**Ջոն Պիրպոնտ Մորգան Առաջին** (անգլ.՝ John Pierpont Morgan, ապրիլի 17, 1837(1837-04-17)[…], Հարթֆորդ - մարտի 31, 1913(1913-03-31)[…], Հռոմ, Իտալիա), ամերիկացի ձեռնարկատեր, բանկիր և ֆինանսիստ։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կորպորատիվ ֆինանսների և արդյունաբերական համախմբման ոլորտում է եղել 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին։

Կենսագրություն և բիզնես
-----------------------

Ծնվել է Ջունիուս Սպենսեր Մորգանի՝ Լոնդոնում «J.S. Morgan & Co-ի» հիմնադրի և Ջուլիետ Պիրպոնտի ընտանիքում։ Նա կրթություն է ստացել Գյոթինգենի համալսարանում։

1857-1861 թվականներին Մորգանը ծառայել է Նյու Յորքի *Duncan, Sherman & Company* բանկում։ 1861 թվականին ամուսնացել է Ամելիա Ստարջեսի (1835-1862) հետ։ Երբ Մորգանի կինը մահացել է, նա երկրորդ անգամ ամուսնացել է 1865 թվականին Ֆրենսիս Լուիզ Թրեյսիի (1842-1924) հետ։ Նրանք ունեն չորս երեխա` Լուիս Մորգանը (1866-1946), Ջեկ Մորգանը (1867-1943), Ջուլիետ Մորգանը (1870-1952) և Աննա Մորգանը (1873-1952)։

Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ (1861-1865) Մորգանը զենքի առևտուր է արել։ Ավելի ուշ կոնգրեսական հանձնաժողովն ուսումնասիրել է այդ առևտրային գործարքները, բայց Մորգանը խուսափել է պատասխանատվությունից՝ օգտագործելով պետական կապեր։ Ժամանակի շատ հարուստ մարդկանց նման, Ջոն Մորգանը խուսափել է զինվորական ծառայությունից՝ վճարելով 300 դոլար պաշտոնական փոխհատուցում։

Մորգանի բանկը վերահսկում էր երկաթուղիների շինարարությունը, մասնակցել է *US Steel* խոշորագույն պողպատի ընկերության, *General Electric* էլեկտրատեխնիկական ընկերության ստեղծմանը և Ատլանտյան օվկիանոսում ֆինանսավորել է ուղևորափոխադրումները։

Ջոն Մորգանը երիտասարդ հասակում
1892 թվականին Մորգանը կազմակերպեց «*Edison General Electric»-ի* և «*Thomson-Houston Electric Company»-ի* միաձուլումը, որի արդյունքում ստեղծվեց *General Electric-ը*։ Նա նաև կարևոր դեր է խաղացել Միացյալ Նահանգների պողպատի կորպորացիայի, «*International Harvester»-ի* և «*AT&T»-ի* ձևավորման գործում։ Քսաներորդ դարի սկզբին Մորգանն իր կարիերայի գագաթնակետին իր գործընկերների հետ ֆինանսական ներդրումներ կատարել է շատ խոշոր կորպորացիաներում, և նրանք զգալի ազդեցություն ունեցան կառավարության անդամների, ֆինանսների և Միացյալ Նահանգների կոնգրեսի անդամների վրա։ Նա գլխավորել է բանկային կոալիցիան, որը վերջ է դրել 1907 թվականի խուճապին։ Ջոն Մորգանը «առաջընթացի դարաշրջանի» առաջատար ֆինանսավորողն է եղել։ Արդյունավետությանն ու արդիականացմանը նրա նվիրվածությունը օգնել է փոխակերպել ամերիկյան բիզնեսը։ Ադրիան Վոլդրիջը Մորգանին նկարագրել է որպես «Ամերիկայի ամենամեծ բանկիր»։

1907 թվականին Մորգանը կանխեց խոշոր բանկային ճգնաժամը` հավաքելով մասնավոր ներդրողների` բանկային խուճապը վերացնելու համար։

Մորգանը մահացել է 75 տարեկան հասակում Իտալիայի Հռոմ քաղաքում՝ քնած ժամանակ՝ իր կարողությունն ու բիզնեսը թողնելով որդուն՝ Ջոն Պիրպոնտ Մորգան կրտսերին։ Կենսագիր Ռոն Չերնոուն Մորգանի կարողությունը գնահատել է ընդամենը 118 միլիոն դոլար (որից մոտավորապես 50 միլիոն դոլարը վերագրվեց նրա հսկայական արվեստի հավաքածուին)։ Սա Ջոն Դ. Ռոքֆելլերին դրդեց ասել. «Պարզապես կարելի է մտածել, որ նա նույնիսկ հարուստ մարդ չէր»։

Կոլեկցիոներ և բարերար
---------------------

Մորգանը հայտնի է որպես նկարների, գրքերի և արվեստի այլ գործերի կոլեկցիոներ, որոնցից շատերը նա նվիրել է Մետրոպոլիտեն արվեստի թանգարանին (Նյու Յորք), որի հովանավորն ու նախագահն էր անձամբ։ Մորգանի մահից հետո, նրա որդին 1924 թվականին բացել է Նյու Յորքի Պիրպոնտ Մորգանի գրադարանը և գրադարանի առաջին տնօրեն է նշանակել իր հոր անձնական գրադարանավարին՝ Բելլա դա Կոստա Գրինին (1883-1950)։

Մորգանը հայտնի է նաև որպես ամենամեծ բարերար։ Բացի Մետրոպոլիտեն թանգարանից, նա հսկայական գումարներ է նվիրել Ամերիկյան բնական պատմության թանգարանին, Գրոտոնի դպրոցին (Մասաչուսեթս), Հարվարդի համալսարանին (հատկապես նրա բժշկական դպրոցին), աշխատանքային դպրոցներին (դրանք խորհրդային արհեստագործական դպրոցներին համարժեք դպրոցներ էին)։

1901 թվականին գումար է հատկացրել Նիկոլա Տեսլային Մանհեթենում լուսավորության համակարգ կառուցելու համար։

### Թանկարժեք քարերի հավաքածու

Դարասկզբին Ջոն Մորգանը ԱՄՆ-ում թանկարժեք քարերի հավաքածու ունեցող ամենահայտնի մարդն էր։ Նրա հավաքածուն, որը հավաքվել է տարիների ընթացքում, բաղկացած էր ավելի քան 1000 թանկարժեք քարերից։ Իր առաջին հավաքածուն նա հավաքեց «*Tiffany & Co.»-ի* և նրա գլխավոր գեմոլոգ Ջորջ Ֆրեդերիկ Կունցի օգնությամբ։ Այս հավաքածուն ցուցադրվել է Փարիզի Համաշխարհային ցուցահանդեսում 1889 թվականին։ Հավաքածուն ստացել է երկու ոսկե մրցանակ և գրավել է ականավոր գիտնականների, կոլեկցիոներների և լայն հասարակության ուշադրությունը։

Ջորջ Ֆրեդերիկ Կունցը ստեղծեց նաև երկրորդ, նույնիսկ ավելի արժեքավոր հավաքածուն, որը ցուցադրվեց Փարիզում 1900 թվականին։

Կինոյում
--------

* Նիկոլա Տեսլայի առեղծվածը / Tajna Nikole Tesle (Հարավսլավիա, 1979 թվական, ռեժիսոր` Քրսթո Պապիչ) - Մորգանի դերում Օրսոն Ուելսը
* Ամերիկան կառուցող մարդիկ / The Men Who Built America, մինի-սերիալ, ԱՄՆ, 2012 թվական, 5-7 սերիա - Մորգանի դերում Էրիկ Ռոլանդը
* Տիտանիկ. Արյուն և պողպատ (Իռլանդիա, Իտալիա, Ֆրանսիա, Կանադա, Մեծ Բրիտանիա, 2012 թվական) - Մորգանի դերում Քրիս Նոթը
* Ալիենիստը / The Alienist (ԱՄՆ, սերիալ, 2018 թվական) - Մորգանի դերում Մայքլ Այրոնսայդը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *various authors* Dictionary of National Biography / L. Stephen, S. Lee — London: 1885.
2. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
3. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118784889 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. ↑  LIBRIS — 2009.
6. 1 2  Google Books(բազմ․) — 2005.
7. 1 2 3 4 5  Kindred Britain
8. ↑
9. ↑  Geni(բազմ․) — 2006.
10. ↑  Howard Zinn. 'A People’s History of the United States*. New York: Perennial, 2003. p.255 ISBN 0-06-052837-0*
11. ↑  «The alphabet of success»։ *[he Economist*։ 2016 թ․ սեպտեմբերի 15։ Վերցված է 2016 թ․ սեպտեմբերի 16
12. ↑  Работа для компетентных Морганов
13. ↑  «Конгресс не дал бы ни цента на спасение Lehman Brothers»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ դեկտեմբերի 17-ին։ Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 6
14. ↑  Biography of America Archived 2019-05-22 at the Wayback Machine. //learner.org
15. ↑  «Властелин мира: Никола Тесла (фильм)». Автор и режиссёр Виталий Правдивцев
16. ↑  *Morgan and His Gem Collection* Archived 2014-03-26 at the Wayback Machine.; George Frederick Kunz: Gems and Precious Stones of North America, New York, 1890, accessed online February 20, 2007.