Ֆրանսիական գինու խցան
**Գինու խցանները** միջոց են գինու շշերը փակելու համար։ Դրանք սովորաբար պատրաստվում են խցանափայտից(խցանակաղնու կեղևից), թեև կարող են օգտագործվել նաև սինթետիկ նյութեր։ Տարածված այլընտրանքային գինիների փականները ներառում են պտուտակային գլխարկներ և ապակե խցաններ։

Խցանափայտերը արտադրվում են դառը և փրփրուն գինիների համար. վերջիններս շշալցվում են ճնշման տակ՝ ստիպելով խցաններին սնկի տեսք ստանալ։ Դրանք ամրացվում են մետաղական վանդակով, որը հայտնի է որպես մյուզլե։

Պատմություն
-----------

Սինթետիկ խցաններ
Դեռևս 17-րդ դարի կեսերին ֆրանսիացի խաղողագործները չէին օգտագործում խցանե փականներ, փոխարենը օգտագործում էին յուղով թրջված կտորներ, որոնք խցանում էին շշերի վերին հատվածում։ Խցանափայտի վրա հիմնված գինու խցանների գյուտարարն անհայտ է։ Խոսակցական պատմությունները վերագրում են Բենեդիկտյան միաբանության վանական Դոմ Պերինյոնին։ Խցանները թվագրվում են մոտավորապես 1600-ական թվականներին։ 21-րդ դարի սկզբին խցանափայտից տարածվող վատ համը դարձավ գերակշռող, ինչը ստիպեց շատ արտադրողների դադարեցնել խցանների օգտագործումը՝ հօգուտ այլընտրանքների։ Պտուտակային կափարիչները հատկապես հայտնի դարձան Ավստրալիայում և Նոր Զելանդիայում 2010 թվականին։ Խցանափայտի մեծ մասը ստացվել է Միջերկրական ծովի ավազանից, օվկիանիային երկրներից հեռու։

Խցանափայտի հետ կապված խնդիրներից հետո խցանների արդյունաբերությունը ներդրումներ կատարեց նոր տեխնիկայի և սարքավորումների մեջ՝ գինու մեջ նվազեցնելով տրիքլորանիզոլի քիմիկատները 95 տոկոսով։ Խցանափայտի արտադրողները սկսեցին առաջ բերել խցանի բնապահպանական և տնտեսական օգուտները։

Արտադրություն
-------------

Ձեռքի խցանման մեքենա, արտադրված 1870 թ
Ինչպես խցանե այլ արտադրանքները, այնպես էլ բնական գինու խցանները ստացվում են խցանակաղնու կեղևից։ Կեղևը մանրակրկիտ մաքրվում է կլպվում և նախքան և մշակումը բաժանվում մասերի։ Խցանակաղնիները չեն հատվում, և ցանկացած պահի հանվում է դրանց կեղևի միայն կեսը։ Խցանափայտը ծառից առաջին անգամ հավաքվում է 25 տարեկանում և տեղի է ունենում 9 տարին մեկ։ Երրորդ բերքահավաքից հետո կեղևը բավարար որակի է գինու խցաններ արտադրելու համար։

Պորտուգալիան խցանների խոշորագույն արտադրողն է՝ 52,5 տոկոս, որին հաջորդում են Իսպանիան, Իտալիան և Ալժիրը։ Պորտուգալիայի արտադրության մեծ մասը գտնվում է Ալենտեջոյի շրջանում՝ ազգային արտադրության 72 տոկոսով։ Ամբողջ խցանի 68 տոկոսը արտադրվում է գինու շշերի խցանների համար։

### Արտադրանք

Խցանները կարող են պատրաստվել մի քանի եղանակով․

* Բնական խցանե փակիչները պատրաստված են կեղևի մեկ կտորից և ունեն լավագույն ճկունությունը՝ ամուր պահելով գինու պլոմբը, հնեցման համար ավելի քան 5 տարի։
* Խցանված փակիչները պատրաստվում են մեկ կտոր կեղևից, բայց ունեն ծակոտիներ, որոնք լցված են սոսինձով և խցանափոշու փոշով։ Դրանք ավելի հեշտ են հանվում շշից և լավ են միջին ծերացման համար։
* Բազմաշերտ խցաններն ունեն երկու կամ ավելի կտոր, որոնք սոսնձված են իրար։ Դրանք ավելի խիտ են, քան մեկ կտոր խցանները, և նախատեսված չեն երկարատև ծերացման համար։
* Ագլոմերացված խցանները պատրաստված են խցանափոշուց և սոսինձից, խիտ են, էժան և հարմար չեն գինին ավելի քան մեկ տարի պլոմբելու համար։
* Արդյունաբերական խցանները ագլոմերացված խցաններ են, որոնց երկու ծայրերում էլ խցանի առանձին կտորներ կան։

Հատկանիշներ
-----------

Տարբեր տեսակի գինու խցաններ
Խցանափայտե փականները խոնավադիմացկուն են, դանդաղ են քայքայվում, օգնում են գինու ծերացմանը և ապահովում են ջրակայունություն։ Խցանները ասոցացվում են բարձրորակ գինու հետ, ավելի էժան այլընտրանքները հատկապես տարածված են էժան գինիներում։

Խցանափայտի բջջային կառուցվածքի պատճառով այն հեշտությամբ սեղմվում է շշի մեջ մտցնելուց հետո և կընդլայնվի՝ երբ փակնը հանվի։ Ապակե շշերի վերին հատվածը անհամաչափորեն նեղ է, ինչը կարևոր հատկանիշ է դարձնում փոփոխական կծկման և ընդլայնման միջոցով փակվելու այս ունակությունը։ Այնուամենայնիվ, բնական անխուսափելի ճեղքերը խցանն ինքնին խիստ անկայուն են դարձնում։ 2005 թվականի փակման ուսումնասիրության ժամանակ խցանների 45%-ը ճնշման փորձարկման ժամանակ ցույց է տվել գազի արտահոսք ինչպես խցանի կողքերից, այնպես էլ հենց խցանի միջով։

Խցանափայտի խոշոր արտադրող Ամորիմի պատվերով PricewaterhouseCoopers–ի կողմից իրականացված ուսումնասիրությունը եզրակացրեց, որ խցանը էկոլոգիապես ամենախելամիտ տարբերակն է՝ պլաստիկ խցանների և ալյումինե պտուտակավոր կափարիչների հետ համեմատած (մեկ տարվա կյանքի ցիկլի վերլուծությամբ)։

### Վերմշակում

Ամանորյա դեկոր՝ վերափոխված խցաններից
Գինու խցանները չեն կարող վերօգտագործվել որպես գինու խցաններ՝ բակտերիաների պատճառով, բայց դրանք կարող են վերամշակվել բազմաթիվ այլ օգտակար առարկաներ ստանալու համար, ինչպիսիք են խցանափայտերը, տակդիրները, հատակը, ինչպես նաև կարող են օգտագործվել բոլոր տեսակի արհեստագործական նախագծերի համար։ Թեև շատ սինթետիկ խցաններ կարող են վերամշակվել տանը, բնական խցանները կարող են վերամշակվել միայն որոշակի խանութներում։ Ընկերությունները համագործակցում են խանութների հետ՝ ընդունելու օգտագործված խցանները և դրանք վերամշակելու այլ ապրանքներում, ReCork-ն այդ ընկերությունների շարքում ամենամեծն է ԱՄՆ-ում։ Խցանները կարող են նաև վերամշակվել Cork Forest Conservation Alliance միջոցով։

Տեսակներ
--------

### Չոր գինի

Խցանների տրամագիծը սովորաբար 24–25 միլիմետր է (0,94–0,98 դյույմ)։ Երկարությունները տարբեր են՝ սովորաբար հիմնված գինու հնեցման ժամանակից։ Գինիները սովորաբար ունեն 38 միլիմետր (1,5 դյույմ) երկարություն, միջին հնեցման գինիները (ամենահայտնի չափսը) 44 միլիմետր (1,7 դյույմ), իսկ երկարաժամկետ հնեցման կամ թանկարժեք գինիները հաճախ ունեն 49–55 միլիմետր (1,9–2,2 դյույմ)։

### Փրփրուն գինի

Խցանափայտ և մյուզլեն Ֆրանչակորտայի շշի վրա

Փրփրուն գինու խցանները սովորաբար ունեն 30 միլիմետր (1,2 դյույմ) տրամագիծ և 50 միլիմետր (2,0 դյույմ) երկարություն։ Երբ խցանները մղվում են շշի մեջ, խցանները սեղմվում են իրենց սկզբնական տրամագծերի մոտ 60-70 տոկոսով։ Խցանները պահվում են մետաղական վանդակներով, որոնք հայտնի են որպես մյուզլեներ։

Փրփրուն գինու խցանները հիմնականում կառուցված են երեք հատվածից և կոչվում են ագլոմերացված խցաններ։ Նախքան ներդնումը, փրփրուն գինու խցանը գրեթե 50%-ով ավելի մեծ է, քան շշի բացվածքը։ Ի սկզբանե, խցանը սկսվում է որպես գլան և սեղմվում է մինչև շշի մեջ մտցնելը։ Ժամանակի ընթացքում նրանց սեղմված ձևը դառնում է ավելի մշտական, և տարբերակիչ «սնկային» ձևն ավելի ակնհայտ է դառնում։

Գինու հնեցման մասին կարող է որոշ չափով պատմվել նաև խցանից, քանի որ որքան երկար է այն գտնվում շշի մեջ, այնքան ավելի քիչ է վերադառնում իր սկզբնական գլանաձև ձևին։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Prlewe, J. Wine From Grape to Glass. New York: Abbeville Press, 1999, p. 110.
2. 1 2 3 4  John Gifford (2016 թ․ փետրվարի 25). «How Millennials (Almost) Killed the Wine Cork». The Atlantic. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 27-ին.
3. 1 2 3  João Santos Pereira; Miguel Nuno Bugalho; Maria da Conceição Caldeira (2008). «From the Cork Oak to cork» (PDF). *APCOR*. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 28-ին.
4. ↑  «Corks». *APCOR*. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 28-ին.
5. ↑  Gibson, Richard, *Scorpex Wine Services* (2005). «variability in permeability of corks and closures» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2013 թ․ մայիսի 12-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
6. ↑  «Evaluation of the environmental impacts of Cork Stoppers versus Aluminium and Plastic Closures: Analysis of the life cycle of Cork, Aluminium and Plastic Wine Closures» (PDF). 2008 թ․ դեկտեմբերի 4. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2020 թ․ փետրվարի 26-ին. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 26-ին.
7. ↑  Easton, Sally (2008 թ․ դեկտեմբերի 4). «Cork is the most sustainable form of closure, study finds». *Decanter*. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 26-ին.
8. ↑  «Can You Recycle Wine Corks? Here's How You Can Best Dispose of Them». 2019 թ․ հունիսի 17.
9. ↑  «How to recycle wine corks - Sure wine not» (ամերիկյան անգլերեն). 2022 թ․ սեպտեմբերի 10. Վերցված է 2022 թ․ հոկտեմբերի 17-ին.
10. 1 2  Yair Margalit, PhD (2012 թ․ նոյեմբեր). *Concepts in Wine Technology, Small Winery Operations, Third Edition – Yair Margalit, PhD – Google Books*. ISBN 978-1-935879-78-7. Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 27-ին.