**Ռուսական աշխարհագրական ընկերություն** (ռուս.՝ *Ру́сское географи́ческое о́бщество*, 1845-1850 թվականներին և 1917-1926 թվականներին՝ **Ռուսական աշխարհագրական ընկերություն**, 1850-1917 թվականներին՝ **Ռուսական կայսերական աշխարհագրական ընկերություն**, 1926-1938 թվականներին՝ **Պետական աշխարհագրական ընկերություն**), 
գիտական ընկերություն Ռուսաստանի Դաշնության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքից։ Հանդիսանում է աշխարհի հնագույն աշխարհագրական ընկերություններից։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1845 թվականի օգոստոսի 6 (18)-ին, Պետերբուրգում, ռուս գիտնականներ Ֆյոդոր Լիտկեի, Կառլ Էռնեստ Բերի, Ֆերդինանդ ֆոն Վրանգելի և այլոց նախաձեռնությամբ։ Ընկերության ստեղծման հրամանը տրվել էր անմիջապես կայսր Նիկոլայ I-ի կողմից։ Հիմնադրման շարժառիթն էր խրախուսել ներքաղաքական թեմաներով աշխարհագրական հետազոտությունները։ Մինչև Հոկտեմբերյան զինված հեղաշրջումը, ընկերության նախագահը համարվում էր ցարական ընտանիքի անդամներից մեկը։ 1845-1850 և 1857-1872 թվականներին ընկերության նախագահի պաշտոնը զբաղեցնում էր Ֆյոդոր Լիտկեն, 1850-1857 թվականներին՝ Միխայիլ Մուրավյով-Վիլենսկին, 1873-1914 թվականներին՝ Պյոտր Սեմյոնով-Տյան-Շանսկին, 1914-1917 թվականներին՝ Յուլի Շոկալսկին։

Գոյության առաջին տարիներից ընկերությունը կազմակերպել է արշավախմբային ուսումնասիրություններ։ «Տեղեկագիր Աշխարհագրական ընկերության» աշխատությունների լույս ընծայումով (1846) սկիզբ դրվեց Ռուսաստանում աշխարհագրական գրականության հրատարակմանը, կազմվեց Ռուսական կայսրության աշխարհագրական-վիճակագրական առաջին բառարանը։ Պյոտր Սեմյոնով-Տյան-Շանսկու, Նիկոլայ Պրժևալսկու, Նիկոլայ Միկլուխո-Մակլայյի, Պյոտր Կրոպոտկինի, Միխայիլ Պևցովի, Պյոտր Կոզլովի, Գրիգորի Գրում-Գրժիմայլոյի, Գրիգորի և Ալեքսանդրա Պոտանին ամուսինների, Յան Չերսկու, Նիկոլայ Կնիպովիչի, Վլադիմիր Օբրուչևի, Լև Բերգի և ուրիշների ուսումնասիրություններն ու հայտնագործությունները Միջին և Կենտրոնական Ասիայում, Հյուսիսային Ուրալում, Կովկասում, Սիբիրում, Հեռավոր Արևելքում, Իրանում, Մոնղոլիայում, Նոր Գվինեայում և Հնդկաստանում, կազմակերպվել են ընկերության նախաձեռնությամբ։

1851 թվականից ընկերության բաժանմունքներ են ստեղծվել Ռուսաստանի տարբեր վայրերում։ 1865 թվականից լույս է տեսնում ընկերության «Տեղեկագիրը»։ Մինչև խորհրդային կարգերի հաստատումը ընկերությունն ուներ 11 բաժանմունք և 1000 անդամ։

1982 թվականի դրությամբ, աշխարհագրական ընկերության կամավոր գիտական-հասարակական կազմակերպությունն ուներ 35000 իսկական և 600 կոլեկտիվ անդամ։ Բաղկացած է Կենտրոնական կազմակերպությունից (Սանկտ Պետերբուրգում), հանրապետական 14 կազմակերպություններից և ավելի քան 200 մասնաճյուղերից ու բաժիններից։ 1938 թվականից գործել է ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի (հետագայում՝ Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի) կազմում։ Բարձրագույն օրգանը համագումարն է, որը հրավիրվում է 5 տարին մեկ։ Համագումարների միջև ընկած ժամանակամիջոցում ընկերությունը ղեկավարում են Գիտական խորհուրդը և Նախագահությունը՝ նախագահի գլխավորությամբ։ Ընկերությունն ակտիվորեն մասնակցում է գործնական խնդիրների լուծմանը։ Կոնֆերանսներում, համաժողովներում, նստաշրջաններում գիտական ուսումնասիրությունների կոլեկտիվ քննարկման միջոցով կոորդինացնում և վերահսկում է աշխարհագրական գիտության տարբեր բնագավառներում կատարվող աշխատանքները՝ նպաստում դրանց որակի բարձրացմանն ու կատարելագործմանը։ Գնահատում է աշխարհագրական լավագույն աշխատանքները և պարգևատրում Մեծ, Ֆյոդոր Լիտկեի, Պյոտր Սեմյոնով-Տյան-Շանսկու, Նիկոլայ Պրժևալսկու անվան ոսկե մեդալներով։ Նպաստում է աշխարհագրական գիտելիքների տարածմանը և աշխարհագրական ուսուցման կատարելագործմանը։ Կազմակերպում և հրավիրում է ընկերության համագումարները, ղեկավարում է ընկերության «Տեղեկագրի», Կենտրոնական գրադարանի և աշխարհագրական գիտական արխիվի աշխատանքները։

Տարբեր տարիներին ընկերությունը ղեկավարել են գիտնականներ Յուլի Շոկալսկին (1917-1931), Նիկոլայ Վավիլովը (1931-1940), Լև Բերգը (1940-1950), Եվգենի Պավլովսկին (1952-1964), Ստանիսլավ Կալեսնիկը (1964-1977), Ալեքսեյ Տրյոշնիկովը (1977-1992) և այլք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «History»։ *Russian Geographical Society* (անգլերեն)։ Վերցված է 2022-03-03

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 84)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | ՎԿ · Օդնոկլասնիկի · Ֆեյսբուք · Ֆեյսբուք (անգլ.) · Տելեգրամ · Թվիթթեր · Թվիթթեր (անգլ.) |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12261806j · CiNii: DA13587580 · GND: 504445-5 · ISNI: 0000000122997567 · LCCN: no2015077962 · LNB: 000123451 · Microsoft: 186088727 · NUKAT: n98069216 · SUDOC: 031395686 · VIAF: 305975699 · WorldCat VIAF: 305975699 |

 |

 |