**Եվրամիության և Կոսովոյի** միջև հարաբերությունները սկսվել են 2008 թվականին, երբ Կոսովոյի Հանրապետությունը հռչակել է իր անկախությունը։ Կարևոր հարցերից մեկը, որն առկա է այդ հարաբերությունների ընթացիկ օրակարգում, տվյալ երկրի անդամակցությունն է Եվրոպական ինտեգրացիոն սխեմաներին, քանի որ Կոսովոն ճանաչվել է ԵՄ-ին անդամակցելու պոտենցիալ թեկնածու։

ԵՄ-ի և Կոսովոյի միջև Ասոցացման համաձայնագիրը ստորագրվել է 2016 թվականի փետրվարի 26-ին, իսկ նույն թվականի ապրիլի 1-ին օրինական կերպով ուժի մեջ է մտել։

2018 թվականի փետրվարի 6-ին Եվրահանձնաժողովը հրապարակել է ծրագիր, որն ընդգրկել է Արևմտյան Բալկանյան վեց երկրներ՝ Ալբանիան, Բոսնիա և Հերցեգովինան, Կոսովոն, Չեռնոգորիան, Հյուսիսային Մակեդոնիան և Սերբիան։ Ծրագիրը նախատեսում է, որ այդ բոլոր վեց երկրները մինչև 2025 թվականը կարող են Եվրամիության անդամ դառնալ։

Ճանաչում
--------

2013 թվականին ԵՄ 28 անդամներից 23-ը ճանաչել են Կոսովոյի անկախությունը։ Կոսովոյի անկախությունը չեն ճանաչել Իսպանիան, Սլովակիան, Կիպրոսը, Ռումինիան և Հունաստանը։ Արդյունքում Եվրոպական խորհրդարանը 2010 թվականի հուլիսի 8-ին բանաձև է ընդունել, միավորման բոլոր անդամներին կոչ է արել ճանաչել Կոսովոյի անկախությունը։ Սերբիայից 2010 թվականի հոկտեմբերին Եվրախորհրդարանի ներկայացուցիչը հայտարարել է, որ Կոսովոյի չճանաչումը ԵՄ որոշ անդամների կողմից խոչընդոտ չի լինի Կոսովոյի՝ Շենգենյան գոտուն միանալու համար։

ԵՄ պաշտոնատարություն
--------------------

Կոսովոյում իրավունքի գերակայության եվրոպական միության (EULEX) առաքելությունը գործում է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 1244 բանաձևի հիման վրա, որը 1999 թվականին Կոսովոյում միջազգային կառավարում է մտցրել, սակայն Ռուսաստանն արգելափակել է Կոսովոյի վերաբերյալ ՄԱԿ-ի լիազորությունների փոխանցումը ԵՄ առաքելությանը։ Սերբիան նման առաքելության անցկացումը դիտարկում է նաև որպես Կոսովոյի անկախության ճանաչում։

Առաքելությունը, որի թվաքանակը 1800-ից մինչև 1900 մարդ է, Եվրոպական խորհրդի կողմից հաստատվել է 2007 թվականի դեկտեմբերի 14-ին, սակայն ավելի ուշ ավելացել է մինչև 2 հազար մարդ։ Առաքելությունը բաղկացած է ոստիկաններից, դատախազներից և դատավորներից, այդպիսով կենտրոնանալով իրավունքի գերակայության և ժողովրդավարական չափանիշների վրա։ Այդ առաքելության չափը նշանակում է, որ Կոսովոյում ԵՄ-ի կառավարության ծառայողների առավելագույն քանակն է գտնվում Բրյուսելից հետո։

ԵՄ-ն նաև Կոսովոյում միջազգային քաղաքացիական ներկայացուցիչ է նշանակել (որին նաև անվանում են ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ)։ Կոսովոյում ԵՄ-ի ազդեցության աստիճանը որոշ մարդկանց ստիպել է Կոսովոն անվանել պրոտեկտորատ։

Հնարավոր թեկնածու
-----------------

Սերբիայից Կոսովոյի անկախության հռչակումը տեղի է ունեցել 2008 թվականի փետրվարի 17-ին Կոսովոյի Վեհաժողովի անդամների քվեարկության արդյունքում։

2009 թվականի հոկտեմբերին Եվրահանձնաժողովը ԵՄ-ին անդամակցելու թեկնածուների և պոտենցիալ թեկնածուների առաջընթացի մասին իր ամենամյա զեկույցում նշել էր, որ Կոսովոյի Հանրապետությունը բախվել է մեծ խնդիրների, ներառյալ իրավունքի գերակայության ապահովումը, կոռուպցիայի և կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարը, վարչական ներուժի ուժեղացումը, սերբ բնակչության և այլ ազգային փոքրամասնությունների պաշտպանությունը։

ԵՄ-ին անդամակցելու շուրջ բանակցությունները կարող են սկսվել այն բանից հետո, երբ Կոսովոն հայտ ներկայացնի և դառնա ԵՄ-ին անդամակցելու պաշտոնական թեկնածու։ Կոսովոյի արտաքին գործերի նախարար Էնվեր Հոջայը Եվրամիությանը առաջարկել է նաև միաժամանակ Սերբիայի և Կոսովոյի կազմում ընդգրկել, քանի որ եթե Սերբիան առաջինը ընդունվի, ապա կարող են վետո դնել Կոսովոյի անդամակցության վրա։

2014 թվականի մայիսին Էնվեր Հոջայը հայտարարել էր, որ Կոսովոն նպատակ է դրել անդամակցել ԵՄ-ին 10 տարվա ընթացքում։ 2018 թվականի մայիսին Բուլղարիայում, որն այդ ժամանակ նախագահում էր ԵՄ-ի խորհուրդը, տեղի ունեցավ արևմտա-բալկանյան երկրների հարցերով գագաթաժողովը, որը նպատակ ուներ հեշտացնել վեց երկրների միացումը, ներառյալ անվտանգության և տարածաշրջանային փոխկապակցման ոլորտում տարածաշրջանային համագործակցության ամրապնդումը։ Հատկանշական է, որ գագաթնաժողովում խոսքը գնում էր հենց գործընկերների, այլ ոչ թե պետության մասին, քանի որ Կոսովոն մասամբ ճանաչված պետություն է։

Ասոցացման և կայունացման համաձայնագիր
------------------------------------

Մինչև ԵՄ-ին ամբողջական անդամակցության հայտ ներկայացնելը Կոսովոն ձգտում էր ԵՄ-ի հետ ստորագրել կայունացման և ասոցացման համաձայնագիր, որով սահմանվում են ԵՄ-ին անդամակցելու երկու կողմերի իրավունքներն ու պարտականությունները։ 2012 թվականի մարտին Եվրահանձնաժողովը սկսել է համաձայնագրի հեռանկարների տեխնիկատնտեսական հիմնավորման ուսումնասիրությունները։ 2012 թվականի հոկտեմբերի 10-ին դրա արդյունքները հրապարակվեցին. հետազոտությունը պարզել է, որ իրավաբանական խոչընդոտներ չկան, քանի որ նման գործարքի համար լիակատար ինքնիշխանություն չի պահանջվում, և խորհուրդ է տվել բանակցություններ սկսել, հենց որ Կոսովոն հետագա առաջընթացի հասնի չորս ոլորտներում՝ իրավունքի գերակայության, պետական կառավարման, ազգային փոքրամասնությունների պաշտպանության և առևտուր։

### 2013 թվականի բրյուսելյան համաձայնագրեր

2013 թվականի ապրիլի 19-ին Կոսովոյի և Սերբիայի կառավարությունները համաձայնագիր կնքեցին, որը կարևորագույն քայլ էր ճանաչվել հարաբերությունների կարգավորման և երկու երկրներին եվրոպական ինտեգրացման ուղղությամբ առաջ մղելու համար։ Համաձայնագիրը վավերացվել է նույն թվականի հունիսի 28-ին Կոսովոյի վեհաժողովի կողմից։

Համաձայնագրի ձեռքբերումից մի քանի օր անց Եվրահանձնաժողովը խորհուրդ է տվել թույլատրել բանակցություններ սկսել ԵՄ-ի և Կոսովոյի միջև ասոցացման համաձայնագրի և հարաբերությունների կայունացման շուրջ, ինչպես նաև բանակցություններ սկսել Սերբիայի հետ անդամակցության շուրջ։ 2013 թվականի հունիսի 28-ին Եվրոպական խորհուրդը հավանություն տվեց ինչպես Կոսովոյի, այնպես էլ Սերբիայի հետ բանակցությունների վերաբերյալ ԵՄ Խորհրդի եզրակացություններին։

Բանակցությունները պաշտոնապես սկսվել են 2013 թվականի հոկտեմբերի 28-ին և ավարտվել 2014 թվականի մայիսի 2-ին։ Համաձայնագիրը վավերացվել է 2014 թվականի հուլիսի 25-ին, պայմանագիրը ստորագրվել է 2015 թվականի հոկտեմբերի 27-ին։

Եվրոյի միակողմանի ներդրում
--------------------------

Պարզ չէ, որ եվրոյի միակողմանի օգտագործումը կազդի ԵՄ-ի հետ հետագա ինտեգրման Կոսովոյի ձգտման վրա, պետություններից պահանջում է կատարել մի քանի Մաաստրիխտսյան չափանիշներ, նախքան նրանք կկարողանան անդամակցել եվրոգոտուն։ Չեռնոգորիան, ինչպես և Կոսովոն, նույնպես միակողմանիորեն ընդունել է եվրոն և այժմ բանակցություններ է վարում ԵՄ-ի հետ անդամակցության շուրջ։ Չեռնոգորիայի անդամակցության դիմումը ներկայացնելու պահից Եվրոպական հանձնաժողովը և ԵԿԲ-ն մի քանի անգամ իրենց դժգոհությունն են հայտնել եվրոյի օգտագործման կապակցությամբ։ ԵՄ-ի հետ կայունացման և Ասոցացման համաձայնագրին կից հայտարարության մեջ ասված է, որ եվրոյի միակողմանի ներմուծումը համատեղելի չի եղել պայմանագրի հետ։ Դիվանագետները ենթադրում են, որ դժվար թե Չեռնոգորիան դուրս բերի եվրոն շրջանառությունից։

Վիզաների ազատականացում
----------------------

Կոսովոն ԵՄ-ին անդամակցելու միակ պոտենցիալ թեկնածուն է, որն առանց վիզայի ռեժիմ չունի Շենգենյան գոտու հետ։ ԵՄ-ն և Կոսովոն վիզային ազատականացման շուրջ երկխոսություն են սկսել 2012 թվականի հունվարի 19-ին։ 2012 թվականի հունիսի 14-ին Կոսովոն ստացել է ԵՄ-ի հետ վիզային ռեժիմի ազատականացման ճանապարհային քարտեզ՝ անհրաժեշտ բարեփոխումների մանրամասնման համար, և 2016 թվականի մայիսին Եվրահանձնաժողովը Կոսովոյին առաջարկել է առանց վիզայի ռեժիմ սահմանել։ ԵՄ-ն հայտարարել է, որ Կոսովոյի քաղաքացիների համար առանց վիզայի ռեժիմը պայմանավորված է նրանով, որ տվյալ երկրի կառավարությունը հավանություն է տվել Չեռնոգորիայի հետ սահմանի սահմանազատման մասին համաձայնագրին, որը Կոսովոյի խորհրդարանի կողմից հաստատվել է 2018 թվականի մարտին։ 2018 թվականի հուլիսի զեկույցում նաև նշվում էր, որ Կոսովոն կատարել է Շենգենյան գոտու հետ անայցագիր ռեժիմի բոլոր պահանջները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Kosovo – European Commission». *Ec.europa.eu*. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 13-ին.
2. ↑  «Information relating to the entry into force of the Stabilisation and Association Agreement between the European Union and the European Atomic Energy Community, of the one part, and Kosovo (\*), of the other part». EUR-Lex. 24 березня 2016. Վերցված է 2016 թ․ մարտի 24-ին.
3. ↑  «Strategy for the Western Balkans». *European Commission*. 6 лютого 2018. Վերցված է 2018 թ․ մայիսի 18-ին.
4. ↑  Ольга Демидова (2 февраля 2018). «ЕС намерен принять шесть балканских стран до 2025 года». *dw.com* (ռուսերեն). Deutsche Welle. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 13-ին.
5. ↑  «Archived copy». Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հուլիսի 12-ին. Վերցված է 10 липня 2010-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ արխիվը պատճենվել է որպես վերնագիր (link)
6. ↑  «Fajon: Kosovo must become visa-free (SETimes.com)». 30 жовтня 2010. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 31-ին.
7. ↑  Vucheva, Elitsa and Renata Goldirova (14 December 2007) EU agrees on Kosovo mission, EU Observer
8. ↑  «A June tide». *Economist*. 19 червня 2008. Վերցված է 2010 թ․ ապրիլի 28-ին.
9. ↑  «Divided rule». *Economist*. 29 травня 2008. Վերցված է 2010 թ․ ապրիլի 28-ին.
10. ↑  Vucheva, Elitsa (17 December 2007) EU Kosovo mission 'unacceptable' for Serbia, EU Observer
11. ↑  «Serbia, Russia fury as Kosovo independence draws near | EU – European Information on Enlargement & Neighbours». EurActiv.com. 15 лютого 2008. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հունիսի 9-ին. Վերցված է 2010 թ․ ապրիլի 28-ին.
12. ↑  de Kuijer, Pim (18 February 2008) [Comment] The 28th member state, EU Observer
13. ↑  Tim Judah. «Kosovo: the era of the EU protectorate dawns» (PDF). *Iss.europa.eu*. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2012 թ․ մարտի 28-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 13-ին.
14. ↑  «Europe | Kosovo MPs proclaim independence». BBC News. 17 лютого 2008. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 13-ին.
15. ↑  «Kosovo: The world's newest state». *The Economist*. 23 лютого 2008. Վերցված է 2012 թ․ սեպտեմբերի 24-ին.
16. ↑  «The EU Enlargement Process: A Year of Progress in the Western Balkans and Turkey», *Europa.eu*, 14 жовтня 2009
17. ↑  «Kosovo under UNSCR 1244/99 2009 Progress report» (PDF). *Europa.eu*. 14 жовтня 2009. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 7-ին.
18. ↑  «Hoxhaj: 2013, vit i suksesshëm i politikës së jashtme». Міністерство закордонних справ Косово. 20 листопада 2013. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 24-ին.
19. ↑  «Hoxhaj në Prizren, vendimi për vizat merret pas zgjedhjeve për institucionet e BE-së (Video)». Міністр іноземних справ Косово. 2014 թ․ մայիսի 17. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 18-ին.
20. ↑  «EU-Western Balkans summit in Sofia». *Council of Europe*. 17 травня 2018. Վերցված է 2018 թ․ մայիսի 18-ին.
21. ↑  Martin, Dimitrov (23 квітня 2018). «Balkans Labeled 'Partners' Instead of 'States' for Sofia Summit». *Balkan Insight*. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 18-ին.
22. ↑  «Speech by High Representative/Vice-President Federica Mogherini at the European Parliament Plenary Session on the Western Balkan Strategy». *Європейська служба зовнішніх справ*. 6 лютого 2018. Վերցված է 2018 թ․ մայիսի 18-ին.
23. ↑  «New horizon for Kosovo's EU integration». Європейський парламент. 7 лютого 2013. Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 17-ին.
24. ↑  Cerni, Boris; Greicevci, Bekim (2012 թ․ մարտի 27). «EU Studies Kosovar Bid to Win Stabilization, Association Accord». Bloomberg. Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 17-ին.
25. ↑  Bytyci, Fatos (27 березня 2012). «EU to set Kosovo on long road to membership». Reuters. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ սեպտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 17-ին.
26. ↑  «Feasibility Study for a Stabilisation and Association Agreement between the European Union and Kosovo» (PDF). European Commission. 10 жовтня 2012. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 24-ին.
27. ↑  «Unofficial text of proposed Kosovo agreement». B92. 19 квітня 2013. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ սեպտեմբերի 27-ին. Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 17-ին.
28. ↑  «Serbia and Kosovo reach EU-brokered landmark accord». *BBC*. 19 квітня 2013. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 19-ին.
29. ↑  Edona Peci (3 травня 2013). «Kosovo MPs Defy Protests to Ratify Serbia Deal». Balkan Insight. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 13-ին.
30. ↑  «Recommendation for a COUNCIL DECISION authorising the opening of negotiations on a Stabilisation and Association Agreement between the European Union and Kosovo» (PDF). Європейська комісія. 22 квітня 2013. Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 17-ին.
31. ↑  Pawlak, Justyna (22 квітня 2013). «EU Commission recommends start of Serbia membership talks». Reuters. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ սեպտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 20-ին.
32. ↑  «Press Release – 3251st Council meeting» (PDF). Рада Європейського Союзу. 25 червня 2013. Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 17-ին.
33. ↑  «European Council 27/28 June 2013 Conclusions» (PDF). Європейська рада. 28 червня 2013. Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 17-ին.
34. ↑  «Kosovo Launches Crucial SAA Talks With EU». Balkan Insight. 28 жовтня 2013. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 28-ին.
35. ↑  «Stabilisation and Association Agreement negotiations successfully completed». Європейська служба зовнішніх справ. 2 травня 2014. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 5-ին. Վերցված է 2 травня 2014-ին.
36. ↑  «Stabilisation and Association Agreement between the European Union and Kosovo signed». Європейська комісія. 27 жовтня 2015. Վերցված է 2015 թ․ հոկտեմբերի 27-ին.
37. ↑  «EU warns Montenegro over Euro». B92. 10 жовтня 2007. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ նոյեմբերի 5-ին. Վերցված է 2011 թ․ սեպտեմբերի 9-ին.
38. ↑  «Montenegro heading for EU membership». 24 жовтня 2007. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ մայիսի 11-ին. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 19-ին.
39. ↑  «EU to question Montenegro's use of euro». 8 жовтня 2007. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 19-ին.
40. ↑  «EU launches talks with Kosovo on visa free regime». EUBusiness. 19 січня 2012. Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 17-ին.
41. ↑  «Commission delivers visa roadmap to Kosovo government». Європейська комісія. 14 червня 2012. Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 17-ին.
42. ↑  «EU Delivers Visa Road-map To Kosovo». RTTNews. 14 червня 2012. Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 17-ին.
43. ↑  «European Commission proposes visa-free travel for the people of Kosovo». European Commission. 4 травня 2016. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 4-ին.
44. ↑  «Setback on Kosovo Visas Blamed on Border Deal Delay». 6 липня 2016. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 24-ին.
45. ↑  «Kosovo minister pledges fulfilling of the last benchmark on visa liberalisation». 22 березня 2018. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ մարտի 31-ին. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 30-ին.
46. ↑  «Visa Liberalisation: Commission confirms Kosovo fulfils all required benchmarks». Європейська комісія. 18 липня 2018. Վերցված է 20 липня 2018-ին.