recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Մակեդոնիայի թագավորության բանակում կռվող զինվորների և վերջիններիս ռազմական հարմարանքների որմնանկար։
**Հին Մակեդոնիայի բանակ**, Ալեքսանդր Մակեդոնացու նվաճումներից հետո՝ **Մակեդոնական կայսրության բանակ**, ժամանակաշրջանի զորեղագույն բանակը, որի ռազմական հաջողությունների շնորհիվ ստեղծվել է հին աշխարհի խոշորագույն տերությունը՝ Մակեդոնական կայսրությունը։ Այն ստեղծվել և կատարելագործվել է Մակեդոնիայի թագավոր Փիլիպոս II-ի կողմից։ Հարկ է նշել, որ նախկինում մակեդոնական բանակն անգամ ընդունակ չէր դիմագրավել արտաքին մարտահրավերները և երկրորդական դիրք էր զբաղեցնում հունական աշխարհում։ Զենքի և մարտավարական վերջին նորարարությունների շնորհիվ Փիլիպոսը կարողանում է ստեղծել բացառիկ ճյուն և մարտունակ բանակ։ Մակեդոնիայի արքան զինվորական ծառայությունը դարձնում է ցկյանս՝ միաժամանակ ապահովելով միասնություն և համախմբվածություն իր շարքերում։ Չափազանց կարճ ժամանակահատվածում նմանօրինակ բարենորոգումները հանգեցնում են անտիկ աշխարհի լավագույն «ռազմական մեքենաներից» մեկի ստեղծմանը։

Մարտավարական բարելավումների արդյունքում ձևավորվում է մակեդոնական փաղանգը՝ Հին Հունաստանում (հատկապես՝ Սպարտայում) մեծ տարածում ունեցող փաղանգների տեսակարար հենքի վրա։ Փիլիպոսն օգտագործում է նաև Իփիկրատեսի փորձը՝ աթենական թեթևազեն հետևակի օրինակը հիմք ընդունելով՝ ձևավորելով սեփականը։ Նա կիրառության մեջ է դրել համեմատականորեն ավելի երկար նիզակ և փոքր-ինչ դյուրակիր, փոքր վահան։ Բանակային ենթակառուցվածքների արդիականացման ընթացքում մակեդոնացիները նախկինում գոյություն ունեցած զինատեսակների համատեղման միջոցով ստեղծում են նոր, առավել մարտունակ ռազմական ուժ։

Մակեդոնական նոր բանակը տարբեր ուժերի միավորում էր։ Մակեդոնացիները և մյուս հույները (հատկապես՝ Թեսալիայի հովիտներից հավաքագրված) ռազմական ստորաբաժանումներում զինակցում էին Եգեյան ավազանում և Բալկանյան թերակղզու հարավում կռվող վարձկաններին։ Մակեդոնական բանակում բացառիկ կարևոր նշանակություն ուներ վարձկանների, և նվածյալ տարածքներից հավաքագրված մարտիկների ռազմական ուժը։ Ալեքսանդր Մակեդոնացու արևելյան արշավանքի (նպատակաուղղվածությունը՝ Աքեմենյան տիրակալության նվաճում) ժամանակ Մակեդոնիայի բանակի ճնշող մեծամասնությունը կազմում էին հունական աշխարհի ռազմիկներն ու տեղի բարբարոսական ցեղերի զինվորները, մասնավորապես՝ իլարիացիներն ու թրակիացիները։ Այնուամենայնիվ, մակեդոնական բանակի նման բազմատարրությունը շատ ժամանակ առաջ է քաշել կրիտիկական վտանգավորության խնդիրների․ օրինակ՝ Ալեքսանդրի հնդկական արշավանքի ժամանակ զինվորներն ապստամբում են և հրաժարվում կռվել թագավորի հրամանատարության ներքո։

Աղբյուրներ
----------

* Anderson, J.K, (1961) *Ancient Greek Horsemanship*, Berkeley and Los Angeles.
* Ashley, J.R. (2004) *The Macedonian Empire: The Era of Warfare Under Philip II and Alexander the Great, 359-323 B.C.* McFarland.
* Bury, J.B. (1913) *A History of Greece to the Death of Alexander.* London.
* Campbell, B. and Lawrence, A. (ed.s) (2013) *The Oxford Handbook of Warfare in the Classical World*, Oxford University Press.
**Նիկոլայ Ֆեոդորովիչ Վատուտին** (ռուս.՝ Никола́й Фёдорович Вату́тин, դեկտեմբերի 3 (16), 1901, Vatunino, Q18401782?, Վալույսկի շրջան, Ostrogozhsk Okrug, Central Black Earth Oblast, ՌԽՖՍՀ - ապրիլի 15, 1944(1944-04-15), Ռովնո), խորհրդային զորավար, բանակի գեներալ 1943, Խորհրդային Միության հերոս (ետմահու, 1965)։ ԽՄԿԿ անդամ 1921 թվականից։

Խորհրդային բանակում ծառայել է 1920 թվականից։ Մասնակցել է Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմին։ Ավարտել է Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան 1929, նույն ակադեմիայի օպերատիվ ֆակուլտետը 1934 և Գլխավոր շտաբի ակադեմիան 1937։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է Հյուսիս-Արևմտյան ռազմաճակատի շտաբի պետ (1941 թվականի հուլիս - 1942 թվականի մայիս), Գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ և Ռազմակայանի լիազոր Բրյանսկի ռազմաճակատում։ Եղել է Վորոնեժի (1942 թվականի հուլիս-հոկտեմբեր, 1943 թվականի մարտ-հոկտեմբեր), Հարավ-Արևմտյան (1942 թվականի հոկտեմբեր - 1943 թվականի մարտ), 1-ին ուկրաինական (1943 թվականի հոկտեմբեր - 1944 թվականի մարտ) ռազմաճակատների զորքերի հրամանատար, ակտիվորեն մասնակցել Վորոնեժի պաշտպանությանը, Ստալինգրադի և Կուրսկի ճակատամարտերին, Զախավնյա Ուկրաինայի, Կիևի ու Աջափնյա Ուկրաինայի ագատագրմանը։

Ծանր վիրավորվելուց հետո մահացել և թաղվել է Կիևում, որտեղ նրան հուշարձան է կանգնեցված։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի, Մուվորովի 1-ին, Կուտուզովի 1-ին աստիճանների և չեխոսլովակյան շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  TracesOfWar

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ · Find A Grave · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Մեծ ռուսական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 124769454 · ISNI: 0000 0000 7868 6357 · LCCN: n85331177 · NKC: pna2012688821 · NLP: A19306726 · NUKAT: n2013174870 · VIAF: 60541288 · WorldCat VIAF: 60541288 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 303)։*  |
**Նիկոլայ Եվգենևիչ Վվեդենսկի** (ռուս.՝ Николай Евгеньевич Введенский, ապրիլի 28 (մայիսի 10), 1852 կամ ապրիլի 28, 1852(1852-04-28), Q4195781?, Q4414746?, Մեժդուրեչենսկի շրջան, Վոլոգդայի մարզ, Ռուսաստան - սեպտեմբերի 16, 1922(1922-09-16), Q4195781?, Q4414746?, Մեժդուրեչենսկի շրջան, Վոլոգդայի մարզ, Ռուսաստան), ռուս ֆիզիոլոգ, Պետերբուրգի ԳԱ թղթակից անդամ (1908 թվական)։ Ի․ Սեչենովի աշակերտը։

1872 թվականին ընդունվել է Պետերբուրգի համալսարան և ավարտել է 1879 թվականին (1874 թվականին բանտարկվել է ուսանողական հեղափոխական խմբակների աշխատանքներին մասնակցելու համար)։ Աշխատել է Գերմանիայի, Ավստրիայի և Շվեյցարիայի ֆիզիոլոգիական լաբորատորիաներում (1881, 1884, 1887 թվականներին)։ 1884 թվականից եղել է Պետերբուրգի համալսարանի պրիվատդոցենտ, 1895 թվականից՝ օրդինար պրոֆեսոր, 1889 թվականից մինչև կյանքի վերջը՝ ֆիզիոլոգիայի ամբիոնի վարիչ։ Միաժամանակ ֆիզիոլոգիա է դասավանդել կանանց բարձրագույն դասընթացներում և պսիխոներոլոգիական ինստիտուտում։ Վվենդսկու գիտական հետազոտությունները վերաբերում են ֆիզիոլոգիայի ընդհանուր հարցերին։ Նա ուսումնասիրել է տարբեր գրգռիչների ազդեցությունը կենդանի հյուսվածքների վրա։ Արտածելով նյարդի կենսահոսանքները՝ Վվենդսկի առաջինը հայտնաբերեց (հեռախոսային սարքի օգնությամբ, 1884 թվական) նյարդի դրդման ռիթմիկությունը, վերլուծեց մկանային կծկման և նյարդի հոգնելիության պարբերականությունը։ Համեմատելով դրդման ռիթմերը նյարդում և մկաններում՝ Վվենդսկի 1886 թվականին բացահայտեց գրգռման օպտիմումը և պեսիմումը, հաստատեց, որ գրգիռը զգալիորեն ուժեղացնելիս կամ հաճախացնելիս մկանի կծկումը թուլանում է (պեսիմումի երևույթ)։ Դրա հիման վրա ձեակերպեց հյուսվածքների հարաբերական ֆունկցիոնալ շարժունության՝ *լաբիլության* օրենքը։ Վվենդսկի պարզեց ժամանակի գործոնի դերը դրդման զարգացման պրոցեսում, նկարագրեց դրդման ոիթմի փոխակերպումը՝ քիմիական և ֆիզիկական ազդակներով նյարդը գրգռելիս։ Պարաբիոզի ուսմունքում Վվենդսկի ցույց տվեց դրդման և արգելակման պրոցեսների միասնությունը։ Վվենդսկի առաջավոր մատերիալիստական ուղղության ներկայացուցիչ էր ֆիզիոլոգիայում և ֆիզիոլոգիական գիտ․ դպրոցի հիմնադիրներից։ 1900 թվականին նա ընտրվել է Փարիզի բժշկական կոնգրեսի պատվավոր պրեզիդենտ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Введенский Николай Евгеньевич // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 504)։*  |
**Գայլատու**, *Գայլատո ծովիկ, Գայլատվա լիճ, Ձկնաբեր ծովակ* այժմ՝ *Բալըղ-գյոլ* (Ձկների լիճ), Բալըք), լիճ Թուրքիայում՝ Հայկական Պար լեռնաշղթայի միջլեռնային տաշտակաձև գոգավորությունում՝ 2247 մ բարձրության վրա (ընկած է այժմյան Թուրքիայի Հանրապետության Արարատի նահանգում (Ağrı il))։ Գտնվում է Սինակ լեռան մոտ։ Ունի տեկտոնահրաբխային ծագում։ Երկարությունը 10 կմ է, մակերեսը՝ մոտ 33 կմ², ջրահավաք ավազանի մակերեսը՝ մոտ 100 կմ²։ Սնումը ձնաանձրևային է։ Ձմռանը սառցակալում է։ Ջուրը քաղցրահամ է, հարուստ ձկներով՝ հատկապես կարմրախայտով։ Լիճը հոսուն է։ Հարավ-արևելքից սկիզբ է առնում Առու (Գայլատու, թուրքերեն Չուխուր) գետակը։

Գրականություն
-------------

* Հ.Կ. Գաբրիելյան, Հայկական լեռնաշխարհ, Եր. 2000
* Հ.Մ.Այվազյան և ուրիշներ Հայաստանի բնաշխարհ Երևան 2006 էջ 147

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Wikimapia |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 678)։*  |
**Կոստանդին III** (վրաց.՝ კონსტანტინე III, - 923), Աբխազիայի թագավոր 894 թվականից 923 թվականներին։ Անոսիդների տոհմից։ Նա Բագրատի որդին ու իրավահաջորդն էր։ Աբխազիայի թագավոր 899-916 թվականներին։ Հաջորդել է Բագրատ I֊ին։

Անոսիդների իշխանական տոհմի ներկայացուցիչներից Լևոն II-ը 786 թվականին ապստամբել էր Բյուզանդիայի գերիշծանության դեմ և իրեն թագավոր հռչակում։ Մեկ դար անց՝ 879 թվականին Հովհաննես բռնապետը զավթում է աբխազական գահը։

Կոստանդին III-ի հայրը՝ Բագրատը, մեկնում է Բյուզանդիայի մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիս և մի քանի տարի անցկացնում այնտեղ։ 888 թվականին նա գահընկեց է անում գահը զավթած Հովհաննես բռնապետի որդուն՝ Ատրներսեհին, և հաստատվում իր հոր՝ Դեմետրե II-ի գահին։

Տես նաև
-------

* Աբխազիայի արքաների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au XIXe siècle : Tables généalogiques et chronologiques, Rome,‎ 1990, p. 74, 238 et 535.
2. ↑  Анчабадзе З. В. Из истории средневековой Абхазии (VI - XVII вв), Сух. 1959



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Նախորդող**Բագրատ I 888-899** | **Աբխազիայի արքաԿոստանդին III**899-916 | Հաջորդող**Գեորգի II 916-960** |
Ընդհարում բարիկադներում (1848)
**1848 թվականի ֆրանսիական հեղափոխություն**, (ֆր.՝ *Révolution française de 1848*), հայտնի նաև որպես՝ **Փետրվարյան հեղափոխություն** (*révolution de Février*), զանգվածային ապստամբություն Ֆրանսիայում՝ 1848 թվականի հունիսի 23–26-ին։ 1848 թվականի եվրոպական հեղափոխական ալիքի մաս է կազմում։

Ապստամբության պատճառը բուրժուական ռեակցիայի հարձակումն էր 1848 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությամբ աշխատավորների ձեռք բերած դեմոկրատական իրավունքների և ազատությունների դեմ։ Ապստամբության անմիջական առիթ է հանդիսացել կառավարության հրահանգը ազգային արհեստանոցները (որոնցում աշխատում էր ավելի քան 100 հազար մարդ) փակելու և դրա հետևանքով աշխատանքը կորցրած 18–25 տարեկան չամուսնացած բանվորներին բանակ, իսկ մյուսներին՝ գավառ հողային աշխատանքների ուղարկելու վերաբերյալ։ Կառավարության պրովոկացիոն քաղաքականությունը առաջ բերեց բանվորների ընդվզումը։

Հունիսի 23-ին Փարիզի բանվորները բարիկադներ բարձրացրին, ապստամբությունն ընդգրկեց Փարիզի արևելյան և հյուսիս–արևելյան բանվորական թաղամասերը, ինչպես նաև արվարձանները։ Ապստամբների ընդհանուր թիվը 40– 50 հազար մարդ (այլ տվյալներով՝ 60 հազար) էր, ղեկավարում էին ազգային արհեստանոցների «բրիգադավարներն» ու «պատգամավորները», քաղաքական ակումբների գործիչները, ազգային գվարդիայի բանվորական արվարձանների ջոկատների հրամանատարները։ Միասնական ղեկավար կենտրոնի բացակայությունը և տարբեր թաղամասերի ապստամբական ջոկատների միջև անբավարար կապը խանգարեցին հարձակողական գործողությունների ընդհանուր պլանի իրականացմանը։ Ապստամբները պահանջում էին ձերբակալել կառավարության անդամներին, պայքարել գործազրկության դեմ, պահպանել ազգային արհեստանոցները։ Վախեցած ապստամբության թափից՝ Ազգային ժողովը հունիսի 24-ին դիկտատորական լիազորություններ տվեց ռազմական նախարար գեներալ Լուի Էժեն Կավենյակին։ Գավառից Փարիզ բերվեցին զորքեր, որը մեծ գերակշռություն տվեց կառավարությանը ապստամբական ուժերի նկատմամբ։ Հունիսի 26-ին ապստամբությունը դաժանությամբ ճնշվեց։ Միայն որոշ խոշոր արդյունաբերական քաղաքներում (Ամիեն, Դիժոն, Բորդո և այլն) տեղի ունեցան ապստամբների հետ աշխատավորների համերաշխության ցույցեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Նատալյա Գուտման** (ռուս.՝ **Наталья Григорьевна Гутман**, նոյեմբերի 14, 1942(1942-11-14), Կազան, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս թավջութակահարուհի։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Սովետական Միությանում՝ Կազան քաղաքում 1942 թվականի նոյեմբերի 14-ին։ Գուտմանը սկսել է թավջութակ նվագել հինգ տարեկան հասակում։ 13 տարեկանում նա ընդունվում է Մոսկվայի Կոնսերվատորիա, որտեղ նա սովորում է Գալինա Կոզուլուպովայի դասարանում։ Հետագա տարիներն նա ուսանել է է Մստիսլավ Ռոստրոպովիչի դասարանում։ Գուտմանը երկար տարիներ աշխատել է դաշնակահար Սվյատոսլավ Ռիխտերի հետ, որի հետ նա կատարել է Ֆրեդերիկ Շոպենի թավջութակի սոնատը։ Գուտմանը հանդես է եկել աշխարհի առաջատար նվագախմբերի հետ։ Աշխատել է տարբեր դիրիժորների և մենակատարների հետ՝ Մստիսլավ Ռոստրոպովիչ, Յուրի Բաշմետ, Սվյատոսլավ Ռիխտեր, Իսահակ Շտերն, Եվգենի Կիսսին, Օլեգ Կոգան և այլք։ Նրան հրավիրում են տարբեր երկրներ վարպերության դասեր տալու։ Ժամանակակից կոմպոզիտորներ, ինչպիսիք են Ալֆրեդ Շնիտկեն և Սոֆյա Գուբայդուլինան, նրան են նվիրել իրենց ստեղծագործությունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ ռուսական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 4009642 · BNC: a11989154 · BNF: 13894849b · CONOR: 163071843 · GND: 124047939 · GTAA: 105344 · ISNI: 0000 0001 0860 2733 · LCCN: n87123906 · LNB: 000043708 · NKC: xx0131185 · NLP: A23992748 · NUKAT: n2003061561 · SUDOC: 251285073 · VIAF: 114962413 · WorldCat VIAF: 114962413 |

 |

 |
**Շվեդտ**  (գերմ.՝ Zichow), կոմունա Գերմանիայի Բրանդենբուրգ երկրամասում։

Գտնվում է Ուկերմարկ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 34 035 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 200,11 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝  *12 0 73 532*։

Քաղաքը, որը հնում ծառայում էր Հոհենցոլլորի շվեդական ճյուղի հատուկ նստավայրը, բաժանվում է 5 քաղաքային շրջանի։

Քաղաքի ռուսախոս բնակիչները
--------------------------

2000 թվականի սկզբին նախկին ԽՍՀՄ-ի հանրապետություններից քաղաք են ներգաղթում վերջին միգրանտները։ 2000 թվականի վերջին քաղաքում կար 300-ից ավել ռուսախոս ընտանիք։ Հիմնականում չեն հաստատվել գերմանական համայնքում, գործազուրկ են։

Ընտանիքներին օգնող պետական ծրագրի բաժանած նպաստների շնորհիվ մինչև 2003 թվականին կյանքը բարեկեցիկ է դառնում։ Երեխաները և երիտասարդները ուսում են ստանում, ձեռք բերում մասնագիտություն, այսինքն՝ աշխատանք։

Քաղաքում լույս է տեսնում ռուսական թերթ՝ «Պալեզնայա գազետա», ստեղծվում է կայք և ֆորում։ 2007 թվականին ռուսական քրիստոնեկան Եկեղեցում անցկացնում են առաջին մկրտությունը։

Ժողովրդագրություն
-----------------

Քաղաքը հետաքրքիր է նրանով, որ վերջին ութ տարիների ընթացքում նրա հին շրջաններից մեկն ամբողջովին
ապամոնտաժվել է, որովհետև այնտեղ բնակչություն չկար։

1981-2008 թվականներին գրեթե 52 000 բնակիչներից մնում է միայն կեսը՝ մոտավորապես 35 000 մարդ։ Աշխատունակների բնակիչների հիմնական մասը տեղափոխվում է արևմտյան Գերմանիա։

Գերմանիայի միավորումից հետո քաղաքում փակվում են մի քանի խոշոր արտադրամասեր։ Այդ թվում նաև հինավուրց թութունի գործարանը, որը հիմնադրվել էր 1800 թվականին։

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տարեթիվ | Բնակչություն |
| --- | --- |
| 2005 | 37 940 |
| 2010 | 34 586 |
|

 |

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Գրականություն
-------------

* Шведт, город // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Amt für Statistik Berlin-Brandenburg: *Bevölkerung im Land Brandenburg am 31. Dezember 2010 nach amtsfreien Gemeinden, Ämtern und Gemeinden* (PDF; 31,71 KB), Stand 31. Dezember 2010.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քաղաքի պաշտոնական կայք
* Քաղաքի ռուսական կայք

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ուկերմարկ շրջանի քաղաքներ և համայնքներ |
| --- |
|  |
| Անգերմյունդե • Բերկհոլց Մայենբուրգ • Բոյցենբուրգեր Լենդ • Բրյուսով • Գարց • Գերսվալդե • Գյորից • Գրամցով • Գրյունով • Կազեկով • Կարմցով Վալմով • Լիխեն • Մարկ Լանդին • Մեշերին • Միլմերսդորֆ • Միտենվալդե • Նորդվեստուկերմարկ • Օբերուկերզե • Պասով • Պինով • Պրենցլաու • Ռանդովտալ • Տանտով • Տեմեն Ռինգենվալդե • Տեմպլին • Ուկերլենդ • Ուկերֆելդե • Ֆլիտ Շտեգլից • Հոհենզելխով Գրոս Պինով • Ցիխով • Շվեդտ • Շենկենբերգ • Շյոնեբերգ • Շյոնեֆելդ |

 |
|  |
| --- |
| **Անտոխլամիս կաթնախոտային** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Հավակատարազգիներ (Amaranthaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Corispermoideae* |
| **Տրիբա** | *Corispermeae* |
| **Ցեղ** | **Anthochlamys** |
| **Տեսակ** | **Անտոխլամիս կաթնախոտային** *(A. polygaloides)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Anthochlamys polygaloides***Moq. 1840 |

**Անտոխլամիս կաթնախոտային** (լատ.՝ Anthochlamys polygaloides), թելուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

15-40 (60) սմ բարձրությամբ, հիմքից ճյուղավորված, կանաչ կամ դեղնավուն (մոխրագույն) և մերկ միամյա բույս է։ Տերևները գծային կամ օվալ են։ Ծաղկաբույլերը բարակ են, հասկանման, կարճ-մազոտ։ Ծաղկապատի մասերը վարդագույն են։ Պտուղը կլորավուն է, տափակ և ունի թափանցիկ թև։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում, Մեղրի քաղաքի մոտ, Արաքս գետի ողողատում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 620-700 մ բարձրությունների վրա, ժամանակավոր խոնավացած ավազագլաքարային գրունտների վրա։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս-հոկտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի են ընդամենը երկու պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Anthochlamys polygaloides
* EPPO: ZNHPO
* GBIF: 3757832
* iNaturalist: 931398
* IPNI: 163525-1
* NCBI: 2152770
* Plant List: kew-2641605
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:163525-1
* Tropicos: 100289624

 |

 |
**Ռուսաստանի հրեական վեհաժողով, ՌՀՎ** (եբրայերեն՝ הקונגרס היהודי-רוסי‎, ռուս.՝ Российский еврейский конгресс, РЕК), Ռուսաստանի խոշորագույն հրեական աշխարհիկ կազմակերպությունը։ Ստեղծվել է 1996 թվականին։ Գործում է որպես ոչ առևտրային բարեգործական հիմնադրամ։ Միավորում է Ռուսաստանի ամենաազդեցիկ և ունևոր հրեաներին. բարձրագույն պաշտոնյաների, բիզնեսմենների, գիտության և մշակույթի գործիչներին։

Ղեկավարություն
--------------

ՌՀՎ-ի ղեկավար մարմիններն են. նախագահությունը, տնօրենների խորհուրդը և հանրային խորհուրդը։ Ղեկավարության կազմի մեջ են մտնում Վլադիմիր Ռեսինը, Միխայիլ Ֆրիդմանը, Ալեքսանդր Բորոդան, Եվգենիա Ալբացը, Յուլի Գուսմանը, Բերլ Լազարը, Գենրի Ռեզնիկը, Վլադիմիր Սոլովյովը, Գեննադի Խազանովը, Միխայիլ Չլենովը, Միխայիլ Բերգերը, Մատվեյ Գանապոլսկին, Միխայիլ Ժվանեցկին և այլք։

Վերստուգիչ հանձնաժողովը գլխավորում է Ռուսաստանի էկոնոմիկայի նախկին նախարար Յակով Ուրինսոնը։

### ՌՀՎ նախագահներ

* 1996 - 2001 թթ. Վլադիմիր Գուսինսկի
* 2001 - 2003 թթ. Լեոնիդ Նեվզլին
* 2003 - 2004 թթ. Եվգենի Սատանովսկի
* 2004 - 2005 թթ. Վլադիմիր Սլուցկեր
* 2005 - 2009 թթ. Վյաչեսլավ Կանտոր
* 2009 թ. մարտի 14-ից - Յուրի Կաններ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* «Բոլոր հրեաները պատասխանատու են մեկը մյուսի համար (ՌՀՎ-ի նախագծերի մասին)
**«Գոլկոնդա»** (ֆր.՝ Golconde), բելգիացի նշանավոր սյուրռեալիստ նկարիչ Ռենե Մագրիտի նկարներից։ Կտավը հեղինակը վրձնել է 1953 թվականին։

Նկարագիր
--------

Նկարում պատկերված են անձրևող տղամարդիկ։ Նրանք գրեթե միանման են, բոլորը սև վերարկու են հագել և կատելոկ կոշտ գլխարկներ դրել։ Թվում է, թե նրանք անձրևի կաթիլների նման թափվում են երկինքից, կամ հելիումով լի փուչիկների նման բարձրանում վեր, կամ էլ ուղղակի երկնքում անշարժ կանգնած են։ Հետևում երևում են կարմիր կտուրներով շինություններ և հիմնականում անամպ երկինք, ինչն էլ ապացուցում է այն փաստը, որ տղամարդիկ անձրևի նման չեն թափվում։

Մագրիտը հենց այսպիսի արվարձանային միջավայրում էր ապրում և նույն ոճով էր հագնվում։ Կատելոկ գլխարկը նրա նկարների մեծ մասին բնորոշ առարկաներից է։ Այն պատկերված է շատ նկարներում, ինչպես օրինակ`«Մարդու զավակում»։

Մեկնաբանություն
---------------

Նկարը կարելի է մի քանի կերպ մեկնաբանել։ Հնարավոր է, որ Մագրիտը ցանկացել է ցույց տալ անհատին ամբոխից բաժանող սահմանը։ Չնայած որ այս մարդիկ նույն կերպ են հագնված և այն տպավորությունն է, թե նույն մարդն է պատկերված, ավելի մանրամասն ուսումնասիրելիս հնարավոր է տարբերակիչ հատկանիշներ գտնել։

Գոլկոնդան Հնդկաստանի Տելիգանա նահանգի ավերված մայրաքաղաքն է։ Այն 14-րդ դարի կեսերից մինչև 17-րդ դարի վերջերը հայտնի էր որպես ադամանդի արդյունաբերության կարևորագույն կենտրոն։ Օքսֆորդի անգլերեն բառարանում «գոլկոնդա» բառը հարստության հանքավայր բացատրությունն ունի։

Կա վարկած, որ նկարի աջ մասում գտնվող ծխնելույզի մոտ պատկերված տղամարդը Մագրիտի սիրելի ընկեր բանաստեղծ Լուի Սկուտեներն է։ Հենց նա էլ առաջարկել է նկարի այդպիսի անվանումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Interview with Charly Herscovici Archived 2000-08-16 at the Wayback Machine.(անգլ.)
* In Rushdie's new book, *Two Years Eight Months and Twenty-Eight Nights*: "In the Menil Collection gallery in Houston, Texas, a shrewd curator named Christof Pantikrator suddenly understood for the first time the prophetic nature of Rene Magritte's masterwork, *Golconda*, ... ." Page 161-162.(անգլ.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
**Ռենե Մագրիտի նկարներ** |
| --- |
|  |
| 
 Դժվար անցում (1926-1963)  **·**  Մարդասպանը վտանգի մեջ (1927)  **·**  Դատարկ դիմակ (1928)  **·**  Պատկերների դավաճանություն (1928—1929)  **·**  Տարածության ձայն (1931)  **·**  Մարդկային գոյության պայմաններ **·**  Դիմանկար (1935)  **·**  Մադամ Ռեկամիեի հեռանկարը (1951) **·**  Մարդու զավակ (1964) **·**  Գոլկոնդա (կտավ, Մագրիտ)  |

 |
**Գլոցում**, մետաղների, գոլցման հաստոցների պտտվող գրտնակներով մետաղներն ու դրանց համաձուլվածքները շրջասեղմելու միջոցով ճնշմամբ մշակելու եղանակ։ Գլոցումով ստացված գլոցվածքային արտադրանքը (թերթեր, խողովակներ, շվելերներ, հեծաններ, երկաթուղային ռելսեր և այլն) լայնորեն կիրառվում է ժողովրդական տնտեսության տարբեր բնագավառներում։ Գլոցված մետաղն օգտագործում են անմիջականորեն կոնստրուկցիաներում (մետաղական, երկաթբետոնե և այլն), ինչպես նաև որպես մեքենամասերի նախապատրաստուկ (քառակուսի, կլոր, հարթ) հաջորդական մեխանիկական մշակման, կռման կամ դրոշմման համար։ Մետաղները ճնշումով մշակելու մյուս եղանակների (կռում, քարշում և այլն) համեմաաությամբ գլոոցումը աչքի է ընկնում մեծ արտադրողականությամբ։ Բացի այդ, գլոցման ժամանակ մետաղը ենթարկվում է սեղմման զգալի պլաստիկ ձևափոխության, որի հետևանքով առաջանում է ավելի խիտ ու մանրահատիկ կառուցվածք։ Դրա շնորհիվ լավանում են մետաղի մեխանիկական հատկությունները։ Գլոցումը կատարվում է երեք հիմնական եղանակներով. երկայնական, լայնական և լայնական-պտուտակային (կամ շեղ)։ Առավել տարածված երկայնական գլոցման դեպքում մշակվող շինվածքի ձևափոխությունը կատարվում է միմյանց նկատմամբ զուգահեռ դասավորված և հակադարձ ուղղությամբ պտտվող գրտնակների միջև։ Գլոցվող շինվածքի հատվածը փոքրանում է, երկարությունը՝ մեծանում։ Երկայնական գլոցումը կիրառում են տեսակավոր ու թերթավոր մետաղ ստանալու, ինչպևս նաև նախապատրաստուկից պատրաստի խողովակ գրտնակելու համար։ Լայնական գլոցման դեպքում գրտնակները պտտվում են նույն ուղղությամբ, իսկ նախապատրաստուկը գրտնակների միջև այնպես է տեղավորվում, որ գրտնակների ու նախապատրաստուկի առանցքները միմյանց նկատմամբ լինում են զուգահեռ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 103)։*  |
**Բեզուի թեորեմը** պնդում է, որ {\displaystyle (x-a)} երկանդամի վրա {\displaystyle P(x)} բազմանդամի բաժանման մնացորդը հավասար է {\displaystyle P(a)}:

Ենթադրվում է, որ բազմանդամի գործակիցները ընկած են միավորով ինչ-որ կոմուտատիվ օղակի մեջ (օրինակ, իրական թվերի կամ կոմպլեքս թվերի դաշտը)։

Ապացույց
--------

{\displaystyle P(x)} բազմանդամը մնացորդով բաժանում ենք {\displaystyle x-a} երկանդամի վրա.

{\displaystyle P(x)=(x-a)Q(x)+R(x),}
որտեղ {\displaystyle R(x)}-ը մնացորդն է։ Քանի որ {\displaystyle \deg R(x)<\deg(x-a)=1}, ապա {\displaystyle R(x)}-ը 0-ից ոչ բարձր աստիճանի բազմանդամ է, այսինքն՝ հաստատուն։ Փոխարինելով {\displaystyle x=a}, քանի որ {\displaystyle (a-a)Q(a)=0}, ունենում ենք {\displaystyle P(a)=R(a)}:

Հետևություններ
--------------

* a թիվը հանդիսանում է {\displaystyle p(x)} բազմանդամի արմատ այն և միայն այն դեպքում, երբ {\displaystyle p(x)}-ը {\displaystyle x-a} երկանդամի վրա բաժանվում է առանց մնացորդի (այստեղից, մասնավորապես հետևում է, որ {\displaystyle P(x)} բազմանդամի արմատների բազմությունը նույնական է {\displaystyle P(x)=0} հավասարման արմատների բազմությանը)։
* Բազմանդամի ազատ անդամը բաժանվում է ամբողջ գործակիցներով բազմանդամի ցանկացած ամբողջ արմատի վրա (եթե մեծ գործակիցը հավասար է 1-ի, ապա բոլոր ռացիոնալ արմատները հանդիսանում են նաև ամբողջներ)։
* Թող a-ն լինի {\displaystyle A(x)} ամբողջ գործակիցներով բերված բազմանդամի ամբողջ արմատ։ Այդ դեպքում կամայական k ամբողջի համար {\displaystyle A(k)} թիվը բաժանվում է {\displaystyle a-k}:

Կիրառում
--------

Բեզուի թեորեմը և նրա հետևանքները թույլ են տալիս հեշտությամբ գտնել ռացիոնալ գործակիցներով պոլինոմալ հավասարումների ռացիոնալ արմատները։

Տես նաև
-------

* Հանրահաշվի հիմնական թեորեմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Աղբյուրներ
----------

* Геометрия, Том 2, Берже М. 1984
**Երանության պատվիրանների եկեղեցի**, կանանց իտալական ֆրանցիսկյան վանքի կաթոլիկ տաճար Գալիլեայում՝ Երանության լեռան վրա (Իսրայել)։ Կառուցել է իտալացի ճարտարապետ Անտոնիո Բարլուցցին 1938 թվականին։ Արևմտյան ավանդույթում երանության պատվիրանների թվի համաձայն՝ ունի ութանկյուն հատակագիծ։

Նկարագրություն
--------------

Տաճարը գտնվում է բլրի վրա, որը կոչվում է Երանության լեռ, քանի որ ենթադրվում է, որ այս բլուրից Հիսուս Քրիստոսը քարոզել է Լեռան քարոզը, որը պարունակում է երանության պատվիրանները (Մտ.5:3–12 և Ղկ.6:20–23): 1926 թվականին Իտալացի միսիոներների օգնության ազգային ասոցիացիան ձեռք է բերել հողատարածք լեռան վրա։

1938 թվականին բլրի գագաթին իտալացի ճարտարապետ Անտոնիո Բարլուցին կառուցել է Երանության պատվիրանների տաճարը։ Տաճարի կառուցման համար օգտագործվել է տեղական սև բազալտ, ինչպես նաև Իտալիայից բերված Կարարայի մարմար, օնիքս ու լազուրիտ։

Տաճարն ունի ութանկյուն հատակագիծ։ Տաճարի խորանը գտնվում է շենքի կենտրոնում։ Նրանից վեր կառուցվել է ալեբաստրից և օնիքսից կամար։ Ստորին հորիզոնական պատուհաններից, որոնք արված են տաճարի պարագծով, բացվում է տեսարան դեպի շրջակա բլուրների և Գենիսարեթի լճի տեսարանը։ Վերին պատուհանների վրա լատիներենով գրված են երանության ութ պատվիրանները։ Տաճարի պատերին զուգահեռ կառուցվել է արտաքին սրահ։

Պատկերասրահ
-----------

* Տաճարը և սրահըՏաճարը և սրահը
* Տաճարի խորանըՏաճարի խորանը
* Տաճարի գմբեթըՏաճարի գմբեթը
* Տեսարան դեպի Տիվերիադյան լիճըՏեսարան դեպի Տիվերիադյան լիճը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  О. В. Лосева. Блаженств гора // Православная энциклопедия. — М. : Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2002. — Т. V. — С. 352-353. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-010-2.
2. 1 2  *N. Wareham, Jill Gill.* Every Pilgrim's Guide to the Holy Land. — Canterbury Press, 2011. — P. 149–150
3. ↑  Մտ.5:11 բանաստեղծությունն արևմտյան ավանդույթում չի վերաբերում երանության պատվիրաններին, քանի որ սկսվում է այլ բառերով *William C. Mattison, III.* The Sermon on the Mount and Moral Theology. — Cambridge University Press, 2017. — P. 26
**Աբոնդանս** (ֆր.՝ Abondance), կիսակարծր պանրի տեսակ, որը արտադրում է ֆրանսիական Վերին Սավոյ դեպարտամենտում։

Պատմություն
-----------

Աբոնդանս պանիրը արտադրվել էլ է դեռևս 14-րդ դարում։

Արտադրություն
-------------

Պանիրը արտադրվում է որոշակի տեսակի կովի կաթից, որի բաղադրությունից բացակայում է սիլոսը և այլ խմորային անասնակեր: Որպեսզի պատրաստել 9.5 կիլոգրամ կշռող պանրի մեկ գլուխ, պահանջվում է 100 լիտր կաթ: Այն մինչև հասունանալը փաթաթում են կտորով, որի հետքերը մնում են պանրի կեղևի վրա։

Նկարագրություն
--------------

Պանիրն ունի նարնջագույն-շագանակագույն հարթ կեղև՝ երկնագույն կազեինի պուտերով. արտաքինից երևում կտորի ընդգծված նկարը։ Պանրի զանգվածը փափուկ է, ձիգ, նուրբ, փոքր-ինչ սերուցքային, ունի փղոսկրի գույն կամ դեղնավուն է. ունի անցքեր։ Յուղայնությունը կազմում է 48%։ Համը հագեցած է, նուրբ, փափուկ, ունի մրգային երանգ և ընկույզի համ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Ֆրանսիական պանիրներ։ Պատկերազարդ հանրագիտարան, 2003, էջ էջ 20
3. ↑  Ֆրանսիական պանիրներ. Պատկերազարդ հանրագիտարան, 2003, էջ էջ 21

Գրականություն
-------------

* *Масуи К. Ямада Т.* Французские сыры. Иллюстрированная энциклопедия = DK French Cheeses. — СПб: Издательский Дом «Нева», 2003. — С. 20-21. — 240 с. — ISBN 5-7654-2333-7

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աբոնդանս պանիրը
**Թրոնդենեսի եկեղեցի** (նորվ.՝ Trondenes kirke), միջնադարյան ամենահյուսիսային եկեղեցին աշխարհում։ Գտնվում է Նորվեգիայի Թրոմս ֆյուլքեի Հարսթադ կոմունայի Թրոնդենես բնակավայրում։ Այն նաև հանդիսանում է աշխարհում պահպանված ամենահյուսիսային միջնադարյան կառույցը։ Եկեղեցին պատկանում է Նորդ-Հալոգլանդ թեմին։

Չնայած ընդունված է եկեղեցին թվագրել 11-րդ դարով, սակայն շինարարությունը ավարտվել է միայն 1435 թվականին։ Համեմատած Նորվեգիայի հյուսիսում գտնվող մյուս 10 միջնադարյան քարե եկեղեցիների՝ Տրոնդենեսի եկեղեցին պահպանվել է գրեթե իր նախնական տեսքով։

Եկեղեցու նավի երկարությունը 22,6 մետր է, իսկ խորանին՝ 13,5 մետր, ինչը այն դարձնում է նորվեգական միջնադարյան գյուղական ամենամեծ եկեղեցին։ Ուշ միջնադարում այն հանդիսացել է Հյուսիսային Նորվեգիայի գլխավոր եկեղեցին։

Եկեղեցին հայտնի է նաև իր սրբապատկերներով, որոնցից մեկը նկարել է գերմանացի նկարիչ Բերնթ Նոտկեն։ Եկեղեցում տեղադրված է 18-րդ դարի երգեհոն։

Եկեղեցու հարևանությամբ գտնվում են մեկ այլ միջնադարյան եկեղեցու ավերակներ։ Նախկինում եկեղեցուն կից եղել է նաև զանգակատուն, սակայն չի պահպանվել։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Trondenes kirke. (նորվեգերեն)
2. 1 2 3  Om Trondenes kirke> (նորվեգերեն)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 1238148997672859870003 · WorldCat VIAF: 1238148997672859870003 |

 |
**Բժշկող Պանտելեիմոնի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Пантелеимону-целителю), քանդակագործական կառույց, որը Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Բատայսկ քաղաքում տեղադրվել է 2013 թվականին։ Հուշարձանը բացվել է մեծ նահատակ և բժշկող Պանտելեիմոնի հիշատակի օրը, որը նշվում է օգոստոսի 9-ին։

Պատմություն
-----------

Ռոստովի մարզի Բատայսկ քաղաքի Լենինգրադյան և Ռիբնայա փողոցների խաչմերուկում, «Յուժնի Բերեգ» («Հարավային ափ») նոր թաղամասում, 2013 թվականի օգոստոսի 9-ին բացվել է բժշկող Պանտելեիմոնի հուշարձանը` պատրաստված բրոնզից։ Հայտնի է, որ Պանտելեիմոնն ապրել է մ. թ. III-IV դարերում Նիկոմեդիա քաղաքում։ Նա ծառայել է հիվանդներին և աղքատներին։ Պանտելեիմոնը համարվել է բժիշկների հովանավոր և բժշկող։

Քանդակագործը Բատայսկի բնակիչ, Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր նկարիչ Սերգեյ Իսակովն է։ Քանդակի բարձրությունը 5 մետր է` ներառյալ 2-մետրանոց պատվանդանը։ Կոմպոզիցիայի կենտրոնում սուրբ Պանտելեիմոնի քանդակապատկերն է, որին շրջապատում է չորս հրեշտակ։ Նախատեսվում է, որ հուշարձանի մոտ կառուցվելու է տաճար, որը կրելու է սուրբ Պանտելեիմոնի անունը։ Պաշտամունքային շինության նախագիծն արդեն մշակվել է։

Քանդակի տեղադրումն օրհնել է Ռոստովի և Նորոչերկասկի մետրոպոլիտ, նորին բարձր սրբազանություն Մերկուրին։ Հանդիսավոր բացմանը ներկա են եղել Ռոստովի մարզի մշակույթի նախարար Անատոլի Ալեքսանդրովիչ Ռեզվանովը, Բատայսկի քաղաքապետ Վալերի Վասիլևիչ Պուտիլինը, քանդակագործ Սերգեյ Միխայլովիչ Իսակովը։ Հուշարձանի բացումից հետո կատարվել է աղոթք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Памятники православным святым в городе Батайске
2. 1 2  В Батайске открыт памятник Великомученику Пантелеимону работы Сергея Исакова, члена ИППО
**Միկելոցո դի Բարտոլոմեո** (իտալերեն՝ Michelozzo di Bartolomeo, 1396[…], Ֆլորենցիա - 1472[…] կամ հոկտեմբերի 7, 1472, Ֆլորենցիա), Վերածննդի իտալացի ճարտարապետ և քանդակագործ։ Միկելոցոն Մազոլինո դա Պանիկալեի և Կորենցո Գիբերտի հետ միասին նշանակալի դեր է խաղացել վերածննդի գեղարվեստական լեզվի տարածման մեջ։

Կենսագրություն
--------------

Բուրգունդիայի ներգաղթյալների որդի։ 1417 թվականից 1924 թվականը որպես ձուլման և դաջման վարպետ եղել է Լորենցո Գիբերտիի օգնականը, 1425-1438 թվականներին ընդհանուր արհեստանոցում աշխատել է Դոնատելլոյի հետ։ Միկելոցոն և Դոնատելլոն ստեղծել են հակապապ Հովհաննես XXIII-ի գերեզմանաքարը (շուրջ 1422-1428 թվականներ) և Պրատոյում տաճարի խորանը (1428-1438 թվականներ)։

1920-1927 թվականների ընթացքում Միկելոցոն կառուցել է Սան-Ֆրանչեսկո-ալ-Բորսկո-այ-Ֆրատի եկեղեցին Սան Պիեռո ա Սիևեում։

1433 թվականին Միկելոցոն աքսորում ուղեկցում է իր հովանավոր Կոզիմո Մեդիչիին։ Վերջինս, վերդառնալով Ֆլորենցիա, 1444 թվականին ճարտարապետին հանձնարարում է կառուցել պալատ, որը ներկայումս հայտնի է Մեդիչի-Ռիկարդի պալատ անվանմամբ։ Ինչպես նաև Միկելոցոյին վստահվեց Ֆլորենցիայի Սան Մարկո վանքի կառուցումը (1436-1443 թվականներ)։ 1454 թվականին ավարտվեց վանքի գրադարանի շինարարությունը։ Վերջինիս տարածքը ճարտարապետը բաժանեց երեք նավերի՝ իոնիական սյունակարգերի և ավազքարից կամարների, տարածքը լուսավորվում է կողմային պատուհանների միջոցով. այն Վերածննդի համար դարձավ տրպիկ գրադարան։ 1458-1461 թվականներին Միկելոցոն ղեկավարում էր Ֆլորենցիայի մերձակայքում՝ Ֆիեզոլեում գտնվող Մեդիչի վիլլայի կառուցումը։ 1462 թվականին ճարտարապետը աշխատել է Միլանում։

Մեդիչի-Ռիկարդի պալատ,ճարտարապետի 20 տարվա աշխատանքի պտուղըՄեդիչի-Ռիկարդի պալատ,ճարտարապետի 20 տարվա աշխատանքի պտուղը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Միջազգային տիպօրինակ անունների նույնացուցիչ — 2012.
2. 1 2 3 4  Michelozzo di Bartolomeo
3. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
4. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
5. 1 2  BeWeB
6. 1 2  Union List of Artist Names — 2011.
7. ↑  N. Pevsner, J. Fleming, H. Honour, *Dizionario di architettura*, Torino, Einaudi, 1981, voce *Micchelozzo*.

Գրականություն
-------------

* Giorgio Vasari, Le vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori, 1560, 1568.
* Ottavio Morisani, Michelozzo architetto, Torino, Einaudi, 1951 («Collana storica di architettura», 1).
* Harriet McNeal Caplow, Michelozzo, New York-London, Garland, 1977 («Outstanding Dissertations in the Fine Arts»).
* Miranda Ferrara, Francesco Quinterio, Michelozzo di Bartolomeo, prefazione di Franco Borsi, Firenze, Salimbeni, 1984.
* Gabriele Morolli Michelozzo scultore e architetto, 1396—1472, Atti del Convegno tenuto a Firenze e a San Piero a Sieve nel 1996, Firenze, Centro Di, 1998 («ADSI, Associazione dimore storiche italiane, Sezione Toscana»).
**Գուրամ Բաթիաշվիլի** (վրաց.՝ გურამ აბრამის ძე ბათიაშვილი, ծնվել է՝ 1938, Սենակ), վրացի գրող և դրամատուրգ։ Վրաստանի հրեական համայնքի ներկայացուցիչ ու ակտիվ գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Գուրամ Բաթիաշվիլին ծնվել է 1938 թվականին Սենակ քաղաքում։ Ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի Արևելյան ֆակուլտետը։

Գուրամ Բաթիաշվիլին Վրաստանում հրեական համայնքի հասարակական գործիչ է և հրեական «Խավարիմ» շարժման մասնակից։ Աշխատում է լրագրության բնագավառում. հանդիսանում է վրացական «Թատրոն և կյանք» ամսագրի խմբագիր, Թիֆլիսում վրացերեն հրատարակվող հրեական «Մենորա» թերթի հիմնադիրն ու խմբագիրը։

Ստեղծագործություն
-----------------

Հեղինակ է մի շարք պիեսների։ «Պարտք» (1979) պիեսը նվիրված է հրեաների հայրենադարձությանը Վրաստանից Իսրայել։ «Դավադրություն» (1987) պիեսը Վրաստանում 1830-ական թվականներին կազմակերպված արքունական դավադրությանը և պատմում է երկրի անկախության համար պայքարի մասին։ «Ծիածան, կամ Հող և Հայրենիք» (1996) պիեսում պատմվում է սիոնիզմի հիմնադիր Թեոդոր Գերցլի մասին։ Նրա մյուս պիեսներից են՝ «Լալին, սերը և մյուսները», «Գայլեր և եղնիկներ»։

«Արևն ամպերում» (1988) ակնարկային-հրապարակախոսական ստեղծագործությունը ներառում է ճանապարհորդական նոթերը Իսրայելի մասին։

Բաթիաշվիլին հեղինակել է նաև մի շարք վեպեր։ «Եթե ես մոռանամ քեզ, Երուշալաիմ» (1992) վեպը, ինչպես և «Պարտք» պիեսը, նվիրված է հրեաների հայրենադարձությանը Վրաստանից Երուսաղեմ։ «Տասը մարդ» վեպում պատմվում է հրեական համայնքի հոգևոր կյանքի մասին։ «Մարդը Բաբելոնից» վեպը պատկերված է Վրաստանի հրեաների կյանքը Թամար թագուհու օրոք։

Արտաքին հղումներ
----------------

* საქართველოს ებრაელთა მსოფლიო კონგრესი
* პიესები (გურამ ბათიაშვილი), გამომცემლობა „საარი"(չաշխատող հղում)
 ISBN 99940-29-83-5

Գրականություն
-------------

* ენციკლოპედია „საქართველო", ტ. 1, გვ. 328, თბ. 1997.
**Քրիստիան Ցիմերման** (լեհ.՝ Krystian Zimerman, դեկտեմբերի 5, 1956(1956-12-05), Զաբժե, Սիլեզիայի վոյեվոդություն), լեհ դաշնակահար և դիրիժոր։

Կենսագրություն
--------------

Դաշնամուր նվագել սովորել է Անջեյ Յասինկու մոտ, նախ՝ մասնավոր դասեր առնելով, ապա Կատովիցեի կոնսերվատորիայում։ Ցիմերմանը հանրության առջև առաջին անգամ հանդես է եկել, երբ ընդամենը վեց տարեկան էր։1975 թվականին համաշխարհային ճանաչում է ստացել՝ դառնալով Շոպենի անվան դաշնակահարների մրցույթի հաղթող։ Հաջորդ տարվա ընթացքում կատարելագործել է իր վարպետությունը Արթուր Ռուբինշտեյնի ղեկավարությամբ։ 1980 թվականին որոշ ժամանակով դադարեցրել է համերգային գործունեությունը՝ տեղափոխվելով Լոնդոն՝ կատարելագործելու իր կատարողական արվեստը։ Դադարից հետո նրա առաջին համերգը մեծ հաջողություն ունեցավ՝ աչքի զարնելով կենսահաստատ մեկնաբանությունների թարմությամբ։ Ցիմերմանը համերգային գործունեություն է վարում (մինչև 50 համերգ տարվա ընթացքում) և ձայնագրություններ անում, իսկ 1996 թվականից սկսած դասավանդում է Բազելի Երաժշտական Բարձրագույն Դպրոցում։

Արվեստ
------

Ցիմերմանը մեր ժամանակների ամենահայտնի դաշնակահարներից է։ Նա համարվում է Շոպենի երաժշտության մեծ մեկնաբան, բայց կատարում է նաև Բեթհովենի, Լիստի, Դեբյուսիի, Շիմանովսկու, Ռավելի, Վեբերնի և այլ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ։ 1988 թվականին Ցիմերմանը դարձավ Վիտոլդ Լյուտասլավսկու Դաշնամուրային կոնցերտի առաջին կատարողը։ Դաշնակահարի ձայնագրությունների ցանկը ներառում է Բեթհովենի, Բրամսի, Շոպենի, Ռավելի, Լիստի դաշնամուրային ստեղծագործությունները (այդ թվում՝ նրանց բոլոր Դաշնամուրային Կոնցերտները), ինչպես նաև Ռիխարդ Շտրաուսի և Օտտորինո Ռեսպիգիի՝ դաշնամուրի և ջութակի համար գրված կամերային ստեղծագործությունները (կորեացի ջութակահար Չուն Կյուն Օ-ի հետ)։ 1985 թվականին երաժշտության մեջ ունեցած մեծ ավանդի համար Ցիմերմանը պարգևատրվել է Կիջի ակադեմիայի մրցանակով, իսկ 1994 թվականին՝ Լեոնի Սոնինգի մրցանակով։

Ցիմերմանը հանդես է գալիս նաև որպես դիրիժոր՝ ղեկավարելով 1999 թվականին իր հիմնած Լեհական Փառատոնային Նվագախումբը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. ↑  Munzinger Personen (գերմ.)
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #131387030 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
4. ↑  Jean-Pierre Thiollet, *88 notes pour piano solo*, "Solo nec plus ultra", Neva Éditions, 2015, p.50. ISBN 978 2 3505 5192 0.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ցիմերմանի սկավառակագրություն
* Կենսագրությունը Պիթսբուրգի Սիմֆոնիկ նվագախմբի կայքում
* Works by or about Քրիստիան Ցիմերման in libraries (WorldCat catalog)
* Քրիստիան Ցիմերման collected news and commentary at *Նյու Յորք Թայմս*
* Քրիստիան Ցիմերմանը Culture.pl կայքում
**Գերմանա-լատվիական փոխադարձ չհարձակման պայմանագիր**, հայտնի է նաև որպես **Գերմանա-լատվիական հակաագրեսիոն պայմանագիր** կամ պարզապես **Բեռլինի պայմանագիր**, Նացիստական Գերմանիայի և Լատվիայի հանրապետության միջև կնքված խաղաղության պայմանագիր, որը երկու երկրների արտաքին գործերի նախարարների՝ Վիլհելմս Մունտերսի և Իոահիմ ֆոն Ռիբենտրոպի կողմից ստորագրվել է 1939 թվականի հունիսի 7-ին՝ Երրորդ Ռայխի մայրաքաղաք Բեռլինում։

Նույն տարվա հուլիսի 24-ին պայմանագրի անցումային դրույթները վերանայվել են և հընթացս օրինական ուժի ստացել։ 1939 թվականի օգոստոսի 12-ին գերմանա-լատվիական «փոխադարձ չհարձակման պայմանագիր»-ը ներառվել է Ազգերի լիգայի համաձայնագրերի շարքում։ Ըստ կողմերի միջև նախնական համաձայության՝ ակտն իր իրավազորությունը պետք է պահպաներ տասը տարի։

Պայմանագրի կնքմամբ կողմերը նպատակ էին հետապնդում բացառել Մերձբալթյան տարածաշրջանում արևմտյան կամ խորհրդային որևէ ազդեցությունը (մինչ այդ՝ նույնաբովանդակ պայմանագիր էր կնքվել նաև Գերմանիայի և Լատվիայի միջև)։ Նացիստների պլանների համաձայն՝ Գերմանիայի հետ դաշնակցային հարաբերություններ հաստատելով՝ Մերձբալթյան երկրները պետք է արգելակեին կարմիր բանակի հնարավոր առաջխաղացումը լեհ-գերմանական պատերազմական գործողությունների թատերաբեմ։

Հարկ է նշել, որ ապրիլի 28-ին Ադոլֆ Հիտլերի կառավարությունը դաշինք է առաջարկել ոչ միայն Էստոնիային և Լատվիային, այլ նաև Ֆինլանդիային, Դանիային, Շվեդիային և Նորվեգիային։ Այնուամենայնիվ, սկանդինավյան երկրները՝ ի դեմս Շվեդիայի, Նորվեգիայի և Ֆինլանդիայի, հրաժարվել են նմանօրինակ համագործակցությունից՝ պաշտպանելով իրենց կողմից որդեգրված նետրալիտետը (չեզոքության և երկդիմի քաղաքականություն)։ Եռակողմ դաշինքի կնքումը նախատեսվում էր մայիս ամսին, սակայն տապալվում է Լատվիայի պարզաբանման պահանջի անպատասխան մնալու հետևանքով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *League of Nations Treaty Series*, vol. 198, pp. 50-53.
2. ↑  Crampton R. J. (1997)։ *Eastern Europe in the Twentieth Century and After*։ Routledge։ էջ 105։ ISBN 0-415-16422-2
3. ↑  John Hiden, Thomas Lane, ed. (2003)։ *The Baltic and the Outbreak of the Second World War*։ Cambridge University Press։ էջ 60։ ISBN 0-521-53120-9
Վիլտ
**Վիլտ** (անգլ.՝ wilt—թառամել), թառամում, բույսերի անոթասնկային (տրախեամիկոզային) հիվանդություն։ Հարուցիչները անկատար սնկերի դասի Verticileum և Fusarium ցեղից են։ Ըստ հարուցիչների տեսակի տարբերում են վերտիցիլային (վերտիցիլիոզ) և ֆուզարիալ (ֆուզարիոզ) թառամում։ վերտիցիլիոզով վարակվում են մոտ 350 տեսակ երկշաքիլ բույսեր, օրինակ, բամբակենին, տաքդեղը, ավելի քիչ՝ խորդենին, սմբուկը, կարտոֆիլը, արևածաղիկը, դեղձենին, ծիրանենին, խնձորենին են, իսկ ֆուզարիոզով՝ բանջարաբոստանային (հատկապես դդմազգի) կուլտուրաները, հատիկաընդավորները, բազմամյա խոաբույսերը են։ Վարակի աղբյուրը հիմնականում հողը և վարակված սերմերն են, ինչպես նաև բուսական մնացորդները, ոռոգման ջուրը։ Հարուցիչները հողաբնակ են, որոնք, արմատային համակարգով թափանցելով բույսի քսիլեմի ջուր փոխադրող անոթները և սնվելով հյուսվածքներով, առաջացնում են բույսի վերերկրյա օրգանների թառամում (հաճախ ոչնչանում է ամբողջ բույսը, հազվադեպ՝ առանձին օրգանները)։ Բազմամյա բույսերի վիլտ արտահայտվում է առանձին ճյուղերի արագ թառամումով և չորացումով, իսկ բույսի մահացումը կարող է տեղի ունենալ տարիների ընթացքում։ Հիվանդության նշանները սովորաբար երևում են բույսի կոկոնակալման ժամանակ, երբեմն՝ ավելի վաղ։ Հիվանդ բույսի ցողունի շեղակի կտրվածքի վրա օղակների կամ կետերի ձևով նկատ վում է ջուր փոխադրող անոթների հյուսվածքների գոլորշիացում։ Պայքարի միջոցները, վիլտադիմացկուն սորտերի ստեղծում, հիվանդ բուսական մնացորդների այրում, առողջ սերմերով ցանք, ճիշտ ցանքաշջրանառություն (վարակվող կուլտուրաների փոխարինում չվարակվողներով), հողի մշակման արդյունավետ եղանակների կիրառում, սերմերի ախտահանում, ջերմատներում (ֆուզարիոզի դեպքում)՝ հողի վարակազերծում (քիմիական կամ ջերմային եղանակով) են։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 445)։*  |
**Բժշկական լոգանք**, բուժական կամ հիգիենային պրոցեդուր, որի դեպքում մարմինն ամբողջությամբ կամ մասնակի ընկղմվում է ջրի կամ որևէ բուժիչ միջավայրի մեջ։ Լոգանքը լինում է ջրային, ցեխային, ավազային, օդային։ Ջրային լոգանքը ընդունում են հիգիենիկ և բուժկանխարգելիչ նպատակներով։ Ջրի ջերմաստիճանը կարող է լինել կայուն՝ սառը լոգանքը (ցածր է 20 °C-ից), զով (20 °C-33 °C-ից), ինդիֆերենտ լոգանքը (34 °C-36 °C), գոլ (37 °C-39 °C), տաք (40 °C և ավելի բարձր), աստիճանաբար բարձրացող ջերմաստիճանով, կոնտրաստային՝ սառը (10 °C-20 °C) և տաք (38 °C-42 °C)։ Լինում է նաև կոմբինացված լոգանքներ, որի դեպքում օգտագործվում են նաև ֆիզիկական այլ գործոններ (էլեկտրականություն, վիբրացիա, օդի հոսանք և այն)։ Ըստ բաղադրության լոգանքները լինում են քաղցրահամ, հանքային (ծծմբաջրածնային, քլորիդանատրիումային, յոդբրոմային), գազային (ածխաթթվային, թթվածնային, ազոտային, մարգարտային), ռադոնային, անուշահոտ (փշատերև, եղեսպակ՝ շալֆեյ, սկիպիդար, մանանեխ), դեղորայքային (կալիումի պերմանգանատի, սոդայի, օսլայի և այլն) լոգանքներ։ Տևողությունը՝ կարճատև (1-5 րոպե), սովորական տևողության (10-12-15 րեպե), սովորականից բարձր (20-30 րոպե) և երկարատև (մի քանի ժամ)։ Լոգանքի, ինչպես նաև ջրաբուժական մյուս պրոցեդուրների ֆիզիոլոգիական ազդեցության մեխանիզմը պայմանավորված է մաշկում տեղադրված նյարդային համակարգի անալիզատորների ծայրամասային վերջույթների (թերմո, բարո, քեմո և այլն ռեցեպտորներ) վրա ջերմային, մեխանիկական, քիմիական գործոնների ազդեցությամբ։ Գազանման նյութերը (ածխաթթու գազ, ծծմբաջրածին) և որոշ իոններ (յոդ, բրոմ) օրգանիզմ են թափանցում մաշկի և վերին շնչուղիների միջոցով և գրգռում անոթների և ներքին օրգանների պատերում տեղադրված ընդունիչները։ Լոգանքներն օժտված են օրգանիզմի տոնուսը բարձրացնող, գրգռող կամ հանգստացնող, նյութափոխանակության պրոցեսներն արագացնող կամ դանդաղեցնող ազդեցությամբ։ Զով լոգանքներն օգտագործվում են նյարդային, սիրտ-անոթային համակարգի հիվանդությունների, նևրոզների, տաքը՝ երիկամների հիվանդությունների բուժման համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 650)։*  |
**Հանրապետության օր,** 1918 թվականի Հայաստանի առաջին հանրապետության անկախության օրը խորհրդանշող ազգային տոն Հայաստանում, որը նշվում է մայիսի 28-ին։ Տոնը սովորաբար նշվում է հրավառությունով, համերգներով, շքերթներով և այլ միջոցառումներով։ Օրը Հայաստանում համարվում է ազգային տոն։

Պատմություն
-----------

Հանրապետության օրվա տոնակատարությունները 1919թ.
Հայոց ցեղասպանությունից հետո, 1918 թվականի մայիսի 28-ին Հայոց ազգային խորհուրդը հայտարարեց իր ինքնիշխանությունը: Հայաստանը անկախ հանրապետություն հռչակվեց 1918 թվականի մայիսի 28-ին։ Հանրապետությունն անմիջապես զգաց զանգվածային սով և փախստականների զանգվածային հոսք։ Հանրապետությունը կարճ կյանք ունեցավ, և 1920 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Կարմիր բանակը օկուպացրեց Հայաստանը և այն հռչակեց Խորհրդային Հանրապետություն։ Հայաստանը վերականգնեց իր անկախությունը 1991 թվականին։

Տոնախմբություններ
-----------------

### Առաջին տոնակատարությունները

Հանրապետության օրվա առաջին տոնակատարությունները տեղի ունեցան արցախյան շարժման սկզբում։ Առաջին հանրապետության 70-ամյակին՝ 1988 թվականին, Մատենադարանի դիմաց առաջին անգամ բարձրացվեց Հայաստանի դրոշը։ Հանրապետության հրապարակում անցկացվեց նոր կազմավորված զինվորականների զորահանդեսը, որը ղեկավարում էր գլխավոր շտաբի պետը (այն ժամանակ գեներալ-լեյտենանտ Նորատ Տեր-Գրիգորյանցը)։ Այդ միջոցառման ընթացքում տոնի ուղերձը փոխանցեց պաշտպանության նախարար Վազգեն Մանուկյանը:

### Ընդհանուր տոնակատարություններ

Հանրապետության օրվա տոնակատարությունները համընկնում են Սարդարապատի ճակատամարտի տարեդարձի հետ, որով օսմանյան զավթիչ բանակը դուրս մղվեց Հայաստանից։ Ամեն տարի Հայաստանի նախագահը, վարչապետը և Արցախի նախագահը այցելում են Սարդարապատի հուշահամալիր։ Հանրապետությունում տեղի են ունենում նաև մշակույթի և ռազմական տարբեր միջոցառումներ։

### 100-ամյակ

2018 թվականին լրացավ Հայաստանի առաջին հանրապետության հիմնադրման հարյուրամյակը։ Հայաստանը 618 միլիոն դրամ է ծախսել տոնակատարությունների միջոցառումների վրա։ «Հաղթանակների դար» անվանումով միջոացառումներին ներկա էին նախագահ Արմեն Սարգսյանը, վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, Արցախի նախագահ Բակո Սահակյանը և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ն։

Սարդարապատի հուշահամալիրում տեղի ունեցավ հանդիսավոր զորահանդես։

Երեկոյան Երևանի Հանրապետության հրապարակում տեղի ունեցավ 3D ցուցադրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանը նշում է Առաջին Հանրապետության օրը
2. ↑  Verluise, 1995, էջ 92
3. ↑
4. ↑  Հայաստանը նշում է Առաջին Հանրապետության 100-րդ տարեդարձը
5. ↑  Հայաստանի և Արցախի ղեկավարները ծաղկեպսակներ դրեցին Սարդարապատի հուշահամալիրին
6. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայաստանը նշում է Հանրապետության օրը ռազմական շքերթով
* Հեծելազորից մինչև «Սմերչ»: զինվորական շարանցում ՝ Հայաստանի և Արցախի ԶՈՒ-ի մասնակցությամբ
* Առաջին հանրապետության օրվա շքերթը 1992 թ. Մաս 1 և մաս 2