recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Վալերի Չկալովի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Валерию Чкалову), Նիժնի Նովգորոդի տեսարժան վայրերից մեկը։ Գտնվում է Նիժնի Նովգորոդի Կրեմլի Սուրբ Գեորգիի աշտարակի մոտ, կառուցվել է խորհրդային օդաչու Վալերի Չկալովի պատվին, որը Հյուսիսային բևեռով անվայրէջք թռիչք է կատարել ԽՍՀՄ-ից ԱՄՆ (Մոսկվա-Հյուսիսային բևեռ-Վանկուվեր)։ Հուշարձանից դեպի Վոլգա գետ սանդուղք է իջնում, որը հայտնի է որպես «Չկալովի աստիճաններ»։

Պատմություն
-----------

Վալերի Չկալովի ժամանակակից հուշարձանի տեղում 17-րդ դարի սկզբին հիմնադրվել է Պրոիսխոժդենսկի կանանց վանական համալիրը, որն այժմ կոչվում է Կրիստովոզդվիժենսկի և ներկայիս վայր է տեղափոխվել 1815 թվականին՝ Լյադովի հրապարակի մոտ։ Վանքի ավերված կառույցները պահպանվել են մինչև 1840 թվականը, երբ Կրեմլի հարակից տարածքներում բոլոր շենքերը քանդվում էին և պատերի շրջակայքում ստեղծվում հանգստի գոտիներ, զբոսայգիներ։

Լեգենդար օդաչուի հուշարձանը բացվել է 1940 թվականի դեկտեմբերի 15-ին, նրա մահվան երկրորդ տարելիցի օրը։ Հուշարձանի հեղինակն է Չկալովի ընկերը՝ Իսահակ Մենդելևիչը, որոնց հետ միասին նրանք այս տեղն ընտրել էին Մաքսիմ Գորկու հուշարձանի համար։ Այս աշխատանքի համար Մենդելևիչը պարգևատրվել է Ստալինյան մրցանակով։ Հուշարձանի ճարտարապետներն են Իվան Տարանովը և Վիկտոր Անդրեևը։

Հուշարձանի պատվանդանի մակերեսին ուրվագծված է Հյուսիսային կիսագնդի քարտեզը հերոսական անձնակազմի չվերթով՝ Չկալով-Բայդուկով-Բելյակով՝ դեպի Հեռավոր Արևելք և Հյուսիսային բևեռից դեպի Ամերիկա։ Պատվանդանը երեսապատված է լաբրադորիտով։

Վալերի Չկալովի հուշարձան։ 2021
Պատվանդանին գրված են օդաչուի ծննդյան և մահվան ամսաթվերը՝ «Վալերի Չկալովին, մեր ժամանակի մեծ օդաչուին» մակագրությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Памятник Валерию Чкалову»։ *progulyaemsya.ru*։ Վերցված է 2018-03-26
2. ↑  loginov\_lip (2015-12-14)։ «Памятник Валерию Чкалову в Нижнем Новгороде на Волжской набережной»։ *Логинов Алексей*։ Վերցված է 2018-03-26
**Անդրեյ Բոչվարի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Андрею Бочвару), հուշարձան Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը նվիրված է խորհրդային մետաղագետ գիտնական, Խորհրդային Միության գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, Սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս, Լենինի վեցակի շքանշանակիր, Լենինյան և Ստալինյան մրցանակների բազմակի դափնեկիր Անդրեյ Անատոլևիչ Բոչվարին (1902-1984)։ Բացվել է 1977 թվականի մարտի 1-ին նրա անունով կոչվող Անօրգանական նյութերի համառուսաստանյան գիտահետազոտական ինստիտուտի տարածքում։ Նախագծի հեղինակներն են ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ, Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամ, քանդակագործ Նիկոլայ Նիկողոսյանը և ճարտարապետ Տ. Ա. Նիկողոսյանը։

*Հուշարձանի հասցեն՝* ք. Մոսկվա, Ռոգովի փողոց, 5ա։

Նկարագրություն
--------------

Գիտնականի բրոնզե կիսանդրին տեղադրված է գրանիտե պատվանդանին, որի վրա պատկերված են Լենինի ոսկեզօծված շքանշան, ինչպես նաև «Մուրճ և մանգաղ» երկու մեդալներ։ Ավելի ցած փորագրված է հետևյալ գրությունը. *«Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս, ակադեմիկոս Բոչվար Անդրեյ Անատոլևիչ։ Գիտության և տեխնիկայի զարգացման գործում բացառիկ ծառայությունների համար ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1954 թվականի հունվարի 4-ի հրամանով պարգևատրվել է «Մուրճ և մանգաղ» երկրորդ ոսկե մեդալով»*։

Ակադեմիկոս Անդրեյ Բոչվարի ծննդյան տարեդարձի օրը Անօրգանական նյութերի համառուսաստանյան գիտահետազոտական ինստիտուտի աշխատակիցները հարգանքի տուրք են մատուցում գիտնականին և ծաղիկներ դնում ինստիտուտի տարածքում գտնվող հուշարձանի մոտ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Сотрудники ВНИИНМ почтили память основателя института академика А. А. Бочвара»։ АО «ТВЭЛ»։ 2016-08-09։ Վերցված է 2018-09-15 (չաշխատող հղում)
2. ↑  Зиновьева, 2014, էջ 289
3. ↑  Вострышев, 2009, էջ 48
4. ↑  «Никогосян Николай Багратович (1918-2018)»։ Российская академия художеств։ 2018։ Վերցված է 2018-09-15
5. ↑  Кожевников, 1983
6. ↑  Шокарев, Вострышев, 2018, էջ 91

Գրականություն
-------------

* *Вострышев М. И.* Москва: все культурные и исторические памятники. — М.: Алгоритм, Эксмо, 2009. — 512 с. — ISBN 978-5-699-31434-8
* *Зиновьева О. А.* Москва. Наука и культура в зеркале веков. Все тайны столицы. — М.: АСТ, 2014. — ISBN 978-5-17-080060-5
* *Кожевников Р.* Скульптурные памятники Москвы. — М.: Московский рабочий, 1983. — 318 с.
* *Шокарев С. Вострышев М.* Вся Москва от А до Я. — 2018. — ISBN 5041013799, 9785041013790
**Անդրեյ Վլադիմիրի Պապյան** (հունիսի 24, 1975, Երևան, Հայաստան), հայ բժիշկ-ախտաբան, բժշկական գիտությունների թեկնածու։ Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի ախտաբանական անատոմիայի և կլինիկական մորֆոլոգիայի ամբիոնի դոցենտ։ «Միքայելյան» վիրաբուժության ինստիտուտի պաթոմորֆոլոգիայի բաժանմունքի բաժնի վարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Անդրեյ Պապյանը ծնվել է 1975 թվականի հունիսի 24-ին Երևանում։ 1992 թվականին ավարտել է Իսակովի անվան թիվ 132 միջնակարգ դպրոցը։ 1992-1998 թվականներին ուսանել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտում՝ ավարտելով այն գերազանցությամբ։ 1998-2000 թվականներին ՀՀ ԱՆ ԱԱԻ-ում անցել է կլինիկական օրդինատուրա՝ ախտաբանական անատոմիա և դատական բժշկություն մասնագիտություններով։

2000 թ. «Նորք» Ինֆեկցիոն Հիվանդությունների Բժշկական Կենտրոն` բժիշկ–ախտաբան,

2000-2003 թթ. ՀՀ ԱՆ Ֆանարջյանի անվան Ուռուցքաբանության Գիտական Կենտրոնի կլինիկական պաթոմորֆոլոգիայի բաժանմունք, բժիշկ-ախտաբան,

2004-2006 թթ. ՀՀ ԱՆ ԱԱԻ Ախտաբանական անատոմիայի և դատական բժշկության ամբիոն՝ ասիստենտ,

2005 թ. «Վաղարշապատ» Բժշկական Կենտրոն, պաթանատոմիայի բաժանմունք՝ բժիշկ–ախտաբան,

2007-2009 թթ. Երևանի Պետական Բժշկական Համալսարան, Ախտաբանական անատոմիայի ամբիոն՝ ասիստենտ,

2009-2010 թթ. «Քանաքեռ–Զեյթուն» Բժշկական Կենտրոն, պաթոմորֆոլոգիայի բաժանմունք՝ բժիշկ–պաթոհիստոլոգ,

2008-2012 թթ. «Արաբկիր» Բժշկական Կենտրոն, պաթանատոմիայի բաժանմունք՝ բժիշկ–ախտաբան,

2009 թ. առ այսօր Երևանի Պետական Բժշկական Համալսարան, Ընդհանուր Բժշկության Ֆակուլտետ՝ դեկանի տեղակալ,

2009 թ. առ այսօր Երևանի Պետական Բժշկական Համալսարան, Ախտաբանական անատոմիայի և կլինիկական մորֆոլոգիայի ամբիոն՝ դոցենտ,

2013 թ. առ այսօր «Միքայելյան Վիրաբուժության Ինստիտուտ», Պաթոմորֆոլոգիայի բաժանմունք, բաժնի վարիչ։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

2007 թ. - պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ ստանալով բժշկական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։

2009 թ.-ից` Հայ ախտաբանների և ախտահյուսվածաբանների ասոցիացիայի քարտուղար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Անդրեյ Պապյան»։ *www.bok.am*։ Վերցված է 2020-12-27
2. ↑  «Անդրեյ Պապյան»։ *www.med-practic.com*։ Վերցված է 2020-12-27
3. ↑  «Շագանակագեղձի շարակցային և գեղձային տարրերի ֆունկցիոնալ մորֆոլոգիան վաղ շրջանում զարգացող բարորակ հիպերպլազիայի ժամանակ | ԲՈԿ - Supreme Certifying Committee»։ *www.bok.am*։ Վերցված է 2020-12-27
**Գարեգին Նժդեհի հուշարձան**, հայ ռազմական և պետական գործիչ, հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ Գարեգին Նժդեհին նվիրված հուշարձան Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի շրջկենտրոն Մարտունի քաղաքում։ Հեղինակը՝ քանդակագործ Արմեն Պետրոսյանն է։

Պատմություն
-----------

2020 թվականի մայիսի 18-ին Մարտունու քաղաքապետի տեղակալ Էդիկ Ավանեսյանը հայտնում է, որ «Ֆերզիտ» շինարարական ընկերության տնօրեն Արթուր Խաչատրյանի մտահղացմամբ և ֆինանսավորմամբ Արցախի Հանրապետության Մարտունի քաղաքում կտեղադրվի Գարեգին Նժդեհի կիսանդրին։ Կիսանդրին տեղադրվում է Գարեգին Նժդեհի փողոցում, որտեղ նախկինում եղել է Հոկտեմբերյան հեղափոխության 70-ամյակին նվիրված հուշարձանը, որը, սակայն, տարիների ընթացքում քանդվել է։ Կիսանդրու շինարարական աշխատանքները սկսվել են 2020 թվականի սկզբից։ Հեղինակը քանդակագործ՝ Արմեն Պետրոսյանն է։

Էդիկ Ավանեսյանը տեղեկացնում է, որ բացման հանդիսավոր արարողությունը տեղի կունենա 2020 թվականի սեպտեմբերին։ Արձանի տեղադրումը տեղի է ունենում 2020 թվականի սեպտեմբերի 26-ին։

Հուշարձանի ապամոնտաժման վերաբերյալ կեղծ լուրեր
----------------------------------------------

2021 թվականի փետրվարին սոցիալական կայքերում ու լրատվամիջոցներում ակտիվորեն տարածվում է «Նժդեհի արձանը Մարտունիում ապամոնտաժվեց Ադրբեջանի պահանջով» գրությամբ լուսանկար, որն, ըստ ամենայնի, նկարահանվել էր արձանի տեղադրման պահին, որտեղ կառուցված էր միայն պատվանդանը, իսկ բուն հուշարձանը դեռ տեղադրված չէր։ Նժդեհի հուշարձանի շուրջ աղմուկը սոցիալական մեդիադաշտում բարձրանում է այն բանից հետո, երբ Հայաստանի Ազգային ժողովի անկախ պատգամավոր Արման Բաբաջանյանը խորհրդարանում հայտարարում է, թե «ադրբեջանցիները` թուրքերի ու ռուսների համաձայնությամբ և դրդմամբ, հասել են նրան, որ Գարեգին Նժդեհի արձանը պիտի ապամոնտաժվի»։

Մարտունու քաղաքապետ Էդիկ Ավանեսյանը հայտարարում է, որ «Արցախի Մարտունի քաղաքում Նժդեհի արձանի ապամոնտաժման մասին լուրն իրականությանը չի համապատասխանում։ Արձանը տեղադրվել է 2020-ի սեպտեմբերի 26-ին։ Դեռ վրան աշխատանքներ կան անելու։ Վարպետներն աշխատում են, որևէ պահանջ, հարց արձանը հանելուն այս պահին չկա»։

Հուշարձանի ապամոնտաժման լուրը հերքում է նաև Արցախի Հանրապետության կրթության, գիտության և մշակույթի նախարարության աշխատակից Նվեր Դադասյանը։

Հուշարձանի ապամոնտաժում
-----------------------

Հուշարձանը ապամոնտաժվել է տեղացի հայերի կողմից 2023 թվականի սեպտեմբերին՝ Ադրբեջանի կողմից Արցախ ներխուժման և Արցախի բնակչության էթնիկ զտումների ժամանակ։

Հեղինակներ
----------

* Քանդակագործ` Արմեն Պետրոսյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  «Մարտունիում կտեղադրվի Գարեգին Նժդեհի կիսանդրին»։ *artsakhpress.am*։ 2020-05-18։ Վերցված է 2024-01-02
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  «Նժդեհի հուշարձանը Մարտունիում կանգուն է. քաղաքապետը պատմել է իրականությունը. տեսանյութ»։ *artsakhpress.am*։ 2021-02-12։ Վերցված է 2024-01-02
3. ↑  «Վախեցանք ճամփին թուրքերը դհոլներս խլեն. արցախցի դհոլահար զույգ եղբայրները պատուհանագոգին էին «դհոլ նվագում»»։ *news.am*։ 2024-01-01։ Վերցված է 2024-01-04
**Անդրանիկ Հակոբի Գամջյան** (սեպտեմբերի 12, 1937(1937-09-12), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 22, 2003(2003-12-22), Գյումրի, Հայաստան), հայ ռեժիսոր, ՀՀ վաստակավոր արտիստ (1990)։

Կենսագրություն
--------------

1965 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1965-1968 թվականներին եղել է Ստեփանակերտի դրամատիկական թատրոնի ռեժիսոր, 1988-1992 թվականներին՝ գլխավոր ռեժիսոր, 1968-1970 թվականներին՝ Հայֆիլմի ռեժիսոր, 1970-1972 թվականներին՝ Արտաշատի թատրոնի ռեժիսոր, 1972-1974, 1975-1981 թվականներին՝ ԵԵԿԹ ռեժիսոր։ 1992-1995 թվականներին աշխատել է Սանկտ Պետերբուրգի և Պրահայի տիկնիկային թատրոններում։ 1981-1989 թվականներին եղել է ԵՏԹ գլխավոր ռեժիսոր, 1998-2000 թվականներին՝ Երևանի մարիոնետների թատրոնի տնօրեն, 2000-2003 թվականներին՝ Գյումրիի դրամատիկական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար։ 1969-1991 թվականներին դասավանդել է ԵԳԹԻ-ում։

Բեմադրություններ
----------------

* «Կախարդի աշակերտը» (Վ. Ժուլկևսկի, Ս. Բուգաևսկի)
* «Գլխին գինն է 50 միլիոն» (Ժորա Հարությունյան)
* «Հորձանուտ» (Ալեքսանդր Օստրովսկի)
* «Դիպլիպիտո» (Աղասի Այվազյան)
* «Գնա մեռի, արի սիրեմ» (Արամաշոտ Պապայան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
2. ↑  «AV Production - Անդրանիկ Գամջյան»։ *avproduction.am*։ Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 15 (չաշխատող հղում)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Անթաքիա** (թուրքերեն՝ Antakya), անվանվել է ի պատիվ Անտիոքոս I Սոտերի, **Անտիոքիա Դաֆնեի վրա**, **Անտիոքիա Օրոնտեի վրա** (լատին․՝ Antiochia), քաղաք և շրջան Թուրքիայի հարավային մասում։ Անթաքիան Հաթայի մարզկետրոնն է։ 2000 թ-ի տվյալներով՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 145000 մարդ։ Քաղաքը գտնվում է Էլ Ասի գետի վրա՝ Միջերկրական ծովից 25 կմ հեռավորության վրա։

Պատմություն
-----------

Հնում Անթաքիան, հին անվանումը՝ Անտիոք, կարևոր քաղաքական և մշակութային կենտրոն էր։ Անտիոքը եղել է Սելևկյան կայսրության մայրաքաղաքը։ 1098-1268 թվականներին Անտիոքը եղել է Անտիոքի դքսության մայրաքաղաքը, որը հիմնադրել էին խաչակիրները։ Նրա անկումից հետո, 1516 թվականին քաղաքը գրավվել է Օսմանյան կայսրության կողմից։ 1918 թվականին մտել է ֆրանսիական գաղութ Սիրիայի կազմի մեջ, սակայն 1938 թվականին անցել է Թուրքիային։

Անտիոքի հույն ուղղափառ եկեղեցին գործում է մինչ օրս, բայց կաթողիկոսական աթոռը միջին դարերում տեղափոխվել է Դամասկոս, որտեղ գտնվում է նաև պատրիարքի նստավայրը։

Անթաքիայի հնէաբանական թանգարանի հավաքածուն իր ունեցած խճանկարների քանակով 2-րդն է ամբողջ աշխարհում։

2023 թվականի փետրվարի 6-ին քաղաքը մեծապես տուժել է երկու հզոր երկրաշարժերից, որոնց էպիկենտրոնը Մարաշ քաղաքն էր։ Որոշ պատմական վայրեր, այդ թվում՝ Սուրբ Պողոս եկեղեցին, ավերվել են։ Փետրվարի 20-ին երկու նոր երկրաշարժերի հետևանքով բազմաթիվ շինություններից բացի ավերվել են եկեղեցիներ, Անթաքիայի սինագոգը, Հաբիբ-ի Նաջջար մզկիթը, որը Թուրքիայի տարածքում ամենահին մզկիթներից է։

Բնակչություն
------------

|  |
| --- |
| Բնակչությունը 1935 թվականին ըստ ֆրանսիական մարդահամարի |
| Ազգային կազմ | Քանակ |
| Թուրքեր | 19,720 (58%) |
| Ալավիներ | 8,670 (25,5%) |
| Քրիստոնյա արաբներ |  |
| Այլ |  |
| Ամբողջը | 34,000 (100%) |
|

Համայնապատկեր
-------------



Անթաքիայի համայնպատկերը
Անթաքիայի համայնպատկերը

Տես նաև
-------

* Անտիոքի պաշարում
* Հայ Առաքելական եկեղեցու Կիլիկիայի պատրիարքության Անտիոքի թեմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Borges Anelise (2023-02-10)։ «'Antakya is finished': Thousands left homeless in ruined city»։ *euronews* (անգլերեն)։ Վերցված է 2023-02-12
2. ↑   (hy-AM) *The devastating aftermath of the Turkey-Syria earthquakes | DW News*, վերցված է 2023-02-21
3. ↑  Dumper Michael (2007)։ *Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia*։ ABC-CLIO։ էջ 40։ ISBN 9781576079195
4. 1 2 3 4  Go Julian (2013)։ *Decentering Social Theory*։ Emerald Group Publishing։ էջ 31։ ISBN 9781781907276

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր  |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119430650 · GND: 4085823-6 · NKC: ge139163 · VIAF: 257569269 · WorldCat VIAF: 257569269 |

 |
**Անդրանիկ Օվասափյան** (անգլ.՝ Andranik Ovassapian, 1936, Արաք, Իրան - հունիսի 17, 2010(2010-06-17), Հելսինկի, Ֆինլանդիա), հայ բժիշկ, հեղինակ, մանկավարժ, անեսթեզիոլոգիայի պրոֆեսոր։

Կենսագրություն
--------------

Անդրանիկ Օվասափյանը ծնվել է 1935 թվականին Իրանի Արաք քաղաքում։ Սովորել է տեղի հայկական դպրոցում, այնուհետև` Արաքի Փահլավի դպրոցում։ 1961 թվականին ավարտել է Շիրազի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը և ստացել դոկտորի աստիճան։ Որպես անեսթեզիոլոգ աշխատել է Շիրազի Նամազի հիվանդանոցում, 1963 թվականին տեղափոխվել է Միացյալ Նահանգներ և իր հետազոտական աշխատանքը շարունակել Փենսիլվանիայի համալսարանի հիվանդանոցի հետազոտական վերապատրաստման բարձրագույն ծրագրում։ Փենսիլվանիայի համալսարանում դասավանդել է 18 ամիս, 1968 թվականին վերադարձել է Փահլավի համալսարանի բժշկական դպրոց որպես անեսթեզիոլոգիայի ասպիրանտ, այնուհետև` անեսթեզիոլոգիայի բաժանմունքի վարիչ և պաշտոնավարել շուրջ վեց տարի։ 1974 թվականին վերադարձել է Միացյալ Նահանգներ։ 1974 թվականին դարձել է Հյուսիսարևմտյան համալսարանի անեսթեզոլոգիայի ամբիոնի վարիչ, 1983 թվականից` նույն համալսարանի պրոֆեսոր։ 1998 թվականին տեղափոխվել է Չիկագոյի համալսարանի Անեսթեզիոլոգիայի և կրիտիկական խնամքի ամբիոն, որտեղ հիմնադրել է Airway Study և ուսուցման կենտրոն։

Օվասափյանը հրապարակել է 44 գիտական հոդվածներ, 51 ակնարկներ, երեք գրքեր։
Դասավանդել և դասախոսություններով հանդես է եկել աշխարհի տարբեր բուհերում, բժշկական կենտրոններում։

Մահ
---

Անդրանիկ Օվասափյանը մահացել է 2010 թվականի հունիսի 17-ին Հելսինկիի (Ֆինլանդիա) հիվանդանոցում կաթվածից։ Նա Հելսինկի էր մեկնել մասնակցելու Անեսթեզիոլոգիայի եվրոպական ընկերության ամենամյա հանդիպմանը։

Երկեր
-----

* Fiberoptic Airway Endoscopy in Anesthesia and Critical Care in 1990;
* Fiberoptic Endoscopy and the Difficult Airway in 1996;
* New Developments in Airway Management in 2009 (withDennis Coalson).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Իրանահայոց հանրագիտարան։ Կազմող` Ժանետ Տ. Լազարյան։ Երևան, «ՎՄՎ-Պրինտ, 2012
2. ↑  «Andranik Ovassapian, anesthesiologist and expert on 'difficult' airways, 1936-2010»։ *UChicago News* (անգլերեն)։ 2010-06-18։ Վերցված է 2017-06-24
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Չիվիչյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Կարեն (Գարի) Չիվիչյան** (անգլ.՝ *Gary Chivichyan*, հուլիսի 17, 1996(1996-07-17), Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկահայ պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, պաշտպան։ Վերջին անգամ հանդես է եկել NBA Ջի լիգայի «Ագուա Կալիենտե Կլիպերս» ակումբում։

Համալսարանային առաջնության (NCAA) 1-ին դիվիզիոնում ներկայացրել է Պասիֆիք համալսրանի «Պասիֆիք Թայգերս» ուսանողական թիմը։ Այդահոյի նահանգային համալսարանում ելույթներ ունենալու տարիներին (2015-2019) համարվել է հաստատության պատմության լավագույն հեռահար նետողներից մեկը՝ իրացրած (175) և ընդհանուր կատարած (433) 3-միավորանոց նետումներով և 40,4% նետման արդյունավետությամբ զբաղեցնելով յոթերորդ տեղը։ 2018-19 մրցաշրջանում, 41,1% հեռահար նետումների արդյունավետությամբ իրացրել է 62 երեքմիավորանոց նետում։ Տվյալ մրցաշրջանում Չիվիչյանի միջին ցուցանիշներ կազմել են 41,8% ընդհանուր նետման արդյունավետություն, տուգանային նետումների 70,3% արդյունավետություն, 7,7 միավոր և 1,8 անդրադարձ խաղում։

Չիվիչյանի հայրը` Գոքոր Չիվիչյանը, ձյուդոյի, գրեպլինգի և խառը մենամարտերի (MMA) մարզիչ է, ով մարզել է Ռոնդա Ռոուզիին, Կարո Փարիզյանին, Մանվել Գամբուրյանին և այլոց։

Չիվիչյանը ներկայացնում է նաև Հայաստանի բասկետբոլի ազգային հավաքականը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Gary Chivichyan Stats, News, Bio\_ESPN»։ *ESPN*։ Վերցված է հունիսի 16, 2020
2. ↑  «Gary Chivichyan Player Profile, Pacific, NCAA Stats»։ *«basketball.realgm.com»*։ Վերցված է հունիսի 16, 2020
3. ↑  «Gary Chivichyan»։ *«Sports-Reference»*։ Վերցված է հունիսի 16, 2020
4. ↑  Malik Saqib (մարտի 20, 2020)։ «Gary Chivichyan: Armenia’s Rising Basketball Icon»։ *Yahoo!News*։ Վերցված է հունվարի 7, 2020

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էջը ESPN.com կայքում(անգլ.)
* Էջը Սպորտս ռեֆերենս կայքում(անգլ.)
**Օնեյրոֆոբիա** (հունարեն όνειρο (oneiro)՝ «երազ» և φόβος՝ «ֆոբիա»), վախ երազներից։ Այն քննարկվում է Ուիլյամ Ալենսոն Ուայթի ինստիտուտի մասնագետ Մարկ Բլեչների «Երազների սահմանները» գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Վախը ենթադրում է տառապանք՝ վախեցնող երազների (մղձավանջներ կամ գիշերային սարսափներ) կամ կյանքի բացասական իրադարձությունների պատճառով, որոնք ազդում են այդ երազների վրա։ Որոշ հիվանդներ փորձում են խուսափել քնից կամ ընդհանրապես չքնել։ Հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարում ունեցող անձինք, օրինակ, հաճախ վերապրում են իրենց տրավման մղձավանջներում։ Ընդ որում, դա կարող է տեղի ունենալ այնքան հաճախ, որ փորձում են խուսափել այդ ցավոտ ախտանիշներից ալկոհոլի կամ թմրամիջոցների միջոցով։

Այնուամենայնիվ, օնեյրոֆոբիան ոչ միշտ է համարվում հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման ֆունկցիա, քանի որ երազների բովանդակության մեծ մասը և, հետևաբար, դրանց արտահայտման վախը կապված է անգիտակցականի առօրյա գործառույթների հետ։ Համաձայն ավանդական ֆրոյդական վերլուծության՝ երազողը երազների միջոցով արտահայտում է իր մտքերը, զգացմունքները, ցանկությունները և վախերը, բայց քողարկված և իռացիոնալ ձևով։ Երբ այդ երազները հիշվում են և ապրվում են որպես անհանգստացնող իրադարձություններ, հատկապես, եթե դրանք հաճախակի կրկնվում են, երազողը կարող է սկսել անհանգստություն դրսևորել իր անգիտակցականի արտահայտման համար։ Այս ֆոբիան ունեցող անձանցից շատերին կարող է վախեցնել նաև երազների անսովոր կամ սյուրռեալիստական բնույթը։

Տես նաև
-------

* Ֆոբիաների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Dr. Mark J. Blechner (July 2014)։ «The Dream Frontier»։ *Mark Blencher.com*։ Chapter Outline։ Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 16
2. ↑  Owczarski, W. (2017). The ritual of dream interpretation in the Auschwitz concentration camp. *Dreaming*, 27(4), 278-289.
3. ↑  Jane Shaili։ «What Dreams May Come: Treating the Nightmares of PTSD»։ Psychology Today։ Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 1
4. ↑  Furnham Adrian (2015 թ․ փետրվարի 13)։ «The Psychology of Dreaming»։ Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 1
**Մարսելա Մարինո Ագոնսիլո** (իսպ.՝ Marcela Agoncillo, հունիսի 24, 1859(1859-06-24), Taal, Բատանգաս, Captaincy General of the Philippines, Նոր Իսպանիայի փոխարքայություն, Իսպանական կայսրություն, Իսպանիա - մայիսի 30, 1946(1946-05-30), Մանիլա, Ֆիլիպիններ), Ֆիլիպինների անկախության ազատամարտիկ, երկրի պատմության լեգենդար գործիչ, Ֆիլիպինների առաջին պաշտոնական դրոշի ստեղծող, հայտնի է նաև Ֆիլիպինների դրոշի մայր անվամբ։

Մարսելա Ագոնսիլոյի պատկերը փոստային նամականիշի վրա
Մարսելա Ագոնսիլոյի կիսանդրին

Կենսագրություն
--------------

Ֆիլիպինների առաջին պաշտոնական դրոշը
220пкс
Ծնվել է ունևորի ընտանիքում, մինչ 16 տարեկանը սովորել է աղջիկների գիշերօթիկ դպրոցում։ 30 տարեկանում ամուսնացել է փաստաբան Ֆելիպե Ագոնցիլոյի հետ, որը եղել է Ֆիլիպինների անկախության կողմնակից, հեղափոխական և հետագայում դարձել է առաջին ֆիլիպինցի դիվանագետը, որը 1895 թվականին ստիպված լքել էր երկիրը՝ Իսպանիայի գաղութատիրական վարչակարգը քննադատելու համար։ Սկզբնական շրջանում ապրել է Ճապոնիայում, այնուհետև ֆիլիպինցի այլ աքսորյալների հետ հաստատվել է Հոնկոնգում։ Մարսելան երեխաների հետ գտնվել է ամուսնու կողքին․ երբ նրա ամուսինը Ֆիլիպինների հեղափոխության բռնկման ժամանակ Հոնկոնգում էր, Մարսելան իր ընտանիքի անդամների հետ միացան նրան և ժամանակավորապես բնակություն հաստատեցին այնտեղ՝ Իսպանիան գրավելու հակաֆիլիպինյան ռազմական գործողություններից խուսափելու համար։

1898 թվականի մայիսին Մարսելան իր ավագ դստեր և զարմուհու հետ կարեց Ֆիլիպինների դրոշը։ Այդ հանձնարարությունը նա ստացել էր ապագա նախագահ էմիլիո Ագուինալդոյի կողմից։ 5 օր անց էմիլիո Ագուինալդոն դրոշը բարձրացրեց ռազմանավի վրա և վերադարձավ Ֆիլիպիններ։

1898 թվականի հունիսի 12-ին՝ Ֆիլիպինների անկախության հռչակման ժամանակ, դրոշը Կավիտեում բարձրացվեց Ֆիլիպինների առաջին նախագահ էմիլիո Ագուինալդոյի կողմից։

Այն բանից հետո, երբ 1898թվականին ԱՄՆ վերահսկողություն է սահմանել Ֆիլիպինների նկատմամբ, 1903 թվականին Մարսելան և իր ընտանիքը վերադարձել են հայրենիք՝ հպարտ իրենց կատարած աշխատանքով։ Չնայած աղքատությանը՝ ընտանիքը շարունակել է օգնել Մանիլայի թշվառ բնակիչներին։ Ճապոնացիների կողմից Ֆիլիպինների շրջափակման ժամանակ (1941—1944) Մարսելա Ագոնսիլոն նորից դարձել է հայրենասիրության, արիության և առատաձեռնության խորհրդանիշ։ Չնայած տարեց հասակի, տան և գույքի կորստի՝ պատվով տարել է շրջափակման ողջ դժվարությունները։

Դրոշը, որը ձեռքով կարել էր Մարսելան, շարունակում է մնալ Ֆիլիպինների Հանրապետության առաջին պաշտոնական դրոշը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Miriam College Library»։ Mc.edu.ph։ Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ մայիսի 6-ին
2. ↑  Mercado, Monina A. (1977), *Profiles in Achievement*, Philippine Appliance Corp. p. 58, վերցված է 29 November 2007
3. ↑  Zaide, Gregorio F. (1968), *The Philippine Revolution*, Modern Book Company, pp. 194–195

Գրականություն
-------------

* Carlos Quirino, Who’s who in Philippine history, Tahanan Books, Manilla (1995)(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Biography of Marcela Agoncillo Archived 2020-10-20 at the Wayback Machine.(անգլ.)
* HISTORY OF STA. CATALINA COLLEGE
**«Ապրիր արագ, մահացիր երիտասարդ»** (անգլ.՝ Live fast, die young), ռոք երաժշտության և պանկ երաժշտության ներկայացուցիչների ոչ պաշտոնական կարգախոս։ Կողմնորոշում, որի համաձայն պետք է ապրել վառ, հագեցած, սակայն կարճ կյանք և մահանալ երիտասարդ։

«Live fast, die young» արտահայտությունը՝ «Sex, drugs and rock and roll» արտահայտության հետ միասին դարձել է 20-րդ դարի 50-ականների և 60-ականների սերնդների նշանաբանը և համարվում է շատ ռոք կուռքերի, դերասանների, բոհեմի ներկայացուցիչների մարմնավորումը, ինչպիսիք են՝ Ռիվեր Ֆենիքսը, Ջեյմս Դինը, Յան Քարթիսը, Վիկտոր Ցոյը, Dead-ը, Ալեքսանդր Բաշլաչևը, Սիդ Վիշեսը, Ջիմ Մորիսոնը, Ջիմի Հենդրիքսը, Ջենիս Ջոպլինը, Կուրտ Քոբեյնը, Էմի Ուայնհաուսը (նրանցից շատերը ընդգրկվել են «27 Ակումբում») և մյուսները, ովքեր հավատարիմ էին այս ապրելակերպին։

Ծագում
------

Մասսայական մշակույթում այս արտահայտությունը առաջին անգամ հանդիպել է 40-ականների վերջում։ Այն արտահայտել է «Knock on Any Door» նուար ֆիլմի հերոս Նիք Ռոմանը (Ջոն Դերեք), որը բնօրինակում հնչում է այսպես՝ «Live fast, die young, leave a good-looking corpse» (հայերեն՝ «Ապրիր արագ, մահացիր երիտասարդ, մի գեղեցիկ դիակ թող»):

Տարատեսակություն
----------------

Քանի որ արտահայտությունը պաշտամունքային է դարձել, այն և դրա տարբերակները հաճախ օգտագործվում են մասսայական մշակույթում, որպես ֆիլմերի, երգերի, ալբոմների և այլ բաների անվանումներ։ Հաճախ արտահայտությունը հեգնանքով է հնչում, օրինակ, Վիվիեն Վեսթվուդի և Մալքոլմ Մաքլարենի Քինոս Ռոուդում գտնվող խանութը անվանվել է՝ Too Fast to Live, Too Young to Die:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Марголис Михаил (2007 թ․ հուլիսի 6)։ «Двигатель рок-музыки - внутреннее сгорание?»։ *Известия* (ռուսերեն)։ Վերցված է 2019 թ․ դեկտեմբերի 15
2. ↑   *Quotes from "Knock on Any Door"*, վերցված է 2019-12-15
Խոսնակ Պեչա-Կուչայի երեկոյին Կլուժ-Նապոկայում, Ռումինիա
**Պեչա-Կուչա** (ճապ.՝ ぺちゃくちゃ, *ասել-խոսել*), հատուկ սահմանափակված ձևով և տևողությամբ զեկույցների ու ցուցադրությունների ներկայացմամբ երեկոյի անցկացման ձև։ Ոչ ֆորմալ կոնֆերանսները կոչվում են PechaKucha Nights (Պեչա-Կուչա երեկոներ)։

Ելույթի համար խոսնակին առաջարկվում է յուրօրինակ ձևաչափ՝ 20x20: Նա ներկայացնում է 20 սլայդներից կազմված զեկույց-շնորհանդեսը։ Յուրաքանչյուր սլայդ ցուցադրվում է 20 վայրկյան, որից հետո սլայդն ինքնաբերաբար փոխարինվոմ է հաջորդով։ Հետևաբար զեկույցի տևողությունը սահմանափակվում է 6 րոպե 40 վայրկյանով կամ 6 րոպեով։ Զեկույցները հաջորդում են մեկը մյուսին, դրանց ընդհանուր քանակը սովորաբար տատանվում է 8-ից 12-ը։ Յուրաքանչյուր ցուցադրությունից հետո կատարվում է ըմպելիքներով ընդմիջում և լսարանում մտքերի փոխանակում։

Շարժման հիմնադիրները Տոկիոյի Klein Dytham Architecture (KDA) ճարտարապետական բյուրոյից Աստրիդ Քլյայնն ու Մարկ Դիտամն են։ «Պեչա-Կուչայի» առաջին երեկոն անցկացվել է 2003 թվականի փետրվարին Տոկիոյի SuperDeluxe բարում, ի սկզբանե այն մտածվել էր որպես միանգամյա իրադարձություն երիտասարդ դիզայներների և ճարտարապետների համար, սակայն մեծ ժողովրդականություն է վայելել ամբողջ աշխարհում։ Օրինակ՝ 2010 թվականի մարտի 31-ին Տոկիոյում անցկացվել է 71-րդ «Պեչա-Կուչան», իսկ 2015 թվականի ապրիլին այդպիսի արդեն անցկացվել էին մի քանի հարյուր այդպիսի միջոցառումներ. 123-ը՝ Տոկիոյում, 72-ը՝ Փրովիդենսում, 61-ը՝ Սիեթլում, 58-ը՝ Սան Ֆրանցիսկոյում, 31-ը՝ Ամստերդամում, 26-ը՝ Մելբուրնում և այդպես շարունակ, դրանք ընդգրկել են հարյուրավոր քաղաքներ (2010 թվականի փետրվարին՝ ավելի քան 280 քաղաք, 2015 թվականի ապրիլին՝ 790): «Պեչա-Կուչայի» երեկոյին Լոնդոն է ժամանել 2000 մարդ։

«Պեչա-Կուչան» գրանցված է որպես հասարակական կազմակերպություն, ոչ առևտրային հիմնադրամ, գրանցված է նաև ապրանքային նշանը, իսկ անցկացման ձևաչափը պաշտպանված է հեղինակային իրավունքներով։ Այդ անունով երեկոն նոր քաղաքում անցկացնելու համար անհրաժեշտ է կազմակերպության հետ կնքել ոչ առևտրային համաձայնագիր և ձևաչափի օգտագործման պաշտոնական թույլտվություն ստանալ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  uniqlo (1 апреля 2010)։ ««Печа-куча» — японский формат «бла-бла-бла»» (ռուսերեն)։ Look At Me։ Վերցված է 2015-04-08
2. ↑  Frequently Asked Questions  — Who invented the format?
3. ↑  Pecha Kucha собрала идеи в кучу

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ծրագրի կայք
* All talk Archived 2013-07-21 at the Wayback Machine. - Time magazine
* Short Wired piece and example PechaKucha by Daniel Pink

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: pna2012720173 · VIAF: 262877141 · WorldCat VIAF: 262877141 |

 |
**Գեղեցիկ արքյայազն**, գրական կերպար է, գեղարվեստական ստեղծագործության հերոս։ Հերոսը օգնության գալով դևին,փրկում է նրան չարիքից։ Գեղեցիկ արքայազնի կերպարը, ով փրկում է դևին՝ հայտնվում է մի շարք հեքիաթներում՝ «Քնած գեղեցկուհին», «Մոխրոտ», «Սպիտակաձյունիկ»։

Ժամանակակից գրականություն
-------------------------

Գեղեցիկ արքայազնի կերպարը հաճախ կոչվում է նաև սպիտակ ձիով արքայազն։ Ժամանակակից գրականության մեջ այն հանդես է գալիս որպես իդեալական տղամարդու կերպար։ Այնպիսի մի տղամարդու, որին սպասում է ցանկացած կին, տղամարդ՝ ով պետք է լուծի բոլոր խնդիրները։ Ի տարբերություն մյուս տեքստերի, որտեղ հեղինակը ներկայացնում է արքայազնին որպոս արարքներով անհատի, ինչպես՝ *Շռեկ 2,* այստեղ հեղինակը ներկայացնում է, որ գլխավոր հերոսի համար կարևոր է տեսքը, ոչ թե արարքները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Prince charming»։ Merriam-Webster online։ Վերցված է 2010 թ․ սեպտեմբերի 22
2. ↑  *Ларина М. Б. Козлова М. В.* Лексическая сочетаемость как средство экспликации содержания концепта (на примере концептов PRINCE и PRINCESS) // *Вестник КузГПА*. — Новокузнецк: КузГПА, 2013. — № 2(27) Проблемы и перспективы языкового образования в XXI веке.
**Առավեղյաններ** նաև Առավելյաններ, հայկական նախարարական տոհմ Մեծ Հայքում Արտաշեսյանների ու Արշակունիների կառավարման ժամանակ և Մարզպանական Հայաստանում։ Ըստ Զորանամակի եղել են Հյուսիսային զորավարության մեջ և ունեցել 500 հեծյալ։ Առավեղյանների ժառանգական հայրենիքը Այրարատ նահանգում էր։ Գահնամակում ըստ Մովսես Խորենացու զբաղեցրել են 49-րդ, ըստ «Ներսեսի վարք»-ի 67-րդ, իսկ ըստ Սահակ Պարթևի 39-րդ բարձը։

Առավեղյանների նախարարական տոհմից Վահանը եղել Մեծ Հայքի հունական մասում նախարար Արշակ Գ-ի ենթակայության տակ, ապա անցել Խոսրով Դ-ի կողմը։

Ըստ Եղիշեի Վարդանանց պատերազմին մասնակցել են՝ Փապակ Առավեղյանը, Վարազդեն Առավեղյանը և Դաղ Առավեղյանը։

7-րդ դարում հիշվում է Բուտ Առավեղյան իշխանը, ով 624 թվականին կառուցել է Բագարանի Սուրբ Թեոդորոս եկեղեցին, որի շինարարությունը ավարտել է նրա կինը՝ Աննան 631 թվականին։

640 թվականին հիշվում է Խաչյան Առավեղյանը, ով այլ երկու իշխանների հետ արաբների առաջին արշավանքի լուրը հասցրեցին Դվին։

Առավեղյանների մասին տեղեկությունները ավանդախառն են։ Ըստ Մովսես Խորենացու, Առավեղյանների նախարարությունը հիմնել է Հայոց Արտաշես Ա թագավորը։ Առավեղյանները, իբրև Սաթենիկ թագուհու մերձավոր ազգականներ, Մեծ Հայք գայով, դասվեցին հայ նախարարների շարքը։ Սեբեոս պատմիչը Առավեղյաններին հիշատակում է Այրարատ նահանգում՝ չնշելով գավառը։

Տես նաև
-------

* Գահնամակ
* Զորանամակ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 531)։*  |
**Բիբլոսի բերդ,** բերդ Լիբանանի Բիբլոս քաղաքում։ Կառուցվել է 12-րդ դարում՝ խաչակիրների կողմից, տեղական կրաքարից և հռոմեական կառույցների մնացորդներից։ Պատրաստի կառույցը շրջապատված էր խրամով։ Այն պատկանում է ջենովացի Էմբրիակո ընտանիքին, որի անդամները Գիբալեթի լորդերն էին (այդպես էր կոչվում Բիբլոսը միջնադարում)։

Սալահ ալ-Դինը գրավել է քաղաք բերդը 1188 թվականին և ապազինել պատերը 1190 թվականին։ Ավելի ուշ, խաչակիրները վերադարձան Բիբլոս և վերականգնեցին այն, իսկ 1197 թվականին զբաղվեցին ամրոցի ամրաշինությամբ։ 1369 թվականից ամրոցը ստիպված ետ էր մղել դուրս կիպրական նավերի հարձակումները դեպի Ֆամագուստա։

Բիբլոսի ամրոցն ունի նշանավոր պատմական շենքեր հարևանների համար։ Դրա մոտ են գտնվում եգիպտական մի քանի տաճարներ, փյունիկյան թագավորական դամբարաններ և հռոմեական ամֆիթատրոնը։

Պատկերասրահ
-----------

* Բիբլոսի բերդըԲիբլոսի բերդը
* Բիբլոսի բերդ 1959 թվականինԲիբլոսի բերդ 1959 թվականին
* Ցուցադրություն ամրոցի ներսում գտնվող թանգարանումՑուցադրություն ամրոցի ներսում գտնվող թանգարանում

Մատենագրություն
---------------

* Je m'appelle Byblos, Jean-Pierre Thiollet, H & D, 2005. ISBN 2 914 266 04 9

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Byblos Castle»։ Վերցված է մարտի 2, 2013

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բիբլոս ինֆո
* Բիբլոս է MiddleEast.com
* Կայքեր խաչակիրների Մերձավոր Արեւելքում
Բանկ Օտոմանի շենքը
**Բանկ Օտոմանի գրավում** կամ **Բանկ Օտոմանի միջադեպ** (օգոստոսի 14, 1896), 1894-1896 թվականների համիդյան ջարդերին հաջորդած, սուլթանից և արևմտյան տերություններից ի նպաստ հայերի բարեփոխումներ պահանջելու, Հայկական հարցի վրա ուշադրություն հրավիրելու նպատակով կատարված գործողություն։ Կազմակերպիչներն էին դաշնակցական գործիչներ Բաբկեն Սյունին, Արմեն Գարոն և Հրաչը (Հայկ Թիրաքյան)։

Բուն գործողությունը
-------------------

Բանկ Օտոմանը գրաված հայերը Մարսելում
1896 թվականի օգոստոսի 14-ին 31 զինված հայեր գրավում են Կոստանդնուպոլսի օսմանյան բանկը և Եվրոպական դեսպաններին ուղղված հայտագրով պահանջում արագացնել հայկական բարենորոգումների ծրագիրը, հակառակ դեպքում սպառնում են պայթեցնել բանկը։ Գործողության սկզբում Բաբկեն Սյունին գնդակից խոցվում և, ընկնելով, զոհվում է իր ձեռքի ռումբի պայթյունից, ինչից հետո գործողությունը ղեկավարում են Արմեն Գարոն ու Հրաչը։ Եվրոպական դեսպանների անունից ռուսական դեսպանատան թարգման Մաքսիմովը բանկը գրավողներին հավաստիացնում է, որ խոստանում են ազդել սուլթանական կառավարության վրա և իրագործել տալ այդ բարեփոխումները, ինչպես նաև խոստանում են ապահովել նրանց անվնաս հեռացումը Թուրքիայից։ 13 ժամ տևած ընդհարումից հետո բանկ գրավողները լքում են այն և տրամադրված ֆրանսիական նավով մեկնում Մարսել։

Գործողությանը հետևեցին զանգվածային հայերի կոտորածներ Պոլսում։ Խոստացված բարեփոխումներն այդպես էլ չիրականացվեցին։

Գրականությունում
----------------

Բանկ Օտոմանի միջադեպին է անդրադարձել Ալեքսանդր Թոփչյանի «Բանկ Օտոման» վեպը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հակոբյան Թաթուլ (2017 թ․ օգոստոսի 14)։ «Օսմանյան բանկի գրավումը. 14 օգոստոս, 1896»։ *civilnet.am*։ Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 20

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայաստան Հայ ազատագրական շարժում |
| --- |
|  |
| 1860-1914 | Զեյթունի ապստամբություն (1862) •Սասունի հերոսամարտ (1894) • Զեյթունի ապստամբություն (1895) • Բանկ Օթոմանի գրավումը (1896)  • Վանի ինքնապաշտպանություն (1896) • Խանասորի Արշավանք • Սասունի հերոսամարտ (1904) • Եըլտըզի մահափորձ |  |
|  |
| 1914-1918 | Զեյթունի հերոսամարտ (1915) • Վանի հերոսամարտ • Շապին Գարահիսարի հերոսամարտ • Ուրֆայի հերոսամարտ • Մուսա լեռան հերոսամարտ  • Ֆընտըճագի ինքնապաշտպանություն |
|  |
| Հայդուկներ | Անդրանիկ Օզանյան  · Արամ Մանուկյան  · Արմենակ Եկարյան  · Քրիստափոր Միքայելյան  · Դրաստամատ Կանայան  · Գարեգին Նժդեհ  · Հրայր Դժոխք  · Համբարձում Բոյաջյան  · Արմեն Գարո  · Սեբաստացի Մուրադ  · Նիկոլ Դուման  · Սարգիս Մեհրաբյան  · Սիմոն Զավարյան  · Ստեփան Զորյան  · Եփրեմ Խան |
|  |
| Տես նաև | Նեմեսիս գործողություն  • Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակ  • Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն  •Ռամկավար ազատական կուսակցություն  • Արմենական կազմակերպություն (1885-1921)  • Սոցիալ դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցություն |

 |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 279)։*  |
**Գենադի Ալեքսանդրովիչ Սեմենիխին** (ռուս.՝ Генна́дий Алекса́ндрович Семени́хин, դեկտեմբերի 17, 1919(1919-12-17), Դոնի Հանրապետոէթյուն - հոկտեմբերի 22, 1984(1984-10-22), Նովոչերկասկ, Ռոստովի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս խորհրդային գրող, լրագրող։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ Կարմիր աստղի շքանշանի եռակի դափնեկիր, «Պատվո նշանի» շքանշանակիր, ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարության գրական մրցանակի դափնեկիր։

Կենսագրություն
--------------

Գենադի Սեմենիխինը ծնվել է Դոնի Կազակների մայրաքաղաք Նովոչերկասկում։ Նա Հիդրոմելիորացիայի տեխնիկումի մաթեմատիկայի և գեոդեզիայի ուսուցիչ Ալեքսանդր Սերգեևիչի և Բեստուժևի բարձրագույն դասընթացների շրջանավարտ, տնային տնտեսուհի Նադեժդա Յակովլևնայի երեք որդիներից մեկն էր։

Դպրոցի վեցերորդ դասարանից Գենադին սկսել է գրել բանաստեղծություններ և պատմվածքներ, որոնք տպագրվել են Դոնի Ռոստովում տպագրվող «Լենինյան թոռներ» մանկական թերթում։ Ավարտելով յոթերորդ դասարանը՝ ընդունվել է Հիդրոմելիորացիայի տեխնիկում, իսկ ավարտից հետո նրան ուղարկել են աշխատանքի Կալմիկիա, որտեղ նշանակվել է ոռոգման համակարգերի կառուցման հետախուզական խմբի ղեկավար։ Միաժամանակ, որպես ազատ թղթակից, ակտիվ համագործակցել է տեղական թերթերի, ինչպես նաև Դոնի և Ստավրոպոլի երկրամասի հրատարակչությունների հետ։

1939 թվականին Գենադի Սեմենիխինը Ստավրոպոլի քաղաքային զինկոմիսարիատից զորակոչվել է Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակ՝ զինվորական ծառայության։ Մինչև 1940 թվականը ծառայել է 56-րդ ավիացիոն բրիգադում, ավարտել է ավիացիոն կրտսեր մասնագետների դպրոցը։ 1940 թվականին Մինսկում հրապարակվող «Պոլիմյա»-ում լույս է տեսել Սեմենիխինի առաջին պատմվածքը՝ «Հիվանդանոցը»։

Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբից Սեմենիխինը աշխատել է որպես գրական սպա 43-րդ օդային բրիգադի «Մարտական ուղի» թերթում, 1942 թվականից եղել է Արևմտյան ճակատի 20-րդ բանակի «Հանուն հայրենիքի» թերթի հատուկ թղթակից։ Այդ տարվա հոկտեմբերից եղել է ԽՍՀՄ ռազմաօդային ուժերի «Ստալինյան արծիվ» կենտրոնական թերթի թղթակից։

Ստանալով ավիացիայի ապագա գլխավոր մարշալ Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչ Նովիկովի թույլտվությունը՝ Գենադի Սեմենիխինը մասնակցել է «Իլ -2» գրոհային ինքնաթիռի մարտական առաքելություններին։ Պատերազմի ժամանակ կատարել է 15 մարտական թռիչք, վիրավորվել է մարտերից մեկում և հիվանդանոցում բուժվելուց հետո վերադարձել է գունդ։ Մասնակցել է Վարշավայի, Պրահայի և Բեռլինի ազատագրման մարտերին։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* «Испытание» (1953)
* «Пани Ирена» (1963)
* «Летчики» (1956)
* «Над Москвою небо чистое» (1961)
* «Космонавты живут на Земле» (1965)
* «Лунный вариант» (1968)
* «Жили два друга» (1972)
* «Дерзкие земляне» (1973, Դ. Վ. Մալաշևի հետ համատեղ` նվիրված խորհրդային օդաչուներին և տիեզերագնացներին)
* «Новочеркасск» (1977)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Г.А. Семенихин»։ *Космический мемориал*։ Վերցված է 2019-09-18
2. ↑  ПАМЯТНЫЕ ВСТРЕЧИ. К 85-летию Г.А.Семенихина // Новочеркасские ведомости. — 2004. — № 41 (19 Հոկտեմբերի).
3. ↑  Семенихин, Геннадий Александрович // Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. — М. : Советская энциклопедия, 1962—1978.
**Անդրոս** (հուն․՝ Άνδρος), կղզի Էգեյան ծովի կենտրոնում, աշխարհագրորեն մտնում է Կիկլադի կղզեխմբի մեջ։ Ներկայումս Հունաստանի Հանրապետության ղեկավարության տակ է գտնվում։ Այն ավելի խոշոր Էվբեյա կղզուց 6կմ հարավ-արևելք է գտնվում։ Տարածքը կազմում է 383 022 կմ2 , ծովափնյա գծի երկարությունը 180 կմ է։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 995 կմ բարձրության վրա։ 2011 թվ.-ի տվյալներով բնակչությունը կազմում է 9221 մարդ։ Հիմնական աշխատանքները կապված են տուրիզմի և նավագնացության հետ։

Երկրաբանություն
---------------

Ինչպես հարևան կղզիները, Անդրոսը նույնպես շրջապատված է բյուրեղային ժայռերով։ Ռելիեֆը լեռնային է, կիսաանապատային, ծովի մակարդակից ամենաբարձր կետը գտնվում է 995 կմ բարձրության վրա(Պետալոն լեռը)։ Ունի չոր միջերկրածովային կլիմա։ Գետերը սակավաջուր են և քչաթիվ։ Գետերի հովիտներում կան ձիթապտղի, ցիտրուսների, խաղողի տնկարկներ։ Ձկնաբուծությունը հետզհետե անկում է ապրում։ Կղզու գշխավոր քաղաքը Անդրոսն է` 1428 բնակչով(2011 թ.):

Պատմություն
-----------

Կղզին գրավված է եղել հին հույների կողմից դեռևս անտիկ ժամանակներում։ Պահպանվել են կղզու հնագույն մայրաքաղաք Պալեոպոլիսի ավերակները։ Հետագայում Հռոմեական կայսրության կազմում է եղել։ 
395-1204 թթ.-ին Բյուզանդիայի կառավարման տակ է անցել։ 1204 թ.-ին` Կոստնանդնուպոլսի անկումից հետո, հարևան կղզիների նման` Անդրոսը նույնպես դքսության կղզեխմբի կազմում է եղել, որն էլ կախված էր Վենետիկի հանրապետությունից։ 
Թուրքերի ինտենսիվ գրոհներից հետո, Վենեցիան Անդրոսը վերցնում է իր տիրապետության տակ մինչև 1566 թվ.-ը։ 
15-16-րդ դարերում, կղզու ամայացումից հետո(շատ հույներ մահացել էին պատերազմի ընթացքում, ինչպես նաև համաճարակից) վենեցիացիները, այնուհետև թուրքերը տեղի բալկանյան գավառներից բնակչություն են բերում այստեղ։ Այսպիսով, այստեղ են հայտնվում ալբանացի-արնաուտներ, որոնք կղզու բնակչության մեծամասնությունն են կազմում երկար ժամանակ։
1566-1821 թթ.-ին կղզին պաշտոնապես ղեկավարել է Օսմանյան կայսրությունը։

Բնակավայրեր
-----------

Ունի 45 բնակավայր, այդ թվում.

Գավրիո
Անդրոս (Չորա)
Իդրուսա
Կորֆիո
Պալեոպոլի
Բաթսի
Ապիկիա

Կլիման չորային է, կա խմելու ջրի խնդիր։ Բնակչության արտահոսք է նկատվում։ Հիմնական էթնոսը հույներն են, որոնց թիվը վերջին 100 տարվա ընթացքում 19 000-ից կրճատվել է 9221-ի(2011 թ.): Անդրոս քաղաքում 9 000-ից 1428-ի է հասել բնակչության թիվը(2011 թ.):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Andros Greece - Andros Travel guide | Greeka.com»։ *Greekacom* (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-07-21

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (9-րդ) · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Դասական հնությունների իրական բառարան · Հանրագիտարանային բառապաշար · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12192390k · GND: 4079774-0 · LCCN: n2012058508 · NKC: xx0115516 · NLG: 13795 · SUDOC: 03052671X · VIAF: 268509562 · WorldCat VIAF: 268509562 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի (այլ կիրառումներ)
**Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь Николая Чудотворца), ուղղափառ տաճար Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանիԳուկովո խուտորում։ Ենթարկվում է Մոսկվայի պատրիարքարանի Շախտիի և Միլլերովսկի թեմի Գուկովի գործակալությանը։ Կառուցվել է 1887 թվականին։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցին Գուկովոխուտորում կառուցվել է 1887 թվականին՝ Դոնի և Նովոչերկասկի արքեպիսկոպոս Միտրոֆանի առջև տեղի բնակիչների միջնորդությամբ։ Մինչ այդ Գուկովոյում ոչ մի տաճար չկար, և կազակներն այնտեղից ստիպված գնում էին կա՛մ Սոկոլովո-Կունդրյուչենսկի խուտոր, կա՛մ Սուլինսկի խուտոր։ Դա առաջացնում էր մեծ անհարմարություններ, հատկապես գետերի վարարման ժամանակ։

Սուրբ Նիկողայոս տաճար գրեթե անմիջապես սկսեցին հաճախել ոչ միայն Գուկովոյի, այլև Զամչալովոյի, Դոլոտինկայի, Պավլովսկի խուտորների բնակիչները։ Այդ բոլոր բնակավայրերը գտնվում էին հարևանությամբ և նույնպես չունեին սեփական եկեղեցիներ։

Ի տարբերություն շատ այլ տաճարների, որոնք ոչնչացվեցին խորհրդային իշխանության հրամանով կամ մարտական գործողությունների ժամանակ, այս տաճարը կանգուն էմնացել ինչպես հեղափոխության, այնպես էլ Քաղաքացիական ու Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին։

1978-1986 թվականներին տաճարում կատարվել է վերակառուցում, և այն զգալիորեն ընդլայնվել է։ Փորվել է նոր հիմք, պատերը երեսպատվել են աղյուսով։ 1992 թվականին նկարիչ Լ. Ն. Շարխունն ավարտել է տաճարի ներքին պատերի որմնանկարումը։

Եկեղեցին իրականացնում է Զամչալովո գյուղի մոտ տեղակայված տեղի թիվ 46111 զորամասի հոգաբարձությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Гуково|Церковь Николая Чудотворца» (ռուսերեն)։ sobory.ru։ Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 3
**Գեներալ Մարկովի հուշարձանը**, կառուցվել է Ռուսական Արքայական բանակի գեներալ, ռուս-ճապոնական և Առաջին համաշխարհային պատերազմների առաջնորդ, Սպիտակ շարժման առաջնորդ, ռուս գեներալ-լեյտենանտ Սերգեյ Մարկովի պատվին։ Այն տեղադրվել է 2003 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Ռոստովի մարզի, Սալսկ քաղաքում։ Այս հուշարձանը համարվում է այն միակ հուշարձանը ՌԴ-ի տարածքում, որը վերաբերում է Սպիտակ շարժման գործիչներին։ Ճարտարապետը Ալեքսեյ Բեգունովն է, քանդակագործը` Վլադիմիր Սուրովցևը և Դանիլա Սուրովսևան։ Արձանն իր մեջ պարունակում է բրոնզ և գրանիտ։

Հուշարձանի ծրագրի իրականացմանն օգնություն են ցուցաբերել Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի ադմինիստրացիան, Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը, Ֆրանսիայում Ռուսաստանի դեսպանը, Ռուսաստանի մինիբորոնները և Ռոստովի մարզի ադմինիստրացիան։

Ի սկզբանե որոշվել էր, որ արձանը պիտի մոտեցվեր Դոնի Ռոստով քաղաքին և դրվեր մի շենքում, որտեղ 1918 թվականին տեղակայված են եղել Կամավորական զորքերը (որտեղից էլ նրանք սկսեցին «Սառցե քայլերը»)։

Հուշարձանի բացում
-----------------

Հուշարձանի բացումն իրականացվել է 2003 թվականի դեկտեմբերի 13-ին` գեներալ Մարկովի մահվան 85-ամյակին։ Հուշարձանի բացման արարողությանը ներկա են գտնվել Ռոստովի մարզի մարզպետի տեղակալը և այլ պաշտոնավոր մարդիկ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Воинство.Ru / Статьи и документы / В. Суровцев: "Вернуть России незаслуженно забытые имена"»։ *rusk.ru*։ Վերցված է 2017-01-18

Աղբյուրներ
----------

* Գեներալ Մարկովի հուշարձան
* Գեներալ Մարկովի հուշարձանի բացումը
* Քանդակագործ` Վլադիմիր Սուրովցև

Տես նաև
-------

* Սերգեյ Մարկով
Աթաթուրքի դամբարանը
**Անըթքաբիր** (թուրքերեն՝ Anıtkabir` «հուշարձան գերեզման»), Թուրքական հանրապետության հիմնադիր Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի դամբարանը։

Դամբարանը գտնվում է Թուրքիայի մայրաքաղաք Անկարայում։

Մինչ կառուցումը մրցույթ էր հայտարարվել նախագծերի համար։ Մրցույթին մասնակցել են 27 արտասահմանցի և 20 թուրք ճարտարապետներ։ Մրցույթի հաղթող դարձավ թուրք ճարտարապետներ Էմին Խալիդ Օնաթի և Ահմեդ Օրհան Արդայի մշակած նախագիծը։ 1944 թվականի հոկտեմբերին սկսվեց դամբարանի կառուցումը, իսկ արդեն 1953 թվականին ավարտվեց այն։ Կառուցման ընթացքում նախագիծը որոշ փոփոխությունների է ենթարկվել, որոնք պայմանավորված էին ֆինանսական դժվարություններով։ Նախատեսված էր, որ պետք է կառուցվեր երկու հարկ, սակայն կառուցվեց մեկը։ Այդուհանդերձ, այս հանգամանքը չազդեց դամբարանի գրավչության հանգամանքի վրա։ Համալիրի ընդհանուր մակերեսը, ներառյալ նաև բուն դամբարանը, այգին, թանգարանը և այլ կառույցներ, կազմում է 750 000 քառ. մ տարածք։ Կառուցման ժամանակ օգտագործվել են սելջուկյան և օսմանյան ճարտարապետական մոտիվներ։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

Տարեկան համալիր են այցելում մեծ թվաքանակով զբոսաշրջիկներ։ Այսպես, 2004 թվականին այցելուների ընդհանուր թիվը կազմել է 2,5 միլիոն մարդ, իսկ 2005 թվականին այցելուների թվաքանակը եղել է մոտ 3,8 միլիոն մարդ։

Համալիրում ներկայացված են ավտոմեքենաների յուրահատուկ հավաքածու, որոնցով երթևեկել է Աթաթուրքը։

Լուսանկարներ
------------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Аныткабир — Мавзолей Мустафы Кемаля Ататюрка | VMersine.com»։ *VMersine.com* (ru-RU)։ Վերցված է 2018-03-17

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անըթքաբիր Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
* В прошлом году Аныткабир (Anitkabir) посетили 3 млн. 800 тыс. человек
* Milyonlar Ata’ya koştu
* Фотографии комплекса Archived 2008-12-08 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բաշկա (այլ կիրառումներ)

**Բաշկա** (խորվ.՝ Baška), գյուղ Խորվաթիայի հյուսիսային հատվածում, վարչականորեն՝ Պրիմորսկո Գորանսկա ժուպանությունում։

Գտնվելով Ադրիատիկ ծովի ափին՝ Բաշկան, ինչպես նաև հյուսիսային Խորվաթիայի մյուս բնակավայրերը գրավիչ են դառնում երկիր ժամանած զբոսաշրջիկների համար։

Աշխարհագրություն
----------------

Բաշկան տեղակայված է Խորվաթիայի հյուսիսում։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 0 մետր բարձրության վրա։ Ռելիեֆը ցածրադիր է։

Ադրիատիկ ծովը մեծ ազդեցություն ունի բնակավայրի կլիմայի ձևավորման գործում։ Մերձակա շրջաններում ակնառու է տաք օդային հոսանքների ազդեցությունը։

Բարձրադիր լեռները գյուղում բացակայում են։ Հիմնականում գյուղին բնորոշ են ցածրահարկ բնակելի տները։

Բնակչություն
------------

Ըստ 2001 թվականին Խորվաթիայի Հանրապետությունում անցկացված մարդահամարի տվյալների՝ բնակավայրի բնակչությունը կազմում է 901 մարդ։

Գյուղի բնակիչները խորվաթներն են, որոնք մեծ մասամբ դավանում են քրիստոնեություն։ Գյուղի պաշտոնական լեզուն խորվաթերենն է, որը հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի սլավոնական լեզվախմբին պատկանող լեզու է։

Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է սպասարկման ոլորտի աշխատանքներով։

Տես նաև
-------

* Պրիմորսկո Գորանսկա
* Զբոսաշրջությունը Խորվաթիայում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Բաշկա (Կրկ կղզի), Խորվաթիայի Հանրապետություն – Տուրեր, էկսկուրսիաներ և լուսանկարներ»։ *croatia.tury.ru* (ռուսերեն)։ Վերցված է 2017-03-22

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ge214227 · VIAF: 234237609 · WorldCat VIAF: 234237609 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Խորվաթիա**   **Եվրոպա**   **Աշխարհագրություն**
 |
**Անոթաբանություն** (հունարենից ἀγγεῖον, angeīon, «անոթ» և -λογία, -logia), բժշկական գիտության ճյուղ, որն ուսումնասիրում է արյան շրջանառության և ավշային համակարգի անոթները, այսինքն՝ խոշոր, միջին և մանր զարկերակները, երակները և ավշային անոթները։

Մեծ Բրիտանիայում բժշկության այս ոլորտն ավելի հաճախ անվանում են անգիոլոգիա, իսկ ԱՄՆ-ում՝ անոթային բժշկություն։ Անոթային բժշկությունը (անգիոլոգիան) զբաղվում է ավշային և արյունատար անոթների հիվանդությունների կանխարգելմամբ, ախտորոշմամբ և բուժմամբ։

Տեսություն
----------

Զարկերակային հիվանդությունները ներառում են աորտայի (անևրիզմա/դիսեկցիա) և այլ զարկերակների, օրինակ՝ ոտքերը, ձեռքերը, երիկամները, ուղեղը, աղիքները մատակարարող զարկերակների պաթոլոգիաները։ Այն ընդգրկում է նաև զարկերակային թրոմբոզը և էմբոլիան, վասկուլիտները և վազոսպաստիկ խանգարումները։ Անոթաբանությունը զբաղվում է սիրտանոթային հիվանդությունների կանխարգելմամբ, ինչպիսիք են սրտի ինֆարկտը և ինսուլտը։ Երակային հիվանդությունները ներառում են երակային թրոմբոզը, քրոնիկ երակային անբավարարությունը և երակների վարիկոզ լայնացումը։

Լիմֆատիկ հիվանդությունները ներառում են լիմֆեդեմայի առաջնային և երկրորդային ձևերը։ Գոյություն ունեն անոթային հիվանդությունների տարբեր ռիսկի գործոններ՝ ինչպիսիք են խոլեսթերինի բարձր քանակությունը, արյան բարձր ճնշումը և այլն։

Անոթային բժշկության ուսուցում
-----------------------------

Անոթային բժշկության (անգիոլոգիայի) ուսուցումը լավ է զարգացած հատկապես եվրոպական երկրներում։ Եվրոպական առաջին կրթական աշխատանքային խումբը ձևավորվել է 1991 թվականին Միլանում (EWMA)՝ դառնալով 1998 թվականին Եվրոպական գիտական ասոցիացիայի VAS Անոթային հետազոտությունների և կրթության կազմակերպություն, որը ներառում է մի քանի եվրոպական կրթական ծրագրեր՝ կրթաթոշակ, մագիստրոսի աստիճան, CESMA-UEMS եվրոպական դիպլոմ և հետբուհական կրթության ծրագիր։ Միացյալ Նահանգներում կան անոթային բժշկության մի քանի անկախ վերապատրաստման և տասներկու NIH ֆինանսավորվող եռամյա ծրագրեր։ 2005 թվականին Անոթային բժշկության առաջին խորհուրդը գլխավորվել է Անոթային բժշկության ամերիկյան միության կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Angiology»։ *www.merriam-webster.com*։ Merriam Webster Incorporated։ Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 9

Արտաքին հղումներ
----------------

* Society for Vascular Medicine
* VAS - Vascular Independent Research and Education - European Organisation