**Դայան Քերոլ** (անգլ.՝ **Diahann Carroll** [daɪˈæn ˈkæɹəl], ծննդյամբ **Քերոլ Դայան Ջոնսոն** (անգլ.՝ Carol Diahann Johnson), հուլիսի 17, 1935(1935-07-17)[…], Բրոնքս շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - հոկտեմբերի 4, 2019(2019-10-04)[…], Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասանուհի և երգչուհի, որի կարիերան ընդգրկում է վեց տասնամյակ։ Քերոլը սևամորթ դերասանների մասնակցությամբ հայտնվել է «Կարմեն Ջոնս» (1954) և «Պորգի և Բես» (1959) վաղ հոլիվուդյան ֆիլմերի առաջին պլանում, իսկ 1962 թվականին պատմության մեջ է մտել որպես առաջին սև կինը, որը դարձել է «Թոնի» մրցանակի դափնեկիր։ Քերոլը այդ ժամանակից ի վեր գլխավոր դեր է խաղացել NBC «Ջուլիա» սիթքոմում (1968-1971), որը դարձել է առաջին հեռուստատեսային շոուն, որտեղ աֆրոամերիկացի կինը չէր պատկերված, որպես կարծրատիպ։ 1984-ից մինչև 1987 թվականը նա խաղացել է Դոմինիկ Դևերոյի «Դինաստիա» սերիալի փրայմ-թայմում ABC, դրանով իսկ դառնալով չարագործի դերում առաջին սևամորթ դերասանուհին սերիալի փրայմ-թայմում։

1975 թվականին «Կլոդին» դրամայում գլխավոր դերի համար Քերոլը Լավագույն կանացի դեր անվանակարգում առաջադրվել է «Օսկարի»։ Ընդհանուր առմամբ, իր կարիերայի ընթացքում նա հինգ անգամ առաջադրվել է «Էմմիի», երեք անգամ «Ոսկե Գլոբուսի» (1969 թվականին շահել է «Ջուլիայի» համար), ինչպես նաև 1990 թվականին արժանացել է անվանական աստղի հոլիվուդյան «փառքի ծառուղում»։

Վաղ տարիներ
-----------

Քերոլը ծնվել է Բրոնքս քաղաքում (Նյու Յորք) և մեծացել է Հարլեմում։ Լինելով երեխա սկսել է երգելով ու պարելով հետաքրքրություն ցուցաբերել արտիստի մասնագիտության նկատմամբ։ Նա ավարտել է Մանհեթենի դերասանական վարպետության բարձրագույն դպրոցը, իսկ տասնութ տարեկան հասակում առաջնաելույթ է ունեցել հեռուստատեսությունում՝ ելույթ ունենալով ներկայումս գոյություն չունեցող DuMont ցանցում խաղային շոուում և ստանալով հազար դոլարի չափով գլխավոր մրցանակը։

Կարիերա
-------

Քերոլը Կառլ Վան Վեխտենի լուսանկարում 1955 թվականին
1954 թվականին «Կարմեն Ջոնս» (1954) մյուզիքլում տեղի է ունեցել Քերոլի առաջնաելույթը մեծ էկրանին երկրորդական դերով, խաղալով գլխավոր հերոսուհու՝ Դորոթի Դենդրիջի ընկերուհու դերը։ Միաժամանակ նա «Ծաղիկների տուն» մյուզիքլում առաջնաելույթ է ունեցել բրոդվեյյան բեմում։ 1959 թվականին նա նկարահանվել է «Պորգի և Բես» երաժշտական կինոֆիլմում, սակայն նրա համարները կրկնօրինակվել են օպերային երգչուհի Լոուլի Ջին Նորմանի կողմից։ 1961 թվականին նա նկարահանվել է Սիդնի Պուատիեի հետ «Փարիզյան բլյուզ» ֆիլմում, իսկ հաջորդ դերը մեծ էկրանին խաղացել է ընդամենը վեց տարի անց՝ «Արագացրու մայրամուտ» դրամայում։ Մինչդեռ Քերոլը հաջողության է հասել թատերական բեմում՝ դառնալով առաջին սևամորթ դերասանուհին, որը «Թոնի» մրցանակի է արժանացել *No Strings* մյուզիքլում գլխավոր դերի համար։ Այնուամենայնիվ, երբ Հոլիվուդում որոշել են էկրանավորել մյուզիքլը, Քերոլին մերժել են դերը՝ հօգուտ սպիտակամորթ դերասանուհի Նենսի Քվանի, ինչի պատճառով Միջազգային ասոցացիան՝ գունավոր բնակչության առաջադիմությանը խոչընդոտելու համար սպառնացել է Warner Bros-ին բոյկոտել ֆիլմը, ինչի արդյունքում  ֆիլմը այդպես էլ չի նկարահանվել։

1968-1971 թվականներին Քերոլը կատարել Է NBC սիթքոմում «Ջուլիայի» գլխավոր դերը, ինչի շնորհիվ դարձել է առաջին աֆրոամերիկացի դերասանուհին ամերիկյան հեռուստատեսությունում սեփական հեռուստաշոուով, որտեղ, ի տարբերություն իր նախորդների, եղել է գլխավոր կերպար, այլ ոչ թե սպասուհի կամ աղախին։ Բացի այդ, «Ջուլիա» դերը նրան բերել է «Ոսկե գլոբուս» և 1969 թվականին «Էմմի» անվանակարգը։ 1974 թվականին, երբ սիթքոմն ավարտվել է, Քերոլը վերադարձել է դրամատիկական դերերին՝ նկարահանվելով «Կլոդին» ֆիլմում, ինչի համար առաջադրվել էր «Օսկարի»։ Նա այդպիսով դարձել է միայն չորրորդ սևամորթ դերասանուհին, որն մրցանակի է առաջադրվել լավագույն դերասանուհի անվանակարգում։ Սակայն այդ ժամանակից ի վեր Քերոլը ակտիվ մնալով հեռուստատեսությունում մեծ էկրանին խաղացել է միայն մի քանի երկրորդական դերեր։ 1976 թվականին նա CBS-ում սեփական էստրադային շոուից հեռուստատեսություն վերադառնալու փորձ է ձեռնարկել, որը տևել է ընդամենը չորս էպիզոդ։

1984 թվականին Քերոլը միացել է ABC հեռուստաընկերության «Գերդաստան» սերիալի փրայմ-թայմին։ Մարմնավորել է Դոմինիկ Դևերոյին՝ Ջոն Ֆորսայթի կերպարի խորթ քրոջը, ինչպես նաև Ալեքսիսի (Ջոան Քոլինզ) թշնամուն։

Քերոլը *People* ամսագրին տված հարցազրույցում շոուից հետո հայտարարել է. «Ես ուզում եմ լինել առաջին սևամորթ սրիկան հեռուստատեսությունում»։ Նա շոուում առաջնաելույթ է կատարել 1984 թվականի մայիսի 2-ին՝ դառնալով առաջին սևամորթ դերասանուհին, որը չարագործի է մարմնավորել սերիալի փրայմ-թայմում։ Ընդհանուր առմամբ, նա հայտնվել է 72 էպիզոներում, նախքան 1987 թվականինին սերիալից հեռանալը։ Քերոլը դեր է խաղացել նաև կարճաժամկետ սպին-ոֆֆ «Գերդաստան 2-ում։ Կոլբիի ընտանիքը»` պարբերական հիմունքներով 1985-1986-ական թվականներին։

1989-1993 թվականներին Քերոլը պարբերաբար հայտնվել է «Այլ աշխարհ» սիթքոմում, ստանալով «Էմմիի» ևս մեկ անվանակարգ։ Նրա հաջորդ դերը սինդիկացված «Միայնակ աղավնի» սերիալում էր (1994-1995)։ 1996 թվականին Քերոլը գլխավոր դեր է խաղացել կանադական արտադրության «Սանսեթ Բուլվար» մյուզիքլում, իսկ 1997 թվականին հայտնվել է «Եվայի հանգրվանը» ֆիլմում` Դեբբի Մորգանի և Ջերի Սմոլետի մասնակցությամբ։ Հետագա տարիներին Քերոլը կարիերան շարունակել է բեմում, իսկ էկրանին պարբերաբար հայտնվել է «Կես և կես», «Ուժեղ դեղամիջոցը», «Սնունդ հոգու համար» և «Կրքի անատոմիա» սերիալներում՝ վերջինիս դերի համար առաջադրվելով «Էմմիի»։ 2009-2014-ական թվականներին Քերոլը նաև պարբերաբար հայտնվել Է USA Network-ի «Սպիտակ օձիք» սեիալում։

Անձնական կյանք
--------------

Քերոլը ամուսնացել է չորս անգամ, 1960 թվականին առաջին ամուսնուց ունեցել է աղջիկ։ 1960 թվականին դերասնուհին նշանվել է Սիդնի Պուատյեի հետ, սակայն այդպես էլ չեն ամուսնացել։ Դայան Քերոլը հաջողությամբ հաղթահարել է կրծքագեղձի քաղցկեղի դեմ բուժումը, դրանից հետո դառնալով հիվանդության դեմ պայքարի ակտիվիստ։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  Internet Broadway Database — 2000.
2. 1 2  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
3. 1 2  Diahann Carroll, pioneering actress and Oscar nominee, has died at age 84 — CBS News, 2019.
4. 1 2  Diahann Carroll, groundbreaking 'Julia' actress, dead at 84
5. 1 2  Tony Award Winner and Oscar Nominee Diahann Carroll Dies at 84
6. ↑
7. ↑  «Diahann Carroll Awards». Internet Movie Database. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 20-ին.
8. ↑  «Diahann Carroll- Biography». *Yahoo!*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ դեկտեմբերի 5-ին. Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
9. ↑  N.Y. singer Diahann Carroll finds Cinderella-like fame(անգլ.) // *Jet[en]* : magazine. — 1954. — Т. 5. — № 23. — С. 60—61.
10. ↑  Bob McCann (2009 թ․ դեկտեմբերի 8). «Encyclopedia of African American Actresses in Film and Television». McFarland. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 17-ին.
11. ↑  Drew, Michael. «Gifted Diahann Shortchanged». *The Milwaukee Journal (August 14, 1976)*. Վերցված է 2012 թ․ փետրվարի 9-ին.(չաշխատող հղում)
12. ↑  »Scot Haller (1984 թ․ մայիսի 14). «Diahann Carroll Dresses Up 'dynasty'». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 2-ին. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 20-ին.
13. ↑  Matt Mitovich (2008 թ․ դեկտեմբերի 2). «Exclusive: Diahann Carroll Collars Role on USA Pilot». TV Guide. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 17-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Discogs · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · Rate Your Music · Rotten Tomatoes · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 1542227321853 · BNF: 138922047 · CiNii: DA1674527X · CONOR: 103664227 · GND: 134689704 · ICCU: RAVV489015 · ISNI: 0000000055135413 · LCCN: n86102661 · NLP: a0000002901332 · NTA: 10416672X · NUKAT: n2018137590 · VIAF: 19864760 · WorldCat VIAF: 19864760 |

 |

 |