recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ծաղիկով կինը** (Vahine no te Tiare), Պոլ Գոգենի կտավը։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Գոգենը Տահիտի է ժամանել 1891 թվականին։ Իր «Նոա Նոա» գրքում նա նկարագրել է նկարի ստեղծմանը նախորդող իրադարձությունները։ Կինը, որ պատկերված է նկարում, եղել է Գոգենի հարևանուհին։ Մի անգամ նա համարձակվել է մտնել Գոգենի խրճիթը, որպեսզի դիտի պատին փակցված նկարները. դրանք Մանեի, իտալացի պրիմիտիվիստների և ճապոնացի նկարիչների կտավների կրկնօրինակներ էին։ Նկարիչը, օգտվելով այդ առիթից, տաիտուհու դիմանկարի ուրվապատկերն է արել, սակայն վերջինս ընդդիմացել է ու փախել։ Մեկ ժամ անց կինը վերադարձել է` երկար շրջազգեստ հագած ու մազերին ծաղիկ։ Եվրոպական չափանիշներով նա գրավիչ չէր, սակայն գեղեցիկ էր։ Նրա դիմագծերում Գոգենը տեսնում է հիրավի ռաֆայելյան ներդաշնակություն, թախիծ` միախառնված ուրախությանն ու անհայտի նկատմամբ ունեցած վախին։ Նրա դեմքին նայելիս հիշում ես հայտնի արտահայտությունը. «Չկա իդեալական գեղեցկություն` առանց համամասնությունների որոշ տարօրինակության»։

Տաիտացիները քրիստոնեություն են ընդունել ֆրանսիացի միսիոներների թելադրանքով, ինչի հետ և նրանց պարտադրվել է հագուստի եվրոպական ոճը։ Այդ պատճառով կինը մինչ իրեն նկարել թույլ տալը հագել է եվրոպական տոնական զգեստ։

Նկարի կարմիր և դեղին ֆոնը զարդարված է ոճավորված ծաղիկներով, որոնք հանդիպում են նաև Գոգենի` վաղ շրջանի դիմանկարներում։ Կնոջ մազերի ծաղիկը *Gardenia taitiensis* է, որ բնորոշ է Տահիտիին։ Այս ծաղիկն օգտագործում են օծանելիք պատրաստելու համար։

«Vahine no te Tiare» անվանումը գրված է նկարի կենտրոնի վերևում, իսկ Գոգենի ստորագրությունը` «P. Gauguin 91», դրված է վերին աջ անկյունում։

«Ծաղիկով կինը» նկարչի` տահիտյան շարքի առաջին գործերից է, որ հասել է Եվրոպա։ Սկզբում այն ցուցադրվել է Փարիզում 1892 թվականին, իսկ 1893 թվականին` Կոպենհագենում։ Նկարը Կարլսբերգի Նոր գլիպտոտեկին 1927 թվականին փոխանցել է Հելգե Յակոբսենը։ Ներկայումս այն գտնվում է գլիպտոտեկի 65-րդ սրահում MIN 1828 համարի ներքո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Danielsson, Bengt «Gauguin's Tahitian Titles» (accés restringit). The Burlington Magazine [Londres], vol. 109, núm. 769, abril 1967, p. 228-233. ISSN: 00076287 [Consulta: 29 desembre 2008].

Գրականություն
-------------

* *Jens Peter Munk and Kirsten Olesen et al.* Post-Impressionism. — Copenhagen: Ny Carlsberg Glyptotek. — С. 102—103. — 147 с. — ISBN 87-7452-109-8
* *Bodelsen M.* Gauguin and van Gogh in Copenhagen in 1893. — Copenhagen, 1984. — С. 86—87.
* *Hoog M.* Gauguin. Vie et oeuvre. — Fribourg, 1987. — С. 174.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Պոլ Գոգեն |
| --- |
|  |
| Կտավներ | 
* Այլևս երբեք
* Դեղին Քրիստոս
* Ե՞րբ դու կամուսնանաս
* Իսկ դու խանդո՞ւմ ես
* Ծաղիկով կինը
* Կարող կինը
* Մենք աղոթում ենք քեզ, Մարիամ
* Մեռածների ոգին չի ննջում
* Մրգով կինը
* Որտեղի՞ց ենք մենք եկել։ Ովքե՞ր ենք մենք։ Ո՞ւր ենք գնում
* Չար ոգու զվարճանքը
* Տահիտցի կանայք լողափին
* Երկու քույր
* Տահիտական հովվերգություն
* Երկու այծով բնանկար

 |  |
|  |
| Առնչվող | 
* Կյանքի ծարավ (ֆիլմ, 1956)

 |

 |
**Յոզեֆ Տերբովեն** (գերմ.՝ Josef Heinrich Terboven, մայիսի 23, 1898(1898-05-23), Էսսեն, Դյուսելդորֆ, Հռենոսի պրովինցիա, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն - մայիսի 8, 1945(1945-05-08), Սկաուգում, Ասքեր, Ակերսհուս, Նորվեգիա), գերմանացի պետական, քաղաքական գործիչ և կուսակցական առաջնորդ։

Եղել է Նորվեգիայի ռազմակալումից հետո ստեղծված Նորվեգիայի ռայխսկոմիսարիատի առաջին պաշտոնական ղեկավարը, որն ինքնին համարվում է Ադոլֆ Հիտլերի խամաճիկը։

Կենսագրություն
--------------

Յոզեֆ Տերբովենը ծնվել է 1898 թվականի մայիսի 23-ին Գերմանիայի Էսսեն քաղաքում։ Միջնական դպրոցն ավարտելուց հետո Յոզեֆը 1915 թվականին կամավոր կերպով գերմանական բանակում անցել է ծառայության։ Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին և պատերազմից հետո ստացել լեյտենանտի զիվորական կոչում։

1918 թվականին զորացրվել է, իսկ 1923-1925 թվականներին աշխատել է բանկում։ Այդ ընթացքում 1923 թվականին նա միացել է Նացիոնալ-սոցիալիստական գերմանական բանվորական կուսակցությանը։

1928 թվականին նշանակվել է հայրենի Էսսեն քաղաքի կառավարիչ։ 1930 թվականի սեպտեմբերի 14-ին դարձել է Գերմանիայի Ռայխստագի պատգամավոր Արևմտյան Դյուսելդորֆից, իսկ 1933 թվականից՝ պրուսական խորհրդարանական է։ Համարվում է Ադոլֆ Հիտլերի առավել մոլեռանդ կողմնակիցներից մեկը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցել է, որպես ռազմական առաջնորդ։ 1940 թվականի ապրիլի 19-ին նշանակվել է Նորվեգական ռազմագործողության հանձնակատար։ Նորվեգիայի գրավումից հետո Հիտլերի որոշմամբ դարձել է նորաստեղծ Նորվեգիայի ռայխկոմիսարիատի առաջին կոմիսարը։

Սակայն նրա իշխանավարությունը երկար չի տևում։ 1945 թվականին Անտանտի դաշնակից ուժերը ներխուժում են Նորվեգիա։ Վախենալով վերահաս գերությունից նա ինքնասպան է լինում՝ նռնակի միջոցով պայթեցնելով իրեն։ Մահացել է մայիսի 8-ին։

Գրականություն
-------------

* Залесский К.А. Вожди и военачальники Третьего рейха: Биографический энциклопедический словарь.. — М.: «Вече», 2000. — С. 358—359. — 576 [16 илл.] с. — ISBN 5-7838-0550-5.
* Залесский К.А. Кто был кто в Третьем рейхе: Биографический энциклопедический словарь.. — М.: ООО «Издательство АСТ»: ООО «Издательство Астрель», 2002. — С. 593—595. — 942 (2) с. — ISBN 5-17-015753-3
* Залесский К.А. НСДАП. Власть в Третьем рейхе. — М.: Эксмо, 2005. — С. 506—507. — 672 с. — ISBN 5-699-09780-5.

|  |
| --- |
| 
  **Նորվեգիա**   **Գերմանիա**   **Կենսագրություն**   **Պատմություն**
 |



1. 1 2 3 4  Norsk biografisk leksikon(նորվ.) — Kunnskapsforlaget. — ISSN 2464-1502
2. 1 2 3 4  TracesOfWar
3. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
Ռուտիլ հեմատիտի վրա։
**Էպիտաքսիան** (հուն․՝ επι — *վրա* և ταξισ — *դասավորություն*), մեկ բյուրեղային նյութի կանոնավոր աճն է մյուսի վրա ավելի ցածր ջերմաստիճաններում, այսինքն՝ մի բյուրեղի կողմնորոշված աճը մյուսի (ենթաշերտի) մակերեսին։ Խստորեն ասած, բոլոր բյուրեղների աճը կարելի է անվանել էպիտաքսիալ. յուրաքանչյուր հաջորդ շերտ ունի նույն կողմնորոշումը, ինչ նախորդը։ Տարբերում են *հետերոէպիտաքսիան*, երբ սուբստրատի նյութերը և աճող բյուրեղը տարբեր են (գործընթացը հնարավոր է միայն քիմիապես չփոխազդող նյութերի համար, օրինակ՝ այսպես են պատրաստվում շափյուղայի վրա սիլիցիումի կառուցվածքով ինտեգրված փոխարկիչները), և *հոմոէպիտաքսիան*, երբ դրանք նույնն են։ Բյուրեղի կողմնորոշված աճը մյուսի ծավալի ներսում կոչվում է *էնդոտաքսիա*։ «Էպիտաքսիա» տերմինը մտցվել է 1928 թվականին ֆրանսիացի հետազոտող Լուիս Ռոյերի կողմից։

Էպիտաքսիան հատկապես հեշտ է իրականացնել, եթե վանդակավոր հաստատունների տարբերությունը չի գերազանցում 10%-ը։ Խոշոր անհամապատասխանությունների դեպքում ամենախիտ դասավորված հարթությունները և ուղղությունները միաձուլվում են։ Այս դեպքում վանդակներից մեկի հարթությունների մի մասը չի շարունակվում մյուսի մեջ. նման կախվող հարթությունների եզրերը կազմում են անհամապատասխան տեղաշարժեր։

Էպիտաքսիան տեղի է ունենում այնպես, որ սահմանի ընդհանուր էներգիան, որը բաղկացած է ենթաշերտ-բյուրեղ, բյուրեղ-մեջտեղ և ենթաշերտ-մեջտեղ հատվածներից, նվազագույն է։

Էպիտաքսիան կիսահաղորդչային սարքերի և ինտեգրալ սխեմաի արտադրության հիմնական տեխնոլոգիական գործընթացներից մեկն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Stress and Strain in Epitaxy: Theoretical Concepts, Measurements and Applications, 2001, ISBN 978-0-444-50865-2 page 1 "The term «epitaxy» appeared first time for «regular overgrowth of two crystalline species» in the seminal thesis of L. Royer. "
2. ↑  Royer, Bull. Soc. Fr. Min. , 51: 7 (1928).

Գրականություն
-------------

* Ю П. Кардона М. Основы физики полупроводников / Пер. с англ. И. И. Решиной. Под ред. Б. П. Захарчени. — 3-е изд. — М.: ФИЗМАТЛИТ, 2002. — 560 с. — ISBN 5-9221-0268-0.
**Մոզես Քոյթ Թայլեր** (անգլ. Moses Coit Tyler օգոստոսի 2, 1835(1835-08-02), Griswold - դեկտեմբերի 28, 1900(1900-12-28), Իթակա, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի գրող, պատմաբան, գրականագետ։

Կենսագրություն
--------------

Թայլերը ծնվել է 1835 թվականի օգոստոսի 2-ին Կոնեկտիկուտ նահանգի Գրիսվոլդե քաղաքում։ Մանուկ հասակում նա իր ծնողների հետ տեղափոխվում է Միչիգան նահանգի Դետրոյթ քաղաք։ 1853 թվականին ընդունվել է Միչիգանի համալսարան, մեկ տարի անց տեղափոխվել է Յեյլի քոլեջ, 1857 թվականին ստացել է բակալավրի աստիճան, իսկ 1863 թվականին` մագիստրոսի կոչում։ Ավարտելուց հետո Թայլերը երկու տարի սովորում է սեմինարիայում, դարձնում է եկեղեցու քահանա, երեք տարի եղել է հովիվ Նյու Յորքում։

1862 թվականին Թայլերը հրաժարվեց հոգևոր աստիճանից, կրոնական տեսակետները փոխելու համար։ Դրանից հետո նա շահագրգռված էր ֆիզիկական դաստիարակության տեսության մեջ, մի քանի անգամ աշխատանք է գրել և դասավանդել այս թեմայի վերաբերյալ (ներառյալ Անգլիայում) և զբաղվել է լրագրությամբ։ 1867 թվականին Թայլերը զբաղեցրել է Միչիգանի համալսարանում անգլերենի և գրականության պրոֆեսորի պաշտոնը, այս պաշտոնում աշխատել մինչև 1881 թվականը։ 1873-1874 թվականներին աշխատել է որպես «Քրիստոնեական միության» գրական խմբագիր։ 1881 թվականին Թայլերը դարձավ Ամերիկայի պատմության պրոֆեսոր (ԱՄՆ-ում առաջինը), Կոռնելի համալսարանում, ինչպես նաև Եպիսկոպոսական եկեղեցու սարկավագ։ 1883 թվականին նա ձեռնադրվել է քահանա, չնայած նա զբաղվում էր ծխական գործունեությամբ։

Թայլերի կարևորագույն աշխատանքներն են «Ամերիկյան գրականության պատմությունը գաղութային ժամանակաշրջանում, 1607-1765» (երկու հատորով, 1878 թվական), ինչպես նաև «Ամերիկյան հեղափոխության գրական պատմությունը, 1763-1783» (երկու հատորով, 1897 թվական)։ Թայլերը հրատարակել է ֆիզիկական մշակույթի և անգլերեն գրականության մի շարք աշխատանքներ, ինչպես նաև ակտիվ մարտիկի կենսագրությունը` Պատրիկ Հենրիի հյուսիսամերիկյան գաղութների անկախության վերաբերյալ։

Հրատարակված աշխատանքներ
-----------------------

* The Brawnville Papers (1869)
* History of American Literature during the Colonial Time, 1607-1765 (1878)
* In Memoriam: Edgar Kelsey Apgar (1886)
* Patrick Henry biography (1887)
* Three Men of Letters (1895)
* Literary History of the American Revolution, 1763-1783 (1897)
* Glimpses of England; Social, Political, Literary (1898)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
2. ↑  *Selkreg, John H. Hewett, Waterman Thomas.* Landmarks of Tompkins County, New York. — Syracuse, N.Y.: D. Mason & co. 1894.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Encyclopædia Britannica Eleventh Edition. — New York: Encyclopædia Britannica, Inc. 1911. — Т. 27.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Գուտենբերգ նախագիծ · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV11247188 · BNF: 12104905s · GND: 101741340 · ISNI: 0000000108825275 · LCCN: n50017038 · NKC: mub2017962161 · NLA: 35559745 · NTA: 072900547 · NUKAT: n01717888 · SUDOC: 029416663 · VIAF: 27439452 · WorldCat VIAF: 27439452 |

 |

 |
**Ռեսիստենսիա (Չակո)**, մայրաքաղաքը Չակո, որը գտնվում է հարավ-մարզի հյուսիսարևելյան բաժնի Սան-Ֆերնանդոյում։

Չակոն առավել խիտ բնակեցված քաղաքն է, նա վարչական, առևտրային և մշակութային կենտրոն է։ Քաղաքն ուներ հատուկ նշանակություն՝ տարածաշրջանում հյուսիս-արևելքում կա խոշոր տրանսպորտային հանգույց։ Ռեսիստենսիա կոչվում է «քաղաքի Քանդակներ» և «բաց երկնքի տակ թանգարան», քանի որ ավելի քան 500 աշխատանքներ են ցուցադրվում փողոցներում։

Կառավարությունը՝ Չակո Տուն

Կարևոր է իմանալ, որ 1750 և 1767 քաղաքը կոչվել է San Fernando del Río Negro։ Քաղաքը Հիմնադրվել է Հունվարի 27-ին 1878 թվականին, բայց բազան 2-րդ օրը փետրվարի 1878, Քաղաք ներգաղթում են ՖՐԻՈՒԼԻ (Իտալիա)։

Աշխարհագրություն և կլիմա
------------------------

Ռեսիստենսի՝ գտնվում է Ալլուվիա հովտում Պարանա (հեռավորության գետի 15 կմ), այնպես որ գետը ջրհեղեղները և դրա վտակները կարող են լրացնել գրեթե ամբողջ քաղաքը։

Գետը Ռիո Նեգրո, որի համար կառուցվել է չորս կամուրջներ։ Ռիո Նեգրո գետը գտնվում է Ռեսիստենսիա երկրի տարածքում։ Ռիո Նեգրո կրում է նաև տրանսպորտային դեր տարբեր մարզեր տարբեր իրեր հասցնել։

Կլիման մերձարևադարձային է, առանց չոր սեզոնի, մոտ 1200 մմ տարափ է տարեկան (չոր ժամանակաշրջանը 1870-1920, 900 մմ տեղումներ։

Ամառներ են, ընդհանուր առմամբ, շատ տաք բարձր խոնավության, երբ ջերմաստիճանը +35 °C միանգամայն նորմալ է։ Ձմռանը մեղմ, բայց մի քանի ցուրտ օրերին, սակայն, ջերմաստիճանը հազվադեպ կաթիլներ ստորև 0 °C։ Ժամանակակից պատմության մեջ, ձյունը չի եղել այնտեղ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բնակավայրի պաշտոնական կայք Archived 2006-11-17 at the Wayback Machine.
* google քարտեզում գտնվելու վայրը
* Ռեսիստենսիայի քանդակները
* Աշխարհագրական կոորդինատներ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 16011881g · GND: 4341944-6 · LCCN: n81027851 · VIAF: 157112904 · WorldCat VIAF: 157112904 |

 |

1. ↑  2010 Argentina census
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Փարվանա (այլ կիրառումներ)

**Փարվանա** (վրաց. ფარავანი), լիճ Հայկական լեռնաշխարհի պատմական Ջավախք գավառում։ Գտնվում է Վրաստանի Նինոծմինդայի շրջանում ՝ Ջավախքի և Աբուլ Սամսարի լեռնաշղթաների միջև, 2074 մ բարձրության վրա։ Վրաստանի ամենամեծ լիճն է։

Այն ունի առավելապես ստորգետնյա սնում։ Առավելագույն մակարդակ ունենում է հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին, նվազագույնը՝ մայիս-հունիս ամիսներին։ Տատանման չափը մոտ 0,7 մետր է։ Լճի մակերեսը 37,5 կմ², միջին խորությունը՝ 2,4 մ, առավելագույնը՝ 3,3 մ։ Սառցակալվում է նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներից մինչև ապրիլ ամիս, սառցածածկույթի հաստությունը կարող է հասնել մինչև 73 սմ։ Ջուրը քաղցրահամ է, ջինջ, շրջապատված բազմերանգ ծաղիկներով զարդարված մերձալպյան մարգագետիններով։ Լճից սկիզբ է առնում Կուրի աջակողմյան վտակ Փարվանա (Թափարվան) ջրառատ գետը, որը Խերթվիս գյուղի մոտ միախառնվում է Քուռին։

Փարվանա լճին է նվիրված Հովհաննես Թումանյանի «Փարվանա» բալլադը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հովհաննես Այվազյան (գլխավոր խմբագիր-տնօրեն) և ուրիշներ, Հայաստանի բնաշխարհ (հանրագիտարան), Երևան, «Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն», 2006, էջ 173 — 692 էջ. — 3500 հատ, ISBN 5-89700-029-8։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Ջոնաթան Մարկ Ջոնի Բաքլենդ** (անգլ.՝ Jonathan Mark "Jonny" Buckland, սեպտեմբերի 11, 1977(1977-09-11), Իսլինգթոն, Մեծ Լոնդոն, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), անգլիացի երաժիշտ, ավելի հայտնիէ որպես Քոլդփլեյ խմբի կիթառահար։

Վաղ տարիներ
-----------

Բաքլենդը ծնվել է Իսլինգթոնում, Լոնդոնում։ Երբ նա 4 տարեկան էր, ընտանիքի հետ մեկնել է ապրելու Պանտիմուինում, Հյուսիսային Ուելսում։ Ջոնին սկսել է երաժշտությամբ զբաղվել իր եղբոր՝ Տիմայի ոգեշնչմամամբ, ով «My Bloody Valentine»-ի մեծ երկրպագու է։ Կիթառ նվագել սկսել է 11 տարեկանում։ Բաքլենդը ավարտել Մոլդ քաղաքի Alun School-ը, իսկ հետո Լոնդոնի Համալսարանի քոլեջում սովորել է մաթեմատիկա և աստղագիտություն։ Հենց այստեղ է հանդիպել խմբի իր ապագա կոլեգաներին։ Համալսարանում սովորելու տարիներին դպրոցի պահակ է աշխատել։ Ջոնիի մոտ երաժշտական հետաքրքրություններ առաջացրել են Էրիկ Կլեպտոնը, Ջորջ Հարիսոնը և Ջիմի Հենդրիքսը։

Անձնական կյանքը
---------------

Քրիս Մարտինը նրան հաճախ անվանում է «Ջոնի-բոյ»։ Մի անգամ Մարտինը ասել է. *«Առանց Ջոնիի չէր լինի նաև Քոլդփլեյը»*։ Բաքլենդը համարվում է Մարտինի դստեր խորթ հայրը։ Բաքլենդը այժմ ապրում է իր կնոջ և դստեր հետ, ով ծնվել է 2007 թվականի նոյեմբերի 3-ին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Coldplay.com
* Ջոնի Բաքլենդ Internet Movie Database կայքում



1. ↑  Discogs — 2000.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մուրադյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Գիսակ արքեպիսկոպոս Մուրադյան** (ավազանի անունը՝ Մանուկ, նոյեմբերի 6, 1951(1951-11-06), Հալեպ), Արգենտինայի և Չիլիի Հայոց թեմի առաջնորդ։

Կենսագրություն
--------------

Գիսակ արքեպիսկոպոս Մուրադյանը ծնվել է 1951 թվականի նոյեմբերի 6-ին, Հալեպում։ Սովորել է Ղամիշլիի (Սիրիա) ազգային վարժարանում։ 1963 թվականին ընդունվել է Երուսաղեմի Սրբոց Հակոբյանց ժառանգավորաց վարժարան, 1968 թվականին ձեռնադրվել է սարկավագ, 1971 թվականին` կուսակրոն քահանա` ձեռամբ Երուսաղեմի Հայոց պատրիարք Տ. Եղիշե արքեպիսկոպոս Տերտերյանի։ 1975 թվականին մեկնել է Բուենոս Այրես իբրև Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ Մայր Տաճարի հոգևոր հովիվ, միաժամանակ եղել է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ կրթական հաստատության նախակրթարանի բաժնի փոխտնօրեն։ 1982-1987 թվականներին սովորել է Բուենոս Այրեսի Քենեդիի անվան համալսարանում, ստացել հասարակական կապերի և լրագրության լիսենսիադուրայի վկայական։
1990 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում` ձեռամբ Տ. Վազգեն Ա. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ձեռնադրվել և օծվել է եպիսկոպոս և նշանակվել Արգենտինայի և Չիլիի Հայոց թեմի առաջնորդ։ 1996 թվականի սեպտեմբերին Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Ա. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի սրբատառ կոնդակով ստացել է արքության պատիվ և տիտղոս։ 1998-2002 թվականներին եղել է Արգենտինայի քրիստոնեական եկեղեցիների հանձնախմբի նախագահ։ 2004 թվականի դեկտեմբերին վերընտրվել է նույն պաշտոնում։

Թատերական աշխատանքներ
---------------------

Գիսակ արքեպիսկոպոսն ունի նաև բազմաթիվ թատերական աշխատանքներ, որոնցից կարևորագույնը «Բանտարկյալը» ներկայացումն է, որը 1998 թվականին ներկայացվել է Հայ կենտրոնի սրահում և Բուենոս Այրեսի Էլ Կլոպո թատրոնում։

Իսպաներեն է թարգմանել Վաչե Ծ. վարդապետ Իգնատոսիանի «Աստվածամայրը», Մաղաքիա արքեպիսկոպոս Օրմանյանի «Ծիսական բառարանը» և Վազգեն Ա. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի և Թորոս Ջուղայեցու Սուրբ Պատարագի մեկնությունները` «Մեր Պատարագը» ընդհանուր խորագրի ներքո։

Տես նաև
-------

* Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցու եպիսկոպոսաց դաս
* Հայերը Ռոսարիոյում
* Գերագույն հոգևոր խորհուրդ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Տ. Գիսակ արքեպիսկոպոս Մուրադյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Զրույց Արգենտինայի Հայոց թեմի առաջնորդի հետ
**Ստելա Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին զոհված Սուլինի դեպոյի աշխատակիցների պատվին** (ռուս.՝ Стела в честь погибших в годы Великой Отечественной войны деповчан), հուշարձան-ստելա Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Սուլին երկաթուղային կայարանի դեպոյի տարածքում։ Տեղադրվել է 1977 թվականին` Հոկտեմբերյան հեղափոխության 60-ամյակի պատվին։

Պատմություն
-----------

Հուշարձան-ստելայի բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 1977 թվականի նոյեմբերի 2-ին, Հոկտեմբերյան հեղափոխության 60-ամյակի նախօրեին։ Այն տեղադրվել է Ժողովրդական պատգամավոորների քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեի որոշմամբ Սուլին երկաթուղային կայարանի դեպոյի տարածքում։

Սա Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին զոհված Սուլինի դեպոյի աշխատակիցների խորհրդանշական գերեզման է, որի վրա տեղադրված է ստելան։ Այն շարված է ցեմենտի լուծույթից պատրաստված աղյուսով և երեսպատված է մարմարե սալիկներով։ Ստելայի առջևի մասում շոգեքարշի քանդակադրոշմված խորհրդանշան է, ինչպես նաև հուշատախտակ հետևյալ գրությամբ. *«Հավերժ փառք մեր հայրենիքի ազատության և անկախության համար զոհված հերոսներին»*։ Քիչ ներքև գրված է. *«1941-1945 թվականներ»*։ Ստելայի չափսերն են. ներքևում` 1,6 մ և վերևում` 1,2 մ, բարձրությունը` 5 մ։ Պատվանդանի չափսերն են` 2 × 2 մ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Стела в честь погибших в годы Великой Отечественной войны деповчан»։ Վերցված է 2019 Մարտ 20
**Վարդան Հունանյան** (լեհ.՝ Wartan Hunanian, փետրվարի 17, 1644(1644-02-17), Թոքաթ - հունիսի 15, 1715(1715-06-15), Լվով, Լվովյան հող, Ռուսական վոեվոդություն, Մալոպոլյան պրովինցիա, Լեհական թագավորության թագ, Ռեչ Պոսպոլիտա), հոգևորական, Լվովի հայկական կաթոլիկ եկեղեցու արքեպիսկոպոս (1681-1715), աստվածաբանության դոկտոր։

Կենսագրություն
--------------

Որպես սարկավագ Լվով է եկել Էջմիածնից 1665 թվականին` ուղեկցելով Հայ առաքելական եկեղեցու կաթողիկոս Պողոս Տոկատցուն, որը Լվով էր եկել կաթոլիկ եկեղեցու հետ դաշինք կազմելու համար։ Լվով ժամանելուց հետո ցանկանալով շարունակել ուսումը` Հունանյանը փախնում է պատվիրակից և թաքնվում Լվովի Պապական քոլեջում, որը հիմնադրվել էր Լեհաստանի հայերին Հռոմեական եկեղեցու հետ դաշինքում ներգրավելու նպատակով։ 1665 թվականին դարձավ միաբանների կոլեգիումի սեմինարիստ։ Հետագայում նա ավարտեց ուսումնառությունը Հռոմի Պապական կոլեգիումում, որտեղ էլ ստացավ աստվածաբանության դոկտորի աստիճան։

Հայաստանյայց Առաքելական եկեղեցու և Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու միության ակտիվ կողմնակիցներից էր։

1675 թվականի հունվարի 28-ին Սուրբ Աթոռի կողմից նշանակվում է Սիրիական թեմի եպիսկոպոս։ 1675 թվականի ապրիլի 28-ին արքեպիսկոպոս Նիկոլայ Թորոսևիչի և Լվովի եպիսկոպոսի կողմից ձեռնադրվում է Հայ կաթողիկե եկեղեցու եպիսկոպոս։ 1675 թվականի հոկտեմբերին վերադառնում է Լվով։

Նիկոլայ Թորոսևիչի հետ տարաձայնությունների պատճառով 1677 թվականի հունիսին մեկնում է Մեծ Հայք։ Այստեղ նրան ձերբակալում և բանտարկում են, ինչի մասին իր գրառումներում հիշատակում է պարսկական պատրիարք Եղիազարը։ Էջմիածնի պատրիարքը որոշեց Հունանյանին թույլ չտալ մեկնել Լվով։ Հունանյանը Լվով է վերադառնում միայն 1686 թվականի հոկտեմբերին Հռոմի պապ Իննոկենտի ХІ–ի միջնորդության և լեհական արքա Յան Սոբեսկու հովանավորության շնորհիվ։

Եղել է Լեհաստանի հայերի Հռոմի հետ միավորման նախաձեռնողներից։ 1691 թվականին նրա կողմից հրավիրված Լվովի սինոդի հայկական հոգևորականությունը որոշեց վերջնականապես խզել կապերը Էջմիածնի պատրիարքության հետ և կանոնակարգել մի շարք եկեղեցական հարցեր։

Նրա ղեկավարման օրոք 1692 թվականին Լվով է տեղափոխվում Յազլովեցկի Աստվածամոր հրաշագործ սրբապատկերը։ Վարդան Հունանյանը Կամենեց-Պոդոլսկում կառուցում է եպիսկոպոսական պալատ և սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչի մատուռը։ Բացի այդ նա օժանդակում է Լվովի հայկական բենեդիկտյան տաճարի ստեղծմանը։

Վարդան Հունանյանը մահացել է Լվովում։ Թաղված է Լվովի հայկական վանքի արքեպիսկոպոսների հանգստարանում։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Նախորդող**Նիկոլայ Թորոսովիչ | **Լվովի արքեպիսկոպոսներՎարդան Հունանյան**հոկտեմբերի 24, 1681-հունիսի 15,1715 | **Հաջորդող**Յան Տոբիաշ Ավգուստինովիչ |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  MAK (польск.)
2. ↑  Wartan\_Hunanian
3. ↑  Archbishop Vartan Hunanian
**Հրաշալի լուսացույց** (ռուս.՝ Чудесный светофор), խորհրդային գունավոր տիկնիկային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ-հեքիաթ, որը նկարահանվել է ըստ Պավել Մերշինի մեթոդի։

Ֆիլմի գունավոր տարբերակը վերականգնվել է 2009 թվականին` «Գոսֆիլմֆոնդի» հավաքածուի օրիգինալ գունարձակող նեգատիվներով։ Վերականգման աշխատանքներն իրականացրել են Նիկոլայ Մայորովը և Վլադիմիր Կոտովսկին։ Գունավոր վերականգնված տարբերակի պրեմիերան կայացել է 2010 թվականի փետրվարի 3-ին, «Սպիտակ սյուներ 2010» փառատոնի ժամանակ.:

Սյուժե
------

Ֆիլմը պատմում է այն մասին, թե ինչպես է բուն պատահականության շնորհիվ լուսացույց դառնում։

Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում անտառում։ Անտառային բնակիչները մեծ անհարմարություն ունեին խաչմերուկում բախումների պատճառով։ Եվ ահա բվի աչքի մեջ հանկարծ ներկ է կաթում։ Աջ աչքի կանաչ է մնում, իսկ ձախ աչքի մեջ կաթում է կարմիր ներկը։ Այդ ժամանակ անտառային խորհրդում արջ ոստիկանը որոշում է, որ բուն կլինի լուսացույց։ Հենց այդ օրվանից էլ անտառային խաչմերուկում կարգ ու հանգստություն է հաստատվում։

Նկարահանող խումբ
----------------

* Սցենարի հեղինակ` Գրիգորի Յագֆելդ
* Բեմադրող ռեժիսոր` Գեորգի Ելիզարով
* Օպերատոր` Ֆյոդոր Ֆիրսով
* Տիկնիկավար-մուլտիպլիկատորներ` Մարիա Բենդերսկա, Ֆ. Շպինդլեր, Կ. Նիկիֆորով, Յու. Րյաշենցևա, Վ. Կռիլով
* Կոմպոզիտոր` Եվգենի Ժարկովսկի
* Բեմադրող նկարիչ` Վալենտին Կադոչնիկով
* Հնչյունայի ն օպերատոր` Ի. Եվտեև-Վոլսկի, Սերգեյ Միներվին
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Чудесный светофор» («Сова-светофор») (1938).

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հրաշալի լուսացույցը մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Animator.ru |

 |
**Էմիլի Ռատու** (շվեդերեն՝ Emilie Rathou, մայիսի 8, 1862(1862-05-08), Lösen parish, Կառլսկրունա, Բլեքինգե, Շվեդիա - հոկտեմբերի 12, 1948(1948-10-12), Բրոմմա, Ստոկհոլմ, Ստոկհոլմի լեն, Շվեդիա), շվեդ լրագրող և թերթի խմբագիր, ալկոհոլից հրաժարվելու և կանանց ընտրական իրավունքների ակտիվիստ։

Կենսագրություն
--------------

Էմիլի Ռատուն ծնվել է 1862 թվականին, Բլեքինգում, գործարար Ալբերտ Գուստավսոնի և Աննա Սվենսդոտերի ընտանիքում։ Ազգանունը փոխել է Ռատուի 1882 թվականին` Կալմարում ուսուցչական դասընթացների ավարտից հետո։ Այնուհետև 1882-1885 թվականներին աշխատել է որպես դպրոցի ուսուցիչ։

Էմիլին պատանեկությունից սկսած ակտիվորեն ներգրավված է եղել հասարակական-քաղաքական գործունեության մեջ։ 1885-1900 թվականներին նա *Բարի տաճարականներ միջազգային կազմակերպության* անդամ էր, որը քարոզում էր ալկոհոլից հրաժարվելը, և այդ կազմակերպության խոսնակն էր։ 1890-1895 թվականներին նա եղել է «Դալմասեն» թերթի սեփականատերը և խմբագիրը։ 1900 թվականին Էմիլին Էսթերմալմում ստեղծել է քրիստոնյա կանանց միության մասնաճյուղը (*Vita bandet*). սա կազմակերպության առաջին շվեդական մասնաճյուղն էր (նախորդը, որը ստեղծվել է 1897 թվականին, միայն այդպես էր կոչվում, բայց իրականում ոչ մի կապ չուներ այս միջազգային կազմակերպության հետ)։ 1911-1912 թվականներին նա եղել է ոգելից խմիչքից զերծ մնալու համար ստեղծված հանձնաժողովի անդամ։

Էմիլին պայքարել է նաև կանանց իրավունքների, տղամարդկանց և կանանց հավասարության համար և սոցիալական անարդարության դեմ։

1892 թվականին նա հիմնել է *Stockholms allmänna kvinnoklubb-ը* («Ստոկհոլմի կանանց հանրային ակումբ») Ալինա Յագերսթեդտի, Կատա Դալստրյոմի, Աննա Ստրկյուի, Աննա Լինդհագենի, Ամանդա Հորնիի մասնակցությամբ, որը հաջորդ տարի միացել է Շվեդիայի Սոցիալ-դեմոկրատական աշխատավորական կուսակցությանը։ 1893 թվականին նա դարձել է Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության ներկայացուցիչ «Ժողովրդական ռիքսդագում» (*Folkriksdag*), որը գործել է 1893-1896 թվականներին։ Այնուամենայնիվ, Էմիլին ամբողջությամբ ներգրավված չի եղել կանանց շարժմանը, քանի որ այն գլխավորել են բարձր դասի կանայք, իսկ ցածր դասի կանանց համար այդ շարժումն արդիական չէր։ Պահպանողական մամուլը Էմիլիին վերաբերվում էր արհամարհանքով, իսկ նրա ելույթները հաճախ էին ագրեսիվ արձագանքի արժանանում։

Էմիլին մահացել է Ստոկհոլմում,1848 թվականին։ Նա ամուսնացած չի եղել։ Իր կյանքի մեծ մասն ապրել է Մարիա Սանդստրոմի հետ, որը մահացել է Էմիլիի մահից հինգ օր անց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  *Levin H.* Emilie Rathou — P. 708.
2. 1 2 3 4  Emilie Rathou (շվեդերեն) — 1917.
3. ↑  Rathou, EMELIA — Svenskagravar.se.

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* https://www.skbl.se/am/article/EmilieRathou

Գրականություն
-------------

* Bengtsson, Åsa *Emilie Rathou och Vita Bandet: Rabiata och radikala kvinnoröster (Stockholm: Svensk Presshistorisk Förening, p. 28-44, Ellinor Melander, ed)* (2010)
* Hayler, Guy *Prohibition advance in all lands: a study of the world wide character of the drink question (American Issue Publishing Co.)* (1914)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Շվեդական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1243686251 · ISNI: 0000000053031792 · LIBRIS: 246087 · VIAF: 34434796 · WorldCat VIAF: 34434796 |

 |
МАЗ-281
**Բրեստմաշ** (Բրեստի մեքենաշինական գործարան), (բելառուս․՝ ААТ «Брэстмаш»; Брэсцкі машынабудаўнічы завод), Բրեստում տեղակայված բելառուսական ինժեներական ընկերություն։

Պատմություն
-----------

1975 թվականին Բրեստում սկսվել է մեքենաշինական երկու ձեռնարկությունների շինարարությունը` տեքստիլ, մսի և կաթնամթերքի արդյունաբերության համար։ Գործարանները կառուցվել են միաժամանակ, ունեցել են ընդհանուր շինարարական կառավարում։ 1980 թվականին շահագործման է հանձնվել «Текстильмаш» տեքստիլ սարքավորումների ճշգրիտ ստորաբաժանումների Բրեստի գործարանը, 1982 թվականին` «Мясомолмаш» մսամթերքի սարքավորումների Բրեստի մեքենաշինական գործարանը։ 1986 թվականին գործարանները միացվել են **Բրեստի մեքենաշինական արտադրական միությունում**, որը գտնվել է ԽՍՀՄ Թեթև և սննդի արդյունաբերության և կենցաղային տեխնիկայի մեքենաշինության նախարարության ենթակայության տակ, իսկ 1987 թվականից՝ ԽՍՀՄ ընդհանուր մեքենաշինության նախարարության կազմում։ 1991 թվականին գործարանը հանձնվել է Բելառուսի արդյունաբերության և միջոլորտային արտադրության պետական կոմիտեի ենթակայությանը (1994 թվականից՝ Բելառուսի Հանրապետության արդյունաբերության նախարարություն), 1995 թվականին վերափոխվել է «Բրեստի մեքենաշինական գործարան» բաց բաժնետիրական ընկերության։

Գործարանում գործել է փորձարարական նախագծման բյուրո, 1995 թվականին այն վերակազմավորվել է անկախ «Տեխնոմաշ» հետազոտական և արտադրական ձեռնարկության։

Ժամանակակից պետություն
----------------------

2013 թվականին գործարանը տեղափոխվել է «Մինսկի ավտոմոբիլային գործարան» հոլդինգ։ 2018 թվականին ձեռնարկության չօգտագործված տարածքներում սկսվել են վերակառուցումը` միկրոավտոբուսների համար խոշոր հանգույց հավաքման սեմինար կազմակերպելու համար։ Բրեստմաշը սկսել է հավաքել MAZ-281 (ուղևոր) և MAZ-3650 (բեռ) միկրոավտոբուսներ JAC Motors-ի բաղադրիչներից։ Ավելի քան 50 միկրոավտոբուս հավաքվել է մինչ 2019 թվականի հոկտեմբերը։

Ձեռնարկությունն արտադրել է ավտոմեքենաների, գազի և էլեկտրական վառարանների, ինչպես նաև սննդի արդյունաբերության համար սարքավորումներ։ Կաթնամթերքի պտտվող և կենտրոնախույս պոմպեր, աղացած միս, արագ ամրացնող ապրանքներ, անասունների սպանդի սարքավորում, կենդանիների մաշկի մաքրում, լյարդ ձեռք բերելու, աղիներ լվանալու և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2  Заводы по производству оборудования для текстильной и мясомолочной промышленности, г. Брест на сайте «Архивы Беларуси» (Фондовый каталог государственных архивов Республики Беларусь)
4. 1 2  *Belaruskai︠a︡ ėntsyklapedyi︠a︡*։ Minsk: "Belaruskai︠a︡ ėntsyklapedyi︠a︡"։ 1996-2004։ ISBN 985-11-0035-8։ OCLC 35890197
5. ↑  Республиканское унитарное научно-производственное предприятие «Технологическое машиностроение» (РУНПП «Техномаш») на сайте «Архивы Беларуси» (Фондовый каталог государственных архивов Республики Беларусь)
6. 1 2  «Брестмаш» выходит на новый уровень: как развивается предприятие и какие перед его коллективом стоят задачи
7. ↑  Насосы роторные
8. ↑  Насосы центробежные

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական էջ
**Քրիստոֆ Հայնրիխ Հիրցել** (գերմ.՝ Christoph Heinrich Hirzel, մարտի 22, 1828(1828-03-22), Ցյուրիխ, Շվեյցարիա - նոյեմբերի 15, 1908(1908-11-15), Լայպցիգ, Սաքսոնիայի թագավորություն, Գերմանական ռայխ), շվեյցարացի և գերմանացի քիմիկոս, դեղագետ, մանկավարժ, գիտությունների դոկտոր (1852), Լայպցիգի համալսարանի պրոֆեսոր (1865), գյուտարար, խմբագիր, հրատարակիչ։

Կենսագրություն
--------------

1845-1849 թվականներին քիմիա է դասավանդել Ցյուրիխի համալսարանում։ Հետագայում որպես օգնական է աշխատել Լայպցիգի համալսարանի քիմիական լաբորատորիայում, 1851 թվականին դարձել է փիլիսոփայության դոկտոր, 1852 թվականին` Լայպցիգի համալսարանի դեղագործական քիմիայի որակավորված դոկտոր։

1850-1860 թվականներին եղել է «Zeitschrift für Pharmacie» դեղագործական ամսագրի և «Jahrbuchs der Erfindungen und Fortschritte» տարեգրքի համախմբագիրը։

1867 թվականին ստացել է Սաքսոնիայի թագավորության քաղաքացիություն։ 1880 թվականից նա ներկայացրել է Շվեյցարիայի շահերը Գերմանական կայսրությունում` որպես սաքսոնյան պետությունների հյուպատոս։

1890 թվականին եղել է Լայպցիգում քիմիատեխնիկական միջոցների արտադրության ընկերության հիմնադիր ու անդամ, հայտնագործել լաբորատոր սարքավորումների մի շարք իրեր և գործիքներ։ Արտոնագիր է ստացել բոլոր տեսակների Արգանտի լամպերում վառվող գազերի անծուխ այրման և լուսավորող գոլորշիների համար։

Քիմիա է դասավանդել Լայպցիգի համալսարանում, դասեր տվել բնական գիտությունների ոլորտում, Լայպցիգի մի քանի դպրոցներում և ինստիտուտներում։

Քիմիայի ոլորտի աշխատությունների և դասագրքերի հեղինակ է։

Ընտրված հրատարակություններ
--------------------------

* «Führer in die Chemie» (1852—1854);
* «Das Hauslexicon» (1858—1864);
* «Katechismus der Chemie» (6 изд. 1889);
* «Toilettenchemie» (4 изд. 1890);
* «Das Steinöl u. seine Producte» (1864);

Գրեշտելի հետ համատեղ 1865-1874 թվականներին հրապարակվել է «Jahrbuchs der Erfindungen und Fortschritte» (1905–1909) պարբերականը։

Անդամակցություն գիտական ընկերություններ
---------------------------------------

* Վյուրցբուրգի պոլիտեխնիկական ընկերության թղթակից-անդամ,
* Լայպցիգի գիտական ընկերության անդամ,
* Hall Nature գիտական ընկերության անդամ,
* Պոլիտեխնիկական ընկերության քարտուղար,
* Գերմանական դեղագործական ընկերության խորհրդի անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #116916222 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. ↑  «Гирцель»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907

Արտաքին հղումներ
----------------

* Prof. Dr. phil. Christoph Heinrich Hirzel(գերմ.).

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10243158 · GND: 116916222 · ISNI: 0000000110479922 · NTA: 126588775 · NUKAT: n2010048862 · SUDOC: 075968142 · VIAF: 27834940 · WorldCat VIAF: 27834940 |

 |

 |
**Վյաչեսլավ Վլադիմիրովիչ Շալիգին** (ռուս.՝ Вячеслав Владимирович Шалыгин, փետրվարի 9, 1968(1968-02-09), Նովոսիբիրսկ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս ֆանտաստ գրող, Ռուսաստանի գրողների միությանը կից ֆանտաստիկ և արկածային գրականության խորհրդի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Վյաչեսլավ Շալիգինը ծնվել է Նովոսիբիրսկում, բժիշկների ընտանիքում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Նովոսիբիրսկի բժշկական ինստիտուտ, սակայն առաջին կուրսից հետո նրան զորակոչել են ժամկետային ծառայության Խորհրդային բանակ։ 1988 թվականին վերադարձել է բուհ և այն ավարտել 1993 թվականին։ Ինստիտուտն ավարտելուց հետո կարճ ժամանակ աշխատել է որպես բժիշկ, հետագայում զբաղվել է ձեռնարկատիրությամբ։ Դեռևս դպրոցական տարիներին Վյաչեսլավ Շալիգինը փորձել է զբաղվել գրական գործունեությամբ և ХХ դարի 90-ական թվականներին որոշել է նորից գրել գրական ստեղծագործություններ։ 1999 թվականին լույս է տեսել գրողի առաջին վեպը` «Քննություն մարդակերպերի համար»։ Հետագայում Վյաչեսլավ Շալիգինը շարունակել է զբաղվել ակտիվ գրական գործունեությամբ։ Համարվում է 20-ից ավելի վեպերի հեղինակ, որոնց մեծ մասը միավորված է ստեղծագործությունների ութ շարքերի մեջ։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում «Բացարձակ մարտիկը» ստեղծագործությունների շարքը, որտեղ նկարագրվում է ապագայում նոր տեխնոլոգիաների հիման վրա գերմարդկանց ռասսայի ծագումը, որոնցով բնակեցված կլինի արեգակնային համակարգի շատ մոլորակներ ու արբանյակներ։ Շալիգինի գրչին են պատկանում «Անոտք մարդու ուղևորությունը» կատակերգական շարքը, «Մասնավոր խուզարկու Վադիմ Տումանով» դետեկտիվ–ֆանտաստիկական շարքը, ինչպես նաև մի շարք ֆենտեզիական ստեղծագործություններ։ Շալիգինը համարվում է նաև S.T.A.L.K.E.R. աշխարհի երեք` «Հետ հաշվարկ», «Սև հրեշտակ», «Երեսուներորդ հատված» գրքերի հեղինակ։

2002 թվականին Վյաչեսլավ Շալիգինը դարձել է Ռուսաստանի գրողների միության անդամ, 2003 թվականին` Ռուսաստանի գրողների միությանը կից Ֆանտաստիկական և արկածային գրականության խորհրդի անդամ։

Ստեղծագործություններ
--------------------

**Цикл «Странствия безногого»**

* Космос!!! (2006)
* Звезда с одним лучом (2006)
* Крейсер «Безумный» (2006)
* Принцесса помойки (2006)

**Цикл «Абсолютный воин»**

* Бешеный Пёс (2001)
* Глаз павлина (1999)
* Импорт правосудия (2000)
* Война за возрождение (2001)
* Взгляд сквозь солнце (2001)
* Кровь титанов (2002)
* Погоня за удачей (2001)

**Цикл «Воины звёзд»**

* Бессмертие наемника (2000)
* Лучшая защита (2004)
* Обаяние амфибий (2006)

**Цикл «Преображенськие»**

* Чёрно-белое знамя Земли (2007)
* Пятая космическая (2005)
* Железный город (2006)
* Путь с небес (2003)
* Чужое наследие (2004)

**Цикл «Провокатор»**

* Провокатор (2009)
* Перебежчик (2010)

**Цикл «Сокол»**

* Охота на сокола (2005)
* Dr. Сокол (2005)
* Миссия Сокола (2006)
* Ярость Сокола (2006)

**Цикл «Частный детектив Вадим Туманов»**

* Инстинкт гнева (2007)
* Формула Вечности (2009)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Вячеслав Шалыгин «Обратный отсчет». Рецензия в журнале «Мир фантастики»
2. ↑  Биография Лаборатория фантастики

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վլաչեսլավ Շալիգինի կենսագրությունը
**Դինա Աբդրախիմովա** (ղազ.՝  Дина Ерғазықызы Әбдірахимова, օգոստոսի 20, 1934(1934-08-20), Ալմաթի, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - 2002, Ալմաթի, Ղազախստան), խորհրադային և ղազախ պետական և քաղաքական գործիչ, Ղազախական ԽՍՀ սոցիալական ապահովության նախարար (1985-1990)։

Կենսագրություն
--------------

Դինա Աբդրախիմովան ծնվել է 1934 թվականի օգոստոսի 20-ին, Ալմա-Աթայում։

1957 թվականին ավարտել է Ղազախստանի Կիրովի անվան պետական համալսարանի բանասիրության ֆակուլտետը։

Ղազաստանի համալսարանը 1957 թվականին ավարտելուց հետո Ղազախստանի կոմերիտմիության կենտրոնական կոմիտեն նրան ուղարկել է կոմերիտական աշխատանքի Կարագանդայի շրջանում։

Դինա Աբդախիմովան իր կարիերան սկսել է որպես Կոմերիտմիության Կարագանդայի շրջանային կոմիտեի քարոզչության բաժնի ղեկավարի տեղակալ, հրահանգիչ։

1958-1963 թվականներին եղել է կոմերիտմիության քարոզչության շրջկոմի քարտուղար, ապա` Կոմերիտմիության Կարագանդայի շրջկոմի երկրորդ քարտուղար։

1963-1973 թվականին` ՔՊԿ Կարագանդայի շրջանային կոմիտեի դպրոցների, գիտության և ուսումնական հաստատությունների վարչության պետի գաղափարական բաժնի հրահանգիչ։

1973-1978 թվականներին` ՔՊԿ Կարագանդայի շրջանային կոմիտեի քարտուղար։

1978-1985 թվականներին` Ղազախական ԽՍՀ արհմիությունների հանրապետական խորհրդի քարտուղար։

1985-1990 թվականներին եղել է Ղազախական ԽՍՀ սոցիալական ապահովության նախարար։

1985-1990 թվականներին` Ղազախական ԽՍՀ XI գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

1990-1993 թվականներին` Ղազախստանի XII գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, Ղազախստանի Հանրապետության Վետերանների, հաշմանդամների և զինծառայողների գերագույն կոմիտեի նախագահի տեղակալ, առողջապահության և սոցիալական կոմիտեի անդամ։

Մրցանակներ և կոչումներ
----------------------

* Ղազախական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի Նախագահության պատվո վկայագիր
* Ղազախստանի կոմերիտմիության կենտրոնական կոմիտեի պատվո վկայագիր
* «Պատվո նշան» շքանշան (երկու անգամ)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ պետական, հոբելյանական և այլ մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Портрет нашей эпохи
2. ↑  Двадцатого августа исполняется 75 лет со дня рождения славной дочери казахского народа Дины Абдрахимовой
**Իններորդ մոլորակ** կամ **Մոլորակ 9** (անգլ.՝ Planet Nine), ենթադրական տրանսնեպտունյան մոլորակ Արեգակնային համակարգում Պլուտոնի ուղեծրի սահմաններից դուրս, որը Երկրից մեծ է։ Այս մոլորակի հնարավոր գոյության մասին Կալիֆորնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի աստղագետներ՝ Մայքլ Բրաունը (շատ տրանսնեպտունային օբյեկտների և գաճաճ մոլորակների հայտնաբերող) հայտարարել է «Աստղագիտական ամսագրում» 2016 թվականի հունվարի 20-ին։ Ինչպես նախորդ՝ մոլորակ X-ի վարկածում այս մոլորակի գոյության մասին առաջարկվել է Կոյպերի գոտու առավել հեռու օբյեկտների շարժման առանձնահատկությունների մաթեմատիկական վերլուծության հիման վրա։ Մոլորակի ուղղակիորեն հայտնաբերել դեռ չի հաջողվել։

Ուղեծիր
-------

Ենթադրյալ մոլորակի ուղեծիրը առանձնացված մարմինների ուղեծրի հետ:
Ենթադրվում է, որ մոլորակը Արևից հեռու է շուրջ 20 անգամ ավելի, քան Նեպտունը, այսինքն՝ միջինը 600 ա. մ. Արեգակի շուրջը պտտվում է 10 000—20 000 տարում։ Սակայն մեծ Էլիպտիկ ուղեծրի մեծ էքցենտրիսիտետի պատճառով այն կարող է հեռանալ և մոտենալ Արևին 1200 - 200 ա. մ. տարածության վրա։ Ուղեծիրը ենթադրվում է խավարածրին թեքված է 30°-ով։ Սակայն պետք է նկատի ունենալ, որ վերը նշված պարամետրերը, այն պարամետրերն են, որոնք օգտագործվել են համակարգչային սիմուլյացիայում, Կոյպերի գոտու հեռավոր օբյեկտների դիրքը բացատրելու համար։ Արժեքները ցույց են տալիս օբյեկտի հնարավոր իրական ուղեծրի մոտավոր արժեքը։

Ֆիզիկական բնութագիր
-------------------

Մոլորակ ենթադրաբար ունի 2-4 անգամ ավելի մեծ տրամագիծ քան Երկիրը և զանգված, որը 10 անգամ գերազանցում է երկրայինը. այդ ցուցանիշով այն դասվում է երկրային խմբի մոլորակների և հսկա մոլորակների միջև։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Обнаружена новая планета Солнечной системы
2. ↑  «Она огромна».
3. 1 2  *Konstantin Batygin, Michael E. Brown* Evidence for a Distant Giant Planet in the Solar System(անգլ.) // *The Astronomical Journal*. — 2016. — В. 2. — Т. 151. — С. 22. — ISSN 1538-3881. — doi:10.3847/0004-6256/151/2/22
4. ↑  «Evidence grows for giant planet on fringes of Solar System»։ Nature։ 2016
5. ↑   doi:10.1126/science.aae0237
6. ↑   Caltech Researchers Find Evidence of a Real Ninth Planet

Նշումներ
--------

1. 1 2 3 4 5 6  Համակարգչային սիմուլյացիայի արդյունքով ստացված մոտավոր տվյալ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Konstantin Batygin and Michael E. Brown. Evidence for a Distant Giant Planet in the Solar System // The Astronomical Journal-ը, 151:22 (12pp), 2016 February (անգլ.)
* A New Planet in our Solar System? NASA-ն Takes a Look (տեսանյութ *NASA-ի* հունվարի 21, 2016)
* A new 9th planet for the solar system? (տեսանյութ *Science Magazine* հունվարի 20-2016)
* The Search for Planet Nine Archived 2017-11-24 at the Wayback Machine. — բլոգը հեղինակների վարկածի (անգլ.)(անգլ.)
* Իրականում Իններորդ մոլորակը դեռ չի հայտնաբերվել (ռուս.)
**Պեդր Ալս** (դան․՝ Peder Als, մայիսի 16, 1725(1725-05-16), Կոպենհագեն, Դանիա - հուլիսի 8, 1776(1776-07-08), Կոպենհագեն, Դանիա), դանիացի դիմանկարիչ։

Կառլ Գուստաֆ Պիլոյի աշակերտը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1725 թվականի մայիսի 16-ին Կոպենհագենում։

Սովորել է Դանիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում՝ արդեն ուսման ընթացքում որպես դիմանկարիչ ճանաչում ստանալով Դանեբրոգի շքանշանի ասպետների նկարների շարքով։

1755 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թագավորական հրամանագրով նա ստանում է ճանապարհորդական կրթաթոշակ (վեց տարով) և 1756 թվականի կեսերին մեկնում Հռոմ։ Այցելել է նաև Փարիզ։ Հռոմում ընդունվել է Անտոն Ռաֆայել Մենգսի դպրոցը, որը ազդել է նրա ստեղծագործական կյանքի վրա։ Իտալիայում Պեդեր Ալսը շատ ժամանակ է տրամադրել՝ կրկնօրինակելու Ռաֆայելի և Անդրեա դել Սարտոյի, ինչպես նաև Կորեջոյի և Տիցիանի նկարները։

Դանիա վերադառնալուց հետո նա դիմանկարներ է նկարել։ 1764 թվականին դարձել է Գեղարվեստի ակադեմիայի անդամ, իսկ 1766 թվականին` պրոֆեսոր։

Մահացել է 1776 թվականի հուլիսի 8-ին Կոպենհագենում։

Ստեղծագործություն
-----------------

Բացի յուղաներկից, Պեդեր Ալսը աշխատել է նաև պաստելներով և ստեղծել մի քանի մանրանկարներ։

* Որոշ աշխատանքներ
* Դանիացի թագուհի Սոֆիա ՄագդալենաԴանիացի թագուհի Սոֆիա Մագդալենա
* Դանիացի քանդակագործ Յոհաննես ՎիդեվալտԴանիացի քանդակագործ Յոհաննես Վիդեվալտ
* Դանիացի ադմիրալ Ֆրեդերիկ ԿասԴանիացի ադմիրալ Ֆրեդերիկ Կաս

Արտաքին հղումներ
----------------

* Peder Als
* Dansk Biografisk Leksikon - Als, Peder

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Dansk Biografisk Lexikon (դան.)
2. 1 2 3 4
3. 1 2
4. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
5. 1 2
**Մայրը**, պատմվածք, Ակսել Բակունցի՝ 1929 թվականի ստողծագործություն։

Տպագրման պատմություն
--------------------

**«Մայրը»** ստեղծագործությունը տպագրվել է 1929 թվականին՝ «Գրական դիրքերում» օրաթերթում։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

«Մայրը» պատմվածքում Ակսել Բակունցը ծայրահեղության մեջ որոշակի մեղադրում է հին տան որդիներին։ Հեղինակը բացահայտում է, թե ինչպես հին գյուղացիության այդ նոր սերունդը ոչ միայն կարողանում է դուրս գալ պապերի ու հայրենիքի հիվանդ ու սահմանփակ աշխարհից, այլև փոխում է այդ հին աշխարհը։ Այդ էր պատճառը, որ Անտոնը օտարի է նմանվում հին տանը։

Սյուժե
------

Գարնանամուտին Ունանը տնքտնքալով սանդուղքը տեղափոխում է բակ, սկսում գյուղատնտեսական աշխատանքները։ Ունանը և Զանին փոքր տուն ունեին և տան մոտ փոքր պարտեզ՝ լիքը բանջարանոցով։ Ամբողջ տարի Ունանը բանջարանոցում աշխատում էր։ Սիրում էր իր գործը, որը հարևանների բամբասանքի առիթ էր հանդիսանում։ Չնայած կենցաղային դժվարություններին՝ ամուսիները ապրում էին սիրով և հաշտությամբ։ Օրերն իրենց հունը փոխում են այն ժամանակ, երբ դարպասի երկաթե կոչնակը ծեծում են և փոխանցում ծրարը։ Նամակը ավագ որդուց էր՝ Անտոնից, ով պատմում էր իր առօրյայից։ Մի ամբողջ օր տանը խոսակցությունները նամակի մասին էին։ Մի օր էլ մեկը մոտենում է դարպասին և հայտնում, թե իրենց որդին գալիս է։ Պարտեզի դռնակը բացվում է, կառքից դուրս է գալիս Անտոնը։ Ունանը չէր հավատում տեսածին․ ներս է մտնում մի հաղթանդամ տղամարդ, գրկում Զանուն։ Այնուհետև փոքր եղբորը ուղարկում է վարժապետ Սահակի հետևից։ Ծնողները նայում են Անտոնի իրերին, վերմակին և զարմանում, որ իրենց որդին հարուստ զգեստ չունի։ Նոր մարդիկ են այցելում նրանց տուն։ Սկսվում են զրույցներ, քննարկումներ։ Մայրը շատ է զարմանում, երբ տեսնում է այդ անծանոթ մարդկանց։ Նրանք խոսում էին գավառի խիտ և անանցանելի անտառների մասին, քարհանքների մասին՝ օտար լեզվով ինչ-որ հարցեր քննարկում։ Մորը զարմանք է պատճառում նաև այն, որ Ռուշանը դրական պատասխան է տալիս գյուղից քաղաք գնալու Սահակ վարժապետի հարցին։ Հյուրերը գնում են, բոլորը պառկում են քնելու։ Ճրագը ձեռքին մայրը մոտենում է Ռուշանին, ամեն օրվա պես ուղղում վերմակը։ Ռուշանը քնաթաթախ բացում է աչքերը և պատասխանում, որ մայրը հանգիստ լինի։ Կգնա, երբ մեծանա։ Մայրը կռանում է համբուրում Ռուշանի ճակատը և հարցնում․ —Բա ե՞ս, բալիկ․․․ —Դու ապոր մոտ ես և փակում աչքերը։ Մայրը մի պահ նայում է որդուն, ճրագը ձեռքում դեղում է, տղայի դեմքին նշմարվում է ժպիտ, որը մոր համար անբացատրելի առեղծված է մնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․ Մկրտչյան (1958)։ *Ակսել Բակունց*։ Երևան: Հայպետհրատ։ էջ 84
2. ↑  Բակունց Ակսել (1986)։ *Երկեր*։ Երևան: Սովետական գրող։ էջեր 324–334
**Սևակ Արմենի Ղազարյան** (հունիսի 15, 1988(1988-06-15), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բանասեր, խմբագիր, թարգմանիչ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, «Պարույր Սևակի տուն-թանգարան» ՊՈԱԿ-ի տնօրեն (2018 թվականի սեպտեմբերից)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1988 թվականի հունիսի 15-ին, Երևանում։ 1994-2004 թվականներին սովորել է Երևանի թիվ 83 միջնակարգ դպրոցում։ 2004 թվականին ընդունվել և 2008 թվականին ավարտել է ԵՊՀ Հայ բանասիրության ֆակուլտետի բակալավրիատը՝ գերազանց առաջադիմությամբ։ 2008-2010 թվականներին սովորել է նույն ֆակուլտետի մագիստրատուրայում՝ գերազանց առաջադիմությամբ։ 2010-2013 թվականներին եղել է ԵՊՀ հայ նորագույն գրականության ամբիոնի ասպիրանտ։ 2009 թվականից մամուլում տպագրել է մի շարք գիտական հոդվածներ։ 2010 թվականին պաշտպանել է մագիստորոսական ատենախոսություն «Հրանտ Մաթևոսյանը և ռուս «գյուղագրությունը»» թեմայով։ 2013 թվականին թեկնածուական ատենախոսություն է պաշտպանել «Պարույր Սևակի անտիպ ժառանգությունը. գեղարվեստական արձակ և գրականագիտություն» թեմայով։ Աշխատությունը առանձին գրքով հրատարակվել է 2014 թվականին։ 2011 թվականից կազմել, խմբագրել և ծանոթագրել է հայ և համաշխարհային գրականության բազմաթիվ հեղինակների ստեղծագործություններ։ 2013-2021 թվականներին աշխատել է ԵՊՀ Հայ բանասիրության ֆակուլտետի հայ նորագույն գրականության ամբիոնում՝ որպես դասախոս։ 2017-2018 թվականներին աշխատել է ՀՀ մշակույթի նախարարությունում՝ որպես մշակութային ժառանգության և ժողովրդական արհեստների վարչության պետ։ 2018 թվականից աշխատում է «Մագաղաթ» հրատարակչությունում՝ որպես գլխավոր խմբագիր, 2021 թվականից` «Դարակ» հրատարակչությունում՝ որպես գլխավոր խմբագիր։ 2018 թվականի սեպտեմբերից «Պարույր Սևակի տուն-թանգարան» ՊՈԱԿ-ի տնօրենն է։

Մատենագիտություն
----------------

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սևակ Ղազարյանը ԵՊՀ կայքէջում։
2. ↑  ԲՈԿ-ի կայքէջ
**Կոռնագոյի ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de Cornago), միջնադարյան ամրոց է, որ գտնվում են Իսպանիայի Լա Ռիոխա ինքնավար համայնքում։

Ամրոցը գտնվում է բնակավայրի մոտ գտնվող բլրի ամենաբարձր վայրում, որը հանդիսանում է նրա հիմքը։ Ամրոցի պարիսպները ամուր և հաստ են, որը հնարավորություն էր տալիս լավ պաշտպանվել միջնադարում ընթացող ճակատամարտերի ժամանակ։

Նրա սեփականատերը եղել է Դ. Ալվարո դե Լունային։

Պատմություն
-----------

Կոռնագոյի ամրոցի պատմությունը կապված է աչագոնական ծագում ունեցող Լունա ազնվական ընտանիքի հետ։ Ամրոցը նրանց է պատկանել 14-րդ, 15-րդ և 16-րդ դարերում։

1420 թվականին Խուան 2-րդ արքան ամրոցը, ինչպես նաև նրա հարակից տարածքները, որոնք պատկանել են նրա հորը, ծառայեցրել է որպես հարսանեկան նվեր Կոռնագոներին։

1440 թվականին նա միացնում է Կոռնագոն և Խուբերան իր աղջկա՝ Մարիա դե Լունայի, համար, ով ամուսնանում է նրա զարմիկ Խուան դե Լունայի հետ, որը հանդիսանում էր Խուան Հուրտադո դե Մոնդեզայի որդին։

1484, 1485 և 1486 թվականներին իր բերրի և հարուստ հողատարածքների համար ամրոցը դառնում է տարբեր ազնվական ընտանիքների կռվախնձոր։

Նկարագրություն
--------------

Ամրոցը ունի քառակուսի հատակագիծ։ Շինարարության համար օգտագործվել է աղյուս։ Ունի շրջանաձև երեք աշտարակներ, որոնք ավարտվում է ատամնավոր պսակով։ Բակը ընդարձակ է։ Աշտարակներից չորրորդը ունի քառակուսի հատակագիծ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Կոռնագոյի ամրոց Վիքիպահեստում |

* Archived 2016-07-01 at the Wayback Machine.
* Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.

1. ↑  Goicoechea, Cesáreo (1949). Castillos de la Rioja, notas descriptivas e históricas. Logroño. pp. 125 pp. ISBN 84-398-9272-1