recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ալյումինի հանքանյութեր**, մետաղական ալյումին ստանալու հանքանյութեր։ Դրանցից գլխավորը բոքսիտն է, որից նախ կորզվում է կիսաֆաբրիկատ՝ կավահող (Al2O3), ապա վերջինից էլեկտրոլիզի եղանակով ստացվում է մետաղական ալյումին։

Որպես ալյումինի հանքանյութեր օգտագործվում են նաև ալունիտը և նեֆելինային սիենիտներն ու նեֆելին-ապատիտային ապարները (Al2O3–>20.5->23, 3%), ավելի քիչ՝ լեյցիտային լավաները, լաբրադորիտները, անօրթոզիտները, կաոլինը և կավերը, կիանիյին, սիլիմանիտային ու անդալուզիտային թերթաքարերը։ Ալյումինի հանքանյութերի հարուստ շրջաններ կան նախկին ԽՍՀՄ-ում (Ուրալ, Ղազախստան, Խիբիններ, Լենինգրադի մարզ), ԱՄՆ-ում, Ճամայկայում, Չինաստանում, Ռումինիայում, Հանգարիայում, Ֆրանսիայում, Իտալիայում։ ՀՍՍՀ-ում ալյումինի հանքանյութերի մեծ պաշարներ կան Փամբակի լեռնաշղթայում և Մեղրիի շրջանում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 185)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վլադիկ Խաչատրյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Խաչատրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Վլադիկ Մնացականի Խաչատրյան** (մարտի 17, 1950(1950-03-17), Արցախ - դեկտեմբերի 6, 1992(1992-12-06), Աղդամի շրջան (Ադրբեջանական ԽՍՀ), Ադրբեջան), հայ ազատամարտիկ-հետախույզ։ Ղարաբադյան շարժման ընդհատակ գործիչ։ 1970-1972 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ-ում։ Ավարտել է Կապանի շինարարական տեխնիկումը (1974)։ 1974-1988 թվականներին՝ Մարտունիի շրջանի կույրերի միության նախագահ։

1988-1992 թվականներին կամավորական և հետախուզական ջոկատների կազմերում մասնակցել է Մարտունիի, Հադրութի ինքնապաշտպանական, Ֆիզուլիի շրջանի մի շարք գյուղերի ազատագրական մարտերին։

Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտակախաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով։ Թաղված է Մարտունիում։

Խաչատրյանի որդիները՝ Հրայրը (սեպտեմբերի 18, 1980 - դեկտեմբերի 31, 1992) զոհվել է Մարտունիի ինքնապաշտպանական, Ռորդիկը (մայիսի 21, 1976 - փետրվարի 2, 1992)՝ Ֆիզուլիի ազատագրական մարտերի ժամանակ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Ֆրանտիշեկ Կավան** (չեխ.՝ František Kaván, սեպտեմբերի 10, 1866(1866-09-10), Վիչովսկա Լհոտա, Վիխովա նադ Ժիզերոու - դեկտեմբերի 16, 1941(1941-12-16)[…], Լիբուն և Libunec, Լիբուն), լեհ նկարիչ և գրող։

Կյանք և գործունեություն
-----------------------

Ֆրանտիշեկ Կավանը բնանկարային գեղանկարչություն ուսումնասիրել է 1890-1895 թվականներին Պրահայի գեղարվեստի ակադեմիայում։ Օտակար Լեբեդայի, Անտոնին Սլավիչեկի, Բոգուսլավ Դվորժակի հետ միասին Կավանը Յուլիուս Մարժակի լավագույն աշակերտներից մեկն էր։ 1891 թվականին մահացած Անտոնին Հիտուսիի աշխատանքների ցուցահանդեսին ներկա լինելուց հետո Կավանը տարվում է սիմվոլիզմով, որը դժգոհություն է առաջացնում նրա ուսուցչի մոտ․ վերջինս այդ արվեստը «սև գեղանկարչություն» էր կոչում։

1895 թվականին Կավանը լքում է Ակադեմիան և մինչ 1899 թվականն աշխատում է սիմվոլիկ ոճում՝ ինչպես գեղանկարչության, այնպես էլ գրականության մեջ։

1900 թվականին նկարիչը Փարիզի Համաշխարհային ցուցահանդեսին արժանանում է ոսկե մեդալի՝ 1894 թվականին կերտած կտավների համար։ Այդ ժամանահատվածից, սիմվոլիզմի շրջանից հետո, վերադառնում է բնանկարային գեղանկարչությանը և որին հավատարիմ է մնում մինչև մահը։

Պատկերասրահ
-----------

* «Հայրենիքի օդը», 1895«Հայրենիքի օդը», 1895
* «Զմեռը Հլինսկայում»«Զմեռը Հլինսկայում»
* «Հալոցք», 1899«Հալոցք», 1899

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Czech National Authority Database
3. 1 2 3 4  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
4. 1 2 3 4

Գրականություն
-------------

* Julius Mařák and his Pupils, National Galerie Prag, 1999

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · RKDartists |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 119321920 · ISNI: 0000 0000 8353 3638 · LCCN: n84224789 · NKC: jk01053288 · NUKAT: n2014191254 · VIAF: 5738618 · ULAN: 500149337 · WorldCat VIAF: 5738618 |

 |

 |
**Ֆրանտիշեկ Հալաս**, (չեխ․՝ František Halas, հոկտեմբերի 3, 1901(1901-10-03)[…], Բռնո, Չեխական թագի հողեր, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա - հոկտեմբերի 27, 1949(1949-10-27)[…], Պրահա, Չեխոսլովակիա), չեխ բանաստեղծ, 20-րդ դարի չեխ խոշորագույն քնարերգուներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Մորավիայում։ Տեքստիլ աշխատողի որդի էր։ Հալասը 6 տարեկան էր, երբ մայրը տուբերկուլոզից մահացավ։ Բարձրագույն կրթություն չի ստացել, ծառայել է գրախանութում։ Որպես բանաստեղծ առաջին անգամ հրատարակվել է 1921 թվականին «ձախ» մամուլում, եղել է մի շարք ավանգարդ հրատարակությունների գլխավոր խմբագիր։ 1926 թվականից աշխատել է Պրահայի *Օրբիս* հրատարակչությունում։ Մտերիմ է եղել պոետիզմին, ընկերացել Վլադիմիր Գոլանի, Յարոսլավ Սեյֆերտի հետ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին մասնակցել է դիմադրության շարժմանը, թաքնվել գեստապոյից։ Հաղթանակից հետո ծառայել է տեղեկատվության նախարարությունում, գլխավորել Չեխոսլովակիայի Գրողների միությունը։

Մանկական բանաստեղծությունների հեղինակ է։ Չնայած Հալասը երկար տարիներ համագործակցել է կոմունիստական հրատարակչությունների հետ, 1948 թվականից նրա պոեզիան ուղղափառ կուսակցականների կողմից ենթարկվել է սուր քննադատության։ Նրա բազմաթիվ ստեղծագործություններ հրատարակվել են միայն նրա մահից հետո։

Մահացել է սրտի քրոնիկ հիվանդության սրացումից։ Թաղված է Քունշտատում։

Բանաստեղծությունների և բանաստեղծական արձակի գրքեր
-------------------------------------------------

* Սեպիա/ *Sepie* (1927)
* Աքաղաղը վախեցրեց մահին/ *Kohout plaší smrt* (1930)
* Դեմք/ *Tvář* (1931)
* *Hořec* (1933)
* *Dělnice* (1934)
* Ծեր կանայք/ *Staré ženy* (1935)
* *Dokořán* (1936)
* *Torzo naděje* (1938)
* Աստվածածին Բոժենա Նեմցովան/ *Naše paní Božena Němcová* (1940)
* *Ladění* (1942)
* *Já se tam vrátím* (1947)
* *V řadě* (1948)
* *A co?* (տպագր. 1957)

Էսսե
----

* Magická moc poezie (հրատ․ 1958)
* Obrazy (հրատ․ 1968)
* Imagena (հրատ․ 1971)

Ֆրանտիշեկ Հալասի գերեզմանը

Թարգմանական գործունեություն
---------------------------

Թարգմանել է Միքելանջելոյին, Ալեքսանդր Պուշկինին, Ադամ Միցկևիչին, Յուլիա Սլովացկիին, Էնդրե Ադիին, Ժյուլ Լաֆորգին և ուրիշներին։

Ճանաչում
--------

Հալասի բանաստեղծությունները թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Այդ թարգմանությունները կատարվել են ազգային խոշոր բանաստեղծների կողմից։ Հալասի լիրիկան ռուսերեն թարգմանել է Իոսիֆ Բրոդսկին։

Ռուսերեն հրատարակություն
------------------------

* Стихи. М.: Художественная литература, 1974

Գրականություն
-------------

* F. Halas: spolutvůrce pokrokové kulturní politiky: sborník z konference. Brno: Muzejní a vlastivědná společnost, 1987
* Bauer M. Tíseň tmy, aneb, Halasovské interpretace po roce 1948. Praha: Akropolis, 2005

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  Czech National Authority Database
4. 1 2 3 4  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.

Արտաքին հղումներ
----------------

* В Словаре чешской литературы (չեխ.)
* Կենսագրություն (չեխ.)
* Կենսագրություն Archived 2005-03-26 at the Wayback Machine. (անգլ.)
**Մոնտե Պերդիդո** (իսպ.՝ Mont Perdu, ֆր.՝ Mont Perdito), երրորդ ամենաբարձր լեռն է Պիրենեյներում։

Մոնտե Պերդիդո գագաթը տեղակայված է Իսպանիայում։ Բարձրությունը 3355 մ է։ Գտնվում է Ուեսկա ինքնավար համայնքի հյուսիսում։ Լեռը կազմում է Մոնտե Պերդիդո լեռնաշղթայի մի մասը և գտնվում է Օրդեսա և Մոնտե Պերդիդո ազգային պարկի տարածքում, Իսպանիայի Արագոն համայնքում։ Իսպանիայից ավելի հեշտ է բարձրանալ լեռը, քան Ֆրանսիայից։ Երթուղին սկսվում է Օրդեսայի հովտում, Տորլա (Արագոն) գյուղի մոտակայքից։ Վտանգավոր է բարձրանալ ձյան ժամանակ։

Ազգային պարկ
------------

Մոնտե Պերդիդոն Իսպանիայի Օրդեսա ի Մոնտե Պերդիդո ազգային պարկի կենտրոնական մասն է, որը հիմնադրվել է 1918 թվականին՝ ընդամենը 21 քառակուսի կիլոմետր հողատարածքով։ Այգին զգալիորեն աճել է 156 քառակուսի կիլոմետրով և ներառում է ամբողջ Añisclo Canyon։ Օրդեսայում կան ավելի քան 1500 տեսակի ծաղիկներ, 171 տեսակ թռչուններ, 32 տարբեր կաթնասուններ և 8 տեսակի սողուններ։ Բոլորից ամենագեղեցիկը գառնանգղն է։ Պիրենեյները Եվրոպայի մի քանի վայրերից մեկն է, որտեղ կարելի է տեսնել այս թռչուններին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  *Le Petit Larousse 2008*, le *Dictionnaire Hachette 2008* ainsi que *Le Petit Robert encyclopédique 2008* possèdent tous les trois une courte entrée « Perdu (mont) ».

Արտաքին հղումներ
----------------

* (Իսպաներեն) Normal route and Escaleras route to climb Monte Perdido komandokroketa.org, retrieved 2013-08-20
* (անգլերեն) [ "Glaciar de Monte Perdido - Gavarnie and Monte Perdido

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Նոր · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX5652436 · GND: 4827106-8 · VIAF: 245435800 · WorldCat VIAF: 245435800 |

 |
**Ռեալական կրթություն**, ընդհանուր միջնակարգ կրթության համակարգ, որը, ի տարբերություն դասական կրթության, տեղ չի տալիս հին, դասական լեզուների դասավանդմանը և գլխավոր ուշադրությունը նվիրում է բնական, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների հիմունքների ու նոր լեզուների ուսուցմանը։ Դեռևս 16-17-րդ դարերում Ռեալական կրթության գաղափարն առաջ են քաշել նոր ձևավորվող բուրժուազիայի ներկայացուցիչները՝ նպատակ ունենալով երեխաներին տալ բնական ու ճշգրիտ գիտելիքներ և նրանց գործնական կյանքի նախապատրաստել։ Եվրոպայի առաջին պետական ռեալական ուսումնական հաստատություններից էին Մաթեմատիկական և նավարկային գիտությունների դպրոցը (1701, Մոսկվա) և Մաթեմատիկական ու մեխանիկական ռեալական դպրոցը (1706-1708, Հալլե, Գերմանիա)։ 19-րդ դարի 60-ական թթ․ Ռուսաստանում սրվեց պայքարը ռեալական և դասական կրթության կողմնակիցների միջև։ Ն․ Գ․ Չեռնիշևսկին, Ն․ Ա․ Դոբրոլյուբովը և Կ․ Դ․ Ուշինսկին հանդես եկան հօգուտ բազմակողմանի կրթության՝ ներառելով և՝ հումանիտար, և՝ ռեալական գիտելիքները։ 1864 թվականի կանոնադրությամբ դասականին զուգընթաց բացվեցին նաև ռեալական գիմնազիաներ (7-ամյա, դասական՝ հունարեն և լատիներեն լեզուների փոխարեն դասավանդվում էին արտասահմանյան կենդանի լեզուներ)։ Շրջանավարտներն իրավունք ունեին ընդունվել բարձրագույն տեխնիկական ուսումնական հաստատություններ։ 1872 թվականին դրանց փոխարինեցին ռեալական ուսումնարանները (ուսման տևողությունը 6-7 տարի), որպես կիսամասնագիտական ուսումնական հաստատություններ ստեղծվել են Գերմանիայում 18-րդ դարի կեսին։ 1913 թվականին Ռուսաստանում կար միջնակարգ և ոչ լրիվ միջնակարգ 276 ռեալական ուսումնարան, 17 հազար սովորող։ 1888 թվականից դրանք տալիս էին ընդհանուր կրթություն և համալսարանների ֆիզիկամաթեմաթիկական ու բժշկական ֆակուլտետներ ընդունվելու իրավունք։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո ԽՍՀՄ-ում ստեղծվեց միասնական հանրակրթական դպրոց (տես Միջնակարգ կրթություն)։ Մի շարք երկրների (Ավստրիա, Իտալիա, Ֆրանսիա, ԳՖՀ, ճապոնիա և այլն) ժողկրթության ժամանակակից համակարգում գործում են ռեալական միջնակարգ ուսումնական հաստատություններ կամ միջնակարգ դպրոցներին կից ռեալական բաժանմունքներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Սաթենիկ Չմշկյան** (**Եղիսաբեթ Տեր-Աբրահամյան**, հունիսի 11, 1849(1849-06-11), Թիֆլիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 24, 1907(1907-12-24), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն), հայ դերասանուհի, արևելահայ պրոֆեսիոնալ թատրոնի հիմնադիրներից։

Եղել է դերասան, բեմադրիչ Գևորգ Չմշկյանի կինը։

Կենսագրություն
--------------

Եղիսաբեթ Տեր-Աբրահամյանը ծնվել է Թիֆլիսում։ 1883 թվականից հանդես է եկել որպես երգչուհի, ապա հանդես է եկել Գևորգ Չմշկյանի թատերախմբում։ Աչքի է ընկել բևութագրական և դրամատիկական դերերով, հատկապես Գաբրիել Սունդուկյանի պիեսներում՝ Էփեմիա, Շուշան («Պեպո»), Խամփերի, Մարքրիտ («Խաթաբալա») և այլն։

Ակակի Ծերեթելին բարձր է գնահատել Շուշանիկի (Հ. Կարենյանի «Շուշանիկ», վրաց.) դերակատարումը։
Սաթենիկ Չմշկյանը մասնակցել է Անդրկովկասի հայաշատ վայրերում կազմակերպված ներկայացումներին։

Դերեր
-----

* Էփեմիա, Շուշան՝ «Պեպո»
* Խամփերի, Մարքրիտ՝ «Խաթաբալա»
* Պորցիա՝ Շեքսպիրի «Վենետիկի վաճառականը»
* Էմիլիա՝ Շեքսպիրի «Օթելլո»
* Դորիմեն՝ Մոլիերի «Բռնի ամուսնություն»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
**Ֆերնանդինա (Նարբորո)** (իսպ.՝ Fernandina, Narborough), կղզի, որը երկրաբանական առումով կապ ունի Գալապագոսյան կղզիների հետ։

Աշխարհագրություն
----------------

Ծովային իգուա
Լա-Կումբրե կղզու Կալդերա
Կղզին վահանային հրաբուխ է, ձևավորված Գալապագոս թեժ կետի ազդեցության տակ։ Այս հրաբխի վերջին ժայթքումը սկսվել է 2009 թվականի ապրիլի 12-ին։ Մինչ այդ այն արթնացել է 2005 թվականին։ Կղզին համեմատաբար սիմետրիկ է, կենտրոնում է գլխավոր Լա-Կումբրե հրաբուխը, նրա հարավային մասում է գտնվում հրաբխի երկրորդային խառնարանը։ Ֆերնանդինան կղզեխմբի ամենաարևմտյան կղզին է, անվանվել է Ֆերդինանդ II (Արագոնի թագավոր) անվամբ,որը աջակցել է Քրիստափոր Կոլումբոս արշավանքը։

Ֆերնանդինա կղզու տարածքը կազմում է 642,48 կմ², առավելագույն բարձրություն՝ 1476 մ, կալդերայի չափը կենտրոնում հասնում է շուրջ 6.5 կմ։ Կալդերան առաջացավ մակերեսի փլուզման հետևանքով՝ 1968 թվականին, երբ կալդերայի կենտրոնական մասը ընկավ 350 մ։ Երբեմն դրա հատակին առաջանում է ժամանակավոր լիճ, վերջին անգամ այն առաջացել է 1988 թվականին։ Կղզու այցելուներին չի թույլատրվում մոտենալ կալդերային՝ էքսկուրսիայի վտանգավոր լինելու պատճառով։

Հրաբխային ակտիվության պատճառով կղզու վրա բուսական աշխարհը բավականին աղքատ է։ Դրա մակերևույթը հիմնականում մոխրագույն է, բացառությամբ ափերին գտնվող մանգրենային թփերի։ Պունտա-Էսպինոս հրվանդանում մեծ քանակով ապրում են ծովային իգուաններ։ Հանդիպում են նաև չթռչող բակլան, հավալուսն և ծովառյուծ։

Տես նաև
-------

* Էկվադորի հրաբուխներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Атлас мира|2010|178—179|Венесуэла, Колумбия, Гайана, Эквадор, Перу, Боливия, Западная Бразилия


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խոռոչ (այլ կիրառումներ)
սպիտակ խոռոչի ենթադրյալ տեսքը
**Սպիտակ խոռոչ**, ընդհանուր հարաբերականության մեջ տարածաժամանակի հիպոթետիկ օբյեկտ, որտեղ հնարավոր չէ մտնել դրսից, չնայած նյութը կամ լույսը կարող են դուրս գալ։ Այս իմաստով սպիտակ խոռոչը սև խոռոչի հակապատկերն է, որտեղ հնարավոր է մտնել դրսից, բայց որտեղից ոչինչ չի կարող դուրս գալ, նույնիսկ լույսը։ Սպիտակ խոռոչը երևան է գալիս հավերժական սև խոռոչների տեսությունից։ Այնշտայնի դաշտի հավասարման այդպիսի լուծումը, բացի ապագայի մեջ սև խոռոչների տիրույթից, սպիտակ խոռոչների տիրույթ ունի իր անցյալում։ Սակայն այս տիրույթը գոյություն չունի գրավիտացիոն փլուզումից առաջացած սև խոռոչների համար, ոչ էլ հայտնի են ֆիզիկական պրոցեսներ, որոնցից կարող էր սպիտակ խոռոչ ձևավորվել։ Մինչ այժմ սպիտակ խոռոչներ չեն դիտվել։
Ֆիզիկոսների մեծամասնությունը համոզված է, որ սպիտակ խոռոչներ գոյություն չունեն։ Այժմ հայտնի են ֆիզիկական օբյեկտներ, որոնք հնարավոր է համարել սպիտակ խոռոչներ։ Դժվարը դրանք հայտնաբերելն է (ի տարբերություն սև խոռոչների, որոնք կարող են գտնվել, օրինակ, գալակտիկաների կենտրոններում)։ Համաձայն քվանտային ձգողության տեսության սև խոռոչները ի վերջո վերածվում են սպիտակ խոռոչների։

Տես նաև
-------

* Սև խոռոչ
* Որդնախոռոչ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Carroll Sean M. (2004)։ *Spacetime and Geometry* (5.7 ed.)։ Addison Wesley։ ISBN 0-8053-8732-3


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի · Մեծ կատալոնական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85146481 · Microsoft: 144951741 |

 |
**Հենրիխ Զվեյնեկ** (լատիշ․՝ **Indriķis Zvejnieks** կամ ***Heinrihs Zvejnieks***, դեկտեմբերի 7, 1897(1897-12-07), Lubāna Parish, Madona County, Լատվիա - ապրիլի 12, 1919(1919-04-12)), 1-ին Ինզենյան հեղափոխական դիվիզիայի կոմիսար։

Կենսագրություն
--------------

Հենրիխ Զվեյնեկը ծնվել է Մալիենիում անտառահատի ընտանիքում։ Լինելով Ցեսիսի ռեալական ուսումնարանի աշակերտ՝ ներգրավվում է հեղափոոխական շարժման մեջ, մասնակցում երիտասարդական խմբակին, կապ էր պահպանում Լատվիայի սոցիալ-դեմոկրատական Մալիենեի կազմակերպության հետ։ 1916 թվականին մտավ բոլշևիկյան կուսակցության շարքերը։ Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո երիտասարդ բոլշևիկը ընտրվել է բանվորների պատգամավորների Ցեսիսի խորհրդի անդամ։ 1917 թվականի հոկտեմբերյան օրերին Մոսկվայում մարտնչում է յունկերների դեմ։ Երբ բռնկվում է սպիտակ չեխերի խռովությունը, Զվեյնեկը կամավոր մեկնում է Արևելյան ռազմաճակատ։ Շուտով նա նշւսնակվում է նոր կազմավորված դիվիզիայի կոմիսար, որը պաշտպանում էր խորհրդային զորքերի հաղորդակցման ուղիների կարևոր հանգույցը՝ Ինզա կայարանը։ Չնայած երիտասարդ տարիքին՝ Զվեյնեկը արագորեն վիթխարի հեղինակություն նվաճեց կարմիրբանակայինների շրջանում։ Բուգուրուսլանի գրավման համար քաջարի կոմիսարը պարգևատրվեց պատվավոր հեղափոխական զենքով։ Արևելյան ռազմաճակատի կարմիր զորամասերը, և դրանց թվում Ինզենյան դիվիզիան, ձախողեցին սպիտակգվարդիականների Մոսկվա ճեղքել-դուրս գալու ծրագիրը։

Գ. Պ. Զվեյնեկը սպիտակգվարդիականներից ազատագրված շրջաններում անցկացնում էր միտինգներ, բացատրելով կարմիր բանակի նպատակները, մասնակցում էր այնտեղ խորհրդային իշխանության մարմինների ստեղծմանը, գնդերում կազմակերպում էր կուսակցական դպրոցներ, պատրաստում էր ագիտատորներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ալեքսեյ Աբրամով, Կրեմլի պատի մոտ, Ե. Հայաստան, 1982, էջ 118-121։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0004 1705 5841 · VIAF: 305094039 · WorldCat VIAF: 305094039 |

 |
**Ֆլայ** (անգլ.՝ Fly Geyser), արհեստական գեյզեր, տեղակայված ԱՄՆ Նևադա նահանգի հյուսիս-արևմուտքում։ Գեյզերը գտնվում է ծովի մակարդակից 1230 մ բարձրության վրա, տեղանքում տարեկան տեղումների քանակը կազմում է ընդամենը 300 մմ։ Գեյզերի բարձրությունը մոտ 1,5 մ է։

Գիտական տեսանկյունից համարվում է ոչ թե գեյզեր, այլ մշտապես գործող ջերմային աղբյուր։

Պատմություն
-----------

Գեյզերը հայտնվել է «Fly» ռանչոյի տարածքում, մարդու միջամտության շնորհիվ։ 1916 թվականին այս տեղերում ջրհորի համար հորատանցք բացելիս անձնակազմը պատահաբար դիպչում է գեոթերմինալ գրպանին։ Եվ միայն 1964 թվականին է եռացող ջուրն սկսում դուրս գալ մակերևույթ, ջրում լուծվող հանքանյութերից ստեղծելով արտասովոր բնապատկեր։

Նկարագրություն
--------------

Գեյզերի պատերն այժմ էլ շարունակում են աճել։ Վերջին տվյալներով, բարձրությունը գրեթե 1,5 մետր է։ Գեյզերից մշտապես դուրս է մղվում ջրի երեք շիթ։ Հանքանյութերի (կալցիումի կարբոնատ), ջրիմուռների և ցիանոբակտերիաների հաշվին ձեռք է բերել ներկայիս գունավորումը։

Գեյզերը շատ է փոխել շրջակա տարածքը։

Հողատարածքը, որտեղ տեղակայված է գեյզերը, մասնավոր է։ Սեփականատերերը դեռևս չեն համաձայնում վաճառել այն։ Տեսարժանությունը շրջապատված է բարձր դարպասներով, այդ պատճառով այնտեղ հայտնվել ցանկացող զբոսաշրջիկներն այցելության համար ռանչոյի տերերից պետք է նախապես թույլտվություն հարցնեն։

Նևադայում բացի Ֆլայից կան չափերով նրան մոտ ևս երկու գեյզեր։ Նրանք ունեն մոտ մեկ մետր բարձրություն և տարբերվում են ավելի քիչ տարօրինակ տեսքով և կոնաձևությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  40°51′34″ հս․ լ. 119°19′55″ ամ. ե.
HGЯOL
2. 1 2  Fly Geyser Archived 2010-06-20 at the Wayback Machine.(անգլ.)
3. 1 2  Ֆլայ գեյզեր Archived 2013-01-23 at the Wayback Machine. nat-geo.ru(ռուս.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մեդիաֆայլեր **Ֆլայ գեյզեր** թեմայով Վիքիպահեստում:
* Լուսանկարներ(ռուս.)
Չառլթոն Հեսթոնը Մովսեսի դերում «Տասը պատվիրաններ»)
**Սուր և սանդալներ** (անգլ.՝ sword & sandal) կամ **պեպլում** (անգլ.՝ Peplum), պատմական կամ աստվածաշնչային թեմատիկայով ֆիլմերի ժանր, որին բնորոշ է պատմական, այդ թվում աստվածաշնչային սյուժեների օգտագործումը, ֆիլմի երկարատևությունը՝ երբեմն ավելի քան երկու ժամ և մասշտաբություն՝ մարտական դրվագներ, համայնապատկերային նկարահանում և մեծ թվով երրորդ պլանի անձանց առկայությունը։

Չնայած սյուժեի պատմականությանը, հօգուտ տեսարանականության ֆիլմում կարող են իրական պատմության հետ շատ տարբերություններ լինեն։

Ակունքները
----------

Պեպլում ժանրի նախանշանակն է համարվում իտալական «Կաբիրիան» (1914), որի սյուժեն ընթանում է Պունիական երկրորդ պատերազմի ֆոնին, և ամերիկյան «Անհամբերություն» (1916) ֆիլմը, որտեղ իրադարձությունների մի մասը անցնում է Բաբելոնի թագավորությունում։

«Կաբիրիայից» հետո Իտալիայում կազմակերպվում է այնպիսի ֆիլմերի նկարահանումը, որտեղ հորինված անտիկ հերոսները պայքարում են տարբեր պատմական ժամանակաշրջանների թշնաիմների հետ՝ բարբարոսների, թաթար-մոնղոլների, արնախումների հետ։ Հոլիվուդում աստվածաշնչային ֆիլմերի նկարահանումը գլխավորել էր Սեսիլ Բլաունթ Դե Միլը։

Ծաղկում
-------

1950-60-ականներին պեպլումը նոր ծնունդ է ապրում՝ ինչպես Իտալիայում, այդպես էլ ԱՄՆ-ում։ Հռոմեական «Չինտչիտա» ստուդիան «Տիբրոսի Հոլիվուդ» են սկսում անվանել։ 7 տարվա ընթացքում այդիտալական ստուդիայում ավելի քան 60 շահագործական կինո է նկարահանվում, որտեղ անտիկ հերոսների պատկերում էին ամերիկացի կուլտուրիստները, և առաջին հերթին Սթիվ Ռիվսը, ով «Հերակլի քաջագործությունները» ֆիլմից հետո դարձավ Եվրոպայի ամենաբարձր վարձատրվող դերասանը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* *The Many Faces of Hercules* at Brian's Drive-In Theatre
* PEPLVM - Images de l'Antiquité, par Michel Eloy (ֆրանսերեն)
* (filmography of Mexican muscleman films)
**Դինգո թիմ**, Հայաստանում գործող կենդանապաշտպան կազմակերպություն։ Կազմակերպության նախագահն է Օվսաննա Հովսեփյանը։

Դինգո թիմը կազմված է բացառապես կամավորներից՝ կենդանասեր մարդկանցից, ովքեր օգնում են անտուն կենդանիներին տարբեր ոլորտներում։ Կազմակերպության միակ բյուջեն նվիատվություններն են և այն չի ֆինանսավորվում որևէ կառույցի կողմից։

Նպատակներ
---------

Կազմակերպության հիմնական նպատակն է կենդանիների համար տուն գտնելը, ինչպես նաև ձևավորել այն մշակույթը, որ մարդիկ գնելու փոխարեն կենդանի որդեգրեն։

Պատմություն
-----------

Կազմակերպությունը սկզբում կոչվում էր «Դինգո կենդանասերների խումբ», բայց հետո, ինչպես պատմում է կազմակերպության նախագահ Օվսաննա Հովսեփյանը, անդամների մեջ հասունացավ «թիմ» բառը, որ իրենք կոչեցին կազմակերպությունը «Դինգո թիմ»։

Գործունեություն
---------------

Կազմակերպությունը զբաղվում է անտուն կենդանիների շտապ օգնությամբ (փողոցում մնացած ծանր վնասված, անօգնական կենդանիներին բուժօգնությամբ), անտուն ձագուկների որդեգրմամբ, կենդանիների ստերջացմամբ այն բակերում, որտեղ բնակիչները կենդանուն խնամում են և ցանկանում են, որ կենդանին մնա իրենց բակում, կորած ընտանի կենդանիներին գտնելով, դպրոցներում և մանկապարտեզներում կրթական ծրագրի իրականացմամբ, կենդանիների նկատմամբ լավ վերաբերմունքի մշակույթի զարգացմանն ուղղված միջոցառումների կազմակերպմամբ։

2011-2013 թվականների ժամանակահատվածում «Դինգո» թիմի շնորհիվ 1200 կենդանի է որդեգրվել, վեց հարյուր կենդանի բուժում է ստացել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հարցազրույց Օվսաննա Հովսեփյանի՝ Դինգո Թիմ ՀԿ հիմնադիր/նախագահի հետ
2. ↑  «Դինգո» թիմ
3. ↑  Հայաստանում կենդանիներին օրենքի մեկ կետ է պաշտպանում. Նախադեպ չկա
Կիպարիսը սգում է իր եղջերուի մահը
**Կիպարիս** (Κυπάρισσος), հին հունական դիցաբանության մեջ Կեոս թագավորի որդին, ապրել է Կեա կղզու վրա, նրա լավագույն ընկերը եղել է Ապոլլոնը։

Կենսագրություն
--------------

Ոսկեգույն եղջյուրներով զարդարված, մարգարտաշար մանյակը պարանոցին Կեոս կղզու Կարթեյան հովտում կանգնած էր հավերժահարսերին նվիրաբերված մի գեղեցիկ եղջերու։ Նա թույլ էր տալիս փաղաքշել և սիրել իրեն, մտնում էր մարդկանց տները և չէր վախենում նրանցից։ 
Ոչ մեկը անտարբեր չէր եղջերուի հանդեպ, սակայն ամենաշատը նրան սիրում էր Կեոս թագավորի որդին՝ Կիպարիսը։ Կիպարիսը հաճախ էր եղջերուին զբոսնելու տանում, նրանք գնում էին ծաղկաշատ արոտավայրեր, ծաղկավետ հովիտներ։ Նրանք հաճախ էին խաղում իրար հետ, երբ Կիպարիսը հեծնում էր նրան և սլանում դեպի Կարթեյան դաշտավայրերը։

Ամառային մի շոգ օր Կիպարիսը իր ընկեր Ապոլլոնի հետ որս էր անում, իսկ եղջերուն չդիմանալով տապին պառկել էր թփուտում պաշտպանվելով կիզիչ արևից։ Հանկարծ Կիպարիսը եղջերու է տեսնում և արձակում իր սրածայր նետը, այն մահացու հարված է հասցնում կենդանուն։ Կիպարիսը անգամ չէր էլ պատկերացնում, որ վիրավոր կենդանին իր եղջերուն է, քանի որ չէր ճանաչել նրան։ Եղջերուն սպանված էր, իսկ Կիպարիսը վշտահար։ Նա ցանկանում էր ինքն էլ մահանալ իր սիրելի կենդանու հետ։ Ապոլլոնը փորձում էր սփոփել տղային, բայց անօգուտ էր։ Նա կատարեց տղայի խնդրանքը և հավերժական անմար վիշտ տվեց Կիպարիսին։

Ապոլլոնը պատանուն ծառ դարձրեց։ Կիպարիսի մարմինը կեղևապատվեց, իսկ մազերը փշատերև դարձան։ Վշտահար էր նաև Ապոլլոնը տեսնելով պատանուն կիպարիս ծառ դարձած և մրմնջաց.
- Հավերժ պիտի թախծեմ քեզ համար, գեղեցիկ պատանի, դու ևս պիտի թախծես ուրիշի վշտով։ Ուրեմն, հավերժ վշտացյալների հետ եղիր։
Հույները այդ ժամանակվանից սկսած փշատերևով են զարդարում թաղման խարույկները, կիպարիս տնկում շիրիմների մոտ։ Հանգուցյալների տների դռների վրա կախում են կիպարիսի ճյուղեր և այն համարվում է վշտացյալների ծառ։

Գրականություն
-------------

Ն. Ա. Կուն. Հին Հունաստանի լեգենդներն ու առասպելները - 1989 թ.
**Սաշիմի** (刺身։ Սաշիմի [saɕímí]), ճապոնական խոհանոցի ազգային կերակուրը։ Սաշիմին պատրաստում են տարբեր տեսակի ձկների ֆելեից, այլ ծովամթերքներից և անգամ մսի փոքր կտրտած կտորներց։ Պարագաները օգտագործվում են միայն հում։ Մատուցվում է սոյայի սոուսով, վասաբիով, բարակ կտրատված դայկոնով և սիսոյի տերևներով։

Պատկերասրահ
-----------

Սաշիմին հում ձուկ մատուցելու ձև է՝ խորանարդ կամ կտրտած տեսքով և հավելյալ համեմունքներով։ Ինչպես համի արժեքը, այնպես էլ ճապոնական խոհանոցի զարմանահրաշ ազդեցությունն առողջության վրա, սուշին և սաշիմին դարձրել են հայտնի կերակրատեսակներ՝ նվաճելով ոչ միայն ասիացիենրի, այլ նաև եվրոպացիների և ամերիկացիների ճաշակները։

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Ավանդական սաշիմիԱվանդական սաշիմի

Բաղադրամասեր
------------

* 50 գ սաղմոնի կամ թունայի ֆիլե
* 2 գդալ գետնանուշի ձեթ
* 2 ճաշի գդալ քնջութի ձեթ
* 2 ճաշի գդալ սոյայի սոուս
* Մեկ լայմի կամ լիմոնի հյութ
* 2 ճաշի գդալ թակած մանր սոխ
* 2 հատ լավ թակած սխտորի մեխակ
* 1 փոքր չիլի պղպեղ
* 1 փոքր գազար
* 1 սպիտակ բողկ
* 1 թարմ վարունգ

Նախապատրաստում
--------------

Հեռացնել ձկան մաշկը, և տեղադրել ձուկը սառնարան, որպեսզի այն սառչի և հեշտ կտրատվի։
Կտրատել ֆիլեն բարակ շերտերով։ Փորձեք կտրատել նույն ուղղությամբ՝ խուսափելով ձկան սղոցումից։ Մաքրեք և մաշկեկ բողկը, գազարն ու վարունգը։ Կտրատեք դրանք նուրբ շերտերով։
Տեղադրեք ձուկն ափսեի վրա, խավարտեք այն թակած բանջարեղենով։ Թեփազատեք սխտորն և լավ կտրատեք այն պղպեղի և մանր սոխի հետ։
Սոյայի սոուսի հետ միասին տաքացրեք թավայում քնջութի և գետնանուշի ձեթերը։ Համեմեք սաղմոնը մանր սոխով, սխտորով, պղպեղով։ Շաղ տվեք կիտրոնի հյութը։
Տաքացրեք սուոսն ու լցրեք այն սաղմոնի կտրտած շերտերի վրա։
Այն պատրաստ է։

Տես նաև
-------

* Սուշի
* Ձուկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Русский орфографический словарь Российской академии наук. Отв. ред. В. В. Лопатин.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NDL: 01099738 |

 |
**Կուտինայի գրչության կենտրոն**, հայ մշակույթի կենտրոն Կուտինայում (Քյութահյա)։

Մեզ հասած հնագույն ձեռագիրը 1486 թվականին Աստվածատուր Կաֆայեցու ընդօրինակած մի գանձարան է (պահվում է Երուսաղեմի Մատենադարանում)։ Կուտինայի գրչության կենտրոնում տևական և աշխույժ գրչական գործունեություն է ծավալվել։ Ձեռագրերը նկարագրված են Բաբկեն Կյուլեսերյանի ցուցակում․ մեծ մասը պահված է եղել Անկարայի Կարմիր վանքում, որոնց ճակատագիրն անհայտ է։ 16-րդ դարից մեզ է հասել 5 ձեռագիր, 17-18-րդ դարերից՝ Մաշտոցներ, Սաղմոսներ, Վանքեր ու վկայաբանություններ, Տաղարաններ, Մեկնություններ և այլն, ինչպես նաև «Պատմութիւն Կուտինա քաղաքի» գործը, 6 ձեռագիր Երևանի Մատենադարանում են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ խմբ․ հանձնաժողով՝ Կ․ Ս․ Խուդավերդյան (գլխ․ խմբ) և ուրիշ, Հայկական համառոտ հանրագիտարան, հ. 2 (ՀՀ գլխ․ խմբ․), Երևան, «Հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն», 1995, էջ 28 — 768 էջ. — 10000 հատ, ISBN 5-89700-003-5։

Գրականություն
-------------

* Կյուլեսերյան Բաբկեն, Ցուցակ ձեռագրաց Անկյարիո Կարմիր վանուց և շրջակայից, Անթիլիաս, 1957։
**Վահագն Վաչագանի Թևանյան** (ապրիլի 20, 1958(1958-04-20), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - փետրվարի 18, 2014(2014-02-18), Երևան, Հայաստան), հայ բեմանկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Վահագն Թևանյանը ծնվել է 1958 թվականի ապրիլի 20-ին, Երևան քաղաքում։ 1977 թվականին ավարտել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1983 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի բեմանկարչության բաժինը։ 1981-1983 թթ. աշխատել է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնում որպես նկարիչ-բեմադրող, իսկ 1984-1990 թվականներին՝ Երևանի Հրաչյա Ղափլանյանի անվան դրամատիկական թատրոնում։

1990 թ. վերադարձել է Մայր թատրոն, որտեղ աշխատել է մինչև կյանքի վերջ։ 2009 թվականին նշանակվել է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնի գլխավոր նկարիչ։

Հայաստանի նկարիչների և թատերական գործիչների միությունների անդամ էր, Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի կերպարվեստի և անիմացիոն բաժնի դոցենտ, ՀԹԳՄ-ի ամենամյա «Արտավազդ» մրցանակի կրկնակի դափնեկիր։

Կյանքից անժամանակ հեռացել է 2014 թվականի փետրվարի 18-ին, 56 տարեկան հասակում։

Ձևավորումներ
------------

Վահագն Թևանյանը ձևավորել է ներկայացումներ Հայաստանի տարբեր թատրոններում. 

* Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոն
* Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի թատրոն
* Կոնստանտին Ստանիսլավսկու անվան ռուսական պետական դրամատիկական թատրոն
* Հրաչյա Ղափլանյանի անվան դրամատիկական թատրոն
* Վանաձորի Հովհաննես Աբելյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոն
* Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոն
* Համազգային թատրոն
* «Գոյ» փորձարարական թատրոն

Ձևավորել է շուրջ 40 ներկայացում, որոնցից են.

* «Պաղտասար աղբար» (Հակոբ Պարոնյան)
* «Սենյակ համար 13» (Ռեյ Կունի)
* «Թաղի զավակը» (Մանուկ Մնացականյան)
* «Դիոգենես» (Վլադիմիր Կոնստանտինով)
* «Զինվորները» (Յակոբ Լենց) հայ-ֆրանսիական համատեղ ներկայացում
* «Անավարտ մենախոսություն», «100 տարի անց» (Պերճ Զեյթունցյան)
* «Մեծ անտառի զավակները» (Լեսլի Ռիչարդսոն)
* «Գոյա» (Անտոնիո Վալիեխո)
* «Ջոն Արքա», «Ռիչարդ Երրորդ» (Ուիլյամ Շեքսպիր)

Կատարել է նաև բազմաթիվ ներկայացումների զգեստների ձևավորումները։

Մասնակցել է միջազգային և հանրապետական բեմանկարչական տասնյակ ցուցահանդեսների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կյանքից անժամանակ հեռացել է բեմանկարիչ Վահագն Թևանյանը
**Ամոթալի դաշնագիր**, կնքվել է 363 թ. հուլիսի սկզբներին, Սասանյան Պարսկաստանի և Հռոմեական Կայսրության միջև (30 տարով)՝ վերջ տալով 338-ին սկսված և ընդմիջումներով շարունակված պարսկահռոմեական պատերազմներին։ Այդ պատերազմներում Հայաստանը Հռոմի դաշնակիցն էր։ 363-ին Հուլիանոս կայսրը, վճռական հաղթանակի հասնելու մտադրությամբ, Միջագետքի վրայով արշավեց Պարսկաստան, սակայն հունիսի 26-ին զոհվեց, և արշավանքը ձախողվեց։ Հռոմեական զորքը նոր կայսր ընտրեց Հովիանոսին, որը թուլամորթ ու անվճռական էր իր իշխանությունը ապահովելու և հռոմմեական զորքերի նահանջը կազմակերպելու նպատակով ընդունեց Շապուհ II առաջարկած ծանր ու ստորացուցիչ հաշտության պայմանները, չնայած բավարար ուժեր ուներ կռվելու համար։ Կնքված պայմանագրի համաձայն, որը հռոմեացի պատմիչ Ամիանոս Մարկելինոսը անվանել է «ամոթալի», Հռոմը Պարսկաստանին զիջեց Արվաստանը` Մծբին քաղաքով, Սինգարաու,Կաստրամավրորում հզոր ամրոցներով, Աղձնիքը, Մոկքը, Կորդուքը, Ծավդեքը և Ռեմիենեն։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Բացի այդ, նաև ծանր և ուխտադրուժ մի հավելում արվեց , որ այլևս չտրվի օգնություն մեր մշտական ու հավատարիմ բարեկամ Արշակին պարսից դեմ, եթե նա այդ մեզանից խնդրելու լինի –գործարք կնքեց Հայաստանի հաշվին,և նենգորեն դավաճանեց նրան։ |  |

«Ամոթալի դաշնագիր» Հայաստանի համար ծանր ու աղետալի հետևանքներ ունեցավ։ Շապուհ II-ը, իրեն ազատ զգալով, 364 թվականին հարձակվեց Հայաստանի վրա, ավերեց նրա քաղաքները, խարդախորեն ձերբակալեց Արշակ Բ թագավորին, կործանարար հարված հասցրեց հայ Արշակունիների թագավորությանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 324)։*  |
**Իրինա Մատվեևա Իգնատովա** (ռուս.՝ *Ирина Матвеевна Игнатова*, ծննդյան ազգանունը՝ ռուս.՝ *Грибкова*, 1895 - սեպտեմբերի 25, 1919(1919-09-25), Մոսկվա, Խորհրդային Ռուսաստան), հեղափոխական, ՌԿ(բ)Կ Մոսկվայի Խամովնիկիի շրջկոմի աշխատակից։

Կենսագրություն
--------------

Իրինա Իգնատովան Տուլայի նահանգի գյուղացու աղջիկ էր։ Տեղափոխվելով Մոսկվա` եղել է ներկատան բանվորուհի, աղախին, տրամվայի վագոնավար։ Ուվարովյան տրամվայի պարկի բոլշևիկները նրան ներգրավեցին իրենց շարքերը։ 1918 թվականին նա մտնում է բոլշևիկների կուսակցության շարքերը։ Ավարտելով ռազմապարենային բյուրոյի հրահանգչական դասընթացները, նա ուղարկվում է Վորոնեժի նահանգ, որտեղ մասնակցում է Պավլովսկի գավառի գյուղական և վոլոստային խորհուրդների վերընտրությունների արշավի անցկացմանը։ Վերադառնալով Մոսկվա՝ աշխատանքի է նշանակվում ՌԿ(բ)Կ Խամովնիկիի շրջկոմի կանանց մեջ տարվող աշխատանքի բաժնում։ 1919 թվականի սեպտեմբերին Իգնատովան ընտրվում է խորհրդային հասարակական և առևտրական հիմնարկների ու ձեռնարկությունների աշխատողների նահանգական 1-ին կոնֆերանսի պատգամավոր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ալեքսեյ Աբրամով, Կրեմլի պատի մոտ, Ե. Հայաստան, 1982, էջ 123-124։
**Էքստրեմալ ցուրտ ձմեռներ Հայաստանում**, տարվա ցուրտ կեսին, հատկապես դեկտեմբեր-փետրվար ամիսներին պայմանավորված արկտիկական ցուրտ օդային զանգվածների ներխուժման հետ օդի ամսական միջին ջերմաստիճանը կարող է նորմայից ցածր լինել 5 °C և պակաս, հանրապետության հովտային և նախալեռնային շրջաններում օդի ջերմաստիճանը կարող է նվազել -25...-30 °C, իսկ լեռնային շրջաններում -30...-35 °C, առանձին դեպքերում մինչև -40 °C, որը կայուն անտիցիկլոնի հաստատման դեպքում կարող է պահպանվել օրեր և շաբաթներ, իսկ առանձին տարիներին նույնիսկ ամիսներ։ Այն ձմեռները, որոնց ընթացքում լինում է նման ցածր ջերմային ֆոն, կամ օդի ջերմաստիճանը 10 օր շարունակ չի բարձրանում -20 °C-ից, համարվում են էքստրեմալ ցուրտ։ Հայաստանում՝ Հայպետհիդրոմետի կողմից 1922 թվականից կատարված դիտարկումները ցույց են տվել, որ էքստրեմալ ցուրտ ձմեռներ են դիտվել 1933, 1941, 1948, 1949, 1950, 1953, 1957, 1964, 1969, 1970, 1972, 1976, 1977, 1982, 1983, 1984, 1987, 1993, 1997, 2002, 2007, 2008, 2013 և 2017 թվականներին։ Հայաստանում էքստրեմալ ցուրտ ձմեռներ են ձևավորում հետևյալ օդերևութաբանական և սինօպտիկական երևույթները՝ Կարայի անտիցիկլոն, Տեղական անտիցիկլոն, Սիբիրական անտիցիկլոն և Սկանդինավյան անտիցիկլոն։ Էքստրեմալ ցուրտ ջերմային ֆոնի ձևավորման գործում մեծ է նաև կայուն ձնածածկույթի դերը, որը նպաստում է օդի լրացուցիչ ռադիացիոն սառեցմանը։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ Հայաստանում ձմռան ընթացքում դիտվող էքստրեմալ ցածր ջերմաստիճաններով օրերի թիվը ժամանակի ընթացքում սկսած 1933 թվականից նվազել է։ Օրինակ՝ 1936 թվականին -20 °C ջերմաստիճանով օրերի թիվը Ամասիա օդերևութաբանական կայանում կազմել է մոտավորապես 10, իսկ 2010 թվականի տվյալներով նման ցածր ջերմաստիճանով օրերի թիվը եղել է 5-6 օր։

Սկանդինավյան անտիցիկլոն
-----------------------

Էքստրեմալ ցածր ջերմային ֆոն Հայաստանի տարածքում ձևավորվում է Սկանդինավյան անտիցիկլոնի ներխուժման դեպքում։ Հզոր անտիցիկլոնի կատարը Սկանդինավյան թերակղզուց տարածվում է դեպի հարավ-արևելք՝ Արևելյան Եվրոպա, այստեղից տարածվում Փոքր Ասիա։ Միևնույն ժամանակ Ռուսաստանի եվրոպական մասը զբաղեցված է լինում ցիկլոնային դաշտով, ինչը նպաստում է ցուրտ օդի ներթափանցմանը հարավային Կովկաս։ Ցուրտ մթնոլորտային ճակատը անցնում է կատարի առաջնային մասով, իսկ ցուրտ օդի ներխուժումը Հայաստան տեղի է ունենում Փոքր Ասիայի և Սև ծովի կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սուրենյան Գ. Հ. Խոյեցյան Ա. Վ. Էքստրեմալ ցածր և բարձր ջերմաստիճանների առաջացման սինօպտիկական պայմանները ՀՀ-ում ՀՀ ԳԱԱ տեղեկագիր։ Գիտություններ երկրի մասին։
**Չեռնոգորիայի թագավորություն** (սերբ.՝ Краљевина Црна Гора), 1910-ից 1918 թվականներին Բալկանյան թերակղզու վրա գոյություն ունեցած պետություն։ Թագավորությունը ձևավորվել է Բալկանյան պատերազմների արդյունքում Օսմանյան կայսրությունից անկախացած Չեռնոգորիայի իշխանության կառավարչի թագադրումից հետո և փաստացի գոյատևել մինչև 1916 թվականը։

Այդ տարում երկիրը բռնազավթվել է հարևան Ավստրո-Հունգարական կայսրության զորաբանակի կողմից, սակայն երկրից դուրս ձևավորվել է վտարանդի կառավարություն։ 1918 թվականի նոյեմբերի 26-ին Չեռնոգորիայի տարածքը միացվել է Սերբիայի թագավորությանը։

Պատմություն
-----------

1910 թվականի օգոստոսի 28-ին Ցետինե քաղաքում տեղի է ունենում Չեռնոգորիայի իշխան Նիկոլայ I-ի թագադրությունը, որից հետո Չեռնոգորիայի իշխանությունը հռչակվում է թագավորություն՝ սահմանադրամիապետական կառավարման համակարգով։ Չեռնոգորական անկախ պետությունը ծնունդ է առել 1912-1913 թվականներին՝ Բալկանյան պատերազմների ընթացքում, որին ակտիվորեն մասնակցում էր նաև Նիկոլայը։ 1913 թվականի մայիսի 30-ին չեռնոգորական ուժերը՝ Սերբիայի թագավորության բանակի հետ համատեղ ռազմախուժում և օկուպացնում են Նովոպազարյան սանջակը։

Այնուամենայնիվ, նորաստեղծ թագավորությունն ուներ արտաքին սահմանային խնդիրներ։ Մասնավորապես՝ «մեծ տերությունների» պահանջով Չեռնոգորիան պարտավորվում էր նախկինում Օսմանյան կայսրության Շկոդերի վիլայեթի զբաղեցրած տարածքը հանձնել Ալբանիային, որը ևս անկախություն էր ստացել Բալկանյան պատերազմների արդյունքում։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Չեռնոգորիայի թագավորությունն անդամակցում է Անտանտի ռազմաքաղաքական դաշինքին։ 1916 թվականի հունվարի 15-ից մինչև 1918 թվականի հոկտեմբերն ընկած ժամանակահատվածում երկիր են ներխուժում «քառյակ դաշինքի», մասնավորապես՝ Ավստրո-Հունգարական կայսրության զինված ուժերը։

Անտանտի վերստին հզորացման հետևանքով 1918 թվականին Սերբիայի ազգային բանակն ազատագրում է Չեռնոգորիան։ 1918 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Չեռնոգորիայի ազգային խորհուրդը հայտարարում է այն մասին, որ երկրում տեղի է ունենում իշխանափոխություն։ Գործող արքայատոհմը լքում է իր դիրքերը։

Սերբերը, խորվաթներն ու սլովենները ստեղծում են իրենց պետությունը՝ Բալկանյան թերակղզու հյուսիսարևմտյան հատվածում։ Չնայած այս հանգամանքին՝ Նիկոլայ թագավորի կողմնակիցները մի քանի տարի շարունակում են զինված դիմադրությունը։ Նրանց նպատակն անկախությունն էր։

Տես նաև
-------

* Չեռնոգորիան Առաջին համաշխարհային պատերազմում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Չեռնոգորիայի թագավորությունն Առաջին համաշխարհային պատերազմում»

Գրականություն
-------------

* Առաջին համաշխարհային պատերազմի պատմություն 1914—1918 թթ. Ի.Ի. Ռոստունովայի խմբագրությամբ. - 2-րդ հատոր — Մոսկվա. Գիտություն, 1975. - 25 500 նմ.
* Պիսարև Յ.Ա. // Հարավսլավիայի թագավորության ստեղծումը 1918 թվականին. պատմության դասեր — նոր և նորագույն շրջանի պատմություն, 1992. — № 1.
* Յ.Ա. Պիսարև. Սերբիան և Չեռնոգորիան առաջին աշխարհամարտում — Մոսկվա, ԽՍՀՄ, 1968.
* Կորսուն Ն.Գ. Առաջին համաշխարհային պատերազմի բալկանյան ռազմաճակատ 1914–1918 թթ. — հ.: ԽՍՀՄ հրատարակչություն, 1939. — 124 էջ
**Չեռնոբիլցիների հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник чернобыльцам), հուշարձան, Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Արմավիր քաղաքի ճարտարապետական տեսարժան վայրերից մեկը։ Գտնվում է հիշատակի թեմատիկ Չեռնոբիլցիների պուրակում։ Չեռնոբիլցիների առաջին հուշարձանը կանգնեցվել էր 1996 թվականին։ 2013 թվականին այն ապամոնտաժվել է, իսկ նրա փոխարեն 2014 թվականին կանգնեցվել է չեռնոբիլցիների մեկ այլ հուշարձան։

Առաջին հուշարձան
----------------

Հուշարձանի տեղադրման հիմնական նախաձեռնողներից մեկը եղել է Արմավիրի կազակական շրջանի եսաուլ Ալեքսանդր Պետրովիչ Իվանովը, իսկ նախագիծն իրականացրել են ճարտարապետ Ն. Գ. Սամբուրովան, քանդակագործ Վ. Գ. Բատրակովը և նկարիչ Ն. Ա. Բերեզովսկայան։ Հուշարձանի վեցտոննանոց հիմքը դրվել է 1996 թվականի հունիսի 26-ին, իսկ արդեն հուլիսի 12-ին հուշահամալիրը բացվել է։ Իր տեսքի համար հուշարձանը ստացել է «ծառի հուշարձան» ոչ պաշտոնական անվանումը։

Հուշարձանը մոտ 9 տոննա ընդհանուր քաշով երկու մարմարե սալ էր։ Ուղղահայաց և վերևում փոքր-ինչ թեքված, 3,5 մետր բարձրությամբ սալին փորագրված էին ծառ, որից արյուն էր կաթում, և «Չեռնոբիլ» միության խորհրդանշանը։ Արյան կաթիլներից «ընկնում էին» ռադիոակտիվ ճառագայթման նշանները` ալֆա, բետա և գամմա։ Այն խորհրդանշում էր աշխարհի վիշտը և ճառագայթումից «օտարման գոտում» կենդանի ամենի մուտացիան։ Ծառից քիչ վերև փորագրված էր ուղղափառ խաչ։

2010-ական թվականների սկզբին որոշում է կայացվել, որ «Ծառի հուշարձանը» իր գաղափարական բովանդակությամբ այնքան էլ չի համապատասխանում իր նպատակին որպես չեռնոբիլցիների հուշարձան։ Այդ պատճառով 2013 թվականին արձանն ապամոնտաժվել է և նրա տեղում սկսել է կառուցվել մեկ այլ հուշարձան։

Երկրորդ հուշարձան
-----------------

Նոր հուշարձանի շինարարությունն իրականացվել է 2013-2014 թվականներին։ Այն բացվել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 20-ին։ Դա ցանցաձև գլոբուս է, որի ներսում պարփակված է ատոմ (խորհրդանշում է Չեռնոբիլի ԱԷԿ-ի վթարի սպառնալիքն ամբողջ աշխարհի համար)։ Հինգ տղամարդիկ կանգնած են` իրենցով ծածկելով գլոբուսը (տղամարդկանց թիվը խորհրդանշում է հինգ մայր ցամաքները, որոնցից ժամանած կամավորները, համախմբվելով, «փակում էին ճառագայթման ճանապարհը»)։ Հուշասալիկի վրա փորագրված են այն 158 արմավիրցիների ազգանունները, որոնք մահացել են չեռնոբիլյան աղետի հետևանքները վերացնելիս։ Այդ հուշարձանի հեղինակը արմավիրցի քանդակագործ Սերգեյ Կամիշինն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Газетные публикации «Армавирский собеседник», июнь – июль 1996 года.
2. 1 2 3  На основании краеведческой исследовательской работы представленной на фестивале «Портфолио ученика»
3. 1 2 3  В Армавире открыли новый памятник ликвидаторам и жертвам катастрофы Archived 2015-04-02 at the Wayback Machine.. Журнал «Краснодарский край». 25.09.2013.
4. ↑  «Тем, кто землю спасал в том апреле»։ Վերցված է 2018 Մարտ 15 (չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* В Армавире появился памятник героям-чернобыльцам(չաշխատող հղում)
. А-медиа группа. 20 сентября 2013.
* Тем, кто землю спасал в том апреле Archived 2015-04-02 at the Wayback Machine.. «Армавирский собеседник». 25 сентября 2013.
**Գրեթե Ինգեբորգ Նյուքքելմո** (նորվ.՝ Grete Ingeborg Nykkelmo, ծնվ. է՝ դեկտեմբերի 25, 1961թ. Թրոնհեյմ, Նորվեգիա), նորվեգացի դահուկորդուհի և բիաթլոնիստուհի, դահուկավազքի և բիաթլոնի հաղթող։

Գրեթե Նյուքքելմոն սկսել է իր կարիերան դահուկավազքում։ Նրա համար սպորտի գագաթնակետը դարձել է ավստրիական Զեֆելդում 1985 թվականին տեղի ունեցած դահուկավազքի աշխարհի առաջնությունը, որտեղ նա նվաճել է բոլոր տարածություններում մեդալներ, այդ թվում՝ 20 կմ տարածությունում ոսկե մեդալ, փոխանցումավազքում արծաթե մեդալ և երկու բրոնզե մեդալ 5 և 10 կմ տարածության մրցավազքում։

Դահուկավազքի աշխարհի գավաթի 1984/85 մրցաշրջանում Գրեթե Ինգեբորգ Նյուքքելմոն զբաղեցրել է երկրորդ հորիզոնականը։

1990 թվականից Նյուքքելմոն սկսեց զբաղվել բիաթլոնով։ Բիաթլոնում նրա գագաթնակետը դարձավ 1991 թվականին ֆիլանդական Լահթի քաղաքում տեղի ունեցած աշխարհի առաջնությունը, որտեղ նա 7.5 կմ տարածությունում դարձել է հաղթող և նվաճել է երկու արծաթե մեդալ փոխանցավազքում ու 15 կմ առանձնահատուկ մրցավազքում։

1992 թվականին նա մասնակցել է ֆրանսիական Ալբերվիլում անցկացված Ձմեռային օլիմպիական խաղերին, որտեղ նրա լավագույն արդյունքը դարձել է 15 կմ տարածությունում 18-րդ տեղը։

1999 թվականից մինչև 2003 թվականը Գրեթե Ինգեբորգ Նյուքքելմոնը ղեկավարել է Նորվեգիայի օլիմպիական կոմիտեն։

Նյուքքելմոնը ամուսնացած է նորվեգացի դահուկորդ Վեգարդ Ուլվանգի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2

Արտաքին հղումներ
----------------

* NYKKELMO Grete Ingeborg - ATHLETE INFORMATION. Archived 2012-10-06 at the Wayback Machine.(անգլ.)
* Ingeborg's biography. Archived 2009-01-06 at the Wayback Machine.(անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FIS (դահուկներով մրցավազք) · IBU · Sports-Reference.com · TheSports.org · TheSports.org · TheSports.org · TheSports.org · TheSports.org · TheSports.org · Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական · Munzinger |

 |
**Երևանի Լեոյի անվան թիվ 65 ավագ դպրոց** գտնվում է Շենգավիթ վարչական շրջանում։

Պատմություն
-----------

Դպրոցը ստեղծվել է 1951 թվականին և մինչև 1956 թվականը գործել Երևանի թիվ 32 դպրոցի տարածքում։ 1956 թ. շահագործման է հանձնվել դպրոցի առաջին մասնաշենքը, որոշ ժամանակ անց՝ երկրորդը։

Հիմնադրման օրվանից դպրոցը աչքի է ընկել կրթական, մշակութային, սպորտային հաջողություններով, հանդես եկել տարբեր պետություններում՝ լավագույնս ներկայացնելով ոչ միայն դպրոցը, այլ նաև՝ ՀԽՍՀ-ն և Հայաստանի Հանրապետությունը։ Դպրոցն ավարտել են շուրջ 5000 շրջանավարտներ։

1989 թվականից դպրոցն իր դռները բացեց Սպիտակի երկրաշարժից տուժած երեխաների առաջ։ Դպրոցը համագործակցում է տեղական և արտասահմանյան մի շարք կազմակերպությունների հետ՝ իրականացնելով կրթական, մշակութային բարեփոխումներ, հումանիտար, բարեգործական աշխատանքներ, փոխանակումներ։ Այստեղ է գտնվում հայ մեծ պատմաբան, ականավոր գործիչ Առաքել Բաբախանյանի՝ Լեոյի միակ թանգարանը։ Դպրոցը ունի ժամանակակից համակարգչային սենյակ, ֆիզկուլտուրայի դահլիճ և բավականին մեծ հրապարակ, հոգևոր-մշակութային կենտրոն՝ էլեկտրոնային գրատախտակով, էլեկտրոնային հրաձգարան, գրադարան, դահլիճ՝ 120 տեղով և ժամանակակից բեմահարթակով, քիմիայի, ֆիզիկայի, աշխարհագրության, պատմության և կենսաբանության կաբինետներ, ներառական կրթության կենտրոն, սեմինարների և վերապատրատումների սենյակ։

2010 թվականին դպրոցը դարձել է ավագ։ Դպրոցում գործում են հետևյալ հոսքերը՝ ֆիզիկամաթեմատիկական, քիմիակենսաբանական, պատմաիրավագիտական, լեզվաբանական և տնտեսագիտական։

Դպրոցը ունի Աշակերտական, Ծնողական, Ուսուցչական և Մանկավարժական խորհուրդները։ Դպրոցը ՀՀ Կրթության և Գիտության նախարարության անմիջական հսկողության տակ է։ Տնօրենն է, ֆիզմաթ գիտությունների թեկնածու Նորայր Խրիմյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հասցե` ՀՀ, Երևան, Շենգավիիթ, Ֆրունզեի 56/հեռ.` 48-01-11
Վաղուց է, որ մեզ մոտ հողը եզներով կամ ձիերով չեն վարում։ Չէ որ մեկ ձին մեկ ձիաուժ է։ Ձին կարող էր քաշել միայն մեկ խոփանի գութան։
Այժմ գարնանը արևից ջերմացած դաշտերն է դուրս գալիս մետաղե մի հսկա, «պողպատե ձին»՝ տրակտորը։ Նրա հզորությունը 30-40 ձիաուժ է։ Այն իր ետևից քաշում է չորս կամ հինգ խոփանի գութան և մի անցումով վարում մոտ մեկուկես մետր լայնությամբ հողաշերտ։ Իսկ գութանին կցում են տափաններ, որոնք անմիջապես փխրեցնում են կոշտուկները, այլպես հողը շուտ կչորանա։
Գալիս է ցանքի ժամանակը, և նորից տրակտորն իր ետևից քաշում է երեք կամ հինգ շարքացան, որոնցից յուրաքանչյուրը ցանում է ավելի քան երեքուկես մետր լայնությամբ մի հողաշերտ։ Հետո էլ պետք է ցանքսը խնամել՝ ոչնչացնել մոլախոտերը, փխրեցնել հողը։ ԵՎ նորից դաշտ է դուրս գալիս տրակտորը, այս անգամ՝ կուլտիվատորներով՝ հողը փխրեցնող ու պարարտացնող, մոլախոտերը ոչնչացնող սարքերով։ Խոտը հնձում, հավաքում ու դեզերով կտիում են դարձյալ մեքենաները։
Հացահատիկն արդեն հասունացել է։ Արտով մեկ իրար ետևից շարժվում են կոմբայնները՝ արտերի նավերը։ Կոմբայնը հնձում է հասկերը, կալսում, և մաքուր հացահատիկը լցվում է կոմբայնի կողքով շարժվող մեքենայի թափքի մեջ։
Այժմ դաշտային գրեթե բոլոր աշխատանքները կատարում են մեքենաները։ Այդ մեքենաները կառավարում է մեխանիզատորը։ Նա լավ գիտե մեքենաների, նրանց շարժիչների կառուցվածքը, գիտե թե հստակ
ու անխափան աշխատանքի համար ինչպես պետք է դրանք կարգի բերել։ Ցանքի կամ բերքահավաքի թեժ օրերին մեքենաները պարապուրդ չպետք է տան։ Մեխանիզատորից է կախված բրիգադների և կոլտետեսության բոլոր մեքենաների աշխատանքը։ Իսկ մեքենաների հստակ, դաշտային բոլոր աշխատանքների կատարումը ժամանակին, հետևաբար նաև լավ բերքը։
Ահա թե ինչու այժմ մեխանիզատորի մասնագիտությունն ամենակարևորն է գյուղատնտեսության մեջ։
**Պլեսի լը Տուր** (ֆր.՝ Château de Plessis-lèz-Tours), արքայական նստավայրի մնացորդներ Լա Ռիշ քաղաքում։ Լուարայի հովտի բազմաթիվ գոթական ամրոցներից մեկն է։

Ամրոցը կառուցվել է Լյուդովիկոս XI-ի օրոք, 15-րդ դարի վերջում։ Թագավորը մահացել է այստեղ 1483 թվականի օգոստոսի 30-ին։ 1589 թվականին Հենրի III և Հենրի IV թագավորների պատմական հանդիպումը տեղի է ունեցել Պլեսի լը Տուր ամրոցում, որի ժամանակ նրանք պայմանավորվել են կաթոլիկ լիգայի դեմ համատեղ գործողությունների մասին։

17-րդ դարում Բուրբոնները դադարեցին ապրել խարխլված նստավայրում։ Շինության շրջակայքում տնկվեցին թթի ծառեր, ինչը նպաստեց շրջակայքում մետաքսամանության զարգացմանը։ 18-րդ դարի վերջում նախկին ամրոցը վերածվեց բնակավայրի Տուր քաղաքի բնակիչների համար։ 1796 թվականին Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ պատմական հուշարձանը վաճառվել է մասնավոր սեփականատիրոջ։

Վերակառուցված շենքը 19-րդ դարում օգտագործվել է որպես ֆերմա։ Այստեղ նաև ստեղծվել է որսորդական կապարագնդիկների արտադրություն։ Միայն 20-րդ դարի սկզբին, երբ կառույցն իր հարկի տակ ընդունեց պատվաստանյութի զարգացման լաբորատորիան, սկսվեց քննարկվել դրա վերականգնման հարցը։ 1927 թվականին Պլեսի լը Տուրը ընդգրկվել է Ֆրանսիայի պատմական հուշարձանների պաշտոնական ցանկում։

Այժմ ամրոցը պատկանում է լեհական համայնքին, սակայն ըստ պայմանավորվածության կարելի է այցելել այն սենյակը, որտեղ մահացել է Լյուդովիկոս XI թագավորը, և այն նկուղները, որտեղ թագավորական բանտ է եղել։ Այնտեղ ցուցադրվում են երկաթե խցեր, որոնցից մեկում, լեգենդի համաձայն, 11 տարի շարունակ վերոհիշյալ արքան կալանքի տակ է պահել կարդինալ Լա Բալյուին։

Տես նաև
-------

* Լուարայի դղյակներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  (Ֆրանսերեն) Ministry of Culture database entry


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2014141431 · Mérimée: PA00097942 · VIAF: 311473385 · WorldCat VIAF: 311473385 |

 |