recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Բեռլինի մայր տաճար** (գերմ.՝ Berliner Dom), բողոքական ամենամեծ եկեղեցին Գերմանիայում։ Գտնվում է Բեռլինի Թանգարանային կղզում։ Տաճարը կառուցվել է 1894-1905 թվականներին Յուլիուս Ռաշդորֆի նախագծով բարոկկո ոճով։ Այն կառուցվել է Գոգենցոլերների իշխանական տոհմի նախաձեռնությամբ որպես պրուսական բողոքականների գլխավոր տաճար։ Սկզբնական շրջանում Սիլեզիայի գրանիտով շքեղորեն զարդարված կառույցի բարձրությունը 114մ էր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո խիստ տուժած տաճարը վերականգնվել է, որի արդյունքում տաճարի բարձրությունը կազմել է ընդամենը 98մ։

Հանդիսավոր բացումը կազմակերպվել է 1993 թվականի հունիսի 6-ին։ Այցելուների համար բացվել է նաև Գոգենցոլերների տոհմական դամբարանը, ուր ներկայացված են 89 հանգուցյալներից 70-ի տապանները, այդ թվում՝ մեծ կյուրֆյուրստ Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Առաջինի և նրա կնոջ՝ Դորոթեայի շքեղ սարկոֆագները։

Տաճարի համար երգեհոն է պատրաստել ռոմանտիզմի շրջանի նշանավոր վարպետ Վիլհելմ Զաուերը։

Տաճարի առջև ձգվում է Լյուստգարդեն այգին, որի տեսքը հարյուրամյակների ընթացքում բազմիցս փոխվել է։ Ներկա տեսքը այգին ձեռք է բերել 1999 թվականի սեպտեմբերի 24-ի վերակառուցումից հետո։ Այժմ այն գազոնով մարգագետին է՝ կենտրոնում շատրվանով. հենց այդպես էր այն պատկերացրել Կարլ Ֆրիդրիխ Շինկելը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Վիքիպահեստում կան *Բեռլինի մայր տաճար* թեմայով մեդիաֆայլեր
* Բեռլինի մայր տաճար Archived 2014-05-14 at the Wayback Machine.

1. 1 2  Kidok database (գերմ.)
**Գենադի Վասիլև** (ռուս.՝ Васильев, Геннадий Леонидович, օգոստոսի 31, 1940(1940-08-31), Միխայլովսկի շրջան, Պրիմորիեի երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 21, 1999(1999-10-21), Մոսկվա, Ռուսաստան), խորհրդային և ռուս կինոռեժիսոր և սցենարիստ։

Կենսագրություն
--------------

Գենադի Վասիլևը ծնվել է 1940 թվականի օգոստոսի 31-ին, Ուսուրիյսկ մարզի Միխայլովկա գյուղում։ 1968 թվականին ավարտել է Բեմական արվեստների պետական ռուսական ինստիտուտի ռեժիսորական բաժինը, դրանից հետո եղել է Լենինյան կոմերիտմիության անվան թատրոնի ռեժիսոր Դոնի Ռոստովում։ 1964 թվականից եղել է ԽՄԿԿ անդամ։ 

1973 թվականի ավարտել է Սցենարիստների և ռեժիսորների բարձրագույն դասընթացները` Ի. Ֆրէզի ռեժիսորական արվեստանոցում, որից հետո Գենադի Վասիլևը դարձել է Մաքսիմ Գորկու անվան կինոստուդիայի ռեժիսոր։ Մանկական կինոյում ռեժիսորի առաջին հաջողությունը եղել է «Ֆինիստ` Պայծառ Բազե» հեքիաթային ֆիլմը, որը ցուցադրվել է 1975 թվականին և մրցանակի է արժանացել Խիխոնի միջազգային կինոփառատոնում։ Բիլնաների և հեքիաթների հերոսները բազմիցս հայտնվել են նրա ֆիլմերում` «Վասիլի Բուսալև» (1982 թվական), «Սև արքայազն Աջուբան» (1988 թվական), բայց, երիտասարդ հեռուստադիողի համար նույնչափ սիրելի և հայտնի են եղել նաև «Կապիտան Վրունգելի նոր արկածները» կատակերգական-արկածային ֆիլմի և «Երալաշ» հումորային կինոամսագրի սյուժեների կերպարները։

1985 թվականին Վասիլևը առաջին անգամ ուշադրություն է դարձրել պատմական ֆիլմի ժանրին` էկրանավորելով Վալենտին Իվանովի «Նախասկզբանական Ռուսիա» վեպը, իսկ 1991 թվականին նաև թողարկվել է ռուսական պատմության թեմատիկայով ևս մեկ ֆիլմ` «Իվան Ահեղ ցարը»։ 1997 թվականին չինացի կինեմատոգրաֆիստների հետ միասին Գեննադի Վասիլևը նկարահանել է «Կախարդական դիմանկարը» ֆիլմ-հեքիաթը։ 

Ամուսնացել է Գորկու անվան կինոստուդիայի կինոգետ Տատյանա Տուրչանի հետ, որն առաջին ամուսնությունից ունեցել է մեկ դուստր` դերասանուհի Քսենիա Տուրչանը։ Ավելի ուշ ծնվել է նրանց որդին` Եգոր Վասիլևը, որը եղել է «Օստանկինոյի» նորությունների ծրագրի ռեժիսորը։ 

Ռեժիսորը մահացել է 1999 թվականի հոկտեմբերի 21-ին, Մոսկվայում, ուղեղի արյունազեղումից։

Ֆիլմոգրություն
--------------

**Ռեժիսորական աշխատանքներ**

* 1975 թվական` Ֆինիստ` պայծառ բազեն
* 1976 թվական` Քանի դեռ խփում է ժամացույցը
* 1978 թվական` Կապիտան Վրունգելի արկածները
* 1980 թվական` Թռիչք տիեզերագնացի հետ
* 1982 թվական` Վասիլի Բուսլաև
* 1986 թվական` Նախասկզբնական Ռուսիան
* 1989 թվական` Սև արքայազն Աջուբան
* 1991 թվական` Իվան Ահեղ ցարը
* 1997 թվական` Կախարդական դիմանկարը

**Սցենարի հեղինակ**

* 1976` Քանի դեռ խփում է ժամացույցը
* 1991` Իվան Ահեղ ցարը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
2. ↑  ВАСИЛЬЕВ Геннадий Леонидович Кино: Энциклопедический словарь/Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др.- М.: Сов. энциклопедия, 1987.- 640 с. 96 л. ил.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 160087225 · GND: 1034298267 · ISNI: 0000000399970017 · LCCN: no2013008717 · VIAF: 295902684 · WorldCat VIAF: 295902684 |

 |
**Բուխարեստի ազգային թատրոն** (ռումիներեն՝ Teatrul Naţional), Ռումինիայի ազգային թատրոններից մեկն է, որը գտնվում է Բուխարեստ մայրաքաղաքում։

Հիմնադրում
----------

Այն համնադրվել է 1852 թվականին որպես Teatrul cel Mare din Bucureşti Բուխարեստի Մեծ Թատրոն, որի առաջին տնօրենը Կոստաշե Կարագիալն էր։ Այն դարձել է ազգային հաստատություն, 1864 թ. վարչապետ Միհաիլ Կոգալնիցեուի հրամանով պաշտոնապես անվանվել Ազգային Թատրոն 1875։ Հիմա այն ղեկավարվում է Ռումինիայի Մշակույթի նախարարության կողմից։

Ապրիլի 1836 թվականին Societatea Filarmonica, մշակութային ընկերություն որը հիմնադրվել է Յոն Հալիադե Ռադուլեսկու և Յոն Կամպինեուի կողմից, գնեց Կամպինենցի Պանդոկը, որ կառուցի Ազգային Թատրոնը այդ վայրում և այդ նպատակով սկսեց փող և անհրաժեշտ իրեր հավաքել։ 1840 թվականին Obşteasca Adunare (օրենսենդիր ճյուղ, որը հիմնադրվել է օրինաչափ կանոնադրությամբ հաստատված Ռուսաստանի կայսրության կետերի համաձայն) առաջարկեց Ալեքսանդր Երկրորդ Գիկային, Վալախիայի արքայազնին մի նախագիծ, ըստ որի Ազգային Թատրոնը պետք է կառուցվեր պետության օգնությամբ։ Հարցումը ընդունվել է 1840 թ․ հունիսի 4-ին։ Արքայազն Ջորջ Բիբեսկը թատրոնի կառուցման նոր ծրագիր ընդունեց և ընտրեց նոր վայր՝ անմիջապես նախկին Ֆիլարե պանդոկի տեղում։ Տարբեր պատճառներ կան թե ինչու է այդ վայրն ընտրվել։ Այն գտնվում է կենտրոնում, ուղիղ Podul Mogoşoaiei այսօրվա Կալեա Վիկտորիայի մեջտեղում։ 1838 թվականի երկրաշարժը վնասել էր վերանորոգման կարիք ունեցող պանդոկը և այն պետք է քանդվեր։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ko20231191175 |

 |
**Բուծում ըստ գծերի**, տոհմաբուծական տնտեսություններում տոհմական աշխատանքների համակարգ։ Կատարվում է սերունդների մոտ լավագույն արտադրող-հիմնադիրների արժեքավոր որակների ամրապնդման և ուժեղացման համար։

Աշխատանքի փուլեր
----------------

Գծերի հետ աշխատանքի փուլերն են․

* Սերնդի գնահատման հիման վրա արտադրող հիմնադրի ընտրությունը
* հիմնադրի սերնդի բազմացումը
* ազգակից խմբի ստեղծումը
* համահավասար զույգ ընտրության պայմաններում գծի տիպայնացումը առանձնացնելով արտադրող-շարունակողին, իսկ մայրական կազմում գծի կորիզը, ինբրիդինգի միջոցով գծի տիպի ամրապնդումը, գծի հարստացումն այլ գծերի արտադրողների օգտագործման միջոցով։

Բուծում ըստ գծերի թույլ է տալիս ցեղը բաժանել գենետիկորեն տարասեռ կառուցվածքային միավորների, որոնցում լավագույն կենդանիների արժեքավոր հատկանիշներն ամրապնդված ու զարգացած են դրանց սերնդի մեջ։ Հետագա տրամախաչման (կրոս գծերի) շնորհիվ ապրանքային հոտերում (նախրում) միավորվում են գծերի արժեքավոր որակները, և ամբողջության մեջ ցեղն ունի զարգացում։ Բուծում ըստ գծերի Ռուսաստանում առաջին անգամ կիրառել է ճորտ գյուղացի Վ. Ի. Շիշկինը 1820-30-ական թվականներին՝ օռլովյան վարգաձիու ստացման ժամանակ։ Տեսականորեն այն հիմնավորված է խորհրդային գիտնականներ Ե. Ա. Բոգդանովի, Մ. Ֆ. Իվանովի, Դ. Ա. Կիսլովսկու աշխատություններում։

Լայնորեն կիրառվում է գյուղատնտեսական կենդանիների բոլոր տեսակների հետ տարվող աշխատանքում. խոզաբուծության և թռչնաբուծության դեպքում ստանում են մասնագիտացված գծեր, որոնց զուգակցումն ապահովում է հետերոզիսի դրսևորումը։ Գծի օգտագործման տևողությունը 4-6 սերունդ է՝ կախված տնտեսության արժեքից և նպատակային ընտրասերմամբ ստեղծված՝ արժեքավոր որակների փոխանցման կայունությունից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Էդուարդ Դևիդ** (գերմ.՝ *Eduard Heinrich Rudolph David*, 1863, հունիսի 11, Էդիգեր-Էլլեր դեկտեմբերի 24, 1930, Բեռլին) – Գերմանիայի Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության գործիչ, ռևիզիոնիստ, արտաքին գործերի նախարարության պետական-քարտուղար, հետագայում՝ Վայմարյան հանրապետության ներքին գործերի նախարար։

Կենսագրություն
--------------

Է․ Դևիդ, 1919
Մինչև 1894 թվականը դասավանդում էր ճեմարանում։ 1893 թվականից Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամ էր։ Նա առաջիններից մեկն էր, ով անթաքույց վերաքննությամբ հանդես եկավ մարքսիզմի ագրարային հարցի դեմ, մերժեց կապիտալիզմի տնտեսական օրենքների գործունեությունը հողագործության բնագավառում։ 1907 թվականի 2-րդ Ինտերնացիոնալի Շտուտգարտի կոնգրեսում (վեհաժողովում) պաշտպանել է կայսրության գաղութային քաղաքականության բանաձևը։ Վ.Ի. Լենինը քննադատության է ենթարկել նրա հայացքները։

1903 - 1918 և 1920 - 1930 թվականներին Ռայխստագում պատգամավոր էր, պառլամենտում սոցիալ - դեմոկրատական կուսակցության ֆրակցիայի ղեկավարներից մեկն էր։ 1918 թվականին դարձել էր Մաքս Բադենսկի կայսերական կառավարության արտաքին գործերի նախարարության կրտսեր պետական քարտուղար։ 1919 թվականին Վայմարյան Ազգային ժողովի առաջին նախագահն էր, 1919 թվականի փետրվարից մինչև 1920 թվականի հունիս ներքին գործերի նախարար էր։ 1922 - 1927 թվականներին Հեսսենում կենտրոնական կառավարության ներկայացուցիչն էր։

Հրապարակումներ
--------------

Իր «Սոցիալիզմը և գյուղատնտեսությունը» (1903, ռուսերեն թարգմանությունը 1903 և 1906 թվականներին) գլխավոր աշխատության մեջ փորձել էր հերքել Կարլ Մարքսի տեսությունը գյուղատնտեսությունում արտադրության համակենտրոնացման վերաբերյալ, ապացուցել մանր գյուղացիական տնտեսության «կայունությունը» և նրա «գերազանցումը» խոշոր գյուղացիական տնտեսության նկատմամբ, պաշտպանել էր այսպես կոչված հողի բերրիության նվազման մասին օրենքը։

* *Դևիդ Է..* Պետական իշխանության նվաճումը․ Սանկտ Պետ․, 1906։

Գրականություն
-------------

* *Լենին Վ․ Ի․* Երկերի ամբողջական ժողովածու, 5-րդ հրատ․, (տես․ տեղեկատու հատոր, մաս 2, էջ 432).

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրություն (գերմ.)
**Ժան Պոլ Լուի Ֆրանսուա էդուարդ Լյուժ-Դյուլորիե** (ֆր.՝ *Jean Paul Louis François Édouard Leuge-Dulaurie*, հունվարի 29, 1807(1807-01-29), Թուլուզ - դեկտեմբերի 21, 1881(1881-12-21), Մեդոն), ֆրանսիացի հայագետ։ 

Զբաղվել է հայ մատենագիրների երկերի ուսումնասիրությամբ ու թարգմանությամբ, լույս է ընծայել հայոց պատմությանը վերաբերող հետազոտությունները։ Ընդօրինակել, քննել և հրատարակել է Վենետիկի, Վիեննայի, Պետերբուրգի, Մոսկվայի մատենադարանների հայկական ձեռագրերից քաղված նյութեր։ 1850 թվականին ֆրանսերեն է թարգմանել Խաչակրաց առաջին արշավանքի մասին Մատթեոս Ուռհայեցու տեղեկությունները։ Երկի ամբողջական թարգմանությունը հրատարակել է 1858 թվականին Գրիգոր Երեցի շարունակած ժամանակագրությամբ։ 1849 թվականին, երբ Եվրոպայում դեռ հայտնաբերված չէր ասորի պատմիչ Միխայել Ասորու «Ժամանակագրության» ասորերեն բնագիրը։ Դյուլորիեն հրատարակեց այդ երկի հայերենից կատարած մասնակի թարգմանությունը։ Խաչակիրների մասին համաշխարհային գրավոր հուշարձանների մատենաշարի կազմում տպագրել է երկու հատոր՝ առաջինը հայերեն զուգահեռ տեքստերով (1869) ընդգրկում է Մատթեոս Ուռհայեցու, Միխայել Ասորու, Սամվել Անեցու, Ներսես Շնորհալու, Ներսես Լամբրոնացու, Գրիգոր Տղայի, Սմբատ Սպարապետի, Վարդան Արևելցու և այլոց տեղեկությունները խաչակիրների վերաբերյալ։ Երկրորդ հատորը 1906 թվականին պարունակում է նույն ժամանակաշրջանին վերաբերող օտար աղբյուրները։ Դյուլորիեն թարգմանել է Ստեփանոս Տարոնեցի Ասողիկի «Տիեզերական պատմություն» գրքի առաջին ու երկրորդ մասերը, որը հրատարակվել է 1883 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Գերմանիայի ազգային գրադարանի կատալոգ (գերմ.)
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  www.accademiadellescienze.it (իտալ.)
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
4. ↑
5. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 2097782 · BNF: 10467914z · CiNii: DA13457687 · GND: 116243791 · ISNI: 000000008378615X · LCCN: n85118407 · NLG: 127028 · NTA: 128559942 · NUKAT: n2017144428 · SUDOC: 061594288 · VIAF: 45049621 · WorldCat VIAF: 45049621 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 424)։*  |
**Բույսերի հիվանդություններ**, բուսական օրգանիզմների կենսական գործառույթի խանգարում, որն առաջանում է ախտածին հարուցիչներով վարակվելուց և միջավայրի անբարենպաստ պայմաններից։ Բնորոշվում են բույսի արտաքին տեսքի և նյութափոխանակության խախտումներով։ Հիվանդություններից նվազում է բերքատվությունը, վատանում բերքի որակը, բույսերը վաղաժամ մահանում են։ Հայտնի է բույսերի 30 հզ. հիվանդություն։

Բույսերի հիվանդությունների դասակարգում
--------------------------------------

* Ըստ առաջացման պատճառների՝ բույսերի հիվանդությունները լինում են ոչ վարակիչ և վարակիչ։ Բույսերի ոչ վարակիչ հիվանդություններն առաջանում են հիմնականում միջավայրի անբարենպաստ պայմաններից, հանքային սննդառության պակասից, ջրային ռեժիմի խախտումից, օդի խոնավության և ջերմաստիճանի փոփոխություններից։ Ոչ վարակիչ հիվանդությունների պատճառ կարող են լինել նաև օդում եղած վնասակար խառնուրդները (հատկապես քիմիական գործարանների շրջակայքում), հերբիցիդների մնացորդները և այլն։

Վարակիչ հիվանդություններն առաջանում են ախտածին մանրէներից և վիրուսներից, սնկերից (ալրացողային սնկեր, ասկոխիտա, ասպերգիլ, եղջերասունկ, ժանգասնկեր, կլադոսպորիում, մրիկասնկեր, վրձնասունկ, տաֆրինային սնկեր, ֆուզարիում և այլն), փոխանցվում ու տարածվում են հողի, օդի, ջրի, մարդու, կենդանիների, միջատների և այլ միջոցներով։ Առանձնակի վտանգ են ներկայացնում անտառների հիվանդությունները, որոնք հետևանք են մեծածավալ անկանոն անտառհատումների։ Վերջիններս հանգեցնում են անտառում կլիմայական պայմանների (բարձր ջերմաստիճան, առատ լույս) և կերի հումքի (հատումների հետևանքով թափված ճյուղեր ու տերևներ) փոփոխությունների, որոնք նպաստավոր պայմաններ են ստեղծում վնասատու միջատների բազմացման և հիվանդությունների տարածման համար։

ՀՀ անտառներում վնասատուների վարակի օջախները տարեցտարի ավելանում են և ներկայումս կազմում են ավելի քան 30 հզ. հա, կաղնու անտառներում համատարած տերևազրկման պատճառով բնափայտի տարեկան կորուստը կազմում է մոտ 20 հզ. մ³։ Պայքարում են ագրոտեխնիկական (բույսերի աճման և զարգացման համար առավել բարենպաստ պայմանների ստեղծում), քիմիական (սերմերի քիմիական ախտահանում, սրսկումներ) և ֆիզիկամեխանիկական (փոշոտումներ) միջոցներով։ Հիվանդությունների հարուցիչները մի երկրից մյուսը չփոխանցվելու համար կիրառվում են կարանտինային միջոցառումներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 608)։*  |
Գետային տափակոն
**Տափակոն** (լատին․՝ Abramis brama), ծածանաձկների ընտանիքի ձուկ։ Հայաստանում հայտնաբերվել է 1998-ին՝ Մեծամոր գետում։ Այժմ հանդիպում է նաև Արարատյան դաշտի մյուս գետերում՝ Արաքսում, Հրազդանի ստորին հոսանքում, նաև այդ գետերի ջրերով սնվող ջրանցքներում։ Խոշոր ձուկ է։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմինը բարձր է, կողքերից խիստ սեղմված, երկարությունը՝ 26-35, երբեմն մինչև 45 սմ, զանգվածը՝ մինչև 2, 5 կգ և ավելի։ Բերանը կիսաստորին է, դունչը՝ բութ, ճակատը՝ ուռուցիկ։ Թեփուկները կարճ ու լայն են, հիմքերը՝ մաշկային «գրպանիկի» մեջ։ Կողագծային թեփուկները 52-56 հատ են, կլանային ատամները՝ միաշարք։ Պոչային լողակը խոր մկրատաձև կտրվածքով է, որի ստորին բլթակը վերինից երկար է ու լայն։ Փորային լողակների հիմքը գտնվում է մեջքային լողակի հիմքից առաջ։ Մեջքային լողակն ունի 12-13 ճառագայթ, հետնալողակը՝ 28-30։ Խռիկային առէջները (21-24 հատ) կարճ են ու խիտ դասավորված։ Փորային լողակների և հետանցքի միջև առկա է ողնուց, որը հաճախ ծածկված չէ թեփուկներով։ Մեջքը և գլխի վերին մասը մոխրականաչավուն են, կողքերը՝ արծաթափայլ կամ դեղնաոսկեգույն, փորիկը՝ արծաթափայլ սպիտակ։ Մեջքային, պոչային լողակները և հետնալողակը մուգ մոխրագույն են՝ կարմրավուն հիմքով, իսկ կրծքային և փորային լողակները՝ նարնջամոխրագույն։ Աչքի ծիածանաթաղանթը դեղնավուն է, վերին մասը՝ մուգ մոխրագույն կամ սև։ Սեռահասուն է դառնում 2 կամ 3 տարեկանում։ Բազմանում է ապրիլ-մայիսին, երբեմն՝ հունիսին։ Այդ ընթացքում արուների մարմնի և գլխի վրա հայտնվում է լավ արտահայտված «մարգարտյա» ցան։ Բեղունությունը կարող է հասնել մինչև 10 հազար ձկնկիթի, որը կպչուն է, բաց դեղնավուն՝ տրամագիծը՝ 1, 5 մմ։ Դնում է ստորջրյա բույսերի վրա։
Բնակվում է վտառներով։ Սովորաբար հանդիպում է հարուստ բուսականությամբ դանդաղահոս ջրերում։ Հիմնականում վարում է մերձհատակային կենսաձև։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է բենթոսային անողնաշարավորներով՝ փափկամարմիններով, միջատներով և նրանց թրթուրներով, ստորակարգ խեցգետնակերպներով, որ դերով, նաև ստորջրյա բույսերով։ Սննդային ակտիվությունը սովորաբար բարձր է գիշերը։
Արժեքավոր ձկնատեսակ է։ Թվաքանակի հետագա աճի դեպքում կարող է ունենալ արդյունաբերական նշանակություն։ Սիրող, ձկնորսության ցանկալի օբյեկտ է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 554)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780690495 · NKC: ph487815 |

 |
**Բույսերի հյուսվածքներ**, գոյացնող հյուսվածքներ, բջիջների խմբեր կամ համալիրներ, որոնք կապված են կառուցվածքի, ծագման, ֆունկցիաների և տեղադրության ընդհանրությամբ։ Դրանց համապատասխան՝ տարբերում են գոյացնող, ծածկութային, հիմննական, մեխեխանիկական, փոխադրող և արտաթորման հյուսվածքներ։

Նկարագրություն
--------------

Գոյացնող հյուսվածքները կամ մերիսթեմները կազմված են առավելապես կենսագործունեության բջիջներից, որոնք ունակ են բուռն կերպով բաժանվելու և վերափոխվելու բույսերի տարբեր օրգանների հյուսվածքներ բույսերի հասունացում բույսերի 237 հիմնական հյուսվածքի բջիջների։ Մերիսթեմը կազմում է աճման կոնը, ընձյուղների միջհանգույցների հիմքը և առանցքային օրգանների՝ կամ բիումիուֆելոգենի ծայրամասերում շերտերը։ Ծածկութային հյուսվածքները միմյանց կիպ միացած բջիջների համալիրներ են, որոնք ծածկում են բույսերի օրգանները (տերևներ, ցողուններ)՝ նպաստում դրանց պաշտպանմանը, հողից ջրի և սննդարար լուծույթների կլանմանը (արմատների)։

Կառուցվածք
----------

Հիմնային հյուսվածքները բաղկացած են առավելապես պարենքի միցև կազմում են առանցքային օրգանների հիմքը՝ միջուկը, միջուկ ճառագայթները, տերևներում՝ քլորենքիմը (յուրացնող հյուսվածք)։ Մեխանիկական հյուսվածքները կազմում են բույսերի հենքը կամ հիմնակմախքը, կանխում են նրա կոտրտվելը կամ երկփեղկվելը՝ խիստ հաստացած, փայտացած բջջային պատերի շնորհիվ։ Դրանցից են կոլենքիմը (բաղկացած կենդանի բջիջներից), սկլերենքիմը (պրոզենքիմային բջիջներից), այդ թվում՝ լուբային թելքերը և բնափայտի թելքերը (լիբրիֆորմ), ինչպես նաև քարային բջիջներից կազմված սկլերեիդները։ Փոխադրող հյուսվածքները տարատեսակ բջիջների և նրանց համակարգերի ամբողջությունն է, որոնց միջով արմատներից դեպի տերևներն են տեղաշարժվում ջուրն ու նրա մեջ լուծված հանքային նյութերը (քսիլեմա) և դյուրասերվող նյութերը՝ տերևներից դեպի մյուս, հիմնականում պաշտպանող օրգանները (լուբ)։ Արտազատող հյուսվածքները տարբեր կառուցվածքային ներզատական գոյացություններ են, հատուկ զետեղարանների համակարգ, որտեղ կուտակվում են աղաղանյութեր, խեժեր, եթերայուղեր, նաև արտազատական գեղձային մազիկներ, նեկտարանոցներ և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Էդուարդ Երվանդի Ղազարյանց** (Գազարով, մայիսի 23, 1936(1936-05-23), Բաքու, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 10, 1996(1996-09-10), Կիրյաթ Գաթ, Աշկելոն, Հարավային մարզ, Իսրայել), հայազգի կոմպոզիտոր, ակորդեոնահար, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Էդուարդ Ղազարյանցը ծնվել է 1936 թվականի մայիսի 23-ին Բաքվում։ 1959 թվականին ավարտել է Բաքվի կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժինը։

1979-1985 թվականներին եղել է Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի երգի-պարի պետական անսամբլի գեղարվեստական ղեկավար։ 1982-1990 թվականներին դասավանդել է Ստեփանակերտի երաժշտական ուսումնական հաստատություններում, 1990 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության ԼՂԻՄ բաժանմունքի նախագահ, իսկ 1991-1995 թվականներին եղել է ԼՂՀ կոմպոզիտորների միության նախագահը։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Գրել է 3 սիմֆոնիա, «Արցախի դուստր՝ Ռուզան» բալետը (1986), «Պոեմ Գյումրու մասին» (1988, խոսք՝ Գ. Վանյանի)՝ սիմֆոնիկ նվագախմբի և մեներգիչների համար, կանտատներ, քնարական երգեր, խմբերգեր, գործիքային պիեսներ, թատերական երաժշտություն։ 

1968 թվականին արժանացել է Սոֆիայում անցկացված Էստրադայի արտիստների միջազգային մրցույթի 1-ին մրցանակի։

Էդուարդ Ղազարյանցը մահացել է 1996 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Կիրյաթ Գաթում (Իսրայել)։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էդվարդ Ղազարյանց – «Ղարաբաղ»
* Հպարտ Ղարաբաղ = Proud Karabakh (Է. Ղազարյանց)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Գեորգի Գենարիի Մարտիրոսով** (ապրիլի 4, 1932(1932-04-04), Բաքու, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), նավային մեքենաշինության բնագավառի հայ գիտնական։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1966), պրոֆեսոր (1996): ՌԴ վաստակավոր մեքենաշինարար (1992):

Կենսագրություն
--------------

Գեորգի Մարտիրոսովը ծնվել է 1932 թվականի ապրիլի 4-ին, Բաքու քաղաքում։ 1955 թվականին ավարտել է Լենինգրադի նավաշինության ինստիտուտը։ 1955 թվականից աշխատում է Մոսկվայի «Վինտ ԳԱՄ» ձեռնարկությունում, 1990 թվականից՝ գլխավոր տնօրեն։ 1991 թվականից, միաժամանակ՝ Մոսկվայի ավտոմոբիլային-ճանապարաշինական ինստիտուտի երկկենցաղ-մեքենաների ամբիոնի մասնաճյուղի վարիչ, 1992 թվականից՝ ՌԴ վաստակավոր մեքենաշինարար։

Աշխատանքները վերաբերում են նավերի կառավարման տեխնիկական խնդիրներին և էկոլոգիապես անվտանգ նավային էներգետիկ սարքավորումների ստեղծման հարցերին։

Պարգևներ
--------

* Ժնևի և Բրյուսելի գյուտարարության և հայտնագործության միջազգային սալոնների (14 ոսկե և արծաթե) մեդալներ
* Բելգիայի Պետական շքանշան (2001)
* Մալթայի ասպետի շքանշան (2000)
* ՌԴ Պետական մրցանակ (1998)
* ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի մրցանակ (1974)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007, էջ 71։



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
Ծառեր ձմռանը՝ 0°-ից ցածր ջերմաստիճանի պայմաններում։
**Ցրտադիմացկանություն**, 0°–ից ցածր ջերմաստիճաններին բույսերի դիմանալու ունակությունը։

Ընդհանուր մանրամասներ
---------------------

Տարբեր տեսակներին պատկանող բույսերն օժտված են տարբեր աստիճանի ցրտադիմացկանությամբ, որը նրանց ժառանգական հատկությունն է։ Ցրտադիմացկանությունն ավելի լայն հասկացություն է, քան ցրտակայունությունը՝ ցածր դրական ջերմաստիճաններին (+2°, +8 °C) դիմանալու կարողությունը։ Ցրտադիմացկանության զարգացման հիմնական պայմաններն են՝ աճման պրոցեսների դանդաղումը և կոփման երկու փուլերի հաջորդական անցումը։ Միամյա աշնանացան բույսերը կոփման առաջին փուլն անցնում են օդի +6–0 °C ջերմաստիճանի պայմաններում, լույսի առկայությամբ, որի ընթացքում, ֆոտոսինթեզի պրոցեսի հետևանքով, տեղի է ունենում պաշտպանական նյութերի (շաքարների) կուտակումը։ Բազմամյա բույսերի համար, մինչև կոփման փուլերին անցնելը և աճման պրոցեսների դադարելը, անհրաժեշտ է, որ բողբոջներն ու կամբիումն անցնեն հանգստի շրջան։ Նշված բույսերը կոփման առաջին փուլն անցնում են +3°–ից մինչև –2 °C ջերմաստիճանի պայմաններում, որին բնորոշ է շաքարների կուտակումն ի հաշիվ բազմաշաքարների հիդրոլիզի։ Բոլոր բույսերի կոփման առաջին փուլում տեղի են ունենում միջբջջային էական փոփոխություններ, որոնց հետևանքով բջջի պարունակությունը զոլի վիճակից անցնում է գելի (դոնդողացում)։ Պրոտոպլաստի դոնդողացումը բարձրացնում է բույսի դիմադրողականությունը չափավոր ցրտերի և մեխանիկական ձևափոխությունների նկատմամբ։ Բարձր ցրտադիմացկանությունը զարգանում է բույսի կոփման երկրորդ փուլում, որն ընթանում է միայն բացասական ջերմաստիճանների պայմաններում (–3 °C–ից մինչև–15 °C և ավելի ցածր, նայած բույսի տեսակին)։ Այս պրոցեսում բջիջներից ջրի զգալի մասը դուրս է գալիս և սառչում միջբջջային տարածություններում։ Բջջում մնում է դժվար սառչող ջուրը, որը սակայն կրիտիկական ջերմաստիճանների երկարատև ազդեցության դեպքում սառցակալում է, և բջիջը մահանում է։ Կոփումը պաշտպանում է բույսերին ներբջջային սառույցի գոյացումից, բարձրացնում պրոտոպլաստի դիմադրողականությունը բջիջների ջրազրկման և միջբջջային սառույցի մեխանիկական ճնշման համատեղ ազդեցության նկատմամբ։ Առավելագույն ցրտադիմացկությունը ապահովում է այն դեպքում, երբ բույսը զարգացման և կոփման փուլերն անցնում է աստիճանաբար և տվյալ տեսակի համար օպտիմալ պայմաններում։ ժամանակակից գիտությունը բացահայտել է ցրտադիմացկանության գենետիկական, ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական էությունը, մշակել որոշ միջոցառումներ միամյա և բազմամյա բույսերի ցրտադիմացկությունը բարձրացնելու համար։ Կարևոր նշանակություն ունի նպատակային սելեկցիան, որի միջոցով ստեղծված են տարբեր կուլտուրաների համեմատաբար ցրտադիմացկուն սորտեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 170)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արևմտահայերի համագումար (այլ կիրառումներ)
**Արևմտահայերի երկրորդ համագումար**, տեղի է ունեցել 1919-ի փետրվարի 6-13 (փետրվարի 19-26)-ին։ Մասնակցել Է 55 պատգամավոր։

Օրակարգ
-------

Քննարկել են արևմտահայ գաղթականների քաղաքական ծրագրերի մշակման, նրանց հայրենիք վերադարձի, ներկայացուցչական մարմին ստեղծելու և այլ հարցեր։ Համագումարի ընդունած որոշումների վրա իր ազդեցությունն է ունեցել Հայաստանի Հանրապետության կառավարության արտաքին քաղաքական կողմնորոշումը՝ կապված Հայկական հարցի լուծման գործում Անտանտի երկրների հետ հույսեր կապելու և հատկապես առաջին համաշխարհային պատերազմում Թուրքիայի պարտությունից հետո ստեղծված քաղաքական նոր պայմանների հետ։ Համագումարի ելույթներում հույս է հայտնվել նաև, որ հետպատերազմյան պայմաններում Հայկական հարցը կստանա իր արդարացի լուծումը։

Որոշումներ
----------

Ընդունվել է որոշում հարց դնել Փարիզում սկսվող խաղաղության կոնֆերանսի առջև՝ ստեղծել մեկ միասնական հայկական պետություն, Արևմտյան Հայաստանի և Անդրկովկասում արդեն գոյություն ունեցող Հայաստանի Հանրապետության միավորման ճանապարհով։ Որոշվել է մինչ այդ հարցերի լուծումը աջակցել Հայաստանի Հանրապետության կառավարության ձեռնարկած միջոցառումներին՝ գաղթականներին օգնություն կազմակերպելու գործում, խնդրել Անդրկովկասում գտնվող դաշնակիցների հրամանատարությանը օգնել հայ գաղթականներին՝ հատկապես նրանց հայրենիք վերադառնալու հարցում։ Գաղթականների հետ տարվող աշխատանքի համար ընտրվել է գործադիր մարմին։

Տես նաև
-------

Արևմտահայերի համագումար (1917)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 39)։*  |
Դերասանական ստուդիա
**Դերասանական ստուդիա** (անգլ.՝ Actors Studio), պրոֆեսիոնալ դերասանների, թատերական ռեժիսորների և դրամատուրգների համար կազմակերպություն, որը գտնվում է 432 West 44th Street հասցեում, Մանհեթենում, Նյու Յորքում։ Հիմնադրվել է 1947 թվականի հոկտեմբերի 5-ին՝ Էլիա Կազանի, Չեռլի Քրոֆորդի, Ռոբերտ Լյուիսոմի և Աննա Սոկոլովայի կողմից : 1951 թվականին ստուդիան գլխավորել է Լի Ստրանսբերգը մինչև իր մահը` 1982 թվականը։ Ստուդիան հայտնի դարձավ առաջին հերթին դերասանական տեխնիկայի մեթոդի շնորհիվ, որը մշակել են դեռևս 1930-ական թվականներին և Ստանիսլավսկու համակարգի շնորհիվ։

Ի սկզբանե ստուդիայի անդամները հավաքվում էին «Թագուհի» թատրոնում, իսկ 1955 թվականին նրանք տեղափոխվեցին նախկին պրեսբիտերականների եկեղեցի, որտեղ գտնվում են մինչև այսօր։ 1965-ին ստուդիան իր միակ ճյուղը բացեց աշխարհում, Արևմտյան Հոլիվուդում (Կալիֆոռնիայում), որը կոչվեց Արևմտյան դերասանական ստուդիա։ 1994 թվականից մինչև 2005 թվականը ստուդիան համագործակցել է Նյու Յորքի Նոր դպրոց համալսարանի հետ։ 1994 թվականից «Bravo» կաբելային հեռուստաալիքը հեռարձակել է «Դերասանական ստուդիայի ներսում» հաղորդումը, որտեղ դերասանները, ռեժիսորները և ստուդիայի այլ մասնակիցներ հարցազրույց էին տալիս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Anna Sokolow The Rebelious Spirit by Larry Warren page 89 - 94 :The Actors Studio ISBN 90-5702-185-4
2. ↑  in Focus by S. Carnicke - Routledge; (November 1, 1998) ISBN 90-5755-070-9
3. ↑  From Abyssinian to Zion: A Guide to Manhattan's Houses of Worship by David W. Dunlap - Columbia University Press (April 21, 2004) ISBN 0-231-12542-9

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դերասանական ստուդիայի օֆիցիալ էջը
* Հաղորդում *«Դերասանական ստուդիայում»*
**Բուքս** (գերմ.՝ Buchs), քաղաք և կոմունա Շվեյցարիայում, Սենտ Գալեն շրջանում։ Մտնում է Վերդենբերգ շրջանի մեջ։ Պաշտոնական կոդ՝ 3271։

Պատմություն
-----------

Բուքսն առաջին անգամ 765 թվականին գրավոր աղբյուրներում հիշատակվել է որպես *de Pogio*։ 1213 թվականին հիշատակվել է որպես *Buchs* (Բուքս)։

Աշխարհագրություն
----------------

Կոմունայի տարածքը 15,95 կմ² է։ Տարածքի 39,6%-ը զբաղեցնում են գյուղատնտեսական նշանակության հողերը, 27,8%-ը՝ անտառները, 25.1%-ը՝ բնակավայրերը և ճանապարհները, մնացած 7,5%-ը չի օգտագործվում (գետեր, լճեր)։ Բուքսը գտնվում է Հռենոս գետի հովտում՝ Լիխտենշտեյնի սահմանին։

Բնակչություն
------------

2012 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով Բուքսի բնակչությունը 11535 մարդ է։ 2007 թվականի տվյալներով կոմունայի բնակչության 30,4%-ը օտարերկրյա քաղաքացիներ էին։ Օտարերկրյա քաղաքացիները (2000 թվականի դրությամբ) ներառում են՝ 181 մարդ Գերմանիայից, 412 մարդ՝ Իտալիայից,1199 մարդ՝ նախկին Հարավսլավիայից, 189 մարդ՝ Ավստրիայից, 168 մարդ՝ Թուրքիայից և 470 մարդ՝ այլ երկրներից։ 2000 թվականի դրությամբ բնակչության 84,9%-ը որպես մայրենի լեզու նշել է գերմաներենը, 3,8%-ը՝ սերբախորվաթերենը և 2,9%-ը՝ ալբաներենը։ Հաշվի առնելով միայն բուն շվեյցարական լեզուները (2000 թվականի դրությամբ)՝ 8826 մարդ իր մայրենի լեզուն է համարել գերմաներենը, 62՝ ֆրանսերենը, 282՝ իտալերենը և 39 մարդ՝ ռոմանշերենը։

Բնակչության տարիքային կազմը (2000 թվականի դրությամբ) 11.2%՝ մինչև 9 տարեկան, 12,5%՝ 10-19 տարեկան, 13,8%՝ 20-29 տարեկան, 16,5%՝ 30-39 տարեկան, 14.0%՝ 40-49 տարեկան, 12,8%՝ 50-59 տարեկան, 9.3%՝ 60-69 տարեկան, 6,3%՝ 70-79 տարեկան, 3,2%՝ 80-89 տարեկան և 0,5%՝ 90 տարեկանից բարձր։

*Բնակչության դինամիկան ըստ տարիների․*

| 1831 | 1850 | 1900 | 1950 | 2000 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1781 | 2015 | 3851 | 5204 | 10 399 |

Նշանավոր բնիկներ
----------------

* Սիմոն Շվենդներ - շվեյցարացի բուսաբան
* Հենրիխ Ռորեր - շվեյցարացի ֆիզիկոս, 1986 թվականի ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր

Պատկերասրահ
-----------

* Վերդենբերգի շրջանային դատարանՎերդենբերգի շրջանային դատարան
* Ռեֆորմիստական եկեղեցիՌեֆորմիստական եկեղեցի
* Երկաթուղային կայարանԵրկաթուղային կայարան
* Սուրբ Սրտի եկեղեցիՍուրբ Սրտի եկեղեցի
* Տեխնոլոգիական համալսարանՏեխնոլոգիական համալսարան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Arealstatistik Standard - Gemeinden nach 4 Hauptbereichen — FSO.
2. ↑  Der Kanton St. Gallen und seine Menschen in Zahlen — Ausgabe 2009 Archived 2010-05-07 at the Wayback Machine. (գերմ.) accessed 30 December 2009
3. ↑  Swiss Federal Statistical Office Archived 2016-01-05 at the Wayback Machine. accessed 19-January-2010
4. 1 2  Canton St. Gallen Statistics-Hauptergebnisse der Volkszählung 2000: Regionen- und Gemeindevergleich-Personen Archived 2010-09-09 at the Wayback Machine. (գերմ.) accessed 30 December 2009

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт коммуны (գերմ.)
**Աքայացիներ**, հին հունական ցեղեր։ Հիշատակվում են Հոմերոսի «Իլիական»-ում։
Բնակվել են Հունաստանի Թեսալիա երկրամասում, իսկ մ. թ. ա. II հազարամյակի սկզբին՝ նաև Պելոպոնես թերակղզում, Եգեյան ծովի կղզիներում։ Մ. թ. ա. 17-16-րդ դարերին աքայացիներն ստեղծել են պետություններ՝ Միկենք, Պիլոս և այլն։ Մ. թ. ա. 13-րդ դարի կեսին, տրոյական պատերազմից հետո, աքայացիներ թուլացել են։ Մ. թ. ա. 12-րդ դարում նրանց երկրամասերն են ներխուժել դորիացիներն ու հունական ուրիշ ցեղեր։ Աքայացիների մի մասը ստիպված հեռացել է Փոքր Ասիա, Կիպրոս և այլ կղզիներ։

Մ. թ. ա. 12-րդ դարի եգիպտական աղբյուրները հիշատակում են այսպես կոչված՝ «*ծովի ժողովուրդներին*», որոնց մեջ նաև աքայացիներին։ Պելոպոնեսում մնացած աքայացիներն ամփոփվել են թերակղզու հյուսիսում՝ Կորնթոսի ծոցի ափերին, ուր և հիմնել են Աքայան։ Մ. թ. ա. 8-րդ դարի այս մարզից գաղթած ցեղերը հարավ Իտալիայում հիմնել են խոշոր քաղաքներ՝ Սիբարիսը, Կրոտոնը։

Աքայացիները վերստին նշանավոր դեր են խաղացել մ. թ. ա. 280 թվականին, երբ Աքայա մարզի քաղաք-պետությունները միավորվել են Աքայական միության մեջ՝ համատեղ պայքարելով մակեդոնական և հռոմեական նվաճողների դեմ։ Հռոմը մ. թ. ա. 146 թվականին պարտության է մատնել Աքայական միությանը, իսկ Օգոստոս կայսեր օրոք (մ. թ. ա. 27-մ․ թ․ 14) ստեղծվել է հռոմեական նահանգ՝ Աքայա անունով, որն ընդգրկել է հռոմեացիների նվաճած Հունաստանի ամբողջ տարածքը, բացառյալ Թեսալիան, Ակարնանիան և Ետոլիան։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 162)։*  |
Կողպեքված ատրճանակի քանդակ՝ եբրայերեն «ո՛չ բռնությանը» մակագրությամբ։ Քանդակը գտնվում է Իսրայելի Պետահ Տիկվա քաղաքում։
**Բռնություն**, **ագրեսիա**, Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը բռնությունը սահմանում է որպես «Ֆիզիկական ուժի կամ իշխանության (լիազորություն, դիրք) դիտավորյալ կիրառումը կամ կիրառման սպառնալը որևէ անձի, անձանց խմբի կամ հանրության նկատմամբ, որը հանգեցնում է կամ մեծ հավանականությամբ կարող է հանգեցնել մարմնական վնասվածքների, զրկանքի, մահվան, հոգեբանական վնասի կամ զարգացման խանգարումների»։ Այս սահմանումը կապում է կանխամտադրությունը գործողության իրականացման հետ՝ անկախ գործողության հետևանքներից։

Ոչ ֆիզիկական բռնություն
-----------------------

Բռնությունը ակնհայտ ֆիզիկական բռնության հետ մեկտեղ նաև ընդգրկում է իշխանությունից առաջացող այնպիսի գործողությունները, որոնցից են սպառնումը և վախեցնումը, անտեսումը և բացասումը։ Բռնության հետևանքները կարող են լինել տարատեսակ, և ոչ միայն մարմնական վնասվածքների տեսքով։ Օրինակ կանանց, երեխաների և մեծահասակների նկատմամբ բռնությունը կարող է բերել ֆիզիկական, հոգեբանական և հասարակական խնդիրների, որոնք միշտ չէ, որ արտահայտվում են մարմնական վնասվածքներով, անընդունակությամբ կամ մահով։ Հետևանքները կարող են լինել անմիջական կամ թաքնված և կարող են տևել տարիներ առաջին բռնությունից հետո։ Այս պատճառով բռնության միայն վնասվածքներով և մահով պայմանավորված սահմանումը սահմանափակում է բռնության ամբողջական հետևանքների ըմբռնումը։

Դասակարգումը
------------

Սովորաբար առանձնացվում է բռնության 3 լայն կատեգորիա՝ ըստ բռնության կատարողների և զոհերի՝

1. Ինքնավնասում,
2. Միջանձնային բռնություն,
3. Կոլեկտիվ բռնություն,

և 4 հիմնական տեսակ՝ ըստ արարքի տիպի (բնույթի)՝

* Ֆիզիկական,
* Սեռական,
* Հոգեբանական,
* Անտեսում։

Վերոնշյալների շրջանակում էլ դասակարգվում են բռնության բոլոր ձևերը։

Տես նաև
-------

* ընտանեկան բռնություն
* տնտեսական բռնություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Krug et al. "World report on violence and health", World Health Organization, 2002.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 541)։*  |
**Աֆինական ձևափոխություն** (լատին․՝  affinis – կից, հարևան), հարթության (տարածության) կետային փոխմիարժեք համապատասխանություն, երբ ուղղագիծ դասավորությամբ ցանկացած երեք կետերի համապատասխանում են ուղղագիծ դասավորված կետեր։ Աֆինական ձևափոխություն ուղիղը ձևափոխում է ուղղի, պահպանում ուղիղների գուգահեռությունը, ուղղի վրա գտնվող A,B,C կետերի {\displaystyle AB=BC} պարզ հարաբերությունը։ Բացի այդ, տարածության աֆինական ձևափոխություն հարթությունը ձևափոխում է հարթության՝ պահպանելով հարթությունների զուգահեռությունը։ Հարթության աֆինական ձևափոխություն անալիտիկորեն իրականացվում է {\displaystyle x^{1}=a+x+b\_{1}y+c\_{1},y^{1}=a\_{2}x+b\_{2}y+c\_{2}} բանաձևերով, որտեղ ({\displaystyle x,y}) և ({\displaystyle x^{1},y^{1}})-ը համապատասխանաբար կետի և նրա աֆինական պատկերի կոորդինատներն են որևէ դեկարտյան կոորդինատական համակարգում, ընդ որում՝ 

{\displaystyle {\begin{pmatrix}a\_{1}&b\_{1}\\a\_{2}&b\_{2}\end{pmatrix}}=a\_{1}b\_{2}-a\_{2}b\_{1}\neq 0}:
Իրար հաջորդող ցանկացած երկու աֆինական ձևափոխությունների արդյունքը նորից աֆինական ձևափոխություն է, որը կոչվում է նրանց արտադրյալ։ Աֆինական ձևափոխությունների բազմությունը այդպիսի «բազմապատկման» գործողության նկատմամբ կազմում է խումբ։ Հարթ (տարածական) պատկերի այն հատկությունը, որը չի փոխվում (ինվարիանտ է մնում) հարթության (տարածության) ցանկացած աֆինական ձևափոխությունյան ժամանակ, կոչվում է նրա աֆինական հատկություն (աֆինական ինվարիանտ)։ Հարթ (տարածական) պատկերների աֆինական հատկություններն ուսումնասիրող երկրաչափությունը կոչվում է հարթության (տարածության) աֆինական երկրաչափություն։ էվկլիդեսյան երկրաչափության «ուղիղ», «ուղիղների զուգահեռություն», «եռանկյուն», «մակերեսների, ծավալների հարաբերություն» և այլ գաղափարներ մնում են ինվարիանտ աֆինական ձևափոխությունների նկատմամբ։ Մինչդեռ, օրինակ, հատվածի, անկյան, մակերեսի, ծավալի և այլ մեծություններ փոփոխվում են որոշ աֆինական ձևափոխությունների դեպքում, հետևաբար աֆինական ինվարիանտներ չեն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 170)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Լարուսի · Մեծ կատալոնական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4141560-7 · Microsoft: 92757383 |

 |
Աֆրիկան 1912 թվականին։  

Վարդագույն՝ ֆրանսիական տիրույթներ, դեղին՝ բրիտանական, կանաչ՝ գերմանական, կապույտ՝ պորտուգալական, նարնջագույն՝ բելգիական, նարնջագույն բծավոր՝ իսպանական, վարդագույն բծավոր՝ իտալական
**Աֆրիկայի գաղութային բաժանում**  (ինչպես նաև՝ **Մրցավազք Աֆրիկայի համար** կամ **Կռիվ Աֆրիկայի համար**, անգլ.՝ Scramble for Africa, ֆր.՝ Partage de l'Afrique, պորտ.՝ Partilha de África)՝ մի շարք եվրոպական գերտերությունների միջև Աֆրիկայում նոր տարածքներ գրավելու համար մղված սուր հակամարտությունների ժամանակաշրջան։

Չնայած նրան, որ Աֆրիկայում մի շարք տարածքներ արդեն գաղութացված էին, ամենասուր պայքարը ծավալվեց նոր իմպերիալիզմի ընթացքում, մասնավորապես Բեռլինի կոնֆերանսից հետո՝ 1885 թվականին։ Աֆրիկայի բաժանման գագաթնակետը համարվում է Ֆաշոդայի ճգնաժամը 1898 թվականին, ինչը Ֆրանսիային և Բրիտանիային կանգնեցրեց պատերազմի եզրին։ 1902 թվականին եվրոպական տերությունները վերահսկում էին Աֆրիկայի տարածքի 90 %-ը։ Իրենց անկախությունը պահպանել էին միայն ԱՄՆ հովանու տակ գտնվող Լիբերիան և Իտալիայի հետ պատերազմի արդյունքում իր անկախությունը պահպանած Եթովպիան։

20-րդ դարի վերջին Աֆրիկայի բաժանմանը միացավ նաև «սև աշխարհամասը» որպես պաշարների աղբյուր դիտարկող Իտալիայի թագավորությունը։ Վերջինիս հատկապես գայթակղում էին թուլացող Օսմանյան կայսրության և Աֆրիկյան եղջյուրի տարածքները։

Աֆրիկայի գաղութային բաժանումն ավարտվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբից մեկ տարի առաջ, երբ Մեծ Բրիտանիան պաշտոնապես բռնակցեց Եգիպտոսը։ Դրանից երկու տարի առաջ տեղի ունեցավ Մարոկկոյի բաժանումը Ֆեսի պայմանագրով, իսկ Իտալիային հաջողվեց Իտալա-թուրքական պատերազմի արդյունքում նվաճել Լիբիան։

Գրականություն
-------------

* *Ե.Վ. Յակովլեվ*  «Աֆրիկայի գաղութային բաժանում»
|  |
| --- |
| **Բռնչի բուրումնավետ** |
| Բռնչի բուրումնավետԲռնչի բուրումնավետ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ակքանածաղկավորներ (Dipsacales) |
| **Ընտանիք** | *Viburnaceae* |
| **Ցեղ** | Բռնչի *(Viburnum)* |
| **Տեսակ** | **Բռնչի բուրումնավետ** *(V. odoratissimum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Viburnum odoratissimum***Ker Gawl. 1820 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Բռնչի բուրումնավետ** (լատին․՝ Viburnum odoratissimum), ցախեկեռասազգիների ընտանիքի, բռնչի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Մշտադալար թուփ է` մինչև 4 (երբեմն` 8) մet8 բարձրությամբ և մինչև 12 սմ առանցքների տրամագծով։ Ընձյուղները մերկ են, դարչնակարմրավուն, դուրս ցցված ոսպնյակներով։ Տերևները երկարավուն-էլիպսաձև են, 7-16 սմ երկարությամբ և 3.5-8 սմ լայնությամբ, սուր գագաթով, սեպաձև հիմքով, ալիքավոր ու ամբողջաեզր, վերևի կողմիc` ինտենսիվ կանաչ, որոշ չափով փայլուն, ներքևի կողմից` բաց կանաչ, 4-7 զույգ կողմնային ջղերով։ Կոթունները հաստ են, 1.5-3 սմ երկարությամբ։ Ծաղկաբույլը լայն կոնաձև հուրան է, մինչև 15 սմ երկարությամբ և 8 սմ լայնությամբ, մոտ 7 սմ երկարությամբ ընդհանուր կոթունով։ Ծաղիկները սպիտակ են, կարմրավուն երանգով, խիստ բուրումնավետ։ Պսակի մասերը երկարավուն-ձվաձև են, խողովակից մի փոքր կարճ։ Միայն առէջների փոշանոթներն են դուրս գալիս պսակի խողովակից։ Պտուղը էլիպսաձև է, հասունանալիս սկզբում կարմիր է, հետագայում` սև։ Կորիզը էլիպսաձև է, սուր ծայրերով, ներքևի կողմից խոր ահոսով։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբերի։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Ճապոնիայում, Կորեայում, Հնդկաստանում (Կխասիայի լեռներում)։ Ջերմասեր բույս է, բավականին խոնավասեր, պահանջկոտ է հողի նկատմամբ։ Ծաղիկները օգտագործում են թեյին բույր տալու համար։ Չափազանց դեկորատիվ է, մշտադալար սաղարթի, գեղեցիկ ծաղիկների ու պտուղների շնորհիվ։ Մեր հանրապետությունում մշակվում է միայն մերձարևադարձային շրջաններում։ Իջևանում առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է, թեթևակի ցրտահարվելով միայն արտակարգ ցուրտ ձմեռների դեպքում, երբ օդի ջերմաստիճանը իջնում է -15 °C-ից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 272։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
| **՞**Աֆրիկյան գետնասկյուռ |
| --- |
| Աֆրիկյան գետնասկյուռ*Xerus inauris*  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Կրծողներ |
| Ենթակարգ | Սկյուռանմաններ |
|
|
|
| Ենթաընտանիք | *Xerinae* |
|
|
| Ցեղ | **Գետնասկյուռեր** |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Xerus  (Hemprich & Ehrenberg, 1833) |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Աֆրիկյան գետնասկյուռ,** (լատին․՝ Xerus) Կենդանիների թագավորության, Քորդավորների տիպի, Կաթնասունների դասի, Կրծողների կարգի, Սկյուռանմանների ենթակարգի գետնասկյուռ, որը տարածված է Աֆրիկա մայրցամաքում։

Կենդանու լատիներեն անվանումը (*Xerus*) թարգմանաբար նշանակում է «չորասեր»։ Եվ իրոք, այս կենդանիները շատ չորասեր կրծողներ են։ Տարածված են Աֆրիկա մայրցամաքի միայն Հարավային փոքր հատվածում։ Ներկայումս պահպանվել են միայն Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում, Լեսոթոյում, Անգոլայում և Բոտսվանայում։ Ապրում են Աֆրիկայի սավաննաներում, արևոտ անտառներում, կիսաանապատներում և անապատներում։

Կենսակերպ
---------

Նրանք սնվում են բույսերի սերմերով և պտուղներով, ուտում են բույսերի և փոքր ծառերի արմատներ և սոխի (կամ սխտորի) գլուխ։ Նրանք լրջորեն վնաս են հասցնում Աֆրիկյան երկրների գյուղատնտեսությանը, բերքահավաքի եղանակին ուտելով գետնանուշի և բատատի (քաղցր կարտոֆիլ) բերքը։

Բացի հիմնական սննդից (բույսեր), նրանք սնվում են նաև որոշ միջատներով, փոքր սողուններով և թռչնի ձվերով։ Կա վարկած, որ գետնասկյուռերի մարմնի ջերմաստիճանը ձմռանը կարող է հասնել -2 °C-ի, սակայն այդ տվյալները կասկածելի են թվում, քանի որ որոշ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ մարմնի ջերմաստիճանը կարգավորող սպիտակուցները ձմռանը չեն հեռանում օրգանիզմից։

Դասակարգում
-----------

Աշխարհում տարածված են Աֆրիկյան գետնասկյուռերի 3 ընտանիքի 4 ցեղատեսակ

* **Ենթաընտանիք՝** *Xerus*
	+ Կարմրավուն աֆրիկյան գետնասկյուռ (Xerus rutilus)
* Подрод *Euxerus*
	+ Բծավոր աֆրիկյան գետնասկյուռ (Xerus erythropus)
* **Ենթաընտանիք՝** *Geosciurus*
	+ Կապյան աֆրիկյան գետնասկյուռ (Xerus inauris)
	+ Դամարյան աֆրիկյան գետնասկյուռ (Xerus princeps)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Աֆրիկյան գետնասկյուռը* Archived 2011-05-22 at the Wayback Machine. Wilson D. E. & Reeder D. M. 2005. *Կենդանիների տարածվածություն* գրքում. A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). - Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2 vols. (2142 pp.) ISBN 978-0-8018-8221-0

Գրականություն
-------------

Վիքիցեղերը պարունակում է տեղեկություններ՝
***Xerusի*** մասին։

* Nowak, Ronald M. 1991. pp. 577–8 *Walker's Mammals of the World* Fifth Edition, vol. I. Johns Hopkins University Press, Baltimore.
* Thorington, R. W. Jr. and R. S. Hoffman. 2005. Family Sciuridae. pp. 754–818 *in* Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson and D. M. Reeder eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
| **՞**Աֆրիկական վայրի շուն |
| --- |
| Աֆրիկյան վայրի շուն  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Գիշատիչներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Շնազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Աֆրիկական վայրի շուն |
| Ենթատեսակ | **Աֆրիկական վայրի շուն** |
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Lycaon pictus

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Աֆրիկական վայրի շունը** (լատին․՝ Lycaon pictus) շնազգիներին պատկանող կաթնասուն է, որը հանդիպում է միայն Աֆրիկայում։ Ունի բազմապիսի անուններ, սակայն հիմնական օգտագործվում է "Աֆրիկական վայրի շուն" տերմինը։ Անունը լատիներենից թարգմանաբան նշանակում է *ներկված գայլ*։ Շատ նման է բորենու, որի համար որոշ լեզուներով կոչվում բորենակերպ շուն։ Ապրում է աֆրիկյան սավաննաներում, սնվում միջին մեծության սմբակավորներով։ Ոհմակները կազմված են 7-15 կենդանուց։ Ապրում է մինչև 10 տարի։

Չափսերը
-------

Աֆրիկական վայրի շան քաշը կազմում է 20-30 կիլոգրամ, մարմնի բարձրությունը՝ 70-80 սմ։ Մարմնի երկարությունը 60 սմ-ից մեկ մետր է հասնում, առանց պոչի, որի երկարությունը 30-40 սմ է։

Արուները ավելի մեծ են էգերից։ Աֆրիկական վայրի շունը միակ շնազգին է, որը ունի ընդամենը չորս մատ յուրաքանչյուր թաթին, մինչդեռ մյուսները ունեն հինգ մատ։ Այս ցեղատեսակը ունի 40 ատամ (մյուսները՝ 42)։ Չնայած դրան, աֆրիկական վայրի շունը ունի չափազանց հզոր բերանի կառուցվածք, (նման է բորենու բերանի կառուցվածքին), որը նրան օգնում է հեշտությամբ որսալ զոհին և հեշտությամբ ծամել ուտելիքը։
Աֆրիկական վայրի շունը ունի լայն բացված ականջներ, որը նրան տալիս է շատ սուր լսողություն։ Ականջները ծածկված են մանր աղվամազերով, որը նրանց պաշտպանում է պարազիտներից և միջատներից։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Universalis |
|  |
| Տաքսոնոմիա | CMS · EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ph451644 |

 |