**Աբդուլմալիք Ռիգի** (մոտ 1979, Սիստան և Բելուջիստան, Իրան - հունիսի 20, 2010(2010-06-20), Evin Prison, Թեհրան, Իրան), «Ջունդալլա» ահաբեկչական իսլամիստական կազմակերպության նախկին առաջնորդը, որը տեղակայված է Իրանի հարավ-արևելքում գտնվող Սիսթան և Բելուջիսթան գավառներում։ 2010 թվականին ձերբակալվել և մահապատժի է ենթարկվել Իրանի կառավարության կողմից։

Վաղ կյանք և կրթություն
----------------------

Ծնվել է 1979 թվականին։ Սերում է ռիգայի ցեղից, բելուջայի ժողովրդից։ Դեռահասության տարիներին դատապարտվել է դանակով հարձակման համար և պատիժ է կրել բանտում։

Չի ունեցել ֆորմալ աշխարհիկ կրթություն, ուսանել է Կարաչիի քաղաքային ճեմարանում «Jamia Uloom-ul-Islamia» սուննիների մեդրեսեում, ինչպես և շատ այլ իսլամիստական «Թալիբան» շարժման առաջնորդներ։

Ենթադրյալ գործունեություն
-------------------------

Գոյություն ունեն տարաձայնություններ աջակցության և «Ջունդալլա»-ի միջազգային կապերի վերաբերյալ։ Շատ փորձագետներ կարծում են, որ խմբավորումը կապված է «Ալ-Կաիդա»-ի հետ։ Կան նաև պնդումներ, որ «Ջունդալլան» կապված է ԱՄՆ կառավարության հետ և ֆինանսավորում է ստանում բելուջայի իրանցիներից արտասահմանում։

Ամերիկացի լրագրող Դեն Ռազերը «AXS TV» հեռուստաալիքի իր «Dan Rather Reports» ծրագրում հարցազրույց է վերցրել Աբդուլմալիք Ռիգիից և ցուցադրել է տեսագրությունը, թե ինչպես է նա անձամբ կտրել իր ազգականի՝ Շահաբ Մանսուրիի գլուխը։ Նույն հարցազրույցում Աբդուլմալիք Ռիգին իրեն «իրանցի» է անվանել և հերքել, որ իր նպատակը բելուջայի առանձին պետության ձևավորումն է։ Նա պնդել է, որ խմբավորման գործունեության նպատակն էր «բարելավել բնակության պայմանները էթնիկ բելուջաների համար» և «պայքարել Իրանում սուննի մուսուլմանների իրավունքների համար»։

Որոշ տեղեկությունների համաձայն՝ Աբդուլմալիք Ռիգին երկու գիշեր անընդմեջ չի քնել մեկ վայրում և առանց ձեռնոցների այլ մարդկանց ձեռք չի սեղմել։ Հաղորդվում էր նաև, որ նա նմանակել է Աբու Մուսաբ ազ Զարքաուին իր պահվածքում և պատանդների մահապատիժների տեսագրությունը։ Իրանական «Kayhan» թերթը 2005 թվականի ապրիլի 7-ին սխալմամբ հայտնել էր, որ Ռիգին սպանվել է Աֆղանստանի հետ սահմանին գործողության ընթացքում։ 2005 թվականի ապրիլի 11-ին հայտնվել է հերքման տեսանյութը, որում Աբդուլմալիք Ռիգին ողջ է։

Աբդուլհամիք Ռիգին մեղադրել է իր եղբորը Իրանի կառավարության դեմ ամերիկացիների հետ համագործակցելու մեջ։ Իրանի իշխանությունները պնդում էին, որ Աբդուլմալիք Ռիգին մասնակցել է իրանցի գեներալի սպանություններին և ահաբեկչություններ է իրականացրել երկրի ներսում։ Այդ մեղադրանքներով Աբդուլմալիկը ձերբակալվել էր 2010 թվականի փետրվարին։

Ձերբակալություն
---------------

Աբդուլմալիք Ռիգայի ձերբակալության երկու տարբեր վարկածներ կան։ Իրանի կառավարության տվյալների համաձայն, 2010 թվականի փետրվարի 23-ին Աբդուլմալիքը Դուբայից (Արաբական Միացյալ Էմիրություններ) Բիշքեկ (Ղրղզստան) չվերթով գտնվում էր Աֆղանստանի քաղաքացու կեղծ անձնագրով։ Երբ ինքնաթիռը գտնվում էր Պարսից ծոցում, այն որսացել էին իրանական կործանիչները և օդաչուին հրահանգվել էր վայրէջք կատարել իրանական տարածքում։ Երբ ինքնաթիռը վայրէջք է կատարել Բանդար Աբբասի միջազգային օդանավակայանում, իրանական զորքերը ճանաչել են Աբդուլմալիք Ռիգիին ուղևորների մեջ և կալանավորել նրան։ Ձերբակալությունից հետո իրանական հեռուստատեսությունը ցույց է տվել Աբդուլմալիքին՝ կապված ձեռքերով, Իրանի չորս դիմակավորված Կոմանդոսի ուղեկցությամբ։

ԱՄՆ հետախուզության նախկին աշխատակցի խոսքով՝ Աբդուլմալիք Ռիգին ձերբակալվել է պակիստանցի ուժայինների կողմից և ԱՄՆ-ի աջակցությամբ տեղափոխվել Իրան․ «Կարևոր չէ, թե ինչ են ասում իրանցիները։ Նրանք գիտեն ճիշտը»։

Մահապատիժ
---------

2010 թվականի հունիսի 20-ին իրանական և միջազգային ԶԼՄ-ները հաղորդել էին, որ Աբդուլմալիք Ռիգին կախաղան է բարձրացվել Թեհրանի Էվին բանտում։ Իսլամական Հանրապետության լրատվական գործակալությունը հայտարարել է, որ մահապատիժն իրականացվել է Թեհրանի հեղափոխական տրիբունալի որոշմամբ։ Տրիբունալի հայտարարության մեջ մեջբերվում է․ «Երկրի արևելքում զինված հակահեղափոխական խմբավորման ղեկավարը պատասխանատու է զինված կողոպուտի, սպանության փորձի, բանակի և ոստիկանության, ինչպես նաև հասարակ մարդկանց վրա զինված հարձակումների և սպանության համար»։ Նրա մահապատիժը նկարագրվել է որպես «ծանր հարված» «Ջունդալային»։

Իրանի ներքին գործերի նախարար Մոստաֆա Մոհամմադ Նաջարը մեկնաբանել է մահապատիժը․ «Վերջին 30 տարիների ընթացքում մեր թշնամիները պարտություն են կրել բոլոր դեպքերում, և նրանց վերջին հնարքը ակտիվիստների հրահրումն էր, որոնք ցանկանում էին ոչնչացնել մեր իշխանությունը։ Այս չարագործի մահապատիժը, որին աջակցում էին մի քանի արևմտյան լրտեսական գործակալություններ և իսրայելցիներ, տարածաշրջան է վերադարձրել ամբողջ աշխարհը»։ Աբդուլմալիք Ռիգիին թաղել են հարավ-արևելյան Թեհրանում գտնվող Խավարանի գերեզմանատանը։

2019 թվականին թողարկվել է ռեժիսոր Նարգես Աբյարի «When the Moon Was Full» իրանական դրամատիկական ֆիլմը։ Սյուժեի կենտրոնում Աբդուլմալիք Ռիգիի եղբոր և հարսի պատմությունն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2
3. ↑
4. 1 2  «Irna». Irna. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ ապրիլի 3-ին. Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 13-ին.
5. 1 2  «Iran hangs Sunni militant leader Abdolmalek Rigi». BBC News. 2010 թ․ հունիսի 20. Վերցված է 2011 թ․ մարտի 16-ին.
6. 1 2  Behnegarsof. «پايگاه خبری تحليلی فرارو - عبدالمالک ریگی کیست؟». Fararu. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ սեպտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 13-ին.
7. ↑  «Rigi's arrest a godsend for Pakistan». Dawn. Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ սեպտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2014 թ․ սեպտեմբերի 18-ին.
8. ↑  «Death Toll in Iran Mosque Explosion Rises to 12». FOX News. 2008 թ․ ապրիլի 13. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ հունիսի 24-ին. Վերցված է 2011 թ․ մարտի 16-ին. `{{cite web}}`: More than one of `|archivedate=` and `|archive-date=` specified (օգնություն); More than one of `|archiveurl=` and `|archive-url=` specified (օգնություն)
9. ↑  Car bomb in Iran destroys a bus carrying Revolutionary Guards The New York Times
10. ↑  HDNet Original Programming — Transcripts Archived 6 January 2008 at the Wayback Machine.
11. ↑  HDNet Original Programming — Dan Rather Reports Archived 23 August 2007 at the Wayback Machine.
12. ↑  Leader and 11 members of militant group killed. *Gulf News*
13. ↑  Iran Sunni rebels video shows killing of officer: TV Archived 23 June 2009 at the Wayback Machine. The Boston Globe
14. ↑  «Rigi's brother exposes US ties with Jundullah». Payvand. 2006 թ․ նոյեմբերի 22. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ հունիսի 10-ին. Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 13-ին.
15. ↑  Beckhusen, Robert (2013 թ․ հունվարի 14). «Iran Targets Dissidents With 30,000-Strong Spy Army [Updated]». *Wired*. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 26-ին.
16. 1 2  «Iran Says Capture of Rebel Is Blow to U.S.». *The New York Times*. 2010 թ․ փետրվարի 23. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 3-ին.
17. 1 2  Worth, Robert F. (2010 թ․ փետրվարի 23). «Iran captures Sunni insurgent leader Abdolmalek Rigi». *The Guardian*. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 3-ին.
18. 1 2 3  Spencer, Richard (2010 թ․ փետրվարի 23). «Iran arrests most wanted man after police board civilian flight». *The Telegraph*. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 3-ին.
19. ↑  Macdonald, Mary (2010 թ․ փետրվարի 25). «ANALYSIS - Rigi arrest may show easing Afghan regional tensions». *Reuters*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 4-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 3-ին.
20. ↑  Perry, Mark (2012 թ․ հունվարի 13). «False Flag». *Foreign Policy*. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հոկտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 16-ին.
21. ↑  «Iran hangs Sunni group leader». Al Jazeera. 2010 թ․ հունիսի 20. Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 13-ին.
22. ↑  «'West facing constant defeat in Iran'». Press TV. 2010 թ․ հուլիսի 13. Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ հուլիսի 16-ին. Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 13-ին.
23. ↑  «Iran's Fajr Film Festival: 'The Night Moon Was Full' Rakes In Awards». tasnimnews.com. tasnimnews. 2019 թ․ փետրվարի 12. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 27-ին.
24. ↑  Faghihi, Rohollah (2019 թ․ փետրվարի 21). «True stories of terror stun critics at Iranian film festival». *Al-Monitor*. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 27-ին.