recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Բջնիի Սուրբ Աստվածածին վանք**, գտնվում է Հայաստանի Կոտայքի մարզի Բջնի գյուղի հյուսիսային եզրին։

Պատմություն
-----------

1031 թվականին վանքը հիմնադրել ու Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կառուցել է Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունին և, Պետրոս Ա Գետադարձ կաթողիկոսի ու Հովհաննես Սմբատ թագավորի հրամանով, այստեղ եպիսկոպոսական աթոռ հաստատել։ Բջնիի Սուրբ Աստվածածին վանքի թեմը տարածվել է Սևանա լճից մինչև Ախուրյան գետը, Գուգարքից մինչև Բջնի։

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին գմբեթավոր դահլիճ է։ Բազմանիստ թմբուկը պսակվում է հովհարաձև տանիք ունեցող գմբեթով։ Գիպսե շքեղ շրջանակով երիզված Ավագ խորանի կենտրոնի խորշը եկեղեցու ճարտարապետական և հարդարանքի առանձնահատկություններից մեկն է։ Հարկ է նշել նաև պատերի երկայնքով ձգված քարե բարձակային դարակները։ Ենթադրվում է, որ նրանք նախատեսված էին վանքում ստեղծված բազմաթիվ ձեռագրերի համար։ Սուրբ Աստվածածին վանքը, որը հայտնի էր նաև «Մագիստրոսի ճեմարան» անվամբ, միջնադարյան հայ գրչության կենտրոն է եղել։ Վանքը մեծ համբավ ձեռք բերեց XII դ. Գրիգոր Մագիստրոսի որդի, Հայոց կաթողիկոս Գրիգոր Գ․ Պահլավունու օրոք։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  Բջնիի Սուրբ Աստվածածին Վանք, Բջնի, Հայաստան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայաստանյաց Առաքելական եկեղեցի, Կոտայքի թեմ(չաշխատող հղում)
**«Ֆուրտունա»** (ալբ․՝ Furtuna, այլ անուն՝ «Փոթորիկ»), խորհրդա-ալբանական համատեղ արտադրության գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել են ռեժիսորներ Յուրի Օզերովը և Քրիստաչ Դամոն 1959 թվականին։ Նկարահանվել է Ֆատմիր Գյատի համանուն ստեղծագործության հիման վրա։

Խորհրդային Միության և Ալբանիայի Ժողովրդական Սոցիալիստական Հանրապետության համատեղ արտադրության առաջին գեղարվեստական լիամետրաժ ֆիլմերից մեկն է, Ալբանիայում հետպատերազմյան շրջանում նկարահանված չորրորդ ֆիլմը։ Նաև վերջին ֆիլմն է, որը նկարահանվել է ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների հետ համագործակցությամբ։

Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է Մոսկվայում՝ 1959 թվականի նոյեմբերի 26-ին, Տիրանայում՝ 1959 թվականի նոյեմբերի 28-ին։

Սյուժե
------

Ֆիլմը պատմում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ֆաշիստական զավթիչների դեմ ալբանացի ժողովրդի պայքարի մասին։

Գործողությունները տեղի են ունենում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Վիրավոր պարտիզաններ Զանան (Արիադնա Շենգելայա) և Արբենը (Նաիմ Ֆրաշերի) ընկնում են ոստիկանության ձեռքը։ Այս բարդ պայմաններում երիտասարդների միջև զգացմունքներ են ծնվում։ Վիրավորներին օգնություն են ցուցաբերում երիտասարդ պարտիզանները։ Նրանց դիմակայում է փաստաբան Էշեֆը, որը սերտորեն աշխատում է օկուպանտների հետ։ Արբենը կարողանում է փախչել։ Նա դառնում է գյուղացիական ելույթի կազմակերպիչ և պարտիզանները նրանց հետ միասին հաղթանակ են տանում։ Բայց իտալական ֆաշիստներին փոխարինելու են գալիս գերմանացիները։ Զանգվածային ձերբակալություններ են սկսվում։ Պարտիզանական ջոկատը ստիպված է հեռանալ լեռները։ Զոհվում են Արբենի ընկերները։ Բայց մեծանում է ժողովրդական բանակը, Ալբանիայի վրա բարձրանում է ժողովրդական զայրույթի փոթորիկը։

Ֆիլմը նկարահանվել է Դուրրաս նավահանգստի շրջակայքում և Ռումինիայում։ Ստատիստների դերում հանդես են եկել Ալբանական ազգային բանակի մարտիկները և ԽՍՀՄ Սևծովյան նավատորմի նավաստիները։

Դերերում
--------

* Նաիմ Ֆրաշերի – *Արբեն,*
* Արիադնա Շենգելայա – *Զանա*
* Նիկոլայ Գրիցենկո – *գնդապետ Պերկինս*
* Անատոլի Կուզնեցով – *մայոր Անդրեև*
* Պետար Գյոկա – *մայոր Անդրեև*
* Լազար Ֆիլիպի – *Ռապո*
* Վանգել Հեբա – *Դեմիր*
* Ֆիլիկա Դիմո – *Շպրեսա*
* Իլիա Շյուտի – *Աբազ*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ֆորտունա» ֆիլմը *kino-teatr.ru* կայքում
2. ↑  «Ֆորտունա» ֆիլմը *kinopoisk.ru* կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Ֆորտունա»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում 7,0` 10 աստղից

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database |

 |
**Վալմո Կրիիսա** (մայիսի 18, 1974(1974-05-18), Պյառնու, Էստոնական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), էստոնացի նախկին պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ։ Խաղացել է խաղարկողի և հարձակվող պաշտպանի դիրքերում։ Ավագ ակումբային կարիերան սկսել է Տարտուի համալսարանի բասկետբոլի «KK Tartu» թիմի հետ 1990 թվականին, իսկ 1996-97 մրցաշրջանից հետո տեղափոխվել է «Նիբիտ»։ 2000–2001 մրցաշրջանն անցկացրել է Շվեդիայում՝ «Södertälje BBK» թիմի կազմում։ Հետո վերադարձել է Էստոնիա, երկու մրցաշրջանի պայմանագիր կնքել «Բ.Կ. Կալևի» հետ և նվաճել Էստոնիայի չեմպիոնի տիտղոսները 2002 և 2003 թվականներին։ 2003–2006 մրցաշրջանում խաղացել է Նիդերլանդների «Դոնար» բասկետբոլային ակումբում և այդ ժամանակահատվածում հաղթել 2004 թվականի Նիդերլանդների առաջնությունում։ Երեք մրցաշրջան Նիդերլանդներում անցկացնելուց հետո վերադարձել է Էստոնիա և անդամագրվել «Կալև/Կրամո» թիմին։ Երեք մրցաշրջան էլ անցկացրել է «Կալևի» կազմում`հաղթելով Էստոնիայի մեկ առաջնությունում։ 2007 թվականին ճանաչվել է Էստոնիայի «Տարվա բասկետբոլիստ»։ 2009-10 մրցաշրջանն անցկացրել է «Ռակվերե Տարվաս» թիմում և նրա օգնությամբ թիմն առաջին անգամ դուրս է եկել Էստոնիայի լիգայի եզրափակիչ։ Չնայած պարտություն են կրել Տարտուի համալսարանի թիմից, Կրիիսան ճանաչվել է այդ առաջնության ամենաարժեքավոր խաղացող։ 2010-2011 մրցաշրջանում Կրիիսան խաղացել է «TTÜ/Kalev» թիմի կազմում։ 1995 թվականից ի վեր հանդիսանում է Էստոնիայի բասկետբոլի ազգային հավաքականի անդամ և նաև 2001 թվականի Եվրոպայի առաջնության մասնակից Էստոնիայի հավաքականի անդամ։

Պարգևներ
--------

### Ակումբ

«Նիբիտ»
* Էստոնիայի բասկետբոլի գավաթակիր, 1998

«Տալլինա Կալև»
* Էստոնիայի բասկետբոլի առաջնություն 2001–02, 2002–03
* Էստոնիայի բասկետբոլի գավաթակիր 2001

«Հանզևաստ Կապիտալս»
* Հոլանդիայի բասկետբոլի լիգա 2003–04
* Նիդերլանդների բասկետբոլի գավաթակիր 2005

«Կալև/Կրամո»
* Էստոնիայի բասկետբոլի առաջնություն 2008–09
* Էստոնիայի բասկետբոլի գավաթակիր 2006, 2007, 2008

Տարտուի համալսարան
* Էստոնիայի բասկետբոլի առաջնություն 2014–15
* Էստոնիայի բասկետբոլի գավաթակիր 2013, 2014

### Անհատական

* Էստոնիայի բասկետբոլի տարվա խաղացող 2007
* Էստոնիայի բասկետբոլի առաջնության ամենաարժեքավոր խաղացող 2010
* Էստոնիայի բասկետբոլի առաջնության լավագույն պաշտպան 2007
* Համաէստոնական բասկետբոլի առաջնության առաջին թիմ 2007, 2010

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Էստոնական մարզական կենսագրական բառարան (эст.)

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վալմո Կրիիսա Վիքիպահեստում |

* Profile at basket.ee
* Profile Archived 2012-02-09 at the Wayback Machine. at bbl.net
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, Հայ առաքելական կառուցվող եկեղեցի Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի Դիլիջան քաղաքում՝ Աղստև գետի աջ ափին։ Եկեղեցու կառուցումն ընթացքի մեջ է։

Եկեղեցին կառուցվելում է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի, Դիլիջանի քաղաքապետարանի, «Հայաստանի զարգացման նախաձեռնություններ հիմնադրամի» և «Դիլիջանի զարգացման հիմնադրամի» համատեղ մասնակցությամբ։

Շինարությունը ֆինանսավորելում են Գագիկ Ադիբեկյանը, Մաքսիմ Աթայանցը, Ռուբեն Վարդանյանը և Արմեն Կարապետյանը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին լինելու է գմբեթավոր դահլիճ տիպի, երկու զանգակատներով, որոնք կառուցվելու են գմբեթի երկու կողմերում՝ երկթեք տանիքի վրա։ Եկեղեցին կառուցվելու է 4.5 մետր բարձրության հարթակի վրա։ Եկեղեցու ընդհանուր մակերեսը կազմելու է 550 մ2։ Նախագծի հեղինակն է ճարտարապետ Մաքսիմ Աթայանցը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Դիլիջանում նոր եկեղեցի կառուցվի» (*aysor.am*)
2. 1 2 3 4  «Մեկնարկեց Դիլիջան քաղաքի եկեղեցու կառուցման ծրագիրը» (*168.am*)
**Վահան Ամատունի** (4-րդ դար - ոչ վաղ քան 451), հայ նախարար և Հայոց հազարապետ (432-447, 450-451), Վասպուրական աշխարհի Արտազ, Ճվաշռոտ (Ամատունիքի) գավառների և Այրարատ աշխարհի Արագածոտն գավառի Օշական բերդ-ամրոցի տերը, Պարգև Ամատունու որդին, Մանուելի, Առնակի եղբայրը, Վահանի և Առանձարի հայրը, Ամատունիների նախարարական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

432 թվականին, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Սահակ Պարթևի խնդրանքով և Սասանյան արքա Վռամ Ե-ի հրովարատակով Վահան Ամատունին նշանակվում է հայոց հազարապետ։ 437 թվականին ստանալով Մեսրոպ Մաշտոցի մարմինը, տանում և թաղում է իր սեփական Օշական գյուղում։ 447 թվականին մարզպանություն եկած Դենշապուհը պաշտոնանկ է անում նրան, և նրա փոխարեն հազարապետ նշանակում մի պարսիկի։ 449 թվականին մասնակցում է Արտաշատի ժողովին, որին մասնակցող հայկական իշխանական տները և Հայ Առաքելական Եկեղեցին որոշում են չհնազանդվել և մերժել Հազկերտ Բ-ի կրոնափոխության պահանջը։ Հազկերտ Բ-ի հրամանով Տիզբոն մեկնած և առերես հավատքը ուրացած նախարարներից մեկն էր նաև Վահան Ամատունին էր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 10-11․



| ⛭Վահան Ամատունի (հազարապետ) — նախնիներ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Վահան Ամատունի |  | Պարգև Ամատունի[d] |  | Կենան Ամատունի |  | Վահան Բ Ամատունի |  | Պարգև Ամատունի[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

 |


| ⛭Տոհմածառ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Առանձար Ամատունի |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  | Կենան Ամատունի |  | Պարգև Ամատունի[d] |  | Վահան Ամատունի |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Վահան Դ Ամատունի[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

 |
| **՞**Տիբեթյան աղվես |
| --- |
| Տիբեթյան աղվես  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Գիշատիչներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Շնազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Աղվեսներ |
|
|
| Տեսակ | Իրական աղվեսներ |
| Ենթատեսակ | **Տիբեթյան աղվես** |
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Vulpes ferrilata

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Տիբեթյան աղվեսը**, իրական աղվեսներին պատկանող կենդանի է, որը հանդիպում է Տիբեթյան բարձրավանդակում և հետևյալ երկրներում՝ Նեպալ, Չինաստան, Բութան, Հնդկաստանի Սիկկիմ նահանգում։ Կենդանին սովորել է ապրել ծովի մակարդակից մոտ 5300 մ բարձրության վրա։ Տարածված է տափաստանային և կիսաանապատային վայրերում։

Չափսերը և մորթին
----------------

Տիբեթյան աղվեսները փոքր չափսի կենդանիներ են՝ փափուկ մորթիով, նեղ գանգով և հարուստ ու երկար պոչով։ Նրանց մարմնի երկարությունը մոտ 60-70 սմ է, իսկ պոչինը՝ 39-40։ Քաշը տատանվում է 4-5,5 կիլոգրամի արանքում։

Մարմնի վերին մասերը ունեն բաց գունավորում, իսկ ոտքերը, մեջքի կենտրոնական մասը և դնչիկը ավելի մուգ են։ Պոչի ծայրը սպիտակ է։ Ականջների ետնամասը մուխրագույն է, իսկ ներքին մասը՝ սպիտակ։ 
Համեմատած այդ տարածաշրջանի մյուս աղվեսներին, տիբեթյան աղվեսի ժանիքներն ավելի երկար են և կան գանգի կառուցվածքի որոշ տարբերություններ։

Բազմացումը
----------

Տիբեթյան աղվեսները կյանքի ընթացքում չեն փոխում իրենց զույգին և երբեմն որսում են միասին։ Էգ աղվեսի 50-60 օր տևող հղիությունից հետո ծնվում են երկուսից չորս ձագուկ։ Սովորաբար ձագերը մնում են ծնողների հետ մինչև ութ ամսական դառնալը։ Նրանք բոլորը ապրում են իրենց փորած բներում, որոնք կարող են ունենալ մինչև 4 մուտք։

Սնունդը
-------

Տիբեթյան աղվեսները սնվում են մանր կենդանիներով՝ կրծողներ և սողուններ։ Երբեմն նրանք կարող են սնվել նաև մահացած կենդանիների դիակներով։ Նրանք որսում են ցերեկը և միայնակ։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Երամյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Սրբուհի Գառնիկի Երամյան** (դեկտեմբերի 19, 1925(1925-12-19), Ռուսե, Բուլղարիա - ապրիլի 21, 1995(1995-04-21)), բուլղարահայ թերապևտ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1969), պրոֆեսոր։

Կենսագրություն
--------------

Սրբուհի Երամյանը ծնվել է 1925 թվականի դեկտեմբերի 19-ին, Բուլղարիայի Ռուսե քաղաքում։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1951 թվականից եղել է Ընդհանուր հիգիենայի և մասնագիտական հիվանդությունների ինստիտուտի գիտաշխատող, 1963 թվականից՝ Երևանի բժշկական ինստիտուտի ֆունկցիոնալ ախտորոշման դասընթացի ղեկավար։

Աշխատանքները վերաբերում են քիմիական և լեռնահանքային արդյունաբերության ձեռնարկություններում մասնագիտական ախտաբանությանը։ Առաջարկել է բրուցելոզի օբյեկտիվ քննության թեստ, որով պարզել է այդ հիվանդության ալերգիական շեմքը և մշակել բուժման եղանակներ։
Հեղինակ է 80 գիտական աշխատությունների, 2 գյուտի։

Երկեր
-----

* Пульмопогенная гипертензия, 1987 г.
* Легочное сердце у больных пожилого возраста, 1988 г.

Գրականություն
-------------

* Հայրիյան Ա. Հայ բժիշկ-գիտնականները, Երևան (1998)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17843 |

 |
**Վիկտոր Կլիմա** (գերմ.՝ Viktor Klima, հունիսի 4, 1947(1947-06-04), Շվեխաթ, Wien-Umgebung District, Ստորին Ավստրիա, Ավստրիա), ավստրիացի պետական և քաղաքական գործիչ։

Վաղ գործունեություն
-------------------

Երկար ժամանակ աշխատել է OMV պետական նավթային ընկերությունում։ Քաղաքական կարիերան սկսել է 1992 թվականին՝ Ֆրանց Վրանիցկու կառավարության կազմի մեջ մտնելով որպես տրանսպորտի և արդյունաբերության նախարար։ 1996 թվականին զբաղեցրել է ֆինանսների նախարարի պաշտոնը։ Ֆրանց Վրանիցկու հրաժարականից հետո 1997 թվականին գլխավորել է երկրի կառավարությունը։

Ավստրիայի կանցլեր
-----------------

Վիկտոր Կլիման շարունակել է «մեծ կոալիցիայի» քաղաքականությունը՝ ձևավորելով երկրի երկու խոշորագույն կուսակցությունների՝ սոցիալ-դեմոկրատական և պահպանողական Ավստրիայի Ժողովրդական կուսակցության ներկայացուցիչների կաբինետ։ Կլիմայի կաբինետում փոխկանցլեր է դարձել պահպանողականների առաջնորդ Վոլֆգանգ Շյուսելը։

Կլիմայի ղեկավարությամբ սոցիալ-դեմոկրատները շարունակում են թեքվել դեպի կենտրոն, և Կլիմայի քաղաքականությունը հիմնականում հիշեցնում Է Լեյբորիստական կուսակցությունում Թոնի Բլերի և Գերհարդ Շրյոդերի քաղաքական քայլերը։

Կլիմայի կառավարությունն ակտիվորեն սեփականաշնորհել է տնտեսության պետական հատվածը և մի շարք քայլեր ձեռնարկել «սոցիալ-կողմնորոշված» տնտեսական քաղաքականությունը ավելի լիբերալ դարձնելու ուղղությամբ։ Սոցիալ-կողմնորոշված քաղաքականությունից հրաժարվելու հետ է կապված սոցիալ-դեմոկրատների ժողովրդականության անկումը իրենց ավանդական աշխատանքային ընտրազանգվածի մոտ, որն անցել է ավստրիական Ազատության կուսակցության պոպուլիստներին Յորգ Հայդերի մոտ։

Արդյունքում սոցիալ-դեմոկրատները պարտություն կրեցին 1999 թվականի հոկտեմբերին կայացած համընդհանուր ընտրություններում։ Արդյունքում Ավստրիայի Ժողովրդական կուսակցությունը կարողացել է կոալիցիայի գործընկերոջն փոխարինել ավստրիական ազատության կուսակցությանը և ձևավորել պահպանողական կաբինետ, որը գլխավորել է Վոլֆգանգ Շյուսելը։

Հետագա գործունեություն
----------------------

Ընտրություններում իր կուսակցության պարտությունից հետո Կլիման թողել է կուսակցության առաջնորդի պաշտոնը և աշխատանքի է անցել մեծ բիզնեսում։ Նա կարևոր պաշտոն է զբաղեցրել «Ֆոլքսվագենի» արգենտինական բաժանմունքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրություն (գերմ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 114369895 · GTAA: 119268 · ISNI: 0000000114595947 · LCCN: no2003105820 · NKC: xx0061220 · VIAF: 3172809 · WorldCat VIAF: 3172809 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь Покрова Пресвятой Богородицы), ուղղափառ տաճար Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կագալնիցկայա գյուղում։ Ենթարկվում է Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու Վոլգոդոնսկի և Սալսկի թեմի Պեսչանոկոպսկի գործակալությանը։

*Հասցեն`* Ռոստովի մարզ, Կագալնիցկի շրջան, Կագալնիցկայա գյուղ, Գորկու փողոց, 38։

Պատմություն
-----------

Ներկայիս ծխի պատմությունն սկսվել է 1991 թվականին։ Սկզբնապես ծիսակատարությունները ժամանակավորապես կատարվել են այլ շենքում։ Տաճարի ներկայիս շենքը վերականգնվում էր 1994 թվականի հրդեհից հետո։ Դա մի մեծ տուն էր, որի կենտրոնում չորս հենասյուների վրա տեղադրված էր խաչով մետաղյա գմբեթ։ Դրան էր կցված էր աջ գավիթը, որի միջոցով մտնում էին տաճար։

Ծխի առաջին հովիվը եղել է քահանա Նիկոլայ Կարկիշչենկոն։ Նրա օրոք է բացվել ծուխը և ստեղծվել ծխական համայնքը։ Նրա ջանքերով են սկսվել տաճարի վերականգնումն ու վերակառուցումը, այն բերվել է տաճարների համար ընդունված տեսքի։ Նախագծային աշխատանքները կատարել է Կագալնիցկի շրջանի ճարտարապետ Վ. Վ. Պոպովը։ Վերանորոգման և շինարարական աշխատանքները կատարել են ծխի անդամներն ու Կագալնիցկայա գյուղի բնակիչները իրենց իսկ նվիրատվություններով։ Հիմնական շենքի ամբողջական վերակառուցումը, խորանի, ձախ կողմնասեղանի կցակառուցումը և այլ աշխատանքներ կատարել է Վ. Լ. Ավդեևը։ 2004 թվականին տաճարը ստացել է ներկայիս տեսքը։ Տաճարին կից գործում է կիրակնօրյա դպրոց։

Այժմ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու վանահայրն է քահանա Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ Միրոշինը։

Տաճարը բաց է ամեն օր ժամը 8-ից մինչև 16-ը։ Ժամերգությունները տաճարում մատուցվում են կիրակի և տոն օրերին։ Երեկոյան ժամերգությունը կատարվում է ժամը 15-ին, պատարագը` ժամը 9-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Кагальницкая. Церковь Покрова Пресвятой Богородицы.
2. ↑  Иерей Михаил Александрович Мирошин

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* ПРИХОД ХРАМА "ПОКРОВА ПРЕСВЯТОЙ БОГОРОДИЦЫ" Archived 2017-03-07 at the Wayback Machine.
* Волгодонская епархия - приходы
* Великое освящение воды
**Վահան Տիգրանի Դաքեսյան** (մայիսի 7, 1905(1905-05-07), Ադանա, Ադանայի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - դեկտեմբերի 10, 1982(1982-12-10), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1957 թ.-ից։ ԽՄԿԿ անդամ 1957 թվականից։ Կրել է *Մրջյուն, Վ. Սիհուն, Ս. Հրայր* կեղծանունները։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կիլիկիայի Ադանա քաղաքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է տեղի Աբգարյան երկրորդական վարժարանում։ 1921 թ. արտագաղթել է Հունաստան, որտեղ հետևել է հայոց լեզվի և գրականության դասընթացներին։ 1936-1937 թթ. եղել է «Նաիրի» ամսագրի (Աթենք) խմբագիրը, 1937-1939 թթ.՝ «Վերածնունդ» թերթի (Աթենք) պատասխանատու քարտուղարը, 1944 թ.՝ «Երևան» երկօրյա թերթի (Աթենք), իսկ 1945-1946 թթ.՝ «Նոր կյանք» օրաթերթի (Աթենք) խմբագիրը։ Մասնակցել է «Երևան» առաջադիմական ու «Կայծ» երիտասարդական և հունահայ ժողովրդական միությունների ստեղծմանը։

1946 թ. ներգաղթել է Հայաստան։ 1946-1971 թթ. աշխատել է «Հայաստան» հրատարակչությունում որպես ավագ խմբագիր և գեղարվեստական գրականության խմբագրության վարիչի տեղակալ։ Մահացել է Երևանում։

Երկեր
-----

* Հանգրուաններ, Աթէնք, 1946, 160 էջ։
* Հայրենի հողին վրա, Ե. Հայպետհրատ, 1947, 84 էջ։
* Ակրոպոլիսի մատույցներում, Ե. 1958, 486 էջ։
* Արևոտ ուղիներում, Ե. Հայպետհրատ, 1963, 160 էջ։
* Ընդհատված գարուն, «Հայաստան», 1965, 270 էջ։
* Միջօրեից հետո, Ե. «Հայաստան», 1970, 128 էջ։
* Առաջին առավոտից հետո, Ե. «Հայաստան», 1974, 300 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ 1986։ էջ 151
2. ↑  Գրական տեղեկատու, Երևան, Սովետական գրող, 1981, 544 էջ, էջ 114։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10546 · GND: 1055765786 · VIAF: 316760007 · WorldCat VIAF: 316760007 |

 |
**Վաղարշակ Վիդոկի Հարությունյան** (հունիսի 26, 1961(1961-06-26), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դաշնակահար, մանկավարժ, Երևանի պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր (2011)։

Կենսագրություն
--------------

Վաղարշակ Հարությունյանը ծնվել է 1961 թվականի հունիսի 26-ին Երևանում։ 1979 թվականին ավարտել է Երևանի Պ. Ի. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի բաժինը, 1984 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրի բաժինը, իսկ 1991 թվականին՝ ասպիրանտուրան (երեքն էլ՝ ղեկ.՝ Ս. Բարսեղյան)։ 

Հանդես է եկել որպես մենակատար, նաև սիմֆոնիկ նվագախմբերի ու անսամբլների հետ։

1981-1993 թվականներին եղել է Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի նվագախմբի մենակատար, 1995-1996 թվականներին՝ ՀՀ ռադիոյի երաժշտական ծրագրերի տնօրեն, 1993-2011 թվականներին՝ Երևանի Ա. Բաբաջանյանի անվան երաժշտամանկավարժական քոլեջի դաշնամուրի բաժնի վարիչ։

1987 թվականին սկսել է դասավանդել Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (2011 թվականից՝ պրոռեկտոր)։ 2000 թվականին սկսել է վարպետության դասեր վարել Փարիզի, Մոնրեալի, Բեյրութի («Բարսեղ Կանաչյան»), Սալոնիկի կոնսերվատորիաներում և այլուր։ 

Մենահամերգներով շրջագայել է Մոսկվայում, Սանկտ Պետերբուրգում, Լվովում, Ալմաթիում, Գրոզնիում, Աթենքում, Փարիզում, Մոնրեալում, Վիսբադենում, Բեյրութում և այլուր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Տիկնիկային թատրոնի միջազգային օր** (անգլ.՝ World Puppetry Day), տոն, որը նշվում է մարտի 21-ին։

Պատմություն
-----------

 Փոխակերպվող տիկնիկներ
2000 թվականին Մագդեբուրգում կայացած Տիկնիկային թատրոնի գործիչների միջազգային միության (Union Internationale de la Marionnette, UNIMA) 18-րդ համաժողովում Իրանի տիկնիկային թատրոնի հայտնի գործիչ Ջիվադ Զոլֆագարիհոն քննարկման է ներկայացրել ամբողջ աշխարհում տիկնիկային թատրոնի միջազգային օրը նշելու առաջարկը։ Բայց չնայած այն հանգամանքին, որ այս տոնի անցկացման վայրի և ժամանակի մասին բանավեճը շատ ակտիվ է ընթացել, այս հարցը 2000 թվականին այդպես էլ չի լուծվել։

Տոնակատարության օրը հստակեցվել է միայն երկու տարի անց՝ 2002 թվականի հունիսին, Ատլանտայում՝ UNIMA միջազգային խորհրդի նիստում։

Ամբողջ աշխարհի տիկնիկների տոնի ավանդույթը բացվել է 2003 թվականի մարտի 21-ին։ Այդ ժամանակից ի վեր տիկնիկային թատրոնի բոլոր մասնագետները և երկրպագուները տոնում են տիկնիկային թատրոնի միջազգային օրը։

UNIMA-ի նախագահ Մարգարետա Նիկուլեսկուն դիմել է տիկնիկային թատրոնի բոլոր գործիչներին՝ կոչ անելով մարտի 21-ը դարձնել հետաքրքիր ծիսակատարություն՝ ի փառս տիկնիկային թատրոնի. «Թող այդ օրը տիկնիկային ներկայացումներ բեմադրվեն, քննարկումներ անցկացվեն, հանդիպումներ կազմակերպեն, թող միավորվեն արվեստի հնագույն ձևերից մեկի՝ տիկնիկային թատրոնի բոլոր մասնագետներն ու սիրահարները։ Թող բոլորը դառնան մեր տոնի մասնակիցները։ Թող բոլորը հայտնվեն տիկնիկային թատրոնում»։

Տես նաև
-------

* UNIMA
* Տիկնիկային թատրոն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Se rinden homenajes al teatro en todas sus ramas». Revista de las Artes Escénicas Artez. Marzo de 2010. Archivado desde el original el 2 de abril de 2015.
2. ↑  Llanos Zuloaga, M. (21 de marzo de 2012). «En el Día Mundial de la Marioneta. El arte del titiritero». Escuela Nacional Superior de Arte Dramático. Consultado el 17 de marzo de 2015.
3. ↑  Burns, M. (21 de marzo de 2013). «Can Holiday: World Puppetry Day – March 21». BevReview (en inglés). Archivado desde el original el 2 de abril de 2015. Consultado el 17 de marzo de 2015.

Արտաքին հղումներ
----------------

* UNIMA-ի պաշտոնական կայք - Միջազգային տիկնիկային թատրոնի գործիչների միություն
**Վաղինակ Հարությունի Մռավյան** (1884 - 1965), Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, Արարատ Մռավյանի եղբայրը, ԽՄԿԿ անդամ (1912)։

Սովորել է Խարկովի դեղագործական դասընթացներում։ Ելիզավետպոլում (Գանձակ) մասնակցել է «Զվեզդա» («Звезда»), «Պրավդա» («Правда») թերթերի և հեղափոխական ագիտացիոն գրականության տարածմանը։ Փետրվարյան հեղափոխությունից (1917) հետո եղել է Ղարաքիլիսայի (այժմ՝ Վանաձոր) կուսկազմակերպության հիմնադիրներից, բոլշևիկների կողմից ընտրվել է քաղաքի խորհրդի կազմում։ 1917-1920 թվականներին հեղափոխական պրոպագանդիստական աշխատանք է կատարել նաև Հյուսիսային Կովկասում, Թիֆլիսում։ Բազմիցս ձերբակալվել է։ 1920 թվականի նոյեմբերին եղել է Ղարաքիլիսայի հեղկոմի անդամ։ Ռուսական 11-րդ կարմիր բանակի կողմից Հայաստանը գրավելուց և երկրում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո՝ ՀԽՍՀ առողջապահության մինիստրի տեղակալ, դեղատների վարչության, ապա առողջապահության մինիստրության չորրորդ վարչության պետ։ Բազմիցս ընտրվել է ՀԿԿ ԿԿ վերահսկիչ հանձնաժողովի անդամ։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր աստղի շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Joint resolution providing for the designation of the third week of July as ""Captive Nations Week"



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 60)։*  |
| **՞**Սևամարմիններ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Հոդվածոտանիներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Միջատներ |
|
|
|
| Կարգ | Բզեզներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Սևամարմիններ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Tenebrionidae

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սևամարմիններ** (լատին․՝ Tenebrionidae), բզեզների ընտանիք, կա 20000 տեսակ, որոնցից 1775-ը գտնվում է Եվրոպայում, Ռուսաստանում` 245, Ուկրանիայում` 102։

Կառուցվածք
----------

Մարմինը (անապատային ձևերի) հիմնականում միագույն սև է՝ ծածկված հեշտ մաքրվող կապույտ փառով։ Անտառում հանդիպում են վառ գունավորված ձևեր։ Գլխին՝ աչքերի առջևում, կա ելուստ, որի տակ թաքնված է բեղիկների հիմքը։ Բեղիկները թելաձև են կամ համրիչաձև, շատ հազվադեպ գագաթը լայնացած է և կազմում է 3-4-հատվածանի գուրզ։ Թրթուրները (կեղծ լարաթրթուրներ) զարգանում են հողում, գլանաձև են, ուժեղ խիտինավորված, կիսաշրջանաձև գլխով, փորը հաճախ վերջավորվում է սուր ծայրով կամ վեր բարձրացած, երբեմն՝ թրաձև ծռված 2 ատամներով (ուրոգոմֆներ)։ Աբեթասնկերի մեջ զարգացող թրթուրները սպիտակ են, փափուկ։ Հիմնականում բուսակեր են, շատ տեսակներ պատահական գիշատիչներ են և մահացած նյութերով սնվող։ Մի քանի անտառային տեսակներ օգտակար են. զարգանում են կեղևի տակ, սնվում փայտակեր միջատներով։ Վնասակար տեսակներից մի քանիսը զարգանում են հողում, սնվում բույսերի (նաև մշակաբույսերի) հաշվին։

Պատկերասրահ
-----------

* Gnaptor spinimanusGnaptor spinimanus
* Akis acuminataAkis acuminata
* Enoplopus velikensisEnoplopus velikensis
* PlatynotinePlatynotine
* AlogeniusAlogenius
* AsidaAsida
* Tenebrio molitor Tenebrio molitor
* Alphitophagus bifasciatusAlphitophagus bifasciatus
* Diaperis boletiDiaperis boleti
* LagriaLagria
* Stenocara dentataStenocara dentata
* Gonopus tibialisGonopus tibialis
* HeleaHelea

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85133851 · Microsoft: 2779811484 · NKC: ph378925 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Աստվածածին տաճար** (ռուս.՝ Храм Покрова Пресвятой Богородицы), ուղղափառ եկեղեցի Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Բելոկալիտվինսկի շրջանի Գոլուբինկա խուտորում։ Ենթարկվում է Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու Վոլգոդոնսկի թեմի Ուստ-Դոնեցկի գործակալությանը։

*Հասցեն`* ՌԴ, Ռոստովի մարզ, Բելոկալիտվինսկի շրջան, Գոլուբինկա խուտոր։

Պատմություն
-----------

Ռոստովի մարզի Բելոկալիտվինսկի շրջանի Գոլուբինկա խուտորի Սուրբ Աստվածածին տաճարը կառուցվել է 1888 թվականին։ Նոր եկեղեցին կառուցված է եղել փայտից, նույն շինության մեջ եղել է նաև զանգակատուն։

Սուրբ Աստվածածին տաճարի ճարտարապետական համալիրը բաղկացած է եղել տաճարի շենքից, եկեղեցական-ծխական դպրոցի շենքից և եկեղեցական պահակակետից։ Դպրոցի շենքը ևս եղել է փայտե, կանգնած է եղել քարե հիմքի վրա և ծածկված է եղել երկաթով։ Եկեղեցական-ծխական դպրոցը նախատեսված է եղել 60 աշակերտի համար։ Եկեղեցական-ծխական խառը դպրոցը, որը կառուցվել է 1888 թվականին, 1910 թվականին դարձել է օրիորդաց։ 1897 թվականին խուտորում գոյություն է ունեցել նաև ծխական ուսումնարան։

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո Սուրբ Աստվածածին տաճարը փակվել է։ Տաճարի շենքը օգտագործվել է որպես հացահատկի պահեստ։

Ծիսակատարությունները Սուրբ Աստվածածին տաճարում վերսկսվել են Հայրենական մեծ պատերազմից հետո։ 1997 թվականին եկեղեցում հրդեհ է բռնկվել, որը ոչնչացրել է փայտե շենքը։ Ծիսակատարություններ իրականացնելու համար տեղի ուղղափառ համայնքին հատկացվել է դպրոցի հին շենքը։ Ծխականներն այն վերակահավորել են աղոթքի տան։

Ներկայումս Սուրբ Աստվածածին աղոթատանը կատարվում են ծիսակատարություններ։ Իշխող հովվապետի 2010 թվականի դեկտեմբերի 3-ի թիվ 115 հրամանով ծխի հովիվ է դարձել Ռոստովի թեմի կղերական, քահանա Միխայիլ Դեգտյարյովը։ Գործող աղոթքի տան շենքը նորոգվել է. լիովին վերանորոգվել է տանիքը, փոխվել են դռները, տեղադրվել են նոր պատուհաններ, փոխարինվել է աղոթքի տան մուտքի վերևի խաչը, տանիքին տեղադրվել է խաչով փոքր գմբեթ։

Հոգևորականներ
-------------

*Տաճարի վանահայր`* երեց Միխայիլ Դեգտյարյով

Տոներ
-----

*Սուրբ Աստվածածնի տոն*` հոկտեմբերի 14-ին (նոր տոմարով)

Գրականություն
-------------

* Кирсанов Е. И. Православный Тихий Дон. М.: Держава, 1997.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Храм Покрова Пресвятой Богородицы, х. Голубинка
* Храм Покрова Пресвятой Богородицы х. Голубинка
* Исторические сведения о приходе.
|  |
| --- |
| 1798 Georgian calligraphy |
| Վայելչագրություն |
| * Արաբական
* Չինական
* Վրացական
* Հնդկական
* Իսլամական
* Ճապոնական
* Կորեական
* Մոնղոլական
* Պարսկական
* Տիբեթական
* Արևմտյան
 |
| * դ
* ք
* խ
 |

**Վայելչագրություն**, **գեղագրություն** (հուն․՝ *καλλιγραφία* - *կալիգրաֆիա*), գեղեցիկ գրության արվեստ։

Վայելչագրության պատմությունը կապված է տառի և գրության միջոցների, պատմության և արվեստի ոճական զարգացման հետ։ Վայելչագրության ոճը գծագրությունների պարզության, տարածության վրա ընթերցելու հնարավորության, արագագրության, դեկորատիվ զարդանկարների հակում ունի։ Անտիկ դարաշրջանում Եվրոպայում ստեղծվել են հունարեն, և լատիներեն գրության դասական նմուշներ։

Վայելչագրության հայտնի վարպետներն են եղել Վան Սի Չժին (4-րդ դար), Սյուան Ցզուն (8-րդ դար), Մի Ֆեյը (11-րդ դար, Չինաստան), Իբն Մուկլան (10-րդ դար), Յակուտ Մուստասիմին (13-րդ դար, Բաղդադ), Միր Ալի Թեբրիզին (15-րդ դար), Միր Ալի Ծարավին, Ահմեդ ալ Հուսեյնին (16-րդ դար, Իրան և Միջին Ասիա)։

Հայոց գրերի զարգացմանը զուգընթաց մշակվել է նաև գրչության արվեստը ստեղծվել են հայոց գրերի մի քանի տեսակներ՝ գրչագիր, գլխագիր կամ երկաթագիր, բոլորգիր, շղագիր։ Վայելչագրությունը գրչության արվեստի կարևոր մասն է, որն իբրև առարկա դասավանդվել է հայկական դպրոցներում։ Գրիգոր Տաթևացին այն կոչել է «արուեստ գրոյն»։ Հայոց գրերի տարբեր տեսակների առկայությունը և 11-րդ դար կեսից գործածության մեջ մտած զարդագիրն իր զանազանությամբ, ինչպես նաև 13-րդ դարի վերջից կիրառվող նոտրգիրը վայելչագրության զարգացման լայն հնարավորություններ են ստեղծել։ Վարպետ գրիչը կոչվել է «գրչապետ», «քաջ քարտուղար», «հռետոր» և այլն։ Մեզ հասած հազարավոր ձեռագրերի, վավերագրերի և վիմագրությունների մեջ մեծ թիվ են կազմում բարձր արվեստով կատարված գործերը։ Մեծ արժեք են ներկայացնում Լագարյան (Սահակ Վանանդեցի), Մուղնու (Հովհաննես Սանդղկավանեցի), Գագիկ թագավորի (անհայտ գրիչ), Բագնայրի (Իգնատիոս Անեցի), Հաղպատի (Մարգարե և Հակոբ), Հեթում թագավորի և Վասակ արքայաեղբոր (Թորոս Ռոսլին), Կեռան թագուհու (Ավետիս) Ավետարանները, ինչպես նաև Ներսես Լամբրոնացու համար Գրիգոր Սկևռացու գրած Նարեկը, Ստեփանոս Սկևռացու Հեթում արքայորդու ճաշոցը, Օշին թագավորի ժամագիրքը, րաբունապետներ Եսայի Նչեցու, Գրիգոր Տաթևացու, Թովմա Մեծոփեցու ձեռագրերը և բազմաթիվ այլ հուշարձաններ։

Տարբեր ժամանակներում վայելչագրության պահանջները տարբեր են եղել, որպես ընդհանուր պահանջներ առանձնացվում են՝ տառապատկերների ճիշտ գրությունը, տառերի տեղադրության, համաչափության, թեքության և գրատեսակի պահպանումը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 257)։*  |
**Տողի Վիգեն Գրիգորյանի անվան միջնակարգ դպրոց**, միջնակարգ դպրոց Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանի Տող գյուղում։

Պատմություն
-----------

Տող գյուղը շրջկենտրոնից գտնվում է 20 կմ հեռավորության վրա դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Տողը 16-րդ դարի վերջերից եղել է Դիզակի մելիքության կենտրոնը, 17-րդ դարում ` բերդաքաղաք և ունեցել է մոտ 10 հազար բնակիչ։ 1870 թվականին գյուղում գործել է նախակրթարան։ 1873 թվականին բացվել է եկեղեցական-ծխական դպրոց ` 15 աշակերտով, դասավանդում էր ընդամենը մեկ ուսուցիչ։ 1874-1875-ական ուստարում դպրոցն ունեցել է 25 աշակերտ, ուսուցիչն էր Սերոբ Տիրացուն։ 1886 թվականին ծխական դպրոցն ուներ երկու բաժանմունք ` 65 աշակերտ, երկու ուսուցիչ։ 1894-1895 թվականներին դպրոցն ունեցել է 78 աշակերտ, երեք բաժանմունք, երկու ուսուցիչ։ Սակայն 1896 թվականին դպրոցը փակվել է։ «Գտիչ» վանքը ծառայել է որպես հոգևորական դպրոց։ 1903 թվականին կառուցվել է դպրոցական շենք, այդ երկսեռ միդասյա դպրոցը ուներ երեք բաժանմունք, 66 աշակերտ, որոնցից 10-ը աղջիկ էին։ Նրանց դասավանդում էին Ալեքսանդր Միրզոյանը և նրա կինը ` տիկին Վարդուհին։ 1908 թվականին գյուղում գործում էր յոթնամյա դպրոց։ 1938-1939 ուստարում դպրոցը դառնում է միջնակարգ։ Տողում էին սովորում ենթաշրջանի 11 գյուղերի երեխաները։ 1936 թվականին դպրոցի հայկական բաժնին կից բացվում է ադրբեջանական բաժին։ 1942-1953 թվականներին Ադրբեջանի ՍՍՀ Իմիշլիի շրջանից ադրբեջանցիները տեղափոխվում են Տող և արդեն դպրոցն ունենում է ինը ադրբեջանցի ուսուցիչ։ Շուտով ադրբեջանցի աշակերտների քանակը այնքան է շատանում, որ 1965 թվականի ապրիլից մինչև 1990 թվականը դպրոցը ղեկավարում է ադրբեջանցի տնօրեն, ազգայնամոլ Նիյազ Ջհանգիրովը։ 1977-1978 ուստարում դպրոցում սովորում էին 164 հայ, 264 ադրբեջանցի աշակերտներ։ 1978 թվականին գյուղում կառուցվեց ներկայիս դպրոցական տիպային շենքը։ 1980-1981 ուստարում արդեն 416 աշակերտներից հայեր էին ընդամենը 135-ը, իսկ որոշ առարկաներից հայ երեխաներին դասավանդում էին ադրբեջանցի ուսուցիչներ (ռուսանց լեզու, ֆիզկուլտուրա, ռազմագիտություն և այլն)։

2000 թվականին կապիտալ վերանորոգման է ենթարկվել դպրոցական շենքը և պարապմունքներն ընթանում են նորմալ կերպով։

Ներկայումս դպրոցում սովորում է 122 աշակերտ, որոնց կրթության գործով զբաղվում են 26 ուսուցիչ։

Տնօրեն
------

1990 թվականի սեպտեմբերի 1-ին հայկական մասի մանկավաժական կոլեկտիվի քվեարկությամբ ընտրվում է տողեցի առաջին տնօրենը ` Վլադիկ Պետրոսի Ղահրյանը։ Ով աշխատում է մինչև օրս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Армянские вина*։ Артур Саркисян։ 2017։ էջ 154
2. ↑  *Կրթությունը Արցաում*։ 2017։ էջ 153

Արտաքին հղումներ
----------------

*
Կույբիշևի պատկերով ԽՍՀՄ նամականիշ, 1953 թ.
**Վալերիան Վլադիմիրովիչ Կույբիշև** (ռուս.՝ Валериа́н Влади́мирович Ку́йбышев, մայիսի 25 (հունիսի 6), 1888, Օմսկ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 25, 1935(1935-01-25), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս բոլշևիկ հեղափոխական, խորհրդային քաղաքական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1904)։

Եղել է 1905-1907 թվականների Ռուսական հեղափոխության ակտիվ մասնակից։ 1906 թվականից մինչև 1915 թվականը հեղափոխական ագիտացիոն աշխատանք է կատարել Սիբիրում, Պետրոգրադում և այլուր։ Ութ անգամ ձերբակալվել է, չորս անգամ աքսորվել Արևելյան Սիբիր։ 1917 թվականի մարտից ղեկավարել է ՌՍԴԲ(բ)Կ Սամարայի կազմակերպությունը, ընտրվել Սամարայի հեղկոմի և կուսակցության նահանգկոմի նախագահ։ 1918-1919 թվականներին եղել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի 1-ին բանակի, ապա՝ 4-րդ բանակի քաղկոմիսարը և ՌՀԽ անդամ, միաժամանակ ղեկավարել Սամարայի կուսկազմակերպությունը։ 1919 թվականի օգոստոսից Սերգեյ Կիրովի հետ ղեկավարել է Աստրախանի պաշտպանությունը։ 1919 թվականի հոկտեմբերին նշանակվել է Համառուսաստանյան ԿԳԿ-ի, ՌԽՖՍՀ ԺԿԽ-ի և ՌԿ (բ) ԿԿ-ի Թուրքեստանի գործերով հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։ 1920 թվականի դեկտեմբերին ընտրվել է ՀԱՄԿԽ-ի, 1921 թվականի ապրիլին՝ Համառուսաստանյան ԺՏԽ-ի նախագահության անդամ։ 

Ղեկավարել է ԳՈԷԼՌՈ-ի պլանի իրականացման աշխատանքները։ 1923-1926 թվականներին եղել է Բանգյուղտեսչության ժողկոմ, ԺԿԽ-ի և ԱՊԽ-ի նախագահի տեղակալ, 1926 թվականից՝ Համառուսաստանյան ԺՏԽ-ի նախագահ, 1930 թվականի նոյեմբերից՝ ԽՍՀՄ Պետպլանի նախագահ, միաժամանակ՝ ԺԿԽ-ի և ԱՊԽ-ի նախագահի տեղակալ, 1934 թվականի փետրվարից՝ խորհրդային վերահսկողության հանձնաժողովի նախագահ, մայիսից՝ ԺԿԽ-ի և ԱՊԽ-ի նախագահի առաջին տեղակալ։ 

Խորհրդային մեծ հանրագիտարանի առաջին հրատարակության կազմակերպիչներից է, նրա գլխավոր խմբագրության անդամը։ Կոմունիստական կուսակցության VII, VIII, XII-XVII համագումարների պատգամավոր, ՌԿ (բ) կ X համագումարում ընտրվել է կուսակցության կենտկոմի անդամության թեկնածու, XI, XV—XVII համագումարներում՝ անդամ, 1927 թվականից՝ ՀամԿ (բ) կ ԿԿ-ի քաղբյուրոյի անդամ։

Աճյունն ամփոփված է Կրեմլի պատի մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Куйбышев Валериан Владимирович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 113272087 · GND: 118864130 · ISNI: 000000008372117X · LCCN: n83231285 · LNB: 000178942 · NDL: 00551025 · NKC: js2008439334 · NTA: 07062156X · NUKAT: n2007122499 · SUDOC: 106973916 · VIAF: 35254114 · WorldCat VIAF: 35254114 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 12)։*  |
**Սուրբ Երրորդության եկեղեցի** (ռուս.՝ Свято-Троицкий храм), ուղղափառ եկեղեցի Արամիլում, գտնվում է Եկատերինբուրգի և Վերխոտուրսկի թեմի Ռուսական ուղղափառ եկեղեցու իրավասության ներքո։

Պատմություն
-----------

17-րդ դարի վերջում Արամիլում կառուցվեց առաջին փայտե եկեղեցին, սակայն դրա կառուցման ամսաթիվը կամ անվանումը անհայտ են։ Եկեղեցին երկար չի գոյատևել, քանի որ այն այրվել է 1709 թվականին բաշկիրների ապստամբության ժամանակ։ 1712-1717 թվականներին միտրոպոլիտ Իոհան Տոբոլսկու օրհնությամբ կառուցվեց փայտե եկեղեցի ի պատիվ Քրիստոսի Ծննդյան, որն այրվել է 1782 թվականին։ Հրդեհից չէր տուժել միայն զանգակատունը, որին կից էլ 1782 թվականին կառուցվեցին խորանը և զոհասեղանը։ Սակայն եկեղեցին փոքր էր և 1784 թվականին դրվեցին Սուրբ Երրորդության փայտե եկեղեցու հիմքերը, որի կառուցումն ավարտվեց 1790 թվականին և օծվեց եպիսկոպոս Վառլամի կողմից։ 

Ներկայիս երեք կցաշենքերով քարե եկեղեցու հիմքերը դրվեցին 1830 թվականին և միայն 8 տարի հետո օծվեց ձախ կցաշենքը Սուրբ Աստվածածնի պատվին։ 1842 թվականի հունիսի 6-ին գլխավոր եկեղեցին օծվեց եպիսկոպոս Մելխիսեդեկի կողմից, իսկ վերջին աջ կցաշենքը օծվեց եպիսկոպոս Իոհանի կողմից ի պատիվ Եղիա մարգարեի։ 

Եկատերինբուրգի թեմի տեղեկատուի համաձայն 1915 թվականին եկեղեցու հաստիքացուցակում եղել են երկու քահանա, մեկ սարկավագ և երկու տիրացու։

Ծխականների թիվը կազմել է ավելի քան չորս հազար մարդ։ 1937 թվականին եկեղեցին փակվեց, զանգակատունը և եկեղեցու ցանկապատը ավերվեցին։ Արևելյան և հարավային կողմերում գտնվող գերեզմանոցը նույնպես անարգվեց։ Խորհրդային իշխանության տարիներին եկեղեցում սկզբում տեղակայված էր դպրոց, այնուհետև խանութ և առևտրի պալատ։

1990 թվականին եկեղեցին վերադարձվեց հավատացյալներին։ 1991 թվականից եկեղեցում սկսեցին իրականացվել պաշտամունքային ծառայություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  В ПРАЗДНИК ПРОРОКА БОЖИЯ ИЛИИ ТОРЖЕСТВЕННОЕ БОГОСЛУЖЕНИЕ СОСТОИТСЯ В АРАМИЛЕ.
2. ↑  В БЛИЖАЙШЕМ БУДУЩЕМ В ГОРОДЕ АРАМИЛЬ ОТКРОЮТСЯ ДВА НОВЫХ ПРИХОДА.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Храм во имя Святой Троицы Archived 2017-09-20 at the Wayback Machine.
**Սուրբ Երրորդության Համացարիցինյան վանք** (ռուս.՝ Свято-Троицкий монастырь), Ռուս ուղղափառ եկեղեցու Նիժնի Տագիլի թեմի եկեղեցի, որը գտնվում է Սվերդլովսկի մարզի Տարասկովո գյուղում։

Պատմություն
-----------

Քարե միաբեմ եկեղեցի Տարասկովո գյուղում, կառուցվել և օծվել է 1906 թվականին։ Նախկինում նրա տեղում եղել է Սուրբ Հոգու փայտե եկեղեցին։ Նորակառույց աղյուսե եկեղեցին օծվել է Սուրբ Երրորդության անվամբ։ 1934 թվականին եկեղեցին փակեցին, 1989 թվականին այն վերադարձվեց Ռուս ուղղափառ եկեղեցուն։ 2002 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Սուրբ Երրորդության եկեղեցուն կից ստեղծվում է միանձնուհիների համայնք, իսկ 2003 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Սուրբ Սինոդի օրհնությամբ Տարասկովո գյուղում բացվում է արական վանական միաբանություն։

2003 թվականի նոյեմբերին Սուրբ Երրորդության եկեղեցին օծվեց արքեպիսկոպոս Վիկենտիի կողմից։

Սրբություններ
-------------

2000 թվականից Սուրբ Երրորդության եկեղեցում է գտնվում Աստվածամոր սրբապատկերը, որի հրաշագործության և գրավչության շնորհիվ ապահովվում է ուխտավորների մեծ հոսք Տարասկովո գյուղ։

Հավատացյալների շրջանում հայտնի են և մեծ հարգանք են վայելում Տարասկովո գյուղի բուժիչ աղբյուրները, որոնցից հատկանշական է ջրհորը, «Վսեցարիցա» սրբապատկերի պատվին, որը գտնվում է մենաստանի ցանկապատի տարածքում։ Այս աղբյուրի վրա 2004 թվականին արքեպիսկոպոս Վիկենտիի օրհնությամբ կառուցվեց փոքրիկ փայտե եկեղեցի նվիրված «Վսեցարիցա» սրբապատկերի պատվին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Свято-Троицкий Всецарицынский мужской монастырь в Тарасково

Արտաքին հղումներ
----------------

* (ВИДЕО) СВЯТО-ТРОИЦКИЙ мужской монастырь село ТАРАСКОВО
* постановление синода РПЦ
**Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի**, հայկական առաքելական ավերված եկեղեցի ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության մայրաքաղաք Նախիջևանում։

Տեղադրություն
-------------

Սուրբ Երրորդություն եկեղեցին գտնվում էր Նախիջևան քաղաքի հյուսիսարևմտյան մասում։

Պատմություն
-----------

Նախիջևան քաղաքի մի քանի տասնյակի հասնող հայկական եկեղեցիներից պահպանվածներից է Սուրբ Երրորդություն եկեղեցին, որը վաղ միջնադարյան հայկական ճարտարապետության հուշարձաններից մեկն էր։ Բավականին մեծ եկեղեցի էր, որտեղ 705 թվականին արաբները կենդանի այրեցին հայ նախարարներին։

1840 թվականի հունիսի 20-ին տեղի ունեցած երկրաշարժի հետևանքով քանդվել է եկեղեցու գմբեթը։ 1881-1900 թվականների ընթացքում եկեղեցում իրականացվող վերանորոգման աշխատանքներին ականատես Մ․ Սմբտյանը գրել է, որ վերականգնման շինարարական աշխատանքների ընթացքում նրա կառուցվածքում պարզ նշմարվել են 1200 տարի առաջ այրվածների ածխացած մնացորդները և մարդկային ոսկորներ։

1975 թվականին ադրբեջանական իշխանությունների կողմից քանդվել է։

Ճարտարապետական նկարագիր
-----------------------

Եկեղեցին կառուցված էր վաղ միջնադարյան քառաբսիդ կենտրոնագմբեթ եկեղեցիների հորինվածքով։ Շինարարության ժամանակ օգտագործել են սրբատաշ բազալտ և վարդագույն տուֆ։

Տես նաև
-------

* Նախիջևան (քաղաք)
* Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Նախիջևան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Այվազյան, Արգամ, «Նախիջևանի կոթողային հուշարձաններն ու պատկերաքանդակներն», Երևան, 1987 թվական, էջ 86։
2. ↑  А. Айвазян / Памятники армянской архитектуры Нахичеванской АССР / Ер. 1981 г. стр. 106․(ռուս.)
**Խաչիկ Պողոսի Միրիմանյան** (նոյեմբերի 14, 1899(1899-11-14), Նոր Բայազետ, Նոր Բայազետի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 15, 1979(1979-10-15)), հայազգի խորհրդային հողագետ։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1940), պրոֆեսոր (1940), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1959)։

Կենսագրություն
--------------

1928 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Կ․ Ա․ Տիմիրյազևի անվան գյուղատնտեսական ակադեմիան։ 1930 թվականից դասավանդել է ՀԽՍՀ գյուղատնտեսագիտական ինստիտուտում, 1940-1943 թվականներին և 1954-1956 թվականներին եղել է նույնի, 1949-1951 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի պտղաբուծության ինստիտուտի տնօրեն, 1958 թվականին՝ ՀԽՍՀ բնության պահպանության ընկերության, 1958-1975 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի բնության պահպանության գիտխորհրդի նախագահ, 1959-1976 թվականներին՝ «Հայաստանի բնությունը» ամսագրի գլխավոր խմբագիր, Լեռնային երկրների բնության՝ պահպանության միջազգային կոմիտեի նախագահ (1969-1975) և պատվավոր խորհրդատու (1975-1979), ՅՈԻՆԵՍԿՕ-ի կոնսուլտատիվ կոմիտեի անդամ։

Միրիմանյանի աշխատանքները վերաբերում են ՀԽՍՀ հողերի ուսումնասիրման, դասակարգման, նոր հողերի իրացման, աղուտների, կիսաանապատային, ճահճային հողերի բարելավման, բնության պահպանության հարցերին։

Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ Աշխատանքային կարմիր դրոշի և «Պատվո նշան» շքանշաններով։

Գրականություն
-------------

* Мириманян Хачатур Погосович. Библиография, М. 1975.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 8539 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 620)։*  |
**Վաչե Վահանի Ումր-Շատ** (Ումր-Շատյան, մարտի 13, 1922(1922-03-13), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ - ապրիլի 1, 1998(1998-04-01), Երևան, Հայաստան), հայ դաշնակահար, պրոֆեսոր։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1962)։

Կենսագրություն
--------------

Վաչե Ումր-Շատը ծնվել է 1922 թվականին Թիֆլիսում մանկավարժ-երաժիշտ Վահան Ումր-Շատի ընտանիքում։ 1948 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի կոնսերվատորիան, ապա կատարելագործվել է Մոսկվայում։ 1949-1952 թվականներին դասավանդել է Լենինականի երաժշտական ուսումնարանում, 1952-1998 թվականներին՝ Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում։ 1963-1998 թվականներին աշխատել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում (1992 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ 1960 թվականից եղել է ՀԽՍՀ մշակույթի նախարարության մեթոդկաբինետի դաշնամուրի բաժնի ղեկավարը։ Ստեղծել է դաշնամուրի դասավանդման դպրոց։ Մահացել է Երևանում։

Երկեր
-----

* Умр-Шат Ваче, Школа игры на фортепиано (пособие), ч. 1,2, Ереван, 1973, 1978.

Հիշատակ
-------

Վաչե Ումր-Շատի հոբելյանական տարեդարձներին նրա սան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Սվետլանա Նավասարդյանը ավանդաբար հանդես է գալիս ուսուցչի հիշատակին նվիրված մենահամերգներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վաչե Ումր-Շատ-95, «Հայից հայ»

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | hush.am |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Սուրբ Երրորդություն տաճար** (ռուս.՝ Троицкий храм), ուղղափառ եկեղեցի Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանի Բոլշայա Կիրսանովկա գյուղում։ Ենթարկվում է Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու Ռոստովի և Նովոչերկասկի թեմի Մատվեևո-Կուրգանսկի գործակալությանը։

*Հասցեն՝* 346989, Ռոստովի մարզ, Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջան, գյուղ Բոլշայա Կիրսանովկա, Խաղաղության փող. տ. 24։

Պատմություն
-----------

Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանի Բոլշայա Կիրսանովկա գյուղում առաջին եկեղեցին կառուցվել է 1802 թվականին։ Սուրբ Երրորդություն տաճարը կառուցվել է կալվածատեր, գեներալ-մայոր Խրիսանֆ Պավլովիչ Կիրսանովի միջոցներով։ Արդյունքում կառուցվել է մեծ չջեռուցվող քարե սվաղած եկեղեցի։ Եկեղեցու երկարությունը զանգակատան հետ կազմել է 28 մետր։ Պատկերակալի երկարությունը 7,8 մետր էր, բարձրությունը՝ մոտ 12 մետր։ Եկեղեցին ուներ մեկ մեծ գմբեթ։ Եկեղեցու զանգակատունը կառուցվել է 1882 թվականին, ունեցել է երկու հարկ, բարձրությունը եղել է 11 մետր։

Եկեղեցու համար աստիճանաբար կառուցվում էին օժանդակ շինություններ։ 1898 թվականին կառուցվել է մեկհարկանի քարե քահանայական տունը և քարե մառանը։ 1902 թվականին տաճարի համար կառուցվել է երկաթով պատված քարե պահակատնակ։ Եկեղեցու սվաղած պատերով մեկհարկանի շենքում 1867 թվականին բացվել է եկեղեցական-ծխական գյուղական դպրոց։ 1869 թվականին այստեղ բացվել է ծխական գյուղական ուսումնարան։

20-րդ դարի 30-ական թվականներին տաճարն ավերվել է։ Տաճարի քանդված շենքի տեղում կառուցվել է հանրակրթական միջնակարգ դպրոց։ Երկար ժամանակ գյուղում չի եղել ուղղափառ եկեղեցի։

1991 թվականին, տեղի բնակիչների միջնորդությամբ, հատկացվել է հողակտոր՝ նոր եկեղեցի կառուցելու նպատակով։ Հատկացված հողակտորը մոտ է այն վայրին, որտեղ նախկինում կանգնած է եղել ավերված տաճարը։ Սկսվել է ծխական կյանքի վերածնունդը։ Եկեղեցու վերանորոգման և վերականգնման աշխատանքները ստանձնել է Բոլշայա Կիրսանովկա գյուղի բնակիչ Ֆիլիպ Ստեպանովիչ Խիզունովը։ Նրա ուժերով կառուցվել են նոր տաճարի հիմքը և պատերը։ Սակայն Ֆիլիպ Ստեպանովիչը մահացել է, ինչի հետևանքով շինարարությունը ձգձգվել է տասնհինգ տարով։

2010 թվականին շինարարությունը շարունակվել է, տեղադրվել են նոր դռներ, պատուհաններ։ Տաճարի շինարարությունն ու բարեկարգումը շարունակվում են մինչ օրս։

Հոգևորականներ
-------------

Ներկայումս Սուրբ Երրորդություն տաճարի հովիվն է քահանա Նիկոլայ Վիկտորովիչ Գուրովը։

Աղբյուրներ
----------

* Троицкий храм
* Приход храма Святой Троицы села Большая-Кирсановка
* Троицкий храм(չաշխատող հղում)