recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Բազալտե արևը Արագածոտնում
**Բնության հուշարձան**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք, բնության բացառիկ կամ տիպիկ, գիտական, պատմամշակութային և գեղագիտական հատուկ արժեք ներկայացնող բնական օբյեկտ։ Ցանկը հաստատում է Հայաստանի կառավարությունը, պահպանման կարգը՝ այն պետական մարմինը, որն օբյեկտը հայտարարում է բնության հուշարձանները։ Հուշարձանի տարածքում արգելվում է ցանկացած գործունեություն, որը վնասում է այն կամ վատթարացնում նրա վիճակն ու պահպանությունը։ Բնության հուշարձանների (կենդանի կամ անկենդան) պահպանության կարգը սահմանվում է յուրաքանչյուր բնության հուշարձանների համար կազմված անձնագրով, որտեղ նշվում է նրա անվանումը, դասակարգումը, նշանակությունը, նկարագրությունը, չափագրությունը, տեղադիրքը, կոորդինատները, զբաղեցրած տարածքը (պահպան. գոտու հետ միասին), պահպանությունն իրականացնող մարմինը և վերջինիս պարտավորությունները։

Հայաստանի բնության կենդանի հուշարձաններից են արևելյան սոսու մնացուկային պուրակը (Հայաստանի Սյունիքի մարզի Ներքին Հանդ գյուղ մոտ), Գրիֆիթի հուդայածառը (Մեղրու նախալեռնային շրջան) և այլն, իսկ անկենդան հուշարձաններից՝ բազալտե սյունաձև, և ճառագայթաձև մերկացումները (Ազատի, Արփայի, Հրագդանի կիրճեր), հրաբխային կոները (Գեղամա, Վարդենիսի լեռնավահաններ), ռելիեֆի հողմահարման եզակի ձևերը՝ բնական ժայռաբուրգերը (Գորիս, Խնձորեսկ), ինչպես նաև բազմաթիվ բարձրլեռնային լճակներ, հանքային աղբյուրներ, ջրվեժներ (Թռչկան, Ջերմուկի, Շաքիի) և այլն։

Տես նաև
-------

* Երկրաբանական հուշարձաններ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայաստանի բնության հուշարձանների ցանկը 14 oգոստոսի 2008-դրությամբ
* Լոռու և Տավուշի բնության հուշարձանները Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4171310-2 · LCCN: sh85090245 · Microsoft: 113186846 |

 |
**Եվգենի Օսիպովիչ Զասլավսկի** (դեկտեմբերի 20, 1844(1844-12-20), Վորոնեժ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 13, 1878(1878-06-13), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն), ռուս հեղափոխական նարոդնիկ, «Հարավ ռուսական բանվորական միության» հիմնադիր և ղեկավար։

Սերում է ազնվական ընտանիքից։ Մասնակցել է հեղափոխադեմոկրատական, ուսանողական շարժմանը։ 1872 թվականին վարել է քարոզչական գործունեություն Օդեսայի բանվորների համար նախատեսված անօրինական դպրոցում։ Այնտեղ կարդում է դասախոսություններ քաղտնտեսության վերաբերյալ, ծանոթացնում է Գ․ Չերնիշևսկու «Ի՞նչ անել» վեպի, ֆրանսիացի սոցիալիստ Ֆ․ Լասալի ստեղծագործությունների հետ։ Կնոջ միջոցներով, ով կիսում էր իր գաղափարները, բացում է տպագրատուն։

1875 թվականի գարնանը Զասլավսկու ղեկավարությամբ ձևավորվում է Հարավ ռուսական բանվորական միությունը։ Կանոնադրությունը կազմելիս Զասլավսկին օգտվել է Կ․ Մարքսի «Բանվորների միջազգային ընկերակցության ժամանակավոր կանոնադրություն»-ից։ Մարքսիստական չէր, թեև ընդունում էր քաղաքական պայքարի անհրաժեշտությունը։ Գտնվելով Պ․ Լավրովի ազդեցության տակ՝ կարծում էր, որ բանվորներին սոցիալիզմի կբերեն կրթությունը, քաղաքական դաստիարակությունը, որն էլ արդյունքում կհանգեցնի հեղաշրջման։

1875 թվականին Զասլավսկին ձերբակալվում է։ 1877 թվականին դատապարտվում է 10 տարվա տաժանակիր աշխատանքների։ Պետերբուրգի բանտի հիվանդանոցում մահանում է պալարախտից 1878 թվականի հունիսի 13-ին։

Տես նաև
-------

* Ստեպան Խալտուրին
* Վիկտոր Օբնորսկի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Овсієнко О. Ф.* ЗАСЛАВСЬКИЙ Євген Осипович // Енциклопедія історії України (укр.) — Київ: Наукова думка, 2003. — Vol. 3 : Е — Й. — ISBN 966-00-0632-2

Գրականություն
-------------

* *Невский В. И.* История РКП(б). Краткий очерк. — Репринт 2-го издания 1926 г. «Прибой». — Санкт Петербург: Новый Прометей, 2009. — 752 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-5-9901606-1-3

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 661)։*  |
**Սև ֆիլմ** (սերբ.՝ Црни филм), Ժելիմիր Ժիլնիկի 1971 թվականին նկարահանած վավերագրական ֆիլմ։ Հարավսլավական «Սև ալիք» շարժման ֆիլմերից է։

2016 թվականին ֆիլմը ցուցադրվել է Ոսկե ծիրան կինոփառատոնի «Հետահայաց ցուցադրություններ» ծրագրում։

Սյուժե
------

Ֆիլմն անօթևան մարդկանց սոցիալական խնդիրների մասին է։ Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում 1971 թվականի հունվարի 29-ին Նովի Սադում։ Ժիլնիկը վեց անօթևան մարդկանց մի քանի օրով իր 48 մ2 տարածքով բնակարան է բերում, որտեղ ապրում է կնոջ և դստեր հետ։ Ժիլնիկը փորձում է տեսախցիկի օգնությամբ «լուծել անօթևանության խնդիրը»։ Նա խոսում է տարբեր սոցիալական ծառայությունների, սովորական քաղաքացիների, ոստիկանության հետ. բոլորն աչք են փակում այդ «խնդրի» վրա։

Ֆիլմը պատկերում է վերացական մարդասիրության թշվառությունը։ Սա անդրադարձ է անարխիստական լիբերալիզմին, կեղծ ավանգարդիզմին, սոցիալական դեմագոգիային և ձախ ֆրակցիային։ Ժիլնիկն իր ֆիլմը դիտարկում է որպես կինեմատոգրաֆիստների կողմից ուրիշների դժբախտության շահագործման օրինակ։

Դերերում
--------

* Լուկա Բաուեր
* Ֆրանյա Հենդրևա
* Ալեքսանդր Լոպատին
* Սևան Պալինկաշ
* Ցվետա Վուլետիչ
* Իվանա Ժիլնիկ
* Միլիցա Ժիլնիկ
* Միլորադ Ժիվանչև

Նկարահանող խումբ
----------------

* Ռեժիսոր՝ Ժելիմիր Ժիլնիկ
* Սցենարի հեղինակ(ներ)՝ Ժելիմիր Ժիլնիկ
* Օպերատոր՝ Կարպո Աչիմովիչ-Գոդինա
* Հնչյունը` Դուշան Նինկով
* Մոնտաժը` Կաչա Ստեֆանովիչ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Забрањени без забране*, Милан Никодијевић и Динко Туцаковић, Art & Popcorn (2007)
2. 1 2  «Սև ֆիլմ». *www.gaiff.am*. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 30-ին.(չաշխատող հղում)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database |

 |
**Լաբիաու դղյակ**, Պոլեսկում գտնվող Տևտոնական միաբանության դղյակ։ ՌՍՖՍՀ Նախարարների խորհրդի 1960 թվականի օգոստոսի 30-ի որոշմամբ Լաբիաու դղյակը համարվում է պետության կողմից պահպանվող տարածք և ընդգրկված է Կալինինգրադի մարզի դաշնային նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։ Ներկայումս դղյակը օգտագործվում է որպես թանգարան, այնտեղ է տեղակայված նաև տիկնիկային թատրոնը։ Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու սեփականությունն է։

Պատմություն
-----------

1277-1280 թվականներին Տևտոնների պրուսական փայտյա և հողաշեն ամրոցի տարածքում կառուցվում է քարե դղյակ, որը էլբա գետի անվանմամբ 1330 թվականին կոչվում է Լաբիաու։ 1360 թվականին կառուցվում է աղյուսե և քարե 4 շինություն, որոնք շրջապատված էին պատով և ջրափոսով։ 1454 թվականին Պրուսական Միությունը սկսում է ամրոցի գրոհը, բայց Ալբրեխտ Շպարուկելի կողմից ղեկավարվող պաշտպանները հետ մղեցին բոլոր գրոհները։ 

1519 թվականի մայիսին այստեղ կայանում է հանդիպում Տևտոնական միաբանության մագիստր Ալբրեխտի և Վասիլի III-ի դեսպանների միջև։ Միաբանության աշխարհիկացումից հետո դղյակը անցնում է դուքս Ալբրեխտի տիրապետության ներքո։ 1526 թվականին Ալբրեխտը դղյակը նվիրում է իր հարսնացուին` Դորոտե Դատսկուն։ Դորոտեի մահից հետո դղյակի սեփականատեր է դառնում դուքս Ալբրեխտի երկրորդ կինը` Աննա Մարիա Բրաունշվեյգսկայան։ 1564 թվականին ասպետական դահլիճը նկարազարդվում է իտալացի պալատական նկարիչ Իոհան Բապտիստի կողմից։

1656 թվականի նոյեմբերի 20-ին Լաբիաուում կայացավ Շվեդիայի թագավոր Կառլ Գուստավի և Բրանդենբուրգյան կուրֆյուրստ Ֆրիդրիխ Վիլհելմի նշանավոր հանդիպումը, որի արդյունքը դարձավ լեհական կախվածությունից ազատագրումը։

1860 թվականին դղյակը վերակառուցվեց, այնուհետև օգտագործվեց որպես բանտ։ 1917 թվականին դղյակը հրդեհվեց։ 1948 թվականից մինչև 1963 թվականը եղել է խորհրդային բանտ, այնուհետև հատկացվել է «Յանտար» ԼԿՍ-ին։
Երբ այն գործարան էր, փոխվեց ներքին տարածքը, աստիճանները, միջանցքը։ 1968 թվականին կարճ միացման հետևանքով հրդեհ բռնկվեց, որի հետևանքով ավերվեց տանիքը և վերին հարկերի մի մասը։ Հետագայում գործարանը փակվեց և դղյակը տրվեց վարձակալությամբ։ Ամրոցից մնացել են միայն պատերն ու նկուղները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GeoNames — 2005.
2. ↑  «Объекты культурного наследия федерального значения Калининградской области». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ օգոստոսի 9-ին. Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 16-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Пруссия 39

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Լաբիաու դղյակ** կատեգորիայում։ |
**Ցվետլան Ռադոսլավով Հադջիդենկով** (բուլղար․՝ Цветан Радославов Хаджиденков) (ապրիլի 19, 1863(1863-04-19), Սվիշտով, Վելիկո Տիրնովոյի մարզ, Բուլղարիա - 1931, Սոֆիա, Բուլղարիա), բուլղարացի մանկավարժ, Բուլղարիայի պետական օրհներգի՝ «Միլա Ռոդինոյի» հեղինակը։

Կենսագրություն
--------------

Ցվետլան Ռադոսլավովը ծնվել է 1863 թվականին Սվիշտովում։ Ավարտել է Գաբրովոյի գիմնազիան, Վիեննայի համալսարանում ուսանել է սլավոնական լեզուներ, 1897 թվականին Լայպցիգի համալսարանում պաշտպանել է դոկտորական աստիճանը բանասիրության գծով։ 1885 թվականին՝ սերբ-բուլղարական պատերազմի ժամանակ, կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ և այդ ժամանակահատվածում ստեղծել է «Горда Стара планина» երգի բառերն ու երաժշտությունը, որը 1905 թվականին մշակվել է կոմպոզիտոր Դոբրի Խրիստովի կողմից և 1964 թվականին դարձել է Բուլղարիայի պետական օրհներգ՝ Միլա Ռոդինո անվանումով։

Վիեննայում, Լայպցիգում և Պրահայում որպես ուսուցիչ աշխատելու հրավերը մերժելով՝ Ռադոսլավովը վերադարձել է Բուլղարիա, եվրոպական և հին լեզուներ, հոգեբանություն, էթիկա և տրամաբանություն դասավանդել Գաբրովոյի, Ռուսեի, Սոֆիայի ուսումնական հաստատություններում։ Ռադոսլավովը կատարել է հետազոտական աշխատանք հոգեբանության բնագավառում և համարվում է 3 բուլղարացիներից մեկը, ով իր դոկտորական աստիճանը ստացել է Վիլհելմ Վունդտի ղեկավարությամբ։

Ցվետան Ռադոսլավով
Ռադոսլավովն ապրել է Անգել Կանչև 3 հասցեի փոքրիկ բնակարանում, որտեղ այժմ փակցված է նրա անվան հուշատախտակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Faceted Application of Subject Terminology
2. ↑  Mathematics Genealogy Project — 1997.

* Овчарова, Мария (1997 թ․ օգոստոսի 17). «Мила Родино...» (Bulgarian). Сатира. Վերցված է 2007 թ․ հունիսի 10-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* «Биографични бележки — Цветан Радославов» (Bulgarian). Словото. Վերցված է 2007 թ․ հունիսի 10-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ցվետան Ռադոսլավով***էջը Վիքիպահեստում |



|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Mathematics Genealogy Project · MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 173867863 · ISNI: 000000003461719X · LCCN: n85354154 · VIAF: 1470943 · WorldCat VIAF: 1470943 |

 |
**Կարլենե Չաչանի** (Կարլեն Արամի Չաչանյան, դեկտեմբերի 25, 1930(1930-12-25), Բաշ Ապարան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - 2012), բանաստեղծ, պատմական գիտությունների դոկտոր, ՀԳՄ քրդական մասնաճյուղի ղեկավար։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1964 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1952 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Կարլենե Չաչանին ծնվել է 1929 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Ապարանի շրջանի Ավշեն գյուղում։ Ալագյազ գյուղի միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո 1948 թվականին նա ընդունվում է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ Այն ավարտելուց հետո աշխատանքի է անցնում «Ռյա Թազա» թերթում՝ որպես մշակույթի և նամակների բաժնի վարիչ։ 1965 թվականին Կ. Չաչանին աշխատանքի է ընդունվում ՀԽՍՀ ԳԱ արևելագիտության ինստիտուտի քրդագիտության բաժնում՝ որպես կրտսեր գիտաշխատող։

1969 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Հայ և քուրդ ժողովուրդների բարեկամությունը», իսկ 2004 թվականին դոկտորական 
ատենախոսություն՝ «Հայ մտավորականության ավանդը քրդական մշակույթի և պատմության ուսումնասիրության գործում (1850-1990 թվականներ)» թեմաներով։

Գիտնականը զեկուցումներով հանդես է եկել արևելագիտական և հայագիտական միջազգային բազմաթիվ գիտաժողովներում ու կոնֆերանսներում։

Ստեղծագործությունները
---------------------

Կարլենե Չաչանին երկար տարիներ ղեկավարել է ՀԳՄ քուրդ գրողների մասնաճյուղը։ Կարլենե Չաչանիի գրչին են պատկանում «Հերոս Ահմադը», «Վարդը», «Առյուծն ու աղավնին», «Սիրտն ու հայրենիքը» գրքերը։

Կարլենե Չաչանիի գրական ստեղծագործությունների զգալի մասը մանուկների մասին է, դրանք ընդգրկված են դասագրքերում, ալմանախներում, իսկ մյուս թեմաների շարքում գերակշռում է հայ և քուրդ ժողովուրդների բարեկամությունը։

Երկեր
-----

* Վարդ։ [Բանաստեղծություններ] 1960։
* Армянская периодическая печать о курдах, 1980.
* Հայ մտավորականության դերը քրդական մշակույթի զարգացման գործում, 1987։
* Ազե։ Բանաստեղծություններ և պոեմներ, 1988։
* Հայ մտավորականության ավանդը քրդական մշակույթի և պատմության ուսումնասիրության գործում (1850-1990 թթ.), 2004:
* Կարլենե Չաչանի, Ազատության ճանապարհով, Երևան, 2008։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Խաչատրյան Հ.Հ. Գրական տեղեկատու, 1986։ էջ 253։
2. ↑  «ANN/Groong - An Interview With Dr. Karlene Chachani». *groong.usc.edu*. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ օգոստոսի 11-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 28-ին.
3. ↑  «ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի հիմնարար գիտական գրադարան, Չաչանի, Կարլենե Արամի».(չաշխատող հղում)
4. ↑  «Institute of Oriental Studies». *orient.sci.am*. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 28-ին.

Աղբյուրներ
----------

* Ասան Դերբոյան, «Վաստակաշատ գիտնականը» (Կարլենե Չաչանիի հիշատակին) պատմաբանասիրական հանդես №1, 2012, էջ 302-303

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10598 |

 |
**Գենային բանկեր**, պահպանում են սերմերը, բույսերի գենետիկական բազմազանությունը, բարձրացնում են տարբեր կուլտուրաների վերականգնման հավանականությունը գլոբալ աղետներից հետո, և ներկայացնում են նյութերի կարևոր աղբյուր գիտնականների համար։
Գենետիկական բանկերում պահվում են սերմեր ամբողջ աշխարհից։ Պահվում են -18 °C ՝ սառնարանում, կամ -196 °C հեղուկ ազոտում, որտեղ նրանք կարող են պահվել նույնիսկ 100-ավոր տարիներ։ Պարբերաբար օրինակները թարմացվում են։

Գենային բանկերը լինում են՝

* Սերմի բանկ
* Հյուսվածքի բանկ
* Կրիոբանկ
* Բեղմնափոշու բանկ
* Դաշտային գենոֆոնդ

Սերմի բանկ
----------

Սերմի բանկերը պահում են չոր սերմեր շատ ցածր ջերմաստիճանում։ Սպորները և պտերանմանները պահվում են սերմերի բանկերում, բայց այլ առանց սերմերի բույսերը, չեն կարող պահպանվել այդպիսի եղանակով։ Աշխարհում սերմերի պահպանման խոշորագույն բանկ է բրնձի միջազգային հետազոտական ինստիտուտը Մանիլում (Ֆիլիպիններ)։

Հյուսվածքների բանկ
------------------

Այս եղանակով բջիջները պահվում են որոշակի լուսային և ջերմային պայմաններում, սննդային միջավայրում։ Այս մեթոդն օգտագործվում է անսերմ բույսերի և անսեռ եղանակով բազմացող բույսերի պահպանման համար։

Կրիոբանկ
--------

Օգտագործելով այս տեխնիկան, սերմերը պահպանվում են շատ ցածր ջերմաստիճանում։ Որպես կանոն պահում են հեղուկ ազոտում -196 °C : Սա օգտակար է այն տեսակների պահպանման համար, որոնք գտնվում են անհետացման եզրին։

Բեղմնափոշու բանկ
----------------

Այս մեթոդով կարող են վերականգնվել բույսեր, որոնք գտնվում են ոչնչացման եզրին։ Այս եղանակով կարող ենք վերականգնել բույսեր քրոմոսոմային 1 հավաքակազմով։

Դաշտային գենոֆոնդ
-----------------

Այս եղանակի միջոցով համեմատվում են տարբեր բույսեր։ Այս եղանակի համար անհրաժեշտ է մեծ քանակով հող, հարմար եղանակ և այլն։
Այս եղանակով պահվում են բրնձի 42000 տեսակներ հնդկական Օրիսսա նահանգ Կենտրոնական գիտահետազոտական ինստիտուտում։

Աղբյուրներ
----------

* «Банк генов | Энциклопедический словарь».
**Գալինա Միխայլովնա Անդրեևա**, (ռուս.՝ Галина Михайловна Андреева, հունիսի 13, 1924(1924-06-13), Կազան, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 31, 2014(2014-05-31), Մոսկվա, Ռուսաստան), խորհրդային և ռուս սոցիալական հոգեբան և սոցիոլոգ։

Ծնվել է 1924 թվականին, Կազանում։ Հայրը եղել է պրոֆեսոր, հոգեբուժության բաժնի ղեկավար։ Մայրն աշխատել է քաղաքային հիվանդանոցում որպես նյարդաբան։ Դպրոցը գերազանց ավարտելով 1941 թ. անմիջապես ընդունվել է Սանկտ-Պետերբուրգի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների բռնկվելուն պես 17 տարեկանում կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ՝ անմիջապես աշխատանքի անցնելով որպես ռադիոօպերատոր։

Ստացել է զինվորական մրցանակներ Կարմիր աստղ մեդալներ «հերոսական ծառայության համար», « [[Մեդալ «Գերմանիայի Մեծ Հայրենական պատերազմում 1941-1945 թթ.»|Հանուն հաղթանակի Գերմանիայում Մեծ Հայրենական պատերազմում 1941—1945 թթ.:

Զորացրվելուց հետո ընդունվել է Մոսկվայի պետական համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետ։ Ավարտել է 1950 թ.։ 1965 թ-ին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն «Մեթոդական խնդիրները էմպիրիկ սոցիալական հետազոտությունների» 1989 թ-ին արդեն պրոֆեսոր էր ռազմական Մրցանակներ կարգի։

Կարդացել է դասախոսություններ Մոսկվայի պետական համալսարանի Սոցիալական հոգեբանության ամբիոնում «սոցիալ հոգեբանության հոդվածներ», «մեթոդաբանական խնդիրներ», «20-րդ դարի միջազգային հասարակական հոգեբանություն» թեմաներով.։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Энциклопедический словарь, 2009, ст. «АНДРЕЕВА Галина Михайловна»
3. ↑  «Московский государственный университет им. М. В. Ломоносова. Факультет психологии — Андреева Галина Михайловна». Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ փետրվարի 21-ին. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 30-ին.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ISNI: 0000000083933359 · LCCN: n82143250 · LNB: 000028525 · NKC: jo2002100783 · NTA: 133942139 · NUKAT: n95018009 · LIBRIS: 175297 · SUDOC: 161084230 · VIAF: 71964757 · WorldCat VIAF: 71964757 |

 |

 |
**Միրոսլավա Դուման** (մարտի 10, 1985(1985-03-10), Սուրգուտ, Խանտի-Մանսիական Ինքնավար Շրջան, Տյումենի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հաջողակ ռուս գրող և ձեռնարկատեր է, ով մեծ համբավ ունի միջազգային նորաձևության աշխարհում։ Նա Buro24/7 թվային ընկերության և դրա նորաձևության Buro247.com հարթակի հիմնադիրն է։

Նորաձևության աշխարհ
-------------------

Դուման առաջին անգամ հայտնվեց նորաձևության հարթակներում հետևելով իր տեսքին և հայտնվելով նորաձևությանը վերաբերող հայտնի բլոգերում, ինչպիսին է The Sartorialist-ը։

Buro 24/7
---------

Իր ստեղծումից ի վեր Buro24/7-ը այժմ ունի տեղական հրատարակություններ 10 երկրներում, ներառյալ՝ Ավստրալիա, Ադրբեջան, Կենտրոնական Եվրոպա, Ղազախստան, Մալայզիա, Միջին Ասիա, Մոնղոլիա, Ռուսաստան, Սինգապուր և Ուկրաինա։

Բարեգործություն
---------------

Դուման նվիրատվություն է կատարել Խաղաղ Մոլորակ բարեգործական ընկերությանը, որը օգնում է կարիքավոր երեխաներին շտապ բժշկական օգնության հարցում։

Անձնական կյանք
--------------

Ծնվել է 1985 թվականին Սուրգուտում, քաղաքագետ Վասիլիյի ընտանիքում։ Ամուսնացած է Ալեկսեյ Միխեևի՝ Ռուսաստանի առևտրի և արտադրության նախարարությունում աշխատող ձեռնարկատիրոջ հետ։

Կրթություն
----------

Դուման ավարտել է Մոսկվայի Միջազգային Հարաբերությունների Պետական Ինստիտուտը 2008 թվականին ստանալով մագիստրոսի կոչում միջազգային բիզնես և բիզնես կառավարում բնագավառում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Miroslava Duma And Her Son Georgie, 3 Years Old». Romy & the Bunnies. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հոկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 24-ին.
2. ↑  «Miroslava Duma and Her Style». Fashion Inspo. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ մարտի 26-ին. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 24-ին.
3. ↑  Gray, Nathan. «A working fashionista». The Moscow News. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հոկտեմբերի 13-ին. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 24-ին.
**Դանիել Վարուժանի անվան թիվ 89 հիմնական դպրոց**, հանրակրթական դպրոց Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանում։

Պատմություն
-----------

Դպրոցը հիմնադրվել է 1932 թվականին։ Սկզբում ունեցել է 3 դասարան՝ 42 աշակերտով։ 1938-1939 ուսումնական տարում դպրոցը դարձել է միջնակարգ, 1961 թվականին տեղափոխվել է Սեբաստիա փողոցի 19 հասցեի քառահարկ կառույց։ 1962 թվականին դպրոցն անվանակոչվել է բանաստեղծ Դանիել Վարուժանի անունով։ Բանաստեղծի ծննդյան 100-ամյակի տոնակատարությանը մասնակցել են աշխարհի 27 երկրներից ժամանած սեբաստացիներ, այդ թվում ԱՄՆ-ում ապրող նրա որդին՝ Հայկ Վարուժանը։

Դանիել Վարուժանի կիսանդրին համանուն դպրոցի առջև
1974 թվականին դպրոցի առջև տեղադրվել է Դանիել Վարուժանի կիսանդրին (քանդակագործ՝ Թորգոմ Չորեքչյան)։

Շրջանավարտներ
-------------

* Գալուստ Սահակյան
* Աշոտ Աղաբաբյան
* Հասմիկ Պապյան
* Լեյլա Սարիբեկյան
* Սիրանուշ Աբրահամյան (օպերային երգչուհի)
* Գուրգեն Բաղդասարյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երևանի քաղաքապետարանի ենթակայության դպրոցներ
2. ↑  «Երևանի Դ.Վարուժանի անվան հ. 89 հիմնական դպրոց». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 19-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 12-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքը Archived 2020-07-12 at the Wayback Machine.
**Խուլթիկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բիթլիսի գավառում` Տատիկ գավառակում։ Գտնվում է Բիթլիս քաղաքից 16 կմ հարավ-արևելք։

Աշխարհագրություն
----------------

Շրջապատված է լեռներով և ունի գեղեցիկ բնություն։ Գյուղը ջրառատ է։

Բնակչություն
------------

Խուլթիկը եղել է գավառակի ամենամարդաշատ և նշանավոր գյուղը։ 1909 թվականին ուներ 1779 (334 ընտանիք) հայ բնակիչ։ Խուլթիկի բնակիչների մեծ մասը թուրքերի ձեռքով կոտորվեց 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ, իսկ գյուղն ավերվել է։ Կենդանի մնացածներն ապաստանեցին օտար երկրներում։

Տնտեսություն
------------

Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, այգեգործությամբ և արհեստներով (բրուտագործություն, երկաթագործություն, կտավագործություն)։ Խուլթեցիների ստեղծած կտավը, խեցեղենն ու երկաթյա առարկաները մեծ համբավ ուներ հարևան գավառներում և հիմնականում սպառվում էին Խնուսի և Ալաշկերտի գավառակներում։

Պատմամշակույթային կոթողներ
--------------------------

Խուլթիկն հարուստ էր պատմաճարտարապետական հուշարձաններով։ Կային երկու քարաշեն և կամարակապ կամուրջներ, 5 ջրաղացներ։

Գյուղում կար երեք եկեղեցի (Ս. Գևորգ, Ս. Հովհաննես-Ավետարանիչ, Ս. Հովհաննես-Մկրտիչ)։ Գյուղն ուներ սրբավայրեր, գերեզմանոց՝ զույգ մատուռներով։ Գերեզմանոցը գտնվում էր գյուղի հարավային կողմում, որի մոտ գտնվում էին Ս. Հովհաննես և Ս. Սիմոն մատուռները, իսկ քիչ հեռվում` «Թփերով խաչ» ուխտատեղին։

Կրթություն
----------

Միջին դարերում Խուլթիկը եղել է հայ գրչության կենտրոն։ Պահպանվել են այստեղ գրված մի քանի ձեռագրեր։

XX դարի սկզբին ուներ 2 դպրոց՝ արական և իգական (50 տղաներ և 20 աղջիկներ)։ Դպրոցը պահվում էր Կ. Պոլսի «Եղբայրասեր» ընկերության նպաստով, որն հիմնել էին Կ. Պոլիսից գաղթած խուլթիկցի պանդուխտները։

Տես նաև
-------

* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 2, էջ 818

Աղբյուրներ
----------

* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ. Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 99)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Տատիկի գավառակ |
| --- |
|  |
| Գյուղեր | Բայիկի • Բաս • Գյալհուկ • **Խուլթիկ** • Ծղկամ • Կերխ • Մոճկոնք • Շատախ և Նահիա • Շեն • Պաս • Սասիկ • Սուրիմ |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |
**Շենան Մարի Քլիք** (նոյեմբերի 17, 1981(1981-11-17), San Dimas, Լոս Անջելես շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի մոդել է։ Նա բազմիցս հայտնվել է տարբեր երկրների հանրաճանաչ Vogue ամսագրի շապիկներին և 2008, 2009, 2010 ու 2011 թվականների Victoria's Secret նորաձևության շոուներին։

Վաղ տարիներ և բացահայտում
-------------------------

Քլիքը ծնվել է ԱՄՆ–ի Կալիֆորնիա նահանգի Սան Դիմաս քաղաքում։ Նա հայտնաբերվել է մի գործակալի կողմից՝ Հանինգտոն Բիչում հանգստանալու ժամանակ։

Գործունեություն
---------------

Առաջին լուրջ աշխատանքը կատարել է 2003 թվականին GUESS? բրենդի համար։ Արդեն մեկ տարի անց նա սկսեց աշխատել մոդել միջազգային ֆորմատով՝ Miu Miu–ի, Պրադայի, Ալեքսանդր Մակքուինի, Լուելա Բարթլեյի, Շանելի, Dsquared2–ի, Մանգոյի, Կենզոյի, Կրիզիայի, Լա Պեղլայի, Լակոստի, Լանվինի, Լուիս Վիտոնի, Massimo Rebecchi–ի, Մոսկինոյի, Ohne Titel–ի, Levi's–ի, Արմանիի–ի, H&M–ի, Dolce&Gabbana–ի, Դիորի, Էլիզաբեթ Արդենի, GAP–ի, Թոմի Հիլֆիգերի և այլ բրենդների ու դիզայներների համար։

Անձնական կյանք
--------------

2011 թվականից սկսած Քլիքը ամուսնացած է ամերիկյան դերասան Ջեք Հյուսթոնի հետ։ Նրանք ունեն մեկ աղջիկ՝ Սեյջ Լավինիա Հյուսթոնը, ծնված ապրիլի 6–ին, 2013, Նյու Յորք քաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Shannan Click». *NYmag.com*. New York Magazine. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունվարի 19-ին.
2. ↑  «Shannan Click». *Models.com*.
3. ↑  «Baby on the Way for Jack Huston and Shannan Click». *People*. 2012 թ․ հոկտեմբերի 9. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հուլիսի 29-ին. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 19-ին.
4. ↑  White, Chelsea (2013 թ․ ապրիլի 8). «It's a girl! Boardwalk Empire's Jack Huston and his Victoria's Secret girlfriend Shannan Click welcome their first daughter». *Daily Mail*. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 10-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Շենան Քլիք Internet Movie Database կայքում
* Shannan Click at Models.com
* Shannan Click Archived 2015-09-01 at the Wayback Machine. at supermodels.nl

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · The Peerage |

 |
**Կենզա Ֆոուրաթի** (արաբ․՝ كنزة الفراتي, մայիսի 13, 1987(1987-05-13), Լիլ), մոդել է Թունիսից։

Վաղ տարիներ
-----------

Ֆոուրաթին ծնվել է Լիլում, Ֆրանսիա, սակայն երկու ամսական հասակում նա և իր ընտանիքը ուղևորվել են Թունիս։ Նրա հայրը Ալի Ֆոուրաթին է։ Այնտեղ նա սովորել է ֆրանսիական ավագ դպրոցում և այն ավարտելուց հետո դարձել մոդել։ Որոշ ժամանակ անց տեղափոխվում է Փարիզ։ Փարիզում ևս սովորում է *L'Universite de la Sorbonne* համալսարանում՝ գրականության և գեղարվեստի բաժնում։ Գնում է նաև Լոնդոն և սովորում օպերատրություն և դերասանություն։

Գործունեություն
---------------

2002 թվականին՝ 15 տարեկան հասակում մասնակցեց Elite Model Management մոդելային գործակալության կազմակերպած «*Elite Model Look*» մրցույթին և գրավեց երրորդ հորիզոնականը։ Հայտնվել է ֆրանսիական Vogue, Elle, Marie Claire, L'officiel Voyage, Grazia և GQ հայտնի ամսագրերում։ Քայլել է Արմանիի, Վալենտինոյի, Ֆերրեի, Ժան Փոլ Գաուլիտերի, Ստելա Մակքարթնեյի, Վիվիեն Վեսթվուդի, Սելինի և Թոմի Հիլֆրիջերի նորաձևության շոուներին։ 2011 թվականին հայտնվեց Sports Illustrated ամսագրի լողազգեստների համարում։ *Global Grind*–ին տված հարցազրույցում նա նշել է․ «Ես մեծացել եմ մուսուլմանական շրջանում, բայց ես կարող եմ գովազդել լողազգեստներ ևս։ Ինչու՞ պետք է այդ երկուսը լինեն բացառիկ երևույթներ»։

2005 թվականին հայտնվեց «*Frankie*» ֆիլմում։ 2010 թվականի հոկտեմբերին Ֆոուրաթին և մեկ այն թունիսցի դերասան կատարեցին Կարտաժ կինոփառատոնի բացման և փակման արարողությունները։

Անձնական կյանք
--------------

Ֆոուրաթին բնակվում է Նյու Յորքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Kenza Fourati's father Kenza Fourati's official Facebook page, 26 November 2013.. Accesses December 6, 2013
2. 1 2  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 26-ին. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 21-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Աննա Լուիսա Էվերս** (գերմ.՝ *Anna Ewers*, մարտի 14, 1993(1993-03-14), Ֆրայբուրգ իմ Բրայսգաու, Բադեն-Վյուրթեմբերգ, Գերմանիա), գերմանացի նորաձևության մոդել է։

Գործունեություն
---------------

Էվերսին հայտնաբերել է Ալեքսանդր Վանը։ Նա գտել էր աղջկա նկարը բլոգում և ներկայացրել այն Անիտա Բիթոնի քասթինգի, ով ասել էր․ «Եկեք գտնե՛նք այս աղջկան»։ Այդ օրվաից սկսած Իուվերսը Վանի մուսան է։

Գարուն/ամառ 2014 նորաձևության շաբաթվա ընթացքում նա քայլել է 37 շոուների ժամանակ, օրինակ՝ Céline, Balenciaga, Prada և Dolce & Gabbana բրենդների համար։ 2014 թվականի Միլանի նորաձևության շաբաթվա թոփ մոդելն է եղել՝ քայլելով 18 շոուների ժամանակ։

Նա մի քանի անգամ հայտնվել է փարիզյան Վոգ ամսագրում և մեկ անգամ՝ 2014 թվականի օգոստոսին՝ նրա շապիկին։ Հայտնվել է նաև չինական, գերմանակ և իտալական Vogue–ի շապիկներին։ Այսպիով 2013 թվականի հուլիս ամսից մինչև 2015 թվականի մայիսը նա հայտնվել է 9 անգամ ամսագրի շապիկին։

2014 թվականին նա հաղթեց models.com կայքի «տարվա միանգամից հայտնի դարձած մոդելը»։

Իր գործունեության ընթացքում նա հայտնվել է ավելի քան 100 ամսագրերում, գովազդներում և լուսանկարչական գրքերում, որոնցից են, օրինակ՝ i-D, Numero, W, Balenciaga, Balmain, Քելվին Քլայն, Շանել, Դիոր, Դոնա Կարան, Fendi, Lanvin, Louis Vuitton, Մարկ Ջեյկոբս, Prada, Ռալֆ Լոուրեն, Վերսաչե և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Style.com Interview
2. ↑  Remu Duscher (2015 թ․ մարտի 25). «Anna Ewers on being Alexander Wang's muse». *vogue.com.au*. Vogue Australia. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ սեպտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 6-ին.
3. ↑  Karl Templer (2013 թ․ նոյեմբերի 21). «On the rise: Anna Ewers». *interviewmagazine.com*. Interview. Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 19-ին.
4. ↑  Ericka Samuel (2013 թ․ փետրվարի 26). «Anna Ewers Is Milan Fashion Week's Top Model». *nymag.com*. New York. Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 19-ին.
5. ↑  «Anna Ewers». *vogue.fr*. The Vogue List. Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 19-ին. `{{cite web}}`: Italic or bold markup not allowed in: `|publisher=` (օգնություն)
6. ↑
7. ↑  «Magazine Covers to Date». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հունվարի 9-ին. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 25-ին.
8. ↑  «Runway Shows to Date». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հունվարի 9-ին. Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 25-ին.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Պետրոս Քերեսթեջյան** (1840, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - փետրվար 1907), օսմանյան լեզվաբան, լրագրող, թարգմանիչ և թուրքերեն ստուգաբանական բառարանի հեղինակը։

Կենսագրություն
--------------

Պետրոսն ունի հայկական ծագում, ծնվել է Կոստանդնուպոլսում՝ Կայսերիում ապրած ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Գրիգորը, անտառահատ էր, հենց այս հանգամանքով էլ տրվել է նրանց ազգանունը՝ «Քերեսթեջյան», որը անգլերենից թարգմանաբար նշանակում է փայտահատ։ Պետրոսը հաճախել է Բեսիկտասի հայկական «Սիբյան» դպրոցը։ Հետո նա տեղափոխվել է Իզմիր, որտեղ հաճախել է տեղի անգլիական դպրոցը։ Թուրքիայում ուսանելուց հետո Պետրոսը շարունակել է իր ուսումն արտասահմանում՝ Փարիզում։ Նա տեղափոխվել է Անգլիա, որտեղ սովորել է իտալերեն։ Երբ վերադառնում էր Թուրքիա, Պետրոսը դարձել է Արտաքին Հաղորդակցությունների գրասենյակի վարիչը՝ մինչև 1880 թվականը։

10 լեզուների հայ պոլիգլոտ և ֆինանսական և տնտեսական գործերի մասնագետ Պետրոս Քերեսթեջյանը հմտացրեց իր եղբորորդուն՝ Բերք Քերեսթեջյանին այս ոլորտներում։ Նա դարձավ Թերքյումանի «Ահվալ» օրաթերթի գլխավոր լրագրողը։ Հետո նա դարձավ Ֆինանսական Մինիստրության Թարգմանությունների գրասենյակի կառավարիչը՝ մինչև իր մահը՝ 1907 թվականը։

Գործունեություն
---------------

1891 թվականին Լոնդոնում հրատարակվել է Պետրոս Քերեսթեջյանի ֆրանսերեն «Glanures étymologiques des mots francais: d'origine inconnue ou douteuse» գիրքը։ 1900 թվականին Քերեսթեջյանը հրատարակում է թուրք-ֆրանսերեն բառարան։ Իր եղբորորդու՝ Հեյգի օգնությամբ՝ ետմահու հրատարակվում է իր՝ «Quelques matériaux pour un dictionnaire etymologique de la langue Turque»՝ 1912 թ.ին՝ Լոնդոնում և համարվում է թուրքերենի առաջին ստուգաբանական բառարանը։ 1945 թ.ին, նորից ետմահու հրատարակվում է նրա՝ «Philological and lexicographical study of 6000 words and names Armenian comparisons with 100,000 words, 900 languages, and historical and geographical data»-ն, որը համարվում է հայերենի սկզբնաղբյուրը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #12167150X // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. ↑  Dabağyan, Levon Panos (2002). *Osmanlı'da şer hareketleri ve II. Abdülhamid Hân* (1. basım. ed.). İstanbul: IQ Kültürsanat Yayıncılık. ISBN 9789756618332.
3. ↑  «Özür dilediğim Ermeniler ve 2008 için son birkaç sözcük». *BirGun* (Turkish). Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 21-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 18-ին.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
4. ↑  «Armenian-Turkish dictionary published in Turkey». *PanArmenian*. 2010 թ․ մայիսի 5. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 18-ին.
5. ↑  Silvart Malhasyan, "İstanbul'da 1922 Yılında Kurulan Türk-Ermeni Teali Cemiyeti ve Faaliyetleri", İ.
6. ↑  Akyol, Taha (2009). *Ortak acı, 1915: Türkler ve Ermeniler* (Turkish). Doǧan Kitap. էջ 24.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
7. ↑  Hülagü, Metin (2007). *Hoşgörü toplumunda Ermeniler: Osmanlı toplumunda birlikte yaşama sanatı: Türk Ermeni ilişkileri örneği* (2. basım. ed.). [Kayseri]: Erciyes Üniversitesi. էջ 407. ISBN 9789944976107.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 12167150X · ISNI: 0000000444578998 · NTA: 148437044 · SUDOC: 148317677 · VIAF: 10707906 · WorldCat VIAF: 10707906 |

 |
**Աննա Ալեքսանդրի Բարսամյան** (հունիսի 28, 1915(1915-06-28), Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 11, 2016(2016-08-11), Երևան, Հայաստան), հայ երաժշտագետ։ Արվեստագիտության թեկնածու (1955), պրոֆեսոր (2003)։
ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1983)։

Կենսագրություն
--------------

1932-1936 թվականներին սովորել է Գյումրիի երաժշտական տեխնիկումի, 1936-1941 թվականներին՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրային բաժնում, 1938 թվականին՝ նորաստեղծ երաժշտական պատմա-տեսական բաժնում։ 1945-1949 թվականներին ուսումը շարունակել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայի ասպիրանտուրայում՝ Ռ. Գրուբերի դասարանում, որի ղեկավարությամբ պաշտպանել է «Ալեքսանդր Սպենդիարյանը և նրա ստեղծագործությունը» թեկնածուական թեզը։ 1938-1942 թվականներին դասավանդել է Երևանի երաժշտական ուսումնարանում և Պյոտր Չայկովսկու անվան միջնակարգ մասնագիտական երաժշտական դպրոցում, 1942-1945 թվականներին՝ Լենինականի երաժշտական ուսումնարանում, 1950 թվականից՝ Երևանի կոնսերվատորիայում, որտեղ դասավանդել է «Ռուսական երաժշտության պատմություն», «Արտասահմանյան երաժշտության պատմություն», «Երաժշտագիտություն» մասնագիտական դասընթացները։
Աննա Բարսամյանի ղեկավարությամբ ավարտել է 51 երաժշտագետ։ 1956 թվականից Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ է։ 1974-1977 թվականներին զինվորական բարձրագույն կուսակցական դպրոցում դասավանդել է երաժշտության պատմություն։ 1977-1992 թվականներին ԵՊԿ-ում բարձրագույն երաժշտական հաստատությունների դասատուների որակավորման բարձրացման ֆակուլտետում հանդես է եկել որպես դասախոս և երաժշտագետ ունկնդիրների գիտա-մեթոդական աշխատանքների ղեկավար։

Հեղինակել է գիտական աշխատություններ, հոդվածներ, որոնք տպագրվել են պարբերական մամուլում, ամսագրերում, հայկական հանրագիտարանում (12 հատոր), ռուսական «Հիշարժան տարեթվերի և իրադարձությունների տարեգրքերում» նաև՝ 30-ից ավելի ռադիոհաղորդումներ։ 1960 թվականից ՀԿՄ և «Գիտելիք» ընկերության շրջանակներում կարդացել է շուրջ 600 դասախոսություն Հայաստանում և նրա սահմաններից դուրս (Կիև, Լվով, Դոնի Ռոստով, Մոսկվա, Լենինգրադ)։

Երկեր
-----

* Հայ երաժշտության պատմություն, դասագիրք, 1996, համահեղինակ,
* Մեդեա Աբրահամյան (համահեղինակությամբ՝ Ա. Սարյանի), Երևան, «Արճեշ» հրատ. 2000, 79 էջ,
* Հայ երաժշտության դասականները,
* Հայ երաժշտությունը XIX դարում և XX դարասկզբում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Աննա Բարսամյանի կենսագրությունը avproduction.am կայքում». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 5-ին. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 19-ին.
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.
3. ↑  Կոնսերվատորիայի 100-ամյա պրոֆեսորը
**Կառլոս Էդուարդոյի Անթառամյան** (1972, Մեխիկո, Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ), մարդաբան։ Զբաղվում է Մեքսիկայի հայկական գաղթավայրի պատմության և հայությանը վերաբերող թեմաների հետազոտմամբ։

Կենսագրություն
--------------

Կառլոս Անթառամյանը ծնվել է Մեխիկոյում՝ Էդուարդո Անթառամյանի և իսպանա-հնդկացիական ծագումով մեքսիկուհու ընտանիքում։ Հայրական մեծ մայրը՝ Վիկտորյան ծնվել է Պոլսում, պապը՝ Կարապետը, ով Մեծ եղեռնի վերապրածներից է, Խարբերդի Խոշի գյուղում։

Կառլոս Անթառամյանը «Հայերը Մեքսիկայում» ցուցահանդեսի ժամանակ, ՆՓԱԿ
Ավարտել է Մեխիկոյի Ազգային համալսարանի միջազգային հարաբերությունների բաժինը և Մորելիայում (Միչոական) ուսանել է սոցիալական մարդաբանություն։ Թեկնածուական թեզը վերաբերել է Հայոց ցեղասպանությանը։ Ոգեկոչման արարողություններ է նկարահանել Փարիզում, Մոնտեվիդեոյում, Բուենոս Այրեսում, Ստամբուլում, Երևանում։ Իր աշխատությամբ ցույց է տալիս և վերլուծում ապրիլքսանչորսյան առաջին ոգեկոչումից (Կոստանդնուպոլիս, 1919) մինչ օրս կատարվող հիշատակի հանդեսների միջև առկա ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Նկարահանել է Մեքսիկայում հայերի ներկայության պատմությանն առնչվող փաստագրական ֆիլմ ( "Los armenios en México: historia y actualidad")։ Մեխիկոյում ինկվիզիցիայի արխիվներում հայտնաբերել է 1632 թվականին հայազգի Ֆրանսիսկո Մարտինի մեղքերի համար թողություն ստանալու գրված հայերեն փաստաթուղթը, Դոն Պեդրո դե Սառատեի մասին փաստաթուղթ։

Մեխիկոյում հիմնադրել է «Այբբենգիմ» հրատարակչությունը, որտեղ հրատարակվել է Մեքսիկայի հայերին վերաբերող «Արարատից Պոպոկատեպետլ» (2011) գիրքը և Համբարձում Չիթճյանի հուշերի իսպաներեն թարգմանությունը, որը Մեքսիկայում հրատարակված առաջին գիրքն է, որ վերաբերում է Հայոց ցեղասպանությանը։

2016 թվականին Երևանի Նորարար փորձառական արվեստի կենտրոնում Կառլոս Անթառամյանի նախաձեռնությամբ բացվել է «Մեքսիկայի հայերը» խորագիրը կրող ցուցահանդեսը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Los armenios en México: pasado y presente"-conferencia del Dr. Carlos Antaramian
2. ↑  Los armenios en La Merced (ciudad de México)
3. ↑  «Կառլոս Անթառամյան. «Մեքսիկահայերս միշտ եղել ենք քիչ, սակայն՝ ներկայանալի»». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 7-ին. Վերցված է 2015 թ․ հունիսի 23-ին.
4. ↑  ««Ես մտածում եմ` կգնա՞մ, կվերադարձնե՞մ պապիս տունը, կապրե՞մ այնտեղ»». *www.irates.am*. Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 21-ին.
5. ↑  «ՆՓԱԿ - Մեքսիկայի հայերը». *www.accea.info* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ մարտի 26-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* "LOS ARMENIOS EN MÉXICO: PASADO Y PRESENTE"-CONFERENCIA DEL DR. CARLOS ANTARAMIAN
* Abusing the term "Genocide" in distant domains: The statue of Aliyev and the Khojaly Massacre in two squares in Mexico city
* Armenians in 1930s Mexico City
**Թոկատ**, գավառ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթում։ Գտնվում էր վիլայեթի հյուսիսում։ Կենտրոնը Եվդոկիա քաղաքն էր։

Աշխարհագրություն
----------------

Տարածքն ընդգրկում էր Իրիս գետի հովիտը։ Գավառը հյուսիսից սահմանակից էր Տրապիզոնի վիլայեթին, արևելքից Շապին Գարահիսարի, հարավից` Սեբաստիայի և Անկարայի, իսկ արևմուտքից Ամասիայի գավառներին։

Ֆիզիկաաշխարհագրական տեսանկյունից գավառը համապատասխանում է Ղազովայի դաշտին։

Գավառն ուներ ոռոգելու և խմելու առատ ջուր, ընդարձակ հողատարածություններ։

Պատմություն
-----------

Տեղի հայերի զգալի մասը սրի քաշվեց 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Կենդանի մնացածները ապաստանեցին տարբեր երկրներում։

Բնակչություն
------------

XIX դարի վերջին գավառակն 200 000 բնակիչ, որից հայեր էին 40 000-ը։

Տնտեսություն
------------

Բնակչություն ը մշակում էր ցորեն, գարի, հաճար, եգիպտացորեն, լոբի, ծխախոտ, խնձոր, տանձ, նուշ և այլն։ Զբաղվում էր անասնապահությամբ` պահում էին մանր և խոշոր եղջերավոր անասուններ։ Ըստ ոչ ստույգ տվյալների XIX դարի վերջին գավառում կար 18 000 խոշոր և 173 000 մանր եղջերավոր անասուն։

Թոկատի հայությա զբաղմունքը արհեստներն ու առևտուրն էր։ Տարածված էր պղնձագործությունը, ջուլհակությունը, ներկարարությունը, գորգագործությունը, կտավագործությունը, մանածագործությունը և այլն։

Օգտակար հանածոներ
-----------------

Թոկատը հարուստ է բյուրեղացած ավազներ, որձաքարի, ածխատի, կրի, ծծմբատ երկաթի, ծծմբային երկաթախառն պղնփի, պղնձի օքսիդի, քարածխի և այլ օգտակար հանածոներով։

Կրոն
----

Թոկատը հանդիսանում էր Հայաստանի 5 խոշոր եկեղեցեկան թեմերից մեկը, որը ենթարկվում էր Էջմիածնին։

Վարչական բաժանում
-----------------

Գավառը չի ունեցել կայուն ներքին բաժանում։ XIX դարի վերջում և XX դարի սկզբին գավառի կազմում էին մտնում Արաբկիր, Արպայի, Զիլեի, Էգինի, Թոկատի, Կապան-Մադենի, Նիքսարի գավառակները և մի քանի գյուղախմբեր։

Տես նաև
-------

* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 3, էջ 465-466

Աղբյուրներ
----------

* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ. Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Սեբաստիայի վիլայեթ |
| --- |
|  |
| Ամասիայի գավառ | Ամասիա • Գյումուշ • Լաոդիկեա • Խավզա • Հաջիքյոյ • Մարզվան • Մեճիտ Էոզի • Վեզիր Քյոփրյու • Օսմանջիկ • Աբադ |
|  |
| Թոկատի գավառ (Եվդոկիա) | Բազար • Զելա • Թոկատ • Թուրհալ • Հերեկ • Նիքսար • Սունիսա |
|  |
| Յոզղաթի գավառ | Բողազլայան • Զաղապա • Յոզղաթ • Քերուն և այլ 2 գավառակներ |
|  |
| Շապին Գարահիսարի գավառ | Ալաջրա • Ալվեճրե • Կոյլու հիսար • Համիդիե • Սուշեհիր • Շապին Գարահիսար |
|  |
| Սեբաստիայի գավառ | Ազիզիե • Բյունյան • Դարանդա • Ենիխան • Թոնուս • Կյուրին • Ղանղալ • Սեբաստիա • Տևրիկ • Քոչկիր • Քոչհիսար |
|  |
| Աշխարօվայի գավառ | Գավառակներն անհայտ են |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |
**Խոդա Աֆարինի** կամ **Քարավազի կամուրջներ**, միջնադարյան կառույց Արաքս գետի վրա։ 1993-2020 թվականներին կապել են Արցախի Հանրապետությունը Իրանի հետ։ Դրանց թիվը երեքն է՝ մեկը մյուսից յոթ-ութ հարյուր մետր հեռավորությամբ։ Առաջինը ներկայիս կիսավեր կամուրջն է՝ կառուցված 12-րդ դարում (11 թռիչք), մյուսը կառուցված է 13-րդ դարում (15 թռիչք) և կանգուն է։ Իսկ երրորդը՝ երկաթյա (զինվորական) կամուրջ է։

Պատմություն
-----------

Խոդա Աֆարինի կամուրջներից մեկի մասին առաջին գրավոր հիշատակումը պատկանում է իրանցի պատմաբան և աշխարհագրագետ Համդալահու Ղազվինիին։ Ըստ նրա «Խոդա Աֆարին» կամուրջը կառուցվել է Հիջրայի 15 թվականին կամ մեր թվարկության 636 թվականին արաբ հրամանատար *Բաքր իբն Համդալլահի* կողմից։ Հայտնի է, որ 643-644 թվականներին տեղի է ունենում արաբական զորքերի արշավանք դեպի Հայաստան։ Սակայն ժամանակակից պատմաբանները երկմտում են, որ արաբներն ընդունակ էին միաժամանակ պատերազմ վարել և կամուրջ կառուցել։ Ենթադրում են, որ ամենայն հավանականությամբ Ղազվինին ի նկատի ուներ արաբական զորքերի բնական ժայռերով ջրանցումը Արաքս գետով։ Այդ պատճառով 15-կամարանոց կամրջի կառուցումը վերագրվում է ավելի ուշ շրջանի՝ 13-րդ դարին։

15-րդ դարից սկսած՝ այս կամուրջները կապել էին Արցախի մելիքությունները Սեֆյան Իրանին։ Կամուրջների մասին հիշատակում են Ստեփանոս Օրբելյանը (13-րդ դար), Ղևոնդ Ալիշանը և Մակար Բարխուդարյանը (19-րդ դար)։

Պատկերասրահ
-----------

* արցախյան 10 դրամի դարձերեսինարցախյան 10 դրամի դարձերեսին
* ադրբեջանական նամականիշադրբեջանական նամականիշ

Տես նաև
-------

* Խոդա Աֆարինի ջրամբար
* Ղարադաղի լեռներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Զոհրաբ Ըռքոյան, Խուդափերինի կամ Քարավազի պատմական կամուրջը Archived 2019-02-01 at the Wayback Machine.
2. ↑  Հայաստանի ազատագրված տարածքը և Արցախի հիմնախնդիրը։ Վերլուծական և փաստագրական նյութերի ընտրանի։ ISBN 999 41- 48- 19-2, Էջ 312 Գևորգ Յազըճյան. ուխտագնացություն դեպի Հայաստանի ազատագրված տարածքներ, Հայեր, վերադարձեք հայրենիք։
3. ↑  Թաթուլ Հակոբյան, Աստծո ջրամբարը. Խոդա Աֆարին Archived 2020-10-19 at the Wayback Machine.


Խոդա Աֆարինի կամուրջը
Խոդա Աֆարինի կամուրջը
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կարեն Խաչատրյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Խաչատրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Կարեն Համլետի Խաչատրյան** (մայիսի 25, 1969(1969-05-25), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), պատմաբան, պատմական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1969 թ. մայիսի 25-ին Երևանում։ 1986 թվականին դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Բելառուսի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։ 1987-1989 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո 1989 թվականին տեղափոխվել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետ, որն ավարտել է 1993 թվականին։ 1995 թվականի փետրվարից աշխատանքի է անցել ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտում` նախ որպես ավագ լաբորանտ, ապա` կրտսեր գիտաշխատող, գիտաշխատող, ապա ավագ գիտաշխատող։ 1998 թ. պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն։ 1998-2008 թվականներին զբաղեցրել է ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտի գիտական քարտուղարի պաշտոնը։ 2008 թվականից ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի գիտական հարցերի գծով փոխտնօրենն է։ Մինչև 2010 թվականը Պատմության ինստիտուտում գործող ՀՀ ԲՈՀ-ի 004 ՙՀայոց պատմության՚ մասնագիտական խորհրդի գիտական քարտուղարն էր։ Հեղինակ է մոտ երեք տասնյակ գիտական հոդվածների, ուսումնամեթոդական ձեռնարկի և 2 մենագրությունների։ Զեկուցումներով հանդես է եկել միջազգային և հանրապետական մի շարք գիտաժողովներում։ Նա ՀՀ ԳԱԱ Գիտակրթական միջազգային կենտրոնի մագիստրատուրայի Պատմության և միջազգային հարաբերությունների ամբիոնի վարիչ է, եղել է Երևանի Հրաչյա Աճառյան համալսարանի Միջազգային հարաբերությունների և քաղաքագիտության ամբիոնի դոցենտ։ 2015 թ. դեկտեմբերի 28-ին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն։ 2016 թ. նրան շնորհվել է պատմական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան։

Երկեր
-----

* Հայ-ռուսական հարաբերությունները 1920-1922 թթ. Երևան, 2007, 260 էջ։
* Հայաստանը ԽՍՀՄ ռազմարդյունաբերական համակարգում (1922-1991 թթ.), Երևան, 2015, 345 էջ։

Գրականություն
-------------

* Երևանի պետական համալսարանի 90-ամյա պատմության ֆակուլտետը, խմբ.Էդիկ Գ. Մինասյան, Երևան,2009, էջ 353։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կարեն Համլետի Խաչատրյան

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1113792620 · LCCN: n2012017599 · VIAF: 3630147425856845040000 · WorldCat VIAF: 3630147425856845040000 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բիլինա (այլ կիրառումներ)
Վիկտոր Վասնեցով. «Դյուցազունները»։ Նկարում պատկերված են բիլինաների հերոսներ Իլյա Մուրոմեցը, Ալյոշա Պոպովիչը և Դոբրինյա Նիկիտիչը։
**Բիլինա** (ռուսերեն *был* բառից), ռուսական ժողովրդական բանահյուսության ժանրերից մեկը, ասք-երգեր պատմական նշանավոր դեպքերի, հերոսների և ժողովրդի կյանքի մասին։

Բիլինաների ծագումը
------------------

Բիլինաները ձևավորվել են 11-16-րդ դարերում՝ գերազանցապես Ռուսաստանի հյուսիսային շրջաններում։ Նրանց հեղինակները եղել են ժողովրդական անանուն երգիչներ, որոնք իրենց հորինած երգ-զրույցները բանավոր փոխանցել են հաջորդ սերունդներին։

Բիլինաների առաջին ժողովածուն, որը գրի է առել Ուրալի կազակ Կիրշա Դանիլովը, լույս է տեսել 1804 թվականին «Հին ռուսական բանաստեղծություններ» խորագրով։ Բիլինաների հավաքումն ու հրատարակումը շարունակվում է հետագայում, ընդհուպ մինչև մեր օրերը։

Բիլինաների գեղարվեստական առանձնահատկությունները
-----------------------------------------------

Բիլինաներն ունեն գեղարվեստական ինքնատիպ առանձնահատկություններ՝ սկսում են հատուկ նախերգանքով, և ավարտվում վերջերգով, հաճախ են հանդիպում չափազանցություններ, կայուն մակդիրներ և համեմատություններ։ Հորինվել է անհանգ ոտանավորով։

Բիլինաների հերոսները
--------------------

* Իլյա Մուրոմեց
* Ալյոշա Պոպովիչ
* Դոբրինյա Նիկիտիչ
* Սոդկո
* Սվյատոգոր
* Վասիլի Բուսլաև

Բիլինաները հայերեն
------------------

* Բիլինաներ, Երևան, 1970, էջ 24։ (Թարգ. Հ. Դավթյան)

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան (1972). *Գրականագիտական բառարան*. Երևան: «Լույս». էջ 54-55.

Գրականություն
-------------

* Ղազար Այվազյան, Նյութեր ռուսական գրականությունից, ռուսական բիլինաներ, Երևան, Հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի հրատարակչություն, 1946, 16 էջ։
* Ղազար Այվազյան, Կիևյան Ռուսիայի գրականություն. XI-XIII դար (հեղինակակից Զ. Յասինսկայա), Երևան, Հայկական ՍՍՀ պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի հրատարակչություն, 1949, 203 էջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 439)։*  |