**2019 թվականի ջրհեղեղն Իրկուտսկի մարզում**, 2019 թվականի հունիսի վերջին Իրկուտսկի մարզում տեղի ունեցած իրադարձություն, ինչի պատճառը հորդառատ անձրևներն էին։

Իյա գետի հեղեղաջրերն իրենց վարարման գագաթնակետին են հասել Թուլուն քաղաքի մոտ, երբ գրանցվել է գետի մակարդակի բարձրացման բացառիկ ցուցանիշ՝ 14 մետր (այն դեպքում, երբ տագնապալից բարձր ցուցանիշ է սահմանված 700 սմ-ը)։

Պատճառ
------

Որպես ջրհեղեղի պատճառ՝ զանգվածային լրատվության միջոցների և մասնագետների կողմից նշվում են սելավային և հորդառատ անձրևները։ Հատկապես ուշադրության կենտրոնում է հայտնվել Թուլունի մարզում գտնվող Իյա գետի հեղեղումը։ Երեք օրերի ընթացքում՝ հունիսի 25-27-ին, այս շրջանում արձանագրվել են ռեկորդային քանակությամբ տեղումներ, որոնք ամսական միջին տեղումների քանակը գերազանցում են 3,7 անգամ։ Աղետալի տեղումների պատճառը եղանակային անոմալիան է, ինչը դիտվում է գլոբալ և տարածքային կլիմայական փոփոխությունների ֆոնի վրա։ Այդպիսի փոփոխությունների կիզակետում է հայտնվել նաև Իրկուտսկի մարզը։ Հիդրոօթերևութաբանության և մթնոլորտային երևույթների վրա ակտիվ ներգործության ծառայության աշխատակիցները եկել են այն եզրակացության, որ Իրկուտսկի մարզի արևմտյան շրջաններում բացառիկ իրավիճակ է եղել՝ օդային երեք զանգվածների միաժամանակյա փոխներգործության արդյունքում։ Քանի որ գետերի մակարդակի բարձրացումը սովորաբար տեղի է ունենում հունիսի 25-26-ին, այդ ժամկետն այս տարի համընկավ արևադարձային ցիկլոնին բնորոշ փոթորիկների հետ, որոնք ենթադրում են առավել մեծ քանակությամբ ջերմության և խոնավության ներհոսք Խաղաղ օվկիանոսից։ Ոչ միատարր ռելիեֆի առկայության պայմաններում այդպիսի ջերմությունը և խոնավությունը հանգեցրին ամպամածության և համապատասխան տեղումների։

Չնայած սկզբում շրջանառվում էր այն վարկածը, թե այդչափ մեծ քանակությամբ տեղումների ի հայտ գալուն նպաստել է Անգարյան կասկադ հիդրոէլեկտրակայանի առկայությունը, սակայն հետագայում այդ վարկածը հերքվել է։

Ջրհեղեղ
-------

**Հունիսի 25**

Անգարա գետի վտակներում սկսվեց ջրի մակարդակի բարձրացումը։ Չերեմխովսկի և Նիժնեուդինսկի շրջաններում պատրաստվածության բարձր ռեժիմ մտցվեց։ Տարհանվեց «Արշալույս» մանկական ճամբարը (Նիժնեուդինսկի շրջան՝ Ուդա գետի ափ)։ *Ми-8* ուղղաթիռով փրկարարները մեկնեցին Չերեմխովսկի շրջան։

**Հունիսի 26** *Ջրի մակարդակը*

* Ուդա գետ՝ տագնապալից 320 սանտիմետրի պայմաններում՝ ժամը 7:00-ին կազմում էր 310 սանտիմետր (մեկ օրվա ընթացքում բարձրացավ 168 սանտիմետրով), ժամը 10.00-ին՝ 340 սանտիմետրով։
* Բիրյուսա գետ՝ տագնապալից 400 սանտիմետրի պայմաններում՝ հունիսի 26-ի առավոտյան բարձրացավ 390 սանտիմետրով։

Տեղահանվածների ժամանակավոր տեղակայման կայան էր պատրաստվել Սոլյանայա ավանում։

Նիժնեուդինսկում ժամանակավոր կացության համար պատրաստվել էին չորս կացարաններ, որոնք նախատեսված էին 1 000 հոգու համար։

Տայշետսկի շրջանում պատրաստվածության բարձր ռեժիմ հայտարարվեց՝ Սերեբրովոյի և Սոլյանայի ջրածածկման սպառնալիքի պատճառով։ ԱԻՆ-ի հատուկ կազմակերպված ջոկատ էր ուղարկվել Իրկուտսկի մարզ, որը պետք է բնակչությանը տարհաներ դեպի նախապատրաստված բնակելի կացարաններ։

ԱԻՆ-ի կողմից զգուշացում է հրապարակվում, որի համաձայն՝ Իրկուտսկի մարզի հինգ շրջաններ՝ Նիժնեուդինսկը, Տուլունսկը, Զիմինկսին, Շելեխովսկին, Տայշետսկին, ջրածածկման սպառնալիքի տակ էին։

Նիժնեուդինսկ քաղաքում արտակարգ իրավիճակ է մտցվում։ Քաղաքում անջատում են ջրամատակարարումը և էլեկտրամատակարարումը։

Ռուսաստանի ԱԻՆ-ի գլխավոր ստորաբաժանումը, որն սպասարկում է Իրկուտսկի մարզը, բերվում է պատրաստվածության ամենաբարձր աստիճանի։

**Հունիսի 27**

Առավոտյան հեղեղման էին ենթարկվել 6 բնակելի շրջաններ.

* Ուդա գետի մոտ Նիժնեուդինսկ քաղաքը, Նիժնեուդինսկի շրջանի Շումսկի և Ալիգջեր ավանները,
* Բիրյուսա գետի ափին՝ Տայշետսկի շրջանի Սերեբրովո, Սոլյանայա և Տալայա ավանները։

Առավոտյան գործում էին հետևյալ ռեժիմները.

* արտակարգ դրության՝ Տայշետսկի և Նիժնեուդինսկի շրջաններում, Նիժնեուդինսկ քաղաքում
* պատրաստվածության բարձր աստիճանի՝ Թուլունսկի և Զիմինսկի շրջաններում։

Ժամը 15:00-ին արտակարգ դրություն հայտարարվեց ամբողջ Իրկուտսկի մարզում։

Հունիսի 28-30-ին երկարաձգվեց այն կանխատեսումը, որ պետք է բարձրանան հետևյալի գետերի մակարդակները՝ Ուդա, Իյա, Օկա, Բիրյուսա, Բելայա և Իրկուտ։

Երեկոյան հայտարարվեց, որ Թուլունսկի շրջանում ջրածածկ է եղել 190 տուն, որոնք տեղակայված էին Կրիվուշա, Ույգատ գյուղերում, Արշան ավանում, Եվդոկիմովա, Խարանտեյ գյուղերում, Օդոն ավանը, Եվդոկիմովսկի ավանը, Եվդոկիմովո գյուղը։ Վերոնշյալ բոլոր տարածքների բնակչությանը տարհանեցին։

**Հունիսի 28**

Սիբիրի դաշնային շրջանում Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի լիազոր ներակայացուցիչ Սերգեյ Մենյայլոն հեռագիր է ուղարկում Կենտրոնական ռազմական զորքերի հրամանատարին՝ խնդրանքով՝ օգնելու հեղեղված շրջաններից տարհանված բնակիչներին։

Մշտական բնակության վայերից տարհանվում է 800 մարդ։ Պատկան մարմինների կողմից տարհանված բնակիչները (ավելի քան 6.500 մարդ) բնակեցվում են 17 կացարաններում։

ԱԻՆ-ի տվյալների համաձայն՝ հունիսի 28-ի առավոտյան հաշվվում էր ջրածածկ եղած 20 բնակելի շրջան, 2.392 բնակելի տուն 2.521 տնամերձ հողամաս։

Իրկուտսկի մարզի ԱԻՆ-ը կանխատեսում է Իյա և Թուլուն գետերի բարձրացում՝ մինչև 9,5-10,5 մետր։

Իրկուտսկի մարզ է ժամանում ԱԻՆ-ի ղեկավար Եվգենի Զինչևը. նրա ժամանման նպատակը փրկարարական և տարհանման աշխատանքները տեղում կոորդինացնելն էր։

**Հունիսի 29**

ԱԻՆ-ի տվյալների համաձայն՝ ժամը 1:00-ին ջրածածկ էր եղել Նիժնեուդինսկի, Տայշետսկի, Թուլունսկի և Չունսկի շրջաններից 31 բնակելի շրջան

Տուժած շրջան է ժամանում նաև Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինը

**Հունիսի 30**

Հունիսի 30-ին հրապարակված տվյալների համաձայն՝ զոհերի թիվը հասել էր 5-ի, հոսպիտալացվել էր ավելի քան 100 մարդ։ Ջրի տակ էին հայտնվել բազմաթիվ տնամերձ հողատարածքներ, ինչպես նաև 4.000 տուն։

**Հուլիսի 1**

ՌԴ փոխվարչապետ Վիտալի Մուտկոն տեղեկացրել է, որ ՌԴ Իրկուտսկի մարզում ջրհեղեղի զոհերի թիվը հասել է 12-ի։ Փոխվարչապետի խոսքով՝ տվյալներն անընդհատ փոխվում են։ ՆԳՆ տվյալներով՝ տուժածների թիվը 751 է, նրանցից 153-ը գտնվում են հիվանդանոցներում։

**Հուլիսի 2**

Հեղեղումների ենթարկված բոլոր տարածքներում ջրի մակարդակն սկսել է իջնել։ Սկսվել են նաև աղետի հետևանքների վերացման աշխատանքներ։ Մեկնարկել են նաև էլեկտրաէներգիայի վերականգնման աշխատանքները։

Մարզի արտակարգ իրավիճակների ծառայությունների ներկայացուցչի հաղորդմամբ՝ Ռուսաստանի Դաշնության Իրկուտսկի մարզում ջրհեղեղի հետևանքով զոհերի թիվը հասել է 14-ի, մինչդեռ անհայտ կորածները 13-ն են. նրանց թվում կա մեկ երեխա։

Հայտնի է, որ բնակչության համար վտանգ ներկայացնող գոտիներից տարհանվել է 2600 մարդ, այդ թվում՝ 600 երեխա։

Ավելի ուշ հայտնի դարձավ, որ զոհերի թիվը հասել է 18-ի, իսկ 17 հոգի անհետ կորած է։

Ջրհեղեղի հետևանքներ
-------------------

Մասամբ փլուզված է ավտոճանապարհային ինֆրակառուցվածքը։ Հեղեղումների և ջրածածկման թիրախ են դարձել տասնյակ բնակեցված շրջաններ։ Ջրածածկ է եղել ավելի քան 6.700 բնակելի տուն։

Հեղեղումներից տուժած շրջաններից տարհանվել է ավելի քան 2.600 մարդ։

Զոհերի թիվը հասել է 18-ի։

Օգնություն տուժածներին
----------------------

Ընդունվել են որոշումներ՝

* կազմակերպել տուժածների միանվագ փոխհատուցում
* տուժած ընտանիքների երեխաներին ուղարկել ամառային ճամբարներ
* նախապատրաստել գործողությունների պլան, որին համապատասխան՝ ամենասեղմ ժամկետներում կվերակագնվեն տուժածների բնակտարածքները։

Միջազգային արձագանք
-------------------

Իրկուտսկի մարզում տեղի ունեցած ջրհեղեղի առնչությամբ Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինին ցավակցական հեռագրեր են հղել Հայաստանի Նախագահ Արմեն Սարգսյանը, Ղազախստանի նախագահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Число погибших из-за наводнения в Иркутской области возросло до 18". *rbc.ru*. 02.07.2019.
2. ↑  Ученый СО РАН о том, кто виноват в иркутском наводнении
3. ↑  С 25 июня Иркутскую область начало топить. Сначала в Черемховском и Нижнеудинском районах был объявлен режим повышенной готовности, а 27 июня режим ЧС из-за подтопления населённых пунктов ввели во всём регионе. Портал «ИрСити» собрал хронику событий последних 3 дней.
4. ↑  Наводнение в Иркутской области: полпред Президента Сергей Меняйло попросил военных помочь эвакуировать жителей подтопленных районов
5. ↑  Полпред: первоочередная задача в чрезвычайной ситуации – обеспечить жизнедеятельность пострадавших людей
6. ↑  Наводнение в Иркутской области: пятеро погибших, в регион прилетел Путин
7. ↑  ՌԴ Իրկուտսկի մարզում զոհերի թիվը հասել է 12-ի, կա 9 անհետ կորած
8. ↑  Իրկուտսկում ջրհեղեղի հետևանքով հիվանդանոցում է մոտ 190 մարդ
9. ↑  Բանակը կարող է միանալ Իրկուտսկի մարզում ջրհեղեղի դեմ պայքարին
10. ↑  Число погибших при наводнении в Иркутской области выросло до 14 человек
11. ↑  "Իրկուտսկի Ջրհեղեղի Սարսափելի Կադրերը". Արխիվացված է the original 2019 թ․ հուլիսի 2-ին. Retrieved 2019 թ․ հուլիսի 2. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
12. ↑  Մոտ 200 մարդ է հոսպիտալացվել Իրկուտսկում ջրհեղեղի պատճառով
13. ↑  Իրկուտսկի ջրհեղեղից տուժածների թիվն ավելանում է. լուսանկարներ` դեպքի վայրից
14. ↑  Число погибших при наводнении в Иркутской области увеличилось до 18 человек Подробнее: https://www.m24.ru/videos/video/02072019/209537?utm\_source=CopyBuf
15. ↑  Число жертв наводнений в Иркутской области выросло до 18
16. ↑  Власти Иркутской области: в наводнении погибли 18 человек
17. ↑  Նախագահ Արմեն Սարգսյանը ցավակցական հեռագիր է հղել Վլադիմիր Պուտինին
18. ↑  Արմեն Սարգսյանը ցավակցական հեռագիր է հղել Վլադիմիր Պուտինին
19. ↑  Армен Саркисян направил соболезнования Владимиру Путину
20. ↑  Президент Армении выразил соболезнования Путину в связи с паводками в Иркутске
21. ↑  Касым-Жомарт Токаев направил телеграмму соболезнования президенту Российской Федерации Владимиру Путину в связи с трагической гибелью людей в результате паводка в Иркутской области

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ջրհեղեղ Իրկուտսկի մարզում
* Գիտանականները պարզել են Իրկուտսկի մարզի ջրհեղեղի պատճառը
* Իրկուտսկի մարզի ջրհեղեղի պատճառը հայտնի է
* Տեսանյութ այն մասին, թե ինչպես են մարդիկ գոյատևում աղետի գոտում