**«Սև մոմ»** (ռուս.՝ «Чёрная свеча»), վեպ, որը գրել են Վլադիմիր Վիսոցկին և Լեոնիդ Մոնչինսկին համահեղինակությամբ։ Ստեղծագործությունը նկարագրում է ազատազրկման վայրերում բանտարկյալների կյանքը, փոխհարաբերությունները, նրանց գոյության մանրամասները։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

1976 թվականին Վլադիմիր Վիսոցկին շրջել է Իրկուտսկի մարզում։ Արտելների հայտնի ստեղծող Վադիմ Տումանովի և գրող Լեոնիդ Մոնչինսկու հետ այցելել են Սիբիրում ոսկու արդյունահանման Բոդայբո կենտրոն։ «Լենա» արտել այցելության ժամանակ Վիսոցկին ծանոթացել է ոսկու արդյունահանողների հետ, որոնցից շատերը նախկին բանտարկյալներ էին։ Դեռ այցից առաջ Վիսոցկին ծրագրում էր ստեղծել ճամբարի կյանքի մասին ֆիլմի սցենար և նկարահանվել գլխավոր դերում, բայց Լեոնիդ Մոնչինսկին Վիսոցկուն համոզել է նախ գիրք գրել։ Գրքի աառաջին մասը՝ «Փախուստ» (ռուս.՝ «Побег»), գրվել է Վիսոցկու կենդանության օրոք, երկրորդը՝ «Կրակեք, քաղաքացի պետ» (ռուս.՝ «Стреляйте, гражданин начальник!»), Լեոնիդ Մոնչինսկին ավարտել է 1984 թվականին։ Վեպի առաջին տարբերակի տպագրության ժամանակ մեքենագրուհին ուժեղ նյարդային ցնցում է ստացել և չի կարողացել շարունակել աշխատանքը գրքի վրա։

Առաջին անգամ վեպը լույս է տեսել 1992 թվականին։ Հանձնվել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 18-ին, ստորագրվել է տպագրության մեջ 1992 թվականի փետրվարի 7-ին։ Գրքի առաջին տպաքանակը կազմել է մոտ 100 հազար օրինակ, ընդհանուր՝ ավելի քան 2 միլիոն։ Վեպն առաջին անգամ ներկայացվել է Մոսկվայում 1992 թվականին՝ Վիսոցկու և Մոնչինսկու մտերիմ ընկերների մասնակցությամբ։ Յուրի Սուշկոն իր «Վիսոցկու ընկերները» (ռուս.՝ «Друзья Высоцкого») գրքում պնդում է, որ Վլադիմիր Վիսոցկին ոչ մի կապ չի ունեցել գրքի ստեղծման հետ և որպես համահեղինակ նշվել է միայն գրքի կոմերցիոն հաջողության համար։

Սյուժե
------

Ստեղծագործության կենտրոնում ԳՈՒԼԱԳ-ի անթիվ ճամբարներից մեկի բանտարկյալների կյանքն է, մասնավորապես՝ նախկին նավաստի, ականավոր բռնցքամարտիկ Վադիմ Սերգեևիչ Ուպորովի դժվար ճակատագիրը, որը դատապարտվել է ամերիկացի մարզիկի հետ չարտոնված մենամարտին մասնակցելու համար։ Վեպում մանրամասն նկարագրվում է ճամբարի ծանր իրականությունը, մշտական սովի, ուժասպառ աշխատանքի, դաժան ռեժիմի և մրցակից գողական խմբավորումների ինտրիգների պայմաններում գոյատևելու պայքարը։

Քննադատական արձագանքներ
-----------------------

Գրականագետները և քրեական հեղինակությունները, որոնք հանդես են եկել որպես փորձագետներ, նշել են նկարագրված իրականության հավաստիությունը, կերպարների բնութագրերի օբյեկտիվությունը։

Էկրանավորում
------------

2006 թվականին վեպի մոտիվներով ռեժիսոր Վլադիմիր Յականին նկարահանել է «Հաջողակը» (ռուս.՝ «Фартовый») գեղարվեստական ֆիլմը, որի գլխավոր դերում նկարահանվել է Վլադիմիր Եպիֆանցևը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Редакция газеты Собеседник* Собеседник 26-2014. — Litres, 2017-07-23. — 24 с. — ISBN 9785457805026 "Արխիվացված պատճենը". Արխիվացված է the original 2018 թ․ ապրիլի 6-ին. Retrieved 2023 թ․ հունվարի 5. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|dead-url=` (help)
2. ↑  Татьяна Друженко (2018 թ․ հունվարի 19). ""Ты из повиновения вышел?" — "Я в нем и не был"". *ZN.UA*. Արխիվացված է the original 2020 թ․ հուլիսի 10-ին. Retrieved 2018 թ․ ապրիլի 6. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  "Биография Владимира Высоцкого". *ТАСС*. Արխիվացված է the original 2018 թ․ ապրիլի 6-ին. Retrieved 2018 թ․ ապրիլի 5.
4. 1 2  Станислав Гольдфарб (2016 թ․ մարտի 6). "Умер Леонид Мончинский, автор "Черной свечи", друг Владимира Высоцкого". *«Комсомольская правда»*. Արխիվացված է the original 2018 թ․ ապրիլի 6-ին. Retrieved 2018 թ․ ապրիլի 5.
5. 1 2 3  "Опасная проза Леонида Мончинского. Автор романов «Чёрная свеча», «Прощёное воскресенье» и «Особо опасное животное» отмечает своё 80-летие". *www.vsp.ru*. Արխիվացված է the original 2018 թ․ ապրիլի 6-ին. Retrieved 2018 թ․ ապրիլի 6. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
6. ↑  *Юрий Сушко* Друзья Высоцкого. — Litres, 2017-09-15. — 314 с. — ISBN 5457056899 "Արխիվացված պատճենը". Արխիվացված է the original 2018 թ․ ապրիլի 6-ին. Retrieved 2023 թ․ հունվարի 5. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|dead-url=` (help)
7. ↑  Сергей Синяков (25 мая 2006 года). "Перевоспитание чувств. — На экраны страны выходит «Фартовый»". // gazeta.ru. Արխիվացված է the original 2018 թ․ ապրիլի 6-ին. Retrieved 2018 թ․ ապրիլի 6.