**Շերոն Քրիստա Մաքոլիֆ** (անգլ.՝ Sharon Christa McAuliffe, սեպտեմբերի 2, 1948(1948-09-02), Բոստոն, ԱՄՆ - հունվարի 28, 1986(1986-01-28), Կանավերալի հրվանդան, Բրեվարդ շրջան, Ֆլորիդա, ԱՄՆ), ամերիկացիի կին-տիեզերագնաց, ուսուցիչ, 7 տիեզերագնացներից կազմված «Չելենջեր» (անգլ.՝ Challenger) Սփեյս Շաթլի անձնակազմի անդամ, և որը մահացել է դրա գործարկման ժամանակ, 1986 թվականի հունվարի 28-ին։

1985 թվականին Մաքոլիֆը մասնակցել է ՆԱՍԱ գործակալության կազմակերպած «Ուսուցիչը տիեզերքում նախագիծ» մրցույթին, և ավելի քան 11 000 հայտառուներից նա է ընտրվել։ Ենթադրվում էր, որ նա կդառնա տիեզերք բարձրացած առաջին ուսուցիչը։ Դառնալով *STS-51-L* առաքելության անդամ, նա պլանավորում էր փորձեր անցկացնել և երկու դաս անցկացնել Չելենջեր Սփեյս Շաթլից։

1986 թվականի հունվարի 28-ին, մեկնարկից 73 վայրկյան անց տիեզերանավը աղետի է ենթարկվել։ Մաքոլիֆի մահից հետո, ի պատիվ նրա՝ անվանակոչվել են դպրոցներ ու կրթաթոշակներ, իսկ 2004 թվականին նա հետմահու պարգևատրվել է ԱՄՆ Կոնգրեսի Պատվո տիեզերական մեդալով։

Կենսագրություն
--------------

### Կրթություն

1970 թվականին Քրիստան ավարտել է Բոստոնի Ֆրամինգհամի պետական քոլեջը (անգլ.՝ Framingham State Сollege) և ստացել է արվեստների (պատմության) բակալավրի աստիճան։ 1978 թվականին ավարտել է Մերիլենդի Բոուի պետական համալսարանը (անգլ.՝ Bowie State University) և ստացել արվեստների մագիստրոսի աստիճան (կրթական գործընթացի կազմակերպում)։

### Աշխատանք և ընտանիք

1970 թվականից մինչև 1978 թվականը Շերոնը աշխատել է Մորնինգսայդի քաղաքների միջնակարգ դպրոցներում որպես պատմության և անգլերեն լեզվի ուսուցիչ, իսկ հետագայում՝ Մերիլենդ նահանգի Լենեմ քաղաքում։ Մագիստրոսի աստիճան ստանալուց հետո, 1978 թվականից սկսած աշխատել է Նյու Հեմփշիր նահանգի Կոնկորդ քաղաքի միջնակարգ դպրոցներում՝ որպես պատմության, անգլերենի և կենսաբանության ուսուցիչ։ 
Քրիստան ամուսնացել է Ստիվեն Մակոլիֆի հետ։ Նրանք ունեցել են երկու երեխա՝ Սկոտը և Կերոլինը։

Դեպի տիեզերք թռիչքի նախապատրաստում
----------------------------------

Քրիստա Մաքոլիֆը անկշռելիության վիճակում է KC-135 թռիչքի ընթացքում - GPN-2002-000149
Մինչև 1984 թվականը ԱՄՆ գիտնականներն ու տիեզերագնացները կատարել են 55 տիեզերական թռիչք, և նրանց հաջող վերադարձը Երկիր այլևս արտառոց երևույթ չէր դիտվում։ Ծագել էր մի այնպիսի միտք, թե գրեթե յուրաքանչյուր երիտասարդ և առողջ մարդ՝ մի քանի ամիս մարզվելուց հետո, կարող է Տիեզերք թռչել։

1984 թվականի աշնանը հայտարարվել է նախագծի առաջին մրցույթը՝ «Ուսուցիչը տիեզերքում»։ 11 հազար մարդ հայտ է ներկայացրել, որից երկրորդ փուլ են անցել 118 թեկնածուներ՝ ամեն մի նահանգից և նրանց ենթատարածքներից երկուական թեկնածու։

1985 թվականի հուլիսի 19-ին ԱՄՆ փոխնախագահ Ջորջ Բուշ-ավագը Սպիտակ տանը հանդիսավոր արարողության ժամանակ հայտարարել է մրցույթի հաղթողների՝ հիմնական հավակնորդի և նրան փոխարինողի անունները։ Նրանք էին միջնակարգ դպրոցի ուսուցչուհի 37-ամյա Շերոն Քրիստա Մաքոլիֆը և 34-ամյա Բարբառա Մորգանը։ Քրիստան պատասխան խոսքում շնորհակալություն է հայտնել վստահության համար և արտասվել։ Դրանք երջանկության արցունքներ էին։ Չէ՞ որ ինքը՝ Քրիստա Մաքոլիֆը, ուրախ, էներգիայով լեցուն դպրոցական ուսուցչուհին, պետք է դառնար նոր դարաշրջանի չափանիշը։

Շերոն Քրիստա Մաքոլիֆը և Բարբառա Մորգանը - GPN-2002-000004
1985 թվականի սեպտեմբերին Շերոն Քրիստա Մաքոլիֆը և Բարբառա Մորգանը սկսել են մարզվել Հյուստոնում։ Եռամսյա մարզումներից հետո Քրիստան պատրաստ էր թռիչքի։ Նա նշանակվել է Չելենջեր տիեզերանավի օգտակար բեռների գծով մասնագետ։ Նա պետք է տիեզերանավի վրա անցկացներ 15 րոպե տևողությամբ դասեր՝ տիեզերանավի կյանքի և գիտական աշխատանքների մասին, տիեզերքի հետազոտության և օգտագործման մասին, ինչպես նաև նկարահաներ ուսումնական նյութեր։

Աղետ և հետևանք
--------------

Չելենջեր 51-l տիեզերանավի անձնակազմը
Հիմնական հոդված՝ Չելենջեր տիեզերանավի աղետ
1986 թվականի հունվարի 28-ին Քրիստա Մաքոլիֆը՝ անձնակազմի մյուս վեց անդամների հետ միասին բարձրացել են STS-51-L Չելենջեր։ Թռիչքից 73 վայրկյան անց, 48.000 ֆուտ (14.630 կմ) բարձրության վրա թռչող սարքը պայթյունի հետևանքով փլուզվել է, արդյունքում անձնակազմի բոլոր 7 անդամները զոհվել են։ Ըստ NASA-ի, Մաքոլիֆի ներկայության հետևանքով վթարը երկրի բնակչության վրա մեծապես ազդեցել է, քանի որ բազմաթիվ դպրոցականներ ուղիղ եթերով հետևում էին տիեզերանավի մեկնարկին, իսկ լրատվամիջոցները՝ լայնորեն լուսաբանում այն։

Չելենջերի աղետը հետաքննելու համար ստեղծվել է Նախագահական հանձնաժողով, որը հայտնի է եղել նաև որպես Ռոջերսի հանձնաժողով։ Այն որոշել է, որ վթարը տեղի է ունեցել Մորտոն-Տիոկոլի (անգլ.՝ Morton-Thiokol ) կողմից պատրաստված ռետինե պնդօղակների խափանման պատճառով, որոնք ապահովում էին Սփեյս-Շաթլի կողային պինդ վառելիքային արագացուցիչի (Solid Rocket Booster) միացման հերմետիկությունը։ Պնդօղակների խափանումը վերագրվել է կառուցվածքի թերությանը, քանի որ դրանց օգտագործման արդյունավետությունը կարող է շատ հեշտությամբ վնասվել այն գործոնների հետևանքով, որոնք պայմանավորված են ցածր ջերմաստիճանով․ տիեզերանավի գործարկման օրը՝ ըստ Ֆարենհայտի սանդղակի 36° է եղել կամ 15°-ով ցածր էր, քան նախորդ գործարկման ամենացուրտ օրը, հավանաբար պնդօղակները չեն ապահովել պատշաճ ամրություն։

Բարբարա Մորգանը՝ նրա փոխարինողը, 1998 թվականի հունվարին դարձել է արհեստավարժ տիեզերագնաց և *STS-118* տիեզերական թռիչքով թռել է տիեզերք և 2007 թվականի օգոստոսի 8-ին թռել է *STS-118* տիեզերական թռիչքով դեպի Միջազգային տիեզերակայան Չելենջերին փոխարինող Էնդեավոր (անգլ.՝ *Endeavour*) ուղեծրային արբանյակով։

Մահ
---

Հուշարձան Քրիստա Մակոլիֆի գերեզմանի վրա:
1986 թվականի հունվարի 28-ին, տեղական ժամանակով ժամը 11:30-ին, Չելենջերը 7 տիեզերագնացներով ուղևորվել է թռիչքի։ Անմիջապես թռիչքից հետո այն վթարի է ենթարկվել, անձնակազմի բոլոր անդամները մահացել են, որոնց թվում էր Շերոն Քրիստա Մաքոլիֆը։ Նա թաղված է Կոնկորդ քաղաքի գերեզմանատանը։ Նրա գերեզմանի վրա փայլեցված գրանիտե սալիկ է դրված՝ հետևյալ մակագրությամբ.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Շերոն Քրիստա Մաքոլիֆ** 
Սեպտեմբերի 2 1948 - հունվարի 28 1986
Կին, մայր, ուսուցչուհի
Կին-պիոներ, Չելենջեր սփեյս-շաթլի անձնակազմի անդամ
Ամերիկյան առաջին շարքային քաղաքացի, որը դեպի տիեզերք թռիչքի սկիզբը դրեց |  |

 Քրիստա Մաքոլիֆը հետմահու պարգևատրվել է ԱՄՆ Կոնգրեսի Պատվո տիեզերական մեդալով։

Հետաքրքիր փաստ
--------------

Apple-ի հիմնադիր Ստիվ Ջոբսը Չելենջերի թռիչքից ոչ շատ առաջ հայտ էր ներկայացրել, որ ընդգրկվի անձնակազմի մեջ։ Նրան մերժել էին և այդ տեղում վերցրել էին հենց Քրիստա Մակոլիֆին։

Պատկերասրահ
-----------

* Քրիստա Մաքոլիֆի ուսումնամարզական թռիչքը T-38 S85-41448- ումՔրիստա Մաքոլիֆի ուսումնամարզական թռիչքը T-38 S85-41448- ում
* 51-L անձնակազմի արտակարգ իրավիճակներում գործելու դասընթաց- GPN-2000-00186851-L անձնակազմի արտակարգ իրավիճակներում գործելու դասընթաց- GPN-2000-001868
* Մաքոլիֆը և Մորգանը մարզվում են Arriflex տեսախցիկով S85-41033Մաքոլիֆը և Մորգանը մարզվում են Arriflex տեսախցիկով S85-41033
* Պատվո տիեզերական մեդալՊատվո տիեզերական մեդալ
* Քրիստա Մաքոլիֆի անվան միջնակարգ դպրոցը ՀյուսթոնումՔրիստա Մաքոլիֆի անվան միջնակարգ դպրոցը Հյուսթոնում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2 3 4  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
3. 1 2 3 4  GeneaStar
4. ↑
5. ↑  «Teachers in Space: A Chronology». *Education Week*: Vol. 17, Issue 20, p.12. 1998 թ․ հունվարի 28. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 9-ին.
6. ↑  «The Crew of the Challenger Shuttle Mission in 1986». NASA. 2004 թ․ հոկտեմբերի 22. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 9-ին.
7. ↑  Kerwin, Joseph P. (1986). «*Challenger* crew cause and time of death». NASA. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունվարի 3-ին. Վերցված է 2010 թ․ մարտի 1-ին.
8. ↑  Wright, John C.; Dale Kunkel; Marites Pinon; Aletha C. Huston (Spring 1989). «How Children Reacted to Televised Coverage of the Space Shuttle Disaster». *Journal of Communication*. **39** (2): 27. doi:10.1111/j.1460-2466.1989.tb01027.x.
9. ↑  «Chapter IV: The Cause of the Accident». *Report of the PRESIDENTIAL COMMISSION on the Space Shuttle Challenger Accident*. NASA. 1986 թ․ հունիսի 6. Վերցված է 2009 թ․ մայիսի 15-ին.
10. 1 2  «Barbara Radding Morgan – NASA Astronaut biography». NASA. 2007. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 9-ին.
11. ↑  «NASA Orbiter Fleet – Space Shuttle Overview: Endeavour (OV-105)». NASA/Kennedy Space Center. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ փետրվարի 22-ին. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 7-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Christa's Lost Lessons
* The Christa Corrigan McAuliffe Collection at the Henry Whittemore Library in Framingham State College
* Christa McAuliffe Planetarium
* Christa Corrigan McAuliffe Center for Education and Teaching Excellence

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Շերոն Քրիստա Մաքոլիֆ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · American National Biography · Notable Names Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 119208598 · GTAA: 130806 · ISNI: 0000000036291621 · LCCN: n85305609 · VIAF: 57419728 · WorldCat VIAF: 57419728 |

 |