recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Թրաշուշան Շովիցի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Հիրիկազգիներ (Iridaceae) |
| **Ցեղ** | Թրաշուշան *(Gladiolus)* |
| **Տեսակ** | **Թրաշուշան Շովիցի** *(G. szovitsii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Gladiolus szovitsii***Grossh. 1927 |

**Թրաշուշան Շովիցի** (լատին․՝ Gladiolus szovitsii), հիրիկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Պալարասոխուկավոր, գեղազարդային բույս է։ Ցողունն ունի 15-30 սմ բարձրություն։ Տերևները զուգահեռաջիղ են։ Ծաղկաբույլը միակողմանի կամ երկկողմանի է, 2-3, երբեմն` 7 ծաղիկներով։ Ծաղկապատը վարդամանուշակագույն է, լայն բացված։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում աճում է Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Մեղրի, Ալդարա, Շվանիձոր)։ Աճում է նաև Ադրբեջանում (Զանգելանի շրջան), Հյուսիսարևմտյան և Հյուսիսային Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 400-1100 մ բարձրությունների վրա, բաց քարքարոտ և կավային լանջերին, օշինդրային կիսաանապատում, շիբլյակում, կաղնու-գիհու նոսրանտառում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Անհրաժեշտ է ստեղծել նոր ԲՀՊՏ Մեղրու շրջանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF |

 |
**Երգ Հիմիրի մասին** (իսլ.՝ Hymiskviða), սկանդինավյան «Ավագ Էդդա» էպոսի երգերից մեկը։ Հիմիրը ծովային հսկա է սկանդինավյան դիցաբանության մեջ, որը խորհրդանշում է Սառուցյալ ծովը։ Երգի հիմքում ընկած են մի քանի առասպելներ, որոնք գեղարվեստականորեն շատ մեծ հմտությամբ միահյուսված են իրար և կազմում են մեկ ամբողջականություն։

Նկարագրություն
--------------

Առաջին առասպելն այն մասին է, թե ինչպես աստվածները հավաքվել են հսկաներից մեկի՝ Էգիրի մոտ, որը հայտնի է ասերի համար ճոխ խնջույքներ կազմակերպելով և թե ինչպիսի արկածներով են հսկա Հիմիրի ապարանքից ձեռք բերում գարեջուր եփելու համար հսկայական ծավալի կաթսան։ Դրան մասնակցում են Օդինի քաջ որդի Թորը և նրա եղբայր ու ընկեր, միձեռանի աստված Տիրը։

Հաջորդ ներմուծված առասպելում Թորը, հանդես գալով որպես ձկնորս, պայքարում է Միդգարդյան վիշապ, երկրագունդը պարուրած հրեշ Յորմունդգանդր օձի հետ։ Առասպելը, որպես ամբողջական երգ, շատ հնարավոր է՝ սկանդինավյան դիցարան է մտել Արևելքից և իր մեջ պարունակում է հնդեվրոպական առասպելաբանական շերտեր։ Այն հիշեցնում է հնագույն արևելյան դիցաբանությանը հարազատ մոտիվի՝ բարեգութ աստծու և հրեշ-քաոսի մենամարտը, որից հաղթող է դուրս գալիս մարդկանց բարերարը։

Վերջում հսկայական կաթսայով հանդերձ երկու քաջ ասերը՝ Թորը և Տիրը, իրենց մարտական կառքով սլանում են դեպի աստվածների հավաքատեղի։ Կաթսան վերջապես հայտնվում է Էգիրի մոտ անցկացվող խնջույքին։
«Երգ Հիմիրի մասին» առասպելն իր մեջ քրիստոնեական ժամանակաշրջանի շերտեր չի պարունակում՝ ընթերցողի համար հնարավորություն ստեղծելով տեղափոխվելու հին ժամանակներ և ըմբոշխնել հեթանոսական արխայիկ սյուների վրա կառուցված այդ հիանալի գրական հուշակոթողի ողջ հմայքը։

Աղբյուրներ
----------

* Ավագ Էդդա, Անտարես հրատարակչություն, Երևան 2018 թ.: Թարգմանիչ՝ Հակոբ Սարգսյան։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |

 |
Իոնացնող ճառագայթումը մակածում է բարդ բջջային պատասխան` գենոմային անկայունություն, ինչպես ճառագայթված, այնպես էլ չճառագայթված բջիջներում(չաշխատող հղում)
 (‹‹դիտորդի›› էֆեկտ), որոնք ստանում են մոլեկուլային ազդակներ ճառագայթված բջիջներից։ Ճառագայթմամբ մակածված իոնացումը կարող է ազդել ուղղակիորեն բջջի տարբեր մոլեկուլների վրա, կամ անուղղակիորեն` ջրի մոլեկուլների վրա` առաջացնելով ակտիվ ռադիկալներ։ Ռադիկալները փոխազդում են հարևան մոլեկուլների հետ շատ կարճ ժամանակահատվածում, ինչի հետևանքով խզվում են քիմիական կապերը, կամ տեղի է ունենում փոխազդող մոլեկուլների օքսիդացում։ Ուղղակի ազդեցության էֆեկտները դրսևորվում են իոնացնող ճառագայթման և ԴՆԹ-ի անմիջական փոխազդեցության հետևանքով։ Անուղղակի ազդեցության էֆեկտները դրսևորվում են իոնացնող ճառագայթման ազդեցությամբ առաջացած ակտիվ ռադիկալների և ԴՆԹ-ի փոխազդեցության հետևանքով։ Բջիջներում իոնացման գլխավոր էֆեկտը ԴՆԹ-ի շղթաների կտրվածքներն են։ Քանի որ ԴՆԹ-ն կոմպլեմենտար կերպով միմյանց միացած երկշղթա մոլեկուլ է, ապա կտրվածքները լինում են միաշղթա կամ երկշղթա։ Միաշղթա կտրվածքների մեծ մասը վերականգնվում են, քանի որ ԴՆԹ-ի չվնասված շղթան հանդիսանում է մատրիցա վնասված շղթայի վերականգնման համար։ Երկշղթա վնասվածքների դեպքում, վերականգնումը դժվարությամբ է տեղի ունենում, որի հետևանքով խզված շղթաները կարող են միանալ որոշ սխալներով։ Այսպիսի սխալով ԴՆԹ-ի վերականգնման արդյունքում առաջանում են մուտացիաներ, քրոմոսոմային խաթարումներ կամ էլ բջջի մահ: Բետա և գամմա ճառագայթումներն առաջացնում են իոնացման ցածր խտություն, ինչի հետևանքով մակածում են ԴՆԹ-ի միաշղթա վնասվածքներ։ Մինչդեռ ալֆա ճառագայթումն առաջացնում է իոնացման բարձր խտություն և մակածում ԴՆԹ-ի երկշղթա վնասվածքներ։ {{ԹՀ}}
**Ժակ Շառլ Դյուպոն դը լ'Էր** (ֆր.՝ *Jacques Charles Dupont de l'Eure*, փետրվարի 27, 1767(1767-02-27)[…], Le Neubourg - մարտի 3, 1855(1855-03-03), Rouge-Perriers), ֆրանսիացի քաղաքական և պետական գործիչ, 1848 թվականի փետրվարի 24-ից մինչև մայիսի 9-ը գլխավորել է Երկրորդ հանրապետության նախարարների կաբինետը՝ դառնալով նրա առաջին վարչապետը։

Կենսագրություն
--------------

Ժակ Շառլ Դյուպոն դը լ'Էրը Առաջին Հանրապետության և Առաջին կայսրության ժամանակ աշխատել է Լուվիեի, Ռուանի և Էվրայի դատական համակարգերում։

Դյուպոնը իր քաղաքական կարիերան սկսել է որպես սովետի հինգ հարյուրամյակի անդամ, այնուհետև եղել է օրենսդիր մարմնի անդամ, եղել է Ֆրանսիայի խորհրդարանի անդամ, ապա հարյուր օրվա ընթացքում փոխնախագահ, որի լիբերալ փոքրամասնությանը նա պատկանել է Բուրբոնների վերականգնման ժամանակ։

1830 թվականի Հուլիսյան հեղափոխությունից հետո Դյուպոն դարձել է արդարադատության նախարար, բայց շուտով հրաժարական է տվել և հուլիսյան նոր կառավարության ավելի ու ավելի պահպանողական քաղաքականության պատճառով կրկին մտել ընդդիմության շարքերը։

1848 թվականի փետրվարի 24-ին նա հռչակվել է ժամանակավոր կառավարության անդամ և նախագահել նախարարների խորհրդում, բայց ոչ այդ ժամանակ, ոչ էլ որպես հիմնադիր ժողովի անդամ, մեծ դեր չի խաղացել զառամյալ տարիքի պատճառով։

Ժակ Շառլ Դյուպոն դը լ'Էրն ամբողջ կյանքի ընթացքում վայելել է անբասիր, ազնիվ աշխատավորի համբավ։ Սահմանադրական լիբերալիզմ գործի պաշտպանությունում նա իր հետևողականությամբ արժանացել է իր բազմաթիվ հայրենակիցների հարգանքին։ Դյուպոնը նույնիսկ ստացել է «Ֆրանսիական տրիբունայի Արիստիդ» մականունը։

Ժակ-Շառլ Դյուպոն դը լ'Էրը մահացել է Էր դեպարտամենտում՝ ութսունութ տարեկանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Sycomore (ֆր.) / Assemblée nationale
3. 1 2  Base Léonore (ֆր.) — ministère de la Culture.
4. 1 2  SNAC — 2010.
5. 1 2   One or more of the preceding sentences incorporates text from a publication now in the public domain: Chisholm Hugh, ed. (1911)։ «Dupont de l'Eure, Jacques Charles»։ *Encyclopædia Britannica* **8** (11th ed.)։ Cambridge University Press։ էջ 688
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ավագյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Իոննա Ցոլակի Ավագյան** (հունվարի 27, 1940(1940-01-27), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 17, 2011(2011-05-17), Երևան, Հայաստան), հայ ազգագրագետ, Հայաստանի Պատմության պետական թանգարանի ավագ գիտաշխատող, հայկական գորգերի փորձագետ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1940 թվականի հունվարի 27-ին, Երևան քաղաքում։ 1948-1958 թվականներին սովորել է Կրուպսկայայի անվան դպրոցում։ 1959 թվականին ընդունվել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմա-լեզվագրական ֆակուլտետը։ 1965 թվականին, ավարտելով ինստիտուտը, աշխատանքի է անցել Հայաստանի պատմության թանգարանի ազգագրության բաժնում, որտեղ աշխատել է մինչև կյանքի վերջ։ Նրա ուսումնասիրության առարկան եղել է հայկական գորգերի տիպաբանությունը։ Իոննա Ավագյանը ՀՀ Մշակութային արժեքների փորձագիտական կենտրոնի հանձնաժողովի գորգագետ-փորձագետն էր։ ՀՀ Մշակույթի նախարարության հանձնարարությամբ մասնակցել է Հայաստանի բազմաթիվ թանգարանների՝ Ազգային պատկերասրահի, Երևան քաղաքի պատմության, Սարդարապատի Ազգագրության և Ժողովրդական արվեստի ֆոնդերի գույքահաշվառման աշխատանքներին։

Ծնողներ՝ Ցոլակ Ավագյան և Արփիկ Ավետիսյան, երեխաներ՝ Վահագն Ավագյան, Լիլիթ Ավագյան։

Երկեր
-----

«Կովկասյան գորգեր» ալբոմի ազգագրագիտական հոդվածների հեղինակ է։

2000 թվականից ուսումնասիրել է հայերեն արձանագրությամբ գորգերը։ 2010 թվականին Հայաստանի պատմության թանգարանի կողմից հրատարակվել է «Հայերեն արձանագրությամբ գորգեր» ալբոմ-կատալոգը՝ ըստ թանգարանի հավաքածուի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Իոննա Ավագյան, Հայերեն արձանագրությամբ գորգեր, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010, Երևան, 88 էջ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լիլիթ Ավագյան, Որ հիշեն հոր հարսանիք
**Երիտասարդ Իտալիա** (իտալ.՝ Giovine Italia) 1831-1834 և 1840-1848 թվականներին գործած իտալական ընդհատակյա հեղափոխական կազմակերպություն։ Կազմակերպությունը հիմնադրվել է Ջուզեպպե Մացցինիի կողմից 1831 թվականին Մարսելում։ «Երիտասարդ Իտալիայի» հիմնական նպատակն էր Իտալիայի ազատագրումն օտար տիրապետությունից և Իտալական հանրապետության ձևավորումը։ 1832 թվականի կեսերին «Երիտասարդ Իտալիայի» ընդհատակյա մասնաճյուղերը հիմնականում սակավամարդ էին և ունեին 200-300, երբեմն անգամ 20-30 անդամ։ Սակայն արդեն 1833 թվականի մայիսին Միլանում «Երիտասարդ Իտալիայի» հետևորդների թիվը գերազանցում էր 3 հազարը։ Մարսելում Մացցինին հրատարակում էր «Երիտասարդ Իտալիա» ամսագիրը, որը գաղտնի կերպով տարածվում էր Իտալիայում։ Մացցինին կարծում էր, որ կազմակերպության որդեգրած դավադրությունների քաղաքականությունը ազդակ կհանդիսանա համաիտալական ապստամբության համար։ 1833-1834 թվականներին Պիեմոնտում և Սավոյայում ապստամբության անհաջող փորձերից հետո «Երիտասարդ Իտալիա» կազմակերպությունը ջախջախվեց։ Կազմակերպության մի շարք անդամներ մահապատժի ենթարկվեցին։ Հաջողության հասնելու որոշակի հնարավորություններ ուներ 1837 թվականին բարձրացված ապստամբությունը Սիցիլիայում, սակայն այն ևս ճնշվեց։ Ապստամբության 94 անդամներ կախաղան հանվեցին։ «Երիտասարդ Իտալիայի» բարձրացրած ապստամբությունները, չնայած նրա անդամների հերոսությանը, չէին ստանում ժողովրդական լայն մասսաների աջակցությունը և պարտություն էին կրում։ 1848 թվականի մարտին «Երիտասարդ Իտալիան» կազմալուծվեց և դադարեց այդ անվամբ գոյություն ունենալուց։

Աղբյուրներ
----------

* «Молодая Италия» // Большая советская энциклопедия: (в 30 т.) / гл. ред. А. М. Прохоров.— 3-е изд. —М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Treccani |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 589)։*  |
**Կաչաղակ** (ֆր.՝ La Pie), ֆրանսիացի նկարիչ Կլոդ Մոնեի (Claude Monet, 1840-1926) աշխատանքը, որ կատարվել է 1868-1869 թվականներին։ Նկարի չափերն են՝ 89×130 սմ, շրջանակով 120,5×164սմ։

XIX դարի վերջի 60-ական թվականներին Մանեին համակեց պատկերել և փոխանցել հանդիսատեսին զգացմունքներն ու տպավորություններն, որ արթնացել էին նրա հոգում բնության շրջապատում գտնվելիս։ Ոգեշնչվելով Պիսսարոյի ինչպես նաև Ռենուարի և Սիսլեի ստեղծագործություններից, նա ընկղմվեց ձյունե բնապատկերի պատկերման բարդության մեջ։ Դրանից ոչ շատ առաջ հանդիսատեսին էր ներկայացվել և հավանության արժանացել ձմեռային բնապատկերը, որ կատարվել էր նկարիչներ՝ Գյուստավ Կուրբեի կողմից, որտեղ ներկայացվում էր ձմեռային անտառի և որսի տեսարան։ Կարծես նվազեցնելով ոգևորությունը որ արտահայտվում էր Կուրբեի աշխատանքում, Մոնեն նախընտրել է պատկերել նկարում կաչաղակը նստած դարպասի վրա, որպես փխրուն, միայնակ նոտայի, ինչոր մեկի կողմից պատահաբար նետված նոտաների հնգագծի վրա։ Նկարում պատկերը ողողված է լույսով և ձյունով, որոնք մեզ են փոխանցում խուսափող և կիսաթափանցիկ նյութի զգացողություն։

Նկարիչը ստեղծել է իմպրեսիոնիզմին հատուկ բնանկար, որն իր անվանումն է ստացել հինգ տարի անց, առաջին պաշտոնական ցուցադրությանը։ Այդ գյուղական բնապատկերում Էտրետից քիչ հեռու, որ նկարվել է Մոնեի կողմից կարծես մեկ շնչով, օգտագործվել են հազվադեպ և այն ժամանակ ոչ այնքան վառ, դրա հետ մեկտեղ փայլուն անցումներ, որ ստեղծում են ձմեռային արևոտ օրվա անկրկնելի լուսավորում։

Այս նկարի հանդիսատեսի վրա թողած տպավորությունը, արտահայտել է հայտնի քննադատ Ֆելիքս Ֆենեոն, գրելով, որ հանդիսատեսը սովորած հրեշավոր պատկերային խոռնուրդին, պաշտոնական գեղանկարչության սեղաններից և ակադեմիական պատկերացումներից, հիացել էր այդ թեթև նկարով։

Մոնեի եղանակային նորույթը և համարձակությունը, ընկղմում է մեզ մեր հույզերի և զգացմունքների աշխարհ, ինչը ակներև տարանջատում է այդ նկարը ակադեմիական այդ ժամանակաշրջանին պատկանող ձմեռային պատկերներից։ Այդ իրավիճակն բացատրվում է նրանով, որ նկարը մերժվել է Փարիզյան սալոնի կողմից 1869 թվականին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Magpie, 1868—1869, Claude Monet, Google Art Project, www.googleartproject.com


1. 1 2 3 4 5 6  JocondeLab — 2014.
Ազոտի մոլեկուլի համակարգչային մոդելը N2
**Երկատոմ մոլեկուլ**, մոլեկուլ, որը կազմված է միևնույն կամ տարբեր տարրերի երկու ատոմներից։ Եթե երկատոմ մոլեկուլը կազմված է միևնույն տարրի երկու ատոմներից, օրինակ ջրածնի (H2) կամ ազոտի (N2) մոլեկուլները, ապա այն կոչվում է հոմոմիջուկային։ Մյուս դեպքում, եթե երկատոմ մոլեկուլը կազմված է երկու տարբեր տարրերի ատոմներից, օրինակ ածխածնի մոնօքսիդը (CO) կամ ազոտի (II) օքսիդը (NO), ապա այն կոչվում է հետերոմիջուկային:Երկատոմ մոլեկուլների ատոմները միմյանց միացած են կովալենտային կապի միջոցով։

Նորմալ պայմաններում կայուն հոմոմիջուկային երկատոմ մոլեկուլները գտնվում են միայն գազային ագրեգատային վիճակում (բացառություն են կազմում ազնիվ գազերը, ինչպիսիք են հելիումը, նեոնը, (He) կամ նեոնը (Ne), որոնք միատոմային գազեր են։

* ջրածին H2
* ազոտ N2
* թթվածին O2
* ֆտոր F2
* քլոր Cl2

Մի փոքր բարձր ջերմաստիճանում հոմոմիջուկային են`

* յոդ I2
* աստատ At2 (հնարավոր է լինի անկայուն)

Նույնը վերաբերվում է մյուս շատ տարրերի զույգերին բավականին բարձր ջերմաստիճանի պայմաններում։

Մոդելներ
--------

Երկատոմ մոլեկուլների քվանտամեխանիկական դիտարկումների համար օգտագործվում է միջատոմային փոխազդեցությունների պոտենցիալ էներգիաների տարբեր արժեքներ։ Դրանցից ամենատարածվածները Մորզեի և Պյոշել- Տելլերի պոտենցիալներն են։ Երկատոմ մոլեկուլների էլեկտրոնային կառուցվածքի և մոլեկուլի կառուցվածքի բացահայտման գործում մեծ ներդրում ունի Գերհարդ Հերբերգը, որը քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակի է արժանացել 1971 թվականին։

Տես նաև
-------

* Դիպոլ
* Գլիկոլներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Некрасов Б. В.* Курс общей химии. — Издание 14-ое (стереотипное). — М.: Государственное издательство химической литературы, 1962. — 843 с.
2. ↑  *Герцберг Г.* Спектры и строение двухатомных молекул. — изд. иностранной литературы. — 1949.
3. ↑  *Хьюбер К.-Н. Герцберг Г.* Константы двухатомных молекул. — в 2-х частях:1, молекулы Ag-MoO. 2, молекулы N2-ZnO. — М.: «Мир», 1984.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 111806078 |

 |
**Լուիջի Ֆակտա** (իտալ.՝ Luigi Facta, սեպտեմբերի 13, 1861(1861-09-13) կամ նոյեմբերի 16, 1861(1861-11-16), Պիներոլո, Թուրին, Պիեմոնտ, Իտալիա - նոյեմբերի 5, 1930(1930-11-05)[…], Պիներոլո, Թուրին, Պիեմոնտ, Իտալիա), իտալացի քաղաքական և պետական գործիչ, եղել է Իտալիայի թագավորության վարչապետը 1922 թվականի փետրվարի 26-ից մինչև 1922 թվականի հոկտեմբերի 31-ը։ Նա Իտալիայի Նախարարների խորհրդի վերջին նախագահն էր մինչև ֆաշիստների կողմից պետական իշխանության բռնազավթումը Բենիտո Մուսոլինիի ղեկավարությամբ։ 

Լուիջի Ֆակտան 1892 թվականին ընտրվել է որպես պատգամավոր և այդ պատգամավորական աթոռը նա զբաղեցրել է երեսուն տարի։ 1910-1914 թվականներին և 1919-1920 թվականներին եղել է Իտալիայի թագավորության ֆինանսների նախարարը։ 

Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկումով Լուիջի Ֆակտան ակտիվորեն պայքարում էր Իտալիայի չեզոքության համար, բայց թագավորությունը պատերազմ մտնելուց հետո, Լուիջին փոխել է իր կարծիքը։ Լուիջիի որդին սպանվել է մարտերի ժամանակ, և Ֆակտան հպարտցել է, որ իր որդին զոհաբերել է իր կյանքը հանուն իր երկրի։ 

1922 թվականի փետրվարին Ֆակտանլ նշանակվել է վարչապետ։ Այդ ժամանակ Իտալիան ցնցված էր Բենիտո Մուսոլինիի ղեկավարած ֆաշիստների նախաձեռնած անկարգությամբ։ Հռոմի վրա հարձակման ժամանակ Վիկտոր Էմանուիլ III-ը հրաժարվել է աջակցել Լուիջի Ֆակտին, չնայած իտալական բանակը պատրաստ էր ջախջախել ֆաշիստներին։ 

Ֆակտան բացահայտ կերպով հանդես չի եկել Մուսոլինիի դեմ և այդ պատճառով 1924 թվականին դարձել է սենատոր։ 

Լուիջի Ֆակտան մահացել է 1930 թվականի հոկտեմբերի 31-ին իր հայրենի քաղաք՝ Պիներոլոյում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
2. 1 2  Encyclopædia Britannica
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
4. ↑  Luigi Facta.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Իտալացիների կենսագրական բառարան · Մեծ նորվեգական · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 16754816s · GND: 123489113 · ISNI: 0000000016377436 · NUKAT: n2003064318 · VIAF: 37827004 · WorldCat VIAF: 37827004 |

 |
Ավստրալիայի ազգային կապիտալի հաշիվներ (1959-2020 թվականներ)
**Կապիտալի հաշիվ** (անգլ.՝ *Capital account*), վճարային հաշվեկշռի երկու հիմնական բաղադրիչներից մեկը, որտեղ գրանցվում են գործարքների զուտ հոսքը դեպի տնտեսություն։ Կապիտալի հաշվի մնացորդը տնտեսագետներին տեղեկացնում է՝ երկիրը կապիտալի զուտ ներմուծող է, թե՞ զուտ արտահանող։ Հաշվապահության մեջ կապիտալի հաշիվը ցույց է տալիս սեփականատերերի կամ բաժնետերերի կողմից ձեռնարկությունում ներդրված միջոցների և ակտիվների քանակը՝ ներառյալ չբաշխված շահույթը։

Մեկնաբանություն
---------------

Միջազգային մակրոտնտեսության մեջ կապիտալի հաշիվը ներքին ներդրումների և խնայողությունների տարբերությունն է։ Կապիտալի հաշիվը ցույց է տալիս՝ երկիրը ներմուծում է կապիտալ,թե՞ արտահանում։ Կապիտալ հաշվի պրոֆիցիտը նշանակում է դրամական միջոցների ներհոսք երկիր, այսինքն՝ ներկայացնում են փոխառությունների կամ ակտիվների վաճառք։ Կապիտալ հաշվի դեֆիցիտը նշանակում է դրամական միջոցների արտահոսք երկրից, այսինքն՝ մեծանում է օտարերկրյա ակտիվների նկատմամբ սեփականության իրավունքը։ Կապիտալի հաշվի փոփոխություններից կարելի է հասկանալ, թե որքան է տվյալ երկիրը գրավիչ օտարերկրյա ներդրողների համար։ Հաշվապահական հաշվառման մեջ կապիտալի հաշիվը օգտագործվում է ընկերության սեփականատերերի իրավունքները գրանցելու համար։ Այն արտացոլվում է հաշվեկշռում և յուրաքանչյուր ֆինանսական տարվա վերջում զուտ շահույթը կամ զուտ վնասը սեփականատիրոջ սեփականության իրավունքին համամասնորեն, համապատասխանաբար ավելացվում կամ հանվում են կապիտալի հաշվից։

Ընթացիկ հաշիվ և կապիտալ հաշիվ
-----------------------------

Ընթացիկ և կապիտալ հաշիվները երկրի վճարային հաշվեկշռի մասերն են։ Եթե վճարային հաշվեկշռի ընթացիկ հաշվեկշիռն արտացոլում է երկրի զուտ եկամուտը, ապա կապիտալի հաշիվն արտացոլում է ազգային ակտիվների սեփականության զուտ փոփոխությունը։Տնտեսական տեսակետից ընթացիկ հաշիվը վերաբերվում է դրամական միջոցների վճարմանը, կապիտալի հաշիվն արտացոլում է կապիտալի աղբյուրներն ու օգտագործումը։ Վճարային հաշվեկշռում արտացոլված ընթացիկ հաշվի և կապիտալի հաշվի հանրագումարը միշտ կլինի զրո։ Վճարային հաշվեկշռի փոփոխությունները պատկերացում են տալիս երկրի տնտեսական համակարգի և ապագա կայունության հարաբերական մակարդակի մասին։

Կապիտալի հաշիվը հաշվապահության մեջ
----------------------------------

Հաշվապահական հաշվառման մեջ կապիտալի հաշիվն օգտագործվում է ընկերության շահույթի կուտակային գումարը, սեփականատերերի ներդրված կապիտալը և չբաշխված շահույթը գրանցելու համար։ Մասնավոր սեփականության դեպքում այն անվանում են սեփական կապիտալ, իսկ բաժնետիրական ընկերությունների դեպքում՝ բաժնետիրական կապիտալ(բաժնետոմսեր, լրացուցիչ վճարված կապիտալ, չբաշխվաշ շահույթ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «What is 'Capital Account'» , The Economic Times
2. ↑  «Capital account», The Free Dictionary, by Farlex
3. ↑  «Տնտեսագիտական բացատրական բառարան» , Գ․ Կիրակոսյան, Հ․ Ղուշչյան, Ի․ Տիգրանյան, Երևան, 1999, էջ 232
4. ↑  «Economics», J. Sloman, D. Garrat, J. Guest, page 556-558 (չաշխատող հղում)
5. ↑  «Capital Account», Cornell Law School
6. ↑  «Capital Account» , by A. Tuovila, March 24, 2021, Invesrtopedia
7. ↑  «What is a capital account? » , Accounting Coach
**Լուկա Անտոնիո Բիստեգա** (իտալ.՝ Luca Antonio Bistega կամ **Լուկա Բեստեգա**, հոկտեմբերի 21, 1672(1672-10-21), Բոլոնիա, Պապական մարզ - հունիսի 8, 1732(1732-06-08), Բոլոնիա, Պապական մարզ), կվադրատուրայի իտալացի նկարիչ, առավել ակտիվ գործունեություն է ծավալել Բոլոնյայում, Իտալիայում։

Կենսագրություն
--------------

Սկզբնապես պարապել է քիչ հայտնի նկարիչ Բարլամո Կաստելինիի հետ, բայց շուտով տեղափոխվել է Ջիակոմո Անտոնիո Մաննինիի և Մարկանտոնիո Կիարինիի թիմի հետ աշխատելու։ 1702-1705 թվականներին նա նկարազարդել է ընդարձակ սրահ և տարբեր սենյակներ Բրեշիայի Պալացո Մարտինեինում։ Նա վերադարձել է Բոլոնյա, որտեղ աշխատանքի է անցել Կազա Ագուչիում։ 1706 թվականին Գաետանո Բերտուցիի հետ նա նկարազարդել է Ֆաենզայի Պադրի Կամլդոլեսիի եկեղեցին։ Պյաչենցայում նա նկարել է Մարկանտոնիո Ֆրանչեսկինիի և Լուիջի Կուաինիի հետ։ Ֆրանչեսկո Մոնտիի հետ միասին նա պատկերազարդել է Սանտա Մադալենա եկեղեցու հիմնական աղոթատեղին, այնուհետև` սկսելով Ջիակոմո Բոնիի հետ և Ջիաչինտո Գարոֆալինիի հետ ավարտելով` պատկերազարդել են Սելեստինի եկեղեցին։ Բոնիի հետ նա կվադրատուրա է նկարել Սան Բերնարդինո դել Լավինոյի համար։ Գարոֆալիննի հետ նա նկարել է «Վեներայի շոյող սերը» որմնանկարը Կասա Գիսիլիերի համար։ Ջիոսեֆո Ռոլիի հետ նա նկարել է Կարիտայի վանքում։ Նա Ֆորտիկո դի սան Լուկա աղոթատեղիներից մեկի համար նկարել է կվադրատուրա. կերպարային նկարիչ Ջիոսեֆո Մացոնին նկարել է «Աստվածամայրը ներկայացնում է մանուկ Հիսուսին Սիմեոն ծերունուն» աշխատանքը։ Կերպարային նկարիչ Գարոֆալինիիի հետ նա նկարազարդել է Սան Տոմասո դել Մերկատոյի աղոթատեղին Բոլոնյայում։ Մադոնա դի Գալիերա եկեղեցու հիմնական աղոթատեղին նա նկարազարդել է Ջուզեպե Մարկեսիի հետ։ Նրա այլ աշխատանքներն առկա են Իմոլայում, Ֆորլիում, Ռավեննայում և Ֆանոյում։ 

Առաստաղ պատկերազարդող շատ այլ նկարիչների պես Լուկան ևս մի քանի անգամ դաժանաբար ընկել է փայտամածից։ Ընկնելու ժամանակ նա կաթված է ստացել, ինչից էլ մահացել է։ Նրա որդին` Ջուզեպեն, նույնպես նկարիչ էր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2 3 4  Luca Antonio Bistega // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00020263
3. 1 2 3 4
4. ↑  Archive of Architecture.
5. ↑  [Zanotti Giampietro (1769)։ *Storia Dell'Accademia Clementina Di Bologna, Volume 1*։ Lellio dalle Volpe, Bologna։ էջեր 401–403


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 95776345 · ULAN: 500015546 · WorldCat VIAF: 95776345 |

 |
Իռլանդական սուր
Իռլանդական սրերը առանձնանում էին անսովոր օղակաձև վերջավորությամբ, որի մեջ լավ երևում էր կենտրոնով անցնող կոթը, և խաչաձև հատումով, որի վերջերը հարթեցված էին ու S-աձև թեքված։ Այսպիսի սրերը կարող էին լինել մեկ, մեկուկես և երկու սրեր։ Այսպիսի թրերի օգտագործման արձանագրություն չի եղել՝ XVI դարից շուտ։

Իռլանդիայում հայտնաբերել են այսպիսի թրերի 4 օրինակ։ Առաջինը հայտնաբերվել է XIX դարի վերջում, Թուլիլոխում, երկրորդը գտել են Բանատ գետի խորացման աշխատանքների ժամանակ՝ Պորտգլենոն գյուղի շրջակայքում։ Եվս երկու սուր գտել են Գոլուեյ կոմսությունում՝ մեկը 1948 թ.–ին, երկրորդը՝ մի փոքր ավելի ուշ՝ Բաինասլոյից 5 մղոն հյուսիս։ Թուլիլոխի և կոմսության առաջին սրերը միմյանց նման են, իսկ Պորտգլենոնինը նրանցից տարբերվում է։ Ներկայումս թրերը ներկայացված են Իռլանդական ազգային թանգարանում։

Բացի այս ամենից, հայտնի են նաև XVI դարի 5 նկարներ, որոնց վրա պատկերված են նման սրեր՝

* Ալբերտ Դյուրերի 1521 թ.–ի նկարը իռլանդական վարձկաններով։
* Անանուն փորագրությունը, որը պահպանվում է Էշմոլի թանգարանում։ Նրա վրա պատկերված են 6 իռլանդական առաջնորդներ, որոնք ունեն սրեր։
* Լուկաս դե Գեերեյի 3 նկարները որոշ անձանցով, ում թրերը նման են էշմոլյան սրերին։

Պատկերասրահ
-----------

* Դյուրերի նկարի իռլանդական վարձկաններըԴյուրերի նկարի իռլանդական վարձկանները
* Էշմոլի թանգարանի փորագրությունըԷշմոլի թանգարանի փորագրությունը
* Լուկաս դե Գեերեյի նկարներից մեկը՝ «Իռլանդացիները արքա Հենրիի մոտ ծառայության ժամանակ»Լուկաս դե Գեերեյի նկարներից մեկը՝ «Իռլանդացիները արքա Հենրիի մոտ ծառայության ժամանակ»
* Իռլանդական սրի ժամանակակից վերապատրաստումԻռլանդական սրի ժամանակակից վերապատրաստում
* Մեկուկես ձեռքանի սրի ժամանակակից վերապատրաստումՄեկուկես ձեռքանի սրի ժամանակակից վերապատրաստում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լայբլ Թոմաս (2011)։ *Меч. Большая иллюстрированная энциклопедия*։ «Омега»։ էջ 84։ ISBN 978-3-938711-05-7
2. 1 2 3  «IRISH SWORDS OF THE 16TH CENTURY» (անգլերեն)։ Վերցված է 2014 թ.-ի հունվարի 30
**Իսայի Սերգեյի (Սարգսի) Վարունցյան** (սեպտեմբերի 28 (հոկտեմբերի 10), 1898, Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 5, 1988(1988-11-05), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), բուսաբույծ-ընտրասերումնաբան։ 
ՀամԳԳԱ ակադեմիկոս (1949)։

Կենսագրություն
--------------

1923 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1940-1946 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ գյուղատնտեսության նախարարության տեխնիկական մշակաբույսերի սորտափորձարկման կայանի պետ, միաժամանակ, մինչև 1961 թվականը՝ Համամիութենական գյուղատնտեսական գիտությունների ակադեմիայի (ՀամԳԳԱ) տեխնիկական մշակաբույսերի բաժանմունքի փոխնախագահ,1961-1964 թվականներին՝ ՀամԳԱԱ բուսաբուծության և ընտրասերման բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղար, 1965-1975 թվականներին՝ նույն բաժանմունքի բյուրոյի, 1975-1985 թվականներին՝ տեխնիկական մշակաբույսերի բաժանմունքի անդամ, 1949-1965 թվականներին, միաժամանակ՝ «Ագրոկենսաբանություն» (ռուսերեն) ամսագրի գլխավոր խմբագրի տեղակալ։

Մրցանակներ
----------

* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1949

Գործունեություն
---------------

Աշխատանքները վերաբերում են խաչասերման առավել արդյունավետ եղանակների մշակման, սորտափորձարկման, բամբակենու սերմնաբուծության համակարգի կազմակերպման խնդիրներին։ Ցրտադիմացկուն սորտեր ստանալու նպատակով 1930 թվականին առաջինն է կիրառել «սադրիչ» միջավայրի եղանակը և ստացել բամբակենու վաղահաս, բարձր բերքատու, դիմացկուն տեսակներ։

Երկեր
-----

* Хлопчатник, Москва, 1952.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
**Կառլո Ադեմոլլո** (իտալ.՝ Carlo Ademollo, հոկտեմբերի 9, 1824(1824-10-09)[…], Ֆլորենցիա, Իտալիա - հուլիսի 15, 1911(1911-07-15), Ֆլորենցիա, Իտալիայի թագավորություն), իտալացի նկարիչ։ Ռիսորջիմենտոյի մասնակից։

Պրիմիտիվիստ նկարիչ Լուիջի Ադեմոլլոյի թոռն է (1764-1849)։

Կենսագրություն
--------------

1838 թվականից գեղանկարչություն է սովորել Ֆլորենցիայի գեղարվեստի ակադեմիայում։ Եղել է Ջուզեպպե Բեցցուոլեի աշակերտը։ 

Ազատական հայացքների աջակից լիենլով` նա կամավոր մեկնել է բանակ։ 1848 թվականին մասնակցել է Իտալա-ավստրիական պատերազմին։ Նաև մասնակցել է Իտալա-ֆրանս-ավստրիական և Ավստրո-պրուսա-իտալական (1866) պատերազմներին։ Կառլո Ադեմոլլոն եղել է Ֆլորենցիայում Ազգային գվարդիայի հրամանատարի օգնականը։

1848 թվականին մասնակցել է «*Promotrice Fiorentina*» ցուցահանդեսին, որտեղ էլ ցուցադրել է իր նկարներից մի քանիսը։ Այցելել է Ֆլորենցիայում գտնվող Միքելանջելո հայտնի սրճարանը, որտեղ հավաքվում էին տեղի շատ հայտնի նկարիչներ, այդ թվում` Սիլվեստրո Լեգան, Ջիովաննի Ֆաթթորին, Տելեմակո Սինիորինին, Նիկոլա Կաննիչչին, որոնք դժգոհ էին այն ժամանակվա իտալական արվեստի վիճակից և սխալ էին համարում կլասիցիզմի և ակադեմիզմի ավանդույթների վերադարձը։ 

Լինելով պահպանողական իր աշխատանքում` նա չէր ընդունում մաքիայոլի նկարիչների խմբի շարժման գաղափարները։ Նրա բնկարներից շատերում առկա էին Տոսկանայի Ապենինյան գյուղական տեսարանները։ 

Ռոմանտիզմի ներկայացուցիչ է։ Մասնագիտացել է պատմական գեղանկարչության մեջ։

Նրա հայտնի նկարներից են «Էնրիկո Կաիրոլիի մահը» (1868), «Հռոմի գրավումը» (1880), «Ռաֆայել Կադորնայի դիմանկարը» և այլն։

1869 թվականի մարտին նշանակվել է Ֆլորենցիայի գեղարվեստի ակադեմիայի պրոֆեսոր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Carlo Ademollo (նիդերլ.)
2. 1 2 3 4  Carlo Ademollo // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2018. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00000928
3. 1 2 3 4  *Spalletti E.* Ademollo, Carlo // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T000480

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրություն (իտալ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Իտալացիների կենսագրական բառարան · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1080001735 · ICCU: IEIV061238 · ISNI: 0000000068931304 · VIAF: 95716943 · ULAN: 500005919 · WorldCat VIAF: 95716943 |

 |
**«Ժամանակակից հայոց լեզվի բացատրական բառարան»** (հատոր 1–4), ՀՀ ԳԱԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտի կազմած 
բառարանը։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսել 1969–1980 թվականներին Երևանում։ Ներառում է արդի հայոց գրական լեզվի մոտ 140 հազար բառ ու դարձվածքային միավոր։ 

Բառացանկը կազմվել է հիմականում հայոց միալեզվյան և թարգմանության բառարանների, մասնավորապես՝ Ստեփան Մալխասյանցի «Հայերեն բացատրական բառարանի» փաստային նյութի, Լեզվի ինստիտուտի կազմած համաբարբառի և հայ գեղարվեստական գրականության ու մամուլի ընտրովի քարտարանի հիման վրա։

Ներկայացված են բացառապես հայոց գրական լեզվի՝ Խաչատուր Աբովյանի ժամանակներից մինչև 1980-ական թվականների բառապաշարը, ինչպես նաև գործածական դարձվածքներն ու տիպական բառակապակցությունները, որոնց տարբեր իմաստներն ու նրբերանգները, գործածության սահմաններն ու ոլորտները հաստատելու համար բերված են համապատասխան բնագրային օրինակներ՝ քաղված նախախորհրդային և խորհրդային շրջանների հայ գեղարվեստական և մասնագիտական գրականությունից, դասագրքերից, մամուլից։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Ժամանակակից հայոց լեզվի բացատրական բառարանը» nayiri.com կայքում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Իսկական կոկորդիլոսներ (այլ կիրառումներ)

| **՞**Իսկական կոկորդիլոսներ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
|
| Կարգ | Կոկորդիլոսներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Կոկորդիլոսներ |
|
|
|
| Ցեղ | Կոկորդիլոսներ |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| *Crocodylus*
*Laurenti*, 1768 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
|   Տարածվածություն |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**174360**NCBI**8500**EOL**39476**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Իսկական կոկորդիլոսներ** (*Crocodylus* հուն․՝ κροκόδειλος), կոկորդիլոսների ընտանիքին պատկանող ցեղ, առավել բազմազան և տարածված ցեղ են, ցեղի ներկայացուցիչները տարածված են ամբողջ աշխարհում՝ բացառությամբ Եվրոպայից և Անտարկտիդայից, որտեղ առհասարակ մեծ սողուններ չեն հանդիպում։ Առավել մեծ տարածում ունեն Աֆրիկայում, Հարավային Ասիայում, Հյուսիսային Ավստրալիայում և Օվկիանիայում, տեղ են գտել նաև կենտրոնական և հարավային Ամերիկայում։ Ցեղը ներառում է 12 ժամանակակից տեսակ՝

* *Crocodylus porosus*
* *Crocodylus niloticus*
* *Crocodylus rhombifer*
* *Crocodylus acutus* —
* *Crocodylus intermedius*
* *Crocodylus palustris*
* *Crocodylus siamensis* — Սիամական կոկորդիլոս
* *Crocodylus mindorensis* — Ֆիլիպինյան կոկորդիլոս
* *Crocodylus moreletii*
* *Crocodylus novaeguineae* — Նորգվինեական կոկորդիլոս
* *Crocodylus johnstoni*
* *Crocodylus cataphractus*
* Վերացած տեսակ *Crocodylus anthropophagus*
* Վերացած տեսակ *Crocodylus falconensis*

Որոշ աղբյուրների համաձայն տարբերվում են իսկական կոկորդիլոսների 11 տեսակ։

Ֆիլիպինյան կոկորդիլոսին նախկինում դասում էին նորգվինեական կոկորդիլոսների ենթատեսակին, սակայն այն հիմա առանձին դասակարգում է, որին էլ լատիներեն անվանում են *Crocodylus mindorensis*։

Վերջերս կատարված ԴՆԹ-ի արդյունքները ցույց են տվել, որ *Crocodylus cataphractus* տեսակի կոկորդիլոսը պատկանում է *Mecistops* կոկորդիլոսների ցեղին։

Ջոնսթոնի կոկորդիլոսին *Crocodylus johnstoni* սկզբնական շրջանում անվանել են Crocodylus johnstoni։ Անվան ընտրության սխալն այն էր, որ այն դրվել էր ի պատիվ կենդանուն հայտնագործողի։ Ժամանակի ընթացքում այն անվանափոխվել է, սակայն գրականության մեջ հանդիպում է երկու անվանմամբ։

 Իսկական կոկորդիլոսների բնական արեալը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Իրական կոկորդիլոսների ցեղի նկարագիր


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778699234 · NKC: ph820601 |

 |
| **՞**Կասպիական նեղմատ գեկոն |
| --- |
| Կասպիական նեղմատ գեկոնCyrtopodion caspius  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
|
| Կարգ | Թեփուկավորներ |
| Ենթակարգ | Մողեսներ |
|
|
| Ընտանիք | Գեկոններ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Cyrtopodion caspius |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կասպիական նեղմատ գեկոն** (լատին․՝ Cyrtopodion caspius), գեկոնների ընտանիքի նեղմատ գեկոնների (լատին․՝ Cyrtopodion) ցեղի մողես։ ՀՀ-ում հանդիպում է Արմավիրի, Արարատի, Սյունիքի (Մեղրի) մարզերում և Երևանում։ Հայաստանի ֆաունայի ներմուծված տեսակներից է։ Կասպիական գեկոն, որպես կանոն, հանդիպում է երկաթգծերի երկայնքով, շինությունների պատերին, քարե շինությունների փլատակներում։

Արտաքին տեսք
------------

Մարմնի երկարությունը 2,3-7,5 սմ է, պոչը գրեթե 1,2 անգամ երկար է, ինքնահատվող։ Մարմինն ու գլուխը լավ են տարանջատված միմյանցից, լայն են ու տափակած, դունչը՝ դուրս ցցված։ Աչքերը խոշոր են, բիբը՝ օվալաձև, ուղղահայաց, ուժեղ լուսավորվածության ժամանակ ունի ուղղահայաց ճեղքի տեսք։ Ծիածանաթաղանթը ոսկեգույն է, կոպերը, ձուլվելով, Կասպիական նեղմատ գեկոն առաջացրել են աչքը ծածկող թափանցիկ թաղանթ։ Ունեն լավ արտահայտված արտաքին ականջ։ Գլխի դիմային հատվածը պատված է բազմանկյուն, իսկ գանգայինը՝ տարբեր մեծության կլոր վահանիկներով։ Մարմնի մեջքային մակերեսը պատված է մանր, երկայնակի շարքեր կազմող, խոշոր բազմանկյուն, կատարավոր թեփուկներով։ Կոկորդային թեփուկները 2-3 անգամ փոքր են որովայնի բազմաթիվ թեփուկներից, որոնք ձևավորում են ցանցանման ծածկույթ։

Մեջքային մակերես
----------------

Մեջքային մակերեսի ընդհանուր գորշավուն գունավորման վրա արտահայտված են 5-6 շագանակագույն կտրտված լայնակի զոլեր, լայնակի զոլավոր նախշ ունի նաև պոչը։ Բերանի եզրից դեպի աչքերն ու ճակատը ձգվում են 4-6 զուգահեռ զոլեր։ Պարանոցի և իրանի մակերեսը ներքևից սպիտակ են։ Էգերն ավելի թաց են գունավորված։ Ձմեռում է աշնան կեսերից գարնան կեսերը։ Ամռանն ակտիվ է մթնշաղին և գիշերը։

Նշանակություն
-------------

Սնվում է մանր անողնաշարավորներով։ Օգտակար է. ոչնչացնում է շինությունների թունավոր սարդակերպներին և խավարասերներին։ Զուգավորումը տեղի է ունենում ապրիլի կեսից մայիսի վերջ։ Հունիսի կեսից սեպտեմբերի կեսին քարերի արանքում, ճեղքերում դնում է մինչև 1,3 սմ երկարության 1-2 ձու։ Երիտասարդ առանձնյակները ծնվում են հուլիս-սեպտեմբերին։ Հաճախ խնամվում է անազատ պայմաններում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թորոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Երվանդ Սիոնի Թորոսյան** (ապրիլի 5, 1900(1900-04-05), Ճլոխան, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 18, 1943(1943-08-18), Ագարակ, Ղափանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ գրականագետ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Ճլոխան (այժմ՝ Բենիամին, Շիրակի մարզ) գյուղում։ Սովորել է Ալեքսանդրապոլի (այժմ՝ Գյումրի) ծխական դպրոցում, ապա իբրև գրաշար աշխատել Ափինյանների տպարանում։ 1924-1927 թվականներին սովորել է Լենինականի Մռավյանի անվան բանֆակում։ Այնուհետև ուսուցչություն է արել տարբեր վայրերում։ 1931-1936 թվականներին սովորել է Երևանի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետում, միաժամանակ, որպես պատմության ուսուցիչ, աշխատել Երևանի ինդուստրիալ բանֆակում։ 1938-1940 թվականներին եղել է Էջմիածնի, ապա Երևանի մատենադարանի տնօրեն։ 1939-1942 թվականներին դասախոսել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտում։

Մկրտիչ Մկրյանի հետ կազմել է Ֆրիկի «Բանաստեղծություններ» ժողովածուն (Երևան, 1941)։ Կազմել է նաև հայ գրականության դասագրքեր միջնակարգ դպրոցի համար։ Հավաքել ու գրի է առել առակներ, հեքիաթներ, մանրավեպեր։ Մահացել է Ղափանի շրջանի Ագարակ գյուղում։ Աճյունը տեղափոխվել է հայրենի գյուղ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ 1986։ էջ 197


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1201447593 · ISNI: 0000000447984086 · LCCN: n2015022986 · VIAF: 315591596 · WorldCat VIAF: 315591596 |

 |
**Ժան Օգյուստ Բարր** (ֆր.՝ Jean-Auguste Barre, սեպտեմբերի 25, 1811(1811-09-25)[…], Փարիզ - փետրվարի 4, 1896(1896-02-04), Փարիզ), ֆրանսիացի քանդակագործ։

Կենսագրություն
--------------

ժան Օգյուստ Բարրը Բարր ազգանունով փորագրիչների տոհմի ներկայացուցիչ էր։ Հայրը` Ժակ Բարրը և նրա երկու որդիները` Դեզիրե Ալբեր Բարրը և ժան Օկյուստ Բարրը, հերթով եղել են Փարիզի դրամահատարանի գխավոր փորագրիչները։ Ժան Օգյուստ Բարրը 1842-1855 Ֆրանսիայի դրամահատարանի գլխավոր փորագրիչ Ժան Ժակ Բարրի ավագ որդին է։

Մինչև 1826 թվականը իր հոր աշակերտն է եղել, այնուհետև սովորել է քանդակագործ Ժան Պիեռ Կորտոյի մոտ։ Գերազանցությամբ ավարտել է Փարիզի գեղարվեստի ազգային դպրոցը։ 1831-1886 թվականներին մասնակցել է Ֆրանսիայի Սալոնի ցուցահանդեսներին, սկզբում` որպես մեդալագործ։ Հոր դիրքը նրան թույլ է տվել Կայսերական ընտանիքից և դրա շրջապատից ստանալ քանդակների կոմպոզիցիաների պատվերներ։

Նա ստեղծել է շատ քիչ թվով մեդաներ, սակայն փոխարենը ստորագրության մեջ ավեացրել է իր անունը։ 1852 թվականին նա ստացել է Պատվո Լեգեոնի ասպետի կոչում։ 

Ժան Օգյուստ Բարրն առաջին քանդակագործներից մեկն է, որ ստեղծել է իր այնպիսի հայտնի ժանակակակիցների բրոնզե արձանիկներ, ինչպիսիք են Նապոլեոն Երրորդը, Վիկտորյա թագուհին, պարուհի Մարիա Տալյոնին, որին նա հավերժացրել է Սիլֆիդայի դերում, Ֆանի Էլսլերը` կաչոչա պարելիս և Էմմա Լիվրին` թիթեռնիկի կերպարում։ Նրա բրոնզե աշխատանքները պահվում են Լուվրի, Էրմիտաժի, Քլիվլենդի գեղարվեստի թանգարանի հավաքածուներում։

Բարրի քարե արձաններից մեկն իր ընկերոջ` Ալֆրեդ դը Մյուսեի գերեզմանի կիսանդրի գտնվում է Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Base Léonore (ֆր.) — ministère de la Culture.
2. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2 3  RKDartists (նիդերլ.)
4. 1 2 3 4  Union List of Artist Names — 2010.
5. 1 2
6. ↑  RKDartists (նիդերլ.)


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists · WikiTree |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 148500542 · GND: 1073345637 · ISNI: 0000000066758704 · LCCN: n97857973 · SUDOC: 182050998 · VIAF: 25387473 · ULAN: 500002526 · WorldCat VIAF: 25387473 |

 |

 |
**Իսպիր Հովհաննեսի Խարաջանյան** (սեպտեմբերի 25, 1908(1908-09-25), Խաստուր - մարտի 12, 1997(1997-03-12), Կիև, Ուկրաինա), հայ դիրիժոր։ Դաշնակահար Րաֆֆի Խարաջանյանի հայրը։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1956)։

Կենսագրություն
--------------

Իսպիր Խարաջանյանը ծնվել է 1908 թվականին Բագրևանդի գավառի Խաստուր գյուղում։

1938 թվականին ավարտել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայի դիրիժորության բաժինը, իսկ 1941 թվականին՝ ասպիրանտուրան։

1941–46 թվականներին եղել է Հայաստանի սիմֆոնիկ նվագախմբի, 1946–60 թվականներին՝ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի, 1960–82 թվականներին Երևանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի դիրիժոր։

Ղեկավարել է Պյոտր Չայկովսկու «Կարապի լիճ» բալետը, «Եվգենի Օնեգին», Ալեքսանդր Գլազունովի «Ռայմոնդա», Շառլ Գունոյի «Ֆաուստ», Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» և այլ օպերաներ, նաև Աղասի Այվազյանի «Սերը աստղերի տակ», Վարդան Տիգրանյանի «Շիրակ, իմ սեր», Ստեփան Ջրբաշյանի «Երազիկ» և այլ օպերետներ։ 

Խարաջանյանի ղեկավարությամբ Երևանում առաջին անգամ կատարվել են Գրիգոր Եղիազարյանի «Հայաստան», Հարո Ստեփանյանի 3-րդ, Պյոտր Չայկովսկու «Մանֆրեդ» սիմֆոնիաները, Ռիխարդ Վագների «Նյուրնբերգյան մայստերզինգերներ» և «Տանհոյզեր» օպերաների նախերգանքները և այլ գործեր։ 

Խարաջանյանի արվեստն աչքի է ընկել երկերի ոճային ճշգրիտ մեկնաբանմամբ, քնարական հուզականությամբ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ժողովրդա-սոցիալիստական կուսակցություն** (իսպ.՝ *Partido Socialista Popular*, սկզբնապես կոչվել է **Կուբայի կոմունիստական կուսակցություն** [*Partido Comunista de Cuba*]), կոմունիստական քաղաքական կուսակցություն Կուբայի Հանրապետությունում։ 

Ստեղծվել է 1925 թվականին, մայրաքաղաք Հավանայում կայացած I ազգային համագումարում՝ կոմունիստական խմբակների և Կուբայի բանվորական սոցիալիստական կուսակցության ձախ թևի միավորմամբ։ Կուսակցության հիմնադիրներն էին Բլաս Ռոկան, Անիբալ Էսկալանտեն, Ֆաբիո Գրոբարտը, Ալֆոնսո Բերնալ դել Ռեզգոն և Խուլիո Անտոնիո Մելյան։ 1926—1938-ին գործել է խոր ընդհատակում։ Ընդհատակից դուրս գալուց հետո Հեղափոխական միության հետ մասնակցել է (1939) սահմանադիր ժողովի ընտրություններին։ 1940 թվականին ԿԿԿ և Հեղափոխական միությունը միավորվեցին, նոր կուսակցությունը կոչվեց **Հեղափոխական կոմունիստական միություն** (*Unión Revolucionaria Comunista*), 1944 թվականին վերանվանվեց **Կուբայի ժողովրդա-սոցիալիստական կուսակցություն** (*Partido Unido de la Revolución Socialista de Cuba*)։ 

1940—1952 թվականին ԿԺՍԿ ունեցել է իր ներկայացուցիչները կոնգրեսում և տեղական իշխանության մի շարք մարմիններում, 1940—1944 թվականին՝ կոալիցիոն կառավարության կազմում, սակայն պարտություն կրեց Ավտենտիկո-հանրապետական դաշինքից, միայն չորս տեղ ձեռք բերելով Ներկայացուցիչների պալատում։ 

Կուսակցությունն ի սկզբանե քննադատական էր մոտենում Ֆիդել Կաստրոյին։ Այնուամենայնիվ, 1961 թվականին կուսակցությունը միավորվեց Ինտեգրացված հեղափոխական կազմակերպությունների (ORI) մեջ, որն էլ հանդիսանում է ներկայիս Կուբայի Կոմունիստական կուսակցության նախորդը։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000103482453 · LCCN: n81110534 · SUDOC: 028626869 · VIAF: 154641478 · WorldCat VIAF: 154641478 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 710)։*  |
Կատարյալ մրցակցության գաղափարն առաջին անգամ ամբողջական ձևով սահմանել է Ադամ Սմիթը։ Կախված այն բանից, թե ինչ ձևով են միմյանց հետ մրցում շուկայական հարաբերությունների մասնակիցները՝տարբերում են **կատարյալ** և **ոչ կատարյալ** մրցակցության տիպերը և դրանց համապատասխանող շուկաների ձևերը՝ կատարյալ մրցակցային շուկա և ոչ կատարյալ մրցակցային շուկա։ 
***Կատարյալ մրցակցային*** շուկան մի մեխանիզմ է, որտեղ առկա է ռեսուրսների օգտագործման առավելագույն արդյունավետություն։ Կատարյալ մրցակցության դեպքում իրարից անկախ գործում են բազմաթիվ գնորդներ և վաճառողներ՝ հավասար իրավունքներով ու հնարավորություններով։

Շուկայական մեխանիզմն ավելի արդյունավետ է գործում կատարյալ կամ ազատ մրցակցության պայմաններում։ Մրցակցության այս տեսակն իրենից ներկայացնում է շուկայի այնպիսի իրադրություն, երբ բազմաթիվ իրարից անկախ գործող արտադրողներ վաճառում են համասեռ կամ ստանդարտեցված ապրանքներ և նրանցից ոչ ոք չի կարող ազդել շուկայական գնի վրա։ Սա նշանակում է, որ բոլոր վաճառողները շուկայում առաջարկում են մոտավորապես նույն կամ փոխարինող ապրանքներ, և գնորդի համար նշանակություն չունի, թե որ վաճառողից նա ձեռք կբերի տվյալ ապրանքը, իսկ վաճառողի անիմաստ է դառնում ոչ գնային մրցակցություն վարելը։

Կատարյալ մրցակցության պայմաններն են՝

* բազմաթիվ արտադրողների, վաճառողների և սպառողների առկայությունը
* արտադրության համասեռության առկայությունը
* բարիքի գինը որոշվում է բազմաթիվ արտադրողների և սպառողների կողմից ներկայացված առաջարկի ու պահանջարկի հարաբերակցության միջոցով
* արտադրության գործոնների բացարձակ շարժունակության առկայություն, որը հնարավորություն է տալիս ազատորեն, առանց խողընդոտների մուտք գործելու տարբեր արտադրության ոլորտներ
* առկա է տեղեկատվության հավասարաչափ բաշխվածություն շուկայական տնտեսության սուբյեկտների միջև։

Կատարյալ մրցակցության վերը նշված պայմանները գրեթե հնարավոր չէ ապահովել։ Հետևապես, կատարյալ մրցակցային շուկան իրականում գոյություն չունի. դա ընդամենը կարելի է դիտել որպես ցանկություն։ Սակայն կատարյալ մրցակցային շուկայի օրինաչափությունների բացահայտման ճանապարհով հնարավորություն է ստեղծվում պարզելու ոչ կատարյալ մրցակցային շուկայի գործողության սկզբունքները, հիմնավորելու ոչ արդյունավետ գործունեության պատճառներն ու սահմաները և ներկայացնելու դրա դեմ պայքարի ուղիներն ու եղանակները։

Կատարյալ մրցակցությունը բնութագրվում է հետևյալ հատկանիշներով՝

1. շուկայում գործում են մեծ թվով հաճախորդներ և գնորդներ,
2. առք ու վաճառքի օբյեկտ են հանդիսանում համասեռ կամ ստանդարտեցված ապրանքները,
3. շուկայի բոլոր մասնակիցները ամբողջական տեղեկություններ ունեն շուկայի իրավիճակի մասին,
4. շուկայում յուրաքանչյուր ֆիրմայի մասնաբաժինը տվյալ ապրանքի ընդհանուր առաջարկի մեջ այնքան փոքր է, որ տվյալ ֆիրմայի յուրաքանչյուր որոշում գնի բարձրացման կամ իջեցման վերաբերյալ չի ազդի շուկայական գնի վրա։

Աղբյուրներ
----------

* «*Տնտեսագիտության տեսություն*», Հովսեփ Աղաջանյան, ք. Երևան, 2009 թ.
* «*Экономика*», Булатова, 1999 г.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 26578527 |

 |
Քաղաքի քարտեզը
Կելսոսի գրադարանը
Եփեսոսի անտիկ ամփիթատրոնը

**Եփեսոս** (լատին․՝ Ephesus, հուն․՝ Ἔφεσος, թուրքերեն՝  Efes), Փոքր Ասիայի արևմտյան ափին, Զմյուռնիայից հարավ գտնվող հին քաղաք (ժամանակակից Թուրքիայի տարածք)։ Ներկայումս Եփեսոսի հնագիտական գոտին 10 կմ²-ից ավել է, տեղակայված է Սելչուկ քաղաքի մոտակայքում։ Սելչուկի թանգարանում են ցուցադրվում Եփեսոսի հնագիտական հետազոտությունների արդյունքում հավաքված գտածոները։

Քաղաքը հիմնադրվել է Էգեյան ծովի ափին, այն նավահանգստային առևտրային քաղաք էր։

Եփեսոսը հռչակված էր պտղաբերության աստվածուհու պաշտամունքով, որին հելլենիստական դարաշրջանից սկսեցին նույնացնել Արտեմիսի հետ։ Քաղաքում կառուցված Արտեմիսի տաճարը համարվում էր աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը։

Քաղաքի բնակչության թիվը մ.թ. I դարում հասնում էր 200,000-ի, ինչը դարձրեց այն Հռոմեական կայսրության նշանակությամբ և չափերով երկրորդ քաղաքը Հռոմից հետո։ Քաղաքը սկզբնական քրիստոնեության գլխավոր կենտրոններից մեկն էր. Եփեսոսի քրիստոնեական համայնքին է ուղղված Պողոս առաքյալի նամակներից մեկը, որն ընդգրկված է Նոր Կտակարանյան կանոնում։

Մ.թ. 6-7 դդ. Եփեսոսի բնակչությունը սկսեց արագ նվազել, ինչը պայմանավորված էր ծովի նահանջի հետևանքով քաղաքի նշանակության անկմամբ։ Թուրք սելջուկների կողմից 1071-1100 թթ. տարածքի նվաճման պահին Եփեսոսի տեղում գյուղ էր գտնվում։

Եփեսոսի հնագիտական պեղումները սկսվել են 1869 թ. անգլիացի գիտնականների կողմից և շարունակվում են ընդմիջումներով առ այսօր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑  Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ «Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում»։ *Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու*։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք։ էջ 55։ ISBN 99941-56-03-9


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Դասական հնությունների իրական բառարան · Կրուգոսվետ · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ Յուժակովի · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · American Cycl. (1879) · Catholic (1997—…) · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4015012-4 · LCCN: sh85044266 · NKC: ge129125 · SUDOC: 027224139 · VIAF: 163278095 · WorldCat VIAF: 163278095 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 644)։*  |