recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ավետիս Հայրապետի Քալանթար** (սեպտեմբերի 13, 1859(1859-09-13), Ներքին Ագուլիս, Օրդուբադի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 28, 1937(1937-11-28), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), կաթնատնտեսության և անասնաբուծության բնագավառի հայ գիտնական, պրոֆեսոր (1930), ՀԽՍՀ աշխատանքի հերոս (1934)։

Անասնաբույծ, խմբագիր, հասարակական-քաղաքական գործիչ Ալեքսանդր Քալանթարի եղբայրն է։

Կենսագրություն
--------------

Ավետիս Քալանթարի հուշատախտակը Երևանում
Ավարտել է Մոսկվայի Պետրովյան (այժմ՝ Կ․ Ա․ Տիմիրյազեի անվան) գյուղատնտեսական ակադեմիան (1882)։ 1911 թվականին Քալանթարը Վոլոգդայում կազմակերպել է կաթնատնտեսության գծով Ռուսաստանում առաջին բարձրագույն գյուղատնտեսական ուսումնական հաստատությունը, իսկ 1920 թվականին Պետրովյան ակադեմիայում՝ կաթնատնտեսության ամբիոն և կաթնափորձարարական լաբորատորիա։ 1930 թվականից Երևանի անասնաբուծ-անասնաբուժական ինստիտուտի կաթնատնտեսության ամբիոնի վարիչն էր։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են կենդանիների կաթի բաղադրության, ցեղերի բարելավման, կաթնատնտեսության կազմակերպման, պանրի պատրաստման (հատկապես ոչխարի կաթից) հարցերին։ Նրա կատարած ուսումնասիրությունների արդյունքներն ամփոփված են «Ռուսական անասնապահության ապագան» (1927) աշխատության մեջ։ Պետրովյան ակադեմիայի որոշմամբ՝ 1912 թվականին Քալանթարը պարգևատրվել է ոսկե մեդալով (10 տարին մեկ շնորհվում էր Ռուսաստանի գյուղա տնտեսությանը մատուցած բացառիկ ծա ռայությունների համար)։ Քալանթարի անվամբ են կոչվել Կալուգայի նահանգի Լիխվինյան գյուղատնտեսական դպրոցը, Չուվաշիայի Վառնատյան գյուղատնտեսական տեխնիկումը, անասնաբույծների Դոնի միությունը, Երևանի անասնաբուծ-անասնաբուժական ինստիտուտի կաթնատնտեսության ամբիոնը և Ստեփանավանի անասնաբուծ-անասնաբուժական սովխոզ-տեխնիկումը։ Քալանթարի անվամբ սահմանված են ուսանողական կրթաթոշակներ։

Երկեր
-----

* Избранные труды, Е. 1959.

Գրականություն
-------------

* Միքայելյան Ս․ Ա․, Ա․ Հ․ Քալանթարը որպես մանկավարժ, Ե․, 1959։
* Аветис Айрапетович Калантар, М․, 1959․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9216 · VIAF: 305095722 · WorldCat VIAF: 305095722 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 12. — էջ 382—383.
**Ագասամեն**, հին հունական դիցաբանության կերպար։ Նրա մասին տեղեկություններ պահպանվել են մ.թ.ա. I դարի հեղինակներ Դիոդորոս Սիկիլիացու և Պարթենիուսի մոտ (վերջինիս սկզբնաղբյուր է հանդիսացել Անդրիսկի, որը, հավանաբար ապրել է մ.թ.ա. IV—III դարերում, «Նակսոնյան պատմություններ»-ի II գիրքը)։

Համաձայն Անդրիսկ-Պարթենիուսի վարկածի, Ագասամենը ֆրակիացի էր, Հեգետորի որդին և Սկելիդի եղբայրը և ապրել է կղզում, որը այն ժամանակ անվանվում էր Ստրոնգիլա (այսինքն «Կլոր», հետագայում՝ Նակսոս)։ Ագասամենը և նրա եղբայրը կողոպտում էին Պելոպոնեսը և նրա հարևան կղզիները, իսկ Թեսալիայում գերի են վերցնում բազմաթիվ կանանց, ներառյալ Իֆիմեդային, Ալոեայի կնոջը և նրա դուստր Պանկրատոին։ Սիրահարվելով աղջնակին, նրանք սպանում են մեկը մյուսին։

Դիոդորոսի պատմվածքը ավելի մանրամասն է և տարբերվում է իր բովանդակությամբ։ Նա հայտնում է, որ սկզբում ֆրակիացի ավազակների առաջնորդն էր հանդիսանում Բուտը՝ Բորեյի որդին, սակայն հետագայում նրան սպանում են և ֆրակիացիները կղզու արքա են օծում Ագասամենին և նրան կնության են տալիս իրենծ կողմից գերեվարված գեղեցկուհի Պանկրատիդային (Պանկրատո անվան տարբերակը։ Այդ ժամանակ առաջնորդներ Սիկելը և Հեկետորը արդեն հասցրել էին սպանել միմյանց գեղեցկուհու համար մարտում), իսկ իր ընկերներից մեկին արքան կնության է տալիս գերեվարված Իֆիմեդային։ Սակայն Ագասամենի կնոջ եղբայրները՝ Ալոադներ Օտը և Էֆիալտը, ժամանում են կղզի, մարտում հաղթում են ֆրակիացիներին և պաշարումից հետո գրավում են քաղաքը։

Տ. Պապանգելիսը ենթադրում է, որ Պրոպերցիի II. 9 էլեգիայում՝ սիրած կնոջ համար հնարավոր մենամարտի մասին խոսքերը կարող են ունենալ Պարթենիուսի պատմվածքի ազդեցությունը։

Գրականություն
-------------

* Պաուլի-Վիսովի Հանրագիտարան։ Supplementband I։ 1903 թ.։ Սյունակ 22։

1. ↑  Андриск, фр.2 Мюллер = Парфений. О любовных страстях 19
2. ↑  Диодор Сицилийский. Историческая библиотека. V. 50. 6-7
3. ↑  Диодор Сицилийский. Историческая библиотека. V. 51. 1
4. ↑  Papanghelis Th. D. Propertius: a Hellenistic poet on love and death. Cambridge UP, 1987. P. 135
«Twinkle, Twinkle, Little Star» երգի հիպոթետիկ ապլիկատուրան թավջութակի համար
Ապլիկատուրա սաքսոֆոնի համար
Ապլիկատուրա կիթառի համար
Թավջութակի առաջին դիրքի ապլիկատուրան
**Ապլիկատուրա** (լատին․՝ applico – դնել վրան, սեղմել, հպել), նվագելիս մատների դասավորությունը և օգտագործման հաջորդականությունը։ Կարևոր նշանակություն ունի կատարողական արվեստում։ Հարմար ապլիկատուրան
կատարողին հնարավորություն է տալիս նվազագույն ուժ գործադրելով՝ հաղթահարել տեխնիկական և ստեղծագործական բարդությունները։

Ապլիկատուրայի ընտրությունը պայմանավորված է կատարվող ստեղծագործության մեկնաբանությամբ և կատարողի ֆիզիկական ու տեխնիկական հնարավորություններով։ Առավել պարզ ապլիկատուրա ունեն 3 կամ 4 կափույրով պղնձե, ապա՝ փայտե փողային, իսկ ամենաբարդն ու դժվարը՝ ստեղնաշարային և լարային երաժշտական գործիքները։

Ապլիկատուրան նշվում է արաբական թվանշաններով, որոնք դրվում են նոտաներից փոքր-ինչ վերև կամ ներքև։

Պատմություն
-----------

Յոհան Սեբաստիան Բախը երգեհոնի և ստեղնաշարային գործիքների ապլիկատուրայի համար նորամուծություն է արել (նմանատիպ, թեև, Բախի որդու՝ Կարլ Ֆիլիպ Էմանուել Բախի խոսքերով, պակաս արմատական, նորարարություն ներմուծել է Ֆրանսուա Կուպերենը մոտավորապես նույն ժամանակ՝ 1716 թվականին՝ իր «Art de toucher le clavecin» գրքում)։ Նախքան Բախը բութ մատը նվագելիս քիչ էր օգտագործվում։ Բախի նոր ապլիկատուրան մինչ այդ պահը թեև պահպանում էր ավանդական ապլիկատուրայի բազմաթիվ տարրեր, այդ թվում՝ մատներից մեկի՝ մյուսի տակով կամ վրայով անցնելը (Բախի ստեղծագործություններից շատերը նվագելու համար անհրաժեշտ է նման ապլիկատուրա, հատկապես երրորդ մատը չորրորդի կամ չորրորդ մատը հինգերորդի վրայով անցկացնելը), բայց ներկայացնում էր բութ մատի շատ ավելի մեծ կիրառում։ Ժամանակակից ապլիկատուրան նույնպես օգտագործում է բութ մատը նույն չափով և ներառում է բթամատի անցումը մյուս մատների տակով, բայց, ինչպես Բախն էր անում, սովորաբար չի ներառում ցանկացած այլ մատների անցումը մյուսների վրայով կամ տակով։

1980-ական թվականներին Մարկ Լինդլին և Մարիա Բոքսալը ցույց տվեցին, որ վերը նշվածը հիմնված է բացառապես Կարլ Ֆիլիպ Էմանուել Բախի վկայությունների վրա․ Յոհան Սեբաստիան Բախի և նրա շրջապատի մեզ հասած բոլոր ապլիկատուրաները օգտագործում են հնագույն մեթոդները՝ բթամատի շատ սահմանափակ օգտագործմամբ։ Վերջերս ցույց տրվեց, որ նրա բոլոր կլավեսինային ստեղծագործությունները, ինչպես նաև երգեհոնային ստեղծագործությունների մեծ մասը հնարավոր է նվագել հին տեխնիկայով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Schweitzer, Newman, Albert Schweitzer, C M Widor (1967)։ «IX. The Artist and Teacher»։ *J.S. Bach, Volume 1*։ Courier Dover Publications։ էջեր 206–209։ ISBN 0-486-21631-4  `|chapter-url-access=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն); `|translator-last=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն); `|translator-first=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
2. ↑  Mark Lindley and Maria Boxall. *Early Keyboard Fingerings: an Anthology*. Schott, London 1982. Revised and expanded 1991. ASIN B003AGJC7I.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
"ß"-ը գրված տարբեր տառատեսակներով
Գերմաներենում "ß" տառը կոչվում է «Էսցեթ» ("Eszett") կամ «հստակ Ս» ("scharfes S")։ Այն երկար "s"-ի և "z"-ի (*ſz*) կամ երկար "s"-ի և "s"-ի (*ſs*) կցագիր է։ "Էսցեթ" անվանումը գալիս է գերմաներենում S և Z տառերի արտասանության ձևից։ 1996 թ. գերմաներենի ուղղագրական բարեփոխումից հետո "ß"-ը գրվում է միայն երկար ձայնավորներից և երկհնչյուններից հետո, մինչդեռ "ss"-ը՝ կարճ ձայնավորներից հետո։

Նախկինում "ß"-ն օգտագործվում էր տարբեր լեզուներում, սակայն ներկայում օգտագործվում է միայն գերմաներենում, թեև չի օգտագործվում Շվեյցարիայում, Լիխտենշթայնում և Նամիբիայում, որոնցում գերմաներենը պետական կամ պաշտոնական լեզու է։ Գերմանիայի, Ավստրիայի, Բելգիայի, Դանիայի, Լյուքսեմբուրգի և իտալական Հարավային Թիրոլ ինքնավար երկրամասի գերմանախոսները հետևում են "ß"-ի ստանդարտեցված կանոններին.

"ß"-ի ամենահին հայտնաբերված նմուշները պատկանում են մ.թ. 1300 թ. մի ձեռագրի։ Այլ լեզուներում օգտագործվել է մինչև 18-րդ դարը։

Բազմաթիվ հին և նոր փաստաթղթերում "ß"-ն հանդիպում է որպես "sch"-ի հապավում, շիլինգի արժութային խորհրդանիշ կամ՝ գերմանական հաշվարկային «շոք» ("Schock") միավորը (որը հավասար էր 5 դյուժինի) խորհրդանշող "ßo" հապավման տեսքով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Leitfaden zur deutschen Rechtschreibung (Հայերեն։ *Գերմաներենի ուղղագրության ուղեցույց*), երրորդ խմբագրություն 2007 Archived 2012-07-08 at the Wayback Machine. (Գերմաներենով) from the Swiss Federal Chancellery, retrieved 22-Apr-2012
2. ↑  Deutschsprachige Gemeinschaft in Belgien: Zuständigkeiten (Գերմաներենով)
3. ↑  դանիական գերմանալեզու „Der Nordschleswiger" ամսագրի համացանցային կայքը Archived 2007-12-17 at the Wayback Machine. (Գերմաներենով)
4. ↑  Mady Delvaux-Stehres: *Communiqué – Reorganization of the German orthography in the Luxembourgian educational system* 3. August 2005 (Luxembourg Ministry of Education Archived 2011-10-17 at the Wayback Machine.) (Գերմաներենով)
5. ↑  Ամսագրում օգտագործման օրինակ։ Landmaus Nr 12 Archived 2016-10-24 at the Wayback Machine. (Գերմաներենով)
«**Բայլետոն**», քիմիական պատրաստուկ, սնկասպան։

Նկարագրություն
--------------

Ազդող նյութը տրիադիմեֆոնն է։ Թողարկվում է 250գ/կգ թրջելի փոշու ձևով։ Կիրառվում է ալրացողի, ժանգի, արմատային փտման և այլնի դեմ՝ սրսկումների ձևով։ Պատրաստուկի ծախսի չափաքանակը (կգ/հա)՝ ցորենի հիվանդությունների (ալրացող, գորշ ժանգ) համար՝ 0,5, (դեղին, ցողունային ժանգեր, սեպտորիոզ)՝ 1, վարսակի (թագանման ժանգ)՝ 0,7, վարունգի ալրացողի (բաց գրունտ)՝ 0,8, (ծածկած գրունտ)՝ 0,6, լոլիկի ալրացողի (բաց գրունտ)՝ 1, (ծածկած գրունտ)` 3, խաղողի վազի (օիդիում)՝ 0,3, խնձորենու ալրացողի` 0,4, սեխի, ձմերուկի ալրացողի՝ 0,3–0,4։

Մշակումներն իրականացվում են վեգետացիայի ընթացքում, վերջինը՝ բերքահավաքից՝ ցորենի համար՝ 20, վարսակի՝ 30, վարունգի (բաց գրունտ)՝ 20,(ծածկած գրունտ)՝ 5, լոլիկի (բաց գրունտ)՝ 20, (ծածկած գրունտ)՝ 10, խաղողի վազի՝ 30, խնձորենու՝ 30, սեխի, ձմերուկի՝ 20 օր առաջ։

Մշակումների առավելագույն քանակը ցորենի համար՝ 2 անգամ, վարսակի՝ 1 համար, վարունգի (բաց գրունտ)՝ 4, (ծածկած գրունտ)՝ 2, լոլիկի (բաց գրունտ)՝ 1, (ծածկած գրունտ)՝ 2, խաղողի վազի՝ 6, խնձորենու՝ 3, իսկ սեխի, ձմերուկի՝ 3։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Խամար Դաբան լեռնաշղթան
**Բայկալյան ծալքավորություն**, բայկալյան տեկտոգենեզ, տեկտոնական շարժումների ցիկլ, որը տեղի է ունեցել վերին պրոտերոզոյում ու վաղ քեմբրիում։ Այդ շարժումները խիստ արտահայտվել են Սիբիրում և առաջին անգամ առանձնացվել են Նիկոլայ Շատսկու կողմից (1932 թվական)։ Բայկալյան ծալքավորության բեկորային լեռները (բայկալիդները) եզրապատում են Սիբիրական պլատֆորմն արևմուտքից (Ենիսեյի բլրաշար) ու հարավից (Սայաններ, Բայկալյան լեռներ)։ Այդ շարժումները տեղի են ունեցել նաև Կենտրոնական Ղազախստանում, Սալաիրում, Արևմտյան Ատյաններում, Հարավային Ուրալում, որտեղ Բայկալյան ծալքավորության կառուցվածքները կազմում են նշված լեռնաշղթաների միջուկները։ Արևելա–Եվրոպական, Սիբիրական և մյուս հին պլատֆորմներում Բայկալյան ծալքավորությունը նշանավորվել է ավլակոգենների գոյացումով։ Արևմտյան Եվրոպայում ու Հյուսիսային Աֆրիկայում Բայկալյան ծալքավորությունը հայտնի է կադոմյան կամ ասինտյան ծալքավորություն անվամբ։ Հյուսիսային Ամերիկայում Բայկալյան ծալքավորության նմանակն են գրենվիլյան, իսկ Հարավային Ամերիկայում՝ մինասյան կոմպլեքսները։ Բայկալյան տեկտոնական էտապի տևողությունը, ըստ բացարձակ ժամանակագրության, մոտ 700 մլն տարի է և ֆաներոզոյի (պալեոզոյան, մեզոզոյան ու կայնոզոյան դարաշրջաններ) հետ միասին կազմում է մեգացիկլ 1200 մլն տարի տևողությամբ։ Բայկալյան ծալքավորությամբ ստեղծված Երկրի կառուցվածքային պլանը կանխորոշել է նրա հետագա ամբողջ պատմության ընթացքում Երկրի կարևորագույն ստրուկտուրային տարրերի տեղաբաշխումը։ Ապացուցված է, որ Ալպ–Հիմալայան ծալքավոր գոտու (Աֆղանստա), Իրան, Կովկաս, Թուրքիա) մետամորֆիզացված հիմքը բայկալյան հասակի է։

Հայաստանում այդ ապարները մերկանում են Ծաղկունյաց լեռնաշղթայում՝ Արզականի զանգվածում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 266)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի |

 |
**Գեյլ Գոթիե** (անգլ.՝ Gail Gauthier, 1953), ամերիկացի մանկագիր։ Նրա հայրական պապը և տատը Քվեբեկից գաղթականներ էին, որոնք անգլերեն չէին խոսում։

Մեծացել է Վերմոնտում գտնվող ֆերմայում։ Ավարտել է Կոնեկտիկուտի համալսարան՝ ստանալով «ուսուցչի օգնական» մասնագիտություն, այնուհետև մի քանի տարվա ընթացքում աշխատել է որպես ուսուցիչ դպրոցում, ինչպես նաև վարել խմբակներ և սկաուտական միջոցառումներ։ Ունեցել է երկու երեխա։ 1996 թվականին հրատարակել է իր առաջին գիրքը՝ «Իմ կյանքն այլմոլորակայինների հետ», որի հերոսներն իր երեխաները էին։ Գիրքը հումորային ձևով պատմում է իր երեխաների հանդիպման մասին նրանց հետ, որոնց նրանք անվանում են «այլմոլորակայիններ», իսկ ընթերցողը կարող է իր ընտրությամբ նրանց համարել կամ անսովոր երեխաներ, կամ պատմողի երևակայության պտուղներ, կամ էլ իսկական այլմոլորակայինները, քանի որ ֆաբուլան թույլ է տալիս բոլոր հնարավոր մեկնաբանությունները, իսկ բոլոր իրադարձությունները, որոնք անցնում են իրականության սահմանը, հայտնի են միայն «այլմոլորակայինների» խոսքերից։ Գրքի հաջողությունից հետո Գոթիե Գեյլը գրել է մի շարք նոր գրքեր` միաժամանակ շարունակելով աշխատել որպես դպրոցական ուսուցչուհի և գրադարանավարուհի։

Նաև հրատարակել է կարճ պատմվածքներ և հոդվածներ մանկական ամսագրերում, մասնավորապես` Cricket և English Journal ամսագրերում։

Գոթիեի գրքերը թարգմանվել են գերմաներեն, ճապոներեն, իտալերեն և ֆրանսերեն լեզուներով։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* My Life among the Aliens, illustrated by Santiago Cohen, Putnam (New York, NY), 1996.
* A Year with Butch and Spike, Putnam (New York, NY), 1998.
* Club Earth (sequel to My Life among the Aliens), Putnam (New York, NY), 1999.
* The Hero of Ticonderoga, Putnam (New York, NY), 2001.
* Saving the Planet and Stuff, Putnam (New York, NY), 2003.
* Happy Kid, 2006;
* A Girl, a Boy, and a Monster Cat (G. P. Putnam’s Sons, 2007)
* A Girl, a Boy, and Three Robbers (G. P. Putnam’s Sons, 2008), հայտնի է նաև The Hannah and Brandon Stories վերնագրով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  My Important Thoughts About The Book

Արտաքին հղումներ
----------------

* Personal site
* Gail Gauthier (1953-) Biography

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 120439050 · SUDOC: 057738548 · VIAF: 79436645 · WorldCat VIAF: 79436645 |

 |
**Բայրամյան**, հայկական ազգանուն։

Կոթի
----

Այս ազգատոհմի ներկայացուցիչները համարվում են իշխանաց իշխան Վահրամ Զաքարյանի հետևորդները։ Գյուղ են տեղափոխվել Աբեյի սարի հյուսիսարևմտյան կողմում գտնվող Զաքարյանների տներ գյուղից։ Հնում` 12֊13֊րդ դդ. նրանց են պատկանել Գագ, Գավարզին և Տավուշ բերդերը։ Վահրամ նահապետի մահից հետո, երբ հայկական բնակավայրերի վրա ուժեղացել են մոնղոլների ճնշումները, իսկ հայ իշխանական տները թուլացել, սպառել են ուժերը, Վահրամյանները չեն կարողացել վերականգնել ո՜չ իրենց` անկում ապրող իշխանությունը, ո՜չ էլ այդ իշխանության կենտրոն Գագա բերդը։ Մոնղոլների և թուրքմենների հալածանքից խուսափելու համար նրանց նպատակահարմար են գտնում տեղափոխվել ավելի անվտանգ վայր` Կոթի, որը այդ տարածաշրջանի ամենամեծ, ամենաապահով բնակավայրն էր և ուներ իր սեփական զինված ուժերը։ Իսկ բերդը մնում է լքված ու անբնակ, և պարսպի պատերն աստիճանաբար խարխլվում ու փլվում են։ Գյուղացիները նրանց սիրով ընդունում են, բնակատեղ հատկացնում գյուղի արևելյան մասում։ Նահապետ Վահրամի անունովգյուղացիները նրանց անվանում են Վահրամյան (Վահրամանց)։ Հետագա դարերի ընթացքում այս ազգատոհմի անունը հնչյունափոխվում է. Վահրամյանը դառնում է Բայրամյան։

Որպես հնագույն ազգատոհմ` այն նույնպես ունեցել է ճյուղավորումներ։ Բայրամյաններից են ճյուղավորվել Հարությունյանները և Խաչատրյանները

Ազգանունը կրողներ
-----------------

* Ամալյա Պողոսի Բայրամյան (ծնվ․ 1920), մանկավարժ, մեթոդիստ։
* Խորեն Ռոբերտի Բայրամյան (1992), ֆուտբոլիստ։
* Հրաչյա Սմբատի Բայրամյան (1944), գրականագետ, թարգմանիչ, վրացագետ։
* Նիկոլայ Արտեմի Բայրամյան (ծնվ․ 1924ն), մանկավարժ։
* Սուրեն Նարպեյի Բայրամյան (ծնվ․ 1943ս), բժիշկ, խմբագիր, մատենագետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տիգրան Ավետիսյան, Հայոց ազգանունների բառարան, Ե. 2010, էջ 44:
2. ↑  Ամիրխանյան Յուրա (2022 թ)։ *ԿՈԹԻ*։ էջեր 271֊272։ ISBN 9789939865959
3. ↑  Բախտիար Հովակիմյան, Հայոց ծածկանունների բառարան, Ե. ԵՊՀ հրատ. 2005, էջ 574։
4. 1 2  Հանրագիտական բառարան, Ե. 2016, էջ 291-292։
**«Առաջին մարդը»** (ֆր.՝ Le Premier Homme), ֆրանսիացի գրող և փիլիսոփա Ալբերտ Կամյուի անավարտ ինքնակենսագրական վեպը, որը հրապարակվել է հետմահու, 1994 թվականին։

1960 թվականի հունվարի 4-ին Ալբերտ Կամյուն մահացավ ավտովթարից։ «Առաջին մարդու» չմշակված ձեռագիրը գտել էին նրա ձեռքի պայուսակում։ Ձեռագիրը հրապարակման է պատրաստվել նրա դստեր` Կատրին Կամյուի կողմից, հեղինակի մահից 34 տարի անց։ Բացի ձեռագրից հրատարակությունը ընդգրկում է նաև ծրագիր, որոնց թվում նամակ, որը Կամյուն Նոբելյան մրցանակ ստանալուց հետո ուղարկել էր իր ուսուցիչ Լուի Ժերմենին, և Լուի Ժերմենի վերջին նամակը Կամյուին։

Վեպը հրապարակվել է Կամյուի երկրորդ ամուսնությունից ծնված աղջկա՝ Կատրինի օգնությամբ, 1994 թվականին, ինչպես նաև «Գալմար» հրատարակչության կողմից։ Վեպը նվիրված է Կամյուի մորը «Նրան, ով երբեք չի կարողանա կարդալ այս գիրքը»։

Բովանդակություն
---------------

Վեպը ընդգրկում է Ժակ Կորմերիի կյանքը ծննդյան օրից մինչև նրա ուսումը Ալժիրում։ Այն պատմում է հասարակ և կարևոր երևույթների` մանկության, պատանեկության, ծովի և արևի ուժի, մոր հանդեպ որդու տանջալից սիրո, կորած հոր փնտրտուքների ... մասին։ Այն նաև պատմում է ընդարձակ և ոչ միշտ հյուրընկալ աֆրիկյան լանդշաֆտների գաղութաբնակների պատմությունը, « Հայրենի երկրի» և գաղութաբնակների բարդ հարաբեությունների, պատերազմի խորը հետքերի և քաղաքացիական պատերազմի մասին։ Բայց ինչը ամենակարևորն է` «Առաջին մարդը» նորից Կամյուին կյանք է վերադարձրել, տալիս է մարդու տեսունակությունը, որը մինչև այդ բացահայտված չէր։

Էկրանավորում
------------

2011 թվականին ռեժիսոր Ջանի Ամելիոն վեպի հիման վրա նկարահանել է համանուն ֆիլմը։ Պրեմիերան կայացել է 2011 թվականի սեպտեմբերի 9-ին, Տորոնտոյում, միջազգային կինոփառատոնի ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* Record #12458214b // BnF catalogue général (ֆր.) — Paris: BnF.
3. ↑  IMDb — Le premier homme (2011)



|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz · MusicBrainz · OCLC |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12458214b · GND: 4370939-4 · VIAF: 206860873 · WorldCat VIAF: 206860873 |

 |
**«Արաս»**, Ստամբուլում հիմնադրված հրատարակչատուն։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1993 թվականին Ստամբուլում, հայ գրող Մկրտիչ Մարկոսյանի գլխավորությամբ։ Տպագրում է հայկական և թուրքական երկեր (տարեկան 8–10 անուն). նպատակը հայ գիրքը թուրքախոս հայությանը և ընդհանրապես թուրքալեզու ընթերցողին հասցնելն է։

«Արաս» հրատարակչատունը լույս է ընծայել Ա. Անտոնյանի «Բալկանեան պատերազմը» (1999), Ա. Փեհլիվանյանի «Անկախութիւնը երկու քայլ այն կողմ չէ» (1999 թվական), Ր. Քեպապճյանի «Խօսիր Հալիլ Բէյ» (2000 թվական), Հ. Մնձուրու «Աթէնք, աղ ունես» (2000 թվական), Հ. Ասլանյանի «Անունս Յակոբ է, ծննդավայրս՝ Թոքատ» (2005 թվական), Զահրատի «Դդումի համ» (2009 թվական), Զ. Եսայանի «Աւերակներուն մէջ» (2010 թվական), Զ. Մինդանօղլու «Հայ պարբերական մամուլը 1794–2000 թվականները » (թուրքապկան. 2014 թվական) և այլ գրքեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
առէջներ, որոնք ծաղկափոշի են կրում
**Առէջ** (լատին․՝ *Stamen*), ծաղկի փոշին արտադրող գեներատիվ արական օրգան։

Կառուցվածք
----------

Հասուն առէջը մեծ մասամբ կազմված է փոշանոթից, կապից և առէջաթելից։ Փոշանոթը հաճախ կազմված է երկու զույգ փոշեպարկերից։ Փոշանոթի ֆիզիոլոգիական ֆունկցիան այն է, որ նրա մեջ կատարվում է ծաղկափոշու զարգացումը և ձևավորումը։

Առէջաթելն ունի վերնամաշկ կուտիկուլայով կամ առանց կուտիկուլայի։ Ծածկասերմերի և մերկասերմերի մոտ Հերձանցքներ նրա վրա սովորաբար չկան։ Արդեն բաժակաթերթերում հերձանցքներ քիչ կան, իսկ մեզոֆիլը դիֆերենցված չէ։

Զարգացում
---------

Առէջն առաջանում է ծաղկակիր ընձյուղի աճման կոնի թմբիկից։ Առէջային մերիստեմատիկ սաղմնային թմբիկը սկզբում միանգամայն միատարր է, բայց նրա հետագա աճման ժամանակ դիֆերենցում է կատարվում։ Հանդես է գալիս պրոկամբիալ խուրձը, որը սկիգբ է տալիս կապի միջով անցնող խրձին։ Փոխադրող խուրձն ունի սպիրալային անոթներ և թույլ արտահայտված մաղանման խողովակներ։ Փոշանոթը կազմված է կապով միացած երկու փոշեպարկերից։ Զարգացման առաջին ստադիայում նա ծածկված է վերնամաշկով որի արտաքին պատերը կուտինիզացված են, նրա պարունակությունը կազմում է պարենքիմային մեզոֆիլը, իսկ կենտրոնում անցնում է փոխադրող խուրձը։ Փոշեսկզբնակների ամբողջությունն անվանվում է փոշեհատիկ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ժուկովսկի, Պ.Մ, Բուսաբանություն, Թարգմանված է երրորդ, վերամշ. և լրաց. հրատ. Երևան։ Հայպետհրատ, 1952
2. ↑  *Коровкин, Олег Алексеевич* Анатомия и морфология высших растений: словарь терминов. — М.: Дрофа, 2007. — С. 165, 206. — 268, [4] с. — (Биологические науки: Словари терминов). — 3000 экз. — ISBN 978-5-358-01214-1 — УДК 581.4(038)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Առէջ** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 544)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բանգի (այլ կիրառումներ)

|  |
| --- |
| **Բանգի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մորմածաղկավորներ (Solanales) |
| **Ընտանիք** | Մորմազգիներ (Solanaceae) |
| **Ցեղ** | **Բանգի** *(Hyoscyamus)*L. 1753 |

**Բանգի** (լատին․՝ Hyoscyamus), աղշբանգ, բատրատ, խոպոպիկ, խոզի բակլա, խելառ խոտ և այլն, մորմազգիների ընտանիքի միամյա, երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 20, ՀՀ-ում՝ 3 տեսակ՝ բանգի փոքրագույն (*H. pusillus*), բանգի սև (*H.niger*) և բանգի ցանցավոր (*H.reticulatus*)։

Ձևաբանություն
-------------

Ցողունն ամուր է, ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ մինչև 100 սմ։ Բույսն ամբողջովին պատված է փափուկ խավով, կպչուն է, ունի տհաճ հոտ։ Տերևները երկարավուն են, նշտարաձև, խոր, փետարաձև կտրտված կամ ամբողջական. արմատամերձ տերևները նստադիր են, ցողունայինները՝ կոթունավոր։ Ծաղկաբույլը հասկանման է կամ ողկուզանման, ծաղիկները՝ խոշոր, դեղնավուն՝ դեղնամանուշակագույն ջղերով։ Ծաղկում է մայիսի սկզբին։ Պտուղը երկբուն տուփիկ է՝ կափարիչով, սերմերը՝ մանր, փայլուն։

Կիրառական նշանակություն
-----------------------

Դեղաբույս է, թունավոր, պարունակում է ալկալոիդներ (հիոսցիամին, ատրոպին և այլն)։ Բժշկության մեջ տերևների լուծամզվածքը որպես հակակծկանքային և ցավազրկող միջոց օգտագործվում է շնչուղիների և մարսողական որոշ հիվանդությունների ժամանակ։ Բանգիից ստանում են յուղ, որը որպես ցավազրկող քսուք օգտագործվում է վնասվածքների, նստանյարդի բորբոքման ժամանակ և այլն։
Բույսով թունավորվելիս առաջանում է ուժեղ գրգռվածություն, բիբերի լայնացում, զգայախաբություն, զառանցանք, հնարավոր է նաև մահ։

Տարածվածությունը Հայաստանում
----------------------------

Տարածված է Շիրակի, Լոռու, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում, ավազոտ, քարքարոտ վայրերում, ճամփեզրերին, ամայի տարածություններում, դաշտերում՝ որպես մոլախոտ։

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ձախից աջ։  (*Hyoscyamus aureus*) ծաղիկը. Սև բանգիի սերմերը. |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 273)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · MESH ID · Universalis |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4145526-5 · LCCN: sh85063657 · Microsoft: 2778416797 |

 |
**Աստղաչափություն** (*Աստրոմետրիա*), աստղագիտության բաժին. հիմնականում զբաղվում է լուսատուների կոորդինատների որոշման մեթոդների մշակմամբ, նրանց գործնական կիրառման հարցերով։

Աստղաչափության հիմնական ենթաբաժիններից մեկն է ոլորտային աստղագիտությունը, որը մշակում է կոորդինատների որոշման մաթեմատիկական մեթոդները։ Միջօրեականում կատարվող դիտումներով լուսատուների կոորդինատների գործնական որոշումը ֆունդամենտալ աստղագիտության խնդիրն է։ Լուսատուի ուղղակի ծագումը որոշելու համար գրանցվում է միջօրեականով նրա անցնելու պահը։ Հակումը որոշվում է միջօրեականում լուսատուի զենիթային հեռավորության չափմամբ։ Չափումների արդյունքները շտկվում են՝ հաշվի առնելով լույսի բեկունակության, աբեռացիայի, պրեցեսիայի և նուտացիայի ազդեցությունները, ինչպես նաև գործիքային սխալները։ Աստղերի կոորդինատները հրատարակվում են որպես ֆունդամենտալ աստղացուցակներ։

Աստղաչափության խնդիրներից են նաև ժամանակի ծառայությունը, լայնության ծառայությունը (ուսումնասիրում է աշխարհագրական լայնության՝ բևեռների շարժումով պայմանանվորվող փոփոխությունները), գործնական աստղագիտությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մ. Առաքելյան։ ՀՍՀ, հատոր 1, Ե. 1974, էջ 583։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 583)։*  |
|  |
| --- |
| **Գետնանոճի լավսոնի** |
| Գետնանոճի լավսոնիԳետնանոճի լավսոնի |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Մերկասերմեր (Pinophyta) |
| **Դաս** | *Pinopsida* |
| **Կարգ** | Ասեղնատերևավորներ (Pinales) |
| **Ընտանիք** | Նոճազգիներ (Cupressaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Նոճայիններ (Cupressoideae) |
| **Ցեղ** | Գետնանոճի *(Chamaecyparis)* |
| **Տեսակ** | **Գետնանոճի լավսոնի** *(C. lawsoniana)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Chamaecyparis lawsoniana***Parl. 1864 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Գետնանոճի Լավսոնի**  (լատին․՝ Camaecyparis Lavsoniana), նոճազգիների ընտանիքին պատկանող 30-40 մ, երբեմն՝ ավելի բարձրությամբ գեղազարդ, մշտադալար ծառ է։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Պսակը նեղ բրգաձև է, ստորին հատվածներում քիչ լայնացած։ Ճյուղերը գրեթե հորիզոնական են՝ ունեն կախված ընձյուղներ։ Բնի և ճյուղերի կեղևը կարմրաշականակագույն է, երիտասարդ հասակում՝ հարթ, այնուհետև առաջանում են կլորավուն նուրբ շերտեր։ Ասեղնատերևները թփուկանման են, փայլուն, կանաչավուն կամ մոխրականաչավուն, խիտ դասավորված ընձյուղների վրա։ Կոները մանր են, կլորավուն շականակագույն, պատված թույլ կապտավուն խավով։ Երիտասարդ բուսակներն աճում են դանդաղ, 5 տարեկանից հետո աճը նկատելիորեն արագանում է։ Չափավոր ցրտադիմացկուն ծառ է, առանց բարդությունների աճում է մինչև -25 °C-ի պայմաններում, ավելի ցածր ջերմաստիճանի դեպքում ընձյուղների գագաթները ցրտահարվում և շարքից դուրս են գալիս։ Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ, լավ է տանում ստվերը, չափավոր ջերմադիմացկուն է, հազվադեպ է վարակվում հիվանդություններով ու վնասատուներով, քամիների նկատմամբ դիմացկուն է։

Բազմացում
---------

Գետնանոճին բազմանում է սերմերով, ծածկած գրունտում՝ նաև ընձյուղային կտրոններով։ Գետնանոճին ունի ավելի քան 80 պարտիզային ձևեր, որոնք աչքի են ընկնում պսակի ձևի ու գույնի բազմազանությամբ։ Մեր հանրապետությունում Լավսոնի գետնանոճին խորհուրդ է տրվում օգտագործել կիսաչոր մերձարևադարձային և կիսանապատային գոտիների կանաչ տնկարկներում՝ (ծառուղի, մենածառ, խումբ)։

Տարածվածություն
---------------

Բնության մեջ աճում է Հյուսիսային Ամերիկայի և Արևելյան Ասիայի ծովի մակերևույթից մինչև 1500 մ բարձրության լեռնային անտառներում։

Գրականություն
-------------

* Արծ. Ա. Գրիգորյան, Գեղազարդ Պարտիզագործություն

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85105047 · Microsoft: 2777149908 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մարգարյան (այլ կիրառումներ)

**Ասատուր Եփրեմի Մարգարյան** (օգոստոսի 28 (սեպտեմբերի 10), 1906, Մալիշկա, Շարուր-Դարալագյազի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1993), հայ խորհրդային պտղաբույծ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1965), պրոֆեսոր (1962), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1967)

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Սուխումի մերձարևադարձային կուլտուրաների համամիութենական ինստիտուտը (1934)։ 1938 թվականից Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտի պտղաբանջարաբուծության ամբիոնի վարիչ։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են Հայաստանում պտղաբուծության զարգացման, սորտաշրջանացման և գրոտեխնիկայի հարցերին։ Ուսումնասիրել է ՀԽՍՀ խնձորենու ձևագոյացման կենտրոնները, հեռավոր հիբրիդացման եղանակով նոր սորտերի ստացումը, նկարագրել է խնձորենու տեսակային և սորտային կազմի կենսաբանական առանձնահատկությունները, հայտնաբերել դրա տեղական 60 սորտ, որոնցից 4-ը (Ղափար, Չխչխկան, Սյունիքախնձոր, Կարմրկենի) ներդրել է ՀԽՍՀ հյուսիսարևելյան շրջաններում։ Մշակել է ՀԽՍՀ լեռնային և նախալեռնային շրջաններում պտղատու այգիների հիմնադրման և մշակության ագրոմիջոցառումներ։

Երկեր
-----

* Հայաստանի վայրի պտուղները, Երևան, 1959 (համահեղինակ)։
* Տեղական ծագում ունեցող խնձորենու տեսակային և սորտային կազմը Հայկական ԽՍՌ-ում, Երևան, 1960։
* Պտղաբուծություն, Երևան, 1976 (համահեղինակ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 301.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 8843 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 301)։*  |
Խորքային հորից պոմպի միջոցով արտեզյան ջրի ցուցադրական դուրսբերում (ՀՀ Արարատի մարզ, Սիս համայնք)
**Արարատյան արտեզյան ավազան**, Արաքսի միջին ավազանի հարթավայրային մասը՝ միջլեռնային ճկվածքում։ ՀՀ տարածքում է ավազանի հյուսիսային՝ Արաքսի ձախափնյա մասը։

Բնութագիր
---------

Երկարությունը մոտ 120 կմ է, լայնությունը՝ մինչև 30 կմ։ Ջրապարունակ շերտախումբը (հաստությունը՝ 300-500 մ) բաղկացած Է ավազագլաքարերից ու ճեղքային լավաներից, որոնք հերթափոխվում են անջրաթափանց կավաշերտերով։ Ավազանում առանձնացվում են գրունտային ջրերի վերին (ենթաարտեզյան) և ստորին (արտեզյան) ստորերկրյա ջրերի հորիզոններ, որոնք սնվում են Արարատյան գոգավորությունը եզրավորող լեռնաշղթաների ստորերկրյա ջրերից։ Արարատյան արտեզյան ավազանի ջրերը հիդրոկարբոնատ-կալցիումային են, թույլ և միջին կոշտության, հանքայնացումը՝ մինչև 0, 6-0, 8 գ/լ, ջերմաստիճանը՝ 10-15 °C։ Վերին հորիզոնների գրունտային ջրերի մակարդակը 0, 5-15 մ³ Է, որի հետևանքով որոշ տեղերում հողերը ճահճակալում և աղակալում են։

Շահագործում
-----------

Արարատյան դաշտում առաջին անգամ շատրվանող ջուր ստացվել է 1902 թվականին՝ Մասիս գյուղի մոտ կատարվող շինարարական աշխատանքների ժամանակ, իսկ ստորերկրյա ջրերի կանոնավոր հետախուզումն ու շահագործումն սկսվել են 1940-ական թվականներին։ Փորված է մոտ 1600 հորատանցք, որոնց մոտ կեսը տալիս է լավորակ շատրվանող ջուր (ավազանի կենտրոնական մասերում՝ մինչև 20-25 մ բարձրություն)։ Մնացած մասից ջուրն արդյունահանվում Է մղիչներով։ Ապրիլ-սեպտեմբերին հորատանցքերից ստացվում Է 3040 մ³/վ ջուր։ Ձմռանը ջրի արդյունահանումը խիստ կրճատվում Է։ Արարատյան արտեզյան ավազանի ջրերն օգտագործվում են Արարատյան դաշտի գրեթե բոլոր բնակավայրերին (մասամբ՝ Երևանին) խմելու ջուր մատակարարելու, ոռոգման ու տեխնիկական նպատակներով։

Տես նաև
-------

* Արտեզյան ավազան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 699)։*  |
**Ասինիբոյն** (հոհե, նակոտա անգլ.՝ Assiniboine, անգլ.՝ Hohe, Nakota, Nakoda, Nakona), Մեծ Հարթավայրերի սիունական լեզվաընտանիքի դակոտական երեք լեզուներից մեկը, որով խոսում են համարյա 200 մարդ ասինիբոյն ցեղից։ Կրողների մեծամասնությունը ծերերն են։ Asiniibwaan օջիբովյան բառ է, որը թարգմանաբար նշանակում է «քարե սիու»։

Սիու և ստոնի լեզուների հետ ասինիբոյնը կազմում է դակոտական լեզուների բարեկամական խումբ, չնայած որ նրանց միջև փոխըմբռնումը մեծ չէ։ Ստոնի և սիու լեզվի հետ գտնվելով նույն մակարդակի վրա, ասինոբոյնը իրենից ներկայացնում է դակոտական լեզուների n–տեսակը․ սրա ինքնանվանումը՝ n — Nakʰóta, ունի անլաուտա, ի տարբերություն սիուի մյուս երկու բարբառներից՝ դակոտա (Dakʰóta) և լակոտա (Lakʰóta)։

Հնչունաբանություն
-----------------

|  | Շրթնային | Ալվեոլային | Հետալվեոլային | Ետնալեզվային | Կոկորդային |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Պայթական | Շնչեղ | pʰ | tʰ | tʃʰ | kʰ |  |
|  Աբրուպտիվային | pʼ | tʼ | tʃʼ | kʼ | ʔ |
| Ձայնեղներ | b | d | dʒ | ɡ |  |
| Շփական |  Խուլեր |  | s | ʃ | x | h |
|  Աբրուպտիվային |  | sʼ | ʃʼ | xʼ |  |
| Ձայնեղներ |  | z | ʒ | ɣ |  |
| Ռնգային | m | n |  |  |  |
| Ձայնորդներ | w |  | j |  |  |

Աղբյուրներ
----------

* Language Geek:Assiniboine
* Native Languages: Assiniboine
* Ethnologue Report of Assiniboine

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 18115282k |

 |
Ամանդ օնորաբլի գործադրման տեսարան
**Ամանդ օնորաբլ** (ֆր.՝ amande honorable. տառացիորեն՝ պատվավոր տույժ), նախահեղափոխական Ֆրանսիայի հին իրավակարգի օրենսդրության մեջ՝ դատապարտմանը հաջորդող պատժատեսակ (մեծ մասամբ՝ արտաքսում եկեղեցուց). պատժվածի պատվի վերականգնման մասին հրապարակավ հայտարարելու ստորացուցիչ արարողություն, սեփական սխալի կամ մեղքի հրապարակային ընդունում։ Իբրև հասարակական դատափետման եղանակ՝ այս պատժամիջոցը ավելի մեղմ էր, քան անարգանքի սյունին գամելը, մտրակահարությունը, աքսորը կամ թիարաններում հարկադրաբար տաժանակիր աշխատանք կատարելը։ Ցարական Ռուսաստանում կիրառություն գտած «համաժողովրդական քավության» նմանակն էր։

13-րդ դարի օրինակներ
--------------------

Ֆրանսիա, ափսեի նկար.Թուլուզի կոմսի պատվո պատիժ
Պատժի տեսարան
Թուլուզի կոմս Ռայմոնդ Վեցերորդն ու վերջինիս վասալները, խախտելով ընդունված կարգը, հասարակական որոշ պաշտոնների կարգել էին հրեաների։ Այդ և համանման այլ զանցանքների համար Թուլուզի կոմսն ու նրա տասներկու գլխավոր վասալները ստիպված էին Սեն-Ժիլի խորհրդում կրել «ամանդ օնորաբլ». նրանց հարկադրեցին ստորացուցիչ պայմաններում երդվել, որ հրեաներին այլևս երբեք չեն նշանակի ո՛չ հասարակական և ո՛չ էլ մասնավոր որևէ պաշտնի։

Թուլուզցի հաջորդ կոմսին՝ Ռայմոնդ Յոթերորդին, ստիպեցին 1229 թվականի սուրբ չորեքշաբթի օրը Փարիզի Աստվածամոր տաճարում Լյուդովիկոս Իններորդ թագավորի և Ֆրանսիայում պապական նվիրակ (լեգատ), կարդինալ Ռոմանո Բոնավենտուրայի ներկայությամբ ստորացուցիչ պայմաններում ապաշխարության, մեղքերի քավության ծես կատարել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Аманд»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
2. 1 2  «Позорящие наказания»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
3. ↑  Jean-Sébastien Jolin Gignac, *Les peines et les châtiments Archived 2010-02-09 at the Wayback Machine.*
4. ↑  «Франция»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հրեական հանրագիտարան: In 86 Volumes (82 Volumes and 4 Additional Volumes)*։ St. Petersburg։ 1890–1907


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Catholic (1997—…) |

 |
Բաումքուխենի պատրաստում
**Բաումքուխեն** (գերմ.՝ Baumkuchen ծառ-թխվածք), թխվածքի անսովոր տեսակ, ավանդական ուտեստ Գերմանիայում։ Բաումքուխենի տեսքը հիշեցնում է հատած ծառի, որտեղից էլ եկել է դրա անվանումը։ Այդպիսի արդյունք տալիս է թխելու առանձնահատուկ տեխնոլոգիան՝ փայտե գլանիկը թաթախվում է հեղուկ խառնուրդի մեջ, կարմրեցնում է, նորից թաթախվում և կարմրեցնում, և այսպես մի քանի անգամ։

Բաումքուխեն

Պատմություն
-----------

Ստուգապես հայտնի չէ, թե ով է բաումքուխենի առաջին գյուտարարը, բայց Քիլի Մարիա-Սոֆյա Շելխամերի խոհարարական գրքում, լույս տեսած 1692 թվականին, հրապարակվել են թխվածքի 4 բաղադրատոմսեր։ 18-րդ դարում այն ստացել է առաջին ճանաչումը։ 1745 թվականին Հանս Օտտո 2-րդ իշխանն, Քրոնսբերգ այցելության ժամանակ, ճաշակել է բաումքուխեն, որը մատուցել է Մարթա Պփալը՝ տեղական պանդոկի տիրուհին։ Այդ տորթն այնքան էր դուր եկալ իշխանին, որ նա ցանկացավ, որ պանդոկատիրուհին տանի դրանք և դնի իր իշխանական սեղանին։

Բաումքուխենի ժամանակակից տեսքն որոշել է Էրնստ-Ավգուստ Գարդեսը, ով Շվեդտ քաղաքի իշխանի գլխավոր խոհարարն էր և, ավելի ուշ՝ 18-րդ դարում, Գարդեսն Բերլինից տեղափոխվեց Զալցվեդել՝ Ֆրիդրիխ Վիլհելմի մոտ, որտեղ մեծ հաջողությամբ դարձավ մի ռեստորանի գլխավոր խոհարար։ Պարոն Գարդեսի թոռնուհին, Լուիզա Լենցը, գտնելով պապի բաղադրատոմսը, մեծ հաճույքով սկսեց բաումքուխեններ պատրաստել։ 1841 թվականին հրուշակեղենի հետ պատմությունն կրկնվում է, այս անգամ Ֆրիդրիխ Վիլհելմ 4-րդի կողմից, ով իր հավանությունն է տալիս Լուիզա Լենցի պատրաստած բաումքուխենին։ Թագավորն դա վերցնում է իր կնոջ համար։ Արդյունքում, այն դառնում է «Արքայական տորթ», իսկ Սուրբ Ծննդյանը ուղարկված բաումքուխենի համար Լուիզա Լենցը ստանում է արքայական մանուֆակտուռայի սերվիս։

Ավելի ուշ Լուիզա Լենցը տանում է իր «Արքայական տորթերն» և ուրիշ քաղաքներ (Օրինակ. Սանկտ Պետերբուրգ և Վիեննա)։ Զալցվեդել քաղաքը դառնում է բաումքուխենի հայրենիքը։

Ժամանակակից Գերմանիայում բաումքուխեններ վաճառվում են խանութներում և դարձել են Սուրբ Ծննդյան թխվածքներ։

Գոյություն ունի տորթի լիտվական տեսակը՝ Շակոտիսը, որը տարբերվում է իր տեսքով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բաղադրատոմս Archived 2016-03-11 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4809373-7 |

 |
**«Բառագիրք հայոց»**, Ֆրանչիսկոս Ռիվոլայի հայերեն և լատիներեն բառարանը։

Պատմություն
-----------

Հայերեն առաջին տպագիր բառարանն է։ Տպագրվել 1621 թվականին Միլանում՝ Ամբրոսյան վարժարանի տպարանում։ Տիտղոսաթերթին՝ «Բառագիրք հայոց. Dictionarivm armeno-latinvm...» (487 էջ, 40)։

«Բառագիրք հայոց»-ում ի մի են բերված հիմնականում խոսակցական բառերն ու դարձվածքները։ Բառացանկը կազմելիս հեղինակն օգտվել
է ջուղայեցի վաճառականների բառապաշարից և լրացրել գրական բառերով` ընդհանուր թիվը հասցնելով 11 000-ի, հանդիպում են նաև
գրաբար, թուրքերեն և խոսակցական բառեր ու դարձվածքներ։

Վերահրատարակվել է 1633 թվականին Փարիզում՝ Տպագրական միավորման եկեղեցական կոմիտեի տպարանում (414 էջ, 40, 18,5 x 12,4 սմ)։

Բառարանը 17-18-րդ դարերում եղել է չափազանց գործածական։ Կղեմես Գալանոսը, Յակոբ Վիլլոտը, Համբարձում Պերպերյանը օգտվել են «Բառագիրք հայոց»-ից։

  


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Իսրայելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Արեգ Ռաֆայելի Իսրայելյան** (հուլիսի 1, 1939(1939-07-01), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 23, 2001(2001-11-23), Երևան, Հայաստան), հայ ճարտարապետ։

ԽՍՀՄ ժողովրդական ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանի որդին է, երկրաբան, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր Վահագն Իսրայելյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

1962 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։

Աշխատել է Երևաննախագիծ ինստիտուտում՝ 1962-1990 թվականներին՝ գլխավոր մասնագետ, 1965-1969 թվականներին՝ ավագ ճարտարապետ։ 1969-1972 թվականներին եղել է ճարտարապետական խմբի ղեկավար, 1972-1985 թվականներին՝ նախագծի գլխավոր ճարտարապետ։

1985 թվականին տեղափոխվել է Սիսիան և այնտեղ ստեղծագործել մինչև 1988 թվականը։ 1997 թվականին տեղափոխվում է Հայաստանի պաշտպանության նախարարության Զիննախագիծ նախագծային բյուրո և իր մեծ ավանդը ներդնում Հայաստանի բանակաշինության գործում։

Իր ողջ ստեղծագործական կյանքի ընթացքում շարունակել և ավարտին է հասցրել հոր՝ Ռաֆայել Իսրայելյանի անավարտ գործերը։

Ստեղծագործական ուղի
-------------------

Արեգ Իսրայելյանի նախագծերով կառուցվել են՝

* Կոնդ թաղամասի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու գմբեթը (1975)
* Երևանի մետրոպոլիտենի «Սասունցի Դավիթ» կայարանը (1981)
* Հաղթանակ զբոսայգու մուտքը (1983)
* Էջմիածնի Մայր Տաճարի բակում՝ Խրիմյան Հայրիկին նվիրված աղբյուր-հուշարձանը (1982)
* «Քարադարան» թանգարանը (1984-1986), Սիսիան
* «Քառասուն աղբյուր» աղբյուր-շատրվանը (1985), Սիսիան
* «Զանգեզուրի մուտքը» դարպասը (1987)

Ավարտել է հոր անավարտ կառույցները՝ Հաճնի (1974), Մուսա լեռան (1976), Ապարանի «Վերածնունդ» (1979) հուշակոթողները, Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիրի՝ «Վարդավառ» («Հացատուն») սեղանատունը (1975)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արեգ Իսրայելյան(չաշխատող հղում)
|  |
| --- |
| **Գիհի բազմապտուղ** |
| Գիհի բազմապտուղԳիհի բազմապտուղ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Դաս** | *Pinopsida* |
| **Կարգ** | Ասեղնատերևավորներ (Pinales) |
| **Ընտանիք** | Նոճազգիներ (Cupressaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Նոճայիններ (Cupressoideae) |
| **Ցեղ** | Գիհի *(Juniperus)* |
| **Վերնատեսակ** | 'Sabina' |
| **Տեսակ** | **Գիհի բազմապտուղ** *(J. polycarpos)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Juniperus polycarpos***K.Koch, 1849 |

**Գիհի բազմապտուղ**  (լատին․՝ Juniperus polycarpos), մինչև 10-12 մ բարձրությամբ, կոնուսաձև կամ բրգաձև սաղարթով, երկտուն, անեմոիլ, լուսասեր չորադիմացկուն ծառ է։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Ունի ուղղահայաց տարածման լայն ամպլիտուդա՝ 600-2400 մ բարձրությունները։ Էկոլոգիապես չափազանց ճկուն է։ Աչքի է ընկնում բարձր չորադիմացկունությամ, սակայն համեմատաբար բարենպաստ հողային պայմաններում կազմակերպում է ավելի բարձր լրիվության և բոնիտետի ծառուտներ։ Դանդաղաճ է, ծառերը 5-5.5 մ բարձրության հասնում են 120-130 տարեկան հասակում։ Ծառուտներում կցվածությունը 0.2-0.4 է, հազվադեպ՝ 0.5-0.6։ Ծառակազմում հանդիպում են վրացական թխկին, ուռատերև տանձենին, ֆենցլի նշենին, մերկատերև փռշնին, բթատերև պիստակենին, իսկ ենթանտառում՝ վրացական ցախակեռասը, թփային հասմիկը, ալեհեր բալենին, պալլասի դժնիկը և այլն։ Բազմապտուղ գիհին հատելուց հետո այդ տարածությունները որպես կանոն զբաղեցնում են բացառիկ չորադիմացկուն ցածրաճ թփերն ու բարձիկանման թփիկները՝ գազի և ականթալիմոնի տարբեր տեսակներ, եղջյուրավոր կորնգան և այլն։

Բազմացում
---------

Մշակության մեջ գրեթե չի հանդիպում, չնայած օժտված է բարձր գեղազարդությամբ, ֆիտոնցիդությամբ, հետևաբար և, սանիտարա-հիգենիկ նշանակությամբ։ Հեռանկարային է հատկապես հակաէրոզիոն տնկարկների ստեղծման համար։ Բազմանում է սերմերով, որոնք ունեն ցածր ծլունակություն, մեծ մասամբ վնասատուներով բարձր վարակվածության պատճառով։ Սերմերը պահանջում են նախացանքային մշակություն։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Հարավային Կովկասում, Փոքր Ասիայում, Իրանում։ Հայաստանում հանդիպում է Կոտայքի, Վայոց ձորի և Սյունիքի մարզերում, Խոսրովի արգելոցում, Սևանա լճի ավազանում և այլուր։ Հյուսիսային շրջաններում հանդիպում է հազվադեպ՝ միայն Իջևանի տարածաշրջանում։

Գրականություն
-------------

* Ծառագիտություն, Ժ. Հ. Վարդանյան

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

 |
**Անվերջ սյուն** (ռումիներեն՝ Coloana fără sfârşit կամ Coloana infinitului), ռումինացի քանդակագործ Կոնստանդին Բրանկուզիի քանդակների շարք, որի վրա նա աշխատել է 19 տարվա ընթացքում։ Ամենահայտնի Անվերջ սյունը գտնվում է ռումինական Տիրգու Ժիու քաղաքում։

Քանդակաշար
----------

Ուսումնասիրող Իոնել Ժյանուն կաղնուց Անվերջ սյան հինգ տարբերակ է ներկայացրել, մեկը՝ գիպսից և պողպատից, որը Բրանկուզին ստեղծել է 1918-1937 թվականներին։ Անվերջ սյունով Բրանկուզին կրկին անդրադարձել է ռումինական բանահյուսության «երկնային սյան» (ռումիներեն՝ columna cerului) մոտիվին, որը հանդիսանում է «Երկրի առանցք» (axis mundi) դիցաբանական թեմայի մասը, և որը տարածված է աշխարհի շատ ժողովուրդների մոտ։ Ռումինական ազգային արվեստում «երկնային սյունը» ներկայացված եղել է արխաիկ, մինչքրիստոնեական հավատալիքում, որն արագորեն քրիստոնեացվել է, ինչի մասին վկայում են սյան մասին հիշատակությունները սուրբծննդյան կոլինդաներում։

Բրանկուզին ընտրել է սյան ոչ թե ավանդական ձևը, որը նշանակում էր միայն երկնային հենարան, այլ ձև, որը կազմված էր կրկնվող շեղանկյունակերպ պատկերներից, ինչն ունի ծագման սիմվոլիկա։ Իոնել Ժյանուն ընդգծում է, որ շեղանկյունաձև մարմինները հիշեցնում են գեղջկական ճարտարապետության սյուների դեկորատիվ ոճը։ Բրանկուզին սյունն անվանել է Անվերջ, անվերջանալի, քանի որ ըստ ծրագրածի՝ այն ոչ թե պարզապես ուղղված է դեպի երկինք, այլ դեպի մարդկային աշխարհի անծայրածիր սահմաններ։ Այս նույն սահմաններն են ընկած նաև Բրանկուզիի «Թռչունը տարածության մեջ» քանդակաշարի հիմքում։

Տիրգու Ժիուի սյուն
------------------

1934 թվականի վերջին Կոնստանդին Բրանկուզին ընդունել է Գորժ ժուդեցի Կանանց լիգայի առաջարկը՝ ստեղծել հուշարձան Ժիու գետի մոտ զոհված զինվորների համար, որոնք պաշտպանում էին քաղաքը գերմանական զորքերից 1916 թվականին։ Սկզբում Բրանկուզին ցանկացել է կառուցել միայն սյուն, սակայն հետո որոշել է ստեղծել քանդակների շարք՝ կազմված «Լռության սեղան», «Համբույրների դարպաս» և «Անվերջ սյուներ» հուշարձաններից։

Աշխատանքն ավարտվել է 1938 թվականի հոկտեմբերի 28-ին։ Սյան բարձրությունը կազմում է 29,33 մետր։ Այն բաղկացած է 17 թուջե շեղանկյունաձև մեծաղյուսներից։

Ըստ Բրանկուզիի ծրագրածի՝ այդ «Անվերջ սյունը» պետք է խորհրդանշեր մեռած զինվորների հոգիների երկինք բարձրանալը և միաժամանակ նեցուկ լիներ երկնակամարին։

1950-ական թվականներին կոմունիստական իշխանությունը Բրանկուզիի աշխատանքները համարել է բուրժուական ոգու արտահայտություն։ Նախատեսվել է քանդել այն, որն այդպես էլ չի իրականացվել։

1998-2000 թվականներին կատարվել են սյուների վերականգնման աշխատանքներ։

Գրականություն
-------------

* *Ionel Jianou* Brancusi. — Tudor Publishing, 1963.
* *Alexandra Parigoris* Endless Column Restored // *Sculpture*. — Jan./Feb. 2002. — № 1.(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Անվերջ սյուն***էջը Վիքիպահեստում |

* ,  Անվերջ սյան տարբերակներ

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 133363469 · LCCN: n98087271 · SUDOC: 035785020 · VIAF: 181975459 · WorldCat VIAF: 181975459 |

 |


1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
**Ասորական դուռ**, *Ալեքսանդրետտայի դուռ, Աման, Ամանիդես, Ամանի լեռնանցք, Ամանիկա, Ամանոս, Ամանոսի դռներ, Ամանոսի լեռնանցք, Ամանոսյան գռներ, Ամանոսյան դրունք, Անցք Ասորվոց, Ասորական գռներ, Ասորիքի դռներ, Արըսլանրողազ, Բաղրասբելի, Բելսւնի կիրճ, Բեյլանգեչիղի, Բորդելլա, Գալանըգգսւբու, Գարագափու, Գուրթկուլաղ, Դամիրգափը, Դամիրդափու, Դամիրկափու, Դարագափու, Դեմիրկափու, Դրունք Անտիոքա*, լեռնանցք Կիլիկիայում, Ամանոսի լեռնաշղթայում, նրա հարավային հատվածում, Ալեքսանդրետտա քաղաքից 10-12 կմ հարավ-արևելք, Անտիոքոսից հյուսիս, ծովի մակարդակից 600 մ։ Ձգվում է մոտ 13 կմ։ Այստեղով է անցում Հալեպ-Անտիոք-Մամեստիա-Ադանա-Տարսոն-Գուգլակի դուռ լեռնանցք Իկոնիա գլխավոր ճանապարհը։ Գրականության մեջ Ասորական դուռը հաճախ շփոթվել է Գուգլակի լեռնանցքի հետ, որի հետևանքով շփոթվել է նաև դրանց տարբերակների զգալի մասը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 370 — 992 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 457)։*  |