recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ջրաէներգետիկա**, ճյուղի բուռն զարգացումը (1920-1960 թթ.) Հայաստանի բնակլիմայական պայմաններում կապված է եղել մի շարք բարդ և ուրույն տեխնիկական լուծումների հետ, որոնց իրագործմամբ 1926 թվականին շարք է մտել Երևանի ջրէկ-1-ը (ԽՍՀՄ-ում՝ առաջինը), 1932 թվականին՝ Երևանի ջրէկ-2-ը (ԽՍՀՄ-ում՝ առաջին ինքնաշխատ ջրէկը)։ Ձորագետի ջրէկի 2,6 կմ երկարությամբ ճնշումային ջրաթեք (դերիվացիոն) թունելը նույնպես առաջինն էր ԽՍՀՄ-ում, իսկ գետը դիմհարող ինքնաշխատ պատվարի կոնստրուկցիանայն տարիներին միակն էր աշխարհում։ Սևան-Հրազդան էներգետիկ, ոռոգման կասկադի 6 ջրէկներից 2-ը՝ Սևանինը և Արզնիինը, ԽՍՀՄ-ում առաջին ստորգետնյա ջրէկներն էին։ Սևանի ստորգետնյա ջրէկի ջրատեխնիկական բարդ հանգուցի էներգիայի ճնշումային մարիչի և անճնշում կողմնատար թունելի տեսական և մոդելային հետազոտությունների (Ա. Ճանիշվիլի, Ա. Տեր-Հովհաննիսյան) հիման վրա մշակվել ու կիրառվել են կառուցվածքների կոնստրուկտիվ նոր լուծումներ։ Կատարվել են նախագծվող ու կառուցվող ջրէկների ջրաբան, մոդելային հետազոտություններ, նաև լեռնային ջրհոսքերի էներգետիկական կասկադավորման արդյունավետության մշակումներ։ Սևանա լճի մակարդակի իջեցումը կասեցնելու և ջրային պաշարները լրացնելու նպատակով արված հետազոտությունների հիման վրա (Ա. Անանյան և ուրիշներ ) մշակվել է Արփա և Որոտան գետերի հոսքերի մի մասը Սևանա լիճ փոխադրելու տեխնիկական նախագիծը, և կառուցվել են 48,3 կմ երկարություն Արփա-Սևան (1981 թվական) ու 21 կմ երկարություն Որոտան-Արփա (2004) թունելները։ Հայաստանում ջրաէներգետիկայի զարգացումը խթանել է ջրաբանության բնագավառի ԳՀ աշխատանքները, որոնք սկզբնավորվել են 1940-ական թվականներին ԵՊՀ ջրաբանության ամբիոնում և շարունակվել 1943 թվականին կազմակերպված ՀԽՍՀ ԳԱ-ի հիդրոէլէկտրական լաբորատորիայում, այնուհետև՝ Ջրային պրոբլեմների և ջրատեխնիկայի ինստիտուտում։ Կատարվել են ոլորաններում, անցումային մասերում նեղացող և լայնացող խողովակներում հեղուկների շարժման օրինաչափությունների բացահայտման ուսումնասիրություններ (Ա. Անանյան, «Հեղուկի շարժումը ջրատարի ոլորանում», ռուսումնական, 1957)։ Ինստիտուտում մշակվող կարևոր հիմնախնդիրներից են Սևանա լճի մակարդակի պահպանման, լիճ թափվող գետերի ջրերի շարժման և հունակազմության հարցերը (Մ. Վելիկանով և ուրիշներ)։ 1960-ական թվականներին կատարվել են երկֆազ հեղուկների տեսական և փորձարար. (Ա. Անանյան), Հայաստանում կառուցված հիդրոհանգույցների մոդելավորման և սելավային հոսքերի հետազոտություններ։ 2000-ական թթ-ից երկրի էներգետիկ, անկախության մակարդակի բարձրացման ուղիներից է ընդունված փոքր ու միջին հզորության ջրէկների զարգացումը։ Ներկայումս այդ հարցերով զբաղվում են հանրապետությունում գործող փոքր հիդրոէներգետիկայի հետազոտման, նախագծման և կառուցման մասնագիտացված մի շարք ընկերություններ։

Աղբյուրներ
----------

* Ի. Վ. Եղիազարով, «Հիդրոէլեկտրական ուժային տեղակայանքներ», ուսումնական, հատոր 1-3, 1934-1937 թվականներ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հնչակյան (այլ կիրառումներ)

**Սոցիալ-դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցություն** (արմտ. հայ.՝ Սոցիալ-դեմոկրատ Հնչակեան կուսակցութիւն, անգլ.՝ Social Democrat Hunchakian Party), քաղաքական կազմակերպություն, ԱՄՆ-ում ստեղծված առաջին հայկական կուսակցական կազմակերպությունը։ Հիմնադրվել է 1890 թվականին, Վուսթերում, Մասաչուսեթս՝ Գարեգին Չիթչյանի, Նշան Կարապետյանի, Կարապետ Փափազյանի և այլոց նախաձեռնությամբ։

1920-ական թվականներին Ամերիկայի Սոցիալ դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցությունը Հայ Բանվորական կուսակցության հետ միանալու փորձ է կատարել, որը, սակայն, ձախողվել է։ 1980 թվականին ՍԴՀԿ-ն ԱՄՆ-ում բաժանվել է Արևելյան և Արևմտյան շրջանների վարիչ մարմինների։ Ներկայումս Հնչակյան կուսակցությունն ԱՄՆ-ում սակավանդամ մասնաճյուղերով և ակումբներով շարունակում է իր մասնակցությունն ունենալ համայնքի մշակութային, կրթական, մարզական կյանքին։ ՍԴՀԿ հովանու ներքո գործող կազմակերպություններն են՝ Նոր սերունդ մշակութային միությունը, Կայծ երիտասարդական միությունը, Հայ մարմնամարզական միությունը, Հայ կրթական բարեգործական միությունը, Արևելյան շրջանում՝ նաև Սահակյան և Կիլիկյան (Սիրիա և Լիբանան) վարժարանների օժանդակ մարմինները։ Փասադենայում լույս է տեսնում «Մասիս» շաբաթաթերթը։

Տես նաև
-------

* Սոցիալ դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցություն

Աղբյուրներ
----------

* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարան*, 2003
**Մետաղագիտություն**, գիտություն, որն ուսումնասիրում է մետաղների և համաձուլվածքների բաղադրության, կառուցվածքի և հատկությունների միջև եղած կապը, ինչպես նաև տարբեր տեսակի ներգործությունների (քիմիական, ջերմային, մեխանիկական) հետևանքով առաջացող փոփոխությունների օրինաչափությունները։ Որպես ինքնուրույն գիտություն մետաղագիտությունը ծագել և ձևավորվել է XIX դարում՝ մետաղաբանության անվան տակ։ «Մետաղագիտություն» տերմինը մտցվել է XX դարի 20-ական թվականներին Գերմանիայում (Metallkunde), իսկ «մետաղաբանություն» տերմինն առաջարկվել է պահպանել միայն ․մետաղների և համաձուլվածքների միկրո- և մակրոկառուցվածքների ուսումնասիրման համար։ Մետաղագիտության զարգացման առաջին փուլում (XIX դարի 70-ական թվականներ) ուսումնասիրվել են մետաղների միկրոկառուցվածքը, տեխնիկական մետաղների և համաձուլվածքների հատկությունների վրա ջերմային մշակման ազդեցությունը։ Ստեղծվել է մետաղական համակարգերի վերլուծության ֆիզիկաքիմիական եղանակ, ձևակերպվել են մետաղական նյութերի որակի գնահատման կարևորագույն չափանիշները, մշակվել որակյալ և լեգիրացված պողպատի արտադրության հիմունքները։ Մետաղագիտության պատմության նոր փուլը սկսվել է XX դարի 20-ական թվականներին՝ ռենտգենակաոուցվածքային վերլուծության կիրառմամբ։ Վերջինս հնարավորություն տվեց բացահայտելու մետաղների ատոմական կառուցվածքի՝ ջերմային, քիմիական և մեխանիկական մշակման հետևանքով առաջացած փոփոխությունների օրինաչափությունները։ Մետաղագիտության զարգացման այս ժամանակաշրջանը բնութագրվում է ֆիզիկայի նորագույն մեթոդների լայն օգտագործմամբ (տես Մետաղաֆիզիկա, Էլեկտրոնագրաֆիա, Նեյտրոնագրաֆիա)։ Ռենտգենակառուցվածքային վերլուծությունից բացի մետաղների ատոմաբյուրեղային կառուցվածքի ուսումնասիրման համար կիրառվում է էլեկտրոնային սպեկտրոսկոպիան, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու համաձուլվածքների կառուցվածքի տեղային խախտումները (տես Արատանշում)։ Մետաղագիտությունը պայմանականորեն բաժանվում է տեսականի և կիրառականի (տեխնիկական)։ Տեսական մետաղագիտությունն ուսումնասիրում է տարբեր ներգործություններից մետաղներում և համաձուլվածքներում տեղի ունեցող պրոցեսների հիմունքներն ու կառուցվածքի օրինաչափությունները։ Տեսական մետաղագիտության հիմնական բաժիններն են․ մետաղների և համաձուլվածքների մետաղական վիճակի և ֆիզիկական հատկությունների տեսությունը, բյուրեղացումը, մետաղներում և համաձուլվածքներում ֆազային հավասարակշռությունը, դիֆուզիան, պինդ վիճակում ֆազային փոխակերպումները, պլաստիկ դեֆորմացիայի, ամրության, քայքայման և վերաբյուրեղացման պրոցեսների տեսությունը։ Կիրառական մետաղագիտության խնդիրներն են․ մետաղական նյութերի կոնկրետ խմբերի (օրինակ, երկաթածխածնային համաձուլվածքների, կառուցվածքային պողպատի, չժանգոտող պողպատի, մագնեզիումի համաձուլվածքների և այլն) բաղադրության, կառուցվածքի, մշակման տեխնոլոգիական պրոցեսների և հատկությունների ուսումնասիրությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 475)։*  |
**Air Serbia**, Սերբիայի պետական ավիաընկերությունը, որը հիմնված է Բելգրադում։ Ավիաընկերություն նաև անվանվել է *Jat Airways*։ 2013 թվականի հոկտեմբերի 26-ին ավիաընկերության անվանումը կոչվել է՝ *Air Serbia*։

Պատմություն
-----------

Ավիաընկերությունը հիմնադրվել է 1927 թվականին Aeroput անվան տակ, և 1947 թվականին անվանումը փոխել են։ 1980 թվականին խոշորագույն ավիաընկերություններից էր Եվրոպայում։ 2007 թվականի օգոստոսին ավիաընկերությունը դարձավ ձեռնատու, և դաշինք կնքեց հետևյալ ավիաընկերությունների հետ՝ Air India, Aeroflot։ *JAT Airways* հանդիասանում է որպես Սերբիայի խոշորագույն ավիաընկերություններից մեկը։ JAT Airways-ը և Etihad Airways-ը համաձայնագիր են ստորագրել ստրատեգիական գործընկերության մասին։ Ըստ համաձայնագրի, 49% ակցիա JAT Airways-ից պետք է փոխանցվի Etihad Airways-ին, իսկ Սերբիայի կառավարությունը պետք է պահպաներ 51% -ը JAT Airways-ի։

Միջազգային չվերթներ
-------------------

JAT Airways-ը իրականացնում է չվերթներ Բելգրադից դեպի՝ Ֆրանկֆուրտ, Մոսկվա, Մյունխեն, Բեռլին, Լոնդոն, Փարիզ, Վիեննա, Ցյուրիխ և եվրոպական այլ քաղաքներ։ Առավելագույն հեռավորությունը չվերթների 2010 թվականի հունվարին կազմել է 4074 կմ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Jat Airwais New Review

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ավիաընկերության պաշտոնական կայք
Ոսկու չմշակված ձուլակտոր
Արծաթի չմշակված ձուլակտոր
**Մետաղային օգտակար հանածոներ**, մեկ կամ մի քանի մետաղներ պարունակող հանքանյութերի բնական կուտակումներ, որոնց մշակումից տնտեսապես շահավետ եղանակով հնարավոր է մետաղ ստանալ։ Մետաղային օգտակար հանածոների հանքանյութերը արդյունաբերության մեջ օգտագործման բնագավառներով ստորաբաժանվում են հետևյալ խմբերի՝ 1․ *սև մետաղներ*՝ երկաթ, մանգան, քրոմ, 2․ *հազվագյուտ մետաղներ*՝ տիտան, վանադիում, նիկել, կոբալտ, մոլիբդեն, վոլֆրամ, անագ, բիսմութ, մկնդեղ, ծարիր, սնդիկ, 3․ *գունավոր մետաղներ*՝ պղինձ, կապար, ցինկ, ալյումին, մագնեզիում (վերջին երկուսը հաճախ միավորվում են թեթև մետաղների խմբում), 4․ *ազնիվ մետաղներ*՝ արծաթ, ոսկի, պլատին և պլատինի խմբի մետաղներ՝ պալադիում, օսմիում, իրիդիում, ռոդիում, ռութենիում, 5․ *ռադիոակտիվ մետաղներ*՝ ուրան, թորիում, ռադիում, 6․ *ցրված և հազվագյուտ հողային մետաղներ*։ Մետաղային օգտակար հանածոների հանքավայրերն ըստ առաջացման պայմանների լինում են՝ 1․ *խորքային*՝ մագմատիկ և ետմագմատիկ (պեգմատիտային, կոնտակտային կամ սկառնային, հիդրոթերմալ), 2․ *մակերեսային*՝ հողմահարման ու նստվածքային, և 3․ *մետամորֆային*։ Բուն մագմատիկ պայմաններում (մագմատիկ հալոցքի բյուրեղացման հետևանքով) առաջանում են երկաթաքարի (գաբբրոներում և պիրոքսենիտներում), քրոմի (սերպենտինիտներում), բնածին պլատինի (դունիտներում) հանքանյութերը։ Ետմագմատիկ հանքանյութերն առաջանում են մագմայից անջատվող հանքաբեր գազանման լուծույթներից։ Երկրի մակերեսային պայմաններում հողմահարման պրոցեսների հետևանքով կարող են առաջանալ օգտակար հանածոների հետևյալ տիպերի կուտակումներ՝ 1․ «գլխարկներ» սուլֆիդային հանքավայրերում, 2․ «հողմահարման կեղև» ապարներում, 3․ ինֆիլտրացիոն հանքավայրեր և 4․ էլյուվիալ ու դելյուվիալ կուտակումներ։ Կարևոր նշանակություն ունեն պղնձի, ոսկու, մանգանի, երկաթի, նիկելի և այլ մետաղների հանքանյութերը։ Նստվածքային հանքանյութերն առաջանում են ջրային ավազանների հատակին, ձևավորելով երկաթի, մանգանի, ալյումինի, պղնձի արդ. կուտակումներ։ Մետամորֆային հանքանյութերը առաջացնում են երկաթի, մանգանի, ոսկու հսկայական հանքավայրեր։ Մետաղային օգտակար հանածոներից յուրաքանչյուրի համար բացահայտված են որոշակի ծագումնային պայմաններ, որոնց դեպքում բնական պրոցեսների շնորհիվ այն առաջացնում է զգալի կուտակումներ, ինչպես նաև հանքավայրերի տիպեր, որոնք ունեն առավել արդ․ նշանակություն։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 477)։*  |
**Անընդհատ խումբ**, {\displaystyle {\hat {G}}=(G,\;T)} զույգը (որտեղ G–ն է, իսկ T-ն՝ G բազմության վրա տված կոչվում է տոպոլոգիական կամ Անընդհատ խումբ, եթե {\displaystyle \chi (x,\;y)=x\cdot y^{-1}} բանաձևով որոշված {\displaystyle \chi :{\hat {G}}\times {\hat {G}}\rightarrow {\hat {G}}} արտապատկերումն անընդհատ արտապատկերում է։ Այլ կերպ ասած, Անընդհատ խումբ և՛ խումբ է, և՛ տոպոլոգիական տարածություն, ընդ որում այնպես, որ «{\displaystyle \cdot }» խմբային և հակադարձին անցնելու գործողությունները, որպես արտապատկերումներ, անընդհատ են։ Անընդհատ խմբի պարզագույն օրինակներ են միավոր շրջանագծի կամ երկչափանի ոլորտի պտտումների խումբը (եթե շրջանագիծն ու ոլորտը դիտենք որպես {\displaystyle R^{3}} էվկլիդեսյան տարածության ենթաբազմություններ)։

Մասնավոր դեպքում, երբ {\displaystyle {\hat {G}}}-ն ողորկ բազմաձևություն է, այն կոչվում է Լիի խումբ։ Ինչպես Լիի խմբերի, այնպես էլ ավելի ընդհանուր տիպի տոպոլոգիական խմբերի տեսությունները մեծ զարգացում են ստացել և լայն կիրառություններ գտել բազմաթիվ ասպարեզներում։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 96386209 · NDL: 00564269 · NKC: ph640678 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 404)։*  |
**Տանել Պադար** (էստ․՝ Tanel Padar, 27 հոկտեմբերի, 1980, Հալյալա, Ռակվեռեի շրջան, Էստոնական ԽՍՀ), էստոնացի ռոք-երաժիշտ և փոփ-երգիչ, Դեյվ Բենտոնի հետ դուետով հաղթել է Կոպենհագենում կայացած Եվրատեսիլ 2001 երգի մրցույթում։

Կարիերա
-------

Սովորել է սաքսոֆոն և կլարնետ նվագել, երգել է եկեղեցական և մանկական, ինչպես նաև տղաների երգչախմբում, սիրել է ժողովրդական երաժշտություն և սպորտային պարեր։

«Speed free» համույթի հիմնադիրն է, որի առաջին սկավառակը՝ «Woman Knows», թողարկվել է 2001 թվականի մայիսին։ Համույթի բոլոր երգերը գրել է Պադարն ինքը։

Դեյվ Բենտոնի հետ Եվրատեսիլ 2001 երգի մրցույթում հաղթելուց հետո դարձել է Էստոնիայի ամենահայտնի ռոք-երգիչներից մեկը։ Մրցույթում Բենտոնն ու Պադարը կատարել են «Everybody» երգը, ելույթին մասնակցել է նաև «2XL» խումբը։

2003 թվականին ստեղծել է «The Sun» համույթը, որը 2006 թվականին Էստոնիայում ստացել է 5 մրցանակ 15 կատեգորիաներից, այդ թվում նաև «Տարվա լավագույն ալբոմ» և «Տարվա լավագույն համույթ» մրցանակները։

Eesti otsib superstaari երրորդ շրջանի հաղորդավաներից մեկն է։

Ընտանիք
-------

2003 թվականի մայիսի 16-ին ամուսնացել է նախկին մոդել Կատարինա Կալդայի հետ, որը նախորդ ամուսնությունից ուներ որդի՝ Անդրեյը։ 2006 թվականի ապրիլին զույգը բաժանվել է, իսկ 2007 թվականի հուլիսի 12-ին ձևակերպել են ամուսնալուծությունը։

Պադարի ավագ քույրն էստոնացի հայտնի երգչուհի Գերլի Պադարն է, որը եղբորից շուտ է հայտնի դարձել։ Գերլի Պադարը Էստոնիան ներկայացրել է Եվրատեսիլ 2007 երգի մրցույթում։

Սկավառակագրություն
------------------

* The Greatest Hits (2005)
* Veidi valjem kui vaikus (Լռությունից մի քիչ բարձր) (2005)
* 100 % Rock’n'roll (2006)
* The Sun Live 2006 (2007)
* Veidi valjem kui vaikus II (Լռությունից մի քիչ բարձր II) (2007)
* Here Comes The Sun (2008)
* Unisex (2008)
* Ring (2010)

Տես նաև
-------

* Էստոնիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բազմիցս ելույթ են ունեցել միասին, օրինակ

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Տանել Պադար Վիքիպահեստում |

* Tanel Padar Internet Movie Database կայքում
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աստիճան (այլ կիրառումներ)
Աստիճանաքայլ Պերսեպոլիսում․Իրան
**Աստիճան** (աստիճանաքայլ), մշակվել է մարդու ոտքի համար հենարան ծառայելու նպատակով՝ ուղղահայաց վեր բարձրանալու ժամանակ։ Աստիճանների համակարգը, որտեղ աստիճանները դասավորված են մեկը մյուսի վրա՝ անվանում են աստիճանահարթակ։

Տեսակավորում և կիրառություն
---------------------------

Աստիճանները բաժանվում են հետևալ խմբերի․

* Ֆրիզային բարձրացում (ճարտարապետութուն)․
* Ֆրիզային իջեցում (հարթությանն անմիջապես կից)․
* Շարքային․

Աստիճանները տարբերակվում են հորիզոնական հարթությամբ քայլքով և ուղղաձիգ (բեռնաբարձման բարձրություն)։ Աստիճանները հաճախ կտրում են, հատկապես կտրուկ աստիճանաքայլի դեպքում, որպեսզի մեծացնեն քայլերի բարձրությունը։ Քայլերի բարձրությունը (*j*) տատանվում է 12-22 սմ, իսկ լայնությունը՝ (*e*) պետք է լինի 25-40 սմ։ Այս ցուցանիշները, ինչպես և մյուսները, կախված են աստիճանների նշանակությունից։ Օրինակ, 12-40 սմ հարաբերությունը օգտագործվում է արտաքին աստիճանների, այգիների և այնպիսի վայրերում, որտեղ բացակայում են սարքավորումները հատուկ կարիքներ և սահմանափակումներ ունեցող անձանց համար։ 22-25 սմ հարաբերությունը օգտագործվում է նկուղային, հրդեհային և էվակուացիոն պայմանների համար։ Աստիճանների ամենաօպտիմալ չափերը քայլելու համար հանդիսանում է 15-30 սմ-ն։

Աստիճանաքայլի օրինակ՝ հասարակ հենարանով
Տեսակի բանաձևեր աստիճանների բարձրության և լայնության համար։ Սա բանաձև է քայլի, անվտանգության և հարմարության համար։ Քայլի բանաձևը դրանցից ամենակարևորն է։

Բանաձևեր
--------

* Հարմարավետության բանաձև՝ e — j = 12 սմ․
* Քայլի բանաձև՝ 2 j + e = 62 (60-64) սմ (հիմնական բանաձև)․
* Անվտանգության բանաձև՝ e + j = 46 սմ․

Չնայած դրան, կան նաև այլ տարբերակներ․

### Թույլատրելի շեղումներ

* Քայլք՝ 26 ≤ e ≤ 32 в միջինը՝ 29․
* Բարձրություն՝ 14 ≤ j ≤ 20 միջինը՝ 17․
* Քայլի բանաձև՝ 60 ≤ 2 j + e ≤ 66 միջինը՝ 63 (62)․
* Հարմարավետության բանաձև՝ e — j միջինը՝ 12․
* Անվտանգության բանաձև՝ 45 ≤ e + j ≤ 47 միջինը՝ 46․

#### Մետաղական աստիճանաքայլ

Մետաղական աստիճանաքայլերը մեծ մասամբ կիրառվում են արդյունաբերական կառույցներում։ Եթե մասնավոր շինարարության դեպքում կարող են ընտրել, որ շինանյութն է ավելի նպատակահարմար (փայտ, էկո-շինանյութեր), ապա արդյունաբերության դեպքում մետաղը մնում է միակ հնարավոր տարբերակը։

Մետաղական աստիճանաքայլերն անգնահատելի են արդյունաբերության մեջ, նրանք շատ ամուր են, կարող են կրել մեծ բեռներ (ավելի քան 50 տ)։ Նրանք ունեն նաև անվիճելի առավելություններ․

* եթե մետաղական աստիճանաքայլը բացօդյա է, ապա հեշտ է նրա վրայից թափվում ջրերը, ձյունը և չի սառուցապատվում․
* կայուն են ջերմաստիճանի կտրուկ փոփոխությունների նկատմամբ․
* մետաղական աստիճանաքայլերը ապահովում են հեշտություն և ապահովություն ամբողջ կոնստրուկցիային․

Ինչպես արդյունաբերական, այնպես էլ մասնավոր շինարարության դեպքում մետաղական աստիճանաքայլերը ունեն անվիճելի օգուտներ, որտեղ կարևոր տեղ է զբաղեցնում հուսալիությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  ↑ СП 1.13130.2009 Системы противопожарной защиты ЭВАКУАЦИОННЫЕ ПУТИ И ВЫХОДЫ п.4.3.4
|  |
| --- |
| **Արմավաթուփ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Կարմրանազգիներ (Tamaricaceae) |
| **Ցեղ** | **Արմավաթուփ** *(Myricaria)*Desv. |

**Արմավաթուփ, մուրտ** (լատ.՝ Myricaria), կարմրանազգիների ընտանիքի տերևաթափ թփերի և կիսաթփերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 10, Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ արմավաթուփ աղվեսագի (*M. alopecuroides*)։

Ձևաբանություն
-------------

Ցողունը շագանակամոխրագույն է, բարձրությունը՝ 1, 5-2 մ։ Տերևները մանր են, նստադիր, գծանշտարաձև, ամբողջաեզր, ընձյուղի երկայնքով խիտ դասավորված։ Ծաղկաբույլը հասկ է, ծաղիկները՝ վարդագույն, կարմիր կամ սպիտակ։ Ծաղկում է ապրիլից մինչև ուշ աշուն։ Պտուղը տուփիկ է։ Դեղաբույս է. պարունակում է աղաղանյութեր (հիմնականում՝ կեղևում), վիտամին C (տերևներում)։ Բույսի կանաչ մասերի եփուկն օգտագործում են կանանց հիվանդությունների ժամանակ։ Խոնավասեր է, պահանջկոտ է հողի նկատմամբ, ցրտադիմացկուն է և լուսասեր։ Բույսի կեղևը գործածում են սև ներկ ստանալու համար։ Լայն կիրառում ունի ժողովրդական բժշկության մեջ։

Կանաչ շինարարությունում այն օգտագործում են որպես կենդանի ցանկապատ։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Արևմտյան Եվրոպայում, Իրանում, Հնդկաստանում, Մոնղոլիայում, Ճապոնիայում, Չինաստանում, ինչպես նաև Հայաստանի գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է գետափերին, չոր գետահովիտներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունըան Լ․Վ․, Քո շրջապատի թփերը, 1984


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Myricaria
* EoL: 2878636
* EPPO: 1MYAG
* FoC: 121460
* GBIF: 7316450
* GRIN: 7914
* iNaturalist: 323779
* IPNI: 38977-1
* IRMNG: 1278305
* NCBI: 189782
* NZOR: cde9e2de-ba75-4ead-8e1e-d793cf3c7da1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:38977-1
* Tropicos: 40024359
* uBio: 4867000

 |

 |
**Շաֆիղա Ախունդովա** (ադրբ.՝ Şəfiqə Axundova, հունվարի 21, 1924(1924-01-21), Շաքի, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հուլիսի 26, 2013(2013-07-26), Բաքու, Ադրբեջան), Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ (1998);

Կենսագրություն
--------------

Շաֆիղա Ախունդովան ծնվել է 1924 թվականին Նուխիում։ 1943-1944 թվականներին սովորել է Ասաֆ Զեյնալլու անվան երաժշտական Դպրոցում, Ուզեյիր Հաջիբեկովի դասարանում։ 1956 թվականին ավարտել է Ու.Հաջիբեկովի անվան Ադրբեջանի պետական Կոնսերվատորիայում Բ.Զեյդմանի կոմպոզիտորական դասարանը։ 1998 թվականին արժանացել է Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստի կոչմանը։ 2004 թվականին պարգևատրվել է «Փառքի շքանշան»ով։ 1972 թվականին գրել է «Հարսի ռոքը» օպերան։ Շաֆիգա Ախունդովան մի շարք երգերի(«Լեյլա», «Երջանիկ երկրներ»), «Տունը մերն է, առեղծվածը մերն է» օպերետի (1965), լարային կվարտետի համար պիեսների, մի շարք թատերական ներկայացումների («Այդըն», «Հրաժեշտ, Հնդկաստան!»), մանկական ներկայացումների հեղինակ է։ Շաֆիգե Ախունդովան մահացել է 2013 թվականի հուլիսի 26-ին։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* «Հարսի ռոքը» օպերա
* «Տունը մերն է, առեղծվածը մերն է» օպերետ
* Սյուիտներ
* Երգեր երգչախմբի համար
* Մոտ 300 երգեր

Արտաքին հղումներ
----------------

* Շաֆիղա Ախունդովա(չաշխատող հղում)
* PROMINENT FIGURES OF MUSIC Archived 2016-06-25 at the Wayback Machine.

### Վիդեո

* Shafiga Akhundova - Maiden Rock
* Шафига Гулам кызы Ахундова
* Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստ Շաֆիղա Ախունդովայի գլուխգործոցները

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Shafiga Akhundova - first female composer of East
2. ↑  Shafiga Akhundova - first female composer of East
3. ↑  Ахундова Шафига
4. ↑  Շաֆիգե Ախունդովան մահացավ:
Նապոլեոնի և Ալեքսանդր I-ի հանդիպումը Նեմանի վրա 
**Տիլզիտի հաշտության** պայմագրեր ՝Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի, Ֆրանսիայի և Պրուսիայի միջև. կնքվել են Տիլզիտում (այժմ՝ ք. Սովետսկ, Կալինինգրադի մարզում) հուլիսի 7-ին (հունիսի 25) և հուլիսի 9-ին, 1806-1807 թվականներին պատերազմում 4-րդ կոալիցիայի (Ռուսաստան, Պրուսիա) դեմ նապոլեոնյան Ֆրանսիայից տարած հաղթանակից հետո։

Ֆրանս-պրուսական պայմանագրով Պրուսիան կորցնում էր իր տարածքի և բնակչության գրեթե կեսը։ Էլբա գետի ձախափնյան հողերն անցնում էին նորաստեղծ Վեստֆալյան թագավորությանը, Կոտբուսի շրջանը՝ Սաքսոնիային, Դանցինգը (Գդանսկ) հայտարարվում էր ազատ քաղաք։ Պրուսիայից անջատված լեհական Բելոստոկի ոչ մեծ շրջանը տրվում էր Ռուսաստանին, Պրուսիայից վերցված լեհական հողերից (Պոզնանի և Վարշավայի մարզերից) ստեղծվում էր Վարշավայի դքսությունը (անձնական ունիայով կապվում էր Սաքսոնիայի հետ)։ Ալեքսանդր I-ը ճանաչում էր Նապոլեոն Բոնապարտի կատարած փոփոխությունները Եվրոպայում, խոստանում էր միջնորդ հանդես գալ Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի միջև, պարտավորվում զինադադար կնքել Թուրքիայի հետ և իր զորքերը դուրս բերել Վալախիայից և Մոլդովայից, ճանաչել Ֆրանսիայի գերիշխանությունը Հոնիական կղզիներում և Կատտարո ծովախորշում։ Նապոլեոնը համաձայնում էր վերականգնել Օլդենբուրգ, Մեկլենբուրգ-Շվերին, Սաքսեն-Կոբուրգ դքսությունները և դրամական օժանդակություն տալ որոշ գերմանական իշխանների։ Միաժամանակ ստորագրված գաղտնի դաշնագրով Ռուսաստանը և Ֆրանսիան պարտավորվում էին համատեղ պատերազմ մղել ցանկացած տերության դեմ։ Ռուսաստանի միջնորդությունից Անգլիայի հրաժարվելու, ինչպես նաև նրա կողմից ծովերի ազատության սկզբունքը խախտելու և Ֆրանսիայից զավթած գաղութները չվերադարձնելու դեպքում Ռուսաստանը պարտավորվում էր խզել դիվանագիտական հարաբերությունները Անգլիայի հետ և փաստորեն միանալ Ցամաքային բլոկադային։ Ֆրանսիայի միջնորդությունից Թուրքիայի հրաժարվելու դեպքում Նապոլեոնը խոստանում էր պատերազմի մեջ մտնել Թուրքիայի դեմ և բաժանել նրա եվրոպական տիրույթները։ Միաժամանակ, Նապոլեոնն իր պատրաստակամությունն էր հայտնում աջակցել Ռուսաստանին՝ Շվեդիայի դեմ պայքարում։

Ֆրանս-պրուսական պայմանագրով Պրուսիան տարածքային զիջումներից բացի, պարտավորվում էր կրճատել բանակը մինչև 40 հազար մարդ, վճարել 100 միլիոն ֆրանկ ռազմատուգանք և միանալ Ցամաքային բլոկադային։

Տիլզիտի հաշտությունը չվերացրեց ռուս-ֆրանսիական սուր հակասությունները, որոնք հանգեցրին 1812 թվականի պատերազմին, որի սկսվելով Տիլզիտի հաշտությունը կորցրեց իր ուժը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գ. Քիլիմջյան, Տիլզիտի հաշտություն 1807։ ՀՍՀ, հ. 12։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ ռուսական |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 5)։*  |
Թաունհաուս Սանկտ Պետերբուրգում
**Թաունհաուս** (անգլ.՝ townhouse), Հյուսիսային Ամերիկայում, Ասիայում, Ավստրալիայում, Հարավային Աֆրիկայում և Եվրոպայի որոշ երկրներում կառուցապատման միջին խտության քաղաքներում և արվարձաններում լայն տարածություն ստացած մի քանի բազմամակարդակ բնակարան ընդգրկող և մեկուսացված մուտքերով սակավահարկ բնակելի տուն։ Սովորաբար թաունհաուսի ամեն բնակարանը ունի փողոցից առանձին մուտք, երբեմն ավտոտնակ և նախապարտեզ։ Չնայած նմանության, պետք է չշփոթել թաունհաուսները և բլոկային տները, քանի որ «թաունհաուս» եզրը կարող է ընդգրկել ինչպես բլոկային, այդպես էլ առանձին կանգնած բնակելի տունը։

Թաունհաուսները առաջացել են Մեծ Բրիտանիայում 19-րդ դարում։ «Թաունհաուս» բառը ունի անգլիական ծագում և նշանակում է «քաղաքի տուն»։ Ի սկզբանե այդ եզրով էին կոչում ազնվականության ներկայացուցիչների քաղաքային նստավայրերը՝ նման տները կարող էին առանձին կանգնած լինել, սակայն հիմնականում թաունհաուսները շարասյան տեսքով կցված էին մեկը մյուսի փողոցի երկայնքով։ Դրա արդյունքում բավականին դժվար էր տարբերել փոքր ազնվականության համեստ թաունհաուսները և բրիտանական բուրժուազիայի վերնախավի շարքային կառուցապատումը, քանի որ ճարտարապետական առումով դրանք իրենցից նույն բանն էին ներկայացնում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո բրիտանական բազմաթիվ թաունհաուսներ ստացել են բնակարանների փոքր համալիրների տեսք։

Գրականություն
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Թաունհաուս Վիքիպահեստում |

* Cunningham, Peter. *Handbook of London Past and Present, London, 1850* (see section 20: "Palaces & Chief Houses of the Nobility & Gentry in the Present Day).
* Daisy, Countess of Fingall. *Seventy Years Young*. First published 1937 (autobiography of an Irish peer's wife, covering the late nineteenth and early twentieth century).

|  |
| --- |
| 
  **Տուն**   **Ճարտարապետություն**
 |
**Դրեբախի աստղադիտարան** (գերմ.՝ Volkssternwarte Drebach, աստղադիտարանի կոդը` — «113»), աստղադիտարան Գերմանիայում Դրեբախ գյուղում։ Հիմնադրվել է 1969 թվականին, Կառլ Հայնց Մյուլերի կողմից։ Հանդիսանում է ոչ-առևտրային մշակութա-կրթական հաստատություն, պատկանում է Դրեբախ միությանը։

Աստղադիտարանը ստեղծվել Դրեբախի գյուղական դպրոցի հիմքի վրա։ Հիմնադրման տարում այստեղ տեղադրվել է առաջին փոքր դիտակը։ 1974 թվականին աստղադիտարանում տեղադրվել է երկրորդ դիտակը, 18-սմ ռեֆրակտոր։ 1984-ից 1986 թվականները կառուցվել է մոլորակադիտարան։ Ամեն տարի աստղադիտարան են այցելում 12 000 այցելուներ։ 1992 թվականից սկսած աստղադիտարանում աշխատում է օդերևութաբանական արբանյակներից տվյալներ ստացող կայան։ 1997 թվականին այստեղ տեղադրվել է 50-սմ ռեֆրակտոր աստղադիտակ։

Աստղադիտարանի գործիքներ
-----------------------

* 18-սմ ռեֆրակտոր (1974 թվական)
* Ցեյս մոլորակադիտարան, 8-մ գմբեթ (բացումը 1 հունիսի 1986 թվական)։ 2001 թվականին տեղադրվել է 11-մետրանոց գմբեթ։
* 50-սմ Կասսգրեյնի տեսակի ռեֆրակտոր (1997 թվական)
* Եվս մեկ 50-սմ աստղադիտակ

Հիմնական նվաճումները
--------------------

* Հայտնաբերվել են 84 աստերոիդ 2010 թվականի նոյեմբերի դրությամբ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Minor Planet Discovery Sites, Drebach

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դրեբախի աստղադիտարանի կայքը (գերմ.)

**Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները**

* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները

**NASA ADS տվյալների բազայում աստղադիտարանի ներդրումը**

* Որոնում «Volkssternwarte Drebach» բառերով
**Մեստիա** (վրաց.՝ მესტია), քաղաքատիպ ավան (մինչ 1968 թվականը՝ գյուղ) Վերին Սվանեթում, Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մխարեի Մեստիայի մունիցիպալիտետի կենտրոնն է։ Տեղակայված է Մեծ Կովկասի հարավային լանջին, Զուգդիդի քաղաքից 128 կմ հյուսիս-արևելք։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից 1500 մ է։ Բնակչությունը՝ 1973 մարդ (2014)։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Չնայած իր փոքր չափսերին՝ Մեստիա գյուղը (հնագույն անվանումը՝ Սետի) հարյուրամյակներ շարունակ եղել է լեռնային Սվանեթի մշակութային և կրոնական կենտրոնը։ Մեստիայում պահպանվել են միջնադարյան մի քանի տասնյակ սվանական քարաշեն տներ՝ եկեղեցի (10-13-րդ դարեր), այդ թվում Մացխվարի (Սպասա), Տարնգզել և այլն։ Մեստիայի շրջանի միջնադարյան բազմաթիվ եկեղեցիներ և ամրություններ ընդգրկված են ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

Գյուղում է գտնվում պատմա-ազգագրական թանգարան, որտեղ պահվում են եզակի խորհրդանիշներ և ձեռագրեր, տուն-թանգարան և Մեստիայում ծնված, հայտնի ալպինիստ Միխեիլ Խերգիանիի կիսանդրին (հենց այստեղ էլ թաղված է)։

Մեստիան լեռնային տուրիզմի և ալպինիզմի կենտրոն է․ այստեղից է սկսվում վերելքը Ուշբա, Ջանգի թաու, Շխարա և այլ լեռնագագաթներ։ 2010 թվականի դեկտեմբերի 1-ին բացվել է լեռնադահուկային հանգստավայր։

2010 թվականի դեկտեմբերին Մեստիայում բացվել է Թամար թագուհու անվամբ օդանավակայան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  საქართველოს სატელეფონო კოდები — სილქნეტი"
2. ↑  საქართველოს საფოსტო ინდექსები — „საქართველოს ფოსტა"
3. ↑  Դեկտեմբերի 1-ին կբացվի Սվանեթի դահուկային 1-го декабря откроется лыжная ուղեգիծը // Բիզնես Վրաստան, 22 հոկտեմբեր 2010
4. ↑  Մեստիա (քաղաք)
**Մեսինայի համալսարան** (իտալերեն՝ Università degli Studi di Messina, UNIME), Մեսինա իտալական քաղաքում տեղակայված բարձրագույն ուսումնական հաստատություն, որը հիմնադրվել է 1548 թվականին։ Համալսարանի 11 ֆակուլտետներում սովորում են մոտ 40.000 ուսանող։

Պատմություն
-----------

Մեսինայի համալսարանը հենվում է բարձրագույն կրթության երկար ավանդույթների վրա։ Այդ վայրերում իրավագիտության դպրոցն գործել է 13-րդ դարի վերջին։ 1548 թվականին Իգնատի Լոյոլան հիմնադրել է ճիզվիտի քոլեջը։ 17-րդ դարում համալսարանում դասավանդել են այնպիսի գիտնականներ, ինչպիսիք են Ջովանի Բորելին և Մարչելո Մալպիգին։ 1678 թվականի հակաիսպանական ապստամբությունը հանգեցրել է համալսարանի փակմանը։

Համալսարանը կրկին հիմնադրվել է 1838 թվականին Ֆերդինանդ II թագավորի կողմից։ 1847 թվականին հակաիբուրբոնական հեղափոխությանը մասնակցելու համար համալսարանը կրկին փակվել է, և կրկին բացվել միայն երկու տարի անց, ընդ որում արգելվել է Սիցիլիայից դուրս ուսանողների հավաքագրումը։

1908 թվականի երկրաշարժի ժամանակ համալսարանի շատ շենքեր ոչնչացվել են, սակայն մեկ տարի անց իրավագիտության ֆակուլտետը վերաբացվել է։ Դեղագիտության, բժշկության և բնական գիտությունների ֆակուլտետները վերաբացվել են 1914 թվականից մինչև 1915 թվականը։

Կառուցվածք
----------

Համալսարանում այժմ կան 11 ֆակուլտետ։

* Տնտեսական ֆակուլտետ
* Մանկավարժական ֆակուլտետ
* Ինժեներական ֆակուլտետ
* Հումանիտար ֆակուլտետ
* Իրավաբանական ֆակուլտետ
* Բնագիտական ֆակուլտետ
* Медицинский ֆակուլտետ
* Դեղաբանական ֆակուլտետ
* Քաղաքագիտության ֆակուլտետ
* Վիճակագրության ֆակուլտետ
* Անասնաբուժության ֆակուլտետ

Համալսարանը ներկայումս Մեսինայում զբաղեցնում է չորս հողամաս։ Կենտրոնական վարչության շենքը և չորս ֆակուլտետներ (տնտեսական, քաղաքագիտություն, իրավաբանական և մանկավարժական) տեղադրվում են քաղաքի կենտրոնում։ Պոլիկլինիկա կամպուսում, որը գտնվում քաղաքիէ հարավային մասում, գտնվում է բժշկութային ֆակուլտետը։ Պապարդո կամպուսը, որտեղ տեղակայված են բնագիտական և ճարտարագիտական ֆակուլտետները, գտնվում է Մեսինի նեղուցի հյուսիսային ափին։ Աննունցիատի գոտում տեղակայված են հումանիտար, անասնաբուժական և դեղագիտական ֆակուլտետները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  «How the First Jesuits Became Involved in Education»  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* University of Messina Website (իտալ.)
* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90820136 · BNF: 118679452 · CiNii: DA14406036 · GND: 1011200-5 · ICCU: CFIV100146 · ISNI: 0000 0001 2178 8421 · LCCN: n79120813 · Microsoft: 112862951 · NKC: ko2009480240, ko2009480241 · NLA: 41790522 · NUKAT: n2008035266 · SUDOC: 026430592 · VIAF: 146144972 · WorldCat VIAF: 146144972 |

 |

 |
| **՞**Նեկտարին |
| --- |
| Նեկտարին  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| ***Prunus persica*** 

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Նեկտարին**, դեղձի տարատեսակ, որի պտուղներն առանձնանում են կճեպի հարթությամբ, ինչպես սալորինը։ Սա բողբոջային մուտացիայի դասական օրինակ է։ Նրանք հայտնվել են, երբ դեղձենիների մոտ տեղի է ունեցել ինքնափոշոտում։ Դեղձենիների վրա երբեմն հայտնվում են նեկտարիններ և հակառակը, նեկտարինենու վրա` դեղձեր։

Անգլիական աղբյուրներում «նեկտարին» բառը հայտնի է 1616 թվականից։ Ֆրանսերենում նույնպես անվանում են «նեկտարին» (Nectarine): 20-րդ դարի վերջին նեկտարինները շատ հայտնի դարձան։

Պտուղներն ուտում են թարմ վիճակում. օգտագործում են աղանդերների, ջեմերի, կոմպոտների պատրաստման ժամանակ։ Թարմ վիճակում երկար չեն պահպանվում։ Հարուստ են А և С վիտամիններով։

Նեկտարինի հայրենիքը միջերկրածովյան երկրներն են` Հարավսլավիան, Իտալիան, Կիպրոսը, Հունաստանը, Թունիսը։

Նեկտարինը ավելի կայուն է հիվանդությունների ու թունավորումների հանդեպ, քան սովորական դեղձը։ Առանձնացվել են ցրտադիմացկուն տեսակներ, որոնք կարելի է աճեցնել Հյուսիսային Կովկասում և նույնիսկ Վոլգոգրադի շրջանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Voyage autour du monde, entrepris par ordre du roi*. Tome deuxième - Troisième partie. Louis de Freycinet. 1839.
2. ↑  *Glossaire de l'agriculture: anglais/français*, OECD Publishing, 1999.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ботанический словарь (Анненков)/Persica laevis/ДО|Persica laevis

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4231551-7 · LCCN: sh85090580 · NKC: ph507311, ph507310 |

 |
**Մեսսա** (իտալ․ messa, ուշ լատ․ missal լատ mitto—հղել, ներել), վոկալ- խմբերգային (հաճախ՝ մեներգիչներով) կամ վոկալ-գործիքային բազմամաս երաժշտական ստեղծագործության ժանր, լիթուրգիայի՝ կաթոլիկական եկեղեցու կողմից ընդունված անվանումը (համապատասխան է ուղղափառ եկեղեցու պատարագին)։ Մեսսայի կազմն ու արարողության կարգը ստեղծվել են դարերի ընթացքում։ Սիմվոլիկ իմաստը կապված է հացն ու գինին Հիսուսի մարմին ու արյուն դարձնելու ծեսի հետ։ Սկզբում եղել է միաձայն, XIV դարից՝ բազմաձայն (Գիյոմ դե Մաշո) և ցիկլային։ Մասերի քանակն ու հաջորդման կարգը հաստատվել է Տրիդենտյան տիեզերական ժողովում (1545—1563) Վատիկանի 2-րդ տիեզերական ժողովը (1962—1965) թույլատրել է արարողությունը վարել ոչ միայն լատիներեն, այլ նաև տեղական լեզուներով։ Մեսսայի 5 հիմնական մասերն են Kyrie eleison (Տեր ողորմեա), Gloria (Փառք ի բարձունս), Credo (Հավատամք), Sanctus (Սուրբ) և Benedictus (Օրհնեալ է), Agnus Dei (Գառն Աստծո)։ Տարբերում են կարճ Մեսսա (missa brevis)՝ 2—3 մասանի, հանդիսավոր Մեսսա (missa solemnis), որի մասերը բաղկացած են առանձին, այդ թվում՝ Քրիստոսի մարմնառությանը («Etincar- natus»), խաչելությանը («Crucifixus»), հարությանը («Et resurrexit») վերաբերող և այլ բաժիններից։ Վերածննդի դարաշրջանում մեսսան երաժշտական ստեղծագործության առավել մոնումենտալ ժանրն էր։ Մեսսաներ են գրել Գ․ Դյուֆային, Ժոսքեն Դեպրեն, Օ․ Լասսոն, Պալեստրինան։ Առանձնապես բարձր գնահատելի են Յո․ Ս․ Բախի սի-մինոր «Բարձր Մ․» (24 մասից), Մոցարտի դո-մինոր «Մեծ Մ․» (18 մասից), Բեթհովենի ռե-մաժոր «Հանդիսավոր Մեսսա» («Missa solemnis»)։ Սրանցում Մեսսայի ժանրը վճռականապես հեռացել է կրոնական-հոգևոր երաժշտությունից և ձեռք բերել խորապես մարդկային բովանդակություն։ Հոգեհանգստյան մեսսա կոչվում է ռեքվիեմ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 468)։*  |
**Իրմենա Չիչիկովա** (բուլղար․՝ Ирмена Чичикова, մայիսի 22, 1984(1984-05-22), Պլովդիվ, Բուլղարիա), կինոյի և թատրոնի բուլղարացի դերասանուհի։

Մանկություն և կրթություն
------------------------

Իրմենա Չիչիկովան ծնվել և մեծացել է Պլովդիվում, Բուլղարիա։ Նախնական կրթությունն ստացել է ֆրանսիական «Antoine de Saint Exupéry» դպրոցում, որն արվարտել է 2003 թվականին։ դրանից հետո տեղափոխվել է Սոֆիա, որտեղ շարունակել է կրթությունը Թատրոնի և կինոարվեստի ազգային ակադեմիայում` պրոֆեսորներ Մարգարիտա Մլադենովայի և Իվան Դոբչևի ղեկավարությամբ։
Զուգահեռաբար ուսումնասիրել է հունարեն։ Նրա դիպլոմային աշխատանքներն են եղել Անտոն Չեխովի «Երեք քույր» և Ժորդի Գալսերանի «Դակոտա. շղթայված խոսքեր» ստեղխագործությունները։ 2008 թվականին ակադեմիան ավարտելուց հետո նա դարձել է որակավորված դերասանուհի։

Կարիերա
-------

Չիչիկովան պրոֆեսիոնալ բեմում իր նորամուտն է նշել ըստ Ինգմար Բերգմանի «Տեսարաններ ամուսնական կյանքից» ֆիլմի մոտիվների բեմադրված «Իրերը գորգի տակ պահելու արվեստը» պիեսով` խաղալով Մարիաննայի դերը, որի համար առաջադրվել է IKAR մրցանակի (2009) և արժանացել է ASKEER մրցանակաբաշխության Լավագույն կանացի դեր մրցանակին (2009)։ Դրանից հետո նա խաղացել է «Նիրվանա» պիեսում (2009), ըստ Էժեն Իոնեսկո ստեղծագործությունների մոտիվների բեմադրված «Ազատագրված երևակայության կառուցումը» պիեսով մի քանի անգամ հյուրախաղեր է ունեցել Կանադայում և Ֆրանսիայում (2010)։ Հաջորդ նշանակալի դերը խաղացել է Իվան Վազովի անվան ազգային թատրոնում, Ալեքսանդր Վամպիլովի «Բադերի որսը» պիեսում (2012)։

2012 թվականին նկարահանվել է «Ես` դու» ֆիլմում։ Էկրանին նրա հայտնվելը դրական է ընդունվել քննադատների կողմից, ազգային «Ոսկե վարդ» կինոփառատոնին արժանացել է Լավագույն կանացի դեր մրցանակին։ 2014 թվականին Բորյանայի դերում նկարահանվել է «Վիկտորյա» ֆիլմում։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է «Սանդենս» միջազգային կինոփառատոնի ժամանակ։ 
Սկսած 2015 թվականից` մշտապե սնկարահանվում է կինոյում։

Պարգևներ և առաջադրումներ
------------------------

* «Ոսկե վարդ» կինոփառատոնի լավագույն կանացի դեր մրցանակ (2012)` «Ես` դու» ֆիլմի համար
* Թատերական ASKEER (2009) մրցանակ` «Իրերը գորգի տակ պահելու արվեստը» ֆիլմում Մարիաննայի դեր համար
* Վրացայի փաքր թատերական ձևերի ազգային փառատոնի երրորդ մրցանակ, «Իրերը գորգի տակ պահելու արվեստը» ֆիլմում առաջատար կանացի դերի համար (2009)
* IKAR Theatre մրցանակ (2009)` «Իրերը գորգի տակ պահելու արվեստը» ֆիլմում Մարիաննայի դերի համար (2009)

Ֆիլմագրություն
--------------

* Նամակներ Անտարկտիդայից (2019)-Դիանա
* Մինչև մեր օրերի վերջը (2019)-Զառա (կարճամետրաժ)
* Կրծկալ (2018)-Այրի
* Անմատչելին (2018)-Մոնա
* Աննայի ծննդյան օրը (2016)-Տանյա (կարճամետրաժ)
* Intrusion (2016)-Ժաննա (կարճամետրաժ)
* Վիկտորյա (2014)-Բորյանա
* Արևելյան պիեսներ (2009)-Սենյակակակից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Cinefish.bg Ирмен Чичикав
2. ↑  Виктория: обзор Sundance


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · ČSFD · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 112398445X · VIAF: 160148574335924430006 · WorldCat VIAF: 160148574335924430006 |

 |
**Նեկրասովի պուրակ** (ռուս.՝ Сквер Некрасова), պուրակ Ղրիմի Յալթա քաղաքի կենտրոնում։ Բացվել է 1971 թվականին։

Պատմություն
-----------

Նեկրասովի պուրակը Յալթայի համեմատաբար երիտասարդ պուրակներից է, այն հարակից է Լենինի անվան առափնյա փողոցին։ Սկսվում է առափնյա փողոցի տների առաջին թաղամասի վերջում, Լենինի հուշարձանի կողմից ընթանալու դեպքում։ Նախապատերազմյան շրջանում առափնյա փողոցի կողմից այն փակվում էր խանութներով, որտեղ վաճառում էին զանազան հուշանվերներ։

Ռուս մեծանուն բանաստեղծ Նիկոլայ Նեկրասովի ծննդյան 150-ամյակի կապակցությամբ (1971 թվական) որոշվեց այստեղ հիմնել պուրակ՝ նրան տալով բանաստեղծի անունը։ Դրանից մոտ հարյուր տարի առաջ՝ 1876 թվականին, Ն. Ա. Նեկրասովը որոշ ժամանակ ապրել է «Ռոսիա» հյուրանոցում (այժմ՝ «Տավրիդա» հյուրանոց)։ Պուրակի մուտքի մոտ կա շատրվան։ Այստեղից հարմար է գնալ դեպի առափնյային զուգահեռ Սադովայա փողոց։

1990-ականների վերջերին շատրվանի մոտ բացվեց «Շատրվանի մոտ» սրճարանը։ Այնուհետև, 2013 թվականին, Նեկրովսկի հրապարակում, որտեղ նախկինում լողացող կնոջ «Պատանեկություն» քանդակով (հեղինակ՝ քանդակագործ Ի. Պ. Շմագուն) շատրվանն էր, «Սոյուզտորգ» ընկերությունը, որը «Շատրվանի մոտ» սրճարանի սեփականատերն է և քաղաքապետարանից վարձակալել է շատրվանը, սկսեց 4-հարկանի շենքի կառուցման աշխատանքները։ Յալթայի բնակիչները հանրահավաք անցկացրին քաղաքային գործադիր կոմիտեի շենքի մոտ՝ պահանջելով դադարեցնել պուրակի ոչնչացումը։ Սակայն ներդրողները և տեղական իշխանությունները, նույնիսկ Ղրիմը Ռուսաստանին միանալուց հետո, չլսեցին քաղաքացիներին, և արդյունքը եղավ «Շատրվանի մոտ» առևտրի կենտրոնը, որը կառուցվեց առափնյա փողոցի պատմական մասում։

Կենտրոնի կառուցումն առաջացրել է մի մեծ խնդիր. այն փակել է քաղաքի կենտրոնի Սադովայա և Կարլ Մարքսի փողոցների և դրանց հարակից բնակելի զանգվածի օդափոխությունը։ Այժմ այնտեղ արտանետվող գազերի կենտրոնացումը բազմակի ավելացել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. 1 2 3 4  «Сквер Некрасова»։ Վերցված է 2019 Փետրվար 25
3. ↑  «Арбатская Ю. Вихляев К. Ялта. Сквер Некрасова. История»։ Վերցված է 2019 Փետրվար 25

Արտաքին հղումներ
----------------

* Арбатская Ю. Вихляев К. Ялта. Сквер Некрасова. История
|  |
| --- |
| **Վարդակուկ ոսկեզօծ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Քարբեկածաղկավորներ (Saxifragales) |
| **Ընտանիք** | Թանձրատերևազգիներ (Crassulaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Գառնադմակայիններ (Sempervivoideae) |
| **Տրիբա** | *Sedeae* |
| **Ցեղ** | Վարդակուկ *(Rosularia)* |
| **Տեսակ** | **Վարդակուկ ոսկեզօծ** *(R. chrysantha)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Rosularia chrysantha***Takht. 1953 |

**Վարդակուկ ոսկեզօծ** (լատ.՝ Rosularia chrysantha), թանձրատերևազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա, գեղազարդային բույս է, որն ունի 6-13 սմ բարձրություն։ Վարդակի տերևների երկարությունը հասնում է 2 սմ-ի, երկարավուն-թիաձև են, մերկ, վերևի մասում բլթավուն են, իսկ հիմքում՝ սեպաձև, ցողունայիններն ավելի փիոքր են, նշտարաձև, գեղձերով պատված։ Ծաղկակիր ցողունների բարձրությունը 5-6 սմ է։ Ծաղկաբույլը պատված է նոսր ծաղիկներով։ Ծաղիկները ոսկեդեղին են, կարճ, մինչև 2 մմ երկարության կոթերով։ Բաժակը մինչև հիմքը հատված է, սուր-նշտարաձև, գորշավուն, մասերը մեջքի կողմից պատված են գեղձերով։ Առէջներն ունեն 10 դժգույն-նարնջագույն փոշանոթ։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է միայն Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում (Խաչիկ և Գնիշիկ գյուղերի շրջակայք) և Փոքր Ասիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ենթալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից 2100-2800 մ բարձրությունների վրա, կրաքարային ժայռերի ճեղքերում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս–օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված է որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործուղություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
Ուիդման Ֆրանցի փորձը
**Մետաղաֆիզիկա**, ֆիզիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է մետաղների ու համաձուլվածքների էլեկտրոնային և ատոմա-բյուրեղային կառուցվածքը, ինչպես նաև դրանց ֆիզիկական հատկությունները։

Մետաղաֆիզիկան պայմանականորեն կարելի է տրոհել երեք բաժինների, որոնք իրարից տարբերվում են հետազոտման մեթոդներով և խնդիրներով։ Առաջին բաժինը վերաբերում է մետաղներում և համաձուլվածքներում ֆազային հավասարակշռության պայմանների, տարբեր պրոցեսների կինետիկայի ուսումնասիրությանը, երկրորդը՝ մետաղների և համաձուլվածքների ամրության ու պլաստիկության հարցերի ուսումնասիրությանը՝ կապված ցանկալի հատկություններով նյութեր ստանալու անհրաժեշտության հետ։ Նշված երկու բաժինները կազմում են այսպես կոչված տեսական մետաղագիտության հիմքը։ Երրորդ բաժինը վերաբերում է ժամանակակից մետաղաֆիզիկաի հիմքը կազմող միկրոսկոպիկ տեսությանը, որը հնարավորություն է տալիս բացատրելու մետաղների, հիմնականում նաև համաձուլվածքների ֆիզիկական հատկությունները՝ ելնելով դրանց ատոմական կառուցվածքից։ Միկրոսկոպիկ տեսության պարզագույն տարբերակը, որը հայտնի է մետաղների դասական էլեկտրոնային տեսություն անունով, 1900-ական թվականներին մշակել են Պ․ Դրուդեն և Հ․ Լորենցը։ Ըստ այդ տեսության, էլեկտրոնները մետաղում կազմում են էլեկտրոնային իդեալական գազ և իրենց քաոսային շարժման ընթացքում ժամանակ առ ժամանակ բախվում են միայն բյուրեղային ցանցի հանգույցներում «նստած» իոններին։ Այդ մոդելով տրվեց Օհմի և Ջոուլ-Լենցի փորձնական օրենքների տեսական հիմնավորումը։ Դասական էլեկտրոնային տեսությունը հաստատեց նաև մետաղի էլեկտրոնային հաղորդականության (а) և ջերմահաղորդականության (x) միջև գոյություն ունեցող պարգ կապը (х/cгT= const), որը բավարար ճշտությամբ մեծ թվով մետաղների համար համընկնում է փորձնական արդյունքներին (100-400 K ջերմաստիճանային տիրույթում)։ Սակայն դասական էլեկտրոնային տեսությունը, լինելով խիստ մոտավոր, ի վիճակի չէր բացատրելու փորձերից հայտնի դարձած մի շարք կարևոր փաստեր (օրինակ, բարձր ջերմաստիճաններում մետաղների և դիէլեկտրիկների ջերմունակությունների գործնականում իրար հավասար լինելը և այլն)։ Էլեկտրոնային ազատ գազի մոդելը զարգացրել է Ա․ Զոմմերֆելդը (1927), առաջին անգամ էլեկտրոնների համար կիրառելով քվանտային վիճակագրական բաշխման ֆունկցիան (Ֆերմի-Դիրակի ֆունկցիա), որում հաշվի էին առնված միկրոմասնիկների համար գործող նոր սկզբունքները՝ նույնականության սկզբունքը և Պաոդիի սկզբունքը։ Քվանտային վիճակագրության կիրառումը հանգեցրեց կարևոր արդյունքի․ պարզվեց, որ մետաղների էլեկտրական, ջերմային, ինչպես նաև սպինային պարամագնիսական հատկությունները պայմանավորված են ոչ թե բոլոր ազատ էլեկտրոններով, այլ միայն EF Ֆերմիի էներգիայի շրջակայքի շատ նեղ՝ KT էներգետիկական տիրույթում գտնվող էլեկտրոններով։ Էլեկտրոնային գազի այդպիսի ուժեղ «այլասերման» պատճառով էլեկտրոնները բարձր ջերմաստիճաններում նկատելի ներդրում չեն ունենում ջերմունակության մեջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 478)։*  |