**Ալի (Ալեքսի) Ալթոնեն** (ֆիններեն՝ *Ali (Aleksi) Aaltonen*, օգոստոսի 2, 1884(1884-08-02), Յամսյա, Կենտրոնական Ֆինլանդիա, Ֆինլանդիա - օգոստոս 1918, Լահթի, Ֆինլանդիա), ֆինն հեղափոխական, լրագրող, Ռուսական կայրսության բանակի նախկին լեյտենանտ, Հելսինկիում Կարմիր գվարդիայի շտաբի պետ։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ տարիներ

Ալթոնեն ծնվել է Ջամսայում՝ աղքատ գյուղացու ընտանիքում։ 1897 թվականին հաճախել է Ջիվասկիլայի ավագ դպրոցը տարրական դպրոցի իր ուսուցչուհու տված գումարով։ 1903 թվականին Ալթոնենը լքել է դպրոցը և միացել Ռուսական Բանակին։ 1904-1905 թվականներին նա ռուս-ճապոնական պատերազմի ժամանակ ծառայել է որպես լեյտենանտ, իսկ ավելի ուշ միացել է 1905 թվականի Ռուսական հեղափոխության սոցիալիստական խմբերին։ Հեղափողության ձախողումից հետո Ալթոնեն ձեռբակալվել է Մոսկվայում և հեռացվել է զինվորական ծառայությունից։ Ազատվելուց հետո Ալթոնենը վերադարձել է Ֆինլանդիա և աշխատել Թուրքու լրագրատանը։ Ի լրումն լրագրական հոդվածների` նա գրել է նաև պոեմներ և կարճ պատմություններ, բայց դրանք երբեք որպես գիրք չեն հրատարակվել։ Երբեմն Ալթոնենը գրում էր Ալի Բաբա կեղծանվան տակ։ Նա նաև աշխատել է սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունում որպես կուսակցական պաշտոնյա։

### Ֆինլանդական քաղաքացիական պատերազմում

1917 թվականի հոկտեմբերին Ալթոնեն Հելսինկիում Աշխատավորների պահակախմբերի կազմակերպիչն էր, որոնց շուտով դարձել են 
Կարմիրբանակայիններ։ Նոյեմբերին ընդհանուր գործադուլից հետո ընտրվել է պահակախմբերի գլխավոր հրամանատար, քանի որ Ադոլֆ Թաիմը հրաժարվել է։ Սա հիմնականում նրա` Ռուսաստանում անցած զինվորական ծառայության շնորհիվ էր։ 1918 թվականի սկզբներին Ալթոնեն ուղևորվել է դեպի Սանկտ Պետերբուրգ` Կարմիրբանակայինների համար զենք գնելու նպատակով։ Սակայն հետագայում Ալթոնեն սկսել է հարբեցողությամբ զբաղվել, և Ֆինլանդիայի կարմիրները տեղեկատվություն չունեին իրենց առաջնորդի գտնվելու վայրի մասին։ Հունվարի 13-ին Կարմիրբանակայինների ընդհանուր շտաբը որոշել է հնարավորինս լցնել դատարկ գրասենյակը։ Չնայած իր չափազանց շատ խմած լինելուն` Ալթոնեն Սանկտ Պետերբուրգում կարողացել է բոլշևիկներից գնել մեծ քանակությամբ զենք և զինամթերք։ Հունվարի 28-ին Ալթոնեն վերջապես փոխարինվել է Էերո Հապալաինենի կողմից։ Քաղաքացիական պատերազմը մեկ օր առաջ արդեն սկսվել էր։

Ալթոնեն արդեն տեղափոխվել էր ընդհանուր շտաբ։ Ռուս գնդապետ Միխայիլ Սվեչնիկովի հետ միասին նա կազմում են Կարմիրբանակայինների համար մարտական գործողություն իրականացնելու ծրագիրը։ Այն նշանակված էր իրականացնել հունվարի 30-ին, իսկ հիմնական գրոհը նախատեսված էր 10 օր հետո։ Ալթոնեն ուղարկվել էր Տամպերե, որտեղ նա ծառայության էր անցնելու Համե Ֆրոնտեի շտաբում` Սվենչիկի, Հյուգո Սալմելայի և Վերներ Լեհտիմակիի ղեկավարության տակ։ Մարտ ամսվա սկզբներին Ալթոնեն և Սվենչիկովը կազմում են մեկ այլ մարտական գործողություն Կարմիրների հարձակման համար։ Հյուսիսում Համե Ֆրոնտեի ձախողումից հետո, Ալթոնեն լքում է քաղաքը Տամպերեյի կռիվների վերջին օրերի ժամանակ։ Գիշերը՝ ապրիլի 5-ից 6-ի միջակայքում, Ալթոնեն առաջնորդել է Կարմիրների գունդը, որը կարողանում է շրջանցել թշնամու պաշարումը և սահել Նասիջարվի լճակի սառույցներով։

Տամպերեյի շրջանում որոշ բախումներից հետո Ալթոնեն և նրա մարդիկ միացել են տասնյակ հազարավոր կարմիր փախստականների, ովքեր արևելք ուղևովելու ճանապարհին էին։ Ապրիլի վերջին նրանց ճանապարհը Լահտիի մոտակայքում գտնվող Նաստոլա գյուղի մոտ փակվել է գերմանական զորքերի կողմից։ Հետագայում Ալթոնեն գերի է ընկել և բռնվել Հենալա ճամբարում, որտեղ էլ 1918 թվականի մայիսի գնդակահարվել է էստոնացի գնդապետի՝ Հանս Քալմի միջոցով։ Նա թաղվել է զանգվածային գերեզմանում` ավելի քան հազար Կարմիրբանակայինների հետ միասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Smele J. D.* Historical Dictionary of the Russian Civil Wars — Rowman & Littlefield, 2015. — 1470 p. — ISBN 978-1-4422-5281-3
2. ↑  Smele, Jonathan D. (2015). *Historical Dictionary of the Russian Civil Wars, 1916–1926*. Lanham, MD: Rowman & Littlefield. p. 83. ISBN 978-1442252806.
3. ↑  "Aleksi (Ali) Aaltonen". *Museo 24* (in ֆիններեն). Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 13.
4. 1 2  Rislakki, Jukka D. (2008). *Neljä väkivallan kuukautta Jämsässä 1918*. Jyväskylä: Gummerus. pp. 19–21. ISBN 978-951-20748-6-0.
5. ↑  Hautamäki, Kirsi (1997). "Mannerheim saa tehtävän". *University of Tampere* (in ֆիններեն). Արխիվացված է the original 2017 թ․ դեկտեմբերի 1-ին. Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 13. `{{cite news}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
6. ↑  "Kronologia: Tammikuu". *Svinhufvud – Suomen itsenäisyyden vaiheet ja tekijät* (in ֆիններեն). 2016. Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 13.
7. ↑  "Punaisten pakoretki 6.4. Näsijärven kautta". *Punainen Pispala* (in ֆիններեն). Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 13.

Գրականություն
-------------

* Palmgren, Rauol: Joukkosydän. II. WSOY, 1966
* Välisalmi: Mies maailman turuilla, Tammi, 1946
* Roselius, Aapo, Teloittajien jäljillä, 2007