2000 թվականի մարդահամար
**Ներգաղթ ԱՄՆ**, աշխարհի երկրներից (նահանգներից) բնակչության մուտքը (ներգաղթ) ժամանակակից Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների տարածք՝ ժամանակավոր կամ մշտական բնակության համար։

*Ներգաղթ ԱՄՆ (Միացյալ Նահանգներ)* եղել և մնում է բնակչության աճի և մշակութային փոփոխության հիմնական աղբյուրը ԱՄՆ պատմության մեծ մասի ընթացքում։ Ներգաղթի տնտեսական, սոցիալական և քաղաքական ասպեկտները հակասություններ են առաջացրել ազգային պատկանելության, տնտեսական օգուտների, ոչ ներգաղթյալների համար աշխատատեղերի, բնակավայրերի, սոցիալական շարժունակության, հանցագործության և քվեարկության վարքագծի վրա ազդեցության վերաբերյալ։ 1965 թվականին ներգաղթային քաղաքականության ազատականացումից հետո ԱՄՆ-ում բնակվող առաջին սերնդի ներգաղթյալների թիվը քառապատկվեց․1970 թվականի 9,6 միլիոնից 2007 թվականին հասնելով մոտ 38 միլիոնի։ 2008 թվականին ԱՄՆ քաղաքացիների բնականացում է անցել է 1,046,539 մարդ։ 2000-2010 թվականներին ԱՄՆ է եկել մոտ 14 միլիոն ներգաղթյալ։ 2006 թվականին Միացյալ Նահանգները որպես մշտական բնակիչ ընդունեց ավելի շատ օրինական ներգաղթյալների, քան աշխարհի բոլոր մյուս երկրները միասին վերցրած։

Եթե XIX դարի վերջին ներգաղթյալների 84,9%-ը Եվրոպայից էր, ապա 1990-ին նրանց մասնաբաժինը նվազել էր մինչև 22%, իսկ Ասիայից և Լատինական Ամերիկայից ներգաղթյալների տեսակարար կշիռը 2,5%-ից աճել էր մինչև 67,7%։

Միացյալ Նահանգներում միգրանտների կառուցվածքը հետևյալն է՝ այլ երկրներում ծնված, բայց ԱՄՆ-ում ապրող 38,1 միլիոնից (չհաշված ԱՄՆ քաղաքացիների ծնվածներին), 34%-ը ստացել է ԱՄՆ քաղաքացիություն, 32%-ը մշտապես բնակվել է Միացյալ Նահանգներում։ Նահանգներում օրինական կերպով 3%-ը ժամանակավորապես բնակվել է ԱՄՆ-ում օրինական, իսկ 31%-ը եղել է երկրում անօրինական (իր հերթին անօրինական միգրանտների 45%-ը օրինական մուտք է գործել Միացյալ Նահանգներ, սակայն ժամանակին չի լքել երկիրը)։ Միջին հաշվով տարեկան 770,000 անօրինական միգրանտ է ժամանում ԱՄՆ։

Ներկայումս այս երկիր ներգաղթի առաջատար երկրներն են Մեքսիկան, Հնդկաստանը և Ֆիլիպինները։ Չինաստանից միգրանտների մասնաբաժինը նույնպես արագորեն աճում է։

Թեև տարբեր մշակույթներից նոր բնակիչների ներհոսքը որոշակի խնդիրներ է առաջացնում, ԱՄՆ նախագահ Բիլ Քլինթոնը 1998 թվականին ասել է. «Միացյալ Նահանգները միշտ եղել է իր ներգաղթյալների լարվածության տակ... Ամերիկան անընդհատ ուժ և ոգի է ստանում ներգաղթյալների ալիքից հետո»։ Ընտանեկան վերամիավորումը տարեկան կազմում է ԱՄՆ օրինական ներգաղթի մոտավորապես 2/3-ը։

Նաև ԱՄՆ քաղաքացիություն ստանալու ամենաարագ ուղիներից մեկը ԱՄՆ բանակում ծառայելն է։ Բայց սրա համար ծառայության թեկնածուն պետք է գրին քարտ ունենա, այսինքն՝ արդեն ներգաղթյալ լինի։ Բանակում ծառայությունը արագացված քաղաքացիության իրավունք է տալիս՝ 1 տարի ծառայելուց հետո ընդհանուր առմամբ, կամ առանց որակավորման (այսինքն՝ հաջորդ օրը) մարտական գոտում ծառայության դեպքում։ Ծառայել կարող են և՛ տղամարդիկ, և՛ կանայք։

Ավելի հաճախակի են դարձել գրին քարտերի, այնուհետև ԱՄՆ քաղաքացիության և տարբեր վիզաների միջոցով ստանալու դեպքերը։ 2000-ականներին տրամադրվել է մոտ 33 մլն գրին քարտ։ Օրինակ, L-1 վիզան, որն ամենաարագ ճանապարհն է գրին քարտ ստանալու համար, այդ վիզաներից մեկն է։ L-1 օտարերկրյա Fisse ընկերությունների հիմնադիրներն ու մենեջերները ցանկանում են իրենց բիզնեսի մասնաճյուղը բացել ԱՄՆ-ում։ Ընկերության մասնաճյուղը ԱՄՆ-ում մեկ տարի աշխատելուց հետո հիմնադիրներն ու ղեկավարները և նրանց ընտանիքները ստանում են մշտական բնակություն։ Նախկինում դա կարող էին թույլ տալ միայն խոշոր ընկերությունները, սակայն վերջին տարիներին Ամերիկան սկսել է ողջունել միջին և փոքր բիզնեսներին, ընդ որում 2010 թվականից ի վեր այս վիզայի մերժման տոկոսը կազմում է ընդամենը մոտ 18%։

2015 թվականին «SelectUSA» գագաթնաժողովում ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման հայտարարեց L-1 վիզաների ստացման ընթացակարգի հետագա պարզեցման մասին։ Սա նշանակում է, որ այժմ L-1 վիզա ստանալն ավելի հեշտ է, քան նախկինում։ Այս նախաձեռնությունը կարող է մեծացնել ներգաղթի հոսքը դեպի ԱՄՆ։

Պատմություն
-----------

Ամերիկյան ներգաղթի պատմությունը կարելի է բաժանել չորս դարաշրջանի՝ գաղութային շրջան, XIX դարի կեսերին, XX դարի սկզբին և 1965 թվականից հետո։ Յուրաքանչյուր դարաշրջան Միացյալ Նահանգների բնակչության կառուցվածք է բերել տարբեր ազգային խմբերի, ռասաների և էթնիկ խմբերի։ ԱՄՆ ներգաղթի օրենքը նաև գիտեր ազատականացման ժամանակաշրջանները, երբ համեմատաբար հեշտ էր մուտք գործել նահանգներ և քաղաքացիություն ստանալ, այնպես էլ խստացման ժամանակաշրջանները, երբ քաղաքացիությունը դժվար էր։ 19-րդ դարի կեսերին ներհոսքը հիմնականում Հյուսիսային Եվրոպայից էր, 20-րդ դարի սկզբին հիմնականում Հարավային և Արևելյան Եվրոպայից, 1965 թվականից հետո՝ հիմնականում Լատինական Ամերիկայից և Ասիայից։

### Գաղութային շրջան

XVII դարում մոտավորապես 175 հազար անգլիացիներ ներգաղթեցին գաղութատիրական Ամերիկա։ XVII և XVIII դարերի ընթացքում գաղութատիրական Ամերիկա բոլոր եվրոպացի ներգաղթյալների կեսից ավելին ժամանել են որպես ծառաներ։

### 1790-1870-ական թվականներ

Միացյալ Նահանգների անկախությունից հետո առաջին տարիներին միգրանտի համար համեմատաբար հեշտ էր ստանալ ամերիկյան քաղաքացիություն. օրինակ, Փենսիլվանիայում 1790 թվականին հաստատվեց, որ դրա համար անհրաժեշտ էր երկու տարի ապրել ամերիկյան հողում և վճարել վեց ամսվա հարկերը։ Բայց տեղի ունեցավ Ֆրանսիական Մեծ հեղափոխությունը՝ ուղեկցվելով Ֆրանսիայից զանգվածային միգրացիայով, ինչը ստիպեց ԱՄՆ իշխանություններին լրջորեն մոտենալ միգրացիոն սահմանափակող օրենսդրության մշակմանը և խստացնել ամերիկյան քաղաքացիություն ստանալու կանոնները։ 1795 թվականին ԱՄՆ Կոնգրեսն ընդունեց օրենք, որը սահմանեց քաղաքացիություն ստանալու ընդհանուր պահանջները. նատուրալիզացիան արդեն տեղի էր ունենում ոչ թե պետական մակարդակով, այլ դաշնային մակարդակով, ապագա քաղաքացուց պահանջվում է հրաժարվել տիտղոսներից և ապրել Միացյալ Նահանգներում առնվազն 5 տարի (որից առնվազն 1 տարի մեկ պետության տարածքում)։ 1798 թվականին ԱՄՆ-ում քաղաքացիության համար բնակվելու ժամկետը հասցվել է 14 տարվան։ Նույն թվականին ընդունվեց Օտարերկրացիների մասին դաշնային օրենքը, որը թույլ էր տալիս Միացյալ Նահանգների նախագահին արտաքսել ԱՄՆ-ի համար վտանգ ներկայացնող ցանկացած օտարերկրացու (շուտով չեղյալ հայտարարվեց)։

Մինչև 1819 թվականը ներգաղթյալների մեծամասնությունը չէր կարող վճարել Ատլանտյան օվկիանոսով անցնելու համար և պայմանագիր կնքեց փոխադրողների հետ. տրանսպորտային ընկերությունները ժամանողներին վաճառեցին որպես «անկախ ծառաներ», ըստ էության՝ ժամանակավոր ստրկություն։ Նավը ժամանելուն պես ներգաղթյալները հանվել են հանրային վաճառքի։ 1819 թվականին օրենք ընդունվեց, որը մեղմացնում էր այս պրակտիկան։

XIX դարում ներգաղթյալներին Միացյալ Նահանգներ հասցնող նավերի համար ներկայացվեցին պահանջներ. 1847 թվականին սահմանվեց այդպիսի նավերի առավելագույն տոննաժը, 1855 թվականին՝ մեկ ուղևորի նվազագույն կադրերը։ 1868 թվականին ԱՄՆ Սահմանադրության փոփոխությամբ քաղաքացիության իրավունք տրվեց Միացյալ Նահանգների տարածքում ծնված բոլոր անձանց, իսկ 1870 թվականին նատուրալիզացիայի իրավունք տրվեց Աֆրիկայից եկածներին (սակայն, բոլոր մյուս «ոչ սպիտակամորթները» չեն ստացել այս իրավունքը)։ 1875 թվականին ԱՄՆ Գերագույն դատարանի «Հենդերսոնն ընդդեմ Նյու Յորքի քաղաքապետի» որոշումը վերջնականապես ներգաղթի մասին օրենքի հետ կապված բոլոր հարցերը փոխանցեց դաշնային մակարդակին. շուտով դաշնային հարկ մտցվեց բոլոր նրանց համար, ովքեր մուտք գործեցին նահանգներ (0,5 $, մինչև 1892 թվականը՝ 1,5 $)։ 1882 թվականին «Միացյալ Նահանգներն ընդդեմ Վոնգ Քիմ Արկի» գործով Միացյալ Նահանգների Գերագույն դատարանը հաստատեց, որ ամերիկյան հողում ծնված անձինք ինքնաբերաբար դառնում են Ամերիկայի քաղաքացիներ։

### 1880-1930-ական թվականներ

1880-ականներից ի վեր ընդունվել են մի շարք կանոնակարգեր՝ սահմանափակելու ներգաղթը դեպի Միացյալ Նահանգներ։ 1882 թվականին Չինաստանի Բացառման Օրենքն արգելում էր չինացի աշխատողներին մուտք գործել Միացյալ Նահանգներ, 1891 թվականին ներգաղթի մասին օրենքը արգելում էր հանցագործներին, մարմնավաճառներին, պոլիգամիստներին, վարակիչ հիվանդներին և այն անձանց, ովքեր չեն ապացուցել, որ կարող են իրենց սեփական ապրուստը ապահովել։ 1903 թվականին անարխիստների և էպիլեպտիկ մարդկանց մուտքը երկիր օրենքով արգելվեց։ 1917 թվականին «սահմանափակված ասիական գոտուց» ներգաղթը (60° արևելք, 165° արևմուտք, 26° հարավ) ամբողջությամբ արգելվեց, ինչպես նաև օրինական կառավարությունների դեմ պայքարող կազմակերպությունների անդամների մուտքը։

Նկարազարդում Ուոլթեր Քրեյնի *Columbia’s Courtship* գրքից․ *A Picture History of the United States in Twelve Emblematic Designs in Color with Accompanying Verses* (տարբեր երկրներից ներգաղթյալները ձգտում են դեպի ԱՄՆ), 1893 թվական XIX դարի վերջին ներգաղթի դեմ դիմադրությունը ուժեղացավ ամերիկյան հանրության մակարդակով, որը չէր ցանկանում, որ օտարերկրյա աշխատողները, ովքեր ավելի ցածր աշխատավարձ էին ստանում, զբաղեցնեն ամերիկյան քաղաքացիների տեղը։ 1894 թվականին Հարվարդում ստեղծվեց ներգաղթի սահմանափակումների լիգան։ Այն ղեկավարում էր Մասաչուսեթսի պատգամավոր Գ. Կ. Լոջը, ով ակտիվորեն առաջ էր մղում ներգաղթը սահմանափակելու գաղափարը՝ ներդնելով իր մշակած գրագիտության որակավորումը։ Գիտնականների օգնությամբ Լոջը հատուկ թեստ է մշակել միգրանտի գրագիտության որոշման համար։ Լոջը այս օրինագիծը ներկայացրել է հինգ անգամ (1895, 1897, 1913, 1915 և 1917 թվականներին), այն հինգ անգամ էլ ընդունվել է ԱՄՆ Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատի կողմից և չորս անգամ հավանության է արժանացել Սենատի կողմից, բայց ԱՄՆ-ի նախագահները մշտապես վետո են դրել։ 1917 թվականին նախագահական վետոն չեղարկվեց, և օրինագիծը դարձավ օրենք։

Ներգաղթյալները ժամանում են Էլիս կղզի, Նյու Յորք, 1902 թվական
Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո շարունակվել է միգրացիայի և հպատակագրման սահմանափակման քաղաքականությունը։ 1921 թվականին ուժի մեջ մտավ Քվոտայի օրենքը, որը թույլ էր տալիս տարեկան մուտք գործել ԱՄՆ ոչ ավելի, քան 357,803 միգրանտ (այն չէր վերաբերում քաղաքական գործիչներին, դիվանագետներին և բարձր որակավորում ունեցող մասնագետներին)։ Այս օրենքը նաև սահմանեց էթնիկ քվոտաներ՝ սահմանելով, որ 1910 թվականի մարդահամարի ժամանակ ԱՄՆ-ում ապրած նույն ազգության մարդկանց թվի ոչ ավելի, քան 3%-ը կարող էր մուտք գործել Միացյալ Նահանգներ։ 1922-1923 թվականներին ԱՄՆ Գերագույն դատարանն արգելեց հպատակագրումը ԱՄՆ-ում՝ սկզբում ճապոնացիների (որպես ոչ սպիտակամորթների), ապա հնդիկների համար՝ նշելով, որ սպիտակամորթ մարդը «սպիտակ է սովորական, ոչ թե գիտական իմաստով»։ 1924 թվականին ներգաղթի մասին օրենքները խստացվեցին՝ ազգային քվոտան իջեցվեց մինչև 2% (և 1890 թվականի մարդահամարի ցուցանիշները վերցվեցին որպես հաշվարկների հիմք), իսկ ներգաղթյալների առավելագույն թիվը կրճատվեց մինչև տարեկան 164 667 մարդ։ 1924 թվականի օրենքը նաև հստակեցրել է, որ ներգաղթյալների կանայք և անչափահաս երեխաները, ինչպես նաև ականավոր գիտնականներն ու կրոնական գործիչները չեն մտնում այս քվոտայի տակ։ Մեծ ճգնաժամի պայմաններում պահպանվեց խիստ միգրացիոն օրենսդրությունը։

### 1940-1980-ական թվականներ

1940-1980-ական թվականներին Լատինական Ամերիկայից ներգաղթյալների թիվն ավելացել է ավելի քան 27 անգամ, իսկ Ազիզայից՝ 88 անգամ։ 1940 թվականին ընդունվեց օտարերկրացիների գրանցման մասին օրենքը, որը պահանջում էր բոլոր չափահաս օտարերկրացիներին գրանցվել՝ հարցաշարում նշելով իրենց քաղաքական հայացքները և աշխատանքի վայրը։ Ներգաղթի մասին օրենսդրության մեղմացումը տեղի ունեցավ արդեն 1943 թվականին, երբ ընդունվեց Բրասերոյի ներգրավման մասին օրենքը, որը նախատեսում էր 26 միլիոն $ հատկացնել հարավային նահանգներին՝ մեքսիկացի աշխատանքային միգրանտներին տեղավորելու և վերազինելու համար։ Միևնույն ժամանակ, Մագնուսոնի ակտը չինացիներին թույլ է տվել ստանալ ամերիկյան քաղաքացիություն, իսկ ամերիկացիներին՝ իրենց չինացի կանանց քվոտաները գերազանցող նահանգներ բերել։ 1945 թվականին Զինվորական կանանց օրենքը թույլ տվեց ամերիկացի զինվորականների ամուսիններին և երեխաներին քվոտայից դուրս մուտք գործել Միացյալ Նահանգներ, իսկ 1946 թվականին Զինվորական հարսնացուների օրենքը թույլ տվեց ամերիկացի զինվորների չամուսնացած գործընկերներին մուտք գործել Միացյալ Նահանգներ՝ ամերիկացիների հետ ամուսնանալու պարտավորությամբ՝ 3 ամսվա ընթացքում (այլապես՝ արտաքսում)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո ԱՄՆ-ն առաջին անգամ չափազանց դժկամությամբ ընդունեց փախստականներին՝ առանց նրանց համար քվոտաներ հատկացնելու։ Օրինակ՝ 1946 թվականին ԱՄՆ մուտք են գործել մոտ 5 հազար փախստական։ Սառը պատերազմի սկզբից հետո քաղաքական փախստականների նկատմամբ վերաբերմունքը փոխվեց և նրանց վերաբերյալ օրենսդրություն ընդունվեց։ 1948 թվականին ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը ընդունեց Ֆերգյուսոն-Սթեյթոնի օրենքը, որը թույլ էր տալիս 341,000 փախստականների մուտք գործել ԱՄՆ, որոնք կարող էին երաշխավորել ժամանումը Ամերիկայի քաղաքացուց (կամ ԱՄՆ քաղաքացիների մի խումբ), որ իրենց կապահովեն բնակարանով և աշխատանքով, բայց «առանց որևէ ամերիկացի քաղաքացու վնասելու»։

Հետպատերազմյան շրջանում միգրացիոն օրենսդրությունը նորից սկսեց խստացվել։ 1952 թվականին ընդունվեց Մակքարեն-Ուոլթերի օրենքը (դրա համար պետք էր հաղթահարել նույնիսկ նախագահ Հ. Թրումանի վետոն), ազգային քվոտաների շրջանակներում նախապատվությունը տվեց բարձրակարգ մասնագետներին և ամերիկացի քաղաքացիների հարազատներին։ Ըստ այս օրենքի՝ յուրաքանչյուր երկրի համար սահմանված քվոտայի 50%-ը տրվում էր բարձր որակավորում ունեցող մասնագետներին, ևս 30%-ը՝ Ամերիկայի քաղաքացիների մերձավոր ազգականներին (ծնողներ, ամուսիններ և երեխաներ), արևելյան կիսագնդի համար քվոտան սահմանվեց՝ տարեկան 154,657 մարդ։ Մակքարեն-Ուոլթերի օրենքը սահմանեց ամերիկյան քաղաքացիություն ստանալու չափանիշներ, որոնք գործում են մինչ օրս․

* տարիքը - առնվազն 18 տարեկան,
* մշտական բնակություն, որը ձեռք է բերվել քաղաքացիություն ստանալու համար դիմելուց ոչ շուտ, քան 5 տարի առաջ,
* օրինական մշտական բնակություն այն նահանգում, որտեղ դիմումը ներկայացվում է առնվազն 3 ամիս,
* բարոյական բարձր որակներ,
* «հավատարմություն ԱՄՆ Սահմանադրությանը, հավատարմություն գոյություն ունեցող համակարգին և Միացյալ Նահանգների բարգավաճման ցանկություն»,
* անգլերենի իմացություն,
* ԱՄՆ պատմության իմացություն, երկրի պետական կառուցվածքի սկզբունքների ըմբռնում։

Մակքարեն-Ուոլթերի օրենքը նաև արգելում էր կոմունիստական կուսակցությունների բոլոր անդամների, ինչպես նաև սոցիալիստական դոկտրիններ քարոզողների ներգաղթը։

Միգրացիոն օրենսդրության նոր ազատականացումը սկսվեց 1965 թվականին, երբ ընդունվեց «Ներգաղթի և ազգության փոփոխության մասին» օրենքը, որը սահմանեց Միացյալ Նահանգներ մուտքի ընդլայնված քվոտաներ (170 հազար արևելյան կիսագնդի համար, 120 հազար արևմտյան կիսագնդի համար), որոնք բաշխվել են հետևյալ համամասնությամբ․

* 20 % - ԱՄՆ քաղաքացիների չամուսնացած երեխաներ,
* 20 % (գումարած առաջին կարգի չօգտագործված վիզաներ) - ԱՄՆ մշտական բնակիչների ամուսինները և չամուսնացած երեխաները,
* 10 % (և չօգտագործված վիզաներ նախորդ կատեգորիաներով) - բարձր որակավորում ունեցող մասնագետներ,
* 10 % (և չօգտագործված վիզաներ նախորդ կատեգորիաներով) - ամուսնացած ԱՄՆ քաղաքացիների երեխաներ,
* 24 % (և չօգտագործված վիզաներ նախորդ կատեգորիաներով) - ԱՄՆ քաղաքացիների եղբայրներ և քույրեր,
* 10 % (և չօգտագործված վիզաներ նախորդ կատեգորիաներով) - հմուտ աշխատողներ՝ աշխատուժի կարիք ունեցող արդյունաբերության համար,
* 6 % - փախստականներ։

1980 թվականին ընդունվեց Փախստականների մասին օրենքը, որը ամերիկյան իրավական նորմերը համապատասխանեցրեց միջազգային իրավունքին և ներմուծեց «ապաստան» հասկացությունը։ 1986 թվականի օրենքը համաներում էր շնորհում 1981 թվականի դեկտեմբերի 31-ից առաջ ԱՄՆ ժամանած անօրինական ներգաղթյալներին, ովքեր ոչ մի հանցագործություն չեն կատարել, ընդունել են իրենց մեղքը և տուգանք են վճարել. նրանք կարող էին անգլերենի և ԱՄՆ պատմության քննություններ հանձնելու պայմանով, ժամանակավոր օտարերկրացիների բնակության կարգավիճակ ստանալ։ Այս կարգավիճակով անձը երկու տարի հետո, եթե ունենար մշտական աշխատանքի վայր և վճարեր հարկերը, կարող էր մշտական բնակության կարգավիճակ ստանալ, իսկ հետո միայն ԱՄՆ քաղաքացիություն։

### Սառը պատերազմից հետո

Սառը պատերազմի ավարտի հետ կապված անհրաժեշտություն առաջացավ ստեղծել ներգաղթի մասին նոր օրենք։ 1990 թվականին ընդունվեց Ներգաղթի մասին նոր օրենքը, որը սահմանեց ներգաղթի կարգավիճակ ստանալու իրավունք ունեցող անձանց հետևյալ կատեգորիաները․

* ազգակցական կապի հիման վրա,
* զբաղվածության հիման վրա,
* «Տարբեր ազգությունների ներգաղթյալների համար վիզաներ» ծրագրով՝ «գրին քարտ» այն երկրների քաղաքացիների համար, որտեղից 1965 թվականից ի վեր ամենաքիչ թվով ներգաղթյալներ են եկել (55 հազար)։

Երկրորդ կատեգորիան (աշխատանքային միգրանտներ) իր հերթին բաժանվել է հետևյալ խմբերի․

* առաջնահերթ անձնակազմը (28,6%) - գիտնականներ և պրոֆեսորներ, ինչպես նաև համաշխարհային ճանաչում ստացած անձինք,
* բարձր որակավորում ունեցող կադրեր (28,6%),
* որակյալ կադրեր (28,6%, բայց ոչ ավելի, քան 10 հազար մարդ), բակալավրի և ցածր աստիճան ունեցող անձինք, բայց ովքեր պրոֆեսիոնալ են իրենց ոլորտում,
* կրոնական կազմակերպություններում աշխատող կադրեր, ինչպես նաև ամերիկյան ձեռնարկություններում և Հոնկոնգում ԱՄՆ առաքելության աշխատանքում աշխատող կադրեր (ոչ ավելի, քան 10 հազար մարդ, կատեգորիան վերացվել է 2002 թվականին),
* անձինք, ովքեր ավելի քան 1 միլիոն $ են ներդրել ձեռնարկությունում կամ բիզնեսում, որը շահույթ է բերում ամերիկյան գանձապետարանին և հանգեցրել է ԱՄՆ առնվազն տասը քաղաքացիների աշխատանքին (ոչ ավելի, քան 10 հազար մարդ)։

1992-1994 թվականների համար սույն օրենքով սահմանվել է քվոտա բոլոր երեք կատեգորիաների համար՝ 700 հազար մարդ, իսկ 1995 թվականից՝ 675 հազար մարդ։ 1990 թվականի օրենքը չէր կարգավորում փախստականների մուտքը, որոնց համար սահմանվել էր տարեկան 125 հազար մարդու քվոտա։

Բացի այդ, ներդրվել է այն երկրի հայեցակարգը, որտեղ տեղի է ունեցել աղետ, որը հանգեցրել է կենսապայմանների զգալի, բայց ժամանակավոր վատթարացմանը։ Այս երկրներից հեռացած անձինք (նման պետությունների ցանկը սահմանել է ԱՄՆ-ի նախարարներից մեկը՝ նախ՝ արդարադատության, իսկ 2002 թվականից՝ ազգային անվտանգության) կարող են ստանալ ժամանակավոր պաշտպանության կարգավիճակ՝ 6-ից 18 ամիս ժամկետով (երկարացնելու իրավունքով), և օտարերկրացին, ով ստացել է այս կարգավիճակը որոշակի ժամանակահատվածում, իր գործողությունները չեն կարող արտաքսվել և թույլ չեն տվել լքել ԱՄՆ-ը։ Սովորաբար այս կարգավիճակը տրվում էր այն երկրների քաղաքացիներին, որտեղ պատերազմ էր ընթանում։ Այն ստացել են Քուվեյթի (1991), Լիբանանի (1991), Սոմալիի (1991), Բոսնիայի և Հերցեգովինայի (1992), Ռուանդայի (1994), Բուրունդիի (1997), Սիերա Լեոնեի (1997), Սուդանի (1997), Հարավսլավիայի (1998), Անգոլայի (2000), Հայիթի (2010) և այլ պետությունների քաղաքացիներ։ Բացի այդ, ԱՄՆ նախագահը կարող էր «հարկադիր մեկնման» նմանատիպ կարգավիճակ շնորհել։ Օրինակ՝ հարկադիր մեկնման կարգավիճակը ստացել են 2007 թվականին Լիբերիայի քաղաքացիները։ Բացի այդ, 1990 թվականի օրենքը նաև թույլ էր տալիս ներգաղթյալին, ում նախկինում մերժվել էր ԱՄՆ քաղաքացիությունը, կրկին դիմել հպատակագրման համար, ինչպես նաև ֆիլիպինցի Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վետերաններին իրավունք տվեց ստանալ ԱՄՆ քաղաքացիություն։ Այնուամենայնիվ, 1990 թվականի օրենքը դեռևս արգելում էր տոտալիտար կուսակցության անդամներին մուտք գործել Միացյալ Նահանգներ (բացառությամբ նրանց, ովքեր ավտոմատ կերպով ընդգրկված են դրանում և նրանց, ովքեր դադարել են անդամությունից ոչ ուշ, քան դիմելուց 2 տարի առաջ)։ 1990 թվականի օրենքը հստակեցրեց նաև ԱՄՆ քաղաքացու հետ մտացածին ամուսնության մեջ մտնող անձանց արտաքսման կարգը։ 1990-ականների սկզբին ԱՄՆ մուտքի ազատականացումը շարունակվեց մի շարք օրենքներով։ 1991 թվականին ընդունվեց Զինվորական անձնակազմի ներգաղթի վերահսկման օրենքը, որը իրավունք էր տալիս Միացյալ Նահանգներում բնակության թույլտվություն ստանալ ամերիկյան բանակում 12 և ավելի տարի ծառայություն ունեցող անձանց (անբասիր ծառայության հատուկ գնահատականներով՝ ավելի կարճ ժամկետով), ինչպես նաև նրանց կանանց (ամուսինները) և երեխաներին։ 1992 թվականին Չինաստանի ուսանողների պաշտպանության օրենքը թույլ տվեց Չինաստանի քաղաքացիներին, ովքեր 1989 թվականի հունիսից մինչև 1990 թվականի ապրիլը գտնվում էին Միացյալ Նահանգներում ուսանողական վիզայով, դիմել մշտական կացության կարգավիճակ ստանալու համար։ Նաև ընդունվեց Խորհրդային գիտնականների ներգաղթի մասին օրենքը, որը գործում էր մինչև 1996 թվականը, որով սահմանվում էր 750 հոգանոց քվոտա ԽՍՀՄ բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտում փորձ ունեցող գիտնականների համար։

1990-ականների սկզբի համեմատաբար ազատական միգրացիոն օրենսդրությունը սկսեց խստացվել արդեն 1996 թվականին։ Այդ տարի ընդունվել են երեք օրենքներ, որոնք արգելում էին նոր ներգաղթյալներին 65 տարեկանից հետո կենսաթոշակ ստանալ, արգելում էին ներգաղթի և հպատակագրման ծառայության որոշման բողոքարկումը՝ օտարերկրացու մուտքն ԱՄՆ արգելելու մասին, ավելացրել են վիզայի վճարները, սահմանել պայմաններ ԱՄՆ մուտքի իրավունքից զրկում այն անձանց համար, ովքեր ապօրինի բնակվում են Միացյալ Նահանգներում (կախված անօրինական գտնվելու տևողությունից՝ զրկման ժամկետը տատանվում էր 3 տարուց մինչև 10 տարի)։ Ճիշտ է, 1990-ականների վերջին մի շարք միջոցառումներ են ձեռնարկվել ներգաղթի մասին օրենքները մեղմելու համար. ԱՄՆ քաղաքացիների երեխաներին, հարսնացուներին և փեսացուներին թույլատրվում էր աշխատել մինչ քաղաքացիության դիմումը քննարկվում էր։

2010-ականներին նախագահ Բարաք Օբամայի օրոք ԱՄՆ իշխանությունները սկսեցին կրճատել փախստականների ընդունման տարեկան քվոտան։ 2016 թվականին ԱՄՆ է ժամանել մոտ 85 հազար փախստական և վերաբացվել է Հոմսթեդում անօրինական միգրանտների կալանավայրը (3,2 հազար մարդու համար)։ Հետագայում ամեն տարի կրճատվում էին փախստականների ընդունման քվոտաները։ 2018 թվականի համար փախստականների ընդունման քվոտան սահմանվել է 45000 մարդ, 2019 թվականի համար քվոտան արդեն 30000 մարդ էր։

ԱՄՆ-ում օրինական միգրանտների թիվ
--------------------------------

Օրինական ճանապարհով ԱՄՆ ժամանած միգրանտների թիվը կազմված ըստ տասնամյակների․

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Տարիներ | 1831-1840 | 1841-1850 | 1851-1860 | 1861-1870 | 1871-1880 | 1881-1890 | 1891-1900 | 1901-1910 | 1911-1920 | 1921-1930 | 1931-1940 | 1941-1950 | 1951-1960 | 1961-1970 | 1971-1980 | 1981-1990 | 1991-2000 | 2001-2010 |
| Միգրանտների թիվը, միլիոն մարդ | 0,6 | 1,7 | 2,5 | 2,3 | 2,8 | 5,2 | 3,6 | 8,7 | 5,7 | 4,1 | 0,5 | 1,0 | 2,5 | 3,3 | 4,5 | 7,3 | 9,1 | 10,5 |

Այսպիսով, միգրացիան դեպի Միացյալ Նահանգներ երկու գագաթնակետ ունեցավ՝ 1880-1920-ական թվականներին և 1980-ականներիn: 1930-1940-ական թվականներին ԱՄՆ-ում միգրանտների թիվը փոքր էր։

ԱՄՆ-ից արտաքսվածների թիվ
------------------------

ԱՄՆ-ից արտաքսված անձանց թիվը կազմել է.

| Տարի | Տեղահանվածների թիվը, հազար մարդ | Այդ թվում հանցագործներ, հազար մարդ |
| --- | --- | --- |
| 1990 | 30 | 10 |
| 1995 | 51 | 21 |
| 2001 | 189 | 73 |
| 2002 | 165 | 73 |
| 2003 | 211 | 84 |
| 2004 | 241 | 92 |
| 2005 | 246 | 92 |
| 2006 | 281 | 98 |
| 2007 | 319 | 102 |
| 2008 | 360 | 105 |
| 2009 | 392 | 132 |
| 2010 | 382 | 170 |
| 2011 | 387 | 189 |
| 2012 | 418 | 200 |
| 2013 | 438 | 198 |

Ծրագրեր
-------

**Միացյալ Նահանգների մշտական թույլտվություն ստացած բնակիչների թիվը՝ ըստ հիմնական ներգաղթի խմբերի, 1998-2007 թվականներ, հազար մարդ․**
**Lua error in Մոդուլ:Chart at line 232: group names should contain the same number of items as the number of groups (2).**
**ԱՄՆ նորեկներն ըստ ստացված վիզաների հիմնական խմբերի, 1998-2007 թվականներ, հազար մարդ․**
**Lua error in Մոդուլ:Chart at line 232: group names should contain the same number of items as the number of groups (3).**
**ԱՄՆ-ում կանոնավոր կացության կարգավիճակն ըստ ստացված վիզաների հիմնական խմբերի, 1998-2007 թվականներ, հազար մարդ․**
**Lua error in Մոդուլ:Chart at line 232: group names should contain the same number of items as the number of groups (4).**

Ներգաղթ և բնակչության ժողովրդագրական ծերացում
---------------------------------------------

Ներգաղթը աշխարհի բնակչության ժողովրդագրական ծերացման խնդրի լուծում չէ։ Իրականում, մի զգալի հետազոտություն ցույց է տալիս, որ ներգաղթի ազդեցությունը բնակչության ծերացման վրա փոքր է։ Թեև ներգաղթն անշուշտ կարող է մեծացնել աշխարհի երկրների բնակչության թիվը, այն չի դարձնում այդ երկրների բնակչությանը երիտասարդ։ 2020 թվականի մարդահամարի հրապարակումը ցույց է տվել, որ 2010 թվականից ի վեր ԱՄՆ բնակչությունն աճել է ընդամենը 22,7 միլիոնով, իսկ Covid-19 համաճարակի ժամանակ ԱՄՆ-ում գրանցվել է ծնելիության կտրուկ անկում։ Սակայն ժողովրդագիրները վաղուց գիտեին, որ ներգաղթի իսկապես հսկա և անընդհատ աճող տեմպերի բացակայության պայմաններում ներգաղթյալները չեն կարող իրականում հետ բերել կամ կտրուկ դանդաղեցնել երկրի բնակչության ընդհանուր ծերացումը։ Ինչպես նշում է Օքսֆորդի ժողովրդագիր Դեյվիդ Քոուլմանը, «Արդեն լավ հայտնի է, որ ներգաղթը կարող է կանխել բնակչության ծերացումը միայն ներգաղթի աննախադեպ, անկայուն և աճող մակարդակի միջոցով»։ Նրանք, ովքեր պնդում են, որ ներգաղթը ծերացող հասարակության խնդրի լուծման բանալին է, ճիշտ են մի բանում. և՛ աշխատունակ բնակչությունը (16-ից 64 տարեկան), և՛ աշխատողների և թոշակառուների հարաբերակցությունը նվազում են, քանի որ ամերիկացիներն ավելի երկար են ապրում և ունենում են ավելի քիչ երեխաներ։ Ճիշտ է նաև, որ հիմնականում 1965 թվականից հետո ներգաղթի պատճառով ներգաղթյալները և առաջին սերնդի ամերիկացիները կազմում են ԱՄՆ բնակչության և աշխատուժի աճող մասնաբաժինը։ Բայց դա չի նշանակում, որ ներգաղթը կարող է կտրուկ դանդաղեցնել կամ կասեցնել ամերիկյան հասարակության ծերացումը։ Կան չորս հիմնական պատճառներ։ Նախ, ոչ բոլոր ներգաղթյալներն են ժամանում երիտասարդ տարիքում. իրականում ավելի ու ավելի շատ ներգաղթյալներ են ժամանում կամ մոտենում կենսաթոշակային տարիքին։ Երկրորդ՝ ներգաղթյալները ծերանում են ինչպես բոլորը՝ ժամանակի ընթացքում մեծացնելով տարեցների թիվը։ Երրորդ, ներգաղթյալների ծնելիության մակարդակը համընկնում է բնիկներ ծնելիության մակարդակի հետ։ Չորրորդ, քանի որ ներգաղթյալներն ունեն ավելի բարձր ծնելիության ընդհանուր ցուցանիշներ, քան տեղական բնակչությանը, նրանց երեխաները ավելանում են անարդյունավետ բնակչությանը` նրանց, ովքեր չափազանց երիտասարդ են կամ մեծ են աշխատելու համար։ Այս ամենը նշանակում է, որ ներգաղթը միայն աննշան ազդեցություն ունի աշխատունակ բնակչության մասնաբաժնի և զբաղվածների և ոչ աշխատողների հարաբերակցության վրա։

### Ներգաղթ և բնակչություն

1992 թվականին Demography-ում, ոլորտի առաջատար ամսագրում, տնտեսագետ Կարլ Շմերտմանը մի հոդվածում, բացատրեց, որ մաթեմատիկորեն «ներգաղթյալների մշտական հոսքը, նույնիսկ համեմատաբար երիտասարդ տարիքում, պարտադիր չէ, որ երիտասարդացնի ցածր ծնելիությամբ բնակչությանը։ Փաստորեն, ներգաղթը կարող է նույնիսկ նպաստել բնակչության ծերացմանը»։ 1994 թվականին Թոմաս Էսպենշադը՝ Փրինսթոնի սոցիոլոգիայի բաժնի նախկին նախագահն ու բնակչության ուսումնասիրությունների ասպիրանտուրայի տնօրենը, հանգեց նույն եզրակացությանը։ «Ներգաղթը անշնորհք և անիրատեսական այլընտրանք է ներքին աշխատուժի պակասը փոխհատուցելու կամ Միացյալ Նահանգներում թոշակառու-աշխատանք հարաբերակցության մեջ ընկալվող անհավասարակշռությունը շտկելու քաղաքականությանը»։ Նմանապես, որպես 2000 թվականի բնակչության կանխատեսումների մաս, ԱՄՆ Մարդահամարի բյուրոն հայտարարեց, որ ներգաղթը երկարաժամկետ հեռանկարում աշխատունակ տարիքի մարդկանց համամասնությունը մեծացնելու «խիստ անարդյունավետ» միջոց է։ Օրինակ՝ Ամերիկայի Բնակչության ասոցիացիայի 2012 թվականի տարեկան ժողովից մի փաստաթուղթ ցույց է տալիս, որ ներգաղթի ապագա մակարդակները համեստ ազդեցություն կունենան ԱՄՆ բնակչության ժողովրդագրական ծերացման վրա։ Այս փաստաթղթի 2019 թվականի տարբերակը, որը հիմնված է ԱՄՆ Մարդահամարի բյուրոյի բնակչության վերջին կանխատեսումների վրա, ավելի է հաստատում դա։ Ըստ այդ կանխատեսումների՝ ԱՄՆ-ի ընդհանուր բնակչությունը 2060 թվականին կհասնի 404 միլիոնի։ Այս ցուցանիշը ենթադրում է, որ զուտ միգրացիայի ներկայիս միտումները՝ ժամանողների և մեկնողների թվի տարբերությունը, կշարունակեն կազմել տարեկան միջինը 1,1 միլիոն մարդ։ Ներգաղթի այս մակարդակի ազդեցությունը ԱՄՆ-ի բնակչության վրա որոշելու համար բյուրոյի կանխատեսումը մինչև 2060 թվականը համեմատվում է բնակչության կանխատեսման հետ այն սցենարով, որտեղ զուտ միգրացիան զրոյական է (ինչը, իհարկե, քիչ հավանական է և ծայրահեղ դեպքերում է հնարավոր)։ Այս սցենարով ԱՄՆ-ի բնակչությունը փոքր-ինչ կնվազի՝ 2021 թվականի 331 միլիոնից 2060 թվականին հասնելով 329 միլիոնի։ Երկու թվերի միջև 75 միլիոն տարբերությունը ներկայացնում է այն ազդեցությունը, որ ներգաղթը կունենա ԱՄՆ ողջ բնակչության վրա առաջիկա 39 տարիների ընթացքում։ ԱՄՆ մարդահամարի բյուրոյի հաշվարկներով՝ 2060 թվականին բնակչության 59%-ը կկարողանա աշխատել։ Կրկին սա հիմնված է այն ենթադրության վրա, որ զուտ միգրացիան տարեկան միջինը կկազմի 1,1 միլիոն մարդ։ Ներգաղթի զրոյական սցենարի դեպքում բնակչության 57%-ից քիչ պակաս կլինի աշխատանքային տարիքի։ Թեև կանխատեսվում է, որ ներգաղթը մինչև 2060 թվականը կավելացնի ԱՄՆ-ի բնակչության 75 միլիոն մարդ, այն կավելացնի աշխատունակ տարիքի բնակչության թիվը մոտ 2%-ով։ Նույնիսկ եթե տարեկան զուտ ներգաղթը ավելանա 50%-ով ԱՄՆ-ի մարդահամարի բյուրոյի կանխատեսումների համեմատ, այնպես որ այն կազմում է տարեկան մոտ 1,65 միլիոն մարդ, դա դեռ կավելացնի աշխատունակ բնակչության թիվը ընդամենը 3%-ով։

Պատճառներից մեկն այն է, որ ներգաղթն այդքան քիչ ազդեցություն ունի աշխատունակ տարիքի բնակչության համամասնության վրա, այն է, որ չնայած այն, իհարկե, ավելացնում է նոր աշխատողներ, այն նաև ավելացնում է թոշակառուների թիվը, ինչպես նաև երեխաների թիվը։ Իհարկե, այս երեխաները ի վերջո մեծանում են և դառնում աշխատող։ Բայց մինչ դա տեղի ունենա, նրանց ներգաղթյալ ծնողներից շատերը կհասնեն կենսաթոշակային տարիքի։ Այս երկու իրադարձությունները ժամանակի ընթացքում հակված են չեղյալ համարել միմյանց։ Արդյունքում, ներգաղթը երկարաժամկետ հեռանկարում քիչ ազդեցություն ունի աշխատունակ տարիքի բնակչության մասնաբաժնի վրա։ 2000 թվականին ԱՄՆ բոլոր ներգաղթյալների միջին տարիքը, ոչ միայն նորեկների, 39,2 էր։ 2019 թվականին այդ տարիքը հասել է 46-ի։ Նույն ժամանակահատվածում ամերիկացիների միջին տարիքը փոքր-ինչ աճել է՝ 35,4-ից հասնելով 38-ի։ Այս բացթողման պատճառն այն է, որ բոլոր ներգաղթյալ երեխաները համարվում են ԱՄՆ բնակիչներ, ուստի նրանք միայն ավելացվում են տեղի ամերիկյան ոչ ներգաղթյալ բնակչության կատեգորիային։ Այնուամենայնիվ, բոլոր ներգաղթյալների համեմատաբար բարձր և աճող միջին տարիքը լավ հիշեցում է, որ նրանք ծերանում են ինչպես բոլորը, նույնիսկ եթե նրանք ժամանում են համեմատաբար երիտասարդ տարիքում։

Տարեց բնակչության զգալի մասն ավելացնում է պետական ծախսերը, սակայն մեծ թվով երեխաներ՝ նույնպես։ Երեխաների վրա պետական ծախսերը կազմում են ԱՄՆ դաշնային, նահանգային և տեղական բյուջեների զգալի մասը։ Միացյալ Նահանգները միայն 2017-2018 ուսումնական տարում պետական դպրոցների վրա ծախսել է 726 միլիարդ դոլար։ Դաշնային և նահանգային կառավարությունները նաև տարեկան ավելի քան 1 տրիլիոն դոլար են ծախսում միջոցների վրա հիմնված ծրագրերի վրա, որոնց մեծ մասը գնում է երեխաներ ունեցող ընտանիքներին։ Բոլոր երկրները հսկայական միջոցներ են ծախսում երեխաներին ապահովելու համար։ Բայց երեխաների ավելի մեծ թիվը նշանակում է, որ պետությունը պետք է ավելի շատ ծախսի նրանց պահպանման վրա։ ԱՄՆ մարդահամարի բյուրոյի ընթացիկ կանխատեսումների համաձայն՝ 2060 թվականին յուրաքանչյուր թոշակառուի համար կլինի 2,5 աշխատունակ տարիքի մարդ։ Եթե ներգաղթի կանխատեսվող մակարդակը կիսով չափ կրճատվեր, ապա յուրաքանչյուր կենսաթոշակառուի համար աշխատունակ տարիքի 2,3 մարդ կլիներ։ Ամերիկյան ձեռնարկությունների ինստիտուտի գիտնական Նիկոլաս Էբերշտադը ամփոփեց այն հակիրճ. «Միգրացիան չի կարող երկարաժամկետ հեռանկարում պահպանել երիտասարդ բնակչության կառուցվածքը»։ Տեսականորեն հնարավոր է օգտագործել ներգաղթը աշխատունակ բնակչության ներկայիս տեսակարար կշիռը, ինչպես նաև աշխատողների և թոշակառուների հարաբերակցությունը պահպանելու համար։ Բայց դա կպահանջի ներգաղթի այնպիսի մակարդակ, որն աննախադեպ է ԱՄՆ պատմության մեջ։ Վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ աշխատունակ տարիքի բնակչության մասնաբաժինը նույն մակարդակի վրա պահպանելու համար ներգաղթի մակարդակը պետք է հինգ անգամ ավելանա՝ համեմատած ԱՄՆ Մարդահամարի բյուրոյի ներկայիս կանխատեսումների հետ։ Այսպիսով, մինչև 2060 թվականը բնակչության ընդհանուր թիվը կհասցնի 706 միլիոնի, ինչը կրկնակի անգամ գերազանցում է ԱՄՆ-ի բնակչությունը 2021 թվականին։ Այս սցենարով մինչև 2060 թվականը ԱՄՆ-ի բնակիչների մեծամասնությունը կլինեն 2019 թվականից հետո ներգաղթյալները կամ նրանց ժառանգները։

2021 թվականին տրամադրվել է ավելի քան 285,000 ԱՄՆ ներգաղթային վիզա։ ԱՄՆ-ում մշտական բնակության տեղափոխվելու համար ամենամեծ թվով թույլտվություններ ստացել են Մեքսիկայի քաղաքացիները՝ մոտ 40,600 մարդ։ Երկրորդ տեղը զբաղեցրել են Չինաստանի քաղաքացիները՝ 18,500 թույլտվությամբ, երրորդը՝ Դոմինիկյան Հանրապետությունը՝ 17,941 թույլտվությամբ։ Տասնյակում են հայտնվել նաև Ֆիլիպինները, Աֆղանստանը, Վիետնամը, Հնդկաստանը, Սալվադորը, Պակիստանը և Բանգլադեշը։

### Ներգաղթ և ծերացում

Թեև 2019-ին ներգաղթյալները մի փոքր ավելի երիտասարդ էին, քան 2018-ին, նոր ներգաղթյալների միջին տարիքը, ներառյալ անօրինական ներգաղթյալները, դեռ շատ ավելի բարձր է, քան անցյալում էր՝ 2000-ի 26-ից 2019-ին հասնելով 31-ի։ 55 և ավելի տարեկան նոր ժամանած ներգաղթյալների մասնաբաժինը կրկնապատկվել է՝ 2000 թվականի 5%-ից 2019 թվականին հասնելով 11%-ի։ Սա նշանակում է, որ յուրաքանչյուր իններորդ ներգաղթյալը գալիս է բավական մեծ տարիքում՝ արագ անցնելու թոշակառուների կատեգորիա։ Ներգաղթյալների ավելի մեծ տարիքում հասնելու պատճառներից մեկն այն է, որ, ինչպես ցույց են տալիս ՄԱԿ-ի տվյալները, աշխարհում ծնելիության մակարդակը նվազում է, իսկ կյանքի տևողությունը՝ ավելանում։ Միացյալ Նահանգներ ներգաղթյալներ ուղարկող երկրների բնակչության արագ ծերացումը հանգեցնում է տարեց ներգաղթողների։ ԱՄՆ քաղաքացիները կարող են հովանավորել իրենց ծնողներին՝ մշտապես ԱՄՆ տեղափոխվելու համար՝ առանց քանակական սահմանափակումների։ Ծնողները սովորաբար ներգաղթում են Միացյալ Նահանգներ 50 տարեկանից հետո, ինչը նշանակում է, որ նրանք սովորաբար թոշակային տարիքի մոտ են, երբ ժամանում են։ Քանի որ 2000 թվականից ի վեր ԱՄՆ-ում բնակվող նատուրալիզացված քաղաքացիների թիվը գրեթե կրկնապատկվել է, զարմանալի չէ, որ ամեն տարի ծնողների կատեգորիայում ժամանող ներգաղթյալների թիվն իր հերթին աճել է։

### Ներգաղթ և պտղաբերություն

ԱՄՆ-ի բնակչության ժողովրդագրական ծերացման հիմնական պատճառը տեղի ամերիկյան բնակչության շրջանում ծնելիության նվազումն է։ Այնուամենայնիվ, պտղաբերության նվազումը համաշխարհային միտում է։ Որոշ առաջատար երկրներ, որոնք նպաստում են ԱՄՆ ներգաղթյալների թվին, ներառյալ Կուբան, Վիետնամը, Չինաստանը և Հարավային Կորեան, ծնելիության մակարդակը գրեթե նույնը կամ նույնիսկ ավելի ցածր են, քան ԱՄՆ-ում։ Միացյալ Նահանգներում ապրող ներգաղթյալներն ավելի ու ավելի են արտացոլում այս միտումները. չնայած 2008-ից 2019 թվականների ընթացքում վերարտադրողական տարիքի ներգաղթյալ կանանց թվի 9% աճին, ներգաղթյալ կանայք 2019-ին ունեցել են 158,000-ով ավելի քիչ ծնունդներ, քան 2008-ին։ Պտղաբերության ընդհանուր գործակիցը (TFR)՝ երեխաների թիվը, որը ակնկալվում է, որ կինը կունենա իր կյանքի ընթացքում, ներգաղթյալ կանանց համար անշեղորեն նվազել է։ 2008 թվականին ներգաղթյալ կանանց TFR-ն 2,75 էր։ Մինչև 2019 թվականը այդ ցուցանիշը նվազել էր մինչև 2,02։ 2.1 TFR-ն անհրաժեշտ է համարվում ներկայիս բնակչության թիվը նույն մակարդակի վրա պահելու համար։ Այսպիսով, ԱՄՆ պատմության մեջ առաջին անգամ ներգաղթյալների ընդհանուր ծնելիությունը ցածր է եղել բնակչության փոխարինման մակարդակից։ Տեղացի ամերիկուհիների համար TFR-ը նույնպես նվազել է նույն ժամանակահատվածում։ Բայց սա մոտավորապես կեսն է, քան ներգաղթյալների շրջանում։ Իհարկե, 2.02 ներգաղթյալների ընդհանուր TFR-ն դեռ ավելի բարձր է, քան բնիկ ամերիկացիների TFR-ը՝ 1.69: Սակայն ներգաղթյալների ներկայությունը ԱՄՆ-ում բարձրացնում է ընդհանուր TFR-ը մինչև 1,76-ի աճ՝ ընդամենը 4%-ով։

Տեղի իսպանախոս ամերիկացիների շրջանում վերջին տարիներին գրանցվել է ծնելիության ամենասուր անկումը։ Իսպանախոս ամերիկացի կանայք 2019 թվականին ունեցել են TFR ընդամենը 1,77։ Ասիացի ամերիկուհիների համար նույն տարում TFR-ը 1,42 էր, ինչը զգալիորեն ցածր է վերարտադրության մակարդակից։ Սպիտակների և սևամորթների ցուցանիշը համապատասխանաբար կազմել է 1,69 և 1,68։ Այսպիսով, ներգաղթյալները և նրանց երեխաները հարմարվում են ամերիկյան նորմերին, երբ խոսքը վերաբերում է ընտանիքի չափին։ Սա նշանակում է, որ ներգաղթը չի փոխում խաղը, երբ խոսքը վերաբերում է երկրի ծնելիության մակարդակին։ Հետաքրքիր է, որ որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ ներգաղթն իրականում կարող է նվազեցնել TFR-ը, ամենայն հավանականությամբ, բարձրացնելով բնակարանային ծախսերը, ինչը դժվարացնում է զույգերի համար իրենց ընտանիքների ստեղծումը կամ ընդլայնումը։ Սինգապուրի ազգային համալսարանից Քելվին Սայը պարզել է, որ Մայամիում գտնվող Մարիել նավակի վերելակը, որի ընթացքում 1980 թվականին հինգ ամսվա ընթացքում քաղաք են ժամանել մոտ 125,000 կուբացի ներգաղթյալներ, առաջացրել է տեղի բնակիչների ծնելիության զգալի անկում։ 2021 թվականին ավարտված վերլուծությունը ցույց է տվել, որ խոշոր մետրոպոլիայի տարածքներում բնակչության մեջ ներգաղթյալների ավելի մեծ մասնաբաժինը կապված է տեղի բնակիչների շրջանում ծնելիության ցածր մակարդակի հետ՝ նույնիսկ յուրաքանչյուր քաղաքի ժողովրդագրական բնութագրերը հաշվի առնելուց հետո։

### Ֆինանսական գործոններ

Բնակչության ծերացման հիմնական խնդիրներից մեկը տարեց հասարակության՝ հարկեր վճարելու և սոցիալական պետության համար վճարելու կարողությունն է։ Թեև շատ ներգաղթյալներ երիտասարդ են, բարձր որակավորում ունեցող և բարձր եկամուտներ ունեցող, ներգաղթյալները միջինում ունեն ավելի ցածր կրթություն և ավելի ցածր եկամուտ, քան բնիկ ամերիկացիները։ 2017 թվականին Գիտությունների, ճարտարագիտության և բժշկության ազգային ակադեմիան (NASEM) գնահատել է ընթացիկ զուտ ֆինանսական ազդեցությունը բոլոր ներգաղթյալների և նրանց կախյալ անձանց վրա՝ օգտագործելով բյուջետային ութ սցենարներ։ Այս բոլոր ութ սցենարներում պարզվել է, որ ներգաղթյալները և նրանց կախյալ անձինք զուտ ֆինանսական կորուստներ են կրում կառավարությանը` վճարելով ավելի քիչ ընդհանուր հարկեր, քան իրենց կողմից ստեղծված ծախսերը։ Թեև դաշնային մակարդակի չորս սցենարները ավելցուկներ են առաջացնում, ֆինանսական կորուստը, որը նրանք ստեղծում են պետական մակարդակով, փոխհատուցում է դաշնային ավելցուկը։ Եթե անգամ ներգաղթյալները կարողանան կտրուկ փոխել աշխատողների և թոշակառուների հարաբերակցությունը, դա չէր օգնի լցնել պետական գանձարանը։ Կարելի է կարծել, որ պետության համար այս ֆինանսական կորուստը պատճառվել է վերջերս ներգաղթյալների պատճառով, ովքեր դեռ փորձում են իրենց ճանապարհը գտնել դեպի ԱՄՆ, բայց դա այդպես չէ։ 2017 թվականին միջին ներգաղթյալն ԱՄՆ-ում ապրել է 21 տարի։

NASEM-ը նաև երկարաժամկետ ֆինանսական կանխատեսումներ է պատրաստել (75 տարի) ներգաղթյալների և նրանց ժառանգների համար, որոնք ցույց են տվել բյուջեի դեֆիցիտ չորս սցենարներում և ավելցուկներ՝ չորս այլ սցենարներում։ Հարկաբյուջետային վերլուծության արդյունքն այն է, որ ներկա իրավիճակն ակնհայտորեն բացասական է, իսկ դրա երկարաժամկետ ազդեցությունը՝ անորոշ։ Իրականում, աշխատունակ տարիքի ներգաղթյալները մի փոքր ավելի հավանական է, որ աշխատանք կպահեն, քան աշխատունակ տարիքի ԱՄՆ բնիկները։ Սա հատկապես վերաբերում է ամենաքիչ կրթված ներգաղթյալներին, ովքեր շատ ավելի հավանական է աշխատեն, քան ավելի քիչ կրթված բնիկ ամերիկացիները։ Ներկայիս ֆինանսական կորստի հիմնական պատճառը պարզ է. ներգաղթյալները, միջին հաշվով, ավելի քիչ կրթված են, քան բնիկ ամերիկացիները, և արդյունքում ունեն ավելի ցածր միջին եկամուտներ, ցածր միջին հարկային վճարումներ և ավելի շատ սոցիալական պետական ծրագրերի օգտագործում, քան բնիկ ամերիկացիները։ Հարկաբյուջետային պատկերը փոխելու եղանակներից մեկը, գոնե ապագա ներգաղթյալների համար, ներկայիս համակարգից հեռանալն է, որն ընդունում է մարդկանց հիմնականում այն պատճառով, որ նրանք երկրում ընտանիքի անդամ ունեն, դեպի մի համակարգ, որն ընտրում է ավելի կրթված ներգաղթյալների, ովքեր կարող են բարձր եկամուտներ ունենալ։ Հաշվի առնելով ներկա հանգամանքները, ավելի շատ ներգաղթյալների թույլտվությունը, նույնիսկ եթե նրանք լինեին միջին հարկատուներ, կվատթարացներ ԱՄՆ ֆինանսական վիճակը։

### Կանխատեսումներ

ԱՄՆ մարդահամարի բյուրոյի 2017 թվականի տվյալները ցույց են տալիս, որ 1990 թվականից ի վեր ներգաղթյալները, ներառյալ ներգաղթյալների առաջին սերունդները, նրանց երեխաները և նրանց թոռները, ԱՄՆ բնակչության թիվը ավելացրել են 43 միլիոնով։ Այս թիվը գերազանցում է 22 նահանգների բնակչության ընդհանուր թիվը և համապատասխանում է ԱՄՆ-ի յուրաքանչյուր ութերորդ բնակչին։ Վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ 1990 թվականից հետո այս ներգաղթյալները և նրանց ժառանգները ԱՄՆ-ում աշխատունակ տարիքի բնակչության ընդհանուր թիվը 63,9%-ից հասցրել են 64,4%-ի։ Ազդեցությունը փոքր է, քանի որ, ինչպես արդեն նշվել է, ներգաղթը մեծացրել է ինչպես աշխատողների թիվը, այնպես էլ շատ երիտասարդ կամ ծեր մարդկանց թիվը՝ աշխատելու համար։ Նույնիսկ եթե 1990-ից հետո ներգաղթյալների և նրանց ժառանգների թիվը կրկնակի լիներ իրական թվից, աշխատունակ տարիքի համամասնությունը կհասներ 64,8%-ի՝ ընդամենը 0,9%-ով ավելի, քան եթե ընդհանրապես ներգաղթ չլիներ։ Ինչ վերաբերում է աշխատունակ տարիքի մարդկանց և կենսաթոշակային տարիքի մարդկանց հարաբերակցությանը, ապա 1990 թվականից հետո ներգաղթյալներն այն ավելացրել են մեկ թոշակառուի հաշվով 3,7 աշխատողից 1990 թվականին մինչև 4,1 աշխատող մեկ թոշակառուի համար 2017 թվականին։ 1990-ից հետո ներգաղթյալներն իսկապես ավելացրել են զգալի թվով աշխատողներ, բայց նրանք նաև ավելացրել են ավելի քան 2 միլիոն 65 տարեկան և ավելի բարձր տարիքի մարդկանց, ինչպես նաև 2,7 միլիոն մարդ, որոնք մոտենում են կենսաթոշակային տարիքին (55-ից 64 տարեկան)։ Ներգաղթը քիչ ազդեցություն է ունեցել ԱՄՆ աշխատունակ տարիքի բնակչության վրա և մի փոքր ավելի, բայց դեռևս համեստ է աշխատունակ տարիքի հարաբերակցության վրա։ 2023 թվականի փետրվարին հետխորհրդային տարածքներից ԱՄՆ ներգաղթել ցանկացողների թիվը շարունակում է աճել։

### Այլընտրանքային ռազմավարություններ

Եթե ներգաղթը դժվար թե կտրուկ փոխի ԱՄՆ բնակչության տարիքային ժողովրդագրությունը։ Ինչպե՞ս կարող են ցածր ծնելիությամբ և կյանքի բարձր տևողությամբ երկրները, ինչպիսին ԱՄՆ-ն է, հաղթահարել բնակչության ծերացումը։ Ամենաակնհայտ լուծումը կենսաթոշակային տարիքի բարձրացումն է։ Սոցիալական իրավունքների ճգնաժամի հիմնական պատճառներից մեկը՝ կապված տարեցների ապահովման հետ, կյանքի տևողության աճն է։ Կենսաթոշակային տարիքը հետ մղելը կամ գոնե այն տարիքը, որով մարդիկ կարող են ստանալ կառավարության կողմից ֆինանսավորվող կենսաթոշակային նպաստները, քաղաքականությունը կհամապատասխանեցնի ժողովրդագրական իրականությանը։ Սոցիալական ապահովության լրիվ նպաստների համար կենսաթոշակային տարիքը այժմ ԱՄՆ-ում բարձրացվել է 66-ից մինչև 67 տարեկան մինչև 2027 թվականը, մինչդեռ Medicare-ի իրավասությունը մնում է 65 տարեկան։ «Երիտասարդ ծերերը» 65-ից 69 տարեկան մարդիկ են։ 2000 թվականին այս տարիքային խմբի մարդկանց մոտ մեկ քառորդն աշխատում էր։ Մինչև 2019 թվականը այս համամասնությունն աճել է մինչև մեկ երրորդը։ Մարդիկ, ովքեր այսօր հասնում են 66 տարեկանին, կարող են ակնկալել, որ ապրելու են շատ ավելի երկար, քան 1930-ականների իրենց հասակակիցները, երբ ժամանակակից իմաստով սոցիալական ապահովություն ստեղծվեց Միացյալ Նահանգներում։ Եթե սոցիալական ապահովության կենսաթոշակային տարիքը բարձրացվեր մինչև 70 տարեկան, դա դեռևս թույլ կտար միջին ստացողին ավելի երկար նպաստներ ստանալ, քան 1930-ականների թոշակառուները, մինչդեռ աշխատունակ բնակչության մասնաբաժինը գրեթե անփոփոխ կպահպանվի մինչև 2060 թվականը։ Ինչպես նշվեց վերևում, «կենսաթոշակային տարիքի բարձրացումն ավելի մեծ ազդեցություն ունի», երբ խոսքը վերաբերում է աշխատունակ բնակչության մասնաբաժինին, քան ներգաղթը։ 2017 թվականին կենսաթոշակային տարիքը ընդամենը մեկ տարով բարձրացնելը, ենթադրելով, որ 1990 թվականից հետո ներգաղթ չկա, աշխատանքից կենսաթոշակի հարաբերակցությունը կավելացնի նույնքան, որքան 1990 թվականից հետո 43 միլիոն ներգաղթյալներն ու նրանց ժառանգները։ Կենսաթոշակային տարիքը երկու տարով բարձրացնելը 2017-ին կբարելավեր աշխատանք-թոշակառու հարաբերակցությունը ավելի շատ, քան 1990-ից ի վեր ԱՄՆ եկած բոլոր 43 միլիոն ներգաղթյալները և նրանց սերունդները միասին վերցրած։

Բացի կենսաթոշակային տարիքի բարձրացումից, ԱՄՆ բնակչության ժողովրդագրական ծերացման խնդրի լուծման մեկ այլ արդյունավետ տարբերակ աշխատուժում ամերիկացիների թվի ավելացումն է։ Ըստ պատմական չափանիշների՝ աշխատուժի մեջ չընդգրկված աշխատունակ տարիքի մարդկանց թիվը և համամասնությունը բավականին բարձր է եղել 2020 թվականին՝ նույնիսկ մինչև համաճարակի հարվածը։ 2020 թվականի սկզբին աշխատունակ տարիքի ոչ ինստիտուցիոնալացված մարդկանց մոտ 71%-ը` նրանք, ովքեր բանտում կամ երկարաժամկետ խնամքի տակ չէին, աշխատում էին. մնացածները կա՛մ գործազուրկ էին և աշխատանք էին փնտրում, կա՛մ ամբողջությամբ լքեցին աշխատուժը։ Այդ ժամանակ բոլոր հիմնական ժողովրդագրական ենթախմբերում աշխատուժի մասնակցության ցուցանիշները տասնամյակներ շարունակ նվազում էին քոլեջի կրթություն չունեցող մարդկանց շրջանում։ Ենթադրելով, որ աշխատունակ տարիքը մնում է 16-ից 64 տարեկան, բայց աշխատողների տեսակարար կշիռը նախահամաճարակային 71% մակարդակից մինչև 75% կավելանա, սա բնակչության մեջ կավելացնի աշխատողների տեսակարար կշիռը մինչև 75 մլն բնակչություն։ ԱՄՆ-ում ներգաղթի պատճառով առաջիկա չորս տասնամյակների ընթացքում։ Գործազուրկ ամերիկացիներին աշխատաշուկա վերադարձնելը կարող է հեշտ չլինել՝ հաշվի առնելով բոլոր սոցիալական խնդիրները, որոնց բախվում են շատերը, հատկապես ամենաքիչ կրթվածները։ Ընդ որում, դեռ 2000 թվականին աշխատունակ տարիքի մարդկանց 74%-ն աշխատում էր։ Սա ուղղակիորեն կբարելավի աշխատողների և թոշակառուների հարաբերակցությունը, և քանի որ բնակչության չաշխատող հատվածը կապված է զգալի սոցիալական խնդիրների հետ, բացի այդ, նման մարդկանց զբաղվածությունը կլուծի ամերիկյան հասարակության բազմաթիվ սոցիալական խնդիրներ։ Քանի դեռ ներգաղթի մակարդակն իսկապես հսկայական չէ և անընդհատ աճում է, այն չի լուծի կամ նույնիսկ էապես չի մեղմի բնակչության ժողովրդագրական ծերացման հետ կապված խնդիրները։ Պատճառը պարզ է. ներգաղթյալները ոչ միայն աշխատողներ կամ երեխաներ են, ովքեր ծնում են կամ երեխաներ են ունենալու։ Որպես մարդիկ՝ նրանք ներգաղթում են ցանկացած տարիքում, ժամանակի ընթացքում ծերանում են և նախընտրում են ավելի փոքր ընտանիքներ ունենալ։ Արդյունքում՝ ավելացնում են բնակչության թիվը՝ ըստ տարիքային բաշխվածության և հիմնովին չեն փոխում ազգի տարիքային կառուցվածքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Immigrants in the United States and the Current Economic Crisis". Արխիվացված from the original on 2010 թ․ ապրիլի 8. Retrieved 2010 թ․ նոյեմբերի 23.
2. ↑  "Immigration Worldwide: Policies, Practices, and Trends". Արխիվացված from the original on 2017 թ․ ապրիլի 5. Retrieved 2017 թ․ սեպտեմբերի 29.
3. ↑  Immigrant Population at Record 40 Million in 2010(չաշխատող հղում)
 // Yahoo!, October 6, 2011.
4. ↑  "Xinhua". Արխիվացված է the original 2008 թ․ դեկտեմբերի 11-ին. Retrieved 2023 թ․ մայիսի 20.
5. ↑  "И. Я. Левяш. Глобальный мир и геополитика. Культурно-цивилизационное измерение. стр. 214". Արխիվացված from the original on 2018 թ․ հունվարի 23. Retrieved 2018 թ․ հունվարի 23.
6. 1 2 3 4  *Екатерина Щербакова* В среднем 770 тысяч иммигрантов в год прибывают в США нелегально // *Демоскоп Weekly* : сайт. — № 335—336. Архивировано из первоисточника 1 փետրվարի 2018.
7. ↑  "Архивированная копия" (PDF). Արխիվացված (PDF) from the original on 2010 թ․ նոյեմբերի 11. Retrieved 2010 թ․ նոյեմբերի 23.
8. ↑  "Family Reunification". Արխիվացված from the original on 2010 թ․ դեկտեմբերի 5. Retrieved 2010 թ․ նոյեմբերի 23.
9. ↑  "Служба в американской армии". Արխիվացված from the original on 2013 թ․ սեպտեմբերի 13. Retrieved 2013 թ․ օգոստոսի 31.
10. ↑  Jeanne Batalova. Immigrants in the US Armed Forces Archived 2012-06-28 at the Wayback Machine. // Migration Policy Institute, May 2008.
11. ↑  Chris Chmielenski. "33 million green cards in 10 years — here's how". *NumbersUSA*. Արխիվացված from the original on 2014 թ․ մայիսի 21. Retrieved 2015 թ․ ապրիլի 7.
12. ↑  US Citizenship and Immigration Services. "L-1A Intracompany Transferee Executive or Manager". *Official Website of the Department of Homeland Security*. Արխիվացված from the original on 2015 թ․ ապրիլի 3. Retrieved 2015 թ․ ապրիլի 7.
13. ↑  US Bureau of Consular Affairs. "Nonimmigrant Visa Statistics". *FY2010 NIV Workload by Visa Category*. Արխիվացված է the original 2015 թ․ փետրվարի 8-ին.
14. ↑  Raif Karerat (2015 թ․ մարտի 24). "L-1B visas to become easier to get: Barack Obama". The American Bazaar. Արխիվացված from the original on 2015 թ․ ապրիլի 14. Retrieved 2015 թ․ ապրիլի 7.
15. ↑  FAIR (2015 թ․ մարտի 31). "Immigration Reform News and Impact on US Homeland Security March 31, 2015". *Right side News for Americans*. Արխիվացված է the original 2015 թ․ ապրիլի 3-ին. Retrieved 2015 թ․ ապրիլի 7.
16. ↑  Leaving England: The Social Background of Indentured Servants in the Seventeenth Century Archived 2009-01-06 at the Wayback Machine. // Jamestown Interpretive Essays
17. ↑  Mert Sahinoglu. Indentured Servitude in Colonial America Archived 2018-01-17 at the Wayback Machine.
18. 1 2 3  Филиппенко, 2015, էջ 25
19. ↑  Филиппенко, 2015, էջ 25—26
20. ↑  *Z. F. McSweeny* The character of our immigration, past and present(անգլ.) // *The National Geographic Magazine* : журнал. — 1905. — № 1. — С. 4.
21. ↑  Филиппенко, 2015, էջ 26, 29
22. ↑  Филиппенко, 2015, էջ 30
23. ↑  Филиппенко, 2015, էջ 29—30
24. 1 2  Филиппенко, 2015, էջ 34
25. 1 2 3 4 5  Филиппенко, 2015, էջ 30—32
26. ↑  Филиппенко, 2015, էջ 37
27. 1 2 3 4 5  Филиппенко, 2015, էջ 39
28. ↑  "Илья Левяш Глобальный мир и геополитика. Культурно-цивилизационное измерение. Книга 1". Արխիվացված from the original on 2018 թ․ հունվարի 23. Retrieved 2018 թ․ հունվարի 23.
29. ↑  Филиппенко, 2015, էջ 41
30. 1 2  Филиппенко, 2015, էջ 43
31. ↑  Филиппенко, 2015, էջ 42
32. ↑  Филиппенко, 2015, էջ 44
33. ↑  Кротова М. В. СССР и российская эмиграция в Маньчжурии (1920-е — 1950-е гг.). Дисс. … доктора. ист. наук. — СПб. 2014. — С. 435.
34. 1 2  Филиппенко, 2015, էջ 44—45
35. ↑  Филиппенко, 2015, էջ 45—46
36. ↑  Филиппенко, 2015, էջ 46
37. ↑  Филиппенко, 2015, էջ 47—48
38. 1 2 3  Филиппенко, 2015, էջ 49
39. 1 2 3  Филиппенко, 2015, էջ 52
40. ↑  Филиппенко, 2015, էջ 52—53
41. ↑  Филиппенко, 2015, էջ 53—54
42. 1 2 3  Филиппенко, 2015, էջ 54
43. ↑  Филиппенко, 2015, էջ 57
44. ↑  Филиппенко, 2015, էջ 58
45. ↑  Филиппенко, 2015, էջ 58—59
46. ↑  Филиппенко, 2015, էջ 59—60
47. 1 2  Филиппенко, 2015, էջ 60
48. 1 2  Филиппенко, 2015, էջ 63—64
49. 1 2  *Данилова Д.* Концлагерь для детей // Русский репортер. — 2019. — № 13 — 14 (478—479). — С. 22.
50. ↑  Ֆիլիպենկո, 2015, էջ 171
51. ↑  Ֆիլիպենկո, 2015, էջ 172
52. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  "Архивированная копия". Արխիվացված from the original on 2021 թ․ հուլիսի 21. Retrieved 2021 թ․ հուլիսի 21.
53. ↑  "Переезд в Америку: 25 стран, получающих наибольшее количество иммиграционных виз в США". *visitworld.today* (in ռուսերեն). Retrieved 2023 թ․ հունվարի 29.
54. ↑  "Ждет ли США новая волна эмигрантов из России? | Новости иммиграции | Газета Русская Реклама: Новости, online радио, русское TV". *rusrek.com* (in ռուսերեն). Retrieved 2023 թ․ փետրվարի 21.

Գրականություն
-------------

* Ֆիլիպենկո Ա. Ա. 173, էջեր 173 — 173 էջ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Immigration policy in the United States(անգլ.)
* Irial Glynn. Emigration Across the Atlantic: Irish, Italians and Swedes compared, 1800-1950(անգլ.)