Ֆադու, նկարիչ` Ժոզե Մալոա (1910 թվական)
**Ֆադու** (պորտ.՝ fado` լատին․՝ fatum բառից, որ նշանակում է ճակատագիր), ավանդական պորտուգալական երաժշտության հատուկ ոճ, որում զգացմունքային առումով գերակշռում է միայնության, նոստալգիայի, տխրության և սիրային կարոտի զգացումների բարդ համադրումը, որ պորտուգալերենում կոչվում է սաուդադի (պորտ.՝ saudade): Պորտուգալական կիթառի համադրությամբ լիրիկական սոլո երգերի տարատեսակներ են։

Պատմություն
-----------

*Fado Verdes Anos* խումբը Կոիմբրայից
Ժանրը վերջնականապես ձևավորվել է 19-րդ դարի սկզբում հունական ազգային, արաբական երաժշտությունների խառնման արդյունքում` բրազիլական երաժշտության ազդեցությամբ։ Ֆադուն կարևոր տեղ է զբաղեցնում պորտուգալացիների ազգային ինքնարտահայտման գործում և շատ է տարբերվում իսպանական պայծառ և կենդանի ռիթմերից, որոնք արտահայտում են իսպանական կտրուկ բնավորությունը։ Ֆադուում տեսանելի է պորտուգալացիների նուրբ և մելանխոլիկ հոգին։

Գոյություն ունի ֆադուի երկու հիմնական կենտրոն. Լիսաբոն և Կոիմբրա։ Ֆադուի կոիմբրյան ոճը կապված է Կոիմբրայի համալսարանի ակադեմիական ավանդույթների հետ։ Այն ունի առավել նուրբ մեղեդիներ և կատարվում է բացառապես տղամարդկանց կողմից։ Լիսաբոնում ֆադուն հիմնականում կատարում են այսպես կոչված *ֆադուի տներում* (պորտ.՝ casa do fado) ինչպես տղամարդկանց, այդպես էլ կանանց կողմից։

Ֆադուի առաջին կատարողը (ֆադիշտա) համարվում է Մարիա Սևերան, ով երգում էր և կիթառ էր նվագում Մորարիայի փողոցներում (Լիսաբոնի ամենահին կենտրոնական շրջաններից մեկը)։ Կապելան փողոցում պահպանվել է տուն, որում նա ծնվել և ապրել է։ 2013 թվականի Մարիա Սևերայի տանը բացվել է համանուն ֆադուի տունը։

Ֆադուի թագուհին համարվում է Ամալիա Ռոդրիգեշը։ Պորտուգալացի կատարող Մարիզան շատ բան է արել, որպեսզի այդ ոճը գտնի իր ունկնդրողին այլ երկրներում ևս։ Ժամանակակից ֆադու կատարող Անա Մոուրան իր համաշխարհային հռչակի շնորհիվ ամրապնդեց ֆադուի «իշխանությունը» համաշխարհային բեմում։

2011 թվականի նոյեմբերի 27-ին ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ն ֆադուն ներառել է մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում։

Հայտնի կատարողներ
-----------------

### Ֆադիշտներ

Երգչուհի Ռոմանա Վիեյրան ֆադու է կատարում Սան Ֆրանցիսկոյում (ԱՄՆ)
* Ամալիա Ռոդրիգեշ
* Դուլսե Պոնտեշ
* Կարլուշ դու Կարմու
* Արժենտինա Սանտուշ
* Կրիշտինա Բրանկու
* Մարիզա
* Կամանե
* Միզիա
* Անա Մոուրա
* Մարիա Անա Բոբոնե
* Էլդեր Մոուտինյո
* Կրիշտիանու դե Սոուզա
* Մարկո Ռոդրիգեշ
* Պեդրու Մոուտինյու
* Մարկո Օլիվեիրա
* Կարմինյու
* Ֆերնանդու Մաուրիսիու
* Ալֆրեդո Մարսինեյրու
* Ժուան Ֆարինյա
* Մաքս
* Էրմինիա Սիլվա
* Լուսիլիա դու Կարմու
* Կուկա Ռոզետա
* Անտոնիո Զամբուժու
* Յոլա Դինիշ
* Իզաբել Նարոնիա
* Վանեսսա Ալվեշ
* Կրիշտիանա Ագուաշ

### Կիթառահարներ

* Անտոնիու Շաինյու
* Կարլուշ Պարեդեշ
* Լուիշ Գերեյրու
* Ժոզե Մանուիլ Նետու
* Անտոնիո Նետու
* Սանդրու Կոշտա

### Խմբեր

* Madredeus

Ֆիլմերում
---------

* 2007 թվականին իսպանացի կինոռեժիսոր Կառլոս Սաուրան նկարել է Ֆադու դոկումենտալ ֆիլմը, որը ներառում էր պորտուգալացիների երգիչների կողմից այդ ոճի կատարումներ և նրանց հետ հարցազրույցներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity, Liste représentative du patrimoine culturel immatériel de l’humanité, Lista Representativa del Patrimonio Cultural Inmaterial de la Humanidad
3. ↑  Վիքիբառարան (անգլ.)
4. ↑  "Amália Rodrigues - The Queen of Fado". Արխիվացված է the original 2016 թ․ օգոստոսի 12-ին. Retrieved 2016 թ․ օգոստոսի 20.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Portal do Fado
* Terreiro do Fado Archived 2021-02-28 at the Wayback Machine.(պորտ.)
* *Verdes Anos* — Grupo de fados de Coimbra(պորտ.)
* Rosabranca ռուսալեզու ալիք ֆադուի մասին youtube-ում

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX537119 · BNF: 11963474g · GND: 4277207-2 · GTAA: 262909 · LCCN: sh85046867 · NKC: ph594484 |

 |

 |