recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Արիստակես Սեբաստացի**, Ռըստակես Սեբաստացի (*անհայտ* - *անհայտ*), XIV-XV դարերի հայ գրիչ, կազմող։ Սովորել է Երզնկայի Ավագ վանքի դպրոցում՝ աշակերտելով ժամանակի նշանավոր վարդապետ Գեորգ Երզնկացուն։ Աշխատել ու ստեղծագործել է հիմնականում Ավագ վանքում՝ զբաղվելով գրչության արվեստով։ Իր դասընկեր Հովհաննես Երզնկացու հրավերով 1412 թվականից հետո եղել է Տաթևի, Հերմոնի և Եղվարդի վանքերում։ Արիստակես Սեբաստացու գրչին է պատկանում «Խրատ ուսումնականաց անձանց» գործը, որ զետեղել է իր ընդօրինակած Գրիգոր Տաթևացու Ոսկեփորիկում։ Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվում են Արիստակես Սեբաստացու 1405 թվականին և 1408 թվականին ընդօրինակած երկու Խազգիրք, Մանրուսմունքները (ձեռ․ № 753, 763), Հովհաննես Որոտնեցու Լուծմունք իմաստասիրական գրոց (1412 թվական, ձեռ․№ 1701) և Գրիգոր Տաթևացու Ոսկեփորիկ (1412 թվական, ձեռ․ № 5118) ժողովածուները։ Հայտնի են նաև Արիստակես Սեբաստացու 1383 թվականին ընդօրինակած Ավետարանը և 1409 թվականին՝ ժամագիրքը։

Տես նաև
-------

* Ժողովածու (1701)
* Սաղմոսարան (5118)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 2. — էջ 62.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 62)։*  |
**Վասիլի Զաքարի Բարնովի** (վրաց.՝ ვასილ ბარნოვი, մայիսի 22 (հունիսի 3), 1856 կամ ապրիլի 3, 1856(1856-04-03), Կոդա, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 4, 1934(1934-11-04), Թիֆլիս, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի արձակագիր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Շուա (Միջին) Քարթլիի Կոդա գյուղում։ Սովորել է Թիֆլիսի հոգևոր ուսումնարանում, ապա նույնատիպ սեմինարիայում, որի դասընթացն ավարտել է 1877 թվականին։ 1878-1882 թվականներին ուսանել է Մոսկվայի հոգևոր ակադեմիայի պատմության բաժնում և ստացել մագիստրոսի կոչում։ Հայրենիք վերադառնալուց հետո զբաղվել է ուսուցչությամբ։ Սկսած 19-րդ դարի 90-ականներից վրաց մամուլում և առանձին գրքերով լույս են տեսել նրա պատմվածքները, որոնց հաջորդել են վիպակներն ու վեպերը։ Վերջիններից որոշակի արժեք են «Իսանիի արշալույսը» (1901), «Անհետացող լուսապսակները» (1913), «Նահատակված սերը» (1913), «Արմազի կործանումը» (1925), պատմվածքներից՝ «Մանրադրամը», «Վայ քեզ կորցնողին»-ը, «Օձի հաղթանակը»։

Բարնովը վախճանվել է 1934 թվականի նոյեմբերի 4-ին, թաղված է Մթածմինդայի՝ վրաց գրողների և հասարակական գործիչների պանթեոնում։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Առաջին գիրքը («Իսանիի արշալույսը») տպագրվել է 1901 թվականինին։ «Հանգած ջահ» (1913 թվական), «Մեծ Մոուրավի» (1925 թվական), «Արմազիի անկումը» (1925 թվական) պատմավեպերում պատկերել է վրաց ժողովրդի ազատագրական պայքարը օտար նվաճողների դեմ։ Շարունակել է 19-րդ դարի վրացական քննադատական ռեալիզմի ավանդույթները («Օձի հաղթանակը», 1919 թվական, «Հարսնացուի գոտին», )։ Գյուղական կյանքն է պատկերել «Ծուռ տանձենին» (1903 թվական), «Անանոյի բախտը» (1923 թվական) պատմվածքներում։ Ստեղծագործություններն աչքի են ընկնում պատմական հարուստ տվյալներով, մարդու ներաշխարհի գունեղ վերարտադրությամբ, կուռ կառուցվածքով։

Աղբյուրներ
----------

* Հրաչիկ Բայրամյան, Վրաց գրականությունը V-XIX դդ. գիրք Ա, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2007, էջ 304։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 139397108 · ISNI: 0000000071483573 · LCCN: n91006999 · VIAF: 60716102 · WorldCat VIAF: 60716102 |

 |
**Պյոտր Ռադչենկո** (ռուս.՝ Радченко, Пётр Андреевич, հուլիսի 14, 1902(1902-07-14), Կիև, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 19, 1942(1942-07-19), Կիև, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի խորհրդային գրող և լրագրող։

Կենսագրություն
--------------

1922 թվականին մանկավարժական դասընթացներն ավարտելուց հետո դասավանդել է Կիևի դպրոցներում։ Հետագայում նա աշխատել է «Երիտասարդ բոլշևիկ» և «Լիտերատուրնայա գազետա» ամսագրերի խմբագրություններում։

Եղել է «Երիտասարդ բոլշևիկ» և ՎՈՒՍՊՊ գրական կազմակերպությունների անդամ։

Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին օրերից եղել է ռազմաճակատում։ Կանչվել է Կիև քաղաքի Պոդոլսկի շրջանի զինվորական հաշվառման` զինկոմիսարիատի գրասենյակի կողմից։ Շրջափակման մեջ ընկնելով Կիևի մերձակայքում` ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Կիևի ընդհատակյա կազմակերպությունների պարտիզանական շարժման և գործունեության մեջ։ Նա գերվել և խոշտանգվել է գեստապոյի կողմից։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Տպագրվել է 1925 թվականից։ Արձակագրի կյանքի ընթացքում հրատարակվել են պատմվածքների և վեպերի մի քանի ժողովածուներ՝ «Ջութակ» (1928 թվական), «Սև հաց» (1931 թվական), «Залізні шори: повість з життя старої школи» (1932 թվական) և այլն։

Գրականություն
-------------

* Украинская советская энциклопедия. Главная редакция Украинской советской энциклопедии. — Том 9. — Киев, 1983.

Ծանոթագրություններ
------------------

Արտաքին հղումներ
----------------

* Пётр Андреевич Радченко
* Радченко Петро Андрійович(ուկր.)
**Բուտիլկաուչուկ**, բարձրամոլեկուլային միացություն, սինթետիկ կաուչուկներից։ Իզոբուտիլենի և քիչ քանակությամբ իզոպրենի համապոլիմերման արդյունք։

Կառուցվածքը և ֆիզիկական հատկությունները
---------------------------------------

Ունի իզոպրենային և իզոբուտիլենային խմբերի ոչ կանոնավոր հաջորդականությամբ գծային կառուցվածք։ Իզոպրենային օղակները միացած են հիմնականում 1,4 դիրքերով։ Բնական կաուչուկի նման բյուրեղացող պոլիմեր է։ Բուտիլկաուչուկը թափանցիկ, էլաստիկ, սպիտակ կամ մոխրագույն, գազերի համար սակավաթափանց, էլեկտրամեկուսիչ հատկություններով զանգված է։ Օդում և թթվածնի միջավայրում կայուն է ջերմային ծերացման, լույսի և քիմիական ազդակների (ջրածնի գերօքսիդ, օզոն, ազոտական թթու ևն) նկատմամբ։

Կիրառություն
------------

Արդյունաբերության մեջ իզոբուտիլենի և իզոպրենի համատեղ պոլիմերումը կատարում են {\displaystyle AlCl\_{3}}-ի ներկայությամբ, մեթիլքլորիդի լուծույթում, -100 °C–ում։ Բուտիլկաուչուկը օգտագործում են ռետինացված գործվածքներ, բարձր ջերմաստիճաններում և ագրեսիվ միջավայրում կայուն, էլեկտրամեկուսիչ ռետինե իրեր պատրաստելու համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 616)։*  |
**Սասունցի Դավթի ծնունդը**, հայ նշանավոր նկարիչ Հակոբ Կոջոյանի կտավներից։ Կտավը ստեղծվել է 1947 թ.:

Պատմություն
-----------

«Սասունցի Դավթի ծնունդը» Հակոբ Կոջոյանի ամենամեծ կտավներից մեկն է։ Դավթի ծնունդի թեմային վարպետը որոշել էր անդրադառնալ վաղուց։

Կտավի ստեղծման համար Կոջոյանը գնել էր հատուկ գործվածքի կտավ և պատվիրել ամուր կտավակալ։ Մեխերը նույնպես պատրաստվել էին Կոջոյանի կողմից՝ հատուկ ձևով։ Վարպետը կտավի երեսպատումն արել է յուրահատուկ ձևով՝ լրիվ թողնելով կտավի ֆակտուրան և գործվածքի հատիկայնությունը, որը մեծ դեր է խաղացել կտավի գեղարվեստական խնդիրը լուծելու հարցում։ Առհասարակ, Հակոբ Կոջոյանն իր կտավների և դրանց ծրագրային աշխատանքներին պատրաստվում էր յուրովի՝ գտնելով յուրաքանչյուր կտավի համար գեղարվեստական խնդրին համապատասխան տեխնիկական հնարներ։ Վարպետը պատմել է Հայկ Կոջոյանին, որ նկարի կոմպոզիցիան արել է շնորհիվ Լևոն Կոջոյանի՝ ոսկերչությունում մոնոգրամ կատարելու հմտության։

«Սասունցի Դավթի ծնունդը» նկարի նախաշերտի վրայից արվել է գրիզայլ՝ սպիտակի բավականին թանձր շերտով, ծավալների մանրազնին ոսկերչական մշակմամբ։ Գեղանկարը կատարվել է թափանցիկ շերտավորումով, չորացած նախաշերտի վրա։ Այդ հնարները կիրառվել են՝ ստանալու նկարում տիրող նշանակալի իրադարձության պահի խորհրդավորությունը։

Տես նաև
-------

* Սասունցի Դավիթ (կտավ, 1958)
* «Փյունիկ» նկար

Ծանոթագրություններ
------------------
**Ամադո Ասար** (իսպ.՝ Amado Azar դեկտեմբերի 31, 1913(1913-12-31), Կորդովա, Արգենտինա - 1971), արգենտինացի միջին քաշային բռնցքամարտիկ, 1932 թվականին ամերիկյան Լոս Անջելես քաղաքում անցկացված ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր

Օլիմպիական արծաթե մեդալը
------------------------

1932 թվականին Ամադո Ասարը՝ ընդամենը տասնութ տարեկան մի պատանի, Լոս Անջելեսում կայացած ամառային օլիմպիական խաղերում միջին քաշային բռնցքամարտիկների մրցապայքարում նվաճեց արծաթե մեդալ։ Իր առաջին օլիմպիական մենամարտում նա հաղթեց իտալացի Ալդո Լոնգինոտիին, երկրորդում՝ ֆրանսիացի Ռոժե Միշլոյին, որը դրանից չորս տարի անց՝ բեռլինյան օլիմպիադայում մեկը մյուսի ետևից հաղթանակներ տարավ ու արժանացավ ոսկե մեդալի։ Եզրափակիչում Ամադո Ասարի մրցակիցը ամերիկացի Քարմեն Բարտն էր, որին հաջողվեց համառ մենամարտում, թերևս՝ ո՛չ առանց մրցավարների կողմնակալ «աջակցության», միավորերի չնչին տարբերությամբ հաղթանակ տանել Ասարի նկատմամբ։ Արգենտինացի պատանի բռնցքամարտիկը այնքան էր վրդովված անարդար մրցավարությունից, որ մրցասպարեզից հեռացավ առանց իր մրցակցի հետ լուսանկարվելու՝ խախտելով ավանդույթ դարձած կարգը։

Պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկի կարիերան
----------------------------------

Հաջորդ տարվանից՝ 1933 թվականի կեսերից Ամադո Ասարը հրաժեշտ տվեց սիրողական սպորտին և դարձավ պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ։ Պրոֆեսիոնալ սպորտում մնալով մինչև 1945 թվականը՝ նա անցկացրեց 53 մենամարտ, որոնցից 48-ը ավարտեց հաղթանակով (ընդ որում՝ դրանց մոտավորապես կեսը՝ նոկաուտով) և վեցում պարտություն կրեց։

1941 թվականի օգոստոսի 23-ին Ասարը Լունա պարկի մարզասրահում պարտության մատնեց Ռոդոլֆո Լապոլային և հռչակվեց Արգենտինայի չեմպիոն ծանր քաշում։ Հիանալի տեխնիկա, լավ մտածված մարտավարություն, ֆիզիկական հոյակապ պատրաստվածություն, մարտական ոգի, համառ կամք դրսևորելու շնորհիվ նա այդ բարձր տիտղոսը կարողացավ պահպանել մինչև 1945 թվականի հոկտեմբերի 6-ը, երբ հայտարարեց, որ այլևս հեռանում է պրոֆեսիոնալ սպորտից;

Թե՛ իր մարզական կարիերայի ընթացքում և թե՛ դրանից հետո Ամադո Ասարը մեծ ժողովրդականություն էր վայելում հայրենի երկրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Sports-Reference.com
2. 1 2  "Los Angeles 1932 part 3" Archived 2006-01-31 at the Wayback Machine. *Los Angeles 1932, Olympic results*, Wyniki igrzyzk olimpijskich Archived 2015-07-15 at the Wayback Machine.
3. ↑  "Boxing at the 1932 Los Angeles Summer Games: Men's Middleweight" Archived 2012-04-13 at the Wayback Machine. Sports Reference.
4. ↑  Historia del título argentino mediopesado, Federación Argentina de Box.

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Amado Azar* Archived 2015-04-17 at the Wayback Machine. BoxRec.
* "Amado Azar" Archived 2012-03-01 at the Wayback Machine. Sports Reference.
* *Un repaso de la historia*, revista El Gráfico, 2008.
* *Las Medallas Argentinas en los Juegos Olímpicos (por juego)*, Secretaría de Deporte de la Nación Argentina.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | BoxRec |

 |
Մերիլին Մոնրոն «Ջենտլմենները նախընտրում են շիկահերներին» երաժշտական կատակերգությունում
**Երաժշտական կոմեդիա**, կատակերգական հիմքով երաժշտաբեմական ստեղծագործություն։ Ընդհանրացնում է երաժշտաբեմական ժանրերը (օպերա-բուֆֆ, օպերետ, կոմիկական օպերա, կոմեդիա-բալետ, վոդևիլ, մյուզիքլ և այլն)։ Միջնադարում «կոմեդիա» եզրույթով անվանել են առավելապես երջանիկ ավարտ ունեցող բեմական ներկայացումները, XVII դարում՝ իտալական բոլոր օպերաները՝ անկախ բովանդակությունից։

Ձևավորում
---------

Որպես երաժշտական թատրոնի ինքնուրույն ժանր՝ ձևավորվել է XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին։ Ի տարբերություն օպերետի՝ երաժշտական կոմեդիայի երաժշտությունը սերտորեն կապված չէ բովանդակության զարգացման հետ. նրա մեջ հազվադեպ են երաժշտական ծավալուն՝ անսամբլի, մեներգերի, երգչախմբի հետ միահյուսված տեսարանները։ Երաժշտական կոմեդիան կարող է ընդգրկել երգի տարբեր ժանրեր և կենցաղային պարեր։ Երաժշտական կոմեդիաներ բեմադրվում են նաև Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Բաղդասար Հասան-Ջալալյան**, (ծննդյան թիվն անհայտ է-27․06․1854 թթ․, Արցախ) արքեպիսկոպոս, հայ մշակույթի և դպրության գործիչ, Աղվանից կամ Գանձասարի մետրոպոլիտ, հետագայում՝ Արցախի թեմի առաջնորդ։

1815 թվականին ցարական Ռուսաստանը լուծարեց Աղվանից կաթողիկոսությունը՝ հաստատելով մետրոպոլիտություն։ 1828 թվականին Սարգիս Բ մետրոպոլիտի մահից հետո շուրջ երկու տարի Գանձասարը չուներ առաջնորդ։ Արցախահայության խնդրանքով Սարգիս Բ-ի եղբորորդի Բաղդասար Հասան-Ջալալայանցը Եփրեմ Ա Ձորագեղցի կաթողիկոսի (1809-1830 թթ․) հրամանով նշանակվեց Աղվանից կաթողիկոսության առաջնորդ։ Բաղդասար մետրոպոլիտը (1830-1854 թթ․) մեծ համբավ ուներ ոչ միայն հայերի, այլև օտարների շրջանում։ 1836 թվականի մարտի 11-ին Նիկոլայ Ա ցարի հրամաով ցարական Ռուսաստոնում կազմվում է հայկական վեց թեմ, որոնցից էր Ղարաբաղի կամ Արցախի թեմը՝ Շուշի առաջնորդանիստ կենտրոնով։ Այստեղ էր հաստատվել նաև թեմի հոգևոր ատյանը՝ կոնսիստորիան։ Հովհաննես Բ կաթողիկոսի միջնորդությամբ Բաղդասար մերտոպոլիտը նշանակվում է Ղարաբաղի թեմի առաջնորդ և հոգևոր ատյանի նախագահ։

Գործունեությունը
----------------

Բաղդասար մետրոպոլիտը հոգևոր, կրթական, մշակութային մեծ գործունեություն է ծավալել Արցախում։ Թեև ուսում չուներ, բայց ուսումնասեր էր, որի վառ ապացույցն էրնրա կողմից Գանձասարի վանքում դպրոցի հիմնումը։ Նա հասկանում էր, որ կրթությունն ու գիտությունը ժողովրդին կառաջնորդի դուրս գալու քաղաքական ծանր վիճակից։ Սակայն դպրոցն ուներ ուսուցիչների ր դասագրքերի կարիք։ Այստեղ հիմնականում ուսուցչությամբ էին զբաղվում Գանձասարի դպրոցի շրջանավարտները, որոնց ժամանակին դասավանդել էր Հովսեփ վարդապետ Արցախցին։ Նրանք ծրագրեցին տպագրել դպրոցական դասագրքեր, որն իրականցնելու համար անհրաժեշտ էր տպարան հիմնել։ Բավարար գումարով Բաղդասար մետրոպոլիտը ձեռք է բերում տպագրական սարքավորումներ և Շուշիում հիմնում է տպարան։ Բացի այդ նա Արցախի նշանավոր վանքերից հավաքեց ձեռագրեր՝ նպատակ ունենալով տպագրել դրանք Շուշիի տպարանում։ Հայտնի է, որ տպարանում հրատարակվել է 12 անուն գիրք։ 1841-1854 թթ․ տպարանում որևէ գիրք չի տպագրվել ֆինանսական խնդիրների պատճառով։

Իր կտակի համաձայն տպարանը տրվելու էր Արցախի հոգևոր ատյանին կամ վարձակալության էին տալու, որի գումարով հնարավոր կլիներ հոգալ Գանձասարի և Ս․ Հակոբ վանքի կարիքները, բացի այդ գումարը տրամադրվելու էր նաև կարիքավորներին։ Սակայն Ներսես Աշտարակեցու պատվիրակը՝ Գևորգ վարդապետ Վեհապետյանը կարողանում է համոզել Բաղդասար արքեպիսկոպոսին տպարանը կտակել Էջմիածնին։ Համեմատելու համար նշենք, որ 1837-1840 թվականներին Մայր Աթոռի տպարանում տպագրվել է եկեղեցական բնույթի ընդամենը 5 անուն գիրք, այն դեպքում, երբ Շուշիի տպարանում տպագրվեց 13-ը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ստյոպա Պետոյան (2021, Թ, 78-94)։ «Բաղդասար արքեպիսկոպոս Հասան-Ջալալյանցը և Շուշիի հայկական տպագրությունը»։ *Էջմիածին*
2. ↑  Ստյոպա Պետոյան (2021, Է, 88-102)։ «Բաղդասար արքեպիսկոպոս Հասան-Ջալալյանցը և Շուշիի հայկական տպագրությունը»։ *Էջմիածին*
**Ռոզենբորգ** (*Rosenborg*), Դանիայի թագավորների նախկին նստավայրը, կառուցված 1606-1624 թթ. Կոպենհագենի ծայրամասում Քրիստիան IV թագավորի հրամանով։
Ֆլամանդացի Հանս Ստենվինկել Կրտսերը շենքի նախագիծը կազմել է վերածննդի ոճով։ Ամենից գեղեցիկ զարդարված էր հանսիսությունների սրահը, որտեղ անցկացվում էին հանդիսավոր արարողություններ և թագավորական հանդիսություններ։ Ամրոցի շուրջը տարածվում էր Royal Garden շքեղ պարտեզը, որն ընդունում էր տարեկան 2,5 միլիոն զբոսաշրջիկ։ Սա Դանիայի մայրաքաղաքի ամենահայտնի զբոսայգին է։

1710 թվականին Դանիայի թագավոր Ֆրեդերիկ IV-ը, որը սկսեց մի քանի պալատներ կառուցել ավելի թեթեւ բարոկկո ոճով, իր ընտանիքի հետ լքեց Ռոզենբորգ ամրոցը ։
Դրանից հետո դանիացի թագավորները ամրոց վերադարձան միայն երկու անգամ` Քրիստեսբորգի վերանորոգման ժամանակ և 1801 թվականին, Կոպենհագենի ճակատամարտի ժամանակ։
1838 թվականից ի վեր Ռոզենբորգ այգին (Rosenborg Castle) բաց է հանրության համար։ Այստեղ ներկայացված են դանիական թագավորների գեղարվեստական և պատմական հավաքածուները, ինչպես նաև Դանիայի թագավորական ռեգալիան (շքանշան, տարբերանշան)։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4264689-3 · ISNI: 0000000122861491 · LCCN: n50052821 · VIAF: 173253842, 131937809 · WorldCat VIAF: 173253842, 131937809 |

 |

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
**Բաո Չժաո** (չինարեն՝ 鮑照, 414, Lianshui County, Չինաստան - 466),չինացի բանաստեղծ, ապրել է Հարավային Սուն կայսրությունում։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Դունգանե քաղաքում։ Սերել է մանր պաշտոնյայի աղքատ ընտանիքից։ Ստացել է դասական կրթություն, արդեն երիտասարդ տարիքում սկսել է բանաստեղծություններ գրել։ Սկզբում ծառայել է արքայազն Լյու Ցինի մոտ, 444 թվականին վերջինիս մահից հետո՝ արքայազն Լյու Ցզյունի մոտ։ 445 թվականին տեղափոխվել է կայսր Սյաո-ուի շքախումբ։ Մահացել է 466 թվականին՝ պետությունում արյունալի անկարգությունների ժամանակ։

Գրական համբավը հասել է միայն մահից երկու դար անց՝ արդեն Թանի դարաշրջանում։ Բաոն անհասկանալի էր իր ժամանակի համար, երբ ավելի շատ գնահատում էին «նուրբ» բանաստեղծությունները։ Հետևելով յուեֆուի ժողովրդական երգերին, Բաոն ողբում էր, որ աշխարհում անարդարություն է տիրում, կարեկցում էր հասարակ ու աղքատ մարդկանց։ Գրել է նաև բանաստեղծություններ ֆու և շի ժանրերում։ 21-րդ դարում Բաո Չժաոյի ժառանգությունը կազմում է 44 յուեֆու և 86 շի, ինչպես նաև 9 ֆու և 30 գեղարվեստական գրականության շարադրություններ (վեն)։ Բաո Չժաոյի երգերը, որոնք հիմնված են յոթ բառանոց հատվածի վրա, ինչպիսիք են յուեֆուի «Տասնութ բանաստեղծություն փշոտ ճանապարհի մասին» (այլ անվանում «Ճանապարհային դժվարություններ», չինարեն՝ 拟行路难), հիմք են հանդիսացել նոր ժանրի համար և մեծ ազգեցությում են ունեցել Լի Բոյի և Դու Ֆուի ստեղծագործության վրա։ Ֆու ժանրում Բաոյի ամենահայտնի ստեղծագործություններից մեկը «Գովերգ մոլախոտով գերաճած քաղաքի մասին»-ն է(չինարեն՝ 芜城赋), որը գրել է Գուանլին քաղաքի պատի ավերակների հիման վրա (չինարեն՝ 广陵) 450-ականների վերջին։ Այն պատկերում է քաղաքի անկման սարսափելի իրավիճակը, ցույց է տալիս մարդկային գոյության ողբերգությունը և ժամանակի անողոքությունը մարդկանց ստեղծագործությունների նկատմամբ։ Այս գովերգում Բաո Չժաոն նշում է այն մագնիսները, որոնք տեղադրվել են Գուանինի դարպասի մոտ՝ զինված թշնամիներին հակազդելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Федоренко Н.* Китайская поэзия(ռուս.) // *Антология китайской поэзии*  / Перевод с китайского под общей редакцией Го Мо-Жо и Н. Т. Федоренко. — М.: Государственное издательство художественной литературы, 1957. — Т. 1. — С. 31.
2. 1 2  Кравцова, 2008
3. ↑  Примечания // Антология китайской поэзии / Перевод с китайского под общей редакцией Го Мо-Жо и Н. Т. Федоренко. — М.: Государственное издательство художественной литературы, 1957. — Т. 1. — С. 413.
**Լիդիա Գրիգորի Գիմոյան** (օգոստոսի 26, 1947(1947-08-26), Դոնեցկ), հայ բժիշկ, նյարդախտաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (2004), պրոֆեսոր։

Պրոֆեսոր, էլեկտրաէներգետիկ Գրիգոր Գիմոյանի դուստրը։

Կենսագրություն
--------------

Լիդիա Գիմոյանը ծնվել է Դոնեցկում՝ պրոֆեսոր Գրիգոր Գիմոյանի ընտանիքում։ 1971 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ Վերապատրաստվել է Մոսկվայի Բուրդենկոյի անվան նյարդավիրաբուժության ինստիտուտում, դոկտորական վերապատրաստում անցել է Կիևի գերոնտոլոգիայի ինստիտուտում։

1985-2000 թվականներին եղել է Երևանի 2-րդ բուժմիավորման նյարդաբանության բաժանմունքի վարիչ,
2000-2005 թվականներին՝ ԵՊԲՀ նյարդաբանության ամբիոնի ընթերակա։ 2005 թվականից՝ նյարդաբանության կենտրոնի գիտական ղեկավարի տեղակալ։

Մրցանակներ
----------

* ՀՀ առողջապահության նախարարության պատվոգիր

Աշխատություններ
---------------

Աշխատանքները վերաբերում են գլխուղեղի անոթային, նյարդային համակարգի ողնաշարածին հիվանդություններին։

* Գլխուղեղի կաթվածի կանխարգելման, բուժման և հիվանդների վերականգնման ժամանակակից մոտեցումները, ուսումնական ձեռնարկ, ռուսերեն, 2005։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ԵՊԲՀ, Նյարդաբանության ամբիոն(չաշխատող հղում)
2. ↑  Աշխատանքային տվյալներ med-practic.com կայքում
3. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17753 |

 |
**Բորիս Ալեքսանդրի Բալաբան** (ուկրաիներեն՝ Борис Олександрович Балабан, դեկտեմբերի 23 1905 (հունվարի 5 1906), Խարկով, Ռուսական կայսրություն - մարտի 8, 1959(1959-03-08), Կիև, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), թատրոնի ուկրաինացի և խորհրդային դերասան և ռեժիսոր։ Ուկրաինական ԽՍՀ-ի վաստակավոր արտիստ։

Կենսագրություն
--------------

1922 թվականին նա որպես դերասան հանդես է եկել Լես Կուրբասի «Բերեզիլ» թատրոնում, աշխատել Կիևում գտնվող նրա ռեժիսորական լաբորատորիայում։ 1926 թվականին թատրոնի հետ տեղափոխվում է Խարկով։ 1925 թվականին նա Մերիմեի «Ժակերիա» ստեղծագործության մեջ խաղացել է Բուֆոնի դերը, իսկ 1927 թվականին՝ Բոնդարչուկի և Կուբասի «Պրոլոգ» ստեղծագործության մեջ Կուլիկովսկու դերը։ 1931 թվականին նա առաջին անգամ հանդես է եկել որպես թատրոնի ռեժիսոր «Չորս Չեմբեռլեններ» բեմականացման մեջ։ Մինչև 1934 թվականը «Բերեզիլ»-ի ռեժիսորն էր։ Միևնույն ժամանակ Խարկովի երաժշտական կոմեդիայի ակադեմիական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարն էր։ 1933-1934 թվականներին նա այն քչերից էր, որ բացահայտ աջակցել է Կուրբասին` թատրոնի ոչնչացման ժամանակ։ Որոշ ժամանակ նա աշխատել է Լենինգրադում։ 1934-1940 թվականները նա աշխատել է Մոսկվայում, մասնավորապես Փոքր թատրոնում։ Այնուհետև աշխատել է Լվովում։

Ալմաթիում նա նկարահանվել է Սերգեյ Էյզենշտեյնի «Իվան Ահեղ» ֆիլմի երկրորդ սերիայում (խաղալով Իվան Ահեղի երիտասարդ պալատականի դերը)։ 1944-1947 թվականներին եղել է Կիևի օպերետի թատրոնի գլխավոր ռեժիսորը։ 1949 թվականից ի վեր նա աշխատում էր որպես Իվան Ֆրանկոյի անվան Կիևի դրամատիկական թատրոնի ռեժիսոր։ Թատերական երեկոների և թեմատիկ համերգների կազմակերպիչ էր։

Բեմադրություններ
----------------

### «Բերեզիլ» թատրոնում

1931 — «Չորս Չեմբեռլեններ», հավաքական տեքստ 
1932 — «Պլացդարմ» Մ. Իրչան

### Ֆրանկոյի անվան ուկրաինական դրամատիկական թատրոնում

* 1949 - «Երկրորդ գծից այնկողմ»
* 1949 - «Պրոֆեսոր Բույկո»
* 1949 - «Մինչև արևը դուրս գա, ցողն աչքերը կբացի»
* 1954 - «Պետերբուրգյան աշուն»
* 1954 - «Գնացքը կարելի է կանգնեցնել»
* 1955 - «Իվան Ռիբակով»
* 1956 - «Փիլիսոփայության դոկտոր»
* 1957 - «Նավակը ճոճվում է»
* 1958 - «Ուրախություն»
* 1958 - «Արցունքի դաշտ»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  БАЛАБАН БОРИС АЛЕКСАНДРОВИЧ
2. ↑  Балабан, Борис Александрович

Արտաքին հղումներ
----------------

* Балабан, Борис Александрович

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 6811154260443524480004 · WorldCat VIAF: 6811154260443524480004 |

 |
**Գագիկ Կյուրիկյան** (ծննդյան թվականն անհայտ - 1058), Արքայազն, այնուհետև Կյուրիկե Բ արքայի գահակիցը Տաշիր-Ձորագետի թագավորությունում 1048 - 1058 թվականներին, Կախեթի արքա 1039 - 1058 թվականներին, Բագրատունիների արքայական տոհմի կրտսեր ճյուղ հանդիսացող Կյուրիկյանների արքայական տոհմից։

Տաշիր-Ձորագետի արքա Դավիթ Անհողին արքայի որդին, Կյուրիկե Բ արքայի եղբայրը։

Տաշիր-Ձորագետի թագավորություն
-----------------------------

1048 թվականին, Դավիթ Անհողինի մահից հետո, երբ նրա ավագ որդին՝ Կյուրիկե Բ-ն հաջորդեց իր հորը, Գագիկը դարձավ եղբորը գահակից։ Հետագայում Գագիկը պատերազմում է Գանձակի Փադլուն ամիրայի հետ։

Կախեթի թագավորություն
---------------------

Գագիկի մայրը Կախեթի Կյուրիկե Գ թագավորի դուստր Զորակրցելն էր, որը ամուսնացել էր Դավիթ Անհողինի հետ։ Կյուրիկե Գ-ն ժառանգ չունենալով, որդեգրում է իր թոռանը՝ Գագիկին և նրան իրեն ժառանգ դարձնում։ Գագիկից սկսվում է Կախեթի Կյուրիկյան հարստությունը։ Գագիկը մահացել է 1058 թվականին, նրան հաջորդում են՝ Աղսարթան Ա-ն (1058-1084), Կյուրիկե Դ-ն (1084-1102) և Աղսարթան Բ-ն (1102-1103)։ Վերջինս թույլ արքա էր, որի պատճառով իշխանները ձերբակալում են նրան և երկիրը հանձնում Վրաց Դավիթ Շինարար թագավորին։

Աղբյուրներ
----------

* «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 435-436
**Գադիշո Խորխոռունի** (գրաբար՝ Գադիշոյ, Գադէշոյ, ), Հայոց մաղխազ Մարզպանական Հայաստանում, մարզպան Վասակ Սյունու զինակիցը, ապա նրա կուսակիցների ղեկավարը, Խորխոռունիների նախարարական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

Գադիշո Խորխոռունին եղել է այն նախարարների մեջ, որոնք Պարսից Հազկերտ Բ արքայի հրամանով կանչվել էին Տիզբոն, ապա մահապատժի սպառնալիքի տակ՝ առերես ուրացել քրիստոնեությունը և ազատ արձակվել։ Հետդարձին Գադիշոն բռնում է մարզպան Վասակ Սյունու կողմը, ընդդեմ Վարդան Մամիկոնյանի։

Գյուտ Ա Արահեզացի կաթողիկոսի և մարզպան Վահան Մամիկոնյանի ժամանակ գլխավորում էր Վասակի կուսակից նախարարներին։ Հաճախակի հանդիմանվելով Գյուտ Ա Արահեզացի կաթողիկոսից, «չարախոսում է» Պարսից Պերոզ արքայի մոտ նրա մասին և պատճառ դառնում նրա կաթողիկոսությունից զրկվելուն։ Վահանի ապստամբության ժամանակ գերի է բռնվում։

Աղբյուրներ
----------

* «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Հատոր 1, Ցուցակ 1, էջ 437
* «Վասն Վարդանայ եւ Հայոց պատերազմին», Եղիշե, Վենետիկ, 1828, էջ 71, 160
* «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», հատոր 1, էջ 537, 563


| ⛭Գադիշո Խորխոռունի — նախնիներ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Գադիշո Խորխոռունի |  | Վրիվ Խորխոռունի (5-րդ դար) |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

 |


| ⛭Տոհմածառ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Վրիվ Խորխոռունի (5-րդ դար) |  | Գադիշո Խորխոռունի |  | Գարջույլ Խորխոռունի (5-րդ դար)[d] |  | Արտաշիր Խորխոռունի |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

 |
|  |
| --- |
| **Արջուկներ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Ուղղաթևներ (Orthoptera) |
| **Ենթակարգ** | *Ensifera* |
| **Վերնաընտանիք** | Ճռիկներ (Grylloidea) |
| **Ընտանիք** | **Արջուկներ** (Gryllotalpidae)Saussure, 1870 |
|
| **Տարածվածություն** |
| Տաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Արջուկներ** (լատին․՝ Gryllotalpidae), իշախառանչ, ուղղաթևների կարգի արջուկների ընտանիքի միջատներ։

Նկարագրություն
--------------

Արջուկի առջևի վերջույթները նման են խլուրդի թաթերին և ծառայում են բույն փորելու համար
Երկարությունը՝ 25–60 մմ։ Հայտնի է 46 տեսակ՝ տարածված բոլոր մայրցամաքներում։ Հայաստանի Հանրապետությունում ամենուրեք տարածված է Արջուկների սովորականը կամ իշախառանչը (Gryllotalpa gryllotalpa)։ Արջուկներին բնորոշ են առջևի փորողոտքերը, եռանկյունաձև կաշեկերպ վերնաթևերը, քուղերով փաթաթված հետին թևերը և ցերկաները։ Հողի վերին շերտերումանցուղիներ բացելով՝ Արջուկները կրծում են բույսի արմատները և 10–20 սմ խորության վրա առաջացնում բներ, որտեղ էլ ձվադրում են։ Վնասում են դաշտային և բանջարային մշակաբույսերը, տնկարաններում՝ պտղատու մշակաբույսերի և անտառատեսակների սերմնաբույսերը։ Պայքարի միջոցառումները միջշարային խորը փխրեցում Արջուկների բների և անցուղիների ոչնչացման համար, թունավոր գրավչանյութերի կիրառում։

Կենսաբանություն
---------------

Արջուկները գրեթե ապրում են հողի տակ, փորում են թունելային համակարգ։ Ամառվա ընթացքում բները փորվում են ոչ այնքան խոր, սակայն ձմռանը նախապատրաստվում են երկար մուտքերով բներով, որոնք մակերևույթի մոտ ունեն 45—60° տեղադրություն և մինչև 25-60 սմ խորություն։ Միջատները սովորաբար նախընտրում են այն վայրերը, որտեղ հողն առավել բերրի է և բավականաչափ խոնավ։ Անթրոպոգեն գոտում հաճախ հանդիպում են այգիներում և բանջարանոցներում։ Որոշ տեսակներ, ինչպիսիք են *Gryllotalpa unispina*-ները, ծովերի և լճերի ափամերձ հատվածներում և խոնավ աղուտներում տարածված *հալոֆիլներ* են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Медведки // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
2. ↑  Эргашев Н. Э. Одношипная медведка. / Защита растений. 1976. № 10. С. 40.
3. ↑  Эргашев Н. Э. О биологии одношипной медведки Gryllotalpa unispina Sauss. / 8-й Международный энтомологический конгресс. Москва, 2-9 августа 1968. Труды. Т. 3. Ред. Бей-Биенко Г. Я. Л.: Наука, 1972. С. 378.
4. ↑  Герасимов Б. А. Осницкая Е. А. Медведка (Gryllotalpa gryllotalpa L.). / Вредители и болезни овощных культур. М.: Сельхозгиз, 1961. С. 380—382։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Գարրի Մկրտչի Հովհաննիսյան** (փետրվարի 22, 1927(1927-02-22), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - փետրվարի 17, 1998(1998-02-17), Երևան, Հայաստան), հայ գրականագետ, խմբագիր, հրատարակիչ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1970)։

Կենսագրություն
--------------

Գարրի Հովհաննիսյանը ծնվել է 1927 թվականի փետրվարի 22-ին Երևանում։ 1950 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտը։ 1954 թվականից եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ «Տեղեկագիր հասարակական գիտությունների» (այժմ՝ «Լրաբեր հասարակական գիտությունների») հանդեսի պատասխանատու քարտուղար, ապա՝ խմբագրի տեղակալ, 1959 թվականից՝ ԳԱ խմբագրահրատարակչական խորհրդի գլխավոր խմբագիր, 1971 թվականից՝ նախագահի տեղակալ։

Մահացել է 1998 թվականի փետրվարի 17-ին Երևանում։

Աշխատություններ
---------------

Լույս են տեսել Հավհաննիսյանի «Նար-Դոս» (1959), «Ավետիք Իսահակյանի արձակը» (1963), «Իսահակյանի ստեղծագործական աշխարհը» (1969), «Ավետիք Իսահակյան։ Կյանքն ու ստեղծագործական ուղին» (1975), «Ազատասիրական գաղափարները հայ հրապարակախոսության մեջ (1820–1920 թվականների)» (համահեղինակ, 1982) աշխատությունները։ Համահեղինակ է «Հայ նոր գրականության պատմություն» բազմահատորյակի (հատոր 4, 5, 1972, 1979)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Գող Վասիլ** (լատին․՝ Cavasilius, արաբերեն՝ Բասիլ էլ Էրմենի, 11-րդ դար - հոկտեմբերի 12, 1112), Կիլիկիայի հայ իշխան, Կամսարականների տոհմից։ Իշխել է Քեսունում, Մարաշում, Հռոմկլայում և այլ գավառներում։ Նրանից վասալական կախման մեջ են եղել մի քանի մանր հայ իշխաններ։ Գող Վասլի մոտ են ապաստանել սելջուկներից պարտված Կապադովկիայի հայ իշխանները։ 1101 —1105 թվականներին նրա տիրույթներում է գտնվել հայոց կաթողիկոս Գրիգոր Բ Վկայասերը։ Գող Վասիլը հաջողությամբ ետ է մղել սելջուկների հարձակումները (1107, 1108)։

1102 թ. երբ Արթուքյանները նվաճել են Մելիտենեն՝ Վասիլը ստացել է փաստացի ինքնավարություն և դադարել է հարկեր վճարել Բյուզանդիային և խլել է հակոբիկյանների գանձերը, ինչի պատճառով էլ ստացել է «Գող» մականունը։

Դաշնակցել է խաչակիրների հետ՝ ընդդեմ սելջուկների։ Միջնորդել է խաչակիրների առաջնորդներին (Բոհեմունդ Անտիոքցուն՝ 1103 թվականին Բոլդուին Եդեսացուն՝ 1108 թվականին) սելջուկների գերությունից ազատելուն՝ վճարելով փրկագին։ 1112 թվականին գող Վասիլը Տանկրեդ Անտիոքցուն զիջել է մի շարք գավառներ՝ պահպանելով իր տիրույթների զգալի մասը։ Ենթադրվում է, որ «Գող» մականունը գող Վասիլը ստացել է իր ռազմական հաջողությունների համար։ Կա նաև տեսակետ, որ «գող» բառն ունի գրաբար հայերենի ծագում։ Այսինքն` «գող» բառը նշանակում է, ոչ թե խլել, հափշտակել, այլ գրավել, վերցնել(ըստ Հրաչյա Աճառյանի բառարանից)

Գրականություն
-------------

* Սմբատ Սպարապետ (Գունդը ստաբլ), Տարեգիրք, Վնտ․, 1956։
* Մատթևոս Ուռհայեցի, ժամանակագրություն, Ե․, 1973։z
* Микаелян Г․, История Киликийского Армянского госу–дарства, Е․, 1952․ (ռուս.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Gérard Dédéyan, « Les princes arméniens de l'Euphratèse et l'Empire byzantin… », op. cit. p. 84

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 150)։*  |
**Գրիգոր Մարզվանեցի** (1662 կամ *անհայտ*, Մարզվան - 1730 կամ *անհայտ*), XVII — XVIII դարերում հայ տպագրիչ, գրաձուլիչ, հայերեն տպագիր գրքի փորագրական արվեստի հիմնադիր։ Աբգար Թոխաթեցուց հետո երկրորդ խոշոր տպագրիչը Կոստանդնուպոլսում։ Ծնվել է Մարզվանում, սովորել Ամրդոլու վանքի դպրոցում։ Գրիգոր Մարզվանեցու տպարանն աշխատել է շուրջ 45 տարի, մինչն 1734 թվականը և հրատարակել մոտ 14 անուն գիրք։

Լավագույն հրատարակությունները՝ «Յայսմաւուրք» (1706 թվական), «Ագաթանգեղոս» (1709 թվական), Զենոբ Գլակին վերագրվող «Գիրք պատմութեանց երկրին Տարօնոյ» (1719 թվական), Հովհաննես Ոսկեբերանի «Ներբողեանք» (1734 թվական), ձևավորված, լրացված են խորաններով, զարդերով, զարդագրերով։ Գրիգոր Մարզվանեցին իր գործակից Աստվածատուր Կոստանդնուպոլսեցու հետ XVIII դարում հայ տպագրությունը հասցրեց բարձր մակարդակի։ 1708 թվականից Գրիգոր Մարզվանեցուն գործակցել են նաև իր, Ներսեսի և Թագավորի որդիները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 3. — էջ 218.
2. 1 2 3 4  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2005. — հատոր 1. — էջ 298.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17792 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 218)։*  |
**Գրիգոր Սուքիասանց**, (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ են), հայ գրիչ։ Որդի Սուքիասի և Նազուն Խաթունի։ Աշխատել է XIV դ․, Ղրիմի Սուրխաթ քաղաքում։ Նրա ընդօրինակած (1332—1356) ձեռագրերից Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում են պահվում վեցը (№№ 591, 3046, 7048, 7605, 7664, 10337), իսկ մեկը՝ Փարիզի Ազգային գրադարանում (Հայկական № 116—118)։ Գրեթե բոլոր ձեռագրերը նկարազարդված են, սակայն ծաղկողի անունը ոչ մեկում չի հիշատակված, ենթադրվում է, որ այն եղել է Գրիգոր Սուքիասանցը։ Այդ ձեռագրերի մանրանկարները ոճական իրենց հատկանիշներով պատկանում են այն եզակի օրինակների շարքին, որոնք արտացոլել են այսպես կոչված «Պալեոլոգյան» վերածննդի արվեստի առանձնահատկությունները՝ մշակման ազատ եղանակը, կերպարների համաչափությունների ճիշտ կառուցումը, նրանց տարբեր դիրքերում ներկայացնելու ունակությունը, ծավալի և, անգամ, որոշ չափով իրերի հեռանկարային պատկերման հասկացողությունը։ Մանրանկարներով և ճոխ զարդարանքով նշանակալից է 1332-ի Ավետարանը (ձեռ․ № 7664)։ Նկարիչը պատկերել է ոչ միայն ընդունված տոնական շարքը, այլև աոանձին ավետարանական դրվագներ։ Առանձնապես հաջողված են «Կանայի հարսանիքը», «Աստվածամայրը և Աբրահամը» մանրանկարները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 3. — էջ 221.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 221)։*  |
**Գրիգորիս Երգեցող** (ծննդյան և մահվան թվականները անհտայտ են), XIII դարի հայ գրիչ։ Գործել է Կիլիկիայի մայրաքաղաք Սիսում։ Եղել է նաև *երգիչ-կատարող*, որից և՝ նրա Երգեցող մականունը։ Ընդօրինակել է Գրիգոր Բ Վկայասերի Տօնամակը, որը Հայոց թագավոր Լևոն Գ նվիրել է Փերուճիայի հայ եկեղեցուն։ 1237 թ. Սիսում օրինակել է մեկ Ավետարան, որը 4 ավետարանիչների պատկերներով, 9 խորանով և 36 կիսախորաններով զարդարված թղթե ձեռագիր է կազմը՝ կոստղապատ, արծաթյա ակնակուռ անկյունազարդերով և ակնակուռ խաչով։ 1238 թ. Սանդուլ անապատում ընդօրինակել է մեկ այլ Ավետարան, իսկ 1244 թ.՝ Ներսես Շնորհալու ն Գրիգոր Մագիստրոսի թղթերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 3. — էջ 223—224.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 223)։*  |
**Միքայել Կոտոյան** (հունիսի 24, 1951, Կիրովական, այժմ` Վանաձոր), հայ ռեժիսոր, դերասան։

Կենսագրություն
--------------

Միքայել Կոտոյանը ծնվել է 1951 թվականին Վանաձորում՝ ՀՀ վաստակավոր արտիստ, ռեժիսոր Գրիգորի Կոտովի և ՀՀ ժողովրդական արտիստ, դերասանուհի Լենա Փաշինյանի ընտանիքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Գրիբոյեդովի անվան 11 միջնակարգ դպրոցում։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

1970 թվականին Միքայել Կոտոյանը ընդունվել է Երևանի Գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտ, ռեժիսորական ֆակուլտետ։ 1975-ին ավարտելով՝ գործուղվել է Վանաձորի Հ. Աբելյանի անվան պետթատրոն որպես ռեժիսոր և դերասան։ Ռոզովի «Երջանկություն որոնելիս» պիեսի բեմադրությունը Վանաձորի թատրոնում եղել է Միքայել Կոտոյանի դիպլոմային աշխատանքը։

1989-1990 թվականներին Հայկական հեռուստատեսության պատվերով իրականացրել է «Այս աշխարհի խելոքները» և «Փաստաբանի մոտ կամ երջանիկ ամուսիններ» հեռուստաներկայացումները։

1990-1993 և 2001-2004 թվականներին նշանակվել է Գավառի Քալանթարի անվան պետթատրոնի՝ գլխավոր ռեժիսոր և գեղարվեստական ղեկավար։ Այս թատրոնում բեմադրել է «Խնայեցեք ձեր նյարդերը», «Ակամա բժիշկ», «Աշնան արև», «Բրավո» և այլ գործեր։

2004 թվականին նշանակվել է Վանաձորի Հ. Աբելյանի անվան պետթատրոնի գեղարվեստական ղեկավար։ Վանաձորի թատրոնի բեմում Միքայել Կոտոյանը ներկայացրել է «Ռոմեո և Ջուլիետ» ողբերգությունը, Հրանտ Մաթևոսյանի «Ալխո»՝ ըստ «Բեռնաձիեր» պատմվածաշարի բեմականացումը, Ռոբեր Լամուրեի «Ախ՜, փարիզուհիներ, փարիզուհիներ» ներկայացումը։

2003 թվականին «Պատվի համար» և «Չաո» ներկայացումների համար Միքայել Կոտոյանը արժանացել է Հայաստանի թատերական գործիչների միության «Արտավազդ» ամենամյա մրցանակին։ Իր ստեղծագործական աշխատանքների համար նա բազմիցս է արժանացել բարձր գնահատանքի, այդ թվում՝ լավագույն ներկայացումների մրցույթում 1983-ին՝ «Սուրբ Սուսաննան կամ վարպետների դպրոցը», և 1991-ին՝ «Աշնան արև» և «Ակամա բժիշկ» ներկայացումները արժանացել են «լավագույն բեմադրություն» մրցանակների։

1998-ից մինչև 2006 թվականը դասավանդել է «Հեռուստառեժիսուրա և դերասանի վարպետություն» առարկաները Երևանի Խ. Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական համալսարանի՝ կուլտուրայի ֆակուլտետում։ Իսկ 2004-ից նաև Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի Վանաձորի մասնաճյուղում։

Միքայել Կոտոյանը 30-ից ավել բեմադրությունների հեղինակ է։

Այժմ ապրում է ԱՄՆ-ում։

Բեմադրություններ և Դերեր
------------------------

**Բեմադրություններ**

* «Մոխրոտը», Շվարց
* «Երկնագույն եղջերուներ», Կոլոմիեց
* «Սուրբ Սուսաննան կամ վարպետների դպրոցը», Վետեմաա
* «Մորթե բաճկոն», Ստրատիև
* «Զվարճալի դեպք», Գոլդոնի
* «Ակամա բժիշկ», Մոլիեր
* «Ռոմեո և Ջուլիետ», Շեքսպիր
* «Ծառերը կանգնած մահանում» Կասոնա (Արտաշատի Ամո Խարազյանի անվան թատրոնում),
* «Արքայազն ու աղքատը» Մարկ Տվեն (Գ. Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնում)

**Դերեր**

* «Քաոս» - Արշակ
* «Վերջինները» - Պյոտր
* «Մոխրոտ» - Արքայազն
* «Կապուտ թռչուն»- Տիլտիլ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վանաձորում սիրում են լուրջ թատրոն
* «Կյանքը շարունակվում է. սթրեսին տրվել չի կարելի». Էլֆիք Զոհրաբյան
|  |
| --- |
| **Նեղաչյա մամբա** |
| Նեղաչյա մամբաՆեղաչյա մամբա |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Սողուններ (Reptilia) |
| **Կարգ** | Թեփուկավորներ (Squamata) |
| **Ընտանիք** | Ասպիդներ (Elapidae) |
| **Ցեղ** | Մամբա *(Dendroaspis)* |
| **Տեսակ** | **Նեղաչյա մամբա** *(D. angusticeps)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Dendroaspis angusticeps***Smith, 1849 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Նեղագլուխ Մամբա** - թունավոր օձ։ Նեղագլուխ մամբան հանդիպում է Հարավային Աֆրիկայի արևելյան անձրևային անտառներում՝ Նատալ, Մոզամբիկ, Տանզանիա։ Միջին երկարությունը 180 սմ է, բայց երբեմն լինում են մինչև 250 սմ։ Այս տեսակի մեծահասակները սովորաբար զմրուխտ կանաչ գույն ունեն։
Նրանք ակտիվ են հիմնականում ցերեկային ժամերին, բայց այս օձերը կարող են ակտիվ լինել գիշերը՝ բարենպաստ պայմաններում։ Թռչունները, մողեսները և մանր կաթնասունները հանդիսանում են նրա հիմնական որսը։ Շատ սերտորեն կապված տեսակներն են արևմտյան կանաչ Մամբան և Սև Մամբան։

Թույնը պարունակում է արագ գործող նեյրոտոքսիններ և կարդիոտոքսիններ, ներառյալ կալցեպեպտինը։ Հակաթույնը արագ չներարկելու դեպքում վիրավորը կարող է մահանալ շատ արագ։

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777497606, 2910669133 |

 |
**Լեգիրում**, (գերմ. Legieren – միահալել, < լատ. ligo – կապում եմ, միացնում եմ), մետաղական համաձուլվածքների մեջ լեգիրող տարրեր մտցնելը՝ նրանց որոշակի ֆիզիկական, քիմիական կամ մեխանիկական հատկություններով օժտելու նպատակով։ Լեգիրման միջոցով ստանում են զանազան հատկություններով մետաղական համաձուլվածքներ, որոնք զգալիորեն տարբերվում են մաքուր մետաղների հատկություններից։ Առաջացող ֆազերի բյուրեղային կառուցվածքը և որոշ հատկություններ (էլեկտրական, մագնիսական, ջերմային) կախված են տարբեր տարրերի ատոմների փոխազդեցության բնույթից։ Լեգիրումը բերում է ֆազերի հավասարակշռության պայմանների խախտմանը, որոնք արտահայտվում են վիճակի դիագրամներով։ Լեգիրող տարրերը հիմնական տարրի (լուծիչի) զուգակցմամբ, կախված դրանց ատոմական տրամագծերի և էլեկտրաքիմիական հատկությունների փոխհարաբերությունից, կազմում են նոր ֆազեր՝ պինդ լուծույթներ, միջանկյալ ֆազեր, քիմիական միացություններ։ Լեգիրող տարրերի ներկայությամբ փոխվում են մեկ մոդիֆիկացիայից մյուսին անցնելու ջերմաստիճանները։ Լեգիրման հետևանքով համաձուլվածքների հատկությունների փոփոխությունը պայմանավորված է նաև կառուցվածքային բաղադրիչների ձևի, չափերի բաշխման, ինչպես նաև հատիկների սահմանների կազմի և վիճակի փոփոխությամբ։ Լեգիրումը կարող է արգելակել ապաբյուրեղացման պրոցեսները։ Որպես կանոն լեգիրում կատարվում է լեգիրող տարրերը լեգիրվող մետաղի հետ միահալելով (սովորաբար հեղուկ վիճակում)։ «Լեգիրում.» տերմինով են անվանում նաև պինդ մարմնի մեջ կողմնակի ատոմներ մտցնելը՝ նրա մակերևույթը իոններով ռմբակոծելով։

Տես նաև
-------

* Համաձուլվածքներ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 512)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Առաքելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ֆելիքս Ռուբենի Առաքելյան** (ծնվել է 1936 թվականի ապրիլի 17-ին Թբիլիսիում, մահացել է 2001 թվականի փետրվարի 8-ին, Երևանում), անասնաբույծ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1993), պրոֆեսոր (1994)։

Կրթություն և գործունեություն
----------------------------

Ֆելիքս Առաքելյանն ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը (1960)։ 1960 թվականից աշխատել է նույն ինստիտուտում, 1970–1991 թվականին՝ նյութափոխանակության լաբորատորիայի գյուղատնտեսական կենդանիների ֆիզիոլոգիայի, կենսաքիմիայի և կերակրման բաժնի վարիչ (1972–1975 թվականին դասախոսել է Ալժիրի պետական համալսարանում)։ 1991-1994 թվականին՝ Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի գյուղատնտեսական կենդանիների կերակրման ամբիոնի դոցենտ, 1994–1997 թվականին՝ վարիչ։

Առաջարկել է Իջևանի բենտոնիտային կավն օգտագործել որպես հանքային հավելյալ կեր թռչնաբուծական ֆաբրիկաներում, խոզաբուծական համալիրներում, նախիրներում և հոտերում, որը նպաստում է մատղաշի քաշաճի ավելացմանը, կենսունակության բարձրացմանը և անկումների կանխմանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Սայրուս Հեմլին** (անգլ.՝ Cyrus Hamlin, հունվարի 5, 1811(1811-01-05), Waterford, Օքսֆորդ շրջան, Մեն, ԱՄՆ - օգոստոսի 8, 1900(1900-08-08), Փորթլենդ, Մեն, ԱՄՆ), ամերիկացի միսիոներ։

Գործունեություն
---------------

1837-59 թվականներին միսիոների առաքելությամբ եղել է Թուրքիայում, հիմնադրել, իսկ 1860-1876 թվականներին տնօրինել (ռեկտոր) Կոստանդնուպոլսի Ռոբերտ քոլեջը։ 1877 թվականին, վերադառնալով ԱՄՆ, մեծ եռանդով պաշտպանել է հայ ժողովրդի իրավունքները, կոչ արել ամերիկյան կառավարությանը վճռաբար ներազդել սուլթանական կառավարության վրա՝ վերջ տալու հայկական հալածանքներին ու կոտորածներին։

Կազմակերպել է բազմաթիվ հանրահավաքներ՝ Բարձր դռան հակահայկական քաղաքականությունը դատապարտելու համար։ Հեմլինի առաջարկությամբ 1895 թվականին Բոստոնում (Մասաչուսեթս նահանգ) տեղի ունեցած հանրահավաքում ընդունվում է բանաձև, որով ամերիկյան հասարակայնությունը ԱՄՆ-ի կառավարությունից պահանջում է նյութական օժանդակություն ցույց տալ 1894-1896 թվականների կոտորածներից տուժած հայերին։

«Հայկական ջարդեր» (1895), «Հայաստանի նահատակությունը» (1896), «Հայ հպատակների ջարդերի թուրքական քաղաքականության ծագումն ու զարգացումը» (1899) աշխատություններում Հեմլինը գրել է, որ ԱՄՆ-ի կառավարությունն ու ժողովուրդը չպետք է «ընդօրինակեն Եվրոպայի մեծ տերությունների սառը հակամարդասիրական քաղաքականությունը», պահանջել «վանել մարդասպանին զոհից» և «ազատություն ու բարգավաճում ընձեռել այն հողին, որն այնքան տևականորեն հոշոտել է սուլթանը»։

Երկեր
-----

* The Armenian Massacres, "The Outlook", 1895, v. 52, December 7;
* The Martyrdom of Armenia, "The Missionary Review of the World", 1896, v. 9։
* The Genesis and Evolution of the Turkish Massacre of Armenian Subjects, "American Antiguarian Society Proceedings", 1899, v. 12.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  SNAC — 2010.
2. 1 2  Geni(բազմ․) — 2006.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 162542884 · GND: 1038035996 · ISNI: 0000000108948873 · LCCN: n87937678 · NLG: 62799 · SUDOC: 079018882 · VIAF: 45837319 · WorldCat VIAF: 45837319 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
|  |
| --- |
| **Հողմածաղիկ պսակավոր** |
| Հողմածաղիկ պսակավորՀողմածաղիկ պսակավոր |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Գորտնուկածաղկավորներ (Ranunculales) |
| **Ընտանիք** | Գորտնուկազգիներ (Ranunculaceae) |
| **Ցեղ** | Հողմածաղիկ *(Anemone)* |
| **Տեսակ** | **Հողմածաղիկ պսակավոր** *(A. coronaria)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Anemone coronaria***L. 1753 |

**Հողմածաղիկ պսակավոր** (լատին․՝ Anemone coronaria), հրանունկազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա արմատապալարավոր ծաղկաբույս ։ Հայրենիքը Փոքր Ասիայի լեռներն են (այս բույսի մի քանի տեսակներ աճում են նաև ՍՍՀՄ-ում և ունեն բուժիչ նշանակություն)։ Գեղեցիկ թուփ է՝ 30-50 սմ բարձրությամբ, ծաղիկներն ունեն ամենատարբեր գունավորում, հասարակ են, կիսալիաթերթ և լիաթերթ։ Ծաղկում են ապրիլ-հունիս ամիսներին։ Ամենագեղեցիկ վաղ գարնանային ծաղկաբույսերից մեկն է։ Արմատապալարները կոնաձև են, չոր կոշտ։ Մեր հանրապետության մերձարևադարձային շրջաներում, ինչպես նաև Արարատյան դաշտում դրանք հաջողությամբ ձմեռում են և չեն ցրտահարվում։ Հանրապետության մնացած շրջաններում անհրաժեշտ է աշնան վերջերին կամ ձմեռնամուտին հանել, հողից մաքրել, պահեստավորել (նախօրոք դրանք թրջում են և կիսում)։

Ջերմասեր բույս է, պահանջկոտ է հողի նկատմամբ, գերադասում է փուխր, ավազակավային սննդանյութերով հարուստ ստրուկտուրային հողերը։ Խոնավասեր է, հատկապես Արարատյան դաշտ|Արարատյան դաշտում և Մեղրիում առատ ոռոգում է պահանջում։ Բազմանում է նաև ցանքի միջոցով։ Ցանքը պետք է կատարել արկղերում կամ ջերմոցներում սերմերը հավաքելուց անմիջապես հետո։ Ծիլերը երևում են ցանքից 25-30 օրվա ընթացքում։ Մեկ-երկու վերատնկումից հետո սածիլները դաշտ են տեղափոխում, երբ ցրտահարությունների վտանգն անցնում է։ Օգտագործում են պարտերային տիպի ծաղկային ձևավորումներում, քարապարտեզներում, ալպինարիաներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ․Վ․Հարությունյան, Քո շրջապատի ծաղիկները, Երևան, «Արևիկ», 1987

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780386218 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Anemone coronaria
* APA: 5350
* APDB: 151830
* BOLD: 1100732
* Calflora: 12212
* EoL: 596416
* EPPO: ANMCO
* EUNIS: 177347
* FNA: 220000724
* FoIO: ANECOR
* GBIF: 3033261
* GRIN: 3378
* iNaturalist: 244745
* IPNI: 708314-1
* IRMNG: 11305587
* ITIS: 184134
* MoBotPF: 286104
* NBN: NBNSYS0200001780
* NCBI: 167998
* NZOR: 929b26a7-7d65-4877-985a-cf2dfe530370
* PFI: 1053
* Plant List: kew-2638132
* PLANTS: ANCO40
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:708314-1
* Tropicos: 27100281
* WoI: 272

 |

 |