**Թեոդոր Ա. Հոլլ** (անգլ.՝ Theodore А. Hall, հոկտեմբերի 20, 1925(1925-10-20), Far Rockaway, Քուինս, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - նոյեմբերի 1, 1999(1999-11-01), Քեմբրիջ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), ֆիզիկոս-հրաշամանուկ, Մանհեթենյան նախագծի մասնակից։ Ծրագրի գաղտնիքները փոխանցել է ԽՍՀՄ-ին, բացահայտվել է, բայց չի դատապարտվել, այլ միայն ազատվել է աշխատանքից։ Գիտությամբ  է զբաղվել ԱՄՆ-ում և Անգլիայում, արժեքավոր ներդրում է ունեցել կենսաբանական օբյեկտների հետազոտության մեթոդներում։

Կենսագրություն
--------------

Թեոդոր Ալվին Հոլցբերգը ծնվել է Բարնեթ Հոլցբերգ (հայրը փոխել է ազգանունը Հոլլ հակասեմիտիզմից խուսափելու համար) և Ռոզե Մոսկովիչ զույգի հրեական ընտանիքում։ Մանկությունն անցել է Նյու-Յորքի շրջանում Մեծ Դեպրեսիայի ժամանակներում։ Նրա հայրը մուշտակագործ էր և Մեծ ճգնաժամը զգալիորեն վնասել է նրանց բիզնեսին։ Երբ նրա հոր գործերն այնքան վատացան, որ այլևս ընտանիքի ապրուստը չէր լինում հոգալ, ընտանիքը տեղափոխվեց Վերին Մանհեթեն, Վաշինգտոնի բարձունքներ (անգլ.՝ Washington Heights)։

Կրթություն
----------

14 տարեկան հասակում ընդունվել է Կոլումբիայի համալսարան, 16 տարեկանում` Հարվարդ։ Այնտեղ նա 18 տարեկանում ստացել է գիտական աստիճան, իսկ 19 տարեկանում ընդգրկվել է միջուկային զենքի մշակման Մանհեթենի նախագծի մեջ, որտեղ աշխատել է շատ ինտենսիվ, որպեսզի առաջ անցնի նացիստական Գերմանիայի համանման մշակման ծրագրից։

Հոլլն ավարտել է ուսումը և զբաղվել է գլխավորապես մոլեկուլային կենսաբանությամբ։ Հոլլն արժեքավոր ներդրում է կատարել էլեկտրոնային մանրադիտակի կիրառմամբ կենսաբանական օբյեկտների ռենտգենյան մեթոդներով ուսումնասիրության գործում, որը համարվել է իր կյանքի բարձրագույն նվաճումը։ 1968 թվականին Հոլլի հայտնագործած մեթոդը թույլ է տալիս իմանալ էլեկտրոնային մանրադիտակի տակ գտնվող նմուշի քիմիական կազմը ըստ նմուշի ռենտգենյան ճառագայթների արտանետած սպեկտրի։ 1962 թվականից ապրել է Անգլիայում, որտեղ աշխատել է Կավենդիշի լաբորատորիայում, Քեմբրիջում։

Խորհրդային լրտես
----------------

Շատ տարիներ անց հայտնի է դարձել, որ նա զուտ մաքուր իդեալիստական հայացքներից ելնելով իր ծառայություններն է առաջարկել խորհրդային կողմին, դիմելով ԱՄՆ ԿոմԿուսին և առաջին իսկ հանդիպման ժամանակ ՝ 1944 թվականին փոխանցելով պլուտոնիումային«Ֆաթ Ման» ռումբի  (անգլ.՝ Fat Man) գծագրերը։ Ընդ որում, ըստ երևույթին, խորհրդային կողմին հայտնել է ռումբի աշխատանքի կարևոր սկզբունքը`իմպլոզիումային պայթյունը։ Ըստ որոշ խորհրդային աղբյուրներին տեղեկացրել է նաև առաջին միջուկային փորձարկման ամսաթիվը։ 

Հոլլը բացահայտվել է ամերիկյան հակահետախուզության «Վենոնա» նախագծի շրջանակներում որպես «Մլադ» մականունով գործակալ։ Քանի որ «Վենոնա» նախագիծը գաղտնի էր, այն հնարավոր չէ օգտագործել դատարանում և իշխանությունները կարող էին ընդամենը հեռացնել Հոլլին։

1995 թվականին Վենոնայի արդյունքների հրապարակման առնչությամբ Հոլլը հայտնի դարձավ որպես լրտես և գրեթե խոստովանել է 1997 թվականին։ Հոլլի մահից հետո նրա կինը ՝ Ջոան Հոլլը հուշագրություններ է հրապարակել, որտեղ բացատրել է ամուսնու դրդապատճառները նրա իսկ խոսքերից։ Հոլլը վախենում էր, որ պատերազմի ավարտից հետո ԱՄՆ-ը կլինի ռեակցիոն ուժ, և վտանգավոր է նրան ատոմային ռումբի մենաշնորհը թողնելը։ Հատկապես նա վախենում էր տնտեսական ճգնաժամի կրկնությունից և ծայրահեղ աջ անտիսեմիտների իշխանության գլուխ բարձրանալուց։ Դերակատարում է ունեցել նաև ԽՍՀՄ առաջին սոցիալիստական պետության նկատմամբ համակրանքը, որը նաև նացիստական հարձակման զոհ էր դարձել. այդ համակրանքն անցել էր ստալինյան խոշոր դատական գործընթացների ճգնաժամերի միջով և Հիտլերի հետ չհարձակման պակտի կնքման միջով։ Անձնական կիսախոստովանության մեջ Հոլլը նշում է, որ ԽՍՀՄ-ին գաղտնիքների փոխանցումը, հնարավոր է, կանխել էր Չինաստանի դեմ 1949—1950 թվականներին  ամերիկյան ռումբի օգտագործումը։ Հոլլը խոստովանել է նաև, որ խորհրդային ռեժիմի բացահայտումները ստիպել է նրան մտածել իր արարքի ճիշտ լինելու մասին։ Ըստ Հոլլի տված հարցազրույցի.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ...Ես գործել եմ որպես խակ, անփորձ ու շատ ինքնավստահ տասնիննամյա երիտասարդ։ Ես արդեն այն անձը չեմ, բայց և չեմ ամաչում դրանից։ |  |

Մահ
---

Մահացել է 1999 թվականի նոյեմբերի 1- ին Քեմբրիջում։

Տես Նաև
-------

* Կլաուս Ֆուքս
* «Վենոնա» նախագիծ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
2. ↑  Albright, Joseph; Marcia Kunstel (1997). Bombshell: The Secret Story of America's Unknown Atomic Spy Conspiracy. New York: Times Book. ISBN 081292861X.
3. ↑  Мемуары Джоанн Холл (անգլերեն)
4. ↑  Patrick Echlin.
5. ↑  ««СОВЕТСКАЯ РОССИЯ», № 39 (12663), четверг, 24 марта 2005 г.». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ դեկտեմբերի 14-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 26-ին.
6. ↑  Theodore Hall, Prodigy and Atomic Spy, Dies at 74, некролог в «Нью-Йорк Таймс»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Annotated bibliography for Theodore Hall from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues Արխիվացված 2006-08-28 Wayback Machine
* *Robert L. Benson.* *Robert L. Benson.* История Веноны = The Venona Story / NSA. — 1 edition. — Fort George G. Meade, MD 20755-6886: Center for Cryptologic History, NSA, 2001. — С. 61.
* The Venona Secrets

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Թեոդոր Հոլլ** կատեգորիայում։ |


|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Թեոդոր Հոլլ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · American National Biography |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 120805626 · ISNI: 000000037425150X · LCCN: n85334760 · NTA: 072296178 · NUKAT: n2009093180 · SUDOC: 103969861 · VIAF: 3931212 · WorldCat VIAF: 3931212 |

 |

 |