869, Բայազետ, Էրզրումի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - ապրիլի 2, 1926(1926-04-02), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ գրող, մանկավարժ։ Կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, զբաղվել ուսուցչությամբ։ Տեղափոխվել է Թիֆլիս, աշխատակցել պարբերականների։

Հրատարակում
-----------

Հրատարակվել են Լազոյի «Գուլե» (1890), «Ֆերո» (1892) պատմվածքները, «Խունխոր» (1893) վեպը, «Յա դաստ» (1904) վոդևիլը, «Թասիբ» (1899, Բայազ ծածկանունով), «Քուրդ Զասմի պատմությունը» (1923) վիպակները, որոնք արտացոլում են քուրդ ժողովրդի կյանքը, կենցաղը, հայ և քուրդ ժողովուրդների բարեկամությունը։

Լազոյի սցենարով նկարահանվել է «Զարե» (1926) ֆիլմը։ 1921 թվականին Լազոն կազմել է քրդական նոր այբուբեն, հրատարակել «Շամս» այբբենարանը, որը քրդական դպրոցներում օգտագործվել է մինչև 1928 թվականը։ Լազո մշակութային մեծ աշխատանք է կատարել քուրդ բնակչության շրջանում։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 18012 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 474)։*  |
**Լուծում** (լատ.՝ solvo «Ես լուծում եմ») էլեկտրաստատիկ փոխազդեցություն է լուծվող նյութի և լուծիչի մասնիկների իոնների, մոլեկուլների) միջև։ Ջրային լուծույթներում լուծումը կոչվում է հիդրացիա։ Լուծման արդյունքում առաջացած մոլեկուլային ագրեգատները կոչվում են սոլվատներ (ջրի դեպքում՝ հիդրատներ)։ Ի տարբերություն սոլվոլիզի, լուծույթում համասեռ մասնիկների միավորումը կոչվում է ասոցիացիա։

Լուծման պրոցեսի մասին առաջին պատկերացումները գիտության մեջ միաժամանակ ներդրվել են Իվան Կաբլուկովի և Վլադիմիր Կիստյակովսկու կողմից՝ 1889-1891 թվականներին։

Մեխանիզմ
--------

Լուծման պրոցեսի էությունը հետևյալն է․ լուծվող նյութի մոլեկուլը շրջապատվում է լուծիչի մոլեկուլներից բաղկացած ամպիկով, որտեղ լուծիչի մոլեկուլները քիչ թե շատ կապված են լուծված նյութի մոլեկուլների հետ։ Լուծման արդյունքում առաջանում են սոլվատներ՝ հաստատուն կամ փոփոխական կազմով գոյացություններ։ Սոլվատների կայունությունը որոշվում է միջմոլեկուլային փոխազդեցությունների բնույթով և ինտենսիվությամբ. նույնիսկ ուժեղ փոխազդեցության դեպքում առանձին սոլվատի կայունությունը փոքր է՝ սոլվատային ամպիկում մասնիկների շարունակական փոխարկման պատճառով։

Ըստ միջմոլեկուլային փոխազդեցությունների տեսակների՝ առանձնանում են ոչ սպեցիֆիկ և սպեցիֆիկ լուծույթներ։ Ոչ սպեցիֆիկ լուծույթները բնութագրվում են է Վան դեր Վաալսի փոխազդեցության ուժերով, իսկ սպեցիֆիկ լուծույթը դրսևորվում է հիմնականում էլեկտրաստատիկ փոխազդեցությունների, կոորդինացիայի և ջրածնային կապերով։

Գործածություն
-------------

Լուծումը հանգեցնում է նրան, որ լուծիչի տեսակը փոխում է քիմիական ռեակցիաների արագությունը (մինչև {\displaystyle 10^{9}} անգամ), որոշում է տաուտոմերների, կոնֆորմերների, իզոմերների հարաբերական կայունությունը և ազդում ռեակցիայի մեխանիզմի վրա։ Թթվային-հիմնային հավասարակշռությունը հիմնականում որոշվում է լուծիչի սոլվատացնող ազդեցության առանձնահատկություններով։

Էլեկտրոնային կլանման և արտանետումների սպեկտրների բնութագրերի վրա լուծույթի ազդեցությունը սոլվատոքրոմիա կոչվող երևույթի հիմքն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Биография И. А. Каблукова Archived 2015-02-10 at the Wayback Machine. на сайте химического факультета МГУ Archived 2007-06-30 at the Wayback Machine.
2. ↑  XuMuK.ru - СОЛЬВАТАЦИЯ - Химическая энциклопедия
| **՞**Այծախոտ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Այծախոտ** **(Galega)**, այծամորուք, բակլազգիների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ, կերային բույս։

Տարածվածություն
---------------

Հայտնի է 4 (6) տեսակ Եվրոպայի հարավում և հարավ-արևելքում, Արևմուտքում, Ասիայում, ԽՍՀՄ-ի տարածքում՝ 2 տեսակ։ Արևելյանը (**Gorientalis**) տարածված է Կովկասի լեռնային, նախալեռնային և անտառային շրջաններում,Այսրկովկասում, հազվադեպ՝ Ղրիմում։ Փորձարկված է որպես մշակաբույս։ Կարելի է մշակել երեքնուկի աճման շրջաններում՝ սևահողերում, ճմապոդզոլային, ողողվող ջրաբերուկային հողերում և թեթև ավազակավերում։ Ցանքում պահպանվում է 8-10 տարի։ Երկհար է, ցրտակայուն, վաղահաս, երաշտադիմացկուն։

ՀՀ Լոռու, Գեղարքունիքի, Տավուշի մարզերի ենթալպյան բարձրախոտերում և մարգագետիններում, գետափերին ու անտառի բացատներում աճում են դեղատու և արևել յան այծախոտերը։

Նկարագրություն
--------------

Ցողունը ճյուղավորվող է, բարձրությունը՝ մինչև 150 սմ։ Տերևները խոշոր են, բարդ փետրաձև։ Ծաղկաբույլը ողկուզանման է, ծաղիկները՝ կապույտ կամ սպիտակ։ Պտուղը նեղ գլանաձև բազմասերմ ունդ է։ Դեղատու ալրակերը պարունակում է ալկալոիդ (գալեգին),C վիտամին, ինսուլինանման նյութ։ Օգտագործվում է ժողովրդական բժշկության մեջ՝ շաքարախտի և բրոնխային հեղձուկի դեպքերում։ Ցանում են վաղ գարնանը լայնաշար եղանակով, միջշարային տարածությունը՝ 45–60 սմ, առանձին ցանքի չափաքանակները՝ 25–30 կգ/հա, դաշտավլուկազգիների հետ խառնուրդի դեպքում՝ 18–20 կգ/հա, խորությունը՝ 1,5–3 սմ։ Կանաչ զանգվածի բերքատվությունը 2 հնձից 500 ց/հա է, 100 կգ-ը պարունակում է 20–28, սիլոսը՝ 20–22 կերային միավոր։ Սիլոսի և կանաչ զանգվածի 1 կերային միավոր պարունակում է համապատասխանաբար 160–190 և 115-158 գ մարսելի պրոտեին։

Այծախոտից պատրաստում են սիլոս, խոտալյուր, սպիտակուցավիտամին. մածուկ, որոնք ախորժալի կեր են բոլոր կենդանիների համար։ Որպես արոտավայր՝ պիտանի չէ։ Վաղ մեղրատու է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Լևոն Հայկազի Կարագյոզյան (Ղարագյոզյան)** (մայիսի 29, 1913(1913-05-29), Երևան, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 25, 1986(1986-02-25), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դրամատուրգ, կինոսցենարիստ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1949 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1945 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Երևանում։ 1939 թվականին ավարտել է Երևանի Կ. Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի քիմիկո-տեխնոլոգիական ֆակուլտետը, 1958 թվականին՝ Մոսկվայի Մ. Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի գրական բարձրագույն դասընթացները։ 1940-1952 թվականներին աշխատել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում որպես գլխավոր ինժեներ։ 1971-1976 թվականներին եղել է Հայաստանի գրողների միության վարչության քարտուղարը։

Գրել է «Այս աստղերը մերն են» (Գրիգոր Տեր-Գրիգորյանի հեղինակակցությամբ, Բեմադրել է Գ. Սունդուկյանի անվան թատրոնը, 1950 թվականին), «Վերածնունդ» (հեղինակակից Գրիգոր Տեր-Գրիգորյան, բեմադրել են ժողովրդական թատրոնները, 1950), «Սպիտակազգեստ կինը» (1960), «Կովկասի դարպասները» (հեղինակակից Միքայել Շաթիրյան, բեմադրել է Կիրովականի թատրոնը, 1975), «Կայծակի հարվածը» (բեմադրել է Երևանի դրամատիկական թատրոնը, 1975), «Երաշխավորություն» (բեմադրել է Լենինականի Մռավյանի անվան թատրոնը, 1977) պիեսները, «Սուզված նավը» և «Արևին հավասար» կինովիպակները։

Նրա սցենարով «Հայֆիլմը» նկարահանել է «Պատվի համար» (1956), «Թռիչք անդունդի վրայով» (1959), «Տերտերի ուխտը» (1965), «Կարինե» (1967) կինոնկարները։

Ռուսերեն լույս են տեսել նրա «Այս աստղերը մերն են» (հեղինակակից Գրիգոր Տեր-Գրիգորյան) դրաման (Մոսկվա, 1951) և «Արևին հավասար» պիեսների և վիպակների ժողովածուն։ Մահացել է Երևանում։

Երկերի մատենագրություն
----------------------

* Այս աստղերը մերն են (պիես, հեղինակակից Գրիգոր Տեր-Գրիգորյան), Երևան, Պետհրատ, 1949, 79 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ 1986։ էջ 244

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լևոն Կարագյոզյան Archived 2022-08-08 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10590 · ISNI: 0000 0000 3003 7243 · LCCN: n80033746 · VIAF: 1305100 · WorldCat VIAF: 1305100 |

 |
**Ջաքի Դեգ** (անգլ.՝ Jakki Degg. փետրվարի 20, 1978(1978-02-20), Stone, Stafford, Սթաֆորդշիր, Սթեֆորդշիր, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), բրիտանացի կինոդերասանուհի և գլամուրային մոդել։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Անգլիայի Սթաֆորդշիր կոմսության Սթոուն քաղաքում։ Մանկությունն անց է կացրել Հեդնեսֆորդում։ Վաղ հասակից հաճախել է պարի պարապմունքների, մասնակցել մրցույթների, դրանցից մի քանիսում հաղթանակ տարել։ Մոր խորհրդով ու աջակցությամբ մասնակցել է նաև աղջնակների համար Max Power ամսագրի կազմակերպած գեղեցկության մրցույթին ու այդտեղ նույնպես գրավել է առաջին տեղը։ Այդ հաղթանակը խթան է հանդիսացել ֆոտոմոդելի կարիերա սկսելու համար։ 2001 թվականին Ջաքիի բաց, կիսամերկ լուսանկարները պարբերաբար լույս են ընծայվել The Sun ամսագրի երրորդ էջում, հետագայում զարդարել են նաև Մեծ Բրիտանիայում տղամարդկանց համար հրատարակվող այլ ամսագրերի, այդ թվում՝ Front-ի շապիկն ու էջերը։ Որոշ ժամանակ անց աղջիկն սկսել է համագործակցել նաև ամերիկյան հրատարակությունների հետ։

Դեգի դերասանական առաջին աշխատանքը եղել է Քլերի դերի կատարումը Sky One հեռուստաալիքի «Հարրին նավի մե՝ջ է» սերիալում։ 2007 թվականին նրան վստահվել է կինոռեժիսոր Ժոաո Կոստա Մենեզեսի «Հիշիր իմ երազանքը» կինոնկարի գլխավոր հերոսուհու կերպարի մարմնավորումը։

Մոդելային բիզնեսով զբաղվելու, դերակատարումներով հանդես գալու հգետ մեկտեղ՝ Ջաքին տիրապետել է վարսահարդարի մասնագիտությանը և արդեն իսկ 20 տարեկան հասակում բացել իր առաջին գեղեցկության սրահը։

Ֆիլմագրություն
--------------

* *Հարրին նավի մե՝ջ է* (2001) — Քլեր
* *Դուրս գալ մաքուր օդի* (2003) — Կարմինա
* *Եվրոտուր* (2004) — Միսսի
* *Պոկերի ակադեմիա* (2005) — Քելլի
* *Հիշիր իմ երազանքը* (2007) — աղջիկ
* *Գո՜լ 3* (2009) — համակրելի մասաժիստուհի
* *Ինչ են ուզում կանայք տղամարդկանցից* (2011) — կամեո

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  Jakki Degg Archived 2012-01-22 at the Wayback Machine. at AskMen.com; Accessed July 28, 2010.
3. ↑  webbref |url= |titel=Birmingham's Page 3 girls divided over reports it has been dropped |datum=20 januari 2015 |utgivare=Birmingham Mail |språk=engelska
4. ↑  webbref |url= |titel=Jakki Degg |utgivare=Rotten Tomatoes |språk=engelska

Արտաքին հղումներ
----------------

* Jakki Degg's official site
* Jakki's profile at Page 3.com

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (այլ կիրառումներ)
**Հայոց ցեղասպանության հուշարձան**, Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված անմոռուկ ծաղկի տեսքով հուշակոթող Իսրայելի Պետախ Տիկվա քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Պետախ Տիկվա քաղաքում հուշարձան կառուցելու փորձեր կատարվել էին ավելի վաղ, բայց ներքին և արտաքին հիմնախնդիրների պատճառով նախագիծը ձախողվել էր։ Երկու քաղաքապետերի հետ համայնքը սերտ համագործակցել էր, ու անկախ թուրք-ադրբեջանական հզոր լոբբիի ու Բաքվից ներգաղթած հրեա պատգամավորների և բազմաթիվ հրեա քաղաքական գործիչների ճնշումներից` հուշարձանն ի վերջո տեղադրվել է։

Հուշարձանը ստեղծվել է Պետախ Տիկվայում գտնվող «Նաիրի» միության և «Նոյան տապան» կազմակերպությունների ջանքերով, ինչպես նաև մասնակցություն են ունեցել ամբողջ Իսրայելում և Իսրայելից դուրս գտնվող հայերը։

Հուշարձանի կառուցման հանձնախմբի անդամ, հուշարձանի չափագրման, շինարարական ու բազմաթիվ այլ հարցերով պատասխանատու, ճարտարապետ Ռոբերտ Օհանյանը Հայաստանում ընտրել է հուշարձանի համար հայկական բազալտի քարակտոր, որը քարտաշ որմնադիր Արտավազդ Հովհաննիսյանը վերածել է հուշակոթողի։ Հուշարձանի հեղինակն է «Նոյան Տապան» հայկական, կրթական-մշակութային միության նախագահ Դավիթ Գալֆայանը, ով «Նաիրի» միության անդամների հետ շուրջ 2.5 տարի հաղթահարել է բոլոր բյուրոկրատական դժվարությունները, մինչև քաղաքապետարանը հող է հատկացրել ու թույլատրել շինարարությունը։ Շինարարության թույտվության դժվարությունները կապված են եղել նաև հուշարձանի անվան հետ, քանի որ այն նվիրված է Օսմանյան կառավարության կողմից իրականացված` 1915-1923 թվականներին Հայոց ցեղասպանության անմեղ զոհերի հիշատակին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Իսրայելում Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձանը` յուրօրինակ ուխտատեղի
**Արիովիստ** (լատ.՝ Ariovistus), հին գերմանական ժողովուրդների միության ղեկավար։

Մ․թ․ա․ 71 Արիովիստը՝ որպես Հռենոսի առաջնորդ, գալական ցեղեր սվեվների և սեկվաների խնդրանքով իր գերմանական մեծաքանակ զորքով հարձակվում է մեկ այլ գալական ցեղի՝ էդուիների վրա և հաղթանակ տանում նրանց նկատմամբ։

Հաղթանակից հետո Կեսարի կողմից գումարվում է գալլական ցեղերի առաջնորդների խորհրդակցություն։ Հանդիպման ժամանակ գալերը խնդրում են պրոկոնսուլին քշել իրենց հողերից սկզբնապես որպես վարձկաններ կանչված Արիովիստի գլխավորած սվեվների գերմանական ցեղին։ Սվեվները դե-ֆակտո իշխանություն էին ձեռք բերել Գալլիայի մեծ մասի վրա, հարկադրել էին շատ ցեղերի իրենց հարկեր վճարել՝ չխնայելով անգամ իրնեց վարձած սեկվաներին։ Հուլիոսը համաձայնում է օգնել գալլերին։ Ընդ որում՝ նախկինում հռոմեացիները ընկերական քաղաքականություն էին վարում սվեվների նկատմամբ, և Կեսարը կարող էր ունենալ ամուր հենարան գերմանացիների դեմ թշնամական գործողությունների ժամանակ։

Սվետոնիոսը փաստում է, որ Կեսարը կառավարիչ լինելու ժամանակ «բաց չէր թողնում պատերազմի ոչ մի առիթ, նույնիսկ անարդար կամ վտանգավոր և առաջինն էր հարձակվում ինչպես դաշնակից ցեղերի վրա, այնպես էլ՝ թշնամական և վայրի»։ Այլ տեսանկյունից ի դեմս Կեսարի՝ գալերը կարող էին գտնել կռիվ անելու հարմար զորահրամանատար, որն ի զորու էր քշել Արիովիստին։

Կեսարը առաջարկում է գալերին դադարեցնել գերմանացիներին տուրքեր տալը, ինչպես նաև պահանջում է հետ տալ պատանդներին։ Ինչից հետո Արիովիստը հարձակվում է գալերի վրա՝ մատնացույց անելով հաշտության կետի խախտումը։ Այդ ժամանակ պրոկոնսուլը կանչում է նրան բանակցությունների։ Գերմանացի զորահրամանատարը հրաժարվում է ընդունել հաշտության նոր պայմանները, որոնց թվում կար նաև գերմանացիների դեպի Հռենոսի ձախ ափ տեղափոխվելուց հրաժարվելը։ Բոլոր բանակցությունները ընթանում էին միջնորդների միջոցով, բայց երբ Կեսարը առաջարկում է գերմանացիների առաջնորդին անձամբ ժամանել իր մոտ, նա հրաժարվում է։ Այս կերպ հռոմեացիները մարտի էին հրավիրում կախյալ կառավարիչներին։

Հաստատվելով Գալլիայի տարածքում և իր համար ապահովելով անկախ դրություն՝ Արիովիստը աստիճանաբար իր շուրջը համախմբեց զգալի թվով գերմանացիների։ Մ․թ․ա․ 59 Հուլիոս Կեսարը ճանաչում է Արիովիստին Հռոմի սենատոր՝ ընդունելով նրան որպես հռոմեական ժողովրդի բարեկամ։ Սակայն երբ Արիովիստի կառավարումից դժգոհ գալլերը դիմում են Կեսարին օգնության համար՝ նա մ․թ․ա․ 58 ջախջախոմ է Արիովիստի զորքերին Բյուզանդիոնի մատույցներում։ Մարտում ծանր վիրավորում ստացած Արիովիստը իր զորքի փրկված մասի հետ անցնում է Հռենոսով դեպի Գերմանիա, որտեղ և մահանում է մարտում ստացած վերքերից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Record #10645338, Record #104149841840802840447 // Միջազգային նույնականացման վիրտուալ նիշք(բազմ․) — [Dublin, Ohio]: OCLC, 2003.
2. ↑  «Ариовист»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
3. ↑  Ариовист // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — СПб. 1907—1909.
4. ↑
5. ↑
**Մաքսիմիլիան ֆոն Շենկենդորֆի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Максимилиану фон Шенкендорфу), Մաքսիմիլիան ֆոն Շենկենդորֆի հուշարձանը Սովետսկ քաղաքում՝ նախկին Տիլզիտ։ Տեղակայված է եղել Բարեկամության փողոցում։ Մինչև մեր օրեր պահպանվել է պատվանդանը, որի վրա 1967 թվականից գտնվում է Լենինի հուշարձանը։

Պատմություն
-----------

1890 թվականին Տիլզիտի հրապարակում, որը կրում է բանաստեղծի անունը, տեղադրվել է Մաքսիմիլիան ֆոն Շենկենդորֆի բրոնզե հուշարձանը, որի քանդակագործը Մարտին Էնգելկեն էր։ Հուշարձանի տակ տեղադրվել է պարկուճ՝ ստորագրված կայսր Վիլհելմ II-ի կողմից։ 1944 թվականի հոկտեմբերին, կապված Կարմիր բանակի մոտեցման հետ կապված, հուշարձանը ապամոնտաժվել և տեղափոխվել է անհայտ ուղղությամբ, այժմ կորել է։ Վերջին անգամ հուշարձանը տեսել են Բրաունսբերգի (Լեհաստանի տարածք) երկաթուղային պլատֆորմում։ Հուշարձանի որոնման աշխատանքներն արդյունք չեն տվել։ Սակայն հուշարձանի պատվանդանը կանգնած է մնացել մինչև 1960-ական թվականների կեսը, որի վրայի գրությունը մաշվել է։

Նկարագրություն
--------------

Բանաստեղծը հուշարձանում ներկայացված էր սպայի հագուստով և բաց գլխով, աջ ձեռքը բարձրացրած դեպի երկինք, կարծես երդվում է կայսրին և հայրենիքին, ձախ ձեռքում բանաստեղծություններով իր գիրքն էր։ 2,8 մետր բարձրությամբ բրոնզե ֆիգուրը տեղադրված էր վարդագույն գրանիտից պատվանդանի վրա։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

1970-ական թվականների կեսերին հուշարձանի տեղում Սովետսկ քաղաքի ցելյուլոզայի և թղթի գործարանի աշխատողները հայտնաբերեցին մետաղական մի արկղ։ Գանձ գտնելու հույսը չէր հաստատվել. արկղում Մաքսիմիլիան ֆոն Շենկենդորֆի բանաստեղծությունների հատորն էր և հուշարձանի բացման գովազդային պաստառը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  И.Я. Рутман Из Советска в Тильзит, Советск. 1993. С. 178

Արտաքին հղումներ
----------------

* Шенкендорф Готлоб Фердинанд Максимилиан Готфрид фон
* Макс фон Шенкендорф (1783-1817)
**Գիտության աշխարհում**, գիտահանրամատչելի հանդես։ Այն հիմնադրվել է 2002 թվականին Հայաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի նախագահության և Հայաստանի կառավարության որոշմամբ։ «Գիտության աշխարհում» հանդեսի գլխավոր խմբագիրն է Հայաստանի ԳԱԱ ակադեմիկոս Էդուարդ Ղազարյանը, գլխավոր խմբագրի տեղակալը՝ Հայաստանի ԳԱԱ ակադեմիկոս Յուրի Սուվարյանը, գործադիր տնօրենն է Ալբերտ Սարգսյանը, պատասխանատու քարտուղարը՝ Նարինե Վարդանյանը։

Խմբագրական խորհրդի կազմը
------------------------

ՀՀ ԳԱԱ ակադ. Ադամյան Կ. ՀՀ ԳԱԱ ակադ. Աղալովյան Լ. Աղասյան Ա. ՀՀ ԳԱԱ արտ. անդամ Այվազյան Ս. (ՌԴ), ՀՀ ԳԱԱ ակադ. Աֆրիկյան Է. ՀՀ ԳԱԱ թղթ. անդամ Գալստյան Հ. ՀՀ ԳԱԱ արտ. անդամ Եսայան Ս. (ԱՄՆ), ՀՀ ԳԱԱ ակադ. Թավադյան Լ. Հարությունյան Հ. ՀՀ ԳԱԱ թղթ. անդամ Հարությունյան Ռ. ՀՀ ԳԱԱ թղթ. անդամ Հովհաննիսյան Լ. ՀՀ ԳԱԱ ակադ. Էդ. Ղազարյան (հիմնադիր խմբագիր), ՀՀ ԳԱԱ ակադ.Ղազարյան Հ. ՀՀ ԳԱԱ արտ. անդամ Մարտիրոսյան Բ. (ՌԴ), ՀՀ ԳԱԱ ակադ. Մելքոնյան Ա. Ներսիսյան Ա. ՀՀ ԳԱԱ ակադ. Շահինյան Ա. ՀՀ ԳԱԱ ակադ. Շուքուրյան Ս. ՀՀ ԳԱԱ ակադ. Ջրբաշյան Ռ. ՀՀ ԳԱԱ ակադ. Սեդրակյան Դ. ՀՀ ԳԱԱ ակադ. Սիմոնյան Ա.:

Աղբյուր
-------

* Գիտական տեղեկատվական վերլուծության և մոնիթորինգի կենտրոն, Հայաստանում հրատարակվող գիտական պարբերականների ցանկ Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
**Արմենակ Գևորգի Բեդևյան** (1884 - 1957, Կահիրե, Եգիպտոս), [եգիպտահայ բուսաբան և լեզվաբան։ Հայտնի է 1936 թվականին հրատարակած բուսանունների բազմալեզու պատկերազարդ բառարանով։ 1110 էջանոց կոթողային այդ աշխատությունում ամփոփել է 3567 բույսի լատիներեն, արաբերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, հայերեն, անգլերեն, իտալերեն եւ թուրքերեն նկարագրություն (ընդ որում՝ օգտագործել է 1711 պատկերազարդում)։ Եղել է Եգիպտոսի գյուղատնտեսության նախարարության Գիզայի գիտահետազոտական կենտրոնի տնօրենը։ Արժանացել է *էֆենդի* տիտղոսի, եգիպտական կառավարության կողմից պարգևատրվել հինգերորդ աստիճանի շքանշանով։ Գիտական գրականության մեջ բուսանուններ մեջբերելիս նրան հիշատակում են Bedevian ստանդարտացված հեղինակային համառոտագրությամբ։

Կենսագրություն
--------------

Արմենակ Բեդևյանը ծնվել է 1884 թվականին Կահիրեում, Արաբկիրից Եգիպտոս գաղթած հայկական ընտանիքում։ Սովորել է Կահիրեի Գալուստյան դպրոցում։ Այնուհտև ուսումը շարունակել է Կիպրոսի հայկական դպրոցում։ 1904 թվականին Կահիրե վերադառնալով՝ որոշ ժամանակ սովորել է նաև Գիզայի Սենտ Մերի դպրոցում, որից հետո ընդունվել է Թուրքիայի բարձրագույն գյուղատնտեսական դպրոցը և 6 տարի անց ավարտել գերազանցությամբ։ Վերադարձել է Կահիրե, որտեղ սկզբում աշխատել է բամբակի գործարանում։ 1920 թվականին նշանակվել է Եգիպտոսի գյուղատնտեսության նախարարության Գիզայի գիտահետազոտական կենտրոնի տնօրեն։ Բեդևյանը ակտիվորեն ներգրավված էր նաև Կահիրեի հայ համայնքի վարչական գործերում։

Իր բազմալեզու կոթողային բառարանը գրելու համար նա օգտագործել է հսկայածավալ գրականություն, արխիվային նյութեր։

Արմենակ Բեդևյանը հեղինակել է նաև «Հայ բուսաշխարհ» վերնագրով մի աշխատություն, որը մնացել է անտիպ։

Մահացել է 1957 թվականի փետրվարի 10-ին Կահիրեում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Pamukciyan Kevork (1986)։ «Botanist ve Dilci Armenak Bedevyan»։ *Tarih ve Toplum* **3** (13): 65
2. ↑  dergi kaynağı |ad1=Pamukciyan|soyadı1=Kevork|yazarbağı=Kevork Pamukciyan|başlık=Botanist ve Dilci Armenak Bedevyan |dergi=Tarih ve Toplum | yıl= 1985 |cilt=3 |sayı=13 |sayfa=65

Գրականություն
-------------

* William Lawrence Balls, Armenag K. Bedevian. 1929. *The operation of the Seed control law upon the pedigree of cotton seed in seasons 1926-27 and 1927-28; 1926-30*. Nº 85; Nº 104 de Bulletin, Egypt Wizārat al-Zirāʻah
* --------, --------. 1929. *The operation of the seed control law upon the pedigree of cotton seed in ... 1926-27 and 1927-28*. Vol. 85 de Bulletin, Egypt Wizārat al-Zirāʻah
* Emine Alçıtepe ve Galip Alçıtepe, "Bitki İsimlerinin Türkçeleştirilmesine Dair Unutulan Bir Kitap: Illustrated Polyglottic Dictionary of Plant Names", *Kebikeç*, Issue 34, Year: 2014: 209–216. (tr)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CiNii: DA08405673 · GND: 1041697309 · ISNI: 0000 0000 8098 1240 · LCCN: no99030651 · NTA: 11429917X · VIAF: 19311088 · WorldCat VIAF: 19311088 |

 |

 |
**Ավագ Արամայիսի Հարությունյան** (հունվարի 19, 1969(1969-01-19), Կիրովական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ պատմաբան, խմբագիր։ Պատմական գիտությունների թեկնածու (2004)։

Կենսագրություն
--------------

Ավագ Հարությունյանը ծնվել է 1969 թվականի հունվարի 19-ին Կիրովականում (ներկայում՝ Վանաձոր)։ 1993 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1997-1999 թվականներին եղել է ՀՀ հասարակական-քաղաքական կազմակերպությունների փաստաթղթերի կենտրոնական պետական արխիվի գլխավոր արխիվագետ, 2001-2003 թվականներին՝ տնօրեն, 1999-2001 թվականներին՝ ՀԱԳ-ի մատենագիտության և գիտական հետազոտությունների բաժնի վարիչ, 2003-2009 թվականներին՝ Հայաստանի ազգային արխիվի փոխտնօրեն, 2009 թվականից՝ ՀՀ ՊՆ «Մայր Հայաստան» զինվորական թանգարանի տնօրեն, «Հայրենիք» մատենաշարի խմբագիր։

Աշխատություններ
---------------

Լույս են տեսել Ավագ Հարությունյանիի «Գարեգին Նժդեհի 1921 թ. Թավրիզի դատավարությունը» (2001, 2004), «Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի հասարակական և դիվանագիտական գործունեությունը 1918–1920 թվականներին» (2004), «Սևրի պայմանագիրը և հայ հասարակական-քաղաքական միտքը» (2004), «Ակնարկներ քրդական խնդրի պատմության» (2008), «ՀՀ Ազգային հերոսներ։ Արցախի հերոսներ» (հայ.՝ 2010, պարսկ.՝ 2013,) մենագրությունները։

Խմբագրել, կազմել և հրատարակության է պատրաստել «Ազատ Սյունիք։ Արնոտ գիրք» (2007), «Ազգային գիտակցություն» (2008), «Սուրբ Էջմիածինը և Հայոց ցեղասպանությունը» (2010) և այլ ժողովածուներ, «Հայոց ցեղասպանություն և Հայկական հարց. գրքերի մատենագիտություն (1860–2010)»-ը (2014)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Հայ գրատպություն և գրքարվեստ. հանրագիտարան (հայ.) // *2015* / Հ. Այվազյան — Երևան: 2015. — 1120 p. — ISBN 978-5-89700-042-5

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ավագ Ա. Հարությունյան, Հայ սպաները Ռյազանի համակենտրոնացման ճամբարում 1920-1923թթ. , ՎԷՄ, 2016, թիվ 2

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
«Յառաջ» թերթի խմբագրություն (փետրվար 1928, Փարիզ), Շավարշ Միսաքյան, Շահան Շահնուր, Նշան Պեշիկթաշլյան, Մելքոն Քեպապչյան, Շավարշ Նարդունի, Թեոդիկ
**Ֆրանսիայի հայկական մամուլ**, Ֆրանսիայում լույս տեսնող հայալեզու և ֆրանսալեզու պարբերականներ։

Ֆրանսիայում ցայսօր լույս են տեսել 200-ից ավելի հայերեն պարբերականներ, այդ թվում՝ 87-ը՝ Փարիզում, 21-ը՝ Մարսելում, 9-ը՝ Լիոնում։ Առաջինը «Արևելք» (1855-1856, խմբագիր՝ Ստեփան Ոսկան) և «Մասյաց աղավնի» (1855-1888, խմբագիր՝ Գաբրիել Այվազովսկի) հանդեսներն են (երկուսն էլ՝ Փարիզ)։ Մինչև 1920 թվականը Ֆրանսիայում հրատարակվել են 30-ից ավելի պարբերականներ, որոնցից են «Արևմուտք» 1859, 1864-1865, «Փարիզ» 1860-1863, «Անահիտ» 1898-1949, անկանոն, խմբագիր՝ Արշակ Չոպանյան), «Բանասեր» 1899-1907, «Պրո Արմենիա» (1900-1914, բոլորն էլ՝ Փարիզ), «Արմենիա» (1885-1923, Մարսել) թերթերն ու հանդեսները և այլն։

1920-1930-ական թվականներին տպագրվել են Ֆրանսիայի կոմկուսի հայկական բաժնի «Բանվոր-Փարիզ» 1924-1925 պաշտոնաթերթը, որին հաջորդել են «Վերելք» 1926-1927 հանդեսը, «Բանվոր» 1928-1929 շաբաթաթերթը, «Դարբնոց» 1932 երկօրյան, «Երևան» 1925-1930 քաղաքական, ընկերային, գրական եռօրյան, «Զանգու» (1935-1937, խմբագիր՝ Միսաք Մանուշյան) հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթը, «Արագած» 1926, «Ցոլք» 1928, «Ջանք» 1930-1931, «Մենք» 1931-1932, «Կյանք և արվեստ» 1931-1940, «Վեմ» 1933-1939 գրական, գեղարվեստական, մշակութային հանդեսները, ՀՅԴ-ի «Դրոշակ» 1925-1933, ՌԱԿ-ի «Ապագա» 1920-1940, 1946-1949, ՍԴՀԿ-ի «Հնչակյան մամուլ» 1929-1932 և «Զանգ» 1933-1934 պաշտոնաթերթերը, Հայաստանի օգնության արտասահմանյան կոմիտեների «ՀՕԿ» 1933-1935 պաշտոնական հանդեսը, «Կավռոշ» 1927-1936 (1908-1926 թվականներին՝ Կ. Պոլիս) երգիծաթերթը, «Մշակույթ» «Յառաջ», օրաթերթ 1925 թվականից, Փարիզ 1935-1937 գրական, երիտասարդ, ամսաթերթը (բոլորն էլ՝ Փարիզ) և այլն։ 1940-ական թվականներից (պատերազմ, և հետպատերազմական շրջանում) լույս են տեսել Ֆրանսահայ ազգային ընդհանուր միության «Ժողովուրդ» 1944-1948, համախմբել է Դիմադրության շարժման հայկական ուժերի պայքարը, աջակցել Հայրենիք-Սփյուռք կապերի ամրապնդմանը) օրաթերթը, «Լուսաղբյուր» 1952-1971 և «Անդաստան» 1952-1969, բոլորն էլ՝ Փարիզ) գրական, գեղարվեստական, գիտական հանդեսները և այլն։

Ֆրանսիայում ամենից երկարատև թերթը եղել է ՀՅԴ-ի, ապա՝ անկախ «Յառաջ» օրաթերթը (1925-2009, 1940-1945 թվականներին ընդհատվել է)։ Լույս են տեսել նաևև «Հայաստան» 1947 թվականից ու «Կամք» (1985 թվականից, երեքն էլ՝ Փարիզ) պարբերաթերթերը, «Աշխարհ» (1960 թվականից, Փարիզ) գրական-հասարակական շաբաթաթերթը, «Ազատ մագազին» (1977 թվականից, Գրենոբլ), «Ֆրանս Արմենի» (1982 թվականից, Լիոն), «Նուվել դ՚Արմենի» (1992 թվականից, Փարիզ) հանդեսները, «Նոտրը վուա», «Տրե դ՚Ունյոն», Ֆրանսահայ բժիշկների միության՝ «ՅՈՒՄԱՖ», «Բարև» պարբերաթերթերը, «Ռևյու դեզ էտյուդ արմենիեն» 1964 թվականից, «Ռևյու դյու մոնդ արմենիեն...» 1994 թվականից, «Ռևյու դ՚իստուար արմենիեն...» 1995 թվականից գիտական հանդեսները, Հայ ավետարան, եկեղեցու «Լյումինյոն» պարբերաթերթը և «Բանբեր» 1925 թվականից ամսաթերթը, Հայ կաթողիկե եկեղեցու «Հայ եկեղեցի» պաշտոնաթերթը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ցինիզմ** (լատ․ cynismus, հուն. xuvicriuog-կինիկների ուսմունքը), վերաբերմունք, որը բնութագրվում է ուրիշների դրդապատճառների նկատմամբ ընդհանուր անվստահությամբ, բարոյական հատկություն, որը արտահայտում է արհամարհական վերաբերմունք հասարակական մշակույթի, հոգևոր, բարոյական և այլ արժեքների հանդեպ։

Անվանումը ծագում է Կինոսարգես (հուն․՝ Kynosarges) բառից՝ բլրի անուն Աթենքում, որտեղ տեղի է ունեցել փիլիսոփաների ուսուցումը և բանավեճերը։ Ցինիկություն արհամարհական, նիհիլիստական վերաբերմունք մշակութային, հոգևոր, հատկապես բարոյական, ճանաչված սկզբունքների, մարդու արժանապատվության գաղափարի, ինչպես և պաշտոնական գաղափարախոսության նկատմամբ, արտահայտվում է հանդուգն ծաղրանքի, գռեհիկ շիտակության, անպատկառության ձևով։ Ցինիկությունը բնորոշ է այն մարդկանց, որոնք բոլոր հնարավոր, այդ թվում՝ անբարոյական միջոցներով ձգտում են շահի, որոնք հիսաթափվել են իրենց իդեալներից, բարոյալքվել են և գաղափարազրկվել։ Ցինիկությունն անհարիր է կոմունիստական բարոյականությանը։

Ցինիզմը հաճախ շփոթվում է թերահավատության հետ։ Եզրույթը ծագել է հին հունական կինիկների փիլիսոփայական դպրոցի անունից։ Լատիներեն թարգմանելիս այդ բառն սկսել է հնչել իբրև «ցինիկներ»։ Ցինիկները քարոզում էին արհամարհանք հասարակական մշակույթի նկատմամբ, մարդու ամբողջովին անկախություն հասարակությունից և վերադարձ դեպի «բնական վիճակ»։ Հետագայում ցինիզմ է անվանվել մարդու բարոյական արժեքների արհամարհումը, անարգանքը, քննադատությունը մարդկային մշակույթի հանդեպ, ծաղրը բարոյական արժեքների նկատմամբ և մարդկությանը թանկ իդեալների ծանակումը։ Այս վարքը դրսևորում էին նրանք, ովքեր հետապնդում էին էգոիստական շահեր բոլոր հնարավոր, այդ թվում` անբարո միջոցներով, ինչպես նաև նրանք, ովքեր, հիասթափվելով ինչ֊որ իդեալներից, հասել էին բարոյական սնանկացման, գաղափարական ամայացման։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Navia, Luis E. (1996). Classical Cynicism: A Critical Study. Contributions in philosophy. 58. Greenwood Publishing Group. p. 1. ISBN 9780313300158. Retrieved 2013-11-26. For the cynic, accordingly, hypocrisy and deceitfulness, primitive selfishness and unbounded egoism, and gross materialism and disguised ruthlessness(Rojo, Man Utd) are the hidden characteristics of all human behavior.
2. ↑  The Ethics of Policing ISBN 0-521-48206-2 p. 79
**Աշոտ Սարգսի Բայանդուր** (հունվարի 1, 1947(1947-01-01), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 11, 2003(2003-06-11), Լյուբլյանա, Սլովենիա), հայ նկարիչ։

Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ Սարգիս Բայանդուրի և Մարո Մարգարյանի որդին է։

Կենսագրություն
--------------

1999 թվականին եղել է Կելեիա պատկերասրահի միջազգային ասամբլեայի և փորձագետների խորհրդի անդամ։ Հեղինակ է նկարազարդումների, մի շարք գրքերի և ներկայացումների ձևավորումների։ Բայանդուրի գրաֆիկական և գեղանկարչական գործերին հատուկ են հորինվածքի, գույնի խոր զգացողությունը, դրամատիկ կոլորիտը։

* «Երազանք», 1973
* «Մթնշաղ», 1976
* «Կարճատև երկխոսություն», 1997
* «Թռչող ծիտը», 1997
* «Զրույց», 1999

Որոշ գործերում իմաստավորել է թվերն ու գրերը՝

* «12 թիվը որպես թռչուն», 1996-1997
* «Կոտրված դեղին քառակուսին», 1996-1997

Գրաֆիկական գործերից են՝

* «Սասունցի Դավիթ» էպոսի մոտիվներով նկարազարդումները, 1988-1997

Ցուցահանդեսներ
--------------

Անհատական ցուցահանդես է ունեցել Երևանում (1975, 1999, 2003), Մոսկվայում (1976, 1978), Փարիզում (1990, 1994), Սլովենիայում (1997), Կիպրոսում (1997), Մոնրեալում (2000, 2001)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աշոտ Բայանդուր Archived 2022-11-27 at the Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Անի (սերկևիլենու սորտ)** |
|  |

**«Անի»**, սերկևիլենու ընտրասերված սորտ Հայաստանում, որը ստացվել է «Երևանի–12» և «Անուշ» սորտերի խաչասերումով՝ պտղաբույծ-ընտրասերումնաբան Էմմա Գաբրիելյան-Բեկետովսկայայի կողմից։

Պատմություն
-----------

Մշակվում է Արարատյան դաշտում։ Ծառն արագաճ է, կլորավուն սաղարթով։ Պտղաբերությունը՝ տնկման 2-րդ տարում։ Պտուղը՝ խոշոր է (570 գ), տանձաձև, լայն կողավոր։ Մաշկը՝ ոսկեդեղնագույն, բարակ, հարթ, թույլթավոտ։ Պտղամիսը՝ սպիտակասերուցքավուն, միջինամրության, հյութալի-մսալի, շատ բուրավետ, թթվաշաքաղցր։ Պտուղների հասունացումը՝ սեպտեմբերի վերջից-հոկտեմբերի սկզբին։ Բերքատվությունը՝ 180 ց/հա։ Պահպանվում է մինչև մայիս։ Ինքնամուլ է։ Լավագույն փոշոտիչներն են՝ Ալեման, Արաքսենին և Սաթենին։ Համեմատաբար դիմացկուն է հիվանդությունների, վնասատուների, ձմեռային և գարնանային ցրտերի նկատմամբ։ Համապիտանի օգտագործման սորտ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՇԽԱՏԱՎՈՐՈՒՀԻ

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |