recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ասյա Աղասու Վարոսյան** (փետրվարի 3, 1926(1926-02-03), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 14, 2019(2019-09-14)), հայ տավղահարուհի, ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1977), պրոֆեսոր (1985 թվականից)։

Կենսագրություն
--------------

Ասյա Վարոսյանը ծնվել է 1936 թվականի փետրվարի 3-ին Լենինականում (ներկայում՝ Գյումրի)։ 1940 թվականին տեղափոխվել է Լենինգրադ (ներկայում՝ Սանկտ Պետերբուրգ)։ Սովորել է Լենինգրադի կոնսերվատորիային կից հատուկ երաժշտական դպրոցում։ 1948 թվականին ավարտել է կոնսերվատորիան, 1951 թվականին՝ ասպիրանտուրան (ղեկ.՝ Ե. Ա. Սինիցինա)։ 

1945-1948 և 1987-1999 թվականներին դասավանդել է Լենինգրադի կոնսերվատորիային կից երաժշտական դպրոցում, 1949-2007 թվականներին՝ կոնսերվատորիայում (տավղահարների կամերային անսամբլի, 1972 թվականից՝ նաև տավղահարների մասնագիտական դասարանների ղեկավար)։ Սաներից շատերը միջազգային մրցույթների դափնեկիրներ են, երաժշտական անվանի խմբերի առաջատար կատարողներ, ճանաչված մանկավարժներ։ 

1947-1986 թվականներին Ասյա Վարոսյանը՝ որպես մենակատար, հանդես է եկել Լենինգրադի օպերայի և բալետի թատրոնի սիմֆոնիկ նվագախմբում (տավիղ), նաև բազմաթիվ նվագախմբերի և առաջատար մեներգիչների հետ։ Երկացանկում ընդգրկվել են Ս. Ս. Պրոկոֆևի, Դ. Դ. Շոստակովիչի, Պ. Ի. Չայկովսկու, Ա. Կ. Գլազունովի, Ռ. Մ. Գլիերի, Ա. Խաչատրյանի և ուրիշների ստեղծագործություններից։ 

Հեղինակել է բազմաթիվ փոխադրություններ (տավիղի համար), նաև մեթոդական ձեռնարկներ։ 

1957 թվականին արժանացել է Երիտասարդ կատարողների 2-րդ փառատոնի 1-ին մրցանակի (Լենինգրադ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  ВАРОСЯН, АСЯ АГАСЬЕВНА (1926–2019)

Արտաքին հղումներ
----------------

* ВАРОСЯН, АСЯ АГАСЬЕВНА (1926–2019)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**«Knockin’ on Heaven’s Door»** («Թակելով երկնքի դուռը», այլաբանորեն՝ լինել մահվան շեմին), Բոբ Դիլանի հայտնի երգը, գրված՝ «Փեթ Գերրեթթ և Բիլլ Կիդ» ֆիլմի սաունդթրեքի համար։ Այդ ժամանակաշրջանում այն եղել է երաժշտի դասական ստեղծագործությունների ճանաչումը և բազմիցս համարվել Բոբ Դիլանի լավագույն երգերի հավաքածուի անդամ։ «Knockin’ on Heaven’s Door» երգը ահռելի ճանաչում է ունեցել նաև ի շնորհիվ քավեր տարբերակների։

Քավեր տարբերակներ
-----------------

Այս երգի քավեր տարբերակներից մեկը կատարվել է գերմանական Selig խմբի կողմից, 1997 թվականին համարվել է համանուն ֆիլմի սաունդթրեք`«Թակելով երկնքի դուռը», ի պատիվ Բոբ Դիլանի երգի։
«Knockin’ on Heaven’s Door» երգը կատարվել է այնպիսի հանրահայտ երգիչների ու խմբերի կողմից, որոնց շարքում են` Էրիկ Կլեպտոն, Բոբ Մարլի, Բրայան Ֆերրի, Guns N' Roses, Փինք Ֆլոյդ խմբի Ռոջեր Ուոթերս, U2, Զիվոն Ուորրեն, Randy Crawford, Selig, Ավրիլ Լավին, Bon Jovi, Antony and the Johnsons, The Sisters of Mercy, Nazareth, Leningrad's Cowboys,Cat Power, Միկո Լինդստրյոմ` HIM խմբից, Մոնգոլ Շուդան, Թրեյսի Չեպմեն, Հելավիսա, Raign:

### Guns N’ Roses

1987 թվականից խումբը սկսել է կատարել երգը համերգների ժամանակ։ Սկզբնական շրջանում համերգային տարբերակը կատարվել է Welcome to the Jungle սինգլով (նույն թվականին)։ Ստուդիային տարբերակը ձայնագրվել է 1990 թվականին`«Ամպրոպի օրեր» ֆիլմի համար։ Ոչ մեծաթիվ փոփոխությունների ենթարկվելով այս տարբերակը թողարկվել է Use Your Illusion II ալբոմում։Guns N’ Roses-ի կատարմամբ այս երգը ջերմ ընդունվել է թե՛ երաժշտաքննադատների, և թե՛ Բոբ Դիլանի ստեղծագործությունների երկրպագուների կողմից։Քավեր տարբերակը դարձել է խմբի հիթերից և կանոնավոր կերպով կատարվել համերգներում։

### U2

Իռլանդական այս խումբը բազում անգամներ է կատարել «Knockin’ on Heaven’s Door» երգը իր համերգներում։ 2010 թվականին Մոսկվայում տեղի ունեցող համերգի ժամանակ U2-ը երգը կատարել է «ԴԴՏ» ռոք-խմբի հիմնադիր Յուրի Շևչուկ հետ։


1. 1 2  ISWC-Net
«**Արևելք**», կիսամսյա հանդես։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսել 1855–1856 թվականներին Փարիզում։ Խմբագիր՝ Ստեփան Ոսկանյան (Ոսկան)։ 

Տպագրել է պատմական, գեղարվեստական, քննադատական երկեր։ 

Արծարծել է հայ հասարակական կյանքի վերափոխման հարցեր։ Ունեցել է գիտական, վիպային, պատմական, բանահյուսական, ազգային, երկրագործական և այլ բաժիններ։ 

Հիմնական նյութերը գրել կամ թարգմանել է խմբագիրը՝ երբեմն Հարմա, Հրանտ, Վահե ծածկանուններով։

«Արևելք» առաջադրել է ազատագրական գաղափարներ, քննադատել ազգային-քաղաքական բռնությունները Թուրքիայում։ 

Տպագրել է հակիրճ տեսություններ եվրոպացի (մասնավորապես՝ ֆրանսիացի) գրողների (Պիեռ Կոռնեյլ, Ժան դը Լաֆոնտեն, Մ. Ֆլորիան, Ժան-Ժակ Ռուսո, Ֆրանսուա-Ռընե դը Շատոբրիան, Ադամ Միցկևիչ, Ալեքսանդր Դյումա-որդի և ուրիշներ) երկերի մասին և թարգմանաբար տպագրել նրանց գործերից։ 

Նպաստել է աշխարհաբարի զարգացմանն ու մշակմանը, հայերենի բառաշինությանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ազատ քաղաք**, միջազգային պրակտիկայում ընդունված տերմին, որով նշվում են ինքնուրույն քաղաքական կազմավորումով տարբերվող և միջազգային հատուկ ռեժիմից օգտվող քաղաքները։

Պատմականորեն ազատ քաղաք հասկացությունը ծագել է միջին դարերում, Գերմանիայամ, երբ Համբուրգ, Բրեմեն, Ռեգենսբուրգ, Լյուբեկ, Մայնի Ֆրանկֆուրտ քաղաքները գերմանական ֆեոդալական իշխանություններից իրենց անկախ դրությունն ընդգծելու համար անվանվեցին ազատ կամ կայսերական քաղաքներ։ Վիեննայի կոնգրեսի (1814–15) որոշմամբ «ազատ, անկախ և լիովին չեզոք քաղաք» հայտարարվեց Կրակովը՝ շրջակա տերիտորիայով։ Վերսալյան հաշտության պայմանագրով (1919) ազատ քաղաքի ստատուս սահմանվեց Գդանսկի (Դանցիգ) համար, որը 1939-ին խախտեց Գերմանիան՝ օկուպացնելով քաղաքը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Իտալիայի հետ հաշտության պայմանագրով նախատեսվում էր Տրիեստին տալ ազատ քաղաքի ստատուս, որը չիրագործվեց ԱՄՆ֊ի, Անգլիայի դիմադրության պատճառով։ Նման ստատուս գոյություն ուներ Տանժերում (1923—40, 1945—56), Սաարում (1919—35, 1945–55)։ ՄԱԿ֊ի Գլխավոր ասամբլեայի 1947-ի նոյեմբերի 29-ի բանաձևով նախատեսվում է համանման ռեժիմ հաստատել Երուսաղեմում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 97)։*  |
Չշփոթել Թագադիր ասպետություն  (արքունի գործակալություն հին Հայաստանում) հոդվածի հետ։

**Ասպետություն**, զինվորական դաս միջնադարյան Եվրոպայում՝ կազմված միջին և մանր ֆեոդալներից։ Ասպետները, որպես սենիորի (խոշոր ազնվականի) վասալներ, նրա բանակում զինվորական ծառայության դիմաց վարձատրվում էին հողով։ Ասպետությունը լայն տարածում է գտել XI-XIV դարերում։ Ասպետների եկամտի աղբյուրը գյուղացիության շահագործումը և պատերազմական ավարն էր։ Ասպետները թագավորական ռազմական ուժ էին և միավորվում էին հատուկ օրդենների մեջ, որոնք հետագայում ասպետության, որպես հողատիրական դասի վերացվելուց հետո, պահպանվեցին արքունի բանակներում։ Բացի արքունական ասպետական օրդեններից XI-XII դարերում ստեղծվել էին երեք օրդեններ, որոնց նպատակն էր ուղեկցել և օգնել խաչակիրներին, պաշտպանել և ուժեղացնել Մերձավոր Արևելքում առաջացած ֆրանկական պետությունները։ Այդ օրդեններն էին՝ Հիվանդախնամ կամ Հյուրընկալների (1113), Տաճարականների (1119) և գերմանական Տևտոնյան (1118), որոնք հիմնադրվել էին Երուսաղեմում և գտնվում էին պապականության հովանավորության ներքո։ Ասպետները Մերձավոր Արևելք եկան Խաչակրաց առաջին արշավանքի ժամանակ։ Նրանք հաստատվեցին նաև Կիլիկիաում և տեղի հայ մեծ իշխաններից ու թագավորներից ստանալով հողային նվիրատվություններ՝ դարձան նրանց վասալները։ Օրդենները պարտավոր էին ռազմական օգնություն ցույց տալ հայերին։ Նվիրատվությունները պայմանական բնույթ ունեին և ետ էին խլվում վասալների անհավատարմության դեպքում։ Ասպետական օրդենների (Հյուրընկալների, Տաճարականների, Տևտոնյան) տիրույթներր Կիլիկիայում հիշատակվում են XII դարի առաջին կեսից։ Տևտոնյան օրդենը նվաճողական քաղաքականություն էր վարում սլավոնական ժողովուրդների նկատմամբ Արևելյան Եվրոպայում։ Սակայն ռուսական հողերը գրավելու նրա փորձը վճռական հակահարված ստացավ. 1242 թվականին Նովգորոդի իշխան Ալեքսանդր Նևսկին Չուդ լճի ճակատամարտում ջախջախեց գերմանական ասպետներին։ Ֆեոդալական հարաբերությունների քայքայման, ինչպես և հրազենի երևան գալու հետևանքով ասպետությունը կորցնում է իր դերը և զրկվում երբեմնի հզորությունից։ Քայքայվող ասպետության որոշ մասը համալրում է մանր ազնվականության շարքերը։ Ասպետները հետևում էին պատվի վարքականոնի (ֆր.՝ chevalerie, անգլ.՝ chivalry, «ասպետականություն»), որի իդեալականացված պատկերը զարգացվել է միջնադարյան եվրոպական գրականության մեջ։ Պատվի ու պարտականության մասին ըմբռնումը հատկանշական էր ասպետության համար։ Այստեղից էլ փոխաբերական իմաստով «ասպետ» նշանակում է անձնուրաց և առաքինի, աշխատանքում բոլորանվեր անձնավորություն։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Catholic (1997—…) · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 13533808r · LCCN: sh52024506 · Microsoft: 2779930269 · NDL: 00565997 · NKC: ph125380 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 572)։*  |
Նարնջի և մանգոի համով Mirinda
**Mirinda** («Միրինդա»), ապրանքանիշ, որը պատկանում է ամերիկյան ՊեպսիԿո ընկերությանը, ոչ ոգելից գազավորված ըմպելիք։

Պատմություն
-----------

Mirinda-ն առաջին անգամ ներկայացվել է 1958 թվականին Իսպանիայում։

1970 թվականին ՊեպսիԿո ընկությունը գնել է ապրանքանիշը։

ԱՄՆ-ում Mirinda-ն ներկայացվել է 2003 թվականին և սկզբնական շրջանում վաճառվել է ցածր գնով, որպեսզի դառնա «Fanta» ապրանքանիշի մրցակիցը, որն արտադրվում է Կոկա-Կոլա ընկերությունում։

1996 թվականի վերջին ՊեպսիԿո ընկերությունը փորձեց ապրանքանիշը ներկայացնել Բրազիլիայում, բայց սպառողների շրջանում ցածր ժողովրդականություն վայելելու պատճառով 1997 թվականին դադարեցրեց վաճառքը։

Տարատեսակ
---------

Խնձորի և նարնջի Mirinda
Այս ապրանքանիշի տակ արտադրվում են գազավորված ըմպելիքներ, հասանելի են մրգային համով տարբերակներ` նարինջ, կիտրոն, թուրինջ, խնձոր, բանան, մոռենի, խաղող, արքայախնձոր, ելակ, դեղձ և բաղրջուկ։

Լոգո
----

2008 թվականին ՊեպսիԿո-ն անցկացրեց իր ապրանքանիշի վերաբրենդավորումը, որի արդյունքում փոխվեցին մի քանի բրենդների անվանումները և լոգոները (Pepsi, Mirinda, 7UP, Mountain Dew): Ռուսաստանում օգտագործվում է լոգոյի հին տարբերակը։

Փաթեթավորում
------------

* 0,33 լ — բանկա
* 0,6 լ — պոլիէթիլենային տարա
* 1,25 լ — պոլիէթիլենային տարա
* 1,75 լ — պոլիէթիլենային տարա
* 2,25 լ — պոլիէթիլենային տարա

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* «Mirinda» բառը էսպերանտոյից թարգմանաբար նշանակում է «զարմանքի արժանի»։

Տես նաև
-------

* Ֆանտա
* Պեպսի
* 7 Up

1. ↑  PepsiCo: Produktseite „Mirinda" Archived 2012-03-31 at the Wayback Machine. PepsiCo buy it in 1970 to its spanish owner.
**Ազատամտականություն**, գաղափա­րական, քաղաքական հոսանք է, որը միավորում է խորհրդարանական կարգի և մարդու ազատությունների կողմնակիցներին։ «Ազատամտականություն» հասկացությունը շրջանա­ռության մեջ է մտել 19-րդ դարի սկզբին արևմտաեվրոպական մի շարք երկրներում (Մեծ Բրիտանիա. Ֆրանսիա և այլն). երբ երևան եկան «ազատական» կուսակ­ցությունները։ Ազատամտականության ակունքները սկիզբ են առնում 17-18-րդ դարերում։ Տնտեսական ազատամտականության գաղափարները հետևողականորեն արտահայտվել են անգլիական դասական քաղաքատնտեսության մեջ։ Ազատամտականությունը, որպես կանոն, մի շարք հիմնարար սկզբունքնե­րի և դրույթների ամբողջություն է, որը դարձել է ինչպես «ազատական» կուսակցությանների ծրագիր, այնպես էլ՝ որոշ պետությունների ռազմավարական գարգացման հիմք։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է նշել, որ ազատամտականության գաղափարներն առանձին դեպքերում դառնում են աշխարհընկալում, մտածելակերպ։

Մանուշակը ազատամտականության ծաղկային խորհրդանիշ
Ազատամտականության հիմնական դրույթներն են՝ անձի արժևորումը և նրա պատասխանատվությունն իր գործողությունների նկատմամբ, մասնավոր սեփականության և ազատ շուկայի կարևորումը (ազատ մրցակցություն, ձեռներեցություն և այլն), բո­լոր մարդկանց հնարավորությունների հավասարությունը, իշխանությունների տարանջատման սկզբունքը, իրավական պետության գադափարը, փոքրամասնության իրավունքների պաշտպանության երաշխավորումը և այլն։ 20-րդ դարի կեսին ձևավորվում է նորազատամտականությունը, որն ավանդական ար­ժեքներին գումարում է պետության միջամտության անհրաժեշտության գաղափարը, որը կոչված է այդ արժեքների իրագործման համար ստեղծել բարեն­պաստ պայմաններ։ Նորազատամտականաթյունը կարևորում է նաև մարդու իրավունքները, հակաամբողջատիրությունը և այլն։ Նրա ջատագովների քաղաքական ծրագրերի հիմքում ընկած են կառավա­րողների և կառավարվողների փոխհա­մաձայնության, կառավարման որոշում­ների ընդունման ընթացակարգերի ժողովրդավարացումը և այլն։

Աղբյուրներ
----------

* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Catholic (1997—…) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4155277-5 · LCCN: sh85051679 · Microsoft: 2775914083 · NKC: uk2016924848 · VIAF: 157245853 · WorldCat VIAF: 157245853 |

 |
**Ագուստու Տասու Ֆրագոզու** (պորտ.՝ Augusto Tasso Fragoso, օգոստոսի 28, 1869(1869-08-28), Սան Լուիս (Մարանյան), Բրազիլիա - սեպտեմբերի 20, 1945(1945-09-20), Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա), բրազիլացի ռազմական և պետական գործիչ, եղել է ռազմական խունտայի ղեկավարը, որը երկիրը ղեկավարել է 1930 թվականի հոկտեմբերի 24-ից նոյեմբերի 3-ն ընկած ժամանակահատվածում։

Կենսագրություն
--------------

1889 թվականին Ֆրագոզուն ավարտել է հրետանային ուսումնարանը, այնուհետև սովորել է ռազմական դպրոցում, որտեղ աշակերտել է Բենյամին Կոստանդին։ 1918 թվականին ստացել է գեներալի կոչում, այնուհետև ծառայել է ցամաքային զորքերում՝ որպես շտաբի պետ։ 1930 թվականին գլխավորել է ռազմական խունտան, որը ղեկավարում էր Բրազիլիան հեղափոխության ժամանակ։ 1933-1939 թվականներին Ֆրագոզուն զբաղեցրել է Բրազիլիայի Գերագույն ռազմական դատարանի ղեկավարի պաշտոնը։

Հիշատակում
----------

Աուգուստ Ֆրագոզուի պատվին անվանակոչվել է Մարանյան նահանգի Տասու Ֆրագոզուի քաղաքապետարանը, որը հիմնադրվել է 1964 թվականին։

Անձնական կյանք
--------------

Եղել է Պորտուգալիայի նախագահ Օշքար Կարմոնի զարմիկը։

Մատենագիտություն
----------------

* Araripe, General Tristão de Alençar, *Tasso Fragoso − Um pouco de História do Nosso Exército*, Biblioteca do Exército Editora, 1960.
* Koifman, Fábio, Organizador −*Presidentes do Brasil*, Editora Rio, 2001.

Աշխատանքներ
-----------

* A Revolução Farroupilha
* Históra da Guerra entre a Tríplice Aliança e o Paraguai (1934, in 5 volumes).
* Os Franceses no Rio de Janeiro.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Óscar Carmona - Wikipedia, the free encyclopedia

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրություն (պորտ.)
* Ագուստու Տասու Ֆրագոզուն՝ Բրազիլիայի նախագահի կայքում (պորտ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX5314844 · ISNI: 0000000053194516 · LCCN: no99060262 · NTA: 297266292 · PTBNP: 946785 · SUDOC: 070307628 · VIAF: 45438787 · WorldCat VIAF: 45438787 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ազարիա Ջուղայեցի (այլ կիրառումներ)

**Ազարիա Ջուղայեցի** (հայտնի է նաև *Ազարիա Շահկերտցի* անունով, 1563, Շահկերտ - հունիսի 2, 1601(1601-06-02), Սիս), Սսի կաթողիկոս 1584 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ազարիա Շահկերտցին ծնվել է Երնջակ գավառի Շահկերտ ավանում՝ Պողոսի և Օղլանփաշի ընտանիքում։ Ունեցել է երեք եղբայր՝ Աղուպշի, Փաշա և Ալինջա։ Եղել է Ներսես Ամկեցու աշակերտը։ Կրոնական և վարդապետական գործունեություն է իրականացրել Երնջակում, Հալեպում, Սիսում։

Հալեպում բացել է վարդապետական դպրոց, որտեղ դասավանդել է։ Նրա աշակերտներից են եղել Մեսրոպ Տաթևացի, Հակոբ Զեյթունցի, Հովհանես Անթափցի, Մկրտիչ Խարբերդցի վարդապետները։

Հեղինակ է «Մեկնութիւն քերականութեան» աշխատությանը։ Գրել է նաև մի շարք տաղեր, որոնցից 7-ը հասել են մեր օրերը։ Հիմնականում դրանք ունեցել են կրոնական բովանդակություն, որոնցից ուշադրության է արժանի հատկապես «Տաղ վասն գինւոյ յԱզարիայէ ասացեալ» տաղը։

Սսի կաթողիկոս
-------------

Հաջորդել է Խաչատուր Բ Երաժիշտ կաթողիկոսին, որի աթոռակիցն էր։ Հռոմի պապի հետ հայ եկեղեցուն հակոտնյա կրոնական բանակցությունները շարունակելու պատճառով Ազարիա Ջուղայեցին 1586 թվականին գահազրկվել է՝ աթոռը զիջելով իր հակառակորդ Տիրատուր Ա Սսեցուն։ Այնուհետև Ազարիա Ջուղայեցին մեկնել է Կոստանդնուպոլիս և 1591-ին գրավել Հովհաննես Բ Ուլնեցու պատրիարքական աթոռը։ 1592 թվականին վերադարձել է Սիս և վերագրավել կաթողիկոսական աթոռը։ Վատիկանի մատենադարանում պահպանվել են Հռոմի պապի հետ նրա վարած բանակցությունների փաստաթղթերը (ընդօրինակները գտնվում են Վենետիկի Մխիթարյան մատենադարանի № 308 ձեռագրում)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Արգամ Այվազյան, «Նախիջևան։ Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ», Երևան, 1995 թվական, էջ 222։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17151 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 100)։*  |
**Ագրաֆիա** (հին հունարեն՝ ἀ- ժխտական մասնիկի և γράφω «գրում եմ» բառի բաղադրումից), գրելու ունակության խանգարում կամ լիակատար կորուստ՝ գրելազրկություն, որն առաջանում է հոգեֆիզիոլոգիական հիմքերի կազմալուծման արդյունքում և որին հաճախ ուղեկցում է խոսքի խանգարումը։ Ագրաֆիայի ժամանակ կարող է առաջանալ շարժողական խանգարում, գրելու կամ կարդալու անկարողություն։ Գրելու ունակության կորուստը կարող է արտահայտվել տարբեր լեզուների և նյարդաբանական հիվանդությունների ժամանակ, որոնցից են՝ ալեքսիան, աֆազիան, դիզարտրիան, ագնոզիան և ապրաքսիան։ Ագրաֆիայով հիվանդ անձանց հետազոտությունը թույլ է տալիս ավելի լավ հասկանալ գրելու գործընթացում ներառված խոսքային և շարժողական կենտրոնները։ Ագրաֆիան հնարավոր չէ ամբողջությամբ բուժել, բայց հիվանդները կարող են վերականգնել կորցրած ունակությունների մի մասը։ Այս ունակությունների տեսակներն էլ կապված են ագրաֆիայի կոնկրետ տեսակի հետ։

Ագրաֆիան բաժանվում է կենտրոնական և ծայրամասային ձևերի։ Կենտրոնական ագրաֆիան ներառում է գլխուղեղի խոսքի կենտրոնները և սովորաբար կապված են խոսքի այլ խանգարումների հետ ։ Ծայրամասային ագրաֆիան ներառում է գլխուղեղի շարժողական և տեսողական կենտրոնները։ Ագրաֆիան սկսել է ուսումնասիրվել 14-րդ դարից, սակայն միայն 19-րդ դարի երկրորդ կեսից է, որ սկսել է ներկայացնել կլինիկական հետաքրքրություն։ 12-րդ դարում կատարված հետազոտությունները առաջին հերթին կենտրոնացած էին աֆազիոլոգիայի վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 2։
2. 1 2 3  «Cerebellar-induced apraxic agraphia: a review and three new cases»։ *Brain Cogn* **76** (3): 424–34։ August 2011։ PMID 21507544։ doi:10.1016/j.bandc.2010.12.006  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
3. ↑  Beeson PM (2004)։ «Remediation of written language»։ *Top Stroke Rehabil* **11** (1): 37–48։ PMID 14872398։ doi:10.1310/D4AM-XY9Y-QDFT-YUR0
4. 1 2 3 4 5  «Post-stroke language disorders»։ *Acta Clin Croat* **50** (1): 79–94։ March 2011։ PMID 22034787  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
5. ↑  Lorch M (August 2013)։ «Written language production disorders: historical and recent perspectives»։ *Curr Neurol Neurosci Rep* **13** (8): 369։ PMID 23793932։ doi:10.1007/s11910-013-0369-9
**Աբսենթ** (ֆր.՝ L’Absinthe), Էդգար Դեգայի նկարը, որն սկզբնապես վերնագրվել է «Ֆրանսիական սրճարանի ուրվանկար», ապա՝ «Մարդիկ սրճարանում»։ 1893 թվականին վերանվանվել է «Աբսենթ»։

Կտավում պատկերված են Մարսելեն Դեբուլտենն ու դերասանուհի Էլեն Անդրեն «Նոր Աթենք» սրճարանի մի սեղանի շուրջ նստած։ Նրանց առջև՝ սեղանի վրա մի բաժակ կա։ Նախքան իր ուղեկցի արյունով լցված աչքերը նայում են հայտնի մի դեղամիջոցի՝ մագազարոն։ Այնպես որ, կարելի է ենթադրել, որ իրադարձությունը կատարվում է վաղ առավոտյան։ Առաջին պլան է նշանավոր դիրքորոշումը թերթերի այցելուների, որոնք ամրագրված է փայտե տախտակին և բաժակին։ Թերթի երկայնքի եզրին դրված է նկարչի ստորագրությունը։ Նստածների հետևում պատկերված է հայելային զույգ՝ «լուսանկարչական» ձևով։ Այն արտացոլվում է պատուհանի վրա, որից ներթափանցում է արևածագի լույսը։

Տղամարդը նայում է մի կողմը, իսկ կինը մյուս կողմ։ Կտավը պատկերում է բոլոր անհատական մեկուսացման արագ աճում Փարիզում։ Առաջին անգամ ցուցադրվել է 1876 թվականին, և արժանացել է քննադատների բացասական գնահատականին, համարել են տգեղ և զզվելի։ Դրանից հետո այն շատ երկար չի ցուցադրվել։ 1893 թվականին Անգլիայում քննադատները նկարը անվանել է բարոյականությանը նետված մարտահրավեր։ Ներկայումս պատկերը պահվում է Փարիզի Օրսե թանգարանում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Աղբյուր
-------

* Conrad III, Barnaby Absinthe History in a Bottle. — Chronicle books, 1988. — С. 43–50. — ISBN 0-8118-1650-8.
* Phil Baker The Book of Absinthe a Cultural History. — Grove Press books, 2001. — С. 121–124. — ISBN 0-8021-3993-0.


1. ↑  Make Lists, Not War — 2013.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  JocondeLab — 2014.
**Արևմտապոնտական լեռներ**, լեռնահամակարգ Փոքր Ասիա թերակղզու հյուսիսում, Պոնտական լեռների մի հատվածը։ Ձգվում է Սև ծովի հարավային ափով, Սակարիա և Հալիս գետերի միջև։ Երկարությունը մոտ 400 կմ է, ամենաբարձր գագաթն է Դալիթափա լեռը (2600 մ)։ Կազմված է պալեոզոյի մետամորֆային կրաքարերից և թերթաքարերից, որոնք ծածկված են կավճի և պալեոգենի նստվածքային ապարներով։

Աշխարհագրություն
----------------

Գոգհովիտներում տարածված են նեոգենի գիպսատար կավերը և անթրոպոգենի լճա-գետային նստվածքները։ Կան քարածխի հանքեր (Զոնգուլդակի հանքավայր)։ Արևմտապոնտական լեռների երկայնակի խզումնային գոգհովիտներով տրոհված է երկշարք (տեղ–տեղ եռաշարք) շղթաների։ Դեպի Սև ծովն ուղղված լանջերը միաթեք սարավանդներ և ճյուղավորված ցածրադիր լեռնաշղթաներ են, որոնք վերջանում են խզումնային կառուցվածքի ծովափնյա դարավանդներով։ Կլիման անցողիկ է՝ սևծովայինից միջերկրածովային։ Տարեկան տեղումները՝ 1000-2000 մմ։ Հյուսիսահայաց լանջերի ստորին գոտին (300-500 մ բարձրությամբ) ծածկված է կաղնու անտառներով և մակվիսով, մինչև 1200 մետր՝ միջերկրածովային սաղարթավոր ծառատեսակներով, 1200-1900 մետր՝ եղևնու և եղևենու անտառներով, մերձգագաթնային շրջանները՝ մարգագետիններով։ Հարավային լանջերը չորային են, ֆրիգանային և լեռնատափաստանային բուսածածկույթով։ Գոգավորություններում և հարթավայրերում զբաղվում են այգեգործությամբ, պտղաբուծությամբ, մշակում են եգիպտացորեն, բրինձ, ծխախոտ և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 2. — էջ 39.
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 428 — 992 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 39)։*  |
**«Ագրոլրատու»**, գյուղատնտեսական տեղեկատու շաբաթաթերթ։

Պատմություն
-----------

Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարարության Գյուղատնտեսության աջակցության հանրապետական կենտրոնի հրատարակչություն։ Լույս է տեսնում 1951 թվականից Երևանում (մինչև 1994 թվականը՝ «Օգնություն մեխանիզատորներին և ագիտտեխնիկական դասընթացների ունկնդիրներին», «Ագրոարդյունաբերության աշխատող», «Ռանչպար»)։

Խմբագիրներ՝ Սամսոն Բարսեղյան, Արմեն Բլրցյան, Կոլյա Խոջոյան, Արմեն Խոջոյան, Ռևիկ Գրիգորյան։ Լուսաբանում է Հայաստանի գյուղատնտեսության ոլորտում իրականացվող քաղաքականությունը՝ գյուղի ու գյուղատնտեսության առաջընթացի ռազմավարության, սերմնաբուծության և սերմնարտադրության զարգացման, տոհմային գործի, հեռավոր ու սահմանամերձ համայնքների կենսամակարդակի բարելավմանը միտված ծրագրերի կենսագործման, ագրոբիզնեսի կազմակերպման, բյուջետային եկամուտների ավելացման գործընթացները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Բազումք, բաց ցրված աստղակույտ, որում գտնվում են կապույտ տաք աստղեր, շրջապատված արտացոլող միգամածությամբ։
**Աստղակույտեր**, աստղային համակարգերի տարածված ձևերից, հանդիպում են ինչպես մեր Գալակտիկայում, այնպես էլ արտաքին գալակտիկաներում։ Աստղակույտերը միմյանց հետ ֆիզիկապես կապված աստղերի համեմատաբար սեղմ խմբեր են, որոնք աչքի են ընկնում աստղային մեծ խտությամբ։ Գոյություն ունեն երկու տիպի աստղակույտեր՝ բաց (ցրված կամ գալակտիկ) և գնդաձև։

Բաց աստղակույտերը կազմված են մի քանի տասնյակ կամ հարյուրավոր աստղերից, իսկ գնդաձև աստղակույտերը մի քանի հազար կամ տասնյակ հազարավոր աստղերից։ Հայտնի են շուրջ 600 բաց և 120 գնդաձև աստղակույտեր, որոնց ընդհանուր հավանական թիվը Գալակտիկայում գնահատվում է համապատասխանաբար՝ 30000 և 250։ Աստղակույտերի աստղերը տարածության մեջ շարժվում են միևնույն մեծություն և ուղղություն ունեցող արագություններով։ Այս կարևոր կինեմատիկական առանձնահատկությունը բացահայտվել է մի քանի մոտագույն բաց աստղակույտերի (որոնք ստացել են *շարժվող աստղակույտեր* անունը) սեփական շարժումների ուսումնասիրությամբ։ Բաց և գնդաձև աստղակույտերը իրարից խիստ տարբերվում են ինչպես ֆիզիկական առանձնահատկություններով (աստղերի քանակ, զանգված, աստղային բնակչության բնույթ, չափեր և այլն), այնպես էլ տարածական բաշխման բնույթով։

Գնդաձև աստղակույտերը Գալակտիկայում կազմում են ոլորտային ենթահամակարգ, մինչդեռ բաց աստղակույտերը, ցուցաբերելով դեպի Գալակտիկայի հարթությունը ուժեղ կուտակման տենդենց, կազմում են հարթ ենթահամակարգ։ Այս վերջիև առանձնահատկության պատճառով էլ նրանց երբեմն կոչում են գալակտիկ աստղակույտեր։

Հայտնաբերումը և դասակարգումը
----------------------------

Աստղակույտերի, իբրև համակարգերի, զարգացման տեսությունը ստեղծել Է Վիկտոր Համբարձումյանը։ Բ. Մարգարյանը ցույց տվեց, որ բաց աստղակույտերի մի զգալի մասը (հետագայում կոչվեցիև Օ տիպի կույտեր) շատ երիտասարդ կազմություններ են և մեծ մասամբ՝ Օ տիպի աստղասփյուռների կորիզներ։ Բացի այդ, նա առաջարկեց աստղակույտերի նոր դասակարգում և հրատարակեց աստղակույտերի առաջին լուսանկարչական ատլասը։ Աստղակույտերի մորֆոլոգիական, կինեմատիկական, դինամիկական առանձնահատկությունների և նրանց աստղային բնակչության կազմի ու բնույթի ուսումնսւսիրությունները մեծապես նպաստեցին աստղերի էվոլյուցիայի մասին բյուրականյան պատկերացման մշակմանը։

Գրականություն
-------------

* Паренаго П. П. Курс звездной астрономии, 3-е издание, переработанное и дополненное, Москва, 1954
* Амбарцумян В. А. К вопросу о динамике открытых скоплений, Научные труды, т. 1, Ереван, 1960
* Маркарян Б. Е. Атлас открытых звездных скоплений, Москва, 1952

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 581)։*  |
|  |
| --- |
| **Ագրոքիմիական քարտեզագրամներ** |
|  |

**Ագրոքիմիական քարտեզագրամներ**, քարտեզ, որի վրա տարբեր գույներով և ուրվագծմամբ ցույց է տրված հողի սննդային նյութերով (սովորաբար՝ ֆոսֆորով, կալիումով, հազվադեպ՝ ազոտով և միկրոտարրերով) ապահովվածությունը, ինչպես նաև թթվայնությունը։

Նկարագրություն
--------------

Ագրոքիմիական քարտեզագրամի կազմման համար իրականացվում է հողի ագրոքիմիական հետազոտություն։ Տարածքը հողի, ռելիեֆի, նախկինում օգտագործված պարարտանյութերի համասեռության սկզբունքով մասնատում են տեղամասերի (2–5 հա)։ Յուրաքանչյուր տեղամասից վերցնում են հողի մի քանի նմուշ, որոնց խառնումից ստանում են մոտ 1 կգ հողազանգված։ Որոշում են դրանում ֆոսֆորի, կալիումի, ազոտի պարունակությունը և թթվայնությունը։ Քարտեզի վրա սննդային նյութերի միանման պարունակությամբ կամ թթվայնությամբ մոտ տեղամասերը ներկում են նույն գույնով և միմյանցից սահմանազատում ուրվագծով։ Սովորաբար կազմվում են մի քանի ագրոքիմիական քարտեզագրամ, որոնցից մեկով արտահայտվում է հողի ապահովվածությունը ֆոսֆորով (ֆոսֆորային պարարտանյութերի պահանջի քարտեզագրամ), երկրորդով՝ կալիումով (կալիումային պարարտանյութերի պահանջի քարտեզագրամ), երրորդով՝ թթվայնությունը և հողերի աղակալումը (կրայնացման կամ գիպսացման պահանջի քարտեզագրամ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**«Ակտելիկ»**, պիրիմիֆոսմեթիլ, քիմիական պատրաստուկ՝ մշակաբույսերի կրծող և հյութը ծծող վնսատուների դեմ պայքարելու համար։ Շփումային, ծխահարող, սահմանափակ ազդեցության աֆիցիդ է և սնկասպան։

Արտադրություն
-------------

Արտադրվում է 30%-անոց է խառնուրդի ձևով։ Կիրառվում է պահեստ տարածքների (պահեստավորելուց 10 օր առաջ) մշակման համար, ամբարային երկարակնճիթ բզեզի և այլ վնասատուների դեմ պայքարելու (ազդող նյութի 0,25 գ/մ2), ինչպես նաև ջերմոցներում, ջերմատներում (ազդող նյութի 1,5–3,0 կգ/հա) և բաց գրունտում (ազդող նյութի 0,15–0,7 կգ/հա) ճերմակաթիթեռների, ճանճերի, թրիպսների, մոծակների, բանջարաբույսերի ոստայնատզերի, հատապտղանոցներում (ազդող նյութի 0,3–1,5կգ/հա) սղոցողների, թեփուկաթևավորների և խաղողի այգիներում (ազդողնյութի 0,3–1,5 կգ/հա) տերևոլորների, որդանների ոչնչացման համար։ Վարունգի, լոլիկի, տաքդեղի, սմբուկի, շաքարիճակնդեղի մեջ ակտելիկի առավել թույլատրելի կոնցետրացիան 0,2 մգ/կգ է, հացահատիկում `5 մգ/կգ, հաղարջենու, մորենու, կոկռոշենու մեջ, ինչպես նաև ձկնաբուծական ջրամբարների ջրերում և կաթնատու կենդանիների կերերում ակտելիկի մնացորդներ չի թույլատրվում։ Ձվատու թռչունների կերերում ակտելիկի սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիան 0,5 մգ/կգ է, բտվող կենդանիների և թռչունների կերերում`1 մգ/կգ, հողում` 0,5 մգ/կգ, կենցաղում օգտագործման ջրամբարներում` 0,01 մգ/լ։ Նվազ թունավոր է մարդկանց և տաքարյուն կենդանիների համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Արևմտա-Սիբիրական նավթագազաբեր մարզ** (ռուս.՝ *Западно-Сибирская нефтегазоносная провинция*), տեղակայված է Արևմտասիբիրական հարթավայրի սահմաններում՝ Տյումենի, Օմսկի, Կուրգանի, Տոմսկի և մասամբ Սվերդլովսկի, Չելյաբինսկի, Նովոսիբիրսկի մարզերում, Կրասնոյարսկի և Ալթայի երկրամասերում։

Մակերեսը մոտ 3,5 մլն կմ² է։ Արևմտասիբիրական սալի նավթագազաբերության հնարավորությունը առաջինը նշել է Ի․ Գուբկինը 1932-1934 թվականներին։ Երկրաբանա-որոնողական և խոր հորատման աշխատանքներն սկսվել են 1947 թվականից։ Գազի առաջին հանքավայրը հայտնաբերվել է 1953 թվականին՝ Օբ գետի ստորին հոսանքի շրջանում (Բերյոզովսկի շրջան), իսկ վեց տարի անց Շաիմի շրջանում հայտնաբերվել է նավթի առաջին հանքավայրը։ 1960-1965 թվականներին հաստատվեց Տյումենի և Տոմսկի մարզերում գտնվող մի շարք տեկտոնական գմբեթների արդյունաբերական նավթաբերությունը։ 1972 թվականի սկզբին արդեն հայտնի էր նավթի, գազի և գազանավթային շուրջ 180 հանքավայր, որոնցից մի քանիսը իրենց պաշարներով բացառիկ են (Սամոտլոր, Սուրգուտ, Ուստ-Բալիկ և այլն)։

Արևմտա-Սիբիրական նավթագազաբեր մարզի տարածքը կազմված է յուրայի, կավճի, պալեոգենի և մասամբ նեոգենի հասակի նստվածքներից, առավել հին (պալեոզոյ, տրիաս) նստվածքները զարգացած են միայն իջվածքներում։ Նստվածքային հատվածքում դիտվում են մի շարք խոշոր գմբեթներ, իջվածքներ և ճկվածքներ։ Բարձրացումների և իջվածքների վրա զարգացած են տեղական բարձրացումներ, որոնցից ավելի քան 100-ը նավթաբեր կամ գազաբեր են։ Մարզի նավթագազաբերությունը կապված է յուրայի և կավճի հասակի նստվածքների հետ, որոնց կտրվածքում առանձնացվում է ավազաքարերի ավելի քան 40 արդյունավետ շերտ՝ յուրաքանչյուրը 10-15 մ հզորությամբ։ Նավթի և գազանավթային կուտակների մեծ մասը (ավելի քան 80%) գտնվում է 2000- 3000 մ, իսկ գազի կուտակները՝ մինչև 2000 մ խորության վրա։ Հայտնի հանքավայրերն ունեն մեծ դեբիտ, նավթինը՝ մինչև 200 տ/օր, գազինը՝ մինչև 5 մլն․ մ³/օր։

Արևմտա-Սիբիրական նավթագազաբեր մարզի նավթը բարձրորակ հումք է նավթաքիմիական արդյունաբերության համար։ Նավթի խտությունն է 880 կգ/մ³, ծծումբի պարունակությունը՝ 1,1%, պարաֆինինը՝ 0,5%-ից էլ պակաս և բենզինային թորամասերինը՝ 45-60%։ Նավթի հանույթը 1970 թվականին եղել է 31 մլն․ տ, գազինը՝ 9,5 մլրդ․ մ³։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 40)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աղասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Աստղիկ Ալեքսեյի Աղասյան** (հոկտեմբերի 15 (27), 1899, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - մարտի 7, 1984(1984-03-07), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային ռեժիսոր, դերասան, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1945)։

Կենսագրություն
--------------

Բեմական գործունեությունն սկսել է 1917 թվականին՝ որպես Թիֆլիսի Հայոց դրամատիկական ընկերության թատրոնի դերասանուհի։ Խաղացել է Մարգարիտ ([իրվանզադեի «Պատվի համար»), Մեդա (Լևոն Շանթի «Հին աստվածներ»), Նինա (Ն. Լերմոնտովի «Դիմակահանդես») և այլն։ 1921-1924 թվականներին՝ Հայաստանի Առաջին պետթատրոնի դերասանուհի (Կեկել, Աունդուկյանի «Պեպո»։ 1929 թվականին մասնակցել էր Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնի հիմնադրմանը, ուր 1931-1963 թվականներին աշխատել էր որպես ռեժիսոր։

Բեմադրել է՝ «Գիքոր» (ըստ Հ. Թումանյանի), Ա. Սահինյանի «Փոքր բակի մեծ հոգսերը» և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 247.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17275 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 247)։*  |
**Ե, ե**, հայկական այբուբենի հինգերորդ տառը. անվանումը՝ **եչ**. սերում է հունական նախատիպարից, թվային արժեքն է հինգ, հինգերորդ։

Հին գրական հայերենի այբբենական համակարգում Ե-ի դերն էր առաջնային շարքի միջին բարձրացման ձայնավոր հնչույթի արտահայտումը։ Ետգրաբարյան հայերենում ամենուր, հին, ավանդական (մեսրոպյան) ուղղագրության գործառույթներում այն պահպանեց իր այբբենական արժեքը. արևելահայ նոր ուղղագրության համաձայն, ինչպես և նոր այբբենական համակարգում այն իր հին նշանակությունը պահպանում է առաջնային շարքի միջին միջին բարձրացման ձայնավորի (նաև պայմանականորեն **է→ե** հնչյունափոխությամբ գոյացածի) համար, ինչպես՝ **ձեր, մեկ, վեր, (կէս), կես, (մէջ)→մեջ, (սէր)→սեր**, բացի բառասկզբի դիրքից, ուր այդ նշանակությամբ գործառում է **է** տառը (**էջ, էակ**, ստուգաբանական գրությամբ՝ **մանրէ, որևէ** և այլն)։ Բառասկզբի դիրքում, բառամիջում ու բառավերջում ձայնավորից հետո ե-ն այժմ արտահայտում է **յե** երկհնչյունը (**ես, երգ, երկիր, ամենաերկար**)։ **Եմ** օժանդակ բայի եզակի առաջին և երկրորդ դեմքի, իսկ հոգնակիի բոլոր ձևերում այս տառը հանդես է գալիս բառասկզբի դիրքում ՝ ավանդական գրության սկզբունքով (**եմ, ես ենք, եք, են**), թեև իբրև վերջահար տարրեր հնչյունաբառում՝ բաղաձայնից հետո դրանք արտասանվում են պարզ ձայնավորով, ձայնավորից հետո՝ երկհնչյունով՝ **յե**. գրելու (յ) եմ, տղա (յ) ես։

Բառամիջում և բառավերջում, բացի կանոնից բխող սահմանափակումից, ե-ն համահունչ է է-ին (գետ, հերոս, բազե, թե)։

Բարբառային տառադարձություններում նույն ձայնավորի համար սովորաբար գործածվում է **է** տառը, իսկ ե-ն պահպանվում է որոշ երկբարբառակերպերի համար՝ օրինակ **իէ**, երբեմն **ըէ** արտասանությունները նշելու ժամանակ։

Ուղղագրական կանոների համաձայն ե+վ→եվ հնչյունակապակցությունը կարող է արտահայտվել նաև **և** տառով։ Օրինակ՝ *տարեվերջ, հոգեվարք* և *բարև, արև*։ Իսկ երբ տողադարձի ժամանակ վանկաբաժանն ընկնում է և-ի (ե+վ) միջով, գրվում էբաղադրյալ ձևով՝ *արե-վային, տերե-վաթափ*։

Բրայլով ներկայացում
-------------------

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Արլ. | Արմ. |
| Dots245 | Dots13456 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Զ. Պետրոսյան, Հայրենագիտական բառարան, Երևան, «Հայաստան», 1987, էջ 191-193

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայերենի այբուբեն |
| --- |
|  |
| Ա ա **·** Բ բ **·** Գ գ **·** Դ դ **·** Ե ե **·** Զ զ **·** Է է **·** Ը ը **·** Թ թ **·** Ժ ժ **·** Ի ի **·** Լ լ **·** Խ խ **·** Ծ ծ **·** Կ կ **·** Հ հ **·** Ձ ձ **·** Ղ ղ **·** Ճ ճ **·** Մ մ **·** Յ յ **·** Ն ն **·** Շ շ **·** Ո ո **·** Չ չ **·** Պ պ **·** Ջ ջ **·** Ռ ռ **·** Ս ս **·** Վ վ **·** Տ տ **·** Ր ր **·** Ց ց **·** Ւ ւ **·** Փ փ **·** Ք ք **·** և **·** Օ օ **·** Ֆ ֆ |

 |
**Եսայիներ** (եբրայերեն אִסִּיִים‎, Isiyim; հունարեն Εσσηνοι, Εσσαίοι, Ὀσσαιοι, Ὀσσηνοί) հրեական աղանդներից մեկն է, որն առաջացել է մ.թ.ա. 2-րդ դարի առաջին քառորդի սկզբին։

Եսայիների մասին նախնական տեղեկությունները գտնվում են Փիլոն Ալեքսանդրացու, Հովսեփոս Փլավիոսի և Պլինիոս Ավագի աշխատություններում։ Առաջին երկու անվանված պատմաբանների ժամանակ նրանց թիվը մոտ 4000 էր։ Ցրված լինելով Հրեաստանում՝ նրանք սկզբում ապրում էին քաղաքներում և գյուղերում՝ ասիդացիների անվան տակ և, ինչպես կարծում են նորագույն շրջանի գիտնականները, նրանք ստեղծեցին ազգային մի կուսակցություն, որը պայքարում էր մեկ այլ, ավելի հզոր կուսակցության՝ հելլենիստների դեմ։ Այնուհետև, ըստ Փիլոնի, զզվելով քաղաքների պղծված սովորույթներից, և ըստ վերջին հետազոտողների, կորցնելով հրեական կյանքի ազգային սկզբունքների համար պայքարում հաջողության հասնելու հույսը, եսայիները հեռանում են Մեռյալ ծովից դեպի հյուսիս-արևմուտք և այնտեղ ստեղծելով առանձին գաղութներ, խուսափում են մնացյալ ցեղերի հետ հանդիպելուց նույնիսկ Երուսաղեմի տաճարում։ Նրանք ստեղծում են խիստ փակ կարգ, ապրում ամուրի, բայց ընդունում և դաստիարակում այլոց երեխաներին՝ ընդունելով նրանց համայնք՝ երեք տարվա փորձարկումից հետո։

Եսայիները համբավ են ձեռք բերել ժամանակակից շրջանում կրոնական փաստաթղթերի մի մեծ խմբի հայտնաբերումից հետո, որը հայտնի է որպես Մեռյալ ծովի ձեռագրեր, որոնք սովորաբար համարվում են Եսայիների գրադարանը։ Այդ փաստաթղթերում պահպանվել են եբրայերեն Աստվածաշնչի մի քանի օրինակներ, որոնք մնացել են անվնաս մ.թ.ա. 300 թվականից մինչև դրանց հայտնաբերումը՝ 1946 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Փլավիոս Հովսեփոս։ *Հուդայական պատերազմ, գիրք 2, գլուխ 8*
**Ազատ ոճ**, նեղ իմաստով՝ արևմտաեվրոպական պրոֆեսիոնալ պոլիֆոնիկ երաժշտություն 17-րդ դարից։ 

Ազատ ոճում գերիշխող մաժոր և մինոր ձայնակարգային համակարգերի ձայնակարգահարմոնիկ և հնչերանգային առանձնահատկությունները համադրված 
են խիստ ոճի ընդհանուր օրինաչափություններին (թռիչքի լրացումը սահուն շարժումով կամ թռիչքին հակառակ ուղղությամբ, թռիչքի նախապատրաստում սահուն շարժումով՝ թռիչքին հակառակ ուղղությամբ, միևնույն ուղղությամբ մաքուր կվարտա և մաքուր կվինտա քայլերից խուսափում, դիսոնանսների նախապատրաստումը և լուծումը, անցողիկ և օժանդակ հնչյունների կիրառումը, շարժումը զուգահեռ անկատար կոնսոնանսներով, զուգահեռ կատարյալ ինտերվալների՝ պրիմայի, օկտավայի, կվինտայի արգելումը)։ 

Միաժամանակ՝ ազատ ոճում որոշակիորեն նկատվում են ակորդների ֆունկցիոնալ հարաբերակցություններ, ազատորեն օգտագործվում են տարատեսակ թռիչքներ՝ բոլոր հնարավոր ինտերվալներով (վարընթաց և վերընթաց), միևնույն հնչյունի բազմակի կրկնումը։

Ազատ ոճի պոլիֆոնիայում դիսոնանսների և կոնսոնանսների փոխհարաբերությունը պայմանավորված է խիստ ոճում կիրառվող օրինաչափություններով։ Զարգացած է նաև ռիթմիկ պատկերը, կիրառվում են տարբեր տևողությունների զուգակցումներ և համադրումներ, սուր ռիթմիկ բախումներ, սինկոպաներ, կետագծային և լոմբարդային ռիթմեր։ Ի տարբերություն խիստ ոճի՝ ազատ ոճում դիսոնանսները լուծվում են կոնսոնանսների և՛ վերևի, և՛ ներքևիձայներում ինչպես վերընթաց, այնպես էլ վարընթաց շարժմամբ՝ նախապատրաստված հապաղումներով՝ սահուն շարժմամբ ու թռիչքով, դիատոնիկ և խրոմատիկ անցողիկ և օժանդակ հնչյուններով, զուգահեռ անկատար կոնսոնանսներով (տերցիաներ, սեքստաներ, սեքստակորդներ)։ 
Միաժամանակ անհրաժեշտ է խուսափել զուգահեռ և թաքնված պրիմաներից, օկտավաներից, կվինտաներից։ 

Ազատ ոճում մեղեդիների թեմաների պոլիֆոնիկ բնույթը պայմանավորված է «թաքնված պոլիֆոնիայի» (միաձայն մեղեդու ծավալումը տարբեր ռեգիստրներում, 
որը տարածության մեջ ստեղծում է մեղեդային գծերի պատրանք) առկայությամբ, որն առաջանում է հակառակ ուղղության հաջորդաբար թռիչքներից կամ մետրական ուժեղ մասերում հնչյունների մեղեդային կապի հետևանքով։ Այս 2 սկզբունքները հաճախ կարող են հանդես գալ միաժամանակ։ 

«Ազատ ոճ» հասկացության (19-րդ դարի վերջից և 21-րդ դարում) նոր ձայնակարգ-տոնայնությամբ և մետրառիթմիկ առանձնահատկություններով պայմանավորված՝ առաջանում են բազմատոնալ, բազմաձայնակարգային, բազմաֆունկցիոնալ, բազմառիթմիկ և բազմամետրական կերտվածքներ։ Գործնականում կիրառվում են զուգահեռ (դիսոնանս ու կոնսոնանս ինտերվալներով և ակորդներով) և ժապավենաձև բազմաշերտ շարժումներ։

Ազատ ոճում լայնորեն օգտագործվում են երաժշտական տարբեր գործիքներ և խիստ ոճից սերող նմանակման ձևեր։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ազատ ձև**, երաժշտական կառուցվածք, ընդհանուր գծերով տիպական ձևերից որևէ մեկին հարող կամ դրա էապես փոփոխված տարբերակ։

Որոշ դեպքերում ազատ ձև են անվանում նաև ոչ սովորական կառուցվածքով ձևերը։ Ազատ ձևերը հիմնականում գործածում են խոշոր կտավի գործերում (պոեմ, բալլադ, ֆանտազիա)։ Այն կոմպոզիտորի յուրօրինակ մտահղացումն է, որի հետևանքով ողջ կազմավորման բաղադրիչ (հաճախ՝ հակադիր) մասերը զարգանում են առավել միաձույլ։ Հաճախ զարգացման գլխավոր դրամատուրգային շեշտը կրում է ռեպրիզը կամ կոդան։ Ստեղծագործության բովանդակությունը, ներքին դրամատուրգիան անմիջականորեն պայմանավորում են ձևակազմավորման գործընթացը՝ որոշակիորեն փոփոխելով և հստակեցնելով ձևի արտաքին ուրվագիծը։ Որքան յուրօրինակ է մտահղացումը, այնքան անհատականացված է ձև-սխեման, որով պայմանավորված է տվյալ երկի գեղարվեստական արժեքը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ահասֆերուս** (հին հունարեն՝ Ξέρξης, Xerxes; *Xšayārša*; հուն․՝ Ασουηρος, Asouēros, Septuagint; լատին․՝ Assuerus), միջնադարում ծագած ավանդությունների հերոս, որն իբր Գողգոթա բարձրացող Քրիստոսին թույլ չի տվել իր մոտ նստել հանգստանալ, և դրա համար աստված պատժել է նրան՝ հավիտյան քայլելու մինչև աշխարհի վերջը։

Ահասֆերուսի ավանդության հայկական առաջին տարբերակն արձանագրված է Մատթեոս Փարիզեցու հիշատակարանում, ուր վերարտադրված է 1228 թվականին Անգլիա այցելած մի հայ եպիսկոպոսի պատմածը։ Մեղքերի համար անմահության դատապարտվելու թեման տարածված է եղել միջնադարյան, ինչպես և 15-րդ դարի ռոմանտիկ-գրականության մեջ։ Հատկապես մեծ ժողովրդականություն է վայելել Սյուի «Թափառական հրեա» վեպը։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Ուղղափառ աստվածաբանական · Catholic (1997—…) |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 236)։*  |


1. ↑  Union List of Artist Names — 2014.
**Ավանդական տնտեսություն** , տնտեսական համակարգ, որտեղ ավանդույթներն ու սովորույթները բացահայտում են սահմանափակ ռեսուրսների օգտագործումը։ Այն համարվում է ամենահինը։ Ավանդական տնտեսությունում հողը և կապիտալը գտնվում են ընդհանուր սեփականության ներքո, իսկ հասարակության տնտեսական հիմնական խնդիրները լուծվում են մարդկանց միջև տոհմական կամ կիսաֆեոդալական կապերի միջոցով։

Ավանդական տնտեսությունը հիմնված է պատմականորեն ձևավորված ավանդույթների, սովորույթների, հոգեբանության, կրոնական ընկալումների և մշակութային մակարդակի վրա։ Դրանց հիմքի վրա են ձևավորվում համապատասխան ինստիտուտները։ Տարբեր են այս կամ այն երկրի որդեգրած տնտեսական համակարգի բնույթը։ Աֆրիկա մայրցամաքում ապրող ցեղախմբերի համատեղ կյանքը կարգավորվում է քարացած ավանդույթների, տոտեմիստական մտածելակերպի և հոգեբանության, անձնապաշտության միջոցով, որոնք ձևավորում են նրանց զարգացման մակարդակին համապատասխան ինստիտուտներ։ Դրանց գործունեությունն ազդում է արդյունքի արտադրության, բաշխման, փոխանակության և սպառման գործընթացի կազմակերպման բնույթի վրա։ Դարերով ձևավորված ավանդույթները իրենց ազդեցությունն են թողնում տնտեսության կարգավորման արդյունավետության, այսինքն՝ ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման մակարդակի վրա։

Ավանդական տնտեսության առանձնահատկություններն են․

* Պարզ տեխնոլոգիաներ
* Գերակշռում են ձեռքի աշխատանքները
* Տնտեսական հարաբերությունների մասնակիցները համախմբված են ամուր սոցիալական կապով
* Հիմնական տնտեսական խնդիրները լուծվում են ավանդույթներին և սովորույթներին համապատասխան

Ավանդույթները, սովորույթները, կրոնական համոզմունքները, մշակութային արժեհամակարգը ժամանակի ընթացքում ենթարկվում են համապատասխան փոփոխությունների, բայց չեն վերանում։ Այն երկրները, որոնք կարողացել են հաղթահարել ավանդական տնտեսության սահմանափակումները (օրինակ՝ Եվրոպա մայրցամաքի երկրները, ԱՄՆ-ը, Կանադան, Ճապոնիան և այլն), ապահովում են բարձր տնտեսական աճ։ Ավանդական տնտեսությունը հատկապես բնորոշ է բնատնտեսությանը։ Բնատնտեսության հիմնական բնութագիրն այն է, որ արտադրողները (ընտանիքի կամ համայնքի ներկայացուցիչները) իրենց կարիքների բավարարման համար անհրաժեշտ բոլոր բարիքներն իրենք են արտադրում, և գրեթե գոյություն չունի դրանց փոխանակություն։ Արտադրողն ու սպառողը տարանջատված չեն և մարմնավորված են միևնույն տնտեսական սուբյեկտի մեջ։ Բնատնտեսությունը բնորոշ է եղել հասարակության զարգացման նախնական փուլին և տնտեսապես հետամնաց ու թույլ զարգացած երկրներին։

Աղբյուրներ
----------

* Աղաջանյան Հովսեփ, Տնտեսագիտության տեսության ընդհանուր հիմունքները.-Եր.։ Տնտեսագետ, 2008.- 172 էջ
* Տնտեսագիտության տեսություն (ուսումնական ձեռնարկ), խմբ.՝ տ.գ.դ. պրոֆ. Գ.Ե. Կիրակոսյանի և տ.գ.թ. պրոֆ. Ի.Ե. Խլղաթյանի.-Եր. Տնտեսագետ, 2009.- 752 էջ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 206613426 |

 |
**Ազգային կոնվենտ** (ֆր.՝ *Convention nationale*), Ֆրանսիայի առաջին հանրապետության օրենսդիր և գործադիր բարձրագույն մարմինը 1792 թվականի սեպտեմբերի 21-ից մինչև 1795 թվականի հոկտեմբերի 26-ը։ Ընտրվել է միապետությունը տապալած 1792 թվականի օգոստոսի 10-ի ապստամբությունից հետո։ Կոնվենտի ընտրությունները երկաստիճան էին, մասնակցում էին 21 տարեկանից բարձր բոլոր տղամարդիկ (բացի տնային ծառաներից)։ Դեպուտատները կազմում էին 3 խմբավորում ժիրոնդիստներ, որոնք փորձում էին արգելակել հեղափոխության առաջընթացը, յակոբինյաններ, որոնք ձգտում էին խորացնել հեղափոխությունը, և «ճահիճ», որը տատանողական էր։ 

Կոնվենտի պատմությունը բաժանվում է երեք շրջանի։ Ժիրոնդիստական Կոնվենտ, երբ ղեկավարությունը գտնվում էր ժիրոնդիստների ձեռքին։ 1793 թվականի մայիսի 31-հունիսի 2-ի ժողովրդական ապստամբության հետևանքով ժիրոնդիստները վտարվեցին կոնվենտից և ամբողջ իշխանությունն անցավ յակոբինյաններին։ Ցակոբինյան կոնվենտն իրագործել է հեղափոխական կարևոր խնդիրներ։ Կոնվենտը և դրան հաշվետու Հասարակական փրկության կոմիտեն, Հասարակական անվտանգության կոմիտեն և մյուս կոմիտեները կազմում էին յակոբինյանների հեղափոխական կառավարությունը։

1794 թվականի Տերմիդորյան հեղաշրջումը սկզբնավորեց, այսպես կոչված, Տերմիդորյան Կոնվենտ, որը վերացրեց յակոբինյանների լիազորությունները և նախապատրաստեց անցումը դիրեկտորիային։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Լարուսի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Նոր |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CiNii: DA08344309 · GND: 502190-X · ISNI: 0000000121829537 · LCCN: n50000772 · NKC: kn20110509002 · SUDOC: 027484130 · VIAF: 250442692 · WorldCat VIAF: 250442692 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 579)։*  |