recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Նիկողայոս Կարապետի Չեմբերջի** (Նիկոլայ Կարպովիչ) [օգոստոսի 11(24) 1903, Ցարսկոյե Սելո (այժմ՝ Պուշկինո) ապրիլի 22 1948, Մոսկվա], հայ խորհրդային կոմպոզիտոր։ Բաշկիրական ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1944 թ.)։

Կենսագրություն
--------------

Ստեղծագործության առաջին ուսուցիչը եղել է մորեղբայրը՝ Ա․ Սպենդիարյանը, որը և օգնել է նրան նոտագրելու իր առաջին երկերը (սոնատինա, պրելյուդներ, 2 քայլերգ և այլն)։ 1923-1928 թվականներին սովորել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայում (Ա․ Ալեքսանդրովի դասարան), ուսման տարիներին գրել 2 լարային կվարտետ, փողային գործիքների և դաշնամուրի կվինտետ, ջութակի կոնցերտ, «Պիոներիա» սյուիտ՝ շեփորի և դաշնամուրի համար, «Հայաստան» սյուիտ՝ ձայնի և դաշնամուրի համար։ Եղել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայում ստեղծված «Արտադրական կոլեկտիվի» («Պրոկոլլ») կազմակերպիչներից, մասնակցել ՌԱՊՄ-ին։ 1937-1938 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության Մոսկվայի կազմակերպության վարչության նախագահ։ Մշակել է ռուսական, հայկական, ուզբեկական, տաջկական, մոլդավական ու բաշկիրական, ժողովրդական երգեր։ Գրել է «Տաջիկական սյուիտ» (1932 թ.), «Ուզբեկական սյուիտ» (1938 թ.), «Ռուսական նախերգանք» (1936 թ.), «Կարլուգաս» («Ծիծեռնակ») բաշկիրական օպերա (1941 թ. բեմադրվել է 1942 թ.) և այլն։ Լավագույն գործերից է «Պարային սյուիտ»-ը սիմֆոնիկ նվագախմբի համար (1940 թ.), հիմնված հայկական ժողավրդական երաժշտության տարրերի օգտագործման վրա։ Նշանակալից են երրորդ կվարտետը (1943 թ. ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1946 թ.), «Հայաստան» սիմֆոնիա-պոեմը (1944 թ. հրատարակվել է 1961 թ.), Հայկական երգերը՝ ձայնի և լարային կվարտետի համար (1945 թ.)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բաշկիրական հանրագիտարան (ռուս.) — Башкирская энциклопедия, 2005. — 4344 с. — ISBN 978-5-88185-053-1
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2  Արծվի Բախչինյան (2002)։ *Հայազգի գործիչներ*։ Երևան: Զանգակ-97։ էջ 324։ ISBN 99930-2-415-5


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 713)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 13988222k · GND: 121585212 · ISNI: 0000000083262620 · LCCN: n85006060 · LNB: 000162703 · NKC: kup20000000018400 · NTA: 183607813 · NUKAT: n2003063386 · VIAF: 116703986 · WorldCat VIAF: 116703986 |

 |

 |
|  |
| --- |
| **Մասրենի վրացական** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Վարդազգիներ (Rosaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Վարդայիններ (Rosoideae) |
| **Ցեղ** | Վարդենի *(Rosa)* |
| **Տեսակ** | **Մասրենի վրացական** *(R. iberica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Rosa iberica***Steven, 1819 |

**Մասրենի վրացական** (լատին․՝ Roza iberica), վարդազգիների ընտանիքի, մասրենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ թուփ է՝ 0.5—1.5 մ բարձրությամբ, երբեմն աճում է գետնատարած։ Փշերը բավականին խոշոր են, ծռմռված կամ կեռիկանման։ Տերևիկները 5-7 (հազվադեպ 9) հատ են, կլորավուն կամ ձվաձև, հիմքում սեղմված կամ կլորավուն, սուր սղոցաատամնաեզր։ Ծաղիկները սովորաբար միայնակ են, հազվադեպ 2-3-ական, խոշոր, սպիտակ կամ վարդագույն։ Բաժակաթերթիկները հասունացած հիպանթիումի վրա չռված են, գագաթում բլթակավոր, գծանման, պտղաբերման ժամանակ թափվում են։ Հասուն հիպանթիումը ձվաձև է կամ գնդաձև, հարթ կամ թեթևակի խոզանով ծածկված։

Էկոլոգիական խումբը' XI: Մշակության հավանական շրջանները` 1-32։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Միջին Ասիայում, Իրանում, Փոքր Ասիայում, Արևմտյան Հայաստանում։ Հայաստանում հանդիպում է Ապարանում, Արարատյան դաշտում, Զանգեզուրում, ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտում, 900-2000 մ բարձրություններում, քարքարոտ լանջերում։

Կիրառություն
------------

Արժեքավոր պատվաստակալ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (403)։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist |

 |
**Նինա Բայկո** (ռուս.՝ Байко, Нина Яковлевна, օգոստոսի 25, 1933(1933-08-25), Լեհաստան), խորհրդային երգչուհի (մեցցո-սոպրանո), երաժշտության ուսուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1933 թվականի օգոստոսի 25-ին, Յաբլունիցա գյուղում (այժմ` Լեհաստանի Ռեզեսովսկի շրջան)։ Հայրը եղել է համայնքապետ, մահացել է էլեկտրական ցնցումից։ Հայրը Լուսավորության տան շենքի մոտ սեփական հողատարածք էր առանձնացրել, ընթերցասրահը լցրել էր ուկրաինական գրքերով և թերթերով։ Նրանից բացի ծնողները դաստիարակել են ևս չորս դուստր։ 1945 թվականին վերաբնակեցման ժամանակ ընտանիքը հաստատվել է Բուսկ քաղաքում։ 

1950-1980 թվականներին նա ընտանեկան տրիոյի կազմում երգել է իր քույրերի` Դանիիլայի և Մարիայի հետ միասին։

Սովորել է երաժշտա-մանկավարժական ուսումնարանում, 1958 թվականին ավարտել է Լիսենկոյի անվան Լվովի ազգային երաժշտական ակադեմիան` վոկալի և բամբիռի դասարանը։ 1953-1956 և 1966-1980 թվականներին աշխատել է որպես ուսուցիչ Լվովի մանկական երաժշտական դպրոցում։ 1956 թվականին Բայկո քույրերի եռյակը ելույթ է ունեցել Լեհաստանում։ 

1982 թվականից աշխատում է որպես ուսուցիչ, 1992 թվականին ստացել է դոցենտի կոչում Կիևի մշակույթի և արվեստի ազգային համալսարանից։

Դասավանդել է Ստրետովի կոզբարական արվեստի դպրոց-ինտերնատում։ 

«Բոգդան Իգոր Անտոնիչի անվան «Լեմկովշչինա» կիևյան միության» հասարակական կազմակերպության նախագահն է։

Նա ամուսնու հետ դաստիարակել է որդի և դուստր, ունի չորս թոռ։

Ստեղծագործություններ
--------------------

1990-2010-ականներին նա ելույթ է ունեցել.

* մենահամերգով Տերնոպոլում, 1990 թվական
* Ս. Կրուշելնիցկայայի անվան երգարվեստի մրցույթին, 1990-1998 թվականներ
* Լեմկովի մշակույթի փառատոներին Մոնաստիրիսկայում, 1991, 2001-2002 թվականներ
* Բերեժանիի շրջանի Գուտիսկո գյուղում կայացած փառատոնին, 1999 թվական
* Վ. Վիխրուշչի հիշատակի երեկոյին, 2002 թվականին

Մասնակցել է «Լեմկովշչինա» տերնոպոլյան համույթի ստեղծմանը, 1990 թվական

Պյոտր Անդրիյչուկը «Դանիչանկայի» հետ միասին նրա պատվին կազմակերպված հանդիսավոր երեկույթին երգել է Բայկոյի երգերից։

Պարգևներ և մրցանակներ
---------------------

* «Ուկրաինայի անկախության 20-ամյակի» հոբելյանական մեդալ (2011)
* Իշխանուհի Օլգայի III աստիճանի շքանշան (2008)
* Ուկրաինայի Տարաս Շևչենկոյի անվան ազգային մրցանակ (1976)` համերգային ծրագրերի համար (1973—1975)
* Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ(1979)
* «Պատվո նշան» շքանշան(24.11.1960)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *President of Ukraine* Decree of the President of Ukraine
2. ↑  *President of Ukraine* Decree of the President of Ukraine
3. ↑  Указ Президента України № 822/2011 від 19 серпня 2011 року «Про нагородження відзнакою Президента України − ювілейною медаллю „20 років незалежності України"»
4. ↑  Указ Президента України № 1001/2008 від 19 листопада 2008 року «Про відзначення державними нагородами України»


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs |

 |
| **՞**Մշկընկույզ |
| --- |
| Մշկընկույզ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Մշկընկուզենիների |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Myrīstica

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մշընկույզ** կամ **մշկընկույզի ծառ**, (լատին․՝ Myrīstica), մշկընկույզի ընտանիքին պատկանող մշտադալար երկտունկ ծառ։ Հին Աշխարհի արևադարձային գոտիներում գոյություն ունի 10 տեսակ։

Նկարագրություն
--------------

9-12 մ բարձրությամբ, մշտադալար, ոչ մեծ, լայնասաղարթ ծառ։

Տերևները հաստամաշկ են, էլիպտիկ երկարավուն ձևով, ամբողջաեզր, մինչև 13 սմ երկարությամբ։ Տերևի սկավառակի վերևի կողմը փայլուն է, մուգ կանաչ, իսկ ներքևինը՝ կաթնագույն։ Տերևները դասավորված են ըստ հերթականության։ Ծաղիկները բաց դեղնավուն, հոտավետ են։ Պտուղը՝ կորիզապտուղ, 6-9 սմ երկարությամբ, դեղին, մսավուն պտղապատյան, պարունակում է խոշոր սերմեր։

Տարածված է
----------

Հայրենիքը Մոլուքյան կղզիներ, մշակույթում՝ ողջ աշխարհի արևադարձային շրջաններում։ Մշկընկույզի աճեցման ամենագլխավոր կենտրոններից մեկը Ռուն կղզին էր։

Բաղադրություն
-------------

Մշկընկույզի բաղադրության մեջ են մտնում էլեմիցին - 0,35 %, միրիստիցին - 1,05 %, աֆրոլ - 0,195 %, մեթիլէվգենոլ- 0,09 %, մեթիլզոէվգենոլ- 0,055 %։

Մշկընկույզի մեջ պարունակող նյութերն արբեցնող արդյունք են ունենում։

Օգտագործում
-----------

Համեմունքների գլխավոր աղբյուրը մշկընկուզենի անուշաբույր (լատին․՝ Myristica fragrans): Մշկընկույզի սերմերը և չորացրած նախասերմերն ունեն դառնավուն համ և յուրօրինակ համ։ Մշկընկույզն օգտագործվում է խոհարարության մեջ և սննդի արտադրության մեջ, ինչպես նաև եթերային յուղեր ստանալու համար, որոնք օգտագործվում են բժշկության, օծանելիքների, արոմաթերապիա և ծխախոտի արտադրության մեջ։

Մշկընկույզի եթերային յուղ
-------------------------

Մշկընկույզի եթերային յուղերը ստանում են շոգեմշակման եղանակով մաքրված ընկույզից։ Այդ եթերային յուղերն օգտագործվում են սննդի արդյունաբերության, օծանելիքի արտադրության, բժշկության և արոմաթերապիայի մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Myristica на сайте The Plant List.

Գրականություն
-------------

* The wealth of India, v. 6, New Delhi, 1962.
* *Новак Б. Шульц Б.* Тропические плоды. Биология, применение, выращивание и сбор урожая / Пер. с нем. — М.: БММ АО, 2002. — С. 53—55. — 240 с. — ISBN 5-88353-133-4

Արտաքին հղումներ
----------------

* Мускатный цвет
* *Сокольский И.* Пряности и мировая история. Наука и жизнь, № 3 (2008), стр. 122—124.
* Сайт, посвященный мускатному ореху

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Նոր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 123612469 · GND: 4557401-7 · LCCN: sh87006103 · NKC: ph117858 |

 |
Վրձնասնկի հիֆան
**Հիֆեր** ( հունարեն՝ ὑφή - հյուսվածք), սնկերի պարզ կամ առատ ճյուղավորված մանրադիտակային թելիկներ, որոնցից գոյանում են վեգետատիվ օրգանները (սնկամարմին կամ միցելիում) ու պտղամարմինները։ Ունեն գագաթնային աճ, սպորակիր օրգանների առաջացման ժամանակ հաճախ թելիկները խիտ միահյուսվում են և գոյացնում կեղծ հյուսվածք կամ պլեկտենքիմ։

Կառուցվածք
----------

Հիֆը կազմված է մեկ կամ մի քանի խողովակային բջջապատի բջիջներից։ Սնկերից շատերի մոտ հիֆերը բաժանված են բջիջների ներքին ուղիղ պատերով, որոնք կոչվում են «սեպտա» (միակ միջնապատը)։ Սեպտաները սովորաբար կազմված են բավականին մեծ անցքերից, որպեսզի ռիբոսոմները, միտոքոնդրիումներ և երբեմն բջջակորիզը կարողանան հոսել բջիջների միջով։ Որոշ սնկեր ունեն ասեպտիկ հիֆեր, ինչն էլ նշանակում է, որ նրանց հիֆերը բաժանված չեն սեպտայով։

Հիֆի միջին տրամագիծը հասնում է 4-6 մկմ-ի։

Աճ
--

Հիֆերն ունեն գագաթնային աճ։ Ծայրային աճի ժամանակ բջջապատերը արտաքին ծալքերի, բջջապատի բաղադրամասերի պոլիմերացիայի և ներքին նոր մեմբրանային բջջիջների արտադրության հաշվին ընդարձակվում են։

Վարքագիծ
--------

Հիֆի աճի ուղղությունը կարող է վերահսկվել արտաքին խթանիչներով, ինչպես օրինակ էլեկտրական դաշտի կիրառումը։ Հիֆերը կարող են զգալ վերարտադրողական միավորը և աճել դեպի այն։ Հիֆերը կարող են անցնել թափանցիկ մակերեսի միջով՝ ներթափանցելով նրա մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Maheshwari R. (2016)։ *Fungi: Experimental Methods In Biology, Second Edition*։ Mycology։ CRC Press։ էջ 3։ ISBN 978-1-4398-3904-1
2. ↑  Gooday G. W. (1995)։ «The dynamics of hyphal growth»։ *Mycological Research* **99** (4): 385–389։ doi:10.1016/S0953-7562(09)80634-5
3. ↑  Gooday, G. W. (1995). "The dynamics of hyphal growth". Mycological Research. 99 (4): 385–389. doi:10.1016/S0953-7562(09)80634-5.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 90080823, 2908943647 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 427)։*  |
**Մակբայն՝** իբրև խոսքի մաս, բնութագրվում է նրանով, որ ցույց է տալիս գործողության հատկանիշ և հատկանիշի հատկանիշ։

Շատ լեզուներում մակբայը համարվում է չթեքվող խոսքի մաս։ Միայն 2 լեզվում է թեքվում, որտեղ մակբայները կարող են հանդես գալ որպես համաձայնեցնող վերջավորություն։

Հայերենում չթեքվող խոսքի մաս է (մասնակի բացառություններով) և նախադասության մեջ հիմնականում հանդես է գալիս պարագայի շարահյուսական պաշտոնով. երբեմն էլ կարող է լինել նաև որոշիչ և հանդես գալ փոխանվանական կիրառություններով։ Ածականներից կազմված մակբայը անվանվում է ածականակազմ մակբայ։

Պատասխանում են «ե՞րբ», «որտե՞ղ», «ինչու՞», «ինչպե՞ս» հարցերին։

Նախադասության մեջ կատարում են պարագաների (տեղի, ժամանակի, չափ ու քանակի, ձևի), որոշչի և ստորոգյալի գործառույթներ։

Տեսակներ
--------

Անհատական մակբայը մակբայի տեսակ է, որն արտահայտում է քանակի, չափի, ժամանակի ընդհանուր իմաստ՝ *հանապազ, միշտ, ցանկ, հավերժ, բազում անգամ, շատ անգամ, քանիցս անգամ, որչափ, որքան, այսքան, այսչափ, շատ, փոքր-ինչ, սակաւ մի* բառերը։

ՏԵՂԻ ՄԱԿԲԱՅ - ցույց է տալիս գործողության կատարման տեղը։ Պատասխանում է ու՞ր, որտե՞ղ, որտեղի՞ց հարցերին։

ԺԱՄԱՆԱԿԻ ՄԱԿԲԱՅ - ցույց է տալիս գործողության կատարման ժամանակը։ Պատասխանում է ե՞րբ, երբվանի՞ց հարցերին։ Օր.՝ Նրանք ***գիշեր-ցերեկ*** աշխատում էին առաջադրանքը լիովին կատարելու համար։ Կան նաև հարաբերական դերանուններ, որոնք ցույց են տալիս գործողության կատարման ժամանակը՝ առանց դրանք անվանելու։ Դրանք են երբ, երբևէ, երբևիցե հարաբերական դերանունները։

ՁևԻ ՄԱԿԲԱՅ - ցույց է տալիս գործողության կատարման ձևը։ Պատասխանում է ինչպե՞ս հարցին։ Կան հարաբերական դերանուններ՝ (այսպես, այնպես, այդպես, նույնպես, ինչպես), որոնք ցույց են տալիս գործողության կատարման ձևը՝ առանց մատնանշելու։ Կազմվում են -աբար, -ապես, -որեն, -ովին, -ովի, -ակի մակբայակերտ ածանցների օգնությամբ։ Օր.՝ ***Մեղմաբար*** փչում էր աշնան սառը քամին։

ՉԱՓ ՈՒ ՔԱՆԱԿԻ ՄԱԿԲԱՅ - ցույց է տալիս գործողության կատարման չափն ու քանակը։ Պատասխանում է ինչքա՞ն, որքա՞ն, ի՞նչ չափ, ո՞ր չափ հարցերին։ Կան հարաբերական դերանուններ՝ այսքան, այնքան, այդքան, նույնքան, այսչափ, այնչափ, այդչափ, նույնչափ, ինչքան, որքան, որչափ։ Օր.՝ Նրանց ձայնը ***քիչ-քիչ*** մարեց։

ԸՆԴՀԱՆՐԱԿԱՆ ՄԱԿԲԱՅ - կան մակբայներ, որոնք հանդես են գալիս բայի մեկից ավելի մակբայի տեսակներով, նաև այլ խոսքի մասերով։ Օր.՝ անընդհատ, անմիջապես, արտաքուստ, իսկույն, հաճախ, հաճախակի և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 2, 15։

emin

Աղբյուրներ
----------

* Լևոն Եզեկյան // Հայոց լեզու // Երևան 2007

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Լարուսի · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11991766t · GND: 4191574-4 · LCCN: sh85056262 · Microsoft: 2780944772 · NDL: 00577100 · NKC: ph202909 |

 |

 |
**Հլուբոկա ամրոց** (չեխ․՝ Zámek Hluboká), չեխական նոր գոթական ոճով կառուցված ամրոց, որը համարվում է չեխական ճարտարապետության գլուխգործոցներից մեկը։

Պատմություն
-----------

Ամրոցը կառուցվել է 13-րդ դարի երկրորդ կեսին։ Այն վերակառուցվել է մի քանի անգամ։ Առաջին անգամ ընդլայնվել է Վերածննդի ժամանակաշրջանում, ապա Ադամ Ֆրանց ֆոն Շվարցենբերգի հրամանով 18-րդ դարի սկզբին վերափոխվել է բարոկկո ոճով։ Իր ներկայիս տեսքը ստացել է 19-րդ դարում, երբ Յոհան Ադոլֆ II Ֆոն Շվարցենբերգը հրամայել է վերակառուցել ամրոցը Անգլիացիների Վինձորր կղզու ռոմանտիկական ոճով։ Շվարցենբերգները ապրել են Հլուբոկայում մինչև 1939 թվականի վերջը, երբ վերջին սեփականատերը (Ադոլֆ Շվարցենբերգ) գաղթել է արտերկիր՝ փախչելով նացիստներից։ Շվարցենբերգները կորցրել են իրենց ամբողջ սեփականությունը։ Հլուբոկա ամրոցը Չեխիայի Հանրապետության ազգային մշակութային հուշարձաններից է։

Լրացուցիչ տեղեկություններ
-------------------------

13-րդ դարի 2-րդ կեսից գոյություն ունեցող Օտակար Երկրորդի Պրշեմիսլ արքայական ամրոցը վերակառուցվել է 16-րդ դարի վերջին Հրադեցի լորդերի կողմից։ Ապա 
Ժան Ադամ Շվարցենբերգի հրամանով ճարտարապետներ Ֆրանց Բիրի և Ֆ.Դեվորեցկու միջոցով կառուցվել է նոր գոթական ոճի դղյակ՝ անգլիական Վինձորի նմանությամբ։ Այն շրջապատված էր 1.9 քառակուսի կմ անգլիական զբոսայգով (1841-1871 թվականներին)։ 1940 թվականին ամրոցն անցել է վերջին սեփականատիրոջը, ապա առգրավվել Չեխոսլովակիայի կառավարության կողմից, իսկ Երկրորդ աշխարհամարտից հետո այն բացվել է հանրության համար։ Այնտեղ կար ձմեռային այգի և ձիավարության սրահ 1956 թվականից այնտեղ կազմակերպվել են պատկերասրահ-ցուցահանդեսներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Památkový katalog NPÚ
2. ↑  Státní zámek Hluboká. History
3. ↑  "Státní zámek Hluboká". Státní zámek Hluboká. Retrieved 29 June 2012.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ko2002101779 · VIAF: 150420455 · WorldCat VIAF: 150420455 |

 |
**Մոդուս վիվենդի** (լատին․՝ Modus vivendi), լատիներեն արտահայտություն, որը նշանակում է համաձայնություն հակադարձ տեսակետներով կողմերի միջև, երբ նրանք համաձայնում են չհամաձայնել՝ համաձայնություն անհամաձայնության պայմաններում։

*Modus* նշանակում է ձև, ուղի, եղանակ։ *Vivendi* (լատին․՝ vivere՝ ապրել բառից) նշանակում է ապրելը, կեցություն։ Միասին՝ *ապրելու եղանակ* (կենսաձև, կենսակերպ, կացութաձև), ինչը նշանակում է փոխհամաձայնություն վիճարկող կողմերի միջև, որը թույլ է տալիս շարունակել կյանքը։

Քաղաքականության մեջ
-------------------

Քաղաքական հարաբերություններում մոդուս վիվենդին սովորաբար նշանակում է ոչ պաշտոնական և ժամանակավոր համաձայնություն։ Օրինակ, երբ երկու կողմերը, չնայած քաղաքական, պատմական կամ մշակութային անհամապատասխանությանը, վիճելի տարածքների շուրջ հասնում են մոդուս վիվենդիի, հաստատվում է նրանց տարբերությունների հարմարեցում անկանխատեսելի հանգամանքների համար։ Տերմինն այս իմաստով որպես քաղաքական փիլիսոփայության հիմնաքար օգտագործել է Ջոն Գրեյը։

Դիվանագիտության մեջ
-------------------

Դիվանագիտական առումով մոդուս վիվենդին ավելի հարատև ու մանրակրկիտ բնույթի համաձայնագրով (պայմանագրով) փոխարինվելու համար նախատեսված ժամանակավոր կամ նախնական բնույթի միջազգային համաձայնագիր արձանագրող գործիք է։ Այն սովորաբար կատարվում է ոչ պաշտոնական ճանապարհով, ուստի երբեք չի պահանջում օրենսդրական վավերացում։ Ընդհանրապես զինադադարը և կապիտուլյացիայի գործիքները համարվում են մոդուս վիվենդի։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

1961 թ. Իրաքից Քուվեյթի անկախանալուց հետո, Իրաքը պնդում էր, որ այն հանդիսանում է իր տարածքը։ Սակայն Մեծ Բրիտանիայի միջամտությունից հետո, Իրաքը զիջեց և պաշտոնապես ճանաչեց Քուվեյթի անկախությունը՝ հաստատելով մոդուս վիվենդի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Definition of key terms used in the UN Treaty Collection


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |
| **՞**Նյարդային սահնօձ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Լորտուներ |
|
|
|
| Ցեղ | **Նյարդային սահնօձ** |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Coluber najadum

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Նյարդային սահնօձ** (լատին․՝ *Coluber najadum*), ձիթապտղագույն սահնօձ, լորտուների ընտանիքի լորտուների ենթաընտանիքի օձ։ Որոշ հեղինակների կողմից դասվում է ինքնուրույն Platyceps ցեղին։

Տարածում
--------

Հայաստանում հանդիպում է Շիրակի, Արագածոտնի, Արմավիրի, Կոտայքի, Արարատի, Վայոց ձորի, Սյունիքի, Տավուշի և Լոռու մարզերի նախալեռներում ու ոչ շատ բարձր լեռներում, Երևանի շրջակայքում։ Տարածված է կիսաանապատային, չոր տափաստանային, թփուտային ու չորային նոսրանտառային բուսականությամբ, նաև ջրամերձ քարքարոտ կենսավայրերում։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը տարիքի հետ փոխվում է (20-108 սմ), պոչը 3-4 անգամ կարճ է։ էգերը խոշոր են արուներից։ Մարմինը բարակ է։ Գլուխը երկարավուն է՝ մարմնից տարանջատված՝ ծածկված խոշոր վահանիկներով։ Աչքերը խոշոր են՝ ոսկեգույն կամ մուգ կարմրավուն ծիածանաթաղանթով, բիբը կլոր է։ Մեջքային թեփուկները հարթ են, գրեթե անփայլ։ Մեջքային մակերեսը մոխրագույնից բաց ձիթապտղագույն է, մաշկափոխությունից առաջ՝ գրեթե շագանակագույն։

Պարանոցի ու մարմնի առջևի հատվածի կողքային մակերեսի երկայնքով ձգվում է սպիտակավուն եզրերով մուգ խալերի մեկական շարք։ Խալերի առաջին զույգը, հաճախ միավորվելով, ձևավորում է վզնոցանման նախշ։ Մարմնի առջևի հատվածի մեջքային մակերեսին երբեմն լինում են մանր, սև կետիկների Նայադային սահնօձ Գորշ նապաստակ երկայնակի շարքեր։ Որովայնային մակերեսը բաց դեղնավուն է։ Սնվում է մանր ողնաշարավորներով (երկկենցաղներ, մողեսներ և կրծողներ)։

Բազմացում
---------

Ձմեռում է աշնան 2-րդ կեսից գարնան սկիզբը։ Զուգավորումը տեղի է ունենում ապրիլ - մայիսին։ Հունիսի 2-րդ կեսից հուլիսի սկիզբը էգն ածում է 3-16 ձու։ Ձվերն իլիկանման են (37-44 X 13-14 մմ) Ձագերը ծնվում են օգոստոսի վերջից սեպտեմբերի 2-րդ կեսը։ Երբեմն խնամվում է անազատ պայմաններում, օգտագործվում է գիտահետազոտական նպատակով։

Բավական ագրեսիվ օձ է։ Կծածը կարող է առաջացնել տեղային բորբոքում, սակայն մարդու և կենդանիների կյանքի համար վտանգավոր չէ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780433960 |

 |
**Մարատ Վիգենի Հայրապետյան** (մարտի 18, 1985(1985-03-18), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգիչ, կոմպոզիտոր, դիրիժոր, արվեստագիտության թեկնածու (2010)։

Կենսագրություն
--------------

Մարատ Հայրապետյանը ծնվել է 1985 թվականի մարտի 18-ին Երևանում։ 1993-2000 թվականներին սովորել է Երևանի Երաժշտական դաստիարակության կենտրոնի վոկալի (դասատու՝ Կարինե Ջալալբեկյան) և կոմպոզիցիայի բաժիններում։ 2001 թվականին ավարտել է Երևանի Մ. Միրզոյանի անվան երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի բաժինը (դասատու՝ Ջ. Ներսիսյան)։ 2006 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի (Մարտուն Իսրայելյանի դասարան), 2007 թվականին՝ դիրիժորության (Յուրի Դավթյանի դասարան) բաժինները, իսկ 2009 թվականին՝ ասպիրանտուրան (ղեկ.՝ Մարտուն Իսրայելյան)։ Սովորել է «Evans Community Audit School»-ում (2007, ԱՄՆ), «Los Angeles Valla College»-ում (2008)։ 

2010-2014 թվականներին եղել է Հայաստանի մշակույթի նախարարի խորհրդական։ 

Գրել է «Հայ շինարար», «Զինվորի նամակը», «Մայրիկ», «Հայուհի», «Տես, չայրես», «Կարծեցի թե», «Love for Infinity» («Անվերջ սեր»), «Առա՛ջ, առա՛ջ», «Ո՛չ, չեն մեռնում հերոսները», «Երգ ոստիկանի», «Իմ Երևան», «Լավ ընկեր», «Գարեգին Նժդեհին», «Սերդ՝ որպես թալիսման», «Հայ սպաներ», «Զինվորի երդումը» և այլ երգեր, պիեսներ՝ հոբոյի, ջութակի, ալտի, թավջութակի, ֆլեյտայի, կլառնետի և ֆագոտի, դուետ ֆուգատո՝ կլառնետի և ֆագոտի, ֆուգա՝ լարային քառյակի համար, «Օր» դաշնամուրային պիեսների շարքը («Առավոտ», «Կեսօր», «Երեկո», «Գիշեր») և այլ գործեր։ 

Թողարկել է ձայնասկավառակներ, նկարահանել է «Տես, չայրես», «Կարծեցի, թե հյուր ես եկել...», «Սերդ՝ որպես թալիսման...», «Հայուհի», «Հայ շինարար», «Ապավինենք մեր բազկին» տեսահոլովակները։ 

2014 թվականին բնակություն է հաստատել ԱՄՆ-ում։

Մրցանակներ
----------

* 2008 – Տարվա լավագույն ինտերնացիոնալ երգիչ
* 2009 – Տարվա լավագույն վոկալիստ,
* 2012 – «Պատվո մրցանակ» (ԱՄՆ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Երգարվեստն ինձ երբևէ եկամուտ չի բերել»․ Մարատ Հայրապետյանը՝ նոր մասնագիտության, պատվոգրերի և ընտանիքի մասին

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մարատ Հայրապետյան – Մաեստրո շոու

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
| **՞**Մոխրագույն կիվիվ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Քարադրներ |
|
|
|
| Ցեղ | Կիվիվներ |
|
|
| Տեսակ | Մոխրագույն կիվիվ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Vanellus cinereus
(Blyth, 1842) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 106003164 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մոխրագույն կիվիվ** (*Vanellus cinereus*) քարադրների ընտանիքին պատկանող ոչ մեծ թռչուն։

Այս կիվիվի մարմնի երկարությունը հասնում է մինչև 34-37 սմ։ Գլուխը և պարանոցի գունավորումը մոխրագույն է, մոխրագույն շերտը ավելի արտահայտիչ է կրծքավանդակի վրա։ Մեջքը շագանակագույն է, փորը ՝ սպիտակ, իսկ պոչը՝ սև։ Սեռական դիմորֆիզմը բնորոշ չէ բոլոր տեսակների համար, սակայն արուները մի փոքր ավելի մեծ են, քան էգերը։ Երիտասարդ կիվիվների մոտ փետուրները ունեն ավելի արտահայտիչ մոխրագույն երանգ։

Տարբեր տեսակներ բնադրում են հյուսիսարևելյան Չինաստանում և Ճապոնիայում։ Հնդկաստանի հյուսիսարևելյան մասից մինչև Կամբոջայի հյուսիս-արևելք ընկած հատվածում բնակվում է մոխրագույն կիվիվների բնակչության մի մասը։ Ճապոնիայում բնակվող այս թռչունները ձմեռում են Հանսիի կղզու հարավային մասում։

Այս տեսակները չվում են Ռուսաստան, Ֆիլիպիններ, Ինդոնեզիա և Նոր Հարավային Ուելս (Ավստրալիա)։

Մոխրագույն կիվիվները բույն են դնում ապրիլից հուլիս ընկած ժամանակահատվածում՝ խոնավ մարգագետիններում, բրնձի դաշտերում և ճահիճներում։ Նրանք ձմեռում են նաև նմանատիպ վայրերում։ Նրանք սնվում են միջատներով, ճիճուներով և մոլլովներով։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կաղապար:Книга:Пятиязычный словарь названий животных. Птицы

Գրականություն
-------------

* Hayman, Marchant and Prater, *Shorebirds* ISBN 0-395-37903-2
* Robson, Craig *A Field Guide to the Birds of Thailand* ISBN 1-84330-921-1

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |
Մարգագետին Իսպանիայում
Մարգագետին Իտալիայում
Մարգագետին Հայաստանում
**Մարգագետին**, բիոգեոցենոզ, որի բուսածածքը կազմված է առավելապես բազմամյա մեզոֆիլ (միջին խոնավությանը հարմարված) խոտաբույսերից, որոնք աճում են ամբողջ վեգետացիայի ընթացքում (առանց ամառվա ընդմիջման, որը հատուկ է տափաստանային բույսերին)։ Բնական մարգագետիններն առաջանում են բազմամյա մեզոֆիլ խոտաբույսերի համար նպաստավոր կլիմայական և հողային պայմաններ ունեցող վայրերում՝ երկարատև ողողվող հովիտներում, բարձրլեռնային գոտում, մերձարկտիկայի և մերձանտարկտիդայի ծովափնյա շրջաններում, տափաստանային ու կիսաանապատային գոտիների լիմաններում։

Տարբերում են՝

* *մայրցամաքային*
* *ողողվող*
* *լեռնային* մարգագետիններ

*Մայրցամաքային* մարգագետինները տեղադրված են հարթավայրերում (ողողվող հովիտներից դուրս) և լինում են անջրդի հովիտների ու ցածրավայրերի մարգագետիններ։

*Ողողվող* մարգագետինները տարածված են տունդրայից մինչև անապատներ (հատկապես անտառային և անտառատափաստանային գոտիներում)։ Ավելի բերքատու և բազմազան են, քան մայրցամաքային մարգագետինները։

*Լեռնային* մարգագետինները տարածված են խոնավ, չափավոր կլիմա ունեցող շրջաններում, անտառի վերին սահմանից բարձր (ենթալպյան ու ալպյան մարգագետիններ) և անտառային գոտում, ոչնչացված անտառների տեղում (ետանտառային մարգագետիններ)։ Մարգագետինները չոր խոտի և արոտային լիարժեք կանաչ կերի աղբյուր են։ Խոտակացքը բաղկացած է հացազգի և բակլազգի խոտաբույսերից, տարախոտերից, երբեմն՝ բոշխերից ու մամուռներից։ Կերօգտագործման տեսակետից արժեքավոր են առաջին երկու խումբը։

Հայաստանում մարգագետինները տարածված են հիմնականում Արագածի, Գեղամա լեռնաշղթայի, Կապուտջուղի և այլ լեռնազանգվածներին ու դրանց լանջերին (ծովի մակերևույթից 2200 մ և ավելի բարձրության վրա)։ Հայաստանումում խոտհարքների մոտ 75%-ը գտնվում է ենթալպյան, ետանտառային մարգագետնատափաստանային, իսկ արոտների 90%-ը՝ ալպյան, ենթալպյան, լեռնատափաստանային, մարգագետնատափսատանային և ետանտառային գոտիներում։ Մարգագետինների միջին բերքատվությունը խոտհարքներում 15-25 ց\հա է (չոր խոտ), արոտավայրերում՝ 10-15 ց\հա։

  


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 299)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Վ. Դալի · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4066052-7 · NDL: 00571481 · NKC: ph117726 |

 |
| **՞**Մարգագետնային չքչքաններ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Կեռնեխներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Saxicola rubetra
Linnaeus,, 1758 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մարգագետնային չքչան** (լատին․՝ Saxicola rubetra), կեռնեխների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրողչվող է, քիչ տարածված։

Արտաքին տեսք
------------

Բնադրող-չվող է, քիչ տարածված։ Մարմնի երկարությունը՝ 12,5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 21-24 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 13-15 զ։ Պոչը կարճ է, կուրծքը՝ նարնջագույն, կտուցը, ոտքերը՝ սև։ Բնադրման շրջանում հասուն արուի մարմինը վերևից դարչնագույն-սև է, հոնքերը, բեղերը՝ սպիտակ, թևերին կան սպիտակ բծեր։ Էգն ավելի խամրած է, հոնքը՝ բաց դարչնագույն-դեղին։ Հետբնադրման շրջանում էգը և արուն նման են բնադրման շրջանի էգին, սակայն վերևից փետուրները բաց գույնի լայն երիզներով են։ Երիտասարդի մարմինը վերևից խամրած դարչնագույն է՝ սպիտակ պտերով, կոկորդը և կուրծքը՝ դարչնագույն խայտերով։ Զոհին հետևում է՝ խոտերին կամ ցանկապատերին նստած։

Բնակություն
-----------

Բնակվում է լեռնամարգագետիններում, չուի ընթացքում լայնորեն տարածված է։

 Մարգագետնային չքչքան, բնորոշ վարքագիծ.

Սննդառություն
-------------

Սնվում է անողնաշարավորներով, սերմերով։

Բնադրում
--------

Գարնանային վերադարձը՝ մարտի 1-ին կեսից հոկտեմբերի 1-ին տասնօրյակ։ Բնադրազույգերը ձևավորվում են ապրիլի 2-րդ կես-մայիսի ընթացքում։ Բույնը գավաթաձև է՝ խոտաբույսերից։ Բնադրում է գետնին՝ մայիսի 1-ին կես-հունիսի ընթացքում։ Դնում է 19 մմ տրամագծով, բաց դարչնագույն 4-7 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 12-13 օր։ Ձագերը բնից դուրս են գալիս 11-13-րդ օրը, սակայն ինքնուրույն թռիչքի են դիմում ևս 2-3 շաբաթ ծնողների խնամքի տակ գտնվելուց հետո։ Աշնանային չուն՝ հուլիսի վերջ-օգոստոսին։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* Saxicola rubetra*Saxicola rubetra*

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4223891-2 · LCCN: sh85146430 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ալթունյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Ալթունյան Մարտիրոս Հակոբի** (1888, Բուրսա, Հյուդավենդիգար, Օսմանյան կայսրություն - դեկտեմբերի 20, 1958(1958-12-20), Բեյրութ, Լիբանան), հայ ճարտարապետ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Բուրսայում (Թուրքիա)։ Կրթությունն ստացել է Փարիզի Գեղարվեստի Ազգային բարձրագույն դպրոցում։ Զուգահեռաբար ուսանել է նկարչություն։

Աշխատանք
--------

1919 թվականին տեղափոխվել է Բեյրութ, աշխատել որպես ճարտարապետ և նկարիչ։ Նախագծել և կառուցել է Անթիլիասի Ս․ Գրիգոր Լուսավորիչ տաճարը (1940), Երուսաղեմի Ս․ Հռիփսիմե մատուռը (1946), Բաղդադի Ս․ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին (1957) և այլ եկեղեցիներ, հասարակական շենքեր, առանձնատներ։

Նա նկարել է Անթիլիասի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ տաճարի «Տրդատի թագադրումը», Երուսաղեմի Սրբոց Հակոբեանց մայր տաճարի «Տրդատ թագավորի մկրտությունը», «Էջմիածնի տաճարի շինությունը» որմնապաստառները և այլն։ Ալթունյանի արվեստը հարազատ է հայկական ավանդույթներին։

Արդիականի ու արաբական ազգային ավանդականի շաղկապումով է նախագծել Աբու Բաքր մզկիթը Բեյրութում, պալատական համալիրը (մզկիթ, մատենադարան, հյուրապալատ և այլն) Ամմանում` Վատիկանի պատվերով, Սուրբ Պողոս կաթոլիկ, մայր տաճարը (1947-1950)` Բեյրութին մերձ հունաբնակ Հարիսա գյուղի մոտ։

Ալթունյանի գեղանկարչական գործերից են՝

* Երուսաղեմի ժառանգավորաց վարժարանի դահլիճի մեծաչափ (12 մ²) կրոնապատմական թեմայով հինգ որմնանկարները
* Թադեոս և Բարդուղիմեոս առաքյալների, Վարդան, Հակոբոս, Հեղինե սրբերի սրբապատկերները (1949-1950)
* Նյու Յորքի համաշխարհային ցուցահանդեսի Լիբանանի տաղավարի նկարազարդումները, ծովանկարները
* Անթիլիասի մայր տաճարի աղոթասրահի «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը մկրտում է Տրդատ արքային» կտավը, Ավագ խորանի «Մայր Աստվածածին» սրբանկարը (բնորդը Ալթունյանի կինն է)

Հեղինակ է նաև քանդակային գործերի (Լիբանանի ազգային զինանշան-մեդալ)։

Պարգևներ
--------

Արժանացել է Լիբանանի նախագահի Պատվո արծաթե մեդալի։

Ցուցահանդեսներ
--------------

Ալթունյանի գործերը ցուցադրվել են Երևանում (1999)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 164—165.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Structurae |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10381 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 164)։*  |
**Նյուրի** (անգլ.՝ Newry, իռլանդերեն՝ Iúr Cinn Trá ), Հյուսիսային Իռլանդիայում մեծությամբ 4-րդ և Իռլանդիա կղզում 8-րդ քաղաքը (*city*)։ Գտնվում է Բելֆաստից 60 կմ և Դուբլինից 100 կմ հեռավորության վրա։ Քաղաքի միջով հոսում է Կլանրայ գետը։ Քաղաքը հիմնադրվել է 1144 թվականի բերնարդյան վանքի մոտ և Հյուսիսային Իռլանդիայի ամենահին քաղաքներից է։ 2008 թվականի տվյալներով այնտեղ ապրում է 29 946 մարդ։ Նյուրին քաղաքային համայնքի կարգավիճակ է ստացել 2002 թվականին Էլիզաբեթ 2-րդ թագուհու գահակալման գահակալման հոբելյանական՝ 50-րդ տարեդարձի ժամանակ։

ՌԴ Մուրմանսկի մարզի Կիրովսկ քաղաքի եղբայր-քաղաք է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Citypopulation.de

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2006-01-04 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Նոր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4312958-4 · LCCN: n84064136 · VIAF: 141942111 · WorldCat VIAF: 141942111 |

 |
| **՞**Հնդկական գայլ |
| --- |
| Հնդկական գայլ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Գիշատիչներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Շնազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Գայլեր |
|
|
| Տեսակ | Գայլ |
| Ենթատեսակ | **Հնդկական գայլ** |
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Canis lupus pallipes

 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հնդկական գայլ** (լատին․՝ Canis lupus pallipes)՝ գորշ գայլի տարատեսակ է, որը ապրում է Ասիայի հարավային և հարավարևմտյան հատվածում։
Այս գայլի առաջացումը տարաձայնություններ է առաջացրել, քանի որ որոշ գիտնականներ հավատում են, որ այս գայլը գորշ գայլի տարատեսակ է և առաջացել է հենց այս տեսակից և տարիների ընթացքում հաստատվել Ասիայի հարավային տարածքում, իսկ որոշ գիտնականներ կարծում են, որ այս գայլը առանձին տեսակ է և իր փոքր չափսերի և մարդամոտության շնորհիվ կարող է լինել ընտանի շան նախնին։ Գիտնականների այս խումբը հնդկական գայլին տվել է նոր անվանում՝ *Canis lupus indica*, իսկ վերջին հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այս վերջին վարկածը ավելի է իրականությանը մոտ։

Նկարագիր
--------

### Չափսերը

Հնդկական գայլ Իսլամաբադում
Հնդկական գայլը ավելի փոքր է եվրասիական գայլից։ Նա ունի 91 սմ մարմնի երկարություն և 61 սմ մարմնի բարձրություն հաշված գետնից, իսկ պոչը 41-46 սմ է։

### Մորթին

Հնդկական գայլ
Հնդկական գայլի մորթին ավելի կարճ է մյուս տեսակների մորթուց։ Դա կապված է այս գայլի ապրելու աշխարհագրական դիրքից։ Այս գայլը ներքին մազածածկ կամ չունի, կամ ունի, բայց շատ բարակ շերտով։ Մորթին լինում է կարմրավուն-մոխրագույն կամ կարմրավուն-սպիտակավուն։ Մեջքի հատվածում մորթին բավական մուգ է և դա ավելի շատ ընդգծված է, քան մյուս տեսակների մոտ։ Ոտքերին հարող հատվածի մազածածկը ավելի բաց է։
Ինչպես արաբական գայլերի մորթին, հնդկական գայլերի մորթին նույնպես ավելի կարճ է ամռան ամիսներին, սակայն մեջքի հատվածում մազերը մնում են երկար։ Դա նրանց պաշտպանում է ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներից։ Ձմռանը մորթին երկարում է, սակայն չի հասնում հյուսիսում ապրող իրենց ցեղակիցների մորթու երկարությանը։

Ապրելավայրը
-----------

Հնդկական գայլերը ապրում են Հիմալայան Լեռների հարավային հատվածում՝ Հնդկաստանում, Պակիստանում ինչպես նաև այս երկրներում՝ Աֆղանստան, Իրաք, Իրան, Արաբական Էմիրաթներ, Սաուդյան Արաբիա, Օման, Եմեն, Սիրիա, Թուրքիա, Իսրայել և Եգիպտոս։

Ապրելակերպը
-----------

Հնդկական գայլերը չեն ապրում մեծ ոհմակենրով, ինչպես այլ հյուսիսային գայլեր։ Նրանք ավելի մարդամոտ են և սովոր են ապրել մարդկանց շրջապատում։ Ապրում են մոտ 6-8 անդամ ունեցող ոհմակներով։ Բազմանում են հոկտեմբեր-դեկտեմբեր ընկած ժամանակաշրջանում։ Ձագերը ծնվում են անպաշտպան՝ խուլ, կույր։ Կրծքավանդակը սպիտակ է և այդ սպիտակությունը ժամանակի ընթացքում վերանում է։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776180195 |

 |
|  |
| --- |
| **Մամուխ** |
| ՄամուխՄամուխ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Վարդազգիներ (Rosaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Սալորայիններ (Amygdaloideae) |
| **Տրիբա** | *Amygdaleae* |
| **Ցեղ** | Սալորենի *(Prunus)* |
| **Տեսակ** | **Մամուխ** *(P. spinosa)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Prunus spinosa***L. 1753 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Մամխենին** վարդազգիներին պատկանող փշոտ թուփ է, ձվաձև ատամնեզր տերևներով։ Լատիներեն անվանումն է՝ *Prunus spinosa* L.։

Ծաղիկները մանր են, հնգաթերթ, սպիտակ, դառը նշի հոտով։ Պտուղը կորիզապտուղ է, կլոր, մուգ գույնի, թթվաքաղցր, ուժեղ տտիպ համով։ Ունի գորշամոխրավուն, թեթևակի ճաքճքված կեղև։ Ծաղկում է գարնանը, մինչև տերևների դուրս գալը, պտղակալում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին։ Բույսը բավականաչափ չորադիմացկուն է և լուսասեր։

Բուժման համար հիմնականում օգտագործում են բույսի ծաղիկները և պտուղները։

Բաղադրություն
-------------

Պտուղները պարունակում են մինչև 9.3% շաքար, մինչև 1.7% խնձորաթթու, ցիանային միացություններ, պեկտինային, բուրավետ և դաբաղիչ նյութեր, վիտամիններից՝ C, B1, B2, PP, E, կարոտին, քիմիական տարրերից՝ նատրիում, կալիում, կալցիում, մագնեզիում, ֆոսֆոր, երկաթ։ Ծաղիկներում հայտնաբերված են կապտաջրածնաթթու, բենզալդեհիդ, եթերայուղ, դառը և դաբաղիչ նյութեր։

Օգտագործում
-----------

Դեղաբույսը բուժական առումով ունի կիրառման շատ հին պատմություն։ Հին Հռոմի և Հին Հունաստանի բժիշկները դեղաբույսի պտղահյութը օգտագործել են դիզենտերիայի ժամանակ։ Աշխարհի տարբեր ժողովուրդների բժշկության մեջ մամխո պտուղները թարմ վիճակում կամ եփուկի ձևով օգտագործում են որպես մածող, հակաբորբոքիչ և կազդուրիչ միջոց՝ աղիների խանգարումների, ձայնի խզման և հազի ժամանակ։ Ծաղիկները որպես լուծող օգտագործում են այլ լուծողականների հետ։ Դրանք օժտված են նաև միզամուղ և խուխամուղ հատկություններով և առավել գնահատվում են մանկական հիվանդությունների բուժման ժամանակ։

Չեխական բժշկության մեջ պտղաթեյն օգտագործում են մաշկային ցանավորումների և հազի ժամանակ։ Բուլղարական ժողովրդական բժշկության մեջ տերևների եփուկը նշանակում են մաշկային ախտահարումների և միզուղիների բորբոքման ժամանակ՝ որպես միզամուխ և հակաբորբոքիչ։

Մամխի պտուղները օժտված են արտահայտված հակաբորբոքիչ, մածող, սպազմալիտիկ և նյութափոխանակությունը կարգավորող հատկություններով։ Մամխի պտուղները սննդային արժեքով գերազանցում են սալորին, դեղձին, հոնին, տանձին, կիտրոնին, խնձորին և նարնջին։ Նրանցից պատրաստում են գինի, մուրաբա, կոմպոտ, չիր, պովիդլո, պաստեղ, ցուկատ, մարինատ, օշարակ, իսկ կերակրի մեջ օգտագործում են որպես համեմունք։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4260795-4 |

 |
**Մարտնչող անաստվածների միություն** (ռուս.՝ *Союз воинствующих безбожников*), ԽՄԿԿ գաղափարական ու մշակութային հայացքների ու քաղաքականության ազդեցության տակ զարգացված հասարակական հակակրոնական կազմակերպություն ԽՍՀՄ-ում։ 1924 թվականին Մոսկվայում կազմավորվել է «Բեզբոժնիկ» («Безбожник», 1922-1941 թթ.) թերթի շուրջ համախմբված մարդկանց աթեիստական ընկերություն՝ «Բեզբոժնիկ» թերթի բարեկամների ընկերությունը։ Ընկերության՝ 1925 թվականին կայացած 1-ին համագումարը հիմնադրեց Անաստվածների միությունը, երկրորդ համագումարը (1929 թ.)՝ Մարտնչող անաստվածների միությունը։ Մարտնչող անաստվածների միության հիմնական խնդիրն էր՝ գաղափարական պայքար մղել կրոնի դեմ, կազմակերպել հակակրոնական շարժում։ Այդ նպատակով միությունը ծավալել է աթեիստական պրոպագանդա, ստեղծել թանգարաններ ու ցուցահանդեսներ, հրատարակել գիտական ու գիտահանրամատչելի գրականություն, պարբերականներ։ 1941 թվականին Մարտնչող անաստվածների միությունը ընդգրկել է մոտ 3,5 միլիոն անդամ։ Հիմնարկներում, ձեռնարկություններում, կազմակերպություններում և ուսումնական հաստատություններում Մարտնչող անաստվածների միությունը ունեցել է իր բջիջները։ Միության աշխատանքները ղեկավարել են ԽՄԿԿ գործիչներ Ե. Մ. Ցարոսլավսկին, Պ. Ա. Կրասիկովը, Ն. Կ. Կրուպսկայան, Ա. Վ. Լունաչարսկին, Ի. Ի. Սկվորցով-Ստեպանովը և ուրիշներ։

1927 թվականին Անաստվածների միության բջիջ է կազմակերպվել նաև ՀԽՍՀ-ում (Արտաշատի շրջանի Բուրաստան գյուղում)։

1928 թվականին միության առաջին համագումարը հաստատել է միության կանոնադրությունը, ընտրել կենտրոնական խորհուրդ։

1929 թվականին հիմնադրվել է ՀԽՍՀ Մարտնչող անաստվածների միություն, որի աշխատանքներին մասնակցել են Հ. Գյուլիքեխյանը, Հ. Ազատյանր, Գ. Վանանդեցին, Դ. Դզնունին, Հ. Մելիքյանը, Պ. Թորոսյանը, Վ. Մնացականյանը, Վ. Թաթիկյանը, է. Չոփուրյանը, Մ. Բաղդասարյանը։ Միությունը հրատարակել է «Անաստված» (1928-1934 թթ.) հանդեսը։ Մարտնչող անաստվածների միությունը ղեկավարվել է «կրոնի դեմ պայքարը՝ պայքար է հանուն սոցիալիզմի» նշանաբանով, հենվելով ԽՄԿԿ որոշումների և գիտական աթեիզմի սկզբունքների վրա։ 

Մարտնչող անաստվածների միության գործունեությունը դադարեցվել է 1941 թվականին, իսկ 1947 թվականից նրա պարտականությունները տրվել են «Գիտելիք» ընկերությանը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 350)։*  |

|  |
| --- |
| 
  **Աթեիզմ**   **ԽՍՀՄ**
 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Իսրայելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Մարտուն Հովհաննեսի Իսրայելյան** (մարտի 25, 1938(1938-03-25), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կոմպոզիտոր, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2010), Հայաստանի կոմպոզիտորների և երաժշտագետների միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

1964 թվականին ավարտել է Լենինականի երաժշտական ուսումնարանը, 1969 թվականին՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժինը՝ Գրիգոր Եղիազարյանի դասարանը։ Դասավանդել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում (1986 թվականից՝ պրոֆեսոր)։

Ստեղծագործական ուղի
-------------------

Հեղինակել է բազմաթիվ երաժշտություններ՝ սիմֆոնիկ, կամերային նվագախմբերի, երգչախմբի, ֆլեյտայի, հոբոյի, դաշնամուրի, թավջութակի, ջութակի համար և այլն։

Գրել է նաև կինոերաժշտություն՝ «Փարաջանով՝ վերջին գարունը» (1992)։ Նրա երաժշտությունը կատարվել է բազմաթիվ երկրներում՝ Արգենտինա, Ֆրանսիա, Վրաստան, Չեխիա, Գերմանիա, Իտալիա, Ռուսաստան, Շվեյցարիա, ԱՄՆ, Ուկրաինա և այլուր։

Պարգևներ
--------

* Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2010)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երաժշտությանը պետք է սիրահարվել, ստրուկի նման նվիրվել. Մարտուն Իսրայելյան
2. ↑  Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր կոչումներ շնորհելու մասին

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մարտուն Իսրայելյան, Սոնատա N.1 թավջութակի և դաշնամուրի համար (1976)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի կոմպոզիտորների միություն · Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17998 · GND: 1035713942 · ISNI: 0000000010129079 · VIAF: 47027283 · WorldCat VIAF: 47027283 |

 |
|  |
| --- |
| **Մամրիչ ժակմանի** |
| Մամրիչ ժակմանիՄամրիչ ժակմանի |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Գորտնուկածաղկավորներ (Ranunculales) |
| **Ընտանիք** | Գորտնուկազգիներ (Ranunculaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Գորտնուկայիններ (Ranunculoideae) |
| **Տրիբա** | *Anemoneae* |
| **Ցեղ** | Մամրիչ *(Clematis)* |
| **Տեսակ** | **Մամրիչ ժակմանի** *(C. jackmanii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Clematis jackmanii*** |

**Մամրիչ ժակմանի** (լատին․՝ Clematis jackmanii), հրանունկազգիների ընտանիքի, մամրիչ ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Ծառանման լիան է, որը հասնում է մինչև 3 մ բարձրության։ Տերևները կենտփետրաձև են, 3-5 տերևիկներով, որոնք ձվաձև են կամ լայն-ձվաձև, ներքևի կողմից թույլ մազմզուկապատ։ Ծաղկակիրները նուրբ են, երկու տերևանման ծաղկակիցներով։ Ծաղիկների տրամագիծը հասնում է 10-14 սմ-ի, մեծ մասամբ երեքական են, լայն բացված, սովորաբար մանուշակածիրանագույն կամ գրեթե վարդագույն, 4-ական բաժակաթերթիկներով։ Առէջային թելիկները կարճ են, կամ անհավասար Երկարությամբ, երբեմն ներքևի մասում մազմզուկապատ։ Սերմնապտուղը ունի երկար, փետրամազմզուկավոր ելուստ։ Ծաղկում է հունիս-սեպտեմբերին։ Հիբրիդային ծագում ունի, ստացվել է մանուշակագույն' և բրդապատ մամրիչների տրամախաչումից։ Աչքի է ընկնում դեկորատիվ արտակարգ արժեքավոր հատկանիշներով, ունի բազմաթիվ սորտեր։ Արժանի է տարածման և լայն ուշադրության։

Տարածվածություն
---------------

Մշակվում է Երևանի բուսաբանական այգում և մի շարք սիրողայգեգործների կողմից։ Արարատյան դաշտի պայմաններում չի ցրտահարվում, սակայն ուժեղ սառնամանիքներից նկատելիորեն վնասվում է ծովի մակերևույթից 1500 մ-ից ավելի բարձրության վրա։

Կիրառություն
------------

Էկոլոգիական խումբը VI: Մշակության հավանական շրջանները 9—10, 18—20, 23-25, 28-32:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 127։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN |

 |