«Մալվոլիո և Օլիվիա»
**«Տասներկուերորդ գիշեր»** (անգլ.՝ Twelfth Night, or What You Will), պիես, կատակերգություն, որի հեղինակն է Ուիլյամ Շեքսպիրը։ Ունի հինգ գործողություն, անվանվել է տասներկուերորդ գիշերվա տոնի պատվին, որը տեղի է ունենում Սուրբ Ծննդյան ժամանակ։

Առաջին բեմականացումը տեղի է ունեցել 1602 թվականի փետրվարի 2-ին Միդլ Թեմփլ իրավաբանական կազմակերպությունում, Լոնդոնում։

Թվագրում
--------

Ենթադրաբար, Շեքսպիրը պիեսը ավարտել է 1600-ից 1601 թվականներին։ Տղամարդու գլխավոր կերպարը՝ Օրսինոն, հավանաբար ստեղծվել է դուքս Բրաչիանսկի խորհրդով՝ իտալացի արիստոկրատ, ով այցելել էր Լոնդոն 1600-1601 թվականների ձմռանը։

Պիեսը առաջին անգամ տպագրվել է 1623 թվականին։

Հերոսների ցանկ
--------------

Էդմունդ Լեյտուն. «Օլիվիա», 1888
* Վիոլա, Սեբաստիանի երկվորյակ քույրը։ Նաև Ցեզարիո
* Օրսինո, Իլիրիայի դուքսը
* Օլիվիա, կոմսուհի
* Սեբաստիան, Վիոլայի եղբայրը
* Մարիա, Օլիվիայի աղախինը
* Սըր Թոբի Բելչ, Օլիվիայի հորեղբայրը
* Սըր էնդրյու Էգյուչիկ, Սըր Թոբիի ընկերը
* Մալվոլիո, Օլիվիայի կառավարիչը
* Դեստե, ծաղրածու
* Ֆաբիան, Օլիվիայի ծառան
* Անտոնիո, կապիտան, Սեբաստիանի ընկերը
* Նավապետ, Վիոլայի ընկերը
* Վալենտին և Կուրիո, ազնվականներ
* Քահանա
* Երաժիշտներ, լորդեր, նավաստիներ, և այլն

Սյուժե
------

Ֆրենսիս Ուիթլի. «Դրվագ Տասներկուերորդ գիշերվա երրորդ գործողությունից»
Կատակերգության գործողոթյունները տեղի են ունենում մտացածին երկրում՝ Իլիրիայում։ Իլիրիայի դուքս Օրսինոն սիրահարված է կոմսուհի Օլիվիային, ով սգի մեջ է եղբոր և հոր մահից հետո և անգամ չի ընդունում դքսի դեսպաններին։ Այդ անտարբերությունը ավելի է գրգռում դքսին։ Օրսինոն ծառայության է ընդունում երիտասարդ Ցեզարիոյին։ Վերջինիս ուղարկում է կոմսուհու մոտ իր սիրո մասին պատմելու։ Իրականում Ցեզարիոն աղջիկ է։ Նրա անունը Վիոլա է։ Նա իր երկվորյակ եղբոր՝ Սեբաստիանի հետ ճամփորդելիս նավաբեկության արդյուքում հայտնվել է Իլիրիայում և հույս ունի, որ եղբայրը նույնպես փրկվել է։ Նա տղայի հանդերձանքով ծառայության է անցնում դքսի մոտ, որին իսկույն սիրահարվում է։

Կոմսուհու երկարատև սուգը նրա հորեղբայր Թոբի Բելչի սրտով չէ։ Թոբին գինեմոլ է ու զվարճասեր։ Կոմսուհի Օլիվիայի սենեկապետուհին հայտնում է Թոբիին, որ իր տիրուհին դժգոհ է հորեղբոր և նրա բարեկամ Էնդրյու Էգյուչիկի անվերջ խնջույքներից։ Էնդյուն, իմանալով դա, ուզում է հեռանալ, սակայն Թոբին համոզում է նրան մնալ ևս մեկ ամիս։ Կոմսուհուն այցելում է Վիոլան, սակայն չի կարողանում կատարել իր առաքելությունը։ Կոմսուհին չի սիրում դուքսին։ Կոմսուհու ուշադրության կենտրոնում է հենց ինքը՝ Վիոլան։ Օլիվիան հավանում է «տղային» և սկսում է համոզել իրենից որպես նվեր ընդունել մատանի։

Վիոլայի եղբայրը հայտնվում է Իլիրիայում իր կյանքը փրկած նավապետ Անտոնիոյի հետ։ Կարծում է, թե քույրը մահացել է։ Նավապետը գաղտնի ուղեկցում է երիտասարդին, որը որոշել է մնալ Իլիրիայում և բախտ որոնել դուքսի մերձավորությամբ։ 
Օլիվիայի տանը սըր Թոբին և սըր Էնդրյուն գինի են խմում և երգեր են երգում։ Մարիան զուր փորձում է նրանց հանգստացնել։ Գալիս է ծառայապետ Մալվոլիոն, ով մանրախնդիր ու տհաճ անձնավորություն է։ Չկարողանալով կարգի բերել հարբեցողներին՝ հեռանում է։ Մարիան ասում է, որ հաճույքով չար կատակ կխաղար այդ «ավանակի» գլխին։ Պատրաստվում է սիրային նամակ գրել նրան Օլիվիայի անունից։

Դուքսի պալատում ծաղրածուն փորձում է ուրախացնել իր տիրոջը։ Օրսինոն շարունակում է կոմսուհու սիրտը գրավելու ծրագրեր մշակել։ Համոզում է Վիոլային նորից գնալ կոմսուհու մոտ։ Վիոլան ասում է, որ ինչ-որ մեկը կարող է սիրահարված լինել դուքսին, ինչպես որ դուքսը կոմսուհուն՝ ակնարկելով իրեն։ Օրսինոն հայտարարում է, որ կնոջ կուրծքը չի կարող կրել իր տածած զգացմունքը։

Սըր Թոբին և համախոհները ծիծաղում են՝ լսելով, թե ինչպես է Մալվոլիոն բարձրաձայն խորհրդածում իր տիրուհու հետ ամուսնության մասին։ Գտնելով Մարիայի կեղծ նամակը՝ նա անմիջապես եզրակացնում է, որ ընտրյալը, ում հասցեագրված է այն, ինքն է։ Որոշում է անշեղորեն հետևել նամակում տրված խորհուրդներին, որոնք հորինել է Մարիան՝ Մալվոլիոյին հնարավորինս ավելի ծիծաղելի կացության մեջ դնելու համար։

Օլիվիայի այգում Վիոլան և Ֆեստեն սրամտություններ են փոխանակում։ Այնուհետև Վիոլան զրուցում է Օլիվիայի հետ։ Սըր Էնդրյուն վիրավորված է նրանից, որ իր ներկայությամբ կոմսուհին հաճոյախոսում է դուքսի ծառայի հետ, և սըր Թոբին խորհուրդ է տալիս նրան մենամարտի կանչել ծառային։

Անտոնիոն փողոցում հանդիպում է Սեբաստիանին և բացատրում է, որ չի կարող ուղեկցել նրան, քանի որ նա ժամանակին ծովում կռվել է դուքսի նավատորմի դեմ և նրան կարող են ճանաչել։ Պայմանավորվում են հանդիպել մի ժամից հյուրանոցում։ Անտոնիոն տալիս է ընկերոջը իր քսակը։ Մալվոլիոն մեջբերում է Օլիվիային տողեր իբրև թե նրա նամակից։ Օլիվիային թվում է, թե ծառայապետը խելագարվել է։ Սըր Թոբին հանձնարարում է Մալվոլիոյին կարգի բերել գործը, և հորեղբայրը փակում է ծառայապետին նկուղում։ Հետո մենամարտի է գրգռում սըր Էնդրյուին և «Ցեզարիոյին»։ Մենամարտին է խառնվում մոտերքով անցնող Անտոնիոն։ Կարծելով, թե Վիոլան Սեբաստիանն է, փրկում է նրան և կռվի է բռնվում սըր Թոբիի հետ, որը բարկանում է, որ իր կատակը չստացվեց։ Վրա հասած ոստիկանները ձերբակալում են Անտոնիոյին։ Անտոնիոն, որը կարծում է, թե Վիոլան Սեբաստիանն է, ետ է խնդրում իր քսակը, որը հիմա նրան պետք կգա։ Նավապետին, որը զայրանում է, որ Վիոլա-Սեբաստիանը իրեն չի ճանաչում, տանում են։ Վիոլան հասկանում է, որ եղբայրը ողջ է, անչափ ուրախանում է։ Փողոցում սըր Էնդրյուն, տեսնելով իր հակառակորդին, որի հետ մենամարտն ընդհատվեց, մոտենում և ապտակում է նրան։ Բայց դա ոչ թե Վիոլան է, այլ Սեբաստիանը։ Սըր Էնդրյուն ծեծվում է։ Սըր Թոբին ուզում է պաշտպանել նրան, բայց Սեբաստիանը մերկացնում է սուրը։ Վրա հասած Օլիվիան ընդհատում է կռիվը և հեռացնում է հորեղբորը։ Օլիվիան տուն է տանում Սեբաստիանին և կարծելով, թե դա «Ցեզարիոն» է, առաջարկում է ամուսնանալ։ Ապշած երիտասարդը համաձայնում է։ Օլիվիան առաջին իսկ հայացքից գերում է նրա սիրտը։ Ուզում է խորհրդակցել Անտոնիոյի հետ, բայց սա անհետացել է։ Այդ ընթացքում ծաղրածուն, խղճալով նկուղում փակված Մալվոլիոյին, նրան մոմ և գրելու պիտույքներ է բերում։

Օլիվիայի տան առաջ դուքսը և Վիոլան սպասում են կոմսուհուն։ Ոստիկանները բերում են Անտոնիոյին, որին Վիոլան կոչում է փրկիչ, իսկ Օրսինոյին՝ հանրաճանաչ ծովահեն։ Անտոնիոն մեղադրում է Վիոլային անշնորհակալության և երեսպաշտության մեջ։ Տանից դուրս է գալիս Օլիվիան։ Նա մերժում է դուքսին, իսկ «Ցեզարիոյին» մեղադրում է անհավատարմության մեջ։ Քահանան հաստատում է, որ երկու ժամ առաջ ամուսնացրել է կոմսուհուն դուքսի դեսպանի հետ։ Օրսինոն ցնցված է։ Իզուր է Վիոլան ասում, որ նա դարձել է իր կյանքի լույսը։ Այգուց դուրս են գալիս ծեծված սըր Թոբին և սըր Էնդրյուն ու բողոքում են Ցեզարիոյից։ Նրանց ետևից գալիս է Սեբաստիանը։ Սեբաստիանը տեսնում է Անտոնիոյին և նետվում է նրա մոտ։ Նավապետը և դուքսը ցնցված են երկվորյակների նմանությամբ։ Ոչինչ չեն հասկանում։ Քույր և եղբայր ճանաչում են իրար։ Օրսինոն, հասկանալով, որ «Ցեզարիոն» իրականում իրեն սիրահարված աղջիկ է, լիովին հաշտվում է Օլիվիայի կորստի մտքի հետ, որին հիմա համաձայն է քույր կոչել։ Չի համբերում Վիոլային աղջկա հանդերձանքով տեսնել։ Ծաղրածուն բերում է Մալվոլիոյի նամակը։ Ծառայապետի տարօրինակությունները ստանում են իրենց բացատրությունը։ Սակայն Մարիան չի պատժվում։ Նա հիմա լեդի է, քանի որ ամուսնանում է սըր Թոբիի հետ։ Վիրավորված Մալվոլիոն հեռանում է կոմսուհուց։ Դուքսը հրամայում է հասնել նրա ետևից և ետ վերադարձնել։ Պիեսն ավարտվում է Ֆեստեի երգած ծաղրական-մելամաղձոտ երգով։

Էկրանավորումներ
---------------

| Թվական
  | Երկիր
  | Անվանում
  | Ռեժիսոր
  | Վիոլա / Սեբաստիան
  | Օրսինո
  | Օլիվիա
  | Ծանոթագրություն

  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1955
  | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ | Տասներկուերորդ գիշեր | Յան Ֆրիդ
  | Կլարա Լուչկու
  | Վադիմ Մեդվեդև
  | Ալլա Լարիոնովա
  | Առաջին էկրանավորումն է ԽՍՀՄ-ում
  |
| 1978 | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ | Տասներկուերորդ գիշեր 
  | Պիտեր ՋեյմսՕլեգ ՏաբակովՎիկտոր Խրամով
  | Մարինա Նեյոլովա
  | Յուրի Բոգատիրյով
  | Անաստասիա Վերտինսկայա
  | Ֆիլմ-բեմադրություն
  |
| 1980 | {{{2}}}Մեծ Բրիտանիա | Տասներկուերորդ գիշեր 
  | Ջոն Գորրի
  | Ֆելիսիտի Քենդալ / Մայքլ Թոմաս
  | Քլայվ Առինդել
  | Շինեյդ Կյուսակ
  |  |
| 1996 | {{{2}}}Մեծ Բրիտանիա{{{2}}}ԻռլանդիաԱՄՆ-ի դրոշըԱՄՆ | Տասներկուերորդ գիշեր (անգլ.՝ «Twelfth Night: Or What You Will»)
  | Թրևոր Նան
  | Իմոջեն Սթաբս / Սթիվեն Մակինտոշ | Թոբի Սթիվենս
  | Հելենա Բոնեմ Քարթեր | Ֆիլմի գործողությունները տեղափոխվել են XX դարի սկիզբ
  |
| 2006 | ԱՄՆ-ի դրոշըԱՄՆ | Նա տղամարդ է (անգլ.՝ «She's the Man»)
  | Էնդի Ֆիքմեն
  | Ամանդա Բայնս | Չենինգ Թաթում (*Դյուկ Օրսինո*)
  | Լաուրա Ռեմսի
  |  |
|

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Use of spelling, capitalization, and punctuation in the First Folio:"Twelfe Night, Or what you will"

Գրականություն
-------------

* Горнфельдъ А. Г. Двѣнадцатая ночь или Какъ вамъ угодно // Шекспир В. Полное собрание сочинений / Библиотека великих писателей под ред. С. А. Венгерова. СПб.: Брокгауз-Ефрон, 1903. Т. 2. С. 498—508.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տասներկուերորդ Գիշեր Կամ Ինչ Որ Կամենաք
* Twelfth Night, or What You Will

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Broadway Database · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 120735705 · GND: 4316770-6 · LCCN: n83311502 · SUDOC: 02902269X · VIAF: 316392393 · WorldCat VIAF: 316392393 |

 |