**Բյուջետավորում** (անգլ.՝ budgeting), բյուջետային գործընթացի պլանավորման փուլում բյուջեների պլանավորում և մշակում, բյուջեների կազմման և ընդունման կարգ, ֆինանսական կառավարման համակարգի բաղադրիչներից մեկը, որը նախատեսված է տնտեսվարող սուբյեկտի ռեսուրսները ժամանակին օպտիմալ բաշխման համար։

Սահմանում
---------

Բյուջետավորումը բյուջետային գործընթացի պլանավորման փուլում բյուջեների պլանավորումը և մշակումն է, բյուջեների կազմման և ընդունման կարգն է և ֆինանսական կառավարման համակարգի բաղադրիչներից մեկը, որը նախատեսված է տնտեսվարող սուբյեկտի ռեսուրսները ժամանակին օպտիմալ բաշխման համար։

Բյուջետավորման և ֆինանսական պլանավորման հիմնական տարբերությունը ֆինանսական պատասխանատվության փոխանցումն է։ 21-րդ դարի բյուջեի կառավարումը 20-րդ դարից տարբերվում է կառավարվող ժողովրդավարության սկզբունքով, երբ բյուջեի կառավարման համակարգը հիմնված է բյուջետային հանձնաժողովի կոլեգիալ որոշումների կայացման սկզբունքի վրա, որտեղ որոշումների ընդունումը կախված է ոչ թե մեկ, այլ մի խումբ մենեջերների կողմից։ Վերևից ներքև կառավարման որոշումները միշտ չէ որ օպտիմալ են, դրանք թույլ են զարգացած և ավելի վատ են իրականացվում։

Հաճախ բյուջետավորումը հասկացվում է որպես բյուջեների միջոցով կազմակերպությունը կառավարելու տեխնոլոգիա, բյուջեի կառավարման համակարգ, սակայն այն լիարժեք չի սահմանում։ Բյուջեի կառավարումը ընկերության կառավարման տեխնոլոգիա է, կազմակերպչական միջոցառումների և գործառնությունների շարք, որոնք ուղղված են բյուջեի կառավարման համակարգի մշակմանը և ներդրմանը։

Բյուջեի կառավարման համակարգը բյուջեների միջոցով ֆինանսական պատասխանատվության կենտրոնների կողմից ընկերության կառավարման համակարգ է, որը թույլ է տալիս ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործման միջոցով հասնել ձեր ընկերության նպատակներին։ Գործելով ընկերության տնտեսական գործունեության մասին տեղեկատվության հիման վրա՝ բյուջեի կառավարման համակարգը օգնում է ընկերության ղեկավարությանը վերլուծել և որոշումներ կայացնել, երբ բյուջեի ֆինանսատնտեսական ցուցանիշներում փաստը շեղվում է պլանից։

Անգլիացի պրոֆեսոր Քոլին Դրուրին բյուջետավորումը սահմանում է որպես գալիք ժամանակաշրջանի (տարվա) երկարաժամկետ պլանավորումը վերափոխելու գործընթաց։ Երբ երկարաժամկետ պլանավորումը դիտարկվում է որպես առաջիկա մի քանի տարիների համար ռազմավարական պլանավորում՝ համարվում է ընկերության զարգացման ուղղություն, իսկ կարճաժամկետ (մեկ տարվա ընթացքում) բյուջետավորումը պլաններ են շարունակական բիզնեսի համատեքստում, որոնք սահմանվում են նախորդ որոշումների հիման վրա և ընդունվել են որպես ծրագրի մաս։

Կազմակերպությունում բյուջետավորման խնդիրներն ու նպատակները
----------------------------------------------------------

Բյուջետավորման նպատակները՝ ըստ Կ. Դրուրի

* տարեկան գործունեության պլանավորում,
* ընկերության ստորաբաժանումների գործունեության համակարգում և դրանց փոխգործակցություն,
* իրազեկում, ծանոթացում ընկերության գործունեության համար պատասխանատու աշխատակիցների պլաններին,
* անձնակազմի մոտիվացիա՝ հասնելու ընկերության նպատակներին
* գործունեության կառավարում,
* ղեկավարների արդյունավետության գնահատում

Բյուջետավորման խնդիրները՝

* ձեռնարկության բոլոր իրադարձությունները թիրախավորելու և համակարգելու միջոցով բարձրացնել կազմակերպության արդյունավետությունը
* ռիսկերի բացահայտում և դրանց մակարդակի նվազեցում
* ճկունության և փոփոխության նկատմամբ հարմարվողականության բարձրացում

Բյուջետավորման հիմնական նպատակը արտադրական և առևտրային գործընթացին անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցներով ապահովելն է։

Այս նպատակին հասնելու համար պետք է իրականացվեն հետևյալ նպատակները.

1. Բյուջետավորման օբյեկտների ստեղծում
2. Գործառնական և ֆինանսական բյուջեների համակարգի մշակում
3. Համապատասխան բյուջետային ցուցանիշների հաշվարկ
4. Ձեռնարկության հաշվեկշռի ֆինանսական կայունության, վճարունակության և իրացվելիության ապահովման համար անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցների քանակի հաշվարկ։
5. Ներքին և արտաքին ֆինանսավորման չափի հաշվարկ և պահուստների բացահայտում լրացուցիչ ներգրավման համար
6. Կազմակերպության եկամուտների, ծախսերի և կապիտալի կանխատեսում

Բյուջետավորման փուլերը
----------------------

Ըստ Կ․ Դրուրի, բյուջե կազմելիս առանձնանում են հետևյալ փուլերը.

* բյուջետավորման գործընթացի համար պատասխանատու աշխատակազմին տեղեկացում
* արտադրանքը սահմանափակող գործոնների որոշում
* արտադրանքի վաճառքի համար բյուջեի պատրաստում
* ընկերության բյուջեի տարբեր տարբերակների նախնական պատրաստում
* ընկերության բյուջեի քննարկում ավագ ղեկավարության հետ
* ընկերության բյուջեի համակարգում և վերլուծություն
* ընկերության բյուջեի վերջնական հաստատում
* ընկերության բյուջեի հետագա վերլուծություն

Հաղորդակցություն այլ համակարգերի հետ
------------------------------------

Բյուջետավորման համակարգի գործունեության համար անհրաժեշտ է կադրերի մոտիվացիայի ներդրված համակարգ։ Դա պայմանավորված է հաստատված բյուջեները կատարելու աշխատակիցների մոտիվացիայով։ Հաճախ մոտիվացիոն համակարգը իրականացվում է բյուջետավորման համակարգին զուգահեռ կամ դրանից առաջ։

Տես նաև
-------

* Բյուջե
* Զրոյական բազայով բյուջետավորում
* Կառավարչական հաշվառում
* Բիզնես պլանավորում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Панов М. М.* Постановка системы бюджетного управления или три координаты бизнеса: БДР, БДДС, ББЛ. — М.: Инфра-М, 2014. — С. 5—7. — 304 с.
2. ↑  "Бюджетирование как инструмент финансового планирования" (in ռուսերեն). Արխիվացված է the original 2013 թ․ հունվարի 17-ին. Retrieved 2012 թ․ հուլիսի 14. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. 1 2  *Друри К.* Управленческий и производственный учёт. Вводный курс. — М.: Юнити-Дана, 2016. — С. 401—410, 422—423. — 735 с.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4214154-0 · LCCN: sh85017607 |

 |