| Քվեարկություն |
| --- |
|  |
| Քվեաթերթիկ

| **Քվեաթերթիկ*** Բացակայող քվեաթերթիկ
* Ժամանակավոր քվեաթերթիկ
* Քվեաթերթիկի նմուշ
 |
| --- |
| **Թեկնածու և Հանրաքվե** |
| * Գրել թեկնածուին
* Ընտրազանգված
* Ընտրական դաշինք
* Տոմս
 |
| **Հավաքածու** |
| * Քվեատուփ
* Պարտադիր քվեարկություն
* Վաղ քվեարկություն
* Էլեկտրոնային քվեարկություն
* Բաց քվեարկություն
* Ընտրատեղամաս
* Փոստային քվեարկություն
* Տեղամաս
* Քվեարկության կենտրոն
* Քվեարկության խցիկ
 |
| **Հաշվառում** |
| * Ուղիղ ընտրություններ
* Հաշվարկ
* Քվեարկող մեքենա
 |

 |
| Ընտրական համակարգեր

| **Ընտրական համակարգեր*** Բազմակարծություն և
 մեծամասնական համակարգեր
* Առաջին քվեարկություն
* Երկփուլ համակարգ
* Երկրորդ փուլի ակնթարթային քվեարկություն
* Բազմակարծիք դաշինքի քվեարկություն
* Ընդհանուր տոմս
* Սովորական դատողություն
 |
| --- |
| **Համամասնական և կիսահամամասնական համակարգեր** |
| * Մեկ չփոխանցվող ձայն
* Կուտակային քվեարկություն
* Երկանդամ համակարգ
* Կուսակցական ցուցակ
* Մեկ փոխանցվող քվեարկություն
* Պահուստային քվեարկություն
 |
| **Խառը անդամներով համակարգեր** |
| * Խառը համամասնական
* Լրացուցիչ անդամի ընտրակարգ
* Խառը մեկ ձայն (դրական ձայնի փոխանցում)
* Scorporo (բացասական ձայների փոխանցում)
* Խառը փոխանցվող քվեաթերթիկ
* Alternative Vote Plus
* Երկանդամ համամասնական ներկայացուցչություն
* Գյուղ-քաղաք համամասնական ներկայացուցչություն
* Մեծամասնական բոնուսային համակարգ
* Զուգահեռ քվեարկություն (խառը անդամ մեծամասնական)
 |

 |
| Քվեարկության ռազմավարություններ

| **Խառը անդամներով համակարգեր** |
| --- |
| * Խնդրի քվեարկություն
* Ֆյուժն քվեարկություն
* Տոմսերի բաժանման քվեարկություն
* Ուղիղ քվեարկություն
* Մարտավարական քվեարկություն
* Ձայների զույգում
* Լոկոմոտիվ
 |
| **Բողոքի քվեարկություն** |
| * Ձեռնպահություն
* Ավանակի քվեարկություն
* Ընտրությունների բոյկոտ
* Բոլորին դեմ
* Մերժված քվեաթերթիկ
* Փչացած քվե
 |

 |
| Քվեարկության ձևեր և էֆեկտներ

| **Քվեարկության ձևեր և էֆեկտներ** |
| --- |
| * Բաճկոնի ազդեցություն
* Հավանական քվեարկություն
* Քվեարկության պարադոքս
* Պասիվ ընտրարշավ
* Ձայնի բաժանում
* Քաղաքական ապատիա
* Ընտրողների հոգնածություն
* Ընտրողների մասնակցություն
 |
| **Բողոքի քվեարկություն** |

 |
| Ընտրակեղծիքներ

| **Ընտրակեղծիքներ*** Քվեաթերթիկների հավաքում
* Քվեաթերթիկների լցոնում
* Ընտրական իրավունքից զրկում ԱՄՆ-ում
* Ձայնի գնում
* Ընտրողների ճնշում
* Ընտրողների մեկուսացում
 |
| --- |
| **Կանխարգելում** |
| * Ընտրական թանաք
* Գաղտնի քվեարկություն
* Ընտրողների գրանցում
 |

 |
| * դ
* ք
* խ
 |

Կալիֆոռնիայի ընտրողը լրացնում է ժամանակավոր քվեաթերթիկը 2004 թվականի Միացյալ Նահանգների նախագահական ընտրություններում քվեարկելիս
Միացյալ Նահանգների ընտրություններում **ժամանակավոր քվեաթերթիկը** (որը Նյու Յորքում կոչվում է **երդվյալ քվեաթերթիկ**) օգտագործվում է քվեարկության արդյունքները գրանցելու համար, երբ տվյալ ընտրողի իրավասության վերաբերյալ առաջանում են հարցեր, որոնք պետք է լուծվեն նախքան ձայների հաշվարկը։ Նախնական քվեաթերթիկը կարող է օգտագործվել նաև քվեարկության արդյունքները գրանցելու համար։ 2002 թվականի «Օգնենք Ամերիկայի քվեարկության մասին» դաշնային օրենքը երաշխավորում է, որ նահանգների մեծ մասում ընտրողը կարող է ժամանակավոր քվեարկություն կատարել, եթե նրանք հայտարարեն, որ իրավունք ունեն քվեարկելու։

Նախնական քվեարկություն կատարելու ամենատարածված պատճառներից մի քանիսը ներառում են՝

* Ընտրողի անունը նշված չէ տվյալ տեղամասի (քվեարկության տեղամասի) ընտրողների ցուցակում, քանի որ ընտրողը գրանցված չէ քվեարկության համար կամ գրանցված է այլ վայրում քվեարկելու համար.
* Ընտրողի իրավասությունը չի կարող հաստատվել կամ վիճարկվել է
* Ընտրողը չունի լուսանկարով անձը հաստատող փաստաթուղթ (այն իրավասություններում, որտեղ դա պահանջվում է)
* Ընտրողը դիմել է բացակակայող քվեաթերթիկով քվեարկելու խնդրանքով, սակայն պնդում է, որ բացակայող քվեաթերթիկ չի ստացել կամ չի ներկայացրել
* Ընտրողների գրանցումը պարունակում է անճիշտ կամ հնացած տեղեկություններ, ինչպիսիք են սխալ հասցեն կամ սխալ գրված անունը
* Փակ նախնական ընտրություններում (սահմանափակվում է քաղաքական կուսակցության անդամների համար) ընտրողի կուսակցական գրանցումը սխալ է նշված.

Ժամանակավոր քվեաթերթիկի հաշվելը կախված է այդ ընտրողի իրավասության ստուգումից, որը կարող է ներառել տեղական ընտրությունների պաշտոնյաների կողմից պետական փաստաթղթերի ուսումնասիրությունը կամ ընտրողից լրացուցիչ տեղեկություններ խնդրելը, օրինակ՝ ընտրատեղամասում չներկայացված անձը հաստատող լուսանկար կամ բնակության հաստատում։ Յուրաքանչյուր պետություն կարող է սահմանել իր ժամանակավոր կանոնները, թե երբ պետք է լուծվեն այդ խնդիրները։ Ուստի ժամանակավոր քվեաթերթիկները սովորաբար չեն կարող հաշվարկվել մինչև ընտրությունների օրը։

Պատմություն
-----------

Քաղաքական կուսակցությունների՝ ընտրատեղամասերում դիտորդներ ունենալու իրավունքը եկել է վաղուց։ Նման դիտորդների համար սահմանված դերերից է հանդես գալ որպես վիճարկող, այն դեպքում, երբ ինչ-որ մեկը փորձում է քվեարկել այն ընտրատեղամասում որտեղ քվեարկելու իրավունք չունի։

Նախքան ժամանակավոր քվեարկության համակարգի ներդրումը, որոշ նահանգների օրենքները թույլ էին տալիս ընտրողին, որի ընտրության իրավունքը վիճարկվում էր, քվեարկել *վիճարկվող քվեաթերթիկով*։ Ընտրատեղամասերի փակումից հետո քարոզչական հանձնաժողովին հանձնարարվել է ուսումնասիրել վիճարկվող քվեաթերթիկները և որոշել՝ դրանք պետք է թողնել ուժի մեջ, թե ոչ։

«Օգնիր Ամերիկայի քվեարկության ակտը» միատեսակության աստիճան է բերում տարբեր վիճարկվող քվեաթերթիկների կանոններին, որոնք ընդունվել են տարբեր նահանգների կողմից։ Օրինակ, յուրաքանչյուր նահանգ պետք է ընտրողին միջոցներ տրամադրի պարզելու, թե արդյոք իր քվեաթերթիկը հաշվվել է, թեև նահանգները կարող են դրա համար օգտագործել տարբեր եղանակներ (օրինակ՝ կայք կամ հեռախոսահամար)։

Թեև ակտը պարտավորեցնում է ժամանակավոր քվեաթերթիկների օգտագործումն ամբողջ երկրում, սրանից չեն օգտվել նահանգներ, որոնք ազատված էին 1993 թվականի ընտրողների գրանցման ազգային ակտից, քանի որ այդ նահանգները ունեին և շարունակում են ունենալ «նույն օրը» կամ երբեք քվեարկության սկզբունքը, այդ նահանգներն են՝ Այդահո, Մինեսոտա, Նյու Հեմփշիր, Հյուսիսային Դակոտա, Վիսկոնսին և Վայոմինգ։

Հնարավոր խնդիրներ
-----------------

2018 թվականի միջանկյալ ընտրություններում և՛ վավեր, և՛ անվավեր ժամանակավոր քվեաթերթիկները խառնվել են Ֆլորիդայում ձայների նախնական հաշվարկից հետո, ինչը թույլ չի տվել առանձնացնել վերահաշվարկ։

Համակարգչային գիտնական և ընտրական պաշտոնյա Դուգլաս Վ. Ջոնսը քննադատել է ժամանակավոր քվեաթերթիկի առաջարկը՝ որակելով որպես «ընտրողներին անհանգստացնող պատճառ, քանի որ նրանք մտածում են, թե քվեարկել են»։ Մտահոգություն է հայտնել, որ որոշ նահանգների օրենքների համաձայն` ժամանակավոր քվեարկությունը սխալ տեղամասում կզրկի ընտրողին իր ընտրելու իրավունքից, ովքեր կարող էին վավեր քվեաթերթիկներ տալ, եթե վերահասցեագրված լինեին համապատասխան տեղամասում։

Ընդունելիության ցուցանիշներ
---------------------------

Ընտրություններին աջակցող հանձնաժողովի տվյալներով՝ շատ ընտրություններում հազարավոր ժամանակավոր քվեաթերթիկներ չեն հաշվվում։

2004 թվականի ԱՄՆ նախագահական ընտրությունները առաջին նախագահական ընտրությունն է եղել, ինչը անց է կացվել «Օգնեք Ամերիկային քվեարկել» օրենքի դրույթների համաձայն։ Երկրում առնվազն 1,9 միլիոն ժամանակավոր քվեաթերթիկներ են տրվել, որոնցից 676,000-ը չեն հաշվարկվել՝ պայմանավորված ժամանակավոր քվեաթերթիկները հաշվելու տարբեր նահանգների կանոններով։

2006 թվականի Միացյալ Նահանգների ընդհանուր ընտրություններում ժամանակավոր քվեաթերթիկների օգտագործման ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ժամանակավոր քվեաթերթիկների մոտ 21%-ը մերժվել է։ Դրանցից մոտ 44%-ը տրվել է չգրանցված ընտրողների կողմից, սակայն շատ այլ մերժումներ եղել են «կանխարգելելի» պատճառներով, ինչպիսիք են սխալ տեղամասը կամ ստորագրության բացակայությունը։

Մերժման տեմպերը տարբեր նահանգներում տարբեր են, որոշ նահանգներ հաշվում են բոլոր կամ գրեթե բոլոր ժամանակավոր քվեաթերթիկները, իսկ մյուսները մերժում են կեսից ավելին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  National Conference of State Legislatures։ «Provisional Ballots»։ *www.ncsl.org* (en-US)։ Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 26
2. ↑  Title XIV, Chapter 5, Sec. 4922, The Election Laws of the State of Ohio, Ohio Secretary of State, 1920.
3. ↑  Election Day "Challengers" Archived 2008-11-06 at the Wayback Machine. Minnesota Secretary of State, June 2008.
4. ↑  «The National Voter Registration Act Of 1993 (NVRA) | CRT | Department of Justice»։ *www.justice.gov* (անգլերեն)։ 2015 թ․ օգոստոսի 6։ Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 26
5. ↑  EL (2018 թ․ նոյեմբերի 10)։ «Ballot mixup puts more heat...»։ *Fox News*։ Վերցված է 2018 թ․ նոյեմբերի 20
6. ↑  Douglas W. Jones, Reliability of US Voting Systems, Prepared Remarks for the Congressional Black Caucus Hearing on election preparedness
October 7, 2004.
7. ↑  «Let The Recounts Begin»։ *National Journal*։ Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ նոյեմբերի 8-ին։ Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 10  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
8. 1 2  Provisional Voting: Fail-Safe Voting or Trapdoor to Disenfranchisement Archived 2008-10-22 at the Wayback Machine. Advancement Project, Sept. 16, 2008

Արտաքին հղումներ
----------------

* "Provisional ballots could decide election" (*The Cincinnati Enquirer*)
* "KERRY WON OHIO - JUST COUNT THE BALLOTS AT THE BACK OF THE BUS" (by Greg Palast)
* "20 Crucial Electoral Votes May Be Stuck in Limbo" (*Վաշինգտոն Փոստ*)