**Հայերն Ալբանիայում** հայտնվել են ԽՍՀՄ-ի ժամանակաշրջանից։ Հայերը միակ ազգն էին, որ ուներ կոմունիստական Ալբանիա մուտք գործելու արտոնություն։ Մոտավոր հաշվարկներով Ալբանիայում ապրում են 400-500 հայեր, հիմնականում ապրում են մայրաքաղաք Տիրանայում, Դուրրասում, Վլորայում, Շկոդերում։ Հայերը ունեն երկու եկեղեցի Շկոդերում։ Դիվանագիտական հարաբերություններ Հայաստանի Հանրապետության և Ալբանիայի միջև հաստատվել են 1993 թվականին։

Համայնքի կազմավորումը
---------------------

Ալբանիայի հայ համայնքը կազմավորվել է 1920-1930-ական թվականներին։ Առաջին հայ բնակիչները՝ թուրքական բանակի դասալիք զինվորներ Հայկ Բալջյանը և Լևոն Բոդիկյանը, Ալբանիա են եկել 1912 թվականին՝ Առաջին բալկանյան պատերազմում Թուրքիայի պարտությունից հետո, երբ Ալբանիան հռչակվել էր անկախ պետություն։ Հայերի թիվը երկրում ավելացել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝ Մեծ եղեռնից փրկված գաղթականների հաշվին։ 1920-1930-ական թվականներին հայեր են գաղթել Ալբանիա նաև եվրոպական երկրներից՝ Հունաստանից, Գերմանիայից, Իտալիայից, Ֆրանսիայից և Անգլիայից։ Հիմնականում բարձրագույն կրթությամբ մասնագետներ էին՝ բժիշկներ, ատամնաբույժներ, գործարարներ։ 1940-ական թվականներին Ալբանիայի 15 ատամնաբույժից 5-ը հայ էր։ Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմն ալբանահայերը կարողացել են ստեղծել բարեկեցիկ կյանք, իրենց զավակներին կրթության ուղարկել Վիեննայի Մխիթարյան դպրոց։ Պատերազմը, ապա կոմունիստական վարչակարգի հաստատումը (1945) ընդհատել են համայնքի զարգացման ընթացքը. ազգայնացվել է Ալբանիայի բնակչության, այդ թվում և հայերի ողջ սեփականությունը։ Հայերին նույնիսկ արգելվել է հայկական անուններ տալ իրենց երեխաներին։ Ավելի քան 45 տարի, կոմունիստական վարչակարգի պայմաններում, Ալբանիայի հայ համայնքը գոյատևել է ամբողջական մեկուսացման մեջ. իրավունք չի ունեցել կապեր հաստատելու սփյուռքահայ մյուս համայնքների և Հայաստանի հետ, ստեղծելու ազգապահպան կառույցներ։ Հայերը բնակվել են միմյանց հարևանությամբ, ազգային արժեքներին հաղորդակցվել ընտանեկան պայմաններում։

Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր հյուպատոսություն Ալբանիայում, Տիրանա, ցուցանակ
### 1990-ական թվականներ

1990-ական թվականների սկզբին Ալբանիայում համայնավարական վարչակարգի փլուզման և ժողովրդավարական գործընթացների ծավալման շնորհիվ համայնքի ազգային կյանքը սկսել է վերականգնվել։ 1990 թվականի ապրիլին Ալբանիայի կառավարության թույլտվությամբ Տիրանայի կաթոլիկ եկեղեցում պատարագ է մատուցվել ի հիշատակ Մեծ եղեռնի զոհերի։ Ալբանահայ համայնքի հոգևոր մատակարարությունն սկսել է իրականացնել Հայաստանյայց Առաքելական եկեղեցու Արևմտյան Եվրոպայի հայրապետական պատվիրակության Իտալիայի հոգևոր հովվությունը։ 1991 թվականին Տիրանայում հիմնվել է Հայկական մշակութային ընկերությունը։ 1997 թվականին գրանցվել է հայ համայնքը ներկայացնող կազմակերպություն՝ Ալբանիայի հայ միությունը։ Համայնքային վարչությունը կազմված է յոթ հոգուց (քարտուղարն է վիրաբույժ Էմիլ Ասատուրյանը)։ Համայնքի ազդեցիկ գործիչներից է Վահրամ Փիրանյանը։ ՀԲԸՄ-ի հովանավորությամբ վեց հայ երիտասարդներ սովորել են Կիպրոսի Մելգոնյան կրթական հաստատությունում։

### 2000-ական թվականներ

2003 թվականի տվյալներով Ալբանիայում, հիմնականում Տիրանայում, նաև Վլյորա ու Դուրրաս քաղաքներում բնակվում է մոտ 400 հայ. մեծ մասամբ Հունաստանից են և Հարավսլավիայից։ Առավելապես մանր առևտրականներ են, կան նաև բժիշկներ, տնտեսագետներ։ Ալբանիայում հայտնի է բժիշկ Վ. Պոտրուլյանը. ծառայել է Տիրանայի գլխավոր հոսպիտալում, մինչև 1983 թվականը եղել է ախտաբանության գծով գլխավոր բժիշկ։ Համայնքում հայտնի դեմքեր են նաև Ալբանիայի Ապահովագրության ինստիտուտի զարգացման դեպարտամենտի տնօրեն Վարուժան Փիրանյանը, քիմիկոս պրոֆեսոր Ծ. Չաքմաքչյանը, բազմաթիվ մրցանակների արժանացած երգահան Հ. Զաքարյանը։

Գրականություն
-------------

* AGBU News Magazine, vol. 10, N2, Spring/Summer, 2000

Աղբյուրներ
----------

* Հայ Սփյուռք հանրագիտարան, Երևան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2003, էջ 17-30։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայկական սփյուռք |
| --- |
|  |
| Նախկին ԽՍՀՄ(Ներքին սփյուռք) | Ադրբեջան (Բաքու / Շամախի / Շաքի)  • Բելառուս  • Էստոնիա  • Թուրքմենստան  • Լատվիա  • Լիտվա  • Ղազախստան  • Ղրղզստան  • Մոլդովա (Աքքերման)  • Ռուսաստան  • Վրաստան (Աբխազիա / Թբիլիսի / Ցխինվալ)  • Տաջիկստան  • Ուզբեկստան  • Ուկրաինա (Ղրիմ / Թեոդոսիա) |  |
|  |
| Եվրոպա | Ալբանիա  • Ավստրիա  • Բելգիա  • Բուլղարիա  • Գերմանիա  • Դանիա  • Իսպանիա  • Իտալիա (Հռավեննա, Վենետիկ)  • Լեհաստան  • Հունաստան  • Հունգարիա  • Մալթա  • Մեծ Բրիտանիա  • Նիդերլանդներ  • Նորվեգիա  • Շվեդիա  • Շվեյցարիա  • Չեխիա  • Ռումինիա  • Սլովակիա  • Ֆինլանդիա  • Ֆրանսիա |
|  |
| Ամերիկա | ԱՄՆ (Բոստոն / Լոս Անջելես / Նյու Յորք / Չիկագո / Վաշինգտոն / Փրովիդենս )  • Արգենտինա  • Բրազիլիա  • Էկվադոր  • Կանադա  • Կուբա  • Մեքսիկա  • Չիլի  • Վենեսուելա  • Ուրուգվայ |
|  |
| Ասիա | Արաբական Միացյալ Էմիրություններ  • Աֆղանստան  • Բահրեյն  • Թաիլանդ  • Թուրքիա  • Ինդոնեզիա  • Իսրայել (Երուսաղեմ)  • Իրան  • Իրաք  • Լիբանան  • Կիպրոս  • Հնդկաստան  • Հորդանան  • Ճապոնիա  • Մալայզիա  • Մյանմա  • Չինաստան  • Պակիստան  • Սինգապուր  • Սիրիա  • Կատար  • Քուվեյթ  • Ֆիլիպիններ |
|  |
| Աֆրիկա | Եգիպտոս  • Եթովպիա  • Հարավ-Աֆրիկյան Հանրապետություն  • Սուդան |
|  |
| Ավստրալիա | Ավստրալիա  • Նոր Զելանդիա |
|  |
| Այլ նյութեր | *Բնակավայրեր:* (Նախկին ԽՍՀՄ): Արմյանսկ, Ուկրաինա  • Հայկաձոր, Ռուսաստան  • Նոր Նախիջևան, Ռուսաստան  *Բնակավայրեր:* (Սփյուռք): Անջար, Լիբանան  • Դեր Զոր, Սիրիա  • Նոր Ջուղա, Իրան  • Վաքըֆ, Թուրքիա  • Քեսաբ, Սիրիա  *Եկեղեցիներ:* Հայ Առաքելական Եկեղեցի  • ( Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին  • Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւն  • Պատրիարքութիւն Հայոց յԵրուսաղէմ  • Պատրիարքութիւն Հայոց Կոստանդնուպոլսոյ )  • Հայ Ավետարանական Եկեղեցի  • Հայ Կաթողիկե Եկեղեցի *Կուսակցություններ:* Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն (ՀՅԴ)  • Ռամկավար ազատական կուսակցություն (ՌԱԿ)  • Սոցիալ դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցություն (ՍԴՀԿ)  • Արմենական-Ռամկավար Ազատական Կուսակցություն  *Կազմակերպություններ:* Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միություն (ՀԲԸՄ)  • Հայ Մարմնամարզական Միություն (ՀՄՄ)  • Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միություն (ՀՄԸՄ) |

 |