**Քրիստոֆեր Հյուստոն «Քիտ» Քարսոն** (անգլ.՝ **Christopher Houston "Kit" Carson**, դեկտեմբերի 24, 1809(1809-12-24), Richmond, Կենտուկի, ԱՄՆ - մայիսի 23, 1868(1868-05-23), Ֆորտ Լիոն, Բենտ շրջան, Կոլորադո, ԱՄՆ), հայտնի ամերիկացի գեներալ, հնդկացիական պատերազմների մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ տարիներ

Քրիստոֆեր Հյուստոն Քարսոնը ծնվել է Կենտուկի նահանգի Մեդիսոն շրջանում, ժամանակակից Ռիչմոնդ քաղաքի մոտակայքում։ Նրա հայրը` Լինդսի Քարսոնը, շոտլանդացի-իռլանդացի ֆերմեր էր, ով մասնակցել էր Ամերիկյան հեղափոխական պատերազմին։ 1812 թվականին Քրիստոֆերը Լինդսի Քարսոնի և Ռեբեկա Ռոբինսոնի տասնմեկերորդ երեխան էր։ Ընտանիքում վաղ մանկությունից բոլորը նրան Կիտ էին անվանում։

Նրա ծնվելուց անմիջապես հետո ընտանիքը տեղափոխվել է արևմուտք՝ Միսուրի։ Միսուրի տեղափոխվելուց հետո Քարսոնների ընտանիքը ձեռք է բերել հողատարածք, որը պատկանում էր Դանիել Բունի որդիներին։ Երբ Քիթը 8 տարեկան էր, նրա հայրը մահացավ դժբախտ պատահարի արդյունքում։ Հոր մահից հետո նա ստիպված է եղել թողնել դպրոցը՝ օգնելու իր ընտանիքին ֆերմայում։

14 տարեկան հասակում նա մեկնել է Միսուրիի փոքրիկ գյուղ Ֆրանկլին։ Հանրաճանաչ Santa Fe Trail- ն անցնում էր Ֆրանկլինով, որի երկայնքով ճանապարհորդում էին Միացյալ Նահանգների Արևմուտք բազմաթիվ ներգաղթյալներ, մորթու վաճառականներ, որսորդներ։ Վայրի Արևմուտքի մասին հեքիաթներ լսելուց հետո Քարսոնը որոշում է թողնել Միսուրին և վաճառականների քարավանի հետ մեկնել Սանտա Ֆե։

### Ժայռոտ լեռներում

#### Մենամարտ Շունարի հետ

25 տարեկան հասակում՝ 1835 թվականի ամռանը, Քարսոնը ժամանել է թակարդներ դնելով որս անողների ժամադրության Արևմտյան Վայոմինգում՝ Գրին գետի տարածքում։ Լեռնցիների տոնավաճառում նա հանդիպել է մի երիտասարդ հնդկացի աղջկա արապահո ցեղից, որին անվանում էին «Երգող խոտ»։ Արապահոները ճամբար էին դրել ժամադրության վայրի մոտակայքում։ Երգող խոտին նկատածների թվում էր ֆրանս-կանադացի որսորդ Ժոզեֆ Շունարը։ Երբ հնդիկ կինը որպես ամուսին ընտրել է Քարսոնին, Շունարը մարտահրավեր է նետել նրան։ Մեկ այլ վարկածի համաձայն, ֆրանս-կանադացին, լիցքավորված ատրճանակով ձի նստեցնելով, սկսել է մենամարտի կանչել ցանկացած որսորդի, և Քարսոնը ընդունել է մարտահրավերը։

Նա ցատկել է իր ձիու վրա և լիցքավորված ատրճանակով շտապել բախման։ Երկու որսորդներն էլ կրակել են գրեթե միաժամանակ։ Քարսոնի գնդակը դիպել է Շունարի ձեռքին։ Ֆրանս-կանադացու գնդակը թռել է Քարսոնի գլխի կողքով։ Միգուցե ամերիկացուն փրկել է այն փաստը, որ կրակոցից առաջ Շունարի ձին շրջվել է կողքի։

Շունարի հետ մենամարտը Քարսոնին հայտնի է դարձրել լեռնագնացների շրջանում, որին ականատես են եղել շուրջ 200 սպիտակամորթ որսորդներ և 2000 հնդիկներ, որոնց մեծ մասը արևելյան Շոշոնաներ էին։

#### Թակարդներով որսորդության ավարտը

Քարսոնն ինքը հիշատակել է ժայռոտ լեռներում այլ լեռնագնացների շրջանում անցկացրած տարիները՝ որպես «իր կյանքի ամենաերջանիկ օրերը»։ Երգող Խոտը դարձել է նրա կինը և ամենուր ուղեկցել է Քերսոնին։ Նա աշխատել է Hudson's Bay Company-ում, ինչպես նաև հայտնի լեռնագնաց Ջիմ Բրիջերի հետ Յելոուսթոն, Փաուդեր և Բիգհորն գետերի շրջանում։ Նա տեղադրել է ծուղակներ ժամանակակից ամերիկյան Վայոմինգ, Կոլորադո, Այդահո և Մոնտանա նահանգներում։

1837 թվականին Քարսոնը դուստր է ունեցել, որին անվանակոչել են Ադել։ Երգող Խոտը մահացել է երկրորդ դստեր ծնվելուց անմիջապես հետո, մոտավորապես 1838-1840 թվականներին։ Այդ նույն ժամանակ կաշվի պահանջարկը նվազել է. ավելին, ձկնորսությունը դարձել է դժվար։

1840 թվականին Քարսոնը մասնակցել է «Թակարդներ»-ի վերջին հանդիպմանը։ Նա ամուսնացել է Չեյեն ցեղից մի կնոջ հետ, բայց որոշ ժամանակ անց նա լքել է նրան և միացել իր ցեղակիցներին։ 1842 թվականին նա հանդիպել է Տաոսից տասնչորս տարեկան Ժոզեֆա Հարամիլյոյին, որը պատկանել է քաղաքի հայտնի ընտանիքին։ Նրա համար Քարսոնը մկրտվել է Տաոսի կաթոլիկ եկեղեցում և 1843 թվականի փետրվարի 6-ին ամուսնացել Ժոզեֆայի հետ։

### Հնդկացիական պատերազմներ

Քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում Քարսոնը մասնակցել է պարտիզանական գործողություններին` ընդդեմ Նյու Մեքսիկոյի հնդկացիների։

### Կյանքի վերջին տարիներ

Քաղաքացիական պատերազմի ավարտից հետո Քարսոնը ստացել է գեներալի կոչում և նշանակվել Ֆորտ Գարլանդի հրամանատարը Կոլորադոյի հարավում՝ Սան Լուիս հովտում, Ջութի արգելոցի հիմքում։ Կառավարությունը հանձնարարել է նրան բանակցել հնդիկների հետ խաղաղության շուրջ։ 1867 թվականի վերջին նա անձամբ ուղեկցել է Ջութի չորս պետերին Վաշինգտոն՝ հանդիպելու Միացյալ Նահանգների նախագահի հետ` ամերիկյան կառավարության կողմից Կոլորադոյի հնդկացիներին լրացուցիչ օգնություն ստանալու համար։

Վերադառնալուց անմիջապես հետո նրա կինը՝ Ժոզեֆան մահացել է ծննդաբերության ժամանակ։ Կիտ Քարսոնը կյանքից հեռացել է մեկ ամիս անց՝ 58 տարեկան հասակում, 1868 թվականի մայիսի 23-ին։ Նրա մահվան պատճառը որովայնային աորտայի անևրիզմն էր։ Քերսոնին թաղել են Նյու Մեքսիկո նահանգի Տաոս քաղաքում՝ իր կնոջ կողքին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  GeneaStar
3. ↑  *Carter, Harvey Lewis.* — "Dear Old Kit": The Historical Christopher Carson — С.38.
4. ↑  *Carter, Harvey Lewis.* — "Dear Old Kit": The Historical Christopher Carson — С.38-39
5. 1 2  Whitlock, Douglas. «Kit Carson's wives & kids». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 28-ին. Վերցված է 2007 թ․ նոյեմբերի 30-ին.
6. 1 2  «The Life & Times of: Kit Carson». *Kids-n-Cowboys*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 28-ին. Վերցված է 2007 թ․ նոյեմբերի 30-ին.
7. 1 2  Chinn, Stephen. «Kit Carson Family History». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 28-ին. Վերցված է 2007 թ․ նոյեմբերի 30-ին.

Գրականություն
-------------

* *Carter, Harvey Lewis.* "Dear Old Kit": The Historical Christopher Carson. — University of Oklahoma Press, 1968. — ISBN 978-0806122533
* *Boraas, Tracey.* Kit Carson:Mountain Man. — Capstone Press, 2002. — ISBN 0736813497
* *Dunlay, Tom.* Kit Carson and the Indians. — University of Nebraska Press, 2005. — 528 с. — ISBN 0803266421

Արտաքին հղումներ
----------------

* PBS - THE WEST - Kit Carson
* Kit Carson

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Քիտ Քարսոն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree · WeRelate |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · American Cycl. (1879) · American National Biography · Appletons' (1887—1901) · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 7029801 · BNF: 122155566 · GND: 119499096 · ISNI: 0000000083665294 · LCCN: n50035128 · NKC: xx0122895 · NTA: 070460736 · NUKAT: n2005126007 · SUDOC: 034758569 · VIAF: 27116218 · WorldCat VIAF: 27116218 |

 |

 |