**Յոզեֆ Կրամերը** (նոյեմբերի 10, 1906(1906-11-10), Մյունխեն, Բավարիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն - դեկտեմբերի 13, 1945(1945-12-13), Համելն, Ստորին Սաքսոնիա, Գերմանիա) Օսվենցիմ-Բիրկենաուի (1944 թ. մայիսի 8-ից 1944 թվականի նոյեմբերի 25-ը) և Բերգեն-Բելզենի համակենտրոնացման ճամբարի (1944 վականից. դեկտեմբերից մինչև նրա ազատագրումը 1945 թվականը ապրիլի 15-ը) հրամանատար է եղել։ Ճամբարի բանտարկյալները նրան անվանում էին բելսենյան գազան, նա գերմանացի նացիստական պատերազմի հանցագործ էր, որն անմիջականորեն պատասխանատու էր հազարավոր մարդկանց մահվան համար։ Նա ձերբակալվել է բրիտանական բանակի կողմից Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, դատապարտվել է պատերազմական հանցագործությունների համար և կախաղանից կախվել Համելնի բանտում բրիտանացի դահիճ Ալբերտ Պիերպոյնտի կողմից։

Կյանքի վաղ տարիներ
------------------

Յոզեֆ Կրամերը՝ ընտանիքի միակ երեխան, ծնվել և մեծացել է Մյունխենում՝ միջին խավի ընտանիքում։ Նրա ծնողները՝ Թեոդորը և Մարիա Կրամերը, նրան դաստիարակել են որպես խիստ հռոմեական կաթոլիկ մարդ։ 1915 թվականին ընտանիքը Մյունխենից տեղափոխվեց Աուգսբուրգ, որտեղ Յոզեֆ Կրամերը հաճախում էր դպրոց։ 1920 թվականին նա սկսել է սովորել որպես էլեկտրիկ։ 1925-1933 թվականներին, բացառությամբ հանրախանութում աշխատելու և հաշվապահ աշխատելու, նա հիմնականում գործազուրկ է եղել։

Կարիերա
-------

Նա միացել է նացիստական կուսակցությանը 1931 թվականին, իսկ SS-ին՝ 1932 թվականին։ ՍՍ-ում նրա վերապատրաստումը նրան ստիպել է աշխատել որպես բանտի պահակ, իսկ պատերազմի սկսվելուց հետո՝ որպես համակենտրոնացման ճամբարի պահակ։

1934 թվականին Կրամերը նշանակվել է Դախաուի անվտանգության աշխատակից։ Նրա առաջխաղացումը արագ էր, նա ղեկավար պաշտոններ է ստացել Զաքսենհաուզենի և Մաութհաուզենի համակենտրոնացման ճամբարներում։ Կրամերը 1940 թվականին դարձավ Օսվենցիմի հրամանատար Ռուդոլֆ Հեսի օգնականը։ Նա ուղեկցում էր նրան՝ ուսումնասիրելու Օսվենցիմը՝ որպես սինթետիկ յուղի և կաուչուկի նոր գործարան կառուցելու հնարավոր վայր, որը նացիստական Գերմանիայի համար կարևոր արդյունաբերություն էր՝ հաշվի առնելով նավթի պակասը։

Նացվայլեր-Շտրութհոֆ
-------------------

Կրամերը նշանակվել է Նացվայլեր-Շտրութհոֆ համակենտրոնացման ճամբարի պարետ 1941 թվականի ապրիլին։ Նացվայլեր-Շտրութհոֆը միակ համակենտրոնացման ճամբարն էր, որը ստեղծվել էր նացիստների կողմից ժամանակակից Ֆրանսիայում, թեև կային Ֆրանսիայի կողմից կառավարվող տարանցիկ ճամբարներ, ինչպիսին է Դրանսիի ճամբարը։ Այդ ժամանակ Էլզաս-Լոթարինգիայի տարածքը, որտեղ այն ստեղծվել է, բռնակցվել է նացիստական Գերմանիայի կողմից։

Որպես Նացվայլեր-Շտրութհոֆի հրամանատար՝ Կրամերն անձամբ գազով մահապատժի է ենթարկել 80 հրեա տղամարդկանց և կանանց, որոնք Օսվենցիմում ընտրված 87 հոգուց բաղկացած խմբի մաս էին կազմում՝ հրեական գանգերի ենթադրյալ հավաքածուի անատոմիական նմուշներ դառնալու համար, որը կտեղակայվի Ստրասբուրգի Ռայխի համալսարանի անատոմիայի ինստիտուտում՝ օգոստոսի Հիրթի ղեկավարությամբ։ Կրամերը մահապատժի է ենթարկվել 1980-ականների վերջին՝ 1990-ականների սկզբին։

Ի վերջո, 87 բանտարկյալներ տեղափոխվել են Նացվայլեր-Շտրութհոֆ, այդ անձանցից 46-ը ծագումով Հունաստանի Սալոնիկ քաղաքից էին։ Այդ բանտարկյալներից 86-ի մահը, ըստ Հիրթի, պատճառվել է Նացվայլեր-Շտրութհոֆը հանպատրաստից գազի կենտրոնում, և նրանց դիակները՝ 57 տղամարդ և 29 կին, ուղարկվել են Ստրասբուրգ։ Տուժած մի տղամարդ գնդակահարվել է, երբ պայքարում էր, որպեսզի իրեն գազից չթունավորեն։

Օսվենցիմ
--------

1942 թվականին Կրամերը ստացել է կապիտանի կոչում, իսկ 1944 թվականի մայիսին տեղափոխվել լագերֆյուրերի (ճամբարի պետ) պաշտոնը, որը պատասխանատու էր Օսվենցիմ II-Բիրկենաու քաղաքում գործողությունների համար, գլխավոր կենտրոն, որն օգտագործվում էր Օսվենցիմի համակենտրոնացման ճամբարների համալիրում բանտարկյալներին ոչնչացնելու համար, 1944 թվականի մայիսի 8-ից մինչև 1944 թվականի նոյեմբերի 25-ը։ 1944 թվականի մայիսին նրան տեղափոխել են Օսվենցիմ՝ նոր տրանսպորտային միջոցների գազի թունավորումը ղեկավարելու համար, ըստ ռազմական հանցագործությունների տրիբունալի մեղադրանքի պաշտպան դատավորի, որը նրան մեղավոր է ճանաչել Օսվենցիմում կատարված մահերին մասնակցելու մեջ։ Կային մի քանի վկաներ, ովքեր ասում էին, որ նա ակտիվ մասնակցություն է ունեցել ընտրական շքերթներին, օրինակ՝ նա մարդկանց բեռնատարներ էր լցնում և ծեծում նրանց, երբ նրանք դիմադրում էին։ Օսվենցիմում Կրամերը շուտով իր ենթակաների շրջանում հայտնի դարձավ որպես խիստ վերակացու։ Օսվենցիմի գործով Ֆրանկֆուրտի դատավարության մեղադրյալներից մեկը՝ դոկտոր Ֆրանց Լուկասը, ցույց է տվել, որ նա փորձել է խուսափել Կրամերի կողմից իրեն տրված առաջադրանքներից՝ վկայակոչելով ստամոքսի և աղիքների խանգարումները։ Երբ Լուկասը տեսել է, որ իր անունը ավելացվել է բժիշկների ցուցակում՝ Հունգարիայից տեղափոխված բանտարկյալների մեծ խմբի ընտրության համար, նա կտրականապես առարկել է․«Ես գիտեմ, որ դուք հետախուզման մեջ եք բանտարկյալների նկատմամբ բարեհաճության համար։ Ես գիտեմ, որ դուք գտնվում եք հետախուզման մեջ։ Հիմա ես հրամայում եմ ձեզ մոտենալ սանդուղքին, և եթե դուք չենթարկվեք հրամանին, ես կհրամայեմ ձեզ տեղում ձերբակալել»։

### Բելզեն

Բերգեն-Բելսենի նախկին պահակներին ստիպում են մահացած բանտարկյալների մարմինները տեղափոխել թաղման բեռնատար, 1945 թվականի ապրիլի 17-18
1944 թվականի դեկտեմբերին Կրամերը Բիրկենաուից տեղափոխվել է Բերգեն Բելսեն՝ Բերգեն գյուղի մոտ։ Բելզենն ի սկզբանե ծառայել է որպես ժամանակավոր ճամբար նրանց համար, ովքեր լքել են Գերմանիան, բայց պատերազմի ժամանակ այն ընդլայնվել է՝ ծառայելու որպես փոխադրման կետ ամբողջ հյուսիսարևմտյան Եվրոպայից հիվանդների և տեղահանվածների համար։ Չնայած այնտեղ գազի պալատներ չեն եղել, Կրամերի իշխանությունն այնքան դաժան է եղել, որ նա հայտնի է դարձել որպես Բելսենի գազան։

Երբ նացիստական Գերմանիան փլուզվել է, ճամբարի վարչակազմը փլուզվել է, բայց Կրամերը հավատարիմ է մնացել բյուրոկրատիային։ 1945-ի մարտի 1-ին նա զեկույց է ներկայացրել օգնության և ռեսուրսների խնդրանքով, որում ասվում էր, որ իր ճամբարում գտնվող 42,000 բանտարկյալներից 250-300-ը ամեն օր մահանում էին տիֆից։ Մարտի 19-ին բանտարկյալների թիվը հասել է 60,000-ի, քանի որ գերմանացիները շարունակում էին տարհանել ճամբարները, որոնք շուտով պետք է ազատ արձակվեին դաշնակիցների կողմից։ Շաբաթվա վերջին՝ ապրիլի 13-ից սկսած, մոտ 28,000 բանտարկյալ է տեղափոխվել։

Վարչակազմի անկմամբ և բազմաթիվ պահակների փախուստով, որոնք փախչում էին վրեժխնդրությունից, կոչումները դադարեցվել են և բանտարկյալները հանձնվել են իրենց։ Ամենուր դիակներ էին փտում, իսկ առնետները հարձակվում էին ողջերի վրա, որոնք չափազանց թույլ էին նրանց դեմ պայքարելու համար։ Կրամերը մնացել է նույնիսկ այն ժամանակ, երբ բրիտանացիները մայոր Բրայան Էրքվարտի գլխավորությամբ ժամանել են՝ ճամբարը ազատելու, նրանց առաջնորդել են ճամբարային շրջագայության՝ դեպքի վայրերը դիտելու համար։ Ամբողջ ճամբարում դիակների կույտեր են եղել, զանգվածային գերեզմանները ծածկված են եղել, իսկ խրճիթները լցված են եղել բանտարկյալներով՝ ուժասպառության և հիվանդության բոլոր փուլերում։

### Կոչումներ և առաջխաղացումներ

Յոզեֆ Կրամերը, լուսանկարվել է Բելզենում լեգինսներով, նախքան ռազմագերիների համար նախատեսված խցիկ ուղարկելը, 1945 թվականի ապրիլի 17-ին:
Իրմագրեսը և նախկին ՍՍ հաուպշտուրմֆյուրեր Յոզեֆ Կրամերը բանտախցում 1945 թվականի օգոստոսին

| Կրամերի էսէսականները՝ շուցշտաֆելի կոչումները |
| --- |
| ամսաթիվ |  |
| 1933 թվական, դեկտեմբերի 5 | Պաշտպանության ջոկատ |
| Սեպտեմբերի 19, 1934 | Բաժանմունքի հրամանատար |
| Ապրիլի 27, 1935 | Բաժանմունքի գլխավոր հրամանատար |
| 1937 թվականի գարուն | Կրտսեր լեյտենանտ |
| Հունվարի 30, 1939 | Ավագ հրամանատար |
| 1942 թվականի հունիսի 1 | Ավագ հրամանատար |

Դատավարություն և մահապատիժ
--------------------------

Կրամերը բանտարկվել է Համելնում։ Ճամբարի 44 այլ աշխատակիցների հետ միասին Կրամերը բելզենի գործով հայտնվել է Լյունեբուրգում բրիտանական ռազմական դատարանի առջև։ Դատավարությունը տևել է մի քանի շաբաթ՝ 1945 թվականի սեպտեմբերից նոյեմբեր։ Դատավարության ընթացքում Անիտա Լասկերը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Կրամերը մասնակցել է Օսվենցիմում գազախցիկի թեկնածուների ընտրությանը։

Կրամերը մահապատժի Է դատապարտվել 1945 թվականի նոյեմբերի 17-ին ինչպես Օսվենցիմում, այնպես էլ Բերգեն-Բելսենում կատարած հանցագործությունների համար, Իսկ Ալբերտ Պիերպոյնտի կողմից կախաղան է բարձրացվել Համելնի բանտում 1945 թվականի դեկտեմբերի 13-ին, 39 տարեկան հասակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #124550169 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
3. 1 2  Encyclopædia Britannica
4. ↑  Tom Segev: *Die Soldaten des Bösen. Zur Geschichte der KZ-Kommandanten*. Reinbek bei Hamburg 1995, S. 63
5. ↑  «Kramer Persists In Denying Guilt». *The New York Times*. No. Vol. XCV, No. 32, 036. 1945 թ․ հոկտեմբերի 10. էջ 8. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 19-ին.
6. 1 2  Law Reports of Trials of War Criminals, Vol. II (1947). *The Belsen Trial* (PDF). London: The United Nations War Crimes Commission. էջ 112 et. seq. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 16-ին.
7. ↑  «Auschwitz Concentration Camp – Chain of Command». *holocaustresearchproject.org*. Holocaust Education & Archive Research Team. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 19-ին.
8. ↑  Celinscak, Mark (2015). *Distance from the Belsen Heap: Allied Forces and the Liberation of a Concentration Camp*. Toronto: University of Toronto Press. ISBN 9781442615700.
9. ↑  Kemp, Paul (1997). «The British Army and the Liberation of Bergen-Belsen 1945». In Reilly, Jo; Cesarani, David; Kushner, Tony; Richmond, Colin (eds.). *Belsen in History and Memory* (անգլերեն). Taylor & Francis. էջեր 134–148. ISBN 07146-43238.

Աղբյուրներ և արտաքին հղումներ
-----------------------------

* Straubenzee V. A. (2005). The gate of Hell, *The Daily Telegraph*, retrieved on December 22, 2006.
* What Was Belsen? Josef Kramer, *Durham County Record Office The Learning Zone*, retrieved on December 23, 2006.
* Heyd, Emmanuel; Toledano, Raphael. «The Names of the 86» (ֆրանսերեն, գերմաներեն, and անգլերեն). Dora Films, 2014.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յոզեֆ Կրամեր» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12093426t · GND: 124550169 · ISNI: 000000006643366X · LCCN: n83206116 · NLP: a0000003675238 · SUDOC: 029271983 · VIAF: 46788182 · WorldCat VIAF: 46788182 |

 |

 |