**Դիսոցման հաստատուն**, հավասարակշռության հաստատուն, որը բնութագրում է նյութի հակումը դիսոցման, ինչպես կոմպլեքս աղերի դեպքում դիսոցումը մոլեկուլների, իսկ օրինակ աղի դեպքում՝ իոնների։ Դիցոցման հաստատունը հիմնականում նշանակում են Kd, որը ընդունվել է հաստատունների ասոցիացիայում։ Աղերի դեպքում դիսոցման հաստատունը անվանում են իոնական հաստատուն։

Ընդհանուր ռեակցիան տրվում է հետևյալ ձևով՝

{\displaystyle {\mathsf {A}}\_{x}{\mathsf {B}}\_{y}\rightleftharpoons x{\mathsf {A}}+y{\mathsf {B}}}
որտեղ {\displaystyle {\mathsf {A}}\_{x}{\mathsf {B}}\_{y}} նյութը դիսոցվում է *x* գործակցով A նյութի և *y* գործակցով B նյութի։ Այս դեպքում դիսոցման հաստատունը արտահայտվում է հետևյալ կերպ.

{\displaystyle K\_{d}={\frac {[A]^{x}\times [B]^{y}}{[A\_{x}B\_{y}]}}}
որտեղ [A], [B] և [AxBy] համապատասխանաբար A, B և AxBy նյութերի կոնցենտրացիաներն են։

Սահմանում
---------

Թույլ էլեկտրոլիտների դեպքում էլեկտրոլիտիկ դիսոցումը, ըստ Արենիուսի թեորեմի դարձելի ռեակցիա է, որը սխեմատիկորեն կարելի է ներկայացնել հետևյալ ձևով.
KA↔K++A−,
որտեղ՝ 

* KA դիսոցվող նյութն է,
* K+ կատիոնը,
* A− անիոնը։

Հավասարակշռության հաստատունը այս դեպքում արտահայտվում է այս հավասարումով.

|  |  |
| --- | --- |
| {\displaystyle K={\frac {\left[K^{+}\right]\left[A^{-}\right]}{\left[KA\right]}}={\rm {const}}=f\left(t\right)}, | (1) |

որտեղ՝

* [KA]-ն լուծույթի կոնցենտրացիան է,
* [K+]-ը կատիոնների կոնցենտրացիան է լուծույթում,
* [A−]-ը անիոնների կոնցենտրացիան է լուծույթում։

Հավասարակշռության հաստատունը կիրառվում է դիցոցման ռեակցիաներում և կոչվում ՝ դիսոցման հաստատուն։

Էլեկտրոլիտների դիսոցումը միավալենտ իոնների
------------------------------------------

Էլեկտրոլիտի դիսոցումը միավալենտ իոնների հաճախ տեղի է ունենում մի քանի փուլով։

Օրինակ. 1 փուլ. {\displaystyle HOOCCOOH\leftrightarrow H^{+}+OOCCOOH^{-}}

2 փուլ. {\displaystyle OOCCOOH^{-}\leftrightarrow H^{+}+OOCCOO^{2-}}

{\displaystyle K\_{I}={\frac {\left[H^{+}\right]\left[OOCCOOH^{-}\right]}{\left[HOOCCOOH\right]}}=5,6\cdot 10^{-2}}

{\displaystyle K\_{II}={\frac {\left[H^{+}\right]\left[OOCCOO^{2-}\right]}{\left[OOCCOOH^{-}\right]}}=5,4\cdot 10^{-5}}

Դիսոցման հաստատունի և դիսոցման աստիճանի կապը
--------------------------------------------

КА էլեկտրոլիտի դիսոցման հաստատունի և դիսոցման աստիճանի կապը արտահայտվում է հետևյալ կերպ՝ [A−]=[K+]=α·c, [KA]=c-α·c=c·(1-α), որտեղ α էլեկտրոլիտի դիսոցման աստիճանն է։
Այդ դեպքում՝ 

|  |  |
| --- | --- |
| {\displaystyle K={\frac {\left[K^{+}\right]\left[A^{-}\right]}{\left[KA\right]}}={\frac {\alpha \cdot c\cdot \alpha \cdot c}{c\left(1-\alpha \right)}}={\frac {\alpha ^{2}\cdot c}{1-\alpha }}={\rm {const}}}, | (2) |

Այս հարաբերությունը անվանում են Օսվալդի նոսրացման կանոն։ Շատ փոքր α-ի (α«1) դեպքում՝ K=cα², որտեղից.

{\displaystyle \alpha ={\sqrt {\frac {K}{c}}}}

Դիսոցման հաստատունը ուժեղ էլեկտրոլիտներում
------------------------------------------

Ուժեղ էլեկտրոլիտները պրակտիկայում դիսոցվում են ամբողջությամբ, այս պատճառով արտահայտության հայտարարը հավասարվում է զրոյի, որի պատճառով արտահայտությունը ձգտում է անվերջության։ Այս դեպքում ուժեղ էլեկտրոլիտների համար «դիսոցման հաստատուն» արտահայտությունը կորցնում է իր իմաստը։

Հաշվարկների օրինակներ
---------------------

### Ջրի դիսոցումը

Ջուրը հանդիսանում է թույլ էլեկտրոլիտ և նրա դիսոցումը տեղի է ունենում այս հավասարումով.

{\displaystyle {\mathsf {H}}\_{2}{\mathsf {O}}\rightleftharpoons {\mathsf {H}}^{+}+{\mathsf {OH}}^{-}}
Դիսոցման հաստատունը 25 °C կազմում է՝

{\displaystyle K\_{d}={\frac {[{\mathsf {H}}^{+}]\cdot [{\mathsf {OH}}^{-}]}{[{\mathsf {H\_{2}O}}]}}=1,83\cdot 10^{-16}:}
Քանի որ ջրային լուծույթների մեծ մասում հանդես է գալիս մոլեկուլային ջուրը, և հաշվի առնելով, որ ջրի մոլային բաժինը 18,0153 գ/մոլ է, խտությունը՝ 25 °C-ում, 997,07 գ/լ է, և մաքուր ջրի կոնցենտրացիան՝ [H2O]=55,346 մոլ/լ է՝

{\displaystyle [{\mathsf {H}}^{+}]\cdot [{\mathsf {OH}}^{-}]=10^{-14}}
Եթե ջրածնի իոնների և հիդրօքսիլ իոնների կոնցենտրացիաները հավասար են, կարող ենք գրել՝

{\displaystyle \,[{\mathsf {H}}^{+}]=[{\mathsf {OH}}^{-}]=10^{-7}}
Այստեղից կարող ենք գտնել ջրի ջրածնական ցուցիչը.

{\displaystyle \,{\mathsf {pH}}=-{\mathsf {lg}}[{\mathsf {H}}^{+}]=7,0}
### Թույլ թթուների դիսոցումը

Եկեք հաշվենք 0,01 Մ ֆտորաջրածնի դիսոցման աստիճանը և pH-ը։ Նրա դիսոցման հաստատունը կլինի՝

{\displaystyle K={\frac {[{\mathsf {H}}^{+}]\cdot [{\mathsf {F}}^{-}]}{[{\mathsf {HF}}]}}=6,61\cdot 10^{-4}}
Հաշվենք դիսոցման աստիճանը α-ի միջոցով։ Քանի որ [H+]=[F−] =Cα, իսկ [HF]=C(1-α), հետևաբար այս հարաբերությունը տեղադրելով բանաձևի մեջ կստանաք՝

{\displaystyle K={\frac {C^{2}{\alpha }^{2}}{C(1-{\alpha })}}={\frac {C{\alpha }^{2}}{1-{\alpha }}}}
Լուծենք քառակուսային հավասարումը α-ի նկատմամբ.

{\displaystyle \,C{\alpha }^{2}+K{\alpha }-K=0}
{\displaystyle {\alpha }={\frac {-K+{\sqrt {K^{2}+4CK}}}{2C}}=0,226}
Այս բանաձևի օգտագործումով ստանում ենք սխալ պատասխան մոտ 15 %-ով։

{\displaystyle \alpha ={\sqrt {\frac {K}{c}}}=0,257}

Արդեն ունենք դիսոցման հաստատունը և դիսոցման աստիճանը, կարող ենք որոշել լուծույթի ջրածնական ցուցիչը.

{\displaystyle \,{\mathsf {pH}}=-{\mathsf {lg}}[{\mathsf {H}}^{+}]=-{\mathsf {lg}}(C\alpha )=-{\mathsf {lg}}\ 0.00226=2,65:}

Տես նաև
-------

* Էլեկտրոլիտային դիսոցում
* Դիսոցման աստիճան
* Հավասարակշռության հաստատուն
* Քիմիական ռեակցիայի արագություն