**Ներքին Քարհատ** (այժմ կոչվում է՝ **Ներքին Դաշկեսան** կամ **Աշաղի Դաշկեսան** ադրբ.՝ Aşağı Daşkəsən), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանում, պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Գարդման գավառում։ Գտնվում է Քարհատ քաղաքից 1 կմ արևելք՝ Արթինաջուր գետի ձախակողմյան հարավարևելահայաց ձորալանջին, ծովի մակերևույթից 1280-1380 մ բարձրության վրա։

Պատմություն
-----------

Քարհատ գյուղի տարածքում պահպանված բազմաթիվ դամբարանաբլուրների պեղումներն ու ուսումնասիրությունը ցույց են տվել, որ դրանք վերաբերում են բրոնզ-երկաթ անցումային դարաշրջաններին։ Քարհատը երկրամասի պատմական առավել նշանակալից անցյալ ունեցած գյուղերից է։ Նյութական մշակույթի պահպանված հուշարձանները փաստում են բնակավայրի գոյությունն առնվազն վաղ միջնադարից, սակայն գրավոր աղբյուրներում գյուղը հաճախակի սկսում է հիշատակվել միայն ԺԷ դարում, երբ Քարհատը վերածվում է գրչօջախի։ Մեզ հասած կամ հայտնի ձեռագրերը 6-ն են։

Ազգատոհմերի պատմության ուսումնասիրության առումով ուշագրավ է 1839 թվականին կազմված բնակիչների հետևյալ անվանացանկը.

Ներքին Քարհատի ազատոհմերը 1839 թվականի դրությամբ

«Մակի Յարութիւնեան, կինն՝ Հոռոմ, ուստր՝ Ալլահվէրդի. դուստր՝ Թամար, եղբայր՝ Խաչատուր, կինն՝ Աննայ, ուստերք 1-ն՝ Գէորգ, կինն՝ Խաթուն, դուստր՝ Ջավահիր, 2-ն՝ Յովհաննէս։ Սարգիս Ներսիսեան, կինն՝ Եթար, ուստերք 1-ն՝ Ղուկաս, կինն՝ Շողի, ուստր՝ Չէրքէզ, 2-ն՝ Բաբի, կինն՝ Ազիզ, 3-ն՝ Յարութիւն, կինն՝ Շողի, եղբայր՝ Պարսեղ, կինն՝ Ազիզ, ուստերք՝ Խաչատուր և Բէգլար։ Բաբաջան Ներսիսեան, ուստերք1-ն՝ Արզուման, կինն՝ Սիրուննան, ուստր Օհաննէս, 2-ն՝ Մինաս, կինն՝ Մարիամ։ Միքայէլ Տէր Անտօնեան, կին սորա՝ Խամփէրուան, ուստր՝ Սինէօն, կինն՝ Հէրիք, դուստր՝ Շահգուլ։ Մկրտիչ Վիրապեան, կինն՝ Մարգարիտ, դուստր՝ Վարդի, ուստր՝ Բաբի, կին սորա՝ Սանդուխտ, եղբայրն՝ Եսայի, կինն՝ Մարգարիտ, ուստերք՝ Ղուլի և Յակոբ, դստերք՝ Շողի և Հէրիք։ Վարդան Մխիթարեան, ուստերք 1-ն՝ Օհաննէս, կինն՝ Անախաս, ուստր՝ Յարութիւն, դուստր՝ Գիւլի, 2-ն՝ Սարգիս, կինն՝ Փարի, ուստր՝ Մխիթար, եղբայրն՝ Խալաթ, կինն՝ Սաբէդ, ուստր՝ Մխիթար, կինն՝ Նիգար, ուստր՝ Կարապետ, դուստր՝ Զարի։ Յօհաննէս Տէր Յարութիւնեան, կինն՝ Մարգարիտ, ուստերք 1-ն՝ Գրիգոր, կինն՝ Մարիամ, ուստր՝ Կարապետ, դուստր՝ Սաբէդ, 2-ն՝ Ստեփան, կին Մարիամ, ուստր Վարդազար, դստերք՝ Խաթուն և Խալլու, 3-ն՝ Գէորգ այրի, ուստր՝ Մնացական։ Յակոբ Գրիգորեան, կին սորա՝ Փարի, ուստերք 1-ն՝ Մկրտիչ, կինն՝ Սանդուխտ, 2-ն՝ Գրիգոր և 3-ն՝ Մէլիք, դուստր՝ Շահալամ։ Բարսեղ Ստեփանեան, եղբայրն՝ Գրիգոր, քոյրն՝ Մարիամ, մայրն՝ Զադա։ Սարգիս Սիմէօնեան, կինն՝ Վառի, ուստր՝ Վիրապ, կինն՝ Ոսկի, քոյրն՝ Հէրիք, եղբայրն՝ Օհան, կինն՝ Հէրիք, ուստր՝ Բէգլար, դուստր՝ Խաթուն։ Գասպար Միքայէլեան, կինն՝ Փարի, դստերք՝ Հէրիք և Թանգի, մայրն՝ Մարիամ։ Ցական Աստուածատուրեան, քոյր՝ Հէրիք, մայրն՝ Պարուննան»

 

19-20-րդ դարերին վերաբերող վիճակագրական տվյալներից երևում է, որ ընդհանուր առմամբ Քարհատում արձանագրվել է բնակչության անընդմեջ աճ մինչև 1894-1895 թթ. երբ համագյուղացիների կեսից ավելին փոխադրվել ու Արթինաջուր գետի հոսանքն ի վեր՝ 4 կմ հարավ-արևմուտք հիմնել են Վերին Քարհատը։ Նոր գյուղի հիմնադրումից հետո հին գյուղը սկսեցին անվանել Ներքին Քարհատ։

Անվան ստուգաբանություն
----------------------

Գյուղի անվանումը ստուգաբանվում է «քար» «հատել» (այսինքն կրտել) բառերով, ինչը նշանակում է հանքագործների (քարհատների) գյուղ։

Հայտնի ներքինքարհատցիներ
------------------------

* Սերգեյ Կարապետյան

Տես նաև
-------

* Դաշկեսանի շրջան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ներքին Քարհատ բնակավայրը «GEOnet Names Server» կայքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3  Սամվել Կարապետյան, Հյուսիսային Արցախ, Երևան, 2004, էջ 268
3. ↑  Реслер Э. Археологическия изыскания в Закавказье, "Кавказ", Тифлис, 1903, N 173, 179, c. 2
4. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 53, ց. 1, գ. 3800, թ. 29
5. ↑  Կարապետյան



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Դաշկեսանի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Քարհատ** (Դաշկեսան) |
|  |
| 
* Ալախանչալլի
* Ալմալ
* Ալմալի
* Ալունիթդաղ
* Ներքին Քարհատ
* Հացտափ
* Բանանց
* Չանաղչի
* Չայքենդ
* Չիրաղլի
* Հարցհանգիստ
* Դարդերե
* Daşkəsən qəsəbə
* Դաստափոր
* Դավրալլու (Dəvrallı)
* Ահմեդլու
* Ահմեդլի
* Ամիրվար
* Գեդեմիշ
* Գյալինկայա (Gəlinqaya)
* Գյունեյքենդ
* Գուրբուլաղ
* Քեդալիշ
* Քյամյարղայա (Kəmərqaya)
* Քյաթիշեն (Kətişen)
* Քոլլու
* Քյուփաչիլար
* Լևաքենդ
* Մոլլահասանլու (Mollahəsənli)
* Մուշավակ
* Փիրվերդիլար (Pirverdilər)
* Qabaqtəpə
* Ղարաղուլլար
* Ղարաթաղլար
* Ղաշղաչայ (Qaşqaçay)
* Ղազախլու
* Ղազախյոլչուլար
* Կըյըկլու
* Խաչակապ (Կուշչի)
* Ղուշջու Քյորփյուսյու (Quşçu Körpüsü)
* Ղուշչու Քեսեբե (Quşçu qəsəbə)
* Ղոթյուլ
* Ռասուլլու
* Շահքերեմ
* Շահվալադլի
* Բերիաշեն
* Շարմ Քար
* Սուգովուշան
* Տապան
* Թազաքենդ
* Խաչաղբյուր
* Յոլգուլլար
* Վերին Քարհատ
* Զաղալի
* Փիփ
* Ցնծահալ
* Զիվլան

 | Դաշկեսանի շրջանը Ադրբեջանի քարտեզին |
|  |
| Պորտալ:Ադրբեջան |

 |