| ՀեռահաղորդակցությունըՀայաստանում |
| --- |
|  |
|  |
|  Հեռախոսացանց (2008)։ | 650,000 |
|  Բջջային ցանց (2009)։ | 2.8 միլիոն |
| Ազգային դոմեն։ | .am, .հայ |
| Հեռախոսային կոդ։ | +374 |

Հոդվածը Հայաստանի հեռահաղորդակցությունների համակարգի մասին է։

Հեռախոս
-------

Հայաստանում գործում են երեք հեռախոսային ընկերություններ՝ «Տելեկոմ Արմենիա (Team ապրանքանիշ), որը ապահովում է Հայաստանի հիմնական ֆիքսված հեռախոսակապի և բջջային հեռախոսակապի 30%-ը, «ՎիվաՍել-ՄՏՍ, որին պատկանում է բջջային հեռախոսակապի 70%-ը, և «Յուքոմը, որը մատուցում է ինչպես շարժական, այնպես էլ ֆիքսված կապի ծառայություններ։ Բիլայնը ունի մոտ 550 000 բջջային կապի բաժանորդ, ՎիվաՍել-ՄՏՍ-ը մոտ 1,8 միլիոն և Յուքոմի միայն շարժական ծառայությունների բաժանորդները՝ մոտ 300 000։ 

| Օպերատորներ | Տեխնոլոգիա | Հեռախոսահամարների կոդեր | Բաժանորդներ | Սեփականատեր |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ՎիվաՍել-ՄՏՍ | GSM, GPRS, EDGE, UMTS, HSDPA, LTE | 77, 93, 94, 98 | 1,750,000 (2011, հունիս)1,800,000 (2012, մարտ)2,200,000 (2022, Q1) | MTS (100%) |
| Թիմ | GSM, GPRS, EDGE, UMTS, HSDPA, LTE LTE+ | 33, 43, 91, 96, 99 | 550,000 (2011, հունիս)600,000 (2012, մարտ)1,000,000 (2017, նոյեմբեր) | Տելեկոմ Արմենիա (100%) |
| Յուքոմ | GSM, GPRS, EDGE, UMTS, HSDPA, LTE+ | 41, 44, 55, 95 | 330,000 (2011, հունիս)400,000 (2012, մարտ)933,000 (2017, դեկտեմբեր) | Յուքոմ (100%) |

ՎիվաՍել-ՄՏՍ ընկերության կենտրոնական գրասենյակը
Տելեկոմ Արմենիա ընկերության սպասարկման կենտրոնը Երևանի Ամիրյան փողոցում
Յուքոմի սպասարկման խանութ Երևանի Արաբկիր համայնքում
Նախկինում գործող Օրանժ ընկերության սպասարկման կենտրոնը Երևանի Հյուսային պողոտայում։ Յուքոմի՝ Օրանժի բաժնետոմսերը գնելուց հետո, սպասարկման կենտրոնը փոխվել է Յուքոմ ապրանքանիշով։
Տվյալ պահին բոլոր ընկերությունները գտնվում են մոդեռնիզացիայի պրոցեսում՝ լայնացնելով սպասարկման տարածքները։ Յուքոմը հայրենական ընկերություն է, որը ֆիքսված ծառայություններ է մատուցում սկսած 2007 թվականից, իսկ 2015 թվականին ձեռք է բերել նախկինում շարժական կապի ծառայություններ մատուցող Օրանժ Արմանիա ընկերության 100% բաժնետոմսերը։ 3G համակարգի ծառայություններ մատուցումը Հայաստանում առաջինը հայտարարել է ԱրմենՏել ընկերությունը 2008 թվականի ամռանը, իսկ հետո ՎիվաՍել-ՄՏՍ-ը՝ նույն թվականի հոկտեմբերին։ Երկու ընկերությունների ծառայությունները հասանելի են Հայաստանի բնակչության 90%-ի համար։ Յուքոմի շարժական ծառայությունները հասանելի են Հայաստանի տարածքի 95%-ում։ 4G ցանցը առաջինը Հայաստանում ներկայացրել է ՎիվաՍել-ՄՏՍ ընկերությունը։ Յուքոմ ընկերությունը 2016 թվականից մարտ ամսից նույնպես հայտարարել է 4G ցանցի ներդրման մասին, որը գործարկվել է 2016 թվականի սեպտեմբերի 23-ին։

### Միջազգային համակարգ

Երևանը Վրաստանի տարածքով միացված է Անդրասիական-Եվրոպական օպտիկամանրաթելային մալուխին։ Լրացուցիչ միջազգային ծառայությունը հասանելի է միկրոալիքային ռադիոռելեի և ԱՊՀ այլ երկրների ֆիքսված կապի, Մոսկվայի միջազգային անջատիչի և արբանյակային կապի միջոցով։

Հայկական ցանցերի ողնաշարը բաղկացած է E3 կամ STM-1 գծերից՝ միկրոալիքային բլոկների միջոցով ամբողջ երկրում՝ բազմաթիվ պասիվ ռելեներով։

Լարային հեռախոսային ծառայություններ
-----------------------------------

Ավանդաբար Հայաստանում ֆիքսված հեռախոսակապը լավ զարգացած է։ Հեռահաղորդակցության միջազգային միության պաշտոնական վիճակագրության համաձայն՝ 2017 թվականի դրությամբ Հայաստանում ֆիքսված հեռախոսակապի 505,190 բաժանորդ (բնակիչներ և բիզնես) կա կամ 100 բնակչի հաշվով՝ 17,24 բաժանորդ։ Ֆիքսված հեռախոսակապից օգտվողների թիվը զգալիորեն նվազել է նախորդ 10 տարիների համեմատ՝ 2006 թվականի 20,41-ից։ Անկման հիմնական պատճառը ֆիքսված կապի փոխարինումն է բջջայինով։

Ռադիո
-----

2012 թվականի դրությամբ Հայաստանում գործում են 9 AM և 18 FM ռադիոկայաններ։ Ռադիոկայաններին ցանցը տրամադրվում է Հայաստանի Հեռուստատեսության և ռադիոյի ազգային կոմիտեի կողմից։

Հեռուստատեսություն
------------------

Հիմնական հոդվածը` Հեռուստատեսությունը Հայաստանում։
Հայաստանում գործում են 1 պետական և 48 մասնավոր հեռուստաալիքներ։ Հայաստանի հեռուստատեսությունը անալոգային համակարգից լիովին անցումը թվային հեռարձակման նախատեսված է եղել 2015 թվականին, սակայն անցումը հետաձգվել է մինչև 2016 թվականի հոկտեմբերի 20-ը։

Համացանց
--------

Հիմնական հոդված՝ Հայաստանի համացանցային ծառայություն տրամադրողների ցանկ
Հայաստանում ինտերնետից օգտագործողների թիվը հասնում է մոտ 1,5 միլիոնի, և մոտ 65,279 ինտերնետի հասցեներ Հայաստանի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է **.am**, որը նախկինում օգտագործվում էր AM-ռադիոկայանների կայքէջերի համար։ Հայաստանին է տրվել 1994 թվականի օգոստոսի 26-ին։

2015 թվականից հայաստանին հատկացվել է երկրորդ վերին մակարդակի ազգային դոմեյնը՝ **.հայ**։ Դա **.am**-ի հայատառ տարբերակն է։

«ԱրմենՏել» ազգային կապի ընկերությունը միայն օպտիկամալուխային միացումով միանում է համացանցին Վրաստանից (Մառնեուլի քաղաքից), այնուհետև միանում է ինտերնետին Սև ծովի միջով անցնող ներգետնյա մալուխով։ Հայաստանը միացված է Ասիա-Եվրոպական օպտիկական մալուխային համակարգին Վրաստանի տարածքով, որն անցնում է Փոթիից դեպի Թբիլիսի երկաթգծի շուրջ։ GNC-Alfa-ն ինտերնետ և տվյալների խոշորագույն անկախ մատակարարն է Հայաստանում՝ 1500 կմ երկարությամբ օպտիկամանրաթելային մալուխի ենթակառուցվածքով, որն ընդգրկում է Հայաստանի տարածքի 70%-ը։

### Dial-up

Dial-up-ը Հայաստանում ինտերնետ կապի հիմնական տեսակներից էր մինչև 2008 թվականը, երբ «Տելեկոմ Արմենիա»-ն (Beeline TM) սկսեց գործել ADSL ցանցը և ՎիվաՍել-ՄՏՍ-ի և Օրանժ Արմենիայի հետ միասին ներկայացրեց նաև շարժական USB մոդեմներ, որոնք աշխատում են հիմնականում 3G-ով և դեռևս գործում են։ Տարածված է գյուղական վայրերում, հատկապես փոքր լեռնային գյուղերում, որտեղ լարային կապը հասանելի չէ։

### Լայնաշերտ ինտերնետ

2010 թվականի մարտին Հայաստանում հաշվում էր շուրջ 100,000 լայնաշերտ ինտերնետի բաժանորդ։

#### ADSL

DSL կապի մեծ մասն առաջարկում է «Տելեկոմ Հայաստան» ՓԲԸ-ն։ Որոշ այլ ISP (Արմինկո, WEB, Bionet և այլն) առաջարկում են նաև DSL կապեր։

#### WiMAX

WiMAX-ի արագ զարգացումը գրանցվել է 2008–2010 թվականներին։ Երկու WiMAX պրովայդերներ, մասնավորապես Այքոն Քոմունիքեյշնսը և Cornet Ltd.-ն, որոնք աշխատում էին 3,6–3,8 ԳՀց տիրույթում, օգտագործելով IEEE 802.16e, հասան 2000 օգտատերերի յուրաքանչյուրը, բայց շուտով անհետացան շուկայից՝ ADSL և FTTB օպերատորների հետ ուժեղ մրցակցության պատճառով։ Cornet-ը փակվել է, իսկ Այքոն Քոմունիքեյշնսը ձեռք է բերել «Տելեկոմ Արմենիա» ՓԲԸ-ն։

#### FTTH

Յուքոմ ընկերությունը առաջինն է Հայաստանում ներկայացրել FTTH (Fiber to the home) ցանցը։

### 2011 Հայկական ինտերնետի անջատում

2011 թվականի ապրիլին Հայաստանում ինտերնետի խափանում է տեղի ունեցել, երբ վրացի մի տարեց կին պատահաբար կտրել է ստորգետնյա մալուխը, որը տալիս է Հայաստան ինտերնետ հասանելիություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  CIA World Factbook, 2009: Armenia
2. ↑  *Internet Society of Armenia - Statistics*
3. ↑  "Արխիվացված պատճենը". Արխիվացված է the original 2010 թ․ փետրվարի 16-ին. Retrieved 2013 թ․ մայիսի 12.
4. 1 2  "Ucom-ն առաջին անգամ Հայաստանում ներդրեց Ericsson-ի նորագույն 4G+ տեխնոլոգիան". *www.ucom.am*. Retrieved 2016 թ․ հոկտեմբերի 12.
5. ↑  "Eagle Mobile". Eaglemobile.al. 2009 թ․ մարտի 12. Արխիվացված է the original 2012 թ․ մարտի 20-ին. Retrieved 2011 թ․ դեկտեմբերի 28–ին.
6. ↑  "«ՅՈՒՔՈՄ» ՀԵՌԱՀԱՂՈՐԴԱԿՑԱԿԱՆ ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ • ՀԱՅԱՍՏԱՆ (ԵՐԵՎԱՆ) • ՍՓՅՈՒՌ". *spyur.am*. Արխիվացված է the original 2016 թ․ ապրիլի 30-ին. Retrieved 2016 թ․ ապրիլի 26.
7. ↑  "«Օրանժ Արմենիա»-ի 100% բաժնեմասը օտարվեց «Յուքոմ» ընկերությանը. ՀԾԿՀ-ի որոշում". *Առավոտ - Նորություններ Հայաստանից*. Retrieved 2016 թ․ ապրիլի 26.
8. ↑  "Ucom приступает к внедрению 4G/LTE сети в Армении". *telecom.arka.am*. Retrieved 2016 թ․ ապրիլի 26.
9. ↑  "Statistics". *www.itu.int* (in ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված from the original on 2017 թ․ օգոստոսի 3. Retrieved 2018 թ․ օգոստոսի 30.
10. ↑  2015-ին Հայաստանում անալոգային հեռուստատեսություն չի գործելու, անցնելու ենք թվայնացվածին Archived 2016-04-22 at the Wayback Machine.(հայ.)
11. ↑  Թվային հեռուստատեսությունը կգործի 2015 թվականից Archived 2013-08-13 at the Wayback Machine. Առավոտ օրաթերթ(հայ.)
12. ↑  Անցումը թվային հեռուստատեսության մոտենում է(հայ.)
13. ↑  "Հարգելի հայրենակիցներ ։ ՀՀՌՑ". *tna.am*. Արխիվացված է the original 2016 թ․ հոկտեմբերի 30-ին. Retrieved 2016 թ․ հոկտեմբերի 12.
14. ↑  Country\_code\_top-level\_domain#Commercial\_and\_vanity\_use
15. ↑  *Fiber Optic Cable Damage in Georgia*, Arminco, June 5, 2008.
16. ↑  *ARMENIA SUFFERS WIDESPREAD INTERNET OUTAGE* Archived 2008-09-04 at the Wayback Machine. EurasiaNet, August 7, 2006.
17. ↑  "*GEORGIA'S FUNCTION AS A TRANSIT COUNTRY AND SUSTAINABLE DEVELOPMENT*". Արխիվացված է the original 2009 թ․ մարտի 5-ին. Retrieved 2013 թ․ մայիսի 12.
18. ↑  "Rostelecom acquires 75% minus one share stake in Armenia's GNC-ALFA". Արխիվացված from the original on 2016 թ․ հուլիսի 1. Retrieved 2018 թ․ օգոստոսի 17.
19. ↑  *Internet Society of Armenian - Statistics*

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայաստան ըստ թեմայի |
| --- |
|  |
| Պատմություն (ժամանակագրություն) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Վաղ | 
* Ծագում
* Անվանում
* Կուր-Արաքսյան մշակույթ
* Հայկ նահապետ
* Հայասա
* Միտաննի
* Վանի թագավորություն
* Երվանդունիներ
* Աքեմենյան պետություն
	+ Սատրապական Հայաստան
* Մեծ Հայք
* Արտաշեսյանների թագավորություն
* Հռոմեական Հայաստան
* Պարթևաստան
* Արշակունիների թագավորություն
* Բյուզանդական Հայաստան
* Մարզպանական Հայաստան

 |
|  |
| Միջին | 
* Արմինիա կուսակալություն
* Սաջյան ամիրայություն
* Բագրատունիներ
* Կիլիկիայի հայկական թագավորություն
* Իլխանություն
* Արևմտյան Հայաստան
* Սեֆյաններ
* Ղաջարիների դինաստիա
	+ Երևանի խանություն
	+ Ղարաբաղի խանություն
	+ Թուրքմենչայի պայմանագիր
* Ռուսական Հայաստան

 |
|  |
| Ժամանակակից | 
* Հայաստանի առաջին հանրապետություն
* Խորհրդային Հայաստան
* Անկախ Հայաստան

 |
|  |
| Ըստ թեմայի | 
* Հայոց ցեղասպանություն
* Արցախյան ազատամարտ
* Հայ ֆիդայական շարժում
* *այլ...*

 |

 |
|  |
| Աշխարհագրություն | 

|  |
| --- |
| 
* Արարատյան դաշտ
* Հայկական լեռնաշխարհ
* Քաղաքներ
* Սեյսմականություն
* Սևանա լիճ
* Լեռներ
* Բնակավայրեր
* Գետեր և լճեր
* Շիկահողի արգելոց
* Շիրակի դաշտ
* *այլ...*

 |

 |
|  |
| Քաղաքականություն | 

|  |
| --- |
| 
* Վարչատարածքային բաժանում
* Սահմանադրություն
* Կոռուպցիա
* Ընտրություններ
* Արտաքին հարաբերություններ
* Կառավարություն
* Մարդու իրավունքներ
* Զինված ուժեր
* Ազգային ժողով
* Ազգային անվտանգության ծառայություն
* Ոստիկանություն
* Քաղաքական կուսակցություններ
* Նախագահ
* Վարչապետ
* Ազգային Ժողովի նախագահ
* *այլ կառավարություն*
* *այլ քաղաքականություն*

 |

 |
|  |
| Տնտեսություն | 

|  |
| --- |
| 
* Գյուղատնտեսություն
* Ֆոնդային բորսա
* Կենտրոնական բանկ
* Դրամ (արժույթ)
* Էներգետիկա
* Հանքային արդյունաբերություն
* Հեռահաղորդակցություն
* Զբոսաշրջություն
* Տրանսպորտ

 |

 |
|  |
| Մշակույթ | 

|  |
| --- |
| 
* Այբուբեն
* Ճարտարապետություն
* Արվեստ
* Կինո
* Խոհանոց
* Պար
* Լեզու
* Գրականություն
* Երաժշտություն
* Սպորտ
* Թատրոն
* *այլ...*

 |
|  |
| Ժողովրդագրություն | 
* Մարդահամար
* Հանցավորություն
* Կրթություն
* Ազգային փոքրամասնություններ
* Առողջապահություն
* Ժողովուրդ
	+ Սփյուռք
* Սոցիալական խնդիրներ
* Կանայք
* *այլ...*

 |
|  |
| Կրոն | 
* Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի
* Հայ կաթողիկե եկեղեցի
* Հայ ավետարանական եկեղեցի
* Հուդաիզմ
* Իսլամ
* *այլ...*

 |
|  |
| Խորհրդանիշեր | 
* Հայկական խաչ
* Հավերժության հայկական նշան
* Զինանշան
* Դրոշ
* Արարատ
* Ազգային օրհներգ
* Ծիրան
* Խաղող
* Նուռ

 |

 |
|  |
| 
* Կատեգորիա
* Պորտալ

 |

 |