recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Windows 2.x**, Microsoft Windows ընտանիքի երկրորդ օպերացիոն համակարգն է Microsoft-ից։

Թողարկումը տեղի է ունեցել 1987 թվականի դեկտեմբերի 9-ին։ Microsoft-ն օգտվեց Intel 286 պրոցեսորի արագության բնութագրերից, հիշողությունը ընդլայնելու հնարավորությունից և հավելվածների փոխգործունակությունից՝ օգտագործելով DDE: Այս ՕՀ-ի օգտատերերը կարող են օգտագործել ստեղնաշարի դյուրանցումներ՝ համակարգի գործողություններ արագ կատարելու համար։ Windows 2.0-ն օգտագործում էր Multi-window Presentation Manager միջավայրը և ուներ իր սեփական API կոդը, բայց կարող էր օգտագործել միայն 640 ԿԲ MS-DOS հիշողություն և ընդլայնված հիշողություն։ Այնուամենայնիվ, չնայած այն հանգամանքին, որ շատ ծրագրավորողներ սկսեցին ծրագրակազմ գրել Windows 2.x-ի տակ (և սա ՕՀ-ի ապագա հաջողության նշանակալի նշան էր), այն չտարածվեց, քանի որ թույլ ապարատային և ծրագրային ապահովման զգալի սահմանափակումները դժվարացնում էին օգտագործել բազմապատուհանների միջերեսը։

Նորարարություններ
-----------------

* ներդրեց համընկնող պատուհանների համակարգ (Windows 1.0-ն ուներ սալիկապատ համակարգ);
* կան պատուհանները նվազագույնի հասցնելու և առավելագույնի հասցնելու կոճակներ;
* իրականացված աջակցություն պրոցեսորի պաշտպանված ռեժիմին.
* ներմուծված տվյալների դինամիկ փոխանակման արձանագրություն (DDE);
* բարելավված աջակցություն Intel 80286 պրոցեսորի համար, ինչպես նաև արագության բարձրացում;
* 2.03 տարբերակում (Windows 2.0/386) բարելավվել է աշխատանքը Intel 80386 պրոցեսորի պաշտպանված ռեժիմում և աշխատել ընդլայնված հիշողության հետ։

Տարբերակի պատմություն
---------------------

**2.0x**
Windows 2.0 տարբերակը թողարկվել է 1987 թվականի օգոստոսի 2-ին։ Այն պարունակում էր նույն հավելվածները, ինչ Windows 1.0-ը, բայց բարելավված կառավարմամբ և VGA (Video Graphics Array) ռեժիմի աջակցությամբ։ Օգտատերերը կարող էին ազատորեն չափափոխել պատուհանների չափերը և տեղափոխել դրանք էկրանի ցանկացած հատված, ինչպես նաև համընկնել միմյանց։

2.03 տարբերակը (տարբերակ 2.0/386), թողարկվել է 1987 թվականի դեկտեմբերի 9-ին, աջակցում էր «386 ընդլայնված ռեժիմ», որը թույլ էր տալիս համակարգին միաժամանակ մի քանի MS-DOS հավելվածներ գործարկել լրացուցիչ հիշողության տարածքում։ Սա թույլ տվեց չսահմանափակվել միայն 640 ԿԲ-ով։

**2.1x**
*Հիմնական հոդված՝* Windows 2.1x
2.10 տարբերակը, որը թողարկվել է 1988 թվականի մայիսի 27-ին երկու տարբերակով՝ Windows/286 և Windows/386, օգտագործել է ժամանակակից պրոցեսորների հիշողության կառավարման նոր հնարավորությունները։ Համապատասխանաբար, Windows/286-ը կարող է (պոտենցիալ) հասցեագրել 16 ՄԲ հիշողություն, մինչդեռ Windows/386-ը՝ 4 ԳԲ։

Տարբերակ 2.11, թողարկվել է 1989 թվականի մարտի 13-ին, նույնպես երկու տարբերակով, հիշողության բաշխման, AppleTalk-ի աջակցության և տպիչի բարելավված դրայվերների աննշան փոփոխություններով։

Windows 2.0-ը, Windows/286-ը և Windows/386-ը փոխարինվեցին Windows 3.0-ով, որը թողարկվել էր 1990 թվականի մայիսին։

Համակարգի պահանջները
--------------------


|
|  |
| Օպերատիվ հիշողություն | 256 ԿԲ |
| Տեսաադապտեր | CGA/Hercules/EGA (կամ համատեղելի) |
|
| Կոշտ սկավառակ | կամ 2 սկավառակ |
| Ներմուծման սարքեր | մկնիկ |
| Այլ կրիչներ | Սկավառակիչ |
|
| MS-DOS | 3.0-ից բարձր |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
**Ամիֆաոն կամ Ամիթաոն** (հին հունարեն՝ Ἀμυθάων),հին հունական դիցաբանության կերպար էոլիդյանների ընտանիքից, Կրեփեոսի և Տիրոյի որդին՝ Բիանտի և Մելամպոդի հայրը։ Էլիսի Ամիֆաոնիա շրջանի համանունը, հնագույն օլիմպիական խաղերի լեգենդար հիմնադիրներից մեկը։ Հիշատակվում է Յասոնի լեգենդում, ով նրա եղբոր որդին էր։ Ամիֆաոնի հետնորդներն աչքի էին ընկնում իրենց մարգարեական շնորհով և թագավորում էին Արգոսում։

Առասպելաբանության մեջ
---------------------

Հին հեղինակները Ամիֆաոնին անվանում են Կրեփեոսի երեք որդիներից մեկը՝ Թեսալիայի Իոլք քաղաքի հիմնադիրն ու առաջին թագավորը, Էոլի որդին և Հելենի թոռը, ով իր ծագումնաբանությունը փոխանցել է Պրոմեթևսին։ Կրեփեոսի կինը նրա զարմուհի Տիրոն էր՝ Էլիս Սալմոնեուսի թագավորի դուստրը, ով իր ամուսնուց ծնեց Էսոնին, Ֆերետին և Ամիֆաոնին, իսկ ծովի աստված Պոսեյդոնից՝ երկվորյակներին՝ Պելիասին և Նելևսին։ Երբ Նելևսը գնաց Մեսսենիա՝ այնտեղ իր թագավորությունը հաստատելու, Ամիֆաոնը հետևեց նրան և հետագայում ապրեց Փիլոսում։ Նա ամուսնացավ Իդոմենեի (իր եղբոր՝ Ֆերետի կամ Արգոսի արքա Աբանտի դուստրը) կամ Ագլայայի հետ։ Նրա կինը ծնեց նրան որդիներ Բյանտ և Մելամպոդ,դուստրեր Էոլիա (էտոլիայի հերոս Կալիդոնի կինը) և Փերիմելու (Անտիոնի կինը)։ Առասպելի այլընտրանքային տարբերակներում Ամիֆաոնը Իոլկայի թագավորն է։

Էլիս
Իմանալով, որ Էսոնի որդի Ջեյսոնը եկել է Իոլք և Պելիասից պահանջել է իր հոր ժառանգությունը, Ամիֆաոնը նույնպես եկել է հայրենի քաղաք՝ աջակցելու իր եղբորորդու պահանջին։ Ըստ Պինդարի՝ Ամիփաոնը, Ֆերեթը և Էոլիդի ընտանիքի այլ ներկայացուցիչներ ներկա են եղել հանդիպմանը, որին Յասոնը պահանջել է իր իրավունքները Իոլկի թագավորական գահի նկատմամբ, իսկ Պելիասը նրան առաջարկել է նախ նավարկել Կոլխիդա՝ Ոսկե գեղմը ստանալու համար։ Պաուսանիասը նշում է, որ Ամիֆաոնը վերսկսել է մրցումները՝ ի պատիվ Օլիմպիական Զևսի Էլիսում, որը մոռացվել է այն բանից հետո, երբ «Պելոպսի որդիները ցրվել են Էլիսից ամբողջ Պելոպոնեսում»; այս մրցումները դարձան պատմական դարաշրջանի Օլիմպիական խաղերի նախատիպը։

Ամիֆաոնի շատ ժառանգներ առանձնանում էին գուշակության ունակություններով։ Պրետոսի դուստրերի հետ ամուսնության միջոցով Ամիֆաոնի որդիները դարձան Արգոսի թագավորներ։

Հիշողություն
------------

Ըստ Ստեփանոս Բյուզանդացու՝ Ամիֆաոն անունից է առաջացել Էլիսի Ամիֆաոնիա շրջանի անվանումը։ Ըստ երևույթին, խոսքը գնում է Տրիֆիլիայի Լեպրի քաղաքի (Էլիսի հարավային մաս) տարածքում գտնվող տարածքի մասին։

Միկենյան քաղաքակրթության տեքստերում հանդիպում է a-mu-ta-wo անունը, որը հետազոտողները կապում են հին հունական Ἀμυθάων (Ամիֆաոն, «լուռ») հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Любкер Ф.* Melampus (ռուս.) // *Реальный словарь классических древностей по Любкеру* / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга, Ф. Гельбке, П. В. Никитин, В. А. Канский — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 848.
2. 1 2  Аполлодор, 1972, I, 9, 11
3. ↑  Аполлодор, 1972, II, 2, 2
4. ↑  Диодор Сицилийский, 2005, IV, 68, 3
5. ↑  Аполлодор, 1972, I, 7, 7
6. ↑  Диодор Сицилийский, 2005, IV, 69, 3
7. 1 2 3 4  Wernicke, 1894
8. ↑  Пиндар, 1980, Пифийские песни, IV, 123—167
9. ↑  Павсаний, 2002, V, 8, 2
10. ↑  Stoll, 1894
11. ↑  Hirschfeld, 1894
12. ↑  Предметно-понятийный словарь, 1986, с. 93
13. ↑  Молчанов, Нерознак, Шарыпкин, 1988, с. 82
«**Արմինիըն թայմս**» («Armenian Times» - «Հայկական ժամանակներ»), հասարակական-քաղաքական, պատմական, մշակութային պատկերազարդ պարբերաթերթ։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսնում 1994 թվականից Մոսկվայում՝ հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն (տպաքանակը՝ 50 000)։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Արթուր Խանումյան։ Հովանավոր՝ «Տաշիր Գրուպ» ընկերություն։ 

Պարբերականն անդրադառնում է Հայաստանի հասարակական, քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական կարևոր իրադարձություններին, Ռուսաստանի հետ միջպետական հարաբերություններին, լուսաբանում է ռուսահայ համայնքի կյանքը։ Մեծապես նպաստում է արտերկրում հայապահպանությանը միտված ծրագրերին։ Տպագրում է հայ անվանի մտավորականների, ռազմական գործիչների, արվեստագետների մասին հոդվածներ, հայկական պատմագիտական, մշակութային նյութեր և այլն։ 

Պարբերականն անվճար տարածվում է Ռուսաստանի, ԱՊՀ-ի և Եվրոպայի մի շարք երկրների հայաշատ վայրերում։ 

ՀՀ սփյուռքի նախարարության համաձայնությամբ 2011 թվականից տպագրվում է նաև Հայաստանում (1000 օրինակ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**«Աշխատություններ. պատմաբանասիրական և ձեռագրագիտական ուսումնասիրություններ»**, գիրք, որում ներկայացվում է պատմաբան, ձեռագրագետ, Արտաշես Մաթևոսյանի (1922-2004) ձեռագրագիտական և պատմաբանասիրական հոդվածները և ուսումնասիրությունները նվիրված հայերեն ձեռագիր մատյանին և գրչության արվեստին, գրչության կենտրոններին, հիշատակարաններին, նշանավոր ձեռագրերին (1000-ամյա թղթյա ձեռագիր, «Մշո ճառընտիր», «Թարգմանչաց ավետարան», «Հեթումի ճաշոց»), ինչպես նաև՝ Կորյունի «Վարք Մաշտոցի» երկին, Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» Չորրորդ գրքին, Անանիա Շիրակացու «Քննիկոնին», Գլաձորի համալսարանին և այլն։ 

Գիրքը նվիրված է Մատենադարանի երկարամյա գիտաշխատող գլխավոր ավանդապահ (1962-1977), պատմական գիտությունների թեկնածու, պատմաբան և ձեռագրագետ Արտաշես Մաթևոսյանի (1922-2004) ծննդյան 100-ամյակին։ Տպագրվել է 2022 թվականին Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի գիտական խորհրդի որոշմամբ։ Ժողովածուն կազմել և խմբագրել է հայագետ, աղբյուրագետ, պատմաբան, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Մատենադարանի գիտական գծով փոխտնօրեն, Մատենադարանի տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատար Կարեն Մաթևոսյանը։

Գիրքը նախատեսված է հայոց պատմությամբ ու մշակույթով զբաղվող մասնագետների և ընթերցող լայն հասարակության համար։

Բովանդակություն
---------------

Գիրքը բաղկացած է երկու մասից՝ առաջին մասում հիմնականում ձեռագրագիտական ուսումնասիրություններն են, իսկ երկրորդում՝ պատմաբանասիրական, որոնցում ներկայացված են վաստակաշատ հեղինակի հոդվածները և աշխատությունները նվիրված հայերեն ձեռագիր մատյանին և գրչության արվեստին, գրչության կենտրոններին, հիշատակարաններին, նշանավոր ձեռագրերին (1000-ամյա թղթյա ձեռագիր, «Մշո ճառընտիր», «Թարգմանչաց ավետարան»), ինչպես նաև՝ Կորյունի «Վարք Մաշտոցի» երկին, Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» Չորրորդ գրքին (որի գոյությունն ապացուցվում է հանգամանալից ուսումնասիրությամբ), Անանիա Շիրակացու «Քննիկոնին» և այլն։ Կիլիկյան Հայաստանի նշանավոր մատյաններից մեկի՝ «Հեթումի ճաշոցի» մասին գիտնականի ծավալուն հոդվածը հրապարակվում է առաջին անգամ։ Գրքի վերջում զետեղված է հեղինակի աշխատությունների ամբողջական մատենագիտությունը։

Տես նաև
-------

* Արտաշես Մաթևոսյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Արտաշես Մաթևոսյան, Աշխատություններ (Մատենադարան) (խմբ. Կարեն Մաթևոսյան), Երևան էջ 1-39 — 528 էջ, ISBN 978-9939-897-12-7։
2. 1 2 3  «ԼՈՒՅՍ Է ՏԵՍԵԼ ԱՐՏԱՇԵՍ ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆԻ «ԱՇԽԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ» ԺՈՂՈՎԱԾՈՒՆ»։ *matenadaran.am*։ Վերցված է 2023-14-03
3. ↑  «Երիտասարդական 8-րդ գիտաժողովը նվիրվեց անվանի ձեռագրագետ, պատմաբան Արտաշես Մաթևոսյանի ծննդյան 100-ամյակին»։ *armenpress.am*։ Վերցված է 2023-14-03
**Անդրե Տեր-Օհանյան** (Ամուրյան, 1899, Թավրիզ, Իրան - նոյեմբերի 23, 1980(1980-11-23), Թեհրան, Իրան), հայ բանասեր, խմբագիր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1899 թվականին Թավրիզում։ 1919 թվականին Թավրիզում աշխատել է «Այգ» և «Արշալոյս» թերթերի խմբագրություններում, 1923-1925 թվականներին հետևել է Պրահայի և Սորբոնի համալսարանների իրավաբանության և քաղտնտեսության դասընթացներին, ապա աշխատակցել ՀՅԴ «Դրօշակ», «Յառաջ» պարբերականերին։ 1937-1942 և 1974-1976 թվականներին եղել է «Ալիք», 1953-1969 թվականներին՝ «Ասպարէզ» օրաթերթերի խմբագիր, 1949-1953 թվականներին՝ «Արմենուհի» հանդեսի արտոնատեր։ 1974 թվականից միաժամանակ դասավանդել է Թեհրանի համալսարանի հայագիտության ամբիոնում։ Կալիֆոռնիայի «Հուվըր» ինստիտուտում ուսումնասիրել է ցարական «Օխրանա»-ի ծավալուն արխիվը և թարգմանել հայկական կազմակերպություններին առնչվող նյութերը («Ցարական «Օխրանա»-ի արխիվը», Ա գիրք, Թեհրան, 1978)։ 

Լույս են տեսել Անդրե Տեր-Օհանյանի «Սմբատ Բագրատունի» (1946) պոեմը, «Անցած օրերի շղթան» (1949) վեպը, «Հ. Յ. Դաշնակցութիւնը Պարսկաստանում» (1950), Տեր-Օհանյանի խմբագրությամբ և ծանոթագրություններով՝ «Գրական էջեր» (1971), «Յեղափոխական Եփրեմի ոդիսականը» (1972) աշխատությունները, «Հ. Յ. Դաշնակցութիւն, Եփրեմ. Պարսկական սահմանադրութիւն» (հ. 1, 2, 1976, 1979, բոլորը՝ Թեհրան) երկը։

Անդրե Տեր-Օհանյանը մահացել է 1980 թվականի նոյեմբերի 23-ին Թեհրանում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մինասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Աշխեն Կարապետի Մինասյան** (նոյեմբերի 20, 1902(1902-11-20), Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 13, 1980(1980-06-13), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային բուսաբույծ-սելեկցիոներ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1946)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի գյուղատնտեսական ֆակուլտետը (1926)։ 1929-1935 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ բուսաբանական այգում, որտեղ կազմակերպել և ղեկավարել է սերմստուգիչ առաջին լաբորատորիան։ 1951-1956 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ բույսերի գենետիկայի և սելեկցիայի համալսարանում, 1956-1974 թվականներին՝ ՀԽՍՀ գյուղատնտեսության նախարարության երկրագործության ԴՀԻ-ում։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են գարու, ցորենի, եգիպտացորենի, երկհար թավոտ վիկի տեսակակազմի, փոփոխականության, ագրոկենսաբանական աոանձնահատկություններին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 554.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 554)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ալթունյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Արշակ Ալթունյան** (հունվարի 3, 1850(1850-01-03), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - *անհայտ*), հայ արձակագիր։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունը ստացել է ծննդավայրի Պեզճյան վարժարանում, որն ավարտելուց հետո զբաղվել է ուսուցչությամբ։ 1877 թվականին ռուս-թուրքական պատերազմի օրերին ճանապարհորդել է Մոլդո-Վալաքիայում, Հունգարիայում և Լեհաստանում, գրել է «Տեղեկագրություն հայոց գաղթականության, որք ի Մոլդո-Վալաքիա, Հունգարիա և ի Լեհաստան» գիրքը, տպագրել Ֆոքշանում 1877 թվականին։ Այնուհետև մեկնել է Պոլիս. աշխատակցել պարբերական մամուլին։ Ապա տեղափոխվել է Եգիպտոս, բնակություն հաստատել Կահիրեում, որտեղ 1907 թվականին լույս է ընծայել «Աղքատին պատիվը» վեպը, որը շղարշված լինելով հանդերձ բարոյախոսական քարոզով, ճանաչողական արժեք է ներկայացնում Կ. Պոլսի ամիրայական հարուստ դասի կյանքի ու կենցաղի ցուցադրմամբ։ Այդ արժանիքին պետք է վերագրել, որ 1925 թվականին այն վերահրատարակվել է։ Տպագրել է նաև «Սիրո զոհեր» վերնագրով մի վեպ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*։ Երևան: «Հայաստան»։ էջ 50


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10493 |

 |
**Այծերի վարակիչ թոքաբորբ**, վարակիչ հիվանդություն։

Հիվանդության մասին
------------------

Հարուցիչը միկոպլազմաներն (Mycoplasma mycoides subspecies) են։ Հիվանդությունը բնորոշվում է կրուպոզային թոքաբորբով և շճաֆիբրինոզային պլևրիտով։ Անկումները՝ 100%։ Վարակի տարածման հիմնական ուղին օդակաթիլայինն է։ Առողջացած այծերը ձեռք են բերում մի քանի տարվա վարակամերժություն։

Ախտորոշում
----------

Հիվանդությունն ախտորոշվում է միկոպլազմի առանձնացման, նույնականացման, ուլերի կենսափորձանմուշառման հետազոտությամբ։ Բուժում են միայն տոհմային և մթերատվության բարձր ցուցանիշներով կենդանիներին (3–10%-անոց նովարսենոլի ներերակային ներարկումներով)։

Կանխարգելում
------------

Որպես կանխարգելիչ միջոցառում՝ սահմանվում է կարանտին, հիվանդներին մորթում են, առողջներին՝ վակցինացնում։ Կարանտինը հանում են վերջին մորթից կամ կենդանու առողջացումից 2 ամիս հետո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անդրեյ Խաչատուրյան (այլ կիրառումներ)

**Անդրեյ Միքայելի Խաչատուրյան** (մարտի 4, 1949(1949-03-04), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ հոգեբույժ, հոգեթերապևտ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1998), պրոֆեսոր (1999): Հայկական հոգեթերապևտիկական լիգայի նախագահ (2000):

Գրիգոր Արզումանյանի որդին։

Կենսագրություն
--------------

Անդրեյ Խաչատուրյանը ծնվել է 1949 թվականի մարտի 4-ին, Երևանում։ 1972 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1982 թվականից աշխատում է Երևանի բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտում, 1992 թվականից՝ Առողջապահության ազգային ինստիտուտում։ 1993 թվականին եղել է հոգեբուժության, հոգեթերապիայի և բժշկական հոգեբանության ամբիոնի ուսումնական մասի ղեկավար։

Աշխատանքները վերաբերում են խանդի զառանցանքի ախտաբանական հատկանիշների, հոգեօրգանական համախտանիշի կառուցվածքային տարբերակների, հետվնասվածքային գերհույզային և հարմարվողական խանգարումների ուսումնասիրմանը։ Հեղինակ է «Ոչ պսիխոտիկ բնույթի խանգարումների համախտանիշային կառուցվածքը գանգուղեղային վնասվածքների հեռավոր շրջանում» (ռուսերեն, 1988) ուսումնական ձեռնարկի։

Անդամակցություն
---------------

* ՀՀ հոգեբույժների ընկերակցության վարչության անդամ (1993)։
* ՀՀ հոգեվերլուծական ընկերակցության անդամ (1994)։
* Հոգեթերապևտների եվրոպական ընկերակցության անդամ (2000)։
* Համաշխարհային առողջապահական կազմակերպության ուսումնական բաժանմունքի անդամ (2000)։
* Հոգեկան առողջության եվրոպական կազմակերպության անդամ (2004)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005, էջ 507։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 18241 |

 |
**Աշոտ Մելիքջանյան** (ապրիլի 20, 1952, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 12, 2001, Նյու Յորք, ԱՄՆ), թատրոնի և հեռուստատեսության խորհրդահայ դերասան։

Կենսագրություն
--------------

Աշոտ Մելիքջանյանը իր դերասանական կարիերան սկսել է Երևանի դրամատիկական թատրոնում։ Ֆիլմերում իր առաջին դերը ստացել է 1972 թվականին՝ նկարահանվելով Հայրիկ ֆիլմում։ Ֆիլմում նա մարմնավորել է Մերուժանի դերը։ Գլխավոր դեր առաջին անգամ ստացել է 1979 թվականին՝ նկարահանվելով Երկրային հետիոտներ ֆիլմում։ Ֆիլմը նկարահանվել էր «Ուզբեկֆիլմ» ընկերությունը։ Հաջորդ գլխավոր դերը ստացել է 1983 թվականին՝ նկարահանվելով «Առանց ավելորդ ռիսկի» ֆիլմում, որը նկարահանել էր Մ. Գորկու անվան կինոստուդիան։ Դերասանի վերջին ֆիլմը եղել է «Կարոտը», որը նկարահանվել է 1990 թվականին Հայֆիլմ կինոստուդիայի կողմից։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո ընտանիքի հետ տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ աշխատել է հուշանվերների ֆաբրիկայում։ Համակարգել է ֆաբրիկայի Դոմինիկյան Հանրապետության մասնաճյուղը։ Մահացել է 2001 թվականի նոյեմբերի 12-ին Նյու Յորքում տեղի ունեցած ավիավթարի ժամանակ։

Ֆիլմագրություն
--------------

* 1972 «Հայրիկ» — *Մերուժան*
* 1973 «Վատ լավ մարդը» — *Աչմիանով*
* 1978 «Երջանկությունը կողքն է»
* 1979 «Երկրային հետիոտներ» — *Աքմալ*
* 1980 «Թռիչքը սկսվում է երկրից» — *Խորենի որդի Արմեն*
* 1983 «Առանց ավելորդ ռիսկի» — *ավագ լեյտենանտ Լևոն Ավետիսով*
* 1985 «Կապիտան Առաքել» — *Վարուժան*
* 1990 «Կարոտ» — *Արամ*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Меликджанян Ашот /Энциклопедия кино 2010


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |

 |
**Արշավիր Վաղարշակի Շահխաթունի** (փետրվարի 19, 1885(1885-02-19), Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - ապրիլի 4, 1957(1957-04-04), Փարիզի 16-րդ շրջան, Փարիզ), հայ դերասան, կինոռեժիսոր և դիմահարդար՝ համր կինոյի ժամանակաշրջանում։

Թատերական գործիչ, դերասան Վաղարշակ Շահխաթունյանի որդին։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1885 թվականի փետրվարի 19-ին, Երևանի նահանգի Ալեքսանդրապոլ քաղաքում։

Սովորել է Թիֆլիսի զինվորական ուսումնարանում, ապա զինվորական ծառայության անցել Բաքվում։

Որպես դերասան առաջին անգամ բեմ է բարձրացել 1905 թվականին, Բաքվում։ Այնուհետև Բաքվից տեղափոխվել է Ալեքսանդրապոլ։ Դերասանական ձիրքով աչքի է ընկել 1908-1909 թթ. թատերաշրջանում՝ Թիֆլիսի հայոց դրամատիկական ընկերության, ապա նաև Բաքվի մշակութային միության թատերախմբերում։ 1910 թվականից ելույթներ է ունեցել Թիֆլիսի տարբեր թատերախմբերում։

1913 թ. ընդունվել է Մոսկվայի Գեղարվեստական թատրոնի ստուդիա։

1913-1914 թթ. Ա. Խանժոնկովի կինոկազմակերպության հրավերով նկարահանվել է «Բելա» (ըստ Միխայիլ Լերմոնտովի «Մեր ժամանակների հերոսը» ստեղծագործության, «Կովկասի նվաճումը», «Խանդ», «Փոթորիկ», «Իսմայիլ բեյ» և այլ կինոնկարներում։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին կովկասյան ճակատում մասնակցել է ռազմական գործողություններին, դարձել ցարական բանակի սպա։

1918 թվականին նշանակվել է Երևանի զինվորական պարետ և պաշտոնավարել մինչև 1920 թվականի վերջերը՝ Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումը։

Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո մեկնել է արտասահման։ Որոշ ժամանակ ապրել է Ստամբուլում, մասնակցել «Հայ դրամատիկի» ներկայացումներին, ապա տեղափոխվել է Բուլղարիա, իսկ 1924 թվականին՝ Փարիզ։ Այստեղ նկարահանվել է «Միշել Ստրոգով», Աբել Հանսի «Նապոլեոն» և Դյուվիվեի «Մարդը Իսպանիո նավից» ֆիլմերում։ Հայկական թատերախմբերի ներկայացումներում հանդես է եկել որպես Սեյրան (Ալեքսանդր Շիրվանզադե, «Նամուս»), Ռոմեո (Ուիլյամ Շեքսպիր, «Ռոմեո և Ջուլիետ»), Քին (Ալեքսանդր Դյումա, «Քին»), Աբեղա (Լևոն Շանթ, «Հին աստվածներ») և այլն։

1928 թվականին նախաձեռնել է «Անդրանիկ» ֆիլմի նկարահանումը, ուր հանդես է եկել Անդրանիկի և նրա հոր դերերի կատարմամբ։

1932 թվականից զբաղվել է կինոդիմահարդարմամբ, ճանաչվել որպես կինոդիմահարդարման նոր սկզբունքների կիրառող և հայկական համր կինոյի առաջատար դերասան։

Մահացել է 1957 թվականի ապրիլի 4-ին, Փարիզում։

*

Ընտրված ֆիլմագրություն
----------------------

* *Մարդը Իսպանիո նավից»* (1926)
* *Միշել Ստրոգով* (1926)
* *Նապոլեոն* (1927)
* *«Սպիտակ սատանան»* (1930)
* *Լիբանանի տիկինը* (1934)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 8. — էջ 425.
2. ↑  Capua p.191

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արշավիր Շահխաթունի Archived 2022-01-03 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Բիչի կղզի**, կղզի Նևայի դելտայում, Սանկտ Պետերբուրգի տարածքում, սահմանափակված է Կենտրոնական Նևկայով, Թիավարման ալիքով և Ֆիննական ծոցով։

Պատմություն
-----------

Ֆիննական *Խյարկյասարի* անվանումը (ֆիններեն՝ Härkäsaari՝ Բիչի կղզի)։ Ներկայիս *Բիչի կղզի* անվանումը հայտնի է XIX դարից և իրենից ներկայացնում է ֆիննական անվան թարգմանությունը։ Կրեստովսկի կղզուց Բիչի կղզին բաժանվում է փոքրիկ *Վինովկա* գետը, որը ձգվելով հյուսիս֊արևոլքից դեպի հարավ֊արևելք, Բիչի կղզին նման է դարձնում ցուլի գլխի։

1960-ական թվականներին կղզու կոնֆիգուրացիան փոխվել է։

Հենց այդ տարիներին Բիչի կղզում սկսվեց սպորտային բազայի կառուցում, իսկ արևելյան մասով ճանապարհ է դրվել։

Չնայած սպորտային բազայի կառուցմանը, կղզու մեծ մասը մնում էր անմշակ մինչև 2011 թվականը։ 2011 թվականին սկսվել է կղզու մաքրումը «Յավար-Նեվա» ձյուդոյի սպորտային ակումբի կառուցման համար։

2015 թվականին սպորտային ակումբը գրեթե կառացված էր։ Նաև կառուցվել է նոր ճանապարհ արևմտյան մասում։

Կամուրջներ
----------

Մինչև 1960-ական թվականները Բիչի կղզին Կրեստովսկիի հետ ոչ մի կերպ չէր միանում, քանի որ Բիչի կղզու վրա ոչ մի կառույց չկար

Թիավարման ալիքը դնելուց հետո, Կրեստովսկին և Բիչի կղզին միացրեցին կամուրջով։

2013—2014 թվականներին վերանորոգվել է արևելյան մասի կամուրջը, իսկ 2014 թվականին սկսվել է նոր կամրջի կառուցումը արևմտյան մասի ջրանցքի վրայով։

Երկու կամուրջներն էլ պաշտոնական անվանում չունեն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GEOnet Names Server — 2018.
2. 1 2  Սանկտ Պետերբուրգի տեղանվանագիտական էնցիկլոպեդիա — СПб.: Տեղեկատվահրապարակային գործակալություն ЛИК, 2002. — С. 69

Գրականություն
-------------

* Ленинград. Историко-географический атлас
* Даринский А. В. География Ленинграда
* Городские имена сегодня и вчера
* Горбачевич К. С. Хабло Е. П.։ Почему так названы?
* Санкт-Петербург։ Энциклопедия

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Ոսկեպարի աշտարակ**, միջնադարյան պաշտպանական կառույց Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի արևելքում։

Տեղադրություն
-------------

Խորհրդային Միության տարիներին աշտարակը գտնվում էր Խորհրդային Ադրբեջանին պատկանող Վերին Ոսկեպար (Յուխարի Ոսկեպար) էքսկլավում, որը ԽՍՀՄ փլուզումից հետո փաստացի դարձավ Հայաստանի Հանրապետության մաս։ Ոսկեպար գյուղից 2,5 կմ արևմուտք է` համանուն գետի ձախ։ Ծովի մակերևույթից բարձր է 802 մ։

Պատմություն
-----------

Պատմամշակութային հուշարձանի մասին քիչ տեղեկություններ են հայտնի։ Եզակի հիշատակություններից մեկը կատարել է եպիսկոպոս Մակար Բարխուդարյանը։ Ըստ հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի՝ աշտարակը կառուցվել է 13-րդ դարում։ Նա իր ուսումնասիրություններից ենթադրություն է կատարել, որ աշտարակը պատկանել է հայ քաղկեդոնական դավանանքին պատկանող իշխանի։

Ճարտարապետական նկարագիր
-----------------------

Հուշարձանն իրենից ներկայացնում է քառակուսի հատակագծով քառահարկ բերդ-աշտարակ։ Ունի 7,96 x 7,46 մ արտաքին չափեր և շուրջ 10 մ բարձրություն։ Հարկերից մեկը նկուղային է, մնացածը վերգետնյա։ Երկու մուտքերը բացված են առաջին հարկի հյուսիսային և հարավային ճակատներից։

Կառուցված է կրաշաղախով համակցված անմշակ քարից և թրծված աղյուսից։ Կառույցի պատերին առկա են նաև կապույտ ջնարակապատ աղյուսներ, որոնցից օգտագործվել են նաև մոտակայքում գտնվող Բերդավանքի եկեղեցում։

Տես նաև
-------

* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Ոսկեպար)
* Բերդավանք վանական համալիր (Ոսկեպար)
* Խլխլան աղբրի եկեղեցի
* Կալապանի եկեղեցի (Ոսկեպար)
* Գոմաձորի եկեղեցի (Ոսկեպար)
* Կորաբերդ
* Ջուխտակ Եղցի վանք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Սամվել Կարապետյան, Ոսկեպարի պատմական հուշարձանները, Երևան, 2013։
2. ↑  Բարխուտարեանց Մ. Արցախ, Բագու, 1895, էջ 381-382։
**Արշավներ՝** լայն իմաստով՝ արշավը որոշակի նպատակով կազմակերպված ուղևորություն կամ երթ է։ Հատուկ նպատակով արշավի են մեկնում զինվորները, ճանապարհորդները, տարբեր հետազոտողներ ( բուսաբաններ, կենդանաբաններ, հնէաբաններ, երկրաբաններ) և այլք։ Առանձնանում են նաև սպորտային արշավները՝ մրցարշավները։ Պատմությունից մեզ հայտնի են բազմաթիվ ռազմական արշավներ՝ արշավանքներ։ Այս ամենից զատ՝ արշավները նաև ամառային հանգստի հրաշալի տեսակ են նրանց համար, ովքեր սիրում են բնությունը և բնության գրկում լինելը։ Բնության մեջ «քաղաքակիրթ» հանգստից արշավները տարբերվում են նրանով, որ այս դեպքում մարդիկ գիշերում են ոչ թե տներում, այլ վրաններում։

Արշավը նաև ակտիվ հանգիստ է
--------------------------

Որոշ մարդիկ գերադասում են արշավների գնալ փոքր խմբերով։ Նրանք վրաններ են խփում անտառների թավուտներում, լեռնալանջերին կամ առափնյա շրջաններում։ Բազմաթիվ դպրոցներ, մանկական և երիտասարդական կազմակերպություններ ստեղծում են վրանային ճամբարներ, որտեղ դեռահասներն ու երեխաներն անցկացնում են ամառային արձակուրդները։ Ավելի ու ավելի շատ են հայտնվում վրանային ճամբարները, որոնք նախատեսված են ընտանեկան հանգստի համար։ Արշավները կարող են ընդգրկել նաև հետիոտն ճամփորդություններ։ Իրենց ողջ հագուստն ու ուտելիքը արշավախմբի անդամները կրում են ուսապարկերում. վերցնում են թեթև, հավաք հանդերձանք, ինչպես նաև փոքրիկ վրան ու քնապարկ։ Եթե արշավի երթուղին անցնում է վայրի, չբնակեցված վայրերով, ապա արշավորդները վերցնում են ուտելիք, ջուր, քարտեզ ու կողմնացույց։
Եվրոպայում և Հյուսիսային Ամերիկայում բնության մեջ հանգստի սիրահարները հետիոտն արշավի փոխարեն գերադասում են ավտոճամբարները, որտեղ հանգստացողները բնակվում են ավտոմեքենայի բնակելի ավտոկցորդում։ ինֆորմացիա
|  |
| --- |
| **Արոսենի կուլտուրական** |
| Արոսենի կուլտուրականԱրոսենի կուլտուրական |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Վարդազգիներ (Rosaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Խնձորայիններ (Maloideae) |
| **Ցեղ** | Արոսենի *(Sorbus)* |
| **Տեսակ** | **Արոսենի կուլտուրական** *(S. domestica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Sorbus domestica***L. 1753 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Արոսենի կուլտուրական** (**Sorbus domestica**), Վարդազգիների ընտանիքի խնձորայինների ենթաընտանիքին պատկանող ծառատեսակ։

Բարձրությունը 10-12, երբեմն մինչև 20 մետր, լայն բրգաձև կամ գնդաձև սաղարթով։ Բնի տրամագիծը հասնում է 0,8 - 1,3 մետրի։ Կեղևը թեփուկապատ է, անհարթ, մոխրագույն, ճաքճքված։ Երիտասարդ ընձյուղների կեղևը ձիթամոխրավում է կամ կարկրագորշավուն։ Տերևները բարդ են, կենտ փետրաձև, 15-18 սմ երկարությամբ, կազմված 13-21 նշտարաձև տերևներից, սուր սղոցաեզր, սրածայր։ Ծաղիկները սպիտակ են, հավաքված բրգաձև ծաղկափթթություններում։ Պտուղները տանձաձև են (երբեմն՝ գնդաձև), 2,5-3 սմ երկարությամբ և 1,2-3,5սմ լայնությամբ, կարմիր կամ նարնջագույն, երբեմն՝ դեղնականաչավուն։ Բավականին համեղ են, քաղցր։ Պտղամիսը մեծ քանակությամբ քարային բջիջներ է պարունակում։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին։

Տարածված է Ղրիմում, Արևմտյան Եվրոպայի հարավում, Միջերկրածովային շրջանում, լեռնային տերևաթափ անտառներում։

Պտղաբերում է 8-10 տարեկանից։ Պտուղները պարունակում են 11,4% զանազան շաքարներ, 0,65-0,75% օրգանական թթուներ։ Մեկ ծառը կարող է տալ 200-600 կգ բերք։ Պտուղները օգտագործվում են թարմ վիճակում, հատկապես լրիվ հասունանալուց հետո։ Պահում են սառեցված վիճակում, որից հետո համային լավ հատկություններ են ձեռք բերում։ Դրանցից պատրաստում են կոմպոտներ, պովիդլո, կվաս, պաստիլներ, լիկյորներ։ Լավ դեղամիջոց է համարվում ստամոքսային հիվանդությունները բուժելու համար։

Ցրտադիմացկուն է և երաշտադիմացկուն։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Լ. Վ. Հարությունյան (1983)։ *Քո շրջապատի ծառերը*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ էջ 26


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4302391-5 · NKC: ph276445 |

 |
**Բիսուլֆիտներ**, թթու սուլֆիտներ, ծծմբային թթվի թթու աղերը։ 

Պինդ վիճակում ստացվել են միայն ալկալիական մետաղների բիսուլֆիտներ (օրինակ՝ {\displaystyle NaHSO\_{3},KHSO\_{3}} ևն), իսկ հողալկալիական մետաղների բիսուլֆիտներ (օրինակ՝ {\displaystyle Ca(HSO\_{3})\_{2}} ևն) հայտնի են միայն ջրային լուծույթներում։ Ջրում ավելի լավ են լուծվում, քան համապատասխան մետաղների սուլֆիտները։ Բիսուլֆիտներ ջրային լուծույթներում օքսիդանում են օդի թթվածնով՝ առաջացնելով սուլֆատներ։ {\displaystyle Na}-ի և K-ի բիսուլֆիտներ տաքացնելիս վերածվում են պիրոսուլֆիտների՝ տաքացնելիս վերածվում են պիրոսուլֆիտների՝ {\displaystyle Na\_{2}S\_{2}O\_{5}} և {\displaystyle K\_{2}S\_{2}O\_{5}}, որոնք հայտնի են նաև մետաբիսուլֆիտներ անվան տակ։ Բիսուլֆիտներ ստանում են կարբոնատների ջրային լուծույթների կամ կախույթների մեջ SO\_{2} բաց թողնելով։ {\displaystyle NaHSO\_{3}} օգտագործվում է տեքստիլ և այլ արդյունաբերություններում (որպես սպիտակեցնող միջոց) և լուսանկարչության մեջ, {\displaystyle Ca(HSO\_{3})\_{2}} ջրային լուծույթները՝ փայտանյութից ցելյուլոզ ստանալիս։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 445)։*  |
**Աբովյան**, հայկական ազգանուն։

Կոթի
----

Աբովյան և Ազիբեկյան ազգերը ծագում են միևնույն նահապետից։ Մեծերը պատմել են, որ այս երկու տոհմերը գյուղ են տեղափոխվել Երևանի կողմերից 17֊րդ դարում։ Հավանաբար նրանց չի բավարարել տեղի կիսաանապատային բնությունը, կամ չեն ցանկացել ենթարկվել պարսիկներին ու թուրքերին, նաև այլ պատճառներով իրենց ենթակա փոքրաթիվ ծխերով թողել, հեռացել են դեպի հյուսիս։ Ի դեմս Կոթիի` նրանք գտնում են ապահով ապաստան և հարմար բնակության վայր։ Գյուղացիները ընդունում են և գյուղի արևելյան մասերում բնակատեղ հատկացնում։ 17 և 18֊րդ դարերում Վրաստանը կիսանկախ թագավորություն էր` ենթակա պարսիկների կամ ռուսների ազդեցությանը։ Թեև Կոթին իր տարածքներով գտնվում էր վրացական թագավորության կազմում, սակայն ուներ կիսանկախ գյուղի կարգավիճակ, ուներ նաև իր պաշտպանական զորաջոկատները` լեզգիներից և այլ քոչվոր ցեղերից պաշտպանվելու համար։ Այս ամենին նա հասել էր իր բնակիչների ըմբոստ բնավորության և ազատատենչ ոգու շնորհիվ։ Եկվորների մեջ կային զենք կրելու և կռվելու ընդունակ մարդիկ։
Այս տոհմերն աճել են, բազմացել, և մի մասն էլ` այլ վայրեր տեղափոխվել։ Նրանք որտեղ էլ որ բնակություն են հաստատել, միշտ էլ ընդգծել են իրենց` Կոթիի ծագումը։ Այստեղից էլ հավանական է թվում այն եզրակացությունը, որ նրանց նախնիները ծագումով Կոթիից են, իսկ թե որ տոհմից են կամ երբ` քանի դար առաջ են հեռացել գյուղից, ստույգ հայտնի չե։ 
Այժմ այս տոհմերի անդամները բնակվում են Իջևանի մարզում, Երևանում, Հայաստանի այլ բնակավայրերում, Ռուսաստանում, եվրոպական տարբեր երկրներում

* 
* + 
	+
* 
* 
* 
* ին սոպրանո։
* **Յուրի Աբովյան**
	+ Յուրի Աբովյան (լողորդ) անգլերեն (ծնվ. 1941), խորհրդային լողորդ։
	+ Յուրի Հրաչիկի Աբովյան (1941-2005), անասնաբույժ։
* Ռուբեն Հարությունի Աբովյան (ծնվ. 1948), նկարիչ։
* **Սարգիս Աբովյան**
	+ Սարգիս Աբովյան (1900-1931), դերասան, ռեժիսոր։
	+ Սարգիս Իսայու Աբովյան (1869-1942), գյուղատնտես, կաթի մշակման տեխնոլոգիայի և կաթնամթերքների արտադրության մասնագետ։
* Սեյրան Վաղարիչի Աբովյան (1919-1982), հայ բժիշկ, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
* Ստեփանոս Բարսեղի Աբովյան (1928-2008), երկրաբան։
* Վարդան Խաչատուրի Աբովյան (1840-1896), կրթական գործիչ։
* Վարսենիկ Աբովյան (19-20-րդ դդ.), թարգմանչուհի։
* Վիկտորիա Վարդանի Աբովյան (1883-1979), դերասանուհի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տիգրան Ավետիսյան, Հայոց ազգանունների բառարան, Ե. 2010, էջ 2:
2. ↑  Ամիրխանյան Յուրա (2022 թ)։ *ԿՈԹԻ*։ էջեր 273֊274։ ISBN 9789939865959
3. 1 2 3 4 5  Հանրագիտական բառարան, Ե. 2016, էջ 12։
4. 1 2  Գյուղատնտեսական հանրագիտարան, Ե. Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2015, էջ 1040։
5. ↑  Կենսագրական հանրագիտարան, Ե. ԵՊՀ հրատ. 2009, էջ 49։
6. ↑  Ա. Վ. Գրիգորյան, Բ. Գ. Մելքումյան, Հայաստանի բժիշկները Մեծ հայրենականում, գիրք 2, էջ 17-19։
7. ↑  Բախտիար Հովակիմյան, Հայոց ծածկանունների բառարան, Ե. ԵՊՀ հրատ. 2005, էջ 548։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Այոն (այլ կիրառումներ)

**Այոն**, կղզի Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի Արևելասիբիրյան ծովում, Չաունսկայա գուբայի (ծովածոցի) մոտքի մոտ։

Վարչականորեն այն պատկանում է Ռուսաստանի Դաշնության Չուկոտկայի ինքնավար շրջանի Չաունսկի շրջանին։

Աշխարհագրություն
----------------

Այոնը գտնվում է Չաունսկայա գուբայի արևմտյան ափի մոտ, Կոլիմայի ծովածոցի արևելյան հատվածում ։ Շուրջբոլորը կան մի քանի ոչ մեծ կղզիներ՝ Չենկուլը, Ռիյանռանոտը և այլն։ Կղզու երկարությունը 63 կմ է, լայնությունը՝ 38 կմ։ Կղզին բավականին հարթ է ու ցածր, ծովի մակերևույթից ունի 64 մ բարձրություն։ Կան բազմաթիվ փոքր լճեր, տարածքը մեծապես լցված է ջրով։ Կղզու տարածքը զբաղված է հյուսիսային սառուցյալ տունդրաներով։ Կան նաև եղջերական արոտավայրեր։ Այրոն կղզին բաժանվում է Մալիմ մայրցամաքից Չաունսական նեղուցով,, որը շատ փոքր է, որը շատ մակերեսային է, որի մինիմալ լայնությունը կազմում է 2 կմ։

Այոնում կան երկու ոչ մեծ բնակավայրեր՝ Էլվունեյ և (այժմ լքված) (ныне заброшенный) և Այոնի հյուսիսարևմտյան կղզու վերջում։

Կլիմա
-----

Տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է -11, 4°С։ Բացարձական առավելագույն ջերմաստիճանը արձանագրվել է 1975 թվականի հուլիսին +30, 2°С, բացարձակ նվազագույնը 1978 թվականի փետրվարին -50, 3°С։

Պատմական տեղեկություններ
------------------------

Առաջին հիշատակումը Այոն կղզու մասին կապված է հետախույզ Իսայա Իգնատեվայի անվան հետ, ով 1646 թվականին վայրէջք կատարեց ափ և իրականացրեց արևտուր տեղի բնակիչների հետ։ 1761 թվականին Այոն այցելեց հռչակավոր վաճառական Նիկիտա Շալաուրովը, անվանելով նրա «Զավադա»։ Գրեթե 100 տարի այստեղ ամեն ինչ մնում է նույնը, Ֆ․ Պ․ Վրանգելի արշավախումբը, ով հետագայում քարտեզով հասել է կղզի ինչպես Սաբադեյ։

1933 թվականին կղզու տարածքում անցկացվել է կոլեկտիվացում, այդ ժամանակ եղել է «Էնմիտագինո» ընկերության հիման վրա, որը վերացվեց նախիրի։ 1950 թվականին այն վերածեցին կոլխոզի։ Երկար ժամանակ կոլխոսը ուներ զարգացած տնտեսություն Չուկոտկում՝ նախիրը, որում կար մի քանի հազար եղջերու։ 1968 թվականին կոլխոզը վերակազմավորվեց որպես ֆերմա։

Խորհրդային Միության փլուզումից հետո մարզը ունեցավ դժվար ժամանակներ։ Կտրուկ նվազեց եղջերուների քանակը։ Տնտեսությունը գնում էր դեպի անկում, բնակչությունը զգալիորեն նվազեց։

Կղզում առաջացան բնապահպանական խնդիրներ։

Հետազոտական աշխատանքներ
-----------------------

1942 թվականի մարտի 21ից կղզում գործում են ծովային հիդրոօդերեւութաբանական կայաններ

1980 թվականի կեսերին կղզի այցելեցին արշավախմբեր կաթնասունների և թռչունների կենսաբանությունը ուսումնասիրելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Bulletin # 36
2. ↑  Weather. El’vuney. Chukotskiy Avtonomnyy Okrug. Ruska federacija Accurate Weather Forecast
3. ↑  ФГБУ «Чукотское УГМС»
**Այսել Մուհամեդի Թեյմուրզադե** (ադրբ.՝ Aysel Məhəmməd qızı Teymurzadə, ապրիլի 25, 1989(1989-04-25), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի երգչուհի, ով 2009 թվականին Արաշի հետ ներկայացրել է Ադրբեջանը Եվրատեսիլ 2009 երգի մրցույթում *Always* երգով և գրավել 3-րդ հորիզոնականը։

Կենսագրություն
--------------

Այսել Թեիմուրզադեն ծնվել է 1989 թվականի ապրիլի 25-ին Բաքու քաղաքում։ Այսելը ամենափոքրն է իր երեք քույրերից, հայրը լրագրող է, իսկ մայրը դասախոս է Բաքվի Սլավոնական համալսարանում։ Հոր կողմից Այսելը ունի ադրբեջանական ծագում և հայտնի հրապարախոս Հասան-բեկ Զարդաբիյի ծոռն է։ Տատիկը մորական կողմից ունի ռուսական և ուկրաինական ծագում։

Մանուկ հասակում Այսելը գնացել է լողի, ռիթմիկ մարմնամարզության։ Այնուհետև սովորել է բալետի դպրոցը։ 9 տարեկան հասակում Այսելը հաճախել է արվեստի դպրոցը։ 12 տարեկան հասակում նա դարձել է անդամ դպրոցի ձեռքի գնդակ հավաքակազմի։

Երգել սկսել է չորս տարեկանից, և ութ տարի է, ինչ մասնակցում է ազգային մրցումներին և վոկալներին։ 2004 թվականին նա սովորել է Տեխասի միջնակարգ դպրոցում ԱՄՆ-ում։ Կարճ ժամանակ անց ժամանում է ԱՄՆ։ Այսելը սկսում է պատրաստվել մրցույթի երիտասարդ երգիչների և մեկ տարվա ընթացքում նա նվաճել է երեք ոսկե մեդալ և մրցույթների անցկացված համալսարանում Հարավային Արկանզաս և Տեխասի համալսարանում։ Նույն տարում նա վերադարձել է Բաքու, որտեղ Ադրբեջանը մասնակցում է հեռուստատեսային շոուի Երգեցողություն սկզբնական «Yeni Ulduz 4». 2006 թվականին ավարտել է Բաքվի գրական ինտելեկտի վրա և հետո նա սկսում է ուսումնասիրել այդ ֆակուլտետի միջազգային հարաբերությունների Ադրբեջանի համալսարանի լեզուների, որն ավարտել է 2010 թվականի հունիսին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Discogs — 2000.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · Last.fm |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000481175442 · VIAF: 14149366084685601152 · WorldCat VIAF: 14149366084685601152 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բյուզանդիոն (այլ կիրառումներ)

**Բյուզանդիոն**, հրատարակվել է Կոստանդնուպոլսում, 1896-1918 թվականներին։ Խմբագիրներ՝ Բ. Քեչյան, Պ. Քեչյան և Ա. Քեչյան, Արշակ Ալպոյաճյան, Ա. Սանտալճյան։ Ունեցել է չափավոր ուղղություն։ 1908 թվականի երիտթուրքական հեղաշրջումից հետո գտնում էր, որ հայկական հարցը կարելի է լուծել մեծ տերությունների աջակցությամբ Թուրքիայում բարեփոխումներ անցկացնելու միջոցով։ Սղանայի կոտորածից (1909) հետո քննադատել է երիտթուրքերի ազգայնամոլությունը, ցույց տվել, որ թուրք․ կառավարությունը շարունակում է համիդյան հակահայկական քաղաքականությունը։ Մերկացրել է համաթյուրքականության (պանթյուրքիզմ) գաղափարախոսությունը և համաթյուրքական պետություն ստեղծելու զառանցական գաղափարը։ «Բյուզանդիոն» (օրաթերթ)-ի էջերում արտացոլվել են հայերի ցեղասպանության նախապատրաստության չարագուշակ նշանները։ Թերթն անդրադարձել է նաև հույների հանդեպ կիրառվող հալածանքներին, թուրք-գերմանական մերձեցման մեջ տեսել վտանգ թուրքական լծի տակ գտնվող ժողովուրդների համար։ «Բյուզանդիոն» որևէ վերաբերմունք չի ունեցել ազգային կուսակցությունների նկատմամբ, խուսափել է ազգային շարժման հետ կապված հարցերից. առաջացրել է միայն հայերի կյանքի, գույքի և պատվի ապահովման պահանջներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 475)։*  |
**Ան սյուր Լես** (ֆր.՝ *Grottes de Han-sur-Lesse* կամ ֆր.՝ *Grottes de Han*)՝ բնական ծագում ունեցող քարանձավ, Բելգիայի զբոսաշրջային կարևորագույն օբյեկտներից մեկը, ուր տարեկան այցելում է կես միլիոնից ավելի մարդ։ Գտնվում է Նամյուր պրովինցիայի Ան սյուր Լես գյուղի մերձակայքում։

Հակիրճ տեղեկություններ
----------------------

Քարանձավն առաջացել է հիմնականում կրաքարե կազմություն ունեցող բլրի ստորոտով հոսող Լաս գետի (Մաասի վտակներից է) ջրերի ազդեցությամբ կրաքարային ապարների կարստային լուծման հետևանքով։ Գետը ուղիղ գծով ավելի քան մեկ կիլոմետր հոսում է այդ կրաքարային բլրի երկայնքով։ Քարանձավի ներսում մշտապես առկա է խոնավության բարձր մակարդակ, տարվա բոլոր եղանակներին պահպանվում է նույն՝ 13 աստիճան ջերմությունը։ Այնտեղ մուտք գործել հնարավոր է միայն հին, զբոսաշրջային, հատուկ տրամվայով, որն իր ուղերթը մեկարկում է գյուղի կենտրոնից և անցնում շուրջ երկու կիլոմետր, մինչև որ հասնում է քարանձավի մուտքին։ Էքսկուրսիան, որ տևում է մեկից մեկուկես ժամ, ներառում է նաև լուսաձայնային շոու՝ ամենաընդարձակ սրահում, մակույկներով զբոսանք՝ Լեսի ջրերի վրա և թնդանոթային համազարկ, որն ի ցույց է դնում քարանձավի յուրօրինակ ակուստիկան։

Գրականություն
-------------

* Stenuit, Robert with Jasinski, Marc (1966)։ *Caves and the marvellous world beneath us*։ Trans. Harry Pearman։ New York: A.S. Barnes and Company
* Scheffel, Richard L.; Wernet, Susan J. eds. (1980). Natural Wonders of the World. United States of America: Reader's Digest Association, Inc. p. 175. ISBN 0-89577-087-3.

Պատկերասրահ
-----------

* Զբոսաշրջային տրամվայըԶբոսաշրջային տրամվայը
* Exsurgencia del Lesse.Exsurgencia del Lesse.
* Քարանձավի մուտքըՔարանձավի մուտքը

* 
* ,,Մինարեթ,, ստալագմիտը և բնության փորագրանկարները,,Մինարեթ,, ստալագմիտը և բնության փորագրանկարները
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Caves and the marvellous world beneath us by Robert Stenuit with Marc Jasinski (A.S. Barnes and Company, 1966).

Արտաքին հղումներ
----------------

* Official website
* Some pictures inside and around the cave Archived 2012-11-05 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Անթալիայի միջազգային կինոփառատոն** (նախկին անվանումը՝ **Անթալիայի միջազգային «Ոսկե նարինջ» կինոփառատոն**, թուրքերեն՝ Uluslararası Antalya Film Festivali), թուրքական միջազգային կինոփառատոն, երկրում ամենամեծն ու հնագույնն է։ Անցկացվում է 1964 թվականի աշնանից։ Ներկայումս տեղի է ունենում Անթալիայի քաղաքային մունիցիպալիտետի, Անթալիայի մշակույթի և արվեստի ֆոնդի և *Cam Piramit* ընկերության աջակցությամբ։ Հավատարմագրված է Կինոպրոդյուսերների միավորման միջազգային ֆեդերացիայի կողմից։

Կինոփառատոնը հիմնել է Անթալիայի քաղաքային մունիցիպալիտետը 1950-ական թվականներին։ Մինչև 2005 թվականը կոչվել է Անթալիայի «Ոսկե նարինջ» կինոփառատոն, 2005-2015 թվականներին՝ Անթալիայի միջազգային «Ոսկե նարինջ» կինոփառատոն։ 2015 թվականից նշանավոր միջազգային կինոփառատոնների օրինակով անվանումից հանվել է «Ոսկե նարինջ» արտահայտությունը։ Անթալիայի մունիցիպալիտետի ղեկավար Մենդերես Տյուրելի խոսքերով անվանման մեջ «Ոսկե նարինջ» բառերի առկայությունը վնասում է կինոփառատոնի և քաղաքի վարկանիշը և չի նպասոտում միջազգային հանրության մեջ փառատոնի հեղինակության բարձրացմանը։

Արձանիկ
-------

Կինոփառատոնում մինչև 2005 թվականը տվել են Վեներայի ոսկեզօծ արձանիկ։ 2005-2008 թվականներին արձանիկի տեսքը փոփոխվել է։ 2009 թվականից տրվում է նախկին տեսքով արձանիկ, որտեղ Վեներան ձախ ձեռքում պահում է նարինջ։

Անվանակարգեր
------------

* Լավագույն ֆիլմ (₺400 000)
* Լավագույն ռեժիսոր (₺55 000)
* Լավագույն սցենար (₺35 000)
* Լավագույն բեմադրող օպերատոր (₺30 000)
* Լավագույն երաժշտություն (₺30 000)
* Լավագույն դերասանուհի
* Լավագույն դերասան
* Երկրորդ պլանի լավագույն դերասանուհի
* Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան
* Լավագույն հատուկ էֆեկտներ
* Լավագույն բեմադրող նկարիչ
* Լավագույն դեբյուտային ֆիլմ (₺55 000)
* Անթալիայի խրախուսական մրցանակ (₺70 000)

**Ժյուրիի հատուկ մրցանակ.**

* Ավնի Տոլունայի հատուկ մրցանակ
* Բեհլյուլյա Դալի հատուկ մրցանակ

**Վավերագրական կինոյի ազգային մրցույթ.**

* Լավագույն վավերագրական ֆիլմ (₺15 000)
* Լավագույն դեբյուտային վավերագրական ֆիլմ (₺5 000)

**Կարճամետրաժ ֆիլմերի մրցույթ.**

* Լավագույն կարճամետրաժ ֆիլմ (₺10 000)

**Ազգային մրցանակ.**

* 1-ին տեղ (₺30 000)
* 2-րդ տեղ (₺20 000)
* 3-րդ տեղ (₺10 000)

Փաստեր
------

* 2014 թվականին Ռեյան Տուվի «Եղիր սիրո դեմքը, քանի դեռ Երկրի վրա դեմք կա» վավերագրական ֆիլմը, որը նվիրված էր Ստամբուլի Գեզի այգում բողոքի զանգվածային ցույցերին, դատարանի որոշմամբ համաձայն Թուրքիայի քրեական օրենսգրքի 125 հոդվածով (պատվի և արժանապատվության վիրավորանք) և 299 հոդվածով (վիրավորանք նախագահին) հանվել է մրցույթից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  'Altın Portakal’ isimden çıkarıldı
2. ↑  «Altın Portakal’dan rekor ödül»
3. ↑  «Altın Portakal’da Gezi belgeseline sansür (Censorship against Gezi documentary in Golden Orange)»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database: ev0000033 |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 149660130 · WorldCat VIAF: 149660130 |

 |
**Ագրարային ճգնաժամեր**, գերարտադրության ճգնաժամեր կապիտալիստական գյուղատնտեսության մեջ

Բնութագրվում են գյուղատնտեսական ապրանքների չիրացված պաշարների կուտակման, մանր ու միջին ապրանքարտադրողների քայքայման և ունեզրկման պրոցեսի արագացմամբ, ագրարային գերբնակչության ավելացումով, ֆերմերների եկամտի և գյուղատնտեսական բանվորների աշխատավարձի կրճատմամբ։ Արդյունաբերական ճգնաժամերի համեմատությամբ Ագրարային ճգնաժամերն ունեն իրենց առանձնահատկությունները, ավելի տևական են (1873-ին Արևմտյան Եվրոպայում և Ռուսաստանում, ապա ԱՄՆ-ում բռնկված Ագրարային ճգնաժամը շարունակվեց մինչև 90-ական թթ. կեսերը)։ Ագրարային շգնաժամերն ազդում են կապիտալի շրջանառության ցիկլի վրա՝ երկարաձգելով արդյունաբերական ճգնաժամերը և լճացումը։ Ընկնում են գյուղատնտեսական ապրանքների գները, վերանում է ռենտայի սովորական աղբյուրը(գերշահույթը)։ Ռենտան վճարվում է գյուղատնտեսական բանվորների աշխատավարձի, միջին շահույթի հաշվին, որն ավելի է երկարաձգում ագրարային ճգնաժամը։ Նրանց տևականության վրա ազդում են նաև բնական պայմանների առանձնահատկությունները։ Պետական-մոնոպոլիստական կապիտալիզմի ժամանակ պետությունը ձեռնարկում է հակաճգնաժամային միջոցառումներ՝ ձգտելով սահմանարձակել գյուղատնտեսական արտադրությունը և պահպանել գների մակարդակը։ Սակայն գյուղատնտեսական ապրանքների գների մակարդակը պահպանելու քաղաքականությունը դանդաղեցնում է արտադրությունը կրճատելու պրոցեսը։ Խոշոր տնտեսությունները միջոցներ ստանալով պետությունից ինտենսիվացնում են գյուղատնտեսական արտադրությունը։ ԱՄՆ-ում 1965-ին՝ 1950-ի համեմատությամբ ցանքատարածությունները կրճատվել են 11%-ով, բայց հեկտարի միջին բերքատվությունն աճել է 46%-ով։ Շարունակվում է ապրանքային ավելցուկների կուտակումը, նվազում են ֆերմերների եկամուտները, ուժեղանում է մանր ու միջին ֆերմերային ու գյուղացիական տնտեսությունների քայքայումը։

Զարգացած կապիտալիստական երկրներում գյուղատնտեսության տեխնիկական հեղաշրջումը բնակչության նվազող գնողականությամբ հանդերձ ուժեղացնում է գերարտադրության ճգնաժամերի տենդենցը։ Կապիտալիզմի համաշխարհային շուկան ընդգրկող ագրարային ճգնաժամից մեծապես տուժում են տնտեսության միակողմանի զարգացմամբ երկրները, քանի որ մի կողմից սահմանափակ է նրանց արտահանած ապրանքների ցանկը, մյուս կեղմից, նրանք ստիպված են ցածր գներով վաճառել իրենց արտադրանքը։

Աղբյուրներ
----------

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 56)։*  |
**Աուքսիններ**, (հին հունարեն՝ αύξάνω աճեցնում եմ, ուժեղացնում եմ), ֆիզիոլոգիական բարձր ակտիվության նյութեր, որոնք, արտադրվելով բուսական բջիջներում, խթանում են դրանց աճման պրոցեսները։ Աուքսիններ արագացնում են սննդանյութերի տեղաշարժը, ակտիվացնում մերիսթեմային բջիջների ջուր, հանքային և օրգանական նյութեր կլանելու ունակությունը, արագացնում նյութափոխանակությունը։ Բուսական հյուսվածքներում գտնվում են ազատ կամ կապված վիճակում։ Աուքսինների ազդեցության մեխանիզմը վերջնականապես պարզված չէ․ ենթադրվում է, որ դրանք ակտիվացնում են բջջապատի կառուցվածքային բաղադրամասերի առաջացմանը մասնակցող սպիտակուցային որոշ ֆերմենտների կենսասինթեգը կամ, անկայուն կապի մեջ մտնելով ռիբոնուկլեինաթթվի հետ, կարգավորում բջիջների բաժանումը։ Աուքսիններ բուսաբուծության մեջ օգտագործում են կտրոնների արմատակալումն արագացնելու, լոլիկի բերքատվությունը բարձրացնելու և այլ նպատակներով։ Որոշ սինթետիկ նյութեր (օրինակ, β–ինդոլիլկարագաթթուն) ունեն աուքսինների նման ազդեցություն։ Աուքսիններին անվանում են նաև բույսերի աճման հորմոններ։

Տես նաև
-------

* Ֆիտոհորմոններ

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Universalis · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 13611025d · GND: 4143728-7 · LCCN: sh85010481 · Microsoft: 207778908 · NKC: ph986894 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 161)։*  |