recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Սկանդերբեգի կենսագրությունը
**Ֆրանգ Բարդի** (ալբ․՝ Frang Bardhi, լատին․՝ Franciscus Blancus, 1606, Կալմետ - 1643), ալբանացի կաթոլիկ հոգևորական, եպիսկոպոս, ալբաներենի առաջին բառարանի (*Dictionarium latino-epiroticum*) հեղինակը։

Կենսագրություն
--------------

Ֆրանգ Բարդին ծնվել է 1606 թվականին Ալբանիայի հյուսիսում գտնվող Կալմետ բնակավայրում՝ բարձրաշխարհիկ ընտանիքում, որ եկել էր Վենետիկյան Հանրապետությունից։ Աստվածաբանություն է ուսումնասիրել Իտալիայում։ Ուրբան VIII պապը 1636 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Ֆրանգ Բարդիին նշանակել է Սապի եպիսկոպոսության ու Սարդայի եպիսկոպոս։

1635 թվականին Ֆրանգ Բարդին Հռոմում հրատարակում է ալբաներենի առաջին բառարանը՝ *Dictionarium latino-epiroticum*, որ բաղկացած էր 5640 բառահոդվածից։ Գրել է նաև Գեորգի Սկանդերբեգի կենսագրությունը, որտեղ կասկածի տակ է առնում Սկանդերբեգի սլավոնական (բոսնիական) ծագման հարցը, որ առաջ էր քաշվել 1631 թվականին խորվաթ կաթոլիկ հոգևորական Իվան-Տոմկո Մրնավիչի (Ivan Tomko Mrnavić) կողմից։

1637 թվականին Ֆրանգ Բարդին Հավատի միաբանությանն է ներկայացրել իր եպիսկոպոսության նկարագիրը, որ այսօր պատմական մեծ արժեք ունեցող փաստաթուղթ է, որ պատմում է օսմանյան տիրապետության ժամանակ Ալաբանիայի հասարակության կյանքի մասին։

Աշխատություններ
---------------

* Georgius Castriotus Epirensis, vulgo Scanderbegh. Per Franciscum Blancum, De Alumnis Collegij de Propaganda Fide Episcopum Sappatensem etc. Venetiis, Typis Marci Ginammi, MDCXXXVI (1636).
* *Dictionarivm Latino Epiroticvm* per R. D. Franciscvm Blanchvm Արխիվացված 2016-04-21 Wayback Machine

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Միջազգային տիպօրինակ անունների նույնացուցիչ — 2012.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. ↑  *Swartz A.* Open Library — 2007.

Աղբյուրներ
----------

* Robert Elsie: Albanian Literature. An Overview of its History and Development. In Österreichische Osthefte 17(2003), Sonderband Albanien. стр. 243—276
* Zija Xholi։ Pesë mendimtarët më të vjetër të kulturës sonë kombëtare։ M. Barleti, Gj. Buzuku, P. Budi, F. Bardhi, P. Bogdani. Tirana 2003. ISBN 99927-901-1-3
* *Albanian Literature*, Section 1.6, by Robert Elsie, стр 24-27
**Կոնստանտի (Կոնստանտին) Գուրսկի** (լեհ.՝ Konstanty Górski, ), լեհ նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Գնդապետ Բ. Մոսցիցկու դիմանկարը, 1917
«Պրուսական տեղահանություններ», 1915
Լեհաստանի նախագահ Իգնացի Մոսցիցկու դիմանկարը
Սովորել է Վիլնոյում՝ Նկարչական դպրոցում, Իվան Տրուտնևի մոտ։ 1887 թվականին ավարտել է Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանը և ընդունվել Սանկտ Պետերբուրգի կայսերական գեղարվեստի ակադեմիա։ Եղել է Բոգդան Վիլևալդեի աշակերտը։

1890 թվականին «Մերկ տղամարդը» նկարի համար արժանացել է ակադեմիայի Մեծ ոսկե մեդալի։ Ռուսաստանում ուսումն ավարտելուց հետո Գուրսկին ուսումը շարունակել է Մյունխենում, Փարիզում և Իտալիայում։ 1895 թվականին բնակություն է հաստատել Վարշավայում և մասնակցել գործող գեղարվեստական ​​միությունների գործունեությանը։ 1900 թվականին դարձել է Վարշավայի գեղարվեստական միության խորհրդի անդամ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին բնակվել է Մոսկվայում, որտեղ ակտիվորեն մասնակցել է լեհական սփյուռքի մշակութային կյանքին։ 1919 թվականին վերադարձել է Վարշավա։ Դասավանդել է, եղել է Վարշավայի գեղարվեստի միության կազմակերպիչներիցմեկը, իսկ ավելի ուշ՝ փոխնախագահը։

1897 թվականին առաջին անգամ ցուցադրել է իր աշխատանքները Արվեստների խրախուսման միությունում, իսկ հետագա տարիներին մասնակցել է հասարակության կողմից կազմակերպված ցուցահանդեսների մեծամասնությանը։ Նրա աշխատանքները ներկայացվել են 1900 թվականին։ Գուրսկու կտավները ցուցադրվել են Պոզնանում, Վարշավայում, 1900 թվականին՝ Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդեսում, 1914 թվականին՝ Վիլնոյում։ Նրա ստեղծագործություններից շատերն արժանացել են մեդալների։ Ինքը՝ Գուրսկին, պարգևատրվել է Պատվո լեգեոնի շքանշանով (Ֆրանսիա) և «Վաստակի համար» խաչով (Ավստրիա)՝ արտերկրում ցուցահանդեսներ կազմակերպելու գործում իր բարեգործական գործունեության համար։ 1922, 1930, 1933 թվականներին կազմակերպել է անհատական ​​ցուցահանդեսներ։ 1937 թվականին տեղի է ունեցել Կոնստանտին Գուրսկու ստեղծագործությունների հետմահու ցուցահանդեսը։

Ստեղծագործական ուղի
-------------------

Գուրսկին եղել է դիմանկարիչ, ռեալիզմի ներկայացուցիչ լեհական արվեստում։ Նկարել է քաղաքական գործիչների, գիտնականների, արիստոկրատների դիմանկարներ։ Դիմանկարը նկարելիս օգտագործել է հոգեբանական վերլուծություն։ Ներկայացուցչական դիմանկարներում հաճախ սահմանափակվել է բնատիպարի հետ արտաքին նմանությամբ:

Բացի այդ, ստեղծել է մի շարք պատմական նկարներ, հայրենասիրական թեմաներով նկարներ, բնանկարներ։ Եղել է աև ծաղրանկարիչ (Ադամ Միցկևիչ, Յուլիուշ Սլովացկի, Հենրիկ Սենկևիչ, Վացլավ Սերոշևսկի, Մարիա Ռոձևիչ և այլն) և գրքերի ու ամսագրերի նշանավոր նկարազարդող։ Նկարազարդել է Գեբետների և Վոլֆի կողմից հրատարակված երեխաների և երիտասարդների համար նախատեսված գրքեր:

Նկարչի աշխատանքները հրապարակվել են «*Tygodnik Ilustrowany*», «*Tygodnik Polski*», «*Biesiada Literacka*» և «*Wedrowiec*» ամսագրերի էջերում։

Պարգևներ
--------

* Պատվո լեգեոնի շքանշան
* «Վաստակի համար» խաչ (Ավստրիա)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Konstanty Gorski - malarz z Kazimierzowa
Տերմինալ 1-ի արտաքին տեսքը, սեպտեմբեր 2004 թ.
**Պուդուն միջազգային օդանավակայանը** (Китайский|浦東國際機場|浦东国际机场|Pǔdōng Guójì Jīchǎng|Пудун Гоцзи Цзичан) գտնվում է Շանհայում՝ Չինաստան։ Այն տեղակայված է Պուդունի արևելյան մասում։ Օդանավակայանն ունի երկու հիմնական ուղևորային տերմինալներ, որոնք երկու կողմից շրջապատված են երեք զուգահեռ թռիչքուղիներով։ Օդանավակայանի գլխավոր հատակագիծը նախատեսված է երեք ուղևորատար տերմինալների համար՝ արբանյակային տերմինալ և երկու լրացուցիչ թռիչքուղիներ։ 2015 թվականից ավելացան տարեկան ուղևորափոխադրումները՝ 60 միլիոն ուղևորից մինչև 80 միլիոն, ինչպես նաև 6 միլիոն տոննա բեռ։ 2002 թվականին գերմանական «Transrapid» ընկերությունը, որը մասնագիտացած է հատուկ գնացքների գծերի կառուցման մեջ, կառուցեց այս տեսակի տրանսպորտի աշխարհում առաջին մարդատար երթուղին, որը միացնում է Պուդոնգի միջազգային օդանավակայանը և մետրոյի Լոնգյանլու կայարանը։ Երկաթգծով գնացքները զարգացնում են մինչև 430 կմ/ժ արագություն՝ 30 կմ ճանապարհն անցնելով 7 րոպե 20 վայրկյանում։ Օդանավակայանը բաց է 24 ժամ, ինչը անսովոր է չինական օդանավակայանների համար։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* Օդանավակայանի արտաքին տեսքՕդանավակայանի արտաքին տեսք
* Գնացքի ժամանումըԳնացքի ժամանումը
* Boeing 777  Air New Zealand ավիաընկերության Boeing 777 ինքնաթիռի ժամանումը Շանհայի Պուդունի միջազգային օդանավակայանBoeing 777 Air New Zealand ավիաընկերության Boeing 777 ինքնաթիռի ժամանումը Շանհայի Պուդունի միջազգային օդանավակայան
* Air China ավիաընկերության Airbus A340 ինքնաթիռը Շանհայի Պուդուն միջազգային օդանավակայանում թռիչքից առաջ Air China ավիաընկերության Airbus A340 ինքնաթիռը Շանհայի Պուդուն միջազգային օդանավակայանում թռիչքից առաջ
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «China Airlines, Airports and Aviation News(անգլ.)». Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ փետրվարի 15-ին. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 24-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

*
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մինասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վազգեն Հարությունի Մինասյան** (մարտի 24, 1940(1940-03-24), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ֆլեյտահար, մանկավարժ, հասարակական գործիչ։ Հոգեբան-մանկավարժական գիտությունների համահայկական ակադեմիայի ակադեմիկոս։

Կենսագրություն
--------------

Վազգեն Մինասյանը ծնվել է 1940 թվականի մարտի 24-ին Լենինականում։ 1966 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ֆլեյտայի բաժինը (Հ. Ղասաբյանի դասարան)։ 1960-1967 թվականներին եղել է Երևանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի նվագախմբի, 1964-1986 թվականներին՝ Հայաստանի սիմֆոնիկ նվագախմբի ֆլեյտահար։ 1976 թվականին սկսել է դասավանդել ՀՊՄՀ-ում (2004 թվականից՝ դոցենտ): 2002 թվականին դարձել է «Կարին» հայրենակցական միության նախագահ։ 2007 թվականից Երևանի պետական կոնսերվատորիայում վարել է «Երաժշտական զրուցակից» համերգաշարը։

Հեղինակել է մի շարք ուսումամեթոդական ձեռնարկներ, ժողովածուներ և փոխադրություններ («Փոխադրումեր և մշակումներ շվիի համար. մեթոդական ցուցումներով», 2004, ևն)։

Պարգևներ, մրցանակներ
--------------------

2015 թվականին արժանացել է Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի նախարարության «Գրիգոր Նարեկացի» հուշամեդալի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վազգեն Մինասյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հարություն Մինասյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մինասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հարություն Մինասյան** (դեկտեմբերի 9, 1910(1910-12-09), Ռաշթ, Իրան - հուլիսի 29, 2002(2002-07-29), Թեհրան, Իրան), հայ գեղանկարիչ, դերասան, թատերական քննադատ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1910 թվականի դեկտեմբերի 9-ին, Իրանի Ռաշթ քաղաքում։ Ուսումը ստացել է տեղի Հորդանանյան դպրոցում, իսկ 1931 թվականին ավարտել է Թավրիզի Թեմական կենտրոնական դպրոցը։ Հարություն Մինասյանը նկարել սկսել է վաղ տարիքից։ Մասնակցել է տարբեր ցուցահանդեսների և մեծ ճանաչում է ձեռք բերել նաև Եվրոպայում։ Սիրել է իր բնանկարներում պատկերել տաք գույներ։ 1964 թվականին, Շեքսպիրի 400-ամյակին նվիրված տոնակատարությանը Մինասյանը ցուցադրել է շեքսպիրյան թեմատիկայով արած իր նկարները։ Այդ կտավներում նա պատկերել է Շեքսպիրի ստեղծագործությունների հայտնի կերպարների, ինչպիսիք են Համլետը, Շայլոկը, Լեդի Մակբեթը, Ռոմեոն և Ջուլիետը և այլն։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

Բեմական առաջին փորձերն արել է Արմեն Արմենյանի և Հ. Բերոյանի բեմադրություններում։ 1935-1936 թվականներին խաղացել է Մ. Թաշճյանի խմբում` կատարելով տարբեր դերեր։ 1944-1982 թվականներին, երբ թատրոնը վերաբացվել է, խաղացել է որպես դրամատիկ դերասան։ Դերերը կատարել է շատ զգացմունքային և անմիջական։ 
Նաև 1961-1962 թվականներին նկարահանվել է Ս. Խաչիկյանի և Ա. Աղամալյանի կինոֆիլմերում։

Հարություն Մինասյանը եղել է Թեհրանի «Հայ ժողովրդական թատրոնի» հիմնադիրներից մեկը։ Բեմադրել է մի քանի ներկայացում, որոնցից են «Ադամ և Եվա», «Անգլերեն խոսելու եղանակը» և այլն։ Մինասյանը նաև աշխատել է «Ալիք» օրաթերթում, որտեղ հիմնական հոդվածները եղել են թատերախոսականներ մշակութային գործիչների, դրամատիկ և օպերային թատրոնների բեմադրությունների մասին։ Ամենաարժեքավոր ուսումնասիրություններից են Ռաշտի և Անզալի թատրոնների մասին ուսումնասիրությունները, որոնք 1985 թվականին տպագրվել են «Իրանահայ վերջին 50-ամյա թատրոնի վաստակավորները» գրքում։

Դերեր
-----

* «Ոճրագործի ընտանիքը»` Պալմիերի
* «Ապահարզանի սյուրպրիզները»` Շամբո
* «Սեր և խարդանք»` Վուրմ
* «Պատվի համար»` Օթարյան
* «Գարնանային հեղեղ»` Վոլոդիա
* «Մեռնիլը որքա՜ն դժվար է»` Դոկտ. Հարիսըն
* «Մուսա լեռան 40 օրերը»` Լեփսիուս
* «Մոնսերրա»` Դերասան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Iranian Armenian Artist Minasian Passes Away
2. ↑  Բ. Հովակիմյան, Թատերական օրացույց, Երևան, 2010, էջ 71-72
3. ↑  Նույն տեղում
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մինասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*
**Լևոն Մամիկոնի Մինասյան** (հունվարի 3, 1950(1950-01-03), Ախալքալաք, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ անասնաբույծ, գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (2014)։

Կենսագրություն
--------------

Լևոն Մինասյանը ծնվել է 1950 թվականի հունվարի 3-ին Ախալքալաքում (Վրաստան)։ 1971 թվականին ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը։

1984-1993 թվականներին եղել է գյուտարարների և ռացիոնալիզատորների Համամիութենական ընկերության հանրապետական խորհրդի նախագահի տեղակալ, 1993-1995 թվականներին՝ Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարարության գիտության և ուսումնական հաստատությունների գլխավոր վարչության պետը, 1995-1996 թվականներին անասնաբուծության մեջ տոհմային գործի գիտաարտադրական միավորման գլխավոր տնօրեն, 1996-1999 թվականներին՝ Անասնաբուծության գիտահետազո տական ինստիտուտ գլխավոր տնօրեն, 2007-2011 թվականներին՝ Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարարության աշխատակազմի գիտության, կրթության և խորհրդատվության վարչության պետ։ Լևոն Մինասյանը 2012 թվականից աշխատանքի է անցել Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարարության Սննդի անվտանգության ոլորտի ռիսկերի գնահատման և վերլուծության գիտական կենտրոնում։

Լևոն Մինասյանի աշխատանքները վերաբերում են կաթնատու տավարաբուծության զարգացման, տոհմային ընտրասերման հատկանիշների կատարելագործման, մթերատվության բարձրացման, արդի պայմաններում տավարաբուծության վարման տեխնոլոգիաների մշակման ու ներդրման հարցերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Անասնաբուժության 022 մասնագիտական խորհուրդ

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մինասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արսեն Խաչատուրի Մինասյան** (պարս.՝ آرسن میناسیان, 1916, Ռաշթ, Իրան - 1977, Ռաշթ, Իրան), իրանահայ բարերար, դեղագետ, գիտնական, գյուտարար։ Դեղագործության դոկտոր։ 1954 թվականին Գիլանում հիմնադրել է Իրանի առաջին ժամանակակից առողջարանը։

Կենսագրություն
--------------

Արսեն Մինասյանը ծնվել է 1906 թվականին Իրանի Ռաշթ քաղաքում։ Սովորել է տեղի միջնակարգ դպրոցում։ Մասնագիտական գործունեությունն սկսել է որպես բուսաբույժ, պատրաստել է բուսական դեղեր, որոնք անվճար բաժանել է աղքատներին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Գիլանում օգնել է Ռաշթի և շրջակա գյուղերի բնակչությանը։ Ապրել է Ղազվինում։ Ռաշթում հիմնադրել է իրանի առաջին շուրջօրյա «Քարուն» դեղատունը։ Ռաշթ քաղաքում հիմնադրել և ղեկավարել է ծերանոց։

Մահացել է 1977 թվականին Ռաշթում։

Անդամակցություն
---------------

* Գիլանի դեղագործների միության անդամ
* Ռաշթի հայկական առաջնորդարանի եկեղեցու խորհրդի անդամ

Հիշատակ
-------

Յուրաքանչյուր տարի, դեղագործության օրվա կապակցությամբ, Գիլանի քաղաքների դեղագործները հարգանքի տուրք են մատուցում Արսեն Մինասյանի հիշատակին և համախմբվելով, դեղեր են ուղարկում նահանգի կենտրոն` Ռաշթ քաղաքի հաշմանդամների պանսիոնատ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Janet D. Lazarian (2003). *Encyclopedia of Iranian Armenians*. Tehran: Hirmand Publisher. էջեր 301–302. ISBN 964-6974-50-3.
3. ↑  *آرسن خاچاطوریان میناسیان*. رسانه مجازی نگاه - استان گيلان. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ մայիսի 2-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 17-ին.
4. 1 2  Իրանահայոց հանրագիտարան։ Կազմող` Ժանետ Տ. Լազարյան։ Երևան, «ՎՄՎ-Պրինտ, 2012
5. ↑  «آرسن میناسیان، نیکوکاری که برای انسانیت مرز قائل نبود | گیلان مصور». *gilanmosavar.com* (պարսկերեն). Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 17-ին.(չաշխատող հղում)
6. ↑  User, Super. «آیین بزرگداشت آرسن میناسیان نیکوکار برجسته گیلانی در رشت برگزار شد - آلیک آنلاین». *alikonline.ir* (պարսկերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունիսի 5-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 17-ին. `{{cite web}}`: `|last=` has generic name (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* *مسیح گیلان -کلیپ تصویری آرسن میناسیان.mp4*.
**Ֆելիքս Էդմունդովիչ Ձերժինսկու հուշարձան**, հեղափոխական, Հակահեղափոխության և դիվերսիայի դեմ պայքարի համառուսական արտակարգ հանձնաժողովի նախագահ Ֆելիքս Ձերժինսկուն նվիրված քանդակ Ուֆայում՝ Ձերժինսկու պուրակում։

Պատմություն
-----------

Ֆելիքս Ձերժինսկու հուշարձանը տեղադրվել է Ուֆայում 1987 թվականին՝ Բաշկիրիայի Ինքնավար Սովետական ​​Սոցիալիստական ​​Հանրապետության ՊԱԿ-ի շենքի դիմաց (այժմ՝ Բաշկորտոստանի Հանրապետության դատախազության շենք) Ձերժինսկու պուրակում, «Ռոդինա» կինոթատրոնի շենքի հետևում:

Հուշարձանի քանդակագործը լենինգրադցի նկարիչ Ալբերտ Սերաֆիմովիչ Չարկինն է։ Քանդակը ձուլվել է Լենինգրադի «Մոնումենտսկուլպտուրա» գործարանում բրոնզից, 3 մ բարձրությամբ արձանի պատվանդանը պատրաստված է հղկված Կարելիայի գրանիտից։ Հուշարձանի տեղադրմանը զուգահեռ նրա հետևում տնկվել են բրգաձև բարդիներ։

Առաջին նախագծում (1986) Ձերժինսկու հուշարձանը ուղղված էր դեպի Չերնիշևսկի փողոց՝ դեպի ՊԱԿ-ի շքամուտք, բայց հետո Ուֆայի գլխավոր ճարտարապետ Ֆարիտ Ռիխմուկովի որոշմամբ այն թեքվել է դեպի Կրուպսկայա փողոց։ Ուֆայում հուշարձանի բացմանը ներկա են եղել հին կոմունիստներ Ալեքսանդր Եֆրեմովը և Նիկոլայ Սամոդելկինը, ովքեր 1924 թվականին անձամբ են հանդիպել Ձերժինսկու հետ։

Հուշարձանի հանրաճանաչ անվանումը՝ «Վերադարձ դեպի հայրենիք» պայմանավորված է նրանով, որ հուշարձանը կանգնեցվել է «Ռոդինա» կինոթատրոնի ետևում, մեջքով շրջված է դեպի այն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Люди из тени. Башкирские чекисты отстояли свои идеалы
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մխիթարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ալեքսանդր Նիկոլայի Մխիթարյան** (մայիսի 25, 1912(1912-05-25), Մայկոպ, Կուբանի մարզ, Ռուսական կայսրություն - 1974), ավիացիայի գեներալ–մայոր (1958)։։

Ավարտել է Ստալինգրադի (Վոլգոգրադ) ռազմաավիացիոն ուսումնարանը (1935), Ռազմաօդային ուժերի զորամասերի հրամանատարների կատարելագործման թռիչքա-տեսական դասընթացները։ 1936-1941 թվականներին, որպես հրահանգիչ-օդաչու, աշխատել է Ստալինգրադի, Բալաշովի, Կրասնոդարի ռազմաավիացիոն ուսումնարաններում։ Մեծ հայրենական պատերազմին մասնակցել է 1941 թվականի հուլիսից։ Եղել է գիշերային ռմբակոծիչների էսկադրիլիայի հրամանատար, 1943 թվականից՝ ավիագնդի հրամանատարի տեղակալ, 1944 թվականից՝ ավիագնդի հրամանատար։ Աչքի է ընկել Կովկասյան ռազմաճակատի օդային մարտերում։ 1951 թվականին նշանակվել է ավիազորամասի հրամանատար։ 1960 թվականից պատասխանատու պաշտոն է վարել ԽՍՀՄ պաշտպանության մինիստրության կենտրոնական ապարատում։ Զորացրվելուց (1963) հետո բնակություն է հաստատել Մոսկվայում։ Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 634.
2. 1 2

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 634)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մխիթարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արշավիր Վահանի Մխիթարյան** (հոկտեմբերի 25, 1912(1912-10-25), Շիրվանշեխ, Բիթլիսի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - նոյեմբերի 21, 1956(1956-11-21), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1940 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Բուլանըխի գավառի Շերվանշեխ գյուղում։ 1930 թվականին ավարտել է Լենինականի մանկավարժական ուսումնարանը և երեք տարի ուսուցչություն արել Ապարանի շրջանի Ալիքուչակ (հետո՝ Քուչակ) գյուղում։ 1938 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1941 թվականին «Գրիգոր Նարեկացի» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1937-1942 թվականներին դասախոսել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտում։ 1944-1956 թվականներին եղել է Լենինականի Մ. Նալբանդյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի պրոռեկտորը և հայ գրականության ամբիոնի վարիչը։ Մահացել է Լենինականում։ ԽՄԿԿ անդամ 1945 թվականից։

Ա. Մխիթարյանի երկերի մատենագրություն
------------------------------------

* Գրիգոր Նարեկացի, Տաղեր։ Տեքստի թարգմանությունը, ներածությունն ու ծանոթագրությունները՝ Արշավիր Մխիթարյանի, Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 128 էջ։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  *Գրական տեղեկատու*. Երևան: «Սովետական գրող». 1986. էջ 392-393.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մխիթարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Մխիթար Հարությունի Մխիթարյան** (1922, Պեմզաշեն, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Հայկական ԽՍՀ - 2003), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1978): ԽՄԿԿ անդամ (1942): Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Մխիթար Մխիթարյանը ծնվել է 1922 թվականին, Արթիկի շրջանի Պեմզաշեն գյուղում։ 1938 թվականին ավարտել է Լենինականի Մռավյանի անվան մանկավարժական ուսումնարանը և աշխատանքի է անցել Պեմզաշենի դպրոցում։ Դասավանդել է հայոց լեզու։

1941 թվականի նոյեմբերին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Նրա մարտական ուղին կապված է 409-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայի հետ։ 409-րդ դիվիզիան իր մարտական գործողություններն սկսել է Կովկասյան նախալեռներից, անցել է Հյուսիսային Կովկասը, Ուկրաինան, Ռումինիան, Չեխոսլովակիան։ 1942 թվականին Մխիթարյանը ընդունվել է կուսակցության շարքերը։ Մոզդոկի մոտ հրամանատարության առաջադրանքը կատարելու համար պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով։ Բուդապեշտի ազատագրման համար մղված մարտերից մեկում Մխիթարյանը ծանր վիրավորվել է։ Բանակից զորացրվել է որպես երկրորդ կարգի հաշմանդամ։

1945-1946 թվականներին Մխիթարյանն աշխատել է Պեմզաշենի միջնակարգ դպրոցում որպես ուսմասվար։ Ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի աշխարհագրության ֆակուլտետը։ Հայրենի գյուղի դպրոցում եղել է ուսմասվար, տնօրեն։ 1964 թվականին Մխիթարյանը ընտանիքով տեղափոխվել է Երևան, աշխատել Պարույր Սևակի անվան միջնակարգ դպրոցում, որպես ուսմասվար։

1978 թվականին Մխիթարյանին շնորհվել է Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր ուսուցչի պատվավոր կոչում։ Պարգևատրվել է մի շարք մեդալներով։

Մահ
---

Մխիթար Մխիթարյանը մահացել է 2003 թվականին։ Թաղված է Երևանի Թոխմախի գերեզմանատանը։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1978)
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
2. ↑  «The memorial of Mkhitaryan Mkhitar (Մխիթար Մխիթարյան Հարությունի) buried at Yerevan's Tokhmakh cemetery». *hush.am* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 7-ին.
**«Սիրահարները I»** (անգլ.՝ Lovers I), Ռենե Մագրիտի նշանավոր նկարներից, որը հեղինակը նկարել է 1928 թվականին։ Նկարում պատկերված կնոջ և տղամարդու դեմքերը խորհրդավոր կերպով ծածկված են սպիտակ սավանով։ Այն այժմ ցուցադրվում է Ավստրալիայի ազգային պատկերասրահում։ Սիրահարների շարքի 1928 թվականին նկարված երկրորդ նկարը՝ «Սիրահարներ II», գտնվում է Նյու Յորքում՝ կոլեկցիոներ Ռիչարդ Զայսլերի հավաքածուում։ Այս նկարում նույն կերպ ծածկած դեմքերով պատկերված կինը և տղամարդը արդեն համբուրում են միմյանց։

Պատմական ակնարկ
---------------

Կան տարբեր վարկածներ, թե ինչից է ոգեշնչվել Մագրիտը այս նկարը նկարելիս։ Ռենեն էլ իր մի շարք սյուրռեալիստ հետևորդների նման հիացած էր Ֆանտոմասի կերպարով։ Վերջինս 1913 թվականին լույս տեսած վեպի խորհրդավոր հերոսն էր, որն ավելի ուշ հայտնվում է ֆրանսիացի ռեժիսոր և սցենարիստ Լուի Ֆյոյադի ֆիլմերում։ Ֆանտոմասի ինքնությունը երբեք չի բացահայտվում։ Նա միշտ հայտնվում է դեմքը սպիտակ կտորով կամ գուլպայով քողարկած։

Մեկ այլ վարկածի համաձայն Ռենեն խիստ ազդված է եղել մոր ինքնասպանությունից։ 1912 թվականին, երբ նա դեռ 13 տարեկան էր, նրա մորը գտնում են Սամբրա գետում խեղդված։ Երբ նրա մարմինը հանում են գետից, Ռենեն ականատես է լինում այդ տեսարանին և տեսնում է մոր` գլխին փաթաթված թաց, սպիտակ գիշերազգեստը։

Անձամբ Ռենեն հերքել է այս վարկածը։ Նա նշել է, որ այս նկարները զուտ իր սեփական երևակայության և որոշ չափով նևրոզի արտացոլումն են։

Նկարագրություն
--------------

«Սիրահարները I» նկարում կինը և տղամարդը այնպես են պատկերված, ասես պատրաստվում են լուսանկարվել։ Առաջին հայացքից այն տպավորությունն է ստեղծվում, թե զույգը նկարվել է միգուցե որևիցե տոնի ժամանակ, ուրախ և ջերմ մթնոլորտում, քաղաքից դուրս, հավանաբար Նորմանդիայի ափին, սակայն ծովից հնարավորինս հեռու։ Բայց ավելի ուշադիր նայելիս կարելի է նկատել մուգ կանաչ, որոշ հատվածներում անգամ սև թփերը, ծառերը։ Նրանց գլուխները ամուր փաթաթված են սպիտակ, տեղ-տեղ ստվերից գորշացած կտորով։ Մտերմիկ և սիրային նկարի տպավորությունը միանգամից անհետանում է։ Ի հայտ է գալիս օտարացման, խեղդվելու, շնչահեղձության և անգամ մահվան պատկերը։

Տես նաև
-------

* Սիրահարները II (կտավ, Մագրիտ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  The Lovers I(անգլ.)
**40-սանտիմետրանոց SKC/34**, 406,4-միլիմետրանոց նավային հրանոթային զենք, ստեղծվել և արտադրվել է Գերմանիայում։ Կրիգսմարին սպառազինության տեսակ է։ Պլանավորվել է «Հ» տիպի գծանավերի սպառազինության կազմում։ «Հ» տիպի գծանավերի կառուցման դադարեցումից հետո սկսել է կիրառվել ջրափնյա պաշտպանության համար։ Օգտագործվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Ընդհանուր առմամբ ստեղծվել է 12 հրանոթ՝ մեկ փորձարարական, 3 նավային և 8 ջրափնյա։

Ենթադրվել է փողի՝ մինչև 420 միլիմետր ներտաշման հնարավորությունը «Հ» տիպի նավերի զարգացման համար (1941 թվականի նախագիծ)։

Կառուցվածք
----------

Զենքը մշակել է գերմանական «Կռուպ» կոնցեռնը հատուկ «Հ» տիպի գծանավերի համար։ Զենքը միաժամանակ ունեցել է և՛ ազատ փող, և՛ ազատ լեյներ՝ հրանոթի երկու ծայրերին փոփոխելով։ Լայների քաշը 20 800 կգ է։ Փակաղակը սեպաձև է, հորիզոնական տիպի, ունի տարբեր կողմեր բացվող փակաղակի մոդելներ՝ զրահաշտարակներում օգտագործման հարմարության համար։ Հրանոթի կայունությունը գնահատվում է ամբողջական լիցքավորմամբ 180-210 կրակոց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Campbell J.* Naval weapons of World War Two. — Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1985. — P. 228. — ISBN 0-87021-459-4
2. ↑  NavyWeaps.com 40.6 cm/52 (16") SK C/34

Գրականություն
-------------

* *Campbell J.* Naval weapons of World War Two. — Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1985. — ISBN 0-87021-459-4

Արտաքին հղումներ
----------------

* 40.6 cm/52 SK C/34
**Հարկային արտոնություն**, իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձանց ազատումը հարկերից՝ լրիվ կամ մասնակիորեն։ Հարկայինն արտոնությունը սահմանում է պետությունը։ Շահագործողական ֆորմացիաներում գլխավորապես տրվել է գերիշխող դասակարգերի ներկայացուցիչներին։ Սոցիալիստական երկրներում հարկայինն արտոնություն սահմանելիս հաշվի է առնվում սեփականության ձևը, եկամուտների աղբյուրն ու քանակը, վճարողների կատեգորիան։ Հարկայինն արտոնություն ունեն ընտանիքով ծանրաբեռնված քաղաքացիները, հաշմանդամները։ 
Հարկային օրենսդրությամբ կարող են սահմանվել հարկային արտոնությունների հետևյալ տեսակները՝

* հարկվող օբյեկտի նվազեցում
* հարկի դրույքաչափի նվազեցում
* հարկի նվազեցում
* հարկի հաշվարկման ժամկետի հետաձգում
* հարկի վճարման ժամկետի հետաձգում

Հարկային օրենսդրությունը և Հայաստանի Հանրապետությունում հարկային հարաբերությունները կարգավորող մյուս իրավական ակտերը խախտելու համար հաշվարկված հարկային օրենսդրությամբ սահմանված տույժերից և տուգանքներից ազատում, նվազեցում, վճարման ժամկետների հետաձգում, բանկի կողմից հարկային պարտավորությունները չկատարելու կամ ոչ պատշաճ կատարելու համար տուժանքների ու այլ ֆինանսական պատժամիջոցների վճարման պատավրության հետաձգում՝ Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի կողմից բանկի պարտատերերի պահանջների սառեցման (մորատորիումի) ժամանակահատվածում։ 
Հարկային օրենսդրությամբ սահմանված դեպքերում և կարգով հարկ վճարողներին փոխհատուցվում է վճարված (գանձված) հարկի գումարը։ 
Հարկային արտոնությունները սահմանվում են օրենքով, եթե առանձին հարկատեսակների մասին օրենքներով այլ բան նախատեսված չէ։ 
Գործող հարկային արտոնության դադարեցման կամ փոփոխման դեպքում սահմանվում է տվյալ արտոնությունից օգտվող հարկ վճարողների նկատմամբ դրա կիրառման կարգը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ օրենքը հարկերի մասին


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 307)։*  |
**Ռիչարդ III** (ֆր.՝ Richard III de Normandie, մոտ 1001, Նորմանդիա - օգոստոսի 6, 1027, Նորմանդիա), Նորմանդիայի դուքս՝ 1026 թվականից։

Ռիչարդ Բարի II-ի և Յուդիթ Բրետոնացու որդին։

Կենսագրություն
--------------

### Կառավարություն

Քանի դեռ Նորմանդիայի դուքսը նրա հայրն էր, Ռիչարդը նրա հետ միասին մասնակցեց կոմս Շալոն Գուգոյի դեմ պատերազմին։ 1026 թվականին Գուգոն դուրս է եկել հանգուցյալ Կոմս Բուրգունդիայի Օտտո Գիլոմի որդու ՝ Ռենո I-ի դեմ, որը ներխուժել է Շարոլ։ Արդյունքում Ռենոն կոտրվեց և գերի ընկավ։ Սակայն ի պաշտպանություն Ռենոյի հանդես եկավ նրա աները ՝ Նորմանդիայի դուքս Ռիչարդ 2-րդը, ով իր որդիների՝ Ռիչարդի և Ռոբերտի հետ միասին, նույն թվականին մեծաթիվ բանակի գլխավորությամբ ազատագրեց Շալոն կոմսությունը։ Գուգոն չկարողացավ դիմակայել սպառնալիքին և ստիպված եղավ հաշտություն կնքել Նորմանդիայի դուքսի հետ՝ ընդ որում անցնելով նվաստացուցիչ արարողությամբ։ Գերեվարված Ռենոն ազատ արձակվեց։

Ռիչարդ II Բարին մահացել է 1026 թվականի օգոստոսի 28-ին։ Դրանից հետո Նորմանդիայի դուքսը դարձավ նրա որդին ՝ Ռիչարդ III-ը։ Նրա կառավարման մասին շատ քիչ բան է հայտնի։ Շնորհիվ Գիյոմ Ժյումիեժսկու՝ "Նորմանդիայի դքսերի արարքի" (լատ.՝ Gesta Normannorum Ducum) հեղինակի, հայտնի է, որ Ռիչարդ III-ը դեմ առ դեմ հանդիպել է իր կրտսեր եղբոր՝ Ռոբերտի և Կոմս Գիմուայի խռովությանը։

Ռիչարդի նշանածը Ադելա Ֆրանցուզկայան էր Կորբի կոմսուհին, Ֆրանսիա Ռոբերտ II Բարեպաշտ և Կոնստացի Արլսկոյի երկրորդ դուստրը։ 1027 թվականին Ռիչարդը 30 տարեկանում ամուսնացավ 18-ամյա Ադելայի հետ՝ միություն հաստատելով Կապետինգների տոհմի հետ։ Սակայն Ռիչարդի վաղաժամ մահվան պատճառով ամուսնությունը մնաց առանց ժառանգի։ Ադելան հետագայում ամուսնացել է Բոդուենի V Բարեպաշտի՝ Կոմս Ֆլանդրիայի հետ։

Ռիչարդ III հանկարծակի մահացավ 1027 թվականի օգոստոսի 6-ին, երբ նա մոտ երեսուն տարեկան էր։ Գիյոմ Ժյումյեժսկին կարծում էր, որ այդ վաղ մահվան պատճառը թունավորումն էր։ Ռոբեր Դե Տորինյին, մոտ հարյուր տարի անց՝ 1125 թվականին, ներկայացնում է դուքսի եղբորը՝ Ռոբերտին, որպես թունավորող։ Դա անհնար է ստուգել. Կարելի է վստահաբար ասել միայն այն փաստը, որ Ռոբերտը մի մարդ է, ով մեծ օգուտ է քաղել իր ավագ եղբոր մահվանից, քանի որ նա դարձել է Նորմանդիայի դուքսը։

***Ընտանիք և ժառանգներ***

* Կինը 1027 թվականից՝ **Ադելա Ֆրանսիական** (1009-8 Հունվար 1079), Կոմս Կորբի, Ֆրանսիայի թագավոր Ռոբերտ II Բարեպաշտի և Կոնստանտիա Արլսկայանի երկրորդ դուստրը։ 1028 թվականին ամուսնացել է Բոդուենե V Բարեպաշտ, Կոմս Ֆլանդրիայի հետ։
* Անհայտ կանանց հետ կապից նա երկու հայտնի երեխա է ունեցել։
* **Ադելիզա (Ալիքս) Նորմանդական**- ամուսին. Ռանուլֆ, վիկոնտ Բեսենա։
* **Նիկոլաս** (մահացել է. 27 Փետրվար 1092), վանահայր Ռուան։ Նա օգնել է իր զարմիկ՝ Նորմանդիայի կոմս Վիլհեմ Նվաճողին 1066 թվականի Անգլիայի նվաճման համար՝15 նավ և 100 զինվոր ներդնելով։ Նա, հավանաբար, կհետևեր Անգլիայի դքսին, եթե «անմիջապես իջեցներ Ֆեկանի վանք, ապա Ռուանի Սուրբ Քուանի աբբայություն։»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Нормандия»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
2. ↑  «Ришар I Бесстрашный»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
**The Armenian Interest** (թարգ.՝ «Հայաստանի շահ»), Հայաստանում գործող վերլուծական կենտրոն։

Կենտրոնը իր կայքում հրապարակվում է հայաստանյան և օտարերկրյա առաջատար փորձագետների, քաղաքական, դիվանագիտական, հասարակական եւ մշակութային գործիչների վերլուծությունները, հարցազրույցները, մեկնաբանություններն ու զեկույցները։ Կենտրոնն իրականացնում է կրթական ծրագրեր, որոնց շրջանակներում կազմակերպվում են առավել արդիական խնդիրների վերաբերյալ սեմինարներ, հատուկ դասընթացներ, քննարկումներ։ Բացի այդ, կենտրոնը ծավալում է նաև խորհրդատվական գործունեություն՝ հասարակական, քաղաքական և տնտեսական խնդիրների վերաբերյալ տրամադրելով փորձագիտական գնահատականներ։

Նպատակ
------

Կենտտրոնի նպատակն է՝ ձևավորել գլոբալ գիտավերլուծական հարթակ միջազգային հարաբերություններում հայկական շահերի բացահայտման, վերագիտակցման և առաջ մղման համար։

Խնդիրներ
--------

Համաձայն պաշտոնական տեղեկատվության, կենտրոնի խնդիրներն են.

* Ձևավորել և ապահովել հարթակ գիտահետազոտական քննարկումների համար,
* Համախմբել հայկական մտավոր կապիտալը,
* Համագործակցել աշխարհի առաջատար ուղեղային կենտրոնների և փորձագետների հետ,
* Վերլուծել ներքին և արտաքին քաղաքական գործընթացները` Հայաստանում, տարածաշրջանում և աշխարհում միջազգային հարաբերությունների համակարգում հայկական գործոնի դերը հետազոտելու նպատակով,
* Պատրաստել փորձագետների, գիտնականների և վերլուծաբանների նոր սերունդ։

Անձնակազմ
---------

Կենտրոնի խմբագրության կազմի մեջ են մտնում.

* Արեգ Գալստյան, կենտրոնի ղեկավար, պատմական գիտությունների թեկնածու, The National Interest, The American Thinker և The Hill պարբերականների սյունակագիր։
* Պետական շահ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բացվել է The Armenian Interest վերլուծական կենտրոնը
2. 1 2  «Մեր առաքելությունը» բաժինը պաշտոնական կայքում(չաշխատող հղում)
3. ↑  «Խմբագրություն» բաժինը պաշտոնական կայքում(չաշխատող հղում)
**Պնևմատիկ տրանսպորտ**, տեղակայանքների և համակարգերի համախումբ, որոնք ծառայում են սորուն և հատիկավոր բեռները խողովակագծերով օդի կամ գազի օգնությամբ տեղափոխելու համար, արդյունաբերական տրանսպորտի տեսակ։ Պնևմատիկ տրանսպորտի տեղակայանքները լինում են ներծծիչ,մղիչ,համակցված։ Տրանսպորտի մյուս տեսակների համեմատությամբ ունի հետնյալ առավելությունները՝ տրանսպորտային համակարգերի հերմետիկություն, տարբեր արտադրական պայմաններին հարմարեցնելու, պնևմատեղակայանքների աշխատանքը ավտոմատացնելու հնարավորություն, պնևմատեղակայանքների օգտագործումը նյութի տեղափոխման ժամանակ չորացման, տաքացման և սառեցման համար, ցանկացած կոնֆիգուրացիայի խողովակաշարերի մոնտաժում։ Պնևմատիկ տրանսպորտի բոլոր տեսակների ընդհանուր թերություններն են էներգիայի համեմատաբար մեծ ծախսը և մետաղատարությունը։ Պնևմատիկ տրանսպորտի տեղակայանքները կիրառվում են բունկերնրրի բեռնման և բունկերներից նյութերի կարգավորված բաց թողման համար, պահեստներից դեպի արտադրամասեր և նյութերի միջարտադրամասային տեղափոխման, վագոնների, նավերի և ավտոմոբիլների բեռնաթափման և բեռնման, արտադրության մնացուկների հեռացման համար են։ Պնևմատրանսպորտային տեղակայանքների արտադրողականությունը ժամում մի քանի կիլոգրամից մինչև հարյուրավոր տոննա է, տեղափոխման հեռավորությունը՝ մի քանի կիլոմետր։ Պնևմատիկ տրանսպորտի համակարգերում կիրառվում են 70—1200 միլիմետր տրամագծով խողովակներ։ Բարձր ճնշման Պնևմատիկ տրանսպորտի տեղակայանքներում օդի կամ գազի ճնշումը մինչև 0,8 Մպա/մ² է, էներգիայի տեսակարար ծախսը՝ մինչև 5 կվտ ժամ։ Տարածում են ստանում բեռնարկղերի տեղափոխման պնևմախողովակաշարերը (2 մ տրամագծով խողովակներ են), որոնցով, օդի հավելյալ ճնշման ազդեցությամբ, 20—30 կմ/ժ արագությամբ տեղափոխվում են անիվների վրա դրված բեռնարկղերը։ Մշակվում են Պնևմատիկ տրանսպորտի համակարգերի նախագծեր՝ հատուկ խցերով ուղևորներ փոխադրելու համար։ ՀՍՍՀ ԳԱ օրգանական քիմիայի ինստիտուտում 1963 թ. Ա․ Մ․ Գասպարյանը, Ռ․ Ե․ Հակոբյանը, Ռ․Մ․ Միրզախանյանը, Յա․ Հ․ Ալմասյանը ստեղծել են Պնևմատիկ տրանսպորտի սկզբունքորեն նոր՝ նյութի «խիտ շերտով» տեղափոխման եղանակ, որը մեծ չափով նվազեցնում է էներգիայի ծախսերը, խողովակաշարերի մաշումը և շրջապատող օդի աղտոտումը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 342)։*  |
**Ալեքսանդր Դմիտրիևիչ Կալինին** (), ռուս ֆուտբոլիստ և մարզիչ։

Կարիերա
-------

### Խաղացողի

Յարոսլավլի ֆուտբոլային դպրոցի սան է։ 1992 թվականին «Շիննիկ» ակումբի կազմում մասնակցել է 1 հանդիպման (հոկտեմբերի 25-ին Կամիշինում խաղացել է «Տեքստիլշչիկ» ակումբի դեմ, 1:3) Ռուսաստանի առաջին առաջնության Պրեմիեր լիգայում։ Դրանից հետո 14 տարի հանդես է եկել Երկրորդ դիվիզիոնի տարբեր թիմերում։

### Մարզչական

Ֆուտբոլիստի կարիերան ավարտելուց հետո Կալինինն սկսել է զբաղվել մարզչական գործունեությամբ։ 2008 թվականին եղել է «Շիննիկ» ակումբի մարզիչ ֆիզիկական պատրաստությունների գծով։ Ապա մի քանի տարի օգնել է իր նախկին խաղընկեր Գալիմջան Խայրուլինին Յարոսլավլի ակումբի երկրորդ կազմում։ Որոշ ժամանակ աշխատել է «Շիննիկի» երիտասարդական թիմը։ 2012 թվականին Ալեքսանդր Կալինինը երկու անգամ ընդգրկվել է «Շիննիկ» ակումբի մարզչական շտաբում՝ Յարոսլավլում և Թուրքիայում անցկացված հավաքների ժամանակ։

2013 թվականի հունվարից 2015 թվականը եղել է Օրեխովո-Զուևոյի «Զնամյա Տրուդա» ակումբի ավագ մարզիչ, ուր նրան հրավիրել էր ակումբի գլխավոր մարզիչ նշանակված Խայրուլինը։ 2015 թվականին երկու մարզիչներն էլ աշխատել են Կոստրոմայի «Սպարտակ» ակումբում։ 2017 թվականի մարտի դրությամբ՝ Ալեքսանդր Կալինինը եղել է ЦПЮФ 
ակումբի տնօրենի տեղակալ մարզական աշխատանքի գծով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Тренерско-преподавательский состав

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆուտբոլիստի էջը *FootballFacts.ru* կայքում
* Ալեքսանդր Կալինինի կենսագրությունը «Զնամյա Տրուդա» ակումբի կայքում
**Nit-Witty Kitty** (անգլ.՝  Գլուխը կորցրած կատվիկը, Մի խփեք կատվի գլխին, Սրամիտ կատուն), Թոմն ու Ջերին մուլտսերիալի 61-րդ սերիան։ Թողարկվել է 1951 թվականի հոկտեմբերի 6-ին։ Այս դրվագում կատուն մոռանում է իր դերը, իրեն պահում է մկան նման, իսկ Ջերին իր պարտքն է համարում ամեն ինչ վերադարձնել իր նախկին տեղը։

Սյուժե
------

Թոմը հետապնդում է Ջերիին` մայրիկի շուրջը վազելով։ Մայրիկը ուզում է ցախավելով խփել մկնիկին, սակայն դիպչում է Թոմին։ Հարվածից հետո Թոմը կորցնում է իր հիշողությունը և իրեն սկսում է պահել մկան նման։ Մայրիկը վախից բարձրանում է սեղանի վրա, իսկ Թոմը գցում է նրան սեղանի վրայից։ Կատուն սկսում է պանիր ուտել։ Նեղացած Ջերին իր բույն է գնում, իսկ Թոմը հետևում է նրան։ Ջերին լսում է մայրիկի և բժշկի խոսակցությունը, որի ժամանակ նրանք ասում են, որ Թոմի մոտ ամնեզիա է։ Խոսակցությունից հետո մայրիկը քայլակներով փախչում է կատվից, սակայն Թոմը խլում է նրանից քայլակները, և նա ընկնում է։

Ջերին փորձում է բուժել Թոմի ամնեզիան` գլխին ուժեղ հարվածելով։ Ջերին խփում է Թոմի գլխին տարբեր կերպ, և յոթերորդ հարվածից դա նրան հաջողվում է։ Թոմի հիշողությունը վերականգնվում է։ Ջերին ուրախանում է և փախչում է դեպի իր բույնը։ Թոմը պառկում է քնելու։ Այդ ժամանակ մայրիկը մոտենում է Թոմին և խփում է նրա գլխին մահակով։ Թոմը, նորից մուկ դառնալով, վերադառնում է իր բույնը։

Գրաքննություն
-------------

* ԱՄՆ-ում ցուցադրելու համար կտրվել են մայրիկի բոլոր ակնարկները։

Փաստեր
------

* 1967 թվականին «Shutter Bugged Cat» սերիայում օգտագործվել են մեջբերումներ մուլտֆիլմից։
* Ափսեների դարակը կա նաև «Puss Gets the Boot» սերիայում։
* Սա այն 13 սերիաներից մեկն է, որն ավարտվում է Թոմի հաղթանակով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Молтин Леонард* О мышах и магии. История американского рисованного фильма = Of Mice and Magic. A History of American Animated Cartoons / Переводчик Хитрук Ф.С.. — М.: Издательство Дединского, 2018. — С. 368—369. — 640 с. — ISBN 978-5-6040967-0-3

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Nit-Witty Kitty»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
Nikon D3000-ը փոխարինում է Nikon D40-ին, որպես Nikon-ի սիրողական DSLR ֆոտոխցիկ։ Այն հրապարակվել է Nikon կորպորացիայի կողմից 2009 թվականի հուլիսի 30-ին։
Ներառում է 3.0 դյույմ, 230,000 կետայնությամբ LCD էկրան, CCD սենսոր 100-1600 (3200) ISO հնարավորությամբ և 3D tracking Multi-CAM1000 11-point AF համակարգ, որի շնորհիվ նմանվում է Nikon D200-ին։
Nikon D3000-ը, ինչպես Nikon D40,D40x,D60 և D5000-ը, չունեն իրենց ներսում ավտոֆոկուսային համակարգ, ավտոֆոկուսային համակարգը աշխատում է այն ժամանակ, երբ տեսադրված ոսպնյակը ունենում է դրա հնարավորությունը։Այլ ոսպնյակների դեպքում, ֆոկուսի բերելը կատարվում է ձեռքով։
Այն գնահատվում էր 599$, սակայն այժմ նրա գինն անհամեմատ իջել է։

Հնարավորությունների ցանկ
========================

* Nikon-ի 10.2 մեգափիքսել Nikon DX format CCD սենսոր.
* Nikon EXPEED պրոցեսոր
* Ֆոտոխցիկը ստացել է նոր "Guide" ռեժիմ
* Active D-Lighting
* Ավտոմատացված սենսորի մաքրում
* 3.0 դյույմ, 230,000 կետայնությամբ նորացված TFT LCD էկրան
* Մինչև 3 կադր/վայրկյանում նկարահանում
* 3D Color Matrix Metering II , Scene Recognition համակարգով
* 3D Tracking Multi-CAM 1000 ավտոֆոկուսային սենսոր 11 AF point-երով
* Nikon F-mount Ոսպնյակներ
* i-TTL flash exposure համակարգ, առանց ներկառուցված անլար կառավարման
* Ֆայլային ֆորմատները ՝ JPEG, NEF (RAW, կոմպրեսացված 12-bit )
* Հիշողության քարտերը ՝ SD և SDHC

Տվյալներ
--------

*1.* Սենսոր - 23.6 mm × 15.8 mm Nikon DX format RGB CCD սենսոր, 1.5 × FOV crop

*2.* Կետայնությունը - 3,872 × 2,592 (10.2 մեգափիքսել)

*3.* Ոսպնյակ - Փոփոխվող, Nikon F-mount

*4.* Փականի արագություն - 30 վայրկյանից մինչև 1/4000 վայկյան

*5.* Լուսավորում - TTL 3D Color Matrix Metering II metering ,420 pixel RGB սենսորով, տեսակները ՝ Auto modes (auto, auto [flash off]), Guide Mode, Advanced Scene Modes (Portrait, Landscape, Sports, Close-up, Night Portrait), programmed auto with flexible program (P), shutter-priority auto (S), aperture-priority auto (A), manual (M), (Q) quiet mode.

*6.* Ֆոկուս - 11-area AF system, Multi-CAM 1000 AF Sensor Module, Instant single-servo (AF-S); continuous-servo (AF-C); auto AF-S/AF-C selection (AF-A); manual (M)

*7.* Կադր/վայրկյանում - 3

*8.* տեսադաշտ որոնող հարմարանք - Optical 0.80x, 95% Pentamirror

*9.* Մոնիտորի չափսը - 3.0 դյույմ, 320×240 փիքսել (QVGA) TFT-LCD

*10.* Հիշողության քարտ - Secure Digital (SD) , SDSC, SDHC, SDXC,

*11.* Ելքային մուտքեր - USB\*, 802.11b/g Wi-Fi, GPS,

*12.* Քաշը - 485 գրամ, առանց ոսպնյակ և հիշողության քարտ,

*13.* ISO - 100 - 1600 (Մինչև 3200 հնարավորությամբ)

*14.* Ստեղծման վայրը - Թաիլանդ
Տենոր սաքսոֆոն
**Սաքսոֆոն** (saxophone, ստեղծողի անունից և հունարեն tptovii— հնչյուն), պարզ լեզվակավոր մետաղյա փողային գործիք՝ կոնաձև փողով, ընդլայնված և դեպի վեր թեքված փողաբերանով։

Սաքսոֆոնների ընտանիքը նախագծվել է 1842 թվականին բելգիացի երաժշտական վարպետ Ադոլֆ Սաքսի կողմից և արտոնագրվել է նրա կողմից չորս տարի անց։ 19-րդ դարի կեսերից սաքսոֆոնը գործածվում է փողային, հազվադեպ՝ սիմֆոնիկ նվագախմբում, ինչպես նաև որպես սոլո գործիք՝ նվագախմբի (անսամբլի) ուղեկցությամբ։ Հանդիսանում է ջազի և դրան հարակից ժանրերի, ինչպես նաև էստրադային երաժշտության հիմնական գործիքներից մեկը։ Գործիքն ունի լիարժեք և հզոր հնչողություն, երգեցիկ տեմբր և մեծ տեխնիկական շարժունակություն։

Սաքսոֆոնների ընտանիքը բաղկացած է, հիմնականում, 7 գործիքից՝ սոպրանինո, սոպրանո, ալտ, տենոր, բարիտոն, բաս, կոնտրաբաս, որոնք ունեն հաջորդաբար մի-բեմոլ և սի-բեմոլ լարվածք (հանդիպում է նաև ֆա լարվածքի սոպրանինո)։ Որպես մենակատար առավել տարածված է ալտ սաքսոֆոնը։ Ունի թավ, հյութեղ, ինքնատիպ տեմբր, որ ավելի մոտիկ է փայտյա փողայիններին։ Հայտնի են սաքսոֆոնի համար գրված Կ․ Դեբյուսիի «Ռապսոդիան», Ա․ Գլազունովի, Է․ Հովհաննիսյանի կոնցերտները։ Սաքսոֆոնը ստեղծվել է Բելգիացի վարպետ Ադոլֆ Սաքսի կողմից 1840 ական թվականներին Ֆրանսիայում։ Ադոլֆ Սաքսը հանդիսանում է նաև պղնձյա փողային գործիքների ընտանիքի, Սաքսոգոռների կառուցող։ Սաքսոֆոնի ցուպը (трость) և լկամը (мунштук) շատ նման են կլառնետի ցուպին և լկամին։ Սաքսոֆոնը համարվում է պղնձյա փողային և փայտայա փողային գործիքների միջանկյալ տեսակ (քանի որ Սաքսոֆոնը մետաղյա է իսկ ցուպը (трость) փայտյա)։Սաքսոֆոնի հնչյունային տրված ծավալը 2,5 օկտավա է, բայց սաքսոֆոնը հնարավորություն ունի բարձրանալ 5 օկտավայից ավել դեպի վեր ուղղությամբ։ Սաքսոֆոնը օգտագործվում է և կլասիկ և ջազային երաժշտության մեջ հիմնականում երկու ոլորտներում էլ սաքսոֆոնը գտնվում է մենակատարի դերում։ Այժմ Ֆրանսիայում այդ փողոցը որում ստեղծվել է սաքսոֆոնը կրում է Ադոլֆ Սաքսի անունը։ Սաքսոֆոնային ջազի նախահայրերից մեկը Չարլի Պարկերն է, նրա օրոք Սաքսոֆոնը դարձավ ամենահայտնի ջազային գործիքներից մեկը։ Առաջին անգամ օպերայում սաքսոֆոնը ներգրավել է Ջորջ Գեռշվինը։ Առաջին անգամ Հայկական սիմֆոնիկ և օպերային ստեղծագործություններում սաքսոֆոնը ներգրավել է Արամ Խաչատրյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Consortium M.* Revision of the Hornbostel-Sachs Classification of Musical Instruments by the MIMO Consortium
2. 1 2  *Риман Г.* Саксофон (ռուս.) // *Музыкальный словарь*: *Перевод с 5-го немецкого издания* / под ред. Ю. Д. Энгель — М.: Музыкальное издательство П. И. Юргенсона, 1901. — Т. 3. — С. 1157.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Ռիմանի երաժշտական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11966972w · GND: 4179250-6 · LCCN: sh85117829 · NDL: 00576411 · NKC: ph250072 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 253)։*  |
**Սուրեն Ղահրամանի Արևշատյան** (մայիսի 7, 1896(1896-05-07), Երևան, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 28, 1972(1972-01-28), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), իրավաբան, մշակույթի գործիչ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր իրավաբան (1961)։

Կենսագրություն
--------------

1916 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի առևտրի ինստիտուտը, 1924 թվականին՝ Ռոստովի պետական համալսարանի իրավաբանության ֆակուլտետը,
1936 թվականին՝ Մոսկվայի թատերական ինստիտուտի ռեժիսուրայի ֆակուլտետը։

1918 թվականին մասնակցել է Ղարաքիլիսայի ճակատամարտին։

1924-1930 թվականներին աշխատել է Խորհրդային Հայաստանի դատաքննչական մարմիններում։ 1931-1941 թվականներին զբաղվել է թատերական, մշակութային գործունեությամբ։ 1941-1972 թվականներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանության ֆակուլտետի դասախոս, 1942-1972 թվականներին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դասախոս։ Եղել է Հայաստանյաց առաքելական եկեղեցու Արարատյան թեմի թեմական խորհրդի ատենապետ, Մայր Աթոռի իրավաբան-խորհրդատու։

Երկեր
-----

* Շահապիվանի կանոնները. հայկական իրավունքի հնագույն հուշարձաններ, Երևան, 1961։
* Հռետորական արվեստի հիմունքները։ Ս. Ղ. Արևշատյան, Երևան, Հայպետուսմանկհրատ, 1961, 210 էջ։
* Դվինի չորրորդ ժողովի որոշումները, Երևան, 1962։
* Հայ իմաստասիրությունը հոգևոր մշակույթի համակարգում։ Հայ փիլիսոփայության պատմության մեթոդաբանական հարցեր, Երևան, ԳԱԱ հրատ. 1995։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
**Այսօր մեր քաղաքում** (ռուս.՝ Сегодня в нашем городе), խորհրդային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը նկարահանվել է 1989 թվականին։ Այս մուլտֆիլմը 1980-ակաների վերջին «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի ամենավառ աշխատանքներից մեկն է։

Նկարահանվել է ըստ Էդուարդ Ուսպենսկու սցենարի, ըստ նրա «Կարմիր կովիկ» բանաստեղծությամբ։

Ֆիլմում հնչում է Ս. Սուկաչյովի երաժշտությունը` «Бригада С» նվագախմբի կատարմամբ, ինչպես նաև` Ս. Անաշկինի երաժշտությունը։

Սյուժե
------

Հեռուստահաղորդավարը հայտարարում է քաղաքում խոշոր եղջերավորների ցուցահանդեսի մասին, որին մասնակցելու համար ինքնաթիռներով կովեր են բերում աշխարհի տարբեր երկրներից։ Գիտակները կարծում են, որ Թուրին քաղաքից Ժոզեֆինան կստանա առաջին մրցանակը։ «Ճանապարհ դեպի բերք» կոլտնտեսությունից անասնաբույծ Իվան Վասիլևիչը տանում է Բուրյոնկա անունով կովին։ Եզրափակիչ են դուրս գալիս Ժոզեֆինան և Բուրյոնկան։ Դատավորները որոշում են կթել երկու կովերին։ Բուրյոնկան հաղթում է։ Նա առաջ է անցնում Ժոզեֆինայից ամբողջ 200 գրամով։ Իվան Վասիլևիչին և Բուրյոնկային հանձնում են ոսկե մեդալ, «Կեցցե առաջընթացը» գրառմամբ ծաղկաման, մի սայլ առվույտ և հսկայական հեռուստացույց։ Եվ նրանք վերադառնում են կոլտնտեսություն։

Հեղինակներ
----------

|  |  |
| --- | --- |
| Ռեժիսոր | Ելենա Ֆյոդորովա |
| Սցենարիս հեղինակ | Էդուարդ Ուսպենսկի |
| Բեմադրող նկարիչ | Լեոնիդ Պոժիդաև |
| Նկարիչներ | Աննա Ատամանովա, Նիկոլայ Միտրոխին, Հ. Գորմաշ, Զինաիդա Զարբ, Ա. Կարասևա, Ե. Գոլոլոբովա, Լյուբով Գորելովա, Ելենա Գագարինա, 
Ի. Երեմեև  |
| Նկարիչ-մուլտիպիլկատորներ | Էլվիրա Մասլովա, Ալեքսանդր Պանով, Գալինա Զեբրովա, Վլադիմիր Վիշեգորոդցև, Ալեքսանդր Մարկելով, Ա. Անդրեև, Ալեքսանդր Մազաև, Հովսեփ Կուրոյան, Վլադիմիր Շևչենկո, Անդրեյ Սմիրնով |
| Օպերատոր | Նատալյա Միխայլովա |
| Տնօրեն | Լյուբով Բուտիրինա |
| Հնչունային օպերատոր | Բորիս Ֆիլչիկով |
| Խմբագիր | Ելենա Միխայլովա |
| Տեքստը կարդում է | Ալեքսանդր Ֆիլիպենկո |
| Մոնտաժող | Գ. Սմիրնովա |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Георгий Бородин «Союзмультфильм» Краткий исторический обзор: Начало реформ Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.
2. ↑  Эдуард Успенский «Удивительные стихи», АСТ, 2014 ISBN 978-5-17-085252-9

Արտաքին հղումներ
----------------

* Այսօր մեր քաղաքում մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Animator.ru |

 |
**Կատալիզատոր**, քիմիական նյութ, որն արագացնում է քիմիական ռեակցիայի ընթացքը, բայց ինքը չի ծախսվում և չի մտնում ռեակցիայի արդյունքում առաջացած նոր նյութի մեջ։

Կատալիզատորը դասակարգվում է բնական ռեակցիաների հիման վրա, որն արագացնում է քիմիական կառուցվածքը կամ ֆիզիկական հատկությունները։ Կատալիկ հատկություններով օժտված են գործնականորեն բոլոր քիմիական տարրերը և նյութերը, հենց իրենց մեջ կամ ավելի հաճախ՝ բարդ նյութերում։ Իր ֆիզիկական հատկություններով կատալիզատորը ստեղծվում է միատարր և տարասեռ։ Տարասեռ կատալիզատորները պինդ նյութեր են, իսկ միատարր կատալիզատորները ցրում են գազային կամ հեղուկ նյութերը, որն էլ ռեակտիվացնում է նյութերը։ Շատ տարասեռ կատալիզատորներ պարունակում են մետաղներ։ Որոշակի մետաղներ, հատկապես, որոնք գտնվում են պարբերական աղյուսակի VIII խմբում, ունեն կատալիկ հատկություններ, օրինակ ՝ պլատինը։ Բայց մետաղների մեծամասնությունը ցուցադրում են կատալիկ հատկություններ՝ գտնվելով միացութունների վիճակում, օրինակ՝ կավահող (ալյումինի օքսիդ {\displaystyle Al\_{2}O\_{3}})։

Տարասեռ կատալիզատորները ունեն բազմաթիվ ասեղներ, ընդահուր առմամբ նրանց զբաղեցրած տարածքը հասնում է մինչև 500մ²՝ մի գրամ կատալիզատորի համար։ Հաճախ մեծ մակերևույթուվ օքսիդներ ծառայում են որպես տակդիր, որի պատճառով մոլեկուլների մետաղական կատալիզատորների վրա նստվածք են առաջացնում։ Դա ապահովում է էֆեկտիվ ռեագենտների փոխազդեցություն գազերում կամ հեղուկներում կատալիկ ակտիվ մետաղների հետ։ Հատուկ դասակարգ են զբաղեցնում տարասեռ կատալիզատորները ցեոլիտներում — ալյումինիլիկատների բյուրեղային հանքային խմբերը (ալյումինի և սիլիցիումի համաձուլվածքը)։ Չնայած շատ տարասեռ կատլիզատորներ ունեն մեծ մակերես, նրանք ունեն մի քանի ակտիվ կենտորներ, որի համար օգտագործվում են ընդհանուր մակերեսի քիչ մասը։ Կատալիզատորները կարող են ծախսել իրենց ակտիվութունը մի քանի քիմիական միացությունների ներքո կատալիկ թույների պատճառով։ Այս նյութերը կապվում ակտիվ կենտրոններին և խթանում դրանք։

Ժամանակակից գիտությունը և տեխնիկան հաճախ օգտագործում են «Մի քանի կատալիզատորների համակարգ», որոնք արագացնում են ռեակցիան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Имянитов Н. С.* Системы из нескольких катализаторов в металлокомплексном катализе. // Координационная химия. 1984. — Т. 10. — № 11 — С. 1443—1454. — ISSN 0132-344X.
2. ↑  *Temkin O.N. Braylovskiy S. M.* / The mechanism of catalysis in homogeneous polyfunctional catalytic systems. // Fundamental Research in Homogeneous Catalysis. — Ed. by A.E. Shilov. — New York etc: Gordon and Breach Science Publishers, 1986. — Vol. Two. — P.621- 633.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 283)։*  |