recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ռումինիայի Պետական դրամահատարան** (ռումին.՝ Monetăria Statului), Ռումինիայի ինքնավար ձեռնարկություն է, որն զբաղվում է մետաղադրամների, պետական պարգևների, Ռումինիայի զինանշանի պատկերով կնիքների, մեդալների և ոսկե իրերի արտադրությամբ։

Կիսելյով մայրուղու վրա տեղակայված դրամահատարանի շենքը բացվել է 1870 թվականի փետրվարի 24-ին։ Դրամահատարանն սկսեց ոսկե և արծաթե դրամների հատում լեյի դրամական միավորով։ Օսմանյան կայսրության բողոքի պատճառով, որի վասալն էր Վալախիայի և Մոլդավիայի միացյալ իշխանությունը, մետաղադրամների արտադրությունը դադարեցվեց, իսկ հետագայում ռումինական մետաղադրամների հատումն իրականացվեց Բրյուսելում։

1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի և Բեռլինի դաշնադրության (տրակտատ) ստորագրման արդյունքում Ռումինիան ճանաչվեց անկախ պետություն։ 1879 թվականին դրամահատարանն սկսեց բրոնզե, իսկ 1880 թվականին արծաթե մետաղադրամների հատումը։ 1890 թվականին մետաղադրամների արտադրությունը, սակայն, կրկին դադարեցվեց։ Ռումինական մետաղադրամները նորից հատվեցին արտասահմանում՝ Բրյուսելում, Վիենայում, Բիրմինգհեմում, Համբուրգում, Լոնդոնում և Փարիզում։ 1912 թվականին դրամահատարանի շենքը քանդվեց։

1935 թվականին արձակվեց թագավորական դեկրետ դրամահատարանի գործունեության վերականգման մասին։ Նույն թվականի դեկտեմբերի 20-ին Fabrica di Chibrituri թողոցի վրա բացվեց դրամահատարանի նոր շենքը, իսկ 1936 թվականին թողարկվեց առաջին դրամը՝ արծաթե 250 լեյ «1935» թվագրմամբ։ 1943 թվականին դրամահատարանն ստացավ Ռումինիայի պետական պարգևների պատրաստման բացառիկ իրավունք։ 1948 թվականին դրամահատարանը միավորվեց Նամականիշերի ֆաբրիկայի հետ (անջատվեց 1953 թվականին)։ 1957 թվականին դրամահատարանը դուրս եկավ Ֆինանսների նախարարության ենթակայությունից և ենթարկվեց Ազգային բանկին։ 1958-1959 թվականներին ստեղծվեց ոսկե իրերի արտադրամասը։ 1990 թվականին դրամահատարանը վերակազմավորվեց ինքնավար ձեռնարկության՝ Ազգային բանկի ենթագերատեսչությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Buzdugan, 1977, էջեր 256-257
2. ↑  Buzdugan, 1977, էջեր 256-267
3. ↑  Buzdugan, 1977, էջեր 270

Գրականություն
-------------

* *Buzdugan G. Luchian O. Oprescu C.C.* Monede şi banknote româneşti. — Bucureşti: Sport - turism, 1977. — 429 с.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Istoria Monetariei Archived 2012-08-18 at the Wayback Machine.
* Meşterii raclelor de sfinţi de la Monetăria Statului, Lumina ziarul
**Վարդանուշ Կարպիս Սելիմ** (մասրի՝ أنوشكا, մարտի 9, 1960(1960-03-09), Կահիրե, Եգիպտոս), հայտնի է իր **Անուշկա**բեմական անունով (Եգիպտոսի արաբական` أنوشكا), հայկական արմատներով եգիպտացի երգչուհի և դերասանուհի։

Կենսագրություն
--------------

Անուշկայի հայրը եգիպտացի էր, մայրը՝ հայ։ Նա միջնակարգ կրթությունը ստացել է Կահիրեի Բուլակ թաղամասում գտնվող հայկական Գյուլբենկյան վարժարանում և շարունակել է ուսումը Կահիրեի Ամերիկյան համալսարանի բիզնեսի կառավարում բաժում։ Ավարտելուց հետո աշխատել է օտարերկրյա ներդրումային ընկերությունում, իսկ ավելի ուշ` Թարեկ Նուռ գովազդային ընկերությունում` որպես գովազդի երգիչ։

Նա մասնակցել է Փառատոնների կազմեկերպման միջազգային ֆեդերացիայի կողմից կազմակերպված միջազգային երգի մրցույթին, որի ժամանակ երգել է ֆրանսերեն երգ (երգի հեղինակներն են Գամալ Աբդել Հալիմ Հասանը և Քամել Չերիֆը)։ Նրա առաջին եգիպտերենով հանրային երգը Ֆահմի Աբդել Համիդի ղեկավարած արաբերենի ուսուցման մանկական հեռուստաընկերությունում էր։ Նա 1987 և 1988 թվականներին Ֆինլանդիայում, Չեխոսլովակիայում, Բուլղարիայում, Թուրքիայում, Ֆրանսիայում և Լատինական Ամերիկայում մասնակցել է միջազգային փառատոնների։ Թուրքիայում նա զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը և արժանացել է «Habbytak» մրցանակին։

Նա շարունակում է թողարկել բազմաթիվ ալբոմներ արաբերենով, որի արդյունքում Եգիպտոսի զբոսաշրջության նախարարի կողմից արաբական աշխարհում և ամբողջ աշխարհում եգիպտական երաժշտությունը տարածելու համար արժանացել է պարգևի։ Նա նաև մասնակցել է ազգային, համաարաբական և միջազգային երաժշտական այլ իրադարձությունների։

Երեխաների օրվան ընդառաջ կազմակերպվող միջոցառումների ժամանակ նա «El Ward we Fosoulu» ( եգիպտական արաբական الورد وفصوله) անունով օպերետում մեծ դեր է ունեցել։

Սկավառակագրություն
------------------

* Հաբբայթաք (Եգիպտոսի արաբական حبيتك)
* Նադհանի (Եգիպտոսի արաբական ناداني)
* Տիգի Տղաննի (Եգիպտոսի արաբական تيجي تغنّي)
* Աբայյան Զայն )Եգիպտոսի արաբական أبيّن زين)
* Կեդդաբ (Եգիպտոսի արաբական كدّاب)

Ֆիլմագրություն
--------------

Անուշկան նաև դերեր է խաղացել եգիպտական ֆիլմերում, որոնցից են․

* *Էս Սայյեդ Քաֆ* (Եգիպտոսի արաբական خلف كاف), որի ռեժիսորը եգիպտացի Սալահ Աբու Սեյֆն է։
* *Ման Աթլաքա Հաազիհի ել Ռուսասա՞ (Արաբական أطلق من هذه الرصاصة)*
* Հեպտա هبتا

Հեռուստահաղորդումներ
--------------------

Անուշկան նաև դերեր է խաղացել եգիպտական հեռուստահաղորդումներ, որոնցից են․

* *Ալ Մարսա վա Ալ Բահար المرسى որ البحار*
* *Քանոուն Ալ Մարաղի  قانون المراغي*
* *Ֆերքուեթ Նագուի Ատալլահ فرقة ناجي عطالله*
* *ԱԼ Սայեդա Ալ Օուլա السيدة الاولى*
* *Սարայա Աբդին سرايا عابدين*
* *Մամլակատ Յուսեֆ Ալ Մաղրաբի مملكة التواب يوسف المغربي*
* *Գրանդ Հոթել جراند اوتيل*
* *Սոկուրթ Հորր سقوط حر*
* *Հալավաթ Ալ Դոնիա حلاوة الدنيا*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Ayoub-Geday, Paul, McLure, Mandy, et al (2002) *Egypt Almanac: A Yearly Review of the Egyptian Scene*, The American University in Cairo Press, 978-977-5893-02-4, p. 332
3. ↑  Mazhar, Inas (1999) "The Vikings' revenge Archived April 4, 2011, at the Wayback Machine.", *Al-Ahram Weekly*, 17–23 June 1999, Issue No. 434, retrieved 2011-04-29


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |

 |
**Ֆիլսը** (արաբերեն՝ **فلس**, անգլերեն՝ **fils**) դրամական միավոր է, մի շարք արաբական երկրների տարադրամների մանրուն դրամը։ Անցյալում օգտագործվում էր նաև այժմ գոյություն չունեցող երկրներում, ինչպիսիք են բրիտանական նախկին գաղութ Հարավային Արաբիան, նախկին Եմենի Արաբական Հանրապետությունը (ԵԱՀ) և նախկին Եմենի Ժողովրդական Դեմոկրատական Հանրապետությունը (ԵԺԴՀ)։

Անունը
------

Դամասկոսում հատված բրոնզե ֆալս (VII-VIII դդ.)
Արաբերեն *ֆիլս* (**فلس**) բառը, որը արաբական շատ երկրներում նաև պարզապես նշանակում է *փող* («մանր դրամ» իմաստով), գրվում է մի քանի ձևով։ Դա հիմնականում արդյունք է եվրոպական գաղութատեր երկրների լեզուների՝ արաբական բառերի տարբեր տառադարձման, ինչը, իր հերթին, արաբերենի ձայնավոր հնչյունների արտասանության յուրահատկությունների հետևանքն է։ Այսպես, այդ դրամանունը դրամագիտության մեջ հաստատվել է հետևյալ ձևերով՝ ֆալս, ֆելս, ֆիլս և ֆալուս (վերջինս ուղղակի **فلس** բառի հոգնակի ձևն է՝ **فلوس**)։ Ներկայումս միայն ֆիլսն է շրջանառության մեջ գտնվում։

Արաբական աշխարհում առաջին անգամ օգտագործված այս դրամը հայտնի է *ֆալս* անունով։ Այն հատվել է VII դարից սկսած, Օմայան խալիֆայությունում, Դամասկոս քաղաքում, ապա շարունակել է իր գոյությունը նաև Աբբասյանների խալիֆայությունում։ Արաբերեն *ֆալս* (նաև՝ *ֆիլս*, ևն) բառը փոխառություն է բյուզանդական հունարենից, դա հունարեն *ֆոլլիս* (φόλλις) բառի աղավաղված ձևն է։ Ֆոլլիսը մետաղադրամ էր Բյուզանդիայում, որտեղից էլ անցել է արաբներին։ *Ֆոլլիսը*, իր հերթին, փոխառություն է լատիներենից. այդ անունով (follis) Արևմտյան Հռոմեական կայսրությունում հատվում էր բրոնզե դրամ։

Որոշ հայագետներ (այդ թվում՝ Հ. Հյուբշմանը) հունարեն այդ բառի հետ է առնչում նաև հայերեն *փող* բառը, համարելով այն՝ փոխառություն հունարենից։ Այս վարկածը հիմնված է հունարենից՝ հայերեն դասական տառադարձության սկզբունքի վրա (φόλλις = *«փողղիս»*)։

Ֆիլսի տարածումը
---------------

### Նախկին օգտագործում

* 1 ԵԱՀ ռիալ = 100 ֆիլս
* 1 ԵԺԴՀ դինար = 1000 ֆիլս
* Հարավային Արաբիայի ֆիլս

### Արդի օգտագործում

* 1 Բահրեյնյան դինար = 1000 ֆիլս
* 1 Եմենյան ռիալ = 100 ֆիլս
* 1 Իրաքյան դինար = 1000 ֆիլս
* 1 Հորդանանյան դինար = 1000 ֆիլս
* 1 ՄԱԷ դիրհամ = 100 ֆիլս
* 1 Քուվեյթյան դինար = 1000 ֆիլս

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Հ. Աճառյան։ *Հայերեն արմատական բառարան, Դ հատոր*։ Երևանի համալսարան, 1979։ էջ էջ 514

* *Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. 2002 Edition (20th Century)*

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ֆոլլիսի անվանակից դրամական միավորներ |
| --- |
|  |
| 
* Ֆալս
* Ֆալուս
* Ֆելս
* Ֆիլս
* Ֆոլլիս

 |

 |
Նեոթետիս ծովը Պալեոնագենի դարաշրջանում (Օլիգոցեն դար, 33,9-28,4 մլն տարի առաջ)
Պարաթետիսը Նեոգենյան դարաշրջանում (Միոցեն, 17-13 մլն տարի առաջ)
**Պարաթետիս**, հին օվկիանոս (ծով), տարածված «Փարիզից մինչև Ալթայ», կայնոզոյի դարաշրջանում։ Թետիսից առանձված է Ալպյան լեռմաշղթայով, Կարպատներով, Տավրուսով, Կովկասով։ Սև, Կասպից և Արալի ծովերը հանդիսանում են Պարաթետիսի մի մասը։ Այդ օվկիանոսը նաև միացնում է իր մեջ Պանոնյան ծովը, ժամանակակից Հունգարիայի տարածքում։ Հին ժամանակներին Պարաթետիսը կապված էր միջերգրական ծովի և Հնդկական օվկիանոսի հետ։

«Պարաթետիս» եզրույթը (տերմին) ներմուծել է ռուսական երկրաբան Վլադիմեր Լասկարեվի կողմից 1924 թվականին։

Երկրաբանական պատմություն
------------------------

Կազմավորվել է 34 մլն տարի առաջ։ 25 մլն տարի առաջ Պարաթետիսը նշվել է ինչպես Մայկոպի ծով, որը տարածված է «Ֆրանսիայից մինչև Արալյան ծով»

14-10 մլն տարի առաջ (միոցեն) Պարաթետիսը փակվեց և դարձավ մեկուսացված Սարամատյան ծով (Ավստրիայից մինչև Թուրքմենիա)։

Անհետացել է 5 մլն տարի առաջ։

Կենդանական աշխարհ
-----------------

Մինչև 10-5 մլն տարի առաջ արևելյան մասի Պարաթետիսը, հանդիպում էին բեղավոր կետեր՝ ցետոտերներ (Cetotherium), իրենց բնածոների մնացորդները հայտնաբերվել են մասնավորապես ՈՒկրանիայի հարավում, Ղրիմում (Կերչ) և հյուսիսային Կովկասում և նախակովկասյան (Ստավրապոլյան երկրամաս, Կրասնադարյան երկրամաս (Մայկոպ))։

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  А правда, что Адыгея находится на дне древнего моря?
2. ↑  Краткая история Каспийского бассейна
3. ↑  *Gol’din P. Startsev D. Krakhmalnaya T.* The anatomy of the Late Miocene baleen whale *Cetotherium riabinini* from Ukraine // *Acta Palaeontologica Polonica*. — 2014. — Т. 59. — № 4. — P. 795—814.
4. ↑  *Tarasenko K. K. Lopatin A. V.* New baleen whale genera (Cetacea, Mammalia) from the Miocene of the Northern Caucasus and Ciscaucasia: 2. *Vampalus* gen. nov. from the Middle–Late Miocene of Chechnya and Krasnodar Region // *Paleontological Journal*. — 2012. — Vol. 46. — № 6. — P. 620–629. — doi:10.1134/S003103011206010X

Արտաքին հղումներ
----------------

* Эволюция моллюсков в неогеновых морях-озерах Паратетиса
* Море Тетис и его судьба
* Рождение (геологическая история) Азовского моря Archived 2020-01-15 at the Wayback Machine.
**Պեգմատիտներ** խոշորահատիկ ապարներ՝ տեղադրված ոսպնյակների, բների կամ երակների և շտոկների (ֆազային պեգմատիտներ) ձևով։

Բացի մայրական մագմատիկ ապարներին բնորոշ գլխավոր միներալներից, պեգմատիտները սովորաբար հարստացած են դյուրացնդող բաղադրամասեր (F, В, Cl, Н2O, СO2) և հազվագյուտ տարրեր պարունակող միներալներով։

Կառուցվածք
----------

Պեգմատիտների կառուցվածքը պանալոտրիոմորֆ է, հաճախ՝ սուբգրաֆիկ, օրթոկլազի և քվարցի բնորոշ հարաճումներով։ Պեգմատիտները սովորաբար զոնալ կառուցվածք ունեն՝ ծայրի զոնաները մանրահատիկ են, գրաֆիկ կառուցվածքով, ներքին զոնաները՝ խոշորհսկա-բյուրեղային, բլոկային կառուցվածքով։

Տարբերում են.

* գրանիտային,
* միասկիտային (ալկալային)
* հիմքային պեգմատիտներ՝ կապված համապատասխան կազմության լրիվ բյուրեղային ապարների հետ։

Հանդիսանում են բազմաթիվ օգտակար հանածոների աղբյուր (կերամիկական հումք, փայլարներ, բնագույն և թանկարժեք քարեր, հազվագյուտ տարրեր)։ Ըստ մի խումբ գիտնականների (Ա․ Ե․ Ֆերսման, Կ․ Ա․ վլասով, Պ․ Նիգգլի և ուրիշներ), պեգմատիտները առաջանում են մնացորդային պեգմատիտային հալոցքի բյուրեղացման ճանապարհով, ընդ որում նրանք հալոցքի առաջնային կազմության համեմատ հարստացած են ջրով, ցնդող և հազվագյուտ բաղադրամասերով։

Ըստ ուրիշ գիտնականների (Ա․ Ն․ Զավարիցկի, Ս․ Ն․ Նիկիտին, Ֆ․ Հեսս և այլք), պեգմատիտներն առաջանում են ի հաշիվ մայր ապարների վերաբյուրեղացման և ուշ մագմատիկ լուծույթներով տեղակալման պրոցեսների։ Սակայն, «խաչաձևման գծերի» պեգմատիտների և ներփակող ապարներում ալլոխտոն երակների առկայությունը խոսում է առաջին տեսակետի օգտին, չնայած չեն բացառվում նաև տեղակալման եղանակով պեգմատիտ առաջանալու դեպքերը։

Երկու տեսակետների համար ընդհանուր է էվոլյուցիայի եռափուլ սխեման։

* Առաջին փուլը պեգմատիտների ապարների կազմավորումն է,
* երկրորդը՝ նրանց վերաբյուրեղացումը,
* տեղակալող մետասոմատիկ կոմպլեքսի առաջացումը և հազվագյուտ մետաղների հանքայնացումը։

Ըստ միներալային պարագենեզիսների և հազվագյուտ մետաղների պարունակության, առանձնացվում են մուսկովիտ-հազվագյուտ մետաղային, բերիլաբեր, կալում-բիտաբեր, լիթիում-ֆտորային, տուրմալինային և այլ պեգմատիտներ։ Պեգմատիտային պրոցեսի զարգացումը կախված է մայր ապարի կազմությունից, պեգմատիտային դաշտի կառուցվածքից և տեղակալման ինտենսիվությունից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 223)։*  |
**Պարագենեզիս**, երկրակեղևում միներալների համատեղ գոյակցություն՝ կապված միաժամանակ կամ հաջորդականորեն առաջանալու հետ։ Տերմինը առաջին անգամ կիրառել է Բրայտհաուպտը (1849)․ իմաստով մոտ է Վ․ Մ․ Սևերգինի «միներալների կցություն» հասկացությանը (1798)։ Կիրառվում է միներալների (միներալներ պարագենեզիս), ապարների (ապարների պարագենեզիս), ֆացիաների (ֆացիաների պարագենեզիս), քիմիական տարրերի (տարրերի պարագենեզիս) նկատմամբ։ Ժամանակակից միներալոգիայի և երկրաքիմիայի մեջ պարագենեզիս միներալների և քիմիական տարրերի ծագումով շաղկապված համատեղ գոյակցությունն է։ Նույն պայմաններում առաջացած ապարներն ու միներալները կազմում են պարագենետիկական շարքեր։ Պարզ համատեղ գոյակցությունը առանց որևէ պայմանի կոչվում է պարաստերեզիս։ Միներալների պարագենեզիս կարևորագույն գործոններից է, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու միջավայրի քիմիզմը, բնական համակարգերի ֆիզիկաքիմիական և թերմոդինամիկական պայմանները, երկրաբանական զարգացման պատմությունը և այլն։ Միներալների և ապարների Պառագենեզիսի օրինակ կարող են ծառայել կոլչեդանային, պղինձ-մոլիբդենային, ոսկի-բազմամետաղային հանքավայրերի հանքանյութերը, սկառները, մագմատիկ ապարները, պեգմատիտները և այլն։ Կիրառվում է նաև «արգելված պարագենեզիս» հասկացությունը, որը ցույց է տալիս, օրինակ՝ քվարցի և օլիվինի, քվարցի և նեֆելինի, դիոպսիդի և կորդիերիտի ռաջացման անհամատեղելիությունը։ Քիմիական տարրերի պարագենեզիս պայմանավորված է Դ․ Ի․ Մենդելեևի պարբերական համակարգում այդ տարրերի դիրքով ատոմների բյուրեղաքիմիական հատկություններով և միներալների ու ապարների առաջացման ֆիզիկաքիմիական պայմաններով։ Առանձնացվում են գրանիտոիդների (Լ․ Վ․ Տաուսոն), հիպերբոլիւոների (Մ․ Գլազունով) և բազալտների (Լ․ Վ․ Տաուսոն, Ի․ Ն․ Գովորով) երկրաքիմիական տիպեր, օրինակ, գրանիտներ, հազվագյուտ մետաղային գրանիտներ, տոլեիտային և ալկալային օլիվինային (Ti, Ва, V, Со) բազալտներ, ինչպես նաև քրոմիտաբեր, երկաթ-տիտանաբեր, պլատինաբեր հիպերբազիտներ։

Ալկալային հալոցքները ստորաբաժանվում են նաև միասկիտային (Ti,TR, J, Ս) ու ագպաիտային տիպերի։ Լիթոլոգիայի մեջ նստվածքային ապարների պարագենեզիսն ընդգրկում է ռիթմից ընդհուպ մինչև ֆորմացիան ներառյալ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սասունցի Դավիթ (այլ կիրառումներ)
**Սասունցի Դավիթ**, խորհրդային տանկային շարասյուն Հայրենական մեծ պատերազմում։ Ստեղծվել է 1944 թվականին, սփյուռքի հայերի և Էջմիածնի վանքի տրամադրած նյութական միջոցներով։ 1943 թվականի հունվարին Ամենայն Հայոց կաթողիկոսությունը «**Սասունցի Դավիթ**»-ի ֆոնդին հանձնեց 800 հազար ռուբլի արժողությամբ թանկարժեք «Սասունցի Դավիթ» շարասյունը նվերներ և զարդեր, 1000 անգլիական ֆունտ ստեռլինգ և 50 հազար ռուբլի սովետական դրամ։ Գևորգ Զ Չորեքչյանը հատուկ կոնդակով դիմեց սփյուռքի հայերին՝ կոչ անելով մասնակցել տանկային շարասյուն ստեղծելու նպատակով կազմակերպված հանգանակությանը (1943)։ Առաջադեմ կազմակերպությունների նախաձեռնությամբ 1943 թվականի մարտի 7-ին Նյու Յորքում տեղի ունեցավ հայկական գաղութի ներկայացուցիչների միտինգ, որտեղ ընտրվեց «Սասունցի Դավիթ»-ի ֆոնդի համար միջոցներ հանգանակող կոմիտե։ «Սասունցի Դավիթ»-ի ստեղծմանը մասնակցեցին նաև Հարավային Ամերիկայի, Իրանի, Կիպրոսի, Հորդանանի,Սիրիայի, Լիբանանի, Իրաքի, Եթովպիայի, Եգիպտոսի և այլ երկրների հայերը։ Հավաքված միջոցներով պատվիրվեց 21 տանկ (Տ-34)։ 1944 թվականի փետրվարին 119-րդ առանձին տանկային գնդին հանձնված այդ տանկերի աշտարակներին հայերենգլխատառերով գրվեց Սասունցի Դավիթ։ Ուկրաինական ռազմաճակատում մարտ-մայիս ամիսներին, գնդի կազմում, տանկային շարասյունը հարձակողական գործողություններ ծավալեց Պերվոմայսկի, այնուհետև Ցասսիի (Ռումինիա) ուղղությամբ։ 1944 թվականի մայիսին տանկային գունդը համալրվեց «Սասունցի Դավիթ» երկրորդ տանկային շարասյունով (22 տանկ)։ Մերձբալթյան 1-ին ռազմաճակատի 6-րդ գվարդիական բանակի կազմում հունիս-օգոստոսին շարասյունը մասնակցեց Վիտեբսկի ու Պոլոցկի ազատագրմանը, Շյաուլյայի շրջանում հակառակորդի խոր էշելոնացված պաշտպանության ճեղքմանը, 5-րդ գվարդիական տանկային բանակի ստորաբաժանումների հարձակողական գործողություններին։ 1944 թվականի հուլիսի 23-ի հրամանագրով «Սասունցի Դավիթ» պարգևատրվեց Կարմիր դրոշի շքանշանով։ Այնուհետև շարասյունը գնդի հետ տեղափոխվեց Պանևեժիսի շրջանը և մինչև օգոստոս կռվեց ռազմաճակատի հրամանատար, բանակի գեներալ Հ․ Ք․ Բաղրամյանի ենթակայության ներքո։ 1945 թվականին գունդը, որի կազմում էր «Սասունցի Դավիթ» շարասյունը, արժանացավ գվարդիականի կոչման և ստացավ 135-րդ կարմրադրոշ առանձին տանկային գունդ անվանումը։
«Սասունցի Դավիթ»-ի անձնակազմերում կային նաև հայեր, որոնցից Սարգիս Նահապետյանը
պարգևատրվեց Կարմիր աստղի շքանշանով, իսկ Միխայիլ Ստեփանյանը՝ Խիզախության համար մեդալով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 204)։*  |
**Ռիզոտո** (իտալերեն՝ risotto, նշանակում է «փոքր բրինձ»), Հյուսիսային Իտալիայում տարածված բրնձից պատրաստված ուտեստ։ Նրա մասին առաջինը հիշատակվել է միայն 19-րդ դարում։

Պատրաստման եղանակ
-----------------

Ռիզոտոյի համար օգտագործվում է կլոր օսլայով հարուստ բրինձ Արբորիո, Բալդո, Պադանո, Ռոմա, Վիալոնե Նանո, Մարատելլի կամ Կարնարոլի տեսակի բրինձներ (վերջին երեքը համարվում է բրնձի ամենալավ տեսակները, դրա պատճառով դրանք ավելի թանկ են)։ Տարածքի ավանդություններին համապատասխան բրինձը նախ տապակում են ձիթապտղի յուղի, կարագի կամ էլ հավի յուղի մեջ։

Դրանից հետո բրնձի վրա ավելացնում են եռացող արգանակ (մսից, ձկից, թռչնից, բանջարեղեններից) կամ սովորական ջուր (որպես կանոն, ծովամթերքից պատրաստված ռիզոտոյի վրա), 1 բաժակ բրնձին 3-4 բաժակ կամ արգանակ, կամ ջուր և անընդհատ խառնում են։ Հեղուկի հաջորդ քանակը ավելացնում են այն ժամանակ երբ բրինձը ներքաշում է իր մեջ անցած բաժինը։ Վերջում ավելացնում են լրացնող ինչ ցանկանան՝ միս, ծովամթերք, սունկ, բանջարեղեն, կամ չիր։ Յուրահատուկ համ է հաղորդում շաֆրանը։

Երբեմն, որպեսզի ռիզոտոյին հաղորդեն ավելի շատ խտություն, համարյա պատրաստ ուտեստին ավելացնում են կարագի ու պարմեզանի կամ էլ պեկարինոյի հետ խառնած սոուսը։ Իսկական ռիզոտոյի մեջ անհրաժեշտ է հասնել պատրաստի ուտեստի միօրինակ «համակարգի» (իտալացիները անվանում են all’onda՝ ալիք)։

Տես նաև
-------

* Նասի գորենգ
* Փլավ
* Պաելյա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Larousse Gastronomique» Clarkson Potter Publishers, New York (2001) ISBN 0-609-60971-8

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բաղադրատոմս

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ph395735 |

 |
**Սասունի լեռներ**, Հայկական Տավրոսի արևելյան հատվածը։ Տարածվում են մերձզուգահեռականի ուղղությամբ Աչքաքար (Ակչակարա) լեռնաշղթայից մինչև Բաղեշ (Բիթլիս) գետը, երկարությունը մոտ 110 կմ է, լայնությունը՝ 30-50 կմ։

Առավելագույն բարձրությունը՝ 2967 մ (Մարութա լեռ)։ Սասունի լեռների հյուսիսային մասով ձգվող Կողբասար (30 կմ), Սիմսար (35 կմ) և Խաչառաջ (իյաչրեշ) առանցքային լեռնաշղթաները ջրբաժան են Արածանիի և Տիգրիսի միջև։ Արևելյան լեռնաշղթաների հյուսիսային լանջերը զառիթափ են և աստիճանաձև, կարճ (5-10 կմ) լեռնաբազուկներով իջնում են Մշո դաշտն ու Արածանիի հովիտը։

Սասունի լեռնեռի առանցքային լեռնաշարից Ասպական ու Դարզան գետերի վերնագավառում ձգվում են Ծովասար և Սուրբ Աստվածածին լեռնաշղթաները, իրենց մեջ առնելով Շատախի (արևմտյան) և Խութի (արևելյան) գոգհովիտները։

Դեպի հարավ-արևմուտքում անջատվում են Սալնասար (80 կմ), Սանասուր (50 կմ), Շատախի (60 կմ), Անդոկի (70 կմ) և Կասուսարի (50 կմ) լեռնաբազուկները, աստիճանաբար վերածվելով ցածրադիր լեռների ու բլրաշարերի։ Դրանց միջև տեղադրված են Սալնո ձորը, Սասնա ձորը, Ապակունյաց ձորը և Կողբա ձորը։ Ներքին և արտաքին հաղորդակցության համար կարևոր նշանակություն ունեն Զորապահակ, Կոպի, Խաչի և այլ լեռնանցքներ։

Լեռները ծալքաբեկորային են, մասնատված Տիգրիսի ու Արածանիի վտակներով։ Սասունի լեռները կազմված են պալեոզոյի և կավճի հասակի կրաքարերից, թերթաքարերից և նրանց միջև տեղադրված ներժայթուկներից։ Օգտակար հանածոներից հայտնի են բազմամետաղային, պղնձի ու երկաթի հանքավայրեր, նավթ։

Ջրագրական ցանցը խիտ է։ Այստեղ են սկիզբ առնում Տիգրիսի վտակներ Սալնո ջուրը, Մասնո ջուրը, Ասպականը, Կողբա ջուրը։ Սասունի լեռների կլիման ցամաքային է։ Հուլիսի միջին ջերմաստիճանը 20-25°С է, հունվարինը՝ -10 °C-ից մինչև -20°С, տարեկան տեղումները՝ 500-1500 մմ։ Հողաբուսական ծածկույթը բազմազան է։ Լավ է արտահայտված բարձունքային գոտիականությունը՝ չոր մերձարևադարձայինից մինչև ալպյան մարգագետինները։

Գետահովիտներում, լեռնաանտառային գորշ և շագանակագույն հողերի վրա տարածված են սաղարթավոր անտառները, կաղնու, հաճարենու, թխկու, կաղամախու գերակշռությամբ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 203)։*  |
**Ակտուալ անվերջության վերացակում**, մաթեմատիկական և տրամաբանական վերացարկման ձևերից մեկը, երբ վերանում ենք անվերջ բազմության տարրերի փաստական և սկզբունքային իրականացման (կառուցման) հնարավորություններից և անվերջությունը դիտում որպես ակտուալ ձևով տրված գոյ։

Դրա հետևանքով անվերջ բազմությունը դիտվում է որպես կատարյալ ավարտուն վիճակ, որը գոյություն ունի նրա տարրերի կառուցման պրոցեսից անկախ։

Անվերջ թվով անցումներ
---------------------

Անվերջ թվով անցումները ներկայանում են որպես տվյալ պահին գոյություն ունեցող և միանգամից ընկալվող։ Թեև անվերջ բազմությունը հնարավոր չէ սպառել ոչ պրակտիկ միջոցներով, ոչ էլ սկզբունքորեն, այնուամենայնիվ, Ակտուալ անվերջության վերացակումը լայնորեն կիրառվում է դասական մաթեմատիկայում և նրանով է հիմնավորվում մաթեմատիկական շատ օբյեկտների գոյությունը, օրինակ, երկրաչափական պատկերը դիտվում է որպես անվերջ կետերի, ժամանակամիջոցը՝ անվերջ պահերի, շարժումը՝ շարժվող մարմնի անվերջ վիճակների ամբողջություն։

Ակտուալ անվերջության վերացակումը կոնկրետ ձևով հանդես է գալիս, երբ անվերջ բազմության համար կիրառվում են վերջավոր բազմությունների նկատմամբ միանգամայն անառարկելի շատ տրամաբանական սկզբունքներ, մասնավորապես, երրորդի բացառման օրենքը։ Ինաուիցիոնիզմը դասական մաթեմատիկայում պարադոքսների առաջացման պատճառը համարում է ակտուալ անվերջության վերացակման կիրառումը և առաջարկում է հրաժարվել դրանից, սահմանափակվել պոտենցիալ իրականացման վերացարկումով՝ դրանով հրաժարվելով նաև անվերջ բազմությունների նկատմամբ երրորդի բացառման օրենքի կիրառումից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 233)։*  |
|  |
| --- |
| **Էվնոմիա կլորատերև** |
| Էվնոմիա կլորատերևԷվնոմիա կլորատերև |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Կաղամբածաղկավորներ (Brassicales) |
| **Ընտանիք** | Կաղամբազգիներ (Brassicaceae) |
| **Տրիբա** | *Aethionemeae* |
| **Ցեղ** | Տղաբերուկ *(Aethionema)* |
| **Տեսակ** | **Էվնոմիա կլորատերև** *(A. rotundifolium)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Aethionema rotundifolium***Boiss. 1867 |

**Էվնոմիա կլորատերև** (լատ.՝ Eunomia rotundifolia), խաչածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

3-15 սմ բարձրությամբ գետնատարած բազմամյա բույս է։ Տերևներն ունեն 6-20 մմ երկարություն, հակադիր են, կոշտավուն, հակաձվաձև կամ կլորավուն, ամբողջաեզր և նստադիր։ Հովանոցանման ողկույզներում գտնվող ծաղիկները գագաթնային են և կարճացած։ Բաժակաթերթերը կարմրավուն են։ Պսակաթերթերը վարդագույն են, 8-10 մմ երկարությամբ։ Պատիճակներն ունեն մոտ 8 մմ երկարություն, 3-4 մմ լայնություն, ձվաձև-երկարավուն են և թեթևակի գոգավոր։ Սռնակի երկարությունը պտղի ժամանակ հասնում է մոտ 1 մմ-ի։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Ապարանի (լեռնագագաթ Քյորօղլի) և Գեղամի (Սպիտակ սար, Ակնասար, Եռաթմբեր, Ակնա լիճ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Ընդհանուր արեալն ընգրկում է Մեծ և Փոքր Կովկասյան լեռնաշղթաները։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից 2950-3400 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև բարձր լեռների գագաթնամերձ քարաթափվածքներին, քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է հուլիս ամսին, պտղաբերում՝ օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Կովկասի էնդեմիկ բույսերից է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին, կապված հատկապես կլիմայի գլոբալ փոփոխության հետ, սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների նվազման վտանգ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Մեկ պոպուլյացիան գտնվում է «Ռելիկտային կրկես Քյորօղլի լեռան մոտ» բնության հուշարձանի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Aethionema rotundifolium* | 
* Վիքիցեղեր: Aethionema rotundifolium
* GBIF: 3051073
* iNaturalist: 601937
* IPNI: 277230-1
* Plant List: kew-2624734
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:277230-1
* Tropicos: 100284534

 |
|  |
| *Eunomia rotundifolia* | 
* Վիքիցեղեր: Noccaea germanii
* GBIF: 5376216
* IPNI: 284324-1
* NCBI: 2497511
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:284324-1
* Tropicos: 4103846

 |

 |
**Պենիցիլիններ**, բնական և կիսասինթետիկ անտիբիոտիկների խումբ։ Պենիցիլինների մոլեկուլի միջուկը 6-ամինապենիցիլինային թթուն է (6-ԱՊԹ)։ Բնական Պենիցիլինները առաջանում են Penicillium ցեղի բորբոսասնկերի շատ տեսակներից և մի շարք այլ պարկասնկերից՝ Բնական Պենիցիլինների կոմպլեքսն առաջինն անջատել է անգլիացի մանրէաբան Ալեքսանդր Ֆլեմինգը (1929) P․ notatum-ից, սակայն հնարավոր է դարձել կլինիկայում օգտագործել 1941 թվականին։ ԽՍՀՄ-ում 1942 թվականին Պենիցիլիններ են ստացել Զ․ Երմոլևան և Տ․ Բալեզինան՝ P․ crustosum-ից։ Բժշկական պրակտիկայում առավել արժեքավոր էբենզիլպենիցիլինը (ԲՊ), հատկապես նրա աղերը մետաղների (Na, К) կամ օրգանական հիմքերի՝ նովոկաինի, դիբենզիլէթիլենդիամինի հետ (վերջինս սովորաբար անվանվում է բիօիէին)։ ԲՊ-ի աղերը սպիտակ բյուրեղային փոշի են, արագ քայքայվում են թթուների, հիմքերի և պենիցիլինազ ֆերմենտի ազդեցությունից, լավ լուծվում են ջրում (բացի նովոկաինային աղերից)։ Բնական Պենիցիլինները օժտված են բարձր ակտիվությամբ ստաֆիլոկոկերի, պնեմոկոկերի, մենինգոկոկերի, գազային գանգրենայի, սիֆիլիսի հարուցիչների, որոշ ախտածին սնկերի են նկատմամբ, թույլ կամ ոչ ակտիվ են աղիքաաիֆային խմբի մանրէների, բրուցելոզի, ժանտախտի, տուբերկուլոզի, ոիկետսիոզների հարուցիչների, վիրուսների, նախակենդանիների և համարյա բոլոր սնկերի հանդեպ։ Պենիցիլինների հակամանրէային ակտիվությունը պայմանավորված է մանրէների բջջաթաղանթի առաջացման պրոցեսի ընկճմամբ։ Առաջանում են բակտերիաների Լ-ձեեր, որոնք չեն վնասվում Պենիցիլիններից։ Որոշ մանրէներ (օրինակ՝ ստաֆիլոկոկերը) առաջացնում են պենիցիլինազ ֆերմենտ, որն ապաակտիվացնում է Պենիցիլիններին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պենիցիլինային հակաբիոտիկներ - Մեդեքս

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 231)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | KEGG |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Մեծ ռուսական · MESH ID |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 119442602 · GND: 4045094-6 · LCCN: sh85099402 · Microsoft: 174802600, 2779498387 · NDL: 00569084 · NKC: ph211256, ph270793 |

 |

 |
**Ակտիվացման էներգիա** էներգիայի նվազագույն քանակը, որը պետք է ունենան մասնիկները քիմիական տվյալ ռեակցիայի մեջ մտնելու համար։ Ակտիվացման էներգիան անհրաժեշտ է մասնիկների վանողական ուժերը հաղթահարելու և տրոհվող քիմիական կապերը խարխլելու համար։

Ռեակցվող մասնիկների իրար մոտեցումը հանգեցնում է համակարգի պոտենցիալ էներգիայի աճին։ Առաջացող քիմիական կապերի հետագա ամրապնդմանը և վերջանյութերի մասնիկների իրարից հեռանալուն զուգընթաց՝ համակարգի պոտենցիալ էներգիան նորից փոքրանում է։ Միևնույն ելանյութերից տվյալ վերջանյութերի անմիջական առաջացումը՝ տարրական ակտը, կարող է ընթանալ տարբեր ճանապարհներով։

Ռեակցիան հիմնականում ընթանում է այն ճանապարհով (ռեակցիայի ուղի), որը պահանջում է համակարգի պոտենցիալ էներգիայի նվազագույն աճ։ Այդ ճանապարհով ռեակցող համակարգի վիճակը, երբ համակարգի էներգիան ունի առավելագույն արժեքը, կոչվում է անցումային վիճակ, իսկ համակարգը այդ վիճակում՝ ակտիվացրած կոմպլեքս։ Վերջինիս և ելանյութերի մասնիկների ամենացածր տատանողական էներգիաների մակարդակների տարբերությունը ակտիվացման էներգիան է։ Եթե ելանյութերի լրիվ էներգիան ավելի մեծ է, քան վերջանյութերինը, ապա ռեակցիան էքզոթերմիկ է, հակառակ դեպքում՝ էնդոթերմիկ։

Ռեակցիայի մեջ կարող են մտնել միայն այն մասնիկները, որոնց էներգիան մեծ կամ հավասար է ակտիվացման էներգիաին։ Այսպիսի մասնիկների թիվը որոշվում է Բոլցմանի բաշխումով։

Ակտիվացման էներգիան ռեակցունակությունը բնորոշող, քիմիական ռեակցիայի արագությունը և նրա ջերմաստիճանային կախումը պայմանավորող կարևոր մեծություն է։ Ակտիվացման էներգիայի հաշվումն առայժմ հնարավոր է միայն պարզագույն համակարգերի համար։ Այն սովորաբար որոշում են փորձնական եղանակով՝ քիմիական ռեակցիայի արագության ջերմաստիճանային կախումից։

Մոլեկուլների միջև ընթացող ռեակցիաների համար ակտիվացման էներգիան փոքր է քանդվող քիմիական կապերի էներգիայից և հավասար է մի քանի տասնյակ կկալ/մոլ։ Ազատ ռադիկալների և ատոմների մասնակցությամբ ընթացող ռեակցիաներում այն ավելի փոքր է։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4195878-0 · Microsoft: 95121573, 104733991 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 231)։*  |
**Սիմոն Շահրիկյան** (1911, Կահիրե, Եգիպտոսի խեդիվատ, Օսմանյան կայսրություն - դեկտեմբերի 30, 1989(1989-12-30), Կահիրե, Եգիպտոս), եգիպտահայ նկարիչ, դիմանկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սիմոն Շահրիկյանը ծնվել է Կահիրեում 1911 թվականին։ Նախնիները Թամզարայից են, ովքեր տեղափոխվել են Ստամբուլ` ավելի բարեկեցիկ կյանք որոնելու և զավակներին ավելի լավ կրթություն տալու նպատակով։

Սովորել է Եգիպտոսի Գալուստյան ազգային վարժարանում, աշակերտել է Ալեքսանդր Սարուխանին, Մարտիրոս Պալայանին (1891-1957): Արվեստի պատմությունն ուսումնասիրել է ինքնուրույն։

1938 թվականի սեպտեմբերին Եգիպտոսում բրիտանական զորքերի գլխավոր շտաբում աշխատել է որպես նախագծող ճարտարապետ։
1931-1941 թվականներին Կահիրեի Նուբարյան ազգային վարժարանում դասավանդել է նկարչություն և գեղագիտություն։ 1935 թվականին միաժամանակ հաճախել է հարավսլավացի նկարիչ Յարո Հիլբերտի մասնավոր դպրոցի դասընթացներին։ Չորս տարիների ընթացքում ձեռք բերած լուրջ ակադեմիական կրթությունը հնարավորություն է ընձեռում նրան դառնալու կայացած դիմանկարիչ։

Որպես նախագծող-ճարտարապետ է աշխատել «Մոքաթթամ» քաղաքաշինության ընկերությունում։ 1979 թվականից մինչև կյանքի վերջը Շահրիկյանը մասնավոր դասեր է տվել մի քանի ուսանողների, այդ թվում Նաիրի Համբիկյանին ու Արմեն Կրպոյանին։

Կյանքի մի ընթացք Շահրիկյանը տառապել է առողջական լուրջ խնդիրներով (տասներկումատնյա աղիքի խոց, շագանակագեղձի քաղցկեղ, երիկամի անհանգստություններ և այլն), և դա որոշակիորեն խոչնդոտել է նրա ստեղծագործական կյանքը։ Նա երբեք չի ընկճվել, բայց լարված տրամադրություններն արձագանք են գտել նրա կտավներում,։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* «Գլխափաթթոցով ծերունին»
* «Չալմայով նուբիացի կինը»
* «Դռնապան Ֆարշալին»
* «Տեղացին` երկրի զավակը»
* «Եգիպտացին»
* «Աշխատավորը»
* «Ամբոխը»
* «Խորհրդածություն»
* «Բարկացած երեխան»
* «Դերասանը»
* «Մուշտակով տիկինը»
* «Սիրվարդ»
* «Երիտասարդ աղջիկը գլխարկով»
* «Երեխան»
* «Երկու կին»
* «Էքստազ»
* «Ծերունին»
* «Ճաղատ ծերուկը»
* «Անտառը»

Ցուցահանդեսներ
--------------

Ունեցել է 20 խմբակային («Սալոն դյու Կեր») և երկու անհատական ցուցահանդես (առաջինը 1970 թվականի հուլիսին՝ Կահիրեում, երկրորդը՝ 1982 թվականին, Ալեքսանդրիայում)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ինքնամփոփ, բայց դյուրաբորբոք դիմանկարիչը, Սիմոն Շահրիկյան
2. ↑  Եգիպտահայ նկարիչ Սիմոն Շահրիկյան
«**ՏԱՊԱՆ**», թանգարան նվիրված հայկական մշակույթին, կրոնին և պատմությանը։ Թանգարանը գտնվում է Հայաստանյաց Առաքելական Եկեղեցու Ռուսաստանի և Նոր Նախիջևանի հայոց թեմի հայկական տաճարային համալիրում։

Պատմություն
-----------

Թանգարանի բացումը կապված է Հայաստանյաց Առաքելական Եկեղեցու Ռուսաստանի և Նոր Նախիջևանի հայոց թեմի 300-ամյակի հետ։ «Տապան»-ը կառուցվել է թեմի Եզրաս արքեպիսկոպոս Ներսիսյանի անմիջական նախաձեռնությամբ և օրհնությամբ։ Առաջին ցուցադրանմուշները նվիրաբերել են հայկական սփյուռքի ներկայացուցիչներ՝ Սամվել և Էթերի Կարապետյանները, Դաշյան ընտանիքը՝ փոխանցեց XVII դարի ձեռագիր Ավետարան։ Ս. Հարությունյանը նվիրեց վարդապետ Առաքել Դավրիժեցու 1669 թվականին լույս տեսած «Պատմութիւնը» գիրքը, Ր. Մ. Կնադյանը նվիրեց XVIII դարի Ավետարան, Ա. Ղուկասյանը՝ հին հայկական մանրանկարներ։

Ցուցադրանմուշներ
----------------

Թանգարանի ցուցադրանմուշների շարքում ներկայացված են Հովհաննես Այվազովսկու, Գևորգ Բաշինջաղյանի, Մարտիրոս Սարյանի, Գրիգոր Խանջյանի, Մինաս Ավետիսյանի և հայ այլ նկարիչների աշխատանքներ։

Քրիստոնեական իրեր՝ խաչ Տիրոջ խաչի մասունքներով, Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի կաթղիկոսության շրջանի մասունքներ։ Պատմական մասում ներկայացված են այնպիսի իրեր, որոնք արտահայտում են նախաքրիստոնեկան ժամանակաշրջանից սկսած մինչև մեր օրերը:։

### Կաշվե կազմով Ավետարան (1680)

Ավետարանի առաջին էջի արձանագրությունը վկայում է այն մասին, որ ձեռագիրը ստեղծվել է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Հակոբ IV Ջուղայեցու (1655-1680 թվականներ) ժամանակ արքեպիսկոպոս Հովհաննեսի օրհնությամբ։ Գիրքը գրվել է դպիր Սարգիսի կողմից՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում, որը ըստ արձանագրության գտնվում է Ձագաձոր շրջանի Գորիս գյուղում։

### Խաչ տիրոջ խաչի մասունքներով

Սուրբ խաչը Էջմիածնի մայր տաճար բերվեց և տաճարին նվեր մատուցեց Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Երկրորդի կողմից։ Հիմա մեծ սրբությունը կարելի է տեսնել «Տապան» թանգարանի քրիստոնեական մասունքների շարքում։

### Մեծ Հայքի թագավոր Տիգրան Մեծի արծաթե մետաղադրամ

Տիգրան Մեծի թագի աստղը պատկերված համանուն մետաղադրամի վրա՝ Հալլեյի գիսաստղ է, որը երկնքում նկատել են նրա զոհվելու ժամանակ։

  

* Կաշվե կազմով Ավետարան (1680)Կաշվե կազմով Ավետարան (1680)
* Արծաթե մետաղադրամ-Մեծ Հայքի թագավոր Տիգրան ՄեծԱրծաթե մետաղադրամ-Մեծ Հայքի թագավոր Տիգրան Մեծ
* Գևորգ Բաշինջաղյան «Արաքս գետը Արարատի ֆոնին» (1894) յուղանկար, յուղաներկԳևորգ Բաշինջաղյան «Արաքս գետը Արարատի ֆոնին» (1894) յուղանկար, յուղաներկ
* Հովհաննես Այվազովսկի «Ծովանկար» (1858) թուղթ, ջրաներկՀովհաննես Այվազովսկի «Ծովանկար» (1858) թուղթ, ջրաներկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Армянский музей ТАПАН»։ *Armfinder*։ 2018։ Արխիվացված է օրիգինալից 2019-03-18-ին։ Վերցված է 2019-10-05
2. 1 2  *Наталья Кузнецова* МУЗЕЙ «ТАПАН». КОВЧЕГ ДУШИ И ДУХА // *Ноев ковчег*. — 2016. — № 5 (280).
3. 1 2  «Московский музей Тапан выставит произведения из сокровищницы армянской церкви»։ *RusArmInfo*։ 01.06.2017

Արտաքին հղումներ
----------------

* Сокровища Армянской церкви: эксклюзив от музея «Тарпан» Youtube.com
**Գորմասի ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de Gormaz), միջնադարյան դղյակ, որը գտնվում է Իսպանիայի Կաստիլիա և Լեոնի ինքնավար համայնքում։

Ռազմական կառույցը կառուցվել է վաղմիջնադարյան ճարտարապետական ոճով։ Գտնվում է Էլ Բուրգո դե Օսմա քաղաքից 13 կմ հեռավորության վրա՝ Գորմասի շրջանում։

Տեղակայված է Պիրենեյան թերակղզու տարածքում հոսող Դուերո գետի ափին՝ ծովի մակարդակից 100 մետր բարձրության վրա։

Ճարտարապետություն
-----------------

Գորմասի ամրոցը կառուցվել է վաղմիջնադարյան իսպանական ճարտարապետական ոճով։ Ամրոցը ունի 390 մետր երկարություն և ունի 28 աշտարակներ (ի սկզբանե աշտարակների թիվը եղել է 31)։ Շինության քարերը ներկված են հիմնականում երկու գույներով՝ սպիտակ և կարմիր։

Ամրոցը ունի երկու տեսչական պատկերասրահ, որոնցից մեկը ձևավորում է կամար՝ պայտի տեսքով։

Ամրոցի հարևանությամբ գործում է մատուռ՝ բաց երկնքի տակ, որի շինարարության ժամանակ օգտագործվել է հռոմեական սպոլիա։

Գորմասի ամրոցը վերակառուցվել է 14-րդ դարում։ Շինարարության ժամանակ վերակառուցվել են ամրոցի հարավային կողմում գտնվող դարպասների ավերակները։

Պատմություն
-----------

Ամրոցը կառուցվել է 756 թվականին՝ Կորդոբայի էմիր Աբդ ար-Ռահման I-ի հրամանով։ Այն կառուցվել է տարածաշրջանի հարուստ հողատերերին և գյուղացիներին վերահասկելու նպատակով։ Այն նաև ստեղծված է Իսպանիայի հյուսիսի հարուստ քրիստոնյաներին մուսուլմանների ոտնձգություններից պաշտպանելու նպատակով։

975 թվականին Կաստիլիայի կոմս Գարսիա Ֆերնանդեսը, Նավառայի թագավոր Սանչո II-ը և Լեոնի թագավոր Ռամիրո III-ը պաշարում են արաբների հենակետը։

Սակայն պաշարմանը հակահարված հասցրեց խալիբը՝ Կորդովայի լավագույն հրամանատարներից մեկը, և ի վերջո նրա զորքերը ջախջախիչ պարտության մատնեցին գրոհայիններին։

Երեք տարի անց բերդի գրավելու փորձը ևս հաջողությամբ պսակվեց, սակայն նրանք կրկին ետ կորցրեցին։ Ալ-Մանսուրը շարունակեց մնալ իսլամադավան ղեկավարների վերահսկողության ներքո մինչև 1060 թվականը, երբ Ֆերդինանդ I Մեծը ազատագրեց տարածքները։

Այս ընթացքում կառուվել է ամրոցի ստորին միջնաբերդը։ Հետագա տարիներին Գորմասի ամրոցը կորցրեց իր ռազմավարական (ստրատեգիական) նշանակությունը և որոշ ժամանակ անց սկսեց ծառայել որպես իսպանական բանտ։

1931 թվականին Գարմասի ամրոցը դարձավ Իսպանիայի ազգային ժառանգության օբյեկտ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Лависс Э. Рамбо А. (пер. с франц. М. О. Гершензона) Эпоха крестовых походов // Популярная историческая библиотека. — Смоленск. — Изд-во «Русич». — 2000. — С. 473—474.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գորմասի ամրոցը Կաստիլիա և Լեոնի զբոսաշրջային կայքում

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Գորմասի ամրոց** կատեգորիայում։ |
**Ինվարիանտություն** (լատ.՝ inva- rians (invariantis)- չփոփոխվող), որոշակի պայմանների փոփոխման և ձևափոխությունների ժամանակ մաթեմատիկական և ֆիզիկական մեծությունների անփոփոխ մնալու հատկությունը։

Ինվարիանտության հետ է կապված բնության այս կամ այն սիմետրիան, իսկ դա, իր հերթին, հանգեցնում է ինվարիանտների, այսինքն՝ պահպանման օրենքների գոյությանը (Նյոթերի թեորեմ)։

Այսպես, զուգահեռ տեղափոխության (*տրանսլյացիայի*) նկատմամբ ֆիզիկական օրենքների ինվարիանտություն, որը կապված է եռաչափ տարածության համասեռության հետ, հանգեցնում է մեկուսացված համակարգի շարժման քանակի պահպանման օրենքին։ ժամանակի հաշվարկման սկզբնապահի փոփոխության նկատմամբ ինվարիանտություն, որը կապված է ժամանակի համասեռության հետ, հանգեցնում է մեկուսացված համակարգի էներգիայի պահպանման օրենքին։ Ճիշտ նույն ձևով եռաչափ տարածության իզոտրոպությունը (ինվարիանտության պտույտի նկատմամբ) կապված է շարժման քանակի մոմենտի պահպանման օրենքի հետ։

Ֆիզիկական օրենքներ
------------------

Ֆիզիկական օրենքներն ինվարիանտ են Լորենցի ձևափոխությունների նկատմամբ։ Ինվարիանտության հասկացության մեջ կարևոր դեր է կատարում ձևափոխությունների խումբը։ Տարբերում են անընդհատ (տրանսլյացիայի ձևափոխություններ) և ընդհատ (կոորդինատների համակարգի հայելային անդրադարձում) խմբեր ու դրանց համապատասխան սիմետրիաներ։ 20-րդ դարի կեսերին տարրական մասնիկների ֆիզիկայում հայտնաբերվել է սիմետրիայի ընդհատ ձևափոխությունների հետ կապված պահպանման օրենքների խախտում (տարածական և կոմբինացված զույգության խախտումը թույլ փոխազդեցությունում)։

Ինվարիանտ շատ մեծությունների պահպանումը և դրանց համապատասխանող սիմետրիաները մոտավոր բնույթ ունեն (օրինակ, իզոտոպ սպինը և համապատասխան իզոտոպ ինվարիանտությունը, մի շարք այլ սիմետրիաներ, որոնք կապված են տարրական մասնիկների ներքին հատկությունների հետ)։ Այդ «խախտված» սիմետրիաների բնույթը հասկանալը տարրական մասնիկների ֆիզիկայի համար կարևոր խնդիր է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 350)։*  |
**«Առաջին դասը»** (ռուս.՝ «Первый урок»), 1948 թվականին ստեղծված խորհրդային նկարված մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որ պատմում է արջերի ու մեղուների մասին։

Սյուժե
------

Անտառում առավոտ է։ Մեղուների պարսը դուրս է գալիս բնից և գնում նեկտար հավաքելու մարգագետնում, որտեղ բազմաթիվ ծաղկած ծաղիկներ կան։ Մեղուներից մեկը թռչում է դեպի անտառի բացատ։ Ուսուցիչ արջն արջուկներին պատմում է մեղուների մասին, որոնք կարող են օգուտ տալ արջերին կամ վնաս պատճառել. «Անցնենք մեղրի, բնության մեջ դրա դերի ու նշանակության մասին ուսմունքին։ Անուշահոտ քաղցրավենիքը մեղր բերող մեղուն խնամքով թաքցնում է մոմե բջիջներում»։

Հանկարծ բացատի վերևում հայտնվում է մեղուն։ Արջերը, թողնելով դասը, սկսում են հետապնդել նրան։ Նրանք երկար վազում են և հասնում մեղվի բնի մոտ։ Մինչ արջուկները մեղր են հանում բնից, մեղուն օգնության է կանչում մյուս մեղուներին, և հավաքված պարսը խայթում ու հեռու է քշում արջուկներին։

Խայթված արջուկները նույն բացատում շարունակում են մեղրին նվիրված դասի ունկնդրումը, սակայն այժմ նրանք ավելի շատ գիտեն մեղուների մասին։

Ստեղծողներ
----------

* *Սցենարի հեղինակ* – Վլադիմիր Նեմոլյաև
* *Ռեժիսոր* – Լամիս Բրեդիս
* *Բեմադրող նկարիչ* – Սյուզաննա Բլյակովսկայա
* *Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ* – Բորիս Մեերովիչ, Նադեժդա Պրիվալովա, Բորիս Տիտով, Վադիմ Դոլգիխ, Լև Պոպով, Ֆաինա Եպիֆանովա, Տատյանա Տարանովիչ
* *Օպերատոր* – Անատոլի Վելիկոխատկո
* *Կոմպոզիտոր* – Միխայիլ Ստարոկադոմսկի
* *Հնչյունային օպերատոր* – Նիկոլայ Պրիլուցկի
* *Տեքստի հեղինակ* – Միխայիլ Վոլպին
* *Ռեժիսորի օգնական* – Վ. Շիլինա
* *Ֆիլմի տնօրեն* – Ն. Ցոֆնաս

Վերաթողարկում
-------------

1990-ական թվականների կեսերին մուլտֆիլմը թողարկվել է տեսաերիզներով «Լավագույն խորհրդային մուլտֆիլմեր» հավաքածուում Studio PRO Video-ի և «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմերի հավաքածուում «Союз Видео» ստուդիայի կողմից PAL համակարգում։

2002 թվականին մուլտֆիլմը վերաթողարկվել է VHS, Video CD և DVD կրիչներով «Ողջո՛ւյն, դպրոց» մուլտֆիլմերի հավաքածուում, որում ընդգրկվել են նաև «Ստորակետի ու կետի արկածները» (ռուս.՝ «Приключения запятой и точки»), «Պրոդելկինը դպրոցում», «Վերջին նստարանին» (VHS-ով միայն առաջին երկու թողարկումները, DVD-ով՝ բոլորը), «Մարդուկին ես եմ նկարել» և «Ի՞նչ դառնալ» մուլտֆիլմերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Առաջին դասը(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
2. ↑  «Առաջին դասը» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

Գրականություն
-------------

* Фильмы-сказки. Сценарии рисованных фильмов. Выпуск 1.. — М.: Госкиноиздат, 1950. — 208 с.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Մարսյան քրոնիկոն** (անգլ.՝ The Martian Chronicles), մինի-սերիալ, որը կազմված է երեք սերիայից։ Նկարահանվել է ըստ Ռեյ Բրեդբերիի «Մարսյան քրոնիկոն» վեպի։ Երեք շարունակական դրվագները թողարկվել են 1980 թվականի հունվարի 27-ին, 28-ին և 29-ին և ցուցադրվել է NBC հեռուստաալիքով։ Սերիաների նախնական ցուցարությունը տեղի է ունեցել դրանից մեկ տարի առաջ, Կալիֆորնիայի նահանգի Բերբենեկ քաղաքում, NBC հեռուստաալիքի ստուդիայում։ Մամուլի ասուլիսից հետո Բրեդբերին սերիալը ձանձրալի է անվանել։

Սյուժե
------

1999 թվականին Մարս են գալիս տիեզերագնացներ Երկիր մոլորակից։ Նրանց, սակայն սպանում է մի մարսիացի, որն իր կնոջը խանդում է տիեզերագնացներին, որոնց նա տեսել էր երազում։ Հաջորդ գիտարշավի մասնակիցները մահանում են այն պատճառով, որ ընկնում են մարսիացու հիպնոզի տակ` կարծելով, թե վայրէջք են կատարել իրենց մանկության իդեալական քաղաքում, որը բնակեցված է իրենց արդեն մահացած սիրելի հարազատներով և ընկերներով։ Երրորդ գիտարշավի մասնակիցներն իմանում են, որ այս անգամ մահացել են մարսիացիները, որոնք պարտվել են Երկիր մոլորակից հանկարծակի այնտեղ թափանցած ջրծաղիկի վարակին։ Մարսը ամբողջովին բնակեցվում է Երկիր մոլորակի գաղութարարներով, որոնք իրենք հետ նոր մոլորակ են բերում մարդկային հին խնդիրները։

Դերերում
--------

* Ռոք Հադսոն - գնդապետ Ջոն Ուայլդեր
* Հեյլ Հաննիկատ - Ռութ Վայլդեր
* Քրիտոֆեր Քոննելի - Բեն Դրիսկոլ
* Դարեն ՄքԳեվին - Սեմ Պարխիլ
* Ռոդի ՄաքԴաուել - հայր Սթոուն
* Բերնադեթ Փիթերս - *Ժենեվև Սելցեր*
* Մարիա Շելլ - Աննա Լյուստիգ
* Լորի Հոլդեն - Մարիա Վիլդեր
* Բերնի Կասեյ - *մայոր Ջեֆ Սպենդեր*
* Նիկոլաս Համոնդ - Արթուր Բլեք
* Ջոյս Վան Պաթեն - Էլմա Պարխիլ
* Մայքլ Ջեյ Անդերսոն - Դևիդ Լյուստիգ
* Ռոբերտ Բիթի - գեներալ Խալստեդ
* Ջոն Ֆինչ - *Քրիստ*
* Ջոն Քեսիդի - *Բրիգս*
* Էլիսոն Էլիոթ - Լավինիյա Սպոլդինգ
* Վադիմ Գլովնա - Սեմ Հինսթոն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990.
2. ↑  «Фильм «Марсианские хроники» (1980)»։ Рэй Брэдбери.Ру։ 20 февраля 2014

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մարսյան քրոնիկոն(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* Review from DVD Verdict Archived 2016-06-08 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FilmAffinity · Filmportal · Internet Movie Database |

 |
**Կեյսմյաե աշտարակ** (էստ․՝ Köismäe torn - *Պարանի լեռան աշտարակ*), աշտարակ Էստոնիայի մայրաքաղաք Տալլինում։ Պայտաձև հիմք ունեցող աշտարակը գտնվում է Տալլինի պատի արևմտյան հատվածում՝ Լյովենշեդո ու Պլատե աշտարակների միջև։

Կեյսմյա աշտարակը կառուցվել է 1360 թվականին և մինչև օրս պահպանվում է գրեթե անվնաս։ 2003 թվականից աշտարակում անցկացվում են ներկայացումներ ու ցուցահանդեսներ, աշտարակը ներառված է Տալլինի քաղաքային թատրոնի կազմում։

Աշտարակն այդպես է կոչվել պարանների հյուսման՝ ոչ հեռու գտնվող արհեստանոցի պատճառով։

Պատմություն
-----------

1360 թվականին աշտարակը երեքհարկանի էր և ուներ 13, 3 մ բարձրություն։ Առաջին հարկը օգտագործվում էր որպես պահեստ, իսկ մյուս երկուսն ունեին պաշտպանական նշանակություն։

1436-1437 թվականներին ավելացվել են աշտարակի բարձրությունն ու արտաքին պատերի հաստությունը։ 16 մ բարձրություն ունեցող աշտարակի վրա ավելացրին նաև պաշտպանական նշանակություն ունեցող փայտե հարկ։

Հետագայում ավելացվել է ևս երկու հարկ, և 1520 թվականին աշտարակը ձեռք է բերել ներկայիս բարձրությունը՝ 26,5 մ։ Որպես պահեստ օգտագործվում էին առաջին երեք հարկեր։

1935 թվականին աշտարակը որոշակիորեն վերանորոգվել է, իսկ 1965 թվականին վերակառուցվել է։ Վերակառուցման ընթացքում կառուցվել է կղմինդրե բարձր տանիք։ Աշտարակը կրկին վերանորոգվել է 2000 թվականին։ Վերանորոգվել են հարկերի միջնապատերն ու փայտե առաստաղները, տեղադրվել են նոր աստիճաններ, փոխվեց տանիքի կղմինդրը և այլն։ Այս վերակառուցման ընթացքում անցկացվել են նաև պեղումներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ragnar Nurk: *Eine Aussicht auf Reval (Tallinn) samt ihrer Befestigungen.* Übersetzung aus dem Estnischen von Marju und Olaf Mertelsmann. In: *Baltic Journal of Art History.* Bd. 6 (2013), ISSN 1736-8812, S. 47–68, hier S. 60 (PDF; 513 kB; Abstract/Zusammenfassung (englisch): doi:10.12697/BJAH.2013.6.02; zu den Stadtansichten von Karl (Carl) Ferdinand von Kügelgen, besonders „Eine Aussicht auf Reval von der Patkul-Treppe aus", Ölgemälde, ca. 1830–1831, Estnisches Kunstmuseum).
2. ↑  Thorsten Altheide, Heli Rahkema: CityTrip Tallinn (= Reihe CityTrip). 4. neu bearb. und komplett aktualis. Aufl. Reise Know-How Verlag Peter Rump, Bielefeld 2016, ISBN 978-3-8317-2815-2, S. 33.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Köismäe torn Dominiiklaste Kloostri Muuseumi veebilehel
**Իսլամ Թափտիղ օկլղ Ռզաև** (ադրբ.՝ İslam Tapdıq oğlu Rzayev, նոյեմբերի 11, 1934(1934-11-11), Sardarli, Ֆիզուլիի շրջան, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հունվարի 26, 2008(2008-01-26), Բաքու, Ադրբեջան), խանենդե, Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստ։

Կենսագրություն
--------------

Իսլամ Ռզաևը ծնվել է 1934 թվականի նոյեմբերի 11-ին, Ադրբեջանի Ֆիզուլիի շրջանի Սարդարլի գյուղում։ Նա Ղարաբաղյան մուղամի դպրոցի ներկայացուցիչներից էր։
Երաժշտական կրթությունը ստացել է Բաքվում՝ Ադրբեջանի երաժշտական պետական դպրոցում։ Նա սովորել է այս դպրոցում 1951-1956 թվականներին։

Նա սովորել է մուղամի դասերը Սեիդ Շուշինսկու դասարանում։ Զուլֆի Ադիգյոզալովը և Հաղիղաթ Ռզաևան նույնպես նրա ուսուցիչներն էին։ Այնուհետև նա ուսումը շարունակել է Ադրբեջանի մշակույթի և արվեստի պետական համալսարանում։ Այդ ժամանակվանից նա սկսել է իր կարիերան որպես Ադրբեջանի պետական ֆիլհարմոնիայի մենակատար։ Նա նաև ավարտել է Բաքվի Ասաֆ Զեյնալլու անվան երաժշտական տեխնիկումը։

Իսլամ Ռզաևի երգացանկում հատուկ տեղ են զբաղեցնում «Մահուր-հինդի», «Ռաստ», «Ջահարգյահ», «Ղարաբաղի շիքյաստա», «Շուռ» և այլ մուղամներ։ Բացի ժողովրդական երգերից և մուղամներից, Իսլամ Ռզաևը կատարել է շատ կոմպոզիտորական երգեր։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել Կոլումբիայի, Պերույի, Կուբայի, Ճապոնիայի, Հնդկաստանի, Նեպալի և այլ երկրների բեմերում։

2004 թվականին նրան շնորհվել է «Փառքի» շքանշան՝ ադրբեջանական արվեստի զարգացման գործում ունեցած ավանդների համար։ Իսլամ Ռզաևը մահացել է 2008 թվականին Բաքվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑  Իսլամ Ռզաև
3. ↑  Իսլամ Ռզաև Կենսագրություն
4. ↑  Ислам Рзаев скончался

Աղբյուրներ
----------

* Анвар Чингизоглы. Физули, Баку, "Мутарджим", 2017, 642 c.
* Анвар Чингизоглы. История селения Сердарлы, Баку։ изд-во «Элнур-П», 2005.