**Օլիվեր Թվիստի արկածները** (անգլ.՝ Oliver Twist; or, the Parish Boy’s Progress; The Adventures of Oliver Twist), Չարլզ Դիքենսի երկրորդ, իսկ անգլիական գրականության առաջին վեպը, որի գլխավոր հերոսը երեխա է։

Բովանդակություն
---------------

Օլիվեր Թվիստ՝ տղա, ում մայրը մահացել է ծննդաբերության ժամանակ։ Նա մեծանում է ծխական համայնքի մանկատանը, որի միջոցները շատ խղճուկ են։ Քաղցած հասակակիցները ստիպում են նրան հավելում խնդրել ճաշին։ Այդպիսի համառության համար տնօրենությունը վաճառում է նրան գերեզմանափորներին, որտեղ Օլիվերը ծաղրի է ենթարկվում ենթավարպետների կողմից։ Ենթապետի հետ կռվից հետո Օլիվերը փախչում է Լոնդոն, որտեղ նա ընկնում է Ճարպիկ խաբեբա մականվամբ երիտասարդ գրպանահատի խմբի մեջ։ Ավազակների որջը ղեկավարում է խորամանկ և նենգ հրեա Ֆեգինը։ Նրանց է միանում սառնասիրտ մարդասպան և կողոպտիչ Բիլ Սայկսը։ Նրա 17-ամյա ընկերուհին՝ Նենսին, Օլիվերի մեջ հարազատ հոգի է տեսնում և բարություն է դրսևորում նրա հանդեպ։

Մեյլիի տունը թալանելու փորձ։ Պատկերազարդում հրատարակման համար։ 1894 թվական
Ավազակները ծրագրում էին սովորեցնել Օլիվերին գրպանահատի գործը, սակայն ձախողված կողոպուտից հետո տղան հայտնվում է պարոն Բրաունլոյի տանը, ով ժամանակի ընթացքում սկսում է կասկածել, որ Օլիվերը իր ընկերոջ որդին է։ Սայկսը և Նենսին Օլիվերին վերադարձնում են ընդհատակյա հանցավոր աշխարհ, որպեսզի նա մասնակիցի կողոպուտի։

Ինչպես պարզվում է՝ Ֆեգինի հետևում կանգնած է Մոքսը՝ Օլիվերի խորթ եղբայրը, ով փորձում է զրկել նրան ժառանգությունից։ Հանցագործների հերթական անհաջողությունից հետո Օլիվերը հայտնվում է միսս Ռոզ Մեյլի տանը, գրքի վերջում պարզվում է, որ նա հերոսի մորաքույրն է։ Նրանց այցելում է Նենսին և հայտնում, որ Մոքսը և Ֆեգինը չեն հրաժարվում Օլիվերին գողանալու կամ սպանելու մտքից։ Այս նորությամբ Ռոզ Մեյլին այցելում է պարոն Բրաունլոյին, որպեսզի նրա օգնությամբ լուծի այդ իրավիճակը։ Այնուհետև Օլիվերը վերադառնում է պարոն Բրաունլոյի մոտ։

Սայկսին հայտնի է դառնում Նենսիի՝ պարոն Բրաունլոյին կատարած այցելությունների մասին։ Զայրույթի մոլուցքի մեջ չարագործը սպանում է աղջկան, բայց շուտով ինքն էլ է սպանվում։ Մոքսը ստիպված բացում է իր գաղտնիքը, հաշտվում ժառանգության կորստի հետ և մեկնում Ամերիկա, որտեղ նա մահանում է բանտում։ Ֆեգինին կախաղան են բարձրացնում։ Օլիվերը երջանիկ ապրում է իր փրկչի՝ պարոն Բրաունլոյի տանը։

Գրական բնութագիր
----------------

«Օլիվեր Թվիստի արկածները» կանխագուշակում է Դիքենսի սոցիալական վեպերը նրանով, որ այս գրքում տրվում է ամբողջ անգլիական հասարակության հատումը՝ լոնդոնյան արիստոկրատական առանձնատներից մինչև գավառական մանկատունը, և ցույց է տալիս նրանց կապը։ Քննադատության թիրախ են դառնում աշխատանքային տները և մանկական աշխատանքը, հանցավոր գործունեության մեջ երեխանների ներգրավման նկատմամբ կառավարության անտարբերությունը։ 

Ֆեգին։ Ջոզեֆ Կլարկ (1889 թվական)
Վեպի նախաբանում Դիքենսը քննադատում է հանցագործների կյանքը ռոմանտիկ լույսի ներքո։ Նա գրում է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ինձ թվում էր, որ պատկերել հանցավոր խմբավորման իրական անդամների, նկարագրել նրանց ամբողջ այլանդակությամբ, նրանց ամբողջ նողկալիությունը, ցույց տալ խղճուկությունը, նրանց աղքատությունը, ցույց տալ նրանց այնպիսին, ինչպիսին կան իրականում, նրանք միշտ գողանում են, բռնկված անհանգստությամբ, կյանքի ամենակեղտոտ ուղիներով և ուր էլ որ նայեն, ամենուր սև, սարսափելի կախաղան է նրանց առաջ, ինձ թվում էր, որ դա պատկերել, նշանակում է փորձենք անել այն, ինչ անհրաժեշտ է, և որը կծառայի հասարակությանը։ Եվ ես դա կատարեցի իմ ուժերի սահմաններում։

- «Օլիվեր Թվիստի արկածները» վեպի Չարլզ Դիքենսի նախաբանը։ |  |

Վեպի հրատարակություն
--------------------

Օլիվերը վիրավորվել է կողոպուտի ժամանակ
Այն հրատարակվել է *Bentley’s Miscellany* գրական ամսագրում՝ 1837 թվականի փետրվարից մինչև 1839 թվականի մարտը։ Վեպը հրատարակվել է նաև այլ հրատարակչությունում *Bentley’s Miscellany* ամսագրի հրատարակչի հետ պայմանագրի համաձայն՝ 1838 թվականի հոկտեմբերին։ 1846 թվականին վեպը տպագրվել է Դիքենսի կողմից՝ ամսական համարներում, որոնք լույս էին տեսնում հունվար-հոկտեմբեր ամսիներին։

Վեպի հայերեն թարգմանությունը կատարել է Արտա Բազարյանը։

Հուշեր
------

Դիքենսը կյանքի վերջում խոստովանեց, որ չարագործներից մեկին հրեա է ստեղծել, ընդ որում իրավիճակը բարդացավ նրանով, որ այդ կերպարին նա տվեց իր հրեա ծանոթներից մեկի՝ Ֆեգինի ազգանունը։ Իր մեղքը քավելու համար Դիքենսը իր «Մեր ընդհանուր ընկերը» վեպի հերոս դարձրեց հրեա Ռահուին, ով բարի և ազնիվ մարդ էր, Ֆեգինի հակապատկերը Օլիվեր վեպից։

Էկրանավորում և թատերական բեմադրություններ
-----------------------------------------

* Օլիվեր Թվիստ՝ համր ֆիլմ, 1922 թվական
* Օլիվեր Թվիստ՝ դասական էկրանավորում 1948 թվական, ռեժիսոր՝ Դևիդ Լին
* Օլիվեր Թվիստ՝ մյուզիքլ, 1960 (Վեսթ-Էնդ, Լոնդոն), 1962 (Բրոդվեյ), 1984 (վերսկսում Բրոդվեյում), 1994 (վերսկում Վեստ-Էնդում), 2002 (շրջագայություն Ավստրալիայում), 2003 (Տալլին), 2009 (վերսկում Վեստ-Էնդում), 2011 թվականի դեկտեմբերից (շրջագայություն Մեծ Բրիտանիայում)
* Օլիվեր՝ Ֆիլմ մյուզիքլ, 1968 թվական
* Օլիվեր Թվիստ՝ մուլտֆիլմ, 1982 թվական
* Օլիվեր Թվիստ՝ հեռուստասերիալ, 1985 թվական,
* Օլիվեր Թվիստ՝ ֆիլմ, 1997 թվական։ Ռեժիսոր՝ Թոնի Բիլլ (ԱՄՆ)
* Օլիվեր Թվիստ՝ ֆիլմ, 2005 թվական։ Ռեժիսոր՝ Ռոման Պալանսկի
* Օլիվեր Թվիստ՝ հեռուստասերիալ, 2007 թվական
* Օլիվեր Թվիստի հիշատակը՝ վավերագրական ֆիլմ, 2014 թվական։ Ռեժիսոր՝ Ռոնալդ Ուկլանիզմ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Stone, Harry*. Dickens and the Jews. Indiana University Press. Vol. 2, No. 3 (Mar, 1959): 240. JSTOR.

Արտաքին հղումներ
----------------

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Օլիվեր Թվիստի արկածները*** հոդվածին
* Օլիվեր Թվիստի արկածները գրապահարանում Archived 2020-07-03 at the Wayback Machine.
* Օլիվեր Թվիստը Զանգակ հրատարակչությունում
* Օլիվեր Թվիստը գուտենբերգում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Գուտենբերգ նախագիծ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Լարուսի · Լարուսի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX3383662 · BNF: 12357817m · GND: 4243817-2 · SUDOC: 032574177 · VIAF: 181459697 · WorldCat VIAF: 181459697 |

 |