recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սալսուի ճակատամարտ**, վիթխարի ճակատամարտ, որը տեղի է ունեցել 612 թվականին Գոգուրեո-Սուի պատերազմի երկրորդ արշավին՝ Կորեական Գոգուրեոյի և Չինական Սուի դինաստիայի միջև։ Գոգուրեոն ճնշող հաղթանակ է տարել թվով գերազանցող Սուիի ուժերի հանդեպ Սալսու գետի մոտ։

Պատմություն
-----------

612 թվականին Սուի դինաստիայի Յանգ կայսրը հարձակվում է Գոգուրեոյի վրա ավելի քան մեկ միլիոնանց զորքով։ Չկարողանալով հաղթահարել Լիաոյանգի պաշտպանությունը՝ նա Գոգուրեոյի մայրաքաղաք Փհենյան է ուղարկում 300,000 զինվոր։ Գոգուրեոյի գեներալ Էուլյի Մունդեոկը պաշտպանվել է Սուիի զորքերից ամիսներ շարունակ, նահանջելով չինական զորքերին տարել է Գոգուրեոյի տարածք, որտեղ Սալսու գետի մոտ հարձակում էր պատրաստվել։ Էուլյի Մունդեոկը ամբարտակի միջոցով հեռացրել էր գետի ջուրը, և երբ Սուիի զորքերը հասել են գետին, ջրի մակարդակը շատ ցածր էր։ Երբ Սուիի զորքը գետն անցնելու ճանապարհի կեսին էր, Էուլյի Մունդեոկը բացել է ամբարտակը՝ խեղդամահ անելով հազարավոր զինվորների։ Այնուհետև Գոգուրեոյի հեծելազորը հարձակվում է մնացած ուժերի վրա՝ պատճառելով հսկայական կորուստներ։

Ողջ մնացած զինվորները ստիպված էին նահանջել դեպի Լյաոդունի թերակղզի։ Նահանջող զինվորներից շատերը մահացել են հիվանդություններից կամ սովից, քանի որ բանակը սպառել էր սննդի պաշարները։ արդյունքում 300,000 զինվորից ողջ մնացին միայն 2,700-ը։ Սալսու ճակատամարտը ըստ «դասական սահմանման» համարվում է պատմության ամենամահաբեր ճակատամարտերից մեկը։

Այդ ճակատամարտով Գոգուրեոն հաղթեց Գոգուրեո-Սու պատերազմը, մինչդեռ Սուի դինաստիան, աշխատուժի և ռեսուրսների հսկայական կորուստներ կրելով, սկսում է քանդվել ներսից, ինչը ի վերջո բերում է ներքին պառակտման։ արդյունքում Սուի դինաստիային փոխարինում է Թանգ դինաստիան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Book of Sui*, Vol. 60.
2. 1 2 3
3. 1 2
4. ↑  (կոր.) "Battle of Salsu", *Encyclopædia Britannica Korean Edition* Արխիվացված 2011-07-16 Wayback Machine
5. ↑  «King Yeongyang (2)». *KBS World Radio*. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ ապրիլի 25-ին. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 27-ին.
6. ↑  «The forgotten glory of Koguryo». *Association for Asian Research*. Korea WebWeekly. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ փետրվարի 28-ին. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 27-ին.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մելքոնյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Պարույր Արարատի Մելքոնյան** (հունվարի 4, 1991(1991-01-04), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 18, 2010(2010-06-18), Արցախ), Հայաստանի Հանրապետության Զինված ուժերի և Արցախի Պաշտպանության բանակի զինծառայող։

Կենսագրություն
--------------

### Կյանք և ուսում

Ծնվել է 1991 թվականի Հունվարի 4-ին Երևանում՝ Արմինե Սարգսյանի և Արարատ Մելքոնյանի ընտանիքում։ Ունի կրտսեր եղբայր։

1998 թվականին ընդունվել է N113 միջնակարգ դպրոցը, որի 8-ամյա կրթությունն ավարտելուց հետո ընդունվել է Երևանի N5 արհեստագործական ուսումնարանի քանդակագործության բաժինը։

### Զինվորական ծառայություն

Պարույր Մելքոնյանը պարտադիր ժամկետային զինծառայության է անցել 2009 թվականի հունիսի 25-ին։

### Պատերազմ

2010 թ. հունիսի 18-ին` ժամը 23-ն անց 30-ի սահմաններում, Ադրբեջանի ԶՈՒ հատուկ նշանակության ջոկատայինները, հատելով ղարաբաղաադրբեջանական զորքերի շփման գոտու հյուսիսարևելյան հատվածը, գրոհել են Չայլու գյուղի մերձակա ուղղությամբ տեղակայված ՊԲ դիրքերից մեկը:Նախահարձակ հակառակորդի շուրջ երկու տասնյակ զինվորներից կազմված հետախուզադիվերսիոն խմբի վնասազերծման նպատակով ԼՂՀ Զինված ուժերի վերոնշյալ ուղղության ստորաբաժանումների կողմից ձեռնարկված օպերատիվ գործողությունների արդյունքում ադրբեջանական ջոկատայինները կրելով կորուստներ դիմել են փախուստի։ Պաշտպանական թեժ մարտերի ընթացքում կորուստներ է ունեցել նաև ղարաբաղյան կողմը. արիաբար զոհվել են` կրտսեր սերժանտ Գասպարյան Մնացական Ռոբերտի, շարքային Բարսեղյան Արայիկ Սևակի, շարքային Մանուկյան Էդվարդ Սուրենի, շարքային Մելքոնյան Պարույր Արարատի։ Վիրավորվել են` կրտսեր սերժանտ Մաթևոսյան Գարիկ Յուրիկի, շարքային Բադասյան Գալուստ Գարիկի, շարքային Արզումանյան Անդրանիկ Վալերիի, շարքային Մեսրոպյան Հարություն Վարուժանի։

Հակամարտող կողմերի շփման գծում ադրբեջանական զինուժի սանձազերծած հերթական լուրջ միջադեպը տեղի է ունեցել ՌԴ նախագահ Դ. Մեդվեդևի նախաձեռնությամբ անցկացված եռակողմ հանդիպումից ընդամենը մեկ օր հետո, որտեղ ի դեպ Ադրբեջանի նախագահն իր պատրաստակամությունն էր հայտնել շարունակել հակամարտության կարգավորման խաղաղ ճանապարհը։ Փաստելով այս և դրան նախորդած դիվերսիոն գործողությունների ու հրադադարի խախտման դեպքերի հաճախակի դարձած պրակտիկան`ԼՂՀ պաշտպանության նախարարությունն անհրաժեշտ է համարում իրազեկել, որ ադրբեջանական կողմն այդ ճանապարհով փորձում է պարբերաբար և նպատակաուղղված ապակայունացնել իրադրությունը հակամարտ զորքերի սահմանազատման գծում և դրանով իսկ հարցականի տակ դնել առանց այդ էլ տարածաշրջանում տիրող փխրուն խաղաղությունը։

### Հուղարկավորություն

Հունիսի 21-ին տեղի ունեցավ Պարույր Մելքոնյանի հուղարկավորությունը։ Հունիսի 20-ին հոգեհանգիստը։ Հունիսի 27-ին կաթողիկոսը Մայր Աթոռ սբ. Էջմիածնում հոգեհանգստյան արարողությունը կատարեց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2
3. 1 2
4. 1 2
5. 1 2 3  «Այսօր Պարույր Մելքոնյանի տարեդարձն է». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 22-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 22-ին.
6. ↑  «Safe Soldiers for a Safe Armenia». *Safe Soldiers for a Safe Armenia* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 22-ին.
**Տևտոբուրգյան անտառի ճակատամարտ** (գերմաներեն՝ Varusschlacht - *"Վարոսի ճակատամարտ"*), ճակատամարտ միացյալ գերմանական ցեղերի և Հռոմեական կայսրության զորքերի միջև, որը վճռական նշանակություն ունեցավ Հռոմի և գերմանացիների հետագա հարաբերությունների համար և փաստորեն սկիզբ ծառայեց հռոմեացիներին՝ Գերմանիայի տարածքներից հետզհետե դուրս մղման գործում։

Ճակատամարտը տեղի ունեցավ 9 թ. սեպտեմբերի 9-ից 11-ը, Տևտոբուրգյան անտառում (ժամանակակից Գերմանիայի Ստորին Սաքսոնիա և Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիա մարզերի սահմանակից շրջանում)։ Հռոմեական զորքերի հրամանատարն էր կուսակալ Քվինտիլիոս Վարոսը, գերմանական ցեղային միության ուժերին ղեկավարում էր Հերուսկների ցեղապետ Արմինիոսը։

Դարանակալ գերմանացիներին հաջողվեց ոչնչացնել հռոմեական զորքերը (հռոմեական անձնակազմի կորուստները հասնում էին 25 հազարի) ու մեկ առ միշտ կանգնեցնել հռոմեացիների առաջխաղացումը Գերմանիայում։ Անսպասելի ու սարսափելի պարտության պատճառով Վարոսը ինքնասպանություն գործեց, իսկ գերի ընկած հռոմեացի զինվորները զանգվածորեն սպանվեցին գերմանացիների կողմից։

Տևտոբուրգյան անտառի ճակատամարտը հետագայում Գերմանիայում դարձավ ազգային հպարտությունը ոգեշնչող խորհրդանիշ և ազգայնականությունը խթանող գովերգություն։

Տեսքը *Հերմանսդենկմալից* (ոչ պատերազմի վայրը)
**Սելմա Գյուրբուզ** (թուրքերեն՝ Selma Gürbüz, 1960[…], Ստամբուլ, Թուրքիա - ապրիլի 22, 2021(2021-04-22)), թուրք նկարիչ և քանդակագործ։

Գյուրբուզը ծնվել է Ստամբուլում 1960 թվականին։ 1978 թվականին Անգլիայի Էքսեթեր արվեստի և դիզայնի քոլեջում սովորել է գեղանկարչություն և լուսանկարչություն, իսկ 1980-1982 թվականներին շարունակել է ուսումը այնտեղ՝ նկարչության և քանդակագործության ոլորտում։ 1984 թվականին ավարտել է Մարմարայի համալսարանի Գեղարվեստի ֆակուլտետի գեղանկարչության բաժինը, իսկ 1986 թվականին Ստամբուլում անցկացրել է իր առաջին անհատական ցուցահանդեսը։

Եղել է Թուրքիայի առաջատար ժամանակակից նկարիչներից մեկը, և նրա աշխատանքները գտնվում են Լոնդոնի Բրիտանական թանգարանի, Փարիզի Maeght հիմնադրամի, Սանթրալիստանի, Ստամբուլի Ժամանակակից, Proje 4l և Ստամբուլի Բիլգի համալսարանի հավաքածուներում, ինչպես նաև Անկարայի արվեստի և քանդակագործության պետական թանգարանում։ Նա նաև ցուցահանդեսներ է ունեցել Փարիզում, Հռոմում, Բարսելոնայում և Բուենոս Այրեսում։

Բացի իր նկարներից, Գյուրբուզը ստեղծել է քանդակներ, ջուլհակներ և փորագրություններ։ Նաև եղել է Օմեր Քավուրի «Akrebin\_Yolculuğu» («Կարիճի ճանապարհորդությունը», 1997թվական) և «Karşılash» («Հանդիպում», 2002 թվական) ֆիլմերի գեղարվեստական ղեկավար։

Գյուրբուզը զբաղեցրել է 425-րդ տեղը Artprice-ի 2016 թվականին աշխարհի լավագույն 500 ամենավաճառվող ժամանակակից արվեստագետների ցանկում։

Երեք տարի գոյատևելով քաղցկեղի դեմ բուժումից՝ Գյուրբուզը մահացել է COVID-19-ից Ստամբուլում, 2021 թվականի ապրիլի 22-ին, 61 տարեկան հասակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
2. 1 2  Artnet — 1998.
3. 1 2  DACS register
4. ↑  «Selma Gürbüz». *www.selmagurbuz.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2022-07-11-ին. Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 11-ին.
5. ↑  «Selma Gürbüz». *www.beyazart.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ փետրվարի 12-ին. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 12-ին.
6. ↑   Erişim tarihi 12 Şubat 2018
7. ↑  Sanatçı Selma Gürbüz hayatını kaybetti (tr)
**Ռուդոլֆ Գեորգիի Մարտիրոսյան** (օգոստոսի 5, 1958(1958-08-05), Գառնաքար), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության 4-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։

Կենսագրություն
--------------

Ռուդոլֆ Մարտիրոսյանը ծնվել է 1958 թվականի օգոստոսի 5-ին Մարտակերտի շրջանի Գառնաքար գյուղում։ 1975 թվականին ավարտել է Ստեփանակերտի թիվ 2 միջնակարգ դպրոցը։ 1980 թվականին ավարտել է Արցախի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։

1981-1982 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։ 1984 թվականին եղել է մարզային ռադիոյի, իսկ 1988 թվականից՝ Արցախի հեռուստատեսության հաղորդավար։ 1990 թվականին եղել է ՀԽՍՀ հեռուստատեսության «Լրաբեր» ծրագրի Արցախի թղթակից։

1992-1993 թվականներին եղել է Հայաստանի հատուկ ծրագրերի պետական վարչության, ապա՝ Արցախի Հանրապետության լրատվության և մամուլի դեպարտամենտի առաջատար մասնագետ՞

1993 թվականին ծառայության է անցել Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակում։

1993-1995 թվականներին եղել է Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի քաղբաժնի սպա։ Վարել է «Գոյամարտ» հեռուստատեսային և ռադիո ծրագրերը, եղել զինվորական թղթակից։

1995 թվականի ապրիլի 30-ին Առաջաձորի թիվ 30 ընտրատարածքից ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 2-րդ գումարման Գլխավոր Խորհրդի պատգամավոր, Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պաշտպանության, անվտանգության, պետական շինարարության, իրավունքի և օրինականության մշտական հանձնաժողովի փոխնախագահ։

1999 թվականին եղել է նույն հանձնաժողովի նախագահ։

2000 թվականին ավարտել է Մոսկվայի սլավոնական ինստիտուտի Երևանի մասնաճյուղի իրավագիտության ֆակուլտետը։

2000-2005 թվականներին եղել է Արցախի Հանրապետության ներքին գործերի նախարարության մամլո ծառայության պետ։

2005 թվականին Առաջաձորի թիվ 14 ընտրատարածքից ընտրվել է Արցախի Հանրապետության չորրորդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր, եղել է Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պաշտպանության, անվտանգության և օրինապահպանության մշտական հանձնաժողովի նախագահ։

2007 թվականից Արցախի Հանրապետության նախագահի օգնական է։

Դասախոսել է Շուշիի ժողովրդական համալսարանի իրավագիտության և ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետներում։

Ամուսնացած է, ունի երկու դուստր։

Պարգևատրվել է «Մարտական ծառայություն» մեդալով (Արցախի Հանրապետության նախագահի թիվ 24-Ա հրամանագիր, 06.05.2010թ.):

Պարգևներ
--------

* «Մարտական ծառայություն» մեդալ (Արցախի Հանրապետության նախագահի թիվ 24-Ա հրամանագիր, 06.05.2010 թվական)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Մարտիրոսյան Ռուդոլֆ Գեորգիի». *www.nankr.am*. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 24-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՊԱՏԳԱՄԱՎՈՐՆԵՐ Արխիվացված 2023-08-22 Wayback Machine
Հատված «Հանգիստ մարտից հետո» նկարից (1955) ԽՍՀՄ 1965 թվականի նամականիշի վրա
**«Հանգիստ մարտից հետո»** (ռուս.՝ «Отдых после боя»), խորհրդային գեղանկարիչ, ակադեմիկոս Յուրի Նեպրինցևի նկարը, որը ստեղծվել է 1951 թվականին, որտեղ գեղանկարչական միջոցներով տաղանդավոր կերպով փոխանցվել է ժողովրդի հոգևոր միասնության գաղափարը պատերազմական փորձությունների տարիներին։

1952 թվականին ստացել է Ստալինյան առաջին աստիճանի մրցանակ։

Պատմություն
-----------

Նեպրինցևին կտավի մտահղացումը հուշել են ռազմական տարիների անձնական դիտարկումներն ու ապրումները, ինչպես նաև Ալեքսանդր Տվարդովսկու «Վասիլի Տյորկին» հայտնի պոեմը։ Պատերազմի սկսվելուց հետո նկարիչը կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ, ծառայել է Կարմիրդրոշակակիր Բալթյան նավատորմի կործանիչ գումարտակում և գործող զորամասերում, մասնակցել Լենինգրադի պաշտպանությանը։

Նկարի վրա լարված աշխատանքը շարունակվել է 1949-1951 թվականներին և պսակվել հեղինակի մեծ հաջողությամբ։ Մոսկվայի Համամիութենական գեղարվեստական ցուցահանդեսում ցուցադրված նկարն արժանացել է հանդիսատեսի և մասնագետների բարձր գնահատականին։ 1952 թվականին «Հանգիստ մարտից հետո» նկարի համար Յուրի Նեպրինցևը արժանացել է Ստալինյան առաջին աստիճանի մրցանակի։ Կտավի միլիոնավոր վերարտադրություններ տարածվել են ամբողջ երկրում, ինչն արժանիորեն այն դարձրել է խորհրդային կերպարվեստի ամենահայտնի և ամենասիրելի ստեղծագործություններից մեկը։

«Հանգիստ մարտից հետո» նկարի բնօրինակը նվիրել է ՉԺՀ ղեկավար Մաո Ցզեդունին։ 1953 թվականին Յուրի Նեպրինցևը նկարել է երկրորդ հեղինակային տարբերակը Մեծ Կրեմլի պալատի Գեորգիևյան դահլիճի համար, իսկ 1955 թվականին՝ երրորդ տարբերակը Տրետյակովյան պատկերասրահի համար։ Նկարն ընդգրկվել է Հայրենական գեղանկարչության «Ոսկե ֆոնդում»՝ որպես խորհրդային մարդու կերպարի լավագույն մարմնավորումներից մեկը։ Նեպրինցևի համար նկարը դարձել է ստեղծագործության գագաթնակետը, թեև հետագա տարիներին նրա կողմից ստեղծվել են բազմաթիվ գեղանկարչական և գրաֆիկական աշխատանքներ, այդ թվում՝ Հայրենական մեծ պատերազմի թեմաներով։ Պետական Տրետյակովյան պատկերասրահի հավաքածուի կտավի տարբերակը բազմիցս ցուցադրվել է խոշոր գեղարվեստական ցուցահանդեսներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Востоков Е. Подвиг народа* // Искусство. 1970, № 5. С. 8.
2. ↑  *Юрий Михайлович Непринцев. Автор вступ. статьи Г. Леонтьева*. М. Советский художник, 1954. С. 24.
3. ↑  *Изобразительное искусство Ленинграда. Каталог выставки.* Л. Художник РСФСР, 1976. С. 24.

Աղբյուրներ
----------

* *Юрий Михайлович Непринцев. Автор вступ. статьи Г. Леонтьева*. М. Советский художник, 1954.
* *Востоков Е. Подвиг народа* // Искусство. 1970, № 5. С. 2—9.
* *Изобразительное искусство Ленинграда. Каталог выставки.* Л. Художник РСФСР, 1976. С. 24.
* *Юрий Михайлович Непринцев. Каталог выставки*. Л. Художник РСФСР, 1989.
**Նորթհեմփթոնի պայքար** (անգլ.՝ Battle of Northampton), տեղի է ունեցել 1460 թվականի հուլիսի 10-ին և համարվում է Սպիտակ և կարմիր վարդերի պատերազմի մի մասը։

Նախապատմություն
---------------

Մի քանի Իորկերի հրամանատարներ (Ռիչարդ Նեվիլը, Ուորիկների գրաֆ , և նրա հայրը՝ Ռիչարդ Նեվիլը և որդին՝ էդուարդ IV) 1459 թվականի նոյեմբերի 2-ին ժամանեցին Կալե, որտեղ ապաստան գտան հորեղբոր՝ Վիլյամ Նեվիլի մոտ։
Միևնույն ժամանակ դուքս Իոկսիռը և նրա 2-րդ որդին Էդմունդ. Գրաֆ Ռատլենդը, գտնվում էր համեմատական անվտանգության մեջ Իռլանդիայում։

1460 թվականի հունիսի 26-ին Ուորիկը, Սոլսբերին և Էդուարդը գտնվում էին Սենդվիչում 2000 ռազմիկների հետ։ Թագավոր Հենրի 4-րդ և նրա կին Մարգարիտա Անժուսկայան Կավենտրիում էին իրենց փոքր զորքով։ Ուորիկը հուլիսի 2-ին մտավ Լոնդոն իր կողմնակիցների հետ մոտ 20000 — 30000 մարդ։
Թագավորական ուժերը զբաղված էին Դելապրի աբբայության Նորտգեպտոնի հողերի վրա, որի ետևի կողմը ծածկված էր նին գետի ջրերով։ ուժերը պաշտպանում էին 10,000 — 15,000 մարդ, հիմնականում ռազմիկներ։ Լանկաստերները նույնպես ունեին դաշտային հրետանի։

Ուորիկը պատվիրակներ ուղարկեց թագավորի մոտ որպեսզի իր անունից խոսեն նրա հետ։ Լանկաստերների հրամանատար, Խամֆրի Ստաֆոռդ, դուքս Բեկինգեմ 1-ի, պատասխանիր, որ«գրաֆ Ուորիկը չպետք է գա թագավորի մոտ, իսկ եթե գա, նա պետք է մեռնի»։ Նորթհեփթոնի վրա Ուրիկի հարձակման ընթացքում, նրա մուտքը թագավորի մոտ 2 անգամ մերժվել է։ Դիրքավովելով, նա ուղերձ հղեց։ «2 ժամից ես կխոսեմ թագավորի հետ կամ կմեռնեմ»։

2 ժամից Իորկերները սկսեցին հարձակումը։ Ռազմիկները բաժանվեցին սյուների, բայց քամին ու անձրևը, փչում էին դեմքներին և կանգնեցնում նրանց։ Բախվելով Լանկաստերներին, Ուորիկը հանդիպեց վառվող նետերի տարափի, բայց անձրևը նետերը դարձրեց անօգուտ։ Իորկերները հասան Լանկաստերների աջ լանջ, ղեկավար Էդմունդ Գրեմի առաջնորդությամբ, դավաճանեցին թագավորին։ Նրա մարդիկ հանձնեցին զենքերը և միացան Ուորիկին, տալով նրան ազատ մուտք դեպի ճամբար։ Դրանից հետո ճակատամարտը տևեց 30 րոպե։ Հարձակմանը չկարողացան դիմակայել և նահանջեցին։

Գերցոգ Բեկինգեմը, Ջոն Տալբոտը, գրաֆ Շրուսբերի 2-րդը և լորդեր Էգրեմոնտը և Բոմոն մահացան, Հենրին փորձում էր փրկվել Իորկերներից։ Պաշտպանվելիս 300 այլ Լանկաստերներ մահացան ճակատամարտում։ Թագավոր Հենրի IV հանձնվեց, և նորից դարձավ Իորկերների խամաճիկը։

Գրականություն
-------------

* Haigh, Philip A. (1995). *Military campaigns of the Wars of the Roses*. Far Thrupp, Stroud, Gloucestershire: A. Sutton.

Տես նաև
-------

* Սպիտակ և կարմիր վարդերի պատերազմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Edward of Lancaster, Prince of Wales*, Encyclopedia of the Wars of the Roses, ed. John A. Wagner, (ABC-CLIO, 2001), p. 86.
**Հայաստանի առաքելությունը Եվրամիությունում,** հանդիսանում է Եվրոպական միությունում Հայաստանի դիվանագիտական առաքելությունը։ Այն հիմնադրված է Բելգիայի մայրաքաղաք Բրյուսելում։

Պատմություն
-----------

Հայաստանը ԵՄ-ի հետ դիվանագիտական հարաբերություններ է պահպանում 1991 թվականից։ Եվրոպական Միությանը կից Հայաստանի առաքելությունը ստեղծվել է Հայաստան-Եվրոպական Միություն հարաբերություններին առավել աջակցելու նպատակով։

Միջոցառումներ
-------------

2020 թվականի հոկտեմբերի 9-ին դեսպան Աննա Աղաջանյանը հանդիպում է ունեցել Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելի հետ։

2021 թվականի մայիսի 12-ին դեսպան Աննա Աղաջանյանը հանդիպում է ունեցել Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենի հետ։ Կողմերը քննարկել են ԵՄ-Հայաստան հարաբերությունների խորացման հեռանկարները։

2021 թվականի նոյեմբերի 9-ին առաքելությունը միջոցառում է կազմակերպել Եվրոպական խորհրդարանի Հայաստանի հետ բարեկամության խմբի հետ։ Միջոցառմանը մասնակցել են նաև Հանուն արդարության և ժողովրդավարության Եվրոպայի հայկական ֆեդերացիայի անդամները։

2021 թվականին նոյեմբերի 21-ին Հայաստանը միացել է «Հորիզոն Եվրոպա» ծրագրին։

Դեսպան
------

2020 թվականի հուլիսի 31-ին դեսպան Աննա Աղաջանյանը նշանակվել է ԵՄ-ում Հայաստանի ներկայացուցչության ղեկավար։ Աղաջանյանն այդ պաշտոնում փոխարինել դեսպան Թաթուլ Մարգարյանին։

Տես նաև
-------

* Հայաստան-ԵՄ համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիր (ՀԸԳՀ)
* Հայաստանի արտաքին քաղաքականություն
* Հայաստանի դիվանագիտական ներկայացուցչությունների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «EUROPEAN UNION». *eu.mfa.am*.
2. ↑  «Head of Mission of the Republic of Armenia to the European Union presented her Credentials to Mr. Charles Michel, President of the European Council». *eu.mfa.am*.
3. ↑  «Head of the Mission of the Republic of Armenia to the European Union presented her credentials to the President of the European Commission». *eu.mfa.am*.
4. ↑  «The Mission of Armenia to the European Union hosted the members of the Friendship group with Armenia in the European Parliament». *eu.mfa.am*.
5. ↑  «Agreement on the association of Armenia to the Horizon Europe Program was signed». *eu.mfa.am*.
6. ↑  «Ambassador, Head of Mission of the Republic of Armenia to European Union». *eu.mfa.am*.
7. ↑  «Head of the Mission of the Republic of Armenia to the European Union met with the Head of the European Parliament Delegation to the Armenia-EU Parliamentary Partnership Committee». *eu.mfa.am*.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
**Նոգալեսի ճակատամարտ,** ռազմական հակամարտություն Հեղափոխական իրադրության մեջ գտնվող Մեքսիկայի և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների միջև։ Ճակատամարտը սկսվել է 1915 թվականին և ընթացել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Արիզոնայի շրջանի մի քանի քաղաքներում՝ Նոգալես և Սոնորա։ 1915 թվականի նոյեմբերի 26-ին Մեքսիկայի հեղափոխական ապստամբ ուժերը Ֆրանսիսկո Վիլյայի գլխավորությամբ կրակ բացեցին ամերիկյան օդուժի և սահմանապահ ուժերի վրա։

Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգների ուժերը դեռևս դրացիական հարաբերությունները Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հետ խզել էին դեռևս Մեքսիկայի անկախության պատերազմԻ ժամանակ, երբ Իսպանիան ստանալով ԱՄՆ-ի օգնությունը կարողացավ ճնշել Մեքսիկայի ապստամբությունը։ 20-րդ դարում նրանց հարաբերությունները ծայրահեղ վատացան, քանի որ ԱՄՆ-ն նպաստեց Մեքսիակայի հեղափոխության սկսմանը։

Ֆրանսիսկո Վիլյայի ուժերի կրակոցներին պատասխանեցին Արիզոնայի սահմանի զինվորները և առաջ անցան հատելու ամերիկա-մեքսիկական սահմանը։ Պտահաբար ԱՄՆ-ի ուղղությամբ կրակ է բացել նաև Ալվարո Օբրեգոնը։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգի զորքերի հրամանատար է ընտրվում Վիլյամ Համպդենը, ով իր քչաքանակ ջոկատով ամրանում է Արիզոնայի սահմանագլխին՝ Նոգալես կոչվող բնակավայրում։ Ճակատամարտի արդյունքում զոհվեդ մի քանի մեքսիկական ջոկատներ, որոնք գլխավորում էր Ֆրանսիսկո Վիլյան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ռոսալես, Ա. Ֆրանցիսկո (1999). *«Pobre raza!: violence, justice, and mobilization among México Lindo immigrants», 1900-1936*. Տեխասի համալսարանի տվյալներ. էջ 15. ISBN 0-292-77095-2.
2. ↑  1866-1921 թվականներին ամերիկա-մեքսիկական հակամարտությունը Տեխասում
3. ↑  Նոգալեսի ճակատամարտ – Մեքսիկական հեղափոխության ընթացքում տեղի ունեցած ճակատամարտեր
4. ↑  «Մեքսիկական հեղափոխության պատմություն». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 25-ին. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 13-ին.
5. ↑  Նոգալեսի ճակատամարտ
6. ↑  գործունեության ասպարեզ, Ռոն (2005). *Բուֆֆալոյի զինվորներ, 1892-1918*. էջ 27. ISBN 1-84176-898-7.
7. ↑  «Մեքսիկական հեղափոխություն. Ամերիկա-մեքսիկական հակամարտություն». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 5-ին. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 13-ին.
8. ↑  Ֆրանսիսկո Վիլյայի հետապնդելու գործողություններ. 1916-1917
9. ↑  պատկերազարդումներ, վոն 1, 1993։
10. ↑  Էպպինգա, Jane (2002). *Նոգալես. Կյանքը սահմանի վրա*. Ա. Պուբլիշինգ. էջեր 111–112. ISBN 0-7385-2405-0.
**Ֆրեդերիկ Բաք** (ֆր.՝ Frédéric Back, ապրիլի 8, 1924(1924-04-08)[…], Սաարբրյուքեն, Սաարլանդ - դեկտեմբերի 24, 2013(2013-12-24)[…], Մոնրեալ), կանադացի նկարիչ-մուլտիպլիկատոր, որը արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների։ Կանադայի շքանշանի սպա, Քվեբեկի ազգային շքանշանի ասպետ։

1952 թվականից աշխատել է Կանադայի ռադիոհեռարձակող կորպորացիայի մուլտիպլիկացիոն ստուդիայում։

Մոնրեալի Place-des Arts (արվեստի հրապարակ) մետրոյի կայարանի որմնախորշի համար ստեղծել է մեծ վիտրաժ` «*L’histoire de la musique à Montréal* » (*Երաժշտության պատմությունը Մոնրեալայում*) անվամբ։ 1987 թվականի դեկտեմբերի 20-ին հանդիսավոր կերպով տեղի է ունեցել վիտրաժի բացումը։ Դա արվեստի առաջին ստեղծագործությունն էր՝ արված Մոնրեալի մետրոպոլիտենի պատվերով։

1980 թվականին «*Ամեն ինչ ոչինչ*» (*Tout rien*) ֆիլմի համար ռեժիսորը ներկայացվել է Կինոարվեստի և գիտության ակադեմիայի մրցանակի Օսկար լավագույն անիմացիոն կարճամետրաժ ֆիլմ կատեգորիայում։ 1982 թվականին նա այն ստացել է «Բախ» (*Crac*) ֆիլմի համար։ 1987 թվականին «*Մարդը, որը ծառեր էր տնկում»* (*L’Homme qui plantait des arbres*) ֆիլմի համար ստացել է Ակադեմիայի երկրորդ մրցանակը «Լավագույն անիմացիոն կարճամետրաժ ֆիլմ» անվանակարգում։ 1994 թվականին կրկին Ակադեմիայի կողմից առաջադրվել է «Լավագույն անիմացիոն կարճամետրաժ ֆիլմ» անվանակարգում՝ «*Մեծ գետը»* (*Le fleuve aux grandes eaux*) ֆիլմի համար։

1989 թվականին Ֆրեդերիկ Բաքը «*Մարդը, որը ծառեր էր տնկում»* ֆիլմի համար առաջադրվել է գեներալ-նահանգապետ մրցանակի «Մանկական գրականություն՝ նկարազարդումներ» կատեգորիայում։

2004 թվականին բնապահպանական ֆիլմերի միջազգային փառատոնում «Մոլորակը կիզակետում» ֆիլմի համար ստացել է «Զանգվածային լրատվամիջոցների էկո-հերոս» մրցանակ։

1989 թվականին Ֆրեդերիկ Բաքը արժանացել է Քվեբեկի ազգային շքանշանի ասպետի կոչման։ 1990 թվականին դարձել է Կանադայի շքանշանի սպա։

Վախճանվել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 24-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Back, Frédéric // Who's Who in Animated Cartoon: An International Guide to Film and Television's Award-Winning and Legendary Animators — NY: Hal Leonard LLC, 2006. — ISBN 978-1-55783-671-7
3. 1 2 3 4  *Delarge J.* Le Delarge (ֆր.) — Paris: Gründ, Jean-Pierre Delarge, 2001. — ISBN 978-2-7000-3055-6
4. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
5. ↑
6. ↑

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ֆրեդերիկ Բաք» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Կանադական · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1556419 · BNF: 12051612c · CONOR: 52910435 · GND: 136108008 · ISNI: 0000000081324541 · LCCN: n90701283 · NDL: 00462620 · NKC: xx0150095 · NLA: 35843576 · NTA: 141303042 · SUDOC: 028742516 · VIAF: 54166735 · WorldCat VIAF: 54166735 |

 |

 |
**Անիի ճակատամարտ,** տեղի է ունեցել 1042 թվականին Վահրամ Պահլավունու ղեկավարած հայկական և Բյուզանդական կայսրության ուժերի միջև։ Ճակատամարտն ավարտվել է հայկական ուժերի փայլուն հաղթանակով, իսկ բյուզանդացիները տվել են 20.000 զոհ։

Մարտ
----

Բյուզանդիայի Մոնոմախ կայսրը, տեղեկանալով Հովհաննես-Սմբատի մահվան մասին, նրա տված կտակի համաձայն պահանջում է Անիի Բագրատունյաց թագավորությունը հանձնել իրեն և զորքեր է ուղարկում Անի։ Սպարապետ Վահրամ Պահլավունիին և Գագիկ Բ թագավորն արագ բանակ են հավաքում և ոտքի հանում ժողովրդին՝ Անին պաշտպանելու և երկրից օտարներին դուրս մղելու համար։ Բանակը կազմված էր 30.000 հետևակից և 20.000 հեծյալից։ Զորքերը բաժանում է երեք դիվիզիայի։

Բյուզանդացիները, ընդհանուր առմամբ, կորցնում են 20,000 զինվոր։ Այս հաղթանակի շնորհիվ Վահրամ Պահլավունին կաթողիկոս Պետրոս Ա Գետադարձի հետ կարողանում է թագադրել Գագիկ Բ-ին և Վեստ Սարգիսից գրավել Անին։ Սակայն բյուզանդացիներն այդ պարտությունից հետո չեն հրաժարվում Անիի թագավորությունը նվաճելու մտքից, և մինչև 1044 թվականը ևս երեք անգամ հարձակվում են Անիի վրա, բայց ամեն անգամ, հանդիպելով հայերի դիմադրությանը, ստիպված են լինում նահանջել։ Կայսրը, Վեստ Սարգսի և Պետրոս Գետադարձ խորհրդով, Կոստանդնուպոլիս է հրավիրում Գագիկ Բ-ին՝ հաշտություն կնքելու պատրվակով։ Վահրամ Պահլավունին և նրա կողմնակիցները դեմ են լինում նրա այցելությանը, և Գագիկը հրաժարվում է կայսեր հրավերից, սակայն հաջորդ անգամ, Վեստ Սարգսի և Պետրոս Գետադարձի հորդորանքների շնորհիվ, համաձայնվում է և 1044 թվականին մեկնում Կոստանդնուպոլիս։ Արքան մեկնելուց առաջ երկրի կառավարումը հանձնում է Պետրոս Գետադարձին և նրան տալիս մայրաքաղաքի դարպասների բանալիները, որից հետո կաթողիկոսն ու նրա կողմնակիցները երդվում են պաշտպանել երկիրն ու Անին մինչև Գագիկի վերադարձը։ Թագավորի մեկնելուց հետո կաթողիկոսն ու Վեստ Սարգիսը քաղաքի բալալիները թաքուն ուղարկում են կայսրին՝ հայտնելով, որ հայերը որոշել են Անին հանձնել կայսրությանը։

Կայսրության մայրաքաղաքում, Կոստանդնուպոլսում, սկզբնապես Գագիկին արքայավայել են ընդունում, սակայն հետո պահանջում են, որ հանձնի Անիի բանալիները և փոխարենը Փոքր Ասիայում ստանա ընդարձակ կալվածքներ։ Հայոց թագավորը մերժում է կայսեր այդ առաջարկը և իմանալով, որ Վեստ Սարգիսն ու Պետրոս Գետադարձն արդեն հանձնել են մայրաքաղաքի դարպասների բանալիները՝ ասում է. «Հայաստանի տերն ու թագավորը ես եմ, իսկ ես չեմ տա Հայաստանը քեզ, դու ինձ խաբեությամբ ես բերել Կոստանդնուպոլիս»։ Մոնոմախ կայսրը, Գագիկ Բ-ին ասպարեզից հանելուց հետո, մեծ բանակով գալիս և պաշարում է Անին։ Այն գրավվում է 1045 թվականին, որի արդյունքում վրանում է Բագրատունիների հայոց թագավորությունը։

Տես նաև
-------

* Վահրամ Պահլավունի
* Բյուզանդական կայսրություն
* Գագիկ Բ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մաքլեր, էջ. 165.
2. ↑  Լեո «Հայոց Պատմություն» երկրորդ հատոր։ Երևան։ «Հայաստան» հրատարակչություն։ 1967։ էջ 676-683
3. ↑  Հ․ Գ․ Ժամկոչյան, Ա․ Գ․ Աբրահամյան, Ս․ Տ․ Մելիք-Բախշյան, Ս․ Պ․ Պողոսյան «Հայ ժողովրդի պատմություն․ սկզբից մինչև XVIII դարի վերջ», էջ 458-459
4. ↑  History of Armenia by Father Michael Chamich from B.C. 2247 to the Year of Christ 1780, or 1229 of the Armenian era – Page 124 by Mik'ayel Ch'amch'yants'

Գրականություն
-------------

* Արիստակես Լաստիվերցի, Պատմություն, թարգմանությունը՝ Վ.Ա. Գևորգյանի, Երևան, 1971։
**Մինատոգավայի ճակատամարտ** (|湊川の戦|), վճռական ճակատամարտը՝ 1336 թվականի հուլիսի 5-ին, Ասիկագա Տակաուձիի և Գո-Դայգո կայսրին հավատարիմ զորքերը՝ Նիտտա Յոսիսադայի հրամանատարությամբ։ Ճակատամարտում կայսերական զորքերի հետ միասին մասնակցում էին իդեալական Սամուրայ՝ Կուսունոկի Մասասիգեի, ջոկատը։

Պատմություն
-----------

Ճակատամարտի սկզբնամասում ռազմական գործողությունների զարգանում էին հետևյալ կերպ։ Նիտտա Յոսիսադայից պարտություն կրելուց հետո Ասիկագա Տակաուձին նահանջում է Կյուսյու կղզի։ Լիովին վերականգնում է ուժերը և ստանում է Կյուշուի երեք հզոր կլանների՝ Սոնիի, Շիմազուի և Օտոմոյի, աջակցությունը, ինչպես նաև և ստացավ նշանակալի օգնական ուժեր Շիկոկու կղզուց՝ Հոսոկավայի հրամանատարությամբ։ Ասիկագա Տակաուձին երկու ջոկատով շարժվում է դեպի Կիոտո։ Ջոկատներից մեկը, որը առաջնորդում էր Տակաուձին, առաջանում էր Ճապոնական ծովի երկայնքով, իսկ մյուս ջոկատը, որը գլխավորում էր նրա եղբայր՝ Ասիկագա Տադայոսիի, շարժվում էր ցամաքով։

հակառակորդի սրընթաց հարձակման արդյունքում Նիտտա Յոսիսադայի գլխավորած բանակը սկսում է նահանջել։ Կայսր Գո-Դայգոն անհանգստանալով թշնամու առաջխաղացումից, գլխավոր ճակատամարտի հրաման է արձակում։ Համաձայն աղբյուրների, Կուսունոկի Մասասիգեն առաջարկել է այլ պլան՝ շարունակել նահանջել դեպի Կիոտո, որտեղ Նիտտա Յոսիսադային արդեն մեկ անգամ հաջողվել էր հաղթել և դուրս մղել Ասիկագա Տակաուձիի գլխավորած զորքերին։ Սակայն կայսրը չի ընդունում այս պլանը։ Կուսունոկի Մասասիգեն չի համարձակվում առարկել, բայց կարծում էր, որ կայսերական բանակը դատապարտված էր պարտության։

Ճակատամարտ Մինատո գետի մոտ
Նիտտա Յոսիսադայի գլխավորած զորքերի մի մասը պաշպանում էին Մինատո և Իկուտա գետի միջև ընկած ծովափը։ Կուսունոկի Մասասիգեի ջոկատը դիմադրում էր Ասիկագա Տակաուձիի ջոկատին՝ թիկունքում ունենալով Մինատո գետը։ Ասիկագա Տադայոսին բանակը բաժանել էր երեք մասի։ Կենտրոնական ջոկատը գլխավորում էր ինքը, աջից՝ Սոնին, ձախից՝ Սիբան։ Ճակատամարտը սկսվում է Հոսոկավայի գլխավորած սամուրայների ծովափին ափհանման փորձով, որը ետ է մղվում Նիտտա Յոսիսադայի զորքերի կողմից։ Սակայն Հոկոսավայի զորքերը վերադառնալով նավ շարժվում են դեպի արևելք, և ափհանումից հետո սկսում են շրջանցել Նիտտայի զորքերը՝ թիկունքից շրջապատելու հեռանկարով։ Այն համընկավ Սոնայի սամուրայների ճակատային հարվածի հետ։ Նիտտան սկսում է նահանջել, որի հետևանքով անպաշտպան է մնում Կուսունոկի Մասասիգեի ջոկատի թիկունքը, որից օգտվում է թշնամին և մեծ ուժերով շրջապատում է նրա ջոկատը։ Անողոք ճակատամարտից հետո Մասասիգեն և նրա եղբայրը՝ Մասասունեն, ինքնասպանություն են գործում՝ սրերով միմյանց խոցելով։ Նրանց օրինակին հետևումեն ավելի քան յոթանասուն սամուրայներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ashikaga Tadayoshi(անգլ.)
2. ↑  Nitta Yoshisada(անգլ.)

Գրականություն
-------------

* *Ответственный редактор А.Е. Жуков* История Японии. Т.І. С древнейших времен до 1868 г.. — М. Институт востоковедения РАН. 1998. — 659 с.
* *Стивен Тёрнбулл* Самураи. Военная история. — СПб.: Евразия, 1999.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ճապոնիայի հանրագիտարան՝ Ա–ից մինչև Ֆ Կուսունոկի Մասասիգե
* Masashige and Ashikaga
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ծատուրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Մեխակ Զաքարի Ծատուրյան**  (հուլիսի 3, 1923(1923-07-03), Լեռնային Ջագիր, Ելիզավետպոլի գավառ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային զինվորական, ավագ, Փառքի 3 աստիճանի շքանշանների ասպետ (1944 թ նոյեմբերի 10, 1945 թ մարտի 6, 1946 թ մայիսի 15)։

Կենսագրություն
--------------

1942 թվականի հուլիսից մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմի գործողություններին։ Եղել է ավտոմատավորների ջոկի հրամանատար, ապա՝ հետախույզ հետևակային հետախուզական դասակում։ Մասնակցել է Հյուսիսային Կովկասի, Դոնի, Ուկրաինայի, Ռումինիայի, Հունգարիայի ազատագրմանը, Բեռլինի գրավմանը։ 1944 թվականի սեպտեմբերի 29-30-ին Պլաշա սարի (ք. Ստակչինից 15 կմ հյուսիսարևելյան Չեխիա) հենակետի գրավման մարտում ոչնչացրել է 17 զինվոր ու սպա։ 1944 թվականի նոյեմբերի 10-ին ջոկի (796-րդ Հրաձգային գունդ, 141-րդ Հրաձգային դիվիզիա, 1-ին գվարդիայի բանակ, 1-ին Ուկրաինայի ռազմաճակատ) հրամանատար սերժանտ։ 1945 թվականի մարտի 26-ապրիլի 20-ին Գրոն, Նիտրա, Վագ, Մորավա գետերի (Չեխիա) գետանցման ժամանակ ոչնչացրել է 11 և գերել 12 զինվոր։

1947 թվականին զորացրվել է, վերադարձել հայրենի գյուղ։

1991 թվականին տեղափոխվել է ՀՀ։

Պարգևներ
--------

* Փառքի շքանշաններին արժանացել է Հունգարիայում, նախկին Չեխոսլովակիայում, Ավստրիայում մղված մարտերում դրսևորած արիության համար։
* Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի Կարմիր աստղի (Հր. 141-րդ Հրաձգային դիվիզիա, № 05, 28.01.45, № 2025186) շքանշան
* «Արիության համար» (Հր. 796-րդ հրաձգային գունդ, № 052, 31.12.44, № 1866675) մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 120)։*  |
**Ալֆրեդ Կարլի Այլամազյան** (օգոստոսի 8, 1936(1936-08-08), Վերեյա, Naro-Fominsky district, Մոսկվայի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 25, 2003(2003-05-25), Պերեսլավլ Զալեսկի, Յարոսլավլի մարզ, Ռուսաստան), տեղեկագիտական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների բնագավառի գիտնական, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1975), պրոֆեսոր (1984)։ ՌԴ բնական ԳԱ անդամ (1993)

Կենսագրություն
--------------

1959 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Ժուկովսկու անվան ռազմաօդային ճարտարագիտական ակադեմիան։

1975-1984 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ գիտության և տեխնիկայի պետկոմում, 1984-1986 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ Կիբեռնետիկ, հիմնախնդիրների ինստիտուտի մասնաճյուղի, 1986 թվականից՝ ՌԳԱ Ծրագրային համակարգերի ինստիտուտի տնօրեն։ 1991 թվականին կազմակերպել և գլխավորել է ՌԴ կրթության նախարարության տարածաշրջանային հիմնախնդիրների ԳՀԻ։ 1993-1996 թվականներին և 1998-2003 թվականներին՝ ՌԴ Պերեսլավլի համալսարանի ռեկտոր։

Սպիտակի երկրաշարժից օրեր անց Ալֆրեդ Այլամազյանը, ի թիվս մյուս բարերարների, իր աջակցությունը հայտնեց հայ ժողովրդին։ Անօթևան մնացած իր հայրենակիցներին նա տեղավորեց Յարոսլավի շրջանի Պերեսլավլ Զալեսկիյ քաղաքում՝ ՌԳԱ Ծրագրային համակարգերի ինստիտուտին պատկանող համակարգչային ճամբարում։ Ճամբարի քարե շենքը շուրջ մեկ տարի ծառայեց որպես դպրոց, որտեղ ուսանում էր 30-ից ավելի հայ աշակերտ։ Այստեղ էին հանգրվանել նաև Սումգայիթի ջարդերից փրկվածները։

Գործունեություն
---------------

Աշխատանքները վերաբերում են տեղեկագիտական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների հիմնարար և կիրառական հիմնահարցերին, արհեստական բանականության ստեղծմանը, էկոլոգատնտեսական բարդ համակարգերի մոդելավորմանը, զուգահեռ համակարգչային ճարտարագիտությանը և հեռուստատեղեկատվական համակարգերին։

100 գիտական հոդվածների, 3 մենագրությունների և 20 գրանցված գյուտերի հեղինակ է։

Պարգևներ
--------

* ՌԴ Բարեկամության շքանշան, 1996
* Ռուսական ուղղափառ եկեղեցու Բարեպաշտ Դանիել Մոսկվացու 3-րդ աստիճանի շքանշան, 1996
* ԽՍՀՄ զինված ուժերի 40-ամյակի մեդալ, 1958
* Անբասիր ծառայության մեդալ, 1964
* «Կարմիր դրոշի շքանշան», 1971
* «Աշխատանքի վետերան» մեդալ, 1988
* Պերեսլավլ-Զալեսկիի պատվավոր քաղաքացի, 1996

Երկեր
-----

* Информация и информационные системы, М. 1982;
* Информатика и теория развития, М. 1989, (համահեղինակ).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Айламазян Альфред Карлович
2. ↑  «Ընկեր Կամոն» և աղետյալ երեխաները
3. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ալֆրեդ Այլամազյան» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11199 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Առեստի ճակատամարտ (այլ կիրառումներ)

**Առեստի ճակատամարտ**, Մեծ Հայքի Արշակունյաց թագավորության և Սասանյան Պարսկաստանի զորաբանակների միջև 337 թվականին տեղի ունեցած ճակատամարտ։ Ռազմական առճակատման գլխավոր շարժառիթը Բզնունյաց տոհմի Դատաբեն նախարարի բարձրացրած ապստամբությունն էր՝ ընդդեմ հայոց միապետ Խոսրով Կոտակի կենտրոնաձիգ իշխանության։

Հայոց զորքերի գլուխ կանգնած էր Մեծ Հայքի սպարապետ Վաչե Մամիկոնյանը և նշանավոր զորավար Վահան Քաջ Ամատունին։ Արշակունյաց թագավորության բանակի ընդհանուր թվաքանակը կազմում էր 30 հազար հետևակ։ Բզնունիքի ապստամբների և վերջինիս օժանդակող Պարսկաստանի ու անջատողական կեցվածքով աչքի ընկնո Վասպուրականի թագավորության ուժերի ընդհանուր թվաքանակը կազմում էր 48 հազար զինվոր։

Սասանյանները մարտի դաշտ էին դուրս բերել նաև թվով 10 մարտական փղեր։

Ճակատամարտ
----------

Խոսրով Կոտակի կառավարման տարիներին Բզնունյաց տոհմի տանուտեր Դատաբեն նախարարը, չենթարկվելով կենտրոնաձիգ իշխանությանը, ապստամբում է արքայի դեմ։ Համակված լինելով հայկական տերության գահին բազմելու անսանձ վճռականությամբ՝ Դատաբեմը համագործակցում է Սասանյանների արքունիքի հետ, մասնավորապես՝ օժանդակող զորք է ստանում պարսից արքա Շապուհ Երկարակյացից։

Սպարապետ Վաչե Մամիկոնյանի  և Վահան Քաջ Ամատունու  գլխավորած Մեծ Հայքի թագավորության բանակը գլխովին ջախջախում է Թոռնավան-Բաղիովիտ-Առբերանի երթուղով առաջխաղացում իրականացրած Պարսից թագավորության բանակին։ Ճակատամարտը տեղի է ունենում Վանա լճի հյուսիս-արևելքում՝ Վասպուրական նահանգի Առբերանի գավառի Առեստ բնակավայրի շրջակայքում։

Հայերը կորցնում են շուրջ 10.000, թշնամին՝ մոտ 35.000 զինվոր։ Հայերը որպես մարտավար վերցնում են պարսից բանակի կենդանի մնացած փղերին։

Հաջորդիվ
--------

Դատաբեն Բզնունուն շղթայակապ բերում են արքայի մոտ, և ըստ ժամանակի պատժի միջոցների, նրան մահվան են դատապարտում դավաճանի նման՝ քարկոծելով։ Սակայն Բզնունյաց ավատատիրական վերնախավը դեռ գոյություն ուներ և նահապետական կարգերին հավատարիմ այդ տունը դեռ պահպանում էր նախկին անհնազանդ ու ինքնիշխան կացութաձևը, ուստի Վաչե Մամիկոնյանը հրաման տրվեց՝ ոչնչացնելու դավադրության մասնակից ողջ տանուտիրական ավագանուն, որից հետո Բզնունյաց տիրույթները բռնագրավվում են և միացվում արքայական կալվածքներին։

Հետագայում, որպես բռնագրավված գավառ, շնորհման կարգով այն հանձնվում է Աղբիանոս եպիսկոպոսին, քանզի եկեղեցին սահմանափակվում էր հեթանոսական տաճարապատկան հողերով և բռնագրավված տիրույթների ստացմամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Հայ ժողովրդի ռազմական տարեգիրք», գիրք տասներեքերորդ (337-428), Մհեր Հակոբյան, Երևան 2007, ISBN 978-99930-4-720-9
**Հայաստանի բռնցքամարտի ֆեդերացիա**, Հայաստանում բռնցքամարտի ոլորտը կարգավորող հիմնական մարմինը։ Ֆեդերացիան կառավարում է Հայաստանի օլիմպիական կոմիտեն։ Ֆեդերացիայի գլխամասը գտնվում է Երևանում՝ Նալբանդյան փողոցում։ Նախագահը Հովհաննես Հովսեփյանն է:

Պատմություն
-----------

Ֆեդերացիան հիմնադրվել է 1991 թվականին: Ամբողջ Հայաստանում գործում են պրոֆեսիոնալ և սիրողական բռնցքամարտի մի քանի դպրոցներ։ Հայ բռնցքամարտիկները տարբեր քաշային կարգերում բազմիցս հայտնվել են աշխարհի և Եվրոպայի առաջնությունների լավագույն եռյակում։ Հայ բռնցքամարտիկները մասնակցում են նաև Բռնցքամարտի աշխարհի գավաթի մրցաշարին։ 

Հայաստանի բռնցքամարտի ֆեդերացիան Եվրոպական բռնցքամարտի կոնֆեդերացիայի և Բռնցքամարտի միջազգային ասոցիացիայի լիիրավ անդամ է:

Բռնցքամարտի միջազգային ֆեդերացիայի (AIBA) նախագահ Ումար Կրեմլյովը 2021 թվականին Հայաստանի բռնցքամարտի ֆեդերացիայի ներկայացուցիչների և ԿԳՄՍ փոխնախարար Կարեն Գիլոյանի հետ հանդիպմանը դրական է գնահատել հայկական բռնցքամարտի զարգացման տեմպերը և համագործակցության պատրաստակամություն հայտնել.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Հայկական բռնցքամարտն ընթանում է զարգացման նոր ուղիով: Մեզ համար կարևոր է առաջընթացի հեռանկարների շուրջ լիարժեք երկխոսություն ունենալ մարզաձևի միջազգային ֆեդերացիայի հետ և մեր երկրում անցկացնել միջազգային մրցաշարեր: Այս համատեքստում երաշխավորում եմ պետության աջակցությունը։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Կայացել է Հայաստանի բռնցքամարտի ֆեդերացիայի նախագահի ընտրությունը». *escs.am*. 29 ապրիլ, 2021.
2. ↑  «Նոր հեռանկարներ հայկական բռնցքամարտի զարգացման համար. Կարեն Գիլոյանն ընդունել է AIBA-ի նախագահին». *escs.am*. 13 հուլիսի 2021.
**Ատլանտիկայի ճակատամարտ**, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում տեղի ունեցած ռազմարշավ, որտեղ Ատլանտյան օվկիանոսում և հարակից ծովերում գերիշխանության հասնելու համար դաշնակիցները պայքարում էին ընդդեմ Նացիստական Գերմանիայի։

Ճակատամարտը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ամենաերկարատև մարտն է։ Այստեղ կիրառվել են վերջրյա նավեր, սուզանավեր, վերջրյա օժանդակ հածանավեր, ավիացիա և այլն։ Ատլանտիկայի ճակատամարտն առաջին զինված հակամարտություններից էր, որտեղ օգտագործվեց սուզանավ։ Մինչև 1945 թվականը Գերմանիան կառուցել է ավելի քան 1000 տարբեր տեսակի սուզանավեր։ Գերմանիայի ռազմածովային ղեկավար Կառլ Դյորնիցը այս տարիներին մշակել է մարտավարություն, որը նախատեսում էր սուզանավերով հարձակում կատարել հակառակորդի մարտական նավերի վրա։

Տեխնոլոգիական բարձր զարգացվածության շնորհիվ գերմանացիներին հաջողվում էր առավելության հասնել ծովում։ Դեպքերն այլ ընթացք ստացան այն բանից հետո, երբ պատերազմական գործողությունների մեջ ներքաշվեց դաշնակից երկրների ավիացիան։ Պատերազմի վերջին շրջանում առավելություն ունեին դաշնակիցները։ Այս հանգամանքը պայմանավորված է նաև ԱՄՆ-Ի և Մեծ Բրիտանիայի արդյունաբերական մեծ ներուժով։ 1945 թվականի մայիսի 7-ին ճակատամարտն ավարտվեց Իտալիայի և Գերմանիայի պարտությամբ։ Երկու օր հետո դաշնակիցները ներխուժեցին Բեռլին՝ ազդարարելով Գերմանիայի կապիտուլյացիան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ճակատամարտ Ատլանտիկայի համար — Global wiki. Wargaming.net». *wiki.wargaming.net* (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հուլիսի 8-ին. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 1-ին.
2. ↑  «Ատլանտիկայի ճակատամարտը 1941-1943 թվականներին». *www.mihistory.kiev.ua*. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 1-ին.
3. ↑  «Պատերազմ և խաղաղություն, Պատերազմ Ատլանտիկայի համար 1939-1945 թթ․». *voina-i-mir.ru*. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ մարտի 31-ին. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 1-ին.
4. ↑  «Գերմանական նավաստիների պարտությունն Ատլանտյան օվկկիանոսում՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի բացահայտումները». *warspot.ru* (ռուսերեն). Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 1-ին.
5. ↑  «Ատլանտիկայի ճակատամարտ (1939—1945), պատերազմ և քաղաքականություն՝ Երկրորդ աշխարհամարտ». *vk.com*. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 1-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ատլանտիկայի ճակատամարտ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Կանադական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85148304 |

 |
**Տրեմատոդոզներ**, մարդու և կենդանիների ճիճվային հիվանդություններ, որոնք առաջանում են ծծող տափակ որդերից՝ տրեմատոդներից։ Մարդու հիմնական տրեմատոդոզներ են ֆասցիոլոզը, ֆասցիոլոպսիդոզը, շիստոսոմատոզը, կլոնորխոզը, պարագոնիմոզը, օպիսթորխոգը, մետագոնիմոզը, նանոֆիետոգը, դիկրոցելոզը։ Տարածված են արևադարձային և մերձարևադարձային երկրներում, Հարավային Ամերիկայում, Հեռավոր Արևելքում, Արևմտյան Միբիրում, Օբ գետի ավազանում, Ղազախստանում։ Տրեմատոդոզներ հաճախ ընթանում են որպես սուր ալերգիական հիվանդություն՝ մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացմամբ (մինչև 39 °C), լյարդի, լեղապարկի բորբոքումներով, ստամոքս–աղիքային, նյարդային համակարգերի խանգարումներով։ Ախտորոշումը․ ձվիկների հայտնաբերմամբ՝ հիմնականում կղանքում, այնուհետև մեզում, 12-մատնյա աղիքի հյութում, խորխում։ Կանխարգելումը․ պայքար ինվազիայի աղբյուրի դեմ քիմիական և կենսաբանական միջոցներով, մակաբույծների միջանկյալ և լրացուցիչ տերերի ոչնչացում, մելիորատիվ միջոցներով կանգնած ջրերի չորացում, ջրմուղի ջրի և հողի աղտոտման կանխում, սանիտարական-լուսավորական աշխատանքների անցկացում, ձկնեղենի և մսեղենի բավարար ջերմային մշակում։ Կենդանիների տրեմատոդոզներ, առաջացնում են տրեմատոդները (մոտ 125 տեսակ), որոնք մակաբուծում են բոլոր տեսակի վայրի և ընտանի, այդ թվում նաև գյուղատնտեսական ողնաշարավոր կենդանիների տարբեր օրգաններում կամ օրգանների համակարգում։ Տրեմատոդոզներ տարածված են ամենուր և տնտեսական մեծ վնաս են հասցնում անասնապահությանը։ Տրեմատոդոզներից առավել վնաս են հասցնում ֆասցիոլոզը, դիկրոցելիոզը, որոճողների պարամֆիստոմատոիդոզը, մսակերների օպիսթորխոզը, հավերի պրոսթոգոնիմոզը։ Հիվանդության ախտանշանների դրսևորումը պայմանավորված է կենդանու օրգանիզմում մակաբույծների տեղադրությունից։ Բուժումը․ ճիճվամուղ պատրաստուկներ։ Կանխարգելումը․ պայքար փափկամորթների դեմ, արոտավայրերի պարբերաբար բարելավում և փոփոխում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Արձնիի ճակատամարտ**, Արաբական խալիֆայության դեմ 774-775 թվականների հայերի ապստամբության ժամանակ վերջին և ամենախոշոր մարտը։ Տեղի է ունեցել 775 թվականի ապրիլի 24 - ապրիլի 25-ին։

Ընթացքը
-------

Ապրիլի 24-ին Արաբական 30 հազարանոց զորքը, Ամր իբն Իսմայիլ զորապետի գլխավորությամբ Արճեշի ճակատամարտից հետո ներխուժել է Բագրևանդ գավառը՝ բանակելով Արձնի գյուղի մոտ, Արածանիի ափին։ Հայկական 5 հազարանոց զորքը, Մուշեղ Մամիկոնյանի հրամանատարությամբ, թողնելով Կարին քաղաքի պաշարումը, Բասենի վրայով մտել է Բագրևանդ և, անցնելով Արածանին, թշնամու հետ ունեցել առաջին փոքրիկ ընդհարումը։ Ապրիլի 25-ին՝ արևածագին սկսվել է ճակատամարտը։ Սկզբում հայերը փախուստի են մատնել արաբներին, սակայն վերջիններս, օգնության հասած զորքով հակահարձակման են անցել և պարտության մատնել հայերի՝ գերազանցապես ռամիկներից բաղկացած զորքը։

կորուստները
-----------

Արձնիի ճակատամարտում հերոսաբար ընկել են 3000 հայեր, այդ թվում՝ 

* Բագրատունյաց տնից` Սմբատ սպարապետը և նրա տոհմակից Սահակը.
* Մամիկոնյանց տնից՝ Մուշեղ զորավարը և տոհմապետ Սամվելը.
* Գնունյաց տնից՝ Դաշույն Վահանը և ուրիշ նախարարներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Ղևոնդ, Պատմություն», թարգմ. Արամ Տեր-Ղևոնդյանի, Երևան, 1982, էջ 118-121.

Աղբյուրներ
----------

* «Ղևոնդ, Պատմություն», թարգմ. Արամ Տեր-Ղևոնդյանի, Երևան, 1982, էջ 118-121.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 86)։*  |
**Անկիլոստոմիդոզներ**, մարդու և կենդանիների ճիճվային հիվանդություններ, որոնց հարուցիչները կլոր որդերի դասի անկիլոստոմիդներն են։ Մարդու աղիքներում ապրում է այդ մակաբույծների 2 տեսակ՝ անկիլոստոմա և նեկատոր։ Անկիլոստոմիդոզները տարածված են արևադարձային և մերձարևադարձային կլիմա ունեցող երկրներում։ Բարեխառն կլիմայի գոտում հանդիպում են ստորգետնյա բարձր ջերմաստիճանի և խոնավության պայմաններում աշխատողների (հանքափորներ, հորատողներ և այլն) մոտ։ Վարակի տարածման հիմնական աղբյուրը մակաբույծների ձվերով աղտոտված հողն է։

Վարակում
--------

Անկիլոստոմիդոզներով հաճախ վարակվում է գյուղական բնակչությունը՝ չվարակազերծված արտաթորանքներով պարարտացրած դաշտերում, բանջարանոցներում, այգիներում աշխատելիս (հատկապես՝ ոտաբոբիկ)։

Մակաբույծի կյանքի ցիկլ
----------------------

Անկիլոստոմիդի ձվերը
Թրթուրը
Հասուն անկիլոստոմիդները մակաբուծում են բարակ (հիմնականում՝ 12-մատնյա) և հաստ աղիքներում։ Հիվանդի կղանքի հետ ձվերն ընկնում են շրջակա միջավայր, որտեղ բարենպաստ պայմանների դեպքում 24 ժամ հետո ձևավորվում են թրթուրներ։ Ապրելով հողում դրանք մարդու օրգանիզմ են թափանցում սովորաբար մաշկի, երբեմն՝ վարակված բանջարեղենի, մրգի կամ ջրի միջոցով, և 8-10 շաբաթից թրթուրները վերածվում են հասուն մակաբույծների։

Ախտանիշներ
----------

Հիվանդության ախտանշաններն ի հայտ են գալիս վարակվելուց 2-3 ամիս անց։ Առաջանում են ստամոքսաղիքային համակարգի խանգարումներ, սակավարյունություն, երբեմն՝ ծանր ընթացքով, լինում են կտրուկ թուլություն, գլխապտույտ, գլխացավ, անաշխատունակություն, երեխաների ֆիզիկական և մտավոր կարողությունների նվազում։

Ախտորոշում
----------

Ախտորոշումը, հիվանդի կղանքում մակաբույծ որդերի ձվերի հայտնաբերում։

Բուժում
-------

Բուժումը կատարվում է հիվանդանոցում։

Կանխարգելում
------------

Անկիլոստոմիդոզներով վարակված մարդկանց (որոնք վարակի միակ աղբյուրն են) հայտնաբերում և բուժում, հողի սնուցման համար նախատեսված աղբի վարակազերծում կոմպոստացման եղանակով։ Հողի առանձին մասերում՝ (հանքահորերում, զուգարանների շուրջը) 10 օրը մեկ լցվում է կերակրի աղ (1 մ²-ին՝ 1 կգ)։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Անկիլոստոմիդոզներ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՄԴ-9 · ՀՄԴ-9 · ՀՄԴ-10 · NCI Thesaurus  |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85061908 · Microsoft: 2779103583 · NDL: 00575111 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Բաստիլի գրավում** (ֆր.՝ Prise de la Bastille), տեղի է ունեցել 1789 թվականի հուլիսի 14-ին Ֆրանսիայի Փարիզ քաղաքում։ Միջնադարյան ամրոց, զինանոց և քաղաքական բանտ Բաստիլը Փարիզի կենտրոնում ներկայացնում էր թագավորին։ Չնայած այդ ժամանակ բանտը ուներ ընդամենը յոթ բանտարկյալ, այն համարվում էր թագավորության խորհրդանիշերից մեկը, և նրա անկումը համարվում է Ֆրանսիական հեղափոխության ելակետը։

Ֆրանսիայում *Le quatorze juillet* (14 հուլիս) համարվում է ազգային տոն և անվանվում է Բաստիլի օր։

Նախապատմություն
---------------

Լուի XVI-ի կառավարման օրոք Ֆրանսիան ընկավ տնտեսական ճգնաժամի մեջ, ինչի պատճառը մասամբ Ամերիկյան հեղափոխության ժամանակ միջամտությունն էր, արդյունքում սկսվեց վարել կոշտ հարկային քաղաքականություն 1789 թվականի մայիսի 5-ի հարցումներով բնակչության միայն 2 տոկոսն էր պաշտպանում թագավորի քաղաքականությանը։

Ձևավորվեց Ազգային գվարդիա, որի կոկարդին փակցված էր *եռագույնը*` կապույտ, սպիտակ, կարմիր։ Այս խորհրդանիշերը հետագայում դարձան հեղափոխության խորհրդանիշը, ավելի ուշ դարձավ Ֆրանսիայի դրոշը։

Փարիզը մոտ էր ապստամբությանը և Ֆրանսուա Մինիեի խոսքերով «պարուրված էր ազատության տենչանքով» և պաշտպանում էր Ազգային ժողովին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Simon Schama, pp. 60–71 *Citizens: A Chronicle of the French Revolution*, ISBN 0-670-81012-6
2. ↑  Simon Schama, p. 402 *Citizens: A Chronicle of the French Revolution*, ISBN 0-670-81012-6
3. ↑  Georges Lefebvre, p. 114 *The Coming of the French Revolution*, ISBN 9780691121888
4. ↑  Mignet 1824, §Chapter I harvnb error: no target: CITEREFMignet1824 (help)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բաստիլի գրավում» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119567399 · LCCN: sh95002764 |

 |