recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Պրեյսիշ Էյլաու դղյակ** (ռուս.՝ Замок Прейсиш-Эйлау), ժամանակակից Բագրատիոնովսկում գտնվող Տևտոնական միաբանության դղյակ։ Կալինինգրադի մարզային կառավարության 2007 թվականի մարտի 23-ի որոշմամբ Պրեյսիշ Էյլաուն ստացավ տարածաշրջանային նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտի կարգավիճակ։

Պատմություն
-----------

1325 թվականին Տևտոնական միաբանության մեծ վարպետ Վերներ ֆոն Օրզելնի հրամանով վարպետ Առնոլդ ֆոն Էյլենշտայնը Իլում սկսեց դղյակի շինարարությունը, պրուսական Սուտվրիտ ամրոցի տեղում։ Շինարարությանը պետք է հետևեր կոմտուրմ Բալգի Դիտրիխ ֆոն Ալտենբուրգը։ Պատվարը և ջրաղացը կառուցելուց հետո ասպետները արհեստականոեն բարձրացրին ջրի մակարդակը՝ գետում ստեղծելով կղզի դղյակով։ 1330 թվականին դղյակը կառուցվեց քառանկյան տեսքով՝ 41 մ х 43 մ չափերով, շրջապատված ջրով, բացվող կամրջով և ցանկապատով դարպասներով։ Արևելյան կողմում կառուցվեց մեծ ֆորբուրգ։ Նախապես դղյակը կոչվում էր «Իլե», հետո Իլադիա, բայց «Պրեյսիշ-Իլով» (Պրեյսիշ-էյլաու) անվանումը մնայուն էր։ Մինչև 1347 թվականը դղյակը համարվում էր միաբանության նստավայրը, այնուհետև այնտեղ տեղակայվեց կամմերատի վարչակազմը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ դղյակը լուրջ վնասներ չկրեց, և մինչև 1960-ական թվականների սկիզբը բնակելի տարածքները շահագործվում էին։ 1961 թվականից դղյակը հատկացվեց շրջանային սպառողական կոպերացիային, որն էլ տարածքը օգտագործում էր որպես պահեստ։ 1964 թվականին գիտական վերականգնողական արհեստանոցի աշխատակիցները հետազոտեցին դղյակի ողջ տարածքը։ Դղյակը շատ վատ վիճակում էր, քանի որ պատերազմից հետո ոչ մի անգամ չէր վերանորոգվել։ Արևմտյան կողաշենքում տեղակայվել էր հրաձգարան, որը 1990-ական թվականներին քանդվեց։ Պահպանված ֆորբուրգում տանիքը սկսեց փտել, 1989 թվականին անցքեր առաջացան, 1990 թվականի օգոստոսին միջին հատվածում հրդեհ բռնկվեց։ 1990-ական թվականների սկզբին որոշում ընդունվեց աննշան պեղումներ իրականացնել և ֆորբուրգը վերակառուցել որպես հյուրանոց իր բարով, սակայն վերջին փուլում այն մնաց բարձիթողի վիճակում։

2016 թվականի հունիսի 5-ին դղյակի տանիքում հրդեհ բռնկվեց, որի հետևանքով այրվեց 80 քառակուսի մետր տարածք։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Пруссия 39

Արտաքին հղումներ
----------------

* Замок Прейсиш-Эйлау (Preussisch Eylau) Archived 2017-09-12 at the Wayback Machine.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Պրեյսիշ Էյլաու դղյակ** կատեգորիայում։ |
**Պրեչիստենսկիե դարպասներ հրապարակ** (ռուս.՝ Пло́щадь Пречи́стенские Воро́та, 1924-1993 թվականներ՝ **Կրոպոտկինսկայա հրապարակ**), համարվում է Վոլխոնկա, Պրեչիստենկա, Օստոժենկա փողոցների, Սոյմոնովսկի նրբանցքի և Գոգոլի բուլվարի միջև գտնվող Բուլվարային օղակի մի մասը, փաստացի՝ սկիզբը։ Տեղակայված է Մոսկվայի Խամովնիկի շրջանում։ Հրապարակում է գտնվում մետրոյի «Կրոպոտկինսկայա» կայարանը։

Անվանման ծագում
---------------

Հրապարակը ձևավորվել է Սպիտակ քաղաքի պատի դարպասների մոտ, որտեղից սկսվել է Պրեչիստենկա փողոցը։ Հրապարակի նախկին անուններն են՝ Չերտոլսկիե դարպասներ (16-րդ դար) ըստ Չերտոլե տարածքի, Պրեչիստենսկիե դարպասներ (մինչև 1924 թվական) Նովոդևիչի վանքի Եկեղեցու Սմոլենսկի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու անունով, Կրոպոտինսկի դարպասներ հրապարակ, Կրոպոտինսկի հրապարակ, Կրոպոտինսկի դարպասներ (1924-1993) ի հիշատակ իշխան, հեղափոխական, անարխիզմի տեսաբան, գիտնական, աշխարհագրագետ և երկրաբան, Արևելյան Ասիայի հետազոտող Պյոտր Կրոպոտկինի (1842-1921)։ Նա ծնվել է մոտակա Շտատնոմ նրբանցքում (այժմ՝ Կրոպոտինսկի նրբանցք)։

Նկարագրություն
--------------

Ելք դեպի Պրեչիստենսկիե դարպասներ Կրոպոտկինկայա մետրոյի կայարանից
Հրապարակի տեսքը, Օստոժենսկի և Սոյմանովսկի նրբանցքների անկյուն
Պրեչիստենսկիե դարպասներ հրապարակից սկսվում է Մոսկվայի Բուլվարային օղակը։ Այն գտնվում է Սոյմոնովսկի միջափողոցի և Գոգոլի բուլվարի միջև, որի հյուսիս-արևելքից հրապարակը հատելով անցնում է Վոլխոնկան՝ այն բաժանելով Պրեչիստենկա և Օստոժենկա փողոցների։ Սոյմոնովսկի միջափողոցի և Վոլխոնկայի անկյունում է գտնվում Քրիստոս Փրկչի տաճարն այգու հետ, իսկ Գոգոլի բուլվարից դեպի հրապարակ է դուրս գալիս «Կրոպոտկինսկայա» մետրոյի կայարանը (նախասրահի ճարտարապետ՝ Սամուիլ Կրավեց)։ Պրեչիստենկայա և Օստոժենկա փողոցների միջև է գտնվում Ֆրիդրիխ Էնգելսի հուշարձանը (1976 թվական, քանդակագործ՝ Իոսիֆ Կոզլովսկի)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Москва: Энциклопедия, 1997, էջ 663

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт управы района Хамовники
**Սինագոգ Պորտ-Սաիդ փողոցում** (ռուս.՝ Синагога на улице Порт-Саида ), տարածաշրջանային նշանակության ճարտարապետական հուշարձան, այժմ չգործող սինագոգ, Պորտ-Սաիդ փողոցի 11-ա հասցեում։ Այժմ՝ քաղաքային ֆիզիոթերապևտիկ պոլիկլինիկա։

Վոլգոգրադի մարզի դումայի 1997 թվականի հունիսի 5-ի թիվ 62/706 որոշմամբ հռչակվել է տարածաշրջանային նշանակության ճարտարապետական հուշարձան։

Պատմություն
-----------

1905 թվականի օգոստոսի 24-ին Ցարիցինայի բնակիչները դիմեցին Սարատովի նահանգի շինարարության բաժնին՝ աղոթքի տուն կառուցելու խնդրանքով։ 1906 թվականի հունիսին առաջարկված ծրագիրը մերժվեց, քանի որ սխալներ էին թույլ տվել գմբեթի բեռի բաշխման համար։ Հունվարի 24-ին ծրագիրը բարեփոխվել և հաստատվել է, իսկ 1911 թվականին շինարարությունը ավարտվել է։

1926-1928 թվականներին կառուցվել է քարե ցանկապատով երկաթյա դարպաս։ Բացի այդ, կառուցվել է ճակատային դուռ, սալիկապատվել է մայթը, տնկվել է այգի։

1929 թվականի նոյեմբերի 17-ին Ստալինգրադի գործադիր կոմիտեի որոշմամբ սինագոգը փակվեց, որոշում կայացվեց այն ակումբին տալ։ Սակայն երկար ժամանակ դատարկ է մնացել։

Ճարտարապետություն
-----------------

Սինագոգը ուղղանկյուն նախագծով, նկուղով, հարուստ ճակատային ձևավորմամբ աղյուսե շինություն է։ Ճակատները բաժանված են երեք մասերի, որոնցից կենտրոնում գտնվողն ավելի լայն է, քան կողայինները։ Ստորին և վերին հարկաշարքերի միջև գոյություն ունի մոդուլոններով քիվ։ 
Սինագոգի կառուցման ժամանակ օգտագործվել են այդ ժամանակվա համար նոր մետաղական կոնստրուկցիաները (թուջե սյուներ, Մոնյեի կամարներ)։

Գրականություն
-------------

* С.А. Аргасцева, Л.В. Гуренко. «Свод историко-архитектурного наследия Царицына-Сталинграда-Волгограда. (1589-2004гг.)». - «Панорама», 2004. - С. 168. - 240 с.
* В. В. Серебряная. Культовое зодчество Волгоградской области. - 2002. - С. 159-161. - 336 с.

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Volgogradskaya Pravda (ռուս.) // *Волгоградская Правда* — 2009. — вып. 122. — ISSN 2218-5445
2. ↑  *Е. А. Чемякин* Памятники и памятные места Волгоградской области. Том 2. — «Принт», 2008. — С. 204. — 255 с.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վազգեն Սարգսյանի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրի**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Վազգեն Սարգսյան փողոցում, տեղադրվել է 2007 թվականին։

Հեղինակներ
----------

* Քանդակագործ՝ Տիգրան Հովումյան
* Ճարտարապետ՝ Ասլան Մխիթարյան

Տվյալներ
--------

Բրոնզե կիսանդրու բարձրությունը 1,5 մետր է (կարմիր գրանիտե պատվանդանի հետ՝ 3,7 մետր)։  

Քանդակագործը քանդակի մեջ պարփակել է սպարապետի անհատականությունը, նրա ներքին ուժը։

Պատմություն
-----------

Հայաստանի վարչապետ, պաշտպանության նախկին նախարար, Հայաստանի և Արցախի ազգային հերոս Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրին տեղադրվել է 2007 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Երևանի համանուն փողոցում։

Կիսանդրու բացման արարողությանը մասնակցել են ՀՀ պաշտպանության նախարար Միքայել Հարությունյանը, Վազգեն Սարգսյանի եղբայրը՝ «Հանրապետություն» կուսակցության նախագահ Արամ Սարգսյանը, մայրը՝ Գրետա Սարգսյանը, Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար Վահե Շահվերդյանը։

Վազգեն Սարգսյանին նվիրված հուշարձաններ կան նաև Արարատում, Շուշիում, Վանաձորում, Վեդիում, Ջրվեժում։

Տես նաև
-------

* Վազգեն Սարգսյանի հուշարձան (Արարատ)
* Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրի (Վաղարշապատ)
* Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրի (Կապան)

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ՎԱԶԳԵՆ ՍԱՐԳՍՅԱՆՆ ԻՆՔՆ Է ԿԱՆԳՆԵՑՐԵԼ ԻՐ ԱՆՁԵՌԱԿԵՐՏ ԱՐՁԱՆԸ»
2. ↑  Արարատի քաղաքային զբոսայգում տեղի ունեցավ սպարապետ Վազգեն Սարգսյանի հուշարձանի բացման արարողությունը և ՀՀ անկախության 18-րդ տարեդարձի տոնակատարությունը
3. ↑  Բացվեց սպարապետի կիսանդրին

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրի (Երևան)** կատեգորիայում։ |
**Լակար լիճ** (իսպ՝. *Lago Lácar*), սառցալեռնային ծագման լիճ Պատագոնիական Անդերում՝ Արգենտինայի հարավարևմտյան մասում գտնվող Նեուկեն պրովինցիայում, մայրաքաղաք Բուենոս Այրեսից 1.300 կիլոմետր հարավ-արևմուտք։ Լճի հյուսիսարևմտյան ափին տարածվում է Սան Մարտին դե լոս Անդես ոչ մեծ քաղաքը (բնակչության թիվը՝ 23.519 մարդ)։ Արգենտինայի և Չիլիի միջև 1881 թվականին կնքված համաձայնագրի հիման վրա Լակար լիճը և նրա ջրահավաք ավազանը մինչև 1902 թվականը պատկանել են Չիլիին։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Լիճը գտնվում է ծովի մակերևույթից 640 մետր բարձրության վրա, զբաղեցնում 55 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Արևելքից արևմուտք ձգվում է 23,1 կիլոմետր, հյուսիսից հարավ՝ 5,0 կիլոմետր։ Ջրահավաք ավազանի մակերեսը կազմում է 1048 քառակուսի կիլոմետր։ Առավելագույն խորությունը 277 մետր է, միջին խորությունը՝ 167 մետր; Լակարից սկիզբ է առնում Հուահում գետը, որը թափվում է Պիրիուեյկո լիճը։

Լճի ծայրարևմտյան մասը, որն ունի չորս կիլոմետր լայնություն, Լակարի հիմնական մասի հետ միացած լինելով սոսկ մի նեղլիկ ջրուղով, առանձին լճի տպավորություն է թողնում և նույնիսկ այլ անվանում է ստացել՝ կոչվելով Նոնտուե։

Լակար լճի շրջակայքը խիտ չէ բնակեցված. մեկ քառակուսի կիլոմետրի վրա միջին հաշվով ապրում է ընդամենը վեց մարդ։

Կլիման գերազանցապես միջերկրածովային է։ Միջին տարեկան ջերմաստիճանը կազմում է 5 աստիճան։ Ամենատաք ամիսը փետրվարն է (միջին ամսական ջերմաստիճանը՝ +13 աստիճան), ամենացուրտը՝ հուլիսը (միջինը՝ -4 աստիճան)։ Տեղումների միջին քանակությունը տարեկան կտրվածքով կազմում է 1.094 միլիմետր։ Ամենախոնավ ամիսը հունիսն է (տեղումների ամսական միջին քանակությունը՝ 174 միլիմետր), ամենաչորը՝ նոյեմբերը՝ տեղումների 36 միլիմետր միջին քանակությամբ։

Լակար լճի շրջակայքում գլխավորապես աճում են խառը տիպի անտառներ։

Լակար և Նոնտուե լճերը միմյանց կապող նեղ ջրուղին:
Լակար լիճն ու ափամերձ անտառները ամռան վերջին;

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Lacar Area (YouTube video HD)
* Sistema Nacional de Información Hídrica
* (Իսպաներեն) Site hidricosargentina.gov.ar - Sistema Nacional de Información Hídrica : Le lac Lácar
* (Իսպաներեն) Carte détaillée de la province de Neuquén Archived 2011-05-14 at the Wayback Machine.
* (Իսպաներեն) Hidricosargentina - Cuenca del río Hua-Hum (*Bassin du río Hua-hum*)

Աղբյուրներ
----------

* World Lakes Database

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Դենվեր** (հապավում. *Д.н.w.р* կամ *ДНВР* ), մի շարք ծրագրային միջոցների ջենտելմեն հավաքածու (լոկալ սերվեր WAMP) և ծրագրային վահանակ, որը նախատեսված է վեբ էջերի պատրաստման և կարգաբերման համար. հատկապես դինամիկ ինտերնետային էջերի պատրաստման համար, առանց համացանցի հետ միացման անհրաժեշտության։ Այն աշխատում է լոկալ սերվերի միջավայրում։

Աշխատանքային թիմը
-----------------

* Դմիտրի Կոտերով — հեղինակ, ով հայտնի է նաև որպես PHP հանրային ինքնուսույց դասագրքի հեղինակ, սոցիալական ցանցի համահեղինակ և Իմ խումբը խմբի անդամ։
* Անտոն Սուշչև — ծրագրավորման խմբի ղեկավար, ֆորում մոդերատոր։
* Միխայիլ Լիվաչ — համագործակցող, տեխնիկական խորհրդատու։

Պատմությունը
------------

1999 թվականին Դմիտրի Կոտերովը գրեց հոդված` «Apache + Perl + PHP3 + MySQL Windows 95/98-ի համար. ուղեցույց տեղակայման համար ». Ինչպես ինքն է հարցազրույցի ժամանակ պատմել պատասխանելով նամակագիրների հարցերին, նրա մեջ միտք հղացավ`ավտոմատացնել պրոցեսը։ Այսպես ծնվեց «ԴՆՎՐ-д.н.w.р)»-ը։ Սկզբում այն պարզագույն zip-արխիվատոր էր` 1,5 Մբայթ,որը բաժանված էր մասերի` Apache, Perl, PHP, MySQL и phpMyAdmin + սկրիպտներ Perl թողարկման/կոմպոնենտների տեղակայման և մի քանիսի հետ միաժամանակ աշխատելու համար վիրտուալ հոսթեր. Բոլոր կոմպոնենտներն ընտրված էին այնպես, որ աշխատեին միայն համակցված ֆայլային ուղիներով, անկախ այն բանից, թե որտեղ կտեղադրվի փաթեթը։ 2002 թ. մարտի 15-ին թողարկվեց «Denwer»-ի առաջին պաշտոնական տարբերակը, որում կար հասարակ, պարզագույն տեղակայիչ, որը պատճենում էր ֆայլը ցուցված տեղում և առաջարկում էր ավելացնել դյուրանցումներ դեպի Windows Ավտոմատ թողարկաման թղթապանակ։

Հնարավորությունները
-------------------

Apache վեբ սերվերի տեղակայումից անմիջապես հետո, աշխատելով լոկալ սերվերի միջավայրում, որտեղ կարող են աշխատել անսահմանափակ քանակությամբ վեբ-կայքեր, որը շատ հարմար միջավայր է վեբ- էջերի ստեղծման և փոփոխման համար, կիրառվում է *Run* ծրագրային միջոցը տեղեկատու */denwer* (կամ */etc*) որպես «Դենվեր-ի» տեղակայման ավտոմատ համակարգ։ Թողարկման ժամանակ ստեղծվում է վիրտուալ սկավառակ (լռելյայն *Z:*), որտեղ պահպանվում են այդ պրոյեկտի բոլոր ֆայլերը։ Երրորդ տարբերակն աշխատում է Flash Drive-ի միջավայրում։ Դենվերի հիմնական տարբերությունը մյուս դիստրիբուտներից այն է, որ նա ավտոմատ խմբագրում է ֆայլային համակարգը hosts, համարվելով լոկալ անալոգ DNS-սերվերի համար, որը թույլատրում է դիմել լոկալ կայքերին, որոնք նույնպես աշխատում են Դենվերի օգնությամբ,այն անուններով, որոնք համընկնում են թղթապանակի անունների հետ և տեղակայված են Դենվերի home ցանկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Դենվեր - Լոկալ սերվեր:
3. ↑  Դ. Կոտերով Apache + Perl + PHP3 + MySQL Windows 95/98 - համար. ուղեցույց տեղակայման համար Archived 2012-05-04 at the Wayback Machine.
4. ↑  Джентльменский набор web-разработчика («Денвер»): հարցազրույց հեղինակների հետ.
5. ↑  Պրոյեկտի հնարավորությունները
Պտերոզավրերի թևերը, չղջիկներ, թռչուններ հոմոլոգ են առջևի ոտքերը, անալոգ՝ թևերը, նրանք իրականացնում են նույն ֆունկցիան և նման են կառուցվածքով, բայց այս կենդանիների նախնիները չեն ունեցել թևեր
**Անալոգիա** (հունարեն՝ análogos), կենսաբանության մեջ, ոչ միանման կազմություն ունեցող և տարբեր սաղմերից առաջացող օրգանիզմների, օրգանների կամ նրանց մասերի արտաքին նմանության, որը պայմանավորված է կյանքի պայմանների կամ ֆունկցիաների միանմանությամբ։

Անալոգիաի օրինակ են՝ ջրային կաթնասունների (կետեր, դելֆիններ) և ձկների մարմնի շրջահոս ձևը, խաղողի բեղիկները (առաջանում են ընձյուղներից) և ոլոռի բեղիկները (ձևափոխված տերևներ և այլն)։

Պատմություն
-----------

«Անալոգիա» հասկացությունը տվել է Արիստոտելը տարբեր օրգանիզմների օրգանների ֆունկցիոնալ և մորֆոլոգիական նմանությունը նշելու համար։ Ռիչարդսոն Օուենը (1915) այդ հասկացությունը ճշտեց որպես ֆունկցիոնալ նմանակություն և հակադրեց հոմոլոգիային։

Չարլզ Դարվինր գտնում Էր, որ անալոգիան առաջանում է էվոլյուցիայի ընթացքում, երբ կարգաբանական տարբեր խմբերի կենդանիները հարմարվում են շրջապատող միջավայրի միանման պայմաններում ապրելուն։

Անալոգիաով են պայմանավորված բույսերի, կենդանիների անալոգ օրգանները կամ նրանց մասերը, որոնք ունեն տարբեր ծագում ու կազմություն, բայց արտաքնապես նման են և կատարում են միևնույն ֆունկցիան։

Տես նաև
-------

* Հոմոլոգիական շարքեր
* Հոմոլոգիա
* Կոնվերգենցիա

Գրականություն
-------------

* Бляхер Л. Я. Аналогия и гомология, в сб.: Идея развития в биологии, М. 1965.
* Дарвин Ч. Происхождение видов. Соч. т. 3, М. 1939, с. 608
* Шимкевич В. М. Биологическое основание зоологии, 5 изд. т. 1-2, М.- П. 1923-25

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 360)։*  |
**Վեկտորական պոտենցիալը** վեկտորական վերլուծություններում դա այն վեկտորական դաշտն է, որի rot (ռոտորը) հավասար է տրված վեկտորական դաշտին։ Այն նման է սկալյար պոտենցիալին, որը որոշվում է սկալյար դաշտով(սկալյար դաշտի գրադիենտը հավասար է տրված վեկտորական դաշտին)։ Այսինքն, եթե V վեկտորական դաշտն է, ապա A-ն վեկտորական պոտենցիալն այնպիսինն է, որ՝ {\displaystyle \upsilon =\nabla \times \mathrm {A} }: Եթե A-ն հանդիսանում է վեկտորական պոտենցիալ V վեկտորական դաշտի համար, ապա ճիշտ է հետևյալ արտահայտությունը. {\displaystyle \nabla \*(\nabla \times \mathrm {A} )=0} (ռոտորի դիվերգենցիան հավասար է 0 divrot=0): Վերը նշված արտահայտությունից ստանում ենք.{\displaystyle \nabla \*v=\nabla \*(\nabla \times \mathrm {A} )=0} այսինքն v սոլենոիդային վեկտորական դաշտ է։ Ցանկացած սոլենոիդային վեկտորական դաշտի համար, որոնք բավարարում են տրված պայմաններին, ապա գոյություն ունի նաև վեկտորական պոտենցիալ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4279475-4 · Microsoft: 2027888 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Քեսուն (այլ կիրառումներ)

**Քեսունի բերդ**, գտնվում է Գաքիրհույուք գյուղի մոտ, կոչվում է Քեսուն անունով (թուրքերեն՝ Keysun Kalesi՝ Քեսուն քալեսի)։ Գտնվում է հարավարևելյան Թուրքիայում՝ Ադըյամանի մարզում։

Պատմություն
-----------

11-րդ դարում՝ Անիի Բագրատունյաց թագավորության անկումից հետո, հայ իշխանների մի հատված տեղափոխվում է դեպի Բյուզանդական կայսրություն։ Եփրատ գետի՝ Կիլիկիային հարող տարածքում ստեղծվում է Փիլարտոս Վարաժնունու պետությունը։ Նրան ենթակա իշխանություններից մեկը տարածվում էր Քեսունի բերդի շուրջը և հայտնի էր որպես «Քեսունի իշխանություն» կամ Եփրատես։ Գոյատևել է 1086-1117 թվականներին։

Փիլարտոս Վարաժնունու մահից հետո Կամսարականներից սերող հայտարարել հայազգի զորավար Գող Վասիլը, ստեղծել է իր անկախ իշխանությունը։ Նա դաշնակցել է Եդեսիայի խաչակիրների հետ։ Քեսունում հայտնի էր Կարմիր վանքը, որը Գող Վասիլի պետության հոգևոր կենտրոնն էր, իսկ 1105-1116 թվականներին եղել է կաթողիկոսանիստ։

Գող Վասիլի որդու՝ Վասիլ Տղայի օրոք (1112-1117 թթ.), հայերի և խաչակիրների հարաբերությունները վատթարանում են։ 1117 թվականին Բալդուին կոմսի հրամանով Վասիլ Տղային գերի են վերցնում և նվաճում իշխանության տարածքը։

Քեսունի բերդը Եդեսիայի կոմսության խաչակիրների ամրոց է եղել։ 1131 թվականին Դանեշմանդի սելջուկ ամիրա Ղազի Գյումուշթիգին (1104-1134 թթ.) պաշարում է այն։ Եդեսիայի կոմս Ժոսլեն I-ը (1118-1131 թթ.), շտապում է օգնելու պաշտպաններին և մահանում այնտեղ։ Նոր կոմսը՝ Ժոսլեն II-ը, այլևս չի կարողանում ազատել ամրոցը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Koy Koy Turkiye Yol Atlasi(IstanbulIstanbul։Mapmedya, 2006),map 171.
**Ժոզեֆ Մերտինե** (1868, Թոքաթ - 1895), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է հավանաբար 1868 թվականին Սե­բաս­տի­ա­յի նա­հան­գի Եվդոկիա քաղաքում՝ կաթոլիկ հա­յի ընտանիքում։ Հայրը եղել է առանց վկայականի բժիշկ։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ 1893 թվականին ավարտել է Բեյ­րութի Սեն Ժո­զեֆ ֆրան­սի­ա­կան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ ­Եվդոկիայում բժիշկ է աշխատել։ Յոթ զավակ է ունեցել։ 1895 թվականին Օսմանյան կայսրությունում հայերի զանգվածային ձերբակալություններ էին կատարվում։ Հնչակյան կուսակցության անդամների մեծ մասը բանտարկվել էր։ Այդ հարցում մեծ դեր էին կատարել երկու հայ մատնիչներ՝ հայ-կաթոլիկ բժիշկ Մերտինեն և Ղազըլին Թոփալը, որոնք լինելով հնչակյան կուսակցության անդամներ՝ ներքին գաղտնիքները կառավարությանն էին հայտնել։ Հնչակյանները խիստ հսկողություն սահմանելով իրենց կուսակիցների վրա, պարզել էին, որ բժիշկը գիշերը մի թուրք բեյի տուն է գնացել և գաղտնիքներ հայտնել։ Համոզվելով նրա դավաճանության մեջ, հնչակյանները որոշել են իրենց անդամներից Ավետիս Իփեքյանին («Մե­տաքս») ուղարկել հայ կաթոլիկների առաջնորդի փոխանորդ Ներսես ծայրագույն վարդապետ Կարոյեանի մոտ, որպեսզի վերջինս խրատի բժշկին դադարեցնելու դավաճանությունը։ Սակայն Ներսես վարդապետը, վախենալով, հրաժարվում է այդ գործին խառնվելուց։ Դրանից հետո հնչակյանները որոշում են կայացրել սպանել դավաճանին։ 1895 թվականի մի օր, երեկոյան ժամը 5-6-ի սահմաններում, թուրքի հագուստներով ծպտված հայ կաթոլիկ Տիգրան Գույումճյանը, Դեորթ Քեոչե Նազարը և գեղացի Գրիգորը Լևոն Մելքոնյանի ղեկավարությամբ դաշունահարելով սպանել են մատնիչ և դավաճան, մոտ 27 տարեկան բժշկին։ Որդին՝ բժիշկ Վիկտոր Մերտինենը, 1900 թվականին ավարտել է Բեյրութի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսիական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը և մինչև 1915 թվական, Եվդոկիայում բժիշկ է աշխատել։ 1915 թվականին քաղաքի բնակչության տեղահանության ժամանակ, հոր նման մի դժխեմ դեր է կատարել (ըստ Օտյան քահանայի տեղեկության)։

Աղբյուրներ
----------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։

Գրականություն
-------------

* Ալպօյաճեան Արշակ, Պատմութիւն Եւդոկիոյհայոց, Գահիրէ, 1952։
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապա հության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուր քերեն), Ստամբուլ, 2001։
Գայլը ծխնելույզից ընկնում է եռացող կաթսայի մեջ: 1905 թ. պատկերազարդում:
**«Երեք խոզուկները»** (անգլ.՝ Three Little Pigs), մանկական հեքիաթ։

«Երեք խոզուկները» պատմության սյուժեն ծագում է անգլիական ժողովրդական բանահյուսությունից։ Գրական տարբերակը հայտնի է 19-րդ դարից և ներառվում է մասնավորապես «Մանկական ոտանավորներ և պատմություններ» («Nursery Rhymes and Nursery Tales») գրքում, հրատարակված 1843 թվականին Ջեյմս Հոլիվել-Ֆիլիպսի կողմից։

Սյուժե
------

Ի տարբերություն իր փոքր եղբայրների, մեծ խոզուկը (ըստ Միխալկովի տարբերակի` խոզուկների անուններն են` Նիֆ-Նիֆ, Նուֆ-Նուֆ, Նաֆ-Նաֆ) ունի նախանձելի շրջահայացություն։ Ուժերը չխնայելով` նա կառուցում է իր համար իսկական քարե տուն (այդ պահին մյուս եղբայրները սահմանափակում են ծղոտե և ծառերի ճյուղերով)։ Եվ երբ չար դաժան գայլը հարձակվում է թարմ խոզուկների վրա, առանց ջանքի ավերում է Նիֆ-Նիֆի և Նուֆ-Նուֆի տունը, և հենց Նաֆ-Նաֆի տունը դառնում է ապաստան բոլոր երեք խոզուկների համար։

Երեք խոզուկները մուլտֆիլմերում
------------------------------

Երեք խոզուկները համարվում են մեծապես հայտնի կերպարներ և օգտագործվում են շատ ֆիլմերում և մուլտֆիլմերում։
Դիսնեյում ըստ «Երեք խոզուկներ» հեքիաթի նկարահանված մուլտֆիլմի սյուժեն միացված է «Կարմիր գլխարկ» հեքիաթի սյուժեին։ «Ո՞վ է վախենում մեծ չար գայլից» («Who’s afraid of the Big Bad Wolf?») երգը հայտնի է դարձել անգլիախոս աշխարհում, այն իր հանրային ելույթներում Ֆրանկլին Ռուզվելտը և այն շրջանառվել է գրականության մեջ (օրինակ,«Ո՞վ է վախենում Վիրջինա Վուլֆից» 1962)։ Երեք խոզուկներ թեմային մի քանի անգամ դիմել է մի այլ մուլտիպլիկատոր, Թեքս Էվերին. այսպես, երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակվա «Blitz Wolf» մուլտֆիլմը օգտագործում է գայլին` Ադոլֆ Հիտլերին ծաղրելու համար, երկու անհոգ խոզուկները խորհրդանշում են այն երկրները, որոնք նրա հետ չհարձակաման պայմանագիր են կնքել։ Եվ միայն երրորդ խոզուկը, կասկածներ ունենալով, պատրասվում է պատերազմի։ Թեքս Էվերին ստեղծել է այլ պարոդիաներ ևս. «One Ham’s Family»-ն երեք խոզուկներ հեքիաթի շարունակությունն է։

Էկրանավորում
------------

* Երեք խոզուկներ (մուլտֆիլմ) (1933) (ԱՄՆ, 1933 թվական)
* Բիմ, Բամ, Բոմ և գայլը, (թատերական հեռուստաներկայացում, ԽՍՀՄ 1974)
* Երեք խոզուկներ (Ռուսաստան, 2002)
* Երեք խոզուկներ, Լեոնիդ Զուբարյովի մուլտֆիլմը 2012

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Российская анимация в буквах и фигурах | Фильмы | «ТРИ ПОРОСЕНКА»
2. ↑  Короткометражные мультфильмы - Три поросенка
3. ↑  ТРИ ПОРОСЁНКА Л. Зуборев
**Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ռազմավարություն, ՀՀ ԱԱՌ**, Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության համակարգի նախագծման և զարգացման հիմնարար փաստաթուղթ։ Հաստատվել է ՀՀ Նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի «Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ռազմավարությունը հաստատելու մասին» ՆՀ-37-Ն առ 2007 թվականի փետրվարի 7-ին հրամանագրի հիման վրա։

Պատմություն
-----------

Փաստաթուղթը հավանության է արժանացել ՀՀ Նախագահին առընթեր ազգային անվտանգության խորհրդի 2007 թ. հունվարի 26-ի նիստում, ապա՝ հաստատվել է ՀՀ Նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի «Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ռազմավարությունը հաստատելու մասին» ՆՀ-37-Ն առ 2007 թվականի փետրվարի 7-ին հրամանագրի հիման վրա։

Բովանդակություն
---------------

Փաստաթուղթը բաղկացած է ներածությունից, չորս բաժիններից և եզրափակիչ դրույթներից։

### Ներածություն

Ներծության մեջ սահմանված է «Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ռազմավարություն» հասկացությունը։ Այդպիսով, «Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ռազմավարությունը պետության, հասարակության և անհատի անվտանգության ապահովման, կայուն զարգացման, հայ ինքնության պահպանման պետական քաղաքականության համակարգն է։» Ներածության մեջ նշված են նաև ազգային անվտանգության ռազմավարության իրագործման հիմնական երաշխիքները։

### 1. Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության հիմնարար արժեքները, անվտանգության ապահովման գործոններն ու գործողությունները, նրա դեմ ուղղված սպառնալիքները

Առաջին բաժինը բաղկացած է 3 հոդվածից.

1. Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության հիմնարար արժեքները
2. Ազգային անվտանգության ապահովման գործոններն ու գործողությունները
3. Ազգային անվտանգության դեմ ուղղված սպառնալիքները

### 2. Ներքին անվտանգության ռազմավարություն

Երկրորդը բաժինը բաղկացած է 4 հոդվածից.

1. Արդյունավետ պետական կառավարում
2. Բանակաշինություն
3. Ազատական տնտեսություն
4. Կյանքի նոր որակ և բարոյահոգեբանական մթնոլորտ

### 3. Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն

Երրորդ բաժինը բաղկացած հինգ պարբերությունից։

### 4. Արտաքին անվտանգության ռազմավարություն

Չորրորդ բաժինը բաղկացած է ՀՀ արտաքին անվտանգության ռազմավարության իրականացման գլխավոր սկզբունքնեիր սահմանումից, ինչպես նաև երեք հոդվածից.

1. Միջազգային
2. Տարածաշրջանային
3. Հայաստան-Սփյուռք հարաբերություններ

### Եզրափակիչ դրույթներ

Եզրափակիչ դրույթները բաղկացած է չորս պարբերությունից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  ՀՀ Նախագահի հրամանագիր ՀՀ ազգային անվտանգության ռազմավարությունը հաստատելու մասին


|  |
| --- |
| 
  **Հայաստան**
 |
**ԱՄՆ Ազգային տոնածառ** (անգլ.՝ National Christmas Tree), ամանորյա տոնածառ, որը գտնվում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Վաշինգտոն քաղաքում՝ Սպիտակ տան հարևանությամբ։

1923 թվականին տոնածառը առաջին անգամ ներկայացվել է միջազգային հանրությանը։ Տոնածառը առաջին անգամ կանգնեցվել է ամանորյա մեծ լուսավորությունների ներքո՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտի ներկայությամբ։

Տոնածառի կանգնեցումից հետո, Ռուզվելտն իր շնորհավորանքներն է ուղղել ամերիկացի ժողովրդին՝ Սուրբ ծննդյան տոների կապակցությամբ։ Լինելով ԱՄՆ-ի կենտրոնական եղևնին, այն կոչվել է *ԱՄՆ-ի ազգային տոնածառ*։

Տես նաև
-------

* Սպիտակ տան տոնածառ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Vice-President F.M. Feiker." *Electrical Merchandising,* January 1920, p. 3. Accessed 2011-10-19.
2. ↑  *Christmas in Washington, D.C.*, p. 14-15.
3. ↑  Park Cultural Landscapes Program, p. 35.
4. ↑  "Students, Artist, Create Ornaments for the National Christmas Tree." *Norwich Bulletin* December 9, 2010. Accessed 2011-10-19.
Մոնրեալի դրոշը
Մոնրեալի զինանշանը
Մոնրեալ (քաղաք)
**Մոնրեալում հայերը** սկսել են հաստատվել 19-րդ դարի վերջից։

Համայնքի ձևավորումը
-------------------

1910-1913 թվականներին այստեղ եկած 16 երիտասարդ հայերը (հիմնականում՝ Բալուից), համարվում են քաղաքի առաջին մնայուն հայ բնակիչները, որոնց շառավիղներն ապրում են ցայսօր։ Համայնքը ձևավորվել է 20-րդ դարի կեսին։ 1961 թվականին Մոնրեալում բնակվում էր 900, 1982 թվականին՝ 20 հազար հայ։

Մոնրեալի բնակիչները
-------------------

Ներկայումս (2003) հայերի թիվը Մոնրեալում շուրջ 30 հազար է։ Նրանք հիմնականում աշխատում են արդյունաբերության, առևտրի, կենցաղսպասարկման ոլորտում, զգալի թիվ են կազմում մտավորականները։ Գործում են Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ և Սուրբ Հակոբ հայ առաքելական եկեղեցիները, հայ կաթոլիկ և ավետարանական եկեղեցիներ, որոնց կից՝ մեկօրյա դպրոցներ։

Համայնքի ամենօրյա հայկական դպրոցները
------------------------------------

Համայնքում կա ամենօրյա երեք հայկական դպրոց։ Մոնրեալի հայերի ազգային կյանքը կազմակերպում են Կ-ի թեմի առաջնորդարանը, ՀՀԴ «Միհրան Փավապյան» կոմիտեն (1956 թվականից), ՀՀԴ երիտասարդական միության «Լևոն Շանթ» մասնաճյուղը, ՌԱԿ-ի «Էոժեն Փափազյան» ակումբը (1963 թվականից), Հնչակյան կուսակցության «Վանիկ» մասնաճյուղը (1986 թվականից), ՀԲԸՄ Մոնրեալի մասնաճյուղը (1956 թվականից) և Ալեք Մանուկյան մարզամշակութային կենտրոնը, ՀՕՄ-ի «Սոսե» մասնաճյուղը (1957 թվականից), Թեքեյան [[[1965]] թվականից, ունեցել է «Հայ բեմ» թատերախումբ (1975-1983) և «Նայիրի» պարախումբ (1981-1990), 1978 թվականից՝ «Սևան» պատանեկան ամառային ճամբար], Համազգային (1963 թվականից, ունի «Պետրոս Դուրյան» թատերախումբ, «Քնար» երգչախումբ, «Անի» պարախումբ), Նոր Սերունդ (1989 թվականից) մշակութային միությունների, «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի (1993 թվականից) Մոնրեալի մասնաճյուղերը, Պոլսահայ մշակութային միությունը (1967 թվականից, ունի «Մնակյան» թատերախումբ, «Շիրակ» պարախումբ, «Արարատ» մարզական թիմ և երիտասարդական բաժին), Մոնրեալի եգիպտահայերի ընկերակցությունը (1997 թվականից), Մալխասյան հիմնարկը, Մամիկոնյան մշակութային հանձնախումբը, Հայ դատի հանձնախումբը, Հայ ուսանողական միությունը, Կանադահայ բժիշկների միությունը, Հայ կաթոլիկ միության «Ալիշան» թատերախումբը, «Արմենիա» ֆուտբոլի թիմը, հայկական ռադիոժամ (1968 թվականից)։ Լույս են տեսնում «Ապագա», «Հորիզոն» շաբաթաթերթերը, «Բուրաստան» հանդեսը, «Գեղարդ» եռամսյան, Հայ կաթոլիկ միության «Նոր աեղեկատու» ամսաթերթը։ Մոնրեալի քաղաքապեաարանի խորհրդի անդամներ են Նուշիկ Էլոյանը (գործադիր վարչության նախագահ), Հասմիկ Վասիլյան-Բելելին, Ժակ Չաթրջյանը։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Սան Պաուլո** քաղաքում հայերը սկսել են հաստատվել 19–րդ դարի վերջին։ 2017 թվականին այստեղ բնակվում էր շուրջ 35 հազար հայ։ Հիմնականում զբաղվում են առևտրով և արհեստներով, զգալի է հայերի դերը կոշիկի արդյունաբերության մեջ, որոշակի թիվ են կազմում մտավորականները, արվեստի գործիչները։ Գործում են Սուրբ Գևորգ (առաքելական), Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ (կաթոլիկ) եկեղեցիները և ավետարանական եկեղեցիներ, Գուրյան ազգային, Փառեն և Ռեգինա Պազարյան վարժարանները, ՀԲԸՄ մասնաճյուղը, հայրենակցական, երիտասարդական միություններ։ Հրատարակվում են «Սխիան» և «Իրիս» («Ծիածան») պարբերականները։

Սան Պաուլոյի հրապարակներից, կամուրջներից և մետրոյի կայարաններից մեկը կոչվում է Արմենիա (կայարանը վերանվանվել է Արմենիա՝ 1995 թվականին)։ Կայարանի երկու գլխավոր մուտքերում զետեղվել են երկու խաչքար-հուշարձաններ՝ հետևյալ արձանագրությամբ. «Այս կայարանը վերակոչվում է Արմենիա ի պատիվ այն ժողովրդի, որը եկավ այս երկիր՝ վերապրելով դարիս առաջին ցեղասպանությունը, իր ջանասիրությամբ, տաղանդով ու ապրելու կամքով եղավ Բրազիլիայի գիտակից քաղաքացին և նպաստեց այս երկրի մշակույթին, ճարտարվեստին ու բարօրությանը»։ Արմենիա հրապարակում կանգնեցված է Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշակոթող։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայ-բրազիլական հարաբերություններ |
| --- |
|  |
| Միջպետական կապեր | Հայ-բրազիլական հարաբերություններ  • Հայաստանում Բրազիլիայի դեսպանություն  • Բրազիլիայում Հայաստանի դեսպանություն  • Բրազիլիայում Հայաստանի գլխավոր հյուպատոսություն  • Աշոտ Գալոյան (Հայաստանում Բրազիլիայի արտակարգ և լիազոր դեսպան) |  |
|  |
| Հայկական համայնք | Հայերը Բրազիլիայի Դաշնային Հանրապետությունում  • Հայերը Սան Պաուլոյում  • Հայերը Ռիո դե Ժանեյրոյում  • Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Սան Պաուլո) |
|  |
| Բրազիլահայեր | Արասի Բալաբանյան  • Պեդրո Պետրոսյան  • Ֆիլիպ Կարտալյան  • Ստեփան Ներսիսյան  • Անտոնիո Կանդիր  • Մարսելո Կիրեմիթջյան  • Ֆաբիո Մաշերեջյան |

 |
|  |
| --- |
| **Գետնաստղ ցեղակից** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բոգածաղկավորներ (Gentianales) |
| **Ընտանիք** | Տորոնազգիներ (Rubiaceae) |
| **Ցեղ** | Գետնաստղ *(Asperula)* |
| **Տեսակ** | **Գետնաստղ ցեղակից** *(A. affinis)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Asperula affinis***Boiss. & A.Huet, 1856 |

**Գետնաստղ ցեղակից** (լատ.՝ Asperula affinis), տորոնազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

7-10 սմ բարձրությամբ, խիտ ճիմեր առաջացնող մոխրականաչ կիսաթփիկ է։ Ծաղկակիր ցողունները վեր բարձրացող են։ 1 մմ լայնությամբ տերևները գծային են և ցողունի վրա դասավորված են 4-ական միմյանցից քիչ հեռացած օղակներով։ Ծաղկակիրները համարյա նստադիր են, վարդագույն, խմբված՝ 3-7-ական ցողունների գագաթին։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հայտնի է Վերին Ախուրյանի (Ամասիայի շրջակայք) և Շիրակի (Ջաջուռի լեռնանցք, Արթիկի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Հանդիպում է Վրաստանում (Աջարիա) և Արևելյան Անատոլիայում (Էրզրում)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1700-1900 մ բարձրությունների վրա, տափաստաններում, տափաստանային թփերի մացառուտներում, քարքարոտ լանջերին, քարաթափվածքների վրա։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում` հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս է։ Աճելավայրերի փոփոխության պատճառով տեսակին սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների նվազում։ Ընդգրկված չէ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիայի հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 1101723
* GBIF: 2916929
* IPNI: 743864-1
* NCBI: 1538368
* Plant List: kew-16680
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:743864-1
* Tropicos: 100150371
* WCSP: 16680

 |

 |
**Մալախովսկիներ** (լեհ.՝ Małachowski, ռուս.՝ Малаховские, գրաբ.՝ Մալախօվսքի կամ Մալխասօվսքի), հայկական ծագումով՝ լեհական կոմսերի նշանավոր ազնվական տոհմ՝ սկզբում Լիտվայում, այնուհետև Լեհաստանում։ Սերվել են Խորխոռունիների նախարարական տոհմից։

Հայկական ծագումը
----------------

Տոհմի հայկական ծագման մասին նշում է Մխիթարյան միաբանության անդամ, հայ բանասեր, աշխարհագրագետ Ղուկաս Ինճիճյանը իր Դարապատում նկարագրողական աշխատությունում, որի մեջ վարդապետը լեհահայոց թեմը հիշատակելիս՝ հիշում է նաև Մալախովսկի իշխանին և նրա տոհմը.

> «Աս Մալախօվսքի ցեղը, որ լիթուանիային մէջը պինտ, երևելի ցեղերէն է, հայու ազգէն են ինջած, ինչպէս իրենք՝ լեհէրնալ կըսեն. աս ցեղս առաջ կըսվեր Խորխոռունիք, ետքը մեր Վաղարշակ թագաւորի օրը Մաղխազունիքալ ըսվեցան, որոնք ետքը լեհ փախչելով, հոն իրենց անունը փոխվելով Մալախօվսքի ըսվեցան։ Այս ցեղին մարդիկնէրը ըլլալով կտրիճ ու յաղթանդամ՝ իրենց պաշտօնը եղավ հայու թագաւորին թիկնապահ (սիլէհտար) ըլլալ, հիմիկվան մալախօվսքինէրնալ լեհին մէջը նոյնպէս սրտոտ մարդիկնէր են, ու ամմէննալ զարհուրելի դէմքով, անանկ որ իրենց դէմքովնալ կըճանչցըվին որ օտար ազգէն են եկած, ինչպէս էին Մաղխազունի հայու ցեղը։»
> 
> 

Նույնը նաև հաստատվում է Ղուկաս Ինճինճյանի «Հնախոսություն» աշխատությունում, որտեղ նա նշում է, որ Մալախովսկի կամ Մալխասովսկի անունը Մաղխազունիների հին տոհմի նոր անունն է։

Տոհմի պատմությունը
------------------

Մալախովսկի կոմսերի տոհմը ծագում է Նալենչի զինանշանի հին լեհական ազնվական տոհմերից, սկզբնական շրջանում բնակություն հաստատելով Սիերաձի վոևոդությունում և զբաղեցնելով բարձր տեղեր պետությունում։ Կոմսական արժանավորթույուն առաջինը ստացել է Մեծ Թագի Կանցլեր Յան Մալախովսկու (1698-1762) որդին՝ Ստանիսլավ Մալախովսկին (1736-1809)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Դարապատում, որ է Աշխարհամար կամ Ընդհանուր Պատմութիւն», Ղուկաս Ինճիճյան Հատոր 2, Դար ութուտասաներորդ 1757-1768, Վենետիկ-Սբ. Ղազար, 1824, էջ 226-227
2. ↑  «Հնախօսութիւն աշխարհագրական Հայաստանեայց աշխարհի», Ղուկաս Ինճիճյան, հատոր Բ, Վէնէտիկ, 1835, էջ 198

Աղբյուրներ
----------

* «Դարապատում, որ է Աշխարհամար կամ Ընդհանուր Պատմութիւն», Ղուկաս Ինճիճյան, Հատոր 2, Դար ութուտասաներորդ 1757-1768, Վենետիկ-Սբ. Ղազար, 1824, էջ 226-227
* «Հնախօսութիւն աշխարհագրական Հայաստանեայց աշխարհի», Ղուկաս Ինճիճյան, հատոր Բ, Վէնէտիկ, 1835, էջ 198
**Մալաթիայի գրչության կենտրոն**, միջնադարյան հայ հոգևոր և մշակութային կենտրոն։

Պատմություն
-----------

13-րդ դարում կենտրոնում գործել են դպրապետ Վասիլ Մելիտենեցին, Սիմեոն արքեպիսկոպոսը, Արիստակես րաբունապետը, Անանիա դպիրը, Գրիգոր կազմարարը։ 1438 թվականին Դավիթ աբեղան այստեղ ընդօրինակել է Գանձարան, 1493 թվականին Սահակ կրոնավորը, որն աշխատել է Մալաթիայի եպիսկոպոսանիստ Ս. Լուսավորիչ վանքում, ընդօրինակել է Ավետարան։

Ձեռագրեր
--------

Կենտրոնում ստեղծված մեզ հայտնի հնագույն ձեռագիրը (Երևանի Մատենադարան, ձեռագիր N 3784) ընդօրինակել է Թովմաս Գրիչը՝ 1057 թվականին։ Հարուստ նկարազարդված այս ձեռագիրը Փոքր Հայքի շրջանում ստեղծված մի քանի ձեռագրերի հետ մանրանկարչական ինքնատիպ ուղղություն է ներկայացնում։ Հայտնի են 1092, 1125, 1137 թվականներին Մալաթիայում հունարենից հայերեն թարգմանված մի շարք վարքեր։

Գրչության կենտրոնի մեզ հասած վերջին ձեռագրերից են 1577 թվականին (գրիչ՝ Գրիգոր), 1590 թվականին (գրիչ՝ Մարտիրոս), 1650 թվականին (գրիչ՝ Հովհաննես) ընդօրինակած մատյանները (Մատենադարան, ձեռագիր 9471, 1253, 1856)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական համառոտ հանրագիտարան», հատոր երրորդ, գլխ. խմբ. Հ. Այվազյան, Երևան, 1999։

Գրականություն
-------------

* Հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ, Ե-ԺԲ դդ. աշխատասիր. Ա. Մաթևոսյան, Երևան, 1988։
**Հայերը Շտուտգարտում**,
Շտուտգարտում հայերը հաստատվել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, ներգաղթել են հիմնականում Թուրքիայից (Կ. Պոլսից), հետագա տասնամյակներին (1960-1980-ական թվականներին)՝ նաև Լիբանանից, Իրանից, Հունաստանից։ Զբաղված են արդյունաբերության և առևտրի ոլորտներում։ Գործում է համայնքի Հայ տունը, որտեղ տեղի են ունենում հավաքներ, նշվում հայ ազգային սաները, կազմակերպվում ցուցահանդեսներ, դասախոսություններ և այլ միջոցառումներ։ Հայ տանը կից կազմակերպում են հայերենի շաբաթօրյա դասընթացներ։ Շտուտգարտում Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակը հավերժացնող հուշարձան-կոթող Շտուտգարտի գերեզմանատանը գործում է Բադեն-Վյուրտեմբերգի հայ մշակութային ընկերությունը։ 1987 թվականին Շտուտգարտի հայ համայնքի ճանաչված գործիչ Գրիգոր Մինասյանի նախաձեռնությամբ քաղաքի գերեզմանատունը կանգնեցվել է հուշարձան՝ ի հիշատակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի։ Գրիգոր Մինասյանի նախաձեռնությամբ 1992 թվականին ստեղծվել է նաև Հայկական ցուցահանդեսների կազմակերպությունը, որի նպատակն է «ծանոթացնել հայ մշակույթը, ազգը և Հայաստանը գերմանացի բարեկամներին»։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


Շտուտգարտում գործել է նաև Հայ եկեղեցական համայնք, որը միանալով Գյոփինգենի եկեղեցական միությանը վերանվանվել է Բադեն-Վյուրթեմբերգի Հայ Համայնքի։ 2011 թ․-ից Շտուտգարտի Լութեր Եկեղեցում մատուցվում է Սուրբ Պատարագ։ Համայնքում գործում է «Սուրբ ՄԵսրոպ Մաշտոց» շաբաթօրյա դպրոցը։ Կազմակերպվում են Հայ Մշակույթի Օրեր Շտուտգարտում ինչպես նաև այլ միջոցառումներ ու ձեռնարկներ հոգևոր, կրթական, մշակութային և սոիալական ոլորտներում։ 2008թ-ից Համայնքի հոգևոր հովիվն է աստվածաբանության դր․, Արժանապատիվ Տեր Տիրատուր քհն․ Սարդարյանը։
**Ծարի մելիքություն**, հայ ավատական իշխանություն Արցախի Ծար գավառում, 15-17-րդ դարերում։

Պատմական ակնարկ
---------------

15-րդ դարի կեսին Դոփյան Հասանի զավակներ Շահանշեի, Զահանշեի և Աղբուղայի սերունդների հատվածական հակումների պատճառով Վերին Խաչենի իշխանությունը բաժանվել է երեք ճյուղի։ Ջահանշեի սերունդները տեր են դարձել Ծար գավառին՝ իշխանանիստ դարձնելով Ծար ավանը, հոգևոր կենտրոն՝ Դադիվանքը։ Ծարի մելիքությունը համեմատաբար բարվոք վիճակում էր 16-րդ դարի վերջին և 17-րդ դարի առաջին կեսին։ 1603 թվականին Իրանի շահ Աբբաս I վավերացրել է Ծարի մելիքության իշխանությունը՝ հաստատելով Միրզաջանի որդի Սելիքբեկի (Մելքոն) մելիքական իրավունքը։

Ծարի մելիքությունը հաճախ է դաշնակցել տոհմակից և հարևան Սոդքի տերերի և Խամսայի մելիքությունների հետ՝ ընդդեմ թուրք-պարսկական հարձակումների և կովկասյան լեռնականների ասպատակությունների։ 18-րդ դարի վերջին Ծարի մելիքությունը լուծվել է Սոդքի և Ջրաբերդի մելիքությունների մեջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 120)։*  |
**Կայսերիի տրամվայ** (պաշտոնական անվանումը՝ **Kayseray**), ժամանակակից տրամվայի ցանց, որը գտնվում է Թուրքիայի Կայսերի քաղաքում։ Տրամվայի աշխատանքները սպասարկում է «Kayseri Büyüksehir Belediyesi» համայնքային կազմակերպությունը։

Պատմություն
-----------

Կայսերիում տրամվայի նախագծի մշակումը սկսվել է դեռևս 1990-ական թվականներին։ 2004 թվականին տրամվայի կառուցման համար հայտարարված մրցույթը շահել են երկու ընկերություններ՝ թուրքական Yapi Merkezi Construction and Industry Incժը և իտալական AnsaldoBreada-ն։ Առաջին ընկերությունը պետք է կառուցել ենթակառուցվածքը, այդ թվում նաև տրամվայի գիծը, կայարանները, հաղորդակցման ցանցը, սիգնալիզացիան, դեպոն և վերանորոգման կետերը, իսկ երկրորդ ընկերությունը պետք է մատակարարեր տեղափոխիչ միջոցները՝ «Sirio» տիպի տրամվայները։

Տրամվայի կառուցման աշխատանքները սկսվել են 2006 թվականին։ Տրամվայի հանդիսավոր բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 2009 թվականի օգոստոսի 1-ին։

Համակարգի նկարագրություն
------------------------

Համակարգը բաղկացած է մեկ գծից, որն ունի 17,8 կիլոմետր երկարություն։ Ռելսերի երկու կողմերի միջև հեռավորությունը կազմում է 1435 մմ, իսկ հաղորդակցման ցանցի լարումը՝ 750 վոլտ մշտական հոսանք։

Տրամվայի միակ գիծն ունի 28 կայարան։ Մուտքը դեպի կայարաններ իրականացվում է պտուտադռնակների (տուրնիկետների) միջոցով։ Կայարաններում կիրառվում են ինչպես կողմնային, այնպես էլ կղզային հենահարթակներ։ Տրամվայի գիծն անցնում է ընդգծված շերտագծով, սակայն ունի միամակարդակ հատումներ նաև ավտոճանապարհների հետ։

Դեպոն գտնվում է վերջին Organize Sanayi վերջին կայարանի մոտ։

Տեղաշարժվող կազմ
----------------

Ցանցում կիրառվում են Sirio տիպի 22 տրամվայներ, որոնք արտադրվել են AnsaldoBreda ընկերության կողմից։ Տրամվայները երկկողմանի են, ցածր, բաղկացած հինգ սեկցիաներից։ Տրամվայի երկարությունը կազմում է 22,32 մետր, լայնությունը՝ 2,65 մետր։ Յուրաքանչյուր տրամվայ ունի 64 նստատեղ և 206 կանգնելու տեղեր։

Գրականություն
-------------

* B.A. Schenk, M.R. Van den Toorn, Trams 2006. Uitgeverij Alk bv (Нидерланды). ISBN 90-6013-456-7
* Systems Factfile: No. 27 Kaysei, Turkey // Report by Simon Johnson and Andrew Colebourne, Tramways and Urban Transit No 864, December 2009 (журнал Ассоциации легкорельсвого транспорта).

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2015-08-01 at the Wayback Machine.
**Կինոֆանտաստիկա** - գեղարվեստական կինեմատոգրաֆիայի ժանր և ուղղություն, որը կարելի է բնորոշել պայմանականության բարձր աստիճանով։ Ֆանտաստիկ ֆիլմերի իրադարձությունները միտումնավոր կերպով հեռացված են առօրյա իրականությունից․ ինչը արվում է կոնկրետ գեղարվեստական խնդիրների ձեռքբերման համար, որին հասնելը առավել հարմար է ֆանտաստիկայի միջոցներով։ Ֆիլմի պայմանականության բնույթը կախված է հատուկ ուղղությունից կամ ժանրից՝ գիտական ֆանտաստիկա, ֆենտեզի, սարսափ ֆիլմեր և ֆանտասմագորիա, սակայն այս բոլորը կարող են լայն առումով հասկացվել որպես կինոֆանտաստիկա։Կինեմատոգրաֆիայի կոմերցիոն կինոյի ժանրում գոյություն ունեն ֆանտաստիկայի ավելի նեղ պատկերացումներ, այս ամենի համաձայն կինոֆանտաստիա չի համարվում ։Կինոֆանտաստիկան, նեղ առումով՝ զանգվածային և զուտ կոմերցիոն ժանր է, օրինակ․ «Տիեզերական ոդիսական 2001»

Կինոֆանտաստիկայի լայն ըմբռնումը թույլ է տալիս ավելի լավ պատկերացում ստանալ առարկայի մասին։ Դրա էվոլյուցիան շատ հաճախ հետևել է առավել դինամիկ զարգացող ֆանտաստիկ գրականության զարգացմանը։Սակայն կինոն ի սկզբանե օժտված է վիզուալ հատկություններվ, որից գրավոր գրականությունը գրեթե զուրկ է։ Շարժանկարը հեռուստադիտողի կողմից ընկալվում է որպես հուսալի, պատկերն այստե՛ղ և հիմա, ընդ որում հավաստիության տպավորությունը կախված չէ էկրանին ծավալվող գործողության ֆանտաստիկության չափից։

Կինոֆանտաստիկայի և մորֆոլոգիայի կապը
------------------------------------

Կինոֆանտաստիկան ակտիվորեն օգտագործում է տեխնիկայի դարաշրջանի մորֆոլոգիան։ Մորֆոլոգիան ֆանտաստիկայի ժանրի հիմնական կառուցվածքային բաղադրիչներից մեկն է, նա խաղում են ավելի մեծ դեր, քան, ըստ էության գաղափարները, որոնք եկել են գիտությունից։Դանիացի փիլիսոփա և ֆանտաստիակայի ժանրի մասնագետ Պեր Շելդը իր՝ «Անդրոիդներ, հումանոիդներ և այլ ֆոլկլյորային հրեշներ» գրքում նշում է ֆանտաստիկ ֆիլմի տարբերությունը գիտա-ֆանտաստիկ գրականությունից, վերջինս պահում է կապը գիտության հետ։
**Ծեր կատուն և դեռատի մկնիկը**, Լաֆոնտենի համանուն առակի պատկերազարդումը Տիգրան Փոլատի կողմից։ 
Փոքրիկ մկնիկն ընկել է կատվի ձեռքը։ Մկնիկն աղերսում է իրեն ազատ արձակել` խոստանալով գիրանալ և նրա որդիների կերը դառնալ։ Սակայն կատուն շատ անողորմ էր և, չլսելով մկնիկին, ազատ չի արձակում և ուտում է նրան։

Այլաբանություն և իմաստ
----------------------

Փոլատը կենդանիներին փոխարինել է մարդկանցով։ Կատվի դերում հանդես է գալիս մի ծեր բուրժուա, որը մտել է մի երիտասարդ կնոջ սենյակ և, ինչ-որ իրավական վկայագիր ձեռքին, նրան պահանջ է ներկայացնում։

Մկնիկը խորհրդանշողը մի խեղճ կին է` կիսամերկ վիճակում նստած անկողնում։ Նա մեղավորի նման աղերսալի հայացքն ուղղել է ներս եկողին` սպասելով նրա դատավճռին։ Կնոջ տրամադրությունը վկայում է նրա անելանելի, անօգնական խեղճ կացությունը, որի բախտը ծերուկի ձեռքում է։
Կինը վախեցած է։ Հավանաբար փողոց նետվելու վտանգն է նրան համակել վախի զգացումով։ Նա կուչ է եկել ծանր հոգեվիճակում։

Այս դրության մեջ նա թակարդն ընկած մկնիկի է նման, որը ելք չի գտնում ազատվելու ծերուկի հետապնդումից։ Ստեղծված կացությունը կնոջ հանդեպ խոր կարեկցանք էր առաջ բերում, մանավանդ երբ տեսնում ենք նրա խղճալի կացությունը` կախ ընկած հնամաշ շապիկի տակից երևացող նրա դեռատի դողդոջուն մարմինը, համակրելի դիմագիծը, բարեկազմ ֆիգուրը։ Նկարիչը այդ քնքուշ էակին հակադրել է խիստ արտահայտությամբ դաժան, անողոք, հակակրանք առաջացնող ծերունուն։

Թույլին և ուժեղին, հարստին և աղքատին ցուցադրելու նկարչի միտումն ակնառու է։ 
Առակի այլաբանությունը հասարակության ներսում գոյություն ունեցող սոցիալական անարդարության փաստն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Եղիշե Մարտիկյան, Հայկական կերպարվեստի պատմություն, Երևան, 1987
**Շանդոր Ժոտեր** (հունգ.՝ Zsótér Sándor, հունիսի 20, 1961(1961-06-20), Բուդապեշտ, Հունգարական Ժողովրդական Հանրապետություն), հունգարացի դերասան, թատրոնի ռեժիսոր, ինչպես նաև սցենարիստ։

Կենսագրություն
--------------

### Կարիերա

Դերասանի ծնողներն են Շանդոր Ժոտերը և Եվա Մալի։ 1983 թվականին Շանդորն ավարտել է Բուդապեշտի դրամայի և կինոյի ակադեմիան։ 1983-1985 թվականներին աշխատել է Շանդոր Հևեսի անվան թատրոնում, 1985-1986 թվականներին՝ Սոլնոկի «*Szigligeti*» թատրոնում, 1986-1990 թվականներին՝ Միկլոշա Ռադնոտի անվան թատրոնում, 1990-1992 թվականներին՝ որպես դրամատուրգ Ժիգմոնդ Մորիցի անվան թատրոնում, 1992-1994 թվականներ՝ որպես ռեժիսոր Միշկոլցի ազգային թատրոնում, 1994-1996 թվականներին նաև աշխատել է որպես ռեժիսոր «*Szigligeti*» թատրոնում։

1996 թվականին Շանդորը սկսել է աշխատել որպես ուսուցիչ Բուդապեշտի դրամայի և կինոյի ակադեմիայում։ Նույն թվականին նա պայմանագիր է կնքել «*Szegedi Nemzeti*» թատրոնի հետ, իսկ 1999 թվականին՝ Միլոշա Ռադդնոտի անվան թատրոնի հետ։ 2008 թվականին Շանդորը սկսել է աշխատել Գեզ Գարդոնի անվան թատրոնում։ Բացի այդ, Շանդոր Ժատերը անմիջականորեն կապված է Բուդապեշտի պետական թատրոնի, Բուդապեշտի կատակերգության թատրոնի, Հունգարիայի պետական օպերայի թատրոնի, Իոժեդ Քաթոնի անվան թատրոնի և «*Krétakör*» թատրոնի հետ։

### Թատրոն

Շանդորը որպես դերասան մասնակցել է 8 ներկայացման, այդ թվում Իմրե Շարկադիի ստեղծագործություններում։ Որպես ռեժիսոր, իր ղեկավարության տակ է վերցրել 91 ներկայացում, որոնցից մի քանիսը եղել են Ուիլյամ Շեքսպիրի, Միհայ Վյորյոշմարտի, Վիկտոր Հյուգոյի և այլոց աշխատանքները։ Բացի այդ, Շանդորը եղել է սցենարիստ 10 ներկայացումներում։

### Կինո

Որպես կինոյի դերասան, նկարահանվել է «Հանուսսեն», «Առանց ճակատագրի», «Սպիտակ Աստված», «Սաուլի որդին» և այլ ֆիլմերում։ Նաև Շանդորը իր վրա է վերցրել սցենարիստի պարտականությունները 4 ֆիլմում։

Մրցանակներ
----------

* 1998- «Մարի Յասաի անվան մրցանակաբաշխություն»
* 2006- «Կոշուտայի անվան մրցանակ» և այլ մրցանակներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Freebase տվյալների վերբեռնում — Google.
2. ↑  Фильмы на сайте «КиноПоиск»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Շանդոր Ժոտեր (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում
* Շանդոր Ժոտերը ԿինոՊոիսկ կայքում
* Դերասանի և ռեժիսորի կարիերան Archived 2012-11-17 at the Wayback Machine.
* Nemzeti Színház Archived 2016-03-09 at the Wayback Machine.
* Színházi Adattár Archived 2013-04-15 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1062025369 · ISNI: 0000 0000 7847 8638 · LCCN: no2015101827 · NSZL: 000000022064 · NUKAT: n2015175600 · SUDOC: 187811458 · VIAF: 49519182 · WorldCat VIAF: 49519182 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ծար (այլ կիրառումներ)
**Ծար**, ավան Մեծ Հայքի Արցախ (Խաչեն) նահանգի համանուն գավառում, Տրտու (Թարթառ) գետի վերին ավազանում (այժմ՝ Քելբաջարի շրջանում)։ Հիշատակված է վաղ միջնադարյան աղբյուրներում։

Պատմական ակնարկ
---------------

14-17-րդ դարերում ամրացվել է պարիսպներով ու պաշտպանական այլ շինություններով, դարձել Արցախի Առանշահիկ նախարարական տան հիմքի վրա գոյացած Վերին Խաչենի կամ Ծարի իշխանության կենտրոնը։ Այստեղ էին նստում նաև այս իշխանության ճյուղավորումից 15-րդ դարում գոյացած Ծարի մելիքության պայազատները։ Ավերվել է 19-րդ դարի սկզբին՝ թուրքերի ասպատակությունների ժամանակ։ 19-րդ դարի վերջին Մակար Բարխուդարյանցը նրա ավերակների մեջ տեսել ու նկարագրել է Ս. Աստվածածնի վանքը, Ս. Սարգիս, Ս. Գրիգոր մատուռները և այլ կիսավեր շինություններ, նրանց պատերից ու խաչարձաններից ընդօրինակել բազմաթիվ արձանագրություններ (մեծ մասամբ՝ 13-15-րդ դարեր)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 120)։*  |