recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ամերիկայի կինոարվեստի ինստիտուտ** (անգլ.՝ The American Film Institute), ոչ առևտրային կազմակերպություն, որը ստեղծվել է Արվեստի ազգային ֆոնդի կողմից, 1967 թվականին, երբ նախագահ Լինդոն Ջոնսսոնը ստորագրել էր Արվեստի ազգային ֆոնդի և հումանիտար գիտությունների մասին օրենքը։

Պատմություն
-----------

Առաջին գործադիր տնօրենն ու կառավարիչը Ջորջ Սթիվենս կրտսերն էր։ 1980 թվականից այդ երկու պաշտոնները զբաղեցնում է Ջին Պիկեր Ֆիրստենբերգը։

1973 թվականին ինստիտուտը ստեղծեց *Life Achievement Award* մրցանակը։

1987 թվականին ինստիտուտը կազմակերպեց սեփական կինոփառատոնը`**AFI Fest,** որը անցկացվում է ամեն տարի։

Ամերիկյան կինոարվեստի ինստիտուտի փառատոնը առաջինն էր ԱՄՆ-ում, որը ստացավ *FIAPF-ի հավատարմագրումը:*

1998 թվականին, ամերիկյան կինոյի 100-ամյա հոբելյանի ժամանակ ինստիտուտը սկսեց AFI 100 Years… շարքը («AFI 100 лет…») կինոյի պատմության նկատմամբ հետաքրքրության բարձրացման նպատակով։

Ինստիտուտը զբաղվում է նաև հին կինոժապավենների պահպանմամբ, որոնք ենթական են ոչնչացման։

2003 թվականի ապրիլին Սիլվեր-Սպրինգում (Մերիլենդ), Վաշինգտոնի մոտ վերականգնողական աշխատանքերի հետո ինստիտուտի կողմից վերաբացվեց *AFI Silver կինոթատրոնը:*

Ինստիտուտի աշխատանքային ուղղություններից մեկը` դպրոցականների համար կրթական և իրազննական տեսանյութերի արտադրությունն է։ Չնայած անվանմանը ինստիտուտը մասնագիտացված է ոչ միայն ֆիլմերի, այլև հեռուստատեսության և տեսանյութերի վրա։

Տես նաև
-------

* Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 100 մեծագույն աստղեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  IPEDS — 1992.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վեբ կայք AFI (англ.)
* Վեբ կայք
* AFI Fest (AFI Los Angeles Film Festival) — պաշտոնական վեբ կայք Archived 2019-08-20 at the Wayback Machine. (չաշխատող հղում — *պատմություն*, *կրկնօրինակ*)
 (англ.)
* AFI Los Angeles Film Festival — պատմություն և տեղեկություն (англ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0004 0428 5197 · LCCN: n79022845 · Microsoft: 908752181 · NKC: mzk2007378342 · VIAF: 159161278 · WorldCat VIAF: 159161278 |

 |
**Մահվան երթն Անատոլիայում և Հայաստանում** (անգլ.՝ Death's Ride in Anatolia and Armenia), Ջոն Է․ Դուգլասի՝ 1920 թվականին Լոնդոնում հրատարակած գիրքն է, որտեղ նրա ելույթն է, որով նա անդրադարձել է հայերի կրած տանջանքներին։

Բովանդակություն
---------------

Ջոն Է.Դուգլասն իր ելույթում ներկայացրել է հայերի կրած տանջանքները, անդրադարձել է թուրքական լծի տակ գտնվող բոլոր քրիստոնյաների աղետալի վիճակին։ Նա նշում է, որ չի քննադատում իսլամը, այլ հավատացած է, որ միլիոնավոր մուսուլմաններ, ովքեր բնակվում են Պարսկաստանում, Հնդկաստանում կամ արաբախոս երկրներում, համոզված են, որ Թուրքիան խայտառակում է իսլամը, անգամ նրա համար սպառնալիք ներկայացնում։ Հայերի զանգվածային կոտորածներին ու տեղահանությանն անդրադառնալով՝ պատվելի Դուգլասը մեջբերումներ է անում Օսմանյան կայսրությունում ԱՄՆ դեսպան Հենրի Մորգենթաուի «Բոսֆորի գաղտնիքները» աշխատությունից՝ ապացուցելու երիտթուրքական կառավարության կողմից ջարդերը ծրագրված և կազմակերպված լինելու փաստը։

Հեղինակի ելույթը
----------------

Ջոն Է. Դուգլաս. Քեմբերուելի Սուրբ Ղուկաս (Լյուկ) եկեղեցու առաջնորդական փոխանորդ։ Պատվելի Ջ. Դուգլասը սույն քարոզով ելույթ է ունեցել Սաութուորք տաճարում Քենթրբերիի արքեպիսկոպոսի, Կ.Պոլսի հայոց պատրիարքի, Տրապիզոնի մետրոպոլիտի, Սիրիայի արքեպիսկոպոսի և Արևելյան ու Արևմտյան եկեղեցիների հոգևոր ներկայացուցիչների ու քաղաքական գործիչների ներկայությամբ 1920 թվականի մարտի 12-ին, երբ Լոնդոնում լուր էր ստացվել Կիլիկիայի ջարդերի մասին։

Քաղվածքներ գրքից
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մենք հավաքվել ենք այստեղ` անվտանգության և խաղաղության մթնոլորտում, միասին խորհելու արևելքում գտնվող քրիստոնյա հպատակների մասին, ովքեր այժմ տառապում են դաժան կեղեքումներից և հալածանքներից։ |  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Փաստացիորեն, Մահվան և Դժոխքի երթը Փոքր Ասիայի հունական տարածքներում և Հայաստանում սկիզբ է առել դեռ ութ հարյուրամյակ առաջ։ Այն իր գագաթնակետին հասավ Մեծ պատերազմի ժամանակ։ Այն չդադարեց զինադադարի հետ միասին։ Մինչ այժմ, երբ մենք հավաքված ենք այստեղ, համընդհանուր սարսափը իր վերջին փուլում է։ |  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Թուրքական հանդուրժողականությունը նման է մազից կախված սրի, կամ այն ստրկատիրոջը, ով պահում է ստրուկներին տանջելով և աշխատացնում նրանց հավերժ մահվան սպառնալիքի տակ։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  J.A. Douglas, Death's Ride in Anatolia and Armenia, London, 1920
**Ոսկե կանոն**, մարդու պարտականությունները, որոնք ունեն անձնական բնույթ, այսինքն՝ առնչվում են անհատի անձնական կյանքին, նրա կատարած այն արարքներին, որոնք ուղղակիորեն վերաբերվում են իր անձին։ Քանի որ մարդն իր բնությամբ ընկերային էակ է՝ իր նմանի հետ ապրող, հարաբերվող, ուրեմն բնականորեն անհրաժեշտ է այդ փոխհարաբերությունները կարգավորել օրենքի կամ պատվիրանների համակարգով։ Իրոք, մարդ անհատն ապրում է հասարակության մեջ և միշտ իր առօրյա կյանքում շփվում է մերձավորների, հարազատների, շրջապատի մարդկանց հետ։ Այս առումով էլ կարևոր է շրջապատի հետ ունեցած հարաբերությունների կարգավորումը։ Իսկ ինչպես կարգավորել հարաբերությունները շրջապատի մարդկանց` հարևանների, մերձավորների, ընկերների հետ։ Ինչը պետք է լինի այն մենտորը, որն ազատելու է ամենազանազան փորձություններից և սովորեցնելու է ճիշտ վճիռներ կայացնել։
Շրջապատի հետ մարդու փոխհարաբերություններն առաջին հերթին պետք է լինեն արդարացի, այսինքնէ օրենքի, օրինականության սահմաններում, որոնք, որպես կանոն, լինում են`

Օրինական
--------

Օրինական են համարվում այնպիսի փոխհարաբերությունները, երբ մարդ հավատարիմ մնալով պատվիրաններին, իր վարքն ու կենցաղը համապատասխանեցնում է այդ կանոններին։ Սա արդարացի հարաբերությունների առաջին մակարդակն է, որն ամենատարածվածն է քաղաքացիական և հասարակական կյանքում։ Պարզ է, որ «օրինական» մարդը, այսինքն օրենքի տառին հետևողը չոր ու քարիստ հարաբերությունների կրողն է և, չնայած իր պարտականությունները կատարելուն, այնուամենայնիվ, նրա վարքի մեջ պակասում է ջերմությունը, անկեղծությունը, սերը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**«Ոսկե հասկեր»** (ռուս.՝ Золотые колосья), 1958 թվականի նկարված մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ երեխաների համար։ Բելառուսական ժողովրդական հեքիաթի էկրանավորում։

Սյուժե
------

Երկու աղքատ որբեր՝ Յանկոն և Օլեսյան, հերկում են իրենց դաշտը, բայց երբ արդեն ուզում են սկսել ցանքսը, գալիս է ջրաղացպանն ու պարտքի դիմաց վերցնում նրանց ամբողջ հարստությունը՝ մի զամբյուղ հացահատիկը։ Նա ուզում էր տանել նաև որբերի ընկերոջը՝ աքաղաղին, բայց վերջինս կարողանում է փախչել։ Երբ ջրաղացպանը հեռանում է, աքաղաղը սլանում է նրա հետևից, հասնում ջրաղացի մոտ և պահանջում հետ վերադարձնել ցորենը, բայց ոչինչ չի ստացվում, և նա կարողանում է վերցնել ընդամենը երեք հացահատիկ։ Նա այդ հատիկները տալիս է Յանկոյն և Օլեսյային։ Երեխաները շնորհակալություն են հայտնում աքաղաղին և որոշում են ցանել գոնե այդքանը։ Բայց այդ ժամանակ քեռի Քամին պտտվում է, խլում այդ երեք հատիկները և ցրում դրանք։ Այնուհետև երեխաները գնում են փնտրելու քամուն, որպեսզի նրան խնդրեն վերադարձնել իրենց հացահատիկը։ Եվ շատ վտանգներ ու չարչարանքներ են կրում նրանք ճանապարհին, մինչև վերջապես գտնում են քեռի Քամուն, որը քնած էր անտառում։ Երեխաներն արթնացնում են նրան, օգնում են նրան ազատել ծառերի ճյուղերին ու կոճղերին խճճված քամու վարսերը։ Քամին նրանց բարձրացնում է իր ուսին և պտտում աշխարհում, ապա վերադարձնում է ջրաղացպանի խլած մի զամբյուղ ցորենը։ Դրանից հետո նա պատժում է ջրաղացպանին և քանդում նրա ջրաղացը։ Երեխաները ցորենը ցանում են իրենց հայրենի դաշտում։ Հրաշալի ոսկե հասկեր են աճում, և երեխաները շնորհակալություն են հայտնում Քամուն։

Նկարահանման խումբ
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Սցենարի հեղինակ | Ժաննա Վիտենզոն |
| Բանաստեղծությունների հեղինակ | Ռոբերտ Ռոժդեստվենսկի |
| Բեմադրող ռեժիսորներ | Օլգա Խոդատաևա, Լեոնիդ Արիստով |
| Բեմադրող նկարիչ | Ալեքսանդր Տրուսով |
| Կոմպոզիտոր | Ալեքսանդր Ֆլյարկովսկի |
| Օպերատորներ | Ելենա Պետրովա, Ա. Աստաֆև |
| Հնչյունային օպերատոր | Նիկոլայ Պրիլուցկի |
| Ռեժիսորի օգնական | Ե․ Նովոսելսկայա |
| Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ | Ռենատա Միրենկովա, Վլադիմիր Կրումին, Գենադի Նովոժիլով, Վլադիմիր Բալաշով, Ռոման Դավիդով, Իգոր Պոդգորսկի, Վադիմ Դոլգիխ, Բորիս Բուտակով |
| Դերերը հնչյունավորել են | Նինա Գուլյաևա - ՕլեսյաՄարիա Վինոգրադովա - ՅանկոԱլեքսանդր Խանով - Քամի / ջրաղացպան / ծառ*Լուսագրերում նշված չեն*՝Գեորգի Վիցին - ճնճղուկԳեորգի Միլյար - ճահճային պապԵլենա Պոնսովա - Գորտեր |

Վրիպակ
------

* Գիշերային երկնքում պատկերված է լուսինն աճման փուլում, բայց լուսաբացից առաջ այն պատկերված է որպես նվազող։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ոսկե հասկեր» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

Գրականություն
-------------

* «Фильмы-сказки: сценарии рисованных фильмов». Выпуск 8.. — М.: Искусство, 1964. — 224 с. — 100 000 экз.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Золотые колосья» на сайте Youtube

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Ծաղկունյաց**, լեռնագագաթ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, Ծաղկունյաց լեռներում, Ծաղկաձոր քարլաքից 5 կմ արևմուտք, Արզական, Բջնի, Մարմարիկ, Հանքավան գյուղերի տարածքում։ Բարձրություն 2821 մ։

Ներկայացված է նռնաքար, տուրմալին և գրաֆիտ պարունակող քվարց-փայլարային թերթաքարերով, ամֆիբոլիտներով, դոլոմիտային և կալցիտային մարմարներով, որոնց մեջ ներդրված են գրանիտագնեյսների, տրոնդեմիտների, սերպենտինիտների և գաբրոների բազմաթիվ մարմիններ։

Կազմություն
-----------

Կազմված է Արզականի միջին պրոտերոզոյան 3 կմ հզորության (ենթարկվել է ամֆիբոլիտային ֆացիայի փոխակերպման) և Հանքավանի վերին պրոտերոզոյան 2 կմ հզորության (ենթարկվել է կանաչքարային փոխակերպման) հաստվածքներից։

Պարունակում է տիտանի, ոսկու, պղնձի, մոլիբդենի, երկաթի և ճառագայթաակտիվ նյութերի պաշարներ։ Ծաղկունյաց բյուրեղային զանգվածի փոխակերպային ապարները հարուստ են գրաֆիտի, բորլ, մագնեզիումի, մարմարի պաշարներով։

* Տեսարան Դալար լեռից․ հեռվում Ծաղկունյաց լեռն էՏեսարան Դալար լեռից․ հեռվում Ծաղկունյաց լեռն է

Համայնապատկեր Դալար լեռան գագաթից․ կենտրոնում Ծաղկունյաց լեռն է

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 59 — 150 էջ։
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 2 [Դ-Կ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 839 — 992 էջ։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Ծաղկում** (լատ.՝ anthésis), բույսի կյանքի (օնտոգենեզ) փուլերից մեկը, մեծ մասի համար բնորոշվում է ծաղիկների բացվելով։

Երբեմն ծաղկում կատարվում է փակ ծաղիկների դեպքում (որոշ ինքնափոշոտվող տեսակներ)։ Այդպիսի ծաղիկները կոչվում են կլեյստոգամներ։ Սովորական ծաղիկները, որոնք բացվում են ծաղկման ժամանակ, կոչվում են խազմոգամներ։ Որոշ բույսեր կարող են ունենալ ինչպես խազմոգամ, այնպես էլ կլեյստոգամ ծաղիկներ։ Կան բույսեր (հացազգիները), որոնց ծաղկման փուլը դժվար է նշել, որովհետև այն համընկնում է հասկակալման փուլի հետ։ Ծաղկման ժամանակ բույսերը փոշոտվում են։ Փոշոտված ծաղիկներն արագ թառամում են։

Միամյա բույսերը ծաղկում են առաջին տարում, երկամյաները՝ երկրորդ։ Բազմամյա խոտաբույսերը և ծառերը տարիներ շարունակ ծաղկում են ամեն տարի (պոլիկարպ), ըստ որում՝ որոշ բույսեր ծաղկում են առաջին, մյուսները՝ երկրորդ, երրորդն այլ, կեչին՝ 20-30-րդ տարում։ Առանձին բույսեր (ագավա) ծաղկում են միայն մեկ անգամ, որից հետո մահանում են (մոնոկարպ)։ Արևադարձային մի քանի բույսեր (կակաո, կոկոսյան արմավենի) առաջին ծաղկումից հետո ամբողջ կյանքի ընթացքում անընդհատ ծաղկում են։

Սովետական գիտնական Միքայել Չայլախյանը պարզել էր, որ ծաղկման փուլում մեծ դեր են կատարում բույսի հորմոնները (հատկապես գիբերելինների և անթեզինների հարաբերակցությունը)։ Կարելի է կարգավորել ծաղկման գործընթացը՝ հորմոնային պատրաստուկներով ազդելով բույսի վրա։ Ծաղկման գործընթացից է կախված փոշոտումը և բեղմնավորումը, հետևաբար նաև բերքատվությունը։

Պատկերասրահ
-----------

* Ծաղկած խնձորենիԾաղկած խնձորենի
* Ծաղկած տանձենիԾաղկած տանձենի
* Ծաղկած կեռասենիԾաղկած կեռասենի
* Ծաղկած կեռասենիԾաղկած կեռասենի

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 113)։*  |
**Օսցիլյատոր**, *տատանակ*, տատանվող ֆիզիկական համակարգ։ Հավասարակշռության դիրքի շուրջը տատանողական շարժում կատարող մակրոսկոպիկ մարմինը կոչվում է դասական օսցիլյատոր։

Գծային ներդաշնակ օսցիլյատոր
---------------------------

Ազատության մեկ աստիճան ունեցող օսցիլյատորը կոչվում է *գծային*։ Փոքր X շեղումների դեպքում գծային օսցիլյատորի պոտենցիալ էներգիան հավասար է

{\displaystyle {m\omega ^{2}x^{2}/2}},
որտեղ m-ը զանգվածն է, {\displaystyle \omega }-ն՝ տատանման ցիկլային հաճախությունը։

Այսպիսի օսցիլյատորի շարժումը նկարագրվում է

{\displaystyle {{\ddot {x}}+\omega ^{2}x=0}}
դիֆերենցիալ հավասարումով, որի լուծումը՝

{\displaystyle {x=a\sin(\omega t+\varphi }}),
կամ

{\displaystyle {x=a\cos(\omega t+\varphi }}),
(a-ն ամպլիտուդն Է, {\displaystyle \varphi }–ն՝ սկզբնական փուլը), ցույց է տալիս, որ շեղումը ժամանակի ընթացքում փոփոխվում է ներդաշնակ օրենքով։

### Տատանման պարբերություն

Ներդաշնակ օսցիլյատորի տատանման պարբերությունը՝ 

{\displaystyle {T=2\pi /\omega }}։
Ներդաշնակ օսցիլյատորի լրիվ էներգիան ուղիղ համեմատական է ամպլիտուդի քառակուսուն՝

{\displaystyle {m\omega ^{2}a^{2}/2}}։
Դասական ներդաշնակ օսցիլյատորի օրինակներ են զսպանակից կախված բեռը, մաթեմատիկական ճոճանակը, կամերտոնը են՝ բավականաչափ փոքր ամպլիտուդների դեպքում։

Քվանտային օսցիլյատոր
--------------------

Քվանտային ներդաշնակ օսցիլյատորի վիճակները որոշվում են Շրյոդինգերի հավասարման

{\displaystyle {{\hat {H}}\psi \_{n}=E\_{n}\psi \_{n}}}
լուծումներով, որտեղ

{\displaystyle {\hat {H}}=-{\frac {\hbar ^{2}}{2m}}{\partial ^{2} \over \partial x^{2}}+{\frac {m\omega ^{2}x^{2}}{2}}}
մեծությունը Համիլտոնի օպերատորն է, փոփոխականը՝ վիճակը նկարագրող ալիքային ֆունկցիան, En-ը՝ էներգիան․

{\displaystyle {E\_{n}=\hbar \omega (n+1/2)}},
որտեղ {\displaystyle {n=0,1,2,...}}-ը օսցիլյատորի քվանտային թիվն է։

Քվանտային օսցիլյատորի փոքրագույն էներգիան հավասար է {\displaystyle {\hbar \omega /2}}, ի տարբերություն դասական դեպքի, երբ

{\displaystyle {E\_{min}=0}},
այսինքն՝ ըստ քվանտային տեսության, բացարձակ դադարի վիճակ գոյություն չունի։ Քվանտային օսցիլյատորի օրինակներ են ատոմների տատանումները մոլեկուլներում, մոլեկուլներինը՝ պինդ մարմիններում, իսկ ազատ ճառագայթման դաշտը համարժեք է տարբեր հաճախականություններով քվանտային օսցիլյատորների համախմբության։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված* Հայկական սովետական հանրագիտարանի «Օսցիլյատոր» *հոդվածից (հ․ 12, էջ 571 )։*  |
**Իմաստային դաշտ**, բառերի խումբ՝ միավորված իմաստային կապերով ըստ բառարանային նշանակության նման հատկանիշների։ Օրինակ, հայերենի գնալ բայը կարող է միավորել գնալ, մեկնել, հեռանալ և այլ բառեր։ Իմաստային դաշտ հասկացությունը թույլ է տալիս համապատասխանորեն նկարագրել լեզվական միավորների միկրոկառուցվածքային համակարգի իմաստային փոխգործողությունները։ 20-րդ դարի 20-30-ական թվականներին իմաստային դաշտ մշակել են գերմանական գիտնականներ Յո Տրիրը (ուսումնասիրել է բառերի ամբողջությունը՝ դրանց առարկայական-իմաստային կապերի մեջ), Վ. Պորցիգը (հետազոտել է մեկ բառը՝ նրա իմաստային-շարահյուսական կապերում), Ա. Ցոլլեսը (իմաստային դաշտ կապել է բառի իմաստաբանական-բառակազմական վերլուծության հետ), Գ. Իպսենը։ 20-րդ դարի 50-ական թվականներին իմաստային դաշտի տեսությունը մշակել է Լ. Վայսգերբերը (ԳՖՀ)։ Գերմանական գիտնականների այս դրույթները քննադատվում են, որովհետև նրանք իմաստային դաշտ հասկացությունն օգտագործում են «միջակա լեզվական աշխարհ»-ի իդեալիստական թեզն ապացուցելու, դաշտերի բաժանման հարցում սուբյեկտիվիզմ ցուցաբերելու, դրանցում ամբողջ բառապաշարի ընդգրկման անհնարինության, առանձին բառի ինքնուրույն դերը նվազեցնելու միտումով։ 20-րդ դարում 60-ական թվականներին ուսումնասիրվում են բառերի բառապաշարային իմաստային դաշտերը և մեկ բառի շարահյուսական իմաստային դաշտ։ Այս հասկացության ոլորտն ընդլայնվում է. տարբերակում են բառապաշարային, քերականական, ֆունկցիոնալ-իմաստային, բառակազմական և այլ տիպի դաշտեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 323)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Իմաստաբանություն (այլ կիրառումներ)
**Իմաստաբանություն,** **սեմանտիկա, նշանակաբանություն** (հուն․՝ σημανξίκός - նշանակվող), լեզվաբանության բաժին, զբաղվում է լեզվական տարբեր միավորների (ձևույթների, բառերի, քերականական ձևերի և այլն) իմաստների ուսումնասիրությամբ։ Այս իմաստով օգտագործվում է նաև «սեմասիոլոգիա» տերմինը։ Իմաստաբանությունը իբրև լեզվաբանության առանձին բնագավառ հանդես է եկել 19-րդ դարում և երկար ժամանակ սահմանափակվել է բառերի իմաստների ոլորտով։ Այժմ էլ մաստաբանությունը ամենից ավելի ուսումնասիրում է բառիմաստները, դրանց զարգացումն ու փոփոխությունները, կատարում են բառերի դասակարգում ըստ իմաստի, ինչպես և իմաստի ու ձևի փոխհարաբերության՝ տարբերելով հոմանիշ (այդ թվում նույնանիշ և համանիշ), հականիշ, բազմիմաստ, համանուն բառերը։ Ձևաբանության և շարահյուսության մեջ նույնպես կատարվում է հոմանիշ, համանուն, բազմիմաստ քերականական ձևերի և շարահյուսական միավորների տարբերակում։ Զանազանում են համաժամանակյա իմաստաբանություն, որն ուսումնասիրում է մի լեզվի զարգացման սահմանափակ ժամանակահատվածի (սովորաբար՝ ժամանակակից) միավորների իմաստները, և տարժամանակյա (պատմական) իմաստաբանության, որն ուսումնասիրում է մի լեզվի միավորների իմաստային զարգացումը, փոփոխությունները պատմական ավելի մեծ ժամանակաշրջանում։

Երբեմն տարբերում են ստատիկ կամ նկարագրական իմաստաբանություն, որն ուսումնասիրում է լեզվի պատմության որևէ ժամանակահատվածի բառիմաստները, և պատմական կամ էվոլյուցիոն իմաստաբանություն, որն ուսումնասիրում է բառիմաստի պատմական զարգացումը, բառերի իմաստային զարգացումը։ Իմաստանաբանության սկզբնավորումը կապվում է գերմանական բանասեր Կարլ Քրիստիան Ռայզիգի անվան հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 118։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · MESH ID · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 119332582 · GND: 4054490-4 · LCCN: sh2001008780 · LNB: 000048109 · Microsoft: 124246873 · NDL: 00564060 · NKC: ph117272 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ֆելիքս Անտուան Չիսեկեդի Չիլոմբո** (ֆր.՝ Félix Antoine Tshisekedi Tshilombo; հունիսի 13, 1963(1963-06-13), Կինշասա, Կոնգոյի Հանրապետություն), Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության քաղաքական գործիչ, երկրի ամենամեծ ընդդիմադիր կուսակցության («Միավորում՝ հանուն ժողովրդավարության և սոցիալական առաջընթացի») առաջնորդ, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության նորընտիր նախագահ։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ տարիներ

Ֆելիքս Չիսեկեդին ծնվել է 1963 թվականի հունիսի 13-ին։ Ֆելիքսը մայրաքաղաքում ապրում էր ապահովված կյանքով, սակայն 1980-ական թվականներին, երբ նրա հայրը հիմնեց ընդդիմադիր կուսակցություն՝ Սեսե Սեկո Մաբուտուի դեմ, Ֆելիքսը միացավ հորը։

1985 թվականին Մոբուտուն նրան, նրա մայրիկին և եղբայրներին թույլ տվեց լքել իրենց փոքրիկ բնօրրանը՝ Քասաի գյուղը։ Նա մեկնեց Բրյուսել, որտեղ աշխատում էր պատահական աշխատանքների վրա, վայելում էր գիշերային կյանքը և դարձավ «Միավորում՝ հանուն ժողովրդավարության և սոցիալական առաջընթացի» կուսակցության ակտիվիստներից մեկը։

Քաղաքական կարիերա
-----------------

2008 թվականի վերջում նշանակվել է «Միավորում՝ հանուն ժողովրդավարության և սոցիալական առաջընթացի» կուսակցության արտաքին կապերի բաժնի քարտուղար։

2011 թվականի նոյեմբերին հնարավորություն ստացավ Կոնգոյի Ազգային ասամբլեայում ներկայացնելու Մբուժի-Մայի քաղաքը։ Այնուամենայնիվ, նա այդ տեղը չզբաղեցրեց՝ հայտարարելով, որ «խոսք անգամ չի կարող լինել այն մասին, որ ինքը նստի հաստատություններում, որոնք կեղծված ընտրությունների արդյունք են հանդիսանում»։ «Աբսենտեիզմ»-ի պատճառաբանությամբ՝ նրա մանդատը շատ շուտով անվավեր ճանաչվեց։

2013 թվականի մայիսին հրաժարվեց Ազգային ընտրական անկախ հանձնաժողովի պատասխանատուի պաշտոնից՝ ասելով. «Ես չեմ ցանկանում իմ քաղաքական գործունեությունը դնել չակերտների մեջ»։

2016 թվականի հոկտեմբերին դարձավ կուսակցության գլխավոր քարտուղարի տեղակալը։

2018 թվականի մարտի 31-ին՝ իր հոր մահվանից հետո, ընտրվեց «Միավորում՝ հանուն ժողովրդավարության և սոցիալական առաջընթացի» կուսակցության առաջնորդ։ Չիսեկեդիի հայրը 2017 թվականի փետրվարի 1-ին հիմնել էր Էտյեն Չիսեկեդիի կուսակցությունը։ Այդ նույն օրը կուսակցության կազմից ընտրվեց որպես Կոնգոյում կայանալիք նախագահական ընտրությունների (նախատեսված էին 2018 թվականի դեկտեմբերին) թեկնածու։ Այս ընտրություններում նա հաղթեց՝ ստանալով ձայների 38,57 %-ը։ Կոնգոյում նախագահական ընտրությունները պետք է անցկացվեին 2018 թվականի դեկտեմբերի 23-ին, բայց ընտրական հանձնաժողովը տեխնիկական պատճառներով (չէր հաջողվել ժամանակին հասցնել քվեաթերթիկներն ու արձանագրությունների մատյանները) տեղափոխել էր դեկտեմբերի 30։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  MAK (польск.)
2. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
3. ↑  Kongon ehundik goiti herritar hil dituzte hauteskundeen atarian (բասկ.) // *Berria* — Andoain: 2018. — ISSN 1696-5108; 1696-5116
4. ↑  Congo Opposition Leaders Mull Unity Candidate for Delayed Vote
5. ↑
6. ↑  RDC : Félix Tshisekedi, au nom du père
7. ↑  Félix Tshisekedi Premier ministre à la place de Samy Badibanga?
8. ↑  Tshisekedi’s son leads DRC’s main opposition party
9. ↑  Лидер оппозиции победил на выборах главы Демократической Республики Конго
10. ↑  Կոնգոյի նախագահ է ընտրվել ընդդիմադիր թեկնածու Չիսեկեդին(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կոնգոյի նախագահ է ընտրվել ընդդիմադիր թեկնածու Չիսեկեդին(չաշխատող հղում)
**«Փղի մեծ ճակատամարտը կետի հետ»** (ռուս.՝ Великая битва слона с китом), 1992 թվականի նկարված մուլտֆիլմ։

Սյուժե
------

Մուլտֆիլմը երկու հսկաների՝ փղի ու կետի մասին է։ Այն երեխաների և մեծահասակների համար նախատեսված այլաբանական պատմություն է ցամաքի և ծովի երկու հսկաների՝ փղի և կետի ճակատամարտի մասին, որոնք հանգում են հավերժական ճշմարտության գիտակցմանը, թե միմյանց հանդեպ ռազմատենչ անհանդուրժողականությունը կործանարար է, անմարդկային, անհեթեթ և կատարում փոքրիկ զինադադար։

Մուլտֆիլմում ոչ մի բառ չի արտասանվում, հնչում է միայն երաժշտություն։

Նկարահանող խումբ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
| *Ռեժիսոր* | Էլվիրա Ավագյան |
| *Սցենարիստ* | Ալեքսանդր Տիմոֆեևսկի |
| *Բեմադրող նկարիչ* | Էլվիրա Ավագյան |
| *Նկարիչներ* | Տատյանա Ստրոևա, Ի. Սինկևիչ, Ա. Կուդրյաշով, Ն. Բելովա, Օ. Պիլգուլ, Ա. Նեժնայա, Ա. Ագեև |
| *Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ* | Անատոլի Աբարենով, Գալինա Զեբրովա, Ելենա Մալաշենկովա, Էլվիրա Մասլովա |
| *Օպերատոր* | Միխայիլ Դրույան |
| *Կոմպոզիտոր* | Շանդոր Կալլոշ |
| *Հնչյունային օպերատոր* | Բորիս Ֆիլչիկով |
| *Խմբագիր* | Նատալյա Աբրամովա |
| *Տնօրեն* | Լիլիանա Մոնախովա |
| *Մոնտաժող* | Օ. Դոլգովա |
| *Ռեժիսորի օգնական* | Տ. Գերասիմենկո |

* Նկարահանող խումբը ներկայացված է մուլտֆիլմի լուսագրերի հիման վրա։

Վերաթողարկումներ, DVD
---------------------

2005 թվականին թողարկվել է «Մամոնտիկի մասին» (ռուս.՝ «Про мамонтёнка») մուլտֆիլմների հավաքածուն DVD-ով (տեղայնացնող՝ «Крупный план»), որում ընդգրկվել են հետևյալ մուլտֆիլմերը՝ «Մամոնտիկի մասին» (1983), «Փղիկը» (1967), «Փղիկը և նամակը» (1983), «Փղիկը գնում է սովորելու» (1984), «Փղիկը հիվանդացել է» (1985), «Զբոսաշրջիկ փղիկը» (1992), «Փղի մեծ ճակատամարտը կետի հետ» (1992), «Храбрец-удалец» (1976), «Հյուր ամռան մոտ» (1972)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Великая битва слона с китом»

Գրականություն
-------------

* Энциклопедия отечественной мультипликации, авт. Сергей Капков, изд. Алгоритм, 2006 — Всего страниц: 812

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Великая битва слона с китом» на afisha.ru

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Փխալի**, երբեմն՝ **մխալի**, (վրաց.՝ ფხალი), վրացական խոհանոցի ամենասիրված և էժան ուտեստներից մեկն է։ Նրանում առկա է տարբերակայնության սկզբունքը, այն է՝ մի բաղադրատոմսում կարելի է օգտագործել տարբեր բաղադրամասեր։

Պատրաստում
----------

Փխալիի բաղադրիչները
 Փխալի կաղամբից
Փխալիի հիմք է հանդիսանում ցանկացած բանջարեղեն կամ կանաչեղեն, օրինակ՝ եղինջի տերևներ, էկալա կոչվող բույս, որը նաև հայտնի է սասապարիլ անվամբ, կարմիր բողկի, բազուկի, ծաղկակաղամբի տերևները։ Սակայն փխալիում կարելի է նաև օգտագործել միս, ձուկ կամ ենթամթերք.

Հիմնական բաղադրամասը մանր կտրտվում, խաշվում, շոգեխաշվում է կամ մնում է առանց ջերմային մշակման, օրինակ՝ կանաչեղենն ու բանջարեղենի որոշ մասը։ Ավելացվում է կծու սոուս, որը հատուկ փխալիի համար պատրաստում են ընկույզից և կծու բիբարից՝ համեմած սխտորով, համեմով, սոխով, խմելի-սունելիով, աղով և գինու քացախով։

Փխալին մատուցվում է որպես աղցան կամ խավարտ՝ մսային ճաշատեսակների համար։ Կանաչեղենի և բանջարեղենի նվազագույն ջերմային մշակումը հնարավորություն է տալիս պահպանելու գրեթե բոլոր վիտամինները։ Սոուսը լավացնում է սկզբնական մթերքի համային բնութագիրը։

Փխալին մատուցում են աղցանի ամանով կամ հախճապակյա սկուտեղով՝ փոքր կոտլետների ձևով։ Տոնական սեղանի համար ձևավորում են փոքր գնդիկներ, որոնց մեջտեղը անցք բացելով՝ լցնում են նռան հատիկներ և ընկույզի յուղ։

Բազուկով և ընկույզով փխալի

Տարբերակներ
-----------

Տարածված է փխալի-ասորտին՝ մի քանի մթերքներից՝ նույն ընկույզի սուսով։ Այն կոչվում է *փխալիուլի*։ Այսպես արագ պատրաստվում են մի քանի ճաշատեսակ, որոնք շքեղ տեսք են հաղորդում սեղանին։

Գուրիայում կոչվում է փխալի, որը ներմուծվել է աջարական խոհանոցից, պատրաստվում է բրինձից։ Խևսուրեթիի շրջանում փխալիուլին պատրաստվում է տարբեր կանաչեղենից՝ սխտորով, սոխով կամ համեմունքներով։

Ընդհանուր առմամբ հայտնի է փխալիի մոտ երկու հարյուր տարբերակ։

Անվանում
--------

19-րդ դարում Թիֆլիսի ռեստորաններում այս ճաշատեսակի անվանումը բազմաթիվ ռուս հաճախորդների բարեհնչության համար փոխեցին «մխալի»։ Ըստ Վախուշտի Բագրատիոնիի «Վրաց թագավորության նկարագրություն» աշխատության՝ «մխալի» կոչվում էին հոտավետ բույսերը, որոնք ձմռանն օգտագործվում էին որպես սննդամթերք :

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Կիլաձե, 2011, էջ 40
2. ↑  Կիլաձե, 2011, էջ 48
3. ↑  Կիլաձե, 2011, էջ 40, 48
4. ↑  Կիլաձե, 2011, էջ 15, 40
5. ↑  Կիլաձե, 2011, էջ 25, 40
6. ↑  Վրաստանի բժշկություն. — 1967. — Т. 1. — С. 311.

Գրականություն
-------------

* Կիլաձե, Ելենա Վրացական խոհանոցի գործնական հանրագիտարան. պատմություն, ավանդույթներ, պատմվածքներ, բաղադրատոմսեր. Մոսկվա, АСТ հրատ, 2011.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Georgian Spinach Cilantro and Walnut Salad – Ispanakhis Pkhali
* Փխալի՝ վրացական խոհանոցի ուտեստ
* Փխալիի բաղադրատոմսեր
* Փխալիի պատրաստման բաղադրատոմս
**X Window System** - պատուհանային համակարգը (սովորաբար **X** կամ **X11**) համակարգչային ծրագրային համակարգ է կամ ցանցային պրոտոկոլ, որը ցանցին միացած համակարգիչների համար ապահովում է օգտագործողի գրաֆիկական ինտերֆեյս և ի սկզբանե ստեղծվել է որպես Athena նախագծի մի մաս։ Այն իրականացնում է X էկրանային պրոտոկոլը, ապահովում է կետանշային գրաֆիկայով համակարգչային էկրանների համար պատուհանավորում և կառավարում է ստեղնաշարի և մատնանշող սարքերի ղեկավարման ֆունկցիաները։ Իր ստանդարտ տարածված տարբերակում, այն, չնայած որ պարզ, բայց ամբողջական, ցուցադրող և մարդուն հարմար ինտերֆեյսի լուծում է։ Այն նաև ապահովում է ստանդարտ ծրագրային գործիքներ և պրոտոկոլ ստեկ Յունիքսանման օպերացիոն համակարգերի և OpenVMS-ի համար գրաֆիկական ինտերֆեյս կառուցելու նպատակով, և ներդրված է շատ այլ ժամանակակից օպերացիոն համակարգերում։ Desktop միջավայրերը ինչպիսիք են՝ OpenWindows-ը, CDE-ն, ԳՆՕՄը, KDE-ն և Xfce-ն օգտագործում են X Window System-ը։

X Window System-ն ապահովում է գրաֆիկական միջավայրի բազային ֆունկցիաները. պատուհանների նկարումն ու տեղաշարժը էկրանի վրա, համագործակցությունը մկնիկի և ստեղնաշարի հետ։ X Window System-ը չի սահմանում օգտագործողի ինտերֆեյսի մանրամասները, դրանով զբաղվում են պատուհանների մենեջերները՝ ստեղծված բավական քանակությամբ։ Այդ պատճառով էլ X Window System-ի միջավայրում ստեղծված ծրագրերի արտաքին տեսքերը խիստ տարբերվում են, կախված կոնկրետ պատուհանային մենեջերի հնարավորություններից և կոնֆիգուրացիայից։ X-ը կառուցվել է որպես լրացուցիչ ծրագրային շերտ օպերացիոն համակարգի միջուկի վրա։

Ի տարբերություն նախորդ էկրանային պրոտոկոլների, X-ը ի սկզբանե մշակված էր ցանցերում բավականաչափ արագագործություն ապահովելու համար։ X-ի առանձնահատկություններից է ցանցային թափանցելիությունը․ մեքենան, որտեղ ծրագիրն (կլիենտ ծրագիր) աշխատում է, կարող է տարբերվել օգտագործողի մեքենայից (էկրանային սերվեր)։

X-ն առաջացել է MIT-ից 1984 թ.։ Ընթացիկ պրոտոկոլի տարբերակը՝ X11-ը, ստեղծվել է 1987 թվականին։ X նախագիծը ղեկավարում է X.Org կազմակերպությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
Գրանադա Մոնտեֆրիոյի ամրոց
**Մոնտեֆրիոյի ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de Montefrío), գտնվում է Իսպանիայում` Գրանադա նահանգի Մոնտեֆրիո քաղաքում` ժայռի վրա (Նազարի ժամանակաշրջան)։

Նկարագրություն
--------------

Ամրոցը ձևավորված է երկու պարսպապատ մասնաբաժնով` ստորին և ավելի լայն, որտեղ քաղաքացիական բնակչությունը կենտրոնացել է 1486 թվականի իսպանական նվաճման ժամանակ։ Այնտեղ դեռևս կան տներ և ջրամբարներ, որոնք փորվել են ժայռի մեջ։ Ունի վեց աշտարակներ, բոլորն էլ խոշոր են և կիսաշրջանաձև։ Նրանցից երեքը գտնվում են հարավարևելյան կողմում, երկուսը` հարավային կողմում, իսկ վերջինը` հարավարևմտյան կողմում։
Վերջին կորպուսը նվաճումից հետո շատ է փոխվել։ Այնտեղ է գտնվել կառավարչի տունը և եկեղեցին։ Կան պատեր, որոնք վերագրվում են քրիստոնեական շրջանին
: Փորված երկու անցումներից մեծը եկեղեցու կողքին է, մյուսը` շատ ավելի փոքրը, ժայռի վրա, որը, թերևս, եղել է ապաստարան։ Դրանք երկուսն էլ ծածկված են եղել աղյուսով։ Կան նաև չիրականացված շինարարության մնացորդներ։

Պատմություն
-----------

Առաջին հիշատակության համաձայն` ամրոցը մնում է Իբն ալ-Խաթիբի ժամանակներից` 14-րդ դարից։ Գրավումից հետո Ֆերնանդես դե Կորդոբան պատվիրել է կառուցել եկեղեցի, դատարկել է տվել ստորին մասնաբաժնով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Digital Guide to the Cultural Heritage of Andalusia (իսպ.)
2. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
3. ↑  Malpica: *op.ref.*, p.237


|  |  |
| --- | --- |
|  | Մոնտեֆրիոյի ամրոց Վիքիպահեստում |

Մատենագիտություն
----------------

* MALPICA CUELLO, Antonio (1996): *Poblamiento y Castillos en Granada*; El Legado Andalusí-Lunwerg Ed; Barcelona. ISBN 84-7782-407-X, p. 237
**Սուրբ Ալեքսանդրի տաճար**,ռուս ուղղափառ եկեղեցու տաճար, որը գտնվել է Բուխարա քաղաքում։

Տաճարը և զանգակատունը հիմնադրվել են են 1858 թվականի ապրիլին, կառուցվել մինչև 1860 թվականի փետրվար, օծվել է 1860 թվականի մայիսի 22-ին ի պատիվ Սուրբ Բարեպաշտ իշխան Ալեքսանդր Նևսկու, քանդվել 1875 թվականին։ Այն ախատեսված է եղել 200 ծխականների համար, տաճարին կից դրվել է մեկ քահանա և սաղմոսող, գահակալական տոնը՝ մայիսի 22-ի։

Պատմություն
-----------

1860 թվականին Բուխարայի մոտ գտնվող վերաբնակեցման գյուղ են սկսել գալ ռուս ուղղափառ քրիստոնյաներ, ովքեր կառուցել են փայտե եկեղեցի։

Տաճարում եղել է հարուստ զարդարված իկոնոստաս և եկեղեցական իրեր։

Շենքի մոտ եղել է նաև զանգակատուն, որի վրա կային 5 զանգեր, որոնցից մեկը կոչվում էր Սուրբ Ալեքսանդր (Նևեսկի)։  Հնարավոր է, որ դրա անունով էլ կոչվել է տաճարը։

Ավանդաբար բոլոր զանգակատներին 5 զանգ է կախվել, և ամենամեծ զանգը կոչվել է տաճարի պատվին։

Ըստ պատմական տվյալների՝ ռազմական ինժեներ Իվանովի կողմից հավաքված այդ փայտե տաճարը կառուցվել է նավի գերաններից։ 1872 թվականին տաճարը խիստ տուժել է հրդեհից։

1875 թվականին կառուցվել է նոր եկեղեցական շենք։ Շինության համար օգտագործվել է հրկիզված աղյուս։ Այն կրկին օծվել է և կոչվել Հրեշտակապետ Միքայելի տաճար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  буклет *Иванов Ан. А.*

Գրականություն
-------------

* Буклет с фото и описанием. Иванов Ан. А. — Поездки по городам и селам Русского Туркестана. Осмотрены и сфотографированы села и города, всего около 100 фото и 154 текстов. СПБ, 1910 год.
* Книга. Караваев Ф. Б. — Голодная степь в её прошлом и настоящее. Территория степи была огромна. Петроград, 1914 год.
* Книга. Голенберг Б. А. — Старинные храмы туркестанского края. Ташкент, 20
Բույսի սպորներ
**Սպորներ**, անսեռ բազմացման միաբջիջ կամ բազմաբջիջ գոյացություններ։ Ծառայում են բազմացման և (բակտերիաների սպորներով միայն) արտաքին անբարենպաստ պայմաններում պահպանվելու համար։ Որպես կանոն պատված են ամուր, արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ կայուն թաղանթով։ Զարգանում են ստորակարգ (սնկեր, ջրիմուռներ, քարաքոսեր) և բարձրակարգ բույսերի (մամռանմաններ, պտերներ են) բազմացման օրգաններում, ինչպես նաև բակտերիաներից (բացիլներ) և նախակենդանիներից (սպորակենդանիներ)։ Բույսերի սպորներ սովորաբար գնդաձև կամ էլիպսոիդաձև են, ավելի հազվադեպ՝ գլանաձև։ Հաճախ ունենում են բարդ կազմություն, ամուր թաղանթ և երկար ժամանակ պահպանում ծլունակությունը։ Ըստ ծագման և բույսի զարգացման ցիկլում զբաղեցրած տեղի սպորներ բաժանվում են 3 խմբի՝

1. գամետների ձուլման հետևանքով առաջացած զիգոտներ (մի շարք կանաչ ջրիմուռներ և այլն) կամ բազմակորիզ գամետանգիումների ձուլման հետևանքով առաջացած բազմաթիվ դիպլոիդ կորիզներ պարունակող սինզիգոտներ (զիգոմիցետներ, որոշ օոմիցետներ),

1. միտոսպորներ, որոնց առաջացմանը մեյոզը անմիջականորեն չի նախորդում, կորիզը սովորաբար հապլոիդ է, երբեմն դիպլոիդ կամ դիկարիոններ է պարունակում,
2. հապլոիդ մեյոսպորներ, որոնք առաջանում են մեյոզի կամ դրանից անմիջապես հետո առաջացած բջիջների կամ կորիզների բաժանման հետևանքով (որոշ կանաչ ջրիմուռներ, պարկավոր և բազիդիավոր սնկեր և այլն)

Ջրային բույսերի սպորները շարժվում են մտրակների օգնությամբ և չունեն կայուն թաղանթ։ Բարձրակարգ բույսերն առաջացնում են միայն արքեսպորային բջիջներից սպորանգիումներում քառյակներով գոյացող մեյոսպորներ։ Սպորներից առաջանում է գամետոֆիտը (սեռական սերունդ)։ Համասպոր պտերանմանները գոյացնում են միատեսակ սպորներ, որոնք առաջացնում են երկսեռ նախածիլեր։ Տարասպոր բույսերը (որոշ պտերներ, բոլոր սերմնավոր բույսերը) գոյացնում են մանր միկրոսպորներ և խոշոր մեգասպորներ, որոնցից առաջանում են համապատասխանաբար արական և իգական նախածիլերը։ Տարասպոր բույսերին բնորոշ է նախածիլերի (հատկապես արական) ապաճումը։ Սերմնավոր բույսերի սպորանգիումներում միկրոսպորներից առաջանում են փոշեհատիկները, իսկ մեգասպորներից՝ առաջնային էնդոսպերմը (մերկասերմեր) և սաղմնապարկը (ծածկասերմեր)։ Կենդանիների սպորներ, տարբեր դասի նախակենդանիների սպորների կառուցվածքը և զարգացումը տարբեր է։ Տեսակների մեծամասնության սպորներ բազմաբջիջ են, ծածկված երկփեղկ ամուր թաղանթով, որի ներսում գտնվում են երկկորիզ ամեոբաձև սաղմը և երկար, դուրս նետվող թելերով խայթող պատիճները, որոնք ծառայում են մակաբույծի տիրոջ աղիքներում ամրանալուն։ Բակտերիաների սպորները օվալաձև, կլոր գոյացություններ են։ Պարունակում են նուկլեինաթթուների և սպիտակուցի կուտակումներ։ Սովորաբար պատված են 4—5 թաղանթներով։ Առաջանում են արտաքին անբարենպաստ պայմանների հետևանքով և բարենպաստ պայմաններում ծլում են առաջացնելով նոր բակտերիային բջիջներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 82)։*  |
Միոֆիբրիլներ
**Միոֆիբրիլներ**, բոլոր բազմաբջիջ կենդանիները և մարդը շարժվում են մկանային կծկումների շնորհիվ։ Մկանային մանրաթելերի հիմնական կծկվող կառույց են միոֆիբրիլները մոտավորապես 1մկմ տրամագծով, մինչև 1սմ կամ ավելի երկարությամբ նուրբ թելիկները։

Կառուցվածք
----------

Ինչպես հայտնի է, մկանային հյուսվածքը լինում է հարթ և միջաձիգ զոլավոր։

1. Զարգացման գործընթացի սկզբում ի հայտ է եկել հարթ մկանային հյուսվածքը։ Այն կազմված է իլիկաձև, միակորիզ բջիջներից, որտեղ առկա են կծկվող թելեր(դրանք չունեն զոլավոր կառուցվածք)։
2. Միջաձիգ զոլավոր կմախքի մկանային հյուսվածքը չունի բջջային կառուցվածք։ Այն կազմված է միջաձիգ զոլավոր մկանաթելերի փնջերից։ Այդ մկանաթելերը (սիմպլաստ) ձևավորում են հիստոգենեզի (հյուսվածքի ձևավորում) ժամանակ՝ մեծ թվով միակորիզ բջիջների (միաբլաստների) միաձուլումից։

Մկանաթելը գլանաձև է, կարող է ունենալ մի քանի մկմ-ից մինչև 12սմ երկարություն, 10-ից մինչև 100մկմ տրամագիծ և պատված է թաղանթով։ Նրա ցիտոպլազման (սարկոպլազմա) պարունակում է կենդանական բջիջներին բնորոշ օրգանոիդների, պլազմային թաղանթին (սարկոլեմային) մոտ դասավորված բազմաթիվ կորիզներ և մասնագիտացված, առանձնահատուկ միաֆիբրիլներից (մկանաթելիկներ) կազմված շարժապլազմա։

Միֆիբրիլները կծկվող գոյացություններ են, որտեղ հերթագայվում են մուգ և բաց գույնի սկավառակներ՝ թիթեղիկներ։ Մուգ սկավառակներն օժտված են կրկնակի լուսաբեկմամաբ, ուստի, լուսային մանրադիտակի տակ մուգ են երևում և կոչվում են անիզոթրոպ (A), իսկ լուսավոր սկավառակներն օժտված չեն կրկնակի լուսաբեկմամբ և կոչվում են իզոթրոպ (I): Մեկ մուգ և դրան հարող երկու բաց գույնի սկավառակներից կազմված համալիրը կոչվում է սարկոմեր։ Վերջինս միոֆիբրիլի կծկողական միավորն է։ Անիզոթրոպ (մուգ) սկավառակում գտնվում է H լուսավոր շերտը։ Բաց և մուգ սկավառակները կազմված են կծկվող սպիտակուցներից. բաց գույնըէ ակտինային բարակ, իսկ մուգը՝ միոզինի հաստ թելերից։ Բարակ թելերը տեղադրված են միոզինի թելերի միջև և անցնում են Z մեմբրանով։ H լուսավոր շերտը զուրկ է ակտինային թելերից։ Ակտինի և միոզինի թելիկները կարող են միանալ լայնակի կամրջակներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  McCracken Thomas (1999)։ *New Atlas of Human Anatomy*։ China: Metro Books։ էջեր 1–120։ ISBN 1-5866-3097-0

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · MESH ID · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 7301908 |

 |
Սպորավորները բացառապես մակաբույծ նախակենդանիներ են։ Դրանցից են մալարիայի պլազմոդիումը՝ մալարիա հիվանդության հարուցիչը։ Այդ հիվանդությունը նախկինում չարիք էր Հայաստանի և հատկապես հարավային շրջանների բնակիչների համար։ Այն գրեթե վերացվեց, սակայն հիմա էլ նույն վայրերում երբեմն նկատվում են մալարիայով հիվանդության դեպքեր։

Մոծակի վտանգը մարդու համար
--------------------------

Մարդը վարակվում է մալարիայով վարակված մոծակի խայթոցից։ Մարդու օրգանիզմում մակաբույծն ապրում է արյան կարմիր գնդիկներում, որտեղ ակտիվորեն սնվում ու բազմանում է՝ քայքայելով դրանք և արտադրելով թունավոր նյութեր։

Մալարիայի հարուցիչով մոծակ
Հիվանդի ջերմությունը պարբերաբար՝ ամեն 3-4 օրը մեկ, բարձրանում է մինչև 40-41 աստիճան։

Բազմացում
---------

Հիվանդ մարդուց մակաբույծն անցնում է մալարիայի մոծակին, որի ստամոքսում կատարվում է սեռական բազմացում։ Առաջանում են արական և իգական սեռական բջիջներ, տեղի է ունենում բեղմնավորում, ձևավորվում է զիգոտ, որի հետագա բազմակի բաժանումից առաջանում են բազմաթիվ սպորազոիդներ։ Մոծակի խայթելու պահին սպորներն անցնում են առողջ մարդուն։

Մալարիայի դեմ պայքարի միջոցները
-------------------------------

Մալարիայի մոծակը տարբերվում է սովորական մոծակից առարկայի վրա նստելու դիրքով (նստում է թեք)։
Մալարիայի դեմ պայքարի միջոցառումներն իրականացվում են հիմնականում երկու ուղղությամբ։ Մի դեպքում հիվանդներին հայտնաբերում և բուժում են դեղամիջոցներով՛ վարակի աղբյուրը կանխելու համար, իսկ մյուս դեպքում ոչնչացնում են մոծակներին ճահիճները չորացնելով, որտեղ էլ զարգանում են մոծակների թրթուրները։

Նախակենդանիների նշանակությունը բնության մեջ և մարդու կյանքում
-------------------------------------------------------------

Բազմաթիվ ծովային նախակենդանիներ ունեն կարծր կմախք՝ խեցի, որը նրանց մահանալուց հետո իջնում է ջրի հատակ՝ միլիոնավոր տարիների ընթացքում առաջացնելով կրի, կավճի, կանաչ ավազաքարի նստվածքներ։ Ծովային նախակենդանիների կմախքից են հիմնականում կազմված կավիճը, որն օգտագործում են ուսումնական պարապմունքների ժամանակ, և կիրը, որով սպիտակեցնում են պատերը։ Բացի այդ, նախակենդանիների աոանձին տեսակների կմախքների հայտնաբերմամբ հնարավոր է որոշ գաղափար կազմել մոտակայքում նավթի առկայության մասին։

Նախակենդանիները սնվում են ջրամբարներում եղած բակտերիաներով և փտած օրգանական նյութերով՝ դրանով իսկ մաքրելով ջուրը, իսկ հողում նպաստում են հողագոյացմանը։ Միաժամանակ այդ նախակենդանիները կեր են ծառայում ձկների, խեցգետնակերպերի, մոծակների թրթուրների համար։Որոշ նախակենդանիներ, հատկապես հողաթափիկ ինֆուզորիան և սովորական ամեոբան, օգտագործվում են գիտական ուսումնասիրությունների ժամանակ։
**20 mm/70 Scotti Mod. 1939/1941**, 20 միլիմետրանոց նավային ավտոմատիկ զենիթային հրետանային զենք է, որը մշակվել է Իտալիայում *Scotti ընկերության ուժերով։ Պատվիրվել էր նավատորմի կողմից` 20 mm/65 Breda Mod. 1935/1939/1940 ստանդարտ նավատորմային զենքի անբավար մատակարարման պատճառով:* Իր բնոթագրով աննշան տարբերվում է *Breda հրանոթից*, օգտագործվել է նույն զինամթերքը՝ 20×138 мм B և համակերպին համապատասխան տեղադրում։ Հայտնի են` Scotti-Isotta Fraschini Mod. 1939 և Scotti-OM Mod. 1941 տեսակները։ Հիմնականում նախատեսված էր Իտալիայի թագավորական ռազմածովային ուժերի համար*:* Տեղադրվել է իտալական շատ ռազմական նավերի վրա, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հանդիսացել է կարճ հեռահարության հակաօդային պաշտպանության միջոց, բայց նշանակալիորեն զիճել է *Breda* ընկերության 20 միլիմետրանոց թնդանոթին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Campbell J.* Naval weapons of World War Two. — Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1985. — P. 346. — ISBN 0-87021-459-4

Գրականություն
-------------

* *Малов А.А. Патянин С.В.* Крейсера типа «Капитани Романи» // *Морская кампания*. — 2010. — № 4. — С. 15-61.
* *Campbell J.* Naval weapons of World War Two. — Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1985. — ISBN 0-87021-459-4
**Հուսիկ Անդրեասի Մելքոնյան** (1953թ. մարտի 30, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ հնագետ, միջնադարագետ։

Ծնվել է 1953 թվականին Երևանում ուսուցչի ընտանիքում։ 1970 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 117 միջնակարգ դպրոցը, ապա աշխատանքի է անցել «Հայէլեկտրալույս» արտադրական միավորումում։

1973-1978 թվականներին սովորել է Խ. Աբովյանի անվան Հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի Պատմության ֆակուլտետը։

1978-1981 թթ. ընդունվել և ավարտել է ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի ասպիրանտուրան, մասնագիտացել միջին դարերի հնագիտության և վիմագրության բնագավառում։

1978-1979 թվականներին աշխատել է Հայաստանի Ազգագրության պետական թանգարանում իբրև գիտական քարտուղար։ 1979 թվականին ասպիրանտական ուսումնառությանը զուգընթաց աշխատել է ինստիտուտի Միջին դարերի հնագիտության բաժնում, սկզբում իբրև ավագ լաբորանտ, ապա կրտսեր գիտաշխատող։ 1990 թվականին զբաղեցրել է գիտաշխատողի պաշտոնը, իսկ 1994 թվականին դարձել ավագ գիտաշխատող։

### Գիտական գործունեություն

1994 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Ցաղաց քարի վանքը միջնադարյան Սյունիքի հնագիտական հուշարձաների համակարգում» վերտառությամբ։ Աշխատանքն իբրև մենագրություն պատրաստ է հրատարակության։ 1994-2019 թվականներին Հ. Մելքոնյանը եղել է ինստիտուտին կից գործող, դոկտորի աստիճան շնորհող մասնագիտական խորհրդի գիտական քարտուղարը։ Անդամակցում է Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի և Երևանի Պատմության թանգարանի գիտական խորհուրդներին։ Մասնակցել է Միջին դարերի հնագիտության բաժնի կողմից իրականացվող բազմաթիվ հնավայրերի պեղումներին (Խամշի վանք, Էջմիածին, Զորավոր, Մոզ, Կարբի, Վարդենուտ, Անբերդ, Աշոցք, Թալին, Օշական, Եղվարդ և այլն), հնագիտական արշավախմբերի ղեկավար է եղել Ցաղաց քարի, Եղեգիսի, Հացառատի, Գետափի, Ծաղկաձորի և Դաշտադեմի պեղումների ընթացքում։ Հ. Մելքոնյանը հեղինակակից է վեց գրքերի, հրատարակել է շուրջ 100 հոդված և հիմնադրույթ գիտական պարբերականներում, զեկուցումներով հանդես եկել հանրապետական և միջազգային գիտաժողովներում։

2005 թվականից մինչ օրս Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի Միջնադարյան Հայաստանի հնագիտության բաժնի վարիչն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հուսիկ Մելքոնյան (1982, N11, էջ 94-98։)։ «Մոզ ավանի հուշակոթողները»։ *Լրաբեր հաարակական Գիտությունների*
2. ↑  Հուսիկ Մելքոնյան (1992, № 3-4, էջ 103-105)։ «Աշոցքը Անի քաղաքի մշակույթի համակարգում»։ *Անի*
3. ↑  Հուսիկ Մելքոնյան (2002, № 1, էջ 23)։ «Թալինի դամբարանը,Նորահայտ դամբարան Երևանի կենտրոնում, Հրեական տապանաքարեր հին Եղեգիսում»։ *Հայ արվեստ*
4. ↑  Հուսիկ Մելքոնյան (1992, 1, էջ 149-158։)։ «Ցաղաց քար (պեղումների նախնական արդյունքները)»։ *Հնագիտական աշխատանքները Հայաստանի նորակառույցներում (1986-1987թթ. պեղումների արդյունքները)*
5. ↑  Գր. Գրիգորյան, Գ. Կարախանյան, Հ. Մելքոնյան, Գ. Սարգսյան (2012)։ *Դիվան հայ վիմագրության*։ Երևան: ՀՀ ԳԱԱ <<Գիտություն>> հրատարակչություն
6. ↑  Գր. Գրիգորյան, Հ. Մելքոնյան, Գ. Սարգսյան (2017)։ *Դիվան հայ վիմագրության*։ Երևան: ՀՀ ԳԱԱ <<Գիտություն>> հրատարակչություն
7. ↑  Գագիկ Սարգսյան Հուսիկ Մելքոնյան (2012, 3, 94-119)։ «Վիմագրագիտական էսքիզներ-2»։ *Պատմա-բանասիրական հանդես*
Ադրբեջանական գորգը
**Ադրբեջանական գորգերն** արևելյան գորգագործության արվեստի մասնաճյուղ են։ 2010 թ. նոյեմբերին այն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «ոչ նյութական մշակութային ժառանգության» ցանկում։

Ադրբեջանական գորգերի ազդեցությունը համաշխարհային մշակույթի վրա
--------------------------------------------------------------

XIII-XIV-րդ դարերում Ադրբեջանից արտասահմանյան երկրներ արտահանվել են մեծ թվով գորգեր և գորգերի արտադրանք։ Այս գորգերը իրենց գեղեցիկ զարդերով, նրբագեղ ու նուրբ ձևերով, արտացոլված են հայտնի եվրոպական նկարիչների ստեղծագործություններում, մանրանկարչության վրա։ XV-րդ դարի հոլանդացի արվեստագետներ Հանս Մամլինգի «Մարիամը մանկան հետ» նկարում «Շիրվան» գորգը, Վան Էյկի «Սուրբ Մարիամը» նկարում «Զեյվա» գորգը, գերմանացի նկարիչ Հանս Հոլբայնի «Դեսպանները» նկարում «Ղազախ» գորգը նկարագրված է։

18-րդ դարի երկրորդ կեսին ներկայիս Ադրբեջանի տարածքը բաժանված էր փոքր ֆեոդալական խանությունների՝ Բաքվի խանություն, Շամախու խանություն, Շաքիի խանություն, Շիրվանի խանություն, Ղուբայի խանություն։ Խանության ժամանակահատվածում գորգերի արտադրությունը ընդլայնվեց և արվեստի զարգացումը պատճառ դարձավ, որ գորգագործական դպրոց ստեղծվի։

Ադրբեջանի գորգագործական դպրոցներ
--------------------------------

* Բաքվի գորգագործական դպրոց
* Ղուբայի գորգագործական դպրոց
* Ղարաբաղի գորգագործական դպրոց
* Շիրվանի գորգագործական դպրոց
* Ղազախի գորգագործական դպրոց
* Թաբրիզ գորգագործական դպրոց
* Գանձակի գորգագործական դպրոց

Տես նաև
-------

* Ադրբեջանի մշակույթ
* Գորգ
* Ադրբեջանի գորգերի թանգարան

Պատկերասրահ
-----------

* Ադրբեջանի գորգագործական դպրոցներ
* Շիրվանի գորգագործական դպրոցը, 1850Շիրվանի գորգագործական դպրոցը, 1850
* «Մուղան» գորգ, Ղարաբաղի գորգագործական դպրոցը«Մուղան» գորգ, Ղարաբաղի գորգագործական դպրոցը
* «Գըմըլ» գորգ, Ղուբայի գորգագործական դպրոցը, 1902«Գըմըլ» գորգ, Ղուբայի գորգագործական դպրոցը, 1902
* «Բորչալու» գորգ, Ղազախի գորգագործական դպրոցը, 19-րդ դար«Բորչալու» գորգ, Ղազախի գորգագործական դպրոցը, 19-րդ դար
* «Խիլա-բութա» գորգ,Բաքվի գորգագործական դպրոցը, 18-րդ դար«Խիլա-բութա» գորգ,Բաքվի գորգագործական դպրոցը, 18-րդ դար

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The traditional art of Azerbaijani carpet weaving in the Republic of Azerbaijan
2. ↑  Encyclopaedia İranica. Caucasian Carpets. Richar Wright.
3. ↑  Ղազախ գորգը
4. ↑  Encyclopedia. Genje carpet.
**Հուսեյն Աբաս օղլի Աբասզադե** (ադրբ.՝ Hüseyn Abbas oğlu Abbaszadə, նոյեմբերի 22, 1922(1922-11-22), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 12, 2007(2007-12-12), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի պոետ։ Արվեստի վաստակավոր գործիչ (1979), Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի պետական մրցանակակիր։

Ադրբեջանի ազգային գրող (1991)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1922 թվականի նոյեմբերի 22-ին Բաքվում։ Մեծ հայրենական պատերազմի մասնակից։ Կռվել է որպես կուրսանտ, ռադիստ, այնուհետև՝ զենիթաարտիլլերյան ճակատամարտի կրակային հարձակման գեներալ։ 1945 թվականին ծանր վնասվածքից հետո դեմոբիլիզացվել է որպես երկրորդ կարգի հաշմանդամ։ Նույն տարում ընդունվել է ԽՍՀՄ կոմունիստական կուսակցություն։

Ավարտել է Բաքվի թատերական ինստիտուտը։ Դասավանդել է բուհում, աշխատել է ամսագրերի խմբագրություններում։

* 1967-1971՝ Գրականություն և արվեստ (ադրբ.՝ Ədəbiyyat və incəsəət) թերթի գլխավոր խմբագիր
* 1971-1975՝ Աղավնի (ադրբ.՝ Göyərçin) մանկական ամսագրի գլխավոր խմբագիր
* 1975-1991՝ Ադրբեջանի գրողների միության պահակ

Մահացել է 2007 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Բաքվում։

Արվեստ
------

1941 թվականին տպագրվել է որպես պոետ։ Արձակ սկսել է գրել 1950-ական թվականների երկրորդ կեսից։ Նրա ստեղծագործության թեմաները կապված էին ինչպես պատերազմի, այնպես էլ ժամանակակիցների կյանքի հետ։ Նրա առաջին՝ «Գեներալ» վեպը նվիրված է ԽՍՀՄ կրկնակի հերոս Ազի Ասլանովին։

Պարգևներ և կոչումներ
--------------------

* Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան
* Աշխատավորի շքանշան
* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Փառք» շքանշան
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր գործիչ
* Ադրբեջանական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր
* Ադրբեջանի ազգային գրող (1991)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  anl.az
2. 1 2  Գրականության կարճ հանրագիտարան