**Չարլզ Ստյուարտ Ռոլս** (անգլ.՝ Charles Stewart Rolls, օգոստոսի 27, 1877(1877-08-27), Metropolitan Borough of Westminster, Լոնդոնի կոմսություն, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - հուլիսի 12, 1910(1910-07-12), Բորնմութ, Bournemouth, Christchurch and Poole, Դորսետ, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն),բրիտանացի օդաչու, ավտոարշավորդ և ձեռնարկատեր, Հենրի Ռոյսի հետ հիմնադրել է «Rolls- Royce Limited» ընկերությունը։

Կենսագրություն
--------------

Չարլզ Ռոլսը հարուստ տանտիրոջ՝ Լանգատոկի բարոն, գնդապետ Ջոն Ռոլսի չորս երեխաներից ամենափոքրն էր։ Ծնվել է Լոնդոնում, բայց մեծացել է Մոնմութի մոտակայքում գտնվող ընտանեկան վայրում։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Իթըն քոլեջում, իսկ ինժեներականը՝ Քեմբրիջի համալսարանում։ Ռոլսը հետաքրքրվում էր ավտոմեքենաներով և Ուելսի երրորդ ավտոմոբիլիստն էր։

1896 թվականին Ռոլսը ձեռք է բերել իր առաջին մեքենան՝ Peugeot Phaeton-ը, որն առաջինն էր Քեմբրիջում։ Նա գլխավորել է այն ժամանակ ընդունված 4 մղոն/ժամ արագության սահմանափակման դեմ ակցիան և հասել դրա եռակի բարձրացման։ 1903 թվականին սահմանել է արագության ազգային ռեկորդ՝ 93 մղոն/ժամ։ Նույն տարվա ընթացքում Լոնդոնում հիմնադրել է ֆրանսիական ավտոմեքենաների վաճառքով զբաղվող ընկերություն։

1904 թվականին Ռոլսը հանդիպել է տեխնիկ Հենրի Ռոյսին, և 1906 թվականին կայացել է «Rolls-Royce» անունով արտադրությունը։ Ռոյսը ղեկավարում էր բիզնեսի ինժեներական բաժինը, Ռոլսը՝ ֆինանսները և վաճառքը։ 1907 թվականից սկսած՝ «Rolls-Royce» մեքենաները հաջողությամբ մասնակցել են մրցարշավների և ձեռք բերել մեծ համբավ։

1898 թվականին Ռոլսը սկսել է օդապարիկով թռչել՝ կատարելով 170 թռիչք։ 1903 թվականին նա համահիմնել է Թագավորական ավտոմոբիլային ակումբը։

Ռոլսը լրջորեն սկսել է զբաղվել ինքնաթիռներով միայն 1910 թվականի սկզբին, երբ ժամանակավորապես հեռացել է «Rolls-Royce»-ից։ 1910 թվականի գարնանը նա ստացել է երկրում ինքնաթիռ վարելու երկրորդ լիցենզիան (Ջոն Մուրից հետո)։ 1910 թվականի հունիսի 2-ին նա թռել է Լա Մանշի վրայով և ռեկորդային ժամանակում հետ վերադարձել՝ գերազանցելով Լուի Բլերիոյի արդյունքը (սա նեղուցով երրորդ թռիչքն էր Բլերիոյից և Ժակ Լեսեպսից հետո)։

1910 թվականի հուլիսի 10-ին Ռոլսը իր ֆրանսիական արտադրության ինքնաթիռի վրա տեղադրել է նոր հորիզոնական ղեկեր։ Հուլիսի 12-ին Բորնմութի մոտ ընդամենը 20 ֆուտ (6 մետր) բարձրության վրա ինքնաթիռը պայթել է օդում։ Ռոլսը մահացել է՝ դառնալով ավիավթարի առաջին բրիտանացի զոհը։

Համագործակցություն Ռոյսի հետ
----------------------------

Ռոլսը Հենրի Ռոյսի հետ ծանոթացրել է Թագավորական ավտոմոբիլային ակումբի ընկեր, «Royce Ltd»-ի տնօրեն Հենրի Էդմունդսի միջոցով։ Էդմունդսը ցույց է տվել նրան Ռոյսի մեքենան և 1904 թվականի մայիսի 4-ին կազմակերպել Ռոլսի և Ռոյսի պատմական հանդիպումը Մանչեսթերի «Միդլենդ» հյուրանոցում։ Չնայած Ռոլսը նախապատվությունը տալիս էր երեք կամ չորս մխոցանի մեքենաներին, տպավորվել է երկմխոցանի «Royce 10»-ով և 1904 թվականի դեկտեմբերի 23-ի հետագա պայմանագրով համաձայնել վերցնել Ռոյսի արտադրած բոլոր մեքենաները։ Դրանք լինելու էին երկու, երեք, չորս և վեց մխոցանի՝ «Rolls Royce» ապրանքանիշի ներքո։

Առաջին «Rolls-Royce» ավտոմեքենան՝ «Rolls-Royce 10 hp»-ն, ներկայացվել է 1904 թվականի դեկտեմբերին Փարիզյան ավտոսրահում, թեև նախնական գովազդում ընդգծվում էր ոչ թե Ռոյս, այլ Ռոլս անվանումը։ 1906 թվականին Ռոլսը և Ռոյսը պաշտոնապես հաստատել են իրենց գործընկերությունը՝ ստեղծելով «Rolls-Royce Limited» ընկերությունը։ Տեխնիկական գործադիր տնօրեն է նշանակվել Ռոլսը՝ տարեկան 750 ֆունտ ստերլինգ աշխատավարձով՝ գումարած շահույթի 4%-ը, որը գերազանցում էր 10,000 ֆունտ ստերլինգը։ Ռոլսն ապահովում էր ֆինանսական աջակցությունը և գործարար ճկունությունը, որին լրացնում էր Ռոյսի տեխնիկական փորձը։ 1907 թվականին «Rolls-Royce Limited»-ը գնել է «C. S. Rolls & Co» ընկերությունը։

Ռոլսը մեծ ջանք էր գործադրում՝ հանրայնացնելու «Rolls-Royce»-ի անաղմուկ լինելն ու սահունությունը, այդ իսկ պատճառով 1906 թվականի վերջին մեկնել է ԱՄՆ՝ գովազդելու նոր մեքենաները։ 1907 թվականին ընկերությունն իր մեքենաների որակի և հուսալիության համար արժանացել է մրցանակների։ 1909 թվականին Ռոլսի հետաքրքրությունը բիզնեսի նկատմամբ նվազել է, տարեվերջին նա հրաժարական է տվել տեխնիկական գործադիր տնօրենի պաշտոնից և դարձել ոչ գործադիր տնօրեն։

Մահ
---

Ինքնաթիռի վթարի բեկորները, լուսանկար «Illustrated London News»-ի առաջին էջում, հուլիսի 16, 1910
Չարլզ Ռոլսը մահացել է 1910 թվականի հուլիսի 12-ին Բորնմութի Հենգիսթբուրի օդանավակայանում՝ ավիավթարի հետևանքով, երբ նրա «Wright Flyer» թռչող սարքի պոչը թռիչքի ժամանակ պոկվել է։ Նա ավիավթարի արդյունքում զոհված առաջին բրիտանացին էր, իսկ աշխարհի մակարդակով՝ 11-րդ մարդը։

Նրա գերեզմանը գտնվում է Լլանգատոկ Լիբոն Ավելում՝ Սուրբ Կադոկա գերեզմանատանը, որտեղ Ռոլս ընտանիքի շատ անդամներ թաղված են տարբեր ընտանեկան դամբարաններում։ Նրա գերեզմանը գտնվում է Լլանգատոկի հարավում և ունի հետևյալ գրությունը․ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | - Երանի նրանց, ովքեր սրտով մաքուր են, որովհետև նրանք կտեսնեն Աստծուն։ |  |

Ռոլսի հիշատակին նվիրված արձանը, որտեղ նա պատկերված է բիպլանի մոդելի հետ, տեղադրվել է Մոնմութի Ազենկուր հրապարակում։ Նրա ևս մեկ հուշարձան բացվել է 1981 թվականին Բորնմութի Սուրբ Պետրոս կաթոլիկ դպրոցի ստորին խաղադաշտում, որը կառուցվել է Հենգիստբերի օդանավակայանի տեղում։ Շեպպեյ կղզու՝ Բոլոր Սրբերի եկեղեցում կա վիտրաժային պատուհան, որը նվիրված է Ռոլսին և ընկերակից օդաչու Սեսիլ Գրեյսին։

Տոհմածառ
--------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  | **Ջոն Ռոլս**(1735-1801) |  | **Սառա Կոյշ**(c1742-1801) |  |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  | **Ջոն Ռոլս (Հենդրից)**(1776-1837) |  | **Մարթա** |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | **Ջոն Էթերինգթոն Ռոլս**(1807-70) |  | **Էլիզաբեթ Մարի Լոնգ** |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **Ջոն Ռոլս, 1-ին բարոն**(1837-1912) |  | **Լեդի Լլանգտոկ**(1837-1923) |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| **Ջոն Ռոլս, 2-րդ Բարոն**(1870-1916) |  | **Հենրի Ալան Ռոլս**(1871-1916) |  | **էլիանոր Ջորջիանա Ռոլս**(1872-1961) |  | **Չարլզ Ստյուարտ Ռոլս**(1877-1910)(*Rolls-Royce Limited-ի համահիմնադիր*) |
|

Պատկերասրահ
-----------

|  |  |  |  |  |  |
| Չարլզ Ռոլսը օդապարիկում | Ռոլսի վաստակած մեդալները, Մոնմուտի թանգարան | Չարլզ Ռոլսի արձանը, Մոնմոութ | Չարլզ Ռոլսի արձանը Դովերում | Ռոլսի ընտանիքի դամբարանը, Լլանգատոկ Վիբոն Ավել | վիտրաժային պատուհան Կառլ Փարսոնսի կողմից՝ Իսթչերչում, Քենթ |

Տես նաև
-------

* Հենրի Ռոյս

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  SNAC — 2010.
2. 1 2  Find A Grave — 1996.
3. 1 2  Encyclopædia Britannica
4. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage
5. 1 2  Gran Enciclopèdia Catalana (կատ.) — Grup Enciclopèdia, 1968.
6. 1 2 3 4 5 6  Oxford Dictionary of National Biography / C. Matthew — Oxford: OUP, 2004.
7. ↑  «Rolls, Charles Stewart (1877-1910), motor car promoter and aviator». *Oxford Dictionary of National Biography* (անգլերեն). doi:10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-35817;jsessionid=0864bb15fb69128890199412e37cd3a4. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 16-ին.
8. ↑  Pugh, Peter (2001). *The Magic of a Name - The Rolls-Royce Story: The First 40 Years*. Icon Books. ISBN 1-84046-151-9.
9. ↑  «Hengistbury Head in the 20th Century». Hengistbury Head. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ սեպտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունիսի 29-ին.
10. ↑  Eastchurch Parish Council Արխիվացված 22 Մայիս 2010 Wayback Machine. Accessed 21 May 2010.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Համառոտ կենսագրություն (անգլ.)
* «THE HONOURABLE CHARLES STEWART ROLLS» (անգլերեն). Rolls-Royce Motor Cars PressClub. 2012 թ․ օգոստոսի 17. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ փետրվարի 3-ին. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 3-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Չարլզ Ռոլս» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · Find A Grave · WikiTree · WeRelate |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Օքսֆորդի կենսագրական · Dictionary of National Biography (2nd suppl.) · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14977619g · GND: 119117592 · ISNI: 0000000025691283 · LCCN: n81056682 · NKC: xx0219859 · VIAF: 74656171 · WorldCat VIAF: 74656171 |

 |

 |