**Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ հայկական եկեղեցի** (թուրքերեն՝ Surp Krikor Lusavoriç Ermeni Kilisesi), Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչին նվիրված հայ առաքելական եկեղեցի Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Սկյուտարի շրջանի Կուզգունջուկ թաղամասում։ Այն վերակառուցվել է 1861 թվականին։

Պատմություն
-----------

Հայերեն մակագրություն գլխավոր մուտքի վերևում
Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարք Ստեփանոս III-ի օրոք (1831–1839) Կուզգունջուկի հայ համայնքի համար արքունիքի ճարտարապետ Հովհաննես Ամիրա Սերվերյանի կողմից կառուցվել է փայտե եկեղեցական շենք, որը բացվել է 1835 թվականի մայիսի 11-ին։ Ըստ մի արձանագրության, ներկայիս եկեղեցին, որը ֆինանսավորել է Պետրոս Աղա Շալճյանը, վերակառուցվել է 1861 թվականին՝ փոխարինելով փայտե շինությանը։ Եկեղեցին գտնվում է Ստամբուլի ասիական ափին գտնվող Սկյուտար շրջանի Կուզգունջուկ թաղամասում։

Ճարտարապետություն
-----------------

Ստամբուլի հայկական եկեղեցիների ճարտարապետական գեղագիտության պակասի պատճառ դիտարկվում է որպես Օսմանյան կայսրության կողմից պարտադրված շինարարության և վերանորոգման խիստ կանոնները։ Բացառություն է կազմում Կուզգունջուկի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ հայկական եկեղեցին՝ իր խաչաձև հատակագծով, բյուզանդական ոճի գմբեթով և ռելիեֆներով։

Ուղղանկյուն հատակագծով եկեղեցական շենքը՝ անտաշ քարով և երկշարք աղյուսե պատերով, բաղկացած է երեք բաժիններից և գավիթից։ Գմբեթը պահում են չորս սյուները։ Եկեղեցին ունի հինգ դուռ, մեկ գլխավոր մուտք և երկու դուռ յուրաքանչյուր կողմից։ Շենքի յուրաքանչյուր կողմում և գլխավոր մուտքի վրայի երեք մեծ պատուհանները լուսավորում են ինտերիերը։ Հյուսիսային և հարավային պատերին բյուզանդական ոճի կեղծ պատուհաններ են՝ զարդարված սրբերի նկարներով։ Շենքը լուսավորված է նաև արևելյան կիսագմբեթի լուսարձակներով։ Թաղածածկ գլխավոր մուտքը յուրաքանչյուր կողմից շրջապատված է աբսիդով սենյակով։ Աբսիդը ծածկված է կիսագմբեթով։ Գլխավոր մուտքի վրա հինգ տողով հայերեն արձանագրություն է, իսկ մեծ կամարի վրա գրված է հայերեն աղոթք։ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի նկարը պատկերված է գլխավոր մուտքի հետևի ձախ ներքին պատին։ Խորանի վերին մասը ոսկեզօծ է։ Խորանի դիմացի փայտյա ցանկապատը զարդարված է ծաղիկների և տերևների արձանիկներով, որոնք պատրաստել է Գալուստ Աղա Խեմհաչյանը, ով փայտ էր մատակարարում սուլթանի արքունիքին։ 1944 թվականին կառուցվել է սանդուղք, որը տանում է դեպի հյուսիս-արևելյան կողմում գտնվող աղոթարան։

Գմբեթով պսակված բրգաձև տանիքով երկհարկանի զանգակատունը գտնվում է արևելյան աբսիդից անմիջապես հետո։ 1910 թվականին եկեղեցու բակում տեղադրվել է շատրվան, իսկ 1967 թվականին ինտերիերին ավելացվել են զարդեր։

Արձանագրության համաձայն՝ եկեղեցին վերականգնվել է 2003-2004 թվականներին։ Այն վերաբացվել է 2005 թվականին Պոլսո հայոց պատրիարք Մեսրոպ Բ Մութաֆյանի կողմից օծվելուց հետո։

Հյուսիսային պատի մոտ թաղված է եկեղեցու քարոզիչ Հովհաննես եպիսկոպոս Սեթյանը (1800-1875)։

Դպրոց
-----

1853 թվականին Եկեղեցու հետ նույն հողատարածքի վրա գտնվող շենքում հիմնվել է «Լուսավորիչյան» անունով համակրթարանը՝ Կուզգունջուկի շրջանում աճող հայ բնակչության կրթական կարիքները բավարարելու համար։

Սոցիալական գործունեություն
--------------------------

Կուզգունջուկ փոքր թաղամասում ապրում է բազմակրոն համայնք։ Մի խումբ քրիստոնյա, հրեա և մուսուլման ուսանողներ և մեծահասակներ տեղի երեք կրոնների կանանց կողմից կազմակերպված սոցիալական միջոցառման շրջանակներում 2008 թվականի փետրվարին այցելել են եկեղեցի։

Եկեղեցին հաճախ այցելում են դպրոցականներ, ինչպես նաև տեղական և օտարերկրյա զբոսաշրջիկներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  "Surp Krikor Lusavoriç Ermeni Kilisesi, Kuxguncuk - 3. Bölge" (in Turkish). Türkiye Ermenileri Patrikliği. Retrieved 11 July 2020.
2. 1 2  "Cami, kilise ve sinagogun aynı sokakta olduğu Kuzguncuk havadan görüntülendi".
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  "The History of Surp Krikor Lusavoriç Armenian Church - Kuzguncuk" Archived 2012-02-28 at the Wayback Machine..
4. 1 2 3 4  "Surp Krikor Lusavoriç Ermeni Kilisesi" (in Turkish). Üsküdar İstanbul.
5. ↑  "Gerçek mahalleli, gerçek İstanbullu: Kuzguncuk".