recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Մուտք Պալերմոյի նավահանգիստ լուսնկա գիշերով»** (ֆր.՝ Entrée du port de Palerme au clair de lune), ֆրանսիացի նկարիչ, ծովանկարչության կարկառուն ներկայացուցիչ Կլոդ Ժոզեֆ Վերնեի նկարներից։ Հեղինակը կտավը վրձնել է 1769 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են՝ 99,5 × 138 սմ։ «Մուտք Պալերմոյի նավահանգիստ լուսնկա գիշերով» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Էրմիտաժում (Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան)։

Նկարագիր
--------

«Մուտք Պալերմոյի նավահանգիստ լուսնկա գիշերով» ստեղծագործությունում հեղինակը՝ Կլոդ Ժոզեֆ Վերնեն պատկերել է ծավային տեսարան։ Առաջին պլանում հեղինակը վրձնել է մարդկանց ստաֆաժային ֆիգուրներ, որոնք զբաղված են նավահանգստային զանազան գործերով։ Ձկնորսը քաշում է որսը, բեռնակիրները հանգստանում են հակերի ու տակառների վրա։ Խարույկի հարևանությամբ կերակրաման է կախ տված։ Ձախ կողմում հեղինակը նկարել է իտալական Պալերմո քաղաքի նավահանգստային ամրոցի աշտարակը՝ Կաստելամարեն։ Երկնքում կույտավոր ամպեր են պատկերված, որոնց միջից երևում է լուսավոր Լուսինը։ Ձախ կողմի ներքևի հատվածում երևում է Կլոդ Ժոզեֆ Վերնեի ստորագրությունն ու կտավի ստեղծման տարեթիվը՝ *«J. Vernet f 1769»*: Աջ կողմի ներքևի հատվածում վարդագույն ներկով նշված է *3392* թիվը, որն Էրմիտաժի առաջին գույքագրման ու համարակալման ժամանակ։

Պատմություն
-----------

«Մուտք Պալերմոյի նավահանգիստ լուսնկա գիշերով» ստեղծագործությունը ստեղծվել է 1769 թվականին։ Առաջին գնորդը դարձել է ֆրանսիացի ազնվական՝ Լոնգվիլիեն՝ Մոնտրյոյից։ Մինչև 1790 թվականը կտավը գտնվել է Բուայե դը Ֆոնսկոլոմբի հավաքածուում։ Սկսած 1803 թվականից նկարը Սանկտ Պետերբուրգում է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6
2. ↑  Государственный Эрмитаж. — Верне, Клод Жозеф. «Вход в Палермский порт при лунном свете».
3. ↑  Description sur le site du musée de l'Ermitage
4. ↑  *Немилова И. С.* Французская живопись XVIII века в Эрмитаже. Научный каталог. — Л. Искусство, 1982. — С. 152.

Գրականություն
-------------

* *Cinq siècles de peinture française*, Musée Pouchkine/Musée de l'Ermitage, Léningrad, éd. Aurora, 1990, n° 151
* Diderot, *Salons de 1767-1769*, éd. Bukdahl, Delon, Lorenceau, Hermann, 1990, Texte p. 609 et note 118

Արտաքին հղումներ
----------------

* (անգլերեն) Description sur le site du musée de l'Ermitage
* Projet *Utpictura18* du Centre interdisciplinaire d’étude des littératures d’Aix-Marseille (CIELAM, EA4235)
**Սենեքերիմ Խաչատուրի Տեր-Հակոբյան** (1881, Գյումուշխանե, Տրապիզոնի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - 1938), հայ բանասեր, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Սենեքերիմ Տեր-Հակոբյանը ծնվել է 1881 թվականին Թուրքիայի Տրապիզոնի վիլայեթի Գյումուշխանե գյուղում։ Հայտնի է եղել նաև «Չելեպի» անունով։ Նախնական կրթությունը ստացել է ծննդավայրի վարժարանում։ 1896 թվականին ընդունվել է Էջմիածինի Գևորգյան ճեմարանի դպրոցական բաժինը, որն ավարտել է 1900 թվականին։

Այնուհետև ուսումը շարունակել է ճեմարանի լսարանական բաժնում։ Այստեղ Սենեքերիմ Տեր-Հակոբյանին դասավանդել են Մանուկ Աբեղյանը, Հրաչյա Աճառյանը, Հակոբ Մանանդյանը, Ստեփան Կանայանցը և այլ հայագետներ։ Ուսման ավարտին պաշտպանություն է ներկայացրել «ԺԶ դարու Հայոց եկեղեցական պատմությունը» ավարտական շարադրանքը, որն արժանացել է «հույժ գովելի» գնահատականի։ Ուսումը շարունակել է Գերմանիայի Հանրապետությունում, Ավարտելով 1910 թվականին, Բեռլինի Համալսարանի Փիլիսոփայական ֆակուլտետը։

Դասավանդել է Թավրիզի, Երևանի, Ալեքսանդրապոլի, Շուշիի, Նախիջևանի, Թիֆլիսի և Բաքվի հայկական դպրոցներում, Գևորգյան ճեմարանում (1910-1917 թթ.)։ Եղել է Էջմիածնի թանգարանի վարիչի օգնական (1917-1921 թթ.), Էջմիածնի մատենադարանի տնօրեն (1921-1937 թթ.)։ Մեծ Եղեռնից փրկված հայ գաղթականներից հավաքել է հարուստ ազգագրական նյութեր, մատենադարանի հավաքածուները հարստացրել նոր ձեռագրերով։ Հեղինակ է մի շարք հոդվածների և ուսումնասիրությունների (անտիպ)։ Տեր-Հակոբյանի արխիվը պահվում է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։

Մահ
---

Դարձել է ստալինյան բռնաճնշումների զոհ, 1937 թվականին անհիմն բռնադատվել է, ապա՝ գնդակահարվել։ 1954 թվականին արդարացվել է։

Գրականություն
-------------

* Ադամյան Ա. Սենեքերիմ Տեր-Հակոբյանի արխիվը, ԼՀԳ, 1971, № 12:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Սենեքերիմ Տեր-Հակոբյանի արխիվը» (չաշխատող հղում)
2. ↑  «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, գլխավոր խմբագիր՝ Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, Երևան, 2007։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 671)։*  |
**Տրամաբանական ատոմիզմ**, փիլիսոփայության մեջ պլյուրալիստական և նոմինալիստական ուսմունք, որը մշակել են Բ. Ռասեչը և Լ.Վիտգենշտայնը, 1910–20-ական թթ.։ Աշխարհի մասին գոյաբանական պատկերացումը տրամաբանական ատոմիզմը բխեցնում է լեզվի (ըստ էության՝ լեզվամտածողության) տրամաբանական կառուցվածքից, քանի որ վերջինս համարում է աշխարհի կառուցվածքի արտապատկերումը։ Սովորական գործածական լեզվի մեշ տրամաբանական կառուցվածքը մթագնված է. այն, ըստ տրամաբանական ատոմիզմի, կարող է բացահայտվել տրամաբանորեն կատարյալ իդեալական լեզվի մոդելի միջոցով, որը կառուցվում է մաթեմատիկայի կշռադատությունների ներկայացման համար նախատեսված՝ Ռասելի և Ուայտհեդի «Principia Mathematica»-ի սկզբունքներով։ Ըստ այդմ, աշխարհի վերջնական անբաժանելի տարրեր համարվում են «ատոմական փաստերը» (այն է՝ որեէ հատկությամբ կամ հարաբերությամբ տրված առարկաները), որոնց վերաբերում են «ատոմական ասույթները» (հատկության կամ հարաբերության պարզ դատողությունները)։ Ինչպես որ ասույթների կապերն են արտաքին, քանի որ բաղադրյալ ասույթների ճշմարտային արժեքը այն կազմող «ատոմական ասույթների» ճշմարտային ֆունկցիան է և կախված չէ դրանց իմաստից, այդպես էլ «ատոմական փաստերն» են միմյանցից անկախ։ Ուստի աշխարհը փաստերի համախմբություն է և ոչ թե ամբողջականություն։ Պլյուրալիստական այս ըմբռնումը հակադրվում էր նորահեգելական Ֆ. Հ. Բրեդլլիի ուսմունքին, ըստ որի եզակի փաստերը գոյություն ունեն (և ճանաչելի են) միայն որպես ամբողջի պատառիկներ։ Տրամաբանական ատոմիզմին հատուկ նոմինալիզմի և նեղ էմպիրիզմի հարուցած իմացաթանականմեթոդաբանական դժվարությունները Ռասելին և Վիտգենշտայնին դրդեցին հետագայում հրաժարվել դրանից։ Անհնարին եղավ նաև լեզվամտածողության տրամաբանական կառուցվածքը տեղավորել տրամաբանական ատոմիզմի առաջարկած ձևական տրամաբանական մոդելի մեջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Տրամաբանական տարրեր**, էլեկտրոնային, էլեկտրական, էլեկտրամեխանիկական, ինչպես նաև պնևմատիկ սարքեր, որոնցով իրականացվում են պարզագույն (տարրական) տրամաբանական գործողությունները, կառուցվում թվանշանային հաշվողական մեքենաների թվաբանական և տրամաբանական հանգույցները։ Տրամաբանական տարրերի փոփոխականները կարող են ընդունել միայն 2 դիսկրետ արժեք․ «1», որը նշանակում է «ճիշտ է» և «0», որը նշանակում է «կեղծ է»։ Այս նշանակումը հնարավորություն է տալիս տրամաբանական գործողություններն արտահայտել թվանշանների տեսքով և իրականացնել թվաբանական գործողությունների նման։ Լայնորեն տարածված են «ոչ–և», «ոչ–կամ» տարրերի համակցությունից կազմված տրամաբանական տարրերը։ 60-ական թթ․ վերջերից դրանք պատրաստում են միայն կիսահաղորդչային ինտեգրալ սխեմաների տեսքով։ Ինտեգրալ տեխնոլոգիան հնարավորություն է տալիս միասնական պրոցեսով ստանալ մեծ քանակությամբ ամբողջական սխեմաներ, որոնք չափերով ավելի փոքր են, քիչ էներգիա են ծախսում, ավելի արագագործ ու հուսալի են։ Ըստ սխեմատիկ կառուցվածքի, տրամաբանական տարրերը բաժանվում են անմիջական կապով, դիոդ–տրանզիստորային, ռեզիստիվ կապով, տրանզիստոր–տրանզիստորային, էմիտերային կապով, ինժեկցիոն ինտեգրալային կապով և այլ տրամաբանական սխեմաների։ Տարրը բնութագրվում է արագագործությամբ, հուսալիությամբ, ինտեգրման աստիճանով, կայունությամբ և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 75)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4135908-2 · Microsoft: 131017901 · NDL: 01088538 |

 |
«**Սայաթ-Նովա**», խառը երգչախումբ (60 հոգանոց), հիմնադրվել է Լոս Անջելեսում 2005 թվականին՝ Համազգային հայ կրթական և մշակութային միության հովանավորությամբ։ Խմբավարը Գայանե Բաղդասարյանն է, ատենապետուհին՝ Միշել Սաֆարյանը։

Երգչախմբի նպատակը Սփյուռքի հայերին (մասնավորապես՝ ԱՄՆ-ի) հաղորդակից դարձնելն է հայկական երաժշտական մշակույթին, նաև վերջինիս ավանդույթների պահպանումն ու տարածումը։

Երկացանկում ընդգրկված են ազգ-հայրենասիրական, ժողովրդական երգեր, ժամանակակից հայ և այլազգի կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ։

2012 թվականից ունի սիմֆոնիկ նվագախումբ (դիրիժոր՝ Միքայել Ավետիսյան)։ Հանդես է գալիս հիմնականում Համազգայինի «Անի» պարախմբի (ղեկավարներ՝ Եղիա Հոշոլյան, Սյուզի Դարբինյան), երգիչ Գառնիկ Սարգսյանի հետ։

2018 թվականին Փասադենայի Փահասլ եկեղեցու սրահում մեծ համերգով նշել են Հայաստանի առաջին հանրապետության 100-ամյակը։

Տես նաև
-------

* Սայաթ-Նովա (երգչախումբ)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Միջուկային մոդելներ**, ատոմային միջուկների նկարագրության մոտավոր մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս միջուկը նույնացնել ֆիզիկական այնպիսի համակարգի հետ, որի հատկությունները լավ ուսումնասիրված են կամ ենթարկվում են համեմատաբար պարզ տեսական վերլուծության։

Տարբերում են ուժեղ փոխազդեցությամբ բնորոշվող միջուկային մոդելներ, որտեղ նուկլոններն ամուր կապված են միմյանց, անկախ մարմինների մոդելներ, որոնցում նուկլոնները շարժվում են գրեթե իրարից անկախ, և համակցված մոդելներ, որտեղ հաշվի են առնվում միջուկներում նուկլոնների վարքի երկու կողմերը։

Առաջին դասին են պատկանում հեղուկ կաթիլի մոդելը, հիդրոդինամիկ մոդելը, բաղադրիչ միջուկի մոդելը, ալֆա-մասնիկային մոդելը։

Միջուկային մոդելների երկրորդ դասն ընդգրկում է ֆերմի-գազի մոդելը, թաղանթների մոդելը և միամասնիկ ու բազմամասնիկ թաղանթային մոդելների բազմապիսի ձևափոխությունները, դեֆորմացված միջուկների թաղանթների մոդելը, պոտենցիալ հորի մոդելը, օպտիկական մոդելը և այլն։ Համակցված մոդելներին են պատկանում ընդհանրացված մոդելը և դրա ձևափոխությունները (կոլեկտիվ մոդել, պտտական մոդել, սֆերոիդալ հենքի մոդել, ոչ առանցքային մոդել և այլն)։ Միջուկային մոդելների օգնությամբ նկարագրվում են միջուկի ընդհանուր հատկությունները, գրգռված վիճակների սպեկտրը, ցածր էներգիայի դեպքում միջուկային ռեակցիաների առանձնահատկությունները, միջուկներից էլեկտրոնների և ֆոտոնների ցրումը, կուլոնյան գրգռումը և այլն։ Միջուկային մոդելները մեծ քանակությամբ փորձառական փաստեր համակարգելու անհրաժեշտ գործիք են։ Միջուկի միկրոսկոպիկ տեսության զարգացումը, որը միջուկը դիտում է իբրև միմյանց հետ փոխազդող բազմաթիվ պրոտոնների և նեյտրոնների մի ամբողջություն, թույլ է տալիս ինչ-որ չափով հիմնավորել բազմաթիվ ֆենոմենոլոգիական միջուկային մոդելներ, հասկանալ դրանց հիմքում ընկած տարբեր, խոր հակասական դրույթների ներքին միասնությունը։ Միևնույն ժամանակ երևան են եկել զույգ կոռելյացիաներով նոր մոդելներ, որոնցում հաշվի են առնվում նուկլոնների մնացորդային փոխազդեցությունները, որոնք չեն մտել թաղանթների մոդելի միջին պոտենցիալ։ Այդ նոր դասին է պատկանում գերհոսուն մոդելը, որտեղ հաշվի են առնվում նուկլոնների զույգված մնացորդային փոխազդեցությունները, որոնք հանգեցնում են զրո սպինով նուկլոնային զույգի առաջացման։ Գոյություն ունի նաև անվերջ միջուկային մատերիայի մոդել, որը չնայած անվերջ սահմանային պայմանների պատճառով խիստ տարբերվում է իրական միջուկից, սակայն կարող է պարզաբանել միջուկային որոշ առանձնահատկություններ, ինչպես նուկլոնի կապի էներգիան, միջուկի հավասարակշռված խտությունը։ Համակարգի անվերջության շնորհիվ առաջ են գալիս սիմետրիայով պայմանավորված մի շարք առանձնահատկություններ, որոնք հեշտացնում են խնդիրը վերջավոր համակարգի համեմատությամբ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 601)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Միս (այլ կիրառումներ)

Խոզի միս
*Նատյուրմորտ*, Կլոդ Մոնե (1864).
**Միս**, կենդանու սպանդից ստացված ելունք, որն օգտագործվում է որպես սնունդ։  

Այն կենդանական ծագման լիարժեք սպիտակուցների աղբյուր է, որն անհրաժեշտ է մարդու օրգանիզմի հյուսվածքների կառուցման, նյութերի սինթեզի և փոխանակման համար։ Հանդիսանում է նաև ֆոսֆորի աղբյուր։ Մասնակցում է նյարդային հյուսվածքների, ճարպերի, B - խմբի վիտամինների, միկրոտարրերի ֆիզիոլոգիական ֆունկցիաներում։

Հայաստանում 2002 թ.-ի տվյալներով յուրաքանչյուր շնչի հաշվով սահմանված մսի սպառման տարեկան ֆիզիոլոգիական նորման 75կգ է, այդ թվում՝ տավարամսինը՝ 20.3, խոզի և թռչնի մսինը՝ 15-ական, ոչխարինը՝ 7.5, երշիկեղենինը և ապխտած ապրանքներինը՝ 13.5 և ենթամթերքներինը՝ 3.7 կգ։

Միսն օժտված է բարձր մարսելիությամբ, հեշտ է ենթարկվում խոհարարական մշակման։ Մսից կարելի է պատրաստել սննդի բազմազանություն ապահովող շատ ճաշատեսակներ։ Սակայն մսեղենի չափից ավելի օգտագործումը կարող է հիպերտոնիկ հիվանդությունների զարգացման նախապայման հանդիսանալ։ Մսի բիոգենային ամինները ուժեղացնում են արյունատար անոթների տոնուսը՝ բարձրացնելով երակային ճնշումը։ Մսի մեջ պարունակվող նուկլիեինաթթուները կարող են նպաստել մեծահասակ մարդկանց օրգանիզմում հոդատապ հիվանդության զարգացմանը, ուստի նպատակահարմար է այն փոխարինել կաթնեղենով և ձկնեղենով։

Սպանդի ենթարկված կենդանու տեսակից կախված՝ ստացվող միսը կարող է լինել **տավարի**, **ոչխարի**, **խոզի**, **այծի**, **ձիու**, **ուղտի**, **եղնիկի**, **գոմեշի**, **ճագարի** և այլն։

Մսի քիմիական բաղադրությունը 110 գրամում
---------------------------------------

| **Տեսակը** | **Կալորիաներ** | **Սպիտակուցներ** | **Ածխաջրեր** | **Ճարպեր** |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ձկնեղեն | 110–140 | 20–25 գ | 0 գ | 1–5 գ |
| Հավի կրծքամիս | 160 | 28 գ | 0 գ | 7 գ |
| Ոչխարի միս | 250 | 30 գ | 0 գ | 14 գ |
| Տավարի փափկամիս | 210 | 36 գ | 0 գ | 7 գ |
| Տավարի ոսկրամիս | 450 | 25 գ | 0 գ | 35 գ |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Lawrie, 1.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ամերիկյան մսագիտության ասոցացիայի պաշտոնական կայքը
* Միսը երեխայի սննդակարգում Archived 2013-08-18 at the Wayback Machine.

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«միս»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |
**Աղեղային էլեկտրական վառարան**, էլեկտրական աղեղներում ջերմության փոխակերպվող էլեկտրական էներգիայով տաքացվող վառարան։ Ունի մեկ կամ մի քանի էլեկտրական աղեղ։ Տաքացման այդ ձևը հնարավորություն է տալիս համեմատաբար փոքր ծավալում կենտրոնացնել մեծ հզորություն (մեկ աղեղի համար՝ մինչև 16 հազար կվտ) և աղեղի ներսում զարգացնել մինչև 600 °C։ Այս հատկությունների շնորհիվ Աղեղային էլեկտրական վառարանը, կիրառվում են այնպիսի արտադրություններում, որտեղ պահանջվում են շատ բարձր ջերմաստիճաններ և վառարանի աշխատանքային տարածության տարբեր կետերում թույլատրվում է ջերմային հոսքերի զգալի անհավասարաչափություն։ Աղեղային էլեկտրական վառարանը, սնվում են ցածրացնող ուժային տրանսֆորմատորից։

Աղեղային էլեկտրական վառարան լինում են՝ ուղղակի գործողության (կախյալ աղեղով), անուղղակի գործողության (անկախ աղեղով) և փակ աղեղով։ Առաջինում աղեղն ստացվում է ուղղաձիգ տեղակայված գրաֆիտե կամ ածխե էլեկտրոդների և բովախառնուրդի միջև։ Նման տիպի վառարանները մեծ մասամբ եռաֆազ են։

Կիրառում
--------

Օգտագործվում են պողպատի հալման համար։ Անուղղակի գործողության Աղեղային էլեկտրական վառարան աղեղն ստացվում է երկու հորիզոնական էլեկտրոդների միջև։ Աշխատում են միաֆազ հոսանքով։ Կիրառվում են հիմնականում բրոնզի հալման համար, քանի որ նրանց մեջ, ուղղակի գործողության Աղեղային էլեկտրական վառարանների համեմատությամբ, փոքր են թանկարժեք գունավոր մետաղների գերտաքացումն ու հալակորուստը։

Փակ աղեղով Աղեղային էլեկտրական վառարանները կիրառվում են անընդհատ ընթացող պրոցեսների համար, որտեղ աղեղն ստացվում է պինդ բովախառնուրդի շերտի տակ։ Նման տիպի վառարանները սովորաբար եռաֆազ են, ունեն 3 կամ 6 ուղղաձիգ տեղակայված էլեկտրոդներ։ Օգտագործվում են հանքաքարից թուջ հալելու, վերահալելու, կալցիումի կարբիդ ստանալու համար, ֆեռոհամաձուլվածքների և էլեկտրաքիմիական այլ արտադրություններում։

ՀԽՍՀ–ում Աղեղային էլեկտրական վառարանները օգտագործվում են Երևանի Ս. Մ. Կիրովի անվան քիմիական, Ալավերդի պղնձաքիմիական կոմբինատներում, Ղափանի հարստացուցիչ ֆաբրիկայում և այլուր։

Գրականություն
-------------

* Свенчанский А. Д. Смелянский М. Я. Электрические промышленные печи, ч. 2. М. 1970.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 252)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բուրգ (այլ կիրառումներ)
**Բուրգ**, խորհրդանիշ։

Բուրգ

Նշանակություն
-------------

Երկրաչափական խորհրդակարգում, ինչպես եռանկյունին, հիմնարար և արարիչ խորհրդանշան է։ Եռանկյունին ունի մակերես առանց խորության, իսկ հարթությունից դուրս եռանկյունին միավորվելով չորրորդ չափման հետ, ստեղծում է ծավալ. այդ երկրաչափական մարմինը բուրգն է։ Բուրգը քառակի կրկնված եռանկյունին է՝ ուղղված դեպի երկինք։ Եռանկյունին գաղտնի մեկնաբանություններում համարվում է կրակի խորհրդանշան։ Այնպես որ, հնարավոր է Պլինիուսն ու հին աշխարհի շատ գրողներ ճիշտ էին. նրանք բուրգին նույնացնում էին ծիսական կառույցի հետ, քանզի այն եղել է ձեռնադրման տեղ, ուր հոգու բոցով սկզբնավորվելով բարձրանում էր Իսիդայի ՙծածկոցը՚։

Անվանում
--------

Բառի ստուգաբանությունը Պլինիուս Ավագը կապում է հունարեն կրակ բառի հետ, որի խորհրդանշական իմաստը մեկ աստվածության հրի մեջ է։ Մեկ այլ մեկնությամբ ծագել է հնդեվրոպական նախալեզվի ՙբարձրանալ, բարձր՚ արմատից։ Հնդեվրոպական քաղաքները ոչ թե ընդարձակ ու մարդաշատ վայրեր էին, այլ ամուր բուրգանման բարձունքներ, ուր մարդիկ ապաստանում էին։ Հայերեն բուրգ բառը կապվում է գոթերեն baurgs ՙքաղաք՚, ավեստայի լեզվի barez ՙբարձր՚ բառերի հետ։
Բուրգը (ինչպես թումբը) համարվում է Սուրբ լեռան նախօրինակը։ Բուրգե քառակուսին հիշեցնում է, որ իմաստնության տունը հիմնված է բնության անխախտ օրենքների վրա։
Բուրգի 3 հիմնական ՙսենյակները՚ հարաբերակցվում են սրտի, ուղեղի և հոգու կենտրոններով։ Բուրգի եռանկյունու ձևը կարծես նման է մարդկային մարմնի մեդիտացիոն վարժությունների ժամանակ ընդունած դիրքին։ Ինչպես մնացած կրոնական կառույցները, բուրգը ևս անավարտ է (միայն Աստված է կատարյալ)։

Պատմություն
-----------

Եգիպտացիները բուրգը զուգորդում են Հերմեսի հետ։ Այն կրոնական ծիսական տաճար է, առաջին կառույցը, որը համարվել է գիտության և արվեստի գաղտնիքների զետեղարան։ Այն միկրո և մակրո տիեզերքների ամբողջական խորհրդանշանն է։ Բուրգը վայր է ՙերկրորդ ծննդի համար՚, նրա մեջ իմաստնությունն ապրում է այնպես, ինչպես Աստված մարդկանց սրտերում։
Բալմոնտը գրում է. ՙԵս մտաբերում եմ այն բառերը, որոնք արդեն ասել եմ մի ժամանակ խոսելով մեքսիկական խորհրդակարգի մասին։ Բուրգի արևային ու երանելի ծագումն աներկբա է։ Երբ երեկոյի արևը, հատկապես ամպրոպից հետո իր ճառագայթներով ճեղքում է ամպերի հսկայական զանգվածը, երկնքում շատ պարզորոշ ու հստակ նկատվում է արևի սկավառակով ավարտվող բուրգի ուրվագիծը։ Բուրգը երկրից կրակային, ամպրոպային մտքերդ տանում է դեպի երկնքի բարձունքները, դեպի առավել հզորն ու վառը՚։
Բալմոնտն արևապաշտների երկրներում երկրպագվող բուրգը համարում է երկինք խոյացող շինարարական սաղմոս։

Աղբյուր
-------

Գագիկ Մանասյանի Խորհրդանիշների հանրագիտարանից։
**Ալբերդ կիկլոպյան ամրոց**, կիկլոպյան ամրոց (մ. թ. ա. 2-րդ հազարամյակի վերջ – 1-ին հազարամյակի սկիզբ) Գեղհովիտ գյուղում։

Ալբերդ ամրոցը կառուցված է Ջոջ կող ամրոցի դիմաց, ձորի մյուս ափում գտնվող բարձունքի վրա։ Նա իր դիրքով ավելի ցածր է, քան Ջոջ կողի ամրոցը, այնուամենայնիվ, իշխում է լեռնանցքի վրա։

Վերականգնումներ
---------------

Ալբերդ ամրոցը դարերի ընթացքում բազմիցս վերակառուցվել և գոյություն է ունեցել մինչև մեր թվականության՝ 9-րդ դարը և, հիրավի, Ալբերդ ամրոցի շրջանում տեսնում ենք կիկլոպյան ժամանակաշրջանի մնացուկներ, իսկ նրա կողքին՝ մաքուր տաշված քարերով շարված աշտարակներ։ Մատենագրության մեջ հիշատակություն կա Ալբերդի մասին։ Ասողիկը Թեոփիլոս կայսեր (899 թվական) մասին պատմելիս գրում է. «Սա ի խաղալն իւրում յարևելս կոյս ի սահմանս Հայոց՝ առնու զԾմու բերդն հայոց, զԱսաղին և զՄեծկերտ և զԱլրերդ ի գավառին Գեղամայ»։

Կառուցվածք
----------

Ամրոցը բռնում է մոտ մեկ հեկտար տարածություն, նրա երկարությունը կազմում է շուրշ 150 մետր, իսկ միջին լայնությունը՝ 65 մետր։ Պարիսպները անցնում են բարձունքի եզրերով։ Ամրոցը ունեցել է երեք շարք պարիսպներ, որոնց հեռավորությունը միմյանցից 15-20 մետր է։ Վերջին՝ գլխավոր պարսպի չորս անկյուններում երևում են աշտարակների հիմքեր, որոնցից հարավարևմտյանը մենք մասամբ պեղեցինք։ Աշտարակների քարերը տաշված են, առավել ողորկ կողմերը դարձված են դեպի դուրս։ Շարվածքի տեխնիկան հիշեցնում է Լճաշենի ամրոցի առաջին միջնաբերդի հյուսիսային մուտքի աշտարակը։ Աշտարակի ճակատը ունի 6,8 մետր երկարություն և 3,65 մետր լայնություն։ Աշտարակի պեղման ժամանակ հայտնաբերվել են խեցեղենի բազմաթիվ բեկորներ, օբսիդյան քարի փշրանքներ։ Հողի մեջ կային հում աղյուսի կտորներ։ Ամրոցի ներսում, ինչպես նաև նրա արևմտյան լանջում, երևում են քառանկյունի կացարանների պատերի մնացորդներ։

Շրջակայքը
---------

Բարձունքի հյուսիսային ստորոտում գյուղացիները երկու մետր խորությունից գտել են սյան երկու քարե խարիսխ, սրանց հետ նաև միջին մեծության մի կարաս։ Գտնվել է նաև կիսափտած մի գերան և մի սրբատաշ բազալտ քար (0,63 X 0,55 X 0,24 խորանարդ մետր)։ Քարի մի կողմը կլորացված է, որ հիշեցնում է քիվի քար։

Ամրոցում ջուր չկա, սակայն գյուղացիների պատմելով, վերևի լեռնային աղբյուրի շրջակայքում վարելիս գտել են կավե փողրակների կտորներ, և ենթադրվում է, որ ջուրը, այդ կավե խողովակներով բերվել է ամրոց։ 1931 թվականին Գեղհովիտ (Վ. Կզնուտ) գյուղում գտնվել է մի արամեատառ արձանագրություն։ Արձանագրությունը գտնվում է Հայաստանի Պետական պատմական թանգարանում։

Ամրոցի շրջակայքում, ինչպես նաև Ղարանլուղ կամ Վերին Կզնուտ... այժմյան Գեղհովիտ գյուղի և Մարտունու միջև ընկած տարածության վրա կան բազմաթիվ դամբարաններ։

Գրականություն
-------------

* Սևանի կիկլոպյան ամրոցներ էջ 36

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 148)։*  |
|  |
| --- |
| **Ակնախոտ մազոտ** |
| Ակնախոտ մազոտԱկնախոտ մազոտ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Ճրագախոտազգիներ (Orobanchaceae) |
| **Ցեղ** | Ակնախոտ *(Euphrasia)* |
| **Տեսակ** | **Ակնախոտ մազոտ** *(E. hirtella)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Euphrasia hirtella*** |

**Ակնախոտ մազոտ** (լատ.՝ Euphrasia hirtella), խլածաղկազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

Նկարագրություն
--------------

3-40 սմ բարձրությամբ, գեղձային երկար բազմաբջիջ մազիկներով ծածկված տերևներով ու ծաղկաբույլով միամյա կիսամակաբույծ բույս է։Պարզ ուղղաձիգ ցողունը երբեմն վերին մասում ճյուղավորված է։ Ցողունային տերևները սեպաձև և ձվաձև են։ 3-8 սուր ատամիկներով ծաղկակից տերևները ձվաձև են կամ լայն եռանկյունաձև։ Ծաղիկները հավաքված են երկար ծաղկաբույլերում։ Ինչպես և ամբողջ բույսը, սրածայր ատամիկներով բաժակը ծածկված է գեղձային մազիկներով։ Մուգ շագանակագույն գծերով և ստորին շուրթի վրա դեղին բծով պսակը սպիտակավուն է և հաճախ բաց մանուշակագույն վերին շուրթով։ Պտուղը ձվաձև երկարավուն տուփիկ է։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է մարգագետիններում և վերին լեռնային գոտու խոտածածկ լանջերին։ Հանդիպում է Լոռու մարզոմ։ Մեղրատու բույս է։

Նշանակություն
-------------

Բուժական նպատակներով օգտագործում են կանաչ զանգվածն ու ծաղիկները։ Ակնախոտի պատրաստուկները հանգստացնում են նյարդային համակարգը և մասնակցում օրգանիզմի ինքնակարգավորման պրոցեսներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Euphrasia hirtella
* EoL: 2894518
* EPPO: EPAHI
* FoC: 200020653
* GBIF: 3738480
* iNaturalist: 899109
* IPNI: 802574-1
* NCBI: 290218
* PFI: 4941
* Plant List: tro-29202395
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:802574-1
* Tropicos: 29202395

 |

 |
**Եդիքուլե ամրոց** (թուրքերեն՝ Yedikule Hisarı կամ *Yedikule Zindanları*; նշանակում է` "Յոթ աշտարականոց պալատ"), օսմանյան ժամանակաշրջանի ռազմական կառույց, որը գտնվում է Ստամբուլի պատմական հատվածում` Ֆաթիհ թաղամասում։ Կառուցվել է 1458 թվականին Մեհմեդ II Ֆաթիհի հրամանով։ Կառուցված է Կոստանդնուպոլսի պարիսպների վրա։ Կառուցելիս «Ոսկե դարպասներին» ավելացրել են երեք նոր աշտարակներ, արդյունքում աշտարակների թիվը դարձել է յոթ, ինչի համար ամրոցը անվանում են Եդիքուլե։ Թուրքերենում եդի նշանակում է յոթ։ Օսմանյան սուլթանները Եդիքուլեում են պահել պետական գանձարանը և արխիվները։ Այստեղ էին պահվում սուլթանի քաղաքական ընդիմախոսները, ինչպես նաև օտարերկրյա գերիները։ Որոշ ժամանակ այստեղ են պահվել նաև Պյոտր Տոլստոյը և Յակով Բուլգակովը։ Նրանցից որոշները, ամրոցում բանտարկված տարիներին, տրվել են գրական կյանքին` ստեղծելով գրական գոհարներ։ Օրինակ, Ֆրանսուա Պուկվիլը, ով պահվել է Եդիքուլեում 1799- 1801 թվականներին, նշում էր, որ Եդիքուլեն և Ստամբուլը դարձել են իր ներշնչանքի աղբյուրը։ Նրանք հնարավորություն են ունեցել նաև մշտական կապի մեջ գտնվելու իրենց կառավարությունների հետ։ Դրա հետ մեկտեղ Եդիքուլեում գլխատվել մեծ քանակությամբ վեզիրներ, Տրապիզոնի կայսրության վերջին կայսր Դավիթը, Վալախիայի առաջնորդ Կոնստանտին Բրինկովյանին և Մոլդովայի իշխան Միրոն Մոգիլան Բարնովսկին։ Ամրոցի ներսում` կենտրոնական հատվածում կա մզկիթ` շատրվանով։ 1830-ական թվականներից Եդիքուլեն դադարեց օգտագործվել որպես զնդան։ Զորանոցները դուրս բերվեցին, իսկ այստեղ կառուցվեց դպրոց։ 1895 թվականին Եդիքուլեն դարձավ թանգարան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑  Turkish Ministry of Culture and Tourism article on the Walls of Constantinople
**Եդեսիոյ սոսկալի դեպքերը և ողբերգութիւնը կոտորածին Եդեսիոյ**, 1904 թվականին հրատարակված անհայտ հեղինակի հուշագրությունն է։ Հեղինակը Ուրֆայի ողբերգության մի վերապրող, իր հուշագրությունը 1899 թվականին հանձնել է Եդեսիայի հայր Աբրահամին, խնդրել է այն տպագրելուց իր անունը չհրապարակել։ Հուշագրությունը տպագրվել է առանց փոփոխությունների։

Բովանդակություն
---------------

Այստեղ մանրամասներ են հաղորդվում Եդեսիայի դեպքերի վերաբերյալ։ Ըստ ականտեսի 1895 թվականի հոկտեմբերի 15-ին թուրք երիտասարդները, հայկական թաղամասում զինված շրջելով, հրապարակում դաշունահարում և սպանում են հայ վաճառականի։ Այս փաստը հայերի շրջանակներում ըմբոստություն է առաջ բերում, որի արդյունքում հայերը մեղադրվում են, զրպարտվում անգամ մի քանի հոգի բանտարկվում են։ Հայերի նախաձեռնությամբ հատուկ դիմում է արվում կառավարությանը՝ ընդհանուր խաղաղություն ապահովելու համար։ Սակայն հաջորդ օրը շուկան շրջապատող թուրք զինվորների ու հայերի միջև բախում է տեղի ունենում, իսկ հայկական թաղամասը 40 օր շրջափակման մեջ է մնում։ Թուրքական կառավարությունը պահանջում է հրահրումների կազմակերպիչներին։ Անգամ զենքերը հավաքելուց հետո հակահայկական տրամադրությունը չեն դադարում, շարունակվում էր թալանը. կողոպուտը, ապանությունը։ Հերթական թուրքական հարձակումը կանխելու համար հայերը հավաքվում են եկեղեցու բակում շուրջ երեք հազար հայ, մի մասը կենտրոնանում են Առաջնորդարանում։

Ականտեսը գրի է առել թուրքական կողմի իրագործած սրբապղծությունները, դաժանությունները։ Այս գործընթացում իր առարնձնահատուկ դերն է ունեցել նաև մուսուլման կրոնավորը, ով իսլամական մոլեռանդ կոչերով ոգևորում էր թուրքական ամբոխին։ Թուրքական մոլեռանությունն այն աստիճանի է հասնել, որ այրել են եկեղեցու Վերանտունը։ Միայն դեկտեմբերին են հայերը կարողացել տեղափոխվել իրենց բնակավայրերը, որոնք այդ ժամանակահատվածում թալանվել ու ավերվել էին ու փորձել անցնել իրենց առօրյա կյանքին ու հոգսերին։

Քաղվածքներ գրքից
----------------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Եկեղեցում 3000 հայեր էին հավաքվել։ Երբ կոտորածը սկսեց, հայերի կողմից ոչ-ոք դիմադրություն չցուցաբերեց։ Շատ հայեր այս իրադարձություներից չընկրկեցին ու Սբ. Սեղանի առջև ծնրադիր աղոթելով նահատակվեցին՚։ |  |



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Եկեղեցում ողջ մարդ չմնաց ... Հրացանների պայթյունների ու իսլամական գոռում-գոչյուններից եկեղեցին թնդում էր։ Աննկարագրելի անօրինականությամբ սկսեցին եկեղեցին կողոպտել։ Ոմանք սրբազան անօթներն էին ապականում, ոմանք եկեղեցական զգեստները ծաղր ու ծանակի ենթարկում։ Մեկը Կենաց փայտի խաչատուփը և Սուրբ մեռոնի ոսկյա աղավնին էր գողանում, մյուսը` եպիսկոպոսական թագը հագած միմոսություն էր անում։ Ոմանք խաչերը ոտքով փշրում էին, մյուսները` քահանայական վեղարները և զգեստները հագած ծաղրուծանակությամբ էին զբաղված՚։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Եդեսիոյ սոսկալի դեպքերը եւ ողբերգութիւնը կոտորածին Եդեսիոյ, 1904
| **՞**Երկնագույն ալկիոն |
| --- |
| ԱլկիոններԱլկիոնը՝ ձուկ ուտելիս  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Ալկիոնանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ալկիոններ |
|
|
|
| Ցեղ | Ալկիոն |
|
|
| Տեսակ | Երկնագույն ալկիոն |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Alcedo atthis
Linnaeus, 1758 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**554549**NCBI**36245**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ալկիոններ** (լատ.՝ Alcedinidae), ալկիոնանմանների կարգի թռչունների ընտանիք։ Հայտնի է 22, ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ (երկնագույն ալկիոն (*Alcedo atthis*)). նստակյաց է, քիչ տարածված։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը, 16-17 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 27-38 սմ։ Ամփոփ մարմնով, ամրակազմ թռչուն է։ Կտուցն ուղիղ է, երկար պոչը՝ կարճ։ Հասունի մարմինը վերևից վառ կապույտ-կանաչ է, մեջքը, գոտկատեղը, վերնապոչը՝ փայլփլուն կապույտ, ներքևից նարնջագույն։ Այտերը նարնջագույն և սպիտակ են կզակը՝ սպիտակ։ Արուի կտուցը սև է, էգի ենթակտուցը՝ կարմիր շերտով։ Երիտասարդը նման է էգին, սակայն ավելի խամրած է։

Սննդառություն
-------------

Ջրում սուզվում է՝ նախօրոք մի պահ օդում կանգ առնելուց հետո կամ նստած տեղից ջուրը նետվելով։ Սուլում է ականջ ծակող ձայնով։ Տարածված է լճակներում, լճերում, գետերում, ձկնաբուծական ջրավազանների առափնյա շամբուտներում, եղեգնուտներում։ Սնվում է ջրային անողնաշարավորներով, մանր ձկներով։

Բազմացում
---------

Բնադրում են էգը և արուն՝ մայիսին՝ ջրափերի ավազոտ կամ կավոտ զառիթափերի փորվածքներում (30-100 սմ խորությամբ)։ Դնում է 23 մմ տրամագծով, սպիտակ 6-7 ձու։ Թխսկալում է 21 օր։ Ձագերին կերակրում է մայրը։ Ձագերը բնից հեռանում են հունիսի վերջին։
Հուլիսին կարող է ձվադրել և բազմանալ 2 անգամ։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Universalis |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4254216-9 · Microsoft: 2780287756 · NKC: ph436715 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 179)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
| **՞**Տերեփուկ էլբուրսյան |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Բարդածաղկավորներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Տերեփուկ էլբուրսյան |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Centaurea elbrusensis Bois

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Տերեփուկ էլբուրսյան** (լատ.՝ Centaurea elbrusensis Bois), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա խոտաբույս է։ Ցողունը միշտ մեկ զամբյուղով է, փռված, խիտ տերևակալված։ Տերևները խիտ մոխրագույն թավոտ են, նշտարաձև, սուր, վարդակայինները ունեն կոթուններ, միջինները նստադիր են։ Ծաղիկները սպիտակակրեմագույն են, առէջային խողովակը և վերնակապը՝ վարդամանուշակագույն։ Սերմնիկները կարճ պապուսով են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Զանգեզուրի (Ողջի գետի վերնագավառ) և Մեղրու (Լիճքի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Հյուսիսային և Արևմտյան Իրանում։

էկոլոգիա
--------

Աճում է ենթալպյան և ալպյան գոտիներում ծովի՝ մակարդակից 2300-3000 մ բարձրությունների վրա, մարգագետիններում, ժայռերի միջև։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս-սեպտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայաստանում աճում է երկու ֆլորիստիկական շրջաններում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հիմնական տարածման շրջանը գտնվում է Իրանում, իսկ Հայաստանի տարածքում, թեև աճում է սպառնալիքի քիչ ենթարկվող տեղերում շատ հազվագյուտ է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկի սահմաններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
| **՞**Տերեփուկ ֆեոպապուսանման |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Բարդածաղկավորներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Տերեփուկ ֆեոպապուսանման |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Centaurea phaeopappoides

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Տերեփուկ ֆեոպապուսանման** (լատ.՝ Centaurea phaeopappoides), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա խոտաբույս է։ Ցողուները խիտ տերևակալված են, ստորին մասում՝ ճյուղավորված։ Տերևներն ամբողջական, նստադիր նեղ-գծային են, զամբյուղները՝ ձվաձև, խորանարդաձև, 15-20 մմ երկարության, 10-20 մմ լայնության։ Ծածկոցի թերթերի հավելուկները ձվաձևից մինչև համարյա կլորավուն են, փայլուն, բաց գույնի կամ շիկակարմիր և ունեն նուրբ թարթիչավոր եզրեր, վերևում՝ սրացած կարճ փշիկով։ Սերմիկները փոքր պապուսով են։

Տարածվածություն
---------------

Հայտնի է Դարեղեգիսի ֆլորիստական շրջանում (Վայոց Ձորի լեռնանցք, Եղեգիս, Ջերմուկ և այլն)։ Նաև աճում է Հյուսիսարևմտյան Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին և վերին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1300-2300 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին, ժառերի միջև, չինգիլների վրա, կաղնու և գիհու նոսրանտառներում։ Ծաղկում է հուլիս ամսին, պտղաբերում՝ օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, հայտնի է մեկ ֆլորիստական շրջանում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 քառ․ կմ-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
Իշիմա ջրավազանը
**Տերիսակկան,** գետ Ղազախստանում, Իշմայի ձախ և ամենաերկար վտակը։ Մտնում է Ղազախստանի Իշիմի ջրատնտեսական ջրավազանի կազմի մեջ։

Տերիսակկանի գետային համակարգ → Իշիմ, Իրտիշ, Օբ։

Հոսք
----

Սկիզբ է առնում Ուլիտաու լեռան հյուսիսարևելյան հատվածից՝ Ժելդիադիր լեռնազանգվածի արևմուտքում։ Հոսքի ընդհանուր ուղղվածությունը հյուսիսից հարավ է։ Ձախ կողմից թափվում է Կազգորոդոկ գյուղի շրջանում գտնվող Իշիմ գետը։ Ավելի խոշոր են Ուլժան, Բելա-Տերիսակկան, Շաբար (ձախ), Աշիլի, Կոպեկտի, Շապանկարասու վտակները։

Ջրային ռեժիմ
------------

Գետի հոսքը ունի վառ արտահայտված սեզոնային և բազմամյա անհավասարաչափություն։ Ջրածախսերը տարբեր տարիներ տատանվում են 10-100 անգամ, ինչը նշանակալիորեն բարդեցնում է գետի ռեսուրսների տնտեսապես օգտագործումը։ Սառցակալվում է նոյեմբերից մինչև ապրիլի կեսեր։

Բնակեցված հատվածներ
-------------------

Գետի վրա տեղակայված է 11 գյուղ, ավելի խոշոր են Կոկիլնոեն, Մատրոսովոն, Շալգայը, Կազգորոդոկը։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

Գետր ջրավազանի վրա վայրէջք են կատարել բազմաթիվ ռուսական և սովետական տիեզերագնացներ, ինչպես նաև Միջազգային տիեզերական կայանի անձնակազմերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GEOnet Names Server — 2018.
2. 1 2  «Управление водными ресурсами по бассейновому принципу» / Алма-Ата, 2009 год
3. ↑  По данным Яндекс-Карт
4. ↑  По данным карт Викимапии

Տես նաև
-------

* Ղազախստանի գետեր
| **՞**Տերեփուկ երևանյան |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Բարդածաղկավորներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Տերեփուկ երևանյան |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Centaurea erivanensis

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Տերեփուկ երևանյան** (լատ.՝ Centaurea erivanensis), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Առսերմ մոխրագույն թավոտ, նոսր տերևակալած բազմամյա խոտաբույս է։ Զամբյուղները ձվաձև են, ծածկոցի թերթերի հավելուկները՝ սղոցաատամնավոր։ Ծաղիկիները սպիտակակրեմագույն են։ Սերմիկներն ունեն կարճ թարթիչավոր պապուս։

Տարածվածություն
---------------

Հայտնի է Երևանի ֆլորիստական շրջանում (Երևան, Շորաղբյուր, Զովաշեն, Գեղադիր, Ենգիջա, Ուրծի լեռնաշղթա, «Էրեբունի» պետական արգելոց)։ Հանդիպում է նաև Նախիջևանում (Ազնաբերդ), Արևմտյան Հայաստանում և Հյուսիսարևմտյան Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտի՝ ծովի մակարդակից 700-2000մ բարձրություների վրա, չոր քարքարոտ, կավային կամ գիպսակիր, աղակալված լանջերին, կիսաանապատներում, տափաստանում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես կրճատվող տեսակ։ CITIS-ի Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» և «Էրեբունի» պետական արգելոցների տարածքներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
| **՞**Տերեփուկ հայաստանյան |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Բարդածաղկավորներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Տերեփուկ հայաստանյան |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Rhaponticoides hajastana

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Տերեփուկ հայաստանյան** (լատ.՝ Rhaponticoides hajastana), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ուղիղ կանգնաց ցողուններով բազմամյա խոտաբույս է։ Զամբյուղներն ունեն 25-32 մմ երկարություն, 20-40 մմ լայնություն, լայն ձվաձև են և խոշոր։ Ծածկոցի թերթերը լայն թաղանթային հավելուկով են, 2-4 մմ երկարությամբ։ Եզրային ծաղիկները դեղին են, ունեն 46–50 մմ երկարություն։ Սերմնիկները երկարավուն սպիտակավուն կամ գորշավուն–մոխրագույն են և ունեն 9-11 սմ երկարություն։

Տարածվածություն
---------------

Հայտնի է Շիրակի ֆլորիստիկական շրջանում (Ջաջուռ, Անի, Բագրավան, Սարակապ)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին և վերին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1400-2000 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին, տափաստանում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայաստանի էնդեմիկ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²–ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · WoRMS |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Rhaponticoides hajastana* | 
* Վիքիցեղեր: Rhaponticoides hajastana
* GBIF: 3128581
* iNaturalist: 910533
* IPNI: 70029248-1
* NCBI: 145499
* Plant List: gcc-3921
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:70029248-1
* Tropicos: 100375142
* WoRMS: 1166727

 |
|  |
| *Centaurea hajastana* | 
* EoL: 6216358
* GBIF: 3128580
* iNaturalist: 438194
* IPNI: 190617-1
* IUCN: 200419
* Plant List: gcc-86347
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:190617-1
* Tropicos: 50086799
* WoRMS: 1098523

 |

 |
**Միջուր** (սերբ.՝ Миџор, բուլղար․՝ Миджур), լեռ Բուլղարիայի և Սերբիայի սահմանին, արևելասերբական լեռների ամենաբարձր գագաթը (Ստարա Պլանինա (Բալկանյան լեռներ) լեռների արևմտյան հատված, Չիպրովսկա Պլանինա լեռնաշղթա)։ Լեռան բարձրությունը կազմում է 2169 մ, նաև Միջուրին համարում են Կենտրոնական Սերբիայի ամենաբարձր լեռը, թեև լեռը տեղակայված է երկու երկրներից սահմանին (Բուլղարիայի Վիդինի մարզի Չուպրենե համայնքում՝ Գորնի Լոմ գյուղից ոչ հեռու, և սերբական Կնյաժևաց համայնքի տարածքում)

Միջուր լեռան լանջերից սկիզբ են առնում Դանուբի աջ վտակները՝ Լոմը և Տիմոկը (Տիմոկայի վտակներից մեկը Տրգովիշկի Տիմոկ գետն է)։

Լեռան արևմտյան հատվածում գտնվում է բուլղարական Չուպրենե արգելոցը։ Վայրը արգելոցի կարգավիճակ է ստացել 1973 թվականին։ Արգելոցը նախ և առաջ ստեղծվել է փշատերև անտառների պահպանման համար։ Այստեղ պահպանվել է հարուստ յուրատեսակ բուսականություն և կենդանական աշխարհ։ Արգելոցը հարուստ է թռչնատեսակներով, քանի որ այն գտնվում է չվուղիների հատման վայրում։

Պատկերասրահ
-----------

* ԳագթթԳագթթ
* ԱրահետԱրահետ
* 
* Երկինք և ջուրԵրկինք և ջուր
* ԱմպերԱմպեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Peakbagger.com

Արտաքին հղումներ
----------------

* Peakware.com Archived 2012-08-06 at the Wayback Machine.
* Summitpost.org

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Պաղտասար աղբար**, Հակոբ Պարոնյանի կատակերգություններից։ Պիեսը գրվել է 1886 թվականին Կ.Պոլսում, սակայն բեմադրվել է միայն տասը տարի անց արևելահայ թատրոնում՝ դառնալով հայ թատրոնում ամենաշատ բեմադրվող պիեսներից մեկը։

Սյուժեն
-------

Պաղտասար աղբարը հարուստ պոլսահայ է։ Նա դիմում է դատարան՝ ցանկանալով ամուսնալուծվել, ինչի պատճառը կնոջ՝ Անույշի դավաճանությունն է։ Սակայն Անույշը չի ցանկանում զրկվել ամուսնու հարստությունից ու դիմում է բազմաթիվ խաբեությունների։ Պաղտասար աղբարը հասկանում է, որ շուրջն ամեն ինչ կեղծիք է, սակայն որքան էլ ձգտում է, չի կարողանում ապացուցել իր ճշմարտացիությունը։

Մեջբերումներ
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ՊԱՂՏԱՍԱՐ ― ....Աս հիմիկվան երիտասարդներն շատ կարևորություն չեն տար կոր ամչնալու... գողություն ալ կընեն կոր և բարեգործություն ընողներեն ավելի ազատ, ուրախ և զվարթ կմտնեն կոր ընկերությանց մեջ... |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայ դրամատուրգիա։ Ընտրանի, Երևան, 1985, էջ 5։

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Պաղտասար աղբար (պիես)*** հոդվածին
**Նավաստու կնոջ հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник жене моряка), քանդակ-հուշարձան Ռուսաստանի Կրասնոդարի երկրամասի Նովոռոսիյսկ քաղաքում։ Տեղադրվել է 2010 թվականին Առափնյա փողոցի կենտրոնում` «Միխայիլ Կուտուզով» հածանավի և Ծովային կայարանի մոտակայքում։

Հեղինակներ
----------

* *Քանդակագործ`* Ալեքսանդր Սուվորով
* *Ճարտարապետ`* Ալեքսանդր Իզմոդենով

Նկարագրություն
--------------

Հուշարձանն ունի մի քանի ոչ պաշտոնական անվանում` «Կինը և երեխան սպասում են նավաստուն», «Մայրը և երեխան», «Ծովայինի կինը»։

Քանդակը պատկերում է կնոջ (հավանաբար` մորը), որը կրծքին է սեղմում երեխային (հավանաբար` որդուն)։ Երկուսի ձեռքերն էլ պարզած են, հայացքներն ուղղված են ծովախորշի կողմը։ Տպավորություն է, ասես նրանք ճանապարհում են հայրիկին։ Քանդակագործ Ալեքսանդր Սուվորովը նրանց դեմքերին հաղորդել է թախծոտ տրամադրություն, և նրանք շատ տխուր են, որ երկար ժամանակ չեն տեսնելու ընտանիքի հորը։ Քանդակը ստեղծվել է մոտ մեկ տարում։

Քանդակը պատրաստված է բրոնզագույն ներկված երկաթից։ Բարձրությունը 2 մետր 30 սանտիմետր է։

Բացումը տեղի է ունեցել 2010 թվականի օգոստոսի 24-ին։

Քննադատություն
--------------

Որոշ քննադատներ կարծիք են հայտնել, որ քանդակի տեղադրման վայրը սխալ է ընտրված. հերոսները նայում են ոչ թե դեպի բաց ծովը, այլ դեպի Նովոռոսիյսկի նավանգիստը։ Բայց մեծամասնությունը դա համարում է մանրուք, և կարևորն այն է, որ քաղաքում վերջապես հայտնվել է նավաստու կնոջը նվիրված հուշարձան։

Պատկերասրահ
-----------

*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  «Памятник Жене моряка (Мать с ребенком) в Новороссийске. Фото, история, карта»
2. 1 2 3 4 5 6  «В Новороссийске открыт Памятник Женам Моряков» (չաշխատող հղում)
**Ակմեիզմ** (հունարեն՝ άκμη - «ինչ-որ բանի բարձր աստիճան, ծաղկող ուժ»), գրական ուղղություն, մոդեռնիստական հոսանք XX դարի 10-ական թթ. ռուսական պոեզիայում, որը ձևավորվել է մշակութային ճգնաժամի պայմաններում։

«Ակմեիզմ» տերմինը 1912 թվականին առաջարկել են Նիկոլայ Գումիլյովը և Սերգեյ Գորոդեցկին. նրանց կարծիքով ճգնաժամ ապրող սիմվոլիզմին փոխարինելու է եկել նախկինների փորձը ընդհանրացնող և պոետին ստեղծագործական հաջողությունների նոր բարձունքի բերող ուղղություն։ Ժամանակակիցները տվել են տերմինի այլ բացատրություններ. Վլադիմիր Պյաստը տեսնում էր դրա ծագումը Աննա Ախմատովայի կեղծանվան մեջ, որը լատիներեն հնչում էր որպես «akmatus», իսկ որոշներն էլ մատնանշում էին տերմինի կապը հունական «akme»՝ «եզր, ծայր» բառի հետ։

Ակմեիստները ստեղծեցին «Պոետների ցեխ» խմբակը (1911-1914 և 1920-1922 թվականներ), հրատարակեցին «Հիպերբորեյ» ամսագիրը։ Հակադրվում էին սիմվոլիզմի միստիկ ձգտումներին, քարոզում էին իրականության կոնկրետ-զգայական ընկալում և պահանջում էին բառին վերադարձնել իր նախնական, ոչ սիմվոլիկ իմաստը։

Ակմեիզմը գրողների ստեղծագործություններում
-----------------------------------------

Ակմեիզմի տեսաբաններն ու գեղարվեստական կիրառողներն են Նիկոլայ Գումիլյովը («Սիմվոլիզմի և ակմեիզմի ժառանգությունը» հոդվածը, 1913 թվական), Սերգեյ Գորոդեցկին («Մի քանի հոսանքներ արդի ռուսական պոեզիայում» հոդվածը, 1913 թվական), Օսիպ Մանդելշտամը («Ակմեիզմի առավոտը» հոդվածը, 1919 թ.), Աննա Ախմատովան, Միխայիլ Զենկևիչը, Գեորգի Իվանովը, Ելիզավետա Կուզմինա-Կարավաևան և ուրիշներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մելս Սանթոյան (2006)։ *Գրականագիտական բառարան*։ Երևան: «Վան Արյան»։ էջ 12

Գրականություն
-------------

* Казак, В. Лексикон русской литературы XX века = Lexikon der russischen Literatur ab 1917 / [пер. с нем.]. — М. ։ РИК «Культура», 1996. — XVIII, 491, [1] с. — 5000 экз. — ISBN 5-8334-0019-8.
* *Кихней Л. Г.* Акмеизм։ Миропонимание и поэтика. — М.։ Планета, 2005. Изд. 2-е. 184 с. ISBN 5-88547-097-X.

Արտաքին հղումներ
----------------

* A Brief Guide to Acmeism
* Н. Гумилёв. «Наследие символизма и акмеизм» (ռուս.)
* Статья в энциклопедии «Кругосвет» (ռուս.)
* Статья в «Литературной энциклопедии» (1929) (ռուս.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Գրականական համառոտ · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85000557 · NKC: ph558985 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 224)։*  |