recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Հարություն Իսահակի Շամշինյան** (փետրվարի 9, 1856(1856-02-09), Թիֆլիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 1, 1914(1914-02-01), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն), հայ նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

1874-1877 թվականներին սովորել է Գեղարվեստը խրախուսող կովկասյան ընկերության նկարչական դպրոցում, 1877-1882 թվականներին՝ Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում։ 1883 թվականին կատարելագործվել է Փարիզում, Մյունխենում, Վենետիկում։

1884 թվականից հաստատվել է Թիֆլիսում, դասավանդել Ներսիսյան, Գայանյան և Սուրբ Նշան դպրոցներում, մշակել նկարչության դասավանդման ծրագրեր, կազմել և հրատարակել գծագրության ու հեռանկարի ձեռնարկ։

Շամշինյանի արվեստին (կենցաղային ժանրի կտավ, բնանկար, դիմանկար) բնորոշ է իրականության հավաստի վերարտադրումը («Հին Թիֆլիս», 1887, «Շեյթան բազար», 1890, «Սանահինի կամուրջը», 1899, «Լեռնցիների դադարը», 1902, «Նկարչի մոր դիմանկարը» և այլն։ Շամշինյանի հայ իրականության մեջ առաջիններից է, որ ստեղծել է օֆորտի տեխնիկայով գրաֆիկ, թերթեր (Պ. Պ. Չիստյակովի, Խ. Աբովյանի դիմանկարները, «Փոստատան բակում» բնանկարը)։

Անհատական ցուցահանդեսներ՝ Թիֆլիսում (1913), մահվան 40-րդ տարելիցին՝ Երևանում (1954)։ Շամշինյանի գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում (նաև Շամշինյանի դիմանկարը, գործ՝ Մ. Վռուբելի, 1883), Թբիլիսիի պատմաազգագրական և թատերական թանգարաններում։

Գրականություն
-------------

* Շիշմանյան Ռ. Բնանկարն ու հայ նկարիչները, Երևան, 1958։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ով ով է», Հայեր հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Հայկական հանրագիտարան հրատ. Երևան, 2007, էջ 252։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հարություն Շամշինյան Archived 2022-01-07 at the Wayback Machine.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Անդրեասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Վահան Հրանտի Անդրեասյան** (սեպտեմբերի 27, 1956(1956-09-27), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բանաստեղծ, երգահան, 2003 թվականից Հայաստանի գրողների միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1956 թվականի սեպտեմբերի 27-ին, Երևանում։

Ավարտել է Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի կուլտուրայի ֆակուլտետի ռեժիսորական կուրսը։ Ուսումնասիրել է նաև տաղաչափություն, երաժշտական հարմոնիա, կոմպոզիցիա։ Աշխատել է մի շարք թատրոններում (Հենրիկ Մալյանի անվան, «Առլեկին» (Մոսկվա), Երիտասարդական էքսպերիմենտալ թատրոն), ազգային հեռուստատեսությունում որպես ռեժիսոր։

Հեղինակ է բազմաթիվ երգերի, գործիքային ստեղծագործությունների, թատերական երաժշտության, հեռուստաֆիլմերի, ներկայացումների, ռադիոբեմադրությունների։ Երգերի տեքստեր է գրել տարբեր երգահանների համար (Արթուր Գրիգորյան, Ա. Ջանիբեկյան, Ա. Սաթյան, Է. Գյանջումյան, Ա. Սմբատյան, Դ. Հալաջյան և ուրիշներ)։ Ավարտել է նաև Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի քահանայի պատրաստման լսարանը։

Սուրբ Սարգիս եկեղեցում ձեռնադրվել է սարկավագ (2004), ապա Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցում՝ քահանա և ստացել տեր Թովմա հոգևոր անունը։ Որպես քահանա ծառայել է Արարատյան թեմում (2004-2007), Հրվ. Ռուսաստանի թեմում, եղել է Ադիգեայի Հայ առաքելական եկեղեցու հոգևոր հովիվ (2007-2010), ապա վերադարձել է Արարատյան թեմ՝ Երևան (2010 թվականից սկսած)։

Նրա ստեղծագործությունները տպագրվում են գրական մամուլում։ Թարգմանվել է ֆրանսերեն (Վահե Գոդելի թարգմանությամբ) և տպագրվել Փարիզում, Բեռլինում / Ագապի Մկրտչյանի թարգմանությամբ /։

* "Մայկոպյան օրագիր", Երևան, 2018
* «Մորու բացատ» որբանոցը, Երևան, 2015
* Թիթեռների աշխարհում։ Դատաստան (համալրված), Երևան, 2013
* Գիտակցության ստերեոտիպեր, Երևան, 2011։
* Ասպետական օրագիր կամ պատերազմ, դարձյալ պատերազմ, Երևան, 2003։
* Թիթեռների աշխարհում։ Դատաստան, Բեյրութ, 1999։
* Օրհնյալ լինես, տառապանք, Երևան, 1996։
* Բանաստեղծություններ, Երևան, 1993։

Պարգևներ և մրցանակներ
---------------------

* 2002 թվականին արժանացել է Սայաթ-Նովա մրցանակաբաշխության մրցանակի «Բարին կհաղթի» երգի երաժշտության և տեքստի համար։
* 1997 թվականին արժանացել է «Արծաթե բանալի» մանկական երգի փառատոնի մրցանակին լավագույն տեքստի համար։
* 1992 թվականին արժանացել է «Ասուպ» մրցանակաբաշխության դափնեկրի կոչման՝ որպես տարվա լավագույն երգերի տեքստերի հեղինակ։

Ձայնասկավառակներ
----------------

* 2018 - "Սյուիտ լարային կվինտետի համար։ 12 պիես դասական կիթառի համար"
* 2017 - «Առանց հոգու ու՞ր ես գնում»
* 2007 - «Բարին կհաղթի»
* 1998 - «Սիրո վարդը»

Տես նաև
-------

* Հայաստանի գրողների միության անդամների ցանկ

Աղբյուրներ
----------

* Հայկ Խաչատրյան (1986)։ *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի գրողների միություն |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |

 |
**Ջոն Մեթյու Պատրիկ Հատոն, բարոն Հատոն Ֆերնեսսկիյ** (անգլ.՝ John Matthew Patrick Hutton, Baron Hutton of Furness, մայիսի 6, 1955(1955-05-06), Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն), բրիտանացի քաղաքական գործիչ՝ Մեծ Բրիտանիայի Լեյբորիստական կուսակցությունից։

Ծնվել է Լոնդոնում։ Երբ նա 8 տարեկան էր, ծնողները տեղափոխվել են Էսսեկսի Ուեստկլիֆ ոն Սի քաղաք։ Ավարտել է Օքսֆորդի համալսարանը, 1978 թվականին ստացել է քաղաքացիական իրավունքի բակալավրի աստիճան (BCL): Դասավանդել է Նորտումբրիական համալսարանում, 1980-ական թվականների վերջին մասնակցել է նախագահական ընտրություններին և Լեյբորիստական կուսակցությունից Եվրոխորհուրդի ընտրություններին, բայց առաջին հերթին ընտրվել է Համայնքի պալատում՝ 1992 թվականին։ Երկար ժամանակ մնացել է երկրորդական դերերում՝ զբաղվելով Դեպարտամենտի առողջապահության պարտավորությամբ։ 2001 թվականին ներառվել է Մեծ Բրիտանիայի Գաղտնի միություն։ 2005 թվականին դարձել է աշխատանքի և կենսաթոշակային ապահովության նախարար։ 2006 թվականին Հատոնը եղել է Հորդոն Բրաունի ընտրության ընդդիմադիր և BBC-ի հարցազրույցի ժամանակ անգամ բնութագրել է Բրաունին այսպես՝ «fucking disaster»։ 2007 թվականին ստացել է բիզնեսի, կարգավորման և ձեռնարկատիրության գործերի նախարարի պաշտոն, իսկ 2008 թվականին ընտրվել է պաշտպանության նախարար։ 2009 թվականի հունիսի 5-ին մնացած նախարարների հետ պաշտոնաթող է եղել։ Ներկա պահին համարվում է Թագավորական միասնական համալսարանի պաշտպանական ուսումնասիրության ներկայացուցիչ։

Հատոնը նաև համարվում է 2008 թվականին հրատարակված «Kitchener’s Men» գրքի հեղինակ, որը նվիրված է *Barrow and Furness* խմբի անդամ,Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից՝ բրիտանացի զինվորի առօրյա կյանքին, ում շնորհիվ Հատոնն ընտրվել է Համայնքի պալատում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage
2. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
3. ↑  BBC: Outed: Minister who said Brown would be absolute disaster
4. ↑  Kitchener’s Men, ISBN 978-1-84415-721-1
«**Լորետտոյի տիրամայրը»** կամ «**Ուխտավորների տիրամայրը»**, իտալացի նկարիչ Կարավաջոյի կտավ (1604–1606), որը գտնվում է Հռոմի Պիացցա Նավոնայի մոտ տեղակայված Սուրբ Ավգուստինի եկեղեցու Կավալետի մատուռում։ Պատկերում է ոտաբոբիկ Մարիամ Աստվածածնի և մերկ աստվածորդու հայտնությունը երկու ուխտավորների։

1603 թվականին մարքիզ Էրմետ Կավալետիի ժառանգները ընտանեկան մատուռի զարդարման համար պատվիրել են Լորետտոյի տիրամոր թեմայով նկար։ Իրականացնելով մարքիզի վերջին կամքը՝ Կավալետիները 1603 թվականի սեպտեմբերի 4-ին սուրբ Ավգուստինի եկեղեցում մատուռ են գնել։

Ջովանի Բալոնեն, պակաս տաղանդավոր մի նկարիչ, որը զրպարտության մեղադրանքով հասել էր Կարավաջոյի բանտարկությանը, նկարի բացման արարողության ժամանակ ասել է․ «Նկարը հասարակ ժողովրդի մոտ դժգոհության աղաղակ է բարձրացրել» և դա զարմանալի չէր։ Կույսն ու երկու ուխտավորները ոտաբոբիկ էին, տեսանելի է փոքրիկ աղյուսներից մասամբ կոտրված պատ, և հազիվ նկատելի լուսապսակ, որը սրբացնում նրան և երեխային։ Կույս Մարիամի փոխարեն կարող էր լինել ցանկացած գեղեցիկ կին, որը գիշերային ստվերներից կհառներ։ Հռոմում արված Կարավաջոյի շատ նկարների նման, այդ թվում՝ «*Conversion on the Way to Damascus»* կամ «Մատթեոս առաքյալի հրավերը» կտավները, պատկերված է այն պահը, երբ հասարակ որևէ տղամարդ կամ կին հանդիպում է աստվածայինի հետ, որն արտաքնապես իրենից չի տարբերվում։ Մարիամի կերպարում պատկերված է նույն կինը, որը պատկերված է նաև Բորգեզե պատկերասրահում գտնվող «Տիրամայրն ու երեխան սուրբ Աննայի հետ» (1605) կտավում։

Տեսակետ կա այն մասին, որ Կարավաջոյի այս նկարը մասամբ վերցված է 1574 թվականին Ռոսսո Ֆյորենտինոյի հեղինակած *Adoration of the Magi* փորագրությունից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Hibbard Howard (1983)։ *Caravaggio* (paperback) (1985 ed.)։ Westview Press։ էջեր 184–191։ ISBN 9780064301282
2. ↑  Vodret Rossella (2012)։ «The Madonna of Loreto»։ in Rossella Vodret։ *Caravaggio's Rome: 1600-1630*։ Milan: Skira Editore S.p.A.։ էջեր 22–23։ ISBN 9788857213873
3. ↑  William Gavin, Caravaggio's Madonna of Loreto Reconsidered, SOURCE, Notes in the History of Art, Fall 1986, pp.20-23.


|  |  |
| --- | --- |
|  | Լորետոյի Տիրամայրը (նկար, Կարավաջո) Վիքիպահեստում |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Եղիազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Ջանիբեկ Եգորի Եղիազարյան** (1918 - 2000), հայ տնտեսագետ։

Գործունեությունը
----------------

1935 թվականին ավարտել է Վարդենիսի միջնակարգ դպրոցը, 1939 թվականին՝ Կիևի քաղղեկների պատրաստման դպրոցը, 1950 թվականին՝ Մոսկվայի ֆինանսական ինստիտուտը։ 1939-1946 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1939 թվականին մասնակցել է Արևմտյան Ուկրաինայի ազատագրման գործողություններին, 1941-1945 թվականներին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ 1941 թվականի հուլիսին Կիևի քաղղեկների պատրաստման դպրոցից, որտեղ վաշտի հրամանատարի քաղաքական գծով տեղակալ էր, գործուղվել է գործող ռազմաճակատ՝ Լվովի շրջան։ Ընկել է շրջափակման մեջ և մի քանի ամիս եղել է Կիրովոգրադի համակենտրոնացման ճամբարում։ 1942 թվականին փախել և միացել է պարտիզաններին, ապա՝ կանոնավոր զորամասերին։ 1936-1938 թվականներին եղել է ՀԼԿԵՄ Ապարանի շրջկոմի 2-րդ քարտուղար, 1946-1950 թվականներին՝ Ապարանի գյուղբանկի լիազոր, 1950-1953 թվականներին՝ Հայաստանի գյուղբանկի վարկավորման բաժնի վարիչ, 1953-1969 թվականներին՝ Հայաստանի պետբանկի կոլտնտեսությունների վարկավորման վարչության պետ։ 1969-1978 թվականներին աշխատել է Հայաստանի պետբանկի կառավարչի տեղակալ։ 1978-1990 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ գյուղատնտեսության նախարարության վարչության, ապա՝ ՀԽՍՀ պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության վարչության բաժնի պետ։ 1995-1999 թվականներին աշխատել է «Կրեդիտ Երևան» բանկում։

Պարգևատրումներ և կոչումներ
--------------------------

* 1968 թ. ՀԽՍՀ վաստակավոր տնտեսագետ։
* 1985 թ. Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանով, մեկ տասնյակից ավելի մեդալներով։

Գրականություն
-------------

* Տիգրան Հայազն, Վարդենիս. հանրագիտարան։ Երևան, 2009 թ. էջ 43։
**Վլադո Բուչկովսկի** (մակեդոներեն՝ Владо Бучковски, դեկտեմբերի 2, 1962, Սկոպյե, Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետություն (ներկայում՝ Մակեդոնիա)), մակեդոնացի պետական գործիչ, Մակեդոնիայի վարչապետ 2004-2006 թվականներին։

Կենսագրություն
--------------

Վլադո Բուչկովսկին ծնվել է 1962 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Սկոպյեում։ 1986 թվականին ավարտել է Սկոպյեի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը, 1992 թվականին՝ մագիստրատուրան։ 1998 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Հռոմեական ու ժամանակակից գրավադրման իրավունք» թեմայով։

1987 թվականից մինչ 1988 թվականը Վլադո Բուչկովսին աշխատել է Մակեդոնիայի Սոցիալիստական Հանրապետության կառավարությունում։ 1988 թվականից մինչ 2002 թվականը Սկոպյեի իրավաբանական ֆակուլտետում եղել է դասախոս ու ասիստենտ։ 1998 թվականին դարձել է հռոմեական իրավունքի դոցենտ, իսկ 2003 թվականին՝ հռոմեական իրավունքի ամբիոնի պրոֆեսոր։

### Քաղաքական կարիերա

1998 թվականից մինչ 2000 թվականը Վլադո Բուչկովսկին եղել է Ընտրական պետական հանձնաժողովի անդամ, իսկ 2000-2001 թվականներին գլխավորել է Սկոպյեի քաղաքային խորհուրդը։ 2001 թվականին կարճ ժամանակով եղել է պաշտպանության նախարար։ 2002 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Մակեդոնիայի սոցիալ-դեմոկրատական միության ու նրա կողմնակիցների տարած հաղթանակից հետո Վլադո Բուչկովսկին նորից դառնում է պաշտպանության նախարար։ Այդ պաշտոնը նա զբաղեցնում է մինչև 2004 թվականի դեկտեմբեր։

2003 թվականի սեպտեմբերի 15-ին դառնում է կառավարության Իրավաբանական խորհրդի նախագահ։ 2004 թվականի նոյեմբերի 26-ին ընտրվում է Մակեդոնիայի սոցիալ-դեմոկրատական միության առաջնորդ և ստանում նոր կառավարության ձևավորման մանդատ։ 2006 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ նրա կուսակցությունը պարտություն կրեց, և կառավարությունը հրաժարական տվեց։

Դատավարություն
--------------

2008 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Վլադո Բուչկովսկին մեղավոր ճանաչվեց 2001 թվականի զինված հակամարտության ժամանակ Т-55 տանկերի համար անօրինական ճանապարհով պահեստամասեր ձեռք բերելու համար։ Դատարանը նրան դատապարտեց երեքուկես տարվա ազատազրկման։

Դատավճռում ասվում է. «2001 թվականին զբաղեցնելով Մակեդոնիայի պաշտպանության նախարարի պաշտոնը՝ որոշում է ընդունում առանց անհրաժեշտության ձեռք բերել պահեստամասեր Т-55 տանկերի համար, ինչի արդյունքում Մակեդոնիայի պետական բյուջեն կրել է $2,5 միլիոն ընդհանուր վնաս»։ Միաժամանակ ազատազրկման են դատապարտվել նաև մի շարք նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Munzinger Personen (գերմ.)
2. ↑  Бывший премьер Македонии Владо Бучковский приговорен к трем с половиной годам лишения свободы по статье «превышение должностных полномочий» (ռուս.)
3. ↑  Экс-премьера Македонии приговорили к 3,5 годам


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1168155851 · ISNI: 0000 0004 2211 5327 · VIAF: 305666982 · WorldCat VIAF: 305666982 |

 |
**Վրաստանի ֆուտբոլի հավաքականը** ներկայացնում է Վրաստանի ասոցիացիան ընկերական խաղերում և պաշտոնական հանդիպումներում։ 1990 թվականի մայիսի 27-ին անցկացրեց առաջին պաշտոնական հանդիպումը՝ 2-2 խաղալով Լիտվայի հետ։ 1997 թվականին ամենամեծ հաշվով հաղթանակն է տոնել։ 7-0 հաշվով հաղթելով Հայաստանին գրանցել է իր պատմության ֆավորիտային հաղթանակը։ 2005 թվականի սեպտեմբերի 7-ին 6-1 հաշվով պարտվել է Դանիային։ Բարիս Պաիչատզեի ստադիոնը Վրաստանի հավաքականի ազգային ստադիոնն է։ Հավաքականի ռմբարկուն է Շոտա Արվելադզեն, իսկ ամենից շատ հանդիպումները անցկացրել է Լեվան Կոբիաշվիլին։ GEO-ն Վրաստանի պաշտոնական կոդն է։ Վրաստանը համագործակցում է ՖԻՖԱ-ի և ՈՒԵՖԱ-ի հետ։ Ընդհանուր առմամբ Վրաստանը հանդիպումներ է անցկացրել 55 հավաքականների հետ։ Այդ հավաքականներից են Հայաստանը, Կամերունը, Ալբանիան, Բուլղարիան, Եգիպտոսը, Ֆրանսիան, Գերմանիան, Անգլիան, Հունաստանը, Իրանը, Ջորդանը, Ղազախստանը, Ռուսաստանը, Կատարը, Իսպանիան, Լիբանանը, Արաբական Միացյալ Էմիրայությունը, Ուելսը և Շվեյցարիան։ Վերջին շրջանում նա հաղթել է Լիխտենշտաինին, Սաուդյան Արաբիային և Ջիբրալթարին, դե իսկ պարտվել է ԱՄԷ-ին, Իռլանդիային, Շոտլանդիային և Լեհաստանին։ Վրացական ակումբներից նշանավոր են Դինամո Թբիլիսին, Սպարտակ Տսուխինվալին և Սամտրեդիան։ Վրացիները վրացական ակումբներից բացի խաղում են նաև հունական, հոլանդական, ռուսական, կիպրոսական, բելգիական և ուկրաինական ակումբներում։ Օրինակ՝ դարպասապահ Գեորգի Լորիան և Գեորգի Մելեբաշվիլին հանդես են գալիս հունական Կրետե ՖԱ-ում, իսկ Լևան Մչիլդզեն իտալական Էմպոլիում։ Կան խաղացողներ նաև Մոսկվայի Սպարտակից, Վիտեսսեյից և Ռեյսինգ Գեյկից։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* ՈՒԵՖԱ-ի պաշտոնական կայքում
* ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական կայքում Archived 2007-06-07 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Եվրոպայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականներ (ՈՒԵՖԱ) |
| --- |
|  |
| 
* Ադրբեջան
* Ալբանիա
* Անգլիա
* Անդորրա
* Ավստրիա
* Բելառուս
* Բելգիա
* Բոսնիա և Հերցեգովինա
* Բուլղարիա
* Գերմանիա
* Դանիա
* Էստոնիա
* Թուրքիա
* Իռլանդիա
* Իսլանդիա
* Իսպանիա
* Իսրայել
* Իտալիա
* Լատվիա
* Լեհաստան
* Լիխտենշտայն
* Լիտվա
* Լյուքսեմբուրգ
* Խորվաթիա
* Կիպրոս
* Հայաստան
* Հյուսիսային Իռլանդիա
* Հունաստան
* Հունգարիա
* Ղազախստան
* Մալթա
* Հյուսիսային Մակեդոնիա
* Մոլդովա
* Նիդեռլանդներ
* Նորվեգիա
* Շոտլանդիա
* Շվեդիա
* Շվեյցարիա
* Չեխիա
* Չեռնոգորիա
* Պորտուգալիա
* Ջիբրալթար
* Ռումինիա
* Ռուսաստան
* Սան Մարինո
* Սերբիա
* Սլովակիա
* Սլովենիա
* Վրաստան
* Ուելս
* Ուկրաինա
* Ֆարերյան կղզիներ
* Ֆինլանդիա
* Ֆրանսիա

 |

 |
**Կարեն Զորիկի Հովհաննիսյան** (), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ Արցախի ««Արդարություն» կուսակցությունից։

Կենսագրություն
--------------

Կարեն Հովհաննիսյանը ծնվել է 1974 թվականի հունիսի 6-ին, Հայաստանի Լոռու մարզի Ստեփանավան քաղաքում:

Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Արթիկ քաղաքի թիվ 2 միջնակարգ դպրոցում, որն ավարտել է 1990 թվականին: 1996 թվականին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը և նույն թվականին զորակոչվել ՀՀ Զինված ուժեր՝ ժամկետային զինծառայության:

1998 թվականին որպես պատմության ուուցիչ աշխատանքի է անցեկ Քաշաթաղի շրջանի Տիգրանավան գյուղի միջնակարգ դպրոցում, հետագայում նշանակվել է Այգեհովիտ գյուղի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն:

2000 թվականին նշանակվել է Արցախի Հանրապետության ոստիկանության Քաշաթաղի շրջանային բաժնի անչափահասների բաժանմունքի ավագ տեսուչ։ 2006 թվականին՝ Արցախի Հանրապետության Ազգային անվտանգության ծառայության Քաշաթաղի շրջանային բաժնի օպերլիազոր: Կարեն Հովհաննիսյանը վերապատրաստում է անցել ՀՀ ԱԱԾ ԳԹԿ-ում:

2012-2020 թվականներին զբաղեցրել է Արցախի Հանրապետության ՊՄՊՊԾ ՊՈԱԿ Քաշաթաղի շրջանային ծառայության պետի պաշտոնը։

2020 թվականի մարտի 31-ի խորհրդարանական ընտրություններում Արցախի «Արդարություն» կուսակցության համամասնական ցուցակով ընտրվել է ԱՀ Ազգային ժողովի 7-րդ գումարման պատգամավոր:

2022 թվականի հոկտեմբերի 4-ից Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի անկախ պատգամավոր է:

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ:

1. ↑  ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ ԿԱՐԵՆ ԶՈՐԻԿԻ
**Վահրամ Ասատուրյան** (Ասատուր Ասատուրյան), (1876, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - ?), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Վահրամ Ասատուրյանը ծնվել է 1876 թվականի Կոստանդնուպոլսի Բեյքոզ թաղամասում։ 1905 թվականին ավարտել է դեղագործական կրթությունը և դեղագործ աշխատել։ Ապրել է Կոստանդնուպոլսի Կետիկ փաշա թաղամասում։ 1909-1913 թվականներին Կոստանդնուպոլսի նրա Կեդրոնական դեղատանը եղել է նաև բժշկի ընդունարան, որտեղ աշխատել է բժիշկ Հակոբը։ Եղել է հանրային գործիչ։ 1915 թվականի ապրիլի 11 (24)-ին ոստիկանությունը նրան ձերբակալել է և բանտարկել Կոստանդնուպոլսի կենտրոնական՝ բանտում, որտեղից աքսորվել է Չանղըրը՝ հայ մտավորականների խմբի հետ։ Անունը փորագրվել է Չանղըրըի բանտում հավաքված համրիչի 99 հատիկներից մեկի վրա։ Չանղըրըի բանտից բազում տանջանքներ կրելով ինչ-ինչ հանգամանքներում տեղափոխվել է Մեսքենեի աքսորավայրը։

Մեսքենեում և Հալեպում բժշկի օգնականի կարգավիճակով անցել է զինվորական ծառայության՝ ենթասպայի աստիճանով և այդպիսով փրկվել սպանվելուց։ Զինվորական ծառայության ընթացքում բժշկական օգնություն է ցուցաբերել այդտեղով անցնող բազմաթիվ տարագիր հայ գաղթականների։ Եղեռնից հետո վերապրել է։ 1918 թվականին Կոստանդնուպոլսի Կետիկ փաշա թաղամասում բացել է սեփական դեղատուն։ 1926-1927 թվականներին եղել է սբ. Փրկիչ ազգային հիվանդանոցի ղեկավարների կազմում։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։

Գրականություն
-------------

* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ. «Հայ գողգոթան», Վիեննա, 1922
* Պալաքյան Գրիգորիս ծ. վրդ. «Հայ գողգոթան, Երևան, 1991
* Յարման Արսեն «Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն)», Ստամբուլ, 2001
* Ավագյան Կարինե «Եղեռնահուշ մասունք կամ խոստովանողք և վկայք խաչի», Երևան, 2002
* Ավագեան Կարինէ «Չանղըրըի 1915 թ. ապրիլի 11, Յիշատակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան դէս Ամսօրեայ», 2008, հ. 1-12
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Վաղարշակ Ավագի Ղազարյան** (1894, Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն), հայ գեղանկարիչ, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1894 թվականին Շուշիում, բազմազավակ ընտանիքում։ Ղազարյանների տանը միշտ հնչում էր երաժշտություն, քանի որ հայրը՝ Ավագը, երգ-երաժշտության ուսուցիչ էր Շուշվա թեմական դպրոցում, իսկ մայրը՝ Մանուշակը, սիրում էր երգել և նվագել հարմոն։ Հետևելով ավագ եղբոր՝ Դանիելի օրինակին, Վաղարշակը 1917 թվականին մեկնում է Բաքու՝ սովորելու տեղի արվեստի դպրոցում։ Երկու տարի անց, ուսումը շարունակելու նպատակով, նա տեղափոխվում է Թիֆլիս, որտեղ և հաստատում է մշտական բնակություն։ Թիֆիսիում Վաղարշակը ավարտում է Վրաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի մանկավարժական բաժինը։ Սկսած ուսանողական տարիներից մասնակցել է ցուցահանդեսների՝ Բաքվում, Թիֆլիսիում և ԽՍՀՄ-ի տարբեր քաղաքներում։ Տարիներ շարունակ դասավանդել է նկարչություն Թիֆլիսի հայկական դպրոցում, ինչպես նաև նկարչություն և գծագրություն Թիֆլիսի օտար լեզուների ինստիուտում։ Մնալով հավատարիմ ընտանեկան երաժշտական ավանդություներին նա իր եղբոր՝ կոմպոզիտոր Դանիել Ղազարյանի հետ միասին կազմակերպել է երգչախմբային համերգներ ինչպես Թիֆլիսում, այնպես էլ Վրաստանի այլ քաղաքներում։ Բացի այդ, Վաղարշակը երկար տարիներ ղեկավարել է արևելյան գործիքների նվագախումբը, որի հետ նույնպես համերգներով շրջագայել է Վրաստանով։ Նվագախմբի երկացանկում մշտապես ընդգրկված են եղել Դանիելի ստեղծագործությունները, մասնավորապես «Արևելյան սերենադ»-ը՝ գրված նվագախմբի համար։ Հետագայում Վաղարշակի որդին, Ռաֆայել Ղազարյանը, հիմնադրել և ղեկավարել է ԽՍՀՄ-ում և նրա սահմաններից դուրս մեծ համբավ ունեցող «Մզիուրի» մանկական անսամբլը։ 

Հայ գեղանկարիչ Վաղարշակ Ղազարյանը իր եղբայրներ՝ կոմպոզիտոր Դանիել Ղազարյանի և Գրիքոր Ղազարյանի հետ, Լենինական, 1914 թվական
Հայ գեղանկարիչ Վաղարշակ Ղազարյանը երիտասարդ տարիներին, Թբիլիսի

Պարգևներ
--------

* Լենինի շքանշան
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* «Պատվո նշան» շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Դանիել Դզնունի, Հայ կերպարվեստագետներ, համառոտ բառարան
**Նեգասսո Գիդադա Սոլոն** (անգլ.՝ Negasso Gidada Solon; 3 սեպտեմբեր 1943թ․, Դեմբի-Դոլո, Եթովպիա — 27 ապրիլի 2019թ․) — Եթովպիայի Դաշնային Ժողովրդավարական Հանրապետության 1-ին նախագահ։ Կառավարել է 1995թ․ օգոստոսի 22-ից մինչև 2001թ․ հոկտեմբերի 8-ը Եթովպիան որպես խորհրդարանական հանրապետություն հաստատումից սկսած։

Եթովպիայի նախկին նախագահ Մելես Զելաուին խորհրդարանական հանրապետության հաստատման պահին զբաղեցնում է վարչապետի պաշտոնը, ինչը նպաստում է նրան, որ Նեգասսո Գիդադան ընտրվում է Եթովպիայի նախագահ։ 2001թ․ նրան փոխարինում է Գիրմե Վոլդե-Գիորգիսը, ով մինչ այդ զբաղեցնում էր տեղեկատվության նախարարի պաշտոնը։ 2005թ․ Գիդադան որպես անկախ թեկնածու՝ ընտրվում է խորհրդարանի պատգամավոր։ Դասավանդել է պատմություն Ադիսս-Աբեբայի համալսարանում, ըստ հավատքի բողոքական էր։ 2008թ․ եղել է նոր ընդդիմադիր կոալիցիայի՝ Դեմոկրատական երկխոսությունների ֆորումի հիմնադիրներից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «FORMER PRESIDENT DR. NEGASSO GIDADA PASSED AWAY»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2019-04-28-ին։ Վերցված է 2019-04-27  `|deadlink=` պարամետրը գոյություն չունի: Խորհուրդ է տրվում օգտագործել (`|dead-url=`-ը) (օգնություն)
|  |
| --- |
| **Անասնաբուժական սանիտարիա** |
|  |

**Անասնաբուժական սանիտարիա** (լատ՝. sanitas – առողջություն), *անասնաբուծության* գիտակարգ, ուսումնասիրում է կենդանիների հիվանդությունների՝ այդ թվում՝ անթրոպոզոոնոզների, կանխարգելման, նաև կենդանական ծագման մթերքների, հումքի և կերերի ստացման եղանակների սանիտարական որակը։

Նկարագրություն
--------------

Սերտորեն կապված է մանրէաբանության, համաճարակաբանության, միջատաբանության, ճիճվաբանության, ինչպես նաև քիմիայի, կենդանահիգիենայի և այլ գիտությունների հետ։ Հետազոտության օբյեկտներն են՝ հողը, ջուրը, անասնապահական շինությունների օդը, սննդամթերքը, կենդանական ծագման կերերը և հումքը, որոնցում առկա են ախտածին ու պայմանական ախտածին միկրոօրգանիզմներ։

Պատմություն
-----------

Անասնաբուժական սանիտարիան գիտական հիմնավորում է ստացել XIX դարի ֆրանսիացի գիտնական Լուի Պաստյորի հայտնագործությունից հետո։ Անասնաբուժական սանիտարիայի զարգացման գործում մեծ ներդրում ունեն նաև խորհրդային գիտնականներ Պոլյակովը, Յարնիխը, Զակոմիրդինը, Տալանովը և այլ գիտնականներ։ Նրանք ուսումնասիրել են արտաքին միջավայրում ախտածին միկրոօրգանիզմների կենսակերպը, ստացել են հողի, գոմաղբի, կերակրային մնացորդների, արյան, լորձի և այլ արտաթորանքների հետ քիմիական միջավայրի փոխազդեցության տվյալներ, վերծանել ախտահանիչ միջոցների ազդեցությամբ միկրոօրգանիզմների գերնուրբ կառուցվածքի մեխանիզմի փոփոխությունները, հաստատել ախտահանման համար քիմիական միջոցների օգտագործման արդյունավետ պայմանները, ուսումնասիրել ախտածին միկրոօրգանիզմների կենսագոյատևությունն արտաքին միջավայրի օբյեկտներում, մշակել վնասակար միջատների և կրծողների ոչնչացումը քիմիական միջոցներով, առաջարկել անասնապահական օբյեկտների ախտահանումն աերոզոլային եղանակով և այլն։ Անասնաբուժական սանիտարիայի հարցերն ուսումնասիրվում են գյուղատնտեսական, անասնաբուժական գիտահետազոտական ինստիտուտներում, լաբորատորիաներում, գիտական կենտրոններում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Հրանտ Հայկազի Սիմոնյան** (փետրվարի 28, 1928(1928-02-28), Չարդախլու, Ելիզավետպոլի գավառ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ անասնաբույժ, անասնաբուժական գիտությունների դոկտոր (1976), պրոֆեսոր (1984), ՌԴ գիտությունների վաստակավոր գործիչ (2002)։

Կենսագրություն
--------------

Հրանտ Սիմոնյանը ծնվել է 1928 թվականի փետրվարի 28-ին Չարդախլու գյուղում (Ադրբեջանի Շամխորի շրջան)։ 1949 թվականին ավարտել է Մոսկվայի անասնաբուժական ակադեմիան։ 1949-1961 թվականներին աշխատել է Լեռնային Ղարաբաղի Մարտունու շրջանում, Չարդախլուում, ապա՝ Մերձմոսկովյան մի շարք տնտեսություններում։ 1961 թվականին սկսել է աշխատել Համառուսաստանյան փորձարարական անասնաբուժության գիտահետազոտական ինստիտուտում։

Մշակել է խոշոր եղջերավոր կենդանիների լեյկոզի ախտորոշման արյունաբանական եղանակ, որը լայնորեն կիրառվել է ԽՍՀՄ-ում, բացահայտել արյան չարորակ նորագոյացությունների տարբեր փուլերի ու ձևերի ժամանակ արյունաստեղծ օրգաններում բջջաձևաբանական փոփոխությունները։

1979 թվականին ներդրել է լեյկոզի արդյունավետ բուժման եղանակ՝ արժեքավոր բարձր մթերատվությամբ ընտանիքների գենոֆոնդի պահպանմամբ և անասնապահության մեջ արտադրողականության բարձրացմամբ։ Եղել է ԽՍՀՄ առողջապահության նախարարության և ագրոարդյունաբերության՝ մարդու և կենդանիների լեյկոզի հիմնախնդիրների միջգերատեսչական համակարգող խորհրդի անդամ։

Կենսագրականն ընդգրկված է «Ռուսաստանի լավագույն մարդիկ» (2003) հանրագիտարանում։

1989 թվականին լույս է տեսել Հրանտ Սիմոնյանի հեղինակած «Անասնաբուժության արյունաբանական և բջջաձևաբանական տերմինների բառարանը» (ռուսերեն)։

2001 թվականին դարձել է ՌԴ բնական ԳԱ ակադեմիկոս։

Երկեր
-----

* Ветеринарная гематология, М. 1995 (համահեղինակ).

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Կալոսի պռկեն** (բառացի՝ «անիվի ծայրին»), հայկական ժողովրդական պար, որը կատարում են տղամարդիկ։ Գոյություն ունի ինչպես անհատական, այնպես էլ խմբային տարբերակով։ Կարող է ուղեկցել հայկական հարսանեկան ծեսի որոշակի դրվագների։ Պարը տարածված է Շիրակի մարզում։

Կատարում
--------

Պարը կարելի է մոտավորապես բաժանել երկու մասի. առաջին մասը կատարվում է դանդաղ տեմպերով և կառուցված է խիստ, արժանապատվությամբ լի շարժումների վրա։ Երկրորդ, ավելի արագ մասում պարողը ցույց է տալիս իր խիզախությունն ու խառնվածքը։ Կատարումը կարող է ուղեկցվել մետաքսե թաշկինակով՝ առավել նշանակալից պահերը շեշտելու համար։ Հաճախ կատարվում է մի քանի երիտասարդների կողմից, ովքեր հստակ համակարգմամբ մերթ առաջին պլանում կողք-կողքի են շարժվում, մերթ առաջ ու հետ են շարժվում հարթակի երկայնքով։ Ըստ պրոֆեսոր Տ. Ս. Տկաչենկո՝ կալոսի պռկեն հայ պարարվեստի բազմաթիվ հայտնի տղամարդկանց պարերի մեջ առավել տարածվածն է, որոնք կառուցված են ուժի, խիզախության, ճարպկության ցուցադրության վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Ткаченко Т. С.* Армянский танец // Народный танец. — М.: Искусство, 1954. — С. 480.
2. ↑  Հայկական սովետական հանրագիտարան, խմբագիր՝ Վիկտոր Համբարձումյան, Երևան, Հայ սովետական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1980։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Կալոսի պռկեն», Վաչե Հոսեփյան
* «Կալոսի պռկեն», Եղիշե Մանուկյան (կլառնետ)
**Մեհենական գրքեր**, գրքեր, որոնք գոյություն են ունեցել Հայաստանի հեթանոսական սրբավայրերում, որոնց մեջ արձանագրվել են պատմական իրադարձություններ։ Մովսես Խորենացին գրել է, որ հայոց պատմության հնագույն շրջանի մասին տեղեկություններ են պահպանվել ոչ միայն բանավոր ժողովրդական «Սասնա ծռեր» ժողովրդական էպոսում, այլ նաև Եփրատի ափին գտնվող Արամազդ
ի տաճարի գրավոր աղբյուրներում, որի մասին հավաստիորեն պատմել է հայ պատմաբան, քահանա Ողյումպը իր «Տաճարների պատմությունը» աշխատության մեջ։

Ըստ Խորենացու՝ հայտնի սիրիացի բանաստեղծ Բարդեսանը (154-222) «մտել է Անիի ամրոց և կարդալով «Տաճարների պատմությունը», գիրքը թարգմանել է սիրիերենով՝ ավելացնելով այն, ինչ ինքը գիտեր և այն, ինչը տեղի է ունեցել իր օրոք»։ Նրա թարգմանությունից գիրքը նաև հունարեն է թարգմանվել։ Բացի Անիի բերդի Արամազդի տաճարի արխիվից, որտեղ գտվել է նաև Արշակունիների տոհմի հայոց թագավորների դամբարանները, հայտնի է նաև Բագավանի Սուրբ Հովհաննես տաճարի գրատարանը։ Նմանատիպ արխիվները գոյություն են ունեցել նաև Վահագն աստծու ժամանակներում՝ Աշտիշատում և Երիզայում գտնվող Անահիտի տաճարում, որտեղ կանգնեցված է եղել աստվածուհու ոսկե արձանը։

Ենթադրվում է, որ մեհենական գրքերը գրվել են նախամաշտոցյան գրերով։

Որոշ վկայությունների համաձայն՝ հեթանոսական տաճարների գրադարանները ոչնչացվել են, հետևաբար՝ ոչնչացվել է նաև մի ամբողջ ժառանգություն, որով ոչնչացվել են նախաքրիստոնեական դարերի մարդկային մտածողության և մտքի բազմաթիվ վավերական հուշարձաններ։ Գրքերի հավաքածուներից ոչ մեկը չի պահպանվել, միայն պահպանվել են առանձին հեղինակների (Ողյումպի և այլնի) աշխատությունները՝ հետագա օրինակներում։

Բացի մեհենական գրքերից, գոյություն են ունեցել նաև հատուկ թագավորական գրքեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Линецкий А.В. Двуреченских В.А. Гаспарян М.Ю. Родина Е.Ю. Делба В.В. Акимов П.А. Давыдов А.В. Жосану П.А. Еропкина Е.Г. Непочатой Д.А.* Оценка историко-культурного наследия Армении. — М.: Тровант, 2010. — С. 21. — 744 с
2. ↑  Всемирная история. Энциклопедия. Том 2, гл. XIII. Армения в III—I вв. до н. э.
3. ↑  Երվանդյան Հայաստան
Ոչ ուռուցիկ բազմանկյան օրինակ.
Ուռուցիկ և գոգավոր բազմանկյունների տարբերությունը՝ կողերով հարթություններ տանելիս
**Գոգավոր բազմանկյուն**, բազմանկյան տեսակ, որ կոչվում է **գոգավոր**, **ոչ ուռուցիկ**։ Գոգավոր բազմանկյունն ունենում է առնվազն մեկ ներքին անկյուն։ Այն 180 աստիճանից մինչև 360 աստիճանի սահմաններում գտնվող անկյուն է։

Բազմանկյուն
-----------

Ոչ ուռուցիկ բազմանկյան ներքին կետեր պարունակող որոշ գծեր հատում են նրա սահմանը ավելի քան երկու կետով։ Ոչ ուռուցիկ բազմանկյան որոշ անկյունագծեր գտնվում են բազմանկյան մի մասից կամ ամբողջությամբ դուրս։ Գոգավոր բազմանկյան որոշ կողեր չեն կարողանում հարթությունը բաժանել երկու կիսահարթությունների, որոնցից մեկն ամբողջությամբ պարունակի բազմանկյունը։ Այս երեք հայտանիշներից ոչ մեկը չի գործում ուռուցիկ բազմանկյան համար։

Ինչպես ցանկացած բազմանկյան, այնպես էլ ոչ ուռուցիկ բազմանկյան համար ներքին անկյունների գումարը՝ \pi×(*n* − 2) ռադիան, համապատասխանաբար 180×(*n* − 2) աստիճան (°), որտեղ *n-*ը կողմերի թիվն է։

Ոչ ուռուցիկ բազմանկյունը միշտ հնարավոր է բաժանել ուռուցիկ բազմանկյունների։ Բազմանկյուն-ժամանակային բարդության ալգորիթմ՝ հնարավորինս քիչ բաժանված ուռուցիկ բազմանկյուններ գտնելու համար, նկարագրված է Chazelle & Dobkin (1985)։

Եռանկյունը չի կարող լինել գոգավոր, բայց կան գոգավոր բազմանկյուններ, որտեղ կողերի թիվը մեծ է 3-ից, բազմանկյունների համար։ Քառակնկյուն ոչ ուռուցիկ բազմանկյան օրինակ է նետը։

Առնվազն մեկ ներքին անկյունը չի պարունակում բոլոր մյուս գագաթները իր կողմերում և ներսում։

Գոգավոր բազմանկյան գագաթների ուռուցիկ եզրերը և նրա ծայրերը պարունակում են կետեր, որոնք դուրս են բազմանկյունից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  McConnell, Jeffrey J. (2006), *Computer Graphics: Theory Into Practice*, p. 130, ISBN 0-7637-2250-2,  .
2. ↑  Leff, Lawrence (2008), *Let's Review: Geometry*, Hauppauge, NY: Barron's Educational Series, pp. 66, ISBN 978-0-7641-4069-3
3. 1 2 3  «Definition and properties of concave polygons with interactive animation.»
4. ↑  Chazelle, Bernard; Dobkin, David P. (1985), «Optimal convex decompositions», in Toussaint, G.T. *Computational Geometry*, Elsevier, pp. 63–133,  .


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779575655 |

 |
**«Կոմպոզիտոր Կոմիտասի դիմանկարը»**, հայ նկարիչ և հասարակական գործիչ Փանոս Թերլեմեզյանի կտավը, որը գտնվել է Ազգային պատկերասրահի մշտական ցուցադրությունում։ Նկարը մեր օրերում հանդես է գալիս **«Երաժշտագետ Կոմիտասը»** անվանմամբ։ Նկարի չափսերն են 80x53 սմ, այն գտնվում է Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտ։

Պատմություն և նկարագրություն
----------------------------

1912 թվականի ամռանը Փանոս Թերլեմեզյանը և Կոմիտասը ուղևորվում են կոմպոզիտորի ծննդավայր՝ Քյոթահիա։ Թերլեմեզյանը Կոմիտասի հետ վրան են խփել բլրի եզրին գտնվող անտառում և մեկուկես ամիս ապրել այնտեղ։ 1913 թվականին՝ բնության գրկում, նկարիչը վրձնել է իր լավագույն աշխատանքներից մեկը՝ «Կոմիտաս Վարդապետ» կտավը։

Կտավը Նյու Յորքի Հայ կրթական հիմնարկության նվիրաբերության շնորհիվ Հայաստանի պետական պատկերասրահում գտնվող նկարչի ստեղծագործական հարուստ ժառանգության շարքերն է դասվել 1925 թվականին։ Հայ կրթական հիմնարկությունը նկարին կցել է նաև նամակ, որտեղ նշված է՝ «Սույն արժեքավոր յուղանկարը թե ազգային սեփականություն դարձնելու և թե արվեստագետի վարպետությունը գնահատելու մտադրությամբ, մեկ տարի առաջ այն ձեռք բերեցինք։ Նվիրատուների մասնակցությամբ և նրանց անունից այժմ հաճույքով նվիրում ենք Հայաստանի պետական թանգարանին»։

Կոմիտասի կերպարը նկարում պատկերված է շատ պարզ, Թերլեմեզյանն կտավում պատկերել է կենցաղային և ազգային իրեր՝ ետին պլանում գտնվող վրանը, սափորը, քամանչան և վառ գույներով հայկական ազգային գորգը։ Արվեստի պատմաբան, արվեստագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Արարատ Աղասյանը նշել է՝ «Սա թեմատիկ դիմանկար է, որի մեջ մեծ տեղ է հատկացված հանճարեղ երգահանի ու բանահավաքի սևազգեստ ֆիգուրն ընդգծող գունագեղ շրջապատին»։ Կտավում շատ պատկերավոր է լույսի և ստվերի խաղը, այն նկատելի է անցումներով և հակադրություններով։

Այս կտավը վրձնելուց երկու տարի առաջ Փանոս Թերլեմեզյանը Կոմիտասին պատկերել է գետափին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երաժշտագետ Կոմիտասը (1913)
2. ↑   «Կոմիտասը և միջնադարյան երաժշտական մշակույթը», Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի տարեգիրք, 2016, էջ 64
3. ↑  [Հայ կրթական հիմնարկություն // Հայաստանի ազգային արխիվ, Ֆ-122, ցուցակ-2ա, գործ-4։ Տես Քրիստոնեա Հայաստան - 1700. Հայաստանն իր բարերարներին, 2001։ Վաչէ [Հակոբ Սիրունի, ճոլոլյան], Նուէրներ Հայաստանի թանգարանին // Նավասարդ, Բուխարեստ, 1925, Բ հատոր, Ա պրակ, էջ 96]
4. ↑  [Աղասյան Ա. Հայ կերպարվեստի զարգացման ուղիները XIX-XX դարերում, էջ 41:]
5. ↑  Փանոս Թերլեմեզյանի կյանքը և ստեղծագործությունը
6. ↑  Կոմիտասը հայ կերպարվեստում Աղասյան Ա. էջ 113

Արտաքին հղումներ
----------------

* Художник и революционер: Фанос Терлемезян
**Ստեփան Վահանի Գրիգորյան** (սեպտեմբերի 20, 1940(1940-09-20), Սարամեջ, Համամլուի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 2, 2010(2010-05-02), Երևան, Հայաստան), հայ գեղանկարիչ, գրաֆիկ, նկարիչ-ձևավորող։

Կենսագրություն
--------------

Ստեփան Գրիգորյանը ծնվել է 1940 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Սարամեջ գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Լոռու մարզում)։ 1960 թվականին ավարտել է ԵԳՈՒ-ն, 1967 թվականին՝ ԵԳԹԻ-ը։ 1967-1968 թվականներին եղել է «ՀՍՀ»-ի գեղարվեստական խմբագիր։ 1968-1970 թվականներին դասավանդել է ԵԳՈՒ-ում, 1970 թվականից՝ ՀՊՄԻ-ում (այժմ՝ ՀՊՄՀ, պրոֆեսոր՝ 2007 թվականից), 1970-2008 թվականներին, միաժամանակ՝ ԵԳԹԻ-ում (2004 թվականից՝ ԵԳԱ)։

Պատկերազարդել է Մուրացանի «Գևորգ Մարզպետունի» (1973, Բ.), Ս. Զորյանի «Սմբատ Բագրատունի» (1975, Բ.), Զ. Խալափյանի «Թույլը և ուժեղը» (1978), Պ. Թյությունճյանի «Թանիոս Շահինի գիւղացիական ապստամբութիւնը» (1987, Բ.), Ս. Թուրքմենբաշու «Ռուհնամա» (2005), Ա. Ղումաշյանի «Ապրելու իմ ժամանակը» (2008), «Նվիրյալները» (2008) գրքերը։

Գրիգորյանի գրաֆիկական գործերից տպագրվել են «Գրական թերթ», «Հայրենիքի ձայն», «Երեկոյան Երևան» թերթերում և «Նոր-Դար» ամսագրում, հոդվածներ՝ «Գեղարվեստական միտք» ամսագրում։ Հեղինակ է «Մի քանի տեղեկություններ գծանկարի ուսուցման և հայ միջնադարյան արվեստում այդ առարկայի դրվածքի մասին» (2003), «Մեր մանկավարժ արվեստագետները» (2005), «100 դիմանկար» (2008) գրքերի։

Ստեփան Գրիգորյանը մահացել է 2010 թվականի մայիսի 2-ին Երևանում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Հետագիծ**, նյութական կետի շարժման անընդհատ գիծ։ Եթե հետագիծը ուղիղ գիծ է կետի շարժումը կոչվում է ուղղագիծ, հակառակ դեպքում՝ կորագիծ։ Ազատ նյութական կետի հետագիծի ձևը կախված է կետի վրա ազդող ուժերից, շարժման սկզբնական պայմաններից և այն հաշվարկման համակարգից, որի նկատմամբ դիտարկվում է շարժումը, կապերի առկայության դեպքում՝ դրանց բնույթից։ 

3 մարմինների հետագծերը
Օրինակ, ազատ անկման դեպքում նյութական կետի հետագիծ Երկրի նկատմամբ (եթե անտեսենք օրական պտույտը) կլինի ուղիղ գիծ, իսկ եթե կետին հաղորդվի ուղղաձիգի ուղղությունից տարբեր ուղղություն ունեցող սկզբնական արագություն, ապա հետագիծ կունենա պարաբոլի տեսք (օդի դիմադրության անտեսման դեպքում)։ Ձգողության կենտրոնական դաշտում շարժվող կետի հետագիծը, սկզբնական արագության մեծությունից կախված, կարող է լինել էլիպս, պարաբոլ, հիպերբոլ (մասնավոր դեպքում՝ ուղիղ գիծ կամ շրջանագիծ)։ Օրինակ, Երկրի ձգողության դաշտում հորիզոնական ուղղությամբ սկզբնական արագություն ստացած կետի հետագիծը կլինի շրջանագիծ՝ եթե v\_0={\sqrt{gR}}{\approx}7,9 *կմ/վրկ* (առաջին տիեզերական արագություն), էլիպս՝ եթե {\sqrt{2gR}}>v\_0>{\sqrt{gR}}, պարաբոլ՝ եթե v\_0={\sqrt{2gR}}{\approx}11,2 *կմ/վրկ* (երկրորդ տիեզերական արագություն), և հիպերբոլ՝ եթե v\_0={\sqrt{2gR}}։ Այստեղ R-ը Երկրի շառավիղն է (մարմնին արագություն է հաղորդվում Երկրի մակերևույթից ոչ հեռու), g-ն՝ ազատ անկման արագացումը, ընդ որում շարժումը դիտարկվում է Երկրի կենտրոնի հետ աստղերի նկատմամբ համընթաց շարժվող հաշվարկման համակարգում։ Եթե v\_0-ի ուղղությունը չի համընկնում հորիզոնականի կամ ուղղաձիգի հետ, ապա v\_0<{\sqrt{2gR}} դեպքում կետի հետագիծը կունենա Երկրի մակերևույթը հատող էլիպսային աղեղի տեսք։ Այդպիսին է բալիստիկ հրթիռների ծանրության կենտրոնի հետագիծը։ Պինդ մարմնի կետերի հետգծերը կախված են մարմնի շարժման բնույթից։ Էլիպս հեսագծերի տեսքը Երկրի ձգողության դաշտում համընթաց շարժման դեպքում բոլոր կետերը գծում են նույնատեսակ հետագծեր, մնացած դեպքերում՝ տարբեր։ Օրինակ, ճանապարհի ուղղագիծ հատվածով շարժվող ավտոմեքենայի անվագոտու բոլոր կետերի հետագծերը ճանապարհի նկատմամբ կունենան ցիկլոիդի տեսք, իսկ անվի կենտրոնի հետագիծը կլինի ուղիղ գիծ։ Մեքենայի թափքի նկատմամբ անվագոտու կետերի հետագծերը կլինեն շրջանագծեր, իսկ անիվի կենտրոնը կմնա անշարժ։ Հետագծի որոշումը կարևոր է ինչպես տեսական հետազոտությունների, այնպես էլ գործնական խնդիրների լուծման համար։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 371)։*  |
**Էմին Վիդադի օղլի Ահմեդով** (ադրբ․ Emin Vidadi oğlu Əhmədov, հոկտեմբերի 6, 1986(1986-10-06), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի հունահռոմեական ոճի ըմբիշ, Ադրբեջանի ազգային հավաքականի անդամ։ Լոնդոնի ամառային Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր։

Կենսագրություն
--------------

Էմին Ահմեդովը ծնվել է 1986 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Բաքվում։ Ահմեդովի հայրն աշխատում է գործարանում, իսկ մայրը բարձրագույն կրթություն է ստացել, բայց չի աշխատում՝ տնային տնտեսուհի է։ Էմինն ունի նաև եղբայր և քույր։

Էմինը ըմբշամարտով սկսել է զբաղվել 1997 թվականին, երբ 11 տարեկան էր։ Ահմեդովը սկսել է մարզվել Հեզեր մարզական ակումբում։ Նրա խոսքով՝ ինքը վաղ տարիքից պայքարի նկատմամբ հետաքրքրություն է ունեցել։

2009 թվականին մինչև 66 կգ քաշային կարգում երրորդ տեղն է զբաղեցրել Կումայում՝ Յադիգյար Իմամի գավաթի խաղարկությունում և Բաքվի Ոսկե Գրան պրիի մրցաշարում։ 2011 թվականին արդեն իր համար նոր քաշային կարգում (մինչև 74 կգ) դարձել է Մոսկվայի Moscow Lights մրցաշարի փոխչեմպիոն։

2012 թվականի ապրիլին հաղթող է ճանաչվել Չինաստանի Տայյուանում անցկացված օլիմպիական խաղերի 2012 թվականի արտոնագրման մրցաշարում։ Այդ խաղերում Ահմեդովը նվաճել է բրոնզե մեդալ։ 2012 թվականի օգոստոսի 31-ին Ադրբեջանի և ազգային օլիմպիական կոմիտեի նախագահ Իլհամ Ալիևը Ահմեդովին պարգևատրել է «Տարագգի» մեդալով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Интервью с Эмином Ахмедовым.
2. ↑  Olimpiya yığmamızın üzvlərinə orden və medallar verildi Archived 2012-11-11 at the Wayback Machine.. Список награждённых олимпийцев.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էմին Ահմեդով – օլիմպիական վիճակագրությունը *Sports-Reference.com* կայքում (անգլ.)
* Պրոֆիլը FILA կայքում
* Պրոֆիլը Օլիմպիական խաղերի պաշտոնական կայքում
* Էմին Ահմեդով

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Sports-Reference.com · Միասնական պայքարի աշխարհ |

 |
|  |
| --- |
| **Ախտորոշում անասնաբուժական** |
|  |

**Ախտորոշում անասնաբուժական,** կլինիկական անասնաբուժության բաժին, ուսումնասիրում է կենդանիների հիվանդությունների հետազոտման և ճանաչման մեթոդները։

Նկարագրություն
--------------

Նեղ իմաստով ախտորոշումը անասնաբուժական է կոչվում հիվանդությունների ճանաչման շարժընթացը։ Որպես գիտակարգ՝ հիմնվում է անատոմիայի, ֆիզիոլոգիայի, կենսաքիմիայի, իմունաբանության, մանրէաբանության տվյալների վրա։ Ախտորոշման հետազոտությունների մեթոդները լինում են ընդհանուր և հատուկ։ Ընդհանուր մեթոդները ներառում են կենդանու գրանցումը և անամնեզը (հիվանդությունների սկզբի և զարգացման մասին տվյալների հավաքում), զննումը, շոշափումը, բախազննումը, ունկնդրումը, ջերմության չափումը։ Հատուկ մեթոդներն են՝ ռենտգենադիտումը, ռենտգենալուսանկարումը, զոնդավորումը, կաթետերացումը, ընդերադիտումը, կենսազննումը (բիոպսիա), ֆլյուորագրությունը, էլեկտրասրտագրությունը, ֆունկցիոնալ ախտորոշումը (օրգանների և համակարգերի վրա ֆիզիկական բեռնվածության, քիմիական միջոցների, ռադիոակտիվ նյութերի և այլնի ազդեցությունը), հեռաչափական ախտորոշումը (ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների որոշումը ռադիո սարքերով)։ Կարևոր նշանակություն ունեն նաև կերերի, արյան, մեզի, կղանքի, ստամոքսահյութի, կաթի և այլնի հետազոտությունները։ Վարակիչ և ինվազիոն հիվանդություններն ախտորոշում են շճաբանական և ալերգիկ ռեակցիաներով։ Որպես հակածին՝ կիրառում են բրուցելինը, մալեինը, տուբերկուլինը և հատուկ այլ պատրաստուկներ։ Իմունոֆերմենտային ախտորոշումը հնարավոր է դարձնում դյուրացնել ախտորոշիչ հետազոտությունները։ Կիրառում են նաև վիրուսաբանական և հելմինթոլոգական հետազոտությունները, կենսանմուշը, վիրաբուժական հատուկ մեթոդներ, ախտաբանաանատոմիական տվյալները և այլն։ Ներկայում կարևորվում է նախազգուշական ախտորոշումը, որը կատարվում է կենսաճարտարագիտական և անասնաբուժական լաբորատոր արտադրական հսկողության տվյալների հիման վրա։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Իսահակ Լևին** (ռուս.՝ Исаа́к О́сипович Ле́вин, հունվարի 20, 1876(1876-01-20), Դաուգավպիլս, Դվինսկի գավառ, Վիտեբսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1944), ռուս հասարակական գործիչ, պատմաբան, հրապարակախոս, լրագրող, Հայդելբերգի համալսարանի փիլիսոփայության դոկտոր, Արտասահմանում ռուս հրեաների հայրենական միավորման կազմակերպիչներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

«Ռուսական տեղեկագրեր» թերթի (1906 թվականից), «Ռուսական միտք» ամսագրի տեսաբանն է)։

1918 թվականից ապրել է Գերմանիայում, հետո՝ Ֆրանսիայում։ «Ղեկ», «Ռուսական գրառումներ» թերթերի, «Օտար կողմում» պատմագրական ամսագրերի աշխատակից է։ «Ֆրանսիական հեղափոխության արտագաղթը», որը 1923 թվականին տպագրել է Բեռլինի «Խոսք» հրատարակչությունը։ «Արտասահմանում ռուս հրեաների հայրենական միավորման» կազմակերպիչ և գործուն անդամ է։

1930-ականների սկզբից ապրել է Փարիզում, համագործակցել է «Հայրենական գրառումներ» ամսագրի հետ, տպագրվել է ֆրանսիական պարբերականներում («Le Monde slave»,«Asie française», «Cahiers juifs», «Affaires étrangères», «Economiste français», «La grande revue»): Զեկույցներով հանդես է եկել Բեռլինում, այդ թվում՝ Նացիստական Գերմանիայում հակասեմականության մասին։ 1937 թվականին առանձին գրքով ֆրանսերեն լույս է տեսել նրա «La Mongolie historique, géographique, politique» («Մոնղոլիա. պատմություն, աշխարհագրություն, քաղաքականություն») տեսությունը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Ֆրանսիայի շրջափակման ժամանակ զոհվել է նացիստական համակենտրոնացման ճամբարում։

Ստեղծագործություն
-----------------

* Ֆրանսիական հեղափոխության արտագաղթ. Մաս առաջին։ Բեռլին։ Խոսք, 1923
* Ռուսներ և հրեաներ։ Ժողովածու։ Իոսիֆ Բիկերմանի խմբագրությամբ, Բեռլին, 1924 թվական
* «Մոնղոլիա. պատմություն, աշխարհագրություն, քաղաքականություն» (J. Lévine «La Mongolie historique, géographique, politique», Փարիզ, Payot, 1937)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Арон Перельман.* Воспоминания
2. ↑  Левин И. Эмиграция французской революции. Часть 1
3. ↑  //www.alib.ru/bs.php4?uid=115226fd1c81fa34679ee4deac818114c04
4. ↑  La Mongolie historique, géographique, politique (Open Library)

Գրականություն
-------------

* Солженицын Александр Исаевич упоминает о Исааке Осиповиче Левине: «Двести лет вместе». Часть вторая(չաշխատող հղում)
* Левин И. О. (автор 1-й части статьи): «Наполеон (Скончался 5 мая 1821 г.)»(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Биографический словарь деятелей русской эмиграции(չաշխատող հղում)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 174082703 · ISNI: 0000 0003 8224 3630 · NTA: 06778531X · NUKAT: n2004075420 · SUDOC: 155638173 · VIAF: 264226590 · WorldCat VIAF: 264226590 |

 |

 |
Հիդրոլոկատորի աշխատանքը
**Հիդրոձայնագիտություն** ( < հիդրո.. և ձայնագիտություն), ձայնագիտության բաժին, որը ստորջրյա լոկացիայի և կապի նպատակներով ուսումնասիրում է ձայնային ալիքների տարածումը իրական ջրային միջավայրում (օվկիանոսներում, ծովերում, լճերում)։ Ջրում ձայնն ավելի ուշ է մարում, քան, ասենք, օդում, այդ պատճառով ստորջրյա ձայնի տարածման հեռահարությունը մեծ է։ Ընդ որում լաբորատոր փորձերում վերջինս ավելի մեծ է ստացվում, քան բնական պայմաններում։ Պատճառն այն է, որ բնական պայմաններում դրսևորվում են ձայնի բեկունակությունը, ցրումն ու կլանումը։ Բեկունակությունը պայմանավորված է ջրի հատկությունների անհամասեռությամբ։ Ձայնի տարածման արագությունը ջրում կախված է նաև տարվա եղանակից, օրվա ժամից և այլն։ Հորիզոնի նկատմամբ որոշ անկյուն կազմող ձայնային ճառագայթները թեքվում են, ընդ որում թեքման ուղղությունը կախված է միջավայրում ձայնի արագությունների բաշխումից։ Ամռանը, երբ ջրի վերին շերտերն ավելի տաք են, քան ստորին շերտերը, ճառագայթները թեքվում են դեպի ներքև և հիմնականում անդրադառնում հատակից՝ կորցնելով էներգիայի զգալի մասը։ Ձմռանը, ընդհակառակը, վերին շերտերը սառչում են, և ճառագայթները թեքվում են դեպի վերև՝ բազմակի անդրադարձման ենթարկվելով ջրի մակերևույթից, էներգիայի կորուստն այս դեպքում զգալիորեն ավելի քիչ է։ Այդ պատճառով ձմռանը ձայնի տարածման հեռահարությունն ավելի մեծ է, քան ամռանը։ Բեկունակության հետևանքով գոյանում են, այսպես կոչված, մեռյալ գոտիներ, այսինքն՝ աղբյուրից ոչ հեռու գտնվող տիրույթներ, որտեղ լսելիությունը բացակայում է։ Բեկունակության առկայությունը կարող է հանգեցնել նաև ստորջրյա ձայնի տարածման հեռահարության մեծացմանը (գերհեռահարություն)։ Առաջանում է ստորջրյա յուրատեսակ ձայնային անցուղի, որը հնարավորություն է տալիս նույնիսկ միջին ինտենսիվության ձայնը գրանցել հարյուր և հազարավոր կմ հեռավորությունից։ Այդ անցուղու առանցքից շեղված ճառագայթները բեկունակության հետևանքով ձգտում են նորից ընկնել անցուղու մեջ։ Բարձր հաճախականության ձայնի (ուլտրաձայն) տարածման վրա ազդում են բնական ջրամբարներում առկա մանր անհամասեռությունները՝ միկրոօրգանիզմները, գազի պղպջակները և այլն, որոնք կլանում կամ ցրում են ձայնային ալիքները և կրճատում նրանց տարածման հեռահարությունը։ Այս հանգամանքով է պայմանավորված ստորջրյա ռևերբերացիայի երևույթը, որը խանգարիչ դեր է կատարում հիդրոձայնագիտության գործնական կիրառումների, մասնավորապես հիդրոլոկացիայի համար։ Ստորջրյա ձայնի տարածման հեռահարությունը սահմանափակվում է նաև ծովի սեփական աղմուկներով (ալեբախություն, ձկների և ծովային կենդանիների արձակած ձայներ և այլն)։ Հիդրոձայնագիտությունը գործնական լայն կիրառություններ ունի, քանի որ ձայնը ստորջրյա կապի միակ հնարավոր միջոցն է։ Իբրև ճառագայթիչներ և ընդունիչներ օգտագործում են էլեկտրադինամիկական, պիեզոէլեկտրական և մագնիսաստրիկցիոն ճառագայթիչները, հիդրոֆոնը։ Հիդրոձայնագիտության կարևոր կիրառություններից են էխոլոտը, հիդրոլոկատորը, որոնք ծառայում են ծովագնացության, ձկնարդյունաբերական հետախուզության, ռազմական նպատակների համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 397)։*  |