Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների հարցերով կոմիտեն ստեղծվել է Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին կոնվենցիայի ուժի մեջ մտնելուց հետո։ Կոմիտեն Միավորված ազգերի կազմակերպության մարմիններից մեկն է, որը կազմված է 18 փորձագետներից։ Կոմիտեի գլխավոր նպատակը միջազգային մակարդակում Կոնվենցիայի մշտադիտարկումների ապահովումն է։

Գործառույթները
--------------

Կոմիտեն քննարկում է Կոնվենցիայի անդամ պետությունների կողմից ներկայացված պարբերական զեկույցները։ Կոնվենցիայի մասնակից յուրաքանչյուր պետություն Կոմիտեին ներկայացնում է նախնական համապարփակ զեկույց Կոնվենցիայի կիրարկման ուղղությամբ ձեռնարկված միջոցների վերաբերյալ։ Յուրաքանչյուր պետություն ներկայացնում է իր նախնական զեկույցը իր համար կոնվենցիան ուժի մեջ մտնելուց հետո երկու տարվա ընթացքում։ Հերթական զեկույցները ներկայացվում են նվազագույնը չորս տարին մեկ անգամ, կամ երբ Կոմիտեն պահանջում է այդպիսի զեկույցներ։ 
Կոմիտեն զեկույցների բովանդակության վերաբերյալ կազմում է ուղեցույցներ։ Առաջին զեկույցը լինում է համապարփակ, այլ կերպ ասած՝ այն ընդգրկում է կոնվենցիայի բոլոր դրույթների կիրառման վերաբերյալ հարցեր։ Այս զեկույցների հիման վրա Կոմիտեն աշխատում է Կոնվենցիան վավերացրած պետությունների հետ։ 
Կոմիտեն նաև քննարկում է Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին կոնվենցիայի կամընտիր արձանագրությունը վավերացրած պետություններից ստացված անհատական հաղորդումները (բողոքները), վարում է հետաքննություններ և ձևակերպում ընդհանուր դիտարկումներ և առաջարկություններ։
Նպատակահարմարությունից ելնելով Կոմիտեն մասնակից պետությունների հաշվետվությունները փոխանցում է ՄԱԿ-ի մասնագիտացված գործակություններին, հիմնադրամներին ու ծրագրերին, որպեսզի վերջիններս ուշադրություն դարձնեն դրանցում հայցվող տեխնիկական խորհրդատվությանը, օժանդակությանը կամ դրանց վերաբերյալ նշումներին։

Յուրաքանչյուր երկու տարին մեկ անգամ Կոմիտեն Գլխավոր ասամբլեային և Տնտեսական ու սոցիալական խորհրդին հաշվետվություն է ներկայացնում իր գործունեության վերաբերյալ, ինչպես նաև առաջարկներ ու ընդահնուր առաջարկություններ է ներկայանցում, որոնք հիմնված են երկներից ստացված տեղեկությունների վրա։

Պատմություն
-----------

Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին կոնվենցիան ուժի մեջ է մտել 2008 թվականի մայիսի 3-ին։ Կոմիտեի նախնական անդամներն ընտրվել են գաղտնի քվեարկությամբ Կոնվենցիայի անդամ պետությունների առաջին համաժողովին՝ 2008 թվականի նոյեմբերի 3-ին Նյու Յորքում։ Առաջին նախագահն ընտրվել է Մուհամեդ ալ-Թարովնեն առաջին նիստին՝ 2009 թվականի փետրվարին։

Այժմ նախագահում է Մարիա Սոլեդադ Սիստերաս Ռեյեսը, որի լիազորություններն ավարտվում են 2016 թվականին։

Անդամություն
------------

Կոմիտեն Կոնվենցիայի ուժի մեջ մտնելիս կազմված էր 12 անդամից։ Սակայն երբ ևս վաթսուն երկիր ստորագրեց և վավերացրեց Կոնվենցիան, Կոմիտեի անդամների թիվն ավելացավ վեց անդամով՝ հասնելով առավելագույն թվին՝ 18-ին։ Կոմիտեի անդամներն ընտրվում են մասնակից պետությունների կողմից, ընդ որում՝ հաշվի է առնվում աշխարհագրական հավասար բաշխումը, քաղաքակրթությունների տարբեր ձևերի, հիմնական իրավական համակարգերի, հավասարակշիռ գենդերային ներկայացվածությունը և հաշմանդամություն ունեցող փորձագետների մասնակցությունը։

Կոմիտեի անդամներն ընտրվում են գաղտնի քվեարկությամբ, Կոնվենցիային մասնակից պետությունների կողմից ներկայացված տվյալ երկրի քաղաքացիներից։ Ընտրությունները տեղի են ունենում մասնակից պետությունների համաժողովների ժամանակ։ Այս հանդիպումներում, որտեղ քվորում է ապահովում մասնակից պետությունների երկու երրորդը, Կոմիտեի անդամ է ընտրվում այն անձը, որը ստանում է առավելագույն ձայներ, ինչպես նաև մասնակից պետությունների՝ ներկա գտնվող և քվեարկող ներկայացուցիչների ձայների բացարձակ մեծամասնությունը։ Յուրաքանչյուր ընտրությունից առնվազն չորս ամիս առաջ ՄԱԿ գլխավոր քարտուղարը նամակ է ուղարկում մասնակից պետությունների՝ նրանց առաջարկելով երկամսյա ժամկետում ներկայացնել թեկնածուների ցուցակը։ Գլխավոր քարտուղարն այնուհետև պատրաստում է ներկայացված բոլոր անձանց ցուցակը այբբենականկարգով, նշելով այն մասնակից պետությունը, որը նրանց առաջադրել է, և ցուցակը ներկայացնում է մասնակից բոլոր պետություններին։

Կոմիտեի անդամներն ընտրվում են 4 տարի ժամկետով։ Նրանք կարող են մեկ անգամ վերընտրվել։ Եթե կոմիտեի անդամը մահանում, հրաժարական է տալիս կամ հայտարարում, որ այլ պատճառով այլևս չի կարող կատարել իր պարտականությունները, այն մասնակից պետությունը, որը նշանակել է համապատասխան թեկնածուին, առաջադրում է այլ փորձագետի, որն ունի համապատասխան որակավորում ու բավարարում է պահանջներին։

| Փորձագետ | Երկիրը | Լիազորությունների դադարեցման ժամկետը |
| --- | --- | --- |
| Մուհամեդ ալ-Թարովնե | Հորդանան Հորդանան | 2016 |
| Դանլամի Ումարու Բաշարու | Նիգերիա Նիգերիա | 2018 |
| Մոնթիան Բունտան | Թաիլանդ Թաիլանդ | 2016 |
| Մարիա Սոլեդադ Սիստերաս Ռեյես (նախագահող) | Չիլի Չիլի | 2016 |
| Թերեզիա Դեջեներ (փոխնախագահող) | Գերմանիա Գերմանիա | 2018 |
| Հյունգ Շիկ Կիմ | Հարավային Կորեա Հարավային Կորեա | 2018 |
| Սթինգ Լանգվադ | Դանիա Դանիա | 2018 |
| Լասզո Գաբոր Լովասզի | Հունգարիա Հունգարիա | 2016 |
| Դիանա Քինգսթոն (նախկինում՝ Մալլիգան) | Միացյալ Թագավորություն Միացյալ Թագավորություն | 2016 |
| Մարտին Բաբու Մվեսիգվա (զեկուցող) | Ուգանդա Ուգանդա | 2016 |
| Կառլոս Ալբերտո Պառա Դուսան | Կոլումբիա Կոլումբիա | 2018 |
| Սաֆակ Պավեյ | Թուրքիա Թուրքիա | 2016 |
| Անա Պելաես Նարվաես | Իսպանիա Իսպանիա | 2016 |
| Կումարավել Պյանեանդի | Մավրիկիոս Մավրիկիոս | 2018 |
| Սիլվիա Ջուդիթ Քվան-Չանգ | Գվատեմալա Գվատեմալա | 2016 |
| Ջոնաս Ռուսկուս | Լիտվա Լիտվա | 2018 |
| Դամիան Տատիչ | Սերբիա Սերբիա | 2018 |
| Լիանգ Յու | Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան | 2018 |
|

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին կոնվենցիա, Հոդված 35
2. ↑  "«Կոնվենցիան՝ համառոտ. Ուժի մեջ մտնելը»". ՄԱԿ Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին կոնվենցիայի քարտուղարության կայք. Retrieved 2008 թ․ հունիսի 28.
3. ↑  "Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների հարցերով կոմիտե". *Հաշմանդամության միջազգային խորհուրդ*. Արխիվացված է the original 2015 թ․ օգոստոսի 14-ին. Retrieved 2015 թ․ մարտի 27.
4. ↑  "Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների կոմիտեի անդամությունը". ՄԱԿ ՄԻԳՀԳ. Retrieved 2015 թ․ մարտի 25.
5. ↑  Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին կոնվենցիա, Հոդված 34

Տես նաև
-------

* Հաշմանդամություն
* Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին կոնվենցիա
* Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին կոնվենցիայի կամընտիր արձանագրություն

Արտաքին հղումներ
----------------

* "«Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին» ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի իրականացման վերաբերյալ հաշվետվություն". Արխիվացված է the original (PDF) 2012 թ․ փետրվարի 14-ին. Retrieved 2011 թ․ սեպտեմբերի 9–ին.
* "«Ինչո՞ւ է Հայաստանը խուսափում Կամընտիր արձանագրությունը վավերացնելուց»". Արխիվացված է the original 2017 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 13.
* «Հաշմանդամություն ունեցող անձանց շահերի պաշտպանության ազգային դաշինք» իրավաբանական անձանց միություն Archived 2016-12-26 at the Wayback Machine.