**Պրևլակա** (խորվ.՝ Prevlaka), փոքր թերակղզի հարավային Խորվաթիայում, Չեռնոգորիայի հետ սահմանի մոտ, Ադրիատիկ ծովի արևելյան ափին գտնվող Կոտոր ծոցի մոտ։

Հարավային Ադրիատիկում իր ռազմավարական դիրքի պատճառով, ՍՖՀ Հարավսլավիայի փլուզման հետևանքով, թերակղզին դարձավ տարածքային վեճի առարկա Խորվաթիայի և ԳՀՀ Հարավսլավիայի միջև։ Տարածքը գործում էր ՄԱԿ-ի ներքո մինչև 2002թ.:

ՄԱԿ-ի առաքելությունն ավարտվել է 2002թ. դեկտեմբերին, և տարածքը, որը նախկինում եղել է Խորվաթիայի մաս, վերադարձվել է Խորվաթիայի Հանրապետությանը։

ՄԱԿ խաղաղապահ առաքելության մեկնելուց հինգ օր առաջ երկու կողմերի միջև ստորագրվեց համաձայնագիր, որը ապառազմականացրեց Պրևլական և այն փաստացի դարձրեց չեզոք տարածք, թեև իրականացումը դեռևս ժամանակավոր բնույթ ունի։

Աշխարհագրություն
----------------

*Prevlaka* բառը նշանակում է բեռնափոխադրում։ Օստրո հրվանդան**,** որը գտնվում է թերակղզու ծայրամասում, Խորվաթիայի մայրցամաքի ամենահարավային կետն է։

Պատմություն
-----------

Կոնավլեն և Պրևլակա թերակղզին 15-րդ դարի սկզբին գնել է Ռագուսայի ՀանրապետությունըԲոսնիայի Թագավորությունից ՝ պաշտպանելու իր արևելյան թեւը։  Ռագուսացիներն ամրացրել են Օշտրո հրվանդանը 1441 թվականին  Կոբիլա հրվանդան Օսմանյան կայսրությանվերահսկողության տակ գտնվող Սուտորինայի հետ սահմանն էր 1699 թվականից 

1806 թվականին, Նապոլեոնի կողմից Եվրոպան նվաճելու ժամանակ, Ռուսաստանի թագավոր Ալեքսանդր I-ը մտադիր էր կասեցնել ֆրանսիական առաջխաղացումները Ադրիատիկում և այդ նպատակով տեղակայեց միջերկրածովյան արշավախումբ՝ փոխադմիրալ Դմիտրի Սենյավինիգլխավորությամբ, որը մինչև 1806 թվականի սեպտեմբերին զգալի տարածքային նվաճումներ ունեցավ տարածքը, ներառյալ Պրևլական և Կոտորի ամբողջ ծոցը։ 1807 թվականի հուլիսին ռուսներն ու ֆրանսիացիները գործարք կնքեցին Թիլզիտի առաջին պայմանագրով, որ տարածքը հանձնվի Առաջին Ֆրանսիական կայսրությանը։ 1808 թվականին ֆրանսիացիները նոր ձեռք բերված տարածքը հանձնեցին իրենց հաճախորդ պետությանը, որը կոչվում էր Իտալիայի Նապոլեոնյան Թագավորություն, նախքան 1810 թվականին այն վերաբաշխվելով Առաջին Ֆրանսիական կայսրության մեջ՝ որպես Իլիրական գավառների մաս, իրենց վերջերս ստեղծված ինքնավար ստորաբաժանումը։

Նապոլեոնի պարտությունից հետո նախկին Ռագուսան տարածքը, ներառյալ Պրևլական, անցել է Ավստրիական կայսրության տիրապետության տակ 1813 թվականին  Ավստրիայի տիրապետությունը վավերացվել է Վիեննայի Կոնգրեսի կողմից 1815 թվականին, և տարածքը դարձել է նրա նորաստեղծ ներքին վարչական ստորաբաժանման՝ Դալմաթիայի թագավորությանմի մասը։ Այն մնաց որպես այդպիսին Ավստրիական կայսրության փոխակերպումից հետո Ավստրո-Հունգարիայի երկակի միապետության՝ 1867 թվականին Բեռլինի կոնգրեսից հետո։ 19-րդ դարի վերջերին, գեներալ Լազար Մամուլայի առաջարկով, Ավստրո-Հունգարիայի իշխանությունները որոշեցին Պունտա դ'Օստրոյի վրա և մեկ այլ ամրոց կառուցել Մամուլա կղզում, որպեսզի ապահովեն ռազմական հսկողություն մուտքի վրա։ Կոտորի ծոցը. Ավստրիայի իշխանությունները հաջողությամբ ամրացրել են Միրիշտե հրվանդանը և Մամուլա կղզին։ Հաղորդվում է, որ իշխանությունները նաև որոշել են փոխհատուցել տեղացի ֆերմերներին օտարված հողերի համար, սակայն գումար չի վճարվել մինչև երկակի միապետության փլուզումը։

1918 թվականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից և Ավստրո-Հունգարիայի փլուզումից հետո, Պրևլական դարձավ սերբերի, խորվաթների և սլովենների նորաստեղծ թագավորության մաս։ 1922 թվականին, երբ նոր պետությունը որոշեց իր ներքին վարչական ստորաբաժանումները՝ բաժանելով իր տարածքը 33 շրջանների, թերակղզին ներառվեց թագավորության Դուբրովնիկի մարզի մեջ։ 1929 թվականին, երբ SCS Թագավորությունը վերափոխվեց Հարավսլավիայի Թագավորության և նրա ներքին վարչական ստորաբաժանումները վերակազմավորվեցին 9 բանովինաների, Պրևլական Դուբրովնիկի հետ միասին ներառվեց Զետա Բանովինայի մեջ։ 1930-ական թվականներին Հարավսլավիայի թագավորական բանակն ավելի ամրապնդեց Պրևլական։  1939 թվականին տարածքը հատկացվել է Հարավսլավիայի թագավորության Խորվաթիայի նորաստեղծ Բանովինա ստորաբաժանմանը։ 

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը 15-րդ դարից ի վեր միակ ժամանակաշրջանն էր, երբ Կոնավլեի սահմանները փոփոխվեցին։  1941 թվականի ապրիլին նացիստական Գերմանիաններխուժեց Հարավսլավիա՝ գրավելով այն երեք շաբաթից էլ քիչ ժամանակում՝ նախքան իր տարածքը մասնատելու գործընթացը՝ ստեղծելով մի քանի տեղական կառավարվող ֆաշիստական խամաճիկ պետություններ։ Իր ռազմավարական նշանակության պատճառով առանցքի կողմնորոշված Իտալիայի թագավորությունը վարչապետ Բենիտո Մուսոլինիի օրոք թույլ չի տա, որ երկու նոր աջակցվող տեղական ֆաշիստական խամաճիկ ռեժիմներից և ոչ մեկին ՝ Խորվաթիայի Անկախ Պետությանը կամ Չեռնոգորիայի իտալական նահանգապետին, վերահսկեն Կոտորի ծոցը։ շրջան։ Կոտորի ծոցը և նրա շրջակա տարածքները, ներառյալ արևելյան Կոնավլեն և Պրևլական, վերահսկվում էին ուղղակիորեն Իտալիայի կողմից՝ 1941 թվականի մայիսին Հռոմի պայմանագրերիհիման վրա։ 

Երբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը ձգձգվեց, 1943 թվականի ամռանը, ի պատասխան դաշնակիցների առաջխաղացման իրենց իտալական արշավում, Նացիստական Գերմանիան ստանձնեց Կոտորի ծոցի կառավարումը, ներառյալ Պրևլակա։  1944 թվականի դեկտեմբերի 22-ին հարավսլավական պարտիզանները վերահսկողության տակ առան տարածաշրջանը, իսկ պատերազմից հետո Պրևլական դարձավ նոր հռչակված FPR Հարավսլավիայի մաս, մասնավորապես նրա բաղկացուցիչ միավորը՝ Խորվաթիայի Ժողովրդական Հանրապետությունը։ 

1955 թվականին Հարավսլավիայի ժողովրդական բանակը (JNA) փակեց մուտքը դեպի Պրևլակա՝ ափամերձ հրետանային կայանքների պատճառով:

Հարավսլավիայի փլուզմանը հաջորդած Հարավսլավիայի պատերազմների ժամանակ տարածքը գրավել էին հարավսլավական ուժերը, ինչպես Դուբրովնիկի շրջանի մեծ մասը Դուբրովնիկի պաշարման ժամանակ։ Ինչ-որ պահի խորվաթական զինվորականները ժամանակավոր վերահսկողություն են ձեռք բերել Պրևլակայի վրա, նախքան այն նորից գրավելը։ Երկու կողմերը համաձայնության եկան թերակղզու ապառազմականացման մասին և ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 1992 թվականի հոկտեմբերի 6-ի 779 բանաձևը երկարաձգեց UNPROFOR- ի մանդատը այս համաձայնագրի իրականացման վրա՝ Եվրոպական համայնքի դիտորդական առաքելության հետ միասին։ Հակամարտության լուծումը ձևավորվեց 1996 թվականին, երբ ՄԱԿ-ը միջնորդեց հակամարտությունը և ստեղծեց դիտորդական առաքելություն (UNMOP), որը վերահսկում էր ապառազմականացումը և գործում էր որպես բուֆեր։

ՄԱԿ-ի առաքելությունն ավարտվել է 2002թ. դեկտեմբերին, և տարածքը, որը նախկինում եղել է Խորվաթիայի Խորվաթիայի մաս, վերադարձվել է Խորվաթիայի Հանրապետությանը։ UNMOP-ի մեկնելուց հինգ օր առաջ երկու կողմերի միջև ստորագրվեց համաձայնագիր, որը ապառազմականացրեց Պրևլական և այն փաստացի դարձրեց չեզոք տարածք, թեև իրականացումը դեռևս ժամանակավոր բնույթ ունի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Yugoslavia and Croatia sign the protocol on Prevlaka». Ministry of Foreign Affairs of the Federal Republic of Yugoslavia. 2002 թ․ դեկտեմբերի 10. Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 12-ին.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Blake, Topalović
3. 1 2  Pamela Stroh, ed. (2004). *United States Participation in the United Nations, Report by the Secretary of State to the Congress for the Year 2002*. United States Government Printing Office. ISBN 978-0-16-051502-6.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ge514935 · VIAF: 235654591 · WorldCat VIAF: 235654591 |

 |