**Բուդվա** (չեռն.՝ Budva / Будва), քաղաք Չեռնոգորիայում, երկրի արևմտյան ափամերձ շրջանում՝ Ադրիատիկ ծովի ափին։ Քաղաքը համարվում է նույնանուն շրջանի վարչական կենտրոնը։

Բուդվա քաղաքը հիմնադրվել է մոտ 2500 տարի առաջ և համարվում է Ադրիատիկ ծովի ափին գտնվող հնագույն բնակավայրերից մեկը։ Բուդվան Չեռնոգորիայի ամենամեծ զբոսաշրջային կենտրոնն է։

Այն հայտնի է իր ավազե լողափներով, գիշերային կյանքով և յուրօրինակ միջերկրածովային ճարտարապետությամբ։

Պատմություն
-----------

Բուդվա քաղաքի մասին առաջին հիշատակումները եղել են դեռևս մ.թ.ա. 5-րդ դարում։ Ըստ լեգենդի, քաղաքը հիմնադրել է Կադմոսը, ով սպանելով տիրակալ Վիշապ հրեշին՝ Արեսի որդուն, փախչել է Հունաստանից։ Հաստատվելով հյուսիսում՝ նա բնակվել է այնտեղ իր կնոջ՝ Հարմոնիի հետ։

Քաղաքը իրենից ներկայացնում է երկու քաղաքակրթությունների (հունական և հռոմեական) ներդաշնակություն։

Արևմտյան Հռոմեական կայսրության անկումից և Հռոմեական կայսրության պառակտումից հետո քաղաքը բաժանվեց երկու մասի, որտեղ մի մասում սկսեցին կառավարել բարբարոսական ցեղերի ստեղծած իշխանությունները, իսկ արևելյան հատվածը անցավ Բյուզանդիային։

Միջնադարի ժամանակահատվածում Բուդվա քաղաքը եղել է Դուկլայի թագավորության, Սերբիայի և սլովանական Զետայի իշխանության ներքո։ 1420-1797 թվականներին քաղաքում իշխել են վենետիկցիները։

Այս ժամանակահատվածում քաղաքը ստացավ Բուդվա անվանումը։ Այն համարվում է վենետիկյան Ալբանիայի խոշոր քաղաքներից մեկը։ Այս շրջանում քաղաքի հարևանությամբ՝ Բալկանյան թերակղզում, զարգանում էր Օսմանյան կայսրությունը։

Միջնադարի կեսերին՝ վենետիկյան տիրապետության շրջանում, քաղաքը փոքր էր և նրա բնակչությունը չէր գերազանցում 1000 մարդը։

1815 թվականին կայացած Վիեննայի վեհաժողովի արդյունքում իտալացիները քաղաքից նահանջեցին և այս հողերը տրվեցին Ավստրիային։ 1815-1867 թվականներին Բուդվան համարվում էր Ավստրիայի թագավորության մասը։

1867 թվականին Ավստրիան դարձավ երկիշխանություն՝ Ավստրո-Հունգարիայի թագավորություն անվան տակ և քաղաքում հաստատվեցին նոր իշխանություններ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Բուդվան միացել է Սերբերի, խորվաթների և սլովենների թագավորությանը, իսկ արդեն 1929 թվականից Հարավսլավիային։

1930-ական թվականներին քաղաքը աստիճանաբար սկսեց զարգանալ որպես առողջարան։ 1941 թվականին քաղաքը ռազմակալեց Ֆաշիստական Իտալիան։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավերածությունների հետրևանքով քաղաքի բնակչության ավելի քան կեսը մահացան, սակայն 1944 թվականի նոյեմբերի 22-ին քաղաքը ազատագրվեց նացիստներից։

1970-80-ականներին քաղաքում կտրուկ զարգացել է զբոսաշրջային արդյունաբերությունը։ Բուդվան սկսեց ձեռք բերել արևմտյան զբոսաշրջային առողջարանի կարգավիճակ։ 1979 թվականի ապրիլի 15-ին քաղաքում տեղի է ունեցել հզոր երկրաշարժ, որի արդյունքում ավերվեց քաղաքի մեծ մասը։ Սակայն հիմա դժվար է գտնել հետքեր, թե ինչ է տեղի ունեցել, քանի որ բոլոր շենքերը վերականգնվել են։

2006 թվականին քաղաքը ազատագրվեց Սերբիա և Չերնոգորիա պետությունից և անցավ Չեռնոգորիա անկախ պետության կազմ։

Աշխարհագրություն
----------------

Բուդվա քաղաքը զբաղեցնում է 122 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Ափամերձ շրջանները արագ փոխվում են լեռնային լանդշաֆտի։ Լեռները՝ կազմված նստվածքային ապարներից, ծածկված են նոսր, ծակող մացառուտներով։

Քաղաքը, որը գտնվում է ծովափի երկայնքում գտնվող փոքրիկ ծովախորշի հարակից տարածքներում, գտնվում է հրվանդանի վրա։

Բուդվանը գտնվում է ծովի մակարդակից 0 մետր բարձրության վրա՝ Ադրիատիկ ծովի ափին։ Քաղաքը գտնվում է UTC+1 ժամային գոտում, իսկ ամառը՝ UTC+2: Բուդվան քաղաքը ավտոմայրուղիներով միացած է Հունաստանի, Ալբանիայի, Բոսնիա և Հերցեգովինայի, Խորվաթիայի և Չեռնոգորիայի շատ քաղաքների հետ։

### Կլիմա

Բուդվան քաղաքին բնորոշ է Միջերկրածովյան կլիմային տաք կլիման՝ տաք ամառներով և մեղմ ձմեռներով։ Ամբողջ տարվա օրերից 297-ը արևոտ են։ Այն համարվում է Միջերկրական ծովի ամենաջերմ և արևոտ քաղաքներից մեկը։

Տարվա ամենացուրտ ամսին՝ հունվարին, ջերմաստիճանը միջինում հասնում է 8 °C-ի։ Իսկ ամենատաք ամսին՝ հուլիսին ջերմաստիճանը գտահատվում է միջինում մինչև 23,9 °C:

Միջին ամառային ջերմաստիճանը՝ 23,1 °C, իսկ ձմռանը՝ - 9,3 °C: Ծովի ջրի ջերմաստիճանը ամռանը հասնում է 24.7 °C-ի։ Հարաբերական խոնավությունը՝ 63 %:

| Բուդվաի կլիմայական տվյալները |
| --- |
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի  |
| Ռեկորդային բարձր °C (°F) | 18 (64) | 22 (72) | 26 (79) | 31 (88) | 33 (91) | 38 (100) | 43 (109) | 46 (115) | 39 (102) | 30 (86) | 24 (75) | 19 (66) | 46 (115) |
| Միջին բարձր °C (°F) | 9.5 (49.1) | 11.3 (52.3) | 14.9 (58.8) | 19.1 (66.4) | 24.2 (75.6) | 28.2 (82.8) | 31.7 (89.1) | 31.6 (88.9) | 27.4 (81.3) | 22.7 (72.9) | 15.4 (59.7) | 8.0 (46.4) | 20.33 (68.61) |
| Միջին օրական °C (°F) | 5.5 (41.9) | 7.3 (45.1) | 10.4 (50.7) | 14.1 (57.4) | 18.9 (66) | 22.8 (73) | 26.0 (78.8) | 25.9 (78.6) | 22.0 (71.6) | 16.7 (62.1) | 11.1 (52) | 7.0 (44.6) | 15.64 (60.15) |
| Միջին ցածր °C (°F) | 1.4 (34.5) | 3.2 (37.8) | 5.8 (42.4) | 9.1 (48.4) | 13.5 (56.3) | 17.3 (63.1) | 20.3 (68.5) | 20.2 (68.4) | 16.5 (61.7) | 11.6 (52.9) | 6.8 (44.2) | 2.9 (37.2) | 10.72 (51.28) |
| Ռեկորդային ցածր °C (°F) | −11 (12) | −10 (14) | −8 (18) | 0 (32) | 4 (39) | 10 (50) | 12 (54) | 11 (52) | 7 (45) | 0 (32) | −4 (25) | −10 (14) | −11 (12) |
| Տեղումներ մմ (դյույմ) | 192 (7.56) | 167 (6.57) | 159 (6.26) | 145 (5.71) | 88 (3.46) | 63 (2.48) | 39 (1.54) | 66 (2.6) | 120 (4.72) | 164 (6.46) | 238 (9.37) | 217 (8.54) | 1658 (65,27) |
| Միջ. տեղումների օրեր (≥ 0.1 mm) | 12.2 | 11.9 | 11.6 | 12.5 | 9.8 | 8.9 | 5.7 | 6.0 | 6.8 | 10.1 | 13.8 | 13.1 | 122.4 |
| Միջին ամսական արևային ժամ | 120.9 | 127.1 | 170.5 | 195.0 | 248.0 | 276.0 | 341.0 | 313.1 | 249.0 | 195.0 | 126.0 | 111.6 | 2473,2 |
| *Աղբյուր #1: Hydrological and Meteorological Service of Montenegro* |
| *Աղբյուր #2: BBC Weather:Podgorica* |

Տրանսպորտ
---------

Քաղաքը ունի ավտոկայան, ինչպես նաև տարածաշրջանային, միջքաղաքային եւ միջազգային ավտոբուսային երթուղիներ։ Ավտոբուսային երթուղիները կապում են Բուդվա քաղաքը Չեռնոգորիայի այլ զբոսաշրջային քաղաքների հետ (օրինակ՝ «Հերցեգ-Նովի» երթուղի)։

Բուդվայի ափամերձ շրջանում կա Ադրիատիկ ծովի մայրուղին, որով կապված են Ադրիատիկ ծովի մի շարք ծովային քաղաքներ։

Բուդվա քաղաքից 20-25 կմ հեռավորության վրա գտնվում է Տիվատի օդանավակայանը։ Դեպի օդանավակայան կարելի է շարժվել ավտոբուսներով ու տաքսիներով։

Քաղաքից 60-70 կմ հեռավորության վրա գտնվում է Պոդգորիցայի միջազգային օդանավակայանը։

Բնակչություն
------------

Բուդվա քաղաքը համարվում է նույնանուն շրջանի վարչական կենտրոնը և ամենաշատ բնակչություն ունեցող քաղաքը։ Ըստ 2003 թվականի մարդահամարի տվյալների, քաղաքի բնակչությունը կազմում է 15.909 մարդ։

Քաղաքի բնակչությունը աճում է մեծ տեմպերով։ Օրինակ՝ 1981 թվականին քաղաքի բնակչությունը կազմում էր ընդամենը 4,684, սակայն արդեն 1991 թվականին քաղաքում ապրում էր 7,178 մարդ։

Դրանից հետո քաղաքի բնակչության թիվը կրկնապատկվել է՝ ի թիվս արտագաղթի մեջ ցուցանիշի։

Ժամանակի ընթացքում Բուդվայի բնակչությունը ևս ենթարկվել է զգալի փոփոխությունների։ Վերջին տարիներին քաղաքում աճել է սերբերի թիվը։

| Ազգ | Բնակչության մասնաբաժինը, 1991, % | Բնակչության մասնաբաժինը, 2003, % |
| --- | --- | --- |
| Չեռնոգորցիներ | 62,52 % | 45,56 % |
| սերբեր | 22,47 % | 40,45 % |
| մուսուլման սլավոններ | 1,49 % | 1,30 % |
| խորվաթներ | 1,21 % | 1,07 % |
|

Բուդվա քաղաքի կրոնական կազմը միանման է։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը դավանում է ուղղափառություն։ Քաղաքում կան բազմաթիվ ուղղափառ եկեղեցիներ և վանքեր։

Քաղաքում գործում է նաև կաթոլիկ համայնք, որը ունի երկար տարիների պատմություն։

Կան մի շարք կաթոլիկ կրոնական կառույցներ, որոնցից ամենանշանավորներից է Սուրբ Հովհաննես Մկրտչի տաճարը։

Զբոսաշրջություն
---------------

Բուդվան հաճախ անվանում են Չեռնոգորիայի զբոսաշրջային մայրաքաղաք։ Միայն 2005 թվականի ամռանը այցելել են 250 հազար մարդ։ Զբոսաշրջիկները հիմնականում գալիս են Սերբիայից և Ռուսաստանից, սակայն որոշ թվով զբոսաշրջիկներ գալիս են նաև Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունից և Ֆինլանդիայից։

Օտարերկրացիներին Բուդվայում հրապուրում են բազմաթիվ առողջարանները, ինչպես նաև բազմաթիվ պատմական վայրեր։

Քույր քաղաքներ
--------------

* Հյուսիսային Մակեդոնիա Հյուսիսային Մակեդոնիա — Օխրիդ (մակեդոներեն՝ Охрид)
* Ռուսաստան Ռուսաստան — Մոսկվա (ռուս.՝ Москва)
* Չեխիա Չեխիա — Պրահա (չեխ.՝ Praha)
* Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ — Ուեսթ պալմ Բիչ (անգլ.՝ West Рalm Beach)
* Իտալիա Իտալիա — Ռիմինի (իտալ.՝ Rimini)
* Խորվաթիա Խորվաթիա — Պոկրաց (խորվ.՝ Pakrac)
* Սերբիա Սերբիա — Նովի Սադ (սերբերեն՝ Нови Сад)
* Սլովակիա Սլովակիա — Բանսկա Բիստրիցա (սլովակ.՝ Banská Bystric)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Climatology". Hydrological and Meteorological Service of Montenegro. Արխիվացված է the original 2012 թ․ նոյեմբերի 3-ին. Retrieved 2012 թ․ հոկտեմբերի 13. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 16675860r · GND: 4286997-3 · LCCN: n79125141 · NKC: ge214111 · NSK: 000345243 · SUDOC: 184579597 · VIAF: 129648426 · WorldCat VIAF: 129648426 |

 |

 |