**Վանահեյմ** (իսլ.՝ *Vanaheimr*, հին սկանդինավյան «Վաներների տուն»), սկանդինավյան դիցաբանության մեջ՝ Վանների հայրենիքը, որը գտնվում է Միդգարդից և Ասգարդից արևմուտք։

Վանահեյմը վկայված է Ավագ Էդդայում՝ կազմված է 13-րդ դարում ավելի վաղ ավանդական աղբյուրներից և Կրտսեր Էդդա և (էվհեմերացված ձևով) *Հեյմսկրինգլա*, երկուսն էլ գրվել են 13-րդ դարում Սնորրի Սթուրլուսոնի կողմից։ Ավագ Էդդայում և Կրտսեր Էդդայում Վանահեյմը նկարագրվում է որպես այն վայրը, որտեղ մեծացել է աստված Նյորըրը։

Վկայություններ
--------------

Վանահեյմը մեկ անգամ հիշատակվում է Ավագ Էդդայում. *Vafþrúðnismál* պոեմի մի հատվածում։ *Vafþrúðnismál*-ում Gagnráðr-ը (ծպտված Օդին աստվածը) խելքի խաղի մեջ է մտնում jötunn Vafþrúðnir-ի հետ։ Gagnráðr-ը հարցնում է Vafþrúðnir-ին, թե որտեղից է եկել Վանի աստված Նյորըրը, որովհետև, թեև նա իշխում է բազմաթիվ հոֆերի և հորգրերի վրա, Նյորըրը չի մեծացել Æsir-ի մեջ։ Vafþrúðnir-ը պատասխանում է, որ Njörðr-ը ստեղծվել է Վանահեյմում «իմաստուն ուժերի» կողմից և նշում է, որ Njörðr-ը որպես պատանդ փոխանակվել է Æsir-Vanir պատերազմի ժամանակ։ Բացի այդ, Vafþrúðnir-ը մեկնաբանում է, որ երբ աշխարհն ավարտվի (Ռագնարյոկ), Njörðr-ը կվերադառնա «իմաստուն Վաներին» (Bellows-ն այստեղ անգլիականացնում է *Վաներին Ուանեսին*)։

Կրտսեր Էդդայի Gylfaginning գրքի 23-րդ գլխում Բարձր գահակալած գործիչն ասում է, որ Նյորըրը մեծացել է Վանահեյմրում, բայց հետագայում որպես պատանդ ուղարկվել է Æsir:

*Heimskringla* գիրքը Ynglinga սագան արձանագրում է սկանդինավյան դիցաբանության ծագման էվհեմերացված պատմություն։ Գլուխ 1-ում «Վանի տունը կամ Վաների տունը» նկարագրված է որպես Դոն գետի շրջակայքում (որը Սնորին գրում է, որ ժամանակին կոչվում էր «Տանա ճյուղավորում» կամ «Վանա ճյուղավորում»)։ Գլուխ 4-ը նկարագրում է Ասիր-Վաներ պատերազմը, նշելով, որ պատանդների փոխանակման ժամանակ Ասիրը Հունիր աստծուն ուղարկեց Վանահեյմ, և այնտեղ նա անմիջապես նշանակվեց ցեղապետ։ 15-րդ գլխում գրված է,որ Սվեյգիր թագավորը ամուսնացել է Վանա անունով կնոջ հետ Շվեդիայում գտնվող «Վանալենդում»։ Երկուսն էլ ծնեցին երեխա, որին անվանեցին Վանլանդի (նշանակում է «Մարդ Վանիրների երկրից») ։

Տեսություններ
-------------

Հենրի Ուիթոնի կողմից սկանդինավյան դիցաբանությունը լուսաբանելու փորձ (1831)
Ինը աշխարհների գոյությունը հիշատակվում է որոշ հին սկանդինավյան տեքստերում։ Այս աշխարհները ոչ մի տեղ հատուկ թվարկված չեն հերթականությամբ, բայց ընդհանուր առմամբ ենթադրվում է, որ ներառում են Վանահեյմը։ Հենրի Ադամս Բելոուսը մյուս ութին համարում է Ասգարդը, Ալֆհայմրը, Միդգարդը, Յոթունհեյմրը, Սվարթալֆահեյմրը, Նիֆլհեյմը, Մուսպելհայմը և, հնարավոր է, Նիավելլիրը։

Հիլդա Էլիս Դեյվիդսոնը մեկնաբանում է, որ Վանահեյմրը ինը աշխարհների մեջ կոնկրետ որտեղ է ընկել, պարզ չէ, քանի որ «գլխավոր աստվածները՝ Ֆրեյրը և Նյորդը մի շարք ուրիշների հետ ներկայացված են Ասգարդում Æsir-ի հետ միասին, բայց հավանական է թվում, որ դա եղել է անդրաշխարհ»։ Դեյվիդսոնը նշում է կապը Վաների և «ցամաքային ոգիների միջև, որոնք բնակվում էին թմբերի, բլուրների և ջրի մեջ [...]:

Ռուդոլֆ Սիմեկը պնդում է, որ Սնորրին «անկասկած» հորինել է Վանահեյմ անունը՝ որպես Ասգարդի վաներական նմանակ, բայց չի նշում *Vafþrúðnismál* հղումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Byock (2005:158).
2. ↑  Byock (2005:33).
3. ↑  Hollander (2007:6).
4. ↑  Hollander (2007:8).
5. ↑  McKinnell (2005:70)
6. ↑  Hollander (2007:15).
7. ↑  Bellows (1923:3).
8. ↑  Davidson (1993:70).
9. ↑  Simek (2007:350).

Արտաքին հղումներ
----------------

* Bellows, Henry Adams (Trans.) (1923). *The Poetic Edda*. American-Scandinavian Foundation
* Byock, Jesse (Trans.) (2005). *The Prose Edda*. Penguin Classics. 0-14-044755-5
* Davidson, Hilda Ellis (1993). *The Lost Beliefs of Northern Europe*. Routledge. 0-203-40850-0
* Hollander, Lee Milton. (Trans.) (2007). *Heimskringla: History of the Kings of Norway*. University of Texas Press. 978-0-292-73061-8
* McKinnell, John (2005). *Meeting the Other in Norse Myth and Legend*. DS Brewer. 1-84384-042-1
* Simek, Rudolf (2007) translated by Angela Hall. *Dictionary of Northern Mythology*. D.S. Brewer. 0-85991-513-1
* Thorpe, Benjamin (Trans) (1866) *The Elder Edda of Saemund Sigfusson*. Norrœna Society