recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Արմեն Գեորգիի Չալտիկյան** ( ռուս.՝ Армен Георгиевич Чалтыкьян , հոկտեմբերի 1, 1937(1937-10-01), Մոսկվա, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 14, 1994(1994-12-14), Մոսկվա, Ռուսաստան), հայազգի խորհրդային ճարտարապետ, գեղանկարիչ։

Ճարտարապետ Գեորգի Չալտիկյանի որդին։

Կենսագրություն
--------------

Արմեն Չալտիկյանը ծնվել է 1937 թվականին։ 1960 թվականին ավարտել է Մոսկվայի ճարտարապետության ինստիտուտը։ Իր կարիերայի սկզբին նա նախագծել և իրականացրել է մի շարք միջազգային խոշորագույն ցուցահանդեսների տաղավարներ Փարիզում, Բռնոյում Ջենովայում և այլ քաղաքներում։ 1968 թվականից եղել է Մոսկվայի նկարիչների միության անդամ։

Աշխատանքներ
-----------

Մոսկվայում և ուրիշ քաղաքներում նրա նախագծերով կառուցվել է մի շարք կառույցներ՝ Նուրեկի հիդրոէլեկտրակայանը, Վիշնևսկու կայարանի Շոլոխովի տուն-թանգարանը, Նիժնի Տագիլի և այլ քաղաքների թանգարաններ։ Չալտիկյանը եղել է նաև Իվան Կռիլովի հուշարձանի ճարտարապետը, որը կանգնեցվել է Մոսկվայում, 1976 թվականին։ Կյանքի վերջին 20 տարիների ընթացքում զբաղվել է գրաֆիկայով և նկարչությամբ, մասնակցել մի շարք ցուցահանդեսների։ Մահացել է 1994 թվականին Մոսկվա քաղաքում։

Պատկերասրահ
-----------

* «Ինքնադիմանկար«Ինքնադիմանկար
* ««Մեծ նատյուրմորտ - Սկիզբ»»««Մեծ նատյուրմորտ - Սկիզբ»»
* «Հրաբուխ (Հայ քահանայի դիմանկարը)»«Հրաբուխ (Հայ քահանայի դիմանկարը)»
* «Անկողնային դիմանկար հին ոճով»«Անկողնային դիմանկար հին ոճով»
* «Բոլիվարի դիմանկարը»«Բոլիվարի դիմանկարը»
* «Ֆրանսիսկո Միրանդա»«Ֆրանսիսկո Միրանդա»
* «Սիմոն Բոլիվար»«Սիմոն Բոլիվար»
* 
* «Թանգարան»«Թանգարան»
* «Դիմանկար հոլանդական ոճով»«Դիմանկար հոլանդական ոճով»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8
2. ↑  Памятник Ивану Андреевичу Крылову(չաշխատող հղում)
**Մյուֆիդե հանըմ Քադրի** (թուրքերեն՝ Müfide hanım Kadri, 1890, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - 1912, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն), թուրք նկարչուհի և կոմպոզիտոր, Թուրքիայի առաջին նկարչուհիներից մեկը։ Քարդին առաջին կինն է, որը Օսմանյան կայսրությունում եղել է պրոֆեսիոնալ նկարչության ուսուցչուհի։ Նա հիմնականում մարդկային կյանքի դրվագներ է պատկերել։

Կենսագրություն
--------------

Մյուֆիդեն դեռ մանուկ հասակում կորցրել է մորը։ Նրան որդեգրել է իր հեռավոր բարեկամ Քադրի բեյը, ով երեխա չի ունեցել։ Նա տանը պարապել է կրկնուսույցների հետ, ովքեր բացահայտել են աղջկա նկարչական տաղանդը։

Ինքնադիմանկար
Նա սկսել է զբաղվել նկարչությամբ 10 տարեկանից սկսած և վարպետության դասեր է առել Օսման Համդի Բեյից։ Այնուհետև դասեր է առել Սալվատորե Վալերիից (1856—1946), ով «Սանայե Նեֆիսե Մեքթեբի» արվեստների դպրոցի պրոֆեսոր էր։ Նա սովորել է նվագել ֆորտեպիանո, ջութակ և երաժշտական ավանդական գործիքներ, այնպիսիք ինչպիսիք են ուդը և քամանչան։

Համդի բեյի պնդմամբ, նա իր նկարներից մի քանիսը ուղարկել է Մյունխեն, որտեղ նկարները արժանացել են ոսկե մեդալների։ Շուտով երբ նա նշանակվեց Ստամբուլի աղջիկների երաժշտական դպրոցի ուսուցչուհի, Քադրիին առաջարկեցին զբաղեցնել նաև արվեստների և ասեղնագործության ուսուցչուհու հաստիքը։ 
Ադիլե սուլթանի պալատում նա նկարչության դասեր է տվել Աբդուլ Համիդ II սուլթանի դստերը։ Այդ ընթացքում նա գրել է նաև երաժշտություններ՝ տարբեր ստեղծագործությունների համար։

1921 թվականին Մյուֆիդե Քադրիի մոտ ախտորոշվել է տուբերկուլոզ։ Հիվանդությունը ախտորոշվել է շատ ուշ, ինչի արդյունքում հնարավոր չի եղել փրկել նրա կյանքը։ Մահացել է 1922 թվականին։ Մահվանից հետո Քադրիի 40 նկարները հատկացվել են «Նկարիչների օսմանյան միությանը»։

Ընտրյալ նկարներ
---------------

* Գիրք կարդացող կինըԳիրք կարդացող կինը
* Ուդ նվագող կինըՈւդ նվագող կինը
* Աղոթող աղջիկըԱղոթող աղջիկը
* Սիրեցյալները լողափումՍիրեցյալները լողափում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Brief biography Archived 2015-08-23 at the Wayback Machine. @ Sanal Müze «Retrospektif».
3. 1 2  Biographical notes @ Forum Gerçek.
4. 1 2 3  Curriculum Vitae @ the İstanbul Kadın Müzesi.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1240444222 · VIAF: 183163091937895070005 · WorldCat VIAF: 183163091937895070005 |

 |
**Geschriebenstein** (գերմ.՝ [ɡəˈʃʁiːbm̩ˌʃtaɪ̯n] ), սովորաբար կոչվում է **Írott-kő** (հունգարերեն: [iːrotkøː]) անգլերեն աղբյուրներում, լեռ 884 մետր բարձրությամբ, որը գտնվում է Ավստրիայի և Հունգարիայի սահմանին։ Այն Կոսեգի լեռներում ամենաբարձր լեռն է, արևմտյան Հունգարիայի ամենաբարձր կետն է (Տրանդսանուբիա) և Բուրգենլանդի ամենաբարձր կետը։ Ավստրիական աղբյուրների համաձայն, նրա բարձրությունը 884 մետր է, հունգարական հղումներում հիմնականում հիշատակվում է 883 մետր։ Սահմանից դեպի Բուրգենլանդի կողմ ամենաբարձր կետը 879 մետր է։

Հունգարական նախկին անուններն են՝ *Fenyőhegy* և *Szálkő*: Ներկայիս անունը (Írottkő՝ հունգարերեն, Geschriebenstein՝ անգլերեն և գերմաներեն) կարող է թարգմանվել որպես գրված քար և հավանաբար ստացվել է սահմանային մակագրություններով քարերից *Batthyány* և *Esterházy* ընտանիքների սեփականությունների միջև։ Գագաթին կա 1913 թվականին կառուցված դիտարկման աշտարակ։ Այն կանգնած է ճիշտ և ճիշտ Ավստրիայի և Հունգարիայի սահմանի վրա։

2007 թվականի դեկտեմբերից սկսած, Ավստրիան և Հունգարիան սահմանը կարող են անցնել առանց պաշտոնական ընթացակարգի, քանի որ Հունգարիան միացել է Շենգենյան համաձայնագրին։

Ավստրիական կողմում ամենամոտ քաղաքներն են Ռեխնիցը և Լոկենհաուսը։ Հունգարիայի կողմում ամենամոտ շրջանը Վելեմն է, իսկ ամենամոտ քաղաքը՝ Կոսեգը։

Բաժանիչ քար դիտարկման աշտարակի ներսում։ Դրա ձախ կողմը Ավստրիան է (նշված՝ *Ö* *Österreich* -ի համար), աջ կողմը Հունգարիան է (denoted by an *M* for *Magyarország*, not visible)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Geschriebenstein, Austria/Hungary* at www.peakbagger.com. Retrieved 6 Jun 2017.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Naturpark Geschriebenstein-Írottkő
* Írottkő Nature Park Information Centre Archived 2010-05-03 at the Wayback Machine.
* Awarded "EDEN - European Destinations of Excellence" non traditional tourist destination 2009

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 239643501 · WorldCat VIAF: 239643501 |

 |
**Արմեն Կառլենի Պողոսյան** (ապրիլի 19, 1965(1965-04-19), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կոնտրաբասահար, դիրիժոր, կոմպոզիտոր, մանկավարժ, ՀՀ վաստակավոր արտիստ (2006)։ Կիթառահար, մանկավարժ Նունե Պողոսյանի ամուսինը։

Կենսագրություն
--------------

Արմեն Պողոսյանը ծնվել է 1965 թվականի ապրիլի 19-ին Երևանում։ 1980 թվականին ավարտել է Երևանի Պ. Ի. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցի թավջութակի (դասատուներ՝ Ա. Չաուշյան, Ռ. Նանյան), 1984 թվականին՝ Ռ. Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի կոնտրաբասի (դասատուներ՝ Լ. Նալյան, Վ. Թերզյան) բաժինները։ 1990 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայի զինվորական դիրիժորության ֆակուլտետը (Ք. Խախանյանի, Վ. Մոսկվիչովի դասարաններ)։

1984-1985 թվականներին եղել է Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի նվագախմբի կոնտրաբասահար, 1990-1991 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԶՈւ զորամասի նվագախմբի դիրիժոր, I դեսանտագրոհային գնդի նվագախմբի (1992) հիմնադիր և դիրիժոր, 2009 թվականից՝ ԳՇ ռազմանվագախմբային բաժնի գլխավոր զինվական դիրիժոր։

2004 թվականին հիմնադրել և դասավանդում է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի զինվորական դիրիժորության բաժնում։ 2010 թվականին հիմնադրել է ՀՀ Զինված ուժերի երգի-պարի անսամբլը, 1992 թվականից ղեկավարել բազմաթիվ պետական, գերատեսչական, զանգվածային և այլ միջոցառումներ։

Գրել է «Ադաջո հին ոճով»՝ սիմֆոնիկ և փողային նվագախմբի, «Տանգո «Մարիաննա»՝ կամերային նվագախմբի և կիթառի, կոնցերտ՝ սիմֆոնիկ նվագախմբի և կիթառի, «Լուսնային վալս»՝ սիմֆոնիկ նվագախմբի, «Վալս»՝ սաքսոֆոնի և փողային նվագախմբի, «Փարիզյան տրամադրություն»՝ էստրադսիմֆոնիկ նվագախմբի համար, քայլերգեր («Դիմավորման քայլերգ», «Մայրաքաղաքային քայլերգ»), փողային նվագախմբային գործեր («Տուրք», «Ձոն հայրենիքին», «Հայկական պար» և այլն), երգեր («Պատիվ ունեմ», «Ընկերների երգը», «Ելիր ի զեն», «Իմ հայկական բանակ», «Ի զեն, ի զեն», «Երկու փոքրիկ», «Մարդկության հավատք» և այլն), ջութակի և կիթառի պիեսներ և այլ երկեր։ Կիթառահարների եռյակի համար մշակել է Կոմիտասի «Խնկի ծառ», «Նուբար-Նուբար», «Քելե-քելե», «Կաքավիկ», Ռոմանոս Մելիքյանի «Վարդ», հայկական ժողովրդական «Քոչարի» և այլ գործեր։

Պարգևներ
--------

* 2011 – ՀՀ «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալ,
* 2015 – ՀՀ «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ,
* 2013 – Հայաստանի մշակույթի նախարարության մեդալ,
* 2015 – Երևանի քաղաքապետի ոսկե մեդալ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Արմենակ Հովհաննեսի Սագըզյան** (1872, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - 1944, Ստամբուլ, Թուրքիա, Կոստանդնուպոլիս), հայ արվեստաբան, արևելագետ։

Կյանք և գործունեություն
-----------------------

Ծնվել է 1872 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ պոլսահայ անվանի մտավորական Հովհաննես Սագըզի ընտանիքում։ Փարիզում սովորել է իրավաբանություն, Կոստանդնուպոլսում վարել պետական պաշտոններ, արժանացել շքանշանների։ Կոստանդնուպոլսի Հայ գեղարվեստական միության հիմնադիրներից է (1919 թ.) և նրա նախագահը։ Եղել է Կոստանդնուպոլսի էվգաֆ թանգարանի գեղարվեստական խորհրդի անդամ։ Նրա ջանքերով Փոքր Ասիայի քաղաքներից ու գավառներից հավաքվել են ոչնչացումից փրկված հայկական մշակույթի նշխարներ։ Զբաղվել է արևելյան արվեստի, հայկական մանրանկարչության և դեկորատիվ-կիրառական արվեստի հարցերով։ Մահացել է 1944 թվականին՝ Կոստանդնուպոլսում։

Աշխատություններ
---------------

Ավելի քան 25 աշխատությունների հեղինակ է (այդ թվում՝ «XVII-XVIII դարերի պարսկական մանրանկարչությունը»՝ 1929 թ.՝ ֆրանսերեն լեզվով)։ 1940 թ. լույս է ընծայել հոդվածների ընտրանին՝ «Հայ արվեստի էջեր» խորագրով՝ ֆրանսերեն լեզվով։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 108)։*  |
**Kargu** - թուրքական արտադրության անօդաչու թռչող սարք (ԱԹՍ)։ Մշակվում և արտադրվում է թուրքական պաշտպանական STM (Savunma Teknolojileri Mühendislik ve Ticaret AŞ) ընկերության կողմից։

Նկարագիր
--------

Kargu-ն կվադրոկոպտեր տեսակի մահապարտ ԱԹՍ է։ Մատակարարվում է Թուրքիայի զինված ուժերին 2017 թվականից ի վեր։ 2019 թ․ STM ընկերությունն սկսեց կատարելագործված Kargu-2 ԱԹՍ-ների արտադրությունը։ 

2020 թ․ սկզբին թուրքական կառավարությունը պայմանագիր կնքեց այդ տեսակի 356 ԱԹՍ-ի գնման մասին։ 

Kargu-2-ը կշռում է 15 կգ։ Թռիչքի տևողությունը 30 րոպե է։ 

Թռիչքի մաքսիմալ հեռավորությունը 5 կմ է, առավելագույն արագությունը՝ 72 կմ/ժ, թռիչքի առաստաղը՝ 2.8 կմ, իսկ մարտական գործողության առաստաղը՝ 500 մ։

ԱԹՍ-ն կառավարվում է երկրից՝ օպերատորի կողմից, որը կարող է ուղղել ԱԹՍ-ն ցանկացած, այդ թվում՝ շարժվող թիրախի ուղղությամբ։ Եթե ԱԹՍ-ն չի ոչնչացրել թիրախը, այն կարող է վերադառնալ օպերատորի մոտ հետագա օգտագործման համար։

Ունի նաև թռիչքի և որոնման կիսաավտոմատ ռեժիմ, այն կարող է ինքնուրույն գտնել և խոցել թիրախները, իսկ օպերատորը պետք է միայն ուղղի ԱԹՍ-ն դեպի թիրախային գոտի։ Անհրաժեշտության դեպքում օպերատորը կարող է չեղարկել ԱԹՍ-ի հարձակումը կամ վերաթիրախավորել այլ օբյեկտներ։ 

Ռումբը կարող է լինել բեկորային՝ հակառակորդի անձնակազմի և այլ ոչ զրահապատ թիրախների ոչնչացման համար, կումուլյատիվ՝ թեթև զրահապատ տեխնիկայի խոցման համար, և վակուումային՝ փակ տարածությունում թիրախների ոչնչացման համար։ 

STM-ն ակտիվ աշխատանքներ է տանում այս հարվածային ԱԹՍ-ների արտահանումն ավելացնելու ուղղությամբ։ Դրանց հանդեպ հատուկ հետաքրքրություն կա Միջին Արևելքում և թուրքալեզու պետություններում։ 

2019 թ. ապրիլին Թուրքիայում անցկացված ռազմարդյունաբերական IDEF-2019 ցուցահանդեսի ընթացքում Ադրբեջանի պաշտպանության նախարար Զաքիր Հասանովը այցելել էր նաև Kargu ԱԹՍ-ների տաղավար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ադրբեջանը օգտագործում է նաև թուրքական Kargu մահապարտ ԱԹՍ-ներ:
2. ↑  Ադրբեջանի պատվիրակությունը Թուրքիայի IDEF-2019 ռազմարդյունաբերական ցուցահանդեսին

Արտաքին հղումներ
----------------

* KARGU Rotary Wing Attack Drone Loitering Munition System STM website.
* Turkey does first exports of 'kamikaze drone' Kargu
* Структурам безопасности Турции передадут еще 356 беспилотников Kargu-2
**«Ազգագրական հանդէս»**, հայ ազգագրական առաջին պարբերականը։

Պատմություն
-----------

«Ազգագրական հանդէս» պարբերականը լույս է տեսել 1896–1916 թվականներին։ Պարբերականի խմբագիր-հրատարակիչը եղել է հայ ազգագրագետ, բանահավաք Երվանդ Լալայանը։ 

Պարբերականի առաջին հատորը հրատարակվել է Շուշիում, մնացած 25-ը՝ Թիֆլիսում։ Հատորներում տեղ են գտել ազգագրությանը, բանահյուսությանը, հնագիտությանը, վիմագրությանը, պատմությանը, իրավունքին, արվեստին վերաբերող նյութեր և ուսումնասիրություններ։ Արժեքավոր են Ջավախքի, Զանգեզուրի, Արցախի, Գողթնի, Գեղարքունիքի, Վասպուրականի, Բուլանըխի և այլ շրջանների ազգագրական նյութերի, Ալաշկերտի, Կ. Պոլսի, Կապանի բանահյուսության հավաքածուների, «Սասնա ծռեր» էպոսի տարբերակների, «Ռոստամ Զալ» վեպի հայկական պատումների, Մանուկ Աբեղյանի «Հայ ժողովրդական վեպը» ուսումնասիրության և այլ հրապարակումներ։

Պարբերականում աշխատել են Խաչիկ Սամուելյանը, Թորոս Թորամանյանը, Գարեգին Հովսեփյանը, 
Գարեգին Լևոնյանը և ժամանակի այլ անվանի մտավորականներ։

Հանդեսը նպաստել է Հայոց ազգագր ընկերության ստեղծմանը և հայ ազգագրության զարգացմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ խմբ․ հանձնաժողով՝ Հ․ Մ․ Այվազյան (գլխ․ խմբ) և ուրիշ, Հայկական համառոտ հանրագիտարան, հ. 3 (ՀՀ գլխ․ խմբ․), Երևան, «Հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն», 1999, էջ 274 — 896 էջ. — 5000 հատ, ISBN 5-89700-010-7։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պարբերականի բոլոր համարները Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի «Վաչե և Թամար Մանուկյան» Մատենադարանի ֆոնդում
* AH Ts'ankk' 1896-1916 [Indices for Azgagrakan Handes, 1896-1916

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ազգային Թարգմանչաց ճեմարան**, հիմնվել է 1898 թ.-ին, Դամասկոսում՝ Սուրբ Սարգիս եկեղեցուն կից, Երուսաղեմի հայոց պատրիարք Հարություն արքեպիսկոպոս Վեհապետյանի նախաձեռնությամբ։ Ենթակա է Կիլիկիայի կաթողիկոսությանը (մինչև 1929-ը՝ Երուսաղեմի հայոց պատրիարքարանին)։ Սկզբնապես գործել է որպես մանկապարտեզ, ապա՝ նախակրթարան։ Փակվել է 1915 թ.-ին, վերաբացվել 1919 թ.-ի աշնանը։ 1924 թ.-ին ունեցել է 450, 1930 թ.-ին՝ 600, 1948 թ.-ին՝ 160, 1989 թ.-ին՝ 385 աշակերտ։

Պահվում է սաներից գանձվող կրթաթոշակով, բարեսիրական ընկերությունների և անհատ բարերարների նպաստներով, ինչպես նաև դպրոցի համար կազմակերպված միջոցառումների հասույթներով։ Սիրիայում դպրոցների պետականացումից (1967) հետո առաջնորդվում է պետ. ուսումնական ծրագրով։ Ուսուցումը արաբերեն է, ավանդվում է նաև հայոց լեզու և կրոնի պատմություն (հայերենով)։ Ունի 3 բաժին՝ մանկապարտեզ (3 տարի), նախակրթարան (6 տարի) և միշնակարգ (3 տարի, հիմնադրվել է 1961-ին)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 4. — էջ 149.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 149)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Անուն**, քերականության մեջ` նյութական նշանակություն ունեցող մի քանի խոսքի մասերի՝ գոյականի, ածականի, թվականի ընդհանուր անվանում։ Իբրև քերականական հասկացություն գործածվել է դեռևս անտիկ քերականագիտության մեջ։ Հին քերականներն անունն առանձնացրել են որպես ուրույն խոսքի մաս՝ հակադրելով այն այլ խոսքի մասերի և առաջին հերթին՝ բային։ Ժամանակի ընթացքում, քերականագիտության զարգացման համապատասխան, փոխվել է նրա նշանակությունը։ Արդի ըմբռնմամբ անունն առանձին խոսքի մասի ամբողջական անվանում չէ, քանի որ ընդհանուր անուն–խոսքի մասի փոխարեն ճանաչվում են միայն անվանական առանձին–առանձին խոսքի մասեր՝ գոյական անուն, ածական անուն, թվական անուն, որոնք այժմ արդեն ավելի շատ հանդես են գալիս առանց «անուն» բառի հարադրման՝ գոյական, ածական, թվական։ Ավելի սովորական են հատուկ անուն, հասարակ անուն, հավաքական անուն քերականական անվանումները, որոնք
բովանդակում են գոյականին հատուկ համապատասխան հասկացություններ։

Գրականություն
-------------

* Անունների նշանակություն։ Значение имени Անունների ազատ հանրագիտարան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 463)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի |

 |
**Արշակ Գրիգորի Կուզիկյան** (մայիսի 21, 1983(1983-05-21), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), երգիչ (բաս-բարիտոն)։

Կենսագրություն
--------------

Արշակ Կուզիկյանը ծնվել է 1983 թվականին Երևանում։

Հաճախել է Ձայնի պահպանման հատուկ մասնագիտացված դպրոց, երգել Արարատյան հայրապետություն թեմի «Մանկունք» երգչախմբում։ 

2005 թվականին Ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիան (Մուրադ Հովակիմյանի դասարան), 2008 թվականին վերապատրաստվել է Վալերի Հարությունյանի ղեկավարությամբ, 2013-2015 թվականներին սովորել է Շոտլանդիայի թագավորական կոնսերվատորիայում (Ս․ Ջոնսոնի դասարան), 2015-2016 թվականներին Ուելսի Ձայնի միջազգային ակադեմիայում (Դ․ Օ'Նիլի դասարան)։ 2008–2013 թվականներին Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի կոնսերվատորիայի օպերայի ստուդիայի մեներգիչ․ դերերգերից են՝ Կոլլին (Ջակոմո Պուչինիի «Բոհեմ»), Մոսի (Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ»), Դուլկամարա (Գաետանո Դոնիցետիի «Սիրո ըմպելիք»), Ֆիգարո (Ջոակինո Ռոսսինիի «Ֆիգարոյի ամուսնությունը»), Ծեր գնչու (Սերգեյ Վասիլևիչ Ռախմանինովի «Ալեկո»), Պուբլիո (Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի «Տիտոսի գթությունը»), Ռամբալդո (Ջակոմո Պուչինիի «Ծիծեռնակ») և այլն։

2013 թվականից գործել է Գլազգոյում, Քարդիֆում, 2016 թվականից ապրում է Լոնդոնում։

Հանդես է գալիս համերգներով, մասնակցում է փառատոների, միջազգային մրցույթների։

Մրցանակներ
----------

* Պավել Լիսիցյանի և Ջակոմո Պուչինիի անվան մեներգիչների հանրապետական մրցույթի մրցանակակիր (2011, Երևան)
* «Լես Ազուրիալես» միջազգային մրցույթի մրցանակակիր (1-ին, 2015, Ֆրանսիա)
* «Անկախ օպերա» մրցույթի մրցակից (2015, Անգլիա)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**«Ազնվամորու գինի»** (լատիշ․՝ «Aveņu vīns»), խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Արվիդս Կրիևսը Վիկտոր Լագզդինշի «Գիշերը Մեժաժի խուտորում» վիպակի հիման վրա։

Սյուժե
------

Գիրտ Ռանդերը, որը ոստիկանության մայոր է, հյուրընկալվել է իր մանկության ընկերոջ՝ Յուրիսի մոտ՝ խուտորում։ Վերջինս մի քանի անգամ փորձում է ինչ-որ բան պատմել, բայց անկեղծ խոսակցություն այդպես էլ չի ստացվում։

Երեկոյան, երբ տոնական սեղանի շուրջ նստած են հյուրերը, Յուրիսը գնում է ազնվամորու գինի բերելու։ Տեսնելով, որ ամուսինն ուշանում է, Ռասման իջնում է ներքև և նկուղում գտնում մահացած ամուսնուն։ Դժբախտ պատահարի հետևանքով մահվան վարկածը, որի մասին խոսում են հավաքվածները, անմիջապես հերքվում է Գիրտի կողմից ։

Նա խնամքով հավաքել է տեղում եղած ապացույցները և անցնում է հարցաքննության։ Պարզվում է, որ սպանության պատճառ կարող էին լինել խանդը, վրեժխնդրությունը կամ փողը։ Կասկածել կարելի է հյուրերից յուրաքանչյուրին, քանի որ ոչ ոք ալիբի չունի։ Հարալդը, ինչպես պարզվում է, եղել է Ռասմայի սիրեկանը։ Ալբերտը խանդում էր Յուրիսին իր կնոջ հանդեպ։ Վիլիսին մերժել են երկու հազար ռուբլի պարտք վերցնելը, որոնք ավելի ուշ անհետացել էին ննջարանում գտնվող զարդատուփից։

Գիրտը ամենայն մանրամասնությամբ վերականգնում է իրադարձությունների ժամանակագրությունը։ Հատվածական ցուցմունքներից նա կազմում է տեղի ունեցածի իրական պատկերը։ Ինսբերգների որդին լուրջ հիվանդացել էր, և հայրը, փողի կարիք ունենալով, ներքաշվել է իր արտադրության մեջ թանկարժեք մետաղների հափշտակման քրեական սխեմայի մեջ։ Յուրիսը՝ լինելով տաղանդավոր ինժեներ, առաջարկել է էլեկտրական կոնտակտներ պատրաստելիս օգտագործել նոր, ավելի տնտեսող տեխնոլոգիա։ Գտնվել են շրջահայաց մարդիկ, որոնք ներդրել են նրա գաղափարը՝ այն գաղտնի պահելով պետությունից։ Տանջվելով մեղքի զգացումից՝ որոշ ժամանակ անց Յուրիսը պատրաստվում էր բացահայտել գաղտնիքը։

Յուրացման կազմակերպիչներից է եղել Ֆելիքսը՝ Յուրիսի անմիջական պետը։ Նա էլ սպանել է նրան՝ բարկության պահին հարվածելով կողքին ընկած կացնով։ Գիտակցելով իր հանցանքի բացահայտումը՝ Ֆելիքսը փախչում է՝ առևանգելով տան մոտ կայանված մեքենան։ Անտառային ճանապարհին կորցնելով մեքենայի կառավարումը՝ Ֆելիքսը մեքենայով հարվածում է որմզդեղնին և մահանում ստացած վնասվածքներից։

Դերերում
--------

* Ալվիս Բիրկուս – *Գիրտ Ռանդեր*
* Արնիս Լիցիտիս – *Յուրիս Ինսբերգ*
* Ինդա Բուրկովսկա – *Ռասմա Ինսբերգ*
* Իվար Կալնինշ – *Ալբերտ*
* Ինեսա Պաբերզա – *Իռենա Ալբերտա*
* Մարտինշ Վերդինշ – *Հարալդ Ուլաս*
* Միրզա Մարտինսոնե – *Դինա Ուլասե*
* Ռիխարդ Ռուդակս – *Ֆելիքս*
* Պետերիս Լիեպինշ – *Վիլիս*

Նկարահանող խումբ
----------------

* Սցենարի հեղինակ՝ Արվիդս Կրիևս, Վալենտին Եժով, Ալոիզ Վազնիս
* Ռեժիսոր՝ Արվիդս Կրիևս
* Օպերատոր՝ Դավիս Սիմանիս
* Նկարիչ՝ Իևա Ռոմանովա
* Կոմպոզիտոր՝ Մարտինշ Բրաունս
* Գեղարվեստական ղեկավար՝ Յանիս Սթրեյչ
* Կոստյումների նկարիչ՝ Վեչելա Վարսլավանե
* Ֆիլմի տնօրեն՝ Վիկտորս Ռիեպշա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ազնվամորու գինի» ֆիլմը *kino-teatr.ru* կայքում
2. ↑  «Ազնվամորու գինի» ֆիլմը *kinopoisk.ru* կայքում


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Արշակ Հակոբի Հարությունյան** (ապրիլի 5 (17), 1869, Թիֆլիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 27, 1936(1936-07-27), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դերասան, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1934)։

Կենսագրություն
--------------

Արշակ Հարությունյանը ծնվել է 1869 թվականին, Թիֆլիսում։ Եղել է հայ թատրոնի ամենահին դերասաններից մեկը։ Ավարտել է Ներսիսյան դպրոցը։ Դերասանական գործունեությունն սկսել է 1887 թվականից։ Աշխատել է Թիֆլիսի և Բաքվի թատրոններում, խաղացել է Գևորգ Չմշկյանի և Գ. Տեր-Դավթյանի խմբերում, Դ. Պետրոսյանի, Հովհաննես Աբելյանի, Մայսուրյան-Զարիֆյան և այլ խմբերի հետ հանդես է եկել Կովկասում, Միջին Ասիայում, Պարսկաստանում, Թուրքիայում։ Հիմնականում խաղացել է ուժեղ խառնվածքի դրամատիկական դերեր, հարազատությամբ վերարտադրել հատկապես սունդուկյանական կերպարները։ 1922 թ. հունվարի 25-ին, Երևանի Առաջին Պետթատրոնի բացման օրը խաղացել է «Պեպո» ներկայացման մեջ, որտեղ հանդես է եկել գլխավոր դերում։

Խաղացած դերերը թատրոնում
------------------------

* Պեպո՝ «Պեպո»
* Սաղաթել՝ «Պատվի համար»
* Սուլեյման՝ «Դավաճանություն»
* Զամբախով՝ «Խաթաբալա»
* Սարգիս՝ «էլի մեկ գոհ»
* Օսեփ՝ «Քանդած օջախ»
* Գրիգոր աղա՝ «Ժայռ»
* Սուլեյման՝ «Դավաճանություն»
* Յագո՝ «Օթելլո»
* Կլավդիոս՝ «Համլետ»

Հոդվածներով և բանաստեղծություններով հանդես է եկել «Արաքս», «Թատրոն», «Մշակ», «Տարազ» և այլ պարբերականներում։

1897 թվականին Թիֆլիսում լույս է տեսել նրա «Բանաստեղծություններ» խորագրով ժողովածուն։ 1926 թվականից նկարահանվել է կինոյում՝ «Շորն ու Շորշորը», «Զամալլու», «Գիքոր», «Մեր կոլխոզի մարդիկ»։

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 6. — էջ 318.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 3.
3. ↑  *Հայ սովետական թատրոնի պատմություն*։ Երևան: ՀՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն։ 1967


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 7923 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 318)։*  |
**Աթենքի ազգային պարտեզ** (հուն․՝ Εθνικός Κήπος), նախկին անվանումը՝ **Արքայական պարտեզ**, անկախ Հունաստանի առաջին թագուհի, Օտտոն արքայի կնոջ՝ Ամալյա Օլդենբուրգցու կողմից հիմնված այգի՝ Աթենքի հենց սրտում, 15,5 հա մակերեսով։ Գտնվում է Հունաստանի խորհրդարանի մոտակայքում և տարածվում են դեպի հարավ՝ մինչև Զապպեյոն։

Արքայական պարտեզի ստեղծումը շարունակվեց 1838 թվականից 1840 թվականը ներառյալ՝ գերմանացի այգեպան Շմիդտի ղեկավարությամբ։ Բոլոր մտահղացումների իրագործման համար ներկրվեցին ավելի քան 500 տեսակ բույս և տարատեսակ կենդանիներ ու թռչուններ։ Սակայն բազմաթիվ բույսերի համար միջերկրածովյան կլիման չափազանց անբարենպաստ էր։

Այգին կառուցված է որպես որոշակի թեմայով կոմպոզիցիայի հաջորդականություն, այդ իսկ պատճառով, բացի էկզոտիկ բույսերից, զարմացնում է հնամենի ավերակներով և խճանկարներով։ Հունաստանի առաջին նախագահ Իոանիս Կապոդիստրիայի և Հունաստանի օրհներգի հեղինակ Սոլոմոս Դիոնիսոսի մասին հիշողությունն այստեղ հավերժացվել է հուշարձանների միջոցով։

2010 թվականին առաջարկվեց ազգային պարտեզները ներառել մայրաքաղաքի պատմական հուշարձանների ցանկում։

* 
* Պարտեզի լճերից մեկըՊարտեզի լճերից մեկը
* ԼակոնոսԼակոնոս
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  National Garden of Athens to be designated 'historical landmark'

Արտաքին հղումներ
----------------

* Athens ifo guide(անգլ.)
* Athens Guide(անգլ.)
* Presidential Mansion gardens now open to public on Sundays
* Հունաստանի նախագահի պաշտոնական էջ Archived 2011-02-16 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7659554-7 · LCCN: sh2010009484 · NLG: 56399 · VIAF: 315590485 · WorldCat VIAF: 315590485 |

 |
**Անջրդի երկրագործություն**, բույսերի մշակումը չոռոգվող հողերում կամ անբավարար բնական խոնավության պայմաններում։

Բնորոշ է մթնոլորտային խոնավության պակասուրդով և անկայուն եղանակային շրջաններին (ՀՀ ընդհանուր հողատարածության 90 %-ն անջրդի է)։

Անջրդի երկրագործության գոտում միայն 20 %-ն է ապահովված մթնոլորտային տեղումներով, մնացածը ենթակա է երաշտի։ Խոնավության պարբերական անբավարարության պատճառով այդ շրջաններում կտրուկ նվազում է մշակաբույսերի բերքատվությունը։ Խոնավության կորուստը մեծ է հատկապես երաշտի տարիներին և խորշակների ժամանակաշրջաններում։

Ագրոտեխնիկական միջոցառումների հիմնական խնդիրը հողում մեծ քանակությամբ խոնավություն կուտակելն ու պահպանելն է։ Այդ նպատակով պետք է ներդնել 7, 8, 9, 10 դաշտային ցանքաշրջանառություն և հատուկ տեղ հատկացնել սև ցելին, մշակել այնպիսի բույսեր, որոնք ջրի քիչ պահանջ ունեն։ Այդ գոտիներում անհրաժեշտ է կիրառել հողի մշակման ցրտահերկային համակարգ, ակոսային ցանք և բնացան, ձնակուտակում, ստեղծել դաշտապաշտպան անտառաշերտեր, կառուցել լճակներ, ջրամբարներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Անսառնամանիք շրջան**, տարվա ժամանակաշրջան, երբ օդի և հողի մակերևույթին նվազագույն ջերմաստիճանները բարձր են 0 °C-ից։

Տևողություն
-----------

Տևողությունը որոշվում է գարնան վերջին և աշնան առաջին ցրտահարությունների միջև ընկած օրերի թվով։ Անսառնամանիք շրջանների տևողությունը կախված է վայրի աշխարհագրական լայնությունից, ռելիեֆի ձևից, բուսածածկույթից, ջրային ավազանի հարևանությունից (գոգահովիտներում, բացատներում այն ավելի կարճ է, քան լեռնալանջերին, անտառում)։ Այն շրջաններում, որտեղ վեգետացիայի շրջանը անսառնամանիք շրջաններից երկար է, ջերմասեր մշակաբույսերը հաճախ վնասվում են ուշ գարնանը և վաղ աշնանը ցրտահարություններից։

Տևողությունը Հայաստանի Հանրապետությունում
-----------------------------------------

Հայաստանի Հանրապետության ցածրադիր շրջաններում անսառնամանիք շրջանը սկսվում է ապրիլի 2-րդ կեսից և ավարտվում հոկտեմբերի 2-րդ կեսին։ Ըստ բարձրության` անսառնամանիք շրջանը նվազում է։ Հայաստանի Հանրապետությունում անսառնամանիք շրջանների միջին տևողությունը 20-ից (Արագած բարձրլեռնային կայան) 250 օր է (Մեղրիում)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Արշակ Տեր-Միքելյան** (փետրվարի 1, 1864(1864-02-01), Շուշի, Բաքվի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 25, 1901(1901-06-25), Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն), աստվածաբան, պատմաբան, հայագետ, մանկավարժ։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1892)։ Ավարտել է Շուշիի քաղաքային ուսումնարանը (1881), Ս. Էջմիածնի Գևորգյան հոգևոր ճեմարանը (1888), աշակերտել Մ. Օրմանյանին, որը նրա մեջ սեր է արթնացրել աստվածաբան. գիտությունների հանդեպ։ Ուսուցչի խորհըրդով, աստվածաբան. գիտությունների մեջ կատարելագործվելու նպատակով, մեկնել է արտասահման, ավարտել Ենայի համալսարանը (1892), ուսանել հայագետ Հ. Գելցերին, աստվածաբան Ա. Հառնակին և այլոց։ Ավարտաճառը՝ «Հայաստանեայց եկեղեցին և բիւզանդեան ժողովոց պարագայք» (1892, գերմ.), թարգմանել է հայերեն, լրացրել է և 1892 թվականին հրատարակել Մոսկվայում։ Աշխատությունն արժանացել է Սահակ-Մեսրոպյան մրցանակի։ 1892 թվականին, Արիստակես եպիսկոպոսի տեսչության օրոք, ուսուցչության է հրավիրվել Գևորգյան ճեմարան։ 1894 թվականին Մկրտիչ Ա Վանեցու (Խրիմյան Հայրիկ) հատուկ խնդրանքով մեկնել է Շուշի՝ աշխատելու թեմական դպրոցում։ Աշխատակցել է «Նոր Դար», «Լումա», «Արարատ» պարբերականներին։ Տեր-Միքելյանի գիտական երախայրիքը «Հայաստանեայց եկեղեցին և բիւզանդեան ժողովոց պարագայք» երկն է, որով ազդարարվել է հայկ. բյուզանդագիտ. դպրոցի ստեղծումը։ Հեղինակն ընդհանուր գծերով ներկայացրել է Հայ եկեղեցու պատմությունը մինչև XIII դ. անդրադարձել երկու եկեղեցիների դավան. և ծիս. վեճերի ակունքներին։ Այս թեման շարունակել է «Միջին դարերի կաթողիկոսների ձգտումները եկեղեցական խաղաղութեան համար», «Եկեղեցական աղմուկները ԺԴ դարի սկզբում», «Սսի և Ատանայի իշխանաժողովը» հոդվածաշարերում՝ հրապարակելով հայագիտությանը մինչ այդ անհայտ բազմաթիվ վավերագրեր։ Հիշատակելի է նաև Սամուել Անեցու՝ Տ-Մ-ի առաջաբանով, համեմատություններով, հավելվածներով և ծանոթագրություններով հրատարակած «Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց...» (1893) երկը։ Տ-Մ. «Աստուածաբանական գիտութիւնները» (1893), «Հայաստանեայց առաքելական ուղղափառ սուրբ եկեղեցին և իւր սուրբ կարգը» (1897) աշխատություններում բացատրել է Հայ եկեղեցու ծեսի և վարդապե-տության յուրահատկությունները, գտնելով, որ պետք է գնալ դրանք եկեղեցու ողջ պատմությամբ և ավանդություններով բացատրելու, ժողովրդի կյանքում ավելի կիրառելի դարձնելու և ոչ թե դրանցից հրաժարվելու ճանապարհով։ «Հայաստանեայց սուրբ եկեղեցու քրիստոնէականը» (1900) երկում առաջին անգամ համակարգել ու դասդասել է հայ դավան. բազմադարյան փորձն ու ձեռքբերումները։

Աղբյուր
-------

* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տեր-Միքելյան «Հայաստանեայց սուրբ եկեղեցու քրիստոնէականը» գրքի թվային տարբերակը(չաշխատող հղում)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |

 |
Լոռվա արոր (19-րդ դար)
**Արոր**, հերկելու, վարելու, կրկնավար կատարելու, առը շուռ տալու միակտոր կամ բազմակտոր երկրագործական փայտե գործիք։ Դեռևս բրոնզի դարաշրջանում տարածված է եղել Ասիայում, Եվրոպայում և Հյուսիս-Արևելյան Աֆրիկայում։ Հայկական լեռնաշխարհում վաղ ժամանակներից արորի գործածությունը հավաստում են ժայռապատկերները (Սիսիան, Գեղարքունիք), հնագիտական պեղածոները (Վան), վիմական արձանագրությունները (Անի, 11-րդ դար), թարգմանական ու մայրենի մատենագրության տվյալները։ 19-րդ դարի և 20-րդ դարի սկզբին Հայաստանում հայտնի էին արորի մի շարք տարատեսակներ, որոնք հիմնականում նույն կառուցվածքն ունեին և կոչվում էին հարոր, վեցկի, չորոցք, գործեն, չութ, կըռ և այլն։ Արոր պատրաստում («կապում») էին ամուր, ճկուն փայտից (հացենի, կաղնի, թեղի, բոխենի, թխկի, ընկուզենի, ծիրանենի և այլն)։

Արորն ուներ չորս հիմնական մաս՝ առատամ, համաձող, թուր, մաճ։ Առատամը (կոտրակ, խոփար) անմիջականորեն հողը ծրող, ակոսող մասն էր։ Համաձողը (համն, եռ, օխ) ծառայում էր որպես առեղ, քարշաձող, որի վրա սրած հարմարանքների (գործևոր, պորտ) և լծան ու կաշեփոկերի միջոցով արորին 1-2 զույգ անասուն (եզ, գոմեշ) էին լծում։ Թուրը առատամին և համաձողին ուղղահայաց ագուցված մասն էր, որը հերկած ակոսը (առը) փխրեցնում, բաժանում էր մասերի։ Մաճն արորի ղեկն էր, որի միաճյուղ կամ երկճյուղ բռնակից (մաճբուռ) բռնելով՝ վար անողը (մաճկալ) կարգավորում էր արորի գործողությունը։ Սկսած միջին երկաթի դարաշրջանից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը արորի գործող մասին՝ առատամի սուր ծայրին, հագցնում էին երկաթե խոփ։ Առը հիմնավոր շրջելու, այն հարմար կողմի վրա դիզելու, առուներ բացելու նպատակով արորի պարանոցին՝ թրի առջևից, ամրացնում էին երկաթե կամ վահանաձև տախտակ (ջրդրի, կորաբեխ, կաքավ)։

Արորային երկրագործությունը բրիչային բազմադարյան հողամշակությանը հաջորդող նոր, բարձր որակ էր, որի հետագա կատարելագործումը հանգեցրեց գութանի հայտնագործմանը, և որը հանձին նախագութանների («տրի խարոր», «անճար գութան», «կըռը-կոէթան», «ջղլա» և այլն) աստիճանական զարգացում ապրեց նաև Հայաստանում։

---

Գութանի Երգ - Գութաներգ (Խրիմեան Հայրիկ)

--

Բարի լուսո աստղ էրևաց,

Աղոթարան դռներն ի բաց,

Բարով բացվեր լուս աղոթրան,

Սարվածք լծեմ, էրթամ գութան։

--

Գութնի թախում նըմուշ նըմուշ,

Չըկեր վաստակ քյանց էն անուշ.

Աշխարհի շեն մեր գութնին էր,

Գութան չըլներ` աշխարհն ի՞նչ էր։

--

([Ամա- --ուն սարցին] խուրիկ,

Կանեմ ընձի հազար շիրիկ,

Դատենք մեկտեղ` սրտով պիստակ,

Կանչենք Աստուած` անենք վաստակ:)

--

Խոփ քաշ կերթա գետնի տակեն,

Ակոս կանի էրգեն էրգեն,

Քանդի կորթեր, շուռ տա բարդ բարդ

Շընորհ կենե բերքին առատ։

--

Արտ ջրափին առատամ կոկ,

Մաճն ի կայիմ, խոփն ի զոտուկ,

Պայծառ արև մարմանդ սարին,

Աստուած տա` խոփ չառնի քյարին։

Գրականություն
-------------

* Բդոյան Վ․Հ․, Երկրագործական մշակույթը Հայաստանում, Ե․, 1972։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 111)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Վ. Դալի |

 |
«**Արոր**», գրական, հասարակական-քաղաքական, գիտական միամսյա հանդես։ Լույս է տեսել 1910-1913 թվականներին Թիֆլիսում։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Համբարձում Առաքելյան։ Ծանոթացրել է ազգային գրականությանը, հայագիտական ուսումնասիրություններին, համաշխարհային գրականության լավագույն երկերին, նպաստել երիտասարդ ու շնորհալի գրական և գիտական ուժերի հրապարակ գալուն։

Պատմություն
-----------

«Արորում» տպագրվել են Արփիար Արփիարյանի, Ալեքսանդր Աբելյանի, Լևոն Մանվելյանի, Համբարձում Առաքելյանի (Շահրիար), Գևորգ Բաշինջաղյանի, Հովակիմ Սոլովյանի, Հարություն Թիրյաքյանի, Ռուբեն Խանազատի գրական գործերից, Գևորգ Դոդոխյանի, Պետրոս Ադամյանի բանաստեղծություններից, թարգմանություններ՝ Ալեքսանդր Պուշկինի, Միխայիլ Լերմոնտովի, Լև Տոլստոյի, Տարաս Շևչենկոյի, Անտոն Չեխովի, Մաքսիմ Գորկու, Ռոբերտ Բըրնսի, Հայնրիխ Հայնեի, Էմիլ Զոլայի ստեղծագործություններից։

1910-1911 թվականներին առանձին թերթոնով հրատարակվել է Վիկտոր Հյուգոյի «Իննսուներեքը» վեպը։ Բանասիրական, լեզվաբանական, պատմագիտական նյութեր են տպագրել Ստեփան Մալխասյանը, Դ. Անանունը, Հարություն Սուրխաթյանը, Պ. Թումանյանը, գիտնականներից՝ Նիկողայոս Մառը, Յուրի Վեսելովսկին և ուրիշներ։

Արժեքավոր են Ալեքսանդր Սարուխանի «Օսմանեան հայերի ազգային Սահմանադրութիւնը» (28 առանձին և միացյալ համարներում) աշխատությունը, Միքայել Նաթանյանի «Արփիար Արփիարեան», Խաչիկ Սամուելյանի «Եկեղեցական-պետական յարաբերութիւնները հին Հայաստանում» ուսումնասիրությունները։

Տպագրվել են Կառլ Ֆրիդրիխ Լեհման-Հաուպտի «Հայաստանն առաջ և հիմա» աշխատությունը, Իլյա Մեչնիկովի, Հերման Հելմհոլցի գիտական հոդվածները։

«Հայկական կյանք» բաժնում «Արորը» հետևողականորեն լուսաբանել է արևելահայ ու արևմտահայ հասարակական կյանքը, անդրադարձել Ռուսաստանում և աշխարհում տեղի ունեցող քաղաքական իրադարձություններին։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Անտիգոնե**, հին հունական ողբերգակ Սոֆոկլեսի ողբերգություն, բեմադրվել է 442 թվականի մարտ-ապրիլին, հայերեն է թարգմանվել Համազասպ Համբարձումյանի կողմից։

«Անտիգոնեն» գրված է Թեբեյան շարքի առասպելաբանական սյուժեի հիման վրա։ Սոփոկլեսը ողբերգության մեջ ցույց է տալիս մարդու ընտրությունը աստվածային բարոյական օրենքի և պետական օրենքների միջև հակասության պայմաններում։

Սյուժե
------

Պոլինիկեսն արգոսյան բանակով արշավել է հայրենի Թեբե քաղաքի վրա՝ արքայական իշխանությունն իր եղբորից՝ Էտեոկլեսից խլելու։ Արգոսյան զորքը պարտվել է, իսկ եղբայրները մենամարտում սպանել են միմյանց։ Նոր թագավոր Կրեոնը մահվան սպառնալիքով արգելում է հողին հանձնել Պոլինիկեսի դին։ Նահատակված Էտեոկլեսը թաղվելու է բոլոր պատիվներով, Պոլինիկեսն անթաղ պիտի մնա, նրա մարմինը գիշատիչների կեր պիտի դառնա։

Անտիգոնեն` Էդիպ թագավորի դուստրը, անտեսելով Կրեոնի հրամանը հողին է հանձնում եղբոր դին։ Կրեոնը կարգադրում է Անտիգոնեին հսկողության տակ պահել՝ շուտով նրան մահապատժի ենթարկելու համար։ Կրեոնի որդի Հեմոնը՝ Անտիգոնեի փեսացուն, փորձում է հորը ետ կանգնեցնել, բայց հայրը անդրդվելի է, նա չի լսում նաև Թեբեի կույր գուշակ Թիրեսիասին, որ Կրեոնին խորհուրդ է տալիս Պոլինիկեսի մարմինն անմիջապես հողին հանձնել և Անտիգոնեին ազատել։ Ծերունին գուշակում է Կրեոնի ամենասիրելի մարդկանց մոտալուտ մահն ու հեռանում։

Կրեոնի սուրհանդակը բերում է Անտիգոնեի և Հեմոնի մահվան գույժը։ Անտիգոնեն դամբարանում կախվել է, և սիրելի հարսնացուի դիակի մոտ ինքնասպան է եղել նաև Հեմոնը…

Հեմոնի դիակը ձեռքերին՝ ծառաների հետ գալիս է Կրեոնը։ Նրան նոր հարված է սպասում. իմանալով որդու մահը՝ ինքնասպան է եղել նաև նրա կինը՝ Եվրիդիկեն։ Վշտից խենթացած Կրեոնը ողբում է իր ճակատագիրը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Sophocles* Antigone — NYC, London: OUP, 1973. — P. xiv + 101. — ISBN 0-19-501741-2
2. ↑  «Անտիգոնեն» Համազասպ Համբարձումյանի թարգմանությամբ
3. ↑  Հին հունական ողբերգություններ /Թարգմ.՝ Հ. Համբարձումյան, Ս. Կրկյաշարյան; Թարգմ. կազմ. ծանոթագր. և առաջաբ.՝ Ա. Թոփչյան; Խմբ.՝ Ա. Գաբրիելյան, ԵՊՀ. Երևան Եր. համալս. հրատ. 1990
4. ↑  Սոփոկլես «Անտիգոնե» համառոտ


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Broadway Database · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 120084056 · GND: 4120039-1 · LCCN: n82036703 · SUDOC: 028424328 · VIAF: 182663414 · WorldCat VIAF: 182663414 |

 |
Ավստրալիան չունի պետական կրոն, և Ավստրալիայի սահմանադրության 116 բաժինը արգելում է դաշնային կառավարությանը ընդունել որևէ օրենք, որը կսահմանի որևէ կրոն, կպարտադի որևէ կրոնական գործունեությունը կամ կարգելափակի ինչ որ մեկի կրոնական պաշտամունքին։ 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքներով, ավստրալիացիների 61,1 տոկոսը նշել են, որ իրենք քրիստոնյա են, այդ թվում՝ 25,3%-ը պատկանում են Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցուն և 17,1%-ը Անգլիկական եկեղեցուն։ Բնակչության շուրջ 22 տոկոսը նշել է՝ «ոչ մի կրոն» (որը ներառում է՝ հումանիզմը, աթեիզմը ագնոստիցիզմը և ռացիոնալիզմը)։ Ամենամեծ ոչ քրիստոնեական կրոնը Ավստրալիայում բուդդիզմն է (2,5 %), որին հաջորդում են իսլամը (2,2 %), հինդուիզմը (1,3 %) և հուդաիզմը (0,5 %)։ Ընդհանուր առմամբ, ավստրալիացիների 7,2 տոկոսը նշել են, որ իրենք ոչ-քրիստոնեական կրոնների հետևորդներ են։ 2001 թվականի մարդահամարը ցույց էր տվել որ Ավստրալիայում կան մոտ 9 000 վիկաներ և 10 623 նեո-հեթանոսներ։
Նախքան եվրոպացիների գալը Ավստրալիա, տարբեր պաշտամունքներ էին ընդունված Ավստրալիայի բնիկ ցեղերի մոտ հազարամյակների ընթացքում։ Մայրցամաքային բնիկ ավստրալիացիների մոտ գոյություն է ունեցել կրոն, որը հայտնի է որպես Երազների ժամանակ, և այն մեծ ազդեցություն է ունեցել երկրային կյանքի վրա։ Այս պաշտամունքի պատմությունների ամբողջությունը ձևավորում էին Ավստրալիայի բնիկների օրենքներն ու սովորությունները։ Բնիկների արվեստը, պատմությունը և պարերը շարունակում են այս հոգևոր ավանդույթները։ Տոռեսի նեղուցի կղզիների բնակիչների մոտ կրոնը և ավանդույթները արտացոլում են նրանց մելանեզիական արմատները և կախվածությունը ծովից։ 1996 թվականին անցկացված Ավստրալիայի մարդահամարի արդյունքներով, այնտեղ ապրում էին ավելի քան 7 000 ավանդական բնիկ կրոնների հետևորդներ։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ավստրալիա ըստ թեմայի |
| --- |
|  |
| Պատմություն | 
* Ավստրալիայի պատմության ժամանակագրություն
* Նախապատմական Ավստրալիա
* Ռազմական

 |
|  |
| Պետական խորհրդանիշներ | 
* Դրոշ
* Օրհներգ
* Զինանշան

 |
|  |
| Աշխարհագրություն | 

|  |
| --- |
| 
* Վարչական բաժանում
* Շրջաններ
* Մայրաքաղաքներ
* Քաղաքներ
* Էկոլոգիա
* Մայրցամաք
* Ավստրալիայի անապատներ
* Ավստրալիայի բուսական աշխարհ
* Ավստրալիայի կենդանական աշխարհ

 |

 |
|  |
| Քաղաքականություն | 

|  |
| --- |
| 
* Սահմանադրություն
* Միապետություն
* Կառավարություն
* Խորհրդարան
* Զինված ուժեր
* Ընտրական համակարգ
* Ընտրություններ
* Ներքին քաղաքականություն

 |

 |
|  |
| Տնտեսություն | 

|  |
| --- |
| 
* Գյուղատնտեսություն
* Կենտրոնական բանկ
* Էներգետիկա
* Կապ
* Տուրիզմ
* Տրանսպորտ
* Արժույթ

 |

 |
|  |
| Հասարակություն | 

|  |
| --- |
| 
* Բնակչություն
* Ժողովրդագրություն
* Կրթություն
* Առողջապահություն
* Ավստրալիայի տոներ
* Կրոն

 |
|  |
| Մշակույթ | 
* Արվեստ
* Ֆիլմարտադրութուն
* Խոհանոց
* Լրատվություն
* Երաժշտություն
* Սպորտ
* Լեզուներ
* Ճարտարապետություն
* Աբորիգեններ
* Գրականություն
* Թատրոն

 |

 |
|  |
| 
* Կատեգորիա
* Պորտալ

 |

 |
**Անտոն Դոմենիկո Բամբերինի** (իտալ.՝ **Anton Domenico Bamberini**, 1666[…], Ֆլորենցիա, Իտալիա - 1741[…], Casciana Alta, Casciana Terme Lari, Պիզա, Տոսկանա, Իտալիա), իտալացի նկարիչ, որը հիմնականում բարոկկո ոճի կրոնական որմնանկարներ է արել եկեղեցիներում` պատկերելով դրանք ծանր զարդարված և ծեփված խաբկանքային շրջանակների մեջ։

Կենսագրություն
--------------

Բամբերինին ծնվել է Ֆլորենցիայում։ Նա եղել է նկարիչ Սիմոն Պիգնոնիի աշակերտը և նրա աշխատանքներից մեծ մասը պատկերվել են Ֆլորենցիայում և մոտակա քաղաքներում։ 1710 թվականին պատկերազարդել է «Աստվածամոր համբարձումը» որմնանկարը Սանտա Քրիստիանա եկեղեցու գմբեթին Սանտա Կրոչե սուլ Արնո կոմունայում։ Վանքն ավերվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, Սուրբ Ֆրանցիսում կատարվող իրադարձությունները պատկերող որմնանկարները, որոնք կարող էին փրկվել. նորից հավաքվել են։

1734-1735 թվականներին Գաետանո Կաստելանիի և Մաուրո Սոդերինիի հետ պատկերազարդել է Սան Կաշիանո ին Վալ դի Պեզայի Սուրբ Ֆրանցիս Վանքի պատերը։ Որմնանկարները պատկերում են Սուրբ Ֆրանցիսի կյանքի իրադարձությունները։ Նա նաև օգնել է պատկերազարդել Իտալիայի Մարտի քաղաքի Սանտա Մարիա Նովելա եկեղեցատունը (1719-1720 թվականներին)։

Բամբերինին օգնել է տարածել բարոկկոյի ձևավորումը Պիզայի շատ եկեղեցիներում, այդ թվում` Սանթիսիմո Կրոցիֆիսոյի աղոթատեղիում, Պիզայի տաճարում, Եպիսկոպոսի պալատի աղոթատեղիում, Ջեյմս և Լուչիա Սրբերի, Դոմենիքա եկեղեցում։

Բամբերինիի ինքնադիմանկարը իտալական հավաքածուների մասն է։ Նա նաև պատկերազարդել է շինությունների ճակատային մասերը, պատկերելով Աստվածամորը, մանուկ Քրիստոսին և սրբերին Սան Դոնատո եկեղեցու համար Տերիչոլա կոմունայում։ Նա նաև նկարել է «Սուրբ Ագուստինի լուսապսակը» Սանտա Մարիա դելա նեվե ալ Պորտիկո եկեղեցու համար Ֆլորենցիայում։

Բամբերիինին մահացել է Գրամուանիայում, Լուկա քաղաքում, 1741 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2 3 4  Union List of Artist Names
3. 1 2 3 4  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
4. ↑  Cacciatori Roberto, Mesy Bartoli (2006)։ Betti Editrice, ed.։ *San Casciano in Val di Pesa - Guida storico artistica*։ Siena։ էջ 106։ ISBN 8875760764
5. ↑  Cacciatori, Roberto and Mesy Bartoli, page=70.
6. ↑  Guida Toscana Archived 2014-02-22 at the Wayback Machine. website about Bamberini Pisa Intinerary.
7. ↑  Self portrait
8. ↑  Comune of Terricciola.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 123917468 · ISNI: 0000000066827407 · VIAF: 50147493 · ULAN: 500109893 · WorldCat VIAF: 50147493 |

 |
**Արպադ Շտերբիկ** (սերբ.՝ Арпад Штербик, նոյեմբերի 20, 1979(1979-11-20), Սենտա, Socialist Autonomous Province of Vojvodina, Սերբիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ), հարավսլավացի, սերբ և իսպանացի հանդբոլիստ, հունգարական «Վեսպրեմ» ակումբի դարպասապահ։ 2013 թվականի աշխարհի չեմպիոնն և 2018 թվականի Եվրոպայի չեմպիոնն Իսպանիայի հավաքականի կազմում։

Կարիերա
-------

### Ակումբային

Արպադ Շտերբիկը պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է հարավսլավական ԳԿ Յուգովիչ ակումբում։ 2001 թվականին Շտերբիկը տեղափոխվել է հունգարական Վեսպրեմ ակումբ։ Վեսպրեմի կազմում Շտերբիկը դարձել է Հունգարիայի եռակի չեմպիոն։ 2004 թվականին Շտերբիկը տեղափոխվեց իսպանական Սյուդադ Ռեալ, որի կազմում հինգ անգամ նվաճեց Իսպանիայի առաջնությունը։ Արպադ Շտերբիկը 2012 թվականին տեղափոխվել է Աթլետիկո Մադրիդ։ 2012 թվականին Շտերբիկը տեղափոխվում է Բարսելոնա։ Բարսելոնայի կազմում Շտերբիկը դարձել Է Իսպանիայի կրկնակի չեմպիոն։ 2014 թվականին Արպադ Շտերբիկը տեղափոխվում է մակեդոնական ԳԿ Վարդար ակումբ։ Վարդարի կազմում Շտերբիկը երկու անգամ նվաճեց Մակեդոնիայի առաջնությունը։

### Հավաքականում

Իսպանիայի հավաքականում Արպադ Շտերբիկը մասնակցել է 68 հանդիպման։

Ձեռքբերումներ
-------------

* Հունգարիայի չեմպիոն՝ 2002, 2003, 2004
* Հունգարիայի գավաթակիր՝ 2002, 2003, 2004
* Asobal լիգայի չեմպիոն՝ 2004 2007, 2008, 2009, 2012, 2013, 2014
* Դել Ռեյի գավաթակիր՝ 2008, 2011, 2014
* Եվրոպայի հանդբոլի ֆեդերացիայի չեմպիոնների լիգայի հաղթող՝ 2006, 2008, 2009
* Մակեդոնիայի չեմպիոն՝ 2015, 2016
* Մակեդոնիայի գավաթակիր՝ 2015, 2016
* Liga ASOBAL MVP՝ 2006
* Liga ASOBAL Goalkeeper of the Year՝ 2006, 2007, 2008, 2009, 2010
* Hungarian Handballer of the Year՝ 2002
* IHF World Player of the Year՝ 2005

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Sterbik unterschreibt Rentenvertrag in Barcelona
3. ↑  Barcelona wechselt im Tor

Արտաքին հղումներ
----------------

* Профиль на сайте Европейского гандбольного союза Archived 2019-04-17 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* Archived 2017-02-10 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Եվրոհանդբոլ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Munzinger |

 |
**Ստեփան Սարգսյան** (ծն. 15 սեպտեմբերի, 1962, Շամուտ, Թումանյանի շրջան, Հայկական ՍՍՀ), խորհրդային ազատ ոճի ըմբիշ, ԽՍՀՄ չեմպիոն (1988), Եվրոպայի չեմպիոն (1988), աշխարհի եռակի գավաթակիր (1984, 1987, 1989), Օլիմպիական խաղերի մրցանակակիր (1988), ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1988)։

Կենսագրություն
--------------

Ստեփան Սարգսյանը ծնվել է 1962 թվականի սեպտեմբերի 15-ին ՀՍՍՀ-ի Թումանյանի շրջանի Շամուտ գյուղում։ 1976 թվականին նրա ընտանիքը տեղափոխվեց Կիրովական (այժմ՝ Վանաձոր), որտեղ նա սկսեց զբաղվել ազատ ոճի ըմբշամարտով՝ Հակոբ Գենջյանի ղեկավարությամբ։ 1981 թվականին նա դարձավ երիտասարդների աշխարհի առաջնության հաղթող։ 1984-1990 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ազգային հավաքականի անդամ։ Ստեփան Սարգսյանի կարիերայի ընթացքում առավել հաջող էր 1988 թվականը, երբ նա դարձավ ԽՍՀՄ և Եվրոպայի չեմպիոն և Սեուլի Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր։ 1990 թվականին նա արժանացավ Սիեթլի Բարի կամքի խաղերի արծաթե մեդալի։ 1991 թվականին նա ավարտեց իր մարզական կարիերան։

1998-2002 թվականներին Ստեփան Սարգսյանը եղել է Ըմբշամարտի Հայաստանի ֆեդերացիայի նախագահ, իսկ 2002 թվականից նրա պատվավոր նախագահն է։ 1992 թվականից Հայաստանում անցկացվում է ազատ ոճի ըմբշամարտի միջազգային մրցաշար, որը կրում է Ստեփան Սարգսյանի անունը և ընդգրկված է միասնական ոճի ըմբշամարտի​ միջազգային ֆեդերացիայի օրացույցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մի շարք աղբյուրներում Ստեփան Սարգսյանի ծննդյան թվականը սխալմամբ համարվում է 1967 թվականը։
2. ↑  Մի շարք աղբյուրներում Ստեփան Սարգսյանի ծննդավայրը սխալմամբ համարվում է Վանաձոր քաղաքը։

Աղբյուրներ
----------

* *Миндиашвили Д.Г.* Антология вольной борьбы: даты, события, имена. — Красноярск, 2010. — 367 с.
* 
* Archived 2012-01-30 at the Wayback Machine.