**Ֆեոդոսիա Մորոզովա** (ռուս.՝ Феодосия Морозова, մայիսի 21 (31), 1632, Մոսկվա, Ռուսական թագավորություն - նոյեմբերի 2 (12), 1675 կամ նոյեմբերի 1, 1675(1675-11-01), Բորովսկ) (օրիորդական ազգանունը` Սոկովնինա), ռուս բոյարուհի, հնադավանությունը ներկայացնող ռուս գործիչ, ավագերեց Ավակում Պետրովիչի հետևորդ։ Հին հավատին հավատարիմ մնալով և կոնֆլիկտ ունենալով Ալեքսեյ Միխայլովիչ ցարի հետ` Մորոզովան ձերբակալվել է, զրկվել կալվածքներից։ Նրան ուղարկել են Պանֆուտիևո-Բորովյան եկեղեցի, որտեղ պահել են վիրապում։ Հենց այնտեղ էլ նա սովահարությունից մահացել է։

Հնադավանների կողմից պաշտվում է որպես սուրբ։

Կենսագրություն
--------------

Ֆեոդոսիան եղել է Պրոկոֆի Սոկովնինի դուստրը, ով հավանաբար եղել է թագուհուն սպասարկող պալատականներից։ Ֆեոդոսիան 17 տարեկան հասակում ամուսնացել է Գլեբ Մորոզովի հետ, ով Ռոմանովների ազգական Մորոզովների ընտանիքից է եղել։ Գլեբ Մորոզովի եղբայրը` Բորիս Մորոզովը, հսկայական կարողության տեր մարդ է եղել, սակայն զավակ չի ունեցել և մահացել է 1662 թվականին՝ ամբողջ կարողությունը թողնելով Գլեբին (կա նաև այլ վարկած)։ Շուտով մահացել է նաև Գլեբը և երկու եղբայրների անբավ ունեցվածքը մնացել է Գլեբ և Ֆեոդոսիա Մորոզովների մանկահասակ որդուն` Իվանին։

Փաստացի ամբողջ ժառանգությունը կառավարում էր բոյարուհի Մորոզովան։ Նրանց բազմաթիվ կալվածքներից մեկում` Զյուզինո գյուղում, արևմտյան տիպի առանձնատուն է կառուցվել նրանց համար, որը նման առաջին շինություններից մեկն էր Ռուսաստանում։ Արքայական պալատում Ֆեոդոսիան զբաղեցրել է բարձրաստիճան բոյարուհու պաշտոն, եղել է ցար Ալեքսեյ Միխայլովիչի մտերիմներից։ Ժամանակակիցները վկայում են. «Տանը նրան սպասարկում էին մոտ 300 սպասավոր։ Նա ունեցել է մոտ 8.000 գյուղացի, երթևեկել է թանկարժեք կառքով, որը զարդարված էր արծաթի խճանկարով։ Վեց կամ տասներկու ձիեր էին քաշում նրա կառքը, իսկ նրա հետևից գնում էին ծառաները` մոտ հարյուր մարդ` նրան պատվի արժանացնելով»։

Հնադավանություն
---------------

Բոյարուհի Մորոզովան բանտում այցելում է Ավակումին, 19-րդ դարի ձեռագիր
Բոյարուհի Մորոզովան եղել է Մոսկվայի կաթողիկոս Նիկոնի բարեփոխումների հակառակորդ և ակտիվորեն շփվել է հնադավանների ու նրանց առաջնորդ պրոտոպոպ Ավակում Պետրովիչի հետ։ Ֆեոդոսիա Մորոզովան զբաղվել է բարեգործությամբ, իր տանն ընդունել թափառականներին, աղքատներին։ 30 տարեկանում այրիանալով` նա հագնում էր երկար սև զգեստներ, սակայն Ավակում պրոտոպոպը նրան հանդիմանում էր` առավել պահեցողության կոչ անելով։ Տանը Մորոզովան աղոթքներ էր անում հին ծիսակարգի համաձայն, իսկ նրա մոսկովյան տունը համարվում էր հին հավատի հետևորդների հավաքատեղի։

Ակադեմիկոս Ալեքսանդր Պանչենկոն, ուսումնասիրելով Մորոզովայի և Ավակումի նամակները, գրել է, որ նրանցում չկան հավատին առնչվող քննարկումներ և կարծում է, որ Ֆեոդոսիան «կույր երկրպագու չէ, այլ տիրուհի ու մայր, որ զբաղված է տան գործերով ու որդով»։

Ալեքսեյ Միխայլովիչ արքան, որ ընդհանուր առմամբ սատարում էր եկեղեցական բարեփոխումները, փորձում էր ազդել բոյարուհու վրա նրա ազգականների ու շրջապատի միջոցով` խլելով ու վերադարձնելով նրա կալվածքները։ Վճռական գործողություններից արքային հետ էր պահում Մորոզովայի դիրքը և թագուհի Մարիայի միջնորդությունները։ Ֆեոդոսիա Մորոզովան բազմիցս ներկա է եղել «նոր օծված» եկեղեցու ծիսակատարություններին, ինչը հնադավանների կողմից ընկալվում էր որպես «ստիպողական երեսպաշտություն», սակայն 1670 թվականին Ֆեոդորա անունով կնքվելով նոր հավատով` նա աստիճանաբար հեռանում է աշխարհիկ հավաքույթներից։

Հիվանդության պատրվակով 1671 թվականի հունվարի 22-ին (փետրվարի 1) բոյարուհի Մորոզովան հրաժարվում է Ալեքսեյ Միխայլովիչի և Նատալյա Նարիշկինայի հարսանիքին մասնակցելուց։ Մերժումը հարուցում է արքայի զայրույթը. նա Մորոզովայի մոտ է ուղարկում բոյար Տրոեկուրովին` պահանջելով ընդունել եկեղեցական բարեփոխումները։ Ավելի ուշ նա ուղարկում է նաև իր քրոջ ամուսնուն` իշխան Ուրուսովին, սակայն Մորոզովան երկուսին էլ խստորեն մերժում է։

Մշակույթում
-----------

### Սուրիկովի նկար

Վասիլի Սուրիկով, «Բոյարուհի Մորոզովա», 1887
Վասիլի Սուրիկովը 1887 թվականին ստեղծել է «Բոյարուհի Մորոզովա» նկարը։ Նկարն ի դեմս բոյարուհու ունի մեկ միասնական կոմպոզիցիոն կենտրոն։ Նրա կերպարին նկարիչը հաղորդել է մոլեգին պահվածք։ Մորոզավան ձեռքը վեր է բարձրացրել` հին հավատի համաձայն երկու մատով խաչակնքելով և մարդկանց կոչ անելով պահպանել հին հավատը։ Նրա դեմքը ֆանատիկ է։ Բոյարուհին հագել է թավշյա սև մուշտակ, որն ավելի է ընդգծում նրա դեմքի գունատությունը։ Չնայած նկարում որոշ կերպարների առաջ է մղում ուղղակի հետաքրքրասիրությունը, ընդհանուր առմամբ մարդկանց մեծ մասը նրան նայում է հիացմունքով ու երկրպագում է նրան, իսկ բոյարուհին ինքը պատրաստ է մինչև վերջ գնալ իր համոզմունքների համար։

### Լիտովչենկոյի նկար

Ալեքսանդր Լիտովչենկո, «Բոյարուհի Մորոզովա»
Բոյարուհու կերպարին անդրադարձել է նաև ռուս պատմանկարիչ, Կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոս Ալեքսանդր Լիտովչենկոն։ Նրա «Բոյարուհի Մորոզովա» նկարը ստեղծվել է 1885 թվականին։ Ներկայումս պահվում է Նովգորոդի պետական միացյալ թանգարան-արգելոցում։

### Շչեդրինի օպերա

2006 թվականին Ռոդիոն Շչեդրինն ավարտել է «Բոյարուհի Մորոզովա» երգչախմբային օպերան։ Օպերայի միջազգային բեմելը ծչագրվել էր 2007 թվականին Գերմանիայում, սակայն տեղափոխվել է 2006 թվականի հոկտեմբերի 30-ը Մոսկվայի կոնսերվատորիայի մեծ դահլիճում։ Լիբրետոյի հիմքը կազմել է Ավակումի և Մորոզովայի նամակագրությունը։ Օպերայի հեռուստատեսային պրեմիերան կայացել է 2006 թվականին *Կուլտուրա* հեռուստաալիքով։

### «Պառակտում» հեռուստասերիալ

2009-2011 թվականներին նկարահանվել է «Պառակտում» հեռուստասերիալը, որտեղ Մորոզովայի դերում խաղացել է Յուլյա Մելնիկովան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Find A Grave — 1996.
2. ↑  Другая версия:  
*Храбров А.Е* Миф о наследстве боярыни Ф.П. Морозовой (постановка вопроса) // Старообрядчество: история, культура, современность: материалы / Осипов В.И. ред. — Музей истории и культуры старообрядчества, Боровский историко-краеведческий музей. — Москва: Музей истории и культуры старообрядчества, 2005. — Т. 1. — С. 25-31. — 435 с. — (сборник статей).  

текст опубликован в Храбров А.Е (4 сентября 2007). «Миф о наследстве боярыни Ф.П.Морозовой. Постановка вопроса». *Портал Credo.Ru* (ռուսերեն). Москва. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 11-ին.
3. ↑  *Кожурин К.Я* Глава 3. Болярыня великая Морозовых. «Вдова я молодая после мужа своего, государя, осталася» // Боярыня Морозова. — Москва: Молодая гвардия, 2012. — С. 150. — 382 с. — (Жизнь замечательных людей, малая серия, выпуск 38). — 5000 экз. — ISBN 978-5-235-03559-1
4. ↑  Соловьёв С. М. История России с древнейших времён Արխիվացված 2009-01-25 Wayback Machine
5. ↑  Житие протопопа Аввакума, им самим написанное, и другие его сочинения. М. 1960. С. 208
6. ↑  Барсков Я. Л. Памятники первых лет русского старообрядчества. СПб. 1912. С. 34
7. 1 2  Панченко А. М. Боярыня Морозова — символ и личность. // Панченко А. М. Русская история и культура: работы разных лет. — СПб.: Юна, 1999. — С. 422—436
8. ↑  Коллекция: мировая художественная культура Суриков, Василий Иванович. Боярыня Морозова. 1887. ГТГ Արխիվացված 2016-03-04 Wayback Machine

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Ռուսական կենսագրական · Ուղղափառ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 16730528k · GND: 119045354 · ISNI: 0000000036826083 · LCCN: n95079780 · LNB: 000131811 · NKC: jx20130919004 · NTA: 151534527 · NUKAT: n2015143294 · SUDOC: 253986753 · VIAF: 72195638 · WorldCat VIAF: 72195638 |

 |

 |