recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Մորիկ արքայի մետաղադրամը
**Ավանի կաթողիկոսություն**, Հակաթոռ կաթողիկոսություն։ Գործել է 591–602 թվականներին, Երևանի այժմյան հյուսիսարևելյան մասում։ Ստեղծվել է Բյուզանդիայի Մորիկ կայսրի կարգադրությամբ՝ ի հակակշիռ Պարսկաստանի տիրապետության տակ գտնվող Դվինի Հայոց հայրապետական աթոռի։ Ըստ 7-րդ դարի պատմիչ Սեբեոսի, կաթողիկոսարանը կառուցել է Հայաստանի բյուզանդական մասի հակաթոռ կաթողիկոս Հովհան Բագարանցին 591 թվականին, Այրարատ նահանգի Կոտայք գավառի Ավան գյուղաքաղաքում։ Կաթողիկոսարանի Կաթողիկե եկեղեցին (ավելի ուշ անվանվել է Ս. Հովհաննես եկեղեցի) արտաքուստ ուղղանկյուն է, ներսից՝ խաչաձև գմբեթավոր (գմբեթը չի պահպանվել), քառախորան, չորս անկյուններում շրջանաձև հատակագծով, գմբեթածածկ ավանդատներով, որոնք աղոթասրահի հետ հաղորդակցվում են շրջանի երեք քառորդ հատվածքի խորշերով։ Կառուցված է տեղական տուֆի սրբատաշ քարերով, ունի զուսպ հարդարանք, առանձնանում է ճակտոնազարդ, կամարակապ, տպավորիչ շքամուտքը։ Ավանի Կաթողիկեն հռիփսիմեատիպ եկեղեցիների վաղագույն թվագրված նմուշն է և քրիստոնեական ճարտարապետության մեջ առաջին հնգագմբեթ եկեղեցիներից։ Կաթողիկեին հյուսիսից կից է կաթողիկոսական պալատը, որը եկեղեցու հետ հաղորդակցվում է հյուսիսային խորանում բացված մուտքով։ 602 թվականին Պարսից Խոսրով 2-րդ Փարվեզ արքան գրավել է Ավանը և վերացրել Ավանի կաթողիկեն, որից հետո այն դարձել է վանք։ 607 թվականին Հայոց կաթողիկոս Աբրահամ Ա Աղբաթանեցու հրավիրած եկեղեցական ժողովին մասնակցել է Ավանի վանքի երեց Հունանեսը։ Ավանի Կաթողիկեի հառավային կողմում է թաղվել 611 թվականին վախճանված Հովհան Բագարանցի հակաթոռ կաթողիկոսը։ 1679 թվականի հունիսի 4-ի երկրաշարժից Ավանի կաթողիկոսարանի համալիրն ավերվել է։ 1940 թվականին պեղվել է կաթողիկոսարանի տարածքը, նորոգվել են արևմտյան և մասնակիորեն՝ հյուսիսային ու արևելյան ճակատները։ 1968 թվականին բարեկարգվել է տարածքը։ 1978 թվականին պեղվել է կաթողիկոսարանի պալատական շենքը, նորոգվել Կաթողիկեի հարավային ճակատը։

Պատկերներ
---------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |
**Վիկտոր Վասիլիի Սիդորուկ** ( կիրիլիցա ՝ Виктор Васильевич Сидорук. սեպտեմբերի 4, 1937(1937-09-04), Լվով, Լեհաստանի Երկրորդ Հանրապետություն), ուկրաինացի խորհրդային նետաձիգ, ով միջազգային մրցումներում ներկայացրել է Խորհրդային Միությունը։

Սիդորուկը հաղթեց նետաձգության ԽՍՀՄ անդրանիկ առաջնությունում, որն անցկացվեց 1963 թվականին Տալլինում։ Նա ԽՍՀՄ-ը ներկայացրեց Մյունխենի 1972 թվականի օլիմպիական խաղերում, որտեղ խորհրդային թիմի ամենատարեց մարզիկն էր։ Մրցումների արդյունքով Սիդորուկն զբաղեցրեց 7-րդ տեղը։ Հաջորդ տարի Գրենոբլում ՝ աշխարհի 1973 թվականի նետաձգության առաջնությունում նվաճեց աշխարհի չեմպիոնի տիտղոսը։

1976 թվականին վերադարձավ օլիմպիական խաղեր՝ արդեն որպես ԽՍՀՄ հավաքականի մարզիչ։ Հետագայում նա մարզչական աշխատանքով զբաղվել է նաև Իտալիայում ու Իսպանիայում, իսկ ավելի ուշ՝ հայրենի Ուկրաինայում։ Ընդ որում՝ նրա մարզած իսպանական հավաքականը 1992 թվականի Օլիմպիական խաղերում մեծ անակնկալ մատուցեց՝ միանգամայն անսպասելիորեն տիրանալով ոսկե մեդալներին։ 2001 թվականին Սիդորուկը վերադարձավ Ուկրաինա և գլխավորեց նետաձգության ազգային ֆեդերացիան, իսկ 2013 թվականից Ուկրաինայի հավաքականի գլխավոր մարզիչն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The earliest archery competition in the USSR
2. ↑  Webarchiv | url= | wayback=20100209040842 | text=Men: Recurve
3. ↑
4. ↑  Webarchiv|url= |wayback=20101206063405 |text=Archivierte Kopie |archiv-bot=2019-05-21 17:09:29 InternetArchiveBot
5. ↑  Sidoruk - do not celebrate victory
6. ↑  Olympic Encyclopaedia - Victor Sidoruk
7. ↑  London 2012 Victor Sidoruk
Հիսուսի ազգաբանությունը քննվում է Աստվածաշնչի երկու տեղերում՝ Մատթեոսի 1-ում և Ղուկաս 3.23-28-ում։ Մատթեոսը քննում է Հիսուսից դեպի Աբրահամ գիծը։ Ղուկասը քննում է Հիսուսից մինչև Ադամը։ Սակայն քննելով այդ երկու ազգաբանությունները, տեսնում ենք, որ դրանք, Դավիթից Հիսուս ընկած ժամանակահատվածում, ամբողջությամբ տարբերվում են միմյանցից։ Օրինակ՝ Մատթեոսը նշում է, որ Հովսեփի հայը Հակոբն է (Մատթ, 1.16), իսկ Ղուկասը նշում է, որ Հիսուսի հոր՝ Հովսեփի հայրը Հեղին է (Ղուկաս 3.23)։ Մատթեոսը քննում է Դավիթի որդի Սողոմոնի գիծը, իսկ Ղուկասը՝ Դավիթի մյուս որդի Նաթանինը։ Եվ, փաստացի, Դավիթի և Հիսուսի միջև ազգաբանական անունների մեջ կան ընդամենը երկու անուններ, որ նույնն են՝ Սաղաթիել և Զորոբաբել։ (Մատթ. 1.12։ Ղուկաս 3.27)։

Որոշ հետազոտողներ պնդում են, որ սա վրիպակի կամ սխալի հետևանք է, որը տեղ է գտել Աստվածաշնչում։ Սակայն հրեաները շատ բծախնդիր էին ազգաբանկան գրառության հարցերում, և անընդունելի է, որ Ղուկասն ու Մատթեոսը կարող էին ներկայացնել իրարից միանգամայն տարբերվող ազգաբանություններ։ Նույնիսկ այն երկու անունները, որ նույնն են, քննելով, պարզվում է, որ նրանք խոսում են երկու տարբեր անձնավորությունների մասին։ Մատթեոսն ասում է, որ Սաղաթիելի հայրը Հեքոնիան է, մինչդեռ Ղուկասը նշում է, որ նրա հայրը Ներին է։

Մեկ ուրիշ մեկնաբանության համաձայն Մատթեոսը քննում է հիմնական ազգաբանական գիծը, իսկ Ղուկասը քննում է՝ նկատի ունենալով, այսպես կոչված, «լևիրիտական ամուսնության» դրսևորումները։ Եթե մի մարդ մահանում էր առանց տղա զավակ ունենալու, նրա եղբայրը պետք է ամուսնանար իր եղբոր այրիի հետ և որդի ունենար, որպեսզի ցեղը շարունակվեր։

Որոշ պահպանողական հետազոտողներ ենթադրում են, որ Ղուկասը ցույց է տալիս Մարիամի ծննդաբանությունը, իսկ Մատթեոսը՝ Հովսեփինը։ Մատթեոսը քննում է Հովսեփի գիծը (Հիսուսի իրավական հոր)՝ Դավիթի որդի Սողոմոնով, իսկ Ղուկասը քննում է Մարիամի նախնիներին (Հիսուսի արյունակցական ծնողը) Դավիթի որդի Նաթանով։

Այն ժամանակ, երբ Ղուկասը գրում էր իր Ավետարանը, հունարենում չկար «փեսա» բառը, և հետևաբար, Հովսեփի մասին գրելիս, Ղուկասը նրան ներկայացրել է որպես Մարիամի հոր՝ Հեղիի որդին[*փա՞ստ*]։ Թերևս սրանով է բացատրվում Հովսեփի՝ երկու «տարբեր» հայրեր ունենալու փաստը։

Երկու ազգաբանական գծերով էլ Հիսուսը հանդիսանում է Դավթի սերնդակիցը, և հետևաբար իրավացիորեն համարվում է Մեսսիա։ Մայրական կողմի ծննդաբանությունը քննելը անսովոր է, բայց այս դեպում այն բացառություն է, քանի որ Հիսուսը կույսից է ծնվել։ Ղուկասի բացատրությունը սրան այն է, որ նա գրում է իր Ավետարանի մեջ (Ղուկաս 3.23 ), «ինչպես կարծվում էր», խոսելով Հովսեփի՝ Հիսուսի հայր լինելու մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Maas, Anthony. "Genealogy (in the Bible)." The Catholic Encyclopedia. Vol. 6. New York: Robert Appleton Company, 1909. 9 Oct. 2013
2. ↑  Eusebius Pamphilius, *Church history, Life of Constantine* §VII.
3. ↑  R. T. France, *The Gospel According to Matthew: An Introduction and Commentary* (Eerdmans, 1985) pages 71–72.
**Ջոյ Լենսինգ** (անգլ.՝ **Joi Lansing**), **Ջոյս Ռենե Բրաուն** (անգլ.՝ **Joyce Renee Brown**, ապրիլի 6, 1928(1928-04-06), Սոլթ Լեյք Սիթի, ԱՄՆ - օգոստոսի 7, 1972(1972-08-07), Սանտա Մոնիկա, Լոս Անջելես շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկյան դերասանուհի, ֆոտոմոդել և երգչուհի։

Կենսագրություն և կարիերա
------------------------

### Վաղ տարիներ

Ծնվել է 1928 թվականի ապրիլի 6-ին Սոլթ Լեյք Սիթիում (Յուտա, ԱՄՆ) կոշիկի վաճառող *Ջեք Գլեն Բրաունի* և տնային տնտեսուհի *Գրեյս Շուպե Բրաունի* ընտանիքում։

### Կարիերա

Նա սկսել է նորաձևության մոդելի կարիերան պատանեկության տարիներին։ 14 տարեկանում պայմանագիր է կնքել MGM-ի հետ։ Որոշ ժամանակ հայտնի էր Ջոյս Ուոսսմանսդորֆ անունով, որը նրա խորթ հոր ազգանունն էր։

Նա կինոյում նկարահանվել է 1940-ականների վերջին։ Ընդհանուր առմամբ, ֆիլմերում և հեռուստասերիալներում խաղացել է մոտ 70 դեր։

1960-ականների սկզբին նա սկսեց մենակատարի կարիերան։

Կինոարտադրության մեջ ունեցած ավանդի համար դերասանը արժանացել է աստղի Հոլիվուդի Փառքի ծառուղում։

### Անձնական կյանք

1950 թվականի մարտ-նոյեմբեր ամիսներին Ջոին ամուսնացել է Ջերոմ Սաֆրոնի հետ։ Նրանց ամուսնությունը չեղյալ է հայտարարվել։

1951-1953 թվականներին Ջոյին ամուսնացած է եղել դերասանի հետ։

1960 թ. օգոստոսի 5-ից մինչև իր մահը, Ջոյն ամուսնացած է եղել Սթեն Թոդի հետ։

### Հիվանդություն և մահ

44-ամյա Ջոյի Լենսինգը կրծքագեղձի քաղցկեղից մահացել է 1972 թվականի օգոստոսի 7-ին Սանտա Մոնիկայի Սուրբ Հովհաննեսի հիվանդանոցում (Կալիֆոռնիայի նահանգ, ԱՄՆ)։ Դերասանուհին բուժման նպատակով հիվանդանոց էր տեղափոխվել 1972 թվականին։ Կինը պետք է վիրահատության ենթարկվեր ուռուցքի հեռացման համար, սակայն հիվանդությունը ավելի վաղ էր հաղթել։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Joi Lansing (1929—1972), Find A Grave Memorial

Արտաքին հղումներ
----------------

Ջոի Լենսինգ (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում

Ջոի Լենսինգը КиноПоиск կայքում

Ջոի Լենսինգը КиноТеатр կայքում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Notable Names Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n88051232 · VIAF: 50768434 · WorldCat VIAF: 50768434 |

 |
**Ռոստովյան ջրատարի թանգարան** (ռուս.՝ Музей Ростовского водопровода), մասնագիտացված թանգարան Դոնի Ռոստով քաղաքում՝ նվիրված քաղաքի ջրատարին։  

Թանգարանի հասցեն` Դոնի Ռոստով, Մաքսիմ Գորկու փողոց 293։

Պատմություն
-----------

Ռոստովյան ջրատարի թանգարանը բացվել է 2000 թվականին։ Գտնվում է Դոնի Ռոստով քաղաքում, «ПО Водоканал» ԲԲԸ վարչական շենքի տարածքում։ Թանգարանի մասնաշենքը համարվում է քաղաքի մշակութային տեսարժանություն։ Թանգարանը ստեղծվել է Զ. Ի. Ակոպովի նախաձեռնությամբ։

Քաղաքի կենտրոնացված ջրամատակարարումը սկիզբ է առնում 1865 թվականից, որի զարգացման պատմությունն արտացոլված է թանգարանի ցուցադրությունում։ Քաղաքի ջրատարի կարևորությունն ընդգծում է Դոնի Ռոստովի Պոկրովսկի պուրակում տեղադրված քաղաքի ջրատարի բրոնզե հուշարձանը` տեղադրված ջրանցքի 140-ամյակի կապակցությամբ։

1865 թվականին Դոնի Ռոստով քաղաքում գործարկված առաջին ջրատարի երկարությունը մոտ 5,3 կմ էր։ Քաղաքի զարգացման և ընդլայնման հետ մեկտեղ ջրատարը նույնպես զարգացել է։ Թանգարանի ցուցադրված նմուշներից են հրդեհային ջրածորաններ, ջրառման սյունակաթսաներ, պոմպային ագրեգատներ և սանտեխնիկայի տարբեր հարմարություններ։ Ցուցանմուշների մեծ մասն ավելի քան 100 տարեկան են։ Ցուցանակներում կան նկարներ և փաստաթղթեր։ Ներկայացված ցուցանմուշներով կարելի է ծանոթանալ ջրամատակարարման ոլորտում տեխնիկական առաջընթացի մասին։ Թանգարանի սրահի կենտրոնում տեղադրված է ծորակասյան մոտ դույլով աղջկա քանդակը։ Քանդակի բրոնզե տարբերակը տեղադրված է քաղաքի Պոկրովսկի պուրակում։ Քանդակի ետևում կա լուսանկարների հինգ ցուցափեղկ՝ նվիրված ջրատարի վերածննդին։ Հատակին կա կոյուղու թուջե դիտանցք։

Թանգարանի այցելուները կարող են տեսնել քաղաքի քարտեզն առաջին ջրատարի սխեմայով, որը թողարկվել է 1865 թվականին, հին սյունածորակը, 1901 թվականի առաջին ջրաչափը, 19-րդ դարի դիտանցքեր, նախահեղափոխական հրդեհային ջրածորաններ և այլն։ Ժամանակակից ցուցանմուշները ներկայացնում են, թե որքան է զարգացել ռոստովյան ժամանակակից ջրամատակարարումը, դրա տեխնիկական առաջընթացը, ջրամատակարարումն ու ջրահեռացումը։

Թանգարանի ցուցափեղկերում ներկայացված է քաղաքային ջրամատակարարման և կոյուղու պատմությունը, «ПО Водоканал» ԲԲԸ հետպատերազմյա տարիների զարգացումը։ Թանգարանում առկա են նյութեր կազմակերպության աշխատակիցների մասին։ Ներկայումս այս ձեռնարկությունը սպասարկում է շուրջ 2600 կմ ջրատար խողովակ և մոտ 1,260 կմ կոյուղու ցանց։ Այն ջրամատակարարում է ապահովում ավելի քան 1,2 միլիոն մարդու Դոնի Ռոստով, Ակսայ և Բատայսկ քաղաքներում։

Ձեռնարկության սրահում տեղադրված է քաղաքագլուխ Անդրեյ Մատվեևիչ Բայկովի կիսանդրին։ Նրա օրոք Դոնի Ռոստովում գործարկվել է առաջին ջրատարը։ 2004 թվականին թանգարանում բացվել է մանկական էկոլոգիական կենտրոն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Десять лет исполнилось музею ростовского водопровода

Արտաքին հղումներ
----------------

* Музей Ростовского водопровода, Фото и описание
* Достопримечательности » Музеи, Музей Ростовского водопровода
* Музей Ростовского водопровода Արխիվացված 2017-04-13 Wayback Machine
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ռոդենի թանգարան (այլ կիրառումներ)

**Ռոդենի թանգարան**  (անգլ.՝ Rodin Museum), գեղարվեստական թանգարան Ֆիլադելֆիայում (Փենսիլվանիա, ԱՄՆ), որտեղ պահվում է քանդակագործ Օգյուստ Ռոդենի աշխատանքների՝ մեծությամբ երկրորդ հավաքածուն Փարիզի թանգարանից հետո։

Պատմություն
-----------

Հավաքածուն ամբողջացվել է 1923-1926 թվականներին թատրոնի և կինոյի մագնատ Ժյուլ Մաստբաումի կողմից (1872-1926)՝ այն որպես հատուկ նվեր տալով Ֆիլադելֆիա քաղաքին։ Ընդամենը երեք տարում Մաստբաումը հավաքեց Ռոդենի՝ Փարիզից դուրս գտնվող ամենամեծ հավաքածուն։ Հավաքածուն ներառում է բրոնզե, գիպսե քանդակներ, նամակներ, գրքեր։ 1926 թվականին Մաստբաումը թանգարանի շենքի նախագիծը պատվիրում է ճարտարապետներ Պոլյու Կրեին և Ժակ Գրեբերին։ Թանգարանը բացվել է 1929 թվականին՝ Մաստբաումի մահից հետո։ Այն կառավարում է Ֆիլադելֆիայի գեղարվեստական թանգարանը։

2012 թվականին թանգարանը վերաբացվել է երեքամյա վերանորոգումից հետո, որն արժեցել է 9 միլիոն դոլար։

Հավաքածու
---------

Թանգարանի հավաքածուն ընդգրկում է քանդակագործի 133 աշխատանքներ։ Թանգարանի հենց մուտքի մոտ տեղադրված է Ռոդենի ամենահայտնի քանդակի՝ «Մտածողի» կրկնօրինակը։ Նախապես ծրագրվել էր, որ դա կլինի 550 սանտիմետրանոց «Դժոխքի դարպասների» 100 քանդակներից մեկը։ Ռոդենը Դեկորատիվ արվեստի թանգարանի համար նախատեսված այդ ծրագրի համար աշխատել էր 1880 թվականից մինչև իր մահը։

Թանգարանում ներկայացված են քանդակագործի հայտնի այլ աշխատանքների կրկնօրինակներ ևս՝ «Համբույր» (1886), «Հավերժ գարուն» (1884), «Բրոնզի դար» (1875-1876), «Կալեի քաղաքացիները»։

Պատկերասրահ
-----------

* «Մտածողը»«Մտածողը»
* «Դժոխքի դարպասներ»«Դժոխքի դարպասներ»
* «Հավերժական գարուն» «Հավերժական գարուն»
* «Ջարդված քթով մարդը»«Ջարդված քթով մարդը»
* «Բալզակի հսկա գլուխը»«Բալզակի հսկա գլուխը»
* Բաքոսը տակառումԲաքոսը տակառում

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  «BBC News - Rodin Museum re-opens after three years of work». Bbc.co.uk. Վերցված է 2012 թ․ մայիսի 17-ին.
2. ↑  The Associated Press. «Rodin Museum in Philadelphia to reopen in July». seattlepi.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 24-ին. Վերցված է 2012 թ․ մայիսի 17-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թանգարանի պաշտոնական կայք
* Ռոդենի թանգարանը թանգարանների ցուցակում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000123229500 · LCCN: n86021607 · VIAF: 128732979 · WorldCat VIAF: 128732979 |

 |
**Ադալեթ Աղաօղլու** (ի ծնե **Սյումեր**, հոկտեմբերի 13, 1929(1929-10-13), Նալլըհան, Անկարայի մարզ, Թուրքիա - հուլիսի 14, 2020(2020-07-14), Ստամբուլ, Թուրքիա), թուրք գրող և դրամատուրգ։ Համարվում է 20-րդ դարի թուրքական գրականության ամենահայտնի վիպասաններից մեկը։ Նա նաև գրել է էսսեներ, հիշողություններ և պատմվածքներ։

Կենսագրություն
--------------

Ֆաթմա Ինայթ («Ադալեթ») Սումերը ծնվել է Անկարայի նահանգի Նալլըհան գյուղում, որտեղ հաճախել է տեղի տարրական դպրոցը։ Ընտանիքի հետ միասին տեղափոխվել է Անկարա, որտեղ ստացել է միջնակարգ կրթություն և հաճախել գիմնազիա։ Երիտասարդ տարիքում նրա վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել Ռեշատ Նուրի Գյունթեքինի «Ցախասարյակ` երգող թռչուն» վեպը։ Անկարայի համալսարանում սովորել է ֆրանսերեն լեզու և գրականություն։ Մասնակցություն է ունեցել քաղաքի գրական կյանքին, հաճախել է Յահա Քեմալ Բեյաթլիի, Ահմեդ Համդի Տանպընարի և Օրհան Վելիի ցերեկույթներին։

1951 թվականին Ադալեթը աշխատանքի է անցել Անկարայի պետական ռադիոյում (TRT-ի նախորդը)։ Այնտեղ աշխատել է որպես դրամատուրգ և թարգմանիչ։ Այս ժամանակաշրջանում նա գրել է իր գրական առաջին ստեղծագործությունները։ 1955 թվականին ամուսնացել է ինժեներ Հալիմ Աղաօղլուի հետ, որի հետ երկու տարի բնակվել է Միացյալ Նահանգներում։ Բացի ռադիոյի աշխատանքից, 1961 թվականին ընկերների հետ միասին հիմնել է Անկարայի առաջին մասնավոր թատրոնը՝ «Meydan Sahnesi»: Չնայած դրան, նրա առաջին բեմադրությունը մեծ հաջողություն չի ունեցել։

1970 թվականին նա թողել է ռադիոյի իր աշխատանքը և գրել իր առաջին «*Պառկել և մահանալ*» վեպը, որը 1973 թվականին տպագրվել է Ստամբուլում։ Դրան հաջորդել են փոքր ծավալի պատմվածքների 4 հատորներ և ևս 8 վեպեր, որոնք արժանացել են գրական տարբեր մրցանակների։ 1975 թվականին նրա «Բարձր լարվածություն» պատմվածքների ժողովածուն (թուրքերեն՝ Yüksek Gerilim) ստացել է Սաիտ Ֆաիքի գրական մրցանակ, իսկ նրա «*Իմ կարոտի փափուկ վարդը»* (թուրքերեն՝ Fikrimin Ince Gülü) վեպը ստացել է Մադարալիի մրցանակ։ 1980 թվականին ստացել է Օրհան Քեմալի գրական մրցանակ։ 1983 թվականին գրողը Անկարայից տեղափոխվել է Ստամբուլ։

1998 թվականին Աղաօղլուն ստացել է Անատոլիայի և Օհայոյի համալսարանների պատվավոր դոկտորի գիտական աստիճան։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  Adalet Ağaoğlu: Novelist of the Kemalist elite — Daily Sabah.
2. 1 2  Son Dakika Haberi! Adalet Ağaoğlu hayatını kaybetti — CNN Türk.
3. ↑  «Nihat Duğancı, Adalet Ağaoğlu'nun Romanları ve Romancılığı, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Çanakkale, 2006». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ ապրիլի 6-ին. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 20-ին.
4. ↑  *Kafkas tebeşir dairesi*. Der kaukasische Kreidekreis. Ankara : Kardeş Matbaası, 1963

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12297164v · GND: 119408759 · ISNI: 000000012281330X · LCCN: n85807401 · NKC: xx0003082 · NTA: 069221774 · NUKAT: n2013011005 · SUDOC: 031829511 · VIAF: 68993749 · WorldCat VIAF: 68993749 |

 |

 |
**Շահե Նազարի Տեր-Գևորգյան** (սեպտեմբերի 16, 1944(1944-09-16), Հալեպ - օգոստոսի 14, 1998(1998-08-14), Հալեպ, Սիրիա), հայ ճարտարապետ, ճարտարապետության պատմաբան։

Կենսագրություն
--------------

Շահե Տեր-Գևորգյանը ծնվել է 1944 թվականին Հալեպում։ 1970 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ Ուսումնասիրել է Հալեպի Սուրբ Քառասուն Մանկանց եկեղեցու ստորգետնյա մասը, քաղաքամերձ շրջաններում կառուցել է շուրջ քսան շենք, մշակել շոգ կլիմայով արևելյան երկրների ավանդական ներքին բակերով ժողովրդական բնակելի տներն արդիական շենքերի փոխակերպելու տեսական սկզբունքներն ու նախագծերը։ 1973 թվականին Բեյրութի ֆրանսիական հնագիտական ինստիտուտի հրավերով մասնակցել է Հյուսիսային Սիրիայի նշանավոր հուշարձաններ Շեյխ Բարաքաթի հեթանոսական տաճարի, քրիստոնեական առաջին եկեղեցիներից մեկի՝ Քրքբիզեի միանավ, Քալբ Լոզեի եռանավ բազիլիկների ուսումնասիրությանը, ղեկավարել պեղումներն ու չափագրությունները, հատակագծումները, պարզաբանել հարդարանի առանձնահատկությունները։ Տեր-Գևորգյանն ապացուցել է, որ Հայաստանում միանավ բազիլիկ հորինվածքով մոնումենտալ դահլիճներ գոյություն են ունեցել մինչև քրիստոնեության ընդունումը, իսկ միանավ բազիլիկ եկեղեցիները կառուցվել են հայկական հեթանոսական տաճարների հորինվածքի հիման վրա, և առաջ է քաշել ու հիմնավորել այն տեսակետը, որ Հայաստանի բազիլիկ եկեղեցիների ճարտարապետությունը ձևավորվել ու զարգացել է ինքնուրույն՝ տեղական շինարվեստի դարավոր ավանդույթների հիման վրա։

Երկեր
-----

* Հայաստանի և Սիրիայի վաղքրիստոնեական ճարտարապետության առնչությունները, Երևան, 2000:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007
2. ↑  «On the relevancies of early Christian architecture of Armenia and Syria = Hayastani ev Siriayi vaghkʻristoneakan chartarapetutʻyan aṛnchʻutʻyunnerě /». *worldcat.org*. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 29-ին.
3. ↑  Տեր-Գեվորգյան, Շահե (2013). *On the Relevancies of Early Christian Architecture of Armenia and Syria: Հայաստանի Եվ Սիրիայի Վաղկրիստոնեական Ճարտարապետության Առնչությունները* (անգլերեն). Gitutiun. ISBN 9785808010178.
Հանգստի վիճակ
=============

**Հանգստի վիճակ**, կամ **հիպոբիոզ**, —շրջակա միջավայրի անբարենպաստ պայման ներով / ցածր կամ բարձր ջերմաստիճան, երաշտ և այլն/ պայմանավորված կենդանի օրգանիզմների ֆունկցիոնալ ակտիվության նվազման գործընթացն է՝ բարձր կենսունակության պահպանմամբ։

Գոյության համար բարենպաստ պայմանների վերականգնման դեպքում վերականգնվում է նաև կենդանի օրգանիզմների ֆունկցիոնալ ակտիվությունը։ Շրջակա միջավայրում նման ադապտացիոն հարմարանքները պայմանավորված են կառուցվածքի անատոմա-ֆիզիոլոգիական, մոլեկուլյար-գենետիկական և կենսաքիմիական առանձնահատկություններով։

Հիպոբիոզ հասկացությունը կիրառում են որպես համընդհանուր եզրույթ այնպիսի երևույթների համար, ինչպիսիք են հիպոթերմիան, քունը, դիադադարը և այլն: Խորը հիպոբիոզը կարող է անցնել անաբիոզի։ Տարբերում են բնական հիպոբիոզ—նկատվում է է որոշակի պայմաններում տարբեր կենդանիների մոտ, և արհեստական հիպոբիոզ—կիրառում են կենսաբանության և վիրաբուժության տարբեր ոլորտներում։

Հիպոբիոզը կիրառվում է կլինիկաների վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑ [bse.sci-lib.com/article010582.html БСЭ, Гипобиоз (рус.)]
2. ↑ Энциклопедия Кирилла и Мефодия, Гипобиоз (рус.)
3. ↑ *Талпош В. С.* Зоологія. Словник-довідник. Поняття, терміни. — Тернопіль: Навчальна книга-Богдан, 2000. — 240 с. — ISBN 966-7520-47-1.
4. ↑ Микробиология / [О. Д. Сидоренко, Е. Г. Борисенко, А. А. Ванькова и др.]. — М. : ИНФРА-М, 2005. — 285 с.
5. ↑ *Владимир Тельпухов, Павел Щербаков.* Охладить, но не замораживать // Наука и жизнь. — 2018. — № 1. — С. 74—77. Архивировано 14 января 2018 года
Քլեբուի համայնքը Սյոր Թրյոնդելագ կոմսության քարտեզին
**Քլեբու** (նորվ.՝ Klæbu), համայնք Նորվեգիայի Սյոր Թրյոնդելագ կոմսությունում։ Վարչական կենտրոնը Քլեբու քաղաքն է։ Պաշտոնական լեզուն համարվում է Բուկմոլը։ Զբաղեցնում է 186.36 կմ² տարածք։

Համայնքը ստեղծվել է 1838 թվականի հունվարի 1-ին։ Անվան սկզբնամասը՝ kleppr, նշանակում է ժայռոտ բլուր, իսկ վերջավորությունը՝ bú, նշանակում է գյուղական շրջան։

Համայնքի տարածքում ակտիվ գործունեություն է իրականացնում Նորվեգական եկեղեցին, որն այստեղ ունի 1790 և 1974 թվականներին կառուցված երկու եկեղեցի։

Զինանշան
--------

Քլեբուի համայնքի զինանշանը հաստատվել է 1983 թվականի հուլիսի 8-ին և իրենից ներկայացնում է կապույտ ու արծաթագույն վահան, ներքևի մասը սուր, որի վրա պատկերված է Նիդելվա գետի ջրվեժը խորհրդանշող գույների համադրություն։

Բնակչություն
------------

Համաձայն 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Քլեբուի համայնքում բնակվում է 5,801 մարդ։ Վերջին 60 տարում բնակչության թվաքանակի կրկնակի աճ է գրանցվել։

Աշխարհագրություն
----------------

Քլեբուի համայնքի տարածքով հոսում է Նիդելվա գետը։ Կան բազմաթիվ լճեր։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3  Kristiania, Norge: W. C. Fabritius & sønners bogtrikkeri. (նորվ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Համայնքի վիճակագրական տվյալները վերցված Նորվեգիայի վիճվարչությունից: Արխիվացված 2011-05-14 Wayback Machine (նորվեգերեն)
**Կակոնգո** (պորտ.՝ Cacongo, հայտնի է որպես Լանդանա (պորտ.՝ Lândana), Մալեմբա (պորտ.՝ Malemba) կամ Մալեմբո (պորտ.՝ Molembo)), քաղաք և մունիցիպալիտետ Անգոլայի Կաբինդայի հյուսիսում։

Պատմություն
-----------

Կակոնգոյի թագավորության ծագումն ու վաղ պատմությունն անհայտ են։ Կակոնգոն առաջին անգամ հիշատակվել է 1535 թվականին Կոնգոյի թագավոր Ալֆոնսո I-ի կողմից։ Նա պորտուգալացիներին ցույց է տվել, որ ինքը ղեկավարում է այս տարածքը, ինչպես նաև Կոնգո գետի հյուսիսային ափին գտնվող մի շարք այլ վայրերում։ Պորտուգալացի վաճառականները, որոնք հետաքրքրված էին պղնձի, փղոսկրի վաճառքով և ստրկավաճառությամբ, սկսել են առևտրային կետեր բացել։ Նրանցից մեկը Ռեյնո դու Կակոնգոն էր, որը հիմնադրվել է 17-րդ դարի 20-ական թվականներին։ Ռեյնոն 18-րդ դարում դարձել է կարևոր առևտրային կենտրոն, որտեղ պարբերաբար այցելում էին Մեծ Բրիտանիայից, Ֆրանսիայից, Նիդերլանդներից և Պորտուգալիայից ժամանած նավեր։

1885 թվականի փետրվարի 1-ին Պորտուգալիայի թագավորությունը և տեղական աֆրիկյան կառավարիչները կնքել են Սիմուլամբուկի պայմանագիրը, որի արդյունքում ստեղծվել է Կաբինդայի պրոտեկտորատը, որը ներառում էր Կակոնգոյի թագավորությունը։ 1885 թվականի ապրիլի 30-ին Բեռլինի կոնֆերանսի անդամները սահմանների վերագծման արդյունքում Կաբինդան Անգոլայից բաժանել են Բելգիային փոխանցված հատվածով։

1886 թվականին Պորտուգալական Կոնգոյի Առաքելական պրեֆեկտուրան Մաբանզա Կոնգոյից տեղափոխվել է Կակոնգո և այնտեղ մնացել մինչև 1914 թվականը։ Հետո տեղափոխվել է Կաբինդա։ Չնայած դրան, Կակոնգո քաղաքը մնացել է քրիստոնեական կարևոր կենտրոն մինչև 1940 թվականը։ Այս շրջանի ժառանգությունը Լանդանա առաքելության եկեղեցին է, որը բացվել է 1904 թվականին։ Ներկայումս եկեղեցին ստացել է մշակութային ժառանգության կարգավիճակ։

Մունիցիպալիտետը ստեղծվել է 1941 թվականի հունվարի 8-ին և մինչև 1975 թվականը կոչվում էր «Վիլա Գիլմերո Կապելո».

Նկարագրություն
--------------

Մունիցիպալիտետը բաղկացած է գլխավոր կոմունայից՝ Կակոնգո քաղաքից, և Դինջա ու Մասսաբի կոմունաներից։ Տարածքը կազմում է 1 732 կմ²։ Մունիցիպալիտետի բնակչությունը 39 076 մարդ է (2014 թվականի տվյալներով)։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Angola - Datos de población del país, Enlaces y mapas
2. ↑  *Azevedo, José Manuel de* A colonização do Sudoeste Angolano : do deserto do Namibe ao planalto da Huíla - 1849-1900. — Salamanca: Universidade de Salamanca, 2014.
3. ↑  *Unrepresented Nations and Peoples Organization* UNPO yearbook. — Martinus Nijhoff Publishers. — 502 с. — ISBN 978-90-411-1022-0
4. ↑  «Missão de Lândana». *Rede Angola - Notícias independentes sobre Angola*. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 3-ին.
5. ↑  «CFB\_Uma\_historia\_sucinta». *sites.google.com* (ռուսերեն). Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 3-ին.
6. ↑  Estratégia de Desenvolvimento Territorial da ELP Angola 2025.
7. ↑  «Angola: Administrative Division (Provinces and Municipalities) - Population Statistics, Charts and Map». *www.citypopulation.de*. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 2-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
| **՞**Անտառային նրբագեղիկ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Prunella modularis

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


Prunella modularis
*Cuculus canorus canorus* + *Prunella modularis*
**Անտառային նրբագեղիկ** (լատին․՝ Prunella modularis), նրբագեղիկների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, քիչ տարածված։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 14, 5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 19-21 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 20-22 գ։ Փոքրամարմին է՝ դեղնամոխրագույն փետրավորմամբ, կտուցը՝ բարակ։

Մարմինը վերևից շիկակարմիր-դարչնագույն է, գագաթը, մեջքը, թևերը՝ խայտավոր։ Գլխից մինչև փորը մոխրագույն է, մարմնի կողքերին կան մուգ խայտեր։ Թաքնված թռչուն է, գորշ փետրավորման շնորհիվ՝ դժվար ճանաչելի։ Գետնին քայլում է կարծես սողալով՝ ընդհատ-ընդհատ շարժումներով, թաքստոցից ոչ հեռու։ Լայնորեն տարածված տեսակ է, բնակվում է խիտ անտառներում, թփուտներում, գետաձորերում, պտղատու այգիներում։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է անողնաշարավորներով, սերմերով, հատապտուղներով։

Բազմացում և զարագացում
----------------------

Հարսանեկան զույգերը ձևավորվում են մարտի 2-րդ տասնօրյակին։ Կրկնակի բազմացման ժամանակ արուների ակտիվ երգը լսելի է նաև հունիս-հուլիսի ընթացքում։ Առաջին բները գրանցվում են ապրիլի սկզբից։ Բույնը գավաթաձև է՝ ճյուղերից, մամուռից, բրդից, ձիու մազից։ Բնադրում է թփուտներում, հավանաբար պատրաստում են էգը և արուն՝ 10 օրվա ընթացքում։ Առաջին ձվերը բներում հայտնվում են ապրիլի 1-իև կեսերից մայիսի 2-րդ տասնօրյակի ավարտը։ Դնում է 20 մմ տրամագծով, կանաչավուն կապույտ 4-5 ձու։ Ձագերը ձվից դուրս են գալիս թխսակալման 14-րդ օրը. ամենավաղ ժամկետը մայիսի 1-ին տասնօրյակից մինչև ամսվա վերջն է։

Նշանակություն
-------------

Օգտակար է. ոչնչացնում է մեծ քանակությամբ խխունջների, որոնք գյուղատնտեսական կենդանիների ֆասցիոլոզ հիվանդության տարածողներ են։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4292955-6 · LCCN: sh86003101 |

 |
**Թաց փտում**, բույսերի հյութալի օրգանների (պալարներ, արմատապտուղ, սոխուկ և այլն) ամենուրեք տարածված հիվանդություն։ Առաջանում և, որպես կանոն, զարգանում է բակտերիաների (Ervinia caratovora, bacteria aroi deae), երբեմն նաև կերի հետ սնկերի (Mucor, Penicillium, Fusarium և այլն ցեղերի) համատեղ ազդեցությունից։ Թաց փտման ախտանշանն ախտահարված հյուսվածքների մացերացիան է։ Նրանք խոնավությունից փափկում և քայքայվում են՝ առաջացնելով տհաճ հոտ արձակող նյութեր։ Հարուցիչները բույսի մեջ են թափանցում մեխանիկական վնասվածքների միջոցով։

Պայքարի միջոցառումներ
---------------------

Ֆոսֆորակալիում, պարարտանյութերի և միկրոտարրերի օգտագործում, վարելահողի գերխոնավացման և հեղեղումների կանխում, առողջ պալարների, արմատապտուղների, սոխուկների և այլնի ընտրություն, պահեստավորելուց առաջ սոխուկների ու սերմացու պալարների չորացում և լուսակոփում, պահպանման լավագույն ռեժիմի ապահովում, պահեստների վարակազերծում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**«Գյուղատնտեսական ասոցիացիաների ֆեդերացիա»** (ԳԱՖ), ստեղծվել է 2001թվականին Երևանում:

Նպատակ
------

Նպատակն անդամ կազմակերպությունների զարգացմանը, արտադրատեխնիկայի սպասարկմանը, արտադրանքի իրացմանը, կառավարման կատարելագործմանը, ինչպես նաև ագրարարային ոլորտի օրենսդրության բարեփոխմանն աջակցելն է։

Կիրառուրյուն
------------

«Հազարամյակի մարտահրավերներ Հայաստան» հիմնադրամի աջակցությամբ Գյուղատնտեսական ասոցիացիաների ֆեդերացիան ներդրել է տեղեկատվական «ԱՐՄԻՍ» համակարգը, որը հնարավորություն է ընձեռում ֆերմերներին համացանցի կամ կարճ հաղորդագրությունների միջոցով տեղեկություն ստանալ գյուղմթերքների մեծածախ և մանրածախ գների մասին։ Գյուղաբնակ կանանց գործարար ակտիվության բարձրացման նպատակով կազմակերպվում են ձեռներեցության հմտությունների զարգացմանը նվիրված սեմինարներ, տարբեր միջոցներով ապահովվում է ազգային և միջազգային փորձին վերաբերող տեղեկույթի փոխանցում և այլն։ Ներկայում (2014) անդամակցում են 21 կոոպերատիվներ` շուրջ 1700 անդամներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Վեհարան**, Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի նստավայրը և աշխատավայրը։

Հին վեհարան
-----------

Հին վեհարանը կառուցվել է Ղազար Ջահկեցի կաթողիկոսի օրոք (1738-1741)՝ Էջմիածնի մայր տաճարի բակի հարավարևմտյան մասում և իբրև գործող վեհարան է ծառայել 20 կաթողիկոսների։ Երկրորդ հարկում է գտնվում ընդունարանը, գահասրահը, որ կոչվում է նաև Ծաղկյա դահլիճ, կաթողիկոսի պաշտոնական գրասենյակը, կաթողիկոսական բնակարանը, սեղանատունը և այլ օժանդակ սենյակներ։ Ծաղկյա գահասրահը հատկապես ուշագրավ է առաստաղի և պատերի զարդագրություններով (XVIII դար), որոնց հեղինակները Հովնաթանյան նկարիչներն են։ Պահպանելով Հին Վեհարանի ձևավորումն ու կահավորանքը՝ թանգարանում ցուցադրվում են մեր մեծագործ Կաթողիկոսների անձնական իրեր՝ նրանց կյանքին ու գործունեությանը նվիրված փաստաթղթեր, լուսանկարներ։

Պատմություն
-----------

Կաթողիկոսարանի թանգարանը գտնվում է հայրապետական նստավայրի վերևի հարկում։ Շենքն ամբողջությամբ անվանվում է Վեհարան և հանդիսանում է Ամենայն Հայոց Հայրապետի նստատեղին ու պաշտոնական գրասենյակը։ Վեհարանի կառուցումը սկսվել է 1910 թվականին (շենքի հիմնարկեքը կատարվել է 1910 թ. հունիսի 10-ին) և ավարտվել 1915 թ. ազգային մեծ բարերար Ալեքսանդր Մանթաշովի նվիրատվությամբ ու ճարտարապետ Պ. Զոհրաբյանի նախագծով։ Շենքը երկհարկանի է և ամբողջությամբ քարաշեն։ Այստեղ են գտնվում Կաթողիկոսության վարչական գրասենյակները, Հայրապետի բնակարանը, ընդունարանն ու թանգարանը։ Մինչ նոր Վեհարանի շենքն օգտագործելը այն բռնագրավվել է Խորհրդային իշխանությունների կողմից և ծառայել իբրեւ զինվորական զորամաս ու ռազմական շտաբ։

Իշխանությունների հետ բանակցություններ վարելով՝ երջանկահիշատակ Վազգեն Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին հաջողվել է իրականացնել կաթողիկոսարանի վերադարձը Մայր Աթոռին։ 1962 թ. Վեհափառի նախաձեռնությամբ Նոր Վեհարանի շենքը վերանորոգվել է։ 1957-1962 թթ. այն հիմնովին վերանորոգումների ու վերակառուցման է ենթարկվել շնորհիվ ամերիկահայ բարերարներ տեր եւ տիկին Ալեք և Մարի Մանուկյանների նվիրատվությունների։ 1962 թվականից այն ծառայում է իբրև Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի պաշտոնական նստավայր։ Շենքի վերականգնողական աշխատանքները վերսկսեցին 1968 և 1971 թվականներին, և այն վերածվեց կաթողիկոսական թանգարանի։ Թանգարանը նվիրված է 1738 - 1962 թվականներին գահակալած բոլոր կաթողիկոսներին՝ Խրիմյան Հայրիկ, Գևորգ Դ, Ե, Զ, Ներսես Աշտարակեցի և Վազգեն Ա հայրապետներին։

Ցուցադրություն
--------------

Նոր Վեհարանի շենքի բացման առիթով Վազգեն Ա Հայրապետը շենքի երկրորդ հարկում հիմնել էր մի փոքրիկ պատկերասրահ, ուր ներկայացված են հայ նկարիչների՝ Հովհաննես Այվազովսկու, Մարտիրոս Սարյանի, Հակոբ Կոջոյանի, Վարդգես Սուրենյանցի, Եղիշե Թադևոսյանի, Գևորգ Բաշինջաղյանի, Գառզուի, Էդգար Շահինի, Զարեհ Մութաֆյանի, Ժանսեմի և այլոց կտավները, որոնք պատմության ընթացքում նվիրվել էին Հայ Եկեղեցուն։ Ռուս և արևելաեվրոպացի նկարիչների գործերը ներկայացված են մեկ ուրիշ սրահում, որտեղ կա նաև թանկարժեք ռուսական սրբապատկերների հավաքածու։

Թանգարանի ամենից ուշագրավ ու հետաքրքիր գեղարվեստական գործերն են ոսկեկուռ մեծ խաչն ու հայկական ոսկետառ ու ադամանդազարդ այբուբենը, որը զարդարում է 80 x 130 սմ չափերի օնիքսյա տախտակի հղկված հարթությունը։ Խաչն ու այբուբենը պատրաստվել են Վազգեն Ա Հայրապետի պատվերով, ոսկերիչ Ժիրայր Չուլոյանի ձեռքով և ճարտարապետ Բաղդասար Արզումանյանի նախագծով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վեհարան
Անտառատափաստանային շրջան
**Ագրոանտառբարելավում,** անտառտնտեսական միջոցառումների համալիր, որոնք իրականացվում են գյուղատնտեսական մշակաբույսերի վրա բնական գործոնների (երաշտ, չորահողմ, հողի էրոզիա և մշակաբույսերի բերքատվությանը խանգարող անբարենպաստ ազդակներ) բացասական ազդեցության նվազեցման նպատակով։ Հիմնված է անտառի հողապաշտպան, ջրակարգավորիչ և այլ պաշտպանական հատկանիշների վրա։ Իրականացվում է դաշտապաշտպան անտառաշերտերի ստեղծմամբ։

Կիրառական նշանակություն
-----------------------

 Ագրոանտառբարելավումը բարերար ազդեցություն է ունենում կլիմայի և հողի վրա, մասամբ կանոնավորում է տեղումների քանակը, շրջապատի հողի ու գետերի ջրային ռեժիմը, բարձրացնում օդի հարաբերական խոնավությունը, նվազեցնում քամիների վնասակար ազդեցությունը, արգելակում հողի էրոզիան, ամրացնում ավազուտները։ Իրականացվում է դաշտապաշտպան անտառաշերտերի ստեղծմամբ։

Լեռնային շրջաններում ագրոանտառբարելավում զուգակցվում է խոտացանությամբ և ջրատեխնիկական կառույցներով։

Անտառբարելավման շրջաններ
------------------------

Ըստ անտառաճեցման պայմանների' տարածքը բաժանվում է անտառբարելավման շրջանների (ագրոանտառբարելավման շրջանացում), որի հիմքում դրվում են հողակլիմայական, ջրաբանական, երկրաբանական, տեղագրական գործոնները և գյուղատնտեսական ուղղվածությունը։ Շրջանացումն օգտագործում են ագրոանտառբարելավման միջոցառումների նախագծման, ծառաթփային տեսակաշարի ընտրության, անտառաշերտերի հիմնադրման, դրանց մշակման ագրոտեխնոլոգիական միջոցառումների պլանավորման նպատակներով։

Ագրոանտառբարելավումը Հայաստանում
--------------------------------

ՀՀ-ում ագրոանտառբարելավումը սկսվել է 1926 թվականից։ Ագրոանտառբարելավման աշխատանքներ են կատարվել Կոտայքի մարզի Ողջաբերդ և Գառնի գյուղերի շրջակայքում, Արագածոտնի և Սյունիքի մարզերի էրոզիայի ենթարկված լեռնալանջերի և Սևանի ջրերից ազատված ավազուտների վրա։

Ագրոանտառբարելավումը նաև անտառաբուծության բնագավառ է, որն ուսումնասիրում է անտառտնկարկների միջոցով գյուղատնտեսական հողահանդակների արդյունավետության բարձրացման տեխնոլոգիական և կազմակերպական հարցեր։
Ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, 1965-1968 թվականին ստեղծվել են 14,9 հազար հա անտառային զանգվածներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Agroforestry». *www.fao.org*. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 26-ին.
2. ↑  «What is agroforestry?». *www.aftaweb.org* (բրիտանական անգլերեն). Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 29-ին.
3. ↑  «National Agroforestry Center». USDA National Agroforestry Center (NAC).

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Կաալա** (պորտ.՝ Caála), քաղաք և մունիցիպալիտետ Անգոլայի Հուամբո նահանգի կենտրոնական մասում։

Պատմություն
-----------

15 -րդ դարում Կաալան կրոնական և պաշտամունքային տարածք էր Նգանդա կլանի տիրապետության տակ։ Մոտ 1650 թվականին կազմավորվեց Կաալա անունով բնակավայր։ Շուտով Կաալան դարձավ Հումաբոյի թագավորության մայրաքաղաքը։ Թագավորության առաջին թագավորը Կալունգա Վամբուն էր։ 19 -րդ դարում քաղաքն արդեն առևտրի ծաղկուն կենտրոն էր Օվիմբունդուսի և ափը գաղութացրած պորտուգալացիների միջև։ Տարիներ շարունակ պատերազմից, ավերածություններից և լքվածությունից հետո Կաալայի զարգացումը վերսկսվեց 1912 թվականին Բենգուելա երկաթուղու հայտնվելով։ Մինչև 1922 թվականը քաղաքը պատկանում էր Հուամբո շրջանին։ 1922-1934 թվականներին ընկած ժամանակահատվածում պատկանում էր Լեպիի շրջանին։ 1912-1970 թվականներին քաղաքը կոչվել է Վիլլա Ռոբերտ Ուիլյամս՝ ի պատիվ բրիտանացի մեծահարուստ Ռոբերտ Ուիլյամսի, ով վերահսկում էր Բենգուելա երկաթուղու շինարարությունը։ 1970 թվականի հուլիսի 15 -ին այն դարձավ քաղաք և մունիցիպալիտետ, որը վերանվանվեց Կաալա։ 2002 թվականին, երբ Անգոլայում քաղաքացիական պատերազմն ավարտվեց, Կաալեն եղել է «Բժիշկներ առանց սահմանների» մարդասիրական օգնության կենտրոնը։

Նկարագրություն
--------------

Մունիցիպալիտետը բաղկացած է հիմնական կոմունաներից՝ Կաալա քաղաքից և Կուիմա, Կալենգա և Կատատա համայնքներից։ Տարածքը կազմում է 3680 կմ²։ Մունիցիպալիտետի բնակչությունը 373000 մարդ է (2014 թվականի գնահատականը)։

Լոգիստիկա
---------

Կաալան երկրի կարևորագույն լոգիստիկ հանգույցներից մեկն է, քանի որ այս քաղաքում միանում են EC-343 (Կաալա-Էկունյա), EN-120 (Ուամբո-Կաալա-Կույմա) և EN-260 (Կաալա-Կալենգա) կարևոր ավտոմայրուղիները, ինչպես նաև Բենգելյան երկաթուղին։

Տնտեսություն
------------

Կաալան Անգոլայի հիմնական գյուղատնտեսական կենտրոններից մեկն է։ Տարածաշրջանում աճեցվում է ցորեն և կորեկ։ Մունիցիպալիտետի տարածքով հոսող գետերի վրա ձկնորսությունը լայն տարածում ունի։ Մունիցիպալիտետի հարավային մասում գտնվող Կունենե գետի վրա կա հիդրոէլեկտրակայան`60 մեգավատ ընդհանուր հզորությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  *Ceita, Constança do Nascimento da Rosa Ferreira de* Silva Porto na África Central – VIYE / ANGOLA: história social e transcultural de um sertanejo (1839-1890). — Tese de Doutoramento. Universidade Nova de Lisboa, Departamento de Estudos Portugueses, 2015.
2. ↑  Estratégia de Desenvolvimento Territorial da ELP Angola 2025.
3. ↑  «Angola: Administrative Division (Provinces and Municipalities) - Population Statistics, Charts and Map». *www.citypopulation.de*. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 2-ին.
4. 1 2  *Paim, L.M.R.F.* A fitossanidade de cereais armazenados em Angola. — Universidade Técnica de Lisboa, 2016.
5. 1 2  «Massango e massambala são prioridades para o Inacer». *Expansão* (պորտուգալերեն). 2014 թ․ փետրվարի 24. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 3-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · GeoNames |

 |
Դվին, կենտրոնում բազիլիկան
Արարատի մարզի՝ մայրաքաղաք Դվինի պատմաճարտարապետական կառույցների շարքում իր յուրահատուկ տեղն է զբաղեցնում կաթողիկոսական պալատից հարավ գտնվող Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին։ Հուշարձանը մասնակի ավերված է։ Այն վաղ միջնադարյան եռանավ բազիլիկ կառույց է։ Հուշարձանից պահպանվել են արևմտյան, հարավային և հյուսիսային պատերը։ 1907 թվականին Խաչիկ վարդապետ Դադյանի գլխավորությամբ հուշարձանը մասնակիորոն պեղվել է, իսկ ավելի ուշ՝ 1937-1950 թվականների ընթացքում անց են կացվել կանոնավոր պեղումներ, որի արդյունքում Դվինի կենտրոնական թաղամասում հայտնաբերվել է Կաթողիկե մեծ եկեղեցին։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցին կառուցվել է հեթանոսական տաճարի տեղում։ 4-րդ դարի երկրորդ կեսին այն վերածվել է եռանավ բազիլիկ եկեղեցու։ Ժամանակագրական առումով եկեղեցին համապատասխանում է Քասախի, Երերույքի, Տեկորի բազիլիկներին։ 5-րդ դարի 70- ական թվականներին եկեղեցին երեք կողմերից համալրվել է արտաքին սյունասրահներով։ 
7-րդ դարի պատմիչ Սեբեոսի վկայության համաձայն՝ 572 թվականին ապստամբության ժամանակ պարսիկները այրել և ավերել են եկեղեցին։
Սուրբ Գրիգոր տաճարը հայոց իշխան Սմբատ Բագրատունու]] և Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Աբրահամ Ռշտունու գահակալության ժամանակ (608-628 թվականներ) վերակառուցվել է ՝ կրելով կառուցվածքային փոփոխություններ ՝ եռանավ բազիլիկ եկեղեցուց վերածվել է խաչաձև հատակագծով գմբեթավոր սրահի։
Եկեղեցին իր հատակագծով հիշեցնում է երկարաձիգ համաչափություն ունեցող դահլիճ։ Բեմին մետ գտնվող չորս հզոր մույթերն իրենց վրա են պահել գմբեթը։ 
Սուրբ Գրիգոր կաթողիկե եկեղեցին իր մեծության շնորհիվ համարվել է ժամանակի ինքնատիպ հոգևոր կառույցներց մեկը։ Այն ունեցել է 22․54 մ լայնություն և 44․ 07 մ երկարություն։ Այն ունեցել է շքեղ հարդարանք․ հատակը ծածկված է եղել գույնզգույն քարերի և ապակու մանր խորանարդիկներով, որի մի հատվածը Տիրամոր պատկերով։ Եկեղեցին ունեցել է կղմինդրածածկ։

* ԴվինԴվին

893 թվականի երկրաշարժի հետևանքով տաճարը փլվել է և այլևս չի վերականգնվել։

Նշանակալից իրադարձություններ
----------------------------

485 թվականին Վահան Մամիկոնյանին պարսից արքունիքի կողմից մարզպան ճանաչելու կապակցությամբ Սուրբ Գրիգոր տաճարում տեղի է ունենում պատարագ։ Ներկաների մեծաթիվ բազմությունը ստիպված է լինում հետևել ծիսակատարությանը արտաքին սրահից և նրան հարակից հրապարակից։

Աղբյուրներ
----------

1. Ղաֆադարյան Կ. Դվին քաղաքը և նրա պեղումները, Երևան, 1982։

2. Քալանթարյան Ա. Դվին, Երևան, 1986։

3. Դվինի V-VII դարերի ճարտարապետական հուշարձանները, Երևան, 1950։
«Ձևն ու հոգին», Հովհաննես Թումանյանի հրապարակախոսական հոդվածներից: Լույս է տեսել «Հորիզոն» թերթի 1910 թվականի № 9-ում:

Գրման առիթը
-----------

Հոդվածի ստեղծման առիթին նույն հոդվածում անդրադառնում է հենց հեղինակը՝ Հովհաննես Թումանյանը՝ պարզաբանելով, որ հոդվածը գրվել է որպես արձագանք 1910 թվականին Թիֆլիսում հայոց թատրոնի խնդրին, երբ թատրոնի գոյությունը վտանգված էր, իսկ մի ազգի մեծահարուստները, հատկապես ծերունի Մանթաշյանը, թատրոնի գոյությունը կապում էին շենքի հետ: Նրանք անտեսում էին բոլոր այն ներքին խնդիրները, որոնք ուներ թատրոնը, և առաջարկում էին հարցը լուծել թատրոնի շենքի տեղափոխմամբ և նյութական ապահովությամբ:

Հոդվածի բովանդակություն
-----------------------

Գեղարվեստում առաջնային համարելով բովանդակությունը՝ Թումանյանը մեծ նշանակություն էր տալիս նաև ձևին: Թումանյանը միշտ պաշտպանել է ձևի և բովանդակության գեղագիտական սկզբունքը: Նա ձգտում էր ձևի և բովանդակության ներդաշնակության, բայց ինչպես ինքն է ասում «էդ ներդաշնակությունը, դժբախտաբար, շատ է դժվար»: Եվ մարդիկ վազում են հեշտի ետևից: Օրինակ, եկեղեցի կամ ուսումնարան ասելիս հասկանում են շինությունը, սրբի պատկերները, վառած մոմը, երբ ասում են հոգևորական, հասկանում են երկար շորեր ու երկար միրուք: Եթե հոգևորականը ավետարանըփչացնի, այդ ոչինչ, իսկ եթե հանկարծ միրուքը խուզի, մի մեծ իրարանցում կստեղծվի: Գրականություն ասելով՝ մարդիկ չեն պատկերացնում կենդանի մարդուն, այլ տպած գրքեր ու անուններ:Թատրոնն էլ մի մեծ շենք է, ուր կան տոմսակներ ու դերասաններ են խաղում:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թումանյան, Հովհաննես (1910). «9» (PDF). *Հորիզոն*. Թիֆլիս: էջեր 1-2.
2. ↑  Մկրյան, Մկրտիչ (1981).  (PDF). *Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործությունները*. Երևան: Սովետական գրող. էջեր էջեր 332-333. `{{cite book}}`: `|chapter-url=` missing title (օգնություն)
3. ↑  Թումանյան, Հովհաննես (1978).  (PDF). *Ընտիր երկեր*. Երևան: Սովետական գրող. էջեր էջեր 405-409. `{{cite book}}`: `|chapter-url=` missing title (օգնություն)

Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործություններ
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ծովք (այլ կիրառումներ)
**Ծովք**, բերդ Մեծ Հայքի Ծոփք նահանգի Անձիտ գավառում, համանուն լճի հարավարևմտյան ափի ժայռոտ թերակղզյակի վրա (այժմ՝ ավերակ)։ Առաջին անգամ հիշատակվում է «Աշխարհացոյց»-ում (VII դ.)։ Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունին իր մի նամակում գրում է, որ XI դարում Ծովքը պատկանում էր իր դստեր հետ ամուսնացած Պահլավունի մի իշխանի։ Նրան հաջորդել է ավագ որդին՝ Ապիրատը։

Ըստ մի հիշատակարանի, Անի քաղաքում՝ անապահով կացության պատճառով Հայոց կաթողիկոս Բարսեղ Ա Անեցին 1106 թվականին ապաստանեց Ապիրատ իշխանի մոտ և Ծովքի Սուրբ Նշան եկեղեցին դարձրեց կաթողիկոսանիստ։

1111 թվականին Ապիրատը զոհվեց Ծովքի համար կռվում։ Ապիրատին փոխարինեց ավագ որդին՝ Վասիլը։ Մահից առաջ Բարսեղ Ա Անեցին կաթողիկոս օծեց Ապիրատի կրտսեր որդի 15-ամյա Գրիգորիսին, որը մոտ 1116 թվականին եղբոր՝ Ներսես Շնորհալու հետ, իշխան Գող Վասիլի հովանավորությամբ, Կոմմագենեի Տլուք գավառում՝ երեք լճակների ափին, հիմնեց կաթողիկոսանիստ նոր դղյակ, վերջինս հայրենի Ծովքի անունով կոչեց Ծովք կամ Ծով։

Ծովքից ոչ հեռու՝ համանուն գյուղը XIX դ. վերջին ուներ եկեղեցի (Սուրբ Նշան), 60 տուն հայ բնակիչ, որոնք զբաղվում էին գերազանցապես արհեստներով՝ ոստայնանկությամբ, դերձակությամբ, ներկարարությամբ։ Տեղահանվել և բնաջնջվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 139)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տաշիր (այլ կիրառումներ)
Չշփոթել Տաշիր հոդվածի հետ։

**Տաշիր**, համայնքի կարգավիճակով վարչատարածքային միավոր Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզում։ Սահմանակցում է Ստեփանավան, Լոռի Բերդ և Ալավերդի համայնքների հետ։ Հյուսիսում սահմանակցում է Վրրաստանի հանրապետության հետ։

Համայնքը ստեղծվել է 2017 թվականի հունիսի 9 -ին Հայաստանի Ազգային Ժողովում համայնքների խոշորացման օրինագծի ընդունմամբ։ Համայնքի տեղական ինքնակառավարման մարմինների առաջին ընտրությունները կայացել են 2017 թվականի նոյեմբերի 5-ին։

Կառավարում
----------

Տաշիր համայնքը կազմված է 24 բնակավայրից՝ Գետավան, Դաշտադեմ, Բլագոդարնոյե, Լեռնահովիտ, Կաթնառատ, Կրուգլայա Շիշկա, Մեդովկա, Մեղվահովիտ, Նովոսելցովո, Նորամուտ, Սարատովկա, Մեծավան, Ձյունաշող, Պաղաղբյուր, Միխայլովկա, Սարչապետ, Արծնի, Ապավեն, Նորաշեն, Պրիվոլնոյե, Պետրովկա, Ձորամուտ գյուղերից և Տաշիր քաղաքից, որը հանդիսանում է համայնքի վարչական կենտրոնը։

### Համայնքի ավագանի և ղեկավար

Համաձայն ՀՀ տեղական ինքնակառավարման օրենսգրքի՝ համայնքի բնակչությունը ընտրում է ավագանի, որը նշանակում է համայնքի ղեկավարին՝ համայնքապետին։ 2022թ-ի սեպտեմբերի 25-ի ընտրությունների արդյունքում Լոռվա մարզի Տաշիր համայնքի ավագանին բաղկացած է 24 անդամներից, որոնցից 17-ը Միասնական համայնք դաշինքից՝ բաղկացած Արդարություն և ՔՈ կուսակցություններից, իսկ 7-ը՝ Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցությունից։ Համայնքի ղեկավարը Միասնական համայնք խմբակցությունից Էդգար Արշակյանն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Տեղեկություններ Տաշիր համայնքի մասին Լոռու մարզի մարզպետարանի կայքում, *(արխիվացված 05․07․2023 թվական)*։
2. ↑  Հայաստանի 328 համայնքների միավորմամբ կձևավորվի 34 համայնք. ԱԺ-ն քննարկում է ծրագիրը
3. ↑  Ազգային ժողովն ընդունեց համայնքների նոր խոշորացման մասին օրինագիծը