**Տուր դը Ֆրանս** (ֆր.՝ Tour de France), ամենահանրաճանաչ համաշխարհային հեծանվային մրցաշարերից մեկն է, որն անցկացվում է Ֆրանսիայում ավելի քան հարյուր տարի։ Ոչ պաշտոնական անվանումը «Մեծ հանգույց»։

Պատմություն
-----------

Տուր դը Ֆրանս հեծանվային մրցաշարը ստեղծվել է, որպես գովազդային նախագիծ L’Auto (այժմ L'Équipe) օրաթերթի համար։ Օրաթերթի խմբագիրը և հիմնադիրը Անրի Դեսգրանժն է (Henri Desgrange): Տուր դը Ֆրանսը նախատեսված էր մրցակցելու Փարիզ-Բրեստ-Փարիզ (հովանավորված Le Petit Journal կողմից) և Բորդո-Փարիզ հեծանվային մրցաշարի հետ։

Ֆրանսիական հանգույցի ստեղծման գաղափարը պատկանում է L’Auto-ի լրագրող Ժեո Լեֆևրին (Géo Lefèvre) ում հետ Անրի Դեսգրանժն նախաճաշում էր փարիզյան սրճարաններից Café de Madrid-ում 1902 թվականի նոյեմբերի 20-ին։

Տուր դը Ֆրանս մրցաշարի հաջողությունը մեծ համբավ բերեց Auto օրագրին, որի բաժանորդների թիվը 1903 թվականին 25 հազարից (մինչ մրցաշարը) շատացավ մինչև 65 հազար մրցաշարից հետո։ 1908 թվականին օրաթերթի բաժանորդների թիվն անցավ 250 հազարը, իսկ 1923 թվականին Տուր դը Ֆրանսի ժամանակ մեկ օրում վաճառվում էր 500 հազար օրինակ։ 1933 թվականին օրաթերթը հասավ իր ռեկորդային տպաքանակին՝ 854 հազար օրինակ մի օրում։ Այսօր Տուրը կազմակերպում է «Տուր դը Ֆրանս ընկերությունը», որը հանդիսանում է Amaury Sport Organisation (ASO) մասնաճյուղը, վերջինս էլ իր հեթին հանդիսանում է մեդիա-հոլդինգի մի մաս, որի մեջ մտնում է նաև L'Équipe օրաթերթը։

Տուրն անցկացվում է Ֆրանսիայում և հարևան երկրներում ամեն տարի հուլիս ամսին, երեք շաբաթվա տևողությամբ։ Միայն առաջին (1914-1918) և երկրորդ (1939-1945) համաշխարհայի պատերազմների ժամանակ տուրը չեղյալ են համարել։ Հեծանվային մրցույթն անցկացնում էր Amaury Sport Organisation (ASO) կազմակերպությունը, որն անցկացնում է նաև Դակար Ռալլին։

Մրցման սկզբունքները
-------------------

«Տուր դը Ֆրանսը» բաղկացած է 21 փուլից, որոնցից յուրաքանչյուրը տևում է մեկ օր։ Յուրաքանչյուր հեծանվորդ պետք է ավարտի փուլը, որպեսզի իր ժամանակն արձանագրվի և կուտակվի։

Մրցավազքի ամբողջական երկարությունը կազմում է 3000-ից միջև 4000 կմ (մրցուղին և փուլերի երկարությունը ամեն տարի փոխվում է)։ 1926 թվականին տեղի ունեցավ ամենաերկար մրցուղով մրցաշարը։ Հեծանվորդները անցել են 5745 կմ։

Հեծանվորդների ընդհանուր որակավորումը, դասակարգումը կատարվում է համաձայն կուտակած ժամանակի։ Մրցաշարի հաղթող է ճանաչվում այն հեծանվորդը, որի ընդհանուր ժամանակը (այսինքն բոլոր փուլերի կուտակած ժամանակը) ամենաքիչն է մրցակիցների նկատմամբ։ Հնարավոր է հաղթել մրցաշարը` չհաղթելով ոչ մի փուլում։ Լեմոնդ Գրեգը հասավ դրան 1990 թվականին։ Յուրաքանչյուր փուլի հաղթանակը համարվում է մեծ նվաճում հեծանվորդի համար` անկախ վերջնական դասակարգման արդյունքից։

Բացի ժամանակի հաշվարկից գոյություն ունեն նաև այլ անվանակարգեր`

* լավագույն սպրինտեր
* լավագույն լեռնագնաց հեծանվորդ
* լավագույն երիտասարդ հեծանվորդ

Այդ անվանակարգերում լավագույնները պայքար են մղում համապատասխան գունավոր մարզաշապիկներով։

Պարգևներ
--------

### Դեղին մարզաշապիկ դեղին մարզաշապիկ (le maillot jaune)

Դեղին մարզաշապիկը խորհրդանշում է «Տուր դը Ֆրանսի» առաջատարին։

Դեղին մարզաշապիկը կրում է մրցաշարի առաջատարը ըստ ժամանակի, մարզաշապիկն ամենաարժեքավորն է մրցաշապիկների մեջ։ Մարզաշապիկի դեղին գույնն ի սկզբանե կապված է եղել օրաթերթի հետ, որը հովանավորում էր մրցաշարը (օրաթերթը ուներ դեղին էջեր)։

#### Դեղին մարզաշապիկ կրողները ըստ մրցաշարի արդյունքների, «Տուր դը Ֆրանսի» հաղթողներ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տարի | Հաղթող |
| --- | --- |
| 1903 | Ֆրանսիա Մ. Գագեն |
| 1904 | Ֆրանսիա Ա. Կորնե |
| 1905 | Ֆրանսիա Լ. Տրուսելյե |
| 1906 | Ֆրանսիա Р. Պոտյե |
| 1907 | Ֆրանսիա Լ. Պետի-Բրետոն |
| 1908 | Ֆրանսիա Լ. Պետի-Բրետոն |
| 1909 | Լյուքսեմբուրգ Ֆ. Ֆաբեր |
| 1910 | Ֆրանսիա Օ. Լապիզ |
| 1911 | Ֆրանսիա Г. Գարիգու |
| 1912 | Ֆրանսիա Օ. Դեֆրե |
| 1913 | Բելգիա Ֆ. Տիս |
| 1914 | Բելգիա Ֆ. Տիս |
| 1919 | Բելգիա Ֆ. Լամբո |
| 1920 | Բելգիա Ֆ. Տիս |
| 1921 | Բելգիա Լ. Սյոր |
| 1922 | Բելգիա Ֆ. Լամբո |
| 1923 | Ֆրանսիա Ա. Պելիսյե |
| 1924 | Իտալիա Օ. Բոտեկյա |
| 1925 | Իտալիա Օ. Բոտեկյա |
| 1926 | Բելգիա Լ. Բյուսե |
| 1927 | Լյուքսեմբուրգ Ն. Ֆրանց |
| 1928 | Լյուքսեմբուրգ Ն. Ֆրանց |
| 1929 | Բելգիա Մ. Դեվելե |
| 1930 | Ֆրանսիա Ա. Լեդյուկ |
|

 |  |  | 

| Տարի | Կրող |
| --- | --- |
| 1931 | Ֆրանսիա Ա. Մանե |
| 1932 | Ֆրանսիա Ա. Լեդյուկ |
| 1933 | Ֆրանսիա Գ. Շպեյխեր |
| 1934 | Ֆրանսիա Ա. Ամանե |
| 1935 | Բելգիա Ռ. Մաես |
| 1936 | Բելգիա Ս. Մաես |
| 1937 | Ֆրանսիա Ռ. Լապեբի |
| 1938 | Իտալիա Դ. Բարտալի |
| 1939 | Բելգիա Ս. Մայես |
| 1947 | Ֆրանսիա Ժ. Ռոբիչ |
| 1948 | Իտալիա Դ. Բարտալի |
| 1949 | Իտալիա Ֆ. Կոպպի |
| 1950 | Շվեյցարիա Ֆ. Կուլբեր |
| 1951 | Շվեյցարիա Հ. Կոբլե |
| 1952 | Իտալիա Ֆ. Կոպպի |
| 1953 | Ֆրանսիա Լ. Բոբե |
| 1954 | Ֆրանսիա Լ. Բոբե |
| 1955 | Ֆրանսիա Լ. Բոբե |
| 1956 | Ֆրանսիա Ռ. Վալկովեկ |
| 1957 | Ֆրանսիա Ժ. Անկետիլ |
| 1958 | Լյուքսեմբուրգ Շ. Գոլ |
| 1959 | Իսպանիա Ֆ. Բաամոնտես |
| 1960 | Իտալիա Գ. Նենչինի |
| 1961 | Ֆրանսիա Ժ. Անկետիլ |
|

 |  |  | 

| Տարի | Կրող |
| --- | --- |
| 1962 | Ֆրանսիա Ժ. Անկետիլ |
| 1963 | Ֆրանսիա Ժ. Անկետիլ |
| 1964 | Ֆրանսիա Ժ. Անկետիլ |
| 1965 | Իտալիա Ֆ. Ֆժիմոնդի |
| 1966 | Ֆրանսիա Լ. Այմար |
| 1967 | Ֆրանսիա Ռ. Պինժոն |
| 1968 | Նիդերլանդներ Յ. Յանսեն |
| 1969 | Բելգիա Է. Մերքս |
| 1970 | Բելգիա Է. Մերքս |
| 1971 | Բելգիա Է. Մերքս |
| 1972 | Բելգիա Է. Մերքս |
| 1973 | Իսպանիա Լ. Օքանա |
| 1974 | Բելգիա Է. Մերքս |
| 1975 | Ֆրանսիա Բ. Տեոենե |
| 1976 | Բելգիա Լ. Վան Իմպ |
| 1977 | Ֆրանսիա Բ. Տեոենե |
| 1978 | Ֆրանսիա Բ. Ինո |
| 1979 | Ֆրանսիա Բ. Ինո |
| 1980 | Նիդերլանդներ Յ. Զոտեմելկ |
| 1981 | Ֆրանսիա Բ. Ինո |
| 1982 | Ֆրանսիա Բ. Ինո |
| 1983 | Ֆրանսիա Լ. Ֆինյոն |
| 1984 | Ֆրանսիա Լ. Ֆինյոն |
| 1985 | Ֆրանսիա Բ. Ինո |
|

 |  |  | 

| Տարի | Կրող |
| --- | --- |
| 1986 | Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Գ. Լեմոնդ |
| 1987 | Իռլանդիա Ս. Ռոչ |
| 1988 | Իսպանիա Պ. Դելգադո |
| 1989 | Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Գ. Լեմոնդ |
| 1990 | Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Գ. Լեմոնդ |
| 1991 | Իսպանիա Մ. Ւնդուրայն |
| 1992 | Իսպանիա Մ. Ւնդուրայն |
| 1993 | Իսպանիա Մ. Ւնդուրայն |
| 1994 | Իսպանիա Մ. Ւնդուրայն |
| 1995 | Իսպանիա Մ. Ւնդուրայն |
| 1996 | Դանիա Բ. Ռիյս |
| 1997 | Գերմանիա Յ. Ուլրիխ |
| 1998 | Իտալիա Մ. Պանտանի |
| 1999 | Լենս Արմսթրոնգ |
| 2000 | Լենս Արմսթրոնգ |
| 2001 | Լենս Արմսթրոնգ |
| 2002 | Լենս Արմսթրոնգ |
| 2003 | Լենս Արմսթրոնգ |
| 2004 | Լենս Արմսթրոնգ |
| 2005 | Լենս Արմսթրոնգ |
| 2006 | Իսպանիա Օ. Պերեյրո |
| 2007 | Իսպանիա Ա. Կոնտադոր |
| 2008 | Իսպանիա Կ. Սաստրե |
| 2009 | Իսպանիա Ա. Կոնտադոր |
|

 | 

| Տարի | Կրող |
| --- | --- |
| 2010 | Լյուքսեմբուրգ Ա. Շլեկ |
| 2011 | Ավստրալիա Ք. Էվանս |
| 2012 | Միացյալ Թագավորություն Բ. Ուգինս |
| 2013 | Միացյալ Թագավորություն Ք. Ֆրում |
| 2014 | Իտալիա Վ. Նիբալի |
| 2015 | Միացյալ Թագավորություն Ք. Ֆրում |

 |

### Կանաչ մարզաշապիկ կանաչ մարզաշապիկ (le maillot vert)

Կանաչ մարզաշապիկին արժանացած հեծանվորդները սպրինտերական արդյունքում ունեն առավելագույն միավորներ։ Մարզաշապիկը խաղարկվում է 1953 թվականից։

#### Կանաչ մարզաշապիկ կրողները ըստ մրցաշարի արդյունքերի

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տարի | Կրող |
| --- | --- |
| 1953 | Շվեյցարիա Ֆ. Շաեր |
| 1954 | Շվեյցարիա Ֆ. Կուբլեր |
| 1955 | Բելգիա Կ. Օցկերս |
| 1956 | Բելգիա Կ. Օցկերս |
| 1957 | Ֆրանսիա Յ. Ֆորեստյե |
| 1958 | Ֆրանսիա Յ. Գրազիկ |
| 1959 | Ֆրանսիա Ա. Գարիգադ |
| 1960 | Ֆրանսիա Յ. Գրաժիկ |
| 1961 | Ֆրանսիա Ա. Դարիգադ |
| 1962 | Գերմանիա Ռ. Ալթիգ |
| 1963 | Բելգիա Ռ. Ոան Լուի |
| 1964 | Նիդերլանդներ Յ. Յանսեն |
| 1965 | Նիդերլանդներ Յ. Յանսեն |
| 1966 | Բելգիա Վ. Պլանկար |
| 1967 | Նիդերլանդներ Յ. Յանսեն |
| 1968 | Իտալիա Ֆ. Բիտոսսի |
| 1969 | Բելգիա Է. Մերկս |
| 1970 | Բելգիա Վ. Գոդեֆրուտ |
| 1971 | Բելգիա Է. Մերկս |
| 1972 | Բելգիա Է. Մերկս |
| 1973 | Բելգիա Է. Վան Սպիրնգել |
|

 | 

| Տարի | Կրող |
| --- | --- |
| 1974 | Բելգիա Պ. Սերկու |
| 1975 | Բելգիա Ռ. Վան Լինդեն |
| 1976 | Բելգիա Ֆ. Մաերտենս |
| 1977 | Ֆրանսիա Ժ. Էկլասսան |
| 1978 | Բելգիա Ֆ. Մաերտենս |
| 1979 | Ֆրանսիա Բ. Ինո |
| 1980 | Բելգիա Ռ. Պևենաժ |
| 1981 | Բելգիա Ֆ. Մաերտենս |
| 1982 | Իռլանդիա Շ. Կելլի |
| 1983 | Իռլանդիա Շ. Կելլի |
| 1984 | Բելգիա Ֆ. Հոսթ |
| 1985 | Իռլանդիա Շ. Կելլի |
| 1986 | Բելգիա Է. Վանդերադեն |
| 1987 | Նիդերլանդներ Ժ.-Պ. վան Պոպպել |
| 1988 | Բելգիա Է. Պլանկար |
| 1989 | Իռլանդիա Շ. Կելլի |
| 1990 | Գերմանիայի դեմոկրատական հանրապետություն Օ. Լյուդվիգ |
| 1991 | Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն Դ. Աբդուժապարով |
| 1992 | Ֆրանսիա Լ. Ժալաբեր |
| 1993 | Ուզբեկստան Դ. Աբդուժապարով |
| 1994 | Ուզբեկստան Դ. Աբդուժապարով |
|

 | 

| Տարի | Կրող |
| --- | --- |
| 1995 | Ֆրանսիա Լ. Ժալաբեր |
| 1996 | Գերմանիա Է. Ցաբել |
| 1997 | Գերմանիա Է. Ցաբել |
| 1998 | Գերմանիա Է. Ցաբել |
| 1999 | Գերմանիա Է. Ցաբել |
| 2000 | Գերմանիա Է. Ցաբել |
| 2001 | Գերմանիա Է. Ցաբել |
| 2002 | Ավստրալիա Ռ. ՄարկՅուեն |
| 2003 | Ավստրալիա Բ. Կուկ |
| 2004 | Ավստրալիա Ռ. ՄարկՅուեն |
| 2005 | Նորվեգիա Տ. Խուշովդ |
| 2006 | Ավստրալիա Ռ. ՄարկՅուեն |
| 2007 | Բելգիա Տ. Բոոեն |
| 2008 | Իսպանիա Օ. Ֆրեյրե |
| 2009 | Նորվեգիա Տ. Խուշովդ |
| 2010 | ԻտալիաԱ. Պետակի |
| 2011 | Միացյալ ԹագավորությունՄ. Կևենդիշ |
| 2012 | ՍլովակիաՊ. Սագան |
| 2013 | ՍլովակիաՊ. Սագան |
| 2014 | ՍլովակիաՊ. Սագան |
| 2015 | ՍլովակիաՊ. Սագան |

 |

### Կարմիր պուտիկներով մարզաշապիկ  (le maillot à pois rouges)

Կարմիր պուտիկներով սպիտակ մարզաշապիկը կրում է մրցաշարի «լեռնային արքան», այսինքն այն հեծանվորդը, որը հավաքել է առավելագույն միավորներ լեռնային փուլերի դասակարգմամբ։ «Լեռնային արքա»-յի, մարզաշապիկը ֆրասերենով անվանում են maillot à pois rouges:

Չնայած որ «լեռնային արքա» կոչումը խաղարկվում է 1933 թվականից, ներկայիս պուտիկավոր մարզաշապիկը կիրառվել է միայն 1975 թվականից։ Մարզաշապիկի գույներն առաջարկվել են շոկոլադ Poulain Chocolate -ի կողմից, որը հանդիսանում էր մրցաշարի հովանավորը։ Գույները համապատասխանեցվել են հանրաճանաչ ապրանքանիշի գույներին։

#### Պուտիկավոր մարզաշապիկ կրողները ըստ մրցաշարի արդյունքերի

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տարի | Կրող |
| --- | --- |
| 1933 | Իսպանիա Վ. Տրուեբա |
| 1934 | Ֆրանսիա Ռ. Վիետտո |
| 1935 | Բելգիա Ֆ. Վերվակե |
| 1936 | Իսպանիա Ժ. Բերրենդերո |
| 1937 | Բելգիա Ֆ. Վերվակե |
| 1938 | Իտալիա Ջ. Բարտալի |
| 1939 | Բելգիա Ս. Մայես |
| 1947 | Իտալիա Պ. Բրամբիլլա |
| 1948 | Իտալիա Ջ. Բարտալի |
| 1949 | Իտալիա Ֆ. Կոպպի |
| 1950 | Ֆրանսիա Լ. Բոբե |
| 1951 | Ֆրանսիա Ռ. Ջեմինանի |
| 1952 | Իտալիա Ֆ. Կոպպի |
| 1953 | Իսպանիա Հ. Լորոնո |
| 1954 | Իսպանիա Ֆ. Բաամոնտես |
| 1955 | Լյուքսեմբուրգ Չ. Գաուլ |
| 1956 | Լյուքսեմբուրգ Չ. Գաուլ |
| 1957 | Իտալիա Գ. Նենչինի |
| 1958 | Իսպանիա Ֆ. Ֆեդերիկո |
| 1959 | Իսպանիա Ֆ. Ֆեդերիկո |
| 1960 | Իտալիա Ի. Մասսիգնան |
| 1961 | Իտալիա Ի. Մասսիգնան |
| 1962 | Իսպանիա Ֆ. Ֆեդերիկո |
| 1963 | Իսպանիա Ֆ. Ֆեդերիկո |
| 1964 | Իսպանիա Ֆ. Ֆեդերիկո |
| 1965 | Իսպանիա Հ. Հիմենես |

 | 

| Տարի | Կրող |
| --- | --- |
| 1966 | Իսպանիա Հ. Հիմենես |
| 1967 | Իսպանիա Հ. Հիմենես |
| 1968 | Իսպանիա Ա. Գոնսալես |
| 1969 | Բելգիա Է. Մերկս |
| 1970 | Բելգիա Է. Մերկս |
| 1971 | Բելգիա Լ. վան Իմպ |
| 1972 | Բելգիա Լ. վան Իմպ |
| 1973 | Իսպանիա Պ. Տոռես |
| 1974 | Իսպանիա Դ. Պերունենա |
| 1975 | Բելգիա Լ. վան Իմպ |
| 1976 | Իտալիա Դժ. Բելլինի |
| 1977 | Բելգիա Լ. վան Իմպ |
| 1978 | Ֆրանսիա Մ. Մարտինես |
| 1979 | Իտալիա Դժ. Բատագլին |
| 1980 | Ֆրանսիա Ռ. Մարտին |
| 1981 | Բելգիա Լ. վան Իմպ |
| 1982 | Ֆրանսիա Բ. Վալլեթ |
| 1983 | Բելգիա Լ. վան Իմպ |
| 1984 | Միացյալ Թագավորություն Ռ. Միլլար |
| 1985 | Կոլումբիա Լ. Էռեռա |
| 1986 | Ֆրանսիա Բ. Ինո |
| 1987 | Կոլումբիա Լ. Էռեռա |
| 1988 | Նիդերլանդներ Ս. Ռուկս |
| 1989 | Նիդերլանդներ Գ.-Յ. Տենիսսի |
| 1990 | Ֆրանսիա Թ. Կլայվեռոլա |
| 1991 | Իտալիա Կ. Կլյապուչի |

 | 

| Տարի | Կրող |
| --- | --- |
| 1992 | Իտալիա Կ. Կլյապուչի |
| 1993 | Շվեյցարիա Թ. Ռոմինգեր |
| 1994 | Ֆրանսիա Ռ. Վիրանկ |
| 1995 | Ֆրանսիա Ռ. Վիրանկ |
| 1996 | Ֆրանսիա Ռ. Վիրանկ |
| 1997 | Ֆրանսիա Ռ. Վիրանկ |
| 1998 | Ֆրանսիա Կ. Ռիներո |
| 1999 | Ֆրանսիա Ռ. Վիրանկ |
| 2000 | Կոլումբիա Ս. Բոտերո |
| 2001 | Ֆրանսիա Լ. Ժալաբեր |
| 2002 | Ֆրանսիա Լ. Ժալաբեր |
| 2003 | Ֆրանսիա Ռ. Վիրանկ |
| 2004 | Ֆրանսիա Ռ. Վիրանկ |
| 2005 | Դանիա Մ. Ռասմուսեն |
| 2006 | Դանիա Մ. Ռասմուսեն |
| 2007 | Կոլումբիա Խ. Մ. Սոլեր |
| 2008 | Ավստրիա Բ. Կոլ |
| 2009 | Իտալիա Ֆ. Պելլիցոտտի |
| 2010 | Ֆրանսիա Անտոնի Շարտո |
| 2011 | Իսպանիա Սամուել Սանչես |
| 2012 | ՖրանսիաԹ. Ֆյոկլեր |
| 2013 | ԿոլումբիաՆ. Կինտանա |
| 2014 | ԼեհաստանՌ. Մայկա |
| 2015 | Միացյալ Թագավորություն Քրիս Ֆրում |

 |

### Սպիտակ մարզաշապիկ  (le maillot blanc)

Սպիտակ մարզաշապիկ կրում է միայն լավագույն երիտասարդ հեծանվորդը (ով 25 տարուց ավելի երիտասարդ է մրցումների մեկնարկային տարում)։ Մարզաշապիկը խաղարկվում է 1975 թվականից

#### Սպիտակ մարզաշապիկ կրողները ըստ մրցաշարի արդյունքների

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տարի | Կրող |
| --- | --- |
| 1975 | Իտալիա Ֆ. Մոսեր |
| 1976 | Իսպանիա Ե. Մարտինես |
| 1977 | Գերմանիա Դ. Տյուրաու |
| 1978 | Նիդերլանդներ Հ. Լուբբերդինգ |
| 1979 | Ֆրանսիա Ժ.-Ռ. Բերնաուտո |
| 1980 | Նիդերլանդներ Յ. Վան դեռ Վելդե |
| 1981 | Նիդերլանդներ Պ. Վինեն |
| 1982 | Ավստրալիա Պ. Անդերսոն |
| 1983 | Ֆրանսիա Լ. Ֆիգնոն |
| 1984 | Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Գ. Լեմոնդ |
| 1985 | Կոլումբիա Ֆ. Պարրա |
| 1986 | Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Ա. Համփսեն |
| 1987 | Մեքսիկա Ռ. Ալկալա |
| 1988 | Նիդերլանդներ Ե. Բրոյնքինգ |
| 1989 | Ֆրանսիա Պ. Ֆիլիպոտ |
| 1990 | Ֆրանսիա Գ. Դելիոն |
| 1991 | Կոլումբիա Ա. Մեխիա |
| 1992 | Նիդերլանդներ Ե. Բաումենս |
| 1993 | Իսպանիա Ա. Մարտին |
| 1994 | Իտալիա Մ. Պանտանի |
| 1995 | Իտալիա Մ. Պանտանի |
|

 | 

| Տարի | Կրող |
| --- | --- |
| 1996 | Գերմանիա Յ. Ուիլրիխ |
| 1997 | Գերմանիա Յ. Ուիլրիխ |
| 1998 | Գերմանիա Յ. Ուիլրիխ |
| 1999 | Ֆրանսիա Բ. Սելմոն |
| 2000 | Իսպանիա Ֆ. Մանսեբո |
| 2001 | Իսպանիա О. Սևիլիա |
| 2002 | Իտալիա Ի. Բասսո |
| 2003 | Ռուսաստան Դ. Մենշով |
| 2004 | Ռուսաստան Վ. Կարպեց |
| 2005 | Ուկրաինա Յ. Պոպովիչ |
| 2006 | Իտալիա Դ. Կունեգո |
| 2007 | Իսպանիա Ա. Կոնտադոր |
| 2008 | Լյուքսեմբուրգ Է. Շլեք |
| 2009 | Լյուքսեմբուրգ Է. Շլեք |
| 2010 | Լյուքսեմբուրգ Է. Շլեք |
| 2011 | Ֆրանսիա Պ.Ռոլլան |
| 2012 | Ամերիկայի Միացյալ ՆահանգներՏ. Վան Գարդերեն |
| 2013 | ԿոլումբիաՆ. Կինտանա |
| 2014 | ՖրանսիաՏ. Պինո |
| 2015 | ԿոլումբիաՆ. Կինտանա |
|

 |

Մրցանակ ամենաագրեսիվ հեծանվորդին Prix de la combativité (Prix de la combativité)
--------------------------------------------------------------------------------

Ամենաագրեսիվ (նվաճողական, հարձակողական) հեծանվորդին մրցաշարի փուլի վերջնարդյունքում հանձնվում է կամիր ֆոնի վրա սպիտակ համար (հիմնական սպիտակը սևի փոխարեն)։ Ամենագլխավոր հանգամանքը, որ հեծանվորդը գտնվի պելոտոնից (հիմնական խմբից) զգալի հեռավորության վրա և փորձի պահպանել իր առավելությունը հնարավորինս երկար։ Ամենաագրեսիվ հեծանվորդին ընտրում է փորձագետների հատուկ խումբը։

Դրամական մրցանակներ
-------------------

2007 թվականից գոյություն ունեն դրամական հետևյալ մրցանակները`
€ 450 000 ստանում է մրցաշարի հաղթողը
€ 25 000 ստանում են կանաչ և պուտիկավոր մարզաշապիկների կրողները (լավագույն սպրինտերը և լավագույնը լեռնային փուլերում)
€ 20 000 լավագույն երիտասարդ հեծանվորդին մրցաշարի ընդհանուր արդյունքներով
€ 8000 մրցանակներ յուրաքանչյուր փուլի հաղթողին
€ 800 մրցանակ միջանկյալ սպրինտի հաղթողին
€ 350 միօրյա մրցանակ դեղին մարզաշապիկ կրողին
€ 300 միօրյա մրցանակ կանաչ, սպիտակ և պուտիկավոր մարզաշապիկ կրողներին
€ 20 000 մրցանակ ընդհանուր մրցաշարի ամենաագրեսիվ հեծանվորդին
€ 2000 ամենօրյա մրցանակ ամենաագրեսիվ հեծանվորդին։ Ավանդության համաձայն մրցանակը կիսվում է թիմի բոլոր անդամների միջև։

Տնօրեններ
---------

| Տարիներ | Տնօրեն |
| --- | --- |
| 1903 — 1939 | Անրի Դեգրանժ |
| 1947 — 1961 | Ժակ Գոդդե |
| 1962 — 1986 | Ժակ Գոդդե և Ֆելիքս Լևիտան |
| 1987 | Ժան-Ֆրանսուա Նակե-Ռադիգե |
| 1988 | Ժան-Պյեր Կուրկոլ |
| 1989 - 27 հոկտեմբերից 2005 | Ժան-Մարի Լեբլան |
| 27 հոկտեմբեր 2005 - ցայսօր | Քրիստիան Պրյուդոմ |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «22 հետաքրքիր փաստեր Տուր դը Ֆրանս». Velohack.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ փետրվարի 19-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 26-ին.
2. 1 2 3 4 5 6 7  1999-2005 թվականներին «Տուր դը Ֆրանս» հեծանվային մրցաշարում չեն լինի հաղթողներ