Հարավային արևադարձի դիրքը աշխարհի քարտեզին
**Հարավային արևադարձ** կամ **Այծեղջյուրի արևադարձ**, ամենահարավային աշխարհագրական լայնությունը, որի վրա Արեգակը կեսօրին կարող է բարձրանալ մինչև զենիթ։ Այն հինգ հիմնական զուգահեռականներից է, որոնք նշվում են Երկրի քարտեզներում։ Գտնվում է հասարակածից հարավ՝ 23°26′16″ աշխարհագրական լայնությունում։ Այն տեղի է ունենում ձմեռային արևակայության ժամանակ, երբ արևի ճառագայթների անկման անկյունը Հարավային կիսագնդում հասնում է առավելագույնի. դա առաջանում է Երկրի՝ Արեգակի շուրջ պտույտի և Երկրի առանցքի թեքության պատճառով։

Հարավային արևադարձի հյուսիսային համարժեքը Հյուսիսային կամ Խեցգետնի արևադարձն է։ Հարավային արևադարձից հարավ ընկած տարածաշրջանում կլիման մերձարևադարձային և բարեխառն է։ Իսկ Հյուսիսային և Հարավային արևադարձերի միջև ընկած տարածքի կլիման՝ արևադարձային։

Այծեղջյուրի արևադարձի անվանումն առաջացել է Այծեղջյուրի համաստեղության անունից, որտեղ, երկու հազար տարի առաջ «մայր էր մտնում» արևը ձմեռային արևակայության ժամանակ։ Ներկայիս շրջանում, այդ ժամանակահատվածում արևը գտնվում է Աղեղնավորի համաստեղությունում, ինչը պայմանավորված է գիշերահավասարով

Հարավային արևադարձի տեղադիրքը հստակորեն ֆիքսված չէ, քանի որ կախված է Արեգակի նկատմամբ Երկրի պտտման առանցքի թեքությունից։ 2000 թվականին անկման միջին թեքությունը կազմում էր 23°26′21″, սակայն, Երկրի առանցքի նուտացիայով պայմանավորված, ինչպես նաև այլ պարբերական շարժումներով, արևադարձերի դիրքը փոփոխվում է։ Այս պահի դրությամբ Այծեղջյուրի արևադարձը դանդաղորեն մոտենում է դեպի հասարակածը՝ պայմանավորված Երկրի առանցքի թեքության փոքրանալով՝ հարթության հետագծի նկատմամբ։

Աշխարհագրություն
----------------

Չիլիում Հարավային արևադարձը նշող հուշարձան, Անտոֆագաստա
Նամիբիայում Հարավային արևադարձը նշող հուշարձան
Ավստրալիայում Հարավային արևադարձը նշող հուշարձան, Ալիս Սփրինգս
Գրնվիչի միջօրեականից արևելք շարժվելիս Այծեղջյուրի արևադարձը անցնում է. 

| Երկիր, տարածաշրջան կամ ծով | Նշումներ |  |
| --- | --- | --- |
| Ատլանտյան օվկիանոս |  |  |
|  Նամիբիա | Էրոնգո, Խոմաս, Հարդապ, կրկին Խոմաս, Օմահեկե |  |
| {{{2}}}Բոտսվանա | Կգալագադի, Կվենենգ, Կենտրոնական շրջան |  |
| Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն | Լիմպոպո |  |
|  Մոզամբիկ | Գազա և Ինհամբանե |  |
| Հնդկական օվկիանոս | Մոզամբիկի նեղուց |  |
| {{{2}}}Մադագասկար | Տուլիարա և Ֆիանարանցուա |  |
| Հնդկական օվկիանոս |  |  |
| {{{2}}}Ավստրալիա | Արևմտյան ԱվստրալիաՀյուսիսային տարածքՔվինսլենդ |  |
| Խաղաղ օվկիանոս | Կորալյան ծով, Կատո հրվանդանից մի փոքր հարավ (Մարջանների ծովի կղզիների տարած)) |  |
| Խաղաղ օվկիանոս | Միներվայի Հանրապետությունից մի փոքր հյուսիս (Տոնգա) և Տուբուայի և Ռայիվավայե կղզիների միջև (Տուբուայի կղզիներ, Ֆրանսիական Պոլինեզիա) |  |
| Չիլի | Անտոֆագաստա |  |
| {{{2}}}Արգենտինա | Խուխույ, Սալտա, կրկին Խուխույ, Ֆորմոսա |  |
| {{{2}}}Պարագվայ | Բոկերոն, Պրեսիդենտե Հայես, Կոնսեպսիոն, Սան Պեդրո, Ամամբայ |  |
| {{{2}}}Բրազիլիա | Մատու Գրոսու դու Սուլ, Պարանա |  |
| Ատլանտյան օվկիանոս |  |  |
|

Հարավայի արևադարձի վրա գտնվող բնակավայրեր
-----------------------------------------

* Ալիս Սփրինգս {{{2}}}
* Ռոքհեմփթոն {{{2}}}
* Էմերալդ {{{2}}}
* Սան Պաուլո {{{2}}}
* Մարինգա {{{2}}}
* Մոժի դաս Կրուզիս {{{2}}}
* Իտակուակեսետուբա {{{2}}}
* Ուբատուբա {{{2}}}

Տես նաև
-------

* Հյուսիսային արևադարձ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «*obliquity of the ecliptic (Eps Mean)*». Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ հունիսի 12-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 10-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Temporal Epoch Calculations
* Useful constants" See: Obliquity of the ecliptic
* Montana State University: Milankovitch Cycles & Glaciation

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հարավային արևադարձ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«արևադարձ»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |