**Յոհան Կյոլեր** (էստ․՝ Johann Köler, մարտի 8, 1826(1826-03-08), Վաստեմիիսա - ապրիլի 22, 1899(1899-04-22), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն), էստոնացի նկարիչ, էստոնական գեղանկարչության հիմնադիրը։

Կյանք և գործունեություն
-----------------------

Յ. Կյոլերը ծնվել է աղքատ գյուղացու ընտանիքում, եղել է ծնողների յոթերորդ զավակը։ Դպրոցական կրթությունն ստացել է Վիլյանդիում, այնուհետև սովորել է նկարչություն Լատվիայի Ցեսիս քաղաքում։ 1846 թվականին Կյոլերը գնում է Սանկտ Պետերբուրգ և աշխատում է ցուցափեղկերի ու ցուցանակների ձևավորմամբ։ 1848-1855 թվականներին սովորել է պետերբուրգյան Գեղարվեստի ակադեմիայում, որտեղ նախ զբաղվում է գծանկարչությամբ, ապա՝ գեղանկարչությամբ։ Իր դիպլոմային՝ «Հերակլեսը հնազանդեցնում է Կերբերին» աշխատանքի համար նկարիչը պարգևատրվում է փոքր ոսկե մեդալով։

1857 թվականից սկսած Կյոլերը շարունակում է կրթությունը արտասահմանում՝ Բեռլինում և Փարիզում։ Այցելում է նաև Բելգիա և Հոլանդիա, 1858 թվականին ավարտում է ուղևորությունը Իտալիա Ալպերի վրայով, ապրում է Միլանում, Հռոմում, Ֆլորենցիայում և Ժնևում։ Իտալիայում նկարիչը հետաքրքրվում է ջրաներկով։ 1859 թվականին նա Հռոմում ներկայացնում է «Քրիստոսը խաչի վրա» նկարը և ընդունվում է գերմանացիների Հռոմեական նկարչական «Colonna» միություն։

1861 թվականին նկարիչը դառնում է պետերբուրգյան Ակադեմիայի անդամ, իսկ 1862 թվականին Կյոլերը վերադառնում է Սանկտ Պետերբուրգ։ Իր քաղաքական հայացքներում լինելով միապետական՝ նա 1862-1874 թթ. եղել է Ալեքսանդր II կայսեր դստեր՝ մեծ դքսուհի Մարիա Ալեքսանդրովնայի նկարչության ուսուցիչը։ 1869-1870 թվականներին Կյոլերը պետերբուրգյան Ակադեմիայում եղել է դոցենտ։ 1867 թվականին նա պարգևատրվել է պատմական և դիմանկարային գեղանկարչի պրոֆեսորի կոչումով կանցլեր Ալեքսանդր Գորչակովի դիմանկարի համար։ Նույն ընթացքում նկարիչը հեղինակել է բնանկարներ, տեսարաններ էստոնացի գյուղացիների կյանքից։

1886-1889 թվականներին նկարիչն ապրել ու աշխատել է Վիեննայում, Փարիզում և Նիցցայում։ Կյոլերը նաև մասնակցություն է ունեցել էստոնացիների մշակութային կյանքին։ 1860-1890-ական թվականներին նա եղել է էստոնական ազգային շարժման դեմոկրատական թևի ակնառու ներկայացուցիչներից մեկը։ Սանկտ Պետերբուրգում բարեկամական կապեր է ունեցել Էստոնիայի ազգային զարթոնքի առաջատար դեմքերից գրող Կառլ Ռոբերտ Յակոբսոնի հետ։ 1891-1893 թվականներին Էստոնիայի գրողների միության (*Eesti Kirjameeste Selts*) նախագահը։

1976 թվականին Վիլյանդիի կենտրոնական հրապարակում բացվել է Յ. Կյոլերի հուշարձանը։

Կյոլերի աշխատանքների օրինակներ
------------------------------

* Յ. Կյոլեր Ինքնանկար (1859)Յ. Կյոլեր *Ինքնանկար (1859)*
* Նիկոլայ I-ի և Ալեքսանդր II-ի անձնական բժիշկ Ֆիլիպ Կարելի դիմանկարը (1886)*Նիկոլայ I-ի և Ալեքսանդր II-ի անձնական բժիշկ Ֆիլիպ Կարելի դիմանկարը (1886)*
* Աղջիկը Հռոմից (1858)*Աղջիկը Հռոմից (1858)*
* Ն. Պ. Սեմյոնովի աղջկա դիմանկարը (1865)*Ն. Պ. Սեմյոնովի աղջկա դիմանկարը (1865)*
* Իտալական բնանկար*Իտալական բնանկար*
* Իտալուհին երեխաների հետ (1862)*Իտալուհին երեխաների հետ (1862)*
* Քրիստոսը խաչի վրա (1857-1859)*Քրիստոսը խաչի վրա (1857-1859)*
* Հարազատ խրճիթ (1868)*Հարազատ խրճիթ (1868)*
* Լորելեյ (1887)*Լորելեյ (1887)*
* Եվան մեղանչումից հետո (1883)*Եվան մեղանչումից հետո (1883)*
* Կնոջ դիմանկար*Կնոջ դիմանկար*
* Ֆրիդրիխ Կրեյցվալդը կարդում է «Կալևիպոեգ» էպոսի ձեռագիրը (1864)*Ֆրիդրիխ Կրեյցվալդը կարդում է «Կալևիպոեգ» էպոսի ձեռագիրը (1864)*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Howard J.* Köler, Johann // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T047201
2. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2  Кёлер Йохан // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
4. ↑  Jane Turner, *The Dictionary of Art*, Grove's Dictionaries, 1996, ISBN 1-884446-00-0, p203

Գրականություն
-------------

* Эрм В. Ю. Кёлер, 1826—1899։ (Иохан Кёлер). — М.։ Искусство, 1960. — 52, [16] с. — 10 000 экз. (обл.)

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Յոհան Կյոլեր***էջը Վիքիպահեստում |

* "Колыбель эстонской культуры". // moles.ee. Retrieved 2013 թ․ դեկտեմբերի 8–ին.
* Յոհան Կյոլերի աշխատանքները Էստոնիայի արվեստի թանգարանում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 119300109 · ISNI: 0000000066775694 · LCCN: n50044435 · LNB: 000157287 · SUDOC: 177238704 · VIAF: 52496081 · ULAN: 500120503 · WorldCat VIAF: 52496081 |

 |

 |