recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Հերաթ քաղաքը
**Հերաթի մանրանկարչության դպրոց**, միջինարևելյան մանրանկարչության դպրոց (հիմնականում ձեռագիր գրքերի նկարազարդումներ), որը գործել է XV դարում՝ Թեմուրյանների պետության մայրաքաղաք Հերաթում։

Գործունեության առաջին շրջան
---------------------------

Գործունեության առաջին շրջանը առնչվում է 1410-ական թթ. ձեռագրերի պալատական արվեստանոցի (քիթաբխանե) հիմնադրման, վերջինը՝ 1507-ին Շեյբանի-խանի կողմից Հերաթի գրավման հետ։ Մանրանկարչության ծաղկմանը նպաստել է ֆեոդալական Հերաթի քաղաքային կյանքի ու մշակույթի զարգացումը։ Հերաթի մանրանկարչության դպրոցի մանրանկարներում գործողությունը ծավալվում է գարնանային ծաղկուն այգիների, գետակների ու լճակների, զարդապատ ճարտարապետական կառույցների ֆոնի վրա։ Հերաթի մանրանկարչության դպրոցի ստեղծագործություններին բնորոշ է առանց լուսաստվերի թանձր ու հագեցած գեղանկարչական մակերեսը։ Լոկալ հնչեղ գույները սովորաբար ներդաշնակված են։ Դպրոցի առաջին շրջանը, որ ժառանգաբար կապվում է XIV—XV դարերի Շիրազի, ինչպես և, հավանաբար, Բաղդադի ու Թավրիզի մանրանկարչության դպրոցների հետ, բնորոշվում է անմիջականորեն շարադրանքին ուղեկցող նկարազարդումներով։ Մի քանի պլաններով կերպավորված բնանկարը համեմատաբար պարզ է, գործող անձանց թիվը մեծ չէ, մարմինները խոշոր են ու որոշ չափով ստատիկ, հորինվածքները հակված են համաչափության (Սաադիի «Գուլիստան»-ը, 1427, Չեստեր Բիտտիի գրադարան, Դուբլին, Նիզամու «Խամսե»-ն, 1431, էրմիտաժ, Լենինգրադ)։

Ուշհերաթյան դպրոց
-----------------

Շեյբանի-խանի դիմանկարը, 1507, Բեհզադ Քեմալեդդին
Բացառություն է Թեհրանի Գոլեստան պալատի գրադարանի «Շահնամե»-ի օրինակը (1430), որն առանձնանում է չափերով և շեղվում այլ ձեռագրերին հատուկ կամերայնությունից։ Այդ ձեռագրի մանրանկարների մարդաշատությունը, ճարտարապետական բարդ ֆոները, կրճատումներն ու շարժումների ռեալիստական բնույթը գեղարվեստական նվաճում էին XV դարի վերջի Հերաթի մանրանկարչության դպրոցի համար և սերտորեն առնչվում էին Քեմալեդդին Բեհզադի նորարարական ստեղծագործությանը։ Բեհզադը ընդարձակել է մանրանկարի տեսակների ու ժանրերի շրջանակը, ստեղծել նաև ձեռագրերի հետ չառնչվող հաստոցային էջեր ու դիմանկարներ։ Իր ուսուցիչ Միրաք Նաղաշի և աշակերտ Քասիմ Ալիի հետ Բեհզադը պատկերազարդել է Նիզամու «Խամսե»-ն (1494—1495, Բրիտանական թանգարան, Լոնդոն), որը ուշհերաթյան դպրոցի չափանմուշ է համարվում։ XV դարի վերջին քառորդի մանրանկարիչները դիմել են սուր դրամատիկ իրավիճակների, բազմապլանային բարդ, տարածական կոմպոզիցիաները հաճախ դուրս են գալիս լուսանցքները («Բահրամ Հուրը խոցում է վիշապին» նկարազարդումը Նիզամու «Խամսե»-ից, 1493, Բրիտանական թանգարան) կամ անսպասելիորեն կտրվում շրջանակով։ Հերաթի մանրանկարչության դպրոցի նորարարական բնույթը մանրանկարիչների սուր դիտողականության, մանրամասների ճշմարտացիության և հիմնականում մարդու նկատմամբ հետաքրքրության, նրա հուզական վիճակը արտահայտիչ շարժումների ու կեցվածքների, շրջակա բնանկարի միջոցով հաղորդելու ձգտման մեջ է։ Հերաթի մանրանկարչության դպրոցի ազդեցությունը նկատելի է Թավրիզի, Միջին Ասիայի և մոնղոլյան մանրանկարչության դպրոցների նկարիչների գործերում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 375)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վերածնունդ (այլ կիրառումներ)

**«Վերածնունդ»**, հուշարձան Գյումրիի Բագրատունյաց այգում։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը նվիրված է Հայոց ցեղասպանությանը։ Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 2015 թվականի ապրիլի 24-ին՝ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին։

Հուշարձանի բացման արարողությանը մասնակցել են Շիրակի մարզպետ Ֆելիքս Ցոլակյանը, Գյումրու քաղաքապետ Սամվել Բալասանյանը, քանդակագործ Ֆրիդ Սողոյանը, հուշարձանի ստեղծման բարերար Արթուր Անտոնյանը, գյումրեցիներ։

Հուշարձանի ստեղծման գաղափարի հիմքում հակադիր կորերի համադրությունն է, պատվանդանը և հուշարձանը՝ ձեռքերը։ Ձեռքերում պահված խաչը քրիստոնեությունն է, երկու ձեռքերը սփյուռքն ու Հայաստանն են, որ համախմբվել են հավատքի շուրջ ու պահպանում են հավատքը, ինչը կյանքի նոր սկիզբն է։

Հուշարձանի վրա մակագրված է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 1915: Հայոց ցեղասպանության զոհերին։ ՎԵՐԱԾՆՈՒՆԴ |  |

Հեղինակ
-------

* Ճարտարապետներ՝ Ֆրիդ Սողոյան, Ռազմիկ և Տիգրան Մանուկյաններ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գյումրիում տեղի ունեցավ Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված «Վերածնունդ» հուշակոթողի բացումը
2. ↑  Վերածնունդ՝ ցեղասպանությունից հետո
**Գերերկար ալիքներ**, ռադիոալիքներ, որոնց երկարությունը 10-100 կմ միջակայքում է (համապատասխան հաճախությունը՝ 30-3 կՀց)։ Դրանք հեշտ են շրջանցում Երկրագունդը, թույլ են կլանվում Երկրի մակերևույթից, թափանցում են ծովերի խորքը, լավ են անդրադառնում իոնոսֆերայից։

Դասակարգումը
------------

Ըստ միջազգային ռադիոկապի կանոնակարգի, գերերկար ալիքները բաժանվում են՝

| Ալիքի երկարություն
  | Հաճախականություն
  | Հաճախային միջակայքի անվանումը
  | Ալիքային միջակայքի անվանումը
  | Կիրառումը
  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 10-100 կմ | 3-30 կՀց 
  | Շատ ցածր (VLF)
  | Միրիմետրային
  | Կապ սուզանավերի հետ
  |
| 100-1000 կմ | 300-3000 Հց
  | Ինֆրացածր (ULF)
  | Հեկտոկիլոմետրային
  |  |
| 1000-10000 կմ | 30-300 Հց
  | Գերցածր (SLF)
  | Մեգամետրային
  | Կապ սուզանավերի հետ, գեոֆիզիկական հետազոտություն
  |
| 10000-100000 կմ | 3-30 Հց
  | Ծայրահեղ ցածր (ELF)
  | Դեկամետրային 
  | Կապ սուզանավերի հետ, գեոֆիզիկական հետազոտություն
  |

Կիրառումը և տնտեսական դերը
--------------------------

Գերերկար ալիքները լայնորեն կիրառվում են ռադիոկապի, ռադիոնավարկման, ազդանշանների հաղորդման համակարգերում, ինչպես նաև Երկրի էլեկտրական հատկությունները, իոնոսֆերակն և մագնիսասֆերան ուսումնասիրելու համար։

### Կապ սուզանավերի հետ

Գերերկար ալիքների կարող են թափանցել ծովի խորքը, ուստի կիրառվում են սուզանավերի հետ կապը կազմակերպելու համար։

### Գեոֆիզիկական հետազոտություն

Գերերկար ալիքները ընդունակ են շրջանցելու երկրագունդը, ինչը արժեքավոր դեր ունի մթնոլորտի տարբեր շերտերն ուսումնասիրելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Сверхдлинные волны
2. ↑  Большая Энциклопедия Нефти Газа
3. 1 2  Диапазоны электромагнитных волн: Мириаметровые волны (СДВ)
**«Մուրզիլկան և հսկան»** (ռուս.՝ «Мурзилка и великан»), խորհրդային անիմացիոն ֆիլմ, որն ստեղծվել է 1960 թվականին ռեժիսոր-մուլտիպլիկատոր Պյոտր Նոսովի կողմից։ Հատուկ թղթակից Մուրզիլկայի արկածների մասին պատմող չորս ֆիլմերի շարքի երրորդ մուլտֆիլմն է։

Սյուժե
------

Մի օր հեռավոր թագավորության առասպելական հսկա Դերմիդոնտովիչը պատահականորեն գրքից տեղափոխվում է 1960 թվականի Խորհրդային Միություն՝ հայտնվելով ուղղակի Ժողովրդական տնտեսության ձեռքբերումների ցուցահանդեսում։ Սկզբում հսկան ապշում է իր տեսածից և ոչինչ չի հասկանում. ուղղաթիռը ջրաղացի տեղ ընդունելով՝ նա դրան ուղղահայաց դիրք է տալիս, իսկ ռոբոտի տեսնելուց վախեցնում է և փախչում։ Ռոբոտը զանգում է «Վերջին հեքիաթային լուրերի» հատուկ թղթակից Մուրզիլկային և հայտնում ցուցահանդեսում հսկայի հայտնվելու մասին։

Մուրզիլկային հանձնարարվում է հսկայի համար կազմակերպել փոքրիկ էքսկուրսիա, որպեսզի նա հեքիաթ վերադառնա լավ տպավորություններով։ Մուրզիլկան ժամանում է հսկայի մոտ, ծանոթանում նրա հետ և նրան ցույց տալիս «հրաշքներ»՝ խորհրդային տեխնոլոգիաների նվաճումները։

Հսկան ի սկզբանե թերահավատորեն է վերաբերվում բոլոր տեսածներին և հայտարարում է, որ հեքիաթային երևույթները շատ ավելի լավն են։ Սակայն ավելի ուշ հսկան, այնուամենայնիվ, հասկանում է, որ Խորհրդային Միությունում խելացի մարդիկ են ապրում ու աշխատում և տեսածից տպավորված վերադառնում է գիրք։

Ստեղծողներ
----------

* Սցենարի հեղինակ՝ Անատոլի Սազոնով
* Ռեժիսոր՝ Պյոտր Նոսով
* Բեմադրող նկարիչներ՝ Վլադիմիր Արբեկով, Լիդիա Մոդել
* Կոմպոզիտոր՝ Կարեն Խաչատրյան
* Օպերատորներ՝ Ն. Կլիմովա, Ե. Ռիզո
* Հնչյունային օպերատոր՝ Գեորգի Մարտինյուկ
* Խմբագիր՝ Արկադի Սնեսարև
* Մուլտիպլիկատորներ՝ Էլիզաբեթ Կոմովա, Լիդիա Ռեզցովա, Իվան Դավիդով, Բորիս Չանի, Իգոր Պոդգորսկի, Ս. Ստեպանով, Ֆաինա Եպիֆանովա, Վ. Ռյաբչիկով, Գալինա Կարավաևա
* Ռեժիսորի օգնականներ՝ Գ. Բրոդսկայա, Տ. Տեպլյակովա
* Նկարիչ-դեկորատորներ՝ Գ. Նևզորովա, Իրինա Սվետլիցա, Ե. Տանենբերգ

Վիդեո
-----

Մուլտֆիլմը 1990-ական թվականներին թողարկվել է VHS-ով «СОЮЗ-ВИДЕО» ընկերության կողմից, 2000 թվականին վերթաթողարկվել է DVD–ով նույն ընկերության կողմից։

Փաստեր
------

* Երաժշտական մուտքի առաջին ակորդները վերցվել են «Թռիչք դեպի Լուսին» մուլտֆիլմից։ Ընդ որում՝ երկու մուլտֆիլմերի սկզբի երաժշտություններն էլ գրված են միանգամայն նույն տոնայնությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Мультфильм на сайте Аниматор.ру


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Աննա Մարիա Լուիզա Պետրուս-Լյուտտկենս** (շվեդերեն՝ Anna Maria Louise Petrus-Lyttkens, ծննդյան անունը` Պետերսսոն, հունիսի 2, 1886(1886-06-02)[…], Uppsala Cathedral Assembly, Շվեդիա - հուլիսի 26, 1949(1949-07-26), Կալմար, Շվեդիա), շվեդ նկարիչ և քանդակագործ։

Կենսագրություն
--------------

Աննա Պետերսսոնը ծնվել է 1886 թվականին, Ուփսալայում, մանկաբուժության պրոֆեսոր Օսկար Վիկտոր Պետերսսոնի և կոմսուհի Մարիա Ստակելբերգի ընտանիքում։ Աննան քանդակագործական արվեստ սովորել է Լոնդոնում, այնուհետև ընդունվել է Շվեդիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա։ Նրա առաջին ցուցահանդեսը Գրետա Ռուտի հետ միասին կայացել է 1916 թվականին։ Նույն թվականին նա ամուսնացել է Հարալդ Լուտտկենսի հետ։ 1919 թվականին Աննա Պետրուս-Լուտտկենսը և Ակադեմիայի նրա ընկերուհի Սիրի Դերկերտը համատեղ ցուցահանդես են ունեցել Կոպենհագենում։ 

«Մայր և երեխա», Ուփսալա
1920 թվականին Ստոկհոլմում պետք է անցկացվեր Աննա Պետրուս-Լուտտկենսի անհատական ցուցահանդեսը, բայց բացումից առաջ նրա արվեստանոցում հրդեհ է բռնկվել՝ ոչնչացնելով հարյուր քանդակ։ Այնուամենայնիվ ցուցահանդեսը կայացել է, չնայած սահմանափակ ծավալով։ Շուտով Աննան ուղևորվել է Իտալիա, Հյուսիսային Աֆրիկա և Ֆրանսիա։ Նոր տպավորությունները նրան ոգեշնչել են աշխատելու կիրառական արվեստի ոլորտում։ Մասնավորապես, նա ստեղծել է մոմակալներ, գրենական պիտույքներ, ծաղկամաններ, սեղանի սփռոցներ և այլ գործեր` օգտագործելով պղինձ, բրոնզ և անագ։ Նրա պատրաստած որոշ սեղաններ ստեղծվել են ճարտարապետ Ունո Օրենի և արծաթագործ Կարլ Վոժեխի հետ համատեղ։ 1920-ականների կեսերից սկսած նա համագործակցել է նաև *Svenskt Tenn AB*–ի հետ։ Թիթեղից բացի, Աննան փորձարկել է այնպիսի «ոչ կանացի» նյութեր, ինչպիսին է չուգունը։ 1925 թվականին նա չուգունից պատրաստել է մի շարք տարրեր՝ Փարիզի Համաշխարհային ցուցահանդեսի շվեդական տաղավարի համար։ 1928 թվականին Ունո Օրենը և Աննա Պետրուսը առաջարկեցին համատեղ նախագիծ` Կարլսկրունայում գտնվող պուրակի վերակառուցման համար։ Չնայած նրանց բոլոր ջանքերին, այդ նախագիծը չիրականացավ։ Միայն 2014 թվականին Ուփսալայում բացվել է նրա անվան զբոսայգին (Աննա Պետրուսի զբոսայգի)։

Աննա Պետրուս-Լուտտկենսը մահացել է 1949 թվականին Կալմար քաղաքում և թաղվել այնտեղ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Anna Petrus biografi
2. 1 2 3 4 5  Uppsala domkyrkoförsamlings kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker, huvudserie, SE/ULA/11632/C a/13 (1883-1887), bildid: 80002729\_00224, sida 207
3. 1 2  Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online (գերմ.) / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL
4. ↑  Շվեդիայի Ազգային թանգարանի նկարիչների ցանկ — 2016.
5. 1 2 3 4 5  Svenskt kvinnobiografiskt lexikon
6. ↑  Lexikonett amanda

Արտաքին հղումներ
----------------

* Marie Rehnberg։ «Anna Maria Louise Petrus-Lyttkens»։ *Svenskt kvinnobiografiskt lexikon* (անգլերեն)
* «Anna Petrus-Lyttkens»։ *Lexikonett amanda* (անգլերեն)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 140733523 · ISNI: 0000 0000 7737 5995 · LCCN: no2009118154 · LIBRIS: 353111 · SUDOC: 163252122 · VIAF: 96803844 · WorldCat VIAF: 96803844 |

 |

 |
**Լյոտո**, փոքր կղզի Նիգեր գետում։ Երկարությունը կազմում է 16 կիլոմետր, լայնությունը՝ 4 կիլոմետր, իսկ մակերեսը՝ 40 կիլոմետր քառակուսի։ Կղզուն բնորոշ են սեզոնային հեղեղված հողերը, հետևապես՝ խիտ ու փարթամ խոտածածկույթը։

Հակամարտություններ
------------------

Լյատան մի քանի փոքր կղզիների հետ միասին գտնվելով Նիգեր գետում երկար ժամանակ հանդիսացել է առճակատման օբյեկտ Նիգերիայի և Բենինի համար, որոնց հակամարտությունը սկսվել էր դեռևս այն ժամանակ, երբ գաղութներ էին հանդիսանում Ֆրանսիայի համար։ Պատերազմը սկսվել էր 1963 թվականին, բայց ի վերջո այն լուծվեց խաղաղ ճանապարհով։ 2001 թվականին երկրների հարցը ձգվեց և հասավ միջազգային դատարան։ 2005 թվականի հուլիսի 12-ին դատարանը վճռեց կղզին հանձնել Նիգերիային։

Գրականություն
-------------

* Decalo, Samuel (1997). Historical Dictionary of the Niger (3rd ed.). Boston & Folkestone: Scarecrow Press. ISBN 0810831368. :p. 37
* Fabio Spadi (2005) The ICJ Judgment in the Benin-Niger Border Dispute: the interplay of titles and ‘effectivités’ under the uti possidetis juris principle, Leiden Journal of International Law 18: 777—794

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   Archived 2015-12-16 at the Wayback Machine. Résumé de l’arrêt sur le site de la Cour internationale de justice (format PDF) (ֆր.)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
| **՞**Տոմանթեա Դարեղեգիսի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Բարդածաղկավորներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Տոմանթեա Դարեղեգիսի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Tomanthea daralaghezica

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


 **Տոմանթեա Դարեղեգիսի** (լատ.՝ Tomanthea daralaghezica), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ուղիղ, պարզ կամ ճյուղավորված ցողուններով բազմամյա բույս է։ Տերևները ամբողջական են կամ քնարաձև հատված։ Զամբյուղները ունեն մեծ, գագաթնային, մեկական բազմածաղիկ։ Ծաղիկները մուգ են գինեգույն ծիրանի, իսկ պսակը ունի խոր հատված։ Սերմնիկը 7 մմ երկարությամբ, 2 մմ լայնությամբ, դեպի ներքև թեթևակի կորացած, բաց դարչնագույն է, իսկ ներքևում՝ սպիտակ։ Պապուսը մանուշակագույն ծիրանի է, 13-18 մմ երկարությամբ։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Երևանի (Ուրծի լեռնաշղթա, «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոց) և Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Նախիջևանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ծովի մակարդակից 1100-2000 մ բարձրությունների վրա, միջին և վերին լեռնային գոտիներում, չոր, քարքարոտ, խոտածածկ լանջերին, ժայռոտ տեղերում, խաղողի այգիներում, գիհու նոսրանտառում, լեռնային տափաստանում, ֆրիգանոիդներում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոս։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հարավային Անդրկովկասի էնդեմիկ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Աճում է ինտենսիվ յուրացվող տարածքներում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես կրճատվող տեսակ։ CITES-ի Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Armeniapedia |

 |
**Իսրայել Զանգվիլ** (նաև **Զանգվիլ Իսրայել** անգլ.՝ Israel Zangwill, արտասանվում է *Իսրիել Զանգուիլ*, հունվարի 21, 1864(1864-01-21) կամ փետրվարի 14, 1864(1864-02-14), Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - օգոստոսի 1, 1926(1926-08-01)[…], Միդհյորստ, Չիչեսթեր, Արևմտյան Սասեքս, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), բրիտանացի գրող և և հրեական շարժման գործիչ։ ԱՄՆ-ի հետ կապված «Հալոցային կաթսա» հայտնի բառակապակցության հեղինակն է։

Կենսագրություն
--------------

Ռուսական կայսրության Լեհական թագավորության գաղթականներից մեկի որդին է։ Սովորել է Լոնդոնի հրեական անվճար ուսումնարանում։ Գրել է անգլերենով։ Թողարկել է «Պուրիմ» (1880) ալմանախը, որը բաղկացած է հիմնականում նրա ստեղծագործություններից։

Զանգվիլի հիմնական աշխատությունները նվիրված են սոցիալական և սոցիալ-ազգային թեմաներին։ Առաջին խոշոր ստեղծագործությունը «Վարչապետը և նկարիչը» վիպակն է (անգլ.՝ «The Premier and the Painter» 1888):

Ամենամեծ հաջողությունը Զանգվիլին բերեց «Գետտոյի երեխաները» վեպը (անգլ.՝ «Children of the Ghetto» 1892) Լոնդոնում հրեաների կյանքի մասին և դրան հարող պատմվածքների ժողովածուները, ինչպես նաև «Գետտոյի երազողները» (1898)՝ ականավոր հրեաների կիսահորինված, կիսապատմական կենսագրությունների մասին (Ուրիել Ակոստա, Սպինոզա, Հայնե, Լասալ, Դիզրայելի և այլք)։ «Գետտոյի երեխաները» վեպը դասվում է անգլո-հրեական գրականության ամենանշանակալի ստեղծագործությունների շարքին։

Կարևորություն ունի նաև «Բիգ Բոուի գաղտնիքը» դետեկտիվ վեպը (անգլ.՝ The Big Bow Mystery, 1892), որը ներառում է ժանրի պատմության մեջ առաջին հանելուկներից մեկը՝ սպանություն փակ սենյակում։ Այն հանրաճանաչություն է ձեռք բերել հեղինակի կենդանության օրոք և էկրանավորվել է 1946 թվականին։

1898 թվականից Զանգվիլը միացել է սիոնիստական շարժմանը, իսկ 1905 թվականին հավաքել է մի խումբ աշխարհագրագետների՝ առաջ քաշելով «հող առանց ժողովրդի, ժողովուրդ առանց հողի» կարգախոսը, որը ենթադրում է հրեական պետության ստեղծման հնարավորությունը ցանկացած վայրում, այլ ոչ միայն Իսրայելի պատմական հողերում։ Հաջորդ 20 տարիներին Զանգվիլը մասնակցել է Ավստրալիայում, Կանադայում, Ուգանդայում, Լիբիայում հրեական պետության ստեղծման փորձերին։

Նրա եղբայրը՝ Լուի Զանգվիլը, նույնպես դարձել է գրականագետ, գրել է *Z. Z. З.* կեղծանունով։

Հիշատակ
-------

* Այսօր նրա անունը փողոց է կրում Իսրայելի Նետանիա քաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Babelio (ֆր.) — 2007.
3. 1 2 3 4  Internet Broadway Database — 2000.
4. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
5. 1 2  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
6. ↑  *Григорий Трестман* Израильский узел. История страны – история противостояния. — Litres, 2017.
7. ↑  «Зангвилль, Луи»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հրեական հանրագիտարան: In 86 Volumes (82 Volumes and 4 Additional Volumes)*։ St. Petersburg։ 1890–1907

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Զանգվիլ Իսրայել»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հրեական հանրագիտարան: In 86 Volumes (82 Volumes and 4 Additional Volumes)*։ St. Petersburg։ 1890–1907
* *Զանգվիլ Իսրայել*՝ հոդվածը Հրեական էլեկտրոնային հանրագիտարանում
* *Զանգվիլ Իսրայել* Ճիշտ կաթսա
**Որակական վերլուծություն**, որակական անալիզ, հետազոտվող նմուշում (նյութ, խառնուրդ) պարունակվող բաղադրիչների (միացություններ, տարրեր, ռադիկալներ, իոններ) առկայության հաստատումը քիմիական, ֆիզիկական և ֆիզիկաքիմիական եղանակներով։ Որակական վերլուծությունը վերլուծական քիմիայի բաժիններից է։ Որակական վերլուծության եղանակներին հատուկ է ընտրողականությունը և հայտնաբերելիության սահմանի փոքր արժեքը։ Ընտրողականությունը պայմանավորում է որոշվող (կամ նույնականացվող) բաղադրիչի վստահ հայտնաբերումը այլ բաղադրիչների առկայությամբ։ Հայտնաբերելիության սահմանը որոշվող բաղադրիչի այն ամենափոքր քանակությունն է, որը երաշխավորված հավանականությամբ կարելի է հայտնաբերել տվյալ եղանակով։ Սովորաբար այն որոշվում է 1 կաթիլ (երբեմն 1 մլ) լուծույթի համար։ Ըստ որակական վերլուծությունյան համար պահանջվող նմուշի քանակության տարբերում են մակրո-(100 մգ-ից ավելի չոր նմուշ կամ 5 մլ-ից ավելի լուծույթ), կիսամիկրո, միկրո- և ուլտրամիկրովերլուծության (0,1 մգ կամ 0,5 մլ) եղանակներ։ Նմուշում պարունակվող առանձին բաղադրիչների առկայությունը հաստատելու համար կիրառում են որակական վերլուծության կոտորակային եղանակները (նախ հեռացնում են խանգարող իոնները, ապա, օգտագործելով համապատասխան փորձանյութ, հաստատում փնտրվող իոնի առկայությունը և այլն)։ Եթե անհրաժեշտ է հաստատել նմուշում պարունակվող բոլոր բաղադրիչների ինքնությունը, նմուշը ենթարկում են համակարգված վերլուծության (օրինակ, իոնները հայտնաբերում են որոշակի հաջորդականությամբ, ըստ նրանց վերլուծական դասակարգման)։ Դասական որակական վերլուծությունը իրականացվում է «չոր» կամ «թաց» եղանակներով։ Որակական վերլուծության «չոր» եղանակներից են․ տվյալ իոնի առկայության հաստատումը գազայրիչի բոցի գունավորման, բորաքսի կամ «ֆոսֆորական աղի» և նմուշի միահալումով ստացվող ապակեկերպ, «հուլունքի» գույնի միջոցով։ Որակական վերլուծության «թաց» եղանակները սովորաբար հիմնված են ջրային լուծույթներում ընթացող բնորոշ իոնական ռեակցիաների վրա (կատիոնային և անիոնային վերլուծություն)։ Կատիոնների դասակարգումը հիմնված է օգտագործվող փորձանյութի հետ նրանց առաջացրած միացությունները ջրում, թթվի, հիմքի կամ ամոնիակի լուծույթում լուծելի կամ անլուծելի լինելու հատկանիշի վրա։ Օրինակ, ըստ սուլֆիդների լուծելիության կատիոնները բաժանում են 5 խմբի։ Անիոնները դասակարգում են ըստ նրանց բարիումական և արծաթային աղերի լուծելիության։ Որակական վերլուծության դասական եղանակներին զուգընթաց կիրառվում են ֆիզիկական և ֆիզիկա-քիմիական (գործիքային) եղանակներ, որոնք աստիճանաբար ավելի լայն տարածում են գտնում և հիմնված են նմուշի օպտիկական, էլեկտրական, մագնիսական, ջերմային, կատալիտիկ, ադսորբող և այլ հատկությունների չափման վրա։ Գործիքային եղանակներն ունեն այն առավելությունը, որ պահանջում են նմուշի փոքր քանակներ, սովորաբար ավելի ընտրողական են, չեն պահանջում նմուշի նախնական տարրալուծում, բաղադրիչների և վերլուծության արդյունքները կարող են գրանցել ավտոմատ գործիքների միջոցով։ Օրգանական նյութերի որակական վերլուծությունը իրականացվում է տարրային վերչուծության ֆունկցիոնալ խմբերի առկայությունը հաստատելու և նմուշի ֆիզիկա-քիմիական հատկությունները հետազոտելու միջոցով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 641)։*  |
**Դերասանների տուն** (ռուս.՝ Дом артистов), բնակելի բազմաբնակարանային շենք ՌուսաստանիՆովոսիբիրսկ քաղաքի Կենտրոնական թաղամասում։ Հասցեն՝ Ռոմանովի փողոց, տուն 35։ Կառուցվել է 1930-ական թվականներին։ Շենքի ճարտարապետական ոճը միջանկյալ փուլ է 1920-ական թվականների կոնստրուկտիվիզմի և 1940-1950 թվականների նեոդասականության միջև։ Ճարտարապետներն են Բորիս Գորդեևը, Սերգեյ Տուրգենևը։ Տարածաշրջանային նշանակության ճարտարապետական հուշարձան է։

Պատմություն
-----------

Տունը կառուցվել է 1930-ական թվականներին և սկզբնական շրջանում նախատեսված էր առավելապես թատերական գործիչների համար։

Նկարագրություն
--------------

Տունը ճարտարապետական առումով կապված չէ հարակից շենքերի հետ և որևէ համակառույցի մաս չէ։ Այն զբաղեցնում է անջատ դիրք Ռոմանովի, Ֆրունզեի, Միչուրինի փողոցներով և Կարմիր պողոտայով կազմված թաղամասում։

Հինգհատվածանոց շենքի հատակագիծը մոտ է Լ-աձևին։ Հարավային ճակատը նայում է Ռոմանովի փողոցին, արևելյանը՝ 16-հարկանի շենքին (Ռոմանովի փողոց, 39), արևմտյան ճակատը գտնվում է Ռոմանովի փողոց, 33 շենքի և Կենցաղի տան (Կարմիր պողոտա, 50) դիմաց, հյուսիսային կողային հատվածը նայում է Ազգային գվարդիայի զորքերի Սիբիրյան օկրուգի վարչության շենքին (Ֆրունզեի փողոց, 10)։

Շինության հիմնական ճարտարապետական առանձնահատկությունն է ճակատների զարդափոսավորումը։ Պատերին գտնվում են դեպի ներս խորացող և աստիճանաբար փոքրացող ուղղանկյունաձև խորշեր, որոնք եզրակալում են պատուհանները և ձևավորում են լայն հորիզոնական գոտիներ, որոնք հակադրվում են աստիճանավանդակների վիտրաժային պատուհանների ուղղահայաց ժապավեններին։ Աստիճանավանդակները էրկերների տեսքով դուրս են ցցվում պատի հարթությունից և ճակատներին հաղորդում պլաստիկ արտահայտչականություն և հագեցածություն, ինչը հատկապես նկատելի է արևոտ եղանակին, երբ պատերի մակերեսին հայտնվում են խոր ստվերներ։

Առաջին հարկը կոպտատաշության և գույնի պատճառով հակադրվում է մյուս հարկերին, բացի այդ, այն մյուսներից բաժանվում է գոտի-քիվով։

Տանիքի խոշոր ելուստով քիվը պահում են կրկնակի կալունակները։

Շենքի երկարությունը 56 մետր է, լայնությունը՝ 11 մետր։

Հայտնի բնակիչներ
----------------

* **Իվան Իվանովիչ Սոլերտինսկի**, թատրոնի և երաժշտության խորհրդային հայտնի քննադատ։ Նա 1941-1944 թվականներին ապրել է այս տանը։ Ի հիշատակ նրա՝ շենքի ճակատին փակցված է հուշատախտակ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  «Новосибирск 1930 - 1940. «Дом артистов»»։ Վերցված է 2018 Նոյեմբեր 2

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Ламин В. А.* Энциклопедия. Новосибирск. — Новосибирск: Новосибирское книжное издательство, 2003. — С. 272—273. — 1071 с. — ISBN 5-7620-0968-8
* Памятники истории, архитектуры и монументального искусства Новосибирской области.
**Օդեսայի քաղաքային «Նեմո» դելֆինարիում** կամ պարզապես **Օդեսայի դելֆինարիում** (ուկրաիներեն՝ Одеський дельфінарій), դելֆինարիում, որը գտնվում է Ուկրաինայի Օդեսա քաղաքում։

Համարվում է Ուկրաինայի գլխավոր դելֆինարիումը, որը բացվել է 2005 թվականի հունիսի 1-ին՝ երեխաների համաշխարհային օրվա առթիվ։

Պատմություն
-----------

2003 թվականին ծովային կաթնասունների պահպանման խնդիրներով զբաղվող էնտուզիստներն ու փորձագետները որոշել են Օդեսայում բացել դելֆինարիում։ 2004 թվականի գարնանը սկսվել են դելֆինարիումի շինարարական աշխատանքները։

Բացման արարողությունը տեղի է ունեցել մեկ տարի անց՝ 2005 թվամանի հունիսի 1-ին՝ երեխաների պաշտպանության միջազգային օրվա առթիվ։ Օդեսայի քաղաքային դելֆինարիում կարելի էր հանդիպել սևծովյան դելֆինների, կետադելֆինների և նույնիսկ փոկերի։

Դելֆինարիումի ներսում բացվել է նաև «դելֆինոթերապիայի» առողջության դասընթացների կենտրոն։ 2013 թվականի հունիսի 21-ին Օդեսայի դելֆինարիումում ծնվել են դելֆինների առաջին զույգը՝ մեկ էգ և մեկ արու։ Ակվարիումում առաջին անգամ դելֆին ծնվել էր 2007 թվականի օգոստոսին։ Օդեսայի դելֆինարիումն այդ տարի դարձավ Ուկրաինայի առաջին դելֆինարիումը, ուր երբևէ դելֆին է ծնվել։

«Նեմո» անունը կրող դելֆինարիումում 2015 թվականի տվյալներով կա 16 դելֆին։

Տես նաև
-------

* Կիևի կենդանաբանական այգի

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
**Դաշույն**, մ.թ.ա. 13-12-րդ դարերում Արթիկում հայտնաբերված սեպաձև շեղբով միաձույլ դաշույն, որը ներառված է Հայաստանի պատմության թանգարանի հավաքածուում 2346-331 համարի ներքո։

Նկարագրություն
--------------

Երկսայր դաշույնը երկու երեսից զարդարված է ակոսներով, որոնց միջև գալարվող օձի մեկական ռելիեֆներ են։
Դաշույնը պատրաստված է տեխնիկական բարդ եղանակով՝ երկգույն մետաղի օգտագործումով (դեղին մակերեսի վրա ընդելուզված են կարմրագույն պղնձե ռելիեֆներ)։ Շեղբի վերին՝ լայնացող մասում փորագրված է վազող պարույր։ Դաստակը խողովակաձև է՝ կիսագնդաձև գլխիկով։ Գլխիկի վրա՝ եռանկյունաձև միջնորմապատերով առանձնացված հատվածներում, պահպանվել են փայտյա ներդիրներ
:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2016, 160 էջ։ A Glance from the Bronze Age. Yerevan, History Museum of Armenia, 2016, 160 pages.

Աղբյուրներ
----------

* Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2016, 160 էջ։ A Glance from the Bronze Age. Yerevan, History Museum of Armenia, 2016, 160 pages.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակի նյութը տրամադրված է* Հայաստանի պատմության թանգարանի կողմից **ԳԼԱՄ** ծրագրի շրջանակներում։ *GLAMGLAM* |

.
**Ուզբեկներ** (ինքնանվանումը՝ ուզբեկ), ազգ Միջին Ասիայում, Ուզբեկստանի հիմնական բնակչությունը։

Բնակչություն
------------

Ընդհանուր թիվը 30 միլիոն է (2013), որից Ուզբեկստանում ապրում է 23 929 309, Տաջիկստանում՝ 1 210 236, Ղրղզստանում 980 000, Ղազախստանում՝ 490 000, Թուրքմենստանում՝ 260 000։ Ռուսաստանում ապրող ուզբեկների թիվը 2002 թվականի պաշտոնական տվյալներով հասել է 499 862-ի։

Լեզու և կրոն
------------

Խոսում են ուզբեկերեն։ Հավատացյալները սուննի մուսուլմաններ են։

Մարդաբանակ գծեր
---------------

Ուզբեկ կին
Ազգային տարազով ուզբեկ մեծահասակ տղամարդ
Ուզբեկստանի տարածքում հնում բնակվել են եվրոպեոիդ մարդաբանական տիպին պատկանող իրանալեզու ժողովուրդներ ու ցեղեր (սողդիացիներ, խորեզմցիներ, բակտրիացիներ, ֆերգանացիներ և սակա-մասսագետներ)։

Պատմություն
-----------

Մ․ թ․ 1-ին հազարամյակի կեսին Կենտրոնական Ասիայից սկսել են Միջինասիական միջագետք թափանցել մոնղոլոիդ մարդաբանական տիպին պատկանող թյուրքալեզու որոշ ցեղախմբեր։ Այդ հոսքն ուժեղացել է 6-րդ դարի 2-րդ կեսից, երբ Միջին Ասիան մտել է Թյուրքական խաքանության կազմի մեջ։ Հետագա դարերում թյուրք, որոշ ցեղեր աստիճանաբար անցել են նստակեցության և միաձուլվել իրանալեզու ժողովուրդներին, մնացածները շարունակել են վարել վաչկատուն կյանք՝ պահպանելով տոհմացեղային ավանդույթները։ Միջինասիական միջագետքը Կարախանյանների պետության մեջ մտնելու ժամանակաշրջանում (11-12-րդ դարեր) այնտեղ հաստատված թյուրքալեզու ցեղերի հիման վրա սկսվել է ուզբեկ, ժողովրդի կազմավորումը։

13-րդ դարում թաթար-մոնղոլների նվաճումների հետևանքով Միջինասիական միջագետքում հաստատվել են թուրքական և մոնղոլական նոր ցեղեր։ Ուզբեկների՝ որպես ժողովրդի կազմավորումը, հիմնականում տեղի է ունեցել դեշտ-ի ղփչաղ կամ ուզբեկ կոչվող թյուրքական ցեղերի զանգվածային ներթափանցումից (15-րդ դարի վերջ - 16-րդ դարի) հետո։

20-րդ դարի սկզբին ուզբեկների կազմում առկա էին ազգագրության 3 մեծ խմբեր՝ երկրագործությամբ, արհեստներով ու առևտրով զբաղվող նստակյացներ, նախամոնղոլական և ետմոնղոլական ժամանակներում հաստատված թյուրք, խաշնարած ցեղերի հետնորդներ, որոնց մեծամասնությունը պահպանում էր «թյուրք» ինքնանվանումը, և 15-16-րդ դարերում դեշտ-ի ղփչաղ ուզբեկ, ցեղերի սերունդներ։ Ուզբեկ, ցեղերի անցումը նստակեցության սկսվել է 15-րդ դարում և ավարտվել 20-րդ դարի սկզբին։

1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխության նախօրյակին դեռես ավարտված չէր ուզբեկական բուրժուական ազգի ձեավորումը։ Խորհրդային կարգերի պայմաններում Ուզբեկներ ձեռք բերեցին իրենց ազգային պետականությունը և ձևավորվեցին իբրև սոցիալիստական ազգ, հաղթահարեցին տնտեսական և մշակութային հետամնացությունը, մեծ հաջողությունների հասան գիտության և արվեստի զարգացման բնագավառներում։

Տես նաև
-------

* Ուզբեկստան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Կուրտ Մոլլ** (գերմ.՝ Kurt Moll, ապրիլի 11, 1938(1938-04-11)[…], Buir, Նացիստական Գերմանիա - մարտի 5, 2017(2017-03-05)[…], Քյոլն, Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիա, Գերմանիա), գերմանացի օպերային երգիչ (բաս պրոֆունդո)։

Կենսագրություն
--------------

Փոքր հասակից սովորել է կիթառ և թավջութակ նվագել, ինչպես նաև երգել է երգչախմբում, որպես մենակատար։ Այնուհետև նա սովորել է Քյոլնի բարձրագույն երաժշտական դպրոցում և դասեր է վերցրել Էմմի Մյուլլերից Կրեֆելդում։ 20 տարեկանում նա սկսեց իր կարիերան Քյոլնի օպերայի թատրոնում և շուտով հրավիրվեց Ախեն։ Դրան հետևեց հրավերը Մայնցի պետական թատրոնում և առաջին բասի դերը Վուպերտալում։

1967 թվականին դեբյուտով հանդես եկավ Բայրետական փառատոնում, իսկ 1970 թվականին Զալցբուրգյան երաժշտական ֆեստիվալում հանդես գալով Մոցարտի Կախարդական սրինգ օպերայում Զարաստրոյի դերերգով հայտնի դարձավ ամբողջ աշխարհում։ 1972 թվականին Կուրտ Մոլլը Լա Սկալայում դեբյուտով հանդես եկավ Օսմինի դերերգով, իսկ 1974 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյում՝ Գուրնեմանցի դերերգով(Պարսիֆալ)։ 1979 թվականին մեծ հաջողությամբ հանդես եկավ Ռոկկոյի դերերգով (Ֆիդելիո) և Սպարաֆուչիլեի դերերգով(Ռիգոլետտո)։

Կուրտ Մոլլի երգացանկում բասի մեծ պարտիաներ են՝ Մոցարտ, Վագներ, Շտրաուս, Վեբեր և այլն։ Հանդես է եկել Համբուրգում, Վիենայում,Մյունխենում։ Կուրտ Մոլլը հանդիսանում է նաև Բավարիայի, Համբորգի, Վիենայի օպերային թատրոնների կամերային երգիչ և Կյոլնի բարձրագույն դպպոցի պրոֆեսոր։

Կուրտ Մոլլը համագործակցել է այնպիսի դիրիժորնեի հետ, ինչպիսիք են Գեորգ Շոլտին, Հերբերտ ֆոն Կարայանը, Կարլ Բյոմը և ուրիշներ։

Բավականին հետաքրքիր է Շուբերտի «Ձմեռային ուղի» ցիկլի մեկնաբանումը Մոլլի կողմից։ Այն լույս է տեսել 1996 թվականին և իրենից ներկայացնում է ֆենոմեն` օպերային երգչի հայտնումը կամերային ժանրում։

2006 թվականին Կուրտ Մոլլը Մյունխենյան փառատոնում հանդես եկավ իր վերջին Գիշերային պահակի դերերգով Վագների Նյուրնբերգի մայսթերզինգերներ օպերայում։

Կուրտ Մոլլն ամուսնացած է Ուրսուլա Մոլլի հետ և ունի 2 զավակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Discogs — 2000.
2. 1 2 3 4  filmportal.de — 2005.
3. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2 3 4  Der Spiegel (գերմ.) — 1994. — ISSN 2195-1349; 0038-7452


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Apple Music · Spotify · Յանդեքս երաժշտություն |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · Rate Your Music · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 64796 · BNE: XX871813 · BNF: 13897605w · CiNii: DA04025295 · GND: 123876850 · GTAA: 263136 · ISNI: 0000 0001 1455 1186 · LCCN: n81082512 · LNB: 000092094 · NKC: pna2005307312 · NLA: 35155117 · NLP: A27332111 · NSK: 000134835 · NTA: 070908907 · NUKAT: n2005127612 · LIBRIS: 318302 · SUDOC: 08071580X · VIAF: 110789314 · WorldCat VIAF: 110789314 |

 |

 |
**Հայաստան և կարգավորում**, գրքույկ-զեկուցագիր է, որում ներկայացված են 1919 թվականի հունիսի 19-ի Վեսթմինսթերի կենտրոնական սրահում տեղի ունեցած Բրիտանիա-Հայաստան կոմիտեի հավաքույթի մանրամասները։

Բրիտանիա-Հայաստան կոմիտե
------------------------

Կոմիտեն կազմավորվել է 1912-1913 թվականներին, որի նպատակն էր համակրանք ստեղծել Հայկական հարցի նկատմամբ, նպաստել վերջինիս լուծմանը։ Բրիտանացի հայանպաստ գործիչ Ջ. Բրայսն իր մասնակցությունն է բերել այս շրջանում հրավիրված կոմիտեի մի շարք նիստերին՝ հանդես գալով ելույթներով։ Կոմիտեի արձանագրությունները շատ կարևոր փաստաթղթեր են Հայկական հարցի, վերջինիս լուծման հնարավոր միջոցների, Հայոց Ցեղասպանության վերաբերյալ։ Հավաքույթը ղեկավարել է Վիկոնտ Գլադսոնը, ներկա են եղել ու զեկույցներով հանդես եկել Ջ. Բրայսը, Թ. Փ. Օ’ Քոնները, Ա.Ուիլամսը, Ռ.Պերկսը, Ն.Բաքսթոնը, Ջ Փ. Գուչը, Ա.Աբրահամյանը։

Նախապայմաններ
-------------

Բրայսի այս տեսակետը կիսում էին մյուս ներկա քաղաքական գործիչները՝ Հայկական հարցի լուծման հնարավոր տարբերակների շուրջ։ Ռոնալդ Բարրովսն իր ելույթում առաջարկում է հայերի համար նախատեսվող այդ միջոցառումներն ու մտադրությունները տարածել նաև Մերձավոր Արևելքի մյուս ժողովուրդների և առաջին հերթին նաև հույների նկատմամբ։ Անեուրին Ուլիամսն իր ելույթում հատուկ շնորհակալություն է հայտնում բրիտանացի հայանպաստ գործունեություն ծավալող անձանց։ Նա ընդդծում է այն գաղափարը, որ տեղի մուսուլման և քրիոտոնյա բոլոր բնակիչները պետք է և կարող են ապրել խաղաղ ու անվտանգ ապրել, եթե առաջնորդվեն ազատության կարգախոսով։ Ելույթ է ունեցել նաև ամերիկյան պատվիրակության ներկայացուցիչ՝ Պաուլ Լաինբախը։ Նա իր շնորհակալությունն է հայտնել Մեծ Բրիտանիային՝ նման նախաձեռնության և հրատարակած գրքերի համար, որոնք մանրամասներն են ներկայացնում հայերի հետ կատարվածն ու ներկա վիճակը։ Ելույթ է ունեցել նաև Աբրահամյանը՝ ներկայացնելով կոտորածների ենթարկված հայերի վիճակը։ Գեներալ Անդրանիկ Օզանյանն իր ելույթում նշել է, որ 1 միլիոն հայեր զոհվեցին, մյուս մասն անօթևան են մնացել։ Ելույթի վերջում նա հույս է հայտնում, որ Դաշնակիցների կառավարություններն ու քաղաքակիրթ մարդասիրությունն կօգնեն հայերին դուրս գալ այդ իրավիճակից։

Քաղվածքներ
----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Հայերի կոտորածներն իրենց դաժանություններով գերազանցում են մյուս ժողովուրդների հետ կատարվածնեհո։ 
Քուխն իր ելույթում նշել է. Հայերի հետ կատարվածը չի կարելի անվանել Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին տեղի ունեցած կոտորածներ, դա շարունակական, իրար հերթագայող կոտորածների շարք էր` 1894 թվականից սկսած։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Armenia and Settlement, 1919, London.
**Հայաստան 2750**, հայ անվանի քանդակագործ Արա Սարգսյանի գործերից։ Նախատեսվում էր կառուցել մինչև 1968 թ. Երևան քաղաքի 2750-ամյակի կապակցությամբ։

Պատմություն
-----------

Կոթող-արձանն ընդգրկում է Երևանի 2750-ամյա պատմության խիստ համառոտ բովանդակությունը։ Բաղկացած է երեք ծավալներից, որոնցից գերիշխողը մեջտեղինն է։

Առաջին ծավալը ներառում է ուրարտական պաշտամունքի առարկա արծիվի թևավոր կերպարը, որն արտահայտում է երկու մարմինների միասնությունից ծայր առնող հավիտենական շարժումը։ Այն խորհրդանշում է պտղաբերությունը, բեղմնավորությունն ու կյանքի հարատևությունը՝ ուրարտացիների պատկերացումներով։ Արծիվի թևավոր կերպարը նախատեսված էր կառուցել կոփածո պղնձից։

Երկրորդ ծավալը բուն կոթողն է, որը ունենալու էր 15 մ բարձրություն, 2.5 մ լայնություն և 2.9 մ խորություն։ Կոթողի մակերեսների վրա պատկերված են Երևան քաղաքի պատմության հիմնական դրվագները։ Հետին ճակատի վրա՝ Էրեբունիի ֆոնին հարթաքանդակով պատկերված է Արգիշտի թագավորի կերպարը, ով իր ձեռքի շարժումով ցույց է տալիս Երևան քաղաքի կառուցման վայրը։

Կոթողի ներքևում՝ ձախ թևի հարթության վրա, պատկերված է ուրարտական կենաց ծառը, որն արտահայտում է Էրեբունիի կառուցմամբ սկիզբ առնող կյանքը։ Դրանից վերև պատկերված է 782 թվականը՝ Էրեբունիի կառուցման թվականը։ Վերևում՝ հայ ժողովրդի համար ամենակարևոր տարեթիվը՝ 405-ը, որ մարմնավորում է հայոց գրերի գյուտի՝ հայ մշակույթի հետհելլենիստական շրջանի նոր սկզբնավորումը։ Քիչ ավելի վերևում պատկերված է խոյակներով սյուն, որը խորհրդանշում է հայ ժողովրդի կառուցողական հանճարը՝ ճարտարապետությունն ու բարձր մշակույթը։ Ամենավերևում պատկերված է հայոց պետականությունը խորհրդանշող թևավոր արծիվը։ Այն օգտագործվել է իրար հաջորդող պետական պետական գրեթե բոլոր շրջաններում՝ մինչև 14-րդ դարը։

Կոթողի ներքևում՝ աջ ճակատամասի վրա, ուրարտականին հակադիր պատկերված է հայոց կենաց ծառը՝ կյանքի բարգավաճման, հարատևության խորհրդանիշը։ Դրանցից վերև հայ ժողովրդի գլխին դարեր շարունակ կախված կեռ յաթաղանն է, բարբարոս ցեղերի՝ սելջուկների, արաբների, մոնղոլների, պարսիկների ու օսմանցիների գործադրած բիրտ ու բռնի ուժի զենքը, որոնցից Երևանն ազատագրվել 1827 թ.: Ամենավերևում պատկերված է 1920 թվականը՝ խորհրդային կարգերի հաստատման տարեթիվը, որով նշանավորվեց Երևանի զարգացման ու վերածննդի նոր դարաշրջանը։ Կոթողի այդ հատվածը եզրափակվում է խաղաղության սիմվոլի՝ աղավնու կերպարով։

Կոթողի գլխավոր ճակատի վերին մասում տեղադրված է Երևան քաղաքի նոր զինանշանը՝ որպես քաղաքի ողջ անցյալ պատմության ավարտ։

Նախագծի երրորդ ծավալը 1.40 x 2.40 x 1.40 չափերով միակտուր քար է, որի չորս մակերեսների վրա նախատեսվում էր զբոսաշրջիկների համար ուրարտերենով, ռուսերենով, ֆրանսերենով, անգլերենով ու արաբերենով գրել Էրեբունիի հիմնադրման մասին տեղեկություններ։

Կոթողն ու միակտուր քարը նախատեսվում էր կառուցել Արմավիրի կարմրանարնջագույն տուֆից կամ բազալտից։

Կոթողը պետք է կանգնեցվեր 1968 թ. հոկտեմբեր ամսին Արին բերդի ստորին մասի սկզբում՝ բլրի վրա՝ ամրոցի մուտքի մոտ մինչև Երևանի 2750-ամյակի տոնակատարությունների սկիզբը։

Տես նաև
-------

«Մայր Հայաստան» հուշահամալիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Արա Սարգսյանի և Հակոբ Կոջոյանի տուն-թանգարանի արխիվային նյութեր
**Ռինգեբուի ստավկիրկա** (նորվ.՝ Ringebu stavkirke), փայտյա եկեղեցի, որը գտնվում է Նորվեգիայի Օպլանդ ֆյուլքեի Ռինգեբու կոմունայում։

Պատմություն
-----------

Ռինգեբուի եկեղեցին հիմնադրվել է 13-րդ դարում։ Թվագրումը կատարվել է համաձայն Ռինգեբույից հայտնաբերված մետաղադրամների վրայի արձանագրությունների և հնագիտական պեղումների։ Առաջին հիշատակությունները եկեղեցու մասին թվագրվում են 1270 թվականով։

1630 թվականին վերակառուցվել է և ստացել խաչի տեսք։ Վերակառուցման ճարտարապետ-շինարարն է եղել Վերներ Օլսենը։ 1631 թվականին կառուցվել է տանիքի կարմիր գույնի ցիցը, որը Ռինգեբուի ստավկիրկան ճարտարապետական արտաքին տեսքով տարբերվում է Նորվեգիայի մյուս ստավկիրկաներից։ Եկեղեցու ներկա տեսքից միայն նավն է, որ թվագրվում է 13-րդ դարով։

1717 թվականին եկեղեցին ներկվել է սպիտակ գույնի։ 1921 թվականին կրկին վերակառուցվել է և բերվել նախնական տեսքի, եկեղեցու վրայից քերվել է սպիտակ ներկը։

Ռինգեբուի եկեղեցու տարածքում իրականացվել են հնագիտական պեղումներ, որոնց ընթացքում հնագետները ուսումնասիրել են եկեղեցու հատակը։ Վերջին պեղումները տեղի են ունեցել 1980-1981 թվականներին։ Այդ աշխատանքների ընթացքում հայտնաբերվել է միջնադարյան շուրջ 900 մետաղադրամ։ Մետաղադրամները հիմնականում թվագրվում են 1217-1263 թվականներով։ Նաև հայտնաբերվել են ավելի հին եկեղեցու հիմնասյուներ։

Աղբյուրներ
----------

* Ringebu stave church in Stavkirke.org Archived 2005-03-14 at the Wayback Machine. &mdash.(նորվ.)
* Ringebu stave church. Archived 2016-01-25 at the Wayback Machine.(անգլ.)
**Մկանային հյուսվածքների** (լատ.՝ textus muscularis), գլխավոր դերը տարածության մեջ ամբողջ օրգանիզմի և նրա առանձին մասերի տեղափոխության ապահովումն է։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ գրգիռների ազդեցությամբ այս հյուսվածքները ընդունակ են կծկվելու։

Մկանային հյուսվածքների կծկվող տարրերի ձևի փոփոխությանը հետևանք է կծկվող սպիտակուցների մոլեկուլների՝ ակտինի և միոզինի փոխազդեցությամբ, որն իրականանում է այլ սպիտակուցների և կալցիումի իոնների մասնակցությամբ։ Քանի որ կծկման համար պահանջվում է մեծ քանակությամբ էներիգիա, այդ պատճառով մկանային հյուսվածքները հարուստ են միտոքոնդրիումներով։ Նրանց ցիտոպլացմայում կան մեծ քանակով գլիկոգեն և միոգլոբին։

Ձևաբանական դասակարգում
----------------------

Բոլոր մկանային հյուսվածքները կազմում են մորֆոֆունկցիոնալ խումբ, բայց կծկվող օրգանոիդների կառուցվածքով պայմանավորված բաժանվում են երկու ենթախմբի։ 
Առաջին ենթախումբը հարթ մկանային հյուսվածքներն են։ Հարթ մկանային բջիջների միոցիտների ցիտոպլազմայում գտնվող ակտինի թելերը և միոզինի թելերը առաջացնում են կծկվող միոֆիբբրիլներ և չունեն միջաձիգ գծավորություն։

Երկրորդ ենթախումբը միջաձիգ զոլավոր մկանային հյուսվածքներն են։ Սրանք կազմված են մկանային տարրերից, որոնց կազմում միշտ առկա են հատուկ օրգաններ՝ և ակտինային, և միոզինային միոֆիլամենտներ, որոնցից կազմավորվում են միոֆիբրիլները։ Ակտինային և միոզինային միոֆիլամենտների փոխադարձ դասավորությունը պայմանավորում է միջաձիգ գծավորությունը։

Միջաձիգ զոլավոր մկանային հյուսվածքները ավելի արագ են կծկվում, քան հարթ մկանային հյուսվածքները։

Աղբյուրներ
----------

* Կ.Թ. Սահակյան, Հյուսվածքաբանություն, Երևան 2013
* Ա. Վ. Ազնաուրյան, Է. Լ. Թումանյան, Մ. Զ. Բախշինյան, Մասնավոր Հյուսվածքաբանություն, Երևան 2003
| **՞**Տոմանթեա կանճրականման |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Բարդածաղկավորներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Տոմանթեա կանճրականման |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Tomanthea carthamoides

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Տոմանթեա կանճրականման** (լատ.՝ Tomanthea carthamoides), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

15-40 սմ բարձրությամբ, պարզ կամ ճյուղավորված փղոսկրագույն ցողուններով բազմամյա բույս է։ Տերևներն ամբողջական, էլիպսաձև կամ նշտարաձև են, ունեն երկար, ներքև սահող, ցողունագիրկ, կաշենման և հաստ արտահայտված ջղեր։ Զամբյուղները մեծ են, գագաթնային, մեկական, բազմածաղիկ և ձվաձև։ Ծածկոցի թերթերն ունեն կաշենման, հարթ և նեղ-եռանկյուն հավելուկներ։ Ծաղիկները կպչուն են, ոսկեգույն կամ դեղին։ Պապուսի խոզանները կրկնակի են, բարակ թարթիչավոր։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Ուրծի լեռնաշղթայի ստորոտ, Սուրենավանի շրջակայք)։ Աճում է նաև Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում (Արևմտյան Հայաստան՝ Մուշ, Վան)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700-900 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև չոր քարքարոտ, կրաքարային լանջերին, օշինդրային կիսաանապատներում և ֆրիգանոիդներում։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է մեկ ֆլորիստիկական շրջանում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Աճում է ինտենսիվ յուրացվող տարածքում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Armeniapedia |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · WoRMS |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Rhaponticum carthamoides subsp. carthamoides
* GBIF: 6300544
* WoRMS: 1218607

 |

 |
**Մարտին «Մաքս» Կլեյն** (սեպտեմբերի 12, 1884 թ. Տարտու, Էստոնիա), ռուս-էստոնական ըմբիշ, հանդես է եկել Ռուսական կայսրության օլիմպիական հավաքականի կազմում։ 1912 թ. Ստոկհոլմում անցկացվող օլիմպիական խաղերի ժամանակ կարողացել է վաստակել արծաթե մեդալ։

Կենսագրություն
--------------

17 տարեկանում Մարտինն արդեն զբաղվում էր ըմբշամարտով։ 1912 թ. օլիմպիական խաղերի ժամանակ նրա կիսաեզրափակիչ գոտեմարտը մտել է պատմության մեջ որպես ամենաերկարը Հունահռոմեական ոճում, և դա ստիպել է վերանայել կանոնները։ Այդ դժվարին գոտեմարտում Մարտինը կարողացավ նվաճել արծաթե մեդալ, իսկ մրցակիցը ներկայացնում էր Ֆինլանդիան, որն այդ ժամանակ մտնում էր Ռուսական կայսրության կազմի մեջ, բայց հանդես էր գալիս առանձին թիմով։ Մարտինը մինչ այդ մեդալն արդեն 2 անգամ դարձել էր աշխարհի չեմպիոն։

Այդ ամենաերկար հանդիպումը տևեց 11 ժամ 40 րոպե։ Միայն այդքան ժամանակ պահանջվեց հաղթողին որոշելու համար։ Մրցավարները և մրցության կազմակերպողները բազում փորձեր էին անում գոտեմարտը ավելի շուտ վերջացնելու համար։

Մրցության եզրափակիչ փուլը, որը պետք է կայանար հաջորդ օրը Կլեյնի և շվեդ ըմբիշի միջև, որոշելու համար օլիմպիական խաղերի հաղթողին, այդպես էլ չկայացավ, որովհետև Կլեյնը այդպիսի հոգնեցուցիչ գոտեմարտից հետո չկարողացավ գորգ դուրս գալ։ Բացի դա, Մարտինը կիսաեզրափակիչ գոտեմարտն արդեն իսկ անցկացնում էր վնասված ձեռքով։ Այդ բոլոր պատճառները հաշվի առնելով չցանկացան մասնակցել եզրափակիչ գոտեմարտին։

Մարտինը մասնակցել է նաև Էստոնիայի համար մղվող ազատագրական պայքարին։ 1919-1920 թթ. մարզել է նաև էստոնացի ըմբիշներին, ովքեր այդ ժամանակ հանդես էին գալիս 1920 թ. օլիմպիական խաղերում։ 1947 թ. մահացել է դժբախտ պատահարի ժամանակ։

Վիլյանդի քաղաքում նրա պատվին կառուցվել է հուշարձան։ 1962 թ. սկսած նրա պատվին ամեն տարի անցկացվում է հուշամրցաշար, որը կրում է իր անունը։

Հղումներ
--------

• Մարտին Կլեյնը www.sports-reference.com կայքում Archived 2012-12-14 at the Wayback Machine.
**Օդերևութաբանական ցանց**, կանոնավոր օդերևութաբան, դիտարկումներ կատարող կայանների և դիտակետերի համակարգ։ Օդերևութաբանական ծառայության գլխավոր խնդիրն է երկրի ժողովրդական տնտեսությունը և պաշտպանությունն ապահովել օդերևութաբանական, ջրաբանական, գյուղատնտեսական և կլիմայական տվյալներով, նվազեցնել վտանգավոր բնական երևույթների ազդեցությունը ժողովրդական տնտեսության վրա, տալ եղանակի ճշգրիտ կանխատեսում և այլն։ Օդերևութաբանական ծառայությունն իր առջև դրված խնդիրներն իրականացնում է օդերևութաբանական ցանցի միջոցով, որը տարածվում է ամբողջ հանրապետությունով։

Օդերևութաբանական ցանցի ճյուղերը
-------------------------------

Օդերևութաբանական ցանցը նդգրկում է օդերևութաբանության, ջրագրության, գյուղատնտեսական կայաններ և դիտակետեր, որտեղ կատարվում են օդի և հողի ջերմաստիճանների, հնարավոր խոնավության, քամիների, մթն. երևույթների բազմապիսի դիտարկումներ, ջրաչափ. ջրագր. աշխատանքներ, որոշվում են եղանակի ազդեցությունը ժողովրդական տնտեսության, հատկապես գյուղատնտնտեսական աշխատանքների վրա և այլն։ Դիտարկումների արդյունքներն ուղարկվում են օդերևութաբան, ծառայություն, որտեղ տվյալները մշակվում են և ներկայացվում համապատասխան մարմիններին։

Օդերևութաբանական կայան
----------------------

Յուրաքանչյուր օդերևութաբանական կայան կամ դիտակետ ունի իր դիտարկման տարրերի ցանցը և պլանները։ Հայաստանում առաջին օդերևութաբանական կայանը (դպրոց) ստեղծվել է 1840-1944 թվականներին՝ Խաչատուր Աբովյանի նախաձեռնությամբ, իսկ օդերևութաբանական ցանցի առաջին կայանները կազմակերպվել են 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին՝ հիմնականում տեղումների քանակը և ջերմաստիճանը որոշելու համար։ 1961-1963 թվականին հանրապետության տարածքում գործում էին մոտ 193 ջրաօդերևութաբանական կայաններ և դիտակետեր։ Հայաստանում 2006 թվականին գործել են 42 օդերևութաբանական, 3 մասնագիտական, 7 ջրաբանական (92 դիտակետ) կայաններ, որոնք գտնվում են կլիմայական բոլոր գոտիներում՝ 450 մ-ից (Բագրատաշեն) 3200 մ (Արագած) բարձրություններում։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Ահաբեկչության զոհերի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник жертвам теракта), հուշարձան Ռուսաստանի Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն-Ալանիայի Մոզդոկ քաղաքում։ Նվիրված է 2003 թվականի օգոստոսի 1-ին քաղաքի զինվորական հոսպիտալի մոտ տեղի ունեցած ահաբեկչական գործողության զոհերի հիշատակին։ Տեղադրվել է ահաբեկչությունից մեկ տարի հետո` 2004 թվականին, ավերված հոսպիտալի տեղում։

*Հասցեն՝* Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն, ք. Մոզդոկ, Պրոմիշլեննայա փողոց։ Հեռավորությունը քաղաքի կենտրոնից 2,6 կիլոմետր է։

Պատմություն
-----------

2003 թվականի օգոստոսի 1-ին Մոզդոկում 10 տոննա պայթուցիկով բեռնված «ԿամԱԶ» մակնիշի ավտոմեքենայով ինքնասպան ահաբեկիչը, կոտրելով ուղեփակոցը, ներխուժել է Մոզդոկի զինվորական հոսպիտալի տարածք և գլխավոր բժշկական մասնաշենքի մոտ գործարկել պայթուցիկ սարքը։ Ահաբեկչական գործողության հետևանքով զոհվել է 52 մարդ, 78-ը վիրավորվել են։ Եռահարկ շենքն ամբողջովին փլուզվել է։ Պայթյունի տեղում առաջացել է 12 մ տրամագծով և 4 մետր խորությամբ ձագար։

Հարձակման զոհ են դարձել հոսպիտալի բժիշկները, հիվանդները, զինծառայողներ, ինչպես նաև մոտակա ստվարաթղթի գործարանի աշխատակիցները։ Ահաբեկչական հարձակումից հետո լավ պաշտպանվող ռազմակայանի տարածքում կառուցվել է նոր բժշկական հաստատություն։

Ողբերգությունից մեկ տարի անց հոսպիտալի մոտ կառուցվել են ժամատուն և հուշարձան, որտեղ ամեն տարի օգոստոսի 1-ին տեղի են ունենում սգո միջոցառումներ։ Հուշարձանի մոտ, որի վրա փորագրված են զոհվածների անունները, տեղադրվում են ծաղկեպսակներ և կարմիր մեխակներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Памятник Жертвам теракта»։ Վերցված է 2019 Հունվար 9
2. 1 2  «Жители Моздока почтили память погибших в теракте 2003 года»։ Վերցված է 2019 Հունվար 9