**Դերմատիտ** կամ **մաշկաբորբ**, հայտնի է նաև որպես *էկզեմա,* հիվանդությունների մեծ խումբ, որոնց բնորոշ է մաշկի բորբոքումը։ Առաջանում է մաշկի քոր, կարմրածություն (էրիթեմա) և մաշկի ցանավորում։ Սուր դեպքերում արտահայտվում է մանր բշտիկավոր ցանավորումով, իսկ քրոնիկ դեպքերում մաշկը կարող է հաստանալ։ Ցանավորումը կարող է լինել տեղայնացված, կամ տարածվել ամբողջ մարմնով։

Մաշկաբորբը մաշկային հիվանդությունների խումբ է, որի մեջ ներառված են հիմնականում ատոպիկ մաշկաբորբը, ալերգիկ կոնտակտային մաշկաբորբը և իրիտանտ կոնտակտային մաշկաբորբը։ Հիվանդության բուն պատճառը հաճախ անհայտ է։ Հիմնականում առաջանում է էկզոգեն և էնդոգեն ազդակների ազդեցությամբ։ Մաշկաբորբի տեսակը պայմանավորված է հիվանդության պատմության և ցանի տեղակայումից։ Օրինակ՝ ձեռքերի իրիտանտ կոնտակտային մաշկաբորբը հաճախ հանդիպում է այն անձանց մոտ , ովքեր շատ են կոնտակտ ունենում ջրի հետ։ Իսկ ալերգիկ կոնտակտատային մաշկաբորբը հանդիպում է այն անձանց մոտ ովքեր ունեն գերզգայունություն գրգռիչների նկատմամբ։

Ատոպիկ մաշկաբորբի բուժումը իրակամացվում է տեղային ստերոիդային և խոնավացնող քսուքներով։ Նշանակվում է 2 շաբաթից ոչ ավել տևողությամբ կողմնակի բարդություններից խուսափելու համար։ Երկրորդային ինֆեկցիայի միացության դեպքում կիրառվում են հակաբիոտիկներ։ Կոնտակտային մաշկաբորբի դեպքում հայտնաբերել և բացառել կոնտակտը ալերգենից։ Հակահիստամինները նվազեցնում են քորը և նպաստում են լավ քնելուն։

2015 թվականին ամբողջ աշխարհում գրանցվել է 245 միլիոն դերմատիտի հիվանդացության դեպք։ Ատոպիկ մաշկաբորբը ամենատարածվածն է և հիմնականում հիվանդությունը սկսվում է վաղ մանկական հասակից։ Կոնտակտային մաշկաբորբը կրկնակի անգամ ավելի հաճախ հանդիպմում է կանանց քան տղամարդկանց մոտ։ Ալերգիկ կոնտակտային մաշկաբորբը հանդիպում է 7% մարդկանց մոտ ողջ կյանքի ընթացքում։ Հատկապես հանդիպում է որոշակի մասնագիտություն ունեցող անձանց մոտ։

Նշաններ և ախտանիշեր
-------------------

Ձեռքերի մաշկաբորբ
Մաշկաբորբի ախտանիշները բազմազան են։ Չնայած, որ մաշկաբորբի յուրաքանչյուր տեսակ ունի իրեն բնորոշ կլինիկական պատկերը, այնուամենայինվ, կան ախտանիշներ, որոնք բնութագրում են բոլոր մաշկաբորբներին, որոնցից են մաշկի կարմրածությունը , այտուցվածությունը, քորը և քերծվածքները։ Բացի այդ, մաշկաբորբի յուրաքանչյուր տեսակ ունի իրեն բնորոշ ցանի տեղակայումը։ Հիմնականում առաջանում են պարանոցի, վերին և ստորին վերջույթներին։ Հիվանդության առաջացման առաջին ախտանիշներից է քորը։ Հազվադեպ ցանավորումը կարող է առաջանալ սեռական օրգանների շրջանում։ Վարոնշյալ հատվածում հիվանդության ընթացքը սուր է և կարող է լինել անցողիկ։ Իրիտանտ կոնտակտային մաշկաբորբի ժամանակ ցավը գերակշռում է քորին։

Ատոպիկ մաշկաբորբի ախտանիշները յուրաքանչյուրի մոտ տարբեր ձև է դրսևորվում։ Տարածված ախտանիշներից են մաշկի չորությունը, կարմրածությունը և քորը։ Բնորոշ տեղակայումն է ՝ վերջույթների ծալիչ մակերեսները, անութափոսերը, ձեռքերը և դեմքը։ Հարբերանային մաշկաբորբ է կոչվում կարմիր, ոչ հստակ եզրերով ցանավորումը բերանի շուրջ։

Հեպեսանման մաշկաբորբը բնորոշվում է հանգույցիկավոր և բշտիկավոր ցանավորումով, ինչպես նաև այրոցի և քորի զգացումով։ Ցանավորման տարրերը ունեն 1 սմ տրամագիծ, կարմիր երանգով, խմբավորված և տեղակայվում են գոտկատեղի, աճուկների, ծնկների, ուսերի, և հետույքի շրջանում։ Երբեմն ցանավորումը կարող է առաջանալ բերանի խոռոչում կամ գլխի մազածածկ հատվածներում։

Սեբորեային մաշկաբորբը զարգանում է որպես օրենք աստիճանաբար, առաջանում է չոր կամ ճարպոտ թեփուկներ հիմնականում գլխի մազածածկ հատվածում, մազաթափություն չի լինում, երբեմն կարող է անհանգստացնել քորը։ Նորածինների մոտ դրսևորվում է դեղնավուն և խոշոր թեփուկներով գլխի մազածածկ հատվածում, հաճախ զուգորդվում է բարուրային մաշկաբորբով։ Բարդացած դեպքերում ցանավորումը կարող է տարածվել ականջերի, կոպերի, քթի, կրծքավանդակի և մեջքի շրջանում։

* ՄաշկաբորբՄաշկաբորբ
* սուր մաշկաբորբսուր մաշկաբորբ
* Մաշկաբորբային տարր, որը վնասվել է քորելու հետևանքովՄաշկաբորբային տարր, որը վնասվել է քորելու հետևանքով
* համակցված մաշկաբորբհամակցված մաշկաբորբ

Պատճառը
-------

Մաշկաբորբի առաջացման պատճառը անհայտ է, բայց ենթադրյալ պատճառներից է գենետիկ նախատրամադրվածությունը և արտաքին միջավայրի ազդեցության համադրությունը։

### Արտաքին միջավայրի ազդեցության գործոն

Ըստ հիգիենայի տեսության ասթմայի, էկզեմայի և այլ ալերգիկ հիվանդությունների առաջացման պատճառներից է արտաքին միջավայրի աղտոտվածությունը։ Այս տեսությունը հաստատվում է նաև ասթմայի համաճարակաբանության վերաբերյալ ուսումնասիրությունները։ Ասթմայի և ալերգիկ հիվանդությունների առաջացմանը նպաստում են նաև իմուն համակարգի խանգարումները և բակտերիալ ֆլորայի խանգարումները օրգանիզմում։

Էկզեմայի զարգացման պատճառ են հանդիսանում նաև տնային փոշու տիզը, մարդկանց մինչև 5 մոտ կան հակամարմիններ փոշու տզի նկատմամբ, որը դեռ ուսումնասիրության և հաստատման կարիք ունի։

### Գենետիկ նախատրամադրվածությունը

Գենետիկական գործոնները կարևոր դեր ունեն էկզեմայի զարգացման գործում, մասնավորապես OVOL1, ACTL9 և IL4-KIF3A և ֆիլագրին կոդավորող գենը։

Էկզեման 3 անգամ հաճախ է հանդիպում ցելիակիա հիվանդություն ունեցող անձանց մոտ և 2 անգամ հաճախ ցելիակիա հիվանդություն ունեցողների հարազատների մոտ։

Պատոֆիզիոլոգիա
--------------

Էկզեմաներին բնորշ է սպոնգիոզը ։ Էկզեմայի զարգացմանը կարևոր դեր ունեն դենդրիտային բջիջների ենթատեսակներից ինչպիսիք են Լանգերհանսյան բջիջները, էպիդերմալ բորբոքային դենդրիտային բջիջների և պլազմոցիտոիդ դենդրիտային բջիջները։

Ախտորոշում
----------

Ախտորոշումը անց է կացվում հիվանդության պատմության և կլինիկական պատկերի հիման վրա Անհասկանալի դեպքերում մաշկի բիոպսիա է կատարվում։ Էկզեմայով հիվանդները երբեմն սխալմամբ ախտորոշվում են սննդային ալերգիա։

Փատչ թեստը կիրառվում է ալերգիկ կոնտակտային մաշկաբորբի ախտորոշման համար։

### Դասակարգում

Դասակարգումը կատարվում է ըստ ՀՄԴ10-ի դասակարգման։

«Էկզեման» որպես տերմին գործածվում է մի շարք կլինիկական բնութագրերին։

Մաշկաբորբի տեղայնացված տեսակներից որպես օրինակ՝ ձեռքերի էկզեման է, իսկ բնութագրող տեսակ՝ սկավառակաձև էկզեման է, կամ ըստ հնարավոր պատճառի՝ վարիկոզ էկզեմա։

### Տերմինաբանություն

Շատ երկներում մաշկաբորբը և էկզեման գործածվում են որպես հոմանիշներ, կամ ատոպիկ դերմատիտը նկարագրվում է որպես սուր վիճակ, իսկ էկզեման ՝ քրոնիկ։

### Տարածված տեսակներ

* Ատոպիկ մաշկաբորբ
* Կոնտակտային մաշկաբորբ
* Սեբորեային մաշկաբորբ
* Նեյրոդերմատիտ

### Ոչ հաճախ հանդիպող տեսակներ

* Դիսհիդրոզ
* Դիսկոիդ էկզեմա
* Վարիկոզ էկզեմա
* Հերպեսանման էկզեմա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Neurodermatitis (lichen simplex)». DermNet New Zealand Trust. 2017. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 29-ին.
2. ↑  «Neurodermatitis». Mayo Clinic. 2015. Արխիվացված օրիգինալից 2010 թ․ հունիսի 16-ին. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 6-ին.
3. ↑  «Periorificial dermatitis». DermNet New Zealand Trust. 2017. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 29-ին.
4. ↑  «Dermatitis herpetiformis». DermNet New Zealand Trust. 2017. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 29-ին.
5. ↑  «Seborrheic dermatitis». DermNet New Zealand Trust. 2017. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 29-ին.
6. ↑  «Seborrheic Dermatitis». Merck Manual, Consumer Version.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ url-status (link)
7. ↑  «Handout on Health: Atopic Dermatitis (A type of eczema)». *NIAMS*. 2013 թ․ մայիս. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ մայիսի 30-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 29-ին.
8. ↑  Bufford, JD; Gern JE (2005 թ․ մայիս). «The hygiene hypothesis revisited». *Immunology and Allergy Clinics of North America*. **25** (2): 247–262. doi:10.1016/j.iac.2005.03.005. PMID 15878454.
9. ↑  Carswell F, Thompson S (1986). «Does natural sensitisation in eczema occur through the skin?». *Lancet*. **2** (8497): 13–5. doi:10.1016/S0140-6736(86)92560-2. PMID 2873316.
10. ↑  Henszel Ł, Kuźna-Grygiel W (2006). «[House dust mites in the etiology of allergic diseases]». *Annales Academiae Medicae Stetinensis* (Polish). **52** (2): 123–7. PMID 17633128.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
11. ↑  Dermatitis *38*, բաժին *Atopic Dermatitis*(անգլ.) *EMedicine* կայքում
12. ↑  Paternoster, L; և այլք: (2011 թ․ դեկտեմբերի 25). «Meta-analysis of genome-wide association studies identifies three new risk loci for atopic dermatitis». *Nature Genetics*. **44** (2): 187–92. doi:10.1038/ng.1017. PMC 3272375. PMID 22197932.
13. 1 2  McAleer MA, Flohr C, Irvine AD (2012 թ․ հուլիս). «Management of difficult and severe eczema in childhood» (PDF). *BMJ*. **345**: e4770. doi:10.1136/bmj.e4770. hdl:2262/75991. PMID 22826585. S2CID 36038433.
14. ↑  Caproni, M; Bonciolini, V; d'Errico, A; Antiga, E; Fabbri, P (2012). «Celiac Disease and Dermatologic Manifestations: Many Skin Clue to Unfold Gluten-Sensitive Enteropathy». *Gastroenterol. Res. Pract*. Hindawi Publishing Corporation. **2012**: 1–12. doi:10.1155/2012/952753. PMC 3369470. PMID 22693492.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չպիտակված ազատ DOI (link)
15. ↑  Ciacci, C; Cavallaro R; Iovino P; Sabbatini F; Palumbo A; Amoruso D; Tortora R; Mazzacca G. (2004 թ․ հունիս). «Allergy prevalence in adult celiac disease». *J. Allergy Clin. Immunol.* **113** (6): 1199–203. doi:10.1016/j.jaci.2004.03.012. PMID 15208605.
16. ↑  Allam, JP; Novak, N (2006 թ․ հունվար). «The pathophysiology of atopic eczema». *Clinical and experimental dermatology*. **31** (1): 89–93. doi:10.1111/j.1365-2230.2005.01980.x. PMID 16309494.
17. ↑  Ulf, Darsow; Eyerich, Kilian; Ring, Johannes (2007 թ․ հոկտեմբեր). «Eczema Pathophysiology - World Allergy Organization» (անգլերեն). www.worldallergy.org. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 28-ին. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
18. ↑  «Eczema». *University of Maryland Medical Center*. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հուլիսի 27-ին.
19. ↑  Atkins D (2008 թ․ մարտ). «Food allergy: diagnosis and management». *Primary Care*. **35** (1): 119–40, vii. doi:10.1016/j.pop.2007.09.003. PMID 18206721.
20. ↑  Jeanne Duus Johansen; Peter J. Frosch; Jean-Pierre Lepoittevin (2010 թ․ սեպտեմբերի 29). *Contact Dermatitis*. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ հուլիսի 5-ին. Վերցված է 2014 թ․ ապրիլի 21-ին.
21. ↑  Alexander A. Fisher. *Fisher's Contact Dermatitis*. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ հուլիսի 5-ին. Վերցված է 2014 թ․ ապրիլի 21-ին.
22. ↑  «Eczema». ACP medicine. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հունվարի 10-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 9-ին.
23. ↑  Bershad, SV (2011 թ․ նոյեմբերի 1). «In the clinic. Atopic dermatitis (eczema)». *Annals of Internal Medicine*. **155** (9): ITC51–15, quiz ITC516. doi:10.7326/0003-4819-155-9-201111010-01005. PMC 1849764. PMID 22041966.
24. ↑  ICD 10: Diseases of the skin and subcutaneous tissue (L00-L99) – Dermatitis and eczema (L20-L30) Արխիվացված 9 Հունվար 2014 Wayback Machine
25. ↑  Nedorost ST (2012). *Generalized Dermatitis in Clinical Practice* (անգլերեն). Springer Science & Business Media. էջեր 1–3, 9, 13–14. ISBN 978-1447128977. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 15-ին. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 29-ին.