**Այկա** (հունգ.՝ Ajka), քաղաք Հունգարիայի Վեսպրեմ մարզում։ Գտնվում է Բակոնի լեռներում, բնակչությունը՝ 29685 մարդ (2009թ․ տվյալներով)։

Այկայի քաղաքապետարանի շենքի արևմտյան հատվածը երեկոյան (2014թ․ մայիս)

Աշխարհագրություն և տրանսպորտ
----------------------------

Այկան գտնվում է Վեսպրեմ մարզի կենտրոնից 25 կմ արևմուտք և նույնքան հեռավորությամբ դեպի հարավ` Պապա քաղաքից։ Քաղաքից 3 կմ դեպի հյուսիս գտնվում է Е66 ավտոմայրուղին Սեկեշֆեհերվար-Վեսպրեմ-Կյորմենդ-Իլց։ Այկայով է անցնում Սեկեշֆեհերվար-Վեսպրեմ-Ցելդեմելկ երկաթուղին։

Պատմություն
-----------

Ժամանակակից քաղաքը ստեղծվել է 1960 թ․-ին՝ այստեղ առավել վաղ գոյություն ունեցող 4 գյուղերի միացումից։ Հետագայում քաղաքին են միացվել նաև 4 շրջակա գյուղեր։

Այկա գյուղը՝ նոր քաղաքի կենտրոնը, առաջին անգամ հիշատակվել է 1214թ․-ին, սակայն հիմնադվել է ավելի վաղ։ Գյուղի անունը ծագում է նույնանուն տոհմի անունից, որն էլ իր հերթին կոչված է Իշտվան 1-ինի կնոջ՝ Գիզզել թագուհու շքախմբի անդամներից մեկի, Հեյկո իշխանի անունով։

Ներառյալ մինչև 19-րդ դարի կեսը շարունակում էր մնալ փոքր գյուղ։ 19-րդ դարում շրջակայքում բացվեցին ածխի հանքաշերտեր՝ 1930-ական թվականների բոքսիտների հանքատեղերը։ 1937թ․-ին այստեղ կառուցվել է աշխարհի առաջին կրիպտոն արադրող գործարանը։

Սոցիալիստական դարաշրջանում այստեղ կառուցվեցին ալյումինի ու ապակու հսկա գործարաններ, և Այկան դարձավ խոշոր արդյունաբերական կենտրոն։

Հիմնական հոդված՝ Վթար Այկայի ալյումինի գործարանում
2010թ․-ի հոկտեմբերի 4-ին Այկայի «Ajka Timfoldgyar» ալյումինի օքսիդի արտադրամասում տեղի ունեցավ վթար` պայթեց կարմիր (բոքսիտային) շլամի ամբարը։ Ամբարից թափվեց մոտ 1 միլիոն խորանարդ մետր թունավոր նյութ։ Թունավոր թափոնների հոսքերը տարածվեցին 40 քառակուսի կիլոմետրի վրա՝ ծածկելով Այկայի փողոցները, տները և մի քանի մոտակա բնակավայրեր։

Տնտեսություն
------------

Այժմ գործում են ալյումինի կոմբինատը, ապակու գործարանը, աղյուսի գործարանը, իսկ քաղաքի շրջակայքում՝ գորշ ածխի և բոքսիտների հանքերը։

Տեսարժան վայրեր
---------------

* Կաթոլիկ եկեղեցի Տեշոկբերենդ շրջանում (հետագայում Բարոկկո, 1807-1808)
* Կաթոլիկ եկեղեցի Այկայում (հետագայում Բարոկկո, 1788)
* Բողոքական եկեղեցի Այկայում (հետագայում Բարոկկո, 1783)
* Ավետարանական եկեղեցի Այկայում ( հետագայում Բարոկկո, 1786-89)
* Հանքարդյունաբերության թանգարան
* Ապակու գործարան

Հնագիտություն
-------------

2010թ․ քաղաքից ոչ հեռու բոքսիտների հանքատեղում հայտնաբերվել են Ceratopsia — Ajkaceratops kozmai ինֆրակարգին պատկանող նոր տեսակի, մոտ 85 միլիոն տարեկան դինոզավրի գանգի ոսկորներ (վերին կավճի սանտոնյան շարք)։ Այդ ժամանակ այս տարածքը եղել է հնագույն Թետիս օվկիանոսի կղզեխմբի կղզիներից մեկը։

Քույր քաղաքներ
--------------

* Ռովանիեմի Ֆինլանդիա Ֆինլանդիա
* Կրիստուրու-Սեկուեսկ Ռումինիա Ռումինիա
* Ուննա Գերմանիա Գերմանիա
* Վայց Ավստրիա Ավստրիա
* Դոնխհայ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  A MAGYAR KÖZTÁRSASÁG HELYSÉGNÉVTÁRA, 2009(չաշխատող հղում)
2. ↑  Ядовитые отходы с венгерского завода попали в Дунай, Lenta.ru
3. ↑  "В Европе впервые обнаружены останки рогатого динозавра - Наука и техника - История, археология, палеонтология - Палеонтология - Компьюлента". Արխիվացված է the original 2010 թ․ հունիսի 4-ին. Retrieved 2010 թ․ մայիսի 27.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք(հունգարերեն)

Պատկերասրահ
-----------

* Այկան վերևից Այկան վերևից
* Արկայի երկաթուղակին կայարանը վերևից Արկայի երկաթուղակին կայարանը վերևից
* Այկայի «Արկածային բաղնիք» լողավազանը վերևից Այկայի «Արկածային բաղնիք» լողավազանը վերևից
* Հունգարիայի «Իմրե »հիվանդանոցի ժամանակակից շենքը վերևից Հունգարիայի «Իմրե »հիվանդանոցի ժամանակակից շենքը վերևից
* Այկայի քաղաքային զբոոսայգու լիճը վերևից Այկայի քաղաքային զբոոսայգու լիճը վերևից
* Հիսուսի եկեղեցին վերևից Հիսուսի եկեղեցին վերևից
* Ալյումինի գործարանը վերևից Ալյումինի գործարանը վերևից
* Այկայի ալյումինի գործարանը Այկայի ալյումինի գործարանը
* Նախկին հանքի մուտքի մոտ գտնվող Պարդագկուտի Սուրբ Բարբարայի հուշարձանը Նախկին հանքի մուտքի մոտ գտնվող Պարդագկուտի Սուրբ Բարբարայի հուշարձանը

  

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4805400-8 · LCCN: n89223885 · VIAF: 134992068 · WorldCat VIAF: 134992068 |

 |