**Մշակույթի պատմություն,** պատմություն, որը միավորում է մարդաբանության և պատմության մոտեցումները՝ ուսումնասիրելու հայտնի մշակութային ավանդույթները և պատմական իրադարձությունների մշակութային մեկնաբանությունները։ Այն ուսումնասիրում է անցյալի արձանագրությունները և բանավոր պատմությունները՝ ընդգրկելով տվյալ մշակույթին պատկանող իրադարձությունների ժամանակագրությունը (հերթականությամբ կամ անցյալից գալով դեպի ներկա և նույնիսկ ապագա)։

Մշակույթի պատմությունը արձանագրում և մեկնաբանում է անցյալի իրադարձությունները՝ ներառելով մարդկանց սոցիալական, մշակութային և քաղաքական միջավայրում կամ վերաբերելով արվեստներին և բարքերին, որին տվյալ խումբը հակված է։ Յակոբ Բյուրքհարդը (1818–1897) օգնեց հիմնադրել մշակույթի պատմությունը որպես գիտություն։ Մշակույթի պատմությունը ուսումնասիրում և մեկնաբանում է մարդկային հասարակությունների արձանագրությունները, ցույց տալով ապրելու(բնակվելու) բազմաթիվ ձևեր մարդկանց մի խմբի շրջանակներում։ Մշակույթի պատմությունը ներառում է անցյալի մշակութային գործունեությունների հանրագումարը, ինչպիսին են արարողությունները, գործելակերպը, տեղացիների հետ շփումը։

Նկարագրություն
--------------

Շատ արդի մշակութային պատմաբաններ պնդում են, որ սա նոր մոտեցում է, բայց մշակույթի պատմությանը այսպես էին վերաբերվում 19-րդ դարի պատմաբանները, օրինակ՝ Վերածննդի պատմության շվեյցարացի գիտնական Յակոբ Բյուրքհարդը։ 

Մշակույթի պատմությունը իր մոտեցումներով մասամբ համընկնում է *Մտածողության պատմություն* (*histoire des mentalités)* ֆրանսիական շարժման հետ (Ֆիլիպ Պուարիե, 2004) և այսպես կոչված նոր պատմության հետ։ Միացյալ նահանգներում այն ասոցացվում է ամերիկագիտության ոլորտի հետ։ Քանի որ այն սկզբնապես կիրառվել է 19-րդ դարի շվեյցարացի պատմաբան Յակոբ Բյուրքհարդի կողմից՝ վերաբերելով Իտալական Վերածննդին, մշակույթի պատմությունը ուղղված էր դեպի որոշակի պատմական շրջանի ուսումնասիրությանը, վերաբերելով ոչ միայն նկարչությանը, քանդակագործությանը և ճարտարապետությանը, այլ նաև առօրյա կյանքի սոցիալական հաստատություններին և տնտեսական հիմքին՝ ամրապդնելու հասարակության հիմքերը։ Բյուրքհարդի մոտեցման արձագանքները 20-րդ դարում կարելի է գտնել Յոհան Հայզինգայի *Միջին դարերի աշունը* (1919)աշխատության մեջ։

Շատ հաճախ ուշադրության կենտրոնում են հայտնվում այն երևույթները, որոնք առաջ են բերվում հասարակության ոչ էլիտար խմբերի կողմից։ Նման օրինակներ են կառնավալները, փառատոնները, հասարակական ծիսակարգերը, հեքիաթի ներկայացման ավանդույթները, էպոսները, և այլ բանավոր փոխանցված պատումները, մշակութային զարգացումները մարդկային հարաբերություններում (գաղափարներ, գիտություններ, արվեստներ, տեխնիկաներ) և սոցիալական շարժումների մշակութային արտահայտման ձևեր ինչպիսին է ազգայնականությունը։ Այն նաև ուսումնասիրում է հիմնական պատմական հասկացությունները, ինչպես օրինակ իշխանություն, գաղափարախոսություն, դասակարգային կառուցվածք, մշակույթ, մշակութային ինքնություն, դիրքորոշում, ռասա, ընկալում և նոր պատմական մեթոդներ ինչպես մարմնի ընկալումը։ Շատ ուսումնասիրություններ քննարկում են ավանդական մշակույթի հարմարեցումը զանգվածային լրատվության միջոցներին, (հեռուստացույց, ռադիո,լրագրեր, ամսագրեր, պաստառներ և այլն), գրատպությունից անցումը դեպի կինոնկար իսկ հիմա արդեն համացանց (կապիտալիզմի մշակույթ)։ Մշակույթի պատմության մոտեցումները ծագում են արվեստագիտությունից, Աննալների դպրոցից, Մարքսիստական դպրոցից, միկրոպատմությունից և նոր մշակույթի պատմությունից։

Ժամանակակից մշակույթի պատմության վերաբերյալ ընդհանուր չափանիշները ներառում են Յուրգեն Հաբերմասի հրապարակային խոսքի ձևակերպումը *Բուրժուաների հրապարակային խոսքի կառուցվածքային ձևափոխությունները* ստեղծագործության մեջ, Գիրց Քլիֆֆորդի «հագեցած նկարագրություն» հասկացությունը (մեկնաբանված է օրինակ *Մշակույթների մեկնաբանություն* ստեղծագործության մեջ),և հիշողության գաղափարը՝ որպես պատմա-մշակութային կատեգորիա, որը քննարկվում է Փոլ Կոններտոնի *Ինչպես են հասարակությունները հիշում* ստեղծագործության մեջ։

### Պատմագրություն և Ֆրանսիական հեղափոխությունը

Ոլորտը, որտեղ հաճախ նշվում է, որ նորաոճ մշակույթի պատմությունը գրեթե հարացույց է, Ֆրանսիական հեղափոխության «ռևիզիոնիստական» պատմությունն է՝ սկսած Ֆրանսուա Ֆյուրեի ժամանակներից, վիթխարի ազդեցություն ունեցող 1978 թվականին գրված *Ֆրանսիական հեղափոխության մեկնաբանությունը* էսսեից։ Ռևիզիոնիստական մեկնաբանությունը հաճախ բնութագրվում է որպես փոխարինող՝ենթադրաբար գերակշռող, ենթադրաբար Մարքսիստ «սոցիալական մեկնաբանությանը», որը տեղավորում է հեղափոխության պատճառները դինամիկ դասակարգման մեջ։ Ռևիզիոնիստական մոտեցումը շեշտը դնում է քաղաքական մշակույթի վրա։ Կարդալով քաղաքական մշակույթի գաղափարները Հաբերմասի հրապարակային խոսքի կոնցեպցիայի միջոցով, հեղափոխության պատմաբանները քիչ տասնամյակներ են դիտարկել մշակութային թեմաների դերը և դիրքը, օրինակ՝ գենդեր, ծիսակարգ, գաղափարախոսություն՝ նախահեղափոխական ֆրանսիական քաղաքական մշակույթի համատեքստում։

Պատմաբանները, ովքեր միավորվել են այս գաղափարի շուրջ․ Ռոժե Շարտիե, Ռոբերտ Դարնտոն, Պատրիս Հայգոնե, Լինն Հանտ, Քեյթ Բեյքըր, Ջոան Լենդս, Մոնա Օզուֆ և Սարա Մազա։ Անշուշտ, այս գիտնականները բոլորը միանգամայն տարբեր հետաքրքրություններ ունեն, և հավանաբար բավականին շատ է շեշտը դրվել ֆրանսիական հեղափոխության նոր պատմության հարացույցային բնույթի վրա։ Քոլին Ջոնսը, օրինակ, անծանոթ չէ մշակույթի պատմությանը, Հաբերմասին կամ Մարքսիզմին, և համառորեն վիճում էր, որ Մարքսիստական մեկնաբանությունը դեռ մեռած չէ, կարող է «վերակենդանանալ»։ Այնուամենայնիվ, Հաբերմասի տրամաբանությունը մեծապես հակադրվում էր Մարքսիստական ըմբռնմանը։ Մինչդեռ Ռեբեկկա Սպանգը նաև վերջերս վիճել է, որ չնայած իր շեշտադրությանը տարբերության և նորույթների վրա, ռևիզիոնիստական մոտեցումը պահում է այն գաղափարը, որ Ֆրանսիական հեղափոխությունը ջրբաժան գիծ է հանդիսանում քաղաքական արդիականացման պատմության մեջ, և որ «քաղաքական արդիականացում» խնդրահարույց հասկացությունը քիչ է արժանացել ուշադրության։

Մշակութային ուսումնասիրություններ
---------------------------------

Մշակութային ուսումնասիրությունը ակադեմիական գիտություն է գիտնականների մի խմբի շրջանում։ Այն միավորում է քաղաքատնտեսությունը, աշխարհագրությունը, հասարակագիտությունը, հասարակական տեսությունը, գրականության տեսությունը, տեսագրության տեսությունը, մշակութային մարդաբանությունը, փիլիսոփայությունը, արվեստի պատմությունը ՝ ուսումնասիրելու մշակույթի երևույթը բազում հասարակություններում։ Մշակույթի պատմության հետազոտողները հաճախ կենտրոնանում են, թե ինչպես է մի որոշակի երևույթը կապում գաղափարախոսությունը, ազգությունը, էթնիկական խմբերը, դասակարգային կառուցվածքը և գենդերը։ Տերմինը ստեղծվել է Ռիչարդ Հոգգարդի կողմից 1964 թվականին, երբ նա հիմնադրեց Բիրմինգհեմի Ժամանակակից մշակութային ուսումնասիրությունների կենտրոնը։ Այդ ժամանակից ի վեր այն մեծապես ասոցացվում է Ստյուարտ Հոլլի հետ, ով որպես տնօրեն հաջորդեց Հոգգարդին։

Տես նաև
-------

* Կոլեկտիվ անգիտակցական
* Համաշխարհային պատմություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Historicising Historical Theory’s History of Cultural Historiography. Alison M. Moore, Cosmos & History: The Journal of Natural and Social Philosophy, 12 (1), February 2016, 257-291.
2. ↑  Siegfried Giedion, *Space, Time and Architecture* (6th ed.), p 3.
3. ↑  See Moran, Sean Farrell (2016). «Johan Huizinga, *The Waning of the Middle Ages*, and the Writing of History». *Michigan Academician*. **42**: 410–22.
4. ↑  What Became of Cultural Historicism in the French Reclamation of Strasbourg After World War One? French History and Civilization 5, 2014, 1-15

Գրականություն
-------------

* Arcangeli, Alessandro. (2011) *Cultural History: A Concise Introduction* (Routledge, 2011)
* Burke, Peter. (2004). *What is Cultural History?*. Cambridge։ Polity Press.
* Cook, James W. et al. *The Cultural Turn in U. S. History: Past, Present, and Future* (2009) excerpt; 14 topical essays by scholars
* Ginzburg, Carlo (1989). *Clues, Myths and the Historical Method*. Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-4388-4. Ginzburg "challenges us all to retrieve a cultural and social world that more conventional history does not record." -Back Cover
* Hérubel, Jean-Pierre V.M. (2010, January). "Observations on an Emergent Specialization: Contemporary French Cultural History. Significance for Scholarship." *Journal of Scholarly Publishing* 41#2 pp. 216–240.
* Kelly, Michael. "Le regard de l’étranger: What French cultural studies brings to French cultural history." *French Cultural Studies* (2014) 25#3-4 pp։ 253-261.
* Kırlı, Cengiz. "From Economic History to Cultural History in Ottoman Studies." *International Journal of Middle East Studies* (2014) 46#2 pp։ 376-378.
* McCaffery, Peter Gabriel, and Ben Marsden, eds. *The Cultural History Reader* (Routledge, 2014)
* Melching, W. & Velema, W. (1994). *Main trends in cultural history: ten essays*. Amsterdam։ Rodopi.
* Moore, Alison M. Historicising Historical Theory's History of Cultural Historiography. *Cosmos & History: The Journal of Natural and Social Philosophy*, 12 (1), February 2016, 257-291.
* Moore, Alison, What Became of Cultural Historicism in the French Reclamation of Strasbourg After World War One? *French History and Civilization* 5, 2014, 1-15
* Morris, I. (1999). *Archaeology as Cultural History: Words and Things in Iron Age Greece*. Blackwell Publishing.
* Munslow, Alun (1997). *Deconstructing History*. Routledge. 0-415-13192-8
* Poirrier, Philippe (2004), Les Enjeux de l’histoire culturelle, Seuil.
* Poster, M. (1997). *Cultural history and postmodernity: disciplinary readings and challenges*. New York։ Columbia University Press.
* Ritter, H. (1986). *Dictionary of concepts in history*. Reference sources for the social sciences and humanities, no. 3. Westport, Conn։ Greenwood Press.
* Salmi, H. (2011). "Cultural History, the Possible, and the Principle of Plenitude." *History and Theory* 50 (May 2011), 171-187.
* Schlereth, T. J. (1990). *Cultural history and material culture: everyday life, landscapes, museums. American material culture and folklife*. Ann Arbor, Mich։ UMI Research Press.
* Schwarz, Georg, *Kulturexperimente im Altertum*, Berlin։ SI Symposion, 2010.
* Spang, Rebecca. (2008). "Paradigms and Paranoia: how modern is the French Revolution?" *American Historical Review*, in JSTOR

Արտաքին հղումներ
----------------

* International Society for Cultural History
* Web Portal on Historical Culture and Historiography Archived 2019-08-22 at the Wayback Machine.