Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հարություն Խաչատրյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Խաչատրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հարություն Խաչատրյան Ռուբենի** (ռուս.՝ Арутюн Рубенович Хачатрян, ապրիլի 5, 1915(1915-04-05), Կարախանբեկլու, Բաբեկի շրջան, Ադրբեջան - նոյեմբերի 23, 1985(1985-11-23), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայկական ծագում ունեցող խորհրդային բժիշկ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից, գերության մեջ լինելու ժամանակ գործած հերոսության համար արժանացել է «Աշխարհի արդարակյացներ» կոչմանը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1915 թվականի ապրիլի 5-ին, Կարախան-բեկլու գյուղում։ Ուսանել է տեղական գյուղական դպրոցում։ 1934 թվականին տեղափոխվել է Երևան և ընդունվել Երևանի պետական բժշկական համալսարան։ Ուսումն ավարտելուց հետո ծառայել է Բանվորագյուղացիական Կարմիր բանակում։ 1940 թվականին մասնակցել է խորհրդա-ֆինլանդական պատերազմին։

1941 թվականի հունիսին Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների սկսվելու ժամանակ Հարություն Խաչատրյանը Մոսկվայում ռազմաճակատ ուղևորվելուց երկաթուղային կայարանում ծանոթանում է Ստարոկոնստանտինով քաղաքից հրեական ծագում ունեցող սպա Իոսիֆ Կոգանի հետ։ Հետագայում այդ ծանոթությունը կարևոր դեր է խաղում երկուսի կյանքում։

Վելիկիե Լուկի քաղաքում, որտեղ Հարություն Խաչատրյանը աշխատել է ռազմական հոսպիտալում, 1941 թվականի օգոստոսին նա գերի է ընկել և անհետ կորած էր համարվում։ Ռազմագերիների ճամբարում նա կրկին հանդիպում է վիրավոր Իոսիֆ Կոգանին։ Խաչատրյանը Կոգանին օգնում է թաքցնել իր ազգությունը։ Կոգանի վերքերը մշակելուց հետո Խաչատրյանը վերցնում է նրանից բոլոր փաստաթղթերը, նամակները, նկարը և ասում, որ Կոգանը պետք է իրեն անվանի որպես հայազգի Միքայել Մարկոսյան։ Իսկ նրա համար, որպեսզի Կոգանը չմոռանա իր նոր ազգանունը, Խաչատրյանը քիմիական մատիտով այն գրում է ընկերոջ աջ ափին։ Հետագայում Խաչատրյանը Կոգանին հայերեն լեզու էր սովորեցնում և Կոգանի փոխարեն այլ մարդու ուղարկում է բուժզննման, որպեսզի թաքցնի թլպատման փաստը։ Իոսիֆ Կոգանին հաջողվում է կենդանի մնալ Խաչատրյանի և այլ հայազգի ռազմագերիների օգնության շնորհիվ։ Հետագայում Խաչատրյանը բժիշկ էր աշխատում ռազմագերիների այլ ճամբարներում արևելյան լեգիոնների կազմում։

1946 թվականին նա վերադառնում է Հայաստան, որտեղ 1946-1949 թվականներին շրջանային հիվանդանոցներից մեկում աշխատել է որպես գլխավոր բժիշկ։ 1949 թվականին նա մեղադրվել է դավաճանության մեջ և դատապարտվել մահապատժի, որը հետագայում փոխարինել են 25 տարվա ազատազրկման։ Իր պատիժը կրել է Նորիլսկում։ 1956 թվականին Խաչատրյանին ազատ են արձակել, նա վերադարձել է Երևան, ամուսնացել։

Խաչատրյանին վերականգնել են 1960-ական թվականներին։ 1956-1984 թվականներին նա որպես բժիշկ աշխատել է Երևանի №17 պոլիկլինիկայում։ Հարություն Խաչատրյանի դստեր՝ Ռուբինայի տեղեկություններով, նա 53 տարեկան հասակում գիտական ատենախոսություն է պաշտպանել։

Պատերազմից հետո առաջին անգամ Կոգանը և Խաչատրյանը հանդիպեցին Երևանում 1983 թվականին, մինչ այդ նրանք միայն նամակագրվում էին։

Հարություն Խաչատրյանը մահացել է 1985 թվականին, Երևանում։ Իոսիֆ Կոգանը արտագաղթել է Իսրայել։

2013 թվականի սեպտեմբերին իսրայելական Յադ վա-Շեմ Աղետի ու հերոսության Ինստիտուտի կողմից Իոսիֆ Կոգանի փրկության համար Հարություն Խաչատրյանին «Աշխարհի արդարակյացներ» պատվավոր կոչում է շնորհվել։ Ըստ հայկական Լուրեր.com տեղեկատվական կայքի, Հարություն Խաչատրյանը Հայաստանի Հանրապետության միակ քաղաքացին է, ով արժանացել է այդ կոչմանը։ 2014 թվականի փետրվարի 4-ին Երևանում կայացած պարգևատրման արարողության ժամանակ Հայաստանում Իսրայելի դեսպան Շմուեյլ Մեյրոմը շքանշան և հավաստագիր է հանձնել Հարություն Խաչատրյանի թոռնուհուն՝ հայազգի երգչուհի Աննա Խաչատրյանին։ Ռաուլ Վալլենբերգ միջազգային հիմնադրամը Հարություն Խաչատրյանին պարգևատրել է Ռաուլ Վալլենբերգի շքանշանով։

Նշումներ
--------

1. ↑  ԶԼՄ-ների այլ տեղեկություններով Հարություն Խաչատրյանը ծնվել է ապրիլի 10-ին։
2. ↑  Իոսիֆ Կոգանը մահացել է 1999 թվականին (79 տարեկան հասակում) Իսրայելի Կիրյատ Յամ քաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  The Righteous Among the Nations Database
2. ↑
3. 1 2 3 4 5  «Wallenberg Foundation bestows Wallenberg Medal to an Armenian Rescuer» (անգլերեն). The International Raoul Wallenberg Foundation. սեպտեմբերի 16, 2013. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 6-ին.
4. 1 2 3  «Միքայել Մարկոսյան-Կոգանն ու հայ փրկիչները». am.friends-of-armenia.org — Майкл Маркосян-Коган и спасители. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 22-ին.
5. 1 2  «Арутюн Хачатрян». *Армяне-Праведники народов мира*. Яд ва-Шем. Արխիվացված է օրիգինալից 2016-11-09-ին. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 31-ին.
6. ↑  «Информация из документов, уточняющих потери». ОБД Мемориал. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 8-ին.
7. 1 2 3 4 5  *Евгений Коган* «Да, это был мой спаситель…» // *Букник*. — Фонд Ави Хай, 15 ноября 2013.
8. 1 2  «Վալլենբերգ Հիմնադրամը հայ փրկչին պարգևատրում է Վալլենբերգի մեդալով». Friends of Armenia. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ սեպտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 7-ին.
9. ↑  «Khachatryan Harutyun (1915 - 1985)». Яд ва-Шем. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 20-ին.
10. 1 2  «Հայտնի է ՀՀ այն միակ քաղաքացու անունը, ով արժանացել է «Ազգերի առաքյալ» կոչմանը. նա, վտանգելով իր կյանքը, փրկել է հրեաներին». lurer.com. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 22-ին.
11. ↑  Artiom Chernamorian. (հոկտեմբերի 16, 2013). «Harutyun Khachatryan as a Righteous among Nations» (անգլերեն). Friends of Armenia. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ սեպտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 6-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Арутюн Хачатрян». *Армяне-Праведники народов мира*. Яд ва-Шем. Արխիվացված է օրիգինալից 2016-11-09-ին. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 31-ին.
* Artiom Chernamorian. (հոկտեմբերի 16, 2013). «Harutyun Khachatryan as a Righteous among Nations» (անգլերեն). Friends of Armenia. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ սեպտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 6-ին.
* «Հայտնի է ՀՀ այն միակ քաղաքացու անունը, ով արժանացել է «Ազգերի առաքյալ» կոչմանը. նա, վտանգելով իր կյանքը, փրկել է հրեաներին». lurer.com. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 22-ին.
* «Информация из документов, уточняющих потери». ОБД Мемориал. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 8-ին.