recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Հուշահամալիր մշակույթի և հանգստի զբոսայգում** (ռուս.՝ Мемориальный комплекс в парке культуры и отдыха), հուշահամալիր ՌուսաստանիՌոստովի մարզի Շախտի քաղաքի մշակույթի և հանգստի զբոսայգում։

Պատմություն
-----------

Ռոստովի մարզի Շախտի քաղաքի մշակույթի և հանգստի զբոսայգու հուշահամալիրը կառուցվել է Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին քաղաքի ազատագրման ժամանակ զոհված զինվորների եղբայրական գերեզմանի վրա։

1942 թվականի հուլիսի 22-ից մինչև 1943 թվականի փետրվարի 12-ը Շախտի քաղաքը բռնազավթել է գերմանաֆաշիստական բանակը։ 1943 թվականի փետրվարին խորհրդային զորքերը քաղաքն ազատագրեցին ֆաշիստներից։ Քաղաքի ազատագրմանը մասնակցել են 1942 թվականի դեկտեմբերի 9-ին կազմավորվեց 5-րդ հարվածային բանակի (1942 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1944 թվականի մայիս հրամանատարն էր գեներալ-գնդապետ Վյաչեսլավ Ցվետաևը) ստորաբաժանումները` 40-րդ գվարդիական, 258-րդ և 315-րդ հրաձգային դիվիզիաները։ Քաղաքի ազատագրման ժամանակ զոհվել են Խորհրդային բանակի բազմաթիվ զինվորներ։ Նրանք բոլորը զինվորական պատիվներով թաղվել են քաղաքի եղբայրական գերեզմանոցներում։

Ամենախոշոր գերեզմանոցներից մեկը մշակույթի և հանգստի քաղաքային զբոսայգու զանգվածային գերեզմանն է։ Այնտեղ թաղված են Շախտի քաղաքի 172 պաշտպանները, որոնք զոհվել են 1943 թվականի փետրվարին։ Զինվորների անունները փորագրված են հուշատախտակներին։

1955 թվականին եղբայրական գերեզմանոցի վրա կանգնեցվել է հուշարձան։ 1969 թվականին հուշահամալիրը վերակառուցվել է շախտեցի նկարիչներ Վ. Դ. Դիկիի և Վ. Ի. Կոնոսի նախագծով։ Հուշահամալիրի տարածքը բարեկարգված է, սալապատված գույնզգույն սալիկներով։

Նկարագրություն
--------------

Հավերժական կրակի դիմաց տեղադրված է գրանիտե մեծաբեկոր, որի վրա զինվոր է պատկերված։ Աջ ձեռում զինվորը սեղմում է ինքնաձիգ, որը խորհրդանշում է Հայրենիքը պաշտպանելու պատրաստակամությունը։

Հուշարձանի մոտ տեղադրված է հիշատակի պատ, որի վրա գրված է. *«Հավերժ փառք հանուն Հայրենիքի մարտերում ընկած հերոսներին»*։ Համալիրի կենտրոնում վառվում է հավերժական կրակը։ Հաղթանակի մայիսյան օրերին համալիրի մոտ կայանում են քաղաքացիների հանրահավաքներ ու երթեր։

Գրականություն
-------------

*Ершова Н.* Здесь память о воинах будет вечной: [мемориальный комплекс в городском парке] // Шахтинские известия. — 2007. — № 27 (10 февр.). — С. 2.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Мемориальный комплекс. Официальный сайт Департамента культуры г. Шахты
* Мемориальный комплекс в парке культуры и отдыха
* Мемориальный комплекс в парке культуры и отдыха
|  |
| --- |
| **Կնճռուկ բազմամյա** |
| Կնճռուկ բազմամյաԿնճռուկ բազմամյա |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Մեխակազգիներ (Caryophyllaceae) |
| **Տրիբա** | *Sclerantheae* |
| **Ցեղ** | **Scleranthus** |
| **Տեսակ** | **Կնճռուկ բազմամյա** *(S. perennis)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Scleranthus perennis***L. 1753 |

**Կարծրածաղիկ, կնճռուկ բազմամյա** (լատ.՝ Scleranthus perennis), մեխակազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

5-10 սմ բարձրությամբ բազմամյա բույս է։ Բաժակաթերթերը թաղանթային եզրով են, սպիտակ լայն (լայնությամբ համարյա հավասար կենտրոնական կանաչ շերտին), պտղի ժամանակ միացող։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հայտնի է Վերին Ախուրյանի (Ամասիայի շրջակայք) և Արագածի (Բայսըզ և Բյուրական գյուղերի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Արևմտյան, Հարավարևմտյան և Արևելյան Անդրկովկասում, Եվրոպայում, միջերկրածովյան ավազանի երկրներում և Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1900-2200 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև մարգագետիններում և մարգագետնատափաստաններում, չոր քարքարոտ և խճաքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում՝ մայիս-հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի են 2 պոպուլյացիաներ։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հիմնական սպառնալիքը գյուղատնտեսական հանդակների ընդլայնումն է և ենթակառուցվածքի զարգացումը։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէր։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Գեղարվեստական գրականության մեջ
------------------------------

* Կարծրածաղիկ։ Աննա Սաքսե, «Հեքիաթներ ծաղիկների մասին», Ե. Դարակ, 2020, էջ 84-86։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780071507 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Scleranthus perennis
* APDB: 134255
* BioLib: 38503
* EoL: 582004
* EPPO: SCRPE
* FNA: 250060821
* GBIF: 3085895
* iNaturalist: 168651
* IPNI: 302613-2
* IRMNG: 10194086
* ISC: 116984
* ITIS: 20361
* MichiganFlora: 773
* NBN: NBNSYS0000039530
* NCBI: 230711
* PFI: 734
* Plant List: kew-2490368
* PLANTS: SCPE5
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:302613-2
* Tropicos: 6300196
* VASCAN: 4366
* WisFlora: 5006

 |

 |
**«Մեր նախորդ շրջանի բանաստեղծները»**, Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից մեկը, որն առաջին անգամ տպագրման է հանձնվել 1899 թվականին, սակայն գրաքննությունն արգելել է տպագրությունը։

Պատմություն
-----------

«Մեր նախորդ շրջանի բանաստեղծները» հոդվածն անավարտ է, տպագրության է հանձնվել «Տարազ» շաբաթաթերթին, շարվել է, սակայն գրաքննությունն արգելել է տպագրությունը։ Առաջին անգամ Վրացական ԽՍՀ Պետական կենտրոնական արխիվում պահվող «Տարազ» շաբաթաթերթի առանձնատիպից տպագրվել է Հովհաննես Թումանյանի «Երկերի ժողովածու վեց հատորով» (1940-1959 թվականներ) շարքի 4-րդ հատորի 61-63-րդ էջերում։

Թումանյանի «Երկերի ժողովածու»-ի 6-րդ հատորում արտատպվել է «Երկերի ժողովածու վեց հատորով» (1940-1959 թվականներ) շարքի 4-րդ հատորից։

Թումանյանը հոդվածն սկսել է Խաչատուր Աբովյանի «Վերք Հայաստանի» վեպից հատվածով։ Հիշատակվում են նաև Սմբատ Շահազիզը, Մկրտիչ Պեշիկթաշլյանը, Միքայել Նալբանդյանը, Ռափայել Պատկանյանը, Մեսրոպ Թաղիադյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թումանյան Հովհաննես (1994)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն։ էջեր 590–591
2. ↑  Ֆոնդ № 114 (480) գործ № 1511, էջ 3

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Մեր նախորդ շրջանի բանաստեղծները**
**Անտոն վան Բորսսոմ** (հունվար 1631, Ամստերդամ, Հոլանդիա, Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն - մոտ մարտի 19, 1677(1677-03-19), Ամստերդամ, Հոլանդիա, Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն),հոլանդացի բարոկկո ոճի նկարիչ։

Կյանք և ստեղծագործություն
-------------------------

Անտոն վան Բորսոմի ծննդյան և մահվան ճշգրիտ ամսաթվերը հայտնի չեն, նշվում են միայն նրա մկրտության օրերը (հունվարի 2, 1631) և թաղման արարողությունը (1677 թվական, մարտի 19)։ Նաև ճշգրիտ տեղեկություններ չկան այն մասին, թե ով է եղել նրա ուսուցիչը, բայց հոլանդական նկարչության պատմության մեջ հետազոտողների ճնշող մեծամասնությունը Վան Բորսոմին համարում է Ռեմբրանդի ուսանող, քանի որ նկարչի մի շարք նկարներ ցույց են տալիս, որ դրանց վրա իրենց վրա ազդող ազդեցությունը 1640-ականներից Ռեմբրանդի գրաֆիկներից է։

Նրա կտավները ստորագրված են որպես AVBorssom, և որպես կանոն, ունեն նույն կազմը. առաջին պլանում նրանք ունեն մի շարք ջրային տեսարաններ՝ լճակ, լիճ կամ գետ։ Նկարի մեջտեղում կա գյուղացիական տնտեսություն, ջրաղաց կամ լքված ֆերմայի շենք։ Հորիզոնում կան այլ առանձին շինություններ։ Վան Բորսոմի նկարների պատկերների ճշգրիտ գրաֆիկական փոխանցումը` վառ ջրաներկով ներկվածների հետ համատեղ, մեծ պահանջարկ և հանրաճանաչություն էր վայելում 18-րդ դարում։

Նկարիչը նաև պատկերում է բազմաթիվ ամրոցներ, եկեղեցիներ և քաղաքային ամրություններ, ինչպես նաև քաղաքային լանդշաֆտներ, որոնք նա տեսել է Հոլանդիայի և Հյուսիսարևմտյան Գերմանիայի նահանգներում իր ճանապարհորդությունների ժամանակ։

Պատկերասրահ
-----------

* Բնապատկեր հեծանվորդով և գետի տեսարանովԲնապատկեր հեծանվորդով և գետի տեսարանով
* Գյուղացիական տուն գետի ափինԳյուղացիական տուն գետի ափին
* Լուսնի լույսով գետի տեսարանԼուսնի լույսով գետի տեսարան
* Արոտավայրերի նախիրԱրոտավայրերի նախիր
* Այգում `ջրբաժանի անցքումԱյգում `ջրբաժանի անցքում
* Բնապատկեր կովերով և ոչխարներովԲնապատկեր կովերով և ոչխարներով
* Բնապատկեր կովերովԲնապատկեր կովերով
* 
* Բնապատկեր ամրոցի ավերակներով, կենդանիներով և մարդկանցովԲնապատկեր ամրոցի ավերակներով, կենդանիներով և մարդկանցով
* Էսքիզ մի խումբ կովերի համարԷսքիզ մի խումբ կովերի համար

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Anthonie van Borssom in the RKD

Արտաքին հղումներ
----------------

* Anthonie van Borssom at PubHist

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists · ECARTICO |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14966507r · BPN: 11225537 · GND: 121923827 · ISNI: 0000 0001 1746 2015 · LCCN: no2015012616 · NTA: 099890895 · NUKAT: n2015170508 · SUDOC: 184121752 · VIAF: 15638446 · ULAN: 500003284 · WorldCat VIAF: 15638446 |

 |

 |
**Հրանտ Գալուստի Բաղալյան** (1927, Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ճարտարապետ, ՀՀ ճարտարապետների միության անդամ։

Գործունեություն
---------------

1951 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ Ղեկավարել է համամիութենական «Կուրորտնախիծ» ինստիտուտի երևանյան մասնաճյուղը։ 1982-1984 թվականներին ղեկավարել է «Երևան-նախագիծ» ինստիտուտը։ Կատարած հիմնական աշխատանքներն են՝ կապի տուն Ուլան-Բատորում, միջազգային հեռախոսակայններ Ալմաթիում, Կույբիշևում, Ստուպինոյում, Ֆրեզնոյում և այլուր, պիոներական ճամբար Մոսկվայի շրջանում, Երևանում՝ բնակելի տներ Ձերժինսկու և Տպագրիչների փողոցներում, «Հայկոմունալնախագիծ» ինստիտուտը և այլ հաստատություններ, Մասիսում՝ հիվանդանոց-պոլիկլինիկա, դեղատուն և այլ շինություններ, Արզականում՝ «Պոլիվինիլացետատ» գործարանի պրոֆիլակտորիում, Ջերմուկում՝ առողջարան, Գյումրիում՝ հրուշակեղենի գործարան և զբոսայգի, Նորադուզում՝ ձկնորսների հանրակացարան, Էջմիածնում՝ զբոսայգի, մարզադաշտի վերակառուցում և այլ աշխատանքներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Երևաննախագիծ 50, 1958-2008 թթ, Երևան, 2008 թ․, էջ 9։
Կնգումի Խորհրդանիշը Լեոնարդո դա Վինչիի նկարում
**Կնգում** (Ճերմակ Աքիս),լատ. Mustela erminea- խորհրդանշում է անաղարտությունը մաքրությունը և ողջախոհությունը։ Ըստ հավատալիքի՝ եթե ձմռանը կնգումի սպիտակ մուշտակը կեղտոտվի՝ նա կսատկի։ Ազնվականների, դատավորների ու մագիստրոսների հագուստի կամ գլխարկի հարդարումը կենդանու մորթիով՝ վկայել է կրողի բարոյականության, վեհության, անբասիրության մասին։

Անվանումը
---------

Կզաքսի եվրոպական անուններն են լատ. Mustela erminea- Հայկական աքիս ֆրանսերեն՝ Hermine, գերմաներեն՝ Hermelin, իտալերեն՝ Armelino, անգլերեն՝ Ermine և այլն։ Բառը ծագել է Հայաստան անվանումից, որտեղից էլ առաջին անգամ արտահանվել է կնգումի մորթին։

Պատմություն
-----------

Հայաստանից առաջին անգամ արտահանվել է կնգումի մորթին, ինչը վաղուց ի վեր հանդիսացել է արդարադատության, օրինականության պետականության խորհրդանշան, և օգտագործվել է իշխանավորների, դքսերի վահանների վրա։ Կզաքսի մորթիով են գունավորվել դրոշները, որոնք ընդգծվել են սպիտակ երանգով՝ սև պոչիկների առկայությամբ։ Հայկական մանրանկարչության և պատկերագիտության էջերում Աբգար թագավորի հանդերձը պաճուճված է եղել կնգումի մորթիով։ Պատմական Կիլիկիայի դրոշին տեղ են գտել կենդանու ճերմակ մուշտակը և խաչանման պոչիկները։
Կզաքսի պատկերը կարելի է տեսնել Ֆրանսիայի թագավորական պալատում, իսկ նրա գծանկարով վահանը զարդարում է ժամանակակից Բրետանի (շրջան Ֆրանսիայի հյուսիսարևմտյան մասում) դրոշը։

Առասպելներում
-------------

Ըստ առասպելի՝ Բրետանի դքսերից մեկը՝ Ալան Բուրբետորգը, հետամտվելով նորմանների կողմից, իր ընթացքը կանգնեցնում է, հանդիպելով հորդ և տղմուտ գետի։ Այդ նույն ժամանակահատվածում դուքսը նկատում է կատաղած ձիու կողմից ճողոպրած կնգումին, որը տեսնելով նույն կեղտոտ գետը, ընդհատում է իր վազքը՝ գերադասելով մահը աղտեղությունից։ Գնահատելով կենդանու արիությունը Ալան Բուրբետորգը գոչում է. ՙԼավ է մահը, քան խայտառակությունը՚։

Աղբյուր
-------

Գագիկ Մանասյանի Խորհրդանիշների հանրագիտարանից։
**Կինը Բասայից** (իսպ.՝ Dama de Baza), բաստետանցիների կողմից ստեղծված իբերիական քանդակագործության հայտնի նմուշ։

Նկարագրություն
--------------

Կրաքարից պատրաստված կնոջ կերպար, որը Ֆրանցիսկո Խոսե Օրեսեդո Վելոն 1971 թվականի հուլիսի 21-ին հայտնաբերել է բարձր սարահարթի հյուսիս-արևելքում՝ Գրանադա համայնքի Բասա քաղաքում։

Ներկայիս Բասա քաղաքի վայրում եղել է իբերո-հռոմեական Բաստի քաղաքը, որն ունեցել է 2 մեռելաքաղաքներ, որոնցից մեկում՝ Cerro del Santuario-ում, հայտնաբերվել և վերականգնվել է կնոջ կերպարը։

Կինը նստած է բազկաթոռին, կողքին կա ազատ տարածություն, որտեղ ենթադրվում է, գտնվում է դիակիզմանի մոխիրը։

Քանդակի անունը կապված է համաժողովրդական երևակայությամբ նրա զարմուհու Լեդի Էլչի հետ։ Մ. թ. ա. 4-րդ դար թվագրվող քանդակը Լեդի Էլչի քանդակի հետ համալրել է Մադրիդի ազգային հնագիտական թանգարանի հավաքածուն։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Գրականություն
-------------

* Francisco J. Presedo Velo, «La Dama de Baza», Trabajos de prehistoria vol. 30, nº 1, 1973, págs. 151-216. ISSN 0082-5638

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Lady of Baza sculpture
2. ↑  Analyses of the sculpture were published by F. Presedo in "La necrópolis de Baza" (Madrid) 1982 pp 317-19 and plate, and by A. García y Bellido, *Arte Ibérico en España* (Madrid 1980) pp 52-56.

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Կինը Բասայից***էջը Վիքիպահեստում |

* Illustration of the Lady of Baza
* Article at Enciclopedia Libre
* he Lady of Baza (La Dama de Baza)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |
**Վասիլի Բաժենովի և Մատվեյ Կազակովի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Баженову и Казакову), ռուս ճարտարապետներ Վասիլի Բաժենովին և Մատվեյ Կազակովին նվիրված հուշարձան Մոսկվայում։ Բացվել է 2007 թվականին։ Գտնվում է Մոսկվայի Դոլսկայա փողոցի 1 հասցեում (Ցարիցինի դաստակերտ)։

Պատմություն
-----------

Ռուս ճարտարապետ, նկարիչ, ճարտարապետության տեսաբան, մանկավարժ, կլասիցիզմի ներկայացուցիչ, մասոն Վասիլի Բաժենովին և ռուս ճարտարապետ, ռուսական ճարտարապետությունում կլասիցիզմի հիմնադիրներից Մատվեյ Կազակովին նվիրված հուշարձան Մոսկվայում։ Բացվել է 2007 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Մոսկվայի Ցարիցինո թանգարան-արգելոցում։ Քանդակագործական կոմպոզիցիայի տեղադրման համար ընտրվել է Մեծ պալատին հարակից տարածքը, պատկերասրահի պարսպի հարևանությամբ։ Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործ Լեոնիդ Միխայլովիչ Բարանովը և ճարտարապետ Մ. Մ. Պոսոխինը։ Չնայած այն հանգամանքին, որ ճարտարապետները տարբեր ժամանակներում են մշակել և կառուցել եկատերինյան նստավայրը (Բաժենով, այնուհետև`Կազակով), նրանք պատկերված են մեկ քանդակային կոմպոզիցիայում։

Տեխնիկական տվյալներ
-------------------

Քանդակները պատրաստված են բրոնզից, կլոր պատվանդանը՝ գրանիտից։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Գրականություն
-------------

* Памятники монументального искусства Москвы: справ. изд. / Департамент культурного наследия г. Москвы. — М.: ООО «Милк Эдженси», 2016. - 404 с.: с. 264. ISBN 978-5-9907078-1-8.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Памятник Шолохову
* Памятник Шолохову
* Памятник Шолохову Михаилу Александровичу(չաշխատող հղում)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Վասիլի Բաժենովի և Մատվեյ Կազակովի հուշարձան** կատեգորիայում։ |
**Աթաջանյան Վասիլի Աբգարի** (հունվարի 5, 1950(1950-01-05), Ստեփանակերտ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), պետական, քաղաքական գործիչ։ «Կռունկի» և Տնօրենների խորհրդի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

1967թ. ավարտել է Ստեփանակերտի թիվ 3 միջնակարգ դպրոցը։ Նույն թվականին ընդունվել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։

1969-1973թթ. ուսանել է Սարատովի տնտեսագիտական ինստիտուտում և ստացել ինժեներ-տնտեսագետի մասնագիտություն։

1973-1975թթ. աշխատել է մարզային ֆինանսական բաժնում։

1975-1978թթ.՝ մարզային կապի ֆինանսական բաժնի պետ

1978-1980թթ.՝ մարզգործկոմի հրահանգիչ, այնուհետև՝ մարզգործկոմի նախագահի օգնական

1983-1987թթ.՝ մարզգործկոմի աշխատանքի տեղավորման վարչության պետ

1987-1989թթ.՝ Ստեփանակերտի կոշկի ֆաբրիկայի տնօրեն

1989-1992թթ.՝ ԼՂՀ կենցաղսպասարկման վարչության գլխավոր տնօրեն

1991թ. դեկտեմբերի 28-ին Առաջաձորի թիվ 53 ընտրատարածքից ընտրվել է ԼՂՀ 1-ին գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Եղել է արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի անդամ։

1992-1993թթ.՝ ԼՂՀ էկոնոմիկայի նախարար

1993-1995թթ.՝ ԼՂՀ Գերագույն խորհրդի նախագահի խորհրդատու

1995թ. ապրիլի 30-ին Դրմբոնի թիվ 29 ընտրատարածքից ընտրվել է ԼՂՀ 2-րդ գումարման ԳԽ պատգամավոր։

1995-1997թթ.՝ ԼՂՀ ԱԺ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ

1997-1998թթ.՝ ԼՂՀ արտաքին գործերի փոխնախարար

1998-2000թթ.՝ Ստեփանակերտի քաղաքային կոմունալ տնտեսության տնօրենի տեղակալ, այնուհետև՝ տնօրեն, քաղաքապետի տեղակալի պաշտոնակատար

2000թ. հունիսի 18-ին Մարտակերտի թիվ 27 ընտրատարածքից ընտրվել է ԼՂՀ 3-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։ Եղել է ԱԺ սոցիալական ոլորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ, վերջին վեց ամսում՝ նույն հանձնաժողովի նախագահ։

2000-2004թթ.՝ Ստեփանակերտի կոշկի ֆաբրիկայի տնօրեն

2005թ.՝ ԼՂՀ նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի տեղակալ

2006թ. ՝ ԼՂՀ սոցիալական ապահովության նախարար

2010թ.՝ ԼՂՀ արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ

2011թ. ՝ ԼՂՀ արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնակատար

2012թ. ՝ ԼՂՀ նախագահի խորհրդական-ԼՂՀ ԱԺ-ում ԼՂՀ նախագահի մշտական ներկայացուցիչ

2016թ. ՝ ԼՂՀ նախագահի ներկայացուցիչ հատուկ հանձնարարությունների գծով

Արցախի ժողովրդավարական կուսակցության անդամ է։

Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։

Պարգևատրվել է «Մխիթար Գոշ» (ԼՂՀ նախագահի թիվ 46 հրամանագիր 01.09.2007թ.), «Վաչագան Բարեպաշտ» մեդալներով (ԼՂՀ նախագահի թիվ 200-Ա հրամանագիր 30.08.2016թ.):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մեր տուն ու տեղ, Վասիլի Աթաջանյան

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Մեծ Արագյալ** գյուղն ընկած է Ջավախք լեռնաշխարհի հյուսիսարևելյան մասում, Թափարվան գետի ձախ ափին, հարթության վրա, շրջկենտրոնից 7 կիլոմետր հեռու։
1903 թ. ծխերի թիվը 80 էր, բնակչության թվաքանակը եղել է 149 մարդ։
Մինչև հայ գաղթակաների բնակության հաստատելը, մեծ Արագյալում շուրջ 300 տարի ապրելիս են եղել սունի հավատին պատկանող մուսուլման թուրքեր։

1840 թվականից հիշատակվում է գյուղի փայտաշեն եկեղեցին, որից հետո գյուղացիները իրենց միջոցներով կառուցում են մի քարաշեն եկեղեցի, տալով նրան Սուրբ խաչ անունը։ Դեռ այսօր էլ այդ եկեղեցին գոյություն ունի, բայց չի գործում։ 1986 թ. նախաձեռնությամբ ու Ա. Արիստեկամյանի միջոցներով կառուցվել է մի գողտրիկ մատուռ։ Մեծ Արագյալում ու նրա շրջակայքում այլ սրբավայրեր չկան։
Գյուղի տարածքը հարուստ է սառն ու զուլալ աղբյուրներով։ Դրանցից են Սեյրանեց, Սանոսենց, Քարաղբյուր և այլն։
Մեծ Արագյալում աղբյուրներ վերանորոգողի և բարեկարգողի անուն է վաստակել Արշալույս Ղազարի Հակոբյանը և Բաբկեն Պոզոյանը։

Արագյալի բնակչությունը գաղթել են Էրզրումի նահանգի Բրդոնք գյուղից։ Մեծ Արագյալից է նաև գեներալ-գնդապետ Գուրգեն Դալիբալթայանը, որի անվամբ են կոչել նաև Մեծ Արագյալի միջնակարգ դպրոցը։

Երբ 1829 թ սեպտեմբերի 2-ի Ադրինապոլսի հաշտության պայմանագրից հետո հայտնի դարձավ, որ Էրզումի գավառը ևս մտնում է Թուրքիայի կազմի մեջ։
Բրդոնք գյուղն ընկած է Սերչիմ և Շոհալու կիրճերի միջև, մի այգեշատ ու գեղեցիկ ձորակի մեջ։
Այն բրդոքցիները, որոնք չգաղթեցին ու մնացին տեղում,1915 թ. մեծ եղեռնի ժամանակ տեղահանվեցին 25 հազար հայերի, թվում կոտրվեցին Կամախի ամենակուլ կիրճում Խալիլ բեյի և նրա մարդասպանների ձեռքով։
1830 թ. մայիս։ Թուրքիայի լեռներով մի քարավան էր շարժվում։ Այն հիմնականում կազմված էր Բրդոնք գյուղի բնակիչներից։ Քարավանի մեջ էր նաև Մանաս տոհմապետի գերդաստանը և գաղթի քարավանի փրկությունն ապահով տեղ հասնելու ամբողջ հոգսը փոքրիկ զորախմբի վրա էր։
**Արիստոնիկոս** (հունարեն՝ ’Aριστόνιχος) (ծննդյան թիվը անհայտ է - մ․ թ․ ա․ 129), ազատագրական շարժման առաջնորդ Պերգամոնում մ․ թ․ա․ 133-130 թվականներին։ Պերգամոնի թագավոր Եվմենոս II-ի ապօրինածին որդին, որի խորթ եղբայր Ատտալոս III իր թագավորությունը կտակել էր Հռոմին։ Վերջինիս մահից (մ․ թ․ ա․ 133) հետո գահի հավակնորդ Արիստոնիկոսը ազատագրական պայքար ծավալեց ինչպես հռոմեական նվաճողների, այնպես էլ հռոմեասեր պերգամոնացիների դեմ։ Արիստոնիկոսը խոստացել էր սոցիալական բարեփոխություններ կատարել աշխատավորական խավերի օգտին։ Ապստամբները ձգտում էին ստեղծել «արևի պետություն», որի քաղաքացիները պետք է ունենային հավասար իրավունքներ։ Մ․ թ․ ա․ 131 թվականին ապստամբները խոշոր հաղթանակ տարան հռոմեացիների դեմ, սակայն 130 թվականին պարտվեցին, Արիստոնիկոսը գերվեց և մահապատժի ենթարկվեց, իսկ Պերգամոնը դարձավ հռոմեական նահանգ՝ «Ասիա» անունով։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Դասական հնությունների իրական բառարան · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 118938789 · ISNI: 0000 0000 3855 4755 · LCCN: n2004023199 · NTA: 072823399 · SUDOC: 264604784 · VIAF: 42637205, 1862159474073727660806, 486159234434503371734 · WorldCat VIAF: 42637205, 1862159474073727660806, 486159234434503371734 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 63)։*  |
**Քսիլոֆոն** (անգլերեն և ֆրանսերեն՝ xylophone, գերմաներեն՝ xylophon, իտալերեն՝ xilofono), հարվածային երաժշտական գործիք, որը պատկանում է հարվածայինների իդիոֆոնների կարգին։ Այն կազմված է խրոմատիկ կերպով դասավորված փայտյա կամ մետաղյա թիթեղներից (ինչպես դաշնամուրը) և նվագվում է փայտյա կամ կաուչուկե փայտիկներով։ Գործիքը դնում են հատուկ հենակների վրա։

Նկարագիր և համառոտ պատմություն
------------------------------

Քսիլոֆոնը շատ հին երաժշտական գործիք է։ Որոշ տվյալներով առաջին քսիլոֆոնները հանդիպել են Աֆրիկայում և Ինդոնեզիայում՝ 14-րդ դարում։ Իսկ այլ վկայությունների համաձայն քսիլոֆոնը կարելի է գտնել նաև 9-րդ դարի մանրապատկերներում։ Հին ժողովուրդները, պատահաբար հարվածելով որոշ ծառերի, լսել են երաժշտական հնչյուններ. նրանք կտրել և մշակել են այդ ծառերի փայտերը և դրանցից պատրաստել երաժշտական գործիքներ։

Եվրոպայում առաջին քսիլոֆոնները հանդիպել են 15-րդ դարում, բայց սկզբնական շ̕րջանում այս գործիքը հանդիպել է միայն տոնակատարություններում և սգո երաժշտություններում։ Քսիլոֆոնը օգտագործում են նաև տարբեր երկրների ազգային երաժշտությունների մեջ։ Դասական երաժշտության մեջ քսիլոֆոնը մտել է միայն 19-րդ դարի վերջում։ Արդեն նույն դարասկզբում լավ քսիլոֆոնահարներ էին հանդիպում։ Այս գործիքով զմայլվել են Ֆրեդերիկ Շոպենը, Ֆելիքս Մենդելսոնը, Ֆերենց Լիստը և այլ կոմպոզիտորներ։ Բայց առաջին անգամ այն նվագախմբում օգտագործել է Քամիլ Սեն-Սանսը իր "Մահվան Պար" ստեղծագործությունում։ Այնուհետև նույն կոմպոզիտորը քսիլոֆոն օգտագործել է «Կենդանիների Պարահանդես»-ում։ Սեն-Սանսից հետո քսիլոֆոնը օգտագործել են Գուստավ Մալերը (6-րդ սիմֆոնիա), Ջակոմո Պուչչինին, Ռիխարդ Շտրաուսը, Կլոդ Դեբյուսին, Բելա Բարտոկը, Իգոր Ստրավինսկին, Օլիվիե Մեսսիան և այլ կոմպոզիտորներ։ Քսիլոֆոն ամենաշատը օգտագործել է Դմիտրի Շոստակովիչը (համարյա բոլոր սիմֆոնիաներում և թավջութակի կոնցերտում)։

Մինչ այսօր կարելի է հանդիպել տարբեր տեսակի և մեծության քսիլոֆոններ։ Աֆրիկայի տարբեր երկրների ազգային երաժշտություններում քսիլոֆոնը գրավում է շատ կարևոր տեղ։ Քսիլոֆոնի տարատեսակներից են բալաֆոնը, մարիմբան, զանգակը, լիտոֆոնը և այլ հարվածային գործիքներ։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Ռիմանի երաժշտական · Universalis · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 16902810j · GND: 4190396-1 · LCCN: sh85148860 · NKC: ph1035372 |

 |
Սանտա Կլաուսի շքերթը Տորոնտոյում 2007 թվականին
**Սանտա Կլաուսի շքերթ**, շքերթներ, որ տեղի են ունենում մի քանի երկրներում նշելու համար Ծննդյան տոները Սանտա Կլաուսի ժամանումով։ Շքերթը սովորաբար ներառում է նավախումբ, պարողների կամ քայլող խմբերի, Ծննդյան երգեր երգող նվագախմբի։ Այն մի շարժվող հանդիսություն էր, որը որպես կանոն ավարտվում էր քաղաքի կենտրոնին մոտ։ Հաճախ այն հովանավորվում էր հանրախանութների կողմից, որոնք ակտիվորեն տարբեր տեսակի ապրանքներ էին ցուցադրում՝ կազմակերպելով Ծննդյան տոների կարևոր գնումների շրջան։

Պատմություն
-----------

Դա ուղղակի ժառանգություն է մնացել ուշ միջնադարից կամ վերածննդից, իբրև իմպրովիզացիա հռոմեական հանդիսությունների, որը ուղեկցվում էր երաժշտությամբ, դրոշներով երթով, պատերազմի ընթացքում վնասված բաց վագոններով, և շարժումների գագաթնակետը համարվում էր դուքսի երթը կառքով, որին լծված էին երկու ձիեր, և դա կոչվում էր Բիգա։ Այնպես, ինչպես Բրանդերբուրգում էր, որտեղ կառքին լծված էր չորս ձի։ Սանտա Կլաուսի շքերթի գագաթնակետը մշտապես Սանտա Կլաուսն է իր սայլակով, որին լծված էին ութ հյուսիսային եղջերուներ։ Սանտա Կլաուսի շքերթը ուղղակիորեն առնչվում է Սանտա Կլաուսի Ժամանակակից հանդիսավոր մուտքին։

Նշանավոր շքերթներ
-----------------

Սանտա Կլաուսի շքերթը ամենասովորականն է Հյուսիսային Ամերիկայում։ Պեորիան ունեցել է ամենաերկար շքերթը Միացյալ Նահանգներում։ 128-րդ շքերթը տեղի է ունեցել 2015 թվականի նոյեմբերի 27-ին։ 1887 թվականը նշվում է շքերթի առաջին տարի։ Այն բաղկացած էր գետի վրայով ընթացող նավերից, ամբարձիչ կռունկներից, որոնք կազմում էին
նոր կամրջի կառուցվածքի բաղկացուցիչ մաս։ 1888 թվականին Պեորիայում կազմակերպվեց շքերթ քաղաքի միջով։ Հաջորդ տարի դեկտեմբերին շքերթը հովանավորում էր հանրախանութը, որը այն նվիրեց Սանտա Կլաուսին։ Ստեղծվեց «հանրախանութների շքերթներ» հասկացությունը։ Շքերթը հետագայում ընդօրինակեցին մեծ քաղաքները։ Շքերթների ժամանակ կային զանազան գրավչություններ(ներառյալ հրավառություն, կրկեսային վագոններ, նավերի շքերթ)։ Շքերթը առաջին անգամ հեռուստատեսությամբ հեռարձակվել է 1958 թվականին։ Մեծ շքերթներից է Տորոնտոյի շքերթը, որը տեղի է ունենում ամեն տարի նոյեմբերին։ Այն սկսվել էր 1905 թվականին հանրախանութի կողմից։ Այդ տարի Սանտան ժամանել էր գնացքով և հանդիպել միսիս և միստր Տիմոնթներին՝ շքերթի կազմակերպիչներին։

Հոլիվուդի Ծննդյան շքերթը
------------------------

Սանտա Կլաուսի շքերթը Հարավային Կալիֆորնիայում, սեզոնային ավանդույթ, որը մասամբ համեմատվում է Վարդ շքերթի(տեղի է ունենում Նոր տարվա օրերին՝ հունվարի 2-ին՝ հաջորդելով ֆուտբոլային խաղին։ Մասնակցում են քայլող խմբեր, նվագախումբ, ծաղիկներով զարդարված լաստանավեր) և Դու Դահ շքերթի հետ։ Ջին Աթրին գրել է բոլորին հայտնի Ծննդյան երգ «Այստեղ է գալիս Սանտա Կլաուսը» վերնագրով՝ լսելով հեռվից Սանտա Կլաուսին նշմարող երեխաների կանչերը.« Այստեղ է գալիս Սանտա Կլաուսը»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  10 things you didn't know about the Detroit Thanksgiving parade". Detroit Free Press. 28 November 2013. Retrieved 2014-02-26.
Խուլիգանության դրսևորում ֆուտբոլային հանդիպման ժամանակ
**Խուլիգանություն**, հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործություն, արտահայտվում է հասարակական կարգը կոպտորեն խախտելու, հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելու եղանակով։

Ցինիկորեն կամ առանձին հանդգնությամբ կատարված խուլիգանությունը, որն ուղեկցվում է իշխանության, հասարակական կարգի պահպանության պարտականությունները կատարող հասարակայնության ներկայացուցչին կամ հանցագործությունը խափանող քաղաքացիներին դիմադրելով՝ համարվում է չարամիտ։ Չարամիտ է համարվում նաև նախկինում խուլիգանությունյան համար դատապարտված անձի խուլիգանությունը։

Խուլիգանության առավել վտանգավոր տեսակը հրազենի կամ դանակի, կռփազենքի կամ այլ սառը զենքի և մարմնական վնասվածք հասցնելու համար հարմարեցրած այլ առարկաների գործադրմամբ (կամ գործադրման փորձով) կատարված արարքն է։

Խուլիգանության պակաս վտանգավոր տեսակը մանր խուլիգանություն է (զազրախոսություն, քաղաքացիների անթույլատրելի հետապնդում, հասարակական կարգն ու անդորրը խախտող գործողություններ), որի համար նախատեսվում է վարչական պատասխանատվություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ քրեական օրենսգիրք, հոդված 258


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 100)։*  |
**Սեչենյիի շղթայակապ կամուրջ** (հունգ.՝ Széchenyi lánchíd, ժողովրդական անունը և նախկին պաշտոնական անունը մինչև 1915 թվական՝ հունգ.՝ Lánchíd (Շղթայակապ կամուրջ), կախովի, շղթայակապ կամուրջ է Հունգարիայում, Դանուբ գետի վրա, որը կապում է երկու պատմական քաղաքներ՝ Բուդան և Պեշտը։ Գործարկվել է 1849 թվականի նոյեմբերի 20-ին, կամրջի երկարությունը 375 մետր է, լայնությունը 12,5 մետր իսկ քաշը 2,000 տոննա։ Կամրջի ծախսերը կազմել է 6.575 միլիոն ֆորինց (4,4 միլիոն դոլլար)։

Կամրջի բարձրությունը 202 մետր է որը աշխարհում համարվում է ամենաբարձրներից։

Ամառային ամիսների որոշ ազատ օրերին հատուկ առիթներով մեքենաների երթևեկությունը փակվում է, փոխարենը ճանապարհը բացվում է հետիոտների համար։

Պատմություն
-----------

Կամրջի հեղինակը եղել է անգլիացի ճարտարագետ Վիլյան Թերնեյ Քլարկը իսկ 1939 թվականին կամրջի կառուցումը նախաձեռնել է Իշտվան Սեչենյին, նույն թվականին շինարարությունը վերահսկել է շոտլանդացի ճարտարագետ Ադամ Քլարկը։ Կամրջի կառուցումը զգալի չափով ֆինանսավորել է հույն վաճառական Գեորգիս Սինասը

Կամուրջը բացվեց 1949 թվականի նոյեմբերի 20-ին, և այն դարձավ առաջին մշտական կամուրջը Բուդապեշտում։ Այդ ժամանակ կամուրջը եղել է խոշորագույններից աշխարհում։ 1852 թվականին կամուրջը ենթարկվել է որոշակի փոփոխության՝ քանդակագործ Յանոշ Մարշալը կամրջի վրա ավելացրել է 4 հսկա առյուծե քանդակներ։

1915 թվականին կամուրջը հիմնովին վերանորոգվեց, փայտե մասերին փոխարինեց երկաթե և պողպատե մասեր։ Այնուհետև Բուդապեշտի գրավման ընթացքում կամուրջը պայթեցվեց գերմանական բանակի կողմից, և խնդիր առաջացավ կրկին վերանորոգել կամուրջը, որը ավարտվեց 1949 թվականին։ Կամրջի երթևեկությունը վերասկսվեց 1949 թվականի նոյեմբերի 20-ին՝ կամրջի բացումից ուղիղ հարյուր տարի անց։

1957 թվականին կամուրջը լուսավորվեց էլեկտրական լույսերով։

Հեռուստատեսություն
------------------

* 2002-ին կամուրջը նկարահանվել է Ես լրտես եմ ֆիլմում։
* 2010-ին կամուրջը նկարահանվել է Քեթի Փերրիի *Firework* տեսահոլովակում

Պատկերասրահ
-----------

* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տեղեկություններ կամրջի մասին
**Սանտ Կլարա** (իսպ.՝ Isla de Santa Clara; բասկ.՝ Santa Klara uhartea) փոքր կղզի, տեղակայված է Սան Սեբաստիան քաղաքի հարավային մասում՝ Գիպուսկոա նահանգում (Բասկերի երկիր)։ Կղզին գտնվում է երկու խոշոր լեռնային քաղաքների մեջտեղում. Ուրուլլոմ (ռուս.՝ Ургуллом և Իգուելդո ռուս.՝ Игуэльдо)։

Աշխարհագրություն
----------------

Սանտ Կլարա կղզին
Սանտ Կլարա կղզու անմարդաբնակ փարոսը
Կղզու մոտ 400 մետր տրամագծի և 48 մետր բարձրության վրա կան զառիթափ լանջեր։ Նրա ռելիեֆի պատճառով, կղզում անասելի դժվար է քայլել։

Կղզին ունի փոքր ծովափ, որը հայտնվում է երեք ցածր ալիքների շնորհիվ։ Բացի դրանից, Սանտ Կլարայում կա փոքրիկ բար և նավահանգիստ։ Չնայած կղզու չափերին, այստեղ կա փրկարարական ծառայություն, որը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ այն ակտիվանում է ամառվա ամիսներին։ Սանտ Կլարայի նավահանգիստը լաստանավերով կապված է քաղաքի հետ, որը ամռանը վարում են յուրաքանչյուր 30 րոպե մեկ։ Տարածքը կազմում է 0,056 կմ²։

Կղզում կա անմարդաբնակ փարոս։

Բուսական և կենդանական աշխարհ
----------------------------

Կղզում կարելի է հանդիպել տարբեր էկզոտիկ բուսատեսակներ, ինչպիսիք են ֆլորաները և Ֆաունաները, ինչպես նաև.

* *Tamarix gallica*
* *Chamaecyparis lawsoniana*
* *Arundo donax*
* *Populus nigra*
* *Ficus carica*
* *Robinia pseudoacacia*
* *Ligustrum ovalifolium*
* *Euonymus japonicus*
* *Geranium robertianum*
* *Pteridium aquilinum*
* *Trifolium reptans*
* *Crithmum maritimum*

Կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչներն են՝ իսպանական մողեսները, Եվրոպական մախորկա (անգլ.՝ European shag) և բարակկտուց կայրա (ռուս.՝ Тонкоклювая кайра)։

Պատմություն
-----------

ХVI դարի վերջին ժանտախտով վարալված Դանոստիայի բնակիչներին տեղափոխում էին Սանտ Կլարա կղզի, որպեսզի դադարեցնեն վարակի տարածումը։ Կղզին գտնվում է պետության հովանավորության տակ։ Փոխանցվել է Սան Սեբաստիան քաղաքին, կառավարման հրամանագրով՝ 1986 թվականի հոկտեմբերի 31-ին։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

La Oreja de Van Gogh երաժշտական խումբն իրենց «Inmortal» երգում նշում են կղզուն։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Google Maps
* Սանտ Կլարա կղզին քաղաքային կայքում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 631144783040265966841 · WorldCat VIAF: 631144783040265966841 |

 |
**Հռոդոսի արվեստ։** Ուշ շրջանի հելլենիստական կերտարվեստի օրինակներ է տալիս Հռոդոսի՝ Եգեյան ծովի կղզեխմբի ամենաարևելյան կղզու արվեստը (մ.թ.ա.2-րդ-1-ին դարեր)։ Հռոդոսյան քանդակագործությանը մեծ չափով բնորոշ են իրենց թեմաներով սուր դրամատիկական բազմապատկեր խմբերը։ Բայց հռոդոսյան վարպետները չէին ձգտում հերոսական կերպարի ներքին խանդալիցության (պութետիկայի) բացահայտմանը։ Նրանք մարմնավորում էին դրամատիկական բարդ բախումներն արտաքուստ միտումնավոր պատմողական ոճով։ Այդպիսին է «Ֆարնեզյան ցուլ» քանդակային խումբը («Դիրկի մահապատիժը» մ.թ.ա.2-րդ դարի վերջ, Նեապոլ, Ազգային թանգարան) կամ հռոդոսյան դպրոցի ամենափառաբանված երկը՝ «Լաոկոոն» խումբը (Հռոմ, Վատիկան), որ կերտել են Աղեսանդրոսը, Պոլիդորոսը և Աթենոդորոսը մ.թ.ա. 40 թվականին։ Չափազանց խանդալից ու ակնառու է պատկերվաց վիշապների խեղդած տրոյական քրմի և նրա երկու որդիների զարհուրելի կործանումը.խումբը հմտորեն ծավալված է մեկ հարթության վրա և ընկալվում է ճակտոնայի տեսանկյունից։ Սակայն ընդհանուր մտահղացման մելոդրամատիզմը, ներքին խոր բովանդականության բացակայությունը, բնօրինակման չորությունը նվազեցնում են ստեղծագործության ներգործության ուժը։ Մ.թ.ա.2-րդ-1-ին դարերում սկսված հասարակական հարաբերությունների ճգնաժամն արտահայտվեց նաև արվեստում։ Հետագա դարերի ընթացքում Հին Հունաստանի և հելլենականության արժեքավոր ժառանգությունից շատ բան անհետացել է։ Բայց հետո հումանիզմի ծաղկման յուրաքանչյուր փուլում աշխարհի բոլոր նկարիչները դիմում էին հունական արվեստի հուշարձաններին, քանզի դրանցում իրենց գեղարվեստական վսեմ մարմնավորումն էին գտնում քաղաքացիականության ոգին, մարդու արժեքավորության հաստատումը, արվեստի հսկայական դաստիարակչական նշանակության պատկերացումը։ Այդ պատճառով անտիկ արվեստի երկերը ոչ միայն վաղուց անցած դարաշրջանի հուշարձաններ են, այլև կենդանի կերպարներ, մարդկային ստեղծագործության գլուխգործոցներ, որոնք այսօր մեզ խոր գեղագիտական ուրախություն են պատճառում։ Դրանք ոգեշնչում են արդի քանդակագործության վարպետներին։

Աղբյուրներ
----------

* Լ․ Ներսիսյան, Մ․ Երզնկյան «Արտասահմանյան արվեստի պատմություն», Երևան, 2003 թ
**Խութլու Բուղա Արծրունի** (*անհայտ* - 1293), 13-րդ դարի վերջի հայ-վրացական պետական գործիչ, զորավար։ Սադուն Արծրունու ավագ որդին։

Հոր մահից հետո 1284 թ.-ին (այլ կարծիքով՝ 1281 թ.-ին) ստանձնել է Մահկանաբերդի Արծրունիների տան ավագությունը և ամիրսպասալարության պաշտոնը վրաց արքունիքում։ 1289 թ.-ին, մոնղոլ Արղուն իլխանի դեմ ամիր Բուղայի ապստամբության ճնշումից և վրաց թագավոր Դեմետրեի զոհվելուց հետո, Բուղայի գործուն միջամտությամբ գահը հանձնվել է Նարին-Դավթի որդի Վախթանգին։ Վերջինս, որպես հատուցում, Արղունի համաձայնությամբ, 1290 թ.-ին Խութլու Բուղային է հանձնել նաև աթաբեկությունը։

Արղունի սպանությունից (1291) հետո եղբայրը՝ նոր խան Քեյղաթուն, սաստկացրել է բռնությունները՝ ոչնչացնելով Արղունի նախկին համախոհներին։ Խութլու Բուղան և վրացի ու հայ մի շարք ավատատերեր փորձել են հորդորել Վախթանգին՝ պայքարել մոնղոլների դեմ և ստեղծել հայ-վրացական զորեղ թագավորություն, բայց ապարդյուն։ Ուստի, նրանք գահընկեց են արել (1292) Վախթանգին և թագավոր հռչակել Դեմետրեի որդի Դավթին։ Դրանից հետո Բուղան կասկածվել է նոր խանի դեմ ապստամբություն կազմակերպելու մեջ և սպանվել։ Հաղպատի Ս. Նշան եկեղեցու հյուսիսային պատի որմնանկարում պահպանվել է Խութլու Բուղաի ամբողջ հասակով պատկերը՝ «Պարոն Խութլու Բոսլայ» մակագրությամբ։ Իսկ Ավանի տաճարի 1287 թվականի արձանագրությունում Խութլու Բուղան իրեն անվանել է «...աթաբակ եւ ամիրսպասալար...»։

Գրականություն
-------------

* Վրաց ժամանակագրություն (1207—1318), Ե. 1971

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 99)։*  |
ԱԵՄ-ի դրոշը
**Անդամներ** • **Ասոցացված պետություններ** • **ասոցացված համագործակցող պետություններ**
**Արևմտաեվրոպական միություն** (ԱԵՄ) (ֆր.՝ Union de l'Europe occidentale, UEO), Եվրոպայի անվտանգության ապահովման և պաշապանության կազմակերպություն։ Հիմնվել է 1955 թ.-ին Փարիզյան համաձայնագրի (1954 թ.) հիման վրա։

Կառուցվածք
----------

ԱԵՄ-ը ներառում է ՝

*10 անդամ*՝

* Բելգիա
* Գերմանիա
* Իսպանիա
* Իտալիա
* Լյուքսեմբուրգ
* Հունաստան
* Մեծ Բրիտանիա
* Նիդեռլանդներ
* Պորտուգալիա
* Ֆրանսիա

*3 ասոցացված պետություններ*՝

* Իսլանդիա
* Նորվեգիա
* Թուրքիա

Եվրոպական միության մեծացումը
*9 ասոցացված համագործակցող պետություններ*՝

* Բուլղարիա
* Լատվիա
* Լեհաստան
* Լիտվա
* Հունգարիա
* Ռումինիա
* Սլովակիա
* Չեխիա
* էստոնիա։

Նպատակները
----------

ԱԵՄ-ի հիմնական նպասսսկներն են՝

* ՄԱԿ-ի կանոնադրությամբ նախատեսված ռազմական և այլ կարգի փո­խօգնությունը
* միջագգային խաղաղության և անվտանգության ապահովումը
* ՆԱՏՕ-ի և Եվրոպական Միության հետ սերտ համագործակցությունը
* ժողովրդավարության ամրապնդումն ու տարա­ծումը
* մաղաքացիական եւ քադաքական ազատությունների պաշտպանությունը
* անդամ պետությունների տնտեսական, սոցիալական և մշակութային կա­պերի ամրապնդումը և այլն։

ԱԵՄ-ի հետագա գործունեությունը
-----------------------------

ԱԵՄ նախա­տիպը Բելգիայի, Լյուքսեմբուրգի, Մեծ Բրիտանիայի, Նիդերլանդների և Ֆրանսիայի տնտեսական, սոցիալական ու մշա­կութային ինքնապաշտպանության 1948 թ.-ի Բրյուսելյան համաձայ­նագիրն է։ 1954 թ.-ի Փարիզյան համաձայ­նագիրը ձևավորված քաղաքական իրո­ղությունից ելնելով վերանայեց Բրյուսելի համաձայնագրի որոշ դրույթներ, որի արդունքում համաձայնագրին կարողացան միանալ Երկրորդ Աշխարհա­մարտում պարտված Գերմանիան և Իտալիան։ Սառը պատերազմի տարի­ներին ԱԵՄ-ի դերն էական չէր։ Սակայն 20-րդ դարի 90-ական թթ. միության դերն էա­պես աճեց՝ կապված խորհրդային եւ առհասարակ սոցիալիստական համակար­գի փլուզման, միաբևեռ աշխարհակարգի ստեղծման եւ Եվրոպական միության ձեւավորման հետ։

Աղբյուրներ
----------

* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва
**Սեպագիր սալիկ՝ Ռուսայի՝ Ռուսա որդու նամակը**, Հայաստանի պատմության թանգարանի ցուցանմուշներից, որը թվագրվում է մ․թ․ա․ 6-րդ դարի վերջին քառորդով։ Գտնվել է Կարմիր բլուրի պեղումներից։

Նկարագրություն
--------------

Ուղղանկյունաձև թրծած կավե սալիկը 10 տող սեպագիր արձանագրությամբ նամակ է, որը հասցեագրված է ոմն պաշտոնյայի, որի տիտղոսն է «կնիքի պահապան»։ Այս պաշտոնյային հրամայվում է ավագ հովիվ Կուլուի միջոցով գտնել ստրուկ Թաթային, որը փախցրել է տիրուհու աղջկան և չի ցանկանում կամավոր վերադարձնել։ Հրամայվում է գտնել առևանգողին և աղջկան վերադարձնել տիրոջը։ Նամակը ավարտվում է ուրարտական գլանաձև կնիքի երկու դրոշմվածքներով։ Ժապավենաձև դրոշմվածքի վրա մեկ տող արձանագրություն է. «Ռուսայի՝ Ռուսայի որդու, թագուհու որդու կնիքը»։ Արձանագրության տակ պատկերված է կենաց ծառ, որի երկու կողմերում կանգնած են առյուծի մարմնով և թռչունի գլխով թևավոր առեղծվածային էակներ՝ ձեռքերում դույլիկներ բռնած։ Երկրորդը կնիքի շրջանաձև դրոշմվածքն է` թևավոր ձիու պատկերով։ Ընդ որում, ձին դրոշմված է գլխիվայր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Սեպագիր սալիկ՝ Ռուսայի՝ Ռուսա որդու նամակը*։ Երևան: Հայաստանի պատմության թանգարան։ 2018։ էջ 110
**«Շուլավեր»** (անգլ.՝ Shulaver, ռուս.՝ Шулавер), Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության կողմից 2002 թվականին։ Այն հեղինակել են Ասլանյան Սանդուխտը և հուշարձանագետ, պատմաբան, բանահավաք, Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի երևանյան գրասենյակի ղեկավար Սամվել Կարապետյանը։ Տպագրվել է հայերեն տարբերակով։

Աշխատությունը ներկայացնում է ներկայիս Վրաստանի կազմում գտնվող պատմական հայկական Շուլավեր, ներկայիս Շահումյան անունը կրող բնակավայրի պատմությունը։ Այն առաջին գիրքն է, որը պատմական և ժամանակակից փաստերի հիման վրա ներկայացնում է Շուլավերի հիմնադրման և ձևավորման ընթացքը, բարդ և ճակատագրական ժամանակներ ապրած բնակավայրի քաղաքական, տնտեսական և կրթական առաջընթացն ու անկումները։ Ներկայացնում է փաստարկներ, որոնցով, ըստ գրքի հեղինակների, հաստատում է, որ Շուլավերն իր պատմական հուշարձաններով, ննջեցյալների տապանաքարերով, մտավորականությամբ և բնակչության հավաքական կերպարով իրենից ներկայացնում է Հայաստանի մի մասնիկը։ Հատուկ նշվում է, որ ժամանակակից քաղաքական իրադրության հետևանքով այն անջատված է Հայաստանից։ Գրքում ներկայացված են նաև բովանդակությանն առնչվող ժամանակակից և պատմական արժեքավոր լուսանկարներ, քարտեզներ, ցուցակներ։

«Շուլավեր» գիրքը հրատարակվել է Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության կողմից։ Աշխատության տպագրական աշխատանքները հովանավորել է «Լալվար» («Շուլավեր») հայրենակցական միությունը։

Ըստ Սամվել Կարապետյանի՝ գիրքը գրեթե չի վաճառվել գրախանութներում, այլ բաժանվել է Շուլավերի բնակչությանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Շուլավեր» գրքի մասին տեղեկություններ Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի կայքում Archived 2020-04-19 at the Wayback Machine. *(արխիվացված)*։
**Քվանտային էլեկտրադինամիկա**, էլեկտրամագնիսական դաշտի և լիցքավորված մասնիկների փոխազդեցության քվանտային տեսություն։ Քվանտային էլեկտրադինամիկա ասելով հաճախ հասկանում են դաշտի քվանտային տեսության այն մասը, որն ուսումնասիրում է միայն քվանտացված էլեկտրամագնիսական և էլեկտրոնա-պոզիտրոնային դաշտերի փոխազդեցությունը, սակայն քվանտային էլեկտրադինամիկա կիրառելի է բոլոր լիցքավորված լեպտոնների և ուժեղ փոխազդեցության չենթարկվող այլ մասնիկների ու էլեկտրամագնիսական դաշտի փոխազդեցության համար։

Էլեկտրամագնիսական դաշտի քվանտները ֆոտոններ են։ Քվանտային էլեկտրադինամիկայում երկու լիցքավորված մասնիկների փոխազդեցությունը դրանց միջև վիրտուալ ֆոտոնների փոխանակման արդյունքն է։ Քվանտային էլեկտրադինամիկան նկարագրում է ամենաբազմազան պրոցեսներ՝ մարմինների ջերմային ճառագայթում, Քոմփթոնի էֆեկտը, արգելակման ճառագայթումը, ատոմներից ու ավելի բարդ համակարգերից ֆոտոնների առաքման և կլանման երևույթները, էլեկտրոն-պոզիտրոնային անիհիլացումը, զույգերի առաջացումը և այլն։ Սակայն քվանտային էլեկտրադինամիկայի համար ամենաբնորոշը այն երևույթներն են, որոնք կապված են էլեկտրամագնիսական և էլեկտրոն-պոզիտրոնային դաշտերի ֆլուկտուացիաների հետ (վակուումի բևեռացում)։ Դաշտի քվանտային տեսության համար յուրահատուկ այս երևույթների հետևողական ուսումնասիրությունն էլ հենց հիմք է ծառայել արդի քվանտային էլեկտրադինամիկայի ստեղծման համար (Սինյիտիրո Տոմոնագա, Յուլիուս Շվինգեր, Ռիչարդ Ֆեյնման)։

Քվանտային էլեկտրադինամիկայի տպավորիչ հաջողությունները վճռական ազդեցություն են ունեցել մյուս փոխազդեցությունների տեսության զարգացման վրա։ Այդ տեսությունները կառուցվում են քվանտային էլեկտրադինամիկայի նմանությամբ՝ հիմնվելով այսպես կոչված տեղային տրամաչափարկման ինվարիանտության վրա, երբ դաշտն ինքը հանդես է գալիս որպես տրամաչափարկման դաշտ։ Տրամաչափարկման սկզբունքը հնարավորություն է տվել քվանտային էլեկտրադինամիկան միավորել թույլ փոխազդեցության տեսության հետ, այնպես որ քվանտային էլեկտրադինամիկան կարելի է ներկայացնել որպես էլեկտրամագնիսական և թույլ փոխազդեցությունների (էլեկտրաթույլ փոխազդեցություն) միասնական տեսության բաղկացուցիչ մաս։ Բացառված չէ, որ ըստ տրամաչափարկման սկզբունքի և՛ ուժեղ, և՛ գրավիտացիոն փոխազդեցությունները, ինչպես և բնության բոլոր փոխազդեցությունները միասնական ունիվերսալ փոխազդեցության տարբեր դրսևորումներ են։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Սեչենովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Сеченова), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է ռուս գիտնական, ֆիզիոլոգ, ռուսական ֆիզիոլոգիայի դպրոցի հիմնադիր, հոգեբան, հոգեֆիզիոլոգ, բժշկության ուսուցիչ Իվան Միխայլովիչ Սեչենովի (1829-1905) պատվին։ Սկիզբ է առնում Լենինի անվան առափնյա փողոցից` որպես նրա շարունակություն և ավարտվում Կոմունարների փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 1700 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Յալթա քաղաքի Սեչենովի փողոցը սկսվում է Լենինի անվան առափնյա փողոցից` որպես նրա շարունակություն, հատում Վոլոդարսկու, Կոմունարների, Շինարարների, կրկին Կոմունարների, Դոստոևսկու, Կրասնոարմեյսկայա, Սուվորովի փողոցները և ավարտվում Կոմունարների փողոցի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 63 շինություն։ Երկարությունը 1700 մետր է։

Սեչենովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298607։

Փողոցն անվանվել է ռուս գիտնական, ֆիզիոլոգ, ռուսական ֆիզիոլոգիայի դպրոցի հիմնադիր, հոգեբան, հոգեֆիզիոլոգ, բժշկության ուսուցիչ Իվան Միխայլովիչ Սեչենովի (1829-1905) պատվին։ Իվան Պավլովը նրան անվանում էր «ռուսական ֆիզիոլոգիայի հայր»։ Հայտնի է կենտրոնական նյարդային համակարգի, մասնավորապես, գլխուղեղի փորձարարական ֆիզիոլոգիական հետազոտություններով, ինչպես նաև նյարդային ռեֆլեքսների մասին իր աշխատություններով։ Կազմակերպել է ֆիզիոլոգիայի առաջին լաբորատորիաները (Օդեսայում, Պետերբուրգում), որոնք դարձան նաև դեղաբանության, թունաբանության և կլինիկական բժշկագիտության հետազոտությունների կենտրոն։ 1861 թվականին հաստատել է օրգանիզմի և միջավայրի միասնության սկզբունքը, առաջ քաշել ինքնակարգավորման գաղափարը՝ կապված հոմեոստազի պատկերացման հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 10, էջեր 298-299»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Сеченова в Ялте
* Подробная карта Улица Сеченова, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс улица Сеченова, г. Ялта
**Քվանտային թվեր**, քվանտային մեխանիկայում միկրոսկոպական օբյեկտի որևէ քվանտային փոփոխականի թվային արժեքն է (տարրական մասնիկի, միջուկի, ատոմի և այլն), որը բնութագրում է մասնիկի վիճակը։ Քվանտային թվերի նպատակն է ամբողջությամբ բնութագրել մասնիկի քվանտային վիճակը։ 
Որոշ քվանտային թվեր կապված են տարածությունում մասնիկի շարժման հետ և բնութագրում են մասնիկի ալիքային ֆունկցիայի տեսակը։

Քվանտային թվերն են՝ գլխավոր n, ուղեծրային (օրբիտալային) l, մագնիսական m և սպինային {\displaystyle m\_{s}}: Միջուկային ֆիզիկայում օգտագործվում են իզոսպին, իսկ տարրական մասնիկների ֆիզիկայում առաջանում է գունային լիցք, c-քվարկ և t- քվարկ քվանտային թվերը։

Գլխավոր քվանտային թիվ
---------------------

Գլխավոր քվանտային թիվը n որոշում է էլեկտրոնի ընդհանուր էներգիան և հեռավորությունը միջուկից (էներգիական մակարդակի համարը)։ Այն ընդունում է ամբողջ արժեքներ n= 1,2,3,....

Ուղեծրային քվանտային թիվ
------------------------

Ուղեծրային քվանտային թիվը l որոշում է ատոմի ուղեծրի ձևը։ Այն կարող է ընդունել 0-ից մինչև n-1 ամբողջ թվով արժեքներ (l=0, 1, 2,... n-1 )։ l-ի ամեն մի արժեքի համապատասխանում է ուղեծրի որոշակի ձև։

Մագնիսական քվանտային թիվ
------------------------

Մագնիսական քվանտային թիվը ցույց է տալիս մագնիսական կամ էլեկտրական դաշտի ազդեցությամբ տարածությունում ուղեծրի կողմնորոշումը։ Այն ընդունում է +l-ից մինչև -l`ներառյալ 0։ օրինակ, երբ l=1, l-ը ընդունում է 3 արժեք m=-1,0,1

Սպինային քվանտային թիվ
----------------------

{\displaystyle m\_{s}} սպինային քվանտային թիվը կարող է ընդունել միայն երկու արժեք` - \frac{1}{2} կամ + \frac{1}{2}: Դրանք համապատասխանում են էլեկտրոնի սեփական մագնիսական մոմենտի (սպին) երկու հակազուգահեռ արժեքների։

Գրականություն
-------------

* Ա. Հ. Աբոյան-Օպտիկա, Ճառագայթման քվանտային բնույթը և ատոմի Բորի տեսությունը, 2007:- էջ 181

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Большой энциклопедический словарь. Физика / под ред. А. М. Прохорова. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. — С. 318.
**Մոնթե Մելքոնյանի հուշարձան**, գտնվում է Տավուշի մարզի Դիլիջան քաղաքում, ՀՀ ՊՆ Մոնթե Մելքոնյանի անվան ռազմական վարժարանի տարածքում։ Տեղադրվել է 2017 թվականի նոյեմբերի 21-ին։ Քանդակագործ՝ վաստակավոր նկարիչ Լևոն Թոքմաջյան։

Պատմություն
-----------

Մոնթե Մելքոնյանի հուշարձանը ստեղծվել է երեք տարում։ Սկզբնապես նախատեսված էր, որ այն պետք է տեղադրվի Երևանի Աջափնյակ համայնքում, որտեղ պետք է կառուցվեր ՀՀ ՊՆ Մոնթե Մելքոնյանի անվան ռազմական վարժարանը։ Սակայն քանի որ վարժարանը տեղափոխվեց Դիլիջան, որոշվեց արձանը ևս տեղափոխել այնտեղ։

Արձանը նվիրված է ՀՀ ազգային հերոս Մոնթե Մելքոնյանին։ Այն քանդակված է Արցախից բերված կարծր քարից, բարձրությունը մոտ 5 մետր է։ Հեղինակն է քանդակագործ Լևոն Թոքմաջյանը։

Բացում
------

Մոնթե Մելքոնյանի հուշարձանի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2017 թվականի նոյեմբերի 21-ին։ Այն նվիրվել է Մոնթե Մելքոնյանի 60-ամյակին։ Բացմանը մասնակցել և խոսք է ասել ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը։ Արարողությանը մասնակցել են ՀՀ բարձրաստիճան այլ պաշտոնյաներ, բարձրագույն սպայական կազմի ներկայացուցիչներ, հյուրեր։ Ելույթ է ունեցել ՀՀ պաշտպանության նախարար Վիգեն Սարգսյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Լավագույն ուղին ընտրած երիտասարդների համար Դիլիջանում ստեղծվել են լավագույն պայմանները»
2. ↑  «ԹՈՔՄԱՋՅԱՆՆ ՈՒԶՈՒՄ Է ՍՏԵՂԾԵԼ ԱՐՑԱԽՅԱՆ ԱԶԱՏԱՄԱՐՏԻ ՈՒ ԱՊՐԻԼՅԱՆ ՀԵՐՈՍՆԵՐԻՆ ԱՐՏԱՑՈԼՈՂ ԱՐՁԱՆԱԽՈՒՄԲ» (չաշխատող հղում)
3. ↑  «Նախագահը Դիլիջանում մասնակցել է Մոնթե Մելքոնյանի անվան նոր կրթահամալիրի պաշտոնական բացման արարողությանը»
4. ↑  «Նախագահ Սերժ Սարգսյանի ելույթը Մոնթե Մելքոնյանի անվան ռազմամարզական վարժարանի պաշտոնական բացման արարողության ժամանակ»