**Ռուդոլֆ Յուլիուս Էմանուել Կլաուզիուս** (գերմ.՝ Rudolf Julius Emanuel Clausius հունվարի 2, 1822(1822-01-02)[…], Կոշալին, Արևմտյան Պոմորիեի վոեվոդություն, Լեհաստան - օգոստոսի 24, 1888(1888-08-24)[…], Բոնն, Քյոլնի վարչական շրջան, Հռենոսի պրովինցիա, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն), ծննդյան անուն՝ Ռուդոլֆ Գոտտլիբ (գերմ.՝ Rudolf Gottlieb), գերմանացի ֆիզիկոս, մաթեմատիկոս։

Կենսագրություն
--------------

Ռուդոլֆ Կլաուզիուսը համալսարանական կրթությունը ստացել է Բեռլինում։ Ջերմության մեխանիկական տեսության վերաբերյալ Կլաուզիուսի առաջին աշխատությունը լույս է տեսել 1850 թվականին։ Նույն թվականի սեպտեմբերին Կլաուզիուսը Բեռլինի Արքայական հրետանային ճարտարագիտական դպրոցից պրոֆեսորի պաշտոնի հրավեր է ստացել (անգլ.՝ the Royal Artillery and Engineering School)։ 1855 թվականից նա ղեկավարել է Շվեյցարիայի Պոլիտեխնիկական դպրոցի մաթեմատիկական ֆիզիկայի ամբիոնը, ապա աշխատանքի է ընդունվել Ցյուրիխի համալսարանում։ 1867 թվականին նա ընդունել է Վյուրցբուրգի համալսարանի պրոֆեսոր լինելու հրավերը, իսկ 1869 **թվականից պրոֆեսոր է Բոննում**։ 1865 թվականի Մայիսի 19-ին գիտական հետազոտությունների համար ընտրվել է որպես Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի (մեխանիկայի բաժին) թղթակից-անդամ։

Ժառանգություն
-------------

Հատված Կլաուզիուսի հոդվածից, որում նա գիտական շրջանառության մեջ է դրել էնտրոպիայի գաղափարը: Հոդվածն ավարտվել է հայտնի արտահայտությամբ. «Երկրի էներգիան հաստատուն է: Երկրի էնտրոպիան ձգտում է առավելագույնի»
Կլաուզիուսին փառք են բերել տեսական ջերմադինամիկայի վերաբերյալ նրա աշխատանքները։ Մինչ այդ տեսական ջերմադինամիկան գտնվել է զարգացման սկզբնական փուլում։ Միայն Կլաուզիուսի և ինչպես նաև Ջոուլի, Հելմհոլցի և Ռենկինի աշխատանքների շնորհիվ՝ ջերմադինամիկան ստացել է իր վերջնական մշակումը։

1850 թվականին լույս տեսած «Ջերմության շարժիչ ուժի և օրենքների մասին, որոնք կարելի է այստեղից ստանալ ջերմության տեսության համար» աշխատության մեջ Կլաուզիուսը շտկել է Կառնոյի ջերմային շարժիչների տեսությունը, որը հեղինակի կողմից ձևակերպվել է ջերմածին տերմինով, համապատասխանեցրել է Ջոուլի ջերմության մեխանիկական համարժեքի վերաբերյալ աշխատությանը և ձևակերպել է մի պնդում, որը հետագայում նա անվանել է *ջերմային աքսիոմա*. «ջերմությունն ինքնին չի կարող սառը մարմնից անցնել տաք մարմնին»։

Կլաուզիուսի ջերմային աքսիոմը Ջերմադինամիկայի երկրորդ օրենքի առաջին ձևակերպումն է, որն այժմ էլ հայտնի է որպես *Կլաուզիուսի ձևակերպում:* Ջերմության մեխանիկական տեսության վերաբերյալ մի շարք հետագա աշխատություններում Կլաուզիուսը կատարելագործել է Ջերմադինամիկայի երկրորդ օրենքի ձևակերպումը և ապացուցել է մի քանի նոր թեորեմներ, որոնք այժմ կրում են նրա անունը։

1865 թվականին ստեղծվել է «Ջերմության մաթեմատիկական տեսության կիրառելիության տարբեր ձևերի մասին» աշխատությունը, որում Կլաուզիուսը ներկայացրել է ջերմադինամիկայի համար *էնտրոպիայի* կարևորագույն գաղափարը։

Կլաուզիուսի ձևակերպման հստակության պատճառով ջերմության մեխանիկական տեսությունը դրա զարգացման հենց սկզբում սկսել է կիրառվել նաև գիտական գիտելիքների բոլորովին այլ ոլորտից երևույթների բացատրության համար։ Այսպիսով, 1867 թվականին հաստատվել է քիմիական միացությունների գոլորշացման և քայքայման միջև առկա համանմանությունը։

Բացի վերոնշյալ ուսումնասիրություններից՝ Կլաուզիուսը հայտնի է նաև մարմինների առաձգականության, օպտիկայի և էլեկտրադինամիկայի վերաբերյալ կատարած իր ուսումնասիրություններով։ Կլաուզիուսը մեխանիզմի մեջ ներմուծել է *վիրիալի* կարևոր գաղափարը (1870)։

Ջերմության մեխանիկական տեսության վերաբերյալ Կլաուզիուսի աշխատանքները հոդվածների տեսքով հրապարակվել են «*Poggendorffs Annalen*»-ում (1848-62) և ամփոփվում դասական «Abhandlung über die Mechanische Wärmetheorie»-ի (Braunschweig, 1864-67, 2 հատոր), 1887 թվականի վերջին հրատարակության մեջ։

Կլաուզիուսը բազմաթիվ ամսագրերում հոդվածներ է տպագրել Ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի տարբեր ոլորտների վերաբերյալ․

* «Journal de Crelle»:
* «Philosoph. Magaz»:
* «Journal Matem. Liouville»:
* «Comptes Rendus» Փարիզի գիտությունների ակադեմիա։

Առանձին հրատարակվել են․

* «Ueber das Wesen der Wärme verglich. mit Licht und Schall» (Ցյուրիխ, 1857)։
* «Die Potentialfunction und das Potential» (Լայպցիգ, 1859; 4 հրատ. 1885)։

Հիշատակ
-------

1935 թվականին Միջազգային աստղագիտական միությունը Լուսնի տեսանելի մասում գտնվող խառնարանն անվանվել է Ռուդոլֆ Կլաուզիուսի անունով։

Գրականություն
-------------

* *Гельфер Я. М.* История и методология термодинамики и статистической физики. 2-е изд. — М.: Высшая школа, 1981. — 536 с.։
* «Клаузиус, Рудольф-Юлиус-Эммануэль»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
3. 1 2 3 4  KNAW Past Members
4. 1 2
5. 1 2  Клаузиус, Рудольф-Юлиус-Эммануэль (ռուս.) // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1895. — Т. XV. — С. 327.
6. 1 2 3 4 5  www.accademiadellescienze.it (իտալ.)
7. 1 2
8. 1 2  Клаузиус Рудольф Юлиус Эмануэль // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
9. ↑  Mathematics Genealogy Project — 1997.
10. ↑  Award winners : Copley Medal — Royal Society.
11. ↑  List of Royal Society Fellows 1660-2007 — Royal Society. — P. 74.
12. ↑  Биография Рудольфа Клаузиуса Archived 2012-09-29 at the Wayback Machine. на сайте Школы математики и статистики университета Сент-Эндрюса (անգլ.)
13. ↑  Гельфер, 1981, էջ 159, 165, 166
14. ↑  Гельфер, 1981, էջ 179