Անաստասիոս Ա-ի թագավորության վերջին շրջանի մետաղադրամներ. ձախ կողմում` 40-նումիի մետաղադրամ (ֆոլլիս), իսկ աջ կողմում՝ 5-նումիի մետաղադրամ (պենտանյումիում):
**Նումիուս** (հուն. νοῦμμος, noummos), լատ. nummi (νοῦμμοιι), լատիներեն տերմին է, որը նշանակում է «մետաղադրամ», սակայն ժամանակակից գրողների կողմից տեխնիկապես օգտագործվում է ուշ հնագույն ժամանակաշրջանի ընթացքում հռոմեական և բյուզանդական կայսրությունների մի շարք ցածրարժեք պղնձե մետաղադրամների դասակարգման համար։ Դա գալիս է հունական նոմոսից Արևմտյան դորիական ճանապարհով նոմմոս ձևով, որն օգտագործվել է հարավային Իտալիայում որոշ մասերում մետաղադրամը նկարագրելու համար։ Այս բառն օգտագործվել է նաև Հռոմեական Հանրապետության վերջին տարիների և վաղ կայսրության ընթացքում՝ յուրաքանչյուրում էլ որպես մետաղադրամի ընդհանրական բառ կամ սեստերտիուսի նկարագրություն, որը հաշիվ պահելու համար ստանդարտ միավոր էր։

Պատմություն
-----------

Մոտավորապես 294 թվականին, տետրարխիայի ժամանակ հայտնվեց մոտ 10 գրամ քաշով և 30 մմ տրամագծով նոր մեծ բրոնզե մետաղադրամ։ Դրա պաշտոնական անունը, ըստ երևույթին, *նումիուս* էր, թեև դրամագետների շրջանում մինչև վերջերս հայտնի էր որպես ֆոլլիս։ *Նումիուս* տերմինը ներկայումս սովորաբար կիրառվում է միայն 5-րդ և 7-րդ դարի բյուզանդական հատումների նկատմամբ։ Դրանք փոքր, վատ հատված, 1 գրամից պակաս քաշով մետաղադրամներ էին, որոնք ձևավորեցին բյուզանդական մետաղադրամների ամենացածր դրամական միավորները։ Դրանք կազմել են ոսկե սոլիդուսի 1/7,200-ը, սակայն ավելի հաճախ՝ 1/6,000 կամ 1/12,000: Նումիուսի դիմերեսին սովորաբար պատկերվում էր կառավարող բյուզանդական կայսրի կիսադեմը և բյուզանդական կայսերական միացագիրը, թեև կայսր Հուստինիանոս I-ի (կառ. 527-565) որոշ մետաղադրամների վրա պատկերում են թվային արժեքը հունական թվի փոխարեն։

498 թվականին կայսր Անաստասիոս I-ը (կառ. 491-518 թվականներին) բարեփոխեց դրամահատումը (արտադրված Սուրբ շնորհների կոմիտ Հովհաննես Օրֆանոտրոպոսի կողմից)՝ 40 նումիանոց, որը նաև հայտնի է որպես ֆոլլիս, 20 նումիանոց (կես ֆոլլիս), 10 նումիանոց (հունար,ն՝ δεκανούμμιον, *decanummium*) բազմաքանակ նոմիուսների արտադրությամբ։ Դրանք հատվում էին նաև հունական թվանշաններով, որոնք ներկայացնում էին դրանց արժեքը. «M» *ֆոլլիսի* համար, «K»` *կես ֆոլլիսի* և «I»՝ *քառորդ ֆոլլիսի* համար։ Մյուս կողմից, երևում է, որ պարզ նոմիուսի թողարկումը դադարեցվել է։ 513 թվականին այդ մետաղադրամների քաշերը կրկնապատկվել են, պենտանումիումը` *pentanummium* (հունարեն, πεντανούμμιον, 5-*նումիանոց* մետաղադրամը հատվել է «E» նշանով), և վերսկսվել է մեկ նումիանոցի հատումը։

538/539 թվականներին Կայսր Հուստինիանոս I-ը ներկայացրեց 40-նումիանոց ֆոլլիսի հետագա փոփոխությունները, բարձրացնելով դրա քաշը մինչև 25 գրամ։ Այն կրկին կրճատվել է մինչև 22,5 գրամ 541/542 թվականներին, իսկ հետագա կրճատումները շարունակվեցին մինչև դարի վերջը։ Այս նույն ժամանակ ներկայացվեց նոր 30-*նումիանոց* մետաղադրամը (նշված՝ «Λ» կամ «XXX»), սակայն մեկ ֆոլլիսի հատումը դադարեցվել է Կոստանդնուպոլսում։ Այն 7-րդ դարի ընթացքում լավ պահպանվել է Կարթագենի էքզարհատում։ 7-րդ դարի ընթացքում իրար հաջորդող ռազմական և ֆինանսական ճգնաժամերը հանգեցրել են քաշի նվազման և բրոնզե դրամի որակի վատթարացմանը. Կոստանդ II-կայսրի (կառ. 641-668թվականներին) ժամանակաշրջանում ֆոլլիսը կշռում էր ընդամենը 3 գրամ։ Հետևաբար, *կես ֆոլլիսից* ցածր դրամական միավորները գործնականում հեռացան ասպարեզից։ Դրանից հետո *նումիուս* տերմինը գործածության մեջ մնաց որպես տեսական միավոր, որը կազմում է սոլիդուսի 1/6,000-ը ևխոսակցական օգտագործման համար «փոքր մանրադրամ»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Moretti, Federico (1828). *Diccionario militar español-francés*. Imprenta Real de Orden Superior. էջ 116.
2. ↑  Klose, Dietrich (Munich). "Nummus." Brill’s New Pauly. Antiquity volumes edited by: Hubert Cancik and Helmuth Schneider. Brill Online, 2015. Retrieved 02 June 2015
3. ↑  Կաղապար:LSJ, Կաղապար:LSJ.
4. 1 2 3 4 5  Kazhdan, Alexander Petrovich, ed. (1991). *The Oxford Dictionary of Byzantium*. New York, New York and Oxford, United Kingdom: Oxford University Press. էջ 1504. ISBN 978-0-19-504652-6.
5. ↑  Hendy, Michael F. (1989). *The Economy, Fiscal Administration and Coinage of Byzantium*. London, United Kingdom: Variorum Reprints. էջ 89. ISBN 0-86078-253-0.
6. ↑  Grierson 1999, էջեր. 17–18
.
7. ↑  Grierson 1999, էջ. 18
.
8. ↑  Grierson 1999, էջեր. 18–19
.
9. ↑  Grierson 1999, էջ. 19
.

Աղբյուրներ
----------

* Grierson, Philip (1999). *Byzantine Coinage* (PDF). Washington, District of Columbia: Dumbarton Oaks. ISBN 978-0-88402-274-9. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2010 թ․ հունիսի 13-ին. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 17-ին.

Գրականություն
-------------

* Bates, George Eugene (1971). *Byzantine Coins*. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
* Grierson, Philip (1982). *Byzantine Coins*. London, United Kingdom: Methuen. ISBN 978-0-416-71360-2.
* Hendy, Michael F. (1985). *Studies in the Byzantine Monetary Economy c. 300–1450*. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24715-2.
* Sear, David R.; Bendall, Simon; O'Hara, Michael Dennis. *Byzantine Coins and their Values*. London, United Kingdom: Seaby.
* Whiting, Philip D. (1973). *Byzantine Coins*. New York, New York: G.P. Putman.