recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Կուրորտաբանություն**, **կուրորտոլոգիա** (գերմ.՝ Kurort + հին հունարեն՝ λόγος — դասավանդում), բժշկագիտության ճյուղ, ուսումնասիրում է բնական գործոնների բուժիչ հատկությունները, մարդու օրգանիզմի վրա դրանց ազդեցությունը, օգտագործումը բուժկանխարգելիչ նպատակով և մշակում առողջարանա-բուժավայրային հիմնարկների սոցիալ-հիգիենային պայմանները։

Կուրորտաբանությունը ընդգրկում է բալնեոլոգիան, բալնեոթերապիան, բալնեոտեխնիկան, բուժիչ ցեխերի մասին ուսմունքը (ցեխաբուժություն), կուրորտային կլիմայաբանությունը և կլիմայաբուժությունը (օդա-, արևա-, ծովա- բուժություն), բուժավայրերի պլանավորման, կառուցման և կազմակերպման հարցերը։ Կուրորտաբանությունը սերտորեն առնչվում է ֆիզիոթերապիայի, ինչպես նաև կլիմայաբանության, ֆիզիոլոգիայի, կլինիկական այլ դիսցիպլինների և հիգիենայի հետ։

1926 թվականին, Ն. Սեմաշկոյի նախաձեռնությամբ, Մոսկվայում հիմնվեց Կուրորտաբանության կենտրոնական ինստիտուտը։ 1976 թվականին ԽՍՀՄ-ում գործել է կուրորտաբանության և ֆիզիոթերապիայի 14 ԳՀԻ։ Կուրորտաբանության հարցերով զբաղվում են նաև ԽՍՀՄ ԲԳԱ և միութենական հանրապետությունների այլ ինստիտուտներում ու լաբորատորիաներում, բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտների ամբիոններում և արհմիությունների խոշոր բուժավայրերի հատուկ լաբորատորիաներում։ Կուրորտաբանության բնագավառում գիտական գործունեությունը կոորդինացնում էր կուրորտաբանության և ֆիզիոթերապիայի կենտրոնական ինստիտուտը, կուրորտաբանների և ֆիզիոթերապևտների համամիութենական գիտական բժշկական ընկերությունը, ԽՍՀՄ ԲԳԱ ընդհանուր միութենական պրոբլեմային հանձնաժողովը։

Կուրորտաբանության և ֆիզիոթերապիայի կենտրոնական ինստիտուտի բազայի վրա, կուրորտաբանության և ֆիզիոթերապիայի վերաբերյալ գիտական հետազոտությունները համաձայնեցնելու նպատակով սոցիալիստական ճամբարի երկրներում ստեղծվեց կոորդինացիոն կենտրոն։

Հայաստանում խորհրդային ռեժիմի հաստատումից հետո պետության տրամադրության տակ անցած շինությունների մի մասը վերածվեցին առողջարանա-բուժավայրային հիմնարկների։ Ձեռնարկվեցին միջոցառումներ նոր առողջարանների և հանգստյան տների կազմակերպման, դրանց բարեկարգման ու կանաչապատման ուղղությամբ, և սկսվեցին Խորհրդային Հայաստանի տարածքի բուժավայրային պաշարների բազմակողմանի հետազոտությունները։ Հայաստանում կուրորտաբանության հիմնադիրներն են համարվում Լ.Ա.Հովհաննիսյանը, Արտաշես Մելիք-Ադամյանը, Ա.Հ.Հակոբյանը, Սերգեյ Լազարևը, Գևորգ Ղևոնդյանը, Ռուբեն Գյանջեցյանը, Գրիգոր Մեդնիկյանը, Ալեքսանդր Դեմյոխինը։ 1921 թվականին Դիլիջանում հիմնվեց տուբերկուլոզային առողջարան, 1925 թվականին՝ Արզնու սրտաբանական առողջարանը։ 1930 թվականին սկսվեցին Ջերմուկի թերմերի ուսումնասիրությունները, որոնց հիման վրա 1940 թվականին կազմակերպվեց բարձրլեռնային բալնեո-ըմպելային առաջին առողջարանը։ 1930 թվականին Երևանում հիմնվեց կուրորտոլոգիայի և ֆիզիկական մեթոդներով բուժման ինստիտուտը։ 1976 թվականի տվյալներով Հայաստանում գործում էին մեծահասակների՝ 12, մանկական 10 առողջարան, 6 հանգստյան տուն և 10 պրոֆիլակտորիում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 31)։*  |
**Հիդրոերկրաբանական հանույթ**, դաշտային հետազոտությունների համալիր, որ կատարվում է հիդրոերկրաբանական քարտեզների կազմման և տարածքի ընդհանուր հիդրոերկրաբանական պայմանների գնահատման նպատակով։ Հիդրոերկրաբանական հանույթի ընթացքում ուսումնասիրվում են ջրաբեր հորիզոնները կազմող ապարները, համալիրները և զոնաները, նրանց ծծանցման հատկանիշները, ստորերկրյա ջրերի ճնշման մեծությունը, տիպերը, որակը և ռեժիմը։ Բնութագրվում են հիմնական հիդրոերկրաբանական պարամետրերի արժեքները, գնահատվում երկրաբանական, գեոմորֆոլոգիական, հիդրոլոգիական, կլիմայական և այլ գործոններ, որոնք ազդում են ստորերկրյա ջրերի սնման և ձևավորման վրա։ Հիդրոերկրաբանական հանույթի խնդիրները փոխվում են՝ կախված նրա մասշտաբից և նպատակներից։ Փոքր մասշտաբի հիդրոերկրաբանական հանույթ (1։1000000—1։500000) կատարվում է հիդրոերկրաբանական տեսակետից թույլ ուսումնասիրված շրջաններում ակնարկային հիդրոերկրաբանական քարտեզներ կազմելու համար, ապարների ջրատարության և ստորերկրյա ջրերի որակի ընդհանուր գնահատման նպատակով։ Միջին մասշտաբի հիդրոերկրաբանական հանույթի (1։200000—1։100000) դեպքում կազմվում են պետական (ընդհանուր) հիդրոերկրաբանական քարտեզներ, ուսումնասիրվում ապարների ջրաբերությունը, ստորերկրյա ջրերի որակը և ռեժիմը, ստորերկրյա և մակերեսային ջրերի գործունեության հետ կապված երկրաբանական երևույթները։ Խոշոր մասշտաբի հիդրոերկրաբանական հանույթ (1։50000 և ավելի խոշոր) կատարվում է տեխնիկական և բանվորական նախագծման փուլերում հատուկ խնդիրների լուծման համար։ Խոշոր մասշտաբի ընթացքում հիդրոերկրաբանական հանույթում քարտեզագրվում են ջրատար հորիզոնները, զոնաները, շերտերը, ոսպնյակները։ Միջին և խոշոր մասշտաբի հանույթը զուգակցվում է հորատման աշխատանքներով, աղբյուրների դեբիտի չափումներով, ստորերկրյա ջրերի մակարդակի և քիմիական բաղադրության դիտարկումներով։ Կիրառվում են նաև երկրաֆիզիկական և աերոմեթոդներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 392)։*  |
**Միլֆորդ ծոցը** (անգլ.՝ Milford Sound, (մաորի՝ Piopiotahi), նեղուց Նոր Զելանդիայի հարավային կղզիներում։ Երկարությունը 16 կմ է։ Այս վայրը դիտարժան են դարձնում երկրագնդի ամենաբարձր ջրվեժները և ամենաբարձր ծովային զառիթափները։

Պատմություն
-----------

1823 թվականին փոկերի որսորդ Ջոն Գրունուն դարձավ նեղուց այցելող առաջին եվրոպացին։ Նա այն անվանեց Միացյալ Թագավորության Ուելսի իր հայրենի քաղաքի անունով`Միլֆորդ նավահանգիստ։ Առաջինն այստեղ հաստատվեց Դոնալդ Սազերլենդը 1877 թվականին, ով նաև հյուրանոց կառուցեց։ Երեք տարի անց նա հայտնաբերեց աշխարհի հինգերորդ ամենաբարձր ջրվեժը, որն այժմ կոչվում է նրա անունով։ Սազերլենդի ջրվեժից ջուրը գահավիժում է 600 մ բարձրությունից`երեք թռիչքով։ Ներկայումս Միլֆորդ ծոցում հայտնի են բազմաթիվ ժամանակավոր և մշտական ջրվեժներ, որոնց գոյությունը հիմնականում պայմանավորված է տեղանքի բարձր խոնավությամբ և առատ տեղումներով։ Այստեղ օրական տեղումները կարող են հասնել մինչև 25 սմ։ Որոշ ջրվեժներ օրինակ՝ Բոուեն ջրվեժը, շատ տպավորիչ է, իսկ կասկադները կարող են իջնել մոտավորապես 1000 մ։ 1850 մ բարձրության վրա գտնվող Խույրի գագաթն աշխարհի ամենաբարձր ծովային զառիթափն է և կազմում է նեղուցը շրջապատող ուղղաբերձ լեռների մի մասը։ Լեռները այնքան ուղղաբերձ են, որ երբեմն կուտակված անձրևաջուրը կարող է արմատախիլ անել սաղարթախիտ մերձարևադարձային ծառերը, ինչի հետևանքով ծառերը ցած են գլորվում։
Մաորիում նեղուցը հայտնի է Փիոփիոթահի անվամբ («միայնակ կեռնեխ»), որովհետև առասպելի համաձայն մի միայնակ կեռնեխ թռել է այստեղ՝ ողբալու ընկերոջ մահը, երբ Հինենուիժթե-Պոն (մահվան աստվածուհին) կեսմարդ-կեսաստված Մաուիից խլեց անմահության շնորհը։

Աղբյուրներ
----------

* Մարկ Տրուման «Աշխարհի հրաշալիքները» (Զանգակ 97)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Milford Sound—Destination Fiordland Archived 2007-02-27 at the Wayback Machine. (regional tourism organisation)
* Milford Sound visitor information
* Archived 2013-02-10 at the Wayback Machine. Land Information NZ Site - for downloading the Milford Sound / Piopiotahi topographic map

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7854137-2 · VIAF: 239280831 · WorldCat VIAF: 239280831 |

 |
Սեբաստիայի հայկական մանկատան սաները (1902)
Մերձավոր Արևելքում ամերիկյան օգնության կոմիտեի մանկատունն Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի)
**Մանկատուն**, ծնողներից զրկված կամ նրանց հետ կապը կորցրած, պետության հոգածության և պաշտպանության կարիք ունեցող երեխաների դաստիարակության և ապահովման պետական հիմնարկ։

Մանկատները Հայաստանում
----------------------

Հայաստանի Հանրապետությունում մանկատները գտնվում են Աշխատանքի և սոցիալական ապահովության նախարարության տնօրինության տակ։ Հանրապետությունում գործում են տարբեր տիպի 6 մանկատներ։

Երևանի «Մանկական տունը», որը հիմնադրվել է 1937 թվականին, նախատեսված է 0-3 տարեկան երեխաների համար։ Գավառի մանկատունը, որը հիմնադրվել է 1936 թվականին, նախատեսված է 3-18 տարեկան երեխաների համար։ Գյումրու մանկատունը հիմնվել է 1946 թվականին, 1973 թվականից նախատեսված է կենտրոնական նյարդային համակարգի տարբեր ախտահարումներով և բնածին և ձեռքբերովի զարգացման արատներով 0-6 տարեկան երեխաների համար։ Նոր Խարբերդի մասնագիտացված մանկատունը, որը հիմնադրվել է 1953 թվականին, նախատեսված է 5-18 տարեկան խոր մտավոր հետամնացությամբ տառապող երեխաների համար։ Երևանի «Զատիկ» մանկատունը (հիմնադրված 1993 թվականին)՝ նախատեսված 3-18 տարեկան և Վանաձորի մանկատունը (հիմնադրված 1997 թվականին)՝ նախատեսված 0-18 տարեկան երեխաների համար, ստեղծվել են համակարգային փոփոխությունների և սոցիալական ցնցումների հետևանքով, որոնք պատճառով բնակչության լայն զանգվածներ դարձել են աղքատ և սոցիալապես անապահով։

Մանկատները պահվում են նաև բարեգործական միջոցներով։ Մանկատան նախադպրոցական տարիքի երեխաների հետ տարվող աշխատանքը կազմակերպում է մանկապարտեզի ծրագրով։ Մանկատան դպրոցահասակ սաները սովորում են հանրակրթական դպրոցներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ խմբ․ հանձնաժողով՝ Հ․ Մ․ Այվազյան (գլխ․ խմբ) և ուրիշ, Հայկական համառոտ հանրագիտարան, հ. 3 (ՀՀ գլխ․ խմբ․), Երևան, «Հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն», 1999, էջ 536 — 896 էջ. — 5000 հատ, ISBN 5-89700-010-7։

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մանկատուն** կատեգորիայում։ |
|  |
| --- |
| **Կվակվա** |
| ԿվակվաԿվակվա |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Հավալուսնանմաններ (Pelecaniformes) |
| **Ընտանիք** | Տառեղներ (Ardeidae) |
| **Ցեղ** | **Nycticorax** |
| **Տեսակ** | **Կվակվա** *(N. nycticorax)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Nycticorax nycticorax***Linnaeus, 1758 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Կվակվա** (լատին․՝ Nycticorax nycticorax), տառեղների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, քիչ տարածված։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 58-65 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 105-112 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 500-695 գ։ Կտուցը կարճ է ու հաստ։ Բնադրման շրջանում հասունի փետրածածկը վերևից սև ու մոխրագույն է, ներքևից՝ մոխրագույն։ Աչքի ծիածանաթաղանթը կարմիր է, ոտքերը՝ նարնջագույն։ Գլխի հետին մասից տարածվում են սպիտակ, տեսանելի երկար փետրածփքեր, որոնք հետբնադրման շրջանում բացակայում են։ Ոտքերը նարնջագույն են։ Երիտասարդի փետրածածկը դարչնագույն և սպիտակ է, թևերին ու մեջքին կան սպիտակ պտեր։ Մարմինը ներքևից խայտավոր է, ոտքերը՝ գրեթե դեղին, կտուցը դեղնավուն է՝ ծայրը՝ մուգ։ Տարիքին զուգահեռ անհետանում են մեջքի սպիտակ պտերը, մարմնի ստորին մասի խայտերը, փետրածածկը դառնում է ավելի մոխրագույն։

Կենսակերպ
---------

Նստում է կուզը ցից։ Ցերեկը հանգստանում է խիտ բուսուտներում։ Առավել ակտիվ է արշալույսին, մթնշաղին և գիշերը։ Բնակվում է ձկնաբուծական լճակներում, լճերում, ճահճուտներում, գետափերին։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է մանր ձկներով, երկկենցաղներով, ջրային միջատներով։

Բնադրում
--------

Բույնը նման է հարթակի։ Բնադրում է եղեգնուտներում կամ ծառերին։ Դնում է 45 մմ տրամագծով, բաց կապտականաչավուն 3-5 ձու։ Չափից ավելի բազմանալու դեպքում կարող է վնաս հասցնել ձկնաբուծական տնտեսություններին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · Neotropical Birds · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85014546 |

 |
**Մանսուր Իսլամովիչ Սուլթանով** (*Մուհամեդմանսուր Շայխիլիսլամովիչ Սոլթանով*, բաշկիրերեն՝ Мансур Ислам улы Солтанов, ապրիլի 25, 1875(1875-04-25), Mäçti, Q42314016?, Մենզելինսկի գավառ, Ուֆայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 19, 1919(1919-12-19), Սարատով, Սարատովի նահանգ, Խորհրդային Ռուսաստան), բաշկիր ֆլեյտահար, երաժիշտ, երաժշտական ուսուցիչ։

Առաջին բաշկիր պրոֆեսիոնալ երաժիշտն է։

Կենսագրություն
--------------

Մանսուր Իսլամովիչ Սուլթանովը ծնվել է 1875 թվականի ապրիլի 25-ին, Ռուսաստանում։ Ապրել է մի բաշկիրերեն ազնվական ընտանիքում՝ Սուլթանովներ։

1897 թվականին սովորել է Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիայում։ 1903 թվականին արծաթե մեդալով ավարտում է Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիաի Կրեչման Վիլգելմի դասարանը։ Այդ տարում ամուսնանում է Ֆ. Ա. Ֆուվակինոյի հետ և նրան միասին մեկնում են Ղրիմ։

1906 թվականին աշխատել է Մեծ թատրոն երաժշտական օրկեստրում, որպես օրկեստորի ֆլեյտաիստ։ Մասնակցել է նաև դիրիժոր Էյհենվալդ Ալեկսանդրովիչի կազմակերկապ օրկեստորային համերգին։

1912 թվականին դարձավ Սարատովյան կոնսերվատորիայի ֆլեյտայի, սոլֆեջիոյի և երաժշտության տեսության ուսուցիչ։ Մասնակցել է նաև դիրիժոր Ալեքսանդր Գլազունովի կազմակերպած սիմֆոնիկ համերգին։

1919 թվականի դեկտեմբերի 19-ին մահացել է տիֆ հիվանդության պատճառով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Юмагузин В.* Мансур Солтанов — первый профессиональный музыкант из башкир. // Ватандаш. 1996, № 2. С.168—173.
**Միխայիլ Ցխակայա** (վրաց.՝ მიხეილ გრიგოლის ძეცხაკაია, մայիսի 4, 1865(1865-05-04), Khuntsi, Քութայիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 19, 1950(1950-03-19), Մոսկվա, ԽՍՀՄ, Խորհրդային Ռուսաստան), վրացի կոմունիստ քաղաքական գործիչ, Կոմունիստական կուսակցության անդամ (1898)։ 

Ծնվել է հոգևորականի ընտանիքում։ Սովորել Քութայիսի հոգևոր ուսումնարանում, ապա՝ Թիֆլիսի հոգևոր սեմինարիայում։ 1888֊1892 թվականներին քարոզչական գործունեություն է իրականացրել Թիֆլիսում, Բաթումում, Քութայիսում։ 1892֊1893 թվականներին մասնակցել է «Մեսամե-դասի» սոցիալ-դեմոկրատական կազմակերպության ստեղծմանը։ 1897 թվականին 5 տարով աքսորվել է Կովկասի սահմաններից դուրս։ 1898 թվականին աշխատել է ՌՍԴԲԿ Եկատերինոսլավի (Դնեպրոպետրովսկ) կոմիտեում և «Յուժնի Ռարոյի» («Южный рабочий») թերթում։ 1900-1902 թվականներին եղել է բանտարկված։ 1903 թվականից եղել է ՌՍԴԲԿ Կովկասյան միութենական կոմիտեի ղեկավարներից մեկը։ 1905 թվականներին ընտրվել է ՌՍԴԲԿ III համագումարի պատգամավոր և Կամոյի ձեռք բերած անձնագրով՝ Բարսով անվան տակ մեկնել Լոնդոն, որտեղ հանդիպել է Վլադիմիր Լենինին։ Համագումարում հանդես է եկել Կովկասի գյուղացիական շարժումների մասին զեկուցումով։ Լենինի առաջարկով համագումարն ընդունել է «Կովկասի իրադարձությունների առթիվ» հայտնի բանաձևը։ 1905 թվականին Բաքվի սովետի կազմակերպիչներից է։ 1907 թվականին Լոնդոնում մասնակցել է ՌՍԴԲԿ V համագումարին։ 1907֊1917 թվականներին ապրել է ժնևում։ 1917֊1920 թվականներին եղել է ՌՍԴԲ(բ) կ Թիֆլիսի կոմիտեի անդամ։ 1919 թվականին ձերբակալվել է և բանտարկվել Մետեխի բանտում, 1920 թվականի մայիսին ազատվել է բանտից և ընտրվել ՎԿ(բ) կ ԿԿ կազմում։ 1921-1922 թվականներին եղել է ՌՍՖՍՀ–ին կից Վրացական ԽՍՀ ներկայացուցիչը, 1923֊1930 թվականներին՝ Վրացական ՍՍՀ Կենտգործկոմի նախագահության նախագահ, Անդրֆեդերացիայի Կենտգործկոմի նախագահներից և ԽՍՀՄ Կենտգործկոմի նախագահության անդամ։ 1920 թվականին դարձել է Կոմինտերնի գործկոմի անդամ, 1931 թվականին՝ Ինտերնացիայի վերստուգիչ հանձնաժողովի անդամ։ Եղել է ՀամԿ(բ) կ X– XI, XIII, XV–XVII համագումարների, Կոմինտերնի II –VII կոնգրեսների պատգամավոր, ԽՍՀՄ I–III գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ։ Պարգեվատրվել է Լենինի շքանշանով։ Միխայիլ Ցխակայաի անունով է կոչվել Միխա–Ցխակայա քաղաքը (այժմ՝ Սենակ) Վրաստանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Цхакая Михаил Григорьевич // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Մանվել Ավետիքի Բաբլոյան** (1910, Փայաջուկ - 1990, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մատենագետ։

Կենսագրություն
--------------

1914 թվականին ծնողների հետ հաստատվել է Թիֆլիսում։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը (1937 թվական)։ Դասավանդել է Հայաստանի գյուղերում, ապա՝ Թբիլիսիի հայկական դպրոցներում։

Լույս են տեսել Բաբլոյանի «Սփյուռքահայ մամուլի պատմությունից. ««Անի. 1946–1955 թվականների» ամսագիրը» (1965 թվական), «Հայ լրագրության առաջին պատմաբանները» (1981 թվական) աշխատությունները։ Կազմել է «Հայ պարբերական մամուլը։ Մատենագիտական համահավաք ցուցակային 1794–1980» (1986 թվական) մատենագիտությունը։

2008 թվականին Հայաստանի պետական մանկավարժական համալսարանի «Սփյուռք» գիտաուսումնական կենտրոնում բացվել է «Մանվել Բաբլոյան» ֆոնդը, որտեղ պահվում են Բաբլոյանի անձնական գրադարանի հայագիտական գրքերն ու ամսագրերը։

Թարգմանություններ
-----------------

* Շևչենկո Տարաս։ Հատընտիր։ Բանաստեղծություններ և պոեմներ.- Երևան։ Սովետական գրող, 1989.- 175 էջ․- Որոշ ստեղծագործություններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
|  |
| --- |
| **Կտավատ խոշորածաղիկ** |
| Կտավատ խոշորածաղիկԿտավատ խոշորածաղիկ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մալպիգիածաղկավորներ (Malpighiales) |
| **Ընտանիք** | Կտավատազգիներ (Linaceae) |
| **Ցեղ** | **Linum** |
| **Տեսակ** | **Կտավատ խոշորածաղիկ** *(L. grandiflorum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Linum grandiflorum***Desf. 1798 |

**Կտավատ խոշորածաղիկ** (լատին․՝ Linum grandiflorum), կտավատազգիների ընտանիքին պատկանող միամյա ծաղկաբույս։ Վայրի վիճակում հանդիպում է Հյուսիսային Ամերիկայում։ Ցանքը կատարում են անմիջապես բաց գրունտում՝ ապրիլ ամսին։

Նկարագրություն
--------------

Կտավատ խոշորածաղկի ցողունն ուղիղ է, ճյուղավորված, 30-50 սմ բարձրությամբ։ Տերևները բազմաթիվ են, երկարավուն, բաց կանաչ գույնի։ Ծաղիկները մեկական են՝ ծաղկափթթություններով, կարմիր։ Այլատեսակները տարբերվում են կարմիր գույնի տարբեր նրբերանգներով։ Ծաղկում է առատ և երկարատև՝ հունիսից մինչև սեպտեմբեր։

Խոշորածաղիկ կտավատը լուսասեր է, լավ աճելու և փարթամ ու երկարատև ծաղկելու համար պահանջվում է բաց, արևոտ վայրեր, փուխր, ստրուկտուրային, սննդանյութերով հարուստ, չափավոր խոնավ և լավ դրենաժի ենթարկվող թեթև ավազային կամ կավավազային հողեր։

Մշակության ընթացքում անրաժեշտ է ժամանակին ապահովել խոնավությամբ, պայքարել մոլախոտերի դեմ, հողը միշտ պահել փուխր վիճակում։

Օգտագործում
-----------

Կտավատ խոշորածաղիկը օգտագործվում է ծաղկային զանազան ձևավորումներում՝ ծաղկաթմբերում, ծաղկամարգերում, ծաղկային օջախներում, միքսբորդերներում, քարապարտեզներում և ալպինարիաներում։ Հաջողությամբ կարելի է մշակելՀայաստանի Հանրապետության բնակլիմայական բոլոր գոտիներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Լ․Վ․Հարությունյան, Քո շրջապատի ծաղիկները, Երևան, «Արևիկ», 1987


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Միհրան Էսեկուլյան** (1952, Կիպրոս), կիպրոսահայ կոմպոզիտոր։

Կենսագրություն
--------------

Միհրան Էսեկուլյանը ծնվել է 1952 թվականին, Կիպրոսում։ 

Ավարտել է Նիկոսիայի Մելքոնյան կրթական հաստատության ջութակի բաժինը, դասատու՝ Վ. Պետելյան, 1978 թվականին՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան, դասատու՝ Էդվարդ Միրզոյան։ 

Միհրան Էսեկուլյանը ուսման տարիներին Գրիգոր Նարեկացու «Մատեան ողբերգութեան» պոեմի հիման վրա գրել է «Նարեկ» օրատորիայի 2 մասը։ 

1979 թվականից հաստատվել է Մոնրեալում, որտեղ ավարտել է օրատորիան (5-մասանոց, սոպրանո, բարիտոն, նաև սրինգ, տավիղ, հարվածային գործիքներ)։ 1980 թվականից ստեղծում է էլեկտրոնային և համակարգչային երաժշտություն, որոնցից հայտնի են «Ձոն առ Կոմիտաս» (նվագախմբի համար), «Հայրեն մեկ» (ֆլեյտա, հոբոյ, տավիղ, 2 ջութակ, ալտ, թավջութակ) գործերը, գործիքավորել է նաև Կոմիտասի դաշնամուրային պարերը։ 

1989 թվականին Շվեդիայի Կառավարության կրթաթոշակով սովորել է Ստոկհոլմում, որտեղ գրել է «Ալլո, ես եմ, լա՞վ ես» էլեկտրոնայի երկը (ըստ շվեդական երաժշտության), որը բազմիցս կատարվել է Շվեդիայում և Կանադայում։ 

Դասավանդում է Քվեբեկի կոնսերվատորիայում և Մոնրեալի համալսարանում։

1985 թվականին Նյու Յորքում արժանացել է Արամ Խաչատրյանի անվան 1-ին մրցանակի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայերը Կանադայում

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Մաշադի Ջամիլ Ամիրով** (ադրբ.՝ Məşədi Cəmil Əmirov, 1875, Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1928, Գանձակ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի երաժիշտ, թառահար և կոմպոզիտոր; Մաշադի Ջամիլ Ամիրովը ադրբեջանական երաժշտական մշակույթի պատմության մեջ նշանավոր դեմքերից մեկն է։

Նա կոմպոզիտոր Ֆիքրեթ Ամիրովի հայրն է;

Կենսագրություն
--------------

Մաշադի Ջամիլ Ամիրով
Մաշադի Ջամիլ Ամիրասլան օկլի Ամիրովը ծնվել է 1875 թվականին։ 1910 թվականին Ամիրովը, մի խումբ երաժիշտների հետ միասին, հրավիրվել է Ռիգա ՝«Գրեմոֆոն» արշավին:Այստեղ նա ձայնագրում էր մի քանի մուղամներ և ժողովրդական երգեր։ 1911 թվականին մեկնել է Թուրքիա `երաժշտական կրթություն ստանալու համար։ Երկու տարի ապրել և սովորել է Ստամբուլում։ Թուրքիայում Ամիրովը խթանում էր ադրբեջանական երաժշտությունը։ Թուրքական «Շանբալ» թերթը հոդվածն է հրապարակել Մաշադի Ջամիլի մասին, ինչպես նաև նրա լուսանկարը ՝թառի միասին։

Ստամբուլում Ամիրովը «Հեյրաթը» մուղամը վերածել է նոտաներին։ Թուրքիայում Ամիրովը սովորել է խաղալ ուդ ու քանոն։ Եվ հայրենիք վերադառնալուն պես նա բերել է այս գործիքները իր հետ։ Ամիրովը հեղինակ է օպերայի «Սեյֆալմուլք» (1915) և երաժշտական դրամայի «Ազնիվ աղջկա» (1923):

1923 թվականին նա ստեղծել է երաժշտական դպրոց Գանձակում։

Մաշադի Ջամիլ Ամիրովը մահացել է 1928 թվականին Գանձակում։

Տես նաև
-------

* Թառ

Աղբյուրներ
----------

* F.Şuşinski-Azərbaycan Xalq Musiqiçiləri,Bakı,1985
* Üzeyir Hacıbəyov Ensiklopediyası. Bakı,2007. səh.67

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ադրբեջաներեն Վիքիպեդիա (ադրբ.) — 2002.
2. ↑  Մաշադի Ջամիլ Ամիրով
3. ↑  Амиров Мешади Джамиль Амираслан оглы Энциклопедия Мугама
4. ↑  Məşədi Cəmil
**Հին դաշնագիր** (իսլ.՝ Gamli sáttmáli), համաձայնագիր, ըստ որի Իսլանդիան անցնում է Նորվեգական թագավորության իշխանության տակ։ Այն կնքվել է 1262-1264 թվականներին իսլանդացիների և Նորվեգիայի թագավոր Հակոն IV Ծերի միջև։

13-րդ դարի առաջին կեսին՝ հայտնի որպես Ստուրլունգների դարաշրջան, իսլանդական ժողովրդական իշխանությունը ճգնաժամի մեջ էր, և քաղաքացիական հակամարտությունների պատճառով երկիրը մասնատված էր։ Չկարողանալով հաղթել միմյանց իշխանության համար պայքարում, իսլանդացի գոդիները դիմեցին Նորվեգիայի թագավորին, և 1258 թվականին նա նշանակեց նրանցից մեկին՝ Գիցուր Թորվալդսոնին որպես Իսլանդայի յարլ և կղզում նրա ներկայացուցիչ։ Գիցուրին չհաջողվեց գրավել ամբողջ կղզին, բայց դիմադրության հանդիպեց, իսկ Հակոն Ծերը, չվստահելով այդ մարդուն, 1260-ականների սկզբին ուղարկեց իր էմիսարներին Իսլանդիա։

1262-1264 թվականներին տեղի ունեցած տեղական պետական ժողովների ժամանակ Նորվեգիայի ներկայացուցիչները իսլանդացիներին որպես անվերջանալի քաղաքացիական պատերազմի ելք առաջարկեցին անցնել իրենց թագավորի իշխանության ներքո։ Կղզու հարավային և հյուսիսային մասերի բնակիչները երդում տվեցին Հակոնին, որը հետագայում կոչվեց «Հին դաշնագիր»։ Շուտով նմանատիպ պայմանագրեր կնքվեցին մնացած բնակիչների հետ։

Այդ առաջարկով իսլանդացիները թագավորին ճանաչում էին որպես իրենց ինքնշխանի, պարտավորվում էին վճարել հարկերը, իսկ թագավորը պատասխանատու էր կղզում խաղաղության և կարգուկանոնի համար։ Նա անմիջապես վերացրեց գոդորդներին, յարլի պաշտոնը կորցրեց իր կարևորությունը, իսկ Գիցուրի մահից հետո նրան իրավահաջորդ չնշանակեցին։ Առանձին հոդվածներ սահմանում էին Նորվեգիայում իսլանդացիների սեփականության և ժառանգության իրավունքները, ինչպես նաև առևտրի պայմանները, քանի որ Իսլանդիան մեծապես կախված էր ներմուծումից։

Իսլանդիան դարձավ Նորվեգական թագավորության ինքնավար մասը, և առաջին տասնամյակներում թագավորները փորձում էին հարգել այս ինքնավարությունը։ Մագնուս VI Լագաբեթեն 1271 թվականին ներկայացրեց «Երկաթե կողմը» (իսլ.՝ Járnsíða) օրենքների նորվեգական ժողովածուն, սակայն բնակչության դժգոհության պատճառով համաձայնվեց հետ վերցնել այն։ 1280 թվականին իսլանդացիներին առաջարկվեց «Ջոնի գիրքը», որի մեջ պահպանվել էին հին իսլանդական օրենքների դրույթներից շատերը՝ «Գորշ սագը», և որոշ դիմադրությունից հետո 1281 թվականի Ալտինգում բնակիչները ընդունեցին այն։

Հին դաշնագրի պայմաններից մեկը այն էր, որ իսլանդացիները օրինական իրավունք ունեին այն լուծարելու, եթե Նորվեգիան խախտի իր պարտավորությունները։ Հետագայում՝ մինչև 19-րդ դարը, Իսլանդիայի անկախության կողմնակիցները վկայակոչում էին պայմանագրի այս հոդվածը՝ հակասություններ ունենալով դանիական իշխանությունների հետ, որոնք կղզին համարում էին իրենց գաղութ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Байок. 1262—1264: Договор с норвежским конунгом и конец эпохи народовластия
2. 1 2  Хьяульмарссон, с. 63

Գրականություն
-------------

* *Байок Дж. Л.* 1262—1264։ Договор с норвежским конунгом и конец эпохи народовластия / Исландия эпохи викингов. — М.։ Corpus, Астрель, 2012. — ISBN 978-5-271-41157-1
* *Хьяульмарссон Й. Р.* История Исландии. — М.։ Весь мир, 2003. — ISBN 5-7777-0201-5
**Մինա Օխտման** (անգլ.՝ Mina Fonda Ochtman, մարտի 28, 1862(1862-03-28)[…], Նյու Հեմփշիր, ԱՄՆ - ապրիլ 1924, ԱՄՆ), ամերիկացի իմպրեսիոնիստ նկարչուհի, նկարիչ Լեոնարդ Օխտմանի կինը, ամուսնու հետ ապրել է *Cos Cob Art Colony* արվեստի գաղութում և աշխատել հիմնականում ջրաներկերով։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1862 թվականի մարտի 28-ին Նյու Հեմփշիր նահանգի Լակոնիա քաղաքում։

Լեոնարդ Օխտման.Երեկոյան լամպը
1886 թվականին մեկնել է Նյու Յորք՝ Նյու Յորքի ուսանող նկարիչների լիգայում սովորելու գեղանկարչություն։ Նրա ուսուցիչը եղել է Կենոն Քոքսը։ 1891 թվականին Մինան ամուսնացել է Լեոնարդ Օխտմանի հետ և նրանք բնակություն են հաստատել Կոս Կոբ քաղաքի գեղարվեստի գաղութում։ Այնտեղ նրանք 1910 թվականին կազմակերպել են ամառային ստեղծագործական դպրոց։ Լեոնարդի և Մինայի տունը հայտնի է եղել որպես *Greyledge* և գրավչության կենտրոն է ծառայել տեղական նկարիչների համար։

Մինա Օխտմանը եղել է *National Association of Women Artists* ասոցիացիայի անդամ, ինչպես նաև մասնակցել է ջրաներկային մի շարք միավորումների։

Մահացել է 1924 թվականի ապրիլի 11-ին։ Նրա աղջիկը` Դորոթին (անգլ.՝ Dorothy Ochtman, 1892-1971) գեղանկարչություն սովորել է ծնողների մոտ և դարձել նկարիչ, որը նկարում է նատյուրմորտներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. 1 2 3 4  Mina Fonda Ochtman (նիդերլ.)
3. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
4. 1 2  Mina Myra Fonda Ochtman Archived 2015-11-17 at the Wayback Machine.(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մինա Օխտման (1862-1924) (անգլ.)
* Կոս Կոբի Օխտմանները (անգլ.)
* Նկարիչների ստորագրություններ՝ Մինա Ֆոնդա Օխտման (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000052971934 · LCCN: nr96016635 · VIAF: 34354708 · WorldCat VIAF: 34354708 |

 |
**Հինդուիզմը Հայաստանում** շատ քիչ է տարածված, որը երկրում սովորաբար ներկայացված է Կրիշնայի գիտակցության միջազգային կազմակերպության և հնդիկ ուսանողների փոքրամասնության միջոցով։

Կրոնական կազմակերխություններ
----------------------------

Հայաստանում ակտիվորեն գործում են Կրիշնայի գիտակցության միջազգային կազմակերպությունը և Տրանսցենդենտալ մեդիտացիա կրոնական կազմակերխությունները։ 1990 թվականին Կրիշնայի գիտակցության միջազգային կազմակերպությունը առաջին անգամ պաշտոնապես գրացվել է Հայաստանում։ Ներկայումս Հայաստանում բնակվում են այդ կազմակերպության շուրջ 250 անդամներ։ Այն Գյումրի, Վանաձոր, Եղեգնաձոր, Կապան և Աշտարակ քաղաքներում անց է կացնում հավաքույթներ։

Տես նաև
-------

* Կրոնը Հայաստանում
* Իսլամը Հայաստանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Government Report (PDF) Archived 2007-06-29 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Indian imprint on Armenia (hinduonnet.com)
* Persecution of Hare Krishna Members in Armenia Archived 2008-05-16 at the Wayback Machine. (iskcon.com)
* "Hindoos in Armenia" by Dr. Mesrob Jacob Seth
* Indian Students in Armenia (armeniandiaspora.com)
* "When KGB closed in on Lord Krishna" (telegraphindia.com)
**«Մաշան ու կախարդական մուրաբան»** (ռուս.՝ «Маша и волшебное варенье»), խորհրդային նկարված մուլտֆիլմ՝ ստեղծված 1979 թվականին «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի կողմից։

Սյուժե
------

Մուլտֆիլմն այն մասին է, թե ինչ վատ է խաբելն ու այն մասին, որ գաղտնիքը միշտ էլ բացահայտվում է։

Տատիկը մուրաբա էր եփել ու դրել պահարանում ձմռան համար։ Մաշան չի կարող սպասել ձմռանն ու ցանկանում է մուրաբան համտեսել։ Երբ տատիկը գնում է հանգստանալու, թոռնուհին պահարանից հանում է անոթը, բացում այն ու սկսում մեծ գդալով մուրաբան ուտել։ Ուտում է ամբողջն առանց մնացորդի։

Այդ ժամանակ տատիկը հետ է գալիս, Մաշան փորձում է անոթը տեղը դնել, բայց շտապելուց այն ջարդում է։ Երբ տատիկը հարցնում է. «Ո՞վ է կերել մուրաբան», աղջիկը ցույց է տալիս կատվին։ Տատիկը թոռնուհուն ասում է, որ մուրաբան կախարդական էր. այն ուտողը կփոքրանա։ Եվ Մաշային թվում է, թե ինքը փոքրացել է, հայտնվել դատարկ անոթի մեջ, իսկ կատուն ցանկանում է իրեն պատժել խաբելու համար։ Այդ ժամանակ թոռնուհին խոստովանում է իր մեղքն ու տատիկին խոստանում այլևս չխաբել ու առանց հարցնելու ոչինչ չվերցնել։ Տատիկը խոստովանում է, որ ինքն արդեն գուշակել էր, թե ով է կերել մուրաբան, որովհետև կատուները մուրաբա չեն ուտում։

Նկարահանող խումբ
----------------

* Սցենարի հեղինակ – Վասիլի Լիվանով
* Ռեժիսոր – Լև Միլչին
* Բեմադրող նկարիչ – Մարիա Ռուդաչենկո
* Կոմպոզիտոր – Յան Ֆրենկել
* Օպերատոր – Միխայիլ Դրույան
* Հնչյունային օպերատոր – Բորիս Ֆիլչիկով
* Խմբագիր – Ռաիսա Ֆրիչինսկայա
* Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ – Օլեգ Կոմարով, Ռենատա Միրենկովա, Ալեքսանդր Պանով, Տատյանա Պոմերանցևա
* Մոնտաժող – Օլգա Վասիլենկո
* Օգնականներ – Օ. Ապանասովա, Ե. Սինիցկայա
* Տեքստը կարդում է – Վասիլի Լիվանով
* Տնօրեն – Լյուբով Բուտիրինա

Վերաթողարկում DVD-ով
--------------------

Մուլտֆիլմը բազմիցս (2006, 2007 և 2008 թվականներին) DVD-ով վերաթողարկվել է «Հեքիաթներ Մաշենկայի մասին» մուլտֆիլմերի հավաքածուներում («Սոյուզմուլտֆիլմ»)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990.
2. ↑  «Маша и волшебное варенье» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Մառախուղ Լոնդոնից** (ռուս.՝ Туман из Лондона), կարճամետրաժ նկարված մուլտֆիլմ, որը ռեժիսոր Բորիս Տուզանովիչը նկարահանել է ըստ Իգոր Ֆարբարժևիչի «Փոքրիկ աղվեսիկի հեքիաթները» շարքի համանուն հեքիաթի։

Սյուժե
------

Փոքրիկ Աղվեսիկը անտառում գտնում էր խցանված շիշը և որոշում է, որ այնտեղ նստած է ջինը։ Աղվեսիկը դուրս է հանում շշից կափարիչը, որտեղից խիտ մառախուղ է հայտնվում և ծածկում է ամբողջ անտառը, թաքցնելով արևը։ Աղվեսիկը վախենում է և գոռում. «Հե՜յ պապիկ ջին»։ Հանկարծ խրպոտ ձայնը արտասանում է. «Ողջույն»։ Ես ջիննը չեմ։ Ես մառաախուղն եմ Լոնդոնից։ Բայց ես կիրականացնեմ քո սիրելի ցանկությունները։ Ի՞նչ ես դու ուզում»։ Աղվեսիկը շփոթվում է. «Ես չգիտեմ, ես կմտածեմ»։ Մառախուղը Լոնդոնից ուրախանում է սակայն ագռավը. նա սկսում է բարձր կռկռալ և հպարտ պատմում է Անգլիայի մասին, Բիգ-Բենի մասին, և որ մեքենան անգլերենով քար։ Վերջապես նա անհետանոււմ է մառախուղից, իսկ Աղվեսիկը հասկանում է. ամենից շատ նա արև է ուզում և այդ ասում է մառախուղին։ Մառախուղը պատասխանում է, որ կարոտում է Լոնդոնին և թռչում է, նվեր թողնելով թեթև վերարկու։ Հայտնվում է արևը, ամբողջը նույնն է դառնում։ Դժգոհ հայտնվում է սակայն ագռավը, բայց Աղվեսիկը նվիրում է իր թեթև վերարկուն, և նա միանգամից հանգստանում է։ Աղվեսիկը վազում է տուն։

Հեղինակներ
----------

|  |  |
| --- | --- |
| Կինոռեժիսոր | Բորիս Տուզանովիչ |
| Սցենարի հեղինակ | Իգոր Ֆարբարժևիչ |
| Բեմադրող նկարիչ | Ելենա Կարավաևա |
| Նկարիչներ | Նինա Իվանչևա, Նինա Պոդլեսնիխ, Ալեքսեյ Անդրեև, Նոննա Չուլկովա, Տատյանա Արեշկովա, Իրինա Չերենկովա, Մարգարիտա Լուգովայա, Եվգենի Պոցյուս, Լարիսա Պոդսիպանինա |
| Նկարիչ օգնականներ | Սվետլանա Սիչկար, Ելենա Սիչկար, Օլեգ Սաֆրոնով, Ալիկա Յաբրովա, Բորիս Պուշկարյով |
| Օպերատոր | Վլադիմիր Միլովանով |
| Կոմպոզիտոր | Շանդոր Կալլոշ |
| Հնչյունային օպերատոր | Նելլի Կուդրինա |
| Դերերը հնչյունավորել են | Իգոր Վերնիկ` Մառախուղ Լոնդոնից, Ալեքսանդր Լուշիկ` Ագռավ, Լյուդմիլա Իլինա` Աղվես |
| 'Ռեժիսորի օգնական | Ս. Ալեքսաշինա |
| Մոնտաժող | Օլգա Չեկալինա |
| Խմբագիր | Գալինա Կոմարովա |
| Տնօրեն | Լյուբով Զարյուտա |

* Հեղինակները ներկայացվել են ըստ մուլտֆիլմի լուսագրերի։

Տես նաև
-------

Փքրիկ աղվեսիկը՝ մուլտիպլիկացիոն շարքի գլխավոր հերոսն է։
1989 ` Հեքիաթ ծեր արձաքանի մասին
1990` Գետնամորու անձրև
1994` Լուսնի ուղին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990.

Գրականություն
-------------

*Фарбаржевич Игорь* Сказки Маленького Лисенка. — СПб: Акварель, 2012. — 176 с. — (Читают все). — ISBN 978-5-905799-61-7

(Содержание: 20 сказок о Лисёнке. Цветные иллюстрации)

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Մառախուղ Լոնդոնից» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հիպերիոն

**Հիպերիոն** (գերմ.՝ Hyperion), գերմանացի ռոմանտիկ գրող Ֆրիդրիխ Հյոլդեռլինի նամակագրական վեպը՝ առաջին անգամ տպագրված 1797 (հատոր Ա) և 1799 (հատոր Բ) թվականներին։ Ամբողջական անունն է Hyperion oder Der Eremit in Griechenland (Հիպերիոն կամ Ճգնավորը Հունաստանում)։ Վեպի յուրաքանչյուր հատոր բաժանված է երկու գրքի, և յուրաքանչյուր երկրորդ գիրք պարունակում է բնաբան Սոփոկլեսի կողմից։ 
Երկը կազմված է Հիպերիոնի՝ իր ընկեր Բելլարմինին ուղղված նամակներից, ինչպես նաև մի քանի նամակներից՝ Հիպերիոնի և նրա սիրեցյալ Դիոտիմայի միջև՝ վեպի երկրորդ հատորում։ Դեպքերը տեղի են ունենում Հունաստանում, և վեպում արծարծվում են անտեսանելի ուժերի, կոնֆլիկտների, սիրո և հույսի թեմաները։ Վեպի սյուժեն սկսվում է անմիջապես Հիպերիոնի՝ Հունաստան վերադառնալուց հետո։ Վեպը մանրամասնորեն նկարագրում է երիտասարդ հույների կյանքը, որոնք պայքարում են Հունաստանի անկախության համար։ Ծանոթագրություններից մեկում Հյոլդեռլինը հատուկ կերպով կապում է վեպի դեպքերը ռուսների՝ «նավատորմը Կղզեխումբ բերելու» հետ 1770 թվականին՝ հավանաբար մտցնելով վեպի դեպքերը Պելոպոնեսյան կամ Օռլովյան ընդվզման հետ։

Թե՛ Բելլարմինի, թե՛ Դիոտիմայի կերպարները հետագայում հանդիպում են Հյոլդեռլինի պոեզիայում։

Երկը պարունակում է "*Hyperions Schicksalslied*" (Հիպերիոնի ճակատագրի երգը), որի հիման վրա Յոհաննես Բրահմսը 1869 թվականից 1871 թվականների ընթացքում ստեղծել է իր հայտնի Schicksalslied Op. 54-ը։

Իտալացի կոմպոզիտոր Լուիջի Նոնոն Հյոլդեռլինի այս երկից հատվածներ է ընդգրկել իր *Fragmente-Stille, an Diotima* գործում լարային քառյակի համար (1980 թվականին)՝ որպես ստեղծագործությունը կատարելիս լուռ «երգելու» նոթաշարի մաս։

1983 թվականին գերմանացի քանդակագործ Անգելա Լայխը ստեղծել է *Հիպերիոն* անունով քանդակ՝ ի պատիվ Հյոլդեռլինի վեպի գլխավոր հերոսի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Hölderlin, Friedrich (2008). Hyperion. Brooklyn, New York: Archipelago Books. p. 231. ISBN 9780979333026.
2. ↑  Hölderlin, Friedrich; Trans. Willard R. Trask (1965). Hyperion. New York: Frederick Ungar Publishing Co. p. 106.


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11960722b · GND: 4099236-6 · LCCN: no98045702 · NLA: 35201743 · SUDOC: 027602672 · VIAF: 175208430 · WorldCat VIAF: 175208430 |

 |

 |
Նկ. 1. հեռագրական ապարատի հաղորդիչի կառուցվածքային սխեման. 1. ինֆորմացիայի աղբյուր, 2. կոդավորող սարք, 3. հավաքաշարող սարք, 4. բաշխիչ, 5. ելքի սարք, 6. հաղորդակ, 7. կառավարող սարք, 8. ծառայական տարրերի տվիչ
Նկ. 2. հեռագրական ապարատի ընդունիչի կառուցվածքային սխեման. 1. մուտքի սարք, 2. ընդունող բաշխիչ, 3. հավաքաշարող սարք, 4. վերծանիչ, 5. տպագրող սարք, 6. հաղորդակ, 7. կառավարող սարք
**Հեռագրական ապարատ**, էլեկտրական հեռագրաազդանշանների հաղորդման և ընդունման ապարատ։ Առաջին հեռագրական ապարատ ստեղծել և գործողությունը ցուցադրել է Պ.Լ. Շիլլինգը (1832)։ Տարբերում են գրանցող (Մորզեի) և տառատպիչ (ստարտստոպային) հեռագրական ապարատներ։ ԽՍՀՄ-ում հեռագրական ապարատի հիմնական տեսակներն են ժապավենային և փաթթոցային ստարտստոպային ապարատները։ Հեռագրական ապարատը բաղկացած է հաղորդչից և ընդունիչից։

Հեռագրական հաղորդիչ
-------------------

Հեռագրական հաղորդիչը (նկ. 1) իրագործում է հաղորդվող նշանների ծածկագրումը, զուգահեռ կոդային կոմբինացիայի փոխակերպումը հաջորդականի, կոդային կոմբինացիայի կազմը համալրում է ծառայական ազդանշաններով (ընդունիչի համաժամանակացման և փուլավորման համար), ինչպես նաև խիստ հաջորդականությամբ կապի գիծ է ուղարկում պահանջվող տևողության և ամպլիտուդի էլեկտրական ազդանշաններ։ Ինֆորմացիայի աղբյուրից տրվող յուրաքանչյուր նշան մտնում է կոդավորման (ծածկագրման տարրերը կոդավորման սարքի ելքից անցնում են հավաքաշարող սարքը։ Հաղորդող բաշխիչը կոդային կոմբինացիայի յուրաքանչյուր տարր հաջորդաբար փոխակերպում է որոշակի տևողության էլեկտրական ազդանշանի։ Ելքի սարքը ձևավորում է անհրաժեշտ հզորության, բևեռայնության և ձևի էլեկտրական ազդանշաններ, իսկ տվիչը հաղորդում է ծառայական ազդանշանները։ Ինֆորմացիայի հաղորդման արագությունը պայմանավորված է հաղորդակով։

Հեռագրական ընդունիչ
-------------------

Հեռագրական ընդունիչը (նկ.2) ընդունում է էլեկտրական ազդանշանները, որոշում յուրաքանչյուր տարրական ազդանշանի բևեռայնությունը, վերծանում կոդային կոմբինացիան և տպում ընդունված նշանը։ Մուտքի սարքից տարրական ազդանշաններն ընդունող բաշխիչի միջով ուղարկվում են հավաքաշարող սարքը, որտեղ դրանք կուտակվում և հաղորդվում են վերծանիչին, ապա՝ տպագրական մեքենային, որը ժապավենի կամ փաթթոցի վրա գրի է առնում հաղորդագրությունը։ Ընդունիչի համաժամանակացումն ու փուլավորումը իրագործվում են ընդունող բաշխիչով և կառավարող սարքով, իսկ ընդունիչի աշխատանքի արագությունը որոշվում է հաղորդակով։

Հեռագրական ապարատի կազմի մեջ կարող են մտնել նաև ավտոմատացման կցիչներ (ռեպերֆորատորային, տրանսմիտերային), ինքնապատասխանիչ և ինքնարգելակ, որոնք հնարավորություն են տալիս ավտոմատ կերպով հաղորդել և ընդունել հաղորդագրությունը, միացնել-անջատել հաղորդակը և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 355)։*  |
|  |
| --- |
| **Հիրիկ ցանցանման** |
| Հիրիկ ցանցանմանՀիրիկ ցանցանման |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Հիրիկազգիներ (Iridaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Iridoideae* |
| **Տրիբա** | *Irideae* |
| **Ցեղ** | Հիրիկ *(Iris)* |
| **Տեսակ** | **Հիրիկ ցանցանման** *(I. reticulata)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Iris reticulata***M.Bieb. |

**Հիրիկ ցանցանման** (լատին․՝ Iris reticulatum), հիրիկազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա բույս։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա բույս է։ Ի տարբերություն այլ հիրիկների՝ կոճղարմատների փոխարեն ունի սոխարմատներ։ Տերևները կանաչ են, ուղղաձիգ, նեղ-գծանման, չորս անկյունանի, իսկ երկարությամբ գերազանցում է ծաղկակիր ցողունին։ Ծաղիկապատը վառ մանուշակագույն է, հանդիպում է նաև երկնագույն կամ կարմրամանուշակագույն։
Ծաղկում է մարտ-ապրիլին։

Տարածում
--------

Հանդիպում է Եղվարդում, Ավանում, Սևանում, Ջրվեժում, Գողթում, Գեղարդում և Արարատյան դաշտի նախալեռնային շրջաններում։

Աճման պայմաններ
---------------

Ցանցանման հիրիկը պահանջկոտ չէ աճման պայմանների նկատմամբ։ Լուսասեր է, սակայն աճում է նաև ստվերոտ վայրերում, բավականին ցրտադիմացկուն և շոգադիմացկուն է։ Լավ է աճում սննդանյութերով աղքատ, քարքարոտ, թեթև ավազային հողերում։

Նշանակություն
-------------

Օգտագործվում է հիմնականում ծաղկադեկորատիվ ձևավորումների՝ քարապարտեզների, ալպինարիաների, ծաղկային օջախների ձևավորման համար։

Գրականություն
-------------

* Լ. Վ. Հարությունյան «Քո շրջապատի ծաղիկները»
* "Iris reticulata M.Bieb. is an accepted name". theplantlist.org (The Plant List). 23 March 2013. Retrieved 28 March 2015.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776101143 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գասպարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*
 Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հովհաննես Գասպարյան (այլ կիրառումներ)

**Հովհաննես Գասպարյան** (1826, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - 1867, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն), հայ դերասան և թատերական գործիչ, հայտնի Արամյան թատրոնի հիմնադիրը։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Օժտված ֆիզիկական ահռելի ուժով և ճկունությամբ, երիտասարդ հասակից զբաղվել է լարախաղացությամբ։ Աստիճանաբար իր շուրջը համախմբելով կարող ուժեր՝ հիմնել է մի թատրոն-կրկես, որը արագ կերպով իր վրա է հրավիրել մայրաքաղաքի հասարակական լայն խավերի ուշադրությունը։ 1846 թվականին նրա խումբն ունեցել է հրապարակային առաջին ելույթը։ Քաջալերված հաջողությունից՝ հաջորդ տարի կազմել է Արամյան ընկերությունը, հիմնել փայտաշեն մի թատրոն-կրկես, սկսել կանոնավոր ներկայացումներ, որոնք շարունակվել են մինչև 1849 թ.։ 1848 թվականի աշնանը խումբը հանդիսավոր ներկայացում է կազմակերպել կայսերական ընտանիքից ինչ-որ մեկի հարսանիքի առթիվ։ Ներկա են եղել հարյուր հազարից ավել հանդիսականներ։ 1849 թվականին Կ. Պոլսում ծագած մի հրդեհ ոչնչացրել է Արամյան թատրոնի շենքը։ Գասպարյանը խումբը բերել է Կովկաս և Թիֆլիսում ունեցել նույնպիսի հաջողություն, վայելելով փոխարքա Վորոնցովի հովանավորությունը։ 1850 թվականի ամռանը եկել է Երևան և Ցախի մեյդան կոչված հրապարակում կրկնել ծրագիրը։ Երևանից հետո եղել է նաև այլ քաղաքներում և վերադարձել Կ. Պոլիս, որտեղ կառուցել է նոր թատրոն, համալրել խումբը նոր մարդկանցով և մոտ տասնհինգ տարի կանոնավոր գործել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 2. — էջ 694.
2. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ 230


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 694)։*  |
**Հովհաննես Կուլողլյան** (հունիսի 23, 1982(1982-06-23), Կիրովական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ռոք երաժիշտ, կիթառահար։

Ծնվել է 1982 թվականի հունիսի 23-ին Երևանում։ 1998 թ. ավարտել է «Անանիա Շիրակացի» քոլեջը։ 1998-2004 թթ սովորել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետում՝ ավարտելով նաև մագիստրատուրան, 2004-2007 թվականներին՝ Երևանի Ֆիզիկայի ինստիտուտի ասպիրատուրայում՝ պաշտպանելով թեկնածուական աշխատություն։ Ավարտել է երաժշտական 5-ամյա դպրոցի ակորդեոնի դասարանը, ապա՝ մասնավոր հաճախել է կիթառի, սոլֆեջոյի, վոկալի դասերի։ 2006 թվականին ռոք երաժշտության ասպարեզում առաջին անգամ հանդես է եկել «AlterEgo» խմբի կազմում։ 2007-2010 թթ նվագել է «Սթրայֆ» խմբում։ 2009 թ-ից նվագում է «Այաս» խմբի կազմում, որի հետ 2010 թ. ելույթ է ունեցել Հայաստանի պետական Ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ համատեղ համերգում, ինչպես նաև՝ Հայաստանում և արտասահմանում տարբեր փառատոներում և մենահամերգներում։ 2008-2009 թթ նվագել է «Սակվոյաժ» խմբի կազմում։ 2008 թ-ից նվագում է հայտնի «Մետալ Ֆրոնթ» նախագծում։ 2011 թ. «Սթրայֆ» խմբի բաս-կիթառահար Գեորգի Փիրումովի հետ հիմնադրել է «Infected Cinema» խումբը, որի կիթառահարն է։ Մասնակցել է մի շարք աշխարհահռչակ ռոք խմբերի ու երաժիշտների երևանյան համերգների կազմակերպչական աշխատանքներին։
| **՞**Հետերոդոնտոզավր |
| --- |
| Հետերոդոնտոզավր  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Զավրոպսիդներ |
| Ենթադաս | Դիապսիդներ |
|
| Վերնակարգ | Դինոզավրեր |
| Կարգ | Թռչունակոնքայիններ |
| Ենթակարգ | Ցերապոդներ |
| Ինֆրակարգ | Օրնիտոպոդներ |
|
| Ընտանիք | Heterodontosauridae |
|
|
|
| Ցեղ | **Հետերոդոնտոզավր** |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| *Heterodontosaurus* |
|  տեսակներ |
| 
* H. tuki(տիպ.)

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


Կմախք
Կմախք

Կմախք
**Հետերոդոնտոզավր** (լատին․՝ Heterodontosaurus) , վաղ յուրայի շրջանում ապրող դինոզավրերի ցեղ, որը ապրել է Հարավային աֆրիկայի տարածքում։

Տիպիկ տեսակ - H. tuki - բխում է գետտանգիայից։

Դասակարգում
-----------

Հետերոդոնտոզավրը հանդիսանում է օրնիտիխիա և պատկանում է Heterodontosauridae ընտանիքին։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Հետերոդոնտոզավրեր | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Echinodon* |
|   |
|   | *Abrictosaurus* |
|   |
|   | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | NHM RU A100 |
|   |
|   | *Heterodontosaurus* |
|   |
|   | *Lycorhinus* |
|   |

 |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Fruitadens* |
|   |
|   | *Tianyulong* |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

Նկարագրություն
--------------

Հետերոդոնտոզավրի երկարությունը մոտ 120 սմ է։ Ունի նեղ կոնք։ Առջևի վերջույթների վրա կային 5-ական մատներ, ընդ որում դրանցից 2-ը մի կողմ են թեքված։ Հավանական է, որ այդ առանձնահատկությունը օգտագործվել է սննդի հեշտ բռնման համար։

Ատամները
--------

Հետերոդոնտոզավրի ամենազարմանալի հատկանիշ է հանդիսանում տարբերակված ատամների առկայությունը։ Վերին կտրիչները կտրուն էին բուսական սնունդը, իսկ հետինները մանրացնում։ Ժանիքների առկայությունը մնում է անհսականալի։ Հնարավոր է, որ ժանիքները օգտագործվել են հակառակորդներին կամ գիշատիչներին վախեցնելու համար։ Արուների ժանիքները համեմետաբար ավելի մեծ էին։ Այդպիսի ատամների առկայությունը գիտնականների շրջանում դիսկուսիաների պատճառ է դարձել։ Նրանք կարծում են, որ հետերոդոնտոզավրը բացառապես բուսակեր կենդանի է, իսկ գիտնականների մեկ այլ խումբ էլ կարծում է, որ հետերոդոնտոզավրերը կարող էին սնվել նաև փոքրամարմին կենդանիներով։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777576991 |

 |
**Հովհաննես Կարապետի Մկրյան** (1831, Պարտիզակ - սեպտեմբերի 14, 1909(1909-09-14), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն), հայ բանասեր, պատմաբան, հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Հովհաննես Մկրյանը ծնվել է 1831 թվականին Պարտիզակում։ 1866 թվականին ձեռնադրվել է քահանա, վարել է Կ. Պոլսի պատրիարքարանի փոխանորդի պաշտոնը։ 1878 թվականին Հովհաննես Մկրյանը՝ որպես պատրիարքարանի պատվիրակ, Հայկական հարցի կապակցությամբ մեկնել է Լոնդոն՝ իր հետ տանելով Արևմտյան Հայաստանի վիճակի վերաբերյալ տեղեկագիր։ 

Լույս են տեսել Հովհաննես Մկրյանի «Կենսագրութիւն Մեսրովբայ Դաւթեան Թաղիադեանց Երեւանեցւոյ» (1886, Թ. Հովհաննես Մարտիրոսյանի տպարան) աշխատությունը, որտեղ Մկրյանն առաջին անգամ ներկայացրել է Մ. Թաղիադյանի գրական ու հասարակական գործունեությունը, «Մահարձանք եւ յիշատակարան...» (1877, Կոստանդնուպոլիս, Արամյանի տպարան) հնագիտական նյութերի, «Աղօթագիրք ըստ ժամակարգութեան Հայաստանեայց Ս. եկեղեցւոյ» (1883, նույն տպարանում, 1886, 1891, 1895, երեքն էլ՝ Կ․Պոլիս, Գարեգին Պաղտատլյանի տպարան) Հայ եկեղեցու ողջ ժամերգությունների ժողովածուները։

Մկրյանի արխիվը պահվում է Անթիլիասի կաթողիկոսական դիվանում։

Հովհաննես Մկրյանը մահացել է 1909 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Կ․Պոլսում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |