recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ուկրաինական փոստային նամականիշ
**Հարսանեկան երգեր**, ժողովրդական հնագույն ավանդական ծեսի՝ հարսանիքի առանձին դրվագներին հատկացված հատուկ երգերի ու պարերգերի շարք, որ տարբեր ժողովուրդների մոտ, նրանց պատմական կենցաղի ու սովորույթների համեմատ, ունի իր մեջ ընդգրկվող միավորների քանակի, նրանց բնույթի ու հերթականության տեսակետից որոշակի առանձնահատկություններ, միաժամանակ՝ ընդհանրություններ։ Տարբեր ժողովուրդների մոտ պահպանվել է տարբեր չափով։ Հայկական հարսանեկան երգերի շարքը, ըստ Կոմիտասի կազմված է շուրջ 100 միավորից. դրանք «...թերևս բեկորներն են հայ բնապաշտական շրջանեն մնացած՝ քրիստոնյա քողով պարուրված», քանի որ «Բոլոր երգերու մեջ գիրկընդխառն կերթա մարդկային ու բնության կյանքը։ Կերգվին ամուսնության ու բնության գարունը, որ լուսնեկի ցողով ու արևի շողով կծլի»։ Խիստ բազմազան են այդ երգերի բանաստեղծական թեմաները՝ վերաբերելով փեսային ու հարսին, նրանց ծնողներին, ընկերներին ու ընկերուհիներին, ծեսի մյուս «դերակատարներին», պարզապես հանդիսականներին, հատուկ արարողություններին (օր.՝ «հարսանեկան ծառի» օրհնելը) և այլն։ Հատկապես հետաքրքրական են ծաղկոց երգերը, որ «երգում են հարսնացուի մոտիկ ընկերուհիները, պսակի նախընթաց գիշերը մինչև լույս, նրան զուգելու, զարդարելու ժամանակ»։ Ընդարձակ է հարսանեկան երգերի հուզական տրամադրությունների դիապազոնը՝ ջերմեռանդ աղոթքից ու ծանրաբարո բարեմաղթությունից մինչև սրամիտ կատակը, խորունկ վշտից (հարսի՝ հորական տնից բաժանվելու կապակցությամբ) մինչև անկաշառ ուրախությունն ու խրախճանքը։ Բազմազան են նաև հարսանեկան երգերի կոմպոզիցիոն միջոցներն ու կատարողական հատկանիշները՝ ընդգրկելով ռեչիտատիվ ու եղանակավոր երգեցողության բոլոր տեսակներով կատարվող արական ու իգական մեներգեր, մեներգչի և խմբի, նաև երկու խմբի հարց ու պատասխանային զուգերգեր և այլն։ Խոր հնությամբ են բուրում «Վարդ, զքե չըմ սիրի» հարսին գովերգող ու մխիթարող և «Դուն հալալ մերիկ» նրա հրաժեշտի երգերը, լրջությամբ են առանձնանում փեսային ու նրա ծնողներին նվիրված «Մեր թագվորն էր խաչ» և «Գացեք բերեք թագվորամեր» երգերը, անկեղծ հումոր է պարունակում «էն դիզան, տեսեք էն որն ի» երգ-հանելուկը, որի միջոցով ծաղրում են գյուղի հասարակության անարժան անդամներին և գովերգում փեսային ու հարսին, նրանց մեծարելով որպես «թագավոր» և «թագուհի»։ Հարսանիքի երաժշտությունը ընդգրկում է նաև նրա առանձին դրվագներին հատկացված հատուկ պարերգեր և նվագարանային եղանակներ (սրանցից մեկը Շիրակի շրջանում «Կալոսի պռկեն» սրամիտ անվանումով տարածված զուռնայի հանդիսավոր եղանակն է)։ Հայկական հարսանեկան երգերը դեռևս լրիվ հավաքված-գրառնված չեն, դրանք ունեն բազմաթիվ տեղային տարբերակներ։ Կոմիտասը, հարսանեկան երգերից կազմելով երկու երգաշար (սյուիտ), մշակել է ակապելլա երգչախմբի համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 311)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Պետրոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Կամո Հայկի Պետրոսյան**  (սեպտեմբերի 7, 1929(1929-09-07), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 23, 1989(1989-05-23), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային անասնաբույծ։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1972), պրոֆեսոր (1976)։

Կենսագրություն
--------------

1952 թվականին ավարտել է Երևանի անասնաբուժական ինստիտուտը։ 1955-1969 թթ. եղել է նույն ինստիտուտի գիտական գծով պրոռեկտոր, ապա՝ հեռակա ֆակուլտետի դեկան (1973 թ-ից)։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են ոչխարաբուծության մթերատվության բարձրացման և որակական բարելավման հարցերին։ Նրա մշակած հանձնարարականներն ու մեթոդական ցուցումները կիրառվում են արտադրության մեջ՝ տեղական ու նրբագեղմ ոչխարների տրամախաչման ու ցանկալի տիպի խառնացեղերը «ինքն իր մեջ» բուծելու գործում։ Պետրոսյանի ղեկավարությամբ ՀԽՍՀ Գորիսի շրջանում ստեղծվել է կիսանրբագեղմ «Զանգեզուրյան» ոչխարների նոր տիպ։

Երկեր
-----

* Ոչխարաբուծություն, Երևան, 1966 (համահեղինակ)։
* Թռչնաբուծություն, Երևան, 1988։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 8713 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
«Շուն» Ֆրանցիսկո Գոյայի «Մռայլ նկարներ»-ից մեկը, որը ստեղծվել է 1819-1823 թվականներին։ Այս ստեղծագործությունը հայտնի է նաև «Խեղդվող շունը» և «Շան գլուխը» անուններով։

Այս պատկերը, ավելի շուտ, չավարտվածը, հանդիսանում է «Խուլի տան» վերնահարկի աշխատախմբերի մի մասը, որտեղ Գոյան ապրում էր 1819 թվականից։ Ստեղծագործի նախնական նպատակը հայտնի չէ։ Շան գլուխը կամ հայտնվում է լանջի պատճառով կամ դուրս է գալիս մուգ ջրից։ Շունը նայում է վերև ճչացող, գրեթե մարդկային հայացքով, առաջացնելով ծերին անհանգստություն, սրեցված ահռելի դատարկ տարածությամբ վերևից։ Պատկերն անհարթելի տպավորություն է թողնում դիտորդի վրա։ «Շուն» ստեղծագործությունը համադրվում է Գասպար Դավիթ Ֆրիդրիխի «Վանահայրը ծովի մոտ» ստեղծագործության հետ, գրված ավելի քան 10 տարի առաջ։ Սակայն եթե Ֆրիդրիխը բնապատկերը հայտնի է թողել, ապա Գոյան ավելի հեռուն է գնում սովորական ստեղծագործության կտրվածքի հետ։ Նա շրջակա միջավայրի հասանելիությունը հասցնում է բացարձակության և օրինական կազմակերպության պրակտիկորեն բացակայության։ «Խեղդվող շունը» ոգևորության աղբյուր է հանդիսացել շատ նկարիչների համար։ Այսպես Գոյան իր ազդեցությունն է թողել Պյեր Բոննարի «Կարմիր վանդակավոր սփռոց»-ի (1910 թվականին) և Անտոնիո Սաուրի «Գոյի երևակայական նկար»-ի (1966 թ.) վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 125359269 · GND: 1048249328 · VIAF: 293755261 · WorldCat VIAF: 293755261 |

 |
**Լաերտ Վաղարշի Վաղարշյան** (հունիսի 6, 1922(1922-06-06), Կրասնոդար, Խորհրդային Ռուսաստան - հունվարի 30, 2000(2000-01-30), Երևան, Հայաստան), հայ խորհրդային կինոռեժիսոր, սցենարիստ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1976), ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Վաղարշ Վաղարշյանի որդին։

Կենսագրություն
--------------

1946-1948 թվականներին սովորել է Ե․ Վախթանգովի անվան թատրոնին կից ռեժիսորական դասընթացներում, 1951 թվականին՝ ավարտել Համամիութենական կինոինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը։ 1941 թվականից աշխատել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում (1967-1969 թվականներին՝ տնօրեն)։ 1969-1976 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ կինեմատոգրաֆիստների միության վարչության առաջին քարտուղարը։ 1970 թվականից Երևանի հայկական մանկավարժական ինստիտուտի կուլտուրայի ֆակուլտետում դասավանդել է ռեժիսուրա և դերասանի վարպետություն (1982 թվականից՝ պրոֆեսոր)։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Ստեղծել է «Փեսատես» (1956), «Առաջին սիրո երգը» (1958, Յու․ Երզնկյանի հետ), «Կոչված են ապրելու» (1961), «Քաոս» (1975, համամիութենական կինոփառատոնի (Բաքու) մրցանակ՝ լավագույն էկրանավորման համար)), «011 աքսորականը» (1979) գեղարվեստական և «Մարտիրոս Սարյան» (1965, համամիութենական կինոփառատոնի (Կին) մրցանակ)), «Այսօր արևոտ օր է» (1979), «Արամ Խաչատրյան», «Արվեստագետ, քաղաքացին» (1981-1983, չորսմասանոց) վավերագրական ֆիլմերը։ Իր մի քանի կինոնկարներում հանդես է եկել իբրև սցենարի համահեղինակ։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լաերտ Վաղարշյան Archived 2022-07-22 at the Wayback Machine.
* Լաերտ Վաղարշյան 100․ Արվեստագետ քաղաքացին

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 252)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11874 · VIAF: 9280154260454224480008 · WorldCat VIAF: 9280154260454224480008 |

 |
| **՞**Կուննինգհամիա նշտարաձև |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Ասեղնատերևավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Գետնանոճազգրիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Կուննինգհամիա |
|
|
| Տեսակ | Կուննինգհամիա նշտարաձև |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| C. lanceolata Lamb.

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կուննինգհամիա նշտարաձև** (լատին․՝ C. lanceolata Lamb.), գետնանոճազգրիների ընտանիքի, կուննինգհամիա ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Մշտադալար ծառ է՝ մինչև 30 մ բարձրությամբ, Նեղ-բրգաձև սաղարթով։ Բունը սլացիկ է, ուղիղ։ Կեղևը մոխրագույն է, հարթ, անջատվում է երկար շերտերով։ Ճյուղերը օղակաձև են դասավորված։ Ընձյուղները համարյա հակադիր են, սկզբում՝ կանաչ։

Բողբոջները կլորավուն են, կաշվեկերպ, սուր թեփուկներով, վերևից՝ կանաչավուն են, փայլուն, ներքևից՝ 2 լայն կապտասպիտակ հերձանցքաշերտերով. սրածայր, նեղ-նշտարաձև, 3 - 6 սմ երկարությամբ և 3 - 4 մմ լայնությամբ։ Արական հասկիկները դեղին են, 1,9 - 1,5 սմ երկարությամբ։ Կոները 3 - 4 սմ երկարություն և լայնություն ունեն, բաց գորշավուն են։ Դրանց թեփուկները ունեն 1,5 - 2,0 սմ երկարություն և այդքան էլ լայնություն։ Սերմերը 6 - 7 մմ երկարություն և 5 - 6 մմ լայնություն ունեն, դեղնականաչավուն են, բարակ թևերով։ Լավ է զարգանում խոնավ, կավային հողերում։ Վատ է աճում չոր, կրով հարուստ հողերում։

Լավ է աճում սննդանյութերով հարուստ ոռոգելի հողերում։

Ունի դեկորատիվ չափազանց բարձր հատկանիշներ, ձմեռը ասեղնատերևները կարմրում են, ամառը ընդունում կանաչ գույն։ Պիտանի է որպես սոլիտեր և խմբերով տնկելու համար։

Բազմանում է սերմերով, որոնք պետք է ցանել հավաքելուց անմիջապես հետո, քանի որ ծլունակությունը արագ կորցնում է։ Կարելի է բազմացնել նաև աշնանային կտրոններով։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հարավային և Կենտրոնական Չինաստանում' Գուանդունից և Ցյանսուից դեպի հյուսիս մինչև Խուանխե գետը։ Անտառներ է առաջացնում 1000 — 3600 մ բարձրության վրա, բարեխառն տաք ու խոնավ պայմաններում։

Եվրոպա է բերված 1804 թվականին։ Մշակվում է որպես չափազանց դեկորատիվ ծառատեսակ։ ԽՍՀՄ է բերված 1834 թվականին (Նիկիտյան բուսաբանական այգի)։

Հայաստանում
-----------

Առաջին անգամ Հայաստան է ներմուծվել 1965 թվականին (Իջևան), Սոչիի դենդրարիից, երեք տարեկան տնկիներով։ Իջևանում կլիմայավարժվել է, դիմանալով տեղական ցրտերին և օդի հարաբերական խոնավության պակասությանը։ Պահպանում է իր կենսական ձևը, տալով տարեկան 25 - 30 (60) սմ ընթացիկ աճ։ Հիվանդություններով և վնասատուներով չի վարակվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 73։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777413377 |

 |
| **՞**Կալիֆոռնիական ծովառյուծ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Գիշատիչներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ականջավոր փոկեր |
|
|
|
| Ցեղ | Կալիֆոռնիական ծովառյուծներ |
|
|
| Տեսակ | Կալիֆոռնիական ծովառյուծ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Zalophus californianus
Lesson, 1828 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
|   Տարածվածություն |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կալիֆոռնիական ծովառյուծ** (լատին․՝ Zalophus californianus) կամ հյուսիսային, սև ծովառյուծ(Zalophus californianus), ականջավոր փոկերի տեսակ է, Խաղաղ օվկիանոսի բնակիչ։ ժամանակակից աշխարհում նրանց թիվը շատ է և շարունակում է աճել մոտ 5% ամեն տարի։ Կալիֆոռնիական ծովառյուծները տարբերվում են շուտ կողմնորոշվելու ունակությամբ և շրջակա միջավայրին հարմարվելու կարողությամբ, որի շնորհիվ այս տեսակի ներկայացուցիչները կրկեսների, կենդանաբանական այգիների, դելֆինարիումների ներկայացումների տիպիկ դերասաններ են։ Վարժեցնելով համապատասխան ձևով` նրանց օգտագործել են ամերիկյան ծովային ուժերի հատուկ գործողություններում։ Սրանք դասական կրկեսային փոկեր են, չնայած որ իսկական փոկեր չեն։

Արտաքին տեսք
------------

Կալոֆոռնիական ծովառյուծները կշռում են մոտ 300կգ և ունեն 2.4մ երկարություն, էգերը 2մ երկարություն և 90կգ։ Դունչը առաջ է ձգված և նրանց նմանեցնում են շների։ Արուների մոտ շատ զարգացած է գանգի կատարը, որը և շատ արտահայտիչ է հատկապես սեռական հասունացումից հետո։

Ինչպես հետևում է անունից Կալիֆոռնիական ծովառյուծները բնակվում են հիմնականում Կալիֆոռնիայում։ Նրանց կարելի է հանդիպել նաև Արիզոնայում, Վաշինգտոնում, կոլումբիայում և Մեքսիկայում։ Այդ դեսակի էնդեմիկ ներկայացուցիչները, որոնք շատ են հանդիպում Ճապոնական ծովում, համարվում են կալիֆոռնիական ծովառյուծների տեսակներ։ Բայց հիմա բացահայտվել է, որ այդ երկուսը ինքնուրույն տեսակներ են

Բազմանում են Կալիֆոռնիայի Շանել կղզներից մինչև Մեքսիկա։ Խոշորագույն բնակության վայրը Սան Միգել կղզին է։ Վերարտադրողական պառկելավայրերը գերադասում են տեղադրել հարավային ծովափներում։ Նրանք սովորաբար ծովից հեռանում են 10 մղոնից հեռու։

Տաք օրերին գտնում են ծովի եզրին մոտ։ Գիշերային օրերին նրանք ավելի են խորանում ջրում, կամ բարձրանում են ծովափնյա իջվածքների վրա։

Սովորաբար էգը ագրեսիվ է այլ ձագերի նկատմամբ։ Նա բացում է ատամները հառաչում է և կարող է բռնել ու շպրտել մոտեցող ձագին։ Սակայն էգերի 6/17%-ը կարող են հոգ տանել խորթ երեխաների մասին։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · SeaLifeBase · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85018916 · NKC: ph820603 |

 |
| **՞**Լայնականջ աղվես |
| --- |
| Լայնականջ աղվես  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Գիշատիչներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Շնազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Լայնականջ աղվեսներ |
|
|
| Տեսակ | Աղվեսներ |
| Ենթատեսակ | **Լայնականջ աղվես** |
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Otocyon megalotis

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


Լայնականջ աղվեսը (լատին․՝ Otocyon megalotis), շնազգիներին պատկանող կենդանի է և հանդիպում է միայն Աֆրիկայում։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ կենդանին առաջացել է մոտ 800.000 տարի առաջ։ 
Իր անվանումը ստացել է լայն ականջների շնորհիվ, որոնք նրան օգնում են ուտելիք հայթայթելու հարցում։ Otocyon ենթաընտանիքի միակ ներկայացուցիչն է։

Չափսերը և մորթին
----------------

Լայնականջ աղվեսը ունի 55 սմ մերմնի երկարություն և 13 սմ ականջների երկարություն։ Մորթին բաց դարչնագույն է, իսկ երեսի հատվածը, ականջները և ոտքերը սև են։

Տարածվածություն
---------------

Գոյություն ունի լայնականջ աղվեսի երկու ենթատեսակ՝ O. m. megalotis, որը հանդիպում է Աֆրիկայի հարավային հատվածում՝ Զամբիայում, Անգոլայում և Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում, և O. m. virgatus, որը հանդիպում է Եթովպիայում, Հարավային Սուդանում և Տանզանիայում։

Բազմացումը
----------

Սովորաբար լայնականջ աղվեսները պահպանում են իրենց զույգին կյանքի ընթացքում, սակայն հանդիպում են նաև հակառակը ապացուցող դեպքեր։ Ի տարբերություն այլ շնազգիների, լայնկանջ աղվեսների արուները ավելի հոգատար են ձագերի նկատմամբ։ 
Էգ աղվեսի հղիությունը տևում է 60-70 օր և ծնվում են մեկից վեց ձագուկներ։ Մայրը կաթով ձագերին կերակրում է մոտ 14 շաբաթվա ընթացքում։ Այնուհետև ձագերի խնամքով զբաղվում է հայրը՝ նրանց պաշտպանում է, ուտելիք է հայթայթում, տարածքն է ընդգծում, մաքրում է ձագերի մորթին և այլն։

Սնունդը
-------

Լայնականջ աղվեսի սննդի մեծ մասը կազմված է միջատներից, որտեղից էլ նա ստանում է իրեն անհրաժեշտ ջուրը։
Բացի միջատներից սննդի մասը կազմում են նաև մանր կրծողները, սողունները և թռչունները։ 
Լայնականջ աղվեսները մեծ մասամբ սնվում են տերմիտներով։

### Ատամնաշարը

Լայնականջ աղվեսների ատամնաշարը տարբերվում է մյուս շնազգերի ատանաշարից իր ավելի փոքր ժանիքներով, որը միջանտերով սնվելու հետևանք է։ Ատամնաշարի տարբերության պատճառով ժամանակին այս աղվեսը դասվում էր որպես Otocyoninae ենթաընտանիքի ներկայացուցիչ, սակայն հետագա ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ նրանք ավելի մոտ են Vulpes՝ իրական աղվեսների ենթաընտանիքին։ 
Լայնականջ աղվեսները մեծ տարածվածություն ունեին Պլեիստոցենի ժամանակաշրջանում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* Archived 2014-07-14 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կուսանաց անապատ (այլ կիրառումներ)

**Կուսանաց անապատ եկեղեցի** (նաև՝ Սուրբ Տիրամոր եկեղեցի), հայկական առաքելական եկեղեցի Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզի Հաղպատ գյուղում։

Տեղադրություն
-------------

Կուսանաց անապատ եկեղեցի տեղակայված է Հաղպատ գյուղի բարձրադիր վայրում՝ Սուրբ Լույս լեռան վրա։

Ճարտարապետական նկարագիր և կառուցվածք
------------------------------------

Եկեղեցին խաչաձև հատակագծով գմբեթավոր կառույց է։ Գմբեթը հենված է խաչաթևերի կիսաշրջանագծային կամարների վրա։ Մուտքը գտնվում է արևմտյան կողմում։

Պատերը ներսի կողմից եղել են սվաղված և պատված որմնանկարներով, որոնց հետքերը պահպանվել են։

Եկեղեցու շուրջ տարածված է միջնադարյան գերեզմանոցը։ Հայտնի է, որ մինչև 19-րդ դարի սկզբը դեռևս պահպանված էր տարածքը շրջափակող կիսավեր պարիսպը։

Պատմություն
-----------

1983 թ. եկեղեցու կտուրը և աղոթասրահի հատակը սալիկապատվել է, նաև փոխարինվել են պատերին առկա քայքայված երեսաքարերը։ 
Եկեղեցու հարավային կողմում՝ շարված են երեք խոշոր, նրբաքանդակ խաչքարեր։

Պատկերասրահ
-----------

* 
*

Տես նաև
-------

* Զորավանք եկեղեցի
* Հաղպատի վանական համալիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշում 29 հունվարի 2004 թվականի N 49-Ն ընդունված 29.01.2004 թվականին, ստորագրված 29.01.2004 թվականին, *թվային տարբերակը arlis.am կայքում*։
2. ↑  Կուսանանց անապատ եկեղեցու մասին տեղեկություններ hushardzan.am, *(արխիվացված 28․12․2022թ․)*։
| **՞**Կանադական լուսան |
| --- |
| Կանադական լուսանը վարում է մենակյաց կյանքԿանադական լուսանը վարում է մենակյաց կյանք  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Գիշատիչներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Կատվազգիներ |
| Ենթաընտանիք | Փոքր կատուներ |
|
|
| Ցեղ | Լուսան |
|
|
| Տեսակ | **Կանադական լուսան** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Lynx canadensis Kerr, 1792 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**180585**NCBI**61383**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կանադական լուսան** (Lynx canadensis Kerr, 1792), լուսանների ենթատեսակ։ Սովորական լուսանի բարեկամներից (*Lynx lynx*)։

Ընդհանուր բնութագիրը
--------------------

Կանադական լուսանի մարմնի երկարությունը հասնում է` 86-117 սմ, բարձրությունը` 60-65 սմ, իսկ զանգվածը` 8-14 կգ։ Վերարկուի գույնը շագանակագույն է, հիմնականում գծանշում է սպիտակ սփռված ֆոնի գույն։

Բնակությունը
------------

Լուսանը բնակվում է անտառապատ տարածքներում` Ալյասկայում, Կանադայում, Մոնատոյում, Վաշինգտոնում, Կոլորադոյում։

Բազմացումը
----------

Լուսանները նախընտրում են ապրել միայնակ, բացառությամբ այն ժամանակահատվածի, երբ սկսվում է բեղմնավորման շրջանը։ Հղիությունը տևում է 63-70 օր։ Մայիս-հունիսին հազվագյուտ դեպքերում հուլիսին ծնվում է 15 ձագ։ Ձագերը մորից առանձնացվում են 10 ամիսների ընթացքում, սովորաբար մարտ-ապրիլ ամիսներին։ Սեռական հասունությունը երիտասարդ լուսանների մոտ տևում է տարեկան 10-ից մինչև 23 ամիս ։ Բնական պայմաններում ապրում են 10-15 տարի ։

Բնակչության կարգավիճակը
-----------------------

Կանադական լուսանին ապագայում վտանգ չի սպառնում։ Սակայն ԱՄՆ-ի որոշ շրջաններ արգելված է լուսանի որսորդությունը։

Կանադական լուսանի երկու ենթատեսակները
-------------------------------------

* Lynx canadensis canadensis Kerr, 1792, Հյուսիսային Ամերիկայի մեծ մասում։
* Lynx canadensis subsolanus Bangs, 1897, ապրում են Նյուֆաունդլենդ կղզում։

Տես նաև
-------

* Լուսան

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85079162 |

 |
Լենին (1968թ․ պատկերազարդում)
Մարքսիստական եզրաբանությունում **հեղափոխական իրադրություն** է կոչվում հեղափոխության հավանականության մասին վկայող քաղաքական իրավիճակը։ Տվյալ հայեցակարգն առաջին անգամ ներկայացրել է Վլադիմիր Լենինն իր «Հեղափոխական պրոլետարիատի մայովկա» (ռուս.՝ *Маёвка революционного пролетариата*) աշխատության մեջ Հոդվածում նկարագրված էին հեղափոխական իրադրության երկու նախապայմանպայմաններ, որոնք հետագայում համառոտ շարադրվեցին հետևյալ կերպ․ «ստորին խավերը չեն ուզում, իսկ վերիններ չեն կարող հին ձևով ապրել»։ Հետագա աշխատություններում Լենինը մտցրեց երրորդ պայմանը` «աշխատավոր զանգվածների բարձր քաղաքական ակտիվություն, նրանց պատրաստակամություն հեղափոխական գործողություններին»։ 

1. երբ «վերնախավերը» չեն կարողանում հին ձևով կառավարել, առաջանում է տիրող դասակարգի քաղաքականության ճգնաժամ, որի հետևանքով պոռթկում են ճնշված դասակարգերի դժգոհությունն ու վրդովմունքը։ Հեղափոխության համար սովորաբար բավական չէ միայն «ստորին խավերի չուզելը», այլև պահանջվում է, որպեսզի, «վերին խավերն էլ չկարողանան» ապրել առաջվա պես։

2. Երբ ավելի է սաստկանում ճնշված դասակարգերի կարիքն ու թշվառությունը։ 

3. Նշանակալիորեն բարձրանում է մասսաների քաղաքական ակտիվությունը, մասսաներ, որոնք փոթորկահույզ ժամանակներում ճգնաժամի ողջ իրադրությամբ առաջ են քաշվում ինքնուրույն պատմականանների միջև։ Այս բոլորը վկայում են, որ երկիրը գտնվում է համազգային ճգնաժամի վիճակում, որ կոնֆլիկտ է առաջացել արտադրողական ուժերի և արտադրական հարաբերությունների միջև։ Սակայն, օբյեկտիվ պայմանների հասունացումը կարող է վերածվել հեղափոխության, եթե դրան միանա սուբյեկտիվ գործոնը՝ հեղափոխական դասակարգի ունակությունն ու պատրաստակամությունը տիրապետող դասակարգերից իշխանությունը խլելու, պատմական վերափոխումներ կատարելու։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  В.И.Ленин ПСС т.23, p. 300 Archived 2020-11-04 at the Wayback Machine.

	* *ցիտում:* "Большей частью для революции недостаточно того, чтобы низы не хотели жить, как прежде. Для нее требуется еще, чтобы верхи не могли хозяйничать и управлять, как прежде."


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 344)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հեղինե Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)

**Հեղինե Սարգսի Հովհաննիսյան** (օգոստոսի 4, 1926(1926-08-04), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - մարտի 3, 2014(2014-03-03), Երևան, Հայաստան), հայ դերասանուհի, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ։

Կենսագրություն
--------------

1948 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։

### Թատերական գործունեություն

1948 թվականից խաղացել է Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնում։ Լավագույն թատերական դերերից են՝ Գոներիլ՝ Ու. Շեքսպիրի «Արքա Լիր», Գլաֆիրա՝ Գորկու «Եգոր Բուլըչովը և ուրիշները», Վարյա՝ Ա. Չեխով «Բալի այգին», Լիզա՝ Տոլստոյի «Կենդանի դիակ», Չեբոկսարովա՝ Օստրովսկու «Կատաղի փողեր» և այլն։ Նկարահանվել էր կինոյում՝ «Տղամարդիկ», «Սայաթ-Նովա» և այլն։ Մասնակցել է ռադիո- և հեռուստաբեմադրությունների։

### Մանկավարժական գործունեություն

1968 թվականից դասավանդել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում, եղել է պրոֆեսոր։

Ֆիլմեր
------

* Հյուսիսային ծիածան, 1961
* Տղամարդիկ, 1972
* Հուսո աստղ, 1978
* Ապտակ, 1980
* Տեր, ողորմյա, 1997

Պարգևներ և կոչումներ
--------------------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, 1961
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, 1984
* «Արտավազդ» ամենամյա թատերական մրցանակ, 2002

Ընտանիք
-------

Ամուսին՝ Հայաստանի Հանրապետության արվեստի վաստակավոր գործիչ, ռեժիսոր Մարատ Մարինոսյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
| **՞**Կանեփնուկ |
| --- |
| ԿանեփնուկCarduelis cannabina  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Սերինոսներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Carduelis cannabina |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կանեփնուկ** (լատին․՝ Carduelis cannabina), սերինոսների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, տարածված։ Մարմնի երկարությունը 13,5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 21-25,5 սմ։ Կտուցը մոխրավուն է։ Բնադրման շրջանում հասուն արուի ճակատին և կրծքին կան կարմիր հատվածներ։ Գլուխը բաց մոխրագույն է, մեջքը, թևավերևը՝ դարչնագույն-նարնջագույն։ Էգի փետրածածկն ավելի դարչնագույն ու խայտավոր է, կարմիր հատվածները բացակայում են։

Արտաքին տեսք
------------

Երիտասարդը վերևից նարնջագույն-դարչնագույն է, ներքևից՝ աղոտ սպիտակ, գլուխը, մեջքը, կուրծքը և մարմնի կողքերը՝ մուգ խայտերով։ Հետբնադրման շրջանում վարքը երամային է։ Գարնանը արուները մեծ «երգչախմբեր» են կազմում արշալույսին։ Ամռանն առանձին անհատներ երգում են՝ թփուտների ծայրերին նստած։ Բնակվում է բաց թփուտային լանջերին և գետաձորերում՝ մինչև ենթալպյան գոտի, չուի ընթացքում՝ եղեգնուտներում, արհեստ, ծառատունկերում։ Սնվում է սերմերով, մանր անողնաշարավորներով։ Գարնանային վերադարձը, հարսանեկան զույգերը և արուների ակտիվ երգը՝ մարտի կեսերից մայիսի վերջ։

Բույն
-----

Բույնը կառուցում է էգը՝ մարտի վերջից մայիսի ընթացքում (6-8 օր)։ Անբարենպաստ եղանակին կառուցումը ձգձգվում է։ Բույնը գավաթաձև է՝ ցողուններից, փետուրներից, բրդից, մազից, բուսական նրբախավից։

Բնադրում
--------

Բնադրում է խիտ թփուտներում։ Ձվերը բներում հայտնվում են մարտի վերջից մինչև հունիսի վերջը։ Դնում է 18 մմ տրամագծով, բաց կապույտ՝ վարդագույն պտերով 4-6 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 13-14 օր։

Ձագեր
-----

Ձագերը բներում հայտնվում են մայիսի 2-րդ տասնօրյակին։ Թռիչքին տիրապետող ձագերը գրանցվում են մայիսի 2-րդ տասնօրյակից մինչև հուլիսի սկիզբը։ Ձագերը հաճախ օձերի զոհ են դառնում։ Աշնանային երամները ձևավորվում են հուլիսի վերջից հոկտեմբեր։ Աշնանը խառը երամներում (200-300 թռչուն) մոլախոտերի և այլ բույսերի սերմեր են հավաքում հնձած դաշտերում։ Աշնանային չուն՝ մինչև նոյեմբերի առաջին օրերը։

* 
* 
*

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կամելիա (այլ կիրառումներ)

|  |
| --- |
| **Կամելիա** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հավամրգածաղկավորներ (Ericales) |
| **Ընտանիք** | Թեյազգիներ (Theaceae) |
| **Ցեղ** | **Կամելիա** *(Camellia)*L. 1753 |

**Կամելիա** (լատին․՝ Camellia), թեյազգիների ընտանիքին պատկանող մերձարևադարձային մշտադալար, խոշոր, գեղեցիկ ծաղիկներով ծառ և նրա ծաղիկը։ Առավել հայտնի է Չինական կամելիան (լատին․՝ Camellia sinensis), որի տերևներից թեյ են պատրաստում։ Հայրենիքը Արևելյան Ասիան է։

Անվանում
--------

Կամելիան Եվրոպա է բերվել 1788 թվականին՝ Կամելիուսի միջոցով, որի անունով էլ կոչվել է «կամելիա»։

Նկարագրություն
--------------

Արևելյան Ասիայում կամելիայի բարձրությունը հասնում է 10-15 մ-ի, իսկ ջերմոցներում կարող է հասնել մինչև չորս մետրի։ Կովկասում, Սև ծովի ափերին կամելիաները ազատ ձմեռն անց են կացնում բաց տարածքում։ Նրանք ազատ օգտագործվում են որպես մշտադալար, դեկորատիվ բույսեր։

Կամելիայի ծաղիկները լինում են միաթերթ և բազմաթերթ, սպիտակ, կարմիր, վարդագույն և բազմերանգ, խոշոր, մինչև 12 սմ տրամագծով։ Չունեն հոտ։

Մշակություն
-----------

Երևանի պայմաններում կամելիաները մշակվում են սենյակային կամ ջերմոցային պայմաններում, որպես դեկորատիվ բույսեր։ Հայաստանում է շատ է տարածված ճապոնական կամելիան, իր մի շարք հիբրիդներով, որոնցից ամենա աչքի ընկնողը Chan 
dleri elegans-ն է։ Ծաղիկները խոշոր են, բազմաթերթ, կարմրավարդագուն․ տերևները կաշեկերպ են, փայլուն, մուգ կանաչավուն։ Այս ինքնատիպ հատկանիշների շնորհիվ չափազանց գեղեցիկ են նույնիսկ չծաղկած վիճակում։

Կամելիաները բազմացվում են գլխավորապես տնկիներով, հունվար կամ հուլիս-օգոստոս ամիսներին, ջերմոցների բազմացման արկղերում, մաքուր ավազի մեջ։ Տնկիների համար օգտագործում են առողջ ճյուղերի ծայրամասերը 6-8 սմ երկարությամբ։ 22-23 աստիճան ջերմության պայմաններում տնկիները արմատակալում են 1,5-ից 2 ամսում։ Արմատակալած տնկիները տեղափոխում են 7-9 սմ-անոց ծաղկամանների մեջ։ Հունվարին արմատակալածները ամբողջ ամռանը պահվում են ջերմոցներում՝ ստվերի տակ , երբեմն ցողելով ջուր։ Կամելիան կարելի է բազմացնել նաև սերմերով ու պատվաստով։ Վերջին դեպքում որպես պատվաստակալ օգտագործում են C. paeoniflora-ն և Campbell տեսակի կամելիաները։

Գեղարվեստական գրականության մեջ
------------------------------

* Կամելիա։ Աննա Սաքսե, «Հեքիաթներ ծաղիկների մասին», Ե. Դարակ, 2020, էջ 48-51։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հովհաննես Նարինջյան, Ծաղկաբուծություն, Երևան, «Հայաստան», 1954 — 296, էջեր 296 — 456 էջ։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ph116841, ph297138 |

 |
**Հենրիխ Իրենեուս Քվինկե** (գերմ.՝ Heinrich Irenaeus Quincke, օգոստոսի 26, 1842(1842-08-26)[…], Օդերի Ֆրանկֆուրտ, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական միություն - մայիսի 19, 1922(1922-05-19)[…], Ֆրանկֆուրտ, Վիսբադեն, Հեսսե-Նասաու, Պրուսիայի ազատ պետություն, Վայմարյան Հանրապետություն), գերմանացի բժիշկ՝ թերապևտ և վիրաբույժ։ Բժշկության ասպարեզում հեղինակ է մի շարք հայտնագործությունների և նորարարությունների։

Հենրիխի ավագ եղբայրը ֆիզիկոս Գեորգ Հերման Քվինկեն է։

Կենսագրություն
--------------

Նրա հայրը հայտնի գերմանացի բժիշկ Հերման Քվինկեն էր, իսկ ավագ եղբայրը ֆիզիկ Գեորգ Քվինկեն։ Սովորել է Հայդելբերգի, Վյուրցբուրգի և Բեռլինի համալսարաններում։ 1863 թվականին Բեռլինի համալսարանում ստացել է դոկտորի աստիճան։ Նրա դասախոսներից են եղել հայտնի գիտնականներ Ռուդոլֆ Վիրխովը և Ալբերտ ֆոն Կյոլլիկերը։

1865 թվականին Քվինկեն աշխատել է որպես ֆիզիոլոգ՝ Էռնեստ ֆոն Բրյուկկեի մոտ, Վիեննայի համալսարանում։ 1866 թվականին դարձել է վիրաբույժ՝ Ռոբերտ Վիլմսի օգնականը։

1873 թվականին Քվինկեն դառնում է բժշկության (թերապիայի) պրոֆեսոր Բեռլինի համալսարանում, իսկ 5 տարի անց տեղափոխվել է Քիլի համալսարան։ 1908 թվականին անցել է թոշակի։

Ներդրումը բժշկության մեջ
------------------------

Քվինկեն առաջինն է կատարել մաշկային լյուբալ պունկցիա և չնայած նա պունկցիան իրականացրել է ախտաբանական և բուժական նպատակներով, այնուամենայնիվ նրա հետազոտությունը հիմք դարձավ ապագա անեսթեզիոլոգիայի համար։

Քվինկեն առաջինն է ուսումնասիրել ողնուղեղային հեղուկը։ Նա որոշեց դրա բաղադրությունը, տեսակարար կշիռը, նրա հատկանիշները թարախային մենինգիտի ժամանակ։

1882 թվականին Քվինկեն ուսումնասիրել է սուր մաշկային ալերգոնևրոտիկ այտուցը, որի համար այտուցը կոչվել է նրա անունով։

Գրականություն
-------------

* *Quincke H.* Esophageal ulcers from digestive juice (ulcus oesophagi ex digestione). Dtsch Arch Klin Med. 1879;24:72.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Who Named It?
2. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
4. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118597361 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 10688906b · GND: 118597361 · ISNI: 0000000121182323 · LCCN: n84804317 · NKC: nlk20010094559 · NLG: 253308 · NTA: 070994978 · NUKAT: n2011044246 · SUDOC: 083339655 · VIAF: 3254721 · WorldCat VIAF: 3254721 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կարո Մինասյան (այլ կիրառումներ)

**Կարապետ (Կարո) Հարությունի Մինասյան** (մարտի 22, 1908(1908-03-22), Կարս, Կարսի մարզ, Կովկասյան երկրամաս, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 24, 1966(1966-01-24), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բեմանկարիչ։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1956)։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Թիֆլիսի գեղարվեստի ակադեմիայում (1925-1929) և Լենինգրադի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտում (1931-1936)։ 1936-1938 թվականներին աշխատել է Լենինականի դրամատիկական թատրոնում (գլխավոր նկարիչ), 1938-1944 թվականներին՝ Երևանի Ստանիսլավսկու անվան ռուսական թատրոնում, հայրենական մեծ պատերազմից հետո՝ Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան դրամատիկական ու Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոններում։ Մինասյանի ստեղծագործություններին բնորոշ է ծավալատարածական լուծումը, բեմական գործողության բովանդակությանը համահնչուն միջավայրի արտահայտիչ մեկնաբանումը։

Ձևավորել է բազմաթիվ ներկայացումներ՝ Վիլյամ Շեքսպիրի «Վենետիկի վաճառականը» կատակերգությունը (1940), Շառլ Գունոյի «Ռոմեո և Ջուլիետ» (1955), Արմեն Տիգրանյանի «Դավիթ Բեկ» (1952) օպերաները, Գրիգոր Եղիազարյանի «Սևան» բալետը (1956) և այլն։ Ստեղծագործել է նաև հաստոցային դիմանկարչության բնագավառում։

Ցուցահանդեսներ
--------------

1960 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Երևանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 555)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կարաս (այլ կիրառումներ)

**Կարաս**, կավե անոթ։ Գործածվում է հացահատիկ, գինի, կաթնամթերքներ (թան, պանիր և այլն), մեղր, գարեջուր և այլն մթերավորելու համար։ Հայտնի է դեռևս էնեոլիթյան-բրոնզեդարյան ժամանակաշրջանից (մեր թվարկությունից առաջ III հազարամյակ)։ Հին Եգիպտոսում, Բաբելոնում, Հայկական լեռնաշխարհում և այլուր կարասն օգտագործվել է նաև որպես դագաղ։ Սկզբնական կարասները եղել են ցածր, լայն փորով ու բերանով, նեղ, կորավուն հատակով, մեծ մասամբ՝ սև փայլով, երկրաչափական նախշերով ու կենդանակերպ պատկերներով (Շենգավիթ)։

Ուրարտական և հետագա շրջաններում առաջ են եկել նաև երկարավուն, հարթ հատակով կարասներ։ Ուրարտական կարասները զարդարված են պարուրաձև, եռանկյունաձև, ճկված, փայլեցված, դրոշմված նախշերով, հաճախ՝ սեպագրերով, կնքադրոշմներով ու կենդանիների կավե քանդակներով։ Միայն Կարմիր բլուրից հայտնաբերվել է գինու 8 պահեստ՝ հողե հատակում թաղված 800-1000 լ տարողությամբ մոտ 400 կարասով։

Դվինից, Անիից, Գառնիից և այլ միջնադարյան հնավայրերից գտնվել են կարմրափայլ, գոտեզարդ, դրոշմազարդ, մարդկանց, թռչունների, կենդանիների, խաչի պատերներով, բուսական (կենաց ծառ և այլն ) ու գինու կարասներ (Կարմիր բլուր) Կարասներ (Դվին) երկրաչափական նախշերով, հայերեն արձանագրություններով կանթավոր և անկանթ բազմաթիվ կարասներ և կարասների մնացորդներ։ Ենթադրվում է, որ ցածրիկ, լայնաբերան, հարթ հատակով գոտեզարդ, բուսական ու կենդանակերպ նախշերով կարասները, օգտագործվելով հարսանիքների և ճաշկերույթների ժամանակ՝ խորհրդանշել են պտղաբերություն, իսկ նեղ բերանով երկարավուն կարասները, որոնք մթերքով լցված կիսով չափ թաղվել են հողում, հատկանշել են օջախի շենությունը։ Մինչև 1950-ական թվականները կարասը ուներ տնտեսական կարևոր նշանակություն։ Այժմ օգտագործվում է հիմնականում գյուղերում։

Տես նաև
-------

* Ամֆորա

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 309)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Վ. Դալի · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 121336625 · GND: 4033299-8 · LCCN: sh85102492 |

 |
| **՞**Կրետակեր |
| --- |
| Կրետակեր  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | ճուռակներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Pernis apivorus

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կրետակեր** (լատին․՝ Pernis apivorus), ճուռակների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, քիչ տարածված։

Կառուցվածք
----------

Մարմնի երկարությունը՝ 43-53 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 100-121 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 700 գ։ Գլուխը և վիզը բարեկազմ են, պոչը՝ երկար։ Արուի գլուխը մոխրագույն է, էգինը՝ ավելի դարչնագույն։ Մարմինը վերևից դարչնագույն է, թևատակը՝ նեղ շերտերով, դաստակի հատվածի բիծը՝ մուգ։ Պոչի հիմքում կան 2 մուգ շերտեր։ Երիտասարդի գունավորումը փոփոխական է, սովորաբար՝ միատարր դարչնագույն, թևատակը և պոչի ստորին մակերեսը՝ հավասարաչափ զոլավոր։ Առավել հաճախ տեսանելի է թռիչքի պահին կամ չուի ժամանակ։ Կերակրվում է գետնին՝ հորիզոն, դիրքով։ Բնակվում է սաղարթավոր և խառնանտառներում, անտառեզրերին։

Սնունդը
-------

Ձու
Սնվում է առավելապես մեղուների և կրետների թրթուրներով, մանր ողնաշարավորներով։ Մարմնի կառուցվածքով, ճակատի, բերանի անկյուններում և աչքերի շուրջը մանր փետուրների առկայությամբ հարմարված է կրետների և մեղուների թրթուրներով սնվելու վտանգավոր ու դժվարին միջոցին։ Ոտքերի փետրազուրկ հատվածները պատված են հաստ, կոշտ, մանր եղջերացած վահանիկներով, որոնք պաշտպանում են գազազած կրետների ու մեղուների հարձակումներից։

Բազմացում
---------

Վաղ գարնանային վերադարձը՝ ապրիլի վերջ-մայիսի սկզբին՝ փոքր երամներով։ Բույնը հարթակ է՝ ճյուղերից, կանաչ տերևներից՝ ծառերին։ Դնում է 52 մմ տրամագծով, սպիտակ՝ կարմիր-դարչնագույն պտերով 2 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 34-38 օր (մասնակցում է նաև արուն)։ Ձագերը բնից դուրս են գալիս կյանքի 49-րդ օրը՝ լիարժեք փետրածածկով։ Աշնանային չուն՝ սեպտեմբերի վերջին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ նորվեգական · Նոր |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · CMS · eBird · EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4197604-6 |

 |
**Հեռակա կրթություն ազգային համալսարան** (անգլ.՝  National University of Distance Education, իսպ.՝  Universidad Nacional de Educación a Distancia, сокр UNED), միակն է իսպանիայի համալսարաններից, որը գտնվում է անմիջապես Իսպանիայի կառավարության կառավարման տակ։

Համալսարանի շտաբ-բնակարանը գտնվում է Մադրիդում, իսկ մասնաճյուղերը բոլոր ինքնավար համայնքներում։ Բացի այդ, այն ներառում է 14 ուսումնական կենտրոնների և երեք քննական կետեր Եվրոպայի, Ամերիկայի և Աֆրիկայի 13 երկրներում։

Համալսարանը համատեղում է ավանդական կրթությունը ծրագրերի հեռավար կրթություն ծրագրերով լսարաններում։ Հաշվում է ավելի քան 260 հազար ուսանողներ։ Այն հանդիսանում է ամենամեծ համալսարանը Իսպանիայում և երկրորդ ամենամեծը Եվրոպայում։

Պատմություն
-----------

Համալսարանը հիմնադրվել է 1972 թվականին ավելի վաղ մեծ Բրիտանիայի Բաց համալսարանում առաջացած հայեցակարգի ազդեցության տակ հնարավորություն է տրվում որակյալ և շարունակական կրթության ամբողջ համակարգի միջոցով հեռակա կրթություն ստանալ. Նա տալիս է նույն աստիճանները, ինչ որ այլ համալսարաններ Իսպանիայում, և ունի նույն մակարդակի ընդունելության պահանջները։ այսպիսով, փաստորեն, այն չի հանդիսանում "բաց", քանի որ ընտրության կոշտությունը ոչնչով ավելի ցածր չէ, քան սովորական Իսպանիայի համալսարաններում։

Նա մի շարք հատկանիշներով տարբերվում է այլ իսպանական համալսարաններից։ Նա ըստ իր ընդգրկման համազգային է, ցուցադրում է լայն հասարակական ազդեցություն ռադիո և հեռուստատեսային ծրագրերի միջոցով։

Համալսարանն աջակցում է բարձրագույն կրթության բարձր ստանդարտ։ Վերջին 30 տարիների ընթացքում նա շնորհել է մոտ 2000-ի չափով փիլիսոփայության դոկտորի կոչում։

Համալսարանի Միջազգային հեղինակությունը պերճախոս հաստատում է այն փաստը, որ 1997 թվականից այստեղ տեղադրված ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի հեռավոր կրթության ամբիոն, որը զբաղվում է հեռավար կրթության ոլորտում փաստաթղթերի մշակմամբ և հետազոտությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  Բաց մատչելիության ամսագրերի տեղեկատու — 2003.
6. ↑  Educación


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · LinkedIn · Թվիթթեր · Թվիթթեր |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNC: a10525117 · BNE: XX112082 · BNF: 11878912j · GND: 14803-9 · ISNI: 0000000123088920 · LCCN: n79032065 · Microsoft: 178450904 · NKC: ko2009480285 · NLA: 35682984 · NLP: a0000003315456 · NUKAT: n2010034661 · PTBNP: 281381 · SUDOC: 02656582X · VIAF: 139305937 · WorldCat VIAF: 139305937 |

 |

 |
**Կրետեական ցուլ**, հայտնի է նաև որպես **Մարաթոնյան ցուլ** (հին հունարեն՝ Ταύρος της Κρήτης), առասպելական կենդանի, ըստ հին հունական դիցաբանության՝ Կրետեի թագավոր Մինոսի ցուլը։ Եվրիպիդեսը գրում է այն մասին, որ կրետեական ցլին երկիր է ուղարկել Զևսը՝ որպես ընծա գեղեցկուհի Եվրոպային։ Շատ պատմիչներ նաև պնդում են, որ երկիր ուղարկված կենդանին եղել է նույն ինքը Զևսը՝ ցլի կերպարանք ընդունած։

Ըստ մեկ այլ աղբյուրի՝ կրետեական ցլին երկիր է ուղարկել ծովերի տիրակալ Պոսեյդոնը։ Կրետեի արքա Մինոսը պետք է ընծայեր այդ ցուլն աստվածներից որևէ մեկին, սակայն ափսոսալով որոշում է աստվածներին զոհաբերել իր նախիրի շարքային անասուններից մեկը։ Տեսնելով սա, Պոսեյդոնը լցվում է բարկությամբ և խելագարություն տալիս ցլին։ Վերջինս ազատվում է կապանքներից և ոչնչացնում իր ճանապարհին ընկած ամեն ինչ, սակայն որոշ ժամանակ անց սպանվում է առասպելական հերոս Թեսևսի կողմից։

Պատմիչներից մեկը գրել է, թե կրետեական ցուլը՝ տավրոսը, եղել է Կնոսոսի հերոսներից մեկը, ով ժամանակ առ ժամանակ առևանգել է տեղի երիտասարդ աղջիկներին, այդ թվում՝ արքայադուստր Եվրոպային։ Շուտով ցուլը սիրահարվում է գողացված գեղեցկուհի Պասիֆայայի վրա, ումից էլ ծնվում է նրանց որդին՝ Մինոտավրոսը։

Հերակլեսի և ցլի մենամարտ
------------------------

Հիմնական հոդված՝ Հերակլեսի սխրագործություններՀերակլեսն իր սխրագործությունների ի կատար ածման ճանապարհին հանձնարարություն է ստանում մեկնել Կրետե և Միկենե բերեր այն ցուլը, որը Կրետե էր ուղարկել Պոսեյդոնը, քանզի վերջինս բնաջնջում էր ողջ շրջակայքը։ Հերակլեսը բռնում է ցուլին և զսպում նրան, իսկ այնուհետև ցուլի մեջքին բազմած կտրում է Կրետեից Պելեպոնես տանող ծովի ջրերը։ Էվրիսթևսը վախենում է ցուլն իր ախոռում պահելուց և ազատ արձակեց նրան։ Կատաղի ցուլը սուրալով շարժվում է դեպի Ատտիկա, որտեղ նրան սպանում է աթենական առասպելական հերոս Թեսևսը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ինչ էին պատմում հին հույները իրենց աստվածների և հերոսների մասին», Հին հունական լեգենդներ և առասպելներ, Նիկոլայ Ալբերտովիչ Կուն, 1989, Երևան «Լույս»


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս |

 |
**Կրիստիանա Մուսկարդինի** (իտալ.՝ Cristiana Muscardini, նոյեմբերի 6, 1948(1948-11-06), Կաննոբիո, Վերբանիո-Կուզիո-Օսոլա, Պիեմոնտ, Իտալիա), իտալացի հրապարակախոս և աջակողմյան քաղաքական գործիչ, 1989-2014 թվականներին` Եվրոպական խորհրդարանի անդամ։

Քաղաքական կարիերա
-----------------

Ստանալով փիլիսոփայություն մասնագիտության բարձրագույն կրթություն` Կրիստիանա Մուսկարդինին միացել է Իտալական սոցիալիստական շարժման ակտիվիստներին (1972-1994 թվականներ), այնուհետև դարձել է Ազգային դաշինքի առաջնորդ (1995-2009 թվականներ)։ 

1980-1990 թվականներին նա նաև եղել է Միլանի քաղաքապետարանի խորհրդական։ 1983 թվականի ընտրություններում նրան հաջողվել է դառնալ իտալական խորհրդարանի պատգամավոր, իսկ 1989 թվականին Քրիստիանա Մուսկարդինին առաջին անգամ մտել է Եվրախորհրդարան։ 

2000-2004 թվականներից նա զբաղեցրել է Ազգերի Եվրամիության փոխնախագահի` խորհրդարանական ծայրահեղ աջ խմբակցության փոխնախագահի պաշտոնը։ 2004-2009 թվականներից նա ղեկավարել է խորհրդական նոր` «Ազգերի դաշինքը Եվրոպայի համար» միության աշխատանքը։ 2009 թվականին մտել է Եվրոպական ժողովրդական կուսակցության ներկայացուցիչների դաշինք, իսկ 2012 թվականին անդամակցել է Եվրոպական պահպանողական և ռեֆորմիստների կուսակցություն։ 2014 թվականի ընտրություններում Կրիստիանա Մուսկարդինին պարտվել է։

Մրցանակներ
----------

* Սրբեր Մավրիկոսի և Ղազարոսի իտալական շքանշանի կոմանդոր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Nasce il Movimento Conservatori Social Riformatori

Արտաքին հղումներ
----------------

* Personal site

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Եվրախորհրդարան |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1138860298 · ICCU: CFIV051574 · ISNI: 0000000419613202 · VIAF: 90143697 · WorldCat VIAF: 90143697 |

 |
Կարի մեքենա
**Կարի մեքենա**, կարի արտադրանքի դետալների միացման կամ վերջնամշակման մեքենա։ Կիրառվում, է կարի, տրիկոտաժի, կոշիկի և թեթև արդյունաբերության այլ ճյուղերում, ինչպես նաև կենցաղում։ Ըստ նշանակման կարի մեքենաները լինում են *սովորական կարի*, *շրջակարի*, *գաղտնակարի*, *կոճակի* և այլն։ Տարբերում են նաև ունիվերսալ (կատարում է տարբեր տեսակի կարեր, տարբեր երկարության և տարբեր ուղղություններով թակալակարեր) և մասնագիտացված (կատարում է որոշակի գործողություններ) կարի մեքենաներ։ Վերջինները սովորաբար կիսաավտոմատ են։ Կարի մեքենաները, ստորաբաժանվում են 2 ենթախմբի՝ մաքոքային և շղթայական կութերով։ Միևնույն ենթախմբի բոլոր կարի մեքենաները շատ նման են ինչպես գործողության սկզբունքով, այնպես էլ աշխատանքային օրգանների կոնստրուկցիայով։ Ունիվերսալ կարի մեքենաներից առավել տարածված է մաքոքային կութով միասեղ կարի մեքենան, որի հիմնական տարրերն են ասեղի, թելաքաշիչի, մաքոքի, գործվածքի շարժիչի մեխանիզմները։ Արդյունաբերության մեջ կիրառվող կարի մեքենաների կառուցվածքը, չափերը, ձևը, արագության և այլ ցուցանիշները որոշվում են նշանակմամբ, արտադրանքի չափերով, նյութի հատկություններով և հաստությամբ։ Մաքոքային կութով ունիվերսալ կարի մեքենաներ են նաև կենցաղում կիրառվող մեքենաները։ Վերջինները, բացի ուղիղ կարից, կարող են կատարել նաև զիգզագաձե կութերով թակալներ և կիրառվել գործվածքների կտրվածքները շրջակարելու, ժանյակները, ապլիկացիաները կարելու, արտադրանքը վերջնամշակելու համար։ Հանովի լրացուցիչ հարմարանքների առկայության դեպքում այդ մեքենաներով կարելի է շրջակարել մերակները, կարել կեռիկները, կոճակները։ Գործվածքի կարման և միաժամանակ կտրվածքների, ինչպես նաև եզրերի շրջակարման համար կիրառում են կարող-շրջակարող մեքենաներ։ Զիգզագ մեքենաները կատարում են զիգզագաձև թակալակարեր։ Գաղտնակարի մեքենաները նախատեսված են ենթաօձիքների, կրծպանի միջադիրի կութերի, ենթակարման տարբեր աշխատանքների համար։ Կոճակի կարման մեքենաները ծառայում են 2 և 4 անցքերով հարթ, կանթերով կոճակների համար։ Մերակի մեքենաները ոչ միայն կարում են մերակների եզրերը, այլ նաև կտրում պահանջվող չափի և ձևի բացվածքներ, ամրացնում բացվածքի ծայրերը, կտրելուց հետո կտրում թելերը։ Ասեղնագործական կարի մեքենայում սինքրոն աշխատում են ասեղի, մաքոքի և գործվածքի շարժիչի մի քանի մեխանիզմներ, որոնք միաժամանակ նույնական նախշեր են կատարում քարգահին հագցված մի քանի կտավի վրա։ Կոճակի, մերակի, ասեղնագործական, ամրակցման կարի մեքենաները կիսաավտոմատ են։ Կան նաև կարի մեքենաներ, որոնցում գործվածքները միացվում են եռքակարով կամ սոսնձի օգնությամբ։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 321)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Giant Bomb |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4135461-8 · LCCN: sh85120545 · NDL: 00567720 · NKC: ph127800 |

 |