**«Երբ մենք՝ մահացածներս, արթնանում ենք»** (նորվ.՝ Når vi døde vågner), նորվեգացի դրամատուրգ Հենրիկ Իբսենի վերջին պիեսը՝ մահվանից առաջ։ Պիեսի գործնական անվանումն է «Հարության օր»։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Պիեսի մտահղացումը դեռևս 1897 թվականին էր ի հայտ եկել, որի մասին հեղինակը նամակով տեղեկացրել է Գեորգ Բրանդեսին։ Պիեսի վրա աշխատանքները սկսվել են 1899 թվականի փետրվարին, իսկ առաջին անգամ լույս է տեսել միևնույն տարվա դեկտեմբերի 22-ին։ Պիեսի առաջին ցուցադրությունը 1899 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Լոնդոնում։

Գործող անձինք
-------------

* պրոֆեսոր Առնոլդ Ռուբեկ՝ ճարտարապետ
* Ֆրու Մայա Ռուբեկ, Առնոլդի կինը
* հանգստավայրի ոստիկան
* Ուլֆհեյմ
* ժամանած կին
* գթության քույր
* ծառաներ, հանգստավայրեր, երեխաներ։

Սյուժե
------

Պիեսի գլխավոր հերոսները
Պրոֆեսոր, քանդակագործ Առնոլդ Ռուբեկը և նրա կինը Մայան նոր են վերադարձել ճանապարհորդությունից։ Նրանք արդեն մի քանի տարի է բնակվում են միասին։ Նրանց միջև բացակայում է իրական կապը։ Նրանք վարում են կյանքի ձանձրացուցիչ կենսակերպ և պատրաստվում են մոտ ժամանականերս մեկնել ծովային զբոսանքի։ Ամեն ինչ փոխվում է, երբ Ռուբեկը հանդիպում է իր նախկին մոդել Իրենին, ումից ոգեշնչված նա ստեղծել է իր «Համբարձման օրը» քանդակը, որը տևել է 3-4 տարի։ Այդ ընթացքում նրանց միջև ծագում է էմոցիոնալ իրական կապ։ Սակայն Իրենը լքում է Ռուբեկին՝ չասելով ոչինչ։ Հիմա նա մեղադրում է Ռուբեկին «հոգետանջ» անելու համար՝ քանի որ Ռուբեկը անտեսում էր աղջկան։ Մայան ծանոթանում է արջորս Ուլֆհեյմի հետ։ Բոլոր չորսը մեկնում են լեռնային հանգստավայր, որտեղ Ուլֆհեյմը անտառում փորձում է հմայել Մայային։ Հասկանալով, որ ոչինչ հետ չեն կարող բերել, Իրենը և Ռուբեկը փորձում են կատարել սիմվոլիկ գործողություն՝ բարձրանալ լեռան գագաթը, սակայն նրանք երկուսն էլ մահանում են լավինայի հետևանքով։

Քննադատական կարծիքներ
---------------------

Պիեսը ստացել է մի շարք քննադատություններ։ Որոշ քննադատներ պիեսը համարում էին թույլ, ի համեմատություն նախորդների։ Կարծիք էր հայտնվում այն մասին, որ այնտեղ կրկնվում են մտքեր, որոնց վրա հիմնված է եղել «Յուն Գաբրիել Բորկման» պիեսը։ Ջեյմս Ջոյսը, հակառակը, դրականորեն է արձագանքել պիեսի վերաբերյալ՝ համարելով այն Իբսենի լավագույն գործերից մեկը։ Որոշ հետազոտողներ վկայում են, որ պիեսի հիմքում ընկած են Օգյուստ Ռոդենի Կամիլ Կլոդել փոխհարաբերությունները։

Բեմադրություններ
----------------

* Հունվարի 26 — Königliches Hoftheater (Շտուտգարտ)
* Հունվարի 28 — Det Kongelige Teater (Կոպենհագեն)
* Մարտի 17 1900 — Գերմանական թատրոն։ Ռեժ. Էմիլ Լեսինգ։ Գլխ. դերում Լուիզա Դյումոն
* 11 հոկտեմբեր 1900 — Խարկովի դրամատիկական թատրոն։
* 28 նոյեմբեր 1900 — Մոսկվայի գեղարվեստական ակադեմիական թատրոն։ Ռեժիսոր Վ. Ի. Նեմիրովիչ- Դանկովիչ։
* 2 նոյեմբեր 1901 — Սանկտ Պետերբուրգի նոր թատրոն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Watts, Peter. 1964, Notes to When We Dead Awake, p. 298 (Penguin)
2. ↑  When We Dead Awaken — William Archer’s introduction to the play
3. ↑  Henrik Ibsen’s «When We Dead Awaken»
4. ↑  Рецензия Джойса в Google books
5. ↑  Schmoll gen. Eisenwerth J. Adolf (1994)։ *Auguste Rodin and Camille Claudel*։ Prestel։ ISBN 9783791313825
6. ↑  Bremel Albert (1996)։ *Contradictory characters: an interpretation of the modern theatre*։ Northwestern University Press։ էջեր 282–283։ ISBN 9780810114418
7. ↑  Binding Paul (2006)։ *With vine-leaves in his hair: the role of the artist in Ibsen's plays*։ Norvik Press։ ISBN 9781870041676

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պիեսի թարգմանությունը անգլերեն
* Рецензия Л. Андреева на постановку Московского Художественного театра 1900 г.
* список постановок Archived 2020-06-06 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Broadway Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: aun2016915218 · VIAF: 293546531 · WorldCat VIAF: 293546531 |

 |