**Ակտիվացված ածուխ**, դեղամիջոց, որն օգտագործվում է բերանային ճանապարհով առաջացած թունավորումների բուժման համար։ Առավել բարձր արդյունավետության հասնելու համար ցանկալի է այն կիրառել թունավորումից կարճ ժամանակ անց սովորաբար մեկ ժամվա ընթացքում։ Այն արդյունավետ չէ ցիանիդներով, երկաթով, լիթիումով, սպիրտներով և մալաթիոնով թունավորումների ժամանակ։ Այն կարելի է օգտագործել բերանացի դեղահաբերի ձևով կամ նազոգաստրալ զոնդով Կիրառման այլ ձևերը ներառում են հեմոպերֆուզիոն մեխանիզմները։

Հիմնական կողմնակի ազդեցությունները ներառում են փսխում, կղանքի մգացում, փորլուծություն և փորկապություն։ Առավել ծանր կողմնակի ազդեցություններ են թոքաբորբը, որի պատճառը կարող է հանդիսանալ դեղահաբի ասպիրացիան դեպի շնչառական ուղիներ։ Հղիության և կրծքով կերակրման ժամանակ կիրառումն անվտանգ է։ Ակտիվացված ածուխն ազդում է տոքսիններն ադսորբելու մեխանիզմով։

Փայտածուխը թունավորումներից բուժելու համար կիրառվում էր դեռ վաղնջական ժամանակներից, սակայն ակտիվացված ածուխը սկսել է կիրառվել միայն 1900-ականներին։ Այն ներառված է ԱՀԿ դեղամիջոցների ցանկում որպես ամենաարդյունավետ և անվտանգ դեղամիջոցներից մեկը։ Զարգացող երկրներում մեծածախ վաճառքի դեպքում մեկ դեղաչափի արժեքն է 0,46-0,86 ԱՄՆ դոլար։ ԱՄՆ-ում մեկ բուժման կուրսն արժե ավելի քիչ քան 25 ԱՄՆ դոլար։

Կիրառությունը բժշկության մեջ
----------------------------

### Թունավորում

Ակտիվացված ածուխն օգտագործվում է բազմաթիվ բերանացի թունավորումների ժամանակ, այդ թվում ֆենոբարբիտալով և կարբամազեպինով թունավորումները։ Սակայն այն արդյունավետ չէ մի շարք թունավորումների ժամանակ, այդ թվում․ ուժեղ թթուներ և հիմքեր, երկաթ, լիթիում, մկնդեղ, մեթանոլ, էթանոլ կամ էթիլենգլիկոլ։

Ոչ մի վերահսկվող ռանդոմիզացված հետազոտություն չի ապացուցել ակտիվացված ածուխի արդյունավետությունը, այդ պատճառով խորհուրդ չի տրվում այն հաճախակի կիրառել։ Գյուղատնտեսության մեջ կիրառվող պարարտանյութերով և դափնեվարդի (oleander) սերմերով թունավորման ժամանակ կատարված հետազոտությունները չեն ապացուցել ակտիվացված ածուխի արդյունավետությունը։

### Աղեստամոքսային համակարգի ախտահարումներ

19-րդ դարում Անգլիայում վաճառվում էին փայտածուխի թխվածքաբլիթներ որպես փորափքանքի դեմ դեղամիջոց։

Շատ երկրներում ակտիվացված ածուխի դեղահաբերն ու պատիճներն օգտագործվում են որպես փորլուծության, փորափոքանքի և ստամոքսի գրգռվածության դեմ դեղամիջոց։ Իրինոտեկան ստացող քաղցկեղով հիվանդ անձանց շրջանում կատարված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ակտիվացված ածուխն ունի որոշակի արդյունավետություն փորլուծության դեմ պայքարում։ Այն կարող է վատացնել որոշ դեղամիջոցների ներծծումն աղեստամոքսային համակարգից հանգեցնելով դրանց արդյունավետության նվազեցմանը, մասնավորապես կարող է ազդել կղանքի գվայակի թեստի արդյունքների վրա։ Ակտիվացված ածուխն օգտագործվում է նաև հիվանդին ռենտգենոգրաֆիայի նախապատրաստելու համար, նվազեցնելով ստամոքսի գազային պարունակությունը այն բարելավում է լյարդի, ենթաստամոքսային գեղձի և երիկամային քարերի տեսանելիությունը։ Փայտածուխով թխվածքաբլիթները վաճառվել նաև որպես տնային կենդանիների խնամքի միջոց։

### Այլ

Պնդումներն այն բանի մասին, որ ակտիվացված ածուխը նպաստում է ատամների սպիտակեցմանը, խումհարության վերացմանը և փորափքանքի կանխարգելմանը, գիտականորեն ապացուցված չեն։

Կողմնակի ազդեցություններ
------------------------

Դեղորայքի ոչ ճիշտ կիրառումը (օրինակ թափանցումը թաքեր) կարող է հանգեցնել շնչառական ուղիների ասպիրացիայի, ինչը շտապ բժշկական օգնության բացակայության պայմաններում կարող է հանգեցնել մահվան։ Ակտիվացված ածուխի օգտագործումը հակացուցված է թթուներով, հիմքերով կամ նաֆթային պրոդուկտներով թունավորման դեպքում։

Ազդեցության մեխանիզմ
--------------------

Թունավորման կասկածի դեպքում բուժանձնակազմը դեղամիջոցն օգտագործում է կամ անմիջապես դեպքի վայրում կամ վերականգնողական բաժանմունքում։ Այն հազվադեպ օգտագործվում է հեմոպերֆուզիայի ժամանակ արյան միջից թունավոր նյութերի հեռացման համար։ Ակտիվացված ածուխը ներկայումս համարվում է ամենանախըտրելի դեղամիջոցը բազմաթիվ թունավորումների բուժման համար, իսկ այնպիսի եղանակներ ինչպիսիք են արհեստական փսխումը ներկայումս կիրառվում են շատ հազվադեպ։

* Այն կապվում է թունավոր նյութերի հետ վատացնելով աղեստամոքսային համակարգից դրանց ներծծումը։ Կարող է ավելացվել դարձելի կապում կաթարտիկի, օրինակ՝ սորբիտոլի օգտագործման միջոցով։
* Այն խաթարում է որոշ դեղերի և/կամ դրանց մետաբոլիտների էնտերոհեպատիկ և էնտերոէնտերիկ շրջանառությունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  "Charcoal, Activated". The American Society of Health-System Pharmacists. Արխիվացված from the original on 2016 թ․ դեկտեմբերի 21. Retrieved 2016 թ․ դեկտեմբերի 8.
2. 1 2 3  *WHO Model Formulary 2008* (PDF). World Health Organization. 2009. p. 57. ISBN 9789241547659. Արխիվացված (PDF) from the original on 2016 թ․ դեկտեմբերի 13. Retrieved 2016 թ․ դեկտեմբերի 8.
3. 1 2  Hamilton, Richart (2015). *Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition*. Jones & Bartlett Learning. p. 469. ISBN 9781284057560.
4. 1 2 3  "Charcoal, Activated". The American Society of Health-System Pharmacists. Արխիվացված from the original on 2016 թ․ դեկտեմբերի 21. Retrieved 2016 թ․ դեկտեմբերի 8.
5. ↑  Cecen, Ferhan; Aktas, Özgür. "1". *Activated Carbon for Water and Wastewater Treatment: Integration of Adsorption and Biological Treatment* (in անգլերեն). John Wiley & Sons. ISBN 9783527639458. Արխիվացված from the original on 2016 թ․ դեկտեմբերի 20.
6. ↑  Tascón, J. M. D. (2012). *Novel Carbon Adsorbents* (in անգլերեն). Elsevier. p. 640. ISBN 9780080977447. Արխիվացված from the original on 2016 թ․ դեկտեմբերի 20.
7. ↑  "WHO Model List of Essential Medicines (19th List)" (PDF). *World Health Organization*. April 2015. Արխիվացված (PDF) from the original on 2016 թ․ դեկտեմբերի 13. Retrieved 2016 թ․ դեկտեմբերի 8.
8. ↑  "Charcoal, Activated". *International Drug Price Indicator Guide*. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 13.
9. ↑  Hamilton, Richart (2015). *Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition*. Jones & Bartlett Learning. p. 469. ISBN 9781284057560.
10. 1 2 3  "Charcoal, Activated". *The American Society of Health-System Pharmacists*. Արխիվացված from the original on 2014 թ․ մայիսի 22. Retrieved 2014 թ․ ապրիլի 23.
11. ↑  Eddleston M, Juszczak E, Buckley NA, և այլք: (2008). "Multiple-dose activated charcoal in acute self-poisoning: a randomised controlled trial". *Lancet*. **371** (9612): 579–87. doi:10.1016/S0140-6736(08)60270-6. PMC 2430417. PMID 18280328.
12. ↑  Rolland, Jacques L. (2006). *The Food Encyclopedia: Over 8,000 Ingredients, Tools, Techniques and People*. Robert Rose. p. 148. ISBN 0-7788-0150-0.
13. ↑  Stearn, Margaret (2007). *Warts and all: straight talking advice on life's embarrassing problems*. London: Murdoch Books. p. 333. ISBN 978-1-921259-84-5. Արխիվացված from the original on 2017 թ․ սեպտեմբերի 10. Retrieved 2009 թ․ մայիսի 3.
14. ↑  Michael M, Brittain M, Nagai J, և այլք: (Nov 2004). "Phase II study of activated charcoal to prevent irinotecan-induced diarrhea". *J Clin Oncol*. **22** (21): 4410–7. doi:10.1200/JCO.2004.11.125. PMID 15514383.
15. ↑  Brooks, JK; Bashirelahi, N; Reynolds, MA (September 2017). "Charcoal and charcoal-based dentifrices: A literature review". *Journal of the American Dental Association (1939)*. **148** (9): 661–670. doi:10.1016/j.adaj.2017.05.001. PMID 28599961.
16. ↑  "Can activated charcoal help with hangovers?". *WebMD* (in անգլերեն). Retrieved 2019 թ․ մարտի 13.
17. ↑  Elliott C, Colby T, Kelly T, Hicks H (1989). "Charcoal lung. Bronchiolitis obliterans after aspiration of activated charcoal". *Chest*. **96** (3): 672–4. doi:10.1378/chest.96.3.672. PMID 2766830.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | KEGG · UNII |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 95031505 |

 |