recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **՞**Հովտաշուշան մայիսյան |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Շուշանազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Հովտաշուշան մայիսյան |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Convallaria majalis

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հովտաշուշան մայիսյան** լատին․՝ Convallaria majalis, շուշանազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա կոճղարմատավոր ծաղկաբույս։

Բույսն ունի 25 սմ բարձրություն, լայն էլիպսաձև տերևներ, բուրումնավետ շքեղ, զանգականման մանր, սպիտակ ծաղիկներ, որոնք հավաքված են ողկույզանման ծաղկաբույլերում։ Վայրի վիճակում տարածված է Հայաստանում, Կովկասում, Փոքր Ասիայում, Եվրոպայում։ Հովտաշուշան մայիսյանը օգտագործվում է ոչ միայն դեկորատիվ նպատակներով, այլև բժշկության մեջ (օգնում է սրտային հիվանդությունների դեպքում)։ Հովտաշուշանն ունի մի շարք այլ տեսակներ և սորտեր (վարդագույն լիաթերթիկ ծաղիկներով, խայտաբղետ տերևներով, խոշորածաղիկ և այլն)։ Բազմանում է սերմերի և կոճղարմատների միջոցով։ Հովտաշուշանը շատ խոնավասեր է, պահանջկոտ է ոչ միայն հողի, այլ նաև օդի խոնավության նկատմամբ, ջերմասեր է։ Կարելի է աճեցնել միայն մեր հանրապետության խոնավ ու մեղմ կլիմա ունեցող անտառային շրջաններում։ Որպես վաղաժամ ծաղկող կուլտուրա օգտագործվում է քարապարտեզներում, ալպինարիաներում, ծաղկային օջախներում, ինչպես նաև ծաղկային զանազան վերադաշնակումներում ու ձևավորումներում։

Նկարագրություն
--------------

Երկար սողացող ճյուղավոր կոճղարմատով և բազմաթիվ մանր ատամներով, բազմամյա 15-30 սմ բարձրությամբ խոտաբույս է։ 2-3 երկարավուն-էլիպսաձև սրածայր տերևներն ունեն աղեղնաձև ջղավորություն և երկար տերևապատյաններ։ Առաջացնելով երկար, միակողմանի, գագաթային, նոսր ողկույզներ՝ մանր, հոտավետ, երկար ծաղկակոթերով ծաղիկները առաջանում են թաղանթային ծաղկակիցների անութներում։ Ետ ծալված ծաղկապատի թերթիկները սպիտակ զանգակաձև են։ Առէջները, որոնք հաստ առէջաթելերով ամրացած են ծաղկապատի թերթիկների հիմքում, վեցն են։ Կարճ սռնակի վրա գտնվում է եռանկյունաձև սպին։ 1 կամ 2 գնդաձև սերմերով պտուղները մանր են, գնդաձև, նարնջագույն-կարմիր։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիների անտառներում, անտառաեզրերին, թփուտներում։ Հեշտ բազմանում է վեգետատիվ ճանապարհով՝ կոճղարմատներով։ Հազվադեպ հանդիպում է հյուսիսային մարզերում։ Գեղազարդային բույս է, աճեցվում է տարբեր շրջաններում։

Նշանակություն
-------------

Հովտաշուշանի բոլոր մասերը թունավոր են։ Ծաղիկների թուրմը նպաստում է սրտի դեկոմպենսացիայի հատկանիշների վերացմանը, ուժեղանում են սրտային կծկումները, դանդաղեցնում երակազարկը։ Այս բույսի ինքնուրույն օգտագործումը չի թույլատրվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ.Վ. Հարությունյան, Քո շրջապատի ծաղիկները
2. 1 2 3  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կասերես (այլ կիրառումներ)
**Կասերես**, քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, Էստրեմադուրայի մաս հանդիսացող նույնանուն ինքնավար պրովինցիայի վարչական կենտրոնը։ Մունցիպալիտետը գտնվում է Լյանոս դե Կասերես շրջանի կազմում։ Զբաղեցնում է 1768 կմ² տարածք։ Բնակչությունը 94179 մարդ։ Քաղաքի հովանավորները համարվում են սուրբ Խորխեն և սուրբ կույս Մարիամը Մոնտանիայից։

Պատմություն
-----------

Քաղաքը հիմնադրվել է 29 թ.
1936 թ. քաղաք եկավ գեներալ Ֆրանցիսկո Ֆրանկոն։ Կասերեսը դարձավ հեղափոխական ուժերի միավորման հիմնական կենտրոններից մեկը։ Ֆրանկոն թողեց այստեղ իր կնոջն ու աղջկան և նրանց չտեսավ մինչև Մադրիդի նվաճումն ու քաղաքացիական պատերազմի հաղթական ավարտը։

Բնակչություն
------------

| Կասերասի բնակչությունը (1900-2007) |
| --- |
| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| 16 933 | 17 910 | 23 563 | 25 869 | 39 392 | 45 429 | 48 005 | 56 064 | 71 852 | 84 319 | 82 034 | 84 439 | 87 088 | 88 245 | 89 029 | 90 218 | 91 606 |

Անվանի բնակիչներ
----------------

Դիեգո Գոնսալես Օլգին - Ճիզվիտ միսիոներ, կեչուա կեզվի քերականության և բառարանի կազմող

Ժողովրդագրություն
-----------------

Կասերեսը զբոսաշրջային խոշոր կենտրոն է։ 1986 թվականից Կասերեսի հին քաղաքամասն ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պատրաստած Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* ДворецДворец
* БашняБашня

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Plano de la Ciudad Monumental
* Cáceres en ConsultaTodo Archived 2008-12-05 at the Wayback Machine.
**Հոմոնեգատիվիզմ**, Հադսոնի և Ռիքեթսի (Hudson and Ricketts) կողմից 1980 թվականին առաջարկված տերմին է` նկարագրելու համար համասեռականության այս կամ այն ասպեկտների նկատմամբ բացասական վերաբերմունքը։

Տերմինի սահմանման տարբերակներ և իմաստ
-------------------------------------

Հոմոնեգատիվիզմի սահմանումները տարբեր են տարբեր մասնագետների մոտ։ Այսպես, որոշ մասնագետներ հոմոնեգատիվիզմ են անվանում հոմոսեքսուալության նկատմամբ ցանկացած բացասական վերաբերմունք` անկախ դրա աստիճանից, արտահայտման ձևից, գաղափարական հիմքից և այլն, այսինքն` բառացի են մեկնաբանում տերմինը։ Միևնույն ժամանակ, հոմոնեգատիվիզմին են պատկանում և՛ զգացմունքային, և՛ բարոյական, և՛ մտավոր համասեռականության մերժումը, իսկ «հոմոֆոբիա» տերմինն առաջարկվում է գիտական շրջանառությունից ամբողջությամբ հանել` որպես երևույթի էությունը սխալ արտացոլող երևույթ (քանի որ շատ դեպքերում հոմոսեքսուալության նկատմամբ «հոմոֆոբների» զգացողությունը ոչ թե վախ է, այլ՝ զզվանք, քծնանք, ատելություն, նողկանք, այսինքն` «հոմոֆոբիան» իրականում ֆոբիա չէ)։ Սա է Հադսոն և Ռիքեթս հեղինակների առաջարկած տերմինի մեկնաբանությունը։

Այլ մասնագետներ, մասնավորապես, ռուս բժիշկ-սեքսոլոգ Բեյլկինը, հոմոնեգատիվիզմին դասում է միայն ռացիոնալ, ինտելեկտուալ տհաճություն, որը կարող է ուղեկցվել կամ չուղեկցվել զգացմունքներով։ Այս մասնագետները առաջարկում են հուզական տհաճություն (վախ, հակակրանք, ատելություն, զզվանք), նախկինի պես հոմոֆոբիա անվանել, այսինքն` կիսել տհաճության հուզական և ինտելեկտուալ բաղադրիչները։

Ռեպարատիվ թերապիայի հայտնի կողմնակից Չարլզ Սոկարայդեսը, չհերքելով հոմոնեգատիվիզմի գոյությունը որպես երևույթ, կարծում է, որ հոմոնեգատիզմին կարելի է դասել միայն այն դեպքերը, երբ կրոնական կամ ավանդական բարոյական արժեքների ընդհանուր համատեքստից ընտրողաբար դուրս է գալիս միայն այն, ինչը վերաբերում է հոմոսեքսուալության դատապարտմանը` համեմատական անտեսմամբ կամ այլ պատվիրանների և բարոյական արժեքների պահպանման նկատմամբ քիչ ուշադրությամբ։ Ըստ այս տեսակետի, հոմոսեքսուալության նկատմամբ բացասական վերաբերմունքը, որը հիմնված է կրոնի կամ ավանդական բարոյականության վրա, չպետք է համարվի հոմոնեգատիվիզմ։

Տես նաև
-------

* Հոմոֆոբիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  М. М. Бейлькин «Медицинские и социальные проблемы однополого влечения».

Գրականություն
-------------

* Janice P Richmond, Hugh McKenna. Homophobia: an evolutionary analysis of the concept as applied to nursing. Journal of Advanced Nursing 1998 28:2 362
* Scott W. VanderStoep, Charles W. Green. Religiosity and Homonegativism: A Path-Analytic Study. Basic and Applied Social Psychology 1988, Vol. 9, No. 2, Pages 135—147
* Krane, V. (1997). Homonegativism experienced by lesbian collegiate athletes. Women in Sport and. Physical Activity Journal, 6, 141—164.
* Wells, J. W. & Franken, M. L. (1987). University students' knowledge about and attitudes toward homosexuality. Journal of Humanistic Education and Development, 26(2), 81-9

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հետերոսեքսիզմ, հոմոնեգատիվիզմ և հոմոֆոբիա
| **՞**Հուբերտի կապտաթիթեռ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Կապտաթիթեռներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Հուբերտի կապտաթիթեռ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Agrodiaetus huberti

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հուբերտի կապտաթիթեռ** (լատին․՝ Agrodiaetus huberti), կապտաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ոչ խոշոր չափի թիթեռ է։ Արուի առջևի թևի երկարությունը 15-20 մմ է։ Մետաղական փայլով թևերի ընդհանուր երանգը երկնագույն է, իսկ ստորինի մակերեսը հետին թևերի վրա լավ արտահայտված սպիտակ մանրագծեր ունի, որը բնորոշ է սեռին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված են Հյուսիսարևմտյան Թուրքիայում և Հայաստանում։ Հայաստանում տարածված են կենտրոնական և հարավային հատվածներում, հայտնաբերվել է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում (Գառնիի և Վեդիի հատվածներ), Վայոց ձորի (Մարտիրոս, Խնձորուտ, Գնիշիկ) և Սյունիքի (Քաջարան, Փխրուտ լքված գյուղ) մարզերում։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են տրագանտներում, անտառի վերին եզրի չոր մարգագետիններում և տափաստաններում։ Հունիսի կեսից մինչև օգոստոսի կեսը տալիս են մեկ սերունդ։ Թրթուրը զարգանում է Գազ Պրիլիպկոյի բույսի տերևների վրա։ Ձմեռում են երրորդ կամ չորրորդ հասակի թրթուրները։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ արեալով, բավական ցածր թվաքանակով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններ են հանդիսանում խոպան հողերի հերկումը և անասունների գերարածեցումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում և «Զանգեզուր» արգելավայրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**«Միր» համերգային դահլիճ** (ռուս.՝ Концертный зал «Мир»), համերգային դահլիճ Մոսկվայի կենտրոնում (Ցվետնոյ բուլվար, տուն 11)։ Գտնվում է 1881 թվականին կառուցված շենքում։

Պատմություն
-----------

1881 թվականին Ցվետնոյ բուլվարում կառուցվել է ութանիստ քարե շենք, որը նախատեսված էր «Պլևնա» համայնապատկերի ցուցադրման համար։ 1886 թվականին շենքը ձեռք են բերել Նիկիտին եղբայրները և այնտեղ բացել կրկես։ Ավելի ուշ շենքում գործել է ձիավարության համար ասպարեզ։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ ասպարեզն այրվել է, և այդ ժամանակից ի վեր շենքը դատարկ է մնացել։

1957 թվականին սկսվել է շենքի վերակառուցումը որպես կինոթատրոն` ճարտարապետներ Վ. Ա. Բուտուզովի, Ն. Ս. Ստրիգալյովայի, Մ. Ի. Բոգդանովի, ինժեներներ Լ. Բոգատկինի, Վ. Կոտովի, ինժեներ-կոնստրուկտոր Ա. Լևենշտեյնի նախագծով։ Վերակառուցման ժամանակ պահպանվել են միայն աղյուսե պատերը։ Նոր «Միր» կինոթատրոնը բացվել է 1958 թվականի փետրվարի 28-ին որպես համայնապատկերային։ 1960 թվականին այն վերակահավորվել է որպես 1220 նստատեղով լայնաֆորմատ կինոթատրոն։

2006 թվականին կինոթատրոնը կրկին վերակառուցվել է, որից հետո բացվել է որպես «Միր» համերգային դահլիճ 923 հանդիսատեսի համար։ Վերջին վերակառուցումը կատարվել է 2017 թվականին, որից հետո «Միրը» դարձել է համերգային ժամանցային հարթակ։

Ճարտարապետություն
-----------------

Շենքն աղյուսե է, հատակագծում` ութանիստ։ Գլանաձև դահլիճի տրամագիծը մոտ 40 մ է։ Պատերը հնչականության բարելավման նպատակով երեսպատված էին ուղղահայաց փայտե ձողերով։ Դահլիճը ծածկված է մետաղական ֆերմաներից պատրաստաված կոնաձև գմբեթով։ Դրսից պատերը երեսպատված են գորշ կերամիկական սալիկներով։ Հիմնական ծավալի ութանիստը վեր է խոյանում ապակեպատ ուղղանկյունաձև ծավալի վրա, որտեղ տեղադրվում է կինոթատրոնի նախասրահը։ Ապակու և պատերի փակ մակերեսների համադրությունը բնորոշ է 1950-ական թվականների երկրորդ կեսի խորհրդային ճարտարապետությանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Федосюк Ю. А.* Москва в кольце Садовых. — М. 2017.
2. 1 2 3  «Мир» // Москва: Энциклопедия / Глав. ред. А. Л. Нарочницкий. — М. : Советская энциклопедия, 1980. — 688 с. — 200 000 экз.
3. 1 2  Ежегодник Большой советской энциклопедии. 1959
4. ↑  КЗ «Мир» // timeout.ru
5. ↑  Ночная жизнь: крупнейшая клубная империя Москвы // forbes.ru
6. 1 2  Москва: Архитектурный путеводитель / И. Л. Бусева-Давыдова, М. В. Нащокина, М. И. Астафьева-Длугач. — М.: Стройиздат, 1997. — С. 394. — 512 с. — ISBN 5-274-01624-3
7. ↑  Архитектура Москвы, XX век. Московский рабочий, 1984
**Կարապի կղզի** (ֆր.՝ Île aux Cygnes), ոչ այնքան մեծ արհեստական կղզի Սեն գետի վրա։ Գտնվում է Էյֆելյան աշտարակից ոչ հեռու՝ Փարիզի 16-րդ և 15-րդ շրջանների մեջև, չնայած վարչականորեն պատկանում է վերջինիս։

Անվանում
--------

Անվանումը ստացել է նախկին Կարապի կղզուց, որը կառուցվել էր 1773 թվականին և հեռագայում միացվել Մարսի դաշտին։

Պատմություն
-----------

Կառուցվել է 1825 թվականի որպես ամբարտակ, իսկ այժմ օգտագործվում է որպես Բիր Ակեյմ մետրոկամրջի հիմք։ Կղզու երկարությունը 890 մ է, լայնությունը՝ 20 մ։

Ընդհանուր տեղեկություն
----------------------

Ազատության արձանի փոքրիկ կրկնօրինակը կղզու արևմտյան մասում
Կղզու արևմտյան հատվածում վեր է խոյանում Ազատության արձանի (46 մ) փոքրիկ պատճենը (11.5 մ)։ Շինությունը կանգնած է նյույորքյան արձանի ուղղությամբ, և ձախ ձեռքին պահում է «IV Juillet 1776 = XIV Juillet 1789» գրությամբ տախտակ, որը խորհրդանշում է ԱՄՆ-ի անկախության և Բաստիլի գրավման օրը։

Կղզու է անցնում Կարապի ծառուղին (ֆր.՝ l’Allée des Cygnes)՝ շրջանակված 322 ծառերով։

Կարապի կղզու արևելքով անցնում է 380 մ երկարությամբ Բիր Ակեյմ (ֆր.՝ Pont de Bir-Hakeim) երկհարկանի կամուրջը․ վերին մակարդակով անցնում է Փարիզի մետրոպոլիտենի № 6 գիծը, ստորին մակարդակը նախատեսված է հետիոտների և տրանսպորտների համար։

Պատկերասրահ
-----------

* Խորհրդանշական տախտակըԽորհրդանշական տախտակը
* « IV Juillet 1776 = XIV Juillet 1789 » գրությունը« IV Juillet 1776 = XIV Juillet 1789 » գրությունը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Paris: Pont de Bir Hakeim, abgerufen am 10. Juli 2009.
«կարմիր գլխարկ»
«**Կարմիր գլխարկ**», արհեստական բուծված ակվարիումային դեկորացիոն ցեղերից մեկը (լատին․՝ Carassius gibelio forma auratus (*Bloch, 1782*): Տարբերվում են գլխի վրա յուրօրինակ հատվածի կառուցվածքով։

Առաջացման պատմություն
---------------------

Նկարագրություն
--------------

Կարմիր գլխարկի երկարությունը մոտ 23սմ է։ Ձկան արտաքին տեսքը շատ գրավիչ է և տպավորիչ։ Հենց գլխի գույնի պատճառով է, որ ստացել է իր անվանումը։

### Գունավորում

Սպիտակ, վարդագույն մետաղական փայլով։ Վառ կարմիր «գլխարկը» ծածկում է գլուխը։

Պահպանման պայմանները և բազմացումը
---------------------------------

* Ջրի կոշտությունը (gH) от 6 до 18°;
* Ջրի թթվայնությունը (pH) 7,0;
* Ջերմաստիճանը (t) 14-25 °C.

### Կերակրումը

Կերերին անպահանջկոտ չեն նաև ամենակերերը։ Ուտում են ինչպես կենդանի կեր, այնպես էլ բուսական սնունդ, նաև չոր կեր։

### Բազմացում

Սեռահասուն դառնում են ձուղպահատիկներց դուրս գալուց մեկ տարի հետո։ Նախապատրաստումը ձվադրմանը համանման նկարագրված է ծածանազգիների համար։ Մեկ էգին-երկու արու։ Բեղմնավորությունը 2-ից մինչև 10 հազար ձուղպահատիկ։ Թրթուրը 2օրից դուրս է գալիս։ 5-րդ օրը սկսում են լողանալ։ Նրանց կերակրում են շատ մանր որդերով։ 
Բնության մեջ կարմիր գլխարկներ չկան։ Փոքրիկները ծնվում են դեղին գլխարկներով։ Աճում են շատ դանդաղ։ Որպեսզի գլխարկը դառնա կարմիր նրա մեջ մտցնում են հատուկ ներկ, որի արդյունքում ստանում է այդ գույնը։ Կարելի է նաև գույնը ավելացնել հատուկ կերերի միջոցով, սակայն դրանից գլխարկի գույնը դառնում է ոչ թե կարմիր, այլ նարնջագույն։ Այդ ամենը կատարվում է Չինաստանում։

Բազմացման համար.

* Ջրի կոշտության ցուցանիշը (GH) 8-15°;
* Ջրի թթվայնությունը (pH) 7,0-8,0;
* Ջերմաստիճանը (t) 22-28 °C.

Ակվարիումում և լճակային տնտեսությունում
---------------------------------------

Ձկնիկին պետք է պահել սառը ջրում մեծ տարածության մեջ ազատ լողանալու համար։ Ջերմոցներում գեղեցիկ է։ Ցեղի դիմացկոււնության շնորհիվ նրան կարելի է պահել փողոցում՝ դեկորացիոն արհեստական լճակներում։ Նախընտրում է իր նմանների խմբեր, վառ լույս և տարածքի առատություն։ Էֆեկտիվ ֆիլտրում և ջրի պարբերական մաքրում։ Ջրամբարի ձևավորման ժամանակ խորհուրդ է տրվեւմ օգտագործել բնահող, քարեր, ջրասույզ ծառաբուն, կենդանի կամ պլաստիկական բույսեր, այդ թվում նաև լողացողներ։ Ձևավորման ժամանակ անհրաժեշտ է խուսափել սուր ծայրերով առարկաներից, որոնց պատճառով լողալու ժամանակ կենդանիները կարող են վերք ստանալ, կպչելով դրանց պոկել լողաթևերը։

### Առանձնահատկություններ

Նրանք պետք է պահպանվեն ծավալով մեծ ակվարիումում, քանի որ տեղաշարժման սահմանափակման դեպքում առաջանում են նյութափոխանակության հետ կապված խնդիրներ և շարժողական բնավորության բարդացում, որից էլ նրանք դառնում են իներտ։

Դիտեք նաև
---------

* Золотая рыбка
* Вуалехвост
* Оранда

Գրականություն
-------------

* Золотницкий, Николай Фёдорович|Н. Ф. Золотницкий (1851—1920) «Аквариум любителя»
* Fancy Goldfish: A Complete Guide to Care and Collecting" by Dr. Erik L. Johnson, D.V.M. and Richard E. Hess, Weatherhill, Shambala Publications, Inc. 2006. — ISBN 0-8348-0448-4
* «An Interpet Guide to Fancy Goldfish» by Dr. Chris Andrews, Interpet Publishing, 2002. — ISBN 1-902389-64-6

Արտաքին հղումներ
----------------

* Стандарты оранды на сайте бристольского аквариума (անգլ.)
**Տոգայի ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de Toga), ավերակները գտնվում են Իսպանիայի Վալենսիայի տարածաշրջանի Կաստելին (իսպ.՝ Castellón) գավառի Տոգա (իսպ.՝ Toga) քաղաքից քիչ հեռու Ռիո Միջարես (իսպ.՝ Río Mijares) բնակավայրի մոտ։ Կառուցվել է մուսուլմանների կողմից։

Իսպանիայի մշակույթի նախարարության կողմից Տոգայի ամրոցը ընդգրկվել է Իսպանիայի պատմական արժեք ունեցող հուշարձանների ցանկի մեջ՝ RI-51-0113001 գրանցման համարի տակ։

Պատմություն
-----------

Ամրոցի շինարարությունը և ֆունկցիոնալությունը կապված է նրա ռազմավարական կարևոր դիրքի հետ։ Այն գտնվում է Տոգա գետի ստորին հոսանքում, նեղ Միջարես կիրճի ոլորանների վրա։ Սկզբում տեղանքը հարուստ էր վայրերի բույսերով, սակայն հետագայում ռազմավարական նշանակություն ստանալուց հետո, այն դարձավ աստվածային ամրոց-դղյակ։

Ներկայիս գտնվում է բավականի անմխիթար և վտանգավոր կարգավիճակում, չնայած այն հանգամանքին, որ ամրոցի ներսում դեռ պահպանվում են պարսպաշարի որոշակի հատվածներ։

Պատկերասրահ
-----------

* Պարսպաշարից մի փոքր հատված, որը պահպանվել է Պարսպաշարից մի փոքր հատված, որը պահպանվել է
* Պարսպաշարից մի փոքր հատված, որը պահպանվել էՊարսպաշարից մի փոքր հատված, որը պահպանվել է
* Պարսպաշարից մի փոքր հատված, որը պահպանվել էՊարսպաշարից մի փոքր հատված, որը պահպանվել է

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑   Castillo de Toga

Արտաքին հղումներ
----------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Տոգայի ամրոց Վիքիպահեստում |
**Հովհաննես Գրիգորյանի տուն**, բնակելի տուն Երևանում։ Կառուցվել է 20-րդ դարի սկզբին։ Ճարտարապետն է Բորիս Մեհրաբյանը։ Տեղակայված է Փավստոս Բուզանդի և Աբովյան փողոցների հատման անկյունում։

Նկարագրություն
--------------

Հովհաննես Գրիգորյանի տունը գտնվում է Փավստոս Բուզանդի 2 հասցեում։ Երկհարկանի շինություն է, ունի նկուղ, Լ-ձև հատակագծով։ Առաջին հարկում խանութներ են, որոնցից երեքն ուղղված են Փավստոս Բուզանդի, իսկ երկուսը՝ Աբովյան փողոցի կողմը։ Երկրորդ հարկում՝ շենքի պարագծով, տեղաբաշխվել է յոթ սենյակ, որոնցից ամենամեծը՝ դահլիճը (30 քառակուսի մետր), նայում է Աբովյան փողոցին։ Դրանց մուտքերը բակի պատշգամբասրահներից են, ինչպես նաև Փավստոս Բուզանդի փողոցի վրա բացվող շքամուտքից։ Այս կողմում կա դեպի բակ տանող դալան։ Կրող պատերը շարված են տուֆով, միդիս եղանակով։ Միջհարկային ծածկերը փայտից են։ Տանիքը թեք է, թիթեղապատ։ Առաջին հարկը կազմված է ցուցափեղկերի՝ հովհարաձև ռուստով հարդարված աղեղնաձև բացվածքներով, երկրորդ հարկը՝ երեսակալներով շրջանակված ուղղանկյուն լուսամուտների հերթագայվող շարքով։ Երկորդ հարկի ճակատը պսակված է ատամնաշար պարզ քիվով։ Որպես դեկորատիվ մշակման տարր կիրառված է ժապավենային ռուստը։ Բարձակային պատշգամբները ժամանակի ընթացքում վերացել են։ Առաջին հարկի ճակատը ծեփապատվել է, սակայն պահպանվել են ռուստի հորիզոնական շարքերը։ Շենքը վերանորոգված է, նախկին բակի տարածքում տեղադրված է բարձր ապակեպատ ծավալ, որը հորինվածքային անջատվածություն ունի հին մասից։

Պատմություն
-----------

1914 թվականին առաջին հարկում բացվել է գինեգործ՝ Հակոբ Բաբախանյանի խմիչքի պահեստի բաժանմունքը, որտեղ վաճառվել են Արտաշատում գտնվող Բաբախանյանների գործարանում արտադրված կոնյակը, օղին և տարբեր տեսակի գինիներ։ 1921 թվականին հարկը տնօրինել են «Խորհրդային Հայաստան» և «Մաճկալ» թերթերի խմբագրությունները։ 1929-1935 թվականների երկրորդ հարկի սենյակներից մի քանիսը տրամադրվել է «Գիպրոգոր» ինստիտուտի արվեստանոցին, որտեղ աշխատել են ճարտարապետներ Կարո Հալաբյանը (առաջին տնօրեն), Գևորգ Քոչարը, Միքայել Մազմանյանը և ուրիշներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. 1 2 3  Հուշարձան, Տարեգիրք Գ, «Հուշարձան» 2005, էջ 198, ISBN 978-99930-865-2-5։

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Հովհաննես Գրիգորյանի տուն** կատեգորիայում։ |
Տեսանյութ
**Տոոլսե ամրոց** (էստ․՝ Toolse ordulinnus, գերմ.՝ Tolsburg, ավելի վաղ՝ Vredeborch), Էստոնիայի ամենահյուսիսային ու «ամենաերիտասարդ» միջնադարյան ամրոցը, որ գտնվում է Լյաենե-Վիրումաա նահանգում՝ Կունդա քաղաքից ոչ հեռու։ Տոոլսեի ամրոցը կառուցվել է Ռակվեռե քաղաքը ծովահենների հարձակումներից պաշտպանելու նպատակով։ Ամրոցը կառուցման տարեթիվ է համարվում 1471 թ. ամրոցի հիմնադիր՝ Լիվոնյան օրդենի մագիստրոս Յոհան Վալդհաոուն ֆոն Հեերսեն։

Պատմություն
-----------

Նախապես կառուցվել են եռահարկ ամրոց-տուն և աշտարակ, որոնք հետագայում դարձել են ամրոցի արևմտյան ծայրը։ 15-րդ դարի վերջին ամրոցը արդեն ուներ ներսի ու դրսի բակեր։ Ամրոցի պատերի բարձրությունը հասնում էր 14 մետրի, հաստությունը՝ 2 մետրի։ Հետագայում դարպասների վերևում կառուցվեց աշտարակ, որը պիտի պաշտպաներ քիչ ուշ կառուցված ճամբար-բակն ու ամրոցի հյուսիսարևմտյան անկյունը։

Հին տան հիմնական պատի հետևում կառուցվել է ռազմական կլոր աշտարակ։ Դրա կառուցմանը զուգահեռ ավելացվել է ամրոցի պատերի բարձրությունը։

Ամրոցի հիմնական գործառույթը նավահանգստի պաշտպանությունն էր, որն էլ իր հերթին հանդիսանում էր Ռակվեռեի ծովային դարպասը։

Ամրոցի շինարարությունը շարունակվել է երկու հարյուրամյակ։ Լիվոնյան պատերազմի ժամանակ ամրոցն ավերվել է։ Ամրոցը հիշատակվում է Տյավզինի հաշտության պայմանագրում, որով ռուսները հրաժարվում են էստոնական մի շարք ամրոցների տիրապետման իրավունքներից։ Հետագայում ամրոցը մասամբ վերականգնվել է, և 17-րդ դարում նրա մի մասը պիտանի է եղել օգտագործման համար։ Հյուսիսային պատերազմի ընթացքում ամրոցը ամբողջովին ավերվել է և լքվել։

1998 թվականին ամրոցի ավերակները գրանցվել են Էստոնիայի մշակույթի հուշարձանների պետական ռեգիստրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «15951 Toolse linnuse varemed»։ *Kultuurimälestiste riiklik register*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Sihtasutus Virumaa Muuseumid Toolse ordulinnusest
* Տոոլսե ամրոցի նկարով նամականիշ
* Ամրոցի համայնապատկերը
* Ամրոցի մասին castle.lv կայքում
**Հունական դիցաբանության առաջին աստվածություններ**, Քաոսի դատարկությունից ծնված առաջին աստվածներն ու աստվածուհիները։ Ըստ Հեսիոդոսի՝ ամեն ինչ առաջացել է անսահման Քաոսից։ Քաոսից են առաջացել Երկրի աստվածուհի Գեան, Տարտարոսը` ահավոր անդունդը` լեցուն հավիտենական խավարով, Էրոսը` ամեն ինչին կենդանություն տվող Սերը, հավերժական խավարը` Էրեբոսը և մութ գիշերը` Նիքսը։ Իսկ Խավարից ու Գիշերից առաջ եկան հավերժական Լույսը` Եթերը, հրճվալից ու պայծառ օրը` Հեմերան։ Գեան և Ուրանոսը ծնունդ են տվել հզոր ու ահեղ տիտաններին։ Տիտան Հիպերիոնն ու Գեան լույս աշխարհ բերեցին Զևսին, Պոսեյդոնին, Հադեսին,Հերային և Դեմետրային։ Աստվածների պայքարն ավարտվում է Զևսի իշխանությամբ։

Տարբերակներ
-----------

Հին հույները տարբեր գաղափարներ ունեին աստվածների ծագման վերաբերյալ։ Հնարավոր է, նրանցից ոմանք ժառանգություն են ստացել նախահունական մարդկանցից։

* Հոմերոսի «Իլիականում» բոլոր աստվածների հայրը համարվում է Օվկիանոսը։
* Ալկմեոնը ջրային առաջին աստվածությունն անվանել է Թետիս։
* Արիստոփանեսը գրում է, որ առաջին աստվածուհին Նիքսն էր, որը Էրոսին հանել է ձվից։

Մեկնաբանություն
---------------

Հետազոտողներն ունեն տարակարծություններ աստվածների նշանակության վերաբերյալ Հոմերոսի և Հեսիոդոսի ստեղծագործություններում.: Քանի որ սկզբնական աստվածները կյանք են տվել տիտաններին, իսկ նրանք՝ օլիմպիականներին։ Կա մի մեկնաբանություն, համաձայն որի՝ դրանք տիեզերքի ամենախոր և հիմնարար հատկություններն են։

Օրինակ՝ Ջենի Սթրոս Քլեյը գրում է, որ եթե Հոմերոսի պոեզիան իշխանության կենտրոնում դնում է Զևսին, ապա Հեսիոդոսը Զևսին և օլիմպիական աստվածներին դնում է նույն համատեքստում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Clay, Jenny Strauss* The Politics of Olympus: Form and Meaning in the Major Homeric Hymns. — 2. — London: Bristol Classical Press, 2006. — С. 9. — ISBN 9781853996924
2. ↑  *Nagy, Gregory* Greek Mythology and Poetics. — Cornell University Press[en], 1992. — ISBN 978-0801480485

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պրոտոգենոս
* Պրոտոգենոսի ընտանեկան ծառը
* Հունական նախնադարյան աստվածություններ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Հունական դիցաբանության առաջին աստվածություններ** կատեգորիայում։ |
| **՞**Կարմրան Արարատի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Կարմրանազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Կարմրան |
|
|
| Տեսակ | Կարմրան Արարատի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| T. araratica (Bunge) Gorschk

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կարմրան Արարատի** (լատին․՝ T. araratica (Bunge) Gorschk
), Կարմրանազգիների ընտանիքի, Կարմրան ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ ծառ կամ թուփ է՝ 6 — 8 մ բարձրությամբ և 5 — 10 սմ բնի տրամագծով։ Ճյուղերի կեղևը գորշավուն է։ Տերևները ձվաձև են, երկարավուն, համարյա ռոմբաձև, սրածայր։ Ծպզկակիր ողկույզները ունեն 1—3 սմ երկարություն։ Կողմնայինները հավաքված են փնջերում կամ միայնակ են։ Ծաղկակիցները երկարավուն են, բթածայր, սովորաբար երկարությամբ հավասար են ծաղկակոթին' նրանից կարճ են կամ երկար։ Բաժակաթերթիկները երկարավուն-ձվաձև են, 0,5—0,7 մմ երկարությամբ, սրածայր, ծայրերը թաղանթանման պսակաթերթիկներից գրեթե 2 անգամ ավելի կարճ։ Առէջները 4-ն են, սրածայր փոշանոթներով։ Սկավառակը 4 անկյունանի է։ Հայաստանի պայմաններում հանդիպում է Արարատյան դաշտում, Մեղրիում, որտեղ աճում է գետափերին, խոնավ վայրերում, աղուտներում, ծ. մ. մինչև 1100 մ բարձրության վրա։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Արևմտյան Եվրոպայում, Իրանում, Հնդկաստանում, Մոնղոլիայում, ճապոնիայում, Չինաստանում։

Կիրառություն
------------

Կարելի է առաջարկել անապատա-կիսաանապատային շրջանների կանաչապատ¬
ման և անտառապատման նպատակներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 233։
**Հովհաննիսյան Համո Գրիգորի** (դեկտեմբերի 8, 1904(1904-12-08), Վան, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - 1937), հայ խորհրդային կուսակցական աշխատող, լրագրող, ԽՄԿԿ անդամ (1924)։

1928 թվականին ավարտել է Մոսկվայի ժուռնալիստիկայի կոմունիստական ինստիտուտի վերապատրաստման դասընթացները, 1932-1935 թվականներին սովորել է Մոսկվայի կարմիր պրոֆեսուրայի պատմափիլիսոփայական բաժանմունքում։ 1921-1924 թվականներին Խորհրդային Հայաստանի տարբեր շրջաններում եղել է կոմերիտմիության շրջկոմի քարտուղար, 1924-1928 թվականներին՝ «Ավանգարդ», 1928-1932 և 1935-1937 թվականներին՝ «Խորհրդային Հայաստան» թերթերի խմբագիր։ Ընտրվել է ՀԿԿ ԿԿ և ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի անդամ։ Հեղինակ է խորհրդային քարոզչության դիրքերից շարադրված տնտեսագիտական, մշակութային ուսումնասիրությունների («Կապիտալիզմի անհավասարաչափ զարգացման հարցի շուրջը», 1935), «Հին ինտելիգենցիայի հարցի շուրջը» (1931 թվականին))։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 6. — էջ 570.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 570)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Պետրոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Պետիկ Պետրոսյան**, Հայաստանում խորհրդային հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։ 

Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը (1925)։ 1918 թվականին ներգրավվել է ՌՍԴԲԿ Նոր Բայազետի կազմակերպության աշխատանքներին։ 1919-1920 թվականներին եղել է գավառի «Սպարտակ» երիտասարդական կոմունիստական կազմակերպության ղեկավարը։ Մայիսյան ապստամբության նախօրյակին բանտարկվել է։ Ապստամբության պարտությունից հետո վերադարձել է Նոր Բայազետ և շարունակել պայքարը ինքիշխան Հայաստանի դեմ։ Ռուսական 11-րդ կարմիր բանակի կողմից Հայաստանը գրավելուց և երկրում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո կատարել է կուսակցական-սովետական աշխատանք։ Մասնակցել է փետրվարյան ապստամբության ճնշմանը։ 1925-1929 թվականներին աշխատել է որպես դատախազ Մեծ Ղարաքիլիսայում (Վանաձոր), Լենինականում (Գյումրի) և Երևանում։ 1930-1937 թվականներին եղել է ՀԿ(բ) կ էջմիածնի շրջանային, Երևանի քաղաքային կոմիտեների և ՀԿ(բ) կ Կենտկոմի քարտուղար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Joint resolution providing for the designation of the third week of July as ""Captive Nations Week"
**Հռոմի մզկիթ** (իտալ.՝ Moschea di Roma), մուսուլմանական կրոնական շինություն Իտալիայի մայրաքաղաք Հռոմում։ Այն իր հարկի տակ կարող է տեղավորել մինչև 12 000 հավատացյալի։ Բացման ժամանակ եղել է Հարավային Եվրոպայի խոշորագույն մզկիթը։

Մզկիթի ճարտապետներն էին Պաոլո Պորտոգեզին (իտալ.՝ Paolo Portoghesi), որը աշխատում էր նախագծի շուրջ 1984-ից 1985 թվականներին, Վիտորիո Ջիլոտին (իտալ.՝ Vittorio Gigliotti) և Սամի Մուսավին (*Sami Mousawi*):

Մզկիթը բացվել է 1995 թվականի հունիսի 21-ին։ Շինարարական ընդհանուր ծախսերի համագումարը կազմել է շուրջ հարյուր միլիարդ լիրա, որը հիմնականում ֆինանսավորվել է Սաուդյան Արաբիայի կողմից, որը շարունակում է գաղտնի պահել իր օպերացիոն ծախսերի զգալի մասը։ Մզկիթի պատասխանատվությունը կրում է Իտալիայի իսլամական մշակութային կենտրոնը (ICCI), որը հիմնադրվել է 1966 թվականին, ինչպես նաև մզկիթի տնօրենների խորհուրդը, որը կազմված է տարբեր երկրների սուննիական մուսուլման ներկայացուցիչներից։

Մզկիթի շրջակայքում կա գրադարան, որտեղ պահվում են արաբալեզու ավելի քան 10 000 գրքեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Dale Hurd* Tentacles of Islam Slowly Enveloping Europe?. — 31.05.2011.
2. ↑  Portoghesi ‹-si›, Paolo // *Treccani: L'enciclopedia italiana*.
3. ↑  La grande Moschea di Roma(չաշխատող հղում)
 // ilmiolazio.
4. ↑  *Khalil Samir, Giorgio Paolucci, Camille Eid* 111 questions on Islam: Samir Khalil Samir, S.J. on Islam and the West : a series of interviews conducted by Giorgio Paolucci and Camille Eid. — Ignatius Press, 2008. — С. 229. — P. 265.
**Պրովանսի տրուբադուրների քնարերգություն**ը պատկանում է միջնադարի համաշխարհային գրականության առավել հետաքրքիր երևույթների թվին։ Այն առաջացել ու ծաղկել է Ֆրանսիայի հարավում՝ Պրովանսում։ Որոշակի են ոչ միայն նրա տարածքային, այլև ժամանակագրական սահմանները, չնայած տրուբադուրներից ոչ մեկը, բացի Գիրաուտ Ռիկիերից (13-րդ դարի երկրորդ կես), չի թվագրել իր բանաստեղծությունները։

Պատմություն
-----------

Առաջին տրուբադուրները ստեղծագործել են 11-րդ դարի վերջերին, վերջինները՝ 13-րդ դարի 2-րդ կեսին։ 13-րդ դարը տրուբադուրների քնարերգության վերջալույսը դարձավ։ Պրովանսի պոեզիան ստեղծվել է երկու հարյուրամյակի ընթացքում։ Նրա լեզուն այժմ գրեթե մահացած պրովանսալերենն է։ Տրուբադուրներն ունեցել են իրենց ձիավոր շքախմբերը, որոնք նրանց ուղեկցել են Արևմտյան Եվրոպայի (Իտալիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա, Իսպանիա, Անգլիա) արքայական պալատներում ու իշխանական դղյակներում։ Այդ երգն ունեցել է նաև իր հատուկ կատարողները, դրանք, սերկամոնները և ժոնգլյորներն էին, միջնադարյան Եվրոպայում թափառող նվագածու երգիչները։ Լոմբարդիայից մինչև Իռլանդիա և Կաստիլիայից մինչև Բրաբանտ էին տարածվում այս երգի սահմանները։ Տրուբադուր երգիչները տարբեր խավերի ու դասերի ներկայացուցիչներ են եղել՝ արքաներ, բարձրաստիճան և ստորին հոգևորականներ ու վանականներ, սենյորներ ու իշխաններ, ֆեոդալներ, հերցոգներ ու ասպետներ, նաև ոչ տոհմիկ մարդիկ՝ թափառական երաժիշտներ (ժոնգլյորներ), ծառաներ, ճորտական կախում ունեցող հպատակներ, տղամարդկանց հետ՝ նաև կանայք։ 
Հաշվել են, որ ըստ պահպանված անունների տրուբադուր քնարերգուների թիվը հասնում է շուրջ 500-ի, որոնցից մանավանդ 40-ը նշանավոր քնարերգուներ են։ Նրանց թվում էին՝ Գիյոմը, Ակվիտանցին, Ջաուֆրե Ռյուդելը, Մարկաբրյունը, Բեռնարտ դը Վենտադոռնը, Պեյրե Օվեռնացին, Մարիա դը Վենտադոռնը, Իշխանուհի դը Դիան, Գիյոմ դը Կաբեստանը, Սորդելը, Պեյրե Կարդենալը և ուրիշներ։ Տրուբադուրների երգերից պահպանված թվով 2500-ը հրատարակված են, որը նշանակում է նաև պահպանված։

Ժանրեր
------

Կինը, կամ ինչպես տրուբադուրներն են անվանում դոննան, երգչի համար սիրո աստվածուհի է, որին նա պաշտում է՝ կատարելով, նրա սիրուց թելադրված տասնաբանյա պատվիրաններ։ Պրովանսի բանաստեղծները ստեղծագործել են տարբեր ժանրերով ու քնարական երգի տեսակներով՝ կանսոն կամ կանցոն, ալբա, պաստուրել, բալլադ, տենսոն, պարտիմեն, ողբ, սիրվենտ։

*Կանսոնը* տրուբադուրների սիրավառ սրտի երգն է, դոննայի գեղեցկության ներբողումը, նրա նկատմամբ երգչի նվիրումի ու խենթ սիրո արտահայտությունը։

*Ալբան* արշալույսի տաղ է, նկարագրությունն այն պահի, երբ սիրո վայելքից ինքնամոռացության մեջ ընկած երգչին տագնապալից ձայն է տալիս պահակը և նախազգուշացնում, որ շտապի բաժանվել իր դոննայից։

*Պաստուրելը* իդիլլիկ բնության մեջ հովվուհուն ներկայացնող բանաստեղություն է՝ հովվուհու և ասպետի երկխոսությունը։ *Տենսոնն* ու *պարտիմենը* վեճ, տրամախոսություն են, որ վարում են երկու տրուբադուրները։

*Բալլադը* քնարական պարերգ է։

*Սիրվենտը* քաղաքական, բարոյախոսական և կամ կրոնական քերթված է, իսկ *ողբը*՝ վախճանվածի հիշատակին նվիրված եղերերգ։

Տրուբադուրների երգը համաշխարհային պոեզիայի պատմության հետաքրքիր օղակներից մեկն է։

Գրականություն
-------------

«Բանբեր Երևանի համալսարանի», թիվ 1 (76), Երևան, 1992 թվական, էջ 196-200
**Ազգային կինոյի «Կինոաշուն» երկրորդ փառատոն**, անցկացվել է Երևանում և Հայաստանի մարզերում 2011 թվականի սեպտեմբեր 24 -ից հոկտեմբեր 28-ը։

Պատմություն
-----------

Ազգային կինոյի երկրորդ փառատոնը, որը նվիրված էր Հայաստանի անկախության 20-րդ հոբելյանին, անցկացվել է Երևանում և հանրապետության մարզերում Հայաստանի 3-րդ նախագահ Սերժ Սարգսյանի հովանու ներքո՝ ՀՀ մշակույթի նախարարության աջակցությամբ։ «Կինոաշուն 2011» կինոփառատոնի ամսվա ծրագրի բացումը տեղի է ունեցել Գորիսում՝ ռեժիսոր Արտակ Իգիթյանի «Վանա ծովուն արշալույսը» ֆիլմի ցուցադրությամբ։

Փառատոնում ներկայացված են եղել հարյուրավոր հայրենական ֆիլմեր, որոնք նկարահանված են եղել անկախության 20 տարիների ընթացքում։ Ի տարբերություն նախորդ կինոփառատոնի, որի ժամանակ կինոնկարները ցուցադրվել էին միայն հանրապետության երեք մարզերում, այս փառատոնի ֆիլմերը դիտել են Հայաստանի բոլոր մարզերի բնակիչները։

Կինոփառատոնի շրջանակներում նշվել է հանրահայտ կինեմատոգրաֆիստներ Դմիտրի Կեսայանցի և Հովիկ Հախվերդյանի հոբելյանական երեկոները, ինչպես նաև երեք գրքի շնորհանդես է կայացել։ Դրանցից մեկը «Անկրկների կինոճանապարհ» գիրքն է, որը հրատարակվել է կինոգետ Ռուբեն Մաթոսյանի կողմից։ Գիրքը պատմում է հայկական կինոյի ականավոր ներկայացուցիչների մասին։ Դրանում տեղ են գտել նաև 1920-ականներին հայկական կինեմատոգրաֆիայի հիմնադրումից մինչև մեր օրերը հանրահայտ կինեմատոգրաֆիստների կյանքի և գործունեության մասին պատմություններ։ Գրքի շնորհանդեսի ժամանակ կինոգետն առաջարկել է հանրակրթական դպրոցներում «Հայկական կինո» առարկան ներառելու գաղափարը։

Երկրորդ ազգային կինոփառատոնի փակումը տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 28-ին Երևանի Մոսկվա կինոթատրոնում։ Փակման արարողության ժամանակ, իր ելույթում մշակույթի նախարարի տեղակալ Արթուր Պողոսյանը հույս է հայտնել, որ հետագայում ևս ծրագիրը կհավաքի լեփ-լեցուն դահլիճներ։

Մեկնաբանություն
---------------

Հայաստանի ազգային կինոկենտրոնի տնօրեն Գևորգ Գևորգյանը փառատոնի փակման արարողության ժամանակ նշել է՝ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ռուզան Բագրատունյանի նախաձեռնությամբ, անցյալ տարի առաջին անգամ մեկնարկած, «Կինոաշուն» փառատոնի հիմնական նպատակը մեր հանդիսատեսին կինոն վերադարձնելն է, ողջ Հայաստանում հայրենական կինոն տարածելը, հասարակության բոլոր շերտերին դիտումները հասանելի դարձնելը։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  ИА PanARMENIAN // Завершилась программа Армянского национального кино "Киноосень 2011" //29 октября 2011
2. ↑  «Կինոաշուն-2011»-ը մեծ առաջընթաց է արձանագրել
| **՞**Հպարտ ոսկեբզեզ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Ոսկեբզեզներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Հպարտ ոսկեբզեզ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Anthaxia superba

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հպարտ ոսկեբզեզ** (լատին․՝ Anthaxia superba), ոսկեբզեզների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

6,5-7,5 մմ մարմնի երկարությամբ, տափակ, նեղ մարմնով բզեզ է։ Պղնձակարմրավուն շողշողյունով գունավորումը բրոնզագույն է, իսկ հստակ սահմաններ չունեցող սև բծով վերնաթևերը՝ մեծ։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանի էնդեմիկ է։ Հայաստանում հավաստիորեն հայտնի է միայն Մեղրի քաղաքի շրջակայքում (Սյունիքի մարզ)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են վարդազգիների մասնակցությամբ չոր նոսրանտառներում, հանդիպում՝ մայիսի երկրորդ, հունիսի առաջին կեսերին նուշի մատղաշ ծառերի վրա, որի ճյուղերում էլ զարգանում է թրթուրը։ Զարգացումը միամյա է։

Պահպանություն
-------------

Ցածր թվաքանակով, խիստ սահմանափակ արեալով, հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները հայտնի չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններ են հանդիսանում բնակավայրերում վառելանյութի համար նուշի ծառերի հատումը և անասունների` հատկապես այծերի չկարգավորված արածեցումը։

Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Յարոսլավլի Փրկիչ** (ռուս.՝ Ярославский Спас), 13-րդ դարի կեսերի հին ռուսական սրբապատկեր։

Սրբապատկերը եղել է Յարոսլավլի Վերափոխման տաճարում (օծվել է 1219 թվականին), որտեղ տեղակայված է եղել Վասիլի և Կոնստանտին Վսեվոլոդովիչ իշխանների մասունքների տապանակի մոտ և պատվվել է որպես նրանց աղոթքի պատկեր։ Սրբապատկերը հայտնաբերվել է 1919 թվականին Կենտրոնական պետական վերականգնման արվեստանոցների Յարոսլավլի մասնաճյուղում՝ Ֆեոդոր Մոդորովի և Գրիգորի Չիրիկովի կողմից։

Նկարագրություն
--------------

Սրբապատկերը նկարված է լորու տախտակի վրա տապանակով և կտորով (паволока), դաշտերի վրա դրված է նոր լևկաս։ Անկյուններում և դաշտերի կենտրոնում կան խորացումներ, որոնցում տեղադրվել են սրբապատկերը զարդարող թանկարժեք քարեր։

Սրբապատկերի պահպանվածության աստիճանը բնութագրվում է որպես միջին։ Սրբապատկերի ներկը ճաքճքել է, տես-տեղ ներկը ջնջվել է մինչև լևկասը։ Դեմքի գեղանկարչությունը մեծապես կորել է, պահպանվել են բնօրինակ կարմրաներկի հետքեր։ Պսակի վրա կան կորած մետաղե դրվագի մեխերի հետքեր։ Ավետարանի տեքստը չի պահպանվել։

Սրբապատկերը ներկայացնում է Հիսուս Քրիստոսի պատկերը մինչև գոտկատեղ՝ ըստ Պանտոկրատորի պատկերման։ Ըստ Իգոր Գրաբարի՝ սրբատակերն «չունի ոչինչ նովգորոդյան ամպագոռգոռ գործնականությունից, ասես նկարված է գաղտնի, երազկոտ և համեստորեն, բայց շատ նուրբ, ձևի հիանալի զգացողությամբ»։ Ակադեմիկոս Վիկտոր Լազարևը նշել է, որ Փրկչի դեմքն ունի տիպիկ ռուսական դիմագծեր և համակրանք է առաջացնում «ինչ-որ հատուկ մտերմության արտահայտությամբ»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Лазарев В. Н. Русская иконопись от истоков до начала XVI века. — М.: Искусство, 2000. — Стр. 43-44
2. 1 2  Живопись домонгольской Руси: Каталог выставки. — М.: Советский художник, 1974. — Стр. 111—112
3. ↑  Лазарев В. Н. Русская иконопись от истоков до начала XVI века. — М.: Искусство, 2000. — Стр. 168
4. ↑  Грабарь Игорь. О древнерусском искусстве. М.1966. С. 162
**Ցամաքային բլոկադա**, տնտեսական շրջափակման քաղաքականություն, որն իրականացրել է նապոլեոնյան Ֆրանսիան իր ախոյան Մեծ Բրիտանիայի նկատմամբ, 1806-1814 թվականներին։ Հայտարարվել է 1806 թվականի նոյեմբերի 21-ին, Նապոլեոն I-ի Բեռլինում ստորագրած դեկրետով։ Նպատակն էր վերջ տալ Անգլիայի համաշխարհային տնտեսական գերիշխանությանը, հարկադրել նրան դադարեցնել ռազմական գործողություն ները Ֆրանսիայի դեմ։ Դեկրետով արգելվում էին առևտրական, տնտեսական, փոստային հարաբերությունները Բրիտանական կղզիների հետ, եվրոպական նավահանգիստները փակվում էին Անգլիայից և նրա գաղութներից ժամանող չեզոք երկրների նավերի առջև և այլն։ Ցամաքային բլոկադան տարածվում էր Ֆրանսիայի բոլոր դաշնակից ու վասալ երկրների վրա։ Ցամաքային բլոկադաn նպաստեց ֆրանսիայի արդյունաբերության որոշ ճյուղերի (մետաղաձուլական, քիմիական, տեքստիլ, վերամշակող և այլն) զարգացմանը։ Սակայն այն բացասաբար անդրադարձավ եվրոպական մի շարք երկրների տնտեսության վրա, որոնք ավանդաբար տնտեսական կապերի մեջ էին Մեծ Բրիտանիայի հետ։ Անգլիան Ցամաքային բլոկադաին պատասխանեց հակաշրջափակումով՝ ծավալելով լայն ծովային առևտրական պատերազմ և մաքսանենգային առևտուր։ 1807 թվականի Տիլզիտի հաշտության պայմանագրով Ռուսաստանը հարկադրված միացավ Ցամաքային բլոկադաին, որի՝ Ռուսաստանի համար ծանր պայմանները սրեցին ֆրանս-ռուսական հարաբերությունները և դարձան 1812 թվականի պատերազմի (տես Հայրենական պատերազմ 1812) կարևորագույն պատճառներից մեկը։ 1814 թվականի ապրիլին, նապոլեոնյան կայսրության անկումից հետո, Ցամաքային բլոկադա վերջնականապես վերացվեց։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
| **՞**Յոթնտերևուկ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Potentilla erecta
(L.) Raeusch. |
|  Հոմանիշներ |
| 
* Potentilla tormentilla Neck.
* Tormentilla erecta L.
* Tormentilla officinalis Curt.
 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Յոթնտերևուկ** (լատին․՝ Potentílla erécta), վարդազգիների ընտանիքից է։ Բազմամյա խոտաբույս է, կարճ կոճղարմատով, որտեղից աճում են բազմաթիվ հավելյալ արմատներ։ Ծաղիկներն ունեն չորս դեղին թերթիկներ, ծաղկում են հունիս - սեպտեմբեր ամիսներին, պտուղները գորշագույն են և հիշեցնում են կնճռոտած ընկույզիկներ։ Յոթնտերևուկը հանդիպում է անտառային գոտիներում և անտառատափաստանային վայրերում։ Աճում է ավազոտ և տորֆոտ հողերում։ Բուժական նպատակով օգտագործվում են հատկապես տորֆային ճահիճներից հավաքած յոթնտերևուկներ։ Բուժական նշանակություն ունի բույսի կոճղարմատը։ Այն կարելի է հավաքել բույսի ծաղկման շրջանում։ Բահով հանված կոճղարմատներից, ձեռքով թափահարելով, հեռացվում են հողի մնացորդները և չորացվում բացօթյա կամ քամահարվող տեղում և չորանոցներում։

Քիմիական կազմը
--------------

Պարունակում է դաբաղող նյութեր (որոնք ապահովում են բույսի հիմնական բուժական ազդեցությունը), եթերայուղ, ֆլավոնոիդներ, թթուներ, գլիկոզիդ, մոմ, խեժ։

Բուժական ազդեցությունը
----------------------

Ունի դաբաղող, հակաբորբոքային, հյուսվածքների վերականգնումը խթանող ազդեցություններ։ Յոթնտերևուկի կոճղարմատի եփուկը կիրառվում է Էնտերիդների, էնտերոկոլիտների, լուծով ընթացող տարբեր [հիվանդությունների, բերանի և կոկորդի ողողումների, այրվածքների, էկզեմաների, թութքի, մաշկի բորբոքային հիվանդությունների դեպքում։

Աղբյուր
-------

* Է. Գ. Ղուկասյան - Բուժում դեղաբույսերով։ Երևան։ «Նարեկացի» 1992 թվական էջ 87
**Օլեգ Նիկոլաևիչ Նաբոկով** (ռուս.՝ Олег Николаевич Набоков, հունվարի 9, 1942(1942-01-09), Տագանրոգ, Ռոստովի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային և ռուս լրագրող, Տագանրոգի ռադիոտեխնիկական համալսարանի Պոլիտեխնիկական թանգարանի տնօրեն։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1942 թվականի հունվարի 9-ին։ Աշխատանքային գործունեությունն սկսել է Տագանրոգի Ա․ Չեխովի անվան № 2 ավագ պիոներական դպրոցում աշխատելով։

1965 թվականին ավարտել է Տագանրոգի ռադիոտեխնիկական ինստիտուտը, որտեղ հետագայում աշխատել է որպես հասարակական մասնագիտությունների ֆակուլտետի առաջին դեկաններից մեկը։ Նույն 1965 թվականին ավարտել է լրագրողների բարձրագույն դասընթացները Մոսկվայում և անմիջապես լիազորագրվել Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոնում։

Ավարտել է ԽՍՀՄ թատերական գործիչների միությանը կից զանգվածային թատերական ներկայացումների ռեժիսորների դասընթացները։ Առաջին պրակտիկան անցկացրել է որպես Օլիմպիադա-80-ի գլխավոր ռեժիսորի օգնական։

Աշխատել է ԽՄԿԿ ՇԿ-ում և ՔԿ-ում Տագանրոգում։ Կուսակցական կարիերայի փոխարեն նախընտրել է աշխատել Տագանրոգի ռադիոտեխնիկական ինստիտուտի «Միուս» ԿԲ-ի արտադրական բաժնի ավագ ինժեներ։

Ստեղծել է Տագանրոգի ռադիոտեխնիկական համալսարանի պոլիտեխնիկական թանգարանը, որը հանդիսավորությամբ բացվել է 2002 թվականի սեպտեմբերի 12-ին՝ համալսարանի 50-ամյակի տոնակատարության օրը։ Տագանրոգի պոլիտեխնիկական թանգարանն առաջիններից մեկն է հրավիրվել Ռուսաստանի ICOM կոմիտեի երկրի գիտական և տեխնիկական թանգարանների միություն, իսկ նրա ստեղծող և տնօրեն Օլեգ Նաբոկովը ընտրվել է այդ կազմակերպության ղեկավարության կազմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Кучерявенко Н.* Олегу Николаевичу Набокову — 70 лет Archived 2012-01-23 at the Wayback Machine. // tti-sfedu.ru. — 2012. — 10 янв.
2. ↑  *Каминская М.* Профессии и роли(չաշխատող հղում)
 // Наше время. — 2012. — 13 января.
3. ↑  *Каминская М.* Её сын и друг(չաշխատող հղում)
 // Новая газета. — 2009. — 19 июня.
4. ↑  *Титова Е.* Политехническому музею ТТИ ЮФУ 10 лет Archived 2012-10-19 at the Wayback Machine. // taganrogtv.ru. — 2012. — 13 сент.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տագանրոգի ռադիոտեխնիկական համալսարանի Պոլիտեխնիկական թանգարանի պաշտոնական կայքը
Հրագութան (ձախում) և հրաշաղափ (աջում)
Պաղեստինցի ատաղձագործն օգտագործում է պարզունակ հրաշաղափ
**Հրաշաղափ**, կրակի ստացման պարզագույն և հնագույն տարբերակներից մեկը, որի դեպքում ձողաձև փայտի շաղափաձև շփման միջոցով ստանում են կրակ։ Ձողաձև փայտը պահելով ձեռքի ափերի մեջ` դրանց հառաջ ու հետ շարժման միջոցով այն շաղափաձև հպում են հրադաշտին։ Որպես շփման արդյունք` ցուպիկի այն ծայրը, որը հպվում է հրադաշտին, տաքանում է այնքան, որ կարողանում է լուցել աբեթը։ Որպես հրաշաղափ հիմնականում օգտագործում են 25-50 սմ երկարություն և 1-2 սմ լայնություն ունեցող ցուպիկ։

Հրաշաղափն օգտագործվել է բազմաթիվ պարզունակ քաղաքակրթություններում` կրակ ստանալու համար։ Հրաշաղափի օգտագործումը սովորաբար ուսուցանվում է որպես գոյապահպանական հմտություն։ Հրաշաղափի ճիշտ օգտագործման դեպքում այն կարող է կիրառվել որպես շաղափ` փայտը, քարը կամ ոսկրը ծակելու համար։

Ձեռնափերով ուղղահայաց ճնշում է գործադրվում ցուպիկի վրա` այն դրանց միջև թավալելու ընթացքում։ Հրաշաղափի օգտագործման ընթացքում ձեռնափերը պարբերաբար իջնում են ցուպիկով և պետք է բարձրացվեն վեր։ Դրանից խուսափելու համար կարելի է ճեղք բացել ցուպիկի վերևի մասում` դրա մեջ պարանի կտոր ամրացնելով, որի վրա արված օղակներին կարող են ամրանալ բթերը։ Հրաշաղափի փորձառու օգտագործողները կարողանում են ուղղահայաց ճնշումն ապահովել գրեթե առանց ձեռնափերի ներքև սահման։

Հրաշաղափի ավելի կատարելագործված տեսակ է աղեղնաշաղափը։

Տես նաև
-------

* Կրակ
* Աբեթ
* Կրակի ստացում
* Հրագութան
* Աղեղնաշաղափ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Joseph François Lafitau, Mœurs des sauvages américains comparées aux mœurs des premiers temps, tome 2, pp. 242-243, 1724
2. ↑  Frederick Webb Hodge, Handbook of American Indians North of Mexico V. 1/4. Digital Scanning Inc. pp. 402–. ISBN 978-1-58218-748-8.
3. ↑  Walter Hough, Aboriginal Fire-Making, American Anthropologist Vol. 3, No. 4 (Oct. 1890), pp. 359-372
**Ձայնագրված երաժշտության իռլանդական միություն** (անգլ.՝ Irish Recorded Music Association, **IRMA**), շահույթ չհետապնդող միություն, որը ներկայացնում է երաժշտության ձայնագրող ընկերությունների շահերը Իռլանդիայում։ Հիմնադրվել է 1999 թվականին։ Հատկապես ակտիվորեն միությունը զբաղվում է հեղինակային իրավունքով և թողարկում է չարթեր։ Միության անդամներ կարող են դառնալ միայն իռլանդական կազմակերպությունները։ Բոլոր անդամները վճարում են անդամավճար։ Այս պահին կազմակերպությունը ունի 51 անդամ։

IRMA-ի նպատակն է պաշտպանել և խթանել իռլանդական երաժշտության ձայնագրող ընկերությունների շահերը, ինչպես նաև ապահովել նրանց բարեկեցությունը։ Մասնավորապես, IRMA-ն ներգրավված է իր անդամ ընկերությունների շահերի պաշտպանությանը և պայքարում է տեղացի կամ արտասահմանցի արտիստների երաժշտական նյութերի անօրինական ներբեռնումները կանխելու համար։

Միությունը ունի հետևյալ չարթերը՝ Top 75 Albums, Top 50 Singles, Top 10 Classical Albums, Top 10 Classical Albums, Top 20 Multi-Artist Compilation Albums, Top 30 Videos, Top 20 DVDs, Top 10 Music DVDS.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «IRMA - About Us»։ *irma.ie*
2. ↑  «Is censorship the order of the day in protecting the music industry?»։ *Independent.ie*

Արտաքին հղումներ
----------------