**Հիպերօսմոլյար հիպերգլիկեմիկ վիճակը** շաքարային դիաբետի բարդություն է, երբ հիպերգլիկեմիան հանգեցնում է բարձր օսմոլյարության` առանց նշանակալի կետոացիդոզի։ Ախտանիշերը ներառում են ջրազրկման նշաններ, թուլություն, ոտքերի խոցեր, տեսողության խանգարումներ և գիտակցության փոփոխություն։ Սկիզբը սովորաբար տևում է օրեր և շաբաթներ։ Բարդությունները կարող են ներառել՝ ցնցում, դիսիմինացված ներանոթային մակարդման համախտանիշ, մեզենտերիալ անոթների թրոմբոզ կամ ռաբդոմիոլիզ։

Ռիսկի հիմնական գործոնը տիպ 2 շաքարային դիաբետն է։ Երբեմն այն կարող է առաջանալ առանց շաքարախտի կլինիկայի կամ 1-ին տիպի շաքարային դիաբետով հիվանդների մոտ։ Խթանող գործոններն են՝ վարակները, կաթվածը, վնասվածքը, որոշակի դեղորայքներ,սրտամկանի ինֆարկտը։ Ախտորոշումը հիմնվում է արյան բիոքիմիական հետազոտության վրա՝ 30մմոլ/լ (600)մգ/դլ) -ից բարձր գլյուկոզայի մակարդակ արյան մեջ, 320 մՕսմ/կգ-ից բարձր արյան օսմոլյարություն և 7.3-ից բարձր pH։

Սկզբնական բուժումը հիմնականում ներառում է՝ ներերակային հեղուկների ներմուծում՝ դեհիդրատացիան կարգավորելու նպատակով, ներերակային ինսուլին (զգալի կետոացիդոզի դեպքում), ցածր մոլեկուլային հեպարին՝ արյան մակարդման ռիսկի նվազեցման նպատակով և հակաբիոտիկներ, ինֆեկցիայի առկայության դեպքում։ Նպատակը արյան գլուկոզայի մակարդակը դանդաղ նվազեցնելն է։ Կալիումի փոխարինումը հաճախ կիրառվում է նորմալ նյութափոխանակություն ապահովելու համար։ Դիաբետիկ ոտքի խոցերի կանխարգելմանն ուղղված միջոցառումները նույնպես կարևոր են։  

Չնայած հիվանդության ճշգրիտ հաճախականությունն անհայտ է,այնուամենայնիվ հիվանդությունը համեմահտաբար հաճախ է հանդիպում։ Ծերերն ավելի հաճախ են հիվանդանում։ Մահվան ռիսկը կազմում է մոտ 15%։ Այն առաջին անգամ նկարագրվել է 1880-ականներին։

Նշաններ և ախտանիշներ
--------------------

Հիպերգլիկեմիայի ախտանիշներն են՝ ծարավի զգացողություն (պոլիդիպսիա), շատամիզություն (պոլիուրիա) և սովի զգացողություն(պոլիֆագիա)։

Ախտանիշները ներառում են `

* + Գիտակցության փոփոխություն
	+ Նյարդային նշաններ, ներառյալ` տեսողության խանգարում, գլխացավ, միոկլոնուս, պարալիզ
	+ Շարժողական խանգարումներն են`մկանային թուլությունը, թուլացած ռեֆլեքսները, ցնցումները կամ ֆաստիկուլացիաները
	+ Թրոմբոզի բարձր ռիսկ
	+ Դեհիդրատացիա
	+ Քաշի կորուստ
	+ Սրտխառնոց, փսխում և որովայնի ցավ
	+ Թուլություն
	+ Ցածր արյան ճնշում կանգնած ժամանակ

Պատճառներ
---------

Ռիսկի հիմնական գործոնը 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետն է։ Երբեմն այն կարող է առաջանալ առանց դիաբետի կլինիկական պատմության կամ 1-ին տիպի շաքարային դիաբետով հիվանդների մոտ։ Խթանիչներն են հանդիսանում՝ վարակները, կաթվածը, վնասվածքները, սրտամկանի ինֆարկտն ու որոշ դեղամիջոցներ։

Ռիսկի այլ գործոններ.

* + Ինսուլինի պակաս
	+ Երիկամի գործունեության անկում
	+ Ջրազրկում
	+ Մեծ տարիք (50-70 տարեկան)
	+ Որոշակի բժշկական վիճակներ (ուղեղի անոթների վնասվածքներ, սրտամկանի ինֆարկտ, սեպսիս )
	+ Որոշ դեղամիջոցներ (գլյուկոկորտիկոիդներ, բետտա-պաշարիչներ, թիազիդային միզամուղներ, կալցիումական անցուղիների պաշարիչներ և ֆենիտոին)

Ախտաֆիզիոլոգիա
--------------

Հիպերօսմոլյար հիպերգլիկեմիկ վիճակը սովորաբար առաջանում է վարակի, սրտամկանի ինֆարկտի, ինսուլտի կամ այլ սուր հիվանդությունների դեպքում։ Հարաբերական ինսուլինի պակասը հանգեցնում է շիճուկի գլյուկոզի ավելացման (սովորաբար բարձրաում է 33մմոլ/լ (600մգ /դլ)), որը հանգեցնում է շիճուկի օսմոլյարության (հասնում է ավելի քան 320 մՕսմ-ի)։ Սա հանգեցնում է շատամիզության (ավելի կոնկրետ oսմոտիկ դիուրեզի), որը, իր հերթին, հանգեցնում է հեմոկոնցենտրացիայի։ Կետոզը բացակայում է, ի շնորհիվ որոշ ինսուլինի ինհիբիտորների հորմոն զգայուն լիպազ միջնորդված լիպոլիզի։

Ախտորոշում
----------

### Չափանիշներ

Ամերիկյան շաքարախտի ասոցիացիայի կարծիքով՝ ախտորոշիչ չափանիշները ներառում են.

* + Պլազմայի գլյուկոզայի մակարդակը > 30մմոլ/լ (> 600մգ/դլ)
	+ Շիճուկի օսմոլյարությունը > 320 մՕսմ/կգ
	+ Ընդհանուր դեհիդրատացիա, մինչև 9լ ( սրա հետևանքով ծարավի զգացում ( պոլիդիպսիա))
	+ Շիճուկի pH > 7.30
	+ Բիկարբոնատները > 15մԷք/լ
	+ Քիչ կետոնուրիա և ցածր կետոնեմիայի բացակայություն (<3 մմոլ/լ)
	+ Գիտակցության փոփոխություններ
	+ Կրեատին > 1.5   մգ/դլ (ավելացած)

### Պատկերում

Կրանիալ պատկերումը չի օգտագործվում ախտորոշման համար։ Այնուամենայնիվ, եթե Մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն կատարվի, այն կարող է ցույց տալ կեղևային սահմանափակ դիֆուզիա T2 հիպոինտենսիվություն սպիտակ նյութում։

### Դիֆերենցիալ ախտորոշում

Հիմնական դիֆերենցիալ ախտորոշումն ընթանում է դիաբետիկ կետոացիդոզնի հետ։ Ի տարբերություն դիաբետիկ կետոացիդոզի, հիպերօսմոլյար հիպերգլիկեմիկ վիճակի դեպքում շիճուկի գլյուկոզի մակարդակը չափազանց բարձր է, սովորաբար ավելի քան 40-50 մմոլ/լ (600) մգ/դլ)։ Մետաբոլիկ ացիդոզը բացակայում է կամ թույլ է արտահայտված։ Դելիրիումն ավելի հաճախ հանդիպում է հիպերօսմոլյար հիպերգլիկեմիկ վիճակի դեպքում։ Հիպերօսմոլյար հիպերգլիկեմիկ վիճակն առավել հաճախ հանդիպում է բարձր տարիքում։ Դիաբետիկ կետոացիդոզի դեպքում հիվանդն ունենում է արագ և խորը շնչառություն։

ԴԿԱ-ի ժամանակ շիճուկի գլյուկոզի մակարդակը բարձր է 300 մգ/դլ-ից (ՀՀՎ > 600   մգ/դլ)։ ԴԿԱ-ը հանդիպում է տիպի 1 շաքարային դիաբետով,իսկ ՀՀՎ-ն առավել հաճախ տիպի 2 շաքարային դիաբետով անձանց մոտ։ ԴԿԱ- ն զարգանում է արագ, ՀՀՎ- ն աստիճանաբար մի քանի օրվա ընթացքում։  

ԴԿԱ-ի և ՀՀՎ-ի ընթացքում կարող են առաջանալ ջրազրկման նշաններ, ծարավի զգացում, քաղցի զգացում, քաշի կորուստ, սրտխառնոց, փսխում, որովայնի ցավ, տեսողության աղավաղում, գլխացավ, թուլություն և կանգնելիս արյան ճնշուման իջեցում։

Վարում
------

### Ներերակային հեղուկներ

ՀՀՎ-ի բուժումն սկսվում է ներերակային հեղուկների ներմուծմամբ։ ՀՀՎ- ով մարդիկ կարող են ջրազրկվել 8-12  լիտրով։ Սովորաբար այն կարգավորելը պահանջում է ավելի քան 24 ժամ։

### Էլեկտրոլիտների փոխարինում

Հաճախ կալիումի փոխարինման կարիք է լինում ՝ առաջացած նյութափոխանակային խնդիրները շտկելու նպատակով։ Այն սովորաբար փոխարինվում է ժամում 10 մէկ-ով։

### Ինսուլին

Ինսուլինը տրվում է արյան գլյուկոզի կոնցենտրացիան նվազեցնելու համար։ Այնուամենայնիվ, քանի որ այն առաջացնում է կալիումի անցում դեպի բջիջներ, շիճուկում կալիումի մակարդակը պետք է լինի բավարար, այլապես հիպոկալեմիայի վտանգ կարող է առաջանալ։ Կալիումի մակարդակը ստուգվելուց հետո ավելի քան 3.3 մԷգ/լ լինելու պարագայում միայն սկսվում է 0.1 միավոր/կգ/ժամ ինսուլինի ներարկումը։ Նպատակը 200մգ/դլ-ից պակաս արյան գլյուկոզայի մակարդակի ստացումն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Pasquel, FJ; Umpierrez, GE (November 2014). «Hyperosmolar hyperglycemic state: a historic review of the clinical presentation, diagnosis, and treatment». *Diabetes Care*. **37** (11): 3124–31. doi:10.2337/dc14-0984. PMC 4207202. PMID 25342831.
2. 1 2 3 4  Stoner, GD (2005 թ․ մայիսի 1). «Hyperosmolar hyperglycemic state». *American Family Physician*. **71** (9): 1723–30. PMID 15887451.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Frank, LA; Solomon, A (2016 թ․ սեպտեմբերի 2). «Hyperglycaemic hyperosmolar state». *British journal of hospital medicine (London, England : 2005)*. **77** (9): C130-3. doi:10.12968/hmed.2016.77.9.C130. PMID 27640667.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22  Henry, McMichael (2016). *ATI RN Adult Medical Surgical Nursing 10.0*. Assessments Technology Institutes. էջեր 537–538. ISBN 9781565335653.
5. ↑  Stoner, GD (May 2005). «Hyperosmolar hyperglycemic state». *American Family Physician*. **71** (9): 1723–30. PMID 15887451. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ հուլիսի 24-ին.
6. ↑  Lewis P. Rowland; Timothy A. Pedley (2010). *Merritt's Neurology*. Lippincott Williams & Wilkins. էջեր 369–370. ISBN 978-0-7817-9186-1. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ մարտի 24-ին.
7. 1 2  «Management of decompensated diabetes. Diabetic ketoacidosis and hyperglycemic hyperosmolar syndrome». *Crit Care Clin*. **17** (1): 75–106. 2001. PMID 11219236.
8. ↑  *Neuroradiology* 2007 Apr;49(4):299-305.
9. ↑  Tintinalli, Judith E.; Kelen, Gabor D.; Stapczynski, J. Stephan; American College of Emergency Physicians (2004). *Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide* (6th ed.). McGraw-Hill Prof Med/Tech. էջ 1309. ISBN 978-0-07-138875-7. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ մարտի 24-ին.
10. 1 2  Tintinalli, Kelen & Stapczynski 2004 harvnb error: no target: CITEREFTintinalliKelenStapczynski2004 (help)

Արտաքին հղումներ
----------------