Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շտուտգարտ (այլ կիրառումներ)

**Շտուտգարտ** (գերմ.՝ Stutgart), քաղաք Գերմանիայում, Բադեն-Վյուրթեմբերգ հողի մարզային կենտրոն, Գերմանիայի արդյունաբերական և մշակութային կենտրոններից մեկը։Շտուտգարտում բնակվում է շուրջ 635 հազար մարդ (2016 թ. Դեկտեմբեր), երկրում այս ցուցանիշով քաղաքը զբաղեցնում է վեցերորդ տեղը։

Շտուտգարտը գտնվում է Նեկկար գետի ափին ՝ բերրի հովտում, որը տեղականում հայտնի է որպես «Շտուտգարտի կաթսա»։ Շվեաբական Ալբից և Սև անտառից մեկ ժամ ճանապարհ է։ Քաղաքը և քաղաքային համախմբումը (5,3 միլիոն մարդ) ՀՆԱ-ի տեսակետից հետևողականորեն գտնվում են Եվրոպայի 20 ամենամեծ քաղաքային շրջաններում։ Mercer միջազգային խորհրդատվական ընկերությունը Շտուտգարտը 21-րդն է դասել 2015 թ.-ի կյանքի որակի լավագույն քաղաքների ցուցակում , իսկ նորարարական գործակալությունը 2thinknow- ը 2014 թ.-ին 442 քաղաքներից 24-րդ տեղում ։

6-րդ հազարամյակից ի վեր Շտուտգարտի շրջանը եղել է կարևոր գյուղատնտեսական տարածք և եղել է մի շարք մշակաբույսերի տուն, որոնք ցանկանում էին շահագործել Նեկկար հովտի հարուստ հողը։ Հռոմեական կայսրությունը տարածքը նվաճեց մ.թ. 83 թվականին և կառուցեց զանգվածային կաստրում Բադ Կանստատի մոտակայքում ՝ այն դարձնելով մի քանի դարերի ամենակարևոր տարածաշրջանային կենտրոնը։ Շտուտգարտը հիմնադրվել է 950 թվականին շվաբացի դուքս Լյուդոլֆի կողմից, ով ժամանակակից քաղաքի տեղում հիմնեց իր պատերազմական ձիերի համար ճարմանդային տնտեսություն։ Ի սկզբանե ստվերած էր մերձակա Բադ Կանստատի կողմից, քաղաքը կայուն աճեց և կանոնադրություն ստացավ 1320 թվականին։ Ժամանակի ընթացքում Շտուտգարտը դարձավ Վյուրտեմբերգի պալատի կոմսության մայրաքաղաք (1321 թվականից), դքսություն (1496 թվականից), ընտրող (1803 թվականից) և թագավորություն (1806 թվականից) և հանրապետություն (1918 թվականից հետո)։ Շտուտգարտը ծաղկում ապրեց `չնայած երեսնամյա պատերազմում տեղի ունեցած անհաջողություններին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում դաշնակիցների ավերիչ ավիահարվածներին։ Այնուամենայնիվ, 1952 թ.-ին քաղաքը վերակառուցվեց և այսօր դարձավ խոշոր տնտեսական, արդյունաբերական, զբոսաշրջության և հրատարակչական խոշոր կենտրոն ։ Քաղաքում Mercedes-Benz կոնցեռնի մեքենաների գործարաններ կառուցելուց հետո քաղաքը հայտնի դարձավ որպես «ավտոմոբիլային արդյունաբերության բնօրրան»։

Շտուտգարտը նաև տրանսպորտային հանգույց է և ունի Գերմանիայի վեցերորդ խոշոր օդանավակայանը։ Շտուտգարտում են մի քանի խոշոր ընկերությունների գլխամասային գրասենյակ , այդ թվում ՝ Porsche, Bosch , Mercedes-Benz, Daimler AG և Dinkelacker:

Շտուտգարտը անսովոր է իր սխեմայով գերմանական քաղաքների շրջանում [: Այն տեղակայված է մի շարք բլուրների վրա (նրանցից ոմանք ծածկված են խաղողի այգիներով) հովիտներում (հատկապես Նեկարի և Շտուտգարտի ավազանի շրջակայքում) և պուրակներում։ Սա հաճախ զարմացնում է այցելուներին, ովքեր քաղաքը կապում են «մեքենայի բնօրրան» -ի իր հեղինակության հետ։ Քաղաքի տուրիստական կարգախոսը ՝ «Շտուտգարդը ավելին է առաջարկում»։ Միջազգային ենթակառուցվածքների տրանսպորտային կապերը բարելավելու ընթացիկ ծրագրերին համահունչ (Շտուտգարտի 21-րդ ծրագրի ներքո) քաղաքը 2008-ի մարտին ներկայացրեց նոր լոգոն և կարգախոսը `իրեն անվանելով« Եվրոպայի նոր սիրտ »(« Das neue Herz Europas »): Բիզնեսի համար նա իրեն նկարագրում է որպես «Այնտեղ որտեղ բիզնեսը հանդիպում է ապագային»։ 2010-ի հուլիսին Շտուտգարտը ներկայացրեց քաղաքի նոր տարբերանշանը ՝ խրախուսելու ավելի շատ գործարարների մնալ քաղաքում և վայելել տարածքը։

Շտուտգարտը մեծ թվով ներգաղթյալներ ունեցող քաղաք է։ Համաձայն Դորլինգ Քինդերսլիի Վկաների Գերմանիայի ուղեցույցի. «Շտուտգարտ քաղաքում յուրաքանչյուր երրորդ բնակիչը օտարերկրացի է»։ Շտուտգարտի բնակիչների մոտ 40% -ը և մինչև հինգ տարեկան բնակչության 64% -ը ներգաղթյալներ են։

Գիտության և կրթության, գիտատեխնիկական կենտրոններ
------------------------------------------------

Շտուտգարտը և նրա արվարձաններն ունեն գիտական, ակադեմիական և հետազոտական կազմակերպությունների ամենամեծ խտությունը։ Գերմանիայում ամենամեծ թվով արտոնագրերը գրանցված են այստեղ։ Այս դաշնային պետության մայրաքաղաքում աշխատում է Բադեն-Վյուրթեմբերգ գիտնականների մոտ 45% -ը։ Հետազոտության բյուջեի ավելի քան 11% -ը ներդրվում է Շտուտգարտում և արվարձաններում (տարեկան մոտ 4,3 մլն եվրո)։

Քաղաքում և շրջակայքում կան մի քանի համալսարաններ և ավագ դպրոցներ.

•Շտուտգարտի համալսարան

•Հոհենհայմի համալսարան

•Շտուտգարտի տեխնոլոգիական համալսարան

•Շտուտգարտի երաժշտական և թատերական դպրոց

Այնտեղ կան նաեւ։

•համալսարանների համատեղ գիտատեխնիկական զարգացման չորս ինստիտուտներ,

•Ֆրաունհոֆերի վեց ինստիտուտ,

•Մաքս Պլանկի երկու ինստիտուտ,

•գերմանական օդատիեզերական կենտրոնի ամենամեծ մասնաճյուղերից մեկը։

Տնտեսություն
------------

Շտուտգարտը համարվում է Եվրոպայի ամենամեծ նորարարական կենտրոններից մեկը և ունի բարգավաճման ամենաբարձր մակարդակը Գերմանիայի ցանկացած քաղաքում։ Մոտ 2,7 միլիոն մարդ ապրում է քաղաքում և հարակից տարածքում, որից 1,4 միլիոնը աշխատունակ աշխատունակ բնակչություն է։ Մարզի անվանական ՀՆԱ-ն 2009 թվականի դրությամբ մեկ շնչի հաշվով 37,890 եվրո է, իսկ ընդհանուր անվանական ՀՆԱ-ն գնահատվում է 101,3 մլրդ եվրո, որը ներառում է ծառայությունների ոլորտը (մոտ 65%), արդյունաբերությունը (35%) և գյուղատնտեսությունը (0, 2%)։ Շտուտգարտը բազմիցս արժանացել է Նորարար տարածաշրջանների համար Եվրոպական հանձնաժողովի գերազանցության մրցանակին։

Այսօր Շտուտգարտը բարձր տեխնոլոգիաների և մեքենաշինության հզոր կենտրոն է։ Այստեղ են գտնվում միջազգային խոշորագույն կորպորացիաների ներկայացուցչությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն ինչպես աշխարհահռչակ արդյունաբերական հսկաները, այնպես էլ նորարարական միջին չափի ընկերությունները։ Դրանց զարգացումները հիմնականում ուղղված են ավտոմոբիլային արդյունաբերության, էլեկտրոնիկայի և միկրոէլեկտրոնիկայի, բարձր տեխնոլոգիական արտադրության, ինչպես նաև մեքենաշինության զարգացմանը։ Տարածաշրջանի ամենանշանակալի կազմակերպություններից են Daimler AG- ը, Porsche- ը, Bosch- ը, Celesio- ն, HP / Compaq Deutschland- ը և IBM Deutschland- ը, որոնցից յուրաքանչյուրն այստեղ ունի համաշխարհային կամ եվրոպական գրասենյակ։ Այլ ընկերությունների թվում են ՝ Alcatel SEL, Agilent Technologies, Trumpf, Stihl, Dürr, Kärcher, Lapp, Festo, WMF, Märklin, Leitz, Ritter Sport և շատ այլ ընկերություններ։ Շտուտգարտի տարածքում են գտնվում նաև հարյուրավոր փոքր և միջին բիզնեսներ, որոնցից շատերը դեռ ընտանեկան սեփականություն են։

Քաղաքի ծայրամասում ՝ Շտուտգարտի օդանավակայանի հարևանությամբ, կա ամենամեծ ցուցահանդեսային կենտրոնը, այսպես կոչված, «տոնավաճառը» ՝ Messe Stuttgart, որը Գերմանիայում մեծությամբ իններորդն է։ «Կոնտակտ Էյր» -ը, որը տարածաշրջանային ավիաընկերություն է և Lufthansa- ի դուստր ձեռնարկությունը, գտնվում է Շտուտգարտում։ Շտուտգարտի ֆոնդային բորսան Ֆրանկֆուրտի ֆոնդային բորսայից հետո Գերմանիայում երկրորդ ամենակարևոր առևտրային հարկն է։

Մշակույթ և տեսարժան վայրեր
--------------------------

Շտուտգարտի հենց կենտրոնում ՝ հարակից շենքերում, կան Բադեն-Վյուրթեմբերգ դաշնային նահանգի «Վյուրթեմբերգի թանգարան» գլխավոր թանգարանի երեք մասնաճյուղեր. «Ֆրուխտաստեն» (երաժշտական գործիքների, աուդիոտեխնիկայի թանգարան-հավաքածու), «Նոր ամրոց» (հռոմեական լապիդարիում)։ Linden թանգարանը հանդիսանում է Եվրոպայի ամենակարևոր ազգագրական թանգարաններից մեկը։ Շտուտգարտի թատերական բեմերը գրավում են ավելի քան 12 հազար հանդիսատես։

Mercedes-Benz թանգարանը կառուցվել է Ունտերտուրկհայմ շրջանում 2006 թ. Porsche թանգարանը կառուցվել է uffուֆենհաուզեն շրջանում 2009 թվականին։

Գարեջրի փառատոններ անցկացնելու ավանդույթով Շտուտգարտը չի զիջում Մյունխենին։ Ապրիլի վերջին և մայիսի սկզբին Բադ Կանստադտի արվարձանում տեղի է ունենում գարեջրի լայնամասշտաբ փառատոն «Frühlingsfest» (Գարնանային փառատոն), իսկ աշնանը այն շարունակում է Cannstatter Volksfest- ը։

Քաղաքում նույնպես ամեն տարի անցկացվում է գեյ-հպարտությունների շքերթ `Քրիստոֆերի փողոցի օրը նշելու համար։

Քաղաքի մերձակայքում ՝ նախկին Ռոտենբերգ [դե] գյուղի մոտ, խաղողի այգիների բլրի վրա, կա Վյուրթեմբերգի դամբարան։ 1830-ականների սկզբին նրան այցելեց Ֆյոդոր Տյուտչովը, ով իրեն նվիրեց իր «Խաղողի բլուրների վրայով ...» բանաստեղծությունը։ Որոշ ժամանակ բանաստեղծությունը տպագրվում էր սխալմամբ ՝ «Ռոգենբուրգ»։ 1835 թվականին այն թարգմանվեց գերմաներեն և հրապարակվեց Ռոտենբերգի տեսարժան վայրերի կատալոգում։

Պատմություն
-----------

2-րդ դարի սկզբին մոտակայքում ՝ ժամանակակից Շտուտգարտում, տեղակայված էր Bad Cannstatt հռոմեական ամրոցը, որը պաշտպանում էր առևտրի կարևոր ուղիները։ Այնուամենայնիվ, քաղաքը հիմնադրվել է 950 թվականին շվաբացի դուքս Լյուդոլֆի կողմից ՝ Հռոմեական սուրբ կայսր Օտտո I Մեծի որդու կողմից, ով այստեղ կառուցեց ձիերի ֆերմա և քաղաքի առաջին ամրությունները։ Այնուհետև քաղաքը կոչվեց *Stutgard* (սկսած. Stut - հովատակ [կայսերական բանակի համար], gard - պրոտո-սլավոնական «քաղաքի» գերմանական արտասանություն ), հետագայում անունը վերափոխվեց Շտուտգարտ։ Նոր հնագիտական պեղումները վանքի եկեղեցիներից մեկի տարածքում, ինչպես նաև Հին դղյակի տարածքում ցույց են տալիս, որ գյուղական բնակավայր գոյություն ունի այստեղ ընդամենը Մերովինգյան տոհմի վերջին տարիներից ի վեր։

Շուտով ձուլակտորային տնտեսության շրջակայքը ընկավ Բադեն Մարգրավեի Հերման V Ցերինգենին, որը 1219 թվականին բնակավայրին շնորհեց քաղաքի կարգավիճակ։ Այդ ժամանակից ի վեր, դեղին ֆոնի վրա գտնվող սեւ ձին մնում է քաղաքի խորհրդանիշը։

1251 թ.-ին Շտուտգարտը գնում է Վյուրթեմբերգցի կոմս Ուլրիխ I- ին ՝ որպես Հերման V Ցերինգենի դստեր ՝ Մեխտիլդայի օժիտ։ Քաղաքը մնում է Վյուրթեմբերգի պալատի իշխանության տակ մինչև 1918 թվականը։ 1321-ին Շտուտգարտը դարձավ Վյուրթեմբերգի վարչաշրջանի մայրաքաղաք, 1495-ին ՝ Վյուրթեմբերգի դքսություն։ 14 տարի շարունակ Դյուկ Ուլրիխի հետ Շվաբիական դաշինքի պատերազմի ընթացքում 1520-1534 թվականներին Շտուտգարդը գտնվում էր ավստրիական օկուպացիայի տակ։

1803 թվականին Շտուտգարտը դարձավ Վյուրթեմբերգի ընտրազանգվածի մայրաքաղաք, իսկ 3 տարի անց ՝ 1806 թվականին, Վյուրթեմբերգի թագավորության մայրաքաղաք։ 1918 թ.-ին Գերմանիայում նոյեմբերյան հեղափոխությունից հետո Շտուտգարտը դարձավ «Վյուրթեմբերգի ազատ ժողովրդական պետության» («Freier Volksstaat Württemberg») մայրաքաղաքը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ՝ 1946 թ. Այն դարձավ Վյուրթեմբերգ-Բադեն նահանգի գլխավոր քաղաքը, իսկ 1952 թ. ՝ Միացյալ Բադեն-Վյուրթեմբերգ նահանգի մայրաքաղաքը։

Աշխարհագրություն
----------------

Շտուտգարտը գտնվում է Շվաբիայում, Բադեն-Վյուրթեմբերգի կենտրոնում, Նեկարի ափին։

### Կլիմա

Շտուտգարտի կլիման ցամաքային է։ Ամռան ամիսներին Սև անտառը և Շվաբյան Ալբ լեռնաշղթաները պաշտպանում են քաղաքը ծանր եղանակից, բայց տարվա այս եղանակին քաղաքում նույնպես ամպրոպ է լինում։ Ձմռանը ձյուն է գալիս, որը տեւում է ընդամենը մի քանի օր։ Քաղաքի կենտրոնում, որը տեղացիները անվանում են «Կեսել» (գերմաներենով ՝ «Կաթսա»), ամռանը միշտ ավելի տաք է, իսկ ձմռանը ՝ ավելի քիչ ձյուն, քան արվարձաններում։

Ձմեռը Շտուտգարտում տևում է դեկտեմբերից մարտ։ Ամենացուրտ ամիսը հունվարն է, միջին ջերմաստիճանը մոտ 0 °C: Ձյունը չի գալիս ավելի քան մի քանի օր, չնայած, ըստ 2004-ի օդերևութաբանական տվյալների, նույն ժամանակահատվածում ձյուն է եկել մի քանի շաբաթ։ Ամառները տաք են, միջին ջերմաստիճանը մոտ 19 °C է ամառային ամենաթեժ ամիսներին ՝ հուլիս և օգոստոս ամիսներին։ Ամառը սովորաբար տեւում է մայիսից սեպտեմբեր։

Տրանսպորտ
---------

Շտուտգարտը կարեւոր տրանսպորտային հանգույց է Գերմանիայում։ Քաղաքի հարավում կա միջազգային օդանավակայան։

2010-ի փետրվարի 2-ին մեկնարկեց Շտուտգարտի 21-րդ 4.1 միլիարդ դոլար արժողությամբ ծրագիրը `Շտուտգարտի հիմնական փակուղային կայանը վերակառուցելու համար։ Նախատեսվում է երկաթուղային գծերը գործարկել ստորգետնյա ՝ դրանով ազատելով քաղաքի կենտրոնական մասի զգալի տարածքը և ապահովելով գնացքների անցումը։ Deutsche Bundesbahn երկաթուղու տնօրինություններից մեկը գտնվում է Շտուտգարտում։

Քաղաքում կան ավտոբուսներ, վերգետնյա գնացքներ և տրամվայներ, որոնք գետնի տակ են անցնում քաղաքի կենտրոնական մասում, այսինքն, ըստ էության, մետրոն։ Կա նաև լեռնային տրամվայ, որը անցնում է կտրուկ լեռնալանջով և ճոպանուղով:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · LinkedIn · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Շվեյցարական կենսագրական · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV11393126 · BNE: XX452490 · BNF: 11865593b · CiNii: DA01429312 · GND: 4058282-6 · ISNI: 0000000121836155, 0000000405820243 · LCCN: n79110280 · NKC: ge130984 · NLA: 35373750 · NSK: 000580805 · SUDOC: 026401592 · VIAF: 150032508 · WorldCat VIAF: 150032508 |

 |

 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Bevölkerung nach Nationalität – vierteljährlich»։ *Statistisches Landesamt BW* (գերմաներեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ նոյեմբերի 18-ին։ Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 9  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
2. ↑  «Things to Do in Germany»։ *TripSavvy.com*։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հոկտեմբերի 15-ին։ Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 14  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
3. ↑  «Top Ten facts on Stuttgart, Slide 8»։ Global Blue։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հոկտեմբերի 15-ին։ Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 14  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
4. ↑  Friedmann Jan, Gorris Lothar (2017 թ․ օգոստոսի 11)։ «Stuttgart: Eine Autostadt auf der Suche nach einer neuen mobilen Zukunft - DER SPIEGEL»։ *Der Spiegel* (գերմաներեն)։ ISSN 2195-1349։ Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ ապրիլի 17-ին։ Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 17  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
5. ↑  Fischer Konrad (2017 թ․ մայիսի 31)։ «Feinstaub und Fahrverbote: In Stuttgart stirbt der Diesel»։ *www.wiwo.de* (գերմաներեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ ապրիլի 11-ին։ Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 17  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
6. ↑  Hägler Max (2017 թ․ հունիսի 15)։ «Vorarbeit aus Stuttgart»։ *Süddeutsche.de* (գերմաներեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ ապրիլի 17-ին։ Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 17  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)