**Նուրիե Ուլվիե Մևլան Ջիվելեք** (թուրքերեն՝ Nuriye Ulviye Mevlan Civelek, 1893, Hacıvelioba, Հյուդավենդիգար, Օսմանյան կայսրություն - ապրիլի 9, 1964(1964-04-09), Քըրքխան, Հաթայի մարզ, Թուրքիա), կանանց իրավունքների թուրք պաշտպան, սուֆրաժիստ, լրագրող և Թուրքիայում ֆեմինիստական առաջին ամսագրի ու մուսուլման կանանց իրավունքների կազմակերպության հիմնադիր։ Ամսագիրն առաջին անգամ հրապարակել է մուսուլման կնոջ լուսանկար։

Վաղ կյանք
---------

Նուրիե Ուլվիե Եդիչը ծնվել է 1893 թվականին Սաֆիե Հանըմի և Մահմուդ Եդիչի ընտանիքում, հավանաբար` Հաջիվելիոբ բնակավայրում (Գյոնեն, Օսմանյան կայսրություն)։ Ըստ այլ տեղեկությունների, նրա ծննդավայրն եղել է Սիրիան, երրորդ տարբերակի համաձայն` Կենտրոնական Թուրքիայի Գյորեմը։ Նրա հայրը գյուղատնտես էր։ Նա չերքեզական ծագում ուներ և ստիպված էր լքել Հյուսիսային Կովկասը Ռուսական կայսրության կողմից դրա նվաճման պատճառով: Ֆինանսական խնդիրների պատճառով ընտանիքն աղքատության մեջ է ապրել և ստիպված է եղել իր աղջկան վեց տարեկանում ուղարկել Յըլդըզ: Այնտեղ նա մեծացել ու դաստիարակվել է պալատական ու կրոնական կանոններով ու վարքագծով։ Ըստ այդ ժամանակվա ավանդույթների` ամուսնացել է 13 տարեկանում, 1906 թվականին: Նրա ամուսինը, Հուլուսի բեյը, եղել է սուլթանի խորթ եղբայրն ու ամուսնությունից շատ չանցած մահացել է:

Գործունեություն
---------------

Իր ամուսնուց ժառանգած գումարով նա 1913 թվականի ապրիլի 4-ին հիմնում է «Կնոջ աշխարհ» ամսագիրը (թուրքերեն՝ Kadınlar Dünyası)` օգտագործելով Նուրիե Ուլվիե անունը։ Նույն թվականի մայիսի 28-ին նա հիմնում է Կանանց իրավունքների պաշտպանության օսմանյան կազմակերպությունը (թուրքերեն՝ Osmanlı Müdâfaa-i Hukuk-ı Nisvan Cemiyeti)` նպատակ ունենալով բարելավել կանանց կրթության մակարդակն ու աշխատունակությունը, ինչպես նաև` դրես կոդի վերաբերյալ բարեփոխում անցկացնել: Չնայած կազմակերպությունը նախ և առաջ մուսուլման կանանց համար էր, դրա անդամներ էին նաև էթնիկ փոքրամասնություններ և եվրոպացի լրագրողներ:
Ի սկզբանե ամսագիրն ամենօրյա էր։ Հարյուրերորդ թողարկումից հետո այն սկսում է լույս տեսնել ամեն շաբաթ, իսկ 108-րդ թողարկումից հետո (հավանաբար` 1913 թվականի սեպտեմբերի 7-ին) Նուրիե Ուլվիեն սկսել է իր հոդվածներն ստորագրել որպես Ուլվիե Մևլան` վերցնելով երկորրդ ամուսնու` լրագրող և քաղաքագետ Ռիֆատ Մևլանի ազգանունը: Թերթի աշխատակազմում չի եղել որևէ տղամարդ հեղինակ, այդպիսով Մևլանն արձագանքել է այն իրողությանը, որ տղամարդիկ թույլ չէին տալիս կանանց մասնակցել հասարակական կյանքին:
Իր հոդվածներում Մևլանը հստակ պահանջներ է ներկայացրել` ներառյալ կանանց` բարձրագույն կրթության իրավունքը, կանանց ու տղամարդկանց աշխատանքի հավասար վարձատրությունը, կանանց` բարձր պաշտոններ ստանալու հնարավորությունը, ինչպես նաև պնդում էր, որ կանանց կենսապայմանների բարելավումը կբերի ընդհանուր կենսամակարդակի բարելավմանը: Նա նաև արտահայտվում էր հիջաբի փոխարեն գլխաշոր կրելու օգտին, խոսում էր ամուսնության մեջ երկու սեռերի հավասար իրավունքների մասին և դեմ էր արտահայտվում ամուսնությունների միջնորդության վերաբերյալ: Իրենց արշավների արդյուքնում թուրք կանայք հաջողությունների են հասել. 1913 թվականին յոթ կանանց աշխատանքի են ընդունվում հեռախոսային ընկերությունում, իսկ 1914 թվականին Ինաս Դարյուլֆյունունուն Ստամբուլում կանանց համար կազմակերպել է գրականության ու գիտության ոլորտի դասընթացներ: 1913-1914 թվականներին թողարկվել է «Կանանց աշխարհի» ֆրանսերեն տարբերակը, ինչն ուղղված էր եվրոպացի ֆեմինիստուհիների ու կազմակերպության անդամների միջև երկխոսության ընդլայնմանը: Մևլանը ղեկավարել է «Կանացի աշխարհը» մինչև 1921 թվականը: Թուրքիայի անկախության պատերազմի ժամանակ նրա ամուսինը, ով քրդական անկախության կողմնակից էր, մտել է Թուրքիայի համար անցանկալի 150 մարդկանց ցանկի մեջ և աքսորվել է երկրից մինչև 1923 թվականը, պատերազմի ավարտը: 1927 թվականին Մևլանը բաժանվել է նրանից և սկսել է ղեկավարել ուսանողների տուն-ինտերնատ։ 1931 թվականին ամուսնացել է բժիշկ-ուսանող Ալի Մուհարրեմ Ջիվելեքի հետ, ով նրա հետ է ապրել բժշկական ֆակուլտետում ուսանելու տարիներին: Նրա ուսման ավարտին ամուսինները թողել են Ստամբուլն ու տեղափոխվել են Կիրիկհան:
Ջիվելեքը մահացել է 1964 թվականի ապրիլի 9-ին, Կիրիկհանում և թաղված է Արսի գերեզմանատանը:

Ժառանգություն
-------------

Նրա մահից հետո, 1967 թվականին, ամուսինը հիմնել է նրա անունը կրող հանրային գրադարան։ 2004 թվականին գրադարանը պահում էր ավելի քան 9.000 գիրք: Կիրիկհանում նրա անունն է կրում փողոցներից մեկը, իսկ այն գերեզմանատանը, որտեղ թաղված է Ջիվելեքը, ամուսինը նրա հիշատակին շատրվան է տեղադրել։ 1967 թվականին այդ գերեզմանատանը Թուրքական կանանց խորհուրդը(թուրքերեն՝ Türkiye Kadınlar Konseyi) տեղադրել է նրա հիշատակի ցուցատախտակ.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2 3  Çakır, 2006, էջ 336
3. 1 2 3  Canbek, 2011
4. 1 2 3 4  Özden, 2015
5. 1 2 3 4 5 6 7 8  von Dewitz, 2012
6. 1 2 3  Çakır, 2006, էջ 337
7. ↑  Altınöz, 2003, էջ 18
8. ↑  100 Years of Women at the University, 2014, էջ 1
9. ↑  Ozoglu, 2012, էջեր 83, 161
10. ↑  Çakır, 2016
11. ↑  Cihan News Agency, 2004

Աղբյուրներ
----------

* Altınöz, Vuslat Devrim (2003). *Women’s Press, Journals, Magazines and Newspapers from 1875 to 1923* (Masters). Oxford, Ohio: Miami University. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հոկտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 26-ին.
* Çakır, Serpil (2016). «Nuriye Ulviye Civelek Hayati». *Kitapsec* (Turkish). Ankara, Turkey: Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı. Վերցված է 13 апреля 2018-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* Çakır, Serpil (2006). «Mevlan Civelek, Ulviye (1893–1964)». In de Haan, Francisca; Daskalova, Krasimira; Loutfi, Anna (eds.). *Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th Centuries* (PDF). Budapest, Hungary: Central European University Press. էջեր 336–339. ISBN 978-963-7326-39-4 – via Project MUSE. `{{cite book}}`: Invalid `|url-access=yes` (օգնություն)
* Canbek, Serap (2011 թ․ օգոստոս). «İlk Çerkes feminist Ulviye Mevlan Civelek» [First Circassian feminist: Ulviye Mevlan Civelek] (Turkish). Istanbul, Turkey: Jineps Gazetesi. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 30-ին. Վերցված է 13 апреля 2018-ին.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* Özden, Zuhal (2015). «Osmanlı'da İlk Kadın Feminist Ulviye Nuriye Mevlan Civelek» [The First Feminist in the Ottoman Empire: Ulviye Nuriye Mevlan Civelek] (Turkish). Istanbul, Turkey: Demokrat Haber. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ մարտի 9-ին. Վերցված է 13 апреля 2018-ին.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* Ozoglu, Hakan (2012). *Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries*. Albany, New York: SUNY Press. ISBN 978-0-7914-8556-9.
* von Dewitz, Lyndall (2012). «Nuriye Ulviye Mevlan Civelek». translators into English: Meral Akkent, Erlangen, Germany and Emre Aslay, Chicago, İllinois. Istanbul, Turkey: Istanbul Kadin Müzesi. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 21-ին. Վերցված է 13 апреля 2018-ին.
* «Kırıkhan'daki tarihi kütüphane ilgi bekliyor» [Kırıkhan historic library is waiting for attention] (Turkish). Istanbul, Turkey: Cihan News Agency. 2004. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 30-ին. Վերցված է 2016 թ․ մարտի 30-ին.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* «İnas Darülfünunu ve Kadınlar Dünyası Dergisi» [Women’s University and the magazine] (PDF). *Kadınların Üniversitede 100 Yılı İnas Darülfünunu / Kadın Üniversitesi 1914–1919* (Turkish and English). Istanbul, Turkey: İstanbul Kadın Müzesi, Bianet. 2014. Վերցված է 13 апреля 2018-ին.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000118991218 · LCCN: no2011054284 · VIAF: 170096679 · WorldCat VIAF: 170096679 |

 |