***Զարկերակներն*** այն անոթներն են, որոնք մեր օրգանիզմը մատակարարում են թթվածնով հարուստ արյամբ , բացառություն են կազմում թոքային զարկերակները, որոնք դուրս գալով համապատասխանաբար աջ փորոքից՝ թոքային զարկերակացողունից , դեպի թոքեր են տանում ածխաթթու գազով հարուստ արյուն , ինչպես նաև պորտայի զարկերակներից , վերջիններս ևս պարունակում են ածխաթթու գազով հարուստ արյուն , որն աորտայից ուղղվում է ընկերք։ Զարկերակները կազմում են սրտանոթային համակարգի կարևոր բաղադրիչ, քանի որ նրանց միջոցով է իրականացվում ոչ միայն բոլոր հյուսվածքների մատակարարումը թթվածնով ու սննդանյութերով , այլ նաև ածխաթթու գազի և նյութափոխանակության արգասիքների հեռացումն օրգանիզմից, արյան օպտիմալ pH֊ի ապահովումն ու իմուն համակարգի գործառույթներն իրականացնող սպիտակուցների փոխադրումը։ Հաստատված է , որ զարգացած երկրներում մահվան հիմնական երկու պատճառներն են սրտամկանի ինֆարկտն ու գլխուղեղի ինսուլտը, որոնք հանդիսանում են զարկերակային համակարգում արյան շրջանառության դանդաղեցման հետ կապված խնդիրների հետևանք , մասնավորապես խոլեստերոլի կուտակման հետևանք։

Կառուցվածք
----------

Զարկերակի մանրադիտակային պատկեր.
Մարդու մարմնի զարկերակների լայնական կտրվածք
Զարկերակներն ըստ տրամագծի պայմանականորեն բաժանում ենք մեծ, միջին և փոքր զարկերակների։ Զարկերակները սկիզբ են առնում ***հիմնական ցողունից*** , որից էլ սկսվում են նրա բազմաթիվ ճյուղավորումները։ Այն զարկերակները, որոնք արյուն են մատակարարում մարմնի պատերին անվանում ենք ***առպատային (պարիետալ*** ), իսկ օրգանների խոռոչներին արյուն մատակարարողները՝ ***ընդերային (վիսցերալ):*** Զարկերակների անունները կազմվում են համապատասխան օրգանի անունից , որին վերջինս անոթավորում է , օրինակ՝ երիկամային զարկերակ, լյարդային զարկերակ, այն ոսկրի անվանումից , որին տվյալ զարկրակը հարում է , օրինակ՝ ծղիկային կամ ճաճանչային զարկերակները , նաև զարկերակներն անվանում ենք նրանց ընթացքին համապատասխան , օրինակ ՝ բազկի շրջադարձային հետին զարկերակը , նրանց աղբյուրի համապատասխան՝ միջընդերային վերին , ստորին զարկերակները , իսկ եթե զարկերակի տրամագիծը մեծ չէ, ապա անվանում ենք , որպես իր սկզբնակի ճյեւղ։ Դեպի օրգաններ ուղղվելիս զարկերակները ճյուղավորվում են ավելի փոքր տրամագծով անոթների , և համապատասխան այս ճյուղավորմանը կտարբերենք ***գլխավոր՝ մագիստրալ*** ու ***ցրված*** տիպի զարկերակներ։Գլխավոր տեսակի դեպքում ունենք մագիստրալ զարկերակ , որից սկիզբ են առնում բազմաթիվ կողմնային ճյուղեր , իսկ ցրված տեսակի դեպքում հիմնական զարկերակը միանգամից բաժանվում է բազմաթիվ ճյուղերի , ինչն ապահովում է տվյալ օրգանի առավելագույն արյունամատակարարումը։ Այս տեսակը հանդիպում է պարենքիմային օրգաններում։

Զարկերակների կառուցվածքը ներկայացնելիս օգտվում ենք երկու հիմնական եղանակներից՝ անզեն աչքով տեսանելի ***մակրոսկոպիկ*** եղանակից , ինչպես նաև մանրադիտակի օգնությամբ՝ ***միկրոսկոպիկ*** եղանակով։Մարդու օրգանիզմի զարկերակային համակարգը բաժանում ենք ***համակարգային զարկերակների***, որոնք արյամբ են մատակարարում ամբողջ մարմինն, ու ***թոքային զարկերակները***, որոնք ածխաթթու գազով հարուստ արյուն են տանում սրտից թոքեր։

Զարկերակների , ինչպես նաև երակների պատի ամենաարտաքին շերտն անվանում ենք ***ադվենտիցիալ թաղանթ(tunica adventicia, tunica externa),*** որը չափազանց հարուստ է կոլագենային թելերով և իրենից ներկայացնում է փուխր շարակցական հյուսվածք , որտեղ գտնվում են անոթը սնուցող անոթներ(vasa vasorum) և անոթը սնուցող նյարդեր(nn. vasorum)։ Հաջորդ շերտը ***միջին շերտն է*** ***(tunica media)***, որը կրկին պարունակում է կոլագենայի ու էլաստինային թելեր, նաև օղակաձև դասավորված հարթ մկանաթելեր, որոնց շնորհիվ էլ իրականացվում է անոթների լուսնացքի փոփոխությունները ։ Հարթ մկանաթելերը նյարդավորվում են վեգետատվ նյարդային համակարգի միջոցով , հետևաբար լուսանցքի փոփոխությունները կախված չեն մեր կամքից , այլ կապված են մի շարք գործոնների հետ , օրինակ՝ միջավայրի ջերմաստիճանից կամ օրգանիզմում տեղի ունեցող որոշակի գործընթացներից։ Անոթի պատի ամենաներքին շերտն անվանում ենք ***ներքին թաղանթ(tunica intima),*** որն անմիջապես սերտ շփվում է արյան հետ։ Վերջինս իր հերթին կազմված է երեք շերտերից ՝ ***էնդոթել, եթաէնդոթել և հիմային թաղանթ։*** Այն միջին թաղանթից բաժանվում է *ներքին առաձգական*՝էլաստիկ թաղանթով։ Էլաստինային թելերի պարունակության շնորհիվ է , որ զարկերակները կարողանում են թեքվել, հարմարվել օրգանների տեղադրությանը։

Աորտա
-----

### Պսակային զարկերակներ

### Ներքին օրգանները սնող զարկերակներ

### Կրծքային աորտա

### Որովայնային աորտա

== Վերին վերջույթի զարկերակներ == ։

Ստորին վերջույթի զարկերակներ
----------------------------

Գլխի զարկերակներ
----------------

Թոքային զարկերակ
----------------

Սաղմի զարկերակների առանձնահատկությունները
-----------------------------------------

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  անատոմիայի հիմնարար մոդել
2. 1 2  Steve, Paxton,; Michelle, Peckham,; Adele, Knibbs (2003). «The Leeds Histology Guide» (անգլերեն). `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link) CS1 սպաս․ հավելյալ կետադրություն (link)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 669)։*  |