recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ուլիբեկյան Լևոն Հովհաննեսի** (1886, Շուլավեր (այժմ՝ Շահումյան, ԽՍՀՄ Մառնեուլի շրշանում)), բանվորական հեղափոխական, Անդրկովկասում հեղափոխական շարժումների, Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատման ու ամրապնդման համար պայքարի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Կոմունիստական կուսակցության անդամ 1906 թվականից։ 1914 թվականին զորակոչվել է բանակ և ուղարկվել Կովկասյան ռազմաճակատ։1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո վերադարձել է Շուլավեր, ընտրվել ՌՍԴԲ գավառային կոմիտեի քարտուղար։ 1918 թվականին Թիֆլիսում հեղափոխական գործունեության համար ձերբակալվել և արտաքսվել է Վրաստանի սահմաններից։

1919 թվականին եկել է Ալեքսանդրապոլ (այժմ՝ Լենինական) և աշխատել երկաթուղային դեպոյում, շարունակել հեղափոխական աշխատանքը։ Դաշնակների կողմից ձերբակալվել և չորս ամիս ներընկալվել է Ալեքսանդրապոլի բանտում։ Մասնակցել է Մայիսյան ապստամբությանը (1920), ընտրվել Հայաստանի Ռազմահեղափոխական կոմիտեի կազմում։ Ապստամբությունը ճնշելուց հետո մեկնել է Բաքու, որտեղ ընտրվել է Հայաստանի կոմկուսի Կենտկոմի արտասահմանյան բյուրոյի կազմում։ Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաղթանակից հետո արհմիութենական ղեկավար աշխատանք է կատարել Երևանում և Լենինականում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ռոբերտ Կոլեզ**, հիմնադրվել է 1869 թվականին Կոստանդուպոլսում, ամերիկացի մեծահարուստ Քրիստոֆեր Ռոբերտի նվիրատվությամբ, միսիոներ Ս․ Հեմլինի նախաձեռնությամբ Համարվել է Նյու Յորքի համալսարանի ճյուղը։

Նպատակ
------

Նպատակն էր այլազգիներից պատրաստել կադրեր, որոնք ունենան ամերիկյան կողմնորոշում և ձգտեն տարածել նրա կրոնական ու քաղաքական ազդեցությունն Արևելքում։ Նախապատրաստական բաժնում ուսման տևողությունը 3 տարի էր, գիմնազիականում՝ 5, համալսարանականում՝ 4 (ուներ արվեստների ու գրականության, գիտությունների ու մեքենագիտության մասնաճյուղեր)։

Շրջանավարտները ստանում էին «պսակավոր արվեստից»,«պսակավոր գիտութեանց», «մագիստրոս արվեստից» կոչումներ։

Ուսուցում
---------

Ուսուցումը անգլերեն էր, սակայն յուրաքանչյուր ուսանող պարտավոր էր ուսումնասիրել նաև իր մայրենի լեզուն, ազգությունն, դպրությունն ու պատմությունը։ Սովորում էին 35 ազգերի ներկայացուցիչներ, գերակշռում էին հայերը, բուլղարացիներն ու հույները։

Շրջանավարտներ
-------------

1869-1904 թվականներին ունեցել է 448 շրջանավարտ, որից հայ՝ 152-ը, բուլղարացի՝ 169-ը, հույն՝ 53-ը։ Ռոբեռտ Կոլեզին կից գործել է «Հայ սանուց միությունը», որը հրատարակել է «Միություն» խորագրով ձեռագիր թերթը։ Փակվել է 1933 թվականին։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ռոբերտ քոլեջ Վիքիպահեստում |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ռոմելա Նիկոլայի Դադայան** (հոկտեմբերի 22, 1951(1951-10-22), Մադրասա, Շամախիի շրջան, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մանկավարժ, քաղաքական գործիչ։ ԼՂՀ վաստակավոր մանկավարժ։ ԼՂՀ 4-րդ, 5-րդ, 6-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1951 թվականի հոկտեմբերի 22-ին, Ադրբեջանական ԽՍՀ Շամախիի շրջանի Մադրասա գյուղում։ 1968 թվականին ավարտել է միջնակարգ դպրոցը և 1968-1973 թվականներին Մադրասայի դպրոցում աշխատել որպես ավագ ջոկատավար։ 1969 թվականին ընդունվել է Բաքվի մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։ 1973-1974 ուսումնական տարում աշխատել է Լեռնային Ղարաբաղի Մարտակերտի շրջանի Չայլու գյուղի միջնակարգ դպրոցում՝ որպես հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհի։ 1975 թվականին ավարտել է Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը (հեռակա բաժին)։

1974-1975 թվականներին աշխատել է Ստեփանակերտի թիվ 4 մանկապարտեզում, իսկ մինչև 1979 թվականը` հատուկ գիշերօթիկ դպրոցում՝ որպես դաստիարակչուհի։ 1979 թվականին նշանակվել է Ստեփանակերտի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցի արտադասարանական աշխատանքների կազմակերպիչ, 1988 թվականին՝ փոխտնօրեն, 1994 թվականին՝ տնօրեն։

2005 թվականի հունիսի 19-ի խորհրդարանական ընտրություններում ընտրվել է ԼՂՀ չորրորդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ համամասնական ընտրակարգով, «Ազատ Հայրենիք» կուսակցության ընտրացուցակով։ Եղել է Ազգային ժողովի սոցիալական ոլորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ 2010 թվականի մայիսի 23-ի խորհրդարանական ընտրություններում ընտրվել է ԼՂՀ հինգերորդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ համամասնական ընտրակարգով, «Ազատ Հայրենիք» կուսակցության ընտրացուցակով։ Ազգային ժողովի գիտության, կրթության, մշակույթի, երիտասարդության և սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ է։

2015 թվականի մայիսի 3-ին կայացած խորհրդարանական ընտրություններում ընտրվել է ԼՂՀ  6-րդ գումարման ԱԺ պատգամավոր՝ համամասնական ընտրակարգով, «Ազատ հայրենիք» կուսակցության ընտրացուցակով։

Ազգային ժողովի սոցիալական և առողջապահության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալն է։

«Ազատ Հայրենիք» կուսակցության անդամ է։ Ազգային ժողովի «Հայրենիք» խմբակցության անդամ է, խմբակցության քարտուղար։

Ընտանիք
-------

Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։

Պարգևներ
--------

* ԼՂՀ վաստակավոր մանկավարժ (ԼՂՀ նախագահի թիվ 232 հրամանագիր, 01.09.2005)
* «Վաչագան Բարեպաշտ» մեդալ (ԼՂՀ նախագահի թիվ 47-Ա հրամանագիր, 30.08.2012)
* «Արցախի Հանրապետության 20-ամյակ» հուշամեդալ, վարչապետի հուշամեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Դադայան Ռամելա Նիկոլայի». *www.nankr.am*. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 18-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

*
**Ելենա Անատոլիի Լուկյանովա** (ռուս.՝ Елена Анатольевна Лукьянова, հունիսի 27, 1958(1958-06-27), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս իրավաբան, քաղաքական գործիչ, ՌԴ Հասարական Պալատի անդամ, փաստաբան (1996 թվականից), իրավաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։

Կենսագրություն
--------------

Ելենա Լուկյանովան ծնվել է 1958 թվականի հունիսի 27-ին Մոսկվայում։ Ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը (1980)։ Թեկնածուական դիսերտացիան գրել է «Օրենքը որպես խորհրդային պետական իրավունքի աղբյուր» (ՄՊՀ, 1984)։ Դոկտորական դիսերտացիան՝ «Ռուսաստանի պետականությունը և սահմանադրական օրենսդրությունը» (ՄՊՀ, 2003)։

1984 թվականից աշխատում է ՄՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետում։ Սահմանադրական և մունիցիպալ իրավունքի ամբիոնի պրոֆեսոր է։ Դասախոսում է Ռուսաստանի սահմանադրական իրավունքը։ Կարդում ընդհանուր լեքցիոն կուրս, «Սահամանադրական օրենսդրությանը արգացումը Ռուսաստանի Դաշնությունում», նախկինում՝ «ԱՊՀ երկրների սահմանադրական օրենսդրություն»։ Գիտական հետաքրքրությունների ոլորտ. իրավունքի աղբյուրներ, օրենսդրական գործընթացքի խնդիրներ, իրավաբանական կոլիզիաներ և այլն։

Աշխատել է Պետական Դումայի առաջին և երկրորդ գումարման ապարատում, Ռուսաստանի Դաշնության 1-ին կարգի խորհրդական, Փաստաբանների Մոսկվայի մարզի կոլեգիայի անդամ է, մասնագիտացված է ընտրական վճիռների և ընտրությունների իրավաբանական ապահովման հարցերով։ Մասնակցել է մի շարք կարևոր քաղաքական գործերի քննման գործում. 2003 թ. դումայական ընտրությունների արդյունքների վավերականության (Գերագույն դատարանում), Սահմանադրությանը նահանգապետների ուղիղ ընտրությունների վերացման համապատասխանելու և այլն։

Ընտանիք
-------

* հայրը՝ Անատոլի Լուկյանով, իրավաբանական գիտությունների դոկտոր, նախկինում հայտնի քաղաքական գործիչ, ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի նախագահ (1990-1991)։
* մայրը՝ Լյուդմիլա Լուկյանովա, Բժշկական գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ, պրոֆեսոր
* որդին՝ Վլադիմիր Լուկյանով, իրավաբան։

Աշխատություններ
---------------

Ավելի քան 50 աշխատությունների հեղինակ է, այդ թվում «Օրնեքը որպես խորհրդային իրավունքի աղբյուր» (Մոսկվա, 1988), «Ռուսական պետականությունը և սահմանադրական օրենսդրությունը Ռուսաստանում (1917-1993)» (Մոսկվա, 2000), «Ժամանակաշրջանների և մայրցամաքների ծայրակցատեղում. ռուսական պետականության պատմության առթիվ. Ձեռնարկ ռեֆորմատոների համար» (Մոսկվա, 2002)։

Պարգևներ
--------

* Լենինյան կոմերիտմիության մրցանակ (1989) «Օրնեքը որպես խորհրդային իրավունքի աղբյուր» աշխատության համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Փաստաբանների գրանցիչ». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հոկտեմբերի 18-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 12-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սահմանադրական և մունիցիպալ իրավունք ամբիոն(չաշխատող հղում)
* Բոմբիստ փաստաբանի փոխարեն
* Ե.Ա. Լուկյանովան Ռուսաստանում ընտրությունների մասինи
* «Ռուսական պետականությունը և սահմանադրական օրենսդրությունը Ռուսաստանում (1917-1993)»

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1082791121 · LCCN: no91004324 · VIAF: 23145602348501361448 · WorldCat VIAF: 23145602348501361448 |

 |
**Անթառամ Ահարոնյան** (ի ծնե՝ **Գեղուհի**, 1924, Մոնտեվիդեո, Ուրուգվայ - *անհայտ*), դաշնակահարուհի։

Կրթություն
----------

Աշակերտել է լեհ դաշնակահար Կոլիշերին, կատարելագործվել՝ գերմանացի դաշնակահար Վալտեր Գիզեքինգի ղեկավարությամբ։ 1952 թվականին տեղափոխվել է Բուենոս Այրես, հաճախել նշանավոր դաշնակահարներ Մալբուխի և Կոնսուելոյի, ապա՝ Լ. Սպենայի կոմպոզիցիայի դասընթացներին։

Կարիերա
-------

Ֆերենց Լիստի, Ռոբերտ Շումանի,Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի, Քամիլ Սեն-Սանսի, Կլոդ Դեբյուսիի, Լյուդվիգ վան Բեթհովենի գործերից ընտրված երգացանկով հանդես է եկել մենահամերգներով։ Ելույթներ է ունեցել նաև Բուենոս Այրեսի նշանավոր «Պեսինա» լարային քառյակի, դուետով՝ իսպանացի դաշնակահարուհի Ն. Ջիակոսայի հետ։

Արամ Խաչատրյանի, Առնո Բաբաջանյանի,Կարո Զաքարյանի տրիոների, Էդգար Հովհաննիսյանի ջութակի և դաշնամուրի սոնատների դաշնամուրի նվագամասերն է կատարել Արգենտինայում, Ուրուգվայում, Բրազիլիայում, հանդես է եկել համերգ-դասախոսություններով՝ նվիրված Կոմիտասին, Ալեքսանդր Սպենդիարյանին, Արմեն Տիգրանյանին, Սայաթ-Նովային, Արամ Խաչատրյանին, Առնո Բաբաջանյանին։

1960 թվականին Մոնտեվիդեոյի «Սոդրի» պետական թատերասրահի գարնանային համերգաշրջանը բացվել է հայկական երաժշտությանը նվիրված համերգով, որի կազմակերպիչն ու մասնակիցն էր Անթառամ Ահարոնյանը։ 1975 թվականին եղել է Ուրուգվայի երաժշտության խորհրդի և դաշնակահարների միջազգային մրցանակաբաշխության ընդհանուր քարտուղար, 1982, 1984, 1986, 1988 թվականներին՝ Հարավային Ամերիկայում կազմակերպված միջազգային փառատոների հանձնախմբերի անդամ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Լևոն (Գևորգ) Գրիգորյան** (1886, Թավրիզ-24 մարտի, 1957, Թեհրան), երաժշտա-թատերական հայ գործիչ, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Լևոն Գրիգորյանը ծնվել է 1886 թվականին, Թավրիզում։ 
1894 թվականից սկսած Գրիգորյանը սովորել է «Հայկազյան-Թամարյան» դպրոցում։ Որպես երգ-երաժշտության դասատու աշխատել է Ռաշտի (1904-1905) և Թավրիզի հայկական դպրոցներում։ Թիֆլիսում 1907 թվականին սովորել է ջութակ նվագել, այնուհետև ուսումնառությունը շարունակել է Բրյուսելում` ուսանելով Գիսակ Վրույրի մոտ։ Ուսումնառությունից հետո վերադարձել է Թավրիզ` նվիրվելով մանկավարժական ու համերգային գործունեության։

Լևոն Գրիգորյանը մահացել է 1957 թվականի մարտի 24-ին, Թեհրանում։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

1902 թվականին դպրոցական թատրոնում Ղազարոս Աղայանի «Անահիտ» հեքիաթում խաղացել է Վաչագանի դերը։

Գրիգորյանը Թավրիզի երաժշտական թատրոնի պատմության մեջ էական դեր է խաղացել։

Օպերետների և երաժշտական դրամաների բեմադրություններում ղեկավարել է բեմադրություններ և մասնակցել է դրանց, նաև` որոշ երաժշտական հատվածներում փոփոխություններ է կատարել։

1930-1940 թվականներին Թավրիզի թեմական դպրոցում «Անուշ» օպերայի պարսկերեն ներկայացումը բեմադրվել է Լևոն Գրիգորյանի ղեկավարությամբ, ղեկավարել է նաև Մ. Մանուկյանի դրամա-օպերետային խմբի բեմադրությունները` «Լեյլի և Մեջնում», «Սայաթ-Նովա» և այլն։ Գրիգորյանը օժանդակել է «Սասունցի Դավիթ» թատերախմբի աշխատանքներին։ 1946 թվականին Արամյան թատրոնի վերանորոգված սրահի բացման առթիվ «Պեպոյի» բեմադրությունը կապված է եղել Գրիգորյանի անվան հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բ. Հովակիմյան, Թատերական օրացույց, Երևան, 2011, էջ 91-92
2. ↑  «ԱՐՎԵՍՏԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ. ՀԱՅ ԱՐՎԵՍՏԱԳԵՏՆԵՐԸ ԻՐԱՆՈՒՄ» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2020 թ․ հուլիսի 1-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 1-ին.
**Աբու Մուհամադ Մուհամադ իբն ալ-Հասիմ ալ-Բասրի ալ-Հարիրի**, (արաբ․՝ محمد القاسم بن علي بن محمد بن عثمان الحريري‎‎, 1054[…], Բասրա, Իրաք - սեպտեմբերի 10, 1122, Բասրա, Իրաք), արաբ գրող, պոետ, փիլիսոփա։

Կենսագրություն
--------------

Ալ Հարիրին հարուստ հողատիրոջ, մետաքսի առևտրով զբաղվող վաճառականի որդի էր։ Ստացել է լավ կրթություն, գրել սկսել է վաղ հասակից։ Հրապուրվել է գրական արաբերենի քերականությամբ, բառագիտությամբ։ Բասրայում ղեկավարել է փոստային բաժանմունքը։ Ալ Հարիրին ղեկավարությանը հայտնում էր քաղաքի կասկածելի մարդկանց և իրադարձությունների մասին։ 

Երկար ժամանակ ապրել է բեդուինների մոտ, որոնք համարվում են դասական արաբերենի, նախաիսլամական լեզվի, պոեզիայի և Ղուրանի կրողները։ Գրել է մի շարք փիլիսոփայական աշխատություններ, որոնցում հանդես է եկել ընդդեմ գրավոր լեզվում խոսակցական էլեմենտների ներթափանցմանը։ Ստեղծել է բանաստեղծությունների և նամակների ժողովածու։ 

Ալ Հարիրին առավել հայտնի է, որպես 50 մակամների շարքի հեղինակ, որոնք արագ դարձել են գրական հետազոտությունների առարկա, և դարերի ընթացքում համարվել՝ գեղարվեստական կատարելությոան օրինակ։ Հատկապես բարձր է գնահատվում դրանց ուսուցողական բնույթը։ Գրված մակամները եղել է անհայտ մեկի պատվերով, ենթադրվում է, որ դա կամ Բասրայի կառավարիչն է, կամ արաբական խալիֆ ալ Մուստարշիդայի վեզիր Անուշիրվան իբն Հալիդը, կամ Իբն Սադական, կամ էլ ալ Մուստազհիր խալիֆը։ Մակամներում ալ Հարիրը նկարներ է պատկերել Արաբական խալիֆաթի կյանքի անկման ժամանակաշրջանից։ Գլխավոր հերոս Աբու Զեյդ աս-Սերուջին ճարպիկ խաբեբա էր, բոլոր իրավիճակներում ելք գտնող։ Ալ Հարիրի մակամները Եվրոպայում հայտնի են XVII դարից ի վեր, ռուսերենով թարգմանվել են 1826 թվականից։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Борисов В. М. Долинина А. А. — Doм Нагваля«Абу Мухаммед аль Харири и его макамы». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ մայիսի 4-ին. Վերցված է 2008 թ․ դեկտեմբերի 29-ին.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Encyclopædia Britannica
3. 1 2  Nationalencyklopedin (շվեդերեն) — 1999.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz · Գուտենբերգ նախագիծ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV11959520, ADV11059601, ADV11059600, ADV11059602 · BIBSYS: 90898150 · BNE: XX1314716 · BNF: 122698817 · CiNii: DA10610074 · EGAXA: vtls000778650 · GND: 118545965 · ISNI: 0000000108688311 · LCCN: n82164402 · NDL: 01148729 · NLA: 35661346 · NLG: 175637 · NLP: a0000002320585, a0000003192589 · NTA: 068911211 · NUKAT: n2010131558 · LIBRIS: 34413 · SUDOC: 031494544 · VIAF: 9907600 · WorldCat VIAF: 9907600 |

 |

 |
**Հաննա Կարին Էլսա Ֆրյուկսելլ** (շվեդ.՝ Hanna Karin Elsa Fryxell, դեկտեմբերի 2, 1911(1911-12-02), Ստոկհոլմ, Ստոկհոլմ - ապրիլի 15, 2003(2003-04-15), Ֆիլիպստադ, Վերմլանդ, Շվեդիա), շվեդ նկարիչ, լուսանկարիչ և գրող։

Կենսագրություն
--------------

Կարին Ֆրյուկսելլը ծնվել է 1872 թվականին, Ստոկհոլմում, Կարլ Ակսելի և Էլսա Կարլոտտա Ֆրյուկսելլի ընտանիքում։ Եղել է ընտանիքի երրորդ երեխան։ Կարինի հայրը և մայրը հետաքրքրվում էին պատմությամբ, արվեստով և գրականությամբ և խրախուսում էին դստեր հակումները նկարչության համար։ Վաղ հասակից Կարինը ստեղծել է գծանկարներ՝ գունավոր և ջրաներկ նկարներ հեքիաթների սյուժեներով։ Դպրոցն ավարտելուց հետո զբաղվել է նկարչությամբ և քանդակագործությամբ Էդվարդ Բերգգրենի և Գոթֆրիդ Լարսսոնի գեղարվեստի դպրոցում։ 1932 թվականին մեկնել է Փարիզ, որտեղ հաճախել է Սկանդինավյան ակադեմիա, Կոլարոսի ակադեմիա և Գրանդ Շոմեր ակադեմիա։ 1934 թվականին, հիվանդանալով տուբերկուլյոզով, նկարիչը ստիպված վերադառնում է Շվեդիա, որտեղ վերջնականապես բուժվում է միայն 1953 թվականին։

Կարինի հայրը մահացել է 1935 թվականին, և նա իր մոր հետ տեղափոխվել է Կլինտեն, որը գտնվում էր Ֆիլիպստադի մերձակայքում։ 1940–1955-ական թվականներին Կարինը նկարազարդել է Սոտլուգի, Լինլուգի և Լյուդկոլտի տրոլների արկածների մասին գրքերի շարքը, որոնց համար ինքն է գրել տեքստեր և կատարել լուսանկարչական պատկերազարդումներ։ Նկարներ ստեղծելու համար նա օգտագործել է իր ձեռքով պատրաստված ընդհանուր առմամբ մոտ հարյուր տիկնիկները։ 1948 թվականին Ֆրյուկսելը նկարահանել է ֆիլմ Սոտլուգի և Լինլուգի մասին, որտեղ տրոլների դերերը խաղում էին երեխաները։ Հետագայում երեխաները նույնպես դարձել են նրա լուսանկարների բնորդները։

Կլինտենում Կարին Ֆրյուկսելլը նկարել է 1921 թվականին կառուցված մատուռը։ Երեխա ժամանակ նա հիանում էր Ստոկհոլմի «Օսկար» (*Oscarskyrkan*) եկեղեցու վանքի ապակենկարներով և երազում էր նկարել տաճարներ, և նրա երազանքը իրականացավ չափահաս տարիքում։ Նրա գեղանկարներում առկա են նաև կրոնական թեմաներ, որոնցով Ֆրյուկսելլը կրկին զբաղվել է 1950-ականների կեսերից։ Ընդհանուր առմամբ, նկարչի կյանքի ընթացքում նրա անհատական ցուցահանդեսներից ավելի քան 20-ը տեղի են ունեցել Շվեդիայի տարբեր քաղաքներում [1]: Բացի մանկական գրքերից, Կարին Ֆրյուկսելլը գրել է նաև բանաստեղծություններ և հեղինակել է մի շարք բանաստեղծական ժողովածուներ՝ «*Ljusvandring: dikter 1936—1961*», «*Jord och Ande*» (1964) և «*Årstider*» (չհրապարակված)։ Բացի այդ, 1981 թվականից մինչև 1984 թվականը լույս է տեսել «*Boken om Anders*» եռերգությունը` նվիրված գրողի նախապապին` պատմաբան և քահանա Անդերս Ֆրյուկսելլին։

Կարին Ֆրյուկսելը մահացել է 2003 թվականին՝ 92 տարեկան հասակում և թաղված է Ֆիլիպստադում։ Նրա ստեղծագործությունները գտնվում են Շվեդիայի ազգային թանգարանում, Վերմլանդի թանգարանում և մասնավոր հավաքածուներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Ֆիլմերի շվեդական շտեմարան (շվեդերեն) — Svenska Filminstitutet.
2. ↑  LIBRIS — 2012.
3. 1 2 3 4  Svenskt kvinnobiografiskt lexikon

Արտաքին հղումներ
----------------

* Margareta Wallin Wictorin. «Hanna Karin Elsa Fryxell». *Svenskt kvinnobiografiskt lexikon* (անգլերեն).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000053258022 · NTA: 135559162 · LIBRIS: 187644 · VIAF: 46732322 · WorldCat VIAF: 46732322 |

 |
**Անա Կոլովիչ Լեսոսկա** (1980, Սկոպիե, Մակեդոնիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ), մակեդոնացի կենսաբան, որը 2011 թվականից հանդես է եկել Մավրովի ազգային պարկում հիդրոէլեկտրոէներգիայի արտադրության համար ամբարտակների կառուցման դեմ՝ անհետացող տեսակների, այդ թվում՝ անհետացման վտանգի տակ գտնվող բալկանյան լուսանի պաշտպանության նպատակով։ Նրան հաջողվել է համոզել Հյուսիսային Մակեդոնիայի կառավարությանը դադարեցնել ազգային պարկում ամբարտակների կառուցման հետագա աշխատանքները, ինչը հանգեցրել է Համաշխարհային բանկից և Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկից (ՎԶԵԲ) վարկերի հետ կանչելուն։

Մավրովո ազգային պարկ
Կենսաբան Կոլովիչ Լեսոսկան տեղեկացել է Մավրովոյում հիդրոէլեկտրակայանների կառուցման ծրագրերի մասին 2010 թվականին։ Դրանք ներառում էին 33 մետր բարձրություն ունեցող Բոշկով-Մոստ ամբարտակի և 70 մետր բարձրությամբ Լուկովո-Պոլյուս ամբարտակի կառուցումը։ Որպես «Էկո սվեստ» մակեդոնական բնապահպանական հետազոտական կենտրոնի գործադիր տնօրեն ուրիշ ոչ կառավարական կազմակերպությունների և ակտիվիստների հետ համագործակցությամբ Անան սկսել է «Փրկեք Մավրովոն» արշավը։ 2011 թվականի նոյեմբերին նա բողոք է ներկայացրել Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկին՝ բացատրելով, որ նրանք հավանություն են տվել Բոշկով-Մոստ նախագծին վարկ տրամադրելուն՝ առանց կենսաբանական միջավայրի անհրաժեշտ գնահատման։ Նա կոչ է արել, որ Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի տնօրենների խորհրդում ներկայացուցիչ ունեցող երկրների դեսպանները հասնեն ֆինանսավորման դադարեցմանը։ Լեսոսկան խնդրագիր է ներկայացրել, որով կառավարությանը, Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկին և Համաշխարհային բանկին կոչ է արել փակել նախագծերը, և հավաքել է գրեթե 100 000 ստորագրություն։

2013 թվականին Անա Կոլովիչը բողոք է ներկայացրել Եվրոպայի վայրի բնության և բնական միջավայրի պահպանության մասին Բեռնի կոնվենցիային՝ պարզաբանելով, որ Բոշկով-Մոստ հիդրոէներգետիկ նախագիծը «կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ ձկների գոյության վրա»։ 2015 թվականի դեկտեմբերին Բեռնի կոնվենցիան Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկին և Համաշխարհային բանկին պարտավորեցրել է դադարեցնել ֆինանսավորումը։ Համաշխարհային բանկն անմիջապես հետ է կանչել ֆինանսավորումը, և հաջորդ տարվա մայիսին կայացվել է դատարանի որոշումը «Բոշկով-Մոստ» նախագծի բնապահպանական թույլտվությունը չեղյալ հայտարարելու մասին։ 2017 թվականի հունվարին Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկը չեղարկել է ֆինանսավորումը։

Ի նշան այդ նվաճումների՝ 2019 թվականի ապրիլին Անա Կոլովիչ Լեսոսկան աշխարհի վեց բնապահպանների շրջանում արժանացել է Գոլդմանների բնապահպանական մրցանակին։ Հյուսիսային Մակեդոնիայի պատմության մեջ դա առաջին նման մրցանակն էր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Комитет Бернской конвенции решит судьбу балканской рыси и гидроэлектростанции Босков Мост в Македонии
2. ↑  Eligibility Assessment Report: Complaint Boskov Most HPP
3. ↑  Eko-svest
4. 1 2 3 4  Ana Colovic Lesoska
5. ↑  We're sorry, this page doesn't exist(չաշխատող հղում)
6. ↑  Meet the winners of the 2019 Goldman Environmental Prize
7. ↑  Macedonian activist wins Goldman Environmental Prize

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ana Colovic-Lesoska's profile on LinkedIn(չաշխատող հղում)
**Եղիա Էնտազյան**, 18-րդ դարի վերջի–19-րդ դարի սկզբի քարտեզափորագրիչ։ Մխիթարյան միաբանության անդամ, վարդապետ։

Կենսագրություն
--------------

Փորագրել է «Ափրիկէ», «Եւրոպիա» (երկուսն էլ՝ 1786 թվականին), «Ամերիկա», «Ասիա», «Լայնածաւալ տէրութիւն օսմանցոցն» (երեքն էլ՝ 1787 թվականին), «Գաւառք Հայաստան աշխարհի ըստ հին պատմութեանց» քարտեզները։ Վերջինս, առանց տպագրության վայրի, տպարանի և թվականի հիշատակության, զետեղված է Միքայել Չամչյանի «Պատմութիւն Հայոց»-ի Ա հատորի (1784 թվական) մեջ։ Ըստ Սահակ Ճեմճեմյանի՝ սա Էտնազյանի քարտեզափորագրության առաջին փորձն է։

1785 թվականին Վենետիկում, առանց տպարանի և հեղինակի հիշատակության, տպագրվել է Էտնազյանի «Համառօտ պատմութիւն օդապարիկ գնտոյ» գրքույկը։ Տիտղոսաթերթին՝ «Համառօտ պատմութիւն օդապարիկ գնտոյ եւ ճանապարհորդութեան Մօնկոլֆիոյ, Քառլօյի, և Րօպէրթի»։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Նվեր Սարգսյան**, (փետրվարի 23, 1983(1983-02-23), Չարենցավան, Հրազդանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ գործարար, Մոսկվայի «Կիլիկիա» գործարար ակումբի հիմնադիր և համակարգող։

Կենսագրություն
--------------

Նվեր Միքայելի Սարգսյանը ծնվել է 1983 թվականի փետրվարի 23-ին՝ ՀՀ Չարենցավան քաղաքում։ Սովորել է Չարենցավանի Եղ․Չարենցի անվան թիվ 5 դպրոցում։ 1999-2001 թվականներին ուսանել է Երևանի պետական համալսարանի կիրառական մաթեմատիկայի և ինֆորմատիկայի ֆակուլտետում։
2001-2005 թվականներին ուսումը շարունակել է Մ․Վ․ Լոմոնոսովի անվան Մոսկվայի պետական համալսարանի հաշվողական մաթեմատիկայի և կիբեռնետիկայի ֆակուլտետում։
2003 թվականին Նվեր Սարգսյանը մի խումբ համախոհների հետ հիմնել է Մ․Վ․ Լոմոնոսովի անվան Մոսկվայի պետական համալսարանի հայ ուսանողական ասոցիացիան։ Եղել է ասոցիացիայի առաջին նախագահը։

Ամուսնացած է, ունի երեք դուստր։

Գործունեություն
---------------

Նվեր Սարգսյանը 2008 թվականից ծավալում է բիզնես-ոլորտի գործունեություն։ Հիմնել է ընկերություններ ՏՏ, լոգիստիկայի և բիզնես խորհրդատվության ոլորտներում։
2014 թվականի նոյեմբերի 22-ին Նվեր Սարգսյանի նախաձեռնությամբ Մոսկվայում հիմնադրվել է աշխարհում ամենամեծ, առաջին հայկական «Կիլիկիա» (Cilicia) բիզնես ակումբը, որին անդամակցում են ձեռներեցներ աշխարհի տարբեր երկրներից՝ տարեկան 10 հազար ԱՄՆ դոլար ներդրումով։ 2017 թվականին բացվել է բիզնես ակումբի մասնաճյուղը Երևանում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Саргсян Нвер Микаелович, учредитель организации(չաշխատող հղում)
* «Կիլիկիա» բիզնես ակումբի հիմնադիր Նվեր Սարգսյանի հանդիպումը Զարեհ Սինանյանի հետ(չաշխատող հղում)
* Նվեր Սարգսյան, Alpha News , հարցազրույց

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Саргсян Нвер Микаелович, Армянская энциклопедия фонда «Хайазг»
2. ↑  Армянская студенческая ассоциация МГУ им. М. В. Ломоносова
3. ↑  Նվեր Սարգսյանի հարցազրույցը
4. ↑  Կիլիկիա բիզնես ակումբի պաշտոնական կայքէջ
5. ↑  «Կիլիկիա» բիզնես ակումբի մասնաճյուղը Երևանում
**Բալթասար վոն Դերնբախ** (գերմ.՝ Balthasar von Dernbach, 1548, Wiesenfeld, Eichsfeld, Գերմանիա - մարտի 15, 1606(1606-03-15), Ֆուլդա, Կասելի ադմինիստրատիվ օկրուգ, Հեսսեն, Գերմանիա), Բենեդիկտացի վանական, Ֆուլդայի իշխան-վանահայր (1570-1606)։

Կենսագրություն
--------------

Եղել է ազնվական վոն Դերնբախների ընտանիքից։ Ասպետ Պետեր վոն Դերնբախի և նրա կնոջ՝ Կլարա վոն Կլաուեր ցու Վոհրայի ընտանիքում եղել է 15 երեխաներից ամենափոքրը։

1560 թվականին հոր մահից հետո մայրը նրան ուղարկել է Ֆուլդայի վանք, որտեղ ստացել է եկեղեցական կրթություն։ 1566 թվականին Վյուրցբուրգում ձեռնադրվել է քահանա։

1570 թվականին, իր հորեղբոր՝ Վիլհելմ Հարթմանի մահից հետո, ընտրվել է Ֆուլդայի աբբայության արքայազն-վանահայր։ Այնուամենայնիվ 1576 թվականին հեռացվել է աբբայության իշխանությունից և փաստացի իշխանությունը փոխանցել է Յուլիուս Էխտեր վոն Մեսպելբրունին, որը Վյուրցբուրգի արքայազն-եպիսկոպոսն էր։ Դերնբախի կողմնակիցները օգնության խնդրանքով դիմեցին կայսր Մաքսիմիլիան II-ին, որը հարթեց 26 տարի տևած դատը։

1602 թվականին Դատարանի խորհուրդը որոշում ընդունեց Բալթասարին իշխան-վանահայր վերականգնելու մասին, և Մեսպելբրունը ստիպված եղավ հրաժարվել Ֆուլդայից և վճարել դատական ծախսերը։ Աբբայության իր պաշտոնին վերադառնալուց հետո Դերնբախը դարձել է Ֆուլդայում կախարդության լայնածավալ դատավարության նախաձեռնողներից մեկը։ Գործընթացի արդյունքում, ըստ տարբեր աղբյուրների, զոհվել է մոտ 250 մարդ։

Մահացել է 1606 թվականի մարտի 15-ին Ֆուլդայում 57 կամ 58 տարեկան հասակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118677853 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
3. ↑  Balthasar von Dernbach
4. ↑  Stuart Clark, William Monter, *Witchcraft and Magic in Europe, Volume 4: The Period of the Witch Trials Archived 2023-07-18 at the Wayback Machine.*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Dernbach, Balthasar von
* Balthasar von Dernbach

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Allgemeine Deutsche Biographie |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14504815s · GND: 118677853 · ISNI: 0000000115112062 · LCCN: no2004099985 · NTA: 258140038 · SUDOC: 076478157 · VIAF: 29251172 · WorldCat VIAF: 29251172 |

 |

 |
**Հվան Գյոան**, ԶԼՄ-ում հիշատակվում է նաև որպես **Հվան Գյո Ան** (կոր.՝ 황교안, 黃敎安; ապրիլի 15, 1957(1957-04-15), Սեուլ, Հարավային Կորեա), հարավկորեացի իրավաբան և պետական գործիչ, Կորեայի Հանրապետության արդարադատության 63-րդ նախարարը և Կորեայի Հանրապետության 44-րդ վարչապետը, ով 2016 թվականի դեկտեմբերի 9-ից մինչև 2017 թվականի մայիսի 10-ը նախագահի ժամանակավոր պաշտոնակատարն է։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Սեուլի հեղինակավոր Կյոնգի միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1981 թվականին Սոնգյունգվան համալսարանի իրավաբանության ֆակուլտետը։ Երեսուն տարուց ավել աշխատել է դատախազական մարմիններում։ Զբաղեցրել է Չհանվոն, Դեգու և Բուսան քաղաքների դատախազների պաշտոնները։

2013 թվականի մարտից Կորեայի Հանրապետության արդարադատության նախարար է, 2015 թվականի մայիսի 21-ին առաջադրվել է երկրի վարչապետի պաշտոնում, 2015 թվականի հունիսի 18-ին խորհրդարանը հաստատեց նրան որպես կառավարության ղեկավար։

2016 թվականի դեկտեմբերի 9-ին ըստ սահմանադրության, կապված նախագահ Փակ Կըն Հյեի դեմ իմպիչմենտի հետ, դարձավ Կորեայի Հանրապետության նախագահի ժամանակավոր պաաշտոնակատար։ Կորեայի Հանրապետության նախագահի ժամանակավոր պաշտոնակատարի պաշտոնում Հվան Գյոանը մնաց մինչև 2017 թվականի մայիսի 10-ը։ Այդ օրը Կորեայի Հանրապետության նոր նախագահ դարձավ Մուն Ջեինը։

2017 թվականի մայիսի 11-ին Հվան Գյոանը հարաժարական տվեց երկրի վարչապետի պաշտոնից։ Նրա հետ հանդիպման ժամանակ նախագահ Մուն Չժե Ինը նրան առաջարկեց պաշտոնավարել մինչև նոր կառավարության կազմավորումը։ Սակայն Հվան Գյոանը մերժեց։

Անձնական կյանքը
---------------

Գյոանը ամուսնացած է և ունի երկու զավակ՝ որդի և դուստր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Процедура импичмента в Республике Корея. Досье». *ТАСС*. Կաղապար:Д. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|subtitle=` ignored (օգնություն)
2. ↑  Мун Чжэ Ин принял отставку премьер-министра Республики Корея Хван Гё Ана

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1153501643 · ISNI: 0000000465074342 · VIAF: 4425152025930903600009 · WorldCat VIAF: 4425152025930903600009 |

 |
**Շառլ Մելխիոր Արտյու դե Բոնշան** (ֆր.՝ Charles Melchior Artus de Bonchamps), Վանդեայի խռովության առաջնորդներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Ֆրանսիական Հեղափոխության սկզբում Բոնշանը գտնվում էր Մենայում գտնվող իր ամրոցում, որտեղ նա նշանակվել էր, որպես Անժուական հակահեղափոխական զորքերի առաջնորդ։ Հեղափոխության ավարտից հետո, երբ որ հակահեղափոխականները խռովություն սկսեցին, նա միացավ երկու այլ ռոյալիստական առաջնորդներին՝ Անրի Լա Ռոժակլեոնի և Ժակ Կատելինոյի։ Նրանց միավորված զորքերը գրավեցին Բրեսյուիրը և Տուարը։

Նանտի վրա անհաջող հարձակումից հետո նրա ձեռքը վիրավորվեց։ Չնայած դրան, երբ որ Սևրի մոտ ճակատամարտում Բոշանը զգաց, որ նրանք սկսում են կրվել, նա վիրավորված ձեռքով նետվեց ճակատամարտի թեժ կետը և փոխեց ճակատամարտի ընթացքը։ Նա փորձում էր խռովության մյուս առաջնորդներին ստիպել ընկրկել, սակայն նրան մեղադրեցին վախկոտության մեջ։

Բոնշանը զոհվեց Շոլեյի ճակատամարտում՝ կրծքին մահաբեր վնասվածք ստանալուց հետո։ Նահանջող զորքը նրան վերցրեց իր հետ և խոստում տվեցին վրեժ լուծել՝ սպանելով 5 հազար հանրապետական, սակայն արդեն կիսամահ Բոնշանը խնդրեց դա չանել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Боншан // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — СПб. 1907—1909.
**Գիլադ Շալիթ** (եբրայերեն՝ גלעד שליט (օգնություն • ինֆո)‎, օգոստոսի 28, 1986(1986-08-28), Նագարիա, Acre Subdistrict, Հյուսիսային մարզ, Իսրայել), Իսրայելի պաշտպանության բանակի զինվոր, ով 2006 թվականի հունիսի 25-ին Իսրայելի տարածքից առևանգված է եղել մի շարք ահաբեկչական կազմակերպությունների կողմից, որոնք են «Իզզ ադ-Դին ալ-Քասամ» բրիգադը (ՀԱՄԱՍ-ի ռազմական թևը), Ժողովրդական դիմադրության կոմիտեները (որի մեջ են մտնում ՖԱԹՀ-ի, Պաղեստինյան իսլամական ջիհադի և ՀԱՄԱՍ-ի անդամները), Իսլամի բանակը։ Առևանգման ժամանակ Շալիթը ուներ կապրալի (ռաբաթ) կոչում։

2011 թվականի հոկտեմբերի 18-ին, հինգ տարի և չորս ամիս պատանդ լինելուց հետո, ահաբեկիչների հետ կնքված գործարքի շրջանակներում Գիլաթին ազատել են և փոխանցել հայրենակիցներին, որի փոխարեն Իսրայելի կողմից ազատվել է ավելի քան 1000 պաղեստինցի բանտարկյալ, որոնցից ավելի քան 400-ը իսրայելական դատարանի կողմից դատապարտված են եղել մոտ 600 իսրայելցի սպանելու համար։ Ազատելու օրը Շալիթին ավագի (ռավ սամալ) կոչում են շնորհել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Encyclopædia Britannica
2. ↑  *Ynet* ג'וב חדש: גלעד שליט מצטרף לבנק דיסקונט — 2016.
3. ↑  «Կապրալ Գիլադ Շալիթին փոխանցել են Իսրայելին». Lenta.ru.
4. ↑  אבי יששכרוף (20.10.2011). «חוטפי שליט: הוא לא עונה, זכה לטיפול רפואי וצפה בטלוויזיה» (եբրայերեն). Haaretz.
**Հակոբ Հանդանյան** (1834 թ. Դիարբեքիր, Օսմանյան Թուրքիա- հոկտեմբերի 30, 1899, Կոստանդնուպոլիս, Թուրքիա), հարգված ֆիզիկոս, գրող, թարգմանիչ, պրոֆեսոր և առաջին դատագիտական գրքի հեղինակն՝ Օսմանյան Թուրքիայում։ Նա ծագումով հայ էր։

Ետնապատկեր
----------

Հակոբ Հանդանյանը ծնվել է Դիարբեքիրում, բայց 5 տարեկան հասակում տեղափոխվել է Իստանբուլ։ Սկզբում նա սովորել է տեղի հայկական Լիսիումի ճեմարանում, որը գտնվում էր Կոստանդնուպոլսի Ասիական հատվածում։ Լիսյումն ավարտելուց հետո, նա զբաղվում է բժշկական գործունեությամբ։ 1860 թ.-ին, նա ավարտում է իր ուսումը Մեքթեբի Թիբբիվեի Շահանեյում, որը Օսմանյան Կայսրության առաջին բժշկական դպրոցն էր։ 1878 թ.-ին, նա դառնում է ծագումով հայ՝ Սերովպե Վիցենայնի անվան Միլիտարյան Բժշկական Ակադեմիայի պրոֆեսորը։ Ավելի ուշ, նա աշխատում է Քաղաքակիրթ Բժշկական դպրոցի գլխավոր Ասամբլեայի արխիվում։

Թարգմանություններ
-----------------

Իմանալով ֆրանսերեն շատ լավ՝ Հակոբ Հանդանյանը կատարում է մի կարևոր առաջադրանք՝ թարգմանելով ֆրանսերեն բժշկական գրքերը՝ թուրքերեն։ Սկզբում,1875 թ.-ին, նա ֆրանսերենից անգլերեն է թարգմանում «Բրայընթ» և «Չուդ» գրքերը։ Հետո, 1877 թ.-ին, նա գրում է «Թիբբի Խանունի-ն», որը ֆրանսերենից կատարված թարգմանություն է։ 1885 թ.-ին սրան հաջորդում էր Թոքսիկական ուսումը, որը կոչվում էր «Քիմյա-յի Խանունի»։ Այս գրքերը համարվում էին առաջին բժշկական գրքերը՝ թուրքական պատմությունում։
**Ռոբերտ Էմերսոն Լանդսբուրգ** (անգլ.՝ Robert Emerson Landsburg, նոյեմբերի 13, 1931(1931-11-13), Սիեթլ, Վաշինգտոն, ԱՄՆ - մայիսի 18, 1980(1980-05-18), Վաշինգտոն, ԱՄՆ), ամերիկացի լուսանկարիչ, որ մահացել է Սենտ Հելենս լեռան ժայթքման ժամանակ։

Կենսագրություն
--------------

Ռոբերտ Լանդսբուրգը ծնվել է Վաշինգտոն նահանքի Սիեթլ քաղաքում, ժայթքման ժամանակ նա ապրել է Պորտլենդում (Օրեգոն)։

Ժայթքմանը նախորդող շաբաթների ընթացքում Լանդսբուրգը մի քանի անգամ այցելել է հրաբուխ՝ լուսանկարելով տեղի ունեցող փոփոխությունները։ 1980 թվականի մայիսի 18-ի առավոտյան նա գագաթից մի քանի մղոն հեռավորության վրա է եղել։ Հրաբխի պայթյունից հետո, ըստ երևույթին, խելամտորեն գնահատելով, որ այլևս հնարավորություն չի ունենա փախչել մոխրի ամպից, Ռոբերտ Լանդսբուրգը մնացել է տեղում և շարունակել լուսանկարել հրաբուխն ու ժայթքումը, քանի դեռ կարող էր լուսանկարել։ Դրանից հետո նա լուսանկարչական ժապավենը հետ է փաթաթել երիզատուփի մեջ և տեսախցիկը դրել ուսապարկի մեջ, որի վրա էլ պառկել է այն ավելի լավ պաշտպանելու համար։

Այս տեսքով նրա մարմինը հայտնաբերվել է մոխրի շերտի տակ տասնյոթ օր անց։ Լուսանկարչական ժապավենը չի վնասվել, և երևակելուց հետո ստացված նկարներն օգնել են երկրաբաններին ավելի ճշգրիտ պատկերացում կազմելու ժայթքման մասին։

Ռոբերտ Լանդսբուրգը թաղված է Վաշինգտոնի Բենչ շրջանի *Մաունթ Հելենս Մեմորիալ Գրուվ* գերեզմանատանը։

Լանդսբուրգի մահվան պատճառ ժայթքումը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Staff report (January 1981). Robert Landsburg’s brave final shots. *National Geographic*
2. ↑  Associated Press (June 5, 1980). Another body found in volcano area.
3. ↑  Associated Press (June 6, 1980). Red tape battled. St. Helens sedate. *The Spokesman-Review*
4. ↑  Bunce, Vincent (2000). «Restless Planet: Volcanoes», p.44. Raintree Steck-Vaughn Publishers, Austin. ISBN 0-7398-1327-7.
5. 1 2  Robert Coenraads (2006). «Natural Disasters and How We Cope», p.50. Millennium House, ISBN 978-1-921209-11-6.
6. ↑  Robert Emerson Landsburg Archive copy Wayback Machine-ի միջոցով:

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 5364152932555309830006 · WorldCat VIAF: 5364152932555309830006 |

 |
**Քաջունի Մանուել** (օգոստոսի 11, 1823, Կոստանդնուպոլիս - դեկտեմբերի 1, 1903, Կոստանդնուպոլիս, թաղված է Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզում), հայ մանկավարժ, բնագետ, փիլիսոփա, գիտության քարոզիչ։ Ավարտել է Վենետիկի Ռափայելյան վարժարանը, 1843 թվականից՝ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Մանուել Քաջունին ծնվել է 1823 թվականին, Կ. Պոլսում։ Ավարտել է Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանը։ Աշխատել է Կոստանդնուպոլսի Մխիթարյան վարժարաններում որպես ուսուցիչ և տեսուչ, 1848–1851 թվականներին՝ «Բազմավեպի» խմբագրի տեղակալ բնական գիտությունների գծով, 1883 թվականից ղեկավարել է Մուրատ–Ռափայելյան վարժարանը։ 1903 թվականին ընտրվել է Վենետիկի միաբանության թագադիր աբբա։ Պարգևատրվել է իտալական Ասպետական խաչով (1897)։ Քաջունին նպաստել է հայկական վարժարաններում բնագիտական առարկաների դասավանդումը բարելավելու և գիտության պահանջներին համապատասխանեցնելու գործին։ Ստեղծել է մաթեմատիկայի, քիմիայի, ֆիզիկայի, մեխանիկայի դասագրքեր, 1869-1875 թվականներին Սուրբ Ղազար կղզում հիմնել ֆիզիկայի ուսումնական լաբորատորիա։ ժամանակի գիտելիքների յուրատեսակ հանրագիտարան է «Արվեստաբանություն կամ շտեմարան գիտելեաց» գիրքը (1875)։ Գյուղատնտեսության տարբեր ճյուղերի վերաբերյալ գիտահանրամատչելի աշխատությունների հեղինակ է։ Քաջունու գլխավոր երկը «Բառգիրք արվեստից և գիտութեանց և գեղեցիկ դպրութեանց» պատկերազարդ հանրագիտարան բառարանն է (1891–1893)։ Քաջունու «Հնախոսություն Հայաստանի» (1855) և «Աշխարհագրություն հին և նոր Հայաստանի» (1857) ուսումնական ձեռնարկները գրված են Ղ․ Ինճիճյանի աշխատությունների հիման վրա։ Առաջարկել է քիմիական նյութերի անվանակարգման սեփական եղանակ, մշակել և շրջանառության մեջ է դրել բազմաթիվ հայերեն գիտական տերմիններ։

Պարգևներ
--------

* Իտալիայի Ասպետ խաչ (1897)։

Գրականություն
-------------

* Այվազյան Հ. Մ. Գիտական եզրաբանության առաջին մշակողը, ԲԵՀ, 1993 համար 3 (77)։
* Այվազյան Հ. Մ. Գրիգորյան Ս. Կ. Հայկական քիմիական անվանակարգության բարեփոխման հիմնախնդիրները, Երևան,1998։
* Միրզոյան Լ. Երևելի Մխիթարյանները՝ Մանուել Քաջունի, Երևան, 2005։
* «Տեղեկագիր ՀԽՍՀ ԳԱ. Ֆիզիկա, հատոր 12, 1977։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Գրիգոր Տուտերորդի** (*անհայտ* - 1216, Վայոց ձոր (գավառ), Սյունիք, Արփա գյուղ), եկեղեցական գործիչ։

Հաղպատի եպիսկոպոս, Սանահինի վանքի վանահայր։ 1154 թվականին ստացել և կազմվել է մի ձեռագիր, որի մեջ թողել է հիշատակարան։ Հեղինակ է մի շարք նամակների՝ ուղղված Ներսես Շնորհալուն, որը վերաբերվում էր հայ և բյուզանդական եկեղեցիների միության խնդրին։ Իր թղթերում Գրիգոր Տուտերորդին մերժում է եկեղեցիների միության գաղափարը, խորհուրդ տալիս հենվել «քրիստոնեության պատվար մեծափառ ռուսական եկեղեցու վրա»։

Մերժել է կիլիկյան հայրերի և Հռոմկլայի կաթողիկոսների առաջարկած՝ եկեղեցիների միության գաղափարը։

Գրիգոր Տուտեորդու Գրիգոր Ղ Տղային ուղղած թղթերում զգուշացրել է այդ միությունն իրագործելու ծանր հետևանքների մասին։ Գրիգոր Տուտեորդու հետ հաշվի են նստել Հռոմկլայի հայոց կաթողիկոսարանում և Արցախում։ Նրա անունը հիշատակվում է ավանդապատումներում, Սանահինի և Հաղարծնի վանքերի վիմական արձանագրություններում։ Գրիգոր Տուտեորդին այդ վանքերին է նվիրել գրքեր, եկեղեցական օգտագործման թանկարժեք իրեր, դրամ հատկացրել վանական հաստատությունների շինարարության համար։

Սանահինի վանքի Սուրբ Հարություն եկեղեցու հյուսիսային կողմում է գտնվում Գրիգոր Տուտեորդու խաչքար-տապանաքարը (1183, գործ՝ Մխիթար Կազմողի)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 223)։*  |
**Նատալիա Տենա** (անգլ.՝ Natalia Gastiain Tena, նոյեմբերի 1, 1984(1984-11-01), Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն), բրիտանացի դերասանուհի և երգչուհի, «Molotov Jukebox» երաժշտական խմբի մենակատար։ Կինոյում առավելապես հայտնի է Նիմֆադորա Թոնկսի դերով Հարի Փոթերի մասին ֆիլմերից և Օշայի դերով Գահերի խաղը հեռուստասերիալից։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ տարիներ

Նատալիան ծնվել է 1984 թվականի նոյեմբերի 1-ին Սուրեյ կոմսությունում իսպանացիներ՝ Մարիա Տենի և Խեսուս Տենի ընտանիքում։

Ազատ տիրապետում է իսպաներենին։

Դերասանական ընդունակությունը արտահայտվել է վաղ տարիներից։ Ինը տարեկան հասակում ընդունվել է թատերական ստուդիա, որտեղ մեծ ոգևորությամբ խաղացել է անգլիական դասականների ստեղծագործությունների բեմականացումներում։ Առաջին դերը եղել է Ուիլյամ Շեքսպիրի Ջուլիետան։ Հարի Փոթերի մասին ֆիլմերում նկարահանվելով համաշխարհային ճանաչում է ձեռք բերել, բայց բեմը չի թողել և «Royal Shakespeare Company» ստուդիայի բեմում 2008 թվականին «Օթելլո» ողբերգությունում խաղացել է Դեզդեմոնայի դերը։

### Կարիերա

2001 թվականին Նատալիան առաջին անգամ խաղում է «Բժիշկներ» բրիտանական հեռուստասերիալի մի քանի էպիզոդում։ Այս դերից հետո նրան հրավիրում են նկարահանվելու լիամետրաժ «Իմ տղան» (անգլ.՝ About a Boy)կինոնկարում, որին հաջորդեցին «Սիրո հիանալի արվեստը» (անգլ.՝ The Fine Art of Love, 2005), «Տիկին հենդերսոնը ներկայացնում է» (անգլ.՝ Mrs Henderson Presents, 2005) կինոնկարները և «Կյանքից հետո» սերիալը (2006)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
3. 1 2
4. ↑  "NATALIA TENA EL EMBRUJO DEL FÉNIX" Nuevo Herald - 13 July 2007
5. ↑  "Spanish actress lands role in 'Potter' film" Archived 2011-07-22 at the Wayback Machine. 14 July 2007, Telegram.com
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գալընյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Խորեն Գալընյան (Գալինյան)** (մոտ 1880, Խարբերդ, Խարբերդի նահանգ - ?), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է մոտ 1880 թվականին Խարբերդ նահանգի կենտրոն Խարբերդ քաղաքում՝ պատվելիի ընտանիքում։ Թուրքերը հորն սպանել են Խարբերդի իր տան տանիքում, իսկ մորը՝ Բամբիշ Ալմաստին և մանուկ Խորենին տարել և թուրքացրել են՝ վերջինիս տալով Խայրուլլա անունը։ Մայրն իր խնայած 60 ոսկին տվել է որդու բժշկական կրթության համար։ 1904 թվականին ավարտել է Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Խարբերդի թուրքերի շրջանում եղել է հարգված բժիշկ Խայրուլլա։ Օսմանյան բանակում զինվորական բժիշկ և դեղագործ է ծառայել։ Պաշտոնի բերումով շրջել է Արևմտյան Հայաստանի բոլոր նահանգներում։

1915 թվականին իրենց բնօրրաններից տեղահանված հայ գաղթականների հետ հասել է մինչև Դեյր-էլ-Զոր, որտեղ տեսել է, թե ինչպես շատերին հերթի են կանգնեցրել և մորթել։ Աքսորյալները դիմել են բժշկի օգնությանը, և նա իր ուժերի ներած չափով գաղտնի կերպով օգնել է նրանց ու ազատել յաթաղանից։ Խարբերդում թուրքերը
նրա վրա պահակ են դրել, որ նա հայերին բժշկական օգնություն չցուցաբերի։ Սակայն, այնուամենայնիվ, հնարավորության դեպքում միշտ և ամենատարբեր հարցերում օգնել է ազգակիցներին։ Հետագայում, զգալով իր գլխին կուտակվող մութ ամպերը, իր ընտանիքի բեռները գաղտնի ճանապարհով ուղարկել է Հալեպ և մի օր էլ վերադառնալով Կ. Պոլ­սից, հավաքել է ընտանիքը ու ծածուկ հեռացել Խարբերդից։ Այդպես գաղթելով՝ հասել են Տիգրանակերտ (Դիարբեքիր), Մար­դին, Հալեպ, Բեյրութ, Եգիպտոս։

1948 թվականին ընտանիքով հայրենադարձվել է Խորհր­դա­յին Հա­յաստան։

Հիշատակում
----------

* Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (16881940), Իսթանպուլ, 1940։
* Սվազլյան Վերժինե, Հայոց ցեղասպանություն։ Ականատես վերապրողների վկայություններ, Երևան, 2000։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
* Վերոբերյալը բանահավաք Վերժինե Սվազլյանին պատմել է բժիշկ Խորենի որդի Ռոբեր Գալընյանը (ծնված 1912 թ. Խարբերդում)։
**Եկատերինա Սերգեյի Գրիգորևա** (ռուս.՝ Екатерина Сергеевна Григорьева, ծնվել է սեպտեմբերի 15–ին, 1989, Օլենեգորսկ, Մուրմանսկի մարզ, Ռուսաստան), ավելի հայտնի որպես **Քեյթ Գրիգորևա**՝ ռուս մոդել է։

Գործունեություն
---------------

Ծնվել է զինվորականների ընտանիքում։ Հաճախել է *Մուրմանսկի Պետական Տեխնիկական համալսարան*՝ սովորելով մարքեթինգ։

Մասնակցել է Միսս Ռուսաստան 2010 մրցույթին, սակայն հաջողության չի հասել։ Չկորցնելով հույսը նա կրկին մասնակցում է 2012 թվականի մրցույթին՝ ներկայացնելով Մուրմանսկը և դառնում տասը ֆինալիստներից մեկը։ 2012 թվականին մասկակցել է նաև «*Ռուսաստանի հաջորդ թոփ մոդելը*» մրցույթին և դարձել ֆինալիստ։ Դրանից հետո նա ստորագրեց պայմանագիր Նյու Յորքի նորաձևության գործակալություններից մեկի հետ ևմեկնեց այնտեղ։

### 2014 թվական և հայտնի դառնալը

Թոփ մոդելին մասնակցելուց հետո ժյուրի Իրինա Շեյքի գործակալությունը՝ The Lions–ը, հետաքրքրություն զգաց Գրիգորևայի մեջ։ Պայմանագիրը նրա համար նոր դռներ բացեց համաշխարհային ասպարեզում։ 2014 թվականին մասնակցեց Նյու Յորքի նորաձևության շաբաթվան և քայլեց հայտնի դիզայներների համար, օրինակ՝ Օսկար դե լա Ռենռա, Տորի Բուրչ, Ռալֆ Լոուրեն և Դոնա Կարան։ Մասնակցեց նաև շոուների Փարիզում և Միլանում, քայլեով այնպիսի հայտնի դիզայներների և բրենդների համար, ինչպիսիք են՝ *Givenchy, Վերսաչե, Gucci, Dolce & Gabbana, Celine, Isabel Marant, Nina Ricci, Էլի Սաաբ, Ռոբերտո Կավալի, Ալեքսանդր ՄկՔուին, Balmain, Giambattista Valli, Էմանուել Ունգարո, Moschino, Etro, Missoni, Էմիլիո Պուչի* և այլն։ 2014 թվականի վերջին Գրիգորևան դարձավ լավագույն մոդելներից մեկը՝ բացահայտված մեկ սեզոնում, ըստ models.com–ի։ 2015 թվականին բացեց գարուն/ամառ հավաքածուների ցուցադրությունները Dsquared2–ի և Սթելա ՄկՔարթնեյի։

### 2015–ներկա․ Victoria's Secret

2014 թվականի դեկտեմբերի 2–ին նա մասնակցեց Victoria's Secret նորաձևության շոուին՝ Միսս Ռուսաստան մրցույթի մեկ այլ մասնակից Իրինա Շարիպովայի հետ միասին։ 2015 թվականի ապրիլին նա դարձավ Victoria's Secret–ի նոր տասը հրեշտակներից մեկը՝ Լաիս Ռիբեիրոյի, Ռոմի Սթրիյդի, Սարա Սամպայոյի, Մոնիկա Յագացյակի, Ժասմին Տուկսի, Մարթա Հանթի, Ստելա Մաքսվելի, Թեյլոր Մարի Հիլի և Էլզա Հոսկի հետ միասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Екатерина Григорьева / Ekaterina Grigoreva
2. 1 2  Мурманчанка Екатерина Григорьева поборется за корону «Мисс Россия»
3. ↑  Top Newcomers / The breakout faces of the season FW14
4. ↑  See Who is Walking the 2014 Victoria’s Secret Fashion Show
5. ↑

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբաջյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Կայծակ Առաքել** (իսկական անունը՝ **Տիգրան Աբաջյան**, 1869, Բաբերդ, Թուրքիա - 1917, Երզնկա, Էրզրումի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն), Հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Տակավին պատանի՝ Երզնկայում միացել է Ռուբեն Շիշմանյանի (Դերսիմի Քեռու) խմբին։

1896 թվականին անցել է Կովկաս, եղել Բաքվում, 1900-1903 թվականներին՝ Կարսում, որտեղ զբաղվել է Արևմտյան Հայաստան զենք փոխադրելով։ Ապա՝ 1903 թվականի հունիսին Թորգոմի /Թուման Թումյան/ ղեկավարած «Մրրիկ» խմբի կազմում հասել է Սասուն, մասնակցել 1904 թվականի ինքնապաշտպանական կռիվներին։ 1905-1906 թվականների Հայ-թաթարական ընդհարումների ժամանակ գործել է Երևանում։ Այնուհետև մասնակցել է Իրանական հեղափոխությանը, ապա անցել Բաբերդ, Սեբաստիա և Վան։

1915 թվականի Վանի ինքնապաշտպանության կազմակերպիչներից է, Զինվորական խորհրդի անդամ։ 1916-1917 թվականներին Երզնկայում զբաղվել է հայ գաղթականների փրկության գործով։

Գրականություն
-------------

* «Ով ով է հայեր» կենսագրական հանրագիտարան, հատոր 1, Երևան, 2005։
* Հայկական հարց հանրագիտարան, Երևան, 1996, էջ 175։

Հայոց պատմություն/ Կայծակ Առաքել www.historyofarmenia.am/am/Encyclopedia\_of\_armenian\_history\_Kaycak\_Araqel
**Կիտբուկա**
(Կիտ-Բուկա, Կիտբուգա, Կիտ-Բուգա, 13-րդ դար - սեպտեմբերի 3, 1260(1260-09-03), Մաայան Հարոդ, Հյուսիսային մարզ, Իսրայել)՝ մոնղոլական զորահրամանատար։ Ծագումով նայման

,
*«Հավատքով քրիստոնյա,.. մարդ, ով վայելում էր մեծ հեղինակություն»*
.
Ուներ բաուրչու (արքայական սեղանապետի) պաշտոն։ Հայտնի է Հուլագուի մերձավոր արևելյան արշավանքում իր մասնակցությամբ։

Պայքար իսմաիլյանների դեմ
------------------------

1252 թվականին Կիտբուգան ուղարկվում է 12 հազար բանակով պարսից իսմաիլյանների դեմ։
Գրավում է Միհրին, Տուն, Տուրշիզ, Դիզ-ի Միհրին, Դիզ-ի Քեմալի, Դիզ-ի Շալ Բերդերը։ Սակայն իսմաիլյանների իմամ Ռուկն ադ-Դին Խուրշահը չէր շտապում հանձնել առանցքային Մեյմունդիզ, Ալամուտ և Լյումբուսեր ամրոցները։ Կիտբուգայի խորհրդով Հուլագուն 1256 թ. պաշարում է Մեյմունդիզը, իսկ նոյեմբերի 20-ին Ռուկն ադ-Դին Խուրշահը հասկանալով, որ չի կարող դիմակայել մոնղոլներին հանձնվում է։

Հարձակում դեպի Բաղդադ
---------------------

Մինչ պաշարումը Հուլագուն զավթեց լուրերին և պարսիկ իսմաիլյան-նիզարիտներին (ասսասիններին)։ Մանգուն հրամայել էր իր եղբորը խնայել խալիֆայությունը, եթե նրանք հանձնվեն։ Հուլագուն պահանջեց հանձնել քաղաքը, սակայն ալ-Մուսթասիմը հրաժարվեց։ Հուլագուն ուղղեց զորքերի մի մասը Տիգրիսով դեպի քաղաք, այսպիսով քաղաքը ամբողջացրեց իր «մագիլներում»։ Խալիֆայության բանակը կանգնեցրեց մոնղոլներին արևմուտքում, սակայն հաջորդ մոնղոլական գրոհը կործանեց նրանց, մոնղոլները ուղղեցին նրանց ցածրադիր գոտիներ և ավերեցին պատնեշները, խալիֆայության շատ մարտիկներ խեղդվեցին։

Մոնղոլները սկսեցին գրոհը իրենց ավանդական եղանակով փետրվարի 5-ին քանդեցին պատի մի մասը և նետվեցին հարձակման։ Ալ-Մուսթասիմի բանակցության առաջարկը մերժվեց։

Փետրվարի 10-ին Բաղդադն ընկավ։ Փետրվարի 13-ին մոնղոլները մտան քաղաք, իսկ Հուլագուն թույլատրեց մեկ շաբաթ թալանել քաղաքը։

Պատերազմ Պաղեստինում
--------------------

Սիդոնի պաշարումը մոնղոլների կողմից։ Մանրանկար Հեթում պատմիչի *Արևելքի երկրների պատմություն* ձեռագրից XIV դար, Կատալոնիա
Հուլագուն Մանգու խանի մահվան պատճառով վերադարձավ Պարսկաստան։ Կիտբուգան մնաց ղեկավարելու մնացած զորքին։ Նա ընկերական հարաբերություններ հաստատեց քրիստոնյաների հետ, սակայն, երբ Ժուլյեն Գրանյեն՝ Սիդոնի սենյոռը հարձակվեց մոնղոլների տիրապետության տակ գտնվող Մարժ Այուն քաղաքի վրա և հարուստ ավարով վերադարձավ հետ։ Կիտբուգայի զարմիկը փոքրաթիվ ջոկատով հետևեց սիդոնցիներին, սակայն սպանվեց։ Կիտբուգան ի պատասխան պաշարեց Սիդոնը։ Նա ավերեց ստորին քաղաքը, բայց չզարգացրեց հաջողությունը։

Ստանալով հայկական օգնական զորաջոկատներ, նա Հուլագուի հրամանով շարունակեց նվաճումները Պաղեստինում։ Նրա դեմ դուրս եկավ Զահեր Բայբարսը։ Թվային առավելության շնորհիվ մամլյուքները հաղթեցին հայ-մոնղոլական զորքերին 1260 թ. Սեպտեմբերի 3-ին Այն-Ջալութի ճակատամարտում։ Կիտբուգան գերեվարվեց և սպանվեց։

Գրականություն
-------------

* , Հայոց պատմություն, Մ. «Գիտություն», 1976։
* , Ժամանակագրություն (խմբ. Ա. Գ. Գալստյան), Երևան, «Հայաստան», 1974 — 134—135, էջեր 134—135 — 134—135 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ռաշիդ ադ-Դին. Ժամանակագրությունների ժողովածու, Մ. Լ. 1946 — 23, էջեր 23 — 23 էջ։
2. 1 2  Կիրակոս Գանձակեցի։, Հայոց պատմություն, Մ. 1976 — 233-234, էջեր 233-234 — 233-234 էջ։
3. ↑  Սմբատ Սպարապետ. 1974, էջ 134—135։