**Ադուայի ճակատամարտ** (իտալ.՝ Battaglia di Adua), 1895—1896 թվականների Իտալա-եթովպիական պատերազմի վճռորոշ ճակատամարտ, որը տեղի է ունեցել 1896 թվականի մարտի 1-ին եթովպիական Ադուա քաղաքի մոտ։

Երկու կողմերի հարաբերություններ
-------------------------------

Իտալական մասնաշենքերից մեկում գեներալ Օրեստա Բարատերիի գլխավորությամբ գիշերում էին ավելի քան 20 հազար մարդ, մինայն թե նրանց մի մասը կազմում էին բնիկները։ 1896 թվականի փետրվարի 28-ին, Իտալիայի վարչապետ Ֆրանչեսկո Կրիսպին ուղարկում է Բարատերին և իր զորքին մարտի ջան, խիստ պահանջելով վճռական հարձակում և պարտություն թշնամուն։

Եթովպիական զորքի ընդհանուր թիվը 80 հազար էր, կարող է պատահել նաև մոտ 90 հազար մարդ, բայց այդ թվում 80 հազարը հետևազոր էր, իսկ 8.6 հազարը՝ հեծելազոր։ Այս ճակատամարտին մասնակցում էին երկրի բոլոր մարզերից։ Վերապատրաստման, սպառազինության և վերազինման առումներով, եթովպիական ֆեոդալական բանակը զգալիորեն զիջում էր իտալական բանակին նրանով, որ նրանք կռվում էին կայծքարե հին հրացաններով և նետերով։

Մենելիկա կայսեր օգտին կռվում էին նաև ռուս ռազմական Նիկոլայ Ստեպանովիչի խմբերից։

Ճակատամարտի ընթացք
------------------

Իտալական զորքը բաժանված էր երեք շարասյուների։

Հետախուզման ակտիվ գործունեության արդյունքում, եթովպիական բանակի հրամանտարությունը բացահայտեց իտալական զորքերի տեղը և ուղությունները, որը թույլ տվեց ուղղել կետնրոնացված ուժերը գեներալ Ալբերտինոյի շարասյան դեմ։ արդյունքում, գեներալ Ալբերտինոյի հրամատարությամբ առաջին շարասյունը, որը առաջինն էր հարձակվել եթովպիկական զորքերի վրա, շրջապատվեց և ջախջախվեց։

Երկրորդ շարասյունը, գեներալ Ջորջ Արիմոնդիի գլխավորությամբ, որը ակտիվ էր Մենելիկո II-ի 30 հազարոց բանակի դեմ մղած իր ճակատամարտով, նույնպես ջախջախվեց։ Այդ ճակատամարտի հատվածում գործում էին նաև Մենգեշի ցեղի «վագրե» զորքերը։

Ավելի կատաղի պայքար է տեղի ունեցել գեներալ Վիտորիո Դաբորմիդի մասնակցությամբ ռազմաճակատում, որտեղ գրոհել էր Մեկոնինա ցեղի 30 հազարանոց զորքը։ 10-ժամյա պայքարից ընթացքում, իտալական զորքը շրջապատված էր եղել, որի արդյունքում գեներալ Դաբորմիդան զոհվեց։

արդյունքներ
-----------

Իտալական զորքերը կորցրեցին 11 հազար սպանված և վիրավոր մարդկանց և մինչև 4 հազար մարդ գերևարվեցին։ Եթովպիական զորքը սկսեց օգտագերծել հրետանային զենքեր, մեծ քանակությամբ այլ զենքեր և այլ ռազմական տեխնիկա։ Մահացածների շարքում կային 2 գենարալ և 250 սպա։

Ճակատամարտից հետո, երբ իտալական զորքերը ստիպված նահանջում էին, նրանք կրեցին լրացուցիչ կորրուստներ, որի արդյունքում հարձակումները համալրել են նաև տեղի բնակչությանը։ Ընդհանուր առմամբ, իտալական զորքերի դիրքից՝ Ադդի-Կեյիհում, պատերազմը լքեցին 56 սպաներ և 2500 զինվորականներ և ևս 8000-ը դուրս եկան Ասմերու։ Հետագայում, իտալական զորքերը ուղևորվում են պաշտպանական *Գուրայի* գիծ՝ Սեգենեյտի, նախկինում գրավված քաղաքներում բնակվելու համար։

Եթովպիական զորքի կորուստը կազմում է 5 հազար մահածացներ, իսկ 6-ից 10-ը հազարը՝ վիրավորներ են։

Հետևանքներ
----------

Իտալական զորքերի պարտությունը տվյալ ճակատամարտում վերջ դրեց Իտալա-եթովպիական պատերազմներին։

Հիշողություններ
---------------

Եթովպիական պատկեր Ադուայի ճակատամարտի համար
* ֆիլմ «Adwa — An African Victory» (Եթովպիա, 1999)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «*Baratieri advanced the Adowa with 20 000 men against an army four times that size*»  
Adowa, Battle of // The New Encyclopedia Britannica. 15th edition. Micropedia. Vol.1. Chicago, 1994. p.106
2. ↑  К. В. Виноградова. Участие есаула Кубанского казачьего войска Н. С. Леонтьева в событиях итало-эфиопской войны Արխիվացված 2014-10-28 Wayback Machine
3. ↑  Н. Бичехвост. Казаки у императора Менелика Второго Արխիվացված 2015-07-16 Wayback Machine // литературный журнал «Творческая Россия», 02.08.2011
4. ↑  Tsegaye Tegenu, *The Logistic Base and Military Strategy of the Ethiopian Army: the Campaign and Battle of Adwa, September 1895-February 1896*
5. 1 2 3  Итало-эфиопская война 1895—1896 // Советская военная энциклопедия (в 8 тт.) / ред. Н. В. Огарков. том 3, М. Воениздат, 1977. стр.651-652
6. 1 2  Г. В. Цыпкин, В. С. Ягья. История Эфиопии в новое и новейшее время. М. «Наука», 1989. стр.109
7. ↑  Г. В. Цыпкин. Эфиопия в антиколониальных войнах. М. «Наука», 1988. стр.190

Գրականություն
-------------

* Орлов Н. А. Итальянцы в Абиссинии. 1870—1896. — СПб. 1897.
* G.F.-H. Berkeley. The campaign of Adowa and the rise of Menelik. London, 1935.
* В. Т. Попов. Разгром итальянцев под Адуа. М. 1938.
* R. Battaglia. La primera guerra d’Africa. Torino, 1958.
* А. Бартницкий, И. Мантель-Нечко. История Эфиопии (пер. с польск.). М. Прогресс, 1976.

Արտաքին հղմուներ
----------------

* Եթովպիայում Ադուայի ճակատամարտի հաղթանակի օրը
* Առաջին իտալա-եթովպիական պատերազմներ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ադուայի ճակատամարտ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Սիտինի ռազմական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX545298 · BNF: 124601130 · LCCN: sh85000990 |

 |