recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ռաշիդ Թևոսի Սարգսյան** (մայիսի 12, 1939(1939-05-12), Ղուզե Ճարտար, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ անասնաբույծ, գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (2006)։

Կենսագրություն
--------------

Ռաշիդ Սարգսյանը ծնվել է 1939 թվականի մայիսի 12-ին Ճարտար գյուղում (Արցախի Հանրապետության Մարտունիի շրջանում)։ 1967 թվականին ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը (այժմ՝ ՀԱԱՀ-ի կազմում)։ 1994-1995 թվականներին եղել է ինստիտուտի խոշոր եղջերավոր անասնաբուծության ամբիոնի վարիչի պաշտոնակատար, 2003-2009 թվականներին՝ ՀԱԱՀ-ի մասնավոր անասնաբուծության ամբիոնի վարիչ, 2009 թվականից՝ պրոֆեսոր։ 

Աշխատանքները վերաբերում են տավարի տարբեր ցեղերի մսային տիպի տրամախաչման տնտեսական արդյունավետությանը, արդյունաբերական տրամախաչման լրամշակման և ներդրման, Հայաստանի պայմաններում տավարի մսի արտադրության տարբեր տեխնոլոգիաների կիրառմանը և այլ հարցերի։

2012 թվականին լույս է տեսել Ռաշիդ Սարգսյանի հեղինակած «Տավարաբուծություն» դասագիրքը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Սամի Յուսուֆ** (ադրբ.՝ Sami Yusif, հուլիսի 21, 1980(1980-07-21), Թեհրան, Իրան), Ադրբեջանական ծագմամբ բրիտանացի երգիչ, կոմպոզիտոր, գործիքավորող, իսլամական կրոնական երգերի կատարող։

Կենսագրություն
--------------

Սամի Յուսուֆը ծնվել է 1980 թվականին Թեհրանում, էթնիկ ադրբեջանցիների ընտանիքում։ Ինքը ՝ երգիչը, հարցազրույցներից մեկում ասել է, որ իր պապն ու տատը ներգաղթյալներ են եղել Բաքվից, ովքեր ստիպված են եղել լքել քաղաքը բոլշևիկների կողմից այն գրավելուց հետո։ 3 տարեկանում նա ծնողների հետ եկել է Մեծ Բրիտանիա, որտեղ ապրում է մինչ օրս։ 3 տարեկանում նա ծնողների հետ եկել է Մեծ Բրիտանիա, որտեղ ապրում է մինչ օրս։ Վաղ տարիքից սկսել է նվագել տարբեր երաժշտական գործիքների, մասնակցել է երաժշտական թագավորական ակադեմիայի դասերին։

Ստեղծագործություն
-----------------

Սամի Յուսուֆը թողարկեց իր առաջին ալբոմը 2003 թվականին։ Ալբոմը դարձել է հայտնի «Ալ-Մուալլիմ» անունով։ Ալս ալբոմից հետո Սամի Յուսուֆը արագորեն ձեռք է բերել ժողովրդականություն։ Ալբոմը հատկապես հայտնի է դարձել Հյուսիսային Աֆրիկայում և Մերձավոր Արևելքում։ Հաջորդ ալբոմը «My Ummah»-ն էր, որը թողարկվել է 2005 թվականին։ Ըստ թուրքական ԶԼՄ - ների ՝ 2010 թվականին թողարկված նրա «Որտեղ էլ որ լինես» ալբոմը վաճառվել է 7 միլիոն օրինակով։

2019 թվականի օգոստոսի 1-ին նրան շնորհվել է «Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահի պատվոգիր»՝ Բաքվում ՅՈESՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության կոմիտեի 43 -րդ նստաշրջանի կազմակերպմանն ու անցկացմանը ակտիվ մասնակցության համար։

Սկավառակագրություն
------------------

* *Al-Mu'allim* — Հուլիս, 2003 թ.
* *My Ummah* — Սեպտեմբեր, 2005 թ.
* *Without You* — Հունվար, 2009 թ.
* *Wherever You Are* — Նոյեմբեր, 2010 թ.
* *Salaam* — Դեկտեմբեր, 2012 թ.
* *The Centre* — Սեպտեմբեր, 2014 թ.
* *Songs of the Way* — Հունվար, 2015 թ.
* *Barakah* — Փետրվար, 2016 թ.
* *SAMi* — Դեկտեմբեր, 2018 թ.
* *O Lovers: Music from the Unseen World* - Հունիս, 2020 թ.
* *Azerbaijan: A Timeless Presence* 2020 թ.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3
3. ↑  Սամի Յուսուֆ
4. ↑  Star Yusuf hopes music helps Muslim image
5. ↑  Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահի պատվոգիր
6. ↑  Acclaimed devotional-music singer Sami Yusuf on his latest album Barakah
**«Տիրամայրը մեխակներով»,** մանրանկար (279×224 մմ), որը պատկերում է Տիրամորը և Մանկանը։ Վերագրվում է Ռաֆայելի ստեղծագործությունների ֆլորենցյան շրջանին (մոտ. 1506—07 թթ.): 2004 թվականից պատկանում է Լոնդոնի ազգային պատկերասրահին։

Իբրև գեղարվեստական կոմպոզիցիա՝ այն ստեղծվել է Լեոնարդո դա Վինչիի «Տիրամայր Բենուա» կամ «Ծաղիկներով Տիրամայրը» կտավի ազդեցությամբ։ Պատկերները տեղադրված են առավել գորշ միջավայրում, որը խորհրդանշում է Քրիստոսի ծննդից հետո հեթանոսական աշխարհի կործանումը։ Տիրամոր և Մանկան ձեռքերում մեխակներ են, որոնք կանխագուշակում են արյունահեղությունը և Քրիստոսի չարչարանքները։

Լեոնարդո «Տիրամայր Բենուա» կամ «Ծաղիկներով Տիրամայր»
Ինչպես Ալդոբրանդինի ընտանիքի հավաքածուի «Աստվածներ խրախճանքը» և մյուս կտավները, այս կտավը ևս անցել է Վինչենցո Կամուչչինիի ձեռքով՝ նախքան (в 1853 году) Ալնիկ դղյակում՝ դուքս Նորթումբերլենդի հավաքածուում հայտնվելը։ Տարիներ շարունակ այս նկարը համարվել է Ռաֆայելի նկարի կրկնօրիանակը։ Միայն 1991 թվականին մշակութաբան Նիկոլաս Պեննին (Ազգային պատկերասրահի տնօրենը) մշակութային աշխարհին ապացուցեց, որ իրենց մոտ գտնվում է բնօրինակը։ Վերջին տարիներին ի հայտ են եկել այս փաստարկը վիճարկող հրապարակումներ։

2004 թվականին դուքս Նորթումբերլենդը հայտնել է կտավը վաճառելու իր մտադրության մասին։ Ազգային պատկերասրահն այս առիթով տագնապ է հնչեցնում իր կայքում և զանգվածային լրատվամիջոցներում. Ռաֆայելի վրձնին պատկանող վերջին գլուխգործոցը, որը մասնավոր հավաքածուի մաս է կազմում, կարող է գնվել օտարերկրացիների կողմից և լքել երկրի սահմանները։ Շնորհիվ բարեգործների և դուքսի հետ ձեռք բերված պայմանավորվածության՝ պատկերասրահին հաջողվում է կտավը ձեռք բերել 35 մլն ֆունտով։ Հետագայում կատարված ծախսերը վերականգնելու նպատակով՝ նկարը ցուցադրության է հանվել Միացյալ թագավորության մի շարք քաղաքներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. 1 2  Կաղապար:БД ЛНГ
5. ↑  BBC News — National Gallery to reveal its fakes in exhibition
6. ↑  British campaign to 'save' a popular Titian — The New York Times
7. ↑  Heavenly creature | Art and design | The Guardian

Գրականություն
-------------

* *Thoenes, Christof* Rafaël, 1483—1520. — Taschen, 2005. — ISBN 3-8228-4237-0

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կայքէջ՝ նվիրված Ռաֆայել Սանտիի ստեղծագործություններին(ռուս.)
**Ռաուֆ Յուսիֆ օկլի Բաբաև** (ադրբ.՝ Rauf Yusif oğlu Babayev), Ադրբեջանցի երգիչ (տենոր), ԱՀ ժողովրդական արտիստ (2006 թ.)։

Կենսագրություն
--------------

Ռաուֆ Բաբաևը ծնվել է 1937 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Հայկական ԽՍՀ Լենինական (այժմ՝ Գյումրի) քաղաքում, կայարանի պետի ընտանիքում։ Սովորել է Բաքվի թիվ 8 միջնակարգ դպրոցում։ 1956 թվականին ավարտել է Ա.Զեյնալլու անվան Բաքվի երաժշտական ուսումնարանը, իսկ 1962 թվականին՝ Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիան՝ հարվածային գործիքների դասարանում։ Իր վաղ տարիներին նա աշխատել է որպես երաժիշտ և վոկալիստ Ադրբեջանի պետական ռուսական դրամատիկական թատրոնում, Ադրբեջանի պետական էստրադային սիմֆոնիկ նվագախմբում և Ադրբեջանի պետական ֆիլհարմոնիայում, ելույթ է ունեցել ջազային համերգներով։

1965 թվականին Մուրադ Կաժլաևի հրավերով մի խումբ ադրբեջանցի արտիստների հետ մեկնել է Մախաչկալա, որտեղ դարձել է Դաղստանի ֆիլհարմոնիայում կազմակերպված «Գունիբ» վոկալ-գործիքային անսամբլի մենակատար։

1978 թվականին ստացել է Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստի կոչում, իսկ 2006 թվականին՝ Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստի կոչում։ 2016 թվականին նա պարգևատրվել է Փառքի շքանշանով։

Ռաուֆ Բաբաևը մահացել է 2020 թվականի մարտի 27-ին Բաքվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Рауф Юсуф оглу Бабаев
2. ↑  Rauf Babayev
3. ↑  Концерт джаз-ансамбля «Гая» открыл мероприятия по празднованию юбилея Мурада Кажлаева
4. ↑  Xalq artisti Rauf Babayev vəfat etdi
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մամիկոնյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սանդուխտ Մամիկոնյան** (4-րդ դար - 349, Կեսարիա, Կապադովկիա, Հռոմեական կայսրություն), հայ իշխանուհի Մեծ Հայքի Արշակունյաց թագավորությունում, Տուրուբերան աշխարհի Տարոն գավառի տանուտեր-իշխան Վարդան Մամիկոնյանի դուստրը, Ամենայն Հայոց կաթողիկոսներ՝ Ներսես Ա Մեծի (353-373) կինը և Սահակ Ա Պարթևի (387-439) մայրը, Մամիկոնյանների նախարարական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

Սանդուխտ Մամիկոնյանը հոր՝ Վարդան Մամիկոնյանի հետ գտնվում էր Կապադովկիայի Կեսարիա քաղաքում, որտեղ իր ամուսնու՝ Ներսեսի (հետագայում՝ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Ներսես Ա Մեծ) հետ կրթություն էին ստանում։ 348 թվականին ծնվում է նրանց որդին՝ Սահակ Պարթևը (հետագայում՝ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս՝ Սահակ Ա Պարթև)։ Մեկ տարի հետո՝ 349 թվականին Սանդուխտը վախճանվում է։ Հայրը՝ Վարդան Մամիկոնյանը նրա մարմինը փոխադրում է Բարձր Հայք աշխարհի Եկեղյաց գավառի Թիլ ավան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Պատմութիւն Ս․ Ներսէսի Պարթևի հայոց հայրապետի․ Սոփերք», Մեսրոպ Երեց, Վենետիկ, 1853, հատոր Զ, էջ 14, 19․
2. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 4, Ցուցակ 1, Էջ 394․

| ⛭Սանդուխտ Մամիկոնյան — նախնիներ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Սանդուխտ Մամիկոնյան |  | Վարդան Մամիկոնյան[d] |  | Համազասպ Մամիկոնյան |  | Արտավազդ Ա Մամիկոնյան |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

 |


| ⛭Տոհմածառ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Համազասպ Մամիկոնյան |  | Վարդան Մամիկոնյան[d] |  | Սանդուխտ Մամիկոնյան |  | Սահակ Ա Պարթև |  | Սահականույշ Պարթև[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

 |
**Իզոպրենային կաուչուկներ**, սինթետիկ կաուչուկներ, ստացվում են իզոպրենի պոլիմերացումից։ Որպես կատալիզատորներ կիրառվում են {\displaystyle AIR\_{3}+TiX\_{4}} տեսակի կոմպլեքս միացություններ (որտեղ {\displaystyle R}-ը ալկիլխումբ է, {\displaystyle X}–ը՝ հալոգեն), լիթիում, ալկիլլիթիում ևն։

Պոլիմերացումը տարվում է 20–50 °C-ում, լուծիչի (հեպտան, հեքսան ևն) միջավայրում կամ առանց լուծիչի։ Կատալիզատորների առկայությամբ ստացվում են բնական կաուչուկի կառուցվածքին համանման պոլիմերներ, որոնց մակրոմոլեկուլները պարունակում են 65–99% 1,4-ցիս օղակներ (I), ինչպես նան 1,4-տրանս (II) և 3,4 օղակներ (III). 92–99% 1,4-ցիս օղակներ ստացվում են կոմպլեքս կատալիզատորների առկայությամբ։ Իզոպրենային կաուչուկների խտությունը 910–920 կգ/մ³ է՝, ապակեցման ջերմաստիճանը՝ մոտ 70 °C: Լուծվում են քառաքլորածխածնում, քլորաֆորում, տոլուոլում և այլ լուծիչներում, անլուծելի՝ սպիրտներում և կետոններում։ Անկայուն են խիտ թթուների, հիմքերի, կայուն՝ ջրի նկատմամբ։ Իզոպրենային կաուչուկների ուռչումը արոմատիկ յուղերում հասնում է 500%-ի։ Հիմնական վուլկանացնող միջոցը ծծումբն է։ Կոմպլեքս կատալիզատորների առկայությամբ ստացված իզոպրենային կաուչուկները կիրառվում են բնական կաուչուկի փոխարեն՝ անվաղողերի, ժողովրդական լայն սպառման ապրանքների, բժշկության մեջ օգտագործվող ռետինե իրերի արտադրության մեջ։

Իզոպրենային կաուչուկների արտադրությունը առաջինը կազմակերպվել է ԱՄՆ–ում, 1958-ին, ՍՍՀՄ–ում՝ 1964-ին։ 1967-ին ՍՍՀՄ դարձավ Իզոպրենային կաուչուկների խոշորագույն արտադրողը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 315)։*  |
**Սուլեյման Ազադ օկլի Վազիրով** (ադրբ.՝ Süleyman Azad oğlu Vəzirov, նոյեմբերի 18, 1910(1910-11-18), Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ - փետրվարի 7, 1973(1973-02-07), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ), Ադրբեջանական ԽՍՀ նավթարդյունաբերության նախարար, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1944), Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական տնտեսության խորհրդի նախագահ։

Կենսագրություն
--------------

Սուլեյման Վազիրովը ծնվել է 1910 թվականին։ Նրա հայրը՝ Ազադ բեկ Վազիրովը, ռազմական կրթություն է ստացել Պետերբուրգում և եղել է հատուկ հանձնարարություններով գնդապետ, իսկ մայրը՝ Զահրա Խանումը, իր ժամանակի հայտնի բժիշկ Քարիմ բեկ Մեհմանդորովի դուստրն էր։ Սուլեյման Վազիրովը 1918 թվականից սովորել է Շուշիի ռեալական ուսումնարանում։ Այնուհետեւ ընդունվել է Բաքվի արդյունաբերական-տնտեսական տեխնիկումը։ Տեխնիկում սովորելուն զուգահեռ աշխատել է նաև որպես կինոմեխանիկի օգնական։

1928 թվականին Սուլեյման Վազիրովն ընդունվել է Ադրբեջանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի հանքարդյունաբերության ֆակուլտետը և ավարտել 1932 թվականին։ 1935-1937 թվականներին Ս.Վազիրովն աշխատել է «Մոլոտովնեֆտ» տրեստի հանքի (այժմ Ամիրովի նավթի և գազի արդյունահանման վարչություն) փոխտնօրեն, իսկ 1937-1940 թվականներին՝ «Կագանովիչնեֆտ» տրեստի (այժմ Սուրախանի Նավթի և գազի արդյունահանման վարչություն) գլխավոր ինժեներ։ 1941 թվականին Ադրբեջանում արդյունահանվել է առավելագույնը 23,5 միլիոն տոննա նավթ, իսկ Ս.Ա.Վազիրովը որպես կոմբինատի գլխավոր ինժեներ պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

1942 թվականին Ս.Ա.Վազիրովը նշանակվել է «Ազնեֆտոկոմբինատի» ղեկավար։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1944 թվականի հունվարի 24-ի հրամանով Ս.Վազիրովը պարգևատրվել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի, Լենինի շքանշանով և ոսկե «Մուրճ-մանգաղ» մեդալով՝ նավթարդյունաբերության զարգացման գործում ցուցաբերած հատուկ ծառայությունների համար։

1959 թվականին նշանակվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ Ազգային տնտեսական խորհրդի նախագահ։

Նավթագազային խողովակաշարերի ստորջրյա հատվածի անցկացման համար օգտագործվող խողովակաշար անոթներից մեկը Սուլեյման Վազիրովի անունով է կոչվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սուլեյման Վազիրով
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР "О присвоении звания Героя Социалистического Труда работникам нефтяной промышленности" от 24 января 1944 года Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 3 февраля (№ 6 (266)). — С. 1
3. ↑  Ветераны — воспоминания, биография
4. ↑  ВЕЗИРОВ Сулейман Азадович
5. ↑  Везиров Сулейман Азадович
6. ↑  Везиров Сулейман Азадович-организатор нефтяной промышленности, государственный деятель, Герой Социалистического Труда
**Ժակ Ավգուստին** (ֆր.՝ Jacques Augustin), (օգոստոսի 15, 1759(1759-08-15), Սեն Դյե դե Վոժ - ապրիլի 13, 1832(1832-04-13), Փարիզ), ֆրանսիացի նկարիչ, մանրանկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1759 թվականի օգոստոսի 15-ին, Սեն Դյե դե Վոժ քաղաքում, ապակեգործ վարպետի ընտանիքում։

Նկարելու ունակությունները տղայի մոտ զարգացել են մանկուց։ Ենթադրվում է, որ գեղանկարչության առաջին դասերը նա կարող էր ստանալ Նանսիում, Ժան Բատիստ Կլոդոյի և, հնարավոր է, Ժան Ժիրարդեի մոտ։ 1781 թվականին Դիժոնում անցկացրած մի քանի ամիսներից հետո նա նույն տարում ժամանել է Փարիզ, որտեղ շուտով ճանաչում է ստացել որպես մանրանկարիչ։ Ֆրանսիական հեղափոխության ընթացքում եղել է Բրեստում (1789) և Սեն Դյե դե Վոժում (1791)։ 

Ժակ Ավգուստինի Գերեզմանը
1791 թվականի Փարիզյան սալոնից սկսած՝ նա ստեղծում է ինչպես հեղափոխականների, այնպես էլ ազնվականների և բուրժուաների դիմանկարները։ 1806 թվականին Ժակ Ավգուստինը պարգևատրվել է ոսկե մեդալով և 250 ֆրանկ գումարով։ Նրա ճանաչումը դիմացել է շատ ռեժիմների փոփոխությանը, որոնց ընթացքում նա աշխատել է։

Հարստանալով` 1800 թվականի հուլիսի 8-ին Ավգուստինը ամուսնացել է իր աշակերտուհիներից մեկի՝ Պաուլին Դուքրեթի հետ, որը նրանից փոքր էր 22 տարով։ Նա ամուսնու օգնականն էր և ինքնուրույն աշխատանքներ էր կատարում։

1921 թվականին նկարիչն արժանացել է Պատվո լեգեոնի շքանշանի։ Կյանքի վերջին տարիներին նա տառապում էր հոդատապից։ Մահացել 1832 թվականի ապրիլի 13-ին, Փարիզում, խոլերայի համաճարակի հետևանքով։ Հուղարկավորվել է Պեր-Լաշեզ գերեզմանատանը։

Մանրանկարիչ Ժան-Բատիստ Իզաբեի հետ Ժակ Ավգուստինն իր ժամանակի մանրանկարչության ամենանշանակալի ուսուցիչներից էր և ուսուցանել է մեծ թվով աշակերտների։ Նրա անունով է կոչվել Նանսի քաղաքի «*Lycée professionnel Jean-Baptiste Jacques Augustin» լիցեյը* (Ժան Բապտիստ Ժակ Ավգուստինի մասնագիտական լիցեյ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Jean Baptiste Jacques Augustin (ֆր.) — ministère de la Culture.
3. 1 2  Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online (գերմ.) / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL
4. 1 2  Jean Baptiste Jacques Augustin // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00008720
5. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
6. ↑  RKDartists (նիդերլ.)
7. ↑  *Paul Bauer*, Deux siècles d'histoire au Père Lachaise, Mémoire et Documents, 2006 (ISBN 978-2914611480), p. 68.
8. ↑  LYCÉE PROFESSIONNEL JEAN-BAPTISTE JACQUES AUGUSTIN

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1518439 · BNF: 140758477 · GND: 12457288X · ISNI: 0000000066564686 · LCCN: no2003066630 · PTBNP: 1371224 · SUDOC: 155945157 · VIAF: 10054342 · ULAN: 500023256 · WorldCat VIAF: 10054342 |

 |

 |
**Վազգեն Երվանդի Զուրաբյան** (նոյեմբերի 26, 1939(1939-11-26), Բերդավան, Նոյեմբերյանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բանջարաբույծ-ընտրասերումնաբան, գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1994), ԽՍՀՄ գյուտարար(1985)։

Կենսագրություն
--------------

Վազգեն Զուրաբյանը ծնվել է 1939 թվականի նոյեմբերի 26-ին Ղալաչա գյուղում (այժմ՝ գ. Բերդավան, Տավուշի մարզ)։ 1967 թվականին ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1981 թվականին դարձել է Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարարության Բանջարաբոստանային և տեխնիկական մշակաբույսերի գիտական կենտրոնի մորմազգի բանջարային մշակաբույսերի ընտրասերման և սերմնաբուծության լաբորատորիայի (1994 թվականից՝ բաժին) վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են բանջարային մշակաբույսերի ընտրասերմանը, սերմնաբուծությանը և 
մշակության տեխնոլոգիաներին։

Հեղինակ է լոլիկի 7 սորտերի (Նվեր, Լուսին, Երազ, Զուրաբ, Գյումրի, Նոր Անահիտ, Սյունիք)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Թունիսի դրոշը
**Թունիսի ազգայնականությունը** վերաբերում է թունիսցիների ազգայնականությանը և թունիսյան մշակույթին։ Թունիսի ազգայնականության ակունքները վեր են ածվում 19-րդ դարից, սակայն Թունիսի ազգայնականությունը զգալի քաղաքական ուժ է դարձել 1908 թվականից հետո, երբ հիմնադրվեց «Երիտասարդ թունիսցիների» շարժումը և Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո ստեղծված ավելի զգալի «Դեսթուր» կուսակցությունը (արաբերեն «Սահմանադրություն»)։ «Դեսթուր» կուսակցությունը կոչ է արել Ֆրանսիական կայսրությանը, որի կազմում է Թունիսի ինքնավարությունը, որ Ֆրանսիան դադարի գերիշխող համարվելուց Թունիսի քաղաքականության և հասարակության վրա։ 1933 թվականին Ֆրանսիան արձագանքել է «Դեսթուր» կուսակցությանը արգելքով, ինչը հանգեցրել է ավելի արմատական ազգայնական կուսակցության ՝ «Նեո-Դեսթուր» կուսակցության առաջացմանը, որը ձևավորվել է 1934 թվականին Հաբիբ Բուրգիբայի գլխավորությամբ։ «Նեո-Դեսթուր» կուսակցությունը պահանջում էր Թունիսի անկախությունը Ֆրանսիայից, թեև նա ընդունում էր ֆրանսիական և արևմտյան մշակույթը և ձգտում էր անկախությունից հետո սերտ կապերը պահպանել Ֆրանսիայի հետ։

Տես նաև
-------

* Ալժիրյան ազգայնականություն
* Արաբական ազգայնականություն
* Եգիպտական ազգայնականություն
* Լիբիական ազգայնականություն
* Լիբանանյան ազգայնականություն
* Սոմալիական ազգայնականություն
* Հորդանանյան ազգայնականություն
* Սիրիական ազգայնականություն
* Իրաքյան ազգայնականություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Motyl Alexander J. (2001)։ Encyclopedia of Nationalism, Volume II։ Academic Press։ էջ՝ 549 ISBN 0-12-227230-7
**Լյաթիֆ Բաշիր օղլի Սաֆարով** (ադրբ.՝ Lətif Bəşir oğlu Səfərov, սեպտեմբերի 30, 1920(1920-09-30), Շուշի, Ադրբեջանական ԽՍՀ - դեկտեմբերի 12, 1963(1963-12-12), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), թատրոնի և կինոյի ադրբեջանցի խորհրդային դերասան և ռեժիսոր, սցենարիստ, Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1960)։

Կենսագրություն
--------------

Լյաթիֆ Սաֆարովը ծնվել է 1920 թվականի սեպտեմբերի 30-ին։ Յոթ տարեկանում նա նկարահանվել է ռեժիսոր Լեո Մուրի «Գիլանի աղջիկ» ֆիլմում։ Հետո նա գնաց Բաքու ստեղծագործական թիմով միասին և ընդունվեց ստուդիայում։ 1928-1931 թվականներին «Սևիլ», «Լյաթիֆ», «Արևելք» և «Ոսկե աշուղ» ֆիլմերում նա երեխական դերեր է խաղացել։

1931 թվականին ընդունվել է Գանձակի մանկավարժական տեխնիկում։ Վերադառնալով Բաքվին, նա սկսեց աշխատել ստուդիայի կրկնօրինակային բաժնում։ Այնուհետև աշխատել է ֆիլմերում, որպես ռեժիսորի օգնական։ 1940 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Կինեմատոգրաֆիայի համամիութենական պետական ինստիտուտ։ Պատերազմից հետո նա վերադարձավ Բարդա, թողնելով իր կրթությունը անավարտ։ 1941-1946 թվականներին զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ։ 1946 թվականին վերադառնալով Մոսկվա, նա շարունակեց իր կրթությունը։ 1950 թվականին ավարտելուց հետո նա վերադարձել է Բաքու որպես պրոֆեսիոնալ կինեմատոգրաֆ։ Նա սկսեց աշխատել կինոստուդիայում։ Որպես ռեժիսոր նրա առաջին անկախ գործը «Բեխտիյար» էր։

Լյաթիֆ Սաֆարովը 1958 թվականին ընտրվել է Ադրբեջանի կինեմատոգրաֆիստների միության նախագահ։ Ադրբեջանական պետական ֆոնդում ստեղծեց Լյաթիֆ Սաֆարովի անձնական արխիվը։

Լյաթիֆ Սաֆարովը մահացել է 1963 թվականի դեկտեմբերի 9-ին։ Եղել է երգչուհի Շովքեթ Ալեքպերովայի ամուսինը։

Ֆիլմագրույթուն
--------------

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.
2. ↑  МАСТЕР ОТЕЧЕСТВЕННОГО ЭКРАНА
3. ↑  САФАРОВ Лятиф Башир-оглы

Արտաքին հղումներ
----------------

* САФАРОВ ЛЯТИФ БАШИР ОГЛЫ
* Сафаров Лятиф Башир оглы - актёр, кинорежиссёр
* Лятиф Сафаров
* Лятиф Башир-оглы(չաշխատող հղում)
* Лятиф Башир оглы Сафаров
**Վահան Առավեղյան** (4-րդ դար - 4-րդ դար), հայ նախարար Մեծ Հայքում, Առավեղյանների նախարարական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

Սկզբում եղել է Արշակ Գ-ի, ապա Խոսրով Դ-ի ենթակայության տակ, որոնք կառավարում էին միաժամանակ Մեծ Հայքում։ Արշակ Գ-ի և Սահակ Բագրատունու հակամարտության ժամանակ, Վահանը Աշխադար Դիմաքսյանի և Սուրեն Խորխոռունիի հետ համագործակցել է Սահակ Բագրատունու հետ, բայց Սահակի դեպի Խոսրով Դ-ի տիրույթները գնալու ժամանակ չեն կարողացել նրան հասնել, արգելվելով Արշակ Գ-ի զորքերի կողմից, ստիպված հպատակվել են նրան և հարմար ժամանակի սպասել իրենց փախուստի համար։

Արշակ Գ-ի գանձերը
-----------------

385 թվականին, երբ Արշակ Գ-ն իր գանձերը Հանի ամրոցից հանելով փոխադրում էր Ծոփք, Սուրեն Խորխոռունին, Վահան Առավեղյանը և Աշխադար Դիմաքսյանը հարմար ժամանակ գտնելով հափշտակում են այդ գանձերը և ցանկանում են անցնել Խոսրով Դ-ի մոտ, բայց չեն կարողանում ժամանակին անել դա։ Սամվել Մամիկոնյանը, ով Արշակ Գ-ի մտերիմն էր, ուժեղ գնդով ընկնում է նրանց հետևից, որոնք էլ փախչելով՝ ընկնում են ամուր քարայրի մեջ Մանանաղի գավառում։ Ըստ Մովսես Խորենացու մանրամասն նկարագրության այդ քարայրը մտնելու տեղ չկար, մի կողմից միայն մի նեղ տեղ կար բարձրանալու՝ սաստիկ զառիվայր։ Դռան առաջն էլ ուղիղ բարձրանում էր միապաղաղ մի ապառաժ, իսկ վերևը՝ դուրս ցցված մի ժայռ, որ նայում էր խոր ձորի անդունդներին, և ինչ էլ որ պոկ գար, անդիմադրելի սաստկությամբ, անդադար թավալվելով ներքև կգլորվեր՝ դեմ առնելու կռվան չգտնելով։ Սամվել Մամիկոնյանը տարակուսած էր մնացել տեղի անմատչելի լինելու պատճառով։ Նա այս մասին իմաց տվեց Արշակ Գ-ին, որն էլ հրամայեց երկաթակապ արկղ շինել, մեջը քաջ մարդկանց նստեցնել և չվանի նման շղթայով վերևից իջեցնել մինչև քարայրի մուտքը։ Բայց այս (միջոցն) էլ վնաս չբերեց, որովհետև մացառները հեռու էին պահում (արկղը)։

Երբ նրանք սրանով էին զբաղված, այդտեղ է հասնում Ասպետ Սահակ Բագրատունին, Խոսրով Դ-ի ամբողջ գնդով, որով հալածում էր ավազակներին։ Ավազակներին թողնելով՝ հարձակվում է Սամվել Մամիկոնյանի գնդի վրա, որոնք փորձում էին բռնել քարայրում մնացած իշխաններին։ Սահակ Բագրատունին Սամվել Մամիկոնյանի գնդին հալածում է և դուրս է հանում Սուրենին, Վահանին և Աշխադարին գանձերի հետ միասին և շատ արագ հասցնում Խոսրով Դ-ի մոտ։ Խոսրով Դ-ն ստանալով գանձերը, նրանից մասնաբաժին է հանում Պարսից արքա Շապուհ Գ-ին և նրա հրամանով Սուրեն Խորխոռունուն, Վահան Առավեղյանին և Աշխադար Դիմաքսյանին տալիս է գյուղեր և ընտիր ու հարմար դաստակերտներ այն նախարարների ժառանգությունից, որոնք Մեծ Հայքի պարսից բաժնից (արևելյան) էին, բայց մնացին Արշակ Գ-ի մոտ։ Այս դեպքից հետո պատերազմ է առաջանում Արշակ Գ-ի և Խոսրով Դ-ի միջև։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 10.
2. 1 2 3  «Հայոց Պատմություն», Մ. Խորենացի, ներած. և ծանոթ. Ս. Մալխասյան, Երևան, 1981, Գլուխ Գ, ԽԳ, ԽԵ․
| **՞**Մոխրագույն շահրիկ |
| --- |
| Մոխրագույն շահրիկ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Շահրիկներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Sylvia communis

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


*Cuculus canorus canorus* + *Sylvia communis*
**Մոխրագույն շահրիկ** (լատին․՝ Sylvia communis), շահրիկների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, տարածված։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը՝ 14 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 18,5-23 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 14-16 գ։ Կոկորդը սպիտակ է, թևերը՝ մուգ, թևավերևը՝ դարչնավուն բծով, ակնօղակը՝ սպիտակ, ոտքերը՝ բաց գույնի։ Հասունի գլուխը բաց մոխրագույն է, թևավերևի բիծը՝ դարչնագույն-նարնջագույն։ Էգի գունավորումն ավելի միատարր է, ներքևից՝ աղոտ սպիտակ, գլուխը՝ մոխրագույնդարչնագույն։ Երիտասարդը նման է էգին, սակայն պոչի եզրային փետուրները խամրած երիզներով են, ծիածանաթաղանթը՝ մուգ, կուրծքը և մարմնի կողքերը՝ ավելի դարչնագույն երանգով։

Կենսակերպ
---------

Արուն երգում է՝ թփուտի ծայրին նստած կամ հարսանեկան թռիչքի ընթացքում։ Բնակվում է անտառեզրերին, մինչև ենթալպյան գոտի տարածվող թփուտներում, չուի ընթացքում լայնորեն տարածված է։ Գարնանային ամենավաղ վերադարձը՝ մարտի 2-րդ տասնօրյակին, զանգվածային վերադարձը՝ ապրիլ-մայիսին։ Բազմաթիվ արուների երգը լսելի է մինչև հուլիսի վերջը, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ հնարավոր է մինչև օգոստոս։ Այդ ընթացքում արուն օդում պարբերաբար մի քանի թռիչքներ է կատարում, ապա ազատ անկմամբ վայր է ընկնում և տեղավորվելով նույն թփուտի վրա՝ շարունակում է երգը։

Բազմացում
---------

Ձվադրմանը պատրաստ առաջին բները հայտնվում են մայիսից հուլիսի 3-րդ տասնօրյակում։ Բույնը գավաթաձև է (տրամագիծը՝ 105-113 մմ)՝ ցողուններից, պատրաստում են էգը և արուն։ Բնադրում է թփուտներում կամ ցածր բույսերի վրա։ Առաջին ձվերը հայտնվում են նույն ժամկետում։ Դնում է 18 մմ տրամագծով, ձիթապտղագույն-կանաչ՝ կանաչ և դարչնագույն պտերով 4-5 ձու։ Թխսակալում է հավանաբար էգը՝ 11-12 օր։ Ձագերը բնից հեռանում են կյանքի 11-12-րդ օրը։ Աշնանային չուն՝ մինչև սեպտեմբերի 2-րդ տասնօրյակը, առանձին դեպքերում՝ դեկտեմբերի 1-ին կեսը։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է անողնաշարավորներով, հատապտուղներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |
**Սենեքերիմ** կամ **Սենեքերիմ Սևադյան** (11-րդ դար - 1094), Սյունիքի թագավորության թագավոր։ Պատմիչի վկայությամբ եղել է *«յոյժ գեղեցիկ տեսլեամբ եւ առոյգ հասակաւ` հանճարեղ և իմաստուն»* երիտասարդ։ Նա բարեկամական հարաբերություններ է հաստատում սելջուկյան սուլթան Մելիք-Շահի (1072–1092 թթ.) հետ՝ ձգտելով վերադարձնել սելջուկ-թուրքերի բռնագրաված Սյունյաց գավառները։ *«Յոլով գաւառս շորթեալ հանին ի Սիսական աշխարհէս` ի ձեռաց բնիկ տերանցն»*, –գրում է Ստեփանոս Օրբելյանը։ Եվ պատահական չէ, որ օգտվելով Մելիք-Շահի բարյացակամ վերաբերմունքից, այս դիվանագետ թագավորը երբեմն նաև սրի միջոցով «ընդարձակեաց զամենայն սահմանս տէրութեան իւրոյ եւ բազում ամօք վարեաց զթագաւորութիւնն եւ խաղաղական կենօք մինչեւ ի մահ Մելիք սուլթանին, որ մեռաւ ի 541 (1092) թուականին»։ Իր հրամանագրերից մեկում Սենեքերիմը փառաբանում է Աստծուն իր հաջողությունների համար. «Աստուած անյիշաչար եղեւ առ յիս եւ ողորմեցաւ ինձ եւ կրկին հաստատեաց ի յիս զհայրենի տէրութեան իմոյ, որ խախտեալ էր ի ձեռն Իսմայէլականացն»։ Սենեքերիմը հաղթական պատերազմներ է մղել Սյունիքի Կովսական գավառ ներխուժած Փատլուն ամիրայի դեմ։ Սենեքերիմն ունեցել է 3 որդի (Գրիգոր, Սմբատ, Սևադա, Կյուրիկե) և մեկ դուստր։

Բաղաբերդ
Սենեքերիմի մայրը՝ իշխանուհի Սոփիան, արձանագիր հիշատակարաններում կոչված է «Աղվանից թագուհի»։ Նույն՝ 1081 թ. Շահանդուխտ թագուհին, «սրբասնունդ օրիորդ» Կատան՝ նրա քույրը, և Սենեքերիմ եղբայրը մոր հիշատակը հավերժացնելու նպատակով գեղաքանդակ խաչքար են կանգնեցրել մեծ տաճարի արևելյան սարալանջին։ Վահանավանքի կրկնահարկ դամբարան-եկեղեցու գավթում է թաղված Աղվանից կաթողիկոս Տեր-Ստեփանոսը, որը Կապան էր եկել «նեղեալ ի Տաճկաց», այսինքն՝ սելջուկ-թուրքերից, հավանաբար, 1070-ական թթ.։

Ի տարբերություն հարևան Վասպուրականի իշխողների, որոնք քրիստոնյա Բյուզանդիայի աջակցությամբ, փաստորեն, կործանեցին իրենց երկիրը՝ փոխանակելով այն Կեսարիայի հետ, Սյունիքի տերերը իրենց հեռատես և դիվանագիտական հմուտ քայլերի շնորհիվ բարեկամական հարաբերություններ հաստատեցին սելջուկ սուլթանների հետ ու պահպանեցին Սյունյաց աշխարհն ավերիչ ասպատակություններից։ Այս նուրբ, ճկուն ու հեռատես քաղաքականությունը հետագայում որդեգրեցին հատկապես Օրբելյան և Պռոշյան իշխանները, երբ մոնղոլների աշխարհավեր արշավանքներից տարիներ հետո հարաբերական անդորրն ու կայունությունն օգտագործելով՝ Սյունյաց լեռնաշխարհի ապահով մի անկյունում հիմնադրեցին հանրահռչակ Գլաձորի ուսումնագիտական կենտրոնը։

Թագավորը բնական մահով չմահացավ. սպանվեց սելջուկների կողմից։ Նրան հաջորդեց որդին՝ Գրիգորը, Սյունիքի ամենաերկարակյաց թագավորը, ով իշխեց Սյունիքում 70 տարի՝ 1096-1166 թթ.։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Նախորդող**Գրիգոր Ա Սյունի 1051 - 1072** | **Սյունիքի արքաՍենեքերիմ Սևադյան**1072–1096 | Հաջորդող**Գրիգոր Բ Սենեքերիմյան 1096-1166** |

Օգտագործված գրականություն
-------------------------

* Գրիգոր Գրիգորյան, Սյունիքի թագավորությունը (X–XII դարեր)
**Վահան Խորխոռունի** (գրաբար՝ Վահան Խոռխոռունի, ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ, 7-րդ դար), Հայ իշխան Բյուզանդական կայսրության մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսում, Խորխոռունիների իշխանական տոհմից։

Կայսեր դեմ դավադրությունը
-------------------------

635 թվականին Հերակլիոս Ա կայսեր որդին՝ Աթալարիկոսը, Թեոդորոս Մագիստրոսը՝ Հերակլի եղբորորդին, Կոստանդնուպոլսի բազմաթիվ իշխաններ և Վահան Խորխոռունին միաբանվում են Հերակլիս Ա կայսին սպանելու և նրա որդուն՝ Աթալարիկոսին կայսերական գահին նստեցնելու համար։ Միաբանության խորհրդակցություններին մասնակցել էր նաև Վարազտիրոցը՝ Խոսրով Շում Սմբատի որդին, բայց նա չէր համաձայնվել կայսեր ու նրա որդիներին սպանելուն։ Խորհրդակցություններին եղած մի ոմն կորատոր այս ամենը պատմում է կայսրին։ Երբ կայսրը տեղեկանում է դավադրության մասին, հրամայում է առավոտյան բռնել իր որդուն, եղբորորդուն և մնացածներին, ովքեր նրանց հետ էին, կտրել բոլորի քթերն ու ականջները։ Դավադրությանը մասնակցել էր նաև Դավիթ Սահառունին, որին կալանավորելով Մժեժ Գնունին ուղարկել էր պալատ, բայց ճանապարհին նա իր կապանքները կտրելով՝ սպանել էր իրեն տանողներին և այնտեղից վերադառնալով Հայաստան՝ հայկական զորքերը միաբանեց իր շուրջը, ապա հարձակվելով զորավար Մժեժ Գնունու վրա, սպանեց նրան և Վարազ-Գնել Գնունուն։ Անհաջողությունից հետո Վահանը աքսորվում է, իսկ 646 (643) թվականին ետ վերադառնում աքսորից Կոստանդ Բ կայսեր հրամանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 13.
2. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան», հատոր 6, էջ 376
3. ↑  «Սեբեոսի Պատմություն», Արևելահայ. թարգմ. և ծանոթ.՝ Գուրգեն Խաչատրյանի և Վանո Եղիազարյանի, 2005, Երևան, էջ 192-193.
4. ↑  «Սեբեոսի Պատմություն», Արևելահայ. թարգմ. և ծանոթ.՝ Գուրգեն Խաչատրյանի և Վանո Եղիազարյանի, 2005, Երևան, էջ 216-217.

Աղբյուրներ
----------

* «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 13.
* «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան», հատոր 6, էջ 376.
* «Սեբեոսի Պատմություն», Արևելահայ. թարգմ. և ծանոթ.՝ Գուրգեն Խաչատրյանի և Վանո Եղիազարյանի, 2005, Երևան, էջ 192-193, 216-217.
Կոնիայի մեդրեսեի բարձր մինարեթըВысокий минарет медресе в Конье.
**Սահիբ Աթա Ֆահրեդին Ալի** (թուրքերեն՝ Sahip Ata Fahrettin Ali, *անհայտ* - 1288), Կոնիայի սուլթանության մեծ վեզիր։ Զբաղեցրել է նաև վեզիրի պաշտոն։

1256/1257 — 1258/1259 թվականներին եղել է դադ էմիր, որը ժամանակակից արդարադատության նախարարի պաշտոնն է։ 1259 թվականին եղել է նայիբ, իսկ 1259/1260 — 1288/1289 թվականներին՝ Սելջուկյան սուլթանության վեզիր։ Փերվանի մահվանից հետո նշանակվել է մեծ վեզիրի պաշտոնում։

Սահիբ Աթայի ղեկավարության տակ կառուցվել են մեծ քանակությամբ կառույցներ, մի քանի մզկիթներ և մեդրեսեներ, այդ թվում նաև Սահիբ Աթայի մզկիթը և Կոնիայի մեդրեսեի մեծ մինարեթը, Սիվասի կապույտ մեդրեսեն (1271)։

Անատոլիայի տարածքը մոտ 1300 թվականին։
Սահիբ Աթան համարվում է Սահիբ-Աթաօղուլարը բեյլիքի հիմնադիրը, որը գոյություն է ունեցել Աֆյոնքարահիսարի մարզի տարածքում։ Պատերազմ է վարել հարևան Գերմիյան բեյլիքի հետ, որի արդյունքում Սահիբ-Աթաօղուլարը բեյլիքը դարձել է Գերմիյան բեյլիքի վասալ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  J.M. Rogers, "The Çifte Minare Medrese at Erzurum and the Gök Medrese at Sivas: A Contribution to the History of Style in the Seljuk Architecture of 13th Century Turkey" *Anatolian Studies*, Vol. 15. (1965), pp. 66.

Գրականություն
-------------

* *Cahen, Claude.* Pre-Ottoman Turkey: A General Survey of the Material and Spiritual Culture and History c.1071–1330. — London, 1968.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Թաղ (այլ կիրառումներ)
**Թաղ**, (ճարտարապետության մեջ), տարածական կառուցվածք, կորընթարդ մակերեսով ծածկ։ Կիրառվում է հիմնականում գոգավորությամբ դեպի վեր։ Ինչպես և կամարը, առավելապես աշխատում է սեղմման, ուղղահայաց և հրման հորիզոնական ճիգերը հաղորդելով հենարաններին (վերջինը որոշ կառուցվածքներում կարող է բացակայել կամ մարվել իր իսկ մարմնի մեջ)։

Կառուցման համաչափական տարրերը
-----------------------------

Թաղի համաչափական հիմնական տարրերն են՝ թռիչքը (երկու հենարանների միջև եղած հեռավորությունը), վերելքի սլաքը (առավել բարձր կետի ուղղահայաց հեռավորությունը հենման մակերեսից)։

Ըստ համաչափության ստորաբաժանվում են՝

1. բարձրասլաք (սլաքի հարաբերությունը թռիքին մեծ է 1/2-ից),
2. ցածրասլաք (նույն հարաբերությունը տատանվում է 1/4 – 1/2-ի միջև),
3. տափարակ (հարաբերությունը փոքր է 1/4-ից) թաղերի։

Հիմնականում լինում են՝ 

Գլանաձև Խաչային Հայելային Առագաստային
* գլանային (ընդլայնական կտրվածքում ներկայացնում է շրջանագծի, էլիպսի կամ կոնագծի մաս, հենվում է զուգահեռադիր պատերին՝ հեծանակապ կամ կամարակապ սյունաշարերին, որոնք և իրենց վրա են կրում հրման և ծանրության ուժերը),
* գոցված և խաչային (առաջինը ստացվում է կիսաշրջանաձև կտրվածքի երկու գլանային թաղերի ուղղահայաց փոխհատումից առաջացած մարմնի ներքին մակերեսներից, մյուսը՝ արտաքին մակերեսներից),
* հայելային (ստացվում է գոցված թաղից՝ նրա վերին մասը հարթությամբ հատելու միջոցով),
* առագաստային (ստացվում է գմբեթի երկու զույգ հակադիր մասերը հարթ մակերեսով հատելու միջոցով)։

Հիմնական ձևերի բազմաթիվ տարատեսակները պայմանավորված են դրանց կտրվածքների կորերի տարբերությամբ և թաղակագմ առանձին տարրերի զանազան, համակցությամբ (սլաքային, սահող, խարսխաթաղ ևն)։ Առանձնահատուկ են ջլաղեղային թաղերը (տես Գոթական ոճ)։ Հնագույնները, այսպես կոչված, «կեղծ» թաղերն են, որ ստացվում են հորիզոնական շարքերի դեպի վեր հետզհետե առաջ բերելու միջոցով։ Դրանցում հրման ուժերը բացակայում են։ Թաղ կիրառվել է հնագույն ժամանակներից և սկզբում գլխավորապես կառուցվել աղյուսից ու քարից։ Այնքանով, որքանով քարի ծռման աշխատելու հնարավորությունները սահմանափակ են, թաղի (որտեղ քարն աշխատում է սեղմման) կիրառումը հնարավոր դարձրեց առանց հենարանների ավելի մեծ թռիչքներ ծածկել։ XIX դ. 2-րդ կեսից թաղեր ստեղծվում էին մետաղական կառուցվածքներից։ XX դ. ստեղծվեցին միաձույլ, հավաքովի երկաթբետոնե, նրբապատ թաղանթատիպ և այլ կառուցվածքների թաղեր։

Տես նաև
-------

* Գոթական ճարտարապետություն

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Թաղ (ճարտարապետություն)** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 127)։*  |
**Սիմոն Կանանացի** (Սիմոն (Շմավոն)՝ արամ. «ունկնդրում» հուն․՝ Σίμων ο Κανανίτης, 1-ին դար, Կանա - 107, Պելլա, Իրբիդի մարզ, Հորդանան), ըստ Նոր Կտակարանի՝ Հիսուս Քրիստոսի 12 առաքյալներից մեկը։

Սիմոն Կանանացին Նոր Կտակարանում
-------------------------------

Ավետարաններում հիշատակվում է բերվող առաքյալների ցուցակներում (Մատթ. 10:, Մարկ. 3:18, Ղուկ. 6:15), ինչպես նաև Գործք առաքելոցում (1:13)։ «Կանանացի» մականունը, որ հաճախ կարծվում է որպես «Քանանի երկրից սերած» կամ «Կանա քաղաքի բնակիչ», իրականում արամերեն բառ է, որ նշանակում է «նախանձահույզ»։ Դեռևս 6 թ.-ից Հրեաստանում գոյություն ուներ Նախանձահույզների կուսակցությունը («զելոտների» հրեական կրոնական խմբավորումը), որի Գալիլեացի տաքարյուն հետևորդները ջանք չէին խնայում ժողովրդի միջից վերացնելու օտար լուծը և օտարամոլ հրեաներին։ Ըստ ժամանակակից ուսումնասիրողների Սիմոն Կանանացին այդ կուսակցության հետևորդ էր և կուսակցությունից էր ստացել «Կանանացի» մականունը (հմմտ. Ղուկ. 6։15)։

Սիմոն Կանանացին Ավանդության մեջ
-------------------------------

Շմավոն առաքյալի քարոզչության մասին պատմում է «Սիմոնի և Հուդայի չարչարանքները» վերնագրով պարականոն գրվածքը, ըստ որի առաքյալը Հուդա-Թադեոսի հետ քարոզել և նահատակվել է Պարսկաստանում։ Ըստ ավանդության նա քարոզել է Հրեաստանում, Եգիպտոսում և Լիբիայում, հնարավոր է։ Առապելական տեղեկություններ կան, որ այցելել է Բրիտանիա։
Նահատակվել է սղոցվելու միջոցով Կովկասի Սև ծովի ափամերձ շրջաններում։

Հիշատակության օրը
-----------------

Սուրբ Սիմոն Կանանացի առաքյալը Ընդհանրական Եկեղեցու սուրբ է։ Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին տոնում է նրա տոնը 12 առաքյալների հետ և Վերափոխմանը Երրորդ կիրակիին նախորդող շաբաթ օրը՝ Թովմաս, Հակոբոս Ալփյան առաքյալների հետ միասին նույն օրը։
Հույն Եկեղեցին տոնում է մայիսի 10-ին, Լատին Եկեղեցին՝ հոկտեմբերի 28-ին։

Աղբյուրներ
----------

1. Աստուածաշունչ Մատեան Հին և Նոր Կտակարանների, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին և Հայաստանի Աստուածաշնչային ընկերութիւն, 2004։
2. Շնորհք արքեպիսկոպոս Գալույտեան, Աստուածաշնչական սուրբեր, Երևան, 1997։
3. Ավետարանների գործող անձինք, Սուրբ Էջմիածին, 2010։
4. Новый библейский словарь, часть 1, Санкт-Петербург, 1999г.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Տասներկու առաքյալներ |
| --- |
|  |
| Պետրոս • Անդրեաս • Հակոբոս • Հովհաննես • Փիլիպպոս • Բարդուղիմեոս • Թադեոս • Թովմաս • Մատթեոս • Հակոբոս Ալփյան • Սիմոն Կանանացի • Հուդա Իսկարիովտացի |

 |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Աստվածաշնչյան · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 129724106 · ISNI: 0000000448875068 · LCCN: no2009158140 · VIAF: 57699747 · WorldCat VIAF: 57699747 |

 |
**Վահան Ջանջիկյան** (), ամերիկահայ ձեռնարկատեր, խմբագիր։

Կարիերա
-------

Այժմ Ջանջիկյանը *Greenwich Wealth Management LLC*-ի գլխավոր տնօրենն է։ Նախկինում եղել է *Money Masters Stock Report* ներդրումային լրագրային ամսագրի խմբագիրը, Ֆորբս ամսագրի թղթակիցը և *Forbes Special Situation Survey-*ի խմբագիրը։ Նա *Even Buffett Isn't Perfect* գրքի և *The Forbes/CFA Institute Investment Course* դասընթացի համահեղինակն է։

Ջանջիկյանը նախկինում դասավանդել է տարբեր համալսարաններում, այդ թվում՝ Դելավերի համալսարանում, Հյուսիսարևելյան համալսարանում, Հայաստանի ամերիկյան համալսարանում և Բոստոնի քոլեջում։

### Կրթություն

Ջանջիկյանը սովորել է Վիլանովայի համալսարանում։ Այնուհետև կրթությունը շարունակել է Վիրջինիայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, որտեղ ստացել է մագիստրոսի աստիճան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Greenwich Wealth Management LLC
2. ↑  Amazon.com: Even Buffett Isn't Perfect: What You Can-and Can't-Learn from the World's Greatest Investor: Vahan Janjigian, Steve Forbes: Books
3. ↑  The Forbes/CFA Institute Investment Market Course

Արտաքին հղումներ
----------------

* Even Buffett Isn't Perfect
* The Forbes/CFA Institute Investment Course
Մակետային սալիկ՝ 400 միացման կետերով
**Մակետային սալիկ**, ունիվերսալ տպատախտակ էլեկտրոնային սարքերի նախատիպերի հավաքման և մոդելավորման համար։ Մակետային սալիկները բաժանվում են երկու տիպի՝ զոդման միջոցով մոնտաժ և առանց դրա։

Էվոլյուցիա
----------

TRF ռադիո․ արտադրվել է 1920-ական թվականներին Signal ընկերության կողմից տախտակե հարթակի վրա 
Ռադիոյի առաջին օրերից ռադիոսիրահարները ամրացնում էին մերկ պղնձալարեր կամ տերմինալի շերտեր փայտե տախտակին(հաճախ հացի տախտակներ էին օգտագործում) և էլեկտրոնային բաղադրիչները զոդում՝ նրանց։

Մակետային սալիկները ժամանակի ընթացքում ենթարկվել են էվոլուցիայի, հիմա դրանք օգտագործում են բոլոր տեսակի էլեկտրոնային սարքերի նախատիպերի համար։ Օրինակ, ԱՄՆ-ը 3,145,483 արտոնագիր է ներկայացրել 1961 թվականին և շնորհվել է 1964 թվականին, ներկայացնում է փայտե ափսե ամրակցված զսպանակներով և այլ հարմարություններով։

Մակետային սալիկները, որոնք օգտագործվում են այսօր, սովորաբար պատրաստում են սպիտակ պլաստիկից և իրենցից ներկայացնում են բաժանված մատրիցներ(առանց զոդման)։ Մշակվել է Պորտուգալիայում EI Instruments Inc.-ում 1971 թվականին Ռոնալդի կողմից։

Մակետային սալիկի պահանջներ
--------------------------

Էլեկտրոնային սարքերի նախատիպերի ստեղծման ժամանակ պետք է հաշվի առնել մի քանի խնդիրներ.

* Անհրաժեշտ է սալիկը նախագծել և արտադրել, իսկ սխալի դեպքում հնարավոր է սխեման փոփոխել,
* Մակետային սարքավորման եզակի նմուշ ստեղծելու համար հաճախ տպատախտակ պատրաստելը ձեռնտու չէ,
* Եթե սխեման, ցածր ինտեգրալային աստիճանով անալոգային էլեմենտների և միկրոսխեմաների վրա կարելի է պատրաստել կախովի մոնտաժով, ապա միկրոպրոցեսորային սարքերի իրականացումը այդ եղանակով դժվար է։

Հատկապես տուժում են ռադիոսիրահարները․ չունենալով սխեմաների նախագծման հատուկ հմտություններ, նրանք ավելի շատ են ստիպված ապավինել «նմուշ և սխալի մեթոդ»-ին։
Որպեսզի լուծեն այս հակասությունը, արդյունաբերությունը թողարկում է լայն դիապազոնով մակետային սալիկներ։ Գծերը հաղորդալարերով միացնելով, ռադիոսիրահարը ստանում է անհրաժեշտ սխեման։

Տեսակներ
--------

Տպատախտակը բաղկացած է միայն տերմինալային շերտերից
Կան մի քանի տեսակի մակետային սալիկներ․

* Ունիվերսալ ― ունեն բացառապես մետաղական անցքեր, որտեղ մշակողը պետք է միացնի միջակապով,
* Թվային սարքերի համար ― միկրոսխեմայի համար ընդգծված են հնարավոր վայրերը, ամբողջ սալիկով անցկացված են սնուցման գծալարերը,
* Մասնագիտացված ― հատուկ մոդելով սարքերի միկրոսխեմաների համար։ Նման սալիկների վրա կան նախօրոք բաժանված ստանդարտ շղթաներ, ինչպես նաև անցքերի մատրիցան և հետագիծ՝ ոչ ստանդարտի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Description of the term breadboard
2. ↑  «*Test Board for Electronic Circuits*»։ Վերցված է 2017 Մարտ 18
3. ↑  «Ronald J. Portugal, "breadboard for electronic components or the like", issued 1973-08-14»։ Վերցված է 2017 Մարտ 18
**Սամի Բեքիր** (օսերեն՝ Къуындыхаты Муссæйы фырт Бечир, թուրքերեն՝ Bekir Sami Kunduh, 1865, Saniba, Պրիգորոդնի շրջան, Ռուսաստան - հունվարի 16, 1933(1933-01-16), Ստամբուլ, Թուրքիա), ազգությամբ օսեթ, թուրք քաղաքական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Հյուսիսային Օսեթիայում, ռուսական գեներալ-մայոր Մուսա Կունդուխովի ընտանիքում։ Հոր կազմակերպել է մուհաջիրություն, որի արդյունքում մի քանի հազար օսեր, չեչեններ և կարաբուլակներ Հյուսիսային Օսեթիայից տեղափոխվել են Օսմանյան Թուրքիա։ Սովորել է Գալաթասարայի ճեմարանում։ Ավարտել է Փարիզի քաղաքական գիտությունների դպրոցը։ Թաղված է Ստամբուլում։

Քաղաքական գործունեություն
-------------------------

Դիվանագիտական ծառայություն է կատարել Ռուսաստանում օսմանյան դեսպանությունում, ապա եղել Վանի, Տրապիզոնի և այլ ի վիլայեթների նահանգապետ։ Անտանտի զորքերի Կոստանդնուպոլիս մուտք գործելուց (1919) հետո հարել է քեմալական շարժմանը։
1920-1921 թվականներին եղել է Անկարայի կառավարության արտաքին գործերի առաջին նախարարը։ 1920 թվականի նոյեմբերին գլխավորել է թուրքական պատվիրակությունը Ալեքսանդրապոլի հայ-թուրքական բանակցություններում։ Դեմ էր խորհրդային Ռուսաստանի հետ Թուրքիայի մերձեցման, հանդես է եկել Անտանտի հետ դաշինքի օգտին։ Թուրքական պատվիրակության կազմում Մոսկվայում մասնակցել է բանակցություններին, որոնք ավարտվել են կողմերի հակահայկական պայմանագրի կնքմամբ

Տե՛ս նաև՝ Մոսկվայի պայմանագիր (1921)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑  Bekir Sami Kunduh
3. ↑  Վլադիմիր Դեգոև, Գեներալ Մուսա Կունդուխով մեկ պատրանքի պատմություն, Звезда, 2003 N11

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


Մուհաջիրություն
**«Չիկա Դաչա»** (սերբ.՝ Чика Дача), «Ռադնիչկի» ֆուտբոլային ակումբի տնային մարզադաշտ՝ սերբական Կրագուևաց քաղաքում։ Մարզադաշտը կառուցվել է ութ տարում (1949 թվականից), բացվել է 1957 թվականի հունիսի 6-ին։

Մարզադաշտի պատմության առաջին՝ «Ռադնիչկի» և բելգրադյան «Պարտիզան» ակումբների միջև խաղին ներկա են եղել մոտավորապես 30 000 մարդ։ Խաղն ավարտվել է ոչ ոքի (2:2)։

Ծիածանը 2010 թվականին Չիկա Դաչա մարզադաշտում։
1969 թվականի օգոստոսի 24-ին «Ռադնիչկին» խաղացել է Սպլիտի «Հայդուկ» ակումբի հետ։ Խաղին ներկա են եղել մոտավորապես 35 000 մարդ, որը դարձել է Հարվսլավիայի Պրեմիեր Լիագայում մարզադաշտ հաճախելիության ռեկորդ։ Նույն տարում, «Ռադնիչկի»-«Սանտոս» ընկերային խաղին ներկա են եղել 40 000 երկրպագու, որոնք եկել էին տեսնելու Պելեի առաջին խաղը Հարավսլավիայում։

2007 թվականին մարզաշտը վերակառուցվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  FK Radnički – Prvi put u Prvoj ligi
2. ↑  Blic - Prosili su devojke na stadionu Radničkog (Serbian) Retrieved March 6, 2010.
3. ↑  FK Radnicki - O klubu - Stadion - Istorija Archived 2012-04-12 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մարզադաշտի պատմություն

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | StadiumDB |

 |
**Սամվել Վարանցովի Սահակյան** (մարտի 15, 1951(1951-03-15), Ոսկեվազ, Աշտարակի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ճարտարագետ-հիդրոտեխնիկ, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1992), պրոֆեսոր (2013)։

Կենսագրություն
--------------

Սամվել Սահակյանը ծնվել է 1951 թվականի մարտի 15-ին Ոսկեվազ գյուղում (այժմ՝ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում)։ 1974-2006 թվականներին աշխատել է Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարարության Հողագիտության, ագրոքիմիայի և մոլիերացիայի գիտական կենտրոնում, 2006 թվականին դարձել է Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարարության հողերի օգտագործման և հողաբարելավման վարչության հողբարելավման բաժնի պետ։

Աշխատանքները վերաբերում են Արարատյան դաշտի աղուտ-ալկալի հողերի աղաջրային ռեժիմի կարգավորման, աղազերծման և ալկալիազերծման շարժընթացների իրականացման, քիմիական հողբարելացման, իրացված հողերի գյուղատնտեսական օգտագործման արդյունավետության բարձրացման հիմնական հարցերին։ Առաջարկել է մելիորատիվ հողագիտության նոր ուղղություն, որի հիմքում են հողային շարժընթացների արագացումը, ֆիզիկական և քիմիական համալիր մեխանիզմների (հարմոնիկ տատանումներ, եռաֆազ համակարգեր, էլեկտրական դաշտ և այլն) կիրառմամբ հողերի բարելավման անհրաժեշտ ժամանակամիջոցի, լվացման չափերի և ֆինանսական միջոցների կրճատումը։

Երկեր
-----

* Содовые солонцы-солончаки. Процессы рассоления-рассолонцевания и способы их ускорения, Е. 1994․

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
|  |
| --- |
| **Հնդկական եղեգնաթռչնակ** |
| Հնդկական եղեգնաթռչնակՀնդկական եղեգնաթռչնակ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Ճնճղուկազգիներ (Passeriformes) |
| **Ընտանիք** | *Acrocephalidae* |
| **Ցեղ** | Եղեգնաթռչնակներ *(Acrocephalus)* |
| **Տեսակ** | **Հնդկական եղեգնաթռչնակ** *(A. agricola)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Acrocephalus agricola***Jerdon, 1845 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

*Acrocephalus agricola*
**Հնդկական եղեգնաթռչնակ** (լատին․՝ Acrocephalus agricola), շահրիկների ընտանիքին պատկանող թռչուն։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Փոքր Ասիայում, Կովկասում, Հյուսիսային Իրանում, Հյուսիսային Հնդկաստանում, Հիմալայներում, Չինաստանում։ Հայաստանում հայտնաբերված է Արմավիրի մարզի Մասիս քաղաքի մոտ, բնադրման վայրում և Արարատի մարզի Արմաշի ձկնաբուծական տնտեսությունում։

Էկոլոգիա
--------

Հայաստանում չվող տեսակ է, որը բնադրավայրերում հանդիպում է ապրիլից մինչև սեպտեմբեր, ապրում և բնադրում է եղեգնուտներում, հավանաբար տարեկան երկու անգամ, մայիս-հունիսին։ Դնում է 3-6 ձու, որոնց զարգացումը տևում է 12 օր։

Պահպանություն
-------------

Հայաստանում հազվագյուտ տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում որպես վտանգված տեսակ։

Վերջին տարիներին կազմում է սակավաթիվ գաղութներ։

Բները կարող են ոչնչանալ ձկնաբուծական տնտեսություններում, եղեգնուտներն այրելու հետևանքով։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |