**Domus Romana** (լատիներեն նշանակում է «Հռոմեական տուն»), ոճավորված որպես **Domvs Romana** (լատիներենում u-ի և v-ի միջև տարբերության բացակայությունից հետո), հռոմեական դարաշրջանի ավերված տուն է, որը գտնվում է Մդինայի և Ռաբաթի սահմանին, Մալթա։ Այն կառուցվել է մ.թ.ա. 1-ին դարում որպես արիստոկրատական ավան (*domus*) հռոմեական Մելիտ քաղաքում։ 11-րդ դարում դոմուսի մնացորդների վրա հիմնվել է մուսուլմանական գերեզմանատուն։

Հնավայրը հայտնաբերվել է 1881 թվականին, և հնագիտական պեղումները հայտնաբերել են մի քանի լավ պահպանված հռոմեական խճանկարներ, արձաններ և այլ արտեֆակտներ, ինչպես նաև գերեզմանոցից մի շարք տապանաքարեր և այլ մնացորդներ։ 1882 թվականից կայքը բաց է հանրության համար որպես թանգարան, որը ներկայումս ղեկավարվում է Heritage Malta-ի կողմից։ Այն սխալմամբ կոչվել է *հռոմեական վիլլա*, երբ նորից հայտնաբերվեց, քանի որ կարծում էին, որ այն գտնվում էր Մելիտ քաղաքից դուրս, սակայն հետագա հետազոտությունների արդյունքում պարզվեց, որ այն գտնվում է քաղաքի սահմաններում։

Պատմություն և նկարագրություն
----------------------------

### Հռոմեական տուն

 Պերիստիլի խճանկարը
Ենթադրվում է, որ *Domvs Romana-ն* կառուցվել է մ.թ.ա. 1-ին դարի սկզբին, և այն գործածության մեջ է մնացել մինչև մ.թ. 2-րդ դարը։ Տունն ուներ սյունազարդ պերիստիլ ՝ ոգեշնչված հին հունական ճարտարապետությունից, և դրա լավագույն առանձնահատկություններն են պերիստիլում և հարակից սենյակներում հայտնաբերված բազմաքրոոմ հելլենիստական ոճի խճանկարները, որոնք ցույց են տալիս դեկորատիվ մոտիվներ կամ դիցաբանական տեսարաններ։ Օգտագործվել են երկու տեսակի թեսերաներ՝ opus vermiculatum, մայթի կենտրոնում; opus tessellatum, ավելի մեծ թեսերաներ՝ հիմնական պատկերի շուրջը եռաչափ ձևավորումներ ստեղծելու համար։ Նկարը ձգտում էր ընդօրինակել շատ տարածված մոտիվը, որը կարող է առաջին անգամ նկարել Սոֆոսի նկարիչը։ *Դոմուսը* նաև ցույց է տալիս նուրբ ներկված պատի սվաղը, որը ընդօրինակում է գունավոր մարմարները և ցուցադրում մասամբ ոճավորված ճարտարապետական տարրեր, որոնք դրանք կտեղադրեն ինչ-որ տեղ 1-ին և 2-րդ Պոմպեյան ոճերի միջև։

Չնայած տունը հիմնականում ավերվել է ժամանակի ընթացքում, նրա խճանկարները հիմնականում պահպանվել են անձեռնմխելի, և դրանք համեմատելի են Պոմպեյում կամ Սիցիլիայում հայտնաբերվածների հետ։ Դոմուսում հայտնաբերվել են նաև մ.թ. 1-ին դարի մի շարք կայսերական հռոմեական ընտանիքի արձաններ, ինչպես նաև մետաղադրամներ, ապակյա սպասք, սպասք, լոգանքի պարագաներ, ամֆորաներ և այլ իրեր։

### Մուսուլմանական գերեզմանատուն

Սարկոֆագ և կրաքար տապանաքարեր մուսուլմանական գերեզմանոցից, որոնք այժմ ցուցադրվում են թանգարանում
11-րդ դարում, երբ Մալթան Ֆաթիմյան խալիֆայության կազմում էր, դոմուսի վայրը վերածվեց գերեզմանոցի։ Պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են առնվազն 245 թաղումներ, որոնց ընթացքում հայտնաբերվել են նաև մի շարք կրաքարե (և մեկ մարմարե) տապանաքարեր ՝ նասխի կամ քուֆերեն արձանագրություններով։ Պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են նաև որոշ խեցեղեն և արծաթյա մատանի։

Հայտնաբերում և պեղումներ
------------------------

*Domvs Romana-*ն հայտնաբերվել է պատահաբար 1881 թվականին բանվորների կողմից կանաչապատման նախագծի ժամանակ։ Այնուհետև այն պեղվել է ժամանակի առաջատար հնագետների կողմից, այդ թվում՝ Անտոնիո Աննետո Կարուանան, սըր Թեմիստոկլես Զամմիտը, Ռոբերտ Վ. Գալեան, Հարիս Դանսկոմ Քոլթը և Լուի Ափթոն Ուեյը։

Թանգարան
--------

*Domvs Romana* թանգարան
Դոմուսն առաջին անգամ պեղելուց հետո տան պերիստիլի տեղում թանգարան է կառուցվել՝ նրա խճանկարները պահպանելու համար։ Թանգարանը բացվել է 1882 թվականի փետրվարին, և դա Մալթայի առաջին շենքն էր, որը կառուցվել է հատուկ հնագիտական վայրի թանգարանը տեղադրելու համար։ Թանգարանը ի սկզբանե հայտնի էր որպես **հռոմեական հնությունների թանգարան**, և բացի խճանկարներից և հռոմեական կամ մուսուլմանական այլ արտեֆակտներից, որոնք հայտնաբերվեցին դոմուսից, այն ցուցադրեց նաև հռոմեական մարմարի մի քանի այլ նմուշներ, որոնք հայտնաբերվել էին Մդինայի փողոցներում։ Ի վերջո, Մալթայի այլ վայրերում հայտնաբերված հռոմեական բազմաթիվ արտեֆակտներ տեղափոխվեցին այս թանգարան։

1922 թվականին թանգարանը ընդլայնվել է ճարտարապետ Գալիզիայի նախագծերով,  և ավելացվել է նեոկլասիկական ճակատ և մեծ ցուցասրահ։ Դոմուսի մնացորդները ներառվել են 1925 թվականի հնությունների ցանկում։ Թանգարանը փակվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, և այնտեղ եղել է վերականգնողական կենտրոն, նախքան հանրության համար վերաբացվելը 1945 թվականին։

Պերիստիլի խճանկարը վերականգնվել է 20-րդ դարի երկրորդ կեսին, սակայն այդ ընթացքում ակամայից վնասվել է։ Ներկայումս Heritage Malta-ն հաշվետվություն է ներկայացնում խճանկարը պահպանելու և հնարավորինս քիչ վնասով վերանորոգելու մասին։ Թանգարանի ցուցադրությունները վերանորոգվել են 2002-2005 թվականներին և կրկին 2011 թվականին։

Պատկերասրահ
-----------

* Թանգարանի ցուցանմուշներից
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Հետագա ընթերցում
----------------

* Հնագույն խճանկար Archived 2020-11-04 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Museums of the World
2. ↑  «Zammit, V. (1999, June 27). Domus Rumana : ir-Rabat. Mument : Pizzikanna, pp. 3.»
3. 1 2 3  Depasquale Suzannah, Cardona Neville Juan (2005)։ *Site Catalogue: The Domvs Romana – Rabat Malta*։ Malta: Heritage Books։ էջ 3։ ISBN 9993270318
4. 1 2 3  «Domvs Romana»։ *Heritage Malta*։ Արխիվացված է օրիգինալից 5 January 2015-ին
5. ↑  «Protection of Antiquities Regulations 21st November, 1932 Government Notice 402 of 1932, as Amended by Government Notices 127 of 1935 and 338 of 1939.»։ *Malta Environment and Planning Authority*։ Արխիվացված է օրիգինալից 19 April 2016-ին

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 6529974-7 · VIAF: 130911370 · WorldCat VIAF: 130911370 |

 |