recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ակիտա-Կոմագատակե** հրաբուխ, գտնվում է Ճապոնական Հոնսյու կղզում։
Ակիտա-Կոմագատակե՝ ստրատոհրաբուխ, 1637մ բարձրությամբ։ Գտնվում է Տադձավա լճի մոտ։ Ունի երկու կոն։

Ինքը հրաբուխը առաջացել է պլեյստոցենի ժամանակաշրջանում։ Մոտավորապես 13500 և 11600 տարի առաջ հրաբխի ժայթքումի պատճառով առաջացել են 2 կալդերներ 1200 և 1500 մետրերի վրա, որոնք հիմա գտնվում են նրա ստորոտում։ Ժայթքման ժամանակ լավան հրաբխի գագաթից հոսել է հյուսիս և արևելք։ Համեմատաբար մեծ ժայթքումներ տեղի են ունեցել 1932 և 1970-71 թվականներին։

1932 թվականի հուլիսի 21-ի ժայթքումը ստրոմբոլիական տիպի էր։ Հյուսիս-արևելքում առաջացել է 11 բացվածք, յուրաքանչյուրը 600 մետր։ Ամբողջ բուսականությունը 2 կիլոմետրի վրա ոչնչացվել է։ Մարդկային զոհերից հաջողվել է փրկվել, քանի որ այդ ժամանակ հրաբուխը գտնվել է մարդաշատ բնակավայրերից հեռու։
1971 թվականի սեպտեմբերի 18-ին նորից սկսվեց ժայթքում՝ նման 1932 թվականի ժայթքմանը։ Ժայթքումը ոչնչի չի վնասել։ Այդ ժամանակ էլ ժայթքումը ստրոմբոլիական տիպի էր։ Լավայի հոսքերը ժայթքել են շատ ակտիվ։ Սակայն նրանք հոսել են աննշան հեռավորության վրա, 200 մետր լայնությամբ և 600 մետր երկարությամբ։ 1971 թվականի հունվարի 25-ին հոսքերը դադարել են ժայթքել։

Ըստ 2012 թվականի դրությամբ հրաբուխը չի ժայթքել, իսկ տաք աղբյուրները օգտագործվում է բնակչության կողմից։

Պատկերասրահ
-----------

* Ռելիեֆային քարտեզՌելիեֆային քարտեզ
* Տադձավա լիճՏադձավա լիճ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Akita-Komaga-take volcano". Volcano Discovery. Retrieved 2014 թ․ օգոստոսի 11.
2. ↑  "Akita-Komaga-take Volcano — John Seach". Volcano Live. Retrieved 2014 թ․ օգոստոսի 11.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Volcano Live — John Search
* Volcano World — Oregon State University
* "Vulcanism.ru". Արխիվացված է the original 2011 թ․ սեպտեմբերի 18-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Վոմլեսյոլ** (ռուս.՝ Вомлэсъёль), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Սեբիս գետի ձախ ափից 27 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 18 կմ։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Պեչորա գետն է մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը 
Պեչորա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03050100212103000065126
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103006512
* Ավազանի կոդը — 03.05.01.002
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Պետական ջրային տվյալների գրանցում ըստ Ռուսաստանի Դաշնության:Մեծ Վոլմա". Արխիվացված from the original on 2012 թ․ օգոստոսի 10. Retrieved 2015 թ․ հուլիսի 16.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
**Հանուն Սուրբ բարեպաշտ իշխան Ալեքսանդր Նևսկու եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь во имя Святого благоверного князя Александра Невского, Церковь Александра Невского, Александро-Невская церковь), ուղղափառ տաճար, որը կառուցվել է 1896 թվականին Ռուսաստանի Նոր Նախիջևան քաղաքում (այժմ` Ռոստովի մարզի Դոնի Ռոստով քաղաքի Պրոլետարական շրջանի կազմում)։ Քանդվել է 1937 թվականին։

Պատմություն
-----------

Տոլստոյի հրապարակը և եկեղեցին (աջից)
Ալեքսանդր Նևսկի տաճարը կառուցվել է Նոր Նախիջևանում 1896 թվականին։ Կառուցման համար միջոցներ է նվիրաբերել վաճառական Ի. Ս. Շուշպանովը։ Տաճարի կառուցումը նվիրված է եղել Նևայի ճակատամարտի 650-ամյակին։ Այդ ճակատամարտում Ալեքսանդր Նևսկին հաղթանակ է տարել շվեդների հանդեպ։ Տաճարը գտնվել է Ոստիկանական հրապարակում (այժմ` Տոլստոյի հրապարակ)` 2-րդ Սոբորնայա փողոցի (այժմ` Երևանի փողոց) անկյունում։

Տաճարն ուներ երեք գմբեթ և շղեք զարդարանք։ Գավթի վերևում կառուցված էր բարձր երկհարկանի զանգակատուն (ավելի քան 28 մետր բարձրությամբ)։ Տաճարը կառուցված էր նեոռենեսանսի ոգով։ Տաճարի չափերը եղել են 21×12 սաժեն (մոտ 45×25 մետր)։ Տաճարի գլխավոր խորանը օծված էր հանուն Ալեքսանդր Նևսկու, երկրորդը` ի պատիվ Աստվածածնի մոր` Սուրբ Աննայի։

1900 թվականին տաճարի մոտ բացվել է եկեղեցական-ծխական դպրոց։ Ալեքսանդր Նևսկի եկեղեցու հովիվ երկար ժամանակ եղել է նախիջևանյան հայտնի քահանա Յոհան Դոմովսկոյը։

1920-ական թվականներին վանքը հանձնվել է նորոգչականների շարժմանը։ 1937 թվականին տաճարը փակվել է և քանդվել։ Այժմ նրա տեղում վեցհարկանի բնակելի շենք է (Տոլստոյի հրապարակ, 9)։

1942 թվականին, Դոնի Ռոստովի նացիստական օկուպացիայի ժամանակ, Ալեքսանդր Նևսկի տաճարի ծխական համայնքը վերսկսել է ժամերգությունները։ Այն սկզբում տեղավորված է եղել 29-րդ գծի թիվ 6 տանը։ Այնուհետև արարողակարգերի համար հարմարեցվել է տաճարի նախկին եկեղեցական-ծխական դպրոցի շենքը, տանիքին ավելացվել են գմբեթներ։ Քաղաքի ազատագրումից հետո շենքը համայնքին հանձնվել է վարձակալությամբ։ 1955 թվականին աղոթատունը փակվել է, իսկ եկեղեցական կայքը տեղափոխվել է Սուրբ Ալեքսանդրա եկեղեցու Ալեքսանդր Նևսկի կցասեղան։

Պատկերասրահ
-----------

* Նոր Նախիջևանի կենտրոնի տեսարանը և Ալեքսանդր Նևսկի տաճարըՆոր Նախիջևանի կենտրոնի տեսարանը և Ալեքսանդր Նևսկի տաճարը
* Ալեքսանդր Նևսկի տաճարը (1916 թվական)Ալեքսանդր Նևսկի տաճարը (1916 թվական)
* 1900-1917 թվականներ1900-1917 թվականներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Информация о культовых сооружениях (храмах и молитвенных домах) религиозных организаций, действующих на территории города Ростова-на-Дону". Официальный портал городской Думы и Администрации города. Արխիվացված է the original 2013 թ․ սեպտեմբերի 14-ին. Retrieved 2013 թ․ օգոստոսի 25. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. 1 2 3 4  *Малаховский Е. И.* Храмы и культовые сооружения Ростова-на-Дону. — Ростов-на-Дону: Издательство «NB», 2006. — С. 125—126. — ISBN 5-98155-014-7
3. ↑  Евгений Иванович Малаховский. "Нахичеванские храмы". Донской временник. Retrieved 2013 թ․ օգոստոսի 25.
**Տեմեռնիկյան մաքսակետի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Темерницкой таможне), քանդակագործական կոթող, որը հանդիսավոր բացվել է 2010 թվականին Դոնի Ռոստովի առափին՝ ի պատիվ քաղաքի ծննդյան օրվա և Տեմեռնիկյան մաքսակետի հիմնադրման հրամանագրի ստորագրման օրվա։ Հուշարձանի տեղադրումը տեղի է ունեցել համաձայն Դոնի Ռոստով քաղաքի վարչության 24.11.2010 № 890 որոշման։

Պատմություն
-----------

Դոնի Ռոստով քաղաքի առափնյակին 2010 թվականի դեկտեմբերի 15-ին պաշտոնապես բացվել է Տեմեռնիկյան մաքսակետի հուշարձանը։ Իրադարձությունը զուգադիպել է Ռոնի Ռոստովի ծննդյան տոնակատարության և Տեմեռնիկյան մաքսակետի հիմնադրման հրամանագրի ստորագրման օրվա հետ։ Արձանը պատրաստվել է Նովոռոսիյսկում Դոնի Ռոստովի վարպետների ղեկավարությամբ։ Հուշարձանն ստեղծել են քանդակագործներ Սերգեյ Օլեշնյան և Անատոլի Դեմենտևը։ Կոթողի պատրաստման համար անհրաժեշտ է եղել ավելի քան յոթ ամիս։

2017 թվականի փետրվարի 24-ին տեղեկատվություն է հայտնվել այն մասին, որ հուշարձանը մասամբ վնասվել է։ Կային վանդալիզմի մասին կարծիքներ, սակայն իրականում հուշարձանը վնասվել էր ճանապարհատրանսպորտային պատահարի հետևանքով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Памятник в честь основания Темерницкой таможни//Донской туризм". Արխիվացված է the original 2017 թ․ մարտի 31-ին. Retrieved 2019 թ․ սեպտեմբերի 18.
2. ↑  Об установке памятника в честь основания Темерницкой таможни
3. ↑  Мемориал ко Дню создания Темерницкой таможни частично разрушен Archived 2017-03-31 at the Wayback Machine.
**Ադրբեջանի ազգային կոնսերվատորիա** (ադրբ.՝ Azərbaycan Milli Konservatoriyası), Ադրբեջանի Հանրապետության կրթության նախարարության երաժշտական բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Բաքվում։ Երաժշտական բարձրագույն դպրոցը ստեղծվել է 2000 թվականի հունիսի 13-ին Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Հեյդար Ալիևի հրամանագրով։ Սիավուշ Քերիմին նշանակվել է Կոնսերվատորիայի ռեկտոր։

Կոնսերվատորիայի կարևոր առաքելությունն է` պրոֆեսիոնալ կադրերի պատրաստումը հանրապետության երաժշտական կյանքի բազմաճյուղ ոլորտներում` կատարողներ, կոմպոզիտորներ, երաժշտագետներ, երաժշտական խմբերի ղեկավարների, մշակութային կյանքի կազմակերպիչների և այլն։

Գիտական լաբորատորիա
-------------------

2003 թվականին Ազգային կոնսերվատորիայի կազմում ստեղծվել է գիտահետազոտական լաբորատորիա «Ազգային գործիքների բարելավում»։ 2011 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Մուղամի միջազգային կենտրոնում տեղի ունեցավ հետազոտական լաբորատորիայի կողմից բարելավված գործիքների ներկայացում։

Գրադարան
--------

Հետպատերազմյան տարիներին կազմվել է հազվագյուտ լարային նվագարանների հարուստ հավաքածու։

Կոնսերվատորիայի գրադարանն ունի շուրջ 6000 նոտային և գրքային ֆոնդ, մեծ ձայնադարան՝ դասական և ժամանակակից երաժշտության ձայնագրություններով։

Բաժիններ
--------

* Երաժշտության պատմություն և տեսություն
* դաշնամուր
* նվագախմբային գործիքներ
* խմբավարություն
* կոմպոզիցիա
* երաժշտագիտություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Условия и процедуры приема иностранных студентов". Արխիվացված է the original 2019 թ․ հունիսի 12-ին. Retrieved 2019 թ․ մայիսի 13.
2. ↑  https://books.google.az/books
3. ↑  В Баку состоялась презентация усовершенствованных народных инструментов
**Ակներ գյուղի միջնակարգ դպրոց**, միջնակարգ դպրոց Հայաստանի Սյունիքի մարզի Ակներ գյուղում։

Պատմություն
-----------

Մինչև 1920 թվականը Ակներ գյուղում դպրոց չի եղել։ Աշակերտները սովորել են Վերիշեն գյուղի հնգամյա դպրոցում։ Որպես դպրոց ծառայում էին վերիշենցիներ Վարդան Դադալյանի և Գրիգոր Միրումյանի տները։ Հետահագում՝ մինչև 1931 թվականը Ակներում գործել է տարրական դպրոց՝ Իրիցին Խաշուն և Մկրտիչ Ալխասյանի տներում։

1931 թվականին շահագործման է հանձնվել Ակների նորակառույց տարրական դպրոցը, որը եղել է միհարկանի, ունեցել է 4 սենյակ։ Աշակերտները տարրական կրթություն ստացել են այստեղ, այնուհետև ուսումը շարունակել են Վերիշենի յոթնամյա դպրոցում։

Պատերազմից հետո Ակների ժողովրդի և Գորիսի շրջժողկրթբաժնի ուժերով կառուցվել է դպրոց։ 1947 թվականին աշակերտների թիվը 84 էր, 1962 թվականին՝ 120։

1992 թվականի սեպտեմբերի 1-ից Վերիշենի միջնակարգ դպրոցի շենքում սկսել է գործել Ակների առանձնացված կրթօջախը։ Նույն թվականին Ակներում դպրոց կառուցելու նախագիծ մշակվեց և Ակների խանութի շենքը վերափոխվեց, հարմարացվեց դպրոցի։ 1995 թվականին Հայաստանի սոցիալական ներդրումների հիմնադրամի և գյուղի ժողովրդի ուժերով կազմվեց նոր նախագիծ։ 1998 թվականի հունիս ամսում շենքը շահագործման հանձնվեց։ Ակների նոր դպրոցի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 1998 թվականի հունիսի 17-ին։ Հետագայում դպրոցի ետնամասում կառուցել է նաև սպորտային բացօթյա խաղահրապարակ, որի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 1999 թվականի մայիսի 22-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "ԴՊՐՈՑԻ ՄԱՍԻՆ — Ակների միջնակարգ դպրոց". *akner.schoolsite.am*. Արխիվացված է the original 2018 թ․ դեկտեմբերի 21-ին. Retrieved 2019 թ․ հունվարի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Աղբյուրներ
----------

* Լևան Սահակյան «Ակների պատմություն»
**Ադրբեջանի Հանրապետության Ազգային կրթական թանգարան**(ադրբ.՝ Azərbaycan Respublikası Milli Təhsil Muzeyi), Ադրբեջանի կրթության թանգարան, որտեղ պահվում է կրթության հետ կապված բազմաթիվ գործեր։ Թանգարանը հիմնադրվել է 1932 թվականին։

Թանգարանի պատմություն
---------------------

Թանգարանը հիմնադրվել է 1932 թվականի ապրիլի 27-ին՝ Ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի թիվ 651 որոշմամբ։ Թանգարանը գտնվում է Բաքվի Նիազի փողոց 11 հասցեում։ 1996 թվականին թանգարանը գրանցվել է Ադրբեջանի կրթության նախարարության մասնավոր թանգարանների ցուցակում։ Թանգարանի նպատակն է նաև հավաքել, պահպանել, ցուցադրել և սերունդներին փոխանցել Ադրբեջանի կրթական մշակութային ժառանգություն հանդիսացող նյութական և հոգևոր արժեքները։ Թանգարանը գտնվում է բարերար, միլիոնատեր Հաջի Զեյնալաբդին Թակիևի առանձնատանը։

Թանգարանն ունի 6 դահլիճ։ Թանգարանի առաջին դահլիճում պահվում են մանկավարժական մտածողության և կրթության պատմությունը արտացոլող փաստաթղթեր և նյութեր։ Երկրորդ դահլիճում ցուցադրվում են 19-րդ և 20-րդ դարի սկզբի կրթությունը արտացոլող փաստաթղթեր և նյութեր։ Երրորդ դահլիճը արտացոլում է 1918-40 թվականների կրթությունը, չորրորդ դահլիճը՝ բարձրագույն և միջին մասնագիտական կրթության զարգացումը, հինգերորդ դահլիճը ներառում է 1941-45, 1946-80 թվականների երեխաների տների, ընդհանուր կրթության, մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների գործունեության մասին փաստաթղթեր և նյութեր։

Տես նաև
-------

* Բաքվի ժամանակակից արվեստի թանգարան
* Ադրբեջանի պատմության թանգարան (Բաքու)
* Նիզամի Գյանջևիի անվան ադրբեջանական գրականության թանգարան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Музей народного образования в Баку". Արխիվացված է the original 2018 թ․ մայիսի 15-ին. Retrieved 2018 թ․ հուլիսի 17. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  offical website of the Ministry of Education Republic of Azerbaijan
3. ↑  Ադրբեջանի Հանրապետության Ազգային Կրթական Թանգարան
4. ↑  Ադրբեջանի Հանրապետության Ազգային Կրթական Թանգարան
**Ադրբեջանի կինեմատոգրաֆիստների միություն** (ադրբ.՝ Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı), Ադրբեջանի հասարակական կազմակերպություն, որը միավորում է կինոյի բոլոր ստեղծագործական մասնագիտությունների գործիչներին՝ կինոբեմադրիչներ, կինոօպերատորներ, կինոդրամատուրգներ, դերասաններ, կինոգետներ, կինոարտադրության կազմակերպիչներ։ Ադրբեջանի կինեմատոգրաֆիստների միության նախագահը ժողովրդական արտիստ Շաֆիղա Մամեդովան է։

Պատմություն
-----------

Ստեղծվել է 1963 թվականի հունվարի 11-ին։ 1981 թվականին կազմակերպության V համագումարում կինոմատոգրաֆիստ Ռուստամ Իբրահիմբեկովը ընտրվել է կինեմատոգրաֆիստների միության վարչության առաջին քարտուղար։

Մինչև 1991 թվականը Ադրբեջանի կինեմատոգրաֆիստների միությունը եղել է Խորհրդային Միության կինեմատոգրաֆիստների միության կազմի մեջ։ Ադրբեջանի Հանրապետության կինեմատոգրաֆիստների միությունը վերակազմավորվեց 2012 թվականի հունիսի 21-ին։ Նախագահը հանդիսանում է Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստուհի Շաֆիղա Մամեդովան։ Միության նախաձեռնող խմբի և վարչության անդամներ են եղել կինոռեժիսորներ Շաֆիղա Մամեդովան, Մաիս Աղաբեկովը, Վագիֆ Մուսթաֆաևը, Ռամիզ Ֆաթալիևը, Մուշֆիկ Հաթամովը, Սիավուշ Քերիմին, Նարիման Մամեդովը, Ջամիլ Կուլիևը, Օքտայ Միրքյազիմովը, Էլդար Կուլիևը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Союз кинематографистов Азербайджанской Республики
2. ↑  "Միության կայքէջ". Արխիվացված է the original 2019 թ․ մարտի 9-ին. Retrieved 2019 թ․ մարտի 13. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  Official website of the Ministry of Culture of the Republic of Azerbaijan
4. ↑  МАМЕДОВА ШАФИГА ГАШИМОВНА
5. ↑  СОЮЗ КИНЕМАТОГРАФИСТОВ АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ РЕСПУБЛИКИ
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալեքսանդր Պուշկինի կիսանդրի (այլ կիրառումներ)

**Ալեքսանդր Պուշկինի կիսանդրի** (ռուս.՝ Бюст А. С. Пушкина), գտնվում է Նիժնի Նովգորոդի Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի մուտքի մոտ։

Պատմություն
-----------

1937 թվականի փետրվարի 10-ին Նիժնի Նովգորոդի օպերայի և բալետի թատրոնին տրվել է Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինի անունը։ 1986 թվականից օպերայի և բալետի թատրոնում ամեն տարի կազմակերպվում է «Բոլդինյան աշուն» փառատոնը։ 1994 թվականին որոշվեց թատրոնի գլխավոր մուտքի մոտ տեղադրել Ալեքսանդր Պուշկինի կիսանդրին։ Հուշարձանի ստեղծման համար անհրաժեշտ միջոցները նվիրաբերել են Նիժնի Նովգորոդի բնակիչները։

Կիսանդրու նախագծի հեղինակն է Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր նկարիչ, քանդակագործ Տատյանա Գ. Խոլուևը, ճարտարապետը՝ Ա. Ուլանովսկին։ Կիսանդրու բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 1995 թվականին։

Նկարագրություն
--------------

Գրանիտե պատվանդանի վրա տեղադրվել է Պուշկինի բրոնզե կիսանդրին։ Քանդակագործը բանաստեղծին կերտել է ստեղծագործական ոգեշնչման ժամանակ։ Լիրիկական պատկերն ընդգծում է հագուստը, թիկնոցը և քամու հետ ծածանվող շարֆը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Достопримечательности Нижнего Новгорода
2. ↑  "Памятники культуры". Արխիվացված է the original 2017 թ․ հուլիսի 3-ին. Retrieved 2018 թ․ մարտի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Աղբյուրներ
----------

* Нижний Новгород: 785 вопросов и ответов. - Н.Новгород: Кварц, 2007.
Տոդոս լոս Սանտոս լիճը քարտեզի ամենաներքևում՝ կենտրոնական հատվածում(նշված չէ)
**Տոդոս լոս Սանտոս** (իսպ.՝  Lago Todos los Santos, որը իսպաներեն նշանակում է «Բոլոր սրբերի լիճ»), լիճ Լոս Լագոս շրջանում՝ Չիլիի հարավում։

Աշխարհագրություն
----------------

Լիճը գտնվում է պրովինցիայի մայրաքաղաք Պուերտո Մոնտիից 96 կմ հյուսիս-արևելք և Պուերտո Վարաս քաղաքից 76 կմ արևելք, Վիսենտե Պերես Ռոզալես ազգային պարկի սահմանին։ Դա Չիլիի ամենամեծ իններորդ լիճն է (լճի տարածքը 178,5 կմ² է): Լիճը գտնվում է Անդերի նախալեռներում՝ 189 մետր բարձրության վրա, իսկ լճի միջին խորությունը 191 մետր է, այսինքն՝ լճի հատակի մեծ մասը ընկած է օվկիանոսի մակարդակից ցածր։ Տոդոս լոս Սանտոս լիճն ունի միայն մեկ կղզի՝ Մարգարիտա (Դե լաս Կաբրասի հին քարտեզներում) և զբաղեցնում է 100 հա տարածք։
Լճի ավազանի մակերեսը 17 անգամ գերազանցում է մակերևույթային մակերեսին և կազմում է 3036 կմ²։ Լճի ծագումը և՛ սառցադաշտ է, և՛ հրաբխային։ Սառցե դարաշրջանում, սառցադաշտի երկու ճյուղերը, որոնք սահում էին լեռներից հակառակ ուղղությամբ՝ մեկը դեպի հարավ Ռիո Նեգրոյի ներկայիս հովտով և մյուսը դեպի հյուսիս Բլանկո գետի ներկայիս հովտով, միաձուլվելով մի կետում Երկայնական հովտում և միասին շարժվելով դեպի արևմուտք, գոյացել է ցածրավայր, որն այժմ զբաղեցնում են Տոդոս լոս Սանտոս և Լյանկիուե լճերը։ Օսորնո և Քալբուկո հրաբուխների գործունեության հետևանքով սառցադաշտը հալվեց և լիճը հրաբխային լավայով բաժանվեց երկու առանձին ջրամբարների։ Լավային հոսքը Տրոնադոր հրաբխից հասավ նաև լիճ՝ Բլանկո գետի հովտի երկայնքով։

Ջրաբանություն
-------------

Լիճն ունի բավականին մեծ ծավալ՝ 34,4 կմ³, ինչը բացատրվում է նրա մեծ խորությամբ (առավելագույն խորությունը՝ 337 մետր)։ Լճի հարավ-արևմտյան ծայրից հոսում է Պետրոուե գետը (համանուն բնակավայրի մոտ), լճից դուրս հոսող ջրի ծավալը 270 մ³/վ է, լճի ամբողջ ջուրը թարմացվում է 4 տարվա ընթացքում։ Լիճը շրջապատված է լեռներով, որոնց մեջ կան երեք հրաբուխների գագաթներ՝ Օսորնոն՝ արևմուտքում, Պունտիագուդոն՝ հյուսիսից և Տրոնադորը՝ արևելքից։ Լճի ավազանը հիմնականում ծածկված է բարեխառն գոտու վալդիվյան խոնավ անտառներով։
Լճը կարող է կանաչ, կապույտ կամ արծաթափայլ տեսք ունենալ ՝ կախված օրվա ամպամածությունից և եղանակից։ Կանաչավուն երանգի մեծ մասը գալիս է հանքային մնացորդներ պարունակող սառցադաշտային հալված ջրից։

Լճի համայնապատկեր
-----------------

Տոդոս լոս Սանտոս լիճ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  "База данных по озерам мира Международного комитета по проблемам озер (Word Lake Database, International Lake Environment Committee)". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 10-ին. Retrieved 2013 թ․ հուլիսի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  "All on Lake Todos los Santos". Արխիվացված է the original 2009 թ․ մայիսի 1-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի |

 |
Տարտ խնձորով
**Տարտ** (ֆր.՝ tarte), ֆրանսիական խոհանոցին բնորոշ բաց կարկանդակ է, որը պատրաստվում է ավազից կամ ցանկացած այլ խմորից։ Այն կարող է լինել աղանդեր կամ հիմնական ուտեստ, բայց սովորական կարկանդակից տարբերվում է հենց նրանով, որ վերևից խմորով չի պատված։ Տարտը թխվում է պիցցայի պես՝ սովորական տորտիլյայի տեսքով, կամ հատուկ հարթ թխման կաղապարով՝ խորդուբորդ ծայրերով՝ նախատեսված տորթի համար։ Որպես նման կարկանդակների միջուկ՝ օգտագործվում է միրգ, բանջարեղեն, բեկոն կամ ձուկ՝ սերուցքային ձվի զանգվածի, հրուշակեղենային կրեմի, տոմատի սոուսի հետ միասին։ Փոքր կաղապարներում թխված տորթերը կոչվում են տարտալետկա։ Վառելափայտ դնելուց անմիջապես հետո պատրաստվող տորթերը հին ժամանակներում տարտինկա էին անվանում։

Տարտերը թխվում են ջեռոցում։

Պատմություն
-----------

Ֆրանսերեն «tarte» բառը կարող է թարգմանվել որպես կարկանդակ կամ տորթ, քանի որ երկուսն էլ հիմնականում նույնն են, բացառությամբ կարկանդակի, որը սովորաբար ծածկում է միջուկը խմորով, մինչ տորթը թողում են բաց վիճակում։

Ենթադրվում է, որ կարկանդակները կամ ծագել են սննդի շերտավորման ավանդույթից կամ միջնադարյան կարկանդակ պատրաստելու արդյունք են։ Ենթադրվում է, որ հաստ խմորը (այսինքն՝ թխվածքաբլիթի խմոր) առաջին անգամ սկսել է լայնորեն կիրառվել 1550 թվականին։ Այս ժամանակահատվածում դրանք համարվում էին բարձրակարգ կերակուր, որը տարածված էր ազնվականների շրջանում՝ ի տարբերություն սովորական կարկանդակի։ Ի սկզբանե մսային միջուկով ոչ քաղցր համը հանգեցրեց քաղցր կարկանդակների գերակշռությանը, փոխարենը կարկանդակները լցոնում էին մրգերով և կրեմով։ Վաղ միջնադարյան կարկանդակները սովորաբար ունեին մսային միջուկ, սակայն ավելի ուշ դրանք հաճախ պատրաստում էին մրգերով և կրեմով։

Նկարագրում
----------

Տարտերը հիմնականում խմորեղենի առանձին տեսակ են, տարբերվում են կարկանդակից և տորթերից և ունեն խմորից ստացած ամուր հիմք, հաստ լցոնում և ուղիղ պատեր, մինչդեռ, օրինակ, կարկանդակները կարող են ունենալ ավելի փափուկ խմոր, ավելի փխրուն միջուկ, ինչը պահանջում է մատուցել հատուկ կարկանդակի համար նախատեսված ափսեի մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Tarts, a History – Joe Pastry" (in ամերիկյան անգլերեն). Արխիվացված է the original 2020 թ․ հոկտեմբերի 1-ին. Retrieved 2020 թ․ սեպտեմբերի 17.
2. ↑  "The Nibble: Pie Tart Difference". *www.thenibble.com*. Retrieved 2020 թ․ օգոստոսի 30.
3. ↑  "Pie vs. Tart: What's the Difference?". *Kitchn* (in անգլերեն). Retrieved 2020 թ․ օգոստոսի 30.
4. ↑  "About". *ifood.tv* (in անգլերեն). Retrieved 2020 թ․ օգոստոսի 30.
**Ալեքսանդր Ալեքսանդրով** (ռուս.՝ Алекса́ндр Алексеевич Алекса́ндров, նոյեմբերի 28, 1957(1957-11-28), Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ, մականունը՝ «Ֆագոտ»), խորհրդային և ռուս ռոք երաժիշտ, կոմպոզիտոր։ Եղել է Ակվարիում, «Звуки Му», «Три О» խմբերի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1957 թվականին նոյեմբերի 28-ին, երաժիշտների ընտանիքում։ Հաճախել է երաժշտական դպրոց, որտեղ սովորել է նվագել ֆորտեպիանո, հետո նաև` կլարնետ։ Լենինգրադի Մ. Պ. Մուսորգսկու անվան երաժշտական դպրոցում սովորել է ֆագոտ նվագել (1974-1978)։

1975 թվականին որպես երաժիշտ հանդես է եկել Էրիկ Գորոշևսկու անվան թատրոնում, նվագախմբի փոսում հանդիպել է «Ակվարիում» խմբի երաժիշտներին, ընկերացել է Վսևոլոդ Գակկելի հետ։

Ալեքսանդր Լիապինի հետ նվագել է «Ну, погоди!» խմբում։ 1976 թվականից սկսել է նվագել «Ակվարիում» խմբում, սակայն 1977 թվականին նրան զորակոչել են բանակ, որտեղ ստիպված էր ծառայել մինչև 1979 թվականը։ Բանակից վերադառնալուց հետո շարունակել է նվագել «Ակվարիում»-ում մինչև 1981 թվականը։

1980-1984 թվականներին նա նվագել է «Трио современного джаза» խմբում՝ Սերգեյ Կուրյոխինի և Անատոլի Վապիրովի հետ։

1981-1985 թվականներին սովորել է Լենինգրադի Ն. Ա. Ռիմսկի-Կորսակովի անվան պետական կոնսերվատորիայում։

1980-ականների կեսերին Պիտեր Մամոնովը նրան հրավիրել է իր «Звуки Му» խմբին։

1986 թվականին նա ամուսնացել Մոսկվայի համերգների լեգենդար կազմակերպիչ Անտոնինա Կրիլովայի հետ։

1986 թվականի վերջին մասնակցել է մոսկովյան «Среднерусская возвышенность» խմբի միակ ալբոմի ձայնագրությանը։

1980-ական թվականներից ի վեր Ֆագոտը մշտապես աշխատում է Սերգեյ Լետովի հետ «Три О» ջազ-ավանգարդ նվագախմբում։

1990-ական թվականներից ի վեր, նա նվագում և աշխատում է որպես վավերագրական և գիտահանրամատչելի ֆիլմերի կոմպոզիտոր, հիմնականում` Գերմանիայում և Ֆրանսիայում։

Նա նաև հանդես է գալիս «ОтЗвуки Му»–ի խմբում և «Коровьев и Фагот» նախագծում։

1999 թվականին երաժշտություն է գրել Օբրազցովի թատրոնի «Պիկովայա դամա» ներկայացման համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Александр «Фагот» Александров". Արխիվացված է the original 2019 թ․ մայիսի 16-ին. Retrieved 2019 թ․ մայիսի 20. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալեքսանդրովը Литафиша.ру կայքում
* Смотри, Фрося, Коровин с Фаготом сросся!

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալեքսանդր Ալեքսանյան
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ալեքսանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ալեքսանդր Ալեքսանյան** (5 նոյեմբերի, 1968, Բաքու - 16 սեպտեմբերի, 1996), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ալեքսանդր Ալեքսանյանը ծնվել է 1968 թ. նոյեմբերի 5-ին Բաքու քաղաքում։ Ավարտել է տեղի ռուսական դպրոցներից մեկը։ 1986-88 թթ. ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Ընտանիքով Բաքվից Մարտունի է բռնագաղթել Ղարաբաղյան շարժման սկզբին։ Մասնակցել է Քարվաճառի, Ավդալ-Գյուլափլուի, Հորադիզի, Մարտակերտի, Մաճկալաշենի, Ղուրուչուխի ռազմական գործողություններին։ Հրադադարի հաստատումից հետո նշանակվել է հետախուզական վաշտի հրամանատար։ 1996 թ. սեպտեմբերի 14-ին ծանր վիրավորվել և մահացել է նույն թվականի նոյեմբերի 16-ին։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ուներ երկու երեխա։ Հանգչում է Մարտունի քաղաքի գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Ալեքսանդր Ալեքսանյանը Արցախյան պատերազմի թանգարանի կայքում". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 5-ին. Retrieved 2021 թ․ հունվարի 20.
**Ադրբեջանի մնջախաղի պետական թատրոն** (ադրբ.՝ Azərbaycan Dövlət Pantomima Teatrı), մնջախաղի ժանրի պետական թատրոն Ադրբեջանի Հանրապետության մայրաքաղաք Բաքվում։ Թատրոնը ստեղծվել է 1994 թվականին և պետական թատրոնի կարգավիճակ է ստացել 2000 թվականին։ Թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարն է Բեխտիյար Խանըզադեն, ով ղեկավարում է թատրոնը 1994 թվականն ի վեր։

Պատմություն
-----------

Ադրբեջանի մնջախաղի պետական թատրոնի բեմադրությունը
Թատրոնը ստեղծվել է որպես Մնջախաղ Թատրոն-Սթուտիո, 1994 թվականի մայիսի 16-ին Ադրբեջանի մշակույթի նախարարի հրամանով և գործել Ադրբեջանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնի տակ։ Թատրոնը հիմնադրվել է Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստ Բեխտիյար Խանըզադեի կողմից։ Պետական թատրոնի կարգավիճակ է ստացել 2000 թվականին։ Չունենալով սեփական տարածք, թատրոնի բեմադրությունները ներկայացվել են Ադրբեջանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնում։ 2005 թվականը Բաքվի քաղաքապետարանի որոշմամբ թատրոնին շենքի կառուցման համար տարածք է հատկացվել Ազատլըգ պողոտայում։ 2006 թվականին Ադրբեջանի մնջախաղի պետական թատրոնին գործունեություն ծավալելու նպատակով հատկացվել է նոր շենքը։

Խաղացանկ
--------

Թատրոնի խաղացանկում են հետևյալ բեմադրությունները․

* «Հույս»
* «Շենգյուլ, Շունգյուլ, Մենգյուլ»
* «Մանգուրտ»
* «Սեր»
* «Փոքրիկ Տիրակալ»
* «Դիմակ»
* «Շրջանակ»
* «Դեժավյու»

Տես նաև
-------

* Ադրբեջանի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոն
* Ադրբեջանի պետական ակադեմիական դրամատիկական թատրոն
* Ադրբեջանի պետական երաժշտական թատրոն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  azerbaijans.com
2. ↑  Театр Пантомимы
3. ↑  "Ադրբեջանի մնջախաղի պետական թատրոն". Արխիվացված է the original 2017 թ․ հուլիսի 4-ին. Retrieved 2019 թ․ մայիսի 6.
4. ↑  "Արխիվացված պատճենը". Արխիվացված է the original 2017 թ․ հոկտեմբերի 5-ին. Retrieved 2019 թ․ մայիսի 6.
**Ադրբեջանի նախագահին առընթեր Ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոն** (ադրբ.՝ Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Strateji Araşdırmalar Mərkəzi, անգլ.՝ Center for Strategic Studies under the President of Azerbaijan), ադրբեջանական ոչ կառավարական վերլուծական կենտրոն։ Տեղակայված է Բաքվում։ Հիմնադրվել է ԱՀ Նախագահի 2007 թվականի նոյեմբերի 12-ի հրամանով։

Վարչություններ
--------------

### Ներքին քաղաքականության վերլուծության վարչություն

Վարչությունը իրականացնում է գիտական և հայեցակարգային հետազոտություններ պետության ներքաղաքական ուղղության, դրա իրականացման մեխանիզմենրի, գոյություն ունեցող խնդիրների և դրանք լուծելու հնարավոր տարբերակների մասով։ Իրականացվում են գիտական հետազոտություններ Ադրբեջանական Հանրապետության սոցիալական շահերի որոշման, ապահովման և պաշտպանության համար, իրականացվում են պետության ներսում կատարվող և կատարվելիք հիմնարար բարեփոխումների կարևոր ասպեկտները, հետազոտվում է ներքին քաղաքական ուժերի վարքագծերը և դրանց ազդեցությունը ներպետական զարգացումներին։

### Արտաքին քաղաքականության վերլուծության վարչություն

Վարչությունը զբաղվում է միջազգային հարաբերությունների համակարգում տեղի ունեցող հիմնարար փոփոխությունների հետազոտությամբ, հայտնաբերելով տարածաշրջանային և գլոբալ քաղաքական տենդենցները և դրանց հնարավոր ազդեցությունը Ադրբեջանական Հանրապետությնա վրա։ Վարչությունը զբաղվում է նաև պետության արտաքին քաղաքականության, դրա իրականացման մեխանիզմների և գոյություն ունեցող խնդիրների գիտատեսական հետազոտություններով։

### Տնտեսական վերլուծության և գլոբալ հարցերի վարչություն

Այս վարչության հիմնական նպատակն է հետևել ադրբեջանական և համաշխարհային տնտեսության տենդենցներին, հետազոտել և վերլուծել այն, տրամադրելով անհրաժեշտ խորհրդակցությունը։ Վարչության գիտահետազոտական գործունեությունը իրականացվում է մի քանի ուղղություններով՝ Ադրբեջանում և աշխարհում տնտեսական գործընթացնքների դիտարկում և վերլուծություն, պետության և աշխարհի զարգացմանն օժանդակող գործոնները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  "Monthly IPRI Newsletter Vol. 1, No. 10" (PDF).
3. ↑  "Departments". *Center for Strategic Studies under the President of the Republic of Azerbaijan*. Արխիվացված է the original 2018 թ․ մարտի 30-ին. Retrieved 2018 թ․ մարտի 29.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Caucasus International հանդեսի պաշտոնական կայք

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | SUDOC: 145210960 · VIAF: 168169229 · WorldCat VIAF: 168169229 |

 |
**Ադրբեջանի պատմության թանգարան** (ադրբ.՝ Milli Azərbaycan tarixi Muzeyi), ադրբեջանական պատմության թանգարան։ Հիմնադրվել է 1920 թվականին և այժմ գտնվում է Ադրբեջանի մայրաքաղաք Բաքվում։

Պատմություն
-----------

Թանգարանային նմուշներ
Ադրբեջանի պատմության թանգարանը զբաղեցնում է 3000 քմ տարածք, որից 2000-ը տրամադրված է գիտական ցուցադրություններին։ Թանգարանում ցուցադրված են հոգևոր և նյութական մշակույթին, ինչպես նաև քաղաքական պատմությանը, արվեստին և Ադրբեջանի քաղաքական կյանքը բնութագրող թանգարանային նմուշներ և հնագիտական իրեր։

Թանգարանի հավաքածուն նվիրված է հին ժամանակներում ներկայիս Ադրբեջանի տարածքում բնակված հին ցեղերի պատմությունից մինչև մերօրյա Ադրբեջանին։ Թանգարանի նմուշները բազմաբնույթ են՝ պատմական, ազգագրական, հնագիտական, բուսաբանական, կենդանաբանական, կիրառական, հետազոտական և այլն։ Կան որոշ բաժիններ, որոնք առանձին նվիրված են ադրբեջանական արվեստին։

1925 թվականին Անդրկոմիսարիատի կազմալուծումից և Ադրբեջանում խորհրդային կառավարությունների հաստատումից հետո թանգարանը չդադարեցրեց իր գործունեությունը։ Թանգարանում շարունակեցին գործել արվեստի, կենսաբանության պատմության, երկրաբանության և այլ բաժիններ և թանգարանը շարունակեց գոյություն ունենալ գրադարանի տեսքով։ Գրադարանում պահվող գրքերը նվիրված էին Հարավային Կովկասին (Հայաստան, Ադրբեջան, Վրաստան) և իսլամական Արևելքի երկրներին (Սիրիա, Իրաք, ԱՄԷ և այլն)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Milli Azərbaycan Tarix Muzeyi". *www.azhistorymuseum.az*. Արխիվացված է the original 2015 թ․ սեպտեմբերի 23-ին. Retrieved 2015 թ․ նոյեմբերի 18.
2. ↑  "В.А.Шнирельман, «Албанский миф» в кн.: «Войны памяти. Мифы, идентичность и политика в Закавказье», М. ИКЦ, «Академкнига», 2003". *www.vehi.net*. Retrieved 2015 թ․ նոյեմբերի 18.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք (ադրբ.) (անգլ.)
* Ադրբեջանի պատմության թանգարան Archived 2011-08-30 at the Wayback Machine. (ադրբ.) (ռուս.) (անգլ.)
* Պատմության թանգարան Archived 2011-04-25 at the Wayback Machine. (ռուս.)
* Ադրբեջանի պատմության թանգարանի 90-ամյա հոբելյանը Archived 2010-01-26 at the Wayback Machine. (ռուս.)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տարնոյտայոլ (այլ կիրառումներ)

**Տարնոյտայոլ** (ռուս.՝ Тарнойтаёль), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Մեդվեժյա գետի աջ ափին՝ 10 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 11 կմ։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը՝ Պեչորա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03050100212103000062958
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103006295
* Ավազանի կոդը — 03.05.01.002
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Պետական ջրային տվյալների գրանցում ըստ Ռուսաստանի Դաշնության:Տարնոյտայոլ". Արխիվացված from the original on 2012 թ․ օգոստոսի 10. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 7.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
**Տշեպո Մոտսեպե** (հունիսի 17, 1953(1953-06-17), Սոուետո, Յոհաննեսբուրգ (քաղաքային շրջան), Տրանսվաալ, Հարավաֆրիկյան Միություն) հարավաֆրիկացի բժիշկ և գործարար կին, Հարավաֆրիկյան Հանրապետության նախագահ Սիրիլ Ռամաֆոսայի կինը, Բրիջիթ Ռադեբեի և Պատրիս Մոտսեպեի քույրը։

Կենսագրություն
--------------

Տշեպո Մոտսեպեն սովորել է որպես բժիշկ Կվազուլու-Նատալի համալսարանում և իսկ մագիստրատրոսական աստիճանը ստացել է հանրային առողջության ոլորտում Հարվարդի հանրային առողջության դպրոցում։ 2012 թվականին ավարտել է Սոցիալական ձեռներեցության սերտիֆիկացիոն ծրագիրը Գորդոնի բիզնեսի ինստիտուտում։ Մոտսեպեն աֆրիկյան «Self Help Trust» բարեգործական ընկերության ներկայիս նախագահն է, որը կենտրոնացած է Վաղ մանկական զարգացման և կրթության վրա։

Նա աշխատել է Մմակաուի, Մաֆիկենգի, Յոհանեսբուրգի, Պրետորիայի և Զիմբաբվեի ինչպես պետական, այնպես էլ մասնավոր կառույցներում։ Նա Վերարտադրողական առողջության հետազոտական ինստիտուտի նախկին փոխտնօրենն է։

Ընտանիք
-------

Տշեպո Մոտսեպեն ամուսնացած է Հարավաֆրիկյան Հանրապետության նախագահ Սիրիլ Ռամաֆոսայի հետ, որից ունի չորս երեխա։ Մոտսեպեն Ռամաֆոսայի երրորդ կինն է։ Նրա հայրը հանգուցյալ Շեֆ Ավգուստին Բուտանա Չաան Մոտսեպեն է, եղբայրը՝ հանքարդյունաբերության մագնատ Պատրիս Մոտսեպեն, իսկ քույրը Աֆրիկյան ազգային կոնգրեսի քաղաքական գործիչ և էներգետիկայի նախկին նախարար Ջեֆ Ռադեբենի կինը՝ Բրիջիթ Ռադեբենա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Geni(բազմ․) — 2006.
2. ↑  "SA's new First Lady, Tshepo Motsepe". Enca.com. 2018 թ․ փետրվարի 15. Արխիվացված է the original 2023 թ․ ապրիլի 18-ին. Retrieved 2018 թ․ մարտի 17.
3. ↑  Schreuder, Nica (2018 թ․ փետրվարի 15). "SA – Here's everything you need to know about your new first lady". *The Citizen*. Retrieved 2018 թ․ փետրվարի 16.
4. ↑  Matangira, Lungelo (2018 թ․ փետրվարի 15). "Keeping up with the Ramaphosas: Meet SA's new first family". Ewn.co.za. Retrieved 2018 թ․ մարտի 17.
**Ահաբեկչություն իրաքյան Բանի Սաադում**, տեղի է ունեցել 2015 թվականի հուլիսի 20-ին՝ տեղական ժամանակով մոտավորապես 8-ին, Ռամադան սրբազան ամսվա տոնակատարության ժամանակ։ 120 կամ 130 մարդ է զոհվել և առնվազն 130-ը վիրավորվել։ Բանի Սաադը գտնվում է մայրաքաղաք Բաղդադից 20 կմ հեռավորության վրա։

Մուսուլմանների համար սուրբ Ռամադան ամսվա ավարտի օրը մարդկանց կողմից լեփ-լեցուն շուկայում սառույցի փոխադրման բեռնատար է պայթեցվել։ Բեռնատարում, ըստ որոշ տվյալների, երեք տոննա պայթուցիկ է եղել։ Ռումբը գործի է դրել մահապարտ ահաբեկիչը։ Զոհերի և տուժածների թվում կան բազմաթիվ կանայք և երեխաներ։ Պայթյունի ուժգնությունը եղել է այնպիսին, որ զոհվածների մարմինների մի մասը տարածվել է մերձակա տների տանիքներին։

Բանի Սաադի ահաբեկչության պատասխանատվությունը պաշտոնապես ստանձնել է «Իսլամական պետություն» խմբավորումը։

Միջազգային արձագանք
-------------------

Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ցավակցություն է հայտնել Իրաքի իշխանություններին, զոհվածների ընտանիքներին և տուժածներին։ Նախագահը հաստատել է Իրաքի ժողովրդի հետ շարունակական աջակցությունն ու համերաշխությունը ծայրահեղականության դեմ նրա երկարատեւ և ծանր պայքարում։

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Պան Կի Մունը դատապարտել է ահաբեկչությունը և հույս հայտնել, որ հանցագործության բոլոր մեղավորները պատասխանատվության կենթարկվեն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  ТАСС: Политика - Путин выразил соболезнования иракским лидерам в связи с терактом
3. ↑  "Death toll in Iraq market bombing more than 130". *The Brics Post*. 2015 թ․ հուլիսի 19. Արխիվացված է the original 2016 թ․ մայիսի 13-ին. Retrieved 2015 թ․ հուլիսի 19.
**«Տան դուռը»**, 2015 թվականին «Անտարես» հրատարակչության հրատարակած Հուսիկ Արայի բանաստեղծությունների, պոեմների և էսսեի ժողովածուն։ Խմբագիր՝ Հասմիկ Հակոբյան։

Գրքի շնորհանդեսը տեղի է ունեցել 2015 թվականի նոյեմբերի 25-ին։

Հեղինակն իր գրքի մասին ասել է.- «Իմ սերունդը ձևավորվել է 1988-ին Ազատության հրապարակում, և ես մշտապես քաղաքացիական իմ դիրքորոշումն ունեմ թե´ որպես մարդ, թե´ որպես գրող։ Այս գրքում այն երևում է հատկապես «Նոր Հայաստան» շարքում՝ անհատի և երկրի բախման մեջ, երևում է նաև «Ազատության հրապարակը» շարքում. որ ազատությանն ու անկախությանը մենք կարծես դեռ պատրաստ չենք, դեռ «մեր վրայով չէ այդ հագուստը»… Սակայն անկախությունը միակ բանն է, որի համար պատրաստ եմ արյունս տալ։ Անկախությունը բարձր է ամեն ինչից։ Եվ ես փորձում եմ լինել ոչ միայն անկախության շրջանում ստեղծագործող, այլև անկախությունը ներկայացնող գրող»։

Գրքի հանձնարարականը
-------------------

Ժողովածուն ամփոփում է Հուսիկ Արայի վերջին չորս տարվա չափածո ստեղծագործությունները։ Նորանկախ պետականության արժևորումն է, Նոր Հայաստանի շոշափվող իրականությունը, նաև հեղափոխության ու պատերազմի արանքում կորած սերնդի ողբերգությունն ու արժեքների անկումը։ Գրքում առանձին շարքերով ընդգրկված են նաև սիրային բանաստեղծություններ և սաղմոսներ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Ես թույլ չեմ տալիս չոր լրագրությանը՝ մտնել պոեզիա». Հուսիկ Արա
* Հուսիկ Արան իր նոր ժողովածուով փորձել է ներկայացնել անկախության պոեզիան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Տան դուռը». Հուսիկ Արայի նոր ժողովածուն
2. ↑  "«Տան դուռը» կամ անկախության պոեզիա". Արխիվացված է the original 2017 թ․ սեպտեմբերի 7-ին. Retrieved 2017 թ․ օգոստոսի 11. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  «Անկախությունը բարձր է ամեն ինչից»:
4. ↑  Հուսիկ Արա, Տան դուռը, Ե. Անտարես, 2015, էջ 2։
Ադրբեջանի քարտեզ
Կասպից ծովում որոշված և անորոշ ենթադրական ծովային սահմաններ
**Ադրբեջանի սահմաններ**, Ադրբեջանի ցամաքային և ծովային սահմանների ամբողջությունը։ Ադրբեջանը ցամաքից միջազգայնորեն սահմանակից է 5 պետությունների հետ։

Հարևան պետություններն են Ռուսաստանը հյուսիսում, Վրաստանը հյուսիս-արևմուտքում, Իրանը հարավում, Թուրքիան արևմուտքում (Ադրբեջանի էքսկլավի՝ Նախիջևանի միջոցով) և Հայաստանը արևմուտքում (Նախիջևանի կողմից հյուսիսում և արևելքում)։ Արևելքից Ադրբեջանը սահմանակից է Կասպից ծովից, որը համարվում է աշխարհի ամենամեծ լիճը, սակայն ելք չունի համաշխարհային օվկիանոս։

Հայաստանում Ադրբեջանը միջազգայնորեն ունի նաև երեք անկլավ՝ Բարխուդարլուն, Վերին Ոսկեպար և Քյարքի (այժմ՝ *Տիգրանաշեն*, տեղակայված է Նախիջևանից հյուսիս), սակայն այս անկլավները փաստացիորեն վերահսկվում են Հայաստանի ԶՈՒ-ի կողմից։ Փոխադարձաբար Հայաստանը Ադրբեջանի տարածքում նույնպես ունի անկլավ՝ Արծվաշենը, որը գտնվում է Ադրբեջանի հյուսիս-արևմուտքում։

Չնայած նրան, որ Ադրբեջանը ցամաքային պետություն է և չունի ելք համաշխարհային օվկիանոս, Ադրբեջանը Կասպից ծովի հետ ունի 713 կմ սահման, որը լիճ կամ փակ ծով է՝ ըստ տարբեր մեկնաբանությունների։ Իր մեծության և 5 պետության սահմանակից լինելու պատճառով լիճը ունի ծովային սահմաններ, իսկ մերձկասպյան բոլոր 5 երկրները՝ ռազմածովային ուժեր։ Ադրբեջանի ծովային սահմանները որոշված են Ռուսաստանի և Ղազախստանի հետ, սակայն դեռևս վիճարկվելի են Իրանի և Թուրքմենստանի հետ սահմանները։

Ցամաքային սահմաններ
-------------------

Ադրբեջանի միջազգայնորեն   
 ճանաչված ցամաքային սահմանները

| **#** | Երկիր | Երկարություն (կմ) |
| --- | --- | --- |
| **1** | {{{2}}}Հայաստան | 1007 (221 կմ Նախիջևանի միջոցով ունեցած սահմանը) |
| **2** | {{{2}}}Իրան | 765 (179 կմ Նախիջևանի միջոցով ունեցած սահմանը) |
| **3** | Վրաստան | 480 |
| **4** | Ռուսաստան | 390 |
| **5** | {{{2}}}Թուրքիա | 8 (ամբողջը Նախիջևանի միջոցով ունեցած սահմանն է) |
|  | **Ընդհանուր** |  **2650** |

Տես նաև
-------

* Ադրբեջանի պետական սահմանապահ ծառայություն
* Հայ-ադրբեջանական շփման գիծ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Land Boundaries". CIA, The World Factbook. 2009. Արխիվացված է the original 2018 թ․ հոկտեմբերի 1-ին. Retrieved 2016 թ․ նոյեմբերի 10..
2. ↑  "Azerbaijan". CIA, The World Factbook. 2009. Արխիվացված է the original 2016 թ․ հուլիսի 9-ին. Retrieved 2016 թ․ նոյեմբերի 4.
3. ↑  "Legal Status of Caspian Sea". Naturalgasworld.com. 2013 թ․ օգոստոսի 13. Retrieved 2016 թ․ նոյեմբերի 4..
4. ↑  Hasanli, Ilgar. "COUNTRY REPORT: AZERBAIJAN BORDERS". University of Eastern Finland. Retrieved 2016 թ․ նոյեմբերի 10.
5. ↑  "Ümumi coğrafiya". *Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət Qulluğu Məsələləri üzrə Komissiya* (in ադրբեջաներեն). Արխիվացված է the original 2016 թ․ նոյեմբերի 11-ին. Retrieved 2016 թ․ նոյեմբերի 10.
**Ահաբեկչություն Ստամբուլում**, զինված ահաբեկչություն Ստամբուլի Բեշիկթաշ շրջանում, որը տեղի է ունեցել 2016 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Ստամբուլի ժամանակով 22։30-ին (Երևանի ժամանակով 23։30-ին)։ Ալ-Ջազիրա հեռուստաընկերության վերջին տվյալներով զոհերի թիվը կազմում է 38, իսկ վիրավորներինը՝ 166 մարդ։ Հիմնական զոհերը ոստիկանության աշխատակիցներ են։ Պայթյունը տեղի է ունեցել Բեշիկթաշ ֆուտբոլային ակումբին պատկանող Vodafone Arena-ի մոտ։ Ահաբեկչության հիմնական նպատակը եղել է պայթեցնել Բեշիկթաշ շրջանի շրջանային ոստիկանության շենքը։

Համաձայն ԶԼՄ-ների, ռումբերը տեղակայված են եղել մեքենայի մեջ, որի հիմնական նպատակը մարզադաշտը հսկող ոստիկանական ուժերին վնասելն էր։ Բեշիկթաշ- Բուրսասպոր ֆուտբոլային խաղը ավարտվել էր մինչ պայթյունը։ Մեքենան կայանված է եղել Բուրսասպորի երկրպագուների համար նախատեսված տրիբունայի մոտ։ Բուրսասպորը թվիթերի իր պաշտոնական կայքում հայտարարություն է տարածել՝ նշելով, որ երկրպագուներից ոչ ոք չի տուժել։

Պայթյունի ձայները լսվել են նույնիսկ Ստամբուլի ասիական հատվածում, հատկապես Յուսքյուդարում։ Նախնական տվյալների, ահաբեկչությունը կարող է իրականացված լինել ԻԼԻՊ-ի կամ Քուրդիստանի ազատագրության բազեների կողմից։ Դեռևս ոչ մի խմբավորում իր վրա պատասխանատվություն չի վերցրել։

Թուրքիայի ներքին գործերի նախարարությունը տարածել է հաղորդագրություն, համաձայն, որի երկու պայթյուններից մեկը կարող է իրականացրած լինել մահապարտ ահաբեկիչը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "İstanbul'da Vodafone Arena'da şiddetli 2 patlama: Yaralılar var". Cumhuriyet. Retrieved 2016 թ․ դեկտեմբերի 10.
2. ↑  "Explosion rocks Istanbul's Beşiktaş district". *DailySabah*. Retrieved 2016 թ․ դեկտեմբերի 10.
3. ↑  "Vodafone Arena önünde patlamalar". Al Jazeera. Արխիվացված է the original 2018 թ․ հոկտեմբերի 22-ին. Retrieved 2016 թ․ դեկտեմբերի 10.
4. 1 2  "İstanbul'da korkutan patlama". CNN Türk. Retrieved 2016 թ․ դեկտեմբերի 10.
5. ↑  "Bursaspor'dan patlama ile ilgili açıklama". NTV. Retrieved 2016 թ․ դեկտեմբերի 10.
**Նախճավանի և Խրամի կոտորած**, կազմակերպել են արաբ նվաճողները, 705-ին, հայ նախարարական տները բնաջնջելու և հայերի դիմադրողականությունը թուլացնելու նպատակով։ Հայոց իշխան Սմբատ Բագրատունու գլխավորած 703-ի և 705-ի ապստամբության պարտությունից հետո արաբները հայ իշխաններին խաբեությամբ հրավիրել են Նախճավան, իբր հեծյալ գնդերի ռոճկացուցակում մտցնելու համար։ Ձերբակալելով հայ նախարարներին՝ նրանց փակել են Նախճավանի ու մոտակա Խրամ գյուղի եկեղեցիներում և ողջ–ողջ այրել։ Առավել մեծամեծ նախարարներին նախապես տանջել են և նրանցից փրկագին կորզել։ Կոտորածին զոհ են գնացել Բագրատունի, Արծրունի, Ամատունի և այլ տոհմերի շատ նշանավոր նախարարներ։ Նախճավանի և Խրամի կոտորածը հիշատակում են ոչ միայն հայ, այլև արաբ, բյուզանդացի, ասորի պատմիչները։ 705 թվականը կոչվել է «Կրակի տարի»։

Գրականություն
-------------

* Ղեոնդ Մեծ, Պատմութիւն հայոց, ՍՊԲ, 1887։
* Тер-Гевондян А․ Н․, Армения и Арабский халифат, Е․, 1977․

Աղբյուրներ
----------

* Լեո «Հայոց Պատմություն» երկրորդ հատոր։ Երևան։ «Հայաստան» հրատարակչություն։ 1967։ էջ 187-188

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 167)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տարկոյտա (այլ կիրառումներ)

**Տարկոյտա** (ռուս.՝ Таркойта), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Պիչա գետի ձախ ափին՝ 68 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 41 կմ։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը՝ Պեչորա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03050300112103000075403
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103007540
* Ավազանի կոդը — 03.05.03.001
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Պետական ջրային տվյալների գրանցում ըստ Ռուսաստանի Դաշնության:Տարկոյտա". Արխիվացված from the original on 2012 թ․ օգոստոսի 10. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 7.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · ГВР |

 |
**Ահմադ Մաթար** (անգլ.՝ Ahmad Mattar, ամբողջական անունը՝ Ահմադ բին Մուհամեդ Մաթար, օգոստոսի 13, 1940(1940-08-13), Սինգապուր), սինգապուրցի նախկին քաղաքական գործիչ, Սինգապուրի կառավարության անդամ):

Կենսագրություն
--------------

Ահմադ Մաթարը ծնվել է 1940 թվականի օգոստոսի 13-ին։ Ռաֆլսի ինստիտուտի շրջանավարտ Մաթարը 1963 թվականին ավարտել է Սինգապուրի համալսարանը՝ մասնագիտանալով ֆիզիկայի բնագավառում։ Ահմադը մագիստրոսի աստիճան ստացել է Շեֆիլդի համալսարանում՝ Կոլոմբո Փլան կազմակերպության տրամադրած կրթաթոշակով, իսկ դոկտորի աստիճան ստացել է Սինգապուրի համալսարանում։ Նախքան քաղաքական դաշտ մտնելը՝ դասախոսել է Սինգապուրի պոլիտեխնիկում և ղեկավարել բնակելի տարածքներում երթևեկային աղմուկի ազդեցության մասին առաջին մեծածավալ ուսումնասիրությունը (ուսումնասիրությունը ապագայում հիմք հանդիսացավ երթևեկային աղուկին վերաբերող օրենքների և հետազոտությունների համար)։ 1972 թվականին Աբդուլ Ռահիմ Իսհակի երաշխավորությամբ Ահմադ Մաթարն առաջադրվել էր Լենգ Քի ընտրատարածքում, այնուհետև՝ Սիգլափ ընտրատարածքում։ 1985-1995 թվականներին հանդիսացել է Բնապահպանության նախարար։ Որպես Բնապահպանության նախարար՝ նրա պաշտոնավարման տարիները հայտնի են քլորֆտորածխածիններ պարունակող աերոզոլների վաճառքի համար սահմանափակումների խստացմամբ և աղտոտման դեմ պայքարելու նպատակով ուղղիչ աշխատանքային կարգերի ներդրմամբ։ 1991 թվականին Ահմադ Մաթարը նախատեսում էր հրաժարական տալ Կառավարության իր պաշտոնից, սակայն նորընտիր վարչապետ Գոհ Չոք Թոնգը կարողացավ հետ պահել նրան։ 1996 թվականին նա դուրս եկավ քաղաքականությունից և հեռացավ ասպարեզից։

Ահմադ Մաթարը նաև եղել է Մոնդակիի հիմնադիր նախագահը (1982-1989), որը հիմնվել էր մալայան/մուսուլմանական համայնքի կրթությամբ և բարեկեցությամբ զբաղվելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Mathematics Genealogy Project — 1997.
2. ↑  National Library Board, Singapore. "Ahmad Mattar". Eresources.nlb.gov.sg. Retrieved 2014 թ․ դեկտեմբերի 17.
3. ↑  "Welcome to Raffles Alumni, your connection to the Raffles network and beyond". alumni.ri.edu.sg. Արխիվացված է the original 2014 թ․ դեկտեմբերի 17-ին. Retrieved 2014 թ․ դեկտեմբերի 17.
4. ↑  "Distinguished Science Alumni Awards 2004: Ahmad MATTAR". National University of Singapore. 2004.
5. ↑  "EBSCOhost - 23054550 - "Environment" as a Social Concern: Democratizing Public Arenas in Singapore?". Web.b.ebscohost.com. Retrieved 2014 թ․ դեկտեմբերի 17.
6. ↑  "Annual Report – Aspiring Beyond Limits" (PDF). Yayasan MENDAKI. 2014. p. 12. Արխիվացված է the original (PDF) 2016 թ․ նոյեմբերի 5-ին. Retrieved 2021 թ․ հունվարի 31.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ահմադ Մաթարի մասին Սինգապուրի Ինֆոպեդիայում (անգլ.)