recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Խաղաղության հրեշտակ»** (գերմ.՝ Friedensengel) բրոնզե արձան Մյունխենի Բոգենհաուզեն շրջանում։ Այն նախագծել են նկարիչներ Հենրիխ Դյուլը, Գեորգ Պեիզոլդը և Մաքս Հեյլմայերը։

Պատմություն
-----------

«Խաղաղության հրեշտակը» Մաքսիմիլիանա (գերմ.՝ Maximiliansanlagen) զբոսայգու մի մասն է և կենտրոնական կետ է Պրինցրեգենտենստրասը կազմող տեսադաշտի արևելյան կողմում։ Երկու աստիճան տանում է դեպի դիտակետը։ Այդտեղ տեղակայված է 38 մետր բարձրությամբ Կորթնական ոճով մի սյուն, որի գագաթին «Խաղաղության հրեշտակի» վեցմետրանոց արձանն է։ Այդ աշխատանքը քանդակագործ Պեոնիուսի կողմից հաղթանակի հունական աստվածուհի Նիկեի արձանի կրկնօրինակն է։ Աջ ձեռքում նա պահում է ձիթապտղի ճյուղ՝ որպես խաղաղության խորհրդանիշ, ձախ ձեռքում՝ պալադիում, որը կանգնած է գնդակի վրա։

Ամբողջ հուշահամալիրը նվիրված է 1870-1871 թվականների Ֆրանկո-պրուսական պատերազմի ավարտին հաջորդած խաղաղության համաձայնագրի 25-ամյակին։ Հուշահամալիրի փոքրիկ տաճարում պատկերված են գերմանացի կայսրեր Վիլհելմ I- ի, Ֆրիդրիխ III- ի, Վիլհելմ II- ի, Բավարիայի տիրակալներ Լյուդվիգ II-ի, Օտտօ-ի և Լուիտպոլդ-ի, կանցլեր Օտտօ ֆոն Բիսմարկ-ի, ինչպես նաև գեներալներ Հեմլուտ ֆոն Մոլտկե-ի, Ալբերխտ ֆոն Ռոն-ի, Լյուդվիգ ֆոն դեր Տոնն-ի դիմանկարները։ Տաճարի սրահում կան ոսկե խճանկարներ, որոնք պատկերում են պատերազմի և խաղաղության այլաբանությունները, մշակույթի հաղթանակներն ու օրհնությունները։

Հիմքը դրվել է 1896 թվականի մայիսի 10-ին․ հուշահամալիրի բացումը տեղի է ունեցել 1899 թվականի հուլիսի 16-ին։

Վայր ընկնելու վտանգի պատճառով հրեշտակը ապամոնտաժվել է 1981 թվականին։ Ապամոնտաժումը պատշաճ կերպով չի իրականացվել, ուստի անհրաժեշտ էր բրոնզե կազմվածքի ընդարձակ վերականգնում։ Վերականգնումից հետո 1983 թվականին արձանը կրկին տեղադրվել է սյան վրա, մեկ ոտքն ու երկու թևերը նորացվել են։ Ստատիկ պատճառներով թևերի դիրքը համեմատած նախնական վիճակի հետ ավելի կտրուկ է դարձել։ Հուշահամալիրի հարյուրամյակին՝ 1999 թվականին «Խաղաղության հրեշտակը» կրկին նորոգվե է և ոսկեզօծվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Michaela März-Lehmann. «Pfarrbrief St. Georg» (PDF) (գերմաներեն). Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 10-ին.
2. ↑  *Norbert Götz* Friedensengel. Bausteine zum Verständnis eines Denkmals der Prinzregentenzeit.. — Eine Ausstellung des Münchner Stadtmuseums in Zusammenarbeit mit dem Architekturmuseum der Technischen Universität München vom 17. Dezember 1999 bis 26. März 2000. — Wolfratshausen, 1999. — ISBN 3-932353-32-3

Գրականություն
-------------

* Ekkehard Bartsch: *The Prince Regent Street in Munich from 1880-1914 between Prince Charles and Angel of Peace Palace*. Munich 1979th
* Georg Lill: *Max Heilmaier Ein deutscher Bildhauer*. München 1922.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Դավթյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ռոմեն Աբրահամի Դավթյան** (հոկտեմբերի 10, 1937(1937-10-10), Կիսլովոդսկ, Ստավրոպոլի երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - մարտի 7, 2020(2020-03-07), Երևան, Հայաստան), հայազգի կոմպոզիտոր։

Կենսագրություն
--------------

Ռոմեն Դավթյանը ծնվել է 1937 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Կիսլովոդսկ քաղաքում։ 1960 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը, 1966 թվականին՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժինը։ Կոնսերվատորիան ավարտելուց հետո 1970-1971 թվականներին եղել է Հայաստանի մշակույթի նախարարության արվեստի գլխավոր վարչության պետը, 1991-1993 թվականներին՝ ՀՀ մշակույթի փոխնախարար։

1987-1988 թվականներին աշխատել է Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անավան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի տնօրեն ու գեղարվեստական ղեկավար, իսկ 1989-1990 թվականներին եղել է «Հայհամերգ» հանրապետական միավորման գլխավոր տնօրեն ու գեղարվեստական խորհրդի նախագահը։ 1985 թվականից Ռոմեն Դավթյանը դասավանդել է Երևանի կոնսերվատորիայում։ Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ է, բալետների, սիմֆոնիկ, կամերային, գործիքային երկերի, կինոերաժշտության հեղինակ է։

Երաժշտական ստեղծագործություններ
-------------------------------

Նրա երկերից են «Հանուն երջանկության», Սյուիտ սիմֆոնիկ նվագախմբի համար, Լիրիկական պար սիմֆոնիկ նվագախմբի համար, Մանկական սյուիտ սիմֆոնիկ նվագախմբի համար, «Տաղ» մշակում սիմֆոնիկ նվագախմբի համար, «Պարային» սիմֆոնիկ նվագախմբի համար, Բալետային սյուիտ սիմֆոնիկ նվագախմբի համար, Ֆանտաստիկ պոեմ սիմֆոնիկ նվագախմբի համար, «Թեմա վարիացիաներով» լարային նվագախմբի և հարվածային գործիքների համար, Լարային կվարտետ, Պոեմ երկու դաշնամուրի համար, Վալս-կապրիս ջութակահարների անսմաբլի համար, «Հումորեսկ» ջութակահարների անսմաբլի համար, «Անուրջներ» ջութակահարների անսմաբլի համար, Էքսպրոմտ դաշնամուրի համար, Տոկկատա դաշնամուրի համար, Պրելյուդ ջութակի և դաշնամուրի համար, Պար թավջութակի և դաշնամուրի համար, Սոնատ ջութակի համար, «Իմ կանաչ քաղաք», «Ողկույզի գույնը», «Արևի Հարսնացուն» և այլ կինոերաժշտություններ։

Բալետներ
--------

* «Հանուն երջանկության» (1966)
* «Աղջիկն ու մահը» (պոեմ սիրո մասին)

Նվաճումներ
----------

* 1967, 1969 և 1971 Համամիութենական մրցույթների դափնեկիր
* 1990 թվականին Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ
* 2008 ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Մահացել է կոմպոզիտոր Ռոմեն Դավթյանը
3. ↑  «AV Production - Ռոմեն Դավթյան». *avproduction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հունիսի 23-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.
4. ↑  «Давтян, Ромен Абрамович». *slovar.wikireading.ru*. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.
5. ↑  «Давтян Ромен Абрамович — Энциклопедия фонда «Хайазг»». *ru.hayazg.info*. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.
6. ↑  «Romen Davtian | nab.am». *www.nab.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ նոյեմբերի 11-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.
7. ↑  «Darmar, Ali Cemal (1946- )». *fayllar.org*. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.
8. ↑  «Большая биографическая энциклопедия (2009г.). Статьи на букву "Д" (часть 2, "ДАВ")». *biografii.niv.ru*. Վերցված է 2019 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայկ Դավթյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Դավթյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հայկ Լևոնի Դավթյան** (հոկտեմբերի 19, 1908(1908-10-19), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 10, 1973(1973-08-10), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար (1965)։

Կենսագրություն
--------------

1937 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1953-1963 թվականներին եղել է Հայպետնախագիծ և Հայգունմետգիտնախագիծ ինստիտուտների գլխավոր հատակագծի բաժնի պետ։ Որպես նախագծի հեղինակ, համահեղինակ, ճարտարապետական խմբի ղեկավար՝ կազմել է 

* Լենինականի հատակագիծը, 1938-1940
* Իջևանի հատակագիծը, 1948
* Արտաշատի հատակագիծը, 1948
* Կիրովականի հատակագիծը, 1949
* Աշտարակի հատակագիծը, 1949
* Մեղրիի հատակագիծը, 1950
* Ստեփանավանի հատակագիծը, 1957

Կազմել է նաև այլ քաղաքների և 22 ավանների գլխավոր հատակագծերը, 1951 թվականին մասնակցել է Երևանի գլխավոր հատակագծի կազմմանը։ Հայկ Դավթյանի նախագծերով կառուցվել են Ստեփանավանի թատրոնի շենքը, Հրազդանի շինանյութերի կոմբինատը։ Վերակառուցվել է Ալավերդի քաղաքի կենտրոնը և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.
**Իվոն Լե Ռու** (ֆր.՝ Yvon Le Roux, ), ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, Ֆրանսիայի հավաքականի կազմում հանդես է եկել պաշտպանի դիրքում։ 1984 թվականի Եվրոպայի չեմպիոն, 1986 թվականի աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։

Կարիերա
-------

### Ակումբային

Լե Ռուն սկսել է խաղալ «Բրեստում», ակումբի հետ իր նորամուտը նշել 1-ին դիվիզիոնում 1979/80 մրցաշրջանում։ 1983 թվականին նրա կարիերան շարունակվել է շատ ավելի հայտնի «Մոնակոյում» (նվաճել Է Ֆրանսիայի գավաթը), ավելի ուշ խաղացել է «Նանտում» և Մարսելի «Օլիմպիկում», որի կազմում Լե Ռուն 1988/89 մրցաշրջանում նվաճել է չեմպիոնական կոչում և ևս մեկ գավաթ։ Ավարտել է կարիերան «Պարի Սեն Ժերմենում»։

Ընդհանուր առմամբ, 1-ին դիվիզիոնում Իվոն Լե Ռուն անցկացրել է 290 հանդիպում, խփել է 32 գոլ։ Եվրագավաթներում՝ 19 խաղ, 1 գոլ:

### Ազգային հավաքականում

Իվոն Լե Ռուն Ֆրանսիայի հավաքականում հանդես է եկել 1983-1989 թվականներին: Ընդգրկվել է Ֆրանսիայի հավաքականի կազմում 1984 թվականի Եվրոպայի հաղթական առաջնությունում։ Հունիսի 12-ին բացման խաղում, որում ֆրանսիացիները մրցում էին Դանիայի հավաքականի հետ, Լե Ռուն առաջին խաղակեսի վերջնամասում կոտրել էր դանիացի ֆուտբոլիստ Ալան Սիմոնսենի ոտքը։ Եվրոպայի առաջնությունում Իվոն Լե Ռուն ընդհանուր առմամբ մասնակցել է 3 հանդիպման։

1986 թվականի աշխարհի առաջնությունից առաջ Լե Ռուն համարվում էր Ֆրանսիայի հավաքականի հիմնական կազմի խաղացող, բայց խաղաց միայն մեկ անգամ՝ 3-րդ տեղի համար խաղում, որում ֆրանսիացիները պահեստային կազմով հաղթեցին Բելգիայի հավաքականին։

Ֆրանսիայի հավաքականի կազմում Իվոն Լե Ռուն անցկացրել է 28 հանդիպում, խփել է 1 գնդակ։

Ձեռքբերումներ
-------------

### Ակումբային

* Ֆրանսիայի Չեմպիոն: 1988/89
* Ֆրանսիայի գավաթակիր (2): 1984/85, 1988/89

### Ազգային հավաքականում

* Եվրոպայի Չեմպիոն: 1984
* Աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր: 1986
* Արտեմիո Ֆրանկայի Գավաթակիր: 1985

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Савин А. В.* Мировой футбол: кто есть кто: Полная энциклопедия. — М.: Эксмо, 2007. — С. 356
2. 1 2  «Football : Yvon Le Roux» (ֆրանսերեն). FootballDataBase.eu. Արխիվացված է օրիգինալից 2012-09-01-ին. Վերցված է 2011-10-22-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (օգնություն)
3. 1 2 3  «Equipe de France A — Yvon Le Roux» (ֆրանսերեն). FFF. Վերցված է 2011-10-22-ին.
4. ↑  *Понедельник В.* Первые впечатления, знакомства, встречи… // Футбол-Хоккей. 17 июня 1984. № 24 (1254). С. 12—15
5. ↑  *Смолеев О.* Всё, кроме одного // Футбол-Хоккей. 1 июня 1986. № 22 (1356). С. 4—6
6. ↑  Нужны ли в составах «туристы»? // Футбол-Хоккей. 6 июля 1986. № 27 (1361). С. 4—5

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վիճակագրություն *FIFA*-ի կայքում(անգլ.)
* Վիճակագրությունը *National Football Teams* կայքում(անգլ.)

* Профиль на сайте *weltfussball.de*(գերմ.)
**Մակեդոնիայի ազգային տարազ**, մակեդոնացիների հագուստի, կոշիկի և աքսեսուարների ավանդական հավաքածու, որը զարգացել է դարերի ընթացքում: Այն ունի ընդգծված տեղական հատկանիշներ։ Ժողովրդական հագուստի հնագույն ձևերը մակեդոնացիների շրջանում, հատկապես Հյուսիսային Մակեդոնիայի արևմտյան մասում, ավելի լավ են պահպանվել, քան հարավսլավոնական այլ ժողովուրդների մոտ։

Կնոջ տարազ
----------

Աղջիկները ազգային տարազով, 2007
Կնոջ տարազի հիմքում ընկած է երկար վերնաշապիկը (մակեդոներեն՝ кошуља, риза)՝ տունիկայի ձևվածքով։ Պոլոգի շրջանում նեղ է, Սկոպյեի և Կումանովայի շրջաններում՝ շատ լայն, սեպերով։ Վերնաշապիկը կանգնած օձիքով է, ասեղնագործության գույնը սովորաբար կարմիր է, իսկ Սկոպյեի և Կումանովայի տարածքում՝ սև և մուգ կապույտ։

Շապիկի վրայով մակեդոնացիները կրում են կիսաերկար կամ կարճ կտորից հագուստ՝ կողքերին սեպերով, որը կոչվում է *сая*, *гунъа* ՝ կարճ թեւերով կամ անթև *клашник*:

Ժիլետը (մակեդոներեն՝ елек) ամեն տեղ չեն կրում։ Հագուստի պարտադիր մաս էր վառ ասեղնագործ գոգնոցը։ Կոստյումը կապում էին հյուսված բրդյա թաշկինակով (գոտի): Գլխազարդը շարֆ էր, որը սովորաբար ազատ գցում էին գլխին։ Շարֆի տակ հաճախ կրում էին կլոր գլխարկ (ֆես): Կանայք ոտքերին հագնում էին անմշակ կաշվից պատրաստված օփինկի (մակեդոներեն՝ опинци) և գունավոր բրդյա գուլպաներ։

Արտաքին հղումներ
----------------

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Народы зарубежной Европы, 1964, էջ 473
**Սիլլայի ճակատամարտ** (նորվ.՝ Affæren ved Silden or Affæren), անգլո-դանիական պատերազմների մաս կազմող ճակատամարտ, որը տեղի է ունեցել 1810 թվականի հուլիսի 23-ին Դանիա-Նորվեգական միացյալ ունիայի և Մեծ Բրիտանիայի ռազմական նավատորմերի միջև։

Զինված բախուժը տեղի է ունեցել ժամանակակաից Նորվեգիայի Սիլլա կղզու մոտ։ Ճակատամարտի ընթացքում բրիտանական երկու ֆրեգատները ոչնչացրել են երեք կամ չորս դանիա-նորվեգական հրետանավակներ։

Ճակատամարտի ավարտի վերաբերյալ Դանիա-Նորվեգիայի և Մեծ Բրիտանիայի տեսակետները և ընկալումները բավականին տարբեր են և հակասական։

Պատմություն
-----------

Սիլլայի ճակատամարտը ընթացել է 1810 թվականի հուլիսի 23-ին։ Այս ժամանակ Դանիա-Նորվեգական ունիայի ռազմական նավատորմը բաղկացած էր ընդամենը երեք երկկայմ առագաստանավերից։ Ճակատամարտին մասնակցել են նաև մի քանի այլ նավեր։

Բրիտանական ֆրեգատները կապիտան Ռիչարդ Բայրոնի գլխավորությամբ հարձակում գործեցին Դանիայի նավատորմի վրա հուլիսի 23-ի կեսօրին։ Նորվեգիայի ափերի մոտ գտնվող թնդանոթներից մեկը կարողացավ խոցել բրիտանական մեկ ռազմանավ։

Զոհվեցին մի քանի բրիտանացի զինվորներ։ Չնայած սրան բրիտանացիները կարողացան գրավել ռազմական բազան։ Դանիայի նավերը հանձնվեցին։

Ճակատամարտի ընթացքում բրիտանական նավերը հարձակվել են նաև քաղաքացիական շրջագայության համար նախատեսված նավի վրա։ Բրիտանացի զինվորները հարձակվեցին նույնիսկ տեղի ֆերմային տնտեսությունների վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Դանիա-անգլիական պատերազմներ // Սիլլայի ճակատամարտ (նորվ.)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սիլլայի ճակատամարտ** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| 
  **Պատմություն**   **Դանիա**   **Նորվեգիա**
 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Բաղդասարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*
 Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գուրգեն Բաղդասարյան (այլ կիրառումներ)

**Գուրգեն Թորգոմի Բաղդասարյան** (հոկտեմբերի 26, 1955(1955-10-26), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային ազատ ոճի ըմբիշ, մարզիչ, ԽՍՀՄ կրկնակի չեմպիոն (1983, 1984), Եվրոպայի չեմպիոն (1980), Աշխարհի առաջնության գավաթակիր (1977), ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետ (1977)։

Կենսագրություն
--------------

Գուրգեն Բաղդասարյանը ազատ ոճի ըմբշամարտով սկսել է զբաղվել 1969 թվականից՝ Յուրի Բաբայանի ղեկավարությամբ։ 1974-1975 թվականներին նա ընդգրկված էր ԽՍՀՄ երիտասարդական հավաքականի կազմում և հաղթող է ճանաչվել Եվրոպայի և Աշխարհի առաջնություններում՝ մինչև 20 տարեկանների տարիքային կազմում։ 1977 թվականին նա հաղթում է Սոֆիայում տեղի ունեցած Ամառային 9-րդ ունիվերսադիայում և Աշխարհի առաջնությունում, իսկ 1980 թվականին՝ մինչն 57 կիլոգրամ քաշային կարգում նվաճում է Եվրոպայի չեմպիոնի տիտղոսը։ 1983 և 1984 թվականներին դարձել է ԽՍՀՄ չեմպիոն, իսկ 1985 թվականին՝ Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։

Սպորտային կարիերայի ավարտից հետո՝ 1986 թվականին, ընդունվել է Մարզիչների բարձրագույն դպրոց, որն ավարտելուց հետո աշխատել է Մոսկվայի սպորտի դպրոցում։ 1992 թվականին որպես մարզիչ շարունակել է աշխատել Գերմանիայում։ 2010 թվականից Զուլգեն քաղաքի ըմբշամարտի ակումբի գլխավոր մարզիչն է։

Աղբյուրներ
----------

* *Мягченков Н.И.* Классическая и вольная борьба: Справочник. — М: Физкультура и спорт, 1984. — 240 с.
* 
* Կենսագրությունը SV Ebersbach 1910 ակումբի կայքում(գերմ.) Արխիվացված 2010-02-22 Wayback Machine

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Մարզական Ռուսաստան · Միասնական պայքարի աշխարհ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17555 |

 |
**Կվետտա** (փուշթու՝ Կվետտա (کوټه)` ամրոց), քաղաք Պակիստանի արևմտյան մասում, Բելուջիստան նահանգում։ Այն Բելուջիստան նահանգի նահանգակենտրոնն է։ Տեղացիները քաղաք անվանում են «Պակիստանի պտղատու այգի»։ Քաղաքը իրենից մի յուրահատուկ ամրոց է ներկայացնում, որը բոլոր կողմերից շրջափակված է լեռներով։ Քաղաքի բնակչությունը արագ տեմպերով աճում է։ 1961 թվականի համեմատությամբ, քաղաքի բնակչությունը աճել է մոտ 8 անգամ։ Մասնագետները նշում են, որ 7 տարի անց քաղաքի բնակչությունը կհատի մեկ միլիոնը։

Տնտեսություն
------------

Կվետտան համարվում է Բելուջիստանի առևտրային կենտրոնը։ Քաղաքում զարգացած են արդյունաբերության հետևյալ ճյուղերը` մրգերի պահածոյացում և քրոմի արդյունահանում։ Կվետտայում լայն տարածում ունի այգեգործությունը, փայտագործությունը, կաշվի և գորգերի առևտուրը։

Բնակչություն
------------

Քաղաքում ապրում են բելուջներ և փուշթուներ։ Այս երկու ազգերին միավորում է իսլամը։ Խոսում են բելուջերեն և փուշթու լեզուներով։ Երկուսն էլ հնդեվրոպական լեզուներ են։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է քոչվոր անասնապահությամբ և գյուղատնտեսությամբ։ Աճեցնում են ցորեն, գարի, կորեկ, եգիպտացորեն և կարտոֆիլ։

Քաղաքի բնակչությունը ըստ տարեթվերի։

| 1961 | 1972 | 1981 | 1998 | 2012 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 106 633 | 158 026 | 285 719 | 565 137 | 842 410 |

Կրթություն
----------

Քաղաքում առկա են մեծ քանակությամբ ուսումնական հաստատություններ։ Այստեղ են գտնվում Կվետտայի հրամանատարաշտաբային քոլեջը և Բելուջիստանի համալսարանը, որը նահանգի ամենահին բուհն է։ Այստեղ սովորում է մոտ 6000 ուսանող։

Պատկերասրահ
-----------

* Հաննա լիճըՀաննա լիճը
* Կվետտայի ավտոկայանըԿվետտայի ավտոկայանը
* Կվետտայի օդանավակայանըԿվետտայի օդանավակայանը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «History of Quetta» (անգլերեն). Վերցված է 2012 թ․ փետրվարի 16-ին. `{{cite web}}`: Invalid `|url-status=404` (օգնություն)(չաշխատող հղում)
2. ↑  «Quetta» (անգլերեն). World Gazetteer. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 6-ին. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 4-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կվետտա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4507957-2 · LCCN: n85171329 · VIAF: 154838490 · WorldCat VIAF: 154838490 |

 |
**Օլթիի ճակատամարտ** (թուրքերեն՝ Oltu Muharebesi), ընթացել է երկու փուլով․ առաջինը՝ 1920 թվականի հունիսի 18-25-ին։ Դրա ընթացքում բախումներ են տեղի ունեցել հայկական տեղական զորքերի և թուրքական միլիցիայի միջև այդ ժամանակ Վրաստանի կազմում գտնվող Օլթիում, որը, սակայն, վերահսկվում էր թուրքական ուժերի կողմից։ Երկրորդ բախումը, որի ընթացքում թուրքական ուժերը դուրս են մղել հայկական զորքերին Օլթիից, ընթացել է սեպտեմբերի 3-5։

Նախապատմություն
---------------

Առաջին համաշխարհային պատերազմում պարտություն կրած Օսմանյան կայսրությունը կորցրել էր իր տարածքները, որոնք մինչև ռուսական հեղափոխության սկսվելը գտնվում էին Ռուսական կայսրության կազմում, իսկ դրանից հետո՝ Հայաստանի և Վրաստանի իշխանությունների։ Սևրի պայմանագրով դեռևս չէր սահմանվել Օլթի-Արդահանի պատկանելիության հարցը։ 1878 թվականին Ռուսաստանին անցած Օլթի-Արդահանի մարզը իրավաբանորեն անցավ Վրաստանի կազմ, երբ 1918 թվականի մայիսի 26-ին Վրաստանը հռչակեց իր անկախությունը։ Միայն երկու օր անց՝ մայիսի 28-ին, հռչակվեց Հայաստանի անկախությունը, որը շուտով վերագրավեց Օլթի-Արդահանը։

Առաջին բախում
-------------

հակամարտությունը սկիզբ առավ, երբ Վրաստանի դեմոկրատական հանրապետության ուժերը չկարողացան իրենց վերահսկողությունը պահպանել իր արևմտյան նահանգի՝ Օլթիի վրա, որտեղ իրենց վերահսկողությունը սահմանեցին տեղական իսլամադավան ցեղերը։ Այդ ցեղերը սկսեցին բախումներ հրահրել հայկական սահմանապահ զորքերին, որոնք էլ սկսեցին պատժիչ արշավանքներ ձեռնարկել ընդդեմ այդ ցեղերի։ 1920 թվականի հունիսի 16-ին հայկական ուժերը ներխուժեցին Օլթի-Արդահան և գրավեցին այն։ Շուտով կնքվում է Սևրի պայմանագիրը, որի շնորհիվ Հայաստանին է տրվում մի շարք տարածքներ (այդ թվում՝ Օլթին), որը, սակայն, շատ ավելի քիչ էր, քան նախանշել էր Վուդրո Վիլսոնը։

Երկրորդ բախում
--------------

Օգոստոսին հայկական կառավարությունը փորձեց վերագրավել պատմական Օլթի գավառը, ինչի հետևանքով սեպտեմբերի 3-ին գեներալ Քյազըմ Կարաբեքիրը թուրքական զորքերի՝ 4 գումարտակների հետ միասին ներխուժեց գավառ և դուրս մղեց այնտեղից հայկական ուժերին։ Շուտով՝ սեպտեմբերի 20-ին Կարաբեքիրը ներխուժեց Հայաստանի առաջին հանրապետություն, ինչը ստիպեց հայկական կառավարությանը 4 օր անց պատերազմ հայտարարել Թուրքիային։ Սկսվեց հայ-թուրքական պատերազմը։

Տես նաև
-------

* Հայ-թուրքական պատերազմ (1920)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Hewsen, Robert H. and Salvatico, Christopher C. (2001) *Armenia: A Historical Atlas* University of Chicago Press, Chicago, p. 237. 0-226-33228-4
2. ↑  *The New York Times Current History: A Monthly Magazine: The European War* Vol XIX, 1919, p.
3. 1 2  Andersen, Andrew (2004) "Turkish-Armenian War Sept.-Nov. 1920"
4. ↑  Turkish-Armenian War of 1920 Արխիվացված 2007-03-12 Wayback Machine in Russian

|  |
| --- |
| 
  **Թուրքիա**   **Հայաստան**   **Պատմություն**
 |
Սատանի զգեստը կառնավալում:
**Դիաբլադա** կամ իսպ.՝ Danza de Diablos (Սատանայի Պար), ավանդական Հարավամերիկյան պար` սկիզբ առած Անդյան Ալտիպադոյում, իր անվանումը ստացել է սատանայի դիմակների և հագուստների պատճառով, որոնք կրում են պարողները։

Նկարագրություն
--------------

Դիաբլադան ի սկզբանե անվանվել է Սատանայի պար (իսպ.՝ danza de diablos), բուն պարը ավելի պարզ էր, քան հիմա։ Տարբեր սովորույթների միավորման պրոցեսը տևեց 1789-1944 թվականները, ինչի արդյունքում ձևավորվեց «Սատանայական ուղղություն», որը անվանվեց «Դիաբլադա»։ Հիմա այդ գործողությունը մեծ պարային՝ «դիաբոլային» շքերթի է նման․ տարբեր թիկնոցներով, թավշյա գլխարկներով, որոնց վրա օձեր և վիշապներ են ասեղնագործած, տարօրինակ դիմակներով ու կոտոշներով, լայն բացված աչքերով, ժանիքներով և քայլում են քաղաքների փողոցներով։ Շքերթը տևում է 10 օր։ Այդ ամբողջ խելագարությունը ավարտվում է Լուցիֆերի հանդեպ Միքայել Հրեշտակապետի հաղթանակով և կռվի տեսարաններով, երբ բոլորը սկսում են իրար վրա ջրային ռումբեր նետել։

Դիաբլադան Օրուրոյում:

Առաջացումը
----------

Պարը ցուցադրում է չարի և բարու հակամարտությունը և միավորում է բազմաթիվ տարբեր մասնիկներ և ավանդական կաթոլիկ փոխառություններ, որոնք իսպանական Կոնկիստադորները և անդյան հնդկացիները բերեցին իրենց հետ։ Առաջին հերթին խոսքը կրոնական ծեսերի մասին է, ինչպիսիք են՝ լյամա-լյամա պարը՝ Տիվայի պատվին, Ուրուի ժողովրդի Աստծո պատվին (գետերի, լճերի և աղբյուրների պահապան), Տուո Սուպայա՝ լեռների Աստծո պատմին, ինչպես նաև Այմարանյան ծիսակարգ՝ նվիրված Անչուչուին (սարսափելի չար ոգի, որը ապրում է քարանձավներում և լքված վայրերում)։ Բոլիվիայում Քրիստոնեության տարածումից հետո հնդկացիական ազգային կերպարները՝ Հողի- Մայր Պաչամին և «Լեռների տիրակալ» Տուո Սուպյան փոխարինվեցին Սուրբ Կույս Մարիամի և Սատանայի կերպարներով։

Տարածումը
---------

Այս պարի առաջացման և աղբյուրների ազգային նույնականացումը մինչ այժմ Չիլիի և Պերուի միջև վեճի առարկա է՝ ելնելով այն փաստից, որ վերոնշյալ երկրներում պարերը փառատոնների կարևորագույն բաղկացուցիչ մասն են կազմում։ Այս պարը մեծ տարածում ունի Անդերի բնակչություն շրջանում՝ Բոլիվիայի արևմուտքում, Պերուի հարավում և Արգենտինայի և Չիլիի հյուսիսում, ինչպես նաև Արգենտինայի, ԱՄՆ-ի և Ավստրիայի բոլիվիական համայնքներում։ Դիաբլադա հիմնականում պարում են Օրուրուի, Սուրբ Կանդելարյան շքերթներում և Արգենտինայի հյուսիսում տեղի ունեցող փոքրիկ շքերթների ժամանակ։ 
Գոյություն ունի պարի յուրահատուկ ոճ, որը հատուկ է Էկվադորին և կրում է Diablada pillarena անվանումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Diccionario de la lengua española — Vigésima segunda edición
2. ↑  UNESCO Culture Sector — Intangible Heritage — 2003 Convention :
3. ↑  ReVista Արխիվացված 2009-04-01 Wayback Machine
**Քուիքսթեփ** (անգլ.՝ Quickstep, «արագ քայլ»)՝ զուգապար, ֆոքստրոտի արագ տարբերակներից է, որը կատարողից պահանջում է թեթևություն և շարժունակություն։ Երաժշտական չափը - 4/4:

Առաջացման պատմություն
---------------------

Պարի առաջացման գործոն է հանդիսացել այն փաստը, որ երաժիշտները շատ հաճախ ֆոքստրոտը շատ արագ էին նվագում` պատճառելով պարողների դժգոհությունը։ Արդյունքում ֆոքստրոտի տեմպը որոշվել է 29-30 տակտ մեկ րոպեում, իսկ ավելի արագ տեմպերով` 48-52 տակտ մեկ րոպեում, նշանակվել է քուիքսթեփը։ Որպեսզի նախօրոք զգուշացնեն ֆոքստրոտի «իրական» երկրպագուներին պարի տեմպի մասին, արագ ֆոքստրոտը հայտարարվել է պարային երեկոների ծրագրում որպես *quick-time-foxtrot* կամ *quick-time-steps*, որն այնուհետև կրճատվել է մինչև  *quickstep*:

Սպորտային պարահանդեսային պար
----------------------------

Պարը ստանդարտացվել է 1927 թվականին։ Ինչպես ֆոքստրոտը, քուիքստեփը ընդգրկված է բալետային պարերի Եվրոպական մրցույթի ծրագրում։ Տարատեսակության համար պարը ընդունված է համարել ստանդարտ պարերի «փոքր քերականություն»։ Կատարողներից պահանջվում է թեթև, օդային և միևնույն ժամանակ սրընթաց շարժումներ։

Մրցումների ընթացքում քուիքսթեփը տևում է 1,5-2 րոպե 200 զարկ մեկ րոպեում։ ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ballroom Guide - Dance Music!». *Ballroom Guide*. Ballroom Guide. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ մայիսի 16-ին. Վերցված է 2015 թ․ մայիսի 24-ին.
2. ↑  Silvester, Victor 1982. *Modern ballroom dancing: history and practice*. Paul, London.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հոդվածը Sportdance.ru կայքում Արխիվացված 2008-10-22 Wayback Machine.
**Աշոտ Գալուստի Մելքումյան**, (հոկտեմբերի 10, 1922(1922-10-10), Գառնաքար - օգոստոսի 8, 1984(1984-08-08), ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Փառքի երեք աստիճանների շքանշանների ասպետ։

Անձնական կյանք
--------------

ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։ 1957 թ. հեռակա ավարտել է Երևանի գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ Աշխատել է գ. Առաջաձորի (Մարտակերտի շրջան, ԼՂՀ) գյուղխորհրդի նախագահ։ Մահացել է 1984 թ. օգոստոսի 28-ին։ Պարգևատրվել է մեդալներով։

Ռազմական կարիերա
----------------

1941 թվականին կամավոր մեկնել է ծառայության Կարմիր բանակում։ 1942 թվականի վերջում, երբ հակառակորդի զորքերը հարձակում գործեցին Հյուսիսային Կովկասի վրա, ռազմաճակատ մեկնեց 89-րդ Հայկական հրաձգային վաշտը, որի հետ էլ սերտորեն կապված է հետախույզ Ա. Մելքումյանի ռազմական ուղին։ 1944 թվականի փետրվարին Ա. Մելքումյանն առաջադրանք է ստացել իր խմբով անցնել հակառակորդի թիկունքն ու տեղեկատվություն ձեռք բերել։ Մեծ դժվարություններ հաղթահարելով` նա ռադիոյով տեղեկացնում է հակառակորդի զորքի տեղակայման մասին, ինչի արդյունքում խորհրդային օդուժը հեռահար կրակով ոչնչացնում է գերմանական զրահամեքենաների սյունաշարը, նյութատեխնիկական բազաներն ու հաղորդակցության միջոցները, «Մեծ Գերմանիա» վաշտի շտաբը։ Այս գործողության հաջողությունն ապահովում է Աշոտ Մելքումյանը, ինչի համար 1944 թվականի փետրվարի 2-ին պարգևատրվում է Փառքի երրորդ աստիճանի շքանշանով։ Ա. Մելքումյանը ռազմական հերոսություններով առանձնացել է նաև Սապուն լեռան շրջանում։ Նա հայտնաբերել է 9 գնդացրային կետեր, որոնք ոչնչացրել է խորհրդային հրետանին, ինչից հետո բացվել է հարձակման ճանապարհը։ Այդ ընթացքում Ա. Մելքումյանը ոչնչացրել է հակառակորդի 13 զինվոր և սպա, ինչի համար պարգևատրվել է Փառքի 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Մելքումյանի ստորաբաժանումն առանձնացել է նաև Լեհաստանի ազատագրման համար մղվող մարտերում, որից հետո նա դարձել է Փառքի շքանշանի ասպետ։ Հակառակորդի դեմ պատերազմելով` Ա. Մելքումյանն անցել է Կովկասյան լեռներից մինչև Բեռլին և պատերազմն ավարտել է Ալբայի ափերին։

Պարգևներ
--------

Փառքի շքանշաններին արժանացել է Կերչի, Սևաստոպոլի և Լեհաստանի ազատագրման մարտերում ցուցաբերած արիության համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 397.
2. ↑  Մելքումյան Աշոտ Գալուստի(չաշխատող հղում)
3. ↑  Вирабян А.Н. *Знаменитые Арцахцы, Арцах (Карабах), Утик*, հ. 1, Ереван, «Аполлон», 1995 — 160 էջ. — 5000 հատ, ISBN 5-8079-0671-3։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 397)։*  |
**Օսիպ Սահակի Օսիպյան** (Հովսեփ Հովսեփյան) (1912, Թաղավարդ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն), Փառքի երեք աստիճանի շքանշանների ասպետ (1943, 1944, 1945 թթ.):

1941 թվականին զորակոչվել էր Կարմիր բանակ։ Օսիպը 18 տարեկան էր, երբ սկսվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ Ծառայել է որպես սակրավոր 89-րդ հայկական Թամանյան դիվիզիայում, նա մասնակցել է Ղրիմի ազատագրմանը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Խորհրդա-գերմանական ճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների ժամանակ, Հայկական 89-րդ (Թամանյան) դիվիզիայի կազմում՝ որպես սակրավոր, մասնակցել էր Ղրիմի, Բելառուսիայի, Լեհաստանի ազատագրմանը, Բեռլինի գրավմանը։ Փառքի շքանշանների արժանացել էր Կերչի, Լեհաստանի ազատագրման մարտերում և Օդերի ափին հենակետ գրավելիս ցուցաբերած խիզախության համար։ 1943 թվականի դեկտեմբերին Խորհրդային զորքերը սկսեցին ազատագրել Կերչը։ Թշնամին ոչ հեշտությամբ զիջեց նվաճողներին MBH տարածքի հրամանատարը սակրավոր Օսիպին, Ղարախանյանին և Վարդումյանին առաջադրանք տվեց ականազերծել դաշտը։ Սաստիկ թնդանոթի և գնդացորդի կրակի տակ քաջ ռազմիկները գնացին 100-150 մետր հեռավորության վրա փշոտ մետաղալարով և ճանապարհ բացեցին հետևակային զորքի համար 70 մետր լայնությամբ։ Այս սխրանքի համար Օսիպյանը պարգևատրվել է 3-րդ աստիճանի Փառքի շքանշանով։ 1944 թվականի հունվարի 28-ին, Օսիպյանը հայրենակիցների-սակրավորների հետ թշնամու ուժեղ կրակի տակ անցան գետը, որպեսզի խորհրդային զորքերը կարողանան հարձակվել ֆաշիստական դիրքերի վրա։ Թշնամու հարձակման ժամանակ կամուրջը փլուզվել է։ Օսիպյանը վիրավորվել էր, բայց այնուամենայնիվ նա շարունակում էր կամրջի վերականգնման աշխատանքները և զորքին հաջողվեց անցնել գետը։ Այս սխրագործության համար Օսիպյանը արժանացավ Փառքի շքանշանի։

Զորացրվել է 1945 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Вирабян А.Н. *Знаменитые Арцахцы, Арцах (Карабах), Утик*, հ. 1, Ереван, «Аполлон», 1995, էջ 101 — 160 էջ. — 5000 հատ, ISBN 5-8079-0671-3։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Կարապետ Հարությունի Գևորգյան** (1925, Վերնաշեն, Հայաստան), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Կարապետ Գևորգյանը ծնվել է 1925 թվականին, Եղեգնաձորի շրջանի Վերնաշեն գյուղում։ 1942 թվականին ավարտել է շրջկենտրոնի միջնակարգ դպրոցը և աշխատել պիոներական ավագ ջոկատավար և մաթեմատիկա է դասավանդել Շատին և Գետափ գյուղերի դպրոցներում։

1943 թվականին զորակոչվել է գործող բանակ, պանտոնային կամրջաշինարարական զորամասերում մասնակցել է Գերմանա-խորհրդային պատերազմի ծանր մարտերին։ Հակառակորդի ռմբակոծության տակ պանտոնային կամուրջներ էին անցկացնում խորհրդային հարձակվող զորամասերի գետանցման համար։ Օդերի վրա կամուրջ անցկացնելու պահին ռմբակոծությունից խափանվել է էլեկտրականությունը։ Գևորգյանը դիմելով համարձակ քայլի, լողալով անցել է մեծ լայնություն ունեցող գետը և ապահովել էլեկտրականությունը։ Ստորաբաժանումը ժամանակին ավարտել է պանտոնային կամրջի անցկացումը։ Կարապետ Գևորգյանը պարգևատրվել է Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշանով։ Նա մարտերով անցել է Ռումինիայով, Հունգարիայով, Չեխոսլովակիայով և պատերազմի ավարտը դիմավորել է Ավստրիայում։

Պատերազմից հետո երկու տարի ևս շարունակել է զինվորական ծառայությունը։ Զորացրվելուց հետո 1947 թվականից Գևորգյանը մանկավարժական աշխատանքի է անցել Եղեգնաձորի շրջանի դպրոցներում, դասավանդել է հայոց լեզու և գրականություն։ Պարգևատրվել է բազմաթիվ մարտական ու հոբելյանական մեդալներով։

Պարգևներ
--------

* Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Վաչիկ Միքայելի Դարբինյան (Դարենց** 1915, Հոռոմ, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1963): «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ (1968): ԽՄԿԿ անդամ (1940): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Վաչիկ Դարբինյանը ծնվել է 1915 թվականին Արթիկի շրջանի Հոռոմ գյուղում։ Լենինականի Ասքանազ Մռավյանի անվան մանկավարժական տեխնիկումում ուսանելու տարիներին Դարբինյանը սովորել և ավարտել է նաև քաղաքի պետական թատրոնի ստուդիան։ 1934 թվականին Հոռոմի միջնակարգ դպրոցում նշանակվել է հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ։ 1936 թվականին եղել է այդ դպրոցի ուսմասվարը։ Միաժամանակ ավարտել է Երևանի պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։

1939 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Մասնակցել է Արևմտյան Ուկրաինայի ազատագրմանը։ 1940 թվականի աշնանը հրաձգային գումարտակի ԼԿԵՄ բյուրոյի քարտուղար Դարբինյանը ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Բանակից մեկնել է սովորելու, զորամաս է վերադարձել կրտսեր լեյտենանտի կոչումով։ Մասնակցել է Մոսկվայի պաշտպանության ահեղ մարտերին, մարտնչել է Սևաստոպոլի հերոսական պաշտպանների շարքերում։ Պարգևատրվել է Փառքի երրորդ աստիճանի շքանշանով և մարտական մեդալներով։

Դարբինյանը բանակից զորացրվել է 1946 թվականին և նշանակվել հայրենի գյուղի դպրոցի տնօրեն։ 1963 թվականին Դարբինյանն արժանացել է հանրապետության վաստակավոր ուսուցչի կոչման, 1968 թվականին՝ «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ» կրծքանշանի, իսկ 1980 թվականին՝ Խաչատուր Աբովյանի անվան մեդալի։ Դարբինյանը եղել է Հոռոմի միջնակարգ դպրոցի հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչը, այդ առարկայի մեթոդմիավորման նախագահը։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1963)
* «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ կրծքանշան (1968)
* Փառքի երրորդ աստիճանի շքանշան
* Խաչատուր Աբովյանի անվան մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Վաչե Ա Ամբերդեցի** (*անհայտ* - 1232 կամ 1235), ռազմական և պետական գործիչ, իշխանաց-իշխան, Վաչուտյան իշխանական տան հիմնադիրը։

Գործունեությունը
----------------

Ծառայել է Զաքարե Բ և Իվանե Ա Զաքարյանների բանակում։ Նրանցից 13-րդ դարի սկզբին, մոտավորապես 1205/1206 թթ-ին, որպես սեփական տիրույթ ստացել է սելջուկներից ազատագրված Արագածոտն գավառի արևելյան մասը և Նիգ գավառը, իշխանաց-իշխան տիտղոս և նշանակվել ամենամեծ իշխանատիրույթի՝ Արարատյան կողմնակալության /ընդգրկել է պատմական Այրարատ նահանգի տարածքը/ հրամանատար-կողմնակալ։ Ամրացրել է Ամբերդ ամրոցը և այն դարձրել իշխանատիրույթի մայրաքաղաք։ Վերաշինել-ամրացրել է իշխանատիրույթի բերդ-ամրոցները, բարեկարգել բնակավայրերը։ Զաքարյան եղբայրների օրինակով ձևավորել է կողմնակալության իշխանական պալատը համապատասխան պաշտոնական հիերարխիայով։ Այդ հիերարխիայում Վաչե Ա-ն կանգնած էր ամենաբարձր աստիճանի վրա։ Նա և իր հաջորդներն իրենց անվանել են մեծ իշխան, իշխանաց-իշխան, պարոն, տեր, իսկ իրենց տիրապետությունը՝ յիշխանութիւն, կողմնակալութիւն, վերակացութիւն։ 1221-1235 թթ-ին նրա հետ համագահակալել է ավագ որդին՝ Քուրդ Ա-ն։

Շինարարական և մշակութային գործունեությունը
------------------------------------------

Հայտնի է մշակութանպաստ և շինարարական գործունեությամբ։ Կառուցել է Սանահնի վանքի մեծ գավիթը /1211 թ./, Կեչառիսի Սուրբ Նշան եկեղեցին /1213 թ./, Արա (գյուղ)ի իջևանատունը /1213 թ./, Մակարավանքի գավիթը /1216 թ./, կնոջ՝ Հասանի դուստր Մամախաթունի հետ՝ Սաղմոսավանքի Սուրբ Սիոն կենտրոնագմբեթ եկեղեցին /1215-1217 թթ-ին/, Հովհաննավանքի կենտրոնագմբեթ եկեղեցին /1217-1221 թթ-ին/, Հոռոմոսի գրատունը /1229 թ./։ Միայնակ կամ կնոջ՝ Հասանի դուստր Մամախաթունի հետ նվերներ է տվել Հաղպատի, Սանահինի, Կեչառիսի վանական համալիրներին։ Թաղված է Հովհաննավանքի տոհմական տապանատանը։

Գրականություն
-------------

1. Զաքարիա Սարկավագ, Պատմագրութիւն, հ. 3, Վաղարշապատ, 1870 թ.։
2. Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 11, Երևան, 1985 թ. էջ 283։
3. Հայկական Հանրագիտարան։ Ով ով է։ Հայեր։ Կենսագրական հանրագիտարան, հ. 2։ Երևան, 2007 թ. էջ 526։
4. Տիգրան Պետրոսյանց, Վաչուտյաններ, Երևան, 2001 թ. 363 էջ։
5. Տիգրան Պետրոսյանց, Վաչուտյաններ, Ե. 2023:
6. Վիկտոր Պետրոսյանց /Տիգրան Պետրոսյանց/, Վաչուտյան իշխանական տան տոհմածառը, , Բանբեր Երևանի համալսարանի, , 1981 թ. թիվ 3։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Իշխանաց-իշխան** (իշխողների իշխող), բարձրաստիճան տիտղոս-կոչում միջնադարյան Հայաստանում, շնորհվել է կողմնակալ-հրամանատարներին, տարածքների կուսակալներին։

Առաջացման ակունքներ
-------------------

Իշխանը տիրող ավագանու ներկայացուցիչն է, նաև՝ առանձին ռազմա-քաղաքական միավորման գլուխը մինչդասակարգայինից դասակարգային հասարակության անցման շրջանում։ Կենտրոնացված պետության առաջացմամբ իշխանները ընդգրկվել են նրա մեջ՝ կազմելով արտոնյալ, ժառանգական ավագանին՝ ազնվականությունը։ Հայաստանյան դասակարգային հասարակությունում մեծ, տեր, զորավոր, իշխող իմաստներով և տարբեր անվանումներով իշխաններ են կոչվել մանր ու խոշոր գավառատերերը՝ կրտսեր իշխան, իշխան, ավագ իշխան, տեր, տանուտեր, նախարար, ավագ նախարար, նահանգների տերերը՝ մեծ իշխան, կուսակալները՝ գահակալ իշխան, բդեշխ, երկրի տիրակալը՝ արքա, թագավոր, Հայոց իշխան։ Սրանց զուգահեռ առկա էր նաև գահերեց իշխան տիտղոս-կոչումը։ Հայ իրականությունում իշխան կոչումը համապատասխանել է տոհմացեղային դարաշրջանի հույների բազիլեոսին, լատինների դուքսին, գերմանների հերցոգին, արաբների մալիքին, միջնադարում՝ արևմտաեվրոպական գրաֆին, կոմսին, մարկիզին և ռուսական կնյազին։ Հայկական միջավայրում 19-րդ դարի ընթացքում և 20-րդ դարի սկզբին իշխանը լոկ տիտղոս է եղել և վերացվել է 1917 թ-ի խորհրդային դեկրետի հետագա կիրառմամբ։

Իշխանաց-իշխան տիտղոս-կոչումը
----------------------------

13-րդ դարի սկզբներին Զաքարե Բ և Իվանե Ա Զաքարյանները ազատագրված Հայաստանում վարչական բաժանումներ կատարեցին և վաղ միջնադարյան բդեշխությունների օրինակով ստեղծեցին կողմնակալություններ Վաչուտյանների, Օրբելյանների, Պռոշյանների, Վահրամյանների, Խաչենի տերերի գլխավորությամբ և դրանց գլուխ նշանակեցին կամ իշխանական հին տոհմերի ներկայացուցիչների, կամ իրենց զորավարների։ Կողմնակալների այս նոր հաստատության ղեկավարներին շնորհեցին իշխանաց-իշխան տիտղոս-կոչում, որով վերջիններս իրենց ենթակա կողմնակալությունում առանձնաշնորհ տարբերակվեցին իրենց տոհմակից և այլ տոհմերի իշխաններից։ Նորանշանակ կողմնակալ-հրամանատարները սկզբում ունեին զինվորական-վարչական պաշտոն, սակայն շատ արագ ստացած պաշտոնն ու կոչումը վերածեցին ժառանգական մենաշնորհի։

Գրականություն
-------------

* Հայկական սովետական հանրագիտարան։ Հ. 4։ Երևան, 1978 թ. էջ 375։
* Տիգրան Պետրոսյանց, Վաչուտյաններ։ Երևան, 2001 թ.։
* Տիգրան Պետրոսյանց, Վաչուտյաններ, Ե. 2023:
* Գրիգոր Գրիգորյան, Սյունիքը Օրբելյանների օրոք, Երևան, 1981 թ.։
* Գարեգին Ա Հովսեփյանց, Խաղբակեանք, մաս ա։ Վաղարշապատ, 1928 թ.։
* Արտաշես Շահնազարյան, Վահրամյանների իշխանության պատմությունից։ ՀԽՍՀ ԳԱ,, Լրաբեր,, հաս.գիտությունների հանդես, 1974 թ. թիվ 4։
* Բագրատ Ուլուբաբյան, Խաչենի իշխանությունը 10-14-րդ դարերում։ Երևան, 1975 թ.։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 376)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Զաքարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հայկազ Փարամազի Զաքարյան** (1921, Գեղանուշ, Հայաստան), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1949), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Հայկազ Զաքարյանը ծնվել է 1921 թվականին, Ղափանի շրջանի Գեղանուշ գյուղում։ Սովորել է հայրենի գյուղի տարրական դպրոցում։ Ղափանի մանկավարժական ուսումնարանն ավարտելուց հետո նշանակվել է շրջանի Արծվանիկ գյուղի դպրոցի հայոց լեզվի և թվաբանության ուսուցիչ։ 1939 թվականի դեկտեմբեր ամսին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Ծառայությունն սկսել է 4-րդ բանակի 6-րդ դիվիզիայի 84-րդ հրաձգային գնդում։ Գնդի սերժանտական դպրոցն ավարտելուց հետո նշանակվել է ջոկի հրամանատար, իսկ հետո՝ դասակի հրամանատարի օգնական։

1941 թվականի հունիսի 22-ին Զաքարյանը պատերազմը դիմավորել է Բրեստի ամրոցում։ Հայկազն անձամբ է մասնակցել գնդի սերժանտական դպրոցի, հիվանդանոցի և Խոլմովյան դարբասի մետ տեղի ունեցած մարտերին, որը գլխավորել է գնդի կոմիսար Ե. Ֆոմինը։ Հայկազին հաջողվել է դուրս գալ գերմանական զորքերի շրջափակումից և մտնել անտառ, որտեղ հանդիպել է զինվորների և նրանց հետ շարժվել է դեպի արևելք, Կովել քաղաքի ուղղությամբ։ Ջոկատը մարտերով հասել է Կորոստին քաղաքը և միացել զորամասերին։ Մարտերից մեկում վիրավորվել է, բուժվելուց հետո միացել է Կիևի պաշտպաններին։ Կռվել է Նեժին քաղաքի մատույցներում, որտեղ վիրավորվել է և տեղափոխվել հոսպիտալ։ Բուժվել է Մարիուպոլ (Ժդանով) քաղաքում։ Պարգևատրվել է Փառքի երրորդ աստիճանի շքանշանով և մի շարք մեդալներով։

1946 թվականի փետրվարին Զաքարյանը զորացրվել է բանակից։ Վերադարձել է հայրենի գյուղ, անցել մանկավարժական աշխատանքի, միաժամանակ սովորել է Երևանի պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետում, որն ավարտել է 1953 թվականին։ 1949 թվականից եղել է գյուղի դպրոցի տնօրենը։ 1949 թվականին ընդունվել է կուսակցության շարքերը։

Պարգևներ
--------

* Փառքի երրորդ աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գուրգեն Հարությունյան (այլ կիրառումներ)

**Գուրգեն Զաքարի Հարությունյան** (1913, Նոր Գյուղ, Երևանի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1944), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Գուրգեն Հարությունյանը ծնվել է 1913 թվականին, Աբովյանի շրջանի Նորգյուղում։ 1938 թվականին ավարտել է Երևանի մանկավարժական ուսումնարանը, և աշխատանքի նշանակվել Հոկտեմբերյանի շրջանի Արևիկ գյուղի յոթնամյա դպրոցում՝ որպես մաթեմատիկայի ուսուցիչ։ Հարությունյանը 89-րդ հայկական Թամանյան դիվիզիայի շարքերում մասնակցել է Թերեք գետից մինչև Բեռլինի մատույցները մղված մարտերին։ Մալգոբեկի մոտ տեղի ունեցած կռիվներում ակտիվ մասնակցություն ցուցաբերելու համար պարգևատրվել է «Խիզախության համար» մեդալով։ Կերչի ազատագրման մարտերում աչքի ընկնելու համար ներկայացվել է Կարմիր աստղի շքանշանի։ Սևաստոպոլի և Խերսոնի ազատագրմանը մարտերում քաջություն դրսևորելու համար Հարությունյանը պարգևատրվել է «Փառքի երրորդ աստիճանի» շքանշանով։ Դժվարին աշխատանք է կատարել Վարշավայի մոտ գետանցման մարտերում։ 1944 թվականին ռազմի դաշտում ընդունվել է կուսակցության շարքերը։ Հարությունյանը Օդերի Ֆրանֆուրտի մոտ մղված մարտերից մեկում, 1945 թվականի ապրիլի 17-ին, ականի բեկորից ծանր վիրավորվել է և տեղափոխվել հոսպիտալ։

Հարությունյանը բուժվելուց հետո զորացրվել է՝ որպես պատերազմի երկրորդ կարգի հաշմանդամ։ Ֆիզիկապես հնարավորություն չունենալով շարունակել ուսուցչական աշխատանքը, նա անցել է այլ աշխատանքի։ Պարգևատրվել է «Աշխատանքի վետերան» մեդալով և բազմաթիվ շնորհակալագրերով։ Հարությունյանը ապրել է Երևանում, անցել կենսաթոշակի։

Պարգևներ
--------

* «Խիզախության համար» մեդալ
* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Փառքի երրորդ աստիճանի» շքանշան
* «Աշխատանքի վետերան» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սիսակյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ալեքսեյ Նորայրի Սիսակյան**  (ռուս.՝ Алексей Норайрович Сисакян, հոկտեմբերի 14, 1944(1944-10-14), Մոսկվա, ԽՍՀՄ - մայիսի 1, 2010(2010-05-01), Լարնակա, Կիպրոս), հայ ֆիզիկոս-տեսաբան։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1980), պրոֆեսոր` (1986): ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան (2005), ՌԳԱ թղթակից (2006) անդամ։

Կենսաֆիզիկոս, տիեզերական կենսաբանության հիմնադիրներից մեկի` Նորայր Սիսակյանի որդին է, ֆիզիկական գիտությունների դոկտոր Իոսիֆ Սիսակյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

1968 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանը։ 1968 թվականից աշխատել է միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստիտուտի (Դուբնա) տեսական ֆիզիկայի լաբորատորիայում՝ Ն․ Ն․ Բոգո Աուբովի ղեկավարությամբ։ 1979-1989 թթ. այդ ինստիտուտի գլխավոր գիտնական քարտուղար, 1989-2005 թթ.` փոխտնօրեն, 2006-2010 թթ.` տնօրեն։ 1985 թվականից, միաժամանակ՝ տեսական ֆիզիկայի լաբորատորիայի տնօրեն, 1982 թվականից Մոսկվայի ֆիզտեխնիկական ինստիտուտի տարրական մասնիկների ֆիզիկայի ամբիոնի գիտական ղեկավար։

Միջուկային ֆիզիկա
Ալեքսեյ Սիսակյանը եղել է Ռուսաստանի ճարտարագիտական (1992), ՌԴ բնական (1994), Եվրոպական (Բրյուսել, 2003) Գիտությունների ակադեմիաների անդամ, Միջուկային Հետազոտությունների Միավորված Ինստիտուտի (ՄՀՄԻ) գիտական խորհրդի մասնիկների և դաշտերի հանձնաժողովի, Ապագա արագացուցիչների եվրոպական կոմիտեի անդամ, ՄՀՄԻ ուսումնագիտական կենտրոնի նախագահ, Բնության, հասարակության և մարդու «Դուբնա» միջազգային համալսարանի փոխնախագահ և տեսական ֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ, «Տարրական մասնիկների և ատոմային միջուկների ֆիզիկա» հանդեսի գլխավոր խմբագրի տեղակալ։ Տվերի պետական համալսարանի, ԵՊՀ (2005) պատվավոր դոկտոր, Աշտարակ քաղաքի պատվավոր քաղաքացի (2005)։

Գործունեություն
---------------

Աշխատանքները վերաբերում են բարձր էներգիայի միջուկային ֆիզիկայի տեսական խնդիրներին, տարրական մասնիկների ֆիզիկային, դաշտի քվանտային տեսության մոտավոր մեթոդներին ու հավասարումներին, ոչ տրիվիալ երկրաչափությամբ, համաչափությամբ և տոպոլոգիայով քվանտային համակարգերի հիմնախնդիրներին։ Ուսումնասիրել և զարգացրել է դաշտի քվանտային տեսության մոտավոր մեթոդները, հետազոտել տարրական մասնիկների բազմակի ծնման մեխանիզմները և հադրոնների փոխազդեցության մոդելները բարձր էներգիաների դեպքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1024786846 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.
3. ↑  Ալեքսեյ Սիսակյանի կենսագրությունը ՀՀ ԳԱԱ կայքում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 399)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Mathematics Genealogy Project · Համառուսաստանյան մաթեմատիկական պորտալ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1024786846 · ISNI: 0000000110392077 · LCCN: n98040368 · NUKAT: n01022116 · SUDOC: 129904600 · VIAF: 13008878 · WorldCat VIAF: 13008878 |

 |

 |
**Ինկուբատորանոց**, արտադրական շինություն, որտեղ կատարվում է գյուղատնտեսական թռչունների ձվի ինկուբացիան և ճտահանությունը։

Տեղեկություններ
---------------

Ինկուբատորանոց կառուցում են թռչնաֆաբրիկաներում, թռչնաֆերմաներում, ինկուբատորաթռչնաբուծականկայաններում։ Ինկուբատորանոցի հիմնարտադրական շինությունները տեղաբաշխում են տեխնոլոգական շարժընթացներին համապատասխան։ Ձվերի ընդունման և տեսակավորման շինությունը հանդերձում են ձվատեսակավորող մեքենաներով, հատուկ սեղաններով ու ձվադիտակներով, ձվապահեստարանը՝ դարակաշարերով և հարկաշարերով (ինկուբացման ձվերով լի արկղերը տեղադրելու համար), ինկուբացման սրահը՝ ճտահան մեքենաներով, ճտահանման սրահը՝ ճտահանման դարակաշարերով, ճտերի տեսակավորման շինությունը՝ տեսակավորման սեղաններով։ Ինկուբատորանոց կառուցում են, հիմնականում, միահարկ, ուղղանկյունաձև հատակագծով (հավաքովի միօրինակացված կառուցատարրերից կամ տեղական շինանյութից)։ Ինկուբատորանոցը հանդերձում են նաև ավտոմատ կառավարվող էլեկտրամատակարարումով, ջեռուցումով և օդափոխությամբ, տաք և սառը ջրամատակարարումով, կոյուղով։ Ձեռնարկության տարածքում ինկուբատրանոցը տեղաբաշխում են թռչունների համար նախատեսված այլ շինություններով՝ քամիներից պաշտպանված մասում։ Յուրաքանչյուր ինկուբատրանոցի աշխատանքում նախատեսված է տարեկան 6 օրից ոչ պակաս կանխարգելիչ ընդմիջում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Խիմենա Նավարետտե** (իսպ.՝ Ximena Navarrete, (փետրվարի 22, 1988(1988-02-22), Գվադալախարա, Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ), մեքսիկացի մոդել, դերասանուհի և գեղեցկության թագուհի։ Հաղթող է ճանաչվել «Միսս Տիեզերք 2010» գեղեցկության մրցույթում։ Երկրորդ մեքսիկացին է, որը հաղթել է «Միսս Տիեզերք» գեղեցկության մրցույթում։

Կենսագրություն
--------------

Խիմենան ատամնաբույժ Կարլոս Նավարետտեի և տնային տնտեսուհի Գաբրիելա Ռոսետի դուստրն է։ Ունի փոքր քույր՝ Մարիանան։ Ծնվել և մեծացել է Մեքսիկայի Խալիսկո նահանգի մայրաքաղաք Գվադալախարա քաղաքում։ Ունի իսպանական և ֆրանսիական արմատներ։ Մոդելային գործունեությամբ զբաղվում է 16 տարեկանից։ Ծնողների պնդմամբ Խիմենան ավարտել է Սապոպանի Ատեմաջակ հովտի համալսարանի սննդի ֆակուլտետը։

Միսս Մեքսիկա
------------

2009 թվականի հուլիսի 16-ին Խիմենա Նավարետտեն իր քաղաքում հաղթող է ճանաչվել «Nuestra Belleza Jalisco» մրցույթում, որից հետո հաղթել է նաև «Nuestra Belleza México» ազգային մրցույթում, որը տեղի է ունեցել 2009 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Յուկատան նահանգի Մերիդա քաղաքում։ Նավարետտեն Կառլա Կարիլոյից հետո երկրորդ մասնակիցն է Խալիսկոյից, որը հաղթել է ազգային մրցույթում։

Միսս Տիեզերք 2010
-----------------

2010 թվականի օգոստոսի 23-ին Խիմենա Նվարետտեն հաղթել է «Միսս Տիեզերք 2010» մրցույթում։ Նա դարձել է մրցույթում հաղթած երկրորդ մեքսիկացին՝ Լուպի Ջոնսից հետո, որը հաղթող էր ճանաչվել 1991 թվականին։ Մրցույթը տեղի է ունեցել Լաս Վեգասում։

Որպես «Միսս Տիեզերք»՝ նա այցելել է մի շարք երկրներ, այդ թվում՝ Չինաստան, Ֆրանսիա, Ռուսաստան, Դոմինիկյան Հանրապետություն, Պուերտո Ռիկո, Պանամա, Թաիլանդ, Մեքսիկա, Չիլի, Բահամյան Կղզիներ, Իսպանիա, Ինդոնեզիա, Հնդկաստան, Բրազիլիա, Գվատեմալա, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ, Հոնդուրաս, Էկվադոր։

2011 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Բրազիլիայի Սան Պաուլո մայրաքաղաքում տիտղոսը հանձնել է Անգոլայի ներկայացուցիչ Լեյլա Լոպեսին։

Անձնական կյանք
--------------

2017 թվականի ապրիլի 1-ին Խիմենան ամուսնացել է մեքսիկացի գործարար Խուան Կարլոս Վալադարեսի հետ։ Արարողությունը տեղի է ունեցել Մեխիկոյի պատմական վայրում։ Տոնակատարությանը մասնակցում էր ավելի քան 900 հյուր։ 2018 թվականի օգոստոսի 7-ին հայտնի դարձավ, որ զույգը սպասում է իր առաջնեկին։ Օգոստոսի 29-ին Խիմենան իր ինստագրամյան էջում հայտարարել է, որ կորցրել է երեխային։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. ↑  «Miss Mexico Jimena Navarrete wins Miss Universe tiara». Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ օգոստոսի 27-ին. Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 28-ին.
3. 1 2  «Miss Universe 2010 tiene novio». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 14-ին. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 6-ին.
4. ↑  Ximena Navarrete ¿Quién es la Miss Universo 2010?
5. ↑  ««Noticias — Jimena Navarrete es NBM 2009 y Anabel Solís es NBMM 2009»». Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ սեպտեմբերի 27-ին. Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 28-ին.
6. 1 2  «Gana la mexicana Jimena Navarrete el Miss Universo 2010». *Diario Milénio* (իսպաներեն). Notimex. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 8-ին. Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 23-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Jimena Navarette Photos on missuniverse.com Արխիվացված 2017-01-26 Wayback Machine