**Կարել Զեման**, (չեխ․՝ Karel Zeman, նոյեմբերի 3, 1910(1910-11-03)[…], Ostroměř[…] - ապրիլի 5, 1989(1989-04-05)[…], Զլին), չեխ ռեժիսոր, մուլտիպլիկատոր և սցենարիստ։ Համարվում է չեխական տիկնիկային մուլտիպլիկացիայի հիմնադիրներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1910 թվականին, Մորավիայում։ Նրա ավագ եղբայրը Զեման Բորժիվոյը, նույնպես կինեմատոգրաֆիստ է և ռեժիսոր։ Մանկուց սիրել է տիկնիկներ և հաճախ տանը կազմակերպում էր տիկնիկային ներկայացումներ անգամ հիմնել էր իր տիկնիկային թատրոնը, որը սակայն երկար գոյություն չի ունեցել։ Զեմանի ֆիլմերի կենտրոնական հերոսը՝ «Պարոն Բրոկուկը», փայտից պատրաստված մի տիկնիկ է , որին հաջորդում են ապակուց, ինչպես նաև փայտյա նկարներից «կենդանություն» ստացած հերոսները։ Ավարտել է նկարչական ինստիտուտ Փարիզում։ 1942 թվականին Զլին քաղաքոմ սկսել է աշխատել կինոատելյեում, որտեղ էլ 1946 թվականին նկարահանել է իր առաջին` «Տոնածառի երազը» ֆիլմը։ Դրանից առաջ նա նկարահանել էր մի քանի գովազդային հոլովակ։ Զեմանի նկարահանած ֆիլմերից են՝ «Պարոն Բրոկուկը բյուրոկրատ» (1947), «Պարոն Բրոկուկտ կինոգործիչ» (1948), «Արքա Լավրան» (1950), «Մի սատանայական հնարք» (1957), «Սև ադամանդը» (1958), «Բեկ-կապ լճի գաղտնիքը 1958), «Բարոն դը Կրակը» (1961), «Երկու հրացանակիրներ» (1964), «Գողացել են դիրիժաբլ» (1966), «Խորհրդավոր աշխարհ» (1967) «Սինբադը ծովագնաց» (1967), «Հեկտոր Սերվատակի տապանը» (1969): Ռեժիսորը նկարահանել է մի քանի մուլտֆիլմ` իր մշտական կերպարի` Պարոն Բրոկուկի հետ։ Հերմինա Տիրլովայի և Իրժի Տրնկայի հետ դարձել է չեխական մուլտիպլիկացիայի հիմնադիրը։ Իր առաջին լիամետրաժ մուլտֆիլմում Զեմանը միավորել է նկարչական և տիկնիկային անիմացիաները։ 
1970-ականների սկզբին Զեմանի տեսողությունը հանկարծակի վատանում է, և նա ստիպված է լինում ծանր վիրահատություն տանել։ Թուլացած տեսողությունը թույլ չի տալիս ռեժիսորին համադրված ֆիլմեր նկարել, և նա վերադառնոմ է «մաքուր» անիմացիային և նկարահանում է երեք մուլտֆիլմ։

Զեմանի «Մի սատանայական հնարանք», «Բարոն դը Կրակը», «Երկու հրացանակիրներ» և «Գողացել են դիրիժաբլ» կինոնկարները՝ Մոսկվայի, Վենետիկի, Կաննի, Էդինբուրգի, Լոկառնոյի, Մանհեյմի և Սան Ֆրանցիսկոյի միջազգային կինոփառատոներում արժանացել են բազմաթիվ մրցանակների։

Կարել Զեմանը մահացել է 1989 թվականի ապրիլի հինգին։ 2012 թվականի հոկտեմբերին Պրահայում բացվել է Կարել Զեմանի թանգարան։

Ֆիլմագրություն
--------------

Զեման Կարելի նկարահանած ֆիլմերից են.

* 1946-«Տոնածառի երազը»
* 1947-«Պարոն Բրոկուկը բյուրոկրատ»
* 1948-«Պարոն Բրոկուկը կինոգործիչ»
* 1950-«Արքա Լավրան»
* 1958-«Սև ադամանդ», «Բեկ-կապ լճի գաղտնիքը»
* 1967-«Սինդբադը ծովագնաց», «Խորհրդավոր աշխարհ»
* 1969շ-«Հեկտոր Սեվատակի տապանը»
* 1964-«Երկու հրացանակիրները»
* 1966-«Գոողացել են դիրիժաբլ»
* 1957-«Մի սատանայական հնարանք»
* 1961-«Բարոն դը Կրակը»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  filmportal.de — 2005.
3. 1 2 3 4  Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիա — 1696.
4. 1 2  Земан Карел // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
5. 1 2 3  Evidence zájmových osob StB
6. 1 2 3 4  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
7. 1 2  Regional Database of the Central Bohemian Research Library in Kladno
8. ↑  Հ. Թահմիզյան, Կինոռեժիսորներ, դերասաններ, Երևան, 1984, էջ 14


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 13946106r · CiNii: DA03195493 · GND: 122177835 · ISNI: 0000000121384793 · LCCN: n88092981 · NDL: 00928934 · NKC: jk01152483 · NLP: a0000002761789 · NUKAT: n2008048454 · SUDOC: 114377855 · VIAF: 70477444 · WorldCat VIAF: 70477444 |

 |

 |