recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ներքինացյալներ**, աղանդավորական հոսանք՝ տարածված Բյուզանդիայում 4-5-րդ դարերում և Հայաստանում՝ 10-12-րդ դարերում։ Ներքինացյալների մասին վկայող սկզբնաղբյուրներն են՝ Հովհան Ոսկեբերանի՝ Պողոս առաքյալի Առ Գաղատացիս թղթի մեկնությունը, Անանիա Սանահնեցու և Հովհաննես Սարկավագի դավանաբան. աշխատությունները։ Հետևելով մանիքեությանը՝ Ներքինացյալները դավանել են ճգնակեցական ծայրահեղ գաղափարներ, որոնց համաձայն, ամեն տեսակ նյութ չարիք է։ Բացարձակացնելով հոգևորը և նրան հակադրելով նյութականը՝ Ներքինացյալներ մերժել են մարմինն ու մարմնի իրավունքները։ Այս է պատճառը, որ Ներքինացյալների մեջ շատ տարածված է եղել սեռական օրգանների անդամահատումը (այստեղից էլ այդ հոսանքի անվանումը՝ ներքինի, ներքինացած)։

Անանիա Սանահնեցին վկայում է, որ ներքինացյալները, խախտելով բնության աստվածադիր օրենքները, ոչ միայն ընկնում են սեռապես չեզոք վիճակի մեջ, այլև նմաններին կարգում են «ի գլուխ գահերիցության», այսինքն՝ համայնքի ղեկավար, ինչը խստորեն դատապարտելի է եկեղեցու համար։

Գրականություն
-------------

Քյոսեյան Հ. Անանիա Սանահնեցու «Հակաճառության» պատմամշակութային նշանակությունը, տես հեղինակի Դրվագներ հայ միջնադարյան արվեստի աստվածաբանության, Էջմիածին, 1995, էջ 157–166։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |
**Հնդկաստանի կառավարության դրամահատարան, Մումբայ** (անգլ.՝ India Government Mint, Mumbai), Հնդկաստանի կառավարության դրամահատարան, Հնդկաստանի հնագույն դրամահատարաններից մեկը։ Այս դրամահատարանում մետաղադրամների արտադրությունն սկսվել է 17-րդ դարի վերջին քառորդում։ Մումբայում առաջին ռուփին հատվել է 1672 թվականին։

Ժամանակակից դրամահատարանը կառուցվել է 1824-1830 թվականներին։ Ներկայումս այս շինությունը պատկանում է Հնդկաստանի պահուստային բանկին։ Բոմբեյի նախագահության ենթակայության տակ գտնվող դրամահատարանը բացվել է 1829 թվականին։ 1876 թվականին Բրիտանական կայսրությունը դրամահատարանը, որը գտնվում էր Բոմբեյի կառավարության վերահսկողության տակ, փոխանցեց Հնդկաստանի կառավարությանը՝ 1876 թվականի մայիսի 18-ի՝ ֆինանսների նախարարության 247 որոշման հիման վրա։

1918-1919 թվականներին բրիտանական սովերենների արտադրության համար այստեղ բացվեց Լոնդոնի թագավորական դրամահատարանի մասնաճյուղը և ներդրվեց ոսկու զտման տեխնոլոգիա։ 1919 թվականի ապրիլին այն փակվեց՝ 12.95 լախ (1.295 մլն) մետաղադրամ պատրաստելուց հետո։

1964 թվականին թողարկվեց առաջին հուշադրամը՝ նվիրված Ջավահարլալ Ներուին։ Այստեղ պատրաստում են նաև դրոշմակնիքներ, մեդալներ, տարբեր սպառողների համար նշաններ։ Այն նաև լիցենզավորված դիլերների կողմից ներկայացված չմշակված ոսկու փոխանակման համար ոսկու ձուլակտորների թողարկման կենտրոն է։ Կառույցն ունի մի բաժին, որը պատրաստում է պաշտոնական կշիռներ և չափանիշներ, ինչպիսիք են՝ մետրային կշիռները, հզորությունները և գծային չափանիշները՝ պետական կառավարությունների, լաբորատորիաների և Հնդկաստանի ստանդարտների գրասենյակի համար։

Մումբայի դրամահատարանը մետաղադրամների վրա թողարկման տարեթվի ներքևում նշված է ադամանդի ձևով։ Բրիտանական ոսկե սովերենների վրա դրամահատարանի տարբերանշան էր ծառայում *«B»* տառը։

Ներկայումս դրամահատարանը հանդիսանում է Հդկաստանի արժեթղթերի տպագրության և դրամահատման կորպորացիայի (*Security Printing & Minting Corporation of India Ltd*) մասնաճյուղը։

Մումբայի դրամահատարանում հատված մետաղադրամներ
---------------------------------------------

* 1918 թվականի ռուփի՝ դիմերեսին Ջորջ V-ի պատկերով և անվանական արժեքով, դարձերեսին՝ երկիրն ու տարեթիվը:1918 թվականի ռուփի՝ դիմերեսին Ջորջ V-ի պատկերով և անվանական արժեքով, դարձերեսին՝ երկիրն ու տարեթիվը:
* 1947 թվականի կես ռուփի՝ դիմերեսին Ջորջ VI-ի պատկերով, դարձերեսին՝ բենգալյան վագրը, երկիրն ու տարեթիվը:1947 թվականի կես ռուփի՝ դիմերեսին Ջորջ VI-ի պատկերով, դարձերեսին՝ բենգալյան վագրը, երկիրն ու տարեթիվը:
* 1947 թվականի ռուփի՝ դիմերեսին Ջորջ VI-ի պատկերով, դարձերեսին՝ բենգալյան վագրը, երկիրն ու տարեթիվը:1947 թվականի ռուփի՝ դիմերեսին Ջորջ VI-ի պատկերով, դարձերեսին՝ բենգալյան վագրը, երկիրն ու տարեթիվը:

Տես նաև
-------

* Հնդկաստանի կառավարության դրամահատարան
* Հնդկաստանի կառավարության դրամահատարան, Կալկաթա
* Հնդկաստանի կառավարության դրամահատարան, Նոիդա
* Հնդկաստանի կառավարության դրամահատարան, Հայդարաբադ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2018-01-07 at the Wayback Machine.
* Հնդկաստանի պետական դրամահատարան, Մետաղադրամների մոլորակ



|  |
| --- |
| 
  **Հնդկաստան**   **Դրամագիտություն**
 |
|  |
| --- |
| **Սռնալրջուն սրտապտուղ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Կաղամբածաղկավորներ (Brassicales) |
| **Ընտանիք** | Կաղամբազգիներ (Brassicaceae) |
| **Ցեղ** | **Sameraria** |
| **Տեսակ** | **Սռնալրջուն սրտապտուղ** *(S. cardiocarpa)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Sameraria cardiocarpa*** |

**Սռնալրջուն սրտապտուղ** (լատ.՝ Sameraria cardiocarpa), խաչածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

25-35 սմ բարձրությամբ, ճյուղավորված ցողուններով, թխակապույտ, միամյա մերկ բույս է։ Ցողունային տերևները լայն-նշտարաձև են, հիմքում ունեն խոր-սրտաձև լայն ականջուկներ, որոնցից արմատամերձերը երկարավուն-նշտարաձև են։ Ծաղիկները քառատիպ են, պսակաթերթերը՝ դժգույն դեղին։ Պտուղը՝ չբացվող, կլորավուն-ձվաձև, հիմքում՝ սրտաձև, գագաթում՝ թեթևակի գոգավոր, եզրերից կարերի ուղղությամբ նեղ, թեքված, սեպաձև ատամիկներով պատիճակ է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում (Արենի, Չայքենդ)։ Հանդիպում է նաև Արևելյան Նախակովկասում և Միջին Ասիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1300-1500 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև չոր լանջերին, տափաստաններում և ֆրիգանոիդներում։ Ծաղկում է ապրիլ ամսին, պտղաբերում՝ մայիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հանդիպում է մեկ ֆլորիստիկական շրջանում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին, կապված տնտեսական գործունեության հետ, սպառնում է անհետացման վտանգ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 5160181
* GBIF: 3051339
* IPNI: 288809-1
* Plant List: tro-4104325
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:288809-1
* Tropicos: 4104325

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լենինի հրապարակ (այլ կիրառումներ)

**Լենինի հրապարակ** (ռուս.՝ Площадь Ленина), Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի գլխավոր հրապարակը։ Անվանվել է համաշխարհային պրոլետարիատի առաջնորդ Վլադիմիր Լենինի պատվին։

Պատմություն
-----------

Կրասնի Սուլին քաղաքի գլխավոր հրապարակը ձևավորվել է աստիճանաբար։ Հնում բնակչության ավանդական հավաքները տեղի էին ունենում եկեղեցուն մերձ տարածքում։ Երբ կառուցվեց Ալեքսանդր Նևսկու տաճարը (1900 թվականին), քաղաքային հրապարակ դարձավ քաղաքի ներկայիս վարչական շենքի հետևում գտնվող պուրակի տարածքը։ Մոտավորապես թիվ 4 միջնակարգ դպրոցի գլխավոր մուտքի դիմաց կար փայտե ամբիոն։ Այնտեղ էլ տեղի էին ունենում գյուղի, ապա՝ քաղաքի բոլոր կարևոր իրադարձությունները։ Այստեղով անցնող ճանապարհի երկու կողմերում տեղի առևտրականների կրպակներն էին։

1930-ական թվականներին ԽՍՀՄ-ում սկսվեց կրոնի նկատմամբ բռնաճնշումը։ Տաճարները, վանքերը, եկեղեցիները սկսեցին քանդվել։ Սուլինի կենտրոնում կանգնած եկեղեցին ավերվեց։ Սակայն բնակիչների հավաքատեղին մնաց ավանդականից ոչ հեռու։

1934 թվականին քաղաքում տեղադրվեց Լենինի հուշարձանը, և շուտով բոլոր հիմնական քաղաքային միջոցառումները տեղափոխվեցին այս վայրը։ Վերջին կրպակներն այստեղից հանվեցին պատերազմից հետո, և հրապարակը սկսեցին բարեկարգել։

1950-ական թվականներին փայտե հյուղակների տեղում կառուցվել է չորս 16-բնակարանանոց շենք, ստեղծվել են ծաղկանոցներ, տնկվել ծառեր։ Հետպատերազմյան առաջին բնակելի շենքը (թիվ 13) կառուցվել է Լենինի վերականգնված հուշարձանի կողքին։ Հրապարակի վերակառուցման ընթացքում տեղադրվել է շատրվան, որը հետագայում հեռացվել է։

Ժամանակակից տեսքը հրապարակը ձեռք է բերել 1960-ական թվականների վերջին, երբ այստեղ կառուցվել է ԽՄԿԿ քաղկոմի շենքը (այժմ՝ շրջանի վարչակազմի նստավայրն է)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  «Площадь им. В.И. Ленина»

Գրականություն
-------------

* Красному Сулину – 205 // Красносулинский вестник. – 2002. - №106.
* Подгорная, О. Красному Сулину – 205 / О.Подгорная // Красносулинский вестник. – 2002. - №101.
* Шевченко, П. Главная площадь / П.Шевченко // Красносулинский вестник. – 1992. – 12 сентября.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լենինի հրապարակ (այլ կիրառումներ)

**Լենինի հրապարակ** (ռուս.՝ Площадь Ленина), հրապարակ Վոլգոգրադի Կենտրոնական շրջանում։

Պատմություն
-----------

Մինչև հեղափոխությունը, հրապարակը կոչվել է Սուրբ Նիկոլաս եկեղեցի անունով, որը գտնվել էր հրապարակում։ Հրապարակը անբարեկարգ է եղել, չի ունեցել ճանապարհային ծածկույթ, և համարվել է Աստրախանից և Ցարիցինից դեպի Մոսկվայի և այլ քաղաքներ ձկներ տեղափոխող սայլերի կայանատեղի։

Իր գոյության ընթացքում հրապարակում բազմիցս անցկացվել են հանրահավաքներ և գործադուլներ։ 1920-ական թվականներին, ի հիշատակ Արյունոտ կիրակիի, այն ստացել է նոր անուն՝ Հունվարի 9-ի հրապարակ։

Առաջին հնգամյա պլանների ընթացքում քաղաքի և հրապարակի արտաքին տեսքը կտրուկ փոխվել է. ավերված Սուրբ Նիկոլաս եկեղեցու տարածքում կառուցվել են բազմաթիվ բնակելի տներ։

Ստալինգրադի ճակատամարտի ժամանակ բնակելի տներից մեկում ամրացան մի խումբ խորհրդային զինվորականներ՝ լեյտենանտ Աֆանասևի հրամանատարությամբ (սերժանտ Պավլովը խմբի մարտիկներից մեկն էր, Հայրենիքին հերոսական օրինակներ էին պետք, և տունը կոչվեց սերժանտ Պավլովի տուն) և պաշտպանեցին տունը 58 օրերի ընթացքում։ Պատերազմի ընթացքում հրապարակը լուրջ վնասվեց։ Ի հիշատակ պաշտպանների՝ Հունվարի 9-ի հրապարակը անվանափոխվեց Պաշտպանության հրապարակի։

1951 թվականին կառուցվել են միանման չորս բնակելի շենքեր, որոնք Պավլովի տան շուրջ կազմավորել են քառանկյուն՝ դրանով որոշելով հրապարակի հետագա զարգացման բնույթը։ Ավելի ուշ նոր տները կառուցվել են կիսակլոր սյունաշարով, իսկ Պավլովի տան ճակատը զարդարվել է հարթաքանդակով, որտեղ պատկերված է հերոսի կերպարը պաշտպանական մարտերի դրվագների ֆոնի վրա։

1960 թվականին Լենինի հուշարձանի տեղադրումից հետո հրապարակը ստացավ պրոլետարիատի ղեկավարի անունը։ Լենինի հուշարձանի հեղինակը քանդակագործ Ե. Վ. Վուչետիչն է, ճարտարապետը՝ Տ. Ա. Զախարովը։ Լենինի բրոնզե արձանը ձուլվել է Միտիշչինի գեղարվեստի ձուլման գործարանում։ Հուշարձանի ընդհանուր բարձրությունը (պատվանդանի հետ միասին) կազմում է 18,8 մետր։

Պատկերասրահ
-----------

* Սուրբ Նիկոլայի եկեղեցին Նիկոլսկի հրապարակումՍուրբ Նիկոլայի եկեղեցին Նիկոլսկի հրապարակում
* Սուրբ Նիկոլայի եկեղեցին և Գերգարդտ ջրաղացըՍուրբ Նիկոլայի եկեղեցին և Գերգարդտ ջրաղացը

Տրանսպորտ
---------

Հրապարակի հյուսիսային հատվածում կա տրամվայի արագընթաց համանուն կայարան։

Մշակույթ
--------

Հրապարակը պատկերված է Ստալինգրադի ճակատամարտեր արգելոց-թանգարանում գտնվող «Ստալինգրադում գերմանական ֆաշիստական զորքերի պարտությունը» պանորամայում։

Գրականություն
-------------

* С.А. Аргасцева, Л.В. Гуренко. «Свод историко-архитектурного наследия Царицына - Сталинграда - Волгограда. (1589-2004 гг.)». - Панорама, 2004. - С. 63, 64. - 240 с.
**Զարեչիե** (ռուս.՝ Заречье), Ղրիմի Յալթա քաղաքի արևմտյան մասը։ Նախկինում Զարեչիե է կոչվել Ուչան Սու գետի աջ ափին հարակից տարածքը, որը 19-րդ դարի վերջին ընդգրկվել է քաղաքի սահմաններում։

Պատմություն
-----------

Մոգաբի լեռան հյուսիսարևելյան լանջերին տեղակայված է Յալթայի արևմտյան մասը՝ Զարեչիեն։ Նախկինում այդպես էր կոչվում Ուչան Սու գետի աջ ափին հարակից տարածքը, որը քաղաքի կազմում է ընդգրկվել 19-րդ դարի վերջին։ Լիվադիայի կամրջից հետո առափնյա փողոցի շարունակությունը Նիկոլաևյան փողոցն էր։ Այն բարձրանում էր լեռը՝ Չուկուռլար (Յամա) բնասահման։

Մինչև 1917 թվականի հեղափոխությունը, Զարեչիեն կառուցապատված էր ամառանոցներով։ Գոգոլի, Մեյերի, Սևաստոպոլի, Վորոնցովի, Տատարսկայա (Արխիվնայա), Չայնայա (Սեչենովի) և այլ փողոցները թաղված էին բուսականության մեջ։ 20-րդ դարի սկզբին ծովից ոչ հեռու գտնվում էր Բուխարայի էմիրի պալատը, որը նեոմավրիտանական ոճով կառուցել էր ճարտարապետ Նիկոլայ Գեորգիևիչ Տարասովը։ Զարեչիեի արևմտյան մասը կոչվում էր Շելոմե (հարթավայր) և ձևավորվում էր Մեսակսուդի (ներկայումս Պիոներական) զբոսայգու հետնամասում։ 1920-1930-ական թվականներին Զարեչիեի տարածքում, գրեթե ինքնաբուխ, ձևավորվեցին մի շարք առողջարաններ և տարբեր գերատեսչությունների հանգստյան տներ, որոնք զբաղեցնում էին նախկին մեծահարուստների եկամտաբեր տներն ու ամառանոցները։ Հետպատերազմյան շրջանում՝ 1950-1960-ական թվականներին, Յալթայի արևմտյան մասում սկսեցին աշխատել մի քանի առողջարաններ, այդ թվում՝ Կարմիր դրոշի շքանշանակիր Սևծովյան նավատորմի առողջարանը։

Կոմունարների փողոցում Յուրի Գագարինի անվան զբոսայգու վերին սահմաններում ուշադրություն է գրավում նրա գլխավոր մուտքը՝ դասական ոճով 1950-ական թվականների սկզբին կառուցված, կորնթոսյան օրդերով սյունաշարը, որի հեղինակն է ճարտարապետ Ա. Ս. Խոտելովը։

Կոմունարների և Սեչենովի փողոցների միջև լեռնային հատվածում տեղակայված է «Արծվի բույն» առողջարանը, որի բացումը տեղի է ունեցել 1922 թվականին։

1957 թվականին է կառուցվել «Ռոսիա» առողջարանը։ Նրա գլխավոր մասնաշենքը նախագծել են մոսկվացի ճարտարապետներ Ի. Վ. Կուզմինը և Ա. Յ. Լանգմանը։

Պատկերասրահ
-----------

* Պրիմորսկի զբոսայգու սյունաշարըՊրիմորսկի զբոսայգու սյունաշարը
* Բուխարայի էմիրի պալատըԲուխարայի էմիրի պալատը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։

Աղբյուրներ
----------

* Заречье — окраина Ялты
**Պելագոնիսկի շրջան** (մակեդոներեն՝ Пелагониски регион), Մակեդոնիայի Հանրապետության ութ ստատիստիկ շրջաններից մեկը, որը գտնվում է երկրի հարավարևմտյան հատվածում։ Վարչատարածքային միավորը արտաքին սահման ունի Մակեդոնիայի Հանրապետության երկու հարևանների՝ Հունաստանի և Ալբանիայի հետ։

Աշխարհագրություն
----------------

Վարչատարածքային միավորը գտնվում է Բալկանյան թերակղզու վրա՝ Մակեդոնիայի Հանրապետության հարավ-արևմուտքում։ Արևելքում սահմանակից է Մակեդոնիայի Վարդարյան, իսկ արևմուտքում՝ Հարավարարևելյան շրջաններին։

Պելագոնիսկի շրջանն ամբողջ հարավում սահմանակից է Հունաստանի Հանրապետությանը (Մակեդոնիայի երեք շրջաններից մեկն է, որն անմիջականորեն սահման ունի Հունաստանի հետ), իսկ հարավարևմտյան մի փոքր հատվածում սահման ունի նաև Ալբանիայի հետ։

Տարածքի չափով Մակեդոնիայի Հանրապետության խոշորագույն շրջանն է, որ զբաղեցնում է 4723 կմ² տարածք։ Շրջանը բաղկացած է 9 բնակավայրերից, որոնցից խոշորագույններն են Բիտոլան և Պրիլեպը։ Շրջանի վարչական կենտրոնը Բիտոլոն է։

Բնակչություն
------------

Ըստ 2002 թվականին Մակեդոնիայի Հանրապետությունում անցկացված մարդահամարի տվյալների՝ շրջանի բնակչությունը կազմում է 238 136 մարդ, իսկ բնակչության միջին խտությունը՝ 50,42 մարդ/կմ²։

1994 թվականից ի վեր բնակչությունը աճել է +10.91%-ով։ Բնակչության մեծամասնությունը դավանում է քրիստոնեություն։ Բազմազան է բնակչության էթնիկական կազմը՝

* մակեդոնացիներ` 204,471 մարդ
* բոսնիացիներ՝ 2,380 մարդ
* ալբանացիներ` 11,634 մարդ
* թուրքեր` 7,150 մարդ
* գնչուներ` 7,230 մարդ
* սերբեր` 713 մարդ
* վալախներ՝ 2,307 մարդ
* այլ՝ 2,251 մարդ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Total resident population by single age and sex by regions, Census 2021
2. ↑  Մակեդոնիայի Հանրապետության 2002 թվականի մարդահամարի տվյալներ (մակեդ.) (անգլ.)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Անօրենը անպատիժ չի մնա**, հայկական ժողովրդական հեքիաթ։

Սյուժե
------

Հեքիաթը պատմում է մի դաժան ու կամակոր թագավորի մասին։ Մի օր նա կանչում է իր ծառաներին ասում, որ ով իր հարցերին պատասխան չտա, նրա գլուխը կկտրի։ Մեկին հարցնում է. «Աստված ո՞ր կողմն է», մյուսին` թե. «Աստված ի՞նչ է մտածում», մեկին էլ հարցնում է. «Երկնքում քանի՞ աստղ կա»։
Ծառանեը մնում են զարմացած, կանգնած։ Ու պատասխան չեն գտնում, որ տան։ Խնդրում են գնան աշխարհ պտտեն, միգուցե կարողանան հարցերին պատասխան գտնել։ Թագավորն համաձայնում է։ Ծառաները գնում են երկրից երկիր ման գալիս, մարդկանց հարցուփորձ անում, բայց թագավորի հարցերի պատասխանը չեն գտնում։ Մեկ ամիսը հենց լրանում է, հետ են գալիս։ Թագավորը տեսնում է, որ առանց պատասխան են հետ եկել, բարկանում է, և դահիճներին հրամայում, որպեսզի տանեն կախաղան հանեն, կրակի մեջ վառեն, մոխիրը քամուն տան։ Այդ ժամանակ մի մարդ էր անցնում այդ կողմերով։ Նա զարմացած հարցնում է, թե այդ մարդկանց ինչո՞ւ են կախում։ Դահիճներն ասում են, որ թագավորն երեք հարց է տվել, չեն կարողացել պատասխանել։ Ճամփորդը հետաքրքրվում է այդ հարցերով։ Խնդրում է իրեն տանել թագավորի մոտ, նա պատասխան կտա նրան ու կազատի ծառաներին։ Այս խոսքերը գնում, թագավորին են հասնում։ Թագավորը կանչում է այդ մարդուն, իր հարցերը տալիս, ճամփորդը պատասխանում է երկու հարցին։ Երրորդ հարցը երբ տալիս է, ճամփորդն ասում է` քո թագավորությունը վեց ժամով բախշի ինձ, ես քեզ ասեմ պատասխանը։ Թագավորը վեր է կենում, թագավորական շորերը հանում, տալիս է ճամփորդին, թագը դնում գլխին, ինքն էլ աղքատի շորերը հագնում, կանգնում նրա առաջ։ Երրորդ հարցին, որն էր «Աստված ի՞նչ է մտածում», ճամփորդը պատասխանում է, որ Աստված մտածում է թագավորության կեսն առնի ու իրեն տա։ Դրանից հետո նա կանչում է դահիճներին ու հրամայում, որ թագավորի գլուխը կտրեն։ Այս արդար դատաստանը տեսնելուց հետո մարդիկ աղքատ ճամփորդին դարձնում են թագավոր։

Կերպարներ
---------

* Թագավոր
* Դահիճներ
* Ծառաներ
* Ճամփորդ

Տես նաև
-------

* Ով աշխատի` նա կուտի (հեքիաթ)
* Արդար դատավորը (հեքիաթ)
* Սկլիկ ու Բակլիկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայ ժողովրդական հեքիաթներ, կազմող` Արտաշես Նազինյան, Երևան, 2004, էջ 59
2. ↑  Նույն տեղում, էջ 60

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անօրենը անպատիժ չի մնա. Հակոբ Կոջոյանի պատկերազարդումը
* Անօրենը անպատիժ չի մնա. հեքիաթ(չաշխատող հղում)
**Ասթոն Մարտին ԴԲ5**, բրիտանական մեքենա, բրենդ Ասթոն Մարտին, արտադրվել է 1963 - 1965 թվականներին։ Այս մոդելը փոխարինելու էր ԴԲ4-ին, որը հայտնի է որպես Ջեյմս Բոնդի մեքենան։ ԴԲ-ն առաջին անգամ թողարկվել է 1963 թվականին՝ սահմանափակ քանակով. վաճառվել է մեքենայի 1021 օրինակ։

Պատմություն
-----------

Ասթոն Մարտին ԴԲ5
Ասթոն Մարտին ԴԲ5-ի կաբրիալետ տարբերակը
Ասթոն Մարտին ԴԲ5-ի խաղալիք տարբերակը
Ծագում է Ասթոն Մարտին բրենդից, այն ավելի փառահեղ չէր, քան նախորդ թողարկումները, տվյալ ապրանքանիշի առքուվաճառքով զբաղվող մենեջերների, ինչպես նաեւ բրենդի սխալ կառավարման պատճառով։
Պատերազմի ավարտից հետո պայմանները կրկին բարենպաստ էին։ Դեյվիդ Բրաունը մշակում է մեքենայի սպորտային ու բուրժուական մոդելներ։ Մինչեւ 1958 թվականը արտադրված Ասթոն Մարտինիի տարբեր մոդելները կրում էին Դեյվիդ Բրաունի անվան առաջին տառերը (ԴԲ), որոնք արտադրվում էին քիչ քանակությամբ։ Այս նոր բարդ մոդելներն ունեին բարձր հեղինակություն։ Սպառողներն ավելին էին սպասում բրենդի արտադրողներից, որը Ասթոն Մարտին բրենդի արտադրողներին ստիպում է մոդելավորել Ասթոն Մարտին ԴԲ5-ը։ ԴԲ5-ի մոդելավորման ծրագիրը ղեկավարում էր Ջոն Էյրը։

Առաջխաղացում
------------

Ջեյմս Բոնդի ԴԲ5-ը սկզբում ուներ կարմիր գույն, հետո ներկեցին մի գույն որը կոչվում է "Silver Birech"։ Ֆիլմում այն հագեցած էր շատ գործիքներով։ Շուտով ԴԲ5-ը դարձավ Ջեյմս Բոնդի մեքենան։ Ասթոն Մարտինին վաճառել է լիցենզիա "Corgi Toys" խաղալիքների արտադրությանը։ Այդ արտադրության խաղալիք ԴԲ5-երը վաճառվել են միլիոնավոր մոդելներով։ Այս մոդելը առաջարկվել է Ելիզաբեթ 2-րդ թագուհու երեխաներին։ Հետագայում այդ մոդելը, որպես Նորին Մեծության սեփականություն, ներկայացվել է Փարիզում, ցուցահանդեսի ժամանակ ՝ 2011- 2012 թվականներին։

Տեխնիկական առանձնահատկություններ
--------------------------------

Ասթոն Մարտին ԴԲ5-ի շարժիչը
### Տեխնիկա

Հիմնական տարբերությունը ԴԲ4-ի եւ ԴԲ5-ի միջեւ շարժիչն է։ ԴԲ5-ի շարժիչը ունի վեց մխոց երկակի օդային գիծ։ Շարժիչի առավելագույն արաքությունը 230 կմ/ժ է։

Աղբյուրներ
----------

* (fr) [ « DB5 - James Bond Car ! » [archive], sur L'automobile Sportive]
* (fr) « Aston Martin DB5 »
* Archived 2017-02-20 at the Wayback Machine. De la taille d'une voiture à pédales, mais mue par une batterie électrique
**Պարտավի եկեղեցական ժողով**, գումարվել է 768 թվականին, Հայոց կաթողիկոս Սիոն Ա Բավոնեցու նախաձեռնությամբ, Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Պարտավ քաղաքում, որն այդ ժամանակ Աղվանից կաթողիկոսության աթոռանիստն էր։ Հայաստանի մայրաքաղաք և կաթողիկոսանիստ Դվինը գրավել էին արաբները, և դրանով է Սիոն Ա Բավոնեցին բացատրել ժողովը Պարտավում անցկացնելու հանգամանքը։ Մասնակցել են եպիսկոպոսներ, երեցներ, ինչպես նաև ազատներ ու նախարարներ՝ սպարապետ Սահակ Բագրատունու գլխավորությամբ։ Այն հոգևորականները, որոնք չեն կարողացել գալ Պարտավ, գրով հայտնել են իրենց համաձայնությունը ժողովի կայացնելիք որոշումներին։ Մասնակցել են նաև Աղվանից Դավիթ կաթողիկոսը, Աղվանից աշխարհի իշխաններ և ազատներ։ Ժողովն ընդունել է 24 կանոն, որ Կանոնագիրք Հայոց-ում հայտնի է Սիոն կաթողիկոսի կանոնախումբ անունով։ Կանոնները վերաբերում են եկեղեցական կարգ ու կանոնին, եկեղեցականների պարտավորություններին և իրավունքներին։ Եպիսկոպոսներին արգելվել է մյուռոն օրհնել, բռնի տուգանքներ գանձել, տուգանքները և հարկերը գրպանել, իրենց չենթարկվող վիճակների համար քահանաներ ձեռնադրել, եկեղեցական հասույթներով հարկեր վճարել։ ԺԱ կանոնն արգելել է հեթանոսների հետ ամուսնությունը, ԺԳ կանոնը՝ երրորդ ամուսնությունը։ ԺԶ կանոնով արգելվել է ազգականների միջև ամուսնությունը՝ մինչև չորրորդ սերունդ (նույն արգելքը հայոց եկեղեցական իրավունքում մինչ Պարտավի եկեղեցական ժողովը սահմանել են նաև Շահապիվանի ժողովի ԺԳ, Աղվենի ժողովի Ժ կանոնները)։ ԺԷ կանոնը խստիվ արգելել է ուրիշ վիճակներից եկած թափառաշրջիկներին ողորմություն տալը, մուրացիկներին պետք է օգնություն ցույց տրվեր ըստ իրենց թեմի տարածքի։ Դրա համար պատվիրվել է կառուցել անկելանոցներ՝ հիվանդներին և անկարողներին մի տեղ հավաքելու և թույլ չտալու, որ նրանք մուրացկանությամբ ու թափառաշրջիկությամբ զբաղվեն։ Մեկ այլ կանոնով թեմի առաջնորդներն ու ազատները պարտավոր էին հոգալ ավերված անկելանոցները, բարեխնամ հաստատությունները նորոգելու, նշանակված տուրքը ժողովրդից հավաքելու և դրանով կարոտյալներին խնամելու մասին։ ԻԴ կանոնով կանոնական են ճանաչվել Հին կտակարանի գրքերից 37-ը։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |
**Արտակարգ դրության պետական կոմիտե** ԱԴՊԿ (ռուս.՝ Государственный комитет по чрезвычайному положению, *ГКЧП*), կառավարման ոչ սահմանադրական մարմին՝ 1991 թվականի օգոստոսի 19-22-ին։ Ձեռնարկել է ԽՍՀՄ կուսակցական ու զինվորական վերնախավը՝ երկրում սկսված ժողովրդավարական զարգացումները ճնշելու և խորը ճգնաժամում հայտնված հասարակարգի փլուզումը ռազմական ուժով և բռնաճնշումների միջոցով կանխելու նպատակով։ Կոմիտեն իշխանության միահեծան տեր հայտարարել է իրեն, իշխանության բոլոր մարմինների գործունեությունը դադարեցվել է, ԽՍՀՄ նախագահ Մ. Գարբաչովը մեկուսացվել է Ղրիմի Ֆարոս ամառանոցում, երկրռւմ մտցվել է արտակարգ դրություն։ ԱԴՊԿ նախագահն էր Գ. Յանաևը (ԽՍՀՄ փոխնախագահ), անդամները՝ Օ. Բակլանովդ, Բ. Պուգոճ, Վ. Ստաադուբցեը և Ա. Տիզյակովը։ Արտակարգ դրության պայմաններում բռնաճնշումների միջոցով կառավարման տարբերակներ փորձարկելու քաղաքականությունը մշակվում էր դեռևս 1988 թվականից, երբ հայտնի է դարձել, ՈՐ ժողովրդավարական զարգացումները լուրջ վտանգ են ներկայացնում կոմունիստական ամբո ղջատիրական հասարակագին։ Այդ քաղաքականության կնքահայրերին հաջողվել է տեղերում բորբոքել համաժողովրդական ըմբոստություն (Թբիլիսի, Մերձբալթյան երկրներ. Բաքու և այլուր), աել ազգամիջյան թշնամանքը (Լեռնային Ղարաբաղ. Աբխազիա. Մերձդնեստր, Հարավային Օսեթիա) և դրանք ճնշել արյունալի բախումներով։ ԱՀ նախագահ Ա. Մաթափբովը առաջիններից մեկն է հայտարարել իր կառավարության համերաշխությունը ԱԴՊԿ-ին՝ հուսալով, ու նրա օգնությամբ կաաղ է ցանկալի բեկում մտցնել հակամարտության գործընթացում։ Ռուսաստանում բարձրացած ժողովրդական ալիքը չի հանդուրժել խռովության այդ փորձը. Բ. Ելցիճի գլխավորությամբ այն ճնշվելէ օգոստոսի 22-ին. կազմակերպիչները ձերբակալվել են։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**ՌՆԹ-ների սեքվենավորում**, ՌՆԹ-ի առաջնային կառուցվածքի որոշում։ Այս հասկացության տակ կարող ենք հասկանալ ինչպես մատրիցային ՌՆԹ-ների, անպես էլ չկոդավորող ՌՆԹ-ների նուկլեոտիդային հաջորդականության որոշումը։ ՌՆԹ-ների ժամանակակից սեքվենավորումը (RNA-seq) հիմնված է կոդավորող ԴՆԹ-ի, հատվածի ուղղակի սեքվենավորման վրա :

Պատմություն
-----------

Սեքվենսների գրադարանի ստեղծման գործընթացը կարող է փոփոխվել՝ կապված բարձրարդյունավետ սեքվենսավորման հարթակի հետ։ Ամեն հարթակի համար մշակվել են մի քանի համալիր հավաքածուներ՝ ՌՆԹ-ների տարբեր տիպի գրադարաններ ստեղծելու համար, որոնց ՌՆԹ-ների հաջորդականությունները հարմարեցվում են որոշակի տեխնոլոգիաների յուրահատուկ պահանջներին։ Սակայն վերլուծվող օրինակի բնույթից կախված՝ ամեն տեխնոլոգիայի շրջանակներում կան ընդհանուր գծեր։ Հաճախ մատրիցային ՌՆԹ-ի վրա որևէ ազդեցություն պարզելու համար ՌՆԹ-ի վերջում դրվում է պոլի-А պոչ, որպեսզի համոզվենք կոդավորող և չկոդավորող ՌՆԹ-ների սահմանազատման մեջ։ Դրան կարող ենք հասնել տվյալ տեղամասի հետ միասին՝ օլիգո T պրայմերի հասարակ այրմամբ։ Այդ նպատակով այժմ հաճախ օգտագործում են մագնիսական ուլունքներ։

Պոլի-А ՌՆԹ-ների գրադարան
------------------------

Արագ և լայնածավալ սեքվենավորման տեխնոլոգիական հիմքն ստեղծվել է 2005 թվականին`454 Life Sciences և IIIumina (նախկինում Solexsa) ընկերությունների կողմից՝ սկզբում օգտագործելով գենոմների սեքվենավորման համար։ Տրանսկրիպտոմների (տրանսկրիպցիայի միջոցով ստացված նյութեր) սեքվենաուլունքներ։

Այժմ որպես ՌՆԹ-ի լայնամասշտաբ սեքվենավորման գործիքային հարթակ օգտագործվում են IIIumina, 454 Life Sciences և SOLID միջոցները։ Ի տարբերություն տրանսկրիպտոմի վերլուծության մեկ այլ լայնամասշտաբ կիրառվող մեթոդի՝ էքսպրեսիոն միկրոչիպերի, ՌՆԹ սեքվենավորումը հնարավորություն է տալիս տվյալներ ստանալ տրանսկրիպտոմների սպլայս տարբերակների, նուկլեոտիդային խմբագրումների, միանուկլեոտիդային պոլիմորֆիզմների (բազմաձևություննրի), ինչպես նաև քիմերային գեներ մասին։ Բացի այդ, ՌՆԹ-ների սիքվենավորումը հնարավորություն է տալիս ստանալ քանակական բացարձակ տեղեկություններ փորձանմուշի տրանսկրիպտոմների մասին՝ ի տարբերություն միկրոչիպերի հարաբերական քանակական տվյալների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wang Z, Gerstein M, Snyder M. (January 2009)։ «RNA-Seq: a revolutionary tool for transcriptomics»։ *Nature Reviews Genetics* **10** (1): 57–63։ PMC 2949280։ PMID 19015660։ doi:10.1038/nrg2484
**Կոնտակտներ**, կիսահաղորդիչ (հետերոանցումներ) հպման մակերևույթների տեսքով։ Աշխատանքի սկզբունքը հիմնված է երկու պինդ մարմինների հպման հետևանքով դրանց միջև լիցքակիրների (էլեկտրոնների) առկայությամբ պայմանավորված պոտենցիալների կոնտակտային տարբերության առաջացման վրա։ Պինդ մարմինների հպման ժամանակ դրանց միջև առաջանում է էլեկտրոնների փոխանակում, մեկ մարմնից մյուսն անցնող էլեկտրոնների թիվը կախված է էլեկտրոնների ելքի աշխատանքից։ Էլեկտրոնների փոխանակումը շարունակվում է մինչև թերմոդինամիկական հավասարակշռություն հաստատվելը, որին, ըստ Ֆերմի-Դիրակի վիճակագրության, համապատասխանում է երկու պինդ մարմիններում Ֆերմիի մակարդակների (էլեկտրոնային գազի համար քիմիական պոտենցիալների մակարդակների) հավասարությունը։ Ֆերմիի մակարդակների համապատասխան արժեքների դեպքում էլեկտրոնների փոխանակման հետևանքով երկու պինդ մարմինների հպման տեղում առաջանում է կրկնակի էլեկտրական շերտ, որում էլեկտրոնների թիվը տարբերվում է կոնտակտից հեռու տիրույթներում էլեկտրոնների թվից։

Կախված պինդ մարմինների ֆիզիկական հատկությունները բնութագրող պարամետրերից (ելքի աշխատանք, մակերևութային էլեկտրոնային վիճակների խտություն, լիցքակիրների խտություն և այլն) երկու պինդ մարմինների հպման տեղում կարող են առաջանալ կամ կիսահաղորդչային սարքի օգտակար հատկությունները որոշող ակտիվ տիրույթներ, կամ էլեկտրական հոսանքը կիսահաղորդչային սարքին մատուցող պասսիվ տիրույթներ։ Առաջին դեպքում կոնտակտներ օժտված են ուղղիչ հատկությամբ, երկրորդ դեպքում՝ ոչ։ Առավել տարածված ակտիվ կոնտակտներ են մետաղ-կիսահաղորդիչ կոնտակտները։ Դրանց հիման վրա ստեղծվել են ուղղիչ դետեկտորներ, հեղեղաթռիչքային և Շոտքիի արգելքով այլ դիողներ, միջուկային ճառագայթման դետեկտորներ, տենզոզգայուն դիոդներ, արևային մարտկոցներ և այլն։ Կիսահաղորդչային սարքերում հատուկ դեպք են ներկայացնում մետաղ-դիէլեկտրիկ-կիսահաղորդիչ տիպի բազմաշերտ կոնտակտները, որոնցում մակերևութային դաշտային էֆեկտը օգտագործվում է պինդ մարմնում ուժեղացուցիչների ստեղծման համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 582)։*  |
**Զինվորական գերեզմանատուն № 78 (Ռոպիցա Ռուսկա)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 95 - Stróżówka), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է Լեհաստանի Փոքրլեհական վոևոդության Ռոպիցա Ռուսկա գյուղի շրջակայքում։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Ավստրո-Հունգարական և Ռուսական բանակների զինծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականի առաջին կեսին։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է 1915 թվականին Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից, ավստրիացի ճարտարապետ Հանս Մայրի նախագծով։ 1158 քմ մակերեսով գերեզմանատանը գտնվում են 38 եղբայրական և 42 անհատական գերեզմաններ, որոնցում թաղված են 287 ավստրիացի և ռուս զինվորներ։

Պատկերասրահ
-----------

* Կենտրոնական հուշարձանԿենտրոնական հուշարձան
* Մուտքային դարպասներՄուտքային դարպասներ
* Ռուսական խաչՌուսական խաչ
* Տեսքը հյուսիսիցՏեսքը հյուսիսից
* Ավստրիական խաչըԱվստրիական խաչը

Ծանոթագրություններ
------------------

Գրականություն
-------------

* Oktawian Duda. Cmentarze I Wojny Światowej w Galicji Zachodniej 1914—1918 — Studia i materiały, Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, Warszawa 1995, ISBN 83-85548-33-5
* Roman Frodyma. Galicyjskie cmentarze wojenne, tom I. Beskid Niski i Pogórze, Rewasz, Warszawa 1995, ISBN 83-85557-20-2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cmentarz wojenny nr 95 — Stróżówka Archived 2016-12-20 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
**ՌՄ-70՝** Չեխոսլովակիայում արտադրված համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգ։

Ընդհանուր բնութագիր
-------------------

ՌՄ-70 կամ Ռակետոմետ-70 համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգը խորհրդային ԲՄ-21 գրադի ավելի ծանր տարբերակն է։ ՌՄ-70-ի արտադրությունը սկսվել է 1970 թվականին Չեխոսլովակիայում։ Այս համակարգերը ներկայումս գտնում են Չեխիայի, Սլովակիայի, Ֆինլանդիայի, Հունաստանի, Լեհաստանի, Ադրբեջանի և մի շարք այլ երկրների զինված ուժերում։

Մարտավարական տվյալներ
---------------------

ՌՄ-70 համակարգը բաղկացած է 40 հատ 122 մմ-անոց ուղորդիչներով։ Այս համակարգերի հրթիռների երկարությունը կազմում է 2.87 մ, իսկ քաշը 66 կգ։ Կրակի առավելագույն հեռահարությունը կազմում է 21 կմ։ ՌՄ-70 համակարգերի հրթիռները արտադրվում են Չեխիայում և Սլովակիայում, սակայն նաև գործարկվում են ԲՄ-21 գրադի հրթիռներով։ ՌՄ-70 համակարգի հաղթաթուղթը նրա վերալիցքավորումն է։ Այն տևում է 2 րոպեից պակաս ժամանակ։

Տեխնիկական տվյալներ
-------------------

ՌՄ-70 համակարգերը տեղադրված են Տատրա-813 8x8 բեռնատարի շասսի վրա։ Մեքենան սնուցվում է 270 ձիաուժ հզորությամբ Տատրա-Տ-930-3 դիզելային շարժիչով, զարգացնելով 80կմ/ժ արագություն։ Այս համակարգերի մի մասը (հիմնականում նրանք որոնք արտադրվում են Սլովակիայում) իրենց առջևում ունեն հատուկ կցամասեր, որոնք կարողանում են հեռացնել ճանապարհներին գտնվող խոչընդոտները և այլն։

Սպառազինություն
---------------

ՌՄ-70 համակարգեր ունեցող երկրները
* Չեխիա Չեխիա
* Սլովակիա Սլովակիա
* Ֆինլանդիա Ֆինլանդիա
* Գերմանիա Գերմանիա
* Հունաստան Հունաստան
* Լեհաստան Լեհաստան
* Վրաստան Վրաստան
* Իրան Իրան
* Լիբանան Լիբանան
* Ինդոնեզիա Ինդոնեզիա
* Եմեն Եմեն
* Անգոլա Անգոլա
* Էկվադոր Էկվադոր
* Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն
* Մյանմա Մյանմա
* Ռուանդա Ռուանդա
* Շրի Լանկա Շրի Լանկա
* Ուգանդա Ուգանդա
* Ուրուգվայ Ուրուգվայ
* Զիմբաբվե Զիմբաբվե
* Ադրբեջան

Տես նաև
-------

* ՀԻՄԱՐՍ
* Սմերչ
* ՎՄ-80
* ԲՄ 21 Գրադ
* ԱՌ1Ա
* Աստրոս II
* Պինակա
* ՎՌ-40 Լանգուստա

Աղբյուրներ
----------

* Ռմ-70 ՀԿՌՀ
**Փոքրլեհական վոևոդության մշակութային հուշարձան**։ գրանցման համար՝ *А-467/M*
**Զինվորական գերեզմանատուն № 90 (Գորլիցե)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 95 - Stróżówka), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է Լեհաստանի Փոքրլեհական վոևոդության Գորլիցե քաղաքի շրջակայքում։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Ավստրո-Հունգարական և Ռուսական բանակների զինծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականի մայիսին։ Փոքրլեհական վաևոդության հուշարձան։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է 1915 թվականին Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից։ Գերեզմանատանը գտնվում են 6 անհատական գերեզմաններ, որտեղ թաղված են 6 ավստրիացի և 1 ռուս զինվորներ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գերեզմանատունը ոչնչացվել է գերմանացիների կողմից։ Հրեական գերեզմանների մեծ մասը օկուպացիայի ժամանակ օգտագործնվել են որպես Ստուժովյանկա գետակի կամրջային կառույցների և ամրացման համար։ Պատերազմից հետո պահպանված տապանաքարերը վերադարձվել են հրեական գերեզմանատուն։ Մինչև օրս պահպանվել են երկու ռուսական և ավստրիական տապանաքարեր։ Հրեական գերեզմանատնից պահպանվել են միայն մի քանի տապանաքարեր, որոնք գտնվում են Ստրուժովյանկա գետի շրջակայքում գտնվող Գուրա Ցմենտարա բլրի արևմտյան մասում։

1994 թվականի ապրիլի 16-ին գերեզմանատունը ներառվել է Փոքրլեհական վոևոդության հուշարձանների ռեեստրի մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie(չաշխատող հղում)
2. ↑  Rejestr zabytków nieruchomych województwa małopolskiego z uwzględnieniem podziału na powiaty i gminy. Stan styczeń 2011r.(չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.
* Roman Frodyma: Galicyjskie cmentarze wojenne, tom I. Beskid niski i Pogórze. Warszawa — Pruszków: Oficyna Wydawnicza «Rewasz», 1995, s. 65. ISBN 83-85557-20-2.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cmentarz wojenny nr 95 — Stróżówka Archived 2016-12-20 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
**Խարբերդի ազգային Կեդրոնական վարժարան**, հիմնվել է 1887 թվականին, Խարբերդի Ս. Հակոբ եկեղեցուն կից ծխական դպրոցի հիման վրա։ Հայտնի է եղել առաջին տնօրեն Թլկատինցու անունով։ Հիմնադրման տարում ունեցել է 300 աշակերտ։ Ավանդվել են հայոց լեզու (գրաբար, աշխարհաբար), անգլերեն (լեզու և գրականություն), տրամաբանություն, մաթեմատիկա, թուրքերեն, ֆրանսերեն (լեզու և գրականություն), երաժշտություն, եկեղեցու պատմություն, ընդհանուր պատմություն և այլն։ Մեծ մասամբ դասավանդել են Եփրատ քոլեջի շրջանավարտները։ Վարժարանը պահվել է սաների ուսման վարձով, հարուստների նվիրատվություններով, Խարբերդցիների միության նպաստով և Մելքոնյան տան օժանդակությամբ։ Առաջին շրջանավարտները տվել է 1890 թվականին։ Դասավանդել են Հ. Թլկատինցին, Հ. Սիմոնյանը, Հ. Գապոզյանը, Ռ. Զարդարյանը (նախկին շրջանավարտ)։ Նշանավոր շրջանավարտներից էին Ն. Թյուֆենկճյանը, Կ. Գալուստյանը, Ս. Մալեմեզյանը, Բ. Նուրիկյանը, Թ. Մանկասարյանը, Ն. Կոստանյանը, Մ. Գասպարյանը, Հ. Գազանճյանը, Վ. Հայկը, Միքայել Նալբանդյանը և ուրիշներ։ 1909 թվականին աշակերտների ջանքերով լույս է տեսել «Ծովակ» ձեռագիր գրական թերթը։ Վարժարանը փակվել է 1915 թվականին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 39)։*  |
Հնդկական դիցաբանություն
-----------------------

**Հնդկաստանի արվեստն** փայլուն և ինքնօրինակ սկզբնավորվել է խոր հնադարում։ Դիցաբանությունը, որ լեցուն է չափազանցումներով և անզուսպ երազանքներով, պայմանավորեց նրա բնույթը։ Հնդկաստանի ծաղկող բնությունն իսկ ասես համակված է հին լեգենդների ու ավանդույթների ոգով։ Հողմահարված ժայռերը կուրացուցիչ արևի ճառագայթների տակ պատկերվում են որպես ամրոցներ, որոնք կերտվել են անհիշելի ժամանակներում, ինչ-որ հսկաների կողմից. արևադարձային անտառներ, ուր թաքնվում են բազմաթիվ թունավոր օձեր, վայրի գազաններ և հազվագյուտ թռչուններ, թվում է, լեցուն են գաղտնիքներով։ Ահա այդ բնությունն է հսկա-աստվածների արքայական օձերի, ծառերի, լեռան վրա կամ գետում ապրող բարի և չար ոգիների մասին հնդիկ ժողովրդի հին ավանդազրույցներին հաղորդել առանձնակի վառ ու արտահայտիչ երանգավորում։ Դրանց պատկերներն անմահացել են շնորհիվ այն ժամանակներում անհայտ նկարիչների ու քանդակագործների անսպառ երևակայության, որոնք դրանցում մարմնավորել են բնության գեղեցկության, նրա խորհրդավոր ուժի բանաստեղծական պատկերացումները։ Անխզելիորեն կապված լինելով միմյանց հետ՝ ճարտարապետությունը, քանդակագործությունը և գեղանկարչությունը մինչև ամենաուշ ժամանակների հասցրին երկրային և զգայական, հաճախ զարհուրելի կերպարներով այն ամբողջ առասպելական-դիցաբանական աշխարհազգացությունը, որ կազմում էր հնդիկ ժողովրդի պատկերավոր մտածողության առանձնահատկությունը հեռավոր անցյալում և միջնադարում։ 

Ապսարա,պարում սելեստիալ, 12-դարում

Հնդկական մշակույթը մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակի սկիզբ
------------------------------------------------

Հնդկական մշակույթը հնագույներից մեկն է. այն սկզբնավորվել է մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակի սկզբներին։ Իր զարգացման ընթացքում նա անցել է մի շարք պատմական փուլեր, շփման մեջ լինելով շումերական և հունական մշակույթների հետ հին ժամանակներում, Միջին Արևելքի մշակույթի հետ, Միջնադարում։ Հսկայական տարածքում բնակվող բազմաթիվ ցեղերի և ազգությունների ստեղծված հնդկական չափազանց առատ ու բազմազան է իր ձևերով, սերտորեն կապված է ժողովրդական արհեստների հետ, ժողովրդական հեքիաթների կերպարների հարստագույն աշխարհի հետ։ Հնդկաստանի պատմական զարգացման ուղիներն ունեցել են իրենց առանձնահատկությունները։ Միջնադարն այստեղ տևեց մինչև 18-րդ դարի կեսերը։ Ինչպես և հեռավորաևելյան պետությունները, Հնդկաստանը ծանոթ չէր այն մշակույթին, որպիսին կար Եվրոպայի երկրներում՝ Վերածնության դարաշրջան։ Սակայն իր ծաղկման ժամանակներում նա ստեղծեց արվեստի շատ գեղեցիկ և ինքնօրինակ կերպարներ, մշակույթի համաշխարհային գանձարանին տալով իրականության՝ գեղարվեստորեն անկրկնելի ըմբռնման ևս մեկ սահման։ Իզուր չէ, որ առ այսօր ևս Հնդկաստանը հրապուրում է ամբողջ աշխարհի նկարիչներին որպես նրա ժողովրդի հանճարի արարած քաղցրաբույր հեքիաթների երկիր։
**Գաույա ազգային պարկ** (լատիշ․՝ Gaujas nacionālais parks), ամենամեծ ազգային պարկը Լատվիայում։ Գտնվում է Լատվիայի 11 մարզերի (նովադս) կազմում։

Պարկն ունի 917.90 կմ² տարածք Գաույա գետի հովտում` հյուսիս-արևելքում Վալմիերա քաղաքից մինչև հարավ-արևմուտքում Մուրյանի ավան։ Հիմնադրվել է 1973 թվականի սեպտեմբերի 14-ին։ Լատվիայի ամենահին ազգային պարկն է։ Պարկի վարչական ղեկավարությունը գտնվում է Սիգուլդա քաղաքում։

Պարկը հատկապես հայտնի է դևոնյան ավազաքարից ժայռերով, որոնք ձգվում են Գաույա գետի երկարությամբ։ Սիգուլդայի շրջանի որոշ տեղերում այդ ժայռերի բարձրությունը հասնում է 90 մ-ի։ Պարկի հարավարևելյան մասը Ռիգայի բնակիչների հանգստի սիրելի վայրն է, մինչդեռ հյուսիսարևմտյան մասը հիմնականում հատուկ պահպանվող տարածք է։

Նախկինում այս շրջանը երբեմն անվանել են «Լիվոնյան Շվեյցարիա»։ Զբոսաշրջիկները այստեղ սկսել են հայտնվել դեռևս 19-րդ դարում։

Բացի Ցեսիս և Սիգուլդա քաղաքներից ազգային պարկի տարածքում է գտնվում Լիգատնե քաղաքը, իսկ մի փոքր հեռու` Վալմիերան։ Պարկի տարածքը ներառում է մի քանի պատմական կառույցներ` Տուրայդաս ամրոցը, Լիելստրաուպեն (ամրոց և եկեղեցի), Ունգուրմույժա տեղանքը։

Պարկի 47 %-ը պատված է անտառներով` հիմնականում եղևնու և սոճու։ Հանդիպում են նաև լայնատերև ծառեր։ Պարկի տարածքում կան կան մի քանի լճեր, որոնցից ամենամեծը Ունգուրսն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արգելոցների համաշխարհային տվյալների շտեմարան — 1981.
2. ↑  Gaujas nacionālais parks. — Информация об объекте в публичной версии базы данных топонимов Латвии на сайте Латвийского агентства геопространственной информации (LĢIA): lgia.gov.lv (латыш.). Проверено 18 декабря 2015.
3. ↑  Gaujas nacionālais parks. — Информация на сайте Агентства по охране природы Латвии daba.gov.lv (латыш.). Проверено 18 декабря 2015.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LNB: 000048558 · VIAF: 156580011 · WorldCat VIAF: 156580011 |

 |
**Խարաջ** (արաբ․՝ خراج‎‎)՝ ծախսեր, միջոցներ), հողահարկ Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներում։ Սասանյանների պետության մեջ կոչվել է խարագ և վճարվել հիմնականում բնահարկի ձևով՝ բերքի 0, 3-ի, նույնիսկ 0, 5-ի չափով։ Արաբական խալիֆայությունում, սկզբնական շրջանում (VII դար), խարաջը նշանակում էր ընդհանրապես հարկ, որ գանձվում էր նվաճված ոչ մուսուլման ժողովուրդներից, սակայն, VIII դարից արդեն իբրև հողահարկ, խարաջը վճարել են բոլորը՝ անկախ կրոնական պատկանելությունից։ Մուսուլման հողատերերը հաճախ վճարել են ուշր (տասանորդ) և խուսափել խարաջից։ Աբբասյանների ժամանակ խարաջը վերջնականապես ստացել է նեղ իմաստով հողահարկի նշանակություն, վճարվել է երկու ձևով (խարաջ միսահա և խարաջ մուկասամա)։ Առաջինը գանձվել է պետական հաշվառման ենթարկված կալվածներից՝ դրամական հարկի և բնահարկի ձևով, երկրորդը՝ ըստ հողի որակի, ոռոգման պայմանների և կազմել է բերքի 0, 25, 0, 3 կամ 0, 5 մասը։ Այն հողերը, որոնցից խարաջ է վերցվել, կոչվել են խարաջային։ Խարաջի և ընդհանրապես հարկերի վերաբերյալ կային հատուկ մատյաններ, ինչպես նաև իրավագիտական ժողովածուներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 37)։*  |
**Փոքրլեհական վոևոդության մշակութային հուշարձան**։ գրանցման համար՝ *A-1247/M*
**Զինվորական գերեզմանատուն № 53 (Չարնե)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 95 - Stróżówka), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է Լեհաստանի Փոքրլեհական վոևոդության Չարնե գյուղի շրջակայքում։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Ավստրիական և Ռուսական բանակների զինծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականի մայիսին։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է 1915 թվականին Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից, Դուշանա Յուրկովիչի նախագծով։ Գերեզմանատանը գտնվում են 7 եղբայրական և 5 անհատական գերեզմաններ, որոնցում թաղված են 316 ռուս և 61 ավստրիացի զինվորներ։

Նկարագրություն
--------------

Գերեզմանատունը ունի 659 քառակուսի կիլոմետր տարածք։

Խաչերից մեկը գերմաներեն մակագրություն ունի։ 


|  |  |
| --- | --- |
|  **WIR WAREN FRAUCHT NUN SIND WIR SAAT GEWORDEN ZU TAUSEND FALTIGEM BLUHNI**  |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie(չաշխատող հղում)

Գրականություն
-------------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Метрика кладбища  (լեհ.)
* Cmentarze z I Wojny Światowej Archived 2017-12-06 at the Wayback Machine. (լեհ.)
**Էնշերյան Ե.** (1846, Տիգրանակերտ - մայիսի 24, 1910(1910-05-24), Ֆրեզնո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1846 թվականին, Տիգրանակերտի նահանգի կենտրոն Տիգ­րա­նա­կերտ քաղաքում։

1873 թվականին մեկնել է ԱՄՆ` բարձ­րա­գույն կրթու­թյուն ստա­նա­լու։

1877 թվականին ավար­տել է Նյու Յոր­քի հա­մալ­սա­րա­նի բժշկա­կան ֆա­կուլ­տե­տը և բժշկի վկա­յա­կան ստա­ցել։ 1877 թվականին վե­րա­դար­ձել է ծննդա­վայր։

1877-1887 թվականներին Խար­բեր­դի գա­վա­ռի Մե­զի­րե քա­ղա­քի քա­ղա­քա­պե­տա­կան բժիշկ է աշ­խա­տել և հայ, թուրք և քուրդ բնակ­չու­թյան բուժ­ման խնդիր­նե­րով զբաղ­վել։

1887-1888 թվականներին աշ­խա­տել է Տրա­պի­զո­նում։

1895 թվականին հայ­կա­կան ջար­դե­րի ժա­մա­նակ, առանց որևէ պատ­ճա­ռի ձեր­բա­կալ­վել է և բան­տարկ­վել։ Թուր­քի­ա­յում հայ բժշկին բան­տար­կե­լու հա­մար բա­վա­կան էր, որ մի տգետ թուրք ասեր, թե նա հայ­հո­յել է իր կրո­նին, կամ եթե մի պաշ­տո­նյա թուրք հայտ­ներ, թե նա ֆի­դա­յի է։ 1896 թվականին Օս­մա­նյան կայս­րու­թյու­նում Մեծ Բրի­տա­նի­ա­յի դես­պա­նի մի­ջամ­տու­թյամբ ազատ­վել է բան­տից։

1896 թվականին մեկ­նել է ԱՄՆ` մշտական բնակության։ 1896-1910 թվականներին բնակվել է Ֆրեզ­նոյում և զբաղվել բժշկությամբ։ 1910 թվականին մայիսի 24-ին, Ֆրեզնոյում զոհ է գնացել իր «դյու­ցազ­նա­սիրտ մի արար­քին»՝ 64 տարեկանում։

Գրականություն
-------------

* Թէոդիկ, Ամէնուն տարեցոյցը, Ե. տարի, Կ. Պոլիս, 1911, Բ. տպագրութիւն, Հալէպ, 2008։
* Պոտուրեան Մկրտիչ, Հայ հանրագիտակ, Պուքրէշ, 1940։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Փոքրլեհական վոևոդության մշակութային հուշարձան**։ գրանցման համար՝ *А-467/M*
**Զինվորական գերեզմանատուն № 89 (Գորլիցե)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 95 - Stróżówka), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է Լեհաստանի Փոքրլեհական վոևոդության Գորլիցե քաղաքի շրջակայքում։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Գերմանական բանակի զինծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականի մայիսի 2-ին։ Փոքրլեհական վաևոդության հուշարձան։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է 1915 թվականին Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից, ավստրիացի ճարտարապետ Հանս Մայրի նախագծով։ Գերեզմանատանը գտնվում են 2 եղբայրական գերեզմաններ, որոնցում թաղված են 61 գերմանացի զինվորներ։

20-րդ դարի 60-ական թվականներին գերեզմանատունը լիկվիդացվել է. գերեզմանները այստեղից հանվել են Կոպերնիկ փողոցի վրա բազմահարկ բնակելի տների շինարարության ժամանակ, իսկ հուղարկավորվածների մնացորդները տեղափոխվել են № 91 գերեզմանատուն։ Գերեզմանատան տեղում ներկայումս տեղադրվել է հուշանշան։

1994 թվականի ապրիլի 16-ին գերեզմանատունը ներառվել է Փոքրլեհական վոևոդության հուշարձանների ռեեստրի մեջ (№ А-659).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie(չաշխատող հղում)
2. ↑  Rejestr zabytków nieruchomych województwa małopolskiego z uwzględnieniem podziału na powiaty i gminy. Stan styczeń 2011r.(չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.
* Roman Frodyma: Galicyjskie cmentarze wojenne, tom I. Beskid niski i Pogórze. Warszawa — Pruszków: Oficyna Wydawnicza «Rewasz», 1995, s. 65. ISBN 83-85557-20-2.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cmentarz wojenny nr 95 — Stróżówka Archived 2016-12-20 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
**Մանու** (իսպաներեն՝ *Parque* *Nacional del Manú*), ազգային պարկ Պերուում։

Պարկը հիմնադրվել է 1977 թվականին Մադրե դե Դիոս և Կուսկո շրջանների տարածքում, իսկ 1987 թվականին համարվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։

Մանուի մակերեսը 19 098 կմ² է, որից ազգային պարկը զբաղեցնում է 15 328 կմ², մնացածը՝ պահեստային գոտի է։ Տարածքի հիմնական մասը կազմում են ամազոնյան անտառները, իսկ մի մասը գտնվում է Անդերում` մինչև 4200 մ բարձրության վրա։

Մանուում կան ֆլորայի և ֆաունայի քանակական մեծ կազմ։ Նրա տարածքում հայտնաբերվել են ավելի քան 15 հազար տեսակի բույսեր և մոտ հազար տեսակի թռչուններ։ Պարկի տարածքում պահպանվում է Պերուի էնդեմիկ՝ ինկական դոդոշի պոպուլյացիան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ռուսերեն գիրք:Географический энциклопедический словарь
2. ↑  Manú National Park

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պարկի մասին հոդված National Geographic Magazine ամսագրում։ (անգլ.)


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
ՅՈւՆԵՍԿՕ Համաշխարհային ժառանգություն Պերուում Պերու |
| --- |
|  |
| Չան Չան հնագիտական կենտրոն | Չավին դե Ուանտար հնագիտական ավերավայր | Կուսկո | Լիմայի պատմական կենտրոն | Արեքիպայի ոատմական կենտրոնՄաչու Պիկչու | Հուասկարան ազգային այգի | Մանու ազգային այգի | Նասկայի գեոգլիֆներ | Ռիո Աբիսուո ազգային այգի | Կարալ |

 |