**Տիտանիա** (անգլ.՝ Titania, /tɪˈtɑːniə/ ), Ուիլյամ Շեքսպիրի 1595–1596 թվականներին գրած *«Ամառային գիշերվա երազ»* կատակերգության կերպար, փերիների թագուհի։

Տիտանիան փերիների և էլֆերի թագավոր Օբերոնի կինն է։ Տիտանիան և Օբերոնը հզոր բնական ոգիներ են, որոնք միասին երաշխավորում են մարդու և բնական աշխարհների պտղաբերությունը կամ առողջությունը։ Այնուամենայնիվ, նրանց գժտությունը լրջորեն խաթարել է երկու աշխարհները, ինչպես Տիտանիան մանրամասնորեն բացատրում է Գործողություն 1-ին Տեսարան 2-ում, որն ավարտվում է. «Եվ այս բոլոր չարիքների շարանը ծնվում է մեր կռիվներից, մենք նրանց ծնողներն ենք, նրանց նախնիները»։

Անվան ստուգաբանություն
----------------------

Տիտանիա և Օբերոն անունները կարող են երկուսն էլ անորոշ դասական հնչել, բայց ոչ մեկը դասական դիցաբանության կերպար չէ։ Անգլիական հեթանոսությամբ երբեմն դատապարտվում են որպես կախարդություն. բայց Շեքսպիրն իր հեթանոս փերիներին միահյուսում է հունահռոմեական գրականության ավելի հայտնի դիցաբանության հետ՝ Տիտանիային և Օբերոնին կապելով Թեսևսի լեգենդի հետ։

Շեքսպիրը, հավանաբար, վերցրել է Տիտանիա անունը Օվիդիուսի *«Մետամորֆոզներ»* պոեմից, որտեղ տիտանների դուստրերը տիտանիաներ են` տիտաններից ծնվածներ։ Իռլանդական և բրիտանական առասպելաբանությունում` ավանդական բանահյուսության մեջ փերիների թագուհին անուն չունի։ Շեքսպիրի ազդեցությամբ հետագայում գեղարվեստական գրականությունում հաճախ օգտագործել է Տիտանիա անունը փերիների թագուհու կերպարների համար։

Կատակերգության կերպար
---------------------

*Տիտանիան շոյում է էշի գլխով Բոթոմին*. Հենրի Ֆյուզելի, մոտ 1790 թվական
*Տիտանիա և Բոթոմ,* տեսարան *«Ամառային գիշերվա երազ»* կատակերգությունից, Էդվին Լանդսիր (1851)
Շեքսպիրի «Տիտանիան» գլխավոր դեր ունի *«Ամառային գիշերվա երազ»* ենթասյուժեներից մեկում։

Տիտանիան շատ հպարտ արարած է և նույնքան հզոր, որի հետ պետք է պայքարել այնպես, ինչպես նրա ամուսնու՝ Օբերոնի հետ։ Նա և Օբերոնը ամուսնական վիճաբանության մեջ են, թե նրանցից ով պետք է պահի հնդիկ սուլթանից գողացած և տեղփոխած նորածին տղային։ Հենց այս վեճն է մղում սյուժեն՝ ստեղծելով պիեսի մյուս հերոսների խառնաշփոթն ու իրարանցումը։

Օբերոնի ծառա Պակի հմայությունների արդյունքում Տիտանիան գերբնականորեն սիրահարվում է «կոպիտ մեխանիկ» (բանվոր) ջուլհակ Նիք Բոթոմին, որին Պակը տվել էր էշի գլուխ` համարելով, որ դա ավելի է համապատասխանում նրա բնավորությանը։ Կախարդանքի ազդեցության տակ գտնվող Տիտանիան կորցնում է նախկինում ունեցած հզոր հատկանիշները և փոխարենը սկսում է քծնել ու հաճոյանալ Բոթոմին։

Այն բանից հետո, երբ Օբերոնը և Պակը բավականություն են ստանում տեսնելով, թե ինչպես է Տիտանիան հիմարացել` «հրեշի» սիրուն արժանանալու համար, Օբերոնը հետ է շրջում կախարդանքը և թագավորն ու թագուհին վերամիավորվում են այն բանից հետո, երբ Տիտանիան արտասանում է. «Ինչ տեսիլքներ եմ ես տեսել։ Կարծում էի, որ ես էշին եմ սիրահարված»: Պիեսի ավարտին Տիտանիան և Օբերոնը փերիական օրհնանք են հղում պիեսի հերոսների ամուսնություններին։

Վերլուծություն
--------------

Ըստ Փոլ Ա. Օլսոնի` Տիտանիայի սիրահարվելը Բոթոմին հունական դիցաբանության հին Կիրկեի պատմության հակառակ շարադասումն է` ինվերսիան։ Այս դեպքում իրավիճակը կերպարի դեմ է շրջված, և էլֆերի թագուհին ոչ թե իր երկրպագուներին է կենդանիներ դարձնում, այլ ստիպված է սիրել էշին` կերպարանափոխված Բոթոմին։

Հետագա կերպավորում
------------------

Տիտանիան հայտնվել է բազմաթիվ այլ նկարներում, բանաստեղծություններում, պիեսներում և այլ ստեղծագործություններում։ Շեքսպիրի ստեղծագործության կերպարներին, թերևս ամենավաղը հիշատակել է Յոհան Վոլֆգանգ ֆոն Գյոթեն 1770-ական թվականներին, *Ֆաուստ I-* ում, որտեղ Տիտանիան և Օբերոնը նշում են իրենց ամուսնության ոսկե տարեդարձը։

Այնուհետև Կառլ Մարիա ֆոն Վեբերն է օգտագործել Տիտանիայի, Օբերոնի և Պակի կերպարները իր օպերայում խոսակցական երկխոսությամբ, որը գրվել է 1825-1826 թվականներին *Օբերոն* օպերայում, բայց այս անգամ իրադարձությունները տեղի են ունենում Կարլոս Մեծի օրոք։

Ալֆրեդ, Լորդ Թեննիսոնի 1892 թվականի *«Անտառապահները»* պիեսում` Ռոբին Հուդի մասին պատմությունում կարճ հատված կա Տիտանիայի՝ փերիների թագուհու հետ։

Տիտանիան՝ Ուրանի արբանյակներից մեկը, անվանվել է Շեքսպիրի կերպարի պատվին։ Տիտանիայի բոլոր արբանյակները (ներառյալ Օբերոնը ) անվանվել են ի պատիվ Ուիլյամ Շեքսպիրի կամ Ալեքսանդր Պոպի ստեղծագործությունների կերպարների։

Տիտանիան նաև հայտնվում է «Գարգոյլիներ» (*Gargoyles)* մուլտֆիլմում, որը արտադրել է Walt Disney ընկերության Television Animation -ը։ Ֆիլմը սկզբնապես հեռարձակվել է 1994 թվականի հոկտեմբերի 24-ից մինչև 1997 թվականի փետրվարի 15-ը։ Օբերոնն ու Տիտանիան 1001 տարի ամուսնալուծված են, սակայն սերիալի ընթացքում նորից ամուսնանում են։ Նաև պարզվում է, որ Տիտանիան Հալքիոն Ռենարդի (ֆրանսերեն ռենարդ անգլերեն ֆոքս է (աղվես)) նախկին կինն է` Անաստասիա Ռենարդը, որոնց դուստրն իր անունը փոխել է` Ֆոքսն։ Տիտանիան հիշատակվում է որպես «Երրորդ ռասայի թագուհի» և մահկանացու թագուհի է։ Տիտանիա/Անաստասիա կերպարը հնչյունավորել է Քեյթ Մալգրյուն։

1999 թվականի «Ամառային գիշերվա երազանք» պիեսի կինոադապտացիայի մեջ Տիտանիայի դերը կատարում է Միշել Պֆայֆերը։

2016 թվականին Տիտանիա անունով կերպար է ավելացվել *Warframe-* ի երրորդ դեմքի հրաձիգ անվճար դերային-օնլայն խաղում` որպես տիտղոսակիր Warframe-երից մեկը՝ թիթեռնիկ-ածելու և հեքիաթային տարբեր ունակություններով։

*«Հին մոգերի հարսնացուն» (魔法使いの嫁 - Մահոցուկայի նո յոմե)* մանգա (ճապոնական կոմիքս) անիմեում, որը հեռարձակվել է 2017 թվականի հոկտեմբերից մինչև 2018 թվականի մարտը, փերիների թագուհու անունը Տիտանիա է։ Նրա ամուսնու անունը նույնպես Օբերոն է։

*Fairy Tail* մանգա անիմեում, որը սերիալացվել է 2006 թվականի օգոստոսից մինչև 2017 թվականի հուլիսը և հեռարձակվել որպես սերիալ 2009-2019 թվականներին, Էրզա Սքարլեթ կերպարը սուսերուհի է, որի մականունը «Տիտանիա՝ փերիների թագուհի» է՝ որպես «Fairy Tail» գիլդիայում կին կախարդներից ամենահզորը։

BBC-ի 2016 թվականի հեռուստատեսային ադապտացիայի մեջ Տիտանիային մարմնավորում է Մաքսին Փիկը։ Տարբերակը հայտնի է Տիտանիայի և Հիպոլիտայի համբույրով։

Տիտանիան *«Mega Man Zero 4»* համակարգչային խաղի հիմնական ղեկավարներից մեկն է։ Խաղը ստեղծվել է 2005 թվականին։ Կերպարը կոչվում է Սոլ Տիտանիա, նաև *Atlas moth* (*Ատլասի ցեց* թիթեռնիկ)։

Տիտանիան Ջիմ Բաթչերի *«Դրեզդենյան ֆայլերը»* առեղծվածային նովելների շարքից փերիների ամառային արքունիքի թագուհին է։ Շարքի առաջին մասը թողարկվել է 2005 թվականին։

Ուիլյամ Դյուբուայի «Թխադեմ արքայադուստրը» *գիրքը* նվիրված է. «Ձերդ Գերազնցություն գեղեցկուհի Տիտանիա XXVII-ին, Նրա ողորմածությամբ` Փերիների թագուհուն»։

*Final Fantasy XIV: Shadowbringers-* դերային օնլայն խաղում, որը թողարկվել է 2019 թվականի հուլիսի 2-ին, Տիտանիան սյուժեում հայտնվում է որպես հակառակորդ։ Գեղարվեստական գրականության մեջ «Տիտանիա» անունը փերիների տիրակալի տիտղոս է, այլ ոչ թե ինքնին անհատի անուն։

*Shin Megami Tensei* վիդեոխաղերի շարքում Տիտանիան վարձու Դեմոն` հրեշ է, ինչպես իր ամուսինը՝ Օբերոնը։

*Bridge Theatre* բեմադրության մեջ Տիտանիան, որը մարմնավորում է Գվենդոլին Քրիստին, ներկայանում է Օբերոնի հետ դերերը փոխած։ Օրինակ, Տիտանիան է սիրո կախարդանքը դնում է Օբերոնի վրա, որը սիրահարվում է Պակին։

*Vertigo Comics* հրատարակչության թողարկած Նիլ Գեյմանի «Ավազե մարդը» (*The Sandman*) կոմիքսների գրքում, որը լույս է տեսել 75 թողարկումով 1989 թվականի հունվարից մինչև 1996 թվականի մարտը, Տիտանիան կառավարում է փերիներին իր կողակից Օբերոնի հետ և, ըստ լուրերի, Երազների տիրակալի երբեմնի սիրահուն է եղել։ Մի թողարկման մեջ պատմվում է, որ Ուիլյամ Շեքսպիրը «Միջամառային գիշերվա երազը» ստեղծել է «Երազների տիրակալի» պատվերով, որն այն նվիրում է Տիտանիային որպես նվեր փերիներից, որպեսզի փերիները չմոռացվեն Արթմնի աշխարհում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Titania*, Lexico/OED. Only the first pronunciation is used in productions of *A Midsummer Night's Dream*, e.g. Shakespeare Recording Society (1995) *The Tempest* (audio CD).
2. ↑  Տես, օրինակ, «չարերի սերունդների» խոսքը Գործողություն 1 Տեսարան 2-ում, որտեղ Օբերոնն ու Տիտանիան մեղադրում են միմյանց Թեսևսի կամ նրա հարսնացուի հետ սիրային կապերի մեջ։
3. ↑  Шекспир У. (2003). *Укрощение строптивой. Ромео и Джульетта. Сон в летнюю ночь. մեկնաբանություններ* (ռուսերեն). ОЛМА Медиа Групп. էջ 240. ISBN 978-5-224-04546-4.
4. ↑  «Titania in *A Midsummer Night's Dream*». *Shmoop*. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
5. ↑  «A Midsummer Night's Dream - Act 3, scene 2 | Folger Shakespeare Library» *www.folger.edu* (ամերիկյան անգլերեն)
6. ↑  «Titania, *A Midsummer Night's Dream*». *No Sweat Shakespeare*. 2020 թ․ մարտի 12. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
7. ↑  Paul A. Olson, *Beyond a Common Joy: An Introduction to Shakespearean Comedy*, University of Nebraska 2008, էջեր 79–82
8. ↑  «Walpurgis Night's Dream or the Golden Wedding of Oberon and Titania – A Lyrical Intermezzo». *www.cliffsnotes.com*. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
9. ↑  «*Oberon* – opera by Weber». *Encyclopædia Britannica*. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
10. ↑  «The Foresters». *www.gsarchive.net*. Վերցված է 2024 թ․ մարտի 31-ին.
11. ↑  «*The Foresters*, Act II, Scene II – Another Glade in the Forest – Alfred Tennyson». *www.telelib.com*. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
12. ↑  «Why the moons of Uranus are named after characters in Shakespeare». *The World from PRX* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
13. ↑  «Gargoyles FAQ : Gargoyles : Station Eight». *www.s8.org*. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
14. ↑  alwaysiambic. «Shakespeare Forever». *Shakespeare Forever*. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
15. ↑  «Warframe Titania». Digital Extremes. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 1-ին.
16. ↑  «Sayaka Ohara Joins The Ancient Magus' Bride TV Anime's Cast». *Anime News Network* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
17. ↑  Bullock, Andrew (2016 թ․ մայիսի 31). «Viewers delighted by gay scenes in Russell T Davies version of A Midsummer Night's Dream». *Express.co.uk* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
18. ↑  «Titania Queen of Summer by UWoodward on deviantART | Dresden files, Dresden, Magic the gathering cards». *Pinterest* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
19. ↑  Bois, William E. B. Du (1976). *Dark princess* (անգլերեն). Univ. Press of Mississippi. ISBN 978-1-61703-094-9.
20. ↑  Justin Christopher Coyne. «Worldly Experiments: Cosmopolitanism as Style in Twentieth-Century African American Literature».
21. ↑  Justin Christopher Coyne. «Worldly Experiments: Cosmopolitanism as Style in Twentieth-Century African American Literature».
22. ↑  «Final Fantasy XIV Guide: How to Beat Titania». *ScreenRant* (ամերիկյան անգլերեն). 2019 թ․ հուլիսի 8. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 26-ին.
23. ↑  «Titania Skills, Stats, Fusion, and Locations Encountered | Shin Megami Tensei 3: Nocturne (SMT Nocturne)». *Game8* (ամերիկյան անգլերեն). 2021 թ․ հունիսի 21.
24. ↑  *The Fairies and Folklore of A Midsummer Night's Dream ASMR*, Վերցված է 2024 թ․ ապրիլի 1-ին

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տիտանիայի խոսքերի հղումներ, Folger Shakespeare Library

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տիտանիա (Միջամառային գիշերվա երազ)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Giant Bomb |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2010011183 |

 |