recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Կանաչ Իսպանիան երկրի քարտեզի վրա
**«Կանաչ Իսպանիա»** (իսպ.՝ España Verde, բասկ.` Kantauriar eskualdea), աշխարհագրական տարածաշրջան Հյուսիսային Իսպանիայում, Բիսկայան ծոցից մինչև Գալիսիա՝ Ֆրանսիայի Հանրապետության հետ ցամաքային սահմանից մինչև Պորտուգալիայի սահման։

Ի տարբերություն չորային Մեսետայի՝ Կանաչ Իսպանիային բնորոշ է խոնավ ծովային (օվկիանոսային) կլիման։ Տեղումները ընկնում են ամբողջ տարվա ընթացքում՝ 1000-1200 մմ-ից անձրևոտ օրերին հասնելով մինչև 1700-1900 մմ։

Կանաչ Իսպանիայում տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է + 13 °C (լեռնային շրջաններում ավելի ցածր)։ Տարվա ամենատաք ամիսը օգոստոսն է, իսկ ամենացուրտը՝ հունվարը կամ փետրվարը։ Ամենատաք և ամենացուրտ ամիսների տարբերությունը կազմում է 12 °C:

Բացառությամբ բարձր բարձրության լեռնային վայրերի՝ Կանաչ Իսպանիային բնորոշ է ամենասառը մթնոլորտը ամբողջ Իսպանիայում։ Տարածաշրջանը իր անվանումը ստացել է ի շնորհիվ բազմաթիվ կանաչապատ տարածքների առկայության։

Կանտաբրյան լեռների շրջակա տարածքներում աճում են հաճարենի, կաղնի և կեչի։ Ամենատարածված կենդանիներն են իբերիական գայլը, իսպանական այծը և կանտաբրյան գորշ արջը։

Պիրենեյան թերակղզու վրա Կանաչ Իսպանիայի զբաղեցրած տարածքում նախկինում եղել է Աստուրիայի թագավորությունը։

Պատկերասրահ
-----------

* ԱստուրիաԱստուրիա
* ԿանտաբրիաԿանտաբրիա
* ԳիպուսկոաԳիպուսկոա
* ԳալիսիաԳալիսիա

Տես նաև
-------

* Իսպանիայի աշխարհագրություն
* Կանտաբրիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կանաչ Իսպանիայի սահմանները և աշխարհագրական դիրքը

|  |
| --- |
| 
  **Իսպանիա**
 |
**Կոստանդին Մանասես** (հին հունարեն՝ Κωνσταντῖνος Μανασσῆς, մոտ 1130, Կոստանդնուպոլիս, Բյուզանդական կայսրություն - 1187[…], Նաֆպակտոս, Էտոլիա և Ակարնանիա, Արևմտյան Հունաստան, Հունաստան), 12-րդ դարի բյուզանդական ժամանակագիր և բանաստեղծ։ Հունաստանի արևմուտքում գտնվող Նաֆպակտոս քաղաքի մետրոպոլիտը։ Ակտիվ գործունեություն է ծավալել Մանուիլ I Կոմնենոս կայսեր օրոք, որի թագավորության տարիները եղան շրջադարձային ինչպես Բյուզանդական կայսրության, այնպես էլ Միջագետքի համար։
Կոստանդին Մանասեսի անունով մեզ է հասել «Սինոփսիս իստորիկե» (Σύλοψις ίστορική) ժամանակագրությունը՝ սկսած աշխարհի արարումից մինչև Նիկեփոր Գ Բոտանիտեսի թագավորության վերջը (1081 թ.), բաղկացած 6733 տողից։ Ժամանակագրության մեջ հաճախ անդրադարձ է կատարված 970-971 թթ. ռուս-բյուզանդական պատերազմի մասին։ Ժամանակագրությունը մեծ ճանաչում է ձեռք բերել 14-րդ դարում, իսկ ավելի ուշ թարգմանվել է լատիներեն, հին սլավոներեն և բուլղարերեն։ Հին սլավոներեն թարգմանության ձեռագիրը հարուստ է բազմաթիվ մանրանկարներով և պահպանվում է Վատիկանի գրադարանում։
Կոստանդին Մանասեսի գրչին է պատկանում նաև 2-րդ դարի հույն բանաստեղծ Օպպիանոսի համառոտ կենսագրությունը, մի քանի հռետորական աշխատություն և մեկ սիրավեպ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Catalogue of the Library of the Pontifical University of Saint Thomas Aquinas
2. 1 2 3 4  CONOR.BG
3. 1 2  Պորտուգալիայի ազգային գրադարան — 1796.
4. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Ուղղափառ · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV11435140, ADV12300574, ADV12300573 · BIBSYS: 90722991 · BNC: a17259599 · BNE: XX1001214 · BNF: 13517040k · CiNii: DA04562374 · CONOR: 190185059 · GND: 118979345 · ICCU: SBLV130845 · ISNI: 0000000108025120 · LCCN: n88170355 · NKC: jo2009330665 · NLG: 145363 · NSK: 000134812 · NTA: 069628416 · NUKAT: n96005748 · PTBNP: 1729475 · LIBRIS: 182151 · SUDOC: 050154508 · VIAF: 84204886 · WorldCat VIAF: 84204886 |

 |

 |
**Հակոբ Սանահնեցի** կամ **Հակոբոս Քարափնեցի** (*անհայտ*, Սանահին, Տաշիր-Ձորագետի թագավորություն - 1085, Ուռհա, Փիլարտոս Վարաժնունու պետություն), եկեղեցական գործիչ, դավանաբան, ժամանակագիր։ Սանահնի վանահայր, ապա՝ կաթողիկոս Պետրոս Ա Գետադարձի հակաթոռ (1037-1038) Դիոսկորոսի աշակերտը և մերձավոր գործակիցը։ 1065 թվականին Կոստանդնուպոլսում մասնակցել է հույն բարձրաստիճան կղերականների հետ դավանաբանական բանավեճին, բյուզանդական կայսր Կոստանդին Դուկասի ճնշմամբ կազմել և ստորագրել է հայ և հույն եկեղեցիների միության գիր, որը կայսրի ներկայությամբ պատռել է Հայոց արքա Գագիկ Բ Բագրատունին։ Երևանի Մատենադարանի N 9832 ձեռագրում պահպանվել են արժեքավոր հատվածներ՝ քաղված «Ի ժամանակագրութենէ Յակոբայ քահանայի», հավանաբար, Հակոբ Սանահնեցու՝ կորած պատմական երկից։ Մատթեոս Ուռհայեցին իր «Ժամանակագրություն» կազմելիս օգտագործել է Հակոբ Սանահնեցու երկը (1085 թվականին նախորդած դեպքերի նկարագրությունը), այնտեղից փոխառել բազմաթիվ փաստաթղթերի ու պաշտոնական նամակների (Հովհաննես Չմշկիկ կայսրի՝ Հայոց թագավոր Աշոտ Գ Ողորմածին, Ղևոնդ վարդապետին, Վասիլ II կայսրի՝ Հովհաննես-Սմբատ թագավորին և Հայոց կաթողիկոս Սարգիս Ա Սևանցուն առաքած) կրկնօրինակները։

Գրականություն
-------------

* Խաչիկյան Լևոն, Հակոբ Սանահնեցի, ժամանակագիր 11-րդ դարի, - «Բանբեր Երեւանի համալսարանի», 1971, N 1, էջ 22-48։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 6. — էջ 70.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 70)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
«Նեղ Բողազ» ամրոց
**Նեղ բողազի բերդ**ը կառուցվել է մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակում, մի նեղ ձորի հյուսիսային ափին, ժայռոտ բարձունքին։ Ամրոցը շրջապատից 150 մետր բարձր է, միայն հրվանդանի հյուսիսային և մասամբ էլ հյուսիսարևմտյան կողմերն են, որոնց լանջերը շատ քիչ թերություն ունեն։
Ամրոցը վայրի տեղադրությանը համապատասխան ունի ոչ ուղիղ, երկարավուն տեսք։ Այն գրավում է մեկ հեկտարից ավելի տարածություն։ Պարիսպները Կիկլոպյան տիպի են, անտաշ քարերը շարված են առանց որևէ միացնող շաղախի, երկշար մեծ քարերի արանքը լցված չէ մանրաքարերով։
Ամրոցը բաժանվում է 2 անհավասար մասերի՝ հյուսիսային, որը հավանաբար միջնաբերդի դեր է խաղացել և հարավային։
Ամրոցից դուրս, դեպի հյուսիս-արևելք, 100-150 մետր հեռավորության վրա գտնվող աղբյուրի շուրջը կան մի քանի քարանձավներ, որոնց մուտքերի մոտ երևում են խոշոր քարերով շարված կիսաշրջանաձև պատերի հիմքերը։ Այդ քարանձավները որպես մարդկային կացարաններ են ծառայել։

Պարիսպները
----------

Պարիսպների լայնությունը 3 մետր է։ Պարիսպների ու աշտարակների բարձրությունը պահպանվել է 2-3 քարերի ուղղահայաց շարքով, 3-4 մետր բարձրությամբ։
Ամրոսի ներսում և ամրոցից դուրս կան կացարանների ավերակներ, որտեղ ժայռերը օգտագործված են որպես բնակարանի պատ։
Ամրոցի պարիսպներում կան 9 քարաբուրգի հիմքեր, որոնք ունեն հավասար մեծություն (8\*4 մետր) և դասավորված են՝ երկուսը մուտքի ( եղել է ամրոցի արևմտյան կողմում), աջ և ձախ կողմերում, չորսը՝ հյուսիսային և հյուսիսարևելյան պարսպամասերում, հավասար հեռավորության (15 մ) վրա, իսկ մնացած 3 աշտարակները գտնվում են ամրոցի հարավային պարսպի վրա։

Աղբյուրներ
----------

* Գ.Հ.Միքայելյան, «Հայաստանի հնագիտական հուշարձանները» Առաջին Հատոր, էջ 32
**Երուսաղեմի օր** (եբրայերեն՝ יום ירושלים‎), պետական տոն Իսրայելում՝ նվիրված արաբա-իսրայելական «Վեցօրյա պատերազմում» Իսրայելի տոնած հաղթանակին։

Երուսաղեմի օրը նշվում է նաև, որպես մեծ հաղթանակի օր՝ երկու հազարտարի անց Մերձավոր Արևելքի սրբավայրերում պետականության ստեղծման կապակցությամբ։

Քաղաքի տոնը խորհրդանշում է հնագույն հրեա ժողովրդի պատմական կապը Երուսաղեմ քաղաքի հետ և նրանց անցած պատմական ճամփան։

Պատմություն
-----------

ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասաբլեայի 1947 թվականի նոյեմբերի 29-ին ընդունված «Պաղեստինի կառավարության ապագան» թիվ 181 բանաձևի համաձայնը Պաղեստինը բաժանվեց արաբական և հրեական տիրապետության գոտիների։ Երուսաղեմը ՄԱԿ-ի խնամակալության խորհրդի կողմից վերածվեց վերահսկողության գոտու։

Սակայն Գլխավոր ասաբլեայի այս բանաձևի իրականացումը չի հաջողվել։ Հրեական կողմը միաձայն ընդունել է ծրագիրը, սակայն արաբական կողմը՝ ի դեմս արաբական բարձրագույն կոմիտեի մերժել է այն, ասելով, որ իրենք պարտավոր չեն ընդունել օրինագիծը, քանի որ չեն ընդունում իրենց պարտությունը։ Հակամարտությունում կողմերի անհաղթահարելի տարբերութունները հանգեցրեցին նրան, որ 1948 թվականին փլուզվեց Պաղեստինի բրիտանական մանդատը։ Պաղեստինում սանձազերծվեց արաբ-իսրեյալական պատերազմը։ Պատերազմի սկզբնական շրջանում և՛ հրեաները, և՛ արաբները փորձում էին վերահսկողություն սահմանել նախ և առաջ Երուսաղեմում՝ այն համարելով կարևոր ռազմավարական օբյեկտ։ Պատերազմը ավարտվեց իսրայելական կողմի հաղթանակով։ Իսրայելը ստացավ իր երկար սպասված անկախությունը։

Համաձայն արաբա-իսրայելական համաձայնագրի՝ հրեական իշխանությունը տարածվում էր Երուսաղեմի արևմտյան մասում, իսկ Հորդանանի կառավարությանը բաժին էր հասնում արևելյան Երուսաղեմը, այդ թվում հին քաղաքը։ Զինադադարի պայմանագրով Հորդանանի կառավարությունը խոստացել է հրեաներին տալ ազատ ելքի և մուտքի իրավունք, ինչպես նաև Արևմտյան պատում աղոքերու իրավունք։ Սակայն համաձայնագիրը չի հարգվել հորդանանյան կողմի կողմից և 19 տարի անընդմեջ արաբական իշխանությունները արգելել են հրեաների մուտքը հին քաղաք։

Տոնակատարություն
----------------

Միջոցառումը սկսվում է Իսրայելի ռազմական շքերթով, որտեղ ցուցադրվում են Իսրայելի ցամաքային զորքերը։ Այնուհետև տեղի է ունենում ծիսակատարություն Հերցլա լեռան վրա՝ ի հիշատակ արաբ-իսրայելական պատերազմում զոհված հրեա զինվորների։

«Դրոշներով երթի» ժամանակ հրեաների երիտասարդ բազմությունը սյուներով ուղևորվում է դեպի Երուսաղեմի Հին քաղաք՝ ծածանելով Իսրայելի դրոշը։ Երթը ուղեկցվում է ազգային երգով ու պարով։

Երթը ավարտվում է արևմտյան պատի մոտ։ Երուսաղեմի օրվա ավարտին մասնակիցները արտասանում են բազմաթիվ սաղմոսներ և կրոնական երգեր, որով էլ նշանավորվում է տոնական օրվա ավարտը։

Երուսաղեմի օրը շարժական տոն է։ 2016 թվականին այն նշվել է հունիսի 5-ին, իսկ 2017 թվականին կնշվի մայիսի 24-ին։

Տես նաև
-------

* Երուսաղեմի հին քաղաք
* Իսրայել

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «לעמוד הבית של אתר הכנסת»

Գրականություն
-------------

* Телушкин Йосеф. Еврейский мир: Важнейшие знания о еврейском народе, его истории и религии. — М.: Лехаим, 1998.- 574 с.
**Հակոն Երիտասարդ** (նորվ.՝ Håkon Håkonsson, նոյեմբերի 11, 1232, Բերգեն, Նորվեգիա - մայիսի 5, 1257, Տյոնսբերգ, Նորվեգիա), Նորվեգիայի թագավոր Հակոն IV-ի որդին, Նորվեգիայի կրտսեր թագավորը՝ հոր կառավարման տարիներին՝ 1240 թվականից մինչև իր մահը։ Հայտնի է ինչպես Հակոն Երիտասարդ, որպեսզի նրան տարբերեն իր հորից, որին հաճախ անվանում են Հակոն Ծեր։

Կենսագրություն
--------------

Հակոնը ծնվել է Բերգենում 1232 թվականի նոյեմբերի 10-ին։ Նա Նորվեգիայի թագավոր Հակոն IV-ի և նրա կնոջ՝ թագուհի Մարգրետե Սկուլեսդոթերի երկրորդ որդին էր։ Նրա ավագ եղբայրը մահացել է մանուկ հասակում։ 1239 թվականին Մարգրետ թագուհու հայրը՝ դուքս Սկուլե Բորդսոնը, ապստամբեց իր փեսա-թագավորի դեմ և իրեն թագավոր հռչակեց։ Այս ապստամբությամբ նշանավորվեց Նորվեգիայում քաղաքացիական պատերազմի ավարտով։ Հակոնն ի պատասխան՝ յոթամյա Հակոն Երիտասարդին հռչակեց թագավոր և իշխանակից։ Այսպիսով Հակոն Ծեր թագավորը իր կողմնակիցներին թողեց իրավահաջորդ, եթե ինքն էլ մահանար Սքուլեի դեմ ճակատամարտում։ Հակոնը ջախջախեց Սքուլեի ապստամբությունը, իսկ ինքը՝ Սքուլեն, սպանվեց Հակոնի մարդկանց կողմից նույն տարվա մայիսին։

Հակոն Երիտասարդի նշանակումը որպես Հակոն Ծեր թագավորի ժառանգորդ՝ Նորվեգիայի միապետության տարածման նոր միջոց էր։ Թագավոր Հակոնն ուներ արտամուսնական ավագ որդի՝ Սիգուրդը, ով փոխանցվեց հօգուտ Հակոնի։ Նախկինում, ըստ ավանդույթի, ծննդյան օրինականությունը նշանակություն չուներ թագի իրավահաջորդության իրավունքի համար։ Չնայած նա կրում էր «արքա» տիտղոսը, սակայն ենթարկվում էր հորը։ Սա ընդգծվել է 1247 թվականին Հակոն Ծերի թագադրման ժամանակ, երբ Հակոն Երիտասարդը կրել է թագը, բայց ինքը չի թագադրվել։

1251 թվականին Օսլոյում նա ամուսնացավ շվեդ արքայադուստր Շվեդիայի փաստացի տիրակալ, կոմս Բիրյերի և Ինգեբորգ Էրիքսդոտերի դստեր՝ Ռիկիսայի հետ։ Նա Շվեդիայի անչափահաս թագավոր Վալդեմար Բիրգերսոնի քույրն էր։ Ամուսնությունը կազմակերպել է Հակոն Ծեր թագավորը՝ Դանիայի դեմ Նորվեգիայի և Շվեդիայի միջև դաշինք ստեղծելու համար։ Զույգը մեկ որդի ուներ, ում անունը Սվեր էր։

Հակոն Երիտասարդը մասնակցել է 1256 և 1257 թվականներին Դանիայի դեմ իր հոր ռազմական գործողություններին, երբ Նորվեգիայի թագավորները ավերել են Դանիայի Հալանդ նահանգը։ 1257 թվականի գարնանը, երբ Հակոնը պատրաստվում էր Օսլո մեկնելու, նա հիվանդացավ Կոնհելում։ Նա ընդհատեց իր ճամփորդությունը Տյոնսբերգում և հաստատվեց այնտեղ՝ վանքում։ «Հակոն Հակոնսոնի սագայում (առասպելում)» նշվում է, որ նրան բուժում էր իսպանացի բժիշկը, ով այդ ժամանակ դիվանագիտական պատվիրակության հետ գտնվում էր Նորվեգիայում ։ Սակայն, հիվանդությունը սրացավ, և նա մահացավ Տոնսբերգում 1257 թվականի մայիսի 5-ին։ Նրա մարմինը տեղափոխվել է Օսլո, որտեղ նրան թաղել են Սուրբ Հալվարդի տաճարում։

Նրա մահից հետո նրա այրի կինը՝ Ռիկիցան վերադարձավ իր հոր մոտ՝ Շվեդիա։ Նրանց փոքրիկ որդին՝ Սվերեն, մնացել է Նորվեգիայում իր պապիկի հետ։ Նա չէր համարվում գահաժառանգ, քանի որ արդեն 1257 թվականին թագավոր է հռչակվել նրա հոր կրտսեր եղբայր Մագնուսը։ Սվերեն մահացել է 1261 թվականին մանուկ հասակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage
**Շեմոքմեդի եկեղեցի** (վրաց.՝ შემოქმედის მონასტერი), վրաց ուղղափառ եկեղեցի, որը գտնվում է Վրաստանի Գուրիայի մարզի Օզուրգեթի շրջանում՝ Շեմոքմեդ գյուղում։

Վանքը գտնվում է Բժուժ (վրաց.՝ ბჟუჟი) գետի ձախ կողում։ Վանքի հեռավորությունը Օզուրեթ քաղաքից կազմում է 7-8 կմ։ Այն գտնվում է Շեմոքմեդի հոգևոր թեմի կազմում։

Պատմություն
-----------

Շեմոքմեդի եկեղեցին միջնադարում
Շեմոքմեդի եկեղեցական համալիրը բաղկացած է երկու եկեղեցական կառույցներից, որոնք կառուցվել են 16-րդ դարում։

Գլխավոր տաճարը կառուցվել է 12-րդ դարում։ Վերջնական շինարարությունը ավարտվել է 17-րդ դարում։ Եկեղեցին եղել է Գուրիայի իշխանության հոգևոր կենտրոնը։

1831 թվականին՝ 19-րդ դարում, վերանորոգվել է եկեղեցու զանգակատունը։ Համալիրի գլխավոր եկեղեցին առանց գմբեթի է՝ կառուցված բազիլիկի ոճով։

Եկեղեցու պատերը կառուցված են քարից, իսկ որոշ հատվածներ՝ նաև մարմարից։

Միջնադարյան ժամանակահատվածում եկեղեցին եղել է Շեմոքմեդի ամենահարուստ վանքերից մեկը։ Եկեղեցուն պատկանել է հարուստ գրադարան, որը պահպանվել է մինչ օրս։ Վանքին են պատկանել նաև կարևոր հողակտորներ Գուրիայում։

Ներկայումս Շեմոքեդի եկեղեցում պահվում են բազմաթիվ արժեքավոր սրբապատկերներ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ქველი ჩხატარაიშვილი, „ახლადაღმოჩენილი წარწერა" // „ლენინის დროშა", N116, გვ. 3 — 1961 წ.

Գրականություն
-------------

* დიმიტრი ბაქრაძე, „არქეოლოგიური მოგზაურობა გურიასა და აჭარაში" — ბათუმი, „საბჭოთა აჭარა", 1987
* მეტი ყურადღება გურიის მატერიალური კულტურის ძეგლებს, ძეგლის მეგობარი, №. 10-11, გვ. 62, თბ. 1967 წელი.
* თეა ქართველიშვილი, „გურიის საეპისკოპოსოები" — „არტანუჯი", თბილისი, 2006 ISBN 99940-11-89-8
**Ֆեթ** (նորվ.՝ Fet), համայնք Նորվեգիայի պատմական Ռոմերիկե շրջանում` Աքերսհուս կոմսությունում։ Վարչական կենտրոնը Ֆեթսուն (նորվ.՝ Fetsund) գյուղն է։ 2005 թվականից համայնքը ղեկավարում է Նորվեգական բանվորական կուսակցության անդամ Լիսբետ Լոֆտհուս Գաբրիելսենը (Lisbet Lofthus Gabrielsen):

Պատմություն
-----------

### Անվանում

Առաջին անգամ համայնքի անունը հիշատակվել է 1321 թվականին։ Այն ծագում է հին իսլանդերենից և նշանակում է «մարգագետին լճի ափին»։

1838 թվականի հունվարի 1-ից Ֆեթը ստացել է նորվեգական համայնքի կարգավիճակ, իսկ 1929 թվականի հուլիսի 1-ին Ֆեթ համայնքի մի մասի հիման վրա ձևավորվել է նոր համայնք`Ռելինգենը (նորվ.՝ Rælingen):

### Զինանշան

Համայնքի նոր զինանշանը հաստատվել է 1986 թվականի դեկտեմբերի 19-ին։ Այն կանաչ ֆոնի վրա արծաթագույն կեռաձող է ներկայացնում, որն օգտագործվում է փայտանյութը գետով տեղափոխելիս։ Կանաչն ու արծաթագույնը խորհրդանշում են մարգագետինն ու լիճը, քանի որ համայնքի անունը նշանակում է «մարգագետին լճի ափին»։ Նման զինանշանների, որոնք պատկերում են կեռաձողեր, կարելի է հանդիպել Նորվեգիայի այլ քաղաքների և համայնքների զինանշաններին ևս։

Աշխարհագրություն
----------------

Գլոմմայի դելտան
Ֆեթը գտնվում է Էյերեն լճի (նորվ.՝ Øyeren) արևելյան ափին։ Համայնքի տարածքում կա տեղանք, որտեղ Նորվեգիայի ամենաերկար գետը`Գլոմման (604 կմ), թափվում է Էյերենի մեջ։ Այդ տեղում առաջացած դելտան ամենախոշոր ներքին դելտան է Եվրոպայում։ Դելտան ձգվում է մինչև լճի հանդիպակաց ափը։ Մինչև 1985 թվականը Գլոմմե գետով մինչև Էյերենի մեջ թափվելու տեղը տեղափոխում էին գերաններ, որ հետագայում փոխադրում էին երկաթուղով։ Մեր օրերում պահպանվել են անտառահատման ճյուղին վերաբերող շատ կառույցներ, որոնց մի մասը վերածվել է թանգարանների և մշակութային կենտրոնների։

Վիճակագրություն
---------------

Նորվեգական իշխանության տվյալներով բնակչության թվով Ֆեթը (9485 մարդ) երկրի բնակավայրերի շարքում 108-րդ տեղն է զբաղեցնում, իսկ մեծությամբ՝ 347-րդ տեղը։ 1997-2007 թվականներին համայնքի բնակչությունն աճել է 10,5 %-ով։ Տարածքը 176 կմ² է, որից ցամաքի բաժինը կազմում է 137 կմ², այնպես որ բնակչության իրական խտությունը կազմում է 70 մարդ/կմ²։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  07459: Alders- og kjønnsfordeling i kommuner, fylker og hele landets befolkning (K) 1986 - 2020 — Statistics Norway.

Տե՛ս նաև
--------

* Նորվեգիայի վարչական բաժանում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վիքիպահեստում կան Ֆեթի համայնքի թեմայով մեդիաֆայլեր
* Համայնքի վիճակագրություն Archived 2007-12-19 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000404604274 |

 |
**Համա Համամի** (արաբ․՝ حمّة الهمّامي‎‎‎, (ֆր.՝ Hamma Hammami, հունվարի 8, 1952(1952-01-08), El Aroussa, Siliana Governorate, Թունիս), թունիսցի ձախ հասարակական-քաղաքական գործիչ, Թունիսի աշխատավորների կոմունիստական կուսակցության ղեկավար (այժմ` Թունիսի աշխատավորների կուսակցություն)։ Հայտնի իրավապաշտպան Ռադհիա Նասրաուիի ամուսինն է։

Կենսագրություն
--------------

Դեռևս լինելով արաբական գրականություն ուսումնասիրող ուսանող` Համա Համամին ակտիվ մասնակցություն է ունեցել ուսանողական շարժմանը։ 1972 թվականին դրա համար ձերբակալվել է։ 1974 թվականին նորից ձերբակալվել է, կտտանքների է ենթարկվել և դատապարտվել ութ տարվա ազատազրկման` Թունիսի աշխատավորական արգելված կազմակերպությանն անդամակցելու համար, սակայն բանտում է անցկացրել վեց տարի. Համա Համամին Amnesty International-ի կողմից խղճի բանտարկյալ է ճանաչվել և ընկերության կողմից բողոքի արդյունքում Թունիսի կառավարության հաշվին ուղարկվել է Ֆրանսիա բուժման համար։

2011 թվականի հունվարի 12-ին նորից ձերբակալվել է այն բանից հետո, երբ լրագրողների հետ հարցազրույցում աջակցել է Թունիսի հեղափոխական իրադարձություններին։ Քաղբանտարկյալ համաներման շրջանակներում 3 օր անց անցումային կառավարությունը նրան ազատ է արձակել։

Աշխատանքներ
-----------

Համա Համամին արաբերեն մի քանի քաղաքական ակնարկների հեղինակն է, այդ թվում`

* Օբսկուրանտիզմի դեմ, Թունիս, 1985 թվական
* Վերակառուցումը. հեղափոխության դեմ, Թունիս, 1988 թվական
* Թունիսի աշխատավորական շարժման պատմությունը, Թունիս, 1988 թվական
* Թունիսի հասարակությունը. սոցիալ-տնտեսական հետաքննություն, Թունիս, 1989 թվական
* Աշխարհականության մասին, Թունիս, 1990 թվական
* Թունիսի կանայք. ներկան և ապագան, Թունիս, 1992 թվական
* Արժանապատվության ուղին, Փարիզ, 2002 թվական
* Ով ո՞ւմ է դատում, Թունիս, 2013 թվական
* Ազատությո՞ւն, թե՞ բռնապետություն, Թունիս, 2013 թվական
* Կանայք և սոցիալիզմն այսօր Թունիսում, 2015 թվական
* Ազատության և հավասարության մասին, Թունիս, 2019 թվական

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ««Tunisia's lacklustre election»»։ *BBC*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Hamma Hammami: Chronology of Repression
* Le camarade Hamma Hammami sort de la clandestinité

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1116383543 · ISNI: 0000000029519536 · LCCN: n89239742 · SUDOC: 195152042 · VIAF: 63142145 · WorldCat VIAF: 63142145 |

 |
|  |
| --- |
| **Սարդակիր մեղվակիր** |
| Սարդակիր մեղվակիրՍարդակիր մեղվակիր |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Խոլորձազգիներ (Orchidaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Խոլորձայիններ (Orchidoideae) |
| **Տրիբա** | *Orchideae* |
| **Ենթատրիբա** | *Orchidinae* |
| **Ցեղ** | **Ophrys** |
| **Տեսակ** | **Սարդակիր մեղվակիր** *(O. apifera)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Ophrys apifera***Huds. 1762 |

**Սարդակիր մեղվակիր** (լատին․՝ Ophrys apifera), խոլորձազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

20-50 սմ բարձրությամբ, ամբողջական պալարներով, գեղազարդային բազմամյա խոտաբույս է։ Շուրթը լայն օվալաձև է, 1 դեղնավուն երիզով պուտով, հիմքում` 2 կոնուսաձև խավոտ թմբիկներով, պարզորոշ եռաբլթակ՝ լեզվականման կամ ձվաձև եզրերի բլթակներով և համարյա կլորավուն միջին բլթակով, գագաթում՝ ներքև թեքված հավելուկով։ Կտուցանման վերնակապը S-ձև է։ Ծաղկապատի արտաքին մասերը վարդագույն կամ մանուշակագույն կանաչավուն ջղերով են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում աճում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում և Կապանի շրջակայքում։ Աճում է նաև Անդրկովկասում, Թալիշում, Եվրոպայում, միջերկրածովյան ավազանի երկրներում և Արևմտյան Ասիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 600-800 մ բարձրությունների վրա և շիբլյակում։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ մայիս-հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև Բեռնի կոնվենցիայի հավելվածում։ CITES-ի կոնվենցիայի հավելվածում ընդգրկված է որպես Orchidaceae ընտանիքի ներկայացուցիչ։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · iNaturalist · NCBI |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779264191 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Ophrys apifera
* APDB: 161157
* APNI: 453168
* ARKive: ophrys-apifera
* BioLib: 42170
* BOLD: 345236
* EoL: 1136554
* EPPO: OPRAP
* EUNIS: 189669
* FoIO: OPHAPI
* GBIF: 2792998
* iNaturalist: 83816
* IPNI: 647746-1
* NBN: NHMSYS0000461294
* NCBI: 78817
* PalDat: Ophrys\_apifera
* PfaF: Ophrys apifera
* PFI: 8145
* Plant List: kew-140745
* Plazi: 808739B6-B06E-5D1F-3C7E-3807818A916B
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:647746-1
* Species+: 25262
* Tropicos: 23500891
* WCSP: 140745
* WoI: 424

 |

 |
**Յուկկասյարվիի սառցե հյուրանոց** (շվեդ.՝ Ishotellet i Jukkasjärvi), հյուրանոցային համալիր, որը գտնվում է Յուկկասյարվի բնակավայրում՝ Շվեդիայի հյուսիսում, Կիրունա քաղաքից 17 կմ հեռավորության վրա։

Յուկկասյարկի սառցե հյուրանոցը համարվում է աշխարհում առաջին *սառցե հյուրանոցը*։ Առաջին անգամ հյուրանոցի բացումը տեղի է ունեցել 1990 թվականին։ Ամեն տարի դեկտեմբեր ամսին հյուրանոցը վերակառուցվում է. շատ արվեստագետներ հրավիրվում են հյուրանոցի սենյակները կահավորելու համար։

Հյուրանոցի գրեթե բոլոր իրերը՝ այդ թվում աթոռները և մահճակալները սառցե են։ Այդպիսի հսկայական քանակությամբ սառույցներ վերցվում են մոտակ Տուրնելվեն գետից։

Հյուրանոցային համալիրի ներսում գտնվում է նաև սառցե մատուռ, որը նախատեսված է ամուսնացող զույգերի համար։ Կառույցի ներսում օդի ջերմաստիճանը կազմում է -5 °C-ից մինչև առավելագույնը -23°:

Պատմություն
-----------

1989 թվականին ճապոնական սառցե արվեստի արվեստագետները այցելել են Յուկկասյարվի և ստեղծել են սառցե արվեստի ցուցահանդես։

1990 թվականի գարնանը ֆրանսիացի նկարիչ Ժանոտ Դերիդը այստեղ կառուցել է իգլու՝ սառույցից կամ ձյունից պատրաստաված կացարան, և արվեստի նմուշները տեղափոխել այնտեղ։

Մի գիշեր քաղաքի սենյակներում տեղերը ավարտվել էին, ուստի որոշ այցելուներ և զբոսաշրջիկներ թույլտվություն խնդրեցին իգլուի մեջ գիշերելու համար։ Դրանից միտք ծագեց քաղաքում ստեղծել աշխարհում առաջին *«սառցե հյուրանոցը»*։

Եկեղեցի
-------

Շվեդիայի Յուկկասյարվի քաղաքի սառցե հյուրանոցի հարևանությամբ գործում է նաև սառցե եկեղեցի։ Եկեղեցին ամբողջովին կառուցված է սառցաբյուրեղներից և քամուց կարծրացած ձյունից։

Ամեն տարի եկեղեցին օծվւմ է Սուրբ Ծնունդի օրը։ Ամեն ձմեռ սառցե հյուրանոցում ամուսնանում են շուրջ 140 զույգեր և մկրտվում մոտ 20 երեխաներ։

Մկրտված երեխաների մեծ մասը տեղաբնիկ է։ Հարսանեկան մկրտությունը կատարվում է նույն ծիսակարգով, ինչպես Շվեդիայի մյուս քաղաքներում։ Ռևարենդ Յան-Էրիկ Կուոկսուն Յուկկասյարվի վանքի միակ հոգևորականն է, ով էլ կատարում է եկեղեցական արարողությունները։

Նա սառցե եկեղեցու քահանան է եկեղեցու գոյության տասնչորս տարիների ընթացքում։ Նրա կինը՝ Լիսբեթը, եկեղեցի հսկիչն է, ով եկեղեցում աշխատում է, որպես կամավոր։

Պատկերասրահ
-----------

* Սառցե հյուրանոցի գլխավոր սրահըՍառցե հյուրանոցի գլխավոր սրահը
* Սառցե եկեղեցիՍառցե եկեղեցի
* Ձնագնդերի սրահՁնագնդերի սրահ
* Մահճակալ սառցե հյուրանոցումՄահճակալ սառցե հյուրանոցում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սառույցը ճարտարապետության մեջ, «սառցե հյուրանոց» Շվեդիայում, Լոս Անջելես, փետրվարի 9, 2003
2. ↑  Հյուսիսային լույսերի հավաքածու Շվեդիայում, *The Independent*, օգոստոսի 21, 2004.

Տես նաև
-------

* Իգլու
**Դիցաբանական ժանրը կերպարվեստում**, կերպարվեստի ժանր, որը պատկերում է դիցաբանական սյուժեներ` տեսարաններ էպոսից, առասպելներից, հեքիաթներից, լեգենդներից։ դիցաբանություն, միֆոլոգիա, հուն․՝ mythos-ասք, ավանդազրույց, և հուն․՝ logos-խոսք, ուսմունք բառերից, բանահյուսական ավանդազրույցներ, որոնց մեջ շատ պատկերավոր արտացոլված են Հին աշխարհի ստեղծման, բնության երևույթների և մարդկանց կյանքի մասին հին ժողովուրդների պատկերացումները։ Համաշխարհային մշակույթում նշանակալի դեր ունեցան հին հույների առասպելները։ Դիցաբանական ժանրը ձևավորվել է Վերածննդի դարաշրջանում, երբ հնագույն լեգենդները ամենահարուստ սյուժեներն են տվել Սանդրո Բոտիչելլի, Անդրեա Մանտենյայի, Ջորջոնեի նկարներին, Ռաֆայել Սանտիի ֆրեսկոներին։ 17-րդ դարից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը զգալիորեն ընդլայնվում է դիցաբանական ժանրի նկարների ներկայացումը։ Նրանք հանդիսանում են որպես բարձր գեղարվեստական արժեքներ Նիկոլա Պուսսենի, Պիտեր Պաուլ Ռուբենսի, Դիեգո Վելասկեսի, Ռեմբրանդ վան Ռեյն գեղանկարները, ստեղծում են տոնական տրամադրություն Ֆրանսուա Բուշեի, Ջովաննի Տեպոլոյի ստեղծագործություններում։ 19-րդ դարում դիցաբանական ժանրը կերպարվեստում հասնում է կատարելության Իվան Մարտոսի քանդակագործությունը, Ժակ Լուի Դավիդի, Դոմինիկ Էնգրի, Լև Իվանովի գեղանկարները։ 20-րդ դարի սիմվոլիկան և ժամանակակից ոճը նոր հետաքրքրություն են առաջացնում դիցաբանական ժանրում Մորիս Դենիի, Միխայիլ Վրուբելի։ Այն վերաիմաստավորվում է Արիստիդ Մայոլի, Էմիլ Անտուան Բուրդելի, Սերգեյ Կոնենկովի քանդակներում, Պաբլո Պիկասսոյի գրաֆիկայում։ Լայնորեն զարգացել է Անտիկ, Վերածննդի, 17-րդ դարի Ֆլամանդական արվեստներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Մ․ Երզնկյան, Ա․ Բաղդասարյան «Կերպարվեստի բառագիրք էջ 16
2. ↑  [Мифологический(չաշխատող հղում)
 жанр]
**Տրիեստի հայկական տպագրությունը** սկզբնավորել են Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության մի խումբ անդամներ՝ Աստվածատուր Բաբիկյանի գլխավորությամբ, որոնք, թողնելով Վենետիկը, 1773 թվականին հաստատվել են Իտալիայի Տրիեստ քաղաքում։

Պատմություն
-----------

1776 թվականին մխիթարյանները Տրիեստում հիմնադրել են տպարան, որտեղ 35 տարվա ընթացքում հրատարակել են ավելի քան 70 անուն գիրք, հիմնականում՝ կրոնական (շուրջ երկու տասնյակը՝ հայատառ թուրքերեն)՝ Տոնացույց (1778), Ժամագիրք (1784, 1803), Սաղմոսարան (1787), Մաշտոց (1790), Պատարագատետր (1803, 1808), Ավետարան (1807, 1809), «Քրիստոնէական վարդապէտութիւն» (աշխարհաբար՝ 1776, 1783, հայատառ թուրքերեն՝ 1788, 1795, 1801, 1807), «Հանդիսարան հոգեւոր երգք եւ մաղթանք» (1777), «Փառք Մարիամու...» (1780), «Նախապատրաստութիւն սրբոյ Պատարագի» (1784, 1797), «Ձեռնադրութեան գիրք» (1787), «Պարտէզ հոգեւոր» (1787), «Տետրակ ամենասուրբ Ռօզարին» (1787), «Երեք գիրք Սողոմոնի» (1802), «Համառօտ կրթութիւն վասն մանկանց» (աշխարհաբար, 1802), «Սպասաւորութիւն սրբոյ Պատարագի» (1803), «Ժամանակագրութիւն Աւագ շաբաթուն եւ ութօէից Զատկին» (1808), «Յովսէփ Գեղեցիկ» (1809), Ներսես Լամբրոնացու «Աղօթք» (1776), Լուդովիկոս Քոմթեանցի «Թուղթք զչինաց» (1783), Հ. Գազայյանի «Խրատք բարւոք քաղաքաւարութեան» (1783, 1786), Կարոլոս Րենարտոս Պիլլվարտի (fr) «Բովանդակութիւն սրբոյն Թովմայի» (հատորներ 1-3, 1788), Լ. Հաբերտի «Համառօտութիւն վարդապետոթեան հաւատոյ եւ բարոյական աստուածաբանութեան» (1791), Ստեփան Ավգերյանի «Սուրբ Աստուածածինին մէօհթասէրի վարքը» (հայատառ թուրքերեն, 1810), նաև Եզոպոսի «Առակք» (1784), Վիլհելմ Ռոբերտսոնի «Վիպասանութիւն Ամերիկոյ» (հատորներ 1, 2, 1784, 1786) Բ. Տ. Կրոչեի «Պատմութիւն Ճէնկիզ խանի...» (1788) երկերը, «Այբբենարան» (1776, 1781՝ աշխարհաբար, 1786, 1797), Մ. Գասպարյանցի «Նոր գիւտ կամ Գործ համարողական արհեստի» (1787) դասագիրքը, «Հայնակ եւ նեմեցնակ» (1788) բառարանը և այլ գրքեր։

1811 թվականին մխիթարյանները տեղափոխվել են Վիեննա և շարունակել իրենց գրահրատարակչական գործունեությունը։

Տես նաև
-------

* Վիեննայի հայկական տպագրություն
* Իտալիայի հայկական տպագրություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Այվազյան Հովհաննես, ed. (2015)։ *Հայ գրատպություն և գրքարվեստ. հանրագիտարան*։ Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն։ էջեր 1066–1067։ ISBN 978-5-89700-042-5
**Խալիլ բեյ Մենթեշե** (1874, Միլյաս, Մուղլայի մարզ, Թուրքիա - ապրիլի 2, 1948(1948-04-02)), թուրք գործիչ։ «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության անդամ։ 1908 թվականի երիտթուրքական հեղաշրջումից հետո ընտրվել է մեջլիսի պատգամավոր, զբաղեցրել ներքին գործերի նախարարի, այնուհետև պետական խորհրդի նախագահի պաշտոնները։ «Թեշքիլաթ-ը մահսուսեի» գործուն մասնակից։ Խալիլի ցուցումով բանտերից ազատվել են քրեական հանցագործները, որոնք կազմել են այդ կազմակերպության կորիզը և հայերի ցեղասպանությունն անմիջականորեն իրականացնողներից էին։ Առաջին աշխարհամարտում Թուրքիայի պարտությունից հետո Խալիլին հայերի տեղահանության կազմակերպման մեղադրանքով կանգնել է դատարանի առաջ, սակայն շուտով անգլիացիները, ի թիվս այլ թուրք հանցագործների, Խալիլին տեղափոխել են Մալթա, և դատական գործը դադարեցվել Է։ Հետագայում վերադարձել է Թուրքիա և զբաղեցրել պատասխանատու պաշտոններ կառավարության մեջ։

Նա իր մասնակցությունն է ունեցել Բաթումի պայմանագրում, որը կնքվել էր Օսմանյան կայսրության և Հայաստանի առաջին հանրապետության միջև 1918 թվականին։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 118896164 · ISNI: 0000000027325252 · LCCN: n87936861 · NTA: 073147419 · VIAF: 59882445 · WorldCat VIAF: 59882445 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Կարել Հանսա** (չեխ. *Karel Hansa*, նոյեմբերի 25, 1890(1890-11-25), Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա - հունիսի 4, 1967(1967-06-04), Պրահա, Չեխոսլովակիա), չեխ գրող, ճանապարհորդ և հումանիստ։ Հայտնի է իր «Արևելքի սարսափները» (1923 թ.) գրքով, որտեղ ընթերցողի դատին է հանձնել հայ ժողովրդի պատմությանն ու ցեղասպանությանը նվիրված իր ուսումնասիրությունները։

Կենսագրություն
--------------

Կարել Հանսան ծնվել է Կարել և Ժոզեֆինա Հանսաների ընտանիքում, ունեցել է ավստրիական և չեխական ծագում։ 1922 թվականին նա ճանապարհորդել է Մերձավոր Արևելքի երկրներով՝ Ստամբուլից նավով ուղևորվել է Զմյուռնիա (Իզմիր), ապա՝ Բեյրութ և Հալեպ։ Հանդիպելով փողոցներում և վրաններում ապրող հայ գաղթականների՝ ականատես է եղել նրանց թշվառ վիճակին և կրած տառապանքներին։ Հալեպում Կ. Հանսան ծանոթանում է «Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույց» կազմակերպության գործունեությանը և ոգևորվում նրա ծավալած մարդասիրական աշխատանքով։ Նա միանում է ութ հազար հայ որբերին Սիրիա տեղափոխելու կազմակերպության ծրագրին։ Լիբանանի դանիական որբանոցում հանդիպում է Մարիա Յակոբսոնի հետ։ 1922 թվականի վերջին Հանսան Բեյրութից վերադառնում է Եվրոպա այն նավով, որով 896 հույն որբ երեխա էին տեղափոխում Աթենք։ Մերձավոր Արևելքում տեսածն ու զգացածը խորն ազդեցություն են թողնում Հանսայի վրա։ Հայրենիք վերադառնալով՝ նա ստեղծում է «Հայ որբերի օգնության Հանսայի» հիմնադրամը, որը սկսում է գործել Չեխոսլովակիայի «Կարմիր խաչ» կազմակերպությանը կից։

1923 թվականին հրատարակում է «Արևելքի սարսափները» խորագիրը կրող գիրքը, որտեղ անդրադառնում է հայոց պատմությանը և մշակույթին, ցեղասպանության հետևանքով հայ ժողովրդի կրած տառապանքներին ու բազմահազար որբերի և այրիների ողբերգական վիճակին։ Գրքի հարուստ նյութը հագեցած է նաև ճամփորդության ընթացքում հեղինակի կատարած մոտ 60 լուսանկարով։ Չեխ հայասերի նախաձեռնությամբ գրքի վաճառքի հասույթը տրամադրվում է «Հայ որբերի օգնության Հանսայի ֆոնդ»-ին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին գերմանացիների կողմից գիրքը մտցվել է արգելված գրականության ցանկ, թարգմանված է եղել մի քանի լեզուների։ Հանսան ստեղծել է հայ որբերի օգնության հիմնադրամ (Hansov fond pro armenske sirotky)։ Դրան զուգահեռ եղել է նաև Կարմիր խաչի ընկերության ներկայացուցիչը Չեխոսլովակիայում։ Կյանքի վերջին տարիներին հիմնականում հանդես է եկել դասախոսություններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
2. ↑  Կարել Հանսայի մասին Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՐԴԻ ՄԵԾ ԲԱՐԵԿԱՄԸ, ՀԱԿՈԲ ԱՍԱՏՐՅԱՆ, Azg Daily, 2010
* ՉԵԽԻԱ. ԼՈւՅՍ ՏԵՍԱՎ ԿԱՐԵԼ ՀԱՆՍԱՅԻ «ԱՐԵՎԵԼՔԻ ՍԱՐՍԱՓՆԵՐԸ» ԳԻՐՔԸ
**Հարա Թաքաշի** (ճապոներեն` 原 敬, մարտի 15, 1856(1856-03-15), Մորիոկա, Ճապոնիա և Մոտոմիա, Ճապոնիա - նոյեմբերի 4, 1921(1921-11-04), Tokyo Station, Տիյոդա, Տոկիո, Ճապոնիա), ճապոնացի քաղաքական գործիչ, Ճապոնիայի 10-րդ և առաջին քրիստոնյա վարչապետը` 1918-1921 թվականներին։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է ներկայիս Իվատե պրեֆեկտուրայի Մորիոքա գյուղում, սամուրայների դասի ընտանիքում։

Ծննդավայրից Տոկիո է գնացել տասնհինգ տարեկանում՝ 1871 թվականին։ Սկսել է աշխատել լրագրող և շուտով դարձել է թերթի խմբագիր։ Հետո աշխատանքի է անցել Ճապոնիայի արտգործնախարարությունում։ Մի քանի տարի դիվանագիտական ծառայության մեջ է եղել Չինաստանում և Ֆրանսիայում։ 1890-ականների սկզբին եղել է արտգործնախարար Մուցու Մունեմիցուի անձնական քարտուղարը, այնուհետև՝ տեղակալը։

1900 թվականին Հարա Թաքաշին մտնում է Օքամա Շիգենոբուի "Րիքեն Քայշինթո" պահպանողական կուսակցության շարքերը, իսկ 1912 թվականին դառնում է կուսակցության ղեկավարը։ 1902 թվականից սկսած, մի քանի անգամ ընտրվում է Ճապոնիայի խորհրդարանի ներկայացուցիչների պալատի անդամ։ 1906-1908 և 1911-1914 թվականներին զբաղեցրել է արտգործնախարարի պաշտոնը։ 1918 թ. նշանակվել է վարչապետ։ Այսպիսով, Ճապոնիայի պատմության մեջ առաջին անգամ իշխանության անցավ "կուսակցական" կառավարություն, որը գլխավորում էր առաջատար խորհրդարանական կուսակցության ղեկավարը։

1921 թվականին նոյեմբերի 4-ին Հարային Տոկիոյի կայարանում երկաթուղու աշխատակից Նաքաոքա Քոնյիչին սպանել է նրան Վաշինգտոնի կոնֆերանսում Ճապոնիայի համար անբարենպաստ դիրքի պատճառով։ Ահաբեկչին դատապարտեցին սպանությունից միայն տասներեք տարի անց։
Հարա Թաքաշին կաթոլիկ քրիստոնյա էր, մկրտվել է 17 տարեկանում և ստացել Դավիթ անունը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Hara Kei Memorial Hall Archived 2005-03-22 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119096617 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
4. 1 2  Encyclopædia Britannica
5. 1 2  *Brozović D. Ladan T.* Hrvatska enciklopedija (хорв.) — LZMK, 1999. — 9272 p. — ISBN 978-953-6036-31-8
6. ↑  Mitchell Richard H. (1996)։ *Political Bribery in Japan*։ University of Hawaii Press։ էջ 44։ ISBN 9780824818197
**Կրետեի բնության պատմության թանգարան** (հուն․՝ Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης), բնության թանգարան, որը գտնվում է Հունաստանի Կրետե կղզու վրա գտնվող Հերակլիոն քաղաքում։

Համարվում է Կրետե կղզու վրա գտնվող կարևոր զբոսաշրջային օբյեկտներից մեկը։

Պատմություն
-----------

Հերակլիոնի բնության պատմության թանգարանը գտնվում է Հերակլիոնի կենտրոնական հատվածում։

Թանգարանը բացվել է 1981 թվականին՝ Կրետեի պետական համալսարանի հովանավորությամբ։ Թանգարանի ստեղծման նպատակը Միջերկրական ծովի արևելյան ավազանի բուսական և կենդանական աշխարհի մասին գիտելիքների ուսումնասիրումը, պաշտպանումն ու հանրայնացումն է։

Թանգարանը բացվեց վերականգնված արդյունաբերական շենքում, որը նախկինում եղել է էլեկտրական ենթակայան։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Տե՛ս նաև
--------

* Հերակլիոնի հնագիտական թանգարան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Τα βραβεία της Ακαδημίας Αθηνών, Τα Νέα. Retrieved Jan. 3, 2013.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Official website

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000406229957 · SUDOC: 160235456 · VIAF: 283391673 · WorldCat VIAF: 283391673 |

 |
**Հակոբ Գրիգորենց**, XVII դարի հայ բանաստեղծ և գրքագետ, «Վասն այսմ Պրիթանիա» պոեմի հեղինակ։

Կենսագրություն
--------------

Կենսագրական տեղեկությունները սակավ են։ Եղել է քահանա։ Հոր անունը Գրիգոր էր։ Լոնդոն է ժամանել 1674 թվականին՝ ճանապարհորդելու և աշխարհը տեսնելու նպատակով։ 1674 թվականի դեկտեմբերի 12-ին ժամանել է Օքսֆորդ, որտեղ ծանոթացել է ոմն դոկտոր Մարշալի հետ։ Եղանակային պայմաններիի պատճառով հնարավորություն չունենալով տեղաշարժվել ոչ ծովով, ոչ ցամաքով, ամբողջ ձմեռ մնում է Օքսֆորդում։ Պահպանվել են Օքսֆորդում 1675 թվականի հունվարի 8-ին նրա կողմից գրված միսալը և այլ ձեռագրեր, որոնք նա գրի էր առնում Մարշալի խնդրանքով։ Լինելով Օքսֆորդում հագնում էր արևելյան հագուստ, որը անգլիացի տղաների մոտ վախ էր առաջացնում և նրան համարում էին դիագուշակ։ Այդ ժամանակ (1675 թվականի սկզբում) Մարշալի խնդրանքով գրում է «Գովք Պրիթանիոյ» պոեմը։ Հնարավոր է այս պոեմին արդեն լավ ծանոթ էր լորդ Բայրոնը։ 1684 թվականին Հակոբը արդեն Լեհաստանում էր՝ Լեմբերգում, որտեղ նույնպես գրի է առել մի քանի կրոնական գրքեր։ Կյանքի վերջին տարիների մասին ոչինչ հայտնի չէ։

«Գովք Պրիթանիոյ»
----------------

Պոեմում հեղինակը մեծ հիացմունքով նկարագրում է Անգլիայի պետական կառուցվածքը, անգլիացիների կենցաղն ու սովորույթները։ Թվարկվում են անգլիական հասարակության բոլոր շերտերը։ Պոեմը բաժանվում է հետևյալ մասերի, որոնցից յուրաքանչյուրը պարունակում է երկուսից ինը քառատող․

* Նախաբան
* Կղզիս այսմիկ Պրիթանիա
* Վասն երկրորդ Քարօլուս թագաւորի
* Վասն բարլամէնթի իշխանաց
* Վասն դատաւորաց
* Վասն վիջիքանջիլերին շնորհակալութեան
* Վասն եպիսկոպոսաց
* Վասն վարդապետաց
* Վասն բարերարին` վարդապետ մարշալի
* Վասն քահանայից
* Վասն իշխանաց
* Վասն ուսուցիչ վարպետաց
* Վասն առհասարակ աշակերտաց
* Վասն եկեղեցւոյ արարողութեան
* Վասն զօրականաց ամենեցուն
* Վասն վաճառականաց
* Վասն արհեստաւոր աշխատասիրաց
* Վասն հասարակ մարդկանց
* Վասն կանանց եւ կուսանաց
* Վասն փոքր մանկանց
* Վասն առհասարակ սպասաւորաց
* Վերջաբան

Պահպանվել է մի քանի ձեռագրերում։ Բնօրինակ ձեռագիրը պահվում է Բոդլեյան գրադարանում։ Հրապարակվել է անգլերեն թարգմանության հետ միասին (անգլ.՝ Englands Eulogy) 1875 թվականին Վենետիկում (Սուրբ Ղազար կղզի), Մխիթարյան միաբանության ջանքերով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  История всемирной литературы. — М.: «Наука», 1987. — Т. 4. — С. 424—427.
2. ↑  отсюда и "фамилия" Григоренц
3. ↑  Byron: The Biography of a Master of Armenology / ed. by Stanislav A. Golovan and Mark M. Karamian. — Σίγμα, 2014. — С. 40—41.
4. ↑  *Бахчинян Г.* Армянская национально-патриотическая поэзия XVII века. // *Историко-филологический журнал АН АрмССР*. — 1990. — № 3. — С. 26—42.
5. ↑  Englands Eulogy, written in armenian verse by the Rev. James Grigorenz A. D. 1675: Text and translation.. — Venice, S. Lazarus, 1875.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գովք Պրիթանիոյ
**Հակոբ Թոխաթցի** (1563, Թոքաթ - ոչ վաղ քան 1657 և ոչ ուշ քան 1663, Զամոշչ), տաղասաց, թարգմանիչ, գրիչ։ Աշակերտել է Հակոբ Այվաթենց Թոխաթցուն, որից տարբերվելու համար իրեն կոչել է Հակոբ Բաթակենց Թոխաթցի։

Կենսագրություն
--------------

1593-1595 թվականներին ապրել է Օլախաց երկրի (Վալախիա) Յաշ քաղաքում, ապա հաստատվել Զամոստիե հայաշատ քաղաքում (Արևմտյան Ուկրաինա)։ Հեղինակ է «Ողբ ի վերայ Օլախաց երկրին» (գրված 1595—1596 թվականներին), «Տաղ և ողբանք ի վերայ Եվդոկիա քաղաքին» (1604) պատմական թեմայով ողբերի, քնարական բնույթի զղջական-խրատական տաղերի, գանձերի ու ներբողների, «Յակոբի Սաղմոսարան» կոչված անտիպ երկի։ Լատիներենից հայերեն է թարգմանել հնդկական ծագում ունեցող «Եօթն իմաստասիրաց պատմութիւնը» (1614, հայերեն հրատարակություն 1696), որը, խմբագրական որոշ փոփոխություններով, հրատարակվել է 9 անգամ (1-ին հրատարակությունը 1696)։ Այս գործը հայերենից թարգմանվել է նաև թուրքերեն (1803), ռուսերեն (1847), վրացերեն (XIX դ.), ֆրանսերեն (1919)։ Հակոբ Թոխաթցու գրչությամբ պահպանվել է 6 ձեռագիր (Երևանի, Վիեննայի Կայսերական և Երուսաղեմի Սուրբ Հակոբյանց վանքի մատենադարաններում)։ Բացառիկ նշանակություն ունի նրա գրչագրած «Գեռլայի տաղարանը» (Երևանի Մատենադարան, ձեռ. դ 10050), որն ամփոփում է հայ միջնադարյան պոեզիայի բազմատեսակ ստեղծագործություններ։

Գրականություն
-------------

* Ակինյան Ն. Հակոբ Երեց Թոխաթեցի, տես նրա «Հինգ պանդուխտ տաղասացներ», Վիեննա, 1921։
* Ակինյան Ն. Հակոբ Թոխաթեցւո «Ողբ ի վերայ երկրին Օլախաց», տես նրա «Մատենագրական հետազոտություններ», հ. 4, Վնն. 1938։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 6. — էջ 67—68.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17663 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 67)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Տե՛ս նաև՝ Դավիթ (այլ կիրառումներ)

**Դավիթ Քերական**, Դավիթ Մեկնիչ (ծնունդի և մահվան թվականները անհայտ են), V-VI դարերի հայ քերական։ Երբեմն նույնացվում է Դավիթ Անհաղթի հետ։ Մեզ է հասել նրա «Մեկնություն քերականին» աշխատությունը։ Ի տարբերություն Դիոնիսոսի, նա հակված է դեպի ռացիոնալիզմը և հանդես է եկել որպես «քերականական արվեստի» բանական հիմունքների ջատագով։

Կենսագրություն
--------------

Մարդկային բնության մեջ առանձնացնում է երկու կողմ՝ «ոգի բանական» և «մարմին գործնական», որոնք լինում են բարի, միջակ և չար։ Քննելով բարու դրսևորումները՝ կանգ է առնում «քերթողական արվեստի» վրա, որի մեջ է մտցնում նաև քերականությունը։ Տառ և գիր տերմինները նա զանազանում է իրարից՝ նշելով, որ տառը վերացական է, մինչդեռ գիրը նրա շոշափելի պատկերն է, մարմնավորումը։ Որակական տարբերություններ է գտնում ձայների միջև և զանազանում կենդանիների ու առարկաների ձայները մարդկայինից։ Ապա որոշում է բաղաձայն ու ձայնավոր հնչյունները, տառը նմանեցնում մարդկային մտքին, իսկ նրա հարաբերությունը ձայնավորներին ու բաղաձայններին՝ մտքի հարաբերությանը մարմնի անդամներին։

Մշակումները
-----------

Մշակել է բառերի ստուգաբանության առանձին տեսություն և սահմանել ստուգաբանության երեք եղանակ՝

1. ըստ առարկայի ձևի՝ սափոր = սա+փոր
2. ըստ արհեստի կամ նրա հարաբերության առարկայի հետ՝ փայտատ=փայտ+ատ,
3. ըստ բնաձայնության կամ առարկան հիշեցնող հնչյունակազմի՝ ճնճղուկ։

Դավիթ Քերականը տարբերում է բառն ու բան և սահմանում դրանք։ Բառը համարում է բանի նվազագույն մասը, որի մեջ միտքն այնպես կատարյալ չի արտահայտվում, ինչպես բանի մեջ։ Նշում է նաև չափածո և արձակ խոսքի միջև եղած տարբերությունները։ Անցնելով խոսքի մասերի գոյացմանը՝ սահմանափակվում է միայն անվան ու բայի առաջնայնության խնդրով։ Խոսքի մասերը սահմանելիս առաջ է քաշում իրերի ու երևույթների իմացական տարբերակման հարցը, սահմանում գոյականը, բայը, մակբայը, դերանունն են, նշում դրանց առանձնահատկությունները։ Արվեստը բաժանելով երեք տեսակի՝ չար, միջակ, բարի, վերջինիս հատուկ գծերը տեսնում է հոգևոր երգ-երաժշտության մեջ։ Նկատի ունենալով երաժշտության հուզական բնույթն ու ներգործման ուժը, երաժշտությանը վերաբերող իր ասույթներում աշխատում է ցույց տալ, թե ինչպիսին պետք է լինի երաժշտությունը և ում պետք է ծառայի։

Գրականություն
-------------

* Ջահուկյան Գ. Բ. Քերականական և ուղղագրական աշխատությունները հին և միջնդարյան Հայստանում, Երևան, 1954։
* Թահմիզյան Ն. Էջեր հայկական վաղ-միջնադարյան երաժշտական գեղագիտությունից, «Տեղեկագիր» ՀԽՍՀ ԳԱ, հաս. գիտ.», 1961, №2:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 305)։*  |
Վառ կարմիր ներկած ձվեր
Ձվերի ներկումը սոխի կեղևով
**Կրաշենկա**, սլավոնական ժողովուրդների մոտ Զատկի կամ Հոգեգալստի տոնի համար ձվերի ներկման հիմնական տեսակներից մեկը պիսանկայի հետ միասին (երբեմն կրաշենկա ռուսները կոչում են ընդհանրապես բոլոր ներկված ձվերը)։

Ավանդական տեխնոլոգիա
--------------------

Կրաշենկա պատրաստելու ավանդական տեխնոլոգիան բավականին պարզ է պիսանկայի համեմատությամբ։ Կրաշենկայի դեպքում կարիք չկա մոմ, հատուկ ներկեր կամ խոզանակ օգտագործելու։ Կրաշենկա ստանալու համար ձուն խաշում են սոխի կեղևների հետ միասին, որից հետո այն ձեռք է բերում դեղնա-շագանակագույն երանգ՝ տարբեր ինտենսիվություններով։ Երբեմն մաղադանոսի տերևները կապվում են ձվի վրա, որոնք ձվի կճեպի վրա թողնում են բաց գույնի հետքեր։ Ամենից հաճախ Զատկի ձվերը ներկվում են կարմիր, որը սիրո և հավերժական կյանքի խորհրդանիշ։ Սեմիկի և Հոգեգալստի, երբեմն նաև Համբարձման տոնի ժամանակ ձվերը ներկվել են դեղին կամ դեղնականաչ՝ օգտագործելով կեչու տերևներ։

20-րդ դարում Զատկի ձվերը սկսել են ներկել արդյունաբերական տարբեր ներկերով։

Բնական ներկանյութեր
-------------------

Ի սկզբանե Զատկի ձվերը ներկել են կարմիր։ Սակայն ներկայում կարող են ներկվել տարբեր գույների։ Օգտագործելով բույսերի թուրմեր՝ կարելի է ստանալ հետևյալ գույները.

կարմրաշագանակագույն – սոխի կեղև
վարդագույն – ճակնդեղի հյութ
դեղին – եղևնու տերևներ, երիտասարդ խնձորենու կեղև, վաղենակի ծաղիկներ
կանաչ – եղինջ, տարեկանի ցողուններ, կուսածաղկի տերևներ
սև կամ շագանակագույն – կաղնու, լաստենու կեղև, ընկույզի կճեպ
մանուշակագույն – մուգ փիփերթի թերթեր
Ձու ներկելու համար օգտագործում են նաև ուրց, ուրց, սև թխկու կեղև, մկնասոխ։ Փոխելով լուծույթի խտությունը և ձուն դրա մեջ պահելու ժամանակը՝ կարելի է փոխել գույնի հագեցվածությունը։

Զատկի ներկած ձվերին վերագրվել են պաշտպանիչ հատկություններ։

Տես նաև
-------

* Զատկի ձու
* Կուլիչ
* Ձվի գլորում
* Զատիկ
* Պիսանկա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Александров и др. 1999, էջ 637
2. ↑  Жайворонок В. В. Знаки української етнокультури. Словник-довідник. — К.: Довіра, 2006. — С. 313-314 // ukrlit.org(ուկր.)

Գրականություն
-------------

* Русские / Отв. ред. В. А. Александров, И. В. Власова, Н. С. Полищук. — М.: Наука, 1999. — 725 с. — ISBN 5-88590-309-3

Արտաքին հղումներ
----------------

* Яйцо Archived 2014-04-17 at the Wayback Machine. // Российский Этнографический Музей
**Հեղինե Ալեքսանդրի Մելիք-Հայկազյան** (1874, Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1968), իշխանուհի, հայ գրող, մանկավարժ։

Ծնվել է Շուշիում Մելիք-Հայկազյանների իշխանական իշխանական (մելիքական) տոհմում, հայրը զինվորական և թարգմանիչ Ալեքսանդր Մելիք-Հայկազյանն էր (ով նաև Րաֆֆու «Փունջերը»-ի տպագրության մեկենասն էր)։ Նախնական կրթությունը ստացել է Շուշիում, այնուհետև ուսումը շարունակել է Անգլիայում և Ֆրանսիայում։ Ճանապարհորդել է բազմաթիվ երկրներում, հրապարակել է ուղեգրություն Ճապոնիայի մասին (Թիֆլիս, 1905)։

Եղել է Հովհաննես Թումանյանի բարեկամուհիներից մեկը, պահպանվել է նրանց նամակագրությունը։ Թիֆլիսի «Վերնատան» անդամներից էր։

Ամուսինն էր Տիգրան Բեկզադյանը։ Ունեցել են մեկ դուստր՝ Վառուշը։

Գրականություն
-------------

«Մի պտոյտ Ճապոնում», 1905
* Մի պտոյտ Ճապոնում Archived 2020-07-03 at the Wayback Machine.. Իմ յուշերից և տպաւորութիւններից, 1905
* Քսան օր գետնի տակ. Հանքահանի պատմածը — 1908

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հովհաննես Թումանյան - Հատոր Չորրորդ - Ծանոթագրություններ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թումանյանի նամակը Հեղինե Մելիք֊Հայկազյանին (1916 թ. մարտի 2.)