**Դանիել**, բրիտանահայ գրող և ռեժիսոր Կարո Բերբերյանի կարճամետրաժ արտ հաուս ֆիլմ, որը արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների։ Ֆիլմը պատմում է հայ գրող Դանիել Վարուժանի կյանքի վերջին ամիսների՝ մինչև Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նրա մահվան պատմությունը 31 տարեկանում՝ որդու ծննդյան օրը։ Ֆիլմը առաջինն է, որտեղ պատմվում է Հայաստանի խոշորագույն բանաստեղծներից մեկի մասին, որը ունի նաև միջազգային համբավ։ Ֆիլմը նկարահանված է լրագրող Արամ Անտոնյանի հուշերի հիման վրա, որը 1915 թվականի ապրիլի 24-ին այն 250 մտավորականներից մեկն է եղել։ Նրան և մի շարք այլ մտավորականների հայոց ցեղասպանության ժամանակ արտաքսել էին, որոնց շարքերում է եղել նաև Դանիել Վարուժանը։ Մտավորականների տեղահանումը պատմության մեջ մնացել է «Կարմիր կիրակի» անունով։

Ֆիլմը երկու լեզվով է նկարահանված՝ վտանգի տակ գտնվող արևմտահայերենով (ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի) և անգլերենով։ Սաունդթրեքները Ֆիլիպ Գլասի *«Glassworks»* սյուիտը, որը կատարում է Վալենտինա Լիսիտցան, Մայքլ Նայմանի *«Out of the Ruins»*, Ժորդի Սավալի *«Armenian Spirit»* և Տիգրան Համասյանի *«Luis I Luso»* ստեղծագործություններն են։

Ոճ
--

Ֆիլմը նկարահանված է նեո նուար ոճով՝ նուար ժանրի ֆիմի նմանությամբ և Օրսոն Ուելսի «Քաղաքացի Քեյնը» և Ռուբեն Մամուլյանի «Զորրոյի նշանը» ֆիլմերի ազդեցությամբ։ Ֆիլմի պատմությունը ներկայացվում է պոեզիայի միջոցով։ Այն նկարահանված է երկու լեզվով. Վարուժանի բանաստեղծությունների տեսարանները ներկայացվում են արևմտահայերենով՝ Եղիա Ագյունի կատարմամբ, իսկ Անգլերենով ներկայացվում է գրող Բեն Հոջսոնի *«Indelible»* (անջնջելի) պոեմը՝ բազմակի մրցանակակիր Շոն Բինի կատարմամբ։

Ֆիլմի երաժշտությունը գրել են Ֆիլիպ Գլասը, Տիգրան Համասյանը, Մայքլ Նայմանը և այլք։ Առանց նրանց հիանալի երաժշտության պոեզիան և վիզուալը ամբողջական չէին լինի։

Արտադրություն
-------------

Բերբերյանը սկզբում նկարահանումների համար ընտրել էր Ստամբուլը, որտեղ ապրել և աշխատել է Վարուժանը։ Սակայն պլանները անհնարին էին, և Բերբերյանը որոշեց ֆիլմը նկարահանել Գյումրիում։ Դերասանների մեծ մասը հենց Գյումրու պետական դրամատիկական թատրոնի դերասաններն են։

Ֆիլմը նկարահանվել է Գյումրու երկաթուղային հանգույցում, Վարդանանց հրապարակում, Հովհաննես Շիրազի տուն-թանգարանում և Կումայրի պատմական թաղամասում, իսկ լրացուցիչ տեսարանները նկարահանվել են Անգլիայի Պորտսմութ քաղաքում և Պորտսմութի համալսարանում։

Պոեզիա
------

Ֆիլմում ներկայացվում է պոեզիայի երկու շար՝ արևմտահայերեն և անգլերեն։ Վարուժանի պոեզիան արևմտահայերենով արտասանում է Եղիա Ագյունը, որը ուղեկցվում են Ալիս Սթոուն Բլեքուելի և Թաթուլ Սոնենց-Փափազյանի թարգմանած անգլերեն ենթագրերով։ Երիտասարդ Վարուժանը ականատես է եղել Համիդյան ջարդերին, որը, բնականաբար, մեծ ներգործություն է ունեցել նրա պոեզիայի վրա։ Ֆիլմում օգտագործվում են նրա ստեղծագործություններից մի քանիսը, որոնք կանխատեսել էին 1915 թվականի իրադարձությունները։ «Դանիել»-ի տեսարանները բացատրվում են հարուստ արևմտահայերենով, որոնցում բանաստեղծը գրել է կորստի, սիրո, աքսորի և մարդկության համար խաղախության իր ցանկության մասին։

Ֆիլմը եզրափակվում է «Ցեղին սիրտը» ժողովածուի «Նեմեսիս» էպիկական պոեմի հետևյալ հատվածով.

*«Ո՛հ, ի՜նչ փոյթ կեանքը մեռնող,*

*Երբոր երազը կ’ապրի,*

*Երբոր երազն անմա՜հ է։»*

Ֆլիմում հնչող անգլերեն *«Indelible»* բանաստեղծությունը գրել է Բեն Հոջսոնը, որը կարդում է Շոն Բինը։ Այն «Բինի կողմից ընթերցվող իրականության մասին ժամանակակից պատմություններ են, որոնք հետագայում պետք է ցուցադրվեն ֆիլմում»։ Անգլերեն հատվածը ունի արևմտահայերեն ենթագրեր։

2018 թվականի օգոստոսին կայացած Վտանգի տակ գտնվող պոեզիայի նախագծի ժամանակ «Դանիել»-ը և այստեղ օգտագործված Վարուժանի բանաստեղծությունները հայտնվել են Ազգային պոեզիայի գրադարանի գրադարանավար և բանաստեղծ Քրիս ՄաքՔեյբի ուշադրության կենտրոնում։ Հետագայում, երբ նա աշխատում էր անթոլոգիայի և վտանգված լեզուներով գրված ստեղծագործությունների վրա, ՄաքՔեյբը իր համար 50 այլ գործերից առանձնացրել էր Վարուժանի ստեղծագործություններից «Ողորմություն»-ը։ «Ոչնչացման եզրին գտնվող ստեղծագործություններ» անթոլոգիայի մասին հայտարարել են 2019 թվականի մարտին, իսկ հրատարակել են 2019 թվականի սեպտեմբերին։ Այստեղ Վարուժանի բանաստեղծությունը ներկայացվում է և՛ արևմտահայերենով, և՛ անգլերենով՝ բանաստեղծի կյանքի, գրական լեզվի և ոճի մասին պատմող ներածությունով։ Գիրքը հանրության կողմից շատ լավ է ընդունվել և պաշտոնապես ներկայացվել է *Southbank Centre*-ում կայացած Լոնդոնի գրական փառատոնին։

Դերակատարներ
------------

* Շոն Բին՝ ընթերցող
* Տիգրան Գաբոյան՝ Դանիել Վարուժան - Taniel Varoujan
* Եղիա Ագյուն՝ Դանիել Վարուժանի ձայնային դերակատար
* Շողակաթ Մլքե Գալստյան՝ Արաքսյա Վարուժան
* Սամվել Գրիգորյան՝ Բեդրի բեյ

Անձնակազմ
---------

* Կարո Բերբերյան՝ ռեժիսոր
* Կարո Բերբերյան, Բեն Հոջսոն՝ գրողներ
* Նարե Տեր-Գաբրիելյան՝ պրոդյուսեր
* Գուրի Գոլիդաձե, Բեն Հոջսոն՝ օպերատորներ
* Մարիամ Դվալիշվիլի՝ ռեժիսորի օգնական
* Գարիկ Մանուկյան՝ նկարիչ-բեմադրող
* Տաթևիկ Այվազյան՝ գրական պրոդյուսեր
* Լորեյն Ուոնթ՝ խմբագիր
* Ջեսսի Հոջսոն՝ նկարազարդող
* Մարկ Կուրի՝ անիմացիոն դիզայներ
* Ռիչարդ Հինթոն՝ ֆոլի (ձայնային էֆեկտների) դիզայներ

Մրցանակներ և անվանակարգեր
-------------------------

* 2018 — *Bermuda International Film Festival: Outstanding Director (for Garo Berberian)*
* 2018 — *Bermuda International Film Festival: Audience Award*
* 2018 — *ARPA International Film Festival: Best Short Film*
* 2019 — *Avanca Film Festival: Don Quixote Special Mention Award*
* 2019 — *L'Age D'or International Arthouse Film Festival: Best Short Film| Best Poster | Special Mention for the trailer*
* 2019 — *Fresco International Film Festival: Special Mention*
* 2019 — *Monochrome Film Festival: Best Cinematography | Best Foreign Film*
* 2019 — *Cyprus International Film Festival*: *Best Short Direction*
* 2019 — *Art Visuals and Poetry Film Festival: International Audience Award*

«Դանիել»-ը ցուցադրվել և առաջադրվել է Սիդնեյի, Տորոնտոյի, Բուխարեստի, Վաշինգտոնի և մի շարք այլ կինոփառատոններին։ Այն ցուցադրվել է հայկական խոշորագույն Ոսկե ծիրան, նաև *ScreenPlay* և Մոնտեկատինի Եվրապական ֆիլմերի կինոփառատոններին։

2019 թվականին ֆիլմի առաջին կինոփառատոնը եղել է Նյու Յորքի SR Film Festival-ում՝ մարտին, որին հաջորդել են Բուենոս Այրեսը, Ավանկան և Երևանը։

Նշանավոր մշակութային ցուցադրություններ
--------------------------------------

* 2018 թվականի հուլիսի 17, Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիրի թանգարան
* 2018 թվականի նոյեմբերի 16, *Film Society of Lincoln Center*-ը Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության (**ՀԲԸՄ**) հետ
* 2019 թվականի ապրիլի 19, Հրանտ Դինքի հիմնադրամ, Ստամբուլ
* 2019 թվականի մայիսի 3, Գենտի համալսարանը որպես հայագիտական ծրագրի մի մաս՝ Դանիել Վարուժանի մասին ամենամյա դասախոսությամբ՝ Գրիգոր Պըլտյանի կողմից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Endangered languages: the full list». *The Guardian*. 2011 թ․ ապրիլի 15. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 2-ին.
2. 1 2  «Short film about Taniel Varoujan wins two awards at Bermuda Int'l Film Festival». *Armenpress*.
3. ↑  «ԳԵՂԵՑԿՈՒԹԵԱՆ ԽՈՐՀՐԴԱՆՇԱՆ». *Jamanak*.
4. ↑  «ՆԵՄԵՍԻՍ». *Digilib*.
5. ↑  «Sean Bean Gives Voice to Taniel». 2017 թ․ նոյեմբեր.
6. ↑  Financial Times (2019 թ․ սեպտեմբերի 20). «Poems from the Edge of Extinction — lines on borrowed time». *Financial Times*.
7. ↑  «BIFF 2018 Film Award Winners Announced». *Bernews*. 2018 թ․ մարտի 26. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 12-ին.
8. ↑  «BIFF 2018 Film Award Winners Announced». *Bernews*. 2018 թ․ մարտի 26. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 12-ին.
9. ↑  Festival, Arpa International Film (2018 թ․ նոյեմբերի 7). «Festival Highlights and Award Winners 2018 Arpa IFF». *Arpa International Film Festival*. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 12-ին.
10. ↑  «Prizes at Avanca Film Festival 2019». *Avanca Film Festival*. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ դեկտեմբերի 5-ին. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 16-ին.
11. 1 2 3  «Garo Berberian's 'Taniel' Honored at LIAFF Arthouse Film Festival».
12. ↑  «Monochrome Festival».
13. ↑  «Poetry Film Festival Vienna».
14. ↑  «Official selection 2018». *Golden Apricot*. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ դեկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 16-ին.
15. ↑  «Screenplay Festival Official Programme 2018». *Shetland Arts*.
16. ↑  «Official Selection 2018». *Montecatini International Short Film Festival*. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ դեկտեմբերի 2-ին. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 16-ին.
17. ↑  «Narrative Shorts Official Selection 2019». *Socially Relevant Film Festival New York*.
18. ↑  «THE SCREENING OF THE MOVIE "TANIEL" AT THE ARMENIAN GENOCIDE MUSEUM-INSTITUTE». *Genocide Museum*. Վերցված է 2018 թ․ նոյեմբերի 30-ին.
19. ↑  «Armenian Filmmakers on the Global Stage». *Voice of Armenians*. Վերցված է 2018 թ․ նոյեմբերի 30-ին.
20. ↑  «Tracing Varoujan's Footsteps». *Zham Magazine*. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 3-ին.
21. ↑  «*Դանիէլ* ֆիլմը ներկայացվեց Ստամբուլում եւ Գենտում». *Orer Magazine*. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 3-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Taniel(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* Garo Berberian(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* Official website
* «Ոսկէ ծիրան»ի սեւ-սպիտակ թեմաները *Agos*
* Short film about Taniel Varoujan wins two awards at Bermuda Int’l Film Festival
* The Socially Relevant Film Festival Highlights Armenian Films
* Berberian, Garo (2019 թ․ հունիսի 13). «Immortal Dream: The Making of Taniel». Armenian Weekly.
* Taniel on British Council Film Directory

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |