recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Վասիլ Կոզաչենկո** (ուկրաիներեն՝ Козаченко Василь Павлович, մարտի 12 (25), 1913, Նովոարխանգելսկ, Ելիսավետգրադսկի գավառ, Խերսոնի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 2, 1995(1995-03-02), Կիև, Ուկրաինա), ուկրաինացի գրող, արձակագիր։ ՈւԽՍՀ Տարաս Շևչենկոյի անվան պետական և Նիկոլայ Օստրովսկու անվան կոմերիտմիության մրցանակների դափնեկիր։

Կենսագրություն
--------------

Վասիլ Կոզաչենկոն ծնվել է 1913 թվականին Կիրովոգրադի մարզի Նովոարխանգելսկոյե գյուղում, գյուղացու ընտանիքում։ 1938 թվականին ավարտել է Կիևի համալսարանը։ 1939-1941 թվականներին աշխատել է «Սովետսկայա լիտերատուրա» ամսագրի խմբագրությունում։ Հայրենական պատերազմի տարիներին մասնակցել է Կիևի պաշտպանության համար մղվող մարտերին, 1942 թվականին եղել է Կիրովոգրադշչինայի պարտիզանական ընդհատակում։ Հետպատերազմյա շրջանում զբաղվել է խմբագրական աշխատանքով։ 1959 թվականից եղել է Ուկրաինայի գրողների միության վարչության պատասխանատու քարտուղարը, 1966 թվականից՝ Ուկրաինայի գրողների միության վարչության քարտուղար, 1969 թվականին՝ Ուկրաինայի գրողների միության վարչության նախագահի տեղակալ և Ուկրաինայի գրողների միության Կիևի կազմակերպության նախագահ, 1973 թվականի մարտից Ուկրաինայի գրողների միության առաջին քարտուղար։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Վիպակների, պատմվածքների, ակնարկների ծողավածուների հեղինակ է։ Վիակների առաջին գիրքը՝ «Պեգասը», լույս է տեսել 1938 թվականին։

* «Կյանքի գինը»
* «Երեք ամառ»
* «Հասունության ատեստատ», 1946
* «Մոր սիրտը», 1947
* «Սալվիա», 1956
* «Տաք ձեռքեր», 1960
* «Շանթ», 1962
* «Յարինա Կալինովսկայա», 1969
* «Սպիտակ բիծ», 1970
* «Ընտիր երկեր» երկհատորյակ, 1963

Պարգևներ, մրցանակներ
--------------------

* ՈւԽՍՀ Տարաս Շևչենկոյի անվան պետական մրցանակ
* Նիկոլայ Օստրովսկու անվան կոմերիտմիության մրցանակ

Գրականություն
-------------

* Пінчук С. Василь Козаченко: Літературний портрет.- К.: Дніпро, 1973
* Світло отчого дому: Статті, етюди, есе про Василя Козаченка.-К.: Рад. письменник, 1983

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ուկրաինական պատմվածքներ, «Սովետական գրող» հրատարակչություն, Երևան, 1977
2. ↑  «Կենաց ծառ» ուկրաինական ատմվածքնրի ժողովածու, «Սովետական գրող» հրատարակչություն, Երևան, 1981

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վասիլ Կոզաչենկո Archived 2016-09-21 at the Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Ճահճային ճպուռ** |
| Ճահճային ճպուռՃահճային ճպուռ |
| Ճահճային ճպուռ (արու)Ճահճային ճպուռ (արու) |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Ճպուռներ (Odonata) |
| **Ընտանիք** | Իսկական ճպուռներ (Libellulidae) |
| **Ցեղ** | **Leucorrhinia** |
| **Տեսակ** | **Ճահճային ճպուռ** *(L. pectoralis)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Leucorrhinia pectoralis***Charpentier, 1825 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Ճահճային ճպուռ** (լատ.՝ Leucorrhinia pectoralis), իսկական ճպուռների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

32-39 մմ մարմնի երկարությամբ, փոքր չափի գեղակազմ ճպուռ է։ Մարմինը սև է` ավելի բաց գույնի նախշազարդով։ Կուրծքը վերևից ծածկված է կարմրաշագանակագույն կամ դեղնավուն բծերով։ Վերևից փորիկի հատվածների վրա կան դրանց մակերեսի մեծ մասը ծածկող կարմրավուն կամ դեղնավուն խոշոր բծեր, 7-րդ հատվածը միշտ մեծ դեղին բծով է։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայում՝ Ֆրանսիայից ու Շվեդիայից դեպի արևելք՝ մինչև Արևմտյան Սիբիր և Ալթայ։ Թուրքիայում, Կովկասում և Անդրկովկասում ներկայացված է ռելիկտային օջախներով։ Հայաստանում հայտնի է միայն Ստեփանավան քաղաքի շրջակայքից (Լոռու մարզ)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են ճահճացած տորֆահողերում, անտառային գոտում՝ ջրամերձ բուսականությամբ ոչ մեծ լճերում։

Եվրոպայում թռչում են ապրիլի վերջից մինչև հուլիսի սկիզբ։ Հայաստանում գտնվել են հուլիսին։ Ձվադրում են՝ ձվերը ջրի մեջ նետելով։ Ջրամբարներում թրթուրը զարգանում է (մեծ մասամբ՝ ճահճացած) կանգնած ջրով ջրամբարներում, զարգացումը տևում է 2 տարի։

Պահպանություն
-------------

Ծայրահեղ հազվագյուտ տեսակ է։ Հանդիսանում է տեսակի արեալի սահմանգծին գտնվող ռելիկտային պոպուլյացիա։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։ Ընդգրկված է Բեռնի կոնվենցիայի հավելված եկրորդում։

Հազվադեպ հանդիպող տեսակ է, հայտնի են եզակի հայտնաբերումներ։ Թվաքանակի փոփոխության միտումները պարզված չեն։

Տեսակի ապրելավայրերի հիդրոլոգիական ռեժիմի փոփոխությունը պայմանավորված է ճահիճներում մելիորատիվ աշխատանքներով և տորֆի արտահանումներով։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · WoRMS |

 |
**Կուբայի դրոշը** զինանշանի և օրհներգի հետ միասին համարվում է Կուբայի պետական խորհրդանիշերից մեկը։

Պատմություն
-----------

Կուբայի պետական դրոշը պաշտոնապես ընդունվել է 1902 թ. մայիսի 20-ին։ Այն հայտնի է «Միայնակ աստղ» անունով, որը մշակվել է 1848 թ. «La Verdad» թերթի գլխավոր խմբագիր Միգել Տոլենիի և գեներալ Նարսիսո Լոպեսի կողմից։ Դրոշի առաջին կրկնօրինակը պատրաստվել է Էմիլիա Տոլոնիի կողմից և այժմ պահպանվում է հեղափոխության թանգարանում՝ Կուբայի մայրաքաղաք Հավանայում։

Առաջին անգամ բարձացվել է 1850 թ. մայիսի 19-ին Կարդենասում՝ գեներալ Լոպեսի զինված ջոկատների վայրէջքից հետո։ 1898 թ. ԱՄՆ-ն սկսեց պատերազմը Իսպանիայի հետ, որում հաղթանակ տարավ։ Կուբան դառնում է կախյալ ԱՄՆ-ից և հունվարի 1-ին 1899 թ. դրոշը փոխվում է ԱՄՆ-ի դրոշով։

1902 թ. մայիսի 20-ին հռչակվում է Կուբայի հանրապետություն և Էլ-Մորո բերդի վրա պաշտոնապես բարձրացվում է մինչև այժմ գոյություն ունեցող Կուբայի պետական դրոշը։

Նկարագրություն
--------------

Դրոշը բաղկացած է հինգ հավասար հորիզոնական շերտերից՝ երեք կապույտ և երկու սպիտակ։ Դրոշի ձախ անկյունում պատկերված է կարմիր հավասարակողմ եռանկյունի, որի կենտրոնում պատկերված է հինգկողմանի աստղ։ Երեք կապույտ շերտերը ներկայացնում է երկրի երեք մաս, որոնք բաժանեցին իսպանացի նվաճողները։ Երկու սպիտակ գույները խորհրդանշում են ձգտումը դեպի անկախություն։

Կարմիր եռանկյունին վերցված է եղել մասոնական շարժման սիմվոլներից, որը անկախության համար պայքարի ընթացքում թափված արյան խորհրդանիշն է նաև համարվում է եղբայրության ազատության և հավասարության խորհրդանիշ։ Սպիտակ աստղը համարվում է ազատության խորհրդանիշ։

Կուբայի դրոշի կառուցում
**Ջումա մզկիթ** (ռուս.՝ Cümə məscidi), 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին կառուցված մզկիթ, գտնվում է Ադրբեջանի Գաբալա։ Գաբալայի կենտրոնում գտնող պատմական- ճարտարապետական հուշարձան է քաղաքում։

Մզկիթը գրանցվել է Ադրբեջանի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարության կողմից` որպես տեղական նշանակության պատմական և մշակութային հուշարձան։

Պատմություն
-----------

Ջումա մզկիթը կառուցվել է 1898 թվականին տեղական բնակչության օգնությամբ։ Մզկիթի ճարտարապետը Շեքիացի Սալամն է։ Մզկիթի շինարարության ընթացքում օգտագործվել են գետի քարեր և փայտանյութ։ Մզկիթի շինարարության ընթացքում բարերար Հաջի Զեյնալաբդին Թակիևը մեծ օգնությունն է ցուցաբերել։ Գաբալայի բարերարներից մեկը՝ Հաջի Մուհամմադը, օգնեց մզկիթի դռների և պատուհանների պատրաստման գործում։ Անդրկովկասյան վարչությունը նույնպես օգնել է կառուցել մզկիթը։ Մզկիթը շահագործման հանձնվել է 1906 թվականին։

Խորհրդային շրջանում Ջումայի մզկիթը վերափոխվել էր նիստերի դահլիճի, որտեղ դատական լսումներ տեղի ունեցան։ Մզկիթի ողջ գույքը բռնագրավվել է, շենքի կրոնական գրականությունն այրվել է։ Նույնիսկ ոչնչացվել են արաբերեն գրված բոլոր գիտական գրքերը։ Խորհրդային կառավարության փլուզումից առաջ մզկիթի շենքում հիմնվել է Պատմության թանգարան։

2004 թվականին մզկիթի շենքը վերանորոգվել է։ Մզկիթը շահագործման հանձնվել է 1905 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  մզկիթ
2. ↑  scwra.gov.az
3. ↑  Ջումա մզկիթ(չաշխատող հղում)
4. ↑  azerbaijans.com
**Միխայիլ Ալֆերակի** (ռուս.՝ Михаи́л Миха́йлович Алфераки, հուլիսի 9 (21), 1889, Պուշկին, Սանկտ Պետերբուրգի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 19, 1958(1958-12-19)), Կազակական գնդի լեյբ գվարդիայի եսաուլ, Առաջին համաշխարհային պատերազմի հերոս։

Կենսագրություն
--------------

Տոհմական ազնվականներից է, սենեկապետ Միխայիլ Նիկոլաևիչ Ալֆերակի և Մարիա Նիկոլաևնա Գրեկովոյի որդին։ 1906 թվականին ընդունվել է Պաժերի կորպուս, որն ավարտելուց հետո 1909 թվականի օգոստոսի 6-ին ծառայության է անցել Կազակական գնդի լեյբ գվարդիայում, որպես կամեր-պաժ խորունժ։ 1913 թվականի դեկտեմբերի 16-ին ստացել է հարյուրապետի աստիճան։

Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցել է Կազակական գնդի լեյբ գվարդիայի կազմում, 1915 թվականի հունվարի 15-ին վիրավորվել է, պարգևատրվել է Գեորգիևյան զենքով։

1916 թվականի մայիսի 29-ին ստացել է ենթաեսաուլի կոչում, 1916 թվականի հոկտեմբերի 18-ին նշանակվել Դոնի զորքերի վարչական ատամանի համհարզ, 1917 թվականի հուլիսի 10-ին` Կազակական գնդիլեյբ գվարդիայի 2-րդ հարյուրյակի հրամանատար, նույն թվականի սեպտեմբերի 19-ին «երկարամյա ծառայության համար» ստացել է եսաուլի կոչում։

Քաղաքացիական պատերազմին մասնակցել է Սպիտակ շարժման Դոնի բանակի կազմում։ 1920 թվականի սկզբին Նովոռոսիյսկից էվակուացվել է «Բորիս» նավով։ Գնդապետի աստիճան ստանալուց հետո, 1920 թվականի հունիսի 24-ից պաշտոնաթող է եղել։

Հունաստան էմիգրացիայի ընթացքում ծառայել է մասնավոր ընկերություններում։ Եռանդուն մասնակցություն է ունեցել Աթենքի կազակական ստանիցայի ստեղծման գործում, եղել է ստանիցայի վարչության անդամ։ Եղել է Ռուսական զինվորական հաշմանդամների Միության անդամ։ Մահացել է 1958 թվականին, թաղված է Պիրեյի ռուսական գերեզմանատանը։ Ամուսնացած է եղել Տատյանա Պետրովնա Յանովոյի (1895-1983 թվականներ), գեներալ-մայոր Պ. Ի. Յանովի (1864-1937 թվականներ) դստեր հետ, ամուսնությունից երեխաներ չեն ունեցել։

Պարգևներ
--------

* Սուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճանի շքանշան (1913)
* Սուրբ Աննայի 4-րդ աստիճանի շքանշան «արիության համար» գրառմամբ (16.02.1915)
* Սուրբ Աննայի 3-րդ աստիճանի շքանշան սրերով և ժապավենով (8.03.1915)
* Սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ աստիճանի շքանշան սրերով (19.11.1915)
* Գեորգիևյան զենք (10.02.1917)

### Արտասահմանյան

* Անգլիական ռազման խաչ

Աղբյուրներ
----------

* Русский Инвалид, № 68. Часть официальная. - 19-го марта 1917 г. - С. 2.
* Армия и флот свободной России, № 227. Официальный отдел. - 4 октября 1917 г. - С. 4.
* Жалнина-Василькиоти И. Л. «Родной земли комок сухой». Русский некрополь в Греции. - М.։ Книжница ։ Русский путь, 2012. - С. 51.
* Клепов М. Ю. Офицеры - Георгиевские кавалеры Первой мировой войны. - М.։ «Минувшее», 2015.
**Կամսար Արշակի Առաքելյան** (հունվարի 3, 1900(1900-01-03), Ծաթեր, Հայաստան - հունիսի 8, 1964(1964-06-08), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ պատմաբան։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Լոռու Ծաթեր գյուղում։ Տնտեսական ծանր պայմանները հարկադրել են վաստակի մեկնել Թիֆլիս և ինը տարի աշխատել որպես բանվոր։ Հայաստանում խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո վերադարձել է հայրենիք, զբաղվել կոմերիտական աշխատանքով, միաժամանակ լրացրել կրթության պակասը։ 1923 թվականին ընդունվել է ԵՊՀ պատմա-բանասիրական ֆակուլտետը։ 1926 թվականին դարձել է կոմկուսի անդամ։ 1927 թվականին ավարտելով ուսումնառությունը՝ աշխատանքի է անցել ԵՊՀ-ում, ստանձնել ուսանողական գործադիր բյուրոյի քարտուղարի, իսկ այնուհետև՝ կուսակցական կոմիտեի քարտուղարի պարտականությունները։

1930-1931 թվականներին կուսակցական աշխատանք է կատարել ՀԿԿ Ղամարլուի (հետագայում՝ Արտաշատի) շրջկոմում նախ՝ որպես ագիտ-պրոպագանդայի բաժնի վարիչ, ապա՝ նույն շրջկոմի առաջին քարտուղար։ 1931 թվականին ընդունվել և 1936 թվականին ավարտել է Բաքվի մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտը։ Վերադառնալով Երևան՝ կուսակցական ղեկավար պաշտոններ է զբաղեցրել ՀԿԿ կենտկոմի դպրոցական բաժնում։ 1937 թվականին նշանակվել է ԵՊՀ ռեկտոր, սակայն 1938 թվականի սկզբներին ենթարկվել է բռնությունների և աքսորվել Սիբիր։ 1954 թվականին վերադառնալով աքսորից՝ արդարացվել է, վերականգնվել են նրա բոլոր իրավունքները, բայց քայքայված առողջության պատճառով չկարողանալով աշխատել՝ անցել է թոշակի։

Վախճանվել է Երևանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  Կենսագրական հանրագիտարան, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2009, էջ 28։


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
**ԵՊՀ ռեկտորներ** |
| --- |
|  |
| Յուրի Ստեփանի Ղամբարյան • Հակոբ Համազասպի Մանանդյան • Դավիթ Քրիստափորի Զավրիյան • Հակոբ Գարեգինի Հովհաննիսյան • Մուշեղ Հայրապետի Սանթրոսյան • Սահակ Սիմոնի Հայրապետյան • Տիգրան Պետրոսի Մուշեղյան • Վռամ Քրիստափորի Կոստանյան • Միքայել Ավանեսի Ենգիբարյան • Հենրի Գաբրիելի Գաբրիելյան • Անուշավան Աղաֆոնի Արզումանյան • Նորայր Հարությունի Դաբաղյան • Կամսար Արշակի Առաքելյան • Գարեգին Բախշիի Պետրոսյան • Հրաչյա Խաչատուրի Բունիաթյան • Հովհաննես Գևորգի Պողոսյան • Գարեգին Բախշիի Պետրոսյան • Գագիկ Ստեփանի Դավթյան • Նագուշ Խաչատուրի Հարությունյան • Հրանտ Գևորգի Բատիկյան • Մկրտիչ Գեղամի Ներսիսյան • Սերգեյ Ալեքսանդրի Համբարձումյան • Նորայր Հունանի Առաքելյան • Ռադիկ Մարտիրոսի Մարտիրոսյան • Արամ Հրաչիկի Սիմոնյան |

 |
| **՞**Նարդես Շովիցի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Հովանոցավորներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Նարդես Շովիցի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Ferula szowitsiana DC․

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Նարդես Շովիցի** (լատ.՝ Ferula szowitsiana), հովանոցավորների ընտանիքին պատկանող ծասկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա բարակ ցողուններով խոտաբույս է, որի բարձրությունը 50 սմ է։ Պսակաթերթերը արտաքինից թավոտ են։ Պտուղն ունի լայն թևանման եզրեր՝ ակոսիկներում բազմաթիվ եթերայուղային խողովակներով։

Տարածում
--------

Հայաստանում աճում է Երևանի (Քարակերտ, Երասխ) և Դարեղեգիսի (Խաչիկ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Անատոլիայում, Իրանում, Միջին Ասիայում, Աֆղանստանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 800-1800 մ բարձրությունների վրա, աղակալված չոր կիսաանապատում և տափաստանում, քարքարոտ և խճաքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանության
------------

Խոցելի տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսեը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Armeniapedia |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Ferula szowitsiana
* GBIF: 3636329
* GRIN: 405562
* IPNI: 842521-1
* NCBI: 555415
* PfaF: Ferula szowitziana
* Plant List: kew-2808676
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:842521-1
* Tropicos: 100336938

 |

 |
**Միխայիլ Ալեմանով** (ռուս.՝ Александр Андреевич Алёнкин, նոյեմբերի 8 (20), 1856 - դեկտեմբերի 4, 1918(1918-12-04)), գնդապետ, 1877-1878 թվականների Ռուս-թուրքական պատերազմի, Ռուս-ճապոնական պատերազմի, Առաջին համաշխարհային պատերազմի և Քաղաքացիական պատերազմի մասնակից։ Օրենբուրգյան կազակական բանակի տարածքում ապստամբության ժամանակ խոշոր խռովարարական ջոկատի հրամանատար։

Կենսագրություն
--------------

Նիկիտինյան և Պրեչիստենյան ստանիցաների Ալեմանովներից է, Օրենբուրգյան կազակական բանակի Առաջին (Օրենբուրգյան) ռազմական բաժնից։ Ծառայության մեջ է 1875 թվականի հունվարի 1-ից, մասնակցել է (1877-1878) թվականների Ռուս-թուրքական պատերազմին։ Ավարտել է Օրենբուրգի Կազակական Յունկերական ուսումնարանը 2-րդ կարգով և 1884 թվականի հունվարի 28-ին ստացել խորունժի կոչում։ Հարյուրապետ (26.12.1888 թվականից մինչև 28.01.1888 թվական), ենթաեսաուլ (01.07.1898 թվականից), եսաուլ (1909), բանակային ավագ (1909), գնդապետ։ Պրեչիստենյան ստանիցայի ուսուցչի պաշտոնակատար (09.1895)։ 1904 թվականի հունվարի 21-ին գործուղվել է Անդրբայկալյան կազակական զորքեր։

Անդրբայկալյան կազակական զորքերի Վորխնեուդինսկի 2-րդ արտոնյալ գնդի կազմում մասնակցել է Ռուս-ճապոնական պատերազմին։ 4-րդ Օրենբուրգյան կազակական բանակի եսաուլ։ Պաշտոնաթող է եղել բանակային ավագի կոչումով (06.1909)։

Եղել է ապստամբական ջոկատի հրամանատար (03.1918), հանդես է եկել եսաուլ Ժուկովի պարտիզանական ջոկատում (04.1918)։ 1918 թվականի դեկտեմբերին սպանվել է մարտում։

Պարգևներ
--------

* Սուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճանի շքանշան (27.07.1896)
* Սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ աստիճանի շքանշան սրերով (1906)
* Սուրբ Աննայի 3-րդ աստիճանի շքանշան սրերով և ժապավենով (1915)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Акулинин И. Г. Оренбургское казачье войско в борьбе с большевиками
2. ↑  Ганин А. В. Семёнов В. Г. Офицерский корпус Оренбургского казачьего войска. 1891-1945: Биографический справочник. - М.: Русский путь, 2007. - 676 с. - ISBN 978-5-85887-259-7.
**Պատերազմական մեդալ**, Նորվեգիայի պետական պարգև։

Պատմություն
-----------

Պատերազմական մեդալը հաստատվել է Նորվեգիայի Հակոն VII թագավորի կողմից 1941 թ.-ի մայիսի 23-ին Նորվեգիայի կամ օտարերկրյա զինվորականներին, ինչպես նաև քաղաքացիական անձանց պարգևատրելու համար, ովքեր մասնակցել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մասնակցել են Նորվեգիայի ազատության համար պայքարին։ Այն կարող է նաև տրվել հետմահու Նորվեգիայի և օտարերկրյա քաղաքացիներին, ովքեր կռվել են Նորվեգիայի զինված ուժերում կամ առևտրային նավատորմում՝ զոհվելով Նորվեգիայի տարածքում։

1951 թ.-ին մեդալի շնորհումը դադարեցվեց։ 1979 թ.-ին թագավորական հրամանագրով Պատերազմի մեդլի շնորհումը ուժի մեջ մտցվեց և տրվում է Նորվեգիայի քաղաքացի և օտար երկրների քաղաքացիություն ունեցող այն նավաստիներին, ովքեր ծառայել են Նորվեգիայի առևտրային կամ նավագնացության նավատորմում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում նվազագույնը 18 ամիս կամ Նորվեգիայի ռազմածովային ուժերի նավատորմում։

Մեդալը կարող է շնորհվել մի քանի անգամ նույն մարդուն։ Այդ դեպքում ժապավենի կտորով փաթաթված սալիկին ամրացվում է աստղ՝ առավելագույնը 3 հատ։

Նկարագրություն
--------------

Մեդալը շրջանաձև է և պատրաստված բրոնզից։ Դիմերեսին պատկերված է տվյալ պահին իշխող թագավորի դիմանկարը։ Հակառակ կողմում գրված են *«KRIGSMEDALJE»*, իսկ ներքևում պատկերված է 2 դուբի դափնեճյուղ։ Մեդալի վերևի հատվածում ձուլված է օղակ, որի միջոցով այն ամրացվում է ժապավենին։ Մեդալի ժապավենը կարմիր գույնի է, դեղին գծերով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Norwegian war medals* (Medals of the second World War)
2. ↑  *Krigsmedaljen* (Store norske leksikon)

Աղբյուրներ
----------

* Kingdom of Norway: War Medal. (անգլերեն)
* Krigsmed.: Krigsmedaljen.(չաշխատող հղում)
 (նորվեգերեն)
Փոտեր
**Փոտ** (810-827 թվականից միջև 891-897 թվականի միջև), բյուզանդացի եկեղեցական, պետական գործիչ, գիտնական։ Կ․ Պոլսի պատրիարք՝ 858-867 և 877-886 թվականին։ Մոր կողմից ծագումով հայ։ Ստացել է փայլուն կրթություն, եղել զինվորական, զբաղեցրել բարձր պաշտոններ։ 858 թվականին նահանգային ազնվականությունը տապալել է Իգնատիոս պատրիարքին և պատրիարք նշանակել Փոտին։ Հռոմի պապը չի ընդունել Փոտի ընտրությունը։ 867 թվականին Փոտը խզել է հարաբերությունները հռոմեական եկեղեցու հետ։ Ընդվզել է կայսեր դեմ՝ գտնելով, որ նրա և պատրիարքի իշխանությունները հավասարազոր են։ Վասիլ 1-ին կայսրը, ձգտելով բարելավել իր հարաբերությունները Հռոմի հետ, 867 թվականի վերջին աքսորել է Փոտին, սակայն երեք տարի անց նրան նշանակել իր զավակների դաստիարակ։ Իգնատիոսի մահից հետո դարձյալ ընտրվել է պատրիարք։ Վասիլիի մահից հետո հեռացվել է աթոռից, աքսորվել Արմենիանոն կոչվող վանքը, ուր և վախճանվել է։ Փոտը նպաստել է քրիստոնեության տարածմանը բուլղարների և ռուսների մեջ (դա ուժեղացրել է բյուզանդիայի եկեղեցին և խզում առաջացրել Հռոմի հետ), պայքարել պատկերամարտների, աղանդավորների, հատկապես՝ պավլիկյանների դեմ։ Զգալի աշխատանք է կատարել գրադարանների, մարդասիրական հիմնարկների, վանքերի ու տաճարների կառուցման ու վերակառուցման ուղղությամբ։ Փոտը գրել է «Բառարան», նշանավոր «Գրադարան» կամ «Բյուրամատյան» երկը, որտեղ քննադատական դիտողություններով զետեղել է հատվածներ տարբեր ժամանակների հեղինակների 280 գրքից։ Փոտի շնորհիվ մեզ հասել են հատվածներ շատ հեղինակների կորած երկերից։ Դրել է Պավլիկյան շարժման պատմությունը, որը Պետրոս Սիկիլիացու երկի վերաշարադրանքն է (սակայն պավլիկյանների ուսմունքը քննադատող երեք ճառերը պատկանում են Փոտի գրչին)։ Գրել է նաև փիլիսոփա, դավանաբանական, բժիշկ, բանասիրական, բարոյախոսական բնույթի աշխատություններ («Ամփիլոքիա», «Ճառեր ու բանախոսություններ» և այլն)։ Բյուզանդիայի ներքին և արտաքին քաղաքական պատմության կարևոր աղբյուր է Փոտի «Նամականին»։ Փոտը, հայազգի օրենսգետ Սմբատիկի և այլ իրավագետների հետ, Վասիլի հանձնարարությամբ մեծ աշխատանք է տարել բյուզանդական դատավարական համակարգը կանոնավորելու ուղղությամբ։ Փոտը կարևոր տեղ է հատկացրել հայ–բյուզանդական հարաբերություններին։ Պահպանվել են նրա նամակները Հայոց կաթողիկոս Զաքարիա Ա Ձագեցուն՝ եկեղեցիների միության հարցի վերաբերյալ, ինչպես նաև Զաքարիայի պատասխանները։ Նամակագրություն է ունեցել Տարոնի հայ իշխանների և պավլիկյանների սպարապետ Խրիսոխիրի հետ։ Փոտը Վասիլի «Արշակունի» ծագման մասին կեղծիքի հեղինակն է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 361)։*  |
**Ռիվիերա** (իտալերեն՝ Riviera), Միջերկրական ծովի առափնյա գոտի, տարածվում է Կաննից (Ֆրանսիա) մինչև Սպեցիա (Իտալիա)։
*Ռիվիերա*-ն իտալերեն բառ է, որ նշանակում է *ծովափ*։ Ծագել է լիգուրիական բարբառի *rivea*-ից։ Սկզբնապես գործածվել է Լիգուրիական ծովի ափը նշելու համար։ Ժամանակի ընթացքում այդ բառի իմաստն ընդլայնվել է, և ռիվիերան արդեն կիրառվում է՝ նշելու համար արևառատ, բնության բազմազանություն ունեցող և զբոսաշրջիկների շրջանում մեծ ժողովրդականություն վայելող ծովափ։ Ինչպես, օրինակ, ԱՄՆ-ում՝ Կալիֆոռնիական ռիվիերան (Սանտա Բարբարայի լողափը), Ֆլորիդայի ռիվիերան։

Տարբերում են ֆրանսիական Ռիվիերա (Լազուր ափ) և իտալական Ռիվիերա, որը ենթաբաժանվում է արևմտյան (Ռիվիերա-դի Պոնենտե) և արևելյան (Ռիվիերա-դի Լևանտե) շրջանների։

Լազուր ափ, ծովափնյա լեռնային գոտի, Իտալիայի սահմանից դեպի արևելք, մինչև Ֆրեժյուս ծովածոցը։

Ամառը շոգ է, չոր (հուլիսի միջին ջերմաստիճանը 22-23 °C), ձմեռը՝ մեղմ, արևոտ (հունվարի միջին ջերմաստիճանը 7 °C), բուսականությունը հարուստ է, բազմազան։ Զարգացած են այգեգործությունը, խաղողագործությունը և ծաղկաբուծությունը։ Մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը Լազուր ափը թոքերի տուբերկուլյոզով հիվանդների բուժման կենտրոն էր, 40-ական թվականներից այնտեղ բուժվում են նյարդային համակարգի ֆունկցիոնալ խանգարումներով, ճարպակալումով, շաքարախտով և այլ հիվանդություններով տառապողները։

Բուժիչ գործոններն են կլիմայաբուժությունը, ծովային լողը։ Հայտնի առողջարաններն են Նիցցան, Կաննը, Անթիբը, Մենտոնան։

Իտալական Ռիվիերայի ձմեռը մեղմ է (հունվարի միջին ջերմաստիճանը՝ 9,3-12 °C), ամառը՝ շոգ (հուլիսի միջին ջերմաստիճանը՝ 24 °C), տարեկան տեղումները՝ 500-700 մմ։ 20-րդ դարի 50-ական թվականներից այստեղ հանգստանում են սակավարյունությամբ, նյարդային և այլ հիվանդություններով տառապողները (առողջացման շրջանում)։ Հայտնի առողջարաններն են Սան Ռեմոն, Իմպերիան, Ռապալլոն և այլն։

Տես նաև
-------

* Ղրիմի հարավային ափ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «riviera»։ *Chambers Concise Dictionary*։ New Delhi: Allied Chambers։ 2004։ էջ 1045։ ISBN 9788186062364
2. 1 2  Kolb Martina (2013)։ *Nietzsche, Freud, Benn, and the Azure Spell of Liguria*։ Toronto, Ontario: University of Toronto Press։ էջ 30։ ISBN 978-1-4426-4329-1
3. ↑  Niccoli Alessandro (1970)։ «Riviera»։ *Enciclopedia Dantesca* (իտալերեն)
4. ↑  «Visit California»։ *Visit California*
5. ↑  «Visit Santa Barbara»։ *Visit Santa Barbara*
6. ↑  «Palm-filled paradise along America's Riviera»։ 2011


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777631549 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Միլե Կլոպչիչ** (սլովեն.՝ Mile Klopčič, նոյեմբերի 16, 1905(1905-11-16), L'Hôpital - մարտի 19, 1984(1984-03-19), Լյուբլյանա, Սլովենիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ, սլովենացի և Հարավսլավիացի գրող և թարգմանիչ, ռուսական գրականության ժողովրդականացնող, բանասեր։ Մեկը սոցիալիզմի ներկայացուցիչներից՝ Սլովենիայի 1930-ական-1940-ական թվականների գրականության մեջ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է աշխատավորի ընտանիքում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Սլովենիա։ Ավարտել է Լյուբլյանայի ակադեմիան։ 1920 թվականին 15 տարեկան հասակում մտել է Հարավսլավիայի կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Հեղափոխական գործունեություն ծավալելու համար նրանք հաճախ հալածվում էին իշխանությունների կողմից։ Ալեքսանդր I արքայի կառավարման ժամանակ, որպես քաղաքական հակառակորդ բանտարկվել է։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է Սլովենիայի ազգային-ազատագրական պայքարի գործիչներից։ Հետագայում՝ ազգային ազատագրության սլովենական կոմիտեի մշակույթի հարցերով հանձնաժողովի նախագահ։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Պատերազմի ավարտից հետո սկսել է զբաղվել գրականական գործունեությամբ, հիմնականում կատարել է թարգմանություններ։ Նա սլովեներեն է թարգմանել նաև Հենրիխ Հեյնեի, Պուշկինի, Լերմոնտովի, Իվան Կռիլովի, Ալեքսանդր Բլոկի և Չուկովսկու ստեղծագործությունները։

Միլե Կլոպչիչը առավել հայտնի է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ գրած ստեղծագործություններով, որտեղ ներկայացնում է արդյունաբերական աշխատողների և աշխատանքային երիտասարդության առօրյան։

«Բոցավառ շղթաներ» (1924), «Հասարակ երգեր» (1934) լիրիկական ժողովածուների հեղինակ։

Պարգևներ
--------

* «Պատվո նշան» շքանշան (16.12.1967)
* Ֆրանց Պրեշերնի անվան մրցանակ

Գրականություն
-------------

* В. М. Кожевникова. Литературный энциклопедический словарь. - Москва, Советская энциклопедия, 1987
* М. И. Рыжова. Миле Клопчич — перевочник и популяризатор русской литературы. Наука, Ленинградское отд. 1983
**Հայպետհիդրոմետ** (Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիտորինգի պետական ծառայություն), կազմակերպություն Հայաստանում։ Կազմակերպվել է 2002 թվականին՝ ՀՀ հիդրոօդերևութաբանության վարչության (1992) և Հիդրոօդերևութաբանության և էկոլոգիայի գիտակիրառական կենտրոնի (1992) միավորմամբ։

Կազմակերպության խնդիրները
-------------------------

ՀՀ-ում ջրաօդերևութաբանական աշխատանքներն իրականացվում են 1930 թվականից։ Հիմնական խնդիրներն են վտանգավոր հիդրոօդերևութաբանական երևույթներից բնակչության ու տնտեսության պաշտպանությունը, մթնոլորտում և ջրոլորտում կատարվող երևույթներին ու շարժընթացներին հասարակությանը, կառավարման մարմիններին, իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց տեղեկատվության ապահովումը, Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպության համաձայնագրից (ՀՀ անդամակցում է 1992 թվականից) բխող պարտավորությունների կատարումը։

Ծառայությունն իրականացնում է մթնոլորտի, ջրային օբյեկտների, գյուղատնտեսական մշակաբույսերի կանոնավոր դիտարկումներ, համապատասխան կազմակերպությունների հետ՝ ջրերի քանակական ցուցանիշների պետական հաշվարկ, կազմում է ջրաբանական տվյալների ամփոփագիր, հրատարակում կլիմայական, ագրոօդերևութաբանական, ջրաբանական, գիտակիրառական տեղեկագրքեր ու տարեգրքեր, կազմակերպում բնական միջավայրի ուսումնասիրման, գնահատման և կանխատեսման աշխատանքներ։

Ծառայության համակարգում գործում են ջրաօդերևութաբանական ռեժիմի ուսումնասիրման, օպերատիվ ջրաօդերևութաբանության, ջրաօդերևութաբանության և էկոլոգիայի գիտակիրառական կենտրոններ, 42 օդերևութաբանական կայաններ, այդ թվում՝ Սևանի ջրաօդերևութաբանական դիտարանը, 7 ջրաբանական (92 ջրաչափ, դիտակետերով) ու 3 մասնագիտացված՝ օդաբանական, ագրոօդերևութաբանական և Ապարանի ջրամբարի ջրաօդերևութաբանական կայանները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Վերին լիճ** (անգլ.՝ Lake Superior, ֆր.՝ lac Supérieur, օջիբվե՝ Gichigami), լիճ Հյուսիսային Ամերիկայում, Մեծ Լճերի համակարգի ամենախոշոր և խոշոր լիճը։ Համարվում է աշխարհի ամենամեծ քաղցրահամ լիճը (82,7 հազար կմ²)։ Լիճը գտնվում է Կանադայի և ԱՄՆ-ի սահմանին՝ հյուսիսում գտնվում է կանադական Օնտարիո նահանգը, արևմուտքում և հարավում՝ ամերիկյան Մինեսոտա, Վիսկոնսին և Միչիգան նահանգները։

Անվան ծագումնաբանություն
------------------------

Վերին լիճը
Օջիբվե լեզվով լիճը կոչվում է *Gichigami*, ինչը նշանակում է «*մեծ ջուր*»։ Հենրի Լոնգֆելոյի «Հայավաթի երգը» պոեմում այդ անվանումը նույնպես նշվում է որպես «Gitche Gumee»:

17-րդ դարում ֆրանսիացի հետազոտողների կողմից լիճը կոչվել է ֆր.՝ le lac supérieur, ինչը նշանակում է «ամենաբարձր լիճ», քանի որ այն տեղակայված է Հուրոն լճի վերևում։ Ավելի ուշ անգլիացիներն այն անվանել են (անգլ.՝ Lake Superior, բացատրելով, որ լիճը մայրցամաքում իր մեծությամբ ամենախոշորն է։

Աշխարհագրություն և հիդրոլոգիա
-----------------------------

Սառցապատ Վերին լիճը 2009 թվականի մարտին
Վերին լիճը գտնվում է ծովի մակարդակից 183 մ բարձրության վրա, գոգահովտում, որը գոյացրել են սառցադաշտերը Կանադական վահանի հնագույն բյուրեղավոր ապարներում։ Առավելագույն խորությունը՝ 406 մետր է, ջրի ծավալը՝ 11,6 հազար կմ³: Առափնյա գիծը կտրտված է, կան խոշոր ծոցեր՝ Կիվինո, Ուայթֆիշ։ Խոշոր կղզիներն են՝ Այլ Ռոյալ (անգլ.՝ Isle Royale), Մադլեն (անգլ.՝ Madeline Island), Միշիպիկոտեն (անգլ.՝ Michipicoten Island) և Ապոսլ կղզիներ (անգլ.՝ Apostle Islands)։ Հյուսիսում ափերը բարձր են (մինչև 400 մ) և ժայռոտ, իսկ հարավում՝ հիմնականում ցածրադիր և ավազոտ։

Ավազանի մակերեսը լճի մակերեսի հետ միասին կազմում է 207,2 հազար կմ²։ Լիճը խոշոր վտակներ չունի։ 112 կմ երկարություն ունեցող Սենտ Մերիս գետով հոսքը կատարվում է դեպի Հուրոն լիճը։ Լճում ջուրը սառն է և պարզ։ Կենտրոնական հատվածում ջուրը նույնիսկ ամառը չի գերազանցում 4 °C-ը, իսկ ձմռանը չի սառչում փոթորիկների պատճառով։ Առափնյա գոտին սառցապատ է դեկտեմբերի սկզբից մինչև ապրիլի վերջը։

Կիրառությունը տնտեսության մեջ
-----------------------------

Լճի մակարդակի տատանումները օգտագործվում են նավարկության և էներգետիկայի նպատակներով։ Խոշոր նավահանգիստներն են՝ Դուլութ, Սյուփիրիոր, Աշլենդ (ԱՄՆ), Թանդեր-Բեյ (Կանադա)։

Լիճը հարուստ է տարբեր ձկնատեսակներով՝ սիգ, կարմրախայտ, թառափ և այլ տեսակներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ջորջ Ստյուրտ, Names on the Land, A historical Account of Place-Naming in the United States, 1945, p. 83

Արտաքին հղումներ
----------------

* International Lake Superior Board of Control Archived 2003-11-21 at the Wayback Machine.
* EPA’s Great Lakes Atlas

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Լարուսի · Կանադական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4075549-6 · LCCN: sh85130609 · NKC: ge690368 · VIAF: 244089340 · WorldCat VIAF: 244089340 |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հյուսիսամերիկյան Մեծ Լճեր |
| --- |
|  |
|  Վերին լիճ  • Միչիգան լիճ  • Հուրոն լիճ  • Էրի լիճ  • Օնտարիո լիճ  |

 |
|  |
| --- |
| **Ջուխտակ Օշեյի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Կաղամբածաղկավորներ (Brassicales) |
| **Ընտանիք** | Կաղամբազգիներ (Brassicaceae) |
| **Տրիբա** | *Thlaspideae* |
| **Ցեղ** | **Didymophysa** |
| **Տեսակ** | **Ջուխտակ Օշեյի** *(D. aucheri)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Didymophysa aucheri***Boiss. 1841 |

**Ջուխտակ Օշեյի** (լատ.՝ Didymophysa aucheri), խաչածաղկավորների ընտանիքին պատկանող բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա գետնատարած, փուխր ճիմեր առաջացնող և բարձրացող ընձյուղներով բույս է։ Տերևները հաստավուն են, հիմքում՝ սեպաձև, խորը բաժանված 3-5 գծային մասերով։ Ծաղկակոթը թելանման է, ունի 5-10 սմ բարձրություն։ Ծաղիկները սպիտակ պսակաթերթերով են։ Պատիճակները ունեն 4-8 մմ երկարություն և 8-13 մմ լայնություն։ Բույսի բները բարակապատ են, փքված և գնդաձև՝ (2) 4 սերմերով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Արագածի (Արագած լեռան խառնարան) և Գեղամի (Գեղամա լեռնաշղթայի Աղուսարք լեռան գագաթ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Մեծ Կովկասի արևելյան մասը (լեռնագագաթ՝ Շախ-դաղ), Փոքր Կովկասը, Հայկական լեռնաշխարհը, Իրանը, Իրաքը և Միջին Ասիան։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ալպյան գոտում` ծովի մակարդակից 3450-3900 մ բարձրությունների վրա, լեռների գագաթնամերձ քարաթափվածքներին, քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է հուլիս ամսին, պտղաբերում՝ օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի են երկու պոպուլյացիաներ Արագած լեռնազանգվածում և Գեղամա լեռնաշղթայում։ Արեալը խիստ մասնատված է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին սպառնում է անհետացում՝ կապված հատկապես կլիմայի գլոբալ փոփոխության հետ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված է որպես հազվագյուտ տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում բացակայում է։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
Ձկների շարժն ակվարիումում
**Ձկնաբանություն**, **իխթիոլոգիա** (հուն․՝ ἰχθύς, [*իխտուս*] - ձուկ և λόγος [*լոգոս*] - «ուսմունք» բառերից), կենդանաբանության բաժին, ուսումնասիրում է ձկների կազմությունը, օրգանների ֆունկցիաները, ապրելակերպը, բաշխումը ժամանակի և տարածության մեջ, կարգաբանությունը, Էվոլյուցիան։ Ձկնաբանական հետազոտությունները նպաստում են ձկնային տնտեսության ռացիոնալ վարմանը, ապահովում ձկնորսության և ձկնաբուծության զարգացումը։ Ձկների ուսումնասիրության հիման վրա արված են կենսաբանական մի շարք ընդհանրացումներ տեսակի պրոբլեմի, փոփոխականության և Էվոլյուցիայի, զարգացմաև տեսության, պոպուլյացիայի դինամիկայի ևն վերաբերյալ։ Ձկնաբանությյան բնագավառի վաղ ընդհանրացումները կատարվել են Հնդկաստանում, մ. թ. ա. 6-րդ դարում, իսկ կնաբանության մասին առաջին գիրքը հրապարակվել է Չինաստանում, մ. թ. ա. 1-ին հազարամյակի կեսերին, սակայն առաջին կարգավորված տեղեկությունները ավել է Արիստոտելը (մ. թ. ա. 4-րդ դարում), որը ձկներին առանձնացրել է ջրային ողնաշարավորների խմբում, տվյալներ բերել դրանց անատոմիայի, բազմացման և ապրելակերպի վերաբերյալ։ Ձկնաբանությունը որպես ինքնուրույն գիտություն, կենդանաբանությունից անջատվել է 19-րդ դարում։ 20-րդ դարի կեսերից ձկնատնտեսության պրակտիկայում և ձկնաբանական հետազոտություններում կիրառվում են գիտության նորագույն նվաճումները (հիդրոլոկատորներ, ռադիոակտիվ իզոտոպներ, բատիսկաֆներ, ստորջրյա հեռուստացույց և այլն)։ ժամանակակից ձկնաբանության հիմնական պրոբլեմներն են՝ ձկների վտառի դինամիկայի, զարգացման (ինչպես անհատական, այնպես էլ պատմական), դրանց վարքի ու ներգաղթի ուսումնասիրությունը, որն անհրաժեշտ է արդյունագործական ձկների պաշարների վերարտադրության, լճակային ձկնաբուծության և ծովային ակտիվ ձկնորսության զարգացման համար, ինչպես նաև օվկիանոսային ջրերից կերային պաշարների արդյունահանման ընդլայնման գիտական հիմունքների մշակումը, այդ պաշարների յուրացման ինտենսիվացումը, մայրցամաքային ջրերում ձկնային ռացիոևալ տնտեսության կազմակերպումը։ Ձկնաբանության կարևորագույն խնդիրն Է, ջրամբարների Էկոհամակարգերի արդյունավետության բարձրացման սկզբունքների ու եղանակների մշակումը, արդյունագործական ձկների վտառների վերարտադրության ինտենսիվացումը և ռացիոնալ շահագործումը։ Ստեղծված են ձկնաբանական հետազոտությունների զարգացմանը նպաստող միջազգային միավորումներ, որոնցից խոշորագույնը ծովերի ուսումնասիրության միջազգային խորհուրդն է (գործում է 1902 թվականից)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 706)։*  |
**3 Doors Down**, Ամերիկյան ռոք խումբ։ Հիմնադրվել է 1996 թ֊ին Էսկատավպա քաղաքում, Միսիսիպի։ Խմբի սկզբնական կազմն էր ՝ Բռեդ Առնոլդ (վոկալիստ, թմբկահար), Թոդդ Հարրել (բաս), Մեթ Ռոբերթս (կիթառ, բեք վոկալիստ)։ Խումբը հասել է համաշխարհային հռչակի իր առաջին սինգլով՝ "Kryptnite"-ով, որը Billboard Hot 100 աղյուսակում զբաղեցրել է հեղինակավոր երրորդ հորիզոնականը։ Այնուհետև խումբը ստորագրել է պայմանագիր Republic Records խմբի հետ և 2012 թ֊ին թողարկել առաջին ալբոմը՝ The Better Life (լավագույն կյանք)։ Ալբոմը եղել է տարվա 11֊րդ ամենալավ վաճառվող ալբոմը։ Խումբին շուտով միանում է հնչյունայն կիթառահար Քրիս Հենդերսոնը, հետո՝ թմբկահար Ռիչարդ Հիլլսը, ով նվագել էր իրենց առաջին ալբոմի համար ճանապարհորդության ժամանակ։

Խմբի երկրորդ ալբոմը՝ Away from the Sun֊ը (Արևից հեռու), որը ստեղծվել է 2002 թ֊ին, շարունակել է խմբի հաջողությունները․ Billboard 200֊ի աղյուսակում զբաղեցրել է ութերորդ հորիզոնականը։ Ալբոմի լավագույն հիթեր են ճանաչվել "When I'm Gone"֊ը (Երբ ես գնամ) և "Here Without You"֊ն (Այստեղ առանց քեզ)։ Երկու տարվա ընթացքում խումբը բավական ճանապարհորդեց ։ Daniel Adair-ը նվագում էր թմբուկ խմբի ճանապարհորդությունների ժամանակ։ Այս կոնֆիգուրացիան ցուցադրում է ավելի քան 1000 ցուցադրություն աշխարհով մեկ կատարած ճանապարհորդությունների ժամանակ։ 2005 թ֊ին Գրեգ Ափչրչը փոխարինելու է գալիս Adair֊ին և միանում է խմբին որպես թմբկահար։ 2005 թ֊ին ումբը թողարկում է իր երրորդ ալբոմը՝ Seventeen Days (17 օր)։ Ալբոմը առաջին անգամ հնչեցվել է Billboard 200 աղյուսակում։ Խմբի չորրորդ ալբոմը՝ 3 Doors Down֊ը, նույնպես զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը Billboard 200֊ի աղյուսակում։ Խմբի հինգերորդ ալբոմը՝ Time of My Life֊ը (2011) աղյուսակում զբաղեցրել է երրորդ հորիզոնականը։ 2012 թ֊ին հիմնական կիթառահար Մեթ Ռոբերթսը հեռանում է՝ առողջական խնդիրների պատճառով։ Նրան փոխարինում է Չեթ Ռոբերթսը, ով նախկինում եղել է Հենդերսոնի կիթառի ուսուցիչը։
3 Doors Down խումբը վաճառել է ավելի քան 20 մլն ալբոմ ամբողջ աշխարհում։ Խումբը հանդես է եկել այնպիսի արտիստների հետ ինչպիսիք են Daughtry, Pop Evil, Red Sun Rising, Black Stone Cherry, Megadeth, Staind, Nickelback, Three Days Grace, Oleander (band), Alter Bridge, Breaking Benjamin, Seether, Shinedown, Hinder, Mentors, ZZ Top, Bob Seger և Lynyrd Skynyrd։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | ՎԿ · ԿենդանիՄատյան · Ֆեյսբուք · MySpace · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Apple Music · Deezer · Ինստագրամ · Last.fm · SoundCloud · Spotify · Յանդեքս երաժշտություն · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 4082296 · BNF: 14037570k · GND: 3059004-8 · ISNI: 0000 0001 0943 8357 · LCCN: no00047393 · NKC: osa2012678662 · SUDOC: 086230239 · VIAF: 142131746 · WorldCat VIAF: 142131746 |

 |

 |
**Տագանրոգի գանձատուն** (ռուս.՝ Дом таганрогского казначейства), երկհարկանի շինություն Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում։ 1992 թվականի նոյեմբերի 18-ի № 301 որոշմամբ ճանաչվել է որպես տարածաշրջանային մշակութային ժառանգության օբյեկտ։

Հասցեն` ք. Տագանրոգ, Հունական փողոց 86։

Պատմություն
-----------

Երկհարկանի աղյուսե տուն Տագանրոգ քաղաքի Հունական փողոցի 86 հասցեում, որը կառուցվել է 1830-ական թվականներին։ 1871 թվականին այս տունը զբաղեցնում էր Ազով-Դոնյան Առևտրային բանկը։ Տան առաջին սեփականատերերի թվում է եղել Իտալիայի հպատակ երաժիշտ Ռուոկոն, որի տանը հաճախ հյուրընկալում էին հյուրախաղերով շրջագայող օպերային արտիստներն ու երաժիշտները։ 1873-1975 թվականներին տունը պատկանել է գնդապետ, հետագայում գեներալ-մայոր Ալեքսանդր Գավրիլովիչ Ռեմին։ Նրանից հետո՝ 1880-ականներին, տունն անցել է տոհմական պատվավոր քաղաքացի Դմիտրի Կանդոյանակիմ՝ Իվան Կանդոյանակի ժառանգին, ով 1811 թվականին Ալեքսանդր I-ի հրամանով Տագանրոգում ստացավ 110 դեսյատին հողատարածք։ 1880-ական թվականների վերջից սկսած տան սեփականության իրավունքը բաժին է հասել պետական խորհրդական, բարերար, աղքատ քաղաքացիներին օգնող Յակով Սոլոմոնովիչ Պոլյակովին։ 1898-1915 թվականներին այս տան մեջ է գտնվել Շրջանային գանձարանը։ 1910-ական թվականներին այստեղ է գտնվել հարկային ներկայացուցչությունը և 881 հերթական համարով պետական խնայողական բանկը։ Այս խնայբանկի ղեկավար Եվգենի Պավլովիչ Պրոկոֆևն իր ընտանիքի հետ ապրել է նույն տանը։

Ներկայումս կառույցը բնակելի շինություն է, որի բակի հավելյալ հատվածում է տեղակայված Տեխնիկական գույքագրման բյուրոն (БТИ):

Հունական փողոց 86

Ճարտարապետություն
-----------------

Տունը կառուցվել է նեոկլասիցիզմի ճարտարապետական ոճով։ Նրա շքամուտքի վերևի մասում ամրացվեց մի ծածկ, որը հենված էր մետաղյա նրբակերտ սյուների վրա։ Երկրորդ հարկի ճակատը զարդարված էր քառանկյուն հարթ որմնասյուներով, իսկ պատուհանները՝ պատուհանագոգի քիվերով։ Հարկերը բաժանված են միջհարկային քիվով։ Շենքի անկյունները շարված են կոպտատաշ քարով։ Քիվերի հենման մասերում կային ատամնձև զարդանախշեր։ Շենքի պատուհանները վերակառուցվել են զույգ կիսաշրջանակներից թողնվել է մեկը, հանվել է մետաղական ճաղաշարի ցանցը։ Կենտրոնում նախկինում ճաղաշարի վրա տեղադրված է եղել զինանշան։ Մետաղյա նրբակերտ սյուները փոխարինվեցին փայտե սյուներով։

Շենքը դասվում է տարածաշրջանային նշանակության մշակութային հուշարձանների շարքին։

Գրականություն
-------------

* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0

Արտաքին հղումներ
----------------

* Таганрог ул. Греческая, 86 Archived 2014-03-25 at the Wayback Machine.
**«Getsu Fūma Den»** (ճապ.՝ 月風魔伝, թարգմանաբար՝ *«Գեթսու Ֆումայի լեգենդը»*), «Family Computer» պլատֆորմի համար թողարկված երկչափ դերակատարողական (RPG) էքշըն ժանրի վիդեոխաղ՝ մշակված և թողարկված «Konami» ընկերության կողմից, 1987 թվականին։

Խաղի գլխավոր հերոսն է Գեթսու Ֆուման (թարգմանվում է որպես *«Լուսնային քամու ոգի»*), ում կերպարն ստեղծված է 16-րդ դարի ճապոնացի շինոբի Ֆումա Կոտարոյի նախատիպով։

Պաշտոնական տարբերակը հասանելի է եղել բացառապես Ճապոնիայում։ Անգլերեն թարգմանությամբ տարբերակը ոչ պաշտոնապես թողարկվել է 1998 թվականին

Սյուժե
------

Մ. Թ. 1467 թվականին՝ Դիվային դարաշրջանի (魔暦元年, *Մարեկի Գան-նեն*) առաջին տարում, դիվային տիրակալ Ռյուկոցուկին (龍骨鬼) փախչում է դժոխքից և փորձում տիրել արտաքին աշխարհին, որը կառավարում էին երեք Գեթսու եղբայրները (月氏三兄弟)։ Եղբայրները դիմադրություն են ցուցաբերում չար տիրակալին՝ գործի դնելով իրենց սերնդեսերունդ փոխանցված թրերը (波動剣, *հադոկեն*)։ Ի վերջո, հաղթող է դուրս գալիս Ռյուկոցուկին, իսկ եղբայրներից կենդանի է մնում միայն կրտսերը՝ Ֆուման (風魔)։ Ուխտելով վրեժխնդիր լինել եղբայրների համար, Ֆուման ուղևորվում է Չար ոգու կղզի (狂鬼島, *Կյոկի-տո*), որպեսզի ետ բերի բոլոր երեք սրերը և հանգուցյալ եղբայրների ոգիների համախմբմամբ կարողանա մեկընդմիշտ հաշվեհարդար լինել չար Ռյուկոցուկիի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էջը Nintendo.co.jp կայքում(անգլ.)
* Խաղը անցման ուղեցույց StrategyWiki.org կայքում(անգլ.)
**Սիրբուշկա** (մոլդ.՝ Sîrbuşca) մոլդովական կաթնային ապուր։ Ապուրի մեջ նաև լինում են բանջարեղեն և հացահատիկներ։ Սկզբից ապուրը պատրաստելիս օգտագործում են ոչխարի կաթ, սակայն այժմ օգտագործում են նաև կովի կաթը։

Պատմություն
-----------

Թթվային հիմքը (կվաս) հատուկ էր տարբեր Եվրոպական խոհանոցներին։ Հացահատիկներից հատկապես եգիպտացորենն է բնորոշ սիրբուշկային։ Սիրբուշկայում օգտագործում են եգիպտացորենի ալյուր։ Պետք է նշել, որ եգիպտացորենը և կարտոֆիլը Մոլդովա են բերել ХVII դարից ոչ շուտ, սակայն բարձր բերքատվության պատճառով այն համարվել է ազգային ապրանք։

Տարատեսակներ
------------

Գրականության մեջ նկատվում են սիրբուշկա պատրաստելու տարբեր բաղադրատոմսեր։ Հիմնականում տարբերվում են պարենները ավելացնելու հաջորդականությունը։ Երբեմն առաջարկում են լցնել եգիպտացորենի հացահատիկներըˋ որը նախապես լցրած էր սառը ջրի մեջ, տաք ջրի մեջ և եփել այն մինչև կիսաեփ վիճակ։ Հետո ավելացնել բանջարեղենը (խորանարդաձև կտրտած գազար և սեխ, ուղղանկյունաձև կտրտած կարտոֆիլ) և եփել մինչև հացահատիկի և բանջարեղենի ամբողջական եփումը։ Ուրիշ դեպքերում սկզբից եփում են բանջարեղենը, իսկ հետո ավելացնում հացահատիկը։ Ուրիշ տարբերությունը ջուրն է։ Տարբեր բաղադրատոմսերում նշված են ջրի օգտագործման տարբեր չափսեր։ Հանդիպում է նաև, որ կաթնային սիճուկը ավելացնում են եռացող ջրի մեջ։ Ապուրին ավելացնում են նաև կարագ, կորիանդռր, մանր կտրտած սխտոր և սամիթ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Похлёбкин, Вильям Васильевич Национальные кухни наших народов. М:Центрполиграф, 1996 ISBN 5218002372, 9785218002374
2. ↑  *Исай Абрамович Фельдман* Кухня народов СССР. — Киев, 1990. — С. 238. — ISBN 5-88520-098-Х (ռուս.)
3. ↑  *Похлёбкин В. В.* «Большая энциклопедия кулинарного искусства». — М.: 2005. (ռուս.)
**Սիրահարված կանայք** (անգլ.՝ Women in Love)․ անգլիացի գրող Դեյվիդ Հերբերթ Լոուրենսի հանրահայտ վեպը, որ հրատարակվել է 1920 թվականին։ Այն ավելի վաղ լույս տեսած Ծիածանը (1915 թ․) վեպի շարունակությունն է, ուր հեղինակի ուշադրության կենտրոնում են մնում Բրենգուեն ազգանունը կրող երկու քույրերի՝ Ուրսուլայի և Գուդրունի կյանքի և սիրո պատմությունը։

Գուդրուն Բրենգուենը, որը նկարիչ էր, կապվում է Ջերալդ Քրիչ անունով արվեստագետի հետ, սակայն նրանց հարաբերությունները լինում են կործանարար։ Ի հակադրություն սրա, հեղինակը ներկայացնում է մյուս քրոջ՝ Ուրսուլա Բրենգուենի սիրավեպը Ռուփերտ Բըրքինի հետ։ Վերջինս օտարված մտավորական է, որի շատ հայացքներ ասոցացվում են հեղինակի անձի հետ։ Ջերալդի և Ռուփերտի միջև ստեղծված ֆիզիկական և ֆիզիոլոգիական կապվածությունը հուզական հարաբերությունների ֆոնին դառնում է ավելի խորը և լարված։ Ժամանակագրական առումով, վեպը ներկայացնում է բրիտանական հասարակության կյանքը նախքան Առաջին համաշխարհային պատերազմը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սիրահարված կանայք գուտենբերգի նախագծում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Գուտենբերգ նախագիծ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11944796f · LCCN: n99042787 · SUDOC: 02739672X · VIAF: 184119980 · WorldCat VIAF: 184119980 |

 |
«Սիրելի հերոսներ» մուլտֆիլմը
**Սիրելի հերոսներ** (ռուս.՝ Любимые герои), խորհրդային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը նկարահանվել է 1940 թվականին, հայտնի ռեժիսոր և մուլտիպլիկատոր Դմիտրի Բաբիչենկոյի կողմից։ Ֆիլմը նվիրված է խորհրդային կինեմատոգրաֆիայի 20-ամյակին և իրենից ներկայացնում է ընկերական մուլտիպլիկացիոն ծաղրանկար միութենական կինոյի աստղերի մասին։

Սյուժե
------

Կինոյի տարեդարձի առթիվ հավաքվում են կինոհանդիսատեսի սիրելի դերասանները։ Հոբելյանական տոնին մասնակցում են լավագույն ֆիլմերի հերոսները։ Ֆիլմն ավարտվում է դերասան Իվան Սկուրատովի շնորհավորական խոսքով, որը հանդես է գալիս Բատկա Բոժենկոյի դերում։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Ագռավները մուլտֆիլմի սկզբում կատարում են երգ 1936 թվականին նկարահանված «Կրկես» ֆիլմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Դմիտրի Բաբիչենկոն և նրա մուլտֆիլմերը
2. ↑  Ավելի վաղ նա այդ դերը կատարել է 1939 թվականին նկարահանված «Շորս» ֆիլմում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սիրելի հերոսներ մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* Սիրելի հերոսներ «Հայրենական կինոյի հանրագիտարան» կայքում
* Դմիտրի Բաբիչենկո — Հայրենական կինոյի հանրագիտարան

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Animator.ru |

 |
**Փայտի ճարտարապետություն**,փայտի լայն կիրառությամբ բնորոշվող ճարտարապետության բնագավառ։ Փայտի ճարտարապետության կառույցներով հարուստ են եղել Ռուսաստանը և նրա հետ առնչված երկրամասերը, Մերձբալթյան և Սկանդինավյան երկըրները, Ֆինլանդիան, Լեհաստանը, Ռումինիան, Չէխոսլովակիան, Հյուսիսային Իտալիան, Շվեյցարիան, Հեռավոր Արևելքի և այլ երկրներ։ Փայտը լավագույն շինանյութերից է շնորհիվ իր դյուրամատչելիության, ամրության, թեթևության, առաձգականության, նվազ ջերմահաղորդականության և դյուրամշակելիության, սակայն դիմացկունության պակասը, դյուրավառ լինելը սահմանափակել են նրա կիրառությունը և հաճախ հարկադրել այն զուգորդելու այլ շինանյութերի հետ։ Հնուց ի վեր ստեղծվել են փայտե կառույցների երկու հիմնական կառուցվածքային համակարգեր՝ սյունահեծանային և կմախքավոր։ Տեխնիկայի զարգացմանը զուգընթաց բարդացել են կառուցվածքային ձևերը, ծավալատարածական հորինվածքները և հարդարանքը։ Փայտի ճարտարապետության տեխնիկական նոր հնարավորությունների օգտագործմամբ առավել աչքի են ընկնում ԱՄՆ–ը, Ֆինլանդիան, Մեծ Բրիտանիան ու եվրոպայի մի շարք երկրներ։ ԽՍՀՄ–ում փայտի ճարտարապետության հուշարձաններով հարուստ են հատկապես ՌՍՖՍՀ, Ուկրաինան և Բելառուսիան։ Հայաստանում զուտ փայտե կառույցներ պահպանվել են վերջին դարերից, ժողովրդական ճարտարապետության մեջ, հիմնականում՝ փոքր կամ ժամանակավոր շինությունների, իսկ Ղափանում, Համշենում, Խոտորջրում և Թուրքիայի ծովափնյա հայկական գաղթօջախներում՝ նաև մեկ և ավելի հարկերով տարաբնույթ կառույցների ձևով։ Հայաստանի բնակելի տների մեծ մասը գերանակապ հիմքի վրա կավապատ ծածկ են ունեցել։ Հարթ կտուրով ինքնատիպ տների ուշագրավ նմուշներ են եղել Մեղրիում, ուր հնուց փայտի բարձրարվեստ մշակման պահպանված օրինակներ են դարպասները, դռները, լուսամուտների վանդակորմներն ու փեղկերը, սենյակների ու երեսբացների սյուները, խոյակները, բազրիքները և հյուրասենյակների առաստաղները։ Փայտի ճարտարապետության ուշագրավ նմուշ է գլխատունը։ Բնակելի տան փայտե կառուցվածքային տարրերը կիրառվել են միջնադարյան պալատներում, Հայաստանի քարի ճարտյան շատ ձևերի հիմքում։ Փայտե ձևավոր առաստաղների, քանդակազարդ պատշգամբների, լանջավոր կտուրների և այլ հնավանդ ձևերը բավականաչափ ճոխ կիրառվել են 19-20րդ դարերի սկզբի քաղաքային և գյուղական քաղաքատիպ ճարտարապետության մեջ։ Դրանց մնացորդներն այժմ վերականգնվում են իբրև ժողովրդական և մասնագիտական ճարտարապետեւթյան միահյուսման ուշագրավ նմուշներ։ Փայտի ճարտարապետությունն այժմ կիրառվում է ժամանակավոր կառույցներում, կրպակներում, տաղավարներում, փոքր կամուրջներում և փոքր ձևերում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |