**Սթիգ Լարսոն** (շվեդ.՝ Karl Stig-Erland Larsson; օգոստոսի 15, 1954(1954-08-15)[…], Skelleftehamn, Շելեֆտեո, Վեստերբոտեն, Շվեդիա - նոյեմբերի 9, 2004(2004-11-09)[…], Ստոկհոլմ, Շվեդիա), շվեդ ձախակողմյան հասարակական գործիչ, գրող և լրագրող, դետեկտիվ լրագրող Միքայել Բլումքվիստեի և հաքեր Լիսբեթ Սալանդերի մասին «Միլենիում» եռագրության հեղինակ։ Հայտնի է նաև աջակողմյան ծայրահեղականության և ռասիզմի մասին իր հետազոտական աշխատանքներով։

Կենսագրություն
--------------

Սթիգ Լարսոնի հայրը տեղական «Վեստերբոտենս-Կուրիրեն» օրաթերթի նկարիչն է եղել։ Սթիգի ծնվելու ժամանակ նրա ծնողները 19 տարեկան են եղել։ Իր կյանքի առաջին ինը տարիները տղան ապրել է հորական կողմի տատիկի հետ։ Այնուհետև նա տեղափոխվել է ծնողների մոտ, որոնք այդ ժամանակ ևս մեկ որդի են ունեցել։ Սթիգ Լարսոնի պապիկը՝ մոր հայրը, հակաֆաշիստ է եղել։ 1940 թվականին նրան ուղարկել են «Ստուրշյոն» գիշերօթիկ ճամբար, որը Շվեդիայի հյուսիսում (Լեն Նորբոթեն) է եղել։ Պատերազմից հետո այդ ճամբարը վերանվանվել է «աշխատանքային ճամբար»։

16 տարեկանում Սթիգ Լարսոնը հեռացել է տնից։ 18 տարեկանում՝ Հարավային Վիետնամի ազատագրման ժամանակ ազգային ճակատին օգնելու առաքելությամբ ստեղծված շվեդական կազմակերպության կողմից կազմակերպված հանդիպման ժամանակ, նա ծանոթացել է ճարտարապետ Եվա Գաբրիելսոնի հետ, որը այնուհետև դարձել է նրա կյանքի ընկերը։

Սթիգ Լարսոնը Շվեդիայի Սոցիալիստական կուսակցության քաղաքական ակտիվիստն է եղել (որը մինչև 1982 թվականը կրել է կոմունիստական աշխատավորական լիգա անունը)։ Աշխատել է խմբագիր՝ շվեդական «Չորրորդ ինտերնացիոնալ» ամսագրում, որը Շվեդիայում ներկայացնում էր Չորրորդ Ինտերնացիոնալի բաժինը։ Նա նաև պարբերաբար գրել է «Ինտերնացիոնալ» օրաթերթի համար։ 1987 թվականին դուրս է եկել կուսակցությունից, քանզի չի ցանկացել պաշտպանել կասկածելի Ժողովրդավարական բովանդակության սոցիալիստական ռեժիմները։

Եղել է գիտական ֆանտաստիկայի սիրահարների շվեդական ակումբի (շվեդ.՝ Skandinavisk Förening för Science Fiction) նախագահ։

1977 թվականին մասնակցել է Էրիթրեայի ազատագրման ժողովրդական ճակատի կանանց պարտիզանական ջոկատների պատրաստմանը. նրանց սովորեցրել է նռնականետի կիրառման գաղտնիքները։ Բայց շուտով ստիպված է եղել թողնել այս գործունեությունը՝ երիկամների հիվանդության պատճառով։ Շվեդիա վերադառնալուց հետո շվեդական *«Tidningarnas Telegrambyrå»* խոշորագույն լրատվական գործակալությունում աշխատել է գրաֆիկական դիզայներ (1977-1999 թվականներ)։

1981 թվականին Եվա Գաբրիելսոնի հետ ժամանել է ազատագրված Գրենադա, որտեղ նրանք ուսումնասիրել են հեղափոխության զարգացումը, գյուղատնտեսական կոոպերատիվների, կանանց կազմակերպությունների փորձը և հանդիպել հեղափոխական կառավարության տարբեր գործիչների, այդ թվում՝ Մորիս Բիշոփի հետ։ Հայրենիք վերադառնալիս մասնակցել են շվեդա-գրենադական համերաշխության կազմակերպության ստեղծմանը։

1982 թվականից Սթիգ Լարսոնը եղել է բրիտանական հակաֆաշիստական *«Searchlight»* թերթի սկանդինավյան ներկայացուցիչը, հիմնել է շվեդական «Էքսպո» *(Expo)* կազմակերպությունը, որը ստեղծվել է երիտասարդության շրջանում ծայրահեղ աջակողմյան, ռասիստական և նացիստական հայացքների տարածմանը հակազդելու համար. հրատարակել է համանուն ամսագիրը։

Նա գրել է «Աջակողմյան ծայրահեղականությունը» գիրքը, ինչպես նաև կարդացել է դասախոսություններ և մասնակցել հրապարակային բանավեճերի՝ Շվեդիայում աջակողմյան ծայրահեղական կազմակերպությունների մասին։ Միքայել Էքմանի հետ համահեղինակել է «Շվեդական դեմոկրատներ. ազգային շարժում» *(Sverigedemokraterna: den nationella rörelsen)* և «Շվեդական դեմոկրատներ. հայացք ներսից» *(Sverigedemokraterna från insidan)* հետազոտությունները։

Սթիգ Լարսոնը պայմանագիր է կնքել՝ Միքայել Բլումկվիստի մասին իր երեք վեպերի հրատարակման համար, սակայն չի հասցրել դրանք տպագրել իր կյանքի օրոք։ 2004 թվականի նոյեմբերի 9-ին հիսունամյա Լարսոնը ինֆարկտից մահացել է՝ չաշխատող վերելակի պատճառով ոտքով իր գրասենյակի 7-րդ հարկ բարձրանալիս։ Նրա մահից հետո մամուլում լուրեր են տարածվել, որ գրողի մահը կարող է պատահական եղած չլինել, քանի որ կենդանության օրոք նա բազմաթիվ սպառնալիքներ է ստացել նեոնացիստներից։ Նրա հրատարակիչ Եվա Գեդինը հերքել է այդ սին լուրերը։ Հրատարակիչները և ընկերները խոստովանել են, որ Լարսոնը ծայրահեղ և անկուշտ ծխող է եղել (օրական ավելի քան 60 ծխախոտ է օգտագործել)։

Ներկայումս նրա վեպերը բացառիկ ժողովրդականություն են վայելում։ Դրանք թարգմանվել են տասնյակ լեզուներով և հրատարակվել ավելի քան 65 միլիոն տպաքանակով։

2008 թվականի մայիսին հրապարակվել է 1977 թվականի Լարսոնի կտակի բովանդակությունը, որում նա իր խնայողությունները կտակել է Կոմունիստական աշխատավորական լիգայի (Շվեդիայի ներկայիս Սոցիալիստական կուսակցության) բաժանմունքին։ Սակայն, քանի որ կտակը չի վավերացվել վկաների կողմից, շվեդական օրենքներով այն անվավեր է, և Լարսոնի ամբողջ ունեցվածքը, ներառյալ՝ գրքերի վաճառքից հետմահու ստացած գումարները, անցել են նրա հորն ու եղբորը։

2011 թվականի հունվարի 16-ին՝ գրողի կինը՝ Եվա Գաբրիելսոնը հայտնել է ամուսնու վերջին՝ չգրված վեպը գրելու իր մտադրության մասին, սակայն 2015 թվականի մարտին հայտարարվել է, որ Դավիդ Լագերկրանցն ավարտել է «Աղջիկը, որը խրվել է սարդոստայնում» վեպը, որն ամփոփել է հայտնի եռագրությունը։ Այն լույս է տեսել 2015 թվականի օգոստոսի 27-ին (ԱՄՆ-ում և Ռուսաստանում՝ 2015 թվականի սեպտեմբերին)

Անձնական կյանք
--------------

1974 թվականից մինչև իր կյանքի վերջին օրերը Լարսոնն ապրել է գրող և հասարակական ակտիվիստ Եվա Գաբրիելսոնի հետ։ Վերջինիս խոսքերով՝ իրենց ամուսնությունը երբեք պաշտոնապես գրանցված չի եղել, քանի որ Լարսոնը մտավախություն է ունեցել, որ իր գործունեությունը կարող է վտանգի ենթարկվել օրինական հարաբերությունների ու ընդհանուր սեփականության պատճառով։

Մատենագիտություն
----------------

### Հետազոտություն

* Ստիգ Լարսոն, Աննա-Լենա Լոդենիուս «Աջակողմյան ծայրահեղությունը». — Ստոկհոլմ, 1991. — 343 էջ
* Ստիգ Լարսոն, Միքայել Էկման, «Շվեդ դեմոկրատներ. ազգային շարժում». — Ստոկհոլմ, 2001. — 364 էջ
* Իդրիս Ահմեդի, Ստիգ Լարսոն, Սեսիլիա Էնգլունդ, «Վեճ պատվի մասին. ֆեմինիզմ կամ ռասիզմ». — Ստոկհոլմ, 2004. — 136 էջ
* Ռիխարդ Սլատտ, Մարիա Բլումկվիստ, Ստիգ Լարսոն, Դեյվիդ Լագերլեֆ, «Շվեդ դեմոկրատներ. հայացք ներսից». — Ստոկհոլմ, 2004. — 144 էջ

  

### Գեղարվեստական գրքեր

* 2005 — «*Män som hatar kvinnor*» (շվեդ.՝ «Կանանց ատող տղամարդիկ»),

2008 — «*The Girl with the Dragon Tattoo*» (անգլ. թարգմանաբար՝ «Վիշապի դաջվածքով աղջիկը»)
* 2006 — «*Flickan som lekte med elden*» (շվեդ.՝ «Աղջիկը, որը խաղացել է կրակի հետ»),

2009 — «*The Girl Who Played with Fire*» (անգլ. թարգմանաբար՝ «Աղջիկը, որը խաղացել է կրակի հետ»),
* 2007 — «*Luftslottet som sprängdes*» (շվեդ.՝ «Աղջիկը, որը տակնուվրա է արել կրետի բույնը»),

2009 — «*The Girl Who Kicked the Hornets' Nest*» (անգլ. թարգմանաբար՝ «Աղջիկը, որը պայթեցրել է օդային ամրոցները »),
* «*Det som inte dödar oss*» (շվեդ.՝ «Աղջիկը, որը խրվել է սարդոստայնում») — հեղինակ՝ Դավիդ Լագերկրանց

### Էկրանավորում

* 2009 — «Վիշապի դաջվածքով աղջիկը» / *Män som hatar kvinnor* — շվեդական էկրանավորում
* 2009 — «Աղջիկը, որը խաղացել է կրակի հետ» / *Flickan som lekte med elden* — շվեդական էկրանավորում
* 2009 — «Աղջիկը, որը պայթեցրել է օդային ամրոցները» / *Luftslottet som sprängdes* — շվեդական էկրանավորում
* 2010 — «Միլենիում» / *Millenium* — շվեդական էկրանավորում
* 2011 — «Վիշապի դաջվածքով աղջիկը» / *The Girl with the Dragon Tattoo* — հոլիվուդյան էկրանավորում
* 2018 — «Աղջիկը, որը խրվել է սարդոստայնում» / *The Girl in the Spider’s Web* — հոլիվուդյան էկրանավորում

### Կենսագրություններ

* *Պետթերսոն Յան-Էրիկ*, Ստիգ Լարսոն, «Այն մարդը, որը գնացել է շատ վաղ», Մ. Էքսմո, Դոմինո, 2011
* *Եվա Գաբրիելսոն, Մարի Ֆրանսուազ Կոլոմբանի*։ Միլենիում, Ստիգ և ես։ Մ. Էքսմո, Դոմինո, 2011

Մրցանակներ
----------

* Արժանացել է *«Platinum Bestseller Nielsen Bestseller Awards»* մրցանակին՝ «Վիշապի դաջվածքով աղջիկը» վեպի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Discogs — 2000.
3. 1 2 3 4  filmportal.de — 2005.
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #131563955 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. ↑
6. ↑  Homa Khaleeli. Stieg Larsson 'spent year training Eritrean guerrillas'
7. ↑  Oto Higuita. *«Stieg Larsson: inclaudicable activista e insoslayable escritor»*.
8. ↑  *Barry Forshaw* Crime writer taken too soon(անգլ.) // *The Times*. — Times Newspapers Ltd. 23 августа 2008.
9. ↑  Inspector Norse: Why are Nordic detective novels so successful? // *The Economist*. — The Economist Newspaper Limited, 11 мая 2010.
10. ↑  Кузьмичёв, Игорь (2011 թ․ հունվարի 16). «Гражданская жена Стига Ларссона допишет его последний роман». FashionTime.ru. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 16-ին.
11. ↑  *Män som hatar kvinnor* (2009)(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
12. ↑  *Flickan som lekte med elden* (2009)(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
13. ↑  *Luftslottet som sprängdes* (2009)(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
14. ↑  *Millenium* (2010)(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
15. ↑  «Девушка с татуировкой дракона (2011) на сайте Internet Movie Database».
16. ↑  «Девушка, которая запуталась в паутине (2018) на сайте Internet Movie Database».
17. ↑  «21st Century Platinum Hall of Fame» (անգլերեն). Nielsen Awards. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ օգոստոսի 1-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 7-ին.

Գրականություն
-------------

* Joan Acocella (2011 թ․ հունվարի 10). «Man of Mystery: Why do people love Stieg Larsson's novels?». *The New Yorker*.
* David Walsh, "The Stieg Larsson phenomenon", World Socialist Web Site, 8 September 2010.
* Barry Forshaw, *The Man Who Left Too Soon: the Biography of Stieg Larsson*, John Blake Publishing, 2010.
* Finlo Rohrer (2010 թ․ հունվարի 28). «In search of Stieg Larsson». BBC News Magazine.
* Expo's memorial page for Stieg Larsson
* "In praise of... Stieg Larsson", *The Guardian*, Culture Editorial, 3 October 2009.
* Tristan Brosnan, "Thriller with a radical message", *Socialist Worker*, 15 April 2010.
* Dan Burstein, Arne De Keijzer, and John-Henri Holmberg, *The Tattooed Girl: The Enigma of Stieg Larsson and the Secrets Behind the Most Compelling Thrillers of Our Time*, St. Martin's Griffin, 2011.

Արտաքին հղումներ
----------------

* www.larssontrilogy.com from Quercus, publishers of Stieg Larsson
* The official *Millennium* site of Nordstedt Publishing
* A look at the life and work of author Stieg Larsson
* The *Millennium* Tour – Stockholm City Museum

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · Find A Grave · gravsted.dk · WikiTree · Rodovid · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90563671 · BNC: a10902673 · BNE: XX4714708 · BNF: 15093700c · CiNii: DA16310641 · CONOR: 134399587 · GND: 131563955 · GTAA: 214247 · ICCU: TSAV467582 · ISNI: 0000000121337305 · LCCN: n92024082 · LNB: 000139704 · NDL: 01147305 · NLC: 001248022 · NKC: xx0086887 · NLA: 45592794 · NLG: 287078 · NLP: a0000002445352 · NSK: 000493926 · NTA: 298060973 · NUKAT: n2009040243 · PTBNP: 1402109 · LIBRIS: 194202 · SUDOC: 106957759 · VIAF: 54441441 · WorldCat VIAF: 54441441 |

 |

 |