*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Եսայան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ռուբեն Թադևոսի Եսայան** (նոյեմբերի 24, 1946(1946-11-24), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), փորձարկող օդաչու, Ռուսաստանի Ավիացիայի Ինստիտուտի թռիչքափորձարարական կենտրոնի ղեկավար, ՈԴ ազգային հերոս։ 2005 թվականին ԲԵ-200 ինքնաթիռով սահմանել է համաշխարհային հինգ ավիացիոն ռեկորդ։

Կենսագրություն
--------------

Ռուբեն Եսայանը ծնվել է Երևանում։ Ծնողները եղել են անվանի բժիշկներ։ Դպրոցական տարիներին հաճախել է Երևանի աերոակումբ։ 17 տարեկանում կատարել է իր առաջին թռիչքը։ 1968 թվականին ավարտել է Սասովո քաղաքի ավիաուսումնարանը և գործուղվել Երևան՝ Քաղաքացիական ավիացիայի հայկական վարչություն, որտեղ էլ աշխատել է 13 տարի։ Այդ տարիներին նա գործուղվում է Անգոլա, որտեղ քաղաքացիական կռիվներ էին գնում, և նա լինում է Անգոլայի պաշտպանության նախարարի անձնական օդաչուն։ 1983 թվականին Եսայանը իր ՅԱԿ-40 ինքնաթիռով ինչ-որ վայր պիտի հասցներ կուբացի մասնագետների պատվիրակությանը։ Ցուցարարների արձակած հրթիռը դիպչում է աջ շարժիչին և հրդեհ սկսվում։ Եսայանին հաջողվում է մասնագետներին անվնաս ցած իջեցնել։ Այդ սխրանքի համար Ռուբեն Եսայանը ստանում է իր առաջին պետական պարգևը՝ «Ժողովուրդների բարեկամության»
շքանշանը։ Երեք տարի Անգոլայում աշխատելուց հետո Եսայանը վերադառնում է Երևան և նշանակվում Քաղաքացիական ավիացիայի վարչության օդաչուական-շտուրմանական բաժնի պետ։ Երկուսուկես տարի այդ պաշտոնում աշխատելուց հետո Ռուբեն Եսայանը իր դիմումի համաձայն ազատվում է աշխատանքից։ Մի քանի օր հետո, 1987 թվականի հունվարին, Եսայանը դառնում է Քաղաքացիական ավիացիայի պետական գիտահետազոտական ինստիտուտի փորձարկող օդաչու։ Շուտով նա դառնում է ավիաջոկատի առաջատար փորձարկողներից մեկը, ջոկատի հրամանատարի տեղակալը։ Նրա ձեռքի տակով են անցել ԻԼ-96Տ, ԻԼ-96-3ՕՕ, ԻԼ-114- 100, ԻԼ-76-ՄՖ, ԻԼ-96ՄՕ, ԲԵ-200, ՏՈւ334, ՏՈւ100 մակնիշի ինքնաթիռներ։ Ռուբեն Եսայանը ուսումնասիրել է 1989 թվականի Կրասնովոդսկի , Հալեպի և 1996 թվականի Խաբարովսկի վթարի ենթարկված ՏՈւ-154 ինքնաթիռների պատճառները։ Մշակել է ինքնաթիռների վթարների կանխման բանաձևեր։ 2001-2004 թվականներին Ռուբեն Եսայանին էր հանձնարարված փորձարկել Տագանրոգի Գ. Բերիևի անվան ավիացիոն գիտատեխնիկական համալիրում ստեղծված ԲԵ-200 ինքնաթիռը։ Նրա փորձարարական շրջաններից մեկն անցկացվել է Հայաստանում։ Նրա վարած ինքնաթիռը սահելով Սևանա լճի մակերեսով, ընդամենը 14 վայրկյանում հավաքել էր 12 տոննա ջուր։ Այդ ինքնաթիռները կիրառվում է հրդեհները մարելու համար։ 2001 թվականին Եսայան նախաձեռնությամբ վերսկսվել են ռուսական ինքնաթիռների թռիչքները Հարավային բևեռ՝ Անտարկտիդայի Նովոլազերևսկայի կայան։ Անտարկտիդայի թռիչքների ժամանակ եղել է նաև Արթուր Չիլինգարովի հետ։ 2015 թվականի նոյեմբերին նա ռիսկի է դիմում և ծանրաքարշ ԻԼ-76 ինքնաթիռը իջեցնում Անտարկտիդայի Նովոլազերևսկայի կայան։
1985 թվականին Եսայանին շնորհվել է «Ժողովուրդների բարեկամության» շքանշանը, 1999 թվականին՝ Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր փորձարկող օդաչուի պատվավոր կոչում, 2006 թվականին՝ Ռուսաստանի Դաշնության հերոսի կոչում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  ЕСАЯН Рубен Татевосович // Авиация России : биографическая энциклопедия : 1909-2009 : А--Я (ռուս.) / под ред. А. Н. Зелин — М.: 2009. — С. 186. — 880 с. — ISBN 978-5-903989-03-4
2. 1 2  *Атларов В. И. Васин И. Ф. Балакин Ю. А.* Есаян Рубен Татевосович (р. 1946) // XX век. Гражданская авиация России в лицах : энциклопедия (ռուս.) // *Воздушный транспорт* / под ред. И. Ф. Васин, И. Е. Машкивский — М.: 2000. — С. 136. — 560 с. — ISBN 5-88821-038-2
3. ↑  Бе-200 / Бе-200ЧС
4. ↑  Герой Российской Федерации Есаян Рубен Татевосович
5. ↑  Лётное училище гражданской авиации(չաշխատող հղում)
6. ↑  Рубен Есаян: Заслуженному летчику и Герою России 70 летВИДЕО
7. ↑  «Эдик Бахшинян и Рубен Есаян — рыцари армянского неба». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ մայիսի 15-ին. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 5-ին.
8. ↑  ГЕРОЙ МИРНОГО НЕБА. РУБЕН ЕСАЯН: МУЖЧИНА ДОЛЖЕН ИМЕТЬ СТЕРЖЕНЬ. ДАЛ СЛОВО – ДЕРЖИ
9. ↑  Коллектив и руководство ОАО «Ил» поздравляют российских полярников с профессиональным праздником
10. ↑  Летчики-испытатели вытащили из тайги аварийный Ту-154, чудом севший на заброшенном аэродроме

Աղբյուրներ
----------

* Կապտաջինջ երկինքների անվրդով տիրակալը
* Լեգենդար օդաչու Ռուբեն Եսայանը 70 տարեկան է