Ֆրիզ դրայդ եղանակով ստացված լուծվող սուրճ
**Լուծվող սուրճ** (անգլ.՝ Instant coffee, soluble coffee, coffee crystals), ըմպելիք սրճենու պտուղներից, որոնք տեխնոլոգիական տարբեր գործընթացների օգնությամբ վերածվում են լուծելի փոշու կամ հատիկների։ Տաք ջուր ավելացնելուց հետո ստացվում է ընպելիք, որը համով մոտ է բնական սուրճին։ Լուծվող սուրճ պատրաստող որոշ ընկերություններ իրակացնում են նաև ապակոֆեինացում, այսինքն` սուրճի մեջ նվազեցնում են կոֆեինի պարունակությունը։

Պատմություն
-----------

Լուծվող սուրճի կոմերցիոն տարբերակները հայտնի են եղել 19-րդ դարի կեսերից։ Այսպես, Թիֆլիսի Կովկաս թերթում (№ 17, 1852) վաճառքի համար առաջարկվել է «անգլիական նորահայտ սուրճը սալիկներով, որը լրիվ պատրաստ է, հարմար է ճանապարհներին օգտագործմանը և չի փչանում ցրտից ու տաքից […], իսկ շշերում հյութի տեսք ունի»։ Լուծվող սուրճը հայտնաբերվել ու արտոնագրվել է 1890 թվականին նորզելանդացի Դևիդ Սթրենգի կողմից (արտոնագիր № 3518): Նորամուծությունը վերագրում են նաև ճապոնացի գիտնական Սատորի Կատոյին (Satori Kato), որն աշխատել է Չիկագոյում։

Բրիտանական «Նոր գիտնական» (անգլ.՝ New Scientist) գիտական ամսագիրը պնդում է, որ լուծվող սուրճը մշակվել է բանակի պատվերով():

1903 թվականին Լյուդվիգ Ռոսելիուսը մշակել է ապակոֆեինացումը։

1906 թվականին անգլիացի քիմիկոս Ջորջ Կոստանդ Վաշինգտոնը, որ ապրել է Գվատեմալայում, մշակել է զանգվածային թողարկման պիտանի լուծվող առաջին սուրճը։

1938 թվականին ի հայտ է եկել լուծվող սուրճի առաջին, իսկապես լայն տարածում ունեցող ապրանքանիշը՝ Nescafé-ն՝ որպես բրազիլական կառավարության և Nestlé ընկերության համագործակցության արդյունք։ Այս ծրագրով լուծվում էր նաև սուրճի պաշարի ավելցուկի հարցը։ Արտադրատեսակն արագ ճանաչում է ստացել ԱՄՆ-ում Երկրորդ աշխարհամարտից հետո, ապա տարածվել է ամբողջ աշխարհում։

Պատրաստման տեխնոլոգիա
---------------------

Ֆրիզ դրայդ եղանակով ստացված սուրճ
Սուրճի փոշի
Բյուրեղիկներով սուրճ
Լուծվող սուրճ պատրաստելու համար սուրճի հատիկները բովում են, աղում և մշակում տաք ջրով։ Ստացված խտահյութը այնուհետև չորացնում են տարբեր եղանակներով։

* Ֆրիզ դրայդ (անգլ.՝ freeze dried, բառացի՝ սառեցված) եղանակով սուրճն արտադրվում է «սառեցմամբ չորացում» տարբերակով։ Սուրճի խտանյութի սառեցված բյուրեղները ջրազրկում են վակուումային տարածքում։ Այս գործողության արդյունքում խտանյութի բաղադրիչները լավ են պահպանվում, սակայն էներգատար տեխնոլոգիայի արդյունքում սուրճի այս տեսակն ավելի թանկ է արժենում, քան լուծվող սուրճի այլ տեսակները։

Ֆրիզ դրայդ տեխնոլոգիայով ստացված սուրճը խիստ տարբերվում է արտաքին տեսքով։ Այն ունի հավասար բյուրեղիկներ` կարամելի գույնով։ Հատիկները նման են սուրճի հատիկներին։ Դրանք ունեն հաճելի, նուրբ բույր, չեն առանձնանում կտրուկ հոտով, ինչպես սուրճի այլ տեսակները։

* Փոշի կամ սփրեյ դրայդ (անգլ.՝ spray dried) սուրճը ստանում են «չորացում մանրացումով» տարբերակով։ Սուրճի խտանյութը փոշու է վերածվում տաք օդի ազդեցությամբ, այնուհետև չորացվում։
* Հատիկավորված սուրճը ստանում են սփրեյ դրայդ տեխնոլոգիայով ստացված փոշուց, որն այնուհետև թրջում են հատիկներ ստանալու նպատակով։

Հայտնի է լուծվող սուրճի առնվազն մեկ ապրանքանիշ, որ վաճառում է սուրճի խտանյութ։

Առավելություններ և թերություններ
--------------------------------

Լուծվող սուրճի առավելություններից են արագ պատրաստումը, պահպանման երկար ժամկետը (բնական սուրճը սուրճի յուղերի գոլորշացման արդյունքում շուտ է կորցնում իր բույրը)։

Կոֆեինի պարունակությունը լուծվող սուրճի մեջ սովորաբար ավելի փոքր է։

Լուծվող սուրճի հիմնական թերությունը պակաս թույլ բույրն է բնական սուրճի համեմատությամբ։ Սուրճի թանկ տեսակներում արտադրողները պայքարում են սրա դեմ` ավելացնելով արհեստական կամ բնական սուրճի յուղ։ Լուծվող սուրճի բույրը խիստ տարբերվում է բնական, հատկապես էժան տեսակների բույրից։ Հաճախ լուծվող սուրճի արտադրության համար օգտագործում են ամենացածր որակի սուրճի հատիկներ (ամբողջական հատիկները թողնում են հատիկներով սուրճի վաճառքի համար), և երբեմն լուծվող սուրճի պատրաստման գործընթացում կիրառվում է բերքահավաքից մնացած ոչ ցանկալի մնացորդը։

Լուծվող սուրճի արդյունաբերական արտադրությունը կապված է սուրճի բոված հատիկներից գրեթե բոլոր լուծվող բաղադրիչների առանձնացման հետ։ Բնական է, որ այս գործընթացի արդյունք է հանդիսանում բաղադրիչների համադրությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Растворимый кофе // *Кавказ* : газета. — 1852. — № 17. — С. 4.
2. ↑  PATENTS, DESIGNS, AND TRADE-MARKS (FIRST ANNUAL REPORT OF THE REGISTRAR OF).
3. ↑  Carlisle, Rodney (2004). *Scientific American Inventions and Discoveries*, стр.355. John Wiley & Songs, Inc. New Jersey. ISBN 0-471-24410-4.
4. ↑  Биография(չաշխատող հղում)
 Dr. Ludwig Roselius (1874—1943)
5. ↑  Патент Johann Friedrich Meyer, Jr. Ludwig Roselius, Karl Heinrich Wimmer «Preparation of coffee»
6. 1 2  Растворимый кофе (англ.)
7. ↑  «Сублимированный кофе: что это такое? как выбрать?». *Чай и кофе* (ռուսերեն). 2017 թ․ դեկտեմբերի 16. Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 20-ին.
8. ↑  Tchibo выпустила жидкий растворимый кофе, Журнал PakkoGraff Online
9. ↑  «How Much Caffeine in a Cup of Coffee? A Detailed Guide» (անգլերեն). Healthline. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 5-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ինչպե՞ս է պատրաստվում լուծվող սուրճը

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լուծվող սուրճ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4162997-8 |

 |