**Վարամին** (պարս.՝ ورامین‎), քաղաք Իրանի կենտրոնական մասում` Թեհրան օսթանում։ հանդիսանում է համանուն Վարամին շահրեստանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը վերջին մարդահամարի տվյալներով կազմում է 225 628 մարդ (2016)։ Գտնվում է Թեհրանից 35 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։ Երկաթուղային կայարան է Թեհրան-Մաշհադ երկաթգծի վրա։

Բնակչութուն
-----------

Բնակչությունը 2016 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմում էր 225 628 մարդ, որոնք կազմում էին 69 190 տնտեսություն։ Վարամինը Թեհրան օսթանի բնակչությամբ իններորդ ամենախոշոր քաղաքն է։ Քաղաքի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում բերված է աղյուսակում ստորև.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Տարի** | 1956 | 1966 | 1986 | 1991 | 1996 | 2006 | 2011 | 2016 |
| **Բնակչություն** | 5205 | 11 183 | 58 311 | 77 624 | 107 233 | 208 569 | 218 991 | 225 628 |

Պատմություն
-----------

Քաղաքի հիմնադրման ամսաթիվը անհայտ է։ Ենթադրվում է, որ Վարամինը դա հին Վարենա քաղաքն է, որը հիշատակված է զրադաշտականության սուրբ գիրքում՝ Ավեստայում։ 14-րդ դարում Վարամինը ծաղկում էր ապրում, արագորեն զարգանում և համարվում էր հարակից լայն շրջանի ամենախնամված քաղաք։ Սեֆյանների օրոք, Թահմասպ I շահը շատ ավելի մեծ ուշադրություն է դարձրել Թեհրանին, և մոտակա Վարամինը սկսում է անկում ապրել։ Ճարտարապետ Դելաֆոյը, որը Նասր ադ Դին Շահի օրոք բազմիցս այցելել է Վարամին իր ամուսնու՝ Մարսելի ուղեկցությամբ, մանրամասն նկարագրել է քաղաքը։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Ջամե մզկիթ
Վարամինի ամենակարևոր տեսարժան վայրը քաղաքի հարավում գտնվող Ջամե մզկիթն է։ Այն համարվում է Իրանի ամենախոշոր մզկիթը։ Ունի չորս այվան և շքեղորեն ձևավորված է թե՛ ներսից, թե՛ դրսից։ 1931 թվականին ընդգրկվել է Իրանի մշակութային ժառանգության ցանկում։ Կառուցումը լիովին ավարտվել է 1325-1326 թվականներին և վերակառուցման է ենթարկվել 1436 թվականին, Միրզա Շահրուխի օրոք, (Թիմուրիդների տոհմ)։

Յուսուֆ Ռազիի աշտարակ-դամբարան
Ալլահ-էդ դինի աշտարակը գտնվում է Ջամե մզկիթի հյուսիսում, Վարամինի կենտրոնական հրապարակի կողքին։ Բարձրությունը 17 մետր է, ունի գեղեցիկ կոնաձև գմբեթ։ Համարվում է իրանական արվեստի հիանալի օրինակ։ Կառուցվել է 1289 թվականին։ Աշտարակը բաժանված է երկու մասի` ստորին մասը 12 մ բարձրությամբ, իսկ վերին մասը` 5 մ բարձրություն ունեցող գմբեթ, որը վերևում զարդարված է երկրաչափական գծերով։
Իրաջի միջնաբերդը գտնվում է Վարամինի հյուսիս-արևելքում գտնվող Ջաֆարաբադ գյուղի մոտակայքում։ Իրանի ամենամեծ ամրոցներից մեկն է։ Դրա շինարարության մեջ օգտագործվել է կավ և աղյուսներ։ Կառուցվել է Սասանյանների ժամանակաշրջանում ու համարվում է աշխարհի ամենահետաքրքիր և ուշագրավ շենքերից մեկ։ Բայց հազարամյակների ընթացքում կրել է լուրջ վնասներ։ Ամրոցի եզակիությունը նշում է եվրոպական հնագետ Քլայսը` նշելով դրա հսկայական չափերը։ Ամրոցը ձգվում է 1250 մետր հյուսիսից հարավ և արևմուտքից արևելքից՝ 1214 մետր։ Մի ժամանակ ունեցել էր չորս դարպաս, որոնցից պահպանվել են միայն գլխավորները։ Ամրոցի պատերի հաստությունը 17-22 մետր է։

Յուսուֆ Ռազիի դամբարանը ուխտատեղի է տեղացիների համար։

Սեյիդ Ֆատհուլայի դամբարանը գտնվում է նրա գերեմանի վրա։ Վերջինս տեղացիների հոգևոր ուսուցիչն էր․ նրա նախնիները եկել են Մեքքայից Ռեյ և Վարամին։ Դամբարանի հին շենքը նորացվել է, և այնտեղ անցկացվում են կրոնական արարողություններ։

Արդյունաբերություն
------------------

### Շաքարի գործարան

Ալլահ-էդ դինի աշտարակ
Վարամինում է գտնվում առաջին շաքարի գործարանը Իրանում և Մերձավոր Արևելքում։ Այն կառուցվել է 1934-1935 թվականներին ճարտարապետ Ն. Լ. Մարկովի կողմից։ Վերջերս դրա արդատրությունը կրճատվել է` բաղադրիչների պակասի պատճառով։

### Բուսական յուղի արտադրման գործարան

Վարամինի բուսայուղի գործարանը կառուցվել է 1938-1939 թվականներին և հանդիսանում է Իրանում առաջին արտադրողը։

Ձեռակերտ արվեստներ
------------------

### Գորգերի արտադրություն

Վարամինում արտադրվող գորգերն ու ծածկոցները մեծ պահանջարկ ունեն աշխարհում։ Դրանք բաղկացած են 100% մետաքսից։ Նրանք ունեն երկրաչափական նախշեր և կրկնվող մեդալիոններ։ Վերջիններս հիմնականում հանդիպում են ուղեգորգերի վրա։

Կրթություն
----------

Վարամինի գորգ
1985 թվականին քաղաքում կառուցվել է Ազադի իսլամական համալսարանը։ Այնտեղ սովորողները ուսումնասիրում են 86 տարբեր մասնագիտություններ։

Պատկերասրահ
-----------

* Ջամե մզկիթՋամե մզկիթ
* Իրաջի միջնաբերդԻրաջի միջնաբերդ
* Ջամե մզկիթի դարպասըՋամե մզկիթի դարպասը
* Վարամինի շաքարի արտադրության գործարանՎարամինի շաքարի արտադրության գործարան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری (перс.)
3. 1 2  «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1395 (2016)» (պարսկերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (Excel) 2021 թ. դեկտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2022 թ. դեկտեմբերի 19-ին.
4. ↑  «IRAN: Tehran» (անգլերեն).
5. ↑  «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1956 թ.» (PDF) (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2024 թ. փետրվարի 24-ին. Վերցված է 2024 թ. մարտի 1-ին.
6. ↑  «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1966 թ.» (PDF) (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2024 թ. փետրվարի 24-ին. Վերցված է 2024 թ. մարտի 1-ին.
7. ↑  World Gazetteer: Varāmīn (անգլ.)
8. 1 2  «Islamic Republic of Iran» (անգլերեն).
9. ↑  «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1385 (2006)» (պարսկերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (Excel) 2011 թ. սեպտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2022 թ. սեպտեմբերի 25-ին.
10. ↑  «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1390 (2011)» (Excel) (պարսկերեն). Վերցված է 2022 թ. դեկտեմբերի 19-ին.
11. ↑  AVESTA: VENDIDAD (English): Fargard 1
12. 1 2 3
13. ↑
14. ↑
15. ↑  «قديمي ترين کارخانه قند ايران تعطيل شد». *www.parsine.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ նոյեմբերի 20-ին. (պարս.)
16. ↑  «یادگارهای جناب نیکلای». *www.tebyan.net*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ դեկտեմբերի 4-ին. (պարս.)
17. ↑  «روغنکشی شماره ی یک ورامین». *www.khoec.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ նոյեմբերի 20-ին. (պարս.)
18. ↑  «Varamin carpets in Little Persia». *www.little-persia.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ նոյեմբերի 20-ին. (անգլ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վարամին» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1036512738 · VIAF: 304139733 · WorldCat VIAF: 304139733 |

 |