recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Լիտտոնի արդյունաբերություն (անգլ.՝ Litton Industries,),**  ամերիկյան արդյունաբերական ընկերություն, պաշտպանական սարքավորումների և զենքի խոշոր արտադրող։ Մատուցվող ապրանքների և ծառայությունների վաճառքից ստացված հասույթի մոտ կեսը գալիս է ռազմական պատվերների սպասարկման դաշնային հաճախորդների հատվածից (բացառությամբ ամերիկյան զենքի և ռազմական տեխնիկայի օտարերկրյա հաճախորդների**):** Պատվերների ծավալով հետևողականորեն դասվում է ԱՄՆ ռազմարդյունաբերական համալիրի տասնյակ խոշորագույն կապալառուների շարքում։ 2001 թվականին այն ձեռք է բերվել *Northrop Grumman* ընկերության կողմից 5,1 միլիարդ դոլարով**։**

Պատմություն
-----------

Իր պատմությունը սկսել է 1953 թվականից՝ որպես նավիգացիոն սարքավորումների, կապի համակարգերի և էլեկտրոնային պայքարի փոքր արտադրող։ 1962 թվականին Այն կլանվել է «Ingalls Shipbuilding» ընկերության կողմից, այնուհետև 1983 թվականին ՝ «International Laser Systems, Inc» ընկերության կողմից։ 1990-ականներին այն դարձավ ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի համար խոշոր վերգետնյա նավերի հիմնական արտադրողը։ 1990 թվականին ընկերությունը չափազանց մեծ դարձավ արդյունավետ կառավարելու համար և բաժանվեց երկու խմբի։ Առաջինը, որը ներգրավված էր պաշտպանական պայմանագրերում, պահպանեց սկզբնական անվանումը, իսկ երկրորդը, որը ներգրավված էր քաղաքացիական նախագծերում, կոչվում էր «Western Atlas Inc։ Ներկայումս Լիտտոնի արդյունաբերությունն աշխարհի տարբեր երկրներում ունի ավելի քան 80 ստորաբաժանումներ, որոնք մշակում և արտադրում են օպտոէլեկտրոնային սարքեր, ռադիոտեղորոշիչ սարքավորումներ, լազերային սարքավորումներ, համակարգիչներ, ծախսվող նյութեր, էլեմենտային բազա և այլն։

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  Testimony of Dr. Gordon Adams, Director, Defense Budget Project. / Department of Defense Authorization for Appropriations for Fiscal Year 1991 : Hearings on S. 2884. — May 4, 1990 — Pt. 6 — P. 466 — 1483 p.
2. ↑  Statement of Willis J. Willoughby, Jr. OASN (RDA), Director for Product Integrity, U.S. Navy. / Department of Defense Authorization for Appropriations for Fiscal Year 1991 : Hearings on S. 2884. — April 2, 1990 — Pt. 6 — P. 205 — 1483 p.
3. ↑  «Northrop Grumman to acquire Litton Industries for $80 per share cash». Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ հոկտեմբերի 31-ին. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 31-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Компания Litton Industries, Inc. на сайте *www.encyclopedia.com*
* Компания Litton Industries, Inc. на сайте Энциклопедии Британники
**Կոմարով** (ռուս.՝ Комаров), խորհրդային նկարված մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է 1975 թվականին։ Ռեժիսոր՝ Լեոնիդ Նոսիրև։

Մուլտֆիլմը պատմում է հետաքրքրասեր տղայի մասին, որն ամռանը մանկապարտեզից փախել է` զբոսնելու համար։ Նկարահանվել է ըստ Յուրի Նագիբինի նույնանուն պատմվածքի։ Պատմվածքի երկրորդ էկրանավորումն է, առաջինը` «Կոմարով եղբայրներ» անվանումով գեղարվեստական ֆիլմը, նկարահանվել է 1961 թվականին, «Լենֆիլմ» կինոստուդիայում։ Ֆիլմն ի տարբերություն մուլտֆիլմի համալրվել է նույն հեղինակի երկու այլ` «Ծեր կրիան» ու «Խենթ ցուլը» պատմվածներով` ստեղծելով մեկ միասնական սյուժետային գիծ։

Սյուժե
------

Ամառ է։ Լողափին մեջքն արևին տալով` պառկած են մանկապարտեզի երեխաները։ Դաստիարակչուհին վերահաշվում է երեխաներին և հարցնում. «Երեխաներ, ո՞ւր է նորից կորել Կոմարովը»։ Հյուսիկներով աղջիկները պատասխանում են. «Նինա Պալնա։ Նա ավազի մեջ է մտել»։ Դաստիրակչուհին հարցնում է. «Կոմարով, ինչո՞ւ ես դու այդպես արել»։ Երեխան պատասխանում է, որ այդպես ավելի հետաքրքիր է։ Նա բարձրացնում է շորտը, որի գրպանի վրա ասեղնագործած էր` Կոմարով։ Դաստրակչուհին երեխաներին տանում հրապարակ, և նրանք սկսում են վարժություններ անել։ Մինչ բոլորը ցատկում էին, Կոմարովը ցատկոտելով մտնում է թփերի մեջ, հասնում ցանկապատին ու դուրս գալիս։

Տղան արահետով բացատ է հասնում, որտեղ կոն և գորտ է գտնում, որոնք դնում է գրպանները։ Բացատում նա ցցին կապված հորթուկի է հանդիպում և փորձում էր նրա հետ խաղալ։ Հետո հասնում է խատուտիկներ դաշտ ու տեսնում է, որ արևը իջնում է դեպի գետակը։ Այդտեղ նրան գտնում է դաստիրակչուհին և ուրախությունից լաց է լինում։ Իսկ Կոմարովը ասում է. «Նինա Պալնա, ինչո՞ւ եք լալիս։ Վերցրեք բոլորը, միայն թե մի լացեք»։ Եվ նրան է տալիս կոնն ու գորտը։

Նկարահանվող խումբ
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Ռեժիսոր | Լեոնիդ Նոսիրև |
| Սցենարի հեղինակ | Յուրի Նագիբին |
| Բեմադրող նկարիչներ | Լեոնիդ Նոսիրև, Սոֆյա Միտրոֆանովա, Տատյանա Կոլյուշևա |
| Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ | Տատյանա Պոմերանցևա, Գալինա Բարինովա, Ելենա Մալաշենկովա, Անատոլի Աբարենով, Գենադի Սոկոլսկի, Վիկտոր Լիխաչյով, Ալեքսեյ Բուկին |
| Օպերատոր | Քաբուլ Ռասուլով |
| Կոմպոզիտոր | Եվգենի Բոտյարով |
| Հնչյունայի օպերատոր | Վլադիմիր Կուտուզով |
| Խմբագիր | Արկադի Սնեսարև |
| Մոնտաժող | Օլգա Վասիլենկո |
| Ռեժիսորի օգնական | Տատյանա Լիտկո |
| Նկարչի օգնական | Վերա Կուդրյավցևա-Ենգալիչևա |
| Տնօրեն | Լյուբով Բուտիրինա |
| Դերերը հնչյունավորել են | Սվետլանա Խարլապ` Կոմարով, Գալինա Նովոժիլովա, Տ. Ստորոգոնովա |

Թողարկում DVD ձևաչափով
----------------------

Մուլտֆիլմը DVD ձևաչափով թողարկվել է «Բարև, ամառ» մուլտֆիլմերի հավաքածուում (Սոյուզմուլտֆիլմ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Сергей Капков.* Леонид Носырев // Наши мультфильмы / Арсений Мещеряков, Ирина Остаркова. — Интеррос, 2006. — ISBN 5-91105-007-2
2. ↑  Здравствуй, лето! (DVD)

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Комаров» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* «Комаров» «Հայրենական կինոյի հանրագիտարան» կայքում
* Энциклопедия отечественной мультипликации (авт. Сергей Капков, «Алгоритм», 2006)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Վահան Խաչատուրի Տեր-Առաքելյան** (սեպտեմբերի 24, 1883(1883-09-24), Մալիշկա, Շարուր-Դարալագյազի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 2, 1941(1941-05-02), Ուխտա, Ուխտայի շրջան, Կոմի ԻԽՍՀ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգիչ (տենոր), թարգմանիչ։ 1901-1905 թվականներին սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, աչքի է ընկել գեղեցիկ ձայնով ու երաժշտական, փայլուն ընդունակություններով, եղել Կոմիտասի գնահատած մեներգիչը, 1905 թվականից մասնակցել նրա երգչախմբերի համերգներին Թիֆլիսում, Երևանում, Բաքվում։

Կենսագրություն
--------------

1908 թվականին աշխատել է Գեորգյան ճեմարանում որպես դասատու։ 1909 թվականին տեղափոխվել է Պետերբուրգ, սովորել կոնսերվատորիայում և համալսարանում, երգել Մարիինյան թատրոնի խմբում և տեղի հայկական եկեղեցու երգչախմբում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբից զորակոչվել է ռազմաճակատ, պարգեատրվել ռազմական շքանշաններով ու պատվո զենքերով։ 1917 թվականի դեկտեմբերից փոխադրվել է Թիֆլիս՝ 2-րդ հայկական հրաձիգ բրիգադ, 1918 թվականի մայիսից ծառայել է Հայաստանում, մասնակցել Սարդարապատի ճակատամարտին, եղել Կարսի ամրոցի շտաբի պետ մինչև 1920 թվականի նոյեմբերը, երբ, Կարսի անկումից հետո, որպես բանագնաց թուրք. շտաբ ուղարկված՝ գերվել է և հետագայում ազատվել։ 1921 թվականից բնակվել է Թիֆլիսում, դասավանդել, աշխատել խմբագրություններում, եռանդուն մասնակցել Հայարաան աշխատանքներին, Թիֆլիսում, Երևանում և Լենինականում հանդես եկել համերգներով, հատկապես՝ Կոմիտասի, Ռոմանոս Մելիքյանի, ինչպես և Սայաթ-Նովայի երգերի անզուգական կատարումներով։ 1927 թվականին Երևանի կոնսերվատորիայի երգչախմբի հետ (ղեկ․ Սպիրիդոն Մելիքյան) մեծ հաջողությամբ մեներգել է Մոսկվայում կայացած համերգներին, 1928 թվականին սովետական արտիստների խմբում Սաշա Օգանեզաշվիլու հետ հանդես եկել Մայնի Ֆրանկֆուրտում կայացած միջազգային երաժշտական ցուցահանդեսին։ Ունենալով պրոֆեսիոնալ սկզբունքներով մշակված ձայն՝ տենոր, երգելիս միաժամանակ լիովին պահպանում էր ժողովրդական կատարման ազգային ոճի առանձնահատկությունները։ Թարգմանել է Լ․ Տոլստոյի «Աննա Կարենինա», Ցա․ Հաշեկի «Քաջ զինվոր Շվեյկի արկածները», Դ․ Ֆուրմանովի «Խռովություն» և այլ ստեղծագործություններ։ Մի շարք պատմվածքների, առակների ու բանաստեղծությունների հեղինակ է, թողել է արժեքավոր հուշեր Կոմիտասի մասին («Անհիշաչար մարդը», «Կոմիտաս», ժողովածուներ, 1931)։

Գրականություն
-------------

* Վահան Տեր-Առաքելյան (նյութերի ժողովածու), Երևան, 1998։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 662)։*  |
**Սալսկի Վ. Կ. Նեչիտայլոյի անվան թանգարան** (Սալսկի ժողովրդական նկարիչ Վ. Կ. Նեչիտայլոյի անվան թանգարան, ռուս.՝ Сальский музей имени народного художника В. К. Нечитайло), գեղարվեստական թանգարան Ռոստովի մարզի Սալսկ քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1977 թվականին։ Թանգարանի ֆոնդերում կան 3030 ցուցանմուշներ։ Ցուցահանդեսային սրահներն ունեն 504 քմ տարածք։

Պատմություն
-----------

1977 թվականի հոկտեմբերի 13-ին ՌԽՖՍՌ նկարիչնեի միության քարտուղարության որոշմամբ Սալսկ քաղաքին է նվիրաբերվել ժամանակակից կերպարվեստի հավաքածու՝ բաղկացած 72 գեղանկարներից, 26 գրաֆիկայից և 47 քանդակներից։ Արվեստի ստեղծագործությունների փոխանցումը տեղի է ունեցել Սալսկիում պատկերասրահի բացման կապակցությամբ։ Առաջին հավաքածուի ձևավորմանը նպաստել է ՌԽՖՍՌ ժողովրդական նկարիչ Վասիլի Կիրիլովիչ Նեչիտայլոն։

Ժողովրդական պատգամավորների Սալսկի խորհրդի գործադիր կոմիտեն 1977 թվականի նոյեմբերի 11-ին քաղաքի ազգային պատկերասրահի բացման մասին որոշում է ընդունել և մանկական արվեստի դպրոցի տնօրեն Վ. Ա. Շեխովցովին հանձնարարել է ՌԽՖՍՌ նկարիչների միության կողմից ներկայացված աշխատանքներից ցուցադրություն կազմակերպելու և կամավոր հիմունքներով պատկերասրահ բացելու համար։

Գեղարվեստի պատկերասրահն առաջին այցելուներին ընդունել է 1978 թվականի հունվարի 12-ին։ 1978 թվականին պատկերասրահը դարձել է Ռոստովի գեղարվեստի թանգարանի մասնաճյուղ։ Տարվա վերջում հաստատվել է թանգարանի կարգավիճակը, իսկ 1979 թվականին պատկերասրահը դարձել է պետական հաստատություն։

Հիմնական Էքսկուրսիաներ
----------------------

Թանգարանի ցուցասրահ
* Նկարների ժանրեր
* Նկարիչ Վ. Կ. Նեչիտայլոյի կյանքն ու գործունեությունը
* «Իմ լուսավոր տխրություն»՝ Պուշկին
* Առաջին ծանոթությունը Վ. Կ. Նեչիտայլոյի հետ
* Ժողովրդական խաղալիքների հեքիաթային աշխարհ
* Աշխարհը հիշում է փրկությունը
* «Մեր տափաստանային երկիրը»

Ցուցադրություն թանգարանում

Հավաքածու
---------

Առաջին հավաքածուն ներառում էր գեղանկարչության, գրաֆիկայի և քանդակագործության այնպիսի վարպետների ստեղծագործություններ, ինչպիսիք են` Վասիլի Եֆանովը, Բորիս Ուգարովը, Օլեգ Կոմովը, Վ. Կ. Նեչիտայլոն, Վ. Գ. Ցիպլակովը, Պ. Պ. Օսսովսկին, Դմիտրի Մոչալսկին, Անդրեյ Լիսենկոն, Մ. Վ. Սավչենկովան, Վիկտոր Սորոկինը, Յուրի Սկորիկովը և այլք։

Հասցե
-----

* Ռոստովի մարզ, Սալսկ քաղաք, Լենինի 11

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Государственный областной сальский музей имени народного художника РСФСР В. К. Нечитайло. М.: «Белый город», 2008. С. 3.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
**Հայկ Գարիկի Խաչատրյան** (11 հունիս, 1992 թ. գյուղ Շոշ, Ասկերանի շրջան, ԱՀ - 8 նոյեմբեր, 2020 թ. Ղուրուղչի հատված, Մարտունու շրջան, ԱՀ) Արցախյան երկրորդ պատերազմի ազատամարտիկ։

Կենսագրություն
--------------

Հայկ Խաչատրյանը ծնվել է 1992 թվականին ԱՀ Ասկերանի շրջանի Շոշ գյուղում։

1998 թ. ընտանիքով տեղափոխվել են Ստեփանակերտ և 1999 թ. ընդունվել N10 միջնակարգ դպրոցը։

2013 թ. ընդունվել է Ստեփանակերտի Գրիգոր Նարեկացու անվան միջին մասնագիտական քոլեջի «Էկոնոմիկա, հաշվապահական հաշվառում և աուդիտ» և 2016 թ. ավարտել այն հաշվապահի որակավորմամբ։

2016 թ. ընդունվել է Գրիգոր Նարեկացու անվան համալսարանի «Տեսական տնտեսագիտություն» բաժին և այն ավարտելով 2019 թ. ստացել բակալավրի կոչում։

2020 թ. բարձրագույն կրթությունը շարունակել է նույն բաժնի մագիստրատուրայում։

Զինվորական ծառայություն
-----------------------

2010 թ. մեկնել է պարտադիր զինվորական ծառայության ՊԲ N46492 զորամաս, եղել է ավագ սակրավոր։

2016 թ. Ապրիլյան պատերազմի օրերին կամավոր մեկնել է ճակատ և որպես հրաձիգ մասնակցել Մատաղիս-Թալիշ ուղղությամբ ընթացող մարտական գործողություններին։

2020 թ. Ադրբեջանի կողմից սանձազերծված Արցախյան 2-րդ պատերազմի օրերին մոբիլիզացվել է ՊԲ 99404 զորամաս և ցուցաբերած արիությունների համար հրամանատարության կողմից ստացել լեյտենանտի զինվորական կոչում։

Մասնակցել է Կոռնիձորի մարտերին, այնուհետև տեղափոխվել Մարտունու պաշտպանական դիրքեր, որտեղ մղված կատաղի մարտերում իր դասակի հետ միասին բազմաթիվ ռազմական հաջողություններ է գրանցել։ Ընադամենը մի քանի օրում խոցել են թշնամական 2 տանկ, 2 հրամանատարական դիտակետ, 4 պիկապ, 1 ուռալ, 1 զրահատեխնիկա, 30+ հոգանոց անձնակազմ։

2020 թ. նոյեմբերի 8-ին թշնամու ավիացիայի կողմից հրթիռակոծվել է լեյտենանտ Հայկ Խաչատրյանի հարակից դիրքը և հրամանատարն իր մարտական ընկերների հետ մեկնել է օգնության և հրթիռակոծության հերթական ալիքի զոհը դարձել։

Հայկ Գարիկի Խաչատրյանի աճյունը հողին է հանձնվել Հայաստանի Արարատի մարզ Նոյակերտ գյուղում։

Պարգևներ և շքանշաններ
---------------------

* 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին հակառակորդի սանձազերծած լայնածավալ ռազմական գործողությունների ընթացքում Արցախի Հանրապետության պետական սահմանը պաշտպանելիս ցուցաբերած բացառիկ քաջության ու արիության համար Արցախի Հանրապետության պաշտպանության բանակի N զորամասի զինծառայող, պահեստաորի լեյտենանտ Հայկ Գարիկի Խաչատրյանը հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով։

Տես նաև
-------

* Արցախյան երկրորդ պատերազմ
* Արցախյան երկրորդ պատերազմի մարտական ծառայության մեդալակիրների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Կյանքս հայրենիքիս․ ՀԱՅԿ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ». *www.paradiplomacy.tv*. 23 ԴԵԿ 2020.
2. ↑  Իգնատյան, Անուշ (14:30 | 29.04.2021). «Պատերազմական դրվագներ։ Հայկ Խաչատրյան, Բորիս Փարամազյան». *www.aliqmedia.am*.
3. ↑  «Ձեզ բացակա չենք դնի. Հայկ Գարիկի Խաչատրյան». *yerkirmedia.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2021-03-07-ին. Վերցված է 2021-03-25-ին.
4. ↑  «ԳՈՅԱՄԱՐՏ 08.05.2020». *www.nkrmil.am*. 08.05.2020.(չաշխատող հղում)
Լիպարիտ Մխչյանի գերեզմանը Երևանի Անգլիական այգում
**Լիպարիտ Հովհաննեսի Մխչյան** (1894, Կարս, Կարսի մարզ, Կովկասյան երկրամաս, Ռուսական կայսրություն - 1921, Մխչյան, Երևանի գավառ, Հայկական ԽՍՀ), Հայաստանում խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

Ավարտել է Վլադիմիրյան զինվորական ուսումնարանը և Օմսկի գնդացրային դպրոցը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է Արևմտյան, 1917 թվականից՝ Կովկասյան ռազմաճակատում։ Ծառայել է Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի) և Սարիղամիշում։ Բոլշևիկյան քարոզչական գործունեություն է ծավալել զինվորների շրջանում։ 1920 թվականի Մայիսյան խռովության օրերին ընտրվել է Սարիղամիշի ռազմահեղափոխական կոմիտեի կազմում, եղել կարմիր զորքերի կայազորի պետ։ Ռուսական 11-րդ կարմիր բանակի կողմից Հայաստանը գրավելուց և երկրում խորհրդային վարչակարգի հաստատումից հետո նշանակվել է հայկական կարմիր բանակի առաջին առանձին հրաձգային բրիգադի կոմիսար։ 1921 թվականի փետրվարյան ապստամբության ժամանակ եղել է Ղամարլուի (այժմ՝ Արտաշատ) ռազմաճակատի հրամանատարը և սպանվել մարտական գործողությունների ժամանակ։

Թաղվել է Երևանի 26 կոմիսարների անվան զբոսայգում (այժմ՝ Անգլիական այգի)։

Արարատի մարզի Իմանշալու գյուղը 1935 թվականից կոչվում է Մխչյանի անունով։ Նրան է նվիրված Եղիշե Չարենցի «Իմ ընկեր Լիպոն» բանաստեղծությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 637.
2. ↑  Joint resolution providing for the designation of the third week of July as ""Captive Nations Week"

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 637)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մանուչարյան (այլ կիրառումներ)

**Արամ Վահանի Մանուչարյան** (մայիսի 3, 1893(1893-05-03), Իգդիր, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1937), խորհրդային կուսակցական և պետական աշխատող, Հայաստանում խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

Սկզբնական կրթությունն ստացել է Իգդիրի քաղաքային դպրոցում։ 1914 թվականին ուսման նպատակով մեկնել է Ռումինիա։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) տարիներին քարոզչություն է տարել ռուսական բանակում, մասնավորապես հայ զինվորների մեջ։ 1918 թվականին վերադարձել է Հայաստան, պրոպագանդիստական ու կազմակերպչական աշխատանք տարել տարբեր վայրերում։ 1920 թվականին ընտրվել է ՌՍԴԲ (բ) կ Երևանի կոմիտեի անդամ, մասնակցել է Մայիսյան ապստամբությանը, որի ջախջախումից հետո ձերբակալվել է։ Բանտում եղել է կուսակցական ընդհատակյա բջջի անդամ։ Ռուսական 11-րդ կարմիր բանակի կողմից Հայաստանը գրավելուց և երկրում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո աշխատել է առողջապահության, հողագործության, կապի բնագավառներում և Հայկոմկուսի Կենտկոմի ապարատում։ 1936-1937 թվականներին եղել է Անդրֆեդերացիայի կապի ժողկոմատի հայկական գրասենյակի լիազորը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 256.
2. ↑  Joint resolution providing for the designation of the third week of July as ""Captive Nations Week"

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 256)։*  |
**Հայաստանի հարկում**, կարգավորվում է պետական եկամուտների կոմիտեի կողմից, որը հանդիսանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարության հարկային մարմինը։ Միաժամանակ, Հայաստանի հարկային ծառայությունը պատասխանատու է հարկերի հավաքագրման, հարկային ծառայությունների մատուցման, հարկային խարդախությունների և հարկերից խուսափելու կանխարգելման, ինչպես նաև պետական եկամուտների կոմիտեի հետ համատեղ հարկային բարեփոխումների տարբեր ծրագրերի իրականացման համար։

Հարկի տեսակ
-----------

### Աշխատողների եկամտահարկ

2020 թվականի հունվարի 1-ից Հայաստանն անցել է եկամուտների հարկման միասնական համակարգի, որն անկախ գումարից աշխատավարձը կհարկի 23%-ի չափով։ Մինչև 2023 թվականը հարկման դրույքաչափը աստիճանաբար կնվազի՝ 23%-ից հասնելով 20%-ի։

### Շահութահարկ

2019 թվականի հունիսին ընդունված բարեփոխումներն ուղղված են միջնաժամկետ տնտեսական ակտիվության խթանմանը և հարկային օրենսդրության համապատասխանության բարձրացմանը։ Ի թիվս այլ միջոցների, շահութահարկը նվազեցվել է երկու տոկոսային կետով՝ մինչև 18,0%, իսկ ոչ ռեզիդենտ կազմակերպությունների շահաբաժինների հարկը կրկնակի՝ մինչև 5,0%։

### Հատուկ հարկում փոքր բիզնեսի համար

2020 թվականի հունվարի 1-ից սկսած Հայաստանը հրաժարվել է երկու այլընտրանքային հարկային համակարգերից՝ ինքնազբաղված և ընտանեկան ձեռնարկատիրությունից։ Դրանք փոխարինվել են միկրոձեռնարկատիրությամբ՝ մինչև 24 միլիոն դրամ չհարկվող շեմով։ Մասնագիտացված գործունեություն իրականացնող տնտեսվարող սուբյեկտները, մասնավորապես՝ հաշվապահությունը, իրավաբանությունը և խորհրդատվությունը չեն դիտարկվի որպես միկրոձեռնարկատիրության սուբյեկտներ։ Միկրոձեռնարկություններն ազատվում են բոլոր տեսակի հարկերից, բացի շահութահարկից, որը յուրաքանչյուր աշխատողի համար կկազմի 5000 դրամ։

### Ավելացված արժեքի հարկ

2008 թվականի հունվար և օգոստոս ամիսներին հավաքագրված հարկային եկամուտների կեսից ավելին ստացվել է ավելացված արժեքի հարկի 20%-ի չափով։ Շահութահարկը կազմել է եկամտի 16 տոկոսից պակաս։ Սա խոսում է այն մասին, որ Հայաստանում հարկերի հավաքագրումը բարելավվում է հասարակ քաղաքացիների հաշվին, այլ ոչ թե մեծահարուստ քաղաքացիների։

Տես նաև
-------

* Հայաստանի տնտեսություն
* Հայաստանի Հանրապետության ֆինանսների նախարարություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  LLC, Helix Consulting. «Government - Bodies under the Government - The Government of Armenia». *www.gov.am*. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մարտի 11-ին. Վերցված է 2021 թ․ նոյեմբերի 4-ին.
2. ↑   Արխիվացված 2023-08-13 Wayback Machine Կաղապար:Bare URL inline
3. 1 2  «Armenian parliament adopted amendments to Tax Code: changes are aimed at improving the competitiveness of the national economy | Finport.am». *finport.am* (անգլերեն). Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 29-ին.
4. 1 2  "Government Keeps Up Strong Growth In Tax Revenues", Armenia Liberty (RFE/RL), October 14, 2008.
**Միասերյան Կարապետ Գրիգորի** (1851, Նիկոմեդիա, Յալովայի մարզ, Թուրքիա - 1908, Կովկաս), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Հայրը՝ Գրիգոր Միասերյանը (1851-1908) սկզբում եղել է գյուղի սափրիչը։ Ինչպես հայտնի է, բժշկի բացակայության ժամանակ սափրիչները կատարել են ատամնաբույժի և բժշկի դերերը։ Մի առիթով, դիպլոմավոր բժիշկ Կարապետ Իսպենջյանը գնացել է Կե­սա­րի­այի մոտակա Էֆքերե ավանը և ծանոթացել Գրիգորի հետ։ Տեսնելով նրա հմտություններն ու բժշկության նկատմամբ սերը, առաջարկել է թողնել սափրիչությունը և իր օգնականը դառնալ։ Այդ օրվանից Գրիգորը բժշկի հետ հիվանդների է այցելել, բուժումներ կատարել, գործնական բժշկության մեջ հմտացել։ Ահա այդպես, չունենալով բժշկական կրթություն, բնական ձիրքի և ուշիմության շնորհիվ Գրիգորը դարձել է Էֆքերեի և հարակից 10-15 գյուղերի բժիշկը ու ավելի քան 25 տարի մեծ համբավ վայելել բնակչության շրջանում։ Դեղագործները սիրով են պատրաստել նրա անընթեռնելի հայերենով գրված դեղատոմսերի դեղերը։ Գրիգորը շուրջ 20 տարի եղել է նաև սուրբ Կարապետ բարձրագույն վարժարանի բժիշկը։ Որդին՝ Կարապետը ծնվել է 1876 թվականին, Ան­կա­րայի նահանգի Կեսարիայի գավառի Էֆքերե ավանում։ 1904 թվականին ավարտել է Բեյ­րու­թի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսիական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1904-1915 թվականներին բժիշկ է աշխատել։ 1915 թվականին տարագրվել է կամ զորակոչվել օսմանյան բանակ և զինվորական բժիշկ ծառայել։ 1916 թվականին, Կով­կա­սի ռազմաճակատում սպանվել է թուրքերի ձեռքով՝ 40 տարեկանում։

Աղբյուրներ
----------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։

Գրականություն
-------------

* Ալպոյաճեան Ա, Պատմություն հայ Կեսարիոյ, Ա, Գահիրէ, 1937։
* Ալպոյաճեան Արշակ, Պատմությունն հայ Կեսարիոյ, Բ. հատոր, Գահիրէ, 1937։
* Շահբազյան Հասմիկ և Միրզոյան Անահիտ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923 թվականներին), հ. 3, Անկարայի նահանգ, Երևան, 2006։
**Էդուարդ Խաչատուրի Թաշճյան** (1880, Մեզիրե, Խարբերդի նահանգ - 1915, Մեզիրե), հայ դեղագործ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1880 թվականին Խարբերդի նահանգի Խարբերդի գավառի Մեզիրե քաղաքում։ Դեղագործական կրթություն է ունեցել և դեղագործ աշխատել։

1914 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական դեղագործ ծառայել։ 1915 թվականի ապրիլ-մայիս ամիսներին օսմանյան կառավարությունը Խարբերդում և Մեզիրեում իրականացրել է բազմաթիվ հայ մտավորականների ձերբակալություններ։ Թուրք ոստիկանները նրանց շղթայակապ տարել են փողոցներով ու շուկաներով, և գազազած թուրք ամբոխը նրանց վրա քարեր է նետել, հարվածել, ծեծել։ Բոլորին արգելափակել են Մեզիրեի բանտում և կտտանքների ենթարկելով փորձել տեղեկություններ
կորզել զենքեր, ռումբեր և քաղաքական գաղտնիքներ թաքցնելու մասին։ Կեսգիշերին, արաբկիրցի ոստիկան Ալի օնբաշին բանտապահ Հասան Էֆենդիի հետ եկել է բանտ և հրամայել, որ մեկ առ մեկ դուրս գան և Եդեսիա տեղափոխվելու պատրաստվեն։ Բժիշկ Նշան Նահիկյանը, համարձակորեն առաջ գալով, ասել է. «Եթե դուք մեզ իրոք Եդե­սիա պի­տի ու­ղար­կեք, ավե­լի լավ է որ ցե­րե­կով ու­ղար­կեք, որ­պես­զի ժո­ղո­վուր­դը իմա­նա, որ մենք Եդե­սիա ենք գնում, իսկ եթե ձեր հե­տին դի­տա­վո­րու­թյու­նը մեզ սպա­նելն է, կրկին ցե­րե­կով սպա­նեք և կա­խեք, որ­պես­զի հա­մայն Խար­բեր­դի ժո­ղո­վուր­դը ակա­նա­տես լի­նի մեր մա­հին»։ Եվ չնայած ոստիկանը ժխտել է նրանց սպանելու մտադրությունը, բանտարկյալները հասկացել են, որ պատրաստվում են իրենց սպանել, ուստի հրաժարվել են կատարել գիշերով բանտից շղթայակապ դուրս գալու հրամանը։ Լուրը հաղորդել են գնդապետ Ֆերիդ բեյին, որը հրամայել է բոլորին սրախողխող անել։ 1915 թվականին հունիսի 25-ին/հուլիսին/օգոստոսի 4-ին (ըստ տարբեր աղբյուրների) Մեզիրեի բանտի 37 հայ բանտարկյալները վճռել են բանտը հրկիզել և ինքնահրկիզվել։ Իրար վրա են հավաքել բանտի վերմակները, իրենց հագուստները և դրանց վրա լցնելով ճրագների նավթը՝ հրկիզել են բանտը։ Բոլորը զոհվել են։ 35 տարեկան Էդվարդ Թաշճյանը և բժիշկ Նահիկյանը կրակի բոցերի միջից դուրս են եկել կիսամեռ վիճակում։ Ոստիկանները սվիններով պատառոտել են նրանց։ 37 բանտարկյալների կիսամոխրացած դիակները
աղբատար կառքով տարել և լցրել են Չոր աղբյուրի մոտ գտնվող մի փոսում։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Բախտիկեան Սարգիս (խմբագիր), Ոսկեգետակ, տարեգիրք, Գ. տարի, Պէյրութ, 1948։
* Ճիզմէճեան Մանուկ, Խարբերդ եւ իր զաւակները, Ֆրեզնօ, 1955։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Հայրապետյան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործության պատմությունից, Երևան, 1990։
* Խաչատրյան Լուսինե և Բաբլումյան Արփինե (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923 թ թվականին), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երևան, 2004։

8. ՀՑԹԻՖ, ֆ-49, ծ-231, պ-14։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Դարիկո** (վրաց.՝ დარიკო), 1936 թվականին «Վրացֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանված գեղարվեստական ֆիլմ։ Պրեմիերան կայացել է 1937 թվականի հունվարի 13-ին։

Սյուժե
------

Ֆիլմը պատմում է կալվածատերերի դեմ գյուղացիների ապստամբության մասին։

Հարուստ Դրոիձեն փորձում է խլել այրի Բաբալեին պատկանող հողամասը։ Այդ նպատակով նա Սիմոնին՝ Բաբալեի որդուն, մեղադրում է հողի սեփականության իրավունքը հաստատող փաստաթղթերը կեղծելու մեջ։ Սիմոնին ձերբակալում են։ Սիմոնին ու նրա մորը հանում են իրենց տնից և դատապարտում աքսորի Հյուսիս։ Հարուստ Դրոիձեի որդին փորձում է բռնաբարել Դարիկոյին՝ Սիմոնի կնոջը, և Դարիկոն, պաշտպանելով իր պատիվը, սպանում է նրան։ Դարիկոն լքում է գյուղը և ապաստանում անտառում՝ զինված գյուղացիների մոտ, ովքեր տեղի բնակիչներին պաշտպանում են կազակների հարձակումներից։ Սիմոնը, ում հաջողվում է փախչել բանտից, միանում է իր կնոջը։

Դերերում
--------

* Թամար Ցիցիշվիլի - *Դարիկո*
* Նինա Չխեիձե - *Մարինա*
* Սերգո Զաքարիաձե - *Սիմոն*
* Ալեքսանդր Ժորժոլիանի - *գրագիր Մոսե*
* Արկադի Խինտիբիձե - *Տիտիկո*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Դարիկո» ֆիլմը kino-teatr.ru կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Դարիկո» ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* «Դարիկո» ֆիլմը kinopoisk.ru կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Օվսյա Գևորգ Հեքիմյան** (1880, Քեսապ (Քեսաբ), Լաթակիայի գավառ, Լաթակիայի մարզ, Սիրիա - 1915), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1880 թվականին Քեսապ քաղաքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Քեսապի հայկական Ավետարանական վարժարանում։ 1896-98 թվականներին հաճախել է Այնթապի Ամերիկյան քոլեջը։ Ապա հաճախել է Սիրիական բողոքական քոլեջ (հետագայում՝ Բեյրութի ամերիկյան համալսարան – Էյ.Եու.Պի.), որտեղ ուսանել է բժշկություն և ստացել բժշկության դոկտորի վկայական։ Որպես բժիշկ աշխատել է Քեսապում։

1914 թ. սկսված Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է թուրքական բանակ և
ուղարկվել ռազմաճակատ։ 1915 թվականի մայիսին սպանվել է թուրքերի կողմից։

Ամուսնացած էր Կ. Ինճեճիկյանի հետ։

Գրականություն
-------------

* Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազ­դակ», 01-11-2012։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գամպուրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Անտոն Գամպուրյան** (1886, Կոստանդնուպոլիս - *անհայտ*), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1886 թվականին Կոստանդնուպոլսի Գաղատիա (Կալկաթա) թաղամասում։ Ավարտել է Գաղատիա թաղամասի ֆրանսիական, Կադըգյուղ թաղամասի Մխիթարյան և Վենետիկի Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանները։ Ավարտել է Ֆրանսիայի Լիոն քաղաքի բժշկական համալսարանը։ Վերադարձել է Կ. Պոլիս։

1914-18 թվականներին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժշկապետ ծառայել՝ հարյուրապետի աստիճանով։ Պատերազմի ընթացքում գերի է ընկել անգլիացիների ձեռքը և 13 ամիս Եգիպտոսում անցկացրել բանտարկության մեջ։ 1918 թվականին՝ պատերազմն ավարտվելուց հետո, վերադարձել է Թուրքիա և նշանակվել Կ. Պոլսի կաթոլիկ հայերի Սբ. Հակոբ հիվանդանոցի բժշկապետ։ 1922 թվականին տեղափոխվել է Հունգարիա և հաստատվել Բուդապեշտ մայրաքաղաքում։ 1938 թվականին նրա բնակության հասցեն էր՝ Graf Tisaza utca 12, Budapest (Hongrie)։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։

Գրականություն
-------------

* Պոտուրեան Մկրտիչ, Հայ հանրագիտակ, Պուքրէշ, 1938։
Պատրաստի հեղուկ խմոր
**Հեղուկ խմոր**, որոշ կերակուրների պատրաստման համար նախատեսված խմորի տեսակ, որի մեջ թաթախում են սնունդը այն տապակելուց առաջ։ Այն պատրաստելու համար խառնում են ալյուրըձվի հետ և կաթ կամ այլ հեղուկ են ավելացնում մինչև խյուսաձև կազմություն ստանալը։ 

Հեղուկ խմորի հիմնական բաղադրիչներն են ալյուրը, ձուն (երբեմն սոդա են ավելացնում)։ Հաճախ որոշակի համ տալու համար հեղուկ խմորին ավելացնում են խմորիչ։ Ցանկալի կազմություն ստանալու համար ավելացնում են կաթ կամ ավելի հազվադեպ ջուր։ Հաճախ մսային կամ ձկնային ուտեստների պատրաստման ժամանակ կաթի տեղը ավելացնում են գարեջուր։ Ստացված կիսահեղուկ խառնուրդի մեջ թաթախում են սնունդի կտորները և տապակում ձեթի մեջ, ինչի արդյունքում ուտեստը գեղեցիկ և ախորժալի կեղևով է պատվում։

Հեղուկ խմորի գլխավոր ցուցանիշը նրա մածուցիկությունն է։ Կախված պատրաստվող կերակուրից և կեղևի ցանկալի հաստությունից հեղուկ խմորը  կարող է լինել համեմատած ավելի թանձր կամ ավելի ջրալի։ Մածուցիկության աստիճանը որոշելու համար հեղուկ խմորի մեջ գդալ են թաթախում և հետևում, թե ինչքան արագ է նրանից հոսում հեղուկը։

Հեղուկ խմորը լինում է քաղցր, անալի, աղի։ Որոշակի համ տալու համար նրա մեջ կարող են ավելացնել տարբեր համեմունքներ, կանաչեղեն։

Կիրառումը
---------

Հեղուկ խմորի մեջ տապակված ձուկՀողուկ խմորը կարող է օգտագործվել ոչ միայն սնունդը թաթախելու և տապակելու համար։ Այն որպես հիմք օգտագործվում է նրբաբլիթներ, ձիթաբլիթներ, տարբեր պուդինգներ պատրաստելու համար։

Նշումներ
--------

Ռուսերեն հեղուկ խմորը կոչվում է *кляр* (ֆրանս. *clair՝* «հեղուկ» բառից), ֆրանսերեն *pâte à frire*՝ այսինքն «տապակելու համար խմոր», անգլերեն batter՝ բառացիորեն «խառնուրդ»։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ձկան պատրաստելու համար հեղուկ խմորի բաղադրատոմսը Արխիվացված 2015-02-14 Wayback Machine
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ոսկանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գասպար Կարապետի Ոսկանյան** (հունվարի 9, 1887(1887-01-09), Գրիգորիուպոլիս - սեպտեմբերի 20, 1937(1937-09-20) կամ դեկտեմբերի 24, 1940(1940-12-24), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային ռազմական գործիչ, Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է արդվինցի գաղթականի ընտանիքում։ Սկզբնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի ծխական դպրոցում, ավարտել Տիրասպոլի հետևակային գնդի կրտսեր հրամկազմի դպրոցը (1910), Թիֆլիսի ռազմական ուսումնարանը (1913), ԲԳԿԲ-ի Գլխավոր շտաբի ակադեմիայի բարձրագույն հրամկազմի դասընթացները (1922)։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կռվել է ավստրո-գերմանական ռազմաճակատում, հասել գնդապետի աստիճանի։ Մասնակցել է 1917-ի Փետրվարյան, ապա Հոկտեմբերյան հեղափոխությանը։ Կամավոր մտել է նորաստեղծ կարմիր բանակի շարքերը, նշանակվել գնդի հրամանատար, ապա Մոսկվայի զինկոմիսարիատի զինկոմ, նշանակալի ներդրում ունեցել նոր բանակի կազմակերպմանն ու համալրմանը։ 1918 թվականի նոյեմբերի 17-ին նշանակվել է Սամարայի դիվիզիայի (հետագայում՝ 25-րդ հրաձգային) հրամանատար, կռվել Կոլչակի զորքերի և Չեխոսլովակյան կորպուսի դեմ՝ Ուրալի վերագրավման համար։ Ոսկանյանի դիվիզիայում է կռվել Վասիլի Չապաևը։ Ուրալսկ քաղաքի վերագրավման մարտերում վիրավորվել է (1919, հունվար), ապաքինվելուց հետո նշանակվել (1919, հունիս) 49-րդ դիվիզիայի, իսկ Չապաևի մահից (1919, սեպտեմբեր) հետո՝ կրկին 25-րդ («Չապաևյան») դիվիզիայի հրամանատար։ 1919 թվականի հոկտեմբերին ստանձնել է 4-րդ բանակի հրամանատարությունը, գլխավորել մարտերը մինչև Ուրալյան ռազմաճակատի վերացումը (1920, հունվար)։ 1920 թվականի հունիս—օգոստոսին գլխավորել է հարավարևմտյան ռազմաճակատում սպիտակ լեհերի դեմ կռվող 12-րդ բանակը։ 1922 թվականին նշանակվել է 6-րդ կորպուսի հրամանատար, 1925 թվականին՝ Թուրքեստանյան ռազմական օկրուգի զորքերի հրամանատարի տեղակալ։

1926-1929 թվականներին Ֆինլանդիայում, ապա Իտալիայում վարել է ԽՍՀՄ լիազոր ներկայացուցիչների զինվորական կցորդի պաշտոն։ 1931 թվականից փոխադրվել է պետական աշխատանքի, զբաղեցրել տարբեր պաշտոններ։

«Քաղաքացիական պատերազմում ցուցաբերած զորավարական տաղանդի և հերոսության համար» խորհրդային իշխանությունների կողմից պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի և Կարմիր աստղի երեքական շքանշաններով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 625)։*  |
**Հայոց Արծիվներ. Միասնական Հայաստան**, հայկական քաղաքական կուսակցություն։ Հիմնադրվել է 2018 թվականի հունիսի 23-ին և այժմ ղեկավարում է Խաչիկ Ասրյանը։

Պատմություն
-----------

«Հայոց Արծիվներ. Միասնական Հայաստան» կուսակցությունը հիմնադրվել է 2018 թվականի հունիսին, և կուսակցության նախագահ է ընտրվել Խաչիկ Ասրյանը։ Կուսակցությունը հայտարարել է 2021 թվականի Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցելու իր մտադրության մասին։ Սակայն 2021 թվականի հունիսի 7-ին կուսակցությունը հաստատել է, որ հրաժարվում է իր մասնակցությունից ընտրություններին և բոյկոտելու է ընտրությունները այնքան ժամանակ, քանի դեռ չի վերականգնվել Հայաստանի անվտանգությունն ու տարածքային ամբողջականությունը։ Ներկայումս կուսակցությունն ԱԺ-ում ներկայացուցչություն չունի և հանդես է գալիս որպես արտախորհրդարանական ուժ։

Գաղափարախոսություն
------------------

Կուսակցությունը աջակցում է Հայ առաքելական եկեղեցու գործունեությանը, Միացյալ Հայաստանի ստեղծմանը և Ռուսաստանի հետ մերձեցմանը։ Նախագահ Խաչիկ Ասրյանը հայտարարել է «Մենք պետք է առաջ շարժվենք, հզորացնենք Հայաստանն ու Ռուսաստանը՝ որպես հավատարիմ քրիստոնյա եղբայրներ և դաշնակից-բարեկամ պետություններ։ Հայերի կողմից մեզ տրված հայկական բարձրավանդակում խաղաղության ապահովումը բացառապես կախված է Հայաստանի և Ռուսաստանի ազնիվ, անփոխարինելի բարեկամությունից::

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ««Հայոց Արծիվներ. Միասնական Հայաստան» կուսակցությունը չի մասնակցի ԱԺ արտահերթ ընտրություններին». *www.1lurer.am*. 2021 թ․ հունիսի 8.
2. ↑  ««Հայոց արծիվներ» միասնական Հայաստան»-ի ցուցակը կգլխավորի Խաչիկ Ասրյանը | Լրագիր». Արխիվացված է օրիգինալից 2021-07-15-ին. Վերցված է 2023-09-18-ին.
3. ↑  «Armenia opposition party leader terminates election campaign, calls on canceling snap elections». *news.am*. 2023 թ․ հունիսի 7.
4. ↑  «Առաջին ինքնաբացարկն ընտրապայքարում․ «Հայոց Արծիվներ» կուսակցությունը չի մասնակցի ընտրություններին». 2021 թ․ հունիսի 8.
5. ↑  ««Հայոց Արծիվներ. Միասնական Հայաստան» կուսակցությունը չի մասնակցելու ընտրություններին». *A1Plus*.
6. ↑  «Հայոց Արծիվներ». *www.hayocartsivner.am*. Վերցված է 2023 թ․ սեպտեմբերի 18-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայոց Արծիվներ. Միասնական Հայաստան կուսակցությունը Ֆեյսբուքում
**Օր վերջին, օր առաջին** (վրաց.՝ დღე უკანასკნელი, დღე პირველი), 1959 թվականին «Վրացֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանված գեղարվեստական ֆիլմ։ Պրեմիերան կայացել է 1960 թվականի փետրվարին Թիֆլիսում։

Սյուժե
------

Ծեր փոստատար Գեորգին վերջին օրն է դուրս գալիս աշխատանքի. վաղը նա անցնում է թոշակի։ Այդ պատճառով էլ նա շտապում է իր իմացածը սովորեցնել իրեն փոխարինելու եկած Լամարային, ով չի ընդունվել ինստիտուտ և շրջկոմի կոմերիտմիության կողմից ուղարկվել է աշխատելու որպես փոստատար։ Գեորգին աղջկան ծանոթացնում է այն մարդկանց հետ, ում պիտի հասցնել նամակներն ու հեռագրերը։ Այդ մարդկանցից մեկն էլ Թամարան է։ Գեորգին եկել է նրան հայտնելու, թե նամակը, որ կինն ուղարկել էր Չելյաբինսկում գտնվող իր ամուսնուն, հետ է ուղարկվել։ Սակայն նա իմանում է, որ Թամարան, այլևս հույս չունենալով, թե ամուսինը կվերադառնա իր ընտանիքի մոտ, ընդմիշտ հեռացել է։ Անսպասելիորեն բերում են Թամարայի ամուսնու հեռագիրը, որով նա հայտնում է իր վերադարձի մասին։ Իսկ Թամարայի գնացքի մեկնելուն մնում է տասնհինգ րոպե։ Գեորգին առանց երկմտելու շտապում է կայարան՝ Թամարային հայտնելու այդ լուրը։

Դերերում
--------

* Սերգո Զաքարիաձե
* Բելա Միրիանաշվիլի
* Մալխազ Գորգիլաձե
* Ակակի Վասաձե
* Դինարա Ժորժոլիանի
* Օթար Կոբերիձե
* Գիուլի Ճոխոնելիձե
* Գրիգոլ Տկաբլաձե
* Գիվի Թոխաձե
* Մեդեա Չախավա
* Մեգի Ցուլուկիձե
* Ռամազ Չխիկվաձե
* Իպոլիտ Խվիչիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Օր վերջին, օր առաջին» ֆիլմը kino-teatr.ru կայքում (ռուս.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Օր վերջին, օր առաջին» ֆիլմը kino-teatr.ru կայքում (ռուս.)
* «Օր վերջին, օր առաջին» ֆիլմը kinopoisk.ru կայքում (ռուս.)
* «Օր վերջին, օր առաջին» ֆիլմը youtube.com կայքում (ռուս.)
* Արխիվացված 2005-12-29 Wayback Machine

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Կալիումի ցիանիդ`** կապտաթթվի կալիումական աղ, որն ունի KCN բանաձևը։ Անգույն բյուրեղների տեսքով աղ է, որն իր արտաքին տեսքով նման է շաքարավազին։ Չափազանց թունավոր է, ամենաթունավոր նյութերից մեկն է։ Լավ լուծվում է ջրում՝ 25 °C-ում առաջացնում է 41,7 % զանգվածային բաժնով հագեցած լուծույթ։ Վատ է լուծվում էթանոլում, չի լուծվում ածխաջրածիններում։

Կալիումի ցիանիդի հիդրոլիզի արդյունքում անջատվում է ցիանաջրածին, որը որոշ մարդիկ ընկալում են որպես նուշի հոտ, իսկ ոմանք չեն զգում։ Կա տեսակետ, որ հոտի ընկալումը պայմանավորված է ժառանգական գործոններով։

Ստացում
-------

Լաբորատորիայում կալիումի ցիանիդը ստանում են կապտաթթվի և կալիումի հիդրօքսիդի խիտ լուծույթի փոխազդեցությամբ․

{\displaystyle {\rm {{HCN}+{\rm {{KOH}\rightarrow {\rm {{KCN}+{\rm {H\_{2}O}}}}}}}}}
Այն կարելի է ստանալ նաև կալիումի ամիդի և կոքսի փոխազդեցությամբ՝ 500-600 °C ջերմության պայմաններում.

{\displaystyle {\rm {{KNH\_{2}}+{\rm {{C}\rightarrow {\rm {{KCN}+{\rm {{H\_{2}}\uparrow }}}}}}}}}
Այն նաև ստացվում է քլորոֆորմի, ամոնիակի և կալիումի հիդրօքսիդի փոխազդեցությամբ․

{\displaystyle {\rm {{CHCl\_{3}}+{\rm {{NH\_{3}}+{\rm {{4KOH}\rightarrow {\rm {{KCN}+{\rm {{3KCl}+{\rm {4H\_{2}O}}}}}}}}}}}}}
Կալիումի ցիանիդը առաջին անգամ ստացվել է 1762 թվականին շվեդ դեղագետ Կարլ Վիլհելմ Շեելեի կողմից։

Կիրառություն
------------

Կիրառվում է հանքանյութից ոսկու և արծաթի կորզման ժամանակ (ցիանացում)․

{\displaystyle {\rm {{4Au}+{\rm {{8KCN}+{\rm {{O\_{2}}+{\rm {{2H\_{2}O}\rightarrow {\rm {{4K[Au(CN)\_{2}]}+{\rm {4KOH}}}}}}}}}}}}},
Օգտագործվում է նաև ցինկի, կադմիումի, պղնձի, արծաթի և ոսկու գալվանատեխնիկայում, ինչպես նաև ոսկերչության մեջ։

Քիմիական հատկություններ
-----------------------

Կապտաթթուն, որը համապատասխանում է ցիանիդ իոնին, շատ թույլ թթու է և աղերից դուրս է մղվում ավելի ուժեղ թթուների կողմից։ Այսպես, օրինակ, օդում ածխաթթու գազի և ջրի հետ շփվելիս կալիումի ցիանիդը ժամանակի ընթացքում վեր է ածվում ոչ թունավոր կալիումի կարբոնատի (պոտաշ)․

{\displaystyle {\rm {{2KCN}+{\rm {{CO}\_{2}+{\rm {{H\_{2}O}\rightarrow {\rm {{K\_{2}CO\_{3}}+{\rm {{2HCN}\uparrow }}}}}}}}}}}

Թունավորություն
---------------

Մարդու համար պոտենցիալ մահացու չափաքանակ (140 մգ)
Ուժեղագույն անօրգանական թույն է։ Աղեստամոքսային համակարգով օրգանիզմ թափանցելու դեպքում մահացու քանակը մարդու համար կազմում է 1,7 մգ/կգ։ Ցիանիդ իոնը արգելակում է բջիջների կողմից թթվածնի յուրացման պրոցեսը և բջիջները մահանում են թթվածնային քաղցի պատճառով։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  POTASSIUM CYANIDE
2. 1 2 3 4 5
3. ↑  запись 304300(անգլ.) База данных «Менделевское наследование у человека»
4. ↑  *Р.А. Лидин, В.А. Молочко, Л.Л. Андреева* Неорганическая химия в реакциях / Под редакцией Р.А. Лидина. — 2-е изд, перераб. и доп. — М.: Дрофа, 2007. — С. 250. — 637 с. — ISBN 978-5-358-01303-2
5. ↑
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մատվեյ Պլատովի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Մատվեյ Պլատովի կիսանդրի** (ռուս.՝ памятник-бюст атаману М. И. Платову), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կամենսկ-Շախտինսկի քաղաքում։ Նվիրված է Դոնի կազակական զորքի ատաման, հեծելազորի գեներալ, Ռուսական կայսրության XVIII դարի վերջի - XIX դարի սկզբի բոլոր պատերազմների մասնակից Մատվեյ Իվանովիչ Պլատովին (1753-1818)։ Բացվել է 2003 թվականի հոկտեմբերի 14-ին։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը նվիրված է Մատվեյ Իվանոիվիչ Պլատովին, որը ծնվել է Դոնի կազակության մայրաքաղաք Չերկասկում (այժմ` գյուղ Ստարոչերկասկայա)։ Պլատովը Դոնի կազակության հերոս է, նա կյանքի 47 տարին նվիրել է մարտերին ու ճակատամարտերին։ Մ. Պլատովը ռուս-թուրքական պատերազմների մասնակից է, Ալեքսանդր Վասիլևիչ Սուվորովի աջակիցը։ Մասնակցել է Օչակովի և Իզմայիլի գրավմանը, 1812 թվականի Հայրենական պատերազմի հերոս է, Դոնի կազակական զորքի ռազմական ատաման։ Ռուսական բանակի արտասահմանյան արշավների ժամանակ Պլատովը ղեկավարել է կազակական կորպուսը։ Նրա առաջնորդությամբ կազակները հաղթել են ֆրանսիական, թուրքական և թաթարական զորքերին։

Ատամանի կիսանդրին տեղադրված է պատվանդանի վրա։ Այն բացվել է 2003 թվականի հոկտեմբերի 14-ին, Դոնի կազակների պաշտելի տոնի` Սուրբ Աստվածածնի օրը։ Հուշարձանը տեղադրվել է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու մոտ, ատաման Պլատովի անվան հրապարակում։ Պարսպապատված է աղյուսե ցածր սյունակներով ցանցկեն մետաղական ցանկապատով։

1921 թվականին Կամենսկ-Շախտինսկի քաղաքում ստեղծվել է ներկայիս Պլատովի հրապարակը։ Այն գոյացել է Պողոս և Պետրոս առաքյալների տաճարը քանդելուց հետո, որը կառուցվել էր մինչև գմբեթները, սակայն Առաջին համաշխարհային պատերազմի պատճառով շինարարությունը դադարեցվել էր։ Հրապարակը ստացել է Պետրոպավլովյան անվանումը։ Ավելի ուշ հրապարակում տեղադրվել է տաչանկայով հուշակոթող։ Խորհրդային իշխանության տարիներին հրապարակը կոչվել է հեղափոխական, խորհրդային ռազմական գործիչ, գեներալ-գնդապետ Եֆիմ Շչադենկոյի անունով, որը ծնվել էր Կամենսկայա գյուղում (ներկայիս Կամենսկ-Շախտինսկի քաղաքը)։ Սկզբնապես հրապարակը հասել է մինչև Ուկրաինական փողոց։

Հրապարակը վերանվանվել է 2010 թվականի սեպտեմբերին ի պատիվ Մատվեյ Իվանովիչ Պլատովի։ Հրապարակում տեղադրվել են Պլատովի կիսանդրին և հուշակոթող։ Հրապարակում տեղադրված է նաև «Պլատովի հրապարակ» մակագրությամբ հուշատախտակ և անվանումը պարզաբանող տախտակ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Памятник М.И. Платову Արխիվացված 2017-04-22 Wayback Machine
* Бюст атамана М. И. Платова (Каменск-Ша́хтинский)
* Памятник атаману Платову Արխիվացված 2017-03-26 Wayback Machine

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  [М. Кочергин. Платов, Иван Матвеевич (ст.) // Русский биографический словарь : в 25 томах / Под наблюдением председателя Императорского Русского Исторического Общества А. А. Половцева. — СПб. 1905. — Т. 14: Плавильщиков — Примо]
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մատվեյ Պլատովի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Մատվեյ Պլատովի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Матвею Платову), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Սեմիկարակորսկ քաղաքում։ Նվիրված է Դոնի կազակական զորքի ատաման,հեծելազորի գեներալ, Ռուսական կայսրության XVIII դարի վերջի -XIX դարի սկզբի բոլոր պատերազմների մասնակից Մատվեյ Իվանովիչ Պլատովին (1753-1818)։ Բացվել է 2010 թվականին։

Պատմություն
-----------

Մատվեյ Իվանոիվիչ Պլատովը ծնվել է Դոնի կազակության մայրաքաղաք Չերկասկում (այժմ` գյուղ Ստարոչերկասկայա)։

Պլատովը Դոնի կազակության հերոս է, նա կյանքի 47 տարին նվիրել է մարտերին ու ճակատամարտերին։ Մ. Պլատովը ռուս-թուրքական պատերազմների մասնակից է, Ալեքսանդր Վասիլևիչ Սուվորովի աջակիցը։ Մասնակցել է Օչակովի և Իզմայիլի գրավմանը, 1812 թվականի Հայրենական պատերազմի հերոս է, Դոնի կազակական զորքի ռազմական ատաման։ Ռուսական բանակի արտասահմանյան արշավների ժամանակ Պլատովը ղեկավարել է կազակական կորպուսը։ Նրա առաջնորդությամբ կազակները հաղթել են ֆրանսիական, թուրքական և թաթարական զորքերին։

2010 թվականին Ռոստովի մարզի Սեմիկարակորսկ քաղաքում, ի հիշատակ ատամանի և նրա մատուցած ծառայությունների, բացվեց հուշարձան։ Հուշարձանը ստեղծելու նախաձեռնողներն էին «Արդար Ռուսաստան» կուսակցության տեղական բաժանմունքի ղեկավարը և պահեստազորի սպաների «Մեգապիր» միավորումը։

Հուշարձանը կառուցվել է Սեմիկարակորսկ, Նովոչերկասկ, Վոլգոդոնսկ, Տալլին և այլ քաղաքների ժառանգական կազակների, ագարակատերերի և գործարարների միջոցներով։

Հուշարձանի հեղինակն է ռոստովցի քանդակագործ Վլադիմիր Բելյակովը։

Նկարագրություն
--------------

Մ. Մ. Պլատովի հուշարձանը տեղադրված է ոչ բարձր պատվանդանի վրա, որն իր հերթին կանգնած է քարերի բլրակին։ Ատամանի բրոնզե քանդակը պատրաստված է ողջ հասակով։ Նրա հագին հուսարական համազգեստ է։ Պատվանդանին փակցված է հուշարձանի նկարագրությամբ տախտակ։

Հուշարձանի տարածքը բարեկարգված է։

Գրականություն
-------------

* В Семикаракорске открыт памятник атаману Платову // Московский комсомолец на Дону. 2010. 16–23 июня. С. 12.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Семикаракорск. Бюсты известных земляков
* В Семикаракорске открыт памятник атаману Платову(չաշխատող հղում)
* Памятник Платову в Семикаракорске
* В городе Семикаракорске Ростовской области открыт памятник атаману Платову
* В Семикаракорске Ростовской области открыт памятник атаману Платову
**Հերմանն ամրոց** (էստ․՝ Hermanni linnus, նաև՝ Նառվա ամրոց), միջնադարյան ամրոց Էստոնիայի Նառվա քաղաքում՝ Նառվա (Նառովա) գետի ափին։ Ամրոցը հիմնադրվել է XIII դարում դանիացիների կողմից։ Իր պատմության ընթացքում ամրոցը պատկանել է Դանիային, Լիվոնյան օրդենին, Ռուսաստանին, Շվեդիային ու Էստոնիային։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ամրոցը խիստ վնասվել է, սակայն հետագայում վերականգնվել է, և այսօր ամրոցի շենքում տեղակայված է Նառվայի թանգարանը։

Պատմություն
-----------

Հերմանն ամրոցի կառուցման հստակ տարեթիվը վիճելի է։ 13-րդդարի առաջին կեսին Հյուսիսային Էստոնիան գրաված դանիացիները 1223 թվականին Ռուգոդիվում՝ Նառվա գետի ու «հին» ճանապարհի հատման վայրում, կառուցել են պաշտպանական փայտե ամրություններ։ 14-րդ դարի սկզբում դանիացիներն սկսում են կառուցել քարե ամրոցը, որը հետագայում անվանվում է Հերմանն ամրոց։ Ամրոցի մասին առաջին հիշատակությունը վերաբերում է 1329 թվականին։

1347 թվականին Դանիայի Վոլդեմար IV արքան Հյուսիսային Էստոնիան հանձնեց Լիվոնյան օրդենին, այդ ժամանակ էլ կառուցվում է Հերմաննի աշտարակի առաջին հատվածը։ 1492 թվականին Հերմանն ամրոցի դիմաց՝ Նառվա գետի մյուս ափին, կառուցվեց ռուսական Իվանգորոդ ամրոցը։ XV-րդ դարի վերջին ու XVI-րդ դարի սկզբին Նառվա քաղաքի շուրջը կառուցվում է նոր պարիսպ, որը, սակայն, չի պահպանվել. ավերվել է 1777 թվականին։ 1558 թվականին ամրոցը գրավում են ռուսները, իսկ 1581 թվականին այն անցնում է Շվեդիայի տիրապետության տակ և մնում նրանց ձեռքին մինչև 1704 թվականը։ Այս ընթացքում ամրոցը շարունակում է ամրացվել տարբեր շինություններով։ 1683 թվականին անվանի ինժեներ Էրիկ Դալբերգի կողմից մշակվում է ամրոցի նոր պլան, որ հաստատվում է Շվեդիայի արքայի կողմից։ Այս վերակառուցումների արդյունքում նույնն է մնում միայն գետի կողմի պատը։ Ամրոցի արևմտյան ու հյուսիսային հատվածները խիստ ընդարձակվեցին ու ամրացվեցին հավելյալ բաստիոններով։ Այս վերակառուցումը շարունակվեց մինչև 1704 թ-ը. այդ ընթացքում շվեդները կառուցեցին 6 բաստիոն ու Սպես (Հույս) ամրությունը։ Հյուսիսային պատերազմի ընթացքում՝ 1704 թվականին, ամրոցը գրավվեց ռուսների կողմից։ 1863 թվականին Նառվան կորցնում է բերդաքաղաքի կարգավիճակը, սակայն Հերմանն ամրոցի Մութ դարպասների շուրջն սկսվում է այգու հիմնումը, 1875 թվականին Մութ ամրոցները քանդվում են։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ամրոցը ավերածությունների է ենթարկվում։ Վերակառուցումն սկսվել է 1950 թվականին։ Ներկայում ամրոցի շենքում տեղակայված է Նառվայի թանգարանը, իսկ շուրջը այգի է։

Պատկերասրահ
-----------

* 1860-ական թթ.1860-ական թթ.
* 
* Հերմանն ամրոցը 2005 թ.Հերմանն ամրոցը 2005 թ.
* Նառվայի ամրոցը 2008 թ.Նառվայի ամրոցը 2008 թ.

Նառվա գետի հանդիպակաց ափերի գտնվող Հերմանն ու Իվանգորոդ ամրոցները

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  *Полина Федотова*. Русские корни Эстонии: где находился «Острогард Руси» Адама Бременского? Արխիվացված 2020-09-21 Wayback Machine
2. ↑  Нарвский музей

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նառվայի ամրոցի մասին narvamuuseum.ee կայքում
* Նառվայի ամրոց (Հերմանն ամրոց)
**Օգթայ Յուսիֆ օկլի Շիխալիև** (ադրբ.՝ Oqtay Yusif oğlu Şıxəliyev, սեպտեմբերի 3, 1931(1931-09-03), Բաքու, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հունվարի 31, 2012(2012-01-31), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի նկարիչ, Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական նկարիչ (1992)։

Կենսագրություն
--------------

Օգթայ Շիխալիևը ծնվել է 1931 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Բաքու քաղաքում։ 1939 թվականին ընդունվել է Բաքվի թիվ 1 միջնակարգ դպրոց։ 8-րդ դասարանն ավարտելուց հետո 1947 թվականին ընդունվել է Ազիմ Ազիմզադեի անվան գեղարվեստի դպրոց։ Գեղարվեստի դպրոցը ավարտելուց հետո, 1952 թվականին, ընդունվել է Լենինգրադի Մուխինայի անվան արվեստի բարձրագույն դպրոց։ Լենինգրադում ուսանելու տարիներին նա 1955 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների ՝ փոքր ստեղծագործական աշխատանքներով։

1958 թվականին Բարձրագույն արվեստի դպրոցն ավարտելուց հետո նա վերադարձել է Բաքու և հաղթել հանրապետական երիտասարդական փառատոնում։ 1960 թվականին նա դարձել է ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ։ 1964 թվականին նա սկսել է դասավանդել Մ.Ալիևի անվան արվեստի ինստիտուտում։ Նա աշխատել է Ադրբեջանի կեղանկարչության պետական ակադեմիայում որպես ուսուցիչ և պրոֆեսոր։ 1982 թվականին արժանացել է Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր նկարչի, իսկ 2002 թվականին ՝ Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստի պատվավոր կոչման։

երկարատև հիվանդությունից հետո Օգթայ Շիխալիևը մահացել է 2012 թվականի հունվարի 30-ին Բաքվում։

Մրցանակներ
----------

* Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ - 1982,
* Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական նկարիչ - 1992։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  История искусства народов СССР / Под ред. Б. В. Веймарна, В. С. Зингера. — М.: Изобразительное искусство, 1984. — С. 188.
2. ↑  Скончался народный художник Азербайджана
3. ↑  Respublika təsviri sənət xadimlərinə Azərbaycan SSR fəxri adları verilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1 dekаbr 1982-ci il tarixli Fərmanı — anl.az saytı