**Մովսես Տեր-Գրիգորյան(ց)** (*անհայտ* - 1850, Թիֆլիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն), հայազգի պետական, հասարակական գործիչ, Թիֆլիսի քաղաքագլուխ, հրատարակիչ։

Մ.Տեր-Գրիգորյանի կենսագրական քիչ տեղեկություններ են հայտնի։ 1845-1846 թվականներին եղել է Թիֆլիսի քաղաքագլուխ։ Նրա պաշտոնավարման ընթացքում՝ 1845 թվականի սեպտեմբերի 20-ին բացվել է Թիֆլիսի ռուսական առաջին թատրոնը, որը ներկայումս գործում է «Թբիլիսիի օպերայի և բալետի թատրոն» անունով։ 1846 թվականի մարտին բացվում է ձիարշավարանը, իսկ սեպտեմբերի 3-ից սկսում է գործել դպրոցը։ 1846 թվականին արքունի թատրոնի կառուցման վերաբերյալ պատրաստված փաստաթղթի տակ, ի թիվս ճարտարապետ Սկուդիերիի, Բելոյի, աշխատանքների ղեկավար ինժեներ-գնդապետ Սոնինի, ստորագրել է նաև Մ. Տեր-Գրիգորյանը։ 1846 թվականից հայերեն և ռուսերեն լեզուներով սկսում է հրատարակվել «Կովկաս» թերթը։ Նույն թվականի մայիսի 5-ին Կանացի բարեգործական ընկերության կողմից բացվում է Սուրբ Նինայի անվան ուսումնական հաստատությունը, իսկ սեպտեմբերի 3-ին հիմնադրվում է Կովկասյան Հողաչափական դպրոցը։

Քաղաքագլխի պաշտոնից հեռանալուց հետո Մ. Տեր-Գրիգորյանի հիմնական գործունեության առարկան եղել է «Միքայելյան» կամրջի շինարարությունը։ 1848 թվականի հունվարի 17-ին Կովկասի փոխարքա Մ. Վորոնցովի համաձայնությամբ Մ. Տեր-Գրիգորյանը Իվան Խուբովի և պարսկահպատակ ուստա Մեհթի-Աղա-Հյուսեին օղլու հետ՝ որպես կապալառու, պայմանագրով ստանձնում է կամրջի շինարարությունը։ Գործերի ընթացքը այնպես է դասավորվում, որ արդեն 1849 թվականին շինարարության պատասխանատվությունը ամբողջությամբ փոխանցվում է Մ. Տեր-Գրիգորյանին։

1850 թվականին Մ. Տեր-Գրիգորյանը վախճանվում է։ Թաղված է եղել Թբիլիսիի նախկին հայկական Բեթղեհեմի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու արևմտյան մուտքի առջև՝ Տեր-Գրիգորյանցների տոհմական գերեզմանոցում։ 1980-ական թվականների վերջերին Բեթղեհեմի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու վրացականացման ժամանակ Մ.Տեր-Գրիգորյանի գերեզմանը ոչնչացվել է։

Պատկերասրահ
-----------

* Թիֆլիսի ռուսական առաջին թատրոնի շենքը, որը կառուցվել է Մ.Տեր-Գրիգորյանի պաշտոնավարման ժամանակ։ Լուս.՝ 1870-ական թթ.։Թիֆլիսի ռուսական առաջին թատրոնի շենքը, որը կառուցվել է Մ.Տեր-Գրիգորյանի պաշտոնավարման ժամանակ։ Լուս.՝ 1870-ական թթ.։
* Թիֆլիսի ռուսական առաջին թատրոնի շենքը, որը կառուցվել է Մ.Տեր-Գրիգորյանի պաշտոնավարման ժամանակ։ Լուս.՝ 2006թ.։Թիֆլիսի ռուսական առաջին թատրոնի շենքը, որը կառուցվել է Մ.Տեր-Գրիգորյանի պաշտոնավարման ժամանակ։ Լուս.՝ 2006թ.։
* «Միքայելյան» կամուրջը, որը կառուցվել է Մ.Տեր-Գրիգորյանի պաշտոնավարման ժամանակ։ Լուս.՝ 1870-ական թթ.։«Միքայելյան» կամուրջը, որը կառուցվել է Մ.Տեր-Գրիգորյանի պաշտոնավարման ժամանակ։ Լուս.՝ 1870-ական թթ.։
* «Միքայելյան» կամուրջը, որը կառուցվել է Մ.Տեր-Գրիգորյանի պաշտոնավարման ժամանակ։ Լուս.՝ 2015թ.։«Միքայելյան» կամուրջը, որը կառուցվել է Մ.Տեր-Գրիգորյանի պաշտոնավարման ժամանակ։ Լուս.՝ 2015թ.։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Սամվել Կարապետյան, «Թիֆլիսի քաղաքագլուխները», գիրք Ե։ ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան 2003թ. ISBN 5-8080-0520-5. (հայ.) Archived 2019-02-07 at the Wayback Machine. (ռուս.)
2. ↑  "Кавказский Календарь на 1892 г.", Тифлис, 1891, ст. 27.
3. ↑  "Акты собранные Кавказскою археографическою коммиссиею", том X, Тифлис, 1885, ст. 830
4. ↑  "Акты собранные Кавказскою археографическою коммиссиею", том XII, Тифлис, 1904, ст. 885.
5. 1 2 3  "Кавказский календарь на 1850 г.", Тифлис, 1849, ст. 27.
6. ↑  "Акты собранные Кавказскою археографическою коммиссиею", том XI, Тифлис, 1888, ст. 822.
7. 1 2  "Акты собранные Кавказскою археографическою коммиссиею", том XI, Тифлис, 1888, ст. 824-825.