«**Մարսի մեծ ռազմիկը**» (անգլ.՝ A Fighting Man of Mars), Էդգար Ռայս Բերոուզի գիտա-ֆանտաստինկ վեպը, որը մտնում է «Բարսումյան շարքի» մեջ և հանդիսանում է յոթերորդ վեպը այդ շարքում։ Վեպի շուրջ աշխատանքները սկսվել են 1929 թվականի փետրվարի 28-ին։ Առաջին հրապարակումը կայացել է «Blue Book Magazine» ամսագրում 1930 թվականի ապրիլ-սեպտեմբեր ամիսներին։ Առաջին գրքային հրատարակությունը լույս է տեսել 1931 թվականի մայիսին «Metropolitan Books» հրատարակչության կողմից։

Սյուժե
------

Վեպի սյուժետային կառուցվածքը կապված է Ուլիս Պակստոնի հետ, որը ռադիոհաղորդագրություն է ուղարկում Պելյուսիդար (սա Բերոուզի երկու վեպերի սյուժեի կապող գիծն է)։ Նախաբանում առաջին անգամ կարճ ակնարկ է տրվում Բարսումի քաղաքակրթության մասին, ինչպես նաև, նրա չափային և քաշային համակարգերի, ավանդույթների և ազգագրության մասին։ Պատմվածքը տարվում է առաջին դեմքով՝ Տան Հադրոնի հիշողությունների տեսքով։

Գլխավոր հերոսը Տան Հադրոնն է՝ ազնվական, որը սիրահարված է սառը և անբովանդակ Սանոմա Տորային։ Սանոման Հելիումի առաջին մեծահարուստ Տոր Խատանի դուստրն է։ Նրա հարստությունը առաջացել է ռազմավարի վաճառքից, իսկ փողը նրան իրավունք է տվել մուտք գործելու Տարդոս Մորսի ապարանք։ Երբ Սանոմա Տորան հափշտակվեց հենց նրա ապարանքից, Տան Հադրոնը երդում տվեց գտնել նրան և Բարսումի բոլոր երկրների միջով ուղևորվեց նրան փնտրելու։ Արդյունքում նա հայտնվում է Ու-Գոր սարսափելի նահանգում, որը բնակեցված է մարդակերներով (կանիբալներով) և այն ղեկավարում է խելագար գիտնական Ֆոր Տակը, որը բնակություն է հաստատել հնագույն Ջամա քաղաքում։ Ֆոր Տակը ժամանակին ծառայել է Ջահարի ջեդդակ Տուլ Ակստարին, որի համար ստեղծել է մի տեխնոլոգիա, որը անտեսանելի էր դարձնում թռչող սարքերը։ Տուլ Ակստարը մտադրվել էր ստեղծել Բարսումի ամենամեծ բանակը և նավատորմը, սակայն նրա հպատակների չափից ավելի բազմացումը առաջացրեց սով և կանիբալիզմ։ Ֆոր Տակը փախուստի դիմեց և սկսեց մշակել մահվան ճառագայթներ։ Նա փափագում էր վրեժխնդրության։

Տան Հադրոնը ներթափանցում է Տուլ Ակստարի ապարանքը, որտեղ սարսափով պարզում է, որ Սանոմա Տորան լիովին բավարարված է մեծն ջեդդակի արքունիքում իր հարճի կարգավիճակով։ Գրավելով անտեսանելի թռուցիկը, Տան Հադրոնը փրկում է ստրկուհի Տավիային, որը, ինչպես պարզվում է, արքայադուստր Տյանատան է և վերջինս ամուսնանում է նրա հետ։ Բնակաբար, Տուլ Ակստարը գահընկեց է արվում, Ֆոր Տակը սպանվում է, իսկ Սանոմա Տորան նվաստացված է այն բանի համար, որ արհամարհել է հերոսներին։

Բովանդակություն
---------------

Վեպը բաղկացած է նախաբանից և տասնյոթ գլուխներից։

* *Նախաբան*
* *Գլուխ I.* Սանոմա Տորա
* *Գլուխ II.* Պարտադրված վայրէջք
* *Գլուխ III.* Ծուղակ
* *Գլուխ IV.* Տավիա
* *Գլուխ V.* Նկուղներում
* *Գլուխ VI.* Դատապարտված է մահվան
* *Գլուխ VII.* Մահ
* *Գլուխ VIII.* Սարդը Գաստից
* *Գլուխ IX.* Ֆոր Տակը Ջամից
* *Գլուխ X.* Թռչող մահը
* *Գլուխ XI.* «Թող կրակը տաք լինի»
* *Գլուխ XII.* Անտեսանելիության շղարշը
* *Գլուխ XIII.* Տուլ Ակստարի կանայք
* *Գլուխ XIV.* Կանիբալները Գորի մոտ
* *Գլուխ XV.* Մարտ Ջահարի մոտ
* *Գլուխ XVI.* Հուսահատություն
* *Գլուխ XVII.* Ես գտնում եմ արքայադստերը

Կերպարներ
---------

* **Տան Հադրոն** - ազնվական, Հելիումի բանակի լեյտենանտ։
* **Սանոմա Տորա** - Հելիումի մեծահարուստ Տոր Խատանի դուստրը։
* **Տոր Խատան** - Հելիումի բանակի հրամանատար, մեծահարուստ։
* **Ֆոր Տակ** - գիտնական, ցանկանում է ստեղծել մահվան ճառագայթները։
* **Տուլ Ակստար** - Ջահարի ջեդդակ։
* **Տավիա** - իրականում արքայադուստր Տյանատան, որը ամուսնանում է Տան Հադրոնի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վեպի էլեկտրոնային տարբերակ

Աղբյուրներ
----------

* *Bleiler, Everett* (1948). The Checklist of Fantastic Literature. Chicago։ Shasta Publishers. pp. 66.
* Zip file на сайте Project Gutenberg Australia Archived 2015-11-02 at the Wayback Machine.
* Text file на сайте Project Gutenberg Australia Archived 2010-01-26 at the Wayback Machine.
* Edgar Rice Burroughs Summary Project page for *A Fighting Man of Mars*
* Роман на сайте «Лаборатории фантастики»


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Էդգար Բերոուզի մարսիական շարք |
| --- |
|  |
| **Մարսիական պատերազմներ** | Մարսի արքայադուստրը (1917) • Մարսի աստվածները (1918) • Մարսի տիրակալները (1919) |
|  |
| **Մարսիական ասպետներ** | Տուվիա, Մարսի օրիորդը (1920) • Մարսիական շախմատ (1922) • Մարսի մեծ ուղեղը (1927) • Մարսի մեծ ռազմիկը (1930) |
|  |
| **Մարսիական կայսրություններ** | Մարսի թրերը (1935) • Մարսի արհեստական մարդիկ (1939) • Լլանան Գաթոլից (1941/1948) • Մարսիացի Ջոն Քարթերը (1964) |
|  |
| **Էկրանավորումներ** | Մարսի արքայադուստրը (2009) • Ջոն Քարթեր (2012) |
|  |
| **Կերպարներ** | Ջոն Քարթեր • Դեա Տորիս |

 |