**Լաքի**,  վահանային հրաբուխ Իսլանդիայի հարավում՝ Էլդգյաու կիրճի և Սկաֆտաֆեդլ ազգային պարկի Կիրկյուբայյարկլեյսթյուր քաղաքի մոտակայքում։ Լաքին ավելի քան 110-115 խառնարանների շղթա է՝ մինչև 818 մ բարձրությամբ (լավայի կոնների հարաբերական բարձրությունը բազալտե ծածկույթից 80-90 մ), որը ձգվում է 25 կմ, կենտրոնացած է Գրիմսվոտն հրաբխի վրա, ներառում է Էլդգյաու կիրճը և Կատլա հրաբուխը։ Լաքին գտնվում է Միրդալսյեկուլ և Վատնաիյոկյուդլ սառցադաշտերի միջև՝ հարավ-արևմուտքից հյուսիս-արևելք ձգվող խզվածքների շրջանում։

Խոշոր ժայթքումներ
-----------------

934 թվականին Լաքիի համակարգում տեղի ունեցավ շատ խոշոր ժայթքում, դուրս նետվեց մոտ 19,6 կմ³ լավա։

### 1783 թվականի ժայթքում

1783-1784 թվականներին Լաքիի և հարևան Գրիմսվոթն հրաբխի վրա տեղի է ունեցել ամենահզոր (6 բալ ժայթքման սանդղակով) ճաքճքված ժայթքում՝ մոտ 15 կմ³ բազալտե լավայի ելքով 8 ամսվա ընթացքում։ Այս ժայթքումը համարվում է վերջին հազարամյակի ամենակործանարարներից մեկը և պատմական ժամանակի ամենախոշոր լավային ժայթքումը։ 25 կիլոմետրանոց ճեղքից թափված լավայի հոսքի երկարությունը գերազանցել է 130 կմ-ը, իսկ դրանով ողողված մակերեսը կազմել է 565 կմ²։ Օդ են բարձրացել թունավոր միացություններ ֆտորի և ծծմբի երկօքսիդ, որի պատճառով ոչնչացվել է Իսլանդիայում անասունների ավելի քան 50% - ը (սատկել է մոտ 11 000 խոշոր եղջերավոր անասուն, 200 000 ոչխար, 30 000 ձի, ինչպես նաև գրեթե բոլոր թռչուններն ու շատ ձկներ), հրաբխային մոխիրը մասամբ կամ ամբողջությամբ ծածկել է արոտավայրերը՝ ծածկելով կղզու մեծ մասը։ Սկսվել է սով, որի հետևանքով զոհվել է մոտ 10 հազար մարդ կամ երկրի բնակչության 20 տոկոսը։ 1783 թվականի ամռան ընթացքում Եվրոպայի և Հյուսիսային Ամերիկայի շատ շրջաններում նկատվել է լուսավոր տրոպոսֆերային մշուշ, որը թակարդում էր արևի ճառագայթումը, որը ծծմբաթթվի մառախուղ էր։ Ջերմաստիճանի անկումից բացի, մարդկանց և ընտանի կենդանիների մահացության զգալի աճ է տեղի ունեցել այն տարածքներում, որոնք ենթարկվել են մշուշի երկարատև ազդեցության։ 1783 թվականի անսովոր շոգ և չոր ամառը, ինչպես նաև ծծմբաթթվային ծխի բուսականության ճնշող ազդեցությունը, 1784 թվականին Եվրոպայում հանգեցրեց բերքի ձախողման և սովի։ Հետագա եղանակային իրադարձությունները 1783 թվականի աշնանից մինչև 1784 թվականի ամառ բնութագրվում էին զգալի ծայրահեղությամբ և համապատասխանում էին շատ ավելի ցուրտ կլիմայական պայմաններին։ Այս երևույթները տարբեր ձևերով դիտվել են ամբողջ Հյուսիսային կիսագնդում, բայց դա հիմնականում ազդել է Եվրոպայի վրա, որտեղ Հյուսիսային Ատլանտյան օվկիանոսի տաքացման նվազման և Գոլֆստրիմի թուլացման պատճառով ձմեռային եղանակը ավելի շուտ համապատասխանում էր սիբիրյան կլիմային՝ մեծ քանակությամբ անձրևներով։

Ժայթքման ամենաուժեղ հետևանքների ժամանակահատվածը Իսլանդիայում կոչվում էր մառախուղի աղետներ։ Լաքիի բազալտե ժայթքման հետ միաժամանակ, 1783-1785 թվականներին տեղի է ունեցել Գրիմսվետն սառցե հրաբխի ժայթքում, ինչը հանգեցրել է լայնածավալ ջրհեղեղների։ Առանձին ուսումնասիրություններ կարծում են, որ Հյուսիսային կիսագնդում կլիմայի գլոբալ սառեցումը ավելի շատ պայմանավորված էր հենց այդ պայթյունավտանգ ժայթքումով, քանի որ այն ուղեկցվում էր ստրատոսֆերա աէրոզոլների արտանետմամբ։ Հրաբխի ժայթքած բարակ մոխիրը ներկա է եղել 1783 թվականի երկրորդ կեսին Եվրասիայի տարածքի մեծ մասի վրա։ Բայց չնայած Հավայան ժայթքման Լաքիին, այն նաև հանգեցրել է հրաբխային գազերի ներթափանցմանը վերին մթնոլորտ՝ լավայի շատրվանների բարձրությունը հասել է 0,8-1,4 կմ-ի և չի գերազանցել 1,5 կմ-ը, բայց ժայթքման տարածքի նկատմամբ կոնվեկտիվ սյունակի բարձրությունը հասել է 15 կմ-ի։ Ընդհանուր առմամբ, ժայթքման ութ ամիսների ընթացքում մթնոլորտ է արտանետվել մոտ 8 միլիոն տոննա ֆտոր և մոտավորապես 120 միլիոն տոննա ծծմբի երկօքսիդ։

Պատկերներ
---------

*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կաղապար:Աշխարհագրական հանրագիտարանային բառարան
2. ↑  «Современный вулканизм Исландии». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ փետրվարի 20-ին. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 9-ին.
3. ↑  «Volcano Seasons: Weather reports from northern Britain, 1783». *PastPresented.info* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ դեկտեմբերի 21-ին. Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 21-ին.
4. ↑  Oman, Luke; Robock, Alan; Stenchikov, Georgiy L.; Thordarson, Thorvaldur (2006 թ․ սեպտեմբերի 30). «High-latitude eruptions cast shadow over the African monsoon and the flow of the Nile» (PDF). *Geophysical Research Letters* (անգլերեն). **33** (L18711): n/a. Bibcode:2006GeoRL..3318711O. CiteSeerX 10.1.1.695.8121. doi:10.1029/2006GL027665. S2CID 35693664. Վերցված է 2012 թ․ հունիսի 9-ին.
5. ↑  Rutgers, the State University of New Jersey (2006 թ․ նոյեմբերի 22). «Icelandic Volcano Caused Historic Famine In Egypt, Study Shows» (անգլերեն). Science Daily. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունվարի 17-ին. Վերցված է 2012 թ․ հունիսի 9-ին.
6. ↑  «Volcano Seasons: Weather reports from northern Britain, 1784». *PastPresented.info* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ դեկտեմբերի 21-ին. Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 20-ին.
7. ↑  Grove, Richard H. (1998). «Global impact of the 1789–93 El Niño». *Nature*. **393** (6683): 318–319. Bibcode:1998Natur.393..318G. doi:10.1038/30636. S2CID 205000683.
8. ↑  Rosanne D'Arrigo; և այլք: (2011 թ․ մարտի 16). «The anomalous winter of 1783–1784: Was the Laki eruption or an analog of the 2009–2010 winter to blame?». *Geophysical Research Letters* (անգլերեն). **38** (5): n/a. Bibcode:2011GeoRL..38.5706D. doi:10.1029/2011GL046696. S2CID 13583569. `{{cite journal}}`: Explicit use of et al. in: `|last1=` (օգնություն)
9. 1 2  Thorvaldur Thordaldson; և այլք: (2004). «Atmospheric and environmental effects of the 1783–1784 Laki eruption: A review and reassessment». *Journal of Geophysical Research* (անգլերեն). **108** (D1 40111): 159–171. arXiv:astro-ph/0309423. Bibcode:2003JGRD..108.4011T. doi:10.1029/2001JD002042. hdl:20.500.11820/17d8aae9-d2bf-4120-b61a-31c6966a7e24. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 24-ին. Վերցված է 2012 թ․ հոկտեմբերի 21-ին. `{{cite journal}}`: Explicit use of et al. in: `|author=` (օգնություն)
10. «Grímsvötn». *Global Volcanism Program*. Smithsonian Institution. Վերցված է 2018-09-28-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Лаки (вулканич. цепь) // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
* «Извержение исландского вулкана вызвало голод в Египте». Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ փետրվարի 7-ին.
* «О катастрофическом извержении 1783—1784». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հունիսի 11-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լաքի (հրաբուխ)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh95008899 · NKC: ge1190669 |

 |