**Բիրենդրա** (Բիրենդրա Բիր Բիքրամ Շահ, նեպալ.` वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह, դեկտեմբերի 28, 1945(1945-12-28), Կատմանդու, Նեպալ - հունիսի 1, 2001(2001-06-01), Կատմանդու, Նեպալ), Նեպալի 10-րդ թագավորը` Շահերի արքայատոհմից։ Մահենդրա թագավորի ավագ որդին էր, թագավորել է 1972 թվականից մինչև իր մահը` 2001 թվականը։ Նեպալի թագավորական բանակի ֆելդմարշալ (1972 թ.), Հնդկաստանի բանակի գեներալ (1973 թ.), Մեծ Բրիտանիայի լիարժեք գեներալ (1975 թ.) և Մեծ Բրիտանիայի ֆելդմարշալ (1980 թ.):

Կենսագրություն
--------------

Բիրենդրան ծնվել է այն ժամանակ դեռևս Նեպալի թագաժառանգ արքայազն Մահենդրա Բիր Բիքրամ Շահ Դևի և նրա առաջին կնոջ` արքայադուստր Ինդրա Ռաջյա Լակշմի Դևիի ընտանիքում։ 1955 թվականին Բիրենդրայի հայրը ժառանգել է Նեպալի գահը, իսկ նա դարձել է թագաժառանգ արքայազն։ Իր եղբոր` Գյանենդրայի հետ միասին, Բիրենդրան կրթություն է ստացել Եվրոպայի լավագույն համալսարաններում` ներառյալ էլիտար Էտոն քոլեջը և Հարվարդի համալսարանը։ Գահին նստելուց առաջ ճանապարհորդել է և եղել աշխարհի շատ երկրներում։ Իր երկրում` Նեպալում, նա ճանապարհորդել է ոտքով, այցելել հեռավոր և մեկուսացված վայրեր, ուսումնասիրել մարդկանց կյանքը, եղել տարբեր գյուղերում և վանքերում, սնվել ինչպես այնտեղի բնակիչները։

1972 թվականին, հոր` Մահենդրա թագավորի մահից հետո, գահը ժառանգել է Բիրենդրան։ 1975 թվականին, նրա գահակալման արարողությանը ներկա են եղել ավելի քան 60 երկրներից ժամանած պետական և քաղաքական գործիչներ։ Նա առավելապես հակված էր խորհրդարանական ժողովրդավարությանը, քան իր հայրը և հռչակեց այն 1990 թվականի հանրաքվեից հետո։ Սակայն խորհրդարանական տարբեր կուսակցությունների միջև ծագած քաղաքական վեճերի և սոցիալական խնդիրների արդյունքում, ծագեց մաոիստների ընդդիմությունը, ովքեր 1996 թվականի փետրվարին երկրի արևմտյան շրջաններում սկսեցին պարտիզանական պատերազմ։ Ի տարբերություն իրեն հաջորդած եղբորը` Գյանենդրային, Բիրենդրան հրաժարվեց մաոիստական պարտիզանների դեմ հանել թագավորական բանակը։

Համեմատած իր եղբոր` Գյանենդրայի, Բիրենդրան բնութագրվել է որպես Նեպալի լավագույն թագավորներից մեկը, ով երկրում ցանկանում էր իրական ժողովրդավարություն հաստատել։ Իր գահակալության առիթով նա առաջարկել է ընդունել Նեպալը, որպես միջազգային խաղաղության գոտի, որն էլ ճանաչվել է աշխարհի 116 երկրների կողմից։

Անձնական կյանքը
---------------

1970 թվականին Բիրենդրան ամուսնացել է Այշվարիա Ռաջյա Լակշմի Դևիի հետ` Ռանա տոհմից և ունեցել երեք երեխա.

* Արքայազն Դիպենդրա (1971-2001 թթ.)
* Արքայադուստր Շրութի (1976-2001 թթ.)
* Արքայազն Նիրաջան (1977-2001 թթ.)

Ողբերգական մահը
---------------

Նեպալում քաղաքական կայունությունը վտանգի ենթարկվեց, երբ 2001 թվականի հունիսի 1-ին, թագավորական Նարայանհիթի Դուրբար կոչվող ապարանքում, ընթրիքի ժամանակ արքայազն Դիպենդրան, ալկոհոլի ազդեցության տակ գերմանական արտադրության MP5 ատրճանակ-գնդացիրով գնդակահարեց իր ընտանիքի բոլոր անդամներին, որից հետո դուրս է եկել բակ և կրակել նաև ինքն իրեն։ Արդյունքում սպանվել էին թագավոր Բիրենդրան, թագուհի Այշվարիան, նրանց երեխաները` արքայազն Նիրաջանը, արքայադուստր Շրութին, թագավորի եղբայրը` արքայազն Դհիրենդրան, թագավորի քույրերը` արքայադուստրեր Շանտին և Շարադան, վերջինիս ամուսինը` Կումար Կհադգան և թագավորի հորաքրոջ դուստրը` արքայադուստր Ջայանթհին։ Ընթրիքին ներկա գտնվողներից կենդանի էր մնացել միայն թագավորի եղբոր` Գյանենդրայի կինը` Կոմալը և ևս երեք հոգի, ովքեր չնայած վիրավոր, սակայն հասցրել էին թաքնվել։ Անձամբ Գյանենդրան, ընթրիքի ժամանակ ներկա չի եղել։

Այդ ողբերգության պատճառը հանդիսանում էր այն, որ թագավորական ընտանիքը դեմ էր Դիպենդրայի ամուսնությանը` Դևիանի Ռանայի հետ, ում հետ նա հանդիպում էր շուրջ 10 տարի։ Ռանաների տոհմը դարերով կառավարում էր Նեպալը` ժառանգաբար փոխանցելով վարչապետի պաշտոնը և հանդիսանում էր թագավորական տոհմի պապենական թշնամին։ Թշնամության պատճառը` երկրում իշխանության համար պայքարն էր։

Երեք օր անց, Դիպենդրան նույնպես մահացավ, այդպես էլ գիտակցության չգալով։ Այդ երեք օրվա ընթացքում, նա հռչակվել էր Նեպալի թագավոր` համաձայն կանոնակարգի։ Նրա մահից հետո Նեպալի գահին նստեց Բիրենդրայի եղբայրը` Գյանենդրան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
2. 1 2 3 4  Munzinger Personen (գերմ.)
3. ↑  Find A Grave — 1996.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 167380551 · GND: 124485308 · GTAA: 79888, 79889 · ISNI: 0000 0001 2277 7679 · LCCN: n50034008 · NLA: 49860119 · NTA: 094862958 · SUDOC: 112210155 · VIAF: 28005924 · ULAN: 500173885 · WorldCat VIAF: 28005924 |

 |

 |