**Բարդայի հրթիռահրետակոծություն** (ադրբ.՝ Bərdənin bombalanması), 2020 թվականին Արցախի Հանրապետության դեմ Ադրբեջանի սանձազերծած պատերազմի շրջանակներում տեղի ունեցած հրթիռահրետանային հարվածների շարք, որի թիրախը եղել է Ադրբեջանի Բարդա քաղաքը։ Ըստ ադրբեջանական կողմի հաղորդած տվյալների՝ հրթիռահրետակոծությունների արդյունքում զոհվել և վիրավորվել են տասնյակ քաղաքացիական անձինք։

Բարդայի ուղղությամբ առաջին հրթիռահրետակոծությունը տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 27-ին, որի արդյունքում զոհվել է 5 և վիրավորվել 13 քաղաքացիական անձ։ Հաջորդ օրը՝ հոկտեմբերի 28-ին, Բարդան թիրախավորվում է ևս մի քանի հրթիռների կողմից, որի արդյունքում սպանվում է ևս 21 բնակիչ, այդ թվում՝ «Կարմիր մահիկ»-ի կամավոր։

Ադրբեջանական կողմը հարձակումների մեջ մեղադրում է Հայաստանի զինված ուժերին, մինչդեռ ի պատասխան դրա՝ ՀՀ ՊՆ մամուլի խոսնակ Շուշան Ստեփանյանը իր ֆեյսբուքյան էջում պաշտոնապես հերքում է այդ ինֆորմացիան՝ այն համարելով «կեղծ և անհիմն»։ Արցախի պաշտպանության բանակը հարձակումներից հետո հրապարակել է Բարդայում տեղակայված ռազմական օբյեկտների ցանկը, մասնավորապես՝ 1-ին ԲԿ շտաբ, վերանորոգման գումարտակ, կապի առանձին գումարտակ, զենիթահրթիռային դիվիզիոն, տանկային բրիգադ և հակատանկային դիվիզիոն։

Նախապատմություն
---------------

Հիմնական հոդված՝ 44-օրյա պատերազմ2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Ադրբեջանի զինված ուժերը՝ Թուրքիայի և միջազգային ահաբեկչական խմբավորումների գործուն աջակցությամբ լայնամասշտաբ հարձակման է անցնում արցախա-ադրբեջանական շփման գծի ողջ երկայնքով, որը վերաճում է հինգերորդ սերնդի աննախադեպ պատերազմի։ Պատերազմական գործողությունների առաջին օրվանից սկսած ադրբեջանական կողմերը ռազմական ավիացիայի և հրետանային միջոցների կիրառմամբ թիրախավորում է Արցախի բազմաթիվ քաղաքացիական օբյեկտներ, որոնք արդյունքում զոհվում են մի շարք խաղաղ բնակիչներ։ 

Բարդա քաղաքը գտնվում է Լեռնային Ղարաբաղի շփման գծից շուրջ 20 կմ հյուսիս-արևելք և ունի 40 հազար բնակիչ։ Պատերազմական գործողություններին զուգընթաց առաջին բանակցությունները սկվել են հոկտեմբերի 9-ին Մոսկվայում՝ Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարների մասնակցությամբ։ Ավելի քան 10 ժամ տևած բանակցությունների արդյունքում տեղական ժամանակով ժամը 03:00-ին կողմերը հանդես են գալիս համատեղ հայտարարությամբ՝ նշելով, որ կեսօրից հետո ուժի մեջ կմտնի հումանիտար հրադադար։ Այնուամենայնիվ, հրադադարի ուժի մեջ մտնելուց անմիջապես հետո ադրբեջանական կողմը խախտում է պայմանավորվածությունը և վերստին հարձակման անցնում շփման գծի ողջ երկայնքով։

Հոկտեմբերի 4-ին Ադրբեջանի մեծությամբ երկրորդ քաղաքը՝ Գանձակը, չորս անգամ ենթարկվում է բալիստիկ հրթիռակոծությունների, արի արդյունքում զոհվում է 25 և վիրավորվում 125 քաղաքացիական անձ։ Հոկտեմբերի 26-ին հրադադարի մեկ այլ պայմանավորվածություն է ձեռք բերվում Միացյալ Նահանգների նախաձեռնությամբ, սակայն այն նույնպես խախտվում է ուժի մեջ մտնելուց րոպեներ անց։

Հրթիռահրետակոծություն
---------------------

Ըստ Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարության հաղորդագրության՝ Բարդայի հրթիռահրետակոծությունները կատարվել են ԲՄ-30 Սմերչ ՀԿՌՀ կայանքներից։
Բարդայի առաջին հրթիռահրետակոծությունը տեղի է ունենում հոկտեմբերի 27-ին, որի արդյունքում զոհվում է 5 և վիրավորվում 13 քաղաքացիական անձ։ Երկրորդ հարձակումը տեղի է ունենում հոկտեմբերի 28-ին, տեղական ժամանակով ժամը 13:00-ի սահմաններում։ Ըստ ադրբեջանական կողմի հաղորդած տվյալների՝ օգտագործվել են կասետային ռումբեր, որոնցով թիրախավորվել են առավել խիստ բնակեցված քաղաքային շրջանները, հիմնականում՝ առևտրի օբյեկտները։

Երկրորդ հրթիռակոծությունների արդյունքում սպանվել է 21 խաղաղ բնակիչ, վիրավորվել՝ 70-ից ավելի անձ։ Մահացածների թվում եղել է «Կարմիր մահիկ»-ի 39-ամյա կամավոր, ևս երկու կամավորներ վիրավորվել են։ Մեծապես վնասվել են քաղաքացիական ենթակառուցվածքները և տրանսպորտային ցանցը։ Ըստ Ադրբեջանի ՊՆ-ի, երկրորդ հարձակման ժամանակ օգտագործվել է ԲՄ-30 Սմերչ համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգ։

Ադրբեջանը հարձակումների պատասխանատվությունը բարդում է ՀՀ ԶՈւ-ի վրա, մինչդեռ հայկական կողմը հերքում է ադրբեջանական զրպարտանքները։

Մասնավորապես, Արցախի պաշտպանության բանակը հրթիռահրետակոծություններից անմիջապես հետո հայտարարում է Բարդայում տեղակայված ռազմական նշանակության օբյեկտների մասին՝ 1-ին ԲԿ շտաբ, վերանորոգման գումարտակ, կապի առանձին գումարտակ, զենիթահրթիռային դիվիզիոն, տանկային բրիգադ և հակատանկային դիվիզիոն։

Ադրբեջանական պատասխան
---------------------

Հարձակումներից անմիջապես հետո Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը հրապարակում է անօդաչու թռչող սարքի կադրեր, որում նշանառված էր հայկական կենդանի ուժը

Արձագանք
--------

Բարդայի հրթիռահրետակոծությունները դատապարտվում են Ադրբեջանի ռազմաքաղաքական ղեկավարության կողմից։ Ադրբեջանի նախագահի աշխատակազմը առաջին հարձակումը որակում է որպես «ադրբեջանական ժողովրդի նկատմամբ ցեղասպանության նոր ակտ»։ Ադրբեջանի մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակը մեկնաբանում է երկրորդ հարձակումը, այն անվանելով «ահաբեկչություն խաղաղ բնակչության դեմ»։ Միևնույն ժամանակ, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը խոստանում է պատշաճ պատասխանել հարձակումներին։ Ադրբեջանի փոխնախագահ Մեհրիբան Ալիևան հայտարարում է, որ հարձակումները բարբարոսական են՝ միևնույն ժամանակ ցավակցության խոսք հայտնելով։ Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն հարձակումները որակում է «մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ»։

Հարձակումները դատապարտող հայտարարություն է տարածել Թուրքիան։ Այս ամենը դատապարտել են նաև Ադրբեջանում Պակիստանի, Իրանի և Ղազախստանի դեսպանությունների կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Azerbaijan says 19 killed, 60 wounded in Armenia missile attack on its Barda district". *The Economic Times* (in անգլերեն). 2020 թ․ հոկտեմբերի 28. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 29.
2. ↑  "Արցախի ՊԲ-ն հրապարակել է Ադրբեջանի Գանձակ և Բարդա քաղաքներում տեղակայծված ռազմական նշանակետերը". *infocom.am*. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 29.
3. ↑  "Armenia and Azerbaijan fight over disputed Nagorno-Karabakh" (in անգլերեն). BBC. 2020 թ․ սեպտեմբերի 27. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 15.
4. ↑  Hacaoglu, Selcan; Arkhipov, Ilya (2020 թ․ հոկտեմբերի 28). "Erdogan Pitches Putin on Karabakh Peace After U.S. Bid Fails" (in անգլերեն). BloombergQuint. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 29.
5. ↑  "World Gazetteer: Azerbaijan". *World Gazetteer* (in անգլերեն). Արխիվացված է the original 2011 թ․ հունիսի 22-ին. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 29.
6. ↑  "Armenian, Azerbaijani officials to hold truce talks in Moscow" (in անգլերեն). France24. 2020 թ․ հոկտեմբերի 9. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 15.
7. ↑  "Armenia and Azerbaijan agree ceasefire" (in անգլերեն). Financial Times. 2020 թ․ հոկտեմբերի 10. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 15.
8. ↑  "Armenia, Azerbaijan accuse each other of violating ceasefire" (in անգլերեն). Al Jazeera. 2020 թ․ հոկտեմբերի 10. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 15.
9. ↑  "Shaky ceasefire in Nagorno-Karabakh after Moscow deal" (in անգլերեն). CNBC. 2020 թ․ հոկտեմբերի 10. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 15.
10. ↑  "The Second Nagorno-Karabakh War, Two Weeks In". *War on the Rocks* (in ամերիկյան անգլերեն). 2020 թ․ հոկտեմբերի 14. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 16.
11. ↑  Sultanova, Aida (2020 թ․ հոկտեմբերի 11). "Azerbaijan, Armenia report shelling of cities despite truce". *The Washington Post* (in անգլերեն). Արխիվացված է the original 2020 թ․ հոկտեմբերի 23-ին. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
12. ↑  Kantchev, Georgi (2020 թ․ հոկտեմբերի 11). "Armenia, Azerbaijan Trade Accusations of Shelling Despite Truce" (in անգլերեն). The Wall Street Journal. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 15.
13. ↑  "Civilian death toll in Armenian attacks reaches 91". *AzerNews.az* (in անգլերեն). 2020 թ․ հոկտեմբերի 28. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 29.
14. ↑  "General Prosecutor's Office: Death toll from Armenia's missile attack on Azerbaijan's Barda rises to 21, about 70 people wounded - UPDATED - 2". Azeri Press Agency. 2020 թ․ հոկտեմբերի 28. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 28.