**«Բոկո Հարամ»** (2015 թվականից՝ **Իսլամական պետության Արևմտյան Աֆրիկայի նահանգ**), արմատական Նիգերիայի իսլամական կազմակերպություն։ Կազմակերպությունը հայտնի է դարձել 2002 թվականից, երբ նրա առաջնորդն է դարձել Մոհամեդ Յուսուֆը։ Կազմակերպության հիմնական նպատակն է Նիգերիայի ամբողջ տարածքում շարիաթի ներդրումը և արևմտյան կենսակերպի վերացումը։ 2009 թվականի հուլիսին նրանք անկարգություններ էին նախաձեռնել Նիգերիայի հյուսիսում (Բաուչի նահանգի օջախ)՝ հարձակվելով քրիստոնեական եկեղեցիների և ոստիկանական բաժանմունքների վրա։ 2014 թվականի մայիսին ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը կազմակերպությանը ներառել է ահաբեկչական կազմակերպությունների ցանկում։

2015 թվականի մարտին հավատարմության երդում տալով Իսլամական պետությանը՝ «Բոկո Հարամը» անունը փոխարինել է  «**Իսլամական պետության արևմտաաֆրիկյան գավառով»** (Islamic State's West Africa Province, ISWAP)։

Անվանում
--------

Խմբավորման պաշտոնական անվանումը՝ «Ջամահաթ ահլիս Սուննա Լիդդաավաթի Վալ Ջիհադ» (Jama 'atu Ahlis Sunna Lidda' awati wal — Jihad) (արաբերենից թարգմանաբար նշանակում է «մարգարեի և ջիհադի ուսմունքների տարածման կողմնակիցների միություն»)։ «Բոկո Հարամ» (Boko haram) անվանումը նա ստացել է Մայդուգուրի քաղաքի բնակիչներից, որտեղ գտնվում էր խմբավորման բազան։ «Բոկո Հարամ»-ը հաուսերենից թարգմանվում է որպես «արգելված արևմտյան կրթություն» կամ «արևմտյան կրթություն մեղավոր»։ Այն բաղկացած է **Boko** բառից, որը սկզբնապես նշանակում էր «կեղծ», բայց հետո սկսել է օգտագործվել արևմտյան կրթությունը նշելու համար, և haram (արաբ․՝ حَرَامararām) - հարամ բառից, այսինքն՝ արգելված մի բան։

Գաղափարախոսություն
------------------

«Բոկո Հարամը» դեմ է արևմտյան կրթությանը, արևմտյան մշակույթին և գիտությանը։ Խմբավորման անդամների կարծիքով՝ արևմտյան արժեքների հետ կապված ցանկացած հասարակական և քաղաքական գործունեություն պետք է արգելվի, այդ թվում՝ ընտրությունների քվեարկությունը, վերնաշապիկներ և տաբատներ կրելը և աշխարհիկ կրթությունը։ Նիգերիայի կառավարությունը, «Բոկո Հարամի» տեսանկյունից, «փչացած է» արևմտյան գաղափարներով և բաղկացած է «անհավատներից», նույնիսկ եթե նախագահը պաշտոնապես մուսուլման է, ուստի այն պետք է տապալվի, և երկիրը պետք է կառավարվի շարիաթի օրենքների հիման վրա, ավելի խիստ, քան գործում է Նիգերիայի հյուսիսային նահանգներում։

2009 թվականին խմբի այն ժամանակվա առաջնորդ Մոհամեդ Յուսուֆը BBC-ին տված հարցազրույցում հայտարարել էր, որ արևմտյան կրթության գաղափարները (օրինակ՝ դարվինիզմը, ջրի շրջապտույտը բնության մեջ և երկրի գնդաձևությունը) հակասում են իսլամին։

Էթնիկ կազմ
----------

«Բոկո Հարամ»-ի զինյալների հիմնական զանգվածը կանուրի ազգության ներկայացուցիչներն են, չնայած կանուրի էթնիկ տարածքի սահմաններից դուրս հաճախակի հարձակումներին, դրանցում ամրապնդվելու փորձերը հաջողությամբ չեն պսակվել։ Նիգերիացիների մեծ մասի համար կանուրի լեզվի անբավարարության պատճառով երթևեկության մեջ լայնորեն օգտագործվում է հաուսերենը։

Պատմություն
-----------

Հուլիսի 26-ի ահաբեկչությունից տուժած քաղաքները
### Հիմնադրում

«Բոկո Հարամ»-ը հիմնադրվել է 2002 թվականի Մայդուգուրի քաղաքում, Մուհամեդ Յուսուֆի կողմից։ Յուսուֆը այնտեղ կրոնական համալիր է կառուցել, որը ներառել է մզկիթն ու դպրոցը։ Չնայած նրան, որ կառուցման նպատակը երեխաներին կրոնի ուսուցումն էր, համալիրը օգտագործվել է կողմնակիցների հավաքագրելու համար։ Սակայն մուսուլմանական խմբավորումները նախկինում էլ էին գոյություն ունեցել Մայդուգուրիում։ 1995 թվականին Աբուբաքար Լաբանը ստեղծել է «Մարգարեի ուսմունքների հետևորդները և միգրանտները» խումբը, որը հայտնի է նաև որպես «երիտասարդ մուսուլմաններ»։ Նիգերիայում վաղ սալաֆիթական (իսլամի «մաքրման» կողմնակիցներ) խմբավորումները հայտնվել են 20-րդ դարի 70-ական թվականներին։

2004 թվականին Մոհամեդ Յուսուֆը մի շարք հետևորդների հետ տեղափոխվել է Կաննամա քաղաքի մոտ գտնվող շրջան, որը գտնվում է Յոբե նահանգում։ Այնտեղ նրանք ստեղծել են բազա, որը կոչվել է «Աֆղանստան» (Afghanistan)։ Այնտեղից հարձակումներ են կատարվել ոստիկանների վրա։

### 2009 թվական

Հիմնական հոդված՝ Անկարգություններ Նիգերիայի հյուսիսում (2009)
2009 թվականի հուլիսի 26-ին Մոհամեդ Յուսուֆը խռովության փորձ էր ձեռնարկել, որի նպատակն էր Իսլամական պետության ստեղծումը Նիգերիայի հյուսիսային մասում, որը կառավարվում էր շարիաթի օրենքների հիման վրա։

Դրանից հետո 2009 թվականի հուլիսի 29-ին ոստիկանությունը գրոհով վերցրել էր Մայդուգուրիի խմբավորման բազան։ Մուհամեդ Յուսուֆը ձերբակալվել է ոստիկանության կողմից, իսկ ավելի ուշ մահացել է ոչ այնքան պարզ հանգամանքներում։

2013 թվականի նոյեմբերին ԱՄՆ-ը պաշտոնապես «Բոկո Հարամ» և «Անսարա» իսլամական զինված խմբավորումները ահաբեկչական կազմակերպություններ էր ճանաչել։ Այս թեմային նվիրված հոդվածը «Ամերիկայի Ձայն»-ի կայքում վերնագրվել է. «այս քայլը կզրկի Նիգերիայի ֆինանսական խմբավորմանը ամերիկյան բանկերի միջոցով»։ 

Նիգերիայի 12 նահանգները, որտեղ գործում են շարիաթի օրենքները
Նիգերիայի քարտեզը
### 2010 թվական

2010 թվականի սեպտեմբերի 7-ին «Բոկո Հարամի» շուրջ 50 կողմնակիցներ հարձակվել են Բաուչիի բանտի մոտ, որտեղ պահվում էին խռովության ժամանակ ձերբակալված ծայրահեղականները։ Բանտում պահվող 759 կալանավորներից 721-ը ազատ են արձակվել։ Ավելի ուշ նրանցից 127-ը կամավոր վերադարձել են բանտ։

2010 թվականի հոկտեմբերի 7-ին գնդակահարվել է Ժողովրդա-դեմոկրատական կուսակցության առաջնորդ Ավաննա Նգալան։

2010 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Ջոս և Մայդուգուրի քաղաքներում տեղի ունեցած մի շարք պայթյունների և հարձակումների հետևանքով զոհվել է առնվազն 30 մարդ։ «Բոկո Հարամը» ստանձնել է ահաբեկչությունների պատասխանատվությունը և հայտարարել, որ դա վրեժ էր Ջոս քաղաքում տեղի ունեցած իրադարձությունների համար։

2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ին՝ Աբուջայի բանակային զորանոցի մոտ ռումբ է պայթել։ Տարբեր տվյալներով՝ զոհվել է 4-ից 30 մարդ։

### 2011 թվական

2011 թվականի մարտի 14-ին Մայդուգուրի քաղաքում գնդակահարվել է Իբրահիմ Ահմեդ Աբդուլա Բոլորին՝ մուսուլման կրոնական գործիչ, որը հայտնի է «Բոկո Հարամի» հասցեին իր քննադատությամբ։

2011 թվականի մայիսի 29-ին՝ Բաուչի քաղաքում բանակային զորանոցի մոտ տեղի ունեցած երեք պայթյունների հետևանքով, տարբեր տվյալներով, զոհվել է 5-10 մարդ։ «Բոկո Հարամը» ստանձնել է ահաբեկչությունների պատասխանատվությունը։

2011 թվականի հունիսի 16-ին մահապարտը պայթեցրել է Աբուջայում գտնվող ոստիկանության կենտրոնակայանը։ Զոհվել է առնվազն 6 մարդ (այդ թվում՝ ահաբեկիչը)։

2011 թվականի հունիսի 27-ին Մայդուգուրի քաղաքում «Բոկո Հարամ»-ի անդամ զինյալների հարձակման հետևանքով զոհվել է 25 մարդ, վիրավորվել՝ շուրջ 30-ը։

2011 թվականի հուլիսի 12-ին Մայդուգուրի քաղաքում «Բոկո Հարամ»-ի զինյալների կողմից սպանվել է առնվազն 40 մարդ։ Դա հանգեցրել է բնակիչների զանգվածային փախուստին։

2011 թվականի հուլիսի 31-ին Նիգերիայի կառավարությունը հայտարարել էր, որ մտադիր է բանակցություններ սկսել «Բոկո Հարամի» հետ։ Նախագահ Գուդլաք Ջոնաթանի կարգադրությամբ ստեղծվել է բանակցությունների կոմիտե, որում ընդգրկված է 7 մարդ, ներառյալ պաշտպանության և աշխատանքի նախարարները։ 2011 թվականի օգոստոսի 15-ին կոմիտեն զեկույց է պատրաստել աղանդի հետ բանակցություններ վարելու հեռանկարների և Բորնոյի նահանգում անվտանգության իրավիճակի մասին։ Բանակցությունները սկսվել են սեպտեմբերին։ Միջնորդ է հանդես եկել նիգերիացի իրավապաշտպան Շեհու Սանին։ Կառավարության կողմից բանակցությունները վարել է Նիգերիայի նախկին նախագահ Օլուսեգուն Օբասանջոն։ Երկխոսության փորձն ընդհատվել է այն բանից հետո, երբ «Բոկո Հարամի» անդամներից մեկը, որը ներկայացնում էր աղանդը բանակցություններում, սպանվել է հերթական հանդիպումից անմիջապես հետո։

2011 թվականի օգոստոսի 12-ին Մայդուգուրի քաղաքում գնդակահարվել է իսլամական կրոնական գործիչ Լիման Բանան։

2011 թվականի օգոստոսի 26-ին մահապարտը ականապատ ավտոմեքենայով մխրճվել է Աբուջայում ՄԱԿ-ի կենտրոնակայանի շենքի մեջ։ Պայթյունի հետևանքով 18 մարդ Է զոհվել, 60-ը՝ վիրավորվել։ Ահաբեկչության պատասխանատվությունը ստանձնել է «Բոկո Հարամը»։

2011 թվականի նոյեմբերի 4-ին և 5-ին Դամատուրու քաղաքում մի քանի պայթուցիկ սարք է տեղադրվել։ Ավելի ուշ «Բոկո հարամ»-ի զինյալները գրոհել են քաղաքի շրջանը, որը բնակեցված է քրիստոնյաներով։ Հարձակման են ենթարկվել նաև ոստիկաններն ու զինվորականները։ Ընդհանուր առմամբ զոհվել է առնվազն 150 մարդ։

2011 թվականի դեկտեմբերի 4-ին ահաբեկիչները, որոնք ենթադրաբար «Բոկո հարամ»-ի անդամներ են, հարձակվել են ոստիկանների վրա Բաուչիի նահանգի Ազարե քաղաքում, զոհվել է 3 մարդ, 2-ը՝ լրջորեն վիրավորվել։

2011 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Մայդուգուրի քաղաքում պայթեցվել և գնդակոծվել է զինվորական պահակակետը։ Տուժածների մասին տվյալներ չկան։

2011 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Մայդուգուրի, Դամատուրու և Պոտիսկում քաղաքներում զինված բախումներ են տեղի ունեցել «Բոկո հարամ»-ի գրոհայինների և կառավարական զորքերի միջև։ Մայդուգուրիում ևս 6 պայթյուն է տեղի ունեցել։ Երեք քաղաքներում, տարբեր տվյալներով, զոհվել է 60-ից մինչև 70 մարդ։

2011 թվականի դեկտեմբերի 25-ին՝ «սուրբծննդյան հարձակումների» արդյունքում Դամատուրու և Մադալա քաղաքներում վրա առնվազն 30 մարդ է զոհվել։

2011 թվականի դեկտեմբերի 30-ին՝ Մայդուգուրի քաղաքում գտնվող մզկիթի մոտ ռումբ է պայթել։ 4 մարդ է զոհվել։ Ըստ Նիգերիայի բանակի ներկայացուցիչների տրամադրած տեղեկությունների՝ ահաբեկչությունն իրականացվել է «Բոկո Հարամի» կողմից։

Միայն 2011 թվականին «Բոկո Հարամ»-ի պատճառով զոհվել է առնվազն 465 մարդ։

### 2012 թվական

2012 թվականի հունվարի 6-ին և 7-ին «Բոկո Հարամ»-ի զինյալները մի քանի հարձակում են ձեռնարկել Ադամավա նահանգում գտնվող քրիստոնեական համայնքների վրա, ինչի հետևանքով զոհվել է առնվազն 29 մարդ։

2012 թվականի հունվարի 20-ին Կանո քաղաքում (Կանո նահանգ) 6 պայթյունների հետևանքով զոհվել է առնվազն 120 մարդ։ Ահաբեկչությունների պատասխանատվությունը ստանձնել է «Բոկո Հարամը»։ Պայթյուններից անմիջապես հետո քաղաքը գրոհել են «Բոկո Հարամի» գրոհայինները։

2012 թվականի հունվարի 25-ին «Բոկո Հարամ»-ի գրոհայինները գրոհով վերցրել էին Կանո քաղաքի ոստիկանության բաժանմունքը։ Գրոհի ժամանակ մեկ մարդ է զոհվել։

2012 թվականի հունվարի 26-ին Նիգերիայի նախագահ Գուդլակ Ջոնաթանը «Բոկո Հարամ»-ին կոչ էր արել նշել իր պահանջները բանակցությունները վերսկսելու համար։

2012 թվականի հունվարի 28-ին «Բոկո Հարամ»-ի ներկայացուցիչ Աբու Կական հայտարարել էր, որ «Բոկո Հարամը» բանակցություններ կվարի Նիգերիայի կառավարության հետ միայն այն բանից հետո, երբ «ծնկի կբերի նրան»։

2012 թվականի փետրվարի 10-ին Մայդուգուրի քաղաքում երկու պայթյուն է տեղի ունեցել։ Զոհվել է «Բոկո Հարամ»-ի 4 անդամ և երկու զինվոր վիրավորվել է։

2012 թվականի փետրվարի 17-ին մոտ 20 զինված մարդ գրոհել է Կոգիի նահանգի Կոտոն Կարիֆի քաղաքի բանտը, ինչի արդյունքում բանտից փախել է 119 բանտարկյալ։ «Բոկո Հարամը» ստանձնել է հարձակման պատասխանատվությունը։

2012 թվականի փետրվարի 20-ին Մայդուգուրի քաղաքում «Բոկո Հարամ»-ի զինյալները ռմբակոծել են քաղաքային շուկայում գտնվող մարդկանց։ Զոհվել է առնվազն 20 մարդ։

2012 թվականի հունիսի 17-ին մահապարտ-ահաբեկիչները պայթեցրել են Կադունա նահանգում գտնվող երեք եկեղեցի։ «Բոկո Հարամը» ստանձնել է ահաբեկչության պատասխանատվությունը։ Կարմիր խաչի տվյալներով՝ զոհերի թիվը հասել է առնվազն 50-ի։ Ահաբեկչություններից հետո անկարգություններ են սկսվել, որոնց հետևանքով զոհվել է առնվազն 40 մարդ։

2012 թվականի հունիսի 20-ին կառավարական զորքերի և «Բոկո Հարամ»-ի զինյալների միջև Դամատուրու քաղաքի վրա հարձակված փոխհրաձգության հետևանքով 40 մարդ է զոհվել։

### 2013 թվական

2013 թվականի մայիսի 14-ին Նիգերիայի նախագահ Գուդլակ Ջոնաթանը «Բոկո Հարամ» իսլամիստական խմբավորման գործունեության կապակցությամբ արտակարգ դրություն էր մտցրել Մայդուգուրի շրջանում և երկրի հյուսիսում գտնվող մի շարք այլ շրջաններում։

### 2014 թվական

Հունվարի 14-ին Մայդուգուրիի շուկայում ականապատ ավտոմեքենայի պայթյունի հետևանքով 17 մարդ է զոհվել։

Փետրվարի 12-ին մի քանի տասնյակ գրոհայիններ հարձակում են գործել Բորնո նահանգի Կոնդուգա քաղաքի վրա և սպանել 51 մարդու, իսկ մի քանի տասնյակ մարդիկանց պատանդ են վերցրել։ Փետրվարի 17-ին Նիգերիայի հյուսիս-արևելքում Իզգե գյուղի վրա գրոհայինների հարձակման հետևանքով 90 մարդ է զոհվել։ Փետրվարի 20-ին Պլատո նահանգի Ռապյե գյուղում գրոհայինները սպանել են 13 մարդու, այդ թվում՝ 9-ը երեխաների։

Մարտի 1-ի երեկոյան Նիգերիայի հյուսիս-արևելքի Մայդուգուրի քաղաքի շուկայի հրապարակում տեղի ունեցած երկու պայթյունները խլել են 51 մարդու կյանք։ Առաջին պայթյունից հետո, երբ դեպքի վայր են ժամանել փրկարարների բրիգադները, տեղի է ունեցել երկրորդ պայթյունը։ Մարտի 16-ին Նիգերիայի կենտրոնում զինյալների կողմից երեք գյուղերի վրա զինված հարձակման հետևանքով 100 մարդ է զոհվել։

Ապրիլի 1-ին բանակային հատուկ նշանակության ջոկատայիններին հաջողվել է չորս ծայրահեղական զինյալների վերացնել Բորնո նահանգի Մայդուգուրի քաղաքի բենզալցակայանի մոտ պայթուցիկով լցված ավտոմեքենայով ահաբեկչություն իրականացնելու փորձի ժամանակ։ Ապրիլի 14-ին Աբուջայի ծայրամասում ավտոկայանի պիկ ժամին տեղի ունեցած երկու պայթյունների հետևանքով 71 մարդ է զոհվել, ևս 124-ը վիրավորվել են։ Ահաբեկչության պատասխանատվությունը ստանձնել է «Բոկո Հարամ» խմբավորումը։

2014 թվականի ապրիլի 14-ին խմբավորումը Չիբոկ բնակավայրի (Բորնո նահանգ) լիցեյից ավելի քան 270 աշակերտուհու է առևանգել։ Ուսումնական հաստատության վրա հարձակումը կազմակերպության առաջնորդ Աբուբաքար Շեկաուն բացատրել է նրանով, որ «աղջիկները պետք է լքեն դպրոցը և ամուսնանան»։

Ապրիլի 16-ին գրոհայինները հարձակվել են Նիգերիայի հյուսիսում գտնվող երկու գյուղերի վրա և սպանել ավելի քան 20 մարդու։

Մայիսի 5-ին գրոհայինները գրեթե ավերել են Նիգերիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող գյուղը։ Նրանք ժամանել են զրահամեքենաներով և կրակ բացել տեղի բնակիչների վրա, որից հետո այրել են շուկան, մաքսային կետերը, ոստիկանության կոմիսարիատը և գրեթե բոլոր խանութները։

Մայիսի 13-ին Կալա-Բալգեի շրջանում «Բոկո Հարամ»-ի զինյալների վրա հարձակվել է կամավորների ջոկատը, որը ձևավորվել է Բորնո նահանգի երեք գյուղերի բնակիչներից։ Հարձակման հետևանքով զոհվել է մինչև 200 զինյալ և կամավորներ գրավել են երեք ավտոմեքենա և ռազմական ավտոմեքենա։ Բախումները տեղի են ունեցել շուկայից ոչ հեռու, որտեղ անցյալ շաբաթ գրոհայինները սպանել էին ավելի քան երեք հարյուր մարդու։ Որոշ զինյալներ կարողացել են ողջ մնալ և հետագայում ձերբակալվել։ Մեկ տարի առաջ Բոռնո, Յոբե և Ադամավա նահանգներում արտակարգ դրության ռեժիմ սահմանելուց և զինյալների գրոհները հետ մղելու զինված ուժերի անկարողությունից հետո նիգերիացիները սկսել են կամավորական ջոկատներ ձևավորել։ Միաժամանակ խորհրդարանում քննարկվել է երկրի հյուսիս-արևելքում արտակարգ դրության ռեժիմի երկարաձգման հարցը։

2014 թվականի մայիսի 20-ին Ջոս քաղաքում (Պլատոյի նահանգ) կրկնակի ահաբեկչություն է տեղի ունեցել, որի հետևանքով ավելի քան 160 մարդ է զոհվել, ավելի քան 55-ը՝ վիրավորվել։ Նույն օրը գրոհայինները հարձակվել են Նիգերիայի հյուսիսում գտնվող երեք գյուղերի վրա՝ սպանելով առնվազն 48 մարդու։ Մայիսի 21-ին երկրի հյուսիս-արևելքում Չուկկու Նգուդոա գյուղի վրա հարձակման ժամանակ գրոհայինները գրեթե ողջ գյուղը հողին են հավասարեցրել, այրել հացահատիկային պահեստը, սպանել 29 մարդու և վիրավորել 10-ի։

Մայիսի 24-ին Ջոս քաղաքում ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգայի եզրափակիչ խաղի հեռարձակումը փողոցում դիտած մարդկանց բազմության մոտ մեկ շաբաթում երրորդ պայթյունն է տեղի ունեցել։ Որոշ տվյալներով զոհվել է երեք մարդ։ Իր հերթին «Բի-Բի-Սի»-ի ռուսական ծառայությունը հաղորդել է, որ ահաբեկիչը ռումբի գործողության մեջ է դրել նախատեսված ժամանակից շուտ և ինքն է դարձել պայթյունի միակ զոհը։

Մայիսի 27-ին գրոհայինները մի քանի ավտոմեքենաներով ժամանել են Յոբե նահանգի Գուջբա շրջանի Բունի Յադի քաղաք, որտեղ այրել են մի քանի շենքեր, այդ թվում՝ դպրոցը, ոստիկանության բաժինը, տեղի ավագանու տունը, հարձակվել են ոստիկանական պարեկախմբի և զինվորականների վրա և սպանել 11 զինվորի և 13 ոստիկանի։ Միաժամանակ, Կամերունի կառավարությունը Նիգերիայի հետ սահմանի երկայնքով տեղակայել է շուրջ հազար զինծառայող, որոնց նպատակը զինյալների դեմ պայքարն է՝ հսկողություն և հետախուզություն, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ նաև ակտիվ գործողություններ։

Մայիսի 29-ին զինյալները, զինվորական համազգեստ հագած, հարձակում են գործել Նիգերիայի հյուսիս-արևելքում՝ Կամերունի հետ սահմանից ոչ հեռու գտնվող երեք գյուղերի վրա՝ սկսելով կրակել մարդկանց վրա և Մոլոտովի կոկտեյլներ նետել նրանց տներում։ Արդյունքում 35 մարդ է զոհվել։

Հունիսի 1-ին Նիգերիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող Ադամավա նահանգի Մուբի քաղաքում պայթյուն է տեղի ունեցել, ըստ որոշ տվյալների 40 մարդ է զոհվել։

Հունիսի 2-ին մի խումբ անհայտ անձինք ժամերգության ժամանակ կրակ են բացել Նիգերիայի հյուսիս-արևելքում՝ Կամերունի հետ սահմանի մոտ գտնվող Ատտանգարա գյուղի տաճարի հավատացյալների վրա։ Առնվազն 9-ը մարդ է զոհվել։ Նույն օրը Աբուջայի ոստիկանությունը անվտանգության նկատառումներով արգելել է բողոքի ակցիաների անցկացումը՝ առևանգված աշակերտուհիներին ազատ արձակելու պահանջով։ Հաջորդ օրը Նիգերիայի ռազմական տրիբունալը 10 գեներալներ և զինված ուժերի բարձրագույն սպայական կազմի 5 անդամներ մեղավոր է ճանաչել «Բոկո Հարամ»-ի ահաբեկիչներին զենք և օպերատիվ տեղեկատվություն մատակարարելու մեջ։ Հաղորդվել է, որ կոնկրետ դատավճիռները պետք է հրապարակվեն ավելի ուշ։

Հունիսի 3-ին Բորնո նահանգի հեռավոր շրջանում Գյուղի տասնյակ բնակիչներ գնդակահարվել են «Բոկո Հարամ»-ի զինյալների կողմից։ Ինչպես պատմել են խաղաղ բնակիչները, զինվորական համազգեստով տղամարդիկ իրենց մոտ են եկել գյուղ՝ հրահանգելով նրանց հավաքվել եկեղեցու մոտ, և միայն այն բանից հետո, երբ մարդկանց վրա սկսել են կրակել, գյուղի բնակիչները հասկացել են, որ նրանք գրոհայիններ են։ Հարձակման փաստը հաստատել է տեղի խորհրդարանի անդամ Փիթեր Բայը՝ ասելով նաև, որ հարևան հինգ գյուղերում ևս մարդիկ են սպանվել և այրել տները։

Հունիսի 4-ին Բորնո նահանգի Ատտագարա, Ամուդա և Նգոշե գյուղերի վրա գրոհայինների հարձակման հետևանքով առնվազն 30 մարդ է զոհվել։

Հունիսի 5-ին Եվրամիության արտաքին քաղաքական ծառայության հաղորդագրության մեջ ասվում էր «Բոկո Հարամի» ահաբեկչական կազմակերպությունների ցուցակում ընդգրկվելու մասին և նշվում էր, որ «դա վկայում է ԵՄ-ի կողմից նրանց անընդունելի բռնի հանցագործությունների վճռական դատապարտման և ահաբեկչության դեմ պայքարում Նիգերիայի ամուր աջակցության մասին»։

Հունիսի 8-ին Շվեյցարիայի էկոնոմիկայի պետական քարտուղարությունում հայտնել էին, որ Շվեյցարիայի կառավարությունը պատժամիջոցներ է սահմանել «Բոկո Հարամի» նկատմամբ, որոնք նախատեսում են խմբավորման բոլոր ակտիվների սառեցում, եթե այդպիսիք հայտնաբերվեն Շվեյցարիայի բանկերում, նրա անդամների մուտքը երկրի տարածք արգելելու և զենքի մատակարարման էմբարգո։

Հունիսի 8-ին Գոմբեի նահանգում Նիգերիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող զինվորական զորանոցին մոտոցիկլետով մոտեցել է հիջաբին ոտքից գլուխ փաթաթված մի կին և ժամացույցի հետ զրույցում գործի է դրել պայթուցիկ սարքը։ Արդյունքում երկու զինծառայողներ ծանր վիրավորվել են։

Օգոստոսի 21-ին խմբավորման զինյալները գրավել են Բունի Յադի քաղաքը (Յոբե)։ Այդ ժամանակ էլ խմբավորումը հայտարարել էր իր վերահսկողության տակ գտնվող տարածքում խալիֆայություն ստեղծելու մասին։

2014 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Նիգերիայի «Բոկո Հարամ» իսլամիստական խմբավորման հարյուրից ավելի զինյալներ են սպանվել Նիգերիայի կառավարական զորքերի կողմից Կամերունի հյուսիսում տեղի ունեցած մարտում։ Նիգերիայի պաշտպանության նախարարության տվյալներով 8 մարդ է զոհվել։ Ավելի վաղ հայտնի էր դարձել, որ Նիգերիայի իշխանությունները «Բոկո Հարամի» հետ պայմանավորվել են հրադադարի և ավելի քան 200 աշակերտուհիների ազատ արձակման մասին, որոնք կես տարի առաջ գրավել էին Բոռնոյի նահանգի Չիբոկ քաղաքի զինյալների կողմից։ Սակայն դպրոցականները ազատ չեն արձակվել։

2014 թվականի նոյեմբերի 23-ին հարձակում է տեղի ունեցել Չադի լճի ափին գտնվող Դորոն Բագա ձկնորսական գյուղի բնակիչների վրա։

### 2015 թվական

2015 թվականի հունվարին «Բոկո Հարամ»-ի զինյալներն այրել են Նիգերիայի Հյուսիսային Բորնո նահանգի 16 քաղաքներ և գյուղեր, ներառյալ 10-հազարանոց Բագա քաղաքը Չադ լճի ափին։ Հունվարի 12-ին խմբավորման զինյալները հարձակվել են Կամերունի Կոլոֆատ քաղաքի վրա։ Սակայն Կամերունի իշխանությունները հայտնել են հարձակումը հետ մղելու և 143 իսլամիստների զոհվելու մասին։

Փետրվարի 4-ին Չադի բանակը սպանել էր «Բոկո Հարամի» ավելի քան 200 գրոհայինների, որոնք հարձակում էին սկսել մեկ օր առաջ։ Դրան ի պատասխան՝ «Բոկո Հարամը» հարձակում է գործել Կամերունի Ֆոտոկոլ քաղաքի վրա՝ սպանելով 81 խաղաղ բնակչի։

Մարտին «Բոկո Հարամի» գրոհայինները հավատարմության երդում էին տվել ԻՊ-ին։

Մարտի 6-ին Աֆրիկյան միությունը պաշտպանել է «Բոկո Հարամի» դեմ պայքարի համար ավելի քան 8 հազար մարդ ունեցող տարածաշրջանային ուժերի ստեղծումը։ Մարտի 8-ին Նիգերի և Չադի զինված ուժերը ցամաքային և օդային հարձակողական գործողություն են սկսել Նիգերիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող «Բոկո Հարամի» դեմ։

Ապրիլի 25-ին «Բոկո Հարամ»-ի զինյալները գրավել էին Չադ լճում գտնվող ռազմավարական Քարամգա կղզին՝ սպանելով Նիգերի բանակի երեք զինծառայողների։

Ապրիլին «Բոկո Հարամը» գրոհայինների կողմից տարածվող թռուցիկներում հայտնել Էր խմբավորման՝ «**Իսլամական պետության արևմտաաֆրիկյան նահանգ»** վերանվանելու մասին (Islamic State’s West Africa Province, ISWAP)։

### 2016 թվական

Հունվարի 31-ին «Բոկո Հարամ» իսլամական խմբավորման ահաբեկիչները հարձակվել են Նիգերիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող Մայդուգիրի քաղաքի ծայրամասի վրա, զոհվել է 86 մարդ։

Ապրիլին Դամատուրու քաղաքից 150 կմ հեռավորության վրա գտնվող Զանգո գյուղում «Բոկո Հարամ»-ի զինյալները ձիերով գիշերը կրակ են բացել, ինչի հետևանքով տեղի բնակիչները փախել են ջունգլի։ Զինյալները հրկիզել են տները, և բոլոր բնակավայրերը ոչնչացվել են։ Հարձակման զոհ է դարձել 11 մարդ։

Հունիսի 17-ին «Բոկո Հարամ»-ի գրոհայինները ժամանել են գյուղ, որտեղ մոտոցիկլետներով կրակ են բացել հուղարկավորության եկած մարդկանց վրա։ Արդյունքում 24 մարդ է սպանվել։

Օգոստոսի 3-ին «Բոկո Հարամ»-ի (Իսլամական պետության արևմտաաֆրիկյան նահանգ) նոր առաջնորդ է դարձել Աբու Մուսաբ ալ Բարնավին, որն իրեն հայտարարել է «Արևմտյան Աֆրիկայի նահանգապետ»։ Նա նախկինում զբաղեցնում էր «Բոկո Հարամի» ռազմական հրամանատարի պաշտոնը։

Օգոստոսի 23-ին Նիգերիայի բանակի ներկայացուցիչը հայտարարել էր, որ երկրի ռազմաօդային ուժերի ավիահարվածների հետևանքով «Բոկո Հարամ»-ի նախկին առաջնորդ Աբուբաքար Շեկաուն մահացու վիրավորվել է։ Օգոստոսի 2-ին «Իսլամական պետությունը» նրան հեռացրել է խմբավորման ղեկավարի պաշտոնից։

Օգոստոսին Նիգերիայի և Նիգերի սահմանին այդ երկու երկրների զինվորականները, ինչպես նաև Չադի բանակի ստորաբաժանումները հատուկ գործողություն էին սկսել «Բոկո Հարամ»-ի զինյալների դեմ։

Դեկտեմբերին Նիգերիայի Բորնո նահանգի Սամբիսի անտառային զանգվածում իրականացված գործողության ժամանակ Նիգերիայի բանակը 605 պատանդի վերադարձրել։ Զինվորականներն ազատ են արձակել 69 չափահաս տղամարդկանց, 180 կանանց, 277 տղաների և 129 աղջիկների։ Գործողության ընթացքում սպանվել են տասնյակ գրոհայիններ։

### 2018 թվական

2018 թվականի փետրվարի 7-ին Նիգերիայի «Բոկո Հարամ» խմբավորման պարագլուխ Աբուբաքար Շեկաուն տեսաուղերձ է հրապարակել, որում հերթական անգամ հերքել է Բորնո նահանգում խմբավորման կործանումն ու ջախջախումը։ Շեկաուն հայտարարել է, որ իր զինյալներն ու ինքը ոչնչացված չեն եղել և մինչև հիմա դիրքերը պահպանում են Սամբիսի անտառում։

Ապրիլի 21-ին մահապարտ ահաբեկիչներն իրենց պայթուցիկ սարքերը գործի են դրել Նիգերիայի հյուսիս-արևելքի Բորնո նահանգի Բամա բնակավայրի մզկիթում, երբ այնտեղ աղոթում էին հավատացյալները։ Առնվազն 4 մարդ է զոհվել, 9-ը՝ վիրավորվել։ Կրկնակի ահաբեկչության իրականացման մեջ կասկածվում են «Բոկո Հարամ» ծայրահեղական խմբավորման զինյալները։

### 2019 թվական

Հուլիսի 27-ին «Բոկո Հարամ» արմատական խմբավորման գրոհայինները, որոնք հավատարմության երդում էին տվել «Իսլամական պետություն» ահաբեկչական կազմակերպությանը, մոտոցիկլներով ժամանել են Նիգերիայի հյուսիս-արևելքի Բորնո նահանգի գյուղերից մեկը և կրակ բացել թաղման արարողությունից վերադարձող մարդկանց վրա։ Հարձակման զոհերի թիվը հասել է 65-ի, ևս առնվազն 10 խաղաղ բնակիչներ լուրջ վնասվածքներ են ստացել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Совбез ООН объявил группировку "Боко харам" террористической». Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 23-ին.
2. ↑  Лидер «Боко Харам» присягнул на верность «Исламскому государству»
3. ↑  Группировка «Боко Харам» сменила название
4. ↑  «Организации, связанные с «Аль-Каидой». Резюме с изложением оснований для включения в перечень». Организация Объединенных Наций. 2014 թ․ մայիսի 22.
5. ↑  «Nigeria policemen in court trial for Boko Haram killing» (անգլերեն). BBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
6. 1 2 3  «Who are Nigeria's Boko Haram Islamists?» (անգլերեն). BBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 13-ին.
7. ↑  «Islamic group spreading terror in Nigeria» (անգլերեն). CNN. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 21-ին.
8. ↑  «Dozens killed in Nigeria clashes» (անգլերեն). BBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
9. 1 2  «Nigeria church hit by deadly gun attack in Gombe» (անգլերեն). BBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
10. 1 2 3  «Nigeria's Boko Haram Islamists 'bombed Abuja police HQ'» (անգլերեն). BBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 18-ին.
11. ↑  «Explosion Rips Through Catholic Church in Nigeria» (անգլերեն). New York Times. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 28-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
12. ↑  «Nigerian bombers blame U.N. for 'oppression' of Muslims» (անգլերեն). CNN. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
13. ↑  «Nigeria's 'Taliban' enigma» (անգլերեն). BBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
14. ↑  BBC News — Who are Nigeria’s Boko Haram Islamists?
15. 1 2 3  «Boko Haram: Has Northen leaders found their voice?» (անգլերեն). Vanguard. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 20-ին.
16. ↑  «African-based terror group Boko Haram subject of House report» (անգլերեն). Canada free press. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 20-ին.
17. ↑  «Nigeria sect head dies in custody» (անգլերեն). BBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 20-ին.
18. ↑  «Nigeria: Police Sergeant Says, 'We Shot Boko Haram Leader'» (անգլերեն). allAfrica.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 28-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 18-ին.
19. ↑  «США признали «Боко Харам» террористами». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ մայիսի 17-ին. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 25-ին.
20. ↑  «721 inmates freed in Nigeria's prison break» (անգլերեն). Xinhua. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 23-ին.
21. ↑  «Nigeria: Attack On Bauchi Prison — Boko Haram Frees 721 Inmates» (անգլերեն). Allafrica.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 28-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 23-ին.
22. ↑  «Экстремисты убили лидера правящей партии Нигерии» (ռուսերեն). Газета Взгляд. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 23-ին.
23. ↑  «Radical Islamist sect says it carried out Nigeria church attacks» (անգլերեն). The Guardian. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 23-ին.
24. ↑  «Nigerian bomb blast hits army barracks during New Year celebrations» (անգլերեն). The guardian. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 23-ին.
25. ↑  «В Нигерии убит мусульманский религиозный деятель» (ռուսերեն). BBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 23-ին.
26. ↑  «Nigeria: Deadly blasts in Bauchi near army barracks» (անգլերեն). BBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 23-ին.
27. 1 2  «Nigeria al Qaeda group bomb attack on banks kills three» (անգլերեն). Thr Telegraph. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 28-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 23-ին.
28. ↑  «Боевики убили десятки людей в пивной на севере Нигерии» (ռուսերեն). BBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 23-ին.
29. ↑  «Nigeria Boko Haram attacks: Thousands flee Maiduguri» (անգլերեն). BBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 23-ին.
30. 1 2  «Nigeria plans talks with Islamist group Boko Haram» (անգլերեն). BBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 28-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
31. ↑  «Maiduguri unrest: Nigeria police 'thwart suicide blast'» (անգլերեն). BBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 28-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
32. 1 2  «Why can't Nigeria defeat Boko Haram?» (անգլերեն). BBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 28-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
33. ↑  «Nigeria: Muslim Sect Kills Cleric In Maiduguri». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 15-ին. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 25-ին.
34. ↑  «Нигерийские исламисты взяли на себя ответственность за взрыв в здании ООН» (ռուսերեն). Lenta.ru. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 20-ին.
35. ↑  «В результате серии терактов в Нигерии погибли 150 человек» (ռուսերեն). Lenta.ru. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 23-ին.
36. ↑  «Bomb explodes at Nigerian military post» (անգլերեն). CNN. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 20-ին.
37. ↑  «Более 60 человек погибли в ходе столкновений на севере Нигерии» (ռուսերեն). Lenta.ru. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 23-ին.
38. ↑  «Nigeria conflict: Boko Haram sect battles kill scores» (անգլերեն). BBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 23-ին.
39. ↑  «Nigeria Church Bombs: Militants Boko Haram Claim Attacks During Christmas Services» (անգլերեն). Sky News. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
40. ↑  «Нигерия: исламистов обвиняют во взрыве возле мечети» (ռուսերեն). BBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
41. ↑  «Межплеменные бои в Нигерии: десятки погибших» (ռուսերեն). РБК. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 14-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
42. ↑  «Nigerians flee Boko Haram sectarian attacks» (անգլերեն). BBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
43. ↑  «Нападения исламистов в Нигерии — более 150 убитых» (ռուսերեն). BBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
44. ↑  «Nigerian sect kills over 100 in deadliest strike yet» (անգլերեն). Reuters. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
45. ↑  «Нигерия стала на 180 жертв ближе к исламу» (ռուսերեն). Коммерсантъ. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
46. ↑  «В Нигерии боевики штурмом взяли отделение полиции» (ռուսերեն). Росбалт. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 20-ին.
47. ↑  «Президент Нигерии призвал «Боко Харам» обозначить свои требования» (ռուսերեն). ՌԻԱ Նովոստի. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 28-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
48. ↑  «Nigerian sect storms police station in Kano» (անգլերեն). Aljazeera. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 28-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
49. ↑  «Группировка «Боко Харам» не собирается прекращать теракты в Нигерии» (ռուսերեն). РБК. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հուլիսի 15-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.
50. ↑  «В Нигерии прогремел взрыв, погибли активисты группировки «Боко Харам», двое солдат только ранены» (ռուսերեն). Газета.ru. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 20-ին.
51. ↑  ««Боко Харам» взяла ответственность за побег 119 заключенных из тюрьмы в Нигерии» (ռուսերեն). РБК. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 4-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 20-ին.
52. ↑  «В Нигерии террористы забросали бомбами городской рынок» (ռուսերեն). РБК Санкт-Петербург. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 30-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 23-ին.
53. ↑  ««Боко Харам» организовала новый теракт в Нигерии, погибло 30 человек» (ռուսերեն). Газета.ru. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 23-ին.
54. ↑  «Nigerias Boko Haram bombed Kaduna churches» (անգլերեն). BBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 8-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 6-ին.
55. 1 2  «Dozens killed in north Nigerian clashes over two days» (անգլերեն). Guardian. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 8-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 6-ին.
56. ↑  «Nigeria: State of Emergency Declared». *New York Times*. 2013 թ․ մայիսի 14. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 6-ին.
57. ↑  ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Боевики «Боко Харам» напали на город Кондуга в Нигерии, погибли более 50 человек
58. ↑  ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Жертвами нападения боевиков на деревню Изге в Нигерии стали 90 человек
59. ↑  ИТАР-ТАСС: Происшествия — В Нигерии неизвестные убили 13 человек, в том числе девять детей
60. ↑  ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Жертвами теракта на северо-востоке Нигерии стали более 50 человек
61. ↑  ИТАР-ТАСС: Международная панорама — В Нигерии более 100 человек стали жертвами вооруженного нападения
62. ↑  ИТАР-ТАСС: Международная панорама — В Нигерии ликвидированы четыре экстремиста, пытавшиеся совершить теракт на севере страны
63. ↑  ИТАР-ТАСС: Международная панорама — В результате взрыва на автовокзале в столице Нигерии погиб 71 человек
64. ↑  ИТАР-ТАСС: Происшествия — «Боко харам» взяла на себя ответственность за крупнейший теракт в истории столицы Нигерии
65. ↑  ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Группировка «Боко харам» взяла на себя ответственность за похищение школьниц в Нигерии
66. ↑  ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Более 20 человек убиты при нападении на две деревни в Нигерии
67. ↑  ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Боевики группировки «Боко Харам» разрушили деревню на северо-востоке Нигерии
68. ↑  Жители трех деревень в Нигерии отбили атаку «Боко Харам» — BBC Russian — В мире
69. ↑  Lenta.ru: Мир: Преступность: Жители Нигерии убили 200 боевиков «Боко Харам»
70. ↑  В Нигерии местные жители напали на боевиков «Боко Харам» — BBC Russian — Лента новостей
71. ↑  Серия терактов в Нигерии Archived 2014-05-23 at the Wayback Machine. (ռուս.) на сайте *rbctv.rbc.ru*, 21 мая 2014
72. ↑  ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Боевики «Боко Харам» напали на нигерийскую деревню, погибли 29 человек
73. ↑  Lenta.ru: Мир: Происшествия: Смертник в Нигерии атаковал зрителей матча Лиги чемпионов
74. ↑  Нигерия: смертник атаковал зрителей матча Лиги чемпионов — BBC Russian — Лента новостей
75. ↑  ИТАР-ТАСС: Международная панорама — «Боко харам» атаковала военную базу и полицейские казармы на северо-востоке Нигерии
76. ↑  «В Нигерии 24 сотрудника безопасности погибли в перестрелке с боевиками «Боко Харам»\_Russian.news.cn». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ մայիսի 29-ին. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 26-ին.
77. ↑  Нигерия: 24 погибших в результате нападения боевиков — BBC Russian — Лента новостей
78. ↑  «Камерун разворачивает войска на границе с Нигерией | euronews, мир». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ դեկտեմբերի 25-ին. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 26-ին.
79. ↑  Lenta.ru: Мир: Общество: Боевики убили 35 мирных жителей в Нигерии
80. ↑  Взрыв прогремел в Нигерии, есть погибшие — BBC Russian — Лента новостей
81. ↑  «Взрыв на стадионе в Нигерии | euronews, мир». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ դեկտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 26-ին.
82. ↑  ИТАР-ТАСС: Международная панорама — В Нигерии десятки футбольных болельщиков стали жертвами теракта
83. ↑  40 боевиков «Боко Харам» ликвидированы в ходе спецоперации в Камеруне | РИА Новости
84. ↑  ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Силовики Камеруна ликвидировали 40 боевиков нигерийской группировки «Боко Харам»
85. ↑  ИТАР-ТАСС: Международная панорама — В Нигерии неизвестные открыли стрельбу в церкви во время богослужения
86. ↑  Полиция Нигерии запретила митинги в столице Абудже — BBC Russian — Лента новостей
87. ↑  ИТАР-ТАСС: Международная панорама — В Нигерии 15 офицеров признали виновными в снабжении оружием террористов из «Боко харам»
88. ↑  Десятки мирных жителей расстреляны в Нигерии — BBC Russian — Лента новостей
89. ↑  ИТАР-ТАСС: Международная панорама — В Нигерии 30 человек погибли в результате атаки «Боко харам»
90. ↑  Lenta.ru: Мир: Преступность: Переодетые боевики в Нигерии убили двести человек
91. ↑  ИТАР-ТАСС: Международная панорама — СМИ: в Нигерии в результате нападения боевиков «Боко харам» погибли сотни мирных жителей
92. ↑  Боевики «Боко харам» под видом проповеди устроили резню — BBC Russian — В мире
93. ↑  В Нигерии жертвами «Боко Харам» стали ещё 45 человек — BBC Russian — Лента новостей
94. ↑  ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Евросоюз внес «Боко Харам» в список террористических организаций
95. ↑  ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Швейцария ввела санкции в отношении нигерийской группировки «Боко харам»
96. ↑  Смертница подорвала себя у воинской части в Нигерии — BBC Russian — Лента новостей
97. ↑  Нигерия: боевики «Боко Харам» похитили 20 женщин — BBC Russian — В мире
98. ↑  На севере Нигерии вновь похитили группу женщин — BBC Russian — Лента новостей
99. ↑  Lenta.ru: Мир: Общество: Боевики в Нигерии захватили в плен более 90 человек
100. ↑  Боевики «Боко харам» захватили город Буни Яди на северо-востоке Нигерии
101. ↑  Боко Харам" создает свой халифат
102. ↑  «Армия Нигерии убила двойника лидера террористической группировки «Боко Харам» и захватила более ста боевиков». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 6-ին. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 19-ին.
103. ↑  A nation divided
104. ↑  Боевики «Боко Харам» убили десятки человек на севере Нигерии
105. ↑  Левый берег (2015 թ․ հունվարի 8). «"Боко Харам" сожгла 16 поселений в Нигерии, сообщается о 2000 убитых».
106. ↑  Боевики «Боко Харам» напали на военную базу в Камеруне
107. ↑  Армия Камеруна ликвидировала 143 боевика «Боко харам»
108. ↑  «NYT». Վերցված է 2015 թ․ փետրվարի 4-ին.
109. ↑  «Chadian jets bomb Nigerian town in anti-Boko Haram raid». News24. 2015 թ․ փետրվարի 5. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հուլիսի 6-ին. Վերցված է 2015 թ․ փետրվարի 10-ին.
110. ↑  Боевики «Боко Харам» присягнули на верность «Исламскому государству» // Газета. Ru, 6 марта 2015
111. ↑  Африканские страны пошли в наступление на «Боко харам»
112. ↑  Боевики «Боко Харам» захватили остров в озере Чад
113. ↑  Nigerian army 'rescues nearly 300' from Sambisa Forest // BBC, 29 апреля 2015
114. ↑  «Число жертв нападения боевиков "Боко Харам" в Нигерии возросло до 86» (ռուսերեն). ՌԻԱ Նովոստի. 20160131T2047+0300Z. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 27-ին.
115. ↑  Боевики из «Боко Харам» спалили целое село в Нигерии
116. ↑  Боевики в Нигерии убили 34 человека на похоронах
117. ↑  Лидер «Боко харам» смертельно ранен
118. ↑  На границе Нигера и Нигерии началась спецоперация против «Боко харам»
119. ↑  Военные Нигерии освободили 605 заложников «Боко Харам»
120. ↑  В Нигерии объявили о победе над "Боко Харам"
121. ↑  Нигерийская армия вытеснила "Боко Харам" из лагеря в лесу Самбиса
122. ↑  ««Я непобедим!» — главарь исламистов Нигерии снова оказался жив». *ИА REGNUM* (ռուսերեն). Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 8-ին.
123. ↑  "Четыре человека погибли в результате двойного теракта в мечети в Нигерии" ТАСС, 22 апреля 2018