recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Կարպիս Քորթեան** (), փիլիսոփա և քաղաքական տեսաբան էր։

Քորթեանը ծնվել է 1938 թվականի փետրվարի 15-ին Սիրիայի Քեսաբ քաղաքում, հայկական ընտանիքում։ 1996 թվականին Վիեննայի համալսարանում հրաշալի ատենախոսություն կազմելու շնորհիվ ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի կոչում, ատենախոսությունը նվիրված էր Վիլհելմ Հումբոլդտին։ 1968 թվականից մինչև 1995 թվականը դասավանդել է Մոնրեալի համալսարանում, ժամանակ առ ժամանակ՝ Բերքլիի, ՄաքԳիլի, Լավալի համալսարաններում, Օքսֆորդի Բալիոլ քոլեջում և Վիեննայի գեղարվեստի ակադեմիայում։ Եղել է Կանադայի Տորոնտո քաղաքի Զորյան ինստիուտի հիմնադիրներից մեկը։ Մահացել է Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայում։ Նա կարողանում էր խոսել հայերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն և անգլերեն։ Քորթեանի փիլիսոփայական աշխատանքները հիմնականում գրվել են ֆրանսերեն և գերմաներեն։ Ամուսնացած էր, ուներ երկու երեխա։

Կարպիսի վրա խորը ազդեցություն է ունեցել Մաքս Վեբերը։ Ճանաչված է դարձել 1979 թվականին գրելով «Մետակրիտիկա» գիրքը, որը հրատարակվել է ֆրանսերեն և անգլերեն, լույս է տեսել 1980 թվականին Քեմբրիջի համալսարանի հրատարակչության կողմից։ Գիրքը բովանդակությամբ բացատրական է և ապացուցում է, որ Յուրգեն Հաբերմասի մետաէպիստեմոլոգիան առաջացել է գերմանական իդեալիզմում, հատկապես Կանտի հեգելյան և Մարքսի կողմից Հեգելի քննադատություններից։ Քորթեանը ցանկանում էր գիրքը ներկայացնել որպես պոզիտիվիզմի հակապատկեր։ Գիրքը Հաբերմասի տեսության ստեղծման մասին է, մշակվել է 1968 թվականին Համբերմասի «Գիտելիք և մարդկային շահեր» գրքում։ Բարձր գնահատականի է արժանացել Ջիլիան Ռոզի կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Descombes Vincent (2010)։ «Garbis Kortian (1939-2009)»։ *Po&sie* (ֆրանսերեն)։ 131-132 (1–2): 13–17
2. ↑  «Disparitions»։ *Bulletin de l'ACAM* (ֆրանսերեն)։ Association Culturelle Arménienne de Marne-la-Vallée (France)։ էջ 2  `|archiաve-url=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
3. 1 2  Piché Claude (15 October 2009)։ «Garbis Kortian»։ *aprum.umontreal.ca* (ֆրանսերեն)։ Association des Professeures et Professeurs Retraités de l'Université de Montréal։ Արխիվացված է օրիգինալից 22 November 2018-ին
4. ↑  «Obituary: Garbis Kortian»։ *Armenian Weekly*։ 31 August 2009։ Արխիվացված է օրիգինալից 22 November 2018-ին
5. ↑  Kortian Garbis (1980)։ *Metacritique: The Philosophical Argument of Jurgen Habermas*։ Cambridge University Press։ ISBN 978-0-521-29618-2  `|url-access=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
6. ↑  Rapaczynski Andrzej (1983)։ «Reviewed Works: Metacritique: The Philosophical Argument of Jürgen Habermas. by Garbis Kortian; The Idea of a Critical Theory: Habermas and the Frankfurt School by Raymond Geuss; Introduction to Critical Theory: Horkheimer to Habermas by David Held»։ *Ethics* **93** (4): 811–812։ JSTOR 2380692։ doi:10.1086/292502
7. ↑  Furno Mary Ann (1981)։ «Reviewed Work: Metacritique: The Philosophical Argument of Jürgen Habermas by G. Kortian, J. Raffan»։ *The Review of Metaphysics* **35** (2): 394–395։ JSTOR 20127674
8. ↑  Latz Andrew Brower (2018)։ *The Social Philosophy of Gillian Rose*։ Cascade Books։ էջ 40։ ISBN 9781498243896
**Հեռատեսություն**, հիպերմետրոպիա (< հիպեր... ju£tpov — չափ և ափ — աչք), աչքի բնականոն բեկունակության շեղում, երբ լույսի զուգահեռ ճառագայթներն աչքում բեկվելուց հետո կիզակետվում են աչքի ցանցաթաղանթի ետևում (F)։

Պատկերներն ստացվում են աղոտ։ Պատճառները աչքի բեկող միջավայրերի (եղջերաթաղանթ և ոսպնյակ) բեկունակության թուլությունը (ռեֆրակցիոն հեռատեսություն) կամ աչքի առաջ-ետին առանցքի կարճ լինելը (առանցքային հեռատեսություն)։ Երբեմն երկու պատճառները կարող են զուգակցվել (կոմբինացիոն հեռատեսություն)։ Հեռատեսությունը հանդիպում է մեծ մասամբ նորածինների մոտ, հետագայում, երեխայի աճմանը զուգընթաց, աչքի խնձորակը որոշ չափով մեծանում է և, որպես կանոն, հեռատեսությունը վերանում։ Հեռատես աչքը, որը վատ է հարմարված ցանցաթաղանթի վրա զուգահեռ ճառագայթների միացման համար, առավել վատ է հավաքում մոտակա առարկաներից եկող ճառագայթները, հետևաբար վատ է տեսնում թե՝ հեռուն, թե՝ մոտիկը, և իրականում «հեռատեսություն» տերմինն այնքան էլ ճիշտ չէ։ Հեռատեսության թույլ արտահայտվածության դեպքում երիտասարդները մշտապես լարելով թարթիչային մկանները, մեծացնում են ոսպնյակի կորությունը, որի շնորհիվ ուժեղանում է նրա բեկող հատկությունը և նպաստում հստակ տեսողությանը։ Տարեց և ծեր մարդկանց մոտ այդ հատկությունը թուլանում է և զարգանում, այսպես կոչված, ծերունական հեռատեսություն (պրեսբիոպիա), որի դեպքում մարդը դիտվող առարկան (գիրք, թերթ ևն) ձգտում է հեռացնել աչքից։ Հեռատեսության ժամանակ կարող են առաջանալ գլխացավեր, մանկական տարիքում՝ զուգամետ շլություն։ Տեսողությունը շտկվում է ուռուցիկ ապակիներով (կոնվեքսներով)։ Ընտրվում են այնպիսի ապակիներ, որոնք ուժեղացնում են աչքի բեկող ուժը, ճառագայթների կիզակետը փոխադրում ցանցաթաղանթի վրա և ապահովում առավել հստակ տեսողություն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 361)։*  |
**Հեռավոր կարգ և մոտակա կարգ**, հեռավոր և մերձավոր կարգեր, ատոմների կամ մոլեկուլների փոխդասավորության կարգավորվածությունը պինդ մարմիններում և հեղուկներում։ Միջատոմային հեռավորությունների հետ համեմատելի տարածությունում կարգավորվածությունը՝ կոչվում է մոտակա կարգ, իսկ անհամեմատ մեծ հեռավորությունների վրա կրկնվող կարգավորվածությունը՝ հեռավոր կարգ։ Իդեալական գազում ատոմի դիրքը տարածության որևէ կետում կախված չէ մյուս ատոմների դիրքից, այսինքն՝ իդեալական գազում բացակայում են հեռավոր կարգը և մոտակա կարգը։ Սակայն հեղուկներում և ամորֆ մարմիններում արդեն գոյություն ունի հարևան ատոմների դասավորության որոշակի օրինաչափություն՝ մոտակա կարգ։ Մեծ հեռավորությունների վրա կարգը խախտվում և աստիճանաբար վերածվում է «անկարգության», այսինքն՝ հեղուկներում և ամորֆ մարմիններում հեռավոր կարգ չկա։ Բյուրեղներում ատոմները դասավորված են կանոնավոր շարքերով, տարածական ցանցերով, ընդ որում ատոմների փոխադարձ կանոնավոր դասավորությունը կրկնվում է ցանկացած հեռավորության վրա, այսինքն գոյություն ունեն հեռավոր կարգեր և մոտակա կարգեր։ Հեռավոր կարգի հիմնական հատկանիշներն են մասնիկների դասավորության որոշակի օրինաչափությունը և սիմետրիան։ Հեռավոր կարգի և մոտակա կարգի առկայությունը պայմանավորված է մասնիկների փոխազդեցությամբ։ Հեռավոր կարգ և մոտակա կարգ հասկացությունը կարևոր է համաձուլվածքների տեսության համար։ Այն բնութագրում է համաձուլվածքի կարգավորվածության աստիճանը։ Օրինակ, երկու բաղադրիչներից կազմված համաձուլվածքում լրիվ կարգավորվածության դեպքում երկու տեսակի ատոմները հաջորդում են միմյանց, այսինքն յուրաքանչյուր ատոմ շրջապատված է մյուս տեսակի ատոմներով։ Սակայն լրիվ կարգավորված վիճակ հնարավոր է միայն բացարձակ զրո ջերմաստիճանում, որովհետև ջերմային շարժումը խախտում է կարգը։ Ջերմային և մեխանիկական մշակումից կախված՝ կարելի է հասնել համաձուլվածքի կարգավորվածության տարբեր աստիճանի (ընդ որում, փոփոխվում են նաև համաձուլվածքի ֆիզիկական հատկությունները)։ Հեռավոր կարգ և մոտակա կարգ գոյություն ունեն ոչ միայն մասնիկների փոխդասավորության մեջ (կոորդինացիոն կարգ)։ Օրինակ, ոչ սիմետրիկ մոլեկուլներից բաղկացած հեղուկում մոտակա կարգ (իսկ հեղուկ բյուրեղներում՝ հեռավոր կարգ) գոյություն ունի մոլեկուլների կողմնորոշման մեջ (կողմնորոշման կարգ)։ Ֆեռոմագնիսներում և հակաֆեռոմագնիսներում հեռավոր կարգերը և մոտակա կարգերը գոյություն ունեն մագնիսական մոմենտների կողմնորոշման մեջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 361)։*  |
Զարգացման պատմությունը
----------------------

Քարահունջ (Զորաց-Քարեր) — աշխարհի հնագույն աստղադիտարաններից մեկը։
### Հնագույն ժամանակներ

Գիտությունը Հայաստանում զարգացել է շատ վաղուց (մինչև Քրիստոսի ծնունդը)։ Դրա մասին են վկայում Քարահունջի (Զորաց-Քարեր) և Մեծամորի քարային աստղադիտարանները, Հայոց պատմության Ուրարտական շրջանի սեպագրերը, ճարտարագիտական կառույցները, հելլենիզմի բարձրակարգ հուշարձանները, քրիստոնեական ճարտարապետական հուշարձանները հիասքանչ մանրանկարներով հնագույն ձեռագրերը, հայ ժողովրդի բարձր մշակույթի և կրթության իրեղեն ապացույցն են։

### Միջին դարեր

5–րդ դարում Հայաստանում գիտական մտքի, գրականության և արվեստի զարգացման համար բացառիկ նշանակություն ունեցող իրադարձություն տեղի ունեցավ։ Մեսրոպ Մաշտոցը ստեղծեց Հայկական այբուբենի յուրահատուկ բնօրինակը, որով հայ ազգը օգտագործում է մինչ օրս, թերևս միայն երեք տառ ավելացնելով։
Հայկական գրերի ստեղծումից հետո, V դարի սկզբում, ողջ Հայաստանով մեկ բացվեցին բազմաթիվ դպրոցներ, գրվում էին գրական ստեղծագործություններ, պատմական, փիլիսոփայական, լեզվաբանական մենագրություններ, բնական գիտություններից՝ աշխարհագրական, աստղագիտական, մաթեմատիկական և այլ աշխատություններ։ Հայաստանի այսպես կոչված «Հայաստանի ոսկյա դար»ի առավել աշխարհահռչակ ներկայացուցիչներն են պատմաբան Մովսես Խորենացի (V դ.), փիլիսոփա Դավիթ Անհաղթ (VI դ.), աշխարհագրագետ, աստղագետ և մաթեմատիկոս Անանիա Շիրակացի (VII դ.), պոետ և փիլիսոփա Գրիգոր Նարեկացի (X դ.)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  НАУКА Армении. http://www.armeniatur.am. 16.03.2007
**Պառավի կամ Իլիկյա վանքի ամրոց**, Գավառ քաղաքից 10 կմ հարավ, Լանջաղբյուր գյուղի հարավարևելյան կողմի բարձունքի վրա կա մի վանք՝ Պառավի կամ Իլիկյա անունով։ Վանքի շրջակայքում երևում են կիկլոպյան ամրոցի ու բնակատեղիի հետքեր, որի ամենաբարձր տեղում մասամբ պահպանվել է միջնաբերդը։

Սարահարթի արևմտյան լանջը թեք է և գագաթի մոտ վերջանում է քսան մետր բարձրություն ունեցող քարային ուղղաձիգ զանգվածով, նրա ստորին մասում որոշակի երևում են քարանձավների մուտքերը։ Այդ մուտքերով այժմ կարելի է ներս մտնել միայն սողալով, քանի որ մուտքերը լցված են քարով ու հողով։ Պարզ երևում են մուտքերի պատերը և նրանց ծածկերը, որոնք մեծ-մեծ սալաքարերով են կառուցված։

Միջնաբերդը գրավում է բարձունքի առավել հարթ, սակայն գերիշխող մասը։ Ի տարբերություն մյուս ամոցներում եղած միջնաբերդերի, այստեղ բնակարաններ ավելի շատ կան և դրանք կանոնավոր կերպով հիմնականում արևելյան պարիսպների տակ են շարված՝ օգտագործելով պարիսպը որպես արտաքին պատ։

Միջնաբերդի պարիսպների վրա հայտնաբերվեցին ինը աշտարակ, որոնք դասավորված են միջնաբերդի անկյուններում, մուտքերի մոտ և այն տեղերում, որտեղից ավելի լավ է դիտվում շրջապատը։

Բարձունքը, որի վրա գտնվում է ամրոցը, արևմտյան կողմում բարձր է իր շրջապատից ավելի քան 150 մետր, դեպի արևելք աստիճանաբար իջնում է մինչև հանդիպակաց լեռան ստորոտները, որտեղ կան բազմաթիվ դամբարաններ, հյուսիսից նույնպես իջնում է մինչև Գավառագետի հովիտը, միայն դեպի հարավ։ Բարձունքը ձգվում է մի քանի կիլոմետր, մինչև Գեղարքունիք գյուղը։ Արևմտյան լանջը գրեթե ուղղահայաց թեքություն ունի։ Ամրոցն ավելի անխոցելի դարձնելու համար երեք կողմից պատրաստված է 3, նույնիսկ տեղ-տեղ երևացող 4 կարգ պարիսպներով։

Միջնաբերդի առաջին՝ հիմնական պարիսպն ունի 5 մետր լայնություն, մյուսները՝ աստիճանաբար նեղանում են։ Քարերը շարված են առանց շաղախի, երկշար, որոնց մեջ լցված է մանր քար ու խիճ։ Պարիսպների միջանկյալ տարածությունների վրա նկատելի են բազմաթիվ բնակարանների հետքեր։

Ամրոցն իր չորս պարիսպներով զբաղեցնում է մոտ ութ հեկտար տարածություն, իսկ միջնաբերդը՝ շուրջ մեկ հեկտար։ Բացի դրանից, պարիսպներից դուրս կան մեծ քանակությամբ բնակարանների ավերակներ, որոնք կապված են եղել ամրոցի հետ։

Ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ Պառավի վանքի ամրոցն ունեցել է ջրամատակարարման համակարգ։ Նրա հարավարևելյան ուղղությամբ, 1,5 կմ հեռավորության վրա կա երկու ամբարտակ, ուր հավաքվել են հալված ձյան, ինչպես նաև անձրևային ու հեռավոր աղբյուրների ջրերը, ամրոցն ու շենը ջրով ապահովելու նպատակով։

Արտաքին՝ չորրորդ պարիսպը, որը շրջանցում է ամրոցը, ունի մուտք աջ ու ձախ կողմերում, միջանկյալ պարիսպների ու միջնաբերդի գլխավոր պարսպի վրա կան հզոր աշտարակների հետքեր։

Պառավի վանքի ամրոցից դեպի հարավ ու հարավ-արևելք կիկլոպյան տիպի բնակավայրեր կան, որոնք զբաղեցնում են շուրջ 70 հեկտար տարածություն։ Այդտեղ նկատելի են պարիսպների հետքեր, որոնք շրջապատում են կամ ամբողջ բնակատեղին կամ առանձին բնակարանների խմբեր տվյալ բնակավայրի կազմում։ Բնակատեղիներն իրենց շրջապատում ունեն դամբարանադաշտեր։

Գրականություն
-------------

* Միքայելյան Գ.Հ. Սևանի ավազանի կիկլոպյան ամրոցներ, Երևան 1968 թ.էջ 25
**Գիրբադեն** (ֆր.՝ Guirbaden, գերմ.՝ Girbaden), միջնադարյան դղյակի ավերակներ Մոլլկիրխ (*Mollkirch*) գյուղի մոտ։ Համարվում էր Էլզասի ամենամեծ դղյակը։

Պատմություն
-----------

Դղյակը կառուցվել է XI դարում։ Հիմնադրվել է Հուգո III-ի կողմից 1027 թվականին Ալտոն աբբայությունը պաշտպանելու համար՝ Էռնստ II-ի օրոք։ Կայսր Ֆրիդրիխ II- ը 1219 թվականից 1226 թվականը ընդլայնել է դղյակը։

Հինգ դարերի ընթացքում դղյակը ենթարկվել է ավերածությունների և վերականգնումների։ Դղյակը նաև հրդեհվել է 1633 (վերանորոգվել է Ֆրեդերիխ Ռաֆսամհաուզենի կողմից 1647 թվականին)։ Հրդեհվել է նաև 1652 թվականին և ավերակների վերածվել է ֆրանսիացիների կողմից 1657 թվականին։

Վերջ ի վերջո դղյակն անցնում է Ռոգան ցեղին։ Վաճառվել է 1790 թվականին։ 1898 թվականից հանդիսանում է պատմական հուշարձան։

Լեգենդ
------

Լեգենդն ասում է, որ դղյակում ապրում էին տամպլիերները, որոնք վերադարձել էին խաչակրաց արշավանքներից։ Բնակություն հաստատելով դղյակում, նրանք այստեղ թաքցրել են մեծ գանձեր։

Տամպլիերները ենթարկվում են հալածանքների, և ստիպված էին չքանալ։ Նրանք վստահեցին ոմն Օդիլլին, որպեսզի նա պահի գանձը։ Նա չէր ուզում ամուսնանալ, և մահանում է դեռ երիտասարդ տարիքում հիվանդությունից։ Զգալով, որ իր վերջը մոտ է, նա զգուշությամբ խնդրեց ծառային պահել գաղտնիքը գանձի մասին, որը խորը թաքցված է դղյակի տակ։ Ծառան արեց այնպես, ինչպես իրեն հրամայել են, և երբ նա զգում էր, որ վաղ թե ուշ մահանալու է, փոխանցեց գանձի գտնվելու վայրը որդուն։ Որդին նույնն արեց իր որդու հետ, և գաղտնիքը փոխանցվեց սերնդից սերունդ։

Բայց գաղտնիքը բացահայտվել է, երբ սերունդներից մեկում երկվորյակներ էին ծնվել, որոնց համար նյութական շահն ավելի ուժեղ գտնվեց, քան գաղտնիքները։ Գիշերը նրանք որոշել էին փորել և գտնել գանձերը, սակայն փնտրտուքների ժամանակ նրանց վրա է ընկնում աղյուսի մի մեծ կտոր։ Այսպիսով երկվորյակները թաղվեցին ցանկալի գանձերի կողքին։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  base Mérimée (ֆր.) — ministère de la Culture, 1978.
2. ↑  http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee\_fr?

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Գիրբադեն***էջը Վիքիպահեստում |

* Ministry of Culture database entry for Château de Guirbaden (ֆր.)
* Ministry of Culture photos
* Description and history of the castle on Chateau.over-blog.net (ֆր.)
* Unofficial site Archived 2017-06-11 at the Wayback Machine.
* Numerous photos (ֆր.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Mérimée: PA00084793 |

 |
**«Խատուտիկներ»** (ռուս.՝ Одуванчики), ռուս գեղանկարիչ, «տրամադրության բնանկարի» վարպետ Իսահակ Լևիտանի նկարներից։ Հեղինակը կտավը վրձնել է 1889 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են՝ 59 × 42,5 սմ։

Այսօր «Խատուտիկներ» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Չուվաշիայի գեղարվեստի պետական թանգարանում (Չեբոքսարի, Չուվաշիա, Ռուսաստան)։

Պատմություն
-----------

«Խատուտիկներ» ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1889 թվականին, երբ գտնվում էր Վոլգայի ափամերձ Պլյոս քաղաքում։ Այդ ժամանակ նրա հետ էր ապրում նաև ուսանողուհին՝ Սոֆյա Կուվշիննիկովան։ Զբոսանքից հետո նրանք ծաղիկներ էին բերում և ստեղծում նատյուրմորտներ։

ՄԻնչև 1921 թվականը «Խատուտիկներ» կտավը գտնվել է մասնավոր հավաքածուում, սակայն հետո պետականացվել է։

1921 թվականին կտավը փոխանցվել է Չուվաշիայի կենտրոնական թանգարանին։

2010 թվականին նկարը ցուցադրվել է Տրետյակովյան պատկերասրահում և այնտեղ է մնացել մինչև 2011 թվականի մարտի 20-ը։

2018 թվականի հունիսին այս ստեղծագործությունը ռեստավրացիայի են ենթարկել Ի․ Է․ Գրաբարի անվան համառուսական գեղարվեստական գիտառեստավրացիոն կենտրոնում։

Նկարագիր
--------

Մոխրագույն ֆոնին հեղինակը պատկերել է վառ երանգի խատուտիկներ։ Դրանք ունեն ոչ միայն դեղին ծաղիկներ, այլև սերմերով սպիտակ գլխիկներ։ Խատուտիկները դրված են կավե անոթի մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Описание картины Исаака Левитана «Одуванчики»»։ *opisanie-kartin.com* (en-US)։ Վերցված է 2019-03-24
2. ↑  Роль ЧК
3. ↑  «Шедевры ЧГХМузея, в телесюжете Телеканала "Россия-Культура»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018-06-17-ին։ Վերցված է 2019-03-24

Արտաքին հղումներ
----------------

* До весны
* Шедевры ЧГХМузея, в телесюжете Телеканала "Россия-Культура Archived 2018-06-17 at the Wayback Machine.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Խատուտիկներ (նկար, Լևիտան)** կատեգորիայում։ |


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
 **Իսահակ Լևիտանի նկարներ** |
| --- |
|  |
| 

Արևոտ օր: Գարուն (1876-1877) **·** 
Աշուն: Ճանապարհ գյուղում (1877) **·** 
Երեկո (1877) **·** 
Աշնանային օր։ Սոկոլնիկի (1879) **·** 
Կեչիների պուրակ (1885-1889) **·** 
Անձրևից հետո։ Պլյոս (1889) **·** 
Երեկո։ Ոսկե Պլյոս (1889) **·** 
Խատուտիկներ (1889) **·** 
Խաղաղ վանք (1890) **·** 
Վլադիմիրկա (1892) **·** 
Երեկոյան զանգահարություն (1892) **·** 
Հավերժական անդորր (1894) **·** 
Թարմ քամի։ Վոլգա (1895) **·** 
Մարտ (1895) **·** 
Ոսկե աշուն (1895) **·** 
Գարուն: Վարար ջուր (1897) **·** 
Լիճ: Ռուսաստան (1899-1900)
 |  |

 |
**Ալրի-ձավարեղենի արտադրություն**, վերամշակող արդյունաբերության ճյուղ։ Մշակում է հացահատիկ և այլ հատիկեղեն։

Պատմություն
-----------

Հայաստանում պատմական վաղ ժամանակներից պատրաստել են ալյուր և ձավարեղեն։ Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միանալուց հետո Հայկական մարզում (1828–40) հաշվվում էր 3400 ալրաղաց, որոնք կենտրոնացված էին գյուղերում և վերամշակում էին տեղական հացահատիկը։ Մանր ձեռնարկատիրության մեջ ալրի-ձավարեղենի արտադրությունը 1900 թվականին Երևանի նահանգում կազմել է 46%, 1913 թվականին՝ 35%։ Ընդհանուր արտադրության հզորությունը կազմել է մոտ 400000 *տոննա* ալյուր։ Աշխատողների թիվը՝ 1500 հոգի։ 1937 թվականին Երևանում կառուցվել է ալրաղաց կոմբինատ, որը 1988 թվականին մշակել է օրական 900 տոննա հացահատիկ և ունեցել 33000 տոննա տարողությամբ էլևատոր։ Հետագայում ալրաղաց կոմբինատներ են կառուցվել նաև Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի), Սպիտակում, Կիրովականում (այժմ՝ Վանաձոր), Բաղրամյանում։ Անկախացումից հետո Հայաստանում արտադրության այս ոլորտը նույնպես սեփականաշնորհվել է, ներկայում գործում են 60 ալրաղաց ձեռնարկություններ, որոնցից խոշոր են՝ «*Ալեքս Գրիգ*», «*Մանանա Գրեյն*», «*Մանչո Գրուպ*», «*Թալգրիգ*», «*Վ Թրեյդ*» ընկերությունները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
|  |
| --- |
| **Արենի սև** |
|  |

«**Արենի սև**», Սև Մալահի, հայկական տեխնիկական խաղողի ուշահաս սորտ։ Ստեղծվել է ժողովրդական ընտրասերման ճանապարհով։

Նկարագրություն
--------------

Մշակվում է հիմնականում Վայոց ձորի մարզի Եղեգնաձորի տարածաշրջանում։

Տերևը միջին մեծության է, կլորավուն, հնգաբլթակ, միջին չափերով կտրտված, փայլուն, ցանցանման կնճռոտված, լերկ, բարձրացած եզրերով, վերնամասում՝ ակոսաձև, հակադիր կողմում՝ կոշտ մազմզուկերով։ Ծաղիկը երկսեռ է։ Ողկույզը՝ միջին մեծության, երբեմն՝ մեծ, հիմնականում՝ կոնաձև, երբեմն՝ թևավոր, խիտ կամ շատ խիտ։ Պտուղը միջին մեծության է, երկարավուն, երբեմն՝ ձվաձև, կլորավուն ծայրով, սև, մաշկը՝ կոպիտ, ամուր, հաստ պտղամսից հեշտությամբ անջատվող մոխրակապտավուն մոմաշերտում։ Պտղամիսը՝ հյութալի, հյութը՝ անգույն։

Բողբոջումից մինչև պտղի լրիվ հասունացումը՝ 160 օր։ Բերքատվությունը՝ 80–150 ց/հա։

Արենի սև խաղողն օգտագործում են սեղանի, թունդ և աղանդերային գինիներ պատրաստելու համար և թարմ վիճակում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
|  |
| --- |
| **Արաքսենի** |
|  |

«**Արաքսենի**», սերկևիլենու ընտրասերված սորտ։ Ստացել է Է. Գաբրիելյան-Բեկետովսկայան «Արևիկ» սորտի սերմերի ցանքով։

Նկարագրություն
--------------

Մշակվում է Արարատյան դաշտավայրում։

Ծառն ուժեղաճ է, լայն-փռված սաղարթով։ Պտղաբերությունը՝ տնկման2-րդ տարում։ Պտուղը՝ խոշոր (275գ), խնձորաձև, հիմքում՝ լայն, դեպի գագաթը՝ նեղացող, համաչափ կողավոր մակերեսով։ Մաշկը՝ դեղնականաչ, բարակ, նուրբ, հարթ, փայլատ, թույլ թավոտ։ Պտղամիսը՝ ամուր, սպիտակականաչ, նուրբ, հյութալի, բուրավետ, թթվաշաքաղցր, առանց տտիպության և քարաբջիջների, շատ համեղ։

Պտուղները հասունանում են սեպտեմբերի վերջին և հոկտեմբերի սկզբին։ Բերքատվությունը՝ 280ց/հա։

Լավ պահունակ է։

Լավագույն փոշոտիչներն են Մեղրինկա, Սեղանի և Անի սորտերը։ Բավականին դիմացկուն է ձմեռային և գարնանային ցրտերի նկատմամբ։ Համապիտանի օգտագործման սորտ է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ռաշիդ Աբդուլ Ուոլաս** (անգլ.՝ *Rasheed Abdul Wallace*, սեպտեմբերի 17, 1974(1974-09-17), Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, հարձակվող։ Հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցացիայում (NBA)։ համալսարանային առաջնությունում ներկայացրել է Հյուսիսային Կարոլինայի համալսարանը։

1995 թվականի NBA դրաֆթում ընտրվելով «Վաշինգթոն Բուլեթսի» կողմից (այժմ՝ «Վաշինգթոն Վիզարդս»)` 4-րդ ընտրության իրավունքով, Ուոլասը հաջող է անցկացնում իր անդրանիկ խաղաշրջանը, որից հետո տեղափոխվում է «Պորտլենդ Թրեյլ Բլեյզերս», որտեղ նա դառնում է առանցքային խաղացող՝ հատկապես 1999 և 2000 թվականների արևմտյան կոնֆերենցիայի եզրափակիչների ժամանակ։ 2002 թ.-ի տվյալներով Ուոլասը ամեն հանդիպմանը միջինում բերում էր 19,4 միավոր։

2003–04 խաղաշրջանին Ռաշիդ Ուոլասը տեղափոխվում է «Ատլանտա Հոքս», որի կազմում անցկանցում է ընդամենը մեկ հանդիպում, որից հետո արդեն ձեռք է բերվում «Դետրոյթ Փիստոնսի» կողմից։ «Փիստոնսի» կազմում 2004 թ.-ին Ուոլասը հաղթում է NBA-ի գերեզրափակիչը, իսկ հաջորդ տարվա գերեզրափակչում հավասար խաղում պարտվում «Սան Անտոնիո Սփըրսին»։ 2006 և 2008 թվականներին Ուոլասը մասնակցում է Բոլոր աստղերի խաղին։ 2008-09 խաղաշրջանից հետո նա լքում է «փիստոնսը» և որպես ազատ գործակալ՝ 1 տըարվա պայմանագիր է կնքում «Բոստոն Սելտիքսի» հետ (վետերանի նվազագույն աշխատավարձով)։ «Սելտիքսից» հետո Ուոլասը թոշակի է անցնում 2010-ին, սակայն 2 տարի անց՝ 2012-ին, 1 տարվա պայմանագիր է կնքում «Նյու Յորք Նիքս» ակումբի հետ։ 2013 թվականի ապրիլի 17-ին Ուոլասը երկրորդ անգամ է հայտարարում թոշակի անցնելու մասին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* NBA.com էջ – Ռաշիդ Ուոլաս
* TheDraftReview.com – Ռաշիդ Ուոլասի էջը thedraftreview.com կայքում
* «Ռաշիդ Ուոլաս» հիմնադրամ Archived 2005-05-25 at the Wayback Machine.
* need4sheed.com - ֆանկայք` նվիրված Դետրոյթ Փիստոնսին

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Դետրոյթ Փիստոնս 2003–04 NBA չեմպիոն |
| --- |
|  |
| 1 Չանսի Բիլապս (գերեզրափակչի MVP)
3 Բեն Ուոլաս
7 Մայք Ջեյմս
8 Դարվին Հեմ
10 Լինդսի Հանթեր
13 Մեհմեթ Օկուր
22 Թեյշաուն Փրինս
24 Թրեմեյն Ֆոուքս
30 Ռաշիդ Ուոլլաս
31 Դարկո Միլիչիչ
32 Ռիչարդ Հեմիլթոն
34 Կորլիս Ուիլյամսոն
41 Էլդեն Քեմբել
Գլխավոր մարզիչ` Լարի Բրաուն
Մարզչի օգնականներ` Էրբ Բրաուն
• Դեյվ Հաններս
• Գար Հարդ
• Իգոր Կոշկով
• Մայք Վուդսոն |

 |
**Զաքարիա Փիլիսոփա ծաղկող** (14-րդ դար - 15-րդ դար), միջնադարյան հայ փիլիսոփա, ծաղկող։

Կենսագրություն
--------------

Եղել է Կարապետ քահանայի եղբայրը, Դանիել քահանայի հորեղբայրը։ Զաքարիա փիլիսոփայի գործունեության մասին հայտնի է, որ 1354 թվականին ծաղկել է իր ուսուցչի` Կարապետ կրոնավորի ընդօրինակած Ավետարանը։ Զաքարիա Փիլիսոփան ծաղկել է նաև Կարապետ կրոնավորի 1357 թվականի և 1358 թվականի գրչագրերը (ՄՄ 5332, Չեսթեր Բիթի
555), աղթամարյան գրիչներից Գրիգորի ընդօրինակած Ավետարանը, 1355 թվականի (ՄՄ 4915), իր եղբայր Կարապետ քահանայի գրչագրերը (ՄՄ 4923 և այլն)։ Նա համագործակցել է Վասպուրականի այլ գրչության կենտրոնների գրիչների հետ։

Ըստ Ղ. Փիրղալեմյանի` 1369 թվականին Զաքարիա կրոնավորը Աղթամարում ընդօրինակել է «Նարեկ» աղոթագիրքը, որը չի պահպանվել։

Ավագ գրչի մահից հետո, 1377 թվականին Զաքարիան ծաղկել ու կազմել է Ավագի կիսատ մնացած ձեռագիրը։ 1385 թվականին նա ընդօրինակել և նկարազարդել է Ճաշոց (ՄՄ 4870)։ 1389 թվականին Զաքարիա ծաղկողն օգնել է իր եղբորը` Կարապետ քահանային, Ճառընտիրի ընդօրինակման աշխատանքներում և նկարազարդել ձեռագիրը։
1393 թվականին բազմաշխատ ծաղկողը ստեղծել է հերթական մատյանը` ևս մեկ Ավետարան (ՄՄ 4908), որի պատվիրատուն եղել է Թադեոս կրոնավորը։ 1399 թվականին Զաքարիան ծաղկում է ևս մեկ Ավետարան (ՄՄ 5510), որի ընդօրինակմանը մասնակցել է գրչի եղբորորդին և աշակերտը` Դանիել սարկավագը։ Այն պատվիրատու Դանիելը նախատեսել էր Ոստան քաղաքի Սուրբ Նախավկա եկեղեցու համար։

1403 թվականին Զաքարիան, իր եղբայր Կարապետ քահանայի հետ ծաղկել է մի Ավետարան, որը մեզ հայտնի ծաղկողի վերջին ձեռագիրն է։

Զաքարիա ծաղկողը նկարազարդել է նաև այլ գրչության կենտրոններում պատրաստված մատյաններ, նրան են պատկանում 1365-1366 թվականների և 1368 թվականի Խիզանում Ստեփանոս գրչի ընդօրինակած ձեռագրերը (ՄՄ 10829, 5347)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ղ. վ. Փիրղալէմեան, ՄՄ, ձեռ. 6273, 493ա։ Ա. Մաթևոսյան, Հայկական գրչության կենտրոնների համահավաք քարտարան (անտիպ, պահվում է Մաշտոցի անվան Մատենադարանում)
2. ↑  ՄՄ, ձեռ. 4870, 473բ։ ԺԴ դարի հիշատակարաններ, էջ 553-554
3. ↑  Մ. վ. Մաքսուդեան, Ագուլիսի եւ շրջակայքի ձեռագրերը, թիւ 24, «Արարատ», 1911, Թ, էջ 759-765։
4. ↑  ՄՄ, ձեռ. 4908, 88ա։ ԺԴ դարի հիշատակարաններ, էջ 605։ Ձեռագրի տերունական պատկերաշարից պահպանվել են միայն երկու պատկերներ։ Կան ավետարանիչների պատկերներ, խորաններ, կիսախորաններ և այլ նկարազարդումներ
5. ↑  ՄՄ, ձեռ. 5510, 271բ-2բ։ ԺԴ դարի հիշատակարաններ, էջ 624
6. ↑  Երկու ձեռագրերն էլ ունեն բավականին ճոխ նկարազարդում։ 1365/6 թ. Ավետարանը (ՄՄ, ձեռ. 10829)` 22 տերունի և 4 ավետարանիչների պատկերներ, 8 խորան, կիսախորաններ, լուսանցազարդեր և զարդագրեր, իսկ 1368 թ. Ավետարանը (ՄՄ, ձեռ. 5347)` 21 տերունի և 4 ավետարանիչների պատկերներ, 8 խորան, կիսախորաններ, լուսանցազարդեր և զարդագրեր

Աղբյուրներ
----------

* ՎԱՆԱ ԼՃԻ ԿՂԶԻՆԵՐԻ ՎԱՆՔԵՐԻ ԳՐՉՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆՆԵՐԸ, ԼՈՒՍԻՆԵ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ, էջ 49-55
**Հեղափոխության շարժման մասնակիցներին նվիրված հուշարձան Մատիսի գերեզմանոցում**, հուշահամալիր, բացված 1959 թվականի նոյեմբերին Ռիգայի Մատիսի գերեզմանոցում։ Հիմնադրվել է ԼԽՍՀ Նախագահների խորհրդի թիվ 1016 որոշման համաձայն՝ «1905 թվականի հուշարձանների կառուցման մասին հեղափոխության 50-ամյակի կապակցությամբ», ընդունվել է 1954 թվականի դեկտեմբերի 23-ին։ Խորհրդային տարիներին այն ուներ հանրապետական նշանակության գեղարվեստական հուշարձանի կարգավիճակ։

Այն տեղադրվել է ի հիշատակ նրանց, ովքեր գնդակահարվել են ռազմա-դաշտային դատարանի կողմից 1921 թվականի հունիսի 10-ից 11-ը ընկած ժամանակահատվածում․ Ռիգայի կենտրոնական բանտում, Լատվիայի Կոմունիստական կուսակցության ինը անդամներ՝ Կենտրոնական կոմիտեի քարտուղար Յա. Շիլֆա-Յաունզեմ, Կենտրոնական կոմիտեի անդամ Ա․ Բերցե-Արայս, Ռազմական կուսակցության ղեկավարներ Պ․ Ալքսնիս և Ֆ․ Բերգմանիս, Թուքումս գավառական կազմակերպության ղեկավար՝ Ժ. Լեգզդինշ, կոմունիստներ՝ Օ. Էգլիտիս, Է. Կումերմանիս, Գ. Միերկալնս և Վ. Լիդումս։

Իրենից ներկայացնում է բարձր, երկար, մոխրագույն պատ՝ պատված կոպիտ գրանիտե աղյուսներով, որի կենտրոնում գտնվում են մահվան դատապարտված մարդկային հասակի չափով կերտված կերպարներ։

Հուշարձանի հեղինակներին՝ քանդակագործ Լև Բուկովսկուն և ճարտարապետներ Օլեգ Զակամենին և Ալեքսանդր Բիրզենիեսկին, 1960 թվականին շնորհվեց ԼՀՍՀ պետական մրցանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Памятник участникам революционного движения на кладбище Матиса // Рига: Энциклопедия = Enciklopēdija «Rīga» / гл. ред. П. П. Еран. — Рига: Главная редакция энциклопедий, 1989. — С. 535. — 880 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-89960-002-0.

Գրականություն
-------------

* *Ojārs Spārītis*. Rīgas pieminekļi un dekoratīvā tēlnieciba. SIA Nacionālais apgāds, 2001. — ISBN 9984-26-024-0
**Գրատեն դոֆինուա** (ֆր.՝ *Gratin dauphinois*), կտրատած կարտոֆիլից պատրաստված ֆրանսիական ուտեստ, որը եփում են կաթի կամ սերուցքի մեջ՝ օգտագործելով կեղևապատման տեխնիկան, որի հայրենիքն է հարավարևելյան Ֆրանսիայի Դոֆինա տարածաշրջանը։ Կան ուտեստի անվան բազմաթիվ տարբերակներ, այդ թվում՝ *pommes de terre dauphinoise*, *potatoes à la dauphinoise* և *gratin de pommes à la dauphinoise*։ Ամերիկյան անգլերենում այն անվանում են *potatoes au gratin*։

Պատմություն
-----------

Ուտեստի մասին առաջին հիշատակումը թվագրվում է 1788 թվականի հուլիսի 12-ով։ Այն այգու դրախտապանով մատուցել են ճաշին, որը կազմակերպել էր Շարլ-Անրին՝ Կլերմոն-Տոններ դուքսը, Դոֆինի գեներալ-լեյտենանտը, Գապ քաղաքի (այժմ Վերին Ալպեր դեպարտամենտում) բարձրաստիճան պաշտոնյաների համար։

Պատրաստում
----------

Գրատեն դոֆինուան պատրաստվում է բարակ կտրատած հում կարտոֆիլից, կաթից կամ սերուցքից, երբեմն գրյուներ պանրից՝ պատրաստված յուղված և սխտոր քսված սպասքում։ Կարտոֆիլը մաքրում են, կտրատում մետաղադրամի չափով, շերտերով տեղադրում են կավե խոր ափսեում կամ թխելու ապակե կաղապարում և թխում են ցածր ճերմաստիճանում։

Որոշ խոհարարներ պնդում են, որ գրատեն դոֆինուայի մեջ պանիրը ավելորդ է, հակառակ դեպքում դա կլինի գրատեն սավոյան տարբերակով (ֆր.՝ *gratin savoyard*)։ Այնուամենայնիվ, խոհարարների մեծամասնության, այդ թվում նաև Օգյուստ դե Կրոզաի, Ռոբերտ Կերիերայի և Կոնտաստ Սփրայի բաղադրատոմսերում ավելացնում են ձու և պանիր։ Այն տարբերվում է սովորական կարտոֆիլի գրատենից նրանով, որ բաղադրության մեջ մտնում է պանիր՝ եփած կարտոֆիլի փոխարեն։ Գրատեն դոֆինուան չպետք է շփոթել դոֆին կարտոֆիլ ուտեստի հետ (ֆր.՝ pommes dauphine): Գրատեն դոֆինուան հաճախ օգտագործվում է որպես խավարտ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Prosper Montagné (1977) *New Larousse Gastronomique*. London; New York; Sydney: Toronto: Hamlyn. 0 600 36545 X. p. 725.
2. ↑  Claude Muller (2001) *Les mystères du Dauphiné* (in French). Clermont-Ferrand: Éditions de Borée. 978-2-84494-086-5. p. 242.
3. 1 2 3  Elizabeth David (1964 [1960]) *French Provincial Cooking*. Harmondsworth: Penguin Books. p. 251–2.
4. ↑  Elizabeth Luard (1986) *European Peasant Cookery* London: Corgi. p. 337.
5. ↑  Robert Carrier (1963) *Great Dishes of the World*. London: Nelson. p. 725.
6. ↑  Constance Spry; Rosemary Hume (1979 [1956]) *The Constance Spry Cookery Book*. London: Pan Books. p. 207.
7. ↑  Elvia Firuski; Maurice Firuski (eds.) (1952) *The Best of Boulestin*. London: William Heinemann. p. 249.

Աղբյուրներ
----------

* (fr) The website of gratin dauphinois
* Франция. Кулинарный вояж / Сара Ренделл, Мария Виллегас. — М.: Евробукс, 2012. — 296 с.: ил.
* Едим по-французски. Фёдор Евсевский. — М.: Евробукс, 2009. — 336 с.: ил.
* Запечённый картофель «Гратен Дофинуа»
**Դիլդո** (*Dildo*), չկապակցված տարածք, որը գտնվում է Նյուֆաունդլենդ կղզու Ավալոն թերակղզում (Նյուֆաունդլենդ և Լաբրադոր, Կանադա)։ Դիլդոն ձկնորսական բնակավայր է, որը գտնվում է Տրինիտի ծոցի ափին։ Իր տարօրինակ անվանման պատճառով բնակավայրը հաճախ հայտնվում է անսովոր տեղանունների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Ներկայիս Դիլդոյի տարածքը բնակեցված է եղել առնվազն մեր դարաշրջանից առաջ 3-րդ հազարամյակից ծովային արխայական մշակույթի ներկայացուցիչների կողմից։ Դորսեթի մշակույթի հետքեր են հայտնաբերվել, որոնք թվագրվում են մ.թ. 8-րդ դարով։ 1613 թվականին այս վայրում բնակվում էին բեոտուկի ցեղի հնդկացիները, որոնց հետ կապի մեջ է մտել հետազոտող Հենրի Կրաուտը։ Դիլդո բնակավայրը հիմնադրվել է 18-րդ դարի վերջին կամ 19-րդ դարի սկզբին։ Նրա բնակիչները զբաղվել են Տրինիտի ծոցի ծովային ռեսուրսների մշակմամբ. նրանք արդյունահանում էին ձողաձուկ, մաշկոտանիներ։

1874 թվականին Դիլդոյի բնակչությունը կազմում էր 337 մարդ։

1878 թվականին Դիլդոյում կառուցվել է առաջին եկեղեցին, որը տեղավորում էր 250 հավատացյալ։ 1964 թվականին բացվել է երկրորդ, ավելի մեծ եկեղեցին։

20-րդ դարում կառուցվել է 80-րդ ավտոճանապարհը, որը անցել է Դիլդոյի միջով։

2011 թվականի մարդահամարի համաձայն՝ Դիլդոյում ապրում է 1198 մարդ։

Անվանում
--------

Տարածքը, որտեղ տեղակայված է գյուղը, *Դիլդո անունով* հայտնի է առնվազն 1711 թվականից, չնայած այս բառի ծագումը պարզ չէ։ Հավանական բացատրությունը՝ Տրինիտի ծոցը, որի ափին բնակավայր է գտնվում, իր գրեթե ճիշտ ձևով շատ նման է փորձանոթի, որը անգլալեզու երկրներում նախկինում անվանում էին *dildo glass*: 1711 և 1775 թվականներին *Դիլդոու* (Dildoe) անվանումը քարտեզներում գրանցվում է բնակավայրից արևմուտք մոտ մեկ կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող փոքրիկ կղզու համար։

Հնարավոր է, որ այս վայրին անուն է տվել Ջեյմս Կուկը, որը այդ տարածաշրջանում քարտեզագրող է եղել 1758-1762 թվականներին, իսկ նրա կենսագիրների որոշ հայտարարությունների համաձայն՝ Կուկը երբեմն տարօրինակ հումորի զգացումով էր տարբերվում՝ անվանելով իր կողմից հայտնաբերված աշխարհագրական օբյեկտները։

20-րդ դարում տեղի են ունեցել մի քանի արշավներ «անպատշաճ անվանումը» փոխելու համար, բայց բոլորը ձախողվել են։

* Դիլդոյի նավահանգիստԴիլդոյի նավահանգիստ
* Դիլդոյի ձկնորսական տներըԴիլդոյի ձկնորսական տները
* Պատմական Դիլդո հյուրանոցՊատմական Դիլդո հյուրանոց
* Դիլդոյի փոստային գրասենյակԴիլդոյի փոստային գրասենյակ
* «Դիլդոյի միավորված ձկնորսների միություն»«Դիլդոյի միավորված ձկնորսների միություն»

Տես նաև
-------

* Ֆուքինգ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   — 2022.
2. 1 2  *Корин Миллер.* 13 Town Names We Can't Stop Laughing Over — #4 Archived 2018-06-28 at the Wayback Machine. (անգլ.) на сайте *cosmopolitan.com*, 18 апреля 2012
3. ↑  15 Most Unfortunate Town Names — #9 Archived 2013-12-24 at the Wayback Machine. (անգլ.) на сайте *masalatime.com*, 24 января 2009
4. 1 2  *Эндрю Д. Претти.* The History of All Saints' (անգլ.) на сайте *allsaintsdildo.webs.com* Архивировано из первоисточника 18 июля 2011
5. 1 2  *Уильям Бэйли Гамильтон.* «Place Names of Atlantic Canada» Archived 2018-06-28 at the Wayback Machine. **(1996)**, изд. *University of Toronto Press*, стр. 197, ISBN 9780802075703


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Ֆրանսիական հուշարձանների թանգարան** (ֆր.՝ Musée des monuments français), Փարիզի նախկին թանգարան, հիմնադրվել է պատմաբան-միջնագետ Ալեքսանդր Լենուարի կողմից 1795 թվականին և դարձել է ֆրանսիական երկրորդ ազգային թանգարանը Լուվրից հետո (1793)։ Թանգարանը կարևոր դեր է խաղացել ֆրանսիացիների հասարակական վերաբերմունքի փոփոխության մեջ՝ վերաբացահայտված և բարձր գնահատված մշակութային ժառանգության հուշարձանների նկատմամբ։ 1816 թվականին փակվել է թագավորական հրամանով, թանգարանային նմուշներն այժմ պահվում են Ֆրանսիայի տարբեր վայրերում (մասնավորապես՝ Լուվրում) և արտասահմանում։

Ֆրանսիական հուշարձանների թանգարանի փակումից 200 տարի անց Լուվրը, միջնադարյան արվեստի թանգարանի հետ համագործակցությամբ, անհետացած թանգարանին նվիրեց «Հեղափոխական թանգարան։ Ալեքսանդր Լենուարի ֆրանսիական հուշարձանների թանգարան» (2016 թվականի ապրիլ-հուլիս)։

* Լենուարի թանգարանը գեղարվեստական կտավներում
* ՆախադահլիճՆախադահլիճ
* 14-րդ դարի դահլիճ14-րդ դարի դահլիճ
* 15-րդ դարի դահլիճ15-րդ դարի դահլիճ
* 17-րդ դարի դահլիճ17-րդ դարի դահլիճ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Un musée révolutionnaire. Le musée des Monuments français d’Alexandre Lenoir // сайт Лувра

Արտաքին հղումներ
----------------

* Le musée des Monuments français d’Alexandre Lenoir, histoire et collections // (Ֆրանսերեն) (ֆր.)
* Charlotte Denoël, *Le Musée des Monuments français d’Alexandre Lenoir* // Réunion des musées nationaux-Grand Palais (ֆր.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | CiNii: DA08692225 · VIAF: 143831227 · WorldCat VIAF: 143831227 |

 |
**Ստանիսլավ Վիկենտևիչ Կոսիոր** (ռուս.՝ *Станислав Викентьевич Косиор*, նոյեմբերի 6 (18), 1889, Վենգրուվ, Węgrów County, Մազովեցի վոյեվոդություն, Լեհաստան - փետրվարի 26, 1939(1939-02-26), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային քաղաքական գործիչ, Կոմունիստական կուսակցության անդամ (1907)։

Փետրվարյան հեղափոխությունից (1917) հետո եղել է կուսակցության Նարվա-Պետերգոֆյան շրջանային կոմիտեի, ՌՄԴԲ(բ)Կ Պետրոգրադի կոմիտեի և դրա գործադիր կոմիտեի անդամ, մասնակցել է ՌՍԴԲ(բ)կ VII (ապրիլյան) կոնֆերանսին և ՌՍԴԲ(բ)կ VI համագումարին։ Մասնակցել է Հոկտեմբերյան հեղափոխությանը (1917)։ Եղել է Ուկրաինայի կոմկուսի ՈւԿ(բ)կ կազմակերպիչներից։ 1918 թվականին ընտրվել է ՈւԿ(բ)Կ ընդհատակյա աջափնյա կոմիտեի քարտուղար։ 1919 թվականին ղեկավարել է ՈւԿ(բ)կ ԿԿ Անդրճակատային բյուրոն, Անտոն Դենիկինի զորքերի թիկունքում տարվող ընդհատակյա աշխատանքները։ 1920 թվականին եղել է ՈւԿ(բ)կ ԿԿ, 1922 թվականից՝ ՌԿ(բ)կ ԿԿ Սիբիրյան բյուրոյի, 1925-1928 թվականներին՝ ՀամԿ(բ)կ ԿԿ-ի քարտուղար, 1928 թվականից՝ ՈւԿ(բ)կ ԿԿ-ի գլխավոր քարտուղար, 1938 թվականի հունվարից՝ ԽՍՀՄ ժողկոմխորհի նախագահի տեղակալ։ Կուսակցության XII — XVII համագումարների պատգամավոր, XII համագումարում ընտրվել է կուսակցության ԿԿ-ի անդամության թեկնածու, XIII — XVII-ում՝ անդամ։ 1927 թվականից՝ ՀամԿ(բ)կ ԿԿ-ի քաղբյուրոյի անդամության թեկնածու, 1930 թվականից՝ անդամ։ Եղել է Կոմինտերնի VI, VII կոնգրեսների պատգամավոր։ Ընտրվել է ԽՍՀՄ ԿԳԿ նախագահության անդամ։

Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Косиор Станислав Викентьевич // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Մեծ ռուսական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 121672123 · ISNI: 0000 0000 8152 7701 · LCCN: n86845513 · NKC: js2013753670 · NTA: 070601224 · SUDOC: 137208022 · VIAF: 72255169 · WorldCat VIAF: 72255169 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 605)։*  |
**Կարեն Այվազի Մարկոսյան** (հոկտեմբերի 23, 1968(1968-10-23)), խորհրդային և հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող։

Սկսել է խաղալ 1985 թվականին Երևանի «Արարատիում»՝ որպես երկրորդ կազմի խաղացող։ 1986-1991 թվականներին ԽՍՀՄ առաջնությունում անցկացրել է 92 հանդիպում, խփել է 14 գոլ։ 1992 թվականին Հայաստանի առաջնությունում 31 խաղում խփել է 29 գնդակ։ 1993 թվականի առաջնությունում Աբովյանի «Կոտայքի» կազմում անցկացրել է 6 հանդիպում, խփել 2 գոլ։ 1993-1994 մրցաշրջանում եղել է գերմանական «Զաքսեն» ակումբի կազմում, հաջորդ մրցաշրջանում «Հերա» ՖԱ-ի կազմում մասնակցել է 21 հանդիպման, դարձել է 5 գոլի հեղինակ։ 1998-1999 մրցաշրջանն անցկացրել է թուրքմենական «Կոպետդագի» կազմում՝ Աշխաբադում, 1999 թվականին խաղացել է Երևանի «Զվարթնոց-ԱԱԼ» հայկական ակումբում։

Մարկոսյանը 1985 թվականի ՈՒԵՖԱ-ի պատանեկան մրցաշարի հաղթող է։

1998-1999 թվականներին երկու հանդիպում է անցկացրել Հայաստանի հավաքականի կազմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ֆուտբոլիստի էջը *National Football Teams* կայքում(անգլ.)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | eu-football.info (խաղացող) · FootballFacts.ru · National Football Teams.com |

 |
**Տերտերյան** (- 1915), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Բարձրագույն բժշկական կրթություն է ունեցել և բժիշկ աշխատել։ 1915 թվականի ապրիլ-մայիս ամիսներին օսմանյան կառավարությունը Խարբերդում և Մեզիրեում իրականացրել է բազմաթիվ հայ մտավորականների ձերբակալություններ։ Թուրք ոստիկանները նրանց շղթայակապ տարել են փողոցներով ու շուկաներով, և գազազած թուրք ամբոխը նրանց վրա քարեր է նետել, հարվածել, ծեծել։

Նրանց բոլորին բանտարկել են Մեզիրեի բանտում և կտտանքների ենթարկելով փորձել տեղեկություններ կորզել զենքեր, ռումբեր և քաղաքական գաղտնիքներ թաքցնելու մասին։ Կեսգիշերին, արաբկիրցի ոստիկան Ալի օնբաշին բանտապահ Հասան Էֆենդիի հետ եկել է բանտ և հրամայել, որ մեկ առ մեկ դուրս գան և Եդեսիա տեղափոխվելու պատրաստվեն։ Բժիշկ Նշան Նահիկյանը համարձակորեն առաջ գալով ասել է. «Եթե դուք մեզ իրոք Եդեսիա պի­տի ու­ղար­կեք, ավե­լի լավ է որ ցե­րե­կով ու­ղար­կեք, որ­պես­զի ժո­ղո­վուր­դը իմա­նա, որ մենք Եդե­սիա ենք գնում, իսկ եթե ձեր հե­տին դի­տա­վո­րու­թյու­նը մեզ սպա­նելն է, կրկին ցե­րե­կով սպա­նեք և կա­խեք, որ­պես­զի հա­մայն Խար­բեր­դի ժո­ղո­վուր­դն ակա­նա­տես լի­նի մեր մա­հին»։ Եվ չնայած ոստիկանը ժխտել է նրանց սպանելու մտադրությունը, բանտարկյալները հասկացել են, որ պատրաստվում են իրենց սպանել, ուստի հրաժարվել են կատարել գիշերով բանտից շղթայակապ դուրս գալու հրամանը։ Լուրը հաղորդել են գնդապետ Ֆերիդբեյին, որը հրամայել է բոլորին սրախողխող անել։

1915 թվականի հու­նի­սի 25-ին /հուլիսին, օգոստոսի 4-ին (ըստ տարբեր աղբյուրների), Խարբերդ քաղաքի Մեզիրեի բանտի 37 հայ բանտարկյալները վճռել են բանտը հրկիզել և ինքնահրկիզվել։ Իրար վրա են հավաքել բանտի վերմակները, իրենց հագուստները և դրանց վրա լցնելով ճրագների նավթը՝ հրկիզել են բանտը։ Բոլորը զոհվել են, այդ թվում՝ բժիշկ Տերտերյանը։

37 բանտարկյալների կիսամոխրացած դիակներն աղբատար կառքով տարել և լցրել են Չոր աղբյուրի մոտ գտնվող մի փոսում։

Գրականություն
-------------

* Ճիզմէճեան Մանուկ, Խարբերդ եւ իր զաւակները, Ֆրեզնօ, 1955։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Սերը խոլերայի օրերին** (իսպ.՝ El amor en los tiempos del cólera, Գաբրիել Գարսիա Մարկեսի 1985 թվականին հրատարակված վեպը, որը համարվում է գրողի ամենաարժեքավոր ստեղծագործություններից մեկը։

Սյուժե
------

Վեպի գլխավոր հերոսը Ֆերմինա Դասան է։ Նա մերժում է մանկության ընկերոջ՝ Ֆլորենտինո Արիսայի առաջարկությունը, իմանալով, որ իրենց երիտասարդ սերը սոսկ միամիտ դրվագ է եղել իր կյանքում։ 21 տարեկանում (վերջնաժամկետ, որը ինքն իր համար սահմանել էր ամուսնության համար) նա ամուսնանում է Խուվենալ Ուրբինոյի հետ։ Ուրբինոն բժիշկ էր, որը տարվել էր գիտությամբ և ժանտախտի դեմ պայքարելու գաղափարներով։ Նա շատ ռացիոնալ մարդ էր, ում ամբողջ կյանքը հստակ կազմակերպված էր։ Ուրբինոյի սերը հակադարձվում է Արիսայի սիրուն, որը լցված էր հնացած ռոմանտիզմով։ Ֆերմինան իմանում է, որ Ուրբինոն այն նվիրված ամուսինը չէ, ինչպիսին թվում էր։ Նա անկեղծ խոստովանում է իրենց ամուսնության ընթացքում իր ունեցած սիրային կապի մասին։ Երբ Ուրբինոն մահանում է, Ֆերմինայի ու Արիսայի սերը պոռթկում է նոր ուժով, այնինչ նրանք արդեն երիտասարդ չէին։ Բայց դա արդեն այն միամիտ երիտասարդական սերը չէր, այլ չափահասների, որոնք հասկացել էին կյանքը։ Նրանք ճանապարհորդում են Արիսային պատկանող նավով և սիրում էին միմյանց։ Ավելորդ սահմանային ստուգումների կանգառներից խուսափելու համար, նրանք դրոշ էին կախել, որը նշանակում էր հիվանդության առկայություն նավի վրա (այստեղից էլ ծագում է վեպի անվանումը)։ Միայն թե այդպիսի դրոշով նրանց հետ չեն թողնում և սիրահարները մեկնում են նոր ճանապարհորդության։

Վեպի կերպարներ
--------------

* Ֆերմինա Դասա-գլխավոր հերոսուհի
* Ֆլորենտինո Արիսա-գլխավոր հերոս
* Խուվենալ Ուրբինո դե լա Կալյե-Ֆերմինա Դասայի ամուսինը
* Լորենսո Դասա-Ֆերմինա Դասայի հայրը
* Երեմիա դե Սենթ-Ամուր-նկարիչ, որի ինքնասպանությամբ սկսվում է վեպը
* Տրանսիտո Արիսա-Ֆլորենտինոյի մայրը
* Հիլդեբրանդա Սանչես-Ֆերմինայի զարմիկը
* Բարբարա Լինչ-Ուրբինոյի սիրուհին
* Լեոն 12-րդ-Ֆլորենտինո Արիսայի գործատուն,Կարիբյան գետային շոգենավատորմի նախագահ
* Լեոնա Կասիանի-Ֆլորենտինո Արիսայի գործընկերը

Էկրանավորում
------------

2007 թվականին վեպը էկրանավորվել է New Line Cinema կինոստուդիայում։

Գրականություն
-------------

* Литературный иллюзион, или Магия слов Габриэля Гарсиа Маркеса
* Габриель Гарсия Маркес. Любовь во время чумы в библиотеке Lib.ru

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Г. Г. Маркес, Любовь во время чумы, Звезда, 2001, ISBN 5-901354-01-X
3. ↑  Love in the Time of Cholera (2007)

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Սերը ժանտախտի օրերին*** հոդվածին

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 167707028 · GND: 4308202-6 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Այվազյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Արարատ Լևոնի Այվազյան** (1923, Առատաշեն, Հայաստան - 1967), հայ բանաստեղծ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1944 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1944 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Վաղարշապատի շրջանի (այժմ՝ Արմավիրի մարզ) Ներքին Զեյվա (այժմ՝ Առատաշեն) գյուղում։ Փոքր հասակում զրկվել է ծնողներից։ 1939 թվականին ավարտել է Վաղարշապատի մանկավարժական ուսումնարանը, 1955 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1939-1940 թվականներին ուսուցիչ է եղել Ներքին Զեյվայի դպրոցում։ 1940-1943 թվականներին աշխատել է որպես հաշվետար։ 1944-1950 թվականներին Ներքին Զեյվա գյուղի ակումբավարն էր, 1955-1957 թվականներին՝ ուսուցիչ հայրենի գյուղի միջնակարգ դպրոցում։ 1957-1960 թվականներին «Էջմիածնի կոլտնտեսական» թերթի պատասխանատու քարտուղարն էր։ 1960-1962 թվականներին Էջմիածնի «Կոմունիզմի ուղիով» շրջանային թերթի խմբագիրը, 1962-1967 թվականներին՝ նույն թերթի խմբագրի տեղակալն ու կուսակցական կյանք բաժնի վարիչը։

Ռուսերեն լույս է տեսել նրա բանաստեղծությունների ժողովածուն՝ «Գյուղի առավոտը»։ Մահացել է 1967 թվականին։

Երկերի մատենագիտություն
-----------------------

* Թովչանք, Երևան, Հայպետհրատ, 1948, 58 էջ։
* Գյուղի առավոտը, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 83 էջ։
* Արաքսի այս ափին, Երևան, 1959, 166 էջ։
* Հողի ու խաղողի երգեր, Երևան, «Հայաստան», 1967, 138 էջ։
* Մինուճարը, Երևան, «Հայաստան», 1968, 29 էջ։
* Կապույտ աղբյուր, Երևան, «Հայաստան», 1970, 279 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ 1981։ էջ էջ 42-43


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 8828 · BNF: 15731595t · VIAF: 233136164 · WorldCat VIAF: 233136164 |

 |
**Մարգահովիտի արգելավայր**, բնության հատուկ պահպանվող տարածք Հայաստանի Լոռու մարզում։ Կազմավորվել է ՀՍՍՀ Մինիստրների Խորհրդի 1971 թ. ապրիլի 4-ի թիվ 212 կարգադրությամբ, ունի 3368 հեկտար տարածք, գտնվում է Աղստև գետի ավազանում՝ Մարգահովիտ գյուղից դեպի Փամբակի լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջերին ընկած տարածքում՝ ծովի մակարդակից 1900-2200 մ բարձրություններում։ Գտնվում է ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության գերատեսչական ենթակայության տակ։ Կառավարող կազմակերպությունը՝ «Հայանտառ» ՊՈԱԿ։ Ստեղծվել է խոնավասեր անտառների և դրանց բնորոշ կենդանական աշխարհի (այծյամ, գորշ արջ, կովկասյան մայրեհավ և այլն) պահպանության նպատակով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 81 — 150 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Եսայան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Եսայան Ալբերտ Գարեգինի** (ծնված 1945 թվականի, սեպտեմբերի 12, քաղաք Բոլնիս (Վրաստան)), վնասվածքաբան-օրթոպեդ։ ՀՀ բանակի բժշկական ծառայության փոխգնդապետ (2000)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1970)։ 1970-1972 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։
1972-1991 թվականներին աշխատել է Պետրոսյանի անվան Երևանի վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի գիտահետազոտային ինստիտուտում, 1980-1982 թվականներին՝ Կաբո-Վեոլե Հանրապետությունում (Կանաչ հրվանդանի կղզիներ), 1991-1994 թվականներին՝ Երևանի երկաթգծի հիվանդանոցի գլխավոր վնասվածքաբան, 1994 թվականից՝ Պաշտպանության նախարարության կենտրոնական կլինիկական զինվորական հրապիտալի՝ իր հիմնադրած վնասվածքաբանության բաժանմունքի պետ։
1988-1994 թվականներին կամավոր մեկնել է Գետաշենի ենթաշրջան և Ստեփանակերտ, բուժօգնություն է ցույց տվել վիրավոր, հիվանդ ազատամարտիկներին և խաղաղ բնակիչներին։ Շուշիի ազատագրման և Ստեփանակերտի հրթիռահրետակոծումների ժամանակ վիրահատել է հարյուրավոր վիրավոր ազատամարտիկների և խաղաղ բնակիչների։
Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական ծառայության համար», ՀՀ «Արիություն», «Մարշալ Բաղրամյան-100» մեդալներով։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Եղիազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Վահան Եղիազարյան** (սեպտեմբերի 5, 1948(1948-09-05), Ապարան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), կուսակցական, պետական գործիչ, ՀՀ քաղաքացիական ծառայության երկրորդ դասի պետական խորհրդական (29.12.2003 թ.), Բնապահպանության միջազգային ակադեմիայի պատվավոր անդամ (1998 թ.), Հայաստանի ժուռնալիստների միության անդամ (1986 թ.), Ժուռնալիստների միջազգային ֆեդերացիայի անդամ (1999 թ.), Ապարանի շրջանի Վարդենիս (գյուղ)ի համայնքի պատվավոր քաղաքացի (30.05.2003 թ.)։

Կրթություն
----------

1965 թվականին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան թիվ 84 միջնակարգ դպրոցը, 1970 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետը, 1998 թվականին՝ USAID կրթական ակադեմիայի տնտեսագիտական ժուռնալիստիկա բաժնի երկամյա դասընթացը։

Գործունեությունը
----------------

1970-1974 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ էլեկտրոնային արդյունաբերության նախարարության Ապարանի «Նիգ» գործարանում։ Եղել է ճարտարագետ-տնտեսագետ, պլան-տնտեսագիտական բաժնի պետ, ապա՝ գործարանի արհմիության կոմիտեի ազատված նախագահ։ 1974-1982 թվականներին աշխատել է Հայաստանի կոմերիտական կառույցներում։ 1974-1976 թվականներին եղել է ՀԼԿԵՄ Ապարանի շրջկոմի 1-ին քարտուղար, 1976-1982 թվականներին՝ ՀԼԿԵՄ կենտկոմի գործերի կառավարիչ։ 1982-1989 թվականներին աշխատել է ՀԿԿ կենտկոմի գործերի կառավարչության հրատարակչության հարցերով հրահանգիչ, 1989-1991 թվականներին՝ ՀԿԿ կենտկոմի գործերի կառավարչի տեղակալ, ապա՝ գործերի կառավարիչ։ 1991-1993 թվականներին եղել է ՀՀ ձեռնարկությունների և կազմակերպությունների «Արմենի» ասոցիացիայի առաջատար մասնագետ-խորհրդական։ «Արմենիա» ասոցիացիան համախմբել է ՀՀ ռազմարդյունաբերության համալիրի ձեռնարկությունները։ Անմիջականորեն զբաղվել է Հայաստանի Հանրապետությունից դուրս գտնվող մատակարար ձեռնարկությունների հետ կապերի հարցերով։ 1993-1994 թվականներին աշխատել է ՀՀ կառավարության տնտեսական վարչության պետի առաջին տեղակալ, 1994-1997 թվականներին՝ Ռուսաստանի Դաշնությունում ՀՀ կառավարության գործերի կառավարչության տնօրինության ղեկավար, 2000-2002 թվականներին՝ ՀՀ կառավարությանն առընթեր տեղեկատվության և գրահրատարակչության վարչության պետի տեղակալ, 2002-2011 թվականներին՝ ՀՀ տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովի աշխատակազմի ղեկավար։ 2011 թվականին նշանակվել է ՀՀ մշակույթի նախարարի խորհրդական։ 1997 թվականին ընտրվել է Արտասահմանյան երկրների հետ մշակութային կապի և համագործակցության հայկական ընկերության նախագահի տեղակալ։

Գրականություն
-------------

* Տիգրան Հայազն, Վարդենիս. հանրագիտարան։ Երևան, 2009 թ. էջ 46-47։