**Չարի վերջը**, բալլադ, որը գրել է Հովհաննես Թումանյանը։ Ծագումը ժողովրդական է։

Պատմություն
-----------

Բալլադը գրելիս Թումանյանն օգտվել է հայ և օտար աղբյուրներից։ Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդում պահվում են Թիֆլիսում լույս տեսած «Լուսաբեր» դասագրքի երկրորդ հատորի Թումանյանի օրինակը, որտեղ նա հիշում է իր օգտագործած աղբյուրները։ Դրանք են` Ս. Հայկունի, «Ժողովրդական առակներ» (Վաղարշապատ, 1907), «Сборник материалов...» (39, 1908), «Сказки африканских народов» և հատկապես` «Дятель лиса и ворон», «Сборник материалов для описания местностей и плмен Кавказа» աշխատությունները։

Բալլադի գրության թվականը հայտնի չէ, ամբողջական ինքնագիրը ևս մեզ չի հասել։

Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի համար 90 ֆոնդում պահվում է վերջին հատվածի ինքնագիրը, իսկ 1355 համարում` Բաքվում տպագրված բանաստեղծությունների ժողովածուի հեղինակի օրինակը, որի վրա Թումանյանը մեկ ուղղում է կատարել։

Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի համար 1360 ֆոնդում պահվում է «Լուսաբեր» դասագրքի երկրորդ տարվա Թումանյանի օրինակը, որտեղ հեղինակը բազմաթիվ ուղղումներ է կատարել։

«Չարի վերջը» սյուժեն մշակելով` Թումանյանը մտահղացել է «Անբուն Կըկուն» վերնագրով մի նոր երկ ստեղծել։ «Լուսաբեր» դասագրքի երկրորդ տարվա սեփական օրինակում Թումանյանը փոփոխել է երկի վերնագիրը` անվանելով այն «Կկվի երգը կամ Անբուն Կըկուն»։

Սյուժե
------

Բալլադը պատմում է մի խորամանկ աղվեսի և միամիտ կկվի մասին. վերջինս հավատում է աղվեսի ստին և զոհաբերում իր ձագերին, որպեսզի աղվեսը չքանդի նրա բույնը։ Սակայն խելացի ագռավը խորհուրդ է տալիս մի լավ դաս տալ աղվեսին։ Երբ աղվեսը նորից գալիս է, կկուն քշում է նրան։ Աղվեսն իմանում է, որ կկվին խորհուրդ է տվել ագռավը և որոշում է նրանից վրեժ լուծել ու բռնում է ագռավին։ Սակայն ագռավը նրան խաբելով տանում է այնտեղ, որտեղ պառկած էր շունը. վերջինս բռնում է աղվեսին և խեղդում։

Տպագրություն
------------

Առաջին անգամ «Պապի առակներից» ենթավերնագրով տպագրվել է Թիֆլիսում լույս տեսնող Հասկեր ամսագրի 1908 թվականի 1-ին համարի, 3-9 էջերում, այնուհետև` Բաքվում տպագրված բանաստեղծությունների ժողովածուի 101-106 էջերում, «Լուսաբեր» դասագրքի երկրորդ տարվա 91-98 էջերում, ապա` Երկերի ժողովածուի առաջին հատորի 308-312 էջերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն։ էջ 561


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հովհաննես Թումանյան |
| --- |
|  |
| Պոեմներ | Ալեք  • Անուշ  • Դեպի անհունը  • Թմկաբերդի առումը  • Լոռեցի Սաքոն  • Հազարան Բըլբուլ  • Հառաչանք  • Հին կռիվը  • Մարոն  • Մեհրի  • Մերժած օրենք  • Պոետն ու Մուսան  • Սասունցի Դավիթ |  |
|  |
| Հեքիաթներ | Անխելք մարդը  • Չախչախ թագավորը  • Ծիտը  • Ուլիկը  • Սուտասանը  • Ճամփորդները  • Կացին ախպեր  • Խոսող ձուկը  • Խելոքն ու հիմարը  • Ոսկու կարասը  • Տերն ու ծառան  • Պոչատ աղվես  • Անհաղթ աքլորը  • Սուտլիկ որսկանը  • Բարեկենդանը  • Եդեմական ծաղիկը  • Անբան Հուռին  • Քեֆ անողի քեֆը չի պակասի  • Քաջ Նազար  • Կիկոսի մահը  • Ձախորդ Փանոսը  • Մարդակերի աղջիկն ու խորհրդավոր վարպետը  • Աստղերից իջած կինը  • Որոտ թագավորը  • Անգին քարը  • Կախարդի քսակը  • Ոսկի բանալին  • |
|  |
| Պատմվածքներ | Սովի ժամանակից  • Քաջերի կյանքից  • Աղքատի պատիվը  • Լեռների հովիվը  • Գիքորը  • Երկաթուղու շինությունը  • Եղջերուի մահը  • Արջաորս  • Խորհրդավոր ծերունին  • Գաբո բիձու շերամապահությունը  • Երկու հայր  • Խրիմյան Հայրիկի օրերից մինը  • Մայրը  • Ահմադը  • Գրազը  • Եղջերուն  • Քեռի Խեչանը  • Նեսոյի քարաբաղնիսը  • Ուրախ գիշեր  • Ալլահից ղրկված  • Գելը • Ծղրիդը  • Շունը  • Իմ ընկեր Նեսոն |

 |