**Ժամանակակից ճարտարապետությունը** կամ **մոդեռնիստական ճարտարապետությունը** ճարտարապետական շարժում կամ ճարտարապետական ոճ է, որը հիմնված է շինարարության նոր և նորարարական տեխնոլոգիաների, մասնավորապես՝ ապակու, պողպատի և երկաթբետոնի օգտագործման վրա։ Այս գաղափարը պետք է հետևի ֆունկցիային (ֆունկցիոնալիզմ), մինիմալիզմի ընտրությանն ու զարդարանքի մերժմանը։ Այն ի հայտ եկավ 20-րդ դարի առաջին կեսին և դարձավ գերիշխող Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո մինչև 1980-ականները, երբ այն աստիճանաբար փոխարինվեց որպես ինստիտուցիոնալ և կորպորատիվ շենքերի հիմնական ոճ հետմոդեռն ճարտարապետությամբ:

Ծագում
------

Հիմնական հոդված՝ մոդեռնիզմ* Բյուրեղապակյա պալատը (1851թ.) առաջին շենքերից էր, որն ուներ ձուլածո ապակե պատուհաններ, որոնք ամրացված էին չուգունե շրջանակով:Բյուրեղապակյա պալատը (1851թ.) առաջին շենքերից էր, որն ուներ ձուլածո ապակե պատուհաններ, որոնք ամրացված էին չուգունե շրջանակով:
* Երկաթբետոնից կառուցված առաջին տունը, որը նախագծել է Ֆրանսուա Կոնյեն (1853) Փարիզի մոտ գտնվող Սեն-ԴենիումԵրկաթբետոնից կառուցված առաջին տունը, որը նախագծել է Ֆրանսուա Կոնյեն (1853) Փարիզի մոտ գտնվող Սեն-Դենիում
* Տան ապահովագրության շենքը Չիկագոյում, Ուիլյամ Լը Բարոն Ջեննի (1884)Տան ապահովագրության շենքը Չիկագոյում, Ուիլյամ Լը Բարոն Ջեննի (1884)
* Էյֆելյան աշտարակի կառուցում (օգոստոս 1887–1889)Էյֆելյան աշտարակի կառուցում (օգոստոս 1887–1889)

Ժամանակակից ճարտարապետությունը առաջացել է 19-րդ դարի վերջում՝ տեխնոլոգիայի, ճարտարագիտության և շինանյութերի հեղափոխությունների, ինչպես նաև պատմական ճարտարապետական ոճերից առանձնանալու և բացառապես ֆունկցիոնալ և նոր բաներ ստեղծելու ցանկությունից։

Նյութերի հեղափոխությունն առաջինն էր՝ թուջի, գիպսաստվարաթղթի, թիթեղյա ապակու և երկաթբետոնի օգտագործմամբ՝ ավելի ամուր, թեթև և բարձր կառույցներ կառուցելու համար։ Ձուլված թիթեղյա ապակու մշակման գործընթացը ստեղծվել է 1848 թվականին, որը թույլ է տվել շատ մեծ պատուհաններ պատրաստել։ Ջոզեֆ Փաքսթոնի Բյուրեղապակյա պալատը 1851 թվականի Համաշխարհային ցուցահանդեսում երկաթյա և թիթեղյա ապակիների շինարարության վաղ օրինակ էր, որին հաջորդեց 1864 թվականին առաջին ապակե և մետաղական ծածկույթով պատը։ Այս զարգացումների արդյունքում կառուցվեց առաջին պողպատե կոնստրուկցիայով երկնաքերը՝ տասը հարկանի Home Insurance Building-ը Չիկագոյում, որը կառուցվել է 1884 թվականին Ուիլյամ Լը Բարոն Ջեննիի կողմից։ Էյֆելյան աշտարակը, որն այն ժամանակ աշխարհի ամենաբարձր կառույցն էր,գրավեց 1889 թվականի Փարիզի Համաշխարհային ցուցահանդեսի միլիոնավոր այցելուների ուշադրությունը։

Ֆրանսիացի արդյունաբերող Ֆրանսուա Կոինեն առաջինն է օգտագործել երկաթբետոնը՝ երկաթե ձողերով ամրացված բետոնը, որպես շենքերի կառուցման տեխնիկա։ 1853 թվականին Կոինեն կառուցեց առաջին երկաթբետոնե կառույցը՝ չորս հարկանի տուն Փարիզի արվարձաններում։ Հետագա կարևոր քայլը Էլիշա Օտիսի կողմից անվտանգության վերելակի գյուտն էր, որն առաջին անգամ ցուցադրվեց 1854 թվականին Նյու Յորքի Crystal Palace ցուցահանդեսում, որը բարձր գրասենյակային և բազմաբնակարան շենքերը գործնական դարձրեց։ Նոր ճարտարապետության համար մեկ այլ կարևոր տեխնոլոգիա էր էլեկտրական լույսը, որը զգալիորեն նվազեցրեց 19-րդ դարում գազից առաջացած հրդեհների վտանգը։

Նոր նյութերի և մեթոդների դեբյուտը ոգեշնչեց ճարտարապետներին հեռանալ նեոկլասիկական և էկլեկտիկ մոդելներից, որոնք 19-րդ դարի վերջին գերազանցում էին եվրոպական և ամերիկյան ճարտարապետությանը, հատկապես էկլեկտիցիզմը, վիկտորիանական և Էդվարդյան ճարտարապետությունը և Beaux-Arts ճարտարապետական ոճը։ Անցյալի հետ այս խզումը հատկապես հորդորում էր ճարտարապետության տեսաբան և պատմաբան Էժեն Վիոլետ-լե-Դուկը։ 1872 թվականի իր «Entretiens sur L'Architecture» գրքում նա հորդորեց. «օգտագործել մեր ժամանակների կողմից մեզ տրված միջոցներն ու գիտելիքները, առանց միջամտող ավանդույթների, որոնք այսօր այլևս իրագործելի չեն, և այդ կերպ մենք կարող ենք բացահաըտել նոր ճարտարապետություն։ «Յուրաքանչյուր գործառույթի համար անհրաժեշտ է իր իսկ նյութը. ուրաքանչյուր նյութի համար իր ձևն ու զարդարանքը»։ Այս գիրքը ազդեց ճարտարապետների մի ամբողջ սերնդի վրա, ներառյալ Լուիս Հենրի Սալիվանը, Վիկտոր Օրտան, Էկտոր Գիմարը և Անտոնիո Գաուդին։

Վաղ մոդեռնիզմը Եվրոպայում (1900-1914)
-------------------------------------

* Չարլզ Ռենի Մակինտոշի Գլազգոյի արվեստի դպրոցը (1896–99)Չարլզ Ռենի Մակինտոշի Գլազգոյի արվեստի դպրոցը (1896–99)
* Երկաթբետոնե բազմաբնակարան շենք Օգյուստ Պեռեի կողմից, Փարիզ (1903)Երկաթբետոնե բազմաբնակարան շենք Օգյուստ Պեռեի կողմից, Փարիզ (1903)
* Ավստրիական փոստային խնայբանկը Վիեննայում Օտտո Վագներ (1904–1906)Ավստրիական փոստային խնայբանկը Վիեննայում Օտտո Վագներ (1904–1906)
* Փիթեր Բեհրենսի AEG տուրբինային գործարանը (1909)Փիթեր Բեհրենսի AEG տուրբինային գործարանը (1909)
* Շտայների տունը Վիեննայում Ադոլֆ Լոսի կողմից, գլխավոր ճակատային մասը։Շտայների տունը Վիեննայում Ադոլֆ Լոսի կողմից, գլխավոր ճակատային մասը։
* Ստոկլետի պալատ, Յոզեֆ Հոֆման, Բրյուսել, (1906–1911)Ստոկլետի պալատ, Յոզեֆ Հոֆման, Բրյուսել, (1906–1911)
* Theatre des Champs-Elysées Փարիզում Օգյուստ Պեռե (1911–1913)Theatre des Champs-Elysées Փարիզում Օգյուստ Պեռե (1911–1913)
* Անրի Սովաժի (1912–1914) աստիճանավոր բետոնե բազմաբնակարան շենքը ՓարիզումԱնրի Սովաժի (1912–1914) աստիճանավոր բետոնե բազմաբնակարան շենքը Փարիզում
* Մաքս Բերգ (1911–1913) Վրոցլավի հարյուրամյակի սրահըՄաքս Բերգ (1911–1913) Վրոցլավի հարյուրամյակի սրահը
* Ֆագուսի գործարանը Ալֆելդում Վալտեր Գրոպիուսի և Ադոլֆ Մեյերի կողմից (1911–13)Ֆագուսի գործարանը Ալֆելդում Վալտեր Գրոպիուսի և Ադոլֆ Մեյերի կողմից (1911–13)
* Գերմանացի ճարտարապետ Բրունո Տաուտի ապակե տաղավարը Քյոլնում (1914)Գերմանացի ճարտարապետ Բրունո Տաուտի ապակե տաղավարը Քյոլնում (1914)

19-րդ դարի վերջում մի քանի ճարտարապետներ սկսեցին մարտահրավեր նետել ավանդական Beaux Arts-ին և Նեոկլասիկական ոճերին, որոնք գերակշռում էին ճարտարապետության մեջ Եվրոպայում և Միացյալ Նահանգներում։ Գլազգոյի արվեստի դպրոցը (1896–99), որը նախագծվել է Չարլզ Ռենի Մակինտոշի կողմից, ուներ ճակատ, որտեղ գերակշռում էին պատուհանների մեծ ուղղահայաց բացվածքները։ Մոդեռն ոճը գործարկվել է 1890-ականներին Վիկտոր Օրտայի կողմից Բելգիայում և Էկտոր Գիմարի կողմից Ֆրանսիայում․ այն ներմուծեց զարդարման նոր ոճեր՝ հիմնված բուսական և ծաղկային ձևերի վրա։ Բարսելոնայում Անտոնիո Գաուդին ճարտարապետությունը պատկերացրեց որպես քանդակի մի ձև. Բարսելոնայի Casa Battlo-ի ճակատը (1904–1907) ուղիղ գծեր չուներ. այն պատված էր քարե և կերամիկական սալիկների գունագեղ խճանկարներով։

Ճարտարապետները նաև սկսեցին փորձարկել նոր նյութեր և տեխնիկա, ինչը նրանց ավելի մեծ ազատություն տվեց նոր ձևեր ստեղծելու համար։ 1903–1904 թվականներին Փարիզում Օգյուստ Պեռեն և Անրի Սովաժը սկսեցին օգտագործել երկաթբետոն, որը նախկինում օգտագործվում էր միայն արդյունաբերական կառույցների և բազմաբնակարան շենքեր կառուցելու համար։ Երկաթբետոնը, որը կարող էր ձուլվել ցանկացած ձևի, և որը կարող էր ստեղծել հսկայական տարածքներ առանց հենասյուների, փոխարինեց քարն ու աղյուսը՝ որպես մոդեռնիստ ճարտարապետների հիմնական նյութը։ Պեռեի և Սովաժի առաջին բետոնե բազմաբնակարան շենքերը ծածկված էին կերամիկական սալիկներով, բայց 1905 թվականին Պեռեն կառուցեց առաջին բետոնե ավտոկայանատեղին Փարիզի Պոնտիե 51 փողոցում․ այստեղ բետոնը դատարկ էր մնացել, իսկ բետոնի միջև ընկած տարածությունը լցված էր ապակե պատուհաններով։ Անրի Սովաժն ավելացրեց ևս մեկ շինարարական նորամուծություն Փարիզի Վավին փողոցի բազմաբնակարան շենքում (1912–1914 թթ.)․ Երկաթբետոնե շենքը աստիճանավոր էր, յուրաքանչյուր հարկ առանձնացված էր նախորդ հարկից՝ ստեղծելով մի շարք տեռասներ։ 1910-ից 1913 թվականներին Օգյուստ Պեռեն կառուցել է Ելիսեյան դաշտերի թատրոնը, որը երկաթբետոնե շինարարության գլուխգործոց է, Անտուան Բուրդելի ֆասադի վրա արված քանդակագործական հարթաքանդակներով։ Բետոնե կոնստրուկցիայի պատճառով ոչ մի սյուն չի փակել հանդիսատեսի տեսադաշտը դեպի բեմ։

Օտտո Վագները Վիեննայում նոր ոճի ևս մեկ ռահվիրա էր։ Իր «*Ժամանակակից ճարտարապետություն*» (1895) աշխատության մեջ նա կոչ է արել ավելի ռացիոնալիստական ոճի ճարտարապետության՝ հիմնված «ժամանակակից կյանքի» վրա։ Նա նախագծել է մետրոյի ոճավորված դեկորատիվ կայարան Կարլսպլացում, Վիեննայում (1888–89), այնուհետև դեկորատիվ Art Nouveau նստավայրը՝ Majolika House (1898), նախքան Ավստրիայի փոստային խնայբանկում ավելի երկրաչափական և պարզեցված չզարդարված ոճի անցնելը։ (1904–1906 թթ.): Վագները հայտարարեց, որ մտադիր է շենքի տեսքն արտահայտել հենց դրա բուն նշանակությամբ։ Երկաթբետոնե ճակատը ծածկված էր մարմարե սալերով, որոնք ամրացված էին փայլեցված ալյումինե պտուտակներով։ Ինտերիերը զուտ ֆունկցիոնալ և համեստ էր, պողպատից, ապակուց և բետոնից պատրաստված մեծ բաց տարածություն, որտեղ միակ զարդարանքը հենց կառույցն էր։

Վիեննացի ճարտարապետ Ադոլֆ Լոոսը նույնպես սկսեց իր շենքերից հեռացնել ցանկացած զարդարանք։ Նրա Շտայների տունը Վիեննայում (1910 թ.) այն ամենի օրինակն էր, ինչ նա անվանեց ռացիոնալիստական ճարտարապետություն. այն ուներ հասարակ սվաղապատ, ուղղանկյուն ճակատ՝ քառակուսի պատուհաններով և առանց զարդանախշերի էր։ Նոր շարժման համբավը, որը հայտնի դարձավ որպես Վիեննայի անջատում, տարածվեց Ավստրիայի սահմաններից դուրս։ Յոզեֆ Հոֆմանը, Վագների աշակերտը, 1906–1911 թվականներին Բրյուսելում կառուցեց վաղ մոդեռնիստական ճարտարապետության ուղենիշը՝ Ստոկլեի պալատը։ Նորվեգական մարմարով պատված աղյուսից կառուցված այս առանձնատունը կազմված էր երկրաչափական բլոկներից, թևաշենքերից և աշտարակից։ Տան դիմացի մեծ լողավազանն արտացոլում էր նրա խորանարդ ձևը։ Ինտերիերը զարդարված էր Գուստավ Կլիմտի և այլ նկարիչների նկարներով, և ճարտարապետը նույնիսկ հագուստ էր մշակել ընտանիքի համար, որպեսզի համապատասխանի ճարտարապետությանը։

Գերմանիայում մոդեռնիստական արդյունաբերական Deutscher Werkbund շարժումը (Գերմանական աշխատանքային ասոցիացիա) հիմնադրվել է Մյունխենում 1907 թվականին հայտնի ճարտարապետական գրախոս Հերման Մութեզիուսի կողմից։ Նրա նպատակն էր միավորել դիզայներներին և արդյունաբերողներին՝ լավ մտածված, բարձրորակ արտադրանք ստանալու և այդ ընթացքում ճարտարապետության նոր ձևեր ստեղծելու համար։ Սկզբում կազմակերպությունը ներառում էր տասներկու ճարտարապետներ և տասներկու առևտրային ընկերություններ, բայց այն արագ ընդլայնվեց։ Ճարտարապետների թվում են Պետեր Բերենսը, Թեոդոր Ֆիշերը (որը նրա առաջին նախագահն էր), Յոզեֆ Հոֆմանը և Ռիչարդ Շմիդը։ 1909 թվականին Բեհրենսը նախագծեց մոդեռնիստական ոճի ամենավաղ և ամենաազդեցիկ արդյունաբերական շենքերից մեկը՝ AEG տուրբինային գործարանը, որը պողպատից և բետոնի ֆունկցիոնալ հուշարձան էր։ 1911–1913 թվականներին Ադոլֆ Մեյերը և Վալտեր Գրոպիուսը, ովքեր երկուսն էլ աշխատել էին Behrens-ի համար, կառուցեցին ևս մեկ հեղափոխական արդյունաբերական գործարան՝ Ֆագուսի գործարանը Alfeld an der Laine-ում, մի շենք, որն առանց զարդանախշերի էր ու որտեղ ցուցադրված էր բոլոր շինարարական տարրերը։ Werkbund-ը կազմակերպեց խոշոր մոդեռնիստական դիզայնի ցուցահանդես Քյոլնում 1914 թվականի օգոստոսին Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկումից ընդամենը մի քանի շաբաթ առաջ։ 1914 թվականի Քյոլնի ցուցահանդեսի համար Թաութ Բրունոն կառուցեց հեղափոխական ապակե տաղավար։

Վաղ ամերիկյան մոդեռնիզմ (1890-1914)
-----------------------------------

Տե՛ս նաև՝ Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթ* William H. Winslow House, Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթ, River Forest, Իլինոյս (1893–94)William H. Winslow House, Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթ, River Forest, Իլինոյս (1893–94)
* Արթուր Հարթլիի տունը Օք Պարկում, Իլինոյս (1902)Արթուր Հարթլիի տունը Օք Պարկում, Իլինոյս (1902)
* Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթի Լարկինի վարչական շենքը, Բաֆալո, Նյու Յորք (1904–1906)Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթի Լարկինի վարչական շենքը, Բաֆալո, Նյու Յորք (1904–1906)
* Միասնության տաճարի ինտերիեր Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթի կողմից, Օք Փարք, Իլինոյս (1905–1908)Միասնության տաճարի ինտերիեր Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթի կողմից, Օք Փարք, Իլինոյս (1905–1908)
* Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթի «Ռոբի տունը», Չիկագո (1909)Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթի «Ռոբի տունը», Չիկագո (1909)

Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթը շատ ինքնատիպ և անկախ ամերիկացի ճարտարապետ էր, ով հրաժարվեց որևէ ճարտարապետական շարժման մեջ դասակարգվելուց։ Ինչպես Շառլ Էդուար լը Կորբյուզիեն և Լյուդվիգ Միս վան դեր Ռոեն, նա չուներ պաշտոնական ճարտարապետական կրթություն։ 1887–1893 թվականներին նա աշխատել է Չիկագոյի Լուիս Սալիվանի գրասենյակում, ով ստեղծեց առաջին բարձր պողպատե շրջանակով գրասենյակային շենքերը Չիկագոյում, և ով հայտարարեց, որ «ձևը հետևում է գործառույթին»։ Ռայթը ձեռնամուխ եղավ խախտելու բոլոր ավանդական կանոնները։ Նա հատկապես հայտնի էր իր Prairie Houses-ով, ներառյալ Winslow House in River Forest, Illinois (1893–94); Arthur Heurtley House (1902) և Robie House (1909)․ընդարձակ, երկրաչափական բնակավայրեր՝ առանց հարդարանքի, հստակ հորիզոնական գծերով, որոնք կարծես թե դուրս էին գալիս երկրից, և որոնք արձագանքում էին ամերիկյան տափաստանի լայն հարթ տարածություններին։ Նրա Larkin Building-ը (1904–1906) Բուֆֆալոյում, Նյու Յորք, Unity Temple (1905) Oak Park-ում, Illinois և Unity Temple-ը շատ ինքնատիպ ձևեր ունեին և կապ չունեին պատմական նախադեպի հետ։

### Հին երկնաքերեր

* Տան ապահովագրության շենքը Չիկագոյում, Ուիլյամ Լը Բարոն Ջեննի (1883)Տան ապահովագրության շենքը Չիկագոյում, Ուիլյամ Լը Բարոն Ջեննի (1883)
* Պրուդենշալ պլազան Լուի Սալիվանի կողմից Բուֆալոյում, Նյու Յորք (1896)Պրուդենշալ պլազան Լուի Սալիվանի կողմից Բուֆալոյում, Նյու Յորք (1896)
* Ֆլատիրոն շենքը Նյու Յորքում (1903)Ֆլատիրոն շենքը Նյու Յորքում (1903)
* Քարսոնի, Փիրիի, Սքոթի և ընկերության շենքը Չիկագոյում, հեղինակ՝ Լուի Սալիվան (1904–1906)Քարսոնի, Փիրիի, Սքոթի և ընկերության շենքը Չիկագոյում, հեղինակ՝ Լուի Սալիվան (1904–1906)
* Woolworth Building-ը և Նյու Յորքի հորիզոնը 1913 թ. Ներսից այն ժամանակակից էր, իսկ արտաքինից՝ նեոգոթիկ։Woolworth Building-ը և Նյու Յորքի հորիզոնը 1913 թ. Ներսից այն ժամանակակից էր, իսկ արտաքինից՝ նեոգոթիկ։
* Կաս Գիլբերտի Վուլվորթ շենքի նեոգոթական թագը (1912)Կաս Գիլբերտի Վուլվորթ շենքի նեոգոթական թագը (1912)

Թարգմանության արդյունքներ
-------------------------

### Թարգմանություն

19-րդ դարի վերջին ԱՄՆ-ում սկսեցին հայտնվել առաջին երկնաքերերը։ Դրանք պատասխան էին ամերիկյան արագ զարգացող քաղաքների կենտրոնում հողի պակասի և անշարժ գույքի բարձր արժեքի, ինչպես նաև նոր տեխնոլոգիաների, ներառյալ չհրկիզվող պողպատե շրջանակների և 1852 թվականին Էլիշա Օտիսի կողմից հայտնագործված անվտանգության վերելակի բարելավումը:Առաջին պողպատե շրջանակով «երկնաքերը»՝ The Home Insurance Building-ը Չիկագոյում, տասը հարկանի էր։ Այն նախագծվել է Ուիլյամ Լը Բարոն Ջենիի կողմից 1883 թվականին և կարճ ժամանակում եղել է աշխարհի ամենաբարձր շենքը։ Լուիս Սալիվանը կառուցեց ևս մեկ մոնումենտալ նոր կառույց՝ Կարսոն, Պիրի, Սքոթ և Քոմփանի շենքը, Չիկագոյի սրտում 1904–06 թթ. Թեև այս շենքերը հեղափոխական էին իրենց պողպատե շրջանակներով և բարձրությամբ, դրանց դեկորացիան վերցված էր նեովերածննդի, նեոգոթիկայի և գեղարվեստի ճարտարապետությունից։ Կաս Գիլբերտի կողմից նախագծված Woolworth Building-ը ավարտվել է 1912 թվականին և եղել է աշխարհի ամենաբարձր շենքը մինչև Chrysler Building-ի ավարտը 1929 թվականին։ Կառույցը բավականին ժամանակակից էր, բայց դրա արտաքին տեսքը զարդարված էր նեոգոթական զարդանախշերով՝ ամբողջացված դեկորատիվ հենարաններով, կամարներով և գալարներով, ինչի համար այն կոչվեց «Cathedral of Commerce»։

Մոդեռնիզմի վերելքը Եվրոպայում և Ռուսաստանում (1918–1931)
--------------------------------------------------------

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո երկարատև պայքար սկսվեց նեոկլասիցիզմի ավելի ավանդական ոճերի և Beaux-Arts ճարտարապետության ոճերի կողմնակից ճարտարապետների և մոդեռնիստների միջև. Լը Կորբյուզիեի և Ռոբեր Մալլե-Սթիվենսի գլխավորությամբ Ֆրանսիայում, Վալտեր Գրոպիուսի և Լյուդվիգ Միես վան դեր Ռոեի գլխավորությամբ՝ Գերմանիայում, և Կոնստանտին Մելնիկովի գլխավորությամբ՝ նոր Խորհրդային Միությունում, ովքեր ցանկանում էին միայն մաքուր ձևեր և վերացնել ցանկացած զարդարանք։ Լուիս Սալիվանը հանրահռչակեց «Ձևը հետևում է գործառույթին» աքսիոմը, որպեսզի ընդգծի ժամանակակից ճարտարապետության մեջ օգտակար պարզության կարևորությունը։ Art Deco-ի ճարտարապետները, ինչպիսիք են Օգյուստ Պեռեն և Անրի Սովաժը, հաճախ փոխզիջման էին գնում երկուսի միջև՝ համատեղելով մոդեռնիստական ձևերն ու ոճավորված ձևավորումը։

### Միջազգային ոճ (1920-1970-ականներ)

* Corbusier Haus in Weissenhof Estate, Շտուտգարտ, Գերմանիա (1927)Corbusier Haus in Weissenhof Estate, Շտուտգարտ, Գերմանիա (1927)
* Citrohan տունը Վայսենհոֆ կալվածքում, Շտուտգարտ, Լը Կորբյուզիե, Գերմանիա (1927)Citrohan տունը Վայսենհոֆ կալվածքում, Շտուտգարտ, Լը Կորբյուզիե, Գերմանիա (1927)
* Վիլլա Պոլ Պուարե Ռոբերտ Մալետ-Սթիվենս (1921–1925)Վիլլա Պոլ Պուարե Ռոբերտ Մալետ-Սթիվենս (1921–1925)
* Վիլլա Նոյը Հյերեսում, Ռոբերտ Մալլե-Սթիվենս (1923)Վիլլա Նոյը Հյերեսում, Ռոբերտ Մալլե-Սթիվենս (1923)
* Հյուրանոց Martel rue Mallet-Stevens, Ռոբերտ Մալլե-Սթիվենս (1926–1927)Հյուրանոց Martel rue Mallet-Stevens, Ռոբերտ Մալլե-Սթիվենս (1926–1927)
* Ռիթվելդ Շրյոդերի տունը Նիդեռլանդներում (1924)Ռիթվելդ Շրյոդերի տունը Նիդեռլանդներում (1924)

Ֆրանսիայում մոդեռնիզմի վերելքի գերիշխող դեմքը Շառլ-Էդուարդ Ժաներետն էր՝ շվեյցարացի-ֆրանսիացի ճարտարապետ, ով 1920 թվականին ընդունեց Լը Կորբյուզիե անունը։ 1920 թվականին նա համահիմնեց «L'Espirit Nouveau» ամսագիրը և եռանդով առաջ մղեց ճարտարապետությունը, որը ֆունկցիոնալ էր, մաքուր և զերծ որևէ ձևավորումից կամ պատմական ասոցիացիաներից։ Նա նաև ծրագրված քաղաքների վրա հիմնված նոր ուրբանիզմի նվիրված ջատագովն էր։ 1922 թվականին նա ներկայացրել է երեք միլիոն մարդու համար նախատեսված քաղաքի դիզայն, որի բնակիչներն ապրում էին նույն վաթսուն հարկանի բարձր երկնաքերերում՝ շրջապատված բաց այգիներով։ Նա նախագծել է մոդուլային տներ, որոնք զանգվածաբար կկառուցվեն նույն պլանի համաձայն և կհավաքվեն բազմաբնակարան շենքերում, թաղամասերում և քաղաքներում։ 1923 թվականին նա հրատարակեց «Դեպի ճարտարապետություն»՝ իր հայտնի կարգախոսով՝ «տունն ապրելու միջոց»։ Նա անխոնջ կերպով քարոզում էր իր գաղափարները կարգախոսների, հոդվածների, գրքերի, գիտաժողովների և ցուցահանդեսների մասնակցության միջոցով։

Իր գաղափարները պատկերացնելու համար 1920-ականներին նա կառուցեց մի շարք տներ և վիլլաներ Փարիզում և շրջակայքում։ Դրանք բոլորը կառուցվել են ընդհանուր համակարգի համաձայն, որը հիմնված է երկաթբետոնի և երկաթբետոնե սյուների օգտագործման վրա, որոնք աջակցում են կառույցին, ինչը թույլ է տալիս կառուցել ապակե պատեր ճակատին և բաց հատակի հատակագծերը՝ անկախ կառուցվածքից։ Նրանք միշտ սպիտակ էին, և դրսից կամ ներսից զարդ ու զարդարանք չունեին։ Այս տներից ամենահայտնին Վիլլա Սավոյեն էր, որը կառուցվել է 1928–1931 թվականներին Փարիզի Պուասի արվարձանում։

### Բաուհաուզ և Գերմանական Վերկբունդ (1919–1933)

Հիմնական հոդված՝ Բաուհաուզ* Բաուհաուզ Դեսաուի շենքը, նախագծված Վալտեր Գրոպիուսի կողմից (1926 թ.)Բաուհաուզ Դեսաուի շենքը, նախագծված Վալտեր Գրոպիուսի կողմից (1926 թ.)
* ADGB արհմիութենական դպրոց Հաննես Մեյերի և Հանս Վիթվերի կողմից (1928-30)ADGB արհմիութենական դպրոց Հաննես Մեյերի և Հանս Վիթվերի կողմից (1928-30)
* Haus am Horn, Վայմար, Գեորգ Մուխե (1923)Haus am Horn, Վայմար, Գեորգ Մուխե (1923)
* Բարսելոնայի տաղավար (ժամանակակից վերակառուցում) Լյուդվիգ Միես վան դեր Ռոեի կողմից (1929)Բարսելոնայի տաղավար (ժամանակակից վերակառուցում) Լյուդվիգ Միես վան դեր Ռոեի կողմից (1929)
* Weissenhof Estate Շտուտգարտում, կառուցված գերմանական Werkbund-ի կողմից (1927 թ.)Weissenhof Estate Շտուտգարտում, կառուցված գերմանական Werkbund-ի կողմից (1927 թ.)

Բաուհաուզը և գերմանական Werkb-ը Երկու կարևոր մոդեռնիստական շարժումներ առաջացան Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Գերմանիայում։ Բաուհաուզը դպրոց է, որը հիմնադրվել է Վայմարում 1919 թվականին Վալտեր Գրոպիուսի ղեկավարությամբ։ Գրոպիուսը Բեռլինի պաշտոնական պետական ճարտարապետի որդին էր, ով մինչ պատերազմը սովորել է Բերենսի մոտ և նախագծել է մոդեռնիստական Fagus.und տուրբինային գործարանը (1919–1933): Բաուհաուզը նախապատերազմյան Արվեստի ակադեմիայի և տեխնոլոգիական դպրոցի միաձուլումն էր։ 1926 թվականին այն Վայմարից տեղափոխվել է Դեսաու; Գրոպիուսը նախագծել է նոր դպրոցը և ուսանողական հանրակացարանները նոր, զուտ ֆունկցիոնալ մոդեռնիստական ոճով, որը նա խրախուսում էր։ Դպրոցը համախմբեց բոլոր ոլորտների մոդեռնիստներին. Ֆակուլտետի կազմում ընդգրկված էին մոդեռնիստ նկարիչներ Վասիլի Կանդինսկին, Ջոզեֆ Ալբերսը և Փոլ Կլեն, դիզայներ Մարսել Բրեյերը։

Գրոպիուսը դարձավ մոդեռնիզմի կարևոր տեսաբան՝ գրելով «*Գաղափարը և շինարարությունը*» 1923 թվականին։ Նա ճարտարապետության ստանդարտացման և գործարանների աշխատողների համար ռացիոնալ ձևավորված բազմաբնակարան շենքերի զանգվածային շինարարության կողմնակիցն էր։ 1928 թվականին «Սիմենս» ընկերության կողմից նրան հանձնարարվել է Բեռլինի արվարձաններում աշխատողների համար բնակարան կառուցել, իսկ 1929 թվականին նա առաջարկեց կառուցել ութ-տասը հարկանի բնակարանային աշտարակների կլաստերներ բանվորների համար։

Մինչ Գրոպիուսը ակտիվ էր Բաուհաուզում, Լյուդվիգ Միս վան դեր Ռոեն ղեկավարում էր մոդեռնիստական ճարտարապետական շարժումը Բեռլինում։ Նիդեռլանդներում De Stijl շարժումից ոգեշնչված՝ նա կառուցեց բետոնե ամառանոցների կլաստերներ և առաջարկեց ապակե գրասենյակային աշտարակի նախագիծ։ Նա դարձավ գերմանական Werkbund-ի փոխնախագահը և Բաուհաուզի ղեկավարը 1930-1933 թվականներին՝ առաջարկելով մոդեռնիստական քաղաքային վերակառուցման ծրագրերի լայն շրջանակ։ Նրա ամենահայտնի մոդեռնիստական աշխատանքը Բարսելոնայի 1929 թվականի միջազգային ցուցահանդեսի գերմանական տաղավարն էր։ Դա իրական մոդեռնիզմի գործ էր՝ ապակե ու բետոնե պատերով ու հստակ հորիզոնական գծերով։ Չնայած այն ընդամենը ժամանակավոր շինություն էր, որը քանդվեց 1930 թվականին, այն Լե Կորբյուզիեի «Սավուա» վիլլայի հետ միասին դարձավ մոդեռնիստական ճարտարապետության ամենահայտնի հուշարձաններից մեկը։ Վերակառուցված տարբերակն այժմ կանգնած է իր սկզբնական տեղում՝ Բարսելոնայում։

Երբ նացիստները Գերմանիայում իշխանության եկան, նրանք Բաուհաուսը դիտեցին որպես կոմունիստների մարզման վայր և փակեցին դպրոցը 1933 թվականին։ Գրոպիուսը թողեց Գերմանիան և գնաց Անգլիա, այնուհետև Միացյալ Նահանգներ, որտեղ նա և Մարսել Բրեյերը երկուսն էլ միացան Հարվարդի դիզայնի բարձրագույն դպրոցի ֆակուլտետին և դարձան ամերիկացի հետպատերազմյան ճարտարապետների սերնդի ուսուցիչները։ 1937 թվականին Միես վան դեր Ռոեն նույնպես տեղափոխվեց Միացյալ Նահանգներ․ նա դարձավ հետպատերազմյան ամերիկյան երկնաքերների ամենահայտնի դիզայներներից մեկը։

### Էքսպրեսիոնիստական ճարտարապետություն (1918–1931)

* Großes Schauspielhaus-ի նախասրահը կամ Մեծ թատրոնը, Բեռլինում Հանս Պոելցիգի կողմից (1919)Großes Schauspielhaus-ի նախասրահը կամ Մեծ թատրոնը, Բեռլինում Հանս Պոելցիգի կողմից (1919)
* Էյնշտեյնի աշտարակը Էրիխ Մենդելսոնի կողմից (1920–24)Էյնշտեյնի աշտարակը Էրիխ Մենդելսոնի կողմից (1920–24)
* Մոսեհաուզը Բեռլինում Էրիխ Մենդելսոնի կողմից, արդիականացված Art Nouveau-ի վաղ օրինակ (1921–23):Մոսեհաուզը Բեռլինում Էրիխ Մենդելսոնի կողմից, արդիականացված Art Nouveau-ի վաղ օրինակ (1921–23):
* Chilehaus-ը Համբուրգում Ֆրից Հոգերի կողմից (1921–24)Chilehaus-ը Համբուրգում Ֆրից Հոգերի կողմից (1921–24)
* Horseshoe Estate հանրային բնակարանային նախագիծ Բրունո Տաուտի կողմից (1925)Horseshoe Estate հանրային բնակարանային նախագիծ Բրունո Տաուտի կողմից (1925)
* Երկրորդ Գյոթեանումը Դորնախում Բազելի մոտ (Շվեյցարիա) ավստրիացի ճարտարապետ Ռուդոլֆ Շտայների կողմից (1924–1928)Երկրորդ Գյոթեանումը Դորնախում Բազելի մոտ (Շվեյցարիա) ավստրիացի ճարտարապետ Ռուդոլֆ Շտայների կողմից (1924–1928)
* Het Schip բազմաբնակարան շենք Ամստերդամում Միշել դը Կլերկի կողմից (1917–1920)Het Schip բազմաբնակարան շենք Ամստերդամում Միշել դը Կլերկի կողմից (1917–1920)
* De Bijenkorf խանութ Հաագայում Պիետ Կրամերի կողմից (1924–1926)De Bijenkorf խանութ Հաագայում Պիետ Կրամերի կողմից (1924–1926)

Էքսպրեսիոնիզմը, որը հայտնվեց Գերմանիայում 1910-ից 1925 թվականներին, հակաշարժում էր Բաուհաուսի և Վերկբունդի խիստ ֆունկցիոնալ ճարտարապետության դեմ։ Նրա ջատագովները, այդ թվում՝ Թաութ Բրունոն, Հանս Պոլցիգը, Ֆրից Հոգերը և Էրիխ Մենդելսոնը, ցանկանում էին ստեղծել բանաստեղծական, արտահայտիչ և օպտիմիստական ճարտարապետություն։ Շատ էքսպրեսիոնիստ ճարտարապետներ կռվել էին Առաջին համաշխարհային պատերազմում, և նրանց փորձառությունները, զուգորդված 1919 թվականի գերմանական հեղափոխությանը հաջորդած քաղաքական ցնցումների և սոցիալական ցնցումների հետ, հանգեցրին ուտոպիստական հայացքի և ռոմանտիկ սոցիալիստական օրակարգի։ Տնտեսական պայմանները խիստ սահմանափակեցին կառուցված հանձնաժողովների թիվը 1914-ից մինչև 1920-ականների կեսերը։ Արդյունքում ամենանորարար էքսպրեսիոնիստական նախագծերից շատերը, ներառյալ Թաութ Բրունոյի Alpine Architecture-ը և Հերման Ֆինստերլինի «Ֆորսպիլները», մնացին չիրագործված։ Թատրոնի և կինոյի սցենոգրաֆիա ևս մեկ ելք ստեղծեց էքսպրեսիոնիստական երևակայության համար և լրացուցիչ եկամուտ ապահովեց դիզայներների համար, ովքեր փորձում էին հակասել կոնվենցիան ծանր տնտեսական պայմաններում:Որոշակի տեսակ, օգտագործելով աղյուսներ՝ իր ձևերը ստեղծելու համար (այլ ոչ թե բետոն) հայտնի է որպես աղյուսային էքսպրեսիոնիզմ։

Էրիխ Մենդելսոնը (ով չէր սիրում «էքսպրեսիոնիզմ» տերմինը իր աշխատանքի համար) սկսեց իր կարիերան՝ նախագծելով եկեղեցիներ, բունկերներ և գործարաններ, որոնք շատ ուշագրավ էին, բայց ռեսուրսների սղության պատճառով այդպես էլ չկառուցվեցին։ 1920 թվականին նա վերջապես կարողացավ կառուցել իր գործերից մեկը Պոտսդամ քաղաքում․ աստղադիտարան և հետազոտական կենտրոն, որը կոչվում է Էյնշտեյն, որն անվանվել է ի պատիվ Ալբերտ Այնշտայնի։ Այն պետք է կառուցվեր երկաթբետոնից, սակայն տեխնիկական խնդիրների պատճառով վերջապես կառուցվեց ավանդական նյութերից՝ պատված սվաղով։ Նրա քանդակագործական ձևը, որը շատ էր տարբերվում Բաուհաուզի ուղղանկյուն ձևերից, նրան առաջին անգամ ստիպեց կառուցել կինոթատրոններ և մանրածախ խանութներ Շտուտգարտում, Նյուրնբերգում և Բեռլինում։ Նրա Mossehaus-ը Բեռլինում եղել է ժամանակակից ոճի վաղ մոդելը։ Նրա Columbus House-ը Բեռլինի Պոտսդամեր հրապարակում (1931թ.) եղել է հետագա մոդեռնիստական գրասենյակային շենքերի նախատիպը։ (Այն քանդվել է 1957 թվականին, քանի որ այն գտնվում էր Արևելյան և Արևմտյան Բեռլինների միջև ընկած տարածքում, որտեղ կառուցվել էր Բեռլինի պատը:) Նացիստների իշխանության գալուց հետո նա տեղափոխվեց Անգլիա (1933), այնուհետև ԱՄՆ (1941)։

Ֆրից Հոգերը ժամանակաշրջանի մեկ այլ նշանավոր էքսպրեսիոնիստ ճարտարապետ էր։ Նրա Chilehaus-ը կառուցվել է որպես նավափոխադրող ընկերության կենտրոնակայանը և կառուցվել է հսկա շոգենավի օրինակով, եռանկյունաձև շինություն՝ սուր աղեղով։ Այն կառուցվել է մուգ աղյուսից և օգտագործել է արտաքին հենարաններ՝ արտահայտելու իր ուղղահայաց կառուցվածքը։ Նրա արտաքին հարդարանքը փոխառված է գոթական տաճարներից, ինչպես նաև ներքին կամարաշարքերը։ Հանս Պոլցիգը մեկ այլ նշանավոր էքսպրեսիոնիստ ճարտարապետ էր։ 1919 թվականին նա կառուցեց Großes Schauspielhaus-ը, հսկայական թատրոն Բեռլինում, որտեղ հինգ հազար հանդիսատես էր տեղավորում թատրոնի իմպրեսարիո Մաքս Ռայնհարդտի համար:Այն իր հսկա գմբեթից կախված ստալագմիտների պես երկարավուն կառուցվածք ուներ իր ճեմասրահում գտնվող հսկայական սյուների վրա։ Նա նաև կառուցեց IG Farben-ի շենքը՝ խոշոր կորպորատիվ կենտրոնակայանը, այժմ Ֆրանկֆուրտի Գյոթեի համալսարանի գլխավոր շենքը։ Թաութ Բրունոն մասնագիտացած էր բանվոր դասակարգի բեռլինցիների համար մեծ բնակելի համալիրների կառուցման մեջ։ Նա կառուցել է տասներկու հազար անհատական միավորներ, երբեմն անսովոր տեսքով օրինակ՝ հսկա պայտի նման։ Ի տարբերություն այլ մոդեռնիստների մեծամասնության, նա օգտագործում էր արտաքին վառ գույներ՝ իր շենքերին կյանք հաղորդելու համար։ Գերմանական նախագծերում մուգ աղյուսի օգտագործումը այդ ոճին տվեց անուն՝ աղյուսային էքսպրեսիոնիզմ։

Ավստրիացի փիլիսոփա, ճարտարապետ և հասարակական քննադատ Ռուդոլֆ Շտայները նույնպես հնարավորինս հեռացավ ավանդական ճարտարապետական ձևերից։ Նրա Երկրորդ Գյոթեանումը, որը կառուցվել է 1926 թվականին Շվեյցարիայի Բազելի մոտ, Einstein Tower-ը Պոտսդամում, Գերմանիա, և Ռուդոլֆ Շտայների Երկրորդ Գյոթեանումը (1926 թ.) հիմնված չէին ավանդական մոդելների վրա և ունեին լիովին ինքնատիպ ձևեր։

* Վլադիմիր Տատլինի երրորդ ինտերնացիոնալի աշտարակի մոդելը (1919)Վլադիմիր Տատլինի երրորդ ինտերնացիոնալի աշտարակի մոդելը (1919)
* Լենինի դամբարանը Մոսկվայում, Ալեքսեյ Շչուսև (1924)Լենինի դամբարանը Մոսկվայում, Ալեքսեյ Շչուսև (1924)
* ԽՍՀՄ տաղավարը 1925 թվականի Փարիզի դեկորատիվ արվեստի ցուցահանդեսում, Կոնստանտին Մելնիկով (1925)ԽՍՀՄ տաղավարը 1925 թվականի Փարիզի դեկորատիվ արվեստի ցուցահանդեսում, Կոնստանտին Մելնիկով (1925)
* Ռուսակովի բանվորական ակումբ, Մոսկվա, Կոնստանտին Մելնիկով (1928)Ռուսակովի բանվորական ակումբ, Մոսկվա, Կոնստանտին Մելնիկով (1928)
* Zonnestraal առողջարան Հիլվերսումում, Յան Դյուկերի և Բեռնար Բիժվոյի կողմից (1926–1928)Zonnestraal առողջարան Հիլվերսումում, Յան Դյուկերի և Բեռնար Բիժվոյի կողմից (1926–1928)
* Բացօթյա դպրոց Ամստերդամում Յան Դյուկեր (1929–1930)Բացօթյա դպրոց Ամստերդամում Յան Դյուկեր (1929–1930)
* Վան Նելլի գործարան Ռոտերդամում Լենդերտ վան դեր Վլուգտի և Մարտ Ստամի կողմից (1927–1931)Վան Նելլի գործարան Ռոտերդամում Լենդերտ վան դեր Վլուգտի և Մարտ Ստամի կողմից (1927–1931)

1917 թվականի ռուսական հեղափոխությունից հետո ռուս ավանգարդ նկարիչները և ճարտարապետները սկսեցին փնտրել նոր խորհրդային ոճ, որը կարող էր փոխարինել ավանդական նեոկլասիցիզմին։ Նոր ճարտարապետական շարժումները սերտորեն կապված էին ժամանակաշրջանի գրական և գեղարվեստական շարժումների, բանաստեղծ Վլադիմիր Մայակովսկու ֆուտուրիզմի, նկարիչ Կազիմիր Մալևիչի սուպրեմատիզմի և նկարիչ Միխայիլ Լարիոնովի գունեղ ռեյոնիզմի հետ։ Ամենաապշեցուցիչ դիզայնը, որ ի հայտ եկավ, նկարիչ և քանդակագործ Վլադիմիր Տատլինի առաջարկած աշտարակն էր՝ 1920 թվականին Երրորդ կոմունիստական ինտերնացիոնալի մոսկովյան ժողովի համար։ նա առաջարկեց չորս հարյուր մետր բարձրությամբ մետաղական երկու միահյուսված աշտարակ։ Ռուսական կոնստրուկտիվիստական ճարտարապետության շարժումը սկսվել է 1921 թվականին մի խումբ արվեստագետների կողմից՝ Ալեքսանդր Ռոդչենկոյի գլխավորությամբ։ Նրանց մանիֆեստում հայտարարվում էր, որ իրենց նպատակն է գտնել «նյութական կառույցների կոմունիստական ձևը»։ Խորհրդային ճարտարապետները սկսեցին կառուցել բանվորական ակումբներ, կոմունալ բնակելի տներ և կոմունալ խոհանոցներ՝ ամբողջ թաղամասերը կերակրելու համար:

Մոսկվայում հայտնված առաջին նշանավոր կոնստրուկտիվիստ ճարտարապետներից մեկը Կոնստանտին Մելնիկովն էր։ Մելնիկովը 1925-ին գնաց Փարիզ, որտեղ 1925-ին Փարիզում կառուցեց սովետական տաղավար, ժամանակակից դեկորատիվ եւ արդյունաբերական արվեստի միջազգային ցուցահանդեսի համար. Այն ապակուց և պողպատից պատրաստված բարձր ուղղահայաց շինություն էր, որը հատվում էր անկյունագծային սանդուղքով և պսակված էր մուրճով և մանգաղով։ Կոնստրուկտիվիստ ճարտարապետների առաջատար խումբը՝ Վեսնին եղբայրների և Մոիսեյ Գինզբուրգի գլխավորությամբ, հրատարակում էր «Ժամանակակից ճարտարապետություն» ամսագիրը։ Այս խումբը ստեղծեց մի քանի խոշոր կոնստրուկտիվիստական նախագծեր Առաջին հնգամյա պլանի հետևանքով, ներառյալ վիթխարի Դնեպրի հիդրոէլեկտրակայանը (1932 թ.) և փորձ արեց սկսել բնակելի բլոկների ստանդարտացումը Գինցբուրգի Narkomfin շենքով։ Կոնստրուկտիվիստական ոճով են զբաղվել նաև նախասովետական շրջանի մի շարք ճարտարապետներ։ Ամենահայտնի օրինակը Լենինի դամբարանն էր Մոսկվայում Ալեքսեյ Շչուսևի կողմից (1924 թ.):

Կոնստրուկտիվիստական ճարտարապետության հիմնական կենտրոններն էին Մոսկվան և Լենինգրադը; Այնուամենայնիվ, ինդուստրացման ընթացքում բազմաթիվ կոնստրուկտիվիստական շենքեր կառուցվեցին գավառական քաղաքներում։ Տարածաշրջանային արդյունաբերական կենտրոնները, ներառյալ Եկատերինբուրգը, Խարկովը կամ Իվանովոն, վերակառուցվել են կոնստրուկտիվիստական ձևով. որոշ քաղաքներ, ինչպիսիք են Մագնիտոգորսկը կամ Զապորոժժիան, կառուցվել են նորովի (այսպես կոչված սոցքաղ․ կամ «սոցիալիստական քաղաք»)։

Այս ոճը զգալիորեն կորցրեց ժողովրդականությունը 1930-ականներին, այն փոխարինվեց ավելի մեծ ազգայնական ոճերով, որոնց հեղինակը Ստալինն էր։ Վերջին խոշոր ռուսական կոնստրուկտիվիստական շենքը, Բորիս Իոֆանի կողմից, կառուցվել է Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդեսի համար (1937 թ.), որը նայում էր Հիտլերի ճարտարապետ Ալբերտ Շպերի ֆաշիստական Գերմանիայի տաղավարին։

### Մոդեռնիզմը դառնում է շարժում. CIAM (1928)

1920-ականների վերջին մոդեռնիզմը դարձավ կարևոր շարժում Եվրոպայում։ Ճարտարապետությունը, որը նախկինում հիմնականում ազգային էր, սկսեց դառնալ միջազգային։ Ճարտարապետները ճանապարհորդեցին, հանդիպեցին միմյանց և կիսվեցին մտքերով։ Մի քանի մոդեռնիստներ, այդ թվում Լը Կորբյուզիեն, մասնակցել են Ազգերի լիգայի շտաբի մրցույթին 1927 թվականին։ Նույն թվականին գերմանական Werkbund-ը ճարտարապետական ցուցահանդես կազմակերպեց Շտուտգարտում Weissenhof Estate-ում։ Եվրոպայի տասնյոթ առաջատար մոդեռնիստ ճարտարապետներ հրավիրվեցին քսանմեկ տուն նախագծելու համար. Լը Կորբյուզիեն և Լյուդվիգ Միես վան դեր Ռոեն մեծ դեր խաղացին։ 1927 թվականին Լը Կորբյուզիեն, Պիեռ Շարոն և այլոք առաջարկեցին միջազգային կոնֆերանսի հիմնումը՝ ընդհանուր ոճի հիմքերը ստեղծելու համար։ Congrès Internationalaux d'Architecture Moderne-ի կամ Ժամանակակից ճարտարապետների միջազգային կոնգրեսների (CIAM) առաջին հանդիպումը տեղի է ունեցել Շվեյցարիայի Լեման լճի ամառանոցում 1928 թվականի հունիսի 26-28-ը։ Ներկաների թվում էին Լը Կորբյուզեն, Ռոբերտ Մալե-Սթիվենսը, Օգյուստ Պեռեն, Պիեռ Շարոն և Տոնի Գարնիեն Ֆրանսիայից, Վիկտոր Բուրժուան Բելգիայից, Վալտեր Գրոպիուսը, Էրիկ Մենդելսոնը, Էռնստ Մեյը և Լյուդվիգ Միես վան դեր Ռոեն Գերմանիայից; Յոզեֆ Ֆրանկ Ավստրիայից, Մարտ Ստամը և Գերիտ Ռիթվելդը Նիդերլանդներից, Ադոլֆ Լոսը Չեխոսլովակիայից։ Խորհրդային ճարտարապետների պատվիրակությունը հրավիրվել էր մասնակցելու, սակայն նրանք չկարողացան վիզա ստանալ։ Հետագայում անդամներն էին իսպանացի Խոսեպ Լլուիս Սերտը և Ֆինլանդիայից Ալվար Ալտոն։ Միացյալ Նահանգներից ոչ ոք չի մասնակցել։ Երկրորդ հանդիպումը կազմակերպվել է 1930 թվականին Բրյուսելում Վիկտոր Բուրժուայի կողմից «Ռացիոնալ մեթոդներ բնակավայրերի խմբերի համար» թեմայով։ Երրորդ հանդիպումը՝ «Ֆունկցիոնալ քաղաքը» թեմայով, նախատեսված էր 1932 թվականին Մոսկվայում, սակայն վերջին պահին չեղարկվեց։ Փոխարենը, պատվիրակներն իրենց հանդիպումն անցկացրին Մարսելի և Աթենքի միջև ճամփորդող զբոսաշրջային նավի վրա։ Նավի վրա նրանք միասին մշակեցին տեքստ, թե ինչպես պետք է կազմակերպվեն ժամանակակից քաղաքները։ Տեքստը, որը կոչվում է «Աթենքի խարտիա», Կորբյուզիեի և մյուսների կողմից զգալի խմբագրումներից հետո, վերջապես հրապարակվեց 1957 թվականին և դարձավ ազդեցիկ տեքստ 1950-ական և 1960-ական թվականների քաղաքային պլանավորողների համար։ Խումբը ևս մեկ անգամ հանդիպեց Փարիզում 1937 թվականին՝ քննարկելու հանրային բնակարանների հարցը, և նախատեսվում էր հանդիպել Միացյալ Նահանգներում 1939 թվականին, սակայն հանդիպումը չեղարկվեց պատերազմի պատճառով։ CIAM-ի ժառանգությունը մոտավորապես ընդհանուր ոճը և ուսմունքն էր, որն օգնեց որոշել ժամանակակից ճարտարապետությունը Եվրոպայում և Միացյալ Նահանգներում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։

Ար-դեկո
-------

Հիմնական հոդված՝ Ար-դեկո* Galeries Lafayette հանրախանութի տաղավարը Փարիզի դեկորատիվ արվեստի միջազգային ցուցահանդեսում (1925)Galeries Lafayette հանրախանութի տաղավարը Փարիզի դեկորատիվ արվեստի միջազգային ցուցահանդեսում (1925)
* La Samaritaine հանրախանութ, Անրի Սովաժ, Փարիզ, (1925–28)La Samaritaine հանրախանութ, Անրի Սովաժ, Փարիզ, (1925–28)

Ար-Դեկո ճարտարապետական ոճը (Ֆրանսիայում կոչվում է Style Moderne), ժամանակակից էր, բայց այն մոդեռնիստական չէր. այն ուներ մոդեռնիզմի բազմաթիվ առանձնահատկություններ, ներառյալ երկաթբետոնի, ապակու, պողպատի, քրոմի օգտագործումը և մերժում էր ավանդական պատմական մոդելները, ինչպիսիք են Beaux-Arts ոճը և նեոկլասիցիզմը․ բայց, ի տարբերություն Լը Կորբյուզիեի և Միես վան դեր Ռոեի մոդեռնիստական ոճերի, այն շռայլորեն օգտագործում էր զարդարանք և գույներ։ Այն գեղեցիկ էր ժամանակակից խորհրդանիշներով․ կայծակներ, արևածագներ և զիգզագներ։ Ար-Դեկոն սկսվել է Ֆրանսիայում մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը և տարածվել ամբողջ Եվրոպայում; 1920-ականներին և 1930-ականներին այն դարձավ շատ տարածված ոճ ԱՄՆ-ում, Հարավային Ամերիկայում, Հնդկաստանում, Չինաստանում, Ավստրալիայում և Ճապոնիայում։ Եվրոպայում Art Deco-ն հատկապես հայտնի էր հանրախանութների և կինոթատրոնների համար։ Ոճը իր գագաթնակետին հասավ Եվրոպայում 1925 թվականին Ժամանակակից դեկորատիվ և արդյունաբերական արվեստի միջազգային ցուցահանդեսում, որտեղ ներկայացված էին ար-դեկո տաղավարներ և դեկորացիաներ ավելին քան քսան երկրներից։ Միայն երկու տաղավարներ էին զուտ մոդեռնիստական. Le Corbusier-ի Esprit Nouveau-ի տաղավարը, որը ներկայացնում էր զանգվածային արտադրության բնակարանային միավորի նրա գաղափարը, և ԽՍՀՄ-ի տաղավարը Կոնստանտին Մելնիկովի կողմից՝ շքեղ ֆուտուրիստական ոճով։

Հետագայում ֆրանսիական արվեստի տեսարժան վայրերը ներառում էին Փարիզի Grand Rex կինոթատրոնը, Անրի Սովաժի La Samaritaine հանրախանութը (1926–28), Սոցիալական և տնտեսական խորհրդի շենքը Փարիզում (1937–38) Օգյուստ Պեռեի կողմից և և Տոկիոյի պալատը և Շայոյի պալատը, որոնք երկուսն էլ կառուցվել են ճարտարապետների կոլեկտիվների կողմից 1937 թվականին Փարիզի միջազգային արվեստի և տեխնիկայի ցուցահանդեսի համար։

### Ամերիկյան Ար-դեկո․ երկնաքերերի ոճը (1919–1939)

* Ռեյմոնդ Հուդի ամերիկյան ռադիատորի շենքը Նյու Յորքում (1924)Ռեյմոնդ Հուդի ամերիկյան ռադիատորի շենքը Նյու Յորքում (1924)
* Պահապանների շենքը Դեթրոյթում, Wirt C. Rowland-ի (1927–29) կողմիցՊահապանների շենքը Դեթրոյթում, Wirt C. Rowland-ի (1927–29) կողմից
* Chrysler Building Նյու Յորքում, Ուիլյամ Վան Ալեն (1928–30)Chrysler Building Նյու Յորքում, Ուիլյամ Վան Ալեն (1928–30)
* Crown of the General Electric Building (նաև հայտնի է որպես 570 Lexington Avenue) Cross & Cross-ի կողմից (1933)Crown of the General Electric Building (նաև հայտնի է որպես 570 Lexington Avenue) Cross & Cross-ի կողմից (1933)
* 30 Rockefeller Center, այժմ Comcast Building, Ռեյմոնդ Հուդի կողմից (1933)30 Rockefeller Center, այժմ Comcast Building, Ռեյմոնդ Հուդի կողմից (1933)

1920-ականների վերջին և 1930-ականների սկզբին Ար-դեկոյի ամերիկյան շքեղ տարբերակ հայտնվեց Քրայսլեր Բիլդինգում, Էմփայր Սթեյթ Բիլդինգում և Նյու Յորքի Ռոքֆելլեր կենտրոնում և Դեթրոյթի Guardian Building-ում։ Չիկագոյի և Նյու Յորքի առաջին երկնաքերերը նախագծված էին նեոգոթիկ կամ նեոկլասիկական ոճով, սակայն այդ շենքերը շատ տարբեր էին. նրանք համատեղել են ժամանակակից նյութերն ու տեխնոլոգիաները (չժանգոտվող պողպատ, բետոն, ալյումին, քրոմապատ պողպատ) Ար-դեկոյին համապատասխան․ ոճավորված զիգ-զագներ, կայծակներ, շատրվաններ, արևածագներ, իսկ Քրայսլերի շենքի վերնամասում՝ Ար-դեկո «գարգոյլներ»՝ չժանգոտվող պողպատից ռադիատորի զարդանախշերի տեսքով։ Այս նոր շենքերի ինտերիերը, որոնք երբեմն կոչվում են առևտրի տաճարներ», շքեղորեն զարդարված էին վառ հակադիր գույներով, երկրաչափական նախշերով, որոնք տարբեր կերպ են ազդել եգիպտական և մայաների բուրգերի, աֆրիկյան տեքստիլի նախշերի և եվրոպական տաճարների վրա, բետոնե խորանարդի վրա հիմնված Էնիս տան վրա 1924 թվականին Լոս Անջելեսում։ Ոճը հայտնվեց 1920-ականների վերջին եւ 1930-ական թվականներին Ամերիկայի բոլոր խոշոր քաղաքներում։ Այս ոճն առավել հաճախ օգտագործվում էր գրասենյակային շենքերում, բայց այն հայտնվեց նաև հսկայական կինոթատրոններում, որոնք կառուցվել են մեծ քաղաքներում, երբ հայտնվեց ձայնային կինոթատրոն։

### Հոսքային ոճ և հանրային աշխատանքի կառավարում (1933-1939)

* ՀամաԽաղաղօվկիանոսյան դահլիճ Լոս Անջելեսում (1936)ՀամաԽաղաղօվկիանոսյան դահլիճ Լոս Անջելեսում (1936)
* Սան Ֆրանցիսկոյի ծովային թանգարանը, ի սկզբանե եղել է հանրային բաղնիք (1936 թ.)Սան Ֆրանցիսկոյի ծովային թանգարանը, ի սկզբանե եղել է հանրային բաղնիք (1936 թ.)
* Հուվեր ամբարտակի ընդունման աշտարակներ (1931–36)Հուվեր ամբարտակի ընդունման աշտարակներ (1931–36)
* Լոնգ Բիչի գլխավոր փոստային բաժանմունք (1933–34)Լոնգ Բիչի գլխավոր փոստային բաժանմունք (1933–34)

1929 թվականին Մեծ ճգնաժամի սկիզբը վերջ դրեց շքեղ ձևավորված Ար-դեկո ճարտարապետությանը և ժամանակավոր դադարեցրեց նոր երկնաքերերի կառուցումը։ Այն նաև բերեց նոր ոճ, որը կոչվում է «Streamline Moderne» կամ երբեմն պարզապես Streamline: Այս ոճը, որը երբեմն մոդելավորվում էր օվկիանոսային նավակների տեսքով, պարունակում էր կլորացված անկյուններ, ուժեղ հորիզոնական գծեր և հաճախ ծովային առանձնահատկություններ, ինչպիսիք են վերնաշենքերը և պողպատե վանդակապատերը։ Այն կապված էր արդիականության և հատկապես տրանսպորտի հետ․ Այս ոճը հաճախ օգտագործվում էր օդանավակայանների, երկաթուղային եւ ավտոբուսային կայանների նոր տերմինալների, ինչպես նաեւ ամերիկյան մայրուղիների աճող համակարգի երկայնքով կառուցված բենզալցակայանների եւ նախուտեստների համար։ 1930-ականներին ոճն օգտագործվել է ոչ միայն շենքերում, այլեւ երկաթուղային լոկոմոտիվներում, եւ նույնիսկ սառնարաններում եւ փոշեկուլներում։ Նա միաժամանակ փոխառեց արդյունաբերական դիզայնից եւ ազդեց դրա վրա։

Միացյալ Նահանգներում մեծ դեպրեսիան հանգեցրեց կառավարության շենքերի նոր ոճի առաջացմանը, երբեմն կոչվում է PWA Moderne, կառավարելու հանրային աշխատանքը, որը սկսեց հսկա շինարարական ծրագրեր, զբաղվածությունը խթանելու համար։ Այն, ըստ էության, դասական ճարտարապետություն էր՝ զարդանախշերից զերծ և օգտագործվում էր նահանգային և դաշնային շենքերում՝ փոստային բաժանմունքներից մինչև այդ ժամանակների աշխարհի ամենամեծ գրասենյակային շենքը՝ Պենտագոնը (1941–43), որը սկսվել էր կառուցվել Միացյալ Նահանգներում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցելուց անմիջապես առաջ։

Ամերիկյան մոդեռնիզմ (1919–1939)
-------------------------------

* Էնիսի տունը Լոս Անջելեսում, Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթ (1924)Էնիսի տունը Լոս Անջելեսում, Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթ (1924)
* Fallingwater՝ Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթ (1928–34)Fallingwater՝ Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթ (1928–34)
* Լավել լողափի տունը Նյուպորտ լողափում, Ռուդոլֆ Շինդլեր (1926)Լավել լողափի տունը Նյուպորտ լողափում, Ռուդոլֆ Շինդլեր (1926)
* Lovell Health House Լոս Ֆելիզում, Լոս Անջելես, Կալիֆորնիա, Ռիչարդ Նեյտրայի կողմից (1927–29)Lovell Health House Լոս Ֆելիզում, Լոս Անջելես, Կալիֆորնիա, Ռիչարդ Նեյտրայի կողմից (1927–29)

1920-1930-ական թվականներին Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթը վճռականորեն հրաժարվեց իրեն կապել ճարտարապետական որևէ շարժման հետ։ Նա իր ճարտարապետությունը համարեց լիովին եզակի եւ իր սեփականը։ 1916-ից 1922 թվականներին նա հեռացավ իր նախկին տափաստանային ոճից և փոխարենը աշխատեց ցեմենտի հյուսվածքով զարդարված տների վրա. Սա հայտնի դարձավ որպես իր «մայաների ոճը» `ի պատիվ հին մայաների քաղաքակրթության բուրգերի։ Նա որոշ ժամանակ փորձեր կատարեց մասսայական արտադրության մոդուլային բնակարանների հետ։ Նա իր ճարտարապետությունը նույնացնում էր որպես «Ուսոնյան»՝ ԱՄՆ-ի, «ուտոպիստական» և «օրգանական սոցիալական կարգի» համադրություն։ Նրա բիզնեսը մեծ ազդեցություն ունեցավ 1929 թվականին սկսված Մեծ ճգնաժամի սկզբից. նա ուներ ավելի քիչ հարուստ հաճախորդներ, ովքեր ցանկանում էին փորձարկել։ 1928-ից 1935 թվականներին նա կառուցեց ընդամենը երկու շենք՝ հյուրանոց Արիզոնայի Չանդլերի մոտ, և նրա բոլոր բնակավայրերից ամենահայտնին՝ Ֆալինգուոթերը (1934–37), Փենսիլվանիայում հանգստյան տուն Էդգար Ջ. Կաուֆմանի համար։ Fallingwater-ը ջրվեժի վրա կախված բետոնե սալերի ուշագրավ կառույց է, որը հիանալի կերպով միավորում է ճարտարապետությունն ու բնությունը։

Ավստրիացի ճարտարապետ Ռուդոլֆ Շինդլերը նախագծել է այն, ինչ կարելի է անվանել առաջին տունը ժամանակակից ոճով 1922 թվականին՝ Շինդլերի տունը։ Շինդլերը նաև նպաստեց ամերիկյան մոդեռնիզմին Նյուպորտ Բիչում գտնվող Lovell Beach House-ի համար իր դիզայնով։ Ավստրիացի ճարտարապետ Ռիխարդ Նոյտրան տեղափոխվել է Միացյալ Նահանգներ 1923 թվականին, կարճ ժամանակ աշխատել Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթի հետ, ինչպես նաև իր հետքն է թողել ամերիկյան ճարտարապետության մեջ իր մոդեռնիստական դիզայնի շնորհիվ նույն հաճախորդի՝ Լոս Անջելեսի Lovell Health House-ի համար։ Նոյտրայի ամենաուշագրավ ճարտարապետական աշխատանքը 1946 թվականին Kaufmann Desert տունն էր, և հետո էլ նա նախագծեց հարյուրավոր հետագա նախագծեր։

1937 թվականի Փարիզի միջազգային ցուցահանդեսը և բռնակալների ճարտարապետություն
---------------------------------------------------------------------------

* «Palais de Chaillot»՝ Լուի-Իպոլիտ Բուլեոյի, Ժակ Կարլուի և Լեոն Ազեմի կողմից 1937 թվականի Փարիզի միջազգային ցուցահանդեսից«Palais de Chaillot»՝ Լուի-Իպոլիտ Բուլեոյի, Ժակ Կարլուի և Լեոն Ազեմի կողմից 1937 թվականի Փարիզի միջազգային ցուցահանդեսից
* Նացիստական Գերմանիայի տաղավարը (ձախից) 1937 թվականի Փարիզի ցուցահանդեսում կանգնած էր Ստալինի Խորհրդային Միության տաղավարին (աջից):Նացիստական Գերմանիայի տաղավարը (ձախից) 1937 թվականի Փարիզի ցուցահանդեսում կանգնած էր Ստալինի Խորհրդային Միության տաղավարին (աջից):
* Իսպանական Երկրորդ Հանրապետության տաղավարի վերակառուցումը Խոսեպ Լուիս Սերտի կողմից (1937) ցուցադրված է Պիկասոյի «Գերնիկա» կտավը (1937 թ.)Իսպանական Երկրորդ Հանրապետության տաղավարի վերակառուցումը Խոսեպ Լուիս Սերտի կողմից (1937) ցուցադրված է Պիկասոյի «Գերնիկա» կտավը (1937 թ.)
* Zeppelinfield մարզադաշտը Նյուրնբերգում, Գերմանիա (1934), որը կառուցվել է Ալբերտ Շպերի կողմից նացիստական կուսակցության հանրահավաքների համարZeppelinfield մարզադաշտը Նյուրնբերգում, Գերմանիա (1934), որը կառուցվել է Ալբերտ Շպերի կողմից նացիստական կուսակցության հանրահավաքների համար
* Casa del Fascio (Ֆաշիզմի տուն) Կոմո, Իտալիա, Ջուզեպպե Տերրագնի (1932–1936)Casa del Fascio (Ֆաշիզմի տուն) Կոմո, Իտալիա, Ջուզեպպե Տերրագնի (1932–1936)

1937 թվականի Փարիզի միջազգային ցուցահանդեսը Փարիզում փաստորեն Ար-դեկոյի և նախապատերազմյան ճարտարապետական ոճերին վերջ դրեց։ Տաղավարների մեծ մասը նեոկլասիկական դեկո ոճով էր՝ սյունաշարերով և քանդակագործական դեկորացիաներով։ Նացիստական Գերմանիայի տաղավարները, որոնք նախագծվել են Ալբերտ Շպերի կողմից, գերմանական նեոկլասիկական ոճով, արծիվով և սվաստիկայով, կանգնած էին Խորհրդային Միության տաղավարի վրա, որի վրա պատկերված էին բանվորի և գյուղացու հսկայական արձանները, որոնք կրում էին մուրճ ու մանգաղ։ Ինչ վերաբերում է մոդեռնիստներին, ապա Լը Կորբյուզեն ներկա էր գործնականում, բայց ոչ այնքան անտեսանելի էր ցուցահանդեսում. նա մասնակցել է Pavilion des temps nouveaux-ին, բայց հիմնականում կենտրոնացել է իր նկարչության վրա։ TՄիակ մոդեռնագետը, ով իսկապես ուշադրություն գրավեց, Լե Կորբուսիի աշխատակիցն էր, իսպանացի ճարտարապետը, որի երկրորդ Իսպանիայի Հանրապետության տաղավարը մաքուր մոդեռնիստական ապակե և պողպատե շինություն էր։ Ներսում ցուցադրված էր Ցուցադրության ամենամոդեռնիստական աշխատանքը՝ Պաբլո Պիկասոյի «Գեռնիկա» կտավը։ Բնօրինակ շենքը ավերվել է ցուցահանդեսից հետո, սակայն այն վերստեղծվել է 1992 թվականին Բարսելոնայում։

1930-ական թվականներին ազգայնականության վերելքն արտացոլվել է Իտալիայի ֆաշիստական ճարտարապետության մեջ և Գերմանիայի նացիստական ճարտարապետության մեջ, որը հիմնված է դասական ոճերի վրա և նախատեսված է արտահայտելու ուժ և վեհություն։ Նացիստական ճարտարապետությունը, որի մեծ մասը նախագծվել է Ալբերտ Շպերի կողմից, նպատակ ուներ հանդիսատեսին հիացնել իր հսկայական մասշտաբով։ Ադոլֆ Հիտլերը մտադիր էր Բեռլինը դարձնել Եվրոպայի մայրաքաղաք՝ ավելի մեծ, քան Հռոմը կամ Փարիզը։ Նացիստները փակեցին Բաուհաուսը, և ամենահայտնի ժամանակակից ճարտարապետները շուտով մեկնեցին Բրիտանիա կամ Միացյալ Նահանգներ։ Իտալիայում Բենիտո Մուսոլինին ցանկացել է ներկայանալ որպես Հին Հռոմի փառքի ու կայսրության ժառանգորդ։ Մուսոլինիի կառավարությունն այնքան թշնամական չէր մոդեռնիզմի նկատմամբ, որքան նացիստները. 1920-ականների իտալական ռացիոնալիզմի ոգին շարունակվեց՝ ճարտարապետ Ջուզեպպե Տերրագնիի աշխատանքով։ Նրա Casa del Fascio in Como, տեղական ֆաշիստական կուսակցության շտաբը, կատարյալ մոդեռնիստական շենք էր՝ երկրաչափական համամասնություններով (33,2 մետր երկարությամբ 16,6 մետր բարձրությամբ), մաքուր մարմարից պատրաստված ֆասադով և Վերածննդի ոգեշնչված ներքին բակով։ Terragni-ին հակառակ էր Մարչելո Պյաչիտինին՝ մոնումենտալ ֆաշիստական ճարտարապետության ջատագովը, ով վերակառուցեց Հռոմի համալսարանը և նախագծեց իտալական տաղավարը 1937 թվականին Փարիզի ցուցահանդեսում և ծրագրեց Հռոմի մեծ վերակառուցում ֆաշիստական մոդելով։

Նյու Յորքի համաշխարհային ցուցահանդես (1939)
-------------------------------------------

* Տրիլոնը և ծայրամասը՝ 1939 թվականի համաշխարհային ցուցահանդեսի խորհրդանիշներըՏրիլոնը և ծայրամասը՝ 1939 թվականի համաշխարհային ցուցահանդեսի խորհրդանիշները
* Ford Motor Company-ի տաղավարը՝ Streamline Moderne ոճովFord Motor Company-ի տաղավարը՝ Streamline Moderne ոճով
* RCA տաղավարում ցուցադրվել են վաղ հանրային հեռուստատեսային հեռարձակումներRCA տաղավարում ցուցադրվել են վաղ հանրային հեռուստատեսային հեռարձակումներ
* Ապակե տան հյուրասենյակը, որը ցույց է տալիս, թե ինչպիսի տեսք կունենան ապագա տներըԱպակե տան հյուրասենյակը, որը ցույց է տալիս, թե ինչպիսի տեսք կունենան ապագա տները

1939 թվականի Նյու Յորքի համաշխարհային տոնավաճառը ճարտարապետության մեջ շրջադարձային եղավ Ար-դեկոյի և ժամանակակից ճարտարապետության համար։ Տոնավաճառի թեման էր «Վաղվա աշխարհը», և դրա խորհրդանիշները գեոմետրիկ trylon and periphery քանդակն է։ Այն ուներ Ար-դեկոյի բազմաթիվ հուշարձաններ, ինչպիսիք են Art Nouveau Ford Pavilion-ը, բայց նաև ուներ նոր միջազգային ոճ, որը փոխարինեց Ար-դեկոյին՝ որպես գերիշխող ոճ պատերազմից հետո։ Ֆինլանդիայի տաղավարները՝ Ալվար Ալտոյի, Շվեդիայի՝ Սվեն Մարկելիուսի և Բրազիլիայի՝ Օսկար Նիմեյերի և Լուսիո Կոստայի տաղավարներն անհամբեր սպասում էին նոր ոճին։ Նրանք դարձան հետպատերազմյան մոդեռնիստական շարժման առաջնորդներ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ. պատերազմական նորարարություն և հետպատերազմյան վերակառուցում (1939–1945)
------------------------------------------------------------------------------------------------------

* Հավրի կենտրոնը ավերվել է ռմբակոծությունից 1944 թՀավրի կենտրոնը ավերվել է ռմբակոծությունից 1944 թ
* Լը Հավրի կենտրոնը, որը վերակառուցվել է Օգյուստ Պերեի կողմից (1946–1964)Լը Հավրի կենտրոնը, որը վերակառուցվել է Օգյուստ Պերեի կողմից (1946–1964)
* Kwonset խրճիթ Ճապոնիայի ճանապարհին (1945)Kwonset խրճիթ Ճապոնիայի ճանապարհին (1945)

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը (1939–1945) և դրա հետևանքները հիմնական գործոնն էին շինարարական տեխնոլոգիաների ոլորտում նորարարությունների խթանման և, իր հերթին, ճարտարապետական հնարավորությունների համար։ Պատերազմի ժամանակ արդյունաբերական կարիքները հանգեցրին պողպատի և այլ շինանյութերի պակասի, ինչը հանգեցրեց նոր նյութերի ներմուծմանը, օրինակ՝ ալյումինը։ Պատերազմը և հետպատերազմյան շրջանը մեծապես ընդլայնեցին հավաքովի շենքերի օգտագործումը. հիմնականում բանակի և կառավարության համար։ Առաջին աշխարհամարտի Nissen մետաղական կիսաշրջանաձև բարաքը վերածնվեց Quonset բարաքի։ Պատերազմից անմիջապես հաջորդող տարիներին զարգացան ռադիկալ փորձարարական տները, այդ թվում՝ էմալապատ պողպատե Lustron տունը (1947–1950) և Buckminster Fuller-ի փորձնական ալյումինե Dymaxion House-ը։

Պատերազմի պատճառած անդառնալի ավերածությունները ժամանակակից ճարտարապետության վերելքի ևս մեկ գործոն էին։ Շատ խոշոր քաղաքներ՝ Բեռլինից, Տոկիոյից և Դրեզդենից մինչև Ռոտերդամ և Արևելյան Լոնդոն; Ֆրանսիայի բոլոր նավահանգստային քաղաքները, հատկապես Հավրը, Բրեստը, Մարսելը, Շերբուրգը, ավերվել են ռմբակոծությունից։ Միացյալ Նահանգներում 1920-ականներից ի վեր քաղաքացիական քիչ շինարարություն էին կառուցվել. Պատերազմից վերադարձած միլիոնավոր ամերիկացի զինվորների համար բնակարաններ էին անհրաժեշտ։ Հետպատերազմյան բնակարանների պակասը Եվրոպայում և Միացյալ Նահանգներում հանգեցրեց կառավարության կողմից ֆինանսավորվող հսկայական բնակարանային նախագծերի նախագծմանը և կառուցմանը, սովորաբար ամերիկյան քաղաքների ավերված կենտրոնում, Փարիզի արվարձաններում և եվրոպական այլ քաղաքներում, որտեղ հող կար։

Ամենամեծ վերակառուցման ծրագրերից մեկը Հավրի քաղաքի կենտրոնն էր, որը ավերվել էր գերմանացիների և դաշնակիցների ռմբակոծության հետևանքով 1944թ. Կենտրոնում 133 հեկտար շինություններ հարթվել են, ավերվել է 12500 շենք, 40000 մարդ մնացել է անօթևան։ Ճարտարապետ Օգյուստ Պերեթը, երկաթբետոնի և հավաքովի նյութերի կիրառման առաջամարտիկը, նախագծել և կառուցել է քաղաքի բոլորովին նոր կենտրոն՝ բազմաբնակարան շենքերով, մշակութային, առևտրային և կառավարական շենքերով։ Նա հնարավորության դեպքում վերականգնեց պատմական հուշարձանները և կառուցեց Սուրբ Հովսեփի նոր եկեղեցին, որի կենտրոնում փարոսաձև աշտարակ էր՝ հույս ներշնչելու համար։ Նրա վերակառուցած քաղաքը 2005 թվականին հայտարարվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտը։

Լը Կորբյուզիեն Սիտե Ռադիեուզ (1947–1952)
----------------------------------------

* Unité d'Habitation-ի օրիգինալ ստորաբաժանման սրահ և պատշգամբ, այժմ Փարիզի Cité de l'Architecture et du Patrimoine-ում (1952 թ.)Unité d'Habitation-ի օրիգինալ ստորաբաժանման սրահ և պատշգամբ, այժմ Փարիզի Cité de l'Architecture et du Patrimoine-ում (1952 թ.)

Պատերազմից անմիջապես հետո ֆրանսիացի ճարտարապետ Լը Կորբյուզիեն, որը գրեթե վաթսուն տարեկան էր և տասը տարի շենք չէր կառուցել, ֆրանսիական կառավարությունից հանձնարարություն ստացավ Մարսելում նոր բնակելի տուն կառուցելու համար։ Նա այն անվանել է Unite d'Habitation Մարսելում, բայց այն ավելի տարածված է անվանել Cité Radieuse (իսկ ավելի ուշ «Cité du Fada» «City of the City of Marseille» ֆրանսերեն) ֆուտուրիստական քաղաքաշինության մասին նրա գրքի պատվին։ Հետևելով նրա նախագծային դոկտրիններին՝ շենքն ուներ բետոնե շրջանակ, որը բարձրացված էր փողոցի վերևում՝ հենասյուների վրա։ Հետևելով նրա նախագծային դոկտրիններին, շենքն ուներ բետոնե շրջանակ, որը բարձրացված էր փողոցի վերևում՝ հենասյուների վրա։ Այն պարունակում էր 337 դուպլեքս բնակարան, որոնք տեղավորվում էին շրջանակի մեջ փազլի կտորների պես։ Յուրաքանչյուր թաղամաս ուներ երկու մակարդակ և փոքրիկ պատշգամբ։ Ներքին «փողոցներում» տեղակայված էին խանութներ, մանկապարտեզ և այլ ծառայություններ, իսկ հարթ տեռասապատ տանիքն ուներ վազքուղի, օդափոխման խողովակներ և փոքրիկ թատրոն։ Լը Կորբյուզիեն նախագծել է կահույք, գորգեր և լամպեր, որոնք համապատասխանում են շենքին, բոլորը զուտ ֆունկցիոնալ են. միակ զարդարանքը ինտերիերի գույների ընտրությունն էր, որը Լը Կորբյուզիեն տվեց բնակիչներին։ Unité d'Habitation-ը դարձավ նմանատիպ շենքերի նախատիպ այլ քաղաքներում, ինչպես Ֆրանսիայում, այնպես էլ Գերմանիայում։ այս աշխատանքը Կորբյուզիեին հասցրեց հետպատերազմյան ժամանակակից ճարտարապետների շարք։

X թիմը և 1953 թվականի ժամանակակից ճարտարապետության միջազգային կոնգրեսը
----------------------------------------------------------------------

1950-ականների սկզբին Միշել Էկոչարդը, Մարոկկոյում Ֆրանսիայի հովանավորչության քաղաքաշինության տնօրենը, հանձնարարեց GAMMA-ին (Groupe des Architectes Modernes Marocains), որն ի սկզբանե ներառում էր ճարտարապետներ Էլի Ազագուրին, Ջորջ Քենդիլիսը, Ալեքսիս Ջոսիկը և Շադրախ Վուդսը, նախագծել բնակարաններ։ Կասաբլանկայի Հայ Մոհամմեդի թաղամասը, որը «մշակութային հատուկ կենդանի հյուսվածք» էր ապահովում գյուղացիների և գաղթականների համար։ Sémiramis, Nid d'Abeille (մեղրախորիսխներ) և Carrières Centrales-ը այս ժողովրդական մոդեռնիզմի ամենավաղ օրինակներից էին։

1953 թվականին Ժամանակակից ճարտարապետության միջազգային կոնգրեսում (CIAM) ATBAT-Afrique-ն՝ Atelier des Bâtisseurs-ի աֆրիկյան մասնաճյուղը, որը հիմնադրվել է 1947 թվականին այնպիսի գործիչների կողմից, ինչպիսիք են Լը Կորբյուզյեն, Վլադիմիր Բոդյանսկին և Անդրեյ Վոգենսկին, պատրաստել է Կասաբլանկայի բիդոնվիլների ուսումնասիրություն՝ վերնագրով « Ամենամեծ թվով բնակավայրը»։ Հյուրընկալողները՝ Ժորժ Քենդիլիսը և Միշել Էկոչարդը, պնդում էին, հակառակ վարդապետության, որ ճարտարապետներն իրենց նախագծերում պետք է հաշվի առնեն տեղական մշակույթը և կլիման։

Վաղ մոդեռնիստական ճարտարապետություն
-----------------------------------

Milam Residence. վաղ մոդեռնիստական ճարտարապետության օրինակ:
Վաղ մոդեռնիստական ճարտարապետությունը սովորաբար ներառում է բացառություններով նախագծված շենքեր (1968–1980): Մոդեռնիստական ճարտարապետությունը ներառում է 1945-1960-ական թվականներին նախագծված շենքերը։ Ուշ մոդեռնիստական ոճը բնութագրվում է համարձակ ձևերով և սուր անկյուններով, որոնք մի փոքր ավելի հստակ են, քան բրուտալիստական ճարտարապետությունը։

Հետպատերազմյան մոդեռնիզմը Միացյալ Նահանգներում (1945–1985)
----------------------------------------------------------

Ճարտարապետության միջազգային ոճը հայտնվեց Եվրոպայում, մասնավորապես Բաուհաուզ շարժման մեջ, 1920-ականների վերջին։ 1932 թվականին այն ճանաչվել և անվանվել է Նյու Յորքի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում կազմակերպված ճարտարապետ Ֆիլիպ Ջոնսոնի և ճարտարապետական քննադատ Հենրի-Ռասել Հիչքոկի կողմից կազմակերպված ցուցահանդեսում, 1937-1941 թվականներին՝ Գերմանիայում Հիտլերի և նացիստների վերելքից հետո, Գերմանական Բաուհաուզ շարժման առաջնորդներից շատերը նոր տուն գտան Միացյալ Նահանգներում և կարևոր դեր խաղացին ամերիկյան ժամանակակից ճարտարապետության զարգացման գործում։

### Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթ և Գուգենհայմի թանգարան

* Պֆայֆեր մատուռը Ֆլորիդայի հարավային քոլեջում Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթ (1941–1958)Պֆայֆեր մատուռը Ֆլորիդայի հարավային քոլեջում Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթ (1941–1958)
* Ջոնսոն Վաքսի գլխավոր գրասենյակի և հետազոտական կենտրոնի աշտարակը (1944–50)Ջոնսոն Վաքսի գլխավոր գրասենյակի և հետազոտական կենտրոնի աշտարակը (1944–50)
* The Price Tower-ը Բարթլսվիլում, Օկլահոմա (1956)The Price Tower-ը Բարթլսվիլում, Օկլահոմա (1956)
* Սողոմոն Գուգենհայմի թանգարան, Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթ (1946–1959)Սողոմոն Գուգենհայմի թանգարան, Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթ (1946–1959)

Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթը ութսուն տարեկան էր 1947 թ. նա ներկա էր ամերիկյան մոդեռնիզմի ծնունդին և, թեև հրաժարվեց ընդունել, որ ինքը պատկանում է որևէ շարժմանը, շարունակում էր առաջատար դեր խաղալ գրեթե մինչև դրա ավարտը։ Նրա ամենաօրիգինալ ուշ նախագծերից մեկը Ֆլորիդայի Հարավային քոլեջի համալսարանն էր Լեյքլենդում, Ֆլորիդա, որը սկսվել է 1941 թվականին և ավարտվել 1943 թվականին։ Նա նախագծել է ինը նոր շենք այնպիսի ոճով, որը նա նկարագրել է որպես «The Child of the Sun»: Նա գրել է՝ ուզում է համալսարանը «աճի հողից ու գնա դեպի լույսը»։

Նա ավարտեց մի քանի նշանավոր նախագծեր 1940-ականներին, այդ թվում՝ Johnson Wax-ի և Price Tower-ի կենտրոնակայանը Բարթլսվիլում, Օկլահոմա (1956)։ Ռայթն ի սկզբանե նախագծել էր կառույցը Նյու Յորքում բնակելի շենքի համար։ Այդ նախագիծը չեղարկվեց Մեծ ճգնաժամի պատճառով, և նա փոփոխեց Օկլահոմայում նավթամուղի և սարքավորումների ընկերության դիզայնը։ Նա գրել է, որ Նյու Յորքում իր շենքը կկորեր բարձր շենքերի մեջ, իսկ Օկլահոմայում այն միակն էր։ Դիզայնը ասիմետրիկ է, յուրաքանչյուր կողմը՝ տարբեր։

1943 թվականին արվեստի կոլեկցիոներ Սոլոմոն Ռ. Գուգենհայմը նրան հանձնարարել է նախագծել թանգարան իր ժամանակակից արվեստի հավաքածուի համար։ Դրա դիզայնը լիովին օրիգինալ էր. թասաձև շինություն՝ ներսում պարուրաձև թեքահարթակով, որը թանգարանի այցելուներին առաջնորդում էր դեպի 20-րդ դարի արվեստը։ Աշխատանքները սկսվել են 1946 թվականին, սակայն ավարտվել են միայն 1959 թվականին, երբ նա մահացել է։

### Վալտեր Գրոպիուս և Մարսել Բրեյեր

* Հարվարդի իրավաբանական դպրոցի Story Hall of Walter Gropius and (Architect Collaboration)Հարվարդի իրավաբանական դպրոցի Story Hall of Walter Gropius and (Architect Collaboration)
* PanAm-ի շենքը (այժմ MetLife շենքը) Նյու Յորքում, Վալտեր Գրոպիուսի և The Architects Collaborative-ի կողմից (1958–63)PanAm-ի շենքը (այժմ MetLife շենքը) Նյու Յորքում, Վալտեր Գրոպիուսի և The Architects Collaborative-ի կողմից (1958–63)

Վալտեր Գրոպիուսը՝ Բաուհաուզի հիմնադիրը, տեղափոխվեց Անգլիա 1934 թվականին և այնտեղ անցկացրեց երեք տարի՝ նախքան Հարվարդի Դիզայնի բարձրագույն դպրոցի Ուոլթեր Հադնուտի կողմից Միացյալ Նահանգներ հրավիրվելը․ Գրոպիուսը դարձավ ճարտարապետության ֆակուլտետի ղեկավար։ Մարսել Բրեյերը, ով նրա հետ աշխատել էր Բաուհաուզում, միացավ նրան և գրասենյակ բացեց Քեմբրիջում։ Գրոպիուսի և Բրեյերի համբավը գրավեց բազմաթիվ ուսանողների, ովքեր ինքնուրույն դարձան հայտնի ճարտարապետներ, ներառյալ Յեո Մինգ Պեյը և Ֆիլիպ Ջոնսոնը։ Նրանք կարևոր հանձնարարություն չստացան մինչև 1941 թվականը, երբ նրանք նախագծեցին բնակարաններ աշխատողների համար Քենսինգտոնում, Փենսիլվանիա, Պիտսբուրգի մոտակայքում։ 1945 թվականին Գրոպիուսը և Բրոյերը միացան երիտասարդ ճարտարապետների խմբին, որը կոչվում էր TAC (The Architects Collaborative): Նրանց նշանավոր աշխատանքները ներառում էին Հարվարդի դիզայնի բարձրագույն դպրոցի շենքը, Աթենքում ԱՄՆ դեսպանատունը (1956–57) և Pan American Airways-ի կենտրոնակայանը Նյու Յորքում (1958–63)։

### Լյուդվիգ Միես վան դեր Ռոհե

* Villa Tugendhat Բռնոյում, Չեխիա (1928–30)Villa Tugendhat Բռնոյում, Չեխիա (1928–30)
* Ֆարնսվորթի տունը Պլանոյում, Իլինոյս (1945–51)Ֆարնսվորթի տունը Պլանոյում, Իլինոյս (1945–51)
* Crown Hall Իլինոյսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում, Չիկագո (1956)Crown Hall Իլինոյսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում, Չիկագո (1956)
* The Seagram Building, Նյու Յորք, 1958, Լյուդվիգ Միես վան դեր Ռոհեի կողմիցThe Seagram Building, Նյու Յորք, 1958, Լյուդվիգ Միես վան դեր Ռոհեի կողմից

Լյուդվիգ Միես վան դեր Ռոեն նկարագրել է իր ճարտարապետությունը հայտնի ասացվածքով՝ «Մինիմալիստական մոտեցումն ավելի արդյունավետ է»։ Լինելով 1939-1956 թվականներին Իլինոյսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի ճարտարապետության դպրոցի տնօրեն Միեսը (ինչպես նա սովորաբար հայտնի էր) Չիկագոն դարձրեց հետպատերազմյան տարիներին ամերիկյան մոդեռնիզմի առաջատար քաղաքը։ Նա ինստիտուտի համար կառուցեց նոր շենքեր մոդեռնիստական ոճով, երկու բարձրահարկ բազմաբնակարան շենքեր Լեյքշոր Դրայվում (1948-51), որոնք նմուշ դարձան բարձրահարկ շենքերի համար ողջ երկրում։ Մյուս հիմնական աշխատանքները ներառում էին Ֆարնսվորթ տունը Պլանոյում, Իլինոյս (1945–1951), պարզ հորիզոնական ապակե շինություն, որը մեծ ազդեցություն ունեցավ ամերիկյան ճարտարապետության վրա։ Չիկագոյի կոնվենցիայի կենտրոնը (1952–54) և Crown Hall-ը Իլինոյսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում (1950–56) և Նյու Յորքի Seagram շենքը (1954–58) նույնպես սահմանեցին մաքրության և նրբագեղության նոր չափանիշ։ Գրանիտե սյուների հիման վրա հարթ ապակյա և պողպատե պատերին երանգ է տրվել կառուցվածքում բրոնզե տոնով երկաթե ձողերի օգնությամբ։ Նա վերադարձել է Գերմանիա 1962–1968 թվականներին՝ Բեռլինում կառուցելու նոր Ազգային պատկերասրահը։ Նրա ուսանողների և հետևորդների թվում էին Ֆիլիպ Ջոնսոնը և Էրո Սարինենը, որոնց աշխատանքի վրա էականորեն ազդել են նրա գաղափարները։

### Ռիխարդ Յոզեֆ Նոյտրա և **Չարլզ** և Ռեյ Իմզ

* Eames House-ը Չարլզ և Ռեյ Իմսների կողմից, Խաղաղ օվկիանոսի պալատներ, (1949)Eames House-ը Չարլզ և Ռեյ Իմսների կողմից, Խաղաղ օվկիանոսի պալատներ, (1949)
* Նեյտրա գրասենյակային շենք Ռիչարդ Նեյտրայի կողմից Լոս Անջելեսում (1950)Նեյտրա գրասենյակային շենք Ռիչարդ Նեյտրայի կողմից Լոս Անջելեսում (1950)
* Ռիչարդ Նեյտրայի Կոնստանս Պերկինսի տունը, Լոս Անջելես (1962)Ռիչարդ Նեյտրայի Կոնստանս Պերկինսի տունը, Լոս Անջելես (1962)

ԱՄՆ-ում նոր ոճով ազդեցիկ ճարտարապետներից էին Ռիչարդ Նեյտրան և Չարլզ և Ռեյ Իմզը։ Իմզի ամենահայտնի աշխատանքն էր Էյմսի տունը Խաղաղ օվկիանոսում, Կալիֆորնիա (1949թ.) Չարլզ Իմզի կողմից՝ Էրո Սարինենի հետ համագործակցությամբ։ Այն բաղկացած է երկու կառույցներից՝ ճարտարապետի նստավայրից և նրա արվեստանոցից՝ միացված L ձևով։ Տունը՝ ճապոնական ճարտարապետության մոտիվներով, պատրաստված է լուսանցիկ և թափանցիկ պանելներից, որոնք կազմակերպված են պարզ ծավալներով, հաճախ օգտագործելով բնական նյութեր, որոնք հենվում են պողպատե շրջանակի վրա։ Տան հինական մասը տասնվեց ժամում հավաքել են հինգ բանվորներ։ Նա իր շենքերը լուսավորեց լուսային վահանակներքով։

Ռիչարդ Նեյտրան շարունակում էր հզոր տներ կառուցել Լոս Անջելեսում՝ օգտագործելով սովորական տուփի արտաքին տեսքը։ Այս տներից շատերը ապակուց պատերով վերացրին ներքին և արտաքին տարածքների միջև գծային տարբերությունը։ Neutra's Constance Perkins House-ը Փասադենայում, Կալիֆորնիա (1962) վերստուգում էր մի համեստ ընտանիքի բնակարան։ Այն կառուցվել է էժան նյութից՝ փայտից, գիպսից և ապակուց, և ավարտին հասցնվել ընդամենը 18,000 դոլարով։ Նեյտրան տունը հասցրեց տիրոջ՝ փոքրիկ կնոջ ֆիզիկական չափերին։ Այն ունի արտացոլող լողավազան, որը ոլորվում է տան ապակե պատերի տակ։ Neutra-ի ամենաարտասովոր շինություններից մեկը Կալիֆորնիայի Գարդեն Գրովում գտնվող Shepherd's Grove-ն էր, որը պարունակում էր հարակից ավտոկայանատեղի, որտեղ հավատացյալները կարող էին հետևել ծառայությանը՝ առանց իրենց մեքենաները լքելու։

### Սքիդմոր, Օուինգս և Մերիլ Ուոլաս Ք. Հարիսոն

* Skidmore-ի կողմից Manhattan House Օինգս և ՄերրիլSkidmore-ի կողմից Manhattan House Օինգս և Մերրիլ
* Lever House հեղինակ՝ Սքիդմոր, Օուինգս և Մերրիլ (1951–52)Lever House հեղինակ՝ Սքիդմոր, Օուինգս և Մերրիլ (1951–52)
* Manufacturers Trust Company շենքը, որը նախագծվել է Սքիդմոր, Օուինգս և Մերրիլի կողմից, Նյու Յորք (1954)Manufacturers Trust Company շենքը, որը նախագծվել է Սքիդմոր, Օուինգս և Մերրիլի կողմից, Նյու Յորք (1954)
* Beinecke գրադարան Յեյլի համալսարանում Skidmore, Օուինգս և Մերրիլի կողմից (1963)Beinecke գրադարան Յեյլի համալսարանում Skidmore, Օուինգս և Մերրիլի կողմից (1963)
* Միավորված ազգերի կազմակերպության կենտրոնակայանը Նյու Յորքում, Ուոլաս Հարիսոնի՝ Օսկար Նիմեյերի և Լը Կորբյուզիեի հետ (1952 թ.)Միավորված ազգերի կազմակերպության կենտրոնակայանը Նյու Յորքում, Ուոլաս Հարիսոնի՝ Օսկար Նիմեյերի և Լը Կորբյուզիեի հետ (1952 թ.)
* Մետրոպոլիտեն օպերային թատրոնը Նյու Յորքի Լինքոլն կենտրոնում, Ուոլաս Հարիսոնի (1966 թ.)Մետրոպոլիտեն օպերային թատրոնը Նյու Յորքի Լինքոլն կենտրոնում, Ուոլաս Հարիսոնի (1966 թ.)

Հետպատերազմյան տարիներին նշանավոր ժամանակակից շենքերից շատերը արտադրվել են երկու ճարտարապետական մեգա գործակալությունների կողմից, որոնք համախմբել են դիզայներների մեծ թիմեր շատ բարդ նախագծերի համար։ Սքիդոր, Օուինգս և Մերիլ ընկերությունը հիմնադրվել է Չիկագոյում 1936 թվականին Լուի Սկիդմորի և Նաթանիել Օուինգսի կողմից, իսկ 1939 թվականին միացել է ինժեներ Ջոն Մերիլը, այն շուտով անվանվել է SOM: Նրա առաջին խոշոր նախագիծը Oak Ridge ազգային լաբորատորիան էր, որը գտնվում էր Թենեսի նահանգի Oak Ridge-ում, հսկա կառավարական հաստատություն, որը արտադրում էր պլուտոնիում առաջին միջուկային զենքի համար։ 1964 թվականին ընկերությունն ուներ տասնութ «սեփական գործընկերներ», 54 «համագործակիցներ» և 750 ճարտարապետներ, տեխնիկներ, դիզայներներ, դեկորատորներ և լանդշաֆտային ճարտարապետներ։ Նրանց ոճը հիմնականում ոգեշնչված էր Լյուդվիգ Միես վան դեր Ռոեի աշխատանքով, և նրանց շենքերը շուտով մեծ տեղ զբաղեցրին Նյու Յորքի երկնքում, ներառյալ Մանհեթեն Հաուսը (1950-51), Լևեր Հաուսը (1951-52) և Manufacturers Trust-ը։ Ընկերության շենք (1954)։ Ավելի ուշ ֆիրմայի շենքերը ներառում են Եյլի համալսարանի Beinecke գրադարանը (1963), Ուիլիսի աշտարակը, նախկինում Չիկագոյում գտնվող Sears Tower-ը (1973) և համաշխարհային առևտրի կենտրոնը Նյու Յորքում (2013), որը փոխարինեց 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչության ժամանակ ավերված շենքը։

Ուոլաս Հարիսոնը կարևոր դեր է խաղացել Նյու Յորքի ժամանակակից ճարտարապետական պատմության մեջ. Որպես Ռոքֆելլեր ընտանիքի ճարտարապետական խորհրդատու՝ նա օգնեց նախագծել Ռոքֆելլեր կենտրոնը, որը 1930-ականների արվեստի խոշոր ճարտարապետական նախագիծն էր։ Նա եղել է 1939 թվականի Նյու Յորքի համաշխարհային ցուցահանդեսի ճարտարապետը և իր գործընկեր Մաքս Աբրամովիցի հետ եղել է Միավորված ազգերի կազմակերպության կենտրոնակայանի շինարարն ու գլխավոր ճարտարապետը․ Հարիսոնը գլխավորում էր միջազգային ճարտարապետների կոմիտեն, որի կազմում էին Օսկար Նիմեյերը (ով մշակել էր հանձնաժողովի կողմից հաստատված բնօրինակ ծրագիրը) և Լե Կորբյուզիեն։ Հարիսոնի և նրա ֆիրմայի կողմից նախագծված Նյու Յորքի այլ նշանակալից շենքերը ներառում էին Մետրոպոլիտեն օպերայի շենքը, Լինքոլն կենտրոնի գլխավոր հատակագիծը և Ջոն Ֆ. Քենեդու միջազգային օդանավակայանը։

### Ֆիլիպ Ջոնսոն

* Ֆիլիպ Ջոնսոնի «Ապակե տունը» Նյու Քանանում, Կոնեկտիկուտ (1953)Ֆիլիպ Ջոնսոնի «Ապակե տունը» Նյու Քանանում, Կոնեկտիկուտ (1953)
* IDS կենտրոնը Մինեապոլիսում, Մինեսոտա, Ֆիլիպ Ջոնսոն (1969–72)IDS կենտրոնը Մինեապոլիսում, Մինեսոտա, Ֆիլիպ Ջոնսոն (1969–72)
* Ֆիլիպ Ջոնսոնի բյուրեղյա տաճարը (1977–80)Ֆիլիպ Ջոնսոնի բյուրեղյա տաճարը (1977–80)
* Ուիլյամս աշտարակը Հյուսթոնում, Տեխաս, Ֆիլիպ Ջոնսոնի կողմից (1981–1983)Ուիլյամս աշտարակը Հյուսթոնում, Տեխաս, Ֆիլիպ Ջոնսոնի կողմից (1981–1983)
* PPG Place Փիթսբուրգում, Փենսիլվանիա, Ֆիլիպ Ջոնսոն (1981–84)PPG Place Փիթսբուրգում, Փենսիլվանիա, Ֆիլիպ Ջոնսոն (1981–84)

Ֆիլիպ Ջոնսոնը (1906–2005) ամերիկյան ժամանակակից ճարտարապետության ամենաերիտասարդ և վերջին խոշոր դեմքերից էր։ Նա վերապատրաստվել է Հարվարդում Վալտեր Գրոպիուսի մոտ, այնուհետև 1946-1954 թվականներին եղել է Մետրոպոլիտեն արվեստի թանգարանի ճարտարապետության և ժամանակակից դիզայնի բաժնի տնօրեն։ 1947 թվականին նա հրատարակեց գիրք Լյուդվիգ Միես վան դեր Ռոեի մասին, իսկ 1953 թվականին նա նախագծեց իր սեփական նստավայրը՝ Ապակե տունը Նյու Քանանում, Կոնեկտիկուտ, Ֆարնսվորթ Միեսի տան օրինակով։ 1955 թվականից սկսած նա սկսեց գնալ իր սեփական ուղղությամբ՝ աստիճանաբար շարժվելով դեպի էքսպրեսիոնիզմ՝ դիզայններով, որոնք գնալով հեռանում էին ժամանակակից ճարտարապետությունից։ Նրա վերջին և վճռական ընդմիջումը ժամանակակից ճարտարապետությունից AT&T շենքն էր (հետագայում հայտնի է որպես Sony Tower) և այժմ Նյու Յորքի Մեդիսոն պողոտա 550 (1979 թ.), էապես մոդեռնիստական երկնաքեր, որն ամբողջությամբ ձևափոխվել է կլոր բացվածքով կոտրված ֆրոնտոնի ավելացմամբ։ Այս շենքը, ընդհանուր առմամբ, համարվում է ԱՄՆ-ում պոստմոդեռն ճարտարապետության սկիզբը։

### Էրո Սարինեն

* Դարպասի կամար Սենտ Լուիսում, Միսսուրի (1948–1965)Դարպասի կամար Սենտ Լուիսում, Միսսուրի (1948–1965)
* General Motors տեխնիկական կենտրոնի գլխավոր շենքը (1949–55)General Motors տեխնիկական կենտրոնի գլխավոր շենքը (1949–55)
* Ինգալսի սահադաշտը Նյու Հեյվենում, Կոնեկտիկուտ (1953–58)Ինգալսի սահադաշտը Նյու Հեյվենում, Կոնեկտիկուտ (1953–58)
* TWA տերմինալը Նյու Յորքի JFK օդանավակայանում, Էերո Սաարինենի կողմից (1956–62)TWA տերմինալը Նյու Յորքի JFK օդանավակայանում, Էերո Սաարինենի կողմից (1956–62)

Էրո Սարինենը (1910–1961) Ֆինլանդիայի ամենահայտնի Art Nouveau-ի ճարտարապետ Էլիել Սարինենի որդին էր, ով գաղթել է ԱՄՆ 1923 թվականին, երբ Էրոն տասներեք տարեկան էր։ Նա սովորել է արվեստ և քանդակագործություն ակադեմիայում, որտեղ դասավանդել է իր հայրը, այնուհետև Փարիզի Académie de la Grande Chaumière-ում, նախքան Յեյլի ճարտարապետությունը։ Նրա ճարտարապետական նախագծերն ավելի շատ նման էին հսկայական քանդակների, քան ավանդական ժամանակակից շինությունների. նա խուսափում էր Միես վան դեր Ռոեի կողմից ոգեշնչված նրբագեղ տուփերից և փոխարենը օգտագործում էր թռչնի թևերի նման շերտավոր դիզայն և պարաբոլներ։ 1948թ.-ին նրա մտահղացումը ծագեց Միսսուրի նահանգի Սենթ Լուիս քաղաքում 192 մետր բարձրությամբ պարաբոլիկ կամարի տեսքով հուշարձան ստեղծելու մասին, որը պատրաստված էր չժանգոտվող պողպատից (1948թ.): Այնուհետև նա նախագծեց General Motors տեխնիկական կենտրոնը Ուորենում, Միչիգան (1949–55), ապակե մոդեռնիստական տուփ Միես վան դեր Ռոեի ոճով, որին հաջորդեց IBM հետազոտական կենտրոնը Յորքթաունում, Վիրջինիա (1957–61): Նրա հաջորդ աշխատանքները մեծապես փոխեցին ոճը. նա ստեղծեց հատկապես շքեղ քանդակագործական ձևավորում Ինգալսի սահադաշտի համար Նյու Հեյվենում, Կոնեկտիկուտ (1956–59 թթ. պարաբոլիկ տանիքով սառցե սահադաշտ, որը ծառայում էր որպես հաջորդ և ամենահայտնի աշխատանքի՝ Ջոնում գտնվող TWA տերմինալի նախնական մոդելը՝ Ֆ.Քենեդու անվան օդանավակայանը Նյու Յորքում (1956–1962 թթ.): Նրա մտադիր էր նախագծել այնպիսի շենք, որը կլինի առանձնահատուկ և հիշարժան, ինչպես նաև այնպիսի շենք, որը կգրավեր ուղևորների ոգևորությունը ճանապարհորդությունից առաջ։ Կառույցը բաժանված է չորս սպիտակ բետոնե պարաբոլիկ կամարներով, որոնք միասին թռչուն են հիշեցնում գետնի վրա, որ պատրաստվում է թռչել։ Չորս կոր տանիքի կամարներից յուրաքանչյուրն ունի երկու կողմեր, որոնք կցված են սյուներին Y ձևով հենց կառուցվածքից դուրս։ Շենքի ներսում գտնվող բոլոր դետալները՝ ներառյալ նստարանները, վաճառասեղանները, շարժասանդուղքները և ժամացույցները, նախագծված են նույն ոճով։

### Լուիս Կան

* The First Unitarian Church of Rochester by Louis Kahn (1962)The First Unitarian Church of Rochester by Louis Kahn (1962)
* The Salk Institute by Louis Kahn (1962–63)The Salk Institute by Louis Kahn (1962–63)
* Richards Medical Research Laboratories by Louis Kahn (1957–61)Richards Medical Research Laboratories by Louis Kahn (1957–61)
* The Kimball Art Museum in Fort Worth, Texas (1966–72)The Kimball Art Museum in Fort Worth, Texas (1966–72)
* The National Parliament Building in Dhaka, Bangladesh (1962–74)The National Parliament Building in Dhaka, Bangladesh (1962–74)

Լուիս Կանը (1901–1974) ամերիկացի մեկ այլ ճարտարապետ էր, ով հեռացավ Լյուդվիգ Միս վան դեր Ռոեի ապակե շենքի մոդելից և գերակշռող միջազգային ոճի այլ դոգմաներից։ Նա փոխառել է ոճերի և արտահայտությունների լայն տեսականի, ներառյալ նեոկլասիցիզմը։ 1947-1957 թվականներին եղել է Յեյլի համալսարանի ճարտարապետության պրոֆեսոր, նրա ուսանողների թվում էր Էրո Սարինենը։ 1957 թվականից մինչև իր մահը եղել է Փենսիլվանիայի համալսարանի ճարտարապետության պրոֆեսոր։ Նրա աշխատանքն ու գաղափարները ազդեցին Ֆիլիպ Ջոնսոնի, Մինորու Յամասակիի և Էդվարդ Դուրել Սթոունի վրա, երբ նրանք շարժվեցին դեպի ավելի նեոկլասիկական ոճ։ Ի տարբերություն Միեսի, նա չփորձեց իր շենքերը լուսավորել. նա կառուցում էր հիմնականում բետոնից և աղյուսից, և նրա շենքերը մոնումենտալ և ամուր տեսք ունեին։ Նա նկարել է տարբեր աղբյուրներից. Ռիչարդսի բժշկական հետազոտական լաբորատորիաների աշտարակները ոգեշնչված էին Վերածննդի դարաշրջանի քաղաքների ճարտարապետությամբ, որը նա տեսավ Իտալիայում՝ որպես Հռոմի Ամերիկյան ակադեմիայի մշտական ճարտարապետ 1950 թվականին։ Կանի նշանավոր շենքերը Միացյալ Նահանգներում ներառում են Ռոչեսթերի առաջին ունիտար եկեղեցին, Նյու Յորք (1962 թ.); և Քիմբալի արվեստի թանգարանը Ֆորտ Ուորթում, Տեխաս (1966–72): Հետևելով Լե Կորբյուզիեի և Հնդկաստանի Հարյանա և Փենջաբ նահանգի մայրաքաղաք Չանդիգարի կառավարական շենքերի օրինակին, Կանը նախագծել է Jatiyo Sangshad Bhaban (Ազգային ժողովի շենք) Դաքայում, Բանգլադեշ (1962–74), երբ այդ երկիրը անկախացավ Պակիստանից։ Դա Կանի վերջին աշխատանքն էր։

### Ի․ Մ․Պեյ

* Կանաչ շենք Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում՝ Ի. Մ. Պեյ (1962–64)Կանաչ շենք Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում՝ Ի. Մ. Պեյ (1962–64)
* Մթնոլորտային հետազոտությունների ազգային կենտրոնը Բոլդերում, Կոլորադո, Ի. Մ. Պեյ (1963–67)Մթնոլորտային հետազոտությունների ազգային կենտրոնը Բոլդերում, Կոլորադո, Ի. Մ. Պեյ (1963–67)
* Հերբերտ Ֆ. Ջոնսոնի արվեստի թանգարանը Կորնելի համալսարանում Իթաքայում, Նյու Յորք, Ի. Մ. Պեյ (1973)Հերբերտ Ֆ. Ջոնսոնի արվեստի թանգարանը Կորնելի համալսարանում Իթաքայում, Նյու Յորք, Ի. Մ. Պեյ (1973)
* Վաշինգտոնի Արվեստի ազգային պատկերասրահի արևելյան թեւը, հեղինակ՝ I M. Pei (1978)Վաշինգտոնի Արվեստի ազգային պատկերասրահի արևելյան թեւը, հեղինակ՝ I M. Pei (1978)
* Փարիզի Լուվրի թանգարանի բուրգը Ի. Մ. Պեյի կողմից (1983–89)Փարիզի Լուվրի թանգարանի բուրգը Ի. Մ. Պեյի կողմից (1983–89)

Ի․ Մ․ Պեյը (1917–2019) ուշ մոդեռնիզմի և հետմոդեռն ճարտարապետության դեբյուտի գլխավոր գործիչն էր։ Նա ծնվել է Չինաստանում, կրթություն է ստացել ԱՄՆ-ում՝ սովորելով ճարտարապետություն Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։ Մինչ այնտեղ ճարտարապետական դպրոցը դեռևս սովորում էր Beaux-Arts ճարտարապետության ոճով, Պեյը հայտնաբերեց Լե Կորբյուզիեի գրվածքները, և 1935 թվականին Լե Կորբյուզիեի երկօրյա այցը համալսարան, մեծ ազդեցություն ունեցավ Պեյի ճարտարապետության գաղափարների վրա։ 1930-ականների վերջին նա տեղափոխվեց Հարվարդի դիզայնի բարձրագույն դպրոց, որտեղ սովորեց Վալտեր Գրոպիուսի և Մարսել Բրոյերի հետ և խորապես ներգրավվեց մոդեռնիզմի մեջ։ Պատերազմից հետո նա աշխատել է խոշոր նախագծերի վրա Նյու Յորքի անշարժ գույքի ծրագրավորող Ուիլյամ Սեքենդորֆի համար, նախքան մեկնելը և հիմնել իր սեփական ընկերությունը։ Նրա սեփական ֆիրմայի նախագծած առաջին շենքերից մեկը MIT Green Building-ն էր։ Մինչև մարդիկ շենքով հիանում էին, շենքը անսպասելի խնդիր առաջացրեց. այն ստեղծել է քամու թունելի էֆեկտ, և ուժեղ քամու դեպքում դռները բացել չեն կարող։ Պեյին ստիպել են թունել կառուցել, որպեսզի այցելուները կարողանան շենք մտնել ուժեղ քամիների ժամանակ։

Ուշ մոդեռնիստական շրջանում արվեստի թանգարանները շրջանցում էին երկնաքերերը՝ որպես ամենահեղինակավոր ճարտարապետական նախագծեր. նրանք ավելի մեծ հնարավորություններ էին տալիս նորարարության ձևով և ավելի տեսանելիությամբ։ Պեյը հաստատվեց իր դիզայնով Հերբերտ Ֆ. Ջոնսոնի արվեստի թանգարանի համար Իթաքայում, Նյու Յորքի Քորնելի համալսարանում (1973 թ.), որը գովաբանվեց փոքր տարածքի երևակայական օգտագործման և դրա շուրջը գտնվող լանդշաֆտի և այլ շենքերի նկատմամբ հարգանքի համար։

### Ֆազլուր Ռահման Խան

* Չիկագոյում գտնվող Ջոն Հենքոք կենտրոնը, որը կառուցվել է Ֆազլուր Ռահման Խանի կողմից, առաջին շենքն էր, որն օգտագործեց խաչաձև ամրացում՝ խողովակաձև ֆերմայի կառուցվածք ստեղծելու համար:Չիկագոյում գտնվող Ջոն Հենքոք կենտրոնը, որը կառուցվել է Ֆազլուր Ռահման Խանի կողմից, առաջին շենքն էր, որն օգտագործեց խաչաձև ամրացում՝ խողովակաձև ֆերմայի կառուցվածք ստեղծելու համար:
* Չիկագոյում գտնվող Willis Tower-ը առաջին շենքն էր, որն օգտագործեց փաթեթավորված խողովակի դիզայնը:Չիկագոյում գտնվող Willis Tower-ը առաջին շենքն էր, որն օգտագործեց փաթեթավորված խողովակի դիզայնը:

1955 թվականին, աշխատելով Skidmore, Owings & Merrill (SOM) ճարտարապետական ընկերությունում, նա սկսեց աշխատել Չիկագոյում։ Գործընկեր է դարձել 1966թ. Իր կյանքի մնացած ժամանակահատվածում նա աշխատել է ճարտարապետ Բրյուս Գրեհեմի հետ կողք կողքի։ Խանը ներկայացրեց շենքերի ճարտարապետության մեջ նյութերի արդյունավետ օգտագործման նախագծման մեթոդներ և հայեցակարգեր։ 1960-ականների և 1970-ականների ընթացքում նա հայտնի դարձավ Չիկագոյի 100-հարկանի Ջոն Հենքոք կենտրոնի իր նախագծերով, որն առաջին շենքն էր, որն օգտագործեց խողովակների դիզայնը և 110-հարկանի Sears Tower-ը, որը վերանվանվեց Willis Tower-ը որպես ամենաբարձր շենքն աշխարհում 1973-ից մինչև 1998 թվականը, որն առաջին շենքն էր, որն օգտագործեց շրջանակված խողովակի դիզայնը։

Նա կարծում էր, որ ինժեներներին անհրաժեշտ է կյանքի ավելի լայն տեսակետ՝ ասելով. «Տեխնիկական մարդը չպետք է կորչի իր տեխնոլոգիաների մեջ. նա պետք է կարողանա գնահատել կյանքը, իսկ կյանքը արվեստ է, դրամա, երաժշտություն և ամենակարևորը՝ մարդիկ։ Խանի անձնական փաստաթղթերը, որոնց մեծ մասը նրա մահվան պահին եղել է նրա աշխատասենյակում, պահվում են Չիկագոյի արվեստի ինստիտուտի Ռայերսոնի և Բերնհեմի գրադարաններում։ Ֆազլուր խանի հավաքածուն ներառում է ձեռագրեր, էսքիզներ, ձայներիզներ, սլայդներ և նրա ստեղծագործությանը վերաբերող այլ նյութեր։

Բարձր շենքերի կառուցվածքային համակարգերի մշակման Խանի հիմնական աշխատանքը մինչ օրս օգտագործվում է որպես ելակետ բարձր շենքերի նախագծման տարբերակների քննարկման ժամանակ։ Խողովակների կառույցներն այդ ժամանակվանից օգտագործվել են բազմաթիվ երկնաքերերում, այդ թվում՝ Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի, Աոն կենտրոնի, Պետրոնաս աշտարակների, Ջին Մաո շենքի, Bank of China Tower-ի և 1960-ականներից ի վեր կառուցված ավելի քան 40 հարկանի այլ շենքերի կառուցման համար:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Khan invented a new way of building tall. ... So Fazlur Khan created the unconventional skyscraper. Reversing the logic of the steel frame, he decided that the building's external envelope could – given enough trussing, framing and bracing – be the structure itself. This made buildings even lighter. The "bundled tube" meant buildings no longer need be boxlike in appearance: they could become sculpture. Khan's amazing insight – he was name-checked by Obama in his Cairo University speech last year – changed both the economics and the morphology of supertall buildings. And it made Burj Khalifa possible: proportionately, Burj employs perhaps half the steel that conservatively supports the Empire State Building. ... Burj Khalifa is the ultimate expression of his audacious, lightweight design philosophy. |  |

### Մինորու Յամասակի

* Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի երկվորյակ աշտարակները (1973–2001) Ստորին Մանհեթենում Մինորու Յամասակի (1913-1986)Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի երկվորյակ աշտարակները (1973–2001) Ստորին Մանհեթենում Մինորու Յամասակի (1913-1986)
* The Century Plaza Towers-ը Լոս Անջելեսում, Կալիֆորնիա (1975)The Century Plaza Towers-ը Լոս Անջելեսում, Կալիֆորնիա (1975)
* One Woodward Avenue Դեթրոյթում, Միչիգան (1962)One Woodward Avenue Դեթրոյթում, Միչիգան (1962)

Միացյալ Նահանգներում Մինորու Յամասակին մեծ անկախ հաջողություն ունեցավ՝ կիրառելով այն ժամանակվա բարդ խնդիրների եզակի ինժեներական լուծումներ, ներառյալ այն տարածքը, որը վերելակների հորանները զբաղեցնում էին յուրաքանչյուր հարկում, և հաղթահարելով իր անձնական վախը բարձրությունից։ Այս ժամանակահատվածում նա ստեղծեց մի շարք գրասենյակային շենքեր, որոնք հանգեցրին 1964 թվականին Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի 1360 ֆտ (410 մ) աշտարակների նորարարական նախագծմանը, որը սկսեց շինարարությունը 1966 թվականի մարտի 21-ին։ Աշտարակներից առաջինն ավարտվեց 1970 թվականին։ Նրա շենքերից շատերն ունեն մակերեսային մանրամասներ՝ ոգեշնչված գոթական ճարտարապետության սրածայր կամարներով և օգտագործում են չափազանց նեղ ուղղահայաց պատուհաններ։ Նեղ պատուհաններով այս ոճը ծագել է բարձունքների հանդեպ նրա անձնական վախից։ Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի նախագծման մեկ առանձնահատուկ նախագծային մարտահրավեր՝ կապված վերելակների համակարգի արդյունավետության հետ, որը եզակի էր աշխարհում։ Յամասակին միավորել է օրվա ամենաարագ վերելակները, որոնք աշխատում են րոպեում 1700 ֆուտ արագությամբ։ Յուրաքանչյուր աշտարակի կենտրոնում մեծ ավանդական վերելակի լիսեռ տեղադրելու փոխարեն Յամասակին ստեղծեց երկվորյակ աշտարակների Skylobby համակարգը։ Skylobby-ի դիզայնը ստեղծեց երեք առանձին, միացված վերելակային համակարգեր, որոնք կծառայեին շենքի տարբեր հատվածներին՝ կախված նրանից, թե որ հարկն է ընտրվել՝ խնայելով ավանդական լիսեռի համար օգտագործվող տարածքի մոտավորապես 70%-ը։ Պահպանված տարածքն այնուհետև օգտագործվել է գրասենյակային տարածքի համար։ Ի հավելումն այս ձեռքբերումների, նա նաև նախագծել էր Pruitt-Igoe Housing Project-ը, որը երբևէ կառուցված ամենամեծ բնակարանային նախագիծն էր Միացյալ Նահանգներում, որը ամբողջությամբ քանդվեց 1976 թվականին շուկայական վատ պայմանների և շենքերի անմխիթար վիճակի պատճառով։ Առանձին-առանձին, նա նաև նախագծել էր Century Plaza Towers-ը և One Woodward Avenue-ը, ի թիվս 63 այլ նախագծերի, որոնք նա մշակել էր իր կարիերայի ընթացքում։

Հետպատերազմյան մոդեռնիզմը Եվրոպայում (1945–1975)
------------------------------------------------

* Թագավորական ազգային թատրոն, Լոնդոն, Դենիս Լասդուն (1967–1976)Թագավորական ազգային թատրոն, Լոնդոն, Դենիս Լասդուն (1967–1976)
* Հելսինկիի տեխնոլոգիական համալսարանի լսարան, Ալվար Աալտո (1964)Հելսինկիի տեխնոլոգիական համալսարանի լսարան, Ալվար Աալտո (1964)
* Համալսարանական հիվանդանոցային կենտրոն Լիեժում, Բելգիա, Չարլզ Վանդենհով (1962–82)Համալսարանական հիվանդանոցային կենտրոն Լիեժում, Բելգիա, Չարլզ Վանդենհով (1962–82)
* «The Fondation Maeght»՝ Խոսեպ Լյուիս Սերտի (1959–1964)«The Fondation Maeght»՝ Խոսեպ Լյուիս Սերտի (1959–1964)
* Սուրբ Մարտինի եկեղեցի, Իդշտեյն Գերմանիա, Յոհաննես Կրան (1965)Սուրբ Մարտինի եկեղեցի, Իդշտեյն Գերմանիա, Յոհաննես Կրան (1965)
* Warszawa Centralna երկաթուղային կայարան Լեհաստանում Արսենիուս Ռոմանովիչ (1975)Warszawa Centralna երկաթուղային կայարան Լեհաստանում Արսենիուս Ռոմանովիչ (1975)
* Ամստերդամի մունիցիպալ որբանոց՝ Ալդո վան Էյքի (1960 թ.), «Թվի էսթետիկա», ճարտարապետական շարժում Ստրուկտուալիզմ։Ամստերդամի մունիցիպալ որբանոց՝ Ալդո վան Էյքի (1960 թ.), «Թվի էսթետիկա», ճարտարապետական շարժում Ստրուկտուալիզմ։

Ֆրանսիայում Լե Կորբյուզեն մնաց ամենահայտնի ճարտարապետը, թեև այնտեղ քիչ շենքեր կառուցեց։ Նրա ամենահայտնի ուշ գործը Էվրո-սյուր-լ'Արբրեսլի Սուրբ Մարի դը Լա Տուրետ վանքն էր։ Հում բետոնից կառուցված վանքը խստաշունչ էր և առանց զարդանախշերի՝ ոգեշնչված միջնադարյան վանքերից, որոնք նա այցելել էր Իտալիայում իր առաջին ճամփորդության ժամանակ։

Բրիտանիայում մոդեռնիզմի հիմնական դեմքերից են՝ Ուելս Քոութսը (1895–1958), ՖՌՍ Յորքը (1906–1962), Ջեյմս Սթերլինգը (1926–1992) և Դենիս Լասդունը (1914–2001): Լասդունի ամենահայտնի ստեղծագործությունը Թեմզայի հարավային ափին գտնվող Թագավորական ազգային թատրոնն է (1967–1976)։ Նրա հում բետոնն ու բլոկավոր ձևը վիրավորեց բրիտանացի ավանդապաշտներին. Մեծ Բրիտանիայի թագավոր Չարլզ III-ը այն համեմատել է ատոմակայանի հետ։

Բելգիայում կարևոր գործիչ էր Չարլզ Վանդենհովը (ծնված 1927 թ.), ով կառուցեց մի շարք շենքեր Լիեժի համալսարանական հիվանդանոցային կենտրոնի համար։ Նրա ավելի ուշ աշխատանքները սկսեցին գունեղ վերաիմաստավորել պատմական ոճերը, ինչպիսին է Պալադյան ճարտարապետությունը։

Ֆինլանդիայում ամենաազդեցիկ ճարտարապետը Ալվար Ալտոն էր, ով մոդեռնիզմի իր տարբերակը հարմարեցրեց սկանդինավյան լանդշաֆտին, լույսին և նյութերին, հատկապես փայտի օգտագործմանը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո նա ճարտարապետություն է դասավանդել ԱՄՆ-ում։ Դանիայում Առնե Յակոբսենը մոդեռնիստներից ամենահայտնին էր, ով նախագծում էր կահույք, ինչպես նաև շենքերի բարդ համամասնություններ։

Իտալիայում ամենահայտնի մոդեռնիստը Ջիո Պոնտին էր, ով հաճախ աշխատում էր երկաթբետոնի մասնագետ, քաղաքացիական ինժեներ Պիեր Լուիջի Ներվիի հետ։ Նրանց ամենահայտնի դիզայնը Միլանում գտնվող Pirelli շենքն էր (1958–1960), որը տասնամյակներ շարունակ եղել է Իտալիայի ամենաբարձր շենքը։

Իսպանացի ամենահայտնի մոդեռնիստը կատալոնացի ճարտարապետ Խոսեպ Լյուիս Սերտն էր, ով մեծ հաջողությամբ աշխատել է Իսպանիայում, Ֆրանսիայում և ԱՄՆ-ում։ Իր վաղ կարիերայի ընթացքում նա որոշ ժամանակ աշխատել է Լե Կորբյուզիեի ղեկավարությամբ և նախագծել է իսպանական տաղավարը 1937 թվականի Փարիզի ցուցահանդեսի համար։ Նրա հետագա ուշագրավ աշխատանքները ներառում էին «Fondation Maeght»-ը Սեն-Պոլ-դե-Պրովանսում, Ֆրանսիա (1964), և Հարվարդի գիտական կենտրոնը Քեմբրիջում, Մասաչուսեթս։ Նա աշխատել է Հարվարդի դիզայնի դպրոցում որպես ճարտարապետության դեկան։

Նշանավոր գերմանացի մոդեռնիստներից են Յոհաննես Կրանը, ով կարևոր դեր է խաղացել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո գերմանական քաղաքների վերակառուցման գործում և կառուցել մի քանի կարևոր թանգարաններ և եկեղեցիներ, մասնավորապես՝ Սուրբ Մարտինը, Իդշտեյնը, որոնք հմտորեն համադրել են քարե որմնանկարը, բետոնը և ապակին։ Ոճի առաջատար ավստրիացի ճարտարապետներից են Գուստավ Պեյխլը, որի հետագա աշխատանքները ներառում են Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության արվեստի և ցուցահանդեսային կենտրոնը Բոննում, Գերմանիա (1989 թ.):

Լատինական Ամերիկա
-----------------

* Առողջապահության և կրթության նախարարություն Ռիո դե Ժանեյրոյում Լուչիո Կոստա (1936–43)Առողջապահության և կրթության նախարարություն Ռիո դե Ժանեյրոյում Լուչիո Կոստա (1936–43)
* MAM Rio թանգարան, Աֆոնսո Էդուարդո Ռեյդի (1960)MAM Rio թանգարան, Աֆոնսո Էդուարդո Ռեյդի (1960)
* Ազգային Կոնգրեսի շենքը Բրազիլիայում Օսկար Նիմեյերի կողմից (1956–61)Ազգային Կոնգրեսի շենքը Բրազիլիայում Օսկար Նիմեյերի կողմից (1956–61)
* Բրազիլիայի տաճարը Օսկար Նիմեյերի կողմից (1958–1970)Բրազիլիայի տաճարը Օսկար Նիմեյերի կողմից (1958–1970)
* Palacio do Planalto, Բրազիլիայի նախագահի գրասենյակները, Օսկար Նիմեյերի (1958–60)Palacio do Planalto, Բրազիլիայի նախագահի գրասենյակները, Օսկար Նիմեյերի (1958–60)
* Սան Պաուլոյի արվեստի թանգարան, MASP, հեղինակ՝ Լինա Բո Բարդի (1957–68)Սան Պաուլոյի արվեստի թանգարան, MASP, հեղինակ՝ Լինա Բո Բարդի (1957–68)
* Torre Latinoamericana Մեխիկոյում, Ավգուստո Հ. Ալվարեսի կողմից (1956)Torre Latinoamericana Մեխիկոյում, Ավգուստո Հ. Ալվարեսի կողմից (1956)
* The Colegio de México Մեխիկոյում, Թեոդորո Գոնսալես դե Լեոնի և Աբրահամ Զաբլուդովսկու կողմից (1976)The Colegio de México Մեխիկոյում, Թեոդորո Գոնսալես դե Լեոնի և Աբրահամ Զաբլուդովսկու կողմից (1976)
* Լուիս Բարագանի տան և ստուդիայի ինտերիերը Մեխիկոյում, հեղինակ՝ Լուիս Բարագան (1948)Լուիս Բարագանի տան և ստուդիայի ինտերիերը Մեխիկոյում, հեղինակ՝ Լուիս Բարագան (1948)
* Ալֆոնսո Կարո լսարանը UNAM-ում, Մեխիկո Սիթի, Էուջենիո Պեշարդ (1953)Ալֆոնսո Կարո լսարանը UNAM-ում, Մեխիկո Սիթի, Էուջենիո Պեշարդ (1953)
* Residencias del Parque Բոգոտայում, Կոլումբիա Ռոջելիո Սալմոնա (1965-1970)Residencias del Parque Բոգոտայում, Կոլումբիա Ռոջելիո Սալմոնա (1965-1970)

Ճարտարապետության պատմաբանները երբեմն լատինամերիկյան մոդեռնիզմը անվանում են «արևադարձային մոդեռնիզմ»։ Սա արտացոլում է այն ճարտարապետներին, ովքեր մոդեռնիզմը հարմարեցրել են արևադարձային կլիմայական պայմաններին, ինչպես նաև Լատինական Ամերիկայի սոցիալ-քաղաքական համատեքստերին։

Բրազիլիան դարձավ ժամանակակից ճարտարապետության ցուցափեղկ 1930-ականների վերջին՝ շնորհիվ Լուսիո Կոստայի (1902-1998) և Օսկար Նիմեյերի (1907-2012) աշխատանքների։ Կոստան առաջատարն էր, իսկ Նիմեյերը համագործակցում էր Ռիո դե Ժանեյրոյում (1936-43) Կրթության և Առողջապահության նախարարության և 1939 թվականին Նյու Յորքում կայացած Համաշխարհային ցուցահանդեսում Բրազիլիայի տաղավարի հետ։ Պատերազմից հետո Նիմեյերը Լե Կորբյուզիեի հետ միասին ստեղծեց ՄԱԿ-ի կենտրոնակայանի ձևը, որը կառուցվել էր Ուոլտեր Հարիսոնի կողմից։

Լուչիո Կոստան նաև ընդհանուր պատասխանատվություն էր կրում Բրազիլիայում ամենահամարձակ մոդեռնիստական նախագծի համար. Բրազիլիայի նոր մայրաքաղաքի ստեղծումը, որը կառուցվել է 1956-1961 թվականներին։ Կոստան կազմել է գլխավոր հատակագիծը, որը գծագրված է խաչի տեսքով, որի կենտրոնում կառավարական հիմնական շենքերն են։ Նիմեյերը պատասխանատու էր կառավարական շենքերի, այդ թվում՝ նախագահի պալատի նախագծման համար. the National Assembly, composed of two towers for the two branches of the legislature and two meeting halls, one with a cupola and other with an inverted cupola. Ազգային ժողովը, որը կազմված է օրենսդիր մարմնի երկու ճյուղերի համար նախատեսված երկու աշտարակներից և երկու նիստերի դահլիճներից, մեկը՝ գմբեթով, մյուսը՝ շրջված գմբեթով։ Նիմեյերը նաև կառուցեց տաճարը, տասնութ նախարարություն և բնակարանային հսկա շենքեր, որոնցից յուրաքանչյուրը նախատեսված էր երեք հազար բնակչի համար, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր դպրոցը, խանութները և մատուռը։ Մոդեռնիզմը օգտագործվել է և՛ որպես ճարտարապետական սկզբունք, և՛ որպես հասարակության կազմակերպման ուղեցույց, ինչպես ցույց է տրված Մոդեռնիստական քաղաքում։

1964 թվականին Բրազիլիայում ռազմական հեղաշրջումից հետո Նիմեյերը տեղափոխվեց Ֆրանսիա, որտեղ նա նախագծեց Ֆրանսիայի կոմունիստական կուսակցության մոդեռնիստական շտաբը Փարիզում (1965–1980), որը մանրանկարչություն էր ՄԱԿ-ի համար իր ծրագրի մասին։

Մեքսիկայում նույնպես հայտնի մոդեռնիստական շարժում կար։ Կարևոր դեմքերից են Ֆելիքս Կանդելան՝ ծնված Իսպանիայում, ով Մեքսիկա է գաղթել 1939 թվականին․ նա մասնագիտացել է անսովոր պարաբոլիկ ձևի բետոնե կոնստրուկցիաների մեջ։ Մեկ այլ կարևոր գործիչ էր Մարիո Պանին, ով նախագծել էր Մեխիկոյի երաժշտության ազգային կոնսերվատորիան (1949) և Torre Insignia-ն (1988 թ.)․ Պանին նաև մեծ դեր ունեցավ 1950-ականներին Մեխիկոյի նոր համալսարանի կառուցման գործում՝ Խուան Օ'Գորմանի, Էուջենիո Պեշարդի և Էնրիկե դել Մորալի հետ միասին։ Torre Latinoamericana-ն, որը նախագծվել է Ավգուստո Հ. Ալվարեսի կողմից, Մեխիկոյի ամենավաղ մոդեռնիստական երկնաքերերից մեկն էր (1956 թ.); այն հաջողությամբ դիմակայեց 1985 թվականի Մեխիկոյի երկրաշարժին, որը ավերեց բազմաթիվ այլ շենքեր քաղաքի կենտրոնում։ Պեդրո Ռամիրեսը Վասկեսը և Ռաֆայել Միխարեսը նախագծել են Օլիմպիական մարզադաշտը 1968 թվականի Օլիմպիական խաղերի համար, իսկ Անտոնի Պեյրին և Կանդելան՝ Սպորտի պալատը։ Լուիս Բարագանը մեքսիկական մոդեռնիզմի մեկ այլ ազդեցիկ դեմք էր. Մեխիկոյում նրա չմշակված բետոնե նստավայրը և ստուդիան արտաքինից կարծես ճանապարհի արգելապատնեշ լինի, մինչդեռ ներսում այն առանձնանում է իև պարզությամբ, պարզ գույներով, առատ բնական լույսով, և դրանցից մեկը սանդուղք է առանց բազրիքի։ Նա արժանացել է Պրիցկերի ճարտարապետության մրցանակին 1980 թվականին, իսկ տունը 2004 թվականին հռչակվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։

Ասիա և Ավստրալիա
----------------

* Կունիա Մաեկավայի տունը Տոկիոյում (1935)Կունիա Մաեկավայի տունը Տոկիոյում (1935)
* Ճապոնիայի միջազգային տունը Կունիո Մաեկավա, Տոկիո (1955)Ճապոնիայի միջազգային տունը Կունիո Մաեկավա, Տոկիո (1955)
* Յոյոգի ազգային գիմնազիա Քենզո Տանգեի կողմից (1964)Յոյոգի ազգային գիմնազիա Քենզո Տանգեի կողմից (1964)
* Սիդնեյի օպերային թատրոնը Սիդնեյում, Ավստրալիա, Յորն Ուտզոն (1973)Սիդնեյի օպերային թատրոնը Սիդնեյում, Ավստրալիա, Յորն Ուտզոն (1973)

Ճապոնիայում, ինչպես Եվրոպայում, պատերազմից հետո բազմաթիվ քաղաքների ռմբակոծությունների պատճառով բնակարանների հսկայական պակաս կար։ 4,2 մլն բնակարանային միավորներ պետք է փոխարինվեն. Ճապոնացի ճարտարապետները համատեղում էին ավանդական ոճերն ու տեխնիկան։ Ճապոնացի ամենաառաջատար մոդեռնիստներից մեկը Կունիո Մաեկավան էր (1905–1986), ով աշխատել էր Փարիզում Լը Կորբյուզիեի համար մինչև 1930 թվականը։ Տոկիոյում գտնվող նրա սեփական տունը ճապոնական մոդեռնիզմի վաղ ուղենիշն էր՝ համատեղելով ավանդական ոճը Լը Կորբյուզիեի հետ ձեռք բերած գաղափարների հետ։ Նրա նշանավոր շենքերը ներառում են համերգասրահներ Տոկիոյում և Կիոտոյում և Ճապոնիայի միջազգային տունը Տոկիոյում, բոլորն իրական մոդեռնիստական ոճով։

Կենձո Տանգեն (1913–2005) աշխատել է Կունիո Մաեկավայի արվեստանոցում 1938-ից մինչև 1945 թվականը, նախքան իր սեփական ճարտարապետական ընկերությունը բացելը։ Նրա առաջին մեծ հանձնարարությունը Հիրոսիմայի խաղաղության հուշահամալիրի թանգարանն էր։ Նա նախագծել է բազմաթիվ նշանավոր գրասենյակային շենքեր և մշակութային կենտրոնների գրասենյակային շենքեր, ինչպես նաև Յոյոգիի ազգային գիմնազիան 1964 թվականին Տոկիոյի ամառային օլիմպիական խաղերի համար։ Բետոնից կառուցված մարզադահլիճն ունի տանիք, որը կախված է մարզադաշտի վրա պողպատե մալուխներով։

Դանիացի ճարտարապետ Յորն Ուդզոնը (1918–2008) կարճ ժամանակով աշխատեց Ալվար Ալտոյի հետ, ուսումնասիրեց Լը Կորբյուզիեի աշխատանքները և մեկնեց Միացյալ Նահանգներ՝ հանդիպելու Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթին։ 1957 թվականին նա նախագծել է աշխարհի ամենահայտնի մոդեռնիստական շենքերից մեկը. Սիդնեյի օպերային թատրոնը։ Նա հայտնի է իր շենքերի քանդակագործական առանձնահատկություններով և լանդշաֆտի հետ նրանց փոխհարաբերություններով։ Կառույցի հինգ բետոնե հիմքերը հիշեցնում են ծովափի խեցիներ։ 1957 թվականին սկսված նախագիծը զգալի տեխնիկական դժվարությունների հանդիպեց պահարանների պատրաստման և ակուստիկայի ճիշտ ձևավորման հարցում։ Ուտզոնը թոշակի անցավ 1966 թվականին, և օպերայի շենքը ավարտվեց մինչև 1973 թվականը, ծրագրված ավարտից տասը տարի անց։

Հնդկաստանում մոդեռնիստական ճարտարապետությունը խթանվեց հետգաղութային պետության կողմից՝ վարչապետ Ջավահարլալ Ներուի օրոք, հատկապես Լե Կորբյուզիեին հրավիրելով Չանդիգար քաղաքը նախագծելու համար։ Նշանավոր հնդիկ մոդեռնիստ ճարտարապետներից են Բ.Վ. Դոշին, Չարլզ Կորեան, Ռաջ Ռևալը, Աչյուտ Կանվինդեն և Հաբիբ Ռահմանը:[*փա՞ստ*] Մոդեռնիստական ճարտարապետության շուրջ շատ քննարկումներ են տեղի ունեցել MARG ամսագրում:[*փա՞ստ*] Շրի Լանկայում Ջեֆրի Բավան դարձավ արևադարձային մոդեռնիզմի առաջամարտիկը։[*փա՞ստ*]

Պակիստանում անկախությունից հետո ճարտարապետությունը իսլամական և ժամանակակից ճարտարապետական ոճերի խառնուրդ է՝ մուղալական, հնդկա-իսլամական և միջազգային ճարտարապետական նմուշների ազդեցություններով։ 1960-1970-ական թվականները ճարտարապետական նշանակության ժամանակաշրջան էին։ Այս ժամանակին են պատկանում Ջիննայի, Մինար-է-Պակիստանի, Բաբ-է-Խայբերի դամբարանը, իսլամական գագաթնաժողովի մինարը և Ֆեյսալ մզկիթը։

Աֆրիկա
------

* Վինսենթ Թիմսիթի արհեստանոցՎինսենթ Թիմսիթի արհեստանոց
* 
* 
* Nation Tower, ԹունիսNation Tower, Թունիս

Մարոկկոյում հայտնի մոդեռնիստ ճարտարապետներից էին Էլի Ազագուրին և Ժան-Ֆրանսուա Զևակոն։

Ասմարան, Էրիթրեայի մայրաքաղաքը, հայտնի է իր մոդեռնիստական ճարտարապետությամբ, որը թվագրվում է իտալական գաղութացման ժամանակաշրջանից։

Պահպանում
---------

Ժամանակակից ճարտարապետության մի քանի ստեղծագործություններ կամ հավաքածուներ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից ճանաչվել են Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ։ Բացի Art Nouveau-ի հետ կապված վաղ փորձերից, դրանք ներառում են այս հոդվածում վերը նշված մի շարք կառույցներ. Ռիթվելդ Շրյոդերի տունը Ուտրեխտում, Բաուհաուզի կառույցները Վայմարում, Դեսաուում և Բեռնաուում, Բեռլինի մոդեռնիզմի բնակարանային կալվածքները, Սպիտակ քաղաքը Թել Ավիվը, Ասմարա քաղաքը, Բրազիլիան, UNAM-ի Սյուդադ համալսարանը Մեխիկոյում և Վենեսուելայի Կարակասի համալսարանական քաղաքը, Սիդնեյի օպերային թատրոնը և Վրոցլավի հարյուրամյակի դահլիճը, ինչպես նաև Լե Կորբուրսյեի և Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթի ընտրյալ ստեղծագործությունները։

Մասնավոր կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Docomomo International-ը, հուշարձանների համաշխարհային հիմնադրամը և Recent Past Preservation Network-ը, աշխատում են պաշտպանել և վավերագրել վտանգված ժամանակակից ճարտարապետությունը։ 2006թ.-ին Հուշարձանների համաշխարհային հիմնադրամը մեկնարկեց «Մոդեռնիզմը ռիսկի տակ»՝ շահերի պաշտպանության և պահպանման ծրագիր։ MAMMA կազմակերպությունը։ աշխատում է Մարոկկոյում մոդեռնիստական ճարտարապետության փաստագրման և պահպանման ուղղությամբ։

Պատկերասրահ
-----------

* Սիդնեյի օպերային թատրոնը (ճարտարապետ Ջորն Ութզոն), Սիդնեյ, ԱվստրալիաՍիդնեյի օպերային թատրոնը (ճարտարապետ Ջորն Ութզոն), Սիդնեյ, Ավստրալիա
* Կատարողական արվեստի ազգային կենտրոնը (ճարտարապետ Փաուլ Անդրե), Պեկին, ՉինաստանԿատարողական արվեստի ազգային կենտրոնը (ճարտարապետ Փաուլ Անդրե), Պեկին, Չինաստան
* Գուգենհեյմի թանգարանը Բիլբաոյում (ճարտարապետ Ֆրենկ Գեհրի), Բիլբաո, ԻսպանիաԳուգենհեյմի թանգարանը Բիլբաոյում (ճարտարապետ Ֆրենկ Գեհրի), Բիլբաո, Իսպանիա
* Աուդիտորիո դե Տեներիֆե (ճարտարապետ Սանտյագո Կալատրավա), Կանարյան կղզիներ, ԻսպանիաԱուդիտորիո դե Տեներիֆե (ճարտարապետ Սանտյագո Կալատրավա), Կանարյան կղզիներ, Իսպանիա
* Մերի Էքս երկնաքերը (ճարտարապետ Նորման Ֆոսթեր, Լոնդոն, Միացյալ ԹագավորությունՄերի Էքս երկնաքերը (ճարտարապետ Նորման Ֆոսթեր, Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն
* Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի Սիմեոնս պալատը (ճարտարապետ Սթիվեն Հոլ), Քեմբրիջ, Միացյալ ԹագավորությունՄասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի Սիմեոնս պալատը (ճարտարապետ Սթիվեն Հոլ), Քեմբրիջ, Միացյալ Թագավորություն
* Ժերար Ռաթներ աթլեթիզմի կենտրոն (ճարտարապետ Սեզար Պելի), Չիկագո, Ամերիկայի Միացյալ ՆահանգներԺերար Ռաթներ աթլեթիզմի կենտրոն (ճարտարապետ Սեզար Պելի), Չիկագո, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «What is Modern architecture?» (անգլերեն). Royal Institute of British Architects. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 15-ին.
2. 1 2 3 4  Tietz, 1999
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31  Bony, 2012
4. 1 2  «François Coignet | French house builder». *Encyclopedia Britannica*.
5. ↑  Crouch, Christopher. 2000. "Modernism in Art Design and Architecture", New York: St. Martins Press.0-312-21830-3 (cloth) 0-312-21832-X (pbk)
6. ↑  Viollet Le-duc, *Entretiens sur Architecture*
7. ↑  Bouillon, 1985
8. 1 2  Poisson, 2009
9. ↑  Otto Wagner, *Modern Architecture: A Guidebook for His Students to this Field of Art*, 1895, translation by Harry Francis Mallgrave, Getty Publications, 1988, 0226869393
10. ↑  Lucius Burckhardt (1987). *The Werkbund*. ? : Hyperion Press. ISBN. Frederic J. Schwartz (1996). *The Werkbund: Design Theory and Mass Culture Before the First World War*. New Haven, Conn. : Yale University Press. ISBN.
11. ↑  Mark Jarzombek. "Joseph August Lux: Werkbund Promoter, Historian of a Lost Modernity," *Journal of the Society of Architectural Historians* 63/1 (June 2004): 202–219.
12. ↑  Burchard, Bush-Brown
13. ↑  Jencks, p. 59
14. ↑  Sharp, p. 68
15. ↑  Pehnt, p. 163
16. ↑  «Alexey Shchusev (1873–1949)». 2014 թ․ մարտի 29. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 16-ին.
17. ↑  Udovički-Selb, Danilo (2012 թ․ հունվարի 1). «Facing Hitler's Pavilion: The Uses of Modernity in the Soviet Pavilion at the 1937 Paris International Exhibition». *Journal of Contemporary History*. **47** (1): 13–47. doi:10.1177/0022009411422369. ISSN 0022-0094. S2CID 159546579.
18. ↑  Anwas, Victor, *Art Deco* (1992), Harry N. Abrams Inc. 0810919265
19. ↑  Poisson, Michel, *1000 Immeubles et Monuments de Paris* (2009), Parigramme, pages 318–319 and 300-01
20. ↑  Duncan, 1988
21. ↑  Ducher, 2014
22. 1 2  «Growth, Efficiency, and Modernism» (PDF). U.S. General Services Administration. 2006 [2003]. էջ 27. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2011 թ․ մարտի 31-ին. Վերցված է 2011 թ․ մարտի 31-ին.
23. ↑  Ho, Vivien (21 October 2020) Modernist architectural marvel made famous by Slim Aarons for sale for $25m. Retrieved 23 October 2020
24. 1 2 3  Journel, 2015
25. 1 2  Jester, Thomas C. ed. (1995). *Twentieth-Century Building Materials*. McGraw-Hill. էջեր 41–42, 48–49. ISBN 0-07-032573-1.
26. ↑  Jester, Thomas C. ed. (1995). *Twentieth-Century Building Materials*. McGraw-Hill. էջ 259. ISBN 0-07-032573-1.
27. 1 2 3  Dahmani, Iman; El moumni, Lahbib; Meslil, El mahdi (2019). *Modern Casablanca Map*. Translated by Borim, Ian. Casablanca: MAMMA Group. ISBN 978-9920-9339-0-2.
28. ↑  «Adaptations of Vernacular Modernism in Casablanca». Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 15-ին.
29. ↑  «The Gamma Grid | Model House». *transculturalmodernism.org*. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 18-ին.
30. ↑  «TEAM 10». *www.team10online.org*. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 17-ին.
31. ↑  Touhey, Max (2019 թ․ հունիսի 4). «Postmodern and late modern architecture: The ultimate guide». Curbed. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 27-ին.
32. ↑   Արխիվացված 21 Հուլիս 2011 Wayback Machine
33. ↑  «Obama Mentions Fazlur Rahman Khan». *The Muslim Observer*. 2009 թ․ հունիսի 19. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունիսի 19-ին. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 11-ին.
34. ↑  Baker, William F. (2001). «Structural Innovation» (PDF). *Tall Buildings and Urban Habitat: Cities in the Third Millennium*. New York: Spon Press. էջեր 481–493. ISBN 0-415-23241-4. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2014 թ․ փետրվարի 2-ին.
35. ↑  Bayley, Stephen (2010 թ․ հունվարի 5). «Burj Dubai: The new pinnacle of vanity». *The Daily Telegraph*. Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունվարի 11-ին. Վերցված է 2010 թ․ փետրվարի 26-ին.
36. ↑  Remarks by the Hon. Richard J. Hughes, World Trade Center Press Conference, New York Hilton Hotel, 18 January 1964.
37. ↑  «History of the Twin Towers». Port Authority of New York and New Jersey. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ դեկտեմբերի 28-ին. Վերցված է 2014 թ․ դեկտեմբերի 12-ին.
38. ↑  James, Glanz; Lipton, Eric (2003). *City in the sky: the rise and fall of the World Trade Center*. Macmillan. էջ 109. ISBN 978-0-8050-7428-4.
39. ↑  Remarks by Lee K. Jaffee, World Trade Center Press Conference, New York Hilton Hotel, 18 January 1964.
40. ↑  Morawski, Erica (2016). *Designing Destinations: Hotel Architecture, Urbanism, and American Tourism in Puerto Rico and Cuba* (PhD thesis). University of Illinois at Chicago. էջեր 169–170. hdl:10027/19131.
41. ↑  James. Holston (1989). *The modernist city : an anthropological critique of Brasília*. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 9780226349794. OCLC 19722338.
42. ↑  Mark Byrnes An African City's Unusual Preservation Legacy Արխիվացված 2012-03-12 Wayback Machine 8 February 2012 Atlantic Cities
43. ↑  «Eritrea capital Asmera makes World Heritage list». 2017 թ․ հուլիսի 8. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 8-ին.
44. ↑  infomediaire (2019 թ․ հոկտեմբերի 28). «Architecture : Casablanca tient sa *carte moderne* – Infomédiaire» (ֆրանսերեն). Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 19-ին.

Գրականություն
-------------

* Boehm, Gero von (2000). *Conversations with I.M. Pei: Light is the Key*. Munich: Prestel. ISBN 3-7913-2176-5.
* Bony, Anne (2012). *L'Architecture Moderne* (ֆրանսերեն). Larousse. ISBN 978-2-03-587641-6.
* Bouillon, Jean-Paul (1985). *Journal de L'Art Nouveau* (ֆրանսերեն). Paris: Skira. ISBN 2-605-00069-9.
* Burchard, John; Bush-Brown, Albert (1966). *The Architecture of America- A Social and Cultural History*. Atlantic, Little and Brown.
* Conrads, Ulrich, ed. (1971). *Programs and Manifestoes on 20th-Century Architecture*. Translated by Bullock, Michael. Boston, Mass.: The MIT Press. ISBN 9780262530309. OCLC 959124824.
* Colquhoun, Alan, *Modern Architecture*, Oxford history of art, Oxford University Press, 2002, 0192842269
* Duncan, Alastair (1988). *Art déco*. Thames & Hudson. ISBN 2-87811-003-X.
* Ducher, Robert (2014). *La charactéristique des styles* (ֆրանսերեն). Flammarion. ISBN 978-2-0813-4383-2.
* Jodidio, Philip (2016). *Renzo Piano Building Workshop* (ֆրանսերեն). Taschen. ISBN 978-3-8365-3637-0.
* Journel, Guillemette Morel (2015). *Le Corbusier- Construire la Vie Moderne* (ֆրանսերեն). Editions du Patrimoine: Centre des Monument Nationaux. ISBN 978-2-7577-0419-6.
* Morgenthaler, Hans Rudolf, *The Meaning of Modern Architecture: Its Inner Necessity and an Empathetic Reading*, Ashgate Publishing, Ltd. 2015, 1472453018
* Le Corbusier (1925). *L'Art décoratif d'aujourdhui* (ֆրանսերեն). G. Crés et Cie.
* Le Corbusier (1923). *Vers use architecture* (ֆրանսերեն). Flammarion (1995). ISBN 978-2-0812-1744-7.
* Poisson, Michel (2009). *1000 Immeubles et monuments de Paris* (ֆրանսերեն). Parigramme. ISBN 978-2-84096-539-8.
* Taschen, Aurelia and Balthazar (2016). *L'Architecture Moderne de A à Z* (ֆրանսերեն). Bibliotheca Universalis. ISBN 978-3-8365-5630-9.
* Tietz, Jürgen (1999). *The Story of Architecture of the 20th century*. Konemann. ISBN 3-8290-2045-7.
* von Boehm, Gero (2000). Conversations with I. M. Pei: Light is the Key. Prestel. ISBN 3-7913-21765.

Արտաքին հղումներ
----------------

* USA: Modern Architectures in History Request PDF – ResearchGate
	+ The article goes in-depth about the original main contributors of modern architecture.
* Pfeiffer, Bruce Brooks. Frank Lloyd Wright, 1867–1959: Building for Democracy. Taschen, 2021.
	+ This article goes into depth about Frank Lloyd Wright and his contributions to modern architecture. and what he focused on to be a part of modern architecture.
* "What Is Modern Architecture?" Hammond Historic District.
	+ The article goes through the elaborations of the origin of modern architecture and what constitutes modern architecture.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Harrison, Stuart (2019 թ․ նոյեմբերի 20). «South Australian modernism exhibition a study in modesty». *ArchitectureAU*. Review of the exhibition *Modernism & Modernist SA Architecture: 1934–1977*. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 17-ին.
* Six Building Designers Who Are Redefining Modern Architecture, an April 2011 radio and Internet report by the Special English service of the Voice of America.
* Architecture and Modernism
* "Preservation of Modern Buildings" edition of *AIA Architect* Արխիվացված 2010-03-04 Wayback Machine
* Brussels50s60s.be, Overview of the architecture of the 1950s and 1960s in Brussels
* A Grand Design: The Toronto City Hall Design Competition Modernist designs from the 1958 international competition

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85006828 · LNB: 000132627 |

 |