Սև կերպարանքով խեցեղեն (մ.թ.ա. 550), որը պատկերում էր Պրոմեթևսը իր պատիժը կրող ՝ սյունակով կապված:
 Գյուստավ Դորեյի նկարազարդումը Ջոն Միլթոնի «Կորուսյալ դրախտը» պոեմի համար (1866)։ Լյուցիֆերի հոգևոր անկումը հուբրիսի (մեծամտության) ամենահայտնի օրինակներից մեկն է:
**Հուբրիս** (հունարեն՝ ὕβρις, հյուբրիս), Հին Աթենքում բռնության կանխամտածված կիրառում՝ մարդուն նվաստացնելու կամ ստորացնելու համար։ Բառի նշանակությունը ժամանակի ընթացքում փոխվել է։ Այս բառով սկսում են բնորոշել մարդու կողմից տիեզերական կարգի դեմ կատարված ցանկացած ոտնձգությունը ։

Հին Հունաստանում հուբրիսի ամենահայտնի օրինակը դիցաբանական այն պատմվածքն է, երբ Մեյդիասը հարվածում է հռետոր Դեմոսթենեսի դեմքին, երբ վերջինս հանդիսավոր հանդերձանք էր կրում և կատարում էր իր պաշտոնական գործառույթները։ Այս իմաստով հուբրիս բառը կարող էր նաև օգտագործվել բռնաբարությունը բնորոշելու համար։ Հուբրիսը համարվում էր հանցագործություն դեռ Սոլոնի ժամանակներից սկսած (մ.թ.ա 6-րդ դար)։ Պոլիսի քաղաքացիներից յուրաքանչյուրն ազատ էր մեղադրանք առաջադրել իր ցանկացած այլ համաքաղաքացու դեմ, երբ գործը վերաբերվում էր դավաճանությանը կամ անհարգալից վերաբերմունքին։ Ի հակադրություն դրան, սպանության դեպքում մեղադրանքները կարող էին առաջադրվել միայն սպանվածի ընտանիքի անդամներից որևիցե մեկի կողմից։

Գործածությունը
--------------

Հուբրիսի մասին գրում է Արիստոտելը իր Հռետորիկայում (հունարեն՝ Ῥητορικὴ τέχνη).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Հուբրիսը գոյանում է այնպիսի գործողությունների կամ բառերի մեջ, որոնք ամոթ են պատճառում զոհին… միայն դրանից հաճույք ստանալու համար։ Հարաբերությունները հուբրիս չեն, իսկ վրեժը՝ այո... Երիտասարդ մարդիկ և մեծահարուստները հուբրիստիկ են, քանի որ նրանք մտածում են, որ ավելի լավն են, քան ուրիշները։ |  |

Հուբրիսը արխայիկ և դասական հունական մշակույթում ամոթ հասկացության բաղկացուցիչ մասն էր կազմում։ Մարդիկ խուսափում էին դրանից, որպեսզի պատիվ ձեռք բերեին և զերծ մնային անպատվությունից։ Հին անտիկ շրջանում առաջ է գալիս ներքին մեղքի հասկացությունը և հուբրիս հասկացությունը աստիճանաբար դուրս է գալիս կիրառությունից։

Հին հույները ունեին «սխալ» (հունարեն՝ ἁμαρτία, hamartia) հասկացությունը, սակայն չունեին «մեղք»-ի գաղափարը։ Հին հունական պոետներ Հեսիոդոս և Էսքիլես օգտագործում էին «հուբրիս» բառը, որպեսզի բնութագրեին աստվածների կողմից հաստատված կարգի դեմ կատարվող գործողությունները։ Բառի նման օգտագործումը մեր ժամանակներում իմաստավորվում է որպես անբարեպաշտության բնորոշում։

Մերօրյա գրականագետները փորձում են բացահայտել հուբրիսում այն «ողբերգական բացթողումը», որը ուղղորդում էր հին հունական ողբերգությունների հերոսներից շատերին։ Հունական դիցաբանության և պատմության հերոսներին վերլուծելիս տվյալ հասկացությունը կարող է հիմնային դեր խաղալ։ Օրինակ՝ Հերոդոտոսի հույն-պարսկական պատերազմներին նվիրված աշխատության մեջ նկարագրվում է, թե ինչպես է Պարսկաստանի արքա Քսերքսեսը մտրակում ծովը, որը ոչնչացրել էր իր Դարդանելի վրայով կառուցված կամուրջը։ Այաքսը՝ Սոփոկլեսի «Այաքս» ողբերգությունում ասում է Աթենասին, որ չունի նրա աստվածային օգնության կարիքը և հորդորում է նրան օգնել այլ մարտիկներին։ Էդիպը ՝ Սոփոկլեսի «Էդիպ արքան» ողբերգությունում անգիտակցաբար սպանում է իր իրական հորը և ամուսնանում իր հարզատ մոր հետ, այդպիսով կատարելով Դելֆիի պատգամախոսի մարգարեությունը։

Տես նաև
-------

* Դանինգ-Կրյուգերի էֆեկտ
* Հպարտություն
* Մեծության մոլորություն
* Նարցիսիզմ
* Փառամոլություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հուբրիս, Բրիտանիկա

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 13770985x · GND: 4331586-0 · LCCN: sh95008867 · Microsoft: 99802516 · SUDOC: 061614963 |

 |