**Ճարպաթթուները** ալիֆատիկ կարբոնաթթուներ են, պարունակում են C2-C28 և կարող են լինել՝ հագեցած և չհագեցած։

Չհագեցած ճարպաթթուներ
---------------------

Չհագեցած ճարպաթթուները կարող են լինել մեկ կրկնակի կապով(մոնոենային թթու)և երկուսից ավելի կրկնակի կապերով(պոլիենային թթուներ)

**Հագեցած ճարպաթթուների բնութագրեր**

| **Մոլեկուլային բանաձևը** | **Ընդհանուր անվանումը** | Համակարգային անվանումը |
| --- | --- | --- |
| C2H4O2 | քացախաթթու (ացետատ) | էթանաթթու |
| C3H6O2 | պրոպիոնաթթու | n-պրոպանաթթու |
| C4H8O2 | -կարագաթթու (բուտիրատ) | n-բութանաթթու |
| C6H12O2 | կապրոնաթթու | n-հեքսանաթթու |
| C8H16O2 | կապրիլաթթու | n-օկտանաթթու |
| C9H18O2 | պելարգոնաթթու | n-նոնանաթթու |
| C10H20O2 | կապրինաթթու | n-դեկանաթթու |
| C12H24O2 | լաուրինաթթու | n-դոդեկանաթթու |
| C14H28O2 | միրիստինաթթու | n-տետրադեկանաթթու |
| C16H32O2 | պալմիտինաթթու | n-հեքսադեկանաթթու |
| C18H36O2 | ստեարինաթթու | n-օկտադեկանաթթու |
| C20H40O2 | արախինաթթու | n-էյկոզանաթթու |
| C22H44O2 | բեհենաթթու | n-դոկոզանաթթու |
| C24H48O2 | լիգնոցերինաթթու | n-տետրակոզանաթթու |
| C26H52O2 | ցերոտինաթթու | n-հեքսակոզանաթթու |
| C28H56O2 | մոնթանաթթու | n-օկտակոզանաթթու |
| C24H48O3 | ցերեբրոնաթթու | 2-հիդրօքսի-n-տետրակոզանաթթու |

**Աղյուսակում բերված են կարևոր բնական չհագեցած ճարպաթթուները**

| Մոլեկուլային բանաձևը | Ընդհանուր անվանումը |
| --- | --- |
| C16H30O2 | պալմիտաօլեաթթու |
| C18H34O2 | օլեինաթթու |
| C18H34O2 | վակցենաթթու |
| C18H32O2 | լինոլաթթու |
| C18H30O2 | á-լինոլենաթթու |
| C20H32O2 | արախիդոնաթթու |
| C24H46O2 | ներվոնաթթու |
| C22H34O2 | կլուպանոդոնաթթու |
| C22H32O2 | ցերվոնաթթու |

Չհագեցած կապեր ունեցող մի շարք ճարպաթթուներ հանդիպում են բուսական և կենդանական օրգանիզմներում։ Օրինակ՝ լինոլաթթվով և լինոլենաթթվով հարուստ են ընկույզը, ցորենի, եգիպտացորենի, սոյայի հատիկները, արախիդոնաթթուն պարունակվում է գետնանուշի, ուղեղի ֆոսֆոլիպիդների, կլուպանոդոնաթթուն և ցերվոնաթթուն՝ ձկան յուղի, ուղեղի ֆոսֆոլիպիդների մեջ։ Չհագեցած ճարպաթթուների կարևոր խումբ են կազմում նաև *էյկոզանոիդները* և նրանց ածանցյալները։ Դրանք բաժանվում են պրոստանոիդների և լեյկոտրիենների, որոնք առաջանում են արախիդոնաթթվից։ Պրոստանոիդներին են պատկանում պրոստագլանդինները, պրոստացիկլինները և թրոմբոքսանները։ *Պրոստագլանդիններն* առաջին անգամ հայտնաբերվել են շականակագեղձի և սերմնահեղուկի մեջ։ Այստեղից ել ծագում է նրանց անվանումը, չնայած հետագայում պարզվել է, որ նրանք առկա են երկու սեռերի բոլոր բջիջներում և իրենցից ներկայացնում են ֆիզիոլոգիական ու դեղաբանական ակտիվ նյութեր։ *Թրոմբոքսանները* մասնակցում են արյան մակարդման, ընկերքի կրճատման մոլեկուլային մեխանիզմին։

Կիրառությունը
-------------

Ճարպաթթուների կալիումական և նատրիումական աղերը իրենցից ներկայացնում են օճառներ։ Կալիումական օճառը հեղուկ է, իսկ նատրիումականը՝ պինդ։ Սննդի արդյունաբերության մեջ կիրառվող ճարպաթթուները գրանցված են որպես սննդամթերքի հավելում E570։ *Էսենցիալ ճարպաթթուներ* Հաստատված է, որ ճարպազրկված սննդի ընդունման դեպքում կենդանիների մոտ առաջ է գալիս աճի ուշացում, մաշկի թերզարգացում, մազաթափում, որոնք զուգորդվում են ախտաբանական երևույթներով։ Այդ երևույթները վերացնում են սննդի մեջ ավելացնելով լինոլաթթու և լինոլենաթթու։ Նույն ազդեցությունն է ունենում նաև արախիդոնաթթուն։ Մոնոենաթթուները և հագեցած ճարպաթթուները չեն վերացնում հիվանդագին երևույթները։ Այս դիտարկումները հիմք են տվել հաստատելու, որ գոյություն ունեն ճարպաթթուներ՝ լինոլաթթու և լինոլենաթթու, որոնք օրգանիզմում չեն սինթեզվում և պետք ե մուտք գործեն սննդի միջոցով։

Գրականությաուն
--------------

* Peter N.Campbell,Anthony D.Smith. Biochemistry Illustrated. Churchill Livingstone.2000.
* William W. Christie. Fatty acids։ branched-chain – structures, occurrence and biosynthesis

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Foundational Model of Anatomy · KEGG |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 121215777 · LCCN: sh85000535 · Microsoft: 543025807 · NDL: 00570881 · NKC: ph122662 |

 |