Կեպլերյան ուղեծրի տարրերը (նկ. 1)
Էլիպսի մասերը (նկ. 2)
**Կեպլերի ուղեծրի տարրեր** կամ **Կեպլերի տարրեր**, ուղեծրի վեց տարրեր, որոնք բնութագրում են երկնային մարմնի տեղը տարածության մեջ երկու մարմինների խնդրի մեջ՝

* **մեծ կիսաառանցք** ({\displaystyle a\,\!}),
* **էքսցենտրիսիտետ** ({\displaystyle e\,\!}),
* **թեքում** ({\displaystyle i\,\!}),
* **պերիկենտրոնի արգումենտ** ({\displaystyle \omega \,\!}),
* **ծագման հանգույցի երկայնությունը** (☊-->({\displaystyle \Omega \,\!}),
* **միջին անոմալիա** ({\displaystyle M\_{o}\,\!}).

Առաջին երկուսը բնութագրում են ուղեծրի ձևը, երրորդը, չորրորդը և հինգերորդը՝ ուղեծրի հարթության կողմնորոշումը բազային կոորդինատային համակարգում, և վեցերորդը՝ մարմնի դիրքը ուղեծրում։

Մեծ կիսաառանցք
--------------

Հիմնական հոդված՝ Մեծ կիսաառանցք
**Մեծ կիսաառանց**, էլիպսի հիմնական առանցքի կեսն է {\displaystyle |AB|} (նկ. 2 նշված է {\displaystyle a}). Շրջանագծի մասնավոր դեպքում մեծ կիսաառանցքը հավասար է շրջանագծի շառավղին։
Աստղագիտության մեջ բնութագրում է երկնային մարմնի միջին հեռավորությունը ֆոկուսից։

Էքսցենտրիսիտետ
--------------

Հիմնական հոդված՝ Էքսցենտրիսիտետ
**Էքսցենտրիսիտետ** (նշանակվում է «{\displaystyle e}» կամ «ε»), կոնական հատույթի թվային բնութագիրն է, որը ցույց է տալիս նրա շեղման աստիճանը շրջանագծից։

Էքսցենտրիսիտետը բնութագրում է ուղեծրի «սեղմվածությունը»։ Այն նկարագրվում է հետևյալ բանաձևով՝

{\displaystyle \varepsilon ={\sqrt {1-{\frac {b^{2}}{a^{2}}}}}}, որտեղ {\displaystyle b} — փոքր կիսաառանցքն է (տես նկ. 2)
Ուղեծրի արտաքին տեսքերը կարելի է բաժանել հինգ խմբերի՝

* {\displaystyle \varepsilon =0} - շրջան
* {\displaystyle 0<\varepsilon <1} - էլիպս
* {\displaystyle \varepsilon =1} - պարաբոլ
* {\displaystyle 1<\varepsilon <\infty } - հիպերբոլ
* {\displaystyle \varepsilon =\infty } - ուղիղ

Թեքում
------

Հիմնական հոդված՝ Ուղեծրի թեքում
A — Մարմին   
B — Կենտրոնական մարմին   
C — Հաշվարկի հարթություն   
D — Ուղեծրի հարթություն   
*i* — Թեքում
**Ուղեծրի թեքում** (**թեքում**, **ուղեծրի թեքվածություն**), երկնային մարմնի ուղեծրի հարթության և հաշվարկի հարթության (բազային հարթության) միջև ընկած անկյունն է։

Սովորաբար նշանակվում է ***i*** (անգլ.՝ inclination բառից)։ Թեքումը չափվում է աստիճաններով։

Եթե {\displaystyle 0<i<90}°, ապա երկնային մարմնի շարժումը անվանում են **ուղիղ**
Եթե {\displaystyle 90}°{\displaystyle <i<180}°, ապա երկնային մարմնի շարժումը անվանում են **հակադարձ**
* Արեգակնային համակարգում սովորաբար հաշվարկի հարթություն են ընդունում Երկրի ուղեծրի հարթությունը (խավարածրի հարթություն)։ Մյուս մոլորակների և Լուսնի ուղեծրերը շեղվում են Երկրի ուղեծրից միայն մի քանի աստիճանով։
* Երկրի արհեստական արբանյակների համար հաշվարկի հարթություն է ընդունվում Երկրի հասարակածի հարթությունը։
* Արեգակնային համակարգի այլ մոլորակների արբանյակների համար սովորաբար հաշվարկի հարթություն է ընդունվում համապատասխան մոլորակի հասարակածի հարթությունը։
* Էկզոմոլորակների և կրկնակի աստղերի համար հաշվարկի հարթություն է ընդունվում նկարի հարթությունը։

Պերիկենտրոնի արգումենտ
----------------------

Հիմնական հոդված՝ Պերիկենտրոնի արգումենտ
**Պերիկենտրոնի արգումենտ**, որոշվում է որպես անկյուն որն ընկած է ձգողության կենտրոնից ծագող հանգույցին և պերիկենտրոնին ուղղված վեկտորների միջև։ Հաշվարկվում է ձգողության կենտրոնից արբանյակի պտույտի ուղղությամբ, սովորաբար լինում է 0°-ից մինչև 360°։ Ծագող հանգույցի որոշման համար ընտրում են մի հարթություն (այսպես կոչված բազային), որը պարունակում է ձգողության կենտրոնը։ Սովորաբար, որպես բազային հարթություն ընտրում են խավարածրի հարթությունը (մոլորակների, գիսաստղերի, աստերոիդների դեպքում), կամ հասարակածի հարթությունը մոլորակների արբանյակների դեպքում։

Էկզոմոլորակների և կրկնակի աստղերի դեպքում բազային հարթություն են ընդունում նկարի հարթությունը, այն հարթությունը որը հատում է աստղը և ուղղահայաց է նրա Երկրից դիտման ճառագայթին։ Էկզոմոլորակի ուղեծիրը ընդհանուր առմամբ հատում է այս հարթությունը երկու կետերում։ Այն կետը երբ մարմինը հատում է նկարի հարթությունը մոտենալով դիտողին համարում են ուղեծրի ծագման հանգույց, իսկ այն կետը երբ մարմինը հատում է նկարի հարթությունը հեռանալով դիտողից անվանում են անկման հանգույց։ Այս դեպքում պերիկենտրոնի արգումենտը հաշվարկվում է ձգողության կենտրոնից ժամացույցի սլաքին հակառակ։

Նշանակվում է՝ {\displaystyle \omega \,\!}։

Ծագման հանգույցի երկայնություն
------------------------------

Հիմնական հոդված՝ Ծագման հանգույցի երկայնություն
**Ծագման հանգույցի երկայնությունը** ուղեծրի հիմնական տարրերից մեկն է, որը օգտագործվում է ուղեծրի հարթության մաթեմատիկական կողմնորոշման ժամանակ բազային հարթության նկատմամբ։ Չափվում է որպես անկյուն բազային հարթության մեջ, որը ընկած է զրոյական կետին ուղղված բազային վեկտորի և ծագող հանգույցին ուղղված վեկտորի միջև, որում ուղեծիրը հատում է բազային հարթությունը հարավից հյուսիս ուղղությամբ։ Արեգակի շուրջ պտտվող մարմինների համար բազային հարթությունն է խավարածրի հարթությունը, իսկ զրոյական կետը՝ Խոյի առաջին կետը (գարնանային գիշերահավասար); անկյունը չափվում է զրոյական կետի ուղղությունից ժամացույցի սլաքին հակառակ։

Ծագման հանգույցի երկայնությունը նշանակվում է ☊, կամ Ω։

Միջին անոմալիա
--------------

Անիմացիա, որը ցույց է տալիս իրական անոմալիան, էքսցենտրիկ անոմալիան, միջին անոմալիան և Կեպլերի հավասարման լուծումը։
Անոմալիաներ (նկ. 3)
**Միջին անոմալիա**, միջին շարժման հարաբերությունն է պերիկենտրոնի անցումից հետո ընկած ժամանակահատվածին այն մարմնի համար, որը շարժվում է ուղեծրով առանց արտաքին ազդեցությունների։ Այսպես, միջին անոմալիան դա անկյունային հեռավորությունն է այն հիպոթետիկ մարմնի պերիկենտրոնից, որը շարժվում է հաստատուն անկյունային արագությամբ, որը հավասար է միջին շարժմանը։

Նշանակվում է {\displaystyle M} (անգլ.՝ mean anomaly արտահայտությունից)։

Աստղային դինամիկայում **միջին անոմալիան** {\displaystyle M\,\!} հաշվարկվում է հետևյալ բանաձևերով՝

{\displaystyle M=M\_{0}+n(t-t\_{0})\,\!}
որտեղ՝

* {\displaystyle M\_{0}\,\!} — միջին անոմալիան է {\displaystyle t\_{0}\,\!} էպոխայում,
* {\displaystyle t\_{0}\,\!} — սկզբնական էպոխա,
* {\displaystyle t\,\!} — էպոխան, որի համար կատարվում է հաշվարկը
* {\displaystyle n\,\!} — միջին շարժումը։

Կամ Կեպլերի հավասարումով՝

{\displaystyle M=E-e\cdot \sin E\,\!}
որտեղ՝

* {\displaystyle E\,\!} - էքսցենտրիկ անոմալիան է ({\displaystyle E} նկ. 3-ում),
* {\displaystyle e\,\!} - էքսցենտրիսիտետը։

Ծանոթագրություններ
------------------

Տես նաև
-------

* Ուղեծրի տարրեր
* Ճշգրիտ ուղեծրային տարրեր

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Երկնային մեխանիկա |
| --- |
|  |
| Օրենքներ և խնդիրներ | Նյուտոնի օրենքներ | Ձգողության օրենք | Կեպլերի օրենքներ | Երկու մարմինների խնդիր | Երեք մարմինների խնդիր | N մարմինների ձգողականության խնդիր | Բերտրանի խնդիր | Կեպլերի հավասարում |
|  |
| Երկնոլորտ | **Երկնային կոորդինատային համակարգեր**` գալակտիկական • հորիզոնական • առաջին հասարակածային • երկրորդ հասարակածային • խավարածրային | Միջազգային երկնային կոորդինատային համակարգ | Սֆերիկ կոորդինատային համակարգ | Աշխարհի առանցք | Երկնային հասարակած | Ուղիղ ծագում | Թեքում | Խավարածիր | Գիշերահավասար | Հիմնական հարթություն |
|  |
| Ուղեծրերի ցուցանիշներ | **Կեպլերի ուղեծրի տարրեր**` էքսցենտրիսիտետ • մեծ կիսաառանցք • միջին անոմալիա • ծագման հանգույցի երկայնություն • պերիկենտրոնի արգումենտ | Իրական ուղեծրի տարրեր | Ապոկենտրոն և պերիկենտրոն | Ուղեծրային արագություն | Ուղեծրի հանգույց | Էպոխա |
|  |
| Երկնային մարմինների շարժում | Արեգակի և մոլորակների շարժումը երկնոլորտում | Էֆեմերիդներ | **Մոլորակների դասավորվածություն**` առճակատում • մոլորակների շքերթ | Գագաթնակետ | Սիդերիկ պարբերություն | Ուղեծրային ռեզոնանս | Պտույտի պարբերություն | Սինոդիկ պարբերություն | **Խավարում**` արեգակի խավարում • լուսնի խավարում • սարոս • Մետոնի ցիկլ | Ծածկում | Անցում | Լիբերացիա | Էլոնգացիա | Կոզաիի էֆեկտ | Յարկովսկու էֆեկտ | Ջանիբեկովի Էֆեկտ |
|  |
| Տիեզերական թռիչք | **Տիեզերական արագություն**: առաջին (շրջանային) • երկրորդ (պարաբոլիկ) • երրորդ • չորրորդ | Ցիոլկովսկու հավասարում | Ձգողական մանևր | Հոմանյան հետագիծ | Մակընթացային արագացում | Ուղեծրի թեքման փոփոխություն | Կցում | Լագրանժի կետ | «Պիոների» էֆեկտ |
|  |
| ՏՍ-երի ուղեծրեր | Գեոհաստատուն ուղեծիր | Հելիոկենտրոն ուղեծիր | Գեոսինքրոն ուղեծիր | Գեոկենտրոն ուղեծիր | Գեոանցումային ուղեծիր | Ցածր հիմնական ուղեծիր | Բևեռային ուղեծիր | Տունդրա-ուղեծիր | Արևասինքրոն ուղեծիր | Մոլնիյա-ուղեծիր | Օսկուլացնող ուղեծիր |
|  |
| Տես նաև` Աստղադինամիկա |

 |