recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Սիրո սուրհանդակ»**, բրիտանացի նկարչուհի-պրեռաֆայելիտ Մարիա Սպարտալի Սթիլմանի ջրաներկ նկարը՝ ստեղծված 1885 թվականին։

Տեղեկություն նկարի մասին
------------------------

Ջրաներկ նկարի վրա պատկերված է Էրոսին ասեղնագործող կին և նրան սիրային նամակ բերած աղավնի*։ «Սիրո սուրհանդակը»* ստեղծվել է ինչպես պրեռաֆայելիտների վաղ շրջանի ստեղծագործության, այնպես էլ վերածննդի դարաշրջանի իտալական կերպարվեստի ազդեցությամբ։ Ստեղծագործությունում օգտագործված խորհրդանիշները իրենց մեջ ներառում են սիրո և զգայականության ատրիբուտներ՝ աղավնի, վարդ, Էրոս։ Մարիա Սպարտալի Սթիլմանը 1906 թվականին գրել է, որ պատուհանից երևացող բնապատկերը նկարել է Վիլլա Բորգեզեի հետ։ Ջրաներկ նկարի համարն ինտերեր ենթադրաբար հանդիսացել է Էդվարդ Բյորն Ջոնսի՝ Ֆուլեմեում գտնվող տան սենյակը։

1885 թվականին ջրաներկ նկարը ցուցադրվել է Գրոսվենոր պատկերասրահում՝ Լոնդոնում։ Այս ցուցահանդեսը դարձել է Սթիլմանի ստեղծագործության հենակետերից մեկը, իսկ «Սիրո սուրհանդակ»-ը համարվում է կարևորագույն ստեղծագործություններից մեկը՝ ցուցադրված այնտեղ 1880-ական թվականներին։

1901 թվականին ջրաներկ նկարը 100 ֆունտով ձեռք է բերել Սեմյուել Բենկրոֆտ ավագը, որը Մեծ Բրիտանիայից դուրս պրեռաֆայելիտների ստեղծագործությունների ամենամեծ հավաքածուի սեփականատերն էր։ Ավելի ուշ Բենկրոֆտը այն հանձնել է Դելավերի գեղարվեստի թանգարան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Binkowski, Kraig; Delaware Art Museum* Delaware Art Museum: Selected Treasures. — London: Scala, 2004. — С. 136.
2. 1 2 3 4 5  *Waking Dreams*, p. 262.
3. ↑  Quoted in Waking Dreams, p. 262.
4. ↑  *Casteras, Susan P.; Colleen Denney* The Grosvenor Gallery: a palace of art in Victorian England. — Yale University Press, 1996. — С. 87. — 209 с.

Գրականություն
-------------

* *Wildman, Stephen; Laurel Bradley, Deborah Cherry, John Christian, David B. Elliott, Betty Elzea, Margaretta Fredrick, Caroline Hannah, Jan Marsh, Gayle Seymour* Waking Dreams, the Art of the Pre-Raphaelites from the Delaware Art Museum. — Art Services International, 2004. — С. 262—263.
**Վլադիմիր Կուզնեցով** (ռուս.՝ Влади́мир Никола́евич Кузнецо́в, հոկտեմբերի 22, 1934(1934-10-22), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս դիվանագետ, արտակարգ և լիազոր դեսպան։

Կենսագրություն
--------------

1958 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը։

1958 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։

1976 թվականից աշխատել է Իրաքում ԽՍՀՄ դեսպանատան հյուպատոսական բաժնի ռեֆերենտ, քարտուղար։ 1961 թվականից մինչև 1964 թվականը եղել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության երկրորդ Աֆրիկյան բաժնի ատտաշե, երրորդ քարտուղար։ 1964-1970 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ փոխարտգործնախարարի քարտուղարության երկրորդ, առաջին քարտուղար։ 1970-ից մինչև 1971 թվականը եղել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Երկրորդ Եվրոպական բաժնի առաջին քարտուղար։ 1971-1974 թվականներին Նիդեռլանդներում եղել է ԽՍՀՄ դեսպանատան առաջին քարտուղարը։

1974-1976 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության դիվանագիտական ակադեմիայի լսորդ։ 1977-1981 թվականներին եղել է Բելգիայում ԽՍՀՄ դեսպանության առաջին քարտուղար, խորհրդական, իսկ 1981 թվականից մինչև 1983 թվականն Անտվերպենում ԽՍՀՄ գլխավոր հյուպատոս։ 1983 թվականից եղել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության առաջին եվրոպական բաժնի փորձագետ։

* 1986 թվականից մինչև 1990 թվականը Սան Տոմե և Պրինսիպիում եղել է Խորհրդային Միության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
* 1990 թվականից մինչև 1992 թվականը Տանզանիայում եղել է Խորհրդային Միության, իսկ 1991 թվականից հետո՝ Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
* 1992 թվականից Բոսնիա և Հերցեգովինայում հանդիսանում է ԵԱՀԿ-ի փորձագետ։

Դիվանագիտական աստիճան
---------------------

* Արտակարգ և լիազոր դեսպան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Указ Президента СССР № 59 от 19 апреля 1990 г. «О назначении тов. Кузнецова В. Н. Чрезвычайным и Полномочным Послом СССР в Объединённой Республике Танзании»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Новое время №32, 1986.
**Կյանքիս պատմության խորքերով** (անգլ.՝ Through the depths), Սուրեն Հանեսյանի գիրքը, որը հայոց ցեղասպանությունը վերապրածի կյանքի իրական պատմություն է։ Գրքում մանրամասնորեն նկարագրվում է Էրզրումից հայ ընտանիքների տեղահանումը, դաժանություններով ու ցավով լի ուխտագնացությունը դեպի անորոշություն ու հեղինակի դեգերումներով լի հետագա ճակատագիրը։

Պատմություն
-----------

«Կյանքի պատմության խորքերով» ինքնակենսագրական գիրքն իր մեջ ամփոփում է հայոց Մեծ եղեռնը վերապրած դեռահասի ապրումները։ Գրքի հեղինակը՝ Սուրեն Հանեսյանը, ԱՄՆ տեղափոխվելուց հետո, թղթին է հանձնել իր հիշողություններն ու ապրումները։ Գիրքն ի սկզբանե գրվել է անգլերենով, որը Ս․ Հանեսյանի թոռնուհու նախաձեռնությամբ տպագրվել է 2017 թվականին Լոնդոնում՝ Գոմիտաս հրատարակչությունում։ Գրքի հայերեն տարբերակը, Անի Մանուկյանի թարգմանությամբ, տպագրվել է Հայաստանում 2020 թվականին։ Գրքում ամենայն մանրամասնությամբ նկարագրվում է Կարին քաղաքն իր գեղեցկությամբ՝ մինչև ջարդերը։ Գրքում շատ են տեղանունների հետ կապված լեգենդներն ու առասպելները։

Գրքի ձեռագիր տարբերակը գտնվում է Ցեղասպանության հետազոտական կենտրոն թանգարանում 2014 թվականից։

Նկարագրություն
--------------

Տակավին պատանի Սուրենի ընտանիքը մյուսների պես տեղահանվում է, բռնում գաղթի ճամփան։ Երկար ու ձիգ դեգերումներից հետո կորցնելով ընտանիքի անդամներին հասնում է Բաթում, ապա Հայաստան, ապա վերադառնում Կոստանդնուպոլիս ու 16 տարեկան հասակում մեկնում ԱՄՆ, որտեղ էլ բնակվում է մինչև կյաքնի վերջ։

Աուդիոգրքեր
-----------

Կա նաև գրքի աուդիո տարբերակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Կյանքիս պատմության խորքերով» գիրքի աուդիո տարբերակը

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Կյանքիս պատմության խորքերով» գիրքի աուդիո տարբերակը
**Սյուանկուն Սի** (Կախված տաճար, չինարեն ավանդ. 懸空寺, հեշտ. 悬空寺 , պինին: *Xuánkōng Sì*, պալլ.: *Սյուանկուն Սի*), Չինաստանի Շանյոն նահանգում Խենշան սուրբ լեռան մոտ ժայռի վրա կառուցված տաճարային համալիր։ Վանքը գտնվում է Դատուն քաղաքից 65 կմ հարավ-արևելք։ Դատունի մոտակայքում կան Յունգան քարանձավները։

«Սյուանկուն Սի»-ն ունի մեծ պատմական նշանակություն, այնտեղ հաճախում են բազմաթիվ զբոսաշրջիկներ։ Վանքը կառուցվել է 491 թվականին Հյուսիսային Վեյ թագավորական հարստության օրոք։ Տաճարային համալիրում միավորված են բուդդայական, դաոսական և կանֆուցիական թեմերը։

Վանքում ուղղաձիգ պատի երկայնքով դասավորված են 40 դահլիճ և տաղավար։ Շինությունները պահվում են ժայռին հենված փայտե գերաններով։ Ժայռը օգտագործվում է, որպես շինությունների ետևի պատ։ Պատի վրա փորագրված են Բուդդայի պատկերներ։

Տաճարում տարբեր նյութերից 80 արձան է կանգնեցված։ Ամենամեծ խորաքանդակի անունն է Թաթխաթի։

Տաճարը 1982 թվականից պահպանվում է, որպես Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության ազգային հուշարձան։

«Սյուանկուն Սի»-ն Չինաստանում միակ տաճարն է, որտեղ միավորված են երեք կրոնական-փիլիսոփայական դպրոցներ՝ բուդդայականը, դաոսականը և կանֆուցիականը։

Պատկերասրահ
-----------

* Կախված տաճարԿախված տաճար
* Արձանները տաճարի ներսումԱրձանները տաճարի ներսում
* Ամպրոպի դահլիճԱմպրոպի դահլիճ
* Տաճարի մուտքըՏաճարի մուտքը
* Տաճարի համայնապատկերըՏաճարի համայնապատկերը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Николишин Александр Сокровища династии Северная Вэй. / А. Николишин // Дыхание Китая. – 2014. – № 4(229). – С. 44–45. Archived 2017-06-27 at the Wayback Machine. (ռուս.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Николишин Александр Сокровища династии Северная Вэй. / А. Николишин // Дыхание Китая. – 2014. – № 4(229). – С. 44–45. Archived 2017-06-27 at the Wayback Machine. (ռուս.)
* Das "Hängende Kloster", in dem Buddhismus, Taoismus und Konfuzianismus gleichzeitig zusammen gelebt werden (անգլ.)
* Xuankong-Tempel(չաշխատող հղում)
 (անգլ.)
| **՞**Կտավախոտ բրգաձև |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Խլածաղկազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Կտավախոտ բրգաձև |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Linaria pyramidata

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կտավախոտ բրգաձև** (լատին․՝ Linaria pyramidata), խլածաղկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

40-80 սմ բարձրությամբ պարզ ուղիղ ցողուններով բազմամյա գեղազարդային խոտաբույս է։ Կիսացողունագիրկ տերևները թխակապույտ, ձվաձև կամ երկարավուն նշտարաձև են և սուր։ Բոգաձև հասկանման ծաղկաբույլը կոմպակտ է։ Ծաղիկները շատ մեծ են, վառ դեղին։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Ապարանի ֆլորիստիկական շրջանում (Արայի լեռ)։ Աճում է նաև Թալիշում, Արևելյան Անատոլիայում, Հյուսիսարևմտյան Իրանում, Թուրքմենիայում (Կոպետդաղի լեռնաշղթա)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտուց մինչև ենթալպյան գոտի` ծովի մակարդակից 1500-2500 մ բարձրությունների վրա, հրաբխային ժայռերի ճեղքվածքներում, քարաթափվածքներին և ենթալպյան բարձրախոտում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Արայի լեռում գտնվող միակ պոպուլյացիան մարդածին ուժեղ ճնշման տակ։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին աճելավայրերի փոփոխության պատճառով սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
| **՞**Կոբրեզիա պարսկական |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Բոշխազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Կոբրեզիա պարսկական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Kobresia persica

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կոբրեզիա պարսկական** (լատին․՝ Kobresia persica), բոշխազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

3-10 սմ բարձրությամբ խիտ ճիմ առաջացնող բույս է։ Տերևները գծային են, 0,5 սմ երկարությամբ և դեղնավուն տերևապատյաններով։ Թիթեղների լայնությունը 1-2 մմ է։ Ծաղկաբույլը կազմված է սակավածաղիկ հասկիկներից։ Ծածկող թեփերը շագանակագույն են, առանց սպիտակ-թաղանթային եզրերի։ Պտուղը էլիպսաձև է և 2-2,5 մմ երկարությամբ։

Տարածում
--------

Հանդիպում է Ապարանի ֆլորիստիկական շրջանում։ Ընդհանուր արեալն ընդգրկում է Նախասկովկասը, Դաղստանը, Հարավային Անդրկովկասը, Ղարաբաղը, Թալիշը, Միջին Ասիան և Իրանը։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից 3000 և ավելի մետր բարձրությունների վրա։ Ծաղկում է հուլիսին, պտղաբերում՝ օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է միայն մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հիմնական սպառնալիքը կլիմայի գլոբալ փոփուխությունն է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Նաիրի (այլ կիրառումներ)

**Նաիրին** հայկական հևի մետալ խումբ է, որը կազմավորվել է 2007 թվականին Երևանում։

Կազմավորումը
------------

Նաիրի խումբը 2016 թվականի Մեգա Ռոք 4 համերգին
Խումբը կազմավորվել է 2007 թվականի հոկտեմբեր ամսին։ Հիմնադիրներն են Արտաշ Դարբինյանը և Խորեն Միքայելյանը, ովքեր խմբի կազմում են մինչ օրս՝ չնայած նրան, որ այն կազմավորումից հետո ենթարկվել է մի շարք փոփոխությունների։ Խումբը ստեղծագործում և նվագում է հիմնականում Ռոք երաժշտության "Heavy Metal" ոճի մեջ։

Խմբի անունը "NAIRI"- Հայաստանի հին դարերից եկած պատմական անվանումն է, որը բառացիորեն թարգմանվում է "Ջրերի Երկիր"։

Խմբի նպատակն է երաժշտության, խոսքի և կերպարվեստի միջոցով ներկայացնել Հայ ժողովրդի մշակույթի արժեքն ու կարևորությունը, պատմական հետաքրքրքիր իրադարձություններն ու փաստերը, ինչպես նաև Հայ դիցաբանության ողջ հարստությունն ու հրաշքները։

Իր գործունեության տարիների ընթացքում խումբը ստեղծել և մշակել է յուրահատուկ մի ոճ, որն անշուշտ, նոր խոսք է հանդիսանում երաժշտության մեջ։ Այն իրենում միավորում է ավանդական դասական Ռոքի կառուցվածքը, ռիթմերն ու հնչողությունը և հին Հայկական ժողովրդական երաժշտության էթնիկ ելևէջները՝ ստեղծելով մի նոր, գեղեցիկ և նախադեպը չունեցող-ԶՏԱՐՅՈՒՆ ՀԱՅԿԱԿԱՆ "HEAVY METAL"։

CrossStone (2010)
-----------------

Խմբի առաջին՝ *CrossStone* (հայերեն՝ *Խաչքար*) ալբոմը լույս է տեսել 2010 թվականի հունիսի 4-ին։ Այն պարունակում է 6 հեղինակային ստեղծագործություններ, որոնցից մեկը՝ «Շուշիկի»-ն, իրենից ներկայացնում է Կոմիտասի համանուն ստեղծագործության մշակում՝ հևի մետալ ոճում։ Ալբոմն ընդհանուր առմամբ աչքի է ընկնում հասուն, ավանդական հևի մետալ հնչողությամբ՝ ծանր ռիֆերով և մելոդիկ ինստրումենտալ սոլոներով, որոնք համադրվում են հայկական ժողովրդական երաժշտության էլեմենտների հետ։

Մեր «Նուռը»- մեր տու՛նն է (2014)
--------------------------------

Խմբի երկրորդ՝ Մեր «Նուռը» - մեր տու՛նն է սինգլը լույս է տեսել 2014 թվականի հունվարի 14-ին և շատ մեծ հաջողություն ունեցավ Հայկական Ռոքի ասպարեզում։ Այն իր մեջ պարունակում է 2 ստեղծագործություն՝ Ջանն է հավատ - «Ջան» ըլի և
Մեր «Նուռը» - մեր տու՛նն է։ Բացի այդ երգերից սինգլը աչքի է ընկնում նաև իր նոր ձայնային որակով և յուրահատուկ դիզայնով։

Խմբի անդամները
--------------

Խումբը ենթարկվել է որոշ փոփոխությունների

### Ներկա կազմը

* Արտ ''Phoenix'' Դարբինյան - լիդ վոկալ (2007 - ներկա)
* Խորեն Միքայելյան - սոլո կիթառ (2007 - ներկա)
* Ռոման Պետրոսյան - բաս կիթառ (2010 - ներկա)
* Նարե Նիկոյան- վոկալ (2013-ներկա)
* Վահե Նուրիջանյան- ստեղնաշարային գործիքներ (2013-ներկա)
* Վլադիմիր Հովհաննիսյան - հարվածայիններ (2013 - ներկա)

### Նախկին անդամներ

Արտավազդ Բաղդասարյան - բաս կիթառ,   

Կորյուն Բոբիկյան - հարվածային,   

Վլադիմիր Աղաջանյան - հարվածային,   

Սեյրան Մալերյան - հարվածային,   

Դավիթ Խուրշուդյան - բաս կիթառ,   

Ռոման Մնացականյան - վոկալ,   

Այդին Դավոուդի - վոկալ,   

Սարգիս Հովակիմյան - վոկալ,   

Լուսինե Երիցյան - ստեղնաշար

Սկավառակագրություն
------------------

### Ալբոմներ

* *CrossStone* (2010 Հունիս)
* *Mer Nure Mer Tunn e* (2014 Հունվար)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Antirabiz
**Լևոն Իվանի Կոստանդյան** (հունվարի 3, 1932(1932-01-03), Բաքու, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ վնասվածքաբան-օրթոպեդ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1971), պրոֆեսոր (1972):

Կենսագրություն
--------------

Իվան Կոստանդյանը ծնվել է 1932 թվականի հունվարի 3-ին, Բաքու քաղաքում։ 1956 թվականին ավարտել է Բաքվի բժշկական ինստիտուտը։ 1971-1978 թվականներին եղել է Կեմերովոյի բժշկական ինստիտուտի վնասվածքաբանության, օրթոպեդիայի և ռազմադաշտային վիրաբուժության ամբիոնի վարիչ, 1979-1993 թվականներին՝ Երևանի Վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի փոխտնօրեն։ 1997 թվականից եղել է Կալուգայի Կ. Ցիոլկովսկու անվան մանկավարժական համալսարանի վալեոլոգիայի (ոչ սովորական եղանակներով բուժման) ամբիոնի պրոֆեսոր։

Աշխատանքները վերաբերում են դիակային հյուսվածքների պատրաստման, պահածոյման, «կրաժ սինդրոնի» (վնասվածքային տոքսիկոզ, տևական ճզմման, ջնջխման համախտանիշ) ժամանակ բուժական օգնության և վերջույթի վերապատվաստման դեպքում՝ տեղային վերակենդանացման հարցերին։
Ներդրել է ոսկրային բրեֆոպլաստիկան (ոսկրային պակասը լրացնելու համար ածխածնային միացությունների կիրառումը վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի բնագավառում)։

Անդամակցություն
---------------

* Կուզբասի վնասվածքաբանների և օրթոպեդների ընկերության նախագահ (1971-1978)։

Երկեր
-----

* «Костная брефопластика при лечении доброкачественных костных опухолей» (1976).
* Аллопластика костью плода / Костандян Л. И. 182, [1] с. ил. 21 см, Ереван, Айастан, 1985.
* Подготовка конечности к реплантации, Кемерово, 1993 (համահեղինակ).

Գրականություն
-------------

* Айриян А. П. Армянские учёные-медики. - Ереван, 1998, 276 с.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005, էջ 576։
**Հակոբջան Ալեքսանդրի Ղարիբջանյան** (փետրվարի 1 (14), 1902, Բահարլու, Սուրմալուի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 5, 1987(1987-12-05), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ, վերականգնող։

Կենսագրություն
--------------

1922-1929 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի գեղարվեստի ակադեմիայում։ 1928-1931 թվականներին դասավանդել է Թիֆլիսի Հայարտանը։ 1928 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ 1934-1935 թվականներին որպես վերականգնող աշխատել է Տրետյակովյան պատկերասրահում, Պուշկինի անվան թանգարանում, 1935-1939 թվականներին` Երևանի պետական պատկերասրահում։ 1934 թվականից Ղարիբջանյանը վերականգնման աշխատանքներ է կատարել Երևանի, Թբիլիսիի և Մոսկվայի թանգարաններում։ Գործերի մի մասը պահվում է Երևանում (Ելենա Խուդոյանի հավաքածու)։ Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Ստեղծագործական գործունեություն
------------------------------

Ղարիբջանյանի դիմանկարներին, բնանկարներին ու կոմպոզիցիոն պատկերներին բնորոշ են կառուցիկ գունապլաստիկան, արդիականությունը` «Վիրահատություն, 1928, «Կարբիդի գործարանը։ Երևան», 1933։ Ջրաներկ աշխատանքներից են՝

* «Վեզալիա», 1933-1935
* «Աղջիկը, մանյակը և հայելին», 1943
* «Մայր իմ անուշ ու անգին», 1977
* «Ներսես Շնորհալի», 1978

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 7. — էջ 32—33.
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
3. ↑  Հակոբջան Ղարիբջանյանի աշխատանքները ՀԱՊ-ում


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 32)։*  |
**Ներդրումային նախագիծ**, տնտեսական կամ սոցիալական նախագիծ, որը հիմնված է ներդրումների վրա։ Այն որոշակի օբյեկտում ուղղակի ներդրումների իրականացման տնտեսական նպատակահարմարության, ծավալի և ժամկետների հիմնավորում է, որը ներառում է գործող ստանդարտներին համապատասխան մշակված նախագծանախահաշվային փաստաթղթերը։

Ներդրումի տեսակներ
------------------

Ներդրումային նախագծերը լինում են.

* արտադրական
* գիտատեխնիկական
* առևտրական
* ֆինանսական
* տնտեսական
* սոցիալ-տնտեսական

Առևտրական պրակտիկայում ընդունված է առանձնացնել.

ա) ներդրումներ ֆինանսական ակտիվներում (իրական, կամ կապիտալ ձևավորող, կամ արտադրող ներդրումներ), ներդրումներ արտադրական շենքերի և կառույցների, ցանկացած տեսակի մեքենաների և սարքավորումների համար ավելի քան մեկ տարի ժամկետով,

բ) ներդրումներ դրամական ակտիվներում (պորտֆելային ներդրումներ), գումար ստանալու իրավունք այլ իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձանցից,

գ) ներդրումներ ոչ նյութական ակտիվներում, նյութական մարմնավորման հետ չկապված, բայց տնտեսական արժեք ունեցող ծախսեր։ Կարող է նյութականացված լինել ձեռնարկության լուծարման, ինչպես նաև միաձուլման և կլանման դեպքում։

Ներդրումային նախագծերի գնահատում
--------------------------------

Ներդրումային ծրագրերի գնահատման համար դիտարկվում են այնպիսի հիմնական գործոններ, ինչպիսիք են դրամական հոսքերը և դրանց բաշխումը ժամանակի մեջ (այսինքն՝ պետք է հաշվի առնել ոչ միայն, թե որքան գումար կբերի նախագիծը, այլև որքան արագ) և նախագծի ռիսկային լինելը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Герасименко, Алексей, 2013, էջ 23

Գրականություն
-------------

* *Алексей Герасименко* Финансовый менеджмент - это просто: Базовый курс для руководителей и начинающих специалистов. — М.: Альпина Паблишер, 2013. — 532 с. — ISBN 978-5-9614-4328-8
| **՞**Կրուցիատա Սոսնովսկու |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Տորոնազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Կրուցիատա Սոսնովսկու |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Cruciata sosnowskyi

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


 **Կրուցիատա Սոսնովսկու** (լատին․՝ Cruciata sosnowskyi), տորոնազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Խիտ ցցված մազիկներով ծածկված բազմամյա խոտաբույս է։ 5-10 սմ բարձրությամբ ցողունը փռված է և տարածված։ 4-7 մմ երկարությամբ և 2-3 մմ լայնությամբ տերևները խիստ մոտեցած օղակներով են, ձվաձև կամ ձվաձև երկարավուն։ Ծաղիկները համարյա հավասար են տերևներին և խմբված են ծաղկաբույլերում, կիսահովանոցներում։ Պսակը կանաչավուն դեղին է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Գեղամի ֆլորիստիկական շրջանում (լեռնագագաթ՝ Սևսար)։ Հանդիպում է Հյուսիսային Կովկասում (Բալկարիա, Օսեթիա)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ծովի մակարդակից 3100-3200 մ բարձրությունների վրա, ալպյան գոտում, քարաթափվածքներին։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղակալում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Կլիմայի և աճելավայրերի պայմանների փոփոխության պատճառով տեսակին սպառնում է անհետացում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիայի հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
Սուրբ Հեղինեի կղզու տեսքը Տրեսկոյից
**Սուրբ Հեղինեի կղզի** (անգլերեն՝ St Helen's, կելտերեն՝ Enys Elidius), Սիլլի կղզիների 50 անմարդաբնակ կղզիներից մեկը։ Այն ունի 0,20 կառակուսի կիլոմետր տարածք և հայտնի է իր բնական և պատմական հարստություններով։ Կղզում հիմնականում կատարվում են գիտական հետազոտություններ։

Դիրքը
-----

Սուրբ Հեղինեի կղզին գտնվում է Տրեսկոյի և Սուրբ Մարտինի կղզու արանքում։ Այս կղզու շրջակայքում գտնվում են որոշ փոքր կղզիներ, այդ թվում նաև Ռաունդ կղզին որտեղ կառուցված է Սիլլի կղզիների փարոսը։

Սուրբ Հեղինեի կղզում կան գրանիտային պաշարներ։

Կղզում կան մի քանի դաշտեր և ջրհոր։

Քարային հուշարձաններ
--------------------

Սուրբ Հեղինեի կղզում բնակության հետքեր գրանցվել են դեռ բրոնզե դարից։ Այս կղզին հայտնի է իր կլոր քարային արձաններով՝ իրար վրա դրված կլոր և տափակ քարերով պատրաստած ոչ շատ բարձր սյուներ։ Կղզու վրա գտնված քարային այս սյուները ունեն տարբեր մեծություններ և ձևեր։

Պատմական կոթողներ
-----------------

Ավերված Փեստ Հաուսը
### Քրիստոնեական մատուռ

Հնէաբանները այս կղզում հայտնաբերել են հին քրիստոնեական մի մատուռ։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այս մատուռը հնարավոր է, որ կառուցվել է ութերորդ դարում։ Ըստ լեգենդի այստեղ ապրել և նաև թաղվել է սուրբ Լայդը (Էլիդիուս)։ Հնէաբանները նաև հայտնաբերեն են, որ այս մատուռը եղել է ճգնավորի ապաստան։ Մատուռի կողքը հայտնաբերվել է աղոթարան և խրճիթանման մի հյուղակ։
Մատուռի շրջակայքում գտնվել են նաև հինգ գերեզմաններ։
Ասվում է նաև, որ հնում գոյություն է ունեցել մի խճուղի, որը կապել է Սուրբ Ելենայի կղզին Տրեսկոյին։

### Այլ կոթողներ

Բացի մատուռից կղզին հայտնի է իր Սուրբ Ելենայի բնական լճով, որը միջնադարում ծառայել է ձուկ որսալու համար և Փեստ Հաուս հիվանդանոցով, որը նույնպես ծառայել է հնում՝ 18-րդ դարում։

Կղզում կան մի քանի հազվագյուտ հանդիպող թռչուններ։
**Կրսոտե Միսիրկովի անվան մակեդոներեն լեզվի ինստիտուտ** (մակեդոներեն՝ Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков"), մակեդոներեն լեզվի կազմակերպություն-կանոնավորիչ է, ընդգրկված է Սկոպյե Սուրբ Կիրիլի և Մեֆոդիայի համալսարանի կազմում։ Համալսարանը ստեղծվել է 1953 թվականի մարտին, մակեդոներենի ստանդարտավորման նպատակով։

Ինչպես նաև հանդիսանում է մակեդոներենի մասնագետների պրոֆեսիոնալ պատրաստման և որակավորման բարձրացման ոլորտի կրթական հաստատություն։ Ի սկզբանե ինստիտուտը գործում էր որպես փիլիսոփայության ֆակուլտետի բաժին, բայց շուտով այն ձևավորվել է որպես առանձին գիտական հաստատություն և կոչվել է մակեդոնական ազգային վերածննդի նշանավոր գործիչ Կրստե Միսիրկովի պատվին։

Կազմակերպչական կառուցվածք
-------------------------

Ներկայումս ինստիտուտը կազմված է 5 բաժիններից.

* Մակեդոներենի պատմության բաժին
* Ժամանակակից մակեդոներենի բաժին
* Բարբառագիտության բաժին
* Մակեդոներեն բառագիտության և բառարանագիտության բաժին
* Անվանաբանության բաժին

Մակեդոներենի պատմության բաժնի աշխատակիցները իրականացրել են եկեղեցա-սլավոնական լեզվի բառարանի ստեղծման նախագիծը, ժամանակակից մակեդոներենի բաժնի աշխատակիցները մշակում են մակեդոներեն բայերի շարահյուսական բառարան, բարբառագիտության բաժնի գիտական աշխատակիցները մշակում են մակեդոներենի բարբառների ժողովածու, մակեդոներենի բառագիտության և բառարանագիտության բաժնի գիտական աշխատակիցները մշակում են մակեդոներենի բացատրական բառարան, ինչպես նաև մակեդոնական ազգային պոեզիայի բառարան, անվանաբանության բաժնի աշխատակիցները մշակում են մակդոներեն ազգանուների բառարան։

Ներկայումս ինստիտուտում գիտանակ-հետազոտական աշխատանքները կատարում են 33 հետազոտող, որոնցից վեցը խորհրդատու են, մեկը՝ ավագ գիտական աշխատակից, մեկը՝ գիտական աժխատակից, վեցը՝ օգնական, 9-ը հետազոտող և 9-ը կրտսեր գիտական աշխատակից:Աշխատակիցներից 9-ը ունեն գիտությունների դոկտորի աստիճան, իսկ 15-ը՝ գիտությունների թեկնածու են։

Ինստիտուտի տնօրենը Ելենա Յովանովա Գրույովսկան է.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Институт за македонски јазик «Крсте Мисирков»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական վեբ կայք
**Ֆեոդոր Բորիսովիչ Կուզմին** (ռուս.՝ Фёдор Борисович Кузьмин, 4 մայիսի, 1932, Գոլովիցի, Դուխովշչինսկի շրջան, Սմոլենսկի մարզ, ՌՍՖՍՀ, ԽՍՀՄ – 3 փետրվարի, 1977, Սիմֆերոպոլ), Խորհրդային բանակի ավագ լեյտենանտ, 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխութան ճնշման մասնակից, Սովետական Միության հերոս (1956)։

Կենսագրություն
--------------

Ֆեոդոր Կուզմինը ծնվել է 1932 թվականի մայիսի 4-ին Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դուխովշչինսկի շրջանի Գոլովիցի գյուղում։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին եղել է շրջափակման մեջ Յարցևսկի շրջանում։ 1951 թվականին Ֆեոդոր Կուզմինն ավարտել է դպրոցի տասներորդ դասարանը։ Նույն թվականին զորակոչվել է Խորհրդային բանակ։ 1954 թվականին ավարտել է Խմելնիցկիի տանկային ուսումնարանը։

Լինելով Մեքենայացված առանձին բանակի 33-րդ գվարդիական մեքենայացված դիվիզիայի 104-րդ գվարդիական մեքենայացված գնդի տանկային դասակի հրամանատար՝ Ֆեոդոր Կուզմինն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության ճնշման գործողություններին։ Բազմիցս աչքի է ընկել ծավալված մարտերում։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության՝ 1956 թվականի դեկտեմբերի 18-ի հրամանով «զինվորական պարտքի կատարման ժամանակ ցուցաբերած արիության ու խիզախության համար» գվարդիայի լեյտենանտ Ֆեոդոր Կուզմինն արժանացել է Սովետական Միության հերոսի կոչման և պարգևատրվել Լենինի շքանշանով ու «Ոսկե աստղի» մեդալով (համար 10841)։

1961 թվականին ավագ լեյտենանտ Ֆեոդոր Կուզմինը զորացրվել է։ Ապրել և աշխատել է Սիմֆերոպոլում։ Մահացել է 1977 թվականի փետրվարի 3-ին։ Թաղված է Սիմֆերոպոլում։

Պարգևատրվել է նաև մի շարք մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Ֆեոդոր Կուզմինը «Երկրի հերոսները» կայքում (ռուս.)

Գրականություն
-------------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
**Նիգ ֆուտբոլային ակումբ**, հայկական ֆուտբոլային ակումբ։ Հիմնվել է 1990 թվականին Ապարան քաղաքում։

Պատմություն
-----------

«Նիգ»-ն ամենաերիտասարդ ակումբներից էր, որը մասնակցել է Հայաստանի ֆուտբոլի առաջին առաջնությանը։ 24 թիմերի մեջ զբաղեցնելով 22-րդ տեղը` Նիգն անցել է առաջին խումբ։ Բայց թիմը չի մասնակցել առաջնությանը` վիճակահանությունից դուրս մնալով։ Ապարանյան ակումբի երկրորդ և առայժմ վերջին վերածնունդը տեղի է ունեցել 1998 թվականի խաղաշրջանում։ Թիմը ներգրավվել է Առաջին խմբի մասնակիցների ցանկում և անգամ անցկացրել խաղերի մեկ քառորդը։ Դրանից հետո սակայն ակումբը հերթական անգամ դուրս է մնացել առաջնությունից։

Ակումբի գլխավոր մարզիչներ
-------------------------

* Հայաստան Հայաստան Ռ.Գ. Սարգսյան (1990)
* Հայաստան Հայաստան Վռամ Աբրահամյան (1991-1992)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ֆուտբոլիստի պրոֆիլը klisf.info կայքում (ռուս.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պրոֆիլը klisf.info կայքում (ռուս.)
* Պրոֆիլը www.weltfussballarchiv.com կայքում Archived 2012-11-27 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* Պրոֆիլը rsssf.com կայքում (ռուս.)
**«Սուրբծննդյան տոնածառին սպասող երեխաները»** (գերմ.՝ Kinder in Erwartung des Weihnachtsbaumes (Weihnachtsabend)), 19-րդ դարի գերմանացի նկարիչ, Դյուսելդորֆյան դպրոցի վարպետ Ֆերդինանդ Թեոդոր Հիլդեբրանդտի նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1840 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 100 × 90 սմ։ «Սուրբծննդյան տոնածառին սպասող երեխաները» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Էրմիտաժում (Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան)։

Նկարագիր
--------

«Սուրբծննդյան տոնածառին սպասող երեխաները» ստեղծագործությունում նկարի հեղինակը՝ Ֆերդինանդ Թեոդոր Հիլդեբրանդտը պատկերել է երեխաների։ Նրանք դեպի սենյակ տանող գոցված դռների մոտ սպասողական վիճակում կանգնած են։ Դռներից անդին սուրբծննդյան տոնածառն է, որի տակ իրենց են սպասում տոնական նվերները։ Կտավում պատկերված է նաև երիտասարդ մի կին՝ նորածին երեխայի հետ, որը զրուցում է փոքրիկ աղջնակի հետ։ Վերջինս ցուցամատով ցույց է տալիս փակված դռները։ Ստեղծագործության աջ կողմի ներքևում հեղինակի ստորագրությունն է և ստեղծման տարեթիվը՝ «*Th. Hildebrandt 1840*»:

Պատմություն
-----------

«Սուրբծննդյան տոնածառին սպասող երեխաները» ստեղծագործությունը Ֆերդինանդ Թեոդոր Հիլդեբրանդտին պատվիրել է մեծ իշխան Ալեքսանդր Նիկոլաևիչը՝ Ռուսաստանի ապագա կայսր Ալեքսանդր II-ը, երբ գտնվում էր գերմանական Դյուսելդորֆ քաղաքում՝ նկարչի արվեստանոցում 1839 թվականին։ Նկարիչը սկսում է նկարել կտավը և, արդեն 1840 թվականին այն ցուցադրության է ներկայացվում Բեռլինում։ Դրանից հետո «Սուրբծննդյան տոնածառին սպասող երեխաները» կտավն ուղարկվում է Սանկտ Պետերբուրգ։ Նկարի համար հեղինակին վճարում են 1500 թալեր։ Սկզբնական շրջանում այս կտավը գտնվել է Գատչինյան պալատում։ Ժամանակակիցների մոտ մեծ հիացմունք է առաջացրել այն։ «Գեղարվեստական թերթ»-ում այս կտավի մասին արտահայտվել են հետևյալ կերպ.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Հիլդեբրանդտն ավարտել է «Սուրբծննդյան տոնածառին սպասող երեխաները» ստեղծագործությունը։ Ներկերի բացառիկ շռայլություն ու անկրկնելի տպավորություն է այն թողնում։ Նկարի սյուժեն՝ երեխաների խումբ, որոնք կանգնած սպասում են սենյակի փակ դռների մոտ, որտեղ գտնվում են նրանց համար պատրաստված նվերները։ - Գրական թերթ |  |

1929-ից 1934 թվականը ԽՍՀՄ կառավարությունը վաճառքի հանեց Էրմիտաժի հավաքածուից արվեստի որոշակի գործեր։ Վաճառքի ներկայացված կտավներն ուղարկվեցին «Անտիկվարիատ»-ի գրասենյակ։ Դրանց թվում էր նաև «Սուրբծննդյան տոնածառին սպասող երեխաները» ստեղծագործությունը։ Սակայան որոշում կայացվեց ու 1931 թվականին այս կտավը հետ ուղարկվեց Պետական Էրմիտաժ։ 2014 թվականի ավարտից ցայսօր կտավը պահպանվում և ցուցադրվում է Գլխավոր շտաբում՝ սրահ 342-ում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8
2. ↑  *Асварищ Б. И.* Немецкая и австрийская живопись XIX—XX века. Каталог (Государственный Эрмитаж. Собрание западноевропейской живописи). — Л.: Искусство, 1988. — С. 137.
3. ↑  «Художественная газета». — 1840. — № 13. — С. 34.
4. ↑  Государственный Эрмитаж. — Хильдебрандт, Теодор Фердинанд. «Дети в ожидании ёлки».

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սուրբծննդյան տոնածառին սպասող երեխաները (նկար)** կատեգորիայում։ |
**«Կրտսեր որդու փողոցը»** (ռուս.՝ «Улица младшего сына»), վիպակ, որը գրել են Լև Կասիլը և Մաքս Պոլյանովսկին 1949 թվականին Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի մասնակից Խորհրդային Միության կողմից, հերոս-պիոներ կոչմանն արժանացած Վոլոդյա Դուբինինի կյանքի և մահվան մասին։

Սյուժե
------

Վոլոդյա Դուբինինն ապրում է Կերչ քաղաքում սովորական խորհրդային տղայի կյանքով։ Հիտլերյան զավթիչների կողմից Կերչի օկուպացիայի ժամանակ Վոլոդյան միանում է պարտիզանական ջոկատին։ Այլ պիոներների հետ միասին մեծահասակների հետ հավասար մարտնչելով այդ ջոկատի շարքերում՝ նա ցուցադրում է իսկական հերոսության և խիզախություն։

Գիրքը բաղկացած է երկու մասից։

Մրցանակներ
----------

1951 թվականին «Կրտսեր որդու փողոցը» վիպակի համար Լև Կասիլը և Մաքս Պոլյանովսկին արժանացել են Ստալինյան 3-րդ աստիճանի մրցանակի։

Էկրանավորում
------------

1962 թվականին վիպակի հիման վրա նկարահանվել է համանուն ֆիլմը։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

«Պիոներների ափը» (ռուս․՝ «Берег пионеров») գլխում հիշատակվում են երեք արտեկյան ճամբարներ՝ «Վերին» («Верхний»(, «Ստորին» («Нижний») և «Ճամբար № 3» («Лагерь № 3»)։ Սակայն ներկայացված ժամանակաշրջանում «Ճամբար № 3»-ը Արտեկում դեռ գոյություն չուներ։ Այն Արտեկին է միացվել 1944 թվականին, իսկ ճամբարները համարներով անվանելը մտցվել է ավելի ուշ՝ 1948 թվականին։

Գրքում Արտեկի ճամբարի տնօրենն է «ամենահաս Բորիս Յակովլևիչը» (ռուս․՝ «вездесущий Борис Яковлевич»)։ Իրականում Բորիս Յակովլևիչ Օվչուկով-Սուվորով պատերազմից առաջ ճամբարում զբաղեցրել է քաղաքական աշխատանքի գծով տնօրենի տեղակալի պաշտոնը։ Նա բռնադատվել է, ապա մասնակցել պատերազմին, իսկ Արտեկի տնօրեն է նշանակվել արդեն պատերազմից հետո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  История Артека: 1940-е годы.
2. ↑  Борис Овчуков-Суворов: Жизнь и творчество.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Կրտսեր որդու փողոցը» *Lib.ru* կայքում
**Լաս Պարինաս** (իսպ.՝ Las Parinas), Արգենտինայի Կատամարկա պրովինցիայի արևմուտքում գտնվող երկրաբանական և գեոմորֆոլոգիական տարածաշրջան։ Կազմված է հրաբխային եզակի կազմավորումներից։ Հրաբխային բնապատկերն առավել ցայտուն կերպով դրսևորված է Campo del Piedra Pomez շրջանում։ Այստեղ են գտնվում Passis (6882 մ) և Nevado Ojos del Salado (6864 մ) հրաբուխները, որոնք աշխարհի ամենաբարձր հրաբուխների շարքին են դասվում։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Անտոֆագաստա հրաբուխը Լաս Պարինասում
Լաս Պարինասը միաժամանակ գնահատվում է որպես մարդու կողմից բնակեցված հնագույն տարածաջրջաններից մեկը։ Հնագիտական պեղումները վկայում են, որ այստեղ առնվազն տասը հազար տարի առաջ փոքր խմբերով մարդիկ են ապրել, ապաստան գտել քարանձավներում, զբաղվել որսորդությամբ ու հավաքչությամբ։

Ներկայումս տարածաշրջանը համարվում է անասնապահական կարևոր կենտրոն։ Բնակչությունը գլխավորապես զբաղվում է ոչխարաբուծությամբ, արդյունաբերական նպատակներով բրդի, մսի ու կաթի արտադրությամբ։ Այստեղ արտադրված բրդի գերակշիռ մասը օգտագործվում է տեքստիլ արդյունաբերության մեջ։

Տարածաշրջանում բնակչության խտությունը ցածր է, որի պատճառներից մեկն էլ կլիմայական խիստ պայմաններն են։ Տարեկան տեղումների քանակը հասնում է հազիվ 200 միլիմետրի։ Չորության հետ մեկտեղ՝ կլիման բավականին սառն է; Դրան գումարվում են սովորական դարձած ուժեղ ու տևական քամիները, որոնց արագությունը հասնում է ժամում մինչև 70 կիլոմետրի։ Դրությունը փոքր-ինչ մեղմացնում է մշտահոս ջրերի առկայությունը, որոնցով սնվում են տարածաշրջանի ոչ մեծ լճերը։

Լաս Պարինասը աչքի է ընկնում նաև իր եզակի էկոհամակարգով, որը հարմարվել է բնակլիմայական խիստ պայմաններին, և՛ ինքնատիպ է, և՛ չափազանց գեղեցիկ։ Կենդանական աշխարհի՝ այստեղ հանդիպող տեսակներից հիշարժան են հատկապես անդյան և Ջեյմսի ֆլամինգոները, նանդուն,տուկո-տուկոն, անդյան կատուն։

Արգենտինայի կառավարությունը 2001 թվականին դիմել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին՝ առաջարկոլով Լաս Պարինաս տարածաջրջանն ընդգրկել համաշխարհային ժառանգության ցանկի մեջ՝ հաշվի առնելով այստեղ առկա բնական և մշակութային ունիվերսալ և եզակի արժեքները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Las Parinas - UNESCO World Heritage Centre

Աղբյուրներ
----------

* Լաս Պարինաս
**Նորվեգիայի ռայխսկոմիսարիատ** (գերմ.՝ Reichskommissariat für die besetzten norwegischen Gebiete), գերմանական օկուպացիոն վերահսկողության տակ գտնվող կոմիսարիատ Հյուսիսային Եվրոպայում։

Ռեյխկոմիսարիատը ստեղծվել է այն բանից հետո, երբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գերմանական զորքերը ռազմակալեցին ամբողջ Նորվեգիան և երկրի նախագահը փախուստի դիմեց։ Բռնատիրական պետությունը կարճ կյանք է ունեցել. այն հիմնադրվել է 1940 թվականի ապրիլի 24-ին և անկում ապրել 1945 թվականի մայիսի 9-ին՝ Գերմանիայի կապիտուլյացումից հետո։

Պատմություն
-----------

Հիմնական հոդվածներ՝ Նորվեգական ռազմագործողություն և Նորվեգիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում
Գերմանացի զինվոր Կիրկենեսում
Գերմանացիների ռազմական ներխուժումը Նորվեգիա անսպասելի չէր։ Պատերազմական գործողությունների սկսվելուց առաջ Նորվեգիայի կառավարությունը հանդես եկավ հայտարարությամբ, որտեղ նշեց, որ Նորվեգիան սպասում է Գերմանիայի հարձակմանը։

Գերմանական ներխուժումը սկսվեց 1940 թվականի ապրիլի 8-ի գիշերը, լույս 9-ին։ Ներխուժելով Նորվեգիա Գերմանիայի ֆյուրեր Հիտլեր Ադոլֆը ցանկանում էր առաջ բերել Մեծ Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի ագրեսիան։

Նորվեգիան գրավելով Հիտլերը նպատակ ուներ

* Տիրապետել Հյուսիսային ծովի արևելյան ավազանին և զբաղեցնել Նորվեգիայի նավահանգիստները, որոնք ունեին ռազմավարական կարևոր նշանակություն
* Տիրանալ Շվեդիայի երկաթե հանքաքարի արտադրության ոլորտներին, որոնք փոխադրվում էին աշխարհի տարբեր ծայրեր նորվեգական Նարվիկ նավահանգստի միջոցով։
* Հանդիպել բրիտանական և ֆրանսկանա դիմադրությանը և շարունակել Երրորդ Ռայխի քարոզչությունը։

1940 թվականի ապրիլի 9-ին դիմելով «բլիցկրիգի» կամ ինչպես ընդունված էր համարել կայծակնային պատերազմի, գերմանական օդային և ծովային ուժերը հարձակվեցին Նորվեգիայի վրա։ Ռազմակալելով Օսլոն նրանք սկսեցին իրականացնել նաև ցամաքային հարձակումներ դեպի երկրի տարբեր շրջաններ։

Նորվեգիայի ազգային բանակը հակահարված տվեց թշնամուն, սակայն ապարդյուն։ Չնայած նրան, որ ռազմական դիմադրությունը Նորվեգիայում չուներ մեծ ռազմական հաջողություն, այն ուներ զգալի քաղաքական ազդեցություն, որը թույլ էր տալիս Նորվեգիայի կառավարությանը, այդ թվում թագավորական ընտանիքին, թողնել Նորվեգիան և ձևավորել վտարանդի կառավարություն։

Գերմանացիները Օսլոն օգտագործում էին Նորվեգիայի մյուս քաղաքները ռմբակոծելու համար։ Այն նաև գերմանացիների կարևորագույն հենակետն էր հյուսիսային երկրներում։ Գերմանացիները թագավորի սպանության մի շարք փորձեր կատարեցին, սակայն դրանք չպսակվեցին հաջողությամբ։

Նորվեգիայի ռազմագործողությունը լուրջ վնասներ հասցրեց զարգացող պետությանը։ Մայիսի 2-ին դադարեց ռազմական դիմադրությունը Հարավային Նորվեգիայում։ Երկիրը բոլոր կողմերից շրջափակված էր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Cf. French Prime Minister Paul Reynaud's memoirs In the Thick of the Fight (1955) and The Secret Papers of the French General Staff (1940)


|  |
| --- |
| 
  **Նորվեգիա**   **Գերմանիա**   **Պատմություն**
 |
**«Մահվան հրեշտակը»** (անգլ.՝ Angel of the Death), ֆրանսիացի նկարիչ և դիվանագետ, ռոմանտիզմի կարկառուն ներկայացուցիչ Օրաս Վերնեի նկարը։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1851 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 146 × 113 սմ։ «Մահվան հրեշտակը» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Էրմիտաժում (Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստանի Դաշնություն)։

Նկարագիր
--------

«Մահվան հրեշտակը» ստեղծագործությունում հեղինակը պատկերել է քրիստոնեական այն հավատալիքը, ըստ որի Գաբրիել հրեշտակապետը գալիս է մահացածների մոտ և տանում նրանց հոգիները։ Այստեղ նկարված է մահացած երիտասարդ աղջիկ։ Նրա կրծքին Օրաս Վերնեն ոսկեգույն խաչ է պատկերել։ Աղջիկը գտնվում է երկնային լույսի ճառագայթների մեջ։ Սև հրեշտակը բռնել է աղջկա թևատակերից, որպեսզի նրան իր հետ տանի։ Մահճակալի սնարի մոտ ողբում է մի երիտասարդ տղամարդ։ Աջ կողմում հեղինակը բացված գիրք է վրձնել, որի վերևում Մարիամ Աստվածածնի սրբապատկերն է. սրբապատկերին ծառի ճյուղ է փակցված։ Վերջիններս լուսավորված են կանթեղի լույսով։ Նկարի աջ կողմի ամենաներքևում հեղինակի ստորագրությունն է ու ամսաթիվը՝ *H. Vernet 1851*:

Սյուժե
------

«Մահվան հրեշտակը» կտավի սյուժեն ամենայն հավանականությամբ հեղինակի անձնական ողբերգության արդյունքում է ձևավորվել. մահացել էր նրա դուստրը՝ Լուիզան (1814-1848 թվականներ)։ Ըստ էության այս ստեղծագործությունը համարվում է այդ ողբերգական իրադարձության այլաբանական արգասիքը։

Պատմություն
-----------

1850-ական թվականների վերջին «Մահվան հրեշտակը» ստեղծագործությունը գնել է կոմս Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչ Կուշելյով-Բեզբորոդկոն։ Վերջինիս մահվանից հետո, ինչպես նրա հավաքածուի բոլոր նկարները, «Մահվան հրեշտակը» նույնպես, կտակի համաձայն, ընծայաբերվում է Ռուսաստանի գեղարվեստական ակադեմիայի թանգարանին։ Այստեղ նկարը տեղ է զբաղեցնում Կուշելյովսկի պատկերասրահի հատվածում։ 1868 թվականի պատկերասրահի քարտագրացուցակում գրվում է «Մահվան կողմից հափշտակված կինը» անվանումով։ 1922 թվականին կտավը փոխանցվում է Պետական Էրմիտաժին։ 2014 թվականի վերջից այն ցուցադրվում է Գլխավոր շտաբի 314 սրահում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
2. ↑  Государственный Эрмитаж. — Верне, Орас. «Ангел смерти».
3. ↑  *Березина В.* Французская живопись первой половины и середины XIX века в Эрмитаже. Научный каталог. — Л.: Искусство, 1983. — С. 89.
4. ↑  *Березина В.* Французская живопись первой половины и середины XIX века в Эрмитаже. Научный каталог. — Л.: Искусство, 1983. — С. 245.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մահվան հրեշտակը (նկար)** կատեգորիայում։ |
| **՞**Հալևորուկ շեղանկյունատերև |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Բարդածաղկավորներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Հալևորուկ շեղանկյունատերև |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Senecio rhombifolia

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հալևորուկ շեղանկյունատերև** (լատին․՝ Senecio rhombifolia), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

Նկարագրություն
--------------

Մինչև 50-200 սմ բարձրությամբ, ուղղահայաց ցողուններով, հաստ հորիզոնական կոճղարմատով, թունավոր բազմամյա խոտաբույս է։ Երկար կոթուններով ստորին խոշոր, սղոցաեզր տերևները ամբողջաեզր են, իսկ վերինները՝ ռոմբաձև-նշտարաձև են, կարճ կոթուններով կամ նստադիր։ Վահանիկաձև ծաղկաբույլեր կազմող բազմաթիվ զամբյուղները գլանաձև են։ Զամբյուղներն ունեն երկսեռ, քառանդամ պսակով խողովակաձև ծաղիկներ։ Թույլ կողավոր, գորշագույն փուփուլիկներով պտուղները գլանաձև սերմնիկներ են։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է վերին լեռնային գոտու մերձալպյան մարգագետիններում և անտառաեզրերին։ Հանդիպում է Տավուշի, Լոռու, Գեղարքունիքի, Արագածոտնի և Սյունիքի մարզերում։

Նշանակություն
-------------

Բուժական նպատակներով օգտագործում են բույսի՝ ալկալոիդներ, նեոպլատիֆիլին, սառացին, սենեցիֆիլին պարունակող արմատները, կոճղարմատը և վերգետնյա մասը։ Բույսից պատրաստաված պատրաստուկներն օգտագործում են սահմանափակ քանակությամբ և բժշկի հսկողության պայմաններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
**Լեյլա Ալեսքեր քըզը Մամեդբեյովա** (ադրբ.՝ Leyla Ələsgər qızı Məmmədbəyova, սեպտեմբերի 17, 1909(1909-09-17), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 4, 1989(1989-07-04), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի օդաչու, Կովկասի, Հարավային Եվրոպայի և Առաջավոր Ասիայի առաջին կին օդաչուն։

Կենսագրություն
--------------

Լեյլա Մամեդբեյովան բարձրագույն կրթությունը ստացել է Բաքվի աէրոակումբում և իր առաջին թռիչքն իրականացրել է 1931 թվականին։

1932 թվականին նա շարունակել է կրթությունը Մոսկվայի Տուշինսկի ավիացիոն ինստիտուտում։ 1933 թվականի մարտի 17-ին Մամեդբեյովան ինքնակամ թռել է ՈՒ-2 ինքնաթիռից՝ դառնալով ԽՍՀՄ երկրորդ կինը, ով թռել է ինքնաթիռից։ 1934 թվականին դարձել է ինքնաթիռից թռչելու մրցույթի հաղթող՝ հարավկովկասյան երկրների ներկայացուցիչների մեջ։ 1941 թվականին Մամեդբեյովան արդեն եղել է ավիացիայի մայոր։ Հետագայում նա կրթել է Բաքվի աէրոակումբի սաներին։

Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Մամեդբեյովային՝ որպես չորս անչափահաս երեխաների մոր, չի թույլատրվել գնալ ռազմաճակատ։ Բաքվի աէրոակումբը փակվել է, բայց Մամեդբեյովան թույլտվություն է ստացել՝ բացելու պարաշյուտիստների և դեսանտավորների կուրսեր, որտեղ պատերազմի տարիներին պատրաստել է շուրջ 4 000 պարաշյուտիստ դեսանտավորների և հարյուրավոր օդաչուների։ Նրանցից երկուսը Ադիլ Կուլիևը և Նիկոլայ Շեմերդյաևը դարձել են ԽՍՀՄ հերոսներ։ Մամեդբեյովան իր վերջին թռիչքը իրականացրել է 1949 թվականին։

Մինչև թոշակի անցնելը եղել է ԴՕՍԱԱՖ-ի Բաքվի մասնաճյուղի փոխտնօրեն։

### Ընտանիք

Լեյլայի ավագ որդին կռվել է Հայրենական մեծ պատերազմում, իսկ կրտսեր որդին Խանլարը՝ Ղարաբաղյան պատերազմում։

Հիշատակություններ
-----------------

Ադրբեջանի փոստային նամականիշ, 2009 թվական
* Իր կենդանության օրոք Լեյլա Մամեդբեկովային են նվիրվել մի շարք բանաստեղծություններ և կինոֆիլմեր, այդ թվում նաև Սամեդ Վուրղունի «Լեյլա» բանաստեղծությունը։
* 1995 թվականին նկարահանվել է «Լեյլա» փաստավավերագրական ֆիլմը։
* 2009 թվականին Ադրբեջանում թողարկվել են փոստային նամականիշեր, որոնք նվիրված են եղել Մամեդբեկովային։

Տես նաև
-------

* Սաբիհա Գյոքչեն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լեյլա Մամեդբեյովա

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մեծ Հաղթանակ-65 Archived 2011-10-21 at the Wayback Machine.
* Героические летчицы Азербайджана Archived 2015-06-21 at the Wayback Machine.
* ВСЕ ДЛЯ ФРОНТА, ВСЕ ДЛЯ ПОБЕДЫ! Archived 2015-09-24 at the Wayback Machine.
**Լիհուլա ամրոց** (էստ․՝ Lihula linnus), Էզելյան եպիսկոպոսության ամրոցը, որի ավերակները գտնվում են Էստոնիայի Լիհուլա շրջանի Լիհուլա քաղաքում։

Ամրոցը կառուցվել է դեռ XIII-րդ դարում էստերի հնագույն բնակավայրի տեղում։ Ամրոցը կառուցված էր բլրի վրա և շրջապատված էր կիսաշրջանաձև արհեստական ջրանցքով։ Ամրոցի ընդհանոր տարածքը շրջապատված էր բարձր պարսպով ու բաժանված էր երկու հավասար մասի. դրանցից մեկը պատկանում էր Լիվոնյան օրդենին, մյուսը՝ Էզելյան եպիսկոպոսությանը։

1211 թվականին Ռիգայի եպիսկոպոս Ալբերտը Լիհուլայի, իսկ հետագայում նաև ողջ Էստոնիայի եպիսկոպոս է նշանակում Դյունամյունդյան մենաստանի աբբա Թեոդերիխին, որի նստավայրն էր դառնալու Լիհուլա ամրոսը խաչակիրների գրավումից հետո։ 1220 թ.եպիսկոպոս Ալբերտը Լիհուլայի ու Էստոնիայի եպիսկոպոս է նշանակում իր եղբորը՝ Գերմանին։

1220 թվականին Լիհուլայի ճակատամարտի ընթացքում շվեդները գրավեցին էստերի քաղաքը, սակայն նույն տարում էստերը նրանց դուրս վռնդեցի ու հրդեհեցին քաղաքը, որի շինությունների մեծ մասը փայտից էին։ 1234-51 թվականներին Լիհուլա ամրոցը եղել է Էզելյան եպիսկոպոսի նստավայր։ Լիհուլայի քարե բերդը կառուցվել է 1238-1242 թվականներին Սուսերակիրների օրդենի ու Էզելյան եպիսկոպոսության կողմից։ 1238 թվականին եպիսկոպոսը ամրոցը բաժանում է երկու մասի. ամրոցի դարպասներն ու դրանց վերևում գտնվող աշտարակը անցնում է եպիսկոպոսի զինվորներին։ Եպիսկոպոսը պարտավորվում է հետագայում նոր աշտարակներ չկառուցել։ 1241-1247 թվականներին ամրոցը շարունակում է մնալ Լիվոնյան օրդենի ղեկավարների նստավայր, իսկ մինչև 1251 թվականը՝ նաև եպիսկոպոսի նաստավայր։

Ամրոցի հարավային կողմում նույնպես անցկացվում է ջրանցք, ամրացվում են բերդի անպաշտպան հատվածները, իսկ 16-րդ դարում կառուցվում են երկու նոր բաստիոն ու ջրանցք։

Ամրոցն ավերվել է Լիվոնյան պատերազմի ժամանակ և այլևս չի վերականգնվել։ Ամրոցը հիշատակվում է Տյազինի հաշտության պայմանագրում, որով ռուսները, ի թիվս այլ ամրոցների, հրաժարվում են նաև Լիհուլայի ամրոցից։

Այսօր Լիհուլայի ամրոցի տարածքում կատարվում են հնագիտական պեղումներ, փորձ է արվում հնարավորինս պահպանել մնացած ավերակները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Lihula linnus. Eesti entsüklopeedia

Արտաքին հղումներ
----------------

* Շվեդական արխիվ.Լիհուլայի գծագրեր (1683)
* Շվեդական արխիվ. Լիհուլայի ու շրջակայքի տեսարաններ (1683)
* Լուհալա ամրոցը Archived 2012-08-11 at the Wayback Machine.
* Lihula linnusemäele jõudnud veetrassi kaevetööd paljastasid arheoloogidele keskaegsed müürid ja keerdtrepiga keldri(չաշխատող հղում)
* Archived 2008-01-19 at the Wayback Machine.
| **՞**Ստելերոպսիս Մաղաքյանի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Գոճմակազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Ստելերոպսիս Մաղաքյանի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Stelleropsis magakjanii

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ստելերոպսիս Մաղաքյանի** (լատին․՝ Stelleropsis magakjanii), գոճմակազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

10-15 սմ բարձրությամբ, բազմաթիվ ուղիղ կանգնած չճյուղավորված, հիմքի մասում՝ փայտացող ցողուններով կիսաթփիկ բույս է։ 8-12 մմ երկարությամբ, էլիպսաձև, մերկ, թխակապույտ տերևները մանր են։ Ծաղիկները մանր են, արտաքինից կարմրավուն խողովակով՝ հավաքված համարյա գլխիկանման ծաղկաբույլերում։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում, Խաչիկ և Գնիշիկ գյուղերի շրջակայքում։ Հայաստանից բացի, տեսակը հանդիպում է Նախիջևանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին լեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 1800-2000 մ բարձրությունների վրա, մարգագետնատափաստանում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղակալում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հարավային Անդրկովկասի էնդեմիկ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին, կապված հողատարածքների յուրացման և կլիմայի փոփոխության պատճառով աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ, սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման անմիջական սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6