**Ապրանքային արտադրություն**, հասարակական արտադրություն, որի արդյունքները փոխանակվում են որպես ապրանք։ «Ապրանքային արտադրություն ասելով հասկացվում է հասարակական տնտեսության այնպիսի կազմակերպություն, երբ ապրանքներն արտադրում են առանձին, անջատ-անջատ արտադրողները, ըստ որում յուրաքանչյուրը մասնագիտանում է մեկ որևէ պրոդուկտ մշակելու մեջ, այնպես որ հասարակական պահանջմունքները բավարարելու համար անհրաժեշտ է պրոդուկտների առուծախ (որոնք դրա հետևանքով ապրանք են դառնում) շուկայում»։

Ապրանքային արտադրության զարգացման փուլեր
----------------------------------------

Ապրանքային արտադրությունը անցել է զարգացման պարզ ապրանքային, կապիտալիստական և սոցիալիստական փուլերը։ Պարզ ապրանքային արտադրությունը գոյություն է ունեցել ստրկատիրական, և ֆեոդալական արտադրաեղանակներում, սակայն տիրապետող չի եղել։ Այն հիմնված է եղել արտադրության միջոցների մասնավոր սեփականության և ապրանքարտադրողի անձնական աշխատանքի վրա։

### Կապիտալիստական արտադրություն

Կապիտալիստական արտադրությունը ապրանքային արտադրության բարձրագույն ձևն է, որը կրում է համընդհանուր բնույթ, ապրանք է դառնում նաև աշխատուժը։ Ի տարբերություն պարզ ապրանքային արտադրության, կապիտալիստական արտադրությունը հիմնվում է արտադրության միջոցներից զուրկ վարձու բանվորների աշխատանքի վրա։

### Սոցիալիստական արտադրություն

Սոցիալիստական ապրանքային արտադրության հիմքում ընկած է արտադրամիջոցների ենթադրյալ հանրային սեփականությունը։ Աշխատուժը դադարում է ապրանք լինելուց, սակայն ապրանքային արտադրության անհրաժեշտությունը պայմանավորվում է արտադրության հանրայնացմամբ և աշխատանքի արդյունքների բաշխման սոցիալիստական բովանդակությամբ։

Ապրանքադրամական հարաբերությունները տնտեսական կապի ձև են պետական ձեռնարկությունների, պետական ձեռնարկությունների ու կոլտնտեսությունների, ինչպես և տարբեր կոլտնտեսությունների միջև, որովհետև սրանցից յուրաքանչյուրը արտադրամիջոցների տարբեր սեփականատեր է համարվում։

Ապրանքային արտադրությունը Հայկական լեռնաշխարհում
------------------------------------------------

Ապրանքային արտադրությունը Հայկական լեռնաշխարհում պատմականորեն ծագել է առնվազն մ. թ. ա. երկրորդ հազարամյակում, երբ արհեստներն անջատվեցին երկրագործությունից։ Դրան հետևել է համայնքի անդամների ունեցվածքային տարբերությունների խորացումը, ապա՝ մասնավոր սեփականության առաջացումը։ Այդ շրջանում արժեձևերի զարգացումը հասցրել է փողային ձևին։

### Ապրանքային արտադրությունը Արտաշեսյան ստրկատիրական պետության շրջանում

Պարզ ապրանքային արտադրությունը Հայաստանում բավականին զարգացավ Արտաշեսյան ստրկատիրական պետության շրջանում։ 10-11-րդ դարերում, Բագրատունիների օրոք, ինչպես նաև Կիլիկիայի հայկական պետությունում (12-13-րդ դարերում), երբ բազարները զարգացան՝ դառնալով արհեստի ու առևտրի կենտրոններ, ապրանքային արտադրությունը ընդունեց ավելի մեծ չափեր։

### Միջնադարյան Հայաստանում ապրանքային արտադրությունը

Միջնադարյան Հայաստանում ապրանքային արտադրությունն առևտուրը ծավալվելու պայմաններում առաջացել է առևտուրը և դրամաշրջանառությունը կարգավորելու անհրաժեշտություն։ Ապրանքային արտադրության զարգացման համար Հայաստանում համեմատաբար նպաստավոր պայմաններ ստեղծվեցին սկսած 19-րդ դարի երկրորդ քառորդից, Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միանալուց հետո։ Սակայն ցարիզմի քաղաքականությունը զգալիորեն կաշկանդում էր կապիտալիստական արդյունաբերության զարգացումը և, հետևաբար, պարզ ապրանքային արտադրությունը կապիտալիստական ապրանքային արտադրության վերածվելու պրոցեսը ամբողջ երկրում և հատկապես՝ ծայրամասերում։

Տնտեսապես քայքայվող հայ գյուղացին իր աշխատուժը հայրենի երկրում վաճառելու սահմանափակ հնարավորություններ ուներ։ Դրանով է բացատրվում Հայաստանից աշխատուժի հոսքը դեպի Բաքու, Թիֆլիս, ռուսական արդյունաբերական կենտրոնները։ Սոցիալիստական արտադրաեղանակի առաջացմամբ Հայաստանում կապիտալիստական ապրանքային արտադրությունը իր տեղը զիջեց սոցիալիստական ապրանքային արտադրությանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 514)։*  |