**«Քսան օր առանց պատերազմի»** (ռուս.՝ «Двадцать дней без войны»), 1976 թվականի խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Ալեքսեյ Գերմանը։ Ֆիլմի սցենարը գրել է Կոնստանտին Սիմոնովն իր համանուն վիպակի հիման վրա։

Սյուժե
------

Գրող և ռազմաճակատային լրագրող Լոպատինը (Յուրի Նիկուլին) մեկնում է Տաշքենդ՝ այցելելու իր զոհված ծառայակցի ընտանիքին, ներկա գտնվելու իր ակնարկների հիման վրա ստեղծվող ֆիլմի նկարահանումներին, դիմավորելու նոր 1943 թվականը, վերապրելու կարճ, վառ սերը, մի խոսքով՝ անցկացնելու քսան օր առանց պատերազմի։

Դերերում
--------

* Յուրի Նիկուլին – *մայոր Վասիլի Նիկոլաևիչ Լոպատին, ռազմական լրագրող*
* Լյուդմիլա Գուրչենկո – *Նինա Նիկոլաևնա*
* Ռաշիդ Սադիկով – *ԿԿ քարտուղար Ուսման Յուսուպով*
* Ալեքսեյ Պետրենկո – *Յուրի Ստրոգանով, օդաչու կապիտան*
* Անգելինա Ստեպանովա – *Զինաիդա Անտոնովնա, թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար*
* Միխայիլ Կոնոնով – *Պաշա Ռուբցով, ռազմական թղթակից*
* Եկատերինա Վասիլևա – *Ռուբցովա, Պաշայի այրին*
* Նիկոլայ Գրինկո – *Վյաչեսլավ (հնչյունավորել է Ինոկենտի Սմոկտունովսկին)*
* Լյուսենա Օվչիննիկովա – *Քսենյա Սերգեևնա, Լոպատինի նախկին կինը*
* Լիա Ախեջակովա – *ժամացույցով կին*
* Դմիտրի Բեսսոնով – *Վեդենեև, Քսենյայի նոր ամուսինը*
* Զոյա Վինոգրադովա – *Վերա, դերասանուհի*
* Լյուդմիլա Զայցևա – *Լիդիա Անդրեևնա, դերասանուհի, որը խաղում է կին դիպուկահարի*
* Վլադիմիր Միշանին – *պատերազմի մասնակից գնացքում*
* Նիկոլայ Միխեև – *փոխգնդապետ, կինոֆիլմի խորհրդատու (հնչյունավորել է Իգոր Եֆիմովը)*
* Յուրի Սոլովյով – *պարետ*
* Վերա Կարպովա – *Նինայի խորթ մայրը (լուսագրերում նշված չէ)*
* Օլեգ Կորչիկով – *վարորդ (լուսագրերում նշված չէ)*
* Արկադի Տրուսով – *հյուր-երգիչ (լուսագրերում նշված չէ)*
* Կոնստանտին Սիմոնով – *հեղինակի տեքստ*

Նկարահանումներ
--------------

Կոնստանտին Սիմոնովն ինքն է դիմել Ալեքսեյ Գերմանին՝ առաջարկելով էկրանավորել իր սցենարը՝ ցանկանալով աշխատել երիտասարդ, հանդուգն ռեժիսորի հետ։ Ֆիլմի թողարկման նախապատրաստման ընթացքում Գերմանն ուսումնասիրել է Սիմոնովի արխիվը՝ բոլոր ռազմաճակատային գրությունները, որոնք նա թելադրել էր մեքենավարուհիներին՝ ճակատից վերադառնալուց հետո։ Նյութի մեջ խորանալու շնորհիվ Գերմանը կարողացել է ճշգրիտ, գեղարվեստա-փաստագրական կերպով վերարտադրել անցյալի մթնոլորտը։

Գերմանը պատմել է. 

> «Քսան օր առանց պատերազմի»-ը էկրաններին պատերազմի կեղծիքի դեմ է։ Մենք ուզում էինք, որ մեր պատմությունը համապատասխանի այն վշտին, որը վերապրել է ժողովուրդը և՛ ռազմաճակատում, և՛ թիկունքում, երբ սարսափելի սոված էին մնում, քնում էին ածխի մեջ թաղվելով, և վերջին ուժերով ամեն ինչ անում ռազմաճակատի համար։ Մենք անմիջապես հասկացանք, որ պետք է ճշմարիտ գլխավոր դերակատար։ Եթե դա երիտասարդ լրագրող լինի, ապա՝ ինչո՞ւ չես կռվում։ Այսպիսով, հայտնվեց Յուրի Նիկուլինը։ Չնայած փորձերին մասնակցել են նաև Վասիլի Շուկշինը, Անատոլի Սոլոնիցինը և Նիկոլայ Վոլկովը (կրտսեր)։ Նիկուլինն սկսել է հրաժարվել դերից. «Ախր ես ի՞նչ Լոպատին եմ։ Եվ ծեր եմ, և խառնվածքով՝ ուրիշ։ Եվ ընդհանրապես, ես ուզում եմ նկարահանվել կատակերգական ֆիլմում։ Լոպատինն իմ դերը չէ։ Չեմ նկարահանվի»։ Նիկուլինը դժվարությամբ է թույլ տվել իրեն համոզել գալ Լենինգրադ՝ կինոփորձի համար։ «Աշխատանքային նյութը դիտելուց հետո Գերմանի ընտրության հետ համաձայնել է նաև սցենարի հեղինակը՝ Կոնստանտին Սիմոնովը, իսկ Նիկուլինին իր տուն է հրավիրել և նրա հետ երկար զրուցել Լոպատինի մասին։ Հենց Սիմոնովի կարծիքն է որոշիչ դեր խաղացել գեղխորհրդում, որտեղ որոշվում էր դերերի թեկնածուների ճակատագիրը, որովհետև գեղխորհրդի անդամների մեծամասնությունը դեմ է արտահայտվել Նիկուլինին։ 1975 թվականի հունվարի 2-ին ստուդիայի գեղարվեստական խորհուրդը Յուրի Նիկուլինին հաստատել է ռազմական լրագրող Լոպատինի դերի համար»։
> 
> 
> 
> *Բնօրինակ տեքստ* (ռուս.)  
> 
> *«Двадцать дней без войны» — против фальшака войны на экранах. Мы хотели, чтобы наш рассказ соответствовал тому горю, которое пережил народ и на фронте, и в тылу, когда страшно голодали, спали, закопавшись в уголь, и из последних сил делали всё для фронта. Мы сразу поняли, что нужен правдивый главный герой. Если это будет молодой журналист, то почему ты не воюешь? Поэтому появился Юрий Никулин"[2] Хотя пробовались также Василий Шукшин, Анатолий Солоницын и Николай Волков (младший)). Никулин же стал от роли отказываться: «Ну какой я Лопатин! И стар, и по темпераменту другой. Да и вообще мне хочется сняться в комедийном фильме. Лопатин — не моя роль. Сниматься не буду!»[3] Никулин с трудом дал себя уговорить приехать в Ленинград на кинопробы. «После просмотра рабочего материала с выбором Германа согласился и автор сценария — Константин Симонов, а Никулина пригласил к себе домой и долго беседовал с ним о Лопатине. Именно мнение Симонова сыграло решающую роль на худсовете, где решалась судьба кандидатов на роли — ведь большинство членов худсовета высказалось против Никулина. 2 января 1975 года худсовет студии утвердил Юрия Никулина на роль военного журналиста Лопатина»*
> 
> 
> 
> 

Կնոջ գլխավոր դերը Գերմանը ցանկացել է տալ Ալլա Դեմիդովային, սակայն Սիմոնովը կտրականապես դեմ է եղել։ «Արդյունքում կինոփորձերի են հրավիրել մի քանի հայտնի դերասանուհիներ՝ Զինաիդա Սլավինային, Ալիսա Ֆրեյնդլիխին, Լարիսա Մալևաննայային, Լյուդմիլա Գուրչենկոյին։ Հենց Գուրչենկոն է հաստատվել դերի համար։

Կապիտան Ստրոգանովի դերը դեռևս սցենարը գրելու ժամանակ Գերմանը պատրաստվում էր տալ Վասիլի Շուկշինին, սակայն նա մահացել է 1974 թվականի հոկտեմբերին։ Արդյունքում, կինոփորձերի արդյունքում ընտրվել է Ալեքսեյ Պետրենկոն։

Ապրիլին, երբ նկարահանող խումբն արդեն աշխատում էր Կալինինգրադում, Լենինգրադից հաղորդագրություն է ստացվել, որ ստուդիայի գեղարվեստական խորհուրդը պահանջում է Յուրի Նիկուլինին փոխարինել մեկ այլ դերասանով․ «Լենֆիլմում» հասցրել էին դիտել նկարահանված նյութը:Ըստ Ալեքսեյ Գերմանի՝ «Նրանք՝ Պետկինոյի այդ մասնագետները, հայտարարել են. «Դա ոչ թե խորհրդային գրող է, այլ ինչ-որ հարբեցող։ Դա արատավորում է մեր հիմքերը»։ Պահանջում էին, որ ես Նիկուլինին ֆիլմից հանեմ ինքս։ Խոստանում էին. հակառակ դեպքում (ես մեջբերում եմ) «մենք կաղամախու ցից կկպցնենք ձեր մեջքին, և դուք երբեք արվեստի մեջ չեք աշխատի։ Կոմունիստի խոսք»։ <...> Սիմոնովը զայրացել է, երբ իմացել է տեղի ունեցածի մասին, նա բղավել է այդ ցեկիստներին. «Այդ ես եմ հորինել Լոպատինին, նա իմ գլխից է։ Դուք որոշեք, թե ինչպիսին պետք է լինի ձեր Ժդանովը։ Իսկ ինձ թողեք Նիկուլինին։ Մի՛ դիպեք Գերմանին, հանգիստ թողեք նրան»։ Սիմոնովը կենտկոմի անդամ էր, և նրան չառարկեցին»ref>«Известия», 18.07.2003</ref>։

Ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ ռեժիսոր Ալեքսեյ Գերմանի ղեկավարությամբ «Լենֆիլմի» մասնագետները պայթյուններ են իրականացրել Տեվտոնյան միաբանության XV դարի ամրոցում, ինչը նպաստել է դրա հետագա ավերմանը։ Պայթյունը ֆիլմում զբաղեցրել է 9 վայրկյան։ Անվերադարձ ավերվել է ամրոցի ներքին պատերից մեկը՝ 30 մետր երկարությամբ, 10 մետր բարձրությամբ և մինչև 2 մետր հաստությամբ։

Նկարահանող խումբ
----------------

* Սցենարի հեղինակ՝ Կոնստանտին Սիմոնով
* Ռեժիսոր՝ Ալեքսեյ Գերման
* Օպերատոր՝ Վալերի Ֆեդոսով
* Նկարիչ՝ Եվգենի Գուկով
* Հագուստի նկարիչ՝ Նատալյա Տորեևա
* Երաժշտությունը՝ Վիկտոր Լավրովի
* Մոնտաժող՝ Ե. Մախանկովա
* Տնօրեն՝ Ֆ. Էսկին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
2. ↑  *Герман А.* Постижение добра // *Советская культура*. — 1985.
3. ↑  Литературная газета, № 19, 2005
4. ↑  *Никулин Ю.*Почти серьёзно. — С. 279.
5. 1 2  kino-teatr.ru/kino/history/1-2/ Правдивый главный герой
6. ↑  Замок Рагнит — Неман

Արտաքին հղումներ
----------------

* Аркус Л. «Двадцать дней без войны» (ռուսերեն). Проект журнала «Сеанс». Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 10-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 2-ին.
* «Двадцать дней без войны»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում 7,8` 10 աստղից

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |

 |