**Բիլլի Բրոնչո** (անգլ.՝ Gilbert M. «Broncho Billy» Anderson, մարտի 21, 1880(1880-03-21), Լիթլ Ռոք, ԱՄՆ - հունվարի 20, 1971(1971-01-20), Վուդլենդ Հիլզ, Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ և South Pasadena, Լոս Անջելես շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասան, սցենարիստ, կինոռեժիսոր և կինոպրոդյուսեր, վեստերների առաջին աստղ։

Կենսագրություն
--------------

Բիլլի Բրոնչոն (իրական անունը` Մաքս Արոնսոն) ծնվել է 1880 թվականի մարտի 21-ին, Արկանզաս նահանգի Լիթլ Ռոք քաղաքում, եղել է Հենրի և Էստրա Արոնսոնների վեցերորդ երեխան, որոնք Նյու Յորքից տեղափոխվել են այստեղ։ Իր մանկությունն անց է կացրել Սենթ Լուիսում, իսկ մեծանալով` տեղափոխվել է Նյու Յորք, որտեղ աշխատել է որպես մոդել և լրագրող։

Նրա դերասանական կարիերան սկսվել է, երբ նա հանդես է եկել վոդևիլներում, իսկ 1903 թվականին նա իր դեբյուտն է նշել կինոյում։ Իր կարիերայի սկզբնական փուլում նա հաճախ համագործակցել է Էդվին Պորտերի հետ, որի հետ գրել է ֆիլմերի մի քանի սցենարներ։ Անդերսոնի առաջին դերը նույնպես եղել է Պորտերի «Գնացքի մեծ կողոպուտը» ֆիլմում, որտեղ նա միանգամից խաղացել է երեք ոչ մեծ դերեր։ Ֆիլմի մեծ հաջողությունից հետո Անդերսոնը հասկացել է, որ կինոինդուստրիան դա հենց այն է, ինչով նա կցանկանար զբաղվել իր ողջ կյանքում։ Շուտով վերցրել է Հիլբերտ Մ. Անդերսոն կեղծանունը, սկսել է սեփական ֆիլմերի համար սցենարներ գրել, որտեղ հենց ինքն է խաղացել գլխավոր դերերը։

1907 թվականին Ջորջ Սպուրի հետ միասին հիմնադրել է «Essanay Studios» ստուդիան, որը կինոմատոգրաֆիայի հիմնման շրջանում դարձել է ամենախոշոր ընկերություններից մեկը։ Անդերսոնն իր ստուդիայում խաղացել է կարճամետրաժ ֆիլմերի ավելի քան 300 դեր։ Չնայած նա էկրանում մարմնավորում էր հիմնականում տարբեր կերպարների, նա, այնուամենայնիվ, հայտնի է դարձել կարճամետրաժ ֆիլմերում հարյուրավոր դերերով` դառնալով այդ ժանրի առաջին աստղը և ստանալով «Բիլլի Բրոնչո» մականունը։ Այդ ժամանակ, երբ Սպուրն զբաղվել է Չիկագոյի ստուդիայի գործերով, Անդերսոնը նկարահանող խմբի հետ ճանապարհորդել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների արևմուքտով, որտեղ նոր ֆիլմեր է նկարահանել։

1916 թվականին Անդերսոնը վաճառել է «Essanay» ստուդիայի իր մասը և դադարել է նկարահանվել կինոյում։ Նա վերադարձել է Նյու Յորք, որտեղ գնել է ոչ մեծ թատրոններից մեկը, որում սկսել է բեմադրել սեփական ներկայացումները, բայց առանց հատուկ հաջողության։ 1919 թվականին նորից վերադարձել է կինո, որտեղ նկարահանել է մի քանի ֆիլմեր, նաև եղել է մի քանի կարճամետրաժ ֆիլմերի համապրոդյուսերը, որոնցից մեկը դարձել է «Շան-թալիսման» զավեշտախաղը, որն առաջին անգամ միասին նկարահանել են Սթեն Լորելը և Օլիվեր Հարդին` հետագայում դառնալով դարի ամենահայտնի կատակերգական դուետներից մեկը։ Մեկ տարի անց «Metro Pictures» ընկերության հետ կոնֆլիկտներ ունենալու պատճառով, որի հետ Անդերսոնը համագործակցել էր, նա նորից փակել է կինոյի ինդուստրիան։

1943 թվականին Անդերսոնը հայց է ներկայացրել «Paramount Pictures» ստուդիայի դեմ, որն իր «Աստղը, զարդարուն ռիթմի փայլերով» ֆիլմում օգտագործել է Բիլլի Բրոնչի անվան կերպար, որն, ինչպես թվացել էր Անդերսոնին, բացասական հղում էր եղել նրա վերաբերյալ։ Իր հայցում նա պահանջել է 900000 $, բայց հայցի արդյունքն անհայտ է մնացել։

Անդերսոնը նորից վերադարձել է կինո` 1950-ական թվականներին դառնալով «Progressive Pictures» ստուդիայի սեփականատեր, 1965 թվականին նաև կատարել է «Առատաձեռն մարդասպանը» վեստերնի ոչ մեծ դերը։ 1958 թվականին Անդերսոնը արժանացել է «Օսկար» մրցանակին, *«պիոներ կինեմատոգրաֆին, որը նպաստել և նշանակալի ներդրում է կատարել զվարճալի կինոարդյունաբերությունում»* անվանակարգում։

Բիլլի Բրոնչոն մահացել է 1971 թվականի հունվարի 21-ին, 90 տարեկան հասակում, Կալիֆոռնիա նահանգի Վուդլենդ Հիլզի կինոյի դերասանների և հեռուստատեսության տանը։ Նրա հետ մնացել էր իր կինը` Մոլլի Շաբլեման, որի հետ ապրում էր 1910 թվականից, և դուստրը` Մաքսինը։ Նա դիակիզվել է, իսկ նրա աճյունը տեղափոխվել է Լոս Անջելեսի գերեզմանատներից մեկի մատուռը։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* 1998 թվականին Բիլլի Բրոնչո Անդերսոնը պատկերել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների նամականիշը։
* 2002 թվականին նա ընդունվել է Օկլահոմայի վայրի արևմուտքի ժառանգության ազգային փառքի թանգարանի դահլիճ։
* Բիլլի Բրոնչո Անդերսոնն արժանացել է Հոլիվուդյան փառքի ծառուղու աստղի շքանշանին` իր ներդրման և կինոինդուստրիայի զարգացման համար։
* Անդերսոնի քույրը` Լեոնա Անդերսոնը, 1950-ական թվականներին որպես երգչուհի հաջողության է հասել։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2
3. 1 2
4. 1 2
5. ↑
6. ↑  Broncho Billy Anderson - Hollywood Walk of Fame
7. 1 2  «Bronco Billy Anderson Is Dead at 88». *New York Times*. 1971 թ․ հունվարի 21.
8. ↑  The Internet Broadway Database uses the date Mart 10, 1883 and the place as Pine Bluff, Arkansas
9. ↑  Katz, Ephraim. *The Film Encyclopedia, 5th Ed.* New York City: Harper Collins, 2005. p. 35-36.
10. ↑  *Kiehn, David.* Broncho Billy and the Essanay Film Company. — Berkeley, Calif: Farwell Books, 2003. — ISBN 0-9729226-5-2, p.162
11. ↑  Star Spangled Rhythm («Notes»)(չաշխատող հղում)
 at the TCM Movie Database
12. ↑  Hollywood Chamber of Commerce
13. ↑  Space Age Musicmaker

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բիլլի Բրոնչո Անդերսոն (անգլ.) *Internet Broadway Database* կայքում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | American National Biography · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX4617641 · BNF: 16183135g · GND: 129066222 · ISNI: 0000000115996945, 0000000368601446 · LCCN: n85138300 · SUDOC: 111175747 · VIAF: 15838483 · WorldCat VIAF: 15838483 |

 |

 |