**Փիտարեթի վանք** (վրաց.՝ ფიტარეთის მონასტერი), XIII դարի գործող վանական համալիր Վրաստանի Քվեմո Քարթլի մարզի Թեթրիծղարոյի շրջանում։ Գտնվում է Քռի վտակ Խրամի կիրճում, Թեթրիծղարո քաղաքից 12 կիլոմետր դեպի հարավ-արևմուտք, երկրի մայրաքաղաք Թբիլիսիից մոտավորապես 100 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Պատկանում է վրացական ուղղափառ եկեղեցու Բոլնիսի թեմին։ Վանքում պահվում է XVII դարի Ավետարան, որը գրչագրել է Բեդիսմծերլիշվիլին։

Պատմություն
-----------

Վանքը կառուցվել է 1213—1222 թվականներին՝ վրաց թագավոր Գիորգի Լաշայի օրոք։ Գիորգի Լաշան՝ Կաչաբիձե-Բարաթաշվիլիների իշխանական տոհմի նախահայրերից մեկը, սկզբում կառուցել է Սրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցին։ Վանքը եղել է Կաչիբաձե-Բարաթաշվիլիների իշխանական տոհմի սեփականությունն ու հանգստարանը (1536 թվականից փոխանցվել է նրանց տոհմական մի ճյուղը հանդիսացող Օրբելիշվիլիներին (Օրբելիանիներին)։

Խորեզմցիների ու մոնղոլների արշավանքներից վանքը մասամբ ավերվել է, XIV դարի առաջին կեսին՝ վրաց Գիորգի V թագավորի օրոք, վերականգնվել։ XVII դարում Ղափլան Բարաթաշվիլու ջանքերով վանքը նորոգվել ու նորացվել է. կառուցվել են զանգակատունը, պարիսպները, մառանը (թվագրվում է 1696-ով), հանգստարանը, տնտեսական շինություններ։

1750 թվականին վանքը ենթարկվել է լեզգիների հարձակմանը, մեծապես վնասվել և 1752 թվականին փակվել։ Հետագայում Փիտարեթի գյուղում բնակություն են հաստատել օսերը, որոնք էլ սկսել են օգտագործել վանքը։ Պաշտամունքային այս կառույցը վնասվել է նաև 1988 թվականի երկրաշարժից. վնասվել են Սրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցու գմբեթն ու ծածկերը։

1990-ական թվականներին օսերը լքել են Փիտարեթի գյուղը՝ հիմնականում տեղափոխվելով Հյուսիսային Օսեթիա։

1990-ական թվականների վերջերին վանքը վերականգնվել է, դեկտեմբերի 4-ին վեստին օծվել, դասվել գործողների շարքին։

Մի ժամանակ եկեղեցու ներսն ամբողջությամբ զարդարված է եղել որմնանկարներով, որոնցից միայն պատառիկներ են տեղ-տեղ պահպանվել։

Վանքի գլխավոր կառույցը՝ Սրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցին, հունական խաչի տեսք ունեցող հատակագծով, գմբեթավոր շինություն է։ Ունի 15 մետր երկարություն, 13 մետր լայնություն, 23 մետր բարձրություն։

Պատկերասրահ
-----------

* Սրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցու տեսքը զանգակատան դարպասիցՍրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցու տեսքը զանգակատան դարպասից
* Սրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցու գմբեթն ու թմբուկըՍրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցու գմբեթն ու թմբուկը
* Սրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցու արևելյան պատըՍրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցու արևելյան պատը
* Վանքի ընդհանուր տեսքըՎանքի ընդհանուր տեսքը
* Սրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցու տեսքը հարավիցՍրբասուրբ Աստվածամոր ծննդյան եկեղեցու տեսքը հարավից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Десять причин посетить регион Квемо Картли». *Sputnik Грузия* (ռուսերեն). Վերցված է 2021 թ․ մարտի 31-ին.
2. ↑  თეა ცაგურიშვილი. «გადავარჩინოთ ფიტარეთის უნიკალური ტაძარი თავისი უნიკალური ფრესკებით - კარიბჭე». *კარიჭე*. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 31-ին.
3. ↑  *Джанашия С. Н.* Генеалогия рода Бараташвили Արխիվացված 2021-05-03 Wayback Machine // Этнографическое обозрение. — 1999. — № 1. — С. 125—136.
4. ↑  Питаретский монастырь // *Этнографическое обозрение*. — 1999. — В. 1—3.
5. ↑  *Pitarethi*. In: Nodar Janberidze, Irakli Tsitsishwili: *Architectural Monuments of Georgia*. Strojizdat, Moskau 1996, S. 272–277 ISBN 5-274-02223-5

Գրականություն
-------------

* Zakaraia, P. (1990), ქართული ხუროთმოძღვრება XI-XVIII სს. (11-18-րդ դարերի վրացական ճարտարապետությունը). Tbilisi: pp. 96–113.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Pitareti, *Monument.ge*. Retrieved on 2008-07-11.
* Pitareti monastery. *Parliament of Georgia*. Retrieved on 2008-07-11.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Փիտարեթի վանք» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |