recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Բորիս Սերգեյի Առուշանյան** (նոյեմբերի 11, 1948(1948-11-11), Ռև), վարչաքաղաքական, պետական գործիչ։ Արցախի «Արմենական» կուսակցության նախագահ (1999)։ Հայաստանի ճարտարագիտական ակադեմիայի թղթակից-անդամ (1994)։ ԼՂԻՄ վոլեյբոլի չեմպիոն։

Կենսագրություն
--------------

Բորիս Առուշանյանը ծնվել է 1948 թվականի նոյեմբերին Ասկերանի շրջանի Ռև գյուղում։ 1966 թվականին ավարտել է Ստեփանակերտի թիվ 2 միջնակարգ դպրոցը, 1972 թվականին՝ Մոսկվայի էներգետիկայի ինստիտուտը, 1979 թվականին՝ Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտի երկամյա դասընթացները և 1990 թվականին՝ ԽՍՀՄ Ժողտնտեսության ակադեմիան։ 1972-1990 թվականներին աշխատել է Ստեփանակերտի էլեկտրատեխնիկական գործարանում (1987 թվականից՝ տնօրեն)։ 1988-1990 թվականներին՝ Տնօրենների խորհրդի նախագահ, «Կռունկ» կոմիտեի վարչության անդամ, 1990-1992 թվականներին և 1995 թվականին՝ ՀՀ հատուկ ծրագրերի պետական կոմիտեի փոխնախագահ, 1992 թվականին՝ ԼՂՀ ՊՊԿ նախագահի տեղակալ, 1992-1995 թվականներին՝ ԼՂՀ Նախարարների խորհրդի առաջին փոխնախագահ, 1996 թվականի ապրիլ-սեպտեմբերին՝ ԼՂՀ Աժ նախագահի տեղակալ, 2000-2001 թվականներին՝ Ստեփանակերտի քաղաքապետ, 2001-2002 թվականներին՝ ԼՂՀ տնտեսական և կառուցվածքային բարեփոխումների նախարար, 2002-2004 թվականներին՝ ֆինանսների և էկոնոմիկայի փոխնախարար, 2004 թվականից՝ ԼՂՀ քաղծառայության նախագահ։ Բորիս Առուշանյանը 1992 թվականի հուլիս-սեպտեմբերին և 1993 թվականի փետրվար-մարտին Հռոմում, Մինսկի խմբի շրջանակներում, ղեկավարել է ԼՂՀ պատվիրակությունների աշխատանքները։ ԼՂՀ ԳԽ (Աժ) պատգամավոր (1991-1995 թթ. և 1995-2000 թթ.), ԱԺ ինֆորմացիայի, արտաքին և միջխորհրդարանական հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ (1998-2000 թթ.)։ 2000 թվականի ապրիլին նշանակվել է Ստեփանակերտի քաղաքապետի պաշտոնակատար, 2001 թվականի նոյեմբերին՝ ԼՂՀ տնտեսական և կառուցվածքային բարեփոխումների նախարար, 2002 թվականի դեկտեմբերին՝ ֆինանսների և էկոնոմիկայի փոխնախարար, 2004 թվականի փետրվարի 14-ից՝ ԼՂՀ քաղաքացիական ծառայության խորհրդի նախագահ։

Պարգևներ
--------

* «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշան (ԼՂՀ նախագահի թիվ 200-Ա հրամանագիր 30.08.2016)
* «Մխիթար Գոշ» մեդալ (ԼՂՀ նախագահի թիվ 255 հրամանագիր 01.09.2001)
* «Երախտագիտություն» մեդալ (ԼՂՀ նախագահի թիվ 8-Ա հրամանագիր 02.10.2014)
* ՀՀ «Անանիա Շիրակացի» մեդալ (2006)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Առուշանյան Բորիս Սերգեյի». *www.nankr.am*. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 15-ին.
2. ↑  «Բորիս Առուշանյանը նշանակվել է ԼՂՀ քաղծառայության խորհրդի նախագահ». *armenpress.am*. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 15-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Ալեքսանդր Յակովլևիչ Պարխոմենկո** (ուկրաիներեն՝ Олександр Якович Пархоменко, ռուս.՝ Александр Яковлевич Пархоменко), (1886—1921), Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի (1918—1920) մասնակից։ Բոլշևիկյան կուսակցության անդամ 1904 թվականից։

1905-1907 թվականներին կազմակերպել է մարտական դրուժինա, ղեկավարել Մակարով Ցար գյուղի (Ուկրաինա) գյուղացիական ապստամբությունը։ Բազմիցս ձերբակալվել է։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխության ժամանակ Մոսկվայում բոլշևիկյան զինվորների հետ հարձակվել է ոստիկանական տեղամասի վրա, այն զինաթափել։ Այնուհետև Լուգանսկում կազմակերպել է կարմիր գվարդիայի ջոկատներ, մասնակցել Դոնբասում խորհրդային օկուպացիայի հաստատմանը, ինչպես նաև Կենտրոնական ռադայի դեմ պայքարին։ Աչքի է ընկել 1918 թվականի ամռանը գերմանական ուժերի դեմ մարտերում և Ցարիցինի պաշտպանության ժամանակ։ 1919 թվականի դեկտեմբերից եղել է Առաջին հեծյալ բանակի ՌՀԽ-ի հատուկ լիազորը, 1920 թվականի ապրիլից՝ 14-րդ հեծյալ դիվիզիայի պետ։

Զոհվել է մախնոյականների դեմ մարտում։ Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի 2 շքանշանով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Արթուր Լեոնիդի Բախտամյան** (հունվարի 28, 1963(1963-01-28), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ հաղորդավար, ռեժիսոր, սցենարիստ, լրագրող։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1963 թ. հունվարի 28-ին Երևանում։ 1984 թ. ավարտել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Աշխատել է ՀԽՍՀ Պետկինոյի «Ֆիլմ» թերթում՝ ժամանակակից հայ կինոյի թեմաներով տպագրվել է հանրապետական և միութենական մամուլում։ 1989 թ-ից աշխատել է Հեռուստառադիոպետկոմում՝ որպես խմբագիր, այնուհետև՝ կինոծրագրերի բաժնի վարիչ։ Հեղինակել և վարել է «Կինոճեպընթաց» ծրագիրը։ Կոմպոզիտոր Արթուր Գրիգորյանի հետ հիմնել է «Ասուպ» ամենամյա երաժշտական մրցանակաբաշխությունը։ Ղարաբաղյան հակամարտության տարիներին, որպես ԱՄՆ-ում «Հորիզոն» հեռուստաընկերության թղթակից, ռեպորտաժներ է պատրաստել ռազմաճակատի թեժ կետերից։ 1996-1999 թթ եղել է Հայաստան համահայկական հիմնադրամի ամենամյա հեռուստատեսային մարաթոնների կազկոմիտեի անդամ, առաջին «ՀայFM 105.5» անկախ ռադիոկայանի լրատվական ծառայության ղեկավար, «Ռադիոբուրգ» ռադիոկայանի համահիմնադիր, տնօրեն։ 1999-2003 թթ.-ին Հայաստանի հանրային հեռուստատեսությունում հեղինակել և վարել է «Կեսգիշերային ճեպընթաց» ծրագիրը։ Բազմաթիվ հեռուստանախագծերի, ակցիաների հեղինակ և ռեժիսոր է։ Հայաստանի կինոքննադատների ասոցացիայի, Հեռուստատեսային արվեստի և գիտության միջազգային ակադեմիայի և «Ոսկե ծիրան» միջազգային կինոփառատոնի գեղարվեստական խորհրդի անդամ է։ 2006 թ-ից դասավանդում է Երևանի Խ.Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական համալսարանի կուլտուրայի ֆակուլտետում։ Բազմաթիվ ֆիլմերի սցենարի հեղինակ և ռեժիսոր է՝ «Հաբեշական օրագիր», «Հայոց հարց», «Մենք հայ ենք», «Հայուհու խորհուրդը», «Պղնձասար», «Էքսպրեսիա», «Երկիր Նաիրի», «Հայերի Վենետիկը» և այլն։ Վերջին ֆիլմն արժանացել է «Թեքեյան» մշակութային միության ամենամյա մրցանակին։

Պարգևներ
--------

2007 թ. արժանացել է ՀՀ վաստակավոր լրագրողի կոչմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արթուր Բախտամյան Archived 2014-10-27 at the Wayback Machine. Հ1
2. ↑  «AV Production - Արթուր Բախտամյան». *avproduction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ օգոստոսի 11-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 27-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արթուր Բախտամյան. Կա՛մ զինվոր ես, կա՛մ հրամանատար
* Կիլիկիայի թագավորության վերջին կանգուն ամրոցը
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թովմասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Լուսինե Թովմասյան** (հուլիսի 25, 1986(1986-07-25), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), գեղեցկության մրցույթի հայ մասնակից, որը 2003 թվականին 17 տարեկանում արժանացել է «Միսս Հայաստան» կոչմանը։

Կենսագրություն
--------------

Լուսինե Թովմասյանը ծնվել է Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում, որտեղ էլ անցկացրել է իր մանկությունը։ Սովորել է Երևանի ռուս-հայկական (սլավոնական) համալսարանի միջազգային հարաբերություններ ֆակուլտետում։ 2009 թվականին ավարտել է Լոնդոնի Վեստմինստեր ("Westminster") համալսարանի միջազգային հարաբերությունների բաժինը։
Մասնակցել է «Միսս Հայաստան» մրցույթին 2003 թվականին, երբ 17 տարեկան էր և շահել է տիտղոսը։ «Վիցեմիսս Եվրոպա-2005» մրցույթի հաղթողն է։

Իր ուժերը փորձել է նաև դերասանական արվեստում։ Նկարահանվել է «Երևան» ստուդիայի «Մի վախեցիր» և «Արտիստը» ֆիլմերում, որպես գլխավոր դերակատարուհի։ Նկարահանվել է նաև «Նախաճաշ 2-ի համար» ֆիլմում։

«Նոր ռադիո»-ի և «Նոր հանդես» ("New Mag") ամսագրի հիմնադիր նախագահն է։ Աշխատել է Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերությունում, վարել «Մենք ու մենք» նախագիծը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ մայիսի 11-ին. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 5-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լուսինե Թովմասյանը Էյ Վի Փրոդաքշն կայքում Archived 2020-07-08 at the Wayback Machine.
**Շահան Գևորգի Գանտահարյան** (սեպտեմբերի 14, 1964(1964-09-14), Անթիլիաս, Մաթնի շրջան, Լեռնային Լիբանան, Լիբանան), հայ խմբագիր։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Բեյրութի Համազգայինի Նշան Փալանճյան ճեմարանում (1971-1982 թվականներին)։ Ավարտել է Հայկազյան համալսարանը (1987 թվական), Երևանի պետական համալսարանի մագիստրատուրան (1992 թվական), Մարդկային գիտությունների ամերիկյան համալսարանը (հեռակա)։

Բեյրութում 1984 թվականից 2000 թվականին խմբագրել է «Կայծեր» պարբերականը, 2002 թվականից՝ «Ազդակ» օրաթերթի տնօրեն-գլխավոր խմբագիր։

Հեղինակ է հայ-թուրքական հարաբերություններին, կիպրական հարցին, Արցախյան հիմնախնդրին և ազատամարտին, տեղեկատվության դաշտին վերաբերող հոդվածների և հրապարակախոսությունների։

Լիբանանի և Հայաստանի լրագրողների միությունների, Լրագրողների միջազգային ընկերակցության, Հայ լրագրողների համակարգող մարմնի գործադիր խորհրդի անդամ, Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված պետական հանձնաժողովի փոխատենապետ։

Պարգևներ
--------

* ՀՀ «Մովսես Խորենացի» մեդալ
* ՀՀ պաշտպանության նախարարության հոբելյանական մեդալ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Սուլեյման Դեմիրել** (թուրքերեն՝ Süleyman Demirel, նոյեմբերի 1, 1924(1924-11-01)[…], İslamköy, Atabey, Ըսփարթայի մարզ, Թուրքիա - հունիսի 17, 2015(2015-06-17)[…], Անկարա, Թուրքիա), թուրք պետական և քաղաքական գործիչ։ Կրթությամբ ինժեներ-հիդրոշինարար։

Կենսագրություն
--------------

1949 թվականին ավարտել է Ստամբուլի տեխնիկական համալսարանի ինժեներաշինարարական ֆակուլտետը (1949-1950) և 1954-1955 թվականներին ստաժավորվել է ԱՄՆ-ում։ 1945-1960 թվականներին եղել է Թուրքիայի ջրային տնտեսությունների պետական կառավարման գլխավոր նախագահը։ 1960-1964 թվականներին դասավանդել է Մերձավոր Արևելյան տեխնիկական համալսարանում։ 1961-1965 թվականներին աշխատել է ամերիկյան «Morrison-Nadsen» ընկերությունում, որը կառուցում էր ՆԱՏՕ-ի ռազմական օբյեկտեները Թուրքիայիում։

Գործունեություն
---------------

Սուլեյման Դեմիրելը հանդիսանում է «Արդարություն» կուսակցության հիմնադիրներից մեկը։ 1964 թվականի հոկտեմբերից կուսակցության գլխավոր նախագահն է եղել։ 1964 թվականին դարձել է պառլամենտի անդամ։ 1965 թվականի փետրվարին վարչապետի փոխարինողն է եղել, իսկ 1965-1993 թվականներին հաճախակի զբաղեցրել է վարչապետի պաշտոնը (1965-1971, 1975-1977, 1977-1978, 1979-1980, 1991-1993)։

1975-1980-ական թվականներին ընդմիջումներով աշխատել է կոալիցիոն հանրապետության վարչապետի տեղակալի պաշտոնում։ 1980 թվականին քաղաքացիական անկարգությունները սեպտեմբերի 12-ին հանգեցրեցին զինված հեղաշրջման, որի արդյունքում Սուլեյմանը պաշտոնանկ եղավ։ Նա հեռացավ քաղաքականությունից և մինչև 1987 թվականն ամբողջովին հեռու էր քաղաքականությունից։

1987 թվականին դարձել է Ճիշտ ճանապարհ կուսակցության նախագահ։

1990-1993 թվականներին կրկին եղել է վարչապետ, իսկ 1993-2000 թվականներին՝ նախագահ։

2015 թվականի մայիսի 3-ից գտնվել է հիվանդանոցում սուր շնչադիմակային վարակով և սրտանոթային անբավարարությամբ։ Մահացել է 2015 թվականի հունիսի 17-ին։

Դեմիրալի անունով կա համալսարան Ղազախստանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հունարեն Վիքիպեդիա (հուն.) — 2002.
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Демирель Сулейман // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
5. 1 2  Encyclopædia Britannica
6. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
7. ↑  Gran Enciclopèdia Catalana (կատ.) — Grup Enciclopèdia, 1968.
8. ↑  Сулейман Демирель
9. ↑  Бывший президент Турции Демирель скончался в Анкаре в возрасте 90 лет | РИА Новости

Աղբյուրներ
----------

* Сулейман Демирель
* Кто есть кто в мировой политике / Отв. ред. Л. П. Кравченко. — М.: Политиздат, 1990. — С. 24.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 340)։*  |

Թուրքիայի նախագահներ

Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրք |
Իսմեթ Ինյոնյու |
Ջելալ Բայար |
Ջեմալ Գյուրսել |
Ջևդեթ Սունայ |
Ֆահրի Քորություրք |
Քենան Էվրեն |
Թուրգութ Օզալ |
Սուլեյման Դեմիրել |
Ահմեդ Նեդջեթ Սեզեր |
Աբդուլա Գյուլ |
Ռեջեփ Թայիփ Էրդողան |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Զաքարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Լևոն Հովհաննեսի Զաքարյան** (հունվարի 11, 1920(1920-01-11), Դիլիջան, Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն - նոյեմբերի 7, 2003(2003-11-07), Երևան, Հայաստան), լրագրող, խմբագիր։

Լեզվաբան, բառարանագիր Հովհաննես Զաքարյանի հայրն է։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը (1942 թվական)։

1930-ական թվականներին թղթակցել է «Պիոներ կանչ» թերթին։ 1951 թվականից աշխատել է «Ավանգարդ», 1955 թվականից՝ «Սովետական Հայաստան», 1968 թվականից՝ «Հայրենիքի ձայն» (1972-1994 թվականներին՝ գլխավոր խմբագիր) պարբերականների խմբագրություններում, 1994 թվականից՝ Լեզվի պետական տեսչությունում։

Լույս է տեսել Զաքարյանի «Հոդվածներ, հուշեր» (2006 թվական) ժողովածուն։

Հանդես է եկել նաև Էմիլ Մարանյան կեղծանվամբ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Համբարձում Մելքոնի Էլչիբեկյան** (մայիսի 7, 1896(1896-05-07), Արդաբիլի նահանգ, Իրան - ապրիլի 23, 1977(1977-04-23), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), պատմաբան, խմբագիր։ Պատմական գիտությունների թեկնածու
(1942 թվական)։

Կենսագրություն
--------------

1932 թվականին՝ «Կոմունիստ Տաջիկիստանա» (ռուսերեն) թերթի խմբագիր։

1932–1934 թվականներին՝ «Կոմունիստ» (հայերեն, Բաքու) թերթի խմբագրի տեղակալ։

1940–1976 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի պատմության ինստուտում։

1944 թվականին լույս են տեսել Էլչիբեկյանի «Գեներալ մայոր Բ. Մ. Շելկովիկով», «Սովետական իշխանության հաստատումը Հայաստանում» (1954 թվական), «Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխությունը և սովետական իշխանության հաղթանակը Հայաստանում» (1957 թվական), «Հայաստանը մեծ հոկտեմբերի նախօրեին (փետրվար-հոկտեմբեր, 1917 թվական)» (1963 թվական, երեքն էլ՝ ռուսերեն) աշխատությունները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Արտակ Ավետիսի Ստամբոլցյան** (1895, Սարիղամիշ, Կարսի գավառ, Կարսի մարզ, Կովկասյան երկրամաս, Ռուսական կայսրություն - 1937), Անդրկովկասում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, Կոմունիստական կուսակցության անդամ (1916)։

Ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը (1916), սովորել Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ 1917 թվականին տեղափոխվել է Ալեքսանդրապոլ, ընտրվել ՌՍԴԲԿ Ալեքսանդրապոլի կոմիտեի կազմում, պրոպագանդիստական աշխատանք տարել կայազորում և երկաթուղու բանվորների շրջանում։

1918 թվականին տեղափոխվել է Բաքու, որտեղ մարտական դրուժինայի շարքերում մասնակցել է մարտյան քաղաքացիական կռիվներին։ Բաքվի կոմունայի պարտությունից հետո կուսակցության հանձնարարությամբ ընդհատակյա աշխատանք կազմակերպելու համար մինչև 1920 թվականը մնացել է քաղաքում։

1920 թվականին, որպես քաղաշխատող ծառայել է 13-րդ կարմիր բանակի քաղվարչությունում և մասնակցել Պյոտր Վրանգելի դեմ մղված մարտերին։ 1921 թվականից Ստամբոլցյանը կուսակցական աշխատանք է տարել Բաքվում (շրջկոմի քարտուղար), Մոսկվայում (ԽՄԿԿ Կենտկոմի կազմբաժնի հրահանգիչ), Օմսկում (Արևելասիբիրյան երկաթուղու կուսկազմակերպիչ) և Դոնբասում (շրջկոմի քարտուղար)։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 100)։*  |
**Վասիլի Սախնովսկի** (փետրվարի 17 (մարտի 1), 1886, Դորոգոբուժ, Սմոլենսկի գավառ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 26, 1945(1945-02-26), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային ռեժիսոր, թատերագետ, մանկավարժ։ ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1938 թվական)։ Արվեստագիտության դոկտեր (1939 թ.)։

Կենսագրություն
--------------

1910 թ. ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետը։ 1912 թ. դասավանդել է Ֆ․ Ֆ․ Կոմիսարժևսկու ստուդիայում (Մոսկվա, 1914 թվականից՝ Վ․ Ֆ․ Կոմիսարժևսկայայի անվան թատրոն), եղել է ռեժիսոր-մանկավարժ։ 1919 թ. մասնակցել է Ցուցադրական թատրոնի կազմակերպմանը, եղել ղեկավարը։ 1922—1926 թթ.՝ Մոսկվայի դրամատիկական թատրոնի, Կոմեդիայի թատրոնի (նախկինում Կորշի թատրոն), Սախնովսկու նախաձեռնությամբ նորից բացված (1924 թ.) Կոմիսարժևսկայայի անվան թատրոնի ռեժիսորը և գեղարվեստական ղեկավարը։ 1926 թվականից՝ ՄԳԱԹ-ի ռեժիսոր, 1932 թվականից՝ տնօրենի տեղակալ, 1937 թվականից՝ գեղմասվար, 1943 թվականից՝ գեղարվեստառեժիսորական կոլեգիայի անդամ։ Լավագույն բեմադրություններից են՝ Ալեքսանդր Օստրովսկու «Ամպրոպ», Շիլլերի «Դոն Կառլոս», «Մեռած հոգիներ» (ըստ Գոգոլի, գեղարվեստական ղեկավար՝ Կ․ Ստանիսլավսկի), «Աննա Կարենինա» (ըստ Լ․ Ն․ Տոլստոյի, Վլ․ Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի հետ)։ 1926 թվականից զբաղվել է մանկավարժությամբ (Գեղարվեստական գիտությունների պետական ակադեմիա)։ 1933 թվականից գլխավորել է թատերարվեստի պետական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը և ռեժիսուրայի ամբիոնը, 1943 թ.՝ Վլադիմիր Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի անվան դպրոց-ստուդիայի գեղարվեստական ղեկավարը։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Сахновский Василий Григорьевич // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 131)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Կրուգոսվետ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1023810964 · ISNI: 0000000082174354 · LCCN: nr90009526 · NKC: xx0278943 · NUKAT: n2015198754 · SUDOC: 255462824 · VIAF: 317197094 · WorldCat VIAF: 317197094 |

 |

 |
**Վացլավ Վացլավովիչ Վորովսկի** (ռուս.՝ Вацлав Вацлавович Воровский, լեհ.՝ *Wacław Worowski*, գրական և կուսակցական ծածկանունները՝ **Պ․ Օռլովսկի**, **Շվարց**, **ժոզեֆինա Ֆավն**, հոկտեմբերի 15 (27), 1871, Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 10, 1923(1923-05-10), Լոզան, Շվեյցարիա), ռուս բոլշևիկ, մարքսիստ հեղափոխական, գրականագետ, հրապարակախոս և խորհրդային դիվանագետ։

1891-1897 թվականներին սովորել է Մոսկվայի բարձրագույն տեխնոլոգիական ուսումնարանում, մասնակցել ուսանողական շարժմանը։ 1894 թվականին դարձել է Մոսկվայի բանվորների միության անդամ։ 1902 թվականին աշխատակցել է լենինյան «Իսկրա»-ին, եղել դրա շրջիկ գործակալը։ 1904 թվականին եղել է Օդեսայում ՌՍԴԲԿ ԿԿ Հարավային բյուրոյի կազմակերպիչներից։ Մասնակցել է կուսակցության III (1905 թվական) և IV (1906 թվական) համագումարներին։ Եղել է բոլշևիկների ներկայացուցիչը Լեհաստանի թագավորության և Լիտվայի ս-դ-ի V համագումարում (1906 թվական)։

Հհասարակական-հեղափոխական աշխատանքի Էական մասը կազմել է գրական գործունեությունը բոլշևիկյան «Վպերյոդ» («Вперёд»), «Պրոլետարիյ» («Пролетарий»), «Պրավդա» («Правда») և այլ թերթերում ու ամսագրերում։ Գեորգի Պլեխանովի, Անատոլի Լունաչարսկու հետ Վորովսկին Ռուսաստանում մարքսիստական գեղարվեստական քննադատության հիմնադիրներից է, հանդես է եկել որպես մարքսիզմի պրոպագանդիստ։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո գլխավորել է Ստոկհոլմում գտնվող ՌՍԴԲ(բ)կ ԿԿ արտասահմանյան ներկայացուցչությունը։ 1917 թվականից ստանձնել է Խորհրդային Միության դեսպանի պաշտոնը Սկանդինավյան երկրներում (Շվեդիա, Դանիա, Նորվեգիա)։ 1921 թվականից՝ լիազոր ներկայացուցիչ Իտալիայում։ Եղել է խորհրդային պատվիրակության գլխավոր քարտուղարը Ջենովայի (1922 թվական), Լոզանի (1922-1923 թվականներին) միջազգային կոնֆերանսներում։ Լոզանում սպանվել է սպիտակգվարդիականների կողմից։

Թաղված է Մոսկվայում, Կարմիր հրապարակում։ 1961 թվականին ԽՍՀՄ-ում սահմանվեց Վորովսկու անվան մրցանակ միջազգային ժուռնալիստիկայի գծով՝ տարվա լավագույն աշխատանքի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Воровский Вацлав Вацлавович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 502)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | XX դարի ռուս գրողների կենսագրական-մատենագիտական բառարան |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1138324 · BNF: 13482572n · GND: 118635239 · ISNI: 0000000368629940, 0000000120309433 · LCCN: n80153747 · NKC: uk2011365791 · NTA: 071737715 · NUKAT: n2008053898 · LIBRIS: 305051 · SUDOC: 035479701 · VIAF: 94600729 · WorldCat VIAF: 94600729 |

 |

 |
**Արտաշես Մկրտչի Տեր-Մարտիրոսյան**  (1892, Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 12, 1937(1937-12-12), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), հայ բանաստեղծ, գրական քննադատ, խորհրդային հեղափոխական-կուսակցական գործիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1934), ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

Պատմաբան-հնագետ Հ․ Մարտիրոսյանի հայրը։

Կենսագրություն
--------------

1912 թվականին ավարտել է Ալեքսանդրապոլի առևտրական ուսումնարանը, սովորել Մոսկվայի առևտրական ինստիտուտում, զուգահեռ՝ դասախոսություններ լսել տեղի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետում։

1917 թվականին մեկնել է Վրաստան, կատարել ընդհատակյա խորհրդային–հեղափոխական աշխատանք, որի համար բանտարկվել է։ Ազատվել է 1919 թվականին։ Ալեքսանդրապոլում մասնակցել է Մայիսյան ապստամբությանը և ձերբակալվել։ Մինչև 1924 թվականը կուսակցական աշխատանքի է եղել Երևանում, Թիֆլիսում, այնուհետև 1924 թվականին փոխադրվել է Մոսկվա, ուր ապրել է մինչև կյանքի վերջը։ Մոսկվայում գրականագիտական հոդվածներով աշխատակցել է ռուսական մամուլին։ Իր բանաստեղծություններում Տեր-Մարտիրոսյանը անդրադարձել է սիրո, բնության, հոգու տվայտանքների թեմատիկային։ Նրա բանաստեղծություններից երկուսը Վալերի Բրյուսովը թարգմանել և զետեղել է «Հայ պոեզիան․․․» անթոլոգիայում։

Տեր-Մարտիրոսյանը գրել է գրաքննադատական հոդվածներ, գրախոսականներ, որոնք տպագրվել են Երևանի և Թիֆլիսի հայ պարբերական մամուլում («Մարտակոչ», «Պրոլետար» և այլն)։

Մահացել է 1937 թվականին։ Մահազդի մեջ «Իզվեստիա» թերթը նրան անվանել է *«սովետական գրականության աչքի ընկնող գործիչներից մեկը»*։

Թաղվել է Մոսկվայի Նովո-Դևիչի գերեզմանատանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 675)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10850 |

 |
**Գենադի Արտավազդի Ալիբաբայան** (փետրվարի 12, 1961(1961-02-12), Ղուզե Ճարտար, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ տնտեսագետ։

Կենսագրություն և գործունեություն
--------------------------------

Ծնվել է 1961 թ. փետրվարի 12-ին, Լեռնային Ղարաբաղի Մարտունու շրջանի Ղուզե Ճարտար գյուղում։ 1978 թ. ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ 1983 թ. ավարտել է Երևանի Ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտը՝ ստանալով տնտեսագետի որակավորում։ 1985-1987 թթ. ծառայել է խորհրդային բանակի շարքերում։

1987-1991 թթ. աշխատել է Մարտունու շրջանի պետական ապահովագրության տեսչության պետ։

1992-96 թթ. ծառայել է ԼՂՀ Պաշտպանության բանակում, մասնակցել ինքնապաշտպանական մարտերին՝ որպես գումարտակի շտաբի պետ։ 1997-2007 թթ. անընդմեջ ընտրվել է Ղուզե Ճարտար համայնքի գյուղապետ։ 2000-2005 թթ. եղել է ԼՂՀ երրորդ գումարման Ազգային Ժողովի պատգամավոր։ 2007 թ. դեկտեմբերի խորհրդարանական լրացուցիչ ընտրություններում ընտրվել է ԼՂՀ չորրորդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ համամասնական ընտրակարգով, «Ազատ Հայրենիք» կուսակցության ընտրացուցակով։

Եղել է Ազգային Ժողովի պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ 2010 թ. մայիսի 23-ի խորհրդարանական ընտրություններում ընտրվել ԼՂՀ է հինգերորդ գումարման Ազգային Ժողովի պատգամավոր՝ համամասնական ընտրակարգով, «Ազատ Հայրենիք» կուսակցության ընտրացուցակով։
Ազգային Ժողովի արտադրության և արտադրական ենթակառուցվածքների հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ է։ «Ազատ Հայրենիք» կուսակցության անդամ է։ Ազգային Ժողովի Հայրենիք խմբակցության անդամ է։

Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «23 մայիսի 2010թ. | ԼՂՀ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով». *cecnkr.am* (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ սեպտեմբերի 22-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 24-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------
**Մինաս Հովհաննեսի Բերբերյան** (ապրիլի 16, 1871(1871-04-16), Նոր Նախիջևան, Եկատերինոսլավի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 11, 1919(1919-01-11), Երևան, Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն), գրականագետ, թարգմանիչ, իրավաբան։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է ծննդավայրի դպրոցում, ապա՝ Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանում, ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական բաժինը (1894 թվականին)։

1894–1895 թվականներին դասավանդել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում. 1907 թվականին՝ տեսուչ։

1893 թվականին Յուրի Վեսելովսկու հետ հրատարակել է «Արմյանսկիե բելետրիստի» ժողովածուի 1-ին հատորը։ 2-րդը լույս է տեսել 1894 թվականին, սակայն ցարական գրաքննությունն արգելել է։

«Գրական ակնարկներ» խորագրով «Արարատ»-ում տպագրել է ռուս և հայ դասականներին նվիրված հոդվածաշար։

Լույս են տեսել Բերբերյանի «Սմբատ Շահ-Ազիզ» (1902 թվական), «Գրական ակնարկներ» (1908 թվական, Վաղարշապատ, Սուրբ Էջմիածնի տպարան), «Տխուր մեղեդիներ» (1908 թվական, նույն տպարան) աշխատությունները, թարգմանություններ է արել ռուսերենից հայերեն և հայերենից ռուսերեն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Նիկոլայ Միխայլովիչ Շվերնիկ** (ռուս.՝ *Николай Михайлович Шверник*, մայիսի 19, 1888(1888-05-19), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 24, 1970(1970-12-24), Մոսկվա, ԽՍՀՄ, Խորհրդային Ռուսաստան), խորհրդային քաղաքական-կուսակցական գործիչ, «սոցիալիստական աշխատանքի հերոս» (1958), ԽՄԿԿ անդամ (1905)։

Կենսագրություն
--------------

1905 -1917 թվականներին եղել է ՌՍԴԲԿ Պետերբուրգի, Նիկոլաևի, Տուլայի, Սամարայի կոմիտեների անդամ։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից (1917) հետո՝ Սամարայի խորհրդի նախագահ։ 1918-1920 թվականներին՝ Արևելյան և Հարավային ռազմաճակատների կոմիսար, 1921-1923 թվականին կատարել է արհմիութենական աշխատանքներ։ 1923-1925 թվականներին՝ ՌԿ(բ) կ ԿՎՀ նախագահության անդամ և ՌՍՖՍՀ բանգյուղտեսչության ժողկոմ։ 1925-1926 թվականին՝ ՀամԿ(բ) կ ԿԿ Լենինգրադի մարզկոմի և Հյուսիս-Արևմտյան բյուրոյի, 1926-1927 թվականներին՝ Համկ(բ) կ ԿԿ, 1927-1928 թվականներին՝ կուսակցության Ուրալի մարզկոմի քարտուղար։

1929 թվականին՝ մետաղագործների արհմիության ԿԿ նախագահ, 1930-1944 թվականներին՝ ՀԱՄԿԽ-ի առաջին քարտուղար։ 1944 -1946 թվականներին՝ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահության նախագահի առաջին տեղակալ և ՌՍՖՍՀ Գերագույն սովետի Նախագահության նախագահ, ԽՍՀՄ Գերագույն սովետի Ազգությունների սովետի նախագահ (1938-1946 թվականներ)։ 1946-1953 թվականներին՝ ԽՍՀՄ Գերագույն սովետի Նախագահության նախագահ, 1953-1956 թվականներին՝ ՀԱՄԿԽ-ի նախագահ, 1956-1962 թվականներին՝ ՍՄԿԿ ԿԿ-ին կից կուսակցական վերահսկողության կոմիտեի, 1962-1966 թվականներին՝ Կուսակցական հանձնաժողովի նախագահ։ Կուսակցության 14-րդ-28-րդ համագումարների պատգամավոր։ Կուսակցության ԿԿ անդամ 1925 թվականից, 1926-1927 թվականներին և 1930-1946 թվականներին՝ ԿԿ կազմբյուրոյի անդամ, 1939-1952 թվականներին՝ ԿԿ Քաղբյուրոյի անդամության թեկնածու, 1953-1957 թվականներին՝ ՄՄԿԿ ԿԿ Նախագահության անդամության թեկնածու, 1952-1953 և 1957-1966 թվականներին՝ ԽՄԿԿ ԿԿ Նախագահության անդամ։ ԽՍՀՄ 1-ին-6-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի նախարար։ Պարգևատրվել է Լենինի 5 շքանշանով։ Թաղված է Կարմիր հրապարակում, Կրեմլի պատի տակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Шверник Николай Михайлович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ · Find A Grave · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 124359043 · ISNI: 0000000081910540 · LCCN: no89016619 · NKC: xx0047702 · NLP: a0000002738999 · NTA: 071348751 · SUDOC: 105632880 · VIAF: 944218 · WorldCat VIAF: 944218 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 575)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Վարդանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հրաչիկ Եղիշեի Վարդանյան** (մայիսի 29, 1929(1929-05-29), Կրասնոդար, Հյուսիսկովկասյան երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), կուսակցական և պետական աշխատող, բժշկական գիտությունների թեկնածու (1972), ԽՄԿԿ անդամ (1953), ՀԽՍՀ գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Խորհրդային կուսակցական և պետական աշխատող Եղիշե Վարդանյանի որդին։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետը (1954)։ 1954 թվականից եղել է Արթիկի շրջսովետի գործկոմի առողջապահության բաժնի վարիչ, այնուհետև նույն շրջանի գլխավոր բժիշկ, 1959 թվականից՝ ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության կուրորտասանատորիական գլխավոր վարչության պետի տեղակալ, 1960 թվականից՝ Երևանի պրոֆեսոր Յոլյանի անվան կլինիկական հիվանդանոցի գլխավոր բժշկի տեղակալ։ 1962 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ վարչության մարմինների բաժնի հրահանգիչ, 1963 թվականից՝ Հայկական ԽՍՀ առողջապահության նախարարի առաջին տեղակալ։ 1973 թվականից եղել է ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի գործերի կառավարիչ։ 1976-1981 թվականներին՝ ՀԿԿ ՎՀ-ի անդամ, 1981 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի անդամության թեկնածու, ՀԽՍՀ IX-XI գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի Նախագահության անդամ։ 1991-1994 թվականներին եղել է ՀՀ պետեկամուտների ծառայության ֆինանսատնտեսագիտական վարչության պետ։ 1990 թվականից՝ ԽՍՀՄ անհատական թոշակառու։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի և «Պատվո նշան» (2) շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հրաչիկ Եղիշեի Վարդանյան, Հայազգ կայք

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 320)։*  |
**Սեմյոն Միխայլովիչ Սմիրենսկի** (ռուս.՝ Семен Михайлович Смиренский, 1881 - 1971), ռուս անասնաբույժ-անատոմ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1946), պրոֆեսոր (1926)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1948)։

Կենսագրություն
--------------

Սեմյոն Սմիրենսկու հուշատախտակը Երևանի Նալբանդյան 47 հասցեում
Ավարտել է Կազանի անասնաբուժական ինստիտուտը (1908 թ.)։ Մասնակցել է 1905-1907 թվականների հեղափոխական շարժումներին։ 1908 թվականից աշխատել է Վարշավայի, Մոսկվայի (1920-1925 թթ.), Լենինգրադի (1925-1926 թթ.), Վիտեբսկի (1926-1928 թթ.), 1928-1963 թվականները՝ Անդրկովկասի (այժմ՝ Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական) ինստիտուտներում։ Սեյմոնի գիտական աշխատանքները վերաբերում են գյուղատնտեսական կենդանիների անատոմիայի հարցերին։ Ուսումնասիրել է Անդրկովկասում տարածված գոմեշի համեմատական անատոմիան, Հայաստանի բնաշխարհիկ միասմբակավորների, մսակերների, խոշոր ու մանր եղջերավորների ոսկրակազմը, մազեխ և բալբաս ցեղի ոչխարների պոչի մակաճարպի (դմակ) անատոմիան, խոշոր եղջերավորների և ընտանի թռչունների վեգետատիվ նյարդային համակարգը, խնամքի ու կերակրման տարբեր պայմաններում բուծվող տեղական, խառնածին և մաքրող կենդանիների մարմնամասերի մորֆոլոգիան ևն։ Նրա նախաձեռնությամբ ՀԽՍՀ-ում ստեղծվել են առաջին անասնաբուժաանատոմիական և ուսումնական թանգարաններ։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2 շքանշանով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 460)։*  |
**Յան Էռնեստի Ռուձուտակ** (օգոստոսի 3 (15), 1887, Kursīši Parish, Լատվիա - հուլիսի 29, 1938(1938-07-29), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ազգությամբ լատիշ խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ։ ԽՄԿԿ անդամ՝ 1905 թվականից։ 1906 թվականից՝ ՌՍԴԲԿ Ռիգայի կոմիտեի անդամ։

Գործունեություն
---------------

1907 թ. ղեկավարել է Վինդավայի կուսակցական կազմակերպությունը։ Նույն տարվա հունիսին ձերբակալվել և դատապարտվել է երկարաժամկետ տաժանակրության։ Փետրվարյան հեղափոխությունից (1917 թ.) հետո եղել է տեքստիլագործների միության համառուսաստանյան կենտրոնի խորհրդի նախագահության անդամ և քարտուղար։ Մասնակցել է Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխությանը։ 1917 թվականից՝ Մոսկվայի ժողտնտխորհի նախագահ, ՀԱՄԿ խմբի անդամ։ 1920 թվականից՝ Տրանսպորտի աշխատողների արհմիության կենտկոմի, ՌԿ(բ) կ Թուրքմենբյուրոյի և Համամիութենական կենտգործկոմի Թուրքմեն հանձնաժողովի նախագահ, ՀԱՄԿ-ի գլխավոր քարտուղար և նախագահության անդամ։ 1922 թվականից ՌԿ(բ) կ ԿԿ-ի Միջինասիական բյուրոյի նախագահ։ Սովետական պատվիրակության կազմում մասնակցել է Ջենովայի կոնֆերանսին (1922 թ.)։ 1923-1924 թթ. Ռուձուտակը ՌԿ(բ) կ ԿԿ-ի քարտուղար էր, 1924-1930 թթ.՝ ՍՍՀՄ ճանապարհային հաղորդակցության ժողկոմ։ 1926-1937 թվականներին՝ ԺԿԽ-ի և Աշխատանքի ու պաշտպանության խորհրդի նախագահի տեղակալ, կապիտալ շինարարության և երկրի ինդուստրացման կազմակերպիչներից։ 1931 թ. Ռուձուտակն ընտրվել է ՀամԿ(բ) կ ԿՎՀ-ի նախագահ և նշանակվել ԱՍՀՄ ԲԳՏ-ի Ժողկոմ։ Եղել է կուսակցության IX—XVII համագումարների պատգամավոր, Կենտկոմի անդամ (1920 թվականից), ԿԿ-ի քաղբյուրոյի անդամության թեկնածու և ԿԿ-ի կազմբյուրոյի անդամ (1923-1924 թթ.), ԿԿ քաղբյուրոյի անդամ (1926-1932 թթ.), Համկ(բ) կ ԿԿ-ի քաղբյուրոյի անդամության թեկնածու (1934 թվականից), ՍՍՀՄ կենտգործկոմի և համամիութենական կենտգործկոմի անդամ։

1937 թ․ մայիսի 24-ին հեռացվել է ԿԿ-ից և ձերբակալվել։ 20 րոպե տևած դատավարությունից հետո դատապարտվել է մահապատժի։ Գնդակահարվել է 1938 թ․ հուլիսի 29-ին։ Գործը վերանայվել 1955 թվականին, ինչի հետևանքով Ռուձուտակը ռեաբիլիտացվել է։

Գրականություն
-------------

* Кассиль Л. Сын латышского батрака // Партия шагает в революцию. — 2-е изд. — М. 1969.
* Трукан Г. А. Я. Рудзутак. — М. 1963.; Герои Октября. — М. 1967.
* Barmine, Alexander, One Who Survived, New York: G.P. Putnam (1945)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118960245 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. 1 2  Рудзутак Ян Эрнестович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 16)։*  |
**Ավետիս Թևանյանը** ( անգլ.՝ Avadis «Avie» Tevanian, 1961), Apple-ի (Էփլ) Mac OS X օպերացիոն համակարգի գլխավոր ծրագրավորողներից մեկն է, ով աշխատել է Apple-ում 1997 թ. փետրվարից մինչև 2006 թ. մարտ։

Կենսագրություն
--------------

Էվի Թևանյանը ծագումով ամերիկահայ է, ծնվել է Մեն նահանգի Ուեստբրուկ քաղաքում։ Թևանյանը Ռոչեստրի համալսարանում ստացել է մաթեմատիկայի բակալավրի աստիճան, Կարնեգի-Մելլոն համալսարանում՝ մագիստրոսի և դոկտորի աստիճան համակարգչային գիտությունների ոլորտում։ Կարնեգի-Մելլոնում Ռիչարդ Ռաշիդի հետ ստեղծել է Mach միկրոմիջուկը, որը հետագայում դարձավ NeXT օպերացիոն համակարգի և հետո միայն Mac OS X-ի հիմքը։ Ավետիս Թևանյանը սկզբնապես աշխատել է NeXTComputer-ում, ապա Apple-ում՝ երկու դեպքում էլ Սթիվ Ջոբսի հրավերով։ Սակայն միջուկի ստեղծումը Թևանյանի գլխավոր վաստակը չէր։

Այն բանից հետո, երբ Apple-ը գնեց NeXT-ը, Է. Թևանյանը, որը Apple էր եկել Սթիվ Ջոբսի հետ, գլխավորեց ծրագրային տեխնոլոգիաների բաժանմունքը և գլխավորեց այն մինչև 2003 թ. հուլիսը։ 2003 թ. Ավետիս Թևանյանը դարձավ Apple computer-ի ծրագրային ապահովման մշակմանգծով փոխնախագահ։ Նրա նախկին պաշտոնը զբաղեցրեց Բերտրան Սերլետը՝ Թևանյանի ենթական և գործընկերը դեռ 1989 թ-ից NeXT-ի ժամանակներից։

Թևանյանը Apple-ում եղել է առաջին դեմքը Mac OS X օպերացիոն համակարգի մշակման ժամանակ։ Նա կարողացավ թողարկել Apple-ի նոր օպերացիոն համակարգը, մի խնդիր, որը մինչ այդ չէր կարողացել լուծել ոչ ոք։ Հենց Ավետիս Թևանյանի ղեկավարելու տաղանդի շնորհիվ ժամանակին թողարկվեց «իններորդ» Mac OS-ի դասական վերջին տարբերակը։ Երբ 2001-2003 թվականներին Microsoft-ի միակ օպերացիոն համակարգը Windows XP-ին էր, այդ ժամանակ լույս տեսան Mac OS X-ի երեք մեծ տարբերակներ՝ մեկը մյուսից ավելի արագ, ավելի լավ և հարմար։ Թևանյանը սահմանեց Apple-ի ծրագրային ապահովման բարձր ստանդարտներ և ձևավորեց նրա զարգացման ընդհանուր գաղափարախոսությունը երկար տարիների համար։

United States v. Microsoft դատավարության ընթացքում Թևանյանը հանդես եկավ ԱՄՆ-ի իրավական դեպարտամենտի կողմից որպես վկա և ցուցմունքներ տվեց Microsoft-ի դեմ։ 2006 թ. մարտի 31-ին Էվի Թևանյանը հեռացավ Apple-ից։

2006 թ. մայիսին Թևանյանը ընդգրկվեց Tellme Networks-ի տնօրենների խորհուրդում, որը զբաղվում էր հեռախոսային ցանցերի ձայնային ծրագրերի մշակմամբ (գնվել է Microsoft-ի կողմից), այնուհետև Green Hills Software-ի ներդրվող համակարգերում։

2010 թ. հունվարի 12-ին Elevation Partners մասնավոր բաժնետիրական ընկերության կողմից հայտարարվեց, որ Թևանյանը ընդունվել է ընկերություն՝ որպես կառավարիչ-տնօրեն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Elevation Partners - Investment Team». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 9-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Avie Tevanian Named Chief Software Technology Officer of Apple(անգլ.)
* Adios Avie Archived 2012-06-08 at the Wayback Machine.(անգլ.)
Մերսի Բրաունի գերեզմանաքարը
**Մերսի Բրաուն** (1872 - հունվարի 17, 1892(1892-01-17), Էքսեթեր, Վաշինգտոն շրջան, Ռոդ Այլենդ, ԱՄՆ), Ռոդ Այլենդի բնակչուհի, ում մարմինը 1892 թվականին տեղափոխվել է, հատուկ արարողակարգ կատարելու միջոցով, նրա մարմնից վամպիրական հոգուն դուրս հանելու համար։ Այս դեպքը մտավ ամերիկյան ֆոլկլյորի մեջ և հետք թողեց գեղարվեստական գրականությունում։

Պատմություն
-----------

20-րդ դարի վերջին երկու տասնամյակում ամերիկյան Էքսեթեր քաղաքում Ջորջ և Մարի Բրաունների ընտանիքում անդամները սկսեցին հերթով տուբերկուլյոզով հիվանդանալ։ Մայրը՝ Մարիան առաջինը մահացավ այդ հիվանդությունից, իսկ հետո 1888 թվականին մահացավ նրանց ավագ դուստրը՝ Մարիա Օլիվիան։ Երկու տարի անց՝ 1890 թվականին մահացավ հիվանդացավ իրենց ավագ որդին՝ Էդվինը։

1891 թվականին նրանց դուստրերից մեկը՝ Մերսին նույնպես հիվանդացավ և մահացավ 1892 թվականի հունվարին 19 տարեկան հասակում։ Նա հուղարկավորվեց Էքսեթերի բապտիստական եկեղեցու գերեզմանատանը։

Ընտանիքի բարեկամները և ընկերները համարում էին, որ ընտանիքի մահացած անդամներից մեկը վամպիր է եղել (չնայած որ նրանք այդ բառը չէին օգտագործում) և հենց ինքն է Էդվինին հիվանդացրել։ Նրանք Ջորջ Բրաունին համոզեցին իրականացնել մահացած Բրաունների մարմինների հետազոտություն, որը իրականացվեց 1892 թվականի մարտի 17-ին։ Մարիայի և Մարիա Օլիվիայի մարմինները երկու տարվա ընթացքում քայքայվել էին, մինչդեռ նորաթաղ Մերսիի մարմինը չէր ձևափոխվել, և նրա սրտում դեռևս արյուն կար։ Սրանից էլ նրանք ենթադրեցին, որ Մերսին հենց այն վամպիրն է, որը հիվանդացրել է Էդվինին։

Մերսիի սիրտը պոկվեց մարմնից և այրվեց, իսկ մոխիրը խառնեցին ջրին և տվեցին, որ Էդվինը խմի և բուժվի։ Սակայն նա մահացավ երկու ամիս անց՝ 1892 թվականի մայիսի 2-ին։

1996 թվականի օգոստոսի 16-ին Մերսի Բրաունի տապանաքարը գողացվեց, սակայն հետ վերադարձվեց 5 օր անց՝ օգոստոսի 21-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Curran, Bob. Vampires: a field guide to the creatures that stalk the night. Career Press, 2005. ISBN 1-56414-807-6, 9781564148070
2. ↑  pohrbivani - Encyklopedie.seznam.cz(չաշխատող հղում)
3. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ ապրիլի 13-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 9-ին.
4. ↑  «Madame Talbot's Victorian Lowbrow Vampire's Garden Mercy Brown Poster». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 29-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 9-ին.
5. ↑  Noticias en el Providence Journal. (չաշխատող հղում)
. Consultado el 10 de enero de 2009

Երկեր
-----

* Bell, Michael E. (2001). Food for the Dead - On the Trail of New England's Vampires. New York։ Carrol & Graf Publishers. 338 pages.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree |

 |
**Ժերար Գարիտ** (Garritte) (1915 - 1992), բելգիացի արևելագետ, հայագետ։

Կենսագրություն
--------------

1936 թվականին ավարտել է Լյուվենի կաթոլիկ համալսարանը, որտեղ էլ դասավանդել է։

Ուսում­նասիրել է Բյուզանդիայի և Արևելքի քրիստոնյա ժողովուրդների (հայեր, վրացիներ, ասորիներ, ղպտիներ, եթովպացիներ) միջնադարյան մատենագրությունները։

1952 թվականից Լուվենում խմբագրել է «Մուսեոն» (ֆրանսերեն) բանասիրական հանդեսը։ Գարիտի և նրա գործընկերների ջանքերով Բելգիայում ստեղծվել է հայագիտական կենտրոն։ «Բնագրեր Ագաթանգեղոսի գրքի ուսում­նասիրման համար» (1946 թվական, Վենետիկ) աշխատության մեջ Գարիտը հրատարակել է Ագաթանգեղոսի պատմության հունարեն նոր խմբագրությունը («Վարք»)։ Լույս է ընծայել նաև Ագաթանգեղոսի արաբերեն, վրացերեն համառոտ խմբագրությունները և պատառիկներ։

Ուսում­նասիրելով հայ քաղկեդոնականների գրեթե կորած մատենագրությունը՝ հրատարակել է 7-րդ դարի վերջին կամ 8-րդ դարի սկզբին հայ-քաղկեդոնական մատենագրի հայերեն գրած՝ Հայ եկեղեցու 4-7-րդ դարերի պատմության հունարեն թարգմանությունը։

Գարիտի ուսում­նասիրությունների զգալի մասը նվիրված է հունարենից հայերենի (Ֆրենքուի գիտական
մրցույթ՝ 1959 թվական, Բելգիա) թարգմանություններին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ջեմալ Ազմի** (թուրքերեն՝ Cemal Azmi, 1868, Արաբկիր, Թուրքիա - ապրիլի 17, 1922(1922-04-17), Բեռլին, Վայմարյան Հանրապետություն), թուրք պետական գործիչ, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Տրապիզոնի նահանգապետ։

Եղել է Հայոց Ցեղասպանության կազմակերպիչներից, կազմակերպելով Տրապիզոնի նահանգի հայերի տարհանումն ու բնաջնջումը, ինչ պատճառով ստացել է «Տրապիզոնյան մսագործ» մականունը։

Տրապիզոնյան կոտորածների համար 1919 թվականի մայիսի 22-ին՝ Երիտթուրքերի դատավարության շրջանակներում, հեռակա կարոգով դատապարտվել է մահվան, սպանվել «Նեմեսիս» գործողության մասնակից հայ վրիժառուներ Արամ Երկանյանի և Արշավիր Շիրակյանի կողմից՝ 1922 թվականի ապրիլի 17-ին։

Մասնակցությունը Հայոց ցեղասպանությունում
----------------------------------------

Եղել է «Հատուկ կազմակերպության» (Թեշքիլաթ-ը մահսուսա) հիմնադիրներից մեկը և մյուս անդամների նման ի վերջո իր մասնակցությունն է ունեցել երիտթուրքական հեղաշրջման և հայկական կոտորածների մեջ։ Մինչև Առաջին աշխարհամարտի բռնկվելը, 1914 թվականի հուլիսի 7-ին նշանակվել է Տրապիզոնի նահանգապետ։ Ազմին շարունակում է կատարել նահանգապետի լիազորությունները Մեծ Եղեռնի ընթացքում։ Ազմիի հրահանգներով կազմակերպվում են հայերի ջարդեր Տրապիզոնում և հարակից շրջաններում։ Առանձնակի դաժանությամբ էր վերաբերվում հայ երեխաների նկատմամբ. Ազմիի հրահանգով Սև ծովում խեղդամահ են արվել հազարավոր հայ կին և երեխա։

Տրապիզոնի ամերիկյան հյուպատոս Օսկար Հայզերը սևծովյան ոճրագործության մասին նշել է. «Երեխաներից շատերին դնում էին նավակների մեջ և նետում ծովը»։

Ազմին բացի կոտորածներ կազմակերպելուց, նաև բռնի կերպով հավաքագրում էր մինչև 15 տարեկան հայ աղջիկների և մինչև 10 տարեկան տղաների՝ նրանց տեղափոխելով մուսուլմանների հարեմներ կամ ընտանիքներ։ Ազմիի հետագայում պատմել է. «10-13 տարեկան ամենագեղեցիկ հայ աղջիկներին ես պահում էի ինձ համար։ Նրանցից մեկին ես նվիրել եմ որդուս։ Մնացածին խորտակել եմ ծովում»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բարտով, Օմեր; Մեք, Ֆիլիս (2001). *Աստծո անունով։ Ցեղասպանությունը և կրոնը քսաներորդ դարում*. Նյու Յորք: «Բերգան բուքս». ISBN 9781571812148.
2. ↑  Շալանդ, Ժերար (2010). *Ահաբեկչության պատմությունը հին ժամանակներից մինչև Ալ Քայիդա* ([Նաչդր.] ed.). Բերքլի, Կալիֆորնիա [ԱՄՆ]: Կալիֆորնիայի համալսարանի հրատարակչություն. էջ 195. ISBN 9780520247093. «Ցեղասպանության կազմակերպիչներից մեկը, Ջեմալ Ազմին՝ «Տրապիզոնյան մսագործ» մականվամբ։»
3. ↑  «Ցեղասպանության թանգարան». «Ցեղասպանության թանգարան» ինստիտուտ. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 14-ին. «Տրապիզոնի նախկին նահանգապես և «Թեշքիլաթ-ը մահսուսա» հանցագործ խմբավորման հիմնադիր Ջեմալ Ազմի»
4. ↑  Աքչամ, Թաներ (1992). *Türk Ulusal Kimliği ve Ermeni Sorunu*. İletişim Yayınları. էջ 155. ISBN 9789754702897.
5. ↑  Ապրիլի 11, 1919 զեկույց, Միացյալ Նահանգների ազգային արխիվ, R.G. 59. 867. 4016/411.
6. ↑  «Suçluya saygi: Mehmet Cemal Azmi Bey» (թուրքերեն). STCG. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 14-ին. «Ölümünden önce, Türk kimliği altında kendi oğluyla arkadaş olan genç bir Ermeniye övünerek şunları anlattığı bilinmektedir: «En güzel Ermeni kızlarından 10 ila 13 yaş arası olanları kendime ayırdım ve o zaman 14 yaşında olan oğluma hediye ettim. Diğerlerini denizde boğdurdum».»
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գևորգյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գևորգյան Լիդա Մուշեղի** , հայ պատմաբան, մամուլի տեսաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1996)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետը (1954 թվական)։

1957–1958 թվականներին աշխատել է «Երեկոյան Երևան» թերթի, 1958–1969 թվականներին՝ «Հայաստանի աշխատավորուհի» ամսագրի խմբագրություններում, 1969 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի գիտաշխատող։

1982 թվականին լույս են տեսել Գևորգյանի «Մուրճ» ամսագիրը, 1996 թվականին՝ «Գրիգոր Արծրունին և նրա Մշակը», 1984 թվականին՝ «Նարեկ­յան մտորում­ներ», 1999 թվականին՝ «Լուսինե» (համահեղինակ՝ Խորեն Պալյան), 2003 թվականին՝ «Բան ի խորոց առ Նարեկացի։ Նարեկացիապատում» (համահեղինակ՝ Արմեն Մկրտչյան) ուսում­նասիրությունները։

Գևորգյանի աշխատասիրությամբ տպագրվել է «Գրիգոր Արծրունի» (2010) հրապարակախոսական հատընտիրը, մասնակցել է «Հայ մամուլի պատմություն» (hատոր 1, 2006) գրքի հրատարակման աշխատանքներին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Էդգարդ Բլոշե** (դեկտեմբերի 12, 1870(1870-12-12), Բուրժ - սեպտեմբերի 5, 1937(1937-09-05), Փարիզ), ֆրանսիացի արևելագետ-իսլամագետ, թարգմանիչ, մատենագետ, արվեստի պատմաբան, մասնագիտացել է հատկապես կրոնների պատմության մեջ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Ֆրանսիայի Բուրժ քաղաքում։ Ավարտել է Փարիզի Արևելյան լեզուների դպրոցը արաբերեն լեզվով, այնուհետև Բարձրագույն հետազոտությունների գործնական դպրոցը, որտեղ նա աշխատել է որպես ասիստենտ 1895-1901 թվականներին, աշխատել է նաև Ֆրանսիայի ազգային գրադարանի ձեռագրերի բաժնում, որտեղ 1895 թվականին նշանակվել էր գրադարանավարի տեղակալ։ Հրատարակել է բազմաթիվ աշխատություններ բյուզանդական, արաբական և մոնղոլական պատմության վերաբերյալ, բայց նրա մասնագիտությունը պարսկական արվեստն ու կրոնի պատմությունն էր։ 1929 թվականին դարձել է հոգաբարձուի օգնական, ապա՝ հոգաբարձու։ 1935 թվականի նոյեմբերին թոշակի է անցել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

Աղբյուրներ
----------

* Francis Richard, «BLOCHET (Gabriel Joseph) Edgard», in: Encyclopaedia Iranica, Vol. IV, Fasc. 3, pp. 313–314. Published December 15, 1989. (Ֆրենսիս Ռիչարդի հոդվածը, առցանց)

Տես նաև
-------

* Edgard Blochet (b. 1870), French art historian, bibliographer, translator into French of selections Encyclopedia Iranica. *iranicaonline.org*
* (en) K. A. C. Creswell, A Bibliography of the Architecture, Arts and Crafts of Islam.
**Սերովբե Տերվիշյան** (հունվարի 10, 1846(1846-01-10), Կոստանդնուպոլիս - հունվարի 1, 1892(1892-01-01), Կոստանդնուպոլիս), հայ լեզվաբան, հնդեվրոպաբան։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության անդամ (1864 թվականից), վարդապետ (1866 թվականից)։

1870 թվականին լույս է տեսել Տերվիշյանի «էոմրի էվլիա» («Սրբերի վարքը», հատոր 2, 1870) հայատառ թուրք, գիրքը, 1872 թ.՝ Ս. Հուստինոսի «Պատասխանատուութիւնք առաջին եւ երկրորդ եւ պատմութիւն նորին վկայութեան»՝ գրաբար թարգմանությամբ։ Սակայն շուտով թողել է կրոնաբարոյական գրականության ասպարեզը և զբաղվել լեզվաբանությամբ, սովորել մի շարք հին ու նոր լեզուներ (հունարեն, լատիներեն, գերմաներեն, սանսկրիտերեն, պահլավերեն, և այլն)։ «Հին հայերենի ք-ն» (1877, գերմաներեն) աշխատության մեջ Տերվիշյանը դիտարկել է հայերենի «ք» հնչյունն ունեցող բառերը և փորձել է բացահայտել այդ հնչյունի համապատասխանություններն այլ լեզուների համարժեք տարրերի (միավորների) հետ։ 1885 թ. լույս է տեսել նրա «Հնդեւրոպական նախալեզու» հատորը, որն ամփոփում է հնդեվրոպաբանության առավել կարևոր նվաճումները, հանգամանորեն պարզաբանում նախալեզվի հետ կապված հարցերը, անդրադառնում հնդեվրոպական հին քաղաքակրթության պատմությանը, ինչպես նաև հնդեվրոպական լեզվաբանության անցած ուղուն։ 1887 թ. Կոստանդնուպոլսում հիմնել և խմբագրել է հայերեն առաջին լեզվաբանական հանդեսը՝ «Լեզու» (1887-1888)։ Ըստ Տերվիշյանի, հնդեվրոպական նախալեզուն մարդկային նախաստեղծ լեզուն չէ, իսկ մարդկային լեզուն մենակունք չէ այն հասարակական է, հատուկ՝ բանական էակներին. կենդանական լեզու չկա։ Այս կապակցությամբ նա ընդգծում է լեզվի և մտածողության սերտ կապը։ Հնդեվրոպական լեզուներից ոչ մեկը (այդ թվում նաև սանսկրիտը), ըստ Տերվիշյանի, նախամայր լեզու չէ։ Հայերենի ցեղակցության խնդրում իրեն, տեսությանը տուրք չտալով հանդերձ՝ նա որոշակի դիրքավորում չի ցուցաբերել։ Կատարել է հայերեն բառերի մի շարք ճիշտ ստուգաբանություններ, անդրադարձել Պերսոպոլսի սեպագիր արձանագրությունների պատմությանն ու լեզվին («Պերսեպոլսոյ սեպագիրք», Հանդէս ամսօրեայ, 1887-1889)։ Գրել է նաև «Այրի մայրն ու միամօր որդեակը» (1871) ողբերգությունը։

Գրականություն
-------------

* Աղայան Է. Հայ լեզվաբանության պատմություն, հատոր 1, Ե. 1958:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, գլխավոր խմբագիր՝ Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, Երևան, 2007։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 687)։*  |