recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Երկնագույն նռնաքարը** (անգլ.՝ The Adventure of the Blue Carbuncle), պատմվածք Արթուր Կոնան Դոյլի «Շերլոկ Հոլմսի արկածները» սերիայից։ Առաջին անգամ հրատարակվել է «Strand Magazine» ամսագրի կողմից 1892 թվականի հունվար ամսին։ Էկրանավորվել է մի քանի անգամ՝ 1923, 1968, 1979 և 1984 թվականներին։

Սյուժե
------

Դեկտեմբերի 27-ի վաղ առավոտյան Վաթսոնը այցելում է Հոլմսին, որպեսզի շնորհավորի նրա Սուրբ Ծնունդը։ Հոլմսը պատմում է նրան մի պատմություն, թե ինչպես է նրա մոտ հայտնվել հին գլխարկը և սուրբծննդյան սագը՝ միևնույն ժամանակ դրսևորելով իր դեդուկտիվ մեթոդը։ Թվում է, թե պարզ, նույնիսկ զավեշտալի գործ է, բայց, ինչպես պարզվեց հետո, հանցագործություն է կատարվել, «Կոսմոպոլիտեն» հյուրանոցից գողացել են գրաֆինիի զարդատուփից թանկարժեք երկնագույն կարբունկուլը։ Եվ ամենահետաքրքիրն այն է, որ հանցագործն այդ քարը թաքցրել է սագերից մեկի ներսում, որոնց պահում էր նրա քույրը՝ թույլ տալով կուլ տալ քարը։ Բայց հետո, վերցնելով սագը իրեն, պարզապես շփոթեց երկու նույնական թռչուններին։ Սագը վաճառվել էր քաղաքում՝ մինչև Սուրբ Ծնունդ, և հիմա հանցագործը փնտրում է նրան, թե ում է բաժին հասել այդ սագը։ Պատահական նա դուրս է գալիս Հոլմսի դիմաց, որը Վաթսոնի հետ պարզել էր, որ սագը նախ եղել է Բրիտանական թանգարանի մոտ գտնվող տրակտիրում, իսկ հետո Կովենթ-Գարդենի շուկայում՝ գողության մեջ մեղադրվող Հորների մեղավորությունը ստուգելու նպատակով։ Հոլմսի մոտ կար և սագ (պատահականորեն առաքված, ինչպես և գլխարկը), և դրանից հանված կարբունկուլը։ Արդյունքում Հոլմսը տեղեկացել է այդ գործի մասին և բացահայտել իրական հանցագործին։ Սակայն վստահ է, որ նա այլևս չի մեղադրի անմեղ Հորներին, նա հանցագործին բաց է թողնում՝ ընդամենը ամոթանք տալով նրան։

Ծանոթագրություններ
------------------

Արտաքին հղումներ
----------------

* Երկնագույն նռնաքարը

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |

 |
**«Սևան»**, գրահրատարակչատուն և տպարան Բեյրութում։ Ստեղծվել է 1955 թվականին։ Հիմնադիր, գլխավոր խմբագիր, հրատարակիչ և տպարանատեր՝ Սիմոն Սիմոնյան։

Պատմություն
-----------

Տպարանը շուրջ երեսուն տարվա ընթացքում լույս է ընծայել 500 - ից ավելի գրական - գեղարվեստական, պատմա - լուսավորչական, բանասիրական, թարգմանական և բազմաբնույթ այլ հրատարակություններ։ Հատկապես արժեքավորներից են Ս. Մալխասյանցի «Հայերէն բացատրական բառարանը» (h. Ա - Դ, 1955 - 56, 1983), Մաղաքիա արք. Օրմանյանի «Ազգապատումը» (հ. Ա - Գ, 1959 -60), Մ. Աբեղյանի «Հայ հին գրականութեան պատմութիւնը» (հ. Ա, Գ, 1968, հ. Բ, 1959), Հ. Աճառյանի «Հայոց անձնանունների բառարանը» (հ. Ա - Ե, 1972), Ե. Չարենցի (1955),Ա. Բակունցի (1955), Հ. Շիրազի (1971), Պ. Սևակի (1972) «Հատընտիր» - ները, Ե. Օտյանի «Ընկ. Բ. Փանջունի» (1962, 1969) վեպը, Շ. Շահնուրի «Թերթիս կիրակնօրեայ թիւը» (1958), «Նահանջը առանց երգի» (1981), հիմնադիր Սիմոն Սիմոնյանի /«Կը խնդրուի... խաչաձեւել» (1965), «Խմբապետ Ասլանին աղջիկը» (1967), «Սիփանայ քաջեր» (Ա և Բ հատորներ, 1967 և 1970), «Լեռնականներու վերջալոյսը» (1968), «Լեռ եւ ճակատագիր» (1972), «Անժամանդրոս» (1978) /, սփյուռքահայ ժամանակակից գրողների և բազմաթիվ այլ գործեր (մի մասն առաջին անգամ այստեղ է լույս տեսել)։
«Սևան» - ում Սփյուռքի դպրոցների համար կազմվել և հրատարակվել են հայոց պատմության, հայոց լեզվի, գրականության, աշխարհագրության, թվաբանության, կրոնի, գեղագիտության, իրավագիտության և այլ առարկաների՝ 55 - ից ավելի անուն դասագրքեր, այդ թվում՝ Սիմոնյանի հեղինակած, որոնցից շատերը գործածվում են ցայսօր։

Աղբյուրներ
----------

* Հայ գրատպություն և գրքարվեստ հանրագիտարան, Երևան, 2015, էջ 959։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Չեխովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Չեխովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Чехова), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Նովոշախտինսկ քաղաքի Արևմտյան միկրոշրջանում։ Անվանվել է ռուս նշանավոր գրող Անտոն Պավլովիչ Չեխովի (1860-1904) պատվին։ Սկիզբ է առնում Վոլնա Ռևոլյուցիի փողոցից և ավարտվում Կորոլենկոյի փողոցի հետ հատվելով։ Երկարությունը 1500 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Նովոշախտինսկ քաղաքի Արևմտյան միկրոշրջանի Չեխովի փողոցը գտնվում է իրեն զուգահեռ Տագանրոգսկայա (Կուբանսկայա փողոցը հատելուց հետո՝ Մոժայսկու) և Չայկովսկու փողոցների միջև։ Չեխովի փողոցը սկսվում է Վոլնա Ռևոլյուցիի փողոցից, հատում է Մայակովսկու, Իլյիչի, Տոլբուխինի, Գաստելոյի, Բեզիմյաննայա, Կուբանսկայա, Կնիժնայա փողոցները և ավարտվում Կորոլենկոյի փողոցի հետ հատվելով։ Երկարությունը 1500 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 78 շինություն։

Չեխովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346901։

Անվանվել է ռուս նշանավոր գրող և դրամատուրգ, մասնագիտությամբ բժիշկ, կարճ պատմվածքների լավագույն վարպետներից մեկի՝ Անտոն Պավլովիչ Չեխովի (1860-1904) պատվին։ Չեխովը սերտորեն կապված է Ռոստովի մարզի և, մասնավորապես, Տագանրոգ քաղաքի հետ, որտեղ նա ծնվել է։

Աղբյուրներ
----------

* Улица Чехова в Новошахтинске
* Подробная карта улица Чехова, город Новошахтинск со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс улица Чехова, г. Новошахтинск
**Յոզեֆ Լաբոր** (գերմ.՝ Josef Labor, հունիսի 29, 1842(1842-06-29), Hořovice, Բերոունի շրջան, Central Bohemia, Չեխոսլովակիա - ապրիլի 26, 1924(1924-04-26)[…], Վիեննա, Առաջին Ավստրիական Հանրապետություն), ավստրիացի երաժիշտ, ուշ գերմանական ռոմանտիզմի կոմպոզիտոր։

Կենսագրություն
--------------

Յոզեֆ Լեյբորի հուշարձանը Վիեննայում
Բնական ծաղիկ հիվանդության հետևանքով նա կուրացել է երեք տարեկանում։ Երաժշտական ​​կրթությունը ստացել է Վիեննայի կույրերի ինստիտուտում, այնուհետև ուսումը շարունակել է Վիեննայի կոնսերվատորիայում՝ Էդուարդ Պիրխերտի (դաշնամուր) և Սիմոն Զեխտերի (կոմպոզիցիա) ղեկավարությամբ։

Նա հյուրախաղերով շրջել է Ֆրանսիայում, Անգլիայում, Ռուսաստանում և Սկանդինավիայում։

Յոզեֆ Լաբորը բարեկամական հարաբերություններ է ունեցել Հաննովերի կույր թագավոր Գեորգի V-ի հետ։ 1865 թվականից նա դարձել է թագավորական կամերային նվագախմբի դաշնակահար, իսկ 1866 թվականի Ավստրո-Պրուսական պատերազմին հաջորդած Պրուսիայի կողմից Հաննովերի գրավումից և բռնակցումից հետո նույն թվականին Գեորգ V թագավորի հետ աքսորվել է։

Այնտեղ նա աշխատել է որպես դաշնամուրի և երաժշտության տեսության ուսուցիչ։ Նրա աշակերտներից են եղել Առնոլդ Շյոնբերգը, Յուլիուս Բիտները և Փոլ Վիտգենշտեյնը։

1875 թվականին նա հաստատվել է Ավստրիայի Գմունդեն քաղաքում և երգեհոնի դասեր առել հայտնի եկեղեցական երաժիշտ Յոհան Է. Հաբերտի մոտ։ 1904 թվականին Յոզեֆ Լաբորն արժանացել է «Կայսերական պալատի երգեհոնահարի» կոչմանը։

Իր աշակերտ Պոլ Վիտգենշտեյնի խնդրանքով և Վիտգենշտեյնների ընտանիքի հովանավորությամբ 1912 թվականին նա հրատարակել է իր երաժշտական ​​գրեթե բոլոր ստեղծագործությունները։

Լավագույն ստեղծագործություններ
------------------------------

* *Sonate für Violine und Klavier op. 5*
* *Klavierquartett op. 6*
* *Sonate für Violoncello und Klavier A-Dur op. 7*
* *Thema und Variationen für Horn oder Violoncello und Klavier op. 10*
* *Quintett* für Klarinette, Violine, Viola, Violoncello und Pianoforte op. 11
* *Orgelsonate* h-moll op. 15
* *Big Ben* Capriccio für 2 Klaviere zu vier Händen
* *Quintett* für Klavier, Violine, Viola, Violoncello und Kontrabass
* *Konzert* für Violine und Orchester G-Dur.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Discogs — 2000.
3. 1 2 3 4  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
4. 1 2 3 4  Regional Database of the Central Bohemian Research Library in Kladno

Արտաքին հղումներ
----------------

* Labor Josef на сайте Österreichisches Biographisches Lexikon 1815—1950
* Josef Labor Quintet for Piano, Clarinet, Violin, Viola and Cello, Op.11 Soundbites and discussion of work
* Lebenslauf und Werkverzeichnis von Josef Labor
* Josef-Labor-Denkmal in Wien
**Ալիֆ Լաթիֆ օկլի Հաջիև** (ադրբ.՝ Əlif Lətif oğlu Hacıyev, հունիսի 24, 1953(1953-06-24), Իվանյան - փետրվարի 26, 1992(1992-02-26), Իվանյան), Ադրբեջանի զինված ուժերի մայոր, Ադրբեջանի Հանրապետության ազգային հերոս։

Կենսագրություն
--------------

Ալիֆ Հաջիևը ծնվել է 1953 թվականի հունիսի 24-ին Խոջալու քաղաքում։ Նա ընտանիքի երրորդ երեխան էր։ 1971 թվականին զորակոչվել է բանակ։ Նա ծառայել է Մինսկում։ 1973 թվականին բանակից զորացրվելուց հետո նա աշխատել է որպես վարորդ՛ Ավտոմոբիլային տրանսպորտի ձեռնարկությունում։

1974-1984 թվականներին նա տարբեր պաշտոններ է զբաղեցրել Բելառուսի ներքին գործերի նախարարությունում և Ադրբեջանական ԽՍՀ Լեռնային Ղարաբաղի ներքին գործերի նախարարությունում։

1976 թվականին ընդունվել է ԽՍՀՄ ՆԳՆ Ֆրունզեի անվան հատուկ երկրորդական միլիցիայի դպրոց։ 1979 թվականին ավարտել է այդ դպրոցը, իսկ 1981 թվականին ուսումը շարունակել է ԽՍՀՄ ՆԳՆ ակադեմիայում։

1990 թվականին Հաջիևը վերադարձել է Խոջալու և սկսել աշխատել Լեռնային Ղարաբաղի հարցերով կազմկոմիտեում։ 1990 թվականի դեկտեմբերին նա սկսել է աշխատել ներքին գործերի նախարարությունում։ Նշանակ ել է Խոջալու օդանավակայանի ներքին գործերի վարչության պետ։

Նա զոհվել է 1992-ի փետրվարի 25-ին ՝ Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ։ Թաղված է Բաքվի Շեհիդների պուրակում։

Մայոր Ալիֆ Լաթիֆ օկլի Հաջիևը հետմահու շնորհվել է «Ադրբեջանի ազգային հերոսի» կոչում ՝ Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահի 1992 թվականի հունիսի 6-ի թիվ 831 հրամանագրով։

Նրա անունն է կրում Բաքվի Նիզամի թաղամասի փողոցներից մեկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ալիֆ Լաթիֆ օկլի Հաջիև
2. ↑  Ադրբեջանի ազգային հերոսի մասին
3. ↑  Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları
4. ↑  Վերջին գործողությունը Խոջալիում
5. ↑  «Alef Hajiev, the militia leader, helped Hodjali cling on for a few months with little food, no gas, no electricity and firefights around a contracting perimeter.» — Hugh Pope. Sons of the conquerors: the rise of the Turkic world. — New York: The Overlook Press, 2006. — P. 59, ISBN 1-58567-804-X

Արտաքին հղումներ
----------------

* Комендант Ходжалинского аэропорта - Алиф Гаджиев
**Խուանա Մանուելա Գորիթի**  (իսպ.՝ Juana Manuela Gorriti, հունիսի 15, 1818(1818-06-15), Rosario de la Frontera, United Provinces of the Río de la Plata - նոյեմբերի 6, 1892(1892-11-06), Բուենոս Այրես, Արգենտինա), արգենտինացի և պերուացի գրող և լրագրող, 1848֊1855 թվականներին եղել է Բոլիվիայի առաջին տիկինը։

Կենսագրություն
--------------

Խուանա Մանուելա Գորիթիը ծնվել է հարուստ հողատեր, պետական և հասարակական գործիչ, 19-րդ դարում Արգենտինայի քաղաքացիական պատերազմների ակտիվ մասնակից, իրավաբան, Սալտա նահանգի նահանգապետ Խոսե Իգնասիո դե Գորիթիի ընտանիքում։ 1831 թվականին ընտանիքն աքսորվել է Բոլիվիա, որտեղ նրանք ապրել են աղքատության մեջ։ Բոլիվիայում Խուանա Մանուելա Գորիթիը ծանոթացեել իր ապագա ամուսնու՝ Մանուել Իսիդորո Բելսուի հետ, որը հետագայում՝ 1848 թվականին դարձել է Բոլիվիայի նախագահ։

Խուանան սովորել է միանձնուհիների մենաստանում, հետագայում տեղափոխվել է Լա Պաս, որտեղ 15 տարեկանում ամուսնացել է Մանուել Իսիդորո Բելսույի հետ։ Նրանք ունեցել են երեք երեխա։

Խուանա Մանուելա Գորիթիըը հետագայում Բոլիվիայից տեղափոխվել է Պերու, որտեղ զբաղվել է գրական գործունեությամբ։ Նա Լիմայում դասավանդել և հիմնել է դպրոց, որտեղ էլ դարձել է հայտնի, ազդեցիկ լրագրող։ Նրա աշխատությունները հրապարակվել են «El Comercio, Revista de Lima» հեղինակավոր պարբերականում։

Խուանան վարել է ակտիվ ֆեմինիստական գործունեություն, որն ավել է արտացոլվել նրա ամսագրային հոդվածներում։ Նրա հրապարակումները ոգեշնչել են Եվրոպայի և Հյուսիսային Ամերիկայի բազմաթիվ կանանց։

Գորիթիը քանի կարճ վեպերի և բազմաթիվ պատմվածքների հեղինակ է։

Խուանա Մանուելա Գորիթիը մահացել է 1892 թվականին։ Հուղարկավորվել է Բուենոս Այրեսի Ռեկոլետա գերեզմանատանը։ Նրա անուն են կրում Արգենտինայի մի շարք դպրոցներ։

Աշխատությունների ընտրանի
------------------------

### Վեպեր

* *El pozo de Yocci* (1869)
* *Oasis en la Vida* (1888)
* *La tierra natal* (1889)
* *Álbum de un peregrino*
* *La Quena.*

### Պատմվածքներ

* *Sueños y realidades* (1865)
* *Panoramas de la vida* (1876)
* *Misceláneas* (1878)
* *El mundo de los recuerdos* (1886)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2 3 4  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
3. 1 2 3 4  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
4. ↑  «Autoridades - Vista completa del registro»։ *Biblioteca Nacional de la República Argentina*
5. ↑  Mackenna Benjamín Vicuña, Riveros Cristián Gazmuri (2003)։ *The Girondins of Chile: Reminiscences of an Eyewitness* (անգլերեն)։ Oxford University Press։ ISBN 978-0-19-515181-7

Արտաքին հղումներ
----------------

* Juana Manuela Gorriti(իսպ.)
* Obras de Gorriti, Juana Manuela, 1816—1892(իսպ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Speculative Fiction Database · Find A Grave |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 97039726 · BNE: XX1173914 · BNF: 123777361 · CiNii: DA16977774 · GND: 131556479 · ISNI: 0000000114532807 · LCCN: n81042253 · NKC: xx0082971 · NLA: 36549920 · NTA: 152883355 · NUKAT: n2011081021 · SUDOC: 032822499 · VIAF: 100239982 · WorldCat VIAF: 100239982 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աբգար (այլ կիրառումներ)

**Աբգար ԺԱ Ֆրահատ** (անգլ.՝ Abgar XI Phrahates, 3-րդ դար, Ուռհա, Արևելքի թեմ, Հռոմեական կայսրություն), Օսրոյենեի թագավոր (242-244), Մանու Թ-ի որդին, Աբգար Ժ Սևերոսի եղբայրը։

Օսրոյենեի անկումը
-----------------

Ըստ Իրանիկա հանրագիտարանի Օսրոյենեի վերջին արքան՝ Աբգար Ժ-ն Մանու Թ-ի որդին է, կառավարել է 240-242 թվականներին և կրել Ֆրահատ պատվանունը, միևնույն ժամանակ 212-214 թվականներին կառավարել է Աբգար Թ Սևերոսը, որը Աբգար Ը Մեծի որդին է, իսկ 214-240 թվականներին կառավարել է Մանու Թ-ն, որն Աբգար Թ-ի որդին է։ Ըստ մեկ այլ աղբյուրի՝ Օսրոյենեի արքաների ցանկը 212 թվականից հետո սկսվում է այս հերթականությամբ՝

* Աբգար Ը (177-212)
* Աբգար Թ (212-216)
* Մանու Թ (217-240)
* Աբգար Ժ (240-242)
* Աբգար ԺԱ (242-244)

193-194 թվականների Հռոմի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Աբգար Ը-ն Պեսցենիուս Նիգերի կողմն է անցնում։ Երբ հաղթանակն անցնում Սեպտիմիուս Սևերուսին, նա շտապեց ընդունել նրա իշխանությունը և պահպանեց իր գահը, բայց պարտավորվում էր Հռոմ գերի ուղարկել իր երեխաներին։ Նրա հաջորդ Աբգար Թ-ն 216 թվականին կանչվում է Անտիոք կայսր Կարակալլայի կողմից, կալանավորվում և ուղարկվում Հռոմ։ Օսրոյենեն դառնում է հռոմեական պրովինցիա, բայց այդ կարգավիճակում մնում է շատ քիչ։ Շուտով հռոմեացիները կրում են պարտություն պարթևներից և Եդեսիայում գահին է բարձրանում Աբգար Թ-ի որդին՝ Մանու Թ-ն։ Մի քանի տարի անց Պարթևստանում հաստատվում է Սասանյանների պարսկական հարստությունը։ Պարսկական շահերը սկսում են համառորեն պատերազմել հռոմեացիների հետ, աստիճանաբար մեծացնելով իրենց իշխանությունը արևմտյան ուղությամբ։ Նրանց առաջին ձեռքբերումներից է լինում Օսրոյենեն, նվաճված 242 թվականին։ Նույն թվականին Գորդիանոս III կայսրը հետ է վերադարձնում Օսրոյենեն և գահին նստեցնում Աբգար ԺԱ-ին։ Բայց 244 թվականին Հորդիանը սպանվում է, իսկ նրա հաջորդ Ֆիլիպպը զիջում է պարսկական Շապուհ I շահին ողջ Հռոմեական Միջագետքը Օսրոյենեի հետ միասին։ Այսքանով դադարեցնում է իր գոյությունը Եդեսիայի թագավորությունը։

Տես նաև
-------

* Օսրոյենե


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Նախորդող**Աբգար Ժ Սևերոս | **Օսրոյենեի թագավորԱբգար ԺԱ**242 - 244 | **Հաջորդող** |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայաստանը Հուստինիանոսի դարաշրջանում», Նիկողայոս Ադոնց, Երևան, 1987, էջ 388.
2. ↑  Իրանիկա հանրագիտարան
3. ↑  Օսրոյենեի արքաները
**Բողոքի ակցիաներ Վրաստանում** (վրաց.՝ საქართველოში საპროტესტო აქცია), քաղաքացիական անհնազանդության և զանգվածային անկարգությունների շարք, որը սկսվել է 2018 թվականի մայիսի 31-ին վրաց մայրաքաղաք Թբիլիսիում։ Ցուցարարների նպատակը գործող իշխանությունների հրաժարականն ու դատական համակարգի ազատականացումն է։ Բողոքի ակցիաների պատճառը Թբիլիսիի ընդհանուր իրավասության դատարանի ընդունած նախադեպային վճիռն է, որն արդարացնում էր Սարալիձեի որդու սպանության մեջ կասկածվող երկու երիտասարդներին։

Անչափահաս դպրոցականների սպանությունը մեծ արձագանք է ստանում Թբիլիսիում։ Ցույցերի առաջին իսկ օրը գործը քննող դատավոր Իրակլի Շոթաձեն հրաժարական է տալիս, իսկ ցուցարարները սկսում են պայքարել հանուն գործող իշխանությունների հրաժարականի։

Նախապատմություն
---------------

2017 թվականի դեկտեմբերին Թբիլիսիի կենտրոնական հատվածում տեղի ունեցած զանգվածային ծեծկռտուքի ժամանակ դանակի հարվածներ ստացած երկու դպրոցականներ Դավիթ Սարալիձեն և Լևան Դադունաշվիլին մահացել են։ Հետաքննության արդյունքում պարզ է դարձել, որ սկզբնական շրջանում վիճաբանությունը սկսվել է վերջիններիս դպրոցում։ Մահվան դեպքերի արձանագրումից հետո հարցաքննվում են շուրջ 100 անձինք, ևս երկուսը՝ կալանավորվում։ Դատական նիստը դռնփակ անցկացվում է Թբիլիսիի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում։
**Բարդուղիմեոս Բոլոնիացի**, *Բարթուղիմեոս Մարաղացի* (*անհայտ*, Բոլոնիա, Պապական մարզ - 1333, Սուրբ Աստվածածին վանք, Ադրբեջան), իտալացի աստվածաբան և փիլիսոփա, դոմինիկյան քարոզիչ, Մարաղայի առաջին լատին եպիսկոպոսը, ունիթոռական շարժման գաղափարախոս։

Գործունեություն
---------------

1318-ին Հովհաննես 22-րդ պապը նրան Պետրոս Արագոնացու և Հովհաննես Սվինֆորդի հետ միասին ուղարկել է Մարաղա՝ հայերի մեջ կաթոլիկություն տարածելու և նրանց Հռոմի պապին ենթարկելու նպատակով։ Բարդուղիեմոս Բոլոնիացու Մարաղայում հաստատած դոմինիկյան վանքն ու դպրոցը դարձան ունիթոռների հոգևոր և կրթական կենտրոնը, որը քայքայիչ աշխատանք էր տանում հայոց եկեղեցու դեմ։ Բարդուղիմեոս Բոլոնիացին ունեցել է հայ աշակերտներ, կաթոլիկությանը հարող գործիչներ (Քռնայի վանքի առաջնորդ Հովհան Քռնեցի, Հակոբ Քռնեցի և ուրիշներ)։ 1330 թվականին տեղափոխվել է Քռնա (Նախիջևանի գավառ) և ընդլայնել իր քարոզչական ու գիտական ուսուցողական գործունեությունը։ Գլաձորի և ապա Տաթևի համալսարանների գաղափարական դիմադրության հետևանքով Բարդուղիմեոս Բոլոնիացու և նրա հետևորդների ճիգերը ապարդյուն եղան, չնայած նրանց հաջողվեց կաթոլիկություն տարածել Նախիջևանի շրջանի հայության մի հատվածի մեջ, որը, հետզհետե կտրվելով հայ հասարակությունից, XVII -XVIII դարերում մահմեդականություն ընդունեց։ Բարդուղիմեոս Բոլոնիացին եղել է Թովմա Ակվինացու հետևորդ, «չափավոր ռեալիզմի» կողմնակից։ Բնագիտության և բնափիլիսոփայության բնագավառում հետևել է *Ալբերտ Մեծին*, զբաղվել տիեզերագիտության, տարրաբանության և մարդակազմության հարցերով։ Բարդուղիմեոս Բոլոնիացու երկերը («Քարոզգիրք», «Մեկնութիւն վեցօրէից», «Տրամաբանութիւն» են), թարգմանված նրա հայ գործակիցների և աշակերտների (մեծ մասամբ՝ Հակոբ Քռնեցու) աջակցությամբ, պահպանվել են միայն հայերեն։ Ուսուցողական նշանակությունից բացի նրանք որոշ դեր են խաղացել նաև հայ փիլիսոփայական մտքի աշխուժացման գործում։ Նրա օրոք, ըստ երևույթին, իր և Պետրոս Արագոնացու ղեկավարությամբ հայ ունիթոռները թարգմանել են Թովմա Ակվինացու, Ալբերտ Մեծի և Զիլբերտոս Պոռետացու երկերը։ Այդ թարգմանությունների հետ միասին նրա երկերը հայ մտածողներին ծանոթացնում էին միջնադարյան Եվրոպայի փիլիսոփայական մտքին, նյութ մատակարարում կաթոլիկ գաղափարախոսության դեմ մղվող պայքարում։ Մահացել է Քռնայի վանքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 2. — էջ 314.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 314)։*  |
**Աբո Թիֆլիսեցի** կամ **Աբո Թբիլելի**, **Հաբո Տփիլելի** (վրաց.՝ აბო თბილელი, ჰაბო ტფილელი, մոտ 756, Բաղդադ, Սասանյան Պարսկաստան - հունվարի 6, 786(0786-01-06), Թիֆլիս), նահատակ, Թիֆլիս քաղաքի երկնային հովանավորը։ Ոգեշնչման արարողությունը կատարվում է Վրաց ուղղափառ եկեղեցում հունվարի 8-ին՝ ըստ հուլյան տոմարի (21 հունվարի գրիգորյան օրացույցով)։

Ազգությամբ արաբ է։ Բաղդադում զբաղվել է անուշահոտ յուղեր պատրաստելով։ Քարթլիի թագավոր Ներսեի շքախմբի կազմում 775 թվականին գնում է Թիֆլիսի էմիրություն, որ գտնվում էր արաբական տիրապետության ներքո։ Ներսեն Բաղդադում ամբաստանության պատճառով երեք տարի անցկացրել էր բանտում, արդարացվել էր խալիֆի կողմից և ուղարկվել Վրաստան։ Թիֆլիսում Աբոն հակվում է դեպի քրիստոնեական հավատը, սկզբում նա աստվածաբանական բանավեճեր էր վարում քրիստոնյաների հետ, սակայն հետո հավատում էր նրանց հայացքների ճշմարիտ լինելուն։ 781 թվականին Ներսեն փախչում է Խազարիա։ Աբոն գնում է նրա հետ։ Խազարիայում նա մկրտվում է, ապա ճգնավորի կյանք է վարում Աբխազիայում։ 782 թվականին վերադառնում է Թիֆլիս և քարոզչությամբ զբաղվում արաբ քրիստոնյաների շրջանում։ 785 թվականին արաբ էմիրի հրամանով բանտ է նետվել և գլխատվել Քրիստոսի մկրտության օրը, մարմինն այրվել է, իսկ աճյունը լցվել ոչխարի մորթու մեջ ու նետվել Կուր գետը։ Այս վայրում, ըստ ավանդության, երևաել է լույսի սյուն։

«Մետեխի» Վերափոխման տաճարը Թիֆլիսում
Աբոյի գործերի վկա Իոանե Սաբանիձեն գրել է նրա վարքն ու նահատակությունը Քարթլիի կաթողիկոս Սամուիլ VII-ի հանձնարարությամբ։ Այդ աշխատությունը Վրաստանի պատմությանն ամենահին գրավոր աղբյուրներից ու գրական հուշարձաններից մեկն է, որ գրվել է Վասիլի Մեծի՝ Սեբաստիայի 40 նահատակներին նվիրված աշխատության, Արեոպագիտի, ինչպես նաև վրացական վաղ վարքագրությունների ազդեցությամբ։ Աբո Թիֆլիսեցու վարքը ներառվել է վարքագրությունների տարբեր ժողովածուներում և բազմիցս վերամակվել։ Կուրի ափին՝ Աբոյի մարմինն այրելու վայրում, XIII դարում կառուցվել է Մետեխիի տաճարը։

Գրականություն
-------------

* Полное жизнеописание святых Грузинской церкви // Перевод М. Сабинина. СПб. 1871, ч. 1.
* Кекелидзе К. С. Памятники древнегрузинской агиографической литературы. Тбилиси, 1956.
* Attwater, Donald and Catherine Rachel John. *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN 0-14-051312-4.
* Holweck, F. G. *A Biographical Dictionary of the Saints*. St. Louis, MO: B. Herder Book Co. 1924.

Արտաքին հղումներ
----------------

* АБО ТБИЛИССКИЙ: Православная Энциклопедия под редакцией Патриарха Московского и всея Руси Кирилла (электронная версия)
* АБО ТБИЛИССКИЙ — Древо

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ուղղափառ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1147323925 · VIAF: 260151246597644132475, 397151246513844131048 · WorldCat VIAF: 260151246597644132475, 397151246513844131048 |

 |
**Ադոլֆս Աբելե** (լատիշ․՝ Ādolfs Ābeleհունվարի 24, 1889(1889-01-24), Լիֆլանդիայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 2, 1967(1967-08-02), Կալամազու, Միչիգան, ԱՄՆ), լատվիացի կոմպոզիտոր և երգչախմբի դիրիժոր։

1907 թվականին ավարտել է Ցեսիսի դպրոցը, տեղափոխվել Ռիգա, որտեղ երաժշտություն է ուսանել Էմիլ Դարզինի ղեկավարությամբ։ Ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիան (1915 թ.), Յազեպ Վիտոլ կոմպոզիցիայի դասարանը, Յակով Գադշինինի մոտ սովորել է նաև երգեհոն նվագել։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում եղել է լատիշ հրաձիգների 4-րդ գնդի կապելմեյստեր։ Պատերազմից հետո բնակություն է հաստատել Ռիգայում, 1918 թվականին որպես կրկնուսույց ընդունվել է Ազգային օպերայի թատրոն։ 1919-1924 թվականներին որպես երգեհոնահար դասավանդվել և աշխատել է Լիեպայայում, 1922 թվականից եղել է Լիեպայայի ժողովրդական կոնսերվատորիայի առաջին տնօրենը։ 1924–1944 թվականներին դասավանդել է Լատվիայի կոնսերվատորիայում, 1938 թվականից՝ որպես պրոֆեսոր։ Միաժամանակ, 1927 թվականից եղել է Լատվիայի «Ձիեսմուվարա» երգչախումբի դիրիժոր, դրա կազմում շրջագայել է սկանդինավյան և բալթյան երկրներում։ Եղել է VII, VIII և IX լատվիական երգի տոնների գլխավոր դիրիժորը։

1944 թվականին լքել է Լատվիան, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո ապրել է Գերմանիայում՝ Նեքարի Էսլինգենում, որն ընդունվել է բազմաթիվ տեղահանվածների Լատվիայից։ 1950 թվականին մեկնել է ԱՄՆ, աշխատել որպես երգեհոնահար։ Եղել է Էսլինգենում Լատվիական երգի տոնի (1947 թ.) և ԱՄՆ-ում Լատվիական երգի երկրորդ տոնի գլխավոր դիրիժորը (Չիկագո, 1958)։

Աբելեի՝ որպես կոմպոզիտորի, ստեղծագործական ժառանգության հիմքը կազմում են ավելի քան 70 երգչախմբային a cappella ստեղծագործություն։ Նա նաև ունի մոտ 40 երգ, մի շարք սիմֆոնիկ ստեղծագործություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑  Emiļa Melngaiļa Liepājas mūzikas vidusskola (լատիշերեն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրությունը Լատվիական Երաժշտական տեղեկատվական կենտրոնի կայքում Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine. (լատիշերեն)


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14829354f · GND: 118917390 · ISNI: 000000003534332X · LCCN: n2012003750 · LNB: 000035129 · VIAF: 27268841 · WorldCat VIAF: 27268841 |

 |

 |
**Աիդա Միքայելի Ազնավուրյան** (հունվարի 13, 1923(1923-01-13), Սալոնիկ, Հունաստան), երգչուհի։

Շառլ Ազնավուրի քույրը, Ժորժ Կառվարենցի 
կինը։

Կենսագրություն
--------------

Երաժշտական կրթությունն ստացել է Փարիզում (դաշնամուր), երգարվեստի դասեր է առել հորից։ Վաղ տարիքից երգել է հայկական երգեր։ 9–10 տարեկանում խաղացել է Ֆրանսիայի մանկական թատրոնում, որի հետ շրջագայել է Եվրոպայի մի շարք քաղաքներում։

1942 թվականին տեղի է ունեցել Ազավուրի առաջին համերգը Փարիզի հայության համար, որին մասնակցել են նաև հայրը և ֆրանսուհի հարսը (Շառլ Ազնավուրի կինը)։

Երգացանկում՝ հատվածներ Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» օպերայից, Սայաթ-Նովայի, նաև հայ, անգլիացի, ֆրանսիացի կոմպոզիտորների երգեր։

1964 թվականին Շառլ Ազնավուրի հետ համերգի ծրագրով այցելել է Հայաստան։ 1956–1961 թվականներին ապրել է Կանադայում, մասնակցել փառատոների։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ալի Գարա օղլի Վալիև** (ադրբ.՝ Əli Qara oğlu Vəliyev, փետրվարի 27, 1901(1901-02-27), Աղիտու, Զանգեզուրի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 2, 1983(1983-02-02), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), գրող, Ադրբեջանական ԽՍՀ գրողների միության անդամ (1937), Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական գրող (1974), Մ.Ֆ.Ախունդովի անվան պետական մրցանակի դափնեկիր։

Կենսագրություն
--------------

Ալի Վալիևը ծնվել է 1901 թվականի փետրվարի 27-ին Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառի Աղիտու գյուղում։ Նա ծագումով քուրդ է։ 1917 թվականին ավարտել է Աղդու գյուղի 3-րդ դասարանի ռուսական դպրոցը։ 1923 թվականին ընդունվել է կուսակցական դպրոց։ Կուսակցական դպրոցից հետո ուսումը շարունակել է Բաքվի կենտրոնական կուսակցական դպրոցում և դասախոսների խմբում։

1925 թվականին համալրել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ 1925-1928 թվականներին աշխատել է Քրդստանի գավառում տարբեր պաշտոններում։ Կրթությունը բարձրացրել է ամառային մանկավարժական դասընթացներում և ստացել միջնակարգ կրթության դիպլոմ։ 1928 թվականին ընդունվել է Ադրբեջանի պետական ինստիտուտի մանկավարժական ֆակուլտետի պատմահասարակագիտական բաժինը։

1931 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի պետական ինստիտուտի մանկավարժական ֆակուլտետը։ 1933-1934 թվականներին աշխատել է «Արևելյան դարպաս» թերթում որպես խմբագիր։ 1935-1937 թվականներին կուսակցական աշխատանք է կատարել Ադրբեջանի մի քանի շրջաններում։ 1937-1941 թվականներին պատասխանատու պաշտոններում աշխատել է Ադրբեջանի խորհրդային գրողների միությունում, Ադրբեջանի արվեստի գործիչների միությունում, Վորոշիլովի շրջանի գործկոմում։

1942-1945 թվականներին աշխատել է «Կոմունիստ» թերթի խմբագրի տեղակալ։ 1945-1950 թվականներին աշխատել է «Կոմունիստ» թերթի գլխավոր խմբագիր։

1950-1954 թվականներին աշխատել է որպես Ադրբեջանի գրողների միության պատասխանատու քարտուղար։ 1954 թվականի հունվարին արժանացել է Մ.Ֆ.Ախունդովի անվան Հանրապետության պետական մրցանակի։ 1954-1959 թվականներին աշխատել է «Ադրբեջան» ամսագրի գլխավոր խմբագիր։

Ալի Վալիևը մահացել է 1983 թվականի փետրվարի 2-ին Բաքվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Qarabağ ədəbiyyatı: xronoqraf > XX əsr > Əli Vəliyev — azerbaycanli.org saytı"
2. ↑  "Azərbaycanın tarixi şəxsiyyətlərinə dair polemika" Yeni Müsavat
3. ↑  Ալի Գարա օղլի Վալիև
**Ալմազ Այանա** (ամհարերեն՝ አልማዝ አያና ኤባ, նոյեմբերի 21, 1991(1991-11-21), Benishangul-Gumuz Region, Եթովպիա), եթովպիացի թեթև ատլետ, ով մասնագիտացած է երկար տարածություններ վազելու մեջ։

Սպորտային կարիերա
-----------------

Իր կարիերայի սկզբում մասնագիտացած է եղել խոչընդոտներով 3000 մետր վազքի մեջ, պատանիների շրջանում սահմանել է համաշխարհային ռեկորդ՝ 9:22.51:

2013 թվականի աշխարհի առաջնության 5000 մետր վազքի բրոնզե մեդալակիր 14:51.33 արդյունքով։ 2013 թվականին Ֆաննի Բլանկերս-Կունի հիշատակին անցկացվող մրցաշարի 5000 մետր վազքի հաղթող 14:52.42 արդյունքով։ 2013 թվականի Meeting Areva մրցաշարի 5000 մետր վազքի փոխչեմպիոն 14:25.84 արդյունքով։

2015 թվականի աշխարհի առաջնության 5000 մետր վազքի ոսկե մեդալակիր 14:26.83 արդյունքով։ 2015 թվականի IAAF Diamond League Shanghai մրցաշարի 5000 մետր վազքի հաղթող 14:14.32: 2015 թվականի Meeting Areva մրցաշարի 5000 մետր վազքի փոխչեմպիոն 14:21.97 արդյունքով։

2016 թվականի IAAF Diamond League Rome մրցաշարի 5000 մետր վազքի հաղթող 14:12.59 արդյունքով։ 2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի 10000 մետր վազքի հաղթող 29.17,45 արդյունքով, որը համարվում է համաշխարհային ռեկորդ (նախկինը պատկանել է չինացի Վան Ցզյունսյային)։

Միջազգային մեդալներ
-------------------

| Տարեթիվ | Մրցաշար | Անցկացման վայր | Տեղ | Տարածություն (մ) | Ժամանակ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2015 | Աշխարհի առաջնություն | Պեկին | 1 | 5000 | 14:26.83 |
| 2016 | IAAF Diamond League | Հռոմ | 1 | 5000 | 14:12.59 |
| 2016 | Ամառային օլիմպիական խաղեր | Ռիո դե Ժանեյրո | 1 | 10000 | 29:17.45 **ՀՌ** **ՕՌ** |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  World Athletics Database
2. ↑  2015 IAAF Diamond League Shanghai > 5000 Metres - women
3. ↑  2015 Meeting Areva > 5000 Metres - women

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալմազ Այանա - պրոֆիլը IAAF կայքում (անգլ.)
* Diamond league կայքում պրոֆիլը

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Diamond League · Olympic Channel · TheSports.org · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · ՄՕԿ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Munzinger |

 |
**Ակոբ**  (Ակոբ Նկարող, ծննդյան և մահվան թվականները անհտայտ), XVI դարի քանդակազարդող հայ վարպետ։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Նրա ստեղծագործությունները (1526-1549) պահպանվել են Սյունիքի մարզի Անգեղակոթ գյուղում։ 4 տապանաքար գտնվում է գերեզմանատանը, մի նշանավոր տոհմի գերդաստանի ննջեցյալների վրա (որոնցից Փիրնտարը, իր կենդանության օրոք, վերաշինել է ավերված գյուղը)։

Տապանաքարերին Ա քանդակել է որսի և ուրախության տեսարաններ, մեկը թվագրել է ՋՀԵ (1526), իսկ Փիրնտարինը՝ ՋՂԸ (1549, խաչքա­­րը գերեզմա­նո­ցից տեղափո­խել են Սիսիան) և ստորագրել Ակոբ։ Աչքի են ընկնում ճոխ ու նուրբ քանդակներով նրա երկու խաչքարերը, որոնցից մեկը Ս. Աստվածածին եկեղեցու մոտ է, ստորագրված՝ Ակոբ Նկարող, թվագրված՝ ՋՂԸ (1549), մյուսն ագուցված է Ս. Ստեփանոս եկեղեցու պատի մեջ, թվագրված՝ ՋՂԸ (1549)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 1. — էջ 228.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 228)։*  |
**Ահմոս-Ինհապի** (անգլ.՝ Ahmose-Inhapy, Մասպերոն հաճախ անվանել է **Անհապու**), տասնյոթերորդ արքայատոհմի վերջի և տասնութերորդ արքայատոհմի սկզբի արքայադուստր և թագուհի։

Կյանք
-----

Ահմոս-Ինհապին հավանաբար եղել է փարավոն Սենախտենրեի դուստրն ու փարավոն Սեկենենրե Տաա II-ի ու թագուհիներ Ահհոտեպ I-ի ու Սիտջեհուտիի քույրը։ Հավանաբար ամուսնացել է Սեկենենրե Տաա II-ի հետ, սակայն հնարավոր է նաև, որ նա եղած լինի փարավոն Ահմոս I-ի (կամ նույնիսկ Ամենհոտեպ I-ի ժամանակակիցը)։

Ունեցել է Ահմոս-Հենուտամեհու անունով դուստր։ Ահմոս-Ինհապին հիշատակվել է իր դստերը պատկանող Հին եգիպտական Մեռյալների գրքի մի օրինակում, ինչպես նաև Ամենեմհատի դամբարանում (TT53)։ Նրա տիտղոսներից էին՝ «Թագավորի կին» ու «Թագավորի դուստր»։

Մահ և հուղարկավորություն
------------------------

Ահմոս-Ինհապիի համար դամբարան է կառուցվել Թեբեում, նրա մումիան հետագայում վերահուղարկավորվել է DB320 դամբարանում, որտեղից էլ այն հայտնաբերվել է 1881 թվականին և այժմ գտնվում է Կահիրեի եգիպտական թանգարանում։

Մումիան հայտնաբերվել է Ինհապիի զարմուհի Ահմոս-Նեֆերտարիի դայակ լեդի Ռայի երկրորդ՝ արտաքին դագաղի մեջ։ Այն փաթաթաններից բացել է Գաստոն Մասպերոն 1886 թվականի հունիսի 26-ին։ Հետագայում այն ուսումնասիրել է Գրաֆթոն Էլիոթ Սմիթը, որի նկարագրության համաձայն Ինհապին եղել է խոշորամարմին, ամրակազմ կին ու խիստ նման է եղել իր եղբորը։ Սմիթը ենթադրել է, որ նա մահացել է Ահմոս I-ի գահակալության վերջին տարիներին։ Մումիայի վզին ծաղկեպսակ է եղել։ Մարմինը պառկած դիրքում էր՝ ձեռքերը կողքերին, իսկ մաշկը մուգ շագանակագույն էր։ Մաշկի արտաքին շերտը դեռևս պահպանվում էր․ աղի հետքեր չեն հայտնաբերվել։ Սա կարող էր նշանակել, որ մարմինը չի ընկղմվել նատրիումի կարբոնատի մեջ, ինչպես նկարագրել են Հերոդոտոսը, Դիոդորոսը և այլք։ Ձախ կողմում կտրվածք է արվել, որպեսզի հնարավոր լինի հեռացնել օրգանները, իսկ այդ խոռոչը հավանաբար մշակվել է նատրիումի կարբոնատով։ Մարմինը ցողված էր անուշաբույր փոշիացված փայտով և փաթաթված խեժի մեջ թաթախված քաթանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Tyldesley, Joyce. Chronicle of the Queens of Egypt. Thames & Hudson. 2006. p 79, 82 0-500-05145-3
2. 1 2 3  Dodson, Aidan and Hilton, Dyan. The Complete Royal Families of Ancient Egypt. Thames & Hudson. 2004. 0-500-05128-3
3. ↑  Grajetzki, Ancient Egyptian Queens: A Hieroglyphic Dictionary, Golden House Publications, London, 2005, 978-0-9547218-9-3
4. ↑  E.G. Smith, Catalogue General Antiquites Egyptiennes du Musee du Caire: The Royal Mummies, Cairo, 1912; retrieved from The University of Chicago Library
Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ահմոս Ինհապի** կատեգորիայում։ |
**Մասիս Գարեգինի Ամատյան** (հուլիսի 26, 1932(1932-07-26), Փարիզ), հայ հոգեբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1984):

Բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Գարեգին Ամատյանի որդին։

Կենսագրություն
--------------

Գարեգին Ամատյանը ծնվել է 1932 թվականին Փարիզում։ 1957 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1964-1970 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի դեղաբան, կենսաքիմիայի գիտական խմբի ղեկավար, 1971-1984 թվականներին` Երևանի բժշկական ինստիտուտի հոգեբուժության ամբիոնի հիմնախնդրային լաբորատորիայի ավագ գիտաշխատող, 1984-1994 թվականներին՝ ճառագայթային բժշկագիտության և այրվածքների գիտական կենտրոնի կենսաքիմիայի լաբորատորիայի վարիչ, 1994-1997 թվականներին` Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող։ 1997 թվականից բնակվում է Տորոնտոյում։

Աշխատանքները վերաբերում են գլխուղեղի կենսաքիմիային, Էպիլեպսիայի ժառանգական նախատրամադրվածության կլինիկակենսաբանական առանձնահատկություններին։ Ստացել է ճառագայթային ախտահարումների կանխարգելման և բուժման նոր պատրաստուկ (գրանցվել է 1998 թվականին, ՌԴ-ում)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17283 |

 |
**Այրուկ Սլկունի** (5-րդ դար - 5-րդ դար), հայ նախարար Մարզպանական Հայաստանում, Սլկունիների նախարարական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

Մասնակցել է 450-451 թվականներին տեղի ունեցած Վարդանանց պատերազմին։ Պատերազմի ողջ ընթացքում աջակցում է սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանին։ 451 թվականի ապրիլին, տեղեկանալով Վարդան Մամիկոնյանի կարգադրության մասին, իր գնդով հասնում է Արտաշատ և Արտազի դաշտում միանում հայոց սպարապետի բանակին, որպեսզի դիմակայեն Հեր և Զարևանդ գավառներ շարժվող պարսկական բանակին, որը գլխավորում էր Մուշկան Նյուսալավուրտը։ Վարդան Մամիկոնյանի կազմակերպած ստուգատեսին բացի Այրուկ Սլկունուց մասնակցում են նաև՝ Ներշապուհ Արծրունին, Խորեն Խորխոռունին, Արտակ Պալունին, Վահան Ամատունին, Գյուտ Վահևունի, Թաթուլ Դիմաքսյանը, Արշավիր Արշարունին, Շմավոն Անձևացին, Տաճատ Գնթունին, Ատոմ Գնունին, Խոսրով Գաբեղյանը, Կարեն Սահառունին, Հմայակ Դիմաքսյանը, Գազրիկ Դիմաքսյանը, Ներսեհ Քաջբերունին, Փարսման Մանդակունին, Արսեն Ընծայենին, Վրեն Տաշրացին, Ապրսամ Արծրունին, Խուրս Սրվանձտյանը և արքունի ախոռապետը։ Այս իշխաններից բացի հիշվում են նաև Վահևունյաց, Ռշտունյաց, Տրպատունյաց, Քողյաց և Ակեացիների գնդերը, որոնց հրամանատարների անունները չի հիշատակվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 144-145․
2. 1 2  «Հայ Ժողովրդի պատմություն», Հատոր Բ, Երևան, 1984, հատոր 2, էջ 185․
3. 1 2  «Եղիշեի Վարդանանց պատմությունը», Ե․ Տեր-Մինասյան, Երևան, 1958, էջ 91-92․
4. ↑  «Վասն Վարդանայ եւ Հայոց պատերազմին», Եղիշէ, Հինգերորդ յեղանակ, էջ 77.
5. ↑  «Պատմութիւն Հայոց», Միքայել Չամչյան, Հատոր Բ. էջ 68.
6. ↑  «Ազգապատում», Մաղաքիա Օրմանյան, Հատոր Ա (254 Պատերազմի ձայներ).
7. ↑  «Հնախօսութիւն աշխարհագրական Հայաստանեայց աշխարհի», Ղուկաս Ինճինճյան, Հատոր Բ (Սլկունիք).
8. ↑  «Այրարատ», Ղևոնդ Ալիշան (Սղկունի կամ Սլկունի, ԽԸ գահ.).
9. ↑  «Հայսմավուրք», օգոստոս, 7.
10. ↑  «Հայաստանյայց եկեղեցու տեղական տոնելի սրբերը», Եզնիկ աբեղա Պետրոսյան, 1975թ. էջ 52․(չաշխատող հղում)
11. ↑  «Հայ հին գրականության պատմություն», Վանո Եղիազարյան, Երևան, 2014, էջ 231․
**Անանուն Արծրունի** (*անհայտ* - *անհայտ*) 10֊րդ դարի հայ պատմիչ։

Կենսագրություն
--------------

Պատմիչի ծննդյան և մահվան թվերը հայտնի չեն։ Ըստ ենթադրության, նա ապրել և ստեղծագործել է 10֊րդ դարի 1-ին կեսին։ Եղել է Արծրունիների նախարարական տոհմից է եղել։ Թովմա Արծրունուց հետո շարունակել է «Արծրունյաց տան պատմությունը»։ Թովմա Արծրունին պատմությունը գրել է մոտավորապես մինչև 906 թվականը այնուհետև այն շարունակել է «անանուն» մատենագիրը, դեպքերը հասցնելով մինչեւ X դարի երկրորդ քառորդը։ Հայտնի չէ, թե Անանունի գործն ինչ ծավալ է ունեցել, հայտնի չէ նաև նրա գրած աշխատության իսկական վերնագիրը։

Աշխատության մեջ Անանունը նշել է, որ ոտքով շրջագայել է Կովկասում, հասել Տայաստան (Տայք)։ Նա իր աշխատության մեջ նշել է նաև, որ իր երկը շարադրել է Արծրունի իշխանապետ Գագիկի խնդրանքով։ Աշխատության մեջ բացակայում են թվականները։ Ոճի, քերականական կառուցվածքի տեսակետից Թովմայի և Անանունի ոճերը տարբերվում են միմյանցից։

Անանունի աշխատության սկզբում պատմվում է Վասպուրականի իշխանապետ Դերենիկ Արծրունու (845—885) կյանքի վերջին տարիներին տեղի ունեցած դեպքերի մասին։ Նա իր աշխատության մեջ չի անդրադարձել Աշոտ Երկաթին։

Անանունի աշխատությունում հետագայում պատմվում է Դերենիկ Արծրունու ավագ որդու՝ Աշոտ-Սարգիս Արծրունու իշխանության մասին։ Մնացած ինը գլուխները վերաբերվում են Աշոտի եղբոր՝ Գագիկ Ա Արծրունու գահակալության տարիներին տեղի ունեցած դեպքերին։ Նա Գագիկին նկարագրել է որպես «Հանճարեղ և մեծանուն իշխան», «Արեգակ՝ աստղերի մեջ», «Սեփական և բնատուր տիրող հայոց»։

Անանուն մատենագրի անավարտ պատմության վերջում տեղ է գտել հետագա պատմիչների աշխատությունը։

Ինչպես պատմագրի ծննդյան, այնպես է մահվան թվականներն անհայտ են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Թովմա Արծրունի և Անանուն, ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ ԱՐԾՐՈՒՆ8ԱՑ ՏԱՆ, Երևան, 1978

Աղբյուրներ
----------

* Ով ով է.հայեր (կենսագրական հանրագիտարան:Երկու հատորով),ՀՀ խմբ. հանձնաժողով՝ Հ. Մ. Այվազյան (գլխ. խմբագիր) և ուրիշներ,Երևան,Հայկական հանրագիտարան հրատ. Հ.1, Աբալյան-Ղուշչյան, 2005։

Արտաքին հղումներ
----------------

* ԱՆԱՆՈՒՆ ԱՐԾՐՈՒՆԻ (X Դ.), Հատված պատմությունից
* ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ. ԹՈՎՄԱ ԱՐԾՐՈՒՆԻ ԵՎ ԱՆԱՆՈՒՆ,ՊԱՏՄՈՒԹԻԻՆ ՏԱՆՆ ԱՐԾՐՈՒՈՒՆԵԱՑ
**Անդրանիկ Լևոնի Փոլատյան** (1929 - փետրվարի 18, 2005(2005-02-18), Նյու Ջերսի, ԱՄՆ), հայ խմբագիր, գրող, հասարակական գործիչ։ ԹՄՄ հիմնադիրներից։

Կենսագրություն
--------------

Անդրանիկ Փոլատյանը ծնվել է 1929 թվականին Թուրքիայի Ալեքսանդրետի սանջակի Կրըխխան ավանում։ 1950 թվականին ավարտել է Կիպրոսի Մելգոնյան կրթական հաստատությունը, 1954 թվականին՝ Բեյրութի ամերիկյան համալսարանը։ 1954 թվականից ապրել է ԱՄՆ-ում։

Եղել է «Պայքար», «Նոր օր» «Գերմանիկ», «Յուշարար», 1963 թվականից՝ «Յուշարար­-Միութիւն» պարբերականների խմբագիր։ Եղել է ՀԲԸՄ կրթական հանձնաժողովի ատենապետը։

Լույս են տեսել Փ-ի «Խրիմեան Հայրիկ» (հայ. և անգլ. 1957), «Պատմութիւն հայոց Արաբկիրի» (1969), «Մարաշ» (1988), «Շահան Շահնուր» (2003) աշխատությունները, «Հերկ եւ բերք» (2002) հոդվածների ժողովածուն։

Անդրանիկ Փոլատյանը մահացել է 2005 թվականի փետրվարի 18-ին Նյու Ջերսիում (ԱՄՆ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Անդրեա Կոտրուցե** (ռումիներեն՝ Cotruta Andreea, նոյեմբերի 11, 2003(2003-11-11)), ռումինացի մարզուհի, ծանրորդ, 2003 թվականի Եվրոպայի չեմպիոն։

Կենսագրություն
--------------

Անդրեա Կոտրուցեն ծնվել է 2003 թվականին։ 2019 թվականի Եվրոպայի պատանեկան առաջնությունում մինչև 55 կգ քաշային կարգում նվաճել է ոսկե մեդալ՝ 194 կգ ընդհանուր արդյունքով։

2021 թվականի ապրիլին Մոսկվայում տեղի ունեցած Եվրոպայի առաջնությունում մինչև 55 կգ քաշային կարգում երկամարտի 194 կգ արդյունքով զբաղեցրել է չորրորդ հորիզոնականը։

2023 թվականին Երևանում տեղի ունեցած Եվրոպայի առաջնությունում ռումինացի մարզուհին երկու վարժությունների հանրագումարում երկամարտի 201 կգ արդյունքով նվաճել է ոսկե մեդալ։ Առանձին վարժություններում ծանրորդը նաև երկու փոքր ոսկե մեդալ է նվաճել։ Չեմպիոն դառնալուց րոպեներ առաջ նա ուշագնաց է եղել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Я видела ангелов». Штангистка в Армении упала в обморок, увидела Бога, а через минуту стала чемпионкой Европы

Արտաքին հղումներ
----------------

* "Увидела ангелов": румынская тяжелоатлетка победила на ЧЕ после потери сознания
* Botoșăneanca Andreea COTRUȚA, MEDALIATĂ cu bronz la Campionatele MONDIALE de HALTERE pentru juniori de la Taşkent (Uzbekistan)
* Անդրեա Կոտրուցեի լուսանկարը valahia.news կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | IWF |

 |
**Անուշավան Սոսիկի Ալեքսանյան** (հոկտեմբերի 20, 1969(1969-10-20), Առինջ, Աբովյանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 24, 2020(2020-10-24), Մարտունի, Մարտունու շրջան, Արցախ), հայ ազտամարտիկ, «Հատուկ գունդ» զորամիավորման անդամ, «Պատերազմի վերտերանների միություն» ՀԿ-ի վարչության անդամ, Արցախյան ազատամարտի և 44-օրյա պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1969 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Աբովյանի շրջանի Առինջ գյուղում։

### Մարտական ուղի

1992 թվականի փետրվարի 11-ից անդամագրվել է Հատուկ գունդ զորամիավորմանը, մասնակցել Արցախյան ազատամարտին։ 1992 թվականի ապրիլի 19-ից մինչև հուլիսի 4-ը մասնակցել է Շահումյանի շրջանի մարտական գործողություններին։ 1992 թվականի օգոստոսի 4-ից մինչև օգոստոսի 10-ը մասնակցել է Արծվաշենի մարտական գործողություններին, ապա օգոստոսի 15-ից մինչև հոկտեմբերի 6-ը, 1993 թվականի հուլիսի 27-ից մինչև օգոստոսի 17-ը և հոկտեմբերի 17-ից մինչև նոյեմբերի 23-ը մասնակցել Լաչինի շրջանի մարտական գործողություններին։ 1994 թվականի հունվարի 12-ից մինչև հունվարի 27-ը և մարտի 16-ից մինչև մայիսի 13-ը մասնակցել է Վարդենիսի շրջանի մարտական գործողություններին։ Հրադադարից հետո, մինչև 1996 թվականը եղել է պայմանագրային զինծառայող, հետախուզության պետ։

2020 թվականի սեպտեմբերի 29-ից որպես սպա մասնակցել է 44-օրյա պատերազմին, հոկտեմբերի 1-ից կռվել է Մարտունու 2-րդ պաշտպանական շրջանում։ Զոհվել է 2020 թվականի հոկտեմբերի 24-ին, անօդաչու թռչող սարքի հարվածից։ Զոհվելու մասին պաշտոնապես հայտարարվել է Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի կողմից՝ 2020 թվականի նոյեմբերի 17-ին

Պարգևներ
--------

* Հայաստանի Հանրապետության նախագահի հրամանագրով 2022 թվականի հունվարի 27-ին պարգևատրվել է՝ «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Զինծառայողների ապահովագրության հիմնադրամ
2. 1 2 3 4  Ձեզ բացակա չենք դնի․ Անուշավան Սոսի Ալեքսանյան
3. ↑  «ՊՎՄ» վարչության անդամ՝ Անուշավան Սոսի Ալեքսանյան
4. ↑  ՊԲ-ն հրապարակել է հայրենիքի պաշտպանության համար մղվող մարտերում նահատակված զինծառայողների անունները
5. ↑  ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՀՐԱՄԱՆԱԳԻՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ՊԱՐԳԵՎՆԵՐՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ
**Ապահ Հայկազունի** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ), Հայկ նահապետի որդին, Ապահունիների նախարարական տան հիմնադիրը։

Անվան ստուգաբանությունը
-----------------------

Ըստ Հրաչյա Աճառյանի Ապահը կեղծ արական անուն է։ Ապահ անունը կազմել է Արսեն Բագրատունին իր «Հայկ դիւցազն» պոեմում, Ապահունյաց գավառի անունից, ենթադրելով թե Հայկ նահապետը ունեցել է այս անունով մի որդի։

Մովսես Խորենացին գրում է՝.

> «Այլ և զնախարարութիւնս Ապահունեաց և զՄանավազեան և զԲզնունեանն՝ ի նոյն զաւակացն Հայկայ»։
> 
> 

Քանի որ Մանավազյան և Բզնունի ազգանունները ծագում են Հայկ նահապետի Մանավազ և Բազ որդիների անուններից, ուստի՝ ըստ Արսեն Բագրատունու, Ապահունին էլ ենթադրում է Ապահ անունով մի որդի։

Ըստ Ղևոնդ Ալիշանը գրում է, որ Ապահունյաց գավառի անվան ծագումը հայտնի և ստույգ չէ։ Նա գրում է՝.

> Հին բառակարգ աշխարհագիրն Հուն կամ Հոն կոչէ զշինողն Ապահունեաց, որ գուցէ Մանաւազայ որդի ըլլայ եթե ստոյգ է շինողը. վասն զի գաւառին անունն կարծել տայ թէ շինողն Ապահ պիտի կոչէր.
> 
>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչեայ Աճառեան, Երեւան, 1942, Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 192-193
2. ↑  «Հայկ դիւցազն», Արսեն Բագրատունի, 1940, էջ 610
3. ↑  «Հայոց Պատմություն», Մովսես Խորենացի, 1961, Երևան, Գլուխ Բ. ը
4. ↑  «Հայաստան յառաջ քան զլինելն Հայաստան», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1904, էջ 159

Աղբյուրներ
----------

* «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչեայ Աճառեան, Երեւան, 1942, Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 192-193
* «Հայկ դիւցազն», Արսեն Բագրատունի, 1940, էջ 610
* «Հայոց Պատմություն», Մովսես Խորենացի, 1961, Երևան, Գլուխ Բ. ը
* «Հայաստան յառաջ քան զլինելն Հայաստան», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1904, էջ 159
**Առաքել Շոռոթեցի** (1613, Շոռոթ - օգոստոսի 8, 1680(1680-08-08), Հռոմ, Պապական մարզ), հայ արքեպիսկոպոս, կրոնական և հասարակական գործիչ, տաղերգու։

Կենսագրություն
--------------

Առաքել Շոռոթեցին ծնվել է 1613 թվականին, Երնջակ գավառի Շոռոթ գյուղաքաղաքում։ 1648 թվականին ձեռնադրվել է Ֆահրապատի եպիսկոպոս, իսկ 1659 թվականին Փիլիպոս կաթողիկոսի կողմից նշանակվել է հայրենի Երնջակ գավառի Սուրբ Կարապետ վանքի արքեպիսկոպոս և  առաջնորդ։ Սրբակրոն անձ էր և անվանի քարոզիչ, բոբիկ շրջելու համար ստացել է Բոբիկ մականունը, իսկ իրեն նվեր տված դրամներն աղքատներին բաժանելու համար կոչվել է «անարծաթ վարդապետ»։ Մի քանի տաղերի հեղինակ է։ Մահացել է Հռոմում՝ 1680 թվականի օգոստոսի 6-ին։ Թաղված է Հռոմի ս․ Մարիամ Եգիպտացի եկեղեցում։

Աշխատանքային գործունեություն
----------------------------

1679 թվականին Հակոբ Ջուղայեցու հանձնարարությամբ մեկնել է Հռոմ՝ բանակցություններ վարելու։ Առաքել Շոռոթեցին հայրենի գավառում կատարել է մի շարք բարեգործական աշխատանքներ, կազմակերպել եկեղեցիների ու վանքերի նորոգման աշխատանքները։ Դասավանդել է Երնջակի ս․ Կարապետ վանքի դպրոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ա․ Ա․ Այվազյան, ՆԱԽԻՋԵՎԱՆ․ պատկերազարդ բնաշխարհիկ հանրագիտակ, Երևան, «Հուշարձան», 1995, էջ 227 — 368 էջ. — 2700 հատ, ISBN 5-8079-0911-9։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Առաքել Շոռոթեցին հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարանում
**Զեյնալով Ասգեր Մամեդ օկլի** (ադրբ.՝ Zeynalov Əsgər Məmməd oğlu, սեպտեմբերի 27, 1951(1951-09-27), Նիզամի, Զանգիբասարի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ Ադրբեջանի Լրագրողների միության (1997) և Ադրբեջանի գրողների միության (1998) անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ասգար Զեյնալովը ծնվել է 1951 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Երևանի մերձակայքում գտնվող Զանգիբասար շրջանի Յուխարի Նեչիլի գյուղում։ 1974 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի օտար լեզուների մանկավարժական ինստիտուտ ֆրանսերենի ֆակուլտետը։ 1991 թվականին պաշտպանել է թեկնածությունը «Ադրբեջանական հնավայրերը Կովկասի տարածաշրջանում» թեմայով, իսկ 2003 թվականին՝ «Արևելյան թեմաները ֆրանսիական գրականության մեջ (Վոլտերի ստեղծագործությունների մասին)» թեմայով դոկտորական ատենախոսություն։ 2005 թվականից պրոֆեսոր է։

Հետազոտողը շուրջ 40 գրքի և ավելի քան 400 գիտական ​​ու լրագրողական հոդվածների հեղինակ է։

Արտասահմանյան երկրներում հրատարակվել է ավելի քան 10 գիրք։ «Երևանի մտավորականները» գիրքը լույս է տեսել 2011 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում, 2013 թվականին՝ Մոսկվայում, ռուսերենով, իսկ 2016 թվականին՝ ԱՄՆ-ում՝ անգլերենով։ Ավելի քան 10 հոդված է տպագրվել Իրանում, Ռուսաստանում, Թուրքիայում, Սերբիայում, Չինաստանում, իսկ ավելի քան 10 գիրք տպագրվել է ԱՄՆ-ում, Ռուսաստանում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Անգլիայում, Կանադայում, Հնդկաստանում և Շվեդիայում։

Ադրբեջանի գրողների և լրագրողների միության անդամ է։ 1998-2012 թվականներին եղել է Ադրբեջանի լեզուների համալսարանի գործնական ֆրանսերենի բաժնի վարիչ, 2017-2020 թվականներին՝ Ադրբեջանի լեզուների համալսարանի կովկասագիտության բաժնի վարիչ, իսկ 2004 թվականից՝ ԱՀ Լեզուների Համալսարանի ուսանողական գիտական ​​ընկերության նախագահ։ Ներկայումս Ադրբեջանի լեզուների համալսարանի ֆրանսերեն լեզվի և մշակույթի կենտրոնի տնօրենն է, Կրթության ֆակուլտետի օտար լեզուների բաժնի պրոֆեսոր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ադրբեջանի լեզուների համալսարան
2. ↑  Զեյնալով Ասգեր Մամեդ օկլի
3. ↑  Ասգար Զեյնալով
4. ↑  Əsgər Zeynalov

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ասգար Զեյնալով