**Դետրոյթի արվեստի ինստիտուտ** (անգլ.՝ Detroit Institute of Arts, կրճատ` DIA), Դետրոյթի քաղաքային գեղարվեստական թանգարան։ Թանգարանում պահվում է առավել քան 65.000 արվեստի գործ, որոնք ներկայացնում են արվեստի պատմությունը` սկսած հին եգիպտական շրջանից մինչև ժամանակակից արվեստ։

Թանգարանային համալիրը, որ տեղակայված է Ուեյնի համալսարանի հարևանությամբ, զբաղեցնում է 658.000 քառակաուսի ֆութ (61.100 մ²) տարածք, ինչի շնորհիվ այն մեծությամբ վեցերորդ թանգարանն է ԱՄՆ-ում։ Արվեստի ինստիտուտի թանգարանը Դետրոյթի պատմական կենտրոնի տեսարժան վայրերից է, որ ընդգրկված է ԱՄՆ-ի պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում։

2013 թվականին թանգարանն ընդունել է 594.267 այցելու (102-րդ ցուցանիշն է աշխարհում)։ Այստեղ անցկացվում են գեղարվեստական ցուցահանդեսներ։ Թանգարանն ունի նաև 1150 տեղանոց կինոթատրոն, որ նախագծել է ճարտարապետ Հովարդ Քրեյնը (անգլ.՝ Howard Crane): Թանգարանի հարևանությամբ գործում է գեղարվեստական խանութ։

Պատմություն
-----------

Թանգարանի ակունքների մոտ կանգնած է *The Detroit News* թերթի խմբագիր Ջեյմս Սքրիփսը (1835-1906)։ 1881 թվականին վերադառնալով Եվրոպա կատարած ուղևորությունից` Սքրիփսը համոզում է մեծահարուստ դետրոյթցիներին իրենց ունեցած հավաքածուներից նվիրաբերություններ անել։ Հավաքածուի համար 1888 թվականին կառուցվում է Դետրոյթի արվեստի թանգարանը (Detroit Museum of Arts), որ ոճավորված էր միջնադարյան ֆրանսիական ոճով։ 1919 թվականին թանգարանը ստացել է ներկայիս անվանումը։

Թանգարանի հիմնական բարեգործները նրա գոյության ողջ ընթացքում եղել են դետրոյթյան ավտոմագնատներ Դոջերն ու Ֆորդերը, մասնավորապես Էդսել Ֆորդը` Հենրի Ֆորդի որդին։ Նրա կնոջ զարմիկը` Ռոբերտ Հադսոն Թենեհիլը, թանգարանին կտակել է նորագույն ժամանակաշրջանի առաջնակարգ հավաքածու։ 1932 թվականին Ֆորդը Դիեգո Ռիվերային պատվիրել է թանգարանը զարդարել մեծամասշտաբ հինգ ֆրեսկոներով` «Մարդ և մեքենա» թեմայով։

Երբ 2013 թվականին Դետրոյթը սնանկ է համարվել, շատ պարտատերեր պահանջել են վաճառել թանգարանի հավաքածուն` որպես ճգնաժամային քաղաքի հարստություն։ Քրիստիս աճուրդի տունը 2013 թվականի դեկտեմբերին զեկուցագիր է պատրաստել, որում թանգարանի առավել արժեքավոր 2.500 ցուցանմուշների արժեքը գնահատվել է 454-867 միլիոն դոլար։ Միայն Վան Գոգի «Ծղոտե գլխարկով ինքնադիմանկարը» գնահատվել է 150 միլիոն դոլար։

Դետրոյթցիները մշակել են թանգարանի լիկվիդացման փրկության ծրագիր, որը պահանջում է հարյուր միլիոնավոր դոլարների ներհոսք։ Մասնավորապես, ճգնաժամային քաղաքային մենեջերն առաջարկել է Միչիգանի ավտոհսկաներին իրենց լուման ունենալ Դետրոյթի հպարտության փրկության գործում։ Արդյունքում ընդունվել է պարտապանների պահանջները բավարարող ծրագիր, որը չի վտանգի թանգարանային հավաքածուն։

Գլխավոր շինություն
------------------

Թանգարանի գլխավոր շենք
Ցուցանմուշների ավելացման հետ առաջացել է թանգարանի նոր շենքի կառուցման անհրաժեշտությունը։ 1920 թվականի Դետրոյթը ճարտարապետական մրցույթ է հայտարարել։ Հանձնաժողովը, որի մեջ ընդգրկվել են Էդսել Ֆորդը և ճարտարապետ Ալբերտ Կանը, հաղթող է ճանաչել ֆիլադելֆիացի ճարտարապետ Պոլ Կրետի (անգլ.՝ Paul Philippe Cret) և *Zantzinger, Borie and Medary* ընկերության նախագիծը։

Բոզար ոճով շենքը` նեոռենեսանսի որոշ տարրերով, հիմնադրվել է 1923 թվականի հունիսի 26-ին և այցելուների առաջ իր դռներն է բացել 1927 թվականի հոկտեմբերի 7-ին։ Ճակատամասը սպիտակ մարմարից է։ 1966 և 1971 թվականներին պատմական շենքին կից կառուցվել են հարավային ու հյուսիսային թևերը։ Թանգարանի դիմաց գտնվում է Դետրոյթի հանրային գրադարանը, որն այն նույն ոճով է, ինչ թանգարանը։

Պատկերասրահ
-----------

* Հավաքածուի գլուխգործոցներ
* «Սուրբ Հիերոնիմոս», Յան վան Էյք«Սուրբ Հիերոնիմոս», Յան վան Էյք
* «Տիրամայր», Բենոցո Գոցոլի«Տիրամայր», Բենոցո Գոցոլի
* «Հարսանեկան պար», Պիտեր Բրեյգել Ավագ«Հարսանեկան պար», Պիտեր Բրեյգել Ավագ
* «Գիշերային մղձավանջ», Հենրի Ֆյուզելի«Գիշերային մղձավանջ», Հենրի Ֆյուզելի
* «Ծղոտե գլխարկով ինքնադիմանկար», Վինսենթ վան Գոգ«Ծղոտե գլխարկով ինքնադիմանկար», Վինսենթ վան Գոգ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2  *Abt J.* A Museum on the Verge: A Socioeconomic History of the Detroit Institute of Arts, 1882-2000 // *A Museum on the Verge : A Socioeconomic History of the Detroit Institute of Arts, 1882-2000.* — Wayne State University Press, 2001. — P. 55—57. — ISBN edition
4. ↑  ROR Data — v1.19 — 2023. — doi:10.5281/ZENODO.7644942
5. ↑
6. ↑  Detroit Institute of Arts Museum Shop(անգլ.)
7. ↑  Christie’s values Detroit’s art at $454M-$867M Արխիվացված 2015-04-02 Wayback Machine(անգլ.)
8. ↑  Orr pleads with lawmakers for Grand Bargain cash, creditors plot legal strategy Արխիվացված 2015-04-06 Wayback Machine(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* կայք(չաշխատող հղում)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Դետրոյթի արվեստի ինստիտուտ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10231954 · BNE: XX133273 · BNF: 118754849 · CiNii: DA01461916 · GND: 26120-8 · ISNI: 0000000121570289, 0000000403963865 · LCCN: n79045542 · LNB: 000199025 · Microsoft: 1290221998 · NDL: 00743634 · NKC: kn20010710462 · NLA: 36174530 · NLP: a0000001606087 · NUKAT: n96016149 · SUDOC: 026522438 · VIAF: 130157151 · ULAN: 500306739 · WorldCat VIAF: 130157151 |

 |

 |