**Սիզիփոսի առասպելը** (ֆր.՝ Le mythe de Sisyphe), փիլիսոփայական էսսե, որը հրապարակել է Ալբեր Կամյուն՝ 1942 թվականին։

Կամյուն, ազդվելով այնպիսի փիլիսոփաներից, ինչպիսիք են Սյորեն Կիերկեգորը, Արթուր Շոպենհաուերը և Ֆրիդրիխ Նիցշեն, ներկայացրել է աբսուրդի իր փիլիսոփայությունը։ Աբսուրդը կայանում է կյանքին իմաստ վերագրելու մարդու հիմնարար անհրաժեշտության և տիեզերքի «անհիմն լռության» պատասխանի միջև։ Կամյուն պնդել է, որ աբսուրդի գիտակցումը չի արդարացնում ինքնասպանությունը, փոխարենը պահանջում է «ապստամբություն»։ Ապա նա ուրվագծել է անհեթեթ կյանքի մի քանի մոտեցում։ Վերջին գլխում Կամյուն մարդու կյանքի անհեթեթությունը համեմատում է հունական դիցաբանության կերպարներից մեկի՝ Սիզիփոսի իրավիճակի հետ, ով դատապարտված էր ընդմիշտ կրկնել քարը սարը վեր հրելու նույն անիմաստ գործը, միայն թե այն նորից գլորվի։ Էսսեն եզրափակել է հետևյալ կերպ. «Բարձունքների դեմ պայքարը բավական է մարդու սիրտը լցնելու համար։ Պետք է պատկերացնել Սիզիփոսին երջանիկ»։

Ստեղծագործությունը կարելի է տեսնել Կամյուի այլ աբսուրդիստական ստեղծագործությունների հետ՝ «Օտարը» (1942) վեպի, «Թյուրիմացությունը» (1942) և «Կալիգուլա» (1944) պիեսների և հատկապես «Ըդնվզող մարդը» էսսեի (1951)։

Պատմություն
-----------

Կամյուն աշխատանքը սկսել է 1940 թվականին՝ Ֆրանսիայի անկման ժամանակ, երբ միլիոնավոր փախստականներ փախչում էին գերմանական բանակների առաջխաղացումից։ Թեև էսսեն հազվադեպ է անդրադառնում այս իրադարձությանը, Ռոբերտ Զարեցկին պնդում է, որ այս իրադարձությունը ազդել է իր աբսուրդի մասին պատկերացումների վրա։ Նա պնդելէ, որ և՛ տարօրինակ իրադարձությունը, և՛ գերմանական ներխուժման պես ինտենսիվ բանը ինչ-որ մեկին կհուշի հետրյալ հարցը․ «ինչո՞ւ»։ Էսսեն տպագրվել է ֆրանսերեն՝ 1942 թվականին։

Ջասթին Օ'Բրայենի անգլերեն թարգմանությունն առաջին անգամ լույս է տեսել 1955 թվականին։ Թարգմանված տարբերակում ներառված է Կամյուի կողմից 1955 թվականին Փարիզում գտնվելու ժամանակ գրված նախաբանը։ Այստեղ Կամյուն ասել է, որ «նույնիսկ եթե մարդ չի հավատում Աստծուն, ինքնասպանությունը օրինական չէ»։

Ամփոփում
--------

Էսսեն նվիրված է Պասկալ Պիային և կազմված է չորս գլխից և մեկ հավելվածից։

### Գլուխ 1. Անհեթեթ պատճառաբանություն

Կամյուն հանձն է առել պատասխանելու խնդրի, որը նա համարել է փիլիսոփայության միակ կարևոր հարցը. Կյանքի անիմաստության ու անհեթեթության գիտակցումը պարտադիր ինքնասպանությո՞ւն է պահանջում։

Նա սկսել է նկարագրելով հետևյալ անհեթեթ պայմանը. 

> Մենք մեր կյանքը կառուցում ենք վաղվա հույսի վրա, սակայն վաղը մեզ ավելի է մոտեցնում մահվանը և հանդիսանում է մեր վերջնական թշնամին։ Մարդիկ իրենց կյանքն ապրում են այնպես, ասես չգիտեն մահվան որոշակիությունը։ Իր ընդհանուր ռոմանտիզմից ազատվելուց հետո աշխարհը օտար, տարօրինակ և անմարդկային վայր է դարձել։ Ճշմարիտ գիտելիքն անհնար է գտնել, իսկ ռացիոնալությունն ու գիտությունը չեն կարող բացատրել աշխարհը։ Նրանց պատմություններն ի վերջո ավարտվում են անիմաստ վերացականությամբ, փոխաբերություններով։ Սա է անհեթեթ պայմանը և «անհեթեթությունը ճանաչելու պահից այն դառնում է կիրք՝ ամենասարսափելին»։
> 
> 

Աշխարհը չէ, որ անհեթեթ է, ոչ էլ մարդկային միտքը։ Աբսուրդն առաջանում է, երբ մարդկային կարիքի հասկացումը հանդիպում է աշխարհի անխոհեմությանը, երբ «բացարձակի և միասնության ախորժակը» հանդիպում է «այս աշխարհը բանական սկզբունքի հասցնելու անհնարինությանը»։

Այնուհետև նա բնութագրել է մի քանի փիլիսոփայություններ, որոնք նկարագրում և փորձում են զբաղվել աբսուրդի այս զգացողությամբ՝ Մարտին Հայդեգերի, Կառլ Յասպերսի, Լև Շեստովի, Սյորեն Կիերկեգորի և Էդմունդ Հուսերլի կողմից։ Այս բոլորը, նա պնդում է, «փիլիսոփայական ինքնասպանություն» են անում՝ եզրակացություններ անելով, որոնք հակասում են սկզբնական անհեթեթ դիրքորոշմանը՝ կա՛մ բանականությունից հրաժարվելով և Աստծուն դիմելով, ինչպես Կիերկեգորի և Շեստովի դեպքում, կա՛մ բարձրացնելով բանականությունը և, ի վերջո, հասնելով ամենուր տարածված Պլատոնի ձևերին և վերացական Աստծուն, ինչպես դա տեղի է ունենում Հուսերլի մասին։

Կամյուի համար, ով մտադիր է լրջորեն վերաբերվել աբսուրդին և հետևել դրան մինչև վերջնական եզրակացությունները, այս «ցատկերը» չեն կարող համոզել։ Աբսուրդին լուրջ ընդունել նշանակում է ընդունել մարդկային բանականության ցանկության և անհիմն աշխարհի հակասությունը։ Այսպիսով, ինքնասպանությունը նույնպես պետք է մերժվի. առանց մարդու աբսուրդը չի կարող գոյություն ունենալ։ Հակասությունը պետք է ապրել, բանականությունը և դրա սահմանները պետք է ընդունվեն՝ առանց կեղծ հույսի։ Սակայն աբսուրդը երբեք չի կարող ընդմիշտ ընդունել, այն պահանջում է մշտական առճակատում, մշտական ընդվզում։

Մինչդեռ մետաֆիզիկական իմաստով մարդու ազատության հարցը կորցնում է անհեթեթ մարդու համար հետաքրքրությունը, նա ազատություն է ձեռք բերում շատ կոնկրետ իմաստով. «նա օգտվում է ընդհանուր կանոնների առնչությամբ ազատությունից»։

Անհեթեթին ընդունելը ենթադրում է ընդունել այն ամենը, ինչ առաջարկում է անխոհեմ աշխարհը։ Առանց կյանքի իմաստի, չկա արժեքների սանդղակ։ 

> «Կարևորը ոչ թե լավագույն կյանքն է, այլ ամենակենսականը»։
> 
> 

Այսպիսով, Կամյուն աբսուրդը լիովին ճանաչելուց հանգում է երեք հետևանքների՝ ընդվզում, ազատություն և կիրք։

### Գլուխ 2. Աբսուրդական մարդը

Ինչպե՞ս պետք է ապրի աբսուրդական մարդը. Ակնհայտ է, որ ոչ մի էթիկական կանոն չի կիրառվում, քանի որ դրանք բոլորը հիմնված են ավելի բարձր լիազորությունների կամ արդարացման վրա․ 

> «...ազնվությունը կանոնների կարիք չունի... «Ամեն ինչ թույլատրված է»... թեթևության կամ ուրախության պոռթկում չէ, այլ ավելի շուտ փաստի դառը ճանաչում»։
> 
> 

Կամյուն այնուհետև շարունակում է աբսուրդական կյանքի օրինակներ ներկայացնել։ Նա սկսում է Դոն Ժուանից՝ սերիական գայթակղիչից, ով ապրում է կրքոտ կյանքով ամբողջությամբ․ 

> «Չկա ոչ մի ազնիվ սեր, բացի նրանից, որն իրեն համարում է և՛ կարճատև, և՛ բացառիկ»։
> 
> 

Հաջորդ օրինակը դերասանն է, ով պատկերում է անցողիկ կյանքեր՝ հանուն անցողիկ փառքի․ 

> «Նա ցույց է տալիս, թե որքանով է երևալը ստեղծում էությունը։ Այդ երեք ժամում նա անցնում է այն փակուղու ամբողջ ընթացքը, որը հաղթահարելու համար դահլիճում գտնվող մարդը մի ամբողջ կյանք է պահանջում»։
> 
> 

Աբսուրդական մարդու մասին Կամյուի երրորդ օրինակը նվաճողն է, այն մարտիկը, ով հրաժարվում է հավերժության բոլոր խոստումներից՝ ազդելու և մարդկության պատմության մեջ լիարժեք ներգրավվելու համար։ Նա ընտրում է գործողությունը, քան խորհրդածությունը, գիտակցելով այն փաստը, որ ոչինչ չի կարող տևել հավերժ և ոչ մի հաղթանակ վերջնական չէ։

### Գլուխ 3. Աբսուրդ ստեղծագործություն

Այստեղ Կամյուն ուսումնասիրում է աբսուրդ ստեղծագործողին կամ նկարչին։ Քանի որ բացատրությունն անհնար է, աբսուրդային արվեստը սահմանափակվում է աշխարհում առկա անհամար փորձառությունների նկարագրությամբ․ 

> «Եթե աշխարհը պարզ լիներ, արվեստը գոյություն չէր ունենա»
> 
> 

Աբսորրդ ստեղծագործությունը, իհարկե, նույնպես պետք է ձեռնպահ մնա դատելուց և հույսի ամենաչնչին ստվերին ակնարկելուց։

Ապա այս լույսի ներքո վերլուծել է Ֆյոդոր Դոստոևսկու ստեղծագործությունը, հատկապես «Գրողի օրագիրը», «Դևերը» և «Կարամազով եղբայրները»։ Այս բոլոր աշխատանքները սկսվում են անհեթեթ դիրքից, իսկ առաջին երկուսը ուսումնասիրում են փիլիսոփայական ինքնասպանության թեման։ Այնուամենայնիվ, և՛ «Գրողի օրագիրը», և՛ նրա վերջին՝ «Կարամազով եղբայրները» վեպը, ի վերջո, գտնում են դեպի հույս և հավատ տանող ճանապարհ և այդպիսով շեղվում են իսկապես աբսուրդ ստեղծագործություններ լինելուց։

 Painting of Sisyphus by TitianՍիզիփոսը՝ Տիցիանի վրձնով, 1549 թ․
### Գլուխ 4. Սիզիփոսի առասպելը

Վերջին գլխում Կամյուն ուրվագծել է Սիզիփոսի լեգենդը, ով արհամարհեց աստվածներին և մահը շղթաների մեջ գցեց, որպեսզի ոչ մի մարդ մահանալու կարիք չունենար։ Երբ մահն ի վերջո ազատագրվեց, և եկավ ժամանակը, որ ինքը Սիզիփոսը մահանա, նա խաբեություն հորինեց, որը թույլ տվեց փախչել անդրաշխարհից։ Սիզիփոսին վերջնականապես գրավելուց հետո աստվածները որոշեցին, որ նրա պատիժը կշարունակվի հավերժ։ Նա պետք է ժայռաբեկորը սար բարձրացնի. Գագաթին հասնելուն պես ժայռաբեկորը նորից ցած էր գլորվում՝ ստիպելով Սիզիփոսին նորից սկսել։ Կամյուն Սիզիփոսին տեսնում է որպես անհեթեթ հերոսի, ով ապրում է կյանքը լիարժեք, ատում է մահը և դատապարտված է անիմաստ գործի։

Կամյուն ներկայացրել է Սիզիփոսի անդադար և անիմաստ տքնաջան աշխատանքը որպես փոխաբերություն ժամանակակից կյանքի համար, որն անցկացվել է գործարաններում և գրասենյակներում ապարդյուն աշխատատեղերում։ 

> «Այսօրվա բանվորն իր կյանքում ամեն օր աշխատում է նույն գործերով, և այս ճակատագիրը պակաս անհեթեթ չէ, բայց ողբերգական է միայն այն հազվադեպ պահերին, երբ գիտակցվում է»։
> 
> 

Կամյուին հետաքրքրել է Սիզիփոսի մտքերը սարից իջնելիս՝ նորից սկսելու համար։ Կամյուն գրել է․ 

> «Այդ վերադարձի, այդ դադարի ժամանակ է, որ Սիսիփոսը հետաքրքրում է ինձ։ Դեմքը, որն այնքան մոտ է աշխատում քարերին, արդեն իսկ քար է։ Ես տեսնում եմ, որ այդ մարդը ետ է գնում մի ծանր, բայց չափված քայլով դեպի այն տանջանքը, որի վերջը նա երբեք չի իմանա»։
> 
> 

Սա իսկապես ողբերգական պահն է, երբ հերոսը գիտակցում է իր թշվառ վիճակը։ Նա հույս չունի, բայց «չկա մի ճակատագիր, որը չհաղթահարվի արհամարհանքով»։ Ճշմարտությունն ընդունելը կհաղթի այն։ Սիզիփոսը, ինչպես աբսուրդ մարդը, շարունակում է հրել։ Կամյուն պնդել է, որ երբ Սիզիփոսը ընդունում է իր առաջադրանքի անիմաստությունը և իր ճակատագրի որոշակիությունը, նա ազատվում է գիտակցելու իր իրավիճակի անհեթեթությունը և հասնելու գոհունակության ընդունման վիճակի։ Նույնպիսի անիծված հույն հերոս Էդիպին ուղղված գլխով Կամյուն եզրակացնում է, որ «ամեն ինչ լավ է», իսկապես, որ «պետք է Սիզիփոսին երջանիկ պատկերացնել»։

### Հավելված

Էսսեն պարունակում է «Հույսը և աբսուրդը Ֆրանց Կաֆկայի ստեղծագործության մեջ» վերնագրով հավելված։ Մինչ Կամյուն ընդունել է, որ Կաֆկայի ստեղծագործությունը ներկայացնում է աբսուրդ վիճակի նուրբ նկարագրությունը, նա նշել է, որ Կաֆկան ձախողվել է որպես աբսուրդ գրող, քանի որ նրա աշխատանքը պահպանում է հույսի շող։

Առասպել
-------

Ոգեշնչված հունական դիցաբանությունից՝ Կամյուն կապ է հաստատել կյանքի՝ որպես հավերժական սկզբի, հնազանդ աբսուրդի և Սիզիփոսի՝ հունական դիցաբանության հերոսի միջև։ Ինչու՞ նման պատիժ։ Կամյուն մեջբերել է առասպելի մի քանի տարբերակներ, որոնցից շատերը Սիզիփոսի պատիժը բացատրել են աստվածներին վիրավորելով։ Որոշակի վարկածը մահամերձ Սիզիփոսին տալիս է կամք՝ զգալու իր կնոջ սերը՝ խնդրելով նրան չթաղել իրեն և մահից հետո նրա մարմինը նետել հրապարակ։ Մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ Սիզիփոսը բացահայտել է Օլիմպոսի տիրակալ Զևսի և Էգինայի սիրավեպը։ Նա գնացել է տեղեկատվությունը դրամայնացնելու հոր՝ Ասոպուս գետի հետ։ Իր հայտնության դիմաց նա ստացել է աղբյուր իր միջնաբերդի համար։ Նրա չափազանց խորաթափանցությունը նյարդայնացրել է աստվածներին, ովքեր նրան դատապարտել են քարը հրելու լեռան գագաթին, որն անխուսափելիորեն գլորվելու է դեպի հովիտը, նախքան հերոսի նպատակին հասնելը։

Ի տարբերություն դիցաբանության մեջ սովորաբար ներկայացված Սիզիփոսի, Կամյուն գտնում է, որ «պետք է Սիզիփոսին պատկերացնել երջանիկ»։ Սիզիփոսը երջանկություն է գտնում իր ստանձնած առաջադրանքի կատարման մեջ և ոչ թե այս առաջադրանքի իմաստով։

> Սիզիփոսը սովորեցնում է բարձրագույն հավատարմություն, որը ժխտում է աստվածներին և ժայռեր է կանգնեցնում։ Նա նույնպես գալիս է այն եզրակացության, որ ամեն ինչ լավ է։ Այս տիեզերքը, որն այժմ մնացել է առանց տիրոջ, նրան ոչ անպտուղ է թվում, ոչ էլ բերրի։ Այս քարի յուրաքանչյուր ատոմ, գիշերներով լի այս լեռան յուրաքանչյուր հանքային փաթիլ ինքնին մի ամբողջ աշխարհ է կազմում։ Բարձունքների հասնելու համար պայքարն ինքնին բավական է տղամարդու սիրտը լցնելու համար։ Պետք է պատկերացնել Սիզիփոսին երջանիկ ։ 
> 
> 

Չնայած նա իր պատճառաբանությունը հիմնել է բազմաթիվ փիլիսոփայական տրակտատների և այնպիսի վիպասանների ստեղծագործությունների վրա, ինչպիսիք են Դոստոևսկին և Կաֆկան, ժամանակի շատ մտավորականներ ակնարկում էին, որ նա չի կարդացել մեջբերված հեղինակներին։ Նա, այնուամենայնիվ, պնդել է, որ երջանկությունը սեփական կյանքով ապրելն է՝ միաժամանակ գիտակցելով դրա անհեթեթությունը, քանի որ գիտակցությունը թույլ է տալիս մեզ ավելի լավ վերահսկել մեր գոյությունը։ Ճակատագրի նկատմամբ այս վերաբերմունքը կարելի էր համեմատել Սպինոզայի վերաբերմունքի հետ։

Տես նաև
-------

* Աբսուրդիզմ
* Աբսուրդի թատրոն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Kuiper, Kathleen. "The Myth of Sisyphus". *Encyclopædia Britannica*. Retrieved 2019 թ․ նոյեմբերի 29.
2. ↑  Zaretsky, Robert (2013). *A life worth living: Albert Camus and the quest for meaning*. Cambridge, Massachusetts. 978-0-674-72837-0. OCLC 862746155, cited in Robert Kirsch, Adam (20 October 2013). "Why Albert Camus Remains Controversial". *The Daily Beast*. Retrieved 29 November 2019.
3. ↑  Camus, Albert (1955). *The Myth of Sisyphus and Other Essays*. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 0-679-73373-6.
4. ↑  "The Myth of Sisyphus". *Sparknotes*. Retrieved 2019 թ․ դեկտեմբերի 9.
5. ↑  "The Myth of Sisyphus". *Britannica*. Retrieved 2019 թ․ դեկտեմբերի 9.
6. ↑  Sleasman, Brent (2011). *Albert Camus and the Metaphor of Absurdity*. Salem Press. ISBN 978-1-58765-825-9.

Աբյուրներ
---------

* *The Plague, The Fall, Exile and the Kingdom, and Selected Essays*, Albert Camus, Alfred A. Knopf 2004, 1-4000-4255-0
* Camus, Albert (1955). *The Myth of Sisyphus and Other Essays*. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 0-679-73373-6.
* Sagi, Avi (2011). *Is the Absurd the Problem or the Solution?*. Salem Press. ISBN 978-1-58765-825-9.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Complete original text (French)
* English text
* Chapter 4 of the essay *The Myth of Sisyphus*, by Albert Camus
* SparkNotes on *The Myth of Sisyphus*
* Suicide and Atheism: Camus and *The Myth of Sisyphus* at the Wayback Machine (archived 12 October 2007) by Richard Barnett

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | OCLC |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12006961k · GND: 4236810-8 · VIAF: 198822860 · WorldCat VIAF: 198822860 |

 |