recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Մոս**, լքված գյուղ Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում։ Գտնվում է Դուտխու գետի ձախակողմյան վտակներից մեկի վերին հոսանքի շրջանում, ծովի մակերևույթից 1800 մետր միջին բարձրության վրա, ալպիական մարգագետինների գոտում։ Հնում այն գտնվել է Արցախ նահանգի Վայկունիք գավառում։ Հայաթափվելուց հետո գյուղը ստացել է Մոզ, կամ Մոզքյանդ (թուրքերեն՝ Mozkənd) անվանումը։ Ինչպես Ապահենը, այնպես էլ` Մոսը հայտնի է եղել որպես գրչօջախ։ Այս գյուղում 1653-1654 թվականներին Մովսես երեցի և Մարտիրոս Խնձորեկցու նախաձեռնությամբ ստեղծվել է ձեռագիր ավետարան։ XVIII դարի կեսին Մոսը կրկին հիշատակվել է Դադիվանքի կալվածացուցակում։ Գյուղի հատակագծային յուրահատկությունը, հնամենի փողոցների առկայությունը և խիտ կառուցապատումը խոսում է այն մասին, որ բնակավայրը բավականին հին է և հիմնադրվել է միջնադարում։

Խաչքարեր և եկեղեցիներ
---------------------

Գյուղի խաչքարերից պահպանվել է ընդամենը 4-5 վնասված խաչքար, որոնք հայտնաբերվել են գյուղի հարավարևմտյան մասում գտնվող անասնագոմերի հատակին և դռների առջև։ Գյուղից մեկ կիլոմետր դեպի հարավ-արևմուտք, քրդական փոքր գերեզմանոցում, բոլորաձև հատակագծով և անմշակ քարով կանգուն է մնացել XIX դարի վերջին կառուցված քրդական տապանատուն։ Մոսից 1,5 կիլոմետր դեպի արևելք՝ նույն վտակի աջ ափին գտնվող փոքր բլրակի վրա պահպանվել են կիսամշակ և սրբատաշ մի բազիլիկ եկեղեցու պատեր, որից քիչ ներքև, թեք լանջի վրա գտնվում է արևմտյան ճակատից բացված միակ բարձր մուտքը, որն անարձանագիր է։ Այդ կառույցի ճարտարապետական յուրահատկությունները բնորոշ են XII-XIII դարերին։ Պատերի հաստությունը կազմում է 78-80 սանտիմետր, իսկ արտաքին չափերն են 6,90x4,83 մետր։ Եկեղեցու անվանումը, ըստ 1911 թվականին ռուսական ռազմական գլխավոր շտաբի կազմած քարտեզի, *Կարմիրվանք* է (թուրքերեն՝ Qızılvəng):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ս. Կարապետյան, «Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում», էջ 73
2. ↑  Ջամբռ,
էջ 283
3. ↑  Изд. Воен. Топ. Отдела Генерального Штаба, 1911 г.

Գրականություն
-------------

* «Ցուցակ ձեռագրաց», հատոր Ա, Երևան, 1965, N3647
**Արևելյան Եվրոպան խորհրդային վերակառուցման շրջանում՝** Խորհրդային միության վերակառուցումն անդրադարձավ Արևելյան Եվրոպայի սոցիալիստական երկրների զարգացման վրա։ Միխայիլ Գորբաչովի հռչակած նոր քաղաքական մտածողության կարևոր տարրերից էր սոցիալիստական երկրների հետ ԽՍՀՄ-ի հարաբերությունների վերանայումը։ Սոցիալիստական ճամբարի փոխարեն սկսեց կիրառվել սոցիալիստական համագործակցություն անվանումը 1985 թվականին Գորբաչովը առաջադրեց սոցիալիստական միասնացման նոր մոտեցումներ, որոնք առաջ քաշվեցին Գորբաչովյան բարեփոխումներ անվամբ, որի մեջ բացի եվրոպական երկրների հետ համագործակցության դաշինքը պարունակում էր նաև ներքին խնդիրներ։ ԽՍՀՄ-ը պատրաստ էր հրաժարվելու «ավագ եղբոր» դերից։ Իսկ սոցիալիստական երկրների միջև ԽՍՀՄ-ի կազմի մեջ մտնող երկրների միջև հարաբերությունները պետք է հիմնվեին և՛ փոխօգնության, և՛ փոխշահավետության վրա։

Ռ․ Ռեյգանի և Մ․ Գորբաչովի պաշտոնական հանդիպումը Ժնևում․ 1985 թվական,19-ը նոյեմբերի
Էրիխ Հոնեկեր
1986 թվականին այդ սկզբունքները հաստատվեցին սոցիալիստական համագործակցության անդամ երկրների կողմից, սակայն, երկար ժամանակ չանցած այդ ծրագրի իրագործումը ձախողվեց։ ԽՍՀՄ անդամ երկրներից շատերը ձգտում էին կրճատելու սեփական ռազմական ծախսերը, ապրանքափոխանակումը կատարել համաշխարհային գներով, սակայն պահպանվում էր խորհրդային էժան հումքի և էներգակիրների մատակարարումը։ Վերոնշյալ բարեփոխումները ի կատար չածվեցին, ԽՍՀՄ երկրների միասնական չլինելու պատճառով։ Մի շարք երկրներում ԽՍՀՄ-ի նոր կուրսը բացասաբար ընդունվեց, քանզի հարվածում էր սոցիալիստական երկրների քաղաքական-կուսակցական ղեկավարության շահերին։ Գերմանիայի Ժողովրդավարական Հանրապետության առաջնորդ Էրիխ Հոնեկերը նշել է․ «Եթե ձեր հարևանն իր տանը փոխում է պաստառները, ապա չի նշանակում, որ դուք էլ ձեր տանը պարտադիր պետք է վերանորոգում սկսեք»։
Հակառակ դրան Հունգարիայում, Լեհաստանում և Հարավսլավիայում խորհրդային վերակառուցումը խթանեց բարեփոխումների իրագործումը։ Սկզբում այդ բարեփոխումները ընթանում էին վերակառուցման և սոցիալիզմի նորացման կարգախոսների ներքո։ Որոշ ժամանակ անց պարզ դարձավ, որ գոյություն ունեցող հասարակական-քաղաքական և տնտեսական համակարգի բարեփոխումն անհնար է։
Եվրոպական երկրների մեծ մասում դեռևս 1970-ական թվականների վերջերին և 1980-ական թվականների սկզբներին ի հայտ էին եկել ընդդիմադիր կազմակերպություններ ու շարժումներ, որոնց գործունեությունը հետագայում պաշտոնապես արգելվել էր։ Դրանցում էական դեր էր խաղում փոփոխություններ պահանջող և ազատականորեն տրամադրված մտավորականությունը։ Չեխոսլովակիայում գործել էր «Խարտիա-77»-ը, Լեհաստանում՝ «Սոլիդարնոստը» («Համերաշխություն»), Բուլղարիայում՝ «Էկոլոգիստները» և այլն։ Նրանք իրենց աջակցությունը հայտնեցին Գորբաչովին, քանի որ պարզ էր, որ առանց ԽՍՀՄ-ում արմատական վերափոխումների անհնարին էր նաև վերափոխումների իրագործումը Արևելյան Եվրոպայում։ Արևելյան Եվրոպայի ցանկացած երկրներում բարեփոխումների իրագործման փորձերը ուղղակի կճնշվեին այնպես, ինչպես դա արդեն արվել էր Հունգարիայում և Չեխոսլովակիայում։

Արևելյան Եվրոպայի կազմի մեջ ներկայումս մտնում է 9 պետություն.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Բելառուս Բելառուս
* Բուլղարիա Բուլղարիա
* Հունգարիա Հունգարիա
 | * Մոլդովա Մոլդովա
* Լեհաստան Լեհաստան
* Ռումինիա Ռումինիա
 | * Սլովակիա Սլովակիա
* Ուկրաինա Ուկրաինա
* Չեխիա Չեխիա
 |

Աղբյուր
-------

Համաշխարհային պատմություն 12. Հումանիտար հոսք
Հեղինակ՝ Վ. Պետրոսյան, Ա. Նազարյան, Ռ. Սաֆրաստյան
**Արևելապոնտական լեռներ**, *Խաղտյաց լեռներ, Արժլու, Արևելապոնտաական լեռներ, Բսլխար, Բսլխար դաղ, Բսլխալ ղաղ, Բարիատրյան լեռներ, Բոլխար, Էլկեզի, Էլկըզի, Իլակ-Մեսջիդի, Լազիստանի լեռներ, Լազսաանի լեոներ, Խաղդյաց լեոներ, Խաղտիք, Պահարյա լեռներ, Պահարյաց լեռներ, Պարատրես, Պարիադիս, Պարիադրես, Պարիադրեսի շղթա, Պարիսսլրյաձ լեոներ, Պարիաղրոս, Պարխ, Պարխալ, Պարխար, Պարխսր լերներ, Պարխարի լեոներ, Պարխարյաճ լեռներ, Պարխոաթրաս*, լեռնային համակարգ Թուրքիայում, Հայկական լեռնաշխարհի հյուսիսում։ Ձգվում է Սև ծովի հարավարևելյան ափին զուգահեռ, Մելետ գետից (արևմուտքում) մինչև Ճորոխի ստորին հոսանքը (արևելքում)։ Երկարությունը 500 կմ է, բարձրությունը՝ մինչև 3937 մ (Քաջքար լեռ)։

Կազմված է կավճի և երրորդականի բյուրեղային, մետամորֆային և նստվածքա-հրաբխային ապարներից (կրաքարեր, տուֆոգեններ և գրանիտներ)։ Հարուստ է բազմամետաղային հանքավայրերով, հատկապես արծաթով (Գյումուշխանե)։ Լեռնաշղթաների (Գիրեսուն, Զիգանա, Քաջքար, Լազիստանի, Սպեր) միջին բարձրությունը գերազանցում է 3000 մ-ից, իսկ առանձին գագաթներ ծածկված են հավերժական ձյունով։ Կան անթրոպոգենի սառցապատումների հետքեր։ Հարմար և անցանելի է միայն Զիգանայի լեռնանցքը։

Արևելապոնտական լեռները մասնատված են Խարշատ, Դագիրման և այլ գետերի հովիտներով։ Հյուսիսահայաց լանջերին (տեղումները 3000 մմ) տարածված են մերձարևադարձային սաղարթավոր (մինչև 400 մ), խառը (400-1250 մ) և փշատերև (մինչև 1900 մ) անտառներ, հարավահայաց չորային լանջերին՝ միջերկրածովային չորասեր անտառներ ու թփուտներ (կան նաև Հայկական բարձրավանդակին հատուկ չորասեր տեսակներ), 2000 մ-ից բարձր ենթալպյան և ալպյան մարգագետիններ են։

V դարի պատմիչները հիշատակում են Պարխար(յան) կամ Պարիադրես(յան) ձևերով, հետագայում հայտնի են Պարխալ կամ Բոլխար անուններով։ Ն. Ադոնցը սրանց անունը համեմատում է Բարխ ամրոցի անվան հետ։ Թուրքերն անվանել են Ելկըզի։ Այժմ կոչվում են Լազիստանի լեռներ։ Խաղտյաց լեռների նշանավոր գագաթներն են՝ Քաջքար կամ Խալքար և Վերձնբակ։ Ավարայրի ճակատամարտից հետո այստեղ էր ամրացել Հմայակ Մամիկոնյանր։ Վ. Արևելցու պատմած ավանդությամբ Սուրբ Սահակի աշակերտ Անդրեաս աբեղան սրա խորշերում էր թաքցրել ու Նունեի խալը, որն ստացել էր Վ. Մամիկոնյանի դուստր Շուշանիկից։ Ըստ ավանդության, 1011 թ. թոնդրակեցիները փշրել են այս լեռների մի ճյուղի վրա գտնվռղ խաչքարը, սրա համար պատժվել են։ Ունի բագմամետաղային հարուստ հանքավայրեր։ Նշանավոր են Գյումուշխանեի արծաթի հանքերը։ Միջին բարձրությունը հասնում է 3000 մ։ Առանձին գագաթները ծածկված են հավերժական ձյունով, կտրատված է մի քանի գետահովիտներով։ Լանջերր անտաոածածկ են, բարձրադիր գոտիները ծածկված են ալպյան մարգագետիններով

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 2 [Դ-Կ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 633 — 992 էջ։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 315529389 · WorldCat VIAF: 315529389 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 31)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անվերջություն (այլ կիրռումներ)
**Անվերջություն**, մատերիայի, նրա շարժման ու զարգացման, ժամանակի ու տարածության անսահմանափակությունն ու նրանց ճանաչման անսպառելիությունը բնութագրող հասկացություն։

Դասական կոսմոլոգիայում աշխարհի անվերջությունը ըմբռնվել է որպես մատերիայի, տարածության ու ժամանակի միասեռ, միօրինակ մասերի անսահմանափակ գումար, ուստի, որպես վերջավորների պարզ համադրություն, հնարավոր է համարվել աշխարհի վերջավոր մասի օրինաչափությունները անվերջի վրա տարածելը։ Այս պատկերացման անհետևողականությունը բացահայտվեց կոսմոլոգիական պարադոքսների շնորհիվ, և այն հաղթահարվեց նորագույն ֆիզիկայում։ Պարզվեց, որ միկրոաշխարհում մատերիայի բաժանման անվերջությունը պետք է դիտվի որպես նրա անվերջ փոխակերպումների հնարավորության։

Հարաբերականության տեսությունը, կապ հաստատելով տարածա-ժամանակի կառուցվածքի և մատերիայի բաշխման օրինաչափությունների միջև, սահմանազատում է մտցնում անվերջությունյան և անսահմանափակաթյան միջև՝

* առաջինը վերագրելով տարածա-ժամանակի ներքին կառուցվածքին
* երկրորդը՝ նրա չափելիությանը։

Այս հիմքի վրա ստեղծված տիեզերքի տարբեր մոդելները պետք է դիտել ոչ թե նրա վերջավորության ապացույց, այլ տարածա-ժամանակի կառուցվածքի արտահայտման միջոցներ։

Իմացաբանական առումով անվերջությունը աշխարհի ճանաչման պրոցեսի անվերջություն է։ Մարդկային պրակտիկ գործունեությունն ընթանում է վնրջավոր տիրույթում, սակայն իմացությունը, որքանով այն հավակնում է համընդհանուր և անհրաժեշտ լինելու, պարունակում է անվերջի տարր, ուստի այն անվերջի իմացություն է։ Մետաֆիզիկական տեսակետից անվերջություն ըմբռնվում է որպես «հոռի անվերջություն», որպես միատարր վերջավորների հանրագումար, նրանց պարզ կրկնություն։ Ուստի անհնարին է լինում բացատրել իմացության անցումը վերջավորից անվերջին, զգայականից տրամաբանականին, փաստականից տեսականին։ Դիալեկտիկական ըմբռնմամբ, թեև ամեն մի փաստական գիտելիք իր բովանդակությամբ վերաբերում է վերջավորին, կոնկրետին, սակայն իր ձևով, որպես գիտելիք ընդհանրապես, որպես ընդհանուր աշխարհըմբռնման մի մաս, օժտված է համընդհանուր և անհրաժեշտ բնույթով, ուստի և գիտելիք է անվերջի մասին։ Հետևաբար իմացությունը վերջավորի և անվերջի դիալեկտիկական հակասության հաղթահարման պատմական պրոցես է։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ ռուսական · Ուղղափառ · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11960148c · GND: 4136067-9 · LCCN: sh85066098 · NKC: ph123196 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 439)։*  |
**Դեմետրե III** (վրաց.` დემეტრე II, 10-րդ դար - ոչ վաղ քան 975), Աբխազիայի արքա 967-975 թվականներին։

Դեմետրեն Գեորգի II արքայի որդին էր, սերում էր Անոսիդների տոհմից։ Հաջորդել է եղբորը` Լևոն III-ին (957-967)։ Մահացել է անժառանգ։

Աբխազիայի ազնվականութունը գահի ժառանգորդ է նշանակում Դեմետրեի եղբորը՝ Թեոդոսիուսին, ով այդ ժամանակ գտնվում էր Բյուզանդիայի մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսում` գերության մեջ։ Աբխազական գահին հավակնում էին նաև Կախեթի արքաներ Կյուրիկե II-ը և Դավիթը։ Դեմետրեն օգնում է եղբորը` նշանակվել իր ժառանգորդ, սակայն վերջինիս անհնազադության պատճառով կուրացնում է նրան։

975 թվականին՝ Դեմետրե III-ի մահից հետո, աբխազական գահն անցնում է Թեոդոսիուս III Կույրին։

Տես նաև
-------

* Աբխազիայի արքաների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au XIXe siècle : Tables généalogiques et chronologiques, Rome,‎ 1990
2. ↑  Анчабадзе З. В. Из истории средневековой Абхазии (VI - XVII вв), Сух. 1959



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Նախորդող**Լևոն III 960-969** | **Աբխազիայի արքաԴեմետրե III**969-975 | Հաջորդող**Թեոդոսիուս III 975-978** |
**Ախալցխայի հայկական թատրոն** (վրաց.՝ ახალციხეს სომხური თეატრი), առաջին ներկայացումները Ախալցխայում կազմակերպել է Միհրդատ Ամրիկյանը, 1860 թվականին, տեղի թատերասերների ուժերով։

Պատմություն
-----------

1880 թվականին հյուրախաղերով հանդես է եկել Պետրոս Ադամյանը՝ Ստեփան Սաֆրազյանի, Ս. Հովվյանի և այլոց հետ։ 1906-1907 թվականներին թատերախումբը ղեկավարել է Նիկողայոս Հովհաննիսյանը։ 1909 թվականին այստեղ ելույթներ է ունեցել Սիրանույշը։ 1890-1910-ական թվականներին թատրոնի զարգացմանը նպաստել են թատերական գործիչներ Ս. Ազնավուրյանը. Խ. Թեխմիշճյանը և ուրիշներ։

Խորհրդային իշխանության տարիներին թատրոնում հանդես են եկել Լևոն Երամյանը, Հովհաննես Աբելյանը. Վահրամ Փափազյանը և ուրիշներ, ավելի հաճախ՝ Թբիլիսիի հայկական թատրոնը։ 1937 թվականից թատրոնը դարձել է պետական, գոյատևել մինչև 1941 թվականը (ղեկավար՝ Արտաշես Վրույր)։

Բեմադրություններ
----------------

Բեմադրվել են՝ Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ», Սունդուկյանի «Պեպո», «Խաթաբալա», Շիրվանզադեի «Նամուս», «Պատվի համար», Դեմիրճյանի «Քաջ Նազար», Նաիրի Զարյանի «Վրեժ», Շիլլերի «Ավազակներ», Ծերեթելու «Կինտո» և այլն։

Այստեղ են աշխատել ռեժիսորներ Վ. Գասպարյանը, Համո Բաղդասարյանը, Ա. Աղաջանյանը, նկարիչ Արշալույս Չիֆլիկյանը և ուրիշներ։

1944 թվականից գործել է հայկական դրամատիկական խումբ (ապա՝ մշակույթի տան հայկական թատերախումբ)։

Տես նաև
-------

* Թբիլիսիի Պետրոս Ադամյանի անվան պետական հայկական դրամատիկական թատրոն
* Թբիլիսիի պատանի հանդիսատեսի հայկական թատրոն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական համառոտ հանրագիտարան», հատոր առաջին, գլխ. խմբ. Կ. Խուդավերդյան, Հայկական խորհրդային հանրագիտարանի գլխ. խմբ. Երևան, 1990, էջ 98-99։
**Ջեյմս Բրյուս** (անգլ.՝ James Bruce, դեկտեմբերի 14, 1730(1730-12-14)[…], Stirling, Շոտլանդիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն - ապրիլի 27, 1794(1794-04-27)[…], Stirling, Շոտլանդիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն), շոտլանդացի ճանապարհորդ, գրող, որը տասը տարուց ավելի անցկացրել է Հյուսիսային Աֆրիկայում և Եթովպիայում, հայտնաբերել Կապույտ Նեղոսի աղբյուրները։

Կենսագրություն
--------------

### Երիտասարդ տարիներ

Կրթությունն ստացել է Հարրոու դպրոցում և Էդինբուրգի համալսարանում։ Համալսարանը ավարտելուց հետո սկսում է սովորել փաստաբանի մասնագիտություն, սակայն, ամուսնանալով գինու վաճառականի դստեր հետ, սկսում է գինեգործություն սովորել։ Ամուսնության իններորդ ամսում 1754 թվականին մահանում է Բրյուսի կինը, որից հետո նա մեկնում է ճանապարհորդության Պորտուգալիա և Իսպանիա։ Էլ Էսկորիալում արևելյան ձեռագրերի ուսումնասիրությունը հանգեցրեց նրան, որ նա սովորի արաբերեն և գեեզ լեզուն, ինչը որոշարկեց նրա կյանքի հետագա ուղին։ Հոր մահից հետո 1758 թվականին ստանձնում է Քիննեդի կալվածքի կառավարումը։

### Հյուսիսային Աֆրիկայում

Իսպանիայի դեմ պատերազմը սկսելուց հետո 1762 թվականին Բրյուսը բրիտանական կառավարությանն է ներկայացնում Ֆեռոլի վրա հարձակման ծրագիր։ Ծրագիրը չընդունվեց, սակայն դրա շնորհիվ Ջորջ Մոնտեյգու-Դանկը նախապատվությունը նրան տվեց՝ նշանակելով Ալժիր քաղաքում Մեծ Բրիտանիայի հյուպատոս՝ տալով հանձնարարություն՝ ուսումնասիրել քաղաքի ավերակները, որոնց հանդեպ հետաքրքրություն էր առաջացրել Ալժիր քաղաքի հյուպատոսության քահանա Թոմաս Շոուի (1694-1751) ուղարկած գրությունները։ Բրյուսը Ալժիր ժամանեց 1763 թվականի մարտին։ Նրա ամբողջ ժամանակը ծախսվում էր հյուպատոսական աշխատանքի վրա։ Սակայն 1765 թվականին հյուպատոսական աշխատանքի իր հաջորդի ժամանելուց հետո նա սկսում է Բարբարոսական ափում ուսումնասիրել հինհռոմեական ավերակները։ Ուսումնասիրում է բազմաթիվ ավերակներ Արևելյան Ալժիրում։

### Նեղոս և Եթովպիա

### Վերադարձ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
3. 1 2 3 4  Babelio (ֆր.) — 2007.
4. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Գուտենբերգ նախագիծ · RKDartists · The Peerage |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Ուղղափառ · Օքսֆորդի կենսագրական · Dictionary of National Biography · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 1062610 · BNE: XX1619968 · BNF: 124620972 · CiNii: DA04614172 · CONOR: 95989603 · GND: 117636258 · ISNI: 0000 0001 0856 4108 · LCCN: n50043379 · NKC: ola2002157550 · NLA: 35187636 · NTA: 073442585 · NUKAT: n2006098125 · LIBRIS: 358713 · SUDOC: 034531556 · VIAF: 32094803 · ULAN: 500026129 · WorldCat VIAF: 32094803 |

 |

 |
**Քարայր**, քարանձավ, անձավ, այր, երկրակեղևի վերին շերտերի խոռոչ, դատարկ տարածություն, որը երկրի մակերևույթ է դուրս գալիս մեկ կամ մի քանի ելքերով։ Առաջանում են ջրի ներգործությամբ հեշտ լուծվող ապարների (կրաքար, դոլոմիտ, գիպս են) տարալվացման և այլ պրոցեսների հետևանքով։ Առավել խոշոր քարայրերը կարստային են։ Դրանք սրահների և անցումների բարդ համակարգ են և ունենում են մի քանի տասնյակ կմ երկարություն (Մամոնտի քարանձավը ԱՄՆ–ում)։ ՀԽՍՀ–ում քարայրեր կան Եղեգնաձորի շրջանում։ Նախնադարում քարայրերն օգտագործվել են իբրև բնակարան։ Դրանցում հայտնաբերվել են բրածո կենդանիների ու մարդկանց ոսկրամնացորդներ, աշխատանքի գոր– ծիքներ, կենցաղային իրեր, ժայռերի պատերին նկարված և փորագրված զանազան ժայռապատկերներ։ Հայկական լեռնաշխարհում հնագույն քարայր–հնավայրերից է Շանիդարը։ Հայաստանում նախնադարյան քարայր–կայաններ են հայտնաբերվել Հրազդան գետի միջին հոսանքի շրջանում (Երևանյան լճի, Արզնու քարայրերը ևն)։ Գետահովիտներում, կիրճերում գտնվող բնական և արհեստական (սովորաբար՝ ավազաքարերում, կրաքարերում, դեղնահողերում փորված) շատ քարայրեր միջին դարերում ես օգտագործել են իբրև բնակավայրեր, ապաստարաններ և պաշտամունքային վայրեր (տաճարներ, վանքեր), որոնք մեծ մասամբ համադրվել են արհեստական կառույցների հետ։ Նման քարայրեր հայտնի են ԽՍՀՄ–ում (օրինակ, Ուփլիսցիխեն, Վարձիան՝ Վրաստանում, Գեղարդը, Սպիտակի վիմափոր բնակավայրը՝ Հայաստանում, Կալամիտան, Մագնուտը՝ Ղրիմում են), Բալկանյան երկրներում, Իտալիայում, Չինաստանում, Հնդկաստանում և այլուր։ Միջնադարյան քարայրային բնակավայրերը «քարայրային քաղաքներ» ընդհանուր անվանումով այժմ դարձել են զբոսաշրջիկների այցելության վայրեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Քաուչսերֆերների քանակը աշխարհի տարբեր երկրներում
**ՔաուչՍերֆինգ** (անգլ.՝ CouchSurfing), համաշխարհային կազմակերպություն, որ միավորում է 246 երկրներում ապրող ավելի քան 6 միլիոն մարդու (2012 թ.), ովքեր ճանապարհորդությունների ընթացքում անվճար հյուրընկալում են միմյանց (երբեմն հյուրընկալվողի հետ նախապես պայմանավորվում են, որ նա պետք է վճարի ուտելիքի կամ այլ ծախսերը) կամ կազմակերպում համատեղ ճանապարհորդություն։

ՔաուչՍերֆինգը սիրողների կարծիքով խթանում է տարբեր մշակույթների պատկանող մարդկանց շփումը մտերմիկ միջավայրում, փորձի փոխանակումը, նորի ճանաչումը և այլն։

Պատմություն
-----------

Քեյսի Ֆենտոնը (Casey Fenton) 2000 թ. Իսլանդիա գնալու համար էժան տոմս էր գնում, սակայն գիշերն անցկացնելու տեղ չուներ։ Նա նամակներ է գրում իսլանդացի 1500 ուսանողի՝ խնդրելով գիշերելու տեղ հատկացնել իրեն։ Արդյունքում նա ծանոթացավ մի քանի խում ուսանողների հետ, ովքեր պատրաստակամություն էին հայտնել ծանոթացնել նրան իրենց քաղաքին։ Իսլանդիայում անմոռանալի օրեր անցկացնելուց հետո Քեյսի Ֆենտոնը որոշեց այլևս գումար չծախսել տուրիստական գործակալությունների ծառայություններից օգտվելու համար և ստեղծել կայք, որ կկատարի այդ գործառույթները։ Հետագայում Քեյսի Ֆենտոնը Դան Հոֆերի, Լեոնարդո Սիլվերիայի ու Սեբաստիան Լա Տուննի հետ ստեղծեց այդ կայքը, որ պատրաստ էր 2004 թ. հունվարին։

Ինչպես է աշխատում
-----------------

Հյուրընկալ գտնելու համար նախ պետք է գրանցվել կայքում. գրանցվել կարող են այն անձինք, ում 18 տարին արդեն լրացել է։ Գրանցումն անվճար է։

Գրանցված մասնակիցները կայքում կարող են որոնել տվյալ բնակավայրում ապրող մարդու և նրան խնդրել հյուրընկալել իրեն։ Սակայն նա կարող է նաև կայքում թողնել բաց խնդրանք, որին կարձագանքեն այն մարդիկ, ովքեր պատրաստակամ են հյուրընկալել նրան։

Կարելի է կայքում փնտրել նաև մարդկանց, ովքեր հյուրի հետ կշրջեն քաղաքում, կպատմեն քաղաքի մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Couchsurfing-ի վիճակագրություն(չաշխատող հղում)
2. ↑  Գրանցման մասին(չաշխատող հղում)
(անգլ.)
3. ↑  Hosting on your schedule(չաշխատող հղում)
(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
Բերբերների ազգային դրոշը
**Բերբերներ** (ինքնանվանումը՝ ամազիգ), ժողովուրդների խումբ, ովքեր բնակվում են հիմնականում Հյուսիսային Աֆրիկայի երկրներում (Մարոկո, Ալժիր, Թունիս, Սուդան և այլն)։ Խոսում են բերբերական լեզվի բարբառներով։

Բերբերների նախնիներն առաջին անգամ հիշատակվում են մ.թ.ա. 4-րդ հազարամյակի եգիպտական արձանագրություններում՝ տեխենու անվամբ։ Բերբերների անվանումը ծագել է Հյուսիսային Աֆրիկան Արաբական խալիֆայության կողմից նվաճելուց (7-8-րդ դարեր) հետո և գործածվել «ոչ արաբ», «անհավատարիմ» իմաստներով։ Արաբական նվաճումներից հետո բերբերների զգալի մասն ընդունեց արաբների սովորույթները, մշակույթը, լեզուն և կրոնը (իսլամ)։

Բերբերական ցեղախմբերից են ամացիրգները, շիլպուները, կաբիլները, շույյաները և Սահարայի բերբերական այլ ցեղերը։ Բերբերական ծագում ունեն Լիբիական պետական և ռազմական գործիչ Մուամմար ալ-Կադդաֆին, ֆրանսիական ֆուտբոլիստ Զինեդին Զիդանը, ֆրանսիական դերասանուհի Իզաբել Աջանին, շվեդական երգչուհի Լորինը, ֆրանսիական դերասան Սամի Նասերին և այլք։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 417)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արամ Ավետիսյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ավետիսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Արամ Նիկոլայի Ավետիսյան** (հունվարի 6, 1925(1925-01-06), Բաքու, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ, արվեստաբան։

Կենսագրություն
--------------

1952 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1954-1966 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ Արվեստի ինստիտուտի գիտաշխատող։ Արամ Ավետիսյան գրաֆիկական աշխատանքներում նոր հնչողությամբ են արտահայտված հայկական մանրանկարչության ավանդույթները։
Ստեղծել է աստվածաշնչյան, Մեծ Եղեռնի, Հայրենական պատերազմի, Սումգայիթի հայկական կոտորածի, 1988 թվականի երկրաշարժի թեմաներով գեղանկարներ։

Հեղինակ է «Հայկական մանրանկարչության Գլաձորի դպրոցը» (1971) մենագրության։

Ստեղծագործություններից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Ստեղծագործություններ
--------------------

**Հայրենական պատերազմի նկարաշարեր**

* «Համակենտրոնացման ճամբար», «Փշալարերի ետևում», «Կախաղան», 1974-1985
* «Ստեփանավան. տարվա եղանակները», 1984-1988

**Մեծ եղեռնի նկարաշարեր**

* «Մեծ Եղեռնը», «Դեր Զոր», «Ողբ», «Հիշողության լույսը», 1985-1993

**Աստվածաշնչյան կոմպոզիցիաներ**

* «Բիբլիական Արարատ», 1990-ական թվականներ
* «Օրհներգություն ծիածանին», 1993
* «Սինա լեռան ճառագայթումը», 1993

**Սումգայիթի, 1988 թվականի երկրաշարժի նկարաշարեր**

* «Սումգայիթ», 1989
* «Սպիտակ-88», 1989
* «Փրկիր հոգիները նրանց», 1989
* «Հուշեր՝ մահվան ճամբարի զոհերը», նկարաշար, 1993-1994

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
3. ↑  Ավետիսյան Արամ Նիկողոսի, ՀԱՊ
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շուշի (այլ կիրառումներ)

**Շուշիի քրեակատարողական հիմնարկ**, որն ավելի հայտնի է որպես **Շուշիի բանտ**, քրեակատարողական հիմնարկ Արցախի Հանրապետության Շուշի քաղաքում։

Պատմություն
-----------

### Ռուսական կայսրություն

Շուշիի բանտ կառուցվել է 1848 թվականին՝ Ռուսական կայսրության իշխանության կողմից։

### Հայաստան. Արցախի Հանրապետություն

ԽՍՀՄ տարիներին Շուշիի բանտը եղել է Ադրբեջանակ ԽՍՀ փակ տեսակի միակ բանտը և հայտնի էր «շուշինսկայա կռիտկա» («шушинская крытка») անվան տակ։ Շուշիի ազատագրումից հետո բանտը վերածվել է կիսաբաց գաղութի, որի փոխարեն Ադրբեջանի իշխանությունները դարձրել են Գոբուստանի գաղութը փակ տեսակի բանտ։ Այսօրվա տեսքով Շուշիի բանտը գործում է 1995 թվականի և ներկա դրությամբ գտնվում է քաղաքի սահմանագծից դուրս։ Բանտում գործում է երեք ռեժիմ՝ փակ, կիսափակ, կիսաբաց։ Բանտի տարողությունն է՝ 350 մարդ։ Տարբեր ռեժիմի դատապարտվածները տեղավորված են իրարից անջատ։

Բանտի անձնակազմի թիվը կազմում է 25 մարդ, այդ թվում՝ կանայք։ Բանտում աշխատանաքը հավասարեցված է զինվորական ծառայությանը։

Հայտնի կալանավորներ
-------------------

* Սամվել Բաբայան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ալբերտ Ոսկանյան. Լեռնային Ղարաբաղ
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բաստամ (այլ կիրառումներ)
**Բաստամ** , հնավայր Իրանում, Պարսկահայաստանում, Խոյ քաղաքի մոտ։ Այստեղ էր գտնվում Ուրարտուի Ռուսա 2-րդ թագավորի հիմնադրած Ռուսախինիլի քաղաքը։ Գերմանական հնագիտական ինստիտուտի արշավախումբը ինստիտուտի փոխտնօրեն Վոլֆրամ Կլայսի ղեկավարությամբ այստեղ բացել էր 850x400 մ չափերով ամրոցը, որի մոտ բուն քաղաքն էր։ Այս ամրոցն ավելի մեծ է, քան Թուրքիայում և Խորհրդային Միության տարածքում հայտնաբերված նույնատիպ ամրոցները։ Արշավախումբն այստեղից հայտնաբերել է կարմիր ջնարակված բազմաթիվ խեցեղեն և կարասներ, որոնք ըստ դրանց վրայի մակագրությունների, նախատեսված են եղել գինու համար։ Գտնվել են նաև արձանագրությունների բեկորներ։ Բլրի շուրջը կառուցված պաշտպանական կառույցի բարձրությունը հասել է 5 մետրի և կանգուն է մնացել մոտ 2700 տարի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 2 [Դ-Կ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 645 — 992 էջ։
|  |
| --- |
| **Մորեխ հայկական** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Ուղղաթևներ (Orthoptera) |
| **Ընտանիք** | Մորեխներ (Acrididae) |
| **Ցեղ** | **Gomphocerus** |
| **Տեսակ** | **Մորեխ հայկական** *(G. armeniacus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Gomphocerus armeniacus*** |

**Մորեխ հայկական** (լատ.՝ Gomphocerus armeniacus), մորեխների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Թափանցիկ թևերով, կանաչ գունավորմամաբ փոքր չափի մորեխիկ է, որի արուի մարմնի երկարությունը 12,5-17,2 մմ է։ Ճակատը երբեմն խոշոր մուգ պուտով է, ունի կանաչ գունավորում։ Թևերը թափանցիկ են, լավ զարգացած, իսկ վերնաթևերը՝ երկու սեռերի մոտ էլ միագույն, գագաթային հատվածից դեպի առաջ գորշագույն ջղերով և թույլ սպիտակ պուտիկով, էգինը` երբեմն նաև մուգ պտերով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանի էնդեմիկ է։ Հայտնի է Շիրակի (գյուղեր Վարդաղբյուր, Ջաջուռ, Արթիկ, Փոքրաշեն), Արագածոտնի (գյուղ Քուչակ, Արագած լեռան լանջեր), Կոտայքի (Գեղարդ, Ծաղկաձոր, Հանքավան, Ակնալիճ), Գեղարքունիքի (քաղաք Սևան, գյուղ Շորժա, Արգիճիի գետահովիտ) և Սյունիքի (Ողջի գետի վերին հոսք, Տաշտուն գյուղ շրջակայք) մարզերից։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են ծովի մակարդակից 1300-1500 մ բարձրությունների վրա, ալպյան և ենթալպյան գոտիներում, մարգագետիններում և գորգերում։ Թրթուրները դուրս են գալիս հունիսի կեսին, հասուն անհատները հանդիպում են հուլիսի սկզբից, զանգվածաբար՝ օգոստոսին, հազվադեպ կարող են հանդիպել նաև սեպտեմբերին։ Հետսաղմնային զարգացումը տևում է 45–55 օր։ Բուսակեր են և բազմակեր։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ, մասնակի ընդհատված արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Հանդիպում են եզակի առանձնյակներ, թվաքանակի փոփոխության միտումները հայտնի չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններն են խոպան հողերի հերկումը, անասունների գերարածեցմամբ պայմանավորված էկոհամակարգերի դեգրադացումը։

Պահպանվում է «Սևան», «Արփի լիճ» և «Արևիկ» ազգային պարկերում և «Զանգեզուր» արգելավայրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |
**Բաստիլի գրավման օր** (պաշտոնական անվանում` Ազգային տոն ֆր.՝ La Fête Nationale), ազգային տոն Ֆրանսիայում, որը նշվում է հուլիսի 14-ին։

Որպես տոն հռչակվել է 1880 թվականի հուլիսի 6-ին։ Տոնի հռչակման հրամանագրում չի նշվել կապը պատմական որոշակի իրադարձության հետ։ Քննարկումների արդյունքում տոնը կապվել է 1790 թվականին նշված «Դաշնության տոնին» (ֆր.՝ Fête de la Fédération)` 1789 թվականին Բաստիլի գրավման առաջին տարեդարձին։ Բաստիլի գրավումը, որը բացարձակ միապետության տապալման սկիզբն էր, Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության սկիզբը հանդիսացավ։

Տոնակատարում
------------

Տոնակատարության պաշտոնական ծրագիրը նշանավորվում է մի շարք պարահանդեսներով` հրշեջների պարահանդես, մեծ պարահանդես (անցկացվում է հուլիսի 13-ին Թյուիլրի պալատի այգում)։ Բաստիլի գրավման օրը հանդիսավոր շքերթ է կազմակերպվում Ելիսեյան դաշտերում։ Շքերթը սկսվում է առավոտյան ժամը 10-ին Էտուալ հրապարակից` ուղղվելով Լուվրի կողմը։ Շքերթն ընդունում է Ֆրանսիայի նախագահը։ Կոնկորդի հրապարակում` Հաղթական կամարի դիմաց, առանձնացվում են հատուկ տեղեր հանդիսատեսների համար։ Տոնակատարությունը եզրափակվում է Մարսյան դաշտում և Էյֆելյան աշտարակի մոտ կազմակերպվող հրավառություններով։

Ֆրանսիայի տոնը Դյուսելդորֆում
-----------------------------

Սկսած 2000 թվականից` Գերմանիայի Դյուսելդորֆ քաղաքում ամեն տարի նշվում է Ֆրանսիայի տոնը, որը տևում է 3 օր (հինգշաբթիից կիրակի)։ Սա Գերմանիայում Ֆրանսիային նվիրված ամենահայտնի տոնն է։ Այս օրերին կազմակերպվում է ֆրանսիական հին մեքենաների ավտովազք։ Ֆրանսիայի բոլոր անկյուններից Դյուսելդորֆ են բերվում ֆրանսիական ազգային ավանդական ուտեստներ, որոնց տոնական վաճառքը կազմակերպվում է քաղաքի կենտրոնական հրապարակում։ Կազմակերպվում են ֆրանսիական էստրադային և դասական երաժշտության բազմաթիվ համերգներ։ 2009 թվականին Դյուսելդորֆ է այցելել մեծ պատվիրակություն Թուլուզից` քաղաքապետի գլխավորությամբ։

Պատահարներ տոնակատարության ընթացքում
------------------------------------

* 2009 թվականին Փարիզում մի խումբ երիտասարդներ Բաստիլի գրավման օրը այրել են մոտ 300 ավտոմեքենա։
* 2016 թվականի տոնակատարության ժամանակ Նիսում բեռնատար մեքենան մխրճվել է բազմության մեջ։ Ահաբեկչական գործողության ընթացքում Անգլիական ծովափին 84 մարդ սպանվել է, տասնյակ մարդիկ` վիրավորվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "French youths burn 300 cars to mark Bastille Day". The Telegraph. 14 July 2009. Retrieved 15 July 2016.
2. ↑  "Lorry attacks people on Bastile Day Celebrations". 14 July 2016. Retrieved 14 July 2016.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բաստիլի գրավման օրը Ֆրանսիայի պաշտոնական կայքում
* Ֆրանսիայի տոնը Դյուսելդորֆում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · ՌԻԱ տեղեկանք |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX5352297 · BNF: 120046827 · LCCN: sh85012296 · SUDOC: 028155718 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուվորովի փողոց (այլ կիրառումներ)

Սուվորովի կիսանդրին
**Սուվորովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Суворова), փողոց Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքի Կիրովի շրջանում։ Անվանվել է ռուս զորավար և ռազմական տեսաբան, ռուսական ռազմարվեստի հիմնադիրներից մեկի՝ գեներալիսիմուս Ալեքսանդր Վասիլևիչ Սուվորովի (1730-1800) պատվին։ Սկիզբ է առնում Գազետնի նրբանցքից և ավարտվում Նախիջևանի նրբանցքի հետ հատումով։ Երկարությունը 1800 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Դոնի Ռոստով քաղաքի Սուվորովի փողոցը սկսվում է Գազետնի նրբանցքից, հատում Վորոշիլովի, Սոկոլովի, Չեխովի պողոտաները, Ունիվերսիտետսկի նրբանցքը, Կիրովի պողոտան, Ժուրավլյովի, Կրեպոստնոյ նրբանցքները և ավարտվում Նախիջևանի նրբանցքի հետ հատումով։ Զուգահեռ է Բոլշայա Սադովայա փողոցին։ Երկարությունը 1800 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 119 շինություն։

Սուվորովի փողոցի փոստային դասիչներն են՝ 344002, 344006, 344022։

Փողոցն անվանվել է ռուս զորավար և ռազմական տեսաբան, ռուսական ռազմարվեստի հիմնադիրներից մեկի՝ գեներալիսիմուս, Ռիմնիկյան կոմս, Իտալիական իշխան Ալեքսանդր Վասիլևիչ Սուվորովի (1730-1800) պատվին։ Սուվորովը պատմության մեջ մտել է որպես տաղանդավոր զորավար (մղել է 60-ից ավելի հաղթական ճակատամարտ) և ռազմական մտածող։ Եղել է 18-րդ դարի ամենակրթված ռազմական գործիչներից։

Սուվորովի փողոցի և Ունիվերսիտետսկի նրբանցքի խաչմերուկում 1999 թվականին տեղադրվել է զորավարի կիսանդրին, որի հեղինակն է ՌԴ վաստակավոր նկարիչ Ա. Սկնարինը։

Պատկերասրահ
-----------

* Եկամտաբեր տուն (Սուվորովի, 4)Եկամտաբեր տուն (Սուվորովի, 4)
* Ի. Վ. Կոտլյարովի եկամտաբեր տունը (Սուվորովի, 6)Ի. Վ. Կոտլյարովի եկամտաբեր տունը (Սուվորովի, 6)
* Ե. Յ. Կոստինի եկամտաբեր տունը (Սուվորովի, 29/37)Ե. Յ. Կոստինի եկամտաբեր տունը (Սուվորովի, 29/37)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 11, էջ 200»։ Վերցված է 2019 Մայիսի 2
2. ↑  «Памятник Александру Васильевичу Суворову в г. Ростове-на-Дону»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Суворова в Ростове-на-Дону
* Подробная карта Улица Суворова, город Ростов-на-Дону со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс Улица Суворова, г. Ростов-на-Дону
Ընդհանուր բանաձևն է.

R-CO-(CH2)n-COOH R=H,Alk,Ar, n=0,1,2...

Առավել կարևոր կենսաբանական դեր ունեն հետևյալ օքսոթթուները՝

Գլիօքսալաթթու
Պիրոխաղողաթթու
3-օքսոբութանաթթու
Օքսալոքացախաթթու
2-օքսոպենտանդիթթու,α-կետոգլուտարաթթու
Օքսոթթուների ստացման հիմնական եղանակը հիդրօքսիթթուների օքսիդացումն է։

R-CH(OH)-COOH→R-CO-COOH

Պիրոխաղողաթթվի ստացումը կաթնաթթվից
Պիրոխաղողաթթուն մեծ քանակությամբ առաջանում է գլյուկոզի աերոբ օքսիդացման և ալանինի տրանսամիացման ժամանակ։

Պիրոխաղողաթթվի առաջացումը
Պիրոխաղողաթթու կարելի է ստանալ քացախաթթվի քլորանհիդրիդի և KCN-ի փոխազդեցությունը։

CH3COCl + KCN → CH3COCN + KCl
CH3COCN → CH3COCOOH
Թրթնջկաքացախաօքսալաթթուն Կրեբսի ցիկլի հիմնական սուբստրատներից մեկն է և առաջանում է օրգանիզմում ասպարագինաթթվի տրանսամինացման և պիրոխաղողաթթվի կարբօքսիլացման ժամանակ։α-Կետոգլուտարաթթուն նույնպես Կրեբսի ցիկլի հիմնական սուբստրատներից է և առաջանում է գլուտամինաթթվի տրանսամինացումից։ Ացետոքացախաթթուն (β-կետոկարագաթթուն) առաջանում է β-հիդրօքսիկարագաթթվի օքսիդացումից, անկայուն միացություն է և անգամ սենյակային ջերմաստիճանում անջատում է CO2,առաջացնելով ացետոն։

CH3C(O)CH2COOH → CH3C(O)CH3 + CO2↑.

Նյութափոխանակության խանգարման հետևանքով, շաքարախտով հիվանդների մոտ այս երեք միացությունները (β-հիդրօքսիկարագաթթուն,β-կետոկարագաթթուն, ացետոնը) մեծ քանակությամբ են առաջանում և կոչվում են ացետոնային և կետոնային մարմիններ։

β-կետոթթուներում, ինչպես և այլ β-հետերոֆունկցիոնալ միացություններում, երկու կարբոնիլային խմբերի միջև գտնվող մեթիլենային խմբի (-CH2-) ջրածինները էլեկտրաակցեպտոր խմբերի երկկողմանի ազդեցության շնորհիվ դառնում է ավելի շարժուն, և այդ խումբը ցուցաբերում է CH- թթվային կենտրոնի հատկություն։ Դա է β-կետոթթուների դինամիկ իզմորիայի՝ տաուտոմերիայի պատճառը, երբ միացությունը առաջացնում է միաժամանակ երկու տաուտոմեր ձևերի (կետոնային և ենոլային) հավասարակշռիչ խառնուրդ։

Գրականություն
-------------

* *Бендер М. Бергерон Р. Комияма М.* Биоорганическая химия ферментативного катализа. Пер. с англ. — М.: Мир, 1987. — 352 с.
* *Дюга Г. Пенни К.* Биоорганическая химия. — М.։ Мир, 1983.
* *Тюкавкина Н. А. Бауков Ю. И.* Биоорганическая химия. — М.: Медицина, 1991.
* Тюкавкина Н.A «Биоорганическая химия»,M 2004.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Manfred T. Reetz: *Biocatalysis in Organic Chemistry and Biotechnology: Past, Present, and Future*, J. Am. Chem. Soc. 135 (2013) S. 12480−12496.

Տես նաև
-------

* Օրգանական քիմիա

Կետո-ենոլ տաուտոմերիա
**«Տունը, որ կրակում էր»**, առաջին գեղարվեստական ֆիլմը, որ նկարահանվել է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում։ Այն Արցախյան գոյամարտին նվիրված գեղարվեստական ֆիլմաշարի առաջին ֆիլմն է։ Նկարահանվել է Աշոտ Բեգլարյանի համանուն պատմվածքի հիման վրա և հիմնված է իրական դեպքերի վրա։

Ֆիլմի մասին
-----------

«Տունը, որ կրակում էր» ֆիլմն էկրան է բարձրացել 2009 թվականին։ Նրա տևողությունը կազմում է 20 րոպե։ Ֆիլմի ռեժիսորը, պրոդյուսերը և օպերատորը եղել է Գեորգի Ղազարյանը, ով երկար տարիներ աշխատել է որպես ֆոտոլրագրող և հեռուստալրագրող, վավերագրական ֆիլմերի ռեժիսոր։ Նա հիմնադրել և ղեկավարել է «ԼՂՀ ճակատային լրագրողների լիգան»։ Ֆիլմը նկարահանվել է Արցախի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության աջակցությամբ, տեխնիկական աջակցություն է ցուցաբերել Արցախի հանրային հեռուստատեսությունը, ֆինանսական աջակցություն՝ գործարար Կարեն Բաղդասարովը։

Սցենարի համար հիմք է ծառայել ղարաբաղցի գրող և լրագրող, ղարաբաղյան պատերազմի մասնակից, ИА REGNUM-ի լրագրող Աշոտ Բեգլարյանի համանուն պատմվածքը, որում պատմվում է իրական դեպք Ղարաբաղա-ադրբեջանական պատերազմից. ծեր մարդը, ցուցաբրելով հերոսություն, պաշտպանում է իր տունը։ Ֆիլմում պատկերված իրադարձությունները տեղի են ունեցել 1992 թվականին Լեռնային Ղարաբաղի Մարտակերտի շրջանի Կիչան գյուղում։ Ֆիլմի գլխավոր դերում նկարահանվել է Արցախյան գոյամարտի մասնակից, Ստեփանակերտի Վահրամ Փափազյանի անվան դրամատիկական թատրոնի դերասան Մարտին Ալոյանը։

Մոսկվայում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության մշտական ներկայացուցչությանը կից հրատարակվող «Արցախ» ամսագիր համաձայն՝ «Տունը, որ կրակում էր» ֆիլմը Արցախի պատմության մեջ առաջին խաղարկային ֆիլմն է։

Նախատեսվում էր, որ ֆիլմի պրեմիերան կկայանա այն զորամասում որի զինվորները ակտիվ մասնակցություն են ունեցել նկարահանման աշխատանքներին։ Ավելի ուշ այն կներկայացվի Ստեփանակերտում։ Նախատեսվում է նաև ֆիլմը ներկայացնել «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնում։

Սյուժե
------

1992 թվականի ամռանը Լեռնային Ղարաբաղի Մարտակերտի շրջանում տեղի են ունենում թեժ մարտեր։ Ճեղքելով հայերի պաշտպանությունը՝ թվով հայերին մի քանի անգամ գերազանցող թշնամին մտնում է Կիչան գյուղ։ Կանայք, երեխաներն ու ծերերը հեռանում են անտառ։ Նրանց հետևից հեռանում է նաև գյուղի պաշտպանական ջոկատը։ Նահանջում են բոլորը, բացի 82-ամյա մի ծերունուց, ով ձեռքն է առնում զենքը և տեղավորվում հայրենի տան տանիքում՝ պատրաստվելով դիմադրել գյուղ մտնող թշնամուն։ Երբ գյուղ են մտնում ադրբեջանական զինվորները, ծերունին սպանում է նրանցից մի քանիսին։ Չկարողանալով գրավել տունը՝ թշնամին հրդեհում է այն. տան հետ միասին ողջակիզվում է նաև ծերունին։

Հետաքրքրի փաստեր
----------------

Ֆիլմի նկարահանումները տեղի են ունեցել Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Խրամորթ գյուղում և տևել են 2 ամիս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  PanArmenian:"Георгий Газарян: Мы намерены создать цикл фильмов о карабахской войне"
2. 1 2 3  ИА REGNUM:В Нагорном Карабахе снят первый игровой фильм про карабахскую войну
3. 1 2 3  /PanARMENIAN.Net/ Снят первый в истории Республики Арцах художественный фильм — Снят первый в истории Республики Арцах художественный фильм — «Дом, который стрелял»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աշոտ Բեգլարյանի «Տունը, որ կրակում էր» պատմվածքը
**Բույսերի աղադիմացկունություն**, բուսական օրգանիզմների հարմարվողականությունը հողային և ջրային միջավայրի բարձր աղակալությանը։ Մեծ աղադիմացկունությամբ օժտված են՝ աղերով հագեցած լուծույթներում (15–20% NaCl) ապրող բակտերիաները, քաղցրահամ ջրերում չզարգացող ծովային ջրիմուռները, ինչպես նաև հալոֆիտները (օրինակ՝ բալախը հարմարվել Է աճելու խոնավ աղուտներում, որտեղ աղերի կոնցենտրացիան 1–2% է)։

Արտահայտում
-----------

Աղադիմացկունությունը արտահայտվում է բույսերի նյութափոխանակության փոփոխությամբ, ընկնում է շնչառության և տրանսպիրացիայի ինտենսիվությունը, ֆերմենտների մեծ մասի ակտիվությունը, պրոտոպլազմայի թափանցելիությունն աղերի նկատմամբ, բարձրանում կոլոիդների ջրասիրությունն ու կապված ջրի քանակը, պրոտոպլազմայի մածուցիկությունը և կոագուլացման շեմքն աղերի թունավոր ազդեցության հանդեպ։ Միաժամանակ փոխվում է բույսերի ջրային ռեժիմը, նրանք դառնում են ավելի ջերմադիմացկուն, բայց՝ գերզգայուն ջրազրկության նկատմամբ։

Նշանակություն
-------------

Բույսերի աղադիմացկունություն բուսաբուծության համար ունի գործնական նշանակություն, թույլ և միջին չափով աղակալած հողերն օգտագործվում են գյուղատնտեսական կուլտուրաներ՝ բամբակենի, շաքարի ճակնդեղ, արևածաղիկ աճեցնելու համար։ Բույսերի աղադիմացկունություն բարձրացնելու նպատակով Խորհրդային Միությունում մշակվող մեթոդներից կիրառվում Է՝ մինչև ցանքսը ուռճացած սերմերը 1 ժամ տևողությամբ կերակրի աղի 3%-անոց լուծույթի մեջ ընկըղմելը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 239)։*  |
**Անտոնինոսներ**, (*Antonini*), Հռոմեական կայսերական դինաստիա (96—192), կոչվել է Անտոնինոս Պիոսի անունով։ Անտոնինոսների առավել նշանավոր ներկայացուցիչներից էին Տրայանոսը, Ադրիանոսը, Մարկոս Ավրելիոսը։

Անտոնինոսների քաղաքականությունը ծառայել է ստրկատիրական արիստոկրատիայի շահերին։ Ի տարբերություն առաջին դարի կայսրերի, հաշվի էին նստում Հռոմի Սենատի հետ։ Համախմբելով իշխող ռազմա-ստրկատիրական խավը՝ Անտոնինոսները կայունացրին կայսրության քաղաքական վիճակը։ Այնուամենայնիվ, Անտոնինոսները չկարողացան խուսափել քաղաքական ճգնաժամերից։ Բանակի մարտունակության անկման պատճառով, Ադրիանոսից սկսած, հրաժարվեցին նվաճողական պատերազմներից և անցան պաշտպանության՝ կայսրության սահմաններում կառուցելով ամրություններ։ Անտոնինոսների օրոք ավելի սաստկացան հպատակ ժողովուրդների ազատագրական շարժումներն ու «բարբարոսների» հարձակումները։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 455)։*  |
Պանգեայից մինչև մեր օրեր
**Պանգեա** (հին հունարեն՝ Πανγαῖα «ողջ երկիրը»), գերմայրցամաք, որը գոյություն է ունեցել պալեոզոյի վերջում և մեզոզոյի սկզբում և միավորել է գործնականում Երկրի ողջ ցամաքային տարածքը։ 175-ից 335 մլն տարի առաջ Պանգեյի մեջ էր մտնում Գոնդվանան, Լավրասիան, Ֆենոսարմատիան և Սիբիրը։ Անվանումն առաջարկել է Ալֆրեդ Վեգները։

Նկարագրություն
--------------

Առավել հին մայրցամաքից Պանգեայի ձևավորման ընթացքում նրա վրա առաջացել են լեռնային համակարգերը։ Դրանցից որոշները գոյություն ունեն մինչև մեր օրերը, օրինակ՝ Ուրալյան լեռները, Ապալաչները։ Այս լեռները բավական հին են համեմատած երիտասարդ լեռնային համակարգերի հետ, ինչպիսիք են Ալպերը Եվրոպայում, Կորդիլերները Հյուսիսային Ամերիկայում, Անդերը Հարավային Ամերիկայում կամ Հիմալայները Ասիայում։ Միլիոնավոր տարիների ընթացքում Էրոզիան քայքայել է Ուրալը և Ապալաչները և ցածրացրել։

Պանգեայի ափերը ողողող հսկայական օվկիանոսն ունի Պանտալաս անվանումը։

Ձևավորում
---------

Պանգեան ձևավորվել է Պերմի ժամանակաշրջանում։ Յուրայի ժամանակաշրջանում բաժանվել է երկու մայրցամաքի։ Հյուսիսային մայրցամաքը՝ Լավրասիան հետագայում տրոհվել է եվրասիայի և Հյուսիսային Ամերիկայի, իսկ Գոնդվանան (հարավային)՝ Աֆրիկայի, Հարավային Ամերիկայի, Հնդկական ենթացամաքի, Ավստրալիայի և Անտարկտիդայի։

Գերմայրցամաք գոյություն է ունեցել նաև Պանգեայից առաջ, օրինակ 750 մլն տարի առաջ Ռոդինիան և 540 մլն տարի առաջ Պանոտիան։ Որոշ կանխատեսումների համաձայն ապագայում մայրցամաքները կրկին հավաքվելու են գերմայրցամաքի մեջ՝ Պանգեա Ուլտիմա։

Տես նաև
-------

* Սալերի տեկտոնիկա
* Գոնդվանա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Суперконтиненты Земли
2. ↑  Огромный континент Пангея может собраться вновь

Գրականություն
-------------

* *Սորոխտին Օ․Գ․, Ուշակով Ս․Ա* Երկրի զարգացում. — М.: Изд-во МГУ, 2002. — 506 с.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Двухъярусная термическая модель конвекции мантии и её геодинамические следствия», Институт океанологии РАН
**Գալուստ Նաճարյան** (1856, Մարաշ, Մարաշի գավառ, Հալեպի նահանգ, Օսմանյան կայսրություն- հունվար, 1920, Մարաշ), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1856 թվականին Օսմանյան կայսրության Հալեպի նահանգի Մարաշի գավառի կենտրոն Մարաշ քաղաքում։ Մայրենի լեզվի նախնական ծանոթությունն ստացել է մի ոստայնանկի մոտ աշխատելու ընթացքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է թաղային ազգային վարժարանում։ Ավարտել է ամերիկացի միսիոներների Այնթապի Կենտրոնական Թուրքիայի քոլեջը, այնուհետև մեկ տարի սովորել Մարաշի աստվածաբանական ճեմարան,ապա՝ է Ամե­րի­կյան մի­սի­ո­նե­րա­կան հաս­տա­տու­թյան («Պորտ») Այնթապի նորաբաց բժշկական վարժարանում։ 1888 թվականին ավարտել է Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1888 թվականին Կ. Պոլ­սում հանձնել է պետական քննությունները և բժշկի վկայական ստացել։ Այնուհետև հաստատվել է Մարաշում և զբաղվել բժշկությամբ։

1895 թվականի Մարաշի հայկական կոտորածների ժամանակ մեկնել է Շոտլանդիա և կատարելագործվել Էդինբուրգի բժշկական համալսարանում։ Մասնագիտական գիտելիքներով հարստացած՝ վերադարձել է ծննդավայր և Մարաշի գերմանական հիվանդանոցի բժիշկ-վիրաբույժ նշանակվել։ Շուրջ 40 տարի առանց ցեղի ու կրոնի խտրականության բարեխղճորեն բուժել է քաղաքի բնակչությանը։ 1920 թվականի հունվարին՝ Մարաշի հայկական կոտորածի ժամանակ, սրախողխող է արվել իր ընտանիքի ու զավակների հետ միասին՝ 64 տարեկանում։

Գրականություն
-------------

* Գալուստեան Գրիգոր Հ. Մարաշ, Նիւ Եորք, 1934։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
* Գալուստեան Գրիգոր Հ. Մարաշ կամ Գերմանիկ եւ հերոս Զէյթուն, Նիւ Եորք, 1988։
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Ecser**  

**Էչեր**  
|  |
| 

|  |
| --- |
| Էչերի եկեղեցին |

 |
| տարածք. | 13,1 քառ. կմ |
| բնակչություն. | 3.252 (2001) |
| հեռախոսային կոդ. | +036-**29** |
| կայքէջ. |  |
|

**Էչեր** (հունգարերեն *Ecser*, սլովակերեն *Ečer*) բնակավայր Հունգարիայի Պեստ մարզում։ Բնակչությունը՝ 3252 մարդ, որի մի մասը սլովակներ են։ Էչերը շատ մոտ է գտնվում «Ֆերիհեգի» միջազգային օդանավակայանին։ Մայրաքաղաք Բուդապեշտի հետ այն կապված է երկաթուղով և ավտոմայրուղով։

Էչերը կազմված է չորս պատմական մասերից՝ Մագլոդ, Վաչես, Գյոմրու և Ուլլո։

Պատմություն
-----------

Էչերի մասին առաջին անգամ գրավոր հիշատակվել է 1315 թվականին դեկտեմբերի 15-ին։ Սակայն բնակավայրը ավելի հին է։ Ըստ առասպելի 896 թվականին Մագյարի արքայազն Արպադը, որն ասիական իր ցեղի հետ արշավում էր Դանուբ գետի երկրամասը, հանգստացել է մի կաղնու մոտ։ Երբ նա հարցրեց ինչպես է այդ վայրը կոչվում և իմացավ, որ այն անուն չունի, ասաց՝ «Դե ուրեմն թող այն Կաղնի կոչվի» («չեր» հունգարերն նշանակում է կաղնի)։

Դարից ավել տևած օսմայնան տիրապետության ընթացքում (1526-1686), բնակավայրը ամբողջովին լքվել էր, սակայն 1669 թվականին նորից մարդիկ են գալիս այստեղ բնակվելու։ Ռակոցիի գլխավորությամբ անկախության պայաքարի ժամանակ (1703-1711), Էչերը տվել է տասնմեկ զինվոր։

Մինչև XIX դարը Հունգարիայի գյուղական վայրերը ավատատիրական ցանցի մեջ էին մտնում և խոշոր կալվածատերերի, այսպես կոչված մագնատների սեփականությունն էին։ XVII դարի սկզբում Էչերը կոմս Անտալ Գրասսալկովիչի սեփականությունն էր։ Նա Էչեր է բերել սլովակներ, որոնք մինչև այժմ բնակվում են այստեղ։

Հունգարիայում այս գյուղը հայտնի է իր կոթողային կաթոլիկ եկեղեցով, կառուցված 1740-ին, և ժողովրդական պարով, որը կոչվում է «Էչերի լակոդալմես» կամ «Էչերյան գեղջուկների հասանիք»։ Էկեղեցին, պարը և առասպելական կաղնին պատկերվել են Էչերի գերբի վրա։

Քույր քաղաքներ
--------------

* Զլատե Կլասի, Սլովակիա
* Կումբաղ, Թուրքիա

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Կուանգ-Սի** (լաոսերեն՝ ນາຕກ ຕາດກວາງຊ), ջրվեժ Լաոսում՝ Լուանգփհաբանգ (լաոսերեն՝ຫລວງພະບາງ) նահանգում։ Իր 4 կասկադներով տեղակայված է Թաթ Կուանգ Սի ազգային պարկում։

Հիմնական տեղեկություններ
------------------------

Կուանգ Սին գտնվում է Լուանգփհաբանգ (լաոսերեն՝ ຫລວງພະບາງ) քաղաքից 32 կմ հարավ՝ Հնդկաչին թերակղզու ամենախոշոր գետի՝ Մեկոնգի ձախ ափին։ Ջրվեժը ունի հիմնական կասկադ՝ 54 մետր բարձրությամբ, և մի քանի այլ՝ ավելի փոքր բարձրությամբ կասկադներից։ Երկրորդ կասկադից տասը մետր ներքև գտնվում է ոչ մեծ քարանձավ։ Կասկադների միջև գտնվում են մի քանի ավազաններ՝ հագեցած փիրուզագույն ջրով։ Այդ գույնը պայմանավորված է նրանով, որ ջուրը հոսում է հանքաքարային ժայռերի միջով և հողի այնպիսի շերտերով, որոնք հանքանյութեր են պարունակում։ Արդյունքում առաջանում է կալցիումի կարբոնատ (CaCO3), որը վերածվում է հեշտ լուծվող մեկ այլ աղի (CaCO2)։ Բիկարբոնատը ստաբիլ չէ, և բյուրեղի նման ընկնում է հատակ։ Նման հատկանիշներ ունեն Հարավարևելյան Ասիայի մի քանի այլ ջրվեժներ նույնպես։ Դրանցից ամենահայտնին Էրավանն է Թաիլանդում։

Կուանգ Սիի ջրի ծախսը կախված է տարվա եղանակներից։ Բանն այն է, որ ջրվեժը սնուցվում է հիմնականում անձրևաջրերով։ Առավել ջրառատ է օգոստոսից նոյեմբեր ամիսներին։

Ջրվեժը գտնվում է զառիթափ լեռնալանջերին, որոնք պատված են փարթամ բուսականությամբ՝ արևադարձային անտառներով։ Ջրվեժը ծառայում է որպես հանգստյան գոտի։ Մուտքը 20 000 Լաոսի կիպ է՝ մոտ 1000 ՀՀ դրամ։ Դրանով ապահովվում է ջրվեժի շրջակայքի մաքրությունը և շրջակա անտառի հանդեպ հետևողականությունը։ Ջրվեժի կողքով արահետ կա։ Ավելի ցածր գտնվում են կամուրջը և աստիճանը։

Տարածք
------

Ջրվեժի ծայրամասերում հնուց ի վեր կան Խմոնգ և Քհմու ազգությունների բնակավայրեր։ Առավել հայտնի է դրանցից Բան Թաթ Փաենը։ Այնտեղ կարելի է գտնել զանազան հուշանվերներ, արդյունաբերական տեղական արտադրանք, կա ոչ մեծ հյուրանոց՝ լաոսյան ոճով։ Մոտ է գտնվոում նաև հիմալայան արջերի փրկության կենտրոնը։ Այն հիմնադրվել է 2003 թվականին՝ ավստրալիական Free The Bears Fund Inc. կազմակերպության կողմից։

Պատկերասրահ
-----------


|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

Տես նաև
-------

* Քհոն ջրվեժ

Աղբյուրներ
----------

* Հարավարևմտյան Ասիայի ջրվեժներ Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
* Laos, Lonely Planet Publications, UK, 2008

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |