Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Առինջ (այլ կիրառումներ)

**Առինջ** (այժմ կոչվում է՝ ադրբ.՝ Ayrınc - **Այրինջ**), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում։

Պատմություն
-----------

Պատմական Շահապոնքի խոշոր հայկական գյուղերից է եղել։ Պատմական աղբյուրներում քիչ տեղեկություններ են հայտնի գյուղի մասին։

Գյուղի բնակչությունը 1970-1980-ական թվականներին տեղափոխվել է Երևանի շրջակա բնակավայրեր։

Հուշարձաններ
------------

Գյուղն ունեցել է հայկական եկեղեցի՝ Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին, որը տեղակայված է եղել գյուղի կենտրոնական հատվածում։ 1675-1677 թվականներին ավերվել է Նախիջևանի Շարիֆ խանի զավթիչների կողմից։ 1874 թվականին հին եկեղեցու փոխարեն բնակիչները նոր եկեղեցի են կառուցել, որը 1886 թվականի տվյալներով դեռևս գործում էր։ Հետագայում այն կրկին ավերվել է, որի տեղում 1930-ական թվականներին կառուցվել է գյուղի դպրոցը։

Ներկայիս գյուղից 1 կմ դեպի «Գյադուկ» կոչվող բլուրը հատվածում է գտնվում «Կույս Վառվառ» մատուռը։

Պեղումներ
---------

1960-1970-ական թվականներին գյուղի դպրոցի պատմության ուսուցիչը հին և նոր գյուղերի շրջակայքում կատարել է ուսումնասիրություններ և պեղումներ, որի արդյունքում հայտնաբերվել են էնեոլիթի, բրոնզեդարյան և միջնադարյան տասնյակ հնագիտական նյութեր՝ աղորիքներ, զարդանախշերով խեցեղեն, բրիչներ։ Աղորիքները մակույկաձև և գոգավոր են, իսկ խաղողահյութի գործիքները՝ ձագարաձև։ Գտածոների մի մասը հանձնվել է Նախիջևանի մարզային պատմության թանգարանին։

Հայտնաբերվել են նաև հին հայկական դամբարաններ և պաշտամունքի իրեր։ Նախնադարյան բնակավայրեր են հայտնաբերվել «Քհաներ» կոչվող վայրում (իրար կողք տեղակայված, գետնափոր հինգ կացարան, որոնք ունեն 4-5 մ երկարություն, 2-3 մ լայնություն և 2-2.5 մ բարձրություն)։

Շահբուզից Սիսիան տանող ճանապարհին՝ կամրջի մոտ բնակատեղի է եղել։ Մի քանի տասնամյակ առաջ նկատելի էին տների, ծառերի հետքեր, սակայն ներկայումս գյուղատեղին վերածվել է արտերի։ 1964 և 1969 թվականներին՝ մոտ 2 մ խորության մեջ, հայտնաբերվել են կարասներ։ 1971 թվականին հայտնաբերվել է 4 կարաս, որոնք հատակին եղել է գինու սև մրուր։ Շրջակայքում գտնվող արտերից հայտնաբերվել են խաղողամշակման գործիքներ։

Հայտնի անձինք
-------------

* Արգամ Այվազյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նախիջևանի ԻՍՍՀ բնակավայրերը
2. 1 2 3 4 5 6 7  Ա․ Ա․ Այվազյան, ՆԱԽԻՋԵՎԱՆ․ պատկերազարդ բնաշխարհիկ հանրագիտակ, Երևան, «Հուշարձան», 1995, էջ 167-168 — 368 էջ. — 2700 հատ, ISBN 5-8079-0911-9։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 545)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Շահբուզի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Շահբուզ** |
|  |
| 
* Աղտավ
* Արմավաշեն
* Առինջ
* Զարինե
* Զառնաթուն
* Օծոփ
* Բադամլիսու
* Բջնակ
* Դալարինք
* Գեհենիք
* Անուշավան
* Քրտն
* Ձաղա
* Ոլենի
* Կժաձոր
* Կուքի
* Քյոլք
* Աղու
* Ծավալք
* Նորս
* Բաբոնք
* Կըզըլ Կըշլաղ
* Շամեն
* Շահապոնք
* Սաղուասոնք
* Թաթերք
* Թամաշաղ
* Արքոյքայ

 | Շահբուզի շրջանը Ադրբեջանի քարտեզին |
|  |
| Լքված | 
* Ագարակ
* Բլուր
* Հեծանա
* Խնձրա
* Խոզրամիր
* Խոռունք
* Ցեցիկ
* Զուր

 |
|  |
| Պորտալ:Ադրբեջան |

 |