recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ավետիսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Վարդգես Աբգարի Ավետիսյան** (հոկտեմբերի 18, 1918(1918-10-18), Ալեքսանդրապոլ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն - հոկտեմբերի 12, 2007(2007-10-12), Երևան, Հայաստան), հայ երկրաբան, Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշան(1954), պրոֆեսոր (2000)։ ՀԽՍՀ վաստակավոր երկրաբան։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1918 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Ալեքսանդրպոլում։ 1936 թվականին ավարտել է տեղի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը, 1941 թվականին ԵՊՀ երկրաբանության ֆակուլտետը։ 1946-1954 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում, 1954 թվականից՝ ԵՊՀ երկրաբանության ֆակուլտետի ընդհանուր և կիրառական երկրաբանության ամբիոնում որպես դոցենտ, 1968-1976 թվականներին եղել է նույն ամբիոնի վարիչ, 2000 թվականից՝ պրոֆեսոր։ 1960 թվականից ՀԽՍՀ ԳԱ երկրաբանական ինստիտուտի, երկրաբանական վարչության և ԵՊՀ համալիր արշավախմբի կազմում կատարել է Վեդի գետի ավազանի մանրակրկիտ երկրաբանահետազոտական և քարտեզագրական աշխատանքներ։ 1972-1988 թվականներին զբաղվել է ՀԽՍՀ կենտրոնական հրաբխային բարձրավանդակի և միջլեռնային գոգավորությпւնների ու հնահովիտների ստորերկրյա ջրերի որոնման, հետախուզման և շահագործական պաշարների գնահատման գիտամեթոդական հարցերով, կազմել է ջրային պաշարների տեղաբաշխման քարտեզներ։ Նրա հետազոտությունները ներկայացված են շուրջ երկու տասնյակ գիտաարտադրական հաշվետվությունների, երեք մենագրությունների, վեց քարտեզների և տպադրված ութսուն գիտական հոդվածների տեսքով։ Զեկուցումներով հանդես է եկել հանրապետական, համամիութենական և միջազգային գիտաժողովներում։

Պարգևներ, կոչումներ
-------------------

1970 թվականին արժանացել է ՀԽՍՀ վաստակավոր երկրաբանի կոչման։ Պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշանով, բազմաթիվ մեդալներով, ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատվոգրով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կենսագրական հանրագիտարան, ԵՊՀ հրատ. 2009, էջ 118:


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10158 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղազանչյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Վարդան Վահանի Ղազանչյան** (հոկտեմբերի 22, 1907(1907-10-22), Վան - հունվար 1990), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1970), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1938 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Վարդան Ղազանչյանը ծնվել է 1907 թվականի հոկտեմբերի 22-ին, Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում։ 1925 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի 72-րդ աշխատանքային դպրոցը, 1930 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի սոցիալ-տնտեսագիտական ֆակուլտետը։ 1930-1932 թվականներին սովորել է նույն համալսարանի ասպիրանտուրայում։ 1929-1931 թվականներին աշխատել է Երևանի ռադիոհաղորդումների խմբագրությունում՝ որպես գաղափարական բաժնի վարիչ և գլխավոր խմբագիր։ 1933-1935 թվականներին խմբագրել է Երևանում լույս տեսնող «Տեխնիկան մասսաներին» և «Մոոպրի դրոշով» պարբերականները։ 1933-1934 թվականներին աշխատել է Հայաստանի ԿԿ Կենտկոմում որպես հրահանգիչ, ապա մամուլի սեկտորի վարիչի պաշտոնակատար, 1934-1935 թվականներին՝ Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի ուսմասվար, 1935-1938 թվականներին՝ «Խորհրդային Հայաստան» թերթում՝ որպես արվեստի և գրականության բաժնի ցարիչ, ապա պատասխանատու քարտուղար։ 1938-1939 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի արվեստի վարչության կերպարվեստի բաժնի վարիչ։ 1939-1941 թվականներին սովորել է ԽՍՀՄ ԳԱ համաշխարհային գրականության ինստիտուտի (Մոսկվա) ասպիրանտուրայում։ 1941-1945 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1931 թվականից փիլիսոփայություն է դասախոսել Երևանի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում։ 1952 թվականին «Սովետահայ գրականության հայրենասիրական գաղափարը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1951-1952 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ փիլիսոփայության սեկտորի  վարիչը։ 1957 թվականից ՀԿԿ Կենտկոմին կից մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտի մարքսիզմի դասականների երկերի հայերեն թարգմանության բաժնի վարիչն է եղել։ ԽՄԿԿ անդամ 1938 թվականից։

Երկեր
-----

* Հասարակագիտության դասագիրք, Երևան, Պետհրատ, 1932, 203 էջ։
* Կարմիր բանակը պաշտպանում է մեր հայրենիքի պատիվը, ազատությունն ու անկախությունը գերմանական զավթիչներից, Երևան, Հայպետհրատ, 1942, 17 էջ։
* Սովետական հայրենասիրության մեծ ուժը, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 56 էջ։
* Լենինը գրականության պարտիականության մասին, Երևան, 1956, 33 էջ։
* Կոմունիզմը և հումանիզմը, Երևան, 1960, 36 էջ։
* Սոցիալիստական ինտերնացիոնալիզմի մեծ ուժը, Երևան, «Հայաստան», 1973, 124 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գրական տեղեկատու։ Երևան։ «Սովետական գրող»։ 1986, էջ 269-270։
2. ↑  Հովակիմյան Բ.Մ. Հայոց ծածկանունների բառարան, 2005։ էջ 651։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10647 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վարդան Ավագյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ավագյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Վարդան Մարգարի Ավագյան** (մարտի 1, 1900(1900-03-01), Օշական, Էջմիածնի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 23, 1978(1978-06-23), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բժիշկ, թերապևտ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1960), պրոֆեսոր (1961)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1965)։

Կենսագրություն
--------------

Միջնակարգ կրթությունն ստացել է Երևանի արական գիմնազիայում, իսկ 1924 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1925-1937 թվականներին որպես բժիշկ ծառայել է ՌԿԲԿ և ՆԳԺԿ զորամասերում։ 1937 թվականի սեպտեմբերին՝ զինվորական ծառայության մայորի կոչումով թողնում է զինվորական ծառայությունը և անցնում գիտամանկավարժական գործունեություն։ Հայրենական մեծ պատերազմի սկսվելուց անմիջապես հետո կրկին զինվորական համազգեստ է հագնում։ Կարճ ժամանակ տարբեր հոսպիտալներում հոսպիտալի պետի՝ բուժական գծով տեղակալ էր, ապա՝ հոսպիտալի պետ, այնուհետև՝ վիրաբուժական պրոֆիլ ունեցող խոշորագույն հոսպիտալի պետի ու առաջատար թերապևտի պաշտոններում էր։ Հոսպիտալը պարգևատրվել է ԽՍՀՄ առժողկոմատի պատվոգրով, իսկ պետը՝ Կարմիր աստղի շքանշանով, բազմաթիվ մեդալներով ու շնորհակալագրերով, «Առողջապահության գերազանցիկի» կրծքանշանով։

1945-1950 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ Կարմիր խաչի կենտրոնական կոմիտեի նախագահ։ 1950-1952, 1954-1957 թվականներին՝ ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր թերապևտ, 1955-1975 թվականներին՝ Երևանի բժշկական ինստիտուտի սանիտարահիգիենային և մանկաբուժական ֆակուլտետների ներքին հիվանդությունների ամբիոնի վարիչ, 1963-1977 թվականներին՝ Հայաստանի սրտաբանների գիտական ընկերության նախագահ։

Հեղինակ է գիտագործնական շուրջ 60 աշխատությունների։

Երկեր
-----

* Հիպերտոնիկ հիվանդություն, Ե. 1963:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ա. Վ. Գրիգորյան, Բ. Գ. Մելքումյան, Հայաստանի բժիշկները Մեծ հայրենականում, գիրք 2, Ե. 1987, էջ 37-40:
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 8462 |

 |
Այս հոդվածը երաժիշտի    մասին է․ 5-րդ դարի զորավարի համար տես՝ Վարդան Մամիկոնյան։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մամիկոնյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Վարդան Լևոնի Մամիկոնյան** (օգոստոսի 27, 1970(1970-08-27), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դաշնակահար։ Ջութակահար Լևոն Մամիկոնյանի որդին է։

Կենսագրություն
--------------

Վարդան Մամիկոնյանը ծնվել է 1970 թվականի օգոստոսի 27-ին Երևանում, ջութակահար Լևոն Մամիկոնյանի ընտանիքում։ Դաշնամուրի առաջին ուսուցիչը եղել է հայրը։ Յոթ տարեկանում ունեցել է առաջին մենահամերգը։ 1988 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայի Կենտրոնական երաժշտական դպրոցը, 1995 թվականին՝ «Պիանիստիկա» ակադեմիան (Իտալիա)։ 1988-1991 թվականներին սովորել է Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայում (Վալերի Կոստելսկու դասարան)։ 

Համերգներով շրջագայել է Հայաստանում, Ռուսաստանում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, ԱՄՆ-ում, Իտալիայում, Արգենտինայում և այլուր։

Վարդան Մամիկոնյանի արվեստին բնորոշ են կատարողական վարպետությունը, երաժշտական ստեղծագործությունների ինքնօրինակ մեկնաբանումը։ 

1991 թվականին Վարդան Մամիկոնյանը բնակություն է հաստատել Ֆրանսիայում։ 

2008 թվականին Յոհան Սեբաստիան Բախի, Յոհաննես Բրամսի, Պյոտր Չայկովսկու, Առնո Բաբաջանյանի դաշնամուրային ստեղծագործությունների կատարմամբ հանդես է եկել Բեյրութում։

Մենահամերգներով հանդես է եկել Նյու Յորքի «Քարնեգի հոլում» (1993), Լոնդոնում, Մյունխենում, Բեռլինում, Վիեննայում, Ցյուրիխում, Փարիզում, Մադրիդում, ԱՄՆ-ի և Հեռավոր Արևելքի քաղաքներում։

Մրցանակներ
----------

* 1981 – Վիլնյուսի համամիութենական մրցույթի 1-ին մրցանակ,
* 1990 – Ի. Լֆերբյուրի անվան միջազգային մրցույթի Մեծ մրցանակ (Փարիզ),
* 1992 – «Դաշնամուրի վարպետներ» միջազգային մրցույթի 1-ին մրցանակ (Մոնակո)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Դաշնակահար Վարդան Մամիկոնեան Անգամ Մը Եւս Հմայեց Հանդիսատեսները
2. ↑  Վարդան Մամիկոնյան – *aravot.am*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վարդան Մամիկոնյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Վարդան (Վիկտոր) Գեորգի Մեշտուճյան** (1869, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - 1942), ռումինահայ հրապարակախոս, մանկավարժ, գրող, պատմաբան, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել, ապա դասավանդել է Կ․ Պոլսի Ենի Գափու թաղամասում՝ հոր բացած Մեշտուճյան վարժարանում։ 1890-ական թթ․ կեսին, հետապնդվելով թուրք ոստիկանությունից, անցել է Բուլղարիա, 1896-1897 թվականներին աշխատակցել է «Իրավունք» թերթին, 1898 թվականին գրող Երուխանի հետ հիմնադրել «Շարժում» թերթը։ 1899 թվականին տեղափոխվել է Բուխարեստ։ 1906 թվականին հրատարակել է «Աուրորա», 1924-1942 թթ «Արարատ» ռումինական հայագիտական ամսագրերը։ Եղել է 1920 թվականին Բուխարեստում վերաբացված Միսաքյան ազգային վարժարանի տնօրենը, հայ գաղթականների հարցով զբաղվող «Ռումինիայի հայերի միության» ընդհանուր քարտուղարը, ապա՝ տնօրենը։ Մեշտուճյանը հրապարակել է ռումինական «Նախագծեր և ֆիլմեր» (1913) պատմվածքների ժողովածուն, «Զետտա» (1916) վեպը, «Բուխարեստ Սահարա» (1913), Երուսաղեմ (1914) ուղեգրությունները, «Հայոց պատմություն» (1923-1926) պատմաքննական երկը։ Ռումինիայում է թարգմանել Հ․ Զոհրաբյանի «Հայ եկեղեցու պատմությունը քրիստոնեության մուտքից մինչև մեր օրերը» (1934), «Հայկական պատարագը» (1937), կազմել և թարգմանել «Հայ բանաստեղծների փոքր ժողովածու»-ն (1934)։ Ֆրանսերենից ռումիներեն է թարգմանել Վ․ Հյուգոյի «Թշվառները» (1913), Գի դը Մոպասանի նովելներից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 466.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 466)։*  |
**Վարդան Արմենի Տիգրանյան** (դեկտեմբերի 21, 1906(1906-12-21), Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 7, 1974(1974-08-07), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կոմպոզիտոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961)։

Կոմպոզիտոր, հասարակական գործիչ Արմեն Տիգրանյանի որդին, ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար Էդմոնդ Տիգրանյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

1930-1932 թվականներին սովորել և ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան, 1941 թվականին՝ Լենինգրադի կոնսերվատորիան։

Վարդան Տիգրանյանի հուշատախտակը Երևանում

Ստեղծագործություններ
--------------------

Գրել է «Սոս և Վարդիթեր» օպերան (1957), «Մեծ հարսանիք» (1945), «Շիրակ, իմ սեր» (1970) օպերետները, «Աղբյուրի մոտ» երաժշտական կատակերգությունը (1949), «Հանդիսավոր կանտատ» (1942), «Պարային սյուիտ» (1943), դաշնամուրային պիեսներ, զուգանվագ կլառնետի և դաշնամուրի համար, վոկալ երկեր, թատերական երաժշտություն, մշակել աշուղական երգեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Carnegie Hall linked open data — 2017.
3. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հանրային ռադիոյի արխիվ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000028374830 · LCCN: n00048282 · VIAF: 18456144 · WorldCat VIAF: 18456144 |

 |
**735 թվականի Վայոց ձորի երկրաշարժից** տուժել է ներկայիս Վայոց ձորի մարզի մեծ մասը։

Հաղորդվում է, որ երկրաշարժն ավերել է մի ամբողջ հովիտ։ Զոհերի թիվը եղել է առնվազն 10,000 մարդ։ Հայկական աղբյուրները հայտնում են, որ երկրաշարժն առաջացրել է շենքերի փլուզումներ, մի քանի սողանքներ, և տեղի է ունեցել տարածքի ջրամատակարարման ցանցի փոփոխություններ։ Երկրաշարժի մասին պահպանված ամենավաղ սկզբնաղբյուրը Մովսես Կաղանկատվացու տարեգրությունն է (X դար)։ Նա հայտնում է, որ երկրաշարժն ուղեկցվել է Մոզ քաղաքի սահմանների վրա «անթափանց խավարով»։ Նրա պատմության համաձայն՝ երկիրը 40 օր շարունակ ցնցվել է, որին զոհ է գնացել մոտ 10000 մարդ։ Կաղանկատվացու խոսքով՝ հենց այս երկրաշարժի պատճառով է տարածքը կոչվել «Վայոց ձոր», որը նա թարգմանում է որպես «վայերի ձոր» (վշտերի ձոր)։

Երկրաշարժի մասին ավելի մանրամասն ներկայացնում է պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանը (13-րդ դար)։ Նա երկրաշարժը դիտում էր որպես աստվածային պատիժ։ Նա հայտնում է թանձր խավարի մասին, որը 40 օր շարունակ ծածկել էր տարածաշրջանը, բայց հայտնում է մեկ, հզոր և ավերիչ երկրաշարժի մասին։ Հաղորդվում է, որ երկրագնդի ցնցումները մեծ վնաս են հասցրել տարածաշրջանին՝ սկսած անդունդների խորքից մինչև մեծ բարձունքները։ Նա երկրակեղևի տատանումները համեմատում է ծովի ալիքների հետ։ Պատմիչը հայտնում է լեռների փլուզման, ժայռերի ամբողջական փլուզման մասին։ Ընդհանուր տները և գեղեցիկ պալատներն իրենց բնակիչների համար դարձան գերեզմաններ։ Աղբյուրներն ու գետերը չորացան։ Խորքից լսվում էին մարդկային ձայների նման ձայներ, որոնք, ըստ տեղեկությունների, խոսում էին վայ հովտի մասին։ Նրա գնահատմամբ՝ հայտնի 10000 զոհերը եղել են գրանցված հարկատուներ։ Ստույգ ոչ ոք չգիտի, թե քանի մարդ է զոհվել երկրաշարժից։

Կիրակոս Գանձակեցին (13-րդ դար) տալիս է Օրբելյանի պատմության համառոտ շարադրանքը։ 767-769 թվականներին հայկական սինաքսարում հակիրճ հիշատակվում է երկրաշարժը։

Խորհրդային աղբյուրները հայտնում են, որ երկրաշարժի հետքերը հաստատվել են գեոմորֆոլոգիական վերլուծություններով և տարածաշրջանի օդային լուսանկարչությամբ։ Վայոց ձորի հովիտը ներառում է մի շարք վանական բնակավայրեր, որոնցից ոչ մեկը չի թվագրվում 9-րդ դարով։ Տարածաշրջանում հնագիտական պեղումներ չեն իրականացվել։ Ենթադրվում է, որ երկրաշարժը ավերել է տեղի կրոնական կենտրոնները, որոնք հետագայում վերակառուցվել են։ Չկան կոնկրետ հիշատակումներ ավերված գյուղերի մասին։

Մինչ հայկական աղբյուրները Վայոց ձոր անվանումը վերագրում են այս երկրաշարժին, տեղանունն արդեն հանդիպում է 7-րդ դարի աշխարհագրական տեքստում։ Անհասկանալի է, թե արդյոք այս վաղ հիշատակումը տեքստի ավելի ուշ լրացումն է, թե եղել է բնօրինակ աշխատանքի մաս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Guidoboni, Traina, 1995, p. 119-120

Աղբյուրներ
----------

* Guidoboni, Emanuela; Traina, Giusto (1995), *A new catalogue of earthquakes in the historical Armenian area from antiquity to the 12th century*, Annals of Geophysics,
| **՞**Վուլկանոդոն |
| --- |
| Վուլկանոդոն  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
| Վերնակարգ | Դինոզավրեր |
| Կարգ | Մողեսներ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ցեղ | Զաուրոպոդներ |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Vulcanodon

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Վուլկանոդոն** (լատին․՝ Vulcanodon — «Հրաբխի ատամ») մտնում է զաուրոպոդների դասի դինոզավրերի տեսակներիի մեջ։

Բնութագիր
---------

Վուլկանոդոնը ունի ոչ մեծ չափեր, նրա երկարությունը կազմում է 6.5 մետր, իսկ բարձրությունը մարդու հասակից մի փոքր բարձր՝ մոտ 1.9 մետր։ Ունի երկար պարանոց և պոչ, որոնք համարժեք են նրա մարմնին։ Նա պատկանում է խոտակեր մողեսների դասին՝ որոնց սննդի հիմնական բաղադրիչներն են տերևները, խոտերը և մյուս բուսատեսակները, որոնք նա կուլ է տալիս, որովհետև ատամները ծամելու ընդունակ չէին։ Վուլկանոդոնը բնակվում էր Հարավային Աֆրիկայում (Զիմբաբվե), մոտ 208-201 միլիոն տարի առաջ։

Հայտնագործում
-------------

Վուլկանոդոնին նկարագրել է հնէաբան Մայքլ Ռաատը՝ Վիտվաթերսրանդյանանի համալսարանից 1972 թվականին։ Սկզբնական շրջանում Վուլկանոդոնը դասվում էր ամենակերների շարքին՝ իր ատամներիի կառուցվածքի շնորհիվ, որոնք գտնվել էին պեղումների ժամանակ։ Ավելի ուշ պարզվել էր, որ նրա ատամները պատկանել են ուրիշ մողեսի։ Դրանից հետո Մայքլ Ռաատը իր նկարագրության մեջ շտկեց իր իսկ սխալը։ Սխալը նա կատարել էր վզի և գլխի բացակայության պատճառով։

Դասակարգում
-----------

### Տաքսոնոմիա

```
Զաուրոպոդներ
  `--+--+--Antetonitrus
          |    `—Lessemsaurus 
     `--+--Chinshakiangosaurus
               |--Gongxianosaurus
               |--Isanosaurus
               |--Kotasaurus
               `--+--?Vulcanodontidae
          |   |--Tazoudasaurus
          |   `--**Vulcanodon**
                    `--+--Spinophorosaurus
            ՝-->Eusauropoda
```

Գրականություն
-------------

* Ամեն ինչ դինոզավրերի մասին СЗКЭО 2008 ISBN 978-5-9603-0089-6
* Սթիվ Փարկեր. Դինոզավրերի տրիումֆ ISBN 5-7839-0035-4

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778788789 |

 |
**Սոֆյա Գալեչկո** (ուկրաիներեն՝ Софі́я Гале́чко, մայիսի 3, 1891(1891-05-03), Նովի-Սոնչ, Lesser Poland Voivodeship, Լեհաստան - օգոստոսի 31, 1918(1918-08-31), Նադվորյանսկի շրջան, Իվանո-Ֆրանկովսկի մարզ), ուկրաինացի ռազմական գործիչ, առաջին ուկրաինուհի սպան (Ուկրաինական սեչական հրաձիգների (ՈւՍՀ) լեգեոնի խորունժ)։

Կենսագրություն
--------------

Սոֆյա Գալեչկոն ծնվել է փոստային պաշտոնյայի ընտանիքում։ Ավարտել է Գրացի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետը։ Մասնակցել է Ուկրաինայի ազգային երիտասարդական շարժմանը։ Եղել է «Պլաստ» սկաուտական կազմակերպության անդամ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին նրանք կամավոր միացել են ՈւՍՀ լեգեոնին։ Սկզբում եղել է բուժքույր, ավելի ուշ մարտական ստորաբաժանումների հետ ուղարկվել է ռազմաճակատ, ծառայել որպես հետախույզ, հրաձիգ և վաշտի հրամանատար։ 1914 թվականի սեպտեմբերից ծառայել որպես խորունժ, Զենոն Նոսկովսկու հրամանատարությամբ հրաձգային վաշտի հրամանատար։ Աչքի է ընկել Տերնոպոլի շրջանի մարտերում։ 1915 թվականի սեպտեմբերի 14-ին որպես վաշտի հրամանատար իր հմուտ գործողություններով փրկել է ՈւՍՀ բանակի ստորաբաժանումը պարտությունից։ 1914 թվականի նոյեմբերի 10-ին պարգևատրվել է Արիության համար արծաթե մեդալով։

Մասնակցել է Կարպատների մարտերին (1914-1915, ձմեռ), աչքի է ընկել Մակովկա լեռան ճակատամարտում, որի համար Պոդոլիայում (1916) արժանացել է երկրորդ արծաթե «Արիության համար» մեդալի։

1916 թվականի ապրիլից ծառայել է ՈւՍՀ լեգեոնի պահեստային մասում։ Ողբերգականորեն մահացել է Պասեչնայա գյուղի մերձակա լեռնային գետում լողալիս։ Նրան թաղել են Ռոզտոկա բնակավայրում։

Պարգևներ
--------

* Արիության համար արծաթե մեդալ (Ավստրիա-Հունգարիա) (երկու անգամ)

Հիշատակ
-------

* 1990 թվականի նոյեմբերին Գալեչկոյի գերեզմանին հուշարձան է կանգնեցվել,
* Իվանո-Ֆրանկովսկում և Արևմտյան Ուկրաինայի այլ քաղաքներում կան Սոֆյա Գալեչկոյի անվամբ փողոցներ։

Գրականություն
-------------

* Луговий О. Визначне Жіноцтво України. 251 с. Торонто,1942
* Литвин М. Науменко К. Українські січові стрільці. К. 1992.
* Дмитерко-Ратич. Зі зброєю в руках: Пам`яті Софії Галечко. «Наше життя», 1958, ч. 10
* За волю України: Історичний збірник УСС. 608 с. Нью-Йорк, 1967

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Український жіночий героїзм

Արտաքին հղումներ
----------------

* 90 років тому трагічно загинула українська амазонка Софія ГалечкоArchived 2017-07-07 at the Wayback Machine.
* Похорон хор. УСС Софії Галєчко

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1053564716 · VIAF: 309635973 · WorldCat VIAF: 309635973 |

 |
**Վարրի**, քաղաք Նիգերիայում, նավթարդյունաբերության հիմնական կենտրոնը Դելտա նահանգում։ Բնակչությունը կազմում է շուրջ 1 մլն մարդ։

Պատմություն
-----------

Միջնադարում Վարրին ներառվել է Բենինի, իսկ հետո իստեկիրի թագավորության կազմում։ Քաղաքի դերը զգալիորեն աճել է 15-րդ դարից տրանսատլանտյան առևտրաշրջանի ընթացքում, երբ դրան հասան պորտուգալացի նավաստիները։ Վարին ծառայել է որպես խոշոր նավահանգիստ, որի միջոցով անցնում էր Բենին գետի վրա գտնվող բեռների մեծ մասը։ Այդ ժամանակ պորտուգալացի և հոլանդացի առևտրականների կողմից ձեռք բերված հիմնական ապրանքներից մեկը ստրուկներն էին։ XIX դարի առաջին կեսին ստրուկների վաճառքն արգելելուց հետո Վարրին դարձել է արմավենու յուղի, արաբական խեժի, կակաոյի, ընդեղենի և գործվածքների առևտրի կենտրոն:.

20-րդ դարի սկզբին գաղութային կառավարման հաստատումից հետո Վարրին դարձավ քաղաքական կենտրոն.

1990-ականների վերջին Վարրին և հարակից շրջանները դարձել են էթնիկ բախումների թատերաբեմ իջոյի, իթսեքիրի և Ուրհոբոյի միջև։

Ժողովրդագրություն
-----------------

Բնակչությունը զգալիորեն աճել է 1960-ականներից սկսած, երբ շրջակայքում հայտնաբերվել է նավթի պաշարներ։

Կլիմա
-----

Վարրին շրջապատված է արևադարձային խոնավ անտառներով և ճահիճներով։ Տարվա մեծ մասը քաղաքում խոնավությունը բարձր է։ Չոր եղանակը շարունակվում է նոյեմբերից – ապրիլ, իսկ տարվա մեծ մասը անձրևոտ եղանակ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Retrieved 13 января, 2008
2. ↑  *Ekeh, Peter Palmer* Warri City and British Colonial Rule in Western Niger Delta. — Urhobo Historical Society, 2005. — С. 31. — ISBN 9780649247

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4485281-2 · LCCN: n86034720 · VIAF: 141976488 · WorldCat VIAF: 141976488 |

 |
| **՞**Սպիտակափոր մանգաղաթև |
| --- |
| Սպիտակափոր մանգաղաթև  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Մանգաղաթևներ |
|
|
|
| Ընտանիք | **Մանգազաթաթևներ** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| ***Apus melba*** |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սպիտակափոր մանգաղաթև** (լատին․՝ Apus melba), մանգաղաթևների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, քիչ տարածված։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 20-22 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 54-60 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 110 գ։ Մարմինը վերևից, կրծքի շերտը, պոչի ստորին մակերեսը և թևատակը դարչնագույն են։ Կոկորդը և փորը սպիտակ են։ Թռիչքի ընթացքում շատ գեղեցիկ ու գրավիչ է՝ սևի ու սպիտակի համադրությամբ։ Ցերեկը մշտապես անցկացնում է օդում, հանգստանում է ժայռերի ու պատերի վրա։ Երկար թևերն ու կարճ ոտքերը թռչունին խոչընդոտում են գետնից պոկվելուն։ Ենթադրվում է, որ քնում է թռիչքի ընթացքում։

Կենսակերպ
---------

Ձայնը դողդոջուն է, ուժգին, որն աստիճանաբար վերածվում է մարող գվվոցների։ Բնակվում է ուղղաբերձ ժայռերով լեռներում, քարանձավներում և խոր ձորերում։ Սնվում է թռչող անողնաշարավորներով։ Գարնանային վերադարձը՝ ապրիլի 1-ին տասնօրյակին։

Բնադրում
--------

Սպիտակափոր մանգաղաթևի ձուն
Բնադրումը գաղութային է (մի քանի տասնյակից մինչև մի քանի հարյուր զույգ թռչուն)։ Բնադրագույգերը ձևավորվում են ապրիլի ընթացքում։ Կենսաբանական բոլոր պահանջների (սնում, ծարավի հագեցում, բնի կառուցման համար նյութերի հայթայթում) կատարումը և զուգավորումը տեղի են ունենում թռիչքի ընթացքում։ Բույնը գավաթաձև է՝ թքով կպցրած բույսերից ու փետուրներից։ Բնադրում է ժայռաճեղքերում։ Առաջին ձվերը բներում հայտնվում են հավանաբար ապրիլ-մայիսի սկզբին։ Դնում 130 մմ տրամագծով, սպիտակ 3 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ հունիսից հուլիսի 1-ին տասնօրյակը։ Ձագերը հայտնվում են հուլիսի ընթացքում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սպիտակափոր մանգաղաթևը Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · GBIF · NCBI · ITIS TSN |

 |
Ռուսական վառարան
**Վառարանային ջեռուցում**, տեղային ջեռուցման տեսակ, երբ շենքը տաքացվում է այնտեղ տեղադրված ջեռուցիչ վառարաններով։ Կառուցվածքի պարզության և տեղական վառելիքր շարունակ։ Ջեռուցիչ վառարանի հիմնական տարրերն են․ վառելիքի խուցը (վառելիքը այրելու համար), գազանցքերը, որոնցով անցնում են վառելիքի խցից եկող տաք գազերը, ծխնելույզը։ Վառելիքի այրումից վառարանում առաջացած ջերմությունը շենք է հաղորդվում վառելիքի խցի պատերով և գազանցքերով, սառած գազերը դուրս են գալիս ծխնելույզով։ Վառելիքի խցի և գազանցքերի պատերը պատրաստվում են աղյուսաշարվածքից, հրակայուն բետոնից, խեցենյութերից, մետաղից, կրակակայուն այլ նյութերից։ 

Վառարանի արտաքին մակերևույթը (ջերմությունը շենք է հաղորդում) կարող է լինել սվաղված, դրվագված հախճասալիկներով, պողպատե կամ ասբեստացեմենտային թերթերով։ Տարբերում են վառելիքային ջեռուցմանման երկու հիմնական տեսակ, *ընդհատ գործողության* (վառում են օրական 1-2 անգամ՝ որոշակի ընդմիջումներով, որոնց ընթացքում վառարանը հովանում է, օրվա ընթացքում ջերմահաղորդումն անհամաչափ է և *երկարատև* (կամ անընդհատ այրման (լիաբեռնում են մի քանի օրվա վառելիքով, օգտագործում վառելիքի միայն որոշակի տեսակներ, հեղուկ, բրիկետավորված, տեսակավորված ածուխ են)։ 

Վառարանային ջեռուցման գործելակերպը հատկապես տարածված է Ռուսաստանի առավելապես գյուղական շրջաններում, որտեղ լայն տարածում էր ստացել, այսպես կոչված, ռուսական վառարանը։ Վերջինս ունի պարզ կառուցվածք, օգտագործվում է շենքերը տաքացնելու, սնունդ պատրաստելու, հաց թխելու համար և այլն։ Վառելիքային ջեռուցման կիրառվում է սակավահարկ շենքեր ունեցող շրջաններում, որտեղ չկան կենտրոնացված ջերմամատակարարման համակարգեր։ Վառելիքային ջեռուցման առավելություններն են ջեռուցման մյուս տեսակների համեմատ սարքավորման ցածր արժեքը, ջեռուցվող շենքերի օդափոխության (օդափոխանակության) առկայությունը, թերություններն են․ համեմատաբար ցածր օ․ գ․ գ-ն (միջին հաշվով 0,6-ից ոչ բարձր), ջեռուցվող շենքում (օրվա ընթացքում) օդի ջերմաստիճանի զգալի տատանումներն ու անհամաչափությունը (գլխավորապես ընդհատ գործողության վառարանների դեպքում), վառարանի զբաղեցրած օգտակար մակերեսի կորուստը, շենքի կեղտոտումը վառելիքով, խարամով, մոխիրով, հրդեհավտանգությունը։ Նշված թերությունները սահմանափակում են ժամանակակից բնակարանաքաղաքացիական շինարարության մեջ կիրառումը․ բազմաթիվ շենքերում Վառարանային ջեռուցումը փոխարինվում է կենտրոնական ջեռուցմամբ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վառարանային ջեռուցում Archived 2021-05-12 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 285)։*  |
**Վասիլի Իվանովիչ Շտերնբերգ** (ռուս.՝ Васи́лий Ива́нович Ште́рнберг, փետրվարի 12, 1818(1818-02-12), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 8, 1845(1845-09-08), Հռոմ, Պապական մարզ), գեղանկարիչ, ժանրիստ և բնանկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1818 թվականի փետրվարի 12-ին, Սանկտ Պետերբուրգում, պաշտոնյայի ընտանիքում։ Նախ ազատ ունկնդիր է եղել Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում, իսկ արդեն 1835 թվականին պաշտոնապես դարձել է ակադեմիայի անդամ։ Նրա գեղանկարչության ուսուցիչը եղել է Մաքսիմ Վորոբյովը։ Բացի բնանկարներից, Շտերնբերգը զբաղվել է նաև կենցաղային գեղանկարչությամբ, հենց ակադեմիայում հաստատվելու օրերից նա նկարել է ծաղրանկարներ, որոնց շնորհիվ մեծ ուշադրության է արժանացել իր ուսուցիչների և ընկերների կողմից ակադեմիայում։ Ամառային արձակուրդները նա անց է կացրել Կաչանովկայում, իր մեկենաս Գ. Ս. Տարնովսկու կալվածքում։
Այդ ճանապարհորդությունների արդյունքում նա նկարել է կտավներ` նկարված ջրաներկով և մատիտով։ Այդպիսի նկարների թվում է 1837 թվականին ջրանկարած «Տոնավաճառ Իչնե քաղաքում» կտավը, որի համար ակադեմիայում Շտերնբերգին շնորհվել է փոքրիկ ոսկե մեդալ, նկարը ձեռք է բերել Նիկոլայ I թագավորը իր կնոջ ալբոմի համար։ 1837 թվականին «Զատկի նվիրաբերություն Փոքրիկ Ռուսաստանում» նկարի համար նա արժանացավ մեծ ոսկե մեդալի և XIV դասարանի ուսուցչի կոչմանը։ 1840 թվականին նա Կոմս Պեռովսկու փորձագիտական խմբի հետ ճանապարհորդել է Օրենբուրգից մինչև Խիվա, այնուհետև ուղարկվել է Իտալիա, որպես ակադեմիայի թոշակառու։ Բնակություն հաստատելով Հռոմում, նա ջանասիրաբար շարունակում է աշխատել։ Շտերնբերգը մահացել է 1845 թվականի սեպտեմբերի 8-ին` ապրելով ընդամենը 27 տարի։

Աշխատանքներ
-----------

* «Տոնավաճառ Իչնե քաղաքում»
* «Զատկի նվիրաբերություն Փոքրիկ Ռուսաստանում» (1838)
* «Կողպեքներով խաղ Գ. Ս. Տանովսկու հողատարածքում»
* «Գ. Ս. Տանովսկու հողատարածքը Կաչանովկայում» (1837)
* «Հողմաղացը տափաստանում»
* «Հովիվը» (1836-38)
* «Պանդոկ Փոքրիկ Ռուսաստանում» (1837)
* «Կիևի մոտ գտնվող Վլադովսկու վանքը»
* «Անցնելով Դնեպրով` Կիևի մոտով» (1837),
* «Տեսարանը Կիևում»
* «Տեսարան Պոդոլից Կիևում» (1837)
* «Իտալուհիները լճակի մոտ»
* «Սովորական իտալացին» (այս երկու կտավներն էլ գտնվում են գեղարվեստական ակադեմիայի թանգարանում)
* «Թղթախաղ խաղացող իտալացի գյուղացիներ»
* «Երիտասարդ իտալացու գլխի էտյուդ»
* «Ծեր իտալացու գլխի էտյուդ»
* «Նեմի լիճը»
* «Ալբանոի հարևանությամբ»
* «Տերևների էտյուդ»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Штернберг, Василий Иванович»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Ռուսական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 1046164963947424300009 · WorldCat VIAF: 1046164963947424300009 |

 |
| **՞**Սպունգներ |
| --- |
| Սպունգներ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Սպունգներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Porifera

 |
|  Դասերը |
| 
* Կրային սպունգներ (*Calcarea*)
* Սովորական սպունգներ (*Demospongiae*)
* *Homoscleromorpha*
* Վեցճառագայթանի սպունգներ (*Hexactinellida*)

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**46861**NCBI**6040**EOL**3142**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սպունգներ** (լատին․՝ Porifera կամ Spongia), բազմաբջիջ անողնաշարավոր կենդանիների պարզագույն տիպ է։ Ներկայումս հայտնի է սպունգների շուրջ 5000 տեսակ՝ տարածված գլխավորապես ծովերում և օվկիանոսներում։ Ունի 4 դաս՝ կրային սպունգներ, կորալյան սպունգներ, ապակյա սպունգներ և սովորական սպունգներ։ Մարմնի բարձրությունը մի քանի մմ-ից մինչև 1.5 մ է։ Ջրային, նստակյաց կենսակերպի կենդանիներ են։

Տիպիկ սպունգները ունեն գլանի կամ գավաթի ձև։ Մակերևույթին կան բազմաթիվ ծակոտիկներ, որոնք հաղորդակցվում են մարմնի պատերում գտնվող խողովակների հետ։ Իսկական հյուսվածքներ և օրգաններ չունեն։ Երկշերտ են։ Բջիջների արտաքին շերտը կազմված է տափակ էպիթելից, ներքինը՝ հատուկ մտրակաօձիքավոր (խոանոցիտներ) բջիջներից։ Ներքին շերտում կան նաև բջիջներ, որոնք կարողանում են կեղծ ոտիկների միջոցով որսալ օրգանական մնացորդներն ու մարսել։ Շերտերի միջև գտնվում է դոնդողանման, ոչ բջջային մեզոգլեան։

Համարյա բոլոր սպունգները ունեն սիլիկահողային, կրային ասեղներից կամ սպիտակուցային թելիկներից կազմված կմախքային գոյացություններ։ Խոանոցիտների մտրակների համաձայնեցված շարժումների շնորհիվ ջուրը մտնում է սպունգների ծակոտկիները և անցնելով խողովակների համակարգով դուրս է գալիս։ Ջրի հետ թափանցում են սննդի մասնիկները (դետրիտ, նախակենդանիներ, բակտերիաներ և այլն) և դուրս գալիս նյութափոխանակության արգասիքները։

Սպունգները նյարդային բջիջներ չունեն և արտաքին գրգիռներին թույլ են արձագանքում։ Սպունգների մեծամասնությունը ապրում է գաղութներով։ Բողբոջման հետևանքով առաջացած օրգանիզմները սովորաբար չեն անջատվում և աստիճանաբար գոյանում են մեծ քանակությամբ անհատներից կազմված, տարբեր ձևի խոշոր գաղութներ։

Սովորաբար հերմաֆրոդիտ են։ Բազմանում են սեռական և անսեռ եղանակներով։ Գործնական նշանակությունը չնչին է։ Որոշ տեսակներ օգտագործվում են տեխնիկական, բժշկական և կոսմետիկական նպատակներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Шарова И. Х.* Зоология беспозвоночных — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС, 2005 — С. 108 — ISBN 978-5-87317-491-1


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · MESH ID · Treccani · Universalis |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 119403564 · GND: 4053694-4 · LCCN: sh85126853 · LNB: 000317964 · Microsoft: 2778849931 · NDL: 00564603 · NKC: ph114707 |

 |

 |
**«Տաղանդ և բթամտություն»**, Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից մեկը, որն առաջին անգամ տպագրվել է 1898 թվականի դեկտեմբերի 20-ին։

Պատմություն
-----------

Հոդվածն առաջին անգամ հրատարակվել է 1898 թվականի դեկտեմբերի 20-ին «Տարազ» շաբաթաթերթի № 49-ի 1113-1114-րդ էջերում։ Ապա տպագրվել է Երևանում 1935 թվականին տպագրված, Նվարդ Թումանյանի կազմած և խմբագրած «Թումանյանը քննադատ» գրքի 66-68-րդ էջերում։ Այնուհետև հրատարակվել է Հովհաննես Թումանյանի «Երկերի ժողովածու վեց հատորով» (1940-1959 թվականներ) շարքի 4-րդ հատորի 56-58-րդ էջերում։

Թումանյանի երկերի լիակատար ժողովածուի 6-րդ հատորում արտատպվել է «Տարազ» շաբաթաթերթից։

Թեմա
----

Հոդվածում Թումանյանը նկատի է ունեցել Հ․ Սևյանի «Թատրոնի շուրջը» հոդվածը, որտեղ ծաղրուծանակի է ենթարկում դերասան Կարապետ Գալֆայանին։ «Բայց շատ տարօրինակ կերպով,-կարդում ենք հոդվածում,-հայտնվեց այս նորածինը, մեր աչքի առաջ եղած ոչինչը 6 ամիս հետո մի ինչ դարձավ, մի տարուց հետո տաղանդ և այժմ, մոտ երկու տարի՝ «աստղ», «արտակարգ երևույթ», «արդեն իր փառացն դափնիներուն մեջ», «հանճար» և վերջապես «երկրորդ Ադամյան»։»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թումանյան Հովհաննես (1994)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն։ էջեր 588–589
2. ↑  Մուրճ, 1898, № 10-11, էջ 1578-1579։
Ուլմանիսը Լատվիայի նախարարների ուղեկցությամբ, 1934 թվականի լուսանկար
Ուլմանիսի հուշարձանը Ռիգայում
**1934 թվականի մայիսի 15-ի պետական հեղաշրջում**, Լատվիայի իշխանության հակասահմանադրական զավթում վարչապետ Կառլիս Ուլմանիսի կողմից, որը դադարեցրեց սահմանադրությունը և արձակեց սեյմը։ Երկրի բոլոր քաղաքական կուսակցությունները լուծարվել էին, իսկ շատ թերթեր՝ փակվել։

1934 թվականի մայիսի 15-ի լույս 16-ի գիշերը զորքերը, ոստիկանները և այզսարգիները գրավեցին Ռիգայում գտնվող բոլոր պետական ​​կառույցները։ Վարչապետ Ուլմանիսի և Ռազմական նախարար գեներալ Բալոդիսի ստորագրությամբ հրատարակվեց հրամանագիր ամբողջ երկրում վեց ամիս ժամկետով ռազմական դրություն հայտարարելու մասին (շարունակվեց մինչև 1938 թվականը)։ Միևնույն ժամանակ դադարեցվել էր սեյմի գործունեությունը մինչև սահմանադրության «բարեփոխումների» իրականացումը (սեյմը այդպես էլ չի վերականգնվել)։ Նախագահ Ալբերտ Կվիեսիսին հնարավորություն տրվեց պաշտոնավարել մինչև սահմանադրական լիազորությունների ժամկետի ավարտը՝ մինչև 1936 թվականի ապրիլը։

Հեղաշրջումն անարյուն էր, հասարակությունը բողոքներով ելույթ չի ունեցել։

Մոտ երկու հազար մարդ ձերբակալվեց, այդ թվում՝ Լատվիայի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցության առաջնորդներից շատերը։ Շատերը շուտով ազատ արձակվեցին, ամենաերկար կալանքը չի գերազանցել մեկ տարին։

Սահմանադրական իրավունքի մասնագետ Կ. Դիշլերսը 1935 թվականին առաջարկեց հեղաշրջումը հասկացությունը որպես այլոց գործողության ինստիտուտի հանրային իրավունքի կիրառում առանց հանձնարարականի (լատին․՝ negotiorum gestio)

Խորհրդային պատմագրության մեջ Լատվիայում հեղաշրջումն անվանվեց ֆաշիստական։ Անգլիացի պատմաբաններ Պ. Դևիսը և Դ. Լինչը նկարագրում են այս իրադարձությունները որպես «ֆաշիստական ​​գյուղացիական միության կողմից իշխանության ձեռքբերում և Ուլմանիսի՝ որպես դիկտատորի ձևավորում»։

Տես նաև
-------

* Ռազմական հեղաշրջում Լիտվայում (1926)
* Ռազմական հեղաշրջում Էստոնայում (1934)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  История Латвии: XX век, 2005, էջ 164
2. ↑  *Dišlers K.* Negotiorum gestio publisko tiesību novadā. Tieslietu ministrijas vēstnesis, Nr. 1/1935
3. ↑  Latvijas Padomju enciklopēdija. — Rīga: Galvenā enciklopēdiju redakcija, 1983. — Т. 3. — С. 258.
4. ↑  Peter Davies and Derek Lynch. The Routledge companion to fascism and far-right. 2002. p. 22

Գրականություն
-------------

* *Жагарс Э.* Фашистский переворот 15 мая 1934 года. В кн.: Латвия на грани эпох II — Рига: Авотс, 1988 — стр. 59—77. ISBN 5-401-00286-6:
* Jēkabsons, Ēriks, Ščerbinskis, Valters (sastādītāji). Apvērsums. 1934. gada 15. maija notikumi pētījumos un avotos. Rīga: Latvijas Nacionālais arhīvs, Latvijas Arhīvistu biedrība, 2012:
* История Латвии: XX век. — Рига: Jumava, 2005. — С. 149—172. — 475 с. — ISBN 9984-05-866-2 (ссылки на главы):
**Տաճատ Յարդըմյան** (սեպտեմբերի 9, 1945(1945-09-09), Բեյրութ, Լիբանան), հայ եկեղեցական գործիչ, խմբագիր։ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ (1970 թվականից), ծայրագույն վարդապետ (1991 թվականից)։

Կենսագրություն
--------------

Տաճատ Յարդըմյանը ծնվել է 1945 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Բեյրութում։ 1964 թվականին ավարտել է Վենետիկի միաբանության վարժարանը, 1972 թվականին՝ Հռոմի Հիսուսյան միաբանության Գրիգորյան միջազգային համալսարանը։ 1973-1975 թվականներին եղել է «Հայ ընտանիք» ամսաթերթի, 1993-2000 թվականներին՝ «Բազմավէպ» հանդեսի խմբագիր, 1981-1986 թվականներին՝ Լոս Անջելեսի Մխիթարյան վարժարանի փոխտնօրեն, 1988-2004 թվականներին՝ Մխիթարյան կրթական համալիրի հիմնադիր-վարիչ, 1991-2000 թվականներին՝ Հայագիտական դասընթացների տնօրեն։ 2004 թվականին դարձել է Սբ․ Էջմիածնի միաբան, ԱՄՆ-ի Արևմտյան թեմի առաջնորդարանի ընդհանուր փոխանորդ։

Լույս են տեսել Յարդըմյանի «Կրթական հոգեր» (1984), «Աստուած եւ ժամանակակից գրականութիւն» (1986), «Մխիթարեաններու նպաստը հայ մշակոյթին եւ հայագիտութեան» (1987), «Կարմիր հնձուց կամ Կարմիր վանք» (1988), «Սբ Ղազար կղզին՝ Մայրավանք Մխիթարեաններու» (1989), «Որդան կարմիր կամ հայկական կարմիր ներկ» (1991), «Հայ եկեղեցւոյ Սբ առաքեալը. Գրիգոր Լուսաւորիչ», «Աստուածաշունչը եւ հայերը», «Մխիթարեան վանականութիւնը երրորդ հազարամեակի սեմին» (երեքն էլ՝ 1998), «Վենետիկի Մխիթարեաններու հայկական կաճառը», «Ընդգրկեալ անընդգրկելին։ Վերադարձ դէպի Աստուած», «Հայկական սրբազան Պատարագ» (երեքն էլ՝ 2000), «Հայաստանի վանքերուն եւ եկեղեցիներուն մշակութային կորուստը 1894–1896 և 1915–1925 տարիներուն» (2001), «Վարդապետը» հայ եկեղեցական մտածողութեան մէջ» (2001), ««Եպիսկոպոսը» հայ եկեղեցական մտածողութեան մէջ» (2003), «Ինչո՞ւ հայերս մեր եկեղեցիները կօծենք» (2010) աշխատությունները, «Դռնակ թիւ մէկ» (1983), «Ճամբան» (1986), «Հողը» (1994), «Մայթը» (1997), «Հաղորդութիւն» (2008) բանաստեղծությունների ժողովածուները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայր Տաճատ ծայրագույն վարդապետ Յարտմյանի գրականությունը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տաճատ Ծայրագոյն Վարդապետ Եարտըմեան(չաշխատող հղում)
* ՀՀՍՓԻՒՌՔԻ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹԻՒՆ ՀՀԳԻՏՈՒԹԻՒՆՆԵՐԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ԱԿԱԴԵՄԻԱ ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ ՄԻԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ ԾՐԱԳԻՐ ԲԱԶՄԱՎԷՊ ՀԱՅԱԳԻՏԱԿԱՆ ԲԱՆԱՍԻՐԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆ ՀԱՆԴԷՍԻ ԱՄԵԱԿԻՆ ՆՈՒԻՐՈՒԱԾ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԳԻՏԱԺՈՂՈՎ 2018

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Վարդան Բագրատի Ակունց** (դեկտեմբերի 10, 1937(1937-12-10), Գորիս, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ալերգաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (2000), պրոֆեսոր (2003)։ ՀՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր ալերգաբան (1969 թվականից), «Առողջ սերունդ» բժշկաէկոլոգ. թերթի գլխավոր խմբագիր (1993 թվականից),
«էկո-ծիլ» բժշկաէկոլոգ. բարեգործական ընկերության հիմնադիր-նախագահ (1993 թվականից)

Բժիշկ, մանկաբարձ-գինեկոլոգ Կառլեն Ակունցի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

1960 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1968 թվականից աշխատել է Երևանի բժշկական հոսպիտալային մանկաբուժության ամբիոնին կից ԳՀԼ-ում, 1969 թվականից՝ Հանրապետական մանկական ալերգաբանական կենտրոնի հիմնադիր ղեկավար, 1989-1993 թվականներին, միաժամանակ՝ ՀՀ Շրջակա միջավայրի հիգիենայի և կանխարգելիչ թունաբանության ԳՀԻ կլինիկական ալերգաբանության լաբորատորիայի, 1993 թվականից՝ ԱԱԻ կլինիկական ալերգաբանության ամբիոնի հիմնադիր-վարիչ։ 1997 թվականից՝ «Հանքավան» բարձրլեռնային վերականգնողական կենտրոնի հիմնադիր-ղեկավար։

1993 թվականից եղել է «Առողջ սերունդ» բժշկաէկոլոգիական թերթի գլխավոր խմբագիրը, 1993 թվականից՝ «էկո-ծիլ» բժշկաէկոլոգ. բարեգործական ընկերության հիմնադիր-նախագահ, 1969 թվականից՝ ՀՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր ալերգաբան, 2001 թվականից՝ ՌԴ բնական գիտությունների, 2001 թվականից՝ էկոլոգիայի և կենսագործունեության անվտանգության միջազգային ակադեմիաների անդամ։

Աշխատանքները վերաբերում են երեխաների և մեծահասակների բրոնխային հեղձուկի համաճարակաբանության, պատճառագիտության, ախտորոշման, բուժման հարցերին, հղի կանանց դեղային ալերգիաների հաճախականությանը և կլինիկական առանձնահատկություններին։

Անդամակցություն
---------------

* Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիայի անդամ (2001)
* Ռուսաստանի Էկոլոգիայի և կենսագործունեության անվտանգության միջազգային ակադեմիայի անդամ (2001)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Տամայա էկոլոգիական կայան** (պորտ.՝ Estação Ecológica de Taiamã), էկոլոգիական կայան Բրազիլիայի Մատու Գրոսու նահանգում։

Հիմնադրում
----------

1970-ականներին Շրջակա միջավայրի հատուկ քարտուղարությունը բնապահպան Պաուլո Նոգեյրա Նետոյի ղեկավարությամբ նախաձեռնեց «Էկոլոգիական կայաններ» ծրագիրը՝ նպատակ ունենալով ստեղծել արգելոցների ցանց, որը կպաշտպաներ բրազիլական բոլոր էկոհամակարգերի ներկայացուցչական նմուշները։ 1981 թվականին ստեղծվեցին մի քանի կայաններ, որոնցից Տայամայի էկոլոգիական կայանը միակն էր Պանտանալում, ինչը ստեղծվել է 1981 թվականի հունիսի 2-ի հրամանագրով։ 

Տայամայի էկոլոգիական կայանը գտնվում է Մատու Գրոսուի Կասերիս ու Պոկոնե մունիցիպալիտետներում։ Ընդգրկում է Տայամա կղզին, որի ընդհանուր տարածքը 11,555 հա է և սահմանակից է Պարագվայ ու Բրաչինյո գետերին։ Նպատակն է պահպանել բնությունը և աջակցել գիտական հետազոտություններին։

Շրջակա միջավայր
---------------

Կայանը հիմնականում բաղկացած է ողողված դաշտերից, բայց ներառում է լճակներ և ոլորապտույտ առվակներ, որոնք ուժեղ ազդեցություն են ունենում Պարագվայ գետի սեզոնային տատանումներից։ 
Պանտանալի բուսականությունը հիմնականում կրում է Սերրադո բիոմի ազդեցությունը, բայց ունի նաև տարրեր Ամազոնի խոնավ անտառից, Գրան Չակոյից և Ատլանտյան անտառից։ Կան արոտի մեծ դաշտեր՝ ընդհատված անտառային տարածքներով, և ափամերձ անտառներ՝ կայանի շրջակայքում գտնվող գետերի երկայնքով։ Ջրային հակինթի կղզյակները, ջրհեղեղների ժամանակ հոսելով գետն ի վար, տեղափոխում են բազմաթիվ կենդանիների և բույսերի տեսակներ։ Տարածաշրջանն աչքի է ընկնում իր արտասովոր համակենտրոնացմամբ և կենդանական աշխարհի բազմազանությամբ։ Չվող թռչուններից են՝ շագանակագույն ճանճորսորդը (*pyrocephalus rubinus*), գյուղական ծիծեռնակը (*hirundo rustica*) և այլն։

Կարգավիճակ
----------

2009 թվականի դրությամբ էկոլոգիական կայանը եղել է «խիստ բնական արգելոց» ԲՊՄՄ պահպանվող տարածքների Iա կատեգորիայի ներքո՝ 11200 հա ցամաքային տարածքով։ Վտանգված տեսակներից են՝ յագուարը (*Panthera onca*), հսկա ջրասամույրը (*Pteronura brasiliensis*) և ճահճային եղնիկը (*Blastocerus dichotomus*)։ 2018 թվականից կայանը նշանակվել է որպես Ռամսարի պահպանվող տարածք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5
2. 1 2 3 4 5
3. ↑
4. ↑

Աղբյուրներ
----------

* (portuguese) *Estação Ecológica de Taiamã: História*, ICMBio, վերցված է 2016-04-18
* Triana, Elisa (29 May 2009), *Strict Nature Reserves in Brazil*, վերցված է 2016-04-15
* (portuguese) *Unidade de Conservação: Estação Ecológica de Taiamã*, MMA: Ministério do Meio Ambiente, վերցված է 2016-04-18


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n2014206020 · VIAF: 304150323689609972020 · WorldCat VIAF: 304150323689609972020 |

 |
**Քահանայություն** կամ **քահանա** (արամեերեն՝ kāhāna – Աստծո սպասավոր), քրիստոնեության քարոզիչ, քրիստոնյա ծառայողի աստիճան։ Հայ Առաքելական Եկեղեցում քահանայության երկու տեսակ կա՝ **ամուսնացյալ** քահանայություն և **ոչ ամուսնացյալ**` կուսակրոնություն (անվանվում է նաև աբեղայություն)։ Երկու աստիճաններն էլ համապատիվ են և տրվում են Պատարագի ընթացքում ձեռնադրությամբ ու օծումով (օծվում են եպիսկոպոսից Սուրբ Հոգու շնորհները փոխանցող մյուռոնով)։

**Քահանայի** հիմնական գործը Քրիստոսին քարոզելն է, հավատացյալների հոգևոր կարիքները բավարարելը, խորհրդագործելը (պատարագել, մկրտել, պսակել) և իհարկե աղոթելը։ 

Քահանան իրավունք ունի Սուրբ Երրորդության անունից թողություն շնորհել մեղքերին, բժշկել և խրատել քրիստոնյային։ Քահանայության հիմնական նշանը փորուրարն է` ուրար, որն անցնում է երկու ուսերով, ինչը ցույց է տալիս նրա պատրաստակամությունն ամբողջովին ընդունելու Քրիստոսի լուծը (այս իսկ պատճառով քահանաներին համարում են առաքյալներ և Քրիստոսի գործի լիիրավ շարունակողներ)։ Քահանայի տարբերակիչ զգեստներից կարելի է համարել փիլոնը՝ լայն սև թիկնոցը ուսերին ծիսական արարողությունների ժամանակ (տոնական առիթներով և հատկապես Սուրբ Պատարագի ընթացքում քահանաներն ունեն հատուկ պերճաշուք զգեստավորում՝ վառ և տոնական գույներով)։ Մեծ վաստակ ունեցող ամուսնացյալ քահանաներին կաթողիկոսի կողմից կարող է շնորհվել խաչ։

Ամուսնացյալ քահանաներն անվանվում են Տեր Հայր։ Առօրյայում հանդիպելիս ընդունված է ասել «Օրհնեցե’ք, Տե’ր Հայր»` ձեռքը կրծին դնելով ի նշան հարգանքի։ Սա իհարկե խնդրանք է օրհնության, որը մեր օրերում ստացել է ողջույնի ձև։ Գրավոր կերպով դիմում են` Արժանապատիվ Տեր Հայր (կամ անունով դիմելիս՝ Արժանապատիվ Տեր ԱՆՈՒՆ քահանա ԱԶԳԱՆՈՒՆ)։
**Քաղաքացիական պաշտպանություն**, համապետական պաշտպանական միջոցառումների համակարգ խաղաղ և պատերազմական Ժամանակաշրջանում՝ հակառակորդի հնարավոր հարձակման դեպքում բնակչության պաշտպանության և ժողտնտեսության անխափան աշխատանքն ապահովելու նպատակով։ Այդօրինակ միջոցառումներ իրականացվել են դեռևս Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) և կարևոր դեր կատարել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939-1945) ժամանակ։ XX դարի 50-60-ական թվականներին քաղաքացիական պաշտպանության համակարգ ստեղծվել է շատ պետություններում՝ կապված միջուկային զենքի, հրթիռների երևան գալու և զարգացման հետ։ Շատ երկրներում այդպիսի ընդհանուր ղեկավարությունն իրականացնում է կառավարությունը, տեղերում՝ իշխանության տեղական մարմինները։ Նրա անմիջական ղեկավարությունն իրականացնելու համար ստեղծված են կառավարման հատուկ մարմիններ, առանձնացվում են քաղաքացիական պաշտպանության հատուկ զորքեր, ստեղծվում ռազմականացված և ոչ ռազմականացված միավորումներ աշխատունակ բնակչությունիցː Ժամանակակից պայմաններում նրա խնդիրն է զանգվածային ոչնչացման զենքի հնարավոր հարվածին ենթակա քաղաքներից բնակչության տեղափոխումն առավել անվտանգ շրջաններ և ապաստարաններ, բնակչությանն ապահովել պաշտպանական անհատական միջոցներով (հակագազ, շնչազտոց, բժշկական պատրաստուկներ և այլն), իրականացնել փրկարար և անհետաձգելի վերականգնման աշխատանքներ հարվածի ենթարկված տարածքներում։ Պատերազմական ժամանակաշրջանում ժողտնտեսության կայուն աշխատանքն ապահովելու համար իրականացվում են կազմակերպական և ինժեներատեխնիկական տարբեր միջոցառումներ, ստեղծվում միջոցներ վերականգնման աշխատանքների համար։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Քաղաքացիական պաշտպանություն Վիքիպահեստում |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՔՊ - Հանրադարան
**Վարուժան Պարթևի Բարթիկյան** (1960, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ թավջութակահար, «Գյուլպենկյան» նվագախմբի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Վարուժան Բարթիկյանը ծնվել է 1960 թվականին Երևան քաղաքում։ Ավարտել է Երևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցը (1978, դասատու՝ Ալեքսանդր Չաուշյան), Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիա (1982, Ալեքսանդր Չաուշյանի դասարան)։ 1982 թվականից եղել է Երևանի լարային քառյակի թավջութակահար, որի հետ համերգներով շրջագայել է ԽՍՀՄ-ում, Նորվեգիայում, Հունգարիայում, Գերմանիայում, Հարավսլավիայում, Շվեդիայում, ԱՄՆ-ում և այլ երկրներում։ Երաժշտի երկացանկում եղել են հայ, ռուս և այլ կոմպոզիտորների աշխատություններից։

1988 թվականին դասավանդել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիում։ 1989 թվականից ապրում է Լիսաբոնում։ Որպես մենակատար, նաև «Գյուլպենկյան» նվագախմբի հետ հանդես է եկել մենահամերգներով։ 1991 թվականին Լիսաբոնում ստեղծել է «Բարթիկյան» եռյակը (դաշնակահար՝ Մ. Գալ, կլառնետահար՝ Է. Գեորգի, թավջութակահար՝ Վ․ Բարթիկյան)։ 

2001 թվականից «Cappella Quartet» խմբի թավջութակահարն է, 2005 թվականին հանդես է եկել ջութակահար Փ. Դևրիասի և դաշնակահար Ֆ. Պինտո-Ռիբեյրոյի հետ։ 

Վարուժան Բարթիկյանը համագործակցել է պորտուգալացի կոմպոզիտոր Ա. Վ. դ’Ամմիդայի հետ, համերգներով շրջագայել Պորտուգալիայում և այլ երկրներում։ Դասավանդում է «Պիաժե» ինստիտուտում։ 

Արժանացել է Թավջութակահարների (3-րդ մրցանակի, 1981, Թբիլիսի), Ա. Պ. Բորոդինի անվան լարային քառյակների (2-րդ մրցանակի, 1983, Տալլին) համամիութենական մրցույթների դափնեկրի կոչմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայաստան գալու երեք պատճառ ունեի»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ассоциация планирует один концерт и две презентации в июне, перед летними каникулами
* ЛАУРЕАТЫ ПЯТОГО ЗАКАВКАЗСКОГО КОНКУРСА МУЗЫКАНТОВ- ИСПОЛНИТЕЛЕЙ (Тбилиси, 1977 г.)
* Национальный музыкальный музей, Лиссабон, Португалия

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |