recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Ռադեցկու մարշ»** (op. 228), հեղինակ՝ ավստրիացի կոմպոզիտոր Յոհան Շտրաուս ավագ։ Կոմպոզիտորն այն գրել է 1848 թվականին՝ ի պատիվ ավստրիացի ֆելդմարշալ, կոմս Յոզեֆ Ռադեցկու։ «Ռադեցկու մարշը» Շտրաուսի ամենահայտնի ստեղծագործություններից մեկն է։ Այն կազմված է երեք մասից։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Յոզեֆ Ռադեցկին
«Ռադեցկու մարշը» գրվել է, որպեսզի ավստրիացի զինվորները նրա հնչյունների ներքո ողջունեին ֆելդմարշալ Յոզեֆ Ռադեցկուն, ով փառքով վերադառնում էր Իտալիայում ծագած ապստամբությունը ճնշելուց հետո։ Մարշն առաջին անգամ հնչել է 1848 թվականի օգոստոսի 31-ին՝ Իտալիայից վերադարձած և Վիեննայի փողոցներում քայլող զինվորների առջև։ Ավելի ուշ այն դարձավ Ռադեցկու հուսարական գնդի շքերթային քայլերգը։
19-րդ դարի կեսերին ոմն ավստրիացի՝ Շրամ ազգանունով, դարձավ Մեծ Բրիտանիայի թագավորական դրագունական գվարդիայի նվագախմբի ղեկավարը։ Նրա կարծիքով այս ստեղծագործության ռիթմն ու հնչողությունը ասես ստեղծված լինեին հենց անգլիական հեծելազորային գնդի համար, և որոշեց «Ռադեցկու մարշը» դարձնել վերջինիս շքերթային քայլերգը։ Այս մարշն առավել կապվեց անգլիական հեծելազորային գնդին 1896 թվականին, երբ Ավստրիայի կայսր Ֆրանց Յոզեֆ I-ը թույլատերց վերջինիս դրոշի վրա պատկերել ավստրիական զինանշանը՝ երկգլխանի արծիվ։ Դրանից ի վեր «Ռադեցկու մարշը» մինչև օրս գնդի արագ քայլերգն է։

Քայլերգի կատարումն այսօր
------------------------

Վիեննայի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբն Ամանորին նվիրված համերգները մշտապես ավարտում է «Ռադեցկու մարշ»-ով։ Ավանդույթի համաձայն, ներկա հանդիսատեսները ձայնակցում են ռիթմին համահունչ ծափերով ու ոտքերը դոփելով։ Ասում են, որ այդ ավանդույթը գալիս է 1848 թվականից, երբ առաջին անգամ այն հնչեց ֆելդմարշալ Յոզեֆ Ռադեցկուն ու նրա զինվորներին դիմավորելիս։ Մարշի հնչյուններն այնքան էին ոգևորել ներկա սպաներին ու պետական պաշտոնյաներին, որ նրանք, չնայած իրենց խիստ զսպվածությանը, ակամա սկսել էին տեղում դոփել ռիթմի ներքո։

Աղբյուրներ
----------

* Jeroen H.C. Tempelman: On the Radetzky March (PDF-Datei; 221 kB), S.5, abgerufen am 19. Januar 2014.
* Gala Artística Musical — Ejército de Chile
* Bo Jensen. Totaloplevelse i NRGI Park // Tribune: Magasin for Århus Elite, # 30, 4.03.2008.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | International Music Score Library Project · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX2234554 · BNF: 139196334 · GND: 300155840 · LCCN: n83051501 · NLA: 58565104 · VIAF: 185055907 · WorldCat VIAF: 185055907 |

 |

 |
**Մի մինոր**, լադի 24 տոնայնություններից մեկն է։ Այն սոլ մաժորի զուգահեռ մինոր տոնայնությունն է։ Բանալում ունի մեկ նշան՝ ֆա դիեզ։ Տոնայնության գերմաներեն անվանումն է e moll, ֆրանսերենը՝ mi mineur, իսկ անգլերենը՝ e minor ։ Մի մինորի համանունը մի մաժորն է, որը ունի 4 դիեզ՝ ֆա դիեզ, դո դիեզ, սոլ դիեզ և ռե դիեզ։ Սուբդոմինանտան լան է, իսկ դոմինանտան՝ ռեն։ Ինչպես բոլոր մինոր տոնայնությունները, մի մինորը ունի երեք տեսակի գամմա՝ բնական՝ մի-ֆա դիեզ-սոլ-լա-սի-դո-ռե-մի-ռե-դո-սի-լա-սոլ-ֆա դիեզ-մի, հարմոնիկ՝ մի-ֆա դիեզ-սոլ-լյա-սի-դո-ռե դիեզ-մի-ռե բեկար-դո-սի-լա-սոլ-ֆա դիեզ-մի և մելոդիկ՝ մի-ֆա դիեզ-սոլ-լյա-սի-դո դիեզ-ռե դիեզ-մի-ռե բեկար-դո բեկար-սի-լա-սոլ-ֆա դիեզ-մի։

Մի մինորի մինոր եռահնչյունն է մի-սոլ-սի, սուբդոմինանտայինը՝ լա-դո-մի և դոմինանտայինը՝ սի-ռե դիեզ-ֆա դիեզ։ Դոմինանտային սեպտակորդն է սի-ռե դիեզ-ֆա դիեզ-լա։ 
Մի մինորում գրված հայտնի ստեղծագործություններից են [Ֆելիքս Մենդելսոն]ի [ջութակ]ի կոնցերտը, [Յոհաննես Բրամս]ի 3-րդ սիմֆոնիան, [Պյոտր Չայկովսկի|Պյոտր Իլյիչ Չաիկովսկու] 5-րդ սիմֆոնիան, [Անտոնին Դվորժակ]ի 9-րդ սիմֆոնիան, [Դմիտրի Շոստակովիչ]ի 10-րդ սիմֆոնիան և այլ ստեղծագործություններ։

[Կատեգորիա:Երաժշտություն]

{Անավարտ}
**Չեսմեի ճակատամարտի հիշատակին նվիրված մեդալ** (ռուս.՝ Медаль «В память Чесменской битвы»), Ռուսական կայսրության պետական մրցանակ, որով պարգևատրվում էին բոլոր խավերի տղամարդիկ, ինչպես նաև ծովայինները և հողայինները, որոնք մասնակցել են 1770 թվականի հունիսի 24-ին կայացած Չեսմեի ճակատամարտին։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

**Չեսմեի ճակատամարտի հիշատակին նվիրված մեդալը** hաստատվել է Եկատերինա երկրորդի կողմից 1770 թվականին Ադմիրալների կոլեգիայի նշված հրամանով։ 

> 
> 
> 
> *Բնօրինակ տեքստ* (ռուս.)  
> 
> *Желая изъявить Монаршее Наше удовольствие находящемуся теперь в Архипелаге Нашему флоту, за оказанную им тамо 24 и 25 прошедшего Июля важную Нам и Отечеству услугу победою и истреблением неприятельского флота, Всемилостивейше повелеваем Мы Нашей Адмиралтейской Коллегии учинить находящимся на оном чинам предписанные Морским Уставом за флаги, за пушки, взятые корабли и прочее награждения, кто какое потому имел случай заслужить; сверх же того жалуем Мы еще всем находившимся на оном во время сего счастливого происшествия, как морским, так и сухопутным нижним чинам серебряные, на сей случай сделанные медали и соизволяем, чтобы они в память того носили их на голубой ленте в петлице.*
> 
> 
>

Մեդալի նկարագրություն
---------------------

Մեդալը պատրաստաված էր եղել արծաթից, 39 մմ տրամագծով։ Մեդալը Սանկտ Պետերբուրգի դրամատանը հատվել է 5000 օրինակով։ Երեսակողմի վրա պատկերված է կայսրուհու կիսանդրին, որտեղ գանգուր մազերը թափված են գլխի վրա, թագով, և մեդալի ժապավենը կապված իրեն։ Օվալաձև գրված արձանագրությամբ. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Բ • Մ • Եկատիրինա • II • ԿԱՅՍՐՈՒՀԻ • ՀՐԱՄԱՆԱՏԱՐ • ԱՄԲՈՂՋ ՌՈՒՍԱԿԱՆ ԲԱՆԱԿԻ• Под изображением: T IВАНОВЪ • - Б • М • ЕКАТЕРИНА • II • IМПЕРАТ • ИСАМОДЕРЖ • ВСЕРОСС• Под изображением: T IВАНОВЪ •  |  |

Մեդալի հակառակ կողմում պատկերված է ռուսական չորս ռազմանավեր, ձախից պատկերված քաղաքը հետևյալ մակագրությամբ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ЧЕСМЕ, правее турецкие корабли, объятые пламенем. |  |

, իսկ վերևում արձանագրությամբ. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | - БЫЛЪ. Под обрезом: ЧЕСМЕ. 1770. ГОДА IЮЛЯ. 24 Д. Справа над обрезом - Ю. По окружности бусы |  |

Կրելու կարգ
-----------

Մեդալը կանթ ուներ շերտաձողիկին կամ ժապավենին ամրացնելու համար։ Մեդալը պետք է կրել կրծքին։

Պատկերասրահ
-----------

* ԵրեսկողմԵրեսկողմ
* Հակառակ կողմՀակառակ կողմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Петерс Д. И. *Наградные медали России второй половины XVIII столетия*, Москва, «Интерпресс», 2004 — 74-79, էջ 268, էջեր 74-79 — 74-79 էջ, ISBN 1-932525-21-1։
2. ↑  , *Полное собранiе законовъ Россiйской Имперiи, собрание 1*, СПб.։, № 13512
3. ↑  *Смирнов В. П.* Описанiе русскихъ медалей. № 266. — СПб. 1908. — С. 194.

Գրականություն
-------------

* *Чепурнов Н. И.* Наградные медали Государства Российского. — М.: Русский мир, 2000. — С. 103-104. — 768 с. — ISBN 5-89577-024-X
* *Биткин В. В.* Сводный каталог медалей России. Наградные медали для ношения. — Киев: Юнона-монета, 2008. — С. 138-139. — 882 с. — ISBN 966-9551-3-11
* *Дьяков М. Е.* Медали Российской империи, часть 2, 1725 - 1796. — М.: ЗАО Духовная нива, 2005. — С. 191-193. — 286 с. — ISBN 5-87785-036-9
Նոր կամուրջ (Pont-Neuf) Թուլուզում
**Նիկոլյա Բաշելյե** (ֆր.՝ Nicolas Bachelier, 1487, Առաս - 1556, Թուլուզ — 1556 թվական, նույն վայր), ֆրանսիացի ճարտարագետ, քանդակագործ և գեոդեզիստ։ Թուլուզական ճարտարապետական դպրոցի հիմնադիր։

Կենսագրություն
--------------

Իտալացու որդի է։ Հռոմում ուսումնասիրել է Միքելանջելոյի աշխատությունները և համարվել է Ֆրանսիայում՝ մասնավորապես Թուլուզում և նրա շրջակայքում, Վերածնունդի ոճի հիմնադիրներից մեկը։

Բաշելյեն քրտնաջան աշխատում էր Թուլուզում։ Այս քանդակագործի աշխատությունների թվին է պատկանում Ասսեզայի պալատը, որը դիրք գրավում է Բամբերգի ֆոնդի և Ծաղկային խաղերի ակադեմիայի նկարչական ձեռնարկներում, Կլեմանս Իզոռի շարունակական պոետիկ սովորությունում, ներկանյութերի թուլուզական վաճառականների Ֆրանսիայի առանձնատներում։ Նրան են վերագրում դեռ մինչ 1534 թվականը կառուցված Սեն-Սերեի մոտակայքի Մոնտալ ամրոցը, որի ֆրոնտոնները բակի Վերածննդի ոճով արված ճակատների ողջ հրաշագեղությամբ արված են դեռ Գոթիկայի կրաբբերի կողմից։

Նախագծել է նաև ինժեներ Լուի Պրիվայի (*Louis Privat*) հետ միասին, 1541 թվականից ղեկավարե է Թուլուզում Նոր կամրջի (*Pont-Neuf*) կառուցման պրոցեսը։ Այս շինվածքը, չնայած իր անվանը, քաղաքի կամուրջների մեջ ամենահինն է։ Կառուցման համար միջոցները գտել է Ֆրանցիսկ Առաջինը՝ ծանրաբեռնելով Թուլուզի բնակիչների հարկերը։ Կամրջի կանգնեցումը 1560 թվականին կանգնեցվել է կրոնական պատերազմների պատճառով։ 1632 թվականին, եր աշխատանքները վերջացան, Նոր կամրջի բացման արարողությանը անձամ ներկա էր Լյուդովիկոս XIV-ը։

1539 թվականին Բեշելյեն և իր կոլեգա Առնո Կազանովը Ֆրանցիսկ Առաջինին առաջարկեցին Թուլուզից մինչև Կարկասոն ձգվող ջրանցկի նախագիծը։ Թագավորը Լեոնարդո դա Վինչիի հետ արդեն քննարկել էր այդպիսի ջրանցքի հնարավոր կառուցումը։ Նախագծի հեղինակները նաև առաջարկեցին Գարոնով և գետին զուգահեռ ընթացող Գարոնի ջրանցքով, որը կապում է Ատլանտյան օվկիանոսը և Միջերկրական ծովը, բեռնանավերի շարժումը։ Ֆրանցիսկ Առաջինը հաստատում է այդ նախագծերը։ Սակայն, հաշվարկների անսույգության պատճառով, նախագիծը չիրագործվեց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  AGORHA (ֆր.) — 2009.
2. 1 2  Structurae — Ratingen: 1998.
3. 1 2  Gran Enciclopèdia Catalana (կատ.) — Grup Enciclopèdia, 1968.
4. ↑  Union List of Artist Names — 2010.
5. ↑  Ըստ այլ աղբյուրների ծնվել է Արրասում 1487 թվականին
6. ↑  Ըստ այլ աղբյուրների մահացել է 1557 թվականին, «*Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարանը* մահվան թվական նշում է 1566 թվականը»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արվեստի պատմություն։ XVI հարյուրամյակի ֆրանսիական ճարտարագիտություն
* Թուլուզա։ Նոր կամուրջ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Structurae · RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1783502 · ISNI: 0000000140798000 · LCCN: no98083712 · SUDOC: 074467794 · VIAF: 7011644, 204769692 · ULAN: 500003044 · WorldCat VIAF: 7011644, 204769692 |

 |

 |
Միառելս ճանապարհՄիառելս ճանապարհ
**Միառելս ճանապարհ** տրանսպորտային համակարգ, որտեղ էստակադի կամ առանձին հենարանների վրա ամրացված հեծանով (միառելսով) շարժվում են բեռնատար սայլակները կամ մարդատար վագոնները։ Միառելս ճանապարհները լինում են կախովի (վագոնները հենվում են ուղեհեծանի վրա տեղադրված շարժասայլակին) և ընդկախ (վագոնները կախված են շարժասարակից և տեղաշարժվում են մոնոռելսի տակով)։ 

Հնագույն միառելս ճանապարհներից է համարվում Գերմանիայի Վուպերտալ քաղաքի ճանապարհը (կառուցվել է 1902 թվականին)։ 1957—1970 թվակակններին ԱՄՆ-ում, ճապոնիայում, Կանադայում, Իտալիայում կառուցվել են շուրշ 30 միառելս ճանապարհներ։ Առավել տարածված են Գերմանիայում մշակված «Ալվեգ» համակարգի կախովի միառելս ճանապարհները, օրինակ, Տոկիոյում գործող 15 Կմ երկարությամբ միառելս ճանապարհ։ Ընդկախ միառելս ճանապարհների տարատեսակներն են․ ԱՄՆ-ում ստեղծված «Սքայվեյ» համակարգի (ուղիների բաց կոնստրուկցիայով և վագոնների անհամաչափ կախվածքով) և Ֆրանսիայում մշակված «Սաֆեժե» համակարգի (կրող սնամեջ հեծանի ներսում տեղադրված փակ ուղիներով և վագոնների համաչափ կախվածքով) միառելս ճանապարհ։ Մարդատար միառելս ճանապարհի վագոնների շարժասայլակներն օժտված են անաղմուկ ընթացքն ապահովող էլեկտրական շարժակով, պնևմատիկ շարժական կամ ուղղիչ անիվներով։ Վագոնների տարողությունը՝ 60—120 մարդ։ Բեռնատար միառելս ճանապարհ․ կիրառում են արդ․ ձեռնարկություններում՝ որպես արտադրամասային և միջարտադրամասային տրանսպորտի միջոց։ Մեծ արագություններ զարգացնելու հնարավորության երթևեկության անվտանգության, էներգետիկական շահավետության և փոքր մետաղատարության, ինչպես նաև լրիվ ավտոմատացման հնարավորության շնորհիվ միառելս ճանապարհ արդյունաբերական, քաղաքային և քաղաքամերձ տրանսպորտի լավագույն միշոց է։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 524)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4136049-7 · Microsoft: 180806031 · NDL: 00567838 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Եպիսկոպոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Նինա Հայկի Եպիսկոպոսյան** (ապրիլի 6, 1945(1945-04-06), Գանձակ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ախտաբան-ֆիզիոլոգ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1989), պրոֆեսոր (2000)։

Կենսագրություն
--------------

Նինա Եպիսկոպոսյանը ծնվել է 1945 թվականի ապրիլի 6-ին, Կիրովաբադ (Գանձակ) քաղաքում։ 1970 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական համալսարանը։ 1974-1980 թվականներին եղել է Երևանի բժշկական համալսարանի կենսաբանական գիտահետազոտական լաբորատորիայի գիտաշխատող, 1980-1996 թվականներին՝ ներքին հիվանդությունների ախտորոշման ամբիոնի գիտաշխատող։ 1996-2003 թվականներին եղել է Կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության գիտահետազոտական ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, 2003 թվականից՝ Կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության գիտահետազոտական ինստիտուտի ուսումնագիտական կենտրոնի ղեկավար։

Նինա Եպիսկոպոսյանը հեղինակ է ավելի քան 90 գիտական աշխատանքների`տերմինալային պայմաններում ազատ ամինաթթուների նյութափոխանակության խանգարումների բնութագրերը ուսումնասիրելու բնագավառում։

Աշխատանքները վերաբերում են վերջնային վիճակների և վերակենդանացման հարցերին, սրտի իշեմիկ հիվանդության ախտածնության մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ մասնավորապես արյան բջջային տարրերի թաղանթային կառուցվածքների խանգարումների շտկմամբ։

Անդամակցություն
---------------

* Խորհրդային Հայաստանի ախտաբանների ընկերակցության անդամ (1973)։
* Խորհրդային Հայաստանի ֆիզիոլոգների ընկերակցության անդամ (1973)։

Գրականություն
-------------

* Айриян А. П. Армянские учёные-медики, Ер. 1998.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12009 |

 |
Նավթամուղ խողովակաշար Ալյասկայում
**Նավտամուղ**, կառույցների համալիր՝ նավթը և դրա վերամշակման արդյունքները հանույթի կամ արտադրման վայրից սպառման կամ փոխաբեռնման (երկաթուղային կամ ջրային տրանսպորտի) կետերը տեղափոխելու համար։ Նավթամուղը կազմված է ստորգետնյա կամ ստորջրյա խողովակաշարից, գծային ամրանից, նավթավերամղման գլխամսաային և միջանկյալ պոմպակայաններից, նավթամբարից, գծային և օժանդակ կառույցներից։ Մագիստրալային նավթամուղով հում նավթը և նավթամթերքները տեղափոխվում են հազարավոր կիլոմետրեր։

Մագիստրալային նավթամուղի տրամագիծը 200-ից 1200 մմ է, ճնշումը՝ 5—6 Մն/սմ2 (50— 60 կգ/սմ2)։ Մագիստրալային նավթամուղի հիմնական պարամետրերն են՝ երկարությունը, արտադրողականությունը, տրամագիծը, ճնշումը և վերամղման կայանների թիվը։ Առաջին երկու պարամետրերը ընտրվում են նախապես, մյուսները որոշում են հաշվարկի միջոցով։ Նավտամուղի կառուցման համար կիրառվում են ածխածնային և ցածրալեգիրված պողպատից խողովակներ։ Մագիստրալային նավտամուղի հաշվարկի ժամանակ մեծ դեր են խաղում տեղավւոխվող նավթի և նավթամթերքների մածուցիկությունն ու խտությունը։ Խողովակները հողային կոռոզիայից և թափառող հոսանքներից պաշտպանելու համար օգտագործում են հակակոռոզիոն մեկուսացում և կիրառում պաշտպանության էլեկտրաքիմիական մեթոդներ։ Մատուցման նավտամուղ նախատեսված է նավթը հանքերից և նավթամթերքները վերամշակման գործարաններից, համապատասխանաբար, մագիստրալային նավտամուղի և նավթամթերքամուղի գլխամասային կառույցներ տեղափոխելու համար։ Մատուցման նավտամուղերն ունենում են մինչև մի քանի տասնյակ կմ երկարություն։ Հանքային, գործարանային և նավթաբազային խողովակաշարերը նախատեսված են նավթի ներքին վերամղման համար։ Առաջին նավթամուղը, որն ուներ 6 կմ երկարություն, կառուցվել է 1865 թվականին, ԱՄՆ-ում։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 193)։*  |
**Չժոու արքայատոհմ** (չինարեն՝ 周, *գոյության ժամանակաշրջան*․ հիմնադրումը՝ մ․թ․ա․ 1046 թվական, անկումը՝ մ․թ․ա․ 249 թվական), հին չինական դինաստիա, որի գերիշխանության ժամանակահատվածը հաջորդել է Շանին և նախորդել Ցինին։ Չժոու արքայատոհմի իշխանության տարիները համընկնում են Հին Չինաստանի պատմության նույնանուն ժամանակահատվածի հետ, քանզի պատմագիտության մեջ ընդունված է այս երկրի հինաշխարհյան պատմությունը պարբերացնել ըստ երկիրը կառավարող արքայատոհմերի։

Չժոուն համարվում է Հին Չինաստանի ամենաերկար կառավարած արքայատոհմը։ Վերջինիս պատմությունը պայմանականորեն կարելի է բաժանել երեք մասերի՝ Արևմտյան Չժոու, Արևելյան Չժոու և Պայքարող թագավորությունների (Չժանգո) ժամանակաշրջան։ Երկպառակտչական պատերազմների և քոչվորական ցեղերի ասպատակությունների արդյունքում թուլացած Արևմտյան Չժոուն մասնատվում է մ․թ․ա․ 741 թվականին․ Արևմտյան Չժոուի թուլացմամբ, Չինաստանի մասնատմամբ և Արևելյան Չժոուի միավորիչ գործունեությամբ սկսվում է արքայատոհմի պատմության հաջորդ պարբերափուլը, որը հաճախ անվանում են «գարնան ու աշնան ժամանակաշրջան»։ Արևմտյան Չժոուի անկումից հետո միասնական թագավորությունը որպես այդպիսին վերանում է, իսկ Արևելյան Չժոուի պատմության վերջին տարիներին, որը հայտնի է «Պայքարող թագավորությունների ժամանակաշրջան» կամ Չժանգո անվանումով, թագավորական իշխանությունը կրում էր ձևական բնույթ։

Թագավորությունների անհաշտ պայքարը և չինական աշխարհի պառակտվածությունը շարունակվում է մինչև մ․թ․ա․ 249 թվականը, երբ Շին դինաստիան հաղթում է պատերազմում և հանձն առնում գերագահություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Von Glahn Richard (2016)։ *The Economic History of China: From Antiquity to the Nineteenth Century*։ Cambridge: Cambridge University Press։ էջ 11։ ISBN 9781139343848։ OCLC 944748318
**Նիրանի** (իսկական անունը՝ Հովհաննես Շահրամանյան, 1822, Վաղարշապատ, Ղաջարական Պարսկաստան), հայ աշուղ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1822 թվականին Վաղարշապատում։ Կրթություն ստացել է Մեսրոպ Թաղիադյանի ղեկավարությամբ, սովորել հայերեն, պարսկերեն, թուրքերեն։ Հետագայում աշակերտել է Հովհաննես արքեպիսկոպոս Շահխաթունյանին։ Զբաղվել է ոսկերչությամբ, միաժամանակ հետևել աշուղական արվեստին։ 

1835 թվականից հորինել է հայերեն և թուրքերեն երգեր, որոնք կատարել է սազի, ապա՝ չոնգուրի նվագակցությամբ։ Նրա հայերեն երգերից մի քանիսը զետեղված են «Նոր քնար Հայաստանի» Տետրակ Գ-ում (1856), Մ. Միանսարյանի «Քնար հայկական» (1868) և Գ. Ախվերդյանի «Հայ աշուղներ» (1903) ժողովածուներում։

Մատենագիտություն
----------------

* «Զանազան երգք պարոն Յովհաննիսի Շահրամանեանց Նիրանի մականուանելոյ» (Մ. 1856, «Նոր քնար Հայաստանի» մատենաշար, Տետրակ Գ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Նավթաքիմիական գործարան Շոտլանդիայում
**Նավթաքիմիական արդյունաբերություն**, ծանր արդյունաբերության ճյուղ, որն ընդգրկում է հիմնականում նավթի և բնական այրվող գազերի վերամշակումից ստացված արգասիքների հիման վրա սինթետիկ և այլ նյութերի արտադրությունը։ Թողարկում է սինթետիկ կաուչուկ, հիմնական օրգանական սինթեզի վերջնանյութեր, մուր, ռետինե և ասբեստատեխնիկական իրեր։

Ժամանակակից նավթաքիմիական արդյունաբերության համար բնորոշ է արտադրանքի ծավալի արագ աճը։ 1980 թվականին, 1940 թվականի համեմատ, ազոտային պարարտանյութերի արտադրությունն աճել է 4,7, սինթետիկ խեժերինն ու պլաստմասսաներինը՝ 330,3, սինթետիկ լվացող միջոցներինն ու օճառինը՝ 3,2, իսկ սինթետիկ կաուչուկինը՝ գրեթե կրկնակի անգամ։

Հայաստանում նավթաքիմիական արդյունաբերությունը կազմավորվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Ճյուղն ընդգրկում էր Երևանի ավտոդողերի գործարանը, ռետինատեխնիկական իրերի գործարանը և ռետինե կոշիկի Շինուհայրի (Սյունիքի մարզ) գործարանը (շահագործման է հանձնվել 1975 թվականին)։ Ձեռնարկություններում թողարկվում էին ավտոդողեր, կաղապարային և անկաղապար ռետինատեխնիկական իրեր, բենզայուղակայան տեխնիկական թիթեղներ, ճկուն խողովակներ և այլն։ 1960-ից 1980 թվականներին Հայաստանի նավթաքիմիական արդյունաբերության արտադրանքի ընդհանուր ծավալն աճել էր ավելի քան 2 անգամ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 194)։*  |
**Միլիում** (լատին․՝ «milium» — կորեկ, առօրյա կյանքում այն հաճախ անվանվում է սպիտակ կորյակ կամ ճարպագունդ), մաշկի վրա սպիտակավուն երանգի գոյացություն, չափերը՝ մի քանի միլիմետր, որպես կանոն, խիտ պարունակությամբ։ Դրանք ի հայտ են գալիս եղջերացած թեփուկների կուտակման, միախառնված մաշկային ճարպի և այս զանգվածի շուրջը բարակ թաղանթ առաջանալու պատճառով։

Առաջացում
---------

Մեր մաշկի առավել մակերեսային շերտը, որը կոչվում է էպիդերմիս, բաղկացած է բջիջների մի քանի շարքերից, որոնք առաջանում են ամենախորը շերտում (բազալ), այնուհետև հասունանալով և փոփոխվելով բարձրանում են վեր։

Հասնելով ամենավերին (եղջերացած) շերտին ՝ դրանք վերածվում են թեփուկների (մեռած բջիջներ) և մաքրվում են մաշկի մակերեսից։ Վերականգնման այս ամբողջ գործընթացը տևում է մոտ մեկ ամիս։  

Այնուամենայնիվ, շերտազատման գործընթացի խանգարման և գերճարպաարտադրության դեպքում տեղի է ունենում  կորյակների առաջացում (նույն կոմեդոներ)։ Դրանք կարող են լինել բաց կամ փակ, այսինքն՝ առանց շրջակա միջավայրի հետ շփման։ Վերջիններս ներառում են միլիումներ։

Տեղակայում
----------

Միլիումներն առաջանում են հիմնականում հարակնային, վերին կոպերի, այտերի, ոչ հաճախ այտոսկրերի, ճակատի, պարանոցի և շատ հազվադեպ մարմնի այլ մասերում (սեռական օրգաններ, իրան)։ Այս կորյակներն ունեն առաջացման տարբեր պատճառներ և կարող են առաջանալ ինչպես մաքուր, այնպես էլ վնասված մաշկի վրա (քերծվածքներ, կապտուկներ, դերմաբրազիա, այրվածքներ)։ Դրանք չեն վնասում օրգանիզմը, բայց եթե անհարմարություն են պատճառում, ապա դրանցից կարելի է ազատվել՝ դիմելով մաշկաբան-կոսմետոլոգի։

Առաջացման պատճառներ
-------------------

Միլիումը հայտնվում է ցանկացած տարիքում, նույնիսկ նորածինների մոտ։ Միլիումների առաջացման մեխանիզմը հաստատված է, սակայն նրանց ծագման պատճառները դեռևս պարզ չեն։ Բազմազան գործոններ կարող են հրահրել սպիտակ կորյակների առաջացումը։ Այդ թվում․

* Ժառանգական նախատրամադրվածություն։ Իհարկե, ժառանգականությունը չի կարելի համարել միլիումների առաջացման հիմնական պատճառը, այնուամենայնիվ, եթե ծնողները սպիտակ կորյակներ ունեցել են, ապա երեխաների մոտ նման ցանի հավանականությունը մեծ է։
* Միլիումների առաջացման պատճառներից մեկը կարելի է համարել աղեստամոքսային տրակտի հիվանդությունները, ինչպես նաև վահանաձև գեղձի կամ ենթաստամոքսային գեղձի խանգարումները։
* Անբավարար կամ ոչ պատշաճ կերպով ընտրված մաշկի խնամքը կարող է նպաստել միլիումների առաջացմանը, հատկապես, եթե մաշկը հակված է յուղոտության։ Նման մաշկը, որպես կանոն, ունի լայն ծակոտիներ, որոնք հակված են ճարպագեղձերի պարունակությամբ խցանման։ Այս ամենը նպաստում է միլիումների, վարդագույն կորյակների, կիստոզ ակնեի, պուստուլյար ակնեի և այլ խնդիրների առաջացմանը։
* Դեմքի վրա միլիումները կարող են առաջանալ հորմոնալ խանգարումների պատճառով։ Հետեւաբար՝ դեռահասները, հղի կանայք և 40-ից բարձր մարդիկ հաճախ տառապում են սպիտակ կորյակներից, երբ սեռական հորմոնների մակարդակը սկսում է նվազել։ Սպիտակ կորյակների առաջացմանը կարող է հանգեցնել նաև ոչ առողջ սնունդը։ Եթե սննդակարգում գերակշռում են յուղային կերակուրները, ապխտած միսը, տարբեր քաղցրավենիքները, ապա միլիումների առաջացման  հավանականությունը մեծ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  ՄԻԼԻՈՒՄՆԵՐ ԿԱՄ ՍՊԻՏԱԿ ՃԱՐՊԱԳՆԴԵՐ ԴԵՄՔԻ ՎՐԱ
**Շապուհ Ամատունի** (8-րդ դար - ոչ վաղ քան 790), հայ նախարար Արմինիա կուսակալությունում, Վասպուրական աշխարհի Արտազ գավառի տանուտեր, Համամ Ամատունու հայրը, Ամատունիների նախարարական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

788 թվականին, նեղվելով արաբական գերիշխանությունից, իր որդու՝ Համամի հետ միասին, Վասպուրականի Արտազ գավառից (մասամբ՝ Այրարատից) 12 հազար հայ գաղթականների գլուխն անցած փորձում են գաղթել Բյուզանդիայի Խաղտիք (Խալդիա) բանակաթեմ, սակայն արաբները ընկնելով նրանց ետևից կրում են պարտություն։ Արաբական հալածանքներից խուսափող Համամ և Շապուհ Ամատունի իշխանները 789-790 թվականներին հաստատվում են Բյուզանդիայի Խաղտիք բանակաթեմում։ Բյուզանդիայի կայսր Կոստանդին VI-ի շնորհած Տամբար վայրում Համամ Ամատունի իշխանը հիմնում է Համամշեն (Համշեն) ավանը, որի անունով էլ կոչվել է գավառակը, իսկ հայ բնակչությունը՝ համշենցիներ (համշենահայեր, համշիններ)։ Քաջքար լեռան հյուսիսային լանջերի և շրջակա ձորերի հետ կազմել է Համշենի կիսանկախ իշխանության կորիզը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 4, Ցուցակ 1, Էջ 145․



| ⛭Շապուհ Ամատունի (8-րդ դար) — նախնիներ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Շապուհ Ամատունի |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |

 |


| ⛭Տոհմածառ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Շապուհ Ամատունի |  | Համամ Ամատունի |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

 |
**Ռազմիկ Սիմոնի Վարյան** (նոյեմբերի 6, 1927(1927-11-06), Գառնակեր, Ելիզավետպոլի գավառ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 5, 2003(2003-11-05), Երևան, Հայաստան), հայ անասնաբույծ-ընտրասերումնաբան, գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր, (1979), պրոֆեսոր (1989)։

Կենսագրություն
--------------

Ռազմիկ Վարյանը ծնվել է 1927 թվականի նոյեմբերի 6-ին Բարում գյուղում (Ադրբեջանի Շամքորի շրջանում)։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը։ 1969-1983 և 1986–2003 թվականներին եղել է Հայկական անասնաբուծության և կերարտադրության ԳԱՄ-ի խոզաբուծության բաժնի վարիչ, 1983-1986 թվականներին՝ Բաղրամյանի շրջանի խոզաբուծության № 1 համալիրի տնօրեն։

Աշխատանքները վերաբերում են գյուղատնտեսության, կենդանիների բուծման, կերակրման, խոզերի պլանային ցեղերի կատարելագործման, մաքրացեղ բուծման և տրամախաչման ժամանակ մթերատվության գենոտիպի և արտաքին միջավայրի ազդեցության խնդիրներին։

Ռազմիկ Վարյանը մահացել է 2003 թվականի նոյեմբերի 5-ին Երևանում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ռայհանա բինթ Զայդ** (արաբ․՝ ريحانة بنت زيد‎‎, ենթդ․  590-ականներ, Հիջազ - 631, Մադինա, Medina community), Մուհամմադ մարգարեի կանանցից մեկը։ Տեղեկություններ կան, որ նա մարգարեի հարճն է եղել։

Կենսագրություն
--------------

Ռայխանա բինթ Զայդը հրեական կուրայզա ցեղից էր։ Նրա առաջին ամուսինը ոմն Հաքիմն է եղել։ 626 թ․-ին կուրայզա ցեղի դեմ մուսուլմանների արշավանքից հետո նա գերեվարվում է և բաժին հասնում մարգարեին։ Մուհամմադը նրան առաջարկում է իսլամ ընդունել, սակյան մերժում է ստանում։ Որոշ ժամանակ անց նա հայտնում է իսլամ ընդունելու մասին, ինչից հետո մարգարեն ազատում է նրան։ Մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ մինչև կյանքի վերջը Ռայխանան, իսլամ ընդունած լինելով հանդերձ, իր ցանկությամբ մնում է Մուհամմադի հարճը։

Ռայխանան առաքինի և աստվածավախ կին էր։ Նա Մուհամմադի կանանցից ամենավաղն է մահացել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ибн Хаджар аль-Аскаляни* Аль-исаба фи тамйииз ас-сахаба. Бейрут, 1412 г.х. Т.7, с. 659.


| Մուհամմադի կանայք |
| --- |
| Խադիջա բինթ Խուայլիդ • Սաուդա բինթ Զամա • Աիշա բինթ Աբու Բաքր • Խաֆսա բինթ Ումար • Զայնաբ բինթ Խուզայմա • Ումմ Սալամա • Զայնաբ բինթ Ջահշ • Ջուայրիա բինթ ալ Հարիս • Մարիա ալ-Կիբտիա • Ումմ Հաբիբա • Ռայհանա բինթ Զայդ • Սաֆիա բինթ Հույայյի  • Մայմունա բինթ ալ Հարիս |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | EGAXA: vtls001043008 · VIAF: 90057409 · WorldCat VIAF: 90057409 |

 |
**Ռայնհոլդ Միտտերլեներ** (գերմ.՝ Reinhold Mitterlehner, դեկտեմբերի 10, 1955(1955-12-10), Helfenberg, Rohrbach District, Վերին Ավստրիա, Ավստրիա), ավստրիացի քաղաքական գործիչ։ Ավստրիայի Ժողովրդական կուսակցության (ÖVP) նախագահը 2014 թվականի նոյեմբերի 8-ից։ Ավստրիայի փոխկանցլերը 2014 թվականի սեպտեմբերի 1-ից մինչև 2017 թվականի մայիսի 15-ը։

Գործունեություն
---------------

Ստացել է իրավագիտության դոկտորի աստիճան Լիոնի համալսարանում (1980)։ Այնուհետև ավարտել է Ֆրիբուր քաղաքի կառավարման գծով ասպիրանտուրան։

1980-1992 թվականներին աշխատել է Վերին Ավստրիայի տնտեսական պալատում, այդ թվում եղել է մարքեթինգի բաժնի ղեկավար։ 1992 թվականից մինչև 2000 թվականը նա Վիեննայում զբաղեցրել է Ավստրիայի տնտեսական լիգայի գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը։ 2000 թվականին նշանակվել է Ավստրիայի Էկոնոմիկայի Պալատի գլխավոր քարտուղարի տեղակալ՝ այդ պաշտոնում լինելով մինչև 2008 թվականը։ Բացի այդ, նա 1991-1997 թվականներին եղել է Ագորնի քաղաքի տեղական քաղաքական գործիչ։ Ժողովրդական կուսակցության անդամ է։ 2000 թվականի փետրվարի 8-ին ընտրվել է Ավստրիայի խորհրդարան։ 2002 թվականի մայիսին ընտրվել է Ռորբախ շրջանի շրջանային կազմակերպության նախագահ։

2008 թվականի դեկտեմբերի 2-ին նշանակվել է էկոնոմիկայի, ընտանիքի և երիտասարդության դաշնային նախարար կոալիցիոն կառավարությունում՝ վարչապետ Վերներ Ֆայմանի գլխավորությամբ։ Նույն թվականին նա դարձավ նաև ավստրիական էներգետիկ գործակալության փոխնախագահ։

Եղել է Յոզեֆ Պրելի իրավահաջորդների առաջատար թեկնածուներից մեկը, որը կուսակցության ղեկավարությունից հեռացել էր 2011 թվականի ապրիլին։ Ավելի ուշ դարձել է Ժողովրդական կուսակցության դաշնային նախագահի տեղակալ, գիտության ինդուստրիալ ինստիտուտի փոխնախագահ։

Էկոնոմիկայի, ընտանիքի և երիտասարդության նախարարության վերամասնագիտացումից հետո՝ 2013 թվականի դեկտեմբերի 16-ին, գլխավորել է նոր՝ գիտության, հետազոտությունների և էկոնոմիկայի նախարարությունը։

2016 թվականի մայիսի 9-17-ը եղել է երկրի դաշնային կանցլերի պաշտոնակատարը։

2017 թվականի մայիսի 10-ին Միտերլեները հայտարարել է փոխկանցլերի և ÖVP-ի նախագահի պաշտոնից հեռանալու մասին։

Պարգևներ
--------

* «Ավստրիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» պատվավոր նշանի I աստիճանի Մեծ խաչ (2011)։
* Պատվավոր երկրի մեծ խաչ Վերին Ավստրիա (2015)
* Բարեկամության շքանշան (2016 թվականի հունվարի 29, Ռուսաստան), *Ռուսաստանի Դաշնության հետ բարեկամության և համագործակցության ամրապնդման, առևտրատնտեսական և գիտական կապերի զարգացման, արտասահմանում ռուսաց լեզվի և մշակույթի պահպանման և տարածման գործում ունեցած մեծ ավանդի համար*։

Ընտանիք
-------

Միտերլեները ամուսնացած է, ունի երկու դուստր։ Նրա դստրերից մեկը մահացել է 2016 թվականին՝ 38 տարեկան հասակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
3. ↑  Указ Президента Российской Федерации от 29 января 2016 года № 29 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 112470311X · VIAF: 200519400 · WorldCat VIAF: 200519400 |

 |
**Շավրու պանիրը (Chavroux)** ֆրանսիական արտաադրության փափուկ պանիր է՝ պատրաստված այծի կաթից։

Պանիրը վաճառվում է, սովորաբար, փոքր տարաների մեջ ՝ կիսաբուրգի տեսքով, յուրաքանչյուրը 150 գ, կամ գլանի տեսքով։ Այն կարելի է ուտել ամբողջ տարվա ընթացքում։ Խորհուրդ է տրվում այն ուտել աղցաններով, սակայն կարելի է նաև օգտագործել ցանկացած կերակրի հետ `որպես պանրի սփրեդ։

Շավրու պանիրը առաջին անգամ արտադրվել է 1985 թվականին փոքր գործարանում, որտեղ աշխատում են մոտ 200 մարդ `գործարանը դարձնելով այն Կոնյակ քաղաքի մոտ գտնվող Ռեպարսակ գյուղի առաջատար գործատուն։

Բիզնեսը պատկանում է Բոնգրեյն (Bongrain) ընկերությանը` մի արտադրողի, ով արտադրում է մասնագիտական պանիրների լայն տեսականի և Ֆրանսիայի երկրորդ խոշորագույն պանիր արտադրողն է։

Պատկերասրահ
-----------

* Շավրու պանիրը գլանի տեսքովՇավրու պանիրը գլանի տեսքով
* Գործարան, որտեղ Բոնգրեյն ընկերությունը պատրաստում է շավրու ապրանքանիշի պանիրներԳործարան, որտեղ Բոնգրեյն ընկերությունը պատրաստում է շավրու ապրանքանիշի պանիրներ
* Շավրու պանիրը գլանի տեսքովՇավրու պանիրը գլանի տեսքով

Արտաքին հղումներ
----------------

* - Շավրու պանրի ներկայացումը (ֆրանսերեն լեզվով) Archived 2015-02-15 at the Wayback Machine.
* Chavroux.be - Բելգիական շավրու պանրին նվիրված կայք (հոլլանդերեն, ֆլամանդերեն ու ֆրանսերեն)
* Qui veut du Fromage - առևտրային կայք պանրի օգտագործման ավելի քան 400 բաղադրատոմսերով (ֆրանսերեն)
* Bongrain - արտադրողի պաշտոնական միջազգային կայք
**Նյուրնբերգի քաղցրաբլիթ**, ավանդական քաղցրաբլիթը պատրաստվել է գերմանական քաղաք Նյուրնբերգում, այն հայտնի էր դեռևս միջնադարից։ Հատկապես պատրաստվում է ծննդյան տոներին, սակայն պատրաստվում և վաճառվում է ամբողջ տարի։ Նյուրնբերգի քաղցրաբլիթը 1996 թվականի հուլիսի 1-ից համարվում է պատենտով պահպանված առևտրի դրոշմանիշներով քաղցրաբլիթներ, միայն Նյուրնբերգի արտադրանքով։

Պատմություն
-----------

Քաղցրաբլիթի պատրաստումը Վոլֆա գործարանում
Նյուրնբերգի քաղցրաբլիթի պատմությունը հսկվում է, XV դարի վերջից։ Հայտնի է, որ կայսր Ֆրեդրիկ III-ը 1487 թվականին Սուրբ Ծննդյան ժամանակ քաղաքում բաժանում էր հատուկ պատրաստված փոքրիկ քաղցրաբլիթներ։ Թխվածքաբլիթի հիմ բաղադրատոմսը պահվում է Գերմանիայի թանգարանում, որը գտնվում է Նյուրնբերգում։ 1855 թվականին կայսր Մակսիմիլիանա II-ը այցի ժամանակ այդ քաղցրաբլիտները պատրաստել են իրենց պատվին, նաև տվել են գրություն «Փառք մեր արքաին»։

Նկարագրություն
--------------

Քաղցրաբլիթների ցուցափեղկ
Նյուրբերգական թխվածքաբլիթ անվանման տակ որպես օրենք հասկանում ենք մեծ և կլոր, շոկոլադե գլազուրով, կամ առանց գլազուրի շաքարային բլիթներ դառը լցոնումով, ինչպես նաև սպիտակ բլիթներ։ Նյուրնբերգի քաղցրաբլիթը մնացած քաղցրաբլիթներից նրանով, որ նրա մեջ ընկույզի մասսան ավելի շատ է քան ալյուրը։ Քաղցրաբլիթի մեջ նաև շատ է օգտագործվում մրգի կեղև և նուշ։ Նյուրնբերգի քաղցրաբլիթների ամենաբարփր որակը, անփոփոխ ներկաները ասորտիմենտում բոլոր արտադրողներին և վաճառողներին, համարվում է «elisenlebkuchen» սորտը, քաղցրաբլիթի 25 % նուշ է, անտառային կամ հունական ընկույզ, ամենաշատը 10 % ալյուր։ Հայտնի է նաև նյուրնբերգի քաղցրաբլիթի տարբեր բաղադրամիջոցներ։

Վաճառվում են նաև անձև և կտորով թխվածքաբլիթներ և իրենց ջարդը, անզիջելի է իր հերամով և տարբեր ձևերով։ Հայտնի քաղցրաբլիթներ դեկորատիվ և ընծալի ֆիրմային թիթեղյա կնգուղներում, այդ թվում երաժշտական արկղեր։

Ֆիրմային քաղցրաբլիթները երկաթե տարայի մեջ
Արտադրել են պատենտավորված նյուրբերգական թխվածքաբլիթով այն ընկած է քաղաքի ծայրամասում և վաճառում են սեփական մասնագիտացված խանութներում Նյուրբերգում և ամբողջ աշխարհում միայն լիազոր խանութներում է, ինչպես նաև առևտրային առաքումը։

Մասնավորապես լայն քաղցրաբլիթային առևտուր և տեսականիներ են ներկայացվում ինչպես Սուրբ Ծննդյան շաբատվա ապրանք, դեկտեմբերի 25-ին նածորդող, քաղաքաի հրապարակային տոնավաճառներում, սակայն մնացած ժամանակներում քաղցրաբլիթները արագորեն վաճառվում է առևտրի ցուցասեղաններին և սուպերմարկետներում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նյուրբերգական թխվածքաբլիթներ Archived 2013-12-20 at the Wayback Machine. (գերմ.)
* Matthias Weinrich. Nürnberger Lebkuchen Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine. (գերմ.)
* Martin Schieber: Geschichte Nürnbergs (գերմ.)
* J. Scheible: Die gute alte Zeit, geschildert in historischen Beiträgen (գերմ.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *(unspecified title)* — ISBN 978-0-27-497511-2


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4576371-9 |

 |
**Միհրան Կարապետի Աղազարյան** (սեպտեմբերի 5, 1892(1892-09-05), Ալբիստան, Հալեպի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - հոկտեմբերի 11, 1933(1933-10-11), Բեյրութ, Լիբանան), սփյուռքահայ հասարակական գործիչ, հրապարակագիր, խմբագիր, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է սեպտեմբերի 5-ին, Զեյթունի Ալբիստան քաղաքում։ Սովորել է Կ. Պոլսի Ազգային կեդրոնական վարժարանում 1909–1914 թթ.։ Եղել է հնչակյան կուսակցության անդամ։

Հոդվածներ
---------

Հոդվածներ է տպագրել Կ. Պոլսի «Կայծ» ամսագրում։ 1915 թվականին աքսորվել է Դեր էլ-Զոր, իսկ պատերազմից հետո որպես ուսուցիչ աշխատել է Մարաշի ազգային վարժարանում և Մերձավոր Արևելքի որբանոցներում։ 1924 թվականից բնակվել է Բեյրութում։ 1926 թվականին, դաշնակցության դեմ բուռն պայքարի պայմաններում, ընտրվել է Լիբանանի ազգային գավառական ժողովի անդամ։

1921-1928 թվականներին ֆրանսիական գաղութային իշխանությունները բանտարկել են Աղազարյանին որպես առաջադեմ գործչի։ Աղազարյանը եղել է Լիբանանում լույս տեսնող «Լիբանան» և «Ժողովուրդ» թերթերի խմբագիր և դրանց էջերում պրոպագանդել է Խորհրդային Հայաստանի նվաճումները, սոցիալիզմի գաղափարները։ Հրատարակել է «Ինչպես կգողնան» 1926 թ. «Սիսի վերջին աթոռակալը և իր մեղապարտ գավառականը» 1926 թ. և այլ գրքեր։ Աղազարյանին սպանվել է դաշնակցականների կողմից 1933 թվականի հոկտեմբերի 11-ին, Բեյրութում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 239.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 1.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10034 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 239)։*  |
գունավոր պոզիտիվ (A), նեգատիվ (B), մոնոխրոմ պոզիտիվ (C) և նեգատիվ (D) լուսանկար
**Սևանկար կամ նեգատիվ** (լատին․՝ *negativus* — բացասական), սև-սպիտակ լուսանկարչության և կինոյի մեջ, պատկեր, որում լուսավորվածությունն ունի պատկերված առարկայի լուսավորվածությանը հակառակ պայծառություն։ Առարկայի լուսավոր մասերը սև են։ Լուսանկարչական սևացումը լույսի ազդեցությամբ լուսազգայուն թաղանթի վրա արծաթի մանր հատիկների առաջացման հետևանք է։

Հատիկների խտությունը, հետևաբար նաև սևացվածության աստիճանը, համեմատական է թաղանթին ընկած լույսի պայծառությանը։ Լուսանկարման պահին կինո կամ լուսանկարչական ժապավենի (թիթեղի) վրա առաջանում է առարկայի թաքնված պատկերը, որը տեսանելի են դարձնում սևանկարային պրոցեսի միջոցով։ Այն ֆիզիկաքիմիական պրոցես է, բաղկացած մի քանի փուլերից՝ սևանկարի հայտածում, ամրացում, լվացում և չորացում։ Լուսանկարչական ամրացման նպատակն է լույսի ազդեցությանը չենթարկված և արծաթի չքայքայված հալոգենիդները փոխարկել լուծելի աղերի, որոնք հեռացվում են լվացմամբ։ Սևանկարի որակը գնահատվում է սևացած մասերի օպտիկական խտությամբ, տարբեր մասերում սևացվածության աստիճանների հարաբերությամբ, մանրահատիկությամբ և այլն։ Սևանկարը սովորաբար օգտագործում են պատկերի պոզիտիվը ստանալու համար։ Որակյալ սևանկարը ապահովում է պարզ մանրամասներով և առարկայի պատկերը ճիշտ արտահայտող պոզիտիվի ստացումը։ Երբեմն, օրինակ, սպեկտրալուսաչափության մեջ, օգտագործում են ուղղակի սևանկար։ Գունավոր կինո- և լուսանկարչության մեջ․ պատկեր, որտեղ պատկերված առարկաները ներկված են ոչ թե իրական, այլ լրացնող գույներով․ կապույտը՝ դեղին, կանաչը՝ ծիրանի, կարմիրը՝ կապտականաչավուն։ Լուսանկարման պահին լուսազգայուն եռաշերտ թաղանթներում առաջանում են առարկայի երեք թաքնված պատկերները, որոնցից յուրաքանչյուրը համապատասխանում է մեկ հիմնական գույնի։ Սևանկարային պրոցեսն այս դեպքում ավելի բարդ է։ Հայտածման ընթացքում առաջանում են արծաթի հատիկներից բաղկացած պատկերներին համապատասխան պատկերներ՝ յուրաքանչյուր շերտում մեկ լրացնող գույնով։

Գունավոր սևանկարի որակը գնահատվում է տարբեր մասերի գույների հարաբերությամբ, առարկայի իրական գույների հետ նրանց համապատասխանությամբ (որպես լրացուցիչ գույներ), մանրահատիկությամբ և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 213)։*  |
**Միհրան Անդրանիկի Մինասյան** (փետրվարի 2, 1959(1959-02-02), Հալեպ), հայ բանասեր, թարգմանիչ, մատենագետ։

Կենսագրություն
--------------

Միհրան Մինասյանը ծնվել է 1959 թվականի փետրվարի 2-ին Հալեպում։ 1979 թվականին ավարտել է Հալեպի Քարեն Եփփե ազգային ճեմարանը։ 1993-2003 թվականներին աշխատել է Հալեպի Փոխեների արխիվային, 1999-2012 թվականներին, միաժամանակ՝ Համազգայինի հայագիտական կենտրոններում։ 

2012 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան, որտեղ աշխատանքի է անցել Մատենադարանում և Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտում։ 

Հայերենից արաբերեն է թարգմանել Պ. Սևակի («Եղիցի լոյս եւ... այլ բանաստեղծութիւններ», 1995), Նահապետ Քուչակի («Նռան հատիկը։ Հայկական 100 սիրային բանաստեղծութիւն», 1999), Հ. Սահյանի, Զահրատի, Զարեհ Խրախունու և ուրիշների ստեղծագործություններից («Դիմակներ եւ հայելիներ», 2010, Սիրիայի մշակույթի նախարարության Սամի Ալտրուպի անվան թարգմանչ. 1-ին մրցանակ, 2010), արաբերենից հայերեն՝ Իբրահիմ ալ Խալիլի «Անապատին կակաչները» (2002)՝ Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված ուսումնասիրությունը։ 

Միհրան Մինասյանը հրատարակության է պատրաստել Աբրահամ արք. Քյուփելյանի «Օրագրութիւնը» (Պետրոս արք. Մխիթարեանի հետ, 2008)։ Լույս են տեսել Մինասյանի «Հայերէն նորայայտ հնատիպ գիրքեր եւ մատենագիտական լրացումներ» («Հասկ հայագիտական տարեգիրք», 1995–96), «Հայ պարբերական մամուլի 33 նորայայտ անուններ» («Հայկազեան հայագիտական հանդէս», 2001) և այլ հոդվածներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ռաֆայելլո Սորբի** (իտալ.՝ Raffaello Sorbi, փետրվարի 24, 1844(1844-02-24), Ֆլորենցիա, Իտալիա - դեկտեմբերի 19, 1931(1931-12-19), Ֆլորենցիա, Իտալիայի թագավորություն), իտալացի գեղանկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Կրթություն է ստացել Ֆլորենցիայի գեղարվեստի ակադեմիայում, պատմական նկարիչ և դիմանկարիչ Անտոնիո Չիզերիի գլխավորությամբ, որը մեծ ազդեցություն է ունեցել Ռաֆայելլոյի վաղ շրջանի ստեղծագործությունների վրա։ 18 տարեկանում ավարտել է իր առաջին խոշոր աշխատանքը` «Կորսո Դոնատին վիրավորվել է կատալոնացիների կոմղից Ֆլորենցիայում, Սան Սալվիում»։ Երկու տարի անց երիտասարդ նկարիչը Ֆլորենցիայի տրիենալեի մրցույթում շահել է Հռոմի մրցանակը` «Սավոնարոլան, որը բացատրում է Աստվածաշունչն իր ընկերներին» նկարով։ 

Նա ստեղծել է մի շարք նկարներ Ամերիկայի և Անգլիայի մեկենասների համար։ Նկարիչը մասնագիտացել է պատմական գեղանկարչության ժանրում` պատկերելով տեղարաններ միջնադարի պատմությունից, ժանրային տեսարաններ` 18-րդ դարի հագուստներով և հնագույն կայսերական Հռոմ։ Դիմանկարիչ էր։ Հաճախ պատկերում էր գեղեցիկ կանանց ծաղիկներով, որսորդական տեսարաններ և այլն։

1870 թվականին դարձել է Ֆլորենցիայի գեղարվեստի ակադեմիայի ակադեմիկոս, ինչպես նաև` Ուրբինոյի Արվեստների թագավորական ակադեմիայի պրոֆեսոր և պատվավոր անդամ։

Պատկերասրահ
-----------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |
| Ռաֆայելլո Սորբիի նկարներից |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2 3 4  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2 3 4  Գերմանիայի ազգային գրադարանի կատալոգ (գերմ.)

Գրականություն
-------------

* Giuliano Matteucci, Aria di Parigi nella pittura italiana del secondo Ottocento, Torino, Allemandi editore, 1998.(իտալ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Raffaello Sorbi (իտալ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 149700372 · GND: 1036866858 · ISNI: 0000000360422507 · VIAF: 223778081 · ULAN: 500017281 · WorldCat VIAF: 223778081 |

 |
| **՞**Պալլասի մագլցող սահնօձ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Դաս | Օձեր |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Լորտուներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Elaphe sauromates

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Պալլասի մագլցող սահնօձ** (լատին․՝ Elaphe sauromates), քառաշերտ սահնօձ, լորտուների ընտանիքի լորտուների ենթաընտանիքի (լատին․՝ Elaphe) ցեղի օձ։ Հայաստանում հանդիպում է Շիրակի, Արագածոտնի, Կոտայքի, Արարատի, Վայոց ձորի, Սյունիքի և Տավուշի մարզերի լեռներում, Երևանի շրջակայքում։ Տարածված է չոր տափաստանային, թփուտային ու նոսրանտառային բուսականությամբ կենսավայրերում, նաև այգիներում։

Արտաքին տեսք
------------

Մարմնի երկարությունը տարիքի հետ փոխվում է (27-180 սմ), պոչը 4-5 անգամ կարճ է։ Էգերը խոշոր են արուներից։ Մարմինը բարեկազմ է, գլուխը մարմնից լավ է տարանջատված և ծածկված է խոշոր փայլուն վահանիկներով։ Աչքերը խոշոր են, ծիածանաթաղանթը՝ մուգ, բիբը՝ կլոր։ Մեջքային թեփուկները թույլ կատարավոր են, փայլուն։ Ունի շատ խայտաբղետ տեսք։

Գլխի վրա՝ աչքերից դեպի հետ, ձգվում է մուգ զոլ։ Դեղնավուն մեջքի երկարությամբ՝ ծոծրակից մինչև պոչի ծայրը, անցնում է լայնակի ձգված, մուգ շագանակագույն կամ գրեթե սև եզրերով շղթայանման նւսխւշ, որի տարբեր հատվածներում խալերը կարող են միաձուլվելով ձևավորել զիգզագ կամ տարանջատվել։ Մուգ խալերի մեկական երկայնակի շարք է ձգվում նաև մարմնի կողքերով։ Պոչի հատվածում նախշի տարանջատված ձևը պահպանվում է։ Որովայնային մակերեսը բաց դեղնավուն է, հաճախ՝ մանր, մուգ բծերով։

Սնունդ
------

Սնվում է մանր ողնաշարավորներով (մողեսներ, օձեր, թռչուններ և նրանց ձվերը, կրծողներ)։ Ձմեռում է աշնան 2-րդ կեսից մինչև գարնան սկիզբը։

Բազմացում
---------

Զուգավորումը տեղի է ունենում ապրիլ-մայիսին։ Հունիսի 2-րդ կեսից հուլիսի սկիզբը էգը դնում է 4-16 ձու։ Ձվերը խոշոր են (48-70 X 20-25 մմ) Ձագերը ծնվում են սեպտեմբերի 2-րդ կեսին։ Ի տարբերություն օձերի շատ այլ տեսակների՝ Պալլասի մագլցող սահնօձի էգը խնամում է ձագերին։

Նշանակություն
-------------

Հաճախակի խնամվում է անազատ պայմաններում։ Օգտագործվում է գիտահետազոտական նպատակով։ Բավական ագրեսիվ է։ Զայրացած ժամանակ բարձր ֆշշոցով և պոչի ծայրը արագ գետնին զարկելով՝ կարող է կատարել հարձակողական շարժումներ։ Կծածը մարդու և կենդանիների համար վտանգավոր չէ։ Որպես հազվադեպ հանդիպող տեսակ՝ առաջարկվել է գրանցել ՀՀ Կարմիր գրքում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Ռեզերվացիաներ**, **ռեզերվատներ** (լատիներեն՝ reservare — պահպանել), որոշ արևմտյան երկրներում արմատական բնակչության մնացորդներին բռնի բնակեցնելու համար հատկացված հողատարածություններ։

Ռեզերվացիաները գոյություն ունեն ԱՄՆ-ում, Կանադայում և Բրազիլիայում՝ հնդկացիների, Ավստրալիական Միությունում՝ Ավստրալիայի բնիկների, Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում՝ սևամորթ աֆրիկացիների համար։

Ռեզերվացիաները ԱՄՆ-ում
----------------------

Հիմնական հոդված՝ Հնդկացիների ռեզերվացիաները ԱՄՆ-ում
ԱՄՆ-ում ռեզերվացիաներ վարում է 1842 թվականին ստեղծված՝ Հնդկացիների գործերի վերաբերյալ բյուրոն, որի գործունեությունը փաստորեն ուղղված է ռեզերվացիաների հողերի կրճատմանը (1887-1961 թվականների ընթացքում 138 միլիոն ակրից հասել է 43 միլիոն ակրի)։ Բյուրոն ռեզերվացիաների բնական հարստությունները մշակելու է հանձնում մասնավոր մոնոպոլիաներին։ 1950-ական թվականներին ԱՄՆ-ի կոնգրեսն ընդունեց ռեզերվացիաների վերացման ու դրանցից հնդկացիների արտաքսման մասին մի շարք օրենքներ։

Ռեզերվացիաները Կանադայում
-------------------------

Հիմնական հոդված՝ Հնդկացիների ռեզերվացիաները Կանադայում
Կանադայում Հնդկացիների գործերի վերաբերյալ բաժինը (ստեղծվել է 1860 թվականից) նույնպես նպաստեց ռեզերվացիաների կրճատմանը և բնական հարստությունները մասնավոր մոնոպոլիաներին հանձնելուն։ 1966 թվականին ռեզերվացիաների մակերեսը 6 միլիոն ակր էր, որ համարվում էր 230 հազար հնդկացիների սեփականություն։ 1969 թվականին կանադական կառավարությունը հայտարարեց ռեզերվացիաները վերացնելու մտադրության մասին։

Ռեզերվացիաները Ավստրալիայում
----------------------------

Ավստրալիայում ռեզերվացիաներ են անվանում բնիկներով բնակեցված տարածությունները, որոնցում մուտք գործելու իրավունք ունեն միայն կառավարական ծառայողներն ու հատուկ թույլտվություն ստացած անձինք։ Ամենաշատ ռեզերվացիաները գտնվում են Արևմտյան Ավստրալիայում, Քվինսլենդում և Հյուսիսային հողերում։ Որոշ ռեզերվացիաներում բնիկներն ապրում են ավանդական կենցաղով, այլ ռեզերվացիաներում նստակյաց են, կորցրել են տոհմացեղային կապերը և ապրում են վարձու աշխատանքով կամ բարեգործական ընկերություններից ու միսիաներից ստացած նպաստներով։

Ռեզերվացիաները Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում
-----------------------------------------------

Հիմնական հոդված՝ Բանտուստան
ՀԱՀ-ում ռեզերվացիաների տարածքը կազմում է երկրի մոտ 13%-ը, որտեղ բնակվում է աֆրիկացի բնակչության մոտ 1/3-ը (1983 թվականին)։ Աֆրիկացիները պաշտոնապես որոշ իրավունքներից օգտվում են միայն իրենց բնակության հողերում, երկրի այլ՝ «սպիտակ տերիտորիաներ» հայտարարված մասերում նրանց համար սահմանված է սոսկ «ժամանակավորապես լինելու» կարգավիճակ։ ՀԱՀ-ում ռեզերվացիաներն էժան և իրավազուրկ բանվորական ուժի աղբյուր են։ Ռեզերվացիաներ քշված հնդկացիները, աֆրիկացիները, Ավստրալիայի բնիկները պայքարում են խտրականության դեմ՝ ձգտելով իրենց իրավունքները վերահաստատել բռնագրավված հինավուրց հողերի վրա։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |