recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Գրեմլինները** (անգլ.՝ The Gremlins), անգլիացի գրող Ռոալդ Դալի մանկական գիրքը, որը հրատարակվել է 1947 թվականին։

Սյուժե
------

Պատմությունը պատմում է փոքրիկ առեղծվածային էակների մասին, որոնց անվանում են Գրեմլիններ - Արքայական օդային զորքերի օդաչուներ։ Այդ էակներին հաճախ մեղադրում էին օդանավերի շարծիչների անսարքությունների պատճառով։ Գրեմլինները սկսում են վրեժ լուծել անգլիացիներից այն բանի համար, որ նրանք ոչնչնցրել էին իրենց տունը օդանավերի նախագծման գործարան կառուցելու համար։ Գրքի գլխավոր հերոս Գասը բախվում է Գրեմլինների հետ Անգլիական ջրանցքի վրայով թռչելու ժամանակ։ Դավադիր մանուկները փորձում են կործանել նրա ինքնաթիռը, սակայն Գասը Գրեմլիններին համոզում է միավորել իրենց ուժերը ընդհանում թշնամու դեմ՝ Հիտլերի և նրա նացիստական զորքերի։

Վերջ ի վերջո, Գրեմլինները հատուկ պատրաստություն են անցնում անգլիական զորքերի շարքում և օգնում են վերականգնելու Գասի օդանավը։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Գիրքը հանդիսանում է երեխաների համար գրված Դալի առաջին ստեղծագործությունը։ Նա այն գրել է Walt Disney Productions ընկերության համար, մուլտիպլիկացիոն ֆիլմի պրոմո-կամպանիայի շրջանակներում, որը այդպես էլ չի նկարահանվում։

Դալի մասնակցությամբ ստեղծվում են մի շարք կերպարներ և նույնիսկ ստեղծվում է արտադրանք, սակայն, շուտով, մուլտֆիլմի վրա աշխատանքները դադարեցվում են, քանի որ ընկերությունը լիիրավ հնարավորություն չի ստանում օգտագործելու գրեմլինների կերպարները։ Բացի այդ, գրեմլինները Դալի ստեղծագործություններում հայտնվում են պատերազմի ընթացքում Վաշինգտոնում նրա աշխատելու ժամանակ և Անգլիայի Օդային զորքերի նախարարությունը, որը ներգրավված էր մուլտֆիլմի ստեղծման աշխատանքներին, իր հավանությունը չի տալիս սցենարին։

Հետագա օգտագործում
------------------

Առաջին անգամ Գրեմլինները էկրանին են հայտնվում «Ուորներ Բրազերս» (անգլ.՝ Warner Bros.) ընկերության մուլտֆիլմերում՝ «Ռուսական ռապսոդիա» (ռուս.՝ «Русская рапсодия») և «Ընկնող ճագարը» (ռուս.՝ «Падающий кролик»), Բագզ Բանիի հետ գլխավոր դերում։ Այն ժամանակ գրեմլինները բավականին հսկայական դեր են կատարում հակա-ռազմական պրոպագանդայում։ Իսկ Ֆիֆինելան դառնում է կանանց օդային ուժերի ջոկատի խորհրդանիշ։ Նրանք նաև հայտնվում են «Epic mickey» и «Epic mickey. երկու լեգենդ» համակարգչային խաղերում։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Գրքում գրեմլինների երեխաներին անվանում են վիդժետներ (անգլ.՝ widgets), իսկ իգական սեռի գրեմլիններին՝ ֆիֆինելաներ (անգլ.՝ fifinellas)։

Աղբյուրներ
----------

* «Գրեմլիններ»-ի նոր հրատարակություն 2006 թվական (Dark Horse Comics)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Conant 2008, pp. 42-43.
2. ↑  Dahl claimed that the gremlins were exclusively a Royal Air Force icon, but the elf-like figures had a very convoluted origin that predated his original writings.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | OCLC |

 |
| **՞**Երկարադունչ թիթեռ ձուկ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Chelmon rostratus

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Երկարադունչ թիթեռ ձուկ** կամ **հելմոն** (լատին․՝ Chelmon rostratus), հելմոններ (*Chelmon*) ընտանիքի (*Chaetodontidae*) ձուկ։

Երկարադունչ թիթեռ ձուկ (լատին․՝ *Salmo ischchan*), քորդավորներ տիպի անողնաշարավորների ենթատիպի ատամնավոր ընտանիքի ծովային ձկնատեսակ։

Ձկների ունեն դեղին և երկար մռութ։ Փոքր ձկնեը նման են մեծերին։ Մեջքի թեփուկների վրա կան 9 դեղին և 28-30 նուրբ ճառագայթներ։ Երկարադունչ մռութը հարմարեցված է անողնաշարավորների ընտանիքին պատկանող ձկների սնման համար։

Բնակվում է քարքարոտ ափերի երկարությամբ, կորալյան խութերում և գետերի վտակներում, ինչպես նաև աղի ծովային ջրերում։ Կարող են բնակվել 1-ից մինչ 41 մետր ծովային և ջրային խորություններում։ Ապրում են միայնակ կամ զույգերով։ Հանդիսանում են տվյալ տարածաշրջանի էնդեմիկ կենդանիներ։ Բազմացման շրջանում կազմում են զույգեր։
Կենդանիների տարածվածության արեալը ձգվում է Հարավային Ճապոնիայից և Թայվանից մինչև Կորալյան եռանկյունի՝ Հյուսիսային Թայլանդ, Նիկոբար, Սողոմոնյան կղզիներ և Հյուսիսային Ավստրալիա։

Դրանց որսում են ակվարիումային առևտրի մեջ օգտագործելու համար։ Սակայն բացակայում են տվյալներ այն մասին, թե որքանով է այն ազդում ձկների այդ տեսակի բազմացման վրա։

Սնունդ
------

19-րդ դարի կեսերին երկարադունչ երկարադունչ թիթեռ ձուկը առաջացրել է շատ մեծ հետաքրքրություն գիտնականների մեջ, ովքեր էչնկարագրում էին, որ նրանք սնվում են միջատներով և դրանց գտնում են հետևյալ կերպ․ նկատելով թփի վրա նստած միջատներին, ջրից դուրս են հանում գլուխները, արագ բերանից դուրս նետում ջուրը և թրջված միջատին բերանի մեջ վերցնելով՝ մտնում ջուր։ Այդիսկ պատճառով նրանց հաճախ անվանում են «*ցայտիչ*» ձկներ։

Սակայն, հետագա դիտարկումները ցույց են տվել, որ դա իրականությանը չի համապատասխանում։ Այդ պատմությունները ծագել են այն փաստից, որ նրանց շփոթում են գծավոր ցայտիչներ - նույն գույնի ձկների հետ, որոնք պատկանում են միևնույն ընտանիքին։ Ուսումնասիրություններից պարզվեց, որ երկար դունչը ծառայում է նրա համար, որ արագ գտնում և որսում են սնունդ, որը կարող է լինել տարբեր փոքրիկ ջրային կենդանիներ, որոնք կարող են թաքնված լինել քարերի արանքում։ Դրանք կազմում են նրանց հիմնական սնունդը։.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Брандт Э. К. (1890–1907)։ «Брызгун»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776574344 |

 |
|  |
| --- |
| **Արմավաշուշան հալեատերև** |
| Արմավաշուշան հալեատերևԱրմավաշուշան հալեատերև |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Ծնեբեկազգիներ (Asparagaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Ագավայիններ (Agavoideae) |
| **Ցեղ** | Արմավաշուշան *(Yucca)* |
| **Վերնատեսակ** | 'Yucca' |
| **Տեսակ** | **Արմավաշուշան հալեատերև** *(Y. aloifolia)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Yucca aloifolia***L. 1753 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Տվյալների անբավարարությունՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Արմավաշուշան հալեատերև** (լատին․՝ Yucca aloifolia ), շուշանազգիներ ընտանիքի, արմավաշուշան ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Մշտադալար թուփ է, որը հասուն տարիքում առաջացնում է չճյուղավորվող մի քանի բներ՝ մինչև 8 մետր բարձրությամբ և մինչև 30 սմ բնի տրամագծով։ Բունը ներքևի մասում մերկ է, վերևի մասում՝ տերևածածկ։ Ստորին, չոր և ավելի ծեր, կանաչ տերևները դեպի ցած են կախված, իսկ գագաթայինները ուղղված են դեպի վեր։ Տերևները հարթ են, ամուր, մսալի, ուղղաձիգ, գծանման, 33-57 սմ երկարությամբ և 2,5-4,5 սմ լայնությամբ, ներքևի կողմից անփայլ են, ամռանը մուգ կանաչավուն, կարմրերանգ եզրերով, (ձմռանը տերևների ծայրերն են կարմրավուն), մանր ատամնաեզր, ոլորված հիմքից դեպի գագաթը, վերևի կողմից փայլուն են։ Գագաթում տերևները աստիճանաբար սրանում են և ավարտվում փշով։ Հուրանները խիտ են, կոմպակտ, 30-ից մինչև 75 սմ երկարությամբ և 20-30 սմ լայնությամբ։ Ծաղիկները մոմասպիտակ են, ծաղկապատի արտաքին կողմի վրա կարմրագորշավուն բծերով և շերտիկներով։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, 1 ամիս տևողությամբ։ Տուփիկը մսալի է, 6 անկյունանի, մանուշակագույն պտղամսով, կպչուն և տհաճ հոտով։ Ունի մի շարք պարտիզային ձևեր, որոնք աչքի են ընկնում խայտաբղետ տերևներով (եզրերին դեղին շերտերով, տերևների վերին եզրերը դեղին են, ներքևում բաց դեղնավուն շերտիկներով) և տարբեր լայնության ու ձևի տերևներով։ Էկոլոգիական խումբը՝ II: Մշակության հավանական շրջանները՝ 9, 20ա, 32։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայի հարավարևելյան նահանգներում (Ատլանտյան օվկիանոսի և Մեքսիկական ծոցի ափերում), Բերմուդյան կղզիներում, Յամայկայում, մեծ մասամբ ցածրավայրերում։ Հայաստանի պայմաններում հաջողությամբ է աճում Իջևանում։ 1957-1962 թվականներին փորձեր են եղել մշակել նաև Երևանի պայմաններում, սակայն մի քանի տարի մեղմ ձմռան պայմաններում աճելով, առաջին իսկ խիստ և երկարատև ձմռանը (1962-1963 թվականներ) իսպառ ոչնչացել են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. (2), Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 328։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778092424 |

 |
**Բերքի ծրագրավորում**, գիտականորեն հիմնավորված, փոխկապակցված միջոցառումների իրականացում, որի արդյունքում ստացվում է պլանավորված բարձրորակ բերք, ինչպես նաև բարձրանում է հողի բերրիությունը։

Նկարագրություն
--------------

Բերքի ծրագրավորումը ագրոնոմիական գիտության ուղղություն է, որը միավորում է բուսաբուծության, երկրագործության, ագրոքիմիայի, հողագիտության, բույսերի ֆիզիոլոգիայի, պաշտպանության, գյուղատնտեսական մեքենաշինության, ֆիզիկայի, կիբեռնետիկայի, գյուղատնտեսագիտության նվաճումները։ Բերքի ծրագրավորումը ենթադրում է բերքի ձևավորման ընթացքում միջավայրի տարբեր գործոնների և դրանց փոխազդեցության դերի ու նշանակության գնահատման նկատմամբ ինտեգրված համակարգի մոտեցում։

Աշխատանքի պլանավորում
---------------------

Բերքի ծրագրավորման աշխատանքները կատարվում են հատուկ փորձադաշտերում, էկոլոգիական հրապարակներում՝ ֆիտոտրոնների (բույսերի աճեցման կայանքներ), ջրանցաչափերի (լիզիմետր), համակարգչի տեխնիկայի օգտագործմամբ։ Բերքի ծրագրավորման 1-ին փուլում սահմանում են որոշակի հողակլիմայի սահմանափակող գործոնների համալիրը, բերքի մոդելավորման հիմքի վրա հիմնավորում են հնարավոր բերքատվությունը։ 2-րդ փուլում մշակում են համապատասխան ագրոտեխնիկայի միջոցառումների համալիր։ Ընդ որում՝ ընտրվում են արտադրության արդյունավետության կոնկրետ քանակի չափանիշներ (առավելագույն հնարավոր բերքը, տրված բերքի ստացման առավելագույն եկամուտը կամ նվազագույն ծախսը)։ 3-րդ փուլում ապահովում են բերքի ձևավորման ընթացքի օպերատիվ դիտարկումներ,պլանավորված ագրոտեխնիկայի միջոցառումների համակարգում կատարում են անհրաժեշտ ճշգրտումներ` ստեղծված ագրոօդերևութաբանական իրավիճակին համապատասխան։ Ներկայում բերքի ծրագրավորման գործընթացներում լայնորեն կիրառվում են ժամանակակից համակարգիչներ և այլ տեխնոլոգիաներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Արմեն Լեմվելի Վալեսյան** (նոյեմբերի 21, 1964(1964-11-21), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ աշխարհագետ, աշխարհագրական գիտությունների դոկտոր (1995)։

Կենսագրություն
--------------

Արմեն Վալեսյանը ծնվել է Երևանում աշխարհագետ Լեմվել Վալեսյանի ընտանիքում։ 1986 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1993 թվականից դասախոսում է նույն համալսարանում։

Աշխատություններ
---------------

Վալեսյանի աշխատությունները վերաբերում են աշխարհագրության տեսության ու մեթոդաբանության, բնակչության և բնակավայրերի, քաղաքական աշխարհագրության ոլորտի, մասնավորապես հասարակության տարածքային կազմակերպման, տարաբնակեցման ու տրանսպորտային համակարգերի տարածքային կայունության, փոխազդեցությունների և զարգացման համաժամանակացման հարցերին։

Երկեր
-----

* Արմեն Վալեսյան, Լեմվել Վալեսյան, «Քաղաքական աշխարհագրություն», Երևան, 2005։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
2. ↑  Արմեն Վալեսյան, Լեմվել Վալեսյան, «Քաղաքական աշխարհագրություն»(չաշխատող հղում)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 20092 |

 |
**Բիոտիտ** (ֆրանսիացի գիտնական Ժ․ Բ․ Բիոյի անվամբ, (ֆր.՝ Jean-Baptiste Biot)), միներալ փայտաբների խմբից։ Հանքավայրեր կան ՍՍՀՄ–ում, Հնդկաստանում, Գրենլանդիայում, Սկանդինավյան երկրներում։

Քիմիական բաղադրություն
----------------------

Քիմիական կազմը՝ {\displaystyle K(Mg,Fe)\_{3}AlSi\_{3}O\_{10}(OH,F)\_{2}}։ Մագնեզիումով հարուստ տարբերակը կոչվում է ֆլոզոպիու, իսկ երկաթի գերակշռության դեպքում՝ լեպիդոմելան։ Հիդրատացված բիոտիտը կոչվում է վերմիկուլիտ։ Բյուրեղագիտական համակարգը մոնոկլինային է։ Գույնը՝ սև, գորշ։ Հեշտությամբ տրոհվում է բարակ թերթիկների։ Կարծրությունը՝ 2–3, խտությունը՝ 3800 կգ/մ³։ Որպես ապար կազմող միներալ լայնորեն տարածված է մագմատիկ և մետամորֆային ապարներում։ Փոփոխական է։ Կալիումի (I) օքսիդ {\displaystyle K\_{2}O} 4,5-8,5 %, մագնեզիումի (II) օքսիդ {\displaystyle MgO} 0,3-28 %, երկաթի (II) օքսիդ {\displaystyle FeO} 2,8-27,5 %, երկաթի (III) օքսիդ {\displaystyle Fe\_{2}O\_{3}} 0,3-20,5 %, ալյումինի (III) օքսիդ {\displaystyle Al\_{2}O\_{3}} 9,5-31,5 %, սիլիցումի (IV) օքսիդ {\displaystyle SiO\_{2}} 33-45 %, ջուր {\displaystyle H\_{2}O} 6-11,5 %: Բազմաթիվ այլ խառնուրդներ։

Տարատեսակներ
------------

* Լեպիդոմելան (հուն․՝ λεπίς թեփուկներ, μέλας-սև)
* Մերոքսեն (հուն․՝  ξένος  օտար)-նորմալ, երկաթով աղքատ բիոտիտ
* Ռուբելլան - դարչնագույն, աղյուսե կարմիր տարատեսակ
* Սիդերոֆիլիտ (հուն․՝ σίδηρος-երկաթ,φύλλον-թերթ)- հարուստ է երկաթով և համարիա չի պարունակում բիոտիտի մագնիում

Պրակտիկ նշանակություն
---------------------

Երբեմն օգտագործում են որպես խաղալիքների փայլի, թատերական դեկորացիաների, էլեկտրամեկուսիչներ և բրոնզի ներկ պատրաստելու համար, աղացված տեսակը լցվում է կղմդիրի մեջ, օգտագործում են որպես մեկուսիչ նյութ։
Խոշոր բյուրեղները գնահատվում է որպես կոլեկցիա։ Օգտագործում են գիտական նպատակով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բիոտիտը webmineral.com բազայում (անգլ.)
* Բիոտիտը catalogmineralov.ru բազայում (ռուս.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777229588 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 442)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Երկիր (այլ կիրառումներ)
**«Երկիր»**, հասարակական-քաղաքական, տնտեսական և գրական շաբաթաթերթ, Հնչակյան կուսակցության օրգան։ Հրատարակվել է Ադաբազարում և Կ. Պոլսում, 1910-1911 թթ․-ին։

Արտոնատեր՝ Մ. Թերզյան, խմբագիրներ՝ Ասո (Տ. Օտյան), Ա. Կենճյան, Բանվոր (Ե. Թոփուզյան)։

Քարոզել է ցարիզմի և թուրքական բռնատիրության դեմ ազգային հեղափոխության գաղափարը։ Քննադատել է «Հայաստանն առանց հայերի» ռուսական հետադիմական քաղաքականությունը, հանդես եկել հօգուտ Օսմանյան կայսրության կազմի մեջ մտնող ժողովուրդների ինքնորոշման և իրավահավասարության իրավունքի, դատապարտել երիտթուրքական կառավարության հակահայկական ձեռնարկումները, մասնավորապես՝ հայ գյուղացիության հողազրկման ասպարեզում։ «Երկիր» ժողովրդի տնտեսական ինքնուրույնությունից է բխեցրել քաղաքական անկախությունը, անդրադարձել է հայաբնակ գավառների տնտեսական և հասարակական կացությանը, մասամբ՝ քաղաքների բանվորությանը հետաքրքրող խնդիրներին։ հեղափոխական պայքարի քարոզին զուգընթաց միամտորեն ակնկալել է Օսմանյան կայսրության վերածնվելը «նորագույն պետության, ուր տիրեր բաղկացուցիչ ազգերի հավասարությունը և եղբայրակցությունը»։

Տպագրությունը վերսկսել է 1919-1922 թվականներին։ Խմբագիրներ՝ Վ․ Զեյթունցյան, Տ․ Գալճյան, Է․ Չոփուրյան։ Արտացոլել է Մերձավոր Արևելքի քաղաքական իրավիճակը, հույն-թուրքական պատերազմը, Կիլիկիայի ու Զմյուռնիայի դեպքերը, Կ․ Պոլսի հայության արտագաղթը, քննադատել արևմտյան երկրների դիվանագիտությունը։ «Երկիր»-ը ողջունել է սովետական կարգերի հաստատումը Հայաստանում, օգնել ամրապնդելու գաղութի կապը հայրենիքի հետ, հանդես է եկել դաշնակցության գաղափարախոսության և գործունեության դեմ։ Տպագրել է Վլադիմիր Իլիչ Լենինի ճառը Սովետների IX համագումարում, «Մարտնչող մատերիալիզմի մասին» հոդվածը, նյութեր Անդրկովկասի Ֆեդերացիայի կազմավորման վերաբերյալ, հայ հեղինակների ստեղծագործություններ, թարգմանություններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 610)։*  |
**Բրոգլիո եղբայրների կոթող** (ֆիններեն՝ De Broglie -veljesten obeliski), գորշ կանաչավուն մարմարից պատրաստված կոթող, որը տեղադրվել է 1827 թվականին՝ Վիբորգի Մոնրեպո պուրակում գտնվող ժայռի վրա` ի հիշատակ Նապոլեոնյան պատերազմների մարտերում զոհված երկու եղբայրների։

Պատմություն
-----------

Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության հետևանքով դաշտային մարշալ Վիկտոր դե Բրոգլին իր ընտանիքի հետ հեռացավ Ֆրանսիայից և 1796 թվականից ծառայեց ռուսական բանակում։ Նրա թոռնուհին՝ իշխանուհի Ալեքսանդրիա Սիմպլիցիա դե Բրոլիեն (01/06/1787-03/16/1824), սովորել էր Սմոլնիի ինստիտուտում, իսկ 1811 թվականին նա ամուսնացավ բարոն Պավել Նիկոլայիի հետ և բնակություն հաստատեց նրա Մոնրեպո դաստակերտում։ Նրա երեք եղբայրները ցամաքային շլյախտայական կորպուսում սովորելուց հետո, ծառայում էին ռուսական գվարդիայում (Պրեոբրաժենսկի և Սեմյոնովսկի գնդերում), նրանցից երկուսը՝ Օգյուստ-Սեզարը (*Auguste-César de Broglie*, 1783-1805) և Շարլ-Ֆրանսուան (*Charles-François de Broglie*, 1788-1813) մահացան, Օգյուստը ընկավ Աուստեռլիցում, իսկ Շարլը՝ Կուլմում։

Կնոջ վաղաժամ մահից հետո բարոն Նիկոլան անգլիացի ճարտարապետ Չարլզ Հիտկոտ Տետամին (1772-1842) պատվիրեց իր եղբայրներին նվիրված հուշարձան կառուցել։ Լեուկատսկի ժայռի վերևում կառուցված կոթողը հաջողությամբ միախառնվեց բնապատկերի հետ և դարձավ Մոնրեպո պուրակի խորհրդանիշերից մեկը։ 

Երկաստիճան սալիկով պատվանդանի վրա գտնվող հուշարձանը պատրաստել է շվեդ քանդակագործ Էրիկ Գյոթեն (1799-1838)։ Պատվանդանի որմնախորշերում տեղադրված են մարմարե սալիկներ` լատիներեն արձանագրություններով. Հյուսիսային և հարավային կողմերում մակագրությունները նվիրված են Ալեքսանդր I-ին, իսկ արևելյան և արևմտյան կողմում` բարոն Նիկոլայի կողմից դե Բրոգլիո եղբայրների կոթողի տեղադրման մասին։ Կորել է Օգյուստ-Սեզարին նվիրված արևելյան սալաքարը, ինչպես նաև կոթողի հիմքում ասպետական սաղավարտների տեսքով տեղադրված հարթաքանդակները։ 

Ծովափնյա Լեուկատսկայա (Լեվկադյան) ժայռը կոչվում է հունական Լեֆկաս կղզու անունով (Լեուկա, Լեվկադա), որի վրա հին ժամանակներում գտնվել է Ապոլլոնի տաճարը, որտեղից ամեն տարի նետում էին հանցագործներին որպես քավության նոխազ։ Ըստ լեգենդի՝ բանաստեղծուհի Սապփոն իրեն ծովն է նետել Լեվկադյան ժայռից՝ անպատասխան սիրո պատճառով։ Հենց այստեղից էլ առաջացել է «նետվել Լեվկադյան ժայռից» արտահայտությունը, այսինքն՝ ինքնասպանություն գործել հուսահատությունից։ 1805-1806 թվականներից ժայռի վրա տեղակայված էր Ամուրի տաճարի տաղավարը, որը մինչև 1827 թվականը խարխլվել էր և փոխարինվել էր կոթողով։ Ժայռի գագաթից բացվում է տպավորիչ տեսարաններ դեպի պուրակ։

Կոթողի սալերի վրայի արձանագրություններում օգտագործվում են եղբայրների անունների լատինացված ուղղագրությունը՝ Ավգուստ և Կարլ Բրոգլիո (*Broglio*): Եղբայրների ծառայակից Ալեքսանդր Չիչերինի հուշերում ազգանունը ներկայացվում է որպես դե Բրոգլիո-Ռեվել։ Այս հնագույն տոհմը սերում է պիեմոնտյան *Broglia* ընտանիքից ՝ Բրոգլիայից, որի ազգանունը Ֆրանսիայում փոխվել է *Broglie* կամ *Broglio* և տարբեր աղբյուրներում այն ներկայացվում է որպես Բրոլի, Բրոյլի, Բրոյլ, Բրոգլիո (դե Բրոլ)։ Այս առումով գրականության մեջ տեղ է գտել «Բրոլի եղբայրների կոթող» անվանումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Обелиск братьев Броглио

Գրականություն
-------------

* *Кепп Е.Е.* Выборг. Художественные достопримечательности / Ред. О.В. Казаков. — Выборг: «Фантакт», 1992. — 200 с.
**Արշալույս Աբելի Ղազինյան** (օգոստոսի 20, 1929(1929-08-20), Կոթիգեղ, Հայաստան - օգոստոսի 17, 1999(1999-08-17), Երևան, Հայաստան), հայ գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1990), պրոֆեսոր (1993)։

Կենսագրություն
--------------

Արշալույս Ղազինյանը ծնվել է 1929 թվականի օգոստոսի 20-ին Տավուշի Կոթի (Կիթիգեղ) գյուղում։ 1964-1999 թվականներին եղել է ՀՀ ԳԱԱ գրականության ինստիտուտի գիտաշխատող, միաժամանակ, 1991-1992 թվականներին՝ Երուսաղեմի ժառանգավորաց վարժարանի, 1982-1999 թվականներին՝ ԵԳԹՀ դասախոս։

Ուսումնասիրությունները վերաբերում են հայ հին և միջնադարի գրականության պատմության, բնագիտության և գրականության տեսության խնդիրներին [«Առաքել Բաղիշեցի» (1971), «Գրիգոր Նարեկացի. Մատյան ողբերգության» (1985, համահեղինակ), «Մաշտոցից մինչև Նարեկացի» (1988), «Գրիգոր Նարեկացի, բանաստեղծական արվեստը» (1995), «Դիմառնությունը միջնադարյան հայ բանաստեղծության մեջ» («Ներսես Շնորհալի», ժողովածուում, 1977), «Ներբողը միջնադարյան հայ գրականության մեջ» («Հայ միջնադարյան գրական ժանրեր», ժողովածուում, 1984)]։ Կազմել է Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» (համահեղինակ, 1977) գրաբար տեքստը։ Թարգմանություններ է կատարել ֆրանսերենից։

Մահացել է 1999 թվականի օգոստոսի 17-ին Երևանում։

Հոդվածներ
---------

* Ղազինյան, Արշալույս (1993) Նարեկացու գնահատությունը դարերի հոլովույթում. Էջմիածին. Պաշտօնական ամսագիր Հայրապետական Աթոռոյ Ս. Էջմիածնի, Ծ (ԺԱ-ԺԲ). pp. 34–43.
* Ղազինյան, Արշալույս (1991) Հավաստին և հավանականը Գրիգոր Նարեկացու կյանքի մասին. Էջմիածին. Պաշտօնական ամսագիր Հայրապետական Աթոռոյ Ս. Էջմիածնի, ԽԸ (ԺԱ-ԺԲ). pp. 56–71.
* Ղազինյան, Արշալույս (1984) Ներբողը միջնադարյան հայ գրականության մեջ. Էջմիածին. Պաշտօնական ամսագիր Հայրապետական Աթոռոյ Ս. Էջմիածնի, ԽԱ (Ժ). pp. 53–60.
* Ղազինյան, Արշալույս (1984) Ներբողը միջնադարյան հայ գրականության մեջ. Էջմիածին. Պաշտօնական ամսագիր Հայրապետական Աթոռոյ Ս. Էջմիածնի, ԽԱ (Զ). pp. 48–56.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ա. Ղազինյանի և Պ. Խաչատրյանի հիշատակին
* Արշալույս Ղազինյան, Նահապետ Քուչակի մասին հիշատակարանը

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 20784 |

 |
«**Բժշկարան ձիո և առհասարակ գրաստնո**», 14-րդ դարի ձեռագիր՝ անասնաբուժության և մասնավորապես ձիաբուժության մասին։

Պատմություն
-----------

Կազմել է ասորի բժիշկ Ֆարաջը՝ գրիչ Թորոս քահանայի օժանդակությամբ՝ արաբական աղբյուրների հիման վրա՝ Կիլիկյան Հայաստանի մայրաքաղաք Սսում՝ Սմբատ (1296-1298) արքայի հրամանով։ Բայց հայերեն ձեռագիրը բնագրի նույնական թարգմանությունը չէ, այլ նմանօրինակ տարբեր աղբյուրներից կազմված համառոտ ձեռնարկ։ 

Տպագրվել է 1980 թվականին Երևանում՝ Բ. Չուգասզյանի աշխատասիրությամբ։ Բաղկացած է ներածությունից, բուն տեքստից (բնագրային մի քանի նկարներով), հավելվածից, մատենակից բառարանից, ունի ռուսերեն ամփոփում, բնագրում հիշատակվող հիվանդությունների ու դեղերի ցանկեր։

Ձեռագիրը դեռևս 1906 թվականին Թավրիզում նկարագրել է Հ. Աճառյանը։ 1971 թվականին (մինչ այդ համարվել է կորած) այն հայտնաբերվել է լոսանջելեսաբնակ Զարեհ Սարաջյանի մոտ։ Լեզուն հարուստ է բազմաթիվ նոր բառերով, բառաբարդություններով, անասնաբուժական տերմիններով և բուսանուններով։

«Բժշկարան ձիոյ....»-ի հայերեն թարգմանությունը վկայում է, որ միջնադարում Հայաստանի անասնաբույժները ծանոթ են եղել Հին Արևելքի անասնաբուժական նվաճումներին և օգտվել դրանցից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Զաքարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Գրիգոր Զաքարյան** (*անհայտ*, Աքքերման, Բեսարաբյան գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 23, 1827(1827-07-23), Սուչավա, Ավստրիական կայսրություն), արքեպիսկոպոս, եկեղեցական-հասարակական գործիչ։

Հայ ժողովրդի ազատագրությունը կապելով Ռուսաստանի հետ՝ Մոլդովայի և Վալախիայի հայերի մեջ համակրություն է ստեղծել ռուսների նկատմամբ։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել 1787-1791 թվականներին ռուս-թուրքական պատերազմներին։ Ռուսչոէկի ազատագրման համար մղված մարտերում գլխավորել է 150 հայ կամավորների ջոկատը։ Բուխարեստի հաշտությունից (1812 թվական) հետո հիմնադրել է Բեսարաբիայի հայկական թեմը և դարձել առաջնորդը։ Սատարել է Քիշնևի ու Բեսարաբիայի հայկական դպրոցների և եկեղեցիների պահպանմանը։ Գրել է «Հայելի ուղղափառութեան Հայաստանեայց Սուրբ եկեղեցու» (Երևանի Մատենադարան) աշխատությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 3. — էջ 675.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 675)։*  |
**Գրիգոր Սիմոնի Հայրապետյան** (1889, Տեղ, Գորիսի շրջան-հոկտեմբերի 5,1948), հայ բժիշկ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1889 թվականին, Տեղ գյուղում։ Նա սերում է քահանայի ընտանիքից։ Սովորել է Տեղի, Շուշիի թեմական դպրոցներում, ավարտել Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը և Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը։ Դրանից հետո երեք տարի դասավանդել է Շուշիի ռեալական ուսումնարանում։ Բարձրագույն կրթությունը ստացել է Խարկովի բժշկական ինստիտուտում և աշխատել Պավլովի անվան ֆիզիոլոգիական ինստիտուտում։

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են ուղեղի ֆիզիոլոգիայի և նյարդաբջջային համակարգի հիմնախնդիրներին։ Տպագրել է 120 գիտական հոդվածներ, հեղինակել մի շարք ուսումնական ձեռնարկներ։ 1936 թվականին զեկուցումով հանդես է եկել Մոսկվայում։ 1937 թվականին անարդարացիորեն ձերբակալվել է և աքսորվել Մագադան։ 1948 թվականին աքսորավայրից վերադարձել է և բնակություն հաստատել Աշխաբադում։ Նույն տարվա հոկտեմբերի 5-ին զոհվել է երկրաշարժից։

Արտաքին հղումներ
----------------

Հայրապետյան Գրիգոր Սիմոնի

Աղբյուրներ
----------

* Էդուադ Զոհրաբյան, Համլետ Միրզոյան, Գորիսի Հանրագիտարան

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**«Արշավ»**, գրական-գեղարվեստական, հաս-քննադատական հանդես։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսել 1932–1941 թվականներին Թբիլիսիում (1941 թվականին՝ «Գրական հանդես»)։ Խմբագիրներ՝ Վարդան Ատրյան, Մ. Փիլթակյան, Ռուբեն Աղաբաբ։ Նախապես եղել է Վրաստանի պրոլետարիատ գրողների ընկերակցության հայկական բաժանմունքի, ապա՝ Վրաստանի գրողների միության պաշտոնաթերթը։ 

Տպագրել է գրական-քննադատական հոդվածներ, արձագանքել գրականության և արվեստի վերաբերյալ պաշտոնական որոշումներին, իր շուրջն է համախմբել Վրաստանի հայ գրողներին։ 

Աշխատակցել են Հակոբ Հակոբյանը, Ստեփան Զորյանը, Ռուբեն Զարյանը, Միսակ Դավթյանը, Հարություն Սուրխաթյանը, Լեոն Մելիքսեթ-Բեկը, Մադաթ Պետրոսյանը, Ծերուն Թորգոմյանը, Մարգարիտա Դարբինյանը, Բենիկ Սեյրանյանը։

Տպագրել է նաև նմուշներ ԽՍՀՄ ժողովուրդների գրականություններից։

  


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Բլենոռեա** (հին հունարեն՝ βλέννος՝ լորձ, ῥέω՝ հոսում եմ), աչքի լորձաթաղանթի (շաղկապենու) վարակիչ հիվանդություն, բնորոշ է առատ արտադրությունը։ Հարուցիչը հիմնականում գոնոկոկերն են։ Բլենոռեայի ժամանակ կոպերն այտուցվում, պնդանում և կարմրում են, իսկ ուժեղ այտուցվելիս կոպի մաշկը գունատվում է։ Դեղին թարախային արտադրությունը, կուտակվելով կոպի տակ, ստորին կոպի եզրով թափվում է մաշկին։

Տեսակներ
--------

Լինում է նորածինների, մանկական և մեծահասակների բլենոռեա։ Նորածինները բլենոռեայով վարակվում են ծննդաբերության ժամանակ՝ գոնոռեայով հիվանդ մորից՝ սանհիգիենային կանոնները չպահպանելու դեպքում։ Մեծահասակները վարակվում են կեղտոտ ձեռքերի միջոցով։ Սկզբում ախտահարվում է 1 աչքի լորձաթաղանթը։ Աչքի լորձաթաղանթի բորբոքման ախտանշանների դեպքում պետք է անհապաղ դիմել ակնաբույժի։ Ժամանակին բուժելիս երեխաներն առողջանում են 3-5, մեծահասակները՝ 8-12 օրում, ընդ որում՝ բարդություններ հազվադեպ են լինում։ Չի կարելի վնասված աչքին վիրակապ դնել, որը կնպաստի վարակի հարուցչի տարածմանը։

Կանխարգելում
------------

Կանխարգելումը պայքարն է մոր միզասեռական ուղիների գոնոռեայի դեմ։ Ծնվելուց անմիջապես հետո նորածինների երկու աչքերի կոպերին կաթեցնում են արծաթե նիտրատի (լյապիս) կամ պենիցիլլինի 2% լուծույթի մեկական կաթիլ, մեծահասակների համար՝ անձնական հիգիենայի կանոնների պահպանում։ Միակողմանի պրոցեսի դեպքում շատ կարևոր է երկրորդ աչքի հիվանդության կանխումը, որի համար առողջ աչքին դրվում է ժամացույցի ապակիով հերմետիկ կապիչ, որի եզրերը սոսնձված են կպչուն սոսնձով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 452)։*  |
**Գրիգոր Սարգսի Չալիկյան** (օգոստոսի 25, 1920(1920-08-25), Իզմիր - հոկտեմբերի 11, 2004(2004-10-11), Երևան, Հայաստան), հայ խորհրդային դերասան, ռեժիսոր, բեմադրիչ, գրող, բանաստեղծ, դրամատուրգ, ասմունքող։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1977)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1958 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Գրիգոր Չալիկյանը 1932 թվականին Թուրքիայից ներգաղթել է Խորհրդային Հայաստան։ 1953 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Աշխատել է Աշտարակի 1940-1946 թվականներին, Երևանի պատանի հանդիսատեսի 1946-1953 թվականներին, Սունդուկյանի անվան 1953-1959 թվականներին։ 1959 թվականից աշխատել է Հայաստանի հեռուստատեսության և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեում (ֆոնդային դրամատիկական հաղորդումների բաժնի վարիչ և գլխավոր ռեժիսոր)։ Հայկական ռադիոթատրոնի նախաձեռնողներից է։

Բեմադրություններ
----------------

Գրիգոր Չալիկյանի ռադիոբեմադրություններից են՝ Հրաչյա Քոչարի «Կարոտ», «Նահապետը», Ֆրանց Վերֆելի «Մուսա լեռան քառասուն օրը», Կոստան Զարյանի «Նավը լեռան վրա», Լևոն Շանթի «Հին աստվածներ», Մուշեղ Գալշոյանի «Կանչը»։ Լույս են տեսել «Բաբախումներ» (1954 թվական), «Իմ սիրտը» (1958 թվական), «Խաղաղ ափեր» (1964 թվական) բանաստեղծությունների և «Սպիտակ կատու» (1981 թվական) պիեսների ժողովածուները։ Տարբեր թատրոններում բեմադրվել են Չալիկյանի «Երազիկ» (1957 թվական), «Մարսեցի փեսան» (1966 թվական), «Մենք, նրանք և մյուսները» (1970 թվական), «Հայր Տոնապետի մենախոսությունը» (1976 թվական), հեռուստատեսությամբ՝ «Ծաղկած խնձորենիների ձմեռը» (1980 թվական) և այլ պիեսներ։

Երկեր
-----

* Բաբախումներ (բանաստեղծություններ), Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 71 էջ։
* Իմ սիրտը, Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 90 էջ։
* Խաղաղ ամպեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 102 էջ։
* Պարույր Սևակի ու մի քիչ էլ իմ մասին։ ՀԳՄ հրատարակչություն, 2004, 167։

Դերեր
-----

* Խաչատուր Աբովյան (Դ․ Գագազյանի «Խաչատուր Աբովյան»)
* Նեզնամով (Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անմեղ մեղավորներ»)
* Ժան Վալժան («Թշվառներ»՝ ըստ Վիկտոր Հյուգոյի)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Չալիկյան Գրիգոր Սարգսի (2004)։ *Պարույր Սեւակի ու մի քիչ էլ իմ մասին։ Հուշեր* (հայերեն)։ ՀԳՄ։ ISBN 9789994134533  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
2. ↑  «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, գլխավոր խմբագիր՝ Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, Երևան, 2007, էջ 277:(չաշխատող հղում)


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 660)։*  |
**Բլյուզ** (անգլ.՝ Blues), ԱՄՆ աֆրոամերիկացիների ժողովրդական երաժշտություն, 20-րդ դարի երաժշտական մշակույթի հիմնական ձևերից մեկը։ Մեծ ազդեցություն է գործել համաշխարհային երաժշտության վրա՝ դառնալով այնպիսի ուղղությունների հիմք, ինչպիսիք են՝ ջազն ու ռոքնռոլը։

Բլյուզը սպեցիֆիկ երգային ձև է, որը ձևավորվել է ամերիկյան հողում սևամորթ ստրուկների աֆրիկյան երաժշտական ավանդույթների ձևափոխման արդյունքում։

Բլյուզի կարևոր առանձնահատկությունը, որը տարբերում է այն աֆրոամերիկյան երաժշտության այլ ձևերից, դա նրա ներանձնական բնույթն է, մեկ մարդու երաժշտություն լինելն է։

Բլյուզի դասական բանաձևը տեսք է ստացել 19-րդ դարի վերջին – 20-րդ դարի սկզբին։ Այն իրենից ներկայացնում է 12-տակտային կուպլետների շղթա, որոնց հարմոնիկ հիմքը կազմում է տոնիկայի, սուբդոմինանտի և դոմինանտի հաջորդականությունը։ Տեքստը ավանդական տարբերակում կառուցվում է հետևյալ կերպ. մեկ տողը կրկնվում է որոշ ձևափոխումներով երկու անգամ, իսկ հետո հանրագումարի է բերվում եզրափակիչ տողով, որը հաճախ պարունակում է նախորդ տողերում նկարագրվող պատմության մեկնաբանություն։

Ավանդական բլյուզի ականավոր կատարողներից է կիթառահար և երգիչ Ռոբերտ Ջոնսոնը (Robert Johnson)։ 27 տարեկանում մահացած կատարողը 1920-ական թթ վերջերին- 1930-ական թթ սկզբներին ձայնագրել է շուրջ 30 երգ, այդ թվում «Խաչմերուկ» երգը (Crossroad), որն իր հաստատուն տեղն է զբաղեցրել հաջորդ սերնդի բլյուզմենների երգացանկում։ Այլ հայտնի կատարողներն են՝ Չարլի Պատտոնը (Charley Patton), Բլայնդ Լեմոն Ջեֆֆերսոնը (Blind Lemon Jefferson), Ջոն Սլիփի Իսթիսը (John Sleepy Eastes), Բիգ Բիլ Բրունզին (Big Bill Broonzy) և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Planet Wissen (գերմ.)
3. ↑  Kunzler's dictionary of Jazz provides two separate entries: blues, an originally African-American genre (p.128), and the blues form, a widespread musical form (p.131).

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բլյուզը imusic.am-ում

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Treccani · Universalis · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX536851, XX4777258 · BNF: 11975253n · GND: 4132568-0 · GTAA: 262849 · LCCN: sh85015115 · Microsoft: 139015958 · NDL: 00970020 · NKC: ph118940 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 453)։*  |
**«Երջանիկ մահը»**, հայ նշանավոր գրող Գրիգոր Զոհրապի նովելներից, որը գրվել է 1900 թվականին։

Նկարագրություն
--------------

Այս նորավեպը «Կյանքը ինչպես որ է» շարքից է։ Այն շարունակում է այն միտքը, որ գրողը պարտավոր է մարդուն ու նրա ներաշխարհը ներկայացնել այնպես, ինչպես իրական կյանքում է և ինչպես ինքն է տեսնում դրանք։ Նորավեպը գրված է բժշկի հիշողությունների ձևով։ Նորավեպի հիմքում ընկած է մի խնդիր, որ գրականության մեջ մեկնաբանվում է սոցիալ-հոգեբանական կամ կենցաղային իմաստով։

Սյուժեն
-------

Ինչպես «Զաբուղոն» նորավեպում, այնպես էլ այստեղ, սյուժեն հարուստ չէ գործողություններով։ Նկարագրվող միակ միջադեպը անանուն հերոսուհու և իր սիրած երիտասարդի վերջին պարն է։ Այն բաղկացած է չորս փոքրածավալ գլուխներից։

Վաթսունին մոտ դոկտոր Վահանյանը սովորական բժիշկ չէր։ Բացի մարմնի ցավերից` նրան ծանոթ էին նաև հոգու ցավերը։ Տկարակազմ, ճերմակ մորուքով այս բժիշկը, քառասուն տարի մահվան դեմ պայքար մղելով, մտերմացել էր մահվան հետ։ Հեղինակը հիշում է, որ մի երեկո զրույցի ժամանակ խոսք է բացվում այն մասին, թե որն է ամենաքաղցր մահը թե՛ բժշկական և թե՛ հոգեբանական տեսանկյունից։ Հնչում են ամենատարբեր կարծիքները։ Եվ հանկարծ դոկտորը պատմում է, որ ինքն ականատես է եղել երջանիկ մահվան։ Տասը տարի առաջ երեկույթի է եղել և ծանոթացել է քառասուն տարեկան մի կնոջ հետ, ում մյուս կանայք նախանձում էին, քանի որ նա վայելում էր կյանքը։ Այդ կինը սրտի արատ ուներ, և դոկտորը նրան ասել էր, որ խաղաղ ու հանգիստ կյանք վարի և հեռու մնա խնջույքներից։ Սակայն նա ճիշտ չէր համարում փոխել իր ապրելաոճը՝ միայն մեկ օր ավել ապրելու համար։ Նա շարունակում էր երեկույթներ կազմակերպել։ Երեկույթներին ներկա էր լինում նաև մի երիտասարդ, որի հանդեպ նա անտարբեր չէր։ Այդ երիտասարդը Եվրոպայում իրավագիտություն էր սովորել, և նրա մեջ ինքնավստահություն էր նկատվում։ Երեկույթներից մեկի ժամանակ նրանք սկսեցին պարել, ներկաները հիացմունքով էին հետևում նրանց պարին։ Հանկարծ կինը կարծես սայթաքեց և քիչ էր մնում ընկներ, բայց երիտասարդը կարողացավ նրան պահել ու իր գիրկն առնել։ Բոլոր կողմերից հնչում էր, թե «ոտքը սահեցավ», սակայն, իրականում, սրտի կաթված էր։ Նրան տեղափոխում են բազմոցի վրա։ Եվ դոկտորը հենց սա էր համարում երջանիկ մահ, քանի որ կինը մահացավ սիրելի երիտասարդի կողքին։ Նա չտառապեց հիվանդություններից, իսկ ծերությունը չփչացրեց նրան։ «Եվ մի՞թե սրանից երջանիկ մահ կա»,- ասում էր բժիշկ Վահանյանը։

* «Երջանիկ մահը»
* Խոսող գրքեր
|  |
| --- |
| **Գազ Ղարաբաղի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Galegeae* |
| **Ցեղ** | Գազ *(Astragalus)* |
| **Տեսակ** | **Գազ Ղարաբաղի** *(A. karabaghensis)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Astragalus karabaghensis***Bunge |

**Գազ Ղարաբաղի** (լատին․՝ Astragalus karabaghensis), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Փշոտ թուփ է, բարձանման ճյուղավորված, որի բարձրությունը հասնում է 20-30 սմ-ի։ Տերևների երկարությունը 4-6 սմ է։ Տերևիկները համարյա մերկ են, 6-9-ական զույգերով։ Ծաղիկները փնջերով հավաքված են խիստ մոտեցած տերևների անութներում և առաջացնում են 2,5-3 սմ տրամագծով գլխիկանման ծաղկաբույլ։ Բաժակը խավոտ է, ատամիկները՝ խոզանաձև, երկար թարթիչավոր, խողովակից բավականին երկար։ Պսակը բաժակին չգերազանցող է, վառ վարդագույն, դրոշի թիթեղը առանց ականջուկների է։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է միայն Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում (Այարի կիրճ, Խաչիկ և Գնիշիկ գյուղերի միջև)։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Արցախում, Արևմտյան Հայաստանում և Հյուսիսարևմտյան Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1800-2300 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ կավային լանջերին, տափաստանում և մարգագետնատափաստանում։ Ծաղկում է հուլիս–օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս–սեպտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Անհրաժեշտ է ստեղծել նոր ԲՀՊՏ Այարի կիրճում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |
**Բիստրո** (ֆր.՝ bistro, հազվադեպ՝ bistrot) փոքր ձեռնարկ հանրային սնման համար։ Ֆրանսիական բիստրոներում վաճառվում է ալկոհոլային խմիչքներ և հասարակ կերակուրներ։

Ավելի ուշ բիստրո բառը կարող էր նշանակել նաև այդպիսի ձեռնարկի տեր։ Ռուսաստանում տվյալ տերմինը սովորաբար նշանակում է բար կամ փոքր ռեստորան։

Անվան ծագումը
-------------

Հանրահայտ ստուգաբանական տարբերակը կապում է Ֆրանսիական *bistro* և ռուսական *быстро* բառերը։ Համաձայն այս տարբերակի, Փարիզի օկուպացիայի ժամանակ 1814 թվականին ռուսական կազակները պահանջում էին ֆրանսիական մատուցողներից, որ նրանք իրենց արագ մատուցեն։ Այդպես այդ տարբերակից էլ ծագել է ձեռնարկի անվանումը, որտեղ կերակուրը պատրաստվում է և մատուցվում է շատ արագ պատվերից հետո։ Հենց այս տարբերակը դարեր շարունակ մնացել է «À la Mère Catherine» ռեստորանի հուշատախտակին։

Այս տարբերակը հաստատապես դիտվել չի կարող, քանի որ «բիստրո» բառի օգտագործման առաջի հիշատակությունները ֆրանսերենով վերաբերվում են 1880-ական թվականներին, երբ ոչ մի ռուսի ներկայություն Փարիզում չկար։ Մյուս կողմից, կան բարբառային և հասարակական նման բառեր, որոնք նշանակում են ալկոհոլային ըմպելիքներ, գինիների առևտրական կամ էլ փոքրիկ գինետան տեր, օրինակ` *bist(r)ouille, bistringue* կամ էլ *bistroquet*: Ֆրանսիական Robert ստուգաբաննական բառարանը, կապում է այս բառերի խմբային տարածումը բարբառի հետ (Ֆրանսիայի հյուսիս) bistouille (անհամ ըմպելիք, վատ ալկոհոլ), որը նշվել է 1845 թվականից, իսկ բառի «ռուսական» տարբերակի ծագումը ըստ ֆրանսիական բառարանի գնահատում է որպես «մաքուր երևակայություն»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Alain Rey, *Dictionnaire historique de la langue française*, Dictionnaires Le Robert, 1998, p.408.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4206435-1 |

 |
|  |
| --- |
| **Գազ եղջրավոր** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Galegeae* |
| **Ցեղ** | Գազ *(Astragalus)* |
| **Տեսակ** | **Գազ եղջրավոր** *(A. fragrans)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Astragalus fragrans***Willd. |

**Գազ եղջրավոր** (լատին․՝ Astragalus fragrans), բակլազգիներ ընտանիքի, գազ ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Թոււի է՝ 50-70 սմ բարձրությամբ։ Տերևները կազմված են 5-7 զույգ գծաերկարավուն բթածայր, 1,4-1 ,6 սմ երկարությամբ և 0,3-0,4 սմ լայնությամբ տերևիկներից։ Ցողունը ծածկված է դեղնադարչնավուն կեղևով։ Ծաղկաբույլերը գնդագլխիկանման են։ Ծաղկակիրները գրեթե հավասար են տերևների երկարությանը։ Պսակը մանուշակագույն է կամ կարմրամանուշակագույն։ Ունդերը ուղիղ են։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, նախկին ԽՍՀՄ-ի եվրոպական մասի հարավ-արևելքում. Ղազախստանում, հարավարևմտյան Սիբիրում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Սևանի ավազանում, Արարատյան դաշտում, Փամբակի լեռներում, միջին և վերին լեռնային գոտիներում, չոր, քարքարոտ թեքությունների վրա։

Կիրառություն
------------

Էկոլոգիական խումբը՝ XI:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 70։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |
Բլանմանժե
**Բլանմանժե** (ֆր.՝ blanc(սպիտակ), manger(ուտել)), սառը աղանդեր, ժելե նշով և կաթով, շաքարով և դոնդողով։

Պատմություն
-----------

Բլանմանժեի ծագումը հայտնի չէ. տարբերակներից մեկի համաձայն ուտելիքն առաջացել է այն ժամանակ, երբ արաբները Եվրոպա բերեցին բրինձ և նուշ։ Մյուս տեսակետի համաձայն այն առաջացել է եվրոպական կերակրատեսակների փոփոխություններից, օրինակ հոլանդացիները 18-րդ դարում ստեղծեցին hwit moos (սպիտակ շիլա), անգլիացիները՝ blanc desirre (սպիտակ սիրիական) կամ դանիացիները՝ calijs (լատիներեն colare բառից՝ լարվածություն)։ Հին բաղադրությունը հայտնի է հոլանդացի գրող Հենրիկ Հարպեստրանգայի խոհարարական գրքից, ով մահացել էր 1244 թվականին, որը 17-րդ դարի վերջն է և 18-րդ դարի սկիզբը։ Այս գիրքը կարող է լինի նաև ավելի վաղ ժամանակների գրքերից վերցված։
Միջին դարերում Բլանմանժեն եղել հայտնի եվրոպական աղանդեր, այն հիշատակվում է Քենթրբերյան պատմվածքներ գրքում և խոհարարային գրքում՝ 15-րդ դարում, որը ստեղծվել էր Ռիչարդ 2-րդի խոհարարների կողմից։ Այս ժամանակներում բաղադրության մեջ մտում էր նուշ և կովի կաթ, շաքար, ձու կամ ձուկ, վարդագույն ջուր, ալյուր, որը ստացվում էր կրակի վրա։
Ռուսաստանում բլանմաժեն հայտնվեց քաղցրավենիքների կողքին, աղանդերն ավելի գեղեցկացնելու համար բլանմաժեի մեջտեղում մոմ էին վառում։ Բացի դրանից այս աղանդերը մատուցում էին թաղման արարողությունների ժամանակ։ Բլանմանժեն հանդիպել է նաև գրականության մեջ («Քեզ` իմ ընկեր և իմ դառը ծովաբողկ՝ ազնվամորի, իսկ ինձ և Բլանմանժեին՝ օշինդր» (Կոզմա Պրուտկով «Համերի տարբերությունը»))։

Բաղադրատոմս
-----------

Բլանմանժե
Բլանմանժեի ավանդական բաղադրությունը ներառում է նշով կաթ, ալյուր, շաքար և վանիլ։
Ժամանակակից բաղադրությունը պարունակում է դոնդող. երբ նրա օգտագործումը ավելի է լավանում դոնդողը դառնում է խիտ և պահպանում է իր տեսքը։
Հաճախ Բլանմանժեն պարունակում է.

* ընկույզի տեսակներ
* մրգեր
* անանուխ
* ռոմ
* արորուտ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Аникин, Александр Е. Русский этимологический словарь. — М. 2009. — Т. 3. — С. 240-241.
2. ↑  Ossa (2007), p. 71; «The Arab origin of blanc manger is well documented».
3. ↑  Hieatt, Constance B. (1995) Food in the Middle Ages, «Sorting Through the Titles of Medieval Dishes: What Is, or Is Not, a 'Blanc Manger'» p. 25-43.
4. ↑  Richard II porpoise recipe online (18 июня 2009). Проверено 13 ноября 2012.
5. ↑  Krondl M. Sweet Invention: A History of Dessert. — Chicago Review Press, Incorporated, 2011. — С. 97. — ISBN 9781569769546.
6. ↑  Михайлова Н.И. Онегинская энциклопедия: А-К. — Русский путь, 1999. — С. 121. — (Онежинская энциклопедия в 2 томах). — ISBN 9785858870555.
7. ↑  Старий Київ. Зі спогадів Старого Грішника. — С. 144.
8. ↑  Руга В. Кокорев А. Война и москвичи: очерки городского быта 1914-1917 гг. — Олма Медиа Групп, 2008. — С. 120. — ISBN 9785373017879.
9. ↑  Rutledge S. The Carolina Housewife: Or, House and Home. — Andrews McMeel Publishing, LLC, 2013. — ISBN 9781449431945.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |
**Գրիշա Արտաշեսի Ղարիբյան** (սեպտեմբերի 14, 1927(1927-09-14), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բանջարաբույծ-ընտրասերումնաբան, գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1996)։

Կենսագրություն
--------------

Գրիշա Ղարիբյանը ծնվել է 1927 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Լենինականում։ 1953 թվականին ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1982-2001 թվականներին եղել է Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարարության Բանջարաբոստանային մշակաբույսերի գիտահետազոտական ինստիտուտի (1998 թվականից՝ Բանջարաբոստանային և տեխնիկական մշակաբույսերի գիտական կենտրոն) բոստանային մշակաբույսերի ընտրասերման, սերմնաբուծության և մշակության տեխնոլոգիայի բաժնի վարիչ։

Մշակելէ բանջարաբոստանային մշակաբույսերի մշակության նոր և արդյունավետ տեխնոլոգիաներ։

Գրիշա Ղարիբյանի ջանքերով ստեղծվել են և շրջանացվել վեց սորտեր (սեխի՝ «Արփիկ», «Անուշիկ», ձմերուկի՝ «Արևիկ», վարունգի՝ «Գայանե», դդումի՝ «Բերքանուշ» և դդմիկի՝ «Աննա»)։

Գրիշա Ղարիբյանը մահացել է 2001 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Երևանում։

Երկեր
-----

* Սինթետիկ թաղանթների օգտագործումը բանջարաբուծության մեջ, Ե. 1964:
* Պոլիﬔրային թաղանթների օգտագործումը բանջարաբուծության մեջ, Ե. 1990 (համահեղինակ)։
* Բանջարաբուծություն, Ե. 2014:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Գրքի շաբաթ
----------

1943 թվականին, պատերազմական շրջանում, երբ պարենը տրվում էր քարտերով և ուտելիք չկար, Մոսկվայի Միությունների տան սյունազարդ դահլիճում հավաքվել էին ցնցոտիներով, հնամաշ շորերով, կարկատած թաղիքի կոշիկներով (ոտնամաններով) մոսկվացի պատանիներ ու աղջիկներ։ Նրանք լույսերից կկոցած աչքերով լսում էին գրքերից իրենց քաջ ծանոթ գրողների ու բանաստեղծների ելույթները։ Առաջին անգան այսպես էր նշվում մանկական «գրքի շաբաթը»։
Այդ օրվանից սկսած ամեն տարի դպրոցականների գարնանային արձակուրդների ժամանակ, մանկագիրները մեկ շաբաթով մի կողմ էին դնում իրենց ապագա գրքերի ձեռագրերը և հյուր լինում պիոներների ու դպրոցականների պալատներում, դպրոցներում, մանկական գրադարաններում, մեկնում ուրիշ գյուղեր ու քաղաքներ։ Եվ ամենուր նրանց սպասում էին երեխաներ։ Գրողներն ու բանաստեղծներն ընթերցում էին իրենց ստեղծագործությունները, պատմում նոր գրքերի մասին։ «Գրքի շաբաթն» առանձնապես հետաքրքրական էր անցնում Մոսկվայի Միությունների տան Սյունազարդ դահլիճում և Լենինյան բլուրներում գտնվող պիոներների պալատում։ Այնտեղ բացվում էին նոր գրքերի ցուցահանդեսներ։
«Գրքի շաբաթվա» օրերին երեխաներին հյուր էին գալիս նաև երաժիշտներ ու արտիստներ, Հայրենական մեծ պատերազմի հերոսներ ու գիտնականներ, գործարաններում ու դաշտերում աշխատող անվանի մարդիկ։ Նրանք պատմում էին իրենց կյանքի ու աշխատանքի մասին։ Այդ օրերին կինոթատրոններում ցուցադրվում էին մանկական կինոնկարներ ու ներկայացումներ։
Մանկական գրքի համամիութենական շաբաթը մեծ տոն էր Սովետական Միության բոլոր երեխաների համար։ Նրանք նախապատրաստվում էին, ձգտում ավելի շատ գրքեր կարդալ, շատ բան իմանալ սիրելի գրողի և հերոսի մասին։ Այս տոնից հետո գրքի հավատարիմ բարեկամների թիվն ավելի է շատանում։ 
1982 թվականի մարտի 24—30-ը մանկական գրքի համամիութենական շաբաթն անցկացվեց Հայաստանում։ Մեր հանրապետության մայրաքաղաք Երևանը հյուրընկալեց 15 հանրապետությունների անվանի մանկագիրների, Բուլղարիայից, Չեխոսլովակիայից, Հունգարիայից ժամանած գրողների։ Շաբաթի հանդիսավոր բացումը տեղի ունեցավ Ալ․ Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնի շենքում։ Հյուրերն իրենց հայ գրչակիցների ուղեկցությամբ եղան Երևանում, Լենինականում, Կիրովականում, Հոկտեմբերյանում, Աշտարակում և այլուր, հանդիպումներ ունեցան իրենց փոքրիկ ընթերցողների հետ։

Գրականություն
-------------

«Ինչ է, ով է» մանկական հանրագիտարան, էջ 323
**Բծավորություններ,** հիվանդություններ, որոնց բնորոշ է տերևների ցողունների, պտուղների և բույսի այլ մասերի վրա մահացած հյուսվածքներից բծերի առաջացումը։

Կիրառություն
------------

Մեռուկացման մասնավոր դեպք է։ Առաջացման պատճառ են բույսերի սննդատարրերի անբավարարությունը հողում, ախտածին, հաճախ հիֆոմիցետներին պատկանող անկատար (Ramularia Cercospora, Macrosporium ցեղերի տեսակների) և պիկնիդիալ (Septoria, Ascochyta, Phoma), հազվադեպ՝ կատարյալ, օրինակ՝ պայուսակավոր (Pseudopeziza ցեղի) սնկերով, բակտերիաներով (Pseudomonas Xanthomonas ցեղերի), վիրուսներով ախտահարումը, նաև օդի աղտոտվածությունը, այրվածքները են։ Բծերի արտաքին տեսքը որոշվում է մակաբույծի և տեր-բույսի փոխհարաբերության առանձնահատկություններով։ Բծերը կարող են լինել կարմիր (անտոցիանների կուտակման հետևանքով), մուգ գորշավուն, մոխրագույն, սև (մելանինների կուտակման դեպքում), սպիտակ (գունակների գունազրկման դեպքում)։ Բծավորություննը նվազեցնում են բույսի լուսասինթեզային մակերևույթը և նրա արդյունավետությունը։

Տես նաև
-------

* Բույսերի հիվանդություններ
* Բույսերի վիրուսային հիվանդություններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |