recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Երկբեկում**, կրկնակի ճառագայթաբեկում, անիզոտրոպ միջավայրով անցնելիս լուսային ճառագայթի տրոհումը երկու բաղադրիչի։ Այդ միջավայրի բեկման ցուցիչը կախված է լուսային ալիքի էլեկտրական վեկտորի {\displaystyle ({\vec {E}})} ուղղությունից։ Դա է պատճառը, որ երկբեկումից առաջացած երկու ճառագայթներն ունեն {\displaystyle ({\vec {E}})}-ի տատանման տարբեր կողմնորոշումներ (բևեռացած են փոխուղղահայաց հարթություններում) և տարածման տարբեր արագություններ։ Միառանցք բյուրեղներում ճառագայթներից մեկի (սովորական ճառագայթ) բևեռացման հարթությունն ուղղահայաց է գլխավոր հատույթին (տարածման ուղղությամբ և օպտիկական առանցքով տարված հարթություն), իսկ մյուսինը (ոչ սովորական ճառագայթ) զուգահեռ է այդ հատույթին։ Սովորական ճառագայթի համար բեկման ցուցիչը (Ոս ) անկախ է ուղղությունից, իսկ ոչ սովորական ճառագայթի համար (Ոոչ ս) տարբեր ուղղություններով տարբեր է։ Եթե լույսը տարածվում է օպտիկական առանցքի ուղղությամբ, Ոս = Ոոչ ս, մյուս բոլոր դեպքերում Ոս\neq Ոոչ ս։ Երկբեկումը բնութագրվում է {\displaystyle \Delta =} Ոոչ ս–Ոս մեծությամբ։ Բյուրեղը համարվում է դրական, երբ {\displaystyle \Delta >0} և բացասական, երբ {\displaystyle \Delta <0}։

О կետից (նկ․) տարբեր ուղղություններով տարված վեկտորների (Ոս և Ոոչ ս–ի արժեքներին հավասար երկարություններով) ծայրակետերի երկրաչափական տեղը սովորական ալիքի համար գնդային, իսկ ոչ սովորականի համար էլիպսոիդային մակերևույթ է։ Երկառանցք բյուրեղներում երկու ճառագայթներն էլ սովորական են, այսինքն՝ բեկման ցուցիչները կախված են ուղղությունից։ Երկբեկումը որոշ դեպքերում (օրինակ, իսլանդական սպաթի բավական հաստ բյուրեղում) հայտնաբերվում է ճառագայթների տարածական բաժանմամբ, իսկ բարակ թիթեղներում՝ բևեռացած լույսի ինտերֆերենցիայով։ Երկբեկումը դիտվում է ոչ միայն բյուրեղներում, այլև արհեստական անիզոտրոպ միջավայրերում՝ շնորհիվ էլեկտրական, մագնիսական դաշտի կամ մեխանիկական լարումների (տես Ֆոտոառաձգականության) ազդեցության։ 

Երկբեկումը կիրառվում է բյուրեղի կառուցվածքի ուսումնասիրման, ինչպես նաև բևեռացած լույս ստանալու համար։

Տես նաև
-------

* Կոտոն-Մուտոնի էֆեկտ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 601)։*  |
**Դավիթ Հակոբի Խանջյան** (հուլիսի 30, 1940(1940-07-30), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - 1981, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դիրիժոր, կոմպոզիտոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1977)։

ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Տաթևիկ Սազանդարյանի որդին է։

Կենսագրություն
--------------

1963 թվականին ավարտել է Երևանի կոնսերվատորիայի դաշնամուրի, 1968 թվականին՝ դիրիժորության բաժինները։
1972-1973 թվականներին որպես դիրիժոր կատարելագործվել է Վիեննայում՝ Հ. Սվարովսկու և Գ. Շերխի դասարաններում։ 1968-1974 թվականներին եղել է Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժոր, 1974-1981 թվականներին՝ գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր։ Նրա ղեկավարման տարիներին նվագախումբն ընդլայնել է իր գործունեությունը՝ հանդես գալով Մոսկվայում, Լենինգրադում, Կիևում, Բալթյան երկրների և Հարավային Կովկասի քաղաքներում և այլուր։ 1970-1981 թվականներին դասավանդել է Երևանի կոնսերվատորիայում։

Համերգներով հանդես է եկել ԽՍՀՄ քաղաքներում, Չեխոսլովակիայում։

Դիրիժորի դուստրը՝ Զարուհի Խանջյան (1964-2016), դաշնակահարուհի, պրոֆեսոր Երևանի պետական կոնսերվատորիայում, Հայաստանի մշակույթի նախարարի խորհրդական։

Մրցանակներ
----------

* Դիրիժորների համամիութենական 3-րդ մրցույթի դիպլոմ, 1971
* ՀԼԿԵՄ մրցանակ, 1971
* ՀԽՍՀ պետական մրցանակ (հետմահու, 1981 թվական)

Նվագախմբային կատարումներ
------------------------

* Շտրաուսի «Դոն Քիշոտ»
* Շտրաուսի «Մահ և պայծառացում»
* Շտրաուսի «Այսպես խոսեց Զրադաշտը»
* Մահլերի թիվ 1 և 5 սիմֆոնիաները
* Ստրավինսկու «Հրեղեն հավք»
* Ստրավինսկու «Պետրուշկա»
* Ստրավինսկու «Գարուն սրբազան»
* Ստրավինսկու «Ջութակի կոնցերտը»
* Բարտոկի «Հրաշալի մանդարինը»
* Դեբյուսիի «Ծովը»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի գրադարանների համահավաք գրացուցակ
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
3. ↑  «Մահացել է դաշնակահար, Երևանի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր Զարուհի Խանջյանը»։ NEWS.am

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դավիթ Խանջյան

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հանրային ռադիոյի արխիվ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 18176 · VIAF: 7214154260795124480000 · WorldCat VIAF: 7214154260795124480000 |

 |
**Բնական լադեր**, երաժշտական այս կամ այն համակարգի դիատոնիկ հնչյունաշարի աստիճաններով կառուցվող լադերը, որոնցում անդրադարձվում են տվյալ համակարգի հատկանիշները՝ հնչյունաշարի տեմպերացիան, կառուցման սկզբունքը, աստիճանների ինտերվալային հարաբերությունները և այլն։ Բնական լադերում հարևան աստիճանների միջև տարածությունը, որպես կանոն, մեծ և փոքր սեկունդա է։ Բնական լադերից տարբերվում են ալտերացված (մեծացված սեկունդա պարունակող) լադերը։ Բնական լադերը իրենց աստիճանների քանակով, ինչպես և կառուցվածքային ու արտահայտչական յուրահատկություններով բազմատեսակ են, բայց այդ անվանումը հաճախ մասնավորեցնում են դասական երաժշտության դիատոնիկ շարքի հնչյուններից կազմվող յոթնաստիճան Հայ ժողովրդական երաժշտության բնական լադերի հիմնական հնչյունաշարերը լադերին, որոնք կոչում են հին հունական երաժշտության տեսությունից առնված անուններով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 490)։*  |
**Գորշ փտում,** բոտրիդիոզ, բույսերի հիվանդություն, որի հարուցիչները *Botrytis* ցեղի անկատար սնկերն են, հիմնականում՝ Bottrytis cinerea-ը։ Հարուցիչներն ավելի ակտիվ են խոնավ և համեմատաբար ցածր ջերմաստիճանի դեպքերում։ Բույսի տարբեր մասերի վրա ի հայտ են գալիս մահացած հյուսվածքի գորշ բծեր և մոխրագույն թավշանման փառ՝ կազմված սնկամարմնից և կոնիդիումներից (սպոր), ժամանակի ընթացքում առաջանում են մանր կլոր սև սկլերոցիումներ։ Առավել տարածված են արևածաղկի, մորենու, խաղողենու, մոռենու, սալորենու, բալենու, շաքարի ճակնդեղի, երեքնուկի, տզկանեփի, մակարդախոտի, բանջարեղենային մշակաբույսերի և այլնի։

Պայքարի միջոցառումներ
---------------------

Սնկասպաններով սերմերի ախտահանում և սրսկում, վեգետացիայի ընթացքում բույսերի մշակում բոտրանով, ռովրալով, սումլեքսով և այլն։ Շաքարի ճակնդեղի և բանջարեղենի առողջ նմուշահատերի պահեստավորում, պահեստների ախտահանում և բարենպաստ ռեժիմի պահպանություն (օդի խոնավությունը՝ 85%, ջերմաստիճանը՝ 1-2 C°)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Դարաշրջան երկրաբանական**, հարաբերական երկրաբանական ժամանակագրության սանդղակի առավել մեծ միավոր, որն իր հերթին բաժանվում է ժամանակաշրջանների։

*Մինչարխեյան դարաշրջանը*  - հաշվվում է Արեգակնային համակարգի ձևավորման ժամանակից մինչև մ.թ. 5000 մլն. տարի առաջ։ Որոշ գիտնականներ Արեգակնային համակարգի այժմյան տեսքով ձևավորման սկզբնական ժամանակը հաշվում են մ.թ. 10000-7000 մլն. տարի առաջ։

*Արխեյան դարաշրջանը* - հանդիսանում է երկրակեղևի հնագույն հաստվածքների և նրանց առաջացմանը համապատասխանող ժամանակաշրջանը, որն ընդգրկում է մ.թ.ա. 5000 մլն.-ից մինչև 2600 մլն. տարին։

*Պրոտերոզոյան դարաշրջանն* - ընդգրկում է մ.թ.ա. 2600 մլն. տարուց մինչև մ.թ.ա. 570 մլն. տարին։ Այն սովորաբար բաժանվում է՝ ստորին Պրոտերոզոյի (2600-1700), միջին Պրոտերոզոյի (1700-1600) և վերին Պրոտերոզոյի (1600-570)։ Վերին Պրոտերոզոյը նաև անվանում են Ռիֆեյի ժամանակաշրջան, որը իր հերթին բաժանվում է մի քանի ժամանակաշրջանների՝ ստորին Ռիֆեյ (1600-1400), միջին Ռիֆեյ (1400-1000), վերին Ռիֆեյ (1000-670) և նրա վերջին ժամանակաշրջանը, որը կոչվում է Վենդ (670-570)։

*Պալեոզոյան դարաշրջանը* - հանդիսանում է երկրազարգացման չորրորդ փուլը։ Սկսվել է մ.թ. 570 մլն. տարի առաջ և տևել մինչև մ.թ.ա. 230 մլն. տարին։ Պալեոզոյան դարաշրջանը որպես երկրաբանական դարաշրջան առանձնացրել է անգլիացի երկրաբան Ա. Սեջվիկը 1837-ին Սիլուրի և Դևոնի ժամանակաշրջաններով։ Հետագայում այն լրացվել է և այժմ ընդգրկում է՝ Քեմբրիի, Օրդովիկի, Սիլուրի, Դևոնի, Քարածխային (կամ Կարբոնի) և Պերմի ժամանակաշրջանները։

*Մեզոզոյան դարաշրջանն* - ընդգրկում է 230-ից մինչև 67 մլն. տարի մ.թ.ա.: Մեզոզոյը առաջին անգամ անջատել է անգլիացի երկրաբան Ջ. Ֆիլիպը, 1841 թ.-ին։ Բաժանվում է երեք ժամանակաշրջանի՝ Տրիասի ժամանակաշրջան, Յուրայի ժամանակաշրջան, Կավճի ժամանակաշրջան։

*Կայնոզոյի դարաշրջանն* – ընդգրկում է մ.թ.ա. 67 մլն. տարուց մինչև 10 հզ տարին։ Նրա անվանումն առաջարկել է անգլիացի երկրաբան Ջ. Ֆիլիպոսը՝ 1841 թ.-ին։ Բաժանվում է պալեոգենի, նեոգենի և անթրոպոգենի (չորրորդական) ժամանակաշրջանների։

*Հոլոցենի ժամանակաշրջանը* - երկրի երկրաբանական պատմության վերջին, տակավին չավարտված հատվածն է։ Հոլոցենի սկիզբը սկսվում է մ.թ.ա. 10 հզ տարի առաջ, այն համընկնում է վերջին մայրցամաքային սառցապատման ավարտին Եվրոպայի հյուսիսում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 311)։*  |
минералыминералы
**Երկրաբանական հանույթ**, դաշտային երկրաբանական հետազոտությունների համալիր՝ երկրաբանական քարտեզներ կազմելու և տարածքներում օգտակար հանածոների առկայությունն և դրանց հեռանկարները բացահայտելու համար։ Դաշտային աշխատանքների ժամանակ տեղանքի արմատական ապարների բնական և արհեստական մերկացումները որոշակի երթուղիներով ուսումնասիրվում, համարակալվում և նկարագրվում են երկրաբանական դաշտային օրագրում։

Տեղագրական քարտեզ
-----------------

Տեղագրական քարտեզի վրա նշվում է դրանց տեղը, անցկացվում են ապարատեսակների և շերտերի սահմանները։ Հանքաբեկորների և մանրահանքի հավաքման, հողի, աղբյուրների ու գետերի ջրերի նմուշարկման և այլ եղանակներով որոնում են օգտակար հանածոներ։ Դաշտում պարբերաբար ընդհանրացնում են հավաքված տեղեկությունները և աստիճանաբար կազմում դաշտային երկրաբանական քարտեզ։

Դիտումներ
---------

Գրասենյակային աշխատանքների ընթացքում մանրադիտակային, քիմիական և այլ հետազոտությունների օգնությամբ ճշտվում են դաշտում կատարված դիտումները, վերջնականապես որոշվում օգտակար հանածոների հեռանկարները, մեկնաբանվում երկրաֆիզիկական տվյալները, վերծանվում օդալուսանկարները, կազմվում և վերջնականապես ձևավորվում հետազոտվող տարածքի երկրաբանական քարտեզը, գրվում հաշվետվություն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 616)։*  |
**Երկրաբանական հասակ**, երկրակեղևը կազմող ապարների հասակ։ Տարբերում են հարաբերական և բացարձակ երկրաբանական հասակ։ Նստվածքային և հրաբխածին ապարների հարաբերական հասակը որոշվում է շերտադրության հաջորդականության սկզբունքով յուրաքանչյուր շերտ (շերտավոր ապարների չխախտված տեղադրման դեպքում) երիտասարդ է իր տակի շերտից։ Երկրաբանական կտրվածքներում շերտադրության հաջորդականության ուսումնասիրությամբ կազմվում է տվյալ շրջանի շերտագրությունը։ Միմյանցից հեռու գտնվող շրջանների, երկրների կամ աշխարհամասերի շերտագրությունների համադրումը կատարվում է շերտերում եղած բրածո ֆաունայի ու ֆլորայի միջոցով՝ հնէաբանական մեթոդով, ըստ որի օրգանական աշխարհի զարգացումն անդարձելի ու էվոլյուցիոն պրոցես է և ընթանում է պարզից դեպի բարդը։ Հետևաբար 

1. բարդ և բարձր զարգացած օրգանիզմների բրածո մնացորդներով շերտերը երիտասարդ են պարզ ձևեր պարունակողներից։
2. միատեսակ բրածո ֆաունա և ֆլորա պարունակող շերտերը միևնույն հասակի են։

Երկրաբանների մի քանի սերունդների աշխատանքով բացահայտված է երկրակեղևը կազմող նստվածքային ապարների կուտակման ընդհանուր հաջորդականությունը և ստեղծված շերտագրական սանդղակ, որը երկրաբանական ժամանակագրության հիմքն է։ Ինտրուզիվ ապարների հարաբերական հասակը որոշվում է նստվածքային ապարների հետ ունեցած նրանց փոխհարաբերությամբ։ Ամեն մի ինտրուզիվ մարմին երիտասարդ է այն շերտերից, որոնց նա պատռվում է, և հին՝ նրանցից, որոնք գտնվում են նրա լվացված ու քայքայված մակերևույթի վրա (ծածկում են ինտրուգիային)։ Ապարների բացարձակ երկրաբանական հասակը ժամանակագությունը որոշվում է ռադիոլոգիական մեթոդներով, որոնց հիմքում ընկած է որոշ քիմիական տարրերի (Ս, Th, K, Rb, Re, C) ռադիոակտիվ տրոհման երնույթը (տես Ռադիոակտիվություն)։ Ապարների գոյացումից հետո նրանց մեջ սկսում են կուտակվել ռադիոակտիվ տարրերի տրոհման արգասիքները (Pb, Cs, Os, Ar), որոնց քանակը ժամանակի ընթացքում ավելանում է։ Որոշելով ապարում ռադիոակտիվ որնէ տարրի և նրա տրոհման արգասիքի քանակությունը՝ հաշվում են ապարի բացարձակ երկրաբանական հասակը ըստ աստղաբաշխական ժամանակի հետընթաց սանդղակի՝ սկսած մեր օրերից։ ԽՍՀՄ-ում կան ապարների բացարձակ երկրաբանական հասակի որոշման բազմաթիվ ռադիոլոգիական լաբորատորիաներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 617)։*  |
Մուտք դեպի թունել
**Թունել**, (անգլ.՝ *tunnel* – խողովակ), երկաթուղիների, ավտոճանապարհների, հետիոտների ճանապարհների, ջրատարների անցկացման ստորգետնյա կառույց։

Ըստ տեղանքի լինում է՝ լեռնային, ստորջրյա, քաղաքային, ըստ նշանակության՝ տրանսպորտային, հիդրոտեխնիկական, լեռնա–արդյունաբերական։

* *Լեռնային* թունելները կառուցվում են լեռնային զանգվածներում և կիրառվում են տրանսպորտային ու հիդրոտեխնիկական նպատակներով։
* *Ստորջրյա* թունելները կառուցվում են գետերի, ջրանցքների, նեղուցների հուների տակ և նախատեսվում տրանսպորտային հաղորդակցության և այլ հատուկ նպատակների համար։
* *Քաղաքային* թունելները կառուցվում են քաղաքների տարածքներում՝ մետրոպոլիտենի, ավտոմոբիլային և հետիոտների ճանապարհների անցկացման, քաղաքային տնտեսության հաղորդակցության ուղիների համար ևն։
* *Հիդրատեխնիկական* թունելները կառուցվում են ջուրը տեղափոխելու համար։ Լինում են դերիվացիոն (ջուրը ՀԷԿ–երին հասցնելու և դրանցից հեռացնելու համար), ջրթող (հիդրոհանգույցից ավելորդ ջուրը հեռացնելու համար), շինարարական (ամբարտակ կառուցելիս գետի հունը ժամանակավորապես տեղափոխելու համար), ոռոգիչ (ոռոգման նպատակներով ջուր տեղափոխելու համար)։ Տարբերում են անճնշումային (հատվածքը ջրով լրիվ չի լցվում) և ճնշումային (ջրով լրիվ է լցվում և աշխատում ճնշման տակ) հիդրոտեխնիկական թունելներ։

Թունելի երեսարկը (հիմնական ամրակապում, երեսպատում) տարբեր է՝ կախված նրա նշանակությունից։ Տրանսպորտային թունելում երեսարկը որոշվում է, ելնելով ապարների կայունությունից։ Թույլ և անկայուն ապարների դեպքում կատարվում է բետոնե կամ երկաթ–բետոնե երեսարկ։ Հիդրոտեխնիկական թունելների երեսարկը որոշվում է, նկատի ունենալով ոչ միայն արտաքին գործոնները, այլև ներքին հիդրոստատիկ ճնշումը և ջրի շարժման հիդրավլիկական պայմանները։ Անճնշումային թունելների լայնական հատվածքները հիմնականում լինում են պայտաձև և կիսաշրջանաձև, իսկ ճնշումայիններինը՝ շրջանաձև։ Կայուն ապարների դեպքում հաճախ բավարարվում են թունելի ներքին մակերևույթը օդի մեծ ճնշմամբ ցեմենտապատելով։ Կիրառվում է նաև բետոնե բլոկների հավաքովի երեսարկ։ Հատկապես տարածված է համակցված (երկշերտ) երեսարկը, որը կազմված է բետոնե կամ երկաթբետոնե արտաքին մասից (միաձույլ կամ հավաքովի բլոկներից) և երկաթբետոնե ներքին շերտից։ Մեծ ճնշումների դեպքում երեսարկի ներքին շերտը կառուցում են պողպատե թաղանթից։

Հին և միջնադարյան Հայաստանի բերդերը, քաղաքները, երբեմն՝ եկեղեցիներն ունեցել են պաշարման ժամանակ արտաքին աշխարհի հետ կապ հաստատելու թունելատիպ կառույցներ՝ գետնուղիներ։ Հայաստանում կառուցվել և կառուցվում են տարբեր նշանակության թունելներ՝ Պուշկինի լեռնանցքի (ավտոճանապարհային), «Արփա–Սևան» (հիդրոտեխնիկական), Սևանի լեռնանցքի (ավտոճանապարհային), Մեղրաձորի (երկաթուղային), Երևանի մետրոպոլիտենի և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 243)։*  |
**Երկրաբանական քարտեզներ**, երկրակեղևի որևէ տեղամասի երկրաբանական կառուցվածքը արտահայտող գծագրեր։ Կազմվում են երկրաբանական հանույթի երկրաբանական այլ աշխատանքների հիման վրա։ Տեղագրական քարտեզներում պայմանական նշանների (գունային, նրբագծային, տառաթվային ինդեքսների) օգնությամբ ցույց է տրվում շրջանում հանդիպող ապարների հասակը, տարատեսակները և սահմանները։ Նշաններով արտահայտվում են նաև ապարների տեղադրման տարրերը, խզումնային խախտումները, օգտակար հանածոների հանքավայրերն ու երնակումները։ Ըստ իրենց բովանդակության և կիրառական նշանակության Երկրաբանական քարտեզները լինում են ընդհանուր և հատուկ։ Վերջինների վրա ընդգծվում է տվյալ տեղամասի երկրաբանական կառուցվածքի որևէ առանձնահատկություններից մեկը և կատարվում են կիրառական նշանակություն ունեցող ընդհանրացումներ։ Ներկայումս օգտագործվում է հատուկ Երկրաբանական քարտեզի 50-ից ավելի տարատեսակ (օգտակար հանածոների, մետաղածնության, կանխատեսումների, երկրաֆիզիկական, ջրաքիմիական, ջրաերկրաբանական, ինժեներաերկրաբանական, լիթոլոգիական, ֆորմացիաների, ֆացիաների, նավթագազաբերության)։ 

Երկրաբանական քարտեզ
Տարբերում են՝ 

1. փոքր կամ ակնարկային (1։500 000 ն ավելի փոքր),
2. միջին կամ ռեգիոնալ (1։200 000 ն 1։100 000),
3. խոշոր (1։50 000 ն 1։25 000), մանրամասն (1։10000 ն ավելի խոշոր) մասշտաբների երկրաբանական քարտեզներ։

Միջին, խոշոր և մանրամասն Երկրաբանական քարտեզներին կցվում են երկրաբանական կտրվածքներ և շերտագրական սյունակ։ ՀԽՍՀ տարածքի համար կան փոքր և միջին, իսկ երկրաբանական տեսակետից առավել հետաքրքրական և օգտակար հանածոների հարուստ շրջանների տարածքի համար՝ խոշոր մանրամասն մասշտաբի Երկրաբանական քարտեզներ։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 618)։*  |
| **՞**Գուստերա |
| --- |
| Գուստերա  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Ճառագայթալողակ ձկներ |
|
|
|
| Կարգ | Ծածանակերպեր |
|
|
|
| Ընտանիք | Ծածանազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | վտառաձուկ կամ գոճի |
|
|
| Տեսակ | վտառաձուկ կամ գոճի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Blicca bjoerkna
(Linnaeus, 1758) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 39270 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**163660**NCBI**58317**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Գուստերա**, վտառաձուկ կամ գոճի (լատին․՝ Blicca bjoerkna), ծածանազգիների ընտանիքի ձուկ։ Հայաստանում տարածված է գուստերա անդրկովկասյանը (լատին․՝ B. b. transcaucasica)։ Հանդիպում է Արարատյան դաշտի գետերում (Արաքս, Հրազդանի ստորին հոսանք, Մեծամոր), նրանց ջրերով սնվող արհեստական լճակներում ու ջրանցքներում։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմինը բարձր է՝ կողքերից սեղմված։ Փոքր ձուկ է, երկարությունը՝ 12 (երբեմն՝ 15) սմ, զանգվածը՝ մինչև 35 գ և ավելի։ Բերանը կիսաստորին է, դունչը՝ բութ։ Թեփուկները միջին չափի են, կողագծում՝ 37-46 հատ։ Կլանային ատամները երկշարք են։ Պոչային լողակը մկրատաձև է։ Մեջքային լողակը 10-11 ճառագայթանի է, հետնալողակը՝ 19-24։ Փորային լողակների և հետանցքի միջև կա ողնուց, որը հաճախ թիուկազուրկ է։ Մեջքը մոխրագույնից մինչև սևականաչավուն է, կողքերը՝ մոխրաարծաթափայլ, փորիկը՝ սպիտակ՝ արծաթե նրբերանգով։ Լողակները մոխրագույն են կամ նարնջամոխրագույն՝ մուգ եզրաշերտերով, փորային լողակները լինում են նաև անգույն կամ դեղնավուն՝ նարնջագույն հիմքով։ Էգերը սովորաբար արուներից ավելի խոշոր են։ Վերջիններս էգերից տարբերվում են ավելի երկար լողակներով ու ցածր մարմնով։ 
Սեռահասուն է դառնում 2 տարեկանում։ Բազմանում է գարնանը։ Այդ ընթացքում արուների վրա հայտնվում է թույլ արտահայտված «մարգարտյա» ցան։ Բեղունությունը կարող է հասնել մինչև 10 հազար ձկնկիթի, որը բաց դեղնավուն է, կպչուն։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Դնում է ստորջրյա բույսերի վրա։ 
Բնակվում է վտառներով՝ բուսականությամբ հարուստ դանդաղահոս ջրերում։ Հիմնականում վարում է մերձհատակային կենսաձև, սնվում բենթոսային անողնաշարավորներով՝ միջատներով և նրանց թրթուրներով, ստորակարգ խեցգետնակերպներով, փափկամարմիններով, որդերով, նաև ստորջրյա բույսերով։

Արդյունաբերական նշանակություն
-----------------------------

Արդյունաբերական նշանակություն չունի։ Կարող է լինել սիրողական ձկնորսության օբյեկտ։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 255)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |
| **՞**Երկրաչափներ |
| --- |
| Երկրաչափներ*Idaea biselata*  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Հոդվածոտանիներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Միջատներ |
|
|
|
| Կարգ | Թիթեռներ |
|
|
| Վերնաընտանիք | *Geometroidea* |
| Ընտանիք | **Երկրաչափներ** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Geometridae Leach, 1815 |
|  Ենթաընտանիքներ |
| 
* *Alsophilinae*
* Գարունիկներ (*Archiearinae*)
* *Desmobathrinae*
* *Ennominae*
* Իսկական երկրաչափներ (*Geometrinae*)
* Մանր երկրաչափներ (*Larentiinae*)
* *Oenochrominae*
* *Orthostixinae*
* Մանրաթև երկրաչափներ (*Sterrhinae*)

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**117556**NCBI**82593**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Երկրաչափներ** (լատին․՝ Geometridae), թեփուկաթևերի դասի թիթեռների ընտանիք։ Հայաստանում հայտնի է մոտ 30 տեսակ։ Հայաստանի կենդանական աշխարհի համար երկրաչափի 18 տեսակ գիտության մեջ նորություն են և ընդգրկված են բնաշխարհիկների խմբում։ Ակտիվ են մթնշաղին կամ գիշերը։

Միջին մեծության կամ շատ փոքր, ոչ վառ գույնի թիթեռներ են։ Առաջին զույգ թևերը եռանկյունաձև են, հետինները՝ կլորավուն։ Հանգիստ վիճակում թևերը փռում են կամ լայն բացում, որոշները՝ տանիքաձև ծալում։ Թևերի գույնը լավ հարմարված է տեղանքին, որի շնորհիվ, անզեն աչքով դժվար նկատելի են։ Որոշ տեսակների մոտ ուժեղ արտահայտված է սեռական երկձևությունը։ Էգերի թևերը լրիվ բացակայում են կամ թերզարգացած են, այդ պատճառով էլ նրանք ոչ թե թռչում, այլ քայլում են, իսկ արուների թևերը լավ զարգացած են։ Թրթուրներն ունեն 5 զույգ ոտքեր, որոնք գտնվում են կրծքի և փորի 6-րդ և 10-րդ հատվածների վրա, որի պատճառով շարժվում են կծկումներով՝ կարծես «երկիրը չափելով» (այստեղից՝ անվանումը)։ Արտաքին տեսքով նման են տերևի կոթունի կամ ծառի չորացած ճյուղի։ Մի քանի անգամ մաշկափոխվելով՝ հարսնյակավորվում են (հողում, հողի վրա, ճյուղերին կպած, մեծ մասամբ՝ ցանցառ բոժոժում)։ Հարսնյակները բարեկազմ են, կոնաձև փորիկով։ 
Երկրաչափների 73 տեսակ գյուղատնտեսական բույսերի, պտղատու և անտառային ծառատեսակների վնասատուներ են։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Վ. Դալի · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4182079-4 · LCCN: sh85054131 · Microsoft: 2776418414 · NKC: ph690328 |

 |
**Դարյա Նիկոլաևնա Սալտիկովա** (ռուս.՝ Да́рья Никола́евна Салтыко́ва, մարտի 11 (22), 1730 կամ 1730, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 27 (դեկտեմբերի 9), 1801 կամ 1801, Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն), առավել հայտնի որպես **Սալտիչիխա** (ռուսերեն՝ Салтычи́ха), ռուս կին ազնվական, սադիստ և սերիական մարդասպան Մոսկվայից։ Նա հայտնի էր դարձել իր ճորտերին տանջելով և սպանելով, հատկապես իգական սեռի ներկայացուցիչներին։ Սալտիկովային համեմատում էին հունգարացի «Արյունոտ կոմսուհի» Էլիզաբեթ Բաթորիի (1560-1614) հետ, որը նույնանման հանցանքներ էր գործել իր տանը՝ ընդդեմ ծառայող աղջիկների և ճորտերի։

Վաղ կյանք
---------

Դարյա Սալտիկովան ծնվել է հարուստ ռուս ազնվականի ընտանիքում։ Նրա հայրը Նիկոլայ Ավտոնոմովիչն էր, իսկ մայրը՝ Աննա Իվանովնան։

Ամուսնություն և ընտանիք
-----------------------

Դարյա Նիկոլաևնան ամուսնացել է ազնվական Գլեբ Ալեքսանրդևիչ Սալտիկովի հետ, որը Նիկոլայ Սալտիկովի հորեղբայրն էր հայտնի Սալտիկովների ընտանիքից։ Նա ուներ երկու որդի Թեոդորը և Նիկոլասը։ 1755 թվականին 25 տարեկան հասակում Դարյան դարձավ այրի։ Ամուսնու մահից հետո նրան անցավ ամուսնու գույքը և նա ապրեց երկու որդիների և մեծ թվով ճորտերի հետ։

Սադիզմ և սերիական սպանություն
-----------------------------

Նախնական շատ բողոքներ ուղղված իշխանություններում կապված Սալտիկովայի կալվածքներում մահերի վերաբերյալ անտեսվել են կամ բողոքավորներին պատժել են։ Դարյան լավ կապեր ուներ իշխանության և Ռուսաստանի արքունիքի ու ազնվականության հետ։ Ի վերջո, սպանված կանանց հարազատները կարողացան միջնորդություն ներկայացնել կայսրուհուն Եկատերինա II-ին։ Եկատերինան որոշեց հանրայնացնել Սալտիկովայի դատը։ Սալտիկովան ձերբակալվեց 1762 թվականին։

Դարյա Նիկոլաևնա Սալտիկովան բանտում անցկացրեց վեց տարի՝ մինչև 1768 թվականը, մինչ իշխանությունները տքնաջան հետաքննություներ էին իրականացնում։ Եկատերինայի Արդարադատության կոլեգիան հարցաքննեց բազմաթիվ վկաների և ուսումնասիրեց Սալտիկովի կալվածքի գրառումները։ Քննիչ պաշտոնյան հաշվարկեց 138 կասկածելի մահ, որոնցից ճնշող մեծամասնությունը վերագրվեց Սալտիկովային։

Դարյա Սալտիկովան մեղավոր ճանաչվեց 38 կին ճորտերին կտտանքներով և ծեծելով սպանության մեջ, բայց Եկատերինան չէր կողմնորոշվում ինչպես պատժել նրան։ Մահապատիժը Ռուսաստանում չեղարկվել էր 1754 թվականից, և նոր կայսրուհին ուներ ազնվականության աջակցության կարիքը։

Բանտարկում և մահ
----------------

1768 թվականին Դարյային Մոսկվայի հանրային վայրում նստեցրին և նրա ոտքին գրեցին․ «Այս կինը տանջել և սպանել է»։ Շատ մարդիկ եկան տեսնելու, թե ինչպես է Դարյան ծաղրի ենթարկվում։ Դրանից հետո Սալտիկովան ուղարկվեց ցմահ բանտարկության։ Դարյան մահացել է 1801 թվականի դեկտեմբերի 9-ին և թաղված է իր ազգականների հետ Դոնսկոյ վանքի մոտ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Czech National Authority Database
2. 1 2
3. 1 2
4. 1 2 3  Sebag Montefiore, Simon, Potemkin och Katarina den stora: en kejserlig förbindelse, Prisma, Stockholm, 2005
5. ↑  История России. Всемирная, мировая история - Салтычиха(Салтыкова Дарья Николаевна) (ru)
**Դարսի Անդրեա Բասել-Ֆորբս** (անգլ.՝ Darcy Andrea Bussell-Forbes), ծննդյան անունը՝ **Մարնի Մերսեդես Դարսի Պեմբելտոն Կրիտլ** (անգլ.՝ Marnie Mercedes Darcey Pembleton Crittle (ապրիլի 27, 1969(1969-04-27), Լոնդոն, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), բրիտանացի բալետի պարուհի, դերասանուհի, երգչուհի։

Կենսագրություն
--------------

Մարնի Մերսեդես Դարսի Պեմբելտոն Կրիտլ (իրական անունը՝ Դարսի Բասել) ծնվել է 1969 թվականի ապրիլի 24-ին Անգլիայի Լոնդոն քաղաքում (Մեծ Բրիտանիա) գործարար Ջոն Կրիտլի և անգլուհի Անդրեայի ընտանիքում։ Վերջիններս ամուսնալուծվել են, երբ դուստրը 3 տարեկան էր։ Ամուսնալուծությունից որոշ ժամանակ անց աղջկա մայրը՝ Անդրեան, ամուսնացել է ատամնաբույժ Ֆիլիպ Բասելի հետ։ Վերջինս Դարսիին իր խնամակալության տակ է վերցրել։ Բասել ընտանիքը երկար ժամանակ ապրել է Ավստրալիայում, սակայն հետո վերադարձել է Լոնդոն, որտեղ էլ Դարսին ավարտել է «Ֆոքս» տարրական դպրոցը։

Դարսին սկսել է պարել 1980-ական թվականների սկզբից։ 1987 թվականին դարձել է բալետի միջազգային «Լոզանի մրցանակ» մրցույթի դափնեկիր։ 

1990-ական թվականներին Դարսին նկարահանվել է մի շարք ֆիլմերում։ Նաև հանդես է եկել որպես երգչուհի։

2012 թվականին եղել է «Լոզանի մրցանակ» մրցույթի ժյուրիի կազմում։ 

### Անձնական կյանք

1997 թվականին Դարսին ամուսնացել է գործարար Էնգուս Ֆորբսի հետ։ Նրանք ունեցել են 2 դուստր՝ Ֆիբի Օլիվիա Ֆորբսը (ծնված 2001 թվականի հունիսի 3-ին) և Զոուի Սոֆիա Ֆորբս (ծնված 2004 թվականի փետրվարի 4-ին)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Whitney B.* Encyclopædia Britannica
2. 1 2  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #121961222 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դարսի Բասելի լուսանկարները // Լոնդոնի ազգային պատկերասրահ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database · MusicBrainz · Internet Speculative Fiction Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX937951 · BNF: 14160509m · CiNii: DA12674602 · GND: 121961222 · ISNI: 0000000114893864 · LCCN: n93113141 · NDL: 00817839 · NKC: xx0071922 · NLP: a0000001039136 · NTA: 12036557X · NUKAT: n98095237 · SUDOC: 129964956 · VIAF: 29741690 · WorldCat VIAF: 29741690 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գուրգեն Մելիքյան (այլ կիրառումներ)

**Գուրգեն Վրեժի Մելիքյան** (դեկտեմբերի 14, 1936(1936-12-14), Իրան), հայ լեզվաբան, արևելագետ, իրանագետ, հասարակական գործիչ, պրոֆեսոր, բանասիրական գիտությունների թեկնածու։ ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի դեկան, Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի գնդապետ (1996),

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1936 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Իրանի Աբադան քաղաքում։ Ավարտել է Թեհրանի «Քուշեշ-Դավթյան» և Աբադանի «Ադաբ» հայկական դպրոցները։ 1958 թ. ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրության ֆակուլտետի արևելյան լեզուների և գրականության բաժինը, որն ավարտել է 1962 թ. և աշխատանքի անցել նույն բաժնում։ 1984 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն։ 1985 թ. նրան շնորհվել է դոցենտի գիտական կոչում։ 1992 թվականից նշանակվել է ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի դեկան։ Գնդապետ Գուրգեն Մելիքյանը 1991–1994 թվականներին եղել է հրամանատարի արտաքին կապերի գծով տեղակալ։ 2008 թվականին նրան շնորհվել է պրոֆեսորի գիտական կոչում։ Գուրգեն Մելիքյանը հեղինակ է երեք տասնյակ գիտական հրապարակումների, երեք մենագրության և երկու դասագրքի։ Զբաղվել է պարսից լեզվի թարգմանական, ինչպես նաև պարսկերենի հարադիր բառակապակցությունների, բառաքերականական, բարդ բառերի, իրանական բարբառների հետ կապված հիմնահարցերի ուսումնասիրությամբ։

Մասնակցությունը Արցախյան պատերազմին
-----------------------------------

Գնդապետ Մելիքյանը 1988-1994 թթ. գործուն մասնակցություն է ունեցել Արցախի ազգային-ազատագրական շարժմանը։ Արցախ է ուղարկել կապի միջոցներ, մարդասիրական օգնություն, մասնակցել է Մաճկալաշենի կամավորական ջոկատի կազմավորման, զինելու և հանդերձավորելու աշխատանքներին։ Արցախյան ազատամարտի ընթացքում եղել է Ազատագրական բանակի հրամանատարի արտաքին կապերի գծով տեղակալ (1993-1999 թթ.): 1995 թ. Քաշաթաղի շրջանի վարչակազմը հիմնադրել է «Քաշաթաղի բազմազավակ ընտանիքների Գուրգեն Մելիքյան» հիմնադրամը, որի շրջանակներում իրականացվում են հայրենասիրական-բարեգործական բազմաբնույթ միջոցառումներ։

«Ամարաս» բարեգործական կազմակերպության վարչության անդամ, Արցախում «Արփեն» մոր և մանկան բժշկական կենտրոնի գործադիր տնօրեն, Արցախի հոգևոր թեմի ատենապետ (1992 թվականից)։

Պարգևներ
--------

* Խոպան հողերի յուրացման համար (1965)
* Մարտական Խաչ 2–րդ աստիճանի շքանշան (1999)
* Մովսես Խորենացու մեդալ (1999)
* Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր մանկավարժ (2012)

Գրականություն
-------------

* Երևանի պետական համալսարանի 90-ամյա պատմության ֆակուլտետը, խմբ. Էդիկ Գ. Մինասյան, Երևան, 2009։
* Երևանի պետական համալսարան։ Կենսագրական հանրագիտարան, Երևան, 2009, էջ 407-408։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր կոչումներ շնորհելու մասին

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գուրգեն Մելիքյան(չաշխատող հղում)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9677 |

 |
**Թոքերի լայնացում** (թոքերի էմֆիզեմա) (հուն․՝ εμφύσημα` փքվել, հուն․՝ έμφυσαω` փչում եմ), թոքերի հիվանդություն, որը բնորոշվում է թոքերի լայնացումով, դրանցում մնացորդային օդի պարունակության ավելացմամբ, թոքերի օդափոխության և արյան շրջանառության խանգարումներով։ Թոքերի լայնացման հիմնական պատճառներն են մանր բրոնխների նեղացումը և լորձաթաղանթի այտուցը։ Թոքերի լայնացումը լինում է սահմանափակ և տարածուն։ Վերջինս իր հերթին բաժանվում է ծերունական (ապաճական), կոմպենսատոր (վիկար) և քրոնիկական (ինքնուրույն) ձևերի։ Կլինիկական նշանակություն ունի վերջին ձևը, որը բնորոշվում է բրոնխների ծայրային ճյուղավորումների անանցանելիությամբ, թոքաբշտիկների պատերի առաձգական հյուսվածքի ետաճումով, միջթոքաբշտիկային խտրոցների քայքայումով։

Թոքերի լայնացման ախտանշաններն են՝ հազ, հևոց, խորխարտադրություն, դեմքի կապտություն, կրծքավանդակի առաջ-ետին չափերի մեծացում (տակառաձև կրծքավանդակ), թոքերի կենսական տարողության փոքրացում, հետագայում՝ սրտի գերբեռնվածություն և թոք-սրտային անբավարարություն։

Բուժում
-------

Բուժական մարմնամարզություն, խորխաբեր, հազը հանգստացնող միջոցներ, կլիմայաբուժում։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՄԴ-9-ԿՄ · ՀՄԴ-10 · ՀՄԴ-10-ԿՄ · DiseasesDB · eMedicine · ICPC 2 · MedlinePlus · OMIM |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (9-րդ) · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Disease Ontology · NDL: 00562807 · NKC: ph137035 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 214)։*  |
Գետամեջի թռչնաֆաբրիկա (վաղ 2000-ականներ)
**Թռչնաբուծական ֆաբրիկա**, արդյունաբերական հիմունքներով թռչնաբուծական մթերք արտադրող ձեռնարկություն։ Կառուցվում է հիմնականում արդյունաբերական խոշոր կենտրոնների ու քաղաքների մոտ։ Մասնագիտացված է բնակչությանը դիետիկ ձվով և թարմ թռչնամսով ապահովելու գործում։

Կարող է ունենալ երկու հիմնական արտադրական ուղղություն՝ մսային ու ձվային։ Թռչնաբուծական ֆաբրիկաներում տեխնոլոգիական պրոցեսները գործարանային տիպի են։

Իր կառուցվածքում սովորաբար ունենում է մայրական հոտի, ճտահանության, մատղաշի աճեցման, հավերի վերարտադրական հոտի (ձու արտադրող ֆաբրիկա) կամ մսացու ճտերի վերարտադրական հոտի (միս արտադրող ֆաբրիկա), սպանդի, մթերքի մշակման, ձվի տեսակավորման ու փաթեթավորման և արդ. թափոնների մշակման արտադրամասեր։ Դրանց հաջորդական դասավորության շնորհիվ ապահովվում է տեխնոլոգիական պրոցեսների հոսընթացությունը և առանձին օղակների արտադրության մասնագիտացումը (հիբրիդային մատղաշի, ձվի, մսի արտադրություն, հոտը համալրող մատղաշի աճեցում)։ Արտադրական փուլերը կարող են լինել փակ և բաց։

Առաջին դեպքում կան նշված բոլոր արտադրամասերը և ապահովված է գլխաքանակի լրիվ վերարտադրությունն ու մթերքի նախնական մշակումը։ Երկրորդ դեպքում բոլոր արտադրամասերի առկայությունը պարտադիր չէ, և ֆաբրիկան կարող է աշխատանքները կոոպերացնել այլ տնտեսությունների հետ։ Միս արտադրող ֆաբրիկաներում թռչուններին պահում են խորը ցամքարի վրա և մարտկոցային վանդակներում, իսկ ձու արտադրողներում՝ վանդակներում։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 215)։*  |
Դեբետային քարտ
**Դեբետային քարտ** (անգլ.՝ debit card), բանկային վճարային քարտ, որն օգտագործվում է ապրանքների և ծառայությունների դիմաց վճարելու, ինչպես նաև բանկոմատներից կանխիկ գումարի ստացման համար։ Նման քարտը հնարավորություն է տալիս կառավարել միջոցները միայն ձեր անձնական հաշվին (ընթացիկ հաշիվ) առկա մնացորդի սահմաններում, որին այն կցված է։ Դեբետային քարտերի գործառույթը հիմնականում շրջանառության մեջ գտնվող թղթային փողերը փոխարինելն է և հաճախորդի՝ սեփական միջոցներով անկանխիկ վճարումներ կատարելը։ Ի տարբերություն վարկային քարտերի, ինչպես նաև թույլատրված օվերդրաֆտ (մնացորդի ավելցուկը) ունեցող դեբետային քարտերի, դեբետային քարտերը թույլ չեն տալիս բանկային գումարներով վարկավորում։ Այնուամենայնիվ, որոշ դեպքերում հնարավոր է չհաստատված (տեխնիկական) օվերդրաֆտ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Слово «дебетовый» в Русском орфографическом словаре РАН


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11965924s · GND: 1035316897 · LCCN: sh86000484 · Microsoft: 2777303138 · NDL: 00827066 |

 |
սև և Կարմիր ձկնկիթ
**Դելիկատես** (от ֆր.՝ délicatesse), հազվադեպ, համեղ ուտեստ, համեղ կերակուր։ Դելիկատեսն՝ ավելի լայն իմաստով, դա ինչ-որ առանձնահատուկ բան է, նուրբ ձևով, ակնկալվող, պարտադիր չէ, որ դա սննդամթերք լինի։

Պատմություն
-----------

Դելիկատեսների առևտուրը միջնադարում առևտրի կարևոր մասն էր կազմում, օրինակ, Եվրոպայի և Հեռավոր Արևելքի միջև առևտուրը, արաբական աշխարհի միջև առևտուրը։ Տարբեր ժամանակներում կարտոֆիլը, բրինձը և թեյը համարվում էին դելիկատեսներ։

Օրինակներ
---------

Ներկայումս դելիկատեսներ են համարվում՝ Ֆուագրա, սև խավիար, կարմիր խավիար, խխունջների խավիար, տրյուֆել, ֆուգու կերակրատեսակը, ոստրեները և այլ։ Դելիկատեսների շարքին են պատկանոմ նաև Օմարները, մուկսուն ձկնատեսակները, կուբայական կոկորդիլոսի միսը, թուրքական ուտեստ կազի-կարտան և այլն։

Աֆրիկայում սիրամարգակների տապակած կամ ապխտած թրթուրները համարվում են դելիկատեսներ, որը 4 անգամ ավելի թանկ են, քան սովորական միսը։

Սովորական անտառների միջին գոտում տարածված է բաց-վարդագույն կամ կեսարական սունկը, որոնց Միջերկրական ծովի ափին և եվրոպական հարավային երկրներում աճելը համարվում էր դելիկատես։

Լաոսում, Մյանմարում, Հնդկաստանում, Թաիլանդում և Ֆիլիպիններում, մի շարք թերթաբեղիկավորների տեսակների խոշոր թրթուրներն ու ձագերը համարվում են դելիկատեսներ։

Ֆիջիի տեղական տոհմերի մեջ որոշ երկարաբեղիկների թրթուրները համարվում են դելիկատեսներ, Պարագվայում՝ հնդկացիների ցեղերի թվում արմավենու թրթուրներն են համարվում դելիկատեսներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Фуа-гра — деликатес из печени

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դելիկատես
**Գուրգեն (Ջոնիկ) Ավագի Սարգսյան** (1938, Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երաժիշտ, մանկավարժ, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր։

Կենսագրություն
--------------

Գուրգեն Սարգսյանը ծնվել է Լենինականում, 1938 թվականին։ Կրթություն է ստացել ծննդավայրի թիվ 16 միջնակարգ դպրոցում։ 1958 թվականին ավարտել է Լենինականի Քրիստափոր Կարա-Մուրզայի անվան երաժշտական ուսումնարանի փողային բաժինը։ Խորհրդային բանակում ծառայության ընթացքում եղել է Անդրկովկասյան ցուցադրական փողային նվագախմբի անդամ։ Ծառայությունից հետո ուսումը շարունակել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի փողային բաժնում, որն ավարտել է 1968 թվականին և ստացել մենակատար-շեփորահարի որակավորում։

1998 թվականից դասավանդել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում։ 1-7-րդ դասարանների շեփորի դասագրքի հեղինակ է։

Պարգևատրվել է ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության պատվոգրերով և «Գրիգոր Նարեկացի» մեդալով։

Մահացել է 2021 թվականի սեպտեմբերի 29-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վախճանվել է վաստակաշատ երաժիշտ, մանկավարժ, Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր Գուրգեն Սարգսյանը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վախճանվել է վաստակաշատ երաժիշտ, մանկավարժ, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր Գուրգեն Սարգսյանը
**Երվանդ Կարապետի Մելքոնյան** (ապրիլի 16, 1944(1944-04-16), Ալ-Կամիշլի, Սիրիա - դեկտեմբերի 24, 1997(1997-12-24), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), հայ բանասեր, դիվանագետ, խմբագիր, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1994)։

Կենսագրություն
--------------

Երվանդ Գևորգյանը ծնվել է 1944 թվականի ապրիլի 16-ին Կամիշլի քաղաքում (Սիրիա)։ 1970 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1970-1993 թվականներին դասավանդել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, միաժամանակ, 1985-1993 թվականներին եղել է «Էջմիածին» ամսագրի խմբագիր։ 1994-1997 թվականներին եղել է Լիբանանի Հանրապետությունում ՀՀ գործերի ժամանակավոր հավատարմատար, ապա՝ արտակարգ և լիազոր դեսպան։ 

Երվանդ Մելքոնյանի աշխատասիրությամբ հրատարակվել է Դավիթ Զեյթունցու «Մեկնութիւն քերականի» (1981) երկը։

Երվանդ Մելքոնյանը մահացել է 1997 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Նյու Յորքում, թաղվել է Երևանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երվանդ Մելքոնյան։ Բանասերն ու դիվանագետը (1944 - 1997)

Գրականություն
-------------

* Մելքոնյան Երվանդ։ Բանասերն ու դիվանագետը (1944–1997), կազմ.՝ Ս. Բեհբության, Ե. 2003:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**«Դելտա» գիտատեխնիկական կենտրոն**, Վրաստանի գիտաարտադրական միավորում։

Պատմություն
-----------

Դելտայի պատմությունը սկսվում է 20-րդ դարի 60-ական թվականներից։ Իր ներկայիս տեսքով գիտատեխնիկական կենտրոնը գործում է 2010 թվականից։ Այն միավորել է վեց գիտահետազոտական ինստիտուտ և Թբիլիսիի օդանավերի գործարանը և գտնվում է Վրաստանի պաշտպանության նախարարության վերահսկողության տակ։

Գործունեություն
---------------

«Դելտան» արտադրում է «Լազիկա» հետևակի մարտական մեքենաներ, «Դիդգորի» զրահատեխնիկա, անօդաչու բազմաֆունկցիոնալ ուղղաթիռներ, ատրճանակներ, դիպուկահար և գրոհային հրացաններ, ոստիկանական և ռազմական տեխնիկա։ Ռազմական գիտական կենտրոնը զբաղվում է նաև ականանետերի և նռնականետերի մշակմամբ, որոնք հաջողությամբ վաճառվում են արտերկրում։

### Պայմանագիր Դիդգորի Մեդևակի համար

Երեքշաբթի՝ 2016 թվականի փետրվարի 2-ին,«Դելտա»-ն հայտարարեց, որ շահել է Սաուդյան Արաբիային «ավելի քան 100» զրահապատ բժշկական տարհանման մեքենաներ (Didgori Medevac) մատակարարելու պայմանագիրը։ Պայմանագիրը գնահատվում է «մինչև 100 մլն լարի» (մոտ 45 մլն դոլար)։ «12 մեքենաներից բաղկացած առաջին խմբաքանակը Սաուդյան Արաբիա է ուղարկվել հունվարի 30-ին։

Ըստ «Դելտա»-ի, Սաուդյան Արաբիայի պաշտպանության նախարարության կողմից 2014 թվականին հայտարարված այլ հայտատուների թվում են Oshkosh Defense; Lenco զրահապատ մեքենաներ; STREIT Group և International Armored Group (IAG): Մրցույթի եզրափակիչ փուլում վրացական մեքենան «նոկաուտի է ենթարկել» Lenco BearCat-ը։ Սաուդյան Արաբիայի հետ պայմանագիրը ստորագրվել է 2015 թվականի դեկտեմբերին։ «Դելտա»-ի գործադիր տնօրեն Ուչա Ձոձուաշվիլին ասել է, որ պայմանագիրն իր տեսակի մեջ առաջինն է և «հսկայական հաջողություն» է Վրաստանի պաշտպանական արդյունաբերության համար։ Նրա խոսքով՝ «Դելտան» «նախնական բանակցություններ» է վարում երկու այլ առանձին համաձայնագրերի շուրջ՝ 290 մլն լարի արժողությամբ։

### Պայմանագիր մարտական մոդուլների համար

Տեղեկատվության համաձայն՝ Սաուդյան Արաբիայի և վրացական «Դելտա» ընկերության միջև 32 միլիոն դոլար արժողությամբ զինտեխնիկայի մատակարարման պայմանագիրը կնքվել է 2016 թվականի մարտին, և դրա հիման վրա վրացական կողմը արդեն հունիսին Սաուդյան Արաբիային պետք է մարտական մոդուլների առաջին խմբաքանակը դնի։ Արաբիային վաճառված մոդուլները նման են այն բանին, որ տեղադրվել են Լազիկի հետևակի մարտական մեքենայի վրա, որը 2012 թվականին պատրաստել է «Դելտան»։

Ապրանքներ
---------

* Didgori-1 - զրահափոխադրիչ, անձնակազմ 8 + 1, V-աձև
* Didgori-2 - զրահափոխադրիչ, մարտական հետախուզական մեքենա
* Didgori-3 - զրահափոխադրիչ, անձնակազմ 9 + 3,
* Դիդգորի Մեդևակ - զրահապատ բժշկական մեքենա (BMM)
* Լազիկա - հետևակի մարտական մեքենա,
* ZCRS-122 - Բազմակի արձակման հրթիռային համակարգ
* BRDM-2 - արդիականացված BRDM-2
* G5 - վրացական ավտոմատ հրացան - G-5 (նախատիպ)
* GMM-120 - ինքնագնաց ականանետ
* Scorpion - Լուռ ատրճանակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Грузинские бронемашины будут предложены Саудовской Аравии
2. ↑  Грузия в июне поставит Саудовской Аравии боевые модули
**Երվանդ Համբիկի Մսրլյան** (օգոստոսի 6, 1886(1886-08-06), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - հունվարի 8, 1971(1971-01-08), Կահիրե, Եգիպտոս), հայ հրատարակիչ, խմբագիր։

Կենսագրություն
--------------

Երվանդ Մսրլյանը ծնվել է 1886 թվականի օգոստոսի 6-ին Կ. Պոլսում։ Սովորել է Տրիպոլիի Հայ ավետարանականների դպրոցում։ 1902 թվականից աշխատել է Կ. Պոլսի, 1904 թվականից՝ Կահիրեի տարբեր տպարաններում՝ որպես գրաշար։ 1908 թվականին Կ. Պոլսում հիմնադրել է «Գուտենբերգ» տպարանը, հրատարակել հայերեն օրաթերթեր և գեղարվեստական գրականություն։ 

1914 թվականին հաստատվել է Կահիրեում, աշխատել «Խարաշօ» երգիծաթերթի խմբագրությունում։ 1917 թվականին հիմնադրել է «Ոսկետառ» տպարանը, որտեղ տպագրվել են «Արգոս» հայ հրատարակչական ընկերության նախաձեռնությամբ թարգմանված (ֆրանսերենից) տասնյակ վեպեր, «Գանձարան հայկական երգերու» ժողովածուների 6 հատորները և այլն (շուրջ 70 անուն գիրք)։ 1919-1971 թվականներին եղել է «Սաւառնակ» երգիծական շաբաթաթերթի հիմնադիր-խմբագիր։

Երվանդ Մսրլյանը մահացել է 1971 թվականի հունվարի 8-ին Կահիրեում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ոսկետառ
2. ↑  Փակվել է «Ոսկետառ»-ը՝ Կահիրեի ամենահին հայկական տպագրատունը
3. ↑  Հայ Սփյուռք հանրագիտարան, 1 հատոր, Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչություն ՊՈԱԿ, 2003։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Բոնապարտների տան զինանշանը
**Բոնապարտներ** (իտալ.՝ BuonaparteBuonaparte, ֆր.՝ Bonaparte), կորսիկական ծագմամբ ազնվական տոհմ, որը 1804 թվականին Նապոլեոն Բոնապարտի կողմից ինքն իրեն ֆրանսիացիների կայսր հռչակելուց հետո (Առաջին կայսրություն) դարձավ Ֆրանսիայի իշխող տոհմը։

Արդյունքում Նապոլեոնը Եվրոպայի մի շարք երկրների գահերին բարձրացրեց իր եղբայրներին, քույրերին, խորթ որդուն (Էժեն Բոգարնե)։
Այսպիսով Բոնապարտները դարձան արքայական կամ հերցոգային տուն այդ երկրներում։ Ինքնուրույն քաղաքականություն նրանք չէին վարում և Նապոլեոնի կողմից պարբերաբար տեղափոխվում էին մի երկրի գահից մյուսին։ 1814 թվականին Նապոլեոնի պարտությունից հետո նրա բոլոր ազգականները ևս զրկվեցին գահից։

1821 թվականին Նապոլեոն I մահից հետո պայմանականորեն տոհմի առաջնորդ դարձավ 1811 թվականին ծնված նրա որդին` այսպես կոչված Նապոլեոն II, ով մեծացել էր պապի` Ֆրանց I Ավստրիացու արքունիքում և դաստիարակվել էր որպես ավստրիական էրցհերցոգ։ 1832 թվականին Նապոլեոն II մահացավ տուբերկուլոզից, իսկ տոհմը գլխավորեց նրա ոչ հարազատ եղբայր արքայազն Լուի Նապոլեոն Բոնապարտը` Հոլանդիայի արքա Լուի Բոնապարտի որդին։ Գահը զավթելու մի շարք փորձերից հետո Լուի Նապոլեոնը 1848 թվականին ընտրվեց Ֆրանսիայի երկրորդ հանրապետության նախագահ, իսկ 1852 թվականին իրեն հռչակեց կայսր Նապոլեոն III անվամբ (Երկրորդ կայսրություն)։

Նապոլեոն III գահընկեց արվեց 1870 թվականին և երեք տարի անց մահացավ։ Նրա միակ որդին` Նապոլեոն Էժենը (այսպես կոչված Նապոլեոն IV) զոհվեց 1879 թվականին Հարավային Աֆրիկայում զուլուսների դեմ պատերազմի ժամանակ։ Նրա մահից հետո առաջնորդությունը տոհմում անցավ Ժերոմ Բոնապարտի ժառանգներին և շարունակվում է մինչ այժմ` հանդիսանալով Բոնապարտների միակ ուղղակի ժառանգն արական գծով։ Նախկինում կային Բոնապարտներին ազգակից այլ ճյուղեր ևս (գլխավորապես ԱՄՆ-ում)։

Բոնապարտների թվին է դասվում նաև Բոհարնե տոհմը (Նապոլեոն Բոնապարտի առաջին կնոջ Ժոզեֆինայի ժառանգներն առաջին ամուսնությունից)։ Բոնապարտներին մոտակա ազգականներ են հանդիսանում նաև արքայազններ Մյուրատները (մարշալ և նեապոլիտանական արքա Հովհաննես Մյուրատի և Նապոլեոն Բոնապարտի քրոջ` Կարոլինայի ժառանգները)։

Բոնապարտները հանդիսացել են հետևյալ պետությունների ղեկավարներ.

* Ֆրանսիա 1804-1814, 1815, 1852-1870
* Իտալիա 1805-1814
* Անդորրա 1806-1814, 1815, 1848-1870
* Նեապոլիտանական թագավորություն 1806-1808
* Հոլանդիա 1806-1810
* Վեստֆալիա 1807-1813
* Բերգ 1808-1813
* Իսպանիա 1808-1813

Տես նաև
-------

* Բոնապարտականներ

Գրականություն
-------------

* Բոնապարտներ // Բրոկհաուզի և Էֆրոնովի հանրագիտարանային բառարան. 86 հատորով (82 հատոր և 4 լրացումներ) — Սանկտ-Պետերբուրգ, 1890-1907։
* Բոնապարտներ // Բրոկհաուզի և Էֆրոնովի հանրագիտարանային փոքր բառարան. 4 հատորով — Սանկտ-Պետերբուրգ, 1907—1909:

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Շվեյցարական կենսագրական · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 11851315X · LCCN: sh85015488 · NKC: jx20060403013 · VIAF: 26151776814918012323 · WorldCat VIAF: 26151776814918012323 |

 |