**Շվեդիա-ՆԱՏՕ հարաբերություններ,** ՆԱՏՕ-ի երկկողմ հարաբերությունները Շվեդիայի Թագավորության հետ, որոնք բաղկացած են խաղաղության և համաշխարհային անվտանգության կառուցման համատեղ ջանքերից, օպերատիվ համատեղելիության ապահովումից, Շվեդիայի զինված ուժերի՝ ՆԱՏՕ-ի և այլ գործընկեր երկրների հետ բազմազգ խաղաղապահական գործողություններում համագործակցելու ունակության պահպանումից։
Շվեդիան Եվրամիության հինգ անդամներից մեկն է, որոնք ՆԱՏՕ-ի անդամ չեն։

Պատմություն
-----------

1994 թվականի մայիսի 9-ին Շվեդիան միացել է «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» ծրագրին։ Ծրագրի նպատակն էր ՆԱՏՕ-ի և Եվրոպայի և նախկին Խորհրդային Միության այլ պետությունների միջև վստահության ամրապնդումը, ինչպես նաև ՆԱՏՕ-ի հետ գործընկեր երկրների համագործակցության բարելավումը։ 1997 թվականին Շվեդիան դարձավ Եվրաատլանտյան գործընկերության խորհրդի անդամ, քաղաքական երկխոսության ֆորում, որը լրացնում է գործնական համագործակցությունը «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» ծրագրի շրջանակներում։

1990-ականներին Շվեդիայի զինված ուժերը ընդլայնեցին ՆԱՏՕ-ի հետ աշխատելու իրենց հնարավորությունները՝ ընդունելով ՆԱՏՕ-ի ստանդարտները, այդ թվում՝ անգլերենը՝ ՆԱՏՕ-ի պաշտոնական լեզուն։

Շվեդիան մասնակցել է Բոսնիա և Հերցեգովինայում ՆԱՏՕ-ի խաղաղապահ ուժերին (IFOR, 1996 թվականից՝ SFOR), զինծառայողներ է տրամադրում Կոսովոյում ՆԱՏՕ-ի ռազմական կոնտինգենտի համար (KFOR): Աֆղանստանում շվեդական զորախումբ կար ISAF-ի ուժերի կազմում և նրանց փոխարինած «Վճռական աջակցություն» օպերացիան։ Շվեդիան մասնակցել է Լիբիայում ՆԱՏՕ-ի և Իրաքում «Իսլամական պետության» դեմ գործողություններին։

Շվեդիան միացել է ՆԱՏՕ-ի արագ արձագանքման ուժերին։

Շվեդիան դարձել է ՆԱՏՕ-ի ընդլայնված հնարավորությունների ծրագրի գործընկերը, որը մեկնարկել է ի պատասխան 2014 թվականին Ռուսաստանի կողմից Ղրիմի բռնակցմանը։

2022 թվականի փետրվարի 24-ին Ուկրաինա Ռուսաստանի ներխուժումից հետո Շվեդիան և Ֆինլանդիան ակտիվացրել են իրենց համագործակցությունը ՆԱՏՕ-ի հետ։ Մայիսի 18-ին Շվեդիան և Ֆինլանդիան պաշտոնապես հայտ են ներկայացրել ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու համար։ Հուլիսի 5-ին ստորագրվել է ՆԱՏՕ-ին Շվեդիայի և Ֆինլանդիայի անդամակցության մասին արձանագրությունը։ Շվեդիան կարող է ՆԱՏՕ-ի անդամ դառնալ այն բանից հետո, երբ ՆԱՏՕ-ի բոլոր երկրները վավերացնեն ՆԱՏՕ-ին Շվեդիայի անդամակցության մասին արձանագրությունը և այդ մասին տեղեկացնեն ԱՄՆ կառավարությանը, որը ՆԱՏՕ-ի ստեղծման մասին 1949 թվականի վաշինգտոնյան պայմանագրի ավանդապահն է։ 2023 թվականի ապրիլի 10-ի դրությամբ ՆԱՏՕ-ի բոլոր երկրները, բացի Թուրքիայից և Հունգարիայից, վավերացրել են Շվեդիայի անդամակցությունը ՆԱՏՕ-ին։ Ֆինլանդիան ՆԱՏՕ-ին անդամակցել է 2023 թվականի ապրիլի 4-ին։

2023 թվականի հունվարի 21-ին Reuters-ը հայտնել էր Ստոկհոլմում հակաթուրքական ցույցերի մասին։ Դանիայի ուլտրաաջ քաղաքական HardLine կուսակցության առաջնորդ Ռասմուս Պոլուդանը Թուրքիայի դեսպանատան առջև այրել է Ղուրանը։ Հաղորդվում է, որ այդ ակցիան կազմակերպվել է Ruptly-ի նախկին լրագրող, կրեմլամետ ակտիվիստ Չանգ Ֆրիկի աջակցությամբ։ Քաղաքում տեղի են ունեցել նաև առանձին բողոքի ակցիաներ՝ ի պաշտպանություն քրդերի և ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու Շվեդիայի հայտի դեմ։

Թուրքիայի ԱԳՆ-ն վճռականորեն դատապարտել է Ղուրանի այրմանն ուղղված ակցիան՝ այն անվանելով հակաիսլամական գործողություն և հարձակում Սուրբ գրքի վրա։ Թուրքիան հայտարարել է Շվեդիայի պաշտպանության նախարարի՝ Անկարա նախատեսված այցի չեղարկման մասին։

Հունվարի 23-ին Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հայտարարել էր, որ Շվեդիան չպետք է Թուրքիայից աջակցություն սպասի ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու իր հայտին և Ստոկհոլմում տեղի ունեցած ակցիան անվանել է աստվածանարգություն, իսկ դրա կազմակերպիչներին՝ ահաբեկիչներ և իսլամի թշնամիներ։

Վավերացման գործընթաց
--------------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

| № | ՆԱՏՕ-ի անդամ պետություն | Վավերացման ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվը |
| --- | --- | --- |
| 1 | {{{2}}} Ալբանիա | 2022 թվականի օգոստոսի 11 |
| 2 | ԲելգիաԲելգիա | 2022 թվականի օգոստոսի 11 |
| 3 | Բուլղարիա | 2022 թվականի օգոստոսի 9 |
| 4 | Միացյալ Թագավորություն Միացյալ Թագավորություն | 2022 թվականի հուլիսի 8 |
| 5 | {{{2}}}Հունգարիա | 2024 թվականի մարտ 7 |
| 6 | {{{2}}}Գերմանիա | 2022 թվականի հուլիսի 20 |
| 7 | {{{2}}}Հունաստան | 2022 թվականի հոկտեմբերի 14 |
| 8 | {{{2}}}Դանիա | 2022 թվականի հուլիսի 5 |
| 9 | Իսլանդիա Իսլանդիա | 2022 թվականի հուլիսի 6 |
| 10 | {{{2}}}Իսպանիա | 2022 թվականի հոկտեմբերի 6 |
| 11 | {{{2}}}Իտալիա | 2022 թվականի օգոստոսի 17 |
| 12 | Կանադա | 2022 թվականի հուլիսի 5 |
| 13 | {{{2}}}Լատվիա | 2022 թվականի հուլիսի 22 |
| 14 | Լիտվա Լիտվա | 2022 թվականի օգոստոսի 4 |
| 15 | {{{2}}}Լյուքսեմբուրգ | 2022 թվականի օգոստոսի 9 |
|

 |  | 

| № | ՆԱՏՕ-ի անդամ պետություն | Վավերացման ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվը |
| --- | --- | --- |
| 16 | Նիդերլանդներ | 2022 թվականի հուլիսի 20 |
| 17 | {{{2}}}Նորվեգիա | 2022 թվականի հուլիսի 7 |
| 18 | Լեհաստան | 2022 թվականի օգոստոսի 3 |
| 19 | {{{2}}}Պորտուգալիա | 2022 թվականի հոկտեմբերի 11 |
| 20 | {{{2}}}Ռումինիա | 2022 թվականի օգոստոսի 22 |
| 21 | {{{2}}}Հյուսիսային Մակեդոնիա | 2022 թվականի օգոստոսի 22 |
| 22 | Սլովակիա | 2022 թվականի հոկտեմբերի 4 |
| 23 | Սլովենիա Սլովենիա | 2022 թվականի օգոստոսի 24 |
| 24 | ԱՄՆ-ի դրոշըԱՄՆ | 2022 թվականի օգոստոսի 18 |
| 25 | {{{2}}}Թուրքիա | 2024 թվականի հունվարի 26 |
| 26 | Ֆինլանդիա | 2023 թվականի ապրիլի 4 |
| 27 | {{{2}}}Ֆրանսիա | 2022 թվականի օգոստոսի 16 |
| 28 | {{{2}}}Խորվաթիա | 2022 թվականի օգոստոսի 25 |
| 29 | {{{2}}}Չեռնոգորիա | 2022 թվականի սեպտեմբերի 13 |
| 30 | Չեխիա | 2022 թվականի սեպտեմբերի 19 |
| 31 | {{{2}}}Էստոնիա | 2022 թվականի հուլիսի 22 |

 |

Բնակչության աջակցությունը և պատերազմի ազդեցությունը Ուկրաինայում
----------------------------------------------------------------

2022 թվականին ՆԱՏՕ-ին Շվեդիայի անդամակցության գաղափարին աջակցում են զգալի թվով շվեդներ։ 2022 թվականի փետրվարին Novus հետազոտական ընկերության անցկացրած հարցման համաձայն՝ շվեդների 52 %-ը կողմ են Շվեդիայի անդամակցությանը ՆԱՏՕ-ին, իսկ 34 %-ը դեմ են։

Ուկրաինայի պատերազմը լուրջ գործոն դարձավ, որն ազդեց շվեդների կարծիքների վրա ՆԱՏՕ-ին Շվեդիայի անդամակցության վերաբերյալ։ Շատերը կարծում են, որ ՆԱՏՕ-ին անդամակցությունը Շվեդիային թույլ կտար իրեն ավելի պաշտպանված զգալ Ուկրաինայի հակամարտության ժամանակ և հետագա հակամարտություններում։ Միևնույն ժամանակ, Ուկրաինայի պատերազմը մտահոգություն է առաջացրել նաև հակամարտության հնարավոր սրման և Ռուսաստանի հետ հնարավոր առճակատման վերաբերյալ, ինչը կարող է լարվածություն առաջացնել Շվեդիայի և Ռուսաստանի միջև հարաբերություններում։

Գլխավոր դժվարություններից մեկը, որին Շվեդիան բախվում է ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու հարցը քննարկելիս, Թուրքիայի վերաբերմունքն է ահաբեկչական կազմակերպության նկատմամբ Քրդստանի աշխատավորական կուսակցություն, որը բազմիցս ահաբեկչական գործողություններ է իրականացրել Թուրքիայի տարածքում և որին ՆԱՏՕ-ի անդամների մեծամասնությունը համարում է ահաբեկչական կազմակերպություն։ Շվեդիան արդեն երկար ժամանակ է, ինչ աջակցում է քրդական համայնքին, ինչպես նաև ապաստան է տրամադրում Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության անդամներին և նրա աջակցությունը մտահոգություն է առաջացնում Թուրքիայի համար, որը ՆԱՏՕ-ի անդամ է։ Բացի այդ, Շվեդիան ապաստան է տրամադրում նաև Գյուլենի շարժում կազմակերպության անդամներին, որին Թուրքիան ահաբեկչական կազմակերպություն է համարում։ Դա բարդություններ է ստեղծում ՆԱՏՕ-ի հետ Շվեդիայի բանակցություններում և կարող է դժվարացնել Շվեդիայի անդամակցությունն այդ կազմակերպությանը։

Ընդհանուր առմամբ, ՆԱՏՕ-ին Շվեդիայի անդամակցության գաղափարին աջակցությունը բավականին բարձր է մնում 2022 թվականին, սակայն կան մի քանի բարդություններ, որոնք պետք է հաշվի առնել այս հարցը քննարկելիս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Signatures of Partnership for Peace Framework Document». NATO. 2020 թ․ մարտի 27. Արխիվացված է օրիգինալից 11 мая 2012-ին. Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 15-ին.
2. 1 2 3 4 5  «Как менялись позиции Швеции и Финляндии по вопросу о вступлении в НАТО». ТАСС. 2022 թ․ մայիսի 18. Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 17-ին.
3. ↑  *Воронов К.* Миротворчество стран Северной Европы: ответы на вызовы // *Мировая экономика и международные отношения*. — 2011. — № 12. — С. 57-68. — doi:10.20542/0131-2227-2011-12-57-68
4. ↑  «Iraq» (անգլերեն). Swedish Armed Forces. 2020 թ․ ապրիլի 20. Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 31-ին.
5. ↑  «Финляндия и Швеция подписали протоколы о вступлении в НАТО». ТАСС. 2022 թ․ հուլիսի 5. Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 6-ին.
6. ↑  «Страны НАТО официально пригласят Финляндию и Швецию в альянс 29 июня». ТАСС. 2022 թ․ հունիսի 28. Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 25-ին.
7. ↑  Oliphant, Roland (2023 թ․ հունվարի 26). «Kremlin-linked journalist organised Quran-burning at Turkish embassy in Stockholm». *The Telegraph*. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 17-ին.
8. ↑  Reuters (2023 թ․ հունվարի 22). «Protests in Stockholm, including Koran-burning, draw condemnation from Turkey». *Reuters*. Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 24-ին. `{{cite news}}`: `|last=` has generic name (օգնություն)
9. ↑  Reuters (2023 թ․ հունվարի 23). «Erdogan to Sweden: Don't expect Turkish support for NATO bid after Stockholm protest». *Reuters*. Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 24-ին. `{{cite news}}`: `|last=` has generic name (օգնություն)
10. 1 2  «Protocol to the North Atlantic Treaty on the Accession of the Kingdom of Sweden» (PDF) (անգլերեն). U.S. Department of State. 2023 թ․ ապրիլի 4. Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 11-ին.