recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սողք**, նյութերի, հաստատուն բեռնվածքի կամ մեխանիկական լարման ազդեցությամբ ժամանակի ընթացքում պինդ մարմնի պլաստիկ դեֆորմացիայի դանդաղ աճ։ Սողքի հատկությամբ այս կամ այն չափով օժտված են բոլոր պինդ մարմինները՝ թե բյուրեղային, թե ամորֆ։ Մետաղներում և համաձուլվածքներում սողքը հիմնականում դիտվում է բարձր ջերմաստիճանների դեպքում։ Պլաստմասսաներում, բետոնում և այլ նյութերում այն ի հայտ է գալիս նույնիսկ սենյակի ջերմաստիճանի պայմաններում։ Սողքի մասին հիմնական տեղեկություններն ստացվում են հաստատուն բեռնվածքի ներգործությամբ ձգման և սեղմման ստանդարտ փորձարկումերից։

Սողքի կոր
---------

Սողքի կոր
Սողքը բնութագրվում է, այսպես կոչված, սողքի կորով, որը տալիս է դեֆորմացիայի կախումը ժամանակից՝ հաստատուն ջերմաստիճանի և բեռնվածքի դեպքում։ Կորը պայմանականորեն բաժանում են երեք հատվածի կամ փուլի․ AB-ն չհաստատված (կամ մարող) սողքի հատվածն է, BC-ն՝ հաստատված սողքի հատվածը (հաստատուն արագությամբ ընթացող դեֆորմացիայի հատված) և CD-ն՝ արագացված սողքի հատվածը։ E0-ն սկզբնական դեֆորմացիայի արժեքն է, D կետը՝ քայքայման պահը։ Միշտ չէ, որ սողքի պրոցեսն ընթանում է նշված սխեմայի համաձայն։ Կարող է բացակայել կորի 1-ին կամ 3-րդ հատվածը, 1-ին կարող է հաջորդել 3-րդը։ Երբեմն դիտվում է նյութի ավելի բարդ վարք։ Սողքի ֆիզիկական մեխանիզմը նույնն է, ինչ պլաստիկության մեխանիզմը։

Սողքի սահման
------------

Կոնստրուկցիաների և մեքենաների նյութերի սողքի հաշվարկների ժամանակ որպես հիմնական բնութագիր ծառայում է սողքի սահմանը՝ այն առավելագույն լարումը, որի դեպքում դեֆորմացիայի ընդհանուր մեծությունը չի գերազանցում թույլատրելի արժեքը (որոշակի ջերմաստիճանի դեպքում)։

Տես նաև
-------

Սողքի տեսություն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված* Հայկական սովետական հանրագիտարանի «Սողք» *հոդվածից (հ․ 10, էջ 498 )։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Նեոռեալիզմ (այլ կիրառումներ)
Ջորջ Մուր՝ Նորռեալիզմի հիմնադիրներից
**Նեոռեալիզմ**, **նորռեալիզմ** (նեո և ռեալիզմ), փիլիսոփայության ուղղություն։ Նեոռեալիզմի իմացաբանական սկզբունքները արտահայտել են Ջ․ Մուրը և այլք։ 1930-ական թվականներին նեոռեալիզմի ազդեցությունը նվազել է, և նրան փոխարինելու է եկել քննադատական ոեալիզմը։ Նեոռեալիզմը քննադատել է սուբյեկտիվ իդեալիզմը (իրականությունը սուբյեկտի գիտակցությանը հանգեցնելու համար) և հանդես եկել սուբյեկտից անկախ օբյեկտի գոյության մասին թեզիսով։ Միաժամանակ նեոռեալիզմը մերժել է մատերիալիզմը որպես «դուալիստական» տեսություն, որն իբր բացարձակորեն հակադրում է սուբյեկտն օբյեկտին, և զարգացրել է «էպիստեմոլոգիական մոնիզմի» ուսմունքը։ Նեոռեալիզմը համարում է, որ կեցությունը չունի ոչ մատերիական, ոչ իդեալական բնույթ, այն «չեզոք տարրերի» ամբողջություն է, տարրեր, որոնք, կախված իրավիճակից, ձեռք են բերում ֆիզիկական կամ հոգեկան նշանակություն։ Ճանաչողական առումով «չեզոք» օբյեկտը անմիջականորեն մտնում է սուբյեկտի գիտակցության մեջ, դառնում «հոգեկան», իսկ գիտակցության ոլորտից դուրս այն հանդես է գալիս որպես «ֆիզիկական»։ Գիտակցության մեջ օբյեկտի անմիջական ընդգրկման մասին դրույթը չի լուծում կեղծ գիտակցության գենեզիսի պրոբլեմը և հակասության մեջ է մտնում գիտակցությունից անկախ օբյեկտի վերաբերյալ դրույթի հետ։ Այսպիսով նեոռեալիզմը ըստ էության իդեալիզմի տարատեսակ է։

Գրականություն
-------------

* Նոր բուրժուական փիլիսոփայություն 1972 թվական, գլուխ 8․

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 230)։*  |
Մոր և մանկան առողջության պահպանման ոլորտ
----------------------------------------

Մոր և մանկան առողջության պահպանության ԳՀ կենտրոնը (Երևան) Մոր և մանկան առողջության պահպանման ոլորտի ռազմավարական նպատակները երեխաների, դեռահասների, մայրերի վերարտադրողական առողջության պահպանումն ու երեխաների սնուցման բարելավումն են։ Անկախության հռչակումից հետո ՀՀ-ն, որպես ՄԱԿ-ի անդամ երկիր, միացել է այդ կազմակերպության ստանձնած պարտավորություններին։ Մոր և մանկան առողջության պահպանումը՝ որպես հիմնական գերակայություն, ամրագրված է ՀՀ Սահմանադրությամբ ու օրենքներով և արտացոլված է մի շարք ազգային ռազմավարական փաստաթղթերում, ՄԱԿ-ի պայմանագրերում, համաշխարհային հռչակագրերում և օրենքներում։ Մոր և մանկան առողջության պահպանման ոլորտում ռազմավարության հիմնական դրույթները հաստատվել և իրագործվում են «Մոր և մանկան առողջության պահպանման 2003-2015 թվականների ազգային ռազմավարությունը հաստատելու մասին» ՀՀ Կառավարության 2003 թվականի որոշմամբ և «Վերարտադրողական առողջության բարելավման 2007-2015 թվականների ծրագրի» շրջանակներում։

Մշակվել և ՀՀ Կառավարության հավանությանն է արժանացել «Երեխաների և դեռահասների առողջության ու զարգացման 2010-2015 թվականների ազգային ռազմավարության ծրագիրը», որտեղ արտացոլված են առողջության պահպանմանն ուղղված հիմնական նպատակները։ ՀՀ-ում վերջին տարիներին աստիճանաբար ավելանում են երեխայի ծննդյան միանվագ նպաստի չափերը՝ ըստ ընտանիքում ծնված երեխաների թվի և «Փարոս» ծրագրում ընդգրկվածության։ «Մանկաբարձագինեկոլոգիական օգնություն» բյուջետային ծրագրի շրջանակներում 2008 թվականի հուլիսի 1-ից ներդրվել է ծննդօգնության պետական ծրագիր, որը բնակչությանը լիովին ապահովում է որակյալ և անվճար ծննդօգնության ծառայություններով։

Հղիության 22 և ավելի շաբաթական ժամկետում հղիներին տրվում է հավաստագիր, որի արժեքը 2008 թվականին 65 հազար դրամ էր, 2009 թվականից հասել է մինչև 150 հազար դրամի։ Հավաստագիրը հնարավորություն է տալիս կատարելու նախածննդյան պարտադիր հետագոտություններ։ Դրա շարունակականությունն ապահովելու նպատակով 2010 թվականի ընթացքում իրականացվել են 0-7 տարեկան երեխաների հավաստագրի համակարգի ներդրմանն ուղղված աշխատանքներ։ Ոլորտում իրականացվել են մի շարք ծրագրեր՝ միջազգային կազմակերպությունների (UNICEF, WHO, UNFPA, USAID և այլն) հետ արդյունավետ համագործակցության շնորհիվ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Բոռոյի ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de Borró), ամրություն է, որ գտնվում է Իսպանիայի Վալենսիայի տարածաշրջան Ռոտովա գավառում։ Իրենից ներկայացնում է մուսուլմանական պաշտպանական կառույց։ 2002 թվականի նոյեմբերի 2-ին ամրոցն ընդգրկվել է Իսպանիայի մշակութային ժառանգությունների ցանկում **R-I-51-0010922** գրանցման համարի ներքո։

Պատմություն
-----------

Բոռոյի ժայռի վրա հնում եղել են հռոմեցիների և իբերիցիների պաշտպանական կառույցների ավերակներ։ Ավերակների վրա մուսուլմանները 10-րդ դարում կամ 11-րդ դարում կառուցում են ամրոց։ 1261 թվականի մարտի 26-ին արագոնացիների կողմից ամրոցը գրավվում է։ Ամրոցը ուներ յուրահատուկ կարգավիճակ Ալ-Ազրաքի (իսպ.՝ Al-Azraq) ապստամբության ժամանակ, որից հետո ամրոցը լքվել է։

Տեղադրություն
-------------

Բոռոյի ամրոցը գտնվում է ծովի մակերևույթից 240 մետր բարձրության վրա համանուն ժայռի վրա (իսպ.՝ Peña del Borró):

Նկարագրություններ
-----------------

Այն, ինչ մնացել է 21-րդ դարի սկզբին, իրենից ներկայացնում է երբեմնի ամրոցի պարիսպների ավերակները։ Ունեցել է կլոր աշտարակ։ Զբաղեցրել է 3700 մ² տարածք։

Ծանոթագրություններ
------------------

* 
* 

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |
**Սուրբ Վիտայի մայր տաճար** (խորվ.՝ Katedrala svet Vida u Rijeci), կաթոլիկ տաճար, որը գտնվում է Խորվաթիայի Ռիեկա քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Պատկանում է Ռիեկայի եպիսկոպոսությանը։ Այն օծվել է ի պատիվ Սուրբ Վիետուսի։ Ժամանակակից կառույցի շինարարությունը սկսվել է 1638 թվականին և տևել է ավելի քան 100 տարի։

Սուրբ Վիետայի տաճարի ստեղծման հատակագիծը ծառայել է վենետիկյան Սանտա Մարիա դելլա Սալյուտեի շինարարության համար։ 18-րդ դարում կառուցվել են վանքի խորանները։

Այն բանից հետո, երբ Ռիեկան դարձավ թեմի կենտրոնը, 1969 թվականին Սուրբ Վիտայի տաճարը ձեռք է բերել մայր տաճարի կարգավիճակ։ Այն ունի յուրօրինակ ճարտարապետական կառուցված, որը բնորոշ չէ Խորվաթիայի ճարտարապետությանը։

Վերջինիս ինտերիերում զգացվում է Վերածննդի դարաշրջանի ազդեցությունը։ Սուրբ Վիտայի տաճարը պատկերված է Խորվաթիայի ազգային արժույթի՝ 100 խորվաթական կունայի դարձերեսին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Խորվաթիայի ազգային բանկ Archived 2009-05-06 at the Wayback Machine.. Կունայի դարձերեսի պատկերներ Archived 2009-05-06 at the Wayback Machine.: 100 կունա Archived 2011-06-04 at the Wayback Machine. (1993 թողարկում) & 100 կունա Archived 2011-06-04 at the Wayback Machine.
**Վինսենթ Թոմասի կամուրջ** (անգլ.՝ Vincent Thomas Bridge), ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիա նահանգի Լոս-Անջելես քաղաքի նավահանգստի վրա կախված կամուրջը, Լոս-Անջելեսի Սան-Պեդրո նավահանգստային շրջանը Տերմինալ կղզուն միացնող։ Շահագործման է հանձնվել 1963 թվականի նոյեմբերի 15-ին։ Ամենաերկար թռիչքի երկարությունը 460 մետր է։ Կամուրջը անվանել են ի պատիվ Սան-Պեդրո քաղաքի օրենսդիր մարմնի անդամ Վինսենթ Թոմասի։ Այն 47-րդ կալիֆորնիական մայրուղու մասն է կազմում (California State Route 47) : Դա Կալիֆորնիայի կախովի կամուրջներից երկարությամբ երրորդն է, աշխարհի բոլոր կամուրջներից թռիչքի երկարությամբ 76-րդն է։

Պատմություն
-----------

Կամրջի կառուցման պատճառը նավահանգստի երթևեկության աճն էր, որը գտնվում էր մոտակայքում։ Դրանից առաջ տեղափոխումը կատարվում էր լաստանավերով, որոնք միացնում էին Սան Պեդրոյի տարածքը և Տերմինալի կղզին։ Կամրջի նախաձեռնողը Վինսենթ Թոմասն էր, ով ներկայացնում էր Սան Պեդրոն։

Ավտոմոբիլային ուղի
Կամուրջի կառուցման ժամանակ և բացումից հետո առաջին տարիներին որպես անհեռանկար և չօգտագործվող նրան անվանեցին «ոչ մի տեղ տանող կամուրջ»։ Բայց արդեն սկսած 1970-ականներից Լոս-Անջելես և Լոնգ-Բիչ նավահանգիստներից մոտ լինելու պատճառով մեծացավ կամուրջի նշանակությունը, որոնք դարձել են ԱՄՆ-ի արևմտյան ափամերձ շրջանների գլխավոր նավահանգիստները։

2012 թվականի օգոստոսի 19-ին 68-ամյա կինոռեժիսոր Թոնի Սքոթը, իր մեքենայում թողնելով ինքնասպանության գրություն, որի բովանդակությունը չի բացահայտվում, տեղական ժամանակով ինքնասպան է եղել կեսօրին՝ նետվելով Վենսենթ Թոմաս կամրջից։

Պատկերասրահ
-----------

* Վինսենթ Թոմասի կամուրջՎինսենթ Թոմասի կամուրջ
* Վինսենթ Թոմասի կամուրջՎինսենթ Թոմասի կամուրջ
* Վինսենթ Թոմասի կամուրջ և Լոս-Անջելեսի նավահանգիստՎինսենթ Թոմասի կամուրջ և Լոս-Անջելեսի նավահանգիստ
* Վինսենթ Թոմասի կամուրջի երեկոյանՎինսենթ Թոմասի կամուրջի երեկոյան

Արտաքին հղումներ
----------------

Vincent Thomas Bridge at Structurae(անգլ.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Papua’s struggle for independence(անգլ.)
**Հելսինկիի գերմանական դպրոց** կամ **ՀԳԴ,** միջնակարգ գերմանական դպրոց, որը գտնվում է Ֆինլանդիայի մայրաքաղաք Հելսինկիում։ Դպրոցում առօրյայում կիրառվող լեզուները հիմնականում երկուսն են՝ գերմաներենը և ֆիններենը։

Դպրոցը հիմնադրվել է 1881 թվականին Ֆինլանդիայում Գերմանիայի հյուպատոս Ֆրեիհեր վոն Լանազանի հովանավորությամբ։ Դպրոցի ստեղծման գործում մեծ ավանդ ունի նաև մի գերմանացի հարուստ ընտանիք և գերմանական բողոքական եկեղեցին։ Դպրոցը ի սկզբանե իր դասընթացներն անցկացրել է տարբեր մասնավոր բնակարաններում, սակայն այժմ ունի սեփական տարածք։

Դպրոցը հասանելի է բոլորի համար, ինչպես վարժ գերմաներեն իմացողների, այնպես էլ գերմաներենով հետաքրքրվածների։ Դպրոցի աշակերտների մեծ մասը գերմանական ընտանիքի երեխաներն են, որոնք ապրում են Ֆինլանդիայում։ Ըստ դպրոցի աշակերտների նախահաշվարկի, դպրոցի սովորողների 80 %-ը Ֆինլանդիայի Հանրապետության քաղաքացիներ են։

Դպրոցի սովորողները ուսումնասիրում են մի շարք լեզուներ։ Պարտադիր պայման է հանդիսանում անգլերենի և գերմաներենի ուսուցումը։ Կամավոր կերպով աշակերտները կարող են սովորել շվեդերեն, լատիներեն, ֆրանսերեն և ռուսերեն։ 7-րդ դասարան փոխադրված աշակերտները կամավոր կերպով ընտրություն են կատարում շվեդերենի և ֆրանսերենի միջև։ 8-րդ դասարանում աշակերտները սկսում են սովորել նաև լատիներեն։

Հելսինկիի գերմանական դպրոցն առաջարկում է ուսուցման երկու մեթոդ։ Առաջին մեթոդը 1-ից մինչև 9-րդ դասարանների կրթություններն են, որը պարտադիր կերպով ներառում է ֆիններենի և գերմաներենի մասնագիտացված ուսուցումը։ Երկրորդ մեթոդով աշակերտները դպրոցում սովորում են նաև 10-րդից 12-րդ դասարաններում և հետագայում կարող են ընդունվել համալսարան Ֆինլանդիայում և Գերմանիայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  dsh.fi/de/schulinfos/geschichte (գերմ.)
3. 1 2  dsh.fi/schulinfos (գերմ.)
4. ↑  dsh.fi/oberstufe/reifepruefung (գերմ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Official site (գերմ.) (ֆին.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 124999700 · WorldCat VIAF: 124999700 |

 |
**Սեյսմահետախուզություն**, հետախուզության երկրաֆիզիկական մեթոդ, հիմնված է Երկրի կեղևի տարբեր միջավայրերում առաձգական (սեյսմիկ) ալիքների տարածման առանձնահատկությունների վրա։ Պայթեցումներից կամ մեխանիկական ներգործություններից առաջացած սեյսմիկ ալիքները, տարածվելով բոլոր ուղղություններով, թափանցում մեծ խորություններ (10 կմ և ավելի), անդրադառնում են և բեկվում տարբեր առաձգականություն ու խտություն ունեցող ապարների սահմանների վրա։ Այդ անդրադարձած և բեկված ալիքները մասնակիորեն վերադառնում են Երկրի մակերևույթ և գրանցվում սեյսմակայաններում։

Սեյսմահետախուզության մեջ կիրառվում են անդրադարձվող ալիքների մեթոդը (ԱԱՄ), բեկված ալիքների մեթոդը (ԲԱՄ) և պիեզոէլեկտրական էֆեկտը (Պէէ)։ ԱԱՄ-ը որպես առավել մանրամասն և ճշգրիտ մեթոդ ուսումնասիրում է նստվածքային շերտերը՝ կապված նավթի և բնական գազի որոնման ու հետախուզման հետ։ Այն կիրառվում է նաև որոշ մետաղային հանքավայրերի և ռեգիոնալ երկրաբանության մի շարք հարցերի ուսումնասիրության բնագավառում։ Օգտվելով ԲԱՄ-ից՝ կարելի է որոշել մեկ կամ մի քանի բեկող շերտերի խորությունը և ձևը։ Պէէ-ի միջոցով հայտնաբերում և հետամտում են պեգմատիտային մարմիններ ու քվարցային երակներ։ Սեյսմահետախուզությունը գլխավորապես օգտագործում է երկայնակի ալիքները, որոնց արագությունը ապարների մեջ տատանվում է 0,4-8 կմ/վրկ սահմաններում։ Սեյսմահետախուզություն կատարում են տրամատներով, որոնց վրա որոշակի հեռավորությամբ տեղադրվում են տատանումներ առաջացնող աղբյուրը և գրանցող սարքերը (սեյսմոգրաֆներ)։ Տատանումների աղբյուր են ծառայում ոչ խոր հորատման անցքերում պայթեցումները և վիբրացիոն սարքերը։ Երկրաբանահետախուզական աշխատանքների տնտեսական արդյունավետությունը բարձրացնելու նպատակով սեյսմահետախուզություն կատարվում է երկրաֆիզիկական այլ մեթոդների հետ, այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Երկրի կեղևի խորքային կառուցվածքը ընդհուպ մինչև Մոհորովիչիչի մակերևույթը՝ կիրառելով խորքային սեյսմիկ զոնդում։

Տես նաև
-------

* Սեյսմոլոգիա

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 285)։*  |
Սառույց
**Սառեցնող խառնուրդներ**, երկու կամ ավելի պինդ, կամ պինդ և հեղուկ նյութերից բաղկացած խառնուրդներ, որոնց բաղադրիչները միմյանց խառնելիս լուծման կամ հալման ջերմություն է կլանվում և համակարգի ջերմաստիճանն իջնում է։ Որոշ աղեր ջրում, նոսր թթուներում լուծելիս կամ սառույցի հետ խառնելիս ջերմաստիճանն իջնում է մինչև -50 °C, չոր սառույցը սպիրտների կամ եթերների հետ խառնելիս՝ -80 °C։ Սառեցնող խառնուրդներն ավելի հաճախ օգտագործում են գիտահետազոտական և այլ աշխատանոցներում։ Արդյունաբերության մեջ օգտագործվում է մանրացված սառույցի և կերակրի աղի (22,4%) խառնուրդը, որի հալման ջերմաստիճանը -21․2 °C է։

|
|  |
**Սառեցնող խառնուրդներ**| Բաղադրիչները | Բաղադրությունը, % ըստ զանգվածի | °C խառնելուց առաջ | °C խառնելուց հետո |
| --- | --- | --- | --- |
| Ջուր | 61.6 |  |  |
| NH4CL | 19,2 | 10-15 | -12 |
| KNO3 | 19,2 |  |  |
| H2SO4 | 44,5 |  |  |
| NA2SO4 | 55,5 | 10-15 | -20 |
| Սառույց | 60 |  |  |
| H2SO4 | 40 | 0 | -30 |
| Սառույց | 42,8 |  |  |
| K2CO3 | 57,2 | 0 | -46 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 186)։*  |
**Ռոստելեկոմ Հայաստան** ― Հայաստանի հեռահաղորդակցության ոլորտի օպերատորներից մեկն է, 2012 թ․ դեկտեմբերի 18-ից մատուցում է լայնաշերտ ինտերնետ, Սմարթ IP հեռուստատեսության և ֆիքսված հեռախոսակապի ծառայություններ ֆիզիկական և կորպորատիվ հաճախորդների համար։

Պատմություն
-----------

Մինչև 1990 թվականը ԽՍՀՄ Կապի նախարարությունում էր գործում հեռահաղորդակցության պատասխանատվությունը։ 1990 թ. հունիսի 26-ին ԽՍՀՄ կապի նախարարությունը ստեղծեց «Սովելկոմ» պետական բաժնետիրական ընկերությունը, որին տրվեց ԽՍՀՄ հեռահաղորդակցության ցանցի շահագործման իրավունք։ 1992 թ. դեկտեմբերի 30-ին ՌԴ Պետական գույքի կոմիտեի հրամանով կազմակերպվեց «Ռոստելեկոմ» պետական ձեռնարկությունը, որը բաղկացած էր 20 միջքաղաքային և միջազգային ցանցերից։

Ռոստելեկոմը Հայաստանում իր գործունեությունը սկսել է 2012 թ.-ի դեկտեմբերի 18֊ից։ Ռոստելեկոմը Հայաստանում սկսել է գործարկել «օպտիկան յուրաքանչյուր բնակարանում» (GPON) տեխնոլոգիան հայաստանյան մի շարք քաղաքներում։ Այժմ օպտիկամանրաթելային մալուխով ինտերնետը հասանելի է Երևանում, Աբովյանում, Չարենցավանում, Հրազդանում, Վանաձորում, Գյումրիում, Աշտարակում, Մեծամորում, Արմավիրում, Մասիսում, Արտաշատում, Սևանում, Դիլիջանում, Իջևանում, Կապանում, Մարտունիում, Ալավերդիում և Քաջարանում։

Ցանցը
-----

Ռոստելեկոմը ունի ամենամեծ խոշոր մայրուղային ցանցը (մոտավորապես 500 հազար կմ)։ Ընկերությունը ծառայություններ է տրամադրում ֆիզիկական, կորպորատիվ և նաև պետական բաժանորդներին։

* ավելի քան 3000 կմ երկարությամբ ինտերնետային մալուխներ,
* 92%֊ով հասանելիություն Հայաստանի քաղաքներում,
* 40 ԳԲ/վ արագությամբ ցանց Երևան քաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Condensed consolidated financial statements for 12m2021 — Rostelecom, 2022. — P. 126.
2. ↑
3. ↑  Մեր մասին - Ռոստելեկոմ
4. ↑  Մեր ցանցը - Ռոստելեկոմ

Տես նաև
-------

* Յուքոմ
* Հայաստանի ինտերնետ պրովայդերների ցուցակ
* Բիլայն
**Կարակաչաններ** (հուն․՝ Σαρακατσάνοι), էթնիկ խումբ Հունաստանի լեռնային շրջաններում (Թեսալիա, Մակեդոնիա, Էպիրուս, Պելոպոնես) (մոտ՝ 10.000), հարավարևմտյան Բուլղարիայում (մոտ՝ 4.000, 2001) և Մակեդոնիայում։ Խոսում են նոր հունարենի բարբառով։ Դավանում են ուղղափառություն։

Մինչև 20-րդ դարի կեսերը հիմնականում զբաղվել են անասնապահությամբ, կաթի և մսի ատևտրով։ Ամառային ամիսներին կարակաչանները ապրել են բուլղարական Ռոդոպներում, իսկ ձմռանը վերադարձել են Հունաստան։ Դեպի հյուսիս միգրացիան սկսել են գարնանը՝ Յուրայի օրը, իսկ հակառակ ուղղությամբ՝ Դմիտրիի օրը։ Ներկայումս նստակյաց են. զբաղվում են հողագործությամբ, չեն առանձնանում տեղացիներից։ Նստակյաց կյանքի անցնելը Բուլղարիայում մասամբ հետևանք էր այն բանի, որ բուլղարական տեղական իշխանությունները առգրավում էին կարակաչանների հոտերը։ Օսմանյան կայսրությունում կարակաչանները համեմատաբար անկախ էին։ Սակայն թուրքերի հետ ունեցած բազմաթիվ կոնֆլիկտների արդյունքում նրանք, ինչպես վկայում է բուլղարացի հայդուկ Խրիստո Մակեդոնացին, երազում էին ազատվել թուրքական լծից։

Մի վարկածի համաձայն՝ կարակաչանները թրակիացիներ են, որոնք խոսում են հունարենով։ Մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ նրանք հունականացված ռումիններ են, իսկ մեկ ուրիշ վարկածով էլ՝ հունականացված թուրքեր։ Կան նաև նրանց ծագման այլ վարկածներ։

Պատկերասրահ
-----------

* Կնոջ ավանդական զգեստԿնոջ ավանդական զգեստ
* Կարակաչան երեխաներԿարակաչան երեխաներ
* Կարակաչանների մշակույթի շենք, Սլիվեն, ԲուլղարիաԿարակաչանների մշակույթի շենք, Սլիվեն, Բուլղարիա
* Կարակաչան կինը տարազով, Պինդոս, ՀունաստանԿարակաչան կինը տարազով, Պինդոս, Հունաստան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Иванова Ю. В.* Каракачаны // *Народы и религии мира: Энциклопедия*  / Гл. редактор В. А. Тишков; Редкол.: О. Ю. Артемова, С. А. Арутюнов, А. Н. Кожановский, В. М. Макаревич (зам. гл. ред.), В. А. Попов, П. И. Пучков (зам. гл. ред.), Г. Ю. Ситнянский. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1999. — С. 222—223. — ISBN 5-85270-155-6.
2. ↑  *Zenja Pimpireva*. Karakacanite v Bulgaria. Ot nomadstvo kam usednalost / Karakačani Bugarske. Od nomadskog do sjedilačkog života. Sofia, 1995
3. ↑  *Χατζημιχάλη, Αγγελική*. Οι Σαρακατσάνοι. Αθήνα. σελ. 82, 1957. ISBN 978-9-608-76974-8.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կարակաչաններ։ Եվրոպայի հնագույն բնակիչներ
* *Աշխարհի մշակույթ* հանրագիտարան
**Մեր Ձայն**, **Ասիայի խաղաղօվկիանոսյան երգի մրցույթ** - Երգի մրցույթ, որը նախատեսված է 2010 թ. Ֆինալ Մրցույթի կլինի նախորդում են ազգային եզրափակիչ փուլին, որը սկսել նախատեսվում է հոկտեմբերի 2009 թ. Մրցույթի հիմնված կլինի հայտնի երաժշտական մրցույթ «Եվրատեսիլ». Այս տեսակետը առաջին անգամ հայտարարեց, 2007 թվականին, երբ Եվրոպական հեռարձակողների միությունը, կազմակերպիչ «Եվրատեսիլ» երգի մրցույթի, հայտարարել է, որ նա վաճառում է ձևաչափը։ Ասիական ընկերությունները, որոնք տեղի կունենա նմանատիպ մրցույթների Ասիայում. Ի տարբերություն «Եվրատեսիլ» երգի մրցույթի, որը արտադրվում է միջոցով պետական և հանրային հեռարձակողների, Ասիատեսիլ է առևտրային նախագծի, որոնց վարչարարությունն իրականացնում Ասիատեսիլ Pte. ՍՊԸ Անդրեաս Gerlach, գլխավոր տնօրեն Ասիատեսիլ Pte. ՍՊԸ, հայտարարել է, որ «ձևաչափը շատ հարմար է Ասիայի տարածաշրջանում, և նրա մարդիկ, ովքեր սիրում սիրված երաժշտական և ունեն հզոր ազգային հպարտության. «Եվրատեսիլ» երգի է եղանակը ընկերական միջև մրցակցությունը մշակույթների. Այնպես, ինչպես Եվրոպայում, համընդհանուր լեզուն երաժշտություն կզարգանան փոխըմբռնման տարածաշրջանում». Ըստ պաշտոնական կայքում մրցույթի 2010 թ, 13 երկրների Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում մրցակցելու համար պատիվ է հաղթել հենց առաջին հրատարակության այս մրցույթի. Մասնակից երկրների առաջին «Ասիատեսիլ» երգի մրցույթի կլինի Ավստրալիա, Բանգլադեշ, Կամբոջա, Չինաստան, Հոնկոնգ, Հնդկաստան, Ինդոնեզիա, Մալայզիա, Ֆիլիպիններ, Սինգապուր, Թայվան, Թայլանդ և Վիետնամ. Հաջորդ 10 տարիների թիվը մասնակից երկրների կարող է մեծացնել մինչև 30. Եզրափակիչ 1 Միջազգային Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան մրցույթի Մեր Ձայնային 2010 տեղի կունենա նոյեմբերի 26, 2010 թ Մումբաի (Հնդկաստան)

Առաջնելույթ
-----------

| Տարի | երկիր |
| --- | --- |
| 2010 | Ավստրալիա Ավստրալիա
Բանգլադեշ Բանգլադեշ
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան
Հնդկաստան Հնդկաստան
Ինդոնեզիա Ինդոնեզիա
Մալայզիա
Նոր Զելանդիա Նոր Զելանդիա
Ֆիլիպիններ
Թայվան
Թայլանդ
Վիետնամ Վիետնամ
Կամբոջա Կամբոջա
Հոնկոնգ
Սինգապուր Սինգապուր |
| 2011 |  |
|  |
| --- |
| **Զուգատերև** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Զուգատերևածաղկավորներ (Zygophyllales) |
| **Ընտանիք** | Զուգատերևազգիներ (Zygophyllaceae) |
| **Ցեղ** | **Զուգատերև** *(Zygophyllum)*L. 1753 |

**Զուգատերև** (լատ.՝ Zygophyllum), զուգատերևազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա թփերի, կիսաթփերի, հազվադեպ՝ ծառերի և խոտաբույսերի ցեղ։ Տարածված է Արմավիրի, Արագածոտնի, Գեղարքունիքի մարզ, Սյունիքի մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է քարքարոտ, ժայռոտ, հաճախ՝ գրեթե անմատչելի վայրերում, աղահողերում և կավահողերում, Աֆրիկայի անապատներում, Պաղեստինում, Արաբիայում, Միջին և Կենտրոնական Ասիայում և Ավստրալիայում։

Նկարագրություն
--------------

Ցողունը ճյուղավորվող է, բարձրությունը՝ 40–200 սմ։ Տերևները մսալի են, երկարավուն-ձվաձև, տերևակոթունի վրա զույգերով կամ դեպի հիմքը աստիճանաբար Նեղանալով՝ վերածվում են կոթունի։ Ծաղիկները մեկական են, պսակաթերթիկները՝ սպիտակավուն, հիմքում՝ նարնջագույն, դեղին։ Ծաղկում է մայիս-հուլիսին։ Պտուղը երկարավուն, կլոր, թևավոր կամ անթև տուփիկ է։

Տարածվածություն
---------------

Որպես մոլախոտ աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիների աղբավայրերում, հարթավայրերում, աղուտներում, կավային հողերում։ Տարածված է Վայոց ձորի, Գեղարքունիքի մարզ, Սյունիքի մարզ, Կոտայքի, Արմավիրի մարզերում, Երևանում և Արցախում։ Թունավոր բույս է։

Նշանակություն
-------------

Սապոնիններ, աղաղանյութեր պարունակող դեղաբույս է։ Տերևների պատրաստուկն օգտագործում են որպես վերքերն ապաքինող, անոթալայնիչ, հակաճիճվային միջոց։ Բուժական նպատակով օգտագործում են արմատները, ցողունները, տերևները, ծաղիկներն ու բողբոջները։

Տեսակներ
--------

Հայտնի է մոտ 250 (այլ տվյալներով՝ 100), Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝ զուգատերև սովորական (Z. fabago) և զուգատերև թալանման (Z. atriplicoides)։

Ծանոթագրություններ
------------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4570876-9 · Microsoft: 2779028513 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Zygophyllum
* APDB: 196069
* APNI: 78940
* EoL: 70991
* EPPO: 1ZYGG
* FloraBase: 22442
* FoAO2: Zygophyllum
* FoC: 135408
* GBIF: 3189901
* GRIN: 13079
* iNaturalist: 778959
* IPNI: 41749-1
* IRMNG: 1342567
* ITIS: 29058
* NBN: NHMSYS0000465251
* NCBI: 66651
* PfaF: Zygophyllum fabago
* PLANTS: ZYGOP
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:41749-1
* Tropicos: 40029165
* VicFlora: b0e28192-e459-4075-98d6-20cda097f1d1

 |

 |

1. 1 2 3  По данным сайтов GRIN (см. раздел Ссылки) и NCBI (см. карточку растения).
2. 1 2  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
**Հեկաբե** (հին հունարեն՝ Ἑκάβη), հին-հունական դիցաբանության մեջ արքա Պրիամոսի երկրորդ կինը։ Ըստ Հոմերոսի` արքա Դիմանտի դուստրը։

Պատմություն
-----------

Հեքուբայի քունը
Տիբերիոսի կայսերը հետաքրքրվում էր, թե ով է Հեքուբայի մայրը։ Ըստ տարբեր վարկածների` նրան անվանել են Իֆոի, Տելեկլեի, Մետոպո, կամ էլ Գլավկիպպո։

Ամուսնուց 19 կամ 20 երեխաների մայր։ Նրա առաջնեկն էր Հեկտորը (ոմանք ամգամ կարծում էին, թե նրա հայրը Ապոլլոնն է)։ Երկրորդ հղիության ժամանակ Հեքուբան երազում տեսել է, թե ջահ է լույս աշխարհ բերել, որից հետո Տրոյան այրվեց։ Իսկ մարգարեների կողմից երազը մեկանաբանվել էր տղա երեխայի լուս աշխարհ գալով, որը կբերի Տրոյայի վախճանին։ Այդ որդին էր Պարիսը։ Պարիսից հետո նա ունեցավ Կրեուսային, Լաոդիկային և Պոլիքսենեին։ Հետո ծնվել են Դեիֆոբին, զույգեր՝ Հելենին և Կասսանդրային, Պամմոնին, Պոլիտին, Անտիֆին, Գիպպոնոյին, Պոլիդորին։

Հեկտորի տապանաքրի վրա է թողել մազերի հյուս։

Տրոյայի թագուհի Հեքուբա
Տրոյայի գրավումից հետո նա գերի է ընկել։ Ըստ վարկածի, նա ավար է դարձել Ոդիսևսին։ Մեկ այլ վարկածի, նրան վերցրել է Հելլան և տեղափոխվել Խերսոնես։ Նա վերածվել է շան, և նա թաղել է նրան Կինոսսեմա կոչվող վայրում։ Ըստ Ստեսիխորի «Իլիոնի մահը» պոեմի, Ապոլլոնը տեղափոխել է Լիկի։

Ըստ Եվրիպիդեսի` (ողբերգությունում, որը անվանվել է նրա անունով), նա տեսել է նաև, թե ինչպես են հույները զոհաբերել նաև նրա դստերը՝ Պոլիքսենեին և որդու՝ Պոլիդորոսի մահը, ով սպանված է եղել Թրակիայի կայսեր Պոլիմիսթորի կողմից։ Այս վերջինից էլ վրեժ լուծելուց հետո նա նետվել է ծովը։

Ըստ Հիգինի` նա նետվել է ծովը և դարձել շուն, երբ Ոդիսևսը տարավ նրան ստրկության։ Մեկ այլ վարկածով, մահացել է քարկոծելով։ Նրան քարկոծել են թրակիացիները։ Կամ վերածվել է շան և քարացել։

Հեկաբեի գերեզմանը - Կինոսսենում (Շների գերեզմանաբլուր)։ Հեկաբեի կենոտաֆը (ռուս.՝ Кенотаф) Սիցիլիայում կանգնեցրել է Ոդիսևսը։

Ժամանակակից դարաշրջան
---------------------

Ի պատիվ Հեկաբեի անվանվել է աստերոիդ՝ (108) Հեկաբե, բացված 1869 թ.-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т.1. С.270-271; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека III 12, 5; Э V 23
2. ↑  Гомер. Илиада VI 251
3. ↑  Светоний. Тиберий 70, 3
4. ↑  Примечания М. Л. Гаспарова в кн. Светоний. Жизнь двенадцати цезарей. М. 1993. С.298
5. ↑  Гомер. Илиада XXIV 496
6. ↑  Феокрит. Идиллии XV 139
7. 1 2 3  п. цПЕИБЯ. лХТШ дПЕБМЕИ цПЕЖХХ : рПНЪМЯЙЮЪ БНИМЮ. нямнбюмхе рпнх
8. ↑  Греческая мифология. ПАРИС
9. ↑  ПАРИС
10. ↑  Овидий. Метаморфозы XIII 427—428
11. ↑  Еврипид. Троянки 277
12. ↑  Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека Э V 23
13. ↑  Стесихор. Разрушение Илиона, фр.198 Пейдж = Павсаний. Описание Эллады X 27, 2
14. ↑  Гигин. Мифы 111
15. ↑  Ликофрон. Александра 333
16. ↑  Овидий. Метаморфозы XIII 565
17. ↑  Квинт Смирнский. После Гомера XIV 369—375
18. ↑  Еврипид. Гекуба 1273; Страбон. География XIII 1, 28 (стр.595)
19. ↑  Ликофрон. Александра 1182

Գրականություն
-------------

Гекуба // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
Զուգահեռ միացման օրինակ
**Զուգահեռ միացում**, Էլեկտրատեխնիկայում, երկբևեռների (սովորաբար սպառիչների կամ էլեկտրաէներգիայի աղբյուրների) միացում, երբ նրանց սեղմակների միջև գործում է միևնույն լարումը։ Զուգահեռ միացումը էլեկտրաէներգիայի սպառիչների միացման հիմնական եղանակն է։ Զուգահեռ միացման դեպքում առանձին սպառիչների միացումը կամ անջատումը գործնականում չի ազդում մյուսների աշխատանքի վրա (աղբյուրի բավարար հզորության դեպքում)։ Զուգահեռ միացված բեռնվածքներում հոսանքները հակադարձ համեմատական են իրենց դիմադրություններին։

Հոսանքի ուժի, լարման և դիմադրության հաշվարկը
--------------------------------------------

Հոսանքի ուժի, լարման և դիմադրության ընդհանուր արժեքների հաշվարկը զուգահեռ միացման դեպքում տրվում է հետևյալ բանաձևերով՝

I\_{1}+I\_{2},
U\_{1}=U\_{2},
R=R\_{1}R\_{2}/R\_{1}+R\_{2}։
Շղթայում դրանց արժեքները չափում են ամպերմետրով ու վոլտմետրով։

Հոսանքները զուգահեռ միացման դեպքում
Այսպիսով, հաղորդիչները զուգահեռ միացման դեպքում շղթայի լարումը բոլոր տեղամասերում նույնն է, ընդհանուր հոսանքի ուժը հավասար է առանձին հոսանքի հաղորդիչների ուժերի գումարին, իսկ երկու հաղորդիչների ընդհանուր դիմադրությունը կարելի է գտնել նրանց դիմադրությունների արտադրյալը բաժանելով դրանց գումարի վրա։
Այս օրինաչափություններից առաջին երկուսը ճշմարիտ են զուգահեռ միացված ցանկացած թվով հաղորդիչների համար, վերջինը՝ միայն երկուսի համար։

Եթե R\_{1}=R\_{2}, ապա

R=R\_{1}R\_{2}/R\_{1}+R\_{2}=R\_{1}^{2}/2R\_{1}=R\_{1}/2
Երկու միանման հաղորդիչների ընդհանուր դիմադրությունը 2 անգամ փոքր է մեկ հաղորդչի դիմադրությունից։ Այս օրինաչափությունը ընդհանրացում անելու հնարավորություն է տալիս. եթե զուգահեռ միացված են միանման n թվով էլեկտրաէներգիայի սպառիչներ, ապա դրանց ընդհանուր դիմադրությունը n անգամ փոքր է դրանցից յուրաքանչյուրի դիմադրությունից.
R=R\_{1}/n

Այստեղից հետևում է, որ հաղորդիչների թվի մեծացմամբ ընդհանուր դիմադրությունն ավելի ու ավելի կնվազի։ Հաղորդիչների զուգահեռ միացման դեպքում, կարծես թե, մեծանում է նրանց լայնական հատույթի ընդհանուր մակերեսը, իսկ հաղորդիչի հատույթի մակերեսի մեծացման դեպքում դիմադրությունը փոքրանում է։
Մի քանի սպառիչների զուգահեռ միացման տարբերակիչ առանձնահատկությունն այն է, որ դրանցից մեկի անջատման դեպքում, մյուսները շարունակում են աշխատել։

Էլեկտրաէներգիայի սպառիչների մեծ մասը էլեկտրաջեռուցիչ սարքերը, սառնարանները, կարի մեքենաները, ձայնարկիչները, հեռուստացույցները և այլն, նախատեսված են 220 Վ լարման համար։ Ուստի դրանք բոլորը պետք է զուգահեռաբար միացվեն ցանցին, քանի որ միայն այդ դեպքում դրանք կգտնվեն նույն (220 Վ) լարման տակ և կշարունակեն աշխատել դրանցից որևէ մեկն անջատելու դեպքում։

Տես նաև
-------

* Հաջորդական միացում

Գրականություն
-------------

Ֆիզիկա 9-րդ դասարանի դասագիրք, հեղ. Ս. Վ. Գրոմով, Ն. Ա. Ռոդինա

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 713)։*  |
Այս հոդվածը 1892–1917 թվականների դաշինքի    մասին է․ 1936-1939 թվականների դաշինքի վերաբերյալ տես՝ Ֆրանս-խորհրդային դաշինք։
Ալեքսանդր III կամուրջը Փարիզում և Տրոիցկիի կամուրջը Սանկտ Պետերբուրգում մնում են Ֆրանս-ռուսական դաշնության խարհրդանիշ:

**Ֆրանս-ռուսական դաշինքը** (նաև հայտնի է երկյակ դաշինք) ռազմական դաշինք էր Ֆրանսիայի երրորդ հանրապետության և Ռուսական կայսրության միջև, որը գործել է 1894 թվականից մինչև 1917 թվականը։ Դաշինքը ստեղծվել էր ի հակադրություն եռյակ դաշինքի Եվրոպայում։ Ֆրանսիան մնաց Ռուսաստանի տնտեսական, ֆինանսական և ռազմական դաշնակիցը մինչև 1917 թվականը։

Պատմություն
-----------

1882 թվականին ստեղծվեց Եռյակ դաշինքը Գերմանիայի, Ավստրո-Հունգարիայի և Իտալիայի միջև, և Ռուսաստանին թողեցին միայնակ, մինչդեռ Ֆրանսիան 1871 թվականի Ֆրանս-պրուսական պատերազմից հետո դիվանագիտորեն մեկուսացված էր Օտտո ֆոն Բիսմարկի քաղաքականության շնորհիվ։ Չնայած Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի քաղաքական, մշակութային և տնտեսական տարբերության երկու երկրների հարաբերությունը գնալով լավանում էին։

1888 թվականից սկսած Ֆրանսիան Ռուսաստանին տրամադրեց ցածր տոկոսադրույքներով վարկեր, ինչը օգնեց ռուսներին փակել բյուջեի դեֆիցիտը և կառուցել երկաթգծեր Գերմանական ճակատի երկայնքով։ 1891 թվականին Ֆրանսիական նավատորմի ղեկավարները այցելեցն ռուսական նավահանգիստը Կրոնշտադտում և ջերմորեն ողջունվեցին Ցար Ալեքսանդր III-ի կողմից։ Այցելության ընթացքում առաջին անգամ պաշտոնապես հնչեց *Մարսելյեզը* ռուսական տարածքում, մինչ այդ Մարսելյեզի նվագելը համարվում էր հանցագործություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
«ՔԵՐԶՈՆԻ ԳԻԾ», Անտանտի Գերագույն խորհրդի կողմից 1919 թվականի դեկտեմբերին որպես Լեհաստանի արևելյան սահման հանձնարարված գծի (Դրոդնո–Ցալովկա–Նեմիրով–Բրեստ–Լիտովսկ–Դորոգուսկ–Ուստիլուգ, Գրուբեշովից արևելք, Կռիլովով հ այնուհետև Ռավա–Ռուսկայայից արևմտյան, Պերեմիշլից արևելք մինչև Կարպատներ) պայմանական անվանումը։ 1920 թվականի սովետալեհական պատերազմի անբարենպաստ ընթացքի պայմաններում Լեհաստանի բուրժուական կառավարությունը 1920 թվականի հուլիսին համաձայնեց ճանաչել այդ գիծը որպես ժամանակավոր սահման (մինչև արևմտյան տերություններից օգնություն ստանալը)։ 1920 թվականի հուլիսի 12-ին Մեծ Բրիտանիայի արտգործնախարար, մինիստր Քերզոնը սովետական կառավարությանն ուղղված նոտայում պահանջեց դադարեցնել կարմիր բանակի հարձակումը այդ գծի վրա (այստեղից էլ՝ «Քերզոնի գիծ» անունը)։ Սակայն, երբ փոխվեց ռազմական, իրադրությունը, լեհական կառավարությունը հրաժարվեց իր պարտավորություններից և 1921 թվականի Ռիգայի հաշտության պայմանագրով նրա օգտին հաստատվեց նոր սահման Քերզոնի գծից արևելք ներառնելով Արևմտյան Ուկրաինան ու Արևմտյան Բելառուսիան։ 1939 թվականի սեպտեմբերին, ֆաշիստական ագրեսիայի հետևանքով բուրժուական Լեհաստանի անկումից հետո, Սովետական Միությունը, կանխելով Ուկրաինայի և Բելառուսիայի արևմտյան մասերի զավթումը Դերմանիայի կողմից, վերականգնեց պատմ․ արդարությունն այդ հողերի նկատմամբ և դրանք վերցրեց իր պաշտպանության տակ։ 1944 թվականի հունվվարի 11-ին սովետական կառավարությունը պատրաստակամություն հայտնեց սովետալեհական սահմանի հիմքում դնել «Քերզոնի գիծ»։ Ղրիմի կոնֆերանս 1945–ում ՍՍՀՄ–ի առաջարկով որոշվեց, որ Լեհաստանի արևելք սահմանը պետք է անցնի Քերզոնի գիծով՝ որոշ փոփոխություններով հօգուտ Լեհաստանի։ 1945 թվականի օգոստոսի 16-ին պայմանագիր ստորագրվեց ՍԱՀՄ–ի և Ժողովրդական-դեմոկրատական Լեհաստանի միջև սովետալեհական վերջնական սահմանի (որը հիմնականում համընկնում է Քերզոնի գծի հետ) վերաբերյալ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 444)։*  |
**Վինչեսթերը** (անգլ.՝ Winchester [ˈwɪntʃɨstər]), քաղաք է Մեծ Բրիտանիայի հարավային մասում, Հեմփշիր կոմսությունում։ Քաղաքը գտնվում է Լա Մանշից 19 կմ հեռավորության վրա։ Վինչեսթերում են գտնվում Ալֆրեդ Մեծի և Կնուդ I Մեծի գերեզմանները։

Պատմություն
-----------

Վինչեսթերը Հռոմեական կայսրության ժամանակների լատ.՝ Venta Belgarum անվամբ խոշոր քաղաք է։ Ալֆրեդ Մեծ թագավորը 9-րդ դարում այն հայտարարել է (հին անգլերեն՝ Westseaxna Rīce) թագավորության մայրաքաղաք։ Դեռևս այդ ժամանակներից սկսած ճարտարապետների կողմից սկսվել են Վինչեսթերի տաճարի կառուցման աշխատանքները, որոնք շարունակել են կղզին գրաված նորմանները։ Կնուդ I Մեծը Վիսչեսթերը դարձրել է ամբողջ Անգլիայի մայրաքաղաքը։ Ընդհուպ մինչև 19-րդ դարը տեղական տոնավաճառն եղել է երկրի խոշորագույն տոնավաճառներից մեկը։ Բրդի մշակումը Վինչեսթերում զարգացած է եղել դեռևս սաքսոնյան ժամանակներից։ Հրդեհից հետո 12-րդ դարի կեսերին Վինչեսթերը վերջնականապես զիջեց քաղաքական առաջնությունը Լոնդոնին։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Վինչեսթերի մայր տաճարը իր ճարտարապետական նավեևի երկարությամբ (170 մետր) գերազանցում է Եվրոպայի բոլոր միջնադարյան տաճարները։ Անգլիական գոթիկայի այս հուշարձանը հիմնադրվել է 1079 թվականին տեղական եպիսկոպոս Վալկելինի կողմից։ Բացի մի քանի անգլիական թագավորներից, հյուսիսային նավում հանգչում է նշանավոր անգլիացի կին գրող Ջեյն Օսթինի աճյունը։ 20-րդ դարում տաճարը սկսեց ավերվել, քանի որ քարե հիմքը աստիճանաբար քայքայվում էր։ Յոթ տարի շարունակ տաճարի հիմքի տակ բետոն էր լցվում, ինչի շնորհիվ այն փրկվեց։

Վինչեսթերում պահպանվել է միջնադարյան Սենտ Քրոս ծերանոցը, որը հիմնադրվել է 1136 թվականին։ Տղաների համար նախատեսված Վինչեսթերի քոլեջը հիմնադրվել է 1382 թվականին։ Հին Վիսչեսթերի ծայրամասում խոյանում են Վիսչեսթերի ամրոցի ավերակները, 1234 թվականին կառուցված Մեծ սրահով (անգլ.՝ Great Hall) Արևմտյան դարպասները (անգլ.՝ West Gate)։ Հենց այդ սրահում, հնադարյան լեգենդի համաձայն, Արթուր արքայի սեղանի շուրջ հավաքվում էին Կլոր սեղանի ասպետները։

Քույր-քաղաքներ
--------------

* Ֆրանսիա Լան, Ֆրանսիա
* Գերմանիա Գիսեն, Գերմանիա
* Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Վինչեսթեր, ԱՄՆ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд. перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 381. В русскоязычных источниках встречается также наименование Винчестер.
**Ղարադաղլուի ազատագրում**, մարտական գործողություն Արցախի Հանրապետության Մարտունիի շրջանի՝ Ղարադաղլու (այժմ՝ Վարանդա) գյուղի մոտ։ Տեղի է ունեցել 1992 թվականի փետրվարի 17-ին։ Ռազմական գործողությանը մասնակցել են Մարտունի քաղաքի, Ճարտար, Գիշի, Սպիտակաշեն, Հաղորտի, Կաղարծի, Ննգի գյուղերի կամավորական ջոկատները. ԼՂՀ ԻՊՈՒ առաջին վաշտը (հրամանատար՝ Ա. Ղուլյան) և «Արաբո» կամավորական ջոկատը (Մ. Եղիազարյան)։ Գործողության նպատակն էր ճնշել հակառակորդի կրակակետերը, պաշտպանել շրջակա գյուղերը մշտական հարձակումներից ու գնդակոծությունից, ապահովել շրջանի ճանապարհային հաղորդակցության անվտանգությունը։ Դեռևս 1988 թվականին կամավորական ջոկատները, Բաքվի հայ ազգաբնակչության կոտորածին ի պատասխան, պատժիչ գործողություն էին իրականացրել Ղարադաղլու գյուղում տեղակայված հակառակորդի դեմ, որից հետո հակառակորդը համալրել էր տեղի կայազորը և սաստկացրել հարձակումներն ու գնդակոծությունները շրջակա գյուղերի վրա։ 1992 թվականի փետրվարի 16-ի գիշերը Մուշկապատի բարձունքից գործել են ԼՂՀ ԻՊՈԻ-ի մեկական ականանետ և ինքնաշեն թնդանոթ, Կաղարծիի բարձունքից՝ ՀՄՄ։ Լուսադեմին ԻՊՈՒ ջոկատները տարբեր կողմերից հարձակվել են գյուղի վրա։ Հակառակորդը կատաղի ղիմադրել է հատկապես դպրոցի շենքի շտաբում։ Ազատամարտիկները, ճնշելով դիմադրության վերջին օղակները, թողնված միջանցքով դուրս են մղել կայազորի մնացորդները և ազատագրել գյուղը։ Ռազմական գործողության ժամանակ թշնամուց առգրավվել է 70 միավոր զենք, մեծ քանակությամբ զինամթերք, սպանվել է և գերեվարվել 60-ից ավելի զինվոր։ Գործողության թեժ պահին Ամիրանլարի հենակետից հակառակորդի կազմավորումները հարձակվել են Մարտունի քաղաքի ուղղությամբ՝ նպատակ ունենալով շեղել ԻՊՈՒ հրամանատարության ուշադրությունը Ղարադաղլուրից և կասեցնել հարձակումները, սակայն ԻՊՈՒ և կամավորական ջոկատները հաջողությամբ են իրականացրել Ղարադաղլուի ազատագրման գործողությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Եվա Սուջյան** (դեկտեմբերի 14, 1984(1984-12-14), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ռոք երգչուհի։

Կիթառահար, ջազմեն Մկրտիչ Սուջյանի դուստրն է և երգիչ Գոռ Սուջյանի քույրը։

Ծնվել է 1984 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Երևանում։ 2001 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 119 միջնակարգ դպրոցը։ 2006 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան, եղել է երգչուհի Գոհար Գասպարյանի աշակերտուհին։ 2003 թվականից հանդիսացել է «Սթրայֆ» պրոգրեսիվ-մետալ խմբի մեներգչուհին, իսկ 2010 թվականից՝ «Aline Time» ռոք խմբի մեներգչուհին է։

Իքս-Ֆակտոր 1
------------

2010 թվականին Եվա Սուջյանը մասնակցեց Իքս-Ֆակտոր նախագծի Հայաստանյան տարբերակի առաջին եթերաշրջանին։ Հաղթահարելով նախնական լսումներ և ժյուրիի տան փուլերը Եվան անցավ գալահամերգներ 25-ից բարձր տարիքային խմբում, որի ղեկավարը Գիսանե Պալյանն էր։ Եվան նախագծում զբաղեցրեց 6-րդ հորիզոնականը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարցազրույց Bravo.am
2. ↑  Եվա Սուջյան՝ Երբ կողքիդ լավ ամուսին է, ոչինչ այլևս դժվար չէ
3. ↑  «Առանց երաժշտության կյանքս չեմ պատկերացնում. նա իմ շունչն է». Եվա Սուջյան168 ժամ
**Սուրբ Օլաֆի տաճար** (նորվ.՝ St. Olav Domkirke), կաթոլիկ եկեղեցի, որը գտնվում է Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյում։ Հանդիսանում է Օսլոյի թեմի գլխավոր տաճարը, թեմի առաջնորդի նստավայրը։ Անվանումը ստացել է սուրբ Օլաֆի անունից։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Օլաֆի եկեղեցին կառուցվել է 1856 թվականին նեոգոթիկա ոճով ճարտարապետ Շիրմենի նախագծով։ Տաճարի օծման կապակցությամբ Նորվեգիայի Ժոզեֆինա թագուհին նվիրել է Ռաֆայելի հեղինակած Սիքստինյան Տիրամայր կտավի կրկնօրինակը։ 1857 թվականին Հռոմի Պապ Պիոս IX-ը եկեղեցուն նվիրել է իտալական մարմարից պատրաստված սուրբ պահատուփ։

1953 թվականին, Օսլոյի թեմի կազմավորումից հետո, Սուրբ Օլաֆ տաճարը դարձավ թեմի գլխավոր եկեղեցին։

1975-1976 թվականներին եկեղեցին վերանորոգվել է։ Խորանը փոխվել է, ամրացվել են նավերը և պատվել նորվագական գրանիտով։

1989 թվականի տաճար է այցելել Հռոմի պապ Հովհաննես Պողոս II-ը, ով տաճարին է նվիրել սուրբ Օլաֆի մասունք։

Սուրբ Օլաֆի տաճարում որպես քահանա է աշխատում նորվեգացի հայտնի տիբեթագետ Փեր Քվերնեը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Փեր Քվերնեի էջը Տաճարի պաշտոնական կայքում:(նորվ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սուրբ Օլաֆի տաճարի պաշտոնական կայք: (նորվ.)
**Ռուսաստանի հայ մամուլ**, Ռուսաստանում առաջին հայերեն պարբերականը՝ «Արևելյան ծանուցմունք» թերթը, հրատարակվել է 1816 թվականին Աստրախանում։ Շուրջ 200 տարվա ընթացքում այստեղ տպագրվել են ավելի քան 90 անուն պարբերականներ, որոնցից մի քանիսը նկատելի տեղ են գրավել հայ մամուլի պատմության մեջ։
Կարևոր պարբերականներից են Մոսկվայում լույս տեսած ազգային, կրթական, դաստիարակչական «Հյուսիսափայլ» (1858-1862 թթ. և 1864 թ.) ամսագիրը, գրական, կրոն, «ճռաքաղ» (1858- 1862 թթ.), տեղեկատվական «Համբավաբեր Ռուսիո» (1861-1864 թթ.), պատմաբանասիրական «Փարոս Հայաստանի» (1879-1881 թթ.), մշակութային «Հանդես գրականական և պատմական» (1888-1890 թվականներ Տեղափոխել այս էջին և 1894- 1896 թթ.) հանդեսները, «Գարուն» (1910-1912 թթ.) գրական-գեղարվեստական, քննադատ, տարեգիրքը, գրական, հասարակաքաղաքական, մշակութային «Մարտ» (1911-1916 թթ.) ամսաթերթը, հասարակաքաղաքական, գրական «Արմյանսկի վեստնիկ» (1916-1918 թթ. 1990-2002 թթ. ռուսումնական) շաբաթ, հանդեսը, հասարակաքաղաքական «Պրո Արմենիա» (1991-1992 թթ.), շարունակել է Փարիզում 1900-1914 թվականներին լույս տեսած նույնանուն «Արմենիա ի միր», հանդես (1995 թ. Մոսկվա) պարբերականի ավանդույթները) ամսագիրը և այլն։ Նոր Նախիջևանում հրատարակվել են հասարակաքաղաքական, ազգային, գրական «Նոր կյանք» (1906-1907 թթ.), «Մեր ձայնը» (1907-1909 թթ.), «Լույս» (1910-1914 թթ.), «Գրիչ» (1912-1914 թթ.), «Գաղութ» (1914-1916 թթ.), «Հայ համայնք» (1918-1920 թվականներին) շաբաթաթերթերը և այլն, Սանկտ Պետերբուրգում՝ ազգային, գրական, պատմական «Հյուսիս» (1863-1864 թվականներին) շաբաթաթերթը, գրական-գեղարվեստական «Արաքս» (1887-1898 թթ.) և «Բանբեր գրականության և արվեստի» կիսամյա հանդեսները և այլն, Աստրախանում՝ հասարակաքաղաքական, տնտեսական «Լրաբեր» (1908-1909 թթ.) շաբաթաթերթը, հասարակաքաղաքական, գրական «Մեր կյանքը» (1910-1912 թթ.) կիրակնօրյա թերթը, Եկատերինոդարում՝ գրական, հասարակական «Արձագանք» (1918-1920 թթ.) եռօրյա թերթը և այլն։

Ներկայումս լույս են տեսնում ազգային, մշակութային, պատմական «Մաշտոց» (1993 թվականից, Կրասնոդար) թերթը, մշակութային, կրթական, պատմական, կրոնական «Հյուսիսափայլ» (1994 թվականից, Մոսկվա), քաղաքական, տնտեսական, գիտական և այլ բնույթի պարբերականներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ժակ Շեսսե** (ֆր.՝ Jacques Chessex, մարտի 1, 1934(1934-03-01)[…], Պայերն - հոկտեմբերի 9, 2009(2009-10-09)[…], Իվերդոն լե Բեն, Վո, Շվեյցարիա), շվեյցարացի արձակագիր, բանաստեղծ, նկարիչ։ Առաջին շվեյցարացին է, որ արժանացել է Գոնկուրյան մրցանակի։

Ժակ Շեսսեն ծնվել է 1934 թվականին Պայերնում՝ Վոդի կանտոնում։ Նա կրթություն է ստացել Ֆրիբուրգում, այնուհետև Լոզանում ուսումնասիրել բանասիրություն, որտեղ էլ նվիրվել է տեղական գիմնազիայում ֆրանսերենի դասավանդմանը։ 1953 թվականին Շեսսեն դարձել է «Լեման լճի երկիր», իսկ 1964 թվականին Բերթիլ Գալանի հետ «Լոզանյան գրվածքներ» գրական ամսագրերի համահիմնադիրը։ Գրականություն է մուտք գործել բանաստեղծություններով։

Շեսսեն առաջին շվեյցարացի հեղինակն էր, որ Գոնկուրյան մրցանակ է ստացել («Հրեշը» հետաքրքրաշարժ և գրավիչ ստեղծագործության համար)։

Իր երկրի հանդեպ նրա տածած խորը սերն արտացոլում է գտել «Վոդեցիների դիմանկար»-ում (1969) և շատ այլ ստեղծագործություններում, որոնք լի են գեղարվեստական մեծ ուժով և կատարյալ ներդաշնակությամբ։

Իր ոճի յուրօրինակությամբ, հրատարակչությունում կազմակերպչի իր դերով և «Նոր Պարբերականում» հրատարակված իր ժամանակագրություններով Շեսսեն գերակշռող տեղ է զբաղեցնում ռոմանական գրականության մեջ։ Լինելով վոդական և ռոմանական գրականության ավանդույթների վառ կրողը՝ նա միշտ սերտ կապերի մեջ է եղել Փարիզի հետ։

Շեսսեն ֆրանսիական «Նոր ամսագրի» ժամանակագիրն էր և Գոնկուր Ակադեմիայի թղթակից անդամը։ Իր առաջին արձակ ստեղծագործությունը նա տվել է «Գալիմար» հրատարակչությանը, իսկ 1971 թվականից սկսած նրա վեպերը տպագրվել են «Գրասե» հրատարակչատանը։ Շեսսեն Շառլ Ֆերդինանդ Ռամյուից հետո նոր ժամանակաշրջան է բացել ռոմանական Շվեցարիայի համար։

Ժակ Շեսսեն հայերեն
------------------

* Ո՞ւր են գնում մեռնելու թռչունները; Մեռյալների կացարանը։ Մեծության կարիքը (XX դարի Շվեյցարիայի ռոմանական արձակ), Ե. «Գարուն», 2002, էջ 135-146։ Թարգմ.՝ Իրինա Հովսեփյան։
* Մարդակեր դևը (վեպ), Երևան «Նոր-Դար», 2014։ Թարգմ.՝ Ալեքսանդր Թոփչյան

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  *Delarge J.* Le Delarge (ֆր.) — Paris: Gründ, Jean-Pierre Delarge, 2001. — ISBN 978-2-7000-3055-6
4. 1 2
5. 1 2  SIKART — 2006.
6. ↑
7. ↑  Մեծության կարիքը (XX դարի Շվեյցարիայի ռոմանական արձակ), Ե. «Գարուն», 2002, էջ 134։


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Շվեյցարական կենսագրական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1122485 · BNF: 11896580v · CONOR: 47675747 · GND: 119082187 · ISNI: 0000 0001 2026 9013 · LCCN: n50037156 · NDL: 00435880 · NKC: jcu2011635909 · NLP: A11853359 · NTA: 068410484 · NUKAT: n2002047797 · PTBNP: 117531 · LIBRIS: 291371 · SUDOC: 026785498 · VIAF: 227492627 · WorldCat VIAF: 227492627 |

 |

 |
**Ազիզբեկյաններ**, *Ազիբեկենք* (Ազիզբեկ Ա իշխանի անունով), իշխանական տոհմ ուշ միջնադարյան Հայաստանում։ Ազիզբեկյանների տիրույթները տարածվում էին Արայի լեռան հարավարևմտյան մատույցներում, կենտրոնն էր Եղվարդը։ XIV դարում վասալական կախման մեջ էին Զաքարյաններից։ Ազիզբեկյանների մասին մեզ հասած առաջին գրավոր փաստաթուղթը Ներսես գրչի՝ Եղվարդում գրած մի հիշատակարանն է (1318), որի համաձայն, Ազիզբեկյանների նշանավոր ներկայացուցիչ Ազիզբեկ Ա-ն վերաշինել է թշնամիների ավերած Եղվարդը և իշխել այնտեղ՝ ծառայելով Շահնշահ Զաքարյանին։ Ազիզբեկ Ա-ն Քասաղ գետից ջրանցք է բացել, կառուցել Եղվարդի Ս. Հակոբ եկեղեցին։ XIV դարում Ազիզբեկյանների տոհմի հայտնի գործիչներից էր Արարատյան թեմի արքեպիսկոպոս Մանվելը։

XIV-XV դարերում Եղվարդում Ազիզբեկյանների հովանավորությամբ ծաղկում է կրթական գործը։ 1394-1404 թվականներին հայ մանկավարժ Սիմեոն Այրիվանեցու ջանքերով կազմվել են արժեքավոր տեղեկություններ պարունակող ձեռագիր հիշատակարաններ։ XV դարի երկրորդ կեսից Ազիզբեկյանների հոգևոր և աշխարհիկ իշխանությունը կենտրոնացված էր Եղվարդի արքեպիսկոպոս Մանվել III-ի ձեռքում։ Ազիզբեկյանների 1491 թվականից 1667 թվականի գործունեության մասին հիշատակություն չկա։ 1667 թվականին Բջնիում Ազիզբեկյանները նորոգել են Ազիզբեկ Ա-ի և նրա տիկնոջ՝ Վախախի ավետարանը։

Գրականություն
-------------

* Հովսեփյան Գ. Ազիբեկենք և նրանց շինարարական գործը, «Բանբեր Հայաստանի գիտական ինստ-ի», գիրք 1-2, 1921-22։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 116)։*  |
**«Ադամն ու Եվան» շատրվան**, շատրվան Մոսկվայում։ Կառուցվել է մետրոպոլիտենի «Նովոկուզնեցկայա» կայարանից ոչ հեռու գտնվող պուրակում։ Տեղադրվել է 2007 թվականին։ Հասցեն՝ Մոսկվա, Պյատնիցկայա փողոց։

Պատմություն
-----------

«Ադամն ու Եվան» շատրվանի շինարարությունը «Զամոսկվորեչիեի տեսարժան վայրերով» զբոսաշրջային երթուղու շրջանակներում նվիրված էր Ռուսաստանի մայրաքաղաքի 860-ամյա հոբելյանին։ Մինչև 1930 թվականը այդ տարածքում եղել է 1744 թվականին կառուցված Պարասկևա Ուրբաթ եկեղեցին։ Մետրոպոլիտենի «Նովոկուզնեցկայա» կայարանի շինարարության պատճառով այդ եկեղեցին քանդվել է։

Շատրվանի շինարարությունն ավարտվել է 2007 թվականին, աշխատել այն սկսել է 2008 թվականին։

Նկարագրություն
--------------

Քանդակագործական հորինվածքի կենտրոնում Ադամի ու Եվայի պատկերաքանդակներն են դրախտի ծառի տակ, որի բնին փաթաթվել է գայթակղիչ օձը։ Ծառի բրոնզե կատարի մեջ փայլում են խնձորները, թռչունների փոմփոլիկները և միջատների թևերը։ Եվայի ձեռքին, ըստ Աստվածաշնչի, գայթակղության խնձորն է։

Այն պատճառով, որ շատրվանի անունով ցուցանակի տառերը գտնվում են իրար շատ մոտ, շատերը մտածում են, որ այնտեղ գրված է քանդակագործի ազգանունը՝ Ադամիևա (իրականում գրված է «Адам и Ева»՝ «Ադամն ու Եվան»)։

Նախագծի հեղինակներ
------------------

Շատրվանի հեղինակն է քանդակագործ Մարիա Լևինսկայան։ Ճարտարապետներ են Վ. Ի. Սիմոնիխինը, Ա. Ա. Նեկրասով, Լ. Պ. Օսինկինան, Ա. Ա. Սորոկինը։ Նախագիծն իրականացրել է «Վ. Ի. Սիմոնիխինի ճարտարապետական արվեստանոց» ՍՊԸ-ի հեղինակային կոլեկտիվը։ Եվայի և Ադամի քանդակները ստեղծելիս Մարիա Լևինսկայային բնորդել են նրա դուստրն ու վերջինիս ընկերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Адам и Ева. Фонтан без купюр.
2. 1 2 3 4  Адам и Ева
3. ↑  Скульптор Мария Левинская. Фонтан «Адам и Ева»