Ամերիկայի ձայնի զեկույցը լեզվի վերաբերյալ, 2018 թվականի հունվար
**Թուրքական թռչնային լեզու** (թուրքերեն՝ kuş dili), թուրքերեն հաղորդակցման տարբերակ, որն իրականացվում է բարձր սուլոցների և մեղեդիների միջոցով: Այն ի սկզբանե օգտագործել են թուրք ֆերմերները հեռավոր տարածություններից միմյանց հետ հաղորդակցվելու համար: Այժմ այդ լեզվով հաղորդակցվողների թիվը նվազել է՝ հասնելով 10 հազարի: Լեզուն կապված է Քուշքյոյ գյուղի հետ (գյուղի անվանումը թարգմանաբար նշանակում է «թռչունների գյուղ»), որը գտնվում է Թուրքիայի հյուսիսում գտնվող Պոնտական լեռների շրջանում, որտեղ էլ 1997 թվականից ի վեր կազմակերպվում է «Թռչնի լեզու, մշակույթ և արվեստ» ամենամյա փառատոնը: Լեզուն 400 տարեկան է, սակայն ծագումն անհայտ է: ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն լեզուն ներառել է 2017 թվականի Ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում: Սուլոցային լեզուներ ունեցող այլ երկրներից են Հունաստանը, Մեքսիկան և Մոզամբիկը։

Վտնագված լինելու պատճառներ
--------------------------

Բջջային հեռախոսների օգտագործումը նվազեցրել է թռչնային լեզվի կիրառումը։ Քանի որ Քուշքոյ գյուղատնտեսությամբ զբաղվող գյուղ է, որն ունի խոր հովիտ, այստեղ սուլոցը կարող է զգալիորեն ավելի հեռուն գնալ և ավելի լսելի լինել, քան բղավոցը: Երբ գյուղի բնակիչները սկսել են բջջային հեռախոսներ ձեռք բերել, սա համարել են շատ ավելի հեշտ ու արդյունավետ մեթոդ հաղորդակցության համար, քան սուլելը։ Այնուամենայնիվ Քուշքյոյի բնակիչները փորձում են պահպանել լեզուն այն սովորեցնելու և փառատոններ կազմակերպելու միջոցով։ 2014 թվականից ի վեր շրջանային իշխանությունները սկսել են լեզուն դասավանդել տարրական դպրոցներում։

Քուշքյոյը, լինելով հիմնականում գյուղատնտեսությամբ զբաղվող գյուղ, աշխատանքի և ապրելակերպի առումով լայն հնարավորություններ չի կարողանում ապահովել։ Այս իսկ պատճառով երիտասարդ սերունդը նախընտրում է այլ կյանքի որոնումներով հեռանալ գյուղից։

Կրթություն
----------

Թռչնային լեզուն այժմ դասավանդվում է երկու խորացված դասընթացների միջոցով։ Առաջինը դասավանդվում է Քարաբորք տարրական դպրոցում, որտեղ դասընթացի ներկայացման ժամանակ հաճախել է 30 հոգի։ Այս դասընթացը աշակերտներին սովորեցնում է թռչնային լեզվի տեխնիկան, ինչպես նաև լեզվի և ատամների անատոմիան, որն անհրաժեշտ է լեզվի համար։

2019 թվականի տվյալներով թռչնային լեզուն դասավանդվում է նաև Թուրքիայի Գիրեսունի համալսարանի զբոսաշրջության ֆակուլտետում՝ որպես ընտրովի առարկա։

Լեզվի մշակում
-------------

Բանավոր խոսքում լեզվի ընկալումը կապված է ձախ կիսագնդի ուղեղի գործունեության հետ, իսկ ձայնի և այլ ակուստիկ հատկությունների կոդավորումը կապված է աջ կիսագնդի հետ: Սա նկատի ունենալով՝ թռչնային լեզուն տարբեր հնչյուններով և մեղեդիներով սուլելու միջոցով թուրքերեն հաղորդակցվելու միջոց է: Սա ենթադրում է, որ սուլոցով լեզվի ընկալման դժվարությունը կապված է ուղեղի և՛ աջ, և՛ ձախ կիսագնդերի հավասար ակտիվացման հետ։

Տոնում
------

1997 թվականից սկսած ամեն տարի Քուշքոյը կազմակերպում է թռչնային լեզվի, մշակույթի և արվեստի համայնքային փառատոն: Փառատոնի ընթացքում անհատները մրցում են իրենց սուլոցներով, իսկ մրցատյանը որոշում է հաղթողին։ Հաղթողը որոշվում է հետևյալ կերպ․ ըստ տրված հրահանգների՝ ով է ամենալավը սուլում։

Քուշքյոյում շատ այցելուներ չեն լինում, սակայն բնակիչները ցանկանում են կիսվել իրենց մշակույթով և առանձնահատուկ լեզվով։ Դրսից ավելի մեծ ուշադրություն գրավելու համար գյուղացիները վերանորոգում են գյուղի դպրոցը, որտեղ փառատոնի ընթացքում կարող են այցելուները հյուրընկալվել։

Նմանատիպ լեզուներ
-----------------

### Սիլբո Գոմերո

Թռչնային լեզուն սուլոցային միակ լեզուն չէ․ հայտնի են ավելի քան 50 նմանատիպ լեզուներ։ Սիլբո Գոմերոն մեկ այլ սուլոցային լեզու է, որը տարածված է Իսպանիայի Կանարյան կղզիներում։ Ինչպես թռչնային լեզուն, սա ևս գրեթե ամբողջությամբ պատճենում է բնօրինակ լեզուն (իսպաներեն) սուլոցների միջոցով:

Ի տարբերություն Քուշքյոյի թռչնային լեզվին, տեղական իշխանությունն Սիլբո Գոմերոն ներառել է կղզու պարտադիր կրթական համակարգում։

Սակայն Սիլբո Գոմերոն ևս ունի նույն խնդիրները, ինչ որ թռչնային լեզուն։ Այն պատճառով, որ լեզուն հիմնականում օգտագործվում է գյուղատնտեսությամբ զբաղվող խոր հովտային շրջաններում, բջջային հեռախոսների լայն տարածումը բացասական ազդեցություն է ունենում լեզվի վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Fezehai, Malin (30 May 2019). «In Turkey, Keeping a Language of Whistles Alive». *The New York Times*.
2. ↑  «UN moves to protect whistled 'bird language' in Turkey's Black Sea region - Turkey News». *Hürriyet Daily News* (անգլերեն). Վերցված է 2022-02-22-ին.
3. ↑  Christie-Miller, Alexander (13 July 2012). «Turkey: Village Preserves 'Bird Language' in a Cell-Phone World». *Eurasianet*.
4. ↑  AA (17 February 2016). «Northern village of Kuşköy still communicates with amazing Turkish whistling language». *Daily Sabah*.
5. ↑  Ward, Lyn (4 July 2019). «Kuş dili - the whistle language of the Black Sea». *Fethiye Times*.
6. ↑  Güntürkün, Onur; Güntürkün, Monika; Hahn, Constanze (August 2015). «Whistled Turkish alters language asymmetries». *Current Biology*. **25** (16): R706–R708. doi:10.1016/j.cub.2015.06.067. PMID 26294179. S2CID 18115164.
7. ↑  Robson, David (25 May 2017). «The beautiful languages of the people who talk like birds». *BBC Future*.
8. 1 2 3  «Learn Silbo Gomero - become a Silbador!». *Busuu* (անգլերեն). Վերցված է 2020-12-10-ին.

Գրականություն
-------------

* Christie-Miller, Alexander (July 16, 2012). «The Remote Village Where People 'Talk' in Intricate, Ear-Splitting Bird Whistles». *The Atlantic*.
* Morgan, Martin (2017-12-06). «Turkey's 'bird language' under threat». *BBC*.
* Nijhuis, Michelle (August 17, 2015). «The Whistled Language of Northern Turkey». *The New Yorker*.