**Բոխում**, քաղաք Գերմանիայում՝ Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիայում, Արնսբերգ շրջանի մաս։ Տեղակայված է հռենոսյան շրջանում, շրջապատված է Հերն, Կաստրոպ-Րաուքսել, Դորտմունդ, Վիտտեն, Հաթինգեն, Էսսեն, Գելզենկիրխեն քաղաքներով։ Ունի մոտ 365,000 բնակչություն, բնակչությամբ Գերմանիայի 16-րդ քաղաքն է։

Աշխարհագրություն
----------------

### Աշխարհագրական դիրք

Քաղաքը փռված է Բոխումի լեռնաշղթայի ցածրդիր բլուրների վրա։ Քաղաքի ամենաբարձր կետը Kemnader Straße (Քեմնադեր փողոց)-ն է՝ ծովի մակարդակից 196 մետր բարձրությամբ, իսկ ամենացածր կետը Բլումենքեմփն է՝ ծովի մակարդակից 43 մետր բարձրությամբ։

Բոխումի ռելիեֆը բնութագրվում է պտտական բլուրներով, որոնց վրա բնակչության հազիվ թե 3%-ն է ապրում։ Բնակչության 3,4%-ը բնակություն է հաստատել Berghofer Holz բնական արգելոցի մոտակայքում, 3,47%-ը՝ Վաթենշայդ գյուղաքաղաքում (Այն պատկանում է Բոխումին)։

Քաղաքը ձգվում է հյուսիսից հարավ՝ 13, իսկ արևելքից արևմուտք՝ 17,1 կմ երկարությամբ։

### Բնական հարստություններ

Քաղաքում կան կարբոնի և կավի հանքեր։

Բոխումի միջով և շրջակայքով է հոսում Ռուր գետը՝ իր Օելբախ, Մյուհլենբախ, Լանգենդրիր Բախ և Լոտտենբախ վտակներով։ Ռուր գետը Հռենոսի վտակներից է։

Քաղաքի հարավային մասը հարուստ է անտառներով՝ ավելի հայտնի որպես «Weitmarer Holz»։ Դրանք հիմնականում կաղնու և հաճարենու խառը անտառներ են և վկայում են Բոխումի՝ բարեխառն կլիմայում գտնվելու մասին։

Բոխումի նահանգային բաժանումը

Վարչական բաժանում
-----------------

Բոխումը բաժանված է վարչական 6 տարածքների՝ ընդհանուր 362,213 բնակչությամբ և քաղաքային 145,4 կմ2 տարածքով՝

* Բոխում-Կենտրոն (Mitte), տարածքը՝ 32,30 կմ2, բնակչությունը՝ 102,145
* Վաթենշայդ, տարածքը՝ 23,87 կմ2, բնակչությունը՝ 74,602
* Հյուսիսային, տարածքը՝ 18,86 կմ2, բնակչությունը՝ 37,004
* Արևեյլան, տարածքը՝ 23,46 կմ2, բնակչությունը՝ 55,193
* Հարավային, տարածքը՝ 27,11 կմ2, բնակչությունը՝ 50,866
* Հարավարևմտյան, տարածքը՝ 19,50 կմ2, բնակչությունը՝ 56,510

Պատմություն
-----------

### Հին և միջին դարեր

Բոխումյան թղթադրամ, 1923 թվական
Բոխում, 1840 թվական
Բոխումը հիշատակվում է սկսած 9-րդ դարից, երբ Կառլոս Մեծը ստեղծում է արքունիք՝ առևտրական երկու կարևոր կենտրոնների հանգույցում։ Այն պաշտոնապես առաջին անգամ նշվում է 1041 թվականին։ 1321 թվականին Բոխումը ստանում է իր քաղաքային իրավունքները։

1850 թվականին քաղաքն ունենում է 4,500, իսկ 1904 թվականին՝ 100,000 բնակիչ։ Իր տարածքի մեջ ներառելով հարևան քաղաքներն ու գյուղերը՝ Բոխումը ստանում է քաղաքի կարգավիճակ։ Քաղաքի բնակչությունն աճում է այլ երկրներից, հատկապես Լեհաստանից ներգաղթյալների շնորհիվ։

### Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ

Բոխումի ավերված եկեղեցին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Բոխումը մեծ ռմբակոծությունների է ենթարկվում։ Քաղաքը գրեթե ամբողջովին ավերվում է, իսկ բնակչությունը՝ ոչնչացվում։ Քաղաքի 70,000 բնակիչներ մնում են անտուն, իսկ 4,095-ը՝ մահանում։ Քաղաքի 122 դպրոցներից միայն 2-ն են մնում անվնաս։ 1945 թվականի ապրիլի 10-ին ԱՄՆ-ի 79-րդ դիվիզիան գրավում է քաղաքը։

Պատերազմից հետո Բոխումը գրավվում է Բրիտանիայի կողմից, որը հիմնավորում է երկու ճամբար՝ պատերազմի հետևանքով անտուն մնացած բնակիչներին ժամանակավորապես բնակեցնելու համար։

Պատերազմից 60 տարի հետո տարածաշրջանում ռումբեր են հայտնաբերվում։ Դրանցից մեկը հայտնաբերվել է 2008 թվականի հոկտեմբերին քաղաքի կենտրոնում և 400 մարդու տարհանման և շենքում աշխատողների վնասման պատճառ է դառնում։

### Հետպատերազմյա շրջան

Բոխումի բնակչության աճը
Պատերազմից հետո Բոխումը մտնում է հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆիլիա նահանգի կազմի մեջ։

1965 թվականին քաղաքում բացվում է հռենոսյան համալսարանը։ 1970-ական թվականներից սկսած քաղաքի տնտեսությունը ծանրաարդյունաբերական ճյուղից թեքվում է դեպի սպասարկման ոլորտ։ 1960-1980-ական թվականներին նավթային բոլոր հանքերը փակվում են։

1979 թվականին քաղաքում շահագործվում է մետրոն, և բացվում է ֆուտբոլային համալիր։

1993 թվականին Բոխումը, Հաթթինգենը, Հերնը և Վիգգենը միավորվում են Միջին Հռենոս տարածաշրջանի սահմաններում։

Օպելի արտադրամասը Բոխումում
Բոխումում է հաստատվում «Օպել» ընկերությունը, սակայն 2009 թվականին ունենում է ֆինանսական դժվարություններ, իսկ 2012 թվականի դեկտեմբերին հայտարարում, որ 2016 թվականին կդադարեցնի գործարանում մեքենաների արտադրությունը։

Մշակույթ և հասարակական կյանք
----------------------------

Բոխումը հռենոսյան շրջանի մշակութային կենտրոնն է։ Այստեղ կա քաղաքային թատրոն, դրամատիկական թատրոն և մոտ 20 ավելի փոքր թատրոններ և բեմեր։ «Starlight Express» մյուզիքլը, որ բացվել է 1988 թվականին, Գերմանիայի ամենաերկարատև մյուզիքլն է համարվում։

Հայերը Բոխումում
----------------

2015 թ. գարնանը «Հայկական գարուն » ծրագրի շրջանակներում Բոխումում հայկական փոքրիկ այգի է ստեղծվել, որտեղ տնկվել է Հայաստանից բերված 155 ծառ։ Միջոցառումն իրականացվել է Հայ ակադեմիական միության ջանքերով և վերջինիս նախագահ Ազատ Օրդուխանյանի գլխավորությամբ։ 2015 թ. խորհրդանշական էր և Եղեռնի տարելիցի, և միության 155-ամյակի առթիվ։ Նմանատիպ բարեկամական ծառատունկ կազմակերպվել է նաև Երևանում։ Միջոցառման նպատակը հայ-գերմանական բարեկամական կապերի ընդգծումն ու ամրապնդումն է։

### Թանգարաններ

* Լեռնահանքային արդյունաբերության թանգարան
* Երկաթուղային թանգարան
* Աստղադիտարան
* «Փոքրիկ հանք» (Zeche Knirps), այն փոքր երեխաներին տալիս է հանքի շահագործումը տեսնելու հնարավորություն
* Տեղի պատմության թանգարան «Էլֆերի ագարակը»
* Պատմական բժշկական գործիքների թանգարան
* Դպրոցական թանգարան
* Հեռախոսային թանգարան

* Բոխումի Լեռնահանքային արդյունաբերության թանգարանԲոխումի Լեռնահանքային արդյունաբերության թանգարան
* Բոխումի երկաթուղային թանգարանԲոխումի երկաթուղային թանգարան
* Բոխումի երկաթուղային թանգարանԲոխումի երկաթուղային թանգարան
* Բոխումի աստղադիտարանԲոխումի աստղադիտարան
* Բոխումի աստղադիտարանԲոխումի աստղադիտարան
* Բոխումի արվեստի թանգարանԲոխումի արվեստի թանգարան

Սպորտ
-----

Բոխումի ֆուտբոլային համալիրը
* Բոխում ֆուտբոլային ակումբը խաղում է առաջին մասում 1971-1992 թվականներին և 1992-2010 թվականներին ամեն տարի՝ առաջին և երկրորդ մասերի միջև։ 2010 թվականից խաղում է երկրորդ մասում։
* «Sparkassen Giro» հեծանվային արշավորդների խումբ

Տեղական ընկերություններ
-----------------------

* «Bogestra», տեղական երթուղային ընկերություն
* «GEA», օդափոխիչ տեխնիկայի ընկերություն, Բոխումի առևտրական ամենամեծ ընկերությունը
* Համաշխարհային կինոթատրոնների մասնաճյուղեր
* Adam Opel, Բոխումում են արտադրվում Օպել Զաֆիրա և Օպելլ Աստրա ավտոմեքենաները
* «GLS» բանկ
* «QVC» հեռախոսային օպերատոր

<galllery>
image:Bogestra-Bochum-Gelsenkirchener Straßenbahnen.svg|«Bogestra»
image:GEA Group Dorstener Straße Verwaltung.jpg|«GEA»-ի գրասենյակը Բոխումում
image:UCI Kinowelt Logo im SVG-Format.svg|«UCI» կինոընկերության տարբերանիշը
image:UCI Kinowelt Logo im SVG-Format.svg|«Օպել» ընկերության տարբերանիշը
image:GLS Bank.jpg|«GLS» բանկը Բոխումում
image:QVC Bochum, Juni 2008.JPG|«QVC» հեռախոսային կազմակերպություն
</gallery>

Տրանսպորտ
---------

Բոխումի տրանսպորտային ցանցն օղակաձև է։ Մայրուղուց դուրս կա ևս մեկ շրջան, որն ավելի փոքր է։

Բոխումը Դյուիսբուրգ-Դորտմունդ երկաթուղու կենտրոնական կայարանն է։

Ավտոբուսների, մետրոյի և տրամվայի տեղական ծառայությունը հիմնականում իրականացվում է «BOGESTRA»ընկերության կողմից։ Բոխումի կայարանը ստորգետնյա միակ ճանապարհն է, որ միացնում է Բոխումի համալսարանը Հերնեին։ Քաղաքի տրանսպորտային գները սահմանում է «VRR» ընկերությունը։

Բոխումում չկա օդանավակայան, սակայն քաղաքը մոտ է Դորտմունդի, Դյուսսելդորֆի միջազգային օդանավակայաններին։

* Տրամվայ Բոխումում, 2005 թվականՏրամվայ Բոխումում, 2005 թվական
* Լուսանկար Բոխումի երկաթուղային ցանցիցԼուսանկար Բոխումի երկաթուղային ցանցից
* Հասարակական տրանսպորտը ԲոխումումՀասարակական տրանսպորտը Բոխումում
* Բոխումի երկաթուղային ցանցըԲոխումի երկաթուղային ցանցը
* Գնացքներ ԲոխումումԳնացքներ Բոխումում
* Բոխումի մերձգետնյա նավահանգիստըԲոխումի մերձգետնյա նավահանգիստը
* Բոխումի հասարակական տրասպորտի ցանցը, 1949 թվականԲոխումի հասարակական տրասպորտի ցանցը, 1949 թվական

Քույր քաղաքներ
--------------

Բոխումի քույր քաղաքներն են՝

* Միացյալ Թագավորություն Միացյալ Թագավորություն, Շեֆիլդ
* Իսպանիա Իսպանիա, Օվիեդո
* Ուկրաինա Ուկրաինա, Դոնեցկ
* Գերմանիա Գերմանիա, Նորդհաուսեն
* Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան, Սյույչժոու
* Միացյալ Թագավորություն Միացյալ Թագավորություն, Իվիբրիջ

Քաղաքի հայտնի բնակիչներ
-----------------------

* Հենրիխ Օստերման, Պետրոս Iի թղթակիցը
* Մանֆրեդ Էյգեն, գերմանացի ֆիզիկոս և քիմիկոս
* Վոլֆգանգ Քլեմենթ, դերասանուհի
* Գերշոն Քինգսլի, երգահան, հայտնի «Popcorn» երաժշտության հեղինակը
* Աքսել Ռուդի Պելլ, գերմանացի կիթառահար՝ մելոդիկ ծանր մետալ ժանրում նվագող, ինչպես նաև երգահան և երաժշտական պրոդյուսեր։

Պատկերասրահ
-----------

* Բոհումյան զանգԲոհումյան զանգ
* Բոխումի գլխավոր կայարանը, 2011 թվականԲոխումի գլխավոր կայարանը, 2011 թվական
* Քանդակագործ Ռիչարդ Սերրայի աշխատանքը՝ տեղադրված Բոխումի փողոցներից մեկումՔանդակագործ Ռիչարդ Սերրայի աշխատանքը՝ տեղադրված Բոխումի փողոցներից մեկում
* Ելս Հիրշի հիշատակին նվիրված քար՝ տեղադրված Բոխումի փողոցներից մեկումԵլս Հիրշի հիշատակին նվիրված քար՝ տեղադրված Բոխումի փողոցներից մեկում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Alle politisch selbständigen Gemeinden mit ausgewählten Merkmalen am 31.12.2022 (գերմ.) — DESTATIS, 2023.
2. ↑  bochumer-geschichte.de կայքի հրապարակումը
3. ↑  «Թայմզ»-ի հրապարակումը
4. ↑  «Օպել» ընկերությունը Բոխումի մասնաճյուղը փակելուց բացի այլընտրանք չունի
5. ↑   Starlight Express մյուզիքլի մասին
6. ↑  Երևանում և Բոխումում ստեղծվում են հայ-գերմանական բարեկամության այգիներ՝


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119703066 · GND: 4007328-2 · LCCN: n79018140 · NKC: ge134072 · VIAF: 243390212 · WorldCat VIAF: 243390212 |

 |

(անգլ.)(ռուս.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հյուսիսային Հռենոս-Վեսթֆալիայի շրջաններ |
| --- |
|  |
| Աախեն • Բիլեֆելդ • Բոն • Բորկենի շրջան • Բոտրոպ • Բոխում • Վարենդորֆ • Վեզել • Վուպերտալ • Գելզենկիրխեն • Գյուտերսլո • Դորտմունդ • Դույսբուրգ • Դյուրեն • Դյուսելդորֆ • Զիգեն-Վիտենշտայն • Զոլինգեն • Զոստ • Քյոլն • Կլեվե • Կոսֆելդ • Կրեֆելդ • Լեվերկուզեն • Լիպե • Մերկիշ • Մեթման • Մյոնխենգլադբախ • Մինդեն Լյուբեկե • Մյուլհայմ ան դեր Ռուր • Մյունստեր • Օբերբերգիշ • Օբերհաուզեն • Օյսկիրխեն (շրջան) • Օլպե • Պադերբորն • Ռեյն Զիգ • Ռեյնիշ Բերգիշ • Ռեյն Նոյս • Ռեյն Էրֆտ • Ռեկլինգհաուսեն • Ռեմշայդ • Ունա • Ֆիրզեն • Խագեն • Հայնսբերգ • Համ • Հերնե • Հերֆորդ (շրջան) • Հյոկսթեր • Հոխզաուերլանդ • Շտայնֆրուտ • Էնեպե Ռուր • Էսսեն |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 513)։*  |