| **՞**Պատենենի |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
| Դաս | Երկշաքիլավորներ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Շրթնածաղիկներ |
|
|
|
| Ցեղ | **Պատենենի** |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Coleus

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


 **Պատենենի**  (լատին․՝ Coleus), պատկանում է շրթնածաղիկների ընտանիքին։ Հայրենիքը Հնդկաստանը և Ինդոնեզիան է (Ճավա կղզի)։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Բազմամյա է, նման է վայրի վիճակում աճող եղինջին, այն տարբերությամբ, որ նրա տերևները գունեղ են, և բացի այդ, ձեռքով հպվելիս չի դաղում։

Ծագում
------

Պատենին առաջին անգամ Եվրոպայում երևացել է 1850 թվականներին, այդ բույսի առաջին սորտերը և ձևերը ստեղծել է գերմանացի օրիգինատոր Վալյեն։

Մշակում
-------

Պատենիները ներկայուս մշակվում են՝ ջերմատներում, սենյակային պայմաններում և ծաղկային ձևավորումներում։ Բնակարանային պայմաններում մշակելու համար շատ հարմար է օգտագործել Ռենելտի պատենենու ձևերը (*C.rehneltianus*), որը բերվել է Ցեյլոն կղզուց 1914 թվականին։ Այդ տեսակի և դրա պարտեզային ձևերի շիվերը աճելով երկարում, կախվում են, տերևները փոքր են, շատ գունեղ, օգտագործվում են որպես ամպելային բույսեր։ Որպեսզի իր գունեղությունը չկորցնի, ձմեռ ժամանակ բույսը պետք է տեղավորել սենյակի ամենալուսավոր տեղում։ Բազմացվում է սերմերով և կտրոններով։ Կտրոնները սովորաբար վերցնում են ջերմատներում թաղարանների մեջ ձմեռող մայրակներից։

Ցաքսը կատարվում է փետրվարի սկզբներին 15-18° ջերմության պայմաններում։ Սերմերը ծլում են 10-12 օրվա ընթացքում։ Նախասածիլումը կատարում են արկղերում, որից հետո փոխադրում 7 սմ-անոց թաղարների մեջ։ Հետագայում իր հողագնդիկով տնկում են ծաղկանոցի նախատեսված տեղում, բույսը բույսից 15-20 սմ հեռավորության վրա։ Ջերմասեր և լուսասեր է։

Հողի նկատմամբ այքան էլ պահանջկոտ չէ, սակայն լավ է աճում սննդանյութերով հարուստ, պարարտ հողում։ Բարձր արդյունք է տալիս ամառվա ընթացքում թարմ գոմաղբից պատրաստված կոյաջրով 2-3 անգամ պարարտացնելը։ Ջուրը տրվում է առատ, միայն պետք է աշխատել, որ տերևների վրա չթափվի, որովհետև փոշին նստելով թրջված տերևների վրա գույնը կխունացնի։ Այդ պատճառով, ջուրը պետք է տալ հողի երեսից, կամ ռետինե խողովակով, միայն գիշերները։

Կիրառություն
------------

Ծաղկեգործության մեջ օգտագործվում են ծաղկեթմբերի և ղևանդների ձևավորումներում։ Այդ նպատակների համար ցանկալի է օգտագործել, միայն միամյաները, իսկ երկամյաները կամ բազմամյաները օգտագործվում են գեղեցիկ խմբավորումներում և որպես առանձնյակներ (սոլիտեր) գազոնի ֆոնի վրա։

Ծաղկային ձևավորումներում օգտագործվում է պատենենի Վերշաֆֆելտի տեսակը (*C.verschafelti Lem.*), որն ունի արնակարմիր թավշանման տերևներ, եզրագծած կանաչ շերտով։ Առանձին սորտերից օգտագործվում են՝ պատենենի Հեռոն (*C.Hero*), մուգ-մանուշակագույն տերևներով, Մարիա-Բոշեն (*C.Marie Bocher*), դեղին ոսկեգույն տերևներով, Յուլկեն (*C.Juhlke*), թավշանման կարմիր տերևներով ու ոսկեգույն եզրագծերով և այլն։

Տեսակներ
--------

Պատենիների ցեղը իր մեջ ընդգրկում է մոտավորապես 120 տեսակներ, որոնց մի մասի՝ հայրենիքն էլ արևադարձային Աֆրիկան է։ Դրանք գնահատվում են ոչ թե ծաղիկների, այլ տերևների գեղեցիկ գունեղությամբ։

* *Solenostemon autarky* (Briq.) J. K. Morton
* *Solenostemon pumilus*
* *Solenostemon rotundifolius*, moved to *Plectranthus rotundifolius*
* *Solenostemon scutellarioides* (Linnaeus) Codd (Accepted name *Plectranthus scutellarioides* and also syn. *Coleus blumei*).
* *Solenostemon shirensis* (Gürke) Codd
* *Solenostemon sylvaticus* (Gürke ex Engl.) Agnew

Գրականություն
-------------

* Ծաղկաբուծություն և դեկորատիվ այգեգործություն, Հ. Ե. Նարինջյան

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776412015 |

 |