**Հուզական այրման համախտանիշ** (անգլ.՝ burnout), հոգեբանական համախտանիշ, սթրեսի տեսակ։ Դրսևորվում է էներգիայի սպառմամբ կամ հուզական հյուծվածությամբ, աշխատանքի հետ կապված նեգատիվիզմի կամ ցինիզմի զգացումով։ Նվազեցնում է մասնագիտական արդյունավետությունը։ Կարող է փոփոխություններ առաջացնել նաև այլ մարդկանց հետ փոխհարաբերություններում (ընդհուպ մինչև իմացական խորը աղճատումների առաջացում)։

Հասկացությունը հոգեբանության մեջ ներմուծվել է Հերբերտ Ֆրեյդենբերգերի կողմից, 1974 թվականին։

Դասակարգում՝ ըստ ՀՄԴ 10-ի
-------------------------

* *Կարգ*։ Բնակչության առողջության և առողջապահության կառույցներ դիմելու վրա ներգործող գործոններ
* *Բլոկ*։ Առողջապահության կառույցներին դիմելը՝ կապված այլ հանգամանքների հետ
* *Կոդ*։ Z73.0
* *Անվանում*։ Գերհոգնածություն

Կլինիկական նկարագիր
-------------------

Դրսևորվում է աճող անտարբերություն սեփական պարտականությունների և աշխատավայրում կատարվող իրադարձությունների նկատմամբ, նեգատիվիզմ ինչպես այցելուների, այնպես էլ աշխատակիցների հանդեպ, սեփական մասնագիտական չկայացվածության զգացում, չբավարարվածություն աշխատանքով, անձի երկատման դրսևորումներ, և որպես վերջնական արդյունք՝ կյանքի որակի կտրուկ վատթարացում։ Հետագայում կարող են զարգանալ նաև նևրոտիկ խանգարումներ և հոգեսոմատիկ հիվանդություններ։

Զարգացման գործոններ
-------------------

Այս վիճակի առաջացմանը նպաստում են միատեսակ և լարված օրակարգով աշխատանքը, հուզական լարվածությունը դժվար անձնակազմի հետ աշխատելիս։ Դրան նպաստում է նաև աշխատանքի դիմաց բավարար վարձատրության (ոչ միայն նյութական, այլև հոգեբանական) բացակայությունը, ինչն անձին ստիպում է մտածել, որ իր աշխատանքն արժեք չունի։ 

Ֆրեյդենբերգերի պնդմամբ այդպիսի վիճակը բնորոշ է այն մարդկանց, ովքեր հակված են ապրումակցման, աշխատանքի նկատմամբ իդեալիստական վերաբերմունքի, դրա հետ մեկտեղ անկայուն են, երազկոտ, ունեն կպչուն մտքեր։ Միաժամանակ հուզական այրման համախտանիշը կարող է հանդես գալ նաև որպես տրավմատիկ իրադարձությանը տրվող հոգեբանական պաշտպանական մեխանիզմ։

Ավելի հաճախ հանդիպում է մարդկանց միջավայրում աշխատող մասնագետների, մասնավորապես, բժիշկների, հոգեբանների, մանկավարժների, սոցիալական ծառայությունների աշխատակիցների, օպերատորների, մենեջերների, ղեկավարների և այլն մասնագետների մոտ։

Ախտորոշում
----------

Տվյալ վիճակի ուսումնասիրությունը կատարվել է ամերիկացի հոգեբաններ Քրիստինա Մասլաչի և Սյուզան Ջեկսոնի կողմից, ովքեր այն բնութագրել են որպես հուզական հյուծվածություն։

Հուզական այրման համախտանիշի ախտորոշումն իրականացվում է Մասլաչի առաջարկած Maslach Burnout Inventory (MBI) մեթոդիկայով։ Ռուսական հոգեթերապևտիկ պրակտիկայում օգտագործվում են Վիկտոր Բոյկոյի և Եվգենի Իլյինի հարցարանները։

Տես նաև
-------

* Հերբերտ Ֆրեյդենբերգեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Галина Сергеевна Абрамова, Юлия Анатольевна Юдчиц* Психология в медицине. — Кафедра - М, 1998. — 272 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-8059-0027-0
2. ↑  *А. А. Реан, Я. П. Коломинский* Социальная педагогическая психология. — СПб: Прайм-Еврознак, 2008. — 576 с. — (Большая университетская библиотека). — 2000 экз. — ISBN 978-5-93878-723-0
3. ↑  *Christina Maslach, Susan E. Jackson* The measurement of experienced burnout(անգլ.) // *Journal of Occupational Behaviour*. — 1981. — Т. 2. — С. 99−113. — ISSN 0894-3796. Архивировано из первоисточника 19 փետրվարի 2015.

Աղբյուրներ
----------

* Enzmann, D. Berief, P. Engelkamp, C. et al. Burnout and coping will burnout. Development and evaluation of a burnout workshop. Berlin: Technische Univercitat Berlin, Institut fur Psychologie. 1992.
* Maslach, C. Burnout: A social psychological analysis. In The Burnout syndrome ed.J.W.Jones, pp. 30−53, Park Ridge, IL: London House, 1982.
* Schaufell, W.B. Enzmann, D. And Girault, N. Measurement of burnout: A review. In Professional Burnout: Recent Development in Theory and Reserch ed. W.B.Schaufell, C.Maslach and T.Marek, pp. 199−215, Washington, DC: Taylor&Francis

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հուզական այրման համախտանիշ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հուզական այրում» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՄԴ-10 · ՀՄԴ-10-ԿՄ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · MESH ID |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 133192241 · GND: 4195380-0 · LCCN: sh85018150 · Microsoft: 2780755674 · NDL: 001128134 · NKC: ph116370 |

 |

 |