recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Շուրալե** (ռուս.՝ Шурале), նկարված մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ։ Մուլտֆիլմի ենթավերնագիրն է` ըստ թաթարական ժողովրդական հեքիաթների, հավատալիքների, նշանների։ Ֆիլմում օգտագործվում է թաթարական ժողովրդական երաժշտություն։

Նկարահանվել է ըստ բանաստեղծ Գաբդուլլա Տուկայի բանաստեղծության մոտիվների, որի դիմանկարը հանդիսատեսը տեսնում է մուլտֆիլմի լուսագրերում։

Սյուժե
------

Տղան նստած էր վտակի ափին և նայում էր միջատներին, որոնք վազվզում էին կոթուկի տերևի վրայով։ Կովը ուտում է տերևը, և տղան գնում է տուն։ Այնտեղ բոլորն զբաղված էին իրենց առօրյա գյուղական գործերով։ Շունը մառանից ապխտած սագ էր դուրս քաշում, իսկ մյուս շունը ցանկանում էր խլել սագին։ Մեծ խառնաշփոթ է առաջանում, և բոլորը մտածում են, որ դա շուրալեի (ըստ թաթարական հավատալիքի` անտառի ոգին) ձեռքի գործն է։ Տղան գնում է անտառ` ցախ բերելու և այնտեղ ամեն ճոճվող ճյուղ, ամեն չոր ծառ նրա աչքին շուրալե է թվում։ Բայց նա հաղթահարում է իր վախը, մի մեծ խուրձ չոր ցախ է հավաքում և վերադառնում է տուն։

Հեղինակներ
----------

|  |  |
| --- | --- |
| Ռեժիսոր | Գալինա Բարինովա |
| Սցենարի հեղինակ | Մարատ Ակչուրին |
| Բեմադրող նկարիչ | Գալինա Պետրովա |
| Նկարիչներ | Վիկտորիա Մակինա, Լ․ Բիրյուկովա, Դ․ Գորյաչենկով |
| Անիմատորներ | Գալինա Զոլոտովսկայա, Ելենա Մալաշենկովա, Օլգա Օռլովա, Վիոլետա Կոլեսնիկովա, Դմիտրի Կուլիկով, Վլադիմիր Վիշեգորոդցև, Հովսեփ Կուրոյան |
| Օպերատոր | Միխայիլ Դրույան |
| Հնչյունային օպերատոր | Վլադիմիր Կուտուզով |
| Տնօրեն | Լյուբով Բուտիրինա |
| Խմբագիր | Անդրեյ Վյատկին |
| Մոնտաժող | Ե․ Բելյավսկայա |
| Ռեռժիսորի օգնական | Գ․ Անդրեևա |

Գեղարվեստական առանձնահատկություններ
-----------------------------------

Մուլտֆիլմում արտասանվում է միայն մի բառ` «Շուրալե»։ Ամբողջ մուլտֆիլմի ընթացքում հնչում է երաժշտություն։

Թողարկում DVD ձևաչափով
----------------------

Մուլտֆիլմը DVD ձևաչափով բազմիցս թողարկվել է մուլտֆիլմերի հավաքածուներում՝

«Լուկամորյե», «Սոյուզմուլտֆիլմ», ներկայացուցիչ` «Սոյուզ»։ Տեսաերիզում ներառված են հետևյալ մուլտֆիլմերը՝ «Գույների գողերը» (1959), «Իվաշկան պիոներական պալատից» (1981), «Հարգելի Լեշի» (1988), «Գլաշա և Կիկիմորա» (1992), «Փոքրիկ կախարդուհին» (1991), «Շուրալե» (1987)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  DVD «Лукоморье»

Գրականություն
-------------

* *Габдулла Тукай* Шурале. — Татарское книжное издательство, 2018. — ISBN 978-5-298-03556-9(в переводе на русский язык)։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Շուրալե» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* Շուրալե(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* Галина Баринова — Энциклопедия отечественного кино

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Գոթեյկ**, երկաթուղային ուղանցույց Մյանմայում, Շան նահանգում։

Նկարագրություն
--------------

Ուղանցույցի շինարարությունը սկսվել է 1899 թվականի ապրիլի 28-ին և ավարտվել է հաջորդ տարվա հունվարի 1-ին։ Գոթեյկը միմյանց է միացրել Լաշո և Մեմյո քաղաքները։ Կամրջի ընդհանուր երկարությունը կազմում է 689 մետր, այն կազմված է 15 կամրջամասերից, կամարի բարձրությունը ջրից 102 մետր է։ Գոթեյկի լայնությունը մեծ չէ, միայն մեկ երկաթուղի։ Կառույցի արժեքը կազմել է 111 200 ֆունտ ստերլինգ։

Ուղանցույցի հիմնական շինվածքները պատրաստվել են Փենսիլվանիայի պողպատահալական ընկերությունում և ԱՄՆ-ից օվկիանոսով բերվել է Բիրմա։  
Քանի որ Գոթեյկ կամուրջը կարևոր ռազմավարական տրանսպորտային օբյեկտ է հանդիսանում, 1976-1978 թվականներին հովտի ներքևում կառուցվեց այլընտրանքային երկաթուղային ճանապարհ` ուղանցույցի ոչնչացման դեպքում օգտագործելու համար։ Սակայն այն ոչ մի անգամ չի օգտագործվել, 1990-ական թվականներին դադարեցին այն պահել աշխատանքային վիճակում և 2002 թվականին այն լցվեց արևադարձային բուսականությամբ։

Գոթեյկը երկրի ամենաբարձր կամուրջն է հանդիսանում, իսկ բացման պահին (1900 թվական) եղել է աշխարհի թրեսթլ (անգլ.՝ Trestle) տեսակի ամենաբարձր երկաթուղային կամուրջը։ Ներկայումս կամրջով անցնում են օրական երկու կազմ` Մանդալայ-Լաշո և Լաշո-Մանդալայ։ Ուղանցույցը նաև զբոսաշրջային տեսարժանություն է հանդիսանում, նրանով անցնելը արտասահմանցիների համար կազմում է 4 ԱՄՆ դոլար։ Կամրջի վրայով գնացքը շատ դանդաղ է ընթանում, որպեսզի կառույցին, որն արդեն մեկ դարյա հնություն ունի, շատ ծանրաբեռնվածություն չլինի, և դա զբոսաշրջիկներին թույլ է տալիս հետաքրքիր և որակյալ լուսանկարներ անել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Название Мьянмы до 1989 года.
2. ↑  Update from Myanmar Archived 2017-03-19 at the Wayback Machine. (անգլ.) на сайте *Railway Gazette International|railwaygazette.com*, 1 ноября 2004
3. ↑  The Hair Raising Train Ride Over Goteik Viaduct (անգլ.) на сайте *amusingplanet.com*, 30 сентября 2013
4. ↑  Gokteik Viaduct — полет на поезде над стометровой пропастью (ռուս.) на сайте *gronderc.blogspot.co.uk*, 11 декабря 2013
5. ↑  Gokteik Bridge на сайте *YouTube.com* Видео 0:00:35

Արտաքին հղումներ
----------------

* Виадук Готейк Archived 2013-01-23 at the Wayback Machine. (անգլ.) на сайте *highestbridges.com*
* Riding the Highest Railway Bridge in Myanmar / Burma — Crossing the Goteik Viaduct (անգլ.) на сайте *bordersofadventure.com*
**Երկնագույն պարուհիներ** (ֆր.՝ Danseuses bleues), ֆրանսիացի իմպրեսիոնիստ նկարիչ Էդգար Դեգայի նկարը, որ նկարվել է 1897 թվականին։ Այն պահպանվում է Մոսկվայի Ա. Ս. Պուշկինի անվան կերպարվեստի պետական թանգարանում, որտեղ հայտնվել է 1948 թվականին նոր արևմտյան արվեստի պետական թանգարանից, մինչ 1918 թվականը գտնվել է Մոսկվայում Սերգեյ Իվանովիչ Շուկշինի անձնական հավաքածուում, նկարվելուց հետո նկարը պահպանվել է Փարիզում Դյուրեն-Ռյուզլեի հավաքածուում։
Նկարը կատարված է պաստելով 65×65սմ չափի թղթի վրա։

Ստեղծման պատմությունը
---------------------

Աշխատանքը վերաբերում է Էդգար Դեգայի ստեղծագործական ավելի ուշ շրջանին, երբ նրա տեսողությունը թուլացել էր, և նա սկսել էր աշխատել մեծ գունային կետերով տալով նկարի կազմավորման առաջնային կիրառական նշանակություն։ Պարուհիների կերպարը նկարչին շատ մոտ էր և ոչ մեկ անգամ կրկնվել է պաստելով, յուղաներկով, բնանկարի և գծանկարի։ Որոշ քննադաների արշիքով գունային ներդաշնակության գեղեցկությամբ և նկարի կոմպոզիցիոն լուծումով «Երկնագույն պարուհիները» նկարը կարող է համարվել ստացված լավագույն կերպարանավորումը Դեգայի մոտ։

Գրականություն
-------------

* *Ионина Н. A.* Сто великих картин. — Вече, 2002.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նկարը թանգարանի կայքում
**Սլավոլյուբ Էդուարդ Պենկալա** (խորվ.՝ Slavoljub Eduard Penkala, ապրիլի 20, 1871(1871-04-20), Լիպտովսկի Միկուլաշ, Հունգարիայի թագավորություն, Տրանսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա - փետրվարի 5, 1922(1922-02-05), Զագրեբ, Croatia and Slavonia, Սերբերի, խորվաթների և սլովակների թագավորություն), լեհական, նիդերլանդական և հրեական արմատներով խորվաթ ինժեներ-քիմիկոս և գյուտարար։ Հայտնի է որպես առաջին խորվաթական ինքնաթիռի կոնստրուկտոր և 80-ից ավելի գյուտերի հեղինակ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Լիպտովսկի-Միկուլաշ քաղաքում (այն ժամանակ՝ Հունգարիայի թագավորություն, այժմ՝ Սլովակիա) 1871 թվականին։ Նրա հայրը՝ Ֆրանցիշեկ Պեկալան, լեհ էր, իսկ մայրը՝ Մարիա Հանելը, հոլանդուհի էր։ Քիմիա է սովորել է Վիեննայի համալսարանում և Դրեզդենի տեխնոլոգիական համալսարանում, որն ավարտել է 1898 թվականին։ Այնուհետև աշխատել է Կոշիցե քիմիական արտադրամասում։ 1900 թվականին ընտանիքով տեղափոխվում է Զագրեբ (այն ժամանակ՝ Խորվաթիա և Սլավոնիա թագավորություն, նաև Ավստրո-Հունգարիայի մի մասը), որտեղ, ի նշան իր նոր հայրենիքի հանդեպ հավատարմության, իր անվանը ավելացնում է «Սլավոլյուբ» (սլավյանոֆիլ)։ 1904 թվականին նշանակվել է թագավորական տեխնիկական սուպերվիզոր (խորվ.՝ kraljevski tehnički nadzornik)։

Պենկալի առաջին արտոնագրված գյուտերը եղել են թերմոսը և  պտտվող ատամի խոզանակը։ Իսկ առավել հայտնի ու խոշոր են եղել է մեխանիկական գրիչը (1906) ու կոշտ թանաքով փետուրով գրիչը (1907), ինչպես նաև ամրակները, որոնց օգնությամբ գրիչն ամրացվում էր գրպանում։ Ի թիվս այլ գյուտերի՝ անոդային մարտկոցը, ախտահանող միջոցներ, վագոնային արգելակներ, մանոմետր, ուժաչափ և ծախսաչափ։ Հայտնի են նրա տուրբինային անիվների, ուղղաթիռային շարժիչների գծագրերը, մինչ այդ մեխանիզմների ստեղծվելը։

1908 թվականին Պենկալան սկսում է թռչող սարք մշակել, որի կառավարումը պետք է այնքան պարզ լիներ, որ առանց հատուկ պատրաստության ցանկացած մարդ կարող էր թռչել։  Արտոնագիրը ստացել է 1909 թվականին, իսկ մեքենան ավարտել է 1910 թվականին, և Դրագուտին Նովակի օդանավով պոկվել է գետնից։ Գյուտարարը շարունակել է բարելավել սարքի կառուցվածքը, սակայն այն կառավարելը դեռ հեշտ չէր։  Ավելի ուշ թռիչքային փորձարկումների ընթացքում մոնոպլանը վնասվածք է ստացել, և Պենկալան դադարեցրել է սարքի հետագա մշակումը։ Այնուամենայնիվ, սարքը Խորվաթիայում առաջին ինքնաթիռն է, որը նախագծել և թռիչքներ է իրականացրել։

1906 թվականին Փենկալան, Էդմունդ և Մաուրուս Մոստեր եղբայրների հետ հիմնադրում է Penkala-Edmund Moster & Co ընկերությունը։ Զագրեբում կառուցվում է գործարան, որտեղ սկսվում է Պենկալայի գրիչների և այլ գյուտերի արտադրությունը։ Շուտով ընկերությունը դառնում է գրամեքենաների աշխարհի խոշորագույն արտադրողներից մեկը, իսկ մեխանիկական գրիչը հաջողություն է ձեռք բերում 70 երկրների շուկաներում։

Էդուարդ Պենկալան մահացել է Զագրեբում 50 տարեկան հասակում՝ թոքաբորբից։ Նա թաղված է Միրոգոյ գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Penkala, Slavoljub Eduard, Хорватская энциклопедия


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0000 4522 0817 · LCCN: n2002096406 · VIAF: 4296319 · WorldCat VIAF: 4296319 |

 |
**Չիժովների քաղաքային դաստակերտ** (ռուս.՝ Городская усадьба Чижовых), շենքերի համալիր Մոսկվայի կենտրոնում (Ստարոմոնետնի նրբանցք, տուն 20, շինություններ 1, 2, 3)։ Կառուցվել է XIX դարի սկզբին ամպիր ոճով ավելի վաղ շինությունների հիման վրա։ Ներկայումս դաստակերտը զբաղեցնում է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Երկրաբանական ինստիտուտը։ Քաղաքային դաստակերտն ունի մշակութային ժառանգության դաշնային նշանակության օբյեկտի կարգավիճակ։

Գլխավոր տունն ու դարպասը

Պատմություն
-----------

«Առևտրականների կանանց՝ Աֆիմյա և Իրինա Չիժովների» տունը հայտնվել է Ստարոմոնետնի նրբանցքում XIX դարի սկզբին։ Դաստակերտային համալիրի հիմքում ավելի վաղ շինություններ են, որոնց ստեղծման ժամանակը չի պարզվել։ Ավելի ուշ գլխավոր տանը կցակառուցվել է շինություն, իսկ ձախ կողատանն ավելացվել է երկրորդ հարկ և երկարացվել։ Ավարտուն տեսքը դաստակերտը ձեռք է բերել 1830-ական թվականների ավարտին։

Գլխավոր տունը գրեթե ամբողջությամբ պահպանել է իր արտաքին տեսքը, բացի նրանից, որ 1920-ական թվականներին տաշվել են ներքևի հարկի պատուհանները։ Այն կանգնած է ճակատով դեպի նրբանցքը, կենտրոնական մասն առանձնացված է սյունասրահով։ Առանձնատան ճակատները զարդարված են ծեփածո խորաքանդակներով։ Ձախ կողատան և գլխավոր տան միջև կոփածո երկաթե դարպասով և ճերմակաքար մույթերով դասական ցանկապատ է։ Պահպանվել են մուտքերի վրայի մետաղական հովանոցները, մասնագետները վերականգնել են XIX դարին բնորոշ փորագրված փայտե դռնակը։ Առանձնատան ներսույթը կորսված է։ Դաստակերտի բակի խորքում գտնվում է ծառայողական մասնաշենքը (XIX դար)։

Խորհրդային տարիներին դաստակերտում տեղակայված էր ԽՍՀՄ ԳԱ Քարոլորտի ինստիտուտը։ Դաստակերտի ծառայողական մասնաշենքի ճակատին տեղադրված են ինստիտուտի հիմնադիր ակադեմիկոս Ալեքսանդր Սիդորենկոյի, ինչպես նաև ակադեմիկոսներ Նիկիտա Բոգդանովի և Ալեքսանդր Յանշինի հուշատախտակները։ Ներկայումս դաստակերտը զբաղեցնում է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Երկրաբանական ինստիտուտը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* Դաստակերտի մասին տեղեկություններով հուշատախտակԴաստակերտի մասին տեղեկություններով հուշատախտակ
* Ալեքսանդր Սիդորենկոյի հուշատախտակըԱլեքսանդր Սիդորենկոյի հուշատախտակը
* Ալեքսանդր Յանշինի հուշատախտակըԱլեքսանդր Յանշինի հուշատախտակը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Постановление Совета Министров РСФСР № 1327 от 30.08.1960
2. ↑  Усадьба, начало XIX в. Archived 2018-05-13 at the Wayback Machine. // data.mos.ru
3. 1 2 3  *Романюк С. К.* Переулки старой Москвы. — М.: ЗАО Издательство Центрполиграф, 2013. — С. 792. — ISBN 978-5-227-04274-3
4. 1 2 3 4 5  *Борис Арсеньев* Неисчерпаемая Якиманка. В центре Москвы – в сердцевине истории
5. ↑  Памятники архитектуры Москвы. Замоскворечье. М. «Искусство», 1994, ISBN 5-210-02548-9, c. 134—136
**Շչադենկոյի փողոց** (ռուս.՝ Улица Щаденко), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Վերբենսկի միկրոշրջանում։ Անվանվել է հեղափոխական, խորհրդային ռազմական և պետական գործիչ, գեներալ-գնդապետ Եֆիմ Աֆանասևիչ Շչադենկոյի (1885-1951) պատվին։ Սկիզբ է առնում Տեպլիչնի նրբանցքից և ավարտվում Թելմանի փողոցի սկզբնամասում։ Երկարությունը 390 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Շչադենկոյի փողոցը գտնվում է քաղաքի Վերբենսկի միկրոշրջանում։ Այն սկսվում է Տեպլիչնի նրբանցքից, հատում Լերմոնտովի փողոցի 1-ին նրբանցքը, Եյսկի անցուղին և ավարտվում Թելմանի փողոցի սկզբնամասում։ Փողոցում կա համարակալված 43 շինություն։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 390 մետր է։

Շչադենկոյի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346352։

Փողոցն անվանվել է հեղափոխական, խորհրդային ռազմական և պետական գործիչ, գեներալ-գնդապետ Եֆիմ Աֆանասևիչ Շչադենկոյի (1885-1951) պատվին։ Նա ծնվել է Դոնի զորքի մարզի Կամենսկայա Ստանիցայում (այժմ՝ Ռոստովի մարզի Կամենսկ-Շախտինսկի քաղաքում)։ Մասնակցել է Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմին, Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին զբաղեցրել է հրամանատարական բարձր պաշտոններ։ Մասնակից է եղել Կարմիր բանակում զանգվածային բռնաճնշումներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ефим Афанасьевич Щаденко»։ Վերցված է 2019 Ապրիլ 2

Աղբյուրներ
----------

* Улица Щаденко в Красном Сулине
* Подробная карта Улица Щаденко, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Красный Сулин, улица Щаденко Archived 2019-04-02 at the Wayback Machine.
**Երկրաշարժ Կենտրոնական Իտալիայում** (իտալերեն՝ Terremoto del Centro Italia del 2016), ռիխտերի սանդղակով 6,2 մագնիտուդի երկրաշարժ, որը տեղի է ունեցել 2016 թվականի օգոստոսի 24-ին Կենտրոնական Իտալիայում։

Երկրաշարժի էպիկենտրոնը եղել է Ումբրիայի մարզի Նորչա կոմունան, որտեղ ցնցումները եղել են ամենաուժգինը։ Հզոր ցնցումներ են նկատվել նաև Պերուջայում, Աքվիլայում, Լացիոյում, Նեապոլում, Ֆլորենցիայում, ինչպես նաև մայրաքաղաք Հռոմում։

Երկրաշարժին հաջորդել են 40 հզոր հետցնցումներ։ Ներկայումս հայտնի տվյալներով առնվազն 73 մարդ զոհվել է, իսկ 150-ը անհետ կորած են։

Կենտրոնական Իտալիան համարվում է Ապենինյան թերակղզու սեյսմիկ ամենաակտիվ տարածաշրջանը։ Այս երկրաշարժը համարվում է 2009 թվականից ի վեր Իտալիայում եղած ամենախոշոր աղետը։ Նման երկրաշարժ տեղի է ունեցել նաև 2009 թվականին, սակայն էպիկենտրոնը տեղակայված է եղել Աքվիլա բնակավայրում։ Ավելի քան 300 մարդ զոհվել է, իսկ 65,000 մարդ մնացել է անօթևան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Terremoto Amatrice, morta la donna rimasta ferita nel crollo dell’hotel Roma (իտալ.) — Torino: Italiana Editrice, 2016. — ISSN 1122-1763
3. ↑  Terremoto, 281 morti. No dispersi nelle Marche. Ricerche ad Amatrice. Accumoli, suolo giù 20 cm (իտալ.) — Torino: Italiana Editrice, 2016. — ISSN 1122-1763
**Բեյմբեթ Մայլին** (ղազ.՝ Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин, նոյեմբերի 15, 1894(1894-11-15), Beimbet Mailin District, Ղազախստան - նոյեմբերի 10, 1938(1938-11-10)), ղազախ խորհրդային գրող, դրամատուրգ։ Ղազախ խորհրդային գրականության հիմնադիրներից։

Կենսագրություն
--------------

Բեյմբեթ Մայլինը ծնվել է Կոստանայի մարզի Տարանովսկի շրջանում։ 1911-1912 թվականներին գրագիտություն է սովորել աուլի մոլլայի մոտ, 1913 թվականին՝ սովորել է Տրոիցկի «Ուազիֆա» դպրոցում, 1913-1915 թվականներին՝ Ուֆայի թաթարական «Գալիա» մեդրեսեում, բայց առողջության քայքայման և նյութական վատ պայմանների պատճառով ստիպված թողել է ուսումը։ 1916-1922 թվականներին աուլում եղել է ուսուցիչ, 1923-1925 թվականներին համագործակցել և խմբագրել է Կոստանայի մարզային «Еңбекші қазақ» (Աշխատասեր ղազախ) թերթը։ 1926 թվականին անդամագրվել է կոմկուսի շարքերում։ 1928-1932 թվականներին եղել է «Қазақ тілі» թերթի խմբագիր, 1932-1934 թվականներին՝ «Социалистік Қазақстан» թերթի բաժնի վարիչ, խմբագիր, 1934-1937 թվականներին՝ «Қазақ әдебиеті» թերթի խմբագիր։ 1937 թվականին բռնադատվել է, 1957 թվականին՝ հետմահու արդարացվել։

Մայլինի գրական և լրագրական գործունեությունն սկսվել է 1912 թվականից։ 1915 թվականին գրած «Շուգայի հիշատակին» պատմվածքը գրողին ընդհանուր ճանաչում է բերել։ Մայլինի գրական գործունեությունը լայն ծավալ է ստացել հատկապես Խորհրդային իշխանության տարիներին։ Հեղափոխության առաջին իսկ օրերից ակտիվորեն մասնակցել է Ղազախստանում թերթերի ու գրքերի հրատարակության կազմակերպման գործին։ Իր ստեղծագործություններում Մայլինը ցույց է տալիս դասակարգային պայքարն աուլում, ղազախ աշխատավորների պայքարը նոր կյանքի կառուցման համար։ Նրա ստեղծագործություններում զգալի տեղ են գրավում երգիծական պատմվածքները, պոեմները և բանաստեղծությունները։

Ստեղծագործություններ
--------------------

**Վեպեր**

* «Ղազախի դուստրը»
* «Ազամատ Ազամատովիչ»
* «Կարմիր դրոշ»
* «Հարևաններ»
* «Գոտեմարտ»

**Պատմվածքներ**

* «Ամիրժանի պատմածը»
* «Կոմունիստ Ռաուշան»
* «Հոսանքի վրա»
* «Տասնհինգ ծուխ»

**Պոեմներ**

* «Ռազիա կըզ (Ռազիա աղջիկը)»
* «Մարժան»

**Պիեսներ**

* «Ժալբիր»
* «Մեր ջիգիթները»
* «Տալտանբայի ռեժիմը»
* «Շանշար մոլլա»
* «Շուգա»
* «Ռազմաճակատ»
* «Նշանադրություն»
* «Հարս ու սկսեսուր»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Казахская ССР: краткая энциклопедия / Гл. ред. Р. Н. Нургалиев. - Алма-Ата: Гл. ред. Казахской советской энциклопедии, 1991. - Т. 4: Язык. Литература. Фольклор. Искусство. Архитектура. - С. 369-370. - 31 300 экз. - ISBN 5-89800-023-2.
2. ↑  Ղազախ բանաստեղծներ, Հայաստան հրատարակչություն, Երևան 1968


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0000 2542 8602 · LCCN: n85131563 · NUKAT: n2016141959 · VIAF: 62980025 · WorldCat VIAF: 62980025 |

 |
Հաշվապահական հաշիվներում տնտեսական գործառնությունների հետևանքով առաջացած փոփոխությունները գրանցվում են ***կրկնակի գրանցման եղանակով***, այսինքն՝ գործառնության գումարը միաժամանակ գրանցվում է 2 տարբեր հաշիվներում։ Հաշիվներում գրանցումներ կատարելու այս եղանակը յուրահատուկ է միայն հաշվապահական հաշվառմանը։ Կրկնակի գրանցման եղանակը հնարավորություն է ստեղծում ստուգելու կատարված գրանցումների ճշտությունը և ապահովում է գործառնությունների փոխադարձ կապի արտացոլումը։
Կրկնակի գրանցման եղանակի էությունը և նշանակությունը

Դիտարկված բոլոր օրինակներում յուրաքանչյուր գործառնության գումար միաժամանակ գրանցվում է 2 հաշիվներում, ընդ որում մի հաշվի դեբետում, մյուսի՝ կրեդիտում։ Հաշիվների միջև առաջացած այդպիսի կապը կոչվում է հաշիվների թղթակցություն, իսկ հաշիվները՝ թղթակցող հաշիվներ։ Տնտեսական գործառնության դեբետագրվող և կրեդիտագրվող հաշիվների և գումարի նշումը անվանում ենք հաշվապահական ձևակերպում։ Կատարված գործառնության գումարը մի հաշվի դեբետում և մյուս հաշվի կրեդիտում գրանցելը ոչ թե պատահական է, այլ օրինաչափություն։ Դա հետևանք է այն բանի, որ ակտիվները հաշվեկշռում արտացոլվում են երկակի ձևով՝ըստ կազմի և տեղաբաշխման և ըստ գոյացման աղբյուրների և նշանակման, ինչպես նաև ըստ հաշիվներում գրանցումներ կատարելու սահմանված կանոններով։ Հաշիվներում գրանցումներ կատարելու այս կարգը կոչվում է կրկնակի գրանցման եղանակ, որը կարևոր նշանակություն ունի տնտեսական գործառնությունները ընթացիկ հաշվառման մեջ արտացոլելու համար։ Կրկնակի գրանցման եղանակը ունի 2 կարևոր նշանակություն՝ 

* Ճանաչողական
* Ստուգողական

Առաջինը այն է, որ ծանոթանալով համապատասխան հաշիվներում կատարված գրանցումներին, կարողանում ենք կռահել, թե ինչ գործարք է կատարվել։ Ստուգողական նշանակությանը կանդրադառնանք շրջանառության տեղեկագիրն ուսումնասիրելիս։ Կրկնակի գրանցման եղանակը հաշվապահական հաշվառման մեջ օգտագործվում է 500 տարուց ավելի և հանդիսանում է հաշվապահական հաշվառման մեթոդի կարևորագույն տարրերից մեկը։
Լճափ գյուղ
**Լճափի երեք ամրոցները** ։ Լճափ գյուղը Նորաշեն գյուղից 10 կիլոմետր դեպի հարավ է։ Գյուղի արևելյան ծայրամասից սկսվում են կիկլոպյան տիպի ընդարձակ բնակատեղիների ավերակները, որոնց զգալի մասը ի Հայտ են եկել լճի մակարդակի ցածրանալուց Հետո։ Հին բնակավայրից դեպի արևելք, երեք բլուրների վրա Հայտնաբերվեցին ու Հանութագրվեցին երեք ամրոցներ կամ միջնաբերդեր, որոնք միմյանցից 300—500 մետր Հեռավորության վրա գտնվելով, շեն միանում պարիսպներով, ուստի և այդ երեք ամրոց-միջնաբերդերը Համարումգագաթ ենք առանձին կառույցներ՝ միևնույն ցեղի առանձին տոհմերին պատկանող։ Այսպիսով, Լճափի երեք ամրությունները միասին կազմել են ամրոցների մի կոմպլեքս Վելիքոլխի երկրի ամենահյուսիսային ծայրամասում։ Բլուրները, որոնց վրա կառուցված են Լճափի ամրոցները, իրենց շրջապատից բարձր են 25—30 մետր, ունեն խիստ ժայռապատ լանջեր, նրանցից յուրաքանչյուրը իր ում ունի 1—2 Հեկտար խորդուբորդ մակերես։ Այս ամրոցանիստ բլուրներից երկուսը՝ կենտրոնականը և Հյուսիսայինը, մինչև ջրի իջնելը եղել են կղզիներ և միայն Հարավային բլուրը իր արևմտյան վերջավորությամբ միացած է եղել մայրցամաքին, կազմելով մի Հըրվանղան։ Հասկանալի է, որ ժամանակին այս երեք ամրոցներն էլ կառուցված են եղել ջրից Հեռու, ինչպես նաև նրանց շրջապատի բնակատեղիները։ Լճափի ամրոցների շինարարական տեխնիկան նույնատիպ է և Համընկնում է Լճաշենի ամրոցի նախաուրարտական ժամանակաշրջանի շինարարության տեխնիկային, սակայն կան նաև նշանակալից տարբերություններ նրանց միջև։

Հատակագիծ
---------

Այստեղ խոշոր քարերը խիստ Հարմարեցված են միմյանց աննշան Հղկումով։ Ամրոցի վտանգավոր ուղղություններում, որտեղ լանջը ավելի դյուրամատչելի է, պարսպի լայնությունը Հասնում է 6 մետրի և շարված է 3-4 շարք խոշոր քարերից, ապա մեջր լցված են մանր քարեր ու խիճ։ Օրինակ, առաջին ամրոցի մի բնակարանի Հատակագիծը, որի երկու պատերը ընդհանուր են ամրոցի պարսպի Հետ։ Ամրոցների պարիսպները տեղ-տեղ պահպանվել են մինչև չորս մետր բարձրությամբ։ Ամրոցների ներսոլմ կան բազմ՛աթիվ կացարաններ, որոնք անհամեմատ փոքր տարածություն ունեն՝ 3—4 քառակուսի մետր։ Այստեղ հայտնաբերվեցին քարանձավային բնակարաններ, ժայռերի մեջ եղած խորշեր, որոնք նույնպես օգտագործվել են որպես կացարան։ Նրանց առջև շարված են կիսաշրջանաձև պատեր, որոնց հիմքերը պահպանվել են, երևում են սլարսպի շարվածքը և աշտարակների հիմքերը։ Ամրոցներում և շրջակա բնակավայրերում ջուր չկա։ Չկարողանալով պեղումներ կատարել վերոհիշյալ վայրերում, հավաքեցինք խեցեղենի վերերկրյա բեկորներ, որոնց միջոցով դժվար է որոշել ամրոցի թվագրությունը։ Սակայն ամրոցների կառուցման տեխնիկան ցույց է տալիս, որ կարելի է թվագրել մեր թվարկությունից առաջ առաջին հազարամյակի առաջին քառորդով։ Ավերված գյուղի մոտի ամրոցը Լճափ գյուղից բաժանված է բլուրների մի շղթայով, որն ընկած է արևելքից արևմուտք, իսկ նրանց միջանկյալ տարածությունը մեկ և կես կիլոմետր է։

Աղբյուրներ
----------

Սևանի ավազանի կիկլոպյան ամրոցներ
| **՞**Վիշապագլուխ ավստրիական |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Շրթնազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Վիշապագլուխ ավստրիական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Dracocephalum austriacum

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Վիշապագլուխ ավստրիական** (լատ.՝ Dracocephalum austriacum), շրթնազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

30-60 սմ բարձրությամբ բազմամյա բույս է։ Տերևները բաժանված են 3-5 փետրաձև բլթակների։ Ծաղիկները օղակաձև դասավորված են վերին տերևների ծոցերում։ Ծաղկաօղակները մոտեցած են և կազմում են հասկանման նոսր ծաղկաբույլ։ Բաժակը երկշուրթ է, վերին շուրթի միջին ատամը մյուսներից լայն է։ Պսակը մանուշակագույն է, երախում լայնացած խողովակով և երկշուրթ ետծալով։ Փոշանոթները մազոտ են։ Պտուղը կազմված է 4 մասերից՝ էրեմներից։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Սևանի (Շորժա, Բաբաջան, Դարա, Արդանիշ) և Գեղամի (Լճաշեն) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Միջին Եվրոպան, Բալկանյան թերակղզին, Կովկասը, այդ թվում Նախակովկասը, Արևմտյան և Հարավային Անդրկովկասը, ինչպես նաև Անատոլիան։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին լեռնային և ենթալպյան գոտիներում` ծովի մակարդակից 1940-2500 մ բարձրությունների վրա, մարգագետիններում, անտառային բացատներում, քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է հունիսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս է։ Գյուղատնտեսական գործունեության արդյունքում աճելավայրերի պայմանների փոփոխության պատճառով տեսակին սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների նվազում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված է Բեռնի կոնվենցիայի հավելված 2-ում։ CITES-ի հավելվածներում բացակայում է։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Dracocephalum austriacum
* BioLib: 41085
* EoL: 5374778
* EPPO: DRAAU
* EUNIS: 175120
* GBIF: 3903269
* iNaturalist: 447881
* IPNI: 446385-1
* NBN: NBNSYS0000163629
* PalDat: Dracocephalum\_austriacum
* PFI: 4556
* Plant List: kew-63740
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:446385-1
* Tropicos: 17602254
* uBio: 5936515
* WCSP: 63740

 |

 |
**Եղնախաղի լեռներ**, *Ադբարա, Ադբարայի լեռներ, Աղուբա, Աղուբաբա, Աղոցք, Ղուկասյան*, լեռնաշղթա Հայաստանի ծայր հյուսիս-արևմուտքում, Վրաստանում և Թուրքիայամ՝ Արփի, Ծովակ, Խոզապին, Խանչալի լճերի ջրբաժանում։

Ձգվում է Հայաստանի, Թուրքիայի և Վրաստանի պետական սահմանի երկայնքով ավելի քան 60 կմ։ Բաղկացած է հրաբխային գոյացումներից։ Առավելագույն բարձրությունը 3042 մ է (Մեծ Եղնախաղ լեռ)։ Բարձր լեռնային գոտին ունի ալպյան բնույթ, կան ռելիեֆի սառցադաշտային ձևեր։ Լանջերը մեղմաթեք են, հովիտներով մասնատված, տեղ-տեղ՝ աստիճանակերպ։ Ստորոտներին կան սառցադաշտային գոյացումներ։ Հրաբխային գագաթները պատահում են կղզիների ձնով։ Եզրամասերում տարածվում են լավային ալիքավոր սարավանդներ։ Ամառը զով է, ձմեռը՝ ցուրտ, տարեկան տեղումները՝ 500-600 մմ։ Ձյունածածկույթը մնում է ավելի քան 6 ամիս։ Եղնախաղի լեռնաշղթան հարուստ է աղբյուրներով։ Տիրապետում են ալպյան լեռնամարգագետնային դարչնագույն և ճմատորֆային հողերը, ցածրադիր մասերում՝ լեռնային սնահողերը։ Եղնախաղի լեռնաշղթա ծածկված է մերձալպյան և ալպյան մարգագետիններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 3 [-] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 2001, էջ 586 — 992 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 508)։*  |
**Ն. Ե. Զելյինի - Վ. Ա. Բեզսոնովայի քաղաքային դաստակերտ** (ռուս.՝ Городская усадьба Н. Е. Зельина — В. А. Безсоновой), գտնվում է Մոսկվայում, Գոնչարնայա փողոցի և Գոնչարնի 1-ին նրբանցքի խաչմերուկում։ Հասցեն՝ Գոնչարնայա փողոց, թիվ 35/5, շինություն 1 (մետրոյի «Տագանսկայա» կայարան)։ Վերակառուցվել է ճարտարապետ Վլադիմիր Ադամովիչի նախագծով։ Ունի մշակութային ժառանգության դաշնային նշանակության օբյեկտի կարգավիճակ (գրանցման համար՝ 7737981000)։

Նկարագրություն
--------------

Դաստակերտն ամպիր ոճով կառուցվել է 1830-ական թվականներին, XIX դարի 2-րդ կեսին վերակառուցվել է։ Հնարավոր է, որ գոյություն ունեցող շենքը եղել է դաստակերտի կողաշենք, իսկ գլխավոր շենքը չի պահպանվել։ Ճակտոնի ծեփվածքներում առկա են թռչուններ, ռազմական խորհրդանշաններ և քնար (կամ տավիղ)։ Արծիվների գլուխներով քնարներ կան նաև ծեփածո ծոփորի վրա, որը ձգվում է շենքի անմիջապես տանիքի տակ։ Ծեփվածքի եզրերին թաքնվել են փոքր գիշատիչներ։

Տան պատին փակցված է հուշատախտակ։

Հավանական է, որ տան հետնամասում եղել են ծառայությունները։ 1920-ական թվականներին ախոռները վերափոխվել են շինարարների համար բնակարանների։

Դաստակերտի ամպիրային ցանկապատը, որը զարդարված է կամարիկաշարով, մասամբ քանդվել է՝ 2016 թվականի ապրիլին կեսերին ընկնելով հարևանությամբ փորված փոսը։

Սեփականատերեր
-------------

Տան սեփականատերերից մեկը եղել է վաճառական Ն. Ե. Զելյինը, որը 1841 թվականին եղել է Դմիտրովսկոյե կալվածքի Դեմետրիոս Սալոնիկցի եկեղեցու երեցփոխ։ Հաջորդ տիրուհին՝ Վարվառա Անդրեևնա Բեզսոնովան, տունը ժառանգել է XIX դարի վերջին։ Հեղափոխությունից հետո այն ազգայնացվել է։

Այժմ 1025 մ² ընդհանուր մակերեսով շենքը զբաղեցնում է «Գոնչարնայա» բիզնես-կենտրոնը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Указ Президента Российской Федерации № 176 от 20.02.1995
2. 1 2  «Усадьба Н. Е. Зельина - В. А. Безсоновой» (չաշխատող հղում)
3. ↑  «Городская усадьба Н.Е. Зельина - В.А. Безсоновой»
4. 1 2 3 4  «Усадьба ЗЕЛЬИНА-БЕЗСОНОВОЙ, Москва, улица Гончарная д.35»
Ձկով պատրաստված կերակուր (լեհական խոհանոց)
**Ձկնամիս**, **ձկան միս**, մարդկանց և այլ կենդանատեսակների կողմից լայնորեն սպառվող սննդամթերք։ Մեծ տեղ է գրավում աշխարհի գրեթե բոլոր ժողովուրդների սննդակարգում։ Սննդային արժեքով փոքր-ինչ զիջում է մսեղենին և առավել դյուրամարս է։

Ձկան միսը բաղկացած է 4 մասից՝ 2 մեջքից և 2 փորատակից, որոնք իրարից երկայնակի բաժանված են շարակցական ամուր հյուսվածքներով։

Ձկան միսն իրենից ներկայացնում է համատարած կոլոիդ համակարգ, որը բաղկացած է մկանային հյուսվածքներից՝ հաջորդաբար շերտավորված կապող հյուսվածքների հետ։ Մկաններն իրենց հերթին բաղկացած են առանձին միոֆիբրիլներից, շրջապատված կապող հյուսվածքի սպունգանման շերտով։

Միոֆոբրիլների սպիտակուցային թաղանթից (*սարկոպլազմա*) դուրս տարածությունը լցված է մածուցիկ սպիտակուցային լուծույթով։ Մկանային հյուսվածքն արտաքինից պատված է թաղանթով (*սարկոլեմա*)։ Ձկնամսի մեջ շարակցական հյուսվածքները համատարած կենդանիների մսի հետ ավելի քիչ տոկոս են կազմում, հետևապես ավելի նուրբ և դյուրամարս են։

Ձկան մսի սպիտակուցը իր մեջ պարունակվող ֆերմենտների ազդեցության տակ քայքայվում է ավելի պարզ նյութերի և ամուր փուլում փոխելով միջավայրի թթվայնությունը՝ քայքայման պրոցեսը դարձնում ոչ կարգավորվող։ Ձկնամսում պարունակվող ատոմային սպիտակուցները շուրջ յոթ անգամ ավելի քիչ են, քան ցամաքային կենդանիների մսում, ինչով էլ բացատրվում է դրա դյուրամարսությունն ու սննդային արժեքը։

Բացի սննդամթերք լինելուց, ձկան միսն իր մեջ պարունակում է մարդու օրգանիզմի համար անհրաժեշտ նյութեր, մասնավորապես՝ յոդ, քրոմ, պղինձ, ֆոսֆոր, կալցիումական աղեր և այլն։

Պատկերասրահ
-----------

* Ձկնամիս և չիպսեր (ֆրի)Ձկնամիս և չիպսեր (ֆրի)
* Տապակած ձուկՏապակած ձուկ
* ՍաշիմիՍաշիմի
* ՍուշիՍուշի
* Ռուսական ձկնակարկանդակՌուսական ձկնակարկանդակ
* ՍևիչեՍևիչե
* Չորացրած ձուկՉորացրած ձուկ
* Թիլապիա զիլլիԹիլապիա զիլլի
* Ապխտած ձուկԱպխտած ձուկ
* Ջեռոցում եփած սաղմոնՋեռոցում եփած սաղմոն
* Ձկնապուր (հնդկական խոհանոց)Ձկնապուր (հնդկական խոհանոց)
* Ձկան կոտլետներՁկան կոտլետներ
* Ձկնամսով և մանրախեցգետնով ուտեստՁկնամսով և մանրախեցգետնով ուտեստ

Գրականություն
-------------

* Վ. Մ. Հովահաննիսյան. *«Մսի և մսամթերքի տեխնոլոգիա»*, Երևան, «ՀՊԱՀ»,
* Aquamedia, *"Consumption of Fishery Products"* retrieved from  Archived 2006-02-23 at the Wayback Machine. on 2007-09-17.
* Г.И.Касьянов, С.В.Золотокова, И.А.Палагина, О.И.Квасенков (2004). «Технология копчения мясных и рыбных продуктов»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պատրաստենք միասին. Բանջարեղենով ձուկ Archived 2017-12-22 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4272625-6 · LCCN: sh85048617 · Microsoft: 2778771466 · NKC: ph125370 |

 |
**Կրկնակի բեղմնավորում**, ծածկասերմ բույսերի սեռական պրոցես, բեղմնավորվում են ձվաբջիջը և սաղմնային պարկի երկրորդային կորիզը։ Բացահայտել է ռուս գիտնական Ս. Նավաշինը (1898 թվականին), բույսերի 2 տեսակի՝ շուշանի (Lilium martagon) և արքայապսակի (Fritillaria orientalis) վրա կատարած հետազոտությունների ժամանակ։ Սաղմնային պարկը 8-կորիզանի բջիջ է, յուրաքանչյուր բևեռում 4-ական։ Բևեռներից մեկական կորիզ շարժվում է դեպի կենտրոն և կազմում բևեռային կորիզներ։ Մեկ բևեռում մնացած 3 կորիզներից մեկը դառնում է ձվաբջջի կորիզ, մնացածները քայքայվում են։ Հապլոիդ միկրոսպորը զարգանում է փոշեպարկում, որպես փոշեհատիկ, որի կորիզը բաժանվում է 2 տարաչափ կորիզի՝ վեգետատիվ և գեներատիվ։ Վերջինս նորից է կիսվում և առաջացնում է երկու սերմնաբջիջ։ Միկրոպիլային անցքով մտնելով փոշեհատիկի մեջ, փոշեհատիկային խողովակի ծայրը պատռվում է, 2 գեներատիվ կորիզներն ընկնում են սաղմնային պարկ։ Նրանցից մեկը շարժվում է դեպի ձվաբջջի կորիզը, միաձուլվում նրա հետ և առաջացնում դիպլոիդ զիգոտ, որն աճելով դառնում է սերմ։ Գեներատիվ մյուս կորիզը մոտենում է 2 բևեռային կորիզներին, միաձուլվում նրանց հետ, և էնդոսպերմի կորիզն է գոյանում, որն ունի քրոմոսոմների եռակի հավաք։ Բեղմնավորումից հետո զիգոտը բազմաթիվ անգամ բաժանվելով առաջացնում է սաղմը։ Ըստ իգական և արական կորիզների միաձուլման եղանակի, տարբերում են կրկնակի բեղմնավորման 2 տիպ. *նախամիտոտիկ, երբ սպերմի կորիզը ընկղմվում է իգական ձվաբջջի կորիզի մեջ, քրոմոսոմները ենթարկվում են ապագալարացման։ Երկու կորիզների քրոմոսոմները միանում են ինտերֆագում (զիգոտում)։* Ետմիտոտիկ *իգական և արական կորիզները պահպանում են իրենց թաղանթները, և միաձուլումն սկսվում է պրոֆազի վերջում։ Արական և իգական քրոմոսոմային հավաք ունեցող ինտերֆազ կորիզներն առաջանում են միայն զիգոտի առաջին միտոտիկ բաժանումից հետո։*

Կրկնակի բեղմնավորումը ունի կենսաբանական կարևոր նշանակություն. այն զարգացող սաղմին ապահովում է սնունդով մայրական և հայրական տարրերի հաշվին, և սաղմի զարգացումն ընթանում է կրկնակի ժառանգական ազդեցության ներքո։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 695)։*  |
**Կրկժանի ռազմական հենակետերի վնասազերծում**։ Տեղի է ունեցել 1991 թվականի դեկտեմբերի 26-27-ին վերսկսվել և ավարտվել է 1992 թվականի հունվարի 19-20-ին։ Սկսած 1990 թվականից՝ Կրկժանը (Ստեփանակերտի արվարձան) վերածվել է ռազմական հենակետի և այնտեղից պարբերաբար հրթիռահրետակոծվել է Ստեփանակերտը։ 1991 թվականի գարնանը Կրկժանում կազմավորվել է ընդհատակյա ինքնապաշտպանական ջոկատ (հրամանատար՝ Բ. Սարգսյան), իսկ արվարձանի հայկական թաղամասում և շրջակայքում տեղակայվել են «Արամ», «Արսեն», «Վարդան», «Սարո», «Լյովա», «Անդրանիկ», «Կարո», «Գենա», «Բենո», «Գագո», «Սլավիկ» և այլ կամավորական ջոկատներ՝ ընդամենը՝ 260 ազատամարտիկ։ Ռազմական գործողությունը ղեկավարել է Ա. Տեր-Թադևոսյանը։ 1988 թվականի նոյեմբերին ԼՂ-ից դուրս են բերվել ԽՍՀՄ ՆԳՆ զորքերը և ԶՈՒ ստորբաժանումները։ ԼՂ ԻՊՈՒ-ի համար ստեղծված նոր նպաստավոր դրության հնարավոր հետևանքները կանխազգալով՝ հակառակորդը ուղղաթիռներով նոր ջոկատներ, զենք, զինամթերք, սննդամթերք է առաքել Կրկժան և շրջակա ադրբեջանաբնակ գյուղեր, այնտեղից տարհանել կանանց ու երեխաներին, շրջափակել Կրկժան-Ստեփանակերտ ճանապարհահատվածը և քաղաքը հաճախակի հրետակոծել խոշոր տրամաչափի գնդացիրներով, զրահամեքենաների հրանոթներով, «Ալազան» և ծանր զենքի այլ տեսակներով։ Դիրքային մարտավարությունից հետո, 1991 թվականի դեկտեմբերի 26-ի լույս 27-ի գիշերը, հայկական ուժերը գրոհել են հակառակորդի դիրքերի վրա՝ հայկական թաղամասի, Մելիք-Փաշաև փողոցի վերնամասի «Կոբրա» դիրքի ուղղություններով։ Չորս զոհ տալուց հետո հայկական ուժերը նահանջել են և կարճ դադարից հետո վերսկսել մարտական գործողությունները։ Վնասազերծել են հակառակորդի՝ մի քանի տներում և դպրոցում տեղակայված կրակակետերը, գերել 8 զինյալ։ Հունվարի սկզբին կամավորական ջոկատները վերահսկողության տակ են առել Կրկժանը հարող բարձունքները, Կրկժան-Ղայբալի, Կրկժան-Քյոսալար ճանապարհահատվածները։ Հունվարի 19-ի լույս 20-ի զիշերը հայկական ուժերը վերսկսել են հարձակումները գնդակոծելով կրակակետերը՝ վաղ առավոտյան չորս կողմից գահով մտել են արվարձան և վնասազերծել բոլոր կրակակետերը։ Հակառակորդն առանց լուրջ ղիմադրության նահանջել է Ղայբալի։ Կրկժանի կրակակետերի վնասազերծումով կասեցվել են այնտեղից Ստեփանակերտի գնդակոծությունները և հարձակումները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Զաքարյա Ստեփանյան Ամիրաղյան (ց)**, հայազգի պետական, քաղաքական, հասարակական գործիչ, Թիֆլիսի քաղաքագլուխ։

Զ.Ամրիղանյանի մասին կենսագրական տեղեկություններ շատ քիչ են։ 1850 թվականին ընտրվել է Թիֆլիսի քաղաքագլխի պաշտոնում՝ պաշտոնավարելով մինչև 1851 թվականը Իր պաշտոնավարման ժամանակաշրջանում նա մեծ ուշադրություն է դարձրել տնտեսության զարգացմանը։ Հայտնի է, որ այդ համատեքստում 1850 թվականի մարտի 6-ին Թիֆլիսում բացվել է Հարավային Կովկասի առաջին ցուցահանդեսը՝ նվիրված բնամթերքներին, արհեստագործական և արդյունաբերական իրերին։ Զ.Ամիրաղյանը նաև կարևորել է մամուլի դերը։ 1850-1851 թվականներին Թիֆլիսում հրատարակվել է «Արարատ» շաբաթաթերթը, որի խմբագիրն էր Գաբրիել Պատկանյանը։

Քաղաքագլխի պաշտոնը լքելուց հետո էլ Զ.Ամիրաղյանի վարկանիշը բարձր է եղել։ Մասնավորապես, 1855 թվականի ապրիլի 5-ին թուրքական զորքերի հնարավոր ներխուժմանը դիմագրավելու նպատակով գեներալ Մուրավյովի առաջարկությամբ թիֆլիսաբնակներից կազմված թվով 6 աշխարհազորային ջոկատներից 5-րդի հրամանատար է նշանակվել նախկին քաղաքագլուխ Զ.Ամիրաղյանցը։

Ամենայն հավանականությամբ Զ.Ամիրաղյանը թաղված է եղել Թիֆլիսի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Հայտնի է, որ նրա գերեզմանը ոչնչացվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Кавказский Календарь на 1851 г.", Тифлис, 1850,
отделение, ст. 13.(ռուս.)
2. 1 2 3  Սամվել Կարապետյան, «Թիֆլիսի քաղաքագլուխները», գիրք Ե։ ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան 2003թ. ISBN 5-8080-0520-5. (հայ.) Archived 2019-02-07 at the Wayback Machine. (ռուս.)
3. ↑  "Кавказский Календарь на 1892 г.", Тифлис, 1891, ст. 28.(ռուս.)
4. ↑  Հայ պարբերական մամուլը. մատենագիտական համահավաք ցուցակ (1794 - 1980), կազմեց՝ Բաբլոյան Մ.Ա. Երևան, 1986, էջ 27։
5. ↑  «ՀԵՏԱՔՐՔՐԱԿԱՆ - Թբիլիսիի քաղաքագլուխները», Ալիք օրաթերթ 2013թ.:(չաշխատող հղում)
Ցույց Երևանի Ազատության հրապարակում
**Ցույց**, ժողովրդի զայրութի, քաղաքական պահանջների, բողոքի, հասարակության տրամադրության զանգվածային (երթ, հանրահավաք և այլն) դրսևորում։

Ցույցեր Հայաստանում և Արցախում
------------------------------

Ղարաբաղյան շարժման ժամանակ Հայաստանում, Արցախում և սփյուռքում հայ ժողովրդի պահանջատիրության պայքարի հիմնական ձևերից էր։ Շատ դեպքերում ուղեկցվել է հացադուլներով, գործադուլներով և դասադուլներով։ Զանգվածային առաջին ցույցերը տեղի են ունեցել 1988 թվականի փետրվարին՝ Ստեփանակերտում, Երևանում և այլ քաղաքներում։

Նշանակալի է 1988 թվականի փետրվարի 20-ին Ստեփանակերտում տեղի ունեցած բազմահազարանոց ցույցեր։ Ցուցարարները Ստեփանակերտի կենտրոնական հրապարակում իրենց զորակցությունն են հայտնել ժողովրդական պատգամավորների ԼՂԻՄ 20-րդ գումարման մարզային խորհրդի արտահերթ նստաշրջանի պատգամավորներին, որոնք ընդունել էին պատմական որոշում. «Ընդառաջելով ԼՂԻՄ-ի աշխատավորների ցանկություններին՝ խնդրել Ադրբեջանական ԽՍՀ ԳԽ-ին և Հայկական ԳԽ-ին՝ խորին ըմբըռնման զգացում դրսևորել Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության իղձերի նկատմամբ և լուծել ԼՂԻՄ-ը Ադրբեջանական ԽՍՀ կազմից Հայկական ԽՍՀ կազմ հանձնելու հարցը, միաժամանակ միջնորդել ԽՍՀՄ ԳԽ-ի առջև՝ ԼՂԻՄ-ը Ադրբեջանական ԽՍՀ կազմից Հայկական ԽՍՀ կազմ հանձնելու դրական լուծման համար»։

Անկախության հրապարակումը
------------------------

Արցախյան դեպքերից հետո Երևանի Անկախության հրապարակում ծայր են առել անընդմեջ հանրահավաքներ. մասնակիցների թիվը առանձին դեպքերում հասել է մոտ մեկ միլիոնի։ Ցուցարարները Երևանում միաձայն ու միահամուռ վանկարկել են «Ար՜ցախ, Ար՜ցախ...», «Մի՜ա՜ցում, Մի՜ա՜ցում...» իսկ Ստեփանակերտում՝ «Հայաստան, Հա՜յաս՜տան...», «Մի՜ա՜ցում, մի՜ա՜ցում...: Ցույցերը Հայաստանում կազմակերպել և ղեկավարել է «Ղարաբաղ» կոմիտեն, Ստեփանակերտում՝ «Կռունկ» կոմխեն, «Միացում» հասարակական կազմակերպությունները։

Կենտրոնական և ադրբեջանական իշխանությունների մեքենայությունների, կամայականությունների, բռնությունների դեմ ողջ հայությունն իր բողոքի ձայնն արտահայտել է պարբերաբար կրկնվող խաղաղ ցույցերով։ Ցուցարարները հանդես են եկել Հայաստանի անկախության վերականգնման. Արցախը Հայաստանին վերամիավորերու պահանջներով։

Ցույց Եգիպտոսում
----------------

2011 թվականի եգիպտական ցույցեր և հեղափոխությունը, փողոցային ցույցեր, բողոքներ և քաղաքացիական անհնազանդության ակտեր են որոնք սկսվել են Եգիպտոսում 2011 թվականի հունվարի 25-ին։ Ցույցերն ու խռովությունները սկսել են Թունիսի հեղափոխությունից ետք և կառք մը ցուցարարներ շալկում են Թունիսի դրոշներ որպես խորհրդանիշ նրանց ազդեցության։

Ցույցի կազմակերպիչները պահանջում են ազատության և արդարության իրավունքներ, նախագահ Հոսնի Մուբարաքի ռեժիմի հեռացումը և նոր կառավարություն որը ներկայացնում է եգիպտացի ժողովրդին շահերը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Մատերիա** (լատ.՝ māteria, թարգմանաբար՝ «նյութ»), ֆիզիկայի հիմնական հասկացություններից մեկը, ընդհանուր տերմին, ժամանակի և տարածության պարունակության բազմություն, որն ազդում է նրա հատկությունների վրա։ Հանդիսանում է ֆիզիկայի ուսումնասիրման առարկա, որտեղ դիտարվում է որպես գիտակցությունից անկախ օբյեկտիվ իրականություն։

Մատերիայի հասկացությունը ֆիզիկայի տարբեր բաժիններում
----------------------------------------------------

Մատերիայի սահմանումը ընդլայնվում էր գիտության տարբեր ոլորտների զարգացմանը զուգընթաց։ Հնում՝ դա օբյեկտներ էին, որոնց կարելի էր նկարագրել դասական հատկություններով (զանգված, ջերմաստիճան, բաժանելիություն և այլն)։ Նյուտոնի պատկերացումներում ժամանակը և տարածությունը ուսումնասիրվում էին առանձին։ Օպտիկայի, հատուկ և ընդհանուր հարաբերականության տեսության հասկացությունները կապվեցին գրավիտացիայի և ալիքների հետ։

Քվանտային ֆիզիկան, աստղաֆիզիկան և մեծ էներգիաների ֆիզիկան արտահայտում են այն ժամանակակից իմաստով և զբաղվում են մատերիայի նոր տեսակների ուսումնասիրմամբ։

Մատերիայի հիմնական տեսակները։
-----------------------------

* **Նյութ**։
	+ **Համասեռ նյութ** ՝բաղկացած է ադրոնների բազմությունից։
		- **Բարիոնային նյութ** (**բարիոնային մատերիա**) ՝բարիոններից բաղկացած նյութ։
			* **Դասական պատկերացման նյութ՝** կազմված է հաիմնականում ֆերմիոններից։ Այդ մատերիայի տեսակը զբաղեցնում է Արեգակնային համակարգության մեծ մասը և մոտակա աստղային համակարգերը։
	+ **Հականյութ՝**կազմված է հակամասնիկներից։
	+ **Նեյտրոնային նյութ՝** կաղմված է հիմնականում նեյտրոններից ևզուրկ է ատոմային կառուցվածքից։ Նեյտրոնային աստղերի հիմնական բաղադրիչը, ավելի մեծ խտւթյամբ, քան սովորական նյութը և ավելի նոսր ,քան քվարկ-գլյունային պլազման։

Դաշտը՝ ի տարբերություն նյութի, չունի ներքին դատարկություններ, օժտված է բացարձակ խտությամբ։

* **Դաշտ** (դասական իմաստով)։
	+ **Էլեկտրամագնիսակն դաշտ։**
	+ **Գրավիտացիոն դաշտ։**
* **Քվանտային դաշտեր** (տարբեր ծագման)։
* Ֆիզիկական անորոշ ծագման նյութական օբյեկտներ։
	+ **Մութ մատերիա**.
	+ **Մութ էներգիա**.

Այս օբյեկտները ներմուծվել են աստղաֆիզիկական և տիեզերական որոշ երևույթների բացատրման համար։

Տես նաև
-------

* Մատերիա (փիլիսոփայություն)
* Տարրական մասնիկ
* Զանգված
* Էներգիա
* Հականյութ
* Հիմնարար փոխազդեցություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Эфир и теория относительности». Эйнштейн А. — Собрание научных трудов. В четырёх томах (1965—1967) Том 1. — С. 685.
**Ահաբեկչություն Գաոյում**, 2017 թվականի հունվարի 18-ին տեղի ունեցած ահաբեկչություն, երբ մահապարտ ահաբեկիչը պայթուցիկով լցված տրանսպորտային միջոցով մտել է Գաո, Մալիի մերձակա ռազմական ճամբար՝ սպանելով 77 և վիրավորելով առնվազն 11 մարդու։ Միջադեպը Մալիի պատմության մեջ ամենամահաբեր ահաբեկչությունն է։

Միջադեպ
-------

Տեղական ժամանակով ժամը 9:00-ի սահմաններում պայթուցիկով լցված մեքենան մտել է բազա, որտեղ գտնվել են մալիական բանակի` կառավարության հետ խաղաղ պայմանագիր ստորագրող անդամներն ու զինյալները։ Ըստ բանակի մամուլի քարտուղարի՝ մեքենան ունեցել է զորամասի տարբերանշան։ Տասնյակ մարդիկ են սպանվել, սակայն ճշգրիտ թիվն սկզբնապես հայտնի չի եղել. Մալիի ORTM պետական ալիքը հայտարարել է, որ զոհվել է 47 մարդ, մինչդեռ նախագահի ծառայությունը նշել է, որ ահաբեկչությանը զոհ է գնացել 60 մարդ և վիրավորվել են 115-ը։ Հունվարի 19-ին ֆրանսիական բանակի ներկայացուցիչը հայտարարել էր, որ զոհերի թիվը հասել է 77-ի։

Իսլամական Մագրիբում Ալ Քաիդան ստանձնել է Ալ Մուրաբիտուն կազմակերպության միջոցով հարձակման պատասխանատվությունը, որը հայտարարել է, թե պայթյունը պատիժ էր Ֆրանսիայի հետ Մալիի համագործակցության համար։

Հետևանքներ
----------

Մալիի նախագահ Իբրահիմ Բուբակար Կիթան եռօրյա սուգ է հայտարարել։ ԱԳ նախարար Աբդուլայ Գիոթը հայտարարել է, որ հարձակումը կատարվել է հանցագործի, վախկոտի և բարբարոսի կողմից, սակայն նա չի կարող վերջ դնել ապստամբների հետ խաղաղության հասնելու կառավարության ջանքերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  77 morts dans l'attentat suicide de Gao (ֆր.) // *Le Figaro* / A. Brézet — Paris: Société du Figaro, 2017. — ed. size: 322497 — ISSN 0182-5852; 2496-8994
2. ↑  Al Qaeda-linked group claims Mali’s deadliest suicide attack. *euronews*. Процитовано 19 January 2017.
3. ↑  Suicide Attack at Military Camp in Mali Kills Scores.
4. ↑  Truck bomb kills at least 60, including army troops, in northern Mali.
5. ↑  Suicide blast kills dozens at army base in Mali’s Gao.
6. ↑  Press, Associated (18 January 2017).
7. ↑  Death toll from suicide blast at Gao army base rises.
8. ↑  Group that kidnapped Canadians claims responsibility for Mali bombing.
**«Աստղալից երկինք»**, հայկական առաջին աստղագիտական տպագիր քարտեզը (եթե չհաշվենք հիմնականում աշխարհագրական բնույթ ունեցող «Համատարած Աշխարհացոյց»-ի վրա երկնոլորտի պատկերումը)։ «Աստղալից երկինք» քարտեզի չափերն են 39 սմ X 25, 7 սմ։ Այն զետեղված է Մխիթար Սեբաստացու «Բառգիրք հայկազեան լեզուի» (հ. 1, 1749) գրքում, որպես ներդիր։

Կենտրոնական մասում տրված են երկնոլորտի կիսագնդերը համաստեղությունների նկարներով (թվով 63), միգամածություններով ու անզեն աչքով տեսանելի աստղերով։ Պատկերված են Ծիր Կաթինը, բևեռները, հակման շրջանները, խավարածիրը և այլն։ Ստորին մասում տրված են երկնոլորտի ստերեոգրաֆիկ պրոյեկցիաները։ Քարտեզի անկյուններում նկարված են Յուպիտերը (նույնիսկ ցույց է տրված նրա մթնոլորտում դիտվող շերտերը) և Սատուրնը իրենց չորսական արբանյակներով, Լուսինը և Մարսը։ Քարտեզի նկարներից մեկի կենտրոնական մասում Երկիրն է, որի շուրջը պտտվում են Լուսինը, Արեգակը, Մարսը, Յուպիտերը և Սատուրնը, իսկ Մերկուրին ու Վեներան պտտվում են Արեգակի շուրջը, այսինքն՝ տրված է աշխարհի կառուցվածքը ըստ, այսպես կոչված, հին եգիպտական համակարգի։

Գրականություն
-------------

* Թումանյան Բ. Ե. Հայ աստղագիտության պատմություն, (հ. 1), Ե. 1964, էջ 213—15։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 581)։*  |
**«Աստղային սոնատ»** (**Sonata No. 6**), լիտվացի կոմպոզիտոր և նկարիչ Միկալոյուս Կոնստանտինաս Չյուռլյոնիսի 1908 թվականին ստեղծած երկու կտավներն են՝ «Աստղային սոնատ։ Ալեգրո» (Stellar sonata. Allegro) և «Աստղային սոնատ։ Անդանտե» (Stellar sonata. Andante)։

Կտավը գտնվում է Չյուռլյոնիսի անվան ազգային արվեստի թանգարանում։

Նկարչի մասին
------------

Լիտվացի կոմպոզիտոր և նկարիչ Չյուռլյոնիսի առավել հայտնի երաժշտական ստեղծագործությունները նրա սիմֆոնիկ պոեմներն են՝ «Անտառում» (Miške) և «Ծովը» (Jūra)։ Իբրև նկարիչ Չյուռլյոնիսը լիտվական դիցաբանության մեջ արմատացած է որպես սիմվոլիստ, և նրա կտավները ստեղծվել են մասնակիորեն երաժշտական սկզբունքներով։ Նա շարունակ փնտրել է մարդկային գոյության ընդհանուր հարցերի պատասխաններ։ Չյուռլյոնիսի արվեստը ներառում է անձի, ազգի, դարաշրջանի ցանկությունները։

Երաժշտական կտավներ
------------------

«Աստղային Սոնատ: Անդանտե»
Միկալոյուս Կոնստանտինաս Չյուռլյոնիսն ստեղծել է յոթ պատկերազարդ սոնատներ, որոնց անվանել է համարներով (բառացի վերնագրերը հարմարեցվել են ավելի ուշ)։ Նրա պատկերազարդ սոնատները կարելի է համադրել սինեսթեզիայի տեսության հետ՝ որպես երաժշտության և արվեստի սերտաճում։ Չյուռլյոնիսի պատկերազարդ սոնատները մարմնավորում են սինեսթետիկ թեմաների օրիգինալ մոտեցում։ Արվեստագետն օգտագործում է նկարչության երաժշտական կոմպոզիցիոն սկզբունքները, որոնք ասոցացվում են երաժշտական ձևերի կառուցվածքին (ինչպիսիք են սոնատ, ֆուգա, նախերգանք)։ Նա միավորում է իրականության տարբեր շարժառիթներ, տարբեր տարածական մակարդակներ, ամսաթվեր՝ հակադրելով խորհրդանշական պատկերները մեկ կոմպոզիցիոն համակարգի (ցիկլ) մեջ՝ հիմնված ռիթմային դինամիկայի վրա։

«Աստղային սոնատ։ Ալեգրո» (Stellar sonata. Allegro) կտավն արտաքին տարածության գեղարվեստական տեսլականն է։ Այս սոնատը դիտողին է ներկայացնում պատկերների ֆանտաստիկ շերտեր։ Կտավի բոլոր կոմպոզիցիոն տարրերը դասավորված են տարբեր տատանումների բարդ ռիթմով։ Երրորդ հարթության պատկերում չկա սենյակային հեռանկարը։ Չյուռլյոնիսը տիեզերքը պատկերել է որպես տիեզերական միգամածությունների, աստղերի և արևի լույսի խաչմերուկների բազմաձայն սիմֆոնիա։ Այս տիեզերական օվկիանոսի ալիքները երգերն են, որոնք, միախառնվելով, ձևավորել են հարուստ զարդանախշերով, գեղեցիկ ցանցը, որը թափանցում է Ծիր կաթնի ճանապարհից։ Արտաքին տարածության շարժումը քաոսային չէ, այլ ռիթմիկ է և ներդաշնակ։ Տիեզերքում կարգի և ներդաշնակության խորհրդանիշը ստեղծված է հրեշտակի կերպարով՝ թեթև պատկեր, որ կանգնած է լույսի գագաթին։

Սոնատի երկրորդ մասը՝ «Աստղային Սոնատ։ Անդանտե» (Stellar sonata. Andante), հանդիսավոր է, մոնումենտալ, բայց շատ ավելի զուսպ. մի քանի տիեզերական մառախուղներ անպարզ են դարձնում մոլորակի մեկ կիսագունդը, թերևս հենց երկիրը, և մի հրեշտակ դանդաղ գնում է դեպի Ծիր Կաթին՝ թողնելով խաղաղ ու հոյակապ երաժշտության տպավորություն։

Այս կտավը համարվում է Չյուռլյոնիսի ամենաերաժշտական ստեղծագործություններից մեկը՝ լի հրաշալի փոխազդող գույներով, ռիթմերի տատանումներով և հզոր երևակայությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Աշխատանքը europeana.eu կայքում