**«Գիլդա»** (անգլ.՝ Gilda), Նուար ֆիլմ, նկարահանված ԱՄՆ-ում 1946 թվականին, սիրային մելոդրամայի ժանրում, ռեժիսոր Չարլզ Վիդորի կողմից։ «Հոլիվուդի ոսկե դարաշրջանի» ճանաչված ֆիլմերից մեկն է, որում 1940-ականների հայտնի կինոաստղ Ռիտա Հեյուորթը կատարել է իր ամենանշանավոր/ամենաճանաչված դերը։

2013 թվականին ֆիլմը ներառվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ազգային կինոռեգիստրի մեջ։

Սյուժե
------

Ջոնի Ֆարելը ամերիկացի մանր խաղամոլ է, ով վերջերս ժամանել է Բուենոս Այրես, ինչպես միշտ խարդախությամբ մեծ գումարներ է շահել՝ կրեպս խաղալով։ Փողոցում նրան փորձել են կողոպտել։ Կողոպուտից նրան փրկել է բոլորովին անծանոթ մի մարդ Բալին Մանդսոն անունով։ Մանդսոնը Ֆարելին պատմում է անօրինական խաղատան մասին, որտեղ նա կարող է խաղալ, բայց զգուշացնում է այնտեղ խաբելու մասին։ Հայտնվելով կազինոյում՝ Ֆարելը անտեսում է իրեն տրված խորհուրդը, խաբում է բլեքջեք խաղալիս, և երկու օգնականներ նրան տանում են կազինոյի սեփականատիրոջ մոտ, որը, պարզվում է, հենց նրա փրկիչ Մանդսոնն է։

Մանդսոնը մեկնում է գործերով, և երբ վերադառնում է, նա Ֆարելին ներկայացնում է իր նոր կնոջը՝ Գիլդային, ում հետ կարճ հանդիպումից հետո նա ամուսնացել է։ Ջոնին և Գիլդան՝ նախկինում ամուսին ու կին, անմիջապես ճանաչում են միմյանց, սակայն, երբ Մանդսոնը հարցնում է, թե արդյոք նրանք ճանաչում են միմյանց, երկուսն էլ բացասական են արձագանքում։ Մանդսոնը Ֆարելին հանձնարարում է հոգ տանել Գիլդայի մասին։ Ջոնին և Գիլդան փոխադարձ հակակրանք են ցուցաբերում միմյանց նկատմամբ, հակակրանք, որի հետևում թաքնված է ոչ ամբողջությամբ մարած սերը։ Գիլդան թեթևամիտ է վարվում տղամարդկանց հետ՝ Ջոնիին նյարդայնացնելու բացահայտ նպատակով, սրան ի պատասխան՝ նա գնալով ավելի ու ավելի հեգնական ու անհանդուրժող է դառնում նրա հետ։

Մանդսոնին այցելում են երկու գերմանացի գործակալ-ներկայացուցիչներ։ Նրանց կազմակերպությունը ֆինանսավորում է վոլֆրամի կարտելը, որը, որպեսզի թաքցնի կարտելի կապը գերմանացիների հետ, փաստագրված է Մանդսոնի վրա։ Նրա կառավարիչները որոշել էին, որ այժմ, երբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը ավարտվել է, նրանք կարող են իրենց վերահսկողության տակ վերցնել ամբողջ կարտելը։ Սակայն Մանդսոնը հրաժարվում է իրենց փոխանցել իր սեփականության իրավունքը։ Արգենտինայի ոստիկանությունը կասկածանքով է վերաբերվում գերմանացիներին և գործակալ Օբրեգոնին հանձնարարում է նրանց մասին տեղեկություններ ստանալ Մանդսոնի առաջին օգնական Ֆարելից։ Սակայն, նա ոչինչ չգիտի իր հովանավորի գործունեության այդ կողմի մասին։ Գերմանացի-ներկայացուցիչները վերադառնում են կազինո ամենամյա կառնավալի ժամանակ և փորձում են վախեցնել Մանդսոնին, որպեսզի ստանան նրա համաձայնությունը։ Դրա արդյունքում կրակոցներ են սկսվում, և Մանդսոնը սպանում է նրանցից մեկին։

Ֆարելը շտապում է Գիլդային տանել ապահով տեղ՝ Մանդսոնի տուն, որտեղ նրանք հերթական անգամ վիճում են։ Նրանց փոխադարձ նախատինքներն ու հավերժական ատելության հավաստիացումներն ավարտվում են կրքոտ համբույրով։ Նրանք լսում են մուտքի դռան շրխկոցը և հասկանում են, որ Մանդսոնը գաղտնալսել է և այժմ ամեն ինչ գիտի իրենց մասին։ Ֆարելը, ունենալով մեղքի զգացում, հետևում է իր ղեկավարին դեպի իրեն սպասող մասնավոր ինքնաթիռը։ Ինքնաթիռը բարձրանում է օդ, բայց հետո հանկարծակի պայթում է և ընկնում օվկիանոսը։ Ֆարելը, ով տեսել է այս ամենը, որոշում է, որ Մանդսոնն ինքնասպան է եղել։

Գիլդան ժառանգում է իր մահացած ամուսնու ունեցվածքը։ Նա ամուսնանում է Ֆարելի հետ, բայց անմիջապես բացահայտվում է, որ Ջոնին ամուսնացել է նրա հետ միայն Մանդսոնի հետ դավաճանության համար տանջելու և վրեժ լուծելու համար։ Նա բոլորովին արհամարհում է Գիլդային, սակայն նրան տանջելու համար իր մարդկանց է ուղարկում, որպեսզի օր ու գիշեր հսկեն նրան։ Գիլդան ևս մեկ անգամ փորձում է փախչել ցավոտ ամուսնությունից, սակայն Ֆարելը, որն այժմ հարուստ և հզոր է, խանգարում է դրան։

Օբրեգոնը առգրավում է անօրինական խաղատունը։ Այդ առիթով նա ասում է Ֆարելին, որ Գիլդան երբեք այնքան թեթևամիտ չի եղել, որ դավաճանի իր ամուսնուն, ո՛չ Մանդսոնին, ո՛չ էլ իրեն, դրանով իսկ Ֆարելին դրդելով հաշտվել իր հետ։ Ավելի ուշ հայտնվում է կենդանի Մանդսոնը, և ասում, որ ինքնասպանությունը կեղծվել է նրա կողմից։ Մանդսոնը հանում է ատրճանակը և փորձում է սպանել Գիլդային և Ֆարելին, բայց բարմեն քեռի Պիոն նրանից առաջ է անցնում՝ մահացու վիրավորելով նրան փոխհրաձգության ժամանակ։ Երբ ոստիկանությունը ժամանում է, Ջոնին փորձում է իր վրա վերցնել սպանության մեղքը, սակայն Օբրեգոնը հրաժարվում է ձերբակալել նրան՝ բացատրելով, որ Մանդսոնը վաղուց օրինական մահացած է։ Ֆարելը Օբրեգոնին տալիս է մեղադրական փաստաթղթեր Մանդսոնի սեյֆից, ինչից հետո Ֆարելը և Գիլդան հաշտվում են։

Դերերում
--------

* Ռիտա Հեյուորթ - *Գիլդա Մանդսոն, ավելի ուշ Գիլդա Ֆարել*
* Գլեն Ֆորդ - *Ջոնի Ֆարել, Մանդսոնի վստահված անձը և նրա ընկերը*
* Ջորջ Մակրեդի - *Բալին Մանդսոն, կազինոյի սեփականատերը*
* Ջոզեֆ Կալեյա - *գաղտնի ոստիկանության գործակալ Մորիս Օբրեգոն*
* Ստիվեն Գերեյ - *քեռի Պիո, կազինոյի գործավար*
* Ջո Սոյեր - *Կեյսի, Բալին Մանդսոնի օգնականը*
* Ջորջ Ջ. Լյուիս - *Ուերտա, Բալին Մանդսոնի օգնականը*
* Ջերալդ Մոր - *կապիտան Դելգանո*
* Մարկ Ռոբերտս - *Գեյբ Էվան*
* Դոն Դուգլաս - *Թոմաս Լենգֆորդ*
* Լյուդվիգ Դոնատ - *գերմանացի*
* Լայոնել Ռոյս - *գերմանացի*
* Սոլ Մարտել - *փոքրիկ մարդ*
* Ռոզա Ռեյ - *Մարիա*
* Էդուարդո Չիանելի - *կարտելի անդամ* (ենթագրերում նշված չէ)
* Ֆիլիպ Վան Զանդ - *կարտելի անդամ* (ենթագրերում նշված չէ)

Գեղարվեստական առանձնահատկություններ
-----------------------------------

* Ֆիլմն աչքի է ընկնում տեսախցիկի վիրտուոզ աշխատանքով՝ օպերատոր Ռուդոլֆ Մատե, ինչպես նաև Ռիտա Հեյուորթի հանդերձանքները (հատկապես պարային համարների համար)՝ զգեստների դիզայներ Ժան Լուի, և այս պարային համարների խորեոգրաֆիան՝ բեմադրիչ Ջեկ Կոուլ։
* Ռիտա Հեյուորթը այստեղ հանդես է եկել աստղային դերասան Գլեն Ֆորդի հետ։ Դուետն այնքան հաջողված էր, որ հետագայում նրանք ստեղծեցին էկրանային սիրված զույգ՝ միասին նկարահանվելով մի քանի ֆիլմերում։
* Երգերը, որոնք հնչում են «Գիլդա» ֆիլմում՝ տանգո «Amado Mio» և «Put the Blame on Mame», և որոնք Ռիտա Հեյուորթի հերոսուհին երգում և պարում է ռեստորանի բեմում, ըստ էության, հանդիսանում են ֆիլմի հուզական գագաթնակետը։ Դրանցից երկրորդ երգի ժամանակ նա ստրիպտիզ է կատարում՝ ձեռքից հանելով ձեռնոցը (!): Հեյուորթը այստեղ այնքան ներդաշնակ և սեքսուալ է, որ այս տեսարանները ապահովել են նրա ազգային սեքս-կուռքի համբավը։
* Երգերում ձայնը երգչուհի Անիտա Էլիսինն է։
* Ֆիլմը սև ու սպիտակ է, պատկանում է նուար ժանրին։

Ընկալում
--------

«Գիլդա» ֆիլմից մի տեսարան, որտեղ Հեյուորթի հերոսուհին հանում է ձեռնոցը, թվում էր անպարկեշտ գրաքննություն իսպանացի բռնապետ Ֆրանկոյի օրոք, և ֆիլմը, որի պրեմիերան կայացել է Իսպանիայում 1946 թվականին, արգելվել էր դիտել։ Այս փաստն էլ ավելի մեծ հետաքրքրություն առաջացրեց ֆիլմի նկատմամբ, այնքան, որ առասպել հայտնվեց, թե իրականում Գիլդան «ամբողջովին մերկացել է, պարզապես գրաքննությունը այն ջնջել է»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
2. 1 2 3 4 5 6 7
3. 1 2 3 4 5
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40
6. 1 2 3 4  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
7. ↑  Видор, Чарлз // Кино: Энциклопедический словарь / С. И. Юткевич. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 74, 556.
8. 1 2  «Cosas de Familia y mujeres fatales: Gilda, las Hermanas Gilda y un montón de cosas más». Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 9-ին.

Գրականություն
-------------

* Грегори Л. Sew Iconic. 10 легендарных платьев Голливуда / Пер. с англ. П. Охримчук. — М.: Рипол Классик, 2013. — 144 с. — ISBN 978-5-386-05322-2 (в комплекте с книгой идут выкройки платьев Риты Хейворт).

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Гильда» на ТСМ
* Рекламный трейлер на *TCM Media Room*

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գիլդա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes · AFI լիամետրաժ ֆիլմերի կատալոգ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Լարուսի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 165950227 · GND: 7718430-0 · LCCN: n2001044257 · SUDOC: 159302986 · VIAF: 205631825 · WorldCat VIAF: 205631825 |

 |