recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աթաբեկ (այլ կիրառումներ)
**Աթաբեկ**, կամ **աթաբեյ** (թյուրքերենից «աթա» - հայր և «բեկ» - ցեղավար) - ժառանգական տիտղոս սելջուկների մոտ, որը նշանակում էր այն մարդուն, որը կրում է սա, երկրի կամ շրջանի ղեկավարն է և առհաշիվ է միայն միապետին,,,,։ Հաճախ աթաբեկները գահապահի դեր էին կատարում մանուկ ժառանգորդի ժամանակ։ Երբեմն աթաբեկները ամուսնանում էին իրենց վստահած մանուկ-թագավորների քույրերին կամ որբեայր մայրերին։ Եղել է նաև, որ աթաբեկները դարձել են անկախ ղեկավարները, նույնիսկ եղել է աթաբեկների հարստության կազմավորում։ Դրա վառ օրինակն է Իմադ էդ Դին Զենգի աթաբեկն է։

Նույն տիտղոսը տարածում գտավ նաև Վրացական թագավորությունում։ Թամար թագուհու ժամանակ այն դարձավ Զաքարյանների հայ իշխանական տոհմի ժառանգական տիտղոսը՝ սկսած աթաբեկ Իվանե Զաքարյանից։

Հայերի մոտ «Աթաբեկ» տիտղոսը առաջին անգամ դարձավ անձնանուն մայրական գծով Զաքարյանների արյունակից Խաչենի Հասան-Ջալալյաններ իշխանական տանը (որտեղ հիշատակված են առնվազն երեք իշխանազուններ Աթաբեկ անունով), որոնցից էլ այնուհետև առաջացավ և Աթաբեկյանների տոհմը (Ջրաբերդի վերջին մելիքները)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Atabeg(անգլ.) // *Wikipedia, the free encyclopedia*. — 2016-03-01.
2. ↑  Azet.sk, a.s.։ «Preklad „atabeg [also atabek] [hereditary title of nobility of Turkic origin]" do slovenčiny - Slovnik.sk»։ slovnik.azet.sk։ Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 13
3. ↑  «atabek - Wiktionary»։ en.wiktionary.org։ Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 13
4. ↑  «atabey - Vikisözlük»։ tr.wiktionary.org։ Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 13
5. ↑  «dict.cc | atabeg %5Balso atabek%5D %5Bhereditary title of nobility of Turkic origin%5D | Wörterbuch Englisch-Deutsch»։ www.dict.cc։ Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 13


| Մերձավոր Արևելքի տիտղոսներ |
| --- |
| **Միապետներ**
Խալիֆ  • Շահինշահ  • Փադիշահ  • Սուլթան  • Շահ  • Մելիք  • Էմիր
**Ցեղապետներ**
Սարդար  • Աթաբեկ
**Աղաներ**
Վեզիր  • Բեյլերբեյ  • Փաշա  • Բեյ  • Բեկ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 125)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Treccani · Universalis |

 |
**Աֆրիկյան լեզուներ**, Աֆրիկա մայրցամաքի բնիկ ժողովուրդների (ավելի քան 400) լեզուները, որոնք (չհաշված առանձին ընտանիք կազմող սեմա–քամյան լեզուները) բաժանվում են մի շարք լեզվաընտանիքների ու լեզվախմբերի։
Աֆրիկյան լեզուները հիմնականում բաժանվում են 9 լեզվաընտանիքների՝ 

1. Բանտու լեզուներ
2. Բանտոիդ լեզվախումբ
3. Մանդե լեզվախումբ
4. Գվինեական լեզվախումբ
5. Սոնգաի լեզվախումբ
6. Կենտրոնական և Արևելյան Սուդանի լեզվախումբ
7. Կորդոֆանյան լեզվախումբ
8. Նեղոսյան լեզվախումբ
9. Կոսյան կամ հնաֆրիկյան լեզվախումբ

Կառուցվածքային տիպով աֆրիկյան լեզուները բաժանվում են տարբեր խմբերի, *կցական*՝ թեքականի որոշ երևույթներով (օրինակ, բանտու լեզուներ), *անջատական* (օրինակ, գվինեական որոշ լեզուներ)։ Անվանական դասերի քերականական կարգը առավել բնորոշ է դրսևորվում բանտու (նաև բանտոիդ) լեզուներում։ Ինքնատիպ կառուցվածքային արտահայտություն ունի նաև թվի կարգը։ Քերականական սեռը նկատելի է նեղոսյան ու կոյսան խմբերի առանձին լեզուներում։ Առկա է նաև երաժշտական շեշտը (բանտու, գվինեական, նեղոսյան և այլ լեզուներում)։ Կոյսան լեզվախմբում կան ինքնատիպ արտաբերություն ունեցող հնչյուններ, որոնք հայտնի են ներշնչական կամ ներծծական անուններով, իրենց բնույթով սրանք բացառիկ հնչյուններ են։ Հիմնական գրատեսակներն արաբական ու լատինական են։ Աֆրիկյան լեզուները ինչպես ծագումնաբանական, կառուցվածքային առումով, այնպես էլ գրավոր կամ անգիր լինելու և այլ հատկանիշներով խիստ բազմազան են։ Տարբերվում են նաև զարգացման մակարդակով, խոսողների թվով, տերիտորիալ ընդգրկումով։ Խոշոր զանգվածային լեզուների սակավությունը պայմանավորված է աֆրիկյան ժողովուրդների պատմահասարակական ուրույն գործոններով, գաղութային տիրապետության տևականությամբ։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 182)։*  |
**Ալեկոծություն կովկասյան ափերին**, Վարդան Մախոխյանի ծովանկարներից է, իր տեղանքով կովկասյան ափերին բնորոշ տեսարան։

Նկարագրություն
--------------

Ալեկոծությունը նոր է սկսվել.դա զգացվում է ծովի խորքում գոյացած սպիտակափրփուր ալիքներից, որոնք մերթ հայտնվում են, մերթ` անհետանում։ Այդ պահն արտահայտված է նաև պատնեշի նման ափին մոտեցած մի մեծ ալիքով, որը պատկերի ամբողջ լայնքով առաջ է շարժվում` պատրաստ փլվելու ափի ավազներին, որտեղ քիչ առաջ իր վախճանն էր գտել մեկ ուրիշը։ Հիացմունք են առաջացնում հմտորեն պատկերված ափի բարձրաբերձ, ուղղաձիգ հսկայական ժայռերը, որոնք, լուսավորված մայր մտնող արևի շողերով, իրենց բազմաթիվ կտրվածքներով տեղանքին հանդիսավորություն են տալիս։ Ժայռերի ծերպերին թառած են սպիտակ ճայերը, որոնք կարծես հանդիսատես լինեն` սպասելով ալեկոծության ավարտին։ Նրանցից մի քանիսը, ահաբեկված ալեբախության դղրդյունից, անհանգիստ ճախրելով, օդ են բարձրացել։ Ժայռի այս հատվածը ուշագրավ է իր վեհաշուք տեսքով։ Ժայռի ստորոտում կատաղի ալիքների ու մեծ ժայռաբեկորների բախումից առաջ եկած աննկարագրելի իրադրությունը` ժայռնիվեր շպրտվող ալիքների շեղջերով, ցայտերով, կատաղությունից փրփուրների վերածված ջրի հսկայական տեղատվությամբ իր բազում գուներանգներով սքանչելի տեսարան է ներկայացնում։ Պատկերին հանդիսավորություն է տալիս կիսով չափ ամպամած երկինքը, որտեղից արևի շողերը ճառագայթել են ծովի վրա։ Հորիզոնում առագաստանավակ է, որը սոսկ կոմպոզիցիոն լրացում է։ Մախոխյանի ծովանկարներում չկան ո'չ նավեր, ո'չ նավբեկության երևույթներ։

Արձագանքներ
-----------

Թիեպո Սիսոն, նկատի ունենալով ալեկոծության այդպիսի տեսարանները, գրել է. «Ծով ու երկինք, հեղուկ զանգվածներ, որ հավիտենական կշռույթին հետների հոսանքով գահավիժաբար հարձակվում են, վեհապանծ խոյանքով գալիս են ընկնում ծովափին կամ փրփուրների հոսանքով գահավիժաբար հարձակվում են ապառաժ քարաժայռերի վրա, թախծալից ու խոր տխրության գորշ անսահմանություններ, որտեղ փոթորկից առաջ խտանում է օվկիանոսի ամբողջ կատաղությունը։ Վարպետ նկարչի դիմագծի և նկարների միջև նույն արտահայտիչ բնորոշումը և կորովն է կարգում, նույն ազնվականությունը և կնիքը, բնության անզուսպ ուժերն ու ներդաշնակությունը։ Դեռ երբեք չէի տեսել այս նյութը, այս ահարկու կյանքը այդչափ ճշմարտությամբ և այդպիսի գծագրությամբ ներկայացված, նրանք մնում են անմրցելի»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Եղիշե Մարտկյան, Հայկական կերպարվեստի պատմություն, Երևան, 1987
**«Ամարաս»**, գրահրատարակչական համալիր։

Պատմություն
-----------

Ստեղծվել է 1995 թվականին՝ ՀԽՍՀ մամուլի պետական կոմիտեի № 2 տպարանի (հիմնական՝ 1972 թվական) արտադրական հիմքի վրա։

Հիմնադիր-տնօրեն՝ Արկադի Ասրյան։ «Ամարաս»-ը լույս է ընծայել հայերեն և օտարալեզու ավելի քան 500 անուն գիրք, մասնագիտական բառարաններ, հայկական, հատկապես Արցախի մշակույթն ու պատմությունը ներկայացնող գրական, հրապարակախոսական նյութեր, գիրք-ալբոմներ՝ Մակար Բարխուդարյանի «Արցախ» (1996 թվական),
Հայկ Խաչատրյանի «Արքայապատում» (1998 թվական), «Հայոց թագուհիները»
(1998 թվական), Արկադի Սարգսյանի «XX դարի հայ ռազմական գիտնականներ,
կոնստրուկտորներ, արդյունաբերողներ և փորձարկողներ» (ռուսերեն, հատոր 1–3, 1998, 2005), Սենոր Հասրաթյանի «Ղարաբաղյան պատերազմ» (2001 թվական), Վիկտոր Բալայանի «Արցախի պատմությունը հնադարից մինչև մեր օրերը»
(2002 թվական), Հայկ Խաչատրյանի և Տիգրան Պետրոսյանցի «Հայկազունք» (2002 թվական), Սենոր
Հասրաթյանի «Գեներալ Իվանյան» (2004 թվական), Արկադի Սարգսյանի «Հետախուզություն և հակահետախուզություն. Հայկական հետք» (2005 թվական), Շահեն Մկրտչյանի և Շչորս Դավթյանի «Շուշի. Ողբերգական ճակատագրի քաղաքը» (2008 թվական),» Վիկտոր Կրիվոպուսկովի «Խռովահույզ Ղարաբաղ (2008 թվական),
Անդրեյ Նույկինի «Ղարաբաղն իմ ցավն է» (2009 թվական), Շառլ Բոդլերի «Փարիզյան
ձանձրախտ», Ֆիլիպ Վիդըլիեի «Թուրքական գիշեր…», «Հայուհիներ»
երկհատոր հանրագիտարանը (բոլորը՝ 2010 թվական), Աղասի Վարդանյանի «Վանի
վերջին նահանջը» (2011 թվական), Եղիշե Չարենցի, Զ. Բալայանի ստեղծագործություններից։
«Ամարաս»-ի Արցախյան ազատագրական պատերազմի տարիներին տպագրել
է ռազմական գործողությունների գաղտնի քարտեզներ, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Անկախության հռչակագիրը, նորանկախ պետության ընտրաթերթիկներ ևն։
ԼՂՀ ԳԽ «Մենք ենք, մեր սարերը» հուշամեդալ (1995 թվական)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ավստրիայի կոմունիստական կուսակցություն** (գերմ.՝ Kommunistische Partei Österreichs, KPÖ, ԱԿԿ), Ավստրիայի բանվոր դասակարգի առաջավոր ջոկատ, որի գաղափարախոսությունը մարքս-լենինյան տեսությունն է։

Հիմնադրում
----------

Հիմնադրվել է 1918 թվականի նոյեմբերի 3-ին, սոցիալ–դեմոկրատական կուսակցության ձախ խմբի, «Սոցիալիստական ուսանողների ազատ միավորման» առաջադեմ ներկայացուցիչների և Ռուսաստանից վերադարձած հեղափոխականացած զինվորների («ինտերնացիոնալիստների») միավորումով՝ Հաբսբուրգների կայսրության անկումից հետո երկրում ծայր առած հեղափոխության վերելքի պայմաններում։

Պատմություն
-----------

1919 թվականի մարտին, ԱԿԿ-ն մասնակցել է Կոմինտերնի կազմավորմանը։ 1920 թվականի օգոստոսից հրատարակվել է «(Ռոտե ֆահնե» («Rote Vahne») թերթը, որը փակվել է 1938 թվականի մայիսին՝ Դոլֆուսի պրոֆաշիստական կառավարության կողմից։ ԱԿԿ-ն անցել է խոր ընդհատակ՝ շարունակելով պայքարը հանուն Ավստրիայի բանվոր դասակարգի շահերի։ Հիտլերյան օկուպացիայի տարիներին կոմունիստները արիաբար մարտնչել են ֆաշիզմի դեմ՝ պաշտպանելով ավստրիական ժողովրդի ազգային շահերը։ Հազարավոր կոմունիստներ, այդ թվում Ավստրիայի կոմունիստական կուսակցության Կենտկոմի 12 անդամներ զոհվել են նացիստական զնդաններում և համակենտրոնացման ճամբարներում։

Տեղեկություններ
---------------

1945 թվականի մայիսից գործում է լեգալ պայմաններում՝ հրապարակորեն հանդես գալով բանվոր դասակարգի գործողությունների միասնության օգտին։ Պառլամենտական ընտրություններում հաճախ միասնական ճակատով հանդես է եկել սոցիալիստների հետ։ Ունեցել է 20 համագումար, մասնակցել է կոմունիստական և բանվորական կուսակցությունների միջազգային խորհրդակցություններին։ Կուսակցությունը կառուցված է դեմոկրատական ցենտրալիզմի հիման վրա, ունի ինչպես արտադրական, այնպես էլ տերիտորիալ կազմակերպություններ։ Բարձրագույն օրգանը համագումարն է (գումարվում է չորս տարին մեկ անգամ), համագումարների միջև ընկած ժամանակամիջոցում կուսակցության գործունեությունը գլխավորում է Կենտկոմը։ Ավստրիայի կոմունիստական կուսակցության շարքերում 1965 թվականին կար 36,4 հազար կոմունիստ։ Կուսակցության նախագահն է Ֆրանց Մուրին, պատվավոր նախագահը՝ Յոհան Կոպելինգը (1924 թվականից՝ ԱԿԿ գլխավոր քարտուղար)։ Կենտրոնական օրգանն է «Ֆոլկսշտիմե» («գերմ.՝ Volksstimme») թերթը, տեսական օրգանը՝ «Վեգ ունդ ցիլ» («Weg und Ziel») ամսագիրը։ Հրատարակում է 6 մարզային թերթ և թերթեր ու ամսագրեր կանանց և երիտասարդության համար։

Համաավստրական ընտրությունների արդյունքներ
-----------------------------------------

* 1999 (պառլամենտ) — 0,48 %
* 2002 (պառլամենտ) — 0,56 %
* 2004 (Եվրոоպառլամենտ) — 0,78 % (կոալիցիա)
* 2006 (պառլամենտ) — 1,01 %
* 2008 (պառլամենտ) — 0,76 %
* 2009 (Եվրոպառլամենտ) — 0,65 %

Պատկերանիշներ
-------------

* 
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ավստրիայի կոմունիստական կուսակցություն***էջը Վիքիպահեստում |



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Արամյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Արամյան Ալեքսանդր Պավելի** (նոյեմբերի 4, 1958(1958-11-04), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), անոթային վիրաբույժ։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1996)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1982)։ 1993-1994 թվականներին ծառայել է Հայաստանի զինված ուժերի Սիսիանի զինվորական հոսպիտալում։ 1983-2002 թվականներին աշխատել է Հայաստանի Կամոյի, Թումանյանի կենտրոնական շրջանային, ԽՍՀՄ ԲՂԱ վիրաբուժության համամիութենական գիտական կենտրոնի Երևանի մասնաճյուղում, Երևանի Միքայելյանի անվան վիրաբուժական գիտական կենտրոնի անոթային վիրաբուժության բաժանմունքում, Նազաավի անվան պրոկտոլոգիայի գիտահետազոտական ինստիտուտում։ 2002 թվականից՝ Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի ռազմաբժշկական ֆակուլտետի դասախոս։
1990 թվականից բժշկական ուժեղացման և մասնագիտացման խմբերում կամավոր, ապա գործուղումով մեկնել է ԼՂՀ Ստեփանակերտի կենտրոնական գինվորական Դրմբոնի ռազմադաշտային շարժական հոսպիտալներում բուժել և վիրահատել հարյուրավոր ազատամարտիկների, խաղաղ բնակիչների։ Աշխատությունները վերաբերում են անոթային վիրաբուժության և անոթի վրա երկարատև ճնշման համախտանիշի բուժման խնդիրներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Ալեքսանդր Շալվոյի Գուրգենով** (փետրվարի 18, 1951(1951-02-18), Լվով, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 19, 2011(2011-06-19), Երևան, Հայաստան), հայ դաշնակահար, մանկավարժ։ Պրոֆեսոր (2004 թվական)։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Լվովի կոնսերվատորիայում (1969–1971 թվականներին), ավարտել Երևանի պետական կոնսերվատորիան (1974 թվական) և ասպիրանտուրան (1978 թվականին, երկուսն էլ՝ ղեկավար Աննա Ամբակումյան)։ 

1974 թվականից դասավանդել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (ամբիոնի վարիչ՝ 2004–2011 թվականներին)։ Կազմել է «Հայ կոմպոզիտորների կամերային ստեղծագործությունների ժողովածուն» (ռուսերեն, 1990 թվական), համահեղինակ է «Օտարալեզու երաժշտական բառարանի» (2004 թվական)։ 

Դաշնակահարների համաուկրաինական (1969–1971 թվականներին), այսրկովկասյան (1972 թվական) մրցույթների դափնեկիր։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Միջքաղաքային ավտոբուս Autosan A1012T, Լեհաստան
Աշխարհի առաջին ներքին այրման շարժիչով ավտոբուսը, 1895 թ.
**Ավտոբուս**, ավտո... և լատին․՝ (omni) bus - բոլորի համարի հասարակական օգտագործման ավտոմոբիլ՝ 9 և ավելի ուղևորներ փոխադրելու համար։ Ըստ նշանակման, ավտոբուսները լինում են քաղաքային, մերձքաղաքային, միջքաղաքային (տուրիստական), տեղական հաղորդակցության և ընդհանուր նշանակման։ ավտոբուսների տարողությունը կախված է նրանց արտաքին չավւերից (հիմնականում երկարությունից)։

Տարածված են նաև մեկուկես և երկհարկանի ավտոբուսները։ Քաղաքային ավտոբուսների համար սահմանված շարժման առավելագույն արագությունը 70 կմ/ժ է, մերձքաղաքային ու տեղական հաղորդակցության ավտոբուսերինը՝ 80 կմ/ժ, միջքաղաքայիններինը՝ 100 կմ/ժ։

Հայաստանում միջքաղաքային ավտոբուսային երթևեկությունը հիմնվել է 1927 թվականին, իսկ քաղաքայինը՝ 1928 թվականին։ 1971 թվականին Հայաստանում գործում էին 140 քաղաքային, 180 միջքաղաքային, 820 մերձքաղաքային երթուղիներ՝ 32000 Կմ ընդհանուր երկարությամբ։ Երևանի «ԵրԱԶ» ավտոգործարանը պատրաստել է փոքր ավտոբուս, որի պետական փորձարկումը 1971 թվականին արժանացել է բարձր գնահատականի։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 640)։*  |

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«ավտոբուս»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX525483 · GND: 4043533-7 · LCCN: sh85018245 · NKC: ph118687 |

 |
**Ալեքսանդր Դոնչենկո** (ռուս.՝ Александр Анатольевич Донченко, գերմ.՝ Alexander Donchenko, մարտի 22, 1998(1998-03-22), Մոսկվա, Ռուսաստան), ռուսական արմատներով գերմանացի շախմատիստ, գրոսմայստեր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Մոսկվայում՝ շախմատի միջազգային վարպետ Անատոլի Դոնչենկոյի ընտանիքում։ Փոքր տարիքում ընտանիքը տեղափոխվել է Գերմանիա։ Շախմատ սկսել է խաղալ չորս տարեկանից, ութ տարեկանում մասնակցել է իր առաջին շախմատային մրցաշարին։ 2010 թվականին մինչև 12 տարեկանների շախմատի Գերմանիայի առաջնությունում Դոնչենկոն հաղթող է ճանաչվել։ Ներկայացրել է Գերմանիան տարբեր տարիքային խմբերի պատանիների Եվրոպայի և աշխարհի առաջնություններում։

Հաղթող է ճանաչվել մի շարք շախմատի միջազգային մրցաշարերում, այդ թվում՝ Բալատոնբոգլարի Բալատոն շախմատի փառատոնում (2014թ.), Գրոնինգենի շախմատի փառատոնի «Ա» մրցաշարում (2014թ.), Գրոսմայստերների մրցաշարը Օրհուսում (2015թ.), «Purtichju Open» մրցաշարում (Ֆրանսիա, 2018թ.): ), Չեսկե Բուդեյովիցեի գրոսմայստերների մրցաշարում, (2020 թ.), «Tegernsee Masters» բաց մրցաշարում (Գերմանիա, 2020 թ.)։

2021 թվականի օգոստոսին Դոնչենկոն հաղթող է ճանաչվել Ռիգայի տեխնիկական համալսարանի «A» բաց մրցաշարում]։

Մրցաշարերում հաջողության հասնելու համար Շախմատի միջազգային ֆեդերացիան (ՖԻԴԵ) 2012 թվականին Դոնչենկոյին շնորհել է միջազգային վարպետի կոչում, իսկ երեք տարի անց՝ միջազգային գրոսմայստերի կոչում։

Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ
----------------------------

**Էլոյի վարկանիշի փոփոխություններ**| 
 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ratings.fide.com
2. ↑  OlimpBase :: All-Time Player History :: Donchenko, Alexander
3. ↑  «Chess-Results Server Chess-results.com - Riga Technical University Open 2021 - Tournament A»։ *chess-results.com*
4. ↑  Title Applications International Master (IM): Donchenko, Alexander
5. ↑  Title Applications Grand Master (GM): Donchenko, Alexander
6. ↑  Էլոյի վարկանիշը ՖԻԴԵ ցանկերից։ Աղբյուրներ՝ fide.com, benoni.de, olimpbase.org

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում
* Պարտիաները Chessgames.com կայքում
* Անձնական քարտը 365chess.com կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | 365chess · Chess DB · Chess Games · Chess Tempo · ՖԻԴԵ |

 |
**Բազիդիավոր սնկեր**, **բազիդիոմիցետներ** (լատին․՝ Basidiomycetes), բարձրակարգ սնկերի դաս, որոնք ունեն բազմացման հատուկ օրգաններ՝ բազիդիումներ (ձևավորվում են սեռական պրոցեսի ընթացքում)։ Հայտնի է շուրջ 30 հազար, ՀՀ-ում՝ մոտ 1500 տեսակ, հիմնականում՝ գլխարկավոր սնկեր։

Բազիդիավոր սնկերը լինում են ուտելի (սպիտակ սունկ, կաթնասունկ, ականջասունկ, յուղասունկ, ագարիկոն և այլն), թունավոր (կարմիր և դժգույն ճանճասպան, կեղծ կոճղասունկ և այլն), ծառերի և խոտաբույսերի մակաբույծներ, գյուղատնտեսական բույսերի և ծառատեսակների հիվանդությունների հարուցիչներ (ժանգասնկեր, մրիկասնկեր, տնային սունկ և այլն)։ Այդ սնկերի որոշ տեսակներ մասնակցում են բնության մեջ նյութերի շրջապտույտին, իսկ որոշներն էլ միկոռիզային են (միկոռիզ՝ սնկամարմնի և բարձրակարգ բույսի արմատների փոխշահավետ համակեցություն)։

Տարածվածությունը Հայաստանում
----------------------------

Լայնորեն տարածված են ՀՀ բոլոր մարզերի մարգագետիններում, արոտավայրերում, տափաստաններում, անտառներում և այլ ֆիտոցենոզներում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 208)։*  |
**Բազմակուլտուրա** (ձկնաբուծության մեջ), ձկների մի քանի տեսակների համատեղ աճեցումը ջրամբարների բնական կերային բազայի լիակատար օգտագործման համար։ Սովորաբար աճեցնում են ձկներ, որոնք տարբերվում են սպառվող բնական կերերի (բենթոս, պլանկտոն, ջրիմուռներ, ջրային բարձրակարգ բույսեր) հավաքածուով, որի շնորհիվ առավել լրիվությամբ օգտագործվում են ջրամբարների կերային պաշարները։

Նկարագրություն
--------------

Մի շարք երկրներում (այդ թվում՝ Հայաստանի Հանրապետությունում) բազմակուլտուրայի միջավայրում աճեցնում են բուսակեր ձկներ՝ սպիտակ և խայտաբղետ հաստաճակատ, սպիտակ ամուր։ Ծածանի և բուսակեր ձկների սնման սպեկտրները միմյանցից տարբերվում են։

Սնուցում
--------

Ծածանը սնվում է բենթոսով և կենդանապլանկտոնով, որոնց անբավարար քանակության դեպքում այն անարդյունավետ է յուրացնում արհեստական կերը և վատ է աճում։ Սպիտակ հաստաճակատի համար կեր են ծառայում բուսապլանկտոնը և դետրիտը, խայտաբղետի համար՝ կենդանապլանկտոնի մանր ձևերը, բուսապլանկտոնն ու դետրիտը, սպիտակ ամուրի՝ բարձրակարգ ջրային բուսականությունը, որոշ ջրիմուռներ և արհեստական կերեր։ Կարպային ջրամբարների ձկնալցումը բուսակեր ձկներով հնարավորություն է տալիս օգտահանել առաջնին արտադրանքի մի մասը (բուսապլանկտոն և ջրիմուռներ) և ապրանքային արտադրանքն ստանալ սննդային շղթայի 2-րդ օղակում։ Այդ ձկների համալրման բարենպաստ խտության դեպքում բարելավվում են կենսամիջավայրը և բնական կերային պաշարների օգտագործումը, որը հնարավորություն է տալիս (կախված կլիմայի գոտուց) ստանալ լրացուցիչ ապրանքի արտադրանք (4,5-ից մինչև 24 ց/հա և ավելի)՝ առանց կերի ու լրակերի էական կորստի։ Բազմակուլտուրայով ձկների աճեցումը լայնորեն տարածված է Հարավ և Հարավ Արևելյան Ասիայում ու Աֆրիկայում։ Բուսակեր ձկների աճեցման դեպքում ավանդական տեղական տեսակների հետ համատեղ ջրամբարների ձկնամթերատվությունը կազմում է 60–90 ց/հա։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալեքսանդր Աբրահամյան (այլ կիրառումներ)

**Ալեքսանդր Սերգեյի Աբրահամյան** (հունվարի 31, 1957(1957-01-31), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 2, 1993(1993-04-02), Ջիվանի, Մարտունու շրջան, Արցախ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

1990 թվականին Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից պետական մակարդակով մայրաքաղաք Բաքվում իրականացված Հայոց Ցեղասպանության պատճառով լքում է հարազատ քաղաքը և տեղափոխվում Արցախի Հադրութի շրջան, որտեղ միանում է հայ կամավորականների խմբին։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Ծամձորի, Սարինշենի և այլ բնակավայրերի ազատագրական մարտերին։ Հատկապես աչքի է ընկել Ղաջարի ազատագրական մարտում, որի ընթացքում զոհվել է։

Ալեքսանդր Աբրահամյանը հետմահու պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2–րդ աստիճանի շքանշանով։ Թաղված է Արցախի Հանրապետության Ցորում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան (հայ.) — 2004. — էջ 29. — 865 p.
2. ↑  «Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ 1988-1994» հանրագիտարան, էջ 29


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո  (էջ 29)։*  |
«**Ատենագրությունք Ազգային ժողովո**» («Ատենագրութիւնք Ազգային ժողովո»), Կ. Պոլսի հայոց պատրիարքարանի պաշտոնական հրատարակություններ, Հայոց ազգային ժողովի նիստերի արձանագրություններ։

Պատմություն
-----------

Տպագրվել են Ազգային ընդհանուր ժողովի գործունեության (1860–1915, ընդմիջումներով) շրջանում Կ. Պոլսում՝ Հովհաննես Մյուհենտիսյանի, Սիմոն Միքայելյանի, Հարություն Պարոնյանի, Միքայել Սարյանի տպարաններում։ 

Ատենագրությունները կարևոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի 60–90-ական թվականների արևմտահայ հոգևոր, հասարակական-քաղաքական, դիվանագիտական գործընթացների, Ազգային ժողովի ու նրա վարչական մարմինների գործունեության մասին և նշված ժամանակահատվածում Արևմտյան Հայաստանի և Օսմանյան կայսրության հայաբնակ տարածքներում ապրող հայության պատմության ուսումնասիրման հիմնական սկզբնաղբյուրներից են։ 

Ատենագրությունների տպագրությունն սկսվել է 1870 թվականից։ Ժամանակագրական առումով ամենածավալունն առաջին հատորն է՝ «Ատենագրութիւնք Ազգային ժողովոյ, 1860–1870» (435 էջ). ընդգրկում է 1860-1870 թվականների Ազգային ժողովի 34 նիստերի արձանագրությունները։ Սկզբում եղել են ձեռագիր, բայց Ազգային ժողովի 1883 թվականի հունիսի 10-ի նիստում տպագրելու որոշում է ընդունվել։ 2-րդ գիրքն ընդգրկում է 1870-1874 թվականները (1016 էջ)։ Մյուսները 1 կամ 2 տարեշրջանի ատենագրություններ են՝ 1874-1876 թվականները, 1876-1878, 1878-1879 ... մինչև 1896 թվականը։ 1908 թվականից վերսկսվել է նիստերի ատենագրությունների տպագրումը և շարունակվել մինչև 1915-ը։ Կան նաև այլ հրատարակություններ (օր.` «Ատենագրութիւնք Ազգային ժողովոյ, 1874–1875», «Ատենագրութիւնք Ազգային ժողովոյ, 1875–1876»): 

Ազգային ժողովի ատենագրությունները պահվում են Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանում (ԳԱԹ), ՀՀ ԳԱԱ հիմնարար գիտական գրադարանում, ՀԱԳ-ում։ Փարիզի Ազգային գրադարանում պահվում է 1950 թվականի 1-ին նիստի արձանագրությունը («Ատենագրութիւն Ազգային ընդհանուր ժողովոյ», 1950, Ստամբուլ), որը վերաբերում է Գարեգին արք. Խաչատուրյանի՝ Կ. Պոլսի պատրիարք ընտրվելուն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ալեքսեյ Սերգեյի Դանդուրյան** (հունիսի 26, 1905(1905-06-26), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն), հայ խորհրդային բեմանկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

1925 թվականից Լենինգրադում զբաղվել է գործվածքեղենի և հախճապակու նկարազարդումով։ 1932 թվականին հրավիրվել է Երևան որպես թատերական նկարիչ։ 1965-1968 թվականին եղել է Մոսկվայի «Բալետ սառույցի վրա» պետական անսամբլի գլխավոր նկարիչը։

Գլխավոր գործերից են՝ Չայկովսկու «Կարապի լիճը» (1935), Վերդիի «Տրավիատա» (1936), Պուչչինիի «Բոհեմա» (1936, բոլորն էլ՝ Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում), Ալեքսանդր Այվազյանի «Քաջ Նազար» (1948, ըստ Դերենիկ Դեմիրճյանի, Երևանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոն) ներկայացումների, «Անահիտ» (1947, Ա․ Սաֆարյանին, Յու․ Շվեցի հետ) կինոնկարի ձևավորումները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 3. — էջ 275.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալեքսեյ Դանդուրյանի ձևավորումները ՀԱՊ կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 275)։*  |
| **՞**Ալբերտոզավր |
| --- |
| Ալբերտոզավրի կմախքը  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Վերնաթագավորություն | Էուկարիոտներ |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
| Ենթաթագավորություն | Էումետազոյներ |
|
|
|
| Վերնատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | **Ալբերտոզավր** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Tyrannosaurus
(Osborn, 1905) |
|  Հոմանիշներ |
| 
Tyrannosaurus rex Osborn, 1905
 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ալբերտոզավր** (լատին․՝ Albertosaurus) - տիրանոզավրերի ընտանիքի Տերապոդներ ցեղից։ Ապրել են Հյուսիսային Ամերիկայի արևմտյան մասում (Ալյասկայից մինչև Տեխաս) վերին կավճի դարաշրջանում (76 - 65 միլիոն տարի առաջ)։ Albertosaurus sarcophagus տեսակի արեալն ընկած է եղել ժամանակակից Կանադայի Ալբերտա նահանգում, այստեղից էլ եկել է նրա անվանումը։

Ինչպես մյուս տիրանոզավրանմանները, ալբերտոզավրը եղել է երկոտանի գիշատիչ, ուներ առաջնային 2 փոքր թաթեր, զանգվածային գլուխ՝ տասնյակ մեծ ատամներով։ Համարվում է, որ ալբերտոզավրը շրջակա միջավայրում եղել է գերիշխող։ Լինելով տերապոդների համար համեմատաբար խոշոր, զիջում էր իր ազգակից տիրանոզավրին։ Ալբերտոզավրի միջին զանգվածը կազմում էր երկու տոննա։

Այս տեսակի ուսումնասիրությունները կատարվում են 1884 թվականից, հայտնաբերվել է ընդամենը երեսուն դինոզավրի մնացորդներ, ինչ թույլատրել է գիտնականներին ավելի լավ ուսումնասիրել ալբերտոզավրի անատոմիան, քան նրա ազգակիցներինը։ Մի վայրում գտնված քսան տարբեր տարիքի մարմինները (որը կարող է ապացույց լինել այն բանին, որ նրանք ապրել են խմբերով) թույլատրում է ուսումնասիրել ալբերտոզավրի օնտոգենեզը և պոպուլացիոն կենսաբանությունը։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Universalis |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2781459663 |

 |
**Բազմարժեք տրամաբանություն**, ժամանակակից տրամաբանության բնագավառը ընդգրկում է տրամաբանական այնպիսի հաշիվները, որտեղ ասույթներին վերագրվում են ցանկացած (բայց երկուսից ավելի) վերջավոր կամ անվերջ թվով ճշմարտային արժեքներ (տրամաբանական նշանակություններ).։ Բազմարժեք տրամաբանություն բացի ձևական մասից՝ ապարատից, ներառում է նաև բազմարժեքության բուն տեսությունը։ Բազմարժեք տրամաբանություն մշակվեց տրամաբանության մեջ մաթեմատիկական մեթոդների արմատավորման, տրամաբանական խնդիրների նկատմամբ զուտ ձևական մոտեցման շնորհիվ, մասնավորապես, երբ հնարավոր դարձավ վերանալու «ճշմարիտ» և «կեղծ» տերմինների առարկայական իմաստից՝ դրանք դիտելով պարզապես իբրև տրամաբանական նշանակություններ, որ կարող են ստանալ ասույթային փոփոխականներն ու դրանք պարունակող բանաձևերը։ Բազմարժեքության սկզբունքը հնարավորություն ընձեռեց նկարագրելու այսպես կոչված անորոշ ասույթների հատկությունները, որոնց հետ գործ ունեն ինդուկտիվ տրամաբանությունն ու մոդալ տրամաբանությունը, և որոնց անհամապատասխանությունը երկարժեքության քրիզիպյան սկզբունքին զգացվում էր ավանդական ձևական տրամաբանության մեջ։ Բազմարժեք տրամաբանությունյան առաջին համակարգերը մշակել են Լուկասևիչը (1920)՝ մոդալ ասույթների հատկությունների նկարագրության համար, և Պոստը (1921)՝ ելնելով ձևական նկատառումներից։ Ուշագրավ են ինտուիցիոնիստական և կոնստրուկտիվիստական բազմարժեք համակարգերը, որոնք սահմանափակում են երրորդի բացառման սկզբունքի գործողության ոլորտը (Հեյթինգ, Գենցեն, Կոլմոգորով, Գլիվենկո և ուրիշներ)։ Բազմարժեք տրամաբանությունյան ապարատի զարգացման, ընդհանուր տեսության ստեղծման գործում ավանդ են մուծել Սլուպեցկին, Յասկովսկին, Գյոդելը, Ռոսերը, Տյուրքետը, Յաբլոնսկին և ուրիշներ։ Բազմարժեք տրամաբանության մեկնաբանություններից հիշարժան է նրա օգտագործումը (Բիրկհոֆ և Նոյման, Դետուշ–Ֆևրիե, Ռայխենբախ) քվանտային մեխանիկայում ծագած տրամաբանական դժվարությունների հաղթահարման համար։ Տեսական կարևոր խնդիրներից է բազմարժեք տրամաբանությունյան հարաբերությունը երկարժեքի նկատմամբ, ցույց է տրված, որ եթե բազմարժեք տրամաբանությունյան համակարգերում կրկնաբանություններ չեն (չեն գործում) երկարժեք տրամաբանության հիմնական օրենքները, հատկապես երրորդի բացառման սկզբունքը և կրկնակի ժխտման կանոնը, ապա կրկնաբանություններ չեն նաև դրանց ժխտումները, ավելին, միշտ հնարավոր է բազմարժեք տրամաբանությունյան համակարգերը երկարժեք (ճշմարիտ–կեղծ) տեսքի բերել՝ «լրացուցիչ» արժեքները բացառելու միջոցով, ուստի բազմարժեք տրամաբանություն չի հակասում երկարժեքին, այլ հանդես է գալիս որպես ավելի ընդհանուր տեսություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   С. А. Павлов. Трехзначная логика Лукасевича
и логика ложности FL4
2. ↑   Archived 2009-01-01 at the Wayback Machine. Логика — Гетманова А. Д. § 9. Паранепротиворечивая логика
3. ↑  Рвачев В. Л. Теория R-функций и некоторые её приложения. — Киев: Наук. думка 1982.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 217)։*  |
**Բաթիսֆերա** (հունարեն՝ *βάθuς* - «խոր», հունարեն՝ *σφαίρα* - «գունդ»), գնդաձև խցիկ է, որի ներսում տեղակայվում են ծովային մեծ խորություններ (մինչև 1 կմ) դիտելու համար նախատեսված սարքեր։ Բաթիսֆերան, որի պատերն ամուր պողպատից են և դիմանում են ջրի մեծ ճնշումներին, ջրի խորքն է իջեցվում վերջրյա նավից պողպատե ճոպանների միջոցով։ Ինքնուրույն շարժվելու հնարավորություն չունի և շարժվում է վերջրյա նավի շարժմանը համընթաց։ Առաջին անգամ օգտագործվել է 1892 թվականին, որի ժամանակ այն հասել է 165 մետր խորության։ Հետագայում բաթիսֆերաներին հասանելի խորությունը գերազանցեց մեկ կիլոմետր սահմանագիծը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 220)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Giant Bomb |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |

 |
**Ալիս Գեղամի Շահմիրյան** (սեպտեմբերի 2, 1937(1937-09-02), Մարսել), երգչուհի (մեցցո-սոպրանո)։

Կենսագրություն
--------------

Օհան Դուրյանի կինը։ Սովորել է Մարսելի կոնսերվատորիայի երգեցողության բաժնում, ապա կատարելագործվել երգիչ Ժ. Գոմբի ղեկավարությամբ։ 

1962 թվականիցից համերգներով շրջագայել է Ավինյոնում, Փարիզում, Մարսելում, Նիսում, Լիոնում, Վալանսում, Ժնևում, Գերմանիայում, ԽՍՀՄ-ում, Իրանում։ 

Երգացանկում՝ Էկտոր Բեռլիոզի, Մորիս Ռավելի, Կլոդ Դեբյուսիի, Գաբրիել Ֆորեի, Ա. Դյուպարկի և այլ ստեղծագործություններից։ 

1966 ից գլխավոր դերերգերով (Մարգարիտ, Մարիամ՝ Է. Բեռլիոզի «Ֆաուստի դատապարտումը», «Քրիստոսի մանկությունը», Շառլոտա՝ Ժ. Մասնեի «Վերթեր», Մինիոն՝ Ամբրուազ Թոմայի «Մինիոն», Կարմեն՝ Ժ. Բիզեի «Կարմեն», Էբոլի՝ Ջուզեպպե Վերդիի «Դոն Կառլոս») երգել է Մարսելի, Նիսի, Թուլոնի, Առլի և այլ օպերային թատրններում։ Ձայնի ընդգրկուն դիապազոնի և ճկուն գուներանգների շնորհիվ կատարել է նաև սոպրանոյի դերերգեր։ 

1970–1975 թվականներին Մարսելում, Փարիզում, Երևանում հանդես է եկել Անուշի դերերգով (Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ»)։ 

1974 թվականին թողարկել է հայկական երգերի ձայնասկավառակ, համերգներով շրջագայել Իրանում (Թեհրան, Շիրազ, Թավրիզ, Աբադան, Սպահան), Լիբանանում (Բեյրութ)։ 

1977 թվականին ելույթ է ունեցել Պալերմոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ՝ Օհան Դուրյանի ղեկավարությամբ։ 

1991 թվականից ապրում է Երևանում, զբաղվում է բարեգործությամբ, աջակցում է որբ երեխաներին ու ազատամարտիկներին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Բաթումի հայկական տպագրություն**, 20-րդ դարի սկզբին Բաթումում գործող տպարաններից 4-ը լույս են ընծայել հայերեն գրքեր։ Առաջին տպարանը հիմնադրել է Ն. Գուրոկյանը (Գուրսկի)․ տպագրած անդրանիկ հրատարակություններն են «Հաշիւ Բաթումի Սուրբ Փրկիչ եկեղեցւոյ երեցփոխ Ս. Յարութիւնեանի 1898 թւից 1901 թիւը» գրքույկը, «Ընթերցողների ուշադրութեանը մատուցանում է Մեսրոպ Մելեանը» (1901 թվական) հրապարակախոսական նյութերի ժողովածուն։

Պատմություն
-----------

1904 թվականին լույս է տեսել Գ. Բալասանյանի «Որբիկների արցունքները» բանաստեղծությունների գրքույկը և «Պստիկ Մհեր» դյուցազներգա-պատմական պոեմը, 1906 թվականին՝ Վ. Գարշինի «Ազդանշանը» պատմվածքը, Ի. Սիզովի «Ի՞նչ է ազատութիւնը» աշխատությունը (երկուսի թարգմանությունը՝ Ս. Հարությունյանի)՝ «Յօգուտ Բաթումի հայ բանուորների» խորագրով, նաև Ս. Հարությունյանի «Գաղափարի մարդը» (1906 թվական) գրքույկը՝ ««Պայքարի» ժողովրդական գրադարան» մատենաշարով և այլն։ Բաթումի մյուս տպարանը պատկանել է Խ. Շմաևսկուն։ Այստեղ հիշյալ մատենաշարով 1906 թվականին տպագրվել են Ա. Աննենսկայայի «Ի՞նչ է հասարակապետութիւնը» աշխատությունը (թարգմանությունը՝ Ս. Հարությունյանի), Ն. Մաքսիմովի «Աշխատանքի տօնը», 1917 թվականին՝ «Կանոնադրութիւն բաբերդցիների հայրենակցական միութեան» գրքույկները։ «Պրոսվեշչենիե» տպարանում 1909 թվականին տպագրվել է Ե. Չիրիկովի «Կեանքի շէմքին» (թարգմանությունը՝ Հ. Խաչատրյանի) գիրքը։ 1917 թվականին մի խումբ հայ բոլշևիկներ հիմնադրել են հայկական ընդհատակյա տպարան։ 1917-1918 թվականներին Հ. Հակոբյանի, Ս. Խանոյանի, Ա. Սարուխանյանի, Ս. Զուրաբյանի, Գ. Գրիգորյանի նախաձեռնությամբ այստեղ տպագրվել է «Բանուոր եւ զինուոր» հայերեն թերթը (չի պահպանվել)։ Բաթումում խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո այստեղ տպագրվել են Աջարիայի «Կոմունիստ» (1921 թվական) և «Բաթումի բանւոր» (1922 թվական) պարբերականները։ Հետագայում Բաթումում հայերեն ոչինչ չի տպագրվել։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
|  |
| --- |
| **Ամպելոպսիս ճապոնական** |
| Ամպելոպսիս ճապոնականԱմպելոպսիս ճապոնական |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խաղողածաղկավորներ (Vitales) |
| **Ընտանիք** | Խաղողազգիներ (Vitaceae) |
| **Ցեղ** | Վայրի խաղող *(Ampelopsis)* |
| **Տեսակ** | **Ամպելոպսիս ճապոնական** *(A. japonica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Ampelopsis japonica***Makino, 1903 |

**Ամելոպսիս ճապոնական** (լատին․՝ Ampelopsis japonica), խաղողազգիների ընտանիքի, ամելոպսիս ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Լիանա է, սակավաթիվ, պարզ բեղիկներով և մերկ ընձյուղներով։ Արմատները պալարանման են։ Տերևները 3-15 սմ երկարություն և լայնություն ունեն, բլթակները 3-5 հատ են, դասավորված փետրաձև, կամ 3-5 թաթաձև կտրատված՝ կենտ փետրաձև բլթակներով, որոնք ունեն թևավոր ջղեր։ Գագաթնային սեգմենտները նույնպես իրենց հերթին 3 բլթականի են, կողմնայինները՝ ոչ սիմետրիկ, հակառակ ձվաձև, ներքևինները՝ թևավոր հիմքերով, յուրաքանչյուրը սովորաբար 1-3 կոպիտ ատամիկներով, կաշվեկերպ, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, փայլուն, ներքևի կողմից՝ կապտավուն, մերկ են։ Վահանիկները մանր են, եղանաձև ճյուղավորված, 3-8 սմ երկարությամբ ծաղկակոթուններով։ Հատապտուղները բաց մանուշակակապույտ են, մուգ բծերով, 1-2 սերմերով, 0,5-0,7 սմ տրամագծով։ Ծաղկում է հուլիկ-օգոստոս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հեռավոր Արևելքում (Պրիմորսկի երկրամաս), Չինաստանում, Ճապոնիայում։ Հայաստանում մշակվում է Երևանում՝ 1966 թվականից։
Էկոլոգիական խումբը՝ VI: Մշակության հավանական շրջանները 7, 9-10, 18-20, 23-25, 27-28, 31-32։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 213։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |
**30 օր մինչ լուսաբացը** (շվեդերեն՝ Frostbiten), 2006 թվականի շվեդական կատակերգություն։ Ռեժիսորը Անդերս Բանկեն է։

Սյուժե
------

1944 թվական, Ուկրաինա։ Էսէսական խումբ, որի մեջ կար շվեդ կամավորական Գերհարդ Բեքքերտը. վերջինս թաքստոց է փնտրում քրիստոնեական տան մեջ։ Բայց այստեղ նրանք դառնում են վամպիրների զոհը։

Մեր օրեր։ Քաղաք Շվեդիայի հյուսիսում։ Այստեղ է գալիս նոր բժիշկ՝ Անիկան իր դեռահաս աղջկա՝ Սագայի հետ, որը բավականին արագ ծանոթանում է տեղի գեղեցկուհի Վեգայի հետ, ով նոր ընկերուհուն հրավիրում է Յոնի երեկույթին։ Այդ ժամանակ Սեբաստիանը կուլ է տալիս պրոֆեսոր Բեքքարտից գողացած կարմիր սրվակները։ Երիտասարդը ձեռք է բերում սաստիկ քաղց և դրա հետ մեկտեղ պարանորմալ կարողություններ։ Վեգան մտնում է սենյակ և վերցնում է բոլոր մնացած սրվակները, որ բերել էր խնջույքին։

Սեբաստիանը, ով հրավիրվում է իր ընկերուհու՝ Կորնելիայի տուն որպես հյուր, տանջվում էր խաչ և սխտոր տեսնելուց։ Վերջիվերջո նա կենդանի նապաստակ է ուտում։ Իսկ խնջույքին Վեգան սրվակներով հյուրասիրում է իր ընկերներին և սկսում հետևել, թե ինչ է կատարվում նրանց հետ։ Որոշ ժամանակ անց նրանք դառնում են վամպիրներ և սկսում ուտել խնջույքում գտնվող մնացած երիտասարդներին։ Սագան պետք է փախչեր նրանցից։

Երբ Անիկան լինում է հերթապահության հիվանդանոցում, նրան խայթում է մի աղջիկ, ով իբր կոմայի մեջ էր։ Բեքքերտը ուզում է առաջին հերթին վերացնել գործըկերոջը և հետո պատմել, թե ինչպես է նա դառնում վամպիր։ Տարիներ շարունակ նա փորձեր էր կատարում, որի արդյունքում նա ավելի փորձառու վամպիր է դարձել, իսկ վամպիրների արյունով լցված կարմիր սրվակները, նրան պետք էին հետագա փորձերը անելու համար։

Ֆիլմի վերջում Սագան տեսնում է Մարիա անունով մի աղջկա, ով պնդում է, որ Սագան նման է իր քրոջը։ Վերջիվերջո Սագան նրան թողում է այստեղ և մեկնում հարավ։

Դերերում
--------

| Դերասան | Դեր |
| --- | --- |
| Պետրա Նիլսեն | Անիկա |
| Քառլ-Օկե | Պրոֆեսոր Գերհարդ Բեքերտ |
| Գրետե Հավնյոշվիլդ | Սագա |
| Էմմա Օբերգ | Վեգա |
| Յոնաս Լոս | Ռոբերտ |
| Նիքոլաս Գրյոնբերգ | Յոն |
| Գուստավ Յուխանսոն | Յուել |
| Լիննի Յոնսոն | Սիսի |
| Նոուր Էլ-Ռեֆայ | Կորնելիա |
| Յունաս Կարստրյոմ | Սեբաստիան |
| Աննա Լինդհոլմ | Մոնա |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database |

 |
**Ալեքսանդր Իվանովիչ Անչիշկին** (օգոստոսի 11, 1933(1933-08-11), Մոսկվա, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 24, 1987(1987-06-24), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային տնտեսագետ։ 1963 թվականից Խորհրդային միության կոմունիստական կուսակցության անդամ։
Տնտեսագիտության դոկտոր (1973), պրոֆեսոր։ ԽՍՀՄ գիտության ակադեմիայի ակադեմիկոս (26.12.1984, անդամ-թղթակից 23.12.1976 թվականից)։

ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1989, հետմահու)։ Պարգևատրվել է Աշխատանքի կարմիր դրոշի (1981) և Հոկտեմբերյան հեղափոխության (1986) շքանշաններով։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Մոսկվայում, գիտաշխատողի ընտանիքում։ Ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետը (1956)։ 1977-1981 թվականներին եղել է Մոսկվայի պետական համալսարանի տնտեսագիտության ֆակուլտետի ԽՍՀՄ ազգային տնտեսության պլանավորման ամբիոնի վարիչ։

Անչիշկինի գիտական հետաքրքրությունների ոլորտը եղել է տնտեսագիտությունը։ Նրա հիմնական աշխատանքները նվիրված են ընդլայնված վերարտադրության տեսություններին, մակրոմոդելավորմանը, ԽՍՀՄ ազգային տնտեսության զարգացման կանխատեսմանը։ Անգնահատելի ներդրում է ունեցել տնտեսա-մաթեմատիկական տեսության զարգացման գործում։ Իրականացրել է աշխատանքների շարք՝ մակրոտնտեսական կանխատեսումների և ազգային տնտեսության համաչափ զարգացման ոլորտներում։ Զբաղվել է գիտատեխնիկական առաջընթացի բարդ համակարգի տնտեսական խնդիրների մշակմամբ։

Նա իր գործունեության ընթացքում մի քանի գրքի և մենագրությունների հեղինակ է եղել, որոնք են՝

* «Տնտեսական աճի գործոնային վերլուծության և կանխատեսման մեթոդներ» (1970),
* «Սոցիալիստական տնտեսության աճի կանխատեսում» (1973),
* «Գիտատեխնիկական առաջընթացը և արտադրության ակտիվացումը» (1981) մենագրությունների և
* «Ազգային տնտեսության պլանավորված հավասարակշռությունը» (1967)։

1980-1985 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ գիտության ակադեմիայի տնտեսագիտության ֆակուլտետի ակադեմիկոս-քարտուղարի տեղակալ։ Ա. Ի. Անչիշկինը եղել է մեկն այն տնտեսագետներից, ովքեր ԽՍՀՄ-ում պահպանել են արտադրության ակտիվացման անհրաժեշտությունը։

Թաղված է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Анчишкин Александр Иванович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2 3 4  VIAF ID
3. ↑  Մոսկովյան գերեզմաններ։ Անչիշկին Ա.Ի.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էջը Մոսկվայի պետական համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետի կայքում
* Կենսագրությունը Վ. Մ. Ստեպանենկովի ուսումնական կայքում(չաշխատող հղում)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 170423565 · ISNI: 000000008087519X · LCCN: n81127800 · NKC: jn20000600194 · NTA: 074697277 · NUKAT: n95004910 · SUDOC: 109920147 · VIAF: 7904591 · WorldCat VIAF: 7904591 |

 |

 |
| **՞**Այգու դրախտապան |
| --- |
| Երգող արուն  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Ճնճղուկանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Դրախտապաններ |
|
|
|
| Ցեղ | Իսկական դրախտապաններ |
|
|
| Տեսակ | Այգու դրախտապան |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Emberiza hortulana
Linnaeus, 1758 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 149649 |
|  |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**559883**NCBI**498208**EOL**1046741**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Այգու դրախտապան** (լատին․՝ Emberiza hortulana), դրախտապանների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, Հայաստանում՝ տարածված։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 16-17 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 23-29 սմ։ Հասուն արուի գլուխը և կրծքի վերին մասը կանաչ-մոխրագույն են, ակնօղակը՝ դեղնավուն, բեղերը և կոկորդը՝ դեղին, մեջքը՝ խիտ խայտերով։ Մարմինը ներքևից նարնջագույն-դարչնագույն է։ Էգն ավելի խամրած է, գագաթը և կրծքի վերին մասը՝ մանր խայտերով։ Ժամանակի մեծ մասն անցկացնում է գետնի վրա։

Տարածվածություն
---------------

Բնակվում է կիսաանապատներում, լեռնատափաստաններում, ալպյան մարգագետիններում։ Սնվում է սերմերով, անողնաշարավորներով։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Գարնանային վերադարձը՝ ապրիլի վերջից մայիսի առաջին կեսին, ուղեկցվում է արուների միալար մեղմ երգով ու հարսանեկան զույգերի ընտրությամբ։ Ձվադրման պատրաստ առաջին բները հայտնվում են մայիսի կեսից մինչև ամսվա վերջը, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ հուլիսի սկզբին։ Բույնը գավաթաձև է՝ չոր ցողուններից։ Բնադրում է գետնին՝ թփի կամ քարի տակ քողարկված (կառուցում է էգը)։ Դնում է 20 մմ տրամագծով, կապտավուն-սպիտակ՝ մուգ պտերով 4-6 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 13 օր։ Ձագերը բնից հեռանում են 7-8-րդ կամ 9-11-րդ օրը՝ կախված միջավայրի պայմաններից։ Հունիսի վերջից մինչև հուլիսի սկիզբը ձեռք են բերում ազատ թռչելու ունակություն և կազմում ընտանեկան խմբեր։ Աշնանային չուն՝ սեպտեմբերի վերջին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
| **՞**Ալյասկյան նապաստակ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Նապաստականմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Նապաստակներ |
|
|
|
| Ցեղ | Նապաստակներ |
|
|
| Տեսակ | **Ալյասկայի նապաստակ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Lepus othus  Merriam, 1900 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ալյասկյան նապաստակ** (լատին․՝ Lepus othus), նապաստակի տեսակ, որը տարածված է Ալյասկայի արևմուտքում։

Նկարագրություն
--------------

Ալյասկյան նապաստակը համարվում է Հյուսիսային Ամերիկայի ամենախոշոր նապաստանի տեսակը, որի մարմնի երկարությունը կազմում է 50-70 սմ։ Պոչի երկարությունը կազմում է 8 սմ։ Ետին ոտքի ոտնաթաթը շատ երկար է (երկարությունը կազմում է մինչև 25 սմ)։ Դրա շնորհիվ նա կատարում է ճկուն շարժումներ ձյան վրա։

Սեռական դիմորֆիզմը արտահայտված չէ։

Մարմնի գունավորումը սեզոնային բնույթ է կրում․ ամռան ամիսներին կենդանիների մաշկը ծածկվում է մուգ դարչնագույն երանգով և բրդատակի սպիտակ աղվամազով, իսկ ձմռան ամիսներին փոխարկվում է ամբողջովին սպիտակի։ Միակ բացառությունը կազմում է այն, որ որոշ առանձնյակների մոտ ականջածայրերը լինում են սև, և այդ գույնը ամբողջ տարվա ընթացքում չի փոխվում։

Կենդանիների ձագերը լույս աշխարհ են գալիս ամռան ամիսներին։ Նրանց մաշկի ծածկույթը ունի փոքր-ինչ ավելի մուգ գունավորում։ Ի տարբերություն նապաստակի մյուս տեսակների՝ այս տեսակների մոտ ականջները փոքր-ինչ ավելի փոքր չափսերի են։ Եղունգները կարճ են և հնարավորություն են ստեղծում ձյան մեջ հարմարեցված կերպով սնունդ փնտրել։

Տարածվածություն
---------------

Ալյասկյան նապաստակի տարածվածությունը սահմանափակվում է Ալյասկայի արևմուտքով և հարավ-արևմուտքով։ Ընդ որում այս տեսակներն ապրում են ծովի մակարդակից 660 մետր բարձրության վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Полная иллюстрированная энциклопедия. «Млекопитающие» Кн. 2 = The New Encyclopedia of Mammals / под ред. Д. Макдональда. — М.: «Омега», 2007. — С. 440. — 3000 экз. — ISBN 978-5-465-01346-8.
2. 1 2  Lisa DeBruine: Lepus othus im Animal Diversity Web der University of Michigan Museum of Zoology.
3. ↑  Troy L. Best, Travis Hill Henry: Lepus othus. In: Mammalian Species. 458, 1994, S. 1-5


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |