**Մայիս Թադևոսի Ավդալբեգյան** (ապրիլի 5, 1918(1918-04-05), Իգդիր, Սուրմալուի գավառ - փետրվարի 5, 1983(1983-02-05), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1972), ՀԽՍՀ ԳԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի հայ հին և միջնադարյան գրականության բաժնի վարիչ։

Տնտեսագետ, հայագետ Թադևոս Ավդալբեգյանի դուստրը։

Կենսագրություն
--------------

Մայիս Ավդալբեգյանը ծնվել է 1918 թվական ապրիլի 5-ին, Երևանի նահանգի Իգդիր քաղաքում, պատմաբան, բանասեր, տնտեսագետ, թարգմանիչ Թադևոս Հայրապետի Ավդալբեգյանի և Արաքսյա Հակոբի Կանայան-Ավդալբեգյանի ընտանիքում։ 1940 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի լեզվագրական ֆակուլտետը։ Հայոց լեզու և գրականություն է դասավանդել Փարպի գյուղի միջնակարգ դպրոցում։ 1942 թվականին ընդունվել է ԵՊՀ ասպիրանտուրան և հայագետ Մանուկ Աբեղյանի ղեկավարությամբ մասնագիտացել հայ հին և միջնադարյան գրականության բնագավառում։ 1944-1947 թվականներին աշխատել է Գրականության ինստիտուտում։ 1946 թվականին հաջողությամբ պաշտպանել է թեկնածուական դիսերտացիա՝ «Խաչատուր Կեչառեցի» թեմայով։ 1947-1953 թվականներին դասախոսել է Լենինականի Միքայել Նալբանդյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում, որտեղ վարել է հայ հին գրականության պատմության դասընթացը։ 1953 թվականին վերադարձել է Երևան և կրկին աշխատանքի անցել Գրականության ինստիտուտում։ 1972 թվականին Ավդալբեգյանը պաշտպանել է «Հայ գեղարվեստական արձակի սկզբնավորումը» թեմայով դիսերտացիա և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ 1977 թվականից մինչև իր կյանքի ավարտը վարում է ինստիտուտի հայ հին և միջնադարյան գրականության բաժնի վարիչի պաշտոնը՝ մեծապես նպաստելով հայագիտության այս ճյուղի զարգացմանը։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

Ավդալբեգյանի գիտահետազոտական գործունեությունն ընթացել է երկու ուղղություններով՝ հայ միջնադարյան գրական հուշարձանների քննական բնագրերի պատրաստում ու հրատարակում և դրանց գրականագիտական ուսումնասիրում ու գնահատում։ Մասնակցելով «Էջեր հայ միջնադարյան գեղարվեստական արձակից» արժեքավոր հրատարակության (1957) աշխատանքներին՝ Ավդալբեգյանը պատրաստել է ժողովածուում ընդգրկված առակների ու պարականոն զրույցների բնագրերն ու ծանոթագրությունները։ Ավդալբեգյանը գրականագիտական ընդարձակ ուսումնասիրություններով ու ծանոթագրություններով հրապարակ է հանել նաև Խաչատուր Կեչառեցու (1958) և Գրիգորիս Աղթամարցու (1963) տաղերի քննական բնագրերը, որոնք «Միջնադարյան հայ տաղերգուներ» հայտնի մատենաշարի 1-ին և 6-րդ գրքերը եղան։ «Հայ գեղարվեստական արձակի սկզբնավորումը» (1971), «Յայսմաւուրք» ժողովածուները և նրանց պատմագրական արժեքը» (1982) մենագրություններում անդրադառնալով վարք-վկայաբանական, պատմագրական, հայսմավուրքային երկերի և պարականոն զրույցների քննությանը, նա դրանք արժեքավորել է զուտ գեղարվեստական արձակի դիտակետից՝ բացահայտելով առանձին տեսակների ժանրային, կերպավորման, կառուցվածքային և ոճական մի շարք օրինաչափություններ։

Ավդալբեգյանը հետազոտել է Միքայել Նալբանդյանի, Հովհաննես Թումանյանի, Ավետիք Իսահակյան ի, Եղիշե Չարենցի, Ակսել Բակունցի, Դերենիկ Դեմիրճյանի ստեղծագործական վաստակը և իր հոդվածներով ու զեկուցումներով հայտնաբերել և հաստատել ազգային հին գրականության լավագույն ավանդների յուրովի շարունակություն նոր և խորհրդահայ դասականների երկերում։

Նշանակալից է Ավդալբեգյանի ավանդը հոր՝ Թադևոս Ավդալբեգյանի ժառանգության անտիպ նյութերի հրատարակման և պատմական ճշմարտության հրապարակման գործերում։

Մանկավարժական գործունեություն
-----------------------------

Ավդալբեգյանը գիտահետազոտական գործունեությունը հաջոզությամբ զուգակցել է գիտամանկավարժական աշխատանքով։ Համատեղության կարգով դասավանդել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտում, աշխատել ՀԽՍՀ մանկավարժական գիտությունների գիտահետազոտական ինստիտուտում՝ մասնակցել դպրոցական դասագրքերի ու ծրագրերի ստեղծման գործին։

Մահ
---

Մահացել է 1983 թվականի փետրվարի 5-ին, Երևանում։

Երկեր
-----

* Մուրադյան, Պ. (1964) Մայիս Ավդալբեգյան, Գրիգորիս Աղթամարցի. Ուսումնասիրություն, քննական բնագրեր և ծանոթագրություններ, Հայկական ՍՍՌ ԳԱ հրատարակչություն, Երևան, 1963, 360 էջ. Պատմա-բանասիրական հանդես, № 2, էջեր 279-285
* Հայ գեղարվեստական արձակի սկզբնավորումը (մենագրություն), 1971։
* «Յայսմաւուրք» ժողովածուները և նրանց պատմագրական արժեքը (մենագրություն), 1982։
* «Գրիգորիս Աղթամարցի», Մայիս Ավդալբեգյան, Երևան, 1984։
* Նյութեր Զ. Ագուլեցու «Օրագրոիթյան» և Ա. Երևանցու «Պատմություն պատերազմացն» գրքերի հրատարակման պատմության վերաբերյալ (Պատմա֊բանասիրական հանդես, 1974, նո. 1;
* Թ. Ավդալբեգյան «Ռուս֊հայերեն տնտեսագիտական տերմինների բառարան», Երևան, 1964։
* Թ. Ավդալբեգյան «Հայագիտական հետազոտություններ», Երևան, 1969։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. 1 2 3 4  Մայիս Ավդալբեգյան(չաշխատող հղում)
3. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։
4. ↑  «Կոհա առցանց քարտարան, Որոնման արդյունքներ համար, Ավդալբեգյան, Մայիս Թադևոսի»։ *haygirk.nla.am* (hy-Armn)։ Վերցված է 2020-04-19
5. ↑  Ավդալբեգյան Մայիս (1982)։ *"Հայսմաւուրք" ժողովածուները եվ նրանց պատմագրական արժեքը* (հայերեն)։ Հայկական ՍՍՀ ԳԱ Հրատարակչություն  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Mayis Avdalbegian (1918-1983)
* Avdalbegian, Mayis (1918-1983)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9433 · BNF: 155637896 · VIAF: 8809007 · WorldCat VIAF: 8809007 |

 |