**Իսրայելական խոհանոց** (եբրայերեն՝ המטבח הישראלי‎), Իսրայելի ազգային խոհանոց, որը միջերկրածովյան խոհանոցի մաս է։

Պատմություն
-----------

Իսրայելական բանջարեղենային աղցան
Քանի որ ժամանակակից Իսրայելն ստեղծել են աշխարհի շատ երկրներից եկած ներգաղթյալներ, իսրայելական խոհանոցը տարբեր մշակույթների և ժողովուրդների ներկայացուցիչների համային նախասիրությունների համակցում է։ Այն զուգակցում է Արևելյան Եվրոպայից եկած գաղթականների աշկենազական, Մերձավոր Արևելքի հրեաների սեֆարդական, Իսպանիայի, միջերկրածովյան երկրների, Մարոկկոյի, հնդկական, ռուսական, ուկրաինական, արաբական, չինական, ճապոնական, ամերիկյան, եմենական և ուզբեկական խոհանոցները։

Մեծ կիրառություն ունեն բանջարեղենը և մրգերը, ձիթապտղի յուղը, ձկնեղենը, կանաչեղենը և ընդեղենը։ Դրա հետ մեկտեղ իսրայելական խոհանոցն ավելի բազմազան է, և դրանում համադրվում են ինչպես աշկենազական, այնպես էլ սեֆարդական ավանդական խոհանոցի ճաշատեսակները (գոյություն ունեն նաև աշքենազների և սեֆարդների համար ընդհանուր ուտելիքներ, օրինակ` չոլնտը)։

Եվրոպական և արաբական մշակույթների համադրությունն Իսրայելում ազդել է իսրայելցիների համային սովորությունների և խոհանոցի վրա։

Իսրայելական խոհանոցի վրա ազդեցություն ունի նաև հուդայականությունը՝ կաշրութի և մսի սպանդի հստակ օրենքներով։

«Մենակեցության ռեժիմի» տարիները նույնպես ազդեցություն են ունեցել իսրայելական խոհանոցի վրա։ Հենց այդ ժամանակ էլ իսրայելցի խոհարարները հորինել են երկրում մինչև այսօր հայտնի սմբուկով աղցանը, որը համեմված է լյարդային պաշտետով և պաստայի «պտիտիմ» տեսակով։

Աշկենազական խոհանոց
-------------------

Գեֆիլտե ձկից կոտլետներ
Աշքենազները իսրայելական խոհանոց են բերել բազմաթիվ ավանդական ուտեստներ, այդ թվում` գեֆիլտե ձուկը, հավի արգանակը, ռեգել կրուշը, լյարդային պաշտետը, ֆորշմակը, մացեբրայը, կուգելը, ցիմեսը և այլն։ Աշկենազական ավանդական թխվածքներ բեյգլը և խոմենտաշը նույնպես դարձել են իսրայելական խոհանոցի անբաժան մասը։

Սեֆարդական խոհանոց
------------------

Մալաուախ
Սեֆարդական հրեաներն իսրայելական խոհանոց են բերել մի շարք հայտնի ուտեստներ, այդ թվում` կուսկուսը և մաֆրումը (աղացած մսով լցոնված կարտոֆիլ)։ Բացի այդ, Իսրայելում տարածված են նաև սեֆարդական խոհանոցի այլ ուտեստներ՝ շակշուկան (լոլիկով, սոխով և բուլղարական պղպեղով կծու ձվածեղ), խրայմեն (կծու սոուսով ձուկ), ջախնուն և մալաուախ (ալյուրից, մարգարինից և շաքարից պատրաստված ուտեստ), կուբե և սամբուսակ (մսով կամ պանրով լցոնված խմոր)։ Սեֆարդական խոհանոցն ունի համեմունքներ և խոտաբույսեր ընտրելու մեծ հնարավորություն։

Արևելյան խոհանոց
----------------

Մեուրավ երուշալմի
Արևելյան (արաբական և թուրքական) խոհանոցը մեծ ազդեցություն է ունեցել իսրայելական խոհանոցի վրա` ընդհուպ մինչև հումուսի մասին չդադարող վեճը։

Ինչևէ, արևելյան խոհանոցը շատ տարածված է Իսրայելում` ընդհուպ մինչև այն, որ իսրայելցի խոհարարների հորինած կծու աղցանը կրում է «թուրքական» անվանումը։ Իսրայելում մեծ պահանջարկ ունի նաև արևելյան արագ սնունդը, ինչպես օրինակ՝ շաուրման և ֆալաֆելը, և Իսրայելում հորինված «Երուսաղեմի խառնուրդը» (*Մեուրավ երուշալմի*), ինչպես նաև շերտավոր խմորից պատրաստված կարկանդակ բյորեկները։

Ըմպելիքներ
----------

Իսրայելցիների համար գոյություն չունի բոլորի կողմից ընդունված ազգային ըմպելիք։ Այնուամենայնիվ, տարածաշրջանի գինեգործական ավանդույթի հնության պատճառով Իսրայելի ազգային ըմպելիքի կոչմանը կարող էր հավակնել գինին։

### Գինի

Գինեգործության տարածաշրջանային ավանդույթներն ընդհատվել են իսլամական նվաճմամբ։ Բնագավառն սկսել է վերականգնվել 19-րդ դարում, սակայն իսրայելական գինին միջազգային ճանաչում է ստացել միայն 1980-ական թվականներին. ներկայումս իսրայելական շատ ապրանքանիշներ ունեն միջազգային կարգի գինու կոչում։ Իսրայելում կա գինու ավելի քան 200 գործարան` ներառյալ մի քանի տասնյակ արդյունաբերական ձեռնարկություն և վերջին տասնամյակում ստեղծված բազմաթիվ փոքր գինեգործարան-«բուտիկներ»։ Երկրում առանձնանում է հինգ գինեգործական շրջան (ըստ Եվրոպական միության որակավորման)՝ Գալիլեա, Սամսոն, Նեգև, Շոմրոն և Հրեական բլուրներ։ Տարածքում աճեցնում են խաղողի տարբեր տեսակներ, այդ թվում` շարդոնե, սովինյոն, կաբեռնե և այլն, որոնցից արտադրում են սպիտակ և կարմիր, փրփրուն և որակյալ գինիներ։

### Օղի

Իսրայելում առաջին օղին սկսել է արտադրել Գոլդերի ընտանիքը, որը դրանով զբաղվում էր դեռևս Ցարական Ռուսաստանում։ 1824 թվականին նրանց հիմնադրած սպիրտամատակարարման գործարանը ժամանակի ընթացքում վերածվել է «Յոսեֆ Գոլդ և որդիներ» խոշոր կոնցեռնի։

Իսրայելում, ինչպես նաև ողջ Մերձավոր Արևելքում, բավականին տարածված է արակը (անիսոնի օղի). Հունաստանում նման խմիչքը կոչվում է ուզոուզո, Իսպանիայում` օխիեն, աֆրիկյան մայրցամաքի հյուսիսում` մախիա։ Արակը հեշտությամբ խմում են շոգին, բայց ցրտին այն թույլ է տաքացնում։ Իսրայելական արակն արտադրվում է անիսոնի օղու ստեղծման ստանդարտ տեխնոլոգիաներով և ունի 40-50 աստիճան թնդություն։

### Գարեջուր

Կա իսրայելական գարեջրի երեք հիմնական ապրանքանիշ` սև մյունխենյան գարեջուր Գոլդսթարը, որն ամենատարածված տեղական գարեջուրն է, վաճառվում է 0.5 և 0.3 լիտրանոց շշերում կամ տակառիկներում լցված։ Երկրորդը Մաքքաբին է, որն ավելի թեթև և մեղմ գարեջուր է։ Վաճառվում է շշերում և բանկաներում կամ տակառիկներում լցված։ Երրորդը «Nesher» ածիկի գարեջուրն է, որը վաճառվում է շշերում լցված։ Բացի այդ, խանութներում կա ներմուծվող գարեջրի լայն ընտրանի, որի մի մասն (օրինակ` Heineken, Carlsberg, Tuborg) արտադրվում է Իսրայելում` արտոնագրման ներքո։

### Սուրճ

Իսրայելում տաք ըմպելիքներից առանձնահատուկ տարածված է սուրճը։ Այստեղ պատրաստում են սուրճի տարբեր տեսակներ.

* Կապուչինո` բոլորին ծանոթ դասական սուրճը, որը պատրաստվում է էսպրեսոն կաթով խառնելու միջոցով։
* «Կաֆե հաֆուխ» (եբրայերեն` «սուրճը հակառակ») կապուչինոյից տարբերվում է միայն պատրաստման կարգով (առաջինը լցվում է կաթը, հետո` սուրճը)։
* «Կաֆե բոց» (եբրայերեն՝ בוץ‎` «ցեխ»)` ողողուն եռացրած ջրով աղացած սև սուրճ, որը, որպես կանոն, պատրաստվում է ցածրորակ հատիկներից։ Բոցն ազգային սուրճի ըմպելիք է, որը կարելի է փորձել ամենուր` ինչպես հեղինակավոր ռեստորաններում, այնպես էլ փողոցային կրպակներում։ Այս սուրճի պատրաստման ձևը շատ պարզ է, և համապատասխանաբար, սուրճի այս տեսակն Իսրայելում ամենաէժանագինն է։
* Սառը սուրճ` սառույցի կտորներով սուրճ։ Այն շատ քաղցր չէ և համարվում է թարմացնող և առույգացնող ըմպելիք, ուստի առավել տարածված է շոգ եղանակին։ Սովորաբար վաճառվում է բացօթյա սրճարաններում և կրպակներում։ Պահվում է ընդարձակ պտտվող գլաններում, որտեղից էլ լցվում է բաժակների մեջ, և մարդիկ ձողիկով ըմպում են այն։

Սրճարաններում և ռեստորաններում սուրճի համար սովորաբար մատուցվում է շաքարի երեք տեսակ` սպիտակ, ցածր կալորիականությամբ և շագանակագույն եղեգնաշաքար։

### Թեյ

Իսրայելում կան տեղական ընկերություններ, որոնք զբաղվում են թեյի արտադրությամբ։ Դրանցից ամենահայտնին Ցարական Ռուսաստանում ստեղծված Վիսոցկի թեյն է, որն աշխարհի հնագույն թեյերից մեկն է։

Տես նաև
-------

* Հրեական խոհանոց

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Еда в Израиле // israel-travel-guide.ru
2. ↑  Кошерно: баклажанная икра со вкусом печеночного паштета. Любимое израильское блюдо // vesty.co.il
3. ↑  Ливан: «Израиль, руки прочь от хумуса!» Արխիվացված 2020-03-16 Wayback Machine // Mignews
4. ↑  «Напитки Израиля — вОтпуск.ру». Votpusk.ru. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 22-ին.
5. 1 2  «Напитки Израиля». Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 22-ին.
6. ↑  «Israel wine exports up 6% in 2015». Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 28-ին.
7. ↑  «Национальные напитки. Израиль | Алкогольные напитки мира» (ռուսերեն). alk-napitki.ru. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հոկտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 22-ին.
8. ↑  «Еда и напитки в Израиле. Еврейская кухня» (ռուսերեն). dalniestrany.ru. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 22-ին.
9. ↑  «Какой кофе пьют в Израиле?» (ռուսերեն). tagfly.ru. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 22-ին.

Գրականություն
-------------

* Ansky, Sherry, and Sheffer, Nelli, *The Food of Israel: Authentic Recipes from the Land of Milk and Honey*, Hong Kong, Periplus Editions (2000) 962-593-268-2
* Cooper, John, *Eat and Be Satisfied: A Social History of Jewish Food*, New Jersey, Jason Aronson Inc. (1993) 0-87668-316-2
* Ganor, Avi, and Maiberg, Ron, *Taste of Israel: A Mediterranean Feast*, BBS Publishing Corporation (1994) 0-88365-844-5
* Janna Gur, *The Book of New Israeli Food: A Culinary Journey*, Schocken (2008) 0-8052-1224-8
* Gil Marks, *The World of Jewish Cooking: More than 500 Traditional Recipes from Alsace to Yemen*, New York, Simon & Schuster (1996) 0-684-83559-2
* Joan Nathan, *The Foods of Israel Today*, Knopf (2001) 0-679-45107-2
* Claudia Roden, *The Book of Jewish Food: An Odyssey from Samarkand to New York*, New York, Knopf (1997) 0-394-53258-9

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աշկենազական խոհանոց
* Սեֆարդական խոհանոց
* Հրեական խոհանոցի բաղադրատոմսեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Իսրայելական խոհանոց» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85031841 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Իսրայել Իսրայելի թեմաներ |
| --- |
|  |
| Պատմություն | Ավետյաց երկիր  • Հին Իսրայել  • Հուդայի թագավորություն  • Հնագույն ժամանակաշրջան  • Հռոմեական պրովինցիա  • Բյուզանդական Պաղեստին  • Արաբական ժամանակաշրջան  • Խաչակիրներ  • Այյուբյանների սուլթանություն  • Մամլուքներ  • Օսմանյան կայսրություն  • Բրիտանական մանդատ  • Իսրայել |
|  |
| Խորհրդանշաններ | Զինանշան  • Դրոշ  • Օրհներգ  • Դավթի աստղ  • Մենորա |
|  |
| Քաղաքականություն | Պետական կարգ  • Իրավական համակարգ  • Նախագահ  • Խորհրդարան  • Կառավարություն  • Դատարան  • Ներքին քաղաքականություն  • Արտաքին քաղաքականություն  • Գաղափարախոսություն  • Քաղաքական կուսակցություններ |
|  |
| Զինված ուժեր և հատուկ ծառայություններ | Գլխավոր շտաբ  • Ցամաքային զորքեր  • Ռազմաօդային ուժեր  • Ռազմածովային ուժեր  • Արտաքին հետախուզություն  • Ընդհանուր անվտանգության ծառայություն  • Ռազմական հետախուզություն  • Ոստիկանություն |
|  |
| Վարչական բաժանում | Մայրաքաղաք  • Քաղաքներ  • Մարզեր (Հյուսիսային  • Հայֆայի  • Կենտրոնական  • Թել Ավիվի  • Երուսաղեմի  • Հարավային  • Հուդեա և Սամարիա)  • Ենթամարզեր  • Պաղեստինյան ազգային վարչություն |
|  |
| Աշխարհագրություն | Կլիմա  • Ֆլորա  • Ֆաունա  • Ընդերք  • Ազգային պարկեր  • Արգելոցներ  • Ջրային ռեսուրսներ |
|  |
| Բնակչություն | Իսրայելցիներ  • Լեզուներ (Եբրայերեն  • Արաբերեն  • Ռուսերեն  • Իդիշ)  • Կրոն (Հուդայականություն  • Իսլամ  • Ուղղափառություն  • Բողոքականություն)  • Գիտություն  • Սպորտ  • Կրթություն  • Առողջապահություն  • Արհմիություններ |
|  |
| Տնտեսություն | Արժույթ  • Բանկային համակարգ  • Արդյունաբերություն  • Գյուղատնտեսություն  • Կիբուց  • Մոշավ  • Տուրիզմ  • Տրանսպորտ  • Առևտուր |
|  |
| Կապ և ԶԼՄ | Հեռախոս  • Ինտերնետ  • .il  • Փոստ  • Հեռուստատեսություն  • Ռադիո  • Մամուլ |
|  |
| Մշակույթ | Համաշխարհային ժառանգություն  • Երաժշտություն  •
 • Գրականություն  • Կինեմատոգրաֆիա  • Ճարտարապետություն  • Քանդակագործություն  • Խոհանոց  • Տոներ  • Թանգարաններ  • Հուշարձաններ |
|  |
| Արաբա-իսրայելական հակամարտություն | Պաղեստինի բաժանում  • Անկախության պատերազմ  • Սուեզի ճգնաժամ  • Վեցօրյա պատերազմ  • ՊԱԿ  • Դատաստանի օրվա պատերազմ  • Քեմփ Դեյվիդի համաձայնագրեր  • Լիբանանյան պատերազմ  • Առաջին ինտիֆադա  • Օսլոյի համաձայնագրեր  • Ալ-Ակսայի ապստամբություն  • Երկրորդ լիբանանյան պատերազմ  • Տարանջատման պլան |

 |