recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Մկնասոխ Միշչենկոյի** |
| Մկնասոխ ՄիշչենկոյիՄկնասոխ Միշչենկոյի |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Ծնեբեկազգիներ (Asparagaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Մկնասոխայիններ (Scilloideae) |
| **Ցեղ** | Մկնասոխ *(Scilla)* |
| **Տեսակ** | **Մկնասոխ Միշչենկոյի** *(S. mischtschenkoana)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Scilla mischtschenkoana***Grossh. |

**Մկնասոխ Միշչենկոյի** (լատ.՝ Scilla mischtschenkoana), հակինթազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

10-15 սմ բարձրությամբ, նուրբ, ծաղկից հետո պառկած ծաղկասլաքով բազմամյա սոխուկավոր բույս է։ 15-18 մմ երկարությամբ, 10-15 մմ լայնությամբ, մուգ գորշ թեփուկներով սոխուկը փոքր է։ Տերևները գծային են, ծաղկասլաքից կարճ։ Ծաղկաբույլը ունի 2-5 ծաղիկ։ Ծաղիկները դժգույն մանուշակագույն են, կապույտ կամ համարյա սպիտակ։ Տուփիկը գնդաձև է։ Սերմերը՝ գնդաձև են, սև, հարթ, սերմը՝ կիսաօղակի նման գրկող, սպիտակ սերմնաթիկնոցով, նկատելի նույնիսկ սերմի զարգացման վաղ փուլում։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Կարճևան, Լեհվազ, Նյուվադի)։ Հայաստանից բացի աճում է Նախիջևանում և Հյուսիսարևմտյան Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 1000-1700 մ բարձրությունների վրա, բնական ծածկերի տակ, ժայռերի ճեղքերում, ֆրիգանանման բուսականության մեջ, արիդ նոսրանտառում։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլ ամիսներին, պտղաբերում՝ ապրիլ-մայիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է մեկ ֆլորիստիկական շրջանում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկի սահմաններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Scilla mischtschenkoana
* EoL: 1082575
* GBIF: 2767312
* GRIN: 412316
* iNaturalist: 361065
* IPNI: 540920-1
* MoBotPF: 281806
* Plant List: kew-288576
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:540920-1
* Tropicos: 18400326
* WCSP: 288576

 |

 |
**Ադամ և Եվա** (ռուս.՝ *Адам и Ева*,) Միխայիլ Բուլգակովի պիեսը, բնութագրում է չար աշխարհի վերջը, արդյունքում գազային պայթյունը և պատերազմը։ Պիեսը չէր կարող հրապարակել Բուլգակովը, և առաջին անգամ հրապարակվեց 1971 թվականին Փարիզում։ ԽՍՀՄ-ում, այն հրատարակվել է 1987 թվականի հոկտեմբերին։

Սյուժե
------

Քիմիական գազի պայթյունի հետևանքով, մնացել է միայն մի քանի մարդ որոնք այսօր ապրում են համայնքում։

Պատմություն
-----------

Բուլգակովը այս պիեսը սկսել է գրել 1931 թվականի հունիսին և ավարտել օգոստոսի 22-ին, առաջին հրատարակության տեքստը՝ «Ադամն ու Եվան» նախատեսվում էր տեղադրել Կարմիր թատրոնում Լենինգրադում։ Եվգինե Վախթանգովի Մոսկվայի և Բաքվի աշխատողների թատրոնում Բաքվում։ Բուլգակովի առաջին պայմանագիրը կնքվել է հունիսին պետությունների կողմից ազգային տանը։ Առաջին պայմանագիրը կնքվել է Բուլգակով հունիսի 5 պետության կողմից ազգային տանը Կառլ Լիբկնեխտի և Ռոզա Լյուքսեմբուրգի մասնակցությամբ, իսկ երկրորդը, հուլիսի 8-ին Եվգինե թատրոնում Վախթանգովի հետ։ Աշնանը Պիեսը կարդացել Յի Ալկսնիսի, ով ասաց, որ «անհնար է դնել այս խաղը, քանի որ Լենինգրադը կորել է» Բուլգակովի գրել է երկրորդ խաղը, բայց դա չի անցնում գրաքննությունը։

Գործող անձինք
-------------

* *Եվա Վոյկևիչ*
* *Ադամ Նիկոլաևիչ Կրասովսկի*
* *Եֆրոսիմով Ալեքսանդր Իպոլիտովիչ*
* *Դարագան Անդրեյ Ֆեոդորովիչ* - օդաչու
* *Պոնչիկ-Նեպոբեդա* - գրող
* *Զախար Սևաստյանովիչ Մարկիզով'*
* *Անյա*
* *Տուլլեր 1-ին*
* *Տուլլեր 2-ին*
* *Կլավդիա Պետրովնա*
* *Մարիա Վիրուես*
* *Դե Տիմոնեդա*
* *Զևալդ*
* *Պավլով*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Электронная версия

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | OCLC |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 306143680 · WorldCat VIAF: 306143680 |

 |
16-17-րդ դարերը նշանավորվեցին իրանական մշակույթի նոր վերելքով։ 1597-98 թթ. Իրանի մայրաքաղաք է դառնում Սպահանը։ Արդեն 17-րդ դարի կեսին Սպահանը 600 հազար բնակչություն ունեցող քաղաք էր։ 1722 թ. քաղաքը գրավվում է աֆղանների կողմից, կողոպտվում։ Իսկ 18-րդ դարի վերջին, երբ մայրաքաղաք է հռչակվում Թեհրանը, Սպահանը երկար ժամանակ կորցնում է իր դերը։

16-րդ դարի վերջին մեծ վերելք է ապրում Սպահանի մանրանկարչությունը։ Վերջինիս բնորոշ էին գեղարվեստական նոր միջոցների ու սյուժեների փնտրտուքները։ Մանրանկարչությունն արդեն դուրս է գալիս զուտ գրքային նկարազարդման շրջանակներից և հաճախ արվում է ամբողջական էջի վրա՝ ներկայանալով որպես հաստոցային մանրանկարչության նմուշներ։ Այս շրջանի նկարչին սկսում է հետաքրքրել մարդու ներաշխարհը։ Զարգանում է նաև դիմանկարային մանրանկարչությունը՝ լրացվելով բնանկարային մանրամասներով։ Մանրանկարները կորցնում են իրենց բազմագունությունն ու գույների պայծառությունը, ինչի փոխարեն հատուկ կարևորություն է ստանում թեթև գունավորմամբ ուղեկցված գծայնությունը։ Հանդիպում ենք ոսկու օգտագործում։ Այս շրջանի իրանական մանրանկարչության վրա տեսնում ենք եվրոպական արվեստի ազդեցությունը. խոսքն առաջին հերթին վերաբերում է լուսաստվերի կիրառմանը, սյուժետային տեսարանների հանդես գալուն, ինչպես նաև մանրանկարների մեջ եվրոպական հագուստներով մարդկանց պատկերմանը։

Սպահանի մանրանկարչական դպրոցը պարսկական մանրանկարչության հիմնական դպրոցներից մեկն է, որը ձևավորվել է 16-17-րդ դարերի պալատական միջավայրում շահ Աբաս 1-ինի գահակալության տարիներին։ Այս դպրոցի առավել ակնառու դեմքերից են Ռեզա Աբասին, 17-րդ դարի երկրորդ կեսից՝ Ալի Կուլի բեկը, Ջաբադարը և Իտալիայում կրթություն ստացած Մուհամեդ Զամանը։ Պիտի նշել, որ վերջին երեք նկարիչները պատկանում էին մանրանկարչության «եվրոպականացված» ուղղությանը, որը Իրանում մեծ թափ էր ստացել 1670-ական թվականներից։

Սպահանի մանրանկարչական դպրոցի ամենախոշոր ներկայացուցիչը Ռեզա Աբասին է (շուրջ 1565-1635 թթ.), ով հատկապես հայտնի է երիտասարդների, ծերունիների դիմանկարներով։
**Մկան ու կատվի ընկերությունը** (գերմ.՝ Katze und Maus in Gesellschaft), Գրիմ եղբայրների հեքիաթը, որը պատմում է մկան հանդեպ կատվի դաժանության մասին։ Ըստ Աարնե-Թոմփսոնի հեքիաթային սյուժեների դասակարգման՝ կրում է 15 համարը` «Կարագի գողություն ընկերոջից» վերնագրով։

Սյուժե
------

Մուկն ու կատուն ծանոթանում են։ Միևնույն ժամանակ կատուն խոստովանում է իր բարեկամությունն ու մեծ սերը, որի արդյունքում մկնիկը համաձայնում է նրա հետ նույն տանն ապրել և ընդհանուր տնտեսություն վարել։ Նրանք որոշում են միասին ձմեռվա համար պաշար հավաքել, որպեսզի քաղցած չմնան, ինչի համար գնում են մի կճուճ յուղ և թաքցնում այն եկեղեցու խորանի տակ, որը, նրանց կարծիքով, ամենաապահով տեղն էր։ Որոշ ժամանակ անց կատուն ցանկանում է փորձել յուղը։ Նա խաբում է մկանը, թե իբր ինքը՝ որպես կնքահայր, հրավիրված է իր զարմիկի երեխայի կնունքին, սակայն իրականում վազում է եկեղեցի ու բացում է յուղի ամանը։ Այս պատմությունը կրկնվում է ևս երկու անգամ՝ մինչև յուղի կճուճն ամբողջովին չի դատարկվում։ Ի պատասխան սանիկի անվան մասին հարցերին` կատուն տարբեր անուններ է հորինում։ Երբ գալիս է ձմեռը, մուկը և կատուն գնում են իրենց պաշարի հետևից։ Մուկը, տեսնելով դատարկ կճուճը, միանգամից կասկածում է կատվին։ Կատուն ի պատասխան կուլ է տալիս մկանը։

Ծագում և սյուժեի տարբերակներ
----------------------------

Հեքիաթը հայտնվել է Գրիմ եղբայրների հեքիաթների ժողովածուում սկսած 1812 թվականի առաջին հրատարակությունից, ինչպես նաև ընդգրկված է 1810 թվականի ձեռագրերի մեջ։ Հավանաբար գրառվել է Գրետխեն Վիլդի կողմից։ Ծանոթագրությունների մեջ նշված է նաև հեսսենյան տարբերակը աքաղաղի և հավի մասին, որոնք թանկարժեք քար են գտնում գոմաղբի մեջ և յուղի փոքր կճուճ են գնում դրանով, որից հավը քիչ-քիչ կտցահարում է։ Աքաղաղը սպանում է հավին և թաղում է նրան։

Նմանատիպ սյուժեով նորվեգական հեքիաթում, որը գրառել է Պետեր Ասբյորսոնը № 17 համարի տակ, գլխավոր դերերում էին արջը և աղվեսը, իսկ աֆրիկյան հեքիաթում` հավը և կատուն։

Հանսյորգ Ուտերը մատնանշում է, որ մանրամասները հանդիպում են «Վեպ աղվեսի մասին» պոեմի ավելի ուշ լրացումներում։ Առակների ժանրում հումորային տեսանկյունից և ավելի մեղմ ավարտով նույնատիպ պատմությունը գայլի և աղվեսի մասին է, որը տարածվել է 19-20-րդ դարերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  D. L. Ashliman, «The Grimm Brothers' Children’s and Household Tales»
2. ↑  Uther, Hans-Jörg: Handbuch zu den Kinder- und Hausmärchen der Brüder Grimm. Berlin 2008. S. 6-7. (de Gruyter; ISBN 978-3-11-019441-8)
**Ագաթոնիսիոն** ( (հուն․՝ Αγαθονήσιον ή Αγαθονήσιհուն․՝ Αγαθονήσι՝ *Ագաթոնիսի*, Փշոտ կղզի), կղզի Եգեյան ծովում, որը միավորվում է Դոդեկանես կղզեախմբի մեջ։

Կղզու տարածքը ներկայումս պաշտոնապես պատկանում է Հունաստանի Հանրապետությանը։ Հունաստանի կազմում այն ունի գյուղի կարգավիճակ։

Աշխարհագրություն
----------------

Ագաթոնիսիոն կղզին մտնում է Դոդեկանես կղզեխմբի (Հարավային Սպորադներ) կազմի մեջ։ Կղզին գտնվում է Պատմոսից 30 կմ արևելք։

Ագաթոնիսիոն կղզու ընդհանուր տարածքը կազմում է 13,6 կմ²։ Թուրքիայի և Հունաստանի ծովային սահմաններից մեկն է։

Ամենաբարձր կետը գտնվում է ծովի մակարդակից 209 մետր բարձրության վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Карты государств|Греция|2001
2. ↑  Bertarelli L.V. (1929)։ *Guida d'Italia, Vol. XVII* (Italian)։ Milano: Consociazione Turistica Italiana


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Դասական հնությունների իրական բառարան |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4819855-9 · LCCN: n2014075377 · NLG: 46171 · VIAF: 311771099 · WorldCat VIAF: 311771099 |

 |
**Դյուսելդորֆի աստղադիտարան** (գերմ.՝ Sternwarte Düsseldorf, ինչպես նաև որոշ աղբյուրներում հիշատակվում է, որպես **Դյուսելդորֆ-Բիլկ աստղադիտարան**), մասնավոր աստղադիտարան էր Դյուսելդորֆ քաղաքի Դյուսելդորֆ-Բիլկ շրջանում, Գերմանիայում, հիմնադրվել է 1843 թ. Յոհան Բենցենբերգի կողմից։ Բենցենբերգը անվանել էր իր աստղադիտարանը «Շառլետա»։ Դյուսելդորֆի աստղադիտարանը ոչնչացվել է 1943 թվականին ռմբակոծությունների ժամանակ։

Աստղադիտարանի ղեկավարներ
------------------------

Աստղադիտարանի տեղում տեղադրված հուշատախտակը
* 1843 - 1846 - Յոհան Բենցենբերգ
* 1847 - 1851 - Ֆրանց Ֆրիդրիխ Էռնստ Բրյունոու
* 1851 - 1900 - Կառլ Թեոդոր Ռոբերտ Լյութեր
* 1900 - 1937 - Վիլիամ Լյութեր (Կառլ Լյութերի որդին)

Աստղադիտարանի պատմությունը
--------------------------

1843 թ. Յոհան Ֆրիդրիխ Բենցենբերգը կառուցեց աստղադիտարան Դյուսելդորֆին մոտ ինքնուրույն դիտարկումներ կատարելու համար։ Աստղադիտարանի հիմնական գործիքն էր 1800 մմ կիզակետային հեռավորությամբ ռեֆրակտոր աստղադիտակը։ Բենցենբերգի մահից հետո 1846 թ. աստղադիտարանը կտակվել էր քաղաքին։ 1847 թվականից աստղադիտարանի տնօրենն էր Ֆրանց Ֆրիդրիխ Էռնստ Բրյունոուն։ 1851 թ. Բրյունոուն մեկնում է աշխատելու Բեռլինյան աստղադիտարան։ 1852-1890 թթ. աստղադիտարանի տնօրեն է դառնում Կառլ Թեոդոր Ռոբերտ Լյութերը, որի կողմից էլ հայտնաբերվում են 24 նոր աստերոիդներ՝ (17) Թետիսից 1852 թ. ապրիլի 17-ին մինչև (288) Գլավկան 1890 թ. փետրվարի 20-ը։ Այս աստերոիդները անվանում են «*24 Դյուսելդորֆյան մոլորակներ*»։

Աստղադիտարանը ավերվել է 1943 թ. Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, ռմբակոծությունների հետևանքով։ Այն տեղում, որտեղ գտնվել է աստղադիտարանը տեղադրվել է հուշարձան, որը պատկերում է այրված աստղադիտակ։

Աստղադիտարանի պատվին է անվանվել (4425) Բիլկ աստերոիդը։

Աստղադիտարանի գործիքները
------------------------

* Ռեֆրակտոր (D = ?, F = 1800 մմ)

Հետազոտությունների ուղղությունները
----------------------------------

* Աստղերի աստղաչափական դիտարկումներ (Բենցենբերգ)
* Նոր աստերոիդների որոնում (Կառլ Թեոդոր Ռոբերտ Լյութեր) հայտնաբերվել է 24 աստերոիդ
* 1854-1857 թթ. աստղային կատալոգի ստուգում (Կառլ Թեոդոր Ռոբերտ Լյութեր)

Հայտնի աշխատակիցներ
-------------------

* Յոհան Շմիդտ - 1845 թ. եղել է Բենցենբերգի օգնականը

**Փոքր մոլորակների կենտրոնում հրատարակումներ՝**

* Փոքր մոլորակների աստղաչափական դիտարկումներ

**NASA ADS տվյալների բազայում հրատարակումներ՝**

* Որոնել «Sternwarte Duesseldorf» բառակապակցությամբ
* Որոնել «Bilk» բառով

**1870 թվականից հետո կատարված գիսաստղերի և մոլորակների արբանյակների դիտարկումները՝**

* Դիտարկումների արխիվ, ՓՄԿ

Տես նաև
-------

* Աստղադիտարաններ
* Աստղագիտական գործիքների ցանկ

Արտաքին հղումներ
----------------

* (4425) Բիլկ (1967 UQ)աստերոիդի նկարագիրը
**Ադոլֆ Ֆրիդրիխ Լյուդվիգ Շթրեքեր**, (գերմ.՝ Adolph Friedrich Ludwig Strecker, հոկտեմբերի 21, 1822(1822-10-21), Դարմշտադտ, Հեսսենի մեծ դքսություն - նոյեմբերի 7, 1871(1871-11-07), Վյուրցբուրգ, Բավարիա), գերմանացի քիմիկոս։

Կենսագրություն
--------------

Ադոլֆ Ֆրիդրիխ Լյուդվիգ Շթրեքերը 1842 թվականին ավարտել է Գիսենսկի համալսարանը, որպես ուսուցիչ աշխատել է Դարմշտադտի գիմնազիայում։ 1846 թվականից Գիսենսկի համալսարանում Յուստուս Լիբիխի ասիստենտն է եղել, որտեղ էլ 1848 թվականին պաշտպանել է դոկտորական դիսերտացիան։ 1851 թվականից Օսլոյի համալսարանի պրոֆեսոր էր, իսկ 1860 թվականից` Տյուբինգենսկի, ապա 1871թվականից` Վյուցբուրգսկի համալսարանի պրոֆեսոր։

Գիտական աշխատանք
----------------

Աշխատանքների մեծամասնությունը նվիրված են բնական օրգանական միացություների և սինթեզի հետազոտություններին։ Լեղիից առանձնացրել է տաուրինը (1848)։ Առաջարկել է ալդեհիդներից, ցիանական թթվից և ամոնիակից ամինաթթուների ստացման եղանակը, ալանինից ստացել է կաթնաթթու և ցույց է տվել, որ ազոտական թթվի ազդեցությամբ ամինաթթուները ձևափոխվում են օքսիթթուների։ Ստացել է ամիդիններ (1857) քլորաջրածնի հոսքում ամիդների տաքացմամբ և գուանիդիններ (1861) կալիումի քլորատի ազդեցությամբ և աղաթթու գուանինի վրա։

1859 թվականին հրատարակել է «Ատոմային կշիռների որոշման թեորան և պրակտիկան» աշխատությունը, որտեղ մանրամասն մշակել է քիմիական տարրերի դիֆերենցիալ համակարգը` նկարագրելով ատոմային զանգվածի փոփոխման օրինաչափությունները։ Դիֆերենցիալ համակարգի գաղափարը, հիմնված քիմիական տարրերի փոխհարաբերությունների վրա, առաջարկել են նաև Մաքս Պետենկոֆերը (1850) և Ժան Բատիստ Դյուման (1851)։ Շտրեկկերի կողմից նշված ատոմային զանգվածի փոփոխման օրինաչափությունները կարևոր նախապայման էին քիմիական տարրերի պարբերական համակարգի համար։

Հեղինակ է մի քանի անգամ տպագրված «Kurzes Lehrbuch der Chemie» (1851)և «Kurzes Lehrbuch der Organischen Chemie» (1853) դասագրքերի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Штреккер Адольф Фридрих Людвиг // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  Strecker A. Ueber die künstliche Bildung der Milchsäure und einen neuen, dem Glycocoll homologen Körper // Liebigs Annalen der Chemie. 1850. B. 75. H. 1. S. 27.
3. ↑  Джуа М. История химии — М.: Мир, 1966. — С. 345
4. ↑  Strecker A. Theorien und Experimente zur Bestimmung der Atomgewichte der Elemente — Braunschweig: Friedrich Vieweg und Sohn, 1859.
5. ↑  Cassebaum H. Die Stellung der Arbeiten von J. B. Dumas (1800—1884) und A. Strecker (1822—1871) in der Entwicklung des Periodensystems — NTM, Schriftenreihe für Geschichte der Naturwissenschaften, Technik und Medizin, Leipzig, 1971. Bd. 8. S. 46—57.

Գրականություն
-------------

* «Штреккер, Адольф»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
**Յադրանկա Կոսոր** (խորվ.՝ Jadranka Kosor, հուլիսի 1, 1953(1953-07-01), Պակրաց, Požega-Slavonia County, Խորվաթիա), խորվաթ պետական և քաղաքական գործիչ, մասնագիտությամբ՝ լրագրող։

2009-2012 թվականներին եղել է Խորվաթիայի Ժողովրդավարական համաձայնություն կուսակցության նախագահը։ 2009 թվականի հուլիսի 6-ին ընտրվել է Խորվաթիայի Հանրապետության վարչապետ և պաշտոնավարել մինչև 2011 թվականի դեկտեմբերի 23-ը։

Կենսագրություն
--------------

Յադրանկա Կոսորը ծնվել է 1953 թվականի հուլիսի 1-ին Հարավսլավիայում։ Նախնական կրթություն ստանալուց հետո ավարտել է Պակրացի գիմնազիան և Լիպիկի միջնակարգ դպրոցը։ Դրանից հետո ընդունվել է Զագրեբի պետական համալսարան և ավարտել իրավաբանության ֆակուլտետը։ Կրթությունն ավարտելուց հետո աշխատել է «Երեկոյան ցուցակում» օրաթերթում, որպես լրագրող և ապա Զագրեբի ռադիոկայանում։

1991-1995 թվականների Խորվաթիայի անկախության պատերազմի ժամանակ եղել է BBC-ի թղթակից։ Պատերազմից հետո իր ազգանվեր գործունեության համար պարգևատրվել է պատվո հուշամեդալով։

Յադրանկան իր քաղաքական գործունեությունը սկսկել է 1995 թվականին, երբ վերջինս ընտրվում է Խորվաթիայի խորհրդարանի պատգամավոր՝ քրիստոնեա-դեմոկրատական կուսակցությունից։ Երկրի օրենսդիր մարմինը խորվաթ քաղաքական գործիչը թողել է 2000 թվականին՝ դառնալով կուսակցության փոխնախագահ։ 1999-2002 թվականներին առաջնորդել է Խորվաթիայի կանանց համախմբակցությունը։

2002 թվականին Յադրանկան դարձել է խորվաթական ՔԴՄ-ի փոխնախագահը։ 2003 թվականին դարձել է Խորվաթիայի փոխվարչապետը։ 2005 թվականի նախագահական ընտրություններում եղել է նախագահի թեկնածու, սակայն պարտվել է։

2009 թվականի հուլիսի 3-ին նշանակվել է վարչապետի պաշտոնակատար, հուլիսի 4-ին՝ քրիստոնեա-դեմոկրատական միության նախագահ, իսկ հուլիսի 6-ին Խորվաթիայի խորհրդարանի որոշմամբ ընտրվել է երկրի վարչապետ։ Նրա օգտին են քվեարկել խորվաթական օրենսդիր մարմնի 153 պատգամավորներից 83-ը։ Նրա օրոք նախարարական կազմը մնացել է գրեթե անփոփոխ։ Յադրանկա Կոսորոն եղել է երկրորդ կին առաջնորդը Խորվաթիայի պատմության մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  FemBio database (գերմ.)
2. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
4. 1 2  Յադրանկա Կոսորը՝ Խորվաթիայի Հանրապետության նախագահի պաշտոնում (գերմ.)


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CONOR: 36714851 · GND: 1195452411 · ISNI: 0000 0000 3501 1907 · LCCN: n94095761 · NKC: js20211107754 · NSK: 000018902 · SUDOC: 267803184 · VIAF: 16462686 · WorldCat VIAF: 16462686 |

 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Կենսագրություն**   **Խորվաթիա**   **Եվրոպա**
 |
**Ջերմափոխանակիչ ապարատ**, ջերմափոխանակիչ սարք, որում ջերմափոխանակությունն իրականացվում է երկու կամ մի քանի ջերմակիրների, կամ շերմակրի և պինդ մարմնի մակերևույթի միջև։ Ըստ աշխատանքի սկզբունքի տարբերում են մակերևութային և խառնման տիպի Զերմափոխանակիչ ապարատներ։ Մակերևութային Զերմափոխանակիչ ապարատները լինում են ռեկուպերատիվ և ռեգեներատիվ։ Ռեկուպերատիվ Զերմափոխանակիչ ապարատներում տարբեր ջերմաստիճաններ ունեցող երկու ջերմակիրներ հոսում են միաժամանակ և իրարից բաժանված են պատով։ Ջերմափոխանակությունը կատարվում է ջերմակիրներում տեղի ունեցող կոնվեկցիայի և պատի ջերմահաղորդականության միջոցով (շոգեկաթսա, օդային և ջրատաքացուցիչներ, կոնդենսատորներ են)։ Ռեգեներատիվ Ջերմափոխանակության ապարատներում տաքացման միևնույն մակերեույթը պարբերաբար ողողվում է տաք և սառը ջերմակրով (մարտենյան և ապակեհալման վառարանների ռեգեներատորներ, դոմինային վառարանների և կաթսայական ագրեգատների ռեգեներատիվ օդատաքացուցիչներ)։ Խառնման տիպի Ջերմափոխանակիչ ապարատներում ջերմափոխանակությունը կատարվում է ջերմակիրների անմիջական շփման պայմաններում (աշտարակային սառնարաններ՝ խտարաններ, լվացիչներ, գազահանիչներ են)։ Տարածում են ստացել ջերմության ներքին աղբյուրներով Զերմափոխանակիչ ապարատները, որոնցում օգտագործվում է միայն մեկ ջերմակիր Ռեկուպերատիվ ջերմափոխանակիչ ապարատների կոնստրուկցիաները ա.«գալար խողովակավոր», բ․«խողովակը խողովակի մեջ» տիպի, գ․ «պատյանախողովակավոր»,խողովակավոր օդատաքացուցիչ, և թերթավոր (միջուկային ռեակտորներ, էլեկտրական տաքացուցիչներ են)։ Ջերմափոխանակիչ ապարատների նախագծային և ստուգողական հաշվարկները կատարվում են ջերմային հաշվեկշռի և ջերմափոխանցման հավասարումների համատեղ լուծմամբ։ Ջերմափոխանակիչ ապարատները լայնորեն կիրառվում են ջերմաէներգետիկայում (օդատաքացուցիչներ, շոգեգերատաքացուցիչներ, Էկոնոմայզերներ, կոնդենսատորներ), քիմիայի և սննդի արդյունաբերության մեջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ջերմիկ անկյուն**, առաջին երկարաժամկետ խմբային տունը հաշմանդամ ծնողազուրկների համար։ Ստեղծվել է 2005 թվականի դեկտեմբերին, «Խաղաղության կորպուս» միջազգային կազմակերպության նախկին կամավոր Նատալիա Ռիզիերիի կողմից։

Պատմություն
-----------

«Առաքելություն Հայաստան» բարեգործական ՀԿ-ը «ԱՄՆ-ի խաղաղության կորպուսի» հետ համատեղ ձեռնարկել և կյանքի են կոչել մտավոր թերզարգացած երիտասարդների համար նախատեսված «Ջերմիկ անկյուն» խմբակային տան մոդելը, որը ԱՊՀ երկրներից Հայաստանն առաջինն է իրականացրել, նպատակ ունենալով հասարակության լիարժեք անդամներ դարձնել մտավոր թերզարգացած, հոգեկան թեթև խանգարումներով երիտասարդներին։ 2008 թվականին հիմնադրվել է «Ջերմիկ անկյուն» հիմնադրամը, որը շարունակում է խմբային տան գործունեությունը։

Նպատակներ
---------

Ծրագրի նպատակներն են՝ բնակիչներին ապահովել անահատական խնամքով, բուժօգնությամբ և զարգացնել կյանքի կարևոր հմտությունները, նպաստել նրանց ինտեգրմանը հասարակության մեջ։

Ջերմիկ անկյուն խմբային տանը բնակվում է 30 տարին լրացած մտավոր և ֆիզիկական ախտորոշում ունեցող 14 բնակիչ։

Պարբերաբար կազմակերպվում են ցուցահանդեսներ, որտեղ ներկայացվում են խմբային տան բնակիչների ձեռքի աշխատաները՝ նկարներ, գոբելեններ, ասեղնագործ աշխատանքներ, հուշանվերներ։

Հասցե
-----

Ծրագիրն իրականացնելու համար գնվել է եռահարկ առանձնատուն` իր փոքրիկ այգիով և օժանդակ կառույցով։ Ջերմիկ անկյունը գտնվում է Երևանի Սիլիկյան թաղամասում (3-րդ գյուղ), 4-րդ փողոցի 1-ին նրբանցքի 14/16-1 տանը։

Պատկերասրահ
-----------

* Ջերմիկ անկյան բնակիչները ստեղծագործելիսՋերմիկ անկյան բնակիչները ստեղծագործելիս
* Ջերմիկ անկյուն կենտրոնի բնակիչ ԱգապինՋերմիկ անկյուն կենտրոնի բնակիչ Ագապին
* Ջերմիկ անկյուն կենտրոնի բնակիչների ձեռքի աշխատանքներըՋերմիկ անկյուն կենտրոնի բնակիչների ձեռքի աշխատանքները
* Ջերմիկ անկյան բնակիչների ցուցահանդեսը Երևանի նկարիչների միությունումՋերմիկ անկյան բնակիչների ցուցահանդեսը Երևանի նկարիչների միությունում
* Ջերմիկ անկյան բնակիչների ցուցահանդեսը Երևանի նկարիչների միությունումՋերմիկ անկյան բնակիչների ցուցահանդեսը Երևանի նկարիչների միությունում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Այսօր հոգեկան առողջության միջազգային օրն է. «Ջերմիկ անկյուն»-ը կազմակերպել էր ցուցահանդես(չաշխատող հղում)
2. ↑  «Ջերմիկ անկյուն»

Արտաքին աղբյուրներ
------------------

* «Ջերմիկ անկյուն» հիմնադրամի պաշտոնական կայքը
* Մարդկանց երկիր. Ջերմիկ անկյուն
* Մանկատնից՝ անորոշություն, «Ջերմիկ անկյունը» փոխում է մանկատան սաների ճակատագիրը, սակայն անտեսվում է պետության կողմից, քարկոծվում՝ հարևաններից
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տոհմածառ (այլ կիրառումներ)
**Տոհմածառ**, օրգանիզմների կամ օրգանական աշխարհի ազգակցական (ֆիլոգենետիկական) հարաբերությունների պատկերումը ծառի տեսքով, որի հիմքում տեղադրվում են նախնական ձևերը, իսկ ճյուղավորումներում՝ սերունդները։ Տոհմածառի գաղափարը և պատկերման ձևը վերցվել է մարդու տոհմաբանությունից (գենեալոգիայից)։ Նախկինում պատկերում էին աստիճանաձև, մինչև ռուս գիտնական Պ․ Պալլասն առաջինն ապացուցեց (1766), որ օրգանիզմների գծաձև աստիճանական դասավորությունը չի արտացոլում կենդանիների դասերի իրական փոխհարաբերությունը և առաջարկեց օրգանական աշխարհը պատկերել տոհմածառի տեսքով։ XIX դարում կենդանական և բուսական աշխարհի տոհմածառերը երբեմն պատկերում էին (է․ Հեկկել և ուրիշներ) ծառի տեսքով (այստեղից՝ անվանումը), որի ճյուղերին դասավորում էին խմբերի անվանումները։ Տոհմածառի ձևով կարելի է գծել միայն կենդանի բնության միածագում զարգացումը, իսկ օրգանական աշխարհի բազմածագման գաղափարը տոհմածառի տեսքով ներկայացնելն անհնարին է։ Եթե տոհմածառը կազմվում է պատկերելու համար համարժեք խմբերի (տիպեր, դասեր, կարգեր են) ազգակցական հարաբերությունները և կազմակերպվածության աստիճանը, ապա յուրաքանչյուրի կազմակերպվածության հարաբերական մակարդակը տոհմածառի վրա նշվում է տեղադրության բարձրությամբ։ Յուրաքանչյուր խմբի ծագումը և նրա կապը մյուսների հետ նշանակվում է ընդհանուր «բնից» կամ ավելի խոշոր «ճյուղից» ճյուղավորվելու տեղով։ Եթե տոհմածառը պետք է արտահայտի ոչ միայն ֆիլոգենետիկական, այլեւ խմբում եղած համաստորադասության փոխադարձ կապը, ապա մեծ միավորող խմբերը (տիպեր, դասեր, կարգեր են) տեղադրվում են բնի հիմքի մոտ կամ «ճյուղերին»։ Տոհմածառի «ճյուղերի» ծայրերին տեղադրվում են ավելի ստորին կատեգորիաները (ցեղ, տեսակ)։ Միայն ժամանակակից ձեւեր պատկերող տոհմածառն արտահայտում է զուտ կարգաբանական հարաբերություններ։ Օրգանիզմների տարբեր խմբերի և նույն խմբի ներսում եղած իրական ազգակցական կապերը բարդ են և հարթության վրա դրանք կարելի է պատկերել միայն մոտավորապես։ Ուստի տոհմածառի երկչափ պատկերումը հաճախ փոխարինում են տարածական պատկերմամբ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Տոհմային գործ** անասնաբուծությունում, միջոցառումների համակարգ, որ նպատակամղված է բարելավելու գյուղատնտեսական կենդանիների ժառանգական հատկանիշները, բարձրացնելու դրանց ցեղայնությունը և մթերատվությունը։ Պլանային Տոհմային գործերին նախորդել է ընտրության պարզագույն եղանակների երկարատև շրջանը։ Դեռևս մ․ թ․ մի քանի հազարամյակ առաջ արդեն հայտնի էին ոչխարների, ձիերի ու շների բարելավման ձևերը։ 13-17-րդ դարերում Եվրոպայի, Ասիայի և Հյուսիսային Ամերիկայի բազմաթիվ երկրներում ստեղծվեցին գյուղատնտեսական կենդանիների ցեղեր, որոնք հետագայում ունեցան համաշխարհային տարածում։ Բնագիտության զարգացմանը զուգընթաց մշակվեց Տոհմային գործի տեսությունը, կատարելագործվեցին բուծման ձևերը։ Տոհմային գործ հիմնական դրույթները հիմնվում են ժամանակակից կենսաբանական գիտությունների նվաճումների վրա։ Ընտրությունը, զույգ ընտրությունը և մատղաշի ճիշտ աճեցումը Տոհմային գործի կարևորագույն տարրերն են։ Անասնապահության մեջ արհեստական սերմնավորման ներդրման շնորհիվ պարտադիր դարձավ կենդանիների գենոտիպի բացահայտումն ըստ տոհմաբանության, կողմնական ազգականության (հիմնականում հոր կողմից կիսաքույրեր և կիսաեղբայրներ) և սերնդի որակի։ Արհեստական սերմնավորման կիրառմամբ կրճատվեց արտադրող ցուլերի պահանջարկը, և հնարավորություն ստեղծվեց բուծման համար ընտրել առավել արժեքավորներին։ Գյուղատնտեսական կենդանիների տոհմաբանությունն առավել կարևորվում է մատղաշի գնահատման և արհեստական սերմնավորման համար ցլիկների ընտրության ժամանակ։ Ըստ գենոտիպի լավագույն են համարվում նրանք, որոնք կայունորեն սերնդին են ժառանգում ցանկալի հատկանիշները։ Արժեքավոր կենդանիներից առանձնացնում են վերարտադրողական խումբ (տոհմային կորիզ), դրանցից ստացված լավագույն սերունդը թողնում են տոհմաբուծության համար։ Տոհմային գործում բուծման հիմնական մեթոդը մաքրացեղ բուծումն է (անհրաժեշտության դեպքում կիրառվում է նաև ինբրիդինգը), որը հնարավորություն է տալիս պահպանել և ուժեղացնել արժեքավոր ցեղերի օգտակար հատկանիշները, բարձրացնել մաքրացեղ կենդանիների ժառանգականության կայունությունը։ Կիրառվում է նաև խաչասերումը, որի ձևերից կլանողականը օգտագործում են տոհմային հոտի զտարյունության բարձրացման և օգտագործելի գլխաքանակի զանգվածային բարելավման, իսկ վերարտադրականը՝ նոր ցեղերի ստեղծման ժամանակ։ Նոր ցեղեր բուծելիս կիրառվում է նաև հիբրիդացումը։ Տոհմային գործի զարգացմանը նպաստում են կազմակերպչական միջոցառումները՝ գյուղատնտեսական կենդանիների պլանային տեղաբաշխումը, տոհմային գրքերի վարումը, կենդանիների ցուցահանդեսների, ցուցադրումների, աճուրդների կազմակերպումը, ԽՍՀՄ և միութենական հանրապետությունների գյուղատնտեսության մինիստրություններին առընթեր գյուղատնտեսական կենդանիների ցեղերի գծով խորհուրդների ստեղծումը ևն։ ԽՍՀՄ–ում Տոհմային գործ իրականացնում են մասնագիտացված տոհմաբուծական տնտեսությունները, ինկուբատորային-թռչնաբուծարանները, տոհմաբուծարանները և արհեստական սերմնավորման կայանները և այլն։ Տոհմային գործի տեսական խնդիրները և գործնական միջոցառումները, կենդանիների տարբեր տեսակների և ցեղերի հետ տարվող տոհմային աշխատանքները մշակում և ընդհանրացնում են ԳՀԻ-ները, փորձակայանները և գյուղատնտեսական բուհերի մասնագիտական ամբիոնները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ագեղցի (այլ կիրառումներ)
**Ագեղցի**, եկեղեցի Տավուշի մարզում, Կողբ գյուղից 1,2 կմ հարավ-արևմուտք, Կողբ գետի աջ ափին, Ագեղցի կոչվող զյուղատեղիում։

Եկեղեցին վերակառուցվել է 17-րդ դարում ավելի վաղ գոյություն ունեցածի մասերի և քարերի օգտագործմամբ։ Եռանավ դահլիճի տիպի կառույց է։ Պահպանվել է արևելյան թևը՝ կիսաշրջանաձև խորանով և կից ավանդատներով, մյուս կողմերի պատերի մի մասը՝ կես բարձրությամբ։ Աղոթասրահի (13,9 x 9,4 մ) զգալի լայնությունից որոշակի է նրա եռանավ լինելը։ Եկեղեցին եղել է փայտածածկ, մուտքերը հարավային և հյուսիսային կողմերից են։ Հյուսիսային կողմի ավանդատունը կրկնահարկ է, երկրորդ հարկում ունի հետագայում ավելացրած գաղտնարան-խուց՝ արևմտյան պատի 35х50 սմ բացվածքով (մուտք չունի)։ Խորանի ստորին շարքում ագուցված են բազմաթիվ խաչքարերի բեկորներ։ Ավանդատների պատուհանները արևելյան ճակատից են՝ պատած քանդակազարդ եզրակալներով։ Կառուցված է մանր գլաքարերով և ավազաքարերով։ Գտնվում է կիսավեր վիճակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ պատմաճարտարապետական հուշարձանների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Ե. 2014, էջ 5։
**Բագրատ I** (վրաց.՝ ბაგრატ I) Աբխազիայի թագավոր 888-899 թվականներին։ Հաջորդել է Ատրներսեհ Շավլիանիին։

Անոսիդների իշխանական տոհմի ներկայացուցիչներից Լևոն II-ը 786 թվականին դուրս է գալիս Բյուզանդիայի պրոտեկտորատից և իրեն թագավոր հռչակում։ Մեկ դար անց՝ 879 թվականին Հովհաննես բռնապետը զավթում է աբխազական գահը։

Բագրատը մեկնում է Բյուզանդիայի մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիս և մի քանի տարի անցկացնում այնտեղ։ 888 թվականին նա գահընկեց է անում գահը զավթած Հովհաննես բռնապետի որդուն՝ Ատրներսեհին, և հաստատվում իր հոր՝ Դեմետրե II-ի գահին։

Բագրատ Անոսիդը ամուսնացած էր Տայքի կյուրոպաղատ Գուարամ Բագրատիոնիի դստեր հետ։ Նրան հաջորդում է որդին՝ Կոստանդին III-ը։

Տես նաև
-------

* Աբխազիայի արքաների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au XIXe siècle : Tables généalogiques et chronologiques, Rome,‎ 1990, p. 74, 238 et 535.
2. ↑  Анчабадзе З. В. Из истории средневековой Абхазии (VI - XVII вв), Сух. 1959



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Նախորդող**Ատրներսեհ 880-888** | **Աբխազիայի արքաԲագրատ I**888-899 | Հաջորդող**Կոստանդին III 899-916** |
**Նորտբրուկ** (ռուս.՝ Но́ртбрук), անմարդաբնակ կղզի Ռուսաստանում։ Պատկանում է Ֆրանց-Իոսիֆի երկիր կղզեխմբին։ Կղզու ամենաբարձր կետը 344 մետր է։ Կղզեխմբի ամենահասանելի կղզիներից մեկն է համարվում իր աշխարհագրական դիրքի շնորհիվ։

Կղզու պատմություն
-----------------

Ամռան ամիսներին կղզու ափերը՝ ազատվելով ձնածածկույթից, պատվում են կանաչ մամուռով, որի պատճառով էլ այն 19-րդ դարից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը գրեթե միշտ համարվել է բևեռային արշավախմբերի գլխավոր հենակետը։ Կղզին անվանակոչել են ի պատիվ կոմս Նորտրուկի (անգլ.՝ Thomas Baring, 1st Earl of Northbrook), որը 1890-ից 1893 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում եղել է Թագավորական աշխարհագրական ընկերության նախագահը։ 

Նորտբրուկի ծովափ
2006 թվականին լուրեր տարածվեցին, որ կղզին բաժանվել է երկու մասի։ 2013 թվականին Հյուսիսային նավատորմիղի ջրաբանական ծառայությունն արշավախումբ կազմակերպեց և այս լուրը հաստատեց. կղզին բաժանվել էր արևմտյան և արևելյան հատվածների։

Աշխարհագրություն
----------------

* Կղզու հյուսիսային ծայրակետը Լագերնի հրվանդանն է։
* Կղզու արևելյան ծայրակետը՝ Բարենցի հրվանդանը։
* Նորտբրուկ կղզու հյուսիս-արևմուտքում Մայերսի նեղուցն է։
* Ամենաբարձր վայրը՝ 344 մետր։
* Կլիման՝ արկտիկական։
* Ռուսական Արկտիկա ազգային պարկի կազմում է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Яндекс. Карты
2. ↑  «Гидрографы подтвердили появление нового острова в Арктике» — ria.ru

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cape Flora, Northbrook Island on Bloosee

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 2405151595766705470008 · WorldCat VIAF: 2405151595766705470008 |

 |
Դիրեկտորի պտույտը 180° ՝p/2
**Խոլեստերիկ հեղուկ բյուրեղներ** (ԽՀԲ, Խոլեստերիկներ) - դրանք օրգանական նյութեր են, որոնց մոլեկուլներում բացակայում է հայելային սիմետրիան։ Հայելային սիմետրիայի բացակայության պատճառով ԽՀԲ-ներում ձևավորվում է պարուրաձև պարբերական կառուցվածք։

Խոլեստերիկ փուլը կարող է գոյություն ունենալ միայն այն նյութերում, որոնց մոլեկուլները զուրկ են հայելային սիմետրայից(քիրալությունից), այդ պատճառով ԽՀԲ-ն ջերմաստիճանից կախված չի կարող դառնալ նեմատիկ կամ սմեկտիկ հեղուկ բյուրեղ։

Ֆիզիկական հատկություններ
------------------------

ԽՀԲ թաղանթի միամոլեկուլյար շերտերում մոլեկուլները կողմնորոշված են իրար զուգահեռ և այդպիսի շերտերում ԽՀԲ-ն ունի նույն կառուցվածքը ինչ նեմատիկը։ Միամոլեկուլյար շերտում ԽՀԲ մոլեկուլների երկար առանցքները միջինում նույն ուղղությամբ են դասավորված՝ տնօրենի ուղղությամբ։ ԽՀԲ տնօրենը չունի նույն մշտական ուղղություն, ԽՀԲ մեկ շերտից մյուսին անցնելիս ԽՀԲ տնօրենը պտտվում է ՝ ստեղծելով պարուրաձև կառուցվածք։ Այն տարածությունը որի ընթացքում տնօրենը կատարում է 360° պտույտ կոչվում է խոլեստերիկ հեղում բյուրեղի քայլ՝ P:

Մոլեկուլների անիզոտրոպիայի հետևանքով ԽՀԲ թաղանթում առաջանում է բեկման ցուցչի տարածական մոդուլյացիա, և երբ ԽՀԲ պարույրի քայլը համեմատական է տեսանելի լույսի ալիքի երկարությանը` այն անդրադարձնում է պարույրի պտույտին հակառակ ուղղությամբ շրջանային բևեռացված լույսը, այնինչ պարույրի պտույտի ուղղությամբ շրջանային բևեռացված լույսը թափանցում է գրեթե առանց կորուստների:Այս երևույթն անվանում են լույսի ընտրողաբար անդրադարձում, իսկ օպտիկական տիրույթը, որի համար տեղի ունի այն անվանում են Ֆոտոնային արգելված գոտի (ՖԱԳ)։ Սա թույլ է տալիս ԽՀԲ-ները դասել միաչափ Ֆոտոնային բյուրեղների դասին, որոնց հաճախ ուղղակի անվանում են խիրալ ՖԲ-ներ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778008130 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տարվա եղանակներ (այլ կիրառումներ)
Ադամ և Չարլս Բլեքների 1873 թ հեղինակած արեգակնային համակարգի և տարվա եղանակների տեսություն
Երկնակամարում Արեգակի տեսանելի դիրքին համապատասխան՝ տարին բաժանվում է չորս ժամանակաշրջանի (գարուն, ամառ, աշուն, ձմեռ)- Հյուսիսային և Հարավային կիսագնդերում տարվա եղանակներն իրար հակառակ են։ Տարվա եղանակների առաջացման և հերթափոխության պատճառը Երկրի պտտման առանցքի թեքությունն է (66°33՛) ուղեծրային հարթության նկատմամբ։ Ուղեծիրը տիեզերական տարածության մեջ Երկրի շարժման հետագիծն է. Արեգակի շուրջը այն կատարում է 365 օր 6 Ժ (1 տարի) ընթացքում։ Քանի որ ուղեծրային շարժման ընթացքում Երկրի պտտման առանցքը տարածության մեջ մնում է ինքն իրեն գրեթե զուգահեռ, ապա տարվա ընթացքում Երկիրը Արեգակի ճառագայթների ուղղության նկատմամբ հաջորդաբար հայտնվում է մեկ հյուսիսային, մեկ հարավային բևեռներով։ Ուստի Արեգակն ավելի ուժեղ է տաքացնում և լուսավորում Երկրի մերթ Հյուսիսային, մերթ Հարավային կիսագունդը, որի հետևանքով էլ Հյուսիսային կիսագնդի ամառը համընկնում է Հարավային կիսագնդի ձմռան հետ, և հակառակը։ Մարտի 21-ին Արեգակն իր տեսանելի շարժումով երկնքի Հարավային կիսագնդից անցնում է Հյուսիսային կիսագունդ՝ հատելով հասարակածի հարթությունը գարնանային գիշերահավասարի (գիշերվա և ցերեկվա տևողությունները Երկրի վրա բոլոր վայրերում հավասար են) կետում։ Երկրի Հյուսիսային Երկրի դիրքի փոփոխությունը Արեգակի ճառագայթների ուղղության նկատմամբ՝ մեկ լրիվ շրջապտույտի ընթացքում կիսագնդում սկսվում է գարունը (Հարավում՝ աշունը)։ Արեգակը 12 ժ ն է հորիզոնից վեր։ Գարնան տևողությունը 92,8 օր է։ Հունիսի 22-ին Արեգակը հասարակածի հարթությունից դեպի Հյուսիսային կիսագունդ է հեռանում առավելագույն չափով (խավարածիրը երկնային հասարակածի հետ կազմում է 22°27՛ անկյուն), և նրա ճառագայթները Երկրի վրա են ընկնում գրեթե ուղղահայաց, Երկրի 23°27՝ հյուսիսային լայնության վայրերում Արեգակը կեսօրին անցնում է հորիզոնի նկատմամբ ամենաբարձր դիրքով՝ զենիթով։ Սկսվում է ամառը (Հարավային կիսագնդում՝ ձմեռը), որը տևում է 93,6 օր։ Սեպտեմբերի 23-ին Արեգակը դարձյալ գտնվում է երկնային հասարակածում (աշնանային գիշերահավասարի կետում) և Հյուսիսային կիսագնդից անցնում է Հարավային կիսագունդ։ Սկսվում է աշունը (Հարավային կիսագնդում՝ գարունը), որը տևում է 89,8 օր։ Վերջապես, դեկտեմբերի 22-ին Արեգակը երկնային հասարակածից դեպի հարավ է հեռացած առավելագույն չափով՝ 23°27՝։ Նրա ճառագայթները թեք են ընկնում Հյուսիսային կիսագնդի վրա, և հորիզոնից վեր այն գտնվում է կարճ ժամանակ։ Սկսվում է ձմեռը (Հարավային կիսագնդում՝ ամառը), որը տևում է 89 օր։ Երբ Հյուսիսային կիսագնդում ամառ է, Երկիրը գտնվում է իր ուղեծրի արևահեռ կետի մոտակայքում, իսկ ձմռանը, ընդհակառակը, առավել մոտ է գտնվում Արեգակին։ Բայց քանի որ Երկրի ուղեծիրը քիչ է տարբերվում շրջանագծից, հեռավորության այդ փոփոխությունը քիչ է ազդում տարվա եղանակների վրա։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Տարվա պատմություն** (դան․՝ Aarets Historie), դանիացի հեքիաթագիր Հանս Քրիստիան Անդերսենի հեքիաթը։ Գրվել է 1852 թվականին։

Սյուժե
------

Հեքիաթն սկսվում է ձմռան խիստ ցրտի մասին նկարագրությամբ, երբ մարդիկ չէին կարողանում տեղաշարժվել բքի պատճառով։ Այդ օրերին նշվում էր Նոր տարին, ճնճղուկները, սակայն, դժգոհ էին, քանի որ ուտելու ոչինչ չէին գտնում սառնամանիքի պատճառով։ Ճնճղուկները մտածում էին, որ մարդիկ շփոթել են եղանակները և հավատում են իրենց հնարած օրացույցին և ոչ թե բնության երևույթներին։ Ճնճղուկները մտածում էին, որ գյուղում գարունը ավելի շուտ է գալիս և դրա համար որոշեցին գյուղ գնալ։ 
Գյուղում նրանք տեսան մի ծեր գյուղացու, որը նստել էր բլուրների մեջ։ Ճնճղուկները չէին հասկանում, թե դա ով է, բայց նրանցից մեկն ասաց, որ դա Ձմեռն է։ Այնուհետև հեքիաթում նկարագրվոմ է տարվա յուրաքանչյուր եղանակը իր գեղեցկությամբ և դժվարություններով։ Գարնանը բնությունն արթնանում է, ծառերը կանաչում են և թռչունների համար կեր գտնելը հեշտանում է։ Ամռանը ամբողջ բնությունն սկսում է աճել ու փարթամանալ, իսկ աշնանը մարդիկ հավաքում են բնության տված պտուղները։ Աշնանը նորից հաջորդում է ձմեռը, և ճնճղուկները հասկանում են, որ տարվա բոլոր եղանակները գեղեցիկ են և անհրաժեշտ։

Կերպարներ
---------

* Ճնճղուկներ
* Ծերունի
* Տարվա եղանակներ
* Հարս ու փեսա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Ք. Անդերսեն, Հեքիաթներ, Երևան, 2015 էջ 231
2. ↑  Նույն տեղում, էջ 238

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հանս Քրիստիան Անդերսեն. «Տարվա պատմությունը»
**Գրոսբերեն** (գերմ.՝ Großbeeren), կոմունա Գերմանիայում, Բրանդենբուրգ երկրամասում։

Մտնում է Տելտով Ֆլեմինգ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 7466 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով) (2007)։ Զբաղեցնում է 51,89 կմ²տարածք։ Պաշտոնական կոդն է *12 0 72 120*։

Կոմունան բաղկացած է 7 գյուղական համայնքներից։

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տարեթիվ | Բնակչություն |
| --- | --- |
| 2005 | 6809 |
| 2010 | 7397 |
|

 |

Պատմություն
-----------

XIX դարում փոքրիկ գյուղակ էր գրեթե 1000 բնակչով։ Հայտնի է 1813 թվականի օգոստոսի 23–ին ֆրանսիացիների և ռուս–պրուսական–շվեդական զորքերի միջև կայացած ճակատամարտով։

1813 թվականի ամռանը կնքված համաձայնությունից հետո Նապոլեոնը որոշեց գրավել Բեռլինը․ դրա համար առանձնացվեց բանակ՝ բաղկացած 70000 մարդուց, հիմնականում՝ Ռեյնի միության և սաքսոնյան զորքերից, Նիկոլա Շառլ Ուդինոյի ղեկավարությամբ։ Բեռլինը պաշտպանում էր Հյուսիսային զորքը․ շվեդները՝ Շառլոտենբուրգում, ռուսները՝ Շպանդաուում, պրուսները՝ քաղաքի հարավում։ Հյուսիսայի զորքի գլխավոր հրամանատար Բերնադոտը ցանկանում էր հանձնել Բեռլինը՝ Պրուսիայի մայրաքաղաքը, առանց դիմադրության․ պրուսները դրան չհամաձայնեցին։ Բերնադոտը ստիպված էր փոխել որոշումը, բայց չէր տալիս սպասելի հանձնարարականները։ Այդ էր պատճառը, որ Ուդինոյի զորքերին նրանք չկարողացան համապատասխան ուժերով դիմավորել։ Ջոկատները լիովին տարանջատված էին։ Տաուենցինը ետ մղեց առաջին գրոհը, բայց Ռենյեի զորքը զբաղեցրեց Գրոս-ի Կլայնբերենը։ Այդ ժամանակ, չնայած Բերնադոտի՝ Տեմպելհոֆի բարձունքը լքելու հրամանին՝ Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Բյուլովը գրոհեց և գրավեց Գրոսբերենը։ Ֆրանսիացիների զիջեցին և վերադարձան՝ կորցնելով 3000-4000 մարդ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  register of German municipalities (4th quarter 2022) (գերմ.) — DESTATIS, 2023.
3. ↑  Amt für Statistik Berlin-Brandenburg: *Bevölkerung im Land Brandenburg am 31. Dezember 2010 nach amtsfreien Gemeinden, Ämtern und Gemeinden* (PDF; 31,71 KB), Stand 31. Dezember 2010.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Սիտինի ռազմական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4022147-7 · LCCN: n2003031610 · VIAF: 167995894 · WorldCat VIAF: 167995894 |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Տելտով Ֆլեմինգ շրջանի քաղաքներ և համայնքներ |
| --- |
|  |
| Ամ Մելենզե • Բարութ • Բլանկենֆելդե Մալով • Գրոսբերեն • Դամե • Դամետալ • Իլով • Յուտերբոգ • Լուկենվալդե • Լյուդվիգսֆելդե • Նիդերգյորսդորֆ • Նիդերեր Ֆլեմինգ • Նուտե Ուրշտրոմտալ • Ռանգսդորֆ • Տրեբին • Ցոսեն |

 |
Օլոնեցի թեմական օրիորդաց ուսումնարանի շրջանավարտները։ 1910-ական թվականներ։ Կենտրոնում եպիսկոպոս Նիկանորն է (Նադեժդին), նրանից ձախ` ավագ երեց Նիկոլայ Չուկովը։
Պիմենովների շենքը. այժմ այստեղ տեղակայված է բժշկական հաստատություն  
(Պետրոզավոդսկ, Լունաչարսկու փողոց, 2)
**Օլոնեցի թեմական օրիորդաց ուսումնարան** (ռուս.՝ Олонецкое епархиальное женское училище), ուսումնական հաստատություն Ռուսաստանի Օլոնեցի նահանգում, որը գործել է 1858-1918 թվականներին։ 1874 թվականից գտնվել է Պետրոզավոդսկ քաղաքում (Կարելիա)։

Պատմություն
-----------

Ուսումնարանը, որը նախատեսված էր հոգևորականների դուստրերի սովորելու համար, բացվել է 1858 թվականին, Կարգոպոլի Վերափոխման վանքին կից` Օլոնեցի և Պետրոզավոդսկի արքեպիսկոպոս Արկադիի նախաձեռնությամբ, որպես «օրիորդների և որբերի հոգևոր ուսումնարան»։

1870 թվականին այն ստացել է թեմական օրիորդաց ուսումնարանի կարգավիճակ, 1874 թվականի սկզբին, հոգևորականության համագումարի որոշմամբ, տեղափոխվել է Պետրոզավոդսկ` հովվապետական տան շենք։

1902 թվականին ուսումնարանը տեղափոխվել է առևտրական Պիմենովների ընտանիքից գնված քարե շենք, որը պահպանվել է Լունաչարսկու փողոց, թիվ 2 տուն հասցեով։ Ուսումնարանին կից գործում էր Ընծայման տնային եկեղեցին։

Սկզբում դպրոցում գործել է ուսուցման եռամյա դասընթաց, իսկ 1902 թվականից` վեցամյա դասընթաց, ինչը շրջանավարտներին հնարավորություն էր տալիս գյուղական և եկեղեցական-ծխական դպրոցներում աշխատելու որպես ուսուցչուհի։

Բացի հանրակրթական առարկաներից ուսումնարանում դասավանդվում էին սրբանկարչության հիմունքներ, երգ, ձեռագործություն և տնավարություն։

1870-ական թվականներին ուսումնարանում սովորում էին մոտ 60 աշակերտուհիներ, 20-րդ դարի սկզբին` մոտ 200։

1918 թվականին ուսումնարանը փակվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 2: К — П. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2009. — 464 с. : ил.карт. — стр. 318—319 ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2)

Գրականություն
-------------

* Олонецкие губернские ведомости. — 1874, 18 сентября
* Баданов В. Г. Олонецкое женское епархиальное училище. — Петрозаводск, 1994

Արտաքին հղումներ
----------------

* Девичье училище Петрозаводска
* Женское епархиальное училище(չաշխատող հղում)
Լոլիկի դաշտ Հայաստանում
**Ցանքերի խնամք**, ագրոտեխնիկական միջոցառումների համալիր, կիրառվում է գյուղատնտեսական մշակաբույսերի ցանքերում բույսերի աճը, զարգացումը բարելավելու և բերքատվությունը բարձրացնելու նպատակով։ Խնամքի ձևերը, դրանց համադրումը, ժամկետները և կատարման հաջորդականությունը կախված են բույսերի (աշնանացան կամ գարնանացան) կենսաբանական առանձնահատկություններից, մշակման նպատակից (հատիկի, կանաչ զանգվածի համար), ցանքի եղանակից (շարային, բնային, լայնաշար), բույսի հասակից, հողային, բնակլիմայական պայմաններից և այլն։ Հիմնական ձևերն են՝ աշնանացան բույսերի համար՝ աշնանային սնուցումը հանքային պարարտանյութերով (բարձրացնում է բույսերի ցրտադիմացկունությունը), ձնակուտակում, գարնանային սնուցում, փոցխում։ Գարնանացան բույսերի համատարած ցանքի դեպքում՝ ետցանքային տափանում (երաշտի շրջաններում), փոցխում, սնուցումներ։ Շարահերկ բույսերի համար՝ հողի միջշարային մշակում, փնջավորում, ծիլերի նոսրացում, սնուցումներ։ Բազմամյա խոտաբույսերի համար՝ գարնանային և ետքաղյա փոցխումներ, սնուցում։ Առանձին բույսերի համար կիրառվում են խնամքի հատուկ ձևեր՝ բուկլից, ծերատում, բճատում և այլն։ Խնամքի միջոցառումներից են նաև մոլախոտերի, վնասատուների և հիվանդությունների դեմ ագրոտեխնիկական, կենսաբանական, քիմիական և պայքարի այլ ձևերը, ոռոգումը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 60)։*  |
**Հերալդ**, թագավորական ընտանիքի կամ ֆեոդալի արարողակարգի պետ։ Նրա պարտականություններից էր զինախաղերի և արարողությունների կազմակերպումը։ 
Միջին դարերում յուրաքանչյուր թագավորական ընտանիք ուներ իր զինանշանը, որոնք բնորոշում են իրենց ազնվական ընտանիքի առանձնահատկությունները և պետք է անկրկնելի լիներ։ Ասպետը կրում էր իր զինանշանը մարտի գնալիս և զինախաղերի ժամանակ, որով նրան հեշտությամբ ճանաչում էին։ Պատերազմների ժամանակ հերալդն հակառակորդին էր փոխանցում պատերազմող բանակների հաղորդագրությունները։ Հետևաբար յուրաքանչյուր հերալդ պետք է քաջածանոթ լիներ զինանշաններին՝ ճշգրիտ ինֆորմացիա փոխանցելու համար։ Հերալդն ինքն էր ընտրում իր ընտանիքի զինանշանի համար հարմար գույները, զարդանախշերը։ Հերալդիկայի նշաները ունեին հատուկ նշանակություն։ Օրինակ անկյունագիծը նշանակում էր, որ զինանշանը կրող հերալդի ծնողները ամուսնացած չէին։ Սա միջին դարերում կարևոր էր, քանի որ ապօրինածին որդիները չէին կարող ժառանգել հոր տիտղոսը և հողերը։ Եթե երկու ազնվական ընտանիքներ միավորվում էին ամուսնական կապով, ապա հարսի և փեսայի զինանշանները համակցվում էին և պատկերվում վահանի երկու մասերում։Վահանի երկու կողմերում պատկերված էին երկու կերպարներ, որոնք կարծես պահում էին այն։ Այդ կերպարները հաճախ կենդանիներ էին լինում` առյուծ, այծեղջյուր, կամ էլ առասպելական՝ միեղջյուր և արծվառյուծ։ Պաշտպանները սովորաբար երևում էին ամբողջական զինանշանի վրա։

Զինանշանի նշանակությունը պատերազմների ժամանակ
---------------------------------------------

Ասպետները զինանշանով զարդարված վահանը կրում էին զրահի վրայից։ Մարտից հետո հերալդը զինանշաններով պարզում էր վիրավորների և սպանվածների ինքնությունը։
Հերալդի ավագ որդին օգտագործում էր հոր զինանշանը՝ որոշ տարրեր ավելացնելով, որոնք կոչվում էին պիտակներ։ Այն հերալդի ավագ որդին կրում էր միայն հոր կենդանության օրոք։ Պիտակն անցնում են ուսերով, հորիզոնական գծի ձև ուներ, որոնք միանում էին դեպի ներքև իջնող երեք ավելի հաստ գծերով։ Հոր մահից հետո որդին հանում էր պիտակը։

Աղբյուր
-------

* Տ. Հովսեփյան ՙՙ«1000 հարց և պատասխան» Երևան, «Տիգրան Մեծ» հրատարակչություն
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Պոչ (այլ կիրառումներ)

Կապիկը օգտագործում է իր պոչը, որպես հենարան
**Պոչ** (համեմատական անատոմիայում), մարմնի հատված, որը գտնվում է սրբանի մոտ և չի պարունակում աղիքներ։ Պոչի ներկայությունը այսպես ասված բնորոշ է թիկնալարավորների համար։

Ձկների պոչ
----------

Ձկների մեծ մասի մոտ պոչը հաստատուն տեսք չունի, այն օգնում է ձկներին շարժվել։

Երկկենցաղների պոչ
-----------------

Երկկենցաղների մոտ պոչը հիմնականում ցառայում է շարժմանը օգնելու համար (մեծ մասամբ ջրում)։ Մեծահասակ պոչատ երկկենցաղների ողնաշարը կրճատված է մեկ ոսկորով, բայց նրանք դեռահաս(շերեփուկ) վիճակում ունեն հստակ արտահայտված պոչ, որը նրանց օգնում է շարժվել։

Թռչունների պոչ
--------------

Ժամանակակից և հին թռչունների գտածոների (բացառությամբ՝ արխեոպտերիքսների) պոչը ծառայում է նրա համար, որպեսզի թռիչքի ժամանակ կարողանան ուղղություն տալ, դրան է կցվում պոչային մնացած և հիմնական մասը։ Թռիչքի ժամանակ պոչը ուղղություն պահելու հարմարանք է, իսկ հատակին կանգնելիս զարդարանք, թռչունների մի մասին այն օգնում է մնալ ծառի վրա որս անելիս։

Կաթնասունների պոչ
-----------------

Կաթնասունների պոչը ունի 3-49 ող։ Պոչը կարող է լինել հենման հարմարանք օգնելով պարկամկներին մագլցել, մի քանի տեսակ կենդանիների՝ օրինակ մրջնակերների և երկարաքիթ կապիկների համար, այն կարող է ծառայել որպես հենարան և ուղղություն պահելու հարմարանք, երբ կաթնասունները ցատկ են կատարում (օրինակ՝ կենգուրուների և ճագարամկների համար), այն կարող է նաև ծառայել որպես պարաշյուտ սկյուռիկների համար։ Կետերի մոտ պոչը կարճ է և լողուկով։

Մարդկանց պոչ
------------

Մարդկային սաղմնաթաղանթները սկզբնական շրջանում ունեն տեսանելի պոչ, բայց սաղմնային զարգացման պրոցեսորի ժամանակ սաղմի առանձին հատվածները չափսերով անցնում են պոչին, և այն դադարում է երևալ (սակայն կան դեպքեր երբ մարդկանց մոտ երևում է փոքրիկ պոչ)[*փա՞ստ*]:

Պատկերասրահ
-----------

* կարիճ
* տնային խոզ
* *Glyptodon asper*
* *Lactoria cornuta*
* Զեբր Գրևի
* Կոկորդիլոս
* Գետաձի(*Hippopotamus amphibius*)

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«պոչ»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |