**Ցինհուանդաո** (չինարեն՝ 秦皇島, 秦皇岛, փինյին՝ Qínhuángdǎo, բառացի թարգմանությամբ՝ «Ցին Շի Հուանդի կայսեր կղզին»), նավահանգիստ-քաղաքային շրջան Չինաստանի Հեբեյ նահանգում։

Պատմություն
-----------

Ցին դինաստիայի ժամանակաշրջանում ներկայիս Ցինհուանդաոյի քաղաքային շրջանի հիմնական մասը գտնվում էր Ֆունինի շրջանի կազմում։ 1737 թվականին Ֆունինի շրջանից առաանձնացվում է Լինյուի շրջանը (չինարեն՝ 临榆县), որտեղ 1898 թվականին սկսվում է առևտրային նավահանգստի կառուցումը, որն էլ սկզբնավորում է քաղաքի հիմնադրումը։

1933 թվականին ճապոնական զորքերը գրավում են Մեծ պատից հյուսիս ընկած չինական հողերը, որոնք կցվում են Մանջոու-գո պետությանը։ Ֆունինի, Լինյուի և Ցյանանի տարածքների միավորմամբ ստեղծվում է Ցինլունի շրջանը։ Վերջինս մտնում է Ժեհեի նահանգի կազմում։

1948 թվականի նոյեմբերին Ցինհուանդաո գյուղը քաղաքի կարգավիճակ է ստանում, որի կազմում էին ներկայիս Հայգանի, Շանհայգուանի և Բեիդաիհեի տարածքները։ 1949 թվականի մարտին, երբ Շանհայգուանը քաղաքի կարգավիճակ է ստանում և միանում է Լյաոսի նահանգին, Ցինյուի քաղաքը մտնում է Ցինհուանդաոի կազմի մեջ։

Հեբեյ նահանգում 1949 թվականի օգոստոսին ստեղծվում է Տանշանի հատուկ շրջանը (չինարեն՝ 唐山 专区), որն ընդգրկում էր, մասնավորապես, Լինյուի, Ֆունինի, Չանլիի և Լուլոնի տարածքները։ Շանհայգուանը, 1952 թվականին տեղափոխվելով Հեբեյ նահանգ, Տանշանի հատուկ շրջանի մաս է կազմում, իսկ 1954 թվականին Լինյու նահանգի տարածքը բաժանվում է Ցինհուանդաո քաղաքի և Ֆունինի գավառի միջև։ 1955 թվականին Ժեհե նահանգի կազմալուծվելու արդյունքում Ցինլունի գավառը Հեբեյ նահանգի Չենդեի հատուկ (չինարեն՝ 承德 专区) շրջանի մաս է կազմում։

1958 թվականին, Ցինհուանդաոն մտավ Տանշանի հատուկ շրջանի կազմի մեջ, որը 1968 թվականին վերանվանվեց Տանշանի շրջանի (չինարեն՝ 唐山地区)։ Վերջինս 1983 թվականին կազմալուծվեց, և նրա տարածքում ձևավորվեցին Տանշան և Ցինհուանդաո քաղաքները։ 1986 թվականին Ցինլունի գավառը Չենդե շրջանից տեղափոխվեց Ցինհուանդաո նահանգի իրավասության տարածք՝ միաժամանակ դառնալով Ցինլունի մանջուրական ինքնավար շրջան։

Աշխարհագրություն
----------------

Ցինհուանդաո քաղաքը, որը տեղակայված է Հեբեյ նահանգի հյուսիս-արևելյան մասում, Լիաոնինգի ծովածոցում գտնվող նավահանգիստներից է։ Քաղաքի հյուսիսում ընկած է Յանշանի լեռնաշղթան։ Դեպի հարավ գտնվում է Լիաոնինգի ծովածոցը, իսկ արևմուտքում՝ Պեկինն ու Տյանցզինը։ Սկզբնապես լինելով կղզի՝ Ցին դինաստիայի կայսեր Ցյանլունի օրոք այն միացվեց մայրցամաքին։

Ցինհուանդաոյի երեք հիմնական զարգացած շրջաններն են․

* Բեիդաիհեն, որը աամառային ծովափնյա հանգստավայր է պետական բարձրաստիճան պաշտոնյաների համար։ Նման է ԱՄՆ-ի Մերիլենդ նահանգի Մեյն կամ Քեմփ Դեյվիդ հանգստավայրերին, որտեղ կայացվում են Չինաստանի արտաքին և ներքին քաղաքականության վրա ազդեցություն ունեցող բազմաթիվ քաղաքական որոշումներ։
* Հայգանը նավահանգստային քաղաք է։ Այստեղ է գտնվում Հեբեյ նահանգի առաջատար Յանշան համալսարանը։
* Շանհայգուանը զբոսաշրջային հայտնի կենտրոններից է, քանի որ այստեղով է անցնում Մեծ պատի արևելյան հատվածը։

### Կլիմա

Ցինհուանդաոն ունի մուսոնային ազդեցությամբ խոնավ մայրցամաքային կլիմա՝ չորս հստակ արտահայտվող եղանակներով։ Ձմեռները ցուրտ և չոր են սիբիրյան անտիցիկլոնի ազդեցության պատճառով, երբ հյուսիս-արևմուտքից եկող ուժգին քամին նվազագույնի է հասցնում օվկիանոսից եկող քամու ազդեցությունը։ Հունվար ամսվա միջին ջերմաստիճանը -4,8 °C (23.4 °F) է, ավելի ցուրտ է, քան Պեկինում՝ −3.7 °C (25.3 °F): Ամառները տաք և խոնավ են արևելաասիական մուսսոնի ազդեցությամբ, հուլիսին միջին բարձր ջերմաստիճանը այստեղ 28,1 °C է (83 °F), իսկ Պեկինում 30.9 °C-ի (88 °F) համեմատությամբ։ Ըստ օրվա միջին ջերմաստիճանի՝ հուլիս-օգոստոս ամիսները հավասարապես տաք են՝ միջինը 24,7 °C (76,5 °F): Տարեկան միջին ցուցանիշը 11.0 °C է (51.8 °F), իսկ հունիսից օգոստոս ընկած ժամանակահատվածում տարեկան տեղումները 70% է։

| Ցինհուանդաո (1971−2000)ի կլիմայական տվյալները |
| --- |
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի  |
| Ռեկորդային բարձր °C (°F) | 11.5 (52.7) | 18.3 (64.9) | 21.8 (71.2) | 31.6 (88.9) | 37.1 (98.8) | 38.4 (101.1) | 39.2 (102.6) | 35.1 (95.2) | 33.6 (92.5) | 29.4 (84.9) | 21.6 (70.9) | 14.0 (57.2) | 39.2 (102.6) |
| Միջին բարձր °C (°F) | 0.1 (32.2) | 2.6 (36.7) | 8.4 (47.1) | 16.1 (61) | 22.1 (71.8) | 25.7 (78.3) | 28.1 (82.6) | 28.5 (83.3) | 25.2 (77.4) | 18.4 (65.1) | 9.7 (49.5) | 2.9 (37.2) | 15.7 (60.2) |
| Միջին օրական °C (°F) | −4.8 (23.4) | −2.4 (27.7) | 3.5 (38.3) | 11.2 (52.2) | 17.3 (63.1) | 21.6 (70.9) | 24.7 (76.5) | 24.7 (76.5) | 20.2 (68.4) | 13.1 (55.6) | 4.6 (40.3) | −1.8 (28.8) | 10.99 (51.81) |
| Միջին ցածր °C (°F) | −8.8 (16.2) | −6.3 (20.7) | −0.5 (31.1) | 6.9 (44.4) | 13.1 (55.6) | 18.0 (64.4) | 21.7 (71.1) | 21.0 (69.8) | 15.6 (60.1) | 8.4 (47.1) | 0.5 (32.9) | −5.6 (21.9) | 7.0 (44.6) |
| Ռեկորդային ցածր °C (°F) | −20.8 (−5.4) | −17.0 (1.4) | −12.5 (9.5) | −5.0 (23) | 3.0 (37.4) | 9.9 (49.8) | 14.3 (57.7) | 13.1 (55.6) | 4.4 (39.9) | −2.8 (27) | −11.8 (10.8) | −16.4 (2.5) | −20.8 (−5.4) |
| Տեղումներ մմ (դյույմ) | 3.0 (0.118) | 3.0 (0.118) | 9.4 (0.37) | 24.1 (0.949) | 55.2 (2.173) | 102.2 (4.024) | 189.7 (7.469) | 152.3 (5.996) | 51.0 (2.008) | 28.6 (1.126) | 10.7 (0.421) | 5.0 (0.197) | 634.2 (24.969) |
| Միջ. տեղումների օրեր (≥ 0.1 mm) | 2.1 | 2.2 | 3.3 | 5.1 | 7.3 | 10.6 | 12.8 | 9.9 | 7.1 | 4.6 | 3.3 | 1.7 | 60.0 |
| *աղբյուր: Weather China* |

Վարչական բաժանում
-----------------

Ցինհուանդաոյի քաղաքային շրջանը կազմված է 1 քաղաքից, 3 քաղաքամերձ շրջանից, 2 գյուղամերձ և 1 ինքնավար շրջանից։

Ցինհուանդաոյի քաղաքային շրջանի վարչական բաժանում

|
|  |
| №
 | Հայերեն անվանում
 | Չինարեն անվանում
 | Փինյին
 | Տարածք
 | Բնակչություն (2010)
 | Խտություն
 |
| **Քաղաք** |
| 01
 | Հայգան
 | 海港区
 | Hǎigǎng qū
 | 246
 | 765,254 
 | 3,110
 |
| **Քաղաքամերձ շրջաններ** |
| 02
 | Շանհայգուան
 | 山海关区 
 | Shānhǎiguān Qū 
 | 193 
 | 178,879
 | 926
 |
| 03
 | Բեիդաիհե
 | 北戴河区 
 | Běidàihé Qū 
 | 73 
 | 85,647
 | 1,173
 |
| 04
 | Ֆունին 
 | 抚宁区 
 | Fǔníng Qū 
 | 1,618
 | 517,073
 | 319
 |
| **Գյուղական շրջաններ** |
| 05
 | Չանլի
 | 昌黎县 
 | Chānglí Xiàn 
 | 1,212
 | 559,687
 | 461
 |
| 06
 | Լուլոն
 | 卢龙县 
 | Lúlóng Xiàn 
 | 961
 | 384,439
 | 400
 |
| 07
 | Ցինլուն (մանջուրական ինքնավար շրջան)
 | 青龙满族自治县 
 | Qīnglóng Mǎnzú Zìzhìxiàn 
 | 3,510
 | 496,726
 | 141
 |
|

Տնտեսություն
------------

Ցինհուանդաո քաղաքը՝ Միջազգային առևտրի հյուրանոցի վերևի հարկից նայելիս
Չինաստանը աշխարհում ածխի խոշորագույն արտահանողներից է, իսկ Ցինհուանդաոն, լինելով ռազմավարական նշանակություն ունեցող քաղաք, երկրում ածխի բեռնափոխադրման ամենամեծ նավահանգիստն է։ Փոխադրվող ածուխի մեծ մասը առաքվում է Չինաստանի տարբեր հատվածներում գտնվող էլեկտրակայաններ։ Ընդարձակվելով՝ (հզորությունը հասել է 209 միլիոն մետր տոննա) նավահանգիստը կարող է ավելացնել ևս վեց նավարկություն։ Ավելի շատ ներդրումներ են իրականացվում այլ նավահանգիստների կողմից։

1984 թվականին պետական խորհրդի կողմից հաստատվել է Ցինհուանդաոյի տնտեսության և տեխնոլոգիաների զարգացման գոտին՝ դառնալով Չինաստանի՝ պետական մակարդակով տնտեսական և տեխնոլոգիական զարգացման առաջին գոտիներից մեկը։ Ցինհուանդաոն գտնվում է արագորեն զարգացող «Բոհայ-Ռիմ տնտեսական շրջանի» սրտում, մոտ լինելով Պեկինին (280 կմ (170 մղոն)) և Տյանջինին (245 կմ (152 մղոն))։ Այն ընդգրկում է 23,81 կմ2 ծովային տարածք (9,19 կմ/մղոն) և ունի 6 կմ ափամերձ տարածք (3,7 մղոն)։ Զարգացման գոտու պլանավորված և վերահսկվող տարածքը հասել է 56,72 կմ2 (21,90 քառ./մղոն)։ 2006 թվականի վերջին հաստատված նախագծերի թիվը հասել էր 4546-ի, որոնցից 647 նախագիծը օտարերկրյա ներդրումներ էին, ընդհանուր ներդրումները՝ 4,73 մլրդ ԱՄՆ դոլար։

Սպորտ
-----

Ցինհուանդաոյի օլիմպիական սպորտային համալիրի մարզադաշտը 2008 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի ժամանակ եղել է օգտագործվող ֆուտբոլային դաշտերից մեկը։

Կրթական հաստատություններ
------------------------

* Յանշանի համալսարան
* Ցինհուանդաոյի արևմտյան համալսարան
* Հեբեյի միջազգային բիզնեսի և տնտեսագիտության ինստիտուտ
* Հեբեյի գիտության և տեխնոլոգիայի համալսարան

Պատկերասրահ
-----------

* ՑինհուանդաոՑինհուանդաո
* Մեծ պատը ՇանհայգուանումՄեծ պատը Շանհայգուանում
* քաղաքի համայնապատկերը ծովից դիտելիսքաղաքի համայնապատկերը ծովից դիտելիս
* Եկեղեցի Ցինհուանդաոյի հյուսիսումԵկեղեցի Ցինհուանդաոյի հյուսիսում
* Բարձրահարկ շինությունների համալիրԲարձրահարկ շինությունների համալիր

Քույր քաղաքներ
--------------

* Լուգո, Գալիսիա, Իսպանիա Իսպանիա
* Պեզարո, Մարկե, Իտալիա Իտալիա
* Թոլեդո, Օհայո, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
* Հոնոլուլու, Հավայի, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
* Տեռաս, Բրիտանական Կոլումբիա, Կանադա Կանադա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Циньхуандао // Франкфурт — Чага. — М. : Советская энциклопедия, 1978. — С. 575. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 28).
2. ↑  "China Expat City Guide". Asia Briefing. 2009. Արխիվացված է the original 2009 թ․ հունվարի 18-ին. Retrieved 2009 թ․ փետրվարի 8.
3. 1 2  中国地面国际交换站气候标准值月值数据集（1971－2000年）. Արխիվացված է the original 2013 թ․ սեպտեմբերի 21-ին. Retrieved 2011 թ․ մայիսի 28. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameters: `|4=` and `|3=` (help); Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. ↑  "China Briefing Business Guide" (PDF). China Briefing. 2009. Retrieved 2009 թ․ փետրվարի 8.(չաշխատող հղում)
5. ↑  "Qinhuangdao Economic & Technology Development Zone". RightSite.asia. Retrieved 2012 թ․ դեկտեմբերի 24.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ցինհուանդաոյի կառավարությունը Archived 2018-10-04 at the Wayback Machine.
* Ցինհուանդաոյի և Բեիդաիհեի քարտեզը՝ գծված ԱՄՆ Զինված ուժերի կողմից, 1944

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4760546-7 · VIAF: 220541743 · WorldCat VIAF: 220541743 |

 |