Կաոիլին Արցախի գինու ամենամյա 3-րդ փառատոնի ժամանակ ավանդական եղանակով խաղող ճզմելիս (սեպտեմբերի 17, 2016)
**Արիանա Բո Կաոիլի** (անգլ.՝ *Arianne Bo Caoili*, դեկտեմբերի 22, 1986(1986-12-22), Մանիլա, Ֆիլիպիններ - մարտի 30, 2020(2020-03-30), Երևան, Հայաստան), ֆիլիպինյան ծագումով ավստրալիացի շախմատիստուհի, ՖԻԴԵ-ի կանանց միջազգային վարպետ։ 2016 թվականից՝ Երևանում լույս տեսնող «Ճամփորդ» շաբաթաթերթի գլխավոր խմբագիրն էր։ 2017 թվականի նոյեմբերին նշանակվել էր Հայաստանի վարչապետի խորհրդական՝ հասարակական հիմունքներով։

Կենսագրություն
--------------

Արիանան ծնվել է Մանիլայում։ Նրա հայրը ֆիլիպինցի է, իսկ մայրը կիսով չափ հոլանդուհի, կիսով չափ՝ իռլանդուհի։ Շախմատ խաղալ սկսել է 6 տարեկանից։ 14 տարեկանում նա Իտալիայի Կոնկա դելլա Պրեսոլանայի ուժեղ մրցաշարում 9 հնարավորից վաստակել է 5½ միավոր։ 2002-ին նրա վարկանիշն անցավ 2300-ից, սակայն հետագայում նա որոշ ժամանակով երկրորդ պլան մղեց շախմատը, քանի որ պետք է շարունակեր ուսումը։ Նա Ավստրալիայի լավագույն շախմատիստուհիներից էր և այդ երկրի կանանց հավաքականի կազմում մասնակցել է 2008-ի համաշխարհային օլիմպիադային, որը կայացել է Դրեզդենում (Գերմանիա)։ 2009-ին Կաոիլին 9 հնարավորից վաստակելով 8 միավոր՝ հաղթել է Մեծ Բրիտանիայում կայացած «Լոնդոն Չեսս կլասսիկ» խոշոր մրցաշարում՝ 2 միավորով առաջ անցնելով մոտակա մրցակցից։

Արիանա Կաոիլին մասնագիտությամբ տնտեսագետ էր։

2017 թվականի նոյեմբերի 21-ին Կարեն Կարապետյանը նրան նշանակել է Հայաստանի վարչապետի խորհրդական՝ հասարակական հիմունքներով։

2020 թվականի մարտի 15-ին՝ ժամը 00:02-ին, իր վարած «Lexus RX350» մակնիշի ավտոմեքենայով Սեբաստիա փողոցում բախվել է բետոնե հենասյանը։ Նա ծանր վիճակում տեղափոխվել է հիվանդանոց։ Մահացել է 2020 թվականի մարտի 30-ին։

Անձնական կյանք
--------------

2006 թվականից Արիանան Հայաստանի շախմատային առաջատար Լևոն Արոնյանի ընկերուհին էր։ Նրանց աշխարհի երիտասարդական առաջնության ժամանակ ծանոթացրել էր Արոնյանի ավստրալիացի ընկերը, որն Արիանայի առաջին ուսուցիչն է եղել։ Նա ծանոթացրել է՝ կարծելով, որ Լևոնն ու Արիանան մտածելակերպով շատ նման են իրար։

2006 թվականին Թուրինում համաշխարհային օլիմպիադայի օրերին տեղի է ունեցել հետևյալ միջադեպը. անգլիացի գրոսմայստեր Դեննի Գորմելլին բռունցքներով հարձակվել էր Լևոն Արոնյանի վրա, երբ նա և Արիանան պարում էին պարասրահում։ Պատճառը, ամենայն հավանականությամբ, խանդն էր։

2015 թվականի փետրվարի 18-ին Լևոնն ու Արիանան նշանվեցին։ Հարսանյաց արարողությունը տեղի է ունեցել 2017 թվականի սեպտեմբերի 30-ին։

Նախասիրություններ
-----------------

Արիանան սիրում էր լատինաամերիկյան պարեր, երգում էր, գրում երգեր։ Մասնակցել է Ավստրալիայի «Պարեր աստղերի հետ» հեռուստատեսային նախագծի հինգերորդ եթերաշրջանին։

2014 թվականի հունիս-օգոստոսին մասնակցել է «Շանթ» հեռուստաընկերության «Պարահանդես» նախագծի 4-րդ եթերաշրջանին՝ պարընկերոջ հետ մտնելով լավագույն քառյակ։

Մինչև Արոնյանի հետ ամուսնանալը Արիանան բազմիցս եղել է Հայաստանում, նրա ամենասիրելի վայրը Դիլիջանն էր։ Սիրում էր հայկական խոհանոցը, հատկապես խորովածը, ինչպես նաև գյուղական սնունդը, որը քաղաքում չես գտնի։ Հետաքրքրվում էր հայոց պատմությամբ, կարդացել է բազմաթիվ գրքեր Հայաստանի մասին։ Մագիստրոսական թեզը վերաբերում էր Հայաստանի և Ռուսաստանի գործարար հարաբերություններին։ Մի քիչ խոսում էր հայերեն։

2013 թվականի հոկտեմբերից բնակության է տեղափոխվել Հայաստան և news.am կայքում իրականացրել է «Հայաստանը Արիանայի աչքերով» ամենշաբաթյա նախագիծը, որում պարբերաբար պատմել է Հայաստանի մասին իր տպավորությունները, երկրում բնակվելու և աշխատելու դժվարություններն ու հմայքը ներկայացրել է Հայաստանին սիրահարված օտարերկրացու աչքերով։

2016 թվականի փետրվարին Արիանան Երևանում հիմնադրել է «Ճամփորդ» շաբաթաթերթը, որի գլխավոր խմբագիրն էր։ Թերթը յուրաքանչյուր երեքշաբթի անվճար կարող էին ձեռք բերել Երևանի քաղաքային տրանսպորտի ուղևորները։

Խաղացած պարտիաներից
-------------------

**Կաոիլի – Եպիշին, Մալագա, 2000**
Դիրքը 37. Թd1-g4 քայլից հետո

Իսպանիայի Մալագա քաղաքում 2000-ին կայացած բաց մրցաշարում 13-ամյա Արիանան հանդիպել էր Ռուսաստանը ներկայացնող ուժեղ գրոսմայստեր Վլադիմիր Եպիշինի հետ, որի վարկանիշն այդ պահին 2667 էր։ Սպիտակներով խաղացող Կաոիլին խաղաց 37. Թd1-g4 *(տե՛ս տրամագիրը),* որին սևերը պատասխանեցին 37...Թxd4??՝ կարծելով, որ 38. Թxd4-ին կպատասխանեն 38...Ձe2+ և կվերադարձնեն թագուհին։ Սակայն սպիտակները խաղացին 38. Ձf5+, և սևերն անմիջապես հանձնվեցին, քանի որ կորցնում են թագուհին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  chessgames.com — 2001.
2. 1 2 3 4 5  Internet Movie Database — 1990.
3. 1 2 3  Levon Aronian’s wife Arianne Caoili dies days after road accident
4. 1 2 3 4 5 6 7  OlimpBase
5. ↑  Լևոն Արոնյանի կնոջ նվերը երևանցիներին(չաշխատող հղում)
6. 1 2  «ԱՐԻԱՆՆԵ ԲՈ ԿՆՈՒՊՊԵ ԿԱՈԻԼԻԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԱՐՉԱՊԵՏԻ ԽՈՐՀՐԴԱԿԱՆ ՆՇԱՆԱԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ նոյեմբերի 21-ին։ Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 21
7. ↑  Հարցազրույց Արիանա Կաոիլիի հետ
8. ↑  Արիանա Կաոիլիի մասնակցությունը մրցաշարերին
9. ↑  Արիանա Կաոիլին Դրեզդենի օլիմպիադայում
10. ↑  Արիանա Կաոիլին Լոնդոն Չեսս կլասսիկում
11. ↑  «Մահացել է Լևոն Արոնյանի կինը՝ Արիանա Կաոիլին»։ *news.am*։ Վերցված է 2020 թ․ մարտի 30
12. ↑  Լևոն Արոնյան
13. ↑  Թուրինյան միջադեպի մասին
14. ↑  «Լևոն Արոնյանը նշանվել է»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ մարտի 29-ին։ Վերցված է 2015 թ․ փետրվարի 28
15. ↑  «Լևոն Արոնյանն ու Արիանա Քաոլին ամուսնացել են. պսակադրության ուշագրավ դրվագները` ֆոտոշարքով»։ *www.tert.am*։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ փետրվարի 28-ին։ Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 1
16. ↑  Պարեր աստղերի հետ
17. ↑  «Պարահանդես» նախագծի 4-րդ եթերաշրջան
18. ↑  Հայացում. գործընթացն սկսված է
19. ↑  Լևոն Արոնյանի կինը երևանցիներին շաբաթաթերթ է նվիրում
20. ↑  Կաոիլի – Եպիշին, Մալագա, 2000, 1-0

Աղբյուրներ
----------

* Կաոիլիի պարտիաները Chessgames.com կայքում
* Արիանա Կաոիլիի անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ (անգլ.) · ՅուԹյուբ (անգլ.) |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | 365chess · Chess Games · Chess Tempo · Internet Movie Database |

 |