**Սուրբ Հրեշտակապետաց վանք**, միջնադարյան հայկական վանք Արևելյան Հայաստանում, ներկայումս՝ Ադրբեջանական Հանրապետության Շամխորի շրջանի Գառնակեր գյուղի մոտ, Ծաղկոց անապատից վանքից 150 մ դեպի հարավ՝ Շամխոր գետի ձախ ափին։

Պատմություն
-----------

19-րդ դարի վերջին վանք այցելած եպիսկոպոս Մակար Բարխուտարեանցը վկայում էր, որ դեռևս պահպանվում էին եկեղեցին, կից գավիթը և միաբանության սենյակները.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Վանքս ունի նաև քարուկիր գաւիթ, որի մէջ ամփոփուած են ննջեցեալներ։ ...Մենաստանս ունի ինն հին խուցեր, որք ունին նեղ լուսամուտներ և ցած դռներ և մի այգի... |  |

19-րդ դարավերջին վանք այցելած տեղագիրները նկարագրում են համալիրի անմխիթար, կիսավեր ու անտերունչ վիճակը՝ նշելով, որ վանքը չուներ հողատարածքներ (բացի մի այգուց) և գտնվում էր միայն մի քահանայի հսկողության տակ։

1910 թվականի հունիսի 28-ին կազմված Գանձակի վանական կալվածքների տեղեկագրում նշվում է. «...թթենու և խաղողի այգի՝ տարածութեամբ մոտաւորապէս երեք դեսիատին. տարեկան տալիս է հազիւ քառասուն վեդրոյ գինի։ Այստեղ է լինում վանահայրական պաշտօնով ծերունի Յովհաննէս վարդապետ Բարաղամեանը, որը 106 գրուն անց է կացրել... նա 1882 թւականից նշանակված է եղել վանահայր»։

Կալվածքներ
----------

1910 թվականի հունիսի 28-ին կազմված Գանձակի վանական կալվածքների տեղեկագրում նշված է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ...թթենու և խաղողի այգի՝ տարածութեամբ մոտաւորապէս երեք դեսիատին. տարեկան տալիս է հազիւ քառասուն վեդրոյ գինի։ Այստեղ է լինում վանահայրական պաշտօնով ծերունի Յովհաննէս վարդապետ Բարաղամեանը, որը 106 գրուն անց է կացրել... նա 1882 թւականից նշանակված է եղել վանահայր |  |

Ճարտարապետություն
-----------------

19-րդ դարի վերջին վանք այցելած տեղագիրները նկարագրում են համալիրի անմխիթար, կիսավեր ու անտերունչ վիճակը՝ նշելով, որ վանքը չուներ հողատարածքներ (բացի մի այգուց) և գտնվում էր միայն մի քահանայի հսկողության ներքո։

1984 թվականին ՀՃՈՒԿ-ի մասնագետների այցելության ժամանակ վանքից պահպանվել էր միայն եկեղեցին, այն էլ՝ անմխիթար վիճակում՝ փլուզվելու աստիճանում։

Համաձայն որոշ տեղեկությունների, 1986 թվականին վանքը մասամբ ավերված է եղել։

19-րդ դարավերջին դեռևս պահպանվում էին եկեղեցին, կից գավիթը և միաբանության սենյակները։ 1984 թվականից ի վեր վանքից պահպանվել է միայն եկեղեցին, այն էլ՝ անմխիթար վիճակում՝ փլուզվելու աստիճան։

Վանքը 10,7×8 մետր արտաքին չափերով միանավ բազիլիկ, թաղակապ շենք է՝ արևելքում մեկական ուղղանկյուն հատակագծով, թաղակապ ավանդատներով։ Կառույցի առանձնահատկությունն այն է, որ հյուսիսային ավանդատունն իր ծավալով դուրս է եկել եկեղեցու հիմնակա մակերեսից։ Վանքի միակ մուտքն արևմտյան ճակատից է։ Ներքուստ եղել է սվաղված, որի վրա նկատելի են որմնանկարների հետքեր (հիմնականում խորանի որմերին)։ Կառուցված է անմշակ քարով, կրաշաղախով։ Ընդ որում, շարվածքում օգտագործված են նաև փոքրաչափ գեղաքանդակ խաչքարեր, որոնցից մեկը հարմարեցվել է որպես հարավային պատուհանի շրջանակ։ Նրանից պահպանվել է միայն եզրգոտին։

Վանքի զանգը, որը խորհրդային տարիներին բերվել էր Բարում գյուղի դպրոց և ծառայում էր որպես դպրոցական զանգ, 1980 թվականի հունվարի 20-ին անհայտ անձանց կողմից գողացվել է։

### **Սահմանախաչ**

Խիստ արժեքավոր և բացառիկ նշանակություն ունի Ծաղկոց Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում գտնվող գեղաքանդակ սահմանախաչը, որը պահպանման նպատակով 1984 թվականին փոխադրվել է փլուզման եթակա Հրեշտակապետաց վանքից։

Տես նաև
-------

* Շամքորի շրջան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Սամվել Կարապետյան, Հյուսիսային Արցախ, Երևան, 2004, էջ 482
2. 1 2  Բարխուտարեանց Մ. Արցախ, Բագու, 1895, էջ 316, 317
3. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 56, ց. 6, գ. 775, թ. 27