**Պանագիա Խալկեոն** (հուն․՝ Παναγία τῶν Χαλϰέων՝ մետաղագործների Աստվածամայր), խաչա-գմբեթային եկեղեցի՝ նվիրված Աստվածածնին Սալոնիկ քաղաքում։ 1998 թվականին վաղ քրիստոնեական և բյուզանդական հուշարձանների կազմում Սալոնիկը ներառվեց Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Եկեղեցու ստեղծման մասին պատմում է տաճարի արևմտյան գլխավոր դարպասների վրայի արձանագրությունը։ Այն հաղորդում է․ «*Այս վայրը, որը նախկինում պղծվել էր, նվիրվել է Աստվածամոր տաճարին ամենահռչակավոր թագավորական աստիճանավորի և Լոնգոբարդիայի կառավարչի՝ Քրիստոֆորի, իր կնոջ՝ Մարիայի և երեխաների՝ Նիկիֆորի և Աննայի կողմից 6537 թվականին սեպտեմբերին՝ աշխարհի արարչագործությունից հետո*»։ Նույն եկեղեցու արձանագրությունները հավելյալ հաղորդում են, որ եկեղեցին կառուցվել է Քրիստոֆորի կողմից, իր և հարազատների համար, «*փրկության և մեղքերի թողության համար*»։ Քրիստոֆորի շիրիմը գտնվում է տաճարի հյուսիսային պատի մոտ, մի փոքր դուրս ցցված նրանից։

Աշխարհի ստեղծումից հետո 6537 տարեթիվը համարժեք է 1028 թվականին (ըստ բյուզանդական ժամանակագրության) կամ 1044 թվականին (ըստ ալեքսանդրյան ժամանակագրության)։ Հետախույզները համարում են, որ եկեղեցու կառուցման առավել ճշգրիտ թվական է համարվում 1028 թվականը։

Եկեղեցին վերածվել է մզկիթի 1430 թվականին, և նրան տրվել է Կազանտզիլար դզամի անվանումը, քանի որ այն գտնվում էր պղնձի արհեստանոցների տարածաշրջանում։ Դրանից էլ գալիս է եկեղեցու այժմյան՝ Խալկեոն անվանումը։

Ճարտարապետական առանձնահատկությունները
-------------------------------------

Նավի գմբեթը և լուսամուտախորշերը
Եկեղեցին կառուցված է դեկորատիվ տպավորություն ստեղծող աղյուսից (մեծաքանակ սլաքաձև կամարները վանքը շրջապատում են ատամնավոր ժապավենները)։ Վանքը չունի պատկերասրահ, գմբեթը հենված է վանքի քառակուսաձև կենտրոնական հատվածի չորս սյուների վրա։ Խորանի հատավածը ունի երեք աբսիդ (զոհասեղան, խորան, ավանդատուն)։ Արևմտյան մասում վանքն ունի նավ, որը միանում է վանքի հիմնական մասին երեք դարպասներով։ Նավին մոտ է գտնվում ավելի ուշ կառուցված պատկերասրահը։

Մինչև 1934 թվականը եկեղեցին մինչև հորիզոնական քարային գոտին ծածկված էր հողով։ Պեղումներ կատարել է պրոֆեսոր Դիմիտրի Եվանգելիդիսը, ով վերականգնողական աշխատանքների սկզբում տաճարին տվեց իր նախասկզբնական տեսքը։

Ներքին կահավորում
-----------------

Տաճարում գտնվում են իր կառուցման ժամանակների վատ պահպանված ֆրեսկոներ։ Գմբեթը զարդարված է *Հիսուսի Համբարձման* ֆրեսկոյով․ Քրիստոսի պատկերի շուրջը տեղակայված է Աստվածածինը՝ շրջապատված երկու հրեշտակներով, ինչպես նաև տասներկու առաքյալներով։ Գմբեթի թմբուկի պատերից ներքև կան աստվածաշնչյան մարգարեների պատկերները՝ ձեռքերում թուղթ, որոնց վրա գրված են նրանց նախագուշակումները Հիսուս Քրիստոսի վերաբերյալ։

Խորանի հատվածը զարդարված է Խորհրդավոր ընթրիքի, Սուրբ Ծննդյան, Տյառնընդառաջի և Աստվածածնի վերափոխման տեսարանների ֆրեսկոներով։ Նավում հիմնական ֆրեսկո համարվում է *Երկրորդ Գալստյան* կոմպոզիցիան։

Ճարտարապետական զարդարանքներից պահպանվել են միայն գմբեթը պահող չորս սյուների խորաքանդակներով և խաչերով զարդարված խոյակները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Tsitouridou, Anna. (1985). The Church of the Panagia Chalkeon. Thessaloniki: Institute for Balkan Studies. p. 10.
2. ↑  Kazhdan, Alexander, ed. (1991), Oxford Dictionary of Byzantium, Oxford University Press, p. 1569, ISBN 978-0-19-504652-6
3. ↑  Tsitouridou, Anna. The Church of the Panagia Chalkeon. p. 7.
4. ↑  "Panagia Chalkeon - Thessaloniki, Greece". www.sacred-destinations.com. Retrieved 2017-03-17.
5. ↑  «Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού | Παναγία των Χαλκέων, Θεσσαλονίκη». odysseus.culture.gr. Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2016.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Министерство культуры Греции. Панагия Халкеон Archived 2007-10-06 at the Wayback Machine.(անգլ.)
* The church of the Panayia Chalkeon(անգլ.)
* Лазарев В.Н. Фрески Салоник

Գրականություն
-------------

* Папахатзис Н. *Памятники Салоник*. ISBN 960-7964-05-5

Նշումներ
--------

1. ↑  գմբեթը պահող հիմք