Լիլիան Ուոլդի դիմանկարը, Ուիլյամ Շևիլ
**Լիլիան Ուոլդ** (անգլ.՝ Lillian D. Wald, մարտի 10, 1867(1867-03-10), Ցինցինատի, Օհայո, ԱՄՆ - սեպտեմբերի 1, 1940(1940-09-01), Վեսթփորթ), ամերիկացի բուժքույր, որը հայտնի է նաև Մարդու իրավունքների ոլորտում ունեցած ավանդով, եղել է ամերիկյան բուժքույրական ընկերության հիմնադիրը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1867 թվականի մարտի 10-ին Ցինցինատիում, Օհայո նահանգ, գերմանա-եվրոպական ընտանիքում. հայրն օպտիկայի վաճառող էր։

1878 թվականին ամբողջ ընտանիքը տեղափոխվում է Ռոչեստեր, Նյու Յորք նահանգ։ Լիլիանը հաճախել է անգլո-ֆրանսիական *Miss Cruttenden Boarding* գիշերօթիկ դպրոց և երիտասարդ տիկնանց *Day School for Young Ladies* դպրոց։ Նա ցանկացել է ընդունվել *Vassar College*, բայց այդտեղ նրան համարել են չափազանց երիտասարդ։ 1889 թվականին աղջիկն ընդունվել է Նյու Յորքի բուժքույրերի դպրոց՝ *New-York Presbyterian Hospital*, 1891 թվականին անցել է *New York Hospital*-ի դասընթացը, ապա ավարտել է *Woman's Medical College*-ի բժշկական դասընթացը։ Միևնույն ժամանակ սկսել է աշխատել Նյու Յորքի *New York Juvenile Asylum* անչափահասների ապաստարանում (ներկայումս՝ *Children's Village*): 1893 թվականին Ուոլդը թողել է ուսումը և սկսել է օգնել Նյու Յորքի ներգաղթյալ աղքատ ընտանիքներին, ինչպես նաև ուսուցանել բուժքույրություն *Hebrew Technical School for Girls*-ում։ Շուտով նա սկսել է հոգ տանել Ներքին Իսթ Սայդում գտնվող հիվանդների մասին՝ որպես պատրոնաժային քույր։ Մեկ այլ բուժքրոջ՝ Մերի Բրյուսթերի (անգլ.՝ Mary Brewster) հետ նա ապրել է սպարտային պայմաններում՝ իրենց հիվանդների կողքին, որպեսզի ավելի լավ հոգ տանեն նրանց մասին։ Մոտավորապես այդ ժամանակ է, որ նա ստեղծել է «Հանրային առողջության բուժքույրություն» տերմինը։

Լիլիան Ուոլդն ստեղծել է *Henry Street Settlement* կազմակերպությունը, որն օգնել է նշանավոր հրեա բարերար Ջեյքոբ Շիֆին, որը օժանդակել Նյու Յորքի տարբեր տարիքի բնակիչների, մասնավորապես Ռուսաստանից ներգաղթյալ աղքատ հրեաներին։ 1906 թվականի սկզբին կազմակերպությունում աշխատել են 27 բուժքույր։ Ուոլդը կարողացել է նաև ֆինանսական աջակցություն ստանալ հայտնի կին մեկենաս Էլիզաբեթ Անդերսոնից, և մինչև 1913 թվականը կազմակերպության աշխատակազմը հասել է 92 մարդու։ Ի վերջո *Henry Street Settlement*-ը ընդլայնվել է Միացյալ Նահանգներում հովանավորչական խոշորագույն կազմակերպություններից մեկում՝ *Visiting Nurse Service of New York*, որը գործում էր Նյու Յորքում, ։

Նա դարձել է ազգային բուժքույրական *National Organization for Public Health Nursing* կազմակերպության առաջին նախագահը, հարաբերություններ է հաստատել ապահովագրական *Metropolitan Life Insurance Company* (ներկայումս՝ *MetLife*) ընկերության հետ, առաջարկել է առողջության ապահովագրության ազգային սխեմա և օգնել հիմնել Կոլումբիայի համալսարանի բուժքույրական դպրոց (անգլ.՝ School of Nursing): Ուոլդը առողջության հետ կապված երկու գրքի հեղինակ է՝ *The House on Henry Street* (1911) և *«Windows on Henry Street»* (1934)։

Մահացել է 1940 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Վեսթփորթ քաղաքում, Կոնեկտիկուտ նահանգում, ուղեղի արյունազեղումից։ Թաղված է Ռոչեստերում՝ Մաունթ Հոուփ գերեզմանատանը։

Լիլիան Ուոլդը ամուսնացած չի եղել։ Երբեմն նա հարաբերություններ է պահպանել կանանց հետ, որոնք *Mabel Hyde Kittredge*-ի կողակիցներին էին տնտեսագիտության մասին գրքերի հեղինակ Մեյբլ Հայդ Քիթրեջը և իրավաբան Հելեն Արթուրը։ Ընդհանրապես, նա նախընտրել է անձնական անկախությունը, ինչը նրան թույլ էր տալիս լինել ճկուն և համարձակ գործել։

Հիշողություն
------------

Կիսանդրին Մեծ ամերիկացիների փառքի սրահում
* 1992 թվականին «The New York Times»-ը Լիլիան Ուոլդին անվանել է ամերիկացի 12 մեծագույն կանանցից մեկը՝ հետագայում նրան շնորհելով հատուկ *Lincoln Medallion*՝ որպես Նյու Յորքի ականավոր քաղաքացի։
* 1937 թվականին նրա 70-ամյակին նվիրված ռադիո հաղորդման ժամանակ Սառա Դելանո Ռուզվելտը կարդացել է իր որդու՝ ԱՄՆ նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտի նամակը, որում նա գովերգում էր Ուոլդին «ուրիշների երջանկությունն ու բարեկեցությունը խթանելու անձնուրաց աշխատանքի համար»։
* 1970 թվականին Ուոլդը ընդգրկվել է Ամերիկյան մեծ փառքի սրահում, որտեղ տեղադրվել է ամերիկացի կին քանդակագործ Էլեոնոր Պլատի ստեղծած նրա կիսանդրին։
* Լիլիան Ուոլդն ընդգրկվել է հրեա-ամերիկյան փառքի սրահում (անգլ.՝ Jewish-American Hall of Fame), որտեղ յուրաքանչյուր մասնակից պարգևատրվել է անվանական յուրօրինակ մեդալով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
2. 1 2 3 4  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118910523 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
4. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
5. ↑
6. 1 2  Lillian D. Wald biography(չաշխատող հղում)
, National Women's History Museum website and newsletter. Retrieved February 20, 2010 (անգլ.)
7. ↑  Lillian D. Wald (անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լիլիան Ուոլդ (1867-1940) (անգլ.)
* Լիլիան Դ. Ուոլդ (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · American National Biography · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 10422821x · CiNii: DA07198460 · GND: 118910523 · ISNI: 0000000121005925 · LCCN: n82074090 · NDL: 00986429 · NTA: 169019195 · SUDOC: 221047263 · VIAF: 35255008 · ULAN: 500265556 · WorldCat VIAF: 35255008 |

 |

 |