**Վասիլի Պավլովիչ Ակսյոնով** (ռուս.՝ Васи́лий Па́влович Аксёнов, IPA ՝ [vɐˈsʲilʲɪj ˈpavləvʲɪtɕ ɐˈksʲɵnəf], օգոստոսի 20, 1932(1932-08-20)[…], Կազան, Թաթարստանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հուլիսի 6, 2009(2009-07-06)[…], Մոսկվա, Ռուսաստան) սովետական և ռուս արձակագիր։ Նա Արևմուտքում հայտնի դարձավ որպես «Այրվածք» («Ожог», 1975 թվականից) և Ձմեռվա սերունդների (Московская сага, Московскаaya сага, 1992 թվականից) հեղինակ՝ ընտանեկան սագա, որը հետևեց Գրադովների ընտանիքի երեք սերունդներին 1925 - 1953 թվականներին։

Վաղ կյանք
---------

Վասիլի Ակսյոնովը ծնվել է Պավել Ակսյոնովից և Եվգենիա Գինցբուրգից ընտանիքում Կազանում, ԽՍՀՄ 1932 թվականի օգոստոսի 20-ին։ Նրա մայրը` Եվգենիա Գինզբուրգը, հաջողակ լրագրող և մանկավարժ էր, իսկ նրա հայրը` Պավել Ակսյոնովը, բարձր պաշտոն ուներ Կազանի վարչակազմում։ Երկու ծնողներն էլ «նշանավոր կոմունիստներ էին»։ Այնուամենայնիվ, 1937թ երկուսն էլ ձերբակալվեցին և դատվեցին՝ տրոցկիստների հետ կապ ունենալու համար։ Նրանց երկուսին էլ ուղարկեցին Գուլագ, իսկ հետո ՝ աքսոր, և «յուրաքանչյուրը ծառայեց 18 տարի, բայց զարմանալիորեն ողջ մնացին "Later, Yevgenia came to prominence as the author of a famous memoir, *Into the Whirlwind*, documenting the brutality of Stalinist repression.": Ավելի ուշ Եվգենիան հայտնվեց որպես «Մրրիկի մեջ»՝ ստեղծագործության հեղինակ փաստելով ստալինյան բռնաճնշումների դաժանությունը։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Երբ ուսանողական տարիներին Կազանում էի, հսկողության տակ։ Ես դա սկզբից չէի գիտակցում։ Միայն այն բանից հետո, երբ նրանք սկսեցին «հրավիրել» իմ ընկերներին խոսելու, ես հասկացա, որ հետևում են ինձ և մեր ամբողջ խմբին։ Այնպես չէր, որ այստեղ ամերիկյան համալսարանում էր։ Մենք բոլորս մեր դասի մեկ խումբ էինք, մոտ 30 հոգանոց խումբ, որոնք միասին գոյություն ունեին ուսման ամբողջ վեց տարիները. մենք մեր բոլոր դասերը միասին էինք անում և բոլորս միասին էինք ապրում։- Վասիլի Ակսյոնովը հիշում է իր ուսանողական կյանքը |  |

Ակսյոնովը դայակի և տատիկի հետ մնաց Կազանում, մինչև ձերբակալեցին նրան որպես «ժողովրդի թշնամիների» որդի և ուղարկեցին մանկատուն ՝ առանց ընտանիքի գտնվելու վայրի մասին որևէ տեղեկություն հաղորդելո։ Ակսյոնովը «մնաց այնտեղ մինչև 1938 թվականին նրան փրկեց իր հորեղբայրը, որի ընտանիքի հետ նա մնաց մինչև իր մոր աքսորվելը ՝ ծառայելով 10 տարվա հարկադիր աշխատանքի»։ «1947 թվականին Վասիլին նրան միացավ աքսորում ՝ տխրահռչակ Մագադանում, Կոլիմա բանտի տարածքում, որտեղ նա ավարտեց ավագ դպրոցը։ Վասիլիի խորթ եղբայր Ալեքսեյը (Գինցբուրգի առաջին ամուսնությունից Դմիտրի Ֆեդորովի հետ) մահացավ պաշարված Լենինգրադում սովից 1941 թվականին։

Նրա ծնողները, տեսնելով, որ բժիշկները ճամբարներում գոյատևելու լավագույն շանսն ունեն, որոշեցին, որ Աքսյոնովը պետք է անցնի բժշկական մասնագիտություն։ «Ուստի նա ընդունվեց Կազանի համալսարան և 1956 թվականին ավարտեց Սանկտ Պետերբուրգի Պավլովի անվան առաջին բժշկական բժշկական համալսարանը» և հաջորդ 3 տարիներին աշխատել է որպես բժիշկ։ Բժշկական ուսանող լինելու տարիներին նա ենթարկվել է հսկողության, որը սկսել է գործ պատրաստել նրա դեմ։ Հավանաբար, նա ձերբակալված կլիներ, եթե չմիջամտեր 1953 թ.-ին Ստալինի մահին հաջորդած ազատականացումը։

Կարիերա
-------

Ինչպես հաղորդվում է, որ 1953 թվականին Ստալինի մահին հաջորդած ազատականացման ընթացքում Աքսյոնովը կապի հաստատեց համար հարմար հիպստերների սովետական առաջին հակամշակութային շարժման հետ, որը կոչվում էր stilyagi («ոճով»)։ Արդյունքում,

Նա սիրահարվեց նրանց ժարգոնին, նորաձեւությանը, ազատ կյանքի ոճին, պարին և հատկապես նրանց երաժշտությանը։

1956 թվականին ճանաչվեց և ազդարարվեց սովետական գրող Վալենտին Կատաևի կողմից իր առաջին հրապարակման համար ՝ Երիտասարդական ազատական ամսագրում ։ «Նրա առաջին վեպը ՝«Գործընկերներ» (1961), հիմնված էր բժշկի փորձառության վրա»։ Նրա երկրորդ ՝« Աստղերի տոմսը »(1961), որը պատկերում էր սովետական երիտասարդ հիպերսների կյանքը, նրան դարձրեց մի գիշերվա հանրաճանաչ։

1960-ականներին Ակսյոնովը հաճախակի համագործակցում էր հանրաճանաչ «Յունոստ» («Երիտասարդություն») ամսագրի հետ և, ի վերջո, դառնում աշխատակազմի գրող։ Ըստ այդմ, Ակսյոնովը դարձավ է «այսպես կոչված« երիտասարդական արձակ »շարժման առաջատար դեմքը և սովետական լիբերալ մտավորականության և արևմտյանի կողմնակիցների սիրելին։ Նրա գրությունները խիստ հակադրվում էին ժամանակի սոսկալի, սոցիալիստ-ռեալիստական արձակին»։ «Ակսյոնովի հերոսները խոսում էին բնական ձևով ՝ օգտագործելով հիփ լինգո, նրանք գնում էին բարեր և պարասրահներ, նախամուսնական սեքսով էին զբաղվում, լսում էին ջազ։ «Նրա գրերի մեջ կար թարմության և ազատության զգացում, որը նման էր ամերիկյան ջազի և փոփի շուկայական ձայնագրությունների»։ Չնայած իր բոլոր դժվարությունների համար ՝ Աքսյոնովը,
որպես արձակ ոճաբան, գտնվում էր պարոն Սոլժենիցինի հակառակ բևեռում ՝ դառնալով երիտասարդական խոստման խորհրդանիշ և ընդունելով նորաձեւությունն ու ջազը, այլ ոչ թե խոսելով գուլագի տառապանքների վրա։ Ի վերջո, նա կիսեց պարոն Սոլժենիցինի ՝ Խորհրդային Միությունից աքսորի ճակատագիրը։ Սոլժենիցինը բանտարկության ժամանակ փորձում է դուրս գալ այնտեղից, իսկ Աքսյոնովն այն երիտասարդն է, ում մայրը դուրս է եկել, և նա, այժմ կարող է ապրել իր կյանքով, ասաց Նինա Խրուշչովան, որը Նիկիտա Խրուշչովի թոռն է և Ակսյոնովի ընտանիքի ընկերը, ով դասավանդում է միջազգային հարաբերություններ Նյու Յորքի «Նյու դպրոցում»։ Կարևոր էր ունենալ Ակսյոնովի լույսը, անձնական ազատության և անձնական ինքնարտահայտման այդ լույսը:Սակայն, ինչպես Մարկ Յոֆան նշում է Ակսյոնովի մահախոսականում, նրա «բացահայտ ամերիկամետությունն ու ազատական արժեքները, ի վերջո, հանգեցրին խնդիրների»։ «Իսկ 1979-ին նրա ներգրավումը անկախ Մետրոպոլ ամսագրին՝ հանգեցրեց բացահայտ առճակատման իշխանության հետ » Նրա հաջորդ երկու նշանավոր այլախոհ վեպերը ՝« Այրումը »և« Ղրիմի կղզին », չէին կարող տպագրվել ԽՍՀՄ-ում «Առաջինը ուսումնասիրում էր կոմունիզմի տակ գտնվող մտավորականության վիճակը, իսկ երկրորդը պատկերացումն էր, թե ինչպիսին կլիներ կյանքը, եթե 1917 թվականին բոլշևիկներին սպիտակ բանակը հեռացներ:«Երբ 1980 թվականին Իտալիայում լույս տեսավ« Այրումը », Ակսյոնովն ընդունեց ԱՄՆ մեկնելու հրավերը։

Հաջորդ 24 տարիները Ակսյոնովն անցկացրեց Վաշինգտոնում և Վիրջինիա նահանգում, որտեղ նա դասավանդում էր ռուսական գրականություն Ջորջ Մեյսոնի համալսարանում»։ «Նա նաև գրականություն էր դասավանդում ամերիկյան մի շարք համալսարաններում, ներառյալ և Մերիլենդի Գուչեր քոլեջը և աշխատում էր որպես «Ազատություն» ռադիոկայանի լրագրող»։ Նա շարունակեց գրել վեպեր, որոնց թվում էր ձմռան հավակնոտ սերունդները (1994), սովետական կյանքի բազմասերունդ սագա, որը դարձավ հաջող ռուսական հեռուստատեսային մինի-սերիալ»։ Այսպես կոչված «Մոսկովյան սագա, այս 1994 թվականի էպիկական եռերգությունը նկարագրում էր սովետական ընտանիքի երեք սերունդների կյանքը 1917-ի բոլշևիկյան հեղափոխության և 1953 թվականին Ստալինի մահվան միջև»։ Հեռուստատեսային մինի սերիալը բաղկացած էր 24 դրվագից և հեռարձակվում էր ռուսական հեռուստատեսությամբ 2004. «[1994 թ.] Նա նաև արժանացավ Ռուսաստանի Բուքեր մրցանակի` Ռուսաստանի լավագույն գրական մրցանակը `« Վոլտերյան տղամարդիկ և կանայք »պատմավեպի համար` որը հայտնի փիլիսոփա Վոլտերի և կայսրուհի Եկատերինա Երկրորդի հանդիպման մասին էր »։

«2004-ին նա հաստատվեց Բիարիցում, Ֆրանսիա, և հազվադեպ էր վերադառնում ԱՄՆ ՝ բաժանելով իր ժամանակը Ֆրանսիայի և Մոսկվայի միջև»։ Նրա «Մոսկվա-կվա-կվա» (2006) վեպը տպագրվել է մոսկովյան «Օկտյաբր» ամսագրում։

«Ակսյոնովի աշխատանքները թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով, իսկ Ռուսաստանում մնացել է ազդեցիկ»։ Բացի վեպեր գրելուց, նա հայտնի է նաև որպես բանաստեղծությունների հեղինակ, որոնք երբեմն հանդես են եկել որպես երգեր։ Պատմում են, որ նա լուսավոր մարդ էր,ով սիրում էր մեծ քաղաքներ, նուրբ գինի և լավ սնունդ։

2009 թվականի հուլիսի 6-ին նա մահացավ Մոսկվայում ՝ 76 տարեկան հասակում։

Քաղաքական հայացքներ
-------------------

Վասիլի Ակսյոնովը հակատոտալիտար էր։ Իր վերջին վեպերից մեկի շնորհանդեսի ժամանակ նա ասաց. «Եթե այս երկրում կրկին սկսվի կանգնեցնել ստալինյան արձաններ, ես ստիպված կլինեմ մերժել իմ հայրենի հողը։ Այլևս ոչինչ չի մնում»

Վեպեր
-----

* Գործընկերներ
* Տոմս դեպի աստղեր
* Ժամանակն է, ընկերս, ժամանակն է
* Մետաղի մեր ոսկե կտորը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Аксёнов Василий Павлович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2 3 4 5  *Roux P. d.* Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays (ֆր.) — 2 — Éditions Robert Laffont, 1994. — Vol. 1. — P. 192. — ISBN 978-2-221-06888-5
4. 1 2
5. 1 2  Encyclopædia Britannica
6. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118644203 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
7. 1 2 3 4  John Pohlmann. *Conversations with Vassily Aksyonov.* SovLit.net
8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  *Obituary: Vasily Aksyonov: Libertarian Russian writer and leading light in 'youth prose', he fell foul of the KGB.* Mark Yoffe. The Guardian (London) – Final Edition July 16, 2009. GUARDIAN OBITUARIES PAGES; pg. 34.
9. 1 2  *Vasily Aksyonov, 76, Exiled Soviet Writer.* SOPHIA KISHKOVSKY. The New York Times July 8, 2009. Section A; Column 0; Obituary; pg. 23.
10. 1 2 3  OBITUARIES / VASILY AKSYONOV, 1932 – 2009; Dissident writer was expelled from the Soviet Union Los Angeles Times July 10, 2009. MAIN NEWS; Metro Desk; Part A; Pg. 26.
11. ↑  Cold Spring ՅուԹյուբում - Larisa Novoseltseva reads poems and performs her song on poetry by Aksenov

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վասիլի Ակսյոնով՝ ամենաջազայինը ռուս գրականության մեջ, Աշոտ Գրիգորյան, Art-Collage, 14.02.2024
* Aksyonov Appearances on C-SPAN
	+ *Booknotes* interview with Aksyonov on *Say Cheese*, November 5, 1989.
* Moscow Times article commemorating his death
* Excerpt from Aksyonov's novel, *The New Sweet Style*
* *Metropol Madness*. Documents related to the journal Metropol, edited by Aksyonov.
* Works by or about Վասիլի Ակսյոնով in libraries (WorldCat catalog)
* Vasily Aksyonov Papers