recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Թրաշուշան հայաստանյան** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Հիրիկազգիներ (Iridaceae) |
| **Ցեղ** | Թրաշուշան *(Gladiolus)* |
| **Տեսակ** | **Թրաշուշան հայաստանյան** *(G. hajastanicus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Gladiolus hajastanicus***Gabrieljan, 2001 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Խոցելի տեսակ |

**Թրաշուշան հայաստանյան** (լատին․՝ Gladiolus hajastanicus), հիրիկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Պալարասոխուկավոր, գեղազարդային բույս է։ Ցողունը բարակ է, 25-40 սմ բարձրության։ Տերևները համարյա զուգահեռ ջղերով են։ Ծաղկաբույլը 1-2, երբեմն 3 ծաղիկներով է։ Ծաղկապատը երկշուրթ, ծիրանագույն է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում տարածված է Արագածի, Սևանի, Դարեղեգիսի և Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջաններում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին լեռնային և երթալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1800-2900 մ բարձրությունների վրա, մարգագետիններում, կաղնու ենթալպյան նոսրանտառներում, ժայռոտ տեղերում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, որի տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս։ Համարվում է Հայաստանի Էնդեմիկ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist |

 |
**Երրորդության եկեղեցի** (անգլ.՝ Trinity Church), Նյու Յորքի թեմական եկեղեցի, գտնվում է Ներքին Մանհեթենի Բրոդվեյ և Ուոլ Սթրիթ փողոցների խաչմերուկում։ Եկեղեցու ներկայիս կառույցը կառուցվել է 1846 թվականին։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցու առաջին կառույցը համեստ մի շինություն էր՝ կառուցված 1698 թվականին։ 1776 թվականին եկեղեցին ոչնչացվել էր Նյու Յորքի մեծ հրդեհից։ Եկեղեցու երկրորդ կառուցումը սկսվել է 1788 թվականին, իսկ 2 տարի անց՝ 1790 թվականին այն օծել են։ 1838-1839 թվականների ձմռանը այն վնասվել է ձյան առատության պատճառով։ Որոշ ժամանակ անց եկեղեցին փլուզվել է։

Ներկայիս շինությունը կառուցվել է 1846 թվականին Ապջոն Ռիչարդի կողմից նեոգոթիկայի ոճով։ Կառուցման ժամանակ եկեղեցին Նյու Յորքի ամենաբարձր շինությունն էր, որն ուներ 85 մետր բարձրությամբ խաչով սրածայր։ Մինչև 1890 թվականը՝ Նյու-Յորք-Ուորլդ-Բիլդինգի կառուցումը, եկեղեցին բարձրությամբ ռեկորդակիր է համարվել։

1976 թվականին Մեծ Բրիտանիայի թագուհի Էլիզաբեթ IIը այցելել է եկեղեցի։

Սուրբ Պավլի մատուռը Երրորդության եկեղեցու հետ հանդիսանում է Նյու Յորքի ամենահին գործող կառույցներից մեկը։

Գերեզմանատուն
-------------

Եկեղեցուն մոտ կա հին գերեզմանատուն, որտեղ թաղված են շատ հայտնի ամերիկացիներ՝ Ալեքսանդր Համիլթոնը, Ջոն Ջեյքոբ Ասթորը, Ռոբերտ Ֆուլտոնը, Ալբերտ Հալատինը, Ուիլյամ Բրեդֆորդը և ուրիշներ։ Ներկա ժամանակներում այն Մանհեթենում միակ գործող գերեզմանատունն է։

Երգեհոն
-------

Երրորդության եկեղեցում կա երգեհոն, որը ստեղծվել էր 1846 թվականին Հենրի Էրբենոմի կողմից։ Այն բազմիցս ենթարկվել է վերանորոգման և վերականգնման։ 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ին ահաբեկչության հետևանքով Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի պայթյունից առաջացած փոշու և կեղտի պատճառով հին երգեհոնը լուրջ վնասվածքներ ստացավ։ Այժմ այն վերանորոգվում է։ Եկեղեցում ժամանակավոր տեղադրվել է իտալական էլեկտրոնական երգեհոն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. 1 2  Kidok database (գերմ.)
3. ↑  *Margolies J.* The Church With the $6 Billion Portfolio // *The New York Times* / J. Kahn — Manhattan, NYC: New York Times Company, A. G. Sulzberger, 2019. — ISSN 0362-4331; 1553-8095; 1542-667X
4. ↑  ԱՄՆ-ի պատմական վայրերի ազգային գրանցիչ — 1966.

Զանգվածային մշակույթում
-----------------------

* Երրորդության եկեղեցին ներկայացվում է «Ազգի գանձերը» ֆիլմում։ Ըստ ֆիլմի դրա տակ գտնվում է տաճարականների միաբանության գանձարանը։
* Եկեղեցին ներկայացվում է նաև Crysis 2 և Assassin's Creed III վիդեոխաղերում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Trinity Wall Street.org — պաշտոնական կայք
* Trinity Music Programs Archived 2017-01-26 at the Wayback Machine.
* Trinity History
* Trinity Real Estate
* Trinity Tombstone & Churchyard Gallery
* Search Churchyard burials and registers of official acts Archived 2016-05-26 at the Wayback Machine.
* Trinity Gift Shop Archived 2019-09-20 at the Wayback Machine.
* Trinity Preschool
**Գրական խմբակներ**, գրողների, գրականագետների՝ միևնույն ուղղության, սկզբունքների և հայացքների վրա հիմնված ստեղծագործական միություն։ Գրական խմբակների հետ են կապվում գրական սաչոններն ու երեկույթները։ Այն սկզբնավորվել է դեռևս Հին Հռոմում (մ․ թ․ ա․ 1-ին դար)․։ Միջին դարերում հայտնի էր «Կառլոս Մեծի ակադեմիան» (7-րդ դար)։ 12-13-րդ դարերում, իտալական վերածնության շրջանում, Ֆլորենցիայում Լ․ Մեդիչիի տաճարում հավաքվում էին բանաստեղծներ, փիլիսոփաներ, նկարիչներ, որոնց միավորում էին ոչ այնքան գեղագիտական միասնական սկզբունքները, որքան անտիկ արվեստի պաշտամունքը։ 19-րդ դարում ֆրանսիական բազմաթիվ գրական սալոն-խմբակներից առանձնանում է օրիորդ Անսևլոյինը (մասնակցությամբ Վ․ Հյուգոյի, Ալֆրեդ դը Մյուսեի, Ֆ․ Ռ․ Շատոբրիանի)։ Ռուսաստանում Գրական խմբակները սկզբնավորվել են 17-րդ դարում 30-40-ական թվականներին։ 1801 թվականին կազմակերպվել է «Եղբայրական գրական հասարակություն»։

20-րդ դարում 20-ական թվականներին գրական շարժման ընթացքը հայ իրականության մեջ լի էր որոնումներով, իրարամերժ գաղափարներով։ 1922-1923 թվականներին կազմակերպվել են հայ պրոլետարական առաջին գրական խմբակները («Մուրճ» (Երևան, 1922-1923), «Դարբնոց» (Թիֆլիս, 1922-1923), «Քուրա» (Մոսկվա, 1923))։ Այդ գրական խմբակների նպատակն էր արտացոլել հայ պրոլետարիատի կյանքը։ 1922 թվականի հունիսին Ե․ Չարենցը, Ա․ Վշտունին և Գ․ Աբովը կազմակերպել են «Երեքի խմբակ»-ը, 1923 թվականին Մ․ Արմենը Լենինականում պրոլետարական գրողների հետ հիմնադրել «Հոկտեմբեր»-ը։ Թեև այդ խմբակներն առաջնորդվել են պրոլետկուլտի դրույթներով, բայց և այնպես զգալի գործ են կատարել հայ խորհրդային գրականության ձևավորման և նրա գեղագիտական սկզբունքների մշակման ուղղությամբ։

Տես նաև
-------

* Երեքի ղեկլարացիա
* Վերնատուն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 196)։*  |
**Դեղձենու ցողունային լվիճ** (լատին․՝ Pterochloroides persicae Chol), դեղձենու վնասատու։ Հավասարաթևավորների (Homoptera) կարգի *Aphididae* ընտանիքի միջատ։ Վնասում է ճյուղերը և ծառաբունը։ Անթև կուսածինը տանձաձև է, մոխրագորշավուն։ Մարմնի երկարությունը՝ մինչև 5 մմ։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Փոքր Ասիայում, Պաղեստինում, Իրանում, Հնդկաստանում, Եգիպտոսում, Այսրկովկասում, Ղրիմի հարավային ափերին, Միջին Ասիայում։ Հայաստանի Հանրապետությունում տարածված է դեղձենու մշակության բոլոր շրջաններում, երբեմն հանդիպում է նաև ծիրանենու, նշենու, սալորենու և շլորենու վրա։ Ձմեռում է ձուն` ծառաբնի և կմախքային ճյուղերի վրա։ Գարնանը՝ ծառերի հյութաշարժությունն սկսվելուն զուգընթաց, ձվերից դուրս են գալիս թրթուրները ծծում ճյուղերի ու բնի հյութը։ Կուսածին ճանապարհով մինչև 10 սերունդ տալուց հետո սեպտեմբերին լվիճների գաղութներում ի հայտ են գալիս արուներն ու էգերը, որոնք զուգավորվելուց հետո դնում են մինչև 16 ձմեռող ձու։ Բուռն վարակի դեպքում ծառերի բունը և ճյուղերն արտաքինից ծածկվում են լվիճներով, որոնց արտաթորանքը կաթում է գետնին և ծառերի սաղարթի տակ առաջացնում մուգ, խոնավ շերտեր։ Այդպիսի նշաններով ծառի ճյուղերի վրա կարելի է հեշտությամբ հայտնաբերել լվիճների գաղութները։ Նման զարրգացումն ընթանում է գարնանից մինչև ուշ աշուն միայն ծառի վրա։

Պայքարի միջոցառումները
----------------------

Վեգետացիայի ընթացքում սրսկել Բի 58, վալսոատ, կոնդոր, դուրսբան, նուրել-Դ և այլ միջատասպաններով:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Գրանիտ
**Գրանիտ** (լատին․՝ granum — հատիկ), հրաբխային ապար, որն ամենատարածվածն է մայրցամաքային երկրակեղևում։ Այն բյուրեղյա մեծ, միջին և փոքր հատիկներով զանգվածային հրաբխային ապար է։

Գրանիտն ունի բարդ բաղադրություն։ Հիմնականում կազմված է դաշտային սպաթից, փայլարից և կվարցից։ Կախված այս հանքանյութերի հարաբերակցությունից՝ գրանիտն ընդունում է զանազան գույներ։ Առավել տարածված են մոխրագույն և սև գրանիտները, բայց պատահում են նաև վարդակարմիր, սպիտակ, դեղին և կանաչ երանգներ։

Գրանիտը վաղուց օգտագործվում է որպես շինարարական քար շնորհիվ իր միատարր կազմի, հաճելի գունավորման, մեծ ամրության և արդյունահանման ու մշակման բավական պարզ եղանակի։ 
Արդյունահանվող գրանիտի մոտ կեսն իր կիրառությունն է գտնում որպես բլոկ, սալիկ կամ «սլեբ», որպես զանազան ապրանքներ՝ հուշարձաններ և ճարտարապետական փոքր ֆորմաներ, իսկ մյուս կեսն օգտագործվում է կտրտված, մանրացված վիճակում։ Գրանիտը հեշտությամբ հղկվում և փայլեցվում է, սակայն գրանիտի հիմնական առավելությունն արտաքին ազդեցությունների հանդեպ կայունությունն է։ Այն դիմանում է մինչև 800°С ջերմաստիճանի։ Բնական հանքանյութերի մեջ այն երրորդ տեղն է զբաղեցնում իր ամրությամբ բյուրեղներից և կվարցիտներից հետո։ Բացի այդ, գրանիտն ունի ջրակլանման ցածր մակարդակ և բարձր դիմացկունություն ցրտի, թթուների և աղտոտվածության հանդեպ։ 

Դարեր ի վեր գրանիտն օգտագործվում է որպես շինարարական և երեսպատման նյութ։ Այն օպտիմալ է արտաքին երեսպատման և սալարկման, ճարտարապետական փոքր ֆորմաներ և քանդակներ ստեղծելու համար։ Գրանիտն օգտագործվում է նաև շենքերի ներքին հարդարման համար, հատկապես այնտեղ, որտեղ պետք է համատեղել էսթետիկան և ամրությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 202)։*  |
Gastrolobium minus, Արևմտյան Ավստրալիա
**Թփեր**, ծառանման բույսերի տեսակներից մեկը։ Ցածրահասակ (ոչ ավելի, քան մի քանի տասնյակ սանտիմետր բարձրությամբ), գլխավոր բուն չունեցող բազմամյա բույս է` խիստ ճյուղավորված փայտացած ծիլերով։

Ի տարբերություն թփուտների, որոնք, ըստ Ռաունկիերի, ֆաներոֆիտ են, թփերի կենսաձևը քամեֆիտն է։

Սովորաբար թփերը փռված և բարձրանման բույսեր են։

Ծիլի կյանքի տևողությունը ոչ ավելին է, քան 5-12 տարի, բայց կոճղարմատները կարող են շատ ավելի երկար ապրել (սովորական հապալասենին՝ մինչև երկու հարյուր տարի)։ Իր չափերով կոճղարմատը կարող է գերազանցել վերերկրյա մասը, օրինակ՝ հապալասի մրտենականի մոտ հասնում է երեք մետրի։

Թփերի ծիլերի վրա լավ նկատելի է տարեկան աճի սահմանը՝ ընկած երիկամային թեփուկները սպիանում են (հապալասենի սովորական, հապալասի մրտենական, լոռամրգի)։

Թփերը տարածված են տունդրայում, ճահիճների վրա, փշատերև անտառներում, բարձր լեռներում։

Տեսակներ
--------

Վարդերի շատ տեսակներ աճում են` ձողերին փաթաթվելով, իսկ որոշները կարող են ձևավորվել մասրենուց և աճել հողում առանց որևէ օգնության։ Գոյություն ունեն նաև, այսպես կոչված, «գորգ վարդեր», որոնք աճում են հողածածկույթի վրա։ Ցածրաաճ գիհին սովորաբար հանդիպում է որպես մշտադալար բույսեր։ Չմենու մի շարք տեսակներ տարածվող դեկորատիվ բույսեր են։

Մի շարք թփեր
------------

* Հապալասի մրտենականՀապալասի մրտենական
* Հապալասենի սովորականՀապալասենի սովորական
* ԼոռամրգիԼոռամրգի
* ՀավամրգիՀավամրգի
* Մեծ հազադեղՄեծ հազադեղ
* ԱկնաթուփԱկնաթուփ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Adams, R. P. (2004). *Junipers of the World: The genus Juniperus*. Victoria: Trafford. 1-4120-4250-X.
3. ↑  Huxley, A. ed. (1992). *New RHS Dictionary of Gardening*. Macmillan 0-333-47494-5.

Գրականություն
-------------

* Кустарничек // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
* *Коровкин О. А.* Анатомия и морфология высших растений: словарь терминов. — М.: Дрофа, 2007. — С. 91. — ISBN 978-5-358-01214-1.
* *Мазуренко М. Т.* Вересковые кустарнички Дальнего Востока (структура и морфогенез) / Отв. ред. А. П. Хохряков. — М.: Наука, 1982. — 184 с. — 1200 экз. — УДК 582.912.42

Արտաքին հղումներ
----------------

*Кустарничек* — статья на сайте «Экосистема»



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780005590 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 270)։*  |
**Երևանի հաստոցաշինական արտադրական միավորում**, խորհրդային շրջանի հաստոցաշինության և գործիքային արդյունաբերության ձեռնարկությունների համախումբ Հայաստանում։ Հիմնադրվել էր 1976 թվականին։ Ներառում էր Երևաևի Ֆ․ Զերժինսկու անվան (մասնաճյուղ է ունեցել Ապարանի շրջանի Քուչակ գյուղում) և Հոկտեմբերյանի հաստոցաշինական գործարանները։

Երևանի Զերժինսկու անվան հաստոցաշինական գործարանը հիմնադրվել էր 1905 թվականին, երբ Տեր-Ավետիքովների նախաձեռնությամբ Գուբերնսկայա (հետագայում՝ Ալավերդյան, այժմ՝ Հանրապետության) փողոցի վրա կառուցվեց հիդրավլիկ մամլիչներ, պոմպեր, ջեռուցման կաթսաներ արտադրող թուջաձուլական մեխանիկական տնայնագործական ձեռնարկություն։ Ռուսական 11-րդ կարմիր բանակի կողմից Հայաստանը գրավելուց և երկրում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո հետո այն ազգայնացվեց։ 1924 թվականին Լենինգրադի «Պրոմյոտ» (հետագայում՝ Վորոշիլովի անվան) գործարանը 32 մետաղահատ հաստոց էր նվիրում թուջաձուլական-մեխանիկական գործարանին, գործուղում հմուտ մասնագետներ։ 1930 թվականին գործարանի նորակառույց շենքում (ներկայիս՝ Արշակունյաց պողոտայի վրա) արտադրվեց առաջին ձուլվածքը։

Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին ձեռնարկությունը կատարում էր ռազմական, պատվերներ, անձնուրաց աշխատանքի համար կոլեկտիվի 406 անդամ պարգևատրվել էր մեդալներով, իսկ Ա․ Մուրադյանին շնորհվել էր Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։ 1976 թվականին դրությամբ, գործարանն ունեցել է 6 հիմնական արտադրամաս, դարբնոցային-նախապատրաստական համար 1, մեխանիկական համար 2 և 2ա, հավաքման համար 3, ձուլման համար 4, մեխանիկական հավաքման համար 8։ Արտադրում էր խառատային հաստոցներ, ֆրեզերային և հղկող հարմարանքներ, կիսաավտոմատներ, լայն սպառման ապրանքներ են։ 1975 թվականին թողարկել էր 4460 հաստոց (ապրանքային արտադրության ծավալը 10320 հազար ԽՍՀՄ ռուբլի)։

Թողարկվող արտադրանքը իրացվել է ԽՍՀՄ-ում և արտահանվում էր այլ պետություններ (Կուբա, Մոնղոլիա, Բուլղարիա, Եգիպտոս, Իրան, Ալժիր և այլն)։ Ձեռնարկության արտադրած հաստոցները բազմիցս ներկայացվել են տարբեր ցուցահանդեսների ու տոնավաճառների (ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ, Զագրեբ, Սան-Պաուլու, Դամասկոս, Բուենոս Այրես) և արժանացել են մեդալների ու դիպլոմների։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 574)։*  |
«**Գրաշխարհ**», գրական-մշակութային, տեղեկատվական պարբերաթերթ։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսնում 2003 թվականից Երևանում։ Հիմ­նադիր-խմբագիր՝ Տիգրան Ռշտունի։

Անդրադառնում է Հայաստանում լույս տեսնող տպագիր արտադրանքին, պարբերական մամուլին, համացանցային կայքերին, պարբերաբար տպագրում է պետական պատվերով և պետական աջակցությամբ լույս տեսած գրքերի մատենագիտական ցանկերը, անոտացիաներով և գրախոսականներով անդրադառնում ուշագրավ հրատարակություններին, լուսաբանում է ՀՀ հրատարակչությունների գործունեությունը, գրքի միջազգային ցուցահանդեսները, տոնավաճառները, մրցույթները, փառատոները, ծանոթացնում է գրաշուկայում արտոնագրված գրքերի (մասնավորապես՝ առաջին հնգյակի) վարկանիշներին։ Ներկայացնում է Հայաստան ներկրված օտարալեզու, ինչպես նաև Սփյուռքում լույս տեսած հայերեն հրատարակությունները, ՀՀ բուհերի հրատարակած գրքերը, պարբերականների ցանկերը և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Դենիս վան Աարսսեն** (հոլ.՝ Dennis van Aarssen, հունիսի 2, 1994(1994-06-02), Նիդերլանդներ), նիդերլանդացի երաժիշտ, «Հոլանդիայի ձայնը» հեռուստատեսային երաժշտական նախագծի 9-րդ եթերաշրջանի հաղթող։

Առավելապես հայտնի է 80-ականների ամերիկյան ռետրո երաժշտական, հատկապես Ֆրենկ Սինատրայի ստեղծագործությունների կրկնօրինակումներով։

Կենսագրություն
--------------

Նիդերլանդների Դորդրեխտ քաղաքում ծնված Դենիս վան Աարսսենը իր մանկությունն ու պատանեկությունն անցկացրել է Շփեյք գյուղական բնակավայրում։ Մանուկ հասակում վերջինս մտածում էր նկարիչ դառնալու համար, իսկ երաժշտության նկատմամբ սերը ապագա երաժշտի մոտ արթնացել է յոթ տարեկան հասակում՝ Ռոբի Ուիլյամսի «Swing When You Winning» երգի կապակցությամբ։

Ավագ դպրոցում ուսանելու ժամանակ Դենիսն առաջին անգամ մասնակցում է երգի մասնավոր դասերին և հանդես գալիս երաժշտական նվագախմբում։ Երեք տարի անց նա դադարեցնում է իր դասընթացներն ու որոշում ձայնագրել սեփական երաժշտական կատարումը՝ այն ներբեռնելով սեփական ՅուԹյուբյան ալիք։ Հետագա տարիներին Դենիս վան Աարսենը նվագում է մի քանի տարբեր խմբերում՝ տարբեր ժանրերում։

Ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո վան Աարսսենն ընդունվում է Թիլբուրգի ռոք ակադեմիա, սակայն շուտով դուրս է մնում։ Այնուհետև նա որոշում է մասնակցել HBO-ի դասընթացին։ Դասընթացի ավարտից հետո՝ 2017 թվականին, Դենիսը սկսում է աշխատել «Թալմարկ»-ում որպես ծրագրի ղեկավար՝ գրեթե հրաժարվելով երաժիշտ դառնալու երբեմնի երազանքից։

Այնուամենայնիվ, 2018 թվականին նա մասնակցում է հոլանդական նշանավոր «Topper Gezocht!» մրցույթին, սակայն չի կարողանում հաղթահարել առաջին փուլի բարիերը։ Երաժշտական մրցակցությունը նոր մոտիվացիա է հաղորդում Դենիս վան Աարսսենին և վերջինս որոշում է կայացնում մասնակցել «Հոլանդիայի ձայնը» նախագծի 9-րդ եթերաշրջանին՝ կույր լսումների ընթացքում կատարելով Ֆրենկ Սինատրայի «That's life» ստեղծագործությունը։ Արդյունքում, Դենիսը դառնում է հեռուստանախագծի հաղթող։ Այդ տարում՝ 2019 թվականին, լույս է տեսնում երաժշտի առաջին ալբոմը՝ «Modern Modern» վերնագրով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Dit is M NPOstart
2. ↑  Dennis van The Voice of Holland vanavond bij RTL Late Night televizier
3. ↑  Winnaar negende seizoen The voice of Holland bekend, NU.nl, 22 februari 2019

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · Last.fm |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · MusicBrainz |

 |
|  |
| --- |
| **Զանգակ բողկանման** |
| Զանգակ բողկանմանԶանգակ բողկանման |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Զանգակազգիներ (Campanulaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Զանգակայիններ (Campanuloideae) |
| **Ցեղ** | Զանգակ *(Campanula)* |
| **Տեսակ** | **Զանգակ բողկանման** *(C. rapunculoides)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Campanula rapunculoides***L. 1753 |

**Զանգակ բողկանման** (լատին․՝ Campanula rapunceloides, ռուս.՝ колокольчик репчатовидный), զանգակազգիների ընտանիքի երկշաքիլավոր, բազմամյա մոլախոտ։ Բույսը վեգետատիվ ճանապարհով աճում ու բազմանում է ծլարմատավորների նման, սակայն փոքր-ինչ յուրահատուկ ձևով։ Առաջին տարում բույսը առաջացնում է մի քանի սրտաձև տերևներով արմատամերձ վարդակ, որի առանցքը հողի մեջ խոանում է 3 սմ չափով և վերածվում ավելի քան 10սանտիմետրանոց առանցքային, չճուղավորվող արմատի։ Այս վիճակում ծիլը ձմեռում և հաջորդ տարում աճը շարունակվում է։ Երկարավուն, բողկանման արմատի գլխիկի վրա առաջնում են բազմաթիվ շառավղային ծիլեր, որոնց հանգույցնեից առաջանում են ուղղականգուն, փոքր-ինչ թավոտ ցոուններ որոնց բարձրությունը հասնում է մինչև 80 սմ։ Ցողունի վերին մասում, մի կողմից կախված են զանգակաձև կապուտակ ծաղիկներ։

Տարածում
--------

Տարածված է՝ Եվրոպայում, Արևմտյան Ասիայում, Հյուսիսային Ամերիկայում, նախկին ՍՍՀՄ եվրոպական մասում, հարավային գոտիներում և հատկապես Կովկասում, Հայաստանի նախալեռնային լեռնային և անտառատափաստանային գոտիներում։

Գրականություն
-------------

* Ռ. Ս. Կարապետյան - Հայաստանում տարածված մոլախոտերի ատլաս, «լույս» հրատարակչություն Երևան - 1980 թվական

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780414608 |

 |
«**ժամադրությունների տունը**» (2001), Լեոնիդ Յուզեֆովիչի դետեկտիվ վեպ։ Խուզարկու Իվան Պուտիլինի մասին եռագրության երկրորդ վեպ։ Երկրորդ տարբերակը լույս է տեսել «Յոթ աստղերի նշան» անվանումով։ Էկրանավորվել է 2007 թվականին։

Սյուժե
------

Պաշտոնաթող Իվան Պուտիլինը գրականագետ Սաֆորովին շարունակում է պատմել իր հետաքննությունների մասին։ Այս անգամ խոսքը հարուստ առևտրական Յակոբ Կուկոլեվի սպանության մասին է։ Այդ ժամանակ գլխավոր հերոսը դեռևս Սանկտ Պետերբուրգի ոստիկանության հետախուզական բաժնի ղեկավարը չէր, այլ ընդամենը՝ Սպասկայա մասի թաղամասային հսկիչը։

Ստեղծման պատմություն և հրապարկում
---------------------------------

Ի տարբերություն առաջին՝ «Արլենիկի համազգեստ» վեպի, «Ժամադրությունների տունը» վեպի սյուժեն հիմնված չէ Պուտիլինի «Քառասուն տարի գողերի և մարդասպանների մեջ» նոթի վրա։ Յուզեֆովիչը այն հորինել է սկզբիչ մինչև վերջ։ Վեպի առաջին տարբերակը, հրապարկվել է 1994 թվականին Պերմում, «Յոթ աստղերի նշան» անվանումով։ «ժամադրությունների տունը» հրապարակվել է 2001 թվականին՝ «Վագրիուս» հրատարակչությունում։ Վեպը թարգմանվել է գերմաներեն, իտալերեն և ֆրանսերեն լեզուներով։

Քննադատություն
--------------

Քննադատների կարծիքով «Ժամադրությունների տունը», համեմատած այլ վեպերի հետ, մոտ է օրինակելի դետեկտիվին։ Գործողությունների մեծ մասը տեղի է ունեցել եկամտաբեր տան մոտակայքում՝ կտրուկ ընդգծելով կասկածյալների շրջանակը։ «Անգլիական իրական դետեկտիվ սյուժե», այսպես է բնութագրել այն Վլադիմիր Բերեզինը։

Ելենա Իվանիցկայան աշխատության մեջ հայտնաբերել է Ֆեոդոր Դոստոևսկու՝ «Ոճիր և պատիժ» վեպից մեջբերումներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Леонид Юзефович на сайте агентства Nibbe & Wiedling Archived 2009-03-26 at the Wayback Machine. (անգլ.)
2. ↑  Владимир Березин. «Запад и Восток Леонида Юзефовича»
3. ↑  Елена Иваницкая. «Всё связано со всем»

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Ժամադրությունների տունը» վեպ Archived 2008-03-10 at the Wayback Machine.
**Ժայռափոր եկեղեցական համալիր**, գտնվում է Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի հարավ-արևելքում, Խաչեն գետի աջ ափին, Աղդամ-Մարտակերտ մայրուղուց 200 մետր արևմուտք, Մարաղա գյուղի դիմաց։

Ճարտարապետություն
-----------------

Համալիրը բաղկացած է

* ժայռափոր եկեղեցի
* քարոզման հրապարակ
* հանգստարան՝ ժայռափոր գերեզմաններ
* հանգստի և պաշտամունքի հարթակներ
* ժայռափոր աստիճաններ

### ժայռափոր աստիճաններ

ժայռափոր աստիճանները սկիզբ է առնում լեռան ստորոտից՝ բեկվելով ձգվում է դեպի ժայռափոր եկեղեցին։ Ճանապարհի մեջտողում ժայռափոր մուտքն է։

### Ժայռափոր եկեղեցի

Ունի ձգված անկանոն հորինվածք։ Հարավային կողմում ձևավորված է մի պարզ խորան, իսկ սրա ետևում՝ գաղտնարան։ Արևելյան պատի կենտրոնական մասում փորված է կանոնավոր կամարաձև խորշ, իսկ պատի հյուսիսային հատվածը ծածկված է խաչապատկերներով, որոնցից մի քանիսը ունեն հունարեն արձանագրություններ։

Եկեղեցին իր հորինվածքով նման է երկխորան եկեղեցիներին, որոնք կառուցվել են քրիստոնեական նշանավոր գործիչների և մարտիրոսների գերեզմանների հարևանությամբ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հուշարձան Տարեգիրք 3 հատոր, 2005 թվական, էջ 167-170
2. ↑  Հուշարձան Տարեգիրք 3 հատոր, 2005 թվական, էջ 169
3. 1 2  Հուշարձան Տարեգիրք 3 հատոր, 2005 թվական, էջ 171

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ժայռափոր եկեղեցական համալիր (Վանքասար)** կատեգորիայում։ |
**Գրոտե Կերկ** (հոլ.՝ Grote Kerk) կամ Մարիամ Աստվածածնի եկեղեցի (հոլ.՝ Onze-Lieve-Vrouwekerk), միջնադարյան բողոքական եկեղեցի Նիդերլանդների Դորդրեխտում։ Երկրորդ հնագույն եկեղեցին է քաղաքում և ամենամեծը։ Գրոտե Կերկն իրենից ներկայացնում է խաչաձև բազիլիկ՝ կառուցված բրաբանտական գոթիկայի ոճով։ Եկեղեցու աշտարակն անավարտ է։ Կառույցը տեսանելի է քաղաքի բոլոր կետերից։ Զանգակատունն ունի 8 զանգ և կարիլյոն։ Ամենամեծ զանգը կշռում է 12 տոննա և հնչում է մի նոտայով։ 1572 թվականին եկեղեցին հանձնվել է բողոքականներին։ 1990 թվականին եկեղեցին ընդգրկվել է «Թոփ 100 հոլանդական ժառանգության օբյեկտներ»-ի ցանկում։

Շինարարության պատմություն
-------------------------

Սկզբում Գրոտե Կերկի տեղում եղել է եկեղեցի, որը կառուցված է եղել ռոմանական ճարտարապետական ոճով։ Նրա մնացորդները պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են ներկայիս կառույցի տակ։ Ժամանակակից Գրոտե Կերկը կառուցվել է բրաբանտական գոթիկա ճարտարապետական ոճով։ Այն նաև միակ խոշոր քաղաքային եկեղեցին է ողջ նախկին Հոլանդիա կոմսությունում, որն ամբողջովին կառուցվել է կամարավոր քարով։

Ներկայիս եկեղեցու ամենահին մասը «Մարիամի երգչախումբն է» (հոլ.՝ Mariakoor), որը կառուցվել է 1285 թվականին։ Հնարավոր է, որ 1367 թվականին Գրոտե Կերկ եկեղեցու կարգավիճակի բարձրացումը՝ կոլեգիականի, հանգեցրել է նրա վերակառուցմանը։ 1457 թվականին խոշոր քաղաքային հրդեհի ժամանակ եկեղեցին խիստ վնասվել է։ Վերականգնումից չորս տարի անց նորից է վնասվել։ 1470-ական թվականներին եկեղեցին ստացել է իր ներկայիս տեսքը։ Շինարարության մեջ կարևոր դեր է ունեցել ֆլամանդացի ճարտարապետ Էվերարտ Սպորվատերը։ Աշտարակը կառուցվել է Անտոն Կելդերմանսի նախագծով, շինարարությունը սկսվել է 1504 թվականին, բայց չի ավարտվել։ Վերջին անգամ Տիրամոր եկեղեցին վերակառուցվել է 1982-1987 թվականներին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Website Vrienden van de Grote Kerk
* virtual tour van de Grote Kerk Dordrecht

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նիդեռլանդների հուշարձանների ցուցակ


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 125591176 · WorldCat VIAF: 125591176 |

 |
**Զարեհ Մոսքոֆյան** (1898, Իզմիթ, Թուրքիա - 1987, Լիոն), հայկական ծագումով օսմանցի նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծագումով հայ Մոսքոֆյանը ծնվել է Մարմարա ծովի ափին գտնվող Իզմիթ քաղաքում։ Հաճախել է տեղի հայկական դպրոցը։ Հալեպ կատարած ճամփորդությունից վերադառնալուց հետո Մոսքոֆյանը սկսել է զբաղվել նկաչությամբ։ Նա նկարել է Կոստանդնուպոլսի տեսարանը։ Այնուհետև Մոսքոֆյանը տեղափոխվել է Ֆրանսիայի Լիոն քաղաք։ Ֆրանսիայում նա շարունակել է իր գործունեությունը արվեստում և դարձել ուսուցիչ։

Զարեհ Մոսքոֆյանը մահացել է 1987 թվականին։

Նրա անունը նաև հիշատակվում է, որ երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ապաստան է տվել Հոլոքոստից մազապուրծ եղած հրեաներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  MutualArt.com — 2008.
2. 1 2 3 4  Kürkman Garo (2004)։ *Armenian painters in the Ottoman empire: 1600–1923*։ Istanbul: Matusalem publ.։ էջ 647։ ISBN 9789759201531
3. ↑  Kürkman Garo (2004)։ *Armenian painters in the Ottoman empire: 1600–1923*։ Istanbul: Matusalem publ.։ էջ 647։ ISBN 9789759201531
| **՞**Բուխարյան եղջերու |
| --- |
| Բուխարյան եղջերու  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Եղջերուներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Cervus elaphus bactrianus

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Բուխարյան** կամ **տուգայի եղջերու** (լատին․՝ Cervus elaphus bactrianus), կարմիր եղջերուների ենթատեսակից, որը հիմնականում հանդիպում է Կենտրոնական Ասիայում։

Նկարագրություն
--------------

Այս կենդանու հասակը 120 սմ է՝ վզի հատվածում։ Ճյուղավորված եղջյուրները զարդարում են արու եղջերուներին միայն գարնանը (մարտ-ապրիլ)։ Էգերը առանց եղջյուրների են։ Եղջյուրների երկարությունը հասնում է 110 սմ-ի, ընդ որում առկա է 5 ճյուղավորում (որոշ դեպքերում 5-րդ ճյուղից դուրս են ելնում ևս երկու փոքր եղջյուրներ, որոնց երկարությունը 2 սմ է)։ Այս եղջերուների քաշը 200 կգ է։ Մաշկն ունի թեթև մոխրագույն գունավորում շագանակագույն-դեղին-գորշ մոխրագույն երանգով. ամռանն ավելի պայծառ է, քան ձմռանը։ Ոտքերը համեմատաբար ավելի բաց գույն ունեն, քան մարմնի մնացած մասերը։ Պոչի հատվածում առկա է տարբերվող երանգավորում, որը կոչվում է «Հայելի», դրա վերին հատվածում գունավորումը կարմրավուն է, իսկ ներքևում՝ սպիտակ։ Նորածին եղջերուն բաց գունավորում ունի, իսկ մարմնի վրա կան փոքր, կլորավուն հետքեր։ Ձագի հասակը 60 սմ է, իսկ քաշը՝ 9 կգ։

Տարածվածություն
---------------

Բուխարյան եղջերու (1898 թվական)
Բուխարյան եղջերուները տարածված են Կենտրոնական Ասիայի և Ղազախստանի տարածքով, անտառների և բարձրահասակ խոտերի տարածքներում։ Հիմնական սնունդը բույսերն են։ Աղային ճահիճներում փնտրում են աղ։

Թվաքանակ և պահպանում
--------------------

1999 թվականին կենդանիների թվաքանակը չէր անցնում 400-ից։ Ամենամեծ կորուստը տեղի ունեցավ Տաջիկստանի քաղաքացիական կռիվների պատճառով։ Այժմ ոչ մեծ քանակով պոպուլյացիա պահպանվում է արգելոցում WWF Ռուսաստանի օգնությամբ։ Հայտնում են, որ բուխարյան եղջերուների թվաքանակը ընդամենը 140-150 գլուխ է։ Սրանց պահպանմամբ զբաղվում են Տաջիկստանը, Ղազախստանը, Թուրքմենստանը, WWF Ռուսաստանը և ավելի ուշ այս ցուցակում ներառված Ուզբեկստանը։ Եվ մոտավորապես 40 գլուխ հանդիպում են Տաջիկստանում և Ուզբեկստանի սահմանում։
Սրանից հետո միջազգային էկոլոգիական կազմակերպությունը օգնություն ցուցաբերեց կենդանիների թվաքանակը պահպանելու համար։ Բացի այդ համաշխարհային հիմնադրամը (World Wide Fund - WWF) գումար հատկացրեց կենդանիներին տեղափոխելու իրենց նախկին բնակավայրերը։ Օրինակի համար այժմ բուխարյան եղջերուները հանդիպում են Ուզբեկստանի տարածքում։ 2007 թվականին Ղազախստան բերեցին եղջերուների և հատկացրեցին պաշտպանական տարածքներ։ 2011 թվականի արդյունքում Կենտրոնական Ասիայում կենդանիների թիվը հասավ 1600-ի։

Պատկերներ
---------

* 
* 
*

Աղբյուրներ
----------

* Համաշխարհային Հիմնադրամը (World Wide Fund - WWF) Archived 2006-09-01 at the Wayback Machine.
* Բուխարյան եղջերուներ
* Արգելոց(չաշխատող հղում)
* Ազգային բիոտեխնոլոգիական կենտրոն

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778873683 |

 |
**Ժան Լեֆևր** (ֆր.՝ Jean Lefebvre) լրիվ անունը՝ Ժան Մարսել Լեֆևր, Jean Marcel Lefebvre (հոկտեմբերի 3, 1919 թվական կամ 1922 թվական, Վալանսեն, Ֆրանսիա- հուլիսի 9, 2004 թվական, Մարաքեշ, Մարոկկո), ֆրանսիացի կատակերգական ժանրի դերասան։

«Ժանդարմներ» ֆիլմում հայտնի է Ֆուգասի դերով։

Կենսագրություն
--------------

Ժան Լեֆևրը ծնվել է 1919 թվականի հոկտեմբերի 3-ին (ըստ այլ տեղեկությունների 1922 թվականի) Վալանսեն քաղաքում՝ դեպարտամենտ Նոր-Պա-դը-Կալեում։ Պրոֆեսիոնալ բժշկություն սովորելու ընթացքում նա սկսեց զբաղվել երգեցողությամբ և տարվել թատրոնով մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելը։

Պատերազմից հետո Ժանը թատրոնում հաճախում է Ռենե Սիմոնայի դասընթացներին, նրա դասընկերները եղել են Ժակլին Մայանը (ֆր.Jacqueline Maillan) և Ժան Ռիշարը (ֆր.՝ Pierre Mondy)։

Նա սկետչերով ելույթ է ունենում ֆրանսիական ռեստորանի բեմում, շփվում է այնպիսի կատակերգուների հետ ինչպիսին են ՝ Դարրի Քոուլը (ֆր. Darry Cowl) և Ժան Ռիշարը( ֆր. Jean Richard)։ Նրա սիրած կերպարը՝ պարզ հարբած մարդու կերպարն է։

Հենց ռեստորանում է նա հանդիպում Ռոբեր Դերիին (ֆր. Robert Dhery), որը ֆրանսիացի դերասան և ռեժիսոր է, թատերական-երաժշտական-կատակերգական «Branquignols» թատերախմբի հիմնադիր։ Լեֆևրն ավելի ուշ դարձավ այդ թատերախմբի անդամ։

Իր դերասանական կարիերան սկսվեց «Պարոնի խաղողի այգիները» ներկայացումից (ֆր. Les Vignes du seigneur), որից հետո նա Նյու-Յորքում խաղացել է «Իմ մորաքրոջ փետուրը» ներկայացումը (ֆր. La plume de ma tante) Ռոբերա Դերի։

Իր կյանքի վերջին տարիները նվիրել է բուլվարական թատրոնին։

Ֆիլմում նկարահանվել է ՝ Լուի դե Ֆյունեսի, Միշել Գալբերյուի, Ժանոմ Գամբենոմի, Լինո Վենտուրայի, Բերնրոմ Բկիեի, Ժանոմ-Պոլեմ Բելմոնդոjի, Բուրվելի դերասանների և ռեժիսորներ՝ Ժան Ժիրոյի, Էդուար Մոլինարոյի, Ժորժ Լոտների, Իվ Ռոբերի, Ռոժե Վադիմի, Կոստա-Գավրասի հետ։

Ժան Լեֆևրը նկարահանվել է ավելի քան 100 ֆիլմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  3 octobre 1922, 10 mars 1919, 10 mars 1920 ou à Barlin ou à Valenciennes, selon les sources (Ֆրանսերեն)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · Rotten Tomatoes · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1506080 · BNF: 141477110 · GND: 1054403198 · ICCU: UBOV302862 · ISNI: 0000000121404061 · LCCN: no2007051876 · NKC: xx0165076 · SUDOC: 029124735 · VIAF: 76523523 · WorldCat VIAF: 76523523 |

 |

 |
**Բույսերի աճման կարգավորիչներ**, օրգանիկ միացություններ, որոնք (շատ փոքր կոնցենտրացիաներով) խթանում կամ ընկճում են բույսերի աճն ու մորֆոգենեզը։

Տեսակներ
--------

Բույսերի աճի բնական խթանիչներից են բուսահորմոնները (աուքսիններ, գիբերելիններ, ցիտոկինիններ, էթիլեն, աբսցիզաթթու), ոչ հորմոնային բնույթի արգելակիչները (որոշ ֆենոլներ, միզաթթվի ածանցյալներ և այլն), սինթետիկներից՝ աուքսինների տիպի խթանիչները (ինդոլիլ ճարպաթթուներ, ինդոլիլ քացախաթթուներ, նավթիլ քացախաթթուներ ) և սինթետիկ արգելակիչները (մորֆակտիններ, աճադանդաղիչներ, տերևազրկողներ և այլն)։ Բույսերի աճման կարգավորիչի օգտագործումը հանգեցնում է նյութափոխանակության տեղաշարժերի, որոնք նման են արտաքին միջավայրի որոշակի պայմանների (օրվա տևողություն, ջերմաստիճան) ազդեցությամբ առաջացածներին, վերարտադրողական օրգանների առաջացման արագացման, աճի ուժեղացման կամ արգելակման և այլն։

Կիրառություն
------------

Գյուղատնտեսության մեջ լայնորեն օգտագործվում են բույսերի աճման սինթետիկ կարգավորիչները, օրինակ՝ ռետարդանտները (դանդաղացուցիչներ)՝ նյութեր, որոնք ընկճում են ցողունների աճը և կանխում բույսերի պառկումը (քլորխոլինքլորիդ, տուր, կամպոզան, գիդրել և այլն)։ Քլորխոլինքլորիդն օգտագործում են աշնանացան ցորենի պառկումը կանխելու, դաշտավլուկազգիների բազմամյա խոտաբույսերի սերմերի ավելացման, բամբակենու քիմիական էտման, լոլիկի սածիլների որակի և աճեցման բարելավման, խնձորենու պտղակրության սկզբի արագացման, մորենու բեղիկների աճման սահմանափակման և նրա բերքատվության բարձրացման համար։ Ավելացնելով բույսերի կենսունակության ընդհանուր պոտենցիալը՝ քլորխոլինքլորիդը բարձրացնում է կայունությունն աղերի ավելցուկի, ցածր և բարձր ջերմաստիճանների հանդեպ, նաև նպաստում բույսերի՝ հողի խոնավության խնայողի ծախսմանը։ Աշնանացան և գարնանացան ցորենի ցրտա- և երաշտակայունությունը բարձրացնող և պառկումը կանխող պատրաստուկներից է տուրը։ Էթիլեն արտադրող ռետարդանտ կամպոզանն օգտագործում են աշնանացան աշորայի, գարու, երկարակյաց վուշի, գիդրելը՝ կարտոֆիլի պալարների աճը կանխելու լոլիկի պտուղների միաժամանակյա հասունացումն ապահովելու նպատակով։ Մորֆոնոլ պատրաստուկն արագացնում է բամբակենու տուփիկների հասունացումը և դրանով կրճատում դաշտում նրա մնալու տևողությունը։ Բամբակահավաքից հետո ցանում են կերային խոտաբույսեր, որոնք նպաստում են հողի բաղադրության լավացմանը և բերքատվության բարձրացմանը։

Տես նաև
-------

* Աուքսիններ
* Բուսահորմոններ
* Գիբբերելիններ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Գևորգ Գուրգենի Ադամյան** (դեկտեմբերի 17, 1937(1937-12-17), Գորիս, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբեր 2007), բժիշկ, բժշկական գիտությունների թեկնածու (1970), դոցենտ (1977), Ռուսաստանի դաշնության բնական գիտությունների ակադեմիայի անդամ (1998)։

Կենսագրություն
--------------

Գևորգ Ադամյան ծնվել է 1937 թվականի դեկտեմբերի 17-ին, Գորիս քաղաքում։ Ավարտել է Ակսել Բակունցի անվան միջնակարգ դպրոցը, ընդունվել Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը, որն էլ ավարտել է 1961 թվականին։ 1961-1966 թվականներին աշխատել է Գորիսի շրջանային հիվանդանոցում, որպես բժիշկ֊մաշկավեներոլոգ, այնուհետև՝ բժշկական ինստիտուտի ախտաբանակ ֆիզիոլոգիայի ամբիոնում։ Գևորգ Ադամյանի թեկնածուական ատենախոսությունը վերաբերել է «Ուղեղի էներգետիկ փոխանակության որոշ կողմերը օրգանիզմի մահացման և վերակենդանացման վաղ շրջանում տարիքային ասպեկտով» թեմային։ 1993 թվականին եղել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանի ռեկտորի օգնական, իսկ 1996 թվականից՝ նույն համալսարանի բժշկական քոլեջի տնօրեն։ Գիտական աշխատանքները հիմնականում նվիրված են օրգանիզմի մահացման և վերակենդանացման խնդիրների պաթոքիմիական մեխանիզմների բացահայտմանը։

Հեղինակ է 65 գիտական հրապարակումների, մի շարք նորարարական առաջարկությունների և մեթոդական ցուցումների, համահեղինակ է երեք ուսումնական ձեռնարկների։

Մահացել է 2007 թվականի նոյեմբերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նավասարդյան Գ Ա, Ադամյան Գևորգ Գուրգենի, Պապյան Ա Ա և այլք:, eds. (2006)։ *Ընդհանուր ախտաֆիզիոլոգիայի գործնական պարապմունքներ*։ Երևան: ԵՊԲՀ-ի հրատ  `|displayeditors=` suggested (օգնություն)

Աղբյուրներ
----------

* Էդվարդ Զոհրաբյան, Համլետ Միրզոյան «Գորիսի հանրագիտարան» էջ 5
**Գրիգոր Միքայելի Լոմիզե** (1899, հունիսի 19, Թոթրիծղարո, Վրաստան - 1980, մայիսի 30, Մոսկվա), ճարտարագետ-շինարար։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1949), պրոֆեսոր (1951)։ ՌԽՖՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1979)։

Կենսագրություն
--------------

1924 թվականին ավարտել է Վրաստանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1951-1959 թվականներին եղել է Մոսկվայի էներգետիկայի ինստիտուտի հիդրոէներգետիկ ֆակուլտետի հիմքերի, հիմնատակերի և կառուցվածքների ամբիոնի վարիչ, 1951-1980 թվականներին դասախոսել է Մոսկվայի ճարտարագիտաշինական ինստիտուտում։

Աշխատանքները վերաբերում են սեյսմակայուն շինությունների, ջրանցքների, ծծանցումային կայունության, հիդրոտեխնիկական կառույցների ցամաքուրդի հարցերին։ Մշակել է ճեղքավոր ժայռային ապարներում ծծանցման տեսության և հաշվարկի մեթոդներ։ Ղեկավարել է Անդիջանի ջրամբարի պատվարի, Արաքսի հիդրոհանգույցի, Սարատովի ջրէկի և այլ հիդրոտեխնիկական կառույցների հետազոտական աշխատանքները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 18051 |

 |
**Դերջանի դաշտ**, Մամախաթունի դաշտ, գտնվում է Հայկական բարձրավանդակում՝ Հայկական լեռնաշխարհում՝ Արևմտյան Եփրատի վերին հոսանքի ավազանում՝ էրզրումի և Երզնկայի դաշտերի միջև։ Հյուսիսում եզերվում է Մարիամի և Սիփիքյորի, արևմուտքում՝ Մյուրիդ դաղի, հարավում՝ Մերջանի և Խաչդաղի, արևելքում՝ Խալխալդաղի, Կարակալա և Ջերդիչադաղի լեռներով։ Երկարարությունը մոտ 90 կմ է, լայնությունը՝ 30-40 կմ, բարձրությունը՝ մինչև 1500-1700 մ։ Կազմված է միոցենի ծովալճային գիպսաաղատար կավերից, ավազաքարերից, բուն Եփրատի հովտում՝ գետային նստվածքներից, շրջափակող դենուդացիոն սանդղաձև սարավանդակները՝ կրաքարերից, մերգելներից, թերթաքարերից, սերպենտինային ինտրուզիաների ելուստներից։ Կան ջերմուկներ, ածխաբեր շերտեր, աղահանքեր, նավթի երևակումներ։ Կլիման բարեխառն է, տարեկան տեղումները՝ 400-800 մմ։ Լանդշաֆտը լեռնատափաստանային է, բնորոշ են լեռնատափաստանային սևահողերը և լեռնամարգագետնային շագանակագույն հողերը։ Տիրապետում են տարախոտահացազգիները և տափաստանային մարգագետինները։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 365)։*  |
**Բույսերի թառամում**, հիվանդություն, բնորոշվում է բույսերի տարբեր օրգանների թոշնումով, որը կապված է տուրգորի անկման հետ (հաճախ տերևների վրա գոյանում են բնորոշ բծեր)։ Նկատվում է բույսի կամ նրա առանձին մասերի մակաբույծ միկրոօրգանիզմներով ախտահարման, արմատների մեխանիկական վնասման, տերևներով ջրի արագ գոլորշացման, հողում ջրի անբավարարության (բույսերի թորշոմության) և որոշ այլ անբարենպաստ գործոնների ազդեցության դեպքերում։ Բակտերիաներով առաջացած բույսերի թառամում կոչվում է տրախեոբակտերոզ, ախտածին սնկերով հարուցվածը՝ տրախեոմիկոզ։ Բույսերի թառամման հարուցիչներն ապրում են հողում կամ բուսական մնացորդներում և արմատների միջոցով թափանցում են բույսի անոթային համակարգ։ Ջրային ռեժիմի խախտման հետևանքով (տերևներից ջրի տրանսպիրացումը գերազանցում է հյուսվածքներ մտնող ջրի քանակին) առաջացող բույսերի թառամումը կարող է լինել ժամանակավոր (կարճատև) ու տևական։

Ժամանակավոր բույսերի թառամում առաջանում է, երբ հողից բույսին անցնող ջուրը չի հասցնում հավասարակշռել բույսերի կողմից ջրի ծախսը, սակայն տերևային գոլորշացման (տրանսպիրացիա) թուլացման դեպքում ջրային հաշվեկշիռը և բույսի բնականոն վիճակը վերականգնվում են։ Տևական բույսերի թառամումն առաջանում է, երբ հողում բույսին մատչելի շատ քիչ ջուր մնում է (կամ ընդհանրապես չի մնում), և պակասորդը չի լրացվում նույնիսկ գիշերային ժամերին։

Բույսերի թառամման դեպքում աճը կանգ է առնում, խանգարվում են լուսասինթեզը, շնչառությունը և այլ կարևոր կենսընթացներ, բջիջները մահանում են, և (տևական բույսերի թառամման դեպքում) բույսը չորանում է։ Բույսերի թառամումը կանխում են ոռոգման միջոցով, բույսերի հանքերի սնուցման բարելավմամբ, սերմերի և սածիլների նախացանքերի կոփմամբ, երաշտադիմացկուն սորտերի օգտագործմամբ։

Տես նաև
-------

* Բույսերի կայուն թառամման խոնավություն
* Երաշտադիմացկունություն
* Ջրային ռեժիմ բույսերի
* Բույսերի անոթային հիվանդություններ
* Վիլտ
* Ֆուզարիոզներ

Պայքարի միջոցառումներ
---------------------

Կայուն սորտերի մշակություն, ցանքաշրջանառություն, ագրոտեխնիկական գործադրաձևեր, սերմերի վարակազերծում, սնկասպանների կիրառում, բուսային մնացորդների (արմատներով հանդերձ) հավաքում և այրում, խոր աշնանավար, մոլախոտերի ոչնչացում, պարարտացում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գալեմքյարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Զարուհի Աշոտի Գալեմքյարյան** (**Եվտերպե**, հուլիսի 18, 1871(1871-07-18), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - հուլիսի 20, 1971(1971-07-20), Ridgewood, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ), հայ գրող։

Կենսագրություն
--------------

Զարուհի Գալեմքյարյանը ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունը ստացել է ծննդավայրի Արամյան վարժարանում։ 17 տարեկան հասակից սկսել է ոտանավորներ գրել, որոնք լույս են տեսել «Ծաղիկ» պարբերականում, *Եվտերպե* ծածկանունով։ 1893 թ. հրատարակել է «Զարթոնք» ժողովածուն, հաջորդ տարի լույս է ընծայել երկրորդ ժողովածուն՝ «Մրմունջը»։ Ամուսնությունից հետո, դեն գցելով Եվտերպե ծածկանունը, *Գ. Զարուհի* ստորագրությամբ արձակ բանաստեղծություններ, մանր պատմվածքներ է տպագրել մամուլում («Բյուզանդիոն», «Արևելյան մամուլ», «Ծաղիկ», հետագայում՝ «Շանթ», «Ոստան», «Թեոդիկի տարեցույց» և այլն)։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո մեկնել է ԱՄՆ, բնակություն հաստատել Նյու Յորքում։ Այնուհետև առանձին գրքով լույս են տեսել նրա «Թոռնիկիս գիրքը» և «Կյանքիս ճամփեն» (Անթիլիաս, 1952) ժողովածուները։ 1964 թ. Սփյուռքում և Հայաստանում նշվեց նրա ծննդյան 90-ամյակը։ Այդ առիթով Հայպետհրատը լույս ընծայեց նրա երկերի մի ժողովածու «Հասկաքաղ» վերնագրով (Երևան, 1965)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 2. — էջ 653—654.
2. 1 2 3 4 5 6  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 1.
3. 1 2 3 4
4. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*։ Երևան: «Հայաստան»։ էջ 215-216


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 653)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11098 · GND: 1036741923 · ISNI: 0000000046196484 · LCCN: no98073172 · VIAF: 34075125 · WorldCat VIAF: 34075125 |

 |
|  |
| --- |
| **Դժնիկ լուծողական** |
| Դժնիկ լուծողականԴժնիկ լուծողական |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Դժնիկազգիներ (Rhamnaceae) |
| **Ցեղ** | Դժնիկ *(Rhamnus)* |
| **Տեսակ** | **Դժնիկ լուծողական** *(R. cathartica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Rhamnus cathartica***L. 1753 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

 **Դժնիկ լուծողական**  (լատին․՝ Rhamnus catharitica), դժնիկազգիների ընտանիքին պատկանող տերևաթափ թուփ, որը հանդիպում է հանրապետության գրեթե բոլոր անտառային շրջաններում, թփուտներում։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Խոշոր տերևաթափ թուփ՝ մինչև 5-8 մ բարձրությամբ։ Տերևները խոշոր են՝ էլիպսաձև մինչև կլորավուն, ավելի հաճախ՝ լայն էլիպսաձև։ Ճյուղերը սովորաբար վերջանում են փշերով։ Ծաղիկները նեղ զանգականման են, պտուղը գնդաձև է, սև, փայլուն։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին, պտուղները հասունանում են օգոստոս-սեպտեմբերին։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է ենթանտառի տիպիկ ներկայացուցիչ, աճում է ստորին գոտուց մինչև մերձալպյան անտառները։ Տարածված է Կովկասում, Արևմտյան և Արևելյան Եվրոպայում, Ղրիմում, Սիբիրում, Միջին Ասիայում, Փոքր Ասիայում։

Բազմացում
---------

Բնական պայմաններում հեշտությամբ խաչաձևում է մյուս տեսակների հետ և առաջացնում բազմաթիվ հիբրիդային ձևեր։ Դիմացկուն է անբարենպաստ էկոլոգիական պայմանների նկատմամբ։ Առաջացնում է առատ արմատային մացառներ։ Բազմանում է սերմերով և թփի բաժանմամբ։

Նշանակություն և օգտագործում
---------------------------

Բնափայտն ամուր է, գեղեցիկ, դեղնակարմրավուն, սպիտակադեղնավուն արտաբնափայտով։ Օգտագործվում է ատաղձագործության և փականագործության մեջ։ Կեղևը պարունակում է դաբաղանյութեր և ներկանյութեր (դեղին և դարչնագույն)։ Պտուղներն օգտագործվում են բժշկության մեջ, ստանում են ներկանյութեր։ Պիտանի է չոր, քարքարոտ լեռնալանջերն անտառապատելու, ինչպես նաև կենդանի ցանկապատեր ստեղծելու համար։ Կանաչապատման մեջ հազվադեպ է օգտագործվում։

Գրականություն
-------------

* Ծառագիտություն, Ժ. Հ. Վարդանյան

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2007020041 · Microsoft: 2776171635 |

 |
**Բույսերի խայտաբղետություն,** մոզաիկա, վիրուսային հիվանդությունների խումբ, որոնց բնորոշ է բույսերի ախտահարված օրգանների (գլխավորապես՝ տերևների և պտուղների) խայտաբղետությունը՝ տարբեր մեծությունների և ձևերի բծերի (արտահայտված կանաչ գունավորմամբ) հերթափոխությամբ։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթիթեղի ձևը փոխվում է, բույսի աճը՝ դանդաղում։ Հիվանդությունը փոխանցվում է հիվանդ բույսի սերմերի, հյութի միջոցով, սածիլման, ընձյուղատման ժամանակ, առողջ ու հիվանդ բույսերը միմյանց հետ շփվելիս ու փոխադարձ վնասվելիս (օրինակ ՝ քամու ժամանակ)։ Վիրուսի մեխ. փոխանցողներն են լվիճները, մլուկները, տզերը, հողային կլոր որդերը։ Վիրուսները բույս են թափանցում միջատների սնման ժամանակ, վնասված հյուսվածքներով. պահպանվում են հողի միկրոօրգանիզմներում, մոլախոտերի և մշակաբույսերի սերմերում։ Առավել վտանգավոր են ծխախոտի և լոլիկի, վարունգի, կարտոֆիլի սովորական և կնճռոտ, ճակնդեղի, կաղամբի, սոյայի, ոլոռի, լոբու խայտաբղետությունները, պտղատու, թփային և գեղազարդիչ բույսերի խայտաբղետային հիվանդությունները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Զարուհի (Զարա) Հայկի Տեր-Ղազարյան** (ապրիլի 17, 1951(1951-04-17), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երաժշտագետ, արվեստագիտության թեկնածու (1984), Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ (1985 թվականից, վարչության անդամ՝ 1998 թվականից)։

Կենսագրություն
--------------

Զարուհի Տեր-Ղազարյանը ծնվել է 1951 թվականի ապրիլի 17-ին Երևանում։ 1973 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի երաժշտագիտության բաժինը (Մ. Հարությունյանի դասարան)։ 

1973-1975 թվականներին դասավանդել է Երևանի Պ. Ի. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում, 1975-1985 թվականներին՝ Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտում (երաժշտության պատմություն), 1975 թվականից՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (1994 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ 

Հեղինակել է երաժշտագիտական հոդվածներ։ Մասնակցել է մի շարք փառատոների (Երևան, Թբիլիսի, Կիև, Ժնև), ներկայացրել հայկական ժամանակակից երաժշտությունը։ Կազմել և խմբագրել է Տ. Հայրապետյանի «Իմ հուշերի մեղեդիները» (ռուսերեն, 2005) գիրքը։ 

Զարուհի Տեր-Ղազարյանը մահացել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Ժնևում։

Մատենագիտություն
----------------

* Ճանապարհ դեպի Պառնաս (համահեղ.), Երևան, 1991։
* Արևմտաեվրոպական երաժշտության պատմություն։ Հին աշխարհից մինչև ԺԹ դար, Երևան, 2014։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արևմտաեվրոպական երաժշտության պատմություն։ Հին աշխարհից մինչև ԺԹ դար


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |