recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Ալոճ փոքրատերև** |
| Ալոճ փոքրատերևԱլոճ փոքրատերև |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Վարդազգիներ (Rosaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Խնձորայիններ (Maloideae) |
| **Ցեղ** | Ալոճենի *(Crataegus)* |
| **Տեսակ** | **Ալոճ փոքրատերև** *(C. microphylla)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Crataegus microphylla***K.Koch, 1853 |

**Սզնի, ալոճ փոքրատերև** (լատ.՝ Crataegus microphylla), վարդազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

2-2,5 մ բարձրությամբ, մոխրագույն կեղևով, փոքրաթիվ բարակ փշերով թուփ է։ 1-3 սմ երկարությամբ, 1-1,8 սմ լայնությամբ տերևները, սկզբում երկու կողմից թավոտ են, հետագայում համարյա մերկ, մեծ մասամբ երկարավուն ձվաձև, հազվադեպ օվալ ատամնաձև կամ աղեղնաձև եզրով։ Ծաղկաբույլի ծաղիկները 4-10-ն են,իսկ 9-12 մմ երկարությամբ պտուղը երկարավուն էլիպսաձևից մինչև տանձանման։

Տարածում
--------

Աճում Իջևանի (Կիրանց, Ոսկեպար, Շամլուղ, Ախտալա) և Զանգեզուրի (Ներքին Հանդ, Վերին Խոտանան) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Արևմտյան Նախակովկասում, Արևմտյան և Արևելյան Անդրկովկասում, Նախիջևանում, Թալիշում Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Բույսը աճում է ստորին լոռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 800-1200 մ բարձրությունների վրա, անտառի եզրին։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, որի տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի կարմիր գրքի առաջին հրատարակչության մեջ ընդգրկված չէր։ Էնդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Crataegus microphylla
* EoL: 635094
* EUNIS: 180335
* GBIF: 3015544
* GRIN: 12120
* iNaturalist: 143914
* IPNI: 723799-1
* Plant List: rjp-1681
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:723799-1
* Tropicos: 27804302

 |

 |
Սալոնային արվեստի օրինակ
**Սալոնային արվեստ**, անբովանդակ, արտաքնապես գեղեցիկ արվեստի հոմանիշ։ «Սալոնային արվեստ» տերմինը տարածում է գտել XIX դարի 2-րդ կեսից (հիմնականում կիրառվում է կերպարվեստի, սակավ՝ այլ տարածական արվեստերի, ինչպես և գրականության ու երաժշտության վերաբերյալ)։ Սկզբնական շրջանում վերաբերել է արվեստի այն գործերին, որ հովանավորել է Փարիզի Սալոնի ժյուրին, ընդունել բուրժուական հասարակությունը, խրախուսել իշխանությունները։ Ավելի ուշ, ընդգրկելով «սալոն» բառի այլ բացասական նրբերանգներ, տերմինը դարձել է արվեստի մեջ այն ամենի անվանումը, ինչը նախորոշված է քաղքենիական ճաշակը բավարարելու համար և իսկական գեղարվեստական արժեքների սպեկուլյատիվ նմանակում է։ Կապիտալիզմի ամրապնդման շրջանում սկզբնավորված սալոնային արվեստը մշտապես ձգտում է բավարարել արվեստի «սպառողների» ընդարձակված շրջանակի՝ քաղքենիների՝ գեղեցիկի մասին պատկերացումները, իդեալականացնում է նրանց հոգուն մոտ կերպարները, արվեստական, հաճախ սեթևեթ հուզավառությամբ գրգռում նրանց զգացումները, հրապուրում բնօրինակի «ստուգությամբ» կամ, հակառակը, մոդայիկ հոսանքների սիրույն, շինծու ձևախեղում առարկայական աշխարհը, ներկայացնելով որպես ճանաչված ճաշակի չափանմուշ։ Միաժամանակ սալոնային արվեստը ձգտում է ուղղություն տալ հասարակության գեղարվեստական ճաշակին, մասսայական դիտողին պարտադրել ինչ-որ հանրամատչելի նմուշ, ավելի ստույգ՝ արվեստի սուռոգատ։ Մասսայական հաղորդակցության միջոցների զարգացման, սալոնային արվեստի գործերի բազմապատիկ վերատպության պայմաններում այդ արվեստը ստանդարտացվել է, XX դարի կեսերից վերածվել բուրժուական մշակույթի ընդհանուր վիճակը արտահայտող «մասսայական մշակույթի» բաղադրամասի։ Սալոնային արվեստի արտաքին հատկանիշները (ստեղծագործական մեթոդի և արտահայտչամիջոցների էկլեկտիզմ, միտումնավոր էֆեկտներ, կատարողների ոճական անկայունություն՝ նրանց պրոֆեսիոնալ պարտադիր վարպետությամբ հանդերձ) այդ հասկացությունը դուրս են դնում որևէ ժամանակաշրջանի, որևէ ոճի կամ ուղղության սահմաններից։ Ծնունդ առնելով կլասիցիզմի և ռոմանտիզմի ուշ անկումային միտումները միահյուսած ակադեմիզմից, սնվելով նատուրալիզմի միջավայրում ու հաճախ միակցվելով նրան, սալոնային արվեստը կերպարվեստի հետագա ցանկացած ուղղությանը տվել է վուլգար, միաժամանակ նրբաճաշակության հավակնող մեկնակերպ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 123)։*  |
|  |
| --- |
| **Մինուարցիա կոշտածաղիկ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Մեխակազգիներ (Caryophyllaceae) |
| **Ցեղ** | **Minuartia** |
| **Տեսակ** | **Մինուարցիա կոշտածաղիկ** *(M. sclerantha)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Minuartia sclerantha***Thell. 1912 |

**Մինուարցիա կոշտածաղիկ** (լատ.՝ Minuartia sclerantha), մեխակազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

3-7 սմ բարձրությամբ միամյա բույս է։ Ծաղկակիցների և բաժակաթերթերի ջղերը ծածկված են բյուրեղային վահանակներով։ Ծաղկակիցները կարթանման ներս թեքված են և ունեն ծաղկաբույլի փնջերին հավասար կամ մի փոքր ավելի մեծ երկարություն։ Բաժակը հիմքում ունի հատված կամ սապատ։ Պսակաթերթերը չկան կամ ռեդուկցված են։ Տուփիկը բաղկացած է 2-3 սերմերից։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Երևանի (Գոռավան, Երասխ) և Մեղրու (Կարճևան, Նյուվադի) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Արևելյան Անդրկովկասում, Թալիշում, Անատոլիայում, Իրաքում և Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 550-900 մ բարձրությունների վրա, ավազների վրա, չոր լանջերին, անապատում, կիսաանապատում, ֆրիգանանման բուսականության մեջ։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում՝ մայիս-հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի են երկու պոպուլյացիաներ։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, իսկ բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Աճում է յուրացվող տարածքներում։ Կարմիր գրքի առաջին հրատարակությամ մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Minuartia sclerantha* | 
* GBIF: 3811279
* iNaturalist: 837251
* IPNI: 155655-1
* NCBI: 2487310
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:155655-1
* Tropicos: 6300171

 |
|  |
| *Alsine sclerantha* | 
* GBIF: 3807199
* IPNI: 150744-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:150744-1

 |

 |
**Մինչամուսնական սեքս**, սեռական ակտ, որը կատարում է զույգը մինչև օրինական ամուսնությունը։ Արևմտյան երկրներում մինչամուսնական սեքսը այսօր շատ տարածված է և հանցագործություն չի համարվում։ Զույգերի մեծամասնությունը սեռական հարաբերությունների մեջ է մտնում մինչև ամուսնությունը։

Միջնադարում մինչամուսնական կամ արտամուսնական սեքսուալ հարաբերությունները հանցագործություն էին համարվում և անվանվում շնություն։ Դրանց համար սահմանված էին դրամական տուգանքներ և անգամ մահապատիժ։ Անբարոյական էր համարվում նաև երեխայի ծնունդը մինչև ամուսնություն, իսկ այն դեպքում, երբ հղի կինը ամուսնանում էր, հարսանիքը անցկացվում էր արագ և աննկատ՝ առանց հարսանեկան հանդիսավորության։

Շարիաթի օրենքները (Ղուրան 24:2) նախատեսում էին 100 հարված պատիժ մինչամուսնական սեքսի համար։

Միջին Արևելքում, որտեղ գործում են շարիաթի խիստ օրենքները, մինչամուսնական սեքսը արգելված է։ Սաուդյան Արաբիայում դրա համար կարող են անգամ քրեական գործ հարուցել։ Եմենի և Պակիստանի շատ պրովինցիաներում տեղի դատարանները կարող են մահապատժի ենթարկել աղջկան, իսկ տղամարդուն՝ մտրակով հարվածներին։ Եթե կինը պատահաբար հղիանում է, ապա, որպես կանոն, արագ ամուսնանում է կոնֆլիկտից խուսափելու համար։

Արևմտյան քաղաքակրթության մշակույթում, որտեղ դեռ դատապարտվում են մինչամուսնական սեռական հարաբերությունները, այն մարդկանց մոտ, որոնք զբաղվում են սեքսով, կարող է առաջանալ «Տրիստանի և Իզոլդայի սեքսուալ կոմպլեքսը», որի ժամանակ, մարդ զգում է միաժամանակ և մեղավորություն, և հաճույք։

Անվտանգ սեքսի պրակտիկա
----------------------

Բժիշկները խորհուրդ են տալիս այն մարդկանց, ովքեր մինչամուսնական սեռական հարաբերությունների մեջ են մտնում, սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակումներից նախազգուշության միջոցներ ձեռնարկել։ Հետերոսեքսուալ հարաբերությունների մեջ կա նաև չպլանավորած հղիության ռիսկ։ Ամբողջ աշխարհում ծրագրեր են անցկացվում դպրոցականներին ռեպրոդուկտիվ առողջության, անվտանգ սեքսի, սեքսուալ ինքնազսպման և ծնելիության կառավարման համար։

Չամուսնացած մարդկանց մեջ սեքսուալ ակտիվության բարձրացումը կարող է բերել դեռահասային հղիությունների և վարակումների թվի բարձրացմանը։ ԱՄՆ-ում դեռահասային հղիության ցուցանիշը 1000-ից մոտ 52,1 մարդ է, ինչը զարգացած երկրների մեջ ամենաբարձր ցուցանիշն է և գրեթե չորս անգամ բարձր է Եվրամիության միջին ցուցանիշից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Geschichte des Rechts(գերմ.)
2. ↑  Frieder Leipold. Sexualität: Keuschheit als Ideal, Seite 2 // FOCUS, 14.07.2010(գերմ.)
3. ↑  Treffers PE (November 2003)։ «Teenage pregnancy, a worldwide problem»։ *Ned Tijdschr Geneeskd* (Dutch, Flemish) **147** (47): 2320–5։ PMID 14669537


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85106321 · Microsoft: 2778750047 |

 |
Մասսաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի հետազոտողները պատրաստել են փոքրիկ չափերի էլեմենտ գազային տուրբինի հիման վրա։ Միկրոսկոպիկ չափեր ունեցող տուրբինը տեղադրված է 25 ցենտանոց մետաղադրամից փոքր-ինչ մեծ չափեր ունեցող կրեմնիումային չիպի մեջ։ Փորձարկումները ցույց են տալիս, որ գազատուրբինային էլէմենտն աշխատում է համարյա 10 անգամ ավելի երկար, քան դրա էլեկտրական անալոգը։ Տուրբինի թևիկները պատրաստված են հատուկ գերկարծր նյութից, ինչը թույլ է տալիս վերջինիս պտտվել շատ մեծ արագությամբ՝ վայրկյանում 20000 պտույտ։

Ինքը՝ տուրբինը բավական բարդ միկրոմեխանիզմ է։ Այն բաղկացած է 6 իրար հետ միացված մակերևույթներիրց, որոնցից յուրաքանչյուրն իրենից ներկայացնում է ամբողջական բյուրեղ՝ բաղկացած «մի գծով շարված» ատոմներից, այդ պատճառով աչքի է ընկնում շատ մեծ ամրությամբ։ Շարժիչի մասերը պատչաստելու համար մակերևույթներից յուրաքանչյուրը յուրահատուկ մեթոդներով մշակում են՝ հանելով ավելորդ նյութերը։ Մակերևույթների միջև ընկած է տուրբինի մեխանիզմը։ Սկզբում պատրաստվում է կրեմնիումային վաֆլին, որի վրա «փորագրվում է» 80-ից 100 դետալ։ Եվս մի քանի փուլերից հետո կրեմնիումի հանգույցներից հավաքում են 10 Վատտ նոմինալ հզորություն ունեցող գազային տուրբինը։ Վառելանյութն ու օդը խառնվում են այրման փոքրիկ խցում, իսկ այրման ջերմաստիճանը հասնում է երկաթի հալման ջերմաստիճանին։ Ոչ մեծ կոմպրեսսորը մղում է օդը և ապահովում սառեցման պրոցեսը։ Օդի մի մասը ուղղվում է ոչ թե այրման խուց, այլ դրա կմախքի խոռոչները։ Գիտնականները պլանավորում են նախագծել այսպիսի էլեմենտներ նոութբուքների համար, ինչը թույլ կտա դրանք լիցքավորել շատ անգամ ավելի հազվադեպ։
**Ատելության խոսքի դեմ օրենսդրությունը Հայաստանում** ներկայացված է քրեական իրավունքի նորմերով։ Նման իրավակարգավորումները արգելում են անձի կամ անձանց խմբի նկատմամբ սեռով, ռասայով, մաշկի գույնով, էթնիկական կամ սոցիալական ծագումով, գենետիկական հատկանիշներով, լեզվով, կրոնով, աշխարհայացքով, քաղաքական կամ այլ հայացքներով, ազգային փոքրամասնությանը պատկանելությամբ, գույքային վիճակով, ծնունդով, հաշմանդամությամբ, տարիքով կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներով պայմանավորված բռնություն գործադրելու հրապարակային կոչերը, նման բռնությունը հրապարակայնորեն արդարացնելը կամ քարոզելը

Պատմություն
-----------

2020 թվականի ապրիլի 15-ին Հայաստանի Հանրապետության Ազգդային Ժողովը ընդունել է ՀՀ կառավարության կողմից ներկայացված ՀՀ քրեական օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին օրենքի նախագիծը, որով ՀՀ քրեական օրենսգրքում ավելացվել 226.2-րդ հոդվածը՝ «Բռնություն գործադրելու հրապարակային կոչերը, բռնությունը հրապարակայնորեն արդարացնելը կամ քարոզելը», համաձայն որի բռնությունը հրապարակայնորեն արդարացնելը կամ քարոզելը քրեական պատասխանատվություն է նախատեսում բռնություն գործադրելու հրապարակային կոչերի, բռնությունը հրապարակայնորեն արդարացնելու կամ քարոզելու կամ ատելության կոչերի համար։ Հոդվածը ուժի մեջ է մտել 2020 թվականի մայիսի 16-ին։

Տես նաև
-------

* Հանցագործություն ատելության հողի վրա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ քրեական օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին Կ-437-30.12.2019-ՊԻ-011 ՀՀ օրենքը (նախագիծ)
2. ↑  ՀՀ քրեական օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին Կ-437-30.12.2019-ՊԻ-011 ՀՀ օրենքի պատմություն


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ատելության խոսքն ըստ երկրի |
| --- |
|  |
| 
* Ավստրալիա (en)
* Կանադա (en)
* Ֆրանսիա
* Հայաստան
* Հնդկաստան (en)
* Լեհաստան (en)
* Միացյալ Թագավորություն (en)
* ԱՄՆ (en)

 |
|  |
| Տես նաև՝ Հանցագործություն ատելության հողի վրա |

 |
**«Հայ արվեստ» թատերախումբ**, թատերախումբ, որը ձևավորվել է Նյու Յորքում, գլխավորապես դերասան Հովհաննես Զարիֆյանի շուրջ։ Կարծիք կա, որ թատերախումբն ստեղծել են Մկրտիչ Թոփալյանը և Արտավազդ Գույումճյանը, որոնք թատերախումբ ստեղծելու միտք ունեցել են 1930 թվականի ամռանը։ Նրանք հոգացել են թատերախմբի նյութական որոշ հարցեր և ղեկավարումը հանձնել Հովհաննես Զարիֆյանին։

Ամերիկահայ թերթերից մեկը, անդրադառնալով խմբի ստեղծման փաստին, գրել է.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ասկե քանի մը ամիս առաջ հանգամանորեն ներկայացնելով ամերիկահայ թատերական բեմի ոչ մխիթարական վիճակը, զայն իր կոչումին բարձրության հասցնելու համար պետքը շեշտած էինք թատերասիրաց միության մը կազմության։ Այժմ ուրախությամբ կլսենք որ կարգ մը թատերասերներ սրտացավ հետաքրքրությամբ իրարու մոտ եկած ու համակամ որոշումով կազմած են «Հայ արվեստի թատերախումբը», ղեկավարությամբ Հ. Զարիֆյանի»։ |  |

Ներկայացումներ
--------------

Թատերախմբի բեմադրած առաջին ներկայացումը եղել է Լևոն Շանթի «Ինկած բերդի իշխանուհին» ստեղծագործությունը։ Ըստ ժամանակակիցների վկայությունների` բեմադրությունը դրական արձագանք է ունեցել, արժանացել մի շարք թատերախոսականների։ Չնայած այս ստեղծագործությունը բազմաթիվ անգամներ բեմադրված է եղել ամերիկահայ գաղութում, սակայն դրա դրական ընդունելությունն առավելապես նպատակ է ունեցել քաջալերել նորաստեղծ թատերախմբին։

Թատերախմբի երկրորդ ներկայացումը Ժանին Մեյի «Արկածախնդրություն» դրաման էր, որին ժամանակի մամուլն արձագանքել է իբրև «Զարիֆյանի կողմից հիմնականում հայ կյանքը ներկայացնող ինքնուրույն գործեր բեմադրելու փորձ»։

Խումբը իր երրորդ ներկայացումը տվել է նոյեմբերի 16-ին, որը եղել է Անիթա Լուսի «Բամբասանք» կատակերգության բեմադրությունը, որը մամուլի կողմից համարվել է խմբի ամենահաջողված ներկայացումը։ Այս բեմադրությանը մասնակցել են Զարիֆյան ամուսինները։

Ֆինանսական խնդիրներ և փակում
----------------------------

Ժամանակի մամուլի վկայություններից պարզ է դառնում, որ թատերախումբն ունեցել է ֆինանսական խնդիրներ և կարիք է ունեցել աջակցության։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Որքան լավ կլիներ, եթե «Հայ արվեստ» թատերախումբը իր թիկունքում ունենար նյութապես ապահով մի հովանավորող մարմին։ Ժամանակն է, որ ստեղծվի նման մի մարմին և հնարավորություն տա վարձատրելու խաղացողներին։ Վարձատրել և նոր միայն պահանջել լավագույն դերակատարում, մի իրավիճակ, ուր գտնված է կովկասահայ բեմը, հայության տալով Աբելյանի, Զարիֆյանի, Արմենյանի, Սևումյանի և անոնց նման սիրված դերասաններ։ |  |

«Հայ արվեստ» թատերախումբը գործել է երեք ամիս միայն` 1930 թվականի սեպտեմբերից մինչև նույն թվականի նոյեմբերի վերջ։ Ըստ Զարիֆյանի` թատերախումբը 1930 թվականի դեկտեմբերից արդեն գոյություն չի ունեցել։

Այս թատերախմբի քայքայումից հետո Հովհաննես Զարիֆյանը համագործակցություն է փնտրել Ամերիկայում գործող մի շարք այլ թատերախմբերի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գ. Ստեփանյան, Ամրիկահայ թատրոնի պատմություն, Երևան, 2008, էջ 168-181
2. ↑  «Հայաստանի կոչնակ», 1930, համար 41
3. ↑  «Հայրենիք», 1930, սեպտեմբերի 26
4. ↑  «Հայաստանի կոչնակ», 1930, համար 49
5. ↑  «Հայաստանի կոչնակ», 1930, համար 45
6. ↑  ԵՉԳԱԹ, Հովհ. Զարիֆյանի ֆոնդ
**«Հայ բարերարների ճեմուղի»**, հուշահամալիր Երևանի Կենտրոն համայնքում, Օղակաձև զբոսայգում՝ Նալբանդյան, Խանջյան և Իսահակյան փողոցների հատվածում, Միքայել Նալբանդյանի հուշարձանի հետնամասում։ Ներառում է հայ բարերարի հավաքական կերպարը խորհրդանշող հուշակոթող և անհատ բարերարներին նվիրված հուշարձաններ։ Հիմնադրվել է 2010 թվականին, բացումը տեղի է ունեցել 2012 թվականին։

Հեղինակ
-------

* Քանդակագործ՝ Ֆերդինանդ Առաքելյան

Պատմություն
-----------

Ճեմուղու մուտքի հուշակոթողը
Հիմնադրվել է ՀՀ կառավարության 2010 թվականի օգոստոսի 12-ի որոշմամբ։ Աշխատանքներն ավարտվել են երկու տարի անց։ Հուշակոթողի տեղադրումն իրականացվել է Հայաստանի Հանրապետության սփյուռքի նախարարության նախաձեռնությամբ։

Բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 2012 թվականի հոկտեմբերի 20-ին։ Մասնակցել են Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը, ՀՀ սփյուռքի նախարար Հրանուշ Հակոբյանը, Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության նախագահ Պերճ Սեդրակյանը, հեղինակ Ֆերդինանդ Առաքելյանը, բարձրաստիճան այլ հյուրեր և երևանցիներ։ Ողջույնի խոսք է ասել Հրանուշ Հակոբյանը։ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի ուղերձն է հղել Անուշավան եպիսկոպոս Ժամկոչյանը։ Ներկա պաշտոնյաները, ինչպես նաև Գալուստ Գյուլբենկյանի և Ալեք Մանուկյանի անվան դպրոցների աշակերտները կտրել են ճեմուղու ժապավենը։ Արարողությունն ուղեկցվել է ազգային երաժշտական կատարումներով։

Քանդակներ
---------

##### Հուշակոթող

Հուշակոթողը խորհրդանշում է հայ բարերարի հավաքական կերպարը։

##### Բարերարների հուշարձաններ

* Ալեքսանդր ՄանթաշյանցԱլեքսանդր Մանթաշյանց
* Պողոս ՆուբարՊողոս Նուբար
* Հովհաննես ԼազարյանՀովհաննես Լազարյան
* Միքայել ԱրամյանցՄիքայել Արամյանց
* Գալուստ ԿյուլպենկյանԳալուստ Կյուլպենկյան
* Ալեք ՄանուկյանԱլեք Մանուկյան

Աղբյուրներ
----------

* Օղակաձև այգում բացվել է Հայ բարերարների ճեմուղի
* «Հայ բարերարների ճեմուղին» հանդիսավորապես բացվեց Օղակաձև այգում
**Նախիջևանի բժշկական քոլեջ** (ադրբ.՝ Naxçıvan Tibb Kolleci), պետական բժշկական ուսումնական հաստատություն Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության մայրաքաղաք Նախիջևանում։

Տեղադրություն
-------------

Բժշկական քոլեջը տեղակայված է Նախիջևան քաղաքի Նիզամի Գյանջևի փողոցում գտնվող թիվ 32 շենքում։

Պատմություն
-----------

Նախիջևանի բժշկական քոլեջը ստեղծվել է 1931 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Խորհրդային Ադրբեջանի ժողովրդական կոմիսարների խորհուրդի կողմից։ Մինչև 1945 թվականը կոչվում էր ֆելդշերական դպրոց։

Մինչև 2016 թվականը Նախիջևանի բժշկական քոլեջն արդեն ավարտել են 8131 ուսանող։

2008 թվականին քոլեջի շենքը հիմնանորոգվել է և շահագործման հանձնվել 2018 թվականի սեպտեմբերի 13-ին։ Հանդիսավոր վերաբացմանը մասնակցել է Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն Մեջլիսի նախագահ Վասիֆ Թալիբովը։

Կրթական ուղղվածություն
----------------------

Բժշկական քոլեջում պատրաստվում են առողջապահության ոլորտի համար կադրեր բժշկական հինգ մասնագիտություններով՝ 

1. բուժական գործ
2. դեղագործություն
3. քույրական գործ
4. մանկաբարձական գործ
5. ստոմատոլոգիա, օրթոպեդիա։

Վերաբացումից հետո քոլեջում սովորում է ավելի քան 700 ուսանող, որոնց դասավանդում են շուրջ 140 դասախոսներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Նախիջևանի բժշկական քոլեջի մասին տեղեկատվություն nakhchivan.az կայքում Archived 2020-05-01 at the Wayback Machine. (արխիվացված)։ (ռուս.)
2. ↑  Нахчыванский Медицинский колледж․ (արխիվացված)։ (ռուս.)
3. ↑  Նախիջևանի բժշկական քոլեջի մասին։(ադրբ.)
4. 1 2  Сдано в эксплуатацию здание Нахчыванского медицинского колледжа․ (արխիվացված)։ (ռուս.)
**Ժոել Պոմրա** (ֆր.՝ Joël Pommerat, փետրվարի 28, 1963(1963-02-28), Ռոան), ֆրանսիացի դրամատուրգ և ռեժիսոր, հեդլայներ, որը դարձել է Ավիոնի 2006 թվականի փառատոնի իսկական սենսացիան. այստեղ ներկայացվել են նրա երեք գործերը` «Կարմիր գլխարկը» (Le petit Chaperon rouge), «Դեպի աշխարհ» (Au monde) և «Առևտրականներ» (Les marchands):

1990 թվականին նա ստեղծել է սեփական թատերախումբը, որն անվանել է «Կոմպանի Լուի Բրույար»։

Վերջինս բեմադրում է Ժոել Պոմրայի պիեսներից տարեկան գոնե մեկը, սակայն չունի սեփական տարածք, դրա ներկայացումները բեմադրվում են Ֆրանսիայի տարբեր քաղաքների բեմերում։

Այսպես, «Բևեռները» (1995) ներկայացվել են Օվերնի Ազգային դրամատիկական կենտրոնում, «Իմ ընկերը» (2001)` Պարի Վիլետ թատրոնում, «Ի՞նչ ենք մենք արել» պիեսը` Նորմանդիայի ազգային դրամատիկական կենտրոնում, «Դեպի աշխարհ» (2004) և «Առևտրականները» (2006)` Ստրասբուրգի ազգային թատրոնում, «Կարմիր գլխարկը»` Բրետնիյիի թատրոնում, «Մեկ ձեռքովը» (2005)` Տիոնվիլի դրամատիկական կենտրոնում։

2004 թվականին «Դեպի աշխարհ» ներկայացման հաջողության շնորհիվ «Կոմպանի Լուի Բրույարը» հանդես է եկել բազմաթիվ հյուրախաղերով և այսօր դարձել է ժամանակակից դրամատուրգիայի հետ աշխատող ֆրանսիական ամենապահանջված խմբերից մեկը։

2006 թվականին Պոմրայի միանգամից երեք ներկայացումներ` «Դեպի աշխարհ», «Կարմիր գլխարկ» և «Առևտրականները», ցուցադրվել են Ավինյոնի 60-րդ փառատոնի շրջանակներում։

2007 թվականին «Կոմպանի Լուի Բրույարը» երեք տարով դարձել է Պիտեր Բրուկի կողմից ղեկավարվող Բուֆ դյու Նոր թատրոնի ռեզիդենտ, որի բեմում 2007 թվականի հոկտեմբերին բեմադրվել է «Ես դողում եմ» նոր ներկայացումը, որը «Le Monde»-ի թատերական սյունակագիր Ֆաբիեն Դարժի կողմից անվանվել է ռեժիսորի ավարտուն աշխատանք։

Պարգևներ
--------

* 2007 թվականին Պոմրան «Առևտրականները» պիեսի համար արժանացել է Գրան պրիի` դրամատուրգիայի ոլորտում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ժոել Պոմրան ՄԳԱԹ-ի կայքում(ռուս.)
2. ↑  Жоэль Помра - Торговцы


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 1560455416061 · BNE: XX5718075 · BNF: 14657237c · GND: 1047610612 · ISNI: 0000 0001 2122 6365 · LCCN: no2006126690 · NDL: 01233193 · NKC: xx0244976 · NSK: 000457490 · NTA: 32896557X · NUKAT: n2012172356 · SUDOC: 075755017 · VIAF: 17485412 · WorldCat VIAF: 17485412 |

 |

 |
**Լորենցո Գիբերտի** (իտալերեն՝ Lorenzo Ghiberti, 1378[…], Ֆլորենցիա - դեկտեմբերի 1, 1455, Ֆլորենցիա), 15-րդ դարի քանդակագործ, ապրել է Ֆլորենցիայում։ Արհեստի հիմունքները ուսումնասիրել է ոսկերչական արհեստանոցում է ուսումնասիրել։ Ռելիեֆի հայտնի վարպետներից մեկը։

Գիբերտիի արվեստում երևում է նրա ձգտումը դեպի իրատեսություն։ Նրա ամբողջ ստեղծագործական կյանքն նվիրված է գեղանկարչական հոյակերտ գեղազարդային ռելիեֆի ստեղծմանը։ Գիբերտիի հիմնական ստեղծագործությանները նախատեսվում էին Ֆլորենցիական բապտիստերիայի ձևավորման համար։ Երբ հյուսիսային դարպասի համար մրցույթ հայտարարվեց, Գիբերտին գրավեց առաջին տեղը (1401 թ.), որի վրա աշխատեց քսան տարուց ավելի (1404-1424 թթ.)։ Դուռը կազմված է քսանութ ռելիեֆային կոմպոզիցիաներից, որոնք կերտված էին կրոնական սյուժեով և ներգծվում էր քառատերև շրջանակներում, ինչը դեռևս առնչվում է գոթական արվեստի հետ։ Ընդհանուր լուծման գեղազարդումը ընդգծում է կոմպոզիցիաների գալարուն ներքին ռիթմերը։

Գիբերտիի աշխատանքներից է նաև մկրտարանի արևելյան դռները(1425-1452 թթ.), որոնք ունեն այլ բնույթ և դարձան Ֆլորենցիայի տեսարժան կոթողներից մեկը։ Տեսնելով Գիբերտիի աշխատանքը Միքելանջելոն բարձր է գնահատել և այն անվանել է «Դրախտի դռներ»։ Գոթական մանր կվադրիֆոլների փոխարեն այդ դռները զարդարվում են ուղղանկյուն դաշտերում ամփոփված տասը մեծ բազմապատկեր ռելիեֆներով,որոնք հիշեցնում են պազմապլան բարդ գեղանկարչական կոմպոզիցիաներ («Սողոմոն թագավորի այցը Սաբայի թագուհուն»)։

Կերպարների քնարական գեղեցկությունը, պատկերների համամասնությունների ճշտությունը, ձևերի ու գծերի աշխույժ նրբագեղությունը, բնանկարային և ճարտարապետական ֆոների հարստությունը շրջանակաման բուսական զարդարանքի կազմում են նոր, իրատեսական արվեստի միասնական համակառույցը։

Գիբերտին զբաղեցրել է հեղինակավոր տեղ Ֆլորենցիայի քանդակագործներրի շարքում։ Հետագայում Իտալական վերածննդի մեծերից մեկը Դոնատելլոն, իր առաջին քայլերը արեց Գիբերտիի արհեստանոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2  Lorenzo Ghiberti
3. 1 2  *Swartz A.* Lorenzo Ghiberti — 2007.
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118539086 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. ↑  Union List of Artist Names — 2017.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists · Find A Grave · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Իտալացիների կենսագրական բառարան · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10020757 · BIBSYS: 90356203 · BNC: a19335866 · BNE: XX1283871 · BNF: 14974694h, 12166076j · CiNii: DA04095778 · GND: 118539086 · ICCU: BVEV001368 · ISNI: 0000 0001 1644 873X · LCCN: n78096136 · NKC: jcu2010569774 · NLA: 35121504 · NLG: 219875 · NLP: A12705548 · NTA: 06880203X · NUKAT: n99002839 · SUDOC: 030194598 · VIAF: 54188431 · ULAN: 500006531 · WorldCat VIAF: 54188431 |

 |

 |
**Մարտակերտի ազատագրման ռազմական գործողություն**, տեղի է ունեցել 1993 թվականի հունիսի 26-27–ին։ Քարվաճառի ռազմական գածողությունից հետո, երբ ջախջախվել է ադրբեջանական զինուժի Լաչին-քելբաջարյան խմբավորումը, ՊԲ հրամանտարությյունը ձեռնամուխ է եղել Մարտակերտի ազատագրման ռազմական գործողության մշակմանն ու նախապատաւստմանը։ Կարճ ժամանակամիջոցում իրականացվել է ուժերի և միջոցների վերախմբավարում։ Հակառակորդի ուշադրությունը շեղելու նպատակով պլանավավել է մի քանի ուղղություննեավ հարձակողական զործողություններ ձեռնարկել միաժամանակ։ Մարտակերտ քաղաքի մոտ կենտրոնացվել են Մարտակերտի, Ասկերանի, Մարտունիի, Շուշիի ՊՇ-ներից ընտրված հարվածային մի քանի ստորաբաժանումներ, կենտանական ուղղության զորամասեր և ՀՀ մի շարք կամավորական ջոկատներ։

Հունիսի 2-րդ կեսին հաջողությամբ իրականացնելով մարտական խնդիրները՝ հայկական ուժերը գրավել են մարտավարական կարևորության մի քանի բարձունքներ ու բնագծեր։ Մարտակերտի հարավարևելյան հատվածում գործող ղարաբաղյան զորամիավորումները, հակառակորդին զգալի կորուստներ պատճառելով, Խրամորթ և Փափրավենդ գյուղերի ուղեգծում դուրս են եկել Աղդամ-Մարտակերտ ճանապարհի բնագիծը։ ՊԲ-ի ստորաբաժանումնեփ գործադրվող ճնշմանը դիմագրավելու համար հակառակորդը հունիսի 26-ին մարտի մեջ է մտցրել նաև մարտական ինքնաթիռներ։ Սակայն ՊԲ մարտիկները խփել են մեկ ինքնաթիռ և տևական ու համառ մարտերից հետո ազատագրել հեռուստաաշտարակի և «Պուշկենյալ» բարձունքները։ Ստանալով դիրքային առավելություն՝ հաջողվել է հակառակորդին դուրս շպրտել Մարտակերտ քաղաքից և այդ ուղղությամբ գործող հարվածային ուժերը դուրս բերել Խրամորթ-Բոյահմեդլի–Փափրավենդ-Մարտակերտ-Մատաղիս բնագիծ։

Հունիսի 27-ին ՊԲ ստորաբաժանումները մտել են Մարտակերտ և, հունիսի 28-ին ազատագրելով քաղաքը, անցել են գերիշխող բարձունքների ու հիմնական ճանապարհների պաշտպանությանը և հարակից բնակավայրերի ազատագրմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ.1988-1994, Ե. ՀՀՀ, 2004, էջ 467։


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
ԼՂՀ Մարտակերտի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Մարտակերտ** |
|  |
| Գյուղեր | Աղաբեկալանջ • Այգեստան (Վերին Չայլու) • Անձավներ • Առաջաձոր • Գառնաքար • Գետավան • Գյունեյփայա Ներքին • Դաշտագլուխ • Դաստակերտ • Դրմբոն • Զագլիկ • Զարդախաչ • Թալիշ • Թբլղու • Լենինավան • Լևոնարխ • Խնկավան • Ծաղկաշեն • Ծաղկունք • Ծմակահող • Կարմիրավան • Կիչան • Կոճողոտ • Կուսապատ • Հաթերք • Հայադ • Հայկաջուր • Հարությունագոմեր • Հացավան (Յարմջա) • Հովտաշեն • Ղազանչի • Ղազարահող • Ճանկաթաղ • Ճրագ • Մաղավուզ • Մանիքլու • Մատաղիս • Մարալյան Սարով • Մարաղա • Մեծշեն • Մեհմանա • Մոխրաթաղ • Նարեշտար • Ներքին Հոռաթաղ • Ներքին Չայլու • Նոր Այգեստան • Նոր Կարմիրավան • Նոր Հայկաջուր • Նոր Ղազանչի • Նոր Մարաղա • Նոր Ջրաբերդ • Նոր Սեյսուլան • Շահմասուր • Չափար • Չլդրան • Պողոսագոմեր • Ջրաբերդ • Սեյսուլան • Վաղուհաս • Վանք • Վարդաձոր • Վարնկաթաղ • Վերին Հոռաթաղ • Տոնաշեն • Քմքաձոր • Քոլատակ • Օրթա Գյունեյփայա | Հադրութի շրջանը ԼՂՀ քարտեզին |

 |
Ստյուարտների տոհմական զինանշանը
Անգլիայի զինանշանը Ստյուարտների օրոք
**Ստյուարտներ** (անգլ.՝ Stuart, Stewart), թագավորական դինաստիա Շոտլանդիայում (1371-ից), ապա և Անգլիայում (1603 -1649, 1660 - 1714)։ Սերում են շոտլանդական հայտնի տոհմից, որի ներկայացուցիչները XII դ. զբաղեցրել են արքայական կառավարչի՝ ստյուարտի (այստեղից էլ դինաստիայի անվանումը) պաշտոնը։

Շոտլանդիայի թագավոր Հակոբ IV Ստյուարտը (թագավոր 1488 - 1513) ազգակցական կապեր է հաստատել Թյուդորների անգլիական դինաստիայի հետ։ Նրա թոռը՝ շոտլանդական թագուհի Մարի Ստյուարտը, 1587-ին մահապատժի է ենթարկվել Անգլիայի թագուհի Եղիսաբեթ I Թյուդորի դեմ դավադրության մեղադրանքով։

Նրա որդին՝ Շոտլանդիայի թագավոր Հակոբ VI-ը Եղիսաբեթ I-ի կտակով դարձել է Անգլիայի, Շոտլանդիայի և Իռլանդիայի թագավոր՝ Հակոբ I անունով (թագավոր 1603 - 1625)։ Հակոբ I-ի և նրա որդու՝ Չարլզ I-ի (թագավոր 1625 - 49) միահեծան բռնապետական քաղաքականությունն առաջ է բերել հեղափոխական ճգնաժամ։ Անգլիական բուրժուական հեղափոխության ժամանակ (1640 - 1660) Չարլզ I-ը մահապատժի է ենթարկվել, Անգլիան հռչակվել է հանրապետություն։

1660-ին Ստյուարտները վերահաստատվել են Անգլիայի գահին (Չարլզ II, թագավոր 1660 - 85)։ Չարլզ II-ի հաջորդը՝ Հակոբ II (թագավոր 1685 - 88), գահընկեց է արվել պետական հեղաշրջմամբ (այսպես կոչված՝ «Պանծալի հեղափոխություն»)։ Գահը գրավել է Վիլհելմ III Օրանացին (թագավոր 1689 - 1702), որը կառավարել է կնոջ՝ Հակոբ II-ի դուստր Մարի II Ստյուարտի հետ (թագուհի 1689 - 94)։ Աննա Ստյուարտի (թագուհի 1702 - 14) մահից հետո գահն անցել է Հանովերյան դինաստիային, որը հեռավոր ազգակցություն ուներ Ստյուարտների հետ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 141)։*  |
Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունը, որը ներկայում գտնվում է Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում, վարչատարածքային տեսակետից բաժանված է 8 վարչական միավորների, այդ թվում՝ 7 շրջանի և 1 քաղաքի։

Հյուսիս-արևելքում սահմանակից է Հայաստանի Հանրապետության, հարավ-արևմուտքում Իրանի Իսլամական Հանրապետության և հյուսիս-արևելքում Թուրքիայի Հանրապետության հետ։ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետություն - Հայաստանի Հանրապետություն սահմանը հանդիսանում է հայ-ադրբեջանական շփման գծի հատված և վերահսկվում է մի կողմից Ադրբեջանի զինված ուժերի, մյուս կողմից՝ Հայաստանի զինված ուժերի կողմից և հանդիսանում է փակ սահման։ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության և Իրանի միջև պետական սահմանը բաց է երկու կողմերից տեղաշարժվելու համար և հանդիսանում է հիմնական կապող միջոցը ինքնավար հանրապետության և բուն Ադրբեջանի Հանրապետության միջև։ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունը Թուրքիայի հետ ունի 7 կմ երկարությամբ փոքր սահման, որը նույնպես բաց է տեղաշարժման համար։

Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության քարտեզ
Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության վարչական միավորներն են՝

1. Բաբեկի շրջան, որի վարչական կենտրոնը Բաբեկ քաղաքն է,
2. Ջուղայի շրջան, որի վարչական կենտրոնը Ջուղա քաղաքն է,
3. Քենգերլիի շրջան, որի վարչական կենտրոնը Քիվրախ քաղաքն է,
4. Նախիջևան քաղաք (ինքնավար հանրապետության մայրաքաղաք),
5. Օրդուբադի շրջան, որի վարչական կենտրոնը Օրդուբադ քաղաքն է,
6. Սադարակի շրջան, որի վարչական կենտրոնը Հեյդարաբադ գյուղն է,
7. Շահբուզի շրջան, որի վարչական կենտրոնը Շահբուզ քաղաքն է,
8. Շարուրի շրջան, որի վարչական կենտրոնը Շարուր քաղաքն է։

Ադրբեջանի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանմամբ դե յուրե Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզի Տիգրանաշեն բնակավայրը համարվում է Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության էքսկլավը և ընդգրկված է Սադարակի շրջանի կազմում, սակայն Հայաստանի վարչատարածքային բաժանմամբ այն հանդիսանում է այդ Արարատի մարզի մաս։ Նման իրավիճակը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ ԽՍՀՄ ժամանակաշրջանում Տիգրանաշենը, որը ադրբեջանցիները անվանում են Քյարքի, հանդիսանում էր Ադրբեջանական ԽՍՀ կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության էքսկլավ և ԽՍՀՄ փլուզուման ու Արցախյան պատերազմի հետևանքով դե ֆակտո դարձավ Հայաստանի մաս։

Տես նաև
-------

1. Ադրբեջանի վարչական բաժանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության վարչական բաժանման մասին տեղեկատվություն Archived 2015-04-09 at the Wayback Machine. (արծիվացված)։(ռուս.)
Հելիոէներգետիկայի կանոնավոր հետազոտությունները Հայաստանում սկսվել են 1960-ական թվականներին՝ Հոսանքի աղբյուրների համամիութ, ԳՀԻ-ի՝ 1964 թվականին ստեղծված հայկական բաժանմունքում։ Այստեղ են արտադրվել նախկին ԽՍՀՄ-ում առաջին արևային մարտկոցները, որոնց հիման վրա կառուցվել են մինչև 10 կՎտ հզորության արևային լուսաէլեկտրակայաններ։ Ստեղծվել են 1,5, 2 և 10 կՎտ հզորությամբ բարձրջերմաստիճանային արևային վառարաններ, մշակվել է դրանցով դժվարահալ ու հատուկ նշանակության գերմաքուր նյութերի ջերմալուսասինթեգի տեխնոլոգիա։ Ստեղծվել են կիսահաղորդչային կատալիգորդների միջոցով ջրից ջրածնի ստացման արևակայանքներ։

Թեև արեգակնային տեխնոլոգիաները Հայաստանում զանգվածային կիրառում չեն ստացել, սակայն հանրապետությունում արդեն տեղակայված են տարբեր կառուցվածքային առանձնահատկություններով տասնյակ արեգակնային ջրատաքացուցիչ համակարգեր, որոնք նախատեսված են ջրի տաքացման, լողավազանների ջրատաքացման, սրահների տաքացման և հովացման համար։ Շարունակվում են լուսաէլեկտրահամակարգերի մշակումները։ 1990 թվականին Գյումրիում (Բայրոնի անվան դպրոց) ջեռուցման նպատակով տեղակայվել է խոշորագույն ինքնավար էլեկտրամատակարարման համակարգ։ ԱՊՀ երկրներից առաջինը ՀՀ-ում են իրականացվել գիտատեխնիկական աշխատանքներ՝ ցանցային լուսաէլեկտրակայան ստեղծելու ուղղությամբ։ Շուրջ 10 կՎտ հզորությամբ այս կայանը տեղադրված է Հայ-ամերիկյան առողջապահյան կենտրոնի շենքում։ Շարունակվում են ԳՀ աշխատանքները տարբեր կառուցվածքների հայելիների կիրառմամբ հզոր արեգակնային կայանների և նոր տեսակի բարձրարդյունավետ լուսաէլեկտրափոխակերպիչների մշակման ուղղությամբ։

  


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Նախիմովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Նախիմովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Нахимова), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Շախտի քաղաքում։ Անվանվել է ռուս ծովապետ, ծովակալ Պավել Ստեպանովիչ Նախիմովի (1802–1855) պատվին։ Սկիզբ է առնում Մալի նրբանցքից և ավարտվում Կապուստինի նրբանցքի հետ հատումով։ Երկարությունը 1100 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Շախտի քաղաքի Նախիմովի փողոցը սկսվում է Մալի նրբանցքից, հատում Վերխոյանսկի, Վոդոպրովոդնի, Դունդիչի նրբանցքները և ավարտվում Կապուստինի նրբանցքի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 95 շինություն։ Փողոցի երկարությունը 1100 մետր է։

Նախիմովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346506։

Փողոցն անվանվել է ռուս ծովապետ, ծովակալ Պավել Ստեպանովիչ Նախիմովի (1802–1855) պատվին։ 1822–1825 թվականներին նա շուրջերկրյա ճանապարհորդություն է կատարել «Կրեյսեր» նավով։ Մասնակցել է 1828-1829 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմին, եղել կորվետի (հետախուզական ռազմանավ) հրամանատար։ 1834 թվականից ծառայել է Սևծովյան նավատորմում։ 1853–1856 թվականների Ղրիմի պատերազմի ժամանակ, ղեկավարելով Սևծովյան նավատորմի նավախումբ, հայտնաբերել և շրջափակել է թուրքական նավատորմի գլխավոր ուժերը և, արդյունավետ օգտագործելով հրետանային միջոցները, 1853 թվականի նոյեմբերի 18-ին Սինոպի ճակատամարտում ջախջախել դրանք։ Մալախով կուրգանի առաջավոր գծերի շրջանցման ժամանակ մահացու վիրավորվել է։ Թաղված է Սևաստոպոլում, Վլադիմիրյան եկեղեցում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 8, էջ 160»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Нахимова в Шахтах
* Подробная карта Улица Нахимова, город Шахты со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс улица Нахимова, г. Шахты
**Ծանր արդյունաբերություն**, գերազանցապես արտադրամիջոցներ արտադրող արդյունաբերության ճյուղերի խումբ։ Ընդգրկում է գրեթե ամբողջ հայթայթող արդյունաբերությունն ու վերամշակող արդյունաբերության մի մասը, էլեկտրաէներգետիկան, սև և գունավոր մետալուրգիան, մեքենաշինությունն ու մետաղամշակությունը, քիմիան և նավթաքիմիական, անտառային, փայտամշակման և թաղանթանյութի-թղթի, շինանյութի, վառելանյութի արդյունաբերությունը։

Մինչխորհրդային Հայաստանում ծանր արդյունաբերություն գրեթե չի եղել, բացառությամբ պղնձի արտադրությունից։ Խորհրդային իշխանության տարիներին ծանր արդյունաբերության զարգացման նախադրյալ հանդիսացավ առաջին հնգամյակների տարիներին մի շարք էլեկտրակայանների (Երևանի, Լենինականի, Ձորագետի, Քանաքեռի և այլն) կառուցումը։ Հետագայում շարք մտան հանրապետության ծանր արդյունաբերության առաջնեկները՝ Կիրովականի (այժմ՝ Վանաձոր) քիմիական կոմբինատը, Երևանի սինթետիկ կաուչուկի, հաստոցաշինական գործարանները, Հայ էլեկտրագործարանը, Արարատի ցեմենտի-շիֆերի կոմբինատը, հիմնովին վերակառուցվեցին պղնձի արդյունաբերության Ղափանի ու Ալավերդու կոմբինատները։ Ետպատերազմյան տարիներին արագորեն զարգացան ծանր արդյունաբերության առաջատար ճյուղերը՝ մեքենաշինությունն ու մետաղամշակությունը, էլեկտրաէներգետիկան, շինանյութերի և քիմիական արդյունաբերութունը։

Հայաստանի ծանր արդյունաբերության կառուցվածքում հատկապես բարձր տեմպերով են զարգացել մեքենաշինությունը և դրա առաջատար ճյուղերը՝ էլեկտրատեխնիկական և ռադիոտեխնիկական արդյունաբերությունը, սարքաշինությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 115)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4180499-5 · Microsoft: 164790872 · NKC: ph126844 |

 |
Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության քարտեզն ըստ վարչական բաժանման
**Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Սահմանադրություն**, Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության հիմնական օրենքը, որի համաձայն պետք է կազմակերպվի ադրբեջանական իշխանությունների կողմից իշխանության իրացումը։

Նախիջևանի տարածաշրջանը Խորհրդային Ադրբեջանի կազմում է ընդգրկվել Կարսի պայմանագրիի համաձայն, որը կնքվել է 1921 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Թուրքիայի և Խորհրդային Միության միջև։

1923 թվականի հունիսի 16-ից շրջանը անվանվեց Նախիջևանի մարզ, իսկ 1924 թվականի փետրվարի 9-ից՝ Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Հանրապետություն։ 1990 թվականի նոյեմբերի 17-ին շրջանը վերանվանվեց Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետություն։

1926 թվականին ընդունվեց Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Հանրապետության սահմանադրությունը։ 1937 և 1978 թվականներին այն փոփոխվեց։

Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության սահմանադրության հիմքում դրված է Ադրբեջանի Հանրապետության սահմանադրությունը, որն ընդունվեց 1995 թվականի նոյեմբերի 12-ի հանրաքվեի միջոցով։

Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության սահմանադրությունն ամրագրում է հետևյալ հինական դրույթները՝

1. «պապհանել Ադրբեջանական պետության անկախությունը, ինքնիշխանությունն ու տարածքային ամբողջականությունը»,
2. «հիմնվելով օրենքի վրա՝ ապահովել Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության բնակչության արժանապատիվ կենսամակարդակը»,
3. «Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության սահմանադրության շրջանակներում երաշխավորել ժողովրդավարական, իրավական, խաղաղ պետության կառուցումը, պաշտպանել օրենքի գերակայությունը»։

Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության սահմանադրությունը կազմված է 6 գլուխներից, որոնք բաժանված են 50 հոդվածների։ Սահմանադրության գլուխներն են՝

1. գլուխ 1՝ ընդհանուր դրույթներ (1-ից 10-րդ հոդված),
2. գլուխ 2՝ օրենսդիր իշխանություն (11-ից 33-րդ հոդված),
3. գլուխ 3՝ գործադիր իշխանություն (34-ից 42-րդ հոդված),
4. գլուխ 4՝ դատական իշխանություն (43-ից 46-րդ հոդված),
5. գլուխ 5 (47-ից 49-րդ հոդված),
6. գլուխ 6՝ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության սահմանադրության փոփոխություններ և լրացումներ (50-րդ հոդված)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության սահմանադրության մասին տեղեկատվություն (արխիվացված)։(ռուս.)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մայրություն (քանդակ, այլ կիրառումներ)

**«Մայրություն» քանդակ**, գտնվում է Երևանում, Նոր Նորք վարչական շրջանի 2-րդ զանգվածի Մոլդովական փողոցում, «Մարդու պտղաբերության կենտրոնի» տարածքում։

Պատմություն
-----------

«Մայրություն» քանդակը ստեղծելու մտահղացումը պատկանում է «Մարդու պտղաբերության կենտրոնի» հիմնադիր և ղեկավար, բժշկական գիտությունների դոկտոր Էդուարդ Համբարձումյանին։ Ժամանակին մեծանուն քանդակագործ Երվանդ Քոչարի որդին` ռեժիսոր և նկարիչ Ռուբեն Քոչարը, Էդուարդ Համբարձումյանին ցույց է տվել 1927 թվականին Փարիզում հոր կատարած էսքիզներից մեկը, որն այս արձանը կերտելու գաղափար է տվել։ Համբարձումյանի հորդորով Ռուբեն Քոչարը ստեղծել է «Մայրություն» քանդակը, որը քանդակագործական նրա առաջին աշխատանքն է։

Քանդակի բացումը տեղի է ունեցել 2016 թվականի սեպտեմբերի 17-ին։

Հեղինակներ
----------

* Քանդակագործ՝ Ռուբեն Քոչար
* Էսքիզը՝ Երվանդ Քոչարի

Տվյալներ
--------

* Նյութը` բրոնզ
* Բարձրությունը` 2 մետր

Տես նաև
-------

* Մայրություն (քանդակ, Երևան, Հռիփսիմե Սիմոնյան)
* Մայրություն (արձանաշար, Երևան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Բացվել է Երվանդ Քոչարի էսքիզով ստեղծված «Մայրություն» քանդակը
2. 1 2  «Սովետմիությունից ո՞վ չի վիրավորված»
Կարմիրգվարդիականի անդամատոմս
**Կարմիր գվարդիա**, պրոլետարիատի զինված ուժերի կազմակերպման հիմնական ձևը Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխության նախապատրաստման ու իրականացման ժամանակ և 1918-1920 թվականների քաղաքացիական պատերազմի սկզբնական շրջանում։ Կարմիր գվարդիայի նախատիպ էին 1905-1907 թվականների հեղափոխության ժամանակ ստեղծված բանվորական մարտական դրուժինաներն ու ջոկատները։ Բանվորական զինված ջոկատները հանդես եկան 1917 թվականի Փետրվարյան բուրժուա-դեմոկրատական հեղափոխության առաջին իսկ օրերին, բոլշևիկների նախաձեռնությամբ և շարունակեցին աճել որպես բանվորական միլիցիայի ջոկատներ գործարաններում ու ֆաբրիկաներում՝ նրանց պահպանման և ինքնապաշտպանության համար։

1917 թվականի ամռանը Կարմիր գվարդիայի ջոկատներ առաջացան գրեթե բոլոր խոշոր քաղաքներում և արդյունաբերական կենտրոններում։ Պետրոգրադում կարմիրգվարդիականները ակտիվորեն մասնակցեցին ապրիլյան, հունիսյան և հուլիսյան ցույցերին։ Հուլիսյան դեպքերից հետո Կարմիր գվարդիան որոշ ժամանակով անցավ ընդհատակ, բայց նրա կազմակերպումը շարունակվում էր։ ՌՍԴԲ (բ)Կ VI համագումարիականց հետո, որը զինված ապստամբության կուրս վերցրեց, Կարմիր գվարդիան դուրս եկավ ընդհատակից և սկսեց արագորեն պատրաստվել վճռական պայքարի։ Նոր ջոկատներ կազմակերպվեցին Կոռնիչովշչինայի ջախջախման շրջանում։ Հոկտեմբերյան զինված ապստամբության նախօրեին Պետրոգրադի Կարմիր գվարդիայում հաշվվում էր 20 հազար մարդ։

Հոկտեմբերի 23-ին ընդունվեց Կարմիր գվարդիայի կանոնադրությունը, կազմակերպվեցին գլխավոր և շրջանային շտաբներ։ Կարմիր գվարդիան հասարակական կազմակերպություն էր, ստեղծվում էր կամավոր տերիտորիա-արտադրական սկզբունքով։ Պետրոգրադում Կարմիր գվարդիայի կազմակերպիչներն էին՝ Ի. Ցուրենևը (գլխավոր շտաբի նախագահ), Վ. և Ե. Տրիֆոնովները, Վ. Պավլովը, Ն. Պոդվոյսկին և ուրիշներ, Մոսկվայում՝ Ալեքսանդր Վեդերնիկովը, 0ա. Պեչեն, Ե. Ցարոսլավսկին, Վառլամ Ավանեսովը, Պ. Դոբրինինը և ուրիշներ։ Ծայրամասերում ևս Կարմիր գվարդիայի կազմակերպման մեջ վճռական դերը պատկանում էր բոլշևիկներին։ Պետրոգրադում և Մոսկվայում Կարմիր գվարդիան Հոկտեմբերյան զինված ապստամբության առաջատար ուժն էր։ Կարմիրգվարդիականները մասնակցեցին Ձմեռային պալատի գրոհին, Կերենսկի-Կրասնովի խռովությանը, Դուտովշչինայի, Կենտրոնական ռադայի ջախջախմանը՝ ապահովելով սովետական իշխանության հաղթական երթը։ «Կարմիր գվարդիականները, — գրել է Վլադիմիր Լենինը,— կատարեցին աշխատավորներին ու շահագործվողներին շահագործողների լծից ազատագրելու ամենաազնիվ ու մեծագույն պատմական գործը»։ Բանվորա-գյուղացիական կարմիր բանակի ձևավորումով՝ 1918 թվականի մարտին Կարմիր գվարդիան լուծարքի ենթարկվեց, նրա լավագույն հրամանատարական կադրերը մտան ԲԳԿԲ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 332)։*  |
«Լեյբ-հուսար գնդապետ Եվգրաֆ Վլադիմիրի Դավիդովի նկարը: Օ. Կիպրենսկու աշխատանքը

Լոսինա կամ լեգգինս, (անգլ.՝  leggings leg–ոտք բառից) տարատեսակ ձգվող տաբատներ։

Ի սկզբանե «լոսինա» են անվանվել (հնացած` սռնապան) տղամարդու տաբատների տարբեր տեսակներ` պատրաստված որմզդեղնի կաշվից, որոնք XVII դարում կիրառվել են որպես զինվորական համազգեստի տարր։ Ժամանակակից լոսինան գուլպա–զուգագուլպաների խմբին պատկանող արտադրանք է, որը կարելի է նաև հագնել զգեստի կամ կիսազգեստի համադրությամբ։

Պատմություն
-----------

Լոսինաները հենց սկզբից երևան են եկել իբրև տղամարդու տոնական շալվար և սկզբնապես պատրաստվել են որմզդեղնի կաշվից (лось` որմզդեղն**,** որտեղից էլ առաջացել է лоси́ны անունը)։ Պատրաստվել են նաև եղնիկի կաշվից, հետագայում` նաև զամշից` թավշակաշվից։ Նրանք շատ նեղ են եղել, որի պատճառով էլ հագել են խոնավ վիճակում` չորանացնելով հենց մարմնի վրա։ Դա շատ անհարմարավետ է եղել և առաջացրել է մաշկի հարվածություն։ Մասնավորապես, այդ պատճառով տուժել է Նիկոլայ I կայսրը, որը մի քանի օր տևած շքերթից հետո չի կարողացել դուրս գալ պալատից։ 

Ռուսաստանում հայտնի է եղել XVIII դարի կեսերին։ Պրուսական բանակին հետևելով` մինչև 1917 թվականը կիրառվել է որպես համազգեստի մաս։ Արդեն 1984 թվականին Ալլա Պուգաչովան հագավ այն որպես բեմական հագուստ` համադրելով սպիտակ շապիկի, մոխրագույն պիջակի, սպիտակ երկարաճիտ կոշիկի և կարմիր շարֆի հետ։ 1990–ական թվականներից այն կրկին ձեռք է բերել հանրաճանաչություն` դառնալով կանանց նորաձևության մենաշնորհային տարր։

Կիրառում
--------

Ժամանակակից լոսինաները պատրաստվում են տարբեր նյութերից` բամբակից, պոլիոմիդից, թավիշից, այդ թվում և էլաստինի հավելումով։ լոսինան հիանալի ձգում է մկանները և հաղորդում տոնուսի զգազողություն։

Սպանդեքսի և լայկրայի մանրաթելերից կարված լոսինաները անթերի են նստում մարմնի վրա, լավ ձգվում են (մինչև 4 անգամ), մաշկից դուրս են մղում խոնավությունը, մաշկը լավ օդափոխում են, դիմանում են ծանրաբեռնվածությանը և ուշ են մաշվում, ինչպես նաև չեն սահմանափակում շարժումները։ Չափազանց տարածված է եղել 1990–ական թվականներին։

Կաուչուկ ժանրի գրեթե բոլոր արտիստները, ինչպես նաև կրկեսային լարախաղները, օդային մարմնամարզիկները, գեղարվեստական մարմնամարզիկները,սպորտային մարմնամարզիկները մարզումների և մերսումների ժամանակ հաճախ էին լոսինա հագնում։ 

**Տեսականին` ըստ երկարության**

* անդրավարտիք— ոտքերի ամբողջ երկայնքով
* կապրի, բրիջի — ոտքերի ¾ մասը
* կիսավարտիք — ծնկից վերև

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Լոսինա** կատեգորիայում։ |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh97007780 |

 |
**Գլխապտույտ**, շրջապատող առարկաների կամ սեփական մարմնի թվացող պտտման և հավասարակշռության խախտման զգացողություն։ Պատճառներն են՝ անդաստակային ապարատի ախտահարումները, գլխուղեղի ուռուցքները, վնասվածքները, բորբոքումները, ակնաշարժ մկանների թերլուծանքները (պարեզ), ուղեղի արյան անոթների աթերոսկլերոզը, հիպերտոնիկ և հիպոտոնիկ հիվանդությունները, ուղեղային արյան շրջանառության սուր և քրոնիկական խանգարումները, անգարը և թունավորումը։ Գլխապտույտ կարող է առաջանալ նաև ռեֆլեկտոր ճանապարհով՝ ներքին օրգանների (թոքեր, լյարդ, լեղապարկ, ստամոքս, աղիքներ) ախտահարումների դեպքում։ Ուղեկցվում է սրտխառնոցով, փսխումներով, պուլսի դանդաղումով, գունատությամբ, արյան ճնշման փոփոխություններով։ Բուժումը՝ հիմնական պատճառների վերացում, ացետիլ-խոլինոլիզային պատրաստուկներ, վիտամին B6, բուժական մարմնամարզություն։

Ախտանիշներ
----------

Հիվանդին թվում է, թե առարկաները պտտվում են իր շուրջը, պատերը և առաստաղը թափվում են, կամ ունենում է «ընկնելու» զգացողություն, քայլելիս երերում է, հավասարակշռությունը դժվար է պահպանում։ Գլխուղեղ հաճախ ուղեկցվում է սրտխառնոցով, փսխումով, գունատությամբ, անոթազարկի դանդաղումով։

Պատճառ
------

Գլխապտույտի պատճառ են մարմնի հավասարակշռության՝ հատկապես ներքին ականջում տեղակայված անդաստակային ապարատի կարգավորմանը մասնակցող նյարդային համակարգի բաժինների գործունեության խանգարումները։ Գլխապտույտը կարող է առաջանալ նույնիսկ առողջ մարդկանց մոտ՝ այդ ապարատի ուժեղ գրգռման դեպքում (մարմնի դիրքի կտրուկ փոփոխության, ծովաճոճումների ժամանակ, մեծ բարձրությունների վրա աշխատելիս)։ Սակայն հաճախ գլխապտույտ են ունենում գերզգայուն անդաստակային ապարատ ունեցող մարդիկ, որոնք մանկուց վատ են տանում տատանումները (կարուսել, ճոճանակ, տրանսպորտով երթևեկում)։ Գլխապտույտի պատճառ կարող են լինել հիպերտոնիկ հիվանդությունը, գլխուղեղի անոթների աթերոսկլերոզը, միջին ականջի հիվանդություն, գլխի վնասվածքները, ինչպես նաև ալկոհոլով, նիկոտինով, շմոլ գազով և այլ թունավորումները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարան, Հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն, Երևան, 2001


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՄԴ-9-ԿՄ · ՀՄԴ-9-ԿՄ · ՀՄԴ-10 · ՀՄԴ-10 · DiseasesDB · eMedicine · ICPC 2 · NCI Thesaurus  |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · MESH ID · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119747931 · LCCN: sh85142921 · NKC: ph127764 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 97)։*  |