recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**155 մմ թնդանոթ 1998 թվականի նմուշ** (ֆիններեն՝ 155 millimetrin kanuuna 1998), ֆիննական բուքսիրային ինքնաշարժվող թնդանոթ 1998 թվականի նմուշով։ Հանդիսանում է Տամպելլա և Վամմաս ընկերության արտադրության՝ 1983 թվականի նմուշի 155 միլիմետրանոց թնդանոթի զարգացած տեսակը։ Զենքը հենց այդ տարում ըդգրկվեց Ֆինլանդիայի զինված ուժերի սպարազինության մեջ։

Ունի օժանդակ ուժասարք 78 կՎտ հզորությամբ (105 ձիաուժ), որը ընդունակ է շարժել զենքը ինքնուրույն մինչև 1,6 կմ։ Թնդանոթը բուքսիրվում է բարձր անցունակություն ունեցող բեռնատարի միջոցով։ Զենքի՝ հրաձգության նախապատրաստումը տևում է մի քանի րոպե։

Ֆինլանդիայի պաշտպանական ուժերի համար թնդանոթի գինը 500 000 եվրո է։ Եգիպտոսում գործում է այդ թնդանոթի լիցենզիոն արտադրություն։

Առանձնահատկությունները
----------------------

155 К 98-ը ունի 1960 թվականի նմուշի 122-մմ թնդանոթին(122 К 60) նման կառուցվածք՝ արտադրված Տամպելլա (*Tampella*) և Վամմաս (*Vammas*) ընկերությունների կողմից։ Փակաղակը կիսաավտոմատ սեպ է։ Թնդանոթը ունի լիցքավորիչ սարքից առանձին օգտագործման հնարավորություն։

Զենքն ունի 78 կՎտ (105 ձիաուժ) հզորությամբ, օդային հովացմամբ Դոից (*Deutz*) դիզելային շարժիչ։ 155 К 98-ի մոտ շարժիչը կարող է շարժել 4 անիվները։ Արագությունը մայրուղում հասնում է 15 կմ/ժ-ի, խաչմերուկներում առավելագույնը 7,5 կմ/ժ։ Ուկրաինայի զինված ուժերը նավիգացիոն սարքավորման, կապի միջոցների համար էլեկտրաէներգիա են ստեղծում, ինչպես նաև ապահովում է հիդրավլիկ զենքի ավտոմատ կառավարումը։

Փողի երկարությունը 52 տրամաչափ է կազմում։ Փողի վրա տեղակայված է միախուց փչովի արգելակ։

Կրակոցի հեռավորությունը սովորական բեկորաֆուգասային արկով կազմում է 28 կմ, իսկ ակտիվ-ռեակտիվ արկով մինչև 43 կմ։ Ընդհանուր քաշը կազմում է 14 580կգ։

Օպերատորներ
-----------

* Ֆինլանդիա Ֆինլանդիա. 56 միավոր;
* Եգիպտոս Եգիպտոս. 16 միավոր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Toivonen, Vesa.* Tampellasta Patriaan: 70 vuotta suomalaista raskasta aseenvalmistusta. — 2003 : Apali Oy. — ISBN 952-5026-26-4.
2. ↑  «Kenttäkanuuna 155 K 98». *maavoimat.fi* (ֆիններեն). Suomen puolustusvoimat. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ ապրիլի 4-ին. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 4-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|nimeke=` ignored (օգնություն)
3. 1 2  Yle Uutiset (30.10.2008). «Patrian kanuunoissa vakavia ongelmia» (ֆիններեն). Yleisradio. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 4-ին.
4. ↑  Appendix 10B. Register of transfers and licenced production of major conventional weapons, 2004 // SIPRI Yearbook 2005: Armaments, Disarmament, and International Security. — Tukholman kansainvälinen rauhantutkimusinstituutti, 2005. — Кн. Part II. Military spending and armaments, 2004. — 468 с. — ISBN 978-0-19-928401-6.
5. ↑  Guy Martin (11.12.2014). «Egyptian Armed Forces». www.defenceweb.co.za. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 4-ին.
**Կոտորած Չուկնագարում** (բենգալերեն՝ চুকনগর হত্যাকান্ড), Բանգլադեշի անկախության համար պատերազմի դրվագը, որը տեղի է ունեցել 1971 թվականի մայիսի 20-ին Չուկնագար քաղաքում, որի ընթացքում պակիստանցի զինծառայողները ռազմական հանցագործություններ են կատարել քաղաքի բենգալյան բնակչության դեմ։ Պատերազմի ընթացքում զանգվածային սպանությունների խոշորագույն ակտերից մեկը։ Տարբեր գնահատականներով՝ սպանվել են 8-10 հազար խաղաղ բնակիչներ, նրանց մեծ մասը եղել են տղամարդիկ, սակայն սպանվել են նաև անհայտ թվով կանայք ու երեխաներ։

Կոտորած
-------

Չուկնագարը փոքր քաղաք է Կհուլնայից ոչ հեռու՝ Հնդկաստանի հետ սահմանից մոտ։ Պատերազմն սկսվելուց հետո շատ խաղաղ բնակիչներ փախել են Կհուլնայից և Բաղերհաթից Չուկնագար։ Նրանք անցել են Բհոդրա գետը և ժամանել Չուկնագար՝ հույս ունենալով Հնդկաստանի հետ սահմանը հատել Սաթհիրի ճանապարհին։ 1971 թվականի մայիսի 15-ին հարևան բնակավայրերից մեծ թվով փախստականներ էին հավաքվել քաղաքում, երբ սկսեցին լուրեր տարածվել նախապատրաստվող պակիստանյան հարձակման մասին։ Մայիսի 20-ին, ժամը 10:00-ի սահմաններում, կիսաավտոմատ հրացաններով և գնդացիրով հանդերձված 10-30 պակիստանցի զինծառայողների խումբը վայրէջք է կատարել քաղաքի ծայրամասում երեք տրանսպորտից։ Նրանք կենտրոնացել են Չուկնագարի շուկայից դեպի արևմուտք, որտեղից կրակ են բացել բենգալյան գաղթականների վրա՝ քաղաքի խորքը շարժվելով մինչև 15։00։

Շատ բնակիչներ խեղդվել են՝ նետվելով գետը՝ ապարդյուն փորձելով խուսափել կործանումից։ Տեղի բնակիչները, հիմնականում մուսուլմանները, ավելի ուշ դիակները նետել են գետը։

Այժմ քաղաքում կանգնեցվել է սպանդի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան։ Այն կոչվում է *Chuknagar Shohid Smritishoudho*, կամ «Չուկնագարի նահատակներին նվիրված հուշահամալիր»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Rahman, Md Mujibur (2013 թ․ մայիսի 20), «Արխիվացված պատճենը» ২০ মে চুকনগর গণহত্যা দিবস [20 May Chuknagar Day Massacre], *The Daily Janakantha* (Bengali), Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին, Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 24-ին `{{citation}}`: Invalid `|script-title=`: missing prefix (օգնություն)
2. ↑  «Chuknagar genocide day observed», *New Age*, էջ 11, 2006 թ․ մայիսի 21, Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հոկտեմբերի 23-ին, Վերցված է 2016 թ․ փետրվարի 9-ին Արխիվացված է Հոկտեմբեր 23, 2007 Wayback Machine-ի միջոցով:
3. ↑  S. Bose, 'Dead Reckoning: Memories of the 1971 Bangladesh War', Hurst and Co, London, 2011, pg. 119—125
4. 1 2  Bose, pg. 119
**Շողիկ Հարությունի Ասոյան** (փետրվարի 10, 1948(1948-02-10), Արայի, Ապարանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), պատմաբան, հասարակական-քաղաքական գործիչ, ՀՀ ոստիկանության փոխգնդապետ (1995 թ.), ՀՀ կառավարությանն առընթեր հուշարձանների վարչության պետի տեղակալ, ՀՀ մշակույթի նախարարության մշակութային արժեքների պահպանության գործակալության պետ։

Գործունեությունը
----------------

1966 թվականին ավարտել է Երևան քաղաքի Պեյո Յավորովի անվան թիվ 131 միջնակարգ դպրոցը, 1977 թվականին Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետի հնագիտության բաժինը։
1974-1976 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ արխիվային գլխավոր վարչության կինո-ֆոտո-ֆոնո փաստաթղթերի պետական արխիվի մասնագետ,
1976-1983 թվականներին Երևան քաղաքի պատմության պետական, "Խորհրդային Հայաստանը Հայրենական մեծ պատերազմում" թանգարանների գիտաշխատող,
1984-1992 թվականներին՝ ՀԽՍՀ (ապա՝ ՀՀ) պատմական հուշարձանների պահպանության և օգտագործման գլխավոր վարչության գիտաարտադրական ինստիտուտի հուշարձանների պահպանության բաժնի հնագետ,
1994-1995 թվականներին ՀՀ ներքին գործերի նախարարության ներքին զորքերի գիտաարտադրական բյուրոյի պետի տեղակալ,
1995-1998 թվականներին Երևան քաղաքի ներքին գործերի բաժնի անձնագրային ծառայության պետ,
2000-2001 թվականներին՝ ՀՀ պատմության հուշարձանների պահպանության վարչության պետի տեղակալ,
2001-2005 թվականներին՝ ՀՀ մշակույթի, երիտասարդության հարցերի և սպորտի նախարարության մշակութային արժեքների պահպանության գործակալության պետ։
2005 թվականի դեկտեմբերին նշանակվել է "Մշակութային արժեքների փորձագիտական կենտրոն" պետական ոչ առևտրային կազմակերպության տնօրեն։
1966 թվականին դարձել է Երևանում գործող ընդհատակյա հայրենասիրական խմբակի,
1968 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանում ստեղծված "Հայ մշակույթի ակումբ" հայրենասիրական լեգալ կազմակերպության անդամ։ 1969 թվականին ընդունվել է Ազգային միացյալ կուսակցություն գաղտնի կազմակերպության շարքերը։
Քաղաքական գործունեության պատճառով 1970 թվականին Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետի 3-րդ կուրսից հեռացվել է։
1987 թվականի դեկտեմբերին դարձել է "Հայ դատի պաշտպանության ընկերություն" հասարակական կազմակերպության փոխնախագահ և "Հայ դատ" ամսագրի փոխխմբագիր։
1988-1992 թվականներին "Հայ դատ" կազմակերպության ռազմականացված ջոկատները մասնակցել են Հայաստանի և Արցախի սահմանների պաշտպանության մարտական գործողություններին։
1989-1992 թվականներին կազմակերպությունը ստանձնել է Արցախի Բերդաձորի ենթաշրջանի պաշտպանությունը։ Ապահովվել է ենթաշրջանի բնակչության անվտանգությունը, բացվել Երևան-Բերդաձոր ուղղաթիռային չվերթը, Բերդաձոր է հասցվել սննդամթերք, զինամթերք։ Համակարգել է Բերդաձորում գործող ջոկատների աշխատանքը։
2007 թվականի մայիսի 12-ին Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության ցուցակով ընտրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի չորրորդ գումարման պատգամավոր, սակայն իր դիմումի համաձայն մնացել է գործադիր կառույցում աշխատանքի։
**Անատոլի Վլադիմիրի Զինևիչ** (ուկրաիներեն՝ Анатолій Володимирович Зіневич, նոյեմբերի 20, 1932(1932-11-20), Խմելնիցկի, Վիննիցայի մարզ, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 1, 2000(2000-08-01), Երևան, Հայաստան)՝ գեներալ-լեյտենանտ ծնունդով ուկրաինացի, ում համար «Հայաստանը դարձավ երկրորդ հայրենիք», Լեռնային Ղարաբաղի պաշտպանության բանակի հրամանատար։

Կենսագրություն
--------------

Անատոլի Զինևիչը ծնվել է 1932 թ. Ուկրաինայի Խմելնիցկ քաղաքում։ 1953 թվականին ընդունվել է Պրոսկուրովյան տանկային ուսումնարան, որն ավարտելուց հետո ուսումը շարունակել է Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայում։ Ավարտել է ԽՍՀՄ զինված ուժերի ղեկավար կազմի բարձրագույն ակադեմիական դասընթացները։ 1975-1976 թթ. իբրև ռազմական խորհրդատու ծառայել է Սոմալիում և Եթովպիայում։ Հինգ տարի կռվել է Աֆղանստանում, 1983-1986 թթ. Աֆղանստանում տեղակայված խորհրդային 40-րդ բանակի օպերատիվ բաժնի պետն էր։ 1992 թ.-ի հունիսից մինչև 1997 թ.-ի մայիս գեներալ Զինևիչը ծառայում էր Լեռնային Ղարաբաղում, նախ որպես պաշտպանության նախարարի խորհրդական, շտաբի պետի տեղակալ, իսկ 1994 թ.-իցՙ ԼՂՀ պաշտպանության բանակի գլխավոր շտաբի պետ։ 1997 թ.-ին նշանակվեց ՀՀ պաշտպանության նախարարի տեղակալ։ 1995 թ.-ին պարգևատրվել է առաջին աստիճանի «Մարտական խաչ» շքանշանով։
Հայ ազգի նվիրյալ Անատոլի Զինևիչի աճյունը հանգչում է Ռուսաստանում, Կովրով քաղաքում, թեև գեներալը սիրում էր ասել, որ Վազգենը Եռաբլուրում նրան մի լավ տեղ է հատկացրել։

Անատոլի Զինևիչի հիշատակին Ստեփանակերտի փողոցներից մեկը կկրի նրա անունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ministry of Defense of Armenia, Historical Overview
2. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ազգ օրաթերթ #58, 31-03-2012(չաշխատող հղում)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Գյունջի նավե** (Սողոմոնյան Սահակ Աբրահամի, փետրվարի 22, 1818(1818-02-22), Երևան - նոյեմբերի 29, 1860(1860-11-29), Երևան, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն), հայ աշուղ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Երևանում։ Հորինել է սիրային և բարոյախոսական երգեր։ Հայտնի են «Կողբա ավերումն», «Խոլերար ցավո վերա», «Արի քու չարը տանեմ», «Մարախ և թրթուր» և այլ երգեր։ Ամենատարածվածը «Իմ սրտին աղ ես արել, ջիգյարս դաղ ես արել․․․» երգն է, որն աչքի է ընկնում տաղային բնույթի լայնաշունչ մեղեդիով։ Գյունջի Նովելից մեզ է հասել մոտ չորս տասնյակ երգ, որի զգալի մասը տպագրվել է նրա կենդանության օրոք՝ «Նոր քնար Տայաստանի» տետրերում։ Գյունջի Նավեի երգերը հետագայում զետեղվել են Գյունջ Ախվերդյանի, Գյունջի Լևոնյանի Գյունջի Թարվերդյանի կազմած ժողովածուներում և մի շարք երգարաններում։ Նրա եղանակներից քիչ բան է պահպանվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  Baghdasaryan, Aram. «AV Production - Գյուրջի Նավե». *avproduction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հուլիսի 12-ին. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 22-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 136)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հանրային ռադիոյի արխիվ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |

 |
**Հովհաննես Սերովբեի Չամուռճյան**, Պրուսացի, Տեր-Կարապետյան (օգոստոսի 8, 1801 թվական Բուրսա (Բրուսա, Պրուսա)- հունիսի 6 1888 թվական, Կ․ Պոլիս), հայ հրապարակախոս, կրոնական գործիչ, բանասեր, թարգմանիչ։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, 1817-1819 թվականներին սովորել է Արմաշի վանքում։ Տիրապետել է 12 հին ու նոր լեզուների։ 1819 թվականից դասավանդել է Բուրսայում, զբաղվել թարգմանական աշխատանքով։ 1830 թվականին տեղափոխվել է Կ․ Պոլիս։ 1838-1849 թվականներին (որոշ ընդմիջումով) դասախոսել է Սկյուտարի ճեմարանում, եղել նրա տնօրենը։ 1841-1846 թվականներին գրաբարից աշխարհաբարի է վերածել մի շարք գրքեր։ 1846 թվականին հիմնել և խմբագրել է պատրիարքարանի առաջին պարբերաթերթը՝ «Հայաստան»-ը (մինչև 1848 թվականը՝ Մ․ Աղաթոնի հետ, 1850-1852 թվականներին՝ մենակ)։ 1855-1856 թվականներին լույս է ընծայել «Զոհալ» հայատառ թուրք, հանդեսը․ 1857 թվականից այն թարգմանաբար վերանվանվել է «Երևակ» և տպագրվել հայերենով։ Հանդեսը հիմնականում արծարծել է հոգևոր-կրոնական բնույթի հարցեր։ Լինելով կղերաամիրայական պահպանողական հոսանքի պարագլուխը՝ Չամուռճյանը հանդես է եկել որպես հայ իրականության մեջ ազատասիրական արտահայտությունների մոլեռանդ թշնամի, այդ դիրքերից էլ գործուն մասնակցություն է ունեցել Երուսաղեմի պատրիարքական ընտրությունների առթիվ ծավալված «Ներսեն-Դուրսեն» հայտնի պայքարին։ Չամուռճյանը հակամարտության մեջ է եղել սահմանադրական շարժման կողմնակիցների, մասնավորապես՝ «Մեղու»-ի շուրջը համախմբված հայ գործիչների և Մ․ Նալբանդյանի հետ։ Ամբաստանագրի կշիռ ունեցող Չամուռճյանի հոդվածներին պատասխանել է Մ․ Նալբանդյանը «Երկու տող» պամֆլետում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Faceted Application of Subject Terminology
2. ↑  «Վիեննայի մենաստանի մամուլի շտեմարան- ԵՐԵՒԱԿ». Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 22-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 664)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Վարդազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

 Թիֆլիս Փիլիպոսի ժամանակ
**Փիլիպոս Հակոբի Վարդազարյան** (1858, Ներքին Ագուլիս, Օրդուբադի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1935, Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ հրատարակիչ, մշակութային գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Փիլիպոս Վարդազարյանը ծնվել է 1858 թվականին, Վասպուրական նահանգի Գողթն գավառի Ներքին Ագուլիս գյուղում։ Յոթ տարեկանից ապրել է Մոսկվայում, սովորել մասնավոր պանսիոններում, ավարտել Մոսկվայի առևտր․ գիտությունների ակադեմիան (ռուս.՝ (Московская практическая академия коммерческих наук)։ 1880-ական թվականների տեղափոխվել է Թիֆլիս և զբաղվել մասնավորապես կաշվի արտադրությամբ։ Եղել է «Մուրճ» (1890-1893) ամսագրի և «Հորիզոն» (1894) գրական հանդեսի հրատարակիչ, միջոցներ է տրամադրել Հովհաննես Թումանյանի մի շարք երկերի տպագրության համար, «Մուրճ»-ում հանդես է եկել ֆելիետոններով (Եսեմյան ստորագրությամբ), գրել «Վշտի ու թախծի երգիչ Հովհաննես Թումանյան (քննադատական փորձ)» (1905) գրքույկը, թարգմանություններ կատարել ֆրանսերենից ու ռուսերենից։

Գրել է սիրողական վոդևիլներ և բավական հաճախ մասնակցել է «Վերնատուն» գրական ակումբի հավաքույթներին։

Պահպանվել է Վարազդարյանին ուղղված Հովհաննես Թումանյանի շուրջ 80 նամակ, որոնք պահվում են Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանում (Փ․ Վարդազարյանի ֆոնդ, 413/3 գ)։ Դրանցից են՝

1. Փիլիպոս Վարդազարյան (1858-1935) - գրական-հասարակական գործիչ, Թումանյանի մտերիմներից։
2. Լերմոնտովի «Մծիրի» պոեմը Թումանյանը թարգմանում էր գյուղում։
3. Ակնարկում է Գ. Քաթիպայի «Շինականի երեկոյան երգը»։
4. Ստեփան Սուլխանովի եղբայրը։
5. Յարղուլյան. - Փ. Վարդազարյանի մորեղբոր որդին։
6. Տիկին Լիզա Թամամշյան - Փ. Վարդազարյանի քույրը։
7. Սանդրո֊Ալեքսանդր Ստեփանյան («Սև Սանդրո») - գրասեր գործակատար, մոլի մշակական։
8. Տե՛ս 2-րդ նամակի № 7 ծանոթագրությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, գլխավոր խմբագիր՝ Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, Երևան, 2007, էջ 531։
2. ↑  «Հովհաննես Թումանյան. կյանքի և ստեղծագործության տարեգրություն (1869-1908), *Շանթի 1901 թ. դեկտեմբերի 30-ի նամակը*», Երևան, «Գիտություն», 2010, էջ 405։
3. ↑  Ավիկ Իսահակյան «ՎԵՐՆԱՏԱՆ» ԶԱՎԱԿՆԵՐԸ(չաշխատող հղում)
4. ↑  «Էջ:Թումանյանի ԵԺ 4հատորով-4.djvu/478 — Վիքիդարան». *hy.wikisource.org*. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 28-ին.
**Աստվածատուր Կոստանդնուպոլսցի** (ծննդյան թվականը անհայտ է -մոտ 1748), հայ տպագրիչ, հրատարակիչ։ Տպագրական գործունեությունն սկսել է Կոստանդնուպոլսում (1699 թվականից)։ Հրատարակել է կրոնական և աշխարհիկ մոտ 60 անուն գիրք, այդ թվում՝ Գրիգոր Նարեկացու «Մատեան ողբերգութեան» (1701-1702 թթ.), Սիմեոն Ջուղայեցու «Տրամաբանութիւն» (1728 թ.), Գրիգոր Տաթևացու «Գիրք հարցմանց» (1729 թ.), Դավիթ Անհաղթի «Գիրք Սահմանաց» (1731 թ.), նաև այբբենարաններ, Շարակնոցներ, տաղարաններ, օրացույցներ, ճաշոց և այլն։ Աստվածատուրի հրատարակություններն ունեն տպագրական բարձր արվեստ և գեղարվեստական լավ ձևավորում։ Աստվածատուր Կոստանդնուպոլսցու տպարանում աշխատել են բանաստեղծ Պաղտասար Դպիրը (սրբագրիչ) և տպագրիչի որդին՝ Հովհաննեսը, որը հոր մահից հետո դարձավ տպարանապետ (1748-1776 թթ.)։ Ապա տպարանն անցել է Արապյաններ տպագրիչների ընտանիքին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 592)։*  |
**Յոն Քաջ** (Յոան) (Ioan Viteaz), Յոան Հայ (հակառակորդները կոչել են նաև Անգութ, Ահարկու, հունվարի 1, 1521 կամ 1520-ականներ - հունիսի 14, 1574, Roșcani, Băneasa, Covurlui County, Գալաց, Ռումինիա), զորավար, քաղաքական գործիչ, Մոլդովայի հոսպոդար 1572 թվականից։ Շտեֆան Մեծի և լեհահայ Սերեբկովիչի գերդաստանի շառավիղ։ 1551 թվականին փորձել է տիրանալ Մոլդավական իշխանության գահին։ 1560-ական թվականների կեսին թուրքական կառավարությունը նրան աքսորել է Հռոդոս, բայց հետագայում, դժգոհ լինելով Մոլդովայի իշխանի լեհական կողմնորոշումից, Յոն Քաջին է հանձնել իշխանական գահը։ Յոն Քաջը դաժանորեն ճնշել է նախկին իշխանի գլխավորությամբ իր դեմ պայքարող բոյարների խռովությունները, ստրատեգիական նպատակով մայրաքաղաքը Սուչավայից տեղափոխել Յասի (Յաշ), Մոլդովային միացրել Խոտինի բերդը, ստեղծել իշխանական խորհուրդ, բռնագրավել վանքապատկան կալվածները, իր պատկերով կտրել պղնձյա դրամ, մանր հողատեր գյուղացիներից հավաքագրել ուժեղ բանակ։ ժողովուրդը Յոն Քաջին տվել է «Մոլդովայի հայր» պատվանունը։ Երկիրն ամրապնդող այդ քաղաքական, տնտեսական և ռազմական միջոցառումներից հետո, Յոն Քաջը մերժել է Սելիմ II սուլթանի պահանջը՝ կրկնապատկելու վճարվող հարկերը, և փորձել է եվրոպական տերությունների դաշնակցություն ստեղծել օսմանյան Թուրքիայի դեմ։
Դնեպրի կազակներից ստանալով ռազմական օգնություն՝ Յոն Քաջը 1574 թվականի ապրիլին Ժիլիշտե գյուղի մոտ ջախջախել է սուլթանի հրամանով Մոլդովա ներխուժած Նիկոպոլի սանջակի փաշայի, Վալաքիայի և Տրանսիլվանիայի իշխանների միացյալ ուժերը, մտել է Վալաքիա և գրավել Բուխարեստը, ապա Լրպուշնայի, Տիգինայի (Բենդերի) և Աքքերմանի մոտ պարտության մատնել օգնության եկած թուրքական զորքերին։ Սակայն Սելիմ II-ը նրա դեմ է հանել Ռումելիի բեկլարբեկ Ահմեդ փաշային և Ղրիմի խանի եղբայր Ադիլ Գիրեյին, որոնց 200 հազարանոց բանակի դեմ, 1574 թվականի հունիսին Կահալ լճի մոտ կայացած արյունահեղ ճակատամարտից հետո, Յոն Քաջը ստիպված նահանջել է Ռոշկան։ Հավատալով թշնամու կեղծ երդմանը՝ Յոն Քաջը ներկայացել է օսմանյան զորաբանակի հրամանատարի վրանը և դաշունահարվել։ Յոն Քաջի կյանքին ու գործունեությանն է նվիրված Բ․ Պ․ Հաշդեուի «Յոան իշխան Ահարկու» (1865, ռում․) մենագրությունը։ Յոն Քաջի կերպարը մարմնավորվել է գեղանկարչության (Գ․ Լաբին), քանդակագործության (Մ․ Բուտուրոյու, Զ․ Մեդրեա), երաժշտության (Դ․ Դումիտրեսկու), գրականության (Է․ Կամելար, Մ․ Ժոլդկա) մեջ։

Գրականություն
-------------

* Կամենից, Տարեգիրք հայոց Լեհաստանի եւ Ռումէնիոյ... հրատարակիչ՝ Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1896։
* Գրիգորյան Վ. Յաշ քաղաքում հայկական դատարանի մասին վկայող մի ուշագրավ վավերագիր, «Տեղեկագիր ՀԽՍՀ ԳԱ հասարակական գիտության», 1961, համար 9։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 128)։*  |
Ջոն Քենեդիի երդմնակալությունը, հունվարի 20, 1961
**Երդմնակալություն**, **ինագուրացիա**, պաշտոնին անցնելու արարողակարգ։ Ինագուրացիա բառը ծագում է լատին․՝ inauguro  «նվիրում եմ» բառից։ Իր հիմքերով այդ ծեսը նման է թագավորների թագադրման արարողությանը։ Սակայն ժամանակակից թագավորություններում թագադրությունը սահմանափակվում է ավելի քիչ ձևական ինագուրացիայով (բացառությամբ Մեծ Բրիտանիան)։

Ծագումնաբանություն
------------------

«Ինագուրացիա» բառի պատմական աղբյուրը հղվում է լատիներեն ավգուր, որը վերահղվում է Հին հռոմեական հոգևորականների ծեսերին, որոնք ձգտում էին ձգտում էին ցույց տալ, որ դա աստվածների կամքն էր նշված հանրային դեմքը արժանի է նշված պաշտոնին։

ԱՄՆ
---

Համաձայն ԱՄՆ-ի Սահմանադրության 1-ին գլխի 2-րդ հոդվածի նորընտիր նախագահը երդմնակալվում է հետևյալ խոսքերով.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Ես հրապարակայնորեն երդվում եմ (կամ խոստանում եմ), որ պարտաճանաչ կիրականացնեմ Միացյալ նահանգների նախագահի պարտականությունները և իմ բոլոր ուժերով կաջակցեմ, կպաշտպանեմ և կպահպանեմ ԱՄՆ-ի Սահմանադրությունը»։ |  |

ԱՄՆ-ի նախագահի և փոխնախագահի ինագուրացիան ըստ ավանդույթի իրականացվում է հանրային Կապիտոլիումի առաջ, Վաշինգտոնում, ավելի շատ հանդիսատես է հավաքում և դրա կապակցությամբ տոնական շքերթ և պարահանդես է կազմակերպվում։

1933 թվականին ներառյալ ինագուրացիան (չհաշված այն դեպքերը, երբ նախագահը ստանում էր փոխնախագահի պաշտոնը) անց էր կացվում մարտի 4-ին, իսկ Սահմանադրության մեջ 20-րդ շտկումը մտցնելուց հետո՝ հունվարի 20-ին։

Այլ երկրներ
-----------

Ամերիկյան արարողակարգը փոխառվել է աշխարհի տարբեր երկրների կողմից։ Շատ երկրներում ինագուրացիայի օրը շարժական է, թեպետ ինչ-որ տեղ այն մշտական է (սովորաբար դրանք փոխնախագահական համակարգով երկներն են, որտեղ նախագահի անսպասելի մահը կամ պարտականությունների իրականացման ընդհատումը արտահերթ ընտրությունների պատճառ չի հանդիսանում)։ Օրինակ, Մեքսիկայում դա դեկտեմբերի 1-ն է, Բրազիլիայում՝ մարտի 15, Կոլումբիայում՝ օգոստոսի 7, Գերմանիայում՝ հուլիսի 1։

Ֆրանսիա
-------

Եվրոպական երկրներում ինագուրացիայի արարողությունը, որպես կանոն, ավելի համեստ և կարճ են, քան ԱՄՆ-ում, դրանց համար որպես օրինակ է ծառայել ֆրանսիական սխեման։ Ավանդաբար ֆրանսիական պետության նոր ղեկավարը ստանում է նախագահի տարբերանշաններ (որոնք պատկանում են նրան ինչպես Պատվո լեգեոնի մեծ մագիստրոսի) և «միջուկային կոդը»։ Արարողությունն ավարտվում է հրավառությամբ (հրետանային 21 կրակոց) և նոր նախագահի կարճ ելույթով։ Ի տարբերություն մյուս բոլոր երկների, Ֆրանսիայում նախագահը երդում չի տալիս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Oxford Dictionaries' Entry on *Inauguration*». *Oxford Dictionaries*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ սեպտեմբերի 2-ին. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 2-ին.
2. ↑  «Cambridge Dictionary's Entry on *Inauguration*». *Cambridge English Dictionary*.
3. ↑  «Reverso's Entry on *Inaugural*». *dictionary.reverso.net*.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4323767-8 · LCCN: sh85064706 · NKC: ph116855 |

 |
**Չարլզ Քոլիեր Փերքինս** (անգլ.՝ Charles Collier Perkins, օգոստոսի 5, 1906(1906-08-05) կամ օգոստոսի 8, 1906(1906-08-08), Moonee Ponds - 1961 կամ նոյեմբերի 7, 1961(1961-11-07), Wembley), ավստրալիացի քաղաքական գործիչ, որը մինչև մահ՝ 1942 թվականը, Արևմտյան Ավստրալիայի Օրենսդրական ժողովի անդամ էր՝ ներկայացված Ավստրալիայի Ազգային կուսակցությունից։ Սըր Դևվիդ Բրանդի կառավարությունում զբաղեցրել է նախարարի պաշտոն։

Կենսագրություն
--------------

Փերքինսը ծնվել է Մելբուրնում՝ Գվենդոլին և Չարլզ Հենրի Փերքինսների ընտանիքում։ Ավարտելով Գիլոնգի քերականության դպրոցը՝ 1929 թվականին տեղափոխվել է Արևմտյան Ավստրալիա, գնել ագարակ Բելկայում և մինչև մահ տնօրինել այն։ Փերքինսը հայտնի էր գյուղատնտեսական շրջանակներում, Արևմտյան Ավստրալիայի ագարակատերերի ֆեդերացիայի գործադիր տնօրենն էր, ինչպես նաև Վեսֆարմերս ՍՊԸի տնօրենը։ Խորհրդարան է մտել 1942 թվականի Յորքի նահանգի ընտրություններով, որն Ազգային կուսակցության նախկին առաջնորդ Չարլզ Լաթհամի պաշտոնաթող լինելու արդյունքն էր։

1947 թվականի մարզային ընտրություններից հետո Փերքինսը նշանակվեց Օրենսդրական Ժողովի հանձնաժողովների նախագահ և պաշտոնավարեց մինչև 1953 թվականի ընտրություններ, երբ ՄակԼարթիի կառավարությունը հաղթեց ընտրություններում։ 1950 թվականի ընտրություններին տեղափոխվեց Ռո ընտրատարածք։ 1959 թվականի ընտրություններից հետո Փերքիսնն ընդգրկվեց Դևվիդ Բրանդի նոր նախարարության մեջ որպես Ոստիկանության, Տրանսպորտի, Աշխատանքի և Ֆինանսների նախարար։ Չորս նախարարական պաշտոնները պահանջում էին մեծածավալ ճամփորդություն` ներառյալ միջպետական համաժողովները և հեռագնա աբորիգեն համայնքները։

1938 թվականին Փերքինսն ամուսնացել է Քեթլին Լաֆարի հետ և ունեցել չորս երեխա։ Մահացել է սրտի կաթվածից 1961 թվականի նոյեմբերին Ուեմբլիում գտնվող իր տանը։ Սուրբ Գևորգի եկեղեցում կազմակերպվել է պետական հուղարկավորություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Australian Dictionary of Biography — MUP, 1966.
2. 1 2  Australian Dictionary of Biography — MUP, 1966.
3. ↑  Charles Collier Perkins – Biographical Register of Members of the Parliament of Western Australia. Retrieved 23 May 2016.
4. 1 2  Black, David; Prescott, Valerie (1997). *Election statistics : Legislative Assembly of Western Australia, 1890-1996*. Perth, [W.A.]: Western Australian Parliamentary History Project and Western Australian Electoral Commission. ISBN 0730984095.
5. 1 2  Birman, Wendy (2005). «Perkins, Charles Collier (1906–1961)». `{{cite web}}`: Missing or empty `|url=` (օգնություն); Unknown parameter `|id2=` ignored (օգնություն)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ավստրալիական կենսագրական |

 |
**Yerevan-Avia** **(Yer-Avia),** գործունեությունը դադարեցրած միջազգային բեռնափոխադրումների չվերթներ իրականացրած մասնավոր ավիաընկերություն Երևանի Զվարթնոց միջազգային օդանավակայանում։ 2010 թվականի փետրվարի դրությամբ «Yerevan-Avia»-ի կայքէջը չի գործում։ Տեղեկություն չկա նաև ավիաընկերության հետագա գործունեության մասին։

Պատմություն
-----------

Yerevan-Avia-ն հիմնադրվել է 1992 թվականին Երևանի քաղաքապետ Համբարձում Գալստյանի նախաձեռնությամբ և անմիջական մասնակցությամբ։ Այն դարձավ Հայաստանում մասնավոր ինքնաթիռներով բեռնափոխադրող առաջին ավիաընկերությունը։

Ուղղություններ
--------------

Yerevan-Avia-ն իր թռիչքները սկսել է դեպի ԱՊՀ երկրներ, որոնք հետագայում տարածվեցին դեպի Ֆրանսիա, Գերմանիա, Բուլղարիա, Իտալիա, Նիդեռլանդներ, Բելգիա, Չինաստան, Հնդկաստան, ԿԴՖ, Կոնգո, Քենիա, Եգիպտոս, Ավստրալիա։

Ավիապարկ
--------

2006 թվականի օգոստոսի դրությամբ ընկերության ավիապարկը ներառում էր.

* 1 Իլյուշին Իլ -76

Ընկերությունը իրականացնում էր բեռնափոխադրումներ հիմնականում Արաբական Միացյալ Էմիրություններից դեպի ԱՊՀ երկրներ՝ Ռուսաստան (հիմնականում Մոսկվա), Մոլդովա, Վրաստան, Տաջիկստան և այլն։ Թռիչքներ են իրականացրել նաև Եվրոպա (Գերմանիա, Նիդեռլանդներ) և Աֆրիկա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Flight International, 3–9 October 2006

Արտաքին հղումներ
----------------

* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայաստանի ավիաընկերություններ |
| --- |
|  |
| Գործող | Fly Arna  • Aircompany Armenia  • Armenia Airways  • Fly Armenia Airways  • Sky Net Airline  • Air Highnesses  • Ark Airways  • Էյր Արմենիա  • FlyOne Armenia |
|  |
| Չգործող | Air Van Airlines  • Ararat International Airlines  • Արմավիա  • Հայկական ավիաուղիներ  • Հայկական միջազգային ավիաուղիներ  • Ատլանտիս Հայկական Ավիաուղիներ  • Blue Sky Airlines  • Jupiter-Avia  • Տարոն Ավիա  • Vertir Airlines  • Վետերան Ավիա  • Yerevan-Avia |

 |
**Ալեքսանդր Իվանովիչ Նելիդով** (ռուս.՝ Александр Иванович Нелидов, հունիսի 11 (23), 1835, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 5 (18), 1910, Փարիզ), ռուս դիվանագետ։

1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմից առաջ՝ Կ. Պոլսի ռուսական դեսպանության խորհրդական, պատերազմի ժամանակ՝ Բալկանյան թերակղզում գործող բանակի գլխավոր հրամանատարի դիվանագիտական գրասենյակի պետ, 1883-1897 թվականներին՝ դեսպան Թուրքիայում։ 1877 թվականի նոյեմբերին կազմել է Թուրքիայի հետ հաշտության նախնական պայմանները, որոնք ընկան նրա ստորագրած՝ 1877 թվականի Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի հիմքում։

19-րդ դարի 90-ական թվականների կեսին ակտիվ դիրքորոշում է ունեցել Հայկական հարցում։ Հայկական ջարդերի կապակցությամբ ռուսական կառավարությանը հորդորել է (1895 թվականի հոկտեմբերի 12) օգնություն ցույց տալ աղետյալներին։ 1895 թվականի նոյեմբերի 11-ինտերությունների ներկայացուցիչների ժողովում խորհուրդ է տվել դեսպաններին՝ համոզել իրենց կառավարություններին ռազմանավեր մտցնել Բոսֆորի և Դարդանելի նեղուցները։ Նրա կարծիքով, այդ քայլը կզսպեր սուլթանին և հնարավորություն կընձեռեր խուսափել քաղաքական բարդություններից։ Ընդհանրապես Նելիդովը կրքոտ կողմնակից էր Ռուսաստանի կողմից սևծովյան նեղուցների գրավման և իր խորհուրդներով Նիկոլայ Երկրորդ ցարին մղում էր այդ քայլին։ Բայց Ֆրանսիայի ընդդիմադիր դիրքորոշումն ու Ռուսաստանի ֆինանսների նախարար Ս. Վիտտեի ուժեղ հակազդեցությունը ցարին հետ պահեցին (1896) այդ քայլից։ Նելիդովի 1895-1896 թվականների հաղորդագրությունները Կ. Պոլսի հայկական ջարդերի մասին փաստական հարուստ նյութ են պարունակում և կարևոր սկզբնաղբյուր են Օսմանյան կայսրությունում հայերի վիճակը ուսումնասիրելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Գերմանիայի ազգային գրադարանի կատալոգ (գերմ.)
2. 1 2 3  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.
3. ↑  Ա. Կիրակոսյան։ «Հայկական հարց» հանրագիտարան, Ե. 1996, էջ 354

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 14978008d · GND: 117550043 · ISNI: 0000000450944077 · VIAF: 316737194 · WorldCat VIAF: 316737194 |

 |
Արտավան Գ-ի դրամը Էկբատանից
**Արտավան Գ** (մ.թ.ա. 1-ին դար - 38), Պարթևաց արքա 12-ից։ Մոր կողմից՝ Արշակունի։ Նախապես թագավորել է Ատրպատականում։ Պարթևական գահը գրավել է Հռոմի դրածո Վոնոն թագավորին տապալելուց հետո՝ հիմնելով Արշակունիների կրտսեր ճյուղը։ Արտավանը 16 թ.-ին Վոնոնին վտարել է նաև Հայաստանից, որի գահը վերջինս գրավել էր Հռոմի օգնությամբ։ Արտավանը փորձել է Հայաստանի թագավոր հռչակել իր որդի Որոդեսին, սակայն Հռոմը կանխել է նրան և հայկական ավագանու համաձայնությամբ Հայոց թագավո հռչակել Զենոն-Արտաշեսին։ Վերջինիս մահից (34 թ.) հետո, Արտավանը Հայոց թագավոր է կարգել իր որդի Արշակ Ա-ին՝ նպատակ ունենալով Հայաստանի զինակցությամբ Հռոմը դուրս բերել Արևելքից, վերականգնել Աքեմենյան աշխարհակալության սահմանները։ Սակայն 35 թ.-ին Արշակ Ա-ն դավադրաբար սպանվել է և Հռոմի օգնությամբ հայկական գահին տիրել է Միհրդատ Իբերացին։ Հռոմի դրդմամբ պարթևական պետության վրա հարձակվել են վրացական և ալանական ցեղերը։ 36 թ.-ին պարթևական թագավոր է հռչակվել Հռոմի նոր դրածո Տրդատ Գ-ն, որի գահանիս է եղել Արտավանի դեմ ապստամբած Միջագետքի Սելևկիա քաղաքը։ Արտավանը հարկադրված է եղել պարթևական ուժերը Հայաստանից ետ տանել և հոգալ սեփական սահմանների պաշտպանությունը։ Նրան հաջողվել է հաղթել Տրդատ Գ-ին, վերականգնել իռ գահակալական իրավունքները (37 թ.), Ատրպատականի, Միջագետքի, Պարսքի, Ելամի, կառավարումը հանձնել Արշակունիների տան ներկայացուցիչներին, կայունացնել պարթևական պետության վիճակը։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 118645994 · NTA: 186546394 · SUDOC: 118878921 · VIAF: 59877765, 195085902 · WorldCat VIAF: 59877765, 195085902 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 145)։*  |
**Չառլզ Վոյդ Հարելսոն** (անգլ.՝ Charles Voyde Harrelson; հուլիսի 23, 1938, Հանստվիլ, Տեխաս, ԱՄՆ - մարտի 15, 2007, ADX Florence բանտ, Կոլորադո), ամերիկացի վարձու մարդասպան, դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման դաշնային դատավոր Ջոնաթան Վուդի սպանության համար, հոլիվուդյան դերասան Վուդի Հարելսոնի հայրը։

1979 թ. մայիսի 29-ին Չառլզ Հարելսոնը սպանել էր դատավոր Ջոնաթան Վուդին նրա տան մոտ՝ կրակելով նրա թիկունքին։ Ավելի ուշ պարզվել է, որ նրան վարձել էր թմրաբարոն Ջամիլ Չագրան։ Դատավոր Վուդը, ով ստացել էր «մաքսիմալ Ջոն» մականունը, նշանավոր էր նրանով, որ թմրանյութերի հետ կապված հանցագործությունների դեպքում ամբաստանյալներին դատապարտում էր երկարաժամկետ բանտարկության։

ADX Florence խիստ ռեժիմի գաղութը, որտեղ մահացել է Հարելսոնը
Հենց այդ օրը Վուդը պետք է լսեր Ջամիլ Չագրայի գործը։ Այդ սպանության համար նրան դատապարտեցին երկու ցմահ ժամկետով ազատազրկման (ԱՄՆ-ի օրենքով նախատեսված է նման պատիժ) և նա պատիժը պետք է կրեր Ատլանտայի դաշնային բանտում։

Հարելսոնը մեկ անգամ արդեն կանգնել էր դատարանի առաջ սպանության մեղադրանքով, սակայն նրան անմեղ էին ճանաչել։

1996 թվականին Հարելսոնը Ատլանտայի բանտից փախուստի փորձ էր կատարվել և տեղափոխվել էր Կոլորադոյում գտնվող ADX Florence խիստ ռեժիմի գաղութ։ 2007 թ. մարտի 15-ին նրան մահացած էին գտել իր խցում, ամենայն հավանականությամբ նա մահացել էր բնական մահով։

Վուդի Հարելսոնը հոր մահից հետո փորձել է վիճարկել դատարանի որոշումը և հոր վրայից հանել մեղադրանքը, սակայն դա նրան չի հաջողվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Woody Harrelson's Father Dies in Prison». CBC News. DENVER March 21, 2007. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 24-ին. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 16-ին.
2. ↑  «Woody Harrelson's dad dies in prison». Associated Press. 2007 թ․ մարտի 21. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ մարտի 24-ին. Վերցված է 2007 թ․ մարտի 21-ին.
3. ↑  «Loves the Beach, the Planet and Movies». The New York Times. 2007 թ․ նոյեմբերի 25. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 24-ին. Վերցված է 2007 թ․ նոյեմբերի 25-ին.
**Խան Շուշինսկի**  (ադրբ.՝ Xan Şuşinski, օգոստոսի 20, 1901(1901-08-20), Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 18, 1979(1979-03-18), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի խանենդե, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ։

Կենսագրություն
--------------

Խան Շուշինսկին ծնվել է 1901 թվականին օգոստոսի 20-ին Շուշիում։ Նրա իրական անունը Իսֆենդիար Ասլան օղլի Ջավանշիրն է։ Նրա ուսուցիչ Իսլամ Աբդուլլաևը նրան անվանել է «Խան Շուշինսկի»։ Ջաբբար Քարյագդիօղլին և Սեյիդ Շուշինսկին նույնպես Խան Շուշինսկու ուսուցիչներն էին։ 1920-ականներին Խան Շուշինսկին մեկնել է Բաքու և ընդլայնել է իր գործունեությունը։ Խան Շուշինսկու ռեպերտուարայում եղել են «Մահուր-Հինդի», «Բայաթի-Քաջար», «Կատար», «Ղարաբաղյան շիկաստե», «Արազբարի», «Հեյրատի» մուղամները։ Մուղամներից բացի, Խան Շուշինսկին կատարել է նաև ժողովրդական երգեր։ 1934 թվականին Խան Շուշինսկին Թբիլիսիում անցկացվող Անդրկովկասյան ժողովուրդների առաջին արվեստի օլիմպիական խաղերում գրավում է առաջին տեղը։ 1960-ին նա ստեղծեց «Մուղամ ստուդիա»՝ Ադրբեջանի պետական ֆիլհարմոնիայի հովանու ներքո։ Այստեղ նա սովորեցնում է մուղամը երիտասարդ խանամդեներին։ Նա նաև դասավանդել է Ադրբեջանի պետական երաժշտական դպրոցում։ Նրա ամենահայտնի երգերը «Գամերիմ» և «Շուշիի լեռներ» են։ Խան Շուշինսկին նաեւ կատարեց կոմպոզիտորական երգեր։ Նա Ուզեիր Հաջիբեկովի «Սև աչք» երգի առաջին կատարողն էր։ 
Խան Շուշինսկին մահացել է 1979 թվականի մարտի 18-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Хан Шушински. ЖИЗНЕННЫЙ ПУТЬ
2. ↑  Khan Shushinski
3. ↑  «Хан Шушинский — Биография». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ մարտի 21-ին. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 6-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Խան Շուշինսկի- Ռաստ, մուղամ
* Խան Շուշինսկի- Ղարաբաղյան շիկաստե
* Խան Շուշինսկի- Շուշիի լեռներ
**Ռուբինա Բաղդիկի Փիրումյան** (Մինասյան, 1936, Թավրիզ, Իրան), գրականագետ (ԱՄՆ)։ Հայոց լեզվի և գրականության դոկտոր (1989):

Կենսագրություն
--------------

Ռուբինա Փիրումյանը ծնվել է 1936 թվականին Թավրիզում։ 1960 թվականին ավարտել է Թեհրանի պետական համալսարանի ճարտարագիտության ֆակուլտետը։ 1978 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ։ Հայոց լեզվի և գրականության դոկտոր, դասավանդում է Կալիֆոռնիայի համալսարանի (Լոս Անջելես) միջին-արևելյան լեզուների ֆակուլտետում։ Գրել է սփյուռքահայ գրականության պատմությանը նվիրված աշխատություններ, մասնավորապես ուսումնասիրել է հայերի ցեղասպանության արտացոլումը 1920-1930-ական (նաև հետագա տարիների) գրականության մեջ։

Հեղինակ է «Աղետին հայ գրական արձագանքները հրեական գրականության համեմատությամբ» (1993, անգլերեն) գրքի, նաև հայկական հարցի ու ցեղասպանության վերաբերյալ ուսումնասիրությունների, որոնք հրապարակվել են ԱՄՆ-ի, [[Կանադայի և այլ երկրների մամուլում ու գիտական ժողովածուներում (հայերեն և անգլերեն)։ Մասնակցել է հայերի ցեղասպանությանը նվիրված մի շարք միջազգային գիտաժողովների (Նյու Օռլեան, 1985, Լոս Անջելես, 1986, 1988, Տորոնտո, 1989, Երևան, 1990)։ Գործուն մասնակցություն ունի Կալիֆոռնիայի հայ գաղութի ազգային և կուսակցական կառույցների ղեկավարության, ինչպես նաև Հայ դատն ու հայերի ցեղասպանությունը ճանաչել տալու ասպարեզում։

Պատրաստել և հրատարակել է «Հայոց ցեղասպանությունը, 1915-1923։ Ուղեցույց աշակերտների և ուսուցիչների համար» (1988) դասագիրքը Կալիֆոռնիայի պետական դպրոցների, «Հայ դատ» ձեռնարկը՝ հայկական դպրոցների բարձր դասարանների (10, 11 և 12) աշակերտության համար։

Պարգևներ
--------

* Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Մեսրոպ Մաշտոց շքանշան (1999)

Երկեր
-----

* The Armenian Literary Responses to Catastrophe. Competed to the Jewish Experience, L A, 1993
* Հայ դատ, Լոս Անճելըս, 1990, 198 էջ, 1994, 190 էջ։
* Հայաստանը Հ. Յ. Դ. - բոլշեւիկ յարաբերութիւնների ոլորտում (1917-1921 թթ.), Երեւան, 1997, 421 էջ։
* Հայկական հարցի պատմութիւն, Երեւան, 2002, 264 էջ։
* Գրականութեան դերը հայոց ազգային ազատագրական պայքարում, Մոնթրէալ, 2003, 134 էջ։
* Թաւրիզից ստալինեան Գուլագ (ընդհատուած պատմութիւն), Երեւան, 2019, 309 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ռուբինա Փիրումյանը փորձել է հեքիաթների, առակների միջոցով Ցեղասպանության խնդիրը լուսաբանել. «Հայկական ժամանակ»». *Առավոտ - Նորություններ Հայաստանից*. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 22-ին.
2. ↑  ««Հայոց Ցեղասպանութիւնը Գրականութեան Մէջ» (Հեղինակ` Ռուբինա Փիրումեան)». *Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon)* (ամերիկյան անգլերեն). 2013 թ․ ապրիլի 8. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 22-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Արտեմ Սեդրակի Օհանջանյան** (1936 կամ օգոստոսի 6, 1936(1936-08-06), Թեհրան, Իրան և Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), կինոռեժիսոր և սցենարիստ, պատմաբան (Ավստրիա)։ Վիեննայի համալսարանի դոկտոր (1990), ՀՀ ԳԱԱ պատվավոր դոկտոր (2001)։

Կենսագրություն
--------------

Արտեմ Օհանջանյանը ծնվել է 1936 թվականին, Բաքվում։ 1938 թվականից բնակվել է Թեհրանում, 1958 թվականից՝ Վիեննայում։
1964 թվականին ավարտել է Վիեննայի երաժշտական ակադեմիան։ 1967-1969 թվականներին դասավանդել է Վիեննայի արվեստի ակադեմիայում։

Օհանջանյանի սցենարներով ստեղծել է 70 վավերագրական և գեղարվեստական ֆիլմեր՝ մեծ մասը նվիրված Հայկական հարցին (1-ին մրցանակներ՝ 1972 թվական, Մադրիդ, 1988 թվական, Վիեննա)։ 1992-1993 թվականներին եղել է ՀՀ մշակույթի նախարարության լիազոր-ներկայացուցիչը Ավստրիայում։

1996 թվականից եղել Ավստրիայում Հայկական պատմության և մշակույթի հանդիսություն ընկերության փոխնախագահ, 2001 թվականից՝ Հայկական հարցի գծով ՀՀ ԳԱԱ և Ավստրիայի հայկական եկեղեցական վարչության ներկայացուցիչը Ավստրիայում։ 1967 թվականից սկսած՝ նա զբաղվել է ցեղասպանության ուսումնասիրությամբ։

Ստեղծագործական ուղի
-------------------

Հեղինակ է հայկական հարցին և հայերի ցեղասպանությանը նվիրված մի շարք աշխատությունների։ «Հայաստան։ Թաքուն ցեղասպանություն» (1989) աշխատության մեջ, օգտագործելով հիմնականում Ավստրիայի արխիվներում հայտնաբերած վավերական փաստաթղթեր, շարադրել է արևմտահայերի զանգվածային ջարդի և տեղահանության պատմությունը ժամանակի կարևոր իրադարձությունների ընդհանուր ֆոնի վրա, ցույց տվել այդ հարցի նկատմամբ Գերմանիայի և Ավստրո-Հունգարիայի հասարակական կարծիքը, ինչպես նաև լուսաբանել Ֆրանց Վերֆելի «Մուսա լեռան քառասուն օրը» վեպի ստեղծման պատմությունը։ Կազմել է «Հայերի ցեղասպանությունը» (Մյունխեն, 1988 թվական) փաստաթղթերի ժողովածուի 2-րդ հատորը, որում առաջին անգամ հրապարակվել են Ավստրիայի արխիվներում պահվող շատ փաստաթղթեր։

Աշխատություններ
---------------

* «Հայաստան, թաքուն ցեղասպանություն»
* «1915 թ. անհերքելի վկայություններ»
* «Հայկական հարցը և Գերմանիան ու Ավստրո-Հունգարիան»
* «Հայկական ժայռապատկերներ» (գերմաներեն), 2007 թ.
* «Հայաստան՝ 1915 թ.» (գերմաներեն), 2007 թ.
* «Հայաստան՝ 1915 թ.» (անգլերեն), 2011 թ.

Երկեր
-----

* Armenien. Der verschwiegene VSIkermord, Wien, 1989.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  MAK (польск.)
2. ↑  Baghdasaryan, Aram. «AV Production - Արտեմ Օհանջանյան». *avproduction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ օգոստոսի 6-ին. Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 6-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Հովհաննես Մալալաս** (հունարեն՝ Ἰωάννης Μαλάλας, մոտ 491, Անտիոք, Արևելքի պրեֆեկտուրա, Բյուզանդական կայսրություն - մոտ 578, Կոստանդնուպոլիս), բյուզանդացի պատմիչ, 18 գրքից բաղկացած «Ժամանակագրություն» (Χρονογραφία) երկի հեղինակ, որտեղ ժամանակագրական կարգով ներկայացնում է աշխարհի պատմությունը՝ արարչագործությունից մինչև 563 թ։ «Մալալաս»-ը ասորական բառ է, թարգմանաբար նշանակում է «հռետոր»։ Պատմիչի ասորական ծագում ունեցող մականունը հիմք է տալիս ժամանակակից ուսումնասիրողներին ենթադրելու, որ նա սերվում է Ասորիքից՝ Անտիոք քաղաքից։

«Ժամանակագրության» 1, 2 և 4-րդ գրքերում ներկայացվում է հնագույն պատմությունը՝ հունական առասպելների հիմքի վրա, 3-րդ գրքում՝ աստվածաշնչյան պատմությունը, 5-րդ գրքում՝ Տրոյական պատերազմի պատմությունը։ Այնուհետև Մալալասը շարադրում է պարսից արքաների, Լյուդիայի արքա Կրեսոսի, մակեդոնական արքաների և Հռոմի սկզբնավորման պատմությունը (6-րդ գիրք), Հռոմուլոսի ու Հռեմոսի և Հռոմի առաջին արքաների պատմությունը մինչև Տարկվինիուս (գիրք 7), Ալեքսանդր Մակեդոնացու հաջորդների՝ Պտղոմեանների և Սելևկյանների մասին (գիրք 8)։ 9-12 գրքերում շարադրված է Հուլիոս Կեսարի և հռոմեական կայսրերի պատմությունը մինչև Կոնստանդիոս I Քլոր, այնուհետև՝ հռոմեական և բյուզանդական կայսրերի պատմությունը Կոստանդիանոս Մեծից մինչը Հուստինիանոսի գահակալության տարիներ (գրքեր 13-18)։

Մալալասը գրել է իր երկը մատչելի լեզվով, լայն հանրության և հոգևոր դասի համար։ Այդ պատճառով նա համեմում է շարադրանքը հետաքրքրաշարժ մանրամասներով և պատմություններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118940295 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Ուղղափառ · Catholic (1907—13) · Catholic (1997—…) · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10449564, ADV10224222 · BIBSYS: 90139323 · BNC: a12268148 · BNE: XX1190372, XX5567016 · BNF: 135178774 · GND: 118940295 · ICCU: MILV060959 · ISNI: 0000000116832790 · LCCN: n82225765 · NKC: skuk0003887 · NLA: 35591828 · NLG: 290893 · NLP: a0000001187591, a0000001853824 · NSK: 000133765 · NTA: 07189439X · NUKAT: n99068366 · PTBNP: 1729462 · LIBRIS: 211834 · SUDOC: 027469875 · VIAF: 88969561, 397144647708974344338, 436144647710672637675, 98028237 · WorldCat VIAF: 88969561, 397144647708974344338, 436144647710672637675, 98028237 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 563)։*  |
**Կապույտ թզուկ**, հիպոթետիկ դասի աստղ, կարմիր թզուկների էվոլյուցիաներ, այս աստղն ըստ զանգվածի ավելի փոքր է, քան Արեգակը (Արևի 0,5 զանգվածները և ընդհուպ մինչև նվազագույն շեմի աստղերի զանգվածները)։ Քանի որ կարմիր թզուկները ջրածինը դանդաղ են այրում և ամբողջությամբ կոնվենցիացված են, ինչը թույլ է տալիս օգտագործել ավելի մեծ տոկոս ջրածնային վառելիք, քան ավելի մեծ զանգվածներով աստղերը։ Ներկայումս դեռ ոչ մի կարմիր թզուկ չի հասցրել դառնալ կապույտ։ Սակայն այս դասի աստղերի առկայությունը հետևում է տեսական մոդելներից։

Կարմիր թզուկներից տարբերվում է իր մակերեսի բարձր ջերմությամբ։ Իրենց փոքր զանգվածի պատճառով կարմիր թզուկները չեն կարողանում դառնալ կարմիր հսկաներ (դրա համար անհրաժեշտ է հելիումի տաքացում, ինչի համար անհրաժեշտ է ընդերքի բարձր ջերմաստիճան, որը կարմիր թզուկները չեն կարող զարգացնել), որի արդյունքում ջրածնի ծախսի միջոցով մեծանում է մակերեսի ջերմաստիճանը։

Ենթադրվում է, որ ամբողջ ջրածնի սպառումից հետո կապույտ թզուկները վերածվում են սպիտակ թզուկների։

Դիտեք նաև
---------

* Սպիտակ թզուկ
* Կարմիր հսկա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Adams, F. C. (2005). «M dwarfs: planet formation and long term evolution». *Astronomische Nachrichten*. **326** (10): 913–919. Bibcode:2005AN....326..913A. doi:10.1002/asna.200510440. `{{cite journal}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)(չաշխատող հղում)
**AJAX**՝ (**A**synchronous **J**avaScript **a**nd **X**ML), Համաշխարհային սարդոստայն տեխնոլոգիաների համակցված խմբի անվանում է, որը թույլ է տալիս տվյալների փոխանակում սպասառուի և սպասարկուի միջև, ֆոնային ռեժիմում, առանց վեբ էջի վերբեռնման և ցուցադրման/աշխատանքի խաթարման, հաճախ ավելի ինտերակտիվ և արագ դարձնելով վեբ ծրագրերը։

Չնայած անվանմանը, հարցումները պարտադիր չէ ասինխրոն են, իսկ տվյալները պարտադիր չէ XML ֆորմատով ներկայացնել։ Ավելին՝ այն հնարավոր է իրականացնել, ոչ միայն JavaScript-ով, այլ սկրիպտային լեզուների միջոցով, օրինակ VBScript, իսկ ի սկզբանե՝ 90-ականների կեսերին, նման մոտեցում իրականցվում էր JavaApplet-ների միջոցով։

Օրինակներ
---------

JavaScript օրինակ
Սովորական Ajax հարցման համար օգտագործվում է JavaScript-ով գրծված GET մեթոդը։

get-ajax-data.js

```
// Սա հաճախորդ-կողմի կոդն է։

var xhr = new XMLHttpRequest();
xhr.open('get', 'send-ajax-data.php');

xhr.onreadystatechange = function () {
 var DONE = 4; // նշանակում է հարցումն արված է։
 var OK = 200; // նշանակում է հաջողությամբ վերադարձրեց արդյունքը։
 if (xhr.readyState === DONE) {
 if (xhr.status === OK) {
 console.log(xhr.responseText); // 'Սա վերադարձվող տեքստն է։'
 } else {
 console.log('Error: ' + xhr.status); // Հարցման ժամանակ սխալ լինելու դեպքում
 }
 }
};

// Հարցումն ուղարկվում է send-ajax-data.php ֆայլին
xhr.send(null);

```

send-ajax-data.php:

```
<?php
// Սա սերվեր-կողմի կոդն է։

header('Content-Type: text/plain');

echo "Սա վերադարձվող տեքստն է։";
?>

```

jQuery օրինակ
Վերևի օրինակը JavaScript-ի jQuery գրադարանով։

```
$.get('send-ajax-data.php')
 .done(function(data) {
 console.log(data);
 })
 .fail(function(data) {
 console.log('Error: ' + data);
 });

```

Տես նաև
-------

* HTML

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Ջեսի Ջեյմս Գարեթ (2005 թ․ փետրվարի 18). «Ajax: A New Approach to Web Applications». AdaptivePath.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հուլիսի 2-ին. Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 19-ին.
2. ↑  Ուլման, Քրիս (Մարտ 2007). *Beginning Ajax*. wrox. ISBN 978-0-470-10675-4. Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 24-ին.
**Ընկերության միջազգային օր**, նշվում է հուլիսի 30-ին, սահմանվել է ընկերներին երախտագիտություն հայտնելու նպատակով։ Ընկերության միջազգային օրը ամենաերիտասարդ տոներից մեկն է օրացույցում։ Այդ օրը հուլիսի 30-ին նշելու գաղափարը հաստատվել է 2011 թվականի ապրիլի 27-ին` ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի 65-րդ համագումարի ժամանակ։ ՄԱԿ-ը պետական կառույցներին, ինչպես նաև միջազգային կազմակերպություններին առաջարկել է նշել հուլիսի 30-ը համաձայն մշակութային սովորույթների։

ՄԱԿ-ի որոշման մեջ շեշտը դրվում է տարբեր երկրների միջև ընկերական հարբերությունների ձևավորման կամ շարունակականության կարևորության վրա։ «Ազգերի, երկրների, մշակույթների միջև ընկերությունը կոչում է խաղաղության և կամուրջներ ստեղծում հասարակությունների միջև, ինչը նպաստում է մշակութային բազմազանության»,— ասվում է փաստաթղթում։ Ընկերության միջազգային օրվա խնդիրներից է երիտասարդների, ինչպես նաև ապագա առաջնորդների ուշադրությունը սևեռել հասարակական գործունեության վրա, որն ուղղված է տարբեր մշակույթների հարգալից ըմբռնմանը։ Շատ երկրներում իրականացվում են ընկերության քարոզչությանն առնչվող տարբեր միջոցառումներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Nations, United. «Международный день дружбы | Организация Объединенных Наций». *United Nations* (ռուսերեն). Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 31-ին.
2. ↑  «Cruzada Mundial de la Amistad». *cruzadamundialdelaamistad.blogspot.com* (իսպաներեն). Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 31-ին.
3. ↑  http։//www.un.org/ga/search/view\_doc.asp?symbol=A/65/L.72 (անգլ.)
**Ասադ Մուֆլահ Դաղիր** (1886 - 1958), արաբ հասարակական գործիչ, լրագրող։

Աշխատակցել է եգիպտոսի «Ալ Ահրամ» թերթին, ղեկավարել դրա միջազգային բաժինը։ 1944 թվականին, Արաբական երկրների լիգայի ստեղծումից հետո, դարձել է լիգայի գլխավոր քարտուղարության մամուլի գործերի պատասխանատուն։

Պատմամշակութային բնույթի գրքերի հեղինակ է։ «Արաբական ապստամբությունը» (1989) գրքում քննարկել է արաբա-թուրքական հակամարտության պատճառներն ու բնույթը, թուրքական լծի դեմ, 1916 թվականի արաբական ապստամբության տարբեր խնդիրներ, ինչպես նաև Հայկական հարցը՝ Արևելյան հարցի շրջանակներում։

Վերլուծելով թուրքական կառավարության հակահայկական քաղաքականությունը՝ լուսաբանել է 1894-1896 թվականի հայկական կոտորածները Սասունում, Մուշում, Կոստանդնուպոլսում և այլուր, 1909 թվականի Ադանայի կոտորածները։ Այդ քաղաքականության ներքին դրդապատճառները բացատրելիս Դաղիրը ելնում է Թուրքիայի մեծ վեզիր Սայիդ Հալիմի այն հայտարարությունից, թե Հայկական հարցն անհնար է լուծել առանց հայերին վերացնելու։ Դաղիրը միաժամանակ մերկացնում է մեծ տերությունների երկդիմի քաղաքականությունն ու դիվանագիտական խաղերը Հայկական հարցում։ Ըստ Դաղիրի, Հայկական հարցը առաջին աշխարհամարտի պատճառներից մեկն էր, իսկ պատերազմը արևելյան հարցը և դրա բաղադրատարրերը վերջնականապես լուծեց ռասայական հիմքի վրա։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |