Քարտեզ, որը ցույց է տալիս «Եվրոպայի կենտրոն» կոչման համար որոշ հավակնորդների դիրքը (կարմիր շրջանակներ)
**Եվրոպայի աշխարհագրական կենտրոն**, հիպոթետիկ կետ, որը նշում է Եվրոպայի աշխարհագրական կենտրոնը։ Տեղակայումը կախված է Եվրոպայի սահմաններից և հիմնականում որոշվում է ընտրված հաշվարկման եղանակով, ինչպես նաև նրանով, թե հեռավոր կղզիները ներառված են Եվրոպայի ծայրակետերի ցանկում, թե ոչ։ Այսպիսով, Եվրոպայի աշխարհագրական կենտրոնի անվանը հավակնում են մի քանի տեղեր։

* Պուրնուշկես գյուղ, Լիտվայի մայրաքաղաք Վիլնյուսից 27,8 կմ հյուսիս
* Կետ Պոլոցկ քաղաքի մոտ՝ Բելառուսի հյուսիսային մասում
* Կետ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Ռախով քաղաքից ոչ հեռու՝ Դելովոե գյուղի մոտակայքում
* Կետ Սլովակիայի կենտրոնում գտնվող Կրեմնիցա քաղաքի Կրագուլե գյուղում
* Կետ Լեհաստանի հյուսիսարևելյան շրջանում, Բելոստոկի հյուսիսում գտնվող Սուխովոլիա կոմունայում
* Եվս մի քանիսը՝ ավելի քիչ ճանաչված

Պատմություն
-----------

Ավստրո-հունգարական իշխանությունների կողմից տեղադրված Եվրոպայի աշխարհագրական կենտրոնի նշանը, որը տեղադրվել է Ռախիվ քաղաքում (Ուկրաինա)
Եվրոպայի կենտրոնի մասին առաջին պաշտոնական հայտարարությունն արվել է 1775 թվականին լեհ թագավորական աստղագետ և քարտեզագիր Շիմոն Անտոնի Սոբեկրայսկու և Ռեչ Պոսպոլիտայի արքա՝ Ստանիսլավ Օգոստոս Պոնյատովսկու կողմից։ Նրանք եկել է այն եզրահանգման, որ այն գտնվում է Լիտվական մեծ իշխանության արևմտյան ծայրամասում գտնվող Սուխովոլյայի փոքրիկ քաղաքի շուկայի հրապարակում։

1885-1887 թվականներին Ավստրո-Հունգարիայի կայսրության աշխարհագրագետները գեոդեզիական ուսումնասիրություններ են իրականացրել Մերձդնեստրում (ժամանակակից Ուկրաինայի տարածք)` Ռախովից Սիգետ երկաթուղի կառուցելու օրիանկի համար։ Պատահականորեն պարզվել է, որ Եվրոպայի կենտրոնը կարող է հանդիսանալ Վերխնետիսենսկայան։ Վիեննայի կայսեր-արքայական ռազմական աշխարհագրական ինստիտուտի գիտնականները մանրակրկիտ ուսումնասիրությունից հետո պարզել են Եվրոպայի աշխարհագրական կենտրոնի ենթադրյալ տեղը, իսկ 1887 թվականին տեղադրվել է պատմական քարե նշան։ Այն կրճատած բուրգ է` 1.5 մ բարձրությամբ, ուղղանկյուն պատվանդանով, լատինատառ արձանագրությամբ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մշտական տեղ
Ավստրիայում և Հունգարիայում պատրաստված հատուկ սարքավորուման միջոցով, շատ ճշգրիտ, մերիդանսի և զուգահեռների մասշտաբով, 1887 թվական Եվրոպայի կենտրոնն հաստատվել է այստեղ։

*Բնօրինակ տեքստ* (լատ.)  

*Locus Perennis*
Dilicentissime cum libella librationis quae est in Austria et Hungaria confecta cum mensura gradum meridionalium et parallelorum quam Europeum
MDCCCLXXXVII
 |  |

Եվրոպայի կենտրոնը Սլովակիայի Կրագուլ քաղաքում
Եվրոպայի սահմանները, որոնք վիեննացի գիտնականների կողմից օգտագործում էին հաշվարկների համար, անհայտ են, բայց նկարագրություններում օգտագործվել են լայնության և երկայնության ծայրակետերը, որից հետո հաշվարկվել է երկրաչափական կենտրոնը։ Նշանը գտնվում է 47°57′40″ հս․ լ. 24°11′10″ ավ. ե.HGЯOL կոորդինատներում, Տիսա գետի ափին։ Ավստրիացի աշխարհագրագետները նշել են նաև Թիլենբերգ լեռը (բարձրությունը 939 մ) Բոհեմիայն Խեբ քաղաքի և գերմանական Նեյուբենրեթի քաղաքի մերձակայքում՝ այնտեղ տեղադրելով պղնձե ցուցանակ՝ Եվրոպայի կենտրոն մակագրությամբ։
1900-ական թվականների սկզբին, գերմանական կայսրության աշխարհագետները անց են կացրել սեփական հաշվարկներ և եկել այն եզրահանգման, որ ավստրիական կայսրությունը սխալվել է։ Գերմանացի փորձագետների կարծիքով Եվրոպայի կենտրոնը գտնվում է Սաքսոնիայի մայրաքաղաք Դրեզդենում, «Ֆրաուենկիրխե» եկեղեցու կողքին։ Երկրորդ աշխարհամարտից հետո խորհրդային գիտնականների կողմից կատարված ուսումնասիրությունները հաստատել են ավստրիացիների վարկածը, որից հետո Ռախովի նշանը թարմացվել է, 1977 թվականի մայիսի 27-ին հին նշանի մոտակայքում կառուցվել է 7,2 մ բարձրության կոթող։
Եվրոպայի ևս մեկ հնարավոր կենտրոն է հանիսացել Սլովակիայի Կրագուլե քաղաքը (Կրեմնիցայից ոչ հեռու), հայտնի ինչպես լեռնադահուկային հանգստավայր։ Բացի կոորդինատներում տեղակայված հուշահամալրից` 48°44′37″ հս․ լ. 18°54′46″ ավ. ե.HGЯOL: Քաղաքում կա հյուրանոց, որը հայտնի է «Եվրոպայի կենտրոն» անվամբ։

Ժամանակակից հետազոտություններ
-----------------------------

Լիտվայում Եվրոպայի կենտրոնի հուշարձան
### Լիտվա

Եվրոպայի կենտրոնի երկրաչափական հաշվարկներում նրա կենտրոնը պարզվում է 54°54′ հս․ լ. 25°19′ ավ. ե.HGЯOL կոորդինատներն էին։ Համապատասխան հաշվարկները կատարվել են Ֆրանսիայի աշխարհագրության ազգային ինստիտուտի կողմից 1989 թվականին, և պարզվել է, որ այս վայրը գտնվում է Վիլնյուսից (Լիտվայի մայրաքաղաք) 25 կմ հյուսիս։ Քանդակագործ Գինթարաս Կարոսասի ստեղծած հուշարձանը տեղադրվել է 2004 թվականին։ Լիտվայի էկոնոմիկայի նախարարության զբոսաշրջության պետական դեպարտամենտը դասակարգել է Եվրոպայի կենտրոնի հուշարձանը և նրա կողքին գտնվող արգելոցը որպես տեսարժան վայր։ Այս վայրը Եվրոպայի միակ աշխարհագրական կենտրոնն է, որն ընդգրկված է Գինեսի ռեկորդների գրքում։ Կոթողի շուրջ գտնվող գրանիտե սալիկները ցույց են տալիս Եվրոպայի կենտրոնից մինչև Եվրոպայի և աշխարհի որոշ երկրների մայրաքաղաքներ։

Այս վայրից 17 կմ հեռավորության վրա գտնվում է Եվրոպայի այգին, որտեղ, բաց երկնքի տակ տեղակայված են բազմաթիվ քանդակներ։

### Բելառուս

2000 թվականին բելոռուս գիտնականներ Ալեքսեյ Սոլոմոնովը և Վալերի Անոշկոն հրապարակել են ուսումնասիրության արդյունքները, ըստ որի՝ Եվրոպայի աշխարհագրական կենտրոնը գտնվում է Պոլոտսկից 48 կմ հարավ-արևմուտք, Շո լճից ոչ հեռու(55°10′55″ հս․ լ. 28°15′30″ ավ. ե.HGЯOL): Գիտնականներն օգտագործել են հատուկ համակարգչային ծրագիր, որը համարում է Եվրոպան որպես մեկ ամբողջություն. Սպիտակ և Բալթիկ ծովերը, Անգլիան և Իռլանդիան ընդգրկված էին այդ ծրագրի մեջ որպես մայրցամաքային գոտու օբյեկտներ։ Ենթադրվում է, որ Եվրոպայի կենտրոնը որոշելու համար հաշվարկներում անհրաժեշտ է հաշվի առնել, Եվրոպայի ներքին ջրերը և Ուրալյան լեռները՝ Եվրոպայի արևելյան սահմանը։

Գեոդեզիայի, օդային հետազոտության և քարտեզագրության կենտրոնական գիտահետազոտական ինստիտուտի ռուս գիտնականները հաստատել են իրենց բելոռուս գործընկերների հաշվարկները։ 2008 թվականի մայիսի 31-ին Պոլոտսկում կանգնեցվել է մի փոքրիկ հուշահամալիր։
Այնուամենայնիվ, նշանի վրա այլ կոորդինատներ են (55°30′ հս․ լ. 28°48′ ավ. ե.HGЯOL), որոնք խոսում են, որ կենտրոնը գտնվում է Պոլոտսկ քաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Михаил Киселев. "Где центр Европы?". Литовский курьер, №6 (676). Արխիվացված է the original 2012 թ․ մարտի 27-ին. Retrieved 2009 թ․ մարտի 3. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|datepublished=` ignored (help)
2. ↑  "Где находится центр Европы". Geographer.ru. Արխիվացված է the original 2010 թ․ մարտի 8-ին. Retrieved 2009 թ․ մարտի 3. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|datepublished=` ignored (help)
3. ↑  "Центр Европы". Информационный портал города Рахов. Արխիվացված է the original 2007 թ․ օգոստոսի 18-ին. Retrieved 2009 թ․ մարտի 3.
4. ↑  Robert Haru Fisher. "The Charming Center of Europe" (in անգլերեն). The American Tourism Society. Արխիվացված է the original 2008 թ․ նոյեմբերի 20-ին. Retrieved 2009 թ․ մարտի 5.
5. ↑  Виктор Корбут. "О центре Европы". Туризм и отдых, №40 (675). Retrieved 2009 թ․ մարտի 10. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|datepublished=` ignored (help)CS1 սպաս․ url-status (link)
6. ↑  Геодезическому пункту «Центр Европы» — 100 лет // *Земля и Вселенная*. — 1988. — № 4. — С. 58, 63.
7. ↑  Adrian Ivakhiv. "Stoking the Heart of (a Certain) Europe: Crafting Hybrid Identities in the Ukraine-EU Borderlands" (in անգլերեն). York University. Արխիվացված է the original 2012 թ․ մարտի 27-ին. Retrieved 2009 թ․ մարտի 14. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|datepublished=` ignored (help)
8. ↑  "Европейские парки: Музей центра Европы". EU PHARE 2001 Co-operation in the Baltic Sea Region Programme.
9. ↑  Igor Anisimov. "Letters stamped From the center of Europe" (in անգլերեն). Беларусь.Belarus, N1(904). Արխիվացված է the original 2012 թ․ հունիսի 8-ին.
10. ↑  "Российские геодезисты подтвердили нахождение центра Европы в Полоцке". Белорусское телеграфное агентство. Արխիվացված է the original 2017 թ․ դեկտեմբերի 22-ին. Retrieved 2020 թ․ հուլիսի 23.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Василий Дятлов. "Կենտրոնի տեսքը". Итоги, №46 / 492. Արխիվացված է the original 2012 թ․ հունվարի 28-ին. Retrieved 2009 թ․ մարտի 10. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|datepublished=` ignored (help)
* "Եվրոպայի աշխարհագրական կենտրոնը պարզվեց, թե որտեղ է". Новости NEWSru.com. Retrieved 2009 թ․ մարտի 3. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|datepublished=` ignored (help)