Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շնող (այլ կիրառումներ)

**Շնող**, գյուղՀայաստանի Հանրապետությանի Լոռու մարզի Ալավերդի համայնքում։

Ալավերդի քաղաքից հեռու է մոտ 14 կմ դեպի հյուսիս-արևելք։ Գտնվում է Գուգարաց լեռնաշղթայի արևելյան մասում, Դեբեդ գետի աջափնյա սարավանդի և հարակից՝ ձորերով ու բլուրներով պատած, բարդ և անհանգիստ ռելիեֆով տարածքի վրա։

Պատմություն
-----------

Անվանման արմատաբանական բացատրությունը գալիս է «շեն հող» բառակապակցությունից։

Ունի միջնակարգ հանրակրթական և յոթամյա արվեստի դպրոցներ, մշակույթի տուն, 2 գրադարան, կապի բաժանմունք, կինո, ավտոմատ հեռախոսակայան, կենցաղասպասարկման տաղավար, 2 մսուր մանկապարտեզ, հիվանդանոց, ամբուլատորիա, դեղատուն, հայրենագիտական թանգարան։

Շնողի պատմությունը սերտորեն առնչվում է Մեծ քարի գլուխ թաղամասը երբեմնի բռնող միջնադարյան Կայծոն ամրոցի հետ, որի ծաղկման շրջանը վերաբերվում է X-XI դդ։ Կայծոն-Շնող անվանափոխությունը կատարվել է ուշ շրջանում. 13-րդ դարի աղբյուրներում ամրոցը հիշվում է միայն Կայծոն անունով։ Շնող անունը վերաբերել է գյուղին, որը իր մեջ Բերդաթաղի հետ ներառել է նաև 19-րդ դարի վերջի աղբյուրներում հիշվող Նորաշենը (Փոքր քարի գլուխ թաղամասը և գյուղի ներկայիս կենտրոնական տարածքը)։ Կայծոն-Շնողը բաժանել է Հայաստանի վարուվերումներով լի ճակատագիրը։ X-XI դդ տարածաշրջանում իշխել են Կյուրիկյանները։ 1118 թվին Կայծոնը Վրաստանին միացրեց Դավիթ Շինարարը։ XII-XIV դդ այն եղել է Զաքարյանների տիրույթներից մեկը, 12-րդ դարի կեսից սկսած ասպատակվել է թուրք-սելջուկյան, թաթար-մոնղոլական հորդաների կողմից։

17-րդ դարի սկզբին պարսից շահ Աբասը, տեղահան անելով բնիկ հայ և վրացի բնակչությանը, նրանց հողերը բնակեցրել է թուրք քոչվորներով։ Հետագա դարաշրջաններում ևս բազմիցս ենթարկվել են հարձակումների։ 1919 թ.-ի հունվարին Լոռին Թուրքիայի սպառնալիքներից ապահովելու նպատակավ Սադախլոյից մինչև Ձորագետ հայտարարվեց *չեզոք գոտի* , փաստորեն անջատելով այն Հայաստանից։ 1920 թ.-ի վերջին Հայաստան ներխուժած թուրքական զորքերի առաջխաղացումը դեպի Վրաստան կանխելու պատրվակով Վրաստանի մենշևիկյան կառավարությունը զորքերը մտցրեց Լոռի, որով այն համարվեց ռազմական դրության մեջ։ Արևելյան Հայաստանի խորհրդայնացումից և Ալեքսանդրապոլի պայմանագրի ստորագրումից հետո Լոռվա նկատմամբ թուրքական սպառնալիքները այլևս իրական չէր։

Վրացական կողմը, խախտելով 1920 թ.-ի նոյեմբերի 13-ի հայ-վրացական համաձայնագիրը, գրավելով ևս 8 սահմանամերձ բնակավայրեր, չէր պատրաստվում հեռանալ Լոռուց, ձգտելով նրա բռնակցմանը Վրաստանին։ Ժողովրդական զինված ապստամբության, 11-րդ բանակի գործունեությունների հետևանքով 1921 թ.-ի փետրվարին Լոռին ազատագրվեց մենշևիկյան բռնակցումից, մտնելով Խորհրդային Հայաստանի կազմի մեջ։ Ապստամբության ընթացքում զոհվեցին Շնողի երկու բնակիչներ՝ Ներսես Բաբայանը և Աբգար Ոսկանյանը։

Գյուղի կենսագրությունում խոր, անդարմանելի հետք են թողել 1930-ական թթ բռնադատումները, Հայրենական պատերազմը, 1949 թ.-ի աքսորը, 1988 թ.-ի ահեղ երկրաշարժը, Արցախի ազատամարտի զոհերը։

Շնողի և ընդհանրապես Թումանյանի շրջանի պատմությունը, սկսած հնագույն ժամանակներից, սերտորեն կապված է եղել Գուգարաց աշխարհի, ավելի ուշ՝ Տաշիր-Ձորագետի թագավորության, ապա Զաքարյանների իշխանության ժամանակաշրջանի փառահեղ պատմության հետ։ Սակայն թերի կլիներ այդ պատմությունը, եթե հաշվի չառնենք նաև խաշնարած ու բարբարոս ցեղերի՝ թուրք-սելջուկների, թաթար-մոնղոլների, Լենկ-Թեմուրի, ինչպես նաև կարակոյունլուների ու ակկոյունլուների ասպատակությունների ժամանակաշրջանի անցքերը։

Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Շնող)

Կլիմա
-----

Կլիման բարեխառն է՝ չափավոր մեղմ ձմեռներով, մոտիկ չոր արևադարձայինին։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը՝ 11,1 աստիճան, առավելագույնը՝ 38 °C, նվազագույնը՝ -22 °C։

Բնակչություն
------------

Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Շնողի մշտական բնակչությունը կազմել է 2561, առկա բնակչությունը՝ 2485 մարդ։ Հին հայաբնակ գյուղ է։

Շնողի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Տարի
  | 1831 | 1873 | 1897 | 1926 | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2001 | 2011 |
| Բնակիչ
  | 538
  | 1371 | 2205
  | 2296
  | 2758
  | 2586
  | 3142
  | 2885
  | 3328
  | 3117
  | 2561 |
|

Օգտակար հանածոներ
-----------------

Շնողին հարակից վայրերում կան օգտակար հանածոների՝ պղնձի, երկաթի, մոլիբդենի, օխրայի, փիրուզի հանքավայրեր, որոնց մի մասը հնում արդյունահանվել է և մշակվել տեղում։ Շնողը շրջապատող անտառները հարուստ են արժեքավոր ծառատեսակներով, վայրի պտուղներով, հատապտուղներով, անասնակերով։

Տնտեսություն
------------

Լեռնալանջերը, նախալեռնային տարածքները, գետահովիտները պատած են արգավանդ բարեբեր հողատարածություններով։ Բնակչությունը զբաղվում է հացահատիկների, տեխնիկական, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակմամբ և այգեգործությամբ։

Պատմամշակութային կառույցները
----------------------------

Հիմնական հոդված՝ Շնողի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)
Շնողի բուն տարածքում գտնվում են Կայծոն ամրոցի (10 դար), միանավ եկեղեցու մնացորդները, Սբ. Գևորգ (1893 թ.), Սբ. Սարգիս (1894 թ.) եկեղեցիները, Տերունական խաչարձան-մատուռը(1222 թ.), Ս. Սարգիս մատուռը (17 դար), Նշան մատուռի մնացորդները(17 դար)։ 1990 թվականին գյուղում տեղադրվել է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի հուշարձան։

Տես նաև
-------

* Լոռու մարզ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  2011 թ Հայաստանի մարդահամարի արդյունքները
2. ↑  Տեղեկություններ Ալավերդի համայնքի մասին Լոռու մարզի մարզպետարանի կայքում, *(արխիվացված 26․06․2023 թվական)*։
3. 1 2  Զավեն Կորկոտյան, «Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831-1931)»
4. ↑  "Հայաստանի բնակավայրերի բառարան, էջ 159" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2014 թ․ սեպտեմբերի 12-ին. Retrieved 2013 Նոյեմբերի 12.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Լոռու մարզ |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Վանաձոր** |
|  |
| Համայնքներ | Ալավերդի • Գյուլագարակ • Թումանյան • Լերմոնտովո • Լոռի Բերդ • Սպիտակ • Ստեփանավան • Վանաձոր • Տաշիր • Փամբակ • Ֆիոլետովո | Լոռու մարզի քարտեզը |
|  |
| Քաղաքներ | Ալավերդի • Ախթալա • Վանաձոր • Սպիտակ • Ստեփանավան • Տաշիր • Թումանյան • Շամլուղ |
|  |
| Գյուղեր | Ագարակ • Ազնվաձոր • Աթան • Ակներ • Ահնիձոր • Ամոջ • Ամրակից • Այգեհատ • Անտառամուտ • Անտառաշեն • Ապավեն • Արդվի • Արծնի • Արմանիս • Արջուտ • Արջուտ կայարանին կից • Արևածագ • Արևաշող • Աքորի • Բազում • Բենդիկ • Բլագոդարնոյե • Բովաձոր • Գարգառ • Գեղասար • Գետավան • Գյուլագարակ • Գոգավան • Գոգարան • Գուգարք • Դաշտադեմ • Դարպաս • Դեբետ • Դսեղ • Եղեգնուտ • Թեղուտ • Լեջան • Լեռնահովիտ • Լեռնանցք • Լեռնապատ • Լեռնավան • Լերմոնտովո • Լոռի Բերդ • Լորուտ • Լուսաղբյուր • Խնկոյան • Ծաթեր • Ծաղկաբեր • Ծաղկաշատ • Կաթնաղբյուր • Կաթնաջուր • Կաթնառատ • Կաճաճկուտ • Կարմիր Աղեկ • Կողես • Կրուգլայա շիշկա • Կուրթան • Հագվի • Հալավար • Հաղպատ • Հարթագյուղ • Հոբարձի • Հովնանաձոր • Ձյունաշող • Ձորագետ • Ձորագյուղ • Ձորամուտ • Արջահովիտ • Ճոճկան • Մարգահովիտ • Մարց • Մեդովկա • Մեծ Այրում • Մեծավան • Մեծ Պարնի • Մեղվահովիտ • Միխայլովկա • Մղարթ • Յաղդան • Նեղոց • Նովոսելցովո • Նորաշեն • Նորամուտ • Նոր Խաչակապ • Շահումյան • Շամուտ • Շենավան • Շիրակամուտ • Շնող • Չկալով • Պաղաղբյուր • Պետրովկա • Պրիվոլնոյե • Պուշկինո • Ջիլիզա • Ջրաշեն • Սարալանջ • Սարահարթ • Սարամեջ • Սարատովկա • Սարչապետ • Սվերդլով • Վահագնաձոր • Վահագնի • Վարդաբլուր • Ուռուտ • Ուրասար • Փամբակ • Փամբակ կայարանին կից • Փոքր Այրում • Քարաբերդ • Քարաձոր • Քարինջ • Քարկոփ • Օձուն • Ֆիոլետովո |
|  |
| Պորտալ:Լոռի |

 |