**Ազրաիլ**, **Ազրայիլ** (արաբ.՝ *عزرائيل*) կամ **Մալյակու լյ-Մաուտ** (արաբ.՝ *ملك الموت* - մահվան հրեշտակ), ըստ որոշ թարգմանությունների՝ *Ասրաիլ*՝ մահվան հրեշտակ իսլամում և հուդայականությունում, որը մարդկանց տեղափոխում է այլ աշխարհ։

Ստուգաբանություն
----------------

Մահվան հրեշտակ, Էվելին դե Մորգան, 1881 թվական: Հաճախ ասոցացվում է Ազրայիլ հրեշտակի հետ:
Անգլերեն բառարանում օգտագործվում է որպես *Azrael*: Անունը բառացիորեն նշանակում է՝ «Ում Աստված է օգնում»։

Իսլամում
--------

Ղուրանում ու Սուննայում Ազրայիլ անունն ընդհանրապես չի հիշատակվում, փոխարենն օգտագործվում է Մալյակու լյ-Մաուտ անվանումը (արաբ.՝ **ملك الموت** - մահվան հրեշտակ)։

Մահվան հրեշտակ, որն Ալլահին ամենամոտ հրեշտակներից է։ Ալլահի հրամանով նա վերցնում է մահացածների ոգիները։ Մահվան հրեշտակի պարտականություններն իրականացնելիս նրան այլ հրեշտակներ էլ են օգնում։ Մուսուլման հավատացյալների ոգիները մահվանից հետո վերցնում է «Նաշիթաթ» հրեշտակը, իսկ անհավատներինը՝ «Նազիաթ»-ը։

Դատաստանի օրվանից առաջ` Իսրաֆիլի հայտնության շեփորի երկրորդ ղողանջից հետո, երկրի ու երկնքի բոլոր բնակիչները, բացառությամբ մի քանիսի, կոչնչանան։ Որոշ ժամանակ անց կվերանան նաև մնացյալ արարածները, իսկ ամենավերջում նոր կմահանա մահվան հրեշտակը։

Հուդայականությունում
--------------------

«Ազրայիլ», Միխայիլ Վրուբել, 1904 թվական:
Հուդայականության մեջ մահվան հրեշտակը (*մալ-ահ Հա-մավետ*) նույնացվում է սարսափելի հսկաների և դևերի հետ։ Թալմուդում նա համարժեք է Սատանային ու նրա չար մտածելակերպին (իեցեր խա-րա)։ Ամենից հաճախ մահվան հրեշտակը պատկերվում է փախստականի, թափառաշրջիկի կամ մուրացկանի տեսքով։ Ֆոլկլորում նա հաճախ պատկերված է մի քանի աչքերով, նախանձախնդիր քաղվորի կամ ծերունու տեսքով, որի ձեռքին սուր կա և սրից էլ թույն է կաթում։

Այլ կրոններ
-----------

Հավանականություն կա, որ Ազրայիլը պատկերում է «Պողոսի» և «Պետրոսի» հայտնությունների ապոկրիֆիկ տեքստերի Էսրայիլին, ինչպես նաև եզդիական Էզրայիլ հրեշտակապետին։ Պողոսի «Հայտնությունում» Էսրայիլը համարվում է «Զայրույթի հրեշտակ», որը տանջում է մեղավորներին Սարսափելի դատաստանից հետո։

Չուվաշյան դիցաբանությունում Էսրելն է համարվում մահվան հրեշտակը։

Ազրաիլը (Ազրաա-իիլ) մահվան հրեշտակ է համարվում նաև Գուրու Գրանթ Սահիբ սուրբ գրքում և վերջին սիկհիզմի գուրուն։

Գրականությունում
----------------

Ազրայիլը բանաստեղծություններում հաճախ մարմնավորում է մահը։ Այդ կերպարով նա հանդես է եկել Մարինա Ցվետաևայի «Ազրայիլ» բանաստեղծությունում, ինչպես նաև այլ բանաստեղծների, ինչպիսիք են օրինակ՝ Ջորջ Բայրոնը, Միխայիլ Լերմոնտովը, Էդգար Պոն («Israfel») և ուրիշների ստեղծագործություններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  s:Родословная тюрок (Абулгази; Тредиаковский)/1#ГЛАВА ПЕРВАЯ
2. 1 2  Davidson, Gustav (1967), *A Dictionary of Angels, Including The Fallen Angels*, Entry: **Azrael**, pp. 64, 65, Library of Congress Catalog Card Number: 66-19757
3. ↑  *Умар бин Сулайман аль-Ашкар* Качества и способности ангелов // Мир благочестивых Ангелов (‘Алам ал-малаика ал-абрар) / Вступ. сл. пер. с арабск. и прим. Э. Р. Кулиева. — М.: Издательство «Мир», 2008. — С. 38. — 116 с. — (Вероучения в свете Корана и Сунны, 2). — ISBN 978-5-904005-05-4
4. ↑   *Ангелы*՝ հոդվածը Հրեական էլեկտրոնային հանրագիտարանում
5. ↑  Апокалипсис Петра. Стих VI — 33
6. ↑  Section 7, part 165 (Raag Gauree), and section 25, part 31 (Raag Maaroo). Hosted on the Internet Sacred Text Archive
7. ↑  «Shri Guru Granth Sahib: So Dar»։ Sacred-texts.com։ Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 30
8. ↑  «Shri Guru Granth Sahib: Raag Aasaa»։ Sacred-texts.com։ Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 30

Գրականություն
-------------

* Али-заде А. А. Маляк аль-Мовт // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — 400 с. (Золотой фонд исламской мысли). — ISBN 5-98443-025-8.