**Մարկ Էդվարդ Քելլի** (անգլ.՝ Mark Edward Kelly; փետրվարի 21, 1964(1964-02-21), Orange, Էսեքս շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ), ամերիկացի տիեզերագնաց և քաղաքական գործիչ։ Արիզոնա նահանգի սենատորը 2020 թվականի դեկտեմբերի 2-ից ներկայացնում է Դեմոկրատական կուսակցությունը։

Քելլին ունի երկվորյակ եղբայր՝ Սքոթ Քելլին, որը նույնպես տիեզերագնացների ջոկատի անդամ էր։

Կրթություն
----------

Մարկ Քելլին ավագ դպրոցն ավարտել է 1982 թվականին Նյու Ջերսի նահանգի (West Orange) բնակավայրում։ 1986 թվականին Քելլին գերազանցությամբ ավարտել է ԱՄՆ առևտրական նավատորմի ակադեմիան (United States Merchant Marine Academy) և ստացել ծովային ճարտարագիտության և նավիգացիայի բակալավրի աստիճան։ ԱՄՆ առևտրական նավատորմի ակադեմիան ԱՄՆ հինգ ռազմական ակադեմիաներից մեկն է, որը պատրաստում է առևտրական նավատորմի մասնագետներ և գտնվում է Քինգս Փոյնթում (Kings Point), Նյու Յորք նահանգ։ Քելլին ուսումնասիրել է նավաշինություն, ծովային տրանսպորտ, նավարկություն և ծովային իրավունք։ Քելլին մագիստրոսի կոչումը ստացել է 1994 թվականին՝ ԱՄՆ ռազմածովային դպրոցն ավարտելուց հետո (U. S. Naval Postgraduate School)։

Ծովային օդաչուի կարիերա
-----------------------

1987 թվականին Քելլին թռիչքային ուսուցում է անցել A-6 «Ինտրուդեր» փոթորկի վրա և դարձել ծովային օդաչու։ 1987 թվականին Քելլին թռիչքային ուսուցում է անցել A-6 «Ինտրուդեր» փոթորկի վրա և դարձել ծովային օդաչու։ 1989 թվականին «Միդուեյ» ավիակիրը մեկնել է Պարսից ծոց, որտեղ ապահովել է նավթային լցանավերի պաշտպանությունը։ 1991 թվականին ավիակիրը մասնակցել է «Փոթորիկ անապատում» ռազմական գործողությանը, Քելլին կատարել է 39 մարտական թռիչք։

Քելլին ունի ավելի քան 3500 ժամ թռիչք ավելի քան 40 տեսակի ինքնաթիռների վրա և կատարել է ավելի քան 375 ավիակիր վայրէջք։

Տիեզերագնացության կարիերա
-------------------------

Քելլին 2001 թվականինՔելլին, իր երկվորյակ եղբոր՝ Սքոթ Քելլիի հետ միասին, ընտրվել է տիեզերագնացների վերապատրաստման խմբում 1996 թվականի մայիսին։ 1996 թվականի օգոստոսից Քելլին անցել է երկամյա տիեզերական ուսուցում։ 1998 թվականի աշնանը Քելլին դարձավ շաթլի օդաչու։ Առաջին տիեզերական թռիչքը, որպես STS-108 «ինդեվատոր» շաթլի օդաչու, Քելլին կատարել է 2001 թվականին։ Թռիչքը տևել է 12 օր։ Երկրորդ թռիչքը Քելլին կատարել է 2006 թվականի հուլիսին «Դիսքավերի» STS-121 շաթլով։

Երրորդ թռիչքը Մարկ Քելլին կատարել է որպես STS-124 «Ատլանտիս» շաթլի անձնակազմի հրամանատար, որը 2008 թվականի գարնանը Ճապոնական «Կիբո» մոդուլի երկրորդ մասը հասցրել է ՄԿՍ։

Նշանակվել է Ինդեվատորի STS-134 շաթլի վերջնական թռիչքի հրամանատար։ Ի սկզբանե ենթադրվում էր, որ 2011-ի փետրվարին Մարկը ՄԿՍ-ում կհանդիպի իր երկվորյակ եղբորը՝ Սքոթին, որը ՄԿՍ է մեկնել 2010-ի հոկտեմբերի 8-ին Սոյուզ ՏՄԱ-01Մ տիեզերանավով։ Քանի որ STS-134 ինդեվատորի մեկնարկը հետաձգվեց մինչև 2011 թվականի ապրիլի 29-ը, իսկ Սքոթը երկիր վերադարձավ 2011 թվականի մարտի 16-ին, եղբայրների հանդիպումը ուղեծրում տեղի չունեցավ։ Թռիչքը տեղի է ունեցել 2011 թվականի մայիսի 16-ից հունիսի 1-ը։

Ընդհանուր առմամբ, չորս տիեզերական թռիչքների ընթացքում Մարկ Քելլին տիեզերքում անցկացրել է 54 օր 1 ժամ 2 րոպե (1297 ժամ 2 րոպե)։

Ընտանիքը
--------

1989-ից 2004 թվականներին ամուսնացած էր Ամելիա Բաբիսի հետ, այս ամուսնությունից նրանք ունեն երկու դուստր։

2007 թվականի հոկտեմբերի 7-ին ամուսնացել է ԱՄՆ ներկայացուցիչների պալատի անդամ Գաբրիել Գիֆորդսի հետ, ով 2011 թվականի հունվարի 8-ին տուժել էր իր դեմ մահափորձի հետևանքով հայրենի Թուսոն քաղաքում։ Այս միջադեպի հետ կապված կասկածներ կային STS-134-ը ղեկավարելու Մարկ Քելիի ունակության վերաբերյալ, բայց հետագայում նրա կարգավիճակը հաստատվեց։

Քելիի տիեզերքում գտնվելու ընթացքում Գաբրիել Գիֆորդսը ծանր վիրահատության է ենթարկվել։ Այս կապակցությամբ Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը և իտալական տիեզերական գործակալությունը պայմանավորվել են Հռոմի Պապ Բենեդիկտոս 16-րդի բանակցությունների շուրջ Միջազգային տիեզերակայանի տիեզերագնացների հետ։ Գլխավոր էջ «2011» մայիս «21» պապն առաջին անգամ խոսել է տիեզերքում գտնվող տիեզերագնացների հետ։

Տիեզերք թռչելուց հետո
---------------------

2011 թվականի հունիսի 21-ին Քելլին հայտարարեց ՆԱՍԱ-ի տիեզերագնացների կորպուսը և ԱՄՆ ռազմածովային ուժերը լքելու իր մտադրության մասին՝ վիրավորվելուց հետո կնոջը վերականգնման հարցում օգնելու անհրաժեշտության պատճառով։

2013-ի հունվարին Քելլին և Գիֆորդսը ստեղծեցին քաղաքական գործողությունների հանձնաժողով, որը կոչվում էր «ամերիկացիները պատասխանատու որոշումների համար»:Կազմակերպության առաքելությունն էր խթանել որոշումները ընտրված պաշտոնյաների և լայն հասարակության շրջանում։ Քելլին և Գիֆորդսը հայտարարել են, որ աջակցում են Սահմանադրության երկրորդ փոփոխությանը՝ պաշտպանելով զենքի պատասխանատու տիրապետումը և «զենքը վտանգավոր մարդկանց ձեռքը չթողնելը, ինչպիսիք են հանցագործները, ահաբեկիչները և հոգեկան հիվանդները»։

«Ամերիկացիները պատասխանատու որոշումների համար» 2016-ին միավորվել են «զինված բռնության կանխարգելման իրավական կենտրոնի» հետ մի կազմակերպության մեջ, որն այժմ հայտնի է որպես Giffords։

2012-ի մարտին SpaceX-ը հայտարարեց Քելլիի մասնակցության մասին որպես տիեզերական թռիչքների անվտանգության փորձագետների անկախ խորհրդատվական խմբի մաս։

2020 թվականի նոյեմբերի 3-ին Արիզոնայից ռազմաօդային ուժերի վետերան Հանրապետական Մարթա Մաքսալիին հաղթել Է ԱՄՆ Սենատի լրացուցիչ ընտրություններում 51,2% արդյունքով և 2020 թվականի դեկտեմբերի 2-ին ստանձնել է պաշտոնը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2  *Gregersen E.* Encyclopædia Britannica
3. ↑  «Шаттл отправился на МКС искать темную материю»։ Lenta.ru։ 2011-05-16։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-06-23-ին։ Վերցված է 2011-06-13
4. ↑  «Pope blesses Endeavour astronauts by phone»։ *San Francisco Chronicle* (անգլերեն)։ Associated Press։ 2011-03-22։ Արխիվացված է օրիգինալից 2023-01-18-ին։ Վերցված է 2011-05-22
5. ↑  «Talk of His Holiness Benedict XVI with the Astronauts in Orbit» (անգլերեն)։ The Vatican։ 2011-05-21։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-10-29-ին։ Վերցված է 2018-08-04  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
6. ↑  «Criminal Background Checks» (անգլերեն)։ Americans for Responsible Solutions։ 2013-04-03։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-02-18-ին։ Վերցված է 2013-04-03  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
7. ↑  «About Giffords: History» (անգլերեն)։ Giffords։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018-08-06-ին։ Վերցված է 2018-08-06  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
8. ↑  spacexcmsadmin (2012-03-29)։ «SpaceX Announces Independent Safety Advisory Panel for Commercial Crew»։ *spacex.com* (անգլերեն)։ SpaceX։ Արխիվացված է օրիգինալից 2019-02-28-ին։ Վերցված է 2019-02-28  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
9. ↑  «Arizona Senate Election Results 2020» (անգլերեն)։ NBC News։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-12-02-ին։ Վերցված է 2020-12-03  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
10. ↑  Libby Cathey (2020-12-03)։ «Former astronaut Mark Kelly sworn in as Arizona's newest US senator» (անգլերեն)։ NBC News։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-01-11-ին։ Վերցված է 2020-12-03  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальная биография НАСА (англ.)
* Биография на сайте «Космическая энциклопедия»
* Kelly Appearances on C-SPAN