**Հեպատոզներ,** լյարդի հիվանդությունների խումբ, որոնք հիմնված են լյարդի բջիջներում նյութափոխանակության խանգարումների (հեպատոցիտների) և լյարդի բջիջներում դիստրոֆիկ փոփոխությունների զարգացման վրա։ Ընդ որում, բորբոքային երևույթները բացակայում են, կամ թույլ են արտահայտված։

Դասակարգումը
------------

Կան ճարպային և պիգմենտային հեպատոզներ, որոնք ունեն սուր և քրոնիկ (ավելի հաճախ) ընթացք։ Ամենատարածված հեպատոզը քրոնիկ ստեատոհեպատոզն է (հոմանիշներ՝ ճարպային հեպատոզ, լյարդի ճարպային ներթափանցում, լյարդի ճարպային դիստրոֆիա)։

Էթիոպաթոգենեզ
-------------

Էկզոգեն ազդեցությունները ներառում են թունավոր ազդեցություն (սուր և քրոնիկ), այլ օրգանների և համակարգերի պաթոլոգիա և սննդային (սննդային) գործոններ`վահանաձև գեղձի քաղցկեղ, շաքարախտ, ճարպակալում, Կուշինգի համախտանիշ, սպիտակուցային անբավարարություն, վիտամինների անբավարարություն և այլն։ Պիգմենտային հեպատոզները պայմանավորված են լյարդի մեջ բիլիռուբինի և լեղաթթուների փոխանակման խանգարումներով։

### Ճարպային հեպատոզ

Ստեատոհեպատոզը դա լյարդի հիվանդություն է, որն ուղեկցվում է լյարդի բջիջների ճարպակալմամբ։ Լյարդի բջիջներում ճարպակալման պատճառները ամենից հաճախ սննդի մեջ ճարպերի և ածխաջրերի ավելցուկն են կամ արյան մեջ դրանց չափազանց մեծ կուտակումները`կապված տարբեր նյութափոխանակության խանգարումների, նյութափոխանակության համախտանիշի, էնդոկրին հիվանդությունների, լյարդի համար թունավոր նյութերի ազդեցության, ներառյալ ալկոհոլի և հեպատոտոքսիկ դեղերի պատճառով։

Հնարավոր է ճարպային հեպատոզի զարգացումը լյարդից ճարպի հեռացման պատճառով։ Դա տեղի է ունենում ճարպերի վերամշակման մեջ ներգրավված նյութերի քանակի նվազումով (սպիտակուցային, լիպոտրոպային գործոններ)։ Ճարպերից ֆոսֆոլիպիդների, բետա-լիպոպրոտեինների, լեցիտինի ձևավորումը խաթարվում է, որի արդյունքում «ավելցուկային» ազատ ճարպեր են պահվում լյարդի բջիջներում։

Կլինիկական դրսևորումները
------------------------

Քրոնիկ հեպատոզի կլինիկական դրսևորումները նախնական փուլերում սովորաբար նվազագույն են, ապա տեղի է ունենում լյարդի անբավարարության երևույթների աստիճանական աճ։ Ժամանակի ընթացքում, հաճախ տարիներ կամ նույնիսկ տասնամյակներ, մարդը կարող է զգալ առողջության հետ կապված խնդիրներ, ինչպիսիք են.

* Հոգնածության զգացում
* Քաշի կամ ախորժակի կորուստ
* Թուլություն
* Սրտխառնոց, փսխում
* Շփոթություն, կարճատեսություն կամ ուշադրության կենտրոնացման խնդիրներ

Ախտորոշում
----------

Ուլտրաձայնային ախտորոշումը ցույց է տալիս լյարդի միատեսակ աճ, դրա էխոգենության դիֆուզիոն բարձրացում (երբեմն արտահայտված), դրա միատարրության պահպանմամբ (չնայած գործընթացի զարգացման հետ մեկտեղ հայտնվում է պարենխիմայի բնութագրական «հատիկավորությունը», որը ցույց է տալիս ստեատոհեպատիտի և հեպատիտի զարգացման սկիզբը) և այլն։

Համակարգչային տոմոգրաֆիան բացահայտում է, տարբեր աստիճանի, դենսիտոմետրիկ ցուցանիշների արտահայտված ցրված նվազում (55 HU-ից ցածր, երբեմն մինչև ճարպի խտությանը համապատասխանող բացասական արժեքներ), որպես կանոն, նշվում է օրգանների չափի աճ։ Հնարավոր է նույնականացնել ճարպային ներթափանցման սահմանափակ տարածքները, որոնք շրջապատված են լյարդի անփոփոխ հյուսվածքով։ Ավելի հաճախ ճարպերի ներթափանցումը նկատվում է S4 լյարդի մեջ, ունի բավականին հավասարաչափ, ուղիղ ուրվագիծ, ճարպերով ներթափանցված հյուսվածքում արյան անոթների ընթացքը չի փոխվում, բացակայում է զանգվածային ազդեցությունը (ծավալային ազդեցությունը շրջակա կառույցների վրա)։

Արյան քննության միջոցով։ Բժիշկը կարող է պարզել, որ լյարդի ֆերմենտները նորմայից բարձր են։ Սա չի հաստատում լյարդի ճարպակալման ախտորոշումը։ Այնուամենայնիվ, սա կարող է ազդանշան լինել հետագա հետազոտությունների համար, որոնք անհրաժեշտ են բորբոքման պատճառները պարզելու համար։

Լյարդի բիոպսիա։ Լյարդի հիվանդության վերջնական ախտորոշումը կարող է հաստատվել միայն լյարդի բիոպսիայով։ Օգտագործելով ասեղ, որը որովայնի պատի միջոցով լյարդի մեջ է մուտք գործում, ձեռք է բերվում հյուսվածքի մի կտոր, որը վերլուծվում է մանրադիտակի տակ։

**Ախտորոշումներ, որոնց դեպքում պետք է ստուգել լյարդը։**

* որովայնի խոռոչի ներքին ճարպակալում;
* ինսուլինոռեզիստենտություն;
* հիպերինսուլինեմիա;
* միկրոբլամինուրիա;
* հեմոստատիկ խանգարումներ;
* և այլն։

Երբ դիմե՞լ բժշկական օգնության
-----------------------------

Քանի որ լյարդի ճարպային հիվանդությունը շատ դեպքերում առանց ախտանշանների է, մինչև լյարդի բորբոքում տեղի չի ունենում, ախտորոշումը հաճախ կատարվում է պատահականորեն։ Գործնականում բժիշկը կարող է նկատել մի փոքր ընդլայնված լյարդ՝ սովորական ֆիզիկական բժշկական հետազոտության ընթացքում։ Նաև արյան ստուգումը (վերլուծությունը) կարող է ցույց տալ մեղմ շեղումներ լյարդի գործունեության մեջ։

Այն հիվանդները, ովքեր զգում են փորկապություն, դեղնությունկամ թեթև կապտուկներ, պետք է բժշկական օգնության դիմեն, չնայած նման իրավիճակներում պարտադիր չէ, որ դա կապված լինի ալկոհոլային ստեատոհեպատիտի կամ լյարդի ցիռոզի հետ։

Բուժում
-------

Կիրառվում են լյարդի ճարպակալման բուժման հետևյալ մեթոդները.

* դիետայի պահպանում
* ֆիզիկական վարժությունների կատարում
* ավելորդ քաշի այրում (առաջին երկու մեթոդների շնորհիվ)
* ծանր դեպքերում, ակնկալվում է բարիաթիկ վիրաբուժական միջամտություն

Դիետան սահմանվում է սպիտակուցի բարձր պարունակությամբ (առնվազն վեց ամիս), ճարպերի, հատկապես հրակայուն կենդանական ծագման սահմանափակումներով։ Նշանակում են դեղեր, որոնք բարելավում են ճարպերի նյութափոխանակությունը` վիտամին B12, ֆոլաթթու, լիպոիկ թթու, քոլին քլորիդ, հեպատապաշտպան դեղամիջոցներ` պրեգեպար, ռիպազոն, սիրեպար։ Առաջարկվում է համարժեք ֆիզիկական ակտիվություն։

2018 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ կետոդիետան շատ արդյունավետ է լյարդի ճարպակալման դեմ պայքարում։

Կանխատեսում
-----------

Վնասող գործոնի գործողությունը բացառելու և ժամանակին բուժվելու դեպքում հնարավոր է առողջացում, սակայն հեպատոզը առանձին դեպքերում կարող է վերածվել քրոնիկ հեպատիտի և ցիռոզի։

Հղիության ընթացքում հիվանդության ծանր ձևը կարող է հանգեցնել պտղի հիպոքսիայի և վաղաժամ ծննդաբերության։

*

Նշումներ
--------

1. ↑  «Fatty Liver Disease: Symptoms, Causes, and Treatments» (անգլերեն). Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 30-ին.
2. ↑  «Fatty Liver». Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 30-ին.
3. 1 2  «Fatty Liver Causes, Symptoms, Treatment - Fatty Liver Symptoms - eMedicineHealth». Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 1-ին.
4. ↑  «Что такое ожирение печени?». www.buildbody.org.ua. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հոկտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 30-ին.
5. ↑  «What is Fatty Liver? Symptoms, Diet, & Treatment». Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 1-ին.
6. ↑  {{{վերնագիր}}}. — doi:10.1101/293548
7. ↑  {{{վերնագիր}}}. — doi:10.1016/j.cmet.2018.01.005
8. ↑  {{{վերնագիր}}}. — doi:10.1111/hepr.12918

Հղումներ
--------

* «Լյարդի ստեատոզ և ոչ ալկոհոլային ստեատոհեպատիտ. ժամանակակից հայացք պաթոգենեզին, ախտորոշում և բուժում». Բժշկական թերթ։ Здоровье Украины:. Վերցված է 27.03.2015-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ հավելյալ կետադրություն (link)
* «Ճարպային հեպատոզները զարգացման երեք փուլ ունեն։». Առողջապահության մասնագետ. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 31-ին. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 14-ին.

Գրականություն
-------------

* *Алмазов В.А. и др.* Клиническая патофизиология. — 2-е издание исправленное и переработанное. — Москва: ВУНМЦ, 1999 год. — 303 с.