**Ռոյ Ռիչարդ Շայդեր** (անգլ.՝ Roy Richard Scheider; նոյեմբերի 10, 1932(1932-11-10)[…], Orange, Նյու Ջերսի - փետրվարի 10, 2008(2008-02-10)[…], Լիթլ Ռոք, Արկանզաս), ամերիկացի դերասան։ Օսկար մրցանակի կրկնակի հավակնորդ։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ տարիներ

Ռոյ Ռիչարդ Շայդեր ծնվել է 1932 թվականի նոյեմբերի 10-ին Օրինջում (Նյու Ջերսի նահանգ)՝ գերմանացի Ռոյ Բեռնարդ Շայդերի և իռլանդուհի Աննա Քրոսոնի ընտանիքում։ Հայրը՝ Ռոյ Շայդերը ավտոմեխանիկ էր։

Վեց տարեկան հասակում Շայդերը ռևմատիզմ է տարել և այդ պատճառով շատ հիվանդոտ երեխա է եղել։ Առողջությունն ամրապնդելու համար ակտիվորեն զբաղվել է սպորտով և մեծ հաջողությունների հասել։ Մի ժամանակ նույնիսկ մտադրվել է մարզական կարիերա անել։ Երիտասարդ տարիքից խաղացել է սիրողական բեյսբոլ և հանդես է եկել «Նյու Ջերսիի ադամանդե ձեռնոցներ բռնցքամարտի առաջնությունում»։

Նա Մեյփլվուդում՝ Նյու Ջերսիում, հաճախել է Columbia High School և 1985 թվականին ներառվել է դպրոցի փառքի սրահում։

Ստացել է ոչ վատ կրթություն։ Ծնողները ուզում էին, որ նա փաստաբան դառնա։ Շայդերը սովորել է Նյուարկի Ռատգերսի համալսարանում, ավարտել է Ֆրանկլինի և Մարշալի իրավաբանական քոլեջը Լանկասթերում, որտեղ էլ սկսել է հետաքրքրվել թատրոնով։

Չորս տարի Կորեայի ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերում ծառայել է որպես ավիադիսպետչեր։ 1961 թվականին զորացրվելուց հետո Շայդերը կարողացել է գլխավոր դեր ստանալ՝ խաղալով Մերկուցիոնի դերը «Ռոմեո և Ջուլիետ» թատերական բեմադրությունում՝ Նյու Յորքի Շեքսպիրի անվան պուրակային ամենամյա փառատոնում (en:New York Shakespeare Festival)։ Հաջորդ մի քանի տարիները անցկացրել է թատրոնի մշտական թատերախմբում։

1968 թվականին «Սթիվեն Դ.» ֆիլմում խաղացած դերի համար արժանացել է «Obie» մրցանակի։

### Կարիերա կինոյում

Շայդերի էկրանային կարիերան սկսվել է «Կենդանի մեռածների անեծքը» սարսափ ֆիլմում խաղացած դերով (1963, տիտրերում նշված է որպես Ռոյ Ռ. Շայդեր)։ Այնուհետև հաջորդել են «Թղթե առյուծ» (Paper Lion, 1968), «Ստիլետե» (Stiletto, 1969) ֆիլմերում խաղացած դերերը։ Նա ճանաչում է ստացել 1975 թվականին Սթիվեն Սփիլբերգի «Ծնոտներ» հայտնի թրիլլերում խաղացած դերով։

Համաձայնել է դեր խաղալ «Մարաթոնիստ» ֆիլմում, քանի որ շատ էր ցանկանում աշխատել Դասթին Հոֆմանի և Լորենս Օլիվիեի հետ։ Իր կարիերայի ամենացավալի բացթողումը համարել է «Եղնիկների որսորդ» ֆիլմում Մայքլի դերից հրաժարվելը։

Ուիլյամ Ֆրիդկինի «Ֆրանսիացի կապավորը» ֆիլմում ոստիկանության դետեկտիվ Բադդի Ռուսոյի դերի համար Շայդերը «Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան» անվանակարգում առաջադրվել է «Օսկար» մրցանակի (մրցանակը բաժին է հասել դերասան Բեն Ջենսոնին՝ «Վերջին կինոսեանս» ֆիլմի համար)։

Տասը տարվա ընթացքում (1961-1971) խաղացել է ավելի քան 80 պիեսում։ Երեք անգամ խաղացել է ԱՄՆ նախագահի դերը։

Իր կարիերայում ամենահաջող դերերը համարել է «Ֆրանսիացի կապավոր», «Ծնոտներ» և «Ողջ այս ջազը» ֆիլմերը («Օսկար» անվանակարգում տղամարդու լավագույն դերի համար)։

Կյանքից հեռացել է 2008 թվականի փետրվարի 10-ին՝ 75 տարեկան հասակում բազմակի միելոմա հիվանդությունից Լիթլ Ռոք քաղաքի (Արկանզաս նահանգ) հիվանդանոցում։ Դիակիզվել է։

Անձնական կյանք
--------------

1962 թվականից մինչև 1989 թվականը ամուսնացած է եղել դերասանուհի Սինթի Շայդերի հետ՝ ունենալով դստերը՝ Մաքսիմիլիա Շայդերին, ունի երկու թոռ։ 1989 թվականին ամուսնացել է դերասանուհի Բրենդե Սիմերի հետ, որից ունեցել է երկու երեխա՝ որդին՝ Քրիստիանը և դուստրը՝ Մոլին։

Ռոյը լուսանկարչության սիրահար է և գրեթե երբեք չի բաժանվել իր տեսախցիկից։  

Մանկության տարիներին տարած ռևմատիզմից հետո արևային լոգանքների կախվածություն ունի։

Մրցանակներ և անվանկարգեր
------------------------

* 1967՝ OBIE Award Distinguished Performance «Stephen D.»
* 1971՝ **Օսկար**՝ «Ֆրանսիացի կապավորը»՝ երկրորդ պլանի լավագույն դերասան
* 1979 **Օսկար**՝ «Ողջ այս ջազը»՝ լավագույն դերասան
* 1979՝ **Ոսկե գլոբուս**՝ «Ողջ այս ջազը»՝ երաժշտական ֆիլմի լավագույն դերասան
* 1980՝ Drama League Critics Award Performance of the Year «Betrayal»
* 1997՝  **Independent Spirit Award** ՝«The Myth of Fingerprints»՝ դերասան-լեգենդ

Ֆիլմագրություն
--------------

| Տարի | Հայերեն անվանում | Բնօրինակ անվանում | Դեր |
| --- | --- | --- | --- |
| 1964 | Կենդանի մեռածների անեծքը | *The Curse of the Living Corpse* | Ֆիլիպ Սինքլեր |
| 1966 | Գեսգիշերային լամպ | *Lamp at Midnight* |  |
| 1968 | Աստղեր | *Star!* |  |
| 1970 | Սիրել | *Loving* | Սքիփ |
| 1971 | Ֆրանսիացի կապավորը | *The French Connection* | դետեկտիվ Բադի Ռուսո |
| 1971 | Կլյութ | *Klute* | Ֆրենկ Լիգուրին |
| 1973 | Յոթ տարեկան և բարձր | The Seven-Ups | Բադի |
| 1975 | Ծնոտներ | Jaws | ոստիկանության շեֆ Մարտին Բրոուդի |
| 1975 | Ծնոտներ 2 | Jaws 2 | ոստիկանության շեֆ Մարտին Բրոուդի |
| 1979 | Ողջ այս ջազը | *All That Jazz* | Ջո Գիդեոն |
| 1982 | Գիշերային լռությունում | Still of the Night | Հոգեբույժ Սեմ Ռայս |
| 1988 | Տղամարդկանց ակումբ | *The Men’s Club* | Կավանո |
| 1988 | Քոեն և Թեյթ | *Cohen and Tate* | Քոեն |
| 1989 | Գիշերային խաղ | *Night Game* | Մայք Սայվեր |
| 1990 | Չորրորդ պատերազմը | *The Fourth War* | Ջեք Նոուլս |
| 1990 | Ռուսական տունը | The Russia House | Ռասել |
| 1997 | Բարերարը | The Rainmaker | Ուիլֆրեդ Քեյլին |
| 2004 | Պատժիչը | The Punisher | Ֆրենկ Կասլ ավագ |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Internet Broadway Database — 2000.
3. 1 2 3 4  Discogs — 2000.
4. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #123948983 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. 1 2  Roy Scheider, Actor in ‘Jaws,’ Dies at 75
6. 1 2  Roy Scheider Biography
7. ↑  «Roy Scheider: The Times obituary» — The Times, February 11, 2008
8. ↑  «Scheider, Roy, Jr. Capt». Together We Served. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 13-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Рой Шайдер (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում
* Рой Шайдер на starpulse.com Արխիվացված 2016-03-08 Wayback Machine
* Рой Шайдер на premiere.fr
* Рой Шайдер на film.tv.it Արխիվացված 2010-08-20 Wayback Machine
* Рой Шайдер на videoguide.ru Արխիվացված 2020-06-03 Wayback Machine
* Рой Шайдер на kinomania.ru
* Рой Шайдер на rutv.ru

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ռոյ Շայդեր» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Filmportal · Internet Broadway Database · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · Rotten Tomatoes · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 98001284 · BNE: XX4578884 · BNF: 138994661 · CiNii: DA18731119 · CONOR: 16616291 · GND: 123948983 · ISNI: 0000000110426011 · LCCN: n87860064 · NKC: xx0122836 · NLA: 40633183 · NLP: a0000001256199 · NTA: 071066306 · NUKAT: n2004095123 · SUDOC: 067275834 · VIAF: 19866926 · WorldCat VIAF: 19866926 |

 |

 |