Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Էջմիածնի եկեղեցական ժողով (այլ կիրառումներ)
**Էջմիածնի եկեղեցական ժողով**, գաղտնի խորհրդաժողով 1547 թվականին՝ Ստեփանոս Ե Սալմաստեցու գլխավորությամբ։ Դրա նպատակն էր ուղիներ գտնել Հայաստանը պարսկա-թուրքական տիրապետությունից ազատագրելու համար։ Իսլամադավան նվաճողների ազգային, կրոնական, տնտեսական ու հարկային ծանր քաղաքականությունը, հաճախակի պատերազմները, գերեվարություններն ու արտագաղթերը հայ ժողովրդին մղել են ազատագրական պայքարի։ Ազատագրական շարժման կազմակերպման գործն ստանձնել է Հայ եկեղեցին։ Հայոց կաթողիկոսներն ու այլ հոգևորականները փութաջանորեն մասնակցել են շարժման գաղափարախոսության մշակմանը և անձամբ գլխավորել քաղաքական բանակցությունները Արևմուտքի երկրների հետ։

Էջմիածինը Շարդենի փորագրությունում, 1670-ականներ
Հայաստանի ազատագրության խնդիրը քննարկելու համար կաթողիկոս Ստեփանոս Ե Սալմաստեցին Էջմիածնում խորհրդաժողովի է հրավիրել արևելահայ բարձրաստիճան հոգևորականությանը, տանուտերերին ու մելիքներին։ Ժողովն ընդունել է Վենետիկի դոժին ուղղված «Աղերսագիր տերանց Հայոց» փաստաթուղթը, որի հայերեն բնագիրը չի պահպանվել և հայտնի է միայն իտալերեն թարգմանությամբ։ Այդ թղթում հայ ազատագրական շարժման գործիչները, Վենետիկի Հանրապետությունը ներկայացնելով որպես «պաշտպան բովանդակ քրիստոնեության», ակնկալել են, որ նրանից պետք է սկսվի հայերի փրկությունն ու ազատագրումը։ Առանձին դիմումագրեր են ընդունվել՝ ուղղված Պողոս III պապին, որը պետք է գլխավորեր ու հովանավորեր հայերի, ինչպես նաև արևմտաեվրոպական մի քանի երկրների ազատագրության գործը։ Էջմիածնի ժողովը կաթողիկոսի գլխավորությամբ կազմել է պատվիրակություն, որի անդամներ են ընտրվել Զաքարիա եպիսկոպոսը, Դավիթ վարդապետը, Գրիգոր վարդապետ Վարագեցին և Լուսիկ սարկավագը։ 1547 թվականին պատվիրակությունը ժամանել է Կ.Պոլիս, հանդիպումներ ունեցել Կ. Պոլսի պատրիարքի հետ, իսկ 1548 թվականի աշնանը մեկնել է Վենետիկ։ Այստեղ պատվիրակությունը հանրապետության դոժին է ներկայացրել «Աղերսագիրը» և Հայաստանի ազատագրության հեռանկարների վերաբերյալ բանակցություններ վարել նրա հետ։

1549 թվականի գարնանը պատվիրակությունը ժամանել է Հռոմ, նրան է միացել Պետրոս Երեց Եթովպացին, որն էլ կաթողիկոսին ներկայացրել է Պողոս III պապին։ Պատվիրակությունը Հռոմում մնացել է շուրջ մեկ տարի, որի ընթացքում Ստեփանոս Ե Սալմաստեցին մի շարք բանակցություններ է վարել Պողոս III պապի, իսկ վերջինիս մահից հետո՝ նաև Հուլիոս III պապի հետ։ Քաղական բանակցություններին նախորդել է կաթողիկոսի հայտարարությունը իր ենթակա 27 եպիսկոպոսների անունից՝ պապին հնազանդվելու և Հայ եկեղեցին լատինականին ենթարկելու վերաբերյալ։ Սույն զոհողությունը նախապայման էր դիվանագիտական հետագա բանակցությունների համար և ազգքաղաքական նկատառումներով հանձնարարված էր Էջմիածնի ժողովի կողմից։ Բանակցությունների նման ընթացքով բավարարված՝ Հուլիոս III պապը 1550 թվականի ապրիլի 25-ին հանձնարարական նամակներով Ստեփանոս Ե Սալմաստեցուն ուղարկել է Հռոմեական սրբազան կայսր (Գերմանիա) Կառլոս V-ի և Ռեչ Պոսպոլիտայի (Լեհաստան) թագավոր Սիգիզմունդ II Օգոստոսի մոտ՝ բանակցությունները շարունակելու։ Սակայն Վիեննայում ու Վարշավայում ևս հայ-արևմտաեվրոպական բանակցությունները շոշափելի արդյունք չեն տվել։ 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայ ազատագրական պայքարը միջնադարում |
| --- |
|  |
| Վաղմիջնադար | 

|  |  |
| --- | --- |
| Գործիչներ | Վարդան Մամիկոնյան • Ղևոնդ Երեց • Վասակ Սյունի • Սահակ Բագրատունի • Վահան Մամիկոնյան • Աշոտ Բագրատունի • Գրիգոր Մամիկոնյան |
|  |
| Մարտեր | 
Վարդանանց պատերազմ • Վահանանց պատերազմ • Կարմիր Վարդանի ապստամբություն • Արմինիայի հակաարաբականապստամբություններ (VIII դար) |

 |  |
|  |
| Զարգացածմիջնադար | 

|  |  |
| --- | --- |
| Գործիչներ | Աշոտ Բագրատունի • Զաքարիա Ձագեցի • Աշոտ Արծրունի • Զաքարե և Իվանե Զաքարյաններ |
|  |
| Մարտեր | Արմինիայի ապստամբություն (850-855)  • Հայաստանի ազատագրումըԶաքարյանների կողմից |

 |
|  |
| Ուշմիջնադար | 

|  |  |
| --- | --- |
| Գործիչներ | Աբգար Թոխաթեցի • Ստեփանոս Սալմաստեցի • Միքայել Սեբաստացի • Հակոբ Ջուղայեցի • Մահտեսի Մուրատ • Հովհաննես Թութունջի • Իսրայել Օրի • Մինաս վարդապետ Տիգրանյան • Դավիթ Բեկ • Մխիթար սպարապետ • Տեր-Ավետիս • Ավան հարյուրապետ • Եսայի Հասան-Ջալալյան • Իվան Կարապետ • Հովսեփ Էմին • Շահամիր Շահամիրյան • Մովսես Բաղրամյան |
|  |
| Ժողովներ | Էջմիածնի եկեղեցական ժողով (1547) • Սեբաստիայի ժողով (1562) • Էջմիածնի եկեղեցական ժողով (1677) • Անգեղակոթի ժողով |
|  |
| Մարտեր | Արմինիայի ապստամբություն (850-855) • Սյունիքի ազատագրական պայքար (1722-1730) • Արցախի ազատագրական պայքար (1724-1731) • Երևանի ինքնապաշտպանություն (1724) |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 71)։*  |