Մուտեմույային նվիրված սուրբ նավակի քանդակ, մ․թ․ա․ մոտավորապես 1400 թվական, Կառնակի տաճարի սև գրանիտ, ցուցադրված է Բրիտանական թանգարանում
**Մուտեմույա** (անգլ.՝ Mutemwiya, գրվում է նաև **Մուտեմուիա** կամ **Մուտեմուեյա**, մ.թ.ա. 15-րդ դար - մ.թ.ա. 14-րդ դար), եգիպտական թագուհի, որը հանդիսացել է եգիպտական տասնութերորդ արքայատոհմի փարավոն Թութմոս IV-ի երկրորդ դասի կինն ու փարավոն Ամենհոտեպ III-ի մայրը։ Մուտեմույա անունը նշանակում է «Մուտն աստվածային եռակայմ առագաստանավում»։ Թեև չի հաստատվել, սակայն ենթադրվել է, որ իր որդու՝ Ամենհոտեպ III-ի անչափահասության ժամանակ հանդես է եկել որպես վերջինիս ռեգենտ։

Կենսագրություն
--------------

Ամուսնու՝ Թութմոս IV-ի իշխանության տարիներին Մուտեմույայի մասին վկայություններ չկան։ Հավանաբար արքունիքում նա գտնվել է մեծ թագուհիներ Նեֆերտարիի, իսկ հետագայում՝ Յարետի ստվերում։ Մուտեմույան պատկերված է միայն իր որդու՝ Ամենհոտեպ III-ի կառուցած հուշարձաններում։

Որոշ ուսումնասիրողներ Մուտեմույային համարում են Միտաննիի արքա Արտատամա I-ի դուստրը, սակայն ապացույցներ չկան, որ նա այդ նույն անձնավորությունն է և նրա ծագման մասին ոչինչ հայտնի չէ։ Որոշ վկայություններ եղել են, որ նա Արտատամայի դուստրը չէր, բայց այս տեսությունը մերժվել է։ Եգիպտագետ Կիրիլ Ալդրեդը ենթադրել է, թե Մուտեմույան Յույայի քույրն է եղել։ Նա պնդել է, որ, քանի որ Մուտեմույան ակտիվ է եղել իր որդու գահակալության առաջին տարիներին, նա հավանաբար կազմակերպել է երիտասարդ արքայի ու Տիյայի ամուսնությունը՝ իր ընտանիքն արքայական տոհմի հետ կապելու նպատակով։ Այս տեսակետը, սակայն, գրեթե չի հիմնավորվել տեքստերով կամ հնագիտական գտածոներով։

Մուտեմույան կրել է բազմաթիվ տիտղոսներ, այդ թվում՝ «Աստծո կին» *(Hm.t-nTr)*, «Երկու երկիրների տիկին» *(nb.t-tAwy)*, «Մեծ թագավորի կին՝ նրա սիրելին» *(Hm.t-nsw-wr.t mry.t=f)*, «ազնվականուհի, կոմսուհի» *(r.t-pa.t)*, «Մեծ փառաբանյալ» *(wr.t-Hsw.t)*, «Սիրո քաղցրություն» *(bnr.t-mrw.t)*, «Վերին և Ստորին Եգիպտոսի տիրուհի» *(Hnw.t-rsy-mHw)* և «Աստծո մայր» *(mwt-nTr)*։ «Թագավորի մայր» և «Աստծո մայր» տիտղոսները ենթադրում են նույն բանը, քանի որ ենթադրյալ աստվածն իշխող թագավորն էր՝ Ամենհոտեպ III-ը։ Այս բոլոր տիտղոսներն, այդ թվում և «Մեծ թագուհին», օգտագործվել են նրա ամուսնու մահից հետո՝ իր որդու գահակալության տարիներին։ Ամենհոտեպ III-ի գահ բարձրանալու ժամանակ է նա կարևորություն ստացել որպես փարավոնի մայր։

Մուտեմույան պատկերված է Լուքսորի տաճարում՝ որդու աստվածային ծնունդը պատկերող տեսարաններում։ Այս տեսարանները նման են (որոշ դեպքերում կրկնօրինակում են) Դեյր էլ-Բահարիում Հատշեպսուտի աստվածային ծնունդին․ վերջինս ծննդյան պատմությունն օգտագործել էր գահի հանդեպ իր պահանջներն ամրապնդելու նպատակով։ Ամենհոտեպը եղել է իշխող փարավոնի որդի, ու թվում է՝ ծննդյան տեսարանն օգտագործվել է նրա կիսաստվածային բնույթը շեշտելու նպատակով։ Գլխավոր տեսարանում Մուտեմույան նստած է մահճակալի վրա և ընդունում է իր ամուսնու՝ Թութմոս IV-ի կերպարանքն առած Ամոն աստծուն։ Ներկա են աստվածուհիներ Սելկետն ու Նեյտը։ Տեսարանները ցույց են տալիս, որ Ամենհոտեպ III-ն իր մայրիկի ու հենց Ամոն աստծո միության արդյունքն է։ Հետագայում հղի Մուտեմույային Իսիդան ու Խնումն ուղեկցում են ծննդաբերության սենյակ։

Կառնակի տաճարում հայտնաբերվել է Մուտեմույային պատկերող գրանիտե արձանի հատված, որն այժմ գտնվում է Բրիտանական թանգարանի ցուցադրության մեջ։ Արձանն ունի ռեբուսի տեսք, այսինքն պատկերված է Մուտ աստվածուհին նավակի մեջ, որտեղից էլ առաջացել է Մուտեմույա անունը։ Մուտեմույայի անունը նշված է նավակի կողմնամասի փորագրության մեջ։

Իր հարս Տիյայի հետ պատկերված է նաև Ամենհոտեպ III-ի կողմից կանգնեցված Մեմնոնի կոթողներում։

Մահ
---

Մուտեմույայի մահվան ստույգ ժամանակը հայտնի չէ, բայց ենթադրվում է, որ նա որդու գահակալության տարիներին կենդանի է եղել։ Սրա ապացույցն Ամենհոտեպ III-ի կողմից իր գահակալության շրջանում կառուցած Մեմնոնի կոթողներում Մուտեմույայի ներկայությունն է, ինչպես նաև վերջինիս կալվածքի մասին հիշատակությունը Թեբեում գտնվող Ամենհոտեպ III-ի ՄԱլկատա պալատից հայտնաբերված գինու կարասի պիտակի վրա։ ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ranke, Hermann (1935). *Die Ägyptischen Personennamen, Bd. 1: Verzeichnis der Namen*. Glückstadt: J.J. Augustin. էջ 147.
2. ↑  Barbara Watterson: Amarna: Ancient Egypt's Age of Revolution. 2002
3. 1 2  Aidan Dodson & Dyan Hilton, The Complete Royal Families of Ancient Egypt, Thames & Hudson (2004), pp. 132-141.
4. ↑  Betsy Bryan, The Reign of Thutmose IV, (Johns Hopkins University Press: 1991), p.119
5. ↑  Nicolas Grimal, A History of Ancient Egypt, (Blackwell Books: 1992), p.221
6. 1 2 3 4  O'Connor, David and Cline, Eric H. Amenhotep III: Perspectives on His Reign University of Michigan Press. 2001 978-0-472-08833-1
7. 1 2  Aldred, Cyril, Akhenaten: King of Egypt ,Thames and Hudson, 1991 (paperback). 0-500-27621-8
8. ↑  Grajetzki, Ancient Egyptian Queens: A Hieroglyphic Dictionary, Golden House Publications, London, 2005, 978-0-9547218-9-3
9. ↑  Betsy Bryan, Chapter 6: "Thutmose IV Abroad and at Home" in 'The Reign of Thutmose IV,' pp.113-118
10. 1 2 3  Tyldesley, Joyce. Chronicle of the Queens of Egypt. Thames & Hudson. 2006, p. 114. 0-500-05145-3
11. ↑  Quirke, Stephen and Spencer, Jeffrey, The British Museum Book of Ancient Egypt, Thames and Hudson, 1992, p 78. 0-500-27902-0

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մուտեմույա» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid · Rodovid |

 |