**Քարսոն Մաքքալերս** (անգլ.՝ Carson McCullers, собственно Lula Carson Smith, փետրվարի 19, 1917(1917-02-19)[…], Columbus, Ջորջիա, ԱՄՆ - սեպտեմբերի 29, 1967(1967-09-29)[…], Նայեք, Ռոքլենդ շրջան, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի գրող, նովելիստ, դրամատուրգ, էսսեիստ և բանաստեղծուհի։ Նրա առաջին վեպում՝ «Սիրտը միայնակ որսորդ է», նկարագրվում է ամերիկյան հարավի փոքրիկ քաղաքում բնակվող անհաջողակների ու սրիկաների հոգևոր մեկուսացումը։ Նրա մյուս վեպերը նմանատիպ թեմաներ ունեն, ստեղծագործությունների մեծ մասի գործողությունը ծավալվում է հեռավոր հարավում։

Մաքքալերսի ստեղծագործությունը հաճախ դասվում է «Հարավային գոթիկա» ուղղությանը, ինչը վկայում է նրա հարավային արմատների մասին։ Սակայն Մաքքալերսը իր ստեղծագործությունների մեծ մասը գրել է ԱՄՆ-ի հարավից տեղափոխվելուց հետո, և քննադատները նրա ստեղծագործությունների և էքսցենտրիկ կերպարների ոճն իրենց մասշտաբով նկարագրում են որպես համապարփակ։ Մաքքալերսի պատմվածքները հարմարեցվել են թատրոնի և կինոյի համար։ «Հարսանիքի մասնակիցը» (1946) վեպի սցենարը, որն ընդգրկում է երիտասարդ աղջկա զգացմունքները նրա եղբոր հարսանիքից առաջ, հաջողություն է ունեցել 1950-1951 թվականներին՝ Բրոդվեի բեմադրությունում։

Վաղ տարիներ
-----------

Լուլա Քարսոն Սմիթը ծնվել է Կոլումբուսում (Ջորջիա նահանգ), 1917 թվականին ոսկերիչ Լամար Սմիթի (1889-1944) և Մարգարիտա Ուոթերս Սմիթի (1890-1955) ընտանիքում։ Նրան անվանել են մորական տատի՝ Լուլա Քարսոն Ուոթերսի պատվին։ Նրա մոր պապը եղել է հարավային պլանտատոր և ԱՄՆ-ում քաղաքացիական պատերազմի հերոս։ Նրա հայրը եղել է Ֆրանսիական Գուգենոտական ծագմամբ ոսկերիչ և ժամագործ։ 10 տարեկանից երիտասարդ Քարսոնը դաշնամուրի դասերի է հաճախել․ երբ նա դարձել է 15 տարեկան, հայրը գրամեքենա է գնել, որպեսզի աջակցի Քարսոնի գրական ձգտումներին։

Լուլա Քարսոն Սմիթն ավարտել է Կոլումբուսի միջնակարգ դպրոցը։ 1934 թվականի սեպտեմբերին, 17 տարեկան հասակում, հեռացել է տնից, շոգենավով ուղևորվել Նյու Յորք՝ սովորելու դաշնամուր նվագել Ջուլիարդի երաժշտական դպրոցում։ Ռևմատիկ տենդով հիվանդանալուց հետո, վերադարձել է Կոլումբուս՝ առողջությունը վերականգնելու նպատակով, որտեղ որոշում է հրաժարվել երաժշտական կարիերայից։ Այնուհետև, վերադառնում է Նյու Յորք, աշխատում է մատուցողուհի, շարունակելով գրական գործունեությունը։ Այդ նույն ժամանակ Քարսոնը երեկոյան դասընթացների է հաճախել Կոլումբիայի համալսարանում, Վաշինգտոնի Նյու Յորքի համալսարանի քոլեջում հաճախել է Դորոթի Սկարբորոյի և Սիլվիա Չաթֆիլդ Բեյթսի ղեկավարած գրողների դասընթացներին։ 1936 թվականին Քարսոնը հրապարակել է իր առաջին նովելը՝ «Վունդերկինդը», ստեղծագործության ինքնակենսագրական սյուժեն, որում պատկերված է դեռահաս վունդերկինդի անպաշտպանությունն ու կորուստները։ Նովելն առաջին անգամ հրապարակվել է «Story» ամսագրում և և ընգրկվել է «Տխուր ցուկկինի բալադը» ժողովածուի կազմի մեջ/ «The Ballad of the Sad Café and Other Stories» (1951)։

Ամուսնություն
-------------

1935 թվականից մինչև 1937 թվականը հաշվի առնելով իր ուսման հանգամանքները և առողջության վիճակը, Կարսոնը մեկնել է ապրելու Նյու Յորքում և հարազատ Կոլումբուսում։ 1937 թվականի սեպտեմբերին, 20 տարեկան հասակում, ամուսնացել է թոշակառու զինվոր և սկսնակ գրող Ռիվես Մաքքալերսի հետ։ Նրանք միասին սկսում են իրենց կյանքը Շարլոթում, որտեղ հետագայում Ռիվեսը գտել է աշխատանք։

Կարիերա
-------

1940 թվականին, 23 տարեկանում, հավատարիմ մնալով «հարավային գոթական» արձակի ավանդույթներին, Մաքքալերսն ավարտում է իր առաջին վեպը՝ «Սիրտը միայնակ որսորդ է»։  (Վերնագիրը առաջարկել է նրա գրական Խմբագրը և ինչը վերցրված է Վիլյամ Շարփի «Միայնակ որսորդ» բանաստեղծությունից)։ Հրապարակումից հետո վեպը գնահատվել է որպես հակաֆաշիստական։

Իր ամբողջ գրավոր կյանքի ընթացքում Մաքքալերսը հրատարակել է 8 գիրք՝ «Սիրտը միայնակ որսորդ է» (1940), «Արտացոլումներ ոսկե աչքում» (1941) և «Հարսանիքի մասնակից» (1946)։ «Տխուր ցուկկինի բալադը» (1951) վիպակում պատմում է միայնակ սիրո ցավի մասին։ Վիպակը գրելու ժամանակ Մաքքալերսը «Yaddo»-ի անդամ է եղել։

«Հարսանիքի մասնակից» (1946) վեպում Մաքքալերսը նկարագրում է երիտասարդ աղջկա զգացմունքները եղբոր հարսանիքից առաջ։ 1950-1951 թվականներին Բրոդվեյի բեմում տեղի է ունեցել վեպի բեմադրությունը։ 2007 թվականին բեմադրությունը տեղի է ունեցել նաև Լոնդոնում։

1968 թվականին էկրանավորվել է «Սիրտը միայնակ որսորդ է» վեպը, գլխավոր հերոս Ջոն Սինգերի դերը խաղացել է Ալան Արկինը։ Էկրանավորվել է նաև «Արտացոլումներ ոսկե աչքում» (1967) վեպը, որի ռեժիսորն է Ջոն Հյուսթոնը, նկարահանումներին մասնակցել են Մառլոն Բրանդոնն և Էլիզաբեթ Թեյլորը։ Իր «Բաց գիրք» ինքնակենսագրության մեջ (1980) Հյուսթոնը նշում է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Ես առաջին անգամ հանդիպեցի Քարսոն Մաքքյուլերին պատերազմի ժամանակ, երբ ես այցելում էի Փոլեթ Գոդարին և Բուրգես Մերեդիթին՝ Նյու Յորքի ծայրամասում։ Քարսոնը ապրում էր մոտակայքում, և մի օր, երբ մենք զբոսնում էին, նա իր դռան մոտից մեզ կանչեց։ Նա հազիվ թե լիներ 20 տարեկան։ Ես հիշում եմ նրան որպես փխրուն արարած, շքեղ փայլող աչքերով; Ես հիշում եմ, որ դողում էին նրա ձեռքերը, երբ մենք նրան բարևեցինք։ Եվ երբ նրա հիվանդությունները ավելանում էին, նա դրանից միայն ուժեղանում էր»։ |  |

Անձնական կյանք
--------------

Քարսոնը և Ռիվս Մաքքալերսը բաժանվել են 1941 թվականին։ Ռիվեսից հեռանալուց հետո Քարսոնը տեղափոխվել է Նյու Յորք՝ «Harper's Bazaar»ի խմբագիր Ջորջ Դևիսի հետ։ Քարսոնը դարձել է Բրուքլինի գեղարվեստական համայնքի «Փետրվարյան տան» անդամ։ Նրա ընկերներից էին՝ բանաստեղծ Ուիսթեն Հյու Օդենը, սյուրռեալիստ նկարիչ Սալվադոր Դալին, դերասանուհի Մերիլին Մոնրոն, կոմպոզիտոր Բենջամին Բրիթեն, դերասանուհի Ջիպսի Ռոզա Լին, գրող Փոլ Բոուլզը և Ջեյն Բոուլզը։ Երկրորդ աշխարհամարտից հետո Մակքուլլերը և նրա ընտանիքն ապրում էին Փարիզում։ Այդ տարիներին մտերիմ է եղել Թրուման Կապոտեն և Թենեսի Ուիլյամսը։ Այս ժամանակահատվածում Ռիվեսը ընկերացել է կոմպոզիտոր Դևիդ Դիամանդի հետ, նրանք միասին ապրել են Նյու Յորքի Ռոչեսթեր քաղաքում։

1945 թվականին Կարսոնը և Ռիվսը կրկին ամուսնացել են։

1953 թվականին Ռիվսը Քարսոնին առաջարկել է միասին ինքնասպանություն գործել, ինչին Քարսոնը կտրուկ մերժել է։ Քարսոնից հեռանալուց հետո Ռիվսը մահացել է փարիզյան հյուրանոցներից՝ քնաբերի գերբարձր դոզայից։ «Գեղեցիկի քառակուսի արմատը» (1957) պիեսը գրվել է Ռիվեսի հետ իր կյանքի վերջին տարիների դառը հիշողությունների հիման վրա։

Իր կյանքի վերջին ամիսներին Մաքքալերսը կորցրել է գրելու ունակությունը, և Լուսավորություն և գիշերային տենդ» ինքնակենսագրականը (1999) մնացել է անավարտ։ Նյու Յորքի տունը, որում Քարսոնը բնակվել է 1945 թվականից մինչև 1967 թվականը, ընդգրկվել է Պատմական վայրերի ազգային ցուցակում 2006 թվականին։

Մահ
---

Մաքքալերսն իր ողջ կյանքի ընթացքում տառապել է բազմաթիվ հիվանդություններից։ Երիտասարդ տարիքում նրան տանջել են հաճախակի կաթվածները, իսկ 15 տարեկանում հիվանդացել է ռևմատիկ տենդով, երկար ժամանակ չի կարողացել ազատվել ալկոհոլային կախվածությունից։ 31 տարեկանում մարմնի ձախ մասն ամբողջովին կաթվածահար է եղել։ Իր կյանքի վերջին քսան տարիները Քարսոն Մաքքալերսը ապրել է իր տանը՝ Հարավային Նյու Յորքում։ 1967 թվականի սեպտեմբերի 29-ին մահացել է կաթվածից՝ 50 տարեկան հասակում։ Թաղված է Վաշինգտոնի Օակ-Հիլլ (Oak Hill Cemetery) գերեզմանատանը։

Ստեղծագործության քննադատություն
-------------------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «[Նրա աշխատանքը] մեր երկրորդ մակարդակի մշակույթի սակավաթիվ նվաճումներից է»- Գոռ Վիդալ |  |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Քարսոնի աշխատանքի գլխավոր թեման մարդկային սիրո հսկայական նշանակությունն ու գրեթե անլուծելի հիմնախնդիրներն են»։- Թենեսի Ուիլյամս |  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Նրա ցնցումները իրական չեն»։- Ջեյն Բոուլս |  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Կարծում եմ, որ սա ամենավատ գիրքն է, որը ես երբևէ կարդացել եմ»։- Ֆլաննի Օ'Քոնոր «Ժամացույց առանց ձեռքի» վեպի մասին։ |  |

Ստեղծագործություն
-----------------

Մաքքալերսի ինքնակենսագրական արձակը և թատերագրությունը «հարավային գոթիկայի» (Ուիլյամ Ֆոլքներ, Էրսկին Կոլդուել, Ֆլաննի Օ'Քոնոր, Հարփըր Լի և այլն) ամենաազդեցիկ և տպավորիչ նմուշներից մեկն է։

Ճանաչում
--------

Գուգենհայմի հիմնադրամի կրթաթոշակի կրկնակի դափնեկիր (1942 և 1946), Հենրի Բելամաննի մրցանակի դափնեկիր՝ գրականության մեջ ունեցած մեծ ավանդի համար (1966)։ Կոլումբուսի համալսարանում բացվել է Քարսոն Մաքքալերսի անվան գրողների և երաժիշտների կենտրոն (տես․ )։ Մաքքալերսի ստեղծագործությունները թարգմանվել են աշխարհի բազմաթիվ լեզուներով, բազմիցս էկրանավորվել են։

Երկեր
-----

### Վեպեր

* The Heart Is a Lonely Hunter/ Սիրտը միայնակ որսորդ է (1940, Ռոբերտ Էլլիսա Միլլերի ֆիլմը՝ 1968)
* Reflections in a Golden Eye/ Ոսկե աչքերի արտացոլում (1941, Ջոն Հյուսթոնի ֆիլմը՝ 1967)
* The Member of the Wedding/ Հարսանիքի մասնակիցը՝ (1946, հեղինակային վերափոխում դրամայում՝ 1950, Ֆրեդ Ցինեմանի ֆիլմը՝ 1952, Քլոդ Միլլեի ֆիլմը՝ 1985; հեռուստադիլմեր՝ 1982 և 1997)
* Clock Without Hands / Ժամացույց առանց սլաքների (1961)

### Այլ ստեղծագործություններ

* The Ballad of the Sad Café and Other Stories / Տխուր ցուկկինի բալադը (1951, արձակների ժողովածու, գլխավոր վիպակը վերափոխվել է Էդուարդ Օլբիի դրամայում՝ 1963, ֆիլմ՝ 1991)
* The Square Root of Wonderful/ Հրաշքների քառակուսի արմատ (1958, պիես)
* The Mortgaged Heart / Գրավով սիրտը (1972, պատմվածքների ժողովածու)
* Illumination and Night Glare/ Լուսավորում և գիշերային դողէրոցք (1999, անավարտ ինքնակենսագրություն)

Ամփոփ հրատարակություններ
------------------------

* Complete Novels. New York: The Library of America, 2001

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
3. 1 2 3 4  Internet Broadway Database — 2000.
4. 1 2 3 4
5. 1 2
6. ↑  Карсон Маккалерс на сайте Мемориального фонда Джона Саймона Гуггенхайма

Գրականություն
-------------

* Evans O. Carson McCullers, Her Life and Work. London: Owen, 1965
* Edmonds D. Carson McCullers. Austin: Steck-Vaughn, 1969
* Bloom H. Carson McCullers. New York: Chelsea House Publishers, 1986
* Carr V.S. Understanding Carson McCullers. Columbia: University of South Carolina Press, 1990
* James J.G. Wunderkind: The Reputation of Carson McCullers 1940—1990. Columbia: Camden House, 1995
* Savigneau J. Carson McCullers: un cœur de jeune fille. Paris: Stock, 1995 (переведена на анг. и исп.)
* Critical Essays on Carson McCullers/ Beverly Lyon Clark, Melvin J Friedman, eds. New York: G.K. Hall; London: Prentice Hall International, 1996.
* Gleeson-White S. Strange Bodies: Gender and Identity in the Novels of Carson McCullers. Alabama: UP of Alabama, 2003

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք (англ.) Archived 2014-01-07 at the Wayback Machine.
* Էջ IMDBկայքում
* Հղումներ
* Քարսոն Մաքքալերս Archived 2020-10-23 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Discogs · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · American National Biography · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 29308 · BIBSYS: 90167617 · BNC: a11735302 · BNE: XX882635 · BNF: 119137659 · CiNii: DA01064224 · CONOR: 8768355 · GND: 118575724 · ICCU: RAVV032631 · ISNI: 0000000121441209 · LCCN: n79059038 · LNB: 000041380 · NDL: 00449383 · NKC: jn20000603964 · NLA: 36174806 · NLG: 121139 · NLP: a0000001183974 · NSK: 000004392 · NTA: 06947544X · NUKAT: n97067789 · PTBNP: 59796 · LIBRIS: 75593 · SUDOC: 026999757 · VIAF: 95151447 · WorldCat VIAF: 95151447 |

 |

 |