recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Համահայկական բնապահպանական ճակատ, ՀԲՃ**, Հայաստանում և Արցախում գործող հասարակական կազմակերպություն։ ԲՃ-ն ներկայումս ունի գործող չորս աշխատանքային խումբ, որոնց կարող է անդամակցել յուրաքանչյուր ոք։

Նպատակներ
---------

Կազմակերպության նպատակն է Հայաստանի բնության պահպանությունը, ինչպես նաև սոցիալական արդարության ապահովումը բնության հետ ներդաշնակ զարգացման միջոցով։ Համաձայն պաշտոնական տեղեկատվության, նպատակներին հասնելու համար կազմակերպությունը հետամուտ է, որպեսզի համապատասխան պետական մարմինները իրենց գործառույթները լիարժեք իրականացնեն մասնավորապես բնության պահպանման և վերականգնման ասպարեզում, ինչպես նաև ՀԲՃ-ն հետամուտ է բնական պաշարների ողջամիտ օգտագործման և վերարտադրության, բնական միջավայրի վրա տնտեսական և այլ գործունեության բացասական հետևանքների կանխման և վերացման, ինչպես նաև սոցիալական արդարության սկզբունքով բնական պաշարների օգտագործման արդյունքների բաշխման ուղղությամբ։

Ինչպես նշված է կազմակերպության պաշտոնական կայքում, նպատակների իրականացման համար ՀԲՃ-ն ձևավորում է բնապահպանական մշտադիտարկման և գործողությունների կազմակերպման ու համակարգման համահայկական ցանց, որը կգործի օրինականության, թափանցիկության, հաշվետվողականության և բանականության սկզբունքներով։

Ղեկավարություն
--------------

ՀԲՃ համակարգող խորհրդի անդամներն են՝ Մարիամ Սուխուդյանը, Լևոն Գալստյանը և Սյուզաննա Պետրոսյանը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Մեր մասին» բաժին ՃԲՃ պաշտոնական կայքում
**Նիզամի Գյանջևիի անվան ադրբեջանական գրականության թանգարան** (ադրբ.՝ Nizami Gəncəvi adına Azərbaycan ədəbiyyatı muzeyi), հիմնադրվել է 1939 թվականին Բաքվում։ Տեղակայված է ադրբեջանական մայրաքաղաքի հենց կենտրոնում, Շատրվանների հրապարակից ոչ հեռու, Իչարի Շահարի մուտքի մոտ։ Ներկայումս այս թանգարանն ադրբեջանական հոգևոր մշակույթի խոշորագույն ու ամենահարուստ կենտրոններից է։

Հիմնական նպատակները
-------------------

Հիմնական նպատակը ադրբեջանական գրականության ու մշակույթի մասին նյութերի հավաքագրումը, ուսումնասիրությունն ու պահպանումն են, դրանց ներկայացումը ցուցահանդեսներում ու պատկերասրահներում։ Թանգարանում նաև իրականացվում են խոշորածավալ գիտական հետազոտություններ, գրվում ու հրատարակվում են գրքեր, մենագրություններ։

Թանգարանի պատմությունը
----------------------

«Մետրոպոլ» հյուրանոցը Բաքվում. XX դարի սկիզբ
Շինությունը, որտեղ տեղակայված է թանգարանը, կառուցվել է 1860-ական թվականներին՝ որպես երկհարկանի Քարվանսարա։ Ճարտարապետը Քազիմ բեկ Հաջիբաբաբեկովն է։ 1915 թվականին շենքը դարձավ «Մետրոպոլ» հյուրանոցի մասնաշենք և ավարտին հասցվեց երկրորդ հարկը։ Այնուհետև, 1918-1920 թվականներին այստեղ էին ապրում ու աշխատում Ադրբեջանի Դեմոկրատական հանրապետության Նախարարների պալատի աշխատակիցները, իսկ 1920-30-ական թվականներին այստեղ հաստատվեց Ադրբեջանական արհմիությունների խորհուրդը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  *Шамиль Фатуллаев.* Градостроительство Баку XIX—начала XX веков / Под ред. проф. В. И. Пилявского. — Ленинград: Стройиздат, 1978. — 215 с.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նիզամի Գյանջևիի անվան ադրբեջանական գրականության թանգարան Archived 2006-02-09 at the Wayback Machine. (ադրբ.) (ռուս.) (անգլ.)
* Թանգարանի օրագրից. այսօր և երեկ(չաշխատող հղում)
 (ադրբ.) (ռուս.) (անգլ.)
* Բաքվի տեսարժքն վայրեր. թանգարաններ Archived 2013-01-29 at the Wayback Machine. (ադրբ.) (ռուս.) (անգլ.)
* Ադրբեջանի թանգարաններ. պատմական ուղեցույց (ադրբ.) (ռուս.) (անգլ.)
Բարձր ինտենսիվության կապույտ լուսաբուժություն՝ պզուկների մաքրման համար
**Լուսաբուժություն**, **ֆոտոթերապիա** (ֆոտո... և թերապիա), բուժիչ նպատակով օպտիկական ճառագայթների (ինֆրակարմիր, տեսանելի և ուլտրամանուշակագույն) օգտագործումը, ֆիզիոթերապիայի բաժիններից է։ Լուսաբուժությյան դեպքում օգտագործում են նաև Արեգակի բնական ճառագայթները (տես Արևաբուժություն)։ Լուսային էներգիայի ազդեցությունն օրգանիզմի վրա պայմանավորված է նրա ինտենսիվությամբ (աղբյուրի հզո- րությամբ և ճառագայթվող մակերևույթի հեռավորությամբ), ճառագայթման տևողությամբ, էլեկտրամագնիսական ալիքների թափանցման խորությամբ, որը պայմանավորված է լուսային ալիքների երկարությամբ։ Ալիքների թափանցման ամենամեծ խորությամբ օժտված են ինֆրակարմիր և տեսանելի ճառագայթները, ամենափոքր՝ ուլտրամանուշակագույնը։ Ճառագայթների ազդեցության ներքո մաշկը կարմրում է (էրիթեմա), որը կարող է ի հայտ գալ ճառագայթումից մի քանի րոպե հետո (ինֆրակարմիր ճառագայթներ) կամ 2-3 ժ անց (ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ)։ Մաշկի պատասխան ռեակցիայի աստիճանը կախված է տարբեր ճառագայթների հանդեպ մաշկի տարբեր հատվածների զգայնությունից, հիվանդի տարիքից, տարվա եղանակից ևն։ ճառագայթվող հատվածում 3-4 օր անց առաջանում է արևայրուկ։ Լուսաբուժության նպատակով հաճախ օգտագործում են լույսի ջերմային (շիկացման լամպ, ինֆրակարմիր և տեսանելի ճառագայթներ, ընդհանուր և տեղական էլեկտրալուսային լոգանքներ, Մինինի լամպեր) և լյումինեսցենտող (սնդիկաքվարցային, լյումինեսցենտային էրիթեմային և բակտերիասպան աղեղային լամպեր) աղբյուրները։ Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները հիմնականում օգտագործում են ծայրամասային նյարդային, շնչառական համակարգերի, մաշկային, գինեկոլոգիական, վարակիչ (օրինակ, գրիպ), մանկական սուր շնչառական հիվանդությունների, նյութափոխանակության խանգարումների, տուբերկուլոզի որոշ ձևերի դեպքում։ Տեսանելի և ինֆրակարմիր ճառագայթներով ջերմային պրոցեդուրներն առավելապես կիրառվում են որպես ցավը հանգստացնող և ներծծող միջոց՝ ենթասուր և քրոնիկական բորբոքային պրոցեսների, նյարդացավերի, մկանացավերի ժամանակ։ Լուսաբուժությանը հակացուցված է տուբերկուլոզի ակտիվ ձևերի, նորագոյացությունների, սրտային անբավարարության, հիպերտոնիկ հիվանդության II և III աստիճանների, խիստ հյուծվածության, վահանագեղձի գերֆունկցիայի, երիկամների անբավարարության, ինչպես նաև լույսի ազդեցությունից առաջացած ախտաբանական պրոցեսների դեպքում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 685)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բելինսկու փողոց (այլ կիրառումներ)

**Բելինսկու փողոց**, փողոց Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանում։ Քաղաքային նշանակության փողոց է։

Տվյալներ
--------

Սկսվում է Մովսես Խորենացու և Միչուրինի փողոցների հանգույցից, ձգվում հարավարևմտյան ուղղությամբ, հատում Սասունցի Դավթի փողոցը և հասնում Ռոստովյան փողոցի №№17 և 19 շենքերի մոտ՝ միանալով Աթոյան փողոցին։ Գտնվում է Լոռիս-Մելիքովի և Չեռնիշևսկու փողոցների միջև։

Խորհրդային տարիներին, մինչև ներկայիս անունն ստանալը, կոչվել է Անդրֆեդերացիայի 7-րդ փողոց։ Անվանվել է ի պատիվ ռուս գրական քննադատ, հրապարակախոս Վիսարիոն Բելինսկու։

Պատկերասրահ
-----------

* Բելինսկու, Մովսես Խորենացու և Միչուրինի փողոցների հանգույցըԲելինսկու, Մովսես Խորենացու և Միչուրինի փողոցների հանգույցը
* 
* Բելինսկու և Սասունցի Դավթի փողոցների խաչմերուկըԲելինսկու և Սասունցի Դավթի փողոցների խաչմերուկը
*

Տես նաև
-------

* Երևանի փողոցների ցանկ
* Երևանի վարչական բաժանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երևան քաղաքի քաղաքային նշանակության փողոցների ցանկ

Աղբյուրներ
----------

* Երևան քաղաքի հասցեների տեղեկատու, Երևան, 1983, էջեր 369-506, Երևան քաղաքի փողոցների անվանումները
* Սերգեյ Ավագյան, Երևանի փողոցները, Երևան, «ՎՄՎ-ՊՐԻՆՏ», 2010 — 272 էջ։
**Ադսորբում**  (լատ.՝ ad - վրա + sorbeo - կլանում եմ), սորբման մասնավոր դեպք։ Ադսորբում գազի և հեղուկում լուծված նյութի կլանումն է պինդ մարմնի կամ հեղուկի՝ ադսորբենտի (կլանիչի) մակերևույթի կողմից։

Հատկություններ
--------------

Կլանվող նյութի մոլեկուլները ծածկում են ադսորբենտի մակերևույթը՝ երբեմն քիմիապես փոխազդեցության մեջ մտնելով նրա հետ։ Ադսորբումը կախված է նյութերի բնույթից, ջերմաստիճանից, կլանվող գազի ճնշումից, լուծույթի կոնցենտրացիայից, ադսորբենտի մակերևույթի մեծությունից։

Ադսորբումի երևույթ է թունավոր գազերի կլանումն ակտիվացրած ածուխով (օրինակ օդի մաքրումը քլորից)։ Ադսորբումը կիրառվում է գազային և հեղուկ խառնուրդների բաժանման, չորացման և մաքրման համար։ Տարածված ադսորբենտներ են ակտիվացրած ածուխը, սիլիկաժելը, որոշ կավեր։ Անհամասեռ կատալիզը և կենսաքիմիական շատ երևույթներ տեղի են ունենում Ադսորբումի շնորհիվ։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Մեծ ռուսական · MESH ID · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4000536-7 · LCCN: sh85001022 · Microsoft: 150394285, 2910763337 · NDL: 00567353 · NKC: ph118263 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 76)։*  |
Պունակխա ձոնգի տեղը Բութանում
Մո-Չու կամուրջը թույլ է տալիս կապ հաստատել Պունակխա-ձոնգի հետ 
**Պունակխա** (སྤུ་ན་ཁ་),Բութանի քաղաք, ձոնգխագա Պունակխայի վարչական կենտրոն։ Քաղաքը ձևավորվել է Պունակխա-ձոնգ ամրոցի մոտ, որն ունի մեծ մշակութային, պատմական նշանակություն։ Քաղաքն այդքան էլ մեծ չէ, կարելի է անցնել ոտքով։ Քաղաքը եղել է Բութանի մայրաքաղաքը մինչև 1955 թվականը։

Պատմություն
-----------

Հիմնական հոդված՝ Պունակխա-ձոնգ
Պունակխա ձոնգը կառուցվել է Շաբդրունգ Նգավանգ Նամգյալի կողմից XVII դարում։ Հին ժամանակներից ձոնգը համարվել է Պունակխա գավառի մայրաքաղաքը։ Երկար ժամանակ Պունակխան Բութանի մայրաքաղաքն է եղել և նաև թագավորի ձմեռային նստավայրը, իսկ այժմ այն Ջե Կխեմպոյի ձմեռային նստավայրն է՝ բութանական բուդդիզմի ղեկավարը, որը ձմռան ցուրտ ամսիներին իր 300 վանականների հետ տեղաձոխվում է այստեղ, այս քաղաքը գտնվում է բարենպաստ կլիմայական գոտում։ Այժմ այստեղ տեղակայված է ձոնգխագա Պունակխայի վարչակազմը։

Աշխարհագրություն
----------------

Պունակխա քաղաքը գնվում է Բութանի արևմուտքում՝ Պխո և Մո գետերի միախառնման վայրում, որոնք միախառնվելով ձևավորում են Սանկոշ գետը։

Տրանսպորտ
---------

Քաղաքով է անցնում Վանգդի-Պխոդրանգ ճանապարհը դեպի ձոնգխագա Գասա։ Հեռավորությունը Պարո օդանավակայանից 50 կմ է։ Մայրաքաղաքում կան տաքսիներ և ավտոբուսներ։

Տեսարժան վայրեր
---------------

* Պունակխա-ձոնգ,
* Կամուրջ Մո-Չու գետի վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Administrative Map of Bhutan (անգլ.)
2. ↑  Satellite map at Maplandia.com(անգլ.)
3. ↑  Punakha travel guide (անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Пунакха — древняя столица
* Punakha Map — Satellite Images of Punakha
* GeoHack — Punakha
* Карты Google

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական |

 |
**Ալեքսանդր Շաումասսե** (ֆր.՝ Alexandre Schaumasse, մայիսի 3, 1882(1882-05-03), Սեն-Կե-Պոտրիյո - հուլիսի 25, 1958(1958-07-25), Վիշի), ֆրանսիացի աստղագետ, աշխատել է Նիցայի աստղադիտարանում։

Նրա հայտնագործությունների շարքում են պարբերական գիսաստղ 24P/Շաումասեն, երկու ոչ-պարբերական գիսաստղեր՝ C/1913 J1 (Շաումասե) կամ 1913 II, և C/1917 H1 (Շաումասե) կամ 1917 II, ինչպես նաև երկու աստերոիդ։

Նիցայի աստղադիտարանի տնօրեն Գաստոն Ֆայետը նրան էր հանձնել *Chercheur de comètes* (Գիսաստղ գտնողը) 25 սմ-անոց ռեֆրակտոր աստղադիտակը, որը Գերմանիան հանձնել էր Ֆրանսիային Առաջին Համաշխարհային պատերազմից հետո։ Սակայն Շաումասեն այս աստղադիտակով լուրջ դիտարկումներ չէր կատարում նրա «աբերացիայի շեղումների պատճառով»։

Նա լրջորեն վիրավորված է եղել 1914 թվականին ֆրանսիական բանակում ծառայելիս Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, և առնվազն մեկ տարի անց է կացրել հոսպիտալում։

1917 թվականին Շաումասեին շնորհվել է Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիայի Վալզի մրցանակը։ 1931 թվականին կառուցված մասնաշենքը, որում տեղադրված է *Chercheur de comètes* աստղադիտակը կրում է Շաումասեյի անունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Base Léonore (ֆր.) — ministère de la Culture.
2. 1 2 3 4  SCHAUMASSE, Alexandre (1882-1958)
3. ↑  Identifiants et Référentiels (ֆր.) — ABES, 2011.
4. ↑  «Prizes in Astronomy»։ *Popular Astronomy* **26**: 352։ 1918

Արտաքին հղումներ
----------------

* Nice Observatory brief biography (archive URL) (ֆր.)
* History of the Schaumasse telescope of the Observatory of Nice (ֆր.)
* Double stars discovered at the Observatory of Nice - Robert Jonckheere, Journal des Observateurs, Vol. 27, p.1 (անգլ.)
* Discovery of the asteroid 1928 WA (1114 Lorraine) (անգլ.)
* Ephemeris of the Comet 1917 b (Schaumasse) (անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | SUDOC: 180067621 · VIAF: 310658163 · WorldCat VIAF: 310658163 |

 |
**Սուլթան Հասանի մզկիթ** (արաբ․՝ جامع السلطان حسن‎‎), համարվում է ոճային ամենակոմպակտ և ընդհանրացված հուշարձանը ողջ Կահիրեում։ Սա մամլուքյան ճարտարապետության գլուխգործոցներից մեկն է։ Շինությունը կառուցվել է սուլթան Հասան իբն ալ-Նասիր Մուհամմադ Կալաունի կողմից 1356 թվականին, որպեսզի այն դառնա մզկիթ ու կրոնական դպրոց բոլոր չորս սուննի իրավական դպրոցների համար (շաֆիտներ, մալիքիներ, հանաֆիներև հանբալներ).

Պատմություն
-----------

Շինարարությունը սկսվել է 1356 թվականին և ավարտվել է վեց տարի անց՝ 1362 թվականին։ Մինարեթների մեկն ավերվել է շինարարության ժամանակ, որի արդյունքում մահացել են մեդրեսի հարյուրավոր աշակերտներ։ Պետությունը կարող էր ֆինանսավորել այդքան խոշոր շինարարության համար, չնայած ժանտախտի զորհերին։

Սուլթանը սպանվել է նախքան մզկիթի կառուցման ավարտը։ Դամբարանում, որը նախատեսված էր սուլթան Հասանի համար, նրա փոխարեն թաղել են նրա երկու որդիներին։

Ճարտարապետություն
-----------------

Շինության ճակատամասը ունի 76 մետր երկարություն և 36 մետր բարձրություն։ Քիվերը, մուտքի դուռը, դամբարանը և մոնումենտալ սանդուղքը հատկապես նշանավոր են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Низовский А.Ю.* Мечеть султана Хасана в Каире // Величайшие храмы мира: Энциклопедический справочник. — М.: Вече, 2006. — 576 с.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 134230551 · WorldCat VIAF: 134230551 |

 |
**Նաժի Ժաբր** (փետրվար 9, 1940 -մարտ 30, 2009), սիրիացի դերասան։

Կենսագրություն
--------------

Նրա մեծ եղբայրը՝ Մահմուդ Ժաբրը փոխանցել է նրան սերը արվեստի նկատմամբ։ Մասնակցել է տարբեր հեռուստատեսային և թատերական աշխատանքների և մասնակցություն է ունեցել իր մեծ եղբոր աշխատանքներում՝ «Որսորդ և ինձ որսացին», «Կորած նկուղները», «Կողոպտումը» և այլն… Դորեյդ Լահհամի հետ մասնակցել է «Սահ Ալ-Նաում» սերիալում և հայտնի է դարձել Աբու Աանթար անունով։ 1972 թվականին միացել է սիրիայի արվեստագետների ասոցիացիային։ Մասնակցություն է ունեցել մոտավորապես 30 ֆիլմերում, 50 սերիալներում և տասնյակ թատերախաղերում։
Ընտանիքը ամբողջությամբ արվեստագետներ են՝ եղբայրներն են դերասաններ Մահմուդ Ժաբրը և Հայսամ Ժաբրը, նրա եղբոր կինը դերասանուհի Հայֆա Ուասեֆն է և արվեստագետներ Լայլա Ժաբրի և Մարահ Ժաբրի հորեղբայրն է։

Մահը
----

Մահացել է Դամասկոսում, 2009 թվականի մարտի 30-ին, քաղցկեղից։

Գործերը
-------

### Թատրոններից՝

* Այսօր ավելի լավ է քան վաղը

### Սերիալներում՝

* «Սահ Ալ-Նաում»
* Աբու Աանթարի օրագիրը
* Աղ և շաքար
* Իմ երկրի զավակները
* Խաղադրույքը
* Որտեղ է սխալը
* Պապիկիս տունը

### Կինոթատրոնում՝

* Սեր Ստամբուլում
* Դանակը
* Ամենամեծ մրցանակը
* Քաղաքի աղվեսները
* Կանանց ոստիկանությունը
* Անապատի գեղեցկուհին
* Խնդիրներ սիրող

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  العربية نت: تشابك معه أثناء تصوير مسلسل ""صح النوم"
2. ↑  الثورة: رحيل الفنان الكبير ناجي جبر
3. ↑  MBC: وفاة الفنان ناجي جبر "أبو عنتر" بعد صراع مع السرطان
4. ↑  وفاة الفنان السوري ناجي جبر "أبوعنتر"
**Համաշխարհային ծովային տնտեսություն**, համաշխարհային տնտեսության մաս, որն առանձնանում է իր համեմատաբար ինքնուրույն տնտեսական կատեգորիայով, հասարակության արտադրողական ուժերի զարգացման, աշխատանքի աշխարհագրական բաժանման, համաշխարհային տնտեսության ինտերնացիոնալացման և գլոբալացման հետևանաքով։ Այն ունի հետևալ կառուցվածքը`

* ծովային լեռնարդյունահանող արդյունաբերություն,
* ծովային ձկնորսություն,
* ծովային տրանսպորտ,
* ծովային քիմիական արդյունաբերություն,
* նավահանգստային արդյունաբերություն,
* ծովային էներգետիկա,
* ծովային զբոսաշրջություն և ռեկրեացիա։

Ծովային տնտեսության այս բոլոր տեսակները ներառում են ջրային տարածքի և ափամերձ շրջանների արտադրական ձեռնարկությունների ամբողջությունը։
Ծովային ակտիվ տնտեսական գործունեությունն արդեն դառնում է բազմաթիվ բարդ հիմնախնդիրների առաջացման սկզբնաղբյուր, որոնք կարելի է դիտարկել երկրների, տարածաշրջանների և անգամ ամբողջ մոլորակի մակարդակով։ Ինչ վերաբերվում է այդ մակարդակներից վերջինին, ապա այդ դեպքում այն հանդիսանում է համամոլորակային էներգետիկ, հումքային, պարենային հիմնախնդիրների անմիջական արտացոլումը։ ԵՎ այդ հիմնախնդիրների լուծման ուղիներից մեկը դարձավ *Համաշխարհային օվկիանոսի ռեսուրսների* օգտագործումը։ Համաշխարհային օվկիանոսի ավազանին է պատկանում ներկայիս նավթի և գազի հանույթի շուրջ 30%, իսկ մոտ ապագայում այն կարող է հասնել մինչև 50%։

Համաշխարհային օվկիանոսի 100 կիլոմետրանոց ափամերձ գոտում ներկայումս բնակվում են ավելի քան 2 միլիարդ մարդ։ Այս բոլոր մարդիկ օվկիանոսի հետ կապված են իրենց տնտեսական և ռեկրեացիոն գործունեությամբ։ Եվս 2-3 միլիոն մարդ էլ «օվկիանոսի բնակիչներ» են, որոնք գտնվում են օվկիանոսային ջրատարածքում։ Նրանք բոլորը կամ օվկիանոսում զբաղվում են արտադրական գործունեությամբ, կամ էլ հենց ուղևորատար նավերի ուղևորներն են։

Վերջին տասնամյակների ընթացքում ծովափնյա բնակչությունը մշտապես ավելանում է, ինչը պայմանանվորված է դեպի ծով անընդհատ տեղաշարժերով, որոնք բնորոշ են առանձին շրջաններին, այդ ֆոնին էլ ավելանում է ծովափնյա միլիոնանոց քաղաքների թիվը։ Համաշխարհային օվկիանոսի համամոլորակային հիմնախնդրի *բնապահպանական ասպեկտը* պետք է դիտարկել որպես բնակչության շարունակ ուժեղացող արտադրական գործունեության արտացոլում։ Ցավոք այդ գործունեությունը միշտ չէ, որ հաշվի է առնում Համաշխարհային օվկիանոսի առանձնահատկությունները,օվկիանոսային միջավայրի հատուկ դինամիկությունը, և ամենի արդյունքում օվկիանոսի վրա մարդածին բացասական ազդեցություն ոչ թե լոկալ է, այլ` գլոբալ։

Համաշխարհային օվկիանոսի «առողջությունը» մեծապես տուժել է նավթային աղտոտման, մետաղացման, քիմիացման հետևանքով։ Ամերիկյան հեղինակավոր մասնագետների կարծիքով մարդիկ իրենք են ստիպել օվկիանոսին հասնել վտանգավոր սահմանագծին` նրա բնական հնարավորության սահմանին, իսկ որոշ դեպքերում անգամ հատել է այդ սահմանագիծը։ Ահա թե ինչու օվկիանոսային արդյունավետ բնոգտագործման հիմնախնդիրն ամբողջ աշխարհում մնում է ուշադրության կիզակետում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Յ. Մուրադյան, Մ. Մուրադյան, մարդկության համամոլորակային հիմնախնդիրները և դրանց լուծման ուղիները, Երևան 2014, էջ 166-169
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գոտի փորագրազարդ (այլ կիրառումներ)

**Գոտի փորագրազարդ**  (մ.թ.ա. 12-11-րդ դարեր, Լճաշեն), բրոնզե թիթեղից պատրաստված գոտի։ Պահվում է Երևանում գտնվող Հայաստանի պատմության թանգարանում և գրանցված է 2153 համարի տակ։

Գոտին համարվում է Ք. ա. 12-11-րդ դարերի հնություն, բրոնզից է, չափերը` 1 15,5×39×0,2 սմ։ Հայտնաբերվել է Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի մարզի Լճաշեն գյուղի տարածքում։

Նկարագրություն
--------------

Դրվագված բրոնզե թիթեղի մակերեսի վրա նուրբ փորագրությամբ պատկերված են ողջ հասակով կանգնած երկու մարդկային ֆիգուրա։ Նրանցից մեկը կառավարում է երկար քաշանով երկանիվ կառքը, որի անիվները շրջանի մեջ առնված հնգաթև աստղի տեսք ունեն։ Կառքին լծված են երկարուկ իրաններով ֆանտաստիկ երկու ձիեր և կառավարվում են երասաններով։ Ձիերի ոտքերի վերջույթներին ոչ թե սմբակներ են, այլ մագիլներ, իսկ նրանցից մեկի գլխի վրա եղջյուրանման ելուստներ կան։ Ձիերի առջևից ընթանում են երկու թռչուն։ Կառապանը ընդգծված ֆալլով հսկայամարմին էակ է` սխեմատիկ, ընդհանրացված մարմնաձևերով։ Հագին առյուծի դիմակ է, մեջքին կրում է գոտի, ոտքերին` վեր կեռված քթով երկարաճիտ կոշիկներ։ Տղամարդու ուսերից վեր` դեմքի բարձրությամբ արև խորհրդանշող ճառագող սկավառակ է։ Նույնպիսի սկավառակ է պատկերված նաև աջակողմյան ձիու վզի տակ։

Մարդկային երկրորդ ֆիգուրան առաջինի նման հսկայամարմին է։ Պետք է ենթադրել, որ նա ևս կառավարում է կառք (այս հատվածում գոտին վնասված է)։ Կառքին լծված չորս ձիերից պահպանվել են երեքը, որոնց գլխավերևում պատկերված են արև խորհրդանշող սկավառակներ։ Ձիերին ընդառաջ պատկերված են կտցահարող թռչուններ։ Գոտին եզրագծված է երկշար վազող պարույրներով և հատվող զիգզագաձև զարդանախշով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2016, 160 էջ։ A Glance from the Bronze Age. Yerevan, History Museum of Armenia, 2016, 160 pages.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լճաշենի մշակույթի զարգացման հիմնական էտապները Archived 2019-12-06 at the Wayback Machine.

Աղբյուրներ
----------

* Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010։
* Հարություն Մնացականյան, Լճաշենի մշակույթի զարգացման հիմնական էտապները, Երևան, 1968։
* Հասմիկ Իսրայելյան - Պաշտամունքն ու հավատալիքները ուշ բրոնզեդարյան Հայաստանում, Երևան, 1973։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակի նյութը տրամադրված է* Հայաստանի պատմության թանգարանի կողմից **ԳԼԱՄ** ծրագրի շրջանակներում։ *GLAMGLAM* |
**Սահակ Բագրատունի**, Սահակ Ասպետ Բագրատունի (ծննդյան թվականը անհայտ է -388 թվական ), Սպերի Բագրատունյաց տոհմի նահապետ իշխան (370-380-ական թթ․)։

385 թվականին դստերը կնության է տվել Հայոց Արշակ Գ արքայի կրտսեր և գահակից եղբորը՝ Վաղարշակին, արքունիքում ձեռք բերել ազդեցիկ դիրք։ Նույն տարում Վաղարշակի անսպասելի մահից հետո Արշակ Գ սկսել է հալածել Սահակ Բագրատունուն՝ արքունի գանձերը յուրացնելու մեղադրանքով։ Սահակ Բագրատունին ապստամբել և իր տոհմով անցել է Հայաստանի պարսկական մասում գահ բարձրացած Խոսրով Դ-ի կողմը։ Վերջինս Սահակ Բագրատունուն կարգել է իր զորաբանակի սպարապետ և Արշակ Գ-ի կողմն անցած նախարարների տիրույթներից նրան հատկացրել նոր կալվածներ։

Ըստ Մովսես Խորենացու, Սահակ Բագրատունին Մանանաղի գավառում հաղթել և փախուստի է մատնել Արշակ Գ-ի այն զորախմբին, որը Սամվել Մամիկոնյանի առաջնորդությամբ հետապնդել է արքունի գանձերը հափշտակած նախարարներին՝ Սուրեն Խորխոռունուն, Վահան Առավեղյանին և Աշխադար Դիմաքսյանին, ապա վերջիններիս ուղեկցել Այրարատ, Խոսրով Գ-ի արքունիքը։ Այդ առիթով բորբոքվել են եղբայրասպան նոր ընդհարումներ։ Ի վերջո, Սահակ Բագրատունին Վանանդ գավառի Երևել վայրում տեղի ունեցած ճակատամարտում հաղթել և լուրջ կորուստներ է պատճառել Արշակ Գ-ի զորաբանակին, մարտում զոհվել է սպարապետ Դարա Սյունին։ Պարտված զորքի մնացորդները՝ նահանջել են Հայաստանի հռոմեական մասը։ Սահակ Բագրատունու՝ Հայաստանի միավորման (Խոսրով Դ-ի գահի շուրջ) հետագա փորձերն ավարտվել են անհաջողությամբ։

Տես նաև
-------

* Սահակ Բագրատունի (այլ կիրառումներ)
* Բագրատունիների տոհմածառ

Գրականություն
-------------

* Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle; Tables généalogiques et chronologiques, Rome,‎ 1990, p. 122.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Նախորդող**Սմբատ Բ Բագրատունի** | **Սպերի իշխանՍահակ Ա Բագրատունի**378-388 | Հաջորդող**Սմբատ Գ Բագրատունի** |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 135)։*  |
**Ֆրիտյոֆ Նանսենի թանգարան**, թանգարան Երևանի Նոր Նորք համայնքի առաջին զանգվածում՝ Նանսենի անվան այգու Ֆրիտյոֆ Նանսենի անվան փողոցում։ Թանգարանը գտնվում է Երևանի քաղաքապետարանի ենթակայության ներքո։

Պատմություն
-----------

Նորվեգացի բևեռախույզ, գիտնական, դիվանագետ և ականավոր հումանիստ, Խաղաղության Նոբելյան մրցանակակիր, փախստականների գծով Ազգերի լիգայի գերագույն հանձնակատար Ֆրիտյոֆ Նանսենի թանգարանի կառուցման ու նախագծման հեղինակներն են բարերարներ, ՀՀ վաստակավոր բժիշկներ Կառլեն և Սառա Եսայանները, ճարտարապետը՝ Ալբերտ Սոխիկյանը։

Թանգարանի մուտքի մոտ տեղադրված է Ֆրիտյոֆ Նանսենի արձանը։

Ցուցադրություն
--------------

Թանգարանում ցուցադրվում են նորվեգացի բևեռախույզ, Խաղաղության նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Ֆրիտյոֆ Նանսենի կյանքին և գիտական ու մարդասիրական գործունեությանն առնչվող գրքեր, ֆիլմեր, ցուցապաստառներ, հոբելյանական նյութերի միջոցով թողարկված քանդակներ։

Թանգարանում առանձին բաժին է հատկացված հովանավորներ Կառլեն և Սառա Եսայանների կյանքին և հայրենասիրական գործունեությանը։

Միջոցառումներ
-------------

2015 թվականին Երևանի Չեխովի անվան թիվ 55 դպրոցի կողմից Նանսենի անվան թանգարանում բացվել է «Ֆրիտյոֆ Նանսեն. Աշխարհի խիղճը» խորագիրը կրող վահանակ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին թանգարանի հարևանությամբՍուրբ Աստվածածին եկեղեցին թանգարանի հարևանությամբ
* 
* «Նանսենյան անձնագրի» քանդակը թանգարանի բակում«Նանսենյան անձնագրի» քանդակը թանգարանի բակում
* Կառլեն և Սառա Եսայանների կյանքին և գործունեությանը հատկացված հատված թանգարանումԿառլեն և Սառա Եսայանների կյանքին և գործունեությանը հատկացված հատված թանգարանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ֆրիտյոֆ Նանսենի թանգարանը՝ այսուհետ Երևանի քաղաքապետարանի հոգածության ներքո
2. ↑  Երևանում Նանսենի թանգարան է բացվել. Հուշահամալիրը ներառում է մոտ 30 հուշարձան
3. ↑  Երևանի քաղաքապետարան, Թանգարաններ
4. ↑  Չեխովի անվան դպրոցի վահանակի շնորհանդեսը՝ Ֆրիտյոֆ Նանսենի անվան թանգարանում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թանգարանի բացման տեսանյութը

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ֆրիտյոֆ Նանսենի թանգարան (Երևան)** կատեգորիայում։ |
**Լուսաբաց** (գերմ.՝ Morgenrot), ռեժիսոր Գուստավ Ուչիցկու գերմանական գեղարվեստական ֆիլմը։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 1933 թվականի փետրվարի 2-ին՝ Ադոլֆ Հիտլերի իշխանության գրավումից անմիջապես հետո, և այդ պատճառով էլ այն երբեմն անվանում են Երրորդ ռայխի առաջին ֆիլմը։

Սյուժե
------

Ֆիլմը, որի գործողությունները տեղի են ունենում Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին, պատմում է գերմանական սուզանավի անձնակազմի ճակատագրի մասին։ Ֆիլմի կենտրոնական էպիզոդում, երբ սուզանավն ընկած է 60 մետր խորությամբ հատակին, և անձնակազմի 10 անդամներից կարող էին փրկվել միայն ութը, վճռվում է հետևյալ հարցը․ ո՞վ պետք է զոհաբերի իրեն։ Սուզանավի հրամանատարը և նրա առաջին օգնականը պատրաստ են զոհել իրենց, բայց նավի անձնակազմը հրաժարվում է կատարել հրամանը և փրկվել այդպիսի գնով․ «Փրկվում ենք բոլորս կամ ոչ ոք։»։ Ի պատասխան դրան՝ հրամանատարի օգնականը բացականչում է․ «Ինչպիսի՜ մարդիկ։ Ես կարող եմ Գերմանիայի համար մահանալ տասը, հարյուր անգամ։», իսկ գլխավոր հերոսն արտասանում է Երրորդ ռայխի լեգենդար խոսքը․ «Հնարավոր է՝ մենք՝ գերմանացիներս, ապրում ենք ոչ շատ լավ, բայց մենք կարողանում ենք գեղեցիկ մահանալ։ Մենք բոլորս կմնանք այստեղ»։

Ֆիլմի հանգուցալուծումն սկսվում է, երբ նավաստիներից մեկը, իմանալով, որ իր ընկերուհին սիրում է սուզանավի հրամանատարի առաջին օգնականին, ինքնասպանություն է գործում։

Գլխավոր դերերում
----------------

* սուզանավի կապիտան – *Ռուդոլֆ Ֆորսթեր*
* Ֆրեդերիկսի առաջին օգնականը – *Fritz Genschow*
* կապիտանի մայրը  – *Ադել Սանդրոք*
* հաուպտման Կոլխ – Էդուարդ ֆոն Վինտերշտայն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  filmportal.de — 2005.
3. ↑  filmportal.de

Աղբյուրներ
----------

* Кинопропаганда явная и скрытая // Дятлева Г. В. Искусство Третьего рейха — Ростов-на-Дону: Феникс, 2013. — С. 214—215.
* Morgenrot (անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · ČSFD · FilmAffinity · Filmportal · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |

 |
**Հուդայի ընդհանրական թուղթը** (Հուդայի թուղթ, Հուդայի ընդհանրական նամակ, Հուդայի կաթողիկե թուղթ) Նոր Կտակարանի 27 գրքերից է, մաս է կազմում Ընդհանրական նամակների։

Հեղինակը
--------

Ավանդաբար այս նամակի հեղինակ համարվում է Հիսուսի եղբայր Հուդան (եբր. գովելի, հռչակավոր)։ Հուդա անունով անձանց Նոր Կտակարանում հանդիպում ենք.

* Գործքում (15։22, 27։32) Բարսաբա կոչվածին,
* 12 աշակերտների շարքում, որոնցից մեկը Իսկարիովտացին է, մյուսը Հակոբի որդի Հուդան (հմմտ. Ղուկ. Զ 16)։
* Մատթեոսի(13։55) և Մարկոսի (6։3) ավետարաններում, սա Հակոբոսի եղբայր Հուդան էր, Հիսուսի եղբայրներից մեկը։

Հաշվի առնելով նամակի սկզբնամասում եղած վկայությունը՝ «Հուդան՝ ծառան Հիսուսի Քրիստոսի և եղբայրը Հակոբոսի», նամակի հեղինակ կարող ենք համարել հենց այս վերջին Հուդային։ 
Որոշ գիտնականներ կարծում են, որ նամակը գրված կարող է լինել մի հրեա-քրիստոնյայի կողմից, ով իր գրությանը հեղինակություն տալու համար վերագրել է այն Հուդային։

Գրության ժամանակը
-----------------

Նամակի գրության հստակ թվականը դժվար է գտնել։ Հնարավոր է, որ այն գրվել է I դարի ութսունական թվականներին։ Որոշ ուսումնասիրողներ հասցնում են մինչև 120 թվական։ Հետազոտողների մեծամասնությունը, հաշվի առնելով նամակի բովանդակությունը, որտեղ շոշափվում է առաջի դարի վերջին ավելի շատ շրջանառվող փրկության գաղափարը, նամակը թվագրում են 80-100 թթ.։ Նամակում առկա են նաև պարականոն գրվածքներից կատարված մեջբերումներ։ 90 թվականից Հինկտակարանյան պարականուն գրությունները մերժվել են։ Այստեղից մեկնելով, որոշ գիտնականներ այն կարծիքին են, որ նամակը չէր կարող 90 թվականից հետո գրվել։ Սակայն հնարավոր է նաև, որ Հուդան այդ պատմություններին ծանոթ է եղել իր համայնքում պահպանված և վստահելի համարվող բանավոր ավանդությունից։ Այն, որ նամակը գրված է ուշ շրջանում, վկայում են նաև Հուդայի 17-18 համարները, որտեղ առաքյալները ներկայացված են իբրև անցյալի դեմքեր. «Բայց դուք, սիրելինե՛ր, յիշեցէ՛ք մեր Տէր Յիսուս Քրիստոսի առաքեալների կողմից նախապէս ասուած խօսքերը։ Նրանք ձեզ ասում էին, թէ...»

Բովանդակությունը
----------------

Նամակում կոչ է արվում պայքարել հավատի համար, քանի որ համայնք են սողոսկել ամբարիշտ մարդիկ, որ Աստծո շնորհը վեր են ածել անառակության և ուրացել են Քրիստոսին։ Հեղինակը հիշեցնում է հրեաների կյանքում պատահած դեպքերը և ցույց է տալիս Աստծուց հեռանալու պատճառով հրեաներին հասած պատուհասները։ Հիշեցնում է նաև, որ վերջին ժամանակներն են և հորդորում է աղոթել Սուրբ Հոգով՝ սպասելով հավիտենական կյանքին և Հիսուսի գալստյանը։

Տես նաև
-------

* Աստվածաշունչ
* Նոր Կտակարան
* Ընդհանրական նամակներ

Մեջբերում
---------

«Սիրելինե՛ր, ամեն ջանք յանձն էի առնում գրելու ձեզ մեր հասարակաց փրկութեան մասին. հարկ համարեցի գրել ձեզ եւ աղաչել, որ պայքարէք հաւատի համար, այն հաւատի, որ մի անգամ ընդմիշտ աւանդուեց սրբերին» (Յուդա 3)։

Աղբյուրներ
----------

* Եզնիկ ծ. վրդ. Պետրոսյան, Ներածություն Նոր Կտակարանի, Էջմիածին, 1996։
* Ա. Գայայան, Նոր Կտակարանի ընդհանուր ներածություն, 2003։
* Ուդո Շնելլե, Ներածություն Նոր Կտակարանի, Գյոթինգեն, 2005։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հուդայի նամակը
**Գոմինդան** (բառացի՝ *ազգային կուսակցություն*), քաղաքական կուսակցություն Չինաստանի Հանրապետությունում (Թայվան)։ Ներկայումս անդամների քանակով երկրորդն է երկրում։

Ստեղծվել է 1912 թ.-ի օգոստոսին՝ Տունմենխոյ միության (ղեկավար՝ Սուն Յաթ-սեն) և մի քանի քաղաքական կազմակերպությունների միաձուլումից։ Յուան Շի-կայի ռազմական դիկտատուրայի հաստատումով (1913 թ.-ի նոյեմբերի 4) Գոմինդանի գործունեությունն արգելվեց։ 1923 թ.-ի վերջին և 1924 թ.-ի սկզբին չինացի կոմունիստների գործուն մասնակցությամբ գոմինդանը վերափոխվեց հեղափոխական միացյալ ճակատի զանգվածային քաղաքական կուսակցության։ Գոմինդանի առաջին համագումարի (1924) ընդունած նոր ծրագրի հիմքում ընկած էին Սուն Յաթ-սենի երեք սկզբունքները (նացիոնալիզմ, ժողովրդաիշխանություն և ժողովուրդի բարօրություն), որոնք ունեին հստակ հակաիմպևրիալիստական և հակաֆեոդալական ուղղություն։ 1925—1927 թթ.-ի չինական հեղափոխության զարգացման և խորացման համեմատ գոմինդանի աջ թևը հեռացավ կոմունիստներից։ 1930-ական թվականներին Չինաստանում ծայր առան քաղաքացիական կռիվներ Գոմինդանի և ՉԿԿ հեղափոխական ուժերի միջև, որոնք ընդհատվեցին 1937 թ.-ին, երբ Կայսերական Ճապոնիան ներխուժեց Չինաստան։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Գոմինդանը Չինաստանում սանձազերծեց նոր քաղաքացիական պատերազմ (1946, հուլիս)։ Բայց ՉԿԿ-ի գլխավորած բանակը պարտության մատնեց Գոմինդանի բանակին և 1949 թ.-ի հոկտեմբերի 1-ին հռչակեց Չինական ժողովրդական Հանրապետության (ՉԺՀ) ստեղծումը։

Գրականություն
-------------

* Լենին Վ․ Ի․, Դեմոկրատիան և նարոդնիկությունը Չինաստանում, Երկ․, հ․ 18;
* Նույնի, Վերափոխված Չինաստանը, նույն տեղում;
* Сунь Ятсен, Избр․ произв․ (пер․ с китайского), Москва, 1964։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Short P.* Mao: A Life — Great Britain: Hodder & Stoughton, 1999. — P. 639. — 782 p. — ISBN 978-0-340-60624-7
2. ↑


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 153)։*  |
|  |
| --- |
| **Շնկոտեմ հովանոցավոր** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Կաղամբածաղկավորներ (Brassicales) |
| **Ընտանիք** | Կաղամբազգիներ (Brassicaceae) |
| **Տրիբա** | *Thlaspideae* |
| **Ցեղ** | Շնկոտեմ *(Thlaspi)* |
| **Տեսակ** | **Շնկոտեմ հովանոցավոր** *(T. umbellatum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Thlaspi umbellatum***DC. 1821 |

**Շնկոտեմ հովանոցավոր** (լատ.՝ Thlaspi umbellatum ), խաչածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

5-15 սմ, երբեմն՝ 30 սմ բարձրությամբ միամյա, նուրբ բույս է, որն ունի բազմաթիվ ցողուններ։ Տերևները լայն-նշտարաձև կամ երկարավուն են, հիմքում՝ սրտաձև, ականջուկներով։ Ծաղիկները քառատիպ են, պսակաթերթերը սպիտակ են և խմբված վահանիկանման կարճացած գագաթնային ողկույզում։ Պտուղը 4-6 մմ երկարությամբ, հակաեռանկյունաձև, կողքերից տափակացած, հիմքում՝ սեպաձև, գագաթում՝ թեթևակի գոգավոր, անկյունավոր ճառագայթաձև ջղավորված թևերով պատիճակ է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում (Ճակատեն, Ներքին Հանդ)։ Աճում է նաև Արևելյան Նախակովկասում և Արևելյան Անդրկովկասում, ինչպես նաև Հյուսիսային Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակերևույթից 700-900 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին, թփուտների մեջ։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէր նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Thlaspi umbellatum
* GBIF: 3050623
* IPNI: 290753-1
* NCBI: 165383
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:290753-1

 |

 |
**Մետագալակտիկա** (մետա․.. և Գալակտիկա), գալակտիկաների և նրանց խմբերի հսկայական համակարգ, որի մասն են կազմում ժամանակակից խոշորագույն աստղադիտակների համար մատչելի բոլոր գալակտիկաները։ Մետագալակտիկայի ներկայումս դիտվող մասում գալակտիկաների թիվն անցնում է մեկ միլիարդից։ Մեր Գալակտիկայի կամ Ծիր կաթինի համակարգի ամենամոտ հարևաններն են Մագելանի մեծ և փոքր ամպեր կոչվող գալակտիկաները, որոնց հեռավորությունը շուրջ 160․000 լս.-տ. է, իսկ հայտնիներից ամենահեռավորներինը՝ ավելի քան 10 միլիարդ լս․-տ․ (հեռավորությունները որոշվում են գալակտիկաների սպեկտրներում գծերի կարմիր շեղման միջոցով)։ Մետագալակտիկայում նյութը բաշխված է խիստ անհավասարաչափ, հիմնականում կենտրոնացած է գալակտիկաներում, որոնք կազմում են տարբեր չափերի ու բարդության համակարգեր՝ սկսած կրկնակի, եռակի և բազմակի գալակտիկաներից մինչև գալակտիկաների կույտերը (պարունակում են մինչև մի քանի հազար բաղադրիչներ)։ Օրինակ, մեր Գալակտիկան, Անդրոմեդայի համաստեղության մեջ դիտվող հսկա գալակտիկան՝ իր արբանյակ-գալակտիկաներով, ինչպես նաև մի քանի մոտակա այլ գալակտիկաներ կազմում են գալակտիկաների տեղական համակարգը։ Որոշ աստղագետներ կարծում են, որ մետագալակտիկայում կան գալակտիկաների ավելի մեծ համակարգեր՝ գերկույտեր։ Ենթադրվում է, որ գալակտիկաների այդպիսի գերկույտ, կազմված տասնյակ հազարավոր գալակտիկաներից, շուրջ 60—100 միլիոն լս.-տ․ տրամագծով գտնվում է հյուսիսային գալակտիկական կիսագնդում (կենտրոնը՝ Կույսի համաստեղությունում)։ Գալակտիկաների այդ տեղական գերկույտի մեջ է մտնում, մասնավորապես, գալակտիկաների տեղական համակարգը։ Աստղադիտակների հզորության մեծացման, լուսաընդունիչների զգայնության աճի, ինչպես նաև դիտումների ալիքային տիրույթի ընդլայնման շնորհիվ հայտնագործվել են շատ մեծ լուսատվությամբ գալակտիկաների նոր տեսակներ՝ ոադիոգալակտիկաներ, քվազարներ և այլն, որի հետևանքով զգալիորեն աճել է մետագալակտիկայի դիտվող մասի շառավիղը։ Մետագալակտիկայում նյութի միջին խտությունը շատ փոքր է՝ 10−31-10−30 գ/սմ3, իսկ միջգալակտիկական տարածությունում այն չնչին է․ այդտեղ գտնվում են առանձին աստղեր, գազ և փոշի, կան նաև էլեկտրամագնիսական ալիքներ, տիեզերական ճառագայթներ, ձգողական, մագնիսական և այլ դաշտեր։ Մետագալակտիկայի ամենակարևոր յուրահատկություններից է դրա դիտվող մասում գալակտիկաների փոխադարձ հեռացումը, այլ կերպ ասած, մետագալակտիկայի ընդարձակումը։ Ընդհանրապես մետագալակտիկայի չափերի, ձևի և կառուցվածքի մասին շատ քիչ բան է հայտնի։ ժամանակակից դիտումները ցույց չեն տալիս մետագալակտիկայի միջին խտության որևէ նվազում՝ մեծ հեռավորությունների վրա, որը կվկայեր մետագալակտիկայի սահմաններին մոտենալու մասին։ Պետք է ենթադրել, որ մենք դիտում ենք հսկայական չափերի, բայց և վերջավոր ու սահմանափակ մետագալակտիկայի մի մասը միայն։ Բացառված չէ, որ Տիեզերքում կան նաև այլ մետագալակտիկաներ և այլն։ Ուստի, ճիշտ չէ նույնացնել մետագալակտիկան ամբողջ Տիեզերքի հետ, ինչպես հաճախ այդ արվում է կոսմոլոգիայում։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 472)։*  |
**Դրինո** (ալբ․՝ Drino, հուն․՝ Δρίνος), գետ Ալբանիայի հարավում և Հունաստանի հյուսիս-արևմուտքում, Վյոսայի ձախ վտակը։ Ձևավորվել է Կուարայի (Κουβαρά) և Իյֆտոպատամոսի (Γυφτοποταμος) միաձուլումից հյուսիս-արևմուտքում հունական Կտիզմատա գյուղի Պագոնի համայնքում Յանինայի ծայրամասային միավոր և Էպիրոսի ծայրամասում Իֆտոպոտամոսի անցնում է Կուվարայի կամրջից, որը անցնում է Դրինոյի ձախ ափից։ Կուվարայի ակունքը գտնվում է Ստավրոսկովյան (Σταυροσκιάδιον) գյուղի մոտակայքում, իսկ Իֆտոպոտամոսի ակունքը՝ Լավանիի (Λάβδανη) գյուղի մոտ։ Պետական սահմանը հատում է հունական Խրիսոդուլ գյուղից արևմուտք և ալբանական Կականիա գյուղից հյուսիս-արևմուտք Գիրոկաստրա շրջանում։ Ալբանական տարածքում արևելքում հոսում է Դրոպուլի(ալբ․՝ Fush’ e Dropullit) հարթավայրով՝ արևելքում Լյունդջերլիս (ալբ․՝ Mali i Lunxhërisë) և արևմուտքում՝ Գերա լեռնաշղթաների միջև (ալբ․՝ Mali i Gjerë)։
Դրինո գետն ունի բազմաթիվ վտակներ, որոնցից խոշորներն են՝

* ձախ վտակներ՝ Կսերիա(ալբ․՝ Lumi i Kserjes), Մեյնե, Բելիցա (Կարդիկի, ալբ․՝ Lumi i Kardhiqit)
* աջ վտակներ՝ Սուխա (ալբ․՝ Lumi i Suhës), Նիմիսա

Տեպելենա քաղաքից հարավ-արևելք թափվում է Վյոսա գետ։ Ձախ ափին են գտնվում Երգուցատի(ալբ․՝ Jergucat), Տերիխատի (ալբ․՝ Terihat), Դերվիչանի (ալբ․՝ Derviçan) գյուղերը և Գիրոկաստրա քաղաքը։Աջ ափին են գտնվում Դրինոյի հովիտը, լեռներում է գտնվում հին քաղաք Անտիգոնիայի ավերակները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *П. С. Павлинов* Гирокастра // Православная энциклопедия. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2006. — Т. XI : «Георгий — Гомар». — С. 520—522. — 752 с. — Կաղապար:Число экз. — ISBN 5-89572-017-Х


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Մետաէթիկա**, նեոպազիտիվիզմի կողմից բարոյականության փիլիսոփայական տեսությունը նշանակելու համար ներմուծված հասկացություն՝ ի հակադրություն նորմատիվ բարոյականության, վերցրած բարոյական խնդիրներից վերացարկված տեսքով։ Մետաէթիկայի նորմատիվ բարոյականության հակադրումը նեոպոզիտիվիստների կողմից կապված է բարոյական դատողությունները գիտական եղանակով հիմնավորելու հնարավորության նրանց ժխտման հետ և միաժամանակ պայմանավորված է ցանկացած բարոյական համոզմունքի և սկզբունքների նկատմամբ «չեզոք» բարոյականության փիլիսոփայություն ստեղծելու նրանց ձգտմամբ։ Մետաէթիկայի ոլորտը, նեոպազիտիվիստների տեսակետից, պետք է սահմանափակվի բարոյական լեզվի տրամաբանության վերլուծությամբ, բարոյական տերմինների և դատողությունների նշանակության պարզաբանմամբ։

Այս բոլոր մեթոդաբանական խնդիրները, որոնք իրոք մեծ նշանակություն ունեն բարոյագիտության համար ամբողջությամբ վերցրած, նեոպոզիտիվիստները ջանում են լուծել ձևական-տրամաբանական ճանապարհով, որից օգտվում է առօրեա բարոյագիտությունը։

Մետաէթրիկայի քննադատություն
---------------------------

Խորհրդային ժամանակաշրջանում մետաէթիկայի կողմից առաջ քաշված դրույթները լրջորեն քննադատվել են։ Մասնավորապես խորհրդային հոգեբանները նշում էին, որ մետաէթիկայի մակերեսային, ոչ պատմական մոտեցումը բարոյականության հետզոտմանը, հասարակության մեջ նրա սոցիալական բնույթի և գործառույթների վերլուծության բացակայությունը պայմանավորում է նեոպոզիտիվիստների բարոյագիտության գիտական անարգասավետությունը։ Բացի դրանից, բարոյական լեզվի զուտ նկարագրական ուսումնասիրությունը նեոպոզիտիվիստներին բերում է բուրժուական գիտակցության որոշ վերապրուկների, ինչպես նաև նրան բնորոշ ինդիվիզուալիզմի, նիհիլիզմի և դոգմատիզմի և այլնի անքննադատ ներմուծմանը բարոյագիտական տեսության մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  И. С. Кон - Этический словарь
| **՞**Ցախակեռաս այծի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Տորոնածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ցախեկեռասազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Ցախակեռաս |
|
|
| Տեսակ | Ցախակեռաս այծի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Լ. caprifolium'L.

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ցախակեռաս այծի** (լատ.՝ Լ. caprifolium), ցախեկեռասազգիների ընտանիքի, ցախեկռաս ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Լիանանման տերևաթափ թուփ է` 5-7 մ երկարությամբ ճյուղերով։ Երիտասարդ ընձյուղները դեղնագորշավուն են։ Տերևները լայն էլիպսաձև են, կամ էլիպսաձև, բթածայր, 4-10 սմ երկարությամբ և 3,5-6 սմ լայնությամբ, կարճ կոթունավոր, վերևից մուգ կանաչավուն, ներքևից ծխագույն։ Վերին 2-3 զույգ տերևները սերտաճած են, կիպ գրկելով ցողունը և առաջացնելով տերևային սկավառակ։ Ծաղիկները նստադիր են, հավաքված 1-2 փնջերում, սերտաճած տերևածոցերում։ Պսակի երկարությունը 4-5 սմ է, սկզբում սպիտակ է, մուգ վարդագույն, այնուհետև դեղնում է, աչքի ընկնելով ուժեղ, հաճելի բուրմունքով։ Հատապտուղները նարնջակարմրավուն են, ուտելու համար պիտանի չեն։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են օգոստոսին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Արևմտյան Եվրոպայում, Փոքր Ասիայում։ Մեր հանրապետության տարածքում հանդիպում է հյուսիսային շրջաններում, խառն անտառներում և թփուտներում, ծովի մակերևույթից մինչև 1700 մ բարձրությունների վրա։ Հեշտությամբ է բազմանում սերմերով և անդալիսով։ Պիտանի է Հայաստանի ստորին և միջին լեռնային գոտիների համար։ Պահանջկոտ չէ աճման պայմանների նկատմամբ, սակայն աչքի չի ընկնում բավարար ձմեռնադիմացկունությամբ։ Բույսի զանազան օրգանները պարունակում են սապոնին, ծաղիկներրը՝ 0,7 % եթերայուղեր։

Կիրառություն
------------

Էկոլոգիական խումբը՝ IV: Մշակության հավանական շրջանները 3, 7, 9-10, 12-13, 18-20, 22-25, 28, 31-32։
:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 295։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բելինսկու փողոց (այլ կիրառումներ)

**Բելինսկու փողոց** (ռուս.՝ Улица Белинского), փողոց Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքում։ Անվանվել է ռուս գրական քննադատ, հրապարակախոս Վիսարիոն Գրիգորևիչ Բելինսկու (1811-1848) պատվին։ Սկիզբ է առնում Սամոյլովի և Կորովկինի փողոցների հանգույցից և ավարտվում Փետրվարի 12-ի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 220 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Դոնի Ռոստով քաղաքի Բելինսկու փողոցը սկսվում է Սամոյլովի և Կորովկինի փողոցների հանգույցից, հատում Մարսովի նրբանցքը և ավարտվում Փետրվարի 12-ի փողոցի հետ հատումով։ Կարճ փողոց է երկարությունը 220 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 20 շինություն։

Բելինսկու փողոցի փոստային դասիչն է՝ 344013։

Փողոցն անվանվել է ռուս գրական քննադատ, հրապարակախոս Վիսարիոն Գրիգորևիչ Բելինսկու (1811-1848) պատվին։ Բելինսկին ամենից ավելի զբաղվել է գրականության և գեղագիտության հարցերով՝ միաժամանակ հանդես գալով որպես գրականության պատմաբան, քննադատ և տեսաբան։ Նա տվել է իր ժամանակի ռուս գրականության, մասնավորապես Ալեքսանդր Պուշկինի, Նիկոլայ Գոգոլի, Միխայիլ Լերմոնտովի, Իվան Կռիլովի, Ալեքսեյ Կոլցովի և շատ ուրիշների ստեղծագործության բազմակողմանի, խոր վերլուծությունը։ Նրա գնահատականները դարձել են այդ գրողների հասարակական ըմբռնման հիմքը և իրենց նշանակությունը պահպանել մինչև այսօր։ Հատկապես նշանակալից են Բելինսկու «Ռուսական պատմվածքի և Գոգոլի պատմվածքների մասին», «Լերմոնտովի բանաստեղծությունները», «Պոեզիայի բաժանումը սեռերի և տեսակների», «Ճառ քննադատության մասին», «Ալեքսանդր Պուշկինի ստեղծագործությունները», «Հայացք 1847 թ․ ռուս գրականության վրա» հոդվածները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 2, էջ 364»։ Վերցված է 2019 Մայիսի 6

Աղբյուրներ
----------

* Улица Белинского в Ростове-на-Дону
* Подробная карта Улица Белинского, город Ростов-на-Дону со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс Улица Белинского, г. Ростов-на-Дону
**Նինա Մկրտչի Մուսինյան** (մայիսի 10, 1910(1910-05-10), Երևան, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1995, Մոսկվա, Ռուսաստան), հայ դաշնակահարուհի, մանկավարժ, դոցենտ (1958)։ Թավջութակահար Դանիիլ Շաֆրանի կինը։

Կենսագրություն
--------------

Նինա Մուսինյանը ծնվել է 1910 թվականի մայիսի 10-ին Երևանում։ 1931 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրի բաժինը (Ա. Պ. Օստրովսկու դասարան), 1936 թվականին՝ ասպիրանտուրան (ղեկավար՝ Կ. Ն. Իգումնով)։

1937-1941 թվականներին եղել է Մոսկվայի ֆիլհարմոնիայի և Համառուսական համերգահյուրախաղային միավորման մենակատարուհի, հանդես է եկել նաև անսամբլների հետ, եղել կոնցերտմայստեր (նաև ամուսնու՝ Դ. Բ. Շաֆրանի)։ Հյուրախաղերով շրջագայել է ԽՍՀՄ-ում և արտերկրում։ Մասնակցել է Երաժիշտ-կատարողների համամիութենական մրցույթներին. արժանացել է «Լավագույն կատարող» մրցանակի (1937–1938, Մոսկվա)։

Նինա Մուսինյանը մահացել է 1995 թվականին Մոսկվայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նինա Մուսինյան (ռուս.)


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Գաբրիել Բաբկեբց (Մնացականյան) Դոլուխանի** 1860, Դավալի, Արկնի, Դիարբեքիրի մարզ, Թուրքիա - հունվարի 24, 1917(1917-01-24)), հայ գյուղագիր, հրապարակախոս։ Սովորել է Երևանի պրոգիմնազիայում, ավարտել Թիֆլիսի ռեալական դպրոցը, ապա Օդեսայի համալսարանը։ Ուսանողական տարիներին տարվել է նարոդնիկական գաղափարներով։ Մամուլում հանդես է եկել Բաբկենց և Դաբրիել–Մաճկալ ստորագրություններով։ Հրատարակած պատմվածքներում՝ «Արձագանք»-ում և «Սուրճ»-ում, պաշտպանել է իրավազուրկ գյուղացու դատը («Մի պատկեր հայկական կյանքից», 1883, «Անանուն վեպ», 1884, «Գեղը կանգնի–գերան կկոտրի», 1894)։ Հայ գյուղացիության տառապանքն արտացոլող ռեալիստական գործերից է «Նորեկ» (1896) վեպը։ Հրապարակախոսության ասպարեզում Գաբրիելին մտահոգող հարցը ջրասակավությունն էր ու հողի պակասը։ Որպես հարցի լուծում առաջարկել է գյուղացիներին զինել գյուղատնտեսության գիտելիքներով («Գյուղատնտեսական վարժարանները և նոցա կարևորությունը Անդրկովկասի համար», 1884)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Բնական միջավայրում կենդանական աշխարհի օբյեկտներ**, անազատ և կիսաազատ պայմաններում ապրող վայրի կենդանիները, դրանց համակեցությունները, բնակության միջավայրերը, տեղաշարժման ուղիները և բնադրավայրերը։ Կենդանական աշխարհի օբյեկտները կարող են օգտագործել ֆիզիկական և իրավաբանական անձինք՝ գյուղատնտեսական (ընտրասերում, հողառաջացում), արդյունագործական (որսորդություն, ձկնորսություն, հավաքչություն, այդ թվում՝ կենդանիների կենսագործունեության արգասիքների հավաքում և մթերում), սոցիալական, բնապահպանական, գեղագիտական, գիտահետազոտական և կրթական նպատակներով։ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիների օգտագործումը թույլատրվում է բացառիկ դեպքերում՝ գիտահետազոտական, արհեստական և բնական պայմաններում՝ դրանց վերարտադրության նպատակով՝ ՀՀ Կառավարության որոշմամբ։

Կենդանական աշխարհի օբյեկտների պաշտպանության նպատակով արգելվում է կենդանատեսակների ապօրինի ներմուծումը ՀՀ, կլիմայավարժեցումը և ընտրասերման համար օգտագործումը, կենսատեխնոլոգիաների միջոցով ստացվող ձևափոխված նոր կենդանի օրգանիզմների ինքնակամ օգտագործումը, կենդանիների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքը և խոշտանգումը։ Կենդանական աշխարհի օբյեկտների և դրանց ապրելավայրերի անվտանգությունը, ինչպես նաև կենդանիների կենսագործունեության առանձնահատկությունների անխաթարությունն ապահովելու նպատակով նախատեսվող տնտեսական, շինարարական, սոցիալական և այլ գործունեություն իրականացվում են ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով։ Կենդանական աշխարհի հազվագյուտ և անհետացման եզրին գտնվող օբյեկտների պահպանության նպատակով դրանք ընդգրկվում են Կարմիր գրքում, կազմավորվում են բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ։ Արգելվում է ցանկացած գործունեություն, որը հանգեցնում է ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանատեսակների թվաքանակի կրճատման և դրանց ապրելավայրերի վիճակի վատթարացման։

Տես նաև
-------

* Կենդանական աշխարհի կադաստր


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |