**Տուֆան Գաբդուլլա ուլի Մինուլին** (թաթարերեն՝ **Туфа́н Габдулла́ улы Миңну́ллин**, օգոստոսի 25, 1935(1935-08-25), Olı Mämätxuca - մայիսի 2, 2012(2012-05-02), Կազան, Ռուսաստան), թաթար ժամանակակից ականավոր գրող, թատերագիր, հրապարակագիր, հասարակական-քաղաքական գործիչ։ Ընտրվել է Թաթարստանի պետական խորհրդի պատգամավոր, արժանացել Դամիր Սիրազիևի, Մուսա Ջալիլի, Գաբդուլլա Տուկայի մրցանակների, Կազանի պատվավոր քաղաքացու կոչման։ Համբավվել է որպես դասական մակարդակի գրող, ով կարողացել է մի նոր մակարդակի հասցնել թաթարական թատերագրությունն ու թատրոնը։ 1984 թվականից մինչև իր մահը (2014) անընդմեջ ընտրվել է նախ՝ Թաթարական ԻԽՍՀ Գերագույն խորհրդի, ապա՝ վերջինիս փոխարինած Պետական խորհրդի պատգամավոր։ Ընդ որում՝ եղել է այն սակավաթիվ պատգամավորներից մեկը, ով միշտ ելույթ է ունեցել թաթարերեն և պետական մակարդակով բարձրացրել թաթարերենի ու թաթարական մշակույթի հիմնախնդիրները։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1935 թվականի օգոստոսի 25-ին, Բոլշոյե Մերետկոզինո գյուղում (ներկայումս գտնվում է Թաթարստանի Կամսկ-Ուստինսկյան շրջանում)։

1956—1961 թթ. սովորել է Մոսկվայի Մ. Ս. Շչեպկինի անվան թատերական ուսումնարանում, ավարտելուց հետո աշխատանքի անցել Մենզելինսկի ակադեմիական թատրոնում՝ որպես դերասան։

1962 թվականին այդ թատրոնում բեմադրության է ընդունվել նրա հեղինակած «*Մեր գյուղի մարդիկ*» կատակերգությունը։ Այդ նույն տարում թաթարական պետական ակադեմիական թատրոնում իրականացվել է նրա «*Ազատը*» հեքիաթ-պիեսի բեմականացումը։

1964—1967 թթ. աշխատել է Կազանի հեռուստաստուդիայում՝ որպես խմբագիր, միաժամանակ կատարել «*Чаян*» («*Կարիճ*») ամսագրի գրական աշխատողի պարտականությունները։

1968 թվականից իրեն ամբողջովին նվիրել է գրական ազատ, ստեղծագործական աշխատանքի։

1975—1977 թթ. սովորել է Մոսկվայի բարձրագույն գրական դասընթացներում։ 1984—1989 թթ. ղեկավարել է Թաթարական ԻԽՍՀ գրողների միությունը։

ԽՍՀՄ վերջին գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր էր և Գերագույն խորհրդի նախագահության անդամ (1989—1991):

Մահացել է 2012 թվականի մայիսի 2-ին, Կազանում, ինֆարկտից։

Ստեղծագործությունների ընտրանի
-----------------------------

```
*«Մեր գյուղի մարդիկ» (1961) 
*«Մեր ընտրած ճակատագրերը» (1972)
*«Մենք գնում ենք, դուք մնում եք» (1986)
*«Մնաք բարով» («Хушыгыз») (1993)
*«Բախտիար Կանկաև» (1974. պատմական դրամա է Եմելյան Պուգաչովի թաթար զինակցի մասին)
*«Չորս փեսացու Դիլյաֆրուզի համար»
*«Ալդերմեշցի ծերունին»
*«Իլգիզար + Վերա»
*«Հոգյակս»
*«Երբ լուսին չկա, աստղն է մեզ լույս տալիս» («Ай булмаса йолдыз бар»)
*«Օրորոցային» («Әниләр һәм бәбиләр»)
```

Կոչումներ և պարգևներ
--------------------

* Մուսա Ջալիլի անվան մրցանակ (1974)
* ՌՖԽՍՀ-ի Կ՚. Ստանիսլավսկու անվան պետական մրցանակ (1979) — «Ալդերմեշցի Ալմանդարը» («Սպիտակ ագռավ») պիեսի համար, որը բեմադրվել էր թաթարական պետական ակադեմիական դրամատիկական թատրոնում
* Գաբդուլլա Տուկայի անվան մրցանակ (1979)
* Թաթարստանի Հանրապետության ժողովրդական գրողի կոչում (2005)
* Թաթարական ԻԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի կոչում
* Բաշկորտստանի Հանրապետության արվեստի վաստակավոր գործչի կոչում
* Ռուսաստանի Դաշնության արվեստի վաստակավոր գործչի կոչում

Հիշատակը
--------

Կազանի փողոցներից մեկը կոչվել է Տուֆան Մինուլինի անունով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ятимлек
2. ↑  Туфан ага татар халкының киләчәге өчен борчылды
3. ↑  "Ушел из жизни Туфан Миннуллин". Արխիվացված է the original 2019 թ․ հունիսի 9-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 1. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Офіційний сайт, присвячений життю і творчості Туфана Міннулліна Archived 2018-05-18 at the Wayback Machine.
* Президент РТ Мінтімер Шаймієв вручив орден «За заслуги перед Республікою Татарстан» драматургу Туфану Миннуллину(չաշխատող հղում)
* сторінка письменника на сайті Національної бібліотеки Республіки Татарстан Archived 2007-05-02 at Archive.is

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1055691014 · ISNI: 0000000028216568 · LCCN: n85086254 · NKC: xx0222295 · VIAF: 13738564 · WorldCat VIAF: 13738564 |

 |