Իշխանք Մելիք Բեգլարյանների Տոհմանշանը
**Բեգլարյաններ**,( Մելիք / Իշխան Բեգլարյաններ), իշխան Գյուլիստանի, տեր Գյուլիստանի և Թարինջի, միջնադարյան հայ ազնվական տոհմ։

XVI - XIX դարերում եղել են Գյուլիստանի Մելիքները։ Տոհմի իշխանությունն առաջացել է XVI դարի վերջին։ Րաֆֆին գրում է ,- Մեր ձեռքում գտնված մի գրչագիր պատմություն , Մելիք Բեգլարյանների ծագումը դուրս է բերում Հայոց Աղվանքի նահապետներից մեկից՝ Առանից, որն իր հերթին սերում էր Սիսակյաններից (Մ. Խորենացի ՝ Հայոց պատմությոն։ ):

Պատմություն
-----------

Մելիք **Բեգլարյանները** ,- գրում է Րաֆֆին,- բնիկ Ուտեացիներ են, Նիժ գյուղից։

Թե ի՞նչ համգամանքներ ստիպեցին նրանց թողնել Ուտիքը եւ գալ Արցախ - այդ մասին լռում է պատմությունը։ Գյուլիստանի գավառում բնակություն հաստատած այս տան առաջին ներկայացուցիչը « Հայերի մեջ հայտնի էր Սեւ Աբով անունով, որը հասարակ մարդ չէր.Նա իր հայրենիքում ժողովրդի կառավարիչ էր, հարուստ էր»։

Սեւ Աբովի տոհմը Արցախ է եկել XVI դարի վերջին եւ բնակություն հաստատել այժմյան Թալիշ գյուղի մերձակայքում։ Շատ շուտով, շնորհիվ իր մի քաջագործության, Սեւ Աբովը Նվեր է ստանում Հին Թալիշ գյուղը։ Հայտնի է, որ Սեւ hարյուրապետը վախճանվհլ է 1632 Թ. եւ թաղվել Հոռեկա վանքի մոտ, ուր գտնվում է Մելիք Բեգլարյանների տոհմական գերեզմանատունը։

Սեւ Աբուվին հաջորդում է որդին՝ Մելիք Յավրին,ապա մյուս որդին՝ Մելիք Բեգլար I-ը ։ Վերջինս հիմնում է Գյուլիստանի մելիքությունը եւ ընդարձակում տիրապետության սահմանները։

Գյուլիստխնի Ապարանք Չափագրություն
Տիտղոսը ժառանգաբար փոխանցվում էր իշխանից (մելիքից)՝ անդրանիկ որդուն։ Տոհմի իշխանությունը պահպանվեց մինչեւ XIX դար։

Ընդհուպ մինչեւ XIX դարի երկրորդ կեսը Մելիք-Բեգլարյանների իշխանության տակ էին գտնվում Գյուլիստանի գավառի 18 գյուղեր։

Մելիք-Բեգլարյանների ժառանգներն մինչ օրս շարունակում են անձնվիրաբար ծառայել Հայրենիքին։

Բեհլարյանների տոհմացանկ
-----------------------

* Աբով I ( Սեւ Աբով + 1632)
* Մելիք Յավրի (հիշվ 1650)
* Մելիք Բեգլար I
* Մելիք Աբով II (Կաղ Աբով + 1728)
* Թամրազ (+1750)
* Իսայ (+1751)
* Մելիք Հովսեփ (+1778/80)
* Սարուխան-բեկ (հիշվ 1723)
* Դանիել
* Մելիք Բեգլար II (+1781)
* Մելիք Աբով III (+1808)
* Մելիք Ֆրեյդուն (1768-1808)
* Սամ , Բադիր, Աղաբեկ
* Ռոստոմ-բեկ (+1805)
* Սայի-բեկ (Եսաի)
* Մանաս-բեկ (1789-1817/18)
* Մելիք Հովսեփ II (+1843)
* Շամիրխան (1790-1850)
* Դավիթ (1795-1884)
* Թամրազ II (1803-1878)
* Բեգլար-բեկ
* Նոյ, Աբով, Ալեքսանդր, Քաթեւան
* Սողոմոն-բեկ
* Աբով
* Մեծ պարոն Ֆրեյդուն
* Սողոմոն
* Հովսեփ, Սարգիս, Ջումշուդ, Ֆրեյդոն,Գրիգոր Շամիր
* Հովսեփ-բեկ

-

Բեգլարյանների մփՄելիքական տան վերաբերող արխիվներ

Նշանավոր Բեգլարյաններ
---------------------

մելիք-Բեգլարյաններից են սերում մի շարք ականավոր քաղաքական, գիտութեան եւ մշակութային գործիչներ։

Մելիք-Բեգլարյանների տոհմի ճյուղավորումից են սերում նաեւ Մելիք-Հովսեփյանների (Օսիպյանների) տոհմը։

* Արեստ Բեգլարյան

Երեւանի Ճարտարապետության եւ շինարարության Համալսարանի առաջին ռեկտոր։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։

ԵՃՇՊՀ խորհրդի նախագահ(2010-2011)

եղել է ԱՊՀ շինարարական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների միջազգային ասոցիացիայի փոխնախագահը

**Պարգեւներ** - Անանիա Շիրակացի Մեդալ

ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչ

ԽՍՀՄ ոսհծկե եւ արծաթե մեդալ

* Իլյիչ Բեգլարյան

Արձակագիր, առակագիր, հրապարակախոս

« Զորավար Անդրանիկ» թանգարանի հիմնադիր-տնօրեն։

* Հրաչյա Բեգլարյան

Հրապարահախոս, խմբագիր եւ բանաստեղծ

Ավանդապատումներ
---------------

Մելիք Աբով III-ը խելացի կառավարիչ էր եւ լուսավոր հետք է թողել հայոց մելիքությունների պատմության մեջ։ Իր կառավարման տարիներից մի օրինակ։
1784 թ. Նոյեմբերի 5-ին, մի պատրվակով պարսիկ Իբրահիմ-խանը իր մոտ է հրավիրում Մելիք Աբով III-ին , Ջրաբերդի Մելիք Մեջլումին, Դիզակի Մելիք Բախտամին, ու Գանձասարի կաթողիկոս Հովհաննես Հասան-Ջալալյանին եւ դավադրորեն կալանավորում նրանց։ Ուխտադրուժ խանը մելիքներին եւ Հովհաննես կաթողիկոսին նետում է Շուշիի բերդը (վերջինս 1786 թ.-ին սպանվում է բերդում)։ Բայց Մելիք Մեջլումի զորապետ Թյուլի Արզումանը , Դալի Մահրասան (Ավագ Վարդապետ) եւ շուշեցի Մելքումը խորտակում են զնդանի դռներն եւ ազատում հայ մելիքներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Րաֆֆի, Րաֆֆի (1987). *Երկերի ժողովածու*. Երեւան: Սովետական գրող. էջեր Հատոր 9 էջ 420.
2. 1 2 3 4 5 6  Մաղալյան, Արտակ (2007). *ԱՐՑԱԽԻ ՄԵԼԻՔՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎ ՄԵԼԻՔԱԿԱՆ ՏՆԵՐԸ XVII-XIX ԴԴ*. Երեւան: ՀՀ ԳԱԱ «ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ» ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ. էջ 85.

Գրականություն
-------------

* Արտակ Մաղալյան Արցախի Մելիքությունները եւ Մելիքական տները XVII - XIX ԴԴ.
* Րաֆֆի, Երկերի ժողովածու , հատոր 9-րդ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 386)։*  |