**Վիների գրադարան**, Հոլոքոստի մասին տվյալների հավաքագրմամբ զբաղվող ամենամեծ արխիվը, ինչպես նաև Հոլոքոստը, դրա պատճառներն ու հետևանքները ուսումնասիրող ամենահին հաստատությունը աշխարհում։ Հիմնադրվել է 1933 թվականին որպես տեղեկատվական բյուրո, որը տեղեկացնում էր հրեական համայնքներին և կառավարություններին նացիստների կողմից հրեաների հետապնդման մասին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո վերաձևավորվել է որպես գիտահետազոտական ինստիտուտ։ Այժմ գտնվում է Լոնդոնում՝ Ռասելլ սքվերում։

Պատմություն
-----------

Հրեական հավատք ունեցող գերմանիական քաղաքացիների կենտրոնական միությունում աշխատող գերմանացի հրեա Ալֆրեդ Վիները երկար տարիներ է ծախսել 
հակասեմականության աճի մասին տվյալներ հավաքագրելու վրա։ Նրա արխիվը ներառում էր նկարներ, նամակներ, լրագրեր և այլ տվյալներ, այդ թվում՝ դասագրքեր, մանկական խաղեր նացիստական պրոպագանդայի և ռասիստական ուսմունքների մասին գրառումներ։

1933 թվականին Վիները փախչում է Գերմանիայից Ամստերդամ, որտեղ նա հրեական ինֆորմացիոն բյուրոյի նախագահն էր և ղեկավարում էր այն։ 1938 թվականի նոյեմբերին՝ Բյուրեղապակյա գիշերից հետո, Վիները իր արխիվի հետ միասին տեղափախվում է Մեծ Բրիտանիա։ Հավաքածուն բացվել է նացիստների՝ Լեհաստան ներխուժման օրը՝ 1939 թվականի սեպտեմբերի մեկին։ Լոնդոնում Կենտրոնական տեղեկատվական բյուրոն գործում էր որպես մասնավոր հակահետախուզություն։ Վիները Մեծ Բրիտանիային տեղեկացնում էր Գերմանիայում տեղի ունեցող դեպքերի մասին և դրա դիմաց բրիտանական կառավարությունից ստանում էր գումար։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո գրադարանը օգտագործում էր իր ընդարձակ հավաքածուները, որպեսզի ՄԱԿ-ի համար ապահովի նյութեր ռազմական հանցագործությունների հանձնաժողովի և ռազմական հանցագործների պատասխանատվության ենթարկելու համար։

1946 թվականի նոյեմբերից մինչև 1983 թվականը գրադարանը ամիսը երկու անգամ հրատարակել է տեղեկագիր։ 1950-1960-ական թվականների կարևոր խնդիրներից մեկն էր ականատեսների վկայությունների հավաքագրումը, ռեսուրս, որը դառնալու էր գրադարանի հավաքածուի կարևոր մասը։ Հաշվառման գրառումները սիստեմատիկորեն հավաքագրվել են ինտերվյուերների թիմի կողմից։

1974 թվականի ճգնաժամի ժամանակ որոշում է կայացվում հավաքածուի մի մասը փոխադրել Թել Ավիվ։ Փոխադրման նախապատրաստվելու ընթացքում հավաքածուի մեծ մասը պատճենվել է միկրոֆիլմերի վրա։ 1980 թվականին, երբ արխիվի փոխադրումն արդեն սկսված էր, տեղափոխվելու պլանը փոխվում է։ Արդյունքում գրադարանի գրքային ֆոնդը տեղափոխվում է Թել Ավիվի համալսարան, իսկ Լոնդոնյան գրադարանը պահպանում է միկրոֆիլմերը։

Այսօր Վիների գրադարանը՝ անգլիական օրենքի համաձայն գրանցված է որպես բարեգործական կազմակերպություն։

Գրականություն
-------------

* Barkow, Ben[en] (1997). *Alfred Wiener and the Making of the Holocaust Library*. London: Vallentine Mitchell. 0-85303-328-5

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Cacciottolo, Mario (2011 թ․ դեկտեմբերի 1). «Wiener Library relocates Nazi archive to new premises». *BBC*. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 21-ին.
3. ↑  «Propaganda and Children During the Hitler Years». *www.jewishvirtuallibrary.org*.
4. 1 2 3 4  Guttenplan, D. D. (2012 թ․ փետրվարի 26). «World's Oldest Holocaust Museum, in London, Gets New Life». *The New York Times*. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 6-ին.
5. ↑  «Alfred Wiener, Kept Nazi Data». *The New York Times*. 1964 թ․ փետրվարի 6. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 6-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Австрийская мемориальная служба Холокоста в библиотеке Винер Արխիվացված 2005-10-18 Wayback Machine
* Действия службы примирения для мира в библиотеке Винер