**Ժասմեն** (Մարիամ Հովսեփի Գրիգորյան) (հունիսի 7 (19), 1894, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 18, 1978(1978-01-18), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դերասանուհի։

Կենսագրություն
--------------

Ժասմենը ծնվել է 1894 թ. Թիֆլիսում, բանվորի ընտանիքում։ Ապրել է դժվար մանկություն։ Նրա մանկությունը հարուստ է հին Թիֆլիսի վառ տպավորություններով։ Տարրական կրթություն ստանալով՝ նա հնարավորություն չի ունենում ուսումը շարունակելու և ընդունվում է Հայոց բարեգործական ընկերության կարուձևի դպրոցը, որի սաներն են եղել նաև Օլգա Գուլազյանը և Մերի Բերոյանը։ Ունեցել է բնատուր երաժշտական, լավ ձայն և երգել է Ռոմանոս Մելիքյանի, ապա և Կոմիտասի ղեկավարած քառաձայն երգչախմբում։ Թատրոնի հետ կապվել է սիրողական խմբերի միջոցով, այնուհետև հանդես է եկել «Էդիպ արքա» ներկայացման մեջ, որի գլխավոր դերակատարը Ամո Խարազյանն էր։ Վերջինս նկատում է Ժասմենին և ընդունում իր խումբը, որը ներկայացումներ էր տալիս Թիֆլիսի Հավլաբար աշխատավորական ընկերության խմբում։

1909-1910 թթ. թատերաշրջանում Ժասմենը հանդես է գալիս Թիֆլիսի Արտիստական թատրոնում՝ հայ բեմի վարպետների հետ։ Հենց այստեղ էլ նորահայտ դերասանուհու տաղանդը նկատում է Հովհաննես Աբելյանը և հետևում նրա զարգացմանը։ 1912 թ. Ժասմենը դառնում է Մոսկվայի Գեղարվեստական թատրոնի ստուդիայի ազատ ունկնդիրը։

1913 թ. Թիֆլիսի Հայոց դրամատիկական ընկերության թատերախումբը կրկին ընդունում է Մոսկվայից վերադարձած Ժասմենին՝ նրան վստահելով ոչ թե երկրորդական, այլ առաջնակարգ դերեր, ինչպիսիք են՝ *Մարգարիտը*՝ «Պատվի համար», *Տրիլբին*՝ «Տրիլբի», *Ռուքայան*՝ «Դավաճանություն», *Սոնան*, *Սուսանը*, *Դեզդեմոնան*՝ «Օթելլո»։ Այդ դերերից ամենահայտնին, թերևս, Մարգարիտն է։ Երիտասարդ Ժասմենը պատրաստել է այդ դերը Հովհաննես Աբելյանի ցուցումներով և խորհուրդներով և խաղացել է այն ավելի քան երեք տասնամյակ՝ շարունակ խորացնելով ու կատարելագործելով։

Ժասմենը դառնում է Բաքվի նորաստեղծ Հայ դրամայի «առաջին դերասանուհին»։ Միայն մի թատերաշրջան (1924-1925) է նա անցկացնում Երևանում․ այնքան ժամանակ, որքան գոյություն է ունենում Երևանի հեղափոխական թատրոնը։ Այս թատրոնի փակումն էր պատճառը, որ դերասանուհին կրկին վերադառնում է Բաքու։

Ժասմենի դերասանական տվյալների և հասուն վարպետության ապացույցները Կրուչինայի («Անմեղ մեղավորներ») և Կատերինայի («Ամպրոպ») դերակատարումներն են։

Տասնամյակներ շարունակ Ժասմենը Բաքվի Հայ դրամայի առաջատար դերասանուհին է եղել մինչև թատրոնի փակվելը 1949 թ.։ Դրանից հետո նա երկար ժամանակ հեռանում է բեմից, և երբ մի տասնամյակ անց, նա կրկին Կրուչինայի դերով 1959 թ. հանդես է գալիս Սունդուկյանի անվան թատրոնում, ոչինչ չի ավելացնում նրա դերասանական համբավին։

Դերերը թատրոնում
----------------

* *Մարգարիտ*՝ Ա. Շիրվանզադեի «Պատվի համար»
* *Տրիլբի*՝ Գ. Գեի «Տրիլբի»
* *Ռուքայան*, *Զեյնաբ*՝ Ա. Սումբատով-Յուժինի «Դավաճանություն»
* *Սոնա*՝ Ա. Շիրվանզադեի «Չար ոգի»
* *Սուսան*՝ Ա. Շիրվանզադեի «Նամուս»
* *Դեզդեմոնա*՝ Ու. Շեքսպիրի «Օթելլո»
* *Կատըրինա*՝ Ա. Օստրովսկու «Ամպրոպ»
* *Ռուզան*՝ Մուրացանի «Ռուզան»
* *Լաուրենսիա*՝ Լոպե դե Վեգայի «Ոչխարի աղբյուրը»

Դերերը կինոյում
---------------

* 1929 - «Սևիլ»
* 1930 - «Կիմը հերթապահ» - *տնտեսուհի*
* 1932 - «Մեքսիկական դիպլոմատներ» - *վարչապետի կինը*

Գրականություն Ժասմենի մասին
---------------------------

* *Դ. Տալնիկով* Երկու Կատերինա, «Սովետական Արվեստ», 1940 թ.
* *Վ. Թերզիբաշյան* Ժասմեն, 1959 թ.
* *Դ. Դեմիրճյան* Երկերի ժողովածու, VIII, 1963 թ.
* Թերզիբաշյան Վ. ժասմեն, Ե. 1959։

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
3. ↑  Հայ Սովետական Թատրոնի Պատմություն, 1967 թ.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17976 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 283)։*  |