|  |
| --- |
| **Բաթաթ** |
| ԲաթաթԲաթաթ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մորմածաղկավորներ (Solanales) |
| **Ընտանիք** | Պատատուկազգիներ (Convolvulaceae) |
| **Տրիբա** | *Ipomoeeae* |
| **Ցեղ** | Այգածաղիկ *(Ipomoea)* |
| **Տեսակ** | **Բաթաթ** *(I. batatas)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Ipomoea batatas***Lam. 1793 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Տվյալների անբավարարություն |

**Բաթաթը** (այլ անվանումներն են՝ **քաղցր փաթաթես**, **քաղցր գետնախնձոր**, **քաղցր կարտոֆիլ**), պալարապտղավորների խմբին պատկանող, իպոմեա ցեղի բույս է։ Բաթաթի պտուղները արժեքավոր սննդատեսակ են մարդու և կենդանիների համար։ Դրանք պարունակում են մինչև 30% օսլա և մինչև 6% շաքար։ Աճում ու պտղաբերում է ինչպես բաց հողում, այնպես էլ ծաղկամանի մեջ։ Իր տերևաշատ և փարթամ տեսքի շնորհիվ հաճախ աճեցվում է նաև որպես դեկորատիվ բույս։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Բաթաթը երկար (1—5 մ), սողացող ցողուններով, խոտատիպ լիանա է։ Թփի բարձրությունը 15-18 սմ է։ Բաթաթի կողային արմատները հաստանում են և դառնում սպիտակ, դեղին, նարնջագույն, վարդագույն, կարմիր կամ մանուշակագույն ուտելի պալար։ Մեկ պալարը կարող է կշռել 200 գրամից մինչև 3 և ավելի կիլոգրամ։

Բաթաթի ծաղիկները
Երկար պոչերով տերևները օվալաձև են, մատնանման վերջավորություններով։ Ծաղիկները գտնվում են տերևներին հարակից խոռոչներում։ Լինում են սպիտակ, վարդագույն կամ բաց մանուշակագույն։ Բազմաթիվ սորտեր չեն ծաղկում։ Փոշոտումը խաչաձև է և հիմնականում իրականացվում է մեղուների օգնությամբ։ Չորսսերմանոց պտղի սև կամ մուգ դարչնագույն սերմերն ունեն 3,5—4,5 մմ տրամագիծ։

Ծագում և տարածում
-----------------

Բաթաթի դաշտ Ճապոնիայում
Ամենայն հավանականությամբ բաթաթի հայրենիքը գտնվում է Անդերում (Պերու, Կոլումբիա), որտեղից, դեռ Ամերիկայի հայտնաբերումից առաջ տարածվել է Կարիբյան և Բահամյան կղզիներում, հարավային և արևելյան Պոլինեզիայում, Զատկի կղզում և Նոր Զելանդիայում։

Ավելի ուշ իսպանացիները բերեցին Իսպանիա և Ֆիլիպիններ, որից հետո բույսը լայնորեն տարածվեց Միջերկրականի ափերից մինչև Հեռավոր Արևելք։ Հիմա բաթաթը մշակվում է աշխարհի արևադարձային և մերձարևադարձային գոտիներում, ինչպես նաև բարեխառն գոտու տաք վայրերում։ Ամենից մեծ ծավալներով մակվում է Չինաստանում, Հնդկաստանում և Ինդոնեզիայում։ 

Տարբեր գույների բաթաթներ
Բաթաթը ծաղկամանում

Աճեցում և մշակում
-----------------

Բաթաթը սիրում է ջերմություն։ Բնականոն զարգացման համար նվազագույն անհրաժեշտ ջերմաստիճանը +20 °C է, իսկ ամենահարմարավետ ջերմաստիճանային տիրույթը 25—30 °С է։ Արևադարձային և մերձարևադարևային գոտիներում աճեցվում է որպես բազմամյա բույս, իսկ բարեխառնում՝ որպես մեկամյա։ Տարատեսակ բաթաթների մեծամասնությունը կորցրել է սեռական ճանապարհով բազմացման կարողությունը, սորտերի մեծամասնությունը չի ծաղկում։ Բազմացման հիմնական ձևը վեգետատիվն է՝ պալարների կամ արմատացված ցողունների միջոցով։

Պալարները, կախված սորտից և աճեցման պայմաններից, հասունանում են 2-9 ամսում։ 13—16 °C ջերմություն և 85—90 % հարաբերական խոնավություն ապահովելու դեպքում, պալարները պահպանվում են կես տարի և ավելի։

Նարնջագույն բաթաթ
Մանուշակագույն բաթաթ: Հիմնականում աճեցվում է Ասիայում

Արտադրությունը
--------------

5 ԱՄԵՆԱՇԱՏ ԲԱԹԱԹ ԱՐՏԱԴՐՈՂ ԵՐԿՐՆԵՐԸ — 2011| Երկիր | մլն տոննա բաթաթ |
| --- | --- |
| Չինաստան | 81.7 |
| Ուգանդա | 2.8 |
| Նիգերիա | 2.8 |
| Ինդոնեզիա | 2.0 |
| Թանզանիա |  1.4 |
| Վիետնամ | 1.3 |
| Հնդկաստան | 1.1 |
| ԱՄՆ | 1.0 |
| *Աղբյուրը՝* 
ՄԱԿ-ի պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպություն (FAO) |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4203552-1 · LCCN: sh85131186 · LNB: 000298540 · NDL: 00570237 |

 |