**Ռուանդա**, աշխարհի ամենաքիչ զարգացած երկրներից է, որտեղ բնակչության ավելի քան 90%-ը զբաղված է գյուղատնտեսությամբ։

Գյուղատնտեսություն
------------------

Թեյի դաշտի աշխատողներ
Գյուղատնտեսությունում աշխատում է աշխատունակ բնակչության 90%-ը (2000 թվական), այն ապահովում է ՀՆԱ-ի 32%-ը (2015 թվական)։ Տարածքի 44%-ը հարմար է գյուղատնտեսության համար, նույնքան էլ՝ անասնաբուծության համար։ Ներքին սպառման համար աճեցվում է կարտոֆիլ (1,3 մլն տոննա), քաղցր կարտոֆիլ (885 հազար տոննա), մանիոկ (781 հազար տոննա), եգիպտացորեն (97 հազար տոննա)։ Արդյունաբերական մշակաբույսերից աճեցվում է սուրճ (22,5 հազար տոննա), ծխախոտ (3,8 հազար տոննա), թեյ (15 հազար տոննա, 18-րդ տեղ աշխարհում)։ Անտառները զբաղեցնում են տարածքի 12%-ը, փայտն օգտագործվում է բացառապես որպես վառելիք։  
Գերակշռում է փոքրածավալ հողամասի սեփականությունը (ավելի ճիշտ՝ երկարաժամկետ վարձակալություն, քանի որ ամբողջ հողը պատկանում է պետությանը, և անհատներն ու կազմակերպությունները կարող են այն վարձակալել միայն 50-99 տարի ժամկետով)։ 2005 թվականին նոր օրենքով գյուղատնտեսական նշանակության հողերն ազատվեցին հարկերից, արգելվեց 1 հեկտար կամ ավելի քիչ հողամասերի բաժանումը, իսկ հողամասի սեփականության առավելագույն չափը սահմանափակվեց 25 հեկտարով։ Գյուղատնտեսության մեքենայացումը աննշան է՝ 1970 թվականին Ռուանդայում կար 55 տրակտոր, իսկ 2005 թվականին՝ 90: 1990-2009 թվականներին կտրուկ աճել է կարտոֆիլի (280-ից 1287 հազար տոննա), բրնձի (10-ից մինչև 95 հազար տոննա), թեյի (2-ից 21 հազար տոննա), կովի կաթի (88-ից 335 հազար տոննա) արտադրությունը։ Միաժամանակ, 1990-2009 թվականներին կտրուկ նվազել է այծերի (1090 հազարից 3 հազարից պակաս), ոչխարների (390 հազարից 75 հազար) գլխաքանակը, սակայն զգալիորեն աճել է խոշոր եղջերավոր անասունների և խոզերի գլխաքանակը։

Ձկնորսություն և ձկնաբուծություն
-------------------------------

Մշտական հիմունքներով ձկնորսությամբ զբաղվում էին հիմնականում կոոպերատիվները։ Ձկան որսը աստիճանաբար ավելանում է՝ 1992 թվականին այն կազմել է 5,5 հազար տոննա, իսկ 2009 թվականին՝ 14,1 հազար տոննա։

Արդյունաբերություն
------------------

Սուրճի ֆերմեր Ռուանդայում
Արդյունաբերությունում աշխատում է աշխատունակ բնակչության 10%-ը, այն ապահովում է ՀՆԱ-ի 14%-ը։ Ռուանդան աղքատ է օգտակար հանածոներով, ուստի հանքարդյունաբերության մասնաբաժինը փոքր է։ Արդյունահանվում է կասիտերիտ (1980 թվականին՝ 2000 տոննա, 2007 թվականին՝ 456 տոննա), վոլֆրամ, կոլթան, ինչպես նաև բնական գազ (2007 թվականին՝ 1,75 միլիոն մ³): Վերամշակող արդյունաբերությունը ներկայացված է հիմնականում գյուղատնտեսական հումքի վերամշակման, ներկերի, ցեմենտի, կոշիկի արտադրության ձեռնարկություններով։ Վերջին տարիներին շաքարավազի արտադրության մեջ հաջողություններ են գրանցվել, այն 2 հազար տոննայից (1990 թվական) հասել է 15 հազար տոննայի (2009 թվական)։

2019 թվականին Ռուանդայում գործող Mara Phones-ը սկսեց արտադրել Աֆրիկայում առաջին սեփական սմարթֆոնը։ Գործարանը արժեցել է 24 մլն դոլար։ Նախկինում սմարթֆոնները հավաքվում էին աֆրիկյան այլ երկրներում՝ Ալժիրում, Եգիպտոսում, Եթովպիայում և Հարավային Աֆրիկայում։ Mara սմարթֆոնների առաջին արտահանման մատակարարումները նախատեսվում է հաստատել Անգոլայում և Կոնգոյում։ Սմարթֆոնի թողարկումը նշանավորում է Ռուանդայի անցումը առաջադեմ տեխնոլոգիաներով ապրանքների արտադրությանը. «Մենք դարձանք Աֆրիկայի առաջին սմարթֆոն արտադրողը, ապագայում Ռուանդան մտադիր է վերածվել տարածաշրջանային տեխնոլոգիական կենտրոնի։

Տրանսպորտ
---------

Օդանավակայաններ

* ընդհանուր՝  7 (2013), այդ թվում.
	+ ծածկույթով՝ 4
	+ առանց ծածկույթի՝ 3

Ավտոմեքենաների ճանապարհներ

* ընդհանուր՝ 14008 կմ, այդ թվում.
	+ ծածկույթով՝ 2662 կմ
	+ առանց ծածկույթի՝ 1346 կմ

Առևտուր
-------

* Սուրճի հատիկների չորացում Մարաբայում: Սուրճը Ռուանդայի հիմնական առևտրային մշակաբույսերից մեկն էԱրտահանում՝ 726,1 մլն դոլար (2015 թվական)
* Արտահանվող ապրանքներ՝ սուրճ, թեյ, կաշվի հումք
* Արտահանման գործընկերներ՝ Չինաստան 18,7%, ԿԺԴՀ 16,1%, Մալայզիա 10,3%, Թաիլանդ 8,6%, ԱՄՆ 8,2%, Սվազիլենդ 6,4%, Գերմանիա 5,8%, Պակիստան 5% (2014 թվական)
* Ներմուծում՝ 1,913 միլիարդ դոլար (2015 թվական)
* Ներմուծվող ապրանքներ՝ սննդամթերք, մեքենաներ, սարքավորումներ, պողպատ, վառելիք, ցեմենտ և շինանյութեր
* Ներմուծման գործընկերներ՝ Ուգանդա 15.6%, Քենիա 11.8%, Հնդկաստան 9.8%, Չինաստան 8.3%, ԱՄԷ 8.3%, Տանզանիա 5%, Բելգիա 5% (2014 թվական)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Համաշխարհային բանկի տվյալների բազա — WB.
2. 1 2 3 4 5 6 7  [.m] masterhost - профессиональный хостинг сайтаwww.inafran.ru
3. ↑  "Руанда начала производство первых африканских смартфонов". Արխիվացված է the original 2019 թ․ հոկտեմբերի 9-ին. Retrieved 2023 թ․ մայիսի 1. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Գրականություն
-------------

* *Евсеев В. И.* Руанда. — М.: Мысль, 1974. — 96 с. — (Социально-экономические проблемы развивающихся стран). — 32 000 экз.
* *Туйшиме Ж. Н.* Развитие страхования сельскохозяйственного производства в Республике Руанда и основные направления его совершенствования // Проблемы экономики : научный журнал. — 2018. — С. 280—290. — ISSN 2225-5796.
* *Туйшиме Ж. Н.* Сельское хозяйство в Республике Руанда: состояние и перспективы развития // Проблемы экономики : научный журнал. — Белорусская государственная сельскохозяйственная академия, 2018. — № 1. — С. 280—288. — ISSN 2225-5796.