**Իոսիպ Բրոզ Տիտո** (սերբախորվաթ․՝ *Јосип Броз "Тито" / Josip Broz "Tito"*, սերբ.՝ *Jосип Броз "Тито"*, խորվ.՝ *Josip Broz "Tito"*, սլովեն.՝ *Josip Broz "Tito"*, բոս․՝ *Josip Broz "Tito"*, չեռնոգորերեն *Jосип Броз "Тито"*, մակեդոներեն՝ *Jосип Броз "Тито"*, **Տիտո**՝ ազգանվանը կցված կուսակցական ծածկանուն, մայիսի 7, 1892(1892-05-07), Կումրովեց, Խորվաթիայի և Սլավոնիայի թագավորություն, Ավստրո-Հունգարիա - մայիսի 4, 1980(1980-05-04)[…], Լյուբլյանա, Սլովենիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ), հարավսլավացի կոմունիստ հեղափոխական, պետական գործիչ, մարշալ (1943), Հարավսլավիայի սոցիալիստական ֆեդերատիվ հանրապետության նախագահը 1953-1980 թվականներին։

Ծնվել է խորվաթ հոր և սլովենացի մոր ընտանիքում։ 1910 թվականին մտել է Խորվաթիայի և Սլավոնիայի կուսակցության մեջ, մասնակցել է բանվորական և արհմիութենական շարժմանը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին հակապատերազմական պրոպագանդայի համար ձերբակալվել և ուղարկվել է ռազմաճակատ։ 1915 թ. վիրավորվել և գերի է ընկել Ռուսաստանում։ 1917 թվականին մասնակցել է ժամանակավոր կառավարության դեմ Պետրոգրադի հուլիսյան ցույցին, ձերբակալվել և աքսորվել է Ուրալ։ 1917 թվականի հոկտեմբերին Օմսկում մտել է Կարմիր գվարդիայի մեջ։ 1920 թվականի սեպտեմբերին վերադարձել է հայրենիք, մտել Հարավսլավիայի կոմկուսի (ՀԿԿ) մեջ, վարել անլեգալ կուսակցական աշխատանք, 1928 թվականի փետրվարին նշանակվել է ՀԿԿ Զագրեբի կոմիտեի քարտուղար։ Նույն թվականին ձերբակալվել և դատապարտվել է 5-ամյա բանտային տաժանակրության։ 1934 թվականին ազատվել է բանտից և շարունակել ապօրինի գործունեությունը, եղել է ՀԿԿ Խորվաթիայի երկրկոմի անդամ։ 1934 թվականին ընտրվել է ՀԿԿ ԿԿ և ՀԿԿ ԿԿ քաղբյուրոյի անդամ։ 1935—1936 թվականներին ապրել է Մոսկվայում, աշխատել՝ Կոմինտերնում, եղել ՀԿԿ պատվիրակության անդամ Կոմինտերնի VII կոնգրեսում (1935)։ 1936 թվականին գաղտնի վերադարձել է հայրենիք։ 1937 թվականի դեկտեմբերին գլխավորել է ՀԿԿ-ը։ ՀԿԿ V կոնֆերանսում (1940 թվականի հոկտեմբեր) ընտրվել է ՀԿԿ ԿԿ գլխավոր քարտուղար։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է Հարավսլավիայի ժողովրդաազատագրական բանակի և պարտիզանական ջոկատների գերագույն գլխավոր հրամանատար։ Հաճախ համարվում է Ֆաշիստական Գերմանիայի կողմից օկուպացված Եվրոպայում դիմադրության շարժման ամենաարդյունավետ կազմակերպիչ-իրագործողներից։ 1943 թվականի նոյեմբերի 30-ին ընտրվել է Հարավսլավիայի ազատագրության ազգային կոմիտեի նախագահ։ 1945-1953 թվականներին եղել է Դեմոկրատական Ֆեդերատիվ Հարավսլավիայի Մինիստրների խորհրդի նախագահ, պաշտպանության մինիստր և զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատար։ 1945 թվականին ընտրվել է ժողովրդական ճակատի նախագահ (1953—1954 թթ.՝ Հարավսլավիայի աշխատավոր ժողովրդի սոցիալիստական միության նախագահ)։ 1945-1953 թվականներին գլխավորել է ՀՖԺՀ կառավարությունը, 1953—1963 թվականներին՝ ՀՖԺՀ Միութենական Գործադիր վեչան (կառավարությունը)։ ՀԿԿ 6-րդ համագումարում (1952) ընտրվել է կուսակցության գլխավոր քարտուղար (1966 թվականին՝ նախագահ)։ Հարավսլավիայի կոմունիստների միության (ՀԿՄ՝ ՀԿԿ-ի անվանումը 1952 թվականից) 10-դր համագումարում (1974) ընտրվել է ՀԿՄ նախագահ՝ առանց մանդատի ժամկետի սահմանափակման։ 1953 թվականից (1974-ից՝ ցմահ) մինչև մահը՝ 1980 թվականը, զբաղեցրել է երկրի նախագահի պաշտոնը։

Չնայած որոշ պատմաբաններ քննադատում են Տիտոյին՝ որպես ավտորիտար կառավարչի, մյուսները Տիտոյին որակում էին որպես ժողովրդամետ դիկտատոր։ Եղել է ճանաչված հասարակական գործիչ ինչպես Հարավսլավիայում, այնպես էլ դրա սահմաններից դուրս։ Տիտոյի վարած միավորիչ ներքին քաղաքականության շնորհիվ պահպանվեց Հարավսլավիայի դաշնության ազգերի խաղաղ գոյակցությունը։

Տես նաև
-------

* Իոսիպ Տիտոյի մահ և հուղարկավորություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Banks, Arthur S.; Muller, Thomas C. eds. (1998). *Political Handbook of the World: 1998* (in English). Binghamton, New York: CPS Publications. p. 1029. ISBN 978-1-349-14951-3. Retrieved 2022 թ․ հունվարի 23.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
2. 1 2  *Banac I.* Encyclopædia Britannica
3. 1 2  filmportal.de — 2005.
4. ↑  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
5. ↑  Discogs — 2000.
6. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118622935 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
7. ↑  Andjelic, Neven (2003). *Bosnia-Herzegovina: The End of a Legacy*. Frank Cass. p. 36. ISBN 978-0-7146-5485-0.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AlloCiné · ČSFD · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Լարուսի · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90164147 · BNC: a10442443 · BNE: XX1137105 · BNF: 120753467 · CiNii: DA01899779 · CONOR: 10035299 · EGAXA: Balis243154800 · GND: 118622935 · GTAA: 159547 · ICCU: SBLV171170 · ISNI: 0000000121236491 · LCCN: n80126204 · NDL: 00458833 · NKC: jn20000701821 · NLA: 35218867 · NLG: 79416 · NLP: a0000001183472 · NSK: 000001743 · NTA: 184836964, 06862915X · NUKAT: n02001153 · PTBNP: 383175 · РГБ: 000082447 · LIBRIS: 199682 · SUDOC: 027349047 · VIAF: 22165595 · WorldCat VIAF: 22165595 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 14)։*  |