**Մոլեկուլային-կինետիկ տեսություն** (կրճատ՝ ՄԿՏ), տեսություն՝ ի հայտ եկած 19-րդ դարում, որը դիտարկում է նյութերի (հիմնականում՝ գազերի) կառուցվածքը 3 հիմնական դրույթների տեսանկյունից.

* Բոլոր մարմինները կազմված են փոքր մասնիկներից՝ ատոմներից և մոլեկուլներից,
* Մասնիկները՝ ատոմներն ու մոլեկուլները, անընդհատ, քաոսային՝ ջերմային շարժման մեջ են,
* մասնիկները փոխազդում են իրար հետ բացարձակ առաձգական բախումների միջոցով։

ՄԿՏ-ն ամենահաջող ֆիզիկական տեսություններից մեկն է և հաստատվել է մի շարք փորձարարական ապացույցներով։ ՄԿՏ-ի դրույթների հիմնական ապացույցներից են.

* Դիֆուզիան
* Բրոունյան շարժումը
* Նյութի ագրեգատային վիճակների փոփոխությունը

ՄԿՏ-ի հիման վրա զարգացել են ժամանակակից ֆիզիկայի մի շարք բաժիններ, մասնավորապես կինետիկան և վիճակագրական մեխանիկան։ Մոլեկուլային-կինետիկ տեսություն եզրույթն այժմ գործնականորեն չի կիրառվում, չնայած որ հանդիպում է ընդհանուր ֆիզիկայի դասընթացների դասագրքերում։

Տեսության պատմություն
---------------------

ՄԿՏ-ի համար հիմք է հանդիսանում ատոմային ուսմունքը, ըստ որի նյութական մարմինները կազմված են քիմիապես անբաժանելի մասնիկներից՝ ատոմներից։ Այն ծնվել է 2 500 տարի առաջ, Հին Հունաստանում, և հիմնադիրներն են համարվում Դեմոկրիտեսն ու Լևկիպոսը։

1738 թվականին Դանիել Բեռնուլին հրապարակեց իր «Հիդրոդինամիկա» աշխատությունը, որում տեղադրեց ՄԿՏ հիմունքները։

19-րդ դարում տեսությունն առաջ քաշեցին Ռուդոլֆ Կլաուզիուսը, Լյուդվիգ Բոլցմանն ու Ջեյմս Մաքսվելը։

ՄԿՏ հիմնական հավասարում
=======================

{\displaystyle p={\frac {1}{3}}m\_{0}nv^{2}}

ՄԿՏ հիմնական հավասարումը կապ է հաստատում ջերմադինամիկական համակարգի մակրոսկոպական(ճնշում, ծավալ, ջերմաստիճան) և միկրոսկոպական(մոլեկուլի զանգված, մոլեկուլների շարժման միջին քառակուսային արագություն) պարամետրերի միջև։

### ՄԿՏ հիմնական հավասարման դուրսբերում

Դիցուք, ունենք պուպուլN</math> մասնիկ, որոնք ունեն {\displaystyle m\_{0}} զանգված և գտնվում են խորանարդաձև անոթում։

Քանի որ մոլեկուլների շարժումը քաոսային է, ապա տարածության 6 ուղղություններից դեկարտյան կոորդինատային համակարգի առանցքներից մեկին համընկնող ուղղությամ շարժման հավանականությունները հավասար են։

Այսինքն՝ կարող ենք ընդունել, որ այդ ուղղություններից յուրաքանչյուրով շարժվում են {\displaystyle {\frac {1}{6}}N} թվով մասնիկներ։

Համարենք, որ բոլոր մասնիկները շարժվում են միևնույն {\displaystyle v} արագությամբ։

Անոթի պատին հարվածող մասնիկներից յուրաքանչյուրը նրան փոխանցում է {\displaystyle \Delta P=2m\_{0}v} իմպուլս։

Եթե անոթի պատերի մակերեսը {\displaystyle S} է, իսկ նյութի կոնցենտրացիան՝ {\displaystyle n}, ապա անոթի պատին {\displaystyle \Delta t} ժամանակահատվածում հարվածող մասնիկների թիվը հավասար կլինի {\displaystyle N={\frac {1}{6}}nS\Delta tv}:

Քանի որ {\displaystyle p={\frac {F}{S}}}, իսկ {\displaystyle F={\frac {\Delta P}{\Delta t}}N} - անոթի պատերի ու մասնիկների փոխազդեցության գումարային ուժը, ապա համապատասխան հավասարումները տեղադրելով կստանանք {\displaystyle p={\frac {1}{3}}m\_{0}nv^{2}},

քանի որ {\displaystyle {\bar {E\_{k}}}={\frac {1}{2}}m{\bar {v^{2}}}}, ապա {\displaystyle p={\frac {2}{3}}n{\bar {E\_{k}}}}:

Մոլեկուլի միջին քառակուսային արագության հավասարում
--------------------------------------------------

Մոլեկուլի միջին քառակուսային արագության հավասարումը հեշտությամբ կարելի է դուրս բերել 1 մոլ գազի համար ՄԿՏ հիմնական հավասարումից.

{\displaystyle E\_{k}={\frac {1}{2}}m{\bar {v^{2}}}={\frac {3}{2}}kT},

{\displaystyle N\_{a}m=M}, որտեղ {\displaystyle M} -ը գազի մոլային զանգվածն է, {\displaystyle m} -ը՝ գազի մոլեկուլի զանգվածը։

Այստեղից էլ կստանանք՝

{\displaystyle {\bar {v}}={\sqrt {\frac {3kTN\_{A}}{M}}}={\sqrt {\frac {3RT}{M}}}}

Տես նաև
-------

* Կինետիկա
* Վիճակագրական մեխանիկա
* Վիճակագրական ֆիզիկա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Сивухин Д. В.* Термодинамика и молекулярная физика // Общий курс физики. — М.: Наука, 1975.

Գրականություն
-------------

* The Feynman Lectures on Physics: The Kinetic Theory of Gases
* Гиршфельд Дж, Кертисс Ч. Берд Р. Молекулярная теория газов и жидкостей. М. 1961 Френкель Я.И. Кинетическая теория жидкостей. Л. 1975 Кикоин А.К. Кикоин И.К. Молекулярная физика. М. 1976

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Լարուսի · Կրուգոսվետ · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12654028v · GND: 4163881-5 · LCCN: sh85053402 · NDL: 00566026 · NKC: ph121583 |

 |