Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Զանգակ (այլ կիրառումներ)

|  |
| --- |
| **Զանգակ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Զանգակազգիներ (Campanulaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Զանգակայիններ (Campanuloideae) |
| **Ցեղ** | **Զանգակ** *(Campanula)*L. 1753 |

**Զանգակ** (լատին․՝ Campanula), զանգակազգիների (Campanulaceae) ընտանիքի միամյա, երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի, հազվադեպ՝ կիսաթփերի ցեղ։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

զանգակ
Ցողունը մերկ է կամ թավոտ, բարձրությունը՝ 10-100 սմ։ Տերևներն ամբողջական են, հերթադիր կամ վարդակավոր։ Ծաղկաբույլը ողկուզաձև է, հուրանանման, վահանաձև կամ գլխիկանման, ծաղիկները՝ կապույտ, մանուշակագույն, հազվադեպ՝ սպիտակ, դեղնավուն կամ վարդագույն, ձուլաթերթ, զանգականման։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոսին (սեպտեմբերին)։ Պտուղը բազմասերմ տուփիկ է։ Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են, պարունակում են վիտամիններ, կարոտին (A-նախավիտամին), կաուչուկանման նյութ և այլն, կան նաև մոլախոտեր և կերաբույսեր։ Եղազարդիչ է և մեղրատու։
Պատկանում է Զանգակազգիների (Campanulaceae) ընտանիքին։

Տարածում
--------

Զանգակածաղկի տարբեր տեսակների բարձր դեկորատիվ սորտերն աչքի են ընկնում արագ և հեշտ բազմացումով, ինչպես նաև աճման պայմանների նկատմամբ խիստ ցածր պահաջկոտությամբ։ Չնայած այս մեծ առավելություններին, այնուամենայնիվ զանգակածաղիկը դեռևս մեզ մոտ շատ քիչ է տարածված։

* Զանգակ միամյան (C.erinus) Սյունիքի մարզում հազվադեպ հանդիպող տեսակ է, աճում է ստորին լեռնային գոտու կրաքարային ժայռերի վրա։
* Զանգակ Կարակուշին (C. karakuschensis) Հայկական լեռնաշխարհի բնաշխարհիկ է, հանդիպում է Վայոց ձորի մարզում՝ ստորին լեռնային գոտուց մինչև վերին լեռնայինը (2900-3000 մ բարձրություններում), կրաքարային ժայռերի վրա, ճեղքերում։
* Զանգակ Մասալսկուն (C. massalskyi) Հայկական լեռնաշխարհի հազվադեպ բնաշխարհիկ է, հանդիպում է Արագածոտնի մարզում (Արտենի), աճում է ժայռերի վրա։

Այս տեսակները գրանցված են ՀՀ Կարմիր գրքում։

Մշակում
-------

Մշակվում է կտրած ծաղիկներ ստանալու նպատակով, որոնք ջրի մեջ դիմանում են 10-12 օր։ Լավ է ծաղկում ջերմատներում՝ թաղարների մեջ կամ դարակների վրա։ Օգտագործվում է նաև միքսբորդերների, ղևանդների և խմբավորումների համար։ Տնկումը կատարվում է արևոտ, լուսավոր հողամասերում, չնայած որ վատ չի զգում նաև կիսաստվերում։ Սովորաբար տնկում են բույսերից 30-35 սմ հեռավորության վրա։ Նախընտրում է պարարտ սննդանյութերով հարուստ հողերը։ Պահանջկոտ է նաև խոնավության նկատմամբ։ Բազմացվում է գլխավորապես սերմերով, իսկ բազմամյաները նաև թփիկների բաժանումով և արմատածիլերով։ Ցանքը ջերմատներում կատարվում է գարնանը՝ ցանկարկղերի մեջ կամ ուղղակի տաք ջերմոցի գրունտում։

Սերմերը փոքր են, տարբեր ձևերի և գույների, տափակ, օվալաձև, գորշ-դարչնագույն և բաց դեղնագույն։ Մեկ գրամում *C.carpatika*-ն պարունակում են մոտավորապես 13.000 սերմնահատիկ, իսկ *C.medium*-ը՝ 5000 հատիկ։ Ծլում են 10-15 օրում, ծլունակությունը պահպանում է 3 տարի։

Նույն տեղում կարելի է մշակել 5 տարուց ոչ ավելի։

Տեսակները
---------

Զանագակածաղիկների տեսակները և ձևերը շատ-շատ են։ Միայն Միջերկրական ծովի ավազանում դրանց թիվը հասնում է մոտավորապես 250-ի։ 10-20 տեսակ կա Հյուսիսային Ամերիկայում։ Քիչ չի դրանց թիվը նաև Կենտրոնական Եվրոպայում ու Սիբիրում։ Դեղձատերև խոշորածաղիկ զանգակածաղիկի (C. persicifolia L.) հայրենիքը Եվրոպան է և Սիբիրը։ Ամենադեկորատիվ տեսակներից մեկն է, որի բարձրությունը տատնվում է 70-100 սմ-ի սահմաններում։ Աչքի է ընկնում սպիտակ, երկնագույն, բաց մանուշակագույն, հասարակ կամ լիաթերթ ծաղիկներով։

Իր գեղեցկությամբ հատկապես աչքի է ընկնում լիաթերթ թագիկավորի(C. v. coronata)սպիտակ և կապույտ ծաղիկներ կրող Մերխեյմ կոչվող ձևը,որը պատկանում է վերընշված տեսակին:Բարձրուլյունը հասնու է 1 մ-ի։

Բրգաձև (C. pyramidalis L.) զանգակածաղիկը մշակվում է որպես երկամյա կամ եռամյա բույս։ Հայրենիքը Միջերկրական ծովի ավազանն է։ Բարձրությունը հասնում է 1-1,5 մ-ի, ծաղկում է մանուշակագույն, երկնագույն և սպիտակ ծաղիկներով։ Օգտագործվում է գազոնների ֆոնի վրա մեկական կամ խմբերով տնկելու, ինչպես նաև միքսբորդերներում, կտրած ծաղիկներ ստանալու համար և այլն։

Կարպատյան զանգակածաղկի (C. carpatica Jacq.) հայրենիքը Կարպետյան լեռնաշխարհը և Հունգարիան է։ Բարձրությունը հասնում է 40-50 սմ-ի։ Դեղձատերևավորի նման ցրտադիմացկուն է, ծաղկում է հունիսից սեպտեմբեր, սպիտակ կամ կապույտ ծաղիկներով։

Ցրտադիմացկուն, կարճահասակ զանգակածաղիկներից մեկն է C. pusilla Hänke-ն, որի բարձրությունը հասնում է 10-12 սմ-ի, ծաղկում է սպիտակ կամ երկնագույն ծաղիկներով։ Հայրենիքը Ալպյան լեռներն են։ Օգտագործվում է գորգային ձևավորումներում և եզրագծերի համար։

Զանգակածաղիկների մեջ աչքի ընկնող տեղ է գրավում նաև C. medium L.-ը, որի հայրենիքը Եվրոպան է։ Այս բույսի բարձրությունը հասնում է 50-90 սմ-ի, ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին։ Երկամյա բույս է, ծաղկում է միայն երկրորդ տարում, սպիտակ, վարդագույն, կապույտ և մանուշակագույն ծաղիկներով, որոնք հասարակ կամ լիաթերթ են։ Հանդիպում են նաև թագիկավոր ձևեր՝ կրկնակի պսակով։ Այս տեսակը մեր պայմաններում հաջողությամբ ձմեռում է բաց գրունտում։ Մշակվում է կտրած ծաղիկներ ստանալու նպատակով, որոնք ջրի մեջ դիմանում են 10-12 օր։ Լավ է ծաղկում ջերմատներում՝ թաղարների մեջ կամ դարակների վրա։ Օգտագործվում է նաև միքսբորդերների, ղևանդների և խմբավորումների համար։ Տնկումը կատարվում է արևոտ, լուսավոր հողամասերում, չնայած որ վատ չի զգում նաև կիսաստվերում։ Սովորաբար տնկում են բույսը բույսից 30-35 սմ հեռավորության վրա։

Նախնտրում է պարարտ, սննդանյութերով հարուստ հողերը։ Պահանջկոտ է նաև խոնավության նկատմամբ։

*Campanula persicifolia*

Հայտնի է մոտ 300 (այլ տվյալներով՝ 400), ՀՀ-ում՝ 21 տեսակ՝ զանգակ Ձանգեզուրի (C. zangezura), զանգակ Բայերնի (C.bayemiana), զանգակ եռատամ (C. tridentata), զանգակ լայնատերև (C. latifolia) և այլն։ Տարածված է ՀՀ բոլոր մարզերում։ Աճում է քարքարոտ վայրերում, բարձրլեռնային զանգվածներում առաջացնում ալպյան գորգեր։

Պատկերներ
---------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Գրականություն
-------------

* *Дремлюга Н. Г.* Історія дослідження систематики роду Campanula L. // *Український ботанічний журнал*. — 2009. — Т. 66. — № 6. — С. 805—813.
* Ծաղկաբուծություն և դեկորատիվ այգեգործություն, Հ. Ե. Նարինջյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Колокольчик на сайте *Энциклопедия декоративных садовых растений*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Каден Н. Н. Терентьева Н. Н.* Этимологический словарь латинских названий растений, встречающихся в окрестностях агробиостанции МГУ "Чашниково" / Под ред. канд. филол. наук, доцента В. И. Мирошенковой. — М: Издательство МГУ, 1975. — С. 38. — 203 с. — 2050 экз.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Զանգակ (բույս)» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Զանգակ (բույս)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4157635-4 · LCCN: sh85019207 · Microsoft: 2777356427 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 655)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Campanula
* APDB: 189048
* APNI: 104508
* EoL: 38107
* EPPO: 1CMPG
* FNA: 105395
* FoC: 105395
* GBIF: 3161935
* GRIN: 1989
* iNaturalist: 48596
* IPNI: 5633-1
* IRMNG: 1334791
* ITIS: 34472
* NBN: NHMSYS0000456345
* NCBI: 40568
* NZOR: 5ec2361e-e55c-43cb-ad29-257cbb662122
* PLANTS: CAMPA
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30027807-2
* Tropicos: 40000036
* VASCAN: 942
* VicFlora: 4f6f1bd2-5325-497c-a0b9-0c899a42a4b6
* WoRMS: 152122

 |

 |