**Ածականի համեմատության աստիճաններ**, քերականական կարգ, որով արտահայտվում է որակական ածականի ցույց տված հատկության չափը, աստիճանը։ Ցույց են տալիս, թե ինչ չափով է դրսևորվում տվյալ հատկանիշը առարկայի մեջ՝ այլ առարկայի նույն հատկանիշի համեմատությամբ կամ հարաբերությամբ։

Հայերենում, ինչպես նաև շատ օտար լեզուներում ածականն ունի համեմատության երեք աստիճան՝ դրական, բաղդատական ու գերադրական։

Դրական աստիճան
--------------

*Դրական աստիճանն* ածականի ուղիղ ձևն է և արտահայտում է բացարձակ հատկանիշ, հատկանիշ առանց համեմատության։

Դրական աստիճանը քերականական որոշ աշխատություններում համեմատության աստիճան չի համարվում, այսինքն՝ ընդունվում է համեմատության երկու աստիճան՝ բաղդատական ու գերադրական։ Սակայն քանի որ դրական աստիճանն ածականի ուղիղ, ելակետային ձևն է, և բաղդատականն ու գերադրականն արտահայտում են հարաբերական հատկանիշ սրա համեմատությամբ ու հարաբերությամբ, այդ պատճառով էլ դրականը համեմատության աստիճանների մեջ կարող է մտնել որպես հակադրության եզր, որպես զրո եզր։

Բաղդատական աստիճան
------------------

*Բաղդատական աստիճանը* ցույց է տալիս հատկանիշի առավել կամ պակաս դրսևորումը առարկայի կամ առարկաների մեջ՝ այլ առարկայի կամ առարկաների նույն հատկանիշի համեմատությամբ։ Օրինակ՝ *Երևանը մեծ քաղաք է։ Մոսկվան ավելի մեծ քաղաք է։*

Բաղդատական աստիճանն ունի երեք դրսևորում՝ առավելական բաղդատական, նվազական բաղդատական ու հավասարական բաղդատական։

*Առավելական բաղդատականը* կազմվում է արակական ածականի ուղիղ ձևին առադրելով *ավելի* բառը (*ավելի հզոր*), համեմատվող գոյականի բացառական հոլովն առադրելով որակական ածականի ուղիղ ձևին (*սիրուց հզոր*), *քան* նախադրության միջոցով և այլն։

*Հավասարական բաղդատականն* արտահայտում է երկու կամ ավելի առարկաների միևնույն հատկանիշի հավասար աստիճանը, օրինակ՝ *Մեր քաղաքը նույնքան գեղեցիկ է, որքան Երևանը։* Հավասարական բաղդատականը կազմվում է *պես, նման, չափ, ինչպես, որպես* կապերի ու կապվող բառի առադրումով ածականի ուղիղ ձևին (օրինակ՝ *Մահվան չափ դառն էին այդ րոպեները։*), հավասարաչափ, նույնչափ և նման բառերի ու կապակցություների առադրմամբ ածականի ուղիղ ձևին (օրինակ՝ Երկուսն էլ հավասարաչափ արժանի էին այդ մրցանակին։*):*

*Նվազական բաղդատականը* ցույց է տալիս հատկանիշի նվազ կամ պակաս լինելը և արտահայտվում է ածականի ուղիղ ձևին առադրելով *պակաս, նվազ, քիչ, մի փոքր, մի քիչ* և նման բառեր, *չափ, պես, նման* կապերի ու նրանց խնդիրների առադրմամբ որակական ածականով արտահայտված բաղադրյալ ստորոգյալի ժխտական ձևերին (օրինակ` *Ձիու չափ արագավազ չէ։*):

Գերադրական աստիճան
------------------

Ածականի գերադրական աստիճանը ցույց է տալիս, որ տվյալ առարկայի կամ առարկաների մեջ հատկանիշը դրսևորվում է ամենաբարձր չափով։ Ժամանակակից հայերենում գերադրական աստիճանը լինում է երկու տեսակ` բացարձակ և հարաբերական գերադրական ձևերի։

* Բացարձակ գերադրական աստիճանը ցույց է տալիս նույն հատկանիշների շարքում տվյալ հատկանշի գերազանցությունը այլ առարկաների հանդեպ։ Գերադրականի այս աստիճանը հատկանիշի գերազանցությունը վերցնում է ինքնին, ավելի ճիշտ՝ այլ առարկաների նույն հատկանիշի հետ ոչ ուղղակի համեմատությամբ։ Օրինակ՝ մեծագույն, շատ գեղեցիկ և այլն։
* Հարաբերական գերադրական աստիճանը ցույց է տալիս այդ հատկանիշի լիակատար գերազանցությունը այլ առարկաների նույն հատկանիշի նկատմամբ, օրինակ՝ ամենախոշոր, ամենալավ և այլն։

Գերադրական աստիճանը կազմվում է տարբեր կերպ՝

* *ամենա-* նախածանցով (օրինակ` *ամենակարճ*). այս ածանցով (ի տարբերություն *-ագույն* վերջածանցի) գերադրական կարելի է կազմել որակական բոլոր ածականներով,
* *-ագույն* վերջածանցով (օրինակ` *լավագույն*),
* *ամենից, բոլորից* բառերի առադրությամբ ածականի ուղիղ ձևին,
* գոյականաբար գործածված ածականի հոգնակի թվի սեռական, բացառական հոլովների առադրմամբ նույն ածականի ուղիղ կամ գերադրական ձևերին (օրինակ` *մեծերից մեծ, մեծերից մեծագույնը*),

Գերադրական իմաստ է դրսևորվում այն դեպքում, երբ նախադասության ստորոգյալը ժխտական խոնարհման է, իսկ ածականը բաղդատական աստիճանի (օրինակ` *Չկա դրանից ավելի հարմար տարբերակ։*), կամ երբ նախադասությունն ունի հարցական բնույթի որևէ բառ, իսկ ածականը բաղդատական աստիճանի է (օրինակ` *Ի՞նչ կա ջրից ավելի թանկ։*):

Համեմատության թերի աստիճաններ
-----------------------------

Լեզվաբանության մեջ երբեմն համեմատության թերի աստիճաններ են անվանվում այն ածական ձևերը, որոնց համեմատության աստիճանները կազմվում է տարբեր կերպ, բայց նույնիմաստ կամ համանիշ արմատներից։ Այսպես օրինակ՝ լատինիներեն՝ bonus, melior, melius կամ անգլերեն՝ good, better, best:

Ածականի համեմատության աստիճանների կազմությունը
----------------------------------------------

Ածականի համեմատության աստիճանները տարբեր լեզուներում տարբեր կազմություններ ունեն։

| Լեզու | Դրական աստիճան (օրինակ) | Բաղդատական աստիճան | Քեր. մասնիկ + բաղդատական աստիճան | բաղդատական աստիճան + քեր. մասնիկ | Գերադրական աստիճան |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ռուսերեն | зелёный | -ее, -ей, более (зеленее, зеленей, более зелёный) | чем (зеленее), тем | (зеленее), чем | самый/наиболее (зелёный) + -ейш(ий)/-айш(ий) (зеленейший) |
| Անգլերեն | green | -er, more (green)er | the (green)er, the… | (green)er, than… | the (green)est, the most … |
| Գերմաներեն | grün | (grün)er | je (grün)er, desto (umso)… | (grün)er als… | am (grün)sten, der/die/das (grün)ste |
| Ֆրանսերեն | vert | plus (vert) | plus (vert), plus… | plus (vert), que | le plus (vert) |
| Իսպաներեն | verde | más (verde) | cuanto (verde) tanto | más (verde) que | el más (verde) |

Համեմատության աստիճաններ չունեցող ածականներ
-------------------------------------------

Համեմատության աստիճաններ ունենում են միայն որակական ածականները։ Սակայն դրանց մի մասն, իմաստով պայմանավորված, համեմատության աստիճաններ չի ունենում, օրինակ` *ամուրի, ամուլ, ազաբ, անջատ, արու, էգ, դատարկ, զուրկ, լերկ, խորթ, խռով, հավասար, աշխետ, մունջ, որձ, հատուկ, որբ, ունայն, փուչ, լի, կույր, կաղ, մերկ, տկլոր, չբեր, ստերջ, այրի, հղի, բոբիկ* և այլն։

Համեմատության աստիճաններ չեն ունենում նաև բաղադրյալ մի շարք ածականներ, այդ թվում`

* Երկու գոյականներից կազմված բարդ ածականները, հատկապես *ձև, նման, կերպ* բառերով կազմվածները, օրինակ` *շրջանաձև, մարդակերպ* և այլն։
* *Կես* և *գույն* բառերով կազմված ածականները, օրինակ` *կիսաչոր, մանուշակագույն* և այլն։
* *-Անի* ածանց ունեցող ածականների մի մասը, որոնք արտահայտում են նյութական առարկաների հատկանիշ, օրինակ` *միվանկանի, երկգլխանի* և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 5-6։
2. ↑  А. Финкель, И. Баженов, Курс сов. русского литерат. языка, Киев, 1965, 15 323: Հ. Օհանյան, Ածական անունը ժամանակակից հայերենում, Երևան, 1962, էջ 31-34։
3. ↑  Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու։ Ձևաբանություն, Երևան, 2002, էջ 134։