**Անոտացիա** (ծանոթագրություն), լրացուցիչ տեղեկություն փաստաթղթի կոնկրետ դրույթի կամ այլ տվյալների վերաբերյալ։ Դա կարող է լինել նշում, որը ներառում է մեկնաբանություն կամ բացատրություն։ Ծանոթագրությունը երբեմն ներկայացվում է էջի լուսանցքում։ Տարբեր թվային լրատվամիջոցների անոտացիաների համար տե՛ս վեբ անոտացիա և տեքստի անոտացիա։

Գրականություն և կրթություն
--------------------------

### Տեքստաբանություն

Տեքստաբանությունը հաճախ օգտագործում է անոտացիայի տեխնիկան՝ տեքստերի և փաստաթղթերի վերաբերյալ լրացուցիչ պատմական համատեքստ տրամադրելու համար։

### Ուսանողական կիրառում

Ուսանողները հաճախ ընդգծում են գրքերի հատվածները, որպեսզի հեշտությամբ վերհանեն հանգուցային արտահայտությունները կամ այդ նպատակով օգտագործում են լուսանցքները։

Ի լրումն սովորական մատենագիտական տեղեկատվության, որոնք պարզապես նույնացնում են աղբյուրը, անոտացված մատենագիտական տվյալները մեկնաբանություն են ավելացնում յուրաքանչյուր աղբյուրի կարևորության կամ որակի վերաբերյալ։

### Մաթեմատիկական արտահայտության ծանոթագրություն

Մաթեմատիկական արտահայտությունները (խորհրդանիշներ և բանաձևեր) կարող են նշվել իրենց բնական լեզվի իմաստով։ Սա կարևոր է պարզորոշման համար, քանի որ խորհրդանիշները կարող են ունենալ տարբեր իմաստներ (օրինակ՝ «E»-ն կարող է լինել «էներգիա» կամ «սպասման արժեք» և այլն)։ Անոտացիայի գործընթացը կարող է հեշտացվել և արագացվել առաջարկների միջոցով, օրինակ, օգտագործելով «AnnoMathTeX» համակարգը, որը ստեղծվել է Վիքիմեդիայի կողմից։

### Ուսուցում

Ճանաչողական տեսանկյունից անոտացիան կարևոր դեր ունի ուսումնառության և ուսուցման մեջ։ Որպես առաջնորդվող ծանուցման մի մաս, դա ներառում է տեսողական նկարագրությունների ասպեկտների լուսաբանում, անվանում կամ պիտակավորում, և մեկնաբանում, որոնք կօգնեն ուսանողների ուշադրությունը կենտրոնացնել հատուկ տեսողական ասպեկտների վրա։ Այլ կերպ ասած, դա նշանակում է տիպաբանական ներկայացումների (մշակութային իմաստալից կատեգորիաների) վերագրում տոպոլոգիական ներկայացումներին (օրինակ՝ պատկերներ)։ Սա հատկապես կարևոր է, երբ փորձագետները, ինչպիսիք են բժիշկները, մանրամասնորեն մեկնաբանում են պատկերացումները և բացատրում են դրանց մեկնաբանությունները ուրիշներին, օրինակ՝ թվային տեխնոլոգիայի միջոցով։ Այստեղ, ծանոթագրությունը կարող է լինել տարբեր մակարդակ ունեցող գիտելիքների փոխազդեցողների միջև լեզու ստեղծելու միջոց։ Անոտացիայի արժեքը էմպիրիկորեն հաստատվել է, օրինակ, մի ուսումնասիրության մեջ, որը ցույց է տալիս, որ համակարգչային հիմքով հեռախորհրդատվություններում պատկերի անոտացիայի և խոսքի ինտեգրումը հանգեցնում է զգալիորեն բարելավված գիտելիքների փոխանակման՝ առանց անոտացիայի պատկերների և խոսքի օգտագործման համեմատ։

### YouTube-ում

Անոտացիաները YouTube-ից հեռացվել են 2019 թվականի հունվարի 15-ին՝ մոտ մեկ տասնամյակ օգտագործելվուց հետո։ Նրանք թույլ էին տվել օգտատերերին ստանալ այն տեղեկությունները, որոնք հայտնվել են տեսանյութերի ընթացքում, բայց YouTube-ը նշել է, որ դրանք լավ չեն աշխատում փոքր էկրաններ ունեցող բջջային հեռախոսների վրա և չարաշահման վտանգի տակ էին գտնվում։

Ծրագրային ապահովում և ճարտարագիտություն
---------------------------------------

### Տեքստային փաստաթղթեր

Ծրագրավորման լեզուները, ինչպիսիք են XML-ը և HTML-ը, նշում են տեքստը այնպես, որ շարահյուսորեն տարբերվի այդ տեքստից։ Դրանք կարող են օգտագործվել ցանկալի տեսողական ներկայացման կամ մեքենայական ընթեռնելի բովանդակության վերաբերյալ տեղեկություն ավելացնելու համար, ինչպես իմաստային ցանցում։

### Աղբյուրի վերահսկում

Git-ի, Team Foundation Server-ի և Subversion-ի նման աղբյուրների կառավարման համակարգերում օգտագործվող «annotate» գործառույթը (որը հայտնի է նաև որպես «մեղադրել» կամ «գովաբանել»), որոշում է, թե ով է պահուստային կոդի փոփոխություններ կատարել պահեստում։ Սա տալիս է սկզբնաղբյուրի կրկնօրինակը, որտեղ յուրաքանչյուր տող նշվում է վերջին տողի անունով, որը խմբագրել է այդ տողը (և, հնարավոր է, վերանայման համարը)։ Սա կարող է օգնել մեղավորությունը պարզել, եթե փոփոխությունը առաջացրել է անսարքություն, կամ բացահայտել փայլուն ծածկագրի հեղինակին։

### Java անոտացիաներ

Հատուկ դեպք է Java ծրագրավորման լեզուն, որտեղ ծանոթագրությունները կարող են օգտագործվել որպես աղբյուրի կոդում շարահյուսական մետատվյալների հատուկ ձև։ Դասերը, մեթոդները, փոփոխականները, պարամետրերը և փաթեթները կարող են նշվել։ Անոտացիաները կարող են ներառվել կազմողի կողմից գեներացված դասի ֆայլերի մեջ և կարող են պահպանվել Java վիրտուալ մեքենայի կողմից և այդպիսով ազդել ծրագրի կիրառման ժամանակի վարքի վրա։ Java-ում գոյություն ունեցողներից հնարավոր է ստեղծել մետա-ծանոթագրություններ։

### Պատկերի անոտացիա

Պատկերի ավտոմատ անոտացիան օգտագործվում է պատկերի վերականգնման համակարգերի նկարները դասակարգելու համար։

### Հաշվողական կենսաբանություն

1980-ականներից սկսած՝ մոլեկուլային կենսաբանությունը և բիոինֆորմատիկան ստեղծում են ԴՆԹ անոտացիայի անհրաժեշտություն։ ԴՆԹ անոտացիան կամ գենոմի անոտացիան գենոմի գեների տեղակայման և բոլոր կոդավորող շրջանների նույնականացման և այդ գեների արածը որոշելու գործընթաց է։ Անոտացիան (անկախ համատեքստից) գրառում է, որը ավելացվել է բացատրության կամ մեկնաբանության եղանակով։ Գենոմը հաջորդականացնելիս անհրաժեշտ է այն մեկնաբանել, որպեսզի այն իմաստ ունենա։

### Թվային պատկերացում

Թվային պատկերների ոլորտում անոտացիա տերմինը սովորաբար օգտագործվում է պատկերի վրա տեղադրված տեսանելի մետատվյալների համար՝ առանց հիմքում ընկած պատկերը փոխելու, ինչպիսիք են կպչուն գրառումները, վիրտուալ լազերային ցուցիչները, շրջանակները, սլաքները և սևազարդումները (տես` վերափոխում)։
Բժշկական պատկերների դեպքում անոտացիան հաճախ անվանում են հետաքրքրության տարածաշրջան և կոդավորվում է DICOM ձևաչափով։

Այլ կիրառումներ
---------------

### Օրենք

Միացյալ Նահանգներում օրինական հրատարակիչները, ինչպիսիք են «Thomson West»-ը և «Lexis Nexis»-ը, հրատարակում են կանոնադրության անոտացված տարբերակներ՝ տեղեկություններ տրամադրելով կանոնադրությունները մեկնաբանած դատական գործերի վերաբերյալ։ Թե՛ Միացյալ Նահանգների դաշնային օրենսգիրքը, և թե՛ պետական կանոնադրությունները ենթակա են մեկնաբանման դատարանների կողմից, և ծանոթագրված կանոնադրությունները արժեքավոր գործիքներ են իրավական հետազոտությունների համար։

### Լեզվաբանություն

Անոտացիայի նպատակներից մեկը տվյալների փոխակերպումն է համակարգչային վերլուծության համար հարմար ձևի։ Անոտացիայից առաջ սահմանվում է անոտացիայի սխեմա, որը սովորաբար բաղկացած է պիտակներից։ Պիտակավորման ընթացքում վերագրագրողները ձեռքով պիտակներ են ավելացնում գրառումների մեջ, որտեղ անհրաժեշտ լեզվական հատկությունները նույնացվում են ծանոթագրության խմբագրում։ Անոտացիայի սխեման ապահովում է, որ պիտակները հետևողականորեն ավելացվեն տվյալների շտեմարանում և թույլ է տալիս ստուգել նախկինում պիտակավորված տվյալները։ Պիտակներից բացի, լեզվական ծանոթագրության ավելի բարդ ձևերը ներառում են արտահայտությունների և հարաբերությունների նշում, օրինակ, կախումների ծառի պարագայում։ Մշակվել են լեզվաբանական անոտացիայի շատ տարբեր ձևեր, ինչպես նաև լեզվաբանական անոտացիաներ ստեղծելու և ղեկավարելու տարբեր ձևաչափեր և գործիքներ, ինչպես նկարագրված է, օրինակ, «Linguistic Annotation Wiki»-ում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Definition of ANNOTATION». *www.merriam-webster.com*.
2. ↑  Greetham, David C.: *Textual Scholarship. An Introduction*. Garland Reference Library of the Humanities 1417. New York & London: Garland Publishing, Inc. 1994 (1992)
3. ↑  Moritz Schubotz; Philipp Scharpf; և այլք: (2018 թ․ սեպտեմբերի 12). «Introducing MathQA: a Math-Aware question answering system». *Information Discovery and Delivery*. Emerald Publishing Limited. **46** (4): 214–224. arXiv:1907.01642. doi:10.1108/IDD-06-2018-0022. S2CID 49484035.
4. ↑  Philipp Scharpf; Moritz Schubotz; և այլք: (2018). «Representing Mathematical Formulae in Content MathML using Wikidata». `{{cite news}}`: Unknown parameter `|conference=` ignored (օգնություն)
5. ↑  «AnnoMathTeX Formula/Identifier Annotation Recommender System».
6. ↑  Philipp Scharpf; Ian Mackerracher; և այլք: (2019 թ․ սեպտեմբերի 17). «AnnoMathTeX : a formula identifier annotation recommender system for STEM documents». *Proceedings of the 13th ACM Conference on Recommender Systems (RecSys 2019)*: 532–533. doi:10.1145/3298689.3347042. ISBN 9781450362436. S2CID 202639987.
7. ↑  Pea, R. D. (2006). Video-as-Data and Digital Video Manipulation Techniques for Transforming Learning Sciences Research, Education, and Other Cultural Practices. In J. Weiss, J. Nolan, J. Hunsinger, & P. Trifonas (Eds.), The International Handbook of Virtual Learning Environments (pp. 1321-1393). Dordrecht: Springer
8. ↑  Coiera E. Communication spaces. J Am Med Inform Assoc 2013 Sep 4. [doi: 10.1136/amiajnl-2012-001520] [Medline: 24005797]
9. ↑  Clark HH. Using Language. Cambridge: Cambridge University Press; 1996.
10. ↑  Pimmer, C. Mateescu, M. Zahn, C. & Genewein, U. (2013). Smartphones as multimodal communication devices to facilitate clinical knowledge processes - a randomized controlled trial. Journal of Medical Internet Research, 15(11), e263. doi:10.2196/jmir.2758
11. ↑  «YouTube annotations will disappear for good in January». *engadget* (ամերիկյան անգլերեն). 2018 թ․ նոյեմբերի 27. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 19-ին.
12. ↑  «Web Annotation Data Model». World Wide Web Consortium. 2014 թ․ դեկտեմբերի 11. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 25-ին.
13. ↑  «JDK 5.0 Developer's Guide: Annotations». Sun Microsystems. 2007 թ․ դեկտեմբերի 18. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ մարտի 6-ին. Վերցված է 2008 թ․ մարտի 5-ին..
14. ↑  Zhang, Dengsheng, Md Monirul Islam, and Guojun Lu. "A review on automatic image annotation techniques Archived 2021-02-28 at the Wayback Machine.." Pattern Recognition 45.1 (2012): 346-362.
15. ↑  «Annotation Schemes | CAWSE» (PDF). *General Annotation Conventions*. 2017 թ․ փետրվարի 5. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 6-ին.
16. ↑  «LinguisticAnnotation». *annotation.exmaralda.org*.