**Լևոն Ակոբջանի Տիգրանյան** (1841, Երևան, Վրացա-Իմերեթական նահանգ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 16, 1906(1906-02-16), Երևան, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 16, 1906), հայ բժիշկ, հասարակական գործիչ։

Կրթություն
----------

Սկզբնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ Ուսումը շարունակել է Թիֆլիսում, 1859 թվականից՝ Պետերբուրգում (Կ․ Եզյանի մասնավոր պանսիոնում, ապա՝ բժշկավիրաբուժական ակադեմիայում)։ 1875 թվականին ավարտել է Դորպատի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ կամավոր մեկնել է Կովկասյան ռազմաճակատ, պայքարել ռուսական բանակում տարածված բծավոր տիֆի համաճարակի դեմ, եղել Էրզրումի նահանգական բժիշկը։

Աշխատանք
--------

1879 թվականին զորացրվել է և նշանակվել Երևանի քաղաքային բժիշկ, 1880 թվականին՝ «Առողջապահական մշտական հանձնաժողովի» նախագահ, զբաղվել քաղաքի սանիտար հիգենային վիճակի բարելավմամբ։ 1881-1884 թվականներին Երևանում հրատարակել է «Աոողջապահական թերթ»։ միամսյա հանդեսը։ Տիգրանյանի ջանքերով Երևան է հասցվել Բաշ Ապարանի 40 աղբյուրների ջուրը, բացվել է հիվանդանոց (1890 թվականին)։ Տիգրանյանը մասնակցել է հայ ազգային-ազատագրական շարժմանը, եղել 1881 թվականին Երևանում ստեղծված «Հայասեր-ազգասեր» կազմակերպության հիմնադիրներից, որի հիմնական նպատակն էր Հայաստանի երկու հատվածներում կազմակերպել միաժամանակյա ապստամբություն և այդ միջոցով ստեղծել անկախ Հայաստան։

##### Աշխատանքային գործունեություն

Կապեր է հաստատել Կարինի «Պաշտպան հայրենյաց», Մոսկվայի և Թիֆլիսի ազատագրական գաղտնի կազմակերպությունների, ինչպես նաև Կ․ Պոլսի, Վանի և արևմտյան Հայաստանի այլ քաղաքների հայրենասերների հետ։ 1881 թվականին գործուղվել է Իրան՝ պայքարելու ժանտախտի համաճարակի դեմ և, օգտվելով առիթից, Սալմաստով անցել Վան, տեղի ռուսական փոխհյուպատոս Կամսարականի հետ բանակցել հայ ազատագրական շարժման խնդիրների շուրջ։ Գլխավորելով Կովկասի հայոց բարեգործական ընկերության Երևանի մասնաճյուղը՝ կազմակերպել է հանգանակություններ, զանազան միջոցառումներ, որոնց հասույթը հատկացրել է զենք գնելուն և այն արևմտյան Հայաստան տեղափոխելուն։ Ցարական իշխանությունը ազգային-ազատագրական գործունեության մեղադրանքով 1883 թվականին Տիգրանյանին երեք տարով աքսորել է Դորպատ, որտեղից նա անցել է Գերմանիա և Ֆրանսիա, որոշ ժամանակ զբաղվել բժշկությամբ։ Հայրենիք վերադառնալուց հետո՝ 1894 թվականին ընտրվել է Երևանի քաղաքագլուխ, սակայն չհաշտվելով ցարական իշխանությունների կամայականությունների հետ, 8 ամիս անց հրաժարվել է այդ պաշտոնից։

Տիգրանյանի գաղափարներ
---------------------

Տիգրանյանը հայ բժշկագիտության պատմության մեջ առաջին անգամ առաջադրել է կանխարգելիչ բժշկության գաղափարը, ժողովրդի առողջապահության խնդիրը շաղկապել սոցիալ-տնտեսական անհրաժեշտ նախադրյալների հետ։ Նրա ջանքերով Երևանի դպրոցներում մտցվել է ֆիզկուլտուրայի դասավանդում։ Տիգրանյանի «Մարդակազմություն» (1881 թ.) ձեռնարկը երկար ժամանակ օգտագործվել է Երևանի դպրոցներում։ Մանկավարժության հարցերին է նվիրված «Մանկական պարտեզ․․․» (1897 թ.) աշխատությունը։ Կազմել է հայ բժշկական բառարաններ, թարգմանել և հրատարակել է մի շարք բառարաններ։ Տիգրանյանի 1898 թվականին գրված հուշերը («Իմ հիշատակարանը», անտիպ) արժեքավոր նյութեր են պարունակում 19-րդ դարի վերջին քառորդի հայ ազգային-ազատագրական շարժման, ժամանակաշրջանի այլ իրադարձությունների, նշանավոր հասարակական քաղաքական գործիչների (Միքայել Նալբանդյան, Կ․ Եզյան, Մ․ Սանասարյան, Մ․ Լոռիս-Մելիքով, Կ․ Կամսարական) վերաբերյալ։

Կազմած բառարաններ
-----------------

* «Մարմնակազմական կամ անատոմիական բառարան լատիներենից և ռուսերենից հայերեն» (1879 թ.),
* «Բառարան բժշկական բույսերի, լատիներենից հայերեն և ռուսերեն» (1883 թ.)

Թարգմանված բառարաններ
---------------------

* Հյուգո Պոլի «Բժշկարանը» (1892 թ.)

Թարգմանված գործեր
-----------------

* Գյոթեի «Հերման և Դորոթեա» («Մուրճ», 1895 թ.)
* Գյոթեի «Ֆաուստ» («Մուրճ», 1899 թ.)
* Գյոթեի «Տորկվատո Տասսո» («Լումա», 1901 թ.)
* Գոգոլի «Վերաքննիչ» (1905 թ.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Վիեննայի մենաստանի մամուլի շտեմարան- ԱՌՈՂՋԱՊԱՀԱԿԱՆ ԹԵՐԹ»։ Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 14

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Նախորդող**Բարսեղ Գեղամյան 1884 – 1893** | **Երևանի քաղաքագլուխԼևոն Տիգրանյանց**1894 – 1895 | Հաջորդող**Արամ Բունիաթյան  1895 – 1896** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Երևանի քաղաքապետներ |
| --- |
|  |
|  Ռուսականկայսրություն (1879-1918)  | *Երևանի քաղաքագլուխներ:*Հովհաննես Զուրաբի Ղորղանյան • Բարսեղ Արսենի Գեղամյան • Լևոն Հակոբի Տիգրանյանց • Արամ Մարտիրոսի Բունիաթյան • Վահան Տեր-Սարգսյան • Իսահակ Ղահրամանի Մելիք-Աղամալյան • Հովսեփ Ֆադեյի Տիգրանով • Հովհաննես Ղահրամանի Մելիք-Աղամալյան • Սմբատ Հարությունի Խաչատուրյանց • Թադևոս Թոշյան |
|  |
|  Հայաստանիառաջինhանրապետություն(1918-1920) | *Երևանի քաղաքագլուխներ:*Թադևոս Թոշյան • Մկրտիչ Մուսինյանց |
|  |
|    Հայկական ԽՍՀ (1920-1991) | *Երևան քաղաքի հեղկոմի նախագահներ:* Հրանտ Մկրտչի Թավաքալյան • Գևորգ Սարգսյան • Բենիամին Սահակյան • Ռուբեն Սաֆրազբեկյան *Երևանի քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեի նախագահներ:* Հայկ Ազատյան *Երևանի քաղաքային խորհրդի նախագահներ:* Սուրեն Շադունց • Առաքել Ավագյան • Արամ Հովհաննեսի Շահգելդյան • Արամ Կոստանյան *Երևանի քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեի նախագահներ:* Վարդան Ալեքսանի Մամիկոնյան • Գևորգ Սարիբեկի Հանեսօղլյան • Սերգեյ Մարտիկյան • Ասատուր Ասրիյան • Արամայիս Հարությունի Երզնկյան • Կարապետ Մատինյան • Ալեքսանդր Հարությունի Շահսուվարյան • Լևոն Գրիգորի Հովսեփյան • Սողոմոն Մկրտչի Կարապետյան • Սարգիս Վարդևանի Քամալյան • Զավեն Վարդանի Չարչյան • Աշոտ Ղազարյան • Եղիշե Վարդանյան • Վազրիկ Սեկոյան • Բաբկեն Աստվածատրյան • Գուրգեն Տիգրանի Չոլախյան • Գուրգեն Փահլևանյան • Սուրեն Ասատուրի Վարդանյան • Գրիգոր Հովհաննեսի Հասրաթյան • Հրանտ Ենգիբարյան • Մուրադ Հովհաննեսի Մուրադյան • Էդուարդ Փաշոյի Ավագյան • Արտաշես Մամիկոնի Գեղամյան • Համբարձում Փայլակի Գալստյան |
|  |
|   Հայաստանիհանրապետություն(1991-ից)  | *Երևանի քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեի նախագահներ:* Համբարձում Փայլակի Գալստյան (1990-1992) • Վահագն Գառնիկի Խաչատրյան (1992-1996) *Երևանի քաղաքապետեր:* Աշոտ Միրզոյան (1996) • Վանիկ Սմբատի Սիրադեղյան (1996-1998) • Սուրեն Ջհանգիրի Աբրահամյան (1998-1999) • Ալբերտ Մուշեղի Բազեյան (1999-2001) • Ռոբերտ Նիկոլայի Նազարյան (2001-2003) • Երվանդ Վազգենի Զախարյան (2003-2009) • Գագիկ Բեգլարի Բեգլարյան (2009-2010) • Կարեն Վիլհելմի Կարապետյան (2010-2011) • Տարոն Անդրանիկի Մարգարյան (2011-2018) • Հայկ Հրաչյայի Մարության (2018-2021) • Հրաչյա Սարգսյան (2021-2023) • Տիգրան Ավինյան (2023-ներկա) |

 |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 701)։*  |