**Էմի Ռյոդեր** (գերմ.՝ Emy Roeder, հունվարի 30, 1890(1890-01-30)[…], Վյուրցբուրգ, Բավարիա, Գերմանական կայսրություն - փետրվարի 7, 1971(1971-02-07)[…], Մայնց, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), գերմանացի քանդակագործ, էքսպրեսիոնիստ նկարիչ։

Կյանք ու աշխատանք
-----------------

Էմի Ռյոդերն արվեստ ուսումնասիրել է Վյուրցբուրգում, Մյունխենում և 1912-1915 թվականներին քանդակագործ Բեռնհարդ Հյոթգերի արվեստանոցում՝ Դարմշտադտում։ Այնուհետև տեղափոխվել է Բեռլին, որտեղ արդեն ինքնուրույն է աշխատել։ Այստեղ Ռյոդերը արմատական ավանգարդիստական գեղարվեստի շարժման անդամ էր, որում ընդգրկված էին բազմաթիվ հայտնի վարպետներ, այդ թվում` նրա ուսուցիչ Բեռնհարդ Հյոթգերը, Ռուդոլֆ Բելլինգը, Գերբերտ Գարբեն (1919 թվականին ամուսնացել է վերջինիս հետ) և այլք։

1920-ական թվականներին Էմի Ռյոդերն ունեցել է մեծ ստեղծագործական հաջողություններ։ Նա մասնակցում էր բեռլինյան մի շարք ցուցահանդեսների, և արվեստի քննադատները դրական էին գնահատում նրա աշխատանքները։ Էմի Գարբե-Ռյոդերն ու իր ամուսինը մտերիմ և բարեկամական հարաբերությունների մեջ էին Բեռլինի գեղարվեստական վերնախավի հետ, որի ներկայացուցիչներից էին Կետե Կոլվիցը, Էրնստ Բարլախը, Կարլ Շմիդ-Ռոթլուֆը։ 1933 թվականին Գերբերտ Գարբին կամավոր անդամակցել է Նացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցությանը։ Նույն տարում Գարբե-Ռյոդեր ընտանիքը մեկնում է Հռոմ, որտեղից մեկ տարի անց ամուսինը վերադառնում է Բեռլին միայնակ։ Էմի Ռյոդերը մնում է Իտալիայում, այնուհետև աշխատում է Ֆրանսիայում և Բավարիայում։ 1936 թվականին նա ստացել է նկարիչների Վիլա Ռոմանա ֆլորենտական պալատի կրթաթոշակ, որն այդ ժամանակ ղեկավարում է Հանս Պուռմանը։ Ռյոդերը Ֆլորենցիայում աշխատել է մինչև 1944 թվականը։

1937 թվականին Էմի Ռյոդերի մի շարք ստեղծագործություններ (այդ թվում՝ «Հղիի քանդակը») նացիստների կողմից որակվել են որպես դեգեներատիվ արվեստ։ 1944 թվականին ֆաշիստների կողմից Իտալիայի ազատագրման ժամանակ, նկարչուհին ձերբակալվում է դաշնակիցների կողմից և ուղարկվում ներկալյալների ճամբար, սակայն Հանս Պուռմանի և պատմաբան Ֆ. Ֆոլբախի ջանքերի շնորհիվ շուտով ազատ է արձակվում։ Հաջորդ 4 տարիների ընթացքում Էմի Ռյոդերը ապրում և աշխատում է Հռոմում։ 1950 թվականին վերադառնալով Գերմանիա՝ Մայնց քաղաքի քաղաքային իշխանությունների կողմից ստանում է բնակարան և արվեստանոց, որը նրան տրվում է դասախոսական գործունեություն իրականացնելու պայմանով (մինչև 1953 թվականը)։ Ավելի ուշ Էմի Ռյոդերը այս քաղաքում վարում է ազատ նկարչի կյանք՝ հաճախ ճանապարհորդելով դեպի Շվեդիա, Հունաստան, Իտալիա, Հյուսիսային Աֆրիկա։

1955 թվականին մասնակցել է Կասելում ժամանակակից արվեստի «documenta 1» ցուցահանդեսին։ Գեղարվեստական հավաքածուն, որը պատկանում էր Էմի Ռյոդերին և բաղկացած էր նրա ստեղծագործություններից, ինչպես նաև գերմանական էքսպրեսիոնիզմի դասականների ստեղծագործություններից (Էրիխ Հեկել, Կարլ Շմիդտ-Ռոտլուֆ, Հանս Պուռման, Օտտո Հերբիգա և այլք), նկարիչը նվիրել է իր հայրենի քաղաք Վյուրցբուրգին։

Էմի Ռյոդերի ստեղծագործական ժառանգությանը, որն արված է էքսպրեսիոնիստական գեղարվեստական ոճով, պատկանում են առաջին հերթին քանդակ-դիմանկարները։ Նրան հաջողությամբ էին տրվում կանանց և մայրերի կերպարները։ 1920-ականների աշխատանքներում զգացվում է Էրնստ Բառլախի ազդեցությունը։ Նրա գործունեության մյուս կարևոր թեմաներն էին կենդանիների պատկերները, մերկ բնորդները՝ ինչպես ռելիեֆային, այնպես էլ՝ քանդակային դրսևորումներով։ Վաղ շրջանում Էմի Ռյոդերն աշխատել է մետաղի և փայտի հետ, իսկ ավելի ուշ՝ իր ստեղծագործությունները կերտել է միայն բրոնզից։

Մրցանակներ
----------

* 1920 թվական - Պրուսական արվեստի ակադեմիայի մրցանակ
* 1929 թվական - Քյոլն քաղաքի մրցանակ քանդակագործության ոլորտում
* 1936 թվական - Վիլա Ռոմանոյի մրցանակ (Ֆլորենցիա)
* 1960 թվական - «Վաստակի համար» շքանշան, ԳՖՀ
* 1962 թվական - արվեստի ոլորտում Մայնց քաղաքի մեծ մրցանակ. Մայնցի համալսարանի պատվավոր անդամակցության շնորհում
* 1963 թվական - Հյուսիսային Ռայն-Վեստֆալիայի մշակույթի նախարարության կողմից արժանացել է արվեստի պրոֆեսորի կոչման
* 1966 թվական - մեծ մրցանակ Վյուրցբուրգ քաղաքի մշակույթի ոլորտում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2 3 4  Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիա — 1696.
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118601776 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. 1 2  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)

Գրականություն
-------------

* Beate Reese: *Auf der Suche nach Ausdruck und Form. Emy Roeder (1890—1971) und die Plastik ihrer Zeit*. ISBN 3-928155-48-2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Self-portrait

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1068645 · BNF: 16528211d · GND: 118601776 · ISNI: 0000000066373089 · LCCN: n82165198 · SUDOC: 155316508 · VIAF: 72186647 · ULAN: 500099209 · WorldCat VIAF: 72186647 |

 |

 |