recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Ժառանգման իրավունք** |
| Հայաստանի զինանշան
Ներկայացված տեղեկատվությունը՝**ըստ Հայաստանի ներպետական օրենսդրության** |
| 

---

 |
| * Ժառանգության իրավունք
* Ժառանգությունն ըստ օրենքի

* Առաջին հերթի ժառանգներ
* Երկրորդ հերթի ժառանգներ
* Երրորդ հերթի ժառանգներ
* Չորրորդ հերթի ժառանգներ
* Ամուսնու իրավունքները ժառանգության դեպքում
* Անժառանգ գույք
* Ժառանգության ընդունում

* Ժառանգության տրանսմիսիա
* Ժառանգությունից հրաժարում

* Ժառանգությունից հրաժարվելը հօգուտ այլ անձի
* Ժառանգության բաժանում
* Ժառանգության ձևակերպում

---

* Ժառանգման իրավունքի օրենսդրական կարգավորումները ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում
 |

**Ժառանգման իրավունք**, քաղաքացիական իրավունքի մաս, որով կարգավորվում է մահացածի (ժառանգատուի) գույքի փոխանցումն այլ անձանց։ Ժառանգման իրավունքի նպատակն է բավարարել քաղաքացիների անձնական կարիքները։ Անձնական սեփականությունը ժառանգելու իրավունքը սահմանադրական է։ Ժառանգության իրավահարաբերությունները կարգավորում են քաղաքացիական օրենսգրքերը, պետական նոտարիատի կանոնադրությունները։

Գույքը ժառանգվում է ըստ օրենքի և ըստ կտակի։

Ըստ օրենքի ժառանգվում է կտակի բացակայության դեպքում։ Երբ ըստ օրենքի և ըստ կտակի ժառանգներ չկան, կամ ժառանգները չեն ընդունել ժառանգությունը, կամ ժառանգատուն բոլոր ժառանգներին զրկել է ժառանգությունից, նրա ողջ գույքը ժառանգության իրավունքով անցնում է պետությանը։ Ժառանգելու իրավունքից չեն օգտվում ծնողական իրավունքից զրկվածները, ժառանգատուին պահելու պարտավորություններից խուսափած ծնողներն ու չափահաս զավակները։

Ըստ օրենքի ժառանգության են հրավիրվում երկհերթ. առաջին հերթին՝ մահացածի զավակները (այդ թվում որդեգրվածները), ամուսինն ու ծնողները (որդեզրողները), ինչպես նաև ժառանգատուի մահից հետո ծնված նրա երեխաները։ Եթե առաջին հերթի ժառանգներ չկան կամ հրաժարվել են ժառանգությունից, ինչպես նաև, եթե ժառանգատուն նրանց զրկել է ժառանգությունից, երկրորդ հերթի ժառանգներ են դիտվում և ժառանգության հրավիրվում մահացածի եղբայրներն ու քույրերը, պապը, տատը (ինչպես հոր, այնպես էլ մոր կողմից)։ Այս հերթին ժառանգների հետ հավասար իրավունքներով ժառանգության են հրավիրվում նաև մինչև ժառանգատուի մահը առնվազն մեկ տարի նրա խնամքի տակ գտնված անաշխատունակներն ու անչափահասները։ Ըստ օրենքի ժառանգներ են ճանաչվում նաև ժառանգատուի այն թոռներն ու ծոռները, որոնց ծնողները կենդանի լինելու դեպքում ժառանգներ կհամարվեին։ Առանձնահատուկ կարգով են ժառանգվում տնային գործածության առարկաները։ Դրանք անցնում են ժառանգատուի հետ առնվազն մեկ տարի համատեղ ապրած ըստ օրենքի ժառանգներին՝ անկախ հերթից կամ ժառանգության բաժնից։

Տես նաև
-------

* Կտակ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 283)։*  |
**Ժենյա Շահպարոնյան** (օրիորդական ազգանունը՝ Մարտիրոսյան, 1900, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - 1952, Ֆրեզնո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), հայազգի երգչուհի, դաշնակահարուհի։

Կենսագրություն
--------------

Ժենյա Շահպարոնյանը ծնվել է 1900 թվականին Կ. Պոլսում։ Երաժշտական կրթությունն ստացել է Կ. Պոլսում։ 1920-ական թվականների սկզբներին ամուսնու՝ թառահար Ժորժ Շահպարոնյանի հետ մեկնել է Փարիզ, որտեղ զբաղվել է բեմական գործունեությամբ։ Մասնակցել է Փարիզի հայ թատերախմբերի ներկայացումերին՝ որպես երգչուհի և դաշնակահարուհի։ Գլխավոր դերերով հանդես է եկել Միշա Ազնավուրյանի, նաև «Սուրաբյան» թատերախմբերի (օպերա-օպերետային) ներկայացումներում («Արշին մալ-ալան», «Ուշ լինի, նուշ լինի», «Ղարաբաղի մելիքները», «Աշուղ Ղարիբ» և այլն)։ Հետագայում տեղափոխվել է ԱՄՆ, մասնակցել հայկական ներկայացումերին։

Ժենյա Շահպարոնյանը մահացել է 1952 թվականին Ֆրեզնոյում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
|  |
| --- |
| **Կարագանա ծառանման** |
| Կարագանա ծառանմանԿարագանա ծառանման |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Galegeae* |
| **Ցեղ** | Կարագանա *(Caragana)* |
| **Տեսակ** | **Կարագանա ծառանման** *(C. arborescens)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Caragana arborescens***Lam. 1785 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Կարագանա ծառանման** (լատին․՝ Caragána arboréscens), բակլազգիների ընտանիքին պատկանող տերևաթափ թուփ։

Նկարագիր
--------

Կարագանա ծառանմանն ունի 2-5 մ բարձրություն, հարթ բուն և ճյուղեր, մոխրականաչավուն կեղև, մոխրականաչ ընձյուղներ, 10 սմ երկարություն ունեցով տերևներ, դեղին և միայնակ ծաղիկներ։ 
Ծաղիկները լինում են երբեմն 2—5–ական խմբերով։ Ունդերը գլանաձև են՝ ծածկված մետաքսանման աղվամազով, 3,5—6,5 սմ երկարությամբ, պարունակում են 5—8 սերմեր։ Բույսն երբեմն առաջացնում է ոչ խիտ մացառուտներ, աճում է նաև ենթաանտառներում, աչքի է ընկնում երաշտադիմացկունությամբ, արտակարգ ցրտադիմացկունությամբ, պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, բայց պտուղները հասունանում են հուլիս-օգոստոս ամիսներին։

Տարածումը
---------

Տարածված է Արևմտյան Սիբիրում, արևելյան Ղազախստանում, Մոնղոլիայում։ Աճում է անտռային գոտիներում, գետերի ափերի մոտ և ժայռերում։ Մշակվում է ամենուրեք, քանի որ կլիմայավարժվել է և հարմարվել է վերին, ստւորին և միջին լեռնային գոտիների պայմաններին։ Լուսասեր լինելուց բացի աճում է նաև ստվերային վայրերում։

Կիրառումը
---------

Կիրառվում է անտառկուլտուրաներում, պաշտպանիչ տնկարկներում որպես դեկորատիվ ձևավորում։ Պիտանի է հատկապես բարձրլեռնային շրջանների անտառապատման և կանաչապատման համար։

Գրականություն
-------------

Լ.Հ.Հարությունյան, Քո շրջապատի թփերը, Երևան, 1984։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Եփրեմ Մարտիրոսի Սավայան** (հունիսի 15, 1909(1909-06-15), Կարս, Կարսի մարզ, Կովկասյան երկրամաս, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 27, 1974(1974-08-27), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1960)։

Նկարիչ Արմեն և նկարչուհի, խեցեգործ Անահիտ Սավայանների հայրն է։ Ժամանակակից հայտնի նկարչուհի Մարո Սարգսյանի պապը։

Կենսագրություն
--------------

1930 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստաարդյունաբերական տեխնիկումը (ԵԳԱՏ)։ Ստեղծագործել է հիմնականում դիմանկարի բնագավառում։ Պատկերման վավերականությամբ աչքի են ընկնում նկարչի կնոջ (1940), որդու (1952), Լուսաբեր Ղազարյանի (1948, ՀԱՊ), Ն. Մ. Տոկարսկու (1960), երգչուհի Լուսինե Զաքարյանի (1961), Կոմիտասի (1969) դիմանկարները, «Երկաթուղայիններ» (1947), «Հովհաննես Թումանյան և Զորավար Անդրանիկ» (1969) թեմատիկ պատկերները, «Այրիվանք» (1970) բնանկարը։ 1929 թվականին մասնակցել է հանրապետական և միութենական ցուցահանդեսների։ Գործերը պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Եփրեմ Սավայանի ստեղծագործությունները ՀԱՊ-ում
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Եփրեմ Սավայան Archived 2021-06-02 at the Wayback Machine.
**Ժերֆին Էլմաս** (1901, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն), հայ դերասանուհի։

Կրթությունն ստացել է Սեմերջյան վարժարանում։ 1920 թ. ամուսնացել է դերասան Արամ Էլմասի հետ և այդ թվականներից հանդես է եկել երաժշտական կատակերգություններում, ինչպես «Արշին մալ ալան»-ում՝ *Գյուլչորա*։

1924 թ. խաղացել է թուրքական պետական թատերախմբում։ Ապա մեկնել է Բուլղարիա, խաղացել Ա.Շահխաթունու հայկական թատերախմբում, մասնակցելով Ա. Դյումաի (որդու) «Դերասան Քին» (*Աննա Դեմբի*), Ա. Շիրվանզադեի «Պատվի համար» (*Ռոզալիա*), Լ. Շանթի «Հին աստվածներ» (*Իշխանուհի*) պիեսների ներկայացումներին։ Վերադառնալով Կ. Պոլիս, խաղացել է Գրիգոր Հակոբյանի թատերախմբում։

1931 թ. մեկնել է Փարիզ, առաջին անգամ հանդես եկել *Ֆաթիմեի* դերում Տիգրան Չուխաջյանի «Լեբլեբիջի Հոր-Հոր աղա» օպերետում։

Նրա կատարած մյուս դերերից հիշատակության արժանի են *Դեզդեմոնան* Ու. Շեքսպիրի («Օթելլո»), *Սոնան* Ա. Շիրվանզադեի («Չար ոգի») և *Սուսանը* Ա. Շիրվանզադեի («Նամուս»)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ 337
|  |
| --- |
| **Լռջուն Կարյագինի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Կաղամբածաղկավորներ (Brassicales) |
| **Ընտանիք** | Կաղամբազգիներ (Brassicaceae) |
| **Տրիբա** | *Isatideae* |
| **Ցեղ** | Լրջուն *(Isatis)* |
| **Տեսակ** | **Լռջուն Կարյագինի** *(I. karjaginii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Isatis karjaginii***Schischk. 1950 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգված տեսակ |

**Լռջուն Կարյագինի** (լատին․՝ Isatis karjaginii), խաչածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա խոտաբույս է, որի ցողունը հասնում է 40 սմ երկարության։ Տերևները երկարավուն են՝ ծածկված հազվադեպ մազիկներով, իսկ ցողունային տերևները եզրերից և գլխավոր ջղի ուղղությամբ ծածկված են առսեղմ մազիկներով։ Ծաղիկները դեղին են և խմբված են խիտ ծաղկաբույլերում։ Պտուղը պատիճակ է (լայնությունը գերազանցում է երկարությանը) և հասնում է 29-35 մմ լայնության և 25-28 մմ երկարության։ Այն բաղկացած է մերկ, լայնակի-օվալ, ալիքավոր թևերից։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Երևանի (Ուրծի լեռնաշղթա) և Զանգեզուրի (Շաքիի ջրվեժ) ֆլորիստական շրջաններում։ Աճում է նաև Նախիջևանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1300-1500 մ բարձրությունների վրա, ժայռոտ լանջերին։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հարավային Անդրկովկասի էնդեմիկ է։ Հայաստանում հայտնի է ընդամենը երկու պոպուլյացիաներից։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Արեալը խիստ մասնատված է։ Տնտեսական գործունեության և ռեկրեցիայի պատճառով տեսակին սպառնում է անհետացում։ Կարմիր գրքի առաջին հրատարակությամ մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist |

 |
**Կարապետ Իբրըիլյանու** (*Garabet Ibrăileanu*, մայիսի 23, 1871(1871-05-23), Տարգու Ֆրումոս, Յասի շրջան, Ռումինիա - մարտի 11, 1936(1936-03-11), Բուխարեստ, Ռումինիա), ծագումով հայ ռումինական գրող, բանասեր, թարգմանիչ։

Ծնվել է Ռումինիայի Տրգու Ֆրումոս ավանում, հայկական ընտանիքում։ 1890 թվականից սովորել է Յաշի համալսարանի գրականության և փիլիսոփայության բաժնում։ Համալսարանն ավարտելուց հետո միառժամանակ զբաղվել է ուսուցչությամբ, ապա ամբողջովին նվիրվել գրական-բանասիրական, թարգմանչական աշխատանքի։

Գրել է բազմաթիվ աշխատություններ ռումինական գրականության տարբեր հարցերի և առանձին գրողների մասին։ Առավել նշանակալից գործերից են՝ «Քննադատական ոգին ռումինական մշակույթում», «Գրողներ և հոսանքներ», «Մշակույթ և գրականություն», «Ռումինացի և օտար գրողներ» և այլն, որոնք լույս են տեսել 1910-30-ական թթ. և լայն հետաքրքրություն ստեղծել նրա անվան շուրջ։ Նրա ուսումնասիրությունները նպաստել են ռուսական և եվրոպական գրականության, մասնավորապես Լև Տոլստոյի, Իվան Տուրգենևի, Մաքսիմ Գորկու, Անատոլ Ֆրանսի, Էմիլ Զոլայի և այլոց երկերի ծանոթացմանը ռումինացի ընթերցողին։

Թարգմանել է Գի դը Մոպասանի «Սիրելի բարեկամը» և այլ գեղարվեստական ստեղծագործություններ։

Գրել է արձակ ստեղծագործություններ, որոնցից «Ադելա» վեպը տպագրվել է 1933 թվականին և արժանացել ռումինական մեծ մրցանակի։

Հետմահու՝ 1948 թվականին ռումինական կառավարությունը նրան շնորհել է ռումինական ակադեմիայի իսկական անդամի կոչում։

Կապված է եղել հայկական շրջանների հետ, իր խմբագրած «Ռումինական կյանք» հանդեսում հաճախ է անդրադարձել հայ արվեստի, գրականության հարցերին։

Նրա ծննդյան 100-ամյակը նշվել է համաշխարհային չափանիշով, ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի որոշմամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1981)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Բ*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ էջ 7


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · Բրոքհաուս · Լարուսի · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1253662 · BNF: 12121836g · GND: 121353176 · ISNI: 0000000081404859 · LCCN: n81142361 · NKC: xx0022587 · NLG: 90523 · NTA: 070578044 · NUKAT: n2011061102 · SUDOC: 029634520 · VIAF: 61578951 · WorldCat VIAF: 61578951 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 308)։*  |
**Զամկա վանական համալիր** (ռումիներեն՝ Mănăstirea Zamca), հայկական վանական համալիր, որը գտնվում է Ռումինիայի Հարավային Բուկովինա մարզի Սուչավա քաղաքի արևմտյան հատվածում։

Պատմություն
-----------

Վանական համալիրը կառուցվել է 1606 թվականին հայ փախստականների կողմից, որոնք դեռևս 14-րդ դարում հաստատվել էին Մոլդովական իշխանությունում՝ հոսպոդար Ալեքսանդր Բարեպաշտի կառավարման ժամանակ։ Վանական համալիրի գլխավոր վանքի՝ Սուրբ Ավքսենտիոսի կենտրոնում է գտնվում Հագոպշի Վարդանի գերեզմանը հետևյալ գրառությամբ. «Սա Ամիրի որդի Հագոպշիի գերեզմանն է։ Նա համարվում է սուրբ եկեղեցու հիմնադիրը։ Մահացել է 1051 թվականին (Գրիգորյան օրացույցով՝ 1602)»։

Վանական զանգակատունը կառուցվել է հենց նույն տարում՝ 1606 թվականին։ Այդ տարին նշված է նաև այն քարի վրա, որը զարդարված է ծաղիկներով ու գտնվում է աշտարակի արևելյան կամարի ամենաբարձր կետում։

17-րդ դարում վանական բակի արևմտյան հատվածում գտնվող շինությունում գտնվել է Մոլդովայում հայկական եպիսկոպոսի նստավայրը։

Զամկա վանական համալիրը գտնվում է ռազմավարական կարևոր տեղանքում։ Այն շրջափակված է պատերով, որոնք ձևավորում են անհամաչափ քառանկյուն՝ ամրացված ներքին և արտքին կոնտրֆորսներով, առանց պաշտպանական աշտարակների։

1690-1691 թվականներին լեհ-թուրքական պատերազմի ժամանակ լեհ Յան III Սոբեսկին հերթական անգամ ներխուժեց Մոլդովա։ 1691 թվականի աշնանը, արշավանքից վերադառնալու ճանապարհին, պլանավորելով մոլդովական գահին նստեցնել իր որդուն՝ Յակուբին, նա լեհական կայազորները թողնում է ամրաշինական մի շարք համալիրներում, այդ թվում Նյամցի ու Սուչավայի ամրոցներում և Ագապիայի, Սեկուի ու Զամկայի վանքերում։ Լեհերն այդ ժամանակ վանքի հյուսիսային, արևելյան ու հարավային հատվածներում հողաթմբեր կառուցեցին, իսկ հողաթմբերի ու քարե արգելապատնեշների միջև խրամատներ փորեցին։ Այդ ժամանակ, հավանաբար, ի հայտ եկավ նաև վանական համալիրի Զամկա անվանումը, որն առաջացել է լեհերեն «zamek» բառից, ինչը նշանակում է «ամրոց», «ամրաշինական կառույց», «ամրաշինական վայր»։

Ճարտարապետական համալիրը բաղկացած է երեք կառույցներից՝ Սուրբ Ավքսենտիոսի հայ կաթողիկե եկեղեցուց (1551 թվական), արևելյան հատվածում գտնվող շուրջ 26 մետր բարձրություն ունեցող զանգակատնից (1606 թվական) և արևմտյան հատվածում գտնվող, սուրբ Գրիգոր զանգակատնով շինությունից (1606 թվական), որտեղ գտնվում է վանական համալիրի մուտքը։ 18-րդ դարում եկեղեցու ներքին հատվածն զարդարվել է ֆրեսկոներով։

Զամկա վանական համալիրը 2004 թվականին ներառվել է Սուչավա ժուդեցի պատմական հուշարձանների ցանկում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* Սուչավայի վանական համալիրը 1915 թվականինՍուչավայի վանական համալիրը 1915 թվականին

Տես նաև
-------

* Հայերը Ռումինիայում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.

Գրականություն
-------------

* I. Popovici - „Zămcile Sucevii. Contribuțiuni istorico-arheologice", în „Crainicul cetății", 1933, nr. 5-6, p. 82-83.
* Leon Șimanschi - „Mănăstirea Zamca" (Ed. Meridiane, București, 1967)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Manastirea Zamca(ռում.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |

 |
**Կարապետ Մովսեսի Տեր-Սահակյան** (1882, Մուշ, Բիթլիսի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - հունիսի 18, 1915(1915-06-18), Անիֆա, Տրապիզոնի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն), հայ պատմաբան, բյուզանդագետ, բանասեր, բանաստեղծ, խմբագիր։ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

1906-1913 թվականներին եղել է «Բազմավեպ»-ի խմբագիրը, 1914-1915 թվականներին՝ Տրապիզոնի Մխիթարյան վարժարանի տեսուչը։ Գրել է գրականագիտական ուսումնասիրություններ, բանաստեղծություններ, դրամաներ։ Ղևոնդ Ալիշանի մահից հետո հրատարակել է նրա «Հայաստան, յառաջ քան զլինելն Հայաստան» (1904) աշխատությունը, որին կցել է արժեքավոր մեկնաբանություններ ու լրացումներ։ Տեր-Սահակյանի պատմագիտական գործերից առավել արժեքավոր է «Հայ կայսերք Բյուզանդիոնի» (1905) մենագրությունը, որտեղ բյուզանդական, հայկական և այլ աղբյուրների հիման վրա ներկայացրել է VI-XII դարերի Բյուզանդիայի կայսրության հայազգի 12 կայսրեր։ Նրանց մեծ մասի ազգության պատկանելության հետ կապված տեղեկությունները Տեր-Սահակյանը քաղել է հունական աղբյուրներից։ Գրքում ներկայացված են նաև բյուզանդական թագի 6 հայ հավակնորդներ (VII-IX դարեր), ութ հայ կայսրուհիներ (VIII-XIII դարեր), հիշատակված են հայ զորավարներ։ Այս աշխատությամբ Տեր-Սահակյանը ուրվագծել է հայ բյուզանդագիտության ծրագիրը՝ ընդգծելով հատկապես բյուզանդական մատենագրության մեջ հայերին վերաբերող տեղեկությունների հավաքման ու բացահայտման կարևորությունը։

Մեծ Եղեռն
---------

1915 թվականի հունիսի 18-ին թուրքական 60 ժանդարմներ և զինվորականներ Տրապիզոնի վիլայեթի Թոց գյուղում ապաստան գտած բոլոր քաղաքացի ընտանիքներին հավաքում և փակում են Պողոս Մարիմյանի տան մեջ։ Այդ ընտանիքների հետ էր նաև Կարապետ Տեր-Սահակյանը։ Թուրքերը սվիններով շրջապատած նրանց տանում են կես ժամ հեռավորության վրա գտնվող Անիֆա գյուղի ձորերի մեջ և սպանում բոլորին։ Սպանված Կարապետ Տեր-Սահակյանը ուներ բազմաթիվ ձեռագիր աշխատություններ, որոնք թուրքական կառավարությունը այրում և փչացնում է։

Երկեր
-----

* «Հայ կայսերք Բյուզանդիոնի», Վենետիկ, 1905, Հատոր Ա, Բ․
* Բանաստեղծութիւններ (առաջաբանը՝ Մ. Ճանաշյանի), Վենետիկ, 1965։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Ծագումով հայ են», Արծվի Բախչինյան, Երևան, 1993, էջ 6.
2. ↑  Ծխացող հուշեր

Աղբյուրներ
----------

* «Ծագումով հայ են», Արծվի Բախչինյան, Երևան, 1993, էջ 6.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 4759 · GND: 1172854041 · VIAF: 71447298 · WorldCat VIAF: 71447298 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 685)։*  |
**Լևոն Բաղդասարի Եվանգուլյանց (Եվանգուլով)** (հունվարի 5 (18), 1901, Վլադիկավկազ, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 2, 1986(1986-07-02), Մոսկվա, ԽՍՀՄ, հայ խորհրդային ինժեներ, մեխանիկ։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1961), պրոֆեսոր (1951)։

Գործունեություն
---------------

Ավարտել է Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտը (1930)։ 1931 թվականից դասախոսում էր նույն ինստիտուտում, 1937 թվականից եղել է Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտն կից ավիացիոն արդյունաբերության գլխավոր վարչության փորձնական կոնստրուկտորական բյուրոյի (իր նախաձեռնությամբ ստեղծված) պետը և գլխավոր կոևստրուկտորը։ Հետագայում Եվանգուլյանցի ջանքերով բյուրոն վերակազմվել է գործարանի, որտեղ նա աշխատել է որպես գլխավոր կոնստրուկտոր, ապա՝ տնօրեն։ Զբաղվում էր շարժիչների փորձարարական տեխնիկայի և մեթոդիկայի հարցերով։ Եվանգուլյանցին է պատկանում ռոտորային շարժիչների հիդրավլիկական արգելակի կոնստրուկցիան։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1951)։ ԽՄԿԿ անդամ 1921 թվականից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 3. — էջ 525.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: 2005. — հատոր 1. — էջ 374.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17840 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 525)։*  |
**Զանգվածային սպանություն Լյորախում** (գերմ.՝ Amoklauf von Lörrach), Շվեյցարիայի սահմանից ոչ հեռու գտնվող գերմանական Լյորախ քաղաքում (Բադեն-Վյուրթեմբերգ) 2010 թվականի սեպտեմբերի 19-ին տեղի ունեցած ողբերգական իրադարձություններ, երբ 41-ամյա կին փաստաբան Սաբինե Ռադմախերը (գերմ.՝ Sabine Radmacher) սպանել է իր որդուն և նախկին ամուսնուն և պայթեցրել վերջինիս բնակարանը, որից հետո ներխուժել է Սուրբ Ելենայի կաթոլիկ կլինիկայի տարածք, որտեղ սկսել է կրակել և դանակահարել հիվանդներին։ Հարձակումն սկսվելուց 40 րոպե անց կինը սպանվել է հատուկ նշանակության ջոկատի հետ փոխհրաձգության ժամանակ։

Իրադարձություններ
-----------------

2010 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Սաբինե Ռադմախերը սպորտային ատրճանակով սպանել էր իր նախկին ամուսնուն և իր հարազատ որդուն, որից հետո բնակարանում միացնելով գազը (այլ տվյալներով, տեղադրելով դյուրավառ հեղուկով տարաներ) և վերցնելով խոհանոցային դանակը, լքել է շենքը։ Մի քանի րոպե անց տանը պայթյուն է տեղի ունեցել։ Այն այնքան ուժեղ է եղել, որ քանդել է պատերից մեկը։ 15 մարդ հոսպիտալացվել է` այրվող մթերքներից թունավորումով։

Զինված կինը վազքով ուղևորվել է Սուրբ Ելենայի կաթոլիկ կլինիկա, ճանապարհին նա վիրավորել է երկու պատահական անցորդների՝ կրակելով մեկի թիկունքին, մյուսի՝ գլխին։ Հայտնվելով կլինիկայում՝ Սաբինեն անմիջապես ուղղվել է երկրորդ հարկում գտնվող գինեկոլոգիական բաժանմունք։ Այնտեղ նա մի քանի անգամ կրակել է բուժեղբոր վրա, սակայն նրա փամփուշտները վերջացել են, և կինը դանակով ևս մի քանի հարված է հասցրել վիրավորին, ինչից վերջինս տեղում մահացել է։ Կրակողինը փորձել է կանգնեցնել իր գործերով կլինիկա ժամանած ոստիկանը, սակայն Սաբինեն վնասել է նրա ծունկը։ Տղամարդը շատ արյուն է կորցրել, բայց ողջ է մնացել։

Հիվանդանոցում խուճապ է առաջացել, հիվանդներն ու անձնակազմը փակվել են պալատներում, մյուսները փորձել են դուրս գալ տանիք։ Ժամը 18:15-ին ոստիկանություն ահազանգ է ստացվել, և ժամը 18:30-ին կլինիկա են ժամանել «Spezialeinsatzkommando» հատուկ նշանակության ջոկատի մարտիկները։ Նրանք անմիջապես սկսել են շենքի գրոհը։ Սաբինե Ռեդմախերը ոստիկանների հետ փոխհրաձգություն է սկսել, որի ընթացքում սպանվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Вооружена и очень опасна
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայ մանրանկարիչների ցանկ
**Իգնատիոս**, (ծն. և մահ. թթ. անհտ.), XIII դարի հայ գրիչ և մանրանկարիչ։

Աշխատել է Հոռոմոս (Անիի մոտ), ինչպես և Հավուց թառ և Խծկոնք վանքերում, 1214–42-ին։ Եղել է թաթար–մոնղոլական արշավանքների ականատես, թողել հիշատակություններ։

Հայտնի են Իգնատիոսի յոթ ձեռագրեր, երեքը գտնվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվ. Մատենադարանում (ձեռ. №№ 1519, 6202, 9649), մնացածը՝ Վենետիկի Ս. Ղազար վանքում (ձեռ. № 134), Նոր Ջուղայի Ամենափրկիչ վանքում (ձեռ. № 36), Չիկագոյի համալսարանի մատենադարանում և Վ. Սիմոնյանի մասնավոր հավաքածուում (Կալիֆոռնիա)։

Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվ. Մատենադարանի ձեռագրերը զարդարված են խորաններով, լուսանցազարդերով, զարդատառերով և սկզբնազարդերով։ Զարդերի ձևերը բազմազան են, գունավորումը հյութեղ և ներդաշնակ է, գծանկարը՝ հստակ և ճկուն։ Իգնատիոսը ստեղծել է թեմատիկ նկարներ (Նոր Ջուղայի № 36 Ավետարանում), պատկերելով ավետարանական շարի կարևոր տեսարանները՝ կերպարներին հաղորդել ազգային գծեր։

Գրականություն
-------------

* Հովսեփյան Դ. Նյութեր և ուսումնասիրություններ հայ արվեստի և մշակույթի պատմության, պր. 1 – 2, Երուսաղեմ – Նյու Յորք, 1935–43:
* Նույնի, Հիշատակարանք ձեռագրաց, հ. 1, Անթիլիաս, 1951։
* Քյուրտյան Հ. Իգնատիոս մանրանկարիչ, «Անահիտ», 1939, № 3:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 309)։*  |
**Ժորժ դը Մեստրալ** (ֆր.՝ **George de Mestral**, հունիսի 19, 1907(1907-06-19), Saint-Saphorin-sur-Morges - փետրվարի 8, 1990(1990-02-08), Commugny, Nyon District, Վո, Շվեյցարիա),շվեյցարացի ինժեներ, Վելկորոյի տեքստիլ ճարմանդի գյուտարար։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Լոզանի մոտակայքում գտնվող Կոլոմբինայում։ 12 տարեկանում ստացել է խաղալիք ինքնաթիռի կառուցման իր առաջին արտոնագիրը։ Սովորել է Լոզանի Դաշնային պոլիտեխնիկական դպրոցում։

### Ճարմանդի գյուտը

Լայն ճանաչում է ստացել նրա գլխավոր գյուտի՝ Վելկրոյի ճարմանդների պատմությունը։

Գյուտի գաղափարին Մեստրալը հանգել է 1941 թվականին։ Նա սովոր էր շան հետ զբոսնելս բրդի միջից հանել կռատուկի գլխիկները։ Մի անգամ դիտել է դրանց մանրադիտակի տակ և տեսել փոքրիկ կեռիկներ, որոնց օգնությամբ գլխիկները կառչում են կենդանիների բրդից (օրինակ՝ շների), և Մեստրալի գլխում ծնվել է կպչուն ճարմանդի գաղափարը։ Դրա իրագործման համար ինժեներից տարիների փորձարկումներ են պահանջվել, որոնց արդյունքում գյուտարարը ընտրել է օպտիմալ նյութը՝ նեյլոնը։

1955 թվականին Դե Մեստրալը վերջապես կարողացել է արտոնագրել (Շվեյցարական արտոնագիր№ 2 717 437 "Թավշյա գործվածք և դրա արտադրության մեթոդը») իր գյուտը։

### Վելկրո

Դե Մեստրալը հիմնել է Վելկրո ճարմանդներ արտադրող ընկերություն (հետագայում վերանվանվել է «Velcro SA», իսկ ավելի ուշ՝ «Velcro International»)։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Человек, который придумал застежку-липучку

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  GeneaStar
2. 1 2 3 4  Roglo — 1997. — ed. size: 8549233
3. ↑
4. ↑  Le château de Saint Saphorin sur Morges
5. ↑  Застежка-липучка
6. ↑  Сьюзан Адамс: *«Малоизвестные изобретатели, изменившие мир: Жорж де Местраль — Застежка-липучка» Archived 2015-08-02 at the Wayback Machine.*. Forbes.ua, 24.10.2013
7. ↑  «How a Swiss invention hooked the world»


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1070611123 · VIAF: 315940434 · WorldCat VIAF: 315940434 |

 |
**Լևոն Նորաշխարհյան** նաև **Ենի Դունյայան** (1894, Զեյթուն, Օսմանյան կայսրություն - 1968, Բեյրութ, Լիբանան), հայ հասարակական և ազատագրական գործիչ, ուսուցիչ, գրող, Զեյթունի ազատագրական շարժման ղեկավարներից մեկը։ 

Նազարեթ Նորաշխարհյանի որդին և Հակոբ Նորունիի հայրը, Զեյթունի Նորաշխարհյանների իշխանական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

Լևոն Նորաշխարհյանը ծնվել է 1894 թվականին Զեյթունում։ Նա Զեյթունի չորս իշխանական տոհմերից մեկի՝ Նորաշխարհյանների շառավիղներից է և Զեյթունի ազատագրական շարժման առաջնորդներից մեկի՝ Նազարեթ Նորաշխարհյանի (Նազարեթ Չավուշ) որդին։ 1912 թվականին ավարտելով ծննդավայրի բարձրագույն վարժարանը, աշխատանքի է անցել նույն կրթարանում, որպես ուսուցիչ։ 1915 թվականին տեղահանվելով՝ նա իր հայրենակիցների հետ քշվում է դեպի սիրիական անապատները, ուր և կրում է Մեծ Եղեռնի բոլոր սարսափներն ու դառնությունները։ 1919 թվականին վերապրող մոտ տաս հազար հայրենակիցների հետ վերադառնում է ծննդավայր և լծվում վերաշինական աշխատանքների։

1919-1921 թվականներին Լևոն Նորաշխարհյանը Զեյթունի «Ազգային միության» վարչական անդամ էր, որը տնօրինում էր վերապրողների կյանքը։ 1921 թվականին չդիմանալով թուրքական ուժերի տևական ճնշումներին և սպառնալիքներին, զեյթունցիները որոշում են դատարկել Զեթյունը և նահանջել ֆրանսիական գոտի։ Լևոն Նորաշխարհյանը եղել է նահանջի ղեկավարների մեկը։ 1921 թվականից նա հաստատվում է Հալեպում, 1923-1937 թվականներին՝ Մուսա լեռում, ուր զբաղվում է ուսուցչությամբ։

1928 թվականին նա Մուսա լեռան շրջանում հիմնում է Նոր Զեյթուն ավանը և ձեռնահասորեն ղեկավարում այն։ 1937-1948 թվականներին ապրել է Հալեպում, իսկ 1948 թվականից մինչ մահը՝ 1968 թվականը՝ Բեյրութում։ 1962 թվականին Լևոն Նորաշխարհյանը հրավիրվել է Սովետական Հայաստան, որպես սփյուռքահայ զեյթունցիների ներկայացուցիչներից մեկը և մասնակցել ՀՍՍՀ ԳԱ-ի կողմից կազմակերպված Զեյթունի 1862 թվականի ապստամբության հարյուրամյակին նվիրված միջոցառումներին։

Լևոն Նորաշխարհյանը մահացել է 1968 թվականին Բեյրութում։

Աշխատություններ
---------------

Լևոն Նորաշխարհյանը գրել է «Զեյթունը 1914-1921 թթ.» հուշագրությունը, որը ընդգրկում է Զեյթունում 1914 թվականից մինչև 1921 թվականները տեղի ունեցած իրադարձությունները։ Հուղագրությունը իր մեջ պարունակում է պատմական եղելություններ, Զեյթուն գավառակի և քաղաքի մասին աշխարհագրական և վիճակագրական տեղեկություններ, բնակչության սոցիալ-տնտեսական կյանքի նկարագիր։

Աղբյուրներ
----------

* «Զեյթունը 1914-1921 թթ.» (Հուշեր), Լևոն Նորաշխարհյան, հրատարակչությամբ՝ ՀՍՍՀ ԳԱ, 1984, Երևան, էջ 5-7
* 1962 թվականի ազգային-եկեղեցական ժողովի պատգամավորների ցուցակը(չաշխատող հղում)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 19531, 21731 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խանզադյան (այլ կիրառումներ)

**Զատիկ Հակոբի Խանզատյան** (ապրիլի 3 (15), 1886, Մանիսա, Օսմանյան կայսրություն - հունվարի 23, 1980(1980-01-23), Փարիզ), ֆրանսահայ քարտեզագետ, ՀԽՍՀ ԳԱ արտասահմանյան անդամ (1967)։

Ավարտել է Զմյուռնիայի Մեսրոպյան վարժարանը, ապա՝ Փարիզի նավագնացության բարձրագույն և Ֆրանսիայի ռազմածովային ուժերի գլխավոր շտաբի դպրոցները, ստացել կոմանդորի կոչում։ 1911 թվականին հրավիրվել է Կոստանդնուպոլիս (Ստամբուլ)՝ Թուրքիայի ռազմածովային ուժերի վարչությունում աշխատելու, 1914 թվականին անցել է Բուլղարիա՝ Վառնայի ծովափի պաշտպանության ղեկավարի պաշտոնով։ 1919 թվականին մասնակցել է Փարիզի խաղաղության վեհաժողովի նախապատրաստական աշխատանքներին։ 1920 թվականին հրատարակել է 25 քարտեզից կազմված «Պատմական Հայաստանի աշխարհագրական միասնության ատլաս»-ը։

Ազգերի լիգայում վարել է աշխարհագրագետ-քարտեզագետի պաշտոն։ 1920-1932 թվականներին կազմել և հրատարակել է Թուրքիայի տնտեսական աշխարհագրության, Ալժիրի պատմական աշխարհագրության, Պաղեստինի տնտեսական աշխարհագրության և այլ ատլասներ։ 1930-1955 թվականներին եղել Է Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանի աշխարհիկ տնօրենը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին մասնակցել է ֆրանսիական Դիմադրության շարժմանը։ Պատերազմից հետո ծավալել է հայրենասիրական գործունեություն, կազմել մի շարք ատլասներ, այդ թվում՝ Խորհրդային Հայաստանի 40-ամյակին նվիրված «Հայաստանի պատմական քարտեզագրության ատլաս»-ը (1960)։ Խանզատյանը ֆրանսահայ մշակութային միության պատվավոր նախագահն էր, ֆրանս-սովետական բարեկամության ջատագով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: 2005. — հատոր 1. — էջ 492.
2. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 5. — էջ 12—13.


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՀ ԳԱԱ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 18174 · BNE: XX5407449 · BNF: 12238509t · ISNI: 0000000110261309 · LCCN: no2009177315 · NLG: 221300 · NUKAT: n2008146889 · SUDOC: 089764692 · VIAF: 46815204 · WorldCat VIAF: 46815204 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 12)։*  |
**Լևոն Շաթրյան**, *Սիլվիա-Մարիա*, (1880, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - սեպտեմբերի 28, 1938(1938-09-28), Բուխարեստ, Ռումինիա), հայ գրող-երգիծաբան, հրապարակախոս։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Կոստանդնուպոլսի Կեդրոնական վարժարանը։ Զբաղվել է մանկավարժությամբ։ 1920-1922 թվականներին խմբագրել է (Ե․ Օտյանի հետ), «Շավիղ-Իգնատ աղա» երգիծական շաբաթաթերթը։ 1922 թվականից հաստատվել է Բուխարեստում։ «Նոր արշալույս» և «Պահակ» թերթերում «Չորս հովերեն» խորագրի տակ տպագրած հոդվածներով ծաղրել է տիրող հոռի բարքերը, աղայական մտայնությունը, դատապարտել Թուրքիայի հայատյաց քաղաքականությունը, ֆաշիզմը, նորաստեղծ Խորհրդային Հայաստանի հակառակորդներին։ Հրատարակվել են նրա «Ցավին տունը» երկը, «Բերայի հովարտաները» (1913) երգիծական նովելը։ Հիշատակելի է Շաթրյանի «Բաբելոնի աշտարակը» կատակերգությունը (բեմ Բուխարեստում, 1936), որտեղ ծաղրված են գաղութահայ «փանջունիները»։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 412)։*  |
**Իզաբելլա Նիկիտայի Լիսիցյան** (մարտի 9, 1905(1905-03-09), Գրոզնի, Թերեքի մարզ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 23, 1941(1941-03-23), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), հայ օպերային երգչուհի (մեցցո-սոպրանո)։

Կենսագրություն
--------------

Իզաբելլա Լիսիցյանը ծնվել է 1905 թվականի մարտի 9-ին Գրոզնիում։ Ավարտել է Ս. Լիսիցյանի արտասանության, ռիթմի և պլաստիկայի ստուդիան, ապա սովորել Լենինգրադի երաժշտական ուսումնարանի վոկալ բաժնում։ 

Ձայնային բացառիկ տվյալների շնորհիվ 1927 թվականին (դեռևս՝ ուսանող) հրավիրվել է Լենինգրադի օպերայի և բալետի թատրոն, 1929 թվականից երգել է Փոքր թատրոնում։ Դերերգերից են՝ Պոլինա (Պ. Ի. Չայկովսկու «Պիկովայա դամա»), Լյուբաշա, Լել (Ն. Ա. Ռիմսկի-Կորսակովի «Թագավորի հարսնացուն», «Ձյունանուշ»), Սուզուկի (Ջ. Պուչինիի «Մադամ Բատերֆլայ»), Հրեշտակ (Ա. Գ. Ռուբինշտեյնի «Դևը»), Մադալենա (Ջ. Վերդիի «Ռիգոլետտո») և այլն։ 

1937 թվականին տեղափոխվել է Երևան, երկու թատերաշրջան Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնում հանդես եկել Ալմաստի (Ա. Սպենդիարյանի «Ալմաստ»), Իշխանուհու (Ա. Ս. Դարգոմիժսկու «Ջրահարսը»), Ակսինիայի (Ի. Ի. Ձերժինսկու «Խաղաղ Դոն») և այլ դերերգերով։ 

Իզաբելլա Լիսիցյանի կատարողական արվեստը բարձր են գնահատել դիրիժորներ Ս. Ա. Սամոսուդը, Ալեքսանդր Մելիք-Փաշաևը, Բ. է. Խայկինը (Կոստանդին Սարաջևի աշակերտը) և ուրիշներ։

Իզաբելլա Լիսիցյանը մահացել է 1941 թվականի մարտի 23-ին Մոսկվայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Իզաբելլա Լիսիցյանի մասին *kino-teatr.ru* կայքում
2. ↑  Իզաբելլա Լիսիցյան (ռուս.)


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Կարինե Հուսիկի Մեսրոպյան** (սեպտեմբերի 25, 1958(1958-09-25), Գորայք, Սիսիանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ թարգմանչուհի, Հայաստանի գրողների միության անդամ 2013 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Կարինե Մեսրոպյանը ծնվել է Սիսիանի շրջանի Բազարչայ (այժմ՝ Գորայք) գյուղում։ 1983 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1984-1985 թթ. աշխատել է հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ Աբովյանի շրջանի Նուռնուս գյուղում։ 1986-1991 թթ. աշխատել է մեթոդիստ ԽՍՀՄ գրական ֆոնդի Հայաստանի գրողների տանը։ 1991-1998 թթ. աշխատել է մեթոդիստ Հայաստանի գրողների միության մշակույթի բաժնում, 1998 թվականից Հայաստանի գրողների միության մշակույթի բաժնի պատասխանատուն է։ Կատարել է թարգմանություններ ռուս գրականությունից, հեղինակ է ակնարկների, խոհագրությունների («Լոր գյուղի հեքիաթը», «Ճանապարհին» /Գարուն ամսագիր, 1998), հարցազրույցների, որ տպագրվել են հայաստանյան գրական և էլեկտրոնային մամուլում։

Թարգմանություններ
-----------------

* Սիմոն Ծատուրյան։ «Վերադարձ. Լէմս»։ Վեպ․- Երևան։ «Ապոլոն», 2012.- 271 էջ։
* Բորիս Պաստեռնակ, Ռայներ Մարիա Ռիլկե, Մարինա Ցվետաևա։ «Ձայներ մենությունից»։ Նամականի․- Երևան, «Նաիրի», 2014․- 310 էջ։
* Յուրի Կարաբչիևսկի։ «Կարոտ առ Հայաստան»։ Վիպակ․- Երևան։ «Հրանտ Մաթևոսյան հիմնադրամ», 2018․- 142 էջ։
* Սիմոն Ծատուրյան։ «Ամեն ինչ սկսվում է մանկությունից»․- Երևան։ Էդիթ Պրինտ, 2017․- 798 էջ։ Բովանդ-ից՝ «Լէմս. վերադարձ», «Աղավնիները», «Գրամեքենան»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայաստանի գրողների միություն- Կարինե Մեսրոպյան»
**Իզոմորֆություն** (իզո… և հուն. μορφή - տեսք, ձև), ատոմների միմյանց տեղակալելու հատկությունը բյուրեղներում և միներալներում։ Իզոմորֆությունն առաջինը բացահայտել է Էյլհարդ Միչերլիխը (1819), իսկ հետագայում զարգացրել են Անդրեաս Արծրունին, Վիկտոր Գոլդշմիդտը, Վլադիմիր Վերնադսկին, Ալեքսանդր Ֆերսմանը և այլք։

Իզոմորֆությանը բնորոշվում է ատոմների հատկությունների (չափերի, կառուցվածքի, իոնացման պոտենցիալների) մերձությամբ, առաջացող քիմիական միացության բնույթով և կառուցվածքով, թերմոդինամիկ պայմաններով (ջերմություն, ճնշում)։ Ըստ ձևի իզոմորֆությունը լինում է կատարյալ և անկատար։ Տարբերվում են նաև իզոմորֆության մի քանի տիպեր՝ իզովալենտ, հետերովալենտ, բևեռային, շղթայական ևն։ Իզոմորֆ տեղակալման օրենքներով է բացատրվում ապարներում և հանքանյութերում խառնուրդների ձևով գտնվող հազվագյուտ տարրերի բաշխումը։ Իզոմորֆության մասին ուսմունքը խիստ կարևոր է ապարներում տարրերի հայտնաբերման ձևերի և երկրակեղևում քիմիական տարրերի կոնցենտրացման ու ցրման պրոցեսների հետազոտման համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 315)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 203436722 |

 |
«Զբոսաշրջիկներ հեռացեք» գրաֆիտի, Մադրիդ
**Զբոսաշրջաֆոբիա** (իսպ.՝ Turismofobia. ձևավորվել է «զբոսաշրջություն-տուրիզմ» և «ֆոբիա» բառերից), զբոսաշրջության զանգվածային մոդելի, իսպանական քաղաքների պատմական կենտրոններում զբոսաշրջիկների հագեցվածության դեմ վանդալիզմի ակտեր, բողոքի ակցիաներ և միջադեպեր, ներառյալ զբոսաշրջիկների դեմ հարձակումներ, երկրի տարբեր մասերում։

Բալեարյան կղզիներ
-----------------

2017 թվականի հուլիսի 22-ին «Արրան» Կատալոնիայի անկախության կողմնակից ձախերի երիտասարդական կազմակերպության ակտիվիստները պաստառներով և լուսային հրթիռներով հարձակվել են ռեստորանի և Պալմա դե Մալյորկայի Մոլ Վել նավամատույցում կայանված մի քանի նավակների վրա՝ որպես բողոք և դատապարտում «էլիտար, զանգվածային զբոսաշրջության, որը ոչնչացնում է Մայորկան, և Կատալոնիայի բանվոր դասակարգին դատապարտում է թշվառության»։ 

Գրաֆիտի ընդդեմ զբոսաշրջության Վիլյագարսիա դե Արոսայում

Կատալոնիա
---------

Բարսելոնայում, 2017 թվականի հուլիսի 30-ին, դեմքերը ծածկած չորս տղամարդ փակել են տասնյակ զբոսաշրջիկներով ավտոբուսի ճանապարհը, ծակել են անվադողը և ավտոբուսի վրա գրել են «զբոսաշրջությունը սպանում է թաղամասերը»։ Հարձակման պատասխանատվությունը ստանձնել է Արանը։ Զբոսաշրջիկների զանգվածայնացման մոդելը, ըստ Արանի՝ հակակապիտալիստական իսպանական քաղաքական կուսակցության երիտասարդական մասնաճյուղի և «Կատալոնիա, Ժողովրդական միասնության» խոսնակի՝ առաջացնում է անկայուն աշխատանք։

Բասկերի երկիր
-------------

Սան Սեբաստիանում *ազգայնական* ձախերի՝ Էռնայի երիտասարդները պաստառներով և գրաֆիտիներով բողոքի ակցիաներ և դիվերսիաներոն արշավներ են իրականացրել։ 

«Սհաբեկիչ զբոսաշրջիկ» (Ժիրոնա)

Վենետիկի համախտանիշ
-------------------

Եվրոպական այլ քաղաքներ, ինչպիսիք են Հռոմը կամ Ռեյկյավիկը, արդեն սկսել են միջոցներ ձեռնարկել զանգվածային զբոսաշրջությունը սահմանափակելու և այդպիսով խուսափելու, այսպես կոչված, Վենետիկի համախտանիշից։ Համախտանիշն անվանվել է ըստ ռեժիսոր Անդրեաս Պիչլերի «Վենետիկի համախտանիշ» (2012) վավերագրական ֆիլմի անվան, ըստ որի՝ բնակիչները փախչում են քաղաքների կենտրոններից զբոսաշրջության պատճառով հյուրանոցների և վարձու բնակարանների գների բարձրացման պատճառով, ինչը նույնիսկ սպառնում է «զբոսաշրջության ոլորտի բուն գոյատևմանը»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «turismofobia, neologismo válido.» Fundéu. Consultado el 8 de agosto de 2017.
2. 1 2  «Laura Flores, portavoz de Arran: "No estamos en contra del turismo, sino de cómo se plantea".» LaSexta. Consultado el 8 de agosto de 2017.
3. ↑  «Ataque antiturístico de Arran contra un restaurante y varios yates en Palma.» *El Mundo*. Consultado el 8 de agosto de 2017.
4. 1 2  «Turismofobia: el peor mensaje en el peor momento.» *El Mundo*. Consultado el 8 de agosto de 2017.
5. ↑  «"El turismo mata a los barrios", así fue el ataque a un bus turístico por cuatro encapuchados en Barcelona.» Archived 2017-08-03 at the Wayback Machine. La Sexta. Consultado el 8 de agosto de 2017.
6. ↑  «Los 'abertzales' se unen a la campaña antiturismo de los radicales catalanes» *El Mundo*. Consultado el 8 de agosto de 2017.
7. ↑  Campoamor, Jaime «Turismofobia: Barcelona y otras ciudades en pie de guerra contra el turismo de masas.» BBC. Consultado el 8 de agosto de 2017.
**Իգնացիո Աֆանի** (անգլ.՝ Ignazio Affani մարտի 22, 1828(1828-03-22), Պարմա, Պարմայի դքսություն - հուլիսի 29, 1889(1889-07-29), Ֆիդենցա, Պարմա, Էմիլիա Ռոմանիա, Իտալիայի թագավորություն), իտալացի նկարիչ, որը հիմնականում նկարել է պատմական և աստվածաշնչյան թեմաներով։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Պարմայի Բորգո Սան Դոնինոյում։ Սովորել է Պարմայի Գեղեցիկ արվեստների ակադեմիայում, Ջիովանի Բատիստա Կալեգարիի, Ֆրանչեսկո Սկարամուզայի, Ջուզեպպե Գաիբացիի և Ֆրանչեսկո Պեսկատորիի մոտ։ 1848-1849 թվականներին մասնակցել է իտալա-ավստրիական պատերազմին։ 1859 թվականիին կրթաթոշակ է ստացել Ֆլորենցիայում սովորելու համար։ Վերադառնալով Պարմա՝ նա արժանացել է մի շարք պարգևների, այդ թվում` դառնալով Նեապոլի ակադեմիայի պատվավոր ակադեմիկոս։ Նրա աշխատանքներից են` *Ջիրոլամո Սավոնարոլան բանտում*, որը ուղարկվել է 1869 թվականի Վիեննայի համաշխարհային ցուցահանդեսին, *Դոնատո Բրամանտեի դուստրը ներկայացնում է Ռաֆայելին Հուլիուս Երկրորդ պապին*, *Գարիբալդինին հեռանում է իր ընտանիքից*, *Ռեբեկան հիանում է Իսահակի ուղարկած ապարանջաններով*, *Մեդիչիների աքսորումը Ֆլորենցիայից* և *14-րդ դարի համերգ* նկարները։ Նա որմնանկարներ է նկարել Պարմայի տաճարի Սան Բերնարդոյի աղոթատեղիի համար։ Մահացել է աղքատության մեջ, Միլանում այն բանից հետո, երբ շատ դժբախտություններ են վրա հասել նրա ընտանիքին։ Նրա թոռը քանդակագործ Գարիբալդո Աֆանանին է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ignazio Affanni — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
2. 1 2  Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online (գերմ.) / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL
3. 1 2
4. ↑  Garollo Gottardo (1907)։ Ulrico Hoepli, ed.։ Dizionario biografico universale։ Editore Libraio della Real Casa, Milan։ էջ 25
5. ↑  Istituto Matteucci.
6. ↑  Encyclopedia Treccani entry on Ignazio Affani.
7. ↑  Plaque in his honor at Parma.
8. ↑  City of Parma Archived 2012-01-17 at the Wayback Machine. biographies of famous Parmesans.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Իտալացիների կենսագրական բառարան · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 96200088 · ULAN: 500073728 · WorldCat VIAF: 96200088 |

 |
**Կարլ Թեորդոր Փինինգ** (գերմ.՝ Karl Theodor Piening), ապրիլի 14, 1867(1867-04-14), Բիլեֆելդ, Դետմոլդ, Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիա, Գերմանիա - մարտի 18, 1942(1942-03-18), Բրեմեն, Նացիստական Գերմանիա), գերմանացի թավջութակահար և երաժիշտ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է  1867 թվականի ապրիլ 14-ին Բիլեֆելդում։ Երգեհոնահար Լյուդվիգ Փինինգի (1838-1912) որդին է, թավջութակ նվագել սովորել է Զոնդերսհաուզենում՝ Կարլ Շրյոդերի մոտ, 1884-1886 թվականներին, ապա Բեռլինի երաժշտության բարձրագույն դպրոցում՝ Ռոբերտ Հաուսմանի մոտ, 1886-1890 թվականներին, որտեղ էլ զբաղվել է կամերային անսամբլով՝ Յոզեֆ Յոահիմի և Վոլդեմար Բարգիլի ղեկավարությամբ։

1890-1892 թվականներին աշխատել է Գլազգոյում՝ հիմնականում հանդես գալով Մորիս Սոնսայի լարային քառյակի կազմում։ Վերադառնալով Գերմանիա՝ 1893-1894 թվականներին նվագել է Կրեֆելդի նվագախմբում, ապա Մայնինգենում հաստատվել որպես թավջութակի կոնցերտմայստեր պալատական նվագախմբում (ավելի ուշ՝ 1915-1920 թթ. եղել է նրա գլխավոր դիրիժորը)։ Մոտ է եղել Յոհաննես Բրամսի հետ, նվագել է նրա հետ։ Մայնինգենի քառյակ անսամբլի կազմում հյուրախաղերով հանդես է եկել (սկզբում Բրամ Էլդերինգի ղեկավարությամբ) Նիդեռլանդներում, Բելգիայում, Շվեյցարիայում, Մեծ Բրիտանիայում։ Հանդես է եկել որպես մենակատար իր նվագախմբի հետ, ի թիվս այլ բաների, կատարել է Էժեն դ' Ալբերի և Ֆրիդրիխ Գերնսհայմի թավջութակի կոնցերտները հեղինակների հետ։ Փինինգի մասնակցությամբ մեկ այլ ուշագրավ պրեմիերա Անրի Մարտոյի հեղինակած Թավջութակի և նվագախմբի կոնցերտն է եղել (1905 թվականի մայիսի 29, Դորտմունդ)։ Արժանացել է կամեր-վիրտուոզ կոչմանը և Սաքսեն-Մեյնինգեն Դքսության արվեստի և գիտության ոսկե մեդալի (1899)։ 1920 թվականից հետո վերադարձել է Բիլեֆելդ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Peter Clive. Brahms and His World: A Biographical Dictionary. — Scarecrow Press, 2006. — P. 341—342.
2. ↑  Violoncellisten der Gegenwart in Wort und Bild — Hamburg : Verlagsanstalt und Druckerei A.-G. 1903. — S. 145.

Գրականություն
-------------

* Klaus Reinhardt. Ein Meininger Musiker an der Seite von Brahms und Reger: Das Wirken des Cellisten und Dirigenten Karl Theodor Piening (1867—1942). — Hannover: Jan Reinhardt, 1991. — 147 S. ISBN 978-3980275903

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 119067196 · LCCN: n92076334 · VIAF: 45103574 · WorldCat VIAF: 45103574 |

 |
|  |
| --- |
| **Իլենի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Իլենածաղկավորներ (Celastrales) |
| **Ընտանիք** | Իլենազգիներ (Celastraceae) |
| **Ցեղ** | **Իլենի** *(Euonymus)*L. 1753 |

**Իլենի** (լատին․՝ Euonymus), շիմշիր, խուրենի, իլենազգիների ընտանիքի տերևաթափ և մշտադալար թփերի կամ ցածրաճ ծառերի ցեղ։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի և այլ մարզերի ստորին և միջին լեռների գոտիներում։ Աճում է կաղևու-բոխու անտառներում, անտառեզրերին, կիրճերում, ձորերում և այլն։ Թավշային իլենին հանդիպում է միայն Սյունիքի մարզում (Շիկահողի արգելոց), չորադիմացկուն է, լուսասեր, գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Կառուցվածքը
-----------

Իլենի լայնատերևի տուփիկներ
Բարձրությունը՝ 1-9 մ է։ Տերևները պարզ են, հակադիր, սղոցաեզր։ Ծաղկաբույլը պարզ կամ բարդ կիսահովանոց է, ծաղիկները՝ երկսեռ, կանաչասպիտակավուն, դեղին։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղը 4-5-բնանի տուփիկ է։ Պարունակում է գլիկոզիդներ, ալկալոիդն իլենի լայնատերև (E. latifolia)։

Բազմացումը
----------

Բազմանում է սերմերով և կտրոններով։ Բույսն ամբողջովին թունավոր է։ Իլենիից ստանում են գուտապերչ։

Տեսակները
---------

Հայտնի է մոտ 200, Հայաստանում՝ 4 տեսակ՝ իլենի թավշային (E.velutina), իլենի սովորական կամ եվրոպական (E. europaea), իլենի ելունդավոր (E. verrucosa) և իլենի լայնատերև (E. latifolia)։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LNB: 000100178 · Microsoft: 2779028967 · NKC: ph559700 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 318)։*  |