**Սպոքեն** (անգլ.՝ Spokane, spoʊˈkæn), քաղաք ԱՄՆ-ի հյուսիս-արևմուտքում՝ Վաշինգտոն նահանգում։ Այն տեղակայված է Սիեթլից 436 կմ արևմուտք և Կանադայի հետ հյուսիսային սահմանից 180 կմ հեռավորության վրա՝ համանուն գետի ափին։ Համարվում է այսպես կոչված Ներքին հյուսիսարևմտյան շրջանի կենտրոն (անգլ.՝ Inland Northwest)։ Սպոքեն շրջանի շրջկենտրոնն է, ինչպես նաև ամենախոշոր քաղաքը։

Դեյվիդ Թոմփսոնը հետազոտեց Սպոքենի տարածքը և արևմտյան լայնացման ժամանակ սկզբնավորեց Եվրոպական բնակչության բնակեցումը, ինչպես նաև ձեռնարկեց Spokane House-ի կառուցումը 1810 թվականին։ Այդ առևտրի կենտրոնը Եվրոպական բնակչության երկարակեցությամբ առաջինն էր Վաշինգտոնում և 16 տարվա ընթացքում համարվում էր Ժայռոտ և Կասկադյան լեռների միջև մորթեղենի ամենամեծ առևտրի կենտրոնը։ 19-րդ դարի վերջին այստեղ հայտնաբերվել են ոսկի և արծաթ։ Սպոքենի շրջակա տեղանքը համարվում է Հյուսիսային Ամերիկայի օգտակար հանածոների արդյունահանման ամենաարդյունավետ շրջաններից։ Սպոքենի տնտեսությունը երկար ժամանակ կախվածության մեջ էր գտնվում բնական ռեսուրսների գնից, սակայն հետագայում տեղի ունեցավ ճյուղավորում և այժմ քաղաքում ակտիվորեն զարգանում են բարձր տեխնոլոգիական ուղղությունները։

Սպոքեն քաղաքը հիմնադրվել է 1871 թվականին և պաշտոնապես քաղաքի կարգավիճակ ստացել է 1881 թվականին։ Քաղաքի անվանումը առաջացել է հնդկական Սպոքեն ցեղից, որը տեղի սելիշ հնդկացիների լեզվով թարգմանվում է «Արևի Երեխաները»։ Քաղաքի հետ մնաց նաև «Մանուշակագույն քաղաք» անունը բազմաթիվ յասամանների առկայության պատճառով, որոնք տեղանքում աճեցվել են 20-րդ դարի սկզբից։ Հյուսիս-խաղաղօվկիանոսյան երկաթգծի ավարտումով 1881 թվականին Սպոքենի բնակչությունը զգալիորեն աճեց քաղաքի տակտիկական վիճակի՝ խոշոր երկաթգծային հանգույց դառնալու պատճառով։ Սպոքենը նաև հայտնի է Հայրերի օր տոնի հիմնումով, որը նշվում է ամեն տարի հունիս ամսին։

ԱՄՆ-ի՝ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով քաղաքում ապրում է 208 916 մարդ, ինչը նրան դարձնում է Վաշինգտոն նահանգի 2-րդ խոշոր քաղաքը և 3-րդը Ամերիկյան մասի Խաղաղօվկիանոսյան հյուսիս-արևմուտքում՝ Սիեթլից և Պորտլենդից հետո։ Սպոքենը համարվում է 104-րդը ԱՄՆ-ի քաղաքների բնակչության թվով և կատարում է Սպոքենսկի Մետրոպոլիտենյան ստանդարտ տարածքների գլխավոր քաղաքի դերը, որը համընկնում է Սպոքեն շրջանի սահմանների հետ։ 2010 թվականին շրջանի բնակչությունը կազմում էր 471 221 մարդ։

Սպոքեն շրջանից ուղիղ արևմուտք տեղակայված է Կյոր-դ'Ալենական քաղաքային վիճակագրական շրջանը՝ ամբողջությամբ կազմված Կուտենայ շրջանից։ 2 շրջանների ընդհանուր բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 609 715 մարդ, որը համարվում է մեծությամբ 4-րդը Հյուսիս-արևմուտքում՝ Սիեթլից, Պորտլենդից և Վանկուվերից հետո։ Դաշնային կառավարությունը և Կառավարման ու բյուջեի դեպարտամենտը պլանավորում են պաշտոնապես Սպոքենի քաղաքային վիճակագրական շրջանը միացնել Կուտենայ շրջանի հետ՝ 2010 թվականի մարդահամարի արդյունքները հաստատելով։ Նոր շրջանը ամենայն հավանականությամբ կանվանվի «Սպոքենա-Կյոր-դ'Ալենական քաղաքային վիճակագրական շրջան»։ Սպասվում է, որ դա տեղի կունենա 2013 թվականից ոչ ուշ, և բնակչության թվաքանակը այդ ժամանակ կգերազանցի 650 000 բնակչի նշակետը։

Պատմություն
-----------

Սպոքենի ջրվեժները, 1888 թվականին
Առաջին մարդիկ Սպոքենի տարածքում բնակություն են հաստատել 8-12 հազար տարի առաջ։ Դրանք եղել են որսորդների և հավաքիչների խմբակցություններ, որոնց գրավում էին այդ տարածաշրջանի պտղաբեր հողերը։ Ժամանակի ընթացքում անտառներն սկսեցին սպառվել և բնիկ ամերիկյան ցեղերը մնացին արմատապտուղների, հատապտուղների և ձկների հույսով։ Համարվում է, որ Սպոքենների ցեղը, որի անունից հետագայում անվանվեց քաղաքը, եղել է որսորդների և հավաքիչների հետևորդները, կամ Մեծ Հարթավայրերում ապրող ցեղերի հետևորդները։ Առաջին հետազոտող-եվրոպացիները տեղի ցեղերից իմացել են, որ իրենց նախորդները եկել են «հյուսիսից»։ Սպոքենի ջրվեժները տեղի ցեղերի համար առևտրի և ձուկ բռնելու կենտրոն էին։

19-րդ դարի սկզբին Հյուսիսարևմտյան խումբը բուրդ արդյունահանելու տեղ գտնելու համար Ժայռոտ լեռներից արևմուտք 2 որսորդ ուղարկեց։ Այդ որսորդները դարձան առաջին սպիտակ մարդիկ, ովքեր հանդիպեցին Սպոքեն ցեղին։ Հնդկացիները նրանց համարում էին *Սամա*` սուրբ, և խնդրեցին նրանց ձմեռել Կոլվիլ գետի հովտում։ Հետագայում ցեղը տեսավ, որ հյուրերը իրենց չեն բերել ոչ մի «մեծ մագիա», որովհետև իրենց ցեղակիցները շարունակում էին մասսայական մահանալ սիֆիլիսից. համաճարակ, որն առաջին անգամ ի հայտ եկավ 1782 թվականին՝ խլելով ցեղի բնակիչների կեսից ավելիի կյանքերը։

Կլիմա
-----

| Սպոքեն, Վաշինգտոն (Spokane Int'l), 1981–2010 normals, extremes 1881–presentի կլիմայական տվյալները |
| --- |
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի  |
| Ռեկորդային բարձր °F (°C) | 62 (17) | 63 (17) | 74 (23) | 90 (32) | 97 (36) | 105 (41) | 108 (42) | 108 (42) | 98 (37) | 87 (31) | 70 (21) | 60 (16) | 108 (42) |
| Միջին բարձր °F (°C) | 34.4 (1.3) | 39.6 (4.2) | 48.9 (9.4) | 57.2 (14) | 66.4 (19.1) | 73.8 (23.2) | 83.0 (28.3) | 82.9 (28.3) | 72.9 (22.7) | 58.0 (14.4) | 41.6 (5.3) | 32.2 (0.1) | 57.6 (14.2) |
| Միջին ցածր °F (°C) | 24.7 (−4.1) | 26.4 (−3.1) | 31.6 (−0.2) | 36.8 (2.7) | 43.8 (6.6) | 50.4 (10.2) | 56.3 (13.5) | 55.8 (13.2) | 47.4 (8.6) | 37.2 (2.9) | 29.8 (−1.2) | 22.5 (−5.3) | 38.6 (3.7) |
| Ռեկորդային ցածր °F (°C) | −30 (−34) | −24 (−31) | −10 (−23) | 14 (−10) | 24 (−4) | 33 (1) | 37 (3) | 35 (2) | 22 (−6) | 7 (−14) | −13 (−25) | −25 (−32) | −30 (−34) |
| Տեղումներ դյույմ (մմ) | 1.79 (45.5) | 1.33 (33.8) | 1.61 (40.9) | 1.28 (32.5) | 1.62 (41.1) | 1.25 (31.8) | 0.64 (16.3) | 0.59 (15) | 0.67 (17) | 1.18 (30) | 2.30 (58.4) | 2.30 (58.4) | 16.56 (420.6) |
| Ձյան տեղումներ դյույմ (սմ) | 11.4 (29) | 6.8 (17.3) | 3.5 (8.9) | 1.0 (2.5) | 0.1 (0.3) | 0.0 (0) | 0.0 (0) | 0.0 (0) | 0.0 (0) | 0.1 (0.3) | 7.4 (18.8) | 14.6 (37.1) | 44.9 (114) |
| Միջ. տեղումների օրեր (≥ 0.01 in) | 13.4 | 10.4 | 11.6 | 10.1 | 10.2 | 7.9 | 5.0 | 3.8 | 5.1 | 7.8 | 13.7 | 13.2 | 112.2 |
| Միջ. ձնառատ օրեր (≥ 0.1 in) | 9.0 | 5.0 | 3.9 | 1.1 | 0.4 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.3 | 4.9 | 9.8 | 34.4 |
|  % խոնավություն | 82.5 | 79.1 | 70.3 | 61.0 | 58.2 | 53.9 | 44.0 | 45.0 | 53.9 | 66.6 | 82.7 | 85.5 | 65.2 |
| Միջին ամսական արևային ժամ | 78.3 | 118.0 | 199.3 | 242.3 | 296.7 | 322.8 | 382.4 | 340.4 | 271.2 | 191.0 | 73.8 | 59.1 | 2575,3 |
| Տոկոս հնարավոր արևի լույս | 28 | 41 | 54 | 59 | 63 | 68 | 79 | 77 | 72 | 57 | 26 | 22 | 54 |
| *աղբյուր: NOAA (relative humidity and sun 1961–1990)* |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "About Counties: Washington". National Organization of Counties. Արխիվացված from the original on 2008 թ․ հունիսի 5. Retrieved 2009 թ․ մարտի 25.
2. ↑  Kiddo, Linda (February 2004). "History of the Spokane Lilac Festival". Spokane Lilac Festival. Արխիվացված from the original on 2008 թ․ ապրիլի 24. Retrieved 2008 թ․ դեկտեմբերի 15.
3. ↑  Census: Spokane remains state’s second-largest city — Spokesman.com — Feb. 23, 2011
4. ↑  Combined MSA Likely(չաշխատող հղում)
5. 1 2 3  Ruby et al. (2006), pp. 5-6
6. ↑  Ruby et al. (2006), pp. 34
7. 1 2  Ruby et al. (2006), pp. 35
8. ↑  Ruby et al. (2006), pp. 29
9. ↑  "NowData – NOAA Online Weather Data". National Oceanic and Atmospheric Administration. Retrieved 2014 թ․ մայիսի 28.
10. ↑  
"WA Spokane INTL AP". National Oceanic and Atmospheric Administration. Retrieved 2014 թ․ մայիսի 28.
11. ↑  
"WMO climate normals for Spokane/INTL, WA 1961–1990". National Oceanic and Atmospheric Administration. Retrieved 2014 թ․ մայիսի 28.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4280072-9 · LCCN: n79124718 · NKC: ge1090674 · VIAF: 134295504 · WorldCat VIAF: 134295504 |

 |