2024 թվականի փետրվարին Չիլիում բռնկվել են անտառային հրդեհներ, որոնք ազդել են բազմաթիվ տարածաշրջանների վրա, ներառյալ՝ Վալպարաիսոն, Օ'Հիգինսը, Մաուլեն, Բիոբիոն և Լոս Լագոսը։ Ամենադաժան միջադեպերը տեղի են ունեցել Վալպարաիսոյի շրջանում 2024 թվականի փետրվարի 5-ի դրությամբ։ Չիլիի կառավարությունը հրդեհները որակել է որպես երկրի ամենասարսափելի աղետը 2010 թվականի Չիլիի երկրաշարժից հետո և ազգային երկօրյա սուգ է հայտարարել։

Ընդհանուր ակնարկ
----------------

Ներքին գործերի փոխնախարար Մանուել Մոնսալվեն փետրվարի 4-ին հայտնել է, որ Չիլիի կենտրոնական և հարավային շրջաններում գրանցվել է 162 անտառային հրդեհ։ Նախորդող շաբաթվա ընթացքում տարածաշրջանում գրանցվել են անսովոր բարձր ջերմաստիճաններ՝ հասնելով մինչև 40 °C-ի, ինչը վատթարացել է Էլ Նինյո հարավային տատանման և «մեգաերաշտի» պատճառով, որն ազդել է երկրի վրա վերջին տասնօրյակի ընթացքում։ Տուժել է ավելի քան 43․000 հա հողատարածք։ Փետրվարի 4-ի դրությամբ իշխանություններին հաջողվել է հսկողության տակ առնել 43 հրդեհ, իսկ 34-ի դեմ պայքարը շարունակվել է։

Նախագահ Գաբրիել Բորիչը ենթադրել է, որ որոշ հրդեհներ կարող էին սկսված լինել հրկիզման հետևանքով, այդ տեսակետը պաշտպանել է Վալպարաիսո շրջանի նահանգապետ Ռոդրիգո Մունդականը։

Նախորդ հրդեհներ
---------------

2024 թվականի հունվարին երկու անտառային հրդեհները Աղետների կանխարգելման և արձագանքման ազգային ծառայությանը (SENAPRED) ստիպել են կարմիր տագնապ հայտարարել։ Դրանցից մեկը տեղի էր ունեցել հունվարի 20-ին Լոնկիմայում (Արաուկանիա շրջան), իսկ մյուսը՝ հունվարի 26-ին Պուերտո Մոնտում (Լոս Լագոս շրջան)։

Հունվարի 22-ին «Antiquereo 2» անվանումը ստացած հրդեհ է բռնկվել Պորտեզուելոյի և Տրեուակոյի սահմանին՝ Նյուբլե շրջանում։ Այն շարունակվել է մինչև հունվարի 24-ը՝ ոչնչացնելով 35 հա։ Ի պատասխան *SENAPRED*-ը Պորտեզուելոյում հայտարարել է դեղին տագնապ, որը տարածաշրջանում տարվա առաջին տագնապն էր։

Մինչև 2024 թվականի հունվարի վերջը Ֆլորիդայում (Բիոբիո շրջան) բռնկված հրդեհը տարածվել է Նյուբլե շրջանի Կիյոն քաղաքում։ «Կասաբլանկա» հրդեհը, ընդգրկելով 69,5 հեկտար տարածք Պենյաբլանկա հատվածում, մարվել է Կվիլոնի և Ֆլորիդայի հրշեջ բաժանմունքների համատեղ ջանքերով։

2024 թվականի հունվարի վերջին շաբաթվա ընթացքում Չիլիի կենտրոնական հատվածում սաստիկ շոգ է սկսվել. ջերմաստիճանը միջին շաբաթական ցուցանիշից բարձր է եղել 10-15 °C-ով։ Կանխատեսելով անտառային հրդեհների վտանգի բարձրացում՝ Չիլիի օդերևութաբանական վարչությունը հունվարի 28-ին ջերմային տագնապ է տարածել՝ կանխատեսելով 36-ից 38 °C ջերմաստիճան կենտրոնական գոտու հովիտներում ու նախալեռնային գոտում և 30 °C՝ Վալպարաիսոյի, Օ'Հիգինսի և Մաուլե շրջաններում։

Զոհեր և վնասներ
---------------

Հրդեհների հետևանքով զոհվել է առնվազն 131 մարդ, որոնցից 35-ի ինքնությունը պարզվել է։ Նրանցից 45-ը հայտնաբերվել են դեպքի վայրում, իսկ վեցը մահացել են այրվածքներից բժշկական հաստատություններում։ Առնվազն 14.000 տուն տուժել է Վինա դել Մարում և Կիլպեում բռնկված հրդեհներից։ Ավելի քան 370 մարդ համարվում է անհետ կորած միայն Վինա դել Մար շրջանում, իսկ 1600-ը տարհանվել են հրդեհների պատճառով։ Հրդեհները համարվում են Չիլիի պատմության մեջ ամենամահաբերը և երկրում 2010 թվականի երկրաշարժից հետո ամենամահաբեր աղետը։

Վալպարաիսոյում տարհանվել է չորս հիվանդանոց և երեք ծերանոց, ավերվել է ավտոբուսի երկու տերմինալ։ Վինա դել Մար քաղաքում հրդեհների հետևանքով ավերվել է քաղաքի բուսաբանական այգին, որը հիմնադրվել էր 1931 թվականին։

Նախագահ Գաբրիել Բորիչը հայտարարել է, որ զոհերի թիվը, ամենայն հավանականությամբ, կաճի։

Գործողություններ
----------------

 Նախագահ Գաբրիել Բորիչը այցելել է աղետի վայրը
Հրդեհները ստիպել են օգտագործել 31 հրշեջ ինքնաթիռ և 1400 հրշեջի, ինչպես նաև 1300 զինվորականների՝ արտակարգ իրավիճակների արձագանքմանն օգնելու համար։ Նախագահ Գաբրիել Բորիչը կարգադրել է ավելի շատ զորամիավորումներ կենտրոնացնել հրդեհների դեմ պայքարում և քաղաքացիներին հորդորել է համագործակցել շտապօգնության խմբերի հետ։ Բացի այդ, Վինյա դել Մարում, Լիմաչում, Կիլպեում և Վիլլա Ալեմանայում սահմանվել է պարետային ժամ՝ սկսած փետրվարի 3-ի երեկոյան ժամը 21:00-ից՝ շտապ օգնության մեքենաների տեղաշարժը հեշտացնելու համար։ Իշխանությունները կարգադրել են Վալպարաիսո և Մարգա Մարգա նահանգներում արգելել կրակ և ջերմություն արտադրող մեքենաների աշխատանքը։

Փետրվարի 3-ին հայտարարվել է արտակարգ դրություն, նախագահ Բորիչը երկօրյա համազգային սուգ է հայտարարել։ Փետրվարի 3-ին նա թռիչք է կատարել տուժած տարածքների վրայով, այնուհետև այցելել է դպրոց, որը վերածվել է հրդեհների պատճառով տեղահանվածների ապաստանի։ Նա նաև հրամայել է պաշտոնական նախագահական ամառային նստավայրը՝ Վինյա դել Մարում գտնվող Սեռո Կաստիլյո պալատը, վերածել տուժած երեխաների համար ժամանցի ժամանակավոր կենտրոնի։

Առողջապահության նախարարությունը Վալպարաիսոյի շրջանում առողջապահական զգուշացում է տարածել և կարգադրել է դադարեցնել պլանային վիրահատությունները։ Այն նաև թույլատրել է դաշտային հիվանդանոցների հիմնումը և հայտարարել բժշկական բուհերի այն ուսանողներին, որոնք մոտ են իրենց ուսումնառության ավարտին, աշխատանքի ընդունելու մասին՝ արագ արձագանքման բժշկական խմբերն ընդարձակաելու նպատակով։

Արձագանքներ
-----------

Մեքսիկայի կառավարությունը աղետի վայր է ուղարկել Անտառային ազգային հանձնաժողովի 30 հրշեջների և բանակի ու ռազմաօդային ուժերի 127 զինծառայողի, ինչպես նաև 26 տոննա պարենի պաշար։

ԱՄՆ-ի նախագահ Ջո Բայդենն ասել է, որ Վաշինգտոնը «շփվում է չիլիացի գործընկերների հետ» և «պատրաստ է անհրաժեշտ օգնություն ցուցաբերել Չիլիի ժողովրդին»։

Հռոմի պապ Ֆրանցիսկոսը կոչ է արել աղոթել «Չիլիում ավերիչ հրդեհների զոհերի և վիրավորների համար»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Nares, Paulina (2024 թ․ փետրվարի 3). «Al menos 19 muertos por incendios en Valparaíso, Chile, informa el Gobierno». *CNN Chile*. Արխիվացված է օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 3-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 3-ին.
2. 1 2 3 4 5  «At least 46 reported dead in Chile as forest fires move into densely populated central areas». AP News. 2024 թ․ փետրվարի 4. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 4-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 4-ին.
3. ↑  «Incendios sin control en Chile: elevan a 56 la cifra de muertos y ya es la peor tragedia del país desde el terremoto de 2010». *[[Clarín (Chilean newspaper)|]]*. 2024 թ․ փետրվարի 4. Արխիվացված է օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 3-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 4-ին.
4. ↑  Rubio, Paz (2024 թ․ փետրվարի 4). «Presidente Boric decreta duelo nacional por fallecidos en incendios de Valparaíso: "Es la tragedia más grande que hemos vivido desde el terremoto del 27-F"». *La Tercera*. Արխիվացված է օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 5-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 5-ին.
5. 1 2  «Forest fires kill 131 in Chile's worst disaster since 2010 earthquake». *The Jerusalem Post*. 2024 թ․ փետրվարի 6. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 6-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 6-ին.
6. 1 2 3 4  «Dozens killed in Chile as forest fires rage, many more feared dead». *France 24*. 2024 թ․ փետրվարի 4. Արխիվացված է օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 5-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 5-ին.
7. ↑  «Wildfires that are turning neighborhoods to ash are likely Chile's deadliest on record, UN agency says». CNN. 2024 թ․ փետրվարի 6. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 6-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 6-ին.
8. ↑  «More than 50 people killed as forest fires rage in Chile». Al Jazeera. 2024 թ․ փետրվարի 4. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 4-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 4-ին.
9. 1 2  «Chilean officials theorize deadly forest fires could have been intentionally caused». *Canadian Broadcasting Corporation*. 2024 թ․ փետրվարի 4. Արխիվացված է օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 4-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 4-ին.
10. ↑  «Resumen Nacional de Incendios Forestales». *Servicio Nacional de Prevención y Respuesta ante Desastres*. 2024 թ․ փետրվարի 2. Արխիվացված է օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 5-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 3-ին.
11. 1 2  Gallardo Aravena, Luciano (2024 թ․ հունվարի 25). «Incendio "Antiquereo 2" de Portezuelo fue contenido por brigadistas». *Diario La Discusión*. Vol. 50, no. 921. Chillán, Chile. էջ 7. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 6-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 4-ին.
12. ↑  Gallardo Aravena, Luciano (2024 թ․ հունվարի 25). «Incendio "Antiquereo 2" de Portezuelo fue contenido por brigadistas». *Diario La Discusión*. Vol. 50, no. 921. Chillán, Chile. էջ 7. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 6-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 4-ին.
13. 1 2 3 4  Gallardo Aravena, Luciano (2024 թ․ հունվարի 31). «Controlan incendio Casablanca: Ha quemado 69,5 hectáreas en Quillón». *Diario La Discusión*. Vol. 50, no. 927. Chillán, Chile. էջ 4. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 6-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 4-ին.
14. ↑  «El tiempo en Chile la próxima semana: intensa ola de calor se apoderará de la zona central». *Meteored.cl*. 2024 թ․ հունվարի 28. Արխիվացված է օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 4-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 4-ին.
15. ↑  «Forest fires kill 112 in Chile's worst disaster since 2010 earthquake». *Gulf News*. 2024 թ․ փետրվարի 5. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 6-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 5-ին.
16. ↑  «Survivors of Chile wildfires search through debris as death toll reaches 122». *The Independent*. 2024 թ․ փետրվարի 5. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 5-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 5-ին.
17. 1 2  «Forest fires rage on in central Chile killing at least 99 people over 3 days». *Associated Press*. 2024 թ․ փետրվարի 4. Արխիվացված է օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 4-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 5-ին.
18. ↑  «At least 99 dead in Chile wildfires». *France 24* (ամերիկյան անգլերեն). 2024 թ․ փետրվարի 4. Արխիվացված է օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 5-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 4-ին.
19. ↑  «Chile forest fires: At least 51 dead, say officials». *Yahoo News* (ամերիկյան անգլերեն). 2024 թ․ փետրվարի 4. Արխիվացված է օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 4-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 4-ին.
20. 1 2  «Chile forest fires: At least 112 dead in Valparaíso region». BBC. 2024 թ․ փետրվարի 4. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 4-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 4-ին.
21. ↑  «Gobierno de México envía ayuda humanitaria a Chile ante emergencia por incendios forestales». Secretaría de Medio Ambiente y Recursos Naturales. 2024 թ․ փետրվարի 5. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 7-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 7-ին.
22. ↑  «México envía 26 toneladas de despensas a Chile por incendios». *El Mañana*. 2024 թ․ փետրվարի 6. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 7-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 7-ին.
23. ↑  «Chile mourns 123 killed in raging wildfire inferno». *Manila Standard*. 2024 թ․ փետրվարի 6. Արխիվացված օրիգինալից 2024 թ․ փետրվարի 6-ին. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 6-ին.