**Մարիա Յուրիչ Զագորկա** (կեղծանուն՝ **Զագորկա**) (խորվ.՝ Marija Jurić Zagorka, մարտի 2, 1873(1873-03-02), Negovec - նոյեմբերի 30, 1957(1957-11-30), Զագրեբ, Խորվաթիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ), խորվաթ լրագրող, արձակագիր, դրամատուրգ, ֆեմինիստ։ Խորվաթիայի և Հարավարևելյան Եվրոպայի առաջին կին-լրագրողը։

Կենսագրություն
--------------

Մարիա Յուրիչը ծնվել է հարուստ ընտանիքում։ Մանկությունն անցկացրել է խորվաթական Զագորկայում, որտեղ հայրը եղել է գույքի կառավարիչ։ Նախնական քառամյա կրթությունը ստացել է Վարաժդինում, այնուհետև ուսումը շարունակել է Զագրեբում։ Տասնհինգ տարեկանում ընտանիքի հետ կապված խնդիրների պատճառով թողել է դպրոցը։ 1891-1894 թվականներին ծնողները Մարիային ամուսնացրել են իրենից 18 տարով մեծ, անծանոթ երկաթուղային ծառայողի հետ։ Բնակվելով ամուսնու հետ Հունգարիայում՝ Մարիան ամուսնացած ապրել է 3 տարի։ Այնուհետև փախել է Սրեմսկա-Միտրովիցա, ապա Զագրեբ։ Հոր օգնությամբ նրան հաջողվել է ամուսնալուծվել, թեև մայրը դատարանում ցուցմունք է տվել դստեր դեմ։ Ծնողներից բաժանվելով և նրանց օգնությունից հրաժարվելով՝ Մարիան որոշել է ինքնուրույն և անկախ կյանք վարել. սկսել է զբաղվել գրական աշխատանքով։

Լրագրողական և քաղաքական գործունեություն
---------------------------------------

Մարիա Յուրիչը անհայտ լրագրողից դարձել է Եվրոպայում ճանաչված քաղաքական լրագրող Զագրեբի «Obzor» («Ակնարկ») թերթում։ Խմբագրի կողմից իր հոդվածներն ու ռեպորտաժները կանանց անունով ստորագրելու արգելքի պատճառով սկսել է օգտվել Զագորկա կեղծանունից, որը մանկության տարիների բնակության վայրի անվանումն էր։ Զագորկան ամբողջ կյանքի ընթացքում փորձել է ապացուցել, որ ինքն անհատականություն է։ Աշխատել է որպես քաղաքական և խորհրդարանական մեկնաբան, թերթի թղթակից Բուդապեշտում և Վիեննայում։ Չնայած գրական տաղանդին, ակտիվ ու ստեղծագործական գործունեությանը՝ Մարիան մշտապես ենթարկվել է գենդերային խտրականության։ 1896 թվականին որոշ ժամանակ եղել է «Ակնարկ» թերթի գլխավոր խմբագիրը։ Ավելի ուշ Մարիա Յուրիչ Զագորկան որոշել է ինքնուրույն հրատարակել Խորվաթիայում առաջին կանացի ամսագիրը՝ «Ženski list»-ը («Կանացի ցուցակ»), ավելի ուշ՝ «Hrvatiса»-ն («Խորվաթ») և եղել է նրա խմբագիրը 1925-1938 թվականներին։

Ակտիվորեն մասնակցել է երկրի քաղաքական կյանքին, եղել է գերմանացման և մադյարացման, հունգարական թագավորության հողերում նևենգ փոքրամասնությունների (առաջին հերթին՝ խորվաթների) ձուլման ագրեսիվ քաղաքականության անհաշտ հակառակորդ։ Հանդես է եկել հոդվածներով և հրապարակումներով, որոնք ուղղված են էմանսիպացիային, կանանց իրավահավասարության և նրանց ձայնի իրավունքի, կանանց կրթության իրավունքի, մասնագիտության ընտրության, գույքային իրավունքի պայքարին և այլն։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Խորվաթիայի ֆաշիստական իշխանությունները փակել են կանանց ամսագիրը և առգրավել նրա ունեցվածքը։ Մնալով առանց ապրուստի միջոցների՝ Մարիա Յուրիչ Զագորկան փորձել է ինքնասպան լինել։ Սակայն ողջ է մնացել իր ընթերցողների աջակցության շնորհիվ։ Պատերազմից հետո վերադարձել է սոցիալիստական Հարավսլավիայում ակտիվ ֆեմինիստական գործունեության։

Մարիա Յուրիչ Զագորկան մահացել է Զագրեբում 1957 թվականի նոյեմբերի 30-ին՝ 84 տարեկան հասակում։ Մահից հետո հրապարակվել է նրա կենսագրությունը, թողարկվել է շարադրությունների հավաքածու։

Գրական գործունեություն
----------------------

Մարիա Յուրիչ Զագորկայի հուշարձանը (Զագրեբ)
Շնորհիվ եպիսկոպոս Շտրոսմայերի աջակցության՝ Զագորկան սկսել է ժամանակակից թեմաներով վեպեր գրել։ Նրա հրատարակած վեպերը քննադատների կողմից դրական գրախոսություններ չեն ստացել, թեև խորվաթ ընթերցողներն անհամբերությամբ սպասում էին գրողի նոր ստեղծագործություններին։ Բացի քաղաքական և սոցիալական թեմաներով ստեղծագործություններից, Մարիա Յուրիչ Զագորկան գրել է Խորվաթիայի լեզվով սիրային և պատմական վեպեր և դրամաներ, որոնք նախատեսված են լայն հանրության համար և նպաստում են Խորվաթիայի դրամատուրգիայի զարգացմանը։ Գրողի կեղծ պատմական և արկածային-պատմական վեպերը նախատեսված էին ժողովրդի ազգային ինքնագիտակցության զվարճանքի և ամրապնդման համար և չէին հավակնում հատուկ գրական արժանիքների։

Մարիա Զագորկան գրել է մոտ 30 վեպ։ Նրա 11 վեպերն այժմ կարելի է գտնել ԱՄՆ Կոնգրեսի գրադարանում։

### Ընտրյալ աշխատություններ

* Grička vještica (Կախարդը Գրիչից)՝ 7 վեպից բաղկացած շարք (Tajna Krvavog mosta (Արյունոտ կամրջի գաղտնիքը), Kontesa Nera (Կոնտեսա Ներա), Malleus Maleficarum (Молот ведьм), Suparnica Marije Terezije I (Մարիա Թերեզիա մրցակիցուհին 1), Suparnica Marije Terezije II (Մարիա Թերեզիա մրցակիցուհին 2), Dvorska kamarila (Դատական կամարիլյա), Buntovnik na prijestolju (Խռովարարը գահին) (1912)
* Kći Lotrščaka (Լոթրշակի դուստրը)
* Plameni inkvizitori (Հավատաքննիչների բոցը)
* Gordana (Գորդանա)
* Republikanci (Հանրապետականներ) (1924)
* Vitez slavonske ravni (Սլավոնական հարթավայրի ասպետը)
* Jadranka (Յադրանկա)
* Roblje (Ստրուկները) (1899)
* Kamen na cesti (Քարը ճանապարհի վրա) (1937)

Ճանաչում
--------

Զագորկայի գրական-հասարակական աշխատանքը հռչակվել է 1960-1980-ական թվականներին։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մարիա Յուրիչ Զագորկան Խորվաթիայի ամենաընթերցվող գրողն է։ Նույն ինքը՝ «խորվաթական ֆեմինիզմի ամազոնուհին»- Խորվաթ գրող և գրականագետ Պավաո Պավլիչիչ |  |

2005 թվականին Զագրեբի «Vjesnik» օրաթերթի հարցման համաձայն՝ Մարիա Յուրիչ Զագորկան զբաղեցրել է երկրորդ տեղը բոլոր ժամանակների Խորվաթիայի ամենահայտնի գրողների ցուցակում։

Հիշատակ
-------

* 1991 թվականին Խորվաթիայի մայրաքաղաքում տեղադրվել է Մարիա Յուրիչ Զագորկայի հուշարձանը (քանդակագործ Ստեփան Հրաչան)։
* 2007 թվականին նկարահանվել է «Զագորկա» փաստավավերագրական-կենսագրական ֆիլմը (ռեժիսոր՝ Բիլյանա Չակիչ-Վեսելիչ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Hrvatski biografski leksikon (хорв.) — 1983.
2. 1 2  [Marija Juric Zagorka Frauen in Bewegung 1848–1938] (գերմ.) — Österreichische Nationalbibliothek, 2006.
3. 1 2  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
4. ↑  Gradska groblja Zagreb - Tražilica pokojnika — Gradska groblja Zagreb.
5. ↑  Градська гробля Загреб - Пошукова система померлих
6. ↑   Preuzeto 12. siječnja 2018.
7. ↑  Aleksandar Vojinović: Trebam li se odreći svojih knjiga zato što me toliki čitaju?, Jutarnji list, 1. kolovoza 2008.
8. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Zagorka — protagonistica nenapisane povijesti hrvatskog feminizma Արխիվացված 2019-04-07 Wayback Machine (խորվ.)
* LZMK / Hrvatski biografski leksikon: JURIĆ, Marija (Zagorka)
* www.moljac.hr – Marija Jurić Zagorka Արխիվացված 2013-07-24 Wayback Machine
* Društvo Marije Jurić Zagorke Արխիվացված 2015-04-19 Wayback Machine
* Društvo Marije Jurić Zagorke

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մարիա Յուրիչ Զագորկա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90760972 · CONOR: 8584803 · GND: 130468894 · ISNI: 0000000118038216 · LCCN: n50016475 · NKC: jn19990009365 · NLP: a0000003115020 · NSK: 000101059 · NTA: 073842796 · NUKAT: n2011207218 · SUDOC: 085214515 · VIAF: 88132594 · WorldCat VIAF: 88132594 |

 |

 |