**Յոհան Ջորջ Գմելին** (օգոստոսի 10, 1709(1709-08-10), Տյուբինգեն, Վյուրթեմբերգի դքսություն, Սրբազան Հռոմեական կայսրություն - մայիսի 20, 1755(1755-05-20), Տյուբինգեն, Վյուրթեմբերգի դքսություն, Սրբազան Հռոմեական կայսրություն), գերմանացի բնագետ, բուսաբան և աշխարհագրագետ։

Վաղ կյանք և կրթություն
----------------------

Գմելինը՝ Թյուբինհենի համալսարանի պրոֆեսորի որդին, ծնվել է Թյուբինհենում։ Նա շնորհալի երեխա էր և 14 տարեկանից սկսել է հաճախել համալսարանի դասախոսություններին։ 1727 թվականին՝ 18 տարեկանում, նա ավարտել է համալսարանը բժշկի կոչումով։ Հետո ճանապարհորդել է դեպի Սանկտ Պետերբուրգ և 1728-ին դարձել Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամ։ 1730 թվականից ի վեր դասախոսել է Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանում և հաջորդ տարի դասախոսել է որպես բնագիտոթյան և քիմիայի պրոֆեսոր։

Նրա առաջարկությամբ Յոհան Ամանը Լոնդոնում լքեց Հանս Սլոունին, որպեսզի Սանկտ Պետերբուրգում պաշտոն զբաղեցնի։ Յոհան Քրիստիան Բուքսբաումի վերջին 2 գրքերը՝ «*Centuria*»-ն, հետմահու հրատարկվել են Գմելինի կողմից։

«*Flora Sibirica»-*ից խուսափող քաջվարդը

Կամչատկայի երկրորդ գիտարշավը
----------------------------

Գմելինը այն 3 պրոֆեսորներից էր, որոնք մասնակցելու էին Վիտուս Բերինգի՝ Կամչատկայի երկրորդ գիտարշավին (1733–1743): Գիտարշավի սկզբնական շրջանում, երբ 1733 թվականին հեռանում էին Սանկտ Պետերբուրգից, նրան ուղեկցում էր երիտասարդ ուսանող Ստեփան Կրաշենիննիկովը։ Նրանք միասին ճամփորդել են Ուրալյան լեռներով և Արևմտյան Սիբիրիով դեպի Ենիսեյսկ։ Նա նկարագրել է Ենիսեյ գետի դիրքը՝ որպես սահման Եվրոպայի և Ասիայի միջև, և մասնակցել է Ենիսեյսկում գրանցված ամենացածր ջերմաստիճանի չափմանը։ Նա եղել է նաև առաջին մարդը, որը փաստել է, որ Կասպից ծովի մակարդակը ցածր էր Միջերկրական ծովի մակարդակից։ Վերջիվերջո 1736-ի սեպտեմբերին նա Յակուտսկում հասավ Բերինգի շտաբ։ Դժբախտաբար նոյեմբերի 8-ին այրվում է Գմելինի բնակավայրը՝ ոչնչացնելով իր՝ բնագիտության բոլոր հավաքածուները և նշումները՝ գումարած իր գրադարանի մի մասը։ Հաջորդ ամռանը նա նմուշների այնքան հավաքածուներ վերակազմեց, որքան հնարավոր էր, որպեսզի լրացնի կորցրածը։ Նրա «*Flora Sibirica»* գիրքը (1747–1769) հիմնված էր իր հավաքածուների և դիտողությունների վրա։ Այն ներառում է 1178 տեսակների նկարագրություն, որոնցից 294-ը լուսաբանված և պատկերազարդված են։ Նրա եղբորորդի Սամուել Գոթլիբ Գմելինը օգնել է ավարտին հասցնել 2 գրքերը։ «*Flora Sibirica»-*ի 5-րդ հատորը՝ հիմնականում կրիպտոգամների մասին, գրել է Ստեփան Կրաշենիննիկովը, բայց երբեք չի հրատարակվել։ Գմելինը նաև նկարագրել է իր ճամփորդությունը իր «*Reise durch Sibirien von dem Jahr 1733 bis 1743»* գրքում (1751–1752).:

Ուշ կյանքը
----------

Գմելինը 1747-ին վերադարձել է Թյուբինհենի համալսարան և դարձել բժշկության պրոֆեսոր, իսկ 1751 թվականին՝ համալսարանի բուսաբանական այգու տնօրեն։ Նրա ճանապարհորդության նկարագրությունն այստեղ է։ Այն թարգմանվել է ֆրանսերեն և հոլանդերեն, սակայն ոչ ռւսերեն, «որովհետև այն պարունակում էր անհեթեթ դիտարկումներ և ռուսների նկատմամբ մեկնաբանություններ»

Գմելինը 1749 թվականին ընտրվել է Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի օտարազգի անդամ։

«Գմելինի տափոլոռ» բույսը և մի քանի տասնյակ բույսերի և կենդանիների տեսակներ անվանակոչված են ի պատիվ նրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #11903705X // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
3. 1 2  Base biographique (ֆր.)
4. ↑  CONOR.Sl
5. 1 2 3  Egerton Frank N. (2008)։ «A History of the Ecological Sciences, Part 27: Naturalists Explore Russia and the North Pacific During the 1700s»։ *Bulletin of the Ecological Society of America* **89** (1): 39–60։ doi:10.1890/0012-9623(2008)89[39:AHOTES]2.0.CO;2  `|doi-access=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
6. ↑  AMMAN, Johannes, Stirpium rariorum in Imperio Rutheno sponte provenientium icones et descriptiones Archived 2008-05-16 at the Wayback Machine.
7. ↑  Gmelin J. G. S. G. Gmelin (1747–1769)։ *Flora Sibirica sive Historia plantarum Sibiriae, 4 vols* (լատիներեն)։ St Petersburg: Imperial Academy of Sciences (չաշխատող հղում)
8. 1 2  Gmelin J. G. (1751–1752)։ *Reise durch Sibirien von dem Jahr 1733 bis 1743, 4 vols* (լատիներեն)։ Göttingen: Abram Bandenhoect
9. ↑  IPNI query

Ամբողջական մատենագրություն
--------------------------

* on WorldCat
* Digital edition: Johann Georg Gmelin 1709–1755 : der Erforscher Sibiriens ; ein Gedenkbuch by the University and State Library Düsseldorf

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Ռուսական կենսագրական · Allgemeine Deutsche Biographie |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1285677 · BNF: 12334905r · CiNii: DA05040931 · CONOR: 230427491 · GND: 11903705X · ICCU: VEAV051518 · ISNI: 0000000108818673 · LCCN: n86872872 · LNB: 000298790 · NKC: nlk20000086058 · NLP: a0000001788634 · NTA: 118672096 · NUKAT: n2010131751 · PTBNP: 1351313 · SUDOC: 032291086 · VIAF: 27138291 · WorldCat VIAF: 27138291 |

 |

 |