recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Գլիկոլիպիդներ
**Գլիկոլիպիդներ** - ( հուն․՝ γλυκός (glykos), քաղցր և λίπος (lípos), ճարպ) բարդ լիպիդներ են, որոնք առաջանում են ածխաջրերի և լիպիդների միացումից։ Գլիկոլիպիդների մոլեկուլները կազմված են բևեռային «գլխիկներից» (ածխաջուր) և ոչ բևեռային «պոչիկներից» (ճարպաթթուների մնացորդներ)։ Գլիկոլիպիդները մտնում են բջջաթաղանթի կազմի մեջ։

Գլիկոլիպիդները լայնորեն տարածված են հյուսվածքներում, հատկապես նյարդային հյուսվածքներում, մասնավորապես ՝ ուղեղի հյուսվածքում։ Դրանք գտնվում են հիմնականում պլազմային թաղանթի արտաքին մակերևույթի վրա, որտեղ դրանց մաս կազմող ածխաջրերը այլ ածխաջրերի հետ միասին ձևավորում են գլիկոկալիքսը (հիմնականում կենդանիների մոտ)։

Դասակարգում և գործառույթներ
---------------------------

Կենդանիների հյուսվածքներում գլիկոլիպիդների հիմնական ձևը գլիկոսֆինգոլիպիդներն են : Դրանք պարունակում են ցերամիդ, ինչպես նաև մեկ կամ մի քանի ածխաջրերի մնացորդներ։ Այս խմբի երկու ամենապարզ միացություններն են գալակտոզիլցերամիդը (GalCer) և գլյուկոզիլցերամիդը (ClcCer): Գալակտոզիլցերամիդը հանդիսանում է ուղեղի և այլ նյարդային հյուսվածքների հիմնական գլիկոսֆինգոլիպիդը։ Այն փոքր քանակությամբ հայտնաբերվում է նաև այլ հյուսվածքներում։ Ոչ նյարդային հյուսվածքներում պարզ գլիկոսֆինգոլիպիդները հիմնականում գլյուկոզիլցերամիդներն են։ Փոքր քանակությամբ դրանք հանդիպում են նաև ուղեղի հյուսվածքներում։

Պլազմային թաղանթի արտաքին շերտում գտնվող գլիկոսֆինգոլիպիդները կարող են մասնակցել միջբջջային փոխազդեցություններին։ Դրանց մի մասը հակածիններ են, օրինակ՝ քսենոգենները (Ֆորսմանի հակածինները) և ալոգենիկ հակածինները։ Նմանատիպ օլիգոսախարիդային ցանցեր են հայտնաբերվել պլազմային թաղանթի այլ գլիկոպրոտեիններում։ Մի շարք գանգլիոզիդներ գործում են որպես բակտերիալ տոքսինների ընկալիչներ (օրինակ՝ խոլերայի տոքսինի, որն սկսում է ադենիլատիկ ցիկլազի ակտիվացման գործընթացը)։

Գրականություն
-------------

* *Թեյլոր, Գրին, Ստաուտ:* Կենսաբանություն. 2005 թ. ISBN 5-03-003685-7
* *Մարրի, Գրեններ, Մեյես, Ռոդվել:* Մարդու կենսաքիմիա․ 2005 թ. ISBN 5-03-003600-8
* http://www.mrsu.ru/am/getfile.php? Archived 2016-11-08 at the Wayback Machine. ID = 75980 Archived 2016-11-08 at the Wayback Machine.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լոմոնոսովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Լոմոնոսովի նրբանցք** (ռուս.՝ Переулок Ломоносова), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Անվանվել է ռուս բնագետ, բանաստեղծ, լուսավորիչ, նկարիչ, պատմաբան Միխայիլ Վասիլևիչ Լոմոնոսովի (1711-1765) պատվին։ Սկիզբ է առնում Մագնիտոգորսկի փողոցից և ավարտվում Միրնի նրբանցքի հետ հատումով։ Երկարությունը 330 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Լոմոնոսովի նրբանցքը սկսվում է Մագնիտոգորսկի փողոցից, հատում է Ռոզա Լյուքսեմբուրգի փողոցը և ավարտվում Միրնի նրբանցքի հետ հատումով։ Կարճ նրբանցք է. երկարությունն ընդամենը 330 մետր է։ Նրբանցքում կա համարակալված 23 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)` 11 շինություն, աջ կողմում (զույգ համարներ)` 12։

Լոմոնոսովի նրբանցքի փոստային դասիչն է՝ 346359։

Նրբանցքն անվանվել է ռուս բնագետ, բանաստեղծ, լուսավորիչ, նկարիչ, պատմաբան, Մոսկվայի պետական համալսարանի հիմնադիր Միխայիլ Վասիլևիչ Լոմոնոսովի (1711-1765) պատվին։ Բացի գիտական գործունեությունից, նա նպաստել է նաև ռուս գրական լեզվի զարգացմանը, նրա գիտական ուսումնասիրության հիմքի ստեղծմանը, զբաղվել ռուս ժողովրդի պատմության հարցերով, նկարչությամբ և մասնավորապես խճանկարչությամբ։ Եղել է Սանկտ Պետերբուրգի, Շվեդիայի և Բոլոնիայի ակադեմիաների ակադեմիկոս, երկրում լուսավորության և գիտության զարգացման ջատագով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 4, էջեր 656-657»

Աղբյուրներ
----------

* Переулок Ломоносова в Красном Сулине
* Подробная карта Переулок Ломоносова, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Красный Сулин, Переулок Ломоносова Archived 2019-04-08 at the Wayback Machine.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լոմոնոսովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Լոմոնոսովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Ломоносова), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է ռուս բնագետ, բանաստեղծ, լուսավորիչ, նկարիչ, պատմաբան Միխայիլ Վասիլևիչ Լոմոնոսովի (1711-1765) պատվին։ Սկիզբ է առնում Մարշակի և Կրասնոարմեյսկայա փողոցների հանգույցից և ավարտվում շտապօգնության կայանի մոտ (թիվ 55 շենք)։ Երկարությունը 1100 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Յալթա քաղաքի Լոմոնոսովի փողոցը սկսվում է Մարշակի և Կրասնոարմեյսկայա փողոցների հանգույցից, հատում Սոխանի փողոցը, Կրայնի նրբանցքը, Բլյուխերի փողոցը, երկու անգամ Լոմոնոսովի նրբանցքը, Բիրյուկովի փողոցը և ավարտվում շտապօգնության կայանի մոտ (թիվ 55 շենք)։ Փողոցն ամբողջությամբ զուգահեռ է Վոդոպադնայա գետի հունին։ Երկարությունը 1100 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 47 շինություն։

Լոմոնոսովի փողոցի փոստային դասիչներն են՝ 298600, 298604 և 298635։

Փողոցն անվանվել է ռուս բնագետ, բանաստեղծ, լուսավորիչ, նկարիչ, պատմաբան, Մոսկվայի պետական համալսարանի հիմնադիր Միխայիլ Վասիլևիչ Լոմոնոսովի (1711-1765) պատվին։ Բացի գիտական գործունեությունից, նա նպաստել է նաև ռուս գրական լեզվի զարգացմանը, նրա գիտական ուսումնասիրության հիմքի ստեղծմանը, զբաղվել ռուս ժողովրդի պատմության հարցերով, նկարչությամբ և մասնավորապես խճանկարչությամբ։ Եղել է Սանկտ Պետերբուրգի, Շվեդիայի և Բոլոնիայի ակադեմիաների ակադեմիկոս, երկրում լուսավորության և գիտության զարգացման ջատագով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 4, էջեր 656-657»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Ломоносова в Ялте
* Подробная карта Улица Ломоносова, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс улица Ломоносова, г. Ялта
**Գոբլի ծրագիր**, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման տարբերակներ, որոնք հայտնի են դրանց հեղինակի՝ Փոլ Գոբլի անվամբ։ ԽՍՀՄ ազգությունների հարգերով զբաղվող ամերիկացի փորձագետ-վերլուծաբան Փ. Գոբլը 1980-ական թվականներին աշխատել է ԱՄՆ պետական քարտուղարությունում, իսկ 1990-ական թվականներին՝ Ազատության, Ազատ Եվրոպա ռադիոկայանի Վաշինգտոնի գրասենյակում։

Նպատակը
-------

1991 թվականից Փ. Գոբլը առաջարկել է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման ծրագիր Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև տարածքային փոխանակումների միջոցով։ Ըստ Գոբլի ծրագրի, մասնավորապես, նախատեսվում Է, որ Արցախի Լաչինի շրջանի և Հայաստանի Մեղրիի շրջանի փոխանակմամբ Ադրբեջանն ուղղակի աշխարհագրական կապ կհաստատի Նախիջևանի, իսկ Հայաստանը՝ Լեռնային Ղարաբաղի հետ։ Այդ դեպքում չի բացառվել նաև Լեռնային Ղարաբաղի անկախության ճանաչման կամ Հայաստանի կազմի մեջ մտնելու հնարավորությունը։

Արձագանքները
------------

Գոբլի ծրագիրը քննարկվել է լայն և նեղ քաղաքական և հասարակական տարածքներում ։Հայ քաղաքական հասարակությունը չկարողացավ ձևակերպել վերջնական վերաբերմունք Գոբլի առաջարկի նկատմամաբ ։Ընդհանուր առմամբ ծրագիրը բացասական արձագանք է գտել հայ հանրության մոտ, քանի որ նման «տարածքային առևտրի» արդյունքում Հայաստանը կզրկվի Իրանի հետ իր ունեցած ուղղակի աշխարհագրական կապից, իսկ Թուրքիան և Ադրբեջանը կկարողանան ցամաքային անմիջական կապ հաստատել միմյանց միջև։ Ռուսաստանը և Իրանը դեմ են արտահայտվել Գոբլի ծրագրին, ինչը կհանգեցներ Հարավային Կովկասամ աշխարհաքաղաքական իրավիճակի փոփոխության և տարածաշրջանում Թուրքիայի միջոցով ԱՄՆ-ի ազդեցության ուժեղացմանը։

Հաշվի առնելով այս տարբերակի նկատմամբ խիստ բացասական արձագանքները՝ Գոբլը հետագայում առաջարկել Է, որ Ադրբեջանը, ի լրումն Լաչինի շրջանին, Հայաստանին հանձնի նաև Նախիջևանի Սադարակի շրջանը, որպեսզի Հայաստանը չզրկվի Իրանի հետ ուղղակի աշխարհագրական կապից։

Հայ հանրության խիստ արձագանքը պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ դրանով կխորացվեր Հայաստանի պաշարումը երկու թյուրքական պետությունների կողմից և նոր զարկ կտրվեր պանթյուրքիզմի անին։ Այդ նույն պատճառով Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության նման կարգավորումը կհակասեր ոչ միայն Հայաստանի, այլև իրանի և Ռուսաստանի ազգային շահերին, ինչի մասին բազմիցս խոսել են այդ երկրների փորձագետ-վերլուծաբանները։ Գոբլի մշակած տարբերակների կիրառումն ավելի կբարդացներ չլուծված առկա խնդիրները՝ ստեղծելով նոր խոչընդոտներ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության խաղաղ կարգավորման ճանապարհին։ Բացի այդ, Փ. Գոբլի ծրագրերում միտումնավոր խեղաթյուրվում են ղարաբաղյան հակամարտության իրական սուբյեկտները՝ ԼՂՀ ու Ադրբեջանը, և փաստորեն փորձեր էր արվում խնդիրը լուծել երրորդ կողմի՝ Հայաստանի Հանրապետության տարածքի հաշվին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
Նավթագազերի գործարան
**Նավթագազեր**, նավթային գազեր, բնության մեջ նավթին ուղեկցող և նավթի վերամշակման ընթացքում ստացվող գազեր։ Նավթին ուղեկցող գազերը պարունակում են մեթան, էթան, պրոպան, բութան և այլ հագեցած ածխաջրածիններ, ջրային գոլորշիներ, երբեմն նաև ազոտ, ածխաթթու գազ, ծծմբաջրածին, հելիում, արգոն։ 1 տ նավթին ընկնող գազերի քանակությունը՝ գազային գործոնը, կախված է նավթահանքի առաջացման և երկրի ընդերքում նրա տեղադրման պայմաններից և կարող է լինել 1—2-ից մինչև մի քանի հազար մ3/տ։ Գազավերամշակման գործարաններում նավթագազերից ստանում են գազային բենզին, բենզինազտված գազ և ածխաջրածիններ։ Ածխաջրածնային ֆրակցիաները քիմիական և նավթաքիմիական արդյունաբերության կարևոր հումք են, որոնցից ստանում են ացետիլեն, էթիլեն, ացետալդեհիդ, մրջնալդեհիդ, քացախաթթու, ացետոն, բարձրօկտանային վառելանյութերի բաղադրիչներ, կաուչուկ և այլն։ Հեղուկացված պրոպան-բուտանային ֆրակցիան լայնորեն օգտագործվում է որպես շարժիչային և կենցաղային վառելանյութ։ Նավթավերամշակման գազերն անջատվում են նավթաթորման սարքերում և առաջանում են նավթի ջերմային ու կատալիտիկ վերամշակման ընթացքում։

Նավթագազերի բազա
Բաղկացած են հիմնականում ցածրամոլեկուլային ածխաջրածիններից։ Իտարբերություն նավթին ուղեկցող և բնական այրվող գազերի, պարունակում են ջրածին (0,2—7%) և չհագեցած ածխաջրածիններ։ Բացառություն են նավթի թորման, ռիֆորմինգի և հիդրոֆորմինգի գազերը, որոնք բաղկացած են սահմանային ածխաջրածիններից և պարունակում են փոքր քանակներով N2, Օ2, C02 և այլն։ Կրեկինգի և պիրոլիզի ենթարկվող նավթի 8,5—9,5%-ը փոխարկվում է նավթագազերի, այդ թվում մինչե 2,5%֊-ը չհագեցած ածխաջրածինների (էթիլեն, պրոպիլեն, բուտիլեն, բուտադիեն ևն)։ Նավթավերամշակման գազերն ունեն այրման մեծ ջերմություն՝ 52,3 Մջ/մ3 (12500 կկաչ/մ3) և օգտագործվում են որպես վառելանյութեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 192)։*  |
«Արևելյան աշխարհի» նկար, որը պարունակում է Արևելյան 3 մշակութային մասերը ՝ Արևելյան Ասիա, Հարավային Ասիա, Ամենահարավային Ասիա
**Արևելք-Արևմուտք**, պայմանական անվանում, որը տրվում է Արևմուտքի զարգացած ժողովրդավարական պե­տությունների և հիմնականում արևելյան Եվրոպայի սոցիալիստական պե­տությունների միջև առաջացած հակա­սություններին։

Պատմություն
-----------

Ընդհանուր առմամբ Արևելք-Արևմուտք հակասությունները դիտվում են որ­պես կապիտալիստական ուղիով և սո­ցիալիստական ուղիով զարգացող պե­տությունների արմատական տարբերու­թյունների տեսանկյունով։ Արևելք-Արևմուտք բաժա­նումը ձևավորվել է համաշխարհային երկրորդդ պատերազմից հետո և գոյատևել է մինչև 1990-ական թթ. ՝ երբ փլուգվեցին ԽՍՀՄ և սոցիալիստական ճամբա­րը, և ավարտվեց սառը պատերազմը։ Անհրաժեշտ է նշել, որ Արևելք-Արևմուտքի հակասութ­յուններն ընկալվում էին իբրև առհասա­րակ ժողովրդավարական և ամբողջատիրական վարչակարգերի, ազատա­կան և վարչահրամայական կառավար­ման, ազատության և բռնատիրության հակամարտություն, ընդորում երկու կող­մերն էլ միմյանց մեղադրում էին մեկը մյուսին ոչնչացնելու ձգտումների համար, որը հանգեցնում էր ընդհուպ ռազմական դիմակայության և առճակատման։ Այն ընդհանուր առմամբ ուներ համակողմա­նի բնույթ և այս կամ այն ձևով դրսևորվում էր բոլոր ոլորտներում։
Արևելք-Արևմուտք հակասությունները ժամանակ առ ժամանակ մեղմանում և ուժգնանում էին։ Մասնա­վորապես 70-ական թթ. լարվածության թուլացման շրջանում շրջանառության մեջ դրվեց Հյուսիս-Հարավ հարաբերությունների հարցը, որի շրջանակներում քննարկվում էին առավելապես տնտեսա­կան խնդիրներ։

Աղբյուրներ
----------

* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин «Большой юридический словарь», 2002 թ, Москва
**Անա Իվանովիչ** (նոյեմբերի 6, 1987(1987-11-06), Բելգրադ, ՀՍՖՀ), սերբ պրոֆեսիոնալ թենիսիստուհի։ Թենիսի նախկին աշխարհի առաջին ռակետ և «Մեծ սաղավարտի» չեմպիոն (Ռոլանդ Գարրոս-2008 թ.)։ 15 WTA մրցաշարների հաղթող (մենախաղում), Ֆեդերացիայի (2012 թ.) և Հոփմանի (2013 թ.) գավաթի ֆինալիստ Սերբիայի ազգային հավաքականի կազմում։

Մեծ սաղավարտ
------------

### Եզրափակիչ հանդիպումներ (1-2)

| Արդյունք | Տարի | Առաջնություն | Ծածկ | Հակառակորդը | Հաշիվը |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2-րդ տեղ | 2007 | Ռոլան Գարոս | Կավ | Բելգիա Ժյուստին Էնեն | 1–6, 2–6 |
| 2-րդ տեղ | 2008 | Ավստրալիայի բաց առաջնություն | Հարդ | Ռուսաստան Մարիա Շարապովա | 5–7, 3–6 |
| Հաղթող | 2008 | Ռոլան Գարոս | Կավ | Ռուսաստան Դինարա Սաֆինա | 6–4, 6–3 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  WTA կայքէջ
2. ↑
3. 1 2 3 4 5  *Collins B.* The Bud Collins History of Tennis: An Authoritative Encyclopedia and Record Book — 2 — NYC: New Chapter Press, 2010. — P. 678. — ISBN 978-0-942257-70-0

Արտաքին հղումներ
----------------

* www.anaivanovic.com/ Անա Իվանովիչի. պաշտոնական կայք

Թենիսի կանանց մենախաղի առաջին ռակետներ

{{{2}}} Կրիս Էվերտ  •{{{2}}}Իվոն Գուլագոնգ-Քոուլի  • {{{2}}}{{{2}}}Մարտինա Նավրատիլովա  •{{{2}}} Թրեյսի Օստին  • {{{2}}}Շտեֆի Գրաֆ  •{{{2}}} Մոնիկա Սելեշ  •{{{2}}} Արանչա Սանչես-Վիկարիո  •{{{2}}} Մարտինա Հինգիս  • {{{2}}}Լինդսեյ Դևենպորտ  • {{{2}}} Ջենիֆեր Կապրիատի  •{{{2}}} Վենուս Ուիլյամս  •{{{2}}} Սերենա Ուիլյամս  •{{{2}}} Կիմ Կլեյստերս  •{{{2}}} Ժյուստին Էնեն  •{{{2}}} Ամելի Մորեսմո  •{{{2}}} Մարիա Շարապովա  • {{{2}}}Անա Իվանովիչ  • {{{2}}}Ելենա Յանկովիչ  • {{{2}}}Դինարա Սաֆինա  •{{{2}}} Կարոլին Վոզնյացկի  •{{{2}}}
Վիկտորյա Ազարենկա  •{{{2}}} Անժելիկա Քերբեր

 

Ֆրանսիայի թենիսի բաց առաջնության կանանց մենախաղի հաղթողներ

(1968)Նենսի Ռիչի  •(1969)Մարգարետ Կուրտ  •(1970)Մարգարետ Կուրտ  •(1971)Իվոն Գուլագոնգ  • (1972)Բիլի Ջին Քինգ  •(1973)Մարգարետ Կուրտ  •(1974)Կրիս Էվերտ  •(1975)Կրիս Էվերտ  •(1976)Սու Բարկեր  •(1977)Միմա Յաուշովեց  •(1978)Վիրջինիա Ռուզիչի  •(1979)Կրիս Էվերտ  •{(1980)Կրիս Էվերտ  •(1981)Հանա Մանդլիկովա  •(1982)Մարտինա Նավրատիլովա  •(1983)Կրիս Էվերտ  •(1984)Մարտինա Նավրատիլովա  •(1985)Կրիս Էվերտ  •(1986)Կրիս Էվերտ  •(1987)Շտեֆի Գրաֆ  •(1988)Շտեֆի Գրաֆ  •(1989)Արանչա Սանչես-Վիկարիո  •(1990)Մոնիկա Սելեշ  •(1991)Մոնիկա Սելեշ  •(1992)Մոնիկա Սելեշ  •(1993)Շտեֆի Գրաֆ  •(1994)Արանչա Սանչես-Վիկարիո  •(1995)Շտեֆի Գրաֆ  •(1996)Շտեֆի Գրաֆ  •(1997)Իվա Մաջոլի  •(1998)Արանչա Սանչես-Վիկարիո  •(1999)Շտեֆի Գրաֆ  •(2000)Մարի Պիրս  •(2001)Ջենիֆեր Կապրիատի  •(2002)Սերենա Ուիլյամս  •(2003)Ժյուստին Էնեն  •(2004)Անաստասիա Միսկինա  •(2005)Ժյուստին Էնեն  •(2006)Ժյուստին Էնեն  •(2007)Ժյուստին Էնեն  •(2008)Անա Իվանովիչ  •(2009)Սվետլանա Կուզնեցովա  •(2010)Ֆրանչեսկա Սկիավոնե  •(2011)Լի Նա  •(2012)Մարիա Շարապովա  •(2013)Սերենա Ուիլյամս  •(2014)Մարիա Շարապովա  •(2015)Սերենա Ուիլյամս  •(2016)Գարբինե Մուգուրուսա
**Յուսուֆ Ասլան** (թուրքերեն՝ Yusuf Aslan, 1947, Յոզգաթ, Թուրքիա - մայիսի 6, 1972(1972-05-06), Ալթընդաղ (Անկարա), Անկարայի մարզ, Թուրքիա), Թուրքիայի ազգային-ազատագրական բանակի հիմնադիրներից մեկը։ Յուսուֆ Ասլանը ունի չերքեզական ծագումնաբանություն։ Դենիզ Գեզմիշի և Հուսեյն Ինանի հետ միասին վարել է պարտիզանական պատերազմ։

Կենսագրություն
--------------

1966 թվականին Յուսուֆ Ասլանը ընդունվել է Անկարայի Մերձավոր Արևելքի տեխնիկական համալսարանը և դարձել համալսարանի սոցիալիստ ուսանողների միության անդամ։ Դարձել է ուսանողական մի քանի ակցիաների կազմակերպիչ։ Դրանց թվին է դասվում նաև Մերձավոր Արևելքի տեխնիկական համալսարանի օկուպացիան։ Դատապարտվել է ազատազրկման՝ Թուրքիայում ԱՄՆ-ի դեսպանի ավտոմեքենան այրելու համար։ Կասկածվել է ԿՀՎ-ի հետ կապեր ունենալու մեջ։

1969 թվականին տեղափոխվել է Հորդանան, որտեղ անցել է ինքնաթիռների և ուղղաթիռների վարման կուրսեր։ Այնուհետև վերադարձել է Թուրքիա և Դենիզ Գեզմիշի հետ միասին սկսել է վարել պարտիզանական պատերազմ։ Վիրավորվել և ձերբակալվել է՝լեռներում տեղի ունեցած մարտերից մեկի ժամանակ։ Զինակիցների հետ միասին դատապարտվել է կախաղանի։ Դատավճիռը ի կատար է ածվել 1972 թվականի մայիսի 6-ին Անկարայի կենտրոնական բանտում։

Արվեստում
---------

### Գրականություն

* *Acılara Yenilmeyen Gülümseyişler*, Atilla Keskin, Gendaş Kültür, İstanbul, Mayıs 1999, ISBN 978-975-308-680-6
* *Darağacında Üç Fidan*, Nihat Behram, Everest Yayınları, İstanbul, Kasım 2007, 39. Basım, ISBN 978-975-316-817-5
* *Emirle Gelen İdam Kararı*, Veli Yılmaz, ISBN 975-7350-07-9
* *Gülünün Solduğu Akşam*, Erdal Öz, Can Yayınları, İstanbul, 1997, 27. Basım, ISBN 978-975-510-086-9
* *İdam Tarih Oldu, Utancı Kaldı (Ölüme Oy Vermek...)*, Türey Köse, Ümit Yayıncılık, Adana, Mayıs 2004, 1. Basım, ISBN 979-975-8572-54-9
* *İdam Gecesi Anıları*, Halit Çelenk, Tekin Yayınevi, İstanbul, 1996, 13. Basım, ISBN 978-975-478-104-5

### Ֆիլմեր

* *Կհանդիպենք վաղը* (Յուսուֆ Ասլանի դերը կատարում է Մազլում Չիմենը)

### Հեռուստասերիալներ

* *Հիշիր սիրելիս* (Յուսուֆ Ասլանի դերը կատարում է Մուրատ Զուբին)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Faceted Application of Subject Terminology
2. ↑


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n88205056 · VIAF: 18782258 · WorldCat VIAF: 18782258 |

 |
**Վարազշապուհ** (4-րդ դար - 4-րդ դար), պարսիկ իշխան Սասանյան Պարսկաստանում, Ատրպատականի մարզպանը (մոտ 340-360)։

Կենսագրություն
--------------

350 թվականին, Ատրպատականի մարզպան, պարսիկ Վարազշապուհը պարսից արքունիքի անունից բանակցություններ է սկսում Տիրան Բ-ի հետ։ Այդ բանակցությունների ընթացքում խառնակիչ դեր է կատարում Տիրանի սենեկապետ Փիսակը, որը Տիրանի պատվիրակն էր՝ բանակցությունների ընթացքում։ Փիսակը դավաճանելով Տիրանին, Վարազշապուհին խորհուրդ է տալիս Տիրանից նվեր պահանջել նրա լավագույն նժույգը։ Վարազշապուհը մարդ է ուղարկում Տիրանի մոտ և պահանջում այն։ Տիրանը չկամենալով իր այդ նժույգը տալ և միաժամանակ չցանկանալով մի ձիու համար փչացնել հարաբերությունները, իր ձիու նմանությամբ մի այլ ձի է ուղարկում մարզպանին։ Փիսակը Վարազշապուհին բացահայտում է Տիրանի կատարած կեղծիքը։ Վարազշապուհը զայրանում է և 3000 հոգով գալիս է Մեծ Հայք։ Բանակցելու պատրվակով խաբեությամբ բռնում է Տիրանին, կուրացնում նրան և գերի տանում Պարսկաստան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Պատմություն Հայոց», Փավստոս Բուզանդ, թարգմ․՝ Ստեփան Մալխասյանի, Երևան 1968, 3-րդ դպր․ գլ․ Ի (էջ 65, 106-110, 112)․
2. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 206․
3. ↑  «Հայ ժողովրդի պատմություն, սկզբից մինչև 18-րդ դարի վերջը», Երևան, ԵՊՀ հրատ. 1975, էջ 234․
**Չելոու քաբաբ** ( պարսկերեն՝ چلوکباب), իրանական խոհանոցի ամենահայտնի ավանդական ուտեստներից մեկը։ Չելոու քաբաբը բաղկացած է յուղով չելոուից (բրինձ) ու քաբաբից և օգտագործվում է ածիկային հալվայի (կոծոխուրի) ու լոլիկի հետ։

Այնպիսի ուտեստի հայտնագործումը, ինչպիսին է չելոու քաբաբն է, կապվում է Նասր ադ Դին Շահի հետ։ Էթեմադ աս-Սոլթանեն իր գրառումներում նաև գրում է, որ առաջին վայրը, որտեղ Իրանում մատուցել են չելոու քաբաբ, կոչվում էր *«Չելոու քաբաբիյե Նաիբ»*, տեղակայված էր Թեհրանի հին շուկայում և նման էր այդ ժամանակների եվրոպական ռեստորաններին։ Միևնույն ժամանակ, կա նաև մեկ այլ վկայություն այն մասին, որ առաջին ռեստորան-չելոու-քաբաբը հայտնվել է Թավրիզում՝ Կովկասի հետ սահմանին։ Մոհամմադ Ռեզա Մուաթթամադ ուլ-Քիթաբի «Քաջարների պատմություն» գրքի համաձայն՝ կովկասյան քաբաբը Նասր ադ Դին Շահի հրամանով սկսեցին քաշել շամփուրների վրա, և մինչ օրս դրանք ձեռք են բերել սվորական քաբաբի տեսք։ Մինչ այդ Իրանում տարածված էին այն քաբաբները, որոնք պատրաստվում էին կովկասյան տարբերակով։

Նասր ադ Դին Շահի ժամանակներում մեկ բաժին չելոու քաբաբն արժեր 4 կռան (դրամական միավոր՝ 1825-1932 թվականներին), Ահմադ շահի կառավարման ժամանակահատվածում արժեր 4-5 ռիալ, իսկ Մոհամմադ Ռեզա շահի ժամանակներում հասավ 60 ռիալի։ Շահական ժամանակում ռեստորաններում սկզբից հաճախորդին մատուցում էին բրինձ, իսկ դրանից անմիջապես հետո մատուցողը չելոուի վրա էր դնում հենց նոր շամփուրից քաշած քաբաբը։ Որոշ ռեստորաններում քաբաբը շամփուրից քաշելը տևում էր այնքան, քանի դեռ հաճախորդը չէր կշտանում։ Այնուամենայնիվ, կերած քաբաբների քանակը չէր արտացոլվում ուտեստի արժեքի վրա։ Նախկինում չելոու քաբաբ մատուցող ռեստորաններում ուտելիքը մատուցվում էր ճենապակյա սպասքի մեջ։ Ահմադ շահի անձնական խոհարար Ջավադ Ֆարիֆթեն Փարիզում բացեց առաջին ռեստորան-չելոու-քաբաբը, որը կոչվում էր «Ֆարիֆթե»։ Ջավադ Ֆարիֆթեն դարձավ առաջին մարդը, ով արտասահմանում նմանատիպ իրանական ռեստորան էր բացել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Encyclopædia Iranica / N. Sims-Williams, A. Ashraf, H. Borjian, M. Ashtiany — USA: Columbia University, 1982. — ISSN 2330-4804
2. ↑  Ռեստորան Նաիբ (պարսկերեն և անգլերեն)։ Ստուգվել է 2017 թվականի մարտի 10-ին(պարս.)(անգլ.)
3. ↑  Չելոու քաբաբի պատմությունը Archived 2017-03-13 at the Wayback Machine.(պարս.)
4. ↑  История кебаба(պարս.)
5. ↑  История Кебаба (на персидском языке, дата обращения 12.03.2017) Archived 2017-03-20 at the Wayback Machine.(պարս.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Չելոու քաբաբի պատրաստում
**Քանանական լեզուներ**, Միջերկրական ծովի և Միջագետքի միջև ընկած շրջանում մ․ թ․ ա․ 3-2–րդ հազարամյակում բնակված սեմիտների լեզուները։ Մի շարք գիտնականների կարծիքով քանանական լեզուներին են պատկանում հին արևմտյան քանաներենը, ուգարիտերենը, ամորեերենը և սրանցից ծագած իվրիտերենը (հին հրեերեն), փյունիկերենն ու մոաբիտերենը (մովաբերենը)։ Արամեերենի հետ քանանական լեզուները կազմում են սեմական լեզուների հյուսիս–արևմտյան ենթախումբը։ Հին արևմտյան քանաներենը (հին քանաներեն) ամբողջությունն է մ․ թ․ ա․ 2–րդ հազարամյակի սկզբի և կեսերի այն բարբառների, որ հայտնի են Թել–էլ–Ամառնայի (Եգիպտոս) աքքադերեն տեքստերի անհասկանալի բառերի, արտահայտությունների մեկնություններից (գլոսսաներից), եգիպտերենում քանանական փոխառություններից, սինայապաղեստինյան այբբենական գրով արված մակագրություններից։ Ամորեերենը հայտնի է մ․ թ․ ա․ 2–րդ հազարամյակի կեսի աքքադերեն հուշարձաններում եղած հատուկ անունների, մոաբիտերենը՝ մ․ թ․ ա․ 9–րդ դարի արձանագրությունների միջոցով (Մեռյալ ծովի հարավ–արևելյան ափ)։ Քանանական լեզուներից կենդանի է միայն իվրիաերենը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Քանաքեռի ալյումինի գործարան**, ՀԽՍՀ գունավոր մետալուրգիայի վարչության ձեռնարկություն։ Հիմնադրվել է 1940 թվականին։ Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբին շինարարական աշխատանքները դադարեցվել են և վերսկսվել՝ 1944 թվականին։ Առաջին արտադրանքը թողարկվել է 1950 թվականին, երբ շահագործման է հանձնվել էլեկտրոլիզի արտադրամասի առաջին համալիրը։ 1953 թվականին շարք է մտել նույն արտադրամասի երկրորդ համալիրը։ 1960 թվականին սկսել են գործել փայլաթիթեղի գլանման, 1971 թվականին՝ կոնդենսատորային փայլաթիթեղի, 1974 թվականին՝ մամլած պրոֆիլների արտադրամասերը։ 1984 թվականին փակվել է էլեկտրոլիզի արտադրամասը, և Քանաքեռի ալյումինի գործարանը դարձել է գունավոր մետաղների մշակման գործարան։ 1985 թվականին գործում էին էլեկտրաձուլման, փայլաթիթեղի գլանման, կոնդենսատորային փայլաթիթեղի, մամլած, պրոֆիլների և լայն սպառման ապրանքների արտադրամասերը։ Արտադրում է ալյումինի, կոնդենսատորային, հատիկավոր փայլաթիթեղներ, մամլած պրոֆիլներ, լայն սպառման ապրանքներ։ Արտադրանքն օգտագործվում է էլեկտրոնային և ռադիոտեխնիկայի, պոլիգրաֆիական, սննդի, ծխախոտի արդյունաբերության և շինարարության մեջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Քանդակների այգի** (ռուս.՝ Парк скульпту́ры), պուրակ և թանգարան բաց երկնքի տակ Կալինինգրադում, համարվում է Կալինինգրադի մարզային պատմա-գեղարվեստական թանգարանի մասնաճյուղ։

Գտնվում է Քնայպհոֆ կղզու արևմտյան մասում (Կանտի կղզի, Կենտրոնական կղզի)։ Այգու տարածքը 12 հեկտար է։

Քանդակների այգին ձևավորվել է 1984 թվականին։

Պարկի հավաքածուն բաղկացած է մոտ երեսուն քանդակներից, ներառյալ մշակութային գործիչների հուշարձանները՝ կոմպոզիտորների, գրողների, բանաստեղծների։ Որոշ քանդակներ վերացել են վանդալիզմի կամ գողության հետևանքով։

Այգին հետաքրքիր է նաև այնտեղ աճող բույսերով։ Այստեղ կարելի է տեսնել տարբեր տեսակի ծառեր և թփեր`ավելի քան 1030 օրինակ Եվրոպայից, Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայից, Ճապոնիայից, Մոնղոլիայից, Աֆղանստանից, Բալկաններից։ Այսպիսով, քանդակների այգին նաև դենդրարիում է։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Քնայպհոֆի թաղամասի ավերված տեղում 1960-ական թվականներին տնկվել են ծառեր և թփեր։

Քանդակների պուրակի ապագան դեռևս անորոշ է։ 2008 թվականին ընդունված քաղաքային կենտրոնի վերակառուցման ծրագրի համաձայն, Քնայպհոֆում կվերականգնվեն պատերազմի ժամանակ ավերված պատմական շենքերը։ Այնուամենայնիվ, դատելով կղզու զարգացման նախագծի համակարգչային պատկերից՝ կկառուցվի միայն արևմտյան մասը, իսկ արևելյան մասում՝ կանաչ տնկարկներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Статуи нашли во дворе частного дома(չաշխատող հղում)
2. ↑  Компьютерный рисунок проекта Archived 2010-04-05 at the Wayback Machine. из статьи Макеты застройки Альтштатда и острова Канта // 28 апреля 2008, Ирина Саттарова, Клопс. Ru
3. ↑  Русские Помпеи Кёнигсберга

Արտաքին հղումներ
----------------

* Информация о филиалах на официальном сайте Калининградского историко-художественного музея
Ֆարենհայտի հայրական տունը Գդանսկում
**Դանիել Գաբրիել Ֆարենհայտ** (*Ֆարենհեյտ*, գերմ.՝ Daniel Gabriel Fahrenheit), մայիսի 24, 1686(1686-05-24)[…], Գդանսկ, Pomeranian Voivodeship, Մեծլեհական պրովինցիա, Լեհական թագավորության թագ, Ռեչ Պոսպոլիտա - սեպտեմբերի 16, 1736(1736-09-16)[…], Հաագա, Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն), ջերմաստիճանային սանդղակներից մեկի՝ Ֆարենհայտի սանդղակի հեղինակն է։

Դանիել Ֆարենհայտը 1707 թվականից ճանապարհորդել է և ձեռք բերել գործիքներ պատրաստող վարպետի մասնագիտություն։ 1717 թվականից նա ապրել է Ամստերդամում, որտեղ կազմակերպել է մեխանիկական արհեստանոց և հռչակվել որպես ֆիզիկական գործիքներ ու սարքեր պատրաստող վարպետ։ 1724 թվականին ընտրվել է Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ։

Ֆարենհայտն առաջարկել է ջերմաստիճանային սանդղակ, որում սառույցի հալման և ջրի եռման կետերի միջակայքը բաժանված է 180 հավասար մասերի՝ Ֆարենհայտի աստիճանների (°F), ընդ որում՝ սառույցի հալման կետին վերագրված է 32 °F, իսկ ջրի եռման կետին՝ 212 °F արժեքները։ Այս ջերմաստիճանային ցուցնակը կիրառվում է հիմնականում անգլախոս երկրներում (հատկապես՝ ԱՄՆ-ում), սակայն աստիճանաբար տեղը զիջել է Ցելսիուսի սանդղակին (C)։

Ֆարենհայտն ուսումնասիրել է նաև ջրի գերսառեցման երևույթը, հեղուկի եռման ջերմաստիճանի կախումը ճնշումից ու նրա մեջ լուծված աղերի պարունակությունից։ Նա կատարելագործել է հեղուկների կշռային խտաչափը, մշակել տաք և սառը ջրերի խառնուրդի ջերմաստիճանը որոշելու եղանակ։ 1709 թվականին նա պատրաստել է սպիրտային, 1714 թվականին՝ սնդիկային ջերմաչափ։

Ըստ Ֆարենհայտի ցուցնակի՝ առողջ մարդու ջերմաստիճանը 97,88 °F է (36,6 °C)։

Ֆարենհայտի և Ցելսիուսի ջերմաստիճանները միմյանց հետ կապված են հետևյալ կերպ.
**[°C] = 5/9 ([°F]-32)**

Հղումներ
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Դանիել Ֆարենհայտ Վիքիպահեստում |

* Senese, Fred (2005)։ «Why isn't 0°F the lowest possible temperature for a salt/ice/water mixture?»
* Farenheit's papers in the Royal Society Publishing(չաշխատող հղում)
 (Լատիներեն)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
3. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2  Biografisch Portaal — 2009.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Աստվածածնի Վերափոխման տաճար** (ռուս.՝ Храм Успения Божией Матери), ուղղափառ եկեղեցի Ռուսաստանի Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետության Մոզդոկ քաղաքում։ Նախկինում եղել է հայկական տաճար։

*Հասցեն՝* Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն-Ալանիա, Մոզդոկի շրջան, քաղաք Մոզդոկ, Շահումյան փողոց, 50։

Պատմություն
-----------

Մոզդոկի Աստվածածնի Վերափոխման տաճարը հայկական համայնքի նախկին տաճարն է։ Այն կառուցվել է 1898 թվականին՝ հին հայկական եկեղեցու տեղում, որը հայկական համայնքը կառուցել էր այստեղ 1796 թվականին (այլ տվյալներով՝ 1828 թվականին)։ 1945 թվականին, ուղղափառ հավատացյալների խնդրանքով, եկեղեցու շենքն ու հարակից տարածքը փոխանցվել են Ռուս Ուղղափառ եկեղեցուն։ Եկեղեցին օծվել է ի պատիվ Աստվածածնի Վերափոխման, իսկ կողմնասեղաններից մեկն անվանակոչվել է Սուրբ Նիկողայոս Հրաշագործի պատվին։

Տաճարի սրբությունը Աստվածածնի իվերիական («Մոզդոկյան») սրբապատկերն է, որը, համաձայն առասպելի, օսական ժողովրդին է նվիրել օս իշխան Սոսլանի կինը՝ վրաց Թամար թագուհին։

Տաճարը 19-րդ դարի վերջում հիմնանորոգվել է քաղաքապետ Սողոմոն Ալադաթովի կողմից, իսկ 2011 թվականին ժողովրդի նվիրատվություններով փոխարինվել են բոլոր վեց եկեղեցական զանգերը։ Տաճարը բաց է բոլոր ուղղափառների համար։

Եկեղեցու տարածքում հայկական համայնքի կողմից հավաքագրված գումարներով տեղադրվել է Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված խաչքար։ Ամեն տարի ապրիլի 24-ին Մոզդոկի հայերը հավաքվում են սուրբ խաչքարի մոտ՝ հարգելու ցեղասպանության զոհերի հիշատակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Список выявленных объектов культурного наследия республики Северная Осетия - Алания
2. 1 2 3  «УСПЕНСКО-НИКОЛЬСКАЯ ЦЕРКОВЬ»
3. 1 2 3  «СЕРДЦЕМ ВСЕГДА СО СВОЕЙ РОДИНОЙ»։ Май 2016 г.
| **՞**Կոլիբիա Կուկի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | tricholomataceae |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Կոլիբիա Կուկի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Collybia cookei

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կոլիբիա Կուկի** (լատ.՝ Collybia cookei),Tricholomataceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

0,5-1,5 սմ տրամագծով, փռված, փոքր թմբիկով, սպիտակ գլխարկը շատ փոքր է։ Ոտիկին կպած թիթեղները նեղ են, սպիտակ։ Թելանման, կարճ ոտիկը աճում է սկլերոցիումի միջից։ Վառ գունավորված նարնջադեղնավուն սկլերոցիումները խոշոր են և առաջանում են թիթեղավոր սնկերի չորացած պտղամարմինների մնացորդների վրա։ Սպորափոշին սպիտակ է, իսկ սպորները՝ 4-5 × 2,5 մկմ և անգույն։

Տարածվածություն
---------------

Ընդհանուր արեալը ենդգրկում է Եվրոպան, Ասիան, Հյուսիսային Ամերիկան, Հարավային Կովկասը (Ադրբեջան, Հայաստան)։ Հայաստանում հայտնաբերված է Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում՝ Գորիս-Շուրնուխ ճանապարհին, կաղնու-բոխու անտառներում, Pholiotina appendiculata սնկի սկլերոցիումների և պտղամարմինների վրա և Գորիսի շրջակայքի սոճուտներում Agaricales կարգի ներկայացուցիչների վրա։

Էկոլոգիա
--------

Արեալը նեղ է և սահմանափակ։ Հանդիպում են խմբերով թիթեղավոր սնկերի պտղամարմինների մնացորդների, փռոցաշերտի, հողի, գլխարկավոր սնկերի փտած կամ չորացած պտղամարմինների վրա, սեպտեմբեր ամսին։ Փռոցաշերտային, հումուսային սապրոտրոֆ կամ միկոֆիլ է։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Collybia cookei* | 
* BioLib: 125726
* EoL: 1016297
* EPPO: COLYCO
* Fungorum: 416229
* GBIF: 2532436
* iNaturalist: 340978
* IRMNG: 10481175
* MycoBank: 416229
* NBN: NHMSYS0001478387
* NCBI: 88286

 |
|  |
| *Collybia cirrhata var. cookei* | 
* Fungorum: 372663
* GBIF: 2532437
* MycoBank: 372663

 |

 |
Բոսթոնի տոնածառ
**Բոսթոնի տոնածառ**, Բոստոնի պաշտոնական Ծննդյան ծառը։ Տոնածառը սկսել է զարդարվել 1941 թվականից։ 1971 թվականին Բոսթոնի բնակիչներին ծառը նվիրել է Նովա Սքոթիայի (փոքր նահանգ Կանադայում, մայրաքաղաքը՝ Հալիֆաքս) կողմից որպես շնորհակալություն 1917 թվականի դեկտեմբերի 6-ին ժամը 9-ին Հալիֆաքսում տեղի ունեցած պայթյունի ժամանակ Բոսթոնի ցույց տված օգնության։

Հալիֆաքսի պայթյունը
-------------------

Պայթյունի հետևանքով ոչնչացավ քաղաքի մեծ մասը։ Աղետի մասին Բոսթոնի ղեկավարությունը իմացավ հեռագրով և կազմակերպեց օգնություն։ Արագ կերպով գնացքով այնտեղ առաքվեցին օգնական ուժեր՝ աջակցելու կենդանի մնացածներին։ Ձնաբքի պատճառով գնացքը ուշացավ։ Վերջապես դեկտեմբերի 8-ին այն ժամանեց, և սննդի, ջրի, դեղորայքի պաշարները անհապաղ սկսեցին բաժանել մարդկանց։ Գնացքի մեծ անձնակազմը ընդունակ էր օգնել Նովա Սքոթիանի բուժանձնակազմին, որի մեծ մասը աշխատում էր այնտեղ, որտեղ պայթյուն էր տեղի ունեցել։ Թեև Նովա Սքոթիանի բնակիչները պայթյունի վերաբերյալ գիտելիքներ էին ձեռք բերել դպրոցում, բայց նրանք գիտեին, որ Բոսթոնը իր վրա պատասխանատվություն ունի և իրենց իրական փրկարարն է։

Նվիրաբերում
-----------

1918 թվականին՝ պայթյունից մեկ տարի անց, իբրև երախտագիտության նշան, Նովա Սքոթիանը Բոսթոնին և Մասսաչուստին նվիրաբերեց ծառ։ Հաջորդ ծառը ուղարկվեց 1971 թվականին և ամեն տարի դրանից հետո։ Ծննդյան ծառի
ամենամյա նվեր տալը սկսվեց Լունենբուրգից որպես աջակցություն պայթյունից հետո։ Նվերի ուղարկումը հետագայում շարունակում է Նովա Սքոթիայի կառավարությունը՝ արտահայտելով իր բարյացակամությունը և նպաստելով տուրիզմին։ Նովա Սքոթիայի ժողովրդի համար կարևոր էր, որ մարդիկ աղմուկ էին բարձրացնում, վիճում էին դրա շուրջ, լիրիկական երգեր էին գրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Fillipo Julietto (November 7,20012),"19Holiday Events in Boston to Add to Your Calendar Right Now "Bostoninno Retneved January 1,2015 71 st Annual Boston Common Tree Lighting Ceremony - Thursday, Nov. 29
2. ↑  O Brien, Keit(November 26, 2006), "Oh! Christmas tree" The Boston Globe. Retrieved January 1, 2015
3. ↑  Campbell, Mark(November 1993) Tree Expert Picks Province's Annual Gift to Boston. Nova Scotia Magazine, p 12
4. ↑  Boston Chirstmas Tree Arrival. Bostoգn Centraթl Retriieved Janvary. 1. 2015
**Մասսայական սպասարկման տեսություն**, մաթեմատիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է պատահական բնույթ ունեցող պահանջների զանգվածային հոսքն սպասարկող համակարգեր։ Սպասարկման համակարգ է կոչվում ամեն մի ձեռնարկություն, ուր ժամանակի պատահական պահերին ստացվում են որոշակի ծառայություն կատարելու պատվերներ (օրինակ, ավտոմատ հեռախոսային կայան), ընդ որում, պատահական կարող է լինել նաև պատվերի կատարման տևողությունը։ Սպասարկման համակարգը բաղկացած է որոշակի թվով սպասարկող հարմարանքներից՝ գծերից։ Եթե հերթական պահանջը ստացվելու պահին կա սպասարկման ազատ գիծ, ապա վերջինս անմիջապես անցնում է պահանջի կատարմանը, իսկ եթե բոլոր գծերն զբաղված են, ապա տվյալ պահանջը կամ մերժվում է (կորուստներով համակարգ), կամ հերթի դրվում (առանց կորուստների համակարգ)։ Պահանջների հոսքը պատահական պրոցես է, որը պարզագույն դեպքում բնորոշվում է t ժամանակամիջոցում k պահանջներ ստացվելու {\displaystyle V\_{k}(t)} հավանականությունով։ Մեկ պահանջի կատարման \tau պատահական ժամանակը բնորոշվում է իր {\displaystyle F(t)=P({\tau }<t)} բաշխման ֆունկցիայով։ Սպասարկման համակարգի աշխատանքը բնութագրող պարզագույն պարամետրերն են. ժամանակի է պահին n գիծ զբաղված լինելու {\displaystyle Pn(t)} հավանականությունը, մերժման հավանականությունը (կորուստներով համակարգի համար), հերթի տևողությունը (առանց կորուստների համակարգի համար)։  

Զանգվածային սպասարկման համակարգի հարցումները լինում են երկու տեսակ՝ հասարակ և ստացիոնար.

1. Հասարակ են կոչվում այն տվյալների հոսքերը, որոնք բաղկացած են միևնույն նախապատվությունը ունեցող տվյալներից
2. Ստացիոնար են կոչվում տվյալների այն հոսքերը, որտեղ յուրաքանչյուր n դեպքի ի հայտ գալը ({\displaystyle t,t+x}) միջակայքում կախված չէ t ժամանակամիջոցից, այլ կապված է միային x երկարությունից, որում այն գտնվում է։

Հասարակ հոսքերը անվանվում են նաև Պուասոնյան հոսքեր։ Պուասոնյան հոսքի դեպքում ՝A միջավայրում կատարվող գործողությունները կախված չեն մեկ այլ ցանկացած միջավայրում կատարվող գործողություններից։  

Այսպես, օրինակ, եթե պահանջների հոսքը պուասոնյան է, այսինքն՝ {\displaystyle V\_{k}(t)={\frac {\lambda {t}^{k}{e}^{-\lambda {t}}}{kl}}({\lambda }>0)}, 
իսկ սպասարկման ժամանակի բաշխումը ցուցչային՝ {\displaystyle F(t)=1-{e}^{-\beta {t}},~~t>0,(\beta >0)} ապա {\displaystyle Pk=\lim \_{n\to \infty }P\_{k}(t)} հավանականությունները որոշվում են Էռլանգի բանաձևով.

{\displaystyle P\_{k}={\frac {{\frac {1}{kl}}({\frac {\lambda }{\beta }})^{k}}{\sum \limits \_{k=0}^{n}{\frac {1}{kl}}({\frac {\lambda }{\beta }})^{k}}}}
մասնավորապես, մերժման հավանականությունը որոշվում է {\displaystyle P\_{n}={\frac {{\frac {1}{kl}}({\frac {\lambda }{\beta }})^{n}}{\sum \limits \_{k=0}^{n}{\frac {1}{kl}}({\frac {\lambda }{\beta }})^{k}}}} բանաձևով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 274)։*  |
**Սուրբ Սունիվայի վանք** (նորվ.՝ Hellige Sunniva kloster), տղամարդկանց ուղղափառ համայնք, որտ տեղակայված է Նորվեգիայի Սոգն օգ Ֆյուրանե ֆյուլքեիՍելյո կոմունայի Սելյո քաղաքում։ Ենթարկվում է Վրաց ուղղափառ եկեղեցուն։

Պատմություն
-----------

Կրոնական կառույցի ստեղծման թույլտվությունը ստացվել է 2010 թվականի մայիսին տեղական իշխանությունների կողմից։

Վանքային համալիրը հիմնադրվել է 2014 թվականի հուլիսի 7-ին Վրաց ուղղափառ եկեղեցու իրավասության ներքո շվեյցարական ծագում ունեցող հոգևորականի կողմից։ Նորաստեղծ վանքը կոչվել է Նորվեգիայում հարգված սուրբ Սուննիվայի պատվին։

2014 թվականին վանքը համալրվել է ռուս և նորվեգացի երկու վանականներով:.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Hellige Sunniva Ortodokse kloster på Selja. Archived 2014-11-29 at the Wayback Machine. (անգլ.)
2. ↑  Sjøbu fungerer perfekt som kloster. (նորվ.)
3. ↑  Kloster i Selje. I sommar har Selje fått kloster igjen. (նորվ.)
4. ↑  Han er munk ved Stad. I Selje har ein munk funne sitt jordiske paradis. No gir han ein forsmak på kva bygdefolket i Selje har i vente. (նորվ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Hellige Sunniva kloster (անգլ.) Ֆեյսբուքում
**Սուրբ Սերգիոս Ռադոնեժսկու տաճար**, Ռուս ուղղափառ եկեղեցու միջինասիական միտրոպոլի շրջանի Տաշքենդի և Ուզբեկստանի թեմի տաճար, որը գտնվում է Անդիժան քաղաքում։

Աղոթատունը կառուցվել է 1892 թվականին,, տաճարը և զանգակատունը դրվել են 1893 թվականին, կառուցվել է 1893 թվականին Ի. Ռ. Սակովիչի էսքիզով, օծվել է 1896 թվականին Սուրբ Սերգեյ Ռադոնեժսկու պատվին, նախատեսված է եղել 300 հավատացյալի համար, քանդվել է 1930 թվականին, տաճարին հատկացվել է մեկ քահանա, եկեղեցական տոնը սեպտեմբերի 25-ին է։

Պատմություն
-----------

Զանգակատնով եկեղեցին գտնվել է Անդիժանի կենտրոնական հրապարակում, ավելի ուշ՝ Գորկու փողոցը։ Տաճարը կառուցվել է այրված աղյուսից, ինչպես նաև գանձարանի միջոցներով։ 1902 թվականի դեկտեմբերի 3-ին Անդիժանում տեղի է ունեցել երկրաշարժ, որի հետևանքով տաճարը փլուզվել է և հիմնովին վերանորոգվել է։

Տաճարն ու մատուռը ղեկավարել է Թուրքեստանի թեմական ղեկավարությունը։ Այնուհետև մտել է Կոկանդի ռազմական շրջանի կազմի մեջ։

Այնուհետև կոչվել է Կոկանդի զինվորական ղեկավարությանը կից եկեղեցի, Սուրբ Սերգեյ Ռադոնեժսկու տաճար Սուրբ Գեորգիին վերագրվող մատուռով։

Քանի որ տաճարը քանդված է, ապա այն չի կարող վերաբերել որևէ թեմի և չի կարող մտնել Տաշքենդի և Ուզբեկստանի թեմի կազմի մեջ։

Մատուռը գտնվում է Ռուս-ուղղափառ գերեզմանատանը՝ բանտի մոտ։

Տաճարն ունեցել է հարուստ իկոնոստաս և եկեղեցական պարագաներ։ Այն ունեցել է նաև զանգակատուն՝ 5 զանգով։ Տաճարի չափը մեծ չէ՝ 10 մետրը 11 մետրի վրա։

Եկեղեցում հիմնական ուշադրությունը գրավում է Աստվածամոր սրբապատկերը, որը արվել է կիմարիսի վրա յուղաներկով։ 1905 թվականին այն նվիրել են Սուրբ Աֆոնի վանականները 1902 թվականին Անդիժանում տեղի ունեցած երկրաշարժի հիշատակին։

Վանականների մասին ոչ մի վկայություն չի պահպանվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  буклет *Иванов Ан. А.*
2. 1 2 3  книга *Иванов Ал. А.*
3. 1 2  книга *Рузаев Б. А.*

Եկեղեցին նամականիշների վրա
--------------------------

* Почтовая открытка. *Сахаров Г. И.*. На снимке написано: *Фасад церкви*. Издательство Сахарова Г. И. Андижан, 1909 год.
* Почтовая открытка. *Иванов Ал. А.*. На снимке написано: *Церковь святого Сергия Радонежского, вид с улицы Горького*. Издательство Иванова, Андижан, 1912 год.

Գրականություն
-------------

* Буклет с фото и описанием. *Иванов Ан. А.* - *Поездки по городам и селам Русского Туркестана. Осмотрены и сфотографированы села и города, всего около 100 фото и 154 текстов.* СПБ, 1910 год.
* Книга. *Иванов Ал. А.* - *История Кокандского военного округа*. Коканд, 1911 год.
* Книга. *Цитович Г. А.* - *Храмы Армии и Флота*. Пятигорск, 1913 год.
* Книга. *Голенберг Б. А.* - *Старинные храмы туркестанского края*. Ташкент, 2011 год.
* Книга. *Рузаев Б. А.* - *История приходов Узбекистана*. Ташкент, 2014 год.
**Զանգելանի ռազմական գործողություն**, Հադրութի (հրամանատար՝ Արթուր Աղաբեկյան), Մարտունիի, Շուշիի (հրամանատար՝ Վաչագան Իշխանյան) պաշտպանական շրջանների, Կենտրոնական ենթակայության ստորաբաժանումների, մոտոհրաձգային 5-րդ կամավորական բրիգադի, «Սիսական» (հրամանատար՝ Հ. Աղայան), «Արաբո» (հրամանատար՝ Մանվել Եղիազարյան), «Սև հովազ» (հրամանատար՝ Ռուստամ Գասպարյան), Արթիկի, Բաղրամյանի, Թալինի, Արտաշատի, Կապանի, Գորիսի և այլ կամավորական ջոկատների հակահարձակողական մարտերը 1993 թվականի հոկտեմբերի 23-ից մինչև նոյեմբերի 1-ը։

1993 թվականի հոկտեմբերին Հորադիզի երկաթուղային հանգույցի ու Կուբաթլուի նկատմամբ վերահսկողություն հաստատելուց հետո ազատամարտիկները հետապնդել են հակառակորդի նահանջող խմբավորումներին և ընթացքում վնասազերծել կրակակետերը։ Հակառակորդը, կորցնելով մեծաթիվ կենդանի ուժ և ռազմական տեխնիկա, նահանջել է դեպի Իրանի Իսլամական Հանրապետության սահմանները։ Զանգելանի ռազմական գործողության հաղթանակով վերացվել են Արցախի հարավարևելյան, հարավային և հարավարևմտյան սահմանամերձ գոտուց մշտապես սպառնացող վտանգները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
Միավորված Ազգերի Կազմակերպության դրոշը
**Միավորված Ազգերի Կազմակերպությունը (ՄԱԿ) և Ղարաբաղյան Ազատագրական Պատերազմ**. ՄԱԿ-ը պետությունների միջազգային կազմակերպություն է։ Հիմնադրվել է ժողովուրդների խաղաղությունն ու անվտանգությունն ամրապնդելու, պետությունների համագործակցությունը զարգացնելու նպատակով։ ՄԱԿ-ի կանոնադրությունը սկզբնապես ստորագրել են 50 հիմնադիր պետություններ՝ 1945 թվականի հունիսի 26-ին, ուժի մեջ է մտել 1945 թվականի հոկտեմբերի 24-ին։ ՄԱԿ-ի գործունեությունն իրականացնող գլխավոր մարմիններն են Գլխավոր ասամբլեան, Անվտանգության խուհուրդը (ԱԽ), Տնտեսական և սոցիալական խուհուրդը, Խնամակալության խորհուրդը, Միջազգային դատարանը, ՄԱԿ-ի քարտուղարությունը։ Գործունեությունն ամբողջացնում են ՄԱԿ-ի մասնագիտացված հաստատություններն ու այլ հիմնարկներ։ 2004 թվականի հունվարի 1-ի ղրությամբ ՄԱԿ-ի անդամ և 191 պետություն։

Հայաստանի Հանրապետությունը ՄԱԿ-ի անդամ է դարձել 1992 թվականի փետրվարին։ Երևանում գործում է ՄԱԿ-ի գրասենյակը (1992 թվականից)։

ՄԱԿ-ը Ղարաբաղյան հիմնախնդրին անդրադարձել է դեռևս մինչև ԽՍՀՄ-ի փլուզումը։ 

ՄԱԿ-ի անդամ երկրների քարտեզը
1991 թվականի մարտի 5-ին ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների հանձնաժողովում քննարկվել է ԼՂԻՄ-ում տիրող իրավիճակը և նշվել, որ Արցախում ոտնահարվում են հայ բնակչության ազատությունները, նրա ինքնորոշման իրավունքը։ ՄԱԿ-ի ԱԽ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության վերաբերյալ 1993 թվականին ընդունել է չորս բանաձև։

822 բանաձև
----------

822 բանաձեվը (ընդունվել է ապրիլի 30-ին), պաեանջել է ռազմական գործողությունների անհապաղ դադարեցում, հրադադարի հաստատում և տեղական հայկական ուժերի դորաբերում Քելբաջարի շրջանից։ Կոչ է արել բոլոր կողմերին անհապաղ վերսկսել ԵԱՀԽ Մինսկի խմբի խաղաղ գործընթացի շրջանակներում հակամարտության կարգավորման բանակցությունները։

853 բանաձև
----------

853 բանաձևը (հուլիսի 29) հակամարտության երկու կողմերին կոչ է արել կատարել 822 բանաձևի պահանջները, դատարղարտել է Ադրբեջանին հայաբնակ շրջանների ռմբակոծման և քաղաքացիական բնակչության վրա հարձակումների համար որպես պատասխան քայլ՝ հայկական ուժերի կողմից Աղդամ քաղաքի գրավումը։

Մինչև օգոստոսի 8-ը տևած նիստում ընդունվել է «ՄԱԿ-ի ԱԽ 822 և 853 բանաձևերի իրականացման անհետաձգելի միջոցառումների ժամանակացույցը»։

874 բանաձև
----------

874 բանաձևը (հոկտեմբերի 14) կոչ է արել կողմերին արղյունավետ և մշտական դարձնել ուղիղ բանակցությունների միջոցով հաստատված զինադադարը, վերահաստատել է ԱԽ-ի լիակատար աջակցությունը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում ընթացող խաղաղ գործընթացին, ողջունել Մինսկի խմբի առաջարկած ԱԽ 822 և 853 բանաձևերի իրականացման անհետաձգելի միջոցառումների հարմարեցված ժամանակացույցը և կոչ արել կողմերին անհապաղ իրականացնել այդ ժամանակացույցում մատնանշված միջոցառումները։

884 բանաձև
----------

884 բանաձևը (նոյեմբերի 12) տագնապով նշել է Ադրբեջանի կողմից հրադադարի խախտումն ու ռազմական գործողությունների ծավալումը, և որպես հետևանք ու պատասխան, հայկական ուժերի կողմից Զանգելանի շրջանի և Հորադիս քաղաքի գրավումը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Գ. Հովսեփյանի տուն**, բնակելի տուն Երևանի Փավստոս Բուզանդ փողոցում։

Նկարագրություն
--------------

Կառուցվել է 19-րդ դարի վերջին։ Գտնվում է Փավստոս Բուզանդի 32 հասցեում։ Երկհարկանի է՝ հատակագծում ուղղանկյուն գծագրությամբ։ Ունի կիսանկուղային հարկ, ուր տեղավորված են տնտեսական և օժանդակ սենյակները։ Փողոցակողմի մասը, որն ունի գլանաձև թաղային ծածկ և լուսամուտներ, հատկացված էր մառանին։ Բնակելի հարկում հինգ սենյակներ են, որ խմբավորված են նախասենյակի շուրջը։ Ընդհանուր սենյակը և կողային սենյակները նայում են փողոց՝ հարավ-արևմուտք, իսկ երկուսը՝ դեպի բակ, հյուսիս-արևելք։ Տան մուտքը՝ թե՛ բնակելի և թե՛ տնտեսական մասի, բայց պատշգամբասրահից է, որը գրավում է բակահայաց ողջ ճակատը։ Կողաճակատին կից քարե լայն աստիճանները տանում են պատշգամբասրահ։ Շինված է տուֆ քարից և աղյուսից։ Ծածկը փայտից է։ Ժամանակին ունեցել է հողե հարթ տանիք։ Այժմ փոխարինված է երկթեք, շիֆերապատ տանիքով, ճակատի ստորին մասը սվաղված է կրաշաղախով։ Գլխավոր ճակատն ունի համաչափ լուծում՝ եռամաս, ուղղահայաց բաժանումներով։ Առանձնապես արտահայտիչ են բնակելի հարկ ուղղանկյուն լուսամուտները, որ շրջանակված են երեսակալներով, վերևում ունեն եռանկյուն զարդաքիվեր։ Պարզ գծակերպ քիվը և ձգագոտին լրացնում են ճակատի դեկորատիվ հարդարանքը։ Նկուղային հարկը օգտագործվում է որպես բնակելի տարածություն։

1920-ականներին այստեղ բնակվել է բժիշկ, պրոֆեսոր Վահան Արծրունին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հուշարձան, Տարեգիրք Գ, «Հուշարձան» 2005, էջ 200, ISBN 978-99930-865-2-5
**«Նիկոլ Դուման» կամավորական ջոկատ**։ Կոչվել է հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ Նիկոլ Դումանի (1867-1914) անունով։ Կազմավորվել է 1990 թվականի աշնանը՝ նույն թվականի գարնանը ստեղծված Երևանի Մյասնիկյանի շրջանի երկրապահ ջոկատի հիմքի վրա։ Ազատամարտիկների մեծ մասը մասը ներգրավվել է «Հատուկ գնդի» կազմում։ 1990 թվականի վերջին «Նիկոլ Դումանը» համալրվել է ուսանող կամավորներով և լուծարված «Հայոց ազգային բանակի» ազատամարտիկներով։ Ունեցել է ռազմական խորհուրդ, շտաբ, զինանշան, մարտական դրոշ։ 1990-1994 թվականներին ջոկատը կամ նրա առանձին խմբեր մասնակցել են Հայաստանի Իջևանի, Նոյեմբերյանի, Գորիսի, Կապանի, Սիսիանի Արարատի (Երասխ), Ճամբարակի (Վահան, Արծվաշեն) և Արցախի Հանրապետության Շահումյանի, Մարտակերտի (Կիչան, Սրխավենդ, Կարմիրավան, Լենինավան), Քաշաթաղի (հարավային հատված), Ասկերանի (Աղբուլաղ-Նախիջևանիկ հատված) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Ջոկատի մի դասակ համալրել է «Արծիվ-մահապարտների» գումարտակը։

Ջոկատի հիմնադիր-ընդհանուր հրամանատարը եղել է Ա.Բազեյանը։ Նրա վիրավորվելուց հետո մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Հ.Նազյանը, Ա.Մարտիրոսյանը, Ս.Ճաղարյանը, Ա.Պողոսյանը, Վ.Միրզոյանը, Լ.Մայիլյանը, Ա.Առաքելյանը, Վ.Խաչատրյանը։

Ջոկատից Հայաստանի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով պարգևատրվել է 2, Հայաստանի Հանրապետության «Արիություն» մեդալ‏‎ով՝ 15, Հայաստանի Հանրապետության «Մարտական ծառայության» մեդալով՝ 2, Հայաստանի Հանրապետության Զինված Ուժերի «Մարշալ Բաղրամյան» մեդալ՝ 3, Արցախի «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով՝ 2։ Զոհվել 16 ազատամարտիկ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |