**«Բարբարոս Կոնանը»** (անգլ.՝ Conan the Barbarian), 1982 ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմ։ Սյուժեն պատմում է կիմմերցի Կոնանի մասին, որը Ռոբերտ Հովարդի պատմվածքների հերոսն է, որոնք հրատարակվել են 1930-ական թվականներին pulp ամսագրերում։ Ֆիլմի գործողությունները ծավալվում են Հայբորիայում՝ հորինված նախապատմական դարաշրջանում։ Ադապտացված սյուժեն գրել է ռեժիսոր Ջոն Միլիուսը։ ֆիլմի պրոդյուսերը Դինո Դե Լաուրենտիսն է, այդ աշխատանքով զբաղվել են նաև նրա դուստրը՝ Ռաֆաելա Դե Լաուրենտիսը և Բազ Ֆեյթշանսը։ Կոմպոզիտորը Բասիլ Պոլեդուրիսն էր։ Գլխավոր դերերը խաղացել են Առնոլդ Շվարցենեգերը և Ջեյմս Էրլ Ջոնսը։ Սյուժեի կենտրոնում երիտասարդ բարբարոս Կոնանի պատմությունն է, ով փորձում է վրեժ լուծել օձի պաշտամունքի ավագ քահանա Թուլսա Դումայից՝ իր ծնողների մահվան համար։

Կոնանի մասին ֆիլմ նկարահանելու գաղափարը ծագել է դեռ 1970-ական թվականներին․ 1975 թվականին Էդվարդ Պրեսմանը և Էդվարդ Սամառը սկսեցին նախապատրաստվել նկարահանումներին։ Նրանցից երկու տարի պահանջվեց նկարահանման իրավունք ստանալու համար, որից հետո նրանք գլխավոր դերի համար ընտրեցին Առնոլդ Շվարցենեգերին, իսկ սցենարը գրելու համար՝ Օլիվեր Սթոունին։ Այնուամենայնիվ, Պրեսմանը գումար չուներ նախագծի վրա աշխատելու համար, և 1979 թվականին, երբ կինոստուդիաների մեծ մասը հրաժարվեց ներդրումներ կատարել ֆիլմի նկարահանման մեջ, նա նախագիծը վաճառեց Դինո Դե Լաուրենտիսին։ Ջոն Միլիուսը հրավիրվել է որպես ռեժիսոր, և նա վերաշարադրել է Սթոունի սցենարը։

Նկարահանումները տեղի են ունեցել հինգ ամիս Իսպանիայում՝ Մադրիդից ոչ հեռու և Ալմերիա նահանգում։ Ռոն Քոբի ստեղծած հավաքածուները հիմնված էին մութ դարերի մշակույթի և Ֆրենկ Ֆրասետայի նկարների վրա։ Միլիուսը որոշեց ձեռնպահ մնալ օպտիկական հատուկ էֆեկտների օգտագործումից՝ նախընտրելով իր գաղափարներն իրականացնել մեխանիկական կոնստրուկցիաների և օպտիկական պատրանքների միջոցով։ Շվարցենեգերը հնարքների մեծ մասը կատարել է ինքնուրույն, և երկու թուրերը, որոնցով նա կռվել է, պատրաստվել են հատուկ ֆիլմի համար և յուրաքանչյուրը արժեցել է 10,000 դոլար։ Խմբագրական աշխատանքը տևեց ավելի քան մեկ տարի․ բռնության որոշ տեսարաններ կտրվել են։

Ֆիլմը կոմերցիոն հաջողություն է ունեցել՝ ամբողջ աշխարհում տոմսարկղային հասույթը կազմել է ավելի քան 68 մլն դոլար, սակայն հասույթի մակարդակը թույլ չի տվել ֆիլմը դասել «բլոկբաստեր» կատեգորիային։ Գիտնականներն ու քննադատները Ֆիլմի սյուժեն մեկնաբանել են որպես ֆաշիզմի և անհատականության թեմաների զարգացում, ընդ որում առաջինի մասին հիմնականում բացասական կարծիք է արտահայտվել։ Միաժամանակ քննադատները բացասական են արտահայտվել Շվարցենեգերի խաղի և ֆիլմում առկա բռնության տեսարանների մասին։ Այնուամենայնիվ, չնայած դրան, «Կոնան բարբարոսը» շատ տարածված դարձավ արական սեռի դեռահասների շրջանում, և Շվարցենեգերին բերեց համաշխարհային ճանաչում։ Ֆիլմը ստացել է «Սատուրն» մրցանակ և 8 անվանակարգ։ 1984 թվականին նկարահանվել է շարունակություն՝ Ռեժիսոր Ռիչարդ Ֆլեյշերի «Կոնան կործանիչը» ֆիլմը։ Երրորդ՝ եզրափակիչ ֆիլմը՝ «Կոնան նվաճողը» նկարահանելու փորձը ձախողվեց, պատրաստված սցենարը վերափոխվեց՝ Կոնանին փոխարինելով Կուլլա ատլանտայով, որից հետո ֆիլմը թողարկվեց «Կուլլ նվաճողը» (1997) վերնագրով։ 2011 թվականին հայտնվեց «Կոնան բարբարոսի» ռիմեյքը՝ Ջեյսոն Մոմոայի գլխավոր դերակատարմամբ։

Սյուժե
------

Ներածություն

Այն ժամանակների միջև, երբ օվկիանոսները հեղեղեցին Ատլանտիսը և Արիուսի որդիները բարձրացան, կար մի ժամանակ, որի մասին ոչ ոք չգիտեր։ Եվ այդ ժամանակ ապրում էր Քոնանը, որին վիճակված էր իր անհանգիստ ճակատին կրել Ակվիլոնիայի թանկարժեք թագը։ Միայն ես, նրա քրոնիկոնը, կարող եմ ձեզ ասել այս սագան։ Թույլ տվեք պատմել ձեզ մեծ արկածների օրերի մասին։

Ակիրո

Պատմությունը տեղի է ունենում Հայբորյան դարաշրջանում՝ հորինված ժամանակաշրջան, որը ենթադրաբար գոյություն է ունեցել ժամանակակից քաղաքակրթությունից հազարավոր տարիներ առաջ։ Ֆիլմը սկսվում է Ֆրիդրիխ Նիցշեի «Այն, ինչը մեզ չի սպանում, մեզ ավելի ուժեղ է դարձնում» խոսքերով և էկրանային ներածությամբ։ Կոնանի հայրը զբաղվում է թուրը կեղծելով։ Այնուհետև դարբինը իր որդուն՝ Կոնանին, պատմում է պողպատի գաղտնիքի և Բացառությամբ Աստծո մասին՝ ընդգծելով պողպատի կարևորությունը իր ժողովրդի համար։

Դրանից անմիջապես հետո ռազմատենչ ջոկատը, որը ղեկավարում էր չար կախարդ Թուլս Դումը, հարձակվում է Կոնան գյուղի վրա և ոչնչացնում այն։ Թորգրիմը՝ Դումայի օգնականը, սպանում է բնակիչներին հսկա մուրճով, վարժեցված շները սպանում են Կոնանի հորը, իսկ Ռեքսորը՝ Դումայի երկրորդ օգնականը, գողանում է Կոնանի հոր թուրը։ Կոնանի մայրը գլխատվում է Դումի կողմից հենց փոքրիկ Կոնանի աչքի առաջ։ Գյուղի ողջ մնացած երեխաներին ստրկության են վաճառում։

«Ցավի անիվի» վրա մի քանի տարի հարկադիր աշխատանք կատարելուց հետո, հասունացած և անսովոր ուժեղ Կոնանը սկսում է հասկանալ մարտական արվեստը՝ հաղթանակներ տանելով գլադիատորական մարտերում։ Նրա տերը նրան տանում է իր հետ՝ նրան զենքի դասեր ապահովելով, ավելի ուշ՝ պատվոգրեր և նամակներ, իսկ ժամանակ անց նրան ազատություն է տալիս։ Թափառական Կոնանը սուր է գտնում գերեզմանի բլուրում և կախարդից փրկում է հիրկանացի նետաձիգ Սուբաթային։ Նրանք միասին գնում են Զամորայի թագավորություն (հենց այնտեղ, ըստ կախարդի, Կոնանը պետք է գտնի այն, ինչ փնտրում է)։ Երբ նրանք մտնում են մայրաքաղաք, նրանք իմանում են օձի պաշտամունքի մասին և որոշում են մտնել քաղաքում գտնվող իրենց տաճարը։ Տաճարի մոտ նրանք հանդիպում են Ամազոնուհի Վալերիային և միասին գնում ներս։

Տաճարում Կոնանը գողանում է մի հսկայական գոհար, որը կոչվում է «Օձի աչք»․ նա պատահաբար հանդիպում է արևի տակ գտնվող երկու օձի գլուխների խորհրդանիշին և հասկանում է, որ օձի պաշտամունքը կապված է իր գյուղի վրա հարձակված մարտիկների հետ։ Կոնանը, Սուբատայը և Վալերիան փախչում են։ Կոնանը Վալերիային տալիս է «Օձի աչք», նրանք գիշերն անցկացնում են միասին։ Շուտով նրանց ձերբակալում է թագավորական պահապանը։ Թագավոր Օզրիկը գողերին խնդրում է վերադարձնել իր դստերը, որը ընկել է պաշտամունքի ազդեցության տակ՝ փոխարենը տալով ազատություն և զարդեր։ Վալերիան և Սուբոտայը կոչ են անում Կոնանին խուսափել առաքելությունն իրականացնելուց և փախչել, սակայն Կոնանը միայնակ մեկնում է իշխանության լեռ՝ այն վայրը, որտեղ գտնվում է Թուլսա Դումայի գլխավոր տաճարը։

Կախարդ Ակիրոյին (պատմողին) հանդիպելուց և Իշխանության Լեռ հասնելուց հետո Կոնանը փոխում է օձի պաշտամունքի սպասավորի հագուստը, բայց պահակները բացահայտում են նրան։ Թուլսա Դումը խոսում է Կոնանի հետ պողպատի ուժի մասին, որը նա փնտրում էր իր վերջին տարիներին, այնուհետև ցույց է տալիս նրան մարմնի ուժը՝ հրամայելով երիտասարդ սկսնակ աղջկան ցատկել մեծ բարձրությունից։ Դրանից հետո Թուլսա Դումը հրամայում է Կոնանին խաչել նեղության ծառի վրա։ Ծառին գամված՝ բարբարոսը հայտնվում է մահվան եզրին, սակայն նրան փրկում է Սուբատայը։ Նա և Վալերիան Ակիրոյին խնդրում են օգնել Կոնանին։ Ակիրոն համաձայն է կանչել ոգիներին՝ բարբարոսին բուժելու համար, բայց զգուշացնում է, որ նրանք «մեծ վճար կպահանջեն»։ Ոգիները փորձում են առևանգել Կոնանին, սակայն Վալերիան և Սուբատայը քշում են նրանց։ Վալերիան Կոնանին ասում է, որ նա միշտ իր հետ կլինի։

Գիշերը գողերը մտնում են գլխավոր տաճարի քարանձավը, առևանգում արքայադստերը և կռիվով դուրս գալիս։ Դումը հարվածում է Վալերիային թունավոր օձով, և նա մահանում է Կոնանի գրկում։ Կոնանը նրան հուղարկավորության խարույկ է կազմակերպում, այնուհետև պատրաստվում է ճակատամարտի Դումայի բանակի հետ։ Կոնանն ու Սուբատայը ցցերով շրջապատում են բլուրը, թակարդներ են դնում, իսկ նշանավոր տեղում կապում են արքայադստերը։

Թուլս Դումայի ջոկատը անսպասելի հարձակման է ենթարկվում, հերոսները մեկ առ մեկ ոչնչացնում են թշնամու մարտիկներին։ Թորգրիմը սպանվում է թակարդի մեջ ընկնելուց հետո, Իսկ Ռեքսորը սպանվում է Կոնանի կողմից։ Կոնանի և Ռեքսորի մենամարտի ժամանակ Վալերիայի ոգին օգնության է հասնում Կոնանին։ Մենամարտից հետո Կոնանը կոտրված շեղբով վերադարձնում է իր հոր թուրը։ Հասկանալով, որ պայքարը կորցրել է, Տուլսա Դումը փորձում է հարվածել արքայադստերը թունավոր օձով, բայց Սուբատայը փրկում է արքայադստերը, և նա վերջապես ուշքի է գալիս։ Դումը միայնակ վերադառնում է իր տաճար։

Եզրակացություն

Այսպիսով, Կոնանը տուն վերադարձրեց թագավոր Օզրիկի կամակոր դստերը։ Եվ այդ վայրերում այլևս անելիք չունենալով՝ նա և իր ուղեկիցները ճանապարհ ընկան դեպի արևմուտք։ Կոնանը շատ պատերազմների և մարտերի միջով է անցել։ Փառքն ու վախը ուղեկցում էին նրա անունը, և նա հետագայում դարձավ թագավոր... և այս պատմությունը նույնպես պետք է պատմվի։

 

Արքայադուստրը օգնում է Կոնանին գաղտագողի ներթափանցել Թուլսա Դումայի տաճար, մինչ նա դիմում է իր ծառաներին։ Դումը փորձում է հիպնոսացնել Կոնանին, բայց դա նրան չի հաջողվում։ Կոնանը գլխատում է Դումին իր հոր սրով, իսկ գլուխը ցած է նետում։ Դումայի հետևորդները բաժանվում են, Կոնանը հրդեհում է տաճարը և արքայադստերը տուն բերում։

Կերպարներ
---------

«Սև ափի թագուհին» պատմվածքից Բելիտի մահն ու հարությունը (հրապարակվել է Weird Tales ամսագրում) նման են ֆիլմի Վալերիայի ճակատագրին
Կոնանի կերպարը և Հայբորիայի աշխարհը հիմնված էին գրող Ռոբերտ Հովարդի 1930-ական թվականների աշխատանքի վրա։ Կոնանի արկածները դաժան և խորհրդավոր աշխարհում, որոնք լցված էին արյունով և անողոք սպանություններով, բավարարում էին ընթերցողի ցանկությունը՝ դառնալու «հզոր հսկա, որն ապրում է իր կանոններով»։ 1960-ական թվականներից սկսած՝ Կոնանը գրավեց ավելի լայն ընթերցող, երբ լույս տեսան Լիոն Սփրագ Դե Կամպի և Լին Քարթերի հեղինակած Կոնանի վեպերը։ Այս վեպերի Ֆրենկ Ֆրասետայի պատկերները համախմբեցին Կոնանի կերպարը որպես «խիզախ, զենքի լավ տիրապետող և դաժան բարբարոս»։ Ֆիլմի ռեժիսոր Ջոն Միլիուսը մտադիր էր Կոնանին դարձնել «հյուսիսեվրոպական ցեղի առասպելական հերոս»։ Դենի Փիրին Կոնանին նկարագրել է որպես «մկանուտ, վեհ, խելացի, բայց երբեմն անամոթ մարդ»։ Դոն Գերոնն ընդգծել է, որ Կոնանի կերպարը ֆիլմում էականորեն տարբերվում է նրա գրական կերպարից։ Գրքերում Կոնանը չի հանդուրժում իր ազատության սահմանափակումները և դիմադրում է ստրկության վերածվելուն, մինչդեռ ֆիլմում նա հնազանդվում է, թեև հետագայում ազատ է արձակվում։ Ռոբերտ Գարսիայի ամերիկյան ֆանտազիայի գրախոսությունը շեշտում է, որ «այս Կոնանը պակաս հզոր է, պակաս խոսակցական և ավելի քիչ կրթված, քան Հովարդի Կոնանը»։

Վալերիի կերպարը հիմնված է Հովարդի պատմություններից երկու կին հերոսների վրա։ Նույն անունով մի աղջիկ օգնել է Կոնանին «Կարմիր գլխակներեվ մեխեր» պատմվածքում, իսկ Վալերիայի անհատականությունն ու ճակատագիրը հիմնված են ծովահենների թագուհի Բելիտի սյուժեի վրա «Սև ափի Թագուհի» պատմությունից։ Գրականագետ Քրիստինա Պասմանի կարծիքով՝ ֆիլմում Վալերիան կինեմատոգրաֆում «լավ » Ամազոնի գեղեցիկ արխետիպն է՝ կատաղի, բայց կուլտուրական կին մարտիկ։ Կինոքննադատ Ռիկի Շուբարտը նաև Վալերիային անվանել է «լավ» ամազոնուհի, որը պայմանավորված է սիրով, այլ ոչ թե ալտրուիզմով։ Նմանություն կար Վալերիայի և Կոնանի մարտերում քաջության, ինչպես նաև նրանց վարքի և կարգավիճակի միջև։ Կոնանի հանդեպ նվիրվածությունն ու սերը Վալերիային դարձնում են «ավելին, քան նրա համար արժեքավոր ուղեկիցը». նա արտացոլում է «մարդկային երջանկության հնարավորությունները»։ Կոնանի համար իրեն զոհաբերելը և դրան հաջորդող կարճ հարությունը ցույց են տալիս, որ անձնուրաց հերոսությունը «հետմահու փառք» է բերում։ Ֆիլմում Վալերիայի անունը չի նշվում. միակ տեսարանը, որտեղ նա ներկայացել է իր անունով, կտրվել է։

Կոնանի մյուս զինակիցը՝ Սուբաթայը, ստեղծվել է Միլիուսի կողմից՝ Չինգիզ խանի հրամանատարներից մեկի՝ Սուբեդեյի պատկերով և նմանությամբ։ Կինոքննադատ Ռոջեր Էբերթի կարծիքով՝ Սուբատայը կատարում է «դասական գրական լավագույն ընկերոջ» դերը՝ նա օգնում է բարբարոսին հաշվեհարդար տեսնել հսկա օձի հետ և փրկում մահից խաչելությունից հետո․ Վալերիայի մարմինն այրելու ժամանակ գողը սկսում է լաց լինել՝ պարզաբանելով. «Նա չի լաց լինի, այնպես որ ես լաց կլինեմ նրա համար»։ Սուբատայը ակնհայտորեն դավանում է թենգրիականությունը՝ դատելով նրա խոսքերից. «իմ Աստվածն ինքնին հավերժական երկինք է»։

Կոնանի թշնամին՝ Թուլսա Դումը, Հովարդի ստեղծած երկու պատկերների համադրություն է։ Նրա անունը գալիս է Ատլանտա Քուլի մասին Հովարդի պատմությունների բացասական կերպարից, ինչպես նաև հիմք է ընդունվել Թոթ-Ամոնի կերպարը՝ «Փենիքսը սրի վրա» պատմվածքի ստիգյան կախարդը։ Դումը քննադատողներին հիշեցրել է «Ժողովուրդների տաճար» կրոնական կազմակերպության հիմնադիր Ջիմ Ջոնսին, որի հետևորդները նրա հրամանով զանգվածային ինքնասպանություն են գործել։ Միլիուսը պատմել է, որ օձի պաշտամունքի հիմքում ընկած են Ասսասինների և տուգերի հնագույն կազմակերպությունների հետազոտությունները։

### Դերերում

| Դերակատար | Դեր |
| --- | --- |
| Առնոլդ Շվարցենեգեր |  Կոնան  Կոնան  |
| Ջեյմս Էռլ Ջոնս |  Տուլսա Դում  Տուլսա Դում  |
| Մաքս ֆոն Սյուդով |  թագավոր Օզրիկ  թագավոր Օզրիկ  |
| Սենդալ Բերգման |  Վալերիա  Վալերիա  |
| Ջերի Լոպես |  Սուբատայ  Սուբատայ  |
| Վալերի Քեննեսեն |  արքայադուստր  արքայադուստր  |
| Սվեն-Օլե Թորսեն |  Տորգրիմ  Տորգրիմ  |
| Բեն Դևիդսոն |  Ռեքսոր  Ռեքսոր  |
| Մակո Իվամացու |  Ակիրո  Ակիրո  |
| Ուիլյամ Սմիթ |  Քոնանի հայրը  Քոնանի հայրը  |

Ստեղծման պատմություն
--------------------

1970-ական թվականներից ի վեր Կոնանի մասին պատմությունների էկրանավորումը դժվարացել է հեղինակային իրավունքի հետ կապված խնդիրների պատճառով։ Lancer Books ընկերությունը իրավունքները ձեռք է բերել 1966 թվականին, սակայն հրապարակման իրավունքի վերաբերյալ իրավական վեճերի արդյունքում դատարանը արգելել է Կոնանի մասին պատմվածքների հրատարակումը։ 1975 թվականին նարիչ Էդվարդ Սամերը Կոնանին առաջարկեց որպես պոտենցիալ նախագիծ գործադիր պրոդյուսեր Էդվարդ Պրեսմանին, և Ֆրասետայի կոմիքսներն ու նկարները ուսումնասիրելուց հետո Պրեսմանը համաձայնություն տվեց։ Էկրանավորման իրավունք ստանալու համար պահանջվել է 2 տարի։ Դատական գործընթացում ներգրավված էին Գլեն Լորդը և Լիոն Դե Կամպը, որը կազմավորեց Conan Properties Incorporated ընկերությունը՝ Կոնանի հետ կապված բոլոր նյութերի համար լիցենզիա ձեռք բերելու համար, որից հետո Պրեսմանը շուտով ստացավ կինոնկարի իրավունքները։ Նա ծախսել է ավելի քան 100,000 ԱՄՆ դոլար իրավաբանական ծառայությունների վրա, որոնք օգնել են ավարտին հասցնել գործընթացը, իսկ իրավունքները նրան արժեցել են ևս 7500 ԱՄՆ դոլար։

«Աստղային պատերազմներ. եթերաշրջան IV. Նոր հույս» ֆիլմը 1977 թվականին մեծացրել Է Հոլիվուդի հետաքրքրությունը «հերոսական արկածները հեքիաթային հողերում» ֆիլմը նկարահանելու հարցում։ Կինոարտադրության ուշադրությունը պայմանավորված էր Կոնանի ժողովրդականությամբ երիտասարդ ամերիկացիների շրջանում, որոնք Marvel Comics-ից Ֆրասետայի նկարներով և ադապտացիաներով հրատարակություններ էին գնել։ Ջոն Միլիուսն առաջին անգամ կոնանի մասին ֆիլմ նկարահանելու ցանկություն է հայտնել 1978 թվականին՝ «Մեծ չորեքշաբթի» ֆիլմի նկարահանումների ավարտից հետո, որի պրոդյուսերն էր Բազ Ֆեյթշանսը, որը հաճախ էր աշխատում Միլիուսի հետ։ Միլիուսն ու Ֆեյթշանսը դիմել են Պրեսմանին, սակայն մի շարք հարցերի շուրջ նրանց միջև տարաձայնություններ են առաջացել։

Օլիվեր Սթոունը (1987 թվականի լուսանկար) միացել է նախագծին որպես «անվանական սցենարիստ»
Օլիվեր Սթոունը միացել է նախագծին այն բանից հետո, երբ Paramount Pictures-ը ֆիլմի նախնական բյուջեն առաջարկել է 2,5 միլիոն դոլար՝ պայմանով, որ նկարահանող խմբում լինի «անվանական սցենարիստ»։ Սթոունի թիմին միանալուց հետո Պրեսմանը խնդրել է Ֆրենկ Ֆրասետային դառնալ «տեսողական խորհրդատու», սակայն նրանց միջև տարաձայնություններ են առաջացել։ Նկարչի պաշտոնում վարձվել է Ռոն Քոբը, ով նոր է ավարտել դիզայներական աշխատանքը «Օտարը» ֆիլմի վրա։ Պրեսմանի համար էսքիզների շարք ստեղծելով՝ Քոբը հեռացավ և միացավ Միլիուսի մեկ այլ նախագծի։

Բեղմնավորված սցենարի իրականացման համար պահանջվում էր 40 միլիոն դոլար, Պրեսմանը, Սամերը և Սթոունը չկարողացան գտնել ստուդիա, որը պատրաստ էր ֆինանսավորել նման նախագիծը։ Պրեսմանի ընկերությունը ֆինանսական դժվարություններ է ունեցել, և նախագիծը պահպանելու համար նա վարկ է վերցրել բանկից։ Դժվարություններ են առաջացել նաև հարմար ռեժիսոր գտնելու հարցում։ Սթոունը և Ջո Էլվսը, ով ներգրավված էր «Ծնոտներ 2»-ի արտադրության մեջ, ի սկզբանե նախատեսված էին համառեժիսորների պաշտոններում, բայց Պրեսմանը ասաց, որ դա «բացարձակապես խելագար գաղափար էր, նրանք տեղից չէին շարժվում»։ Սթոունը նաև հայտնել է, որ խնդրել է Ռիդլի Սքոթին, որն ավարտել է «Օտարը» ֆիլմի աշխատանքը, զբաղեցնել ռեժիսորի պաշտոնը, սակայն մերժում է ստացել։

Քոբը Միլիուսին ցույց է տվել իր աշխատանքը «Կոնանի» վրա և Սթոունի սցենարը, ինչը, նրա խոսքով, կրկին արթնացրել է Միլիուսի հետաքրքրությունը. ռեժիսորը կապվել է Պրեսմանի հետ, և նրանք համաձայնության են եկել, ըստ որի Միլիուսը կնկարահանի ֆիլմն այն դեպքում, եթե նրան թույլ տան ճշգրտումներ կատարել սցենարում։ Միլիուսը կինոարդյունաբերության մեջ հայտնի էր «Կեղտոտ Հարի» (1971) և «Բարձրագույն ուժ» (1973) ֆիլմերի իր սցենարներով։ Այդ ժամանակ նա պայմանագիր էր կնքել ֆիլմ նկարահանելու համար Դինո Դե Լաուրենտիսի համար՝ ֆանտազիայի ժանրի ֆիլմերի ազդեցիկ պրոդյուսեր։ Միլիուսը մտածեց Դե Լաուրենտիսի հետ զբաղվել Կոնանով, և մեկ տարվա բանակցություններից հետո Պրեսմանը և Դե Լաուրենտիսը համաձայնության եկան դառնալ համապրոդյուսերներ։ Դե Լաուրենտիսը ստանձնեց ֆինանսավորումը և արտադրությունը, իսկ Պրեսմանը հրաժարվեց ֆիլմի շահույթի պահանջներից, բայց համաձայնվեց սցենարի փոփոխությունների, դերասանական կազմի և հաստատված ռեժիսորի հետ։ Դինո Դե Լաուրենտիսը պրոդյուսերական աշխատանքի պատասխանատվությունը դրել է իր դստեր՝ Ռաֆայելայի և Բազ Ֆեյթշանսի վրա։ Միլիուսը պաշտոնապես նշանակվել է ռեժիսորի պաշտոնում 1979 թվականի սկզբին, իսկ Քոբը զբաղեցրել է նկարչի պաշտոնը։ Դե Լաուրենտիսը պայմանավորվել է Universal Pictures ընկերության հետ այն մասին, որ նա կզբաղվի ֆիլմի տարածմամբ ԱՄՆ-ի տարածքում։ Ստուդիան նաև ֆիլմի բյուջեն սահմանել է 17,5 միլիոն դոլար և պատրաստել ևս 12 միլիոն գովազդային նպատակներով։

### Դերասանների ընտրություն

Էդ Պրեսմանը և նրա գործընկերները Առնոլդ Շվարցենեգերի մեջ (1984 թվականի լուսանկար) տեսել են բարբարոս Կոնանի մարմնացումը
Մինչ խումբն աշխատում էր ֆիլմի իրավունքները պաշտպանելու համար, Պրեսմանը և Սամերը մտածում էին, թե ով է հանդես գալու գլխավոր դերում։ Սամերը պատմել է, որ Կոնանի դերը ստանձնել են Չարլզ Բրոնսոնը, Սիլվեստր Ստալոնեն և Ուիլյամ Սմիթը. երեքն էլ մկանուտ կազմվածք են ունեցել։ Սակայն 1976 թվականին պրոդյուսերները ծանոթացել են «Մղելով երկաթը» ֆիլմի աշխատանքային տարբերակին և եկել այն եզրակացության, որ Առնոլդ Շվարցենեգերը իդեալական կհամապատասխանի Կոնանի դերին։ Շվարցենեգերի խոսքով՝ իրեն համոզել են միանալ նախագծին Պրեսմանի «պարզ ձևով» և «հսկայական ներքին ուժով»։ Փոլ Սեմմոնը, ով գրել է Cinefantastique ամսագրի համար, նշել է, որ բոդիբիլդերների շրջանում նախկին չեմպիոնը գործնականում «Ֆրասետայի ստեղծագործության կենդանի մարմնացումն էր»։ Դերի համար Շվարցենեգերը ստացել է 250 000 դոլար, նրա հետ կնքված պայմանագրի պայմանների համաձայն, նա չէր կարող նկարահանվել այլ ֆանտաստիկ ֆիլմերում։ Շվարցենեգերը կարծում էր, որ այս ֆիլմն իր համար զվարճանքի ինդուստրիայում իրեն հաստատելու լավ հնարավորություն էր։

Պրեսմանի ջանքերի շնորհիվ Շվարցենեգերը պահպանեց Կոնանի դերը նույնիսկ այն բանից հետո, երբ նախագիծը վաճառվեց Դե Լաուրենտիսին։ Միլիուսը ցանկանում էր, որ գլխավոր հերոսն ավելի ատլետիկ տեսք ունենա, ուստի Շվարցենեգերը 18 ամիս մարզվել է նկարահանումների մեկնարկից առաջ. բացի վազքից և կշիռներ բարձրացնելուց, նա զբաղվել է ժայռամագլցմամբ, ձիավարությամբ և լողով։ Այսպիսով, նա 109 կգ-ից իջեցրեց 15 կգ՝ հասնելով 95 կգ-ի: Բացի Կոնանի դերից, ևս երկու գլխավոր դեր են խաղացել սկսնակ դերասանները։ Սուբատայայի դերը բաժին է հասել սերֆեր Ջերի Լոպեսին, ով նախկինում իր դերն է խաղացել Միլիուսի «Մեծ միջավայրում» ֆիլմում։ Մինչ նկարահանումների սկսվելը Շվարցենեգերը մեկ ամսով կանգ է առել Լոպեսի տանը, որտեղ փորձեր է անցկացրել նրա հետ։ Վալերիայի դերը կատարել է պարուհի Սենդալ Բերգմանը, ով մասնակցել է խոշոր թատերական ներկայացումներին և կինոնկարահանումներին։ Միլիուսին նրան խորհուրդ է տվել Բոբ Ֆոսը, ով նախկինում աշխատել է նրա հետ «Այս ամբողջ ջազը» (1979) ֆիլմի նկարահանման հրապարակում, կարճ փորձարկումներից հետո նա հաստատվել է դերի համար։

Միլիուսը պատմել է, որ ընտրվել են այն դերասանները, որոնք թե արտաքինով, թե բնավորությամբ համապատասխանում էին ֆիլմի կերպարներին։ Նա ցանկանում էր, որ դերասանները նախապաշարմունքներ չունենան իրենց դերերի վերաբերյալ։ Ձգտող դերասանների հետ աշխատելիս Միլիուսը թույլ տվեց նրանց բարելավել իրենց հմտությունները և սցենարը հարմարեցրեց իրենց հնարավորություններին, չնայած որ նա ուներ ֆիլմի վերջնական տեսլականը։ Իր խոսքը բարելավելու համար Շվարցենեգերը 1980 թվականին դասեր է վերցրել դերասան Ռոբերտ Իսթոնից։ Ֆիլմում նրա առաջին ելույթը եղել է Չինգիզ Խանի խոսքերը կյանքի լավ բաների մասին վերափոխելը, որը դերասանը կատարել է ավստրիական ուժեղ առոգանությամբ։ Քննադատներն ավելի ուշ հայտնել են, որ տեքստը հնչել է մոտավորապես հետևյալ կերպ. to crush your enemies — see dem (them) driven before you, and to hear the lamentations of dair vimen (their women) (ռուս.՝ «сокрушать твоих врагов, видеть, как они убегают от тебя, и слышать плачи их женщин»)։ Հետագայում Շվարցենեգերն ինտենսիվ մարզվել է՝ ասելու, թե ինչում է իրեն օգնել Միլիուսը։ Նրա հետագա բոլոր ելույթները փորձ են արվել առնվազն 40 անգամ։ Լոպեսը նույնպես դժվարություններ ունեցավ, չնայած Միլիուսը գոհ էր իր աշխատանքից, ֆիլմի վերջնական տարբերակում Սուբատայի երկխոսությունները վերաձայնագրվեցին թատրոնի դերասան Սաբ Սիմոնոյի կողմից։ Ինչպես հաղորդվում է ֆիլմի թողարկմանը մոտ, դա արվել է այն պատճառով, որ Լոպեսը չի կարողացել «աջակցել իր ձայնի անհրաժեշտ որակին»։

Այլ դերեր են ստանձնել Շոն Քոններին և Ջոն Հյուսթոնը։ Ջեյմս Էրլ Ջոնսը և Մաքս ֆոն Սիդովը, ըստ Միլիուսի, աշխատանքի են ընդունվել այն հույսով, որ կկարողանան ոգեշնչել Շվարցենեգերին, Բերգմանին և Լոպեսին։ Այդ ժամանակ Ջոնսը բավականին փորձառու դերասան էր, որը մասնակցում էր թատրոնի և կինոյի բազմաթիվ արտադրությունների և մրցանակներ ուներ։ Ֆոն Սիդովը շվեդ դերասան էր, ով միջազգային համբավ ուներ։ Թուլս Դումի դերը առաջարկվել է Ջոնսին, մինչ նա մտածում էր մասնակցել Grendel Grendel Grendel ֆիլմի նկարահանումներին, իմանալով, որ դա անիմացիոն ֆիլմ է, Ջոնսը կարդացել է «Կոնանի» սցենարը և համաձայնել Դումի դերին։ Նկարահանումների սկզբում Ջոնսը մասնակցել է նաև a Lesson to Aloes թատերական ներկայացմանը, այդ պատճառով նկարահանող խմբի հետ նա համակարգել է իր ժամանակացույցը, որպեսզի ճիշտ ժամանակին հաճախի նկարահանումներին։ Ջոնսը նաև հետաքրքրություն էր ցուցաբերում Շվարցենեգերի դերասանական գործունեության նկատմամբ և հաճախ օգնում էր նրան։

Ճապոնացի դերասան Մակո Իվամացուն (հայտնի է որպես Մակո), լինելով նաև փորձառու դերասան, հրավիրվել է Միլիուսի կողմից նախագծին. նախկինում նա խաղացել է բազմաթիվ դերեր թատրոնում և կինոյում և առաջադրվել է «Օսկարի» և «Թոնի»։ Ֆիլմում Մակոն կատարել է կախարդ Ակիրոյի դերը և հնչեցրել ֆիլմի ներածությունը։ Ուիլյամ Սմիթը, որն ի սկզբանե նախատեսված էր գլխավոր դերի համար, խաղացել է Կոնանի հոր դերը։ Դումայի երկու օգնականներին մարմնավորել են դանիացի բոդիբիլդեր և կարատեի վարպետ Սվեն-Օլե Թորսենը և Բեն Դևիդսոնը՝ Oakland Raiders ամերիկյան ֆուտբոլի խաղացողների թիմի նախկին անդամ։ Կախարդի դերը կատարել է Կասանդրա Գավան։ Իսպանիայում Միլիուսն ավելի քան 1500 մարդ է վարձել հավելյալ աշխատանքի համար։ Ֆիլմում նկարահանվել են նաև Եվրոպայից ժամանած պրոֆեսիոնալ դերասաններ՝ Վալերի Քենեսենը, ով խաղացել է Օզրիկի դստեր դերը, Խորխե Սենզը, ով խաղացել է 9-ամյա Կոնանի դերը, և Նադիուսկան՝ նրա մոր դերում։

### Սցենար գրելը

Կոնանի մարմնի վրա խորհրդանիշներ նկարելու գաղափարը՝ նրան ոգիներից պաշտպանելու համար, փոխառվել է Ճապոնական հեքիաթից՝ Hoichi the Earless-ից (պատկերված է թատերական ներկայացում)
Կոնանի մասին ֆիլմի սյուժեի մշակումը սկսվել է 1976 թվականին․ ամառը ձևավորել է սյուժեի առաջին գաղափարները Ռոյ Թոմասի հետ միասին՝ կոմիքսների հեղինակ, որը տարիներ շարունակ գրել է դրանք Marvel Comics-ի համար։ Սամերի և Թոմասի պատմությունը, որում Կոնանը վարձվել է «խորամանկ քահանայի կողմից չար կախարդին սպանելու համար», հիմնականում հիմնված էր Հովարդի «Ամբողջ տան սրիկաները» պատմվածքի վրա։ Օլիվեր Սթոունի նախագծին միանալուց հետո սցենարի այս տարբերակը լքվեց։ Այդ ժամանակ Սթոունը տառապում էր թմրամոլությունից, և սցենարը գրվել էր նրա կողմից թմրանյութերի ազդեցության տակ. արդյունքը Միլիուսին անվանել էր «թմրամոլի տենդային երազանք», թեև տպավորիչ։ Շվարցենեգերի խոսքով՝ Սթոունն իր աշխատանքն ավարտել է 1978 թվականի սկզբին։ Ոգեշնչվելով Հովարդի «Սև կոլոսուս» և «Կախարդ կծնվի» ստեղծագործություններից՝ Սթոունն առաջարկել է 4 ժամ տևողությամբ պատմություն, որտեղ հերոսը ապահովում է արքայադստեր Թագավորության պաշտպանությունը։ Սթոունի պատմությունը տեղի է ունենում ոչ թե հեռավոր անցյալում, այլ հետապոկալիպտիկ ապագայում, որտեղ Կոնանը բանակ է մղում 10,000 մուտանտի դեմ պայքարի։

Երբ Միլիուսն արդեն նշանակվել էր ռեժիսոր, նա ստանձնեց սցենարը գրելու աշխատանքը։ Չնայած կրեդիտներում Սթոունը նշված էր որպես համահեղինակ, նա ասում էր, որ Միլիուսը իր առաջարկներից ոչ մեկը չի ներառել սցենարի վերջնական տարբերակում։ Այնուամենայնիվ, սցենարի սկզբնական տարբերակներում մշակված որոշ տեսարաններ, այնուամենայնիվ, Ֆիլմում ներառված են, օրինակ՝ Կոնանի խաչելությունը, որն ուղղակիորեն փոխառված է «Կախարդը կծնվի» պատմությունից և օձերի աշտարակի գագաթը բարձրանալը, որը վերցված է «Փղի աշտարակը» պատմվածքից։ Օձի տաճարում ծեսերը և Կոնանի մենամարտը հսկա օձի հետ վերցված են «Զամբուլայի ստվերները» պատմվածքից։ Միլիուսի նորամուծություններից մեկը Կոնանի մանկության վերաբերյալ Սթոունի ամփոփագրի ընդլայնումն էր, կիմմերյան գյուղի վրա արշավանքը, երեխաներին ստրկացնելը և Կոնանին որպես գլադիատոր վարժեցնելը։ Միլիուսը ներմուծեց նաև այլ ֆիլմերից վերցված տարրեր։ Ճապոնական Hoichi the Earless առեղծվածային հեքիաթը, որը հիմք է հանդիսացել ռեժիսոր Մասակի Կոբայաշիի «Կայդան» ֆիլմի համար, դրել է Կոնանի մարմնի վրա կերպարներ նկարելու և սցենարում ուրվականների ոհմակ ներդնելու գաղափարը։ Ռեժիսոր Ակիրա Կուրոսավայի «Յոթ սամուրայներ» Ֆիլմի սյուժեն (1954) հիմք է հանդիսացել Կոնանի վերջին մենամարտը Դումայի ջոկատի հետ։ Միլիուսը ֆիլմում ներառել է նաև այլ հեղինակների տեսարաններ Կոնանի մասին ստեղծագործությունից. գերեզմանի հայտնաբերումը և դրա մեջ սուրը հիմնված է Դե Կամպի և Քարթերի «Ինչ-որ բան դամբարանում» պատմության վրա։ Ըստ կինոքննադատ Դերեկ Էլլիի, Միլիուսի սցենարը, իր բոլոր բնօրինակ գաղափարներով և հղումներով, մոտ էր Կոնանի վերաբերյալ Հովարդի իդեալներին։

### Նկարահանումներ

Ֆիլմի սկզբնական ներածություն

Իմացիր, ով իշխան, որ տարիների միջև, երբ օվկիանոսները հեղեղեցին Ատլանտիսը և Արիուսի որդիները բարձրացան, կար մի դարաշրջան, որի մասին ոչ ոք չգիտեր. ... Ես ապրում էի դրանում՝ Կոնան, գող, ավազակ, մարդասպան, ով ոտք դրեց երկրի թանկարժեք գահերին։ Բայց հիմա աչքերս խամրել են։ Նստիր կողքիս, ինձ շատ բան չի մնացել։ Թույլ տվեք պատմել ձեզ մեծ արկածների օրերի մասին։

Թագավոր Կոնան

Նկարահանումները սկսվել են Մեծ Բրիտանիայում Shepperton Studios ստուդիայում 1980 թվականի հոկտեմբերին։ Սկզբում Շվարցենեգերը, որը գրիմացվել էր որպես տարեց թագավոր Կոնան, կարդաց մի հատված «Անմիջական քրոնիկները» ֆիլմից, որը Հովարդն օգտագործել էր նաև որպես պատմությունների ներածություն։ Ի սկզբանե տվյալ դրվագը նախատեսված էր որպես թրեյլեր, սակայն Միլիուսը որոշել է այն օգտագործել որպես ֆիլմի ներածություն։ Ըստ Քոբի, Լաուրենտիսը և Universal Pictures-ը մտահոգված էին Շվարցենեգերի շեշտադրմամբ, ուստի Միլիուսը համաձայնեց դրվագը տեղափոխել ֆիլմի վերջ։

Ի սկզբանե նկարահանման վայրը Հարավսլավիան էր, սակայն Իոսիպ Բրոզ Տիտոյի մահից հետո երկրում հնարավոր անկայունության պատճառով և այն գիտակցման պատճառով, որ հարավսլավական կինոարտադրությունը չունի բավարար տեխնիկական միջոցներ լիամետրաժ ֆիլմ նկարահանելու համար, պրոդյուսերները նկարահանումները տեղափոխեցին Իսպանիա, որտեղ դրանք անցկացնելը ավելի քիչ ծախսատար էր և համապատասխան ռեսուրսներ գտնելու լավագույն հնարավորությունն էր։ Շարժումը տևեց մի քանի ամիս․ նկարահանող խումբը և սարքավորումները տեղ հասան սեպտեմբերին, իսկ նկարահանումները սկսվեցին 1981 թվականի հունվարի 7-ին։ Պրոդյուսերները 11 մլն դոլար են հատկացրել Իսպանիայում նկարահանումների համար, որից մոտ 3 մլն-ը ծախսվել է 49 օբյեկտների կառուցման վրա։ Աշխատանքային խումբը 50-ից հասել է 200-ի. աշխատանքի են ընդունվել մարդիկ Մեծ Բրիտանիայից, Իտալիայից և Իսպանիայից։

Նկարահանող խմբի կենտրոնակայանը Մադրիդի տարածքից դուրս գտնվող մեծ պահեստն էր, որտեղ տեղակայված էին Օձերի աշտարակի և Դումայի տաճարի ինտերիերը. մնացած ինտերիերը տեղակայված էին նկարահանումների համար վարձակալված մեկ այլ պահեստում։ Օձերի աշտարակի դեկորացիաները կառուցվել են նաև իսպանական ռազմաօդային ուժերի լքված անգարում։ Աշտարակն ինքնին կառուցվել է անգարի տեղում. դրա երկայնքով դերասանները բարձրացել են համապատասխան տեսարանի նկարահանումների ժամանակ։

Սյուդադ Էնկանտադայի ժայռոտ կազմավորումները ծառայել են որպես ֆիլմի նկարահանման վայր
Խումբը նկարահանել է մի քանի արտաքին տեսարաններ Մադրիդից դուրս գտնվող տարածքում․ Կիմերի գյուղը կառուցվել է Սեգովիայից հարավ գտնվող լեռնադահուկային հանգստավայրի մոտակայքում գտնվող անտառում։ Մոտ 1 մլն իսպանական պեսետա (12 084 դոլար) ծախսվել է մարմարե տաշեղների վրա, որոնք նմանակում են ձյունը։ Կոնանի հանդիպումը կախարդի և Սուբատայի հետ նկարահանվել է Կուենկա նահանգի Էնկանտադա Սյուդադ լեռների շրջակայքում։ Առավել բաց տեսարանները նկարահանվել են Ալմերիայում, որն առանձնանում է կիսաանապատային տեղանքով, տարբեր երկրային մակերեսներով (անապատներ, լողափեր, լեռներ) և հին հռոմեական և մավրիտանական ճարտարապետությունների շենքերի առկայությամբ, որոնք ծառայել են որպես միջավայր։

Կոնանի խաչելության տեսարանը նկարահանվել է 1981 թվականի մարտին Ալմերիայի հարավ-արևելյան ափի ավազաթմբերի մեջ։ Վշտի ծառը ստեղծվել է գիպսի, փրփուրի, փայտի և պողպատի օգնությամբ։ Այն տեղադրվել է պտտվող անիվի վրա, ինչը թույլ է տվել պտտել այն և դրանով իսկ անհրաժեշտության դեպքում ապահովել ստվերի անկման ցանկալի անկյունը տեսարանը նկարահանելու երեք օրվա ընթացքում։ Շվարցենեգերը նկարահանումների ժամանակ նստել է հեծանիվի նստատեղին, իսկ նրա դաստակներին և ոտքերին կեղծ մեխեր են ամրացվել։ Այն տեսարանը, որտեղ Վալերիան և Սուբատայը հետապնդում են ուրվականներին, և Դումայի մարտիկների հետ վերջին մենամարտը նկարահանվել են Ալմերիայի աղի ճահիճներում։ Ավերակների նմանությունը ստեղծվել է ավազե բլուրների օգնությամբ։ Անձնակազմի գործողությունները բողոքի ցույցեր են առաջացրել բնապահպանների շրջանում, և պրոդյուսերները խոստացել են վերականգնել մակերեսը նկարահանումների ավարտից հետո։

Շուկայի տեսարանը նկարահանվել է Ալմերիայի ալկասաբայի պատերի ներսում
Սեթի տաճարը կառուցվել է Ալմերիայից արևմուտք գտնվող լեռներում։ Շինության լայնությունը կազմել է 50 մետր, իսկ բարձրությունը՝ 22 մետր։ Այն եղել է ամենաթանկ շենքերից մեկը՝ դրա արժեքը կազմել է 350 000 դոլար, իսկ այն կառուցվել է տարբեր տեսակի փայտի, լաքերի և մի քանի տոննա բետոնի օգտագործմամբ։ Աստիճանների երկարությունը կազմել է 120 քայլ։ Միլիուսը և անձնակազմը օգտագործել են նաև պատմական հուշարձաններ և լանդշաֆտներ ավելի վաղ ֆիլմերից։ Շուկայի տեսարանը նկարահանվել է Ալմերիայի ալկասաբայում, որին դեկորացիաների օգնությամբ համալիրի տեսք է տրվել հորինված Հայբորիայից։ Շադիզարա քաղաքի ստեղծման ժամանակ օգտագործվել է ամրոց, որը նախկինում նկարահանվել է «Կոնդոր» ֆիլմում (1970) և վերափոխվել է հին քաղաքի տեսքի։

Մեծ շենքերը թանկ էին, և Միլիուսը չէր ցանկանում ապավինել օպտիկական էֆեկտներին և կաշկանդմանը (նկարված լանդշաֆտների տեսքով)։ Փոխարենը, թիմը դիմեց մանրանկարչության էֆեկտի տեխնիկային՝ որոշ տեսարաններում մեծության պատրանք ստեղծելու համար։ Կառույցների մոդելները նախագծվել են դեկորատոր Էմիլիո Ռուիսի կողմից և տեղադրվել անմիջապես տեսախցիկների առջև այնպես, որ ֆիլմում նրանք մտել են որպես մասշտաբային կառույցներ. Շադիզարի շրջակայքը այս տեխնոլոգիայի օգնությամբ ավելի քան երկու անգամ մեծացվել է։ Ռուիսը ստեղծել է 8 հիմնական մանրանկարչական մոդելներ, այդ թվում՝ Շադիզարի պալատը և հենց քաղաքը, որի մակերեսը կազմել է 11 քառակուսի մետր։

Գիտնականների կարծիքով՝ վշտի ծառը նման է Ռիխարդ Վագների «Վալկիրիա» օպերայից կառուցվածքին (1876 թվականի բեմադրություն)
Քոբի աշխատանքը համարվեց «չեղյալ հայտարարման պատմություն»՝ նպատակ ունենալով «հորինել սեփական ֆանտաստիկ աշխարհը և դեռ պահպանել պատմական տեսքը»։ Խուսափելով հունահռոմեական պատկերներից, որոնք հաճախ օգտագործվում էին 1960-ական թվականների պեպլում ժանրի ֆիլմերում, նա վերարտադրեց մի աշխարհ, որը միավորում է մութ դարերի մշակույթները, ինչպիսիք են մոնղոլները և վիկինգները։ Որոշ տեսարաններում կարելի է գտնել Կոնանի մասին Ֆրասետայի ստեղծագործությունը, օրինակ՝ «կիսամերկ ստրուկը շղթայված է սյունին և նրա ոտքերի մոտ մռնչացող ընձառյուծը» (Օձի պաշտամունքի օրգիայի տեսարանից)։ Բաց համալսարանի դասախոս և BBC Radio-ի հաղորդավար Դեյվիդ Հաքվեյլը կարծիք է հայտնել, որ վշտի ծառի և զգեստների նմուշները շատ նման են Ռիխարդ Վագների «Նիբելունգի մատանին» օպերաների ցիկլում օգտագործվողներին, որոնք բեմադրվել են 1876 թվականին Բայրոյթի փառատոնի թատրոնում։ Հիմնական նկարահանումներն ավարտվել են 1981 թվականի մայիսի կեսերին։ Քիմմերյանների գյուղի և Սեթի տաճարի այրումն իրականացվել է նկարահանող խմբի կողմից միայն տվյալ տեղամասերում նկարահանումների ամբողջական ավարտից հետո։

#### Հնարքներ և թուրեր

Ֆիլմի որոշ մարտական տեսարաններ նկարահանվել են մինի-ջիբի միջոցով (էլեկտրոնային հեռակառավարման տեսախցիկ, որը ամրացված է թեթև շարժական ծորակի վրա)․ համապատասխան տեխնիկան մշակել է Նիք Ալդերը (հատուկ էֆեկտների ղեկավար)։ Հնարքների կատարումը ղեկավարել է թերի Լեոնարդը, ով նախկինում աշխատել է ինչպես Միլիուսի հետ, այնպես էլ այլ ֆիլմերում, այդ թվում՝ Սթիվեն Սփիլբերգի «Ինդիանա Ջոնս։ Կորուսյալ տապանը որոնելիսը» (1981)։ Շվարցենեգերը, Բերգմանը և Լոպեսը հնարքների հիմնական մասը (ներառյալ մարտերը) կատարել են ինքնուրույն։

Նկարահանումներից առաջ երեք դերասաններ մարտարվեստի դասեր են անցել։ 1980 թվականի օգոստոսից նրանք մարզվել են կարատեի և սուսերամարտի վարպետ Կիոշի Յամազակիի մոտ, ով նրանց վարժեցրել է մարտական ոճերն այնպես, որ նրանք պրոֆեսիոնալ սուսերամարտիկների տեսք ունենան։ Մարտում յուրաքանչյուր շարժում նրանք կիրառել են առնվազն 15 անգամ։ Յամազակին Լեոնարդին խորհուրդներ է տվել մարտական տեսարանների վերաբերյալ, ինչպես նաև ֆիլմում կատարել է Կոնանի ուսուցիչներից մեկի դերը։

Զենքի ստեղծման վրա աշխատել են Թիմ Խաչհաուսենը և Դարբին Ջոդի Սեմսոնը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվել Կոնանի տիրապետած երկու թուրերին․ նրա հոր թուրին (վարպետի թուր) և թուրին, որը հերոսը հայտնաբերում է գերեզմանում (ատլանտայի թուր)։ Երկու զենքերն էլ ստեղծվել են Քոբի նախագծերով։ Շեղբերները ձեռքով կեղծվել են բարձր ածխածնային պողպատից, ջերմամշակվել և մնացել են չմշակված։ Բռնակները ձուլվել են ներդրումային մոդելի միջոցով․ շեղբերների վրա գրությունները դրոշմվել են էրոզիայի մշակման միջոցով։ Սեմսոնը և Խաչհաուսենը ստեղծեցին երկու թուրերի չորս օրինակ. յուրաքանչյուրը 10,000 դոլար արժողությամբ։ Ատլանտայի թուրի կրկնօրինակները անօգտագործելի դառնալուց հետո նվիրաբերվել են նկարահանող խմբի անդամներին։

Սեմսոնը և Խաչհաուսենը եզրակացրեցին, որ զենքերը ծանր էին և անհավասարակշիռ, ուստի դրանք հարմար չէին իրական պայքարի համար։ Թեթև նմուշները ստեղծվել են ալյումինից, ապակեթելից և պողպատից. հենց դրանք են օգտագործվել մարտական տեսարաններ նկարահանելիս։ Շվարցենեգերի խոսքով՝ մոտ նկարահանումների ժամանակ ծանր թրեր են օգտագործվել։ Մնացած զենքերը ստեղծվել են ավելի քիչ խնամքով. Վալերիայի թալվարը ձուլվել է ալյումինե թերթից։

Մարտական տեսարաններում առատ քանակությամբ արյուն վերարտադրելու համար դերասանների մարմիններին կապվում էին արհեստական արյունով փաթեթներ։ Մարդու արյունը նմանակելու համար հատակին թափվել է կենդանիների արյուն, որը վերցվել է սպանդանոցներից։ Սպանության տեսարաններում հիմնականում օգտագործվել են կեղծ թրեր։ Ալդերի կողմից կառուցված այս թրերն ունեին հետ քաշվող շեղբեր, իսկ դրանց ծայրերից արյուն էր ցողվում։ Չնայած ենթադրվում էր, որ այդ թուրերի օգտագործումը դերասանների համար անվտանգ կլինի, Բերգմանը սպարինգի տեսարաններից մեկում պատահաբար կտրել է մատը։

Դժբախտ պատահարներ են տեղի ունեցել նաև զենքի հետ չկապված հնարքներ կատարելիս։ Այսպես, կասկադյորը ձիով քառատրոփ քշելիս դեմքը ջարդել է տեսախցիկի դեմ, իսկ Շվարցենեգերի վրա հարձակվել է վարժեցված շներից մեկը։ Կենդանի կենդանիների օգտագործումը մտահոգություն է առաջացրել կենդանիների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքի վերաբերյալ. ամերիկյան մարդասիրության ասոցիացիան ֆիլմն ընդգրկել է իր «արգելված ցուցակում»։ Նշված խախտումները ներառում են շան ծեծը, ուղտի գլխին հարվածելը և վազող ձիու ոտնաձայները։

#### Տեխնիկական էֆեկտներ

Այն տեսարանի նկարահանումների համար, որում Շվարցենեգերը կծում է անգղի պարանոցը, օգտագործվել է սատկած թռչնի մարմնից պատրաստված մանեկեն
Մարդկային մարմինների և դրանց մասերի մանեկենների համար պատասխանատու էին Կառլո Դե Մարկիզը և Քոլին Արթուրը։ Դիակների մանեկենները օգտագործվել են մահացած մարդկանց նմանակելու համար, իսկ մարմնի մասերը օգտագործվել են հետպատերազմյան տեսարաններում և պաշտամունքի մարդակեր օրգիայում։ Տուլս Դումայի գլխատման տեսարանը նկարահանվել է մանեկենի միջոցով, որից անտեսանելի շղթայի օգնությամբ առանձնացվել է գլուխը։ Կոնանի մոր գլխատման տեսարանն ավելի բարդ էր. Ջոնսի և Նադիուսկայի միջև տեղադրված պլեքսիգլասի պատնեշը կանգնեցրեց զենքի ճոճանակը, որից հետո արհեստական գլուխը նետվեց տեսախցիկի տեսադաշտից։ Կոնանի մայրը ստիպված էր սպանել նրան, երբ նա մահացավ։ Մոտ նկարահանումների ժամանակ օգտագործվել է գլխի ավելի բարդ մոդել, որի շարժումները վերահսկվել են ձյան տակ թաքնված մալուխների օգնությամբ։

Ալլդերը օձի Աշտարակում մարտական տեսարանի համար ստեղծել է 20 000 դոլար արժողությամբ 11 մետրանոց մեխանիկական Օձ։ Նրա կմախքը պատրաստված էր դյուրալյումինից, իսկ կաշին՝ փրփուրից։ Կառավարումն իրականացվել է պողպատե պարանների և հիդրավլիկայի միջոցով։ Ավելի ուշ ստեղծվել է նույն չափի ևս երկու օձ՝ մեկը ստացիոնար նկարահանումների համար, իսկ երկրորդը՝ Շվարցենեգերի հերոսի կողմից հրեշին գլխատելու տեսարանի համար։ Վշտի Ծառի տեսարանը նկարահանելիս բրիգադը կենդանի անգղերին կապել է ճյուղերին, իսկ թռչնի հերոսի կողմից կծելու պահին գործի է դրվել մեխանիկական մոդելը։ Այս մանեկենը ստեղծելիս օգտագործվել են սատկած անգղի փետուրներն ու թևերը, իսկ դրա կառավարման մեխանիզմը գտնվել է ծառի ներսում։

Ըստ Սեմմոնի՝ «ֆիլմի լավագույն հատուկ էֆեկտներից մեկը Թուլս Դումին հսկա օձի վերածելն էր»։ Տեսարանը ներառում է մարմնի մասերի, կենդանի օձերի և նրանց լցոնված կենդանիների ծաղրեր, մանրանկարներ և տեսախցիկի այլ հնարքներ, որոնք հավաքվել են մեկ հաջորդականության մեջ։ Սկզբում ինքը՝ Ջոնսը, նկարահանվել է անշարժ վիճակում, Այնուհետև դերասանի տեղում տեղադրել են սնամեջ շրջանակ՝ Ռետինե դիմակով, որը ներսից դուրս է մղվել օձի արհեստական գլխի օգնությամբ, ինչը Դումայի դիմային ոսկորները փոխելու պատրանք է ստեղծել։ Այնուհետև գլուխը փոխարինվեց մեխանիկական օձով. մինչ այն դուրս էր մղվում, անձնակազմի անդամը սեղմեց ոտնակը՝ շրջանակը դանդաղ գլորելու համար։ Տեսարանի վերջին մասում պատկերված է իսկական օձ՝ մանրանկարչական տարբերակով։

#### Օպտիկական էֆեկտներ

Հատուկ օպտիկական էֆեկտները ստեղծվել են կրկնակի օպտիկական սարքի օգնությամբ, որի միջով անցել է ֆիլմը
Ֆիլմում նկարահանվել են մի քանի օպտիկական էֆեկտներ։ Միլիուսը երկիմաստ էր ֆանտազիայի տարրերի նկատմամբ՝ նախընտրելով մի սյուժե, որտեղ հերոսը նպատակին հասնում է սեփական ջանքերով՝ առանց գերբնականի վրա հենվելու։ Ռեժիսորը նաև ասել է, որ հատուկ էֆեկտների հետ աշխատելիս հետևել է Քոբի և խմբի մյուս անդամների խորհուրդներին։ Օպտիկական էֆեկտների մշակմամբ զբաղվել է Փիթեր Կուրանի Visual Concepts Engineering (VCE) ընկերությունը, որը վարձվել է 1981 թվականի հոկտեմբերին։ VCE-ն նախկինում աշխատել է այնպիսի ֆիլմերի հետ, ինչպիսիք են «Ինդիանա Ջոնս. Կորած տապանի արշավորդները» և «Վիշապասպանը»։ Նրա աշխատակիցների առջև դրված խնդիրների թվում էր ֆիլմի վերջում Վալերիայի «Օձի աչքի» և զրահի փայլն ու կայծը վերարտադրելը։ Ֆիլմում չեն ներառվել VCE-ի ստեղծած բոլոր էֆեկտները. Վալերիայի հուղարկավորության խարույկի բոցերն ի սկզբանե մեծացվել են, սակայն տվյալ էֆեկտը բացառվել է «Կոնանի» վերջնական տարբերակից։

Այն տեսարանի համար, որտեղ Վալերիան և Սուբատայը փրկում են Կոնանին ուրվականներից, Ջորջ Լուկասի Industrial Light & Magic ընկերությունը ստեղծեց «փրփրացող ամպեր», իսկ VCE-ն մարտահրավեր նետեց հենց ուրվականներին։ Տեսաշարը մածուցիկ լուծույթով տարայի միջով քշելու նրանց առաջին փորձը հանդիպեց պրոդյուսերների բողոքներին, ովքեր կարծում էին, որ արդյունքում ստացված ուրվականները չափազանց նման են «Ինդիանա Ջոնս.  Կորած տապանի արշավորդները» ֆիլմին, ուստի VCE-ն դիմեց անիմացիայի օգտագործմանը։ Սկզբում աշխատակիցները ուրվականների կերպարանքով մկանուտ մարտիկներ են նկարել, իսկ ստացված տեսանյութը ֆիլմում ներդրել են անիմացիոն ստենդի և կոնտակտային տպագրությունների օգնությամբ։ Անիմացիայի օգնությամբ տեսարանին ավելացվել են լուսարձակներ; VCE-ի մտադրությունը՝ դրա համար օգտագործել հին ոսպնյակը, հանգեցրել է նրան, որ ստացված ուրվականների պատկերները նմանվել են տեսախցիկով նկարահանված իրական օբյեկտների։ Վերջապես տեսարանը նկարահանվել է՝ երկակի օպտիկական տեսախցիկի միջոցով անիմացիոն էֆեկտներով և կենդանի գործողությամբ ֆիլմ նկարահանելով և արդյունքը գրանցելով սովորական տեսախցիկի վրա։

### Երաժշտություն

Ֆիլմի երաժշտական նվագակցություն գրելու համար Միլիուսը նախագծին հրավիրեց իր ընկերոջը՝ Բասիլ Պոլեդուրիսին․ նրանք նախկինում միասին աշխատել են «Մեծ չորեքշաբթի» ֆիլմի վրա։ Կինոարտադրության մեջ սովորական պրակտիկա էր կոմպոզիտորին հրավիրել ֆիլմի հիմնական տեսարանների նկարահանումներից հետո, սակայն Միլիուսը պոլեդուրիսին հրավիրել է նկարահանումների սկսվելուց առաջ։ Կոմպոզիտորը հնարավորություն է ունեցել ֆիլմի համար երաժշտություն գրել առաջին նկարահանված կադրերով՝ որոշակի փոփոխություններ կատարելով նկարահանումների ընթացքում, իսկ վերջում ֆիլմի վրա ձայնագրել է վերջնական արդյունքը։ Ձայնագրման գործընթացում Պոլեդուրիսը ակտիվորեն օգտագործեց Musync համակարգը, որը հորինել է Ռոբերտ Ռենդելսը (հետագայում առաջադրվել է «Օսկար» մրցանակի գիտական նվաճումների համար), որպեսզի փոխի երաժշտության տեմպը և համաժամեցնի այն վիդեո շարքի հետ։ Երաժշտական համակարգը ստեղծվել է 1960-ական թվականների սկզբին, իսկ երաժշտական համակարգը զգալիորեն պարզեցրել և արագացրել է աշխատանքը, այն թույլ է տվել ավտոմատ կերպով կարգավորել տեմպը, Երբ օգտատերը փոխել է ձայնի աղբյուրի գտնվելու վայրը։ «Բարբարոս Կոնանը» դարձել է առաջին ֆիլմը, որտեղ օգտագործվում է Musync համակարգը։

Նկարահանումների ընթացքում Միլիուսը և Պոլեդուրիսը մտքեր փոխանակեցին՝ մշակելով յուրաքանչյուր տեսարանի թեմաներն ու «հուզական երանգները»։ Պոլեդուրիսի խոսքով՝ Միլիուսն իր ապագա ֆիլմը ներկայացրել է օպերայով, որտեղ քիչ երկխոսություն կլինի կամ ընդհանրապես չի լինի, Պոլեդուրիսը գրել է ֆիլմի համար բավարար քանակությամբ երաժշտական կոմպոզիցիաներ (ընդհանուր տևողությունը մոտավորապես 2 ժամ)։ Դա նրա առաջին ֆիլմն էր, որտեղ նա օգտագործում էր մասշտաբային նվագախմբային երաժշտություն, նրա աշխատանքի բնութագրման մեջ այն կարծիքն էր, որ նա հաճախ դանդաղեցնում էր վերջին երկու չափման տեմպը՝ նախքան հաջորդ երաժշտական կոմպոզիցիային անցնելը։ Պոլեդուրիսն ասաց, որ երաժշտական նվագակցությամբ նա օգտագործել է հինգերորդ փուլի առավել պարզունակ ընդմիջումները. երրորդ և վեցերորդ փուլերը ներկայացվել են սյուժեի զարգացման գործընթացում։ Կոմպոզիտորը մի քանի անգամ այցելել է նկարահանման վայրեր՝ ծանոթանալու այն միջավայրին, որը պետք է ուղեկցեր երաժշտությունը։ Հիմնական նկարահանումների ավարտից հետո Միլիուսը նրան ուղարկեց ֆիլմի երկու օրինակ՝ մեկը առանց երաժշտության, իսկ երկրորդը՝ Ռիխարդ Վագների, Իգոր Ստրավինսկու և Սերգեյ Պրոկոֆևի երաժշտությանը հարմարեցված տեսարաններով, որպեսզի նկարագրի իրեն անհրաժեշտ հուզական ենթատեքստերը։

Պոլեդուրիսն ասում էր, որ ի սկզբանե ստեղծում էր մեղեդիներ, ընդհանուր պատկերը պահպանվում էր ռիթմերով։ Առաջին կոպիտ տարբերակը կիթառի տակ կատարված բանաստեղծությունն էր, որտեղ Պոլեդուրիսն իրեն բարբարոսների մեջ բարդ ներկայացրեց։ Այս երաժշտությունը հիմք հանդիսացավ «Պողպատի առեղծվածը» կոմպոզիցիայի համար, որը լցված էր «պղնձի, լարերի և հարվածային գործիքների զանգվածային հնչյուններով», այն նաև դարձավ Կոնանի անձնական թեման։ Հատվածն առաջին անգամ հնչում է այն տեսարանում, որտեղ Կոնանի հայրը պատմում է նրան սթալի առեղծվածի մասին։ Լորենս Մակդոնալդը, Մոթի համայնքային քոլեջի երաժշտության պրոֆեսոր, կարծիք է հայտնել, որ թեման առաջացնում է համապատասխան հույզեր կրկնության ժամանակ այն տեսարանում, որտեղ Կոնանը երդվում է վրեժ լուծել իր ծնողներից։ Ֆիլմի հիմնական թեման «Կրոմի զնդանը» ֆիլմն է, որը հնչում է ֆիլմի սկզբում և մի քանի այլ տեսարաններում։

1981 թվականի հոկտեմբերին Պոլեդուրիսն ավարտեց երաժշտական ստեղծագործությունը, որն ուղեկցում էր Կոնան գյուղի վրա հարձակումը։ Միլիուսը ի սկզբանե ցանկանում էր, որ Դումայի ջոկատի հայտնվելը ուղեկցեր երգչախմբային կատարումը՝ Carmina Burana Carl Օրֆի ստեղծագործության հիման վրա։ Սակայն «Էքսկալիբուր» (1981) ֆիլմը դիտելուց հետո նա փոխեց իր միտքը և խնդրեց կոմպոզիտորին գրել իր սեփական երաժշտությունը տվյալ տեսարանի համար։ Պոլեդուրիսի երաժշտությունը պարունակում է «եռանդուն երգչախմբային հատվածներ», որոնք երգվում են կախարդի հետևորդների կողմից՝ իրենց առաջնորդին գովաբանելու համար։ Պոլեդուրիսը «ավելի շատ մտահոգված էր այն բանի համար, թե ինչպես են Լատինական բառերը հնչելու երգում, այլ ոչ թե դրանց իմաստով»։ Նա բառերը համադրեց գրիգորական Dies irae վանկարկումների հիման վրա գրված մեղեդու հետ, որն ընտրվել էր «փոխանցելու Թուլս Դումայի գործողությունների դաժանությունը և հետևանքների ողբերգականությունը»։

Ֆիլմի երաժշտությունը, ըստ քննադատների, փոխանցում է ուժի, էներգիայի և դաժանության զգացում, չնայած դրանում առկա են նաև նուրբ պահեր։ Կոնանի և Վալերիայի միջև ինտիմ տեսարանը ուղեկցվում էր հոբոյի և լարային գործիքների հնչյուններով՝ բերելով սիրավեպի և հուզական ինտենսիվության զգացում։ Ըստ Մակդոնալդի, Պոլեդուրիսը չի հետևել սիրային տեսարաններին ռոմանտիզմի ժամանակաշրջանի երաժշտությամբ ուղեկցելու պրակտիկային. փոխարենը նա վերստեղծեց մելամաղձոտ սիրային մեղեդին, որը եզակի էր իր աննշան մանրամասներով։ Կինոլրագրող Դևիդ Մորգանը կարծում է, որ «ռիթմիկ ռոմանտիկ մեղեդիների» վրա ազդել է արևելյան մշակույթը։ Փեյջ Կուկը նկարագրում է «Բարբարոս Կոնանըզ» ֆիլմի երաժշտական նվագակցությունը որպես «մեծ կտավ, որը ներկված է գունագեղ, բայց շատ զգայուն վրձինով։ Պոլեդուրիսի սխեման պարունակում է բնածին տաղանդ, և ձեռք բերված արդյունքն արտահայտվում է ծայրահեղ ինտենսիվությամբ»։

Պոլեդուրիսի կողմից 1981 թվականի նոյեմբերի վերջին սկսված երաժշտության ձայնագրումը երեք շաբաթ շարունակ իրականացվել է Հռոմի տարածքում։ Նա ներգրավեց 90 գործիքների նվագախումբ և 24 հոգուց բաղկացած երգչախումբ Սուրբ Ցեցիլիայի ակադեմիայից․ յուրաքանչյուր անդամի նա ընտրեց անձամբ։ Նվագախումբը ղեկավարել է Գրեյգ Մակրիչին, ով հաճախ է համագործակցել Պոլեդուրիսի հետ։ Երգչախմբի և նվագախմբի հնչյունները ձայնագրվում էին առանձին։ «Բարբարոս Կոնան» դարձավ վերջին ֆիլմը, որը թողարկվեց խոշոր ստուդիայի կողմից, բայց ուներ մեկ ալիքային ձայն։ Պոլեդուրիսի խոսքով՝ Ռաֆայելա Դե Լաուրենտիսը չի վճարել ստերեո սաունդթրեքի արժեքը (30 000 դոլար) և մտահոգված է եղել ստերեո համակարգերով հագեցած կինոթատրոնների անբավարար քանակով։

Թեմատիկա
--------

Պողպատի առեղծված

Պողպատը միշտ գաղտնիք է կրել։ Դուք պետք է ճանաչեք նրան, փոքրիկ Կոնան։ Դուք պետք է հասկանաք դրա էությունը։ Այս աշխարհում ոչ մեկին, ոչ մեկին չես կարող վստահել։ Ոչ տղամարդկանց, ոչ կանանց, ոչ հրեշներին։ («Ցույց է տալիս սուրը») բայց դուք կարող եք վստահել դրան։

Կոնանի հայր

«Բարբարոս Կոնան» ֆիլմի հիմնական թեման պողպատի գաղտնիքն է։ Ֆիլմի սկզբում Քոնանի հայրը որդուն պատմում է սթալի գաղտնիքի մասին և կոչ անում հավատալ միայն դրան։ Սկզբում հավատալով պողպատի ուժին՝ Թուլսա Դումը հարձակվում է Կոնան գյուղի վրա՝ վարպետի թուրը գողանալու նպատակով։ Հետագայում Կոնանը մեկնում է ճանապարհորդության և գտնում այն զենքը, որին հայրը կոչ էր անում հավատալ։ Զենքի թեման վաղուց հաստատվել է գրականության մեջ. գիտնական Կարլ Ջեյմս Գրինդլին նշել է, որ հնության տարբեր ստեղծագործություններում, օրինակ՝ Հոմերոսի «Իլիականում» «Բեովուլֆայում» և «Սըր Գավեյնը և Կանաչ Ասպետը» պոեմում հատուկ ուշադրություն է դարձվում հերոսներին զինելուն։ Գրինդլին նաև հայտնել է, որ «Բարբարոս Կոնանում», ինչպես և ժամանակի մյուս մարտաֆիլմերում, զենքն ավելի շուտ սյուժետային անբաժանելի տարր է, քան հերոսների արժանիքների խորհրդանիշ։ Ջեյմս Ուիթլարկը կարծում է, որ պողպատի առեղծվածը հեգնանք է հաղորդում ֆիլմում զենքի վրա արված շեշտադրմանը. այն պատրանք է ստեղծում, որ զենքն ունի որոշակի սեփական ուժ, իսկ ավելի ուշ պարզվում է, որ այն ինքնին անօգուտ է և կախված է իր տիրոջ ուժից։ Ֆիլմի հետագա տեսարաններից մեկում Դումը ծաղրում է պողպատին՝ ասելով, որ մարմնի ուժն ավելի հզոր է։ Երբ Կոնանը վերադարձնում է իր հոր թուրը, նրա սայրն արդեն կոտրվել է իր կողմից։ Ըստ Գրինդլիի, այն պահը, երբ Կոնանը կոտրում է իր հոր թուրը, արտացոլում է Հոմերոսի այն միտքը, որ «ոչ թե սուրն է հերոս ստեղծում, այլ հերոսը սուր է ստեղծում»։ Ֆիլմը, Ուիթլարկի խոսքով, «ուշադրությանն է ներկայացնում մարդկային հզորության մասին ֆանտազիա, որը գերազանցում է սովորական մարդու հնարավորությունների սահմանները»։ Պասմանը համաձայն է այդ մտքի հետ՝ շեշտելով նաև, որ ֆիլմում մարդկային միտքն ու հույզերն ավելի ուժեղ են, քան ֆիզիկական ուժը։

Ֆիլմի սյուժեում հայտնաբերված մեկ այլ գրական արահետ այն գաղափարն է, որ մահից հետո մեկնում է հանդերձյալ աշխարհ, իսկ հետո վերածնվում է։ Լորեյնի համայնքային քոլեջի պրոֆեսոր Դոնալդ  Պալումբոն ընդգծել է, որ ի տարբերություն ֆանտազիայի ֆիլմերի մեծ մասի, Կոնանում հետմահու ճանապարհորդության հիմնական գաղափարը արտացոլում է մահվան և վերածննդի իմաստը։ Նրա կարծիքով, առաջին տեսարանը, որտեղ հայտնվում են բոլոր երեք ասպեկտները, Կոնանի ազատ արձակումն է ստրկությունից։ Փախչելով շների ոհմակից՝ նա ընկնում է գերեզման, որտեղ գտնում է սուրը, որից հետո թակում է շղթան և ձեռք բերում նոր ուժեր։ Սկզբում նա պայքարում է հսկա օձի հետ Սեթի աշտարակի ներսում, իսկ հետո Դուման տաճարի զնդաններում տեսնում է, թե ինչպես են պաշտամունքի հետևորդները ուտում մարդու մարմինը։ Նա նաև տեսնում է, թե ինչպես են մարդիկ ուտում իրենց մարմինը։ Վալերիայի մահը և հետագա կյանքի վերադարձը (չնայած ժամանակավորապես), խաչելության ժամանակ Կոնանի տանջանքները համարվեցին խորհրդանշական։ Չնայած այս տեսարանը կարող է հիշեցնել քրիստոնեական պատկերները, ֆիլմի սյուժեի և կրոնի միջև ասոցիացիաները հաստատում չեն գտել։ Ինքը՝ Միլիուսը, հայտարարել է, որ իր ֆիլմը լի է հեթանոսական կերպարներով, նույն կարծիքը կիսել են նաև կինոքննադատներ Դերեկ Էլլին և Ջեք Քրոլը։ Ադրիանի քոլեջի պրոֆեսոր Ջորջ Էյխլը ենթադրել է, որ խաչելության տեսարանն ունի հստակ մարքեթինգային ֆոն՝ ծաղրել հանդիսատեսին կրոնական կոթոնացիաներով։ Նա, այնուամենայնիվ, կարծիք հայտնեց, որ Կոնանի պատմությունը կարող է դիտարկվել որպես Քրիստոսի կյանքի անալոգիա և հակառակը։ Կինոքննադատ Նայջել Էնդրյուսը կարծում է, որ քրիստոնեության հետ բոլոր կապերն ավելի շատ կապված են ֆիլմի ստեղծման հետ։

Կոնանի կողմից հսկա օձի սպանությունը հիշեցնում է Զիգֆրիդ Ֆաֆնիրի սպանություԶիգֆրիդերի «Նիբելունգի մատանին» օպերաներում
Միլիուսի՝ իր ֆիլմը Օպերա դարձնելու գաղափարը նկատել են քննադատները. Էլլին և Հաքվեյլը հետևել են Վագների օպերաների հետ կապերին։ Ըստ Հաքվեյլի՝ ֆիլմի բացման էկրանապահիչը շատ մոտ է «Զիգֆրիդ» օպերայում կեղծելու տեսարանին։ Կոնանի ճանապարհորդությունները և նրա տանջանքները հիշեցնում էին գլխավոր հերոսի փորձության քննադատությունը՝ ծնողների մահվան վկայությունը, ստրկության մեջ մեծանալը, հսկա վիշապի սպանությունը։ Բացի այդ, Շվարցենեգերի արտաքին տեսքը նաև գիտնականի մոտ նմանություններ է առաջացրել Զիգֆրիդի հետ։ Ռասայական գերակայության գաղափարը քննադատվել է Ջիմ Հոբերմանի և Ջեյմս Ուոլքոտի կողմից. նրանք երկուսն էլ ընդգծել են, որ ֆիլմի էպիգրաֆը պատկանում է փիլիսոփա Ֆրիդրիխ Նիցշեին, իսկ գլխավոր հերոսը գերմարդի կերպար ունի։ Էբերտը մտահոգություն է հայտնել ֆիլմում «հյուսիսային գերմարդը դիմակայում է սևին» կերպարի վերաբերյալ, և որ «մկանուտ սպիտակամորթը կտրում է սևամորթի գլուխը և արհամարհանքով գցում այն»։ Այս մտավախությունը կիսեց նաև գիտնական Ադամ Ռոբերթսը, ով «Բարբարոս Կոնանին» անվանեց 1980-ական թվականների սկզբի ֆանտաստիկ ֆիլմի օրինակ, որն այս կամ այն նաստիճանով կապված է ֆաշիստական գաղափարախոսության հետ։ Ըստ Ռոբերտսի, նման ֆիլմերը հետևում էին Լենի Ռիֆենշտալի գերմանական ֆիլմերի գաղափարներին և գեղագիտությանը։ Ռոբերտսը զգուշացրել է, որ ֆաշիզմի հետ կապի մասին այս պնդումը սուբյեկտիվ կարծիք է։ Կինոքննադատ Ռիչարդ Դայերն ասել է, որ նման ասոցիացիաները ճշգրիտ չեն եղել և Նիցշեի փիլիսոփայության մոլորությունների հետևանք են։ Փիլիսոփայության ոլորտի գիտնականները հայտարարել են, որ կինոարդյունաբերությունը հաճախ սխալ է մեկնաբանել գերմարդու մասին գաղափարները։

«Բարբարոս Կոնան» ֆիլմը նույնպես դիտվում էր որպես իր ժամանակի արդյունք. ֆիլմի թեմաներն արտացոլում են 1980-ական թվականների ԱՄՆ-ի քաղաքական կլիման։ Ռոնալդ Ռեյգանի նախագահության շրջանում առաջ էին մղվում անհատականության գաղափարները։ Իր ելույթներում Ռեյգանը շեշտել է անհատի բարոյական արժեքը՝ ամերիկացիներին կոչ անելով երկիրը հաջողակ դարձնել և սառը պատերազմում հանդես գալ Խորհրդային Միության դեմ։ Դոկտոր Դեյվ Սաունդերսը կապ է հաստատել «Բարնարոս Կոնան» ֆիլմի ասպեկտների և ռեյգանիզմի միջև՝ պահպանողական գաղափարախոսություն, որն իր արտացոլումն է գտել նախագահի քաղաքականության մեջ։ Կոնանի ելույթը Դումայի դեմ Սաունդերսը նմանեցրեց ամերիկյան արշավներին, հերոսի զենքի (թուրերի) ընտրությունը՝ Ռեյգանի և Միլիուսի ձգտմանը՝ ԽՍՀՄ-ին դիմակայել միայն հոգեպես կամ հասարակ զենքով, իսկ Դումայի տաճարը՝ Մոսկվայի Կրեմլին։ Կոնանը Սաունդերսի մեկնաբանությամբ հանդես է եկել որպես ամերիկացի հերոս, ով փորձությունների և նեղությունների միջոցով ուժ է ստանում չար թշնամիներին ոչնչացնելու համար։ Քելները և Մայքլ Ռայանը նշել են ամերիկյան անհատի ևս մեկ թշնամի՝ չափազանց հզոր դաշնային կառավարություն։ ԱՄՆ-ում անհատականության հետ կապը հաստատված չէր. պատմաբան Ջեֆրի Ռիչարդսը կարծում էր, որ ֆիլմը մեծ տարածում է գտել հիմնականում Մեծ Բրիտանիայի երիտասարդության շրջանում։ Կինոգետ Ռոբին Վուդը ենթադրել է, որ տվյալ դեպքում ֆաշիզմի և ինդիվիդուալիզմի միջև կապը շատ նուրբ է. նա նաև համարել է, որ «Բարբարոս Կոնանը» իր դարաշրջանի միակ ֆիլմն է, որը բացահայտ փառաբանում է ֆաշիզմի իդեալներն այն ձևով, որով դա կուրախացներ Ռիֆենշտալին։

Ֆիլմի ուսումնասիրությունները ուսումնասիրել են նաև սեռական քաղաքականությունը։ 1980-ական թվականների սկզբին ֆեմինիստական շարժումը նվազում էր, և այն ժամանակվա մարտաֆիլմերը խթանում էին տղամարդկությունը։ Նման ֆիլմերում կանայք սովորաբար պատկերվում էին որպես մարմնավաճառներ, աղախիններ կամ մարտիկներ, որոնք հագնվում էին անկեղծ հագուստով։ Կոնանի մասին ֆիլմն իր հանդիսատեսին տվել է խիզախ հերոս, ով ինքնուրույն է հաղթահարում բոլոր դժվարությունները։ Ռենատո Կասարոյի ֆիլմի ամերիկյան պաստառը պարունակում է երկու գլխավոր հերոսների՝ Կոնանի և Վալերիայի սեքսուալացված պատկերը։ Երկու հերոսներն էլ կրում են բաց կոստյումներ, երկար կոշիկներ և երկար մազեր։ Մինչ Կոնանը բարձրացնում է իր թուրը, Վալերիան կռանում է։ Ռիկի Շուբարտի կարծիքով՝ քննադատները Վալերիային չեն ընկալել որպես ուժեղ կին. նրանց համար նա դարձել է սեքսուալ մարմին ունեցող տղամարդ Ռազմիկի ավանդական «ընկերուհին»։

Թողարկում
---------

1980 թվականին պրոդյուսերները սկսեցին գովազդային արշավ՝ ի պաշտպանություն ֆիլմի։ Պաստառները փակցվել են ԱՄՆ-ի կինոթատրոններում։ Պաստառների համար օգտագործվել են Ֆրենկ Ֆրասետայի նկարները, որոնք ներկայացվել են «Կոնան արկածախնդիրզ վեպի շապիկին (անգլ. ՝ Conan The Adventurer) 1966 թվական։ Լաուրենտիսը ցանկանում էր, որ «Բարբարոս Կոնան» էկրաններ դուրս գա 1981 թվականի Սուրբ Ծննդյան օրը, սակայն Universal ընկերության ներկայացուցիչները պահանջեցին շարունակել խմբագրական աշխատանքը այն բանից հետո, երբ նրանք դիտեցին ֆիլմի նախադիտումը օգոստոսին։ Հոլիվուդյան ինսայդերն ասում է, որ իրենք մտահոգված են ֆիլմում բռնության տեսարաններով։ Անհրաժեշտ փոփոխություններ կատարելու համար պրեմիերան հետաձգվեց մինչև հաջորդ տարի։ Ֆիլմի սկզբից կտրվել են մի շարք տեսարաններ (Թուլս Դումայի հարձակումը գյուղի վրա), մասնավորապես՝ Կոնանի մոր կտրված գլխի մոտիկից․ կատարված փոփոխություններից հետո կոմպոզիտոր Բասիլ Պոլեդուրիսը ստիպված էր շտապ հարմարեցնել գրված սաունդթրեքը։ Ֆիլմի վերջնական տարբերակը չի ներառել նաև այն դրվագը, երբ Սուբատայը սպանում է հրեշին օձերի Աշտարակի վերևում, ինչպես նաև այն տեսարանը, երբ Կոնանը շուկայում կտրում է գրպանահատի ձեռքը։ Միլիուսը ծրագրել էր, որ ֆիլմի տևողությունը կկազմի 140 րոպե, սակայն վերջնական տարբերակը տևել է 129 րոպե։ Ռոն Քոբի խոսքով՝ ֆիլմի նկարահանման ծախսերը նախագծի ավարտի պահին կազմել են գրեթե 20 միլիոն դոլար։

1982 թվականի փետրվարի 19-ին Տեխաս նահանգի Հյուսթոն քաղաքում ցուցադրվեց ֆիլմի փոքր նախադիտում։ Հետագա ամիսներին նմանատիպ նախադիտումներ ցուցադրվեցին երկրի 30 քաղաքներում։ Վաշինգտոնում կինեմատոգրաֆի սիրահարները փողոցներում երկար հերթեր են կազմել, որոնց պատճառով սկսել են հայտնվել ավտոմեքենաների խցանումներ։ Դենվերում տոմսերը շատ արագ սպառվեցին։ Հյուսթոնում ավելի քան 1000 մարդ ժամանակ չուներ տոմսեր գնելու համար։ Մարդկանց մեծ մասը, ովքեր եկել էին նախադիտումը դիտելու, տղամարդիկ էին։ Նրանցից մեկը նշել է. «Հանդիսատեսի մեծ մասը բաղկացած էր սպիտակամորթ մարդկանցից, ովքեր կարճ սանրվածք ունեին. տարիքը համապատասխանում էր քոլեջի կամ համալսարանի ուսանողներին։ Նրանք պանկեր կամ ռոքերներ չէին, բայց նրանցից շատերը մկանուտ էին»։ Մարտի 16-ին Մադրիդում տեղի է ունեցել Fotogramas de Plata մրցանակաբաշխության համաշխարհային պրեմիերան։ Մեկ ամիս անց ֆիլմը դուրս եկավ Իսպանիայի և Ֆրանսիայի էկրաններ։ Ֆիլմի տարածմամբ արտերկրում զբաղվել է 20th Century Fox կորպորացիան։ Ի սկզբանե Universal-ը նախատեսում էր, որ ֆիլմի պրեմիերան ԱՄՆ-ում տեղի կունենա հիշատակի օրվան նախորդող հանգստյան օրերին, այդ ժամանակ սկսվում է ամառային սեզոնը, և ուսումնական հաստատությունները փակվում են երկար արձակուրդների համար։ Սակայն սպասվող մյուս բարձր բյուջետային ֆիլմերի հետ մրցակցությունից խուսափելու համար որոշվեց հետաձգել առաջին ցուցադրության ամսաթիվը։ Այսպիսով, 1982 թվականի մայիսի 14-ին Ֆիլմը Էկրան բարձրացավ ԱՄՆ-ի 1400 կինոթատրոններում։

Ճանաչում և ընդգրկում
--------------------

### Արձագանքներ և քննադատություններ

Ֆիլմի մասին քննադատների կարծիքները կիսվել են։ Պրոֆեսոր Գանդենը նշել է, որ «ֆիլմի վերաբերյալ յուրաքանչյուր դրական արձագանքին բաժին է ընկնում երկու բացասական արձագանք»։ Այս իրավիճակը հստակ ցույց է տալիս Chicago Sun-Times-ի Ռոջեր Էբերտի և Time-ի Ռիչարդ Շիկելի կարծիքները։ Էբերտը ֆիլմը անվանել է «հիանալի ֆանտազիա փակ դեռահասների համար», Մինչդեռ Շիկելը ֆիլմը բնութագրել է որպես «Աստղային պատերազմներ» հոգեբանների համար. հիմար և խուլ»։

Քննադատները նշել են ֆիլմում առկա մեծ քանակությամբ դաժանություն, որն անհամեմատելի է Հովարդի ներկայացումների հետ (Հյու Ռանկինի նկարազարդումը Weird Tales ամսագրում)
«Կոնանի» թողարկման ժամանակ թերթերն ու ամսագրերը հակված էին դատապարտել հոլիվուդյան ֆիլմերում բռնության տեսարանները. սովորաբար մարտաֆիլմերում հերոսը հասնում էր իր նպատակին՝ ոչնչացնելով իր ճանապարհին գտնվող բոլորին։ «Կոնանը» հատկապես ակտիվ քննադատության է ենթարկվել բռնության տեսարանների համար, որոնք Newsweek-ի Ջեք Քրոլը անվանել է «անուրախ և տհաճ»։ San Francisco Chronicle-ի համար հոդվածներից մեկում Սթյու Շրայբերգը համարել է, որ ֆիլմում ընդհանուր առմամբ 50 մարդ է սպանվել։ Այնուամենայնիվ, մի շարք այլ քննադատներ այլ կարծիք ունեին այս տեսարանների վերաբերյալ։ Այսպիսով, Դեյվիդ Դենբին New York Magazine-ի իր ակնարկում գրել է, որ բռնության տեսարանները ֆիլմի մի քանի դրական կողմերից մեկն են. այնուամենայնիվ, այնպիսի դրվագներ, ինչպիսիք են Կոնանի մոր գլխատումը, ոչ մի իմաստային բեռ չեն կրում։ Մյուս կողմից, Վինսենթ Քենբին և Պասկալ Մերիգյուն միակարծիք էին այն հարցում, որ բռնության տեսարանները չեն արդարացրել իրենց սպասելիքները. ֆիլմի մտահղացումը և Հովարդի ստեղծագործությունները ենթադրում էին ավելի դաժան դրվագներ։ Պաուլ Սամմոնի կարծիքով՝ որոշ դաժան դրվագներ մեղմելու համար տեսարաններ կտրելը հանգեցրել է նրան, որ դրանք դարձել են «մուլտֆիլմի նման»։

Հովարդի պատմությունների հետ համեմատությունը նույնպես հակասական կարծիքների տեղիք տվեց։ Դենի Փիրին և Ռիչարդ Շիքելը ակնկալում էին, որ վեպերի և կոմիքսների վրա հիմնված ֆիլմը կլինի թեթև կամ ձևանմուշ․ Միլիուսի կողմից Նիցշեի գաղափարախոսության ներդրումը, նրանց կարծիքով, պարզվեց, որ ոչ պատշաճ լուծում է։ Մյուս լրագրողները տպավորված չէին այն բանից, թե ինչպես է Միլիուսը մարմնավորել Հովարդի գաղափարները. Ջեյմս Ուոլքոթը ֆիլմը դժվար է համարել ընկալելի, իսկ Ջեք Քրոլը նշել է, որ սյուժեն զուրկ է բովանդակությունից։ Այնուամենայնիվ, անհատականության և հեթանոսության թեմաները աջակցություն գտան հանդիսատեսի շրջանում. մարտիկի գաղափարը, որը ապավինում է միայն իր հմտությանը և ունակ է հաղթահարել իր ճանապարհի բոլոր խոչընդոտները, դուր եկավ շատ երիտասարդների։ Ուոլկոտը գրել է, որ այս գաղափարները գրավում են «98 ֆունտանոց թուլամորթներին, ովքեր ցանկանում են ավազի մեջ խցկել իրենց բռնարարներին և տեսնել, թե ինչպես է բիկինիով երեխան հրճվանքով շունչը կտրում»։ Քրոլը կարծում է, որ հանդիսատեսին դուր է եկել բռնությունն ու կոտորածը, բայց «փիլիսոփայական լցոնմանը» շատերը թերահավատորեն են վերաբերվել։ Բացի այդ, Հովարդի ստեղծագործության հավատարիմ երկրպագուներին դուր չի եկել ֆիլմում ստեղծված Կոնանի կերպարը։ Տարաձայնություններ են առաջացել նաև գլխավոր հերոսի ծագման վերաբերյալ, քանի որ Հովարդն իր պատմություններում այլ կերպ է նկարագրել Կոնանի մանկությունը։ Այս երկրպագուների տեսակետը պաշտպանում է Քերի Բրոուգերը, բայց Դերեկ Էլլին, Քլարենսը և Սեմմոնը պնդում էին, որ Միլիուսը ճշգրիտ հետևում է Հովարդի աշխատություններում շարադրված գաղափարախոսությանը։

Նաև ակնարկներում հաճախ հիշատակվում էր Առնոլդ Շվարցենեգերի խաղը։ Քլարենսը, Փիրին, Գանդենը և Նայջել Էնդրյուսը այն լրագրողների թվում էին, ովքեր դրական էին խոսում նրա մասին։ Նրանց կարծիքով՝ նախկին բոդիբիլդերի ֆիզիկական պատրաստվածությունը թույլ է տվել նրան շատ համոզիչ տեսք ունենալ բարբարոսի դերում։ Էնդրյուսը հավելեց, որ Շվարցենեգերը, որպես Կոնան, որոշակի հմայք ուներ՝ իր շեշտադրման պատճառով, և դրա շնորհիվ ֆիլմն ավելի գրավիչ դարձավ երկրպագուների համար։Fanfare ամսագրի Ռոյալ Բրաունը համաձայն չէր այս տեսակետի հետ և ուրախացավ այն փաստով, որ դերասանի բոլոր արտահայտությունները, որոնք նա ասում է ֆիլմի ընթացքում, զբաղեցրել են ընդամենը «երկու տպագիր էջ»։ Շիքելը Շվարցենեգերի խաղը բնութագրեց որպես «հարթ»․ Քրոլը դերասանին նկարագրեց որպես «ձանձրալի մսի կտոր սուր թուրով, կրծքավանդակի և մեջքի մկաններով մարդու կոլաժ, որն ավելի քիչ ոճ և խելք ունի, քան փոքրիկ աղջիկը»։ Սանդալ Բերգմանը արժանացել է դրական արձագանքների. ըստ քննադատների՝ նա ֆիլմում շնորհք և դինամիկա է բերել։ Գանդենը կարծում էր, որ ֆոն Սիդովը թույլ է ներգրավվել իր դերի մեջ։ Ջեյմս Էրլ Ջոնսը, ըստ Կլարենսի, կատարել է Թուլս Դումի դերը չափազանց կեղծ։ Բրոուգերը ոչ մի դերասանի չի քննադատել իրենց կատարման համար՝ փոխարենը ամբողջ մեղքը բարդելով Միլիուսի սցենարի վրա։

### Տոմսարկղեր և վաճառք

1982 թվականի մայիսի առաջին շաբաթվա ընթացքում «Բարբարոս Կոնան» կինովարձույթում հավաքել է 9 479 373 դոլար։ Հյուսիսային Ամերիկայում տոմսարկղերը կազմել են 39 565 475 դոլար և 29 286 000 դոլար ամբողջ աշխարհում, ընդհանուր առմամբ՝ 68 851 475 դոլար։ Ֆիլմը 1982 թվականի Հյուսիսային Ամերիկայի ամենաշատ եկամուտ ունեցող ֆիլմերի 17-րդ տեղում էր։ The Boston Globe թերթի հարցազրուցավար Մերիան Քրիստիի տեղեկատվության համաձայն՝ ֆիլմը կոմերցիոն հաջողություն է ունեցել նաև Եվրոպայում և Ճապոնիայում։ Էմորիի համալսարանի պրոֆեսոր Դևիդ Կուկը կարծում է, որ ԱՄՆ-ում «Բաչբարոս Կոնան» վաճառքները բավարար չեն բլոկբաստերի համար․ ենթադրվում էր, որ ֆիլմը պետք է առնվազն 50 մլն դոլար հավաքի մեկ մայրցամաքի տարածքում:

Ֆիլմը տեսաերիզով թողարկվել է 1982 թվականի հոկտեմբերի 2-ին։ Վաճառքի մակարդակը բավականին բարձր էր. իր թողարկումից ի վեր «Բարբարոս Կոնան» հայտնվել է Billboard Videocassette Top 40 («տեսաերիզների 40 լավագույն ֆիլմերը») ցուցակում և այնտեղ մնացել է 23 շաբաթ։ «Բարբարոս Կոնան» մոտիվներով ստեղծվել է նովել, որը գրել են Լին Քարթերն ու դե Կամպսի ամուսինները։ Marvel-ը նաև թողարկել է ֆիլմի հիման վրա կոմիքսներ, որոնք ստեղծվել են Մայքլ Ֆլեյշերի սցենարով և նկարել են Ջոն Բուշեման․ այս կոմիքսը դարձել է ընկերության կողմից թողարկված ամենահազվագյուտ հրատարակություններից մեկը։

### Պարգևներ

«Բարբարոս Կոնան» ոչ մի մրցանակ չի ստացել, բայց Hollywood Foreign Press Association-ը նշել է Սանդել Բերգմանի խաղը և նրան շնորհել է «Ոսկե գլոբուս» մրցանակը տարվա սկսնակ աստղին՝ դերասանուհի»։ Բասիլ Պոլեդուրիսի կողմից գրված սաունդթրեքը Films in Review-ի կողմից ստացել է 2-րդ տեղը 1982 թվականի ֆիլմերի լավագույն սաունդթրեքերի ցանկում, իսկ 2005 թվականին առաջադրվել է American Film Institute-ի (AFI) կողմից՝ «AFI-ի կողմից 100 տարվա ընթացքում ամերիկյան ֆիլմերի լավագույն երաժշտություն» անվանակարգում։ Ֆիլմը նաև հայտնվել է 2008 թվականին AFI-ի վարկածով ամերիկյան ֆանտազիայի ժանրի 10 լավագույն ֆիլմերի ցանկում, իսկ գլխավոր հերոսը 2003 թվականին առաջադրվել է AFI-ի վարկածով 100 լավագույն հերոսների և չարագործների ցուցակում ընդգրկվելու համար։ Ֆիլմը նաև առաջադրվել է «Ոսկե ազնվամորի» մրցանակի «Վատագույն դերասան» անվանակարգում (Առնոլդ Շվարցենեգեր)։

Ազդեցություն
------------

Թեև 1980-ական թվականների կոմիքսների և pulp հրատարակությունների մեծ մասը կոմերցիոն հաջողություն չունեցավ, «Բարբարոս Կոնան» նման հաջողության հասավ։ Սեմմոնի կարծիքով՝ ֆիլմը դարձավ այն մոդելը, որով առաջնորդվում էին ֆենթեզի ժանրի ֆիլմ նկարահանելիս, մինչև նկարահանվեց Փիթեր Ջեքսոնի դեբյուտային ֆիլմը՝ «Մատանիների տիրակալը. Մատանու եղբայրությունը» (2001)․ նմանատիպ ժանրի մի քանի նկարներ քննադատների կողմից ճանաչվել են «Կոնան» կրկնօրինակներով, օրինակ՝ «Գազանների տերը» (1982) և ցածր բյուջետային ֆիլմեր՝ «Անհաղթ Ատոր» (1982) և «Մահվան որսորդը» (1983)։ Ֆիլմի շարունակությունը՝ «Կործանիչ Կոնան»-ը, թողարկվել է 1984 թվականին․ դրան մասնակցել են նաև Շվարցենեգերը, Մակոն և Պոլեդուրիսը։ Հովարդի սյուժեի ավելի ուշ հարմարեցումները Սեմմոնի կողմից համարվեցին ոչ այնքան որակյալ, որքան բնօրինակ ֆիլմը։ 1983-1993 թվականներին թողարկվել է The Adventures of Conan: a Sword and Sorcery Spectacular շոուն, որը «Բարբարոս Կոնան» սփին-օֆֆն է։

Պրոդյուսեր Դինո Դե Լաուրենտիսի ավելի ուշ ֆիլմերը( 2009 թվականի լուսանկար) այնքան հաջողություն չունեին, որքան «Բարբարոս Կոնան»
Նկարահանումների որոշ մասնակիցներ կարճ ժամանակով հանրաճանաչություն ձեռք բերեցին։ «Ոսկե գլոբուս» մրցանակը, որը ստացել է դերասանուհի սանդալ Բերգմանը Վալերիայի դերի համար, նրա ամենամեծ նվաճումն էր կինոարդյունաբերության մեջ. նրա հետագա դերերը նույնքան հաջող չէին։ 1976 թվականին «Քինգ Քոնգ» ֆիլմի հաջողությունից հետո պրոդյուսեր Դինո Դե Լաուրենտիսը մի շարք առևտրային անհաջողություններ կրեց. «Բարբարոս Կոնան» ֆիլմը պետք է «շրջադարձային պահ» իներ նրա համար։ Այնուամենայնիվ, չնայած այն հանգամանքին, որ և օրիգինալ ֆիլմը, և շարունակությունը կոմերցիոն առումով հաջող էին, պրոդյուսերի հետագա մեծ բյուջետային նախագծերը ձախողվեցին, և 1988 թվականին Դե Լաուրենտիսը ստիպված եղավ հայտարարել իր սնանկության մասին. Ջոն Միլիուսի համար «Բարբարոս Կոնան» թողարկման պահին «ամենամեծ ռեժիսորական հաջողությունն» էր. նրա հետագա աշխատանքը չի բերել նույն հաջողությունն ու ժողովրդականությունը։

Պրեսմանը որևէ եկամուտ չի ստացել ֆիլմի վճարներից, սակայն նա վաճառել է Կոնան Դե Լաուրենտիսի արտոնության իրավունքը 4,5 միլիոն դոլարով և պայմանավորվել է, որ կստանա «Բարբարոս Կոնան» ֆիլմի ցանկացած շարունակության հասույթի 10%-ը։ Այս գործարքը նրան փրկել է ֆինանսական կործանումից, քանի որ ավելի վաղ «Հին տղաները» (1979) ֆիլմի վրա աշխատելիս նա պարտքեր էր կուտակել։ Նա նաեւ 
ընկերության հետ պայմանավորվել է ֆիլմի մոտիվներով խաղալիքների հավաքածու արտադրելու մասին։ Եվ չնայած ընկերության ղեկավարները հետագայում «Բարբարոս Կոնան» ֆիլմը չափազանց դաժան համարեցին երեխաների համար և կասեցրին լիցենզիան, Պրեսմանը համոզեց նրանց թույլտվություն տալ ֆիլմ նկարահանելու իրենց նոր Masters of the Universe խաղալիքների շարքի մասին։ Համանուն ֆիլմը ստեղծողների համար արժեցել է 20 մլն դոլար, իսկ ԱՄՆ-ի տարածքում նրա տոմսարկղային հասույթը կազմել է 17 մլն դոլար։

Ֆիլմի թողարկումից հետո ամենամեծ հաջողությանը հասել են Բազիլ Պոլեդուրիսն ու Առնոլդ Շվարցենեգերը։ Պոլեդուրիսը համբավ է ձեռք բերել կինոարդյունաբերության մեջ, իսկ նրա երաժշտությունն արժանացել է քննադատների գովասանքի։ Մակդոնալդը ֆիլմում պոլեդուրիսի աշխատանքը անվանել է «տասնամյակի ամենահուզիչ երաժշտական նվագակցություններից մեկը», իսկ Փեյջ Քուքը նշել է երաժշտությունը՝ որպես տվյալ ֆիլմը դիտելու միակ պատճառ։ «Բարբարոս Կոնան» ֆիլմի երաժշտությունը լսելուց հետո Փոլ Վերհովենը պոլեդուրիսին հրավիրեց դառնալ իր «Միս և արյուն» (1985) և «Ռոբոտ-ոստիկան» (1987) ֆիլմերի կոմպոզիտորը։ Վերհովենի «Հիշել ամեն ինչ» ֆիլմի երաժշտական նվագակցությունը նույնպես ստեղծվել է «Բարբարոս Կոնան» ֆիլմի ազդեցության տակ․ կոմպոզիտոր Ջերի Գոլդսմիթը երաժշտություն գրելիս հիմնված էր Պոլեդուրիսի ստեղծագործությունների վրա։

«Բարբարոս Կոնան»  Շվարցենեգերին համաշխարհային ճանաչում բերեց որպես կինոաստղ և հաստատեց նրա ապագա դերերի կերպարը՝ «սառը, մկանուտ, անարտահայտիչ, բայց գրավիչ»։ Նրա դերը որպես բարբարոս հաճախ ասոցացվում էր իր հետ՝ մասնակցելով Ջորջ Բուշի նախընտրական արշավին, Շվարցենեգերը ներկայացվում էր որպես «Կոնան Հանրապետական». մականունը նրան ուղեկցում էր իր ողջ քաղաքական կարիերայի ընթացքում և հաճախ կրկնվում էր մամուլի կողմից, մինչ նա զբաղեցնում էր Կալիֆորնիայի նահանգապետի պաշտոնը։ Ինքը՝ Շվարցենեգերը, գոհ էր այն բանից, թե ինչ համբավ է բերել իրեն այս ֆիլմը, և Կոնանի դերը անվանել է «ճակատագրի նվեր իր կարիերայի համար»։ Որպես Քալիֆորնիայի նահանգապետ՝ նա իր աշխատասենյակում պահել է Ատլանտայի թուրի օրինակը՝ երբեմն դրա հետ լուսանկարվելով այցելուների առջև։ Իր ելույթներում նա հաճախ էր արտասանում իր հերոսի արտահայտությունը՝ «Ջախջախել քո թշնամիներին, տեսնել, թե ինչպես են նրանք փախչում քեզանից և լսել նրանց կանանց լացը»։

Ի պատիվ Սուբոտայի, որին ֆիլմում մարմնավորել է Ջերի Լոպեսը, անվանվել է դինոզավրի տեսակ՝ Ozraptor subotaii։

Նշումներ
--------

1. ↑  Ջոդի Սամսոնի կարծիքով, ով թրեր էր ստեղծում ֆիլմի համար, թեև ֆիլմում պատկերված կեղծման գործընթացը մոտ էր իրականությանը, ձյան մեջ զենքը իջեցնելով կարծրացնելը (թուրը տաքացնելուց հետո սառեցնելը) կարող էր ավելի շուտ վնասել բերանը։
2. ↑  Բնօրինակ անգլերեն մեջբերում, որը թարգմանվել է սըր Հենրի Հոուլ Հաուորտի կողմից Չինգիզ խանի բառերի ֆրանսերեն արտասանությունից․ *The greatest pleasure is to vanquish your enemies, to chase them before you, to rob them of their wealth, to see those dear to them bathed in tears, to ride their horses, to clasp to your bosom their wives and daughters* («Ամենամեծ հաճույքն այն է, որ նվաճես քո թշնամիներին, հետապնդես նրանց մինչև վերջ, թալանես նրանց հարստությունը, տեսնես, թե ինչպես են նրանց համար թանկ մարդիկ արցունքների մեջ խեղդվում, քշես նրանց ձիերին, նրանց կանանց ու դուստրերին կրծքին սեղմես»)։
3. ↑  Իսպանական պեսետայում ԱՄՆ դոլարի փոխարժեքը 1981 թվականի հունվարի 31-ի դրությամբ կազմել է 82,7500-ից 1-ը։
4. ↑  1982 թվականին կինոթատրոնի տոմսի միջին գինը 2,94 դոլար էր 
։
5. ↑  Մանրամասն կոմիքսի մասին․ *Michael Fleisher։* Conan the Barbarian // *21*. — New York, United States: Marvel Comics Group, 1982. — Т. 1. — ISBN 0-939766-07-8.

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Internet Movie Database — 1990.
2. ↑  Lexicon of international films (գերմ.) — Zweitausendeins.
3. ↑  AFI լիամետրաժ ֆիլմերի կատալոգ
4. 1 2 3 4
5. 1 2 3 4
6. ↑
7. 1 2
8. ↑  Box Office Mojo — 1999.
9. ↑  Internet Movie Database — 1990.
10. ↑  Ֆիլմերի շվեդական շտեմարան (շվեդերեն) — Svenska Filminstitutet.
11. 1 2 3 4 5
12. 1 2
13. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13
14. 1 2 3  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
15. ↑
16. 1 2  Box Office Mojo — 1999.
17. 1 2 3 4  Gunden, 1989, էջ 14
18. 1 2 3 4  Denby, 1982, էջ 68
19. 1 2 3 4  Sammon, 1982b
20. 1 2 3  Edward Waterman, Jody Samson. (2002). «Jody Samon—Master Sword Maker». Արխիվացված է օրիգինալից 2002 թ․ հոկտեմբերի 13-ին.
21. ↑  Gunden, 1989, էջ 16
22. 1 2 3  Passman, 1991, էջ 92
23. 1 2 3 4 5 6 7 8  Gunden, 1989
24. ↑  Flynn, 1996, էջ 40
25. 1 2 3 4 5  Sammon, 1982a, էջ 47
26. ↑  Gunden, 1989, էջ 17
27. 1 2 3 4 5  Sammon, 1982a, էջ 50
28. 1 2  Sammon, 1982a, էջ 55
29. 1 2  Gunden, 1989, էջ 19
30. 1 2  Saunders, 2009, էջ 58
31. 1 2  Gunden, 1989, էջ 28
32. ↑  Helman, 2003, էջ 276
33. 1 2 3  Williams, 2010, էջ 116
34. 1 2 3  Peary, 1986
35. ↑  Herron, 2000, էջ 177
36. ↑  Herron, 2000
37. 1 2 3  Sammon, 1982a, էջ 37
38. 1 2 3  Passman, 1991
39. ↑  Schubart, 2007, էջ 36
40. ↑  Schubart, 2007, էջ 232
41. ↑  Passman, 1991, էջ 104
42. 1 2  Sammon, 2007, էջ 105
43. ↑  Sammon, 1981, էջ 33
44. 1 2 3 4  Ebert, 1982
45. 1 2 3 4 5 6 7  Kroll, 1982
46. ↑  Gallagher, Milius, 1989
47. 1 2 3 4  Sammon, 1982a, էջ 31
48. ↑  Ashley, 2007, էջ 138
49. 1 2  Turan, 1980
50. 1 2 3 4 5 6  Sammon, 2007
51. 1 2 3 4 5  Carney, 1987, էջ 72
52. ↑  Hunter, 2007, էջ 156
53. 1 2  Turan, 1980, էջ 62
54. 1 2 3 4  Sammon, 1981, էջ 25
55. 1 2 3  Sammon, 1982a, էջ 32
56. 1 2  Sammon, 1982a, էջ 30
57. ↑  Sammon, Cobb, 1982, էջ 65
58. 1 2 3  Sammon, 1981, էջ 26
59. 1 2 3  Carney, 1987, էջ 74
60. ↑  Riordan, 1994, էջ 99
61. ↑  McGilligan, Stone, 2001, էջ 18
62. ↑  Gunden, 1989, էջ 20
63. 1 2  Beaver, 1994, էջ 50
64. 1 2  Gunden, 1989, էջ 21
65. ↑  Nicholls, 1984
66. 1 2  Bruzenak, 1981, էջ 53
67. ↑  Sammon, 2007, էջ 103
68. ↑  Flynn, 1996, էջ 45
69. ↑  Sammon, 2007, էջ 100
70. ↑  Sammon, 2007, էջ 101
71. ↑  Turan, 1980, էջ 63
72. ↑  Andrews, 1995, էջ 101
73. ↑  Gallagher, Milius, 1989, էջ 26
74. ↑  Western Empire, 1980
75. 1 2 3  Gunden, 1989, էջ 24
76. ↑  Steranko, Bergman, 1982, էջ 41
77. 1 2  Sammon, Milius, 1982, էջ 26
78. 1 2 3 4  Gallagher, Milius, 1989, էջ 178
79. ↑  Steranko, Milius, 1982
80. 1 2  Andrews, 1995, էջ 107
81. 1 2 3  Gunden, 1989, էջ 26
82. ↑  Irwin, 2007, էջ 19
83. ↑  Howorth, 1876, էջ 110
84. 1 2 3 4  Sammon, 1982a, էջ 62
85. ↑  Turan, 1980, էջ 66
86. ↑  Bebenek, 2004
87. ↑  Marklund, 2010, էջ 309
88. ↑  Sammon, 1981, էջ 20
89. ↑  Sammon, 1981, էջ 19
90. ↑  Kurohashi, 1999
91. 1 2 3 4  Sammon, 1982a, էջ 42
92. ↑  Williams, 2010, էջ 115
93. ↑  Riordan, 1994, էջ 126
94. ↑  Riordan, 1994, էջ 102
95. ↑  Steranko, Schwarzenegger, 1982, էջ 26
96. ↑  Williams, 2010
97. ↑  Beaver, 1994, էջ 51
98. ↑  McGilligan, Stone, 2001, էջ 19
99. ↑  Gunden, 1989, էջ 22
100. 1 2 3 4 5  Elley, 1984, էջ 151
101. ↑  Sammon, 1982a, էջ 29
102. ↑  Sammon, 1982a, էջ 40
103. 1 2  Mitchell, Ferguson, Cobb, 1982, էջ 20
104. 1 2 3 4  Sammon, 1982a, էջ 38
105. ↑  Sammon, 1981, էջ 32
106. ↑  Galindo, 1981
107. 1 2 3 4 5  Sammon, 1982a, էջ 56
108. ↑  Sammon, Cobb, 1982, էջ 67
109. ↑  Sammon, 1981, էջ 22
110. ↑  «H.10—Foreign Exchange Rates, Spain Historical Rates». *Federal Reserve Statistical Release*. Federal Reserve System. 1989 թ․ դեկտեմբերի 29. Արխիվացված է օրիգինալից 2002 թ․ հունիսի 26-ին. Վերցված է 2011 թ․ օգոստոսի 2-ին.
111. ↑  Sammon, 1981, էջ 34
112. ↑  Capella-Miternique, 2002
113. ↑  Sammon, 1982a, էջ 51
114. ↑  Sammon, 1982a, էջ 71
115. ↑  Moya, 1999
116. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Sammon, 1982a
117. ↑  Sammon, 1982a, էջ 69
118. ↑  Sammon, Cobb, 1982
119. ↑  Sammon, 1981, էջ 31
120. ↑  Sammon, 2007, էջ 104
121. 1 2 3  Sammon, 2007, էջ 108
122. 1 2 3  Huckvale, 1994, էջ 133
123. ↑  Sammon, 1981, էջ 37
124. ↑  Sammon, 1982a, էջ 54
125. ↑  Sammon, 1982a, էջ 59
126. 1 2  Sammon, 1981
127. ↑  Franck, 1985, էջ 20
128. ↑  Franck, 1985
129. ↑  Franck, 1985, էջ 24
130. 1 2 3 4 5  Sammon, 1982a, էջ 35
131. ↑  Sammon, 1982a, էջ 39
132. ↑  Steranko, Schwarzenegger, 1982, էջ 31
133. 1 2  Sammon, 1981, էջ 23
134. ↑  Steranko, Schwarzenegger, 1982, էջ 32
135. ↑  Robb, 1994, էջ 6
136. ↑  Sammon, 1981, էջ 24
137. ↑  Sammon, 1982a, էջ 46
138. ↑  Sammon, 1981, էջ 36
139. ↑  Sammon, 1982a, էջ 60
140. 1 2  MacDonald, 1998
141. ↑  Thomas, 1997
142. ↑  Thomas, 1997, էջ 328
143. ↑  ASC, 1982
144. ↑  ASC, 1982, էջ 783
145. 1 2 3 4 5  Cook, 1983, էջ 120
146. 1 2 3 4  MacDonald, 1998, էջ 292
147. 1 2 3  MacDonald, 1998, էջ 294
148. ↑  ASC, 1982, էջ 785
149. 1 2 3 4 5  Morgan, 2000
150. ↑  Morgan, 2000, էջ 171
151. ↑  Randall D. Larson. (2006 թ․ նոյեմբերի 16). «Remembering Basil». *Mania.com*. Demand Media. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ ապրիլի 10-ին. Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 8-ին.
152. 1 2 3 4 5  Thomas, 1997, էջ 326
153. 1 2  ASC, 1982, էջ 786
154. 1 2  MacDonald, 1998, էջ 293
155. ↑  Larson, 1985, էջ 349
156. 1 2  Morgan, 2000, էջ 167
157. 1 2  Morgan, 2000, էջ 228
158. 1 2  Rudy Koppl, Basil Poledouris. (2009 թ․ հուլիսի 2). «Basil Poledouris: A Man and His Music». *CinemaScore • Soundtrack • Archives*. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 11-ին.
159. ↑  Morgan, 2000, էջ 175
160. ↑  Grindley, 2004, էջ 159
161. 1 2  Grindley, 2004
162. 1 2  Whitlark, 1988, էջ 115
163. ↑  Grindley, 2004, էջ 160
164. ↑  Palumbo, 1987, էջ 212
165. ↑  Palumbo, 1987
166. ↑  Aichele, 2002
167. ↑  Aichele, 2002, էջ 8
168. ↑  Andrews, 1995, էջ 104
169. ↑  Hoberman, 2000, էջ 30
170. 1 2 3  Wolcott, 1982, էջ 160
171. ↑  Roberts, 1998
172. ↑  Dyer, 2002, էջ 265
173. ↑  Jovanovski, 2008, էջ 105
174. ↑  Solomon, 2003, էջ 33
175. ↑  Shaw, 2007
176. 1 2 3  Saunders, 2009
177. 1 2  Saunders, 2009, էջ 51
178. 1 2  Kellner, 2004, էջ 73
179. ↑  Saunders, 2009, էջ 57
180. ↑  Ryan, Kellner, 1990, էջ 226
181. ↑  Richards, 1997
182. ↑  Wood, 2003, էջ 152
183. ↑  Cross, 2008, էջ 191
184. ↑  Thompson, 2007
185. ↑  Passman, 1991, էջ 91
186. ↑  Cross, 2008
187. ↑  Wood, 2003, էջ 36
188. ↑  Schubart, 2007, էջ 224
189. ↑  Schubart, 2007
190. ↑  Schubart, 2007, էջ 18
191. ↑  Heritage, 2010, էջ 118
192. ↑  Segaloff, 1981
193. ↑  Churcher, 1981, էջ 12
194. ↑  Gunden, 1989, էջ 27
195. ↑  Harmetz, 1982
196. ↑  ABC, 1982b
197. ↑  ABC, 1982a
198. 1 2  Mérigeau, 1982
199. 1 2 3  Flynn, 1996, էջ 48
200. ↑  Kilday, 1999
201. ↑  BusinessWeek, 1982
202. ↑  Gunden, 1989, էջ 15
203. 1 2 3  Schickel, 1982
204. 1 2 3  Andrews, 1995
205. ↑  Andrews, 1995, էջ 141
206. 1 2  Canby-a, 1982
207. 1 2 3 4  Clarens, 1982, էջ 28
208. ↑  Richards, 1997, էջ 170
209. 1 2  Brougher, 1982, էջ 103
210. ↑  Clarens, 1982, էջ 27
211. ↑  Andrews, 1995, էջ 106
212. ↑  Brown, 1982, էջ 486
213. 1 2  «Conan the Barbarian (1982)». Box Office Mojo. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 19-ին.
214. ↑  Vogel, 2011, էջ 91
215. ↑  Box Office Mojo — 1982 Chart «1982 Yearly Box Office Results» (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հունվարի 14-ին. Վերցված է 5 августа 2012 года-ին. `{{cite web}}`: Check `|url=` value (օգնություն)
216. ↑  Christy, 1982
217. 1 2  Cook, 1999, էջ 32
218. ↑  Harmetz, 1983
219. ↑  Billboard, 1982
220. ↑  Billboard, 1983
221. ↑  Canby-b, 1982
222. ↑  Weiner, 2008, էջ 216
223. ↑  «HFPA—Awards Search—Sandahl Bergman» (անգլերեն). Hollywood Foreign Press Association. 2011. Արխիվացված է օրիգինալից 15 декабря 2009-ին. Վերցված է 5 августа 2012-ին.
224. ↑  «AFI's 100 Years of Film Scores Official Ballot» (PDF) (անգլերեն). California, United States: American Film Institute. 23 сентября 2005. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2012 թ․ օգոստոսի 17-ին. Վերցված է 5 августа 2012-ին.
225. ↑  «AFI's 10 Top 10 Official Ballot» (PDF) (անգլերեն). California, United States: American Film Institute. 2008 թ․ հունվար. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2011 թ․ օգոստոսի 7-ին. Վերցված է 5 августа 2012-ին. `{{cite web}}`: Invalid `|url-status=unknown-host` (օգնություն)
226. ↑  «AFI's 100 Years 100 Heroes & Villains 400 Nominated Characters» (PDF) (անգլերեն). California, United States: American Film Institute. 2003. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2012 թ․ օգոստոսի 17-ին. Վերցված է 5 августа 2012-ին.
227. ↑  *John Wilson.* The Official Razzie Movie Guide: Enjoying the Best of Hollywood's Worst. — Grand Central Publishing, 2005. — ISBN 0-446-69334-0
228. ↑  Rossen, 2008, էջ 127
229. ↑  Sammon, 2007, էջ 107
230. ↑  Gunden, 1989, էջ 247
231. ↑  Maltin, 2008, էջ 97
232. ↑  McDonagh, 2008, էջ 135
233. ↑  Andrews, 2006, էջ 101
234. ↑  Falicov, 2003, էջ 26
235. ↑  Sammon, 1984, էջ 5
236. ↑  [[#CITEREFUniversal\_Studios,\_1983|Universal Studios, 1983]]
237. ↑  Moleski, 1985
238. ↑  Flynn, 1996
239. ↑  Behar, 1990
240. 1 2  Kendrick, 2009, էջ 87
241. ↑  Cook, 1999
242. ↑  Pulleine, 1986
243. ↑  Twitchell, 1992, էջ 248
244. ↑  Rossen, 2008, էջ 169
245. ↑  Thomas, 1997, էջ 325
246. ↑  Randall D Larson, Basil Poledouris. (2008). «Basil Poledouris on Flesh & Blood». *CinemaScore • Soundtrack • Archives*. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 11-ին.
247. ↑  Morgan, 2000, էջ 55
248. ↑  Karlin, 1994, էջ 6
249. ↑  Rees, 1992, էջ 1992
250. ↑  Popadiuk, 2009, էջ 96
251. 1 2  Ronald Grover, Christopher Palmeri. (2004 թ․ հուլիսի 5). «Arnold Is Hitting His Marks». *BW Online*. Bloomberg. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ սեպտեմբերի 7-ին.
252. ↑  Geringer, 1987
253. ↑  Marie Brenner. (2005). «Mr. and Mrs. California». *Vanity Fair*. Condé Nast Digital. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 11-ին.
254. ↑  Charlie LeDuff, John M. Broder. (2004 թ․ հունիսի 24). «Schwarzenegger, Confident and Ready for Prime Time». *The New York Times*. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 17-ին.
255. ↑  Stuart Fox. (2011 թ․ մարտի 1). «Schwarzenegger: Get Real About Climate Change». *msnbc.com*. NBCUniversal / Microsoft. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 17-ին.
256. ↑  Одноклеточный Ктулху, набоковские бабочки и другие персонажи Արխիվացված 2015-06-21 Wayback Machine // Полит.ру, 17 мая 2014

Գրականության ցանկ
-----------------

Գրքեր
* *Aichele, George.* Gospel Images in Fiction and Film: On Reversing the Hermeneutical Flow. — Sheffield, United Kingdom: Sheffield Academic Press, 2002. — Т. 84. — С. 7—10. — (Biblical Seminar). — ISBN 1-84127-343-0
* *Andrews, David.* Soft in the Middle: The Contemporary Softcore Feature in its Contexts. — Ohio, United States: Ohio State University Press, 2006. — С. 77—109. — ISBN 0-8142-1022-8
* *Andrews, Nigel.* True Myths: The Life and Times of Arnold Schwarzenegger. — London, United Kingdom: Bloomsbury Publishing, 1995. — ISBN 0-7475-2126-3
* *Ashley, Michael.* Gateways to Forever: The Story of the Science-Fiction Magazines from 1970 to 1980. — Liverpool, United Kingdom: Liverpool University Press, 2007. — С. 135—139. — ISBN 978-1-84631-002-7
* *Beaver, Frank.* Oliver Stone: Wakeup Cinema. — New York, United States: Twayne Publishers, 1994. — С. 48—66. — (Twayne's Filmmakers Series). — ISBN 0-8057-9332-1
* *Bebenek, Chris.* African American Lives. — New York, United States: Oxford University Press, 2004. — С. 473—474. — ISBN 0-19-516024-X
* *Cross, Gary.* Men to Boys: The Making of Modern Immaturity. — New York, United States: Columbia University Press, 2008. — ISBN 978-0-231-14430-8
* *Dyer, Richard.* The Masculinity Studies Reader. — Oxford, United Kingdom: Blackwell Publishers, 2002. — С. 262—273. — ISBN 0-631-22660-5
* *Elley, Derek.* The Epic Film: Myth and History. — London, United Kingdom: Routledge & Kegan Paul, 1984. — С. 136—159. — ISBN 0-7100-9656-9
* *Flynn, John L.* The Films of Arnold Schwarzenegger. — Revised and updated. — New York, United States: Carol Publishing Group, 1996. — (Citadel Press Book). — ISBN 0-8065-1645-3
* *Gunden, Kenneth von.* Flights of Fancy: The Great Fantasy Films. — North Carolina, United States: McFarland & Company, 1989. — С. 14—29. — ISBN 0-7864-1214-3
* *Herron, Don.* The Dark Barbarian — The Writings of Robert E. Howard: A Critical Anthology. — New Jersey, United States: Wildside Press, 2000. — ISBN 1-58715-203-7
* *Hoberman, James.* Action/Spectacle Cinema. — London, United Kingdom: British Film Institute, 2000. — С. 29—33. — ISBN 0-85170-756-4
* *Howorth, Henry Hoyle.* History of the Mongols: The Mongols Proper and the Kalmuks. — London, United Kingdom: Longmans, Green and Company, 1876. — Т. 1. — С. 49—115. — (History of the Mongols from the 9th to the 19th Century).
* *Jovanovski, Thomas.* Aesthetic Transformations: Taking Nietzsche at His Word. — Peter Lang, 2008. — Т. 204. — С. 103—110. — (American University studies). — ISBN 978-0-8204-2002-8
* *Karlin, Fred.* Listening to Movies: The Film Lover's Guide to Film Music. — California, United States: Wadsworth Group, 1994. — С. 3—16. — ISBN 0-02-873315-0
* *Kendrick, James.* Hollywood Bloodshed. — Illinois, United States: Southern Illinois University Press, 2009. — С. 79—105. — ISBN 0-8093-2888-7
* *Kurohashi, Yuko.* Asian American Culture on Stage: The History of the East West Players. — New York, United States: Garland Publishing, 1999. — ISBN 0-8153-3147-9
* *Larson,Randall D.* Musique Fantastique: A Survey of Film Music in the Fantastic Cinema. — New Jersey, United States: Scarecrow Press, 1985. — С. 347—356. — ISBN 0-8108-1728-4
* *Maltin, Leonard.* Leonard Maltin's Movie Guide 2009. — London, United Kingdom, 2008. — ISBN 978-0-452-28978-9
* *MacDonald, Laurence E.* The Invisible Art of Film Music: A Comprehensive History. — New York, United States: Ardsley House, 1998. — С. 291—294. — ISBN 1-880157-56-X
* *Morgan, David.* Knowing the Score: Film Composers Talk About the Art, Craft, Blood, Sweat, and Tears of Writing for Cinema. — New York, United States: HarperEntertainment, 2000. — ISBN 0-380-80482-4
* *Moya, José Enrique Martínez.* Almería, A World of Film = Almería, un Mundo de Película. — Almería, Spain: Almería Studies Institute, 1999. — Т. 11. — (Almería y Los Almerienses). — ISBN 84-8108-169-8(իսպ.)
* *Nicholls,Peter.* The World of Fantastic Films: An Illustrated Survey. — New York, United States: Dodd, Mead, and Company, 1984. — ISBN 0-396-08382-X
* *Peary, Danny.* Guide for the Film Fanatic. — New York, United States: Simon & Schuster, 1986. — ISBN 0-671-61081-3
* *Popadiuk, Roman.* The Leadership of George Bush: An Insider's View of the Forty-First President. — Texas, United States: Texas A&M University Press, 2009. — С. 92—110. — (Joseph V. Hughes, Jr. and Holly O. Hughes Series in the Presidency and Leadership Studies). — ISBN 1-60344-112-3
* *Richards, Jeffrey.* Films and British National Identity: From Dickens to Dad's Army. — Manchester, United Kingdom: Manchester University Press, 1997. — ISBN 0-7190-4743-9
* *Riordan, James.* Stone: The Controversies, Excesses, and Exploits of a Radical Filmmaker. — New York, United States: Hyperion Books, 1994. — ISBN 0-7868-6026-X
* *Roberts, Adam.* Silk and Potatoes: Contemporary Arthurian Fantasy. — Amsterdam, Netherlands: Rodopi Publishers, 1998. — Т. 114. — С. 110—131. — (Costerus New Series). — ISBN 90-420-0306-5
* *Rossen, Jake.* Superman vs. Hollywood: How Fiendish Producers, Devious Directors, and Warring Writers Grounded an American Icon. — Illinois, United States: Chicago Review Press, 2008. — С. 158—173. — ISBN 978-1-55652-731-9
* *Ryan, Michael; Kellner, Douglas.* Camera Politica: The Politics and Ideology of Contemporary Hollywood Film. — First Midland Book. — Indiana, United States: Indiana University Press, 1990. — С. 219—228. — ISBN 0-253-20604-9
* *Sammon, Paul.* Conan the Phenomenon: The Legacy of Robert E. Howard's Fantasy Icon. — Oregon, United States: Dark Horse Books, 2007. — ISBN 1-59307-653-3
* *Saunders, Dave.* Arnold: Schwarzenegger and the Movies. — I.B. Tauris. — London, United Kingdom, 2009. — С. 47—120. — ISBN 978-1-84511-948-5
* *Schubart, Rikke.* Super Bitches and Action Babes: The Female Hero in Popular Cinema, 1970-2006. — North Carolina, United States: McFarland & Company, 2007. — ISBN 978-0-7864-2924-0
* Heritage Vintage Movie Posters #7025. — Texas, United States: Heritage Auctions, 2010. — С. 103—196. — ISBN 1-59967-471-8(չաշխատող հղում)
* *Shaw, Tony.* Hollywood's Cold War. — Edinburgh, United Kingdom: Edinburgh University Press, 2007. — С. 267—300. — ISBN 978-1-55849-612-5
* *Solomon, Robert C.* The Joy of Philosophy: Thinking Thin Versus the Passionate Life. — New York, United States: Oxford University Press, 2003. — С. 31—35. — ISBN 0-19-506759-2
* *Thomas, Tony.* Music for the Movies. — 2-е изд.. — California, United States: Silman-James Press, 1997. — С. 322—329. — ISBN 1-879505-37-1
* *Thompson, Graham.* American Culture in the 1980s. — Edinburgh, United Kingdom: Edinburgh University Press, 2007. — С. 89—122. — (Twentieth-Century American Culture). — ISBN 978-0-7486-1910-8
* *Twitchell, James B.* Carnival Culture: The Trashing of Taste in America. — New York, United States: Columbia University Press, 1992. — С. 193—252. — ISBN 0-231-07831-5
* *Vogel, Harold.* Entertainment Industry Economics: A Guide for Financial Analysis. — 8-е изд.. — New York, United States: Cambridge University Press, 2011. — С. 71—111. — ISBN 978-1-107-00309-5
* *Weiner, Robert G.* Marvel Graphic Novels and Related Publications. — North Caroline, United States: McFarland & Company, 2008. — С. 215—226. — ISBN 978-0-7864-2500-6
* *Whitlark, James.* Illuminated Fantasy: From Blake's Visions to Recent Graphic Fiction. — New Jersey, United States: Associated University Presses, 1988. — С. 110—117. — ISBN 0-8386-3305-6
* *Wood, Robin.* Hollywood from Vietnam to Reagan ... and Beyond. — Revised and expanded. — New York, United States: Columbia University Press, 2003. — С. 144—167. — ISBN 0-231-12967-X

Ռեֆերատներ և ամսագրեր
* *Capella-Miternique, Hugo.* Sustainable Development and Geographical Space: Issues of Population, Environment, Globalization and Education in Marginal Regions. — Ashgate Publishing. — Hampshire, United Kingdom, 2002. — С. 270—283. — (Marginal Regions (and In Association with IGU - Dynamics of Marginal and Critical Regions)). — ISBN 0-7546-1860-9
* *Cook, David.* The New American Cinema. — North Carolina, United States: Duke University Press, 1999. — С. 11—37. — ISBN 0-7864-2016-2
* *Falicov, Tamara L.* B-Movies in the Pampas: Roger Corman's Co-Productions in Argentina // *Hemisphere*. — Florida, United States: Florida International University's Latin American and Caribbean Center, 2003. — Т. 12. — С. 25—27. — ISSN 0898-3038.
* *Grindley, Carl James.* The Medieval Hero On Screen: Representations from Beowulf to Buffy. — North Carolina, United States: McFarland & Company, 2004. — С. 151—166. — ISBN 0-7864-1926-1
* *Huckvale, David.* A Night in at the Opera: Media Representations of Opera. — London, United Kingdom: John Libbey and Company, 1994. — С. 113—144. — ISBN 0-86196-466-7
* *Hunter, Ian.* The Cambridge Companion to Literature on Screen. — New York, United States: Cambridge University Press, 2007. — С. 154—166. — (Cambridge Companions to Literature). — ISBN 978-0-521-61486-3
* *Irwin, William.* Metallica and Philosophy: A Crash Course in Brain Surgery. — Blackwell Publishing. — Oxford, United Kingdom, 2007. — С. 16—28. — ISBN 978-1-4051-6348-4
* *Kellner, Douglas.* Hollywood: Cultural Dimensions: Ideology, Identity and Cultural Industry Studies. — London, United Kingdom: Routledge, 2004. — Т. 4. — С. 69—92. — (Hollywood: Critical Concepts in Media and Cultural Studies). — ISBN 0-415-28131-8
* *Marklund, Anders.* Swedish Film: An Introduction and a Reader. — Lund, Sweden: Nordic Academic Press, 2010. — С. 306—310. — ISBN 978-91-85509-36-2
* *McDonagh, Maitland.* Exile Cinema: Filmmakers at Work Beyond Hollywood. — New York, United States: State University of New York Press, 2008. — С. 131—136. — (Horizons of Cinema). — ISBN 978-0-7914-7377-1
* *Palumbo, Donald E.* The Fantastic in World Literature and the Arts: Selected Essays from the Fifth International Conference on the Fantastic in the Arts (1984). — Connecticut, United States: Greenwood Press, 1987. — Т. 28. — С. 211—228. — (Contributions to the Study of Science Fiction and Fantasy). — ISBN 0-313-25526-1
* *Passman, Kristina.* The Classical Amazon in Contemporary Cinema // *Classics and Cinema*. — Pennsylvania, United States: Bucknell University Press, 1991. — Т. 35. — № 1. — С. 81—105. — ISBN 0-8387-5198-9.

Հոդվածներ թերթերում և ամսագրերում
* At Random: Pumping Irony — Lopez Goes Hollywood // *Surfing*. — California, United States: Western Empire Publications, 1980. — В. 10. — Т. 16. — ISSN 0194-9314.
* *Behar, Richard.* Star Of His Own Dubious Epic // *Time*. — New York, United States: Louis A. Weil III, 1990. — В. 15. — Т. 135. — ISSN 0040-781X. Архивировано из первоисточника 15 Դեկտեմբերի 2008.
* Blockbuster Risks at the Box Office // *BusinessWeek*. — New York, United States: J. R. Pierce, 1982. — В. 2746. — С. 88. — ISSN 0007-7135.
* *Brougher, Kerry.* Films: Conan Swings a Heavy Sword — and Misses. — California, United States: Toni K. Tuso, 1982. — С. 102—103. — ISSN 0279-0483.
* *Brown, Royal S.* Soundtracks // *1*. — New Jersey, United States: Joel Flegler, 1982. — Т. 6. — С. 483—491. — ISSN 0148-9364.
* *Bruzenak, Ken.* The Making of an Adventure Epic Conan the Barbarian // *Mediascene Prevue*. — Pennsylvania, United States: James Steranko, 1981. — В. 6. — Т. 2. — С. 51—57, 65. — ISSN 0199-9257.
* *Canby, Vincent.* Film View — Thoughts While Held Captive by an 'Escapist' Movie. — New York, United States: Arthur Ochs Sulzberger, 1982.
* *Canby, Vincent.* Film View — Questions Grown in the Dark. — New York, United States: Arthur Ochs Sulzberger, 1982.
* *Carney, Thomas.* The Maverick Producer // *The New York Times Magazine*. — New York, United States: Arthur Ochs Sulzberger, 1987. — С. 65—66, 72, 74. — ISSN 0028-7822.
* Christy, Marian (1982 թ․ մայիսի 9). «Conversations — Winning According to Arnold Schwarzenegger» (Subscription required). *The Boston Globe*. Massachusetts, United States: William O. Taylor II. էջ 1. ISSN 0743-1791. ProQuest ID: 666350881.
* *Churcher, Sharon.* Intelligencer — Studio Brass Said to Cringe at 'Barbarian' Movie // *New York* : журнал. — New York, United States: Cathleen Black, 1981. — В. 34. — Т. 14. — С. 11—13. — ISSN 0028-7369.
* *Clarens, Carlos.* Barbarians Now // *3*. — New York, United States: Film Society of Lincoln Center, 1982. — Т. 18. — С. 26—28. — ISSN 0015-119X.
* Conan el Bárbaro (испанский) // *ABC*. — Madrid, Spain: Prensa Española, 1982a. — С. 7.
* *Cook, Page.* The Sound Track — 1982's Best Sound Tracks. — New York, United States: National Board of Review of Motion Pictures, 1983. — Т. 34. — С. 118—122. — ISSN 0015-1688.
* *Denby, David.* Sweat and Strain. — New York, United States: Cathleen Black, 1982. — В. 21. — Т. 15. — С. 68, 70. — ISSN 0028-7369.
* Rodger Ebert (1982). «Conan the Barbarian» (անգլերեն). Chicago Sun-Times. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ ապրիլի 30-ին. Վերցված է 5 августа 2012-ին.
* Fotogramas de Plata (испанский) // *ABC*. — Madrid, Spain: Prensa Española, 1982b. — С. 48.
* *Franck, Loren.* The Crash Course in Sword Training: It Works for the Stars, but How About Martial Artists? // *Black Belt*. — California, United States: Michael James, 1985. — В. 11. — Т. 23. — С. 20—24, 98. — ISSN 0277-3066.
* Galindo, Carlos (1981 թ․ մարտի 11). «"Conan, el Bárbaro", Una Superproducción Internacional en Los Estudios Españoles» ["Conan the Barbarian", a Spanish Study of an International Blockbuster] (PDF). *ABC* (Spanish). Madrid, Spain: Prensa Española. p. 11 aerial edition.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* *Geringer, Dan.* Pex Sell Tix // *Sports Illustrated*. — New York, United States: Donald J. Barr, 1987. — В. 25. — Т. 67. — С. 80—84, 86-90. — ISSN 0038-822X.
* *Harmetz, Aljean.* Reporter's Notebook—Crowded Previews Thrust Universal's 'Conan' into Spotlight // *The New York Times*. — New York, United States: Arthur Ochs Sulzberger, 1982.
* Harmetz, Aljean (1983 թ․ հունվարի 25). «1982 A Bonanza Year at Movie Box Offices». *The New York Times*. New York, United States: Arthur Ochs Sulzberger. section C, p. 11, col. 1.
* *Helman, Christopher.* Schwarzenegger's Sargent // *Forbes*. — New York, United States: Forbes Publishing, 2003. — Т. 172. — № 11. — С. 276—280. — ISSN 0015-6914. Архивировано из первоисточника {a.
* *Kilday, Gregg.* The Industry — The Selling of Summer // *Los Angeles*. — California, United States: Liz Miller, 1999. — В. 4. — Т. 44. — С. 38, 40, 42, 44, 46, 48, 50. — ISSN 1522-9149.
* *Kroll, Jack.* A Cut-up Called Conan // *Newsweek*. — California, United States: Donald E. Graham, 1982. — В. 20. — Т. 99. — ISSN 0028-9604.
* *Mérigeau, Pascal* Conan le Barbare (французский) // *La Saison Cinématographique*. — Paris, France: L'Ufoléis, 1982. — Т. 26. — С. 82. — ISSN 0019-2635.
* *Moleski, Linda.* Video Track // *Billboard*. — New York, United States: Billboard Publications, 1985. — В. 40. — Т. 97. — ISSN 0006-2510.
* Musync: Computerized Music Editing // *American Cinematographer* : журнал. — California, United States: American Society of Cinematographers, 1982. — В. 8. — Т. 63. — С. 783—786. — ISSN 0002-7928.
* New on the Charts // *39*. — New York, United States: Billboard Publications, 1982. — Т. 94. — ISSN 0006-2510.
* *Pulleine, Tim.* Edward R. Pressman: From Phantom of the Paradise to Plenty and Beyond // *Films and Filming*. — London: Brevet Publishing, 1986. — В. 381. — ISSN 0015-167X.
* *Rees, Matt.* Corporate America's Most Powerful People — Arnold Schwarzenegger // *Forbes*. — New York, United States: Forbes Publishing, 1992. — В. 11. — Т. 149. — С. 159—160. — ISSN 0015-6914.
* *Robb, David.* Does AHA Have Enough Bite? // *The Hollywood Reporter*. — California, United States: Robert J. Dowling, 1994. — В. 9. — Т. 332. — С. 1, 6, 90. — ISSN 0018-3660.
* *Sammon, Paul.* Nine Days in Cimmeria // *Cinefantastique*. — Illinois, United States: Frederick S. Clarke, 1981. — В. 3. — Т. 11. — С. 16—37. — ISSN 0145-6032.
* *Sammon, Paul.* Conan the Barbarian // *Cinefantastique* : журнал. — Illinois, United States: Frederick S. Clarke, 1982a. — В. 2 и 3. — Т. 12. — С. 28—63. — ISSN 0145-6032.
* *Sammon, Paul.* Reviews — Conan the Barbarian // *Cinefantastique*. — Illinois, United States: Frederick S. Clarke, 1982b. — В. 4. — Т. 12. — С. 49. — ISSN 0145-6032.
* *Sammon, Paul.* Conan II // *Cinefantastique*. — Illinois, United States: Frederick S. Clarke, 1984. — В. 4 и 5. — Т. 14. — С. 4—7. — ISSN 0145-6032.
* *Schickel, Richard.* Cinema: Overkill // *Time*. — New York, United States: John A. Meyers, 1982. — В. 21. — Т. 119. — ISSN 0040-781X. Архивировано из первоисточника 13 января 2005.
* *Segaloff, Nat.* Special to The Globe // *The Boston Globe* : газета. — Massachusetts, United States: William O. Taylor II, 1981. — ISSN 0743-1791.
* *Turan, Kenneth.* The Barbarian in Babylon // *Savage Sword of Conan*. — New York, United States: Marvel Comics, 1980. — В. 48. — Т. 1. — С. 56—66.
* Universal Studios (1983 թ․ հունիսի 24). «Movie Making Magic». *The Enterprise Newspapers*. Washington, United States: The Herald́s staff. էջ 10A.
* Videocassette Top 40 // *9*. — New York, United States: Billboard Publications, 1983. — Т. 95. — ISSN 0006-2510.
* *Williams, Owen.* Conan the Unmade // *Empire*. — London, United Kingdom: Bauer Media, 2010. — В. 251. — С. 114—120. — ISSN 0957-4948.
* *Wolcott, James.* Movies // *7*. — Texas, United States: Mediatex Communications, 1982. — Т. 10. — С. 154, 156, 158, 160. — ISSN 0148-7736.

Հարցազրույց
* *Gallagher, John Andrew; Milius, John.* Film Directors on Directing. — London, United Kingdom: Praeger Publishers, 1989. — С. 169—181. — ISBN 0-275-93272-9
* *Larson, Randall* The Music of Conan // *CinemaScore: The Film Music Journal*. — California, United States: Randall D. Larson, 1982. — В. 10. — С. 7—8. — ISSN 0277-9803.
* *McGilligan, Pat; Stone, Oliver.* Oliver Stone: Interviews. — Mississippi, United States: University Press of Mississippi, 2001. — С. 10—38. — (Conversations with Filmmakers). — ISBN 1-57806-303-5
* *Mitchell, Blake; Ferguson, Jim; Cobb, Ron.* Conan, the Barbarian // *Fantastic Films* : журнал. — Illinois, United States: Michael Stein, 1982. — В. 5. — Т. 4. — С. 10—22. — ISSN 0273-7043.
* *Sammon, Paul; Cobb, Ron.* Cobb the Designer // *Cinefantastique*. — Illinois, United States: Frederick S. Clarke, 1982. — В. 2 и 3. — Т. 12. — С. 64—71. — ISSN 0145-6032.
* *Sammon, Paul; Milius, John.* Milius the Director // *Cinefantastique*. — Illinois, United States: Frederick S. Clarke, 1982. — В. 2 и 3. — Т. 12. — С. 22—27. — ISSN 0145-6032.
* *Steranko, James; Bergman, Sandahl.* Sandahl Bergman — Sensational Sexy Warrior Woman of Conan // *Mediascene Prevue*. — Pennsylvania, United States: James Steranko, 1982. — В. 9. — Т. 2. — С. 41—46, 73. — ISSN 0199-9257.
* *Steranko, James; Milius, John.* John Milius — Behind-the-Scenes Interview with the Writer/Director of Conan // *Mediascene Prevue*. — Pennsylvania, United States: James Steranko, 1982. — В. 8. — Т. 2. — ISSN 0199-9257. Архивировано из первоисточника 5 Օգոստոսի 2002.
* *Steranko, James; Schwarzenegger, Arnold.* An Exclusive Conversation With Arnold Schwarzenegger on the Power and Peril of Playing Conan // *Mediascene Prevue*. — Pennsylvania, United States: James Steranko, 1982. — В. 7. — Т. 2. — С. 26—32, 39. — ISSN 0199-9257.

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Конан-варвар* на сайте Марвел Вики (անգլ.)
* *Конан-варвар* на сайте Universal Studios Արխիվացված 2015-04-12 Wayback Machine(անգլ.)
* «Конан Освобождённый: Создание „Конана"» (документальный)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · Box Office Mojo · ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes · AFI լիամետրաժ ֆիլմերի կատալոգ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4834881-8 · LCCN: no98038376 · VIAF: 229999764 · WorldCat VIAF: 229999764 |

 |