recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Լինեթ Քոուլ-Օ'Նան** (անգլ.՝ Lynnette Cole-O'Nan, փետրվարի 9, 1978(1978-02-09), Columbia, Թենեսի, ԱՄՆ), ամերիկացի մոդել, «Միսս ԱՄՆ 2000» գեղեցկության մրցույթի հաղթող։

Կենսագրություն
--------------

### Մինչ գեղեցկության մրցույթ

Ծագումով Պուերտո Ռիկոյից է։ Տասն ամսականում ապրում էր Գեյլ և Լարի Քոուլների հետ, որոնք որդեգրել էին իրեն և ավագ եղբորը։ Նրանց ընտանիքը տեղափոխվում է մեկ այլ նահանգ, քանի որ օրենքով արգելված էր որդեգրել մեկ այլ ռասայի երեխայի։ Նրան որդեգրած ծնողները նախկինում որդեգրել են ավելի քան 100 երեխա։

### Գեղեցկության մրցույթ

Թենեսի նահանգի առաջին ներկայացուցիչն է, որը հաղթել է «Միսս ԱՄՆ» գեղեցկության ազգային մրցույթում։ Տիտղոսն արժանացել է 21 տարեկանում։

1995 թվականին արժանացավ «Միսս Թենեսի երիտասարդ» տիտղոսին։ «Միսս ԱՄՆ երիտասարդ» գեղեցկության մրցույթում մտավ վեց լավագույնների մեջ և արժանացավ «Միսս ֆոտոգենիկ» տիտղոսի՝ զբաղեցնելով չորրորդ հորիզոնականը։ 1997 թվականին արժանացավ «Miss Teen All American».

«Միսս Թենեսի» և «Միսս ԱՄՆ 2000» գեղեցկության մրցույթներում հաղթելուց հետո երկիրը ներկայացրեց «Միսս Տիեզերք 2000» միջազգային մրցույթում։ Նա ապահովեց իր տեղը և դարձավ հինգ ֆինալիստներից մեկը։

### Գեղեցկության մրցույթից հետո

Տիտղոսը հաջորդ հաղթողին փոխանցելուց հետո սկսել է աշխատել որպես հեռուստահաղորդավարուհի ''NBC'', *CMT*, ''ESPN'', ''MTV'', *VH-1* հեռուստաընկերություններում և նկարահանվել «Ինչպես է պտտվում աշխարհը» սերիալում։ Իր առաջատար կարիերայի հետ մեկտեղ նա հայտնվել է բազմաթիվ տպագիր գովազդային ընկերություններում և գովազդներում։

«Միսս Թենեսի» գեղեցկության մրցույթի ղեկավար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  (27 February 2000). , *Fayetteville Observer* ("Lynnette Cole says she is half Puerto Rican and half white The 21yearold who was Miss Tennessee won the Miss USA crown on Feb 4")
3. ↑  (1 April 2004). Chattanooga’s Stephanie Culberson Representing Tennessee At Miss USA Archived 2011-07-08 at the Wayback Machine. chattanoogan.com ("In 2000, Columbia’s Lynnette Cole was the first from the state to win the coveted title.")
4. ↑  (14 August 1995). TEEN USA CONTESTANTS SERIOUS ABOUT ISSUES, *Wichita Eagle* ("Miss Tennessee Teen USA - Lynnette Cole")
5. ↑  (4 February 2000). Tennessean Crowned Miss Usa 2000, *Kingman Daily Miner* (Associated Press)
6. ↑  (13 May 2000). Miss India Wins Miss Universe Pageant, *Gainesville Sun* (Associated Press)
7. ↑  (10 December 2008). A Gallery of Black Beauty Queens Archived 2015-01-20 at the Wayback Machine. PhilStar.com


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Աբրահամ լիճը** արհեստական լիճ է Հյուսիս Սասկաչեվան գետի վրա Կանադայի, արևմտյան Ալբերտա նահանգում։ Աբրահամ լճի մակերևույթը 53.7 կմ2 է և լայնությունը 32 կմ։

Աբրահամ լիճ

Պատմություն
-----------

Այն հիմնվել է Հյուսիս-Սասկաչեվան գետի վերին հոսանքի հատվածում Կանադական լեռների ստորոտներում։ Աբրահամ լիճը կառուցվել է 1972 թ. Բիգորն ամբարտակը կառուցելու միջոցով։ Բիգորն ամբարտակի կառուցման վերջին փուլում 1972 թ. փետրվարիվ Ալբերտայի կառավարությունը հովանավորում է լճի անվան ընտրության մրցույթը։ Նահանգի ուսանողներին հարցում էր արված առաջարկել անուններ, հաշվի առնելով լճի պատմական նշանակությունը և կարևորությունը, ինչպես նաև նշանավոր մարդկանց։ Այն անվանվեց Սասկաչեվան հովտի տասնիներորդ դարի բնակիչ Սիլաս Աբրահամի անունով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *The Edmonton Journal*, 16 February 1972
2. ↑  Travel Nordegg Archived 2012-05-24 at the Wayback Machine. - Abraham Lake

Աբրահամ լիճ

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2009006284 |

 |
**Սարգիս Կարապետի Կարապետյան** (նաև՝ Սերջո կամ Սերգեյ Կարապետով, 1795, Մանիսա, Զմյուռնիայի վիլայեթ - 1869, Էոդեմիշ, Կիլիկիա), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1795 թ. Զմյուռնիայի վիլայեթի Մանիսա քաղաքում։ Նախնական կրթությունից հետո ավարտել է Զմյուռնիայի Սբ. Մեսրոպյան վարժարանը։ Աշակերտել է Զմյուռնիայի Վելաստիի դեղատանը։ 1818-1822 թվականներին սովորել է Իտալիայի Պիզայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում և ստացել բժշկի վկայական։

1822 թվականին վերադարձել է Զմյուռնիա և զբաղվել բժշկությամբ։ 1822-1823 թվականներին Հու­նա­կան ազա­տագ­րա­կան շարժ­ման և Անկախության պատերազմների ժամանակ Յուսուֆ փաշայի (եղել է նրա ամենավստահելի անձը) բանակի կազմում, զինվորական բժիշկ (գլխավոր բժիշկ) է ծառայել Կրետե և Մորա կղզիներում։

1827 թվականին՝ Ռուս-թուր­քա­կան պա­տե­րազ­մի ժամանակ, Յուսուֆ փաշայի հետ, որպես բժիշկ, եղել է Ռումելիում և Վառնայում։ 1828 թվականի հոկտեմբերին՝ օսմանյան բանակի պարտությունից և Վառնայի գրավումից հետո, Յուսուֆ փաշայի հետ գերի է ընկել ռուսական զորքին և թուրքական զորապետերի, սպաների ու զինվորների հետ միասին, իբրև ռազմագերի, գերեվարվել Օդեսա։ 1828-33 թվականներին Օդեսայում
մնացել է գերության մեջ, որտեղ էլ նրան կոչել են Սերգեյ Կարապետով։

1833 թ. վերադարձել է Կ. Պոլիս և մի քանի ամիս անց մեկնել Զմյուռնիա։ 1833 թվականին Կ. Պոլսում տեղեկանալով, որ Յուսուֆ փաշայի մասին զազրելի մեղադրանքներ ու դավեր են նյութվում, իր կյանքի գնով ամեն տեղ դիմել, պատմել, հերքել է նրա հասցեին ասված մեղադրանքները։ Այնուհետև վերադարձել է Օդեսա և բերել Յուսուֆ փաշային, որը վերագտել է իր նախկին հեղինակությունը, երախտապարտ լինելով հանուն իրեն սեփական կյանքը վտանգած բժշկին։

1834 թ. տեղափոխվել և հաստատվել է Կիլիկիայի Էոդեմիշ ավանում։ Մահացել է 1869 թ. մայիսին Էոդեմիշում՝ 74 տարեկանում։

Գրականություն
-------------

* Մեզպուրեան Արթո, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ, Իսթանպուլ, 1950։
* Չարըք Յ. Հայեր թուրքական պետության ծառայության մեջ, 1453-1953 (թուրքերեն), Ստամբուլ, 1953։
* Յարման Ա. Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սբ Փրկիչ հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Պետրոզավոդսկի մանկավարժական քոլեջ** (ռուս.՝ Петрозаводский педагогический колледж), միջնակարգ մասնագիտական կրթության պետական հիմնարկ, Կարելիայի Հանրապետության մանկավարժական կրթության հնագույն հաստատությունը։ Գտնվում է Ռուսաստանի Պետրոզավոդսկ քաղաք Ուսանողական նրբանցք, 14 հասցեով։

Պատմություն
-----------

Ուսումնական հաստատությունը բացվել է 1903 թվականի սեպտեմբերի 21-ին որպես *Արական ուսուցչական դպրոց*՝ Օլոնեցի նահանգի նախակրթարանի ուսուցիչներ նախապատրաստող առաջին ուսումնական հաստատությունը։

1918 թվականից, կանանց ուսուցչական դպրոցի հետ միավորումից հետո, դարձել է *Խորհրդային ուսուցչական դպրոց*։ 1920 թվականին վերափոխվել է «Կարմիր ուսուցիչ» երկամյա դասընթացի, 1921 թվականից՝ *Ռուսական մանկավարժական տեխնիկումի*։ 1923 թվականին միավորվել է Ֆիննական մանկավարժական տեխնիկումի հետ։

1936 թվականին ստեղծվել են *Կարելիայի դպրոցական տեխնիկումը* և *Կարելիայի նախադպրոցական տեխնիկումը*։

Խորհրդա-ֆիննական պատերազմի տարիներին (1941-1944) տարհանված տեխնիկումները գործել են Պուդոժ քաղաքում։ 1942 թվականին Կարելիայի դպրոցական տեխնիկումը ստացավ *Պետրոզավոդսկի մանկավարժական թիվ 1 ուսումնարան* անվանումը, իսկ Կարելիայի նախադպրոցական տեխնիկումը՝ *Պետրոզավոդսկի մանկավարժական թիվ 2 ուսումնարան*։

1999 թվականին Պետրոզավոդսկի մանկավարժական թիվ 1 ուսումնարանին շնորհվել է կարգավիճակ՝ *Պետրոզավոդսկի մանկավարժական թիվ 1 քոլեջ*, իսկ Պետրոզավոդսկի մանկավարժական թիվ 1 ուսումնարանին՝ *Պետրոզավոդսկի սոցիալ-մանկավարժական քոլեջ*։

2005 թվականին քոլեջները միավորվել են և դարձել *Պետրոզավոդսկի մանկավարժական քոլեջ*։

Տարբեր տարիներին քոլեջը ղեկավարել են Մ. Ն. Պրավդինը, Մ. Գ. Տյախտին, Ա. Մ. Պետրովսկին, Ի. Յ. Պալցևը, Ն. Մ. Ֆեշովը, Զ. Մ. Խոմուտովան։

Կրթություն
----------

Մասնագետների նախապատրաստումը քոլեջում վարվում է հետևյալ կրթական ծրագրերով. «Երաժշտական կրթություն», «Կերպարվեստ և գծագրություն», «Նախադպրոցական կրթություն» և «Ֆիզիկական կուլտուրա»։

Քոլեջի շենք
-----------

Կարելիայի Հանրապետության կառավարության 2014 թվականի սեպտեմբերի 29-ի թիվ 605р-II հրամանով քոլեջի շենքը, որը գտնվում է Պետրոզավոդսկ, Ուսանողական նրբանցք, 14 շենք հասցեով, ընդգրկվել է Ռուսաստանի Դաշնության ժողովուրդների մշակութային ժառանգության օբյեկտների միասնական պետական ռեգիստրում «Ուսուցչական դպրոցի շենք, 1905-1907 թվականների» անվանումով։

Աղբյուրներ
----------

* Петрозаводский педагогический колледж: страницы истории: (к 105-летнему юбилею). — Петрозаводск, 2008. — 47 с.: илл. фот.
* Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 2: К — П. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2009. С. 353—464 с.: ил. карт. ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2)
ՀՊՃՀ-ի **Էլեկտրատեխնիկական ֆակուլտետը** հիմնադրվել է 1942 թ.–ին։ Ֆակուլտետն ունի 3 ամբիոն՝ էլեկտրական մեքենաների և ապարատների, արտադրական պրոցեսների, տեղակայանքների ավտոմատացման և էլեկտրաբանեցման, տեսական և ընդհանուր էլեկտրատեխնիկայի, որտեղ դասավանդում են 9 պրոֆեսոր, 30 դոցենտ, 11 ասիստենտ և դասախոս։

Ընդհանուր տեղեկատվություն
-------------------------

Գործունեության տարիների ընթացքում ֆակուլտետը ղեկավարել են՝

* Ալեքսանդր Խաչատրյանը(1942-1943)
* Վիկտոր Խաշչինսկինը (1943-1947),
* Երեմ Սաֆարյանը (1947-1948),
* Վիկտոր Պետրոսյանը (1948-1952),
* Սուրեն Ավագյանը (1952-1956),
* Էմիլ Դիլանյանը (1956-1961),
* Վազգեն Գյուլխանդանյանը (1961-1978),
* Յուրի Չատինյանը (1978-1990),
* Միքայել Մնացականյանը (1990-1994),
* Ժորա Միրզաբեկյանը (1994-1998),
* Սուրեն Հովսեփյանը (1998-2008).
* 2009 թ.-ից ֆակուլտետի դեկանն է Վարդան Համբարյանը։

  

Ֆակուլտետի 50 դասախոսներից 40-ը (80%) ունեն գիտական աստիճաններ։ Կրթական 4 ծրագրերի 2 մասնագիտությունների գծով ֆակուլտետում սովորում են 404 ուսանող, 29 մագիստրանտ, 9 ասպիրանտ։
Ֆակուլտետի գիտահետազոտական աշխատանքի հիմնական ուղղություններն են՝ անհամասեռ միջավայրում էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի, շարժվող տարրական մասնիկների էլեկտրակամագնիսական դաշտի հետազոտում, գծային և ոչ գծային շղթաների հաշվարկի նոր մեթոդների մշակում, մետաղական և ոչ մետաղական հանքաքարերի մանրացման գործընթացն ապահովող էլեկտրամեխանիկական համակարգի մոդելավորում և լավարկում, ֆոտոփոխակերպիչների կողմնորոշման և դրանց ինֆորմացիոն չափիչ համակարգերի հետազոտում, շահագործման ընթացքում խոշոր հիդրոգեներատորների ախտորոշման համակարգերի որակային կատարելագործված մշակում, ավտոմատացման և կառավարման նոր էլեկտրամագնիսական համակարգերի մշակում, էլեկտրամեկուսիչ նյութերի և կառուցվածքների ախտորոշման մեթոդների մշակում։

Արտաքին հղումներ
----------------

Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի կայք էջը Archived 2011-10-04 at the Wayback Machine.
**Միրիբրահիմ Թաղը օղլի Համզաև** (ադրբ.՝ Miribrahim Tağı oğlu Həmzəyev, դեկտեմբերի 25, 1908(1908-12-25), Գանձակ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 4, 1982(1982-02-04), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ) — ադրբեջանցի խորհրդային դերասան և ռեժիսոր, Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1943), Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1965)։

Կենսագրություն
--------------

Իբրահիմ Համզաևը ծնվել է 1908 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Գանձակում։ 1921-1925 թվականներին սովորել է Գանձակի մանկավարժական տեխնիկումում։ 1930-ականների սկզբին Իբրահիմ Համզաևը սովորել է Բաքվի թատերական դպրոցում։ Ուսանողական տարիներին նա աշխատել է Թուրքական աշխատանքային թատրոնում։ Թատերական կրթությունն ավարտելուց հետո նա վերադարձել է Գանձակ։ Իբրահիմ Համզաևը դարձել է թատերախմբի անդամ, երբ Թուրքական աշխատանքային թատրոնը տեղափոխվեց Գանձակ։ Իբրահիմ Համզաևը 1937 թվականին ուղարկվել է Նախիջևանի թատրոն `Կրթության ժողովրդական կոմիսարիատի որոշմամբ։ Սկզբում նա աշխատել է որպես թատրոնի ռեժիսոր և դերասան այս թատրոնում։ Հետագայում նա աշխատել է որպես տնօրեն-դերասան (1941-1945), տնօրեն-գլխավոր ռեժիսոր (1943-1961), տնօրեն (1964):

Թատրոնում և կինոյում
--------------------

Դեռ լինելով դպրոցական, Իբրահիմ Համզաևը մասնակցել է սիրողական թատերական ներկայացումներին։ 1932 թվականից՝ խաղալով պրոֆեսիոնալ բեմի վրա, ընդմիշտ իր կյանքը կապում է թատրոնի հետ։ Առաջին անգամ բեմի վրա նա խաղացել է *Էլխան* դեր Ջաֆար Ջաբարլիի «Հրո հարսը» ներկայացման մեջ, որը բեմադրվել է Գանձակում։ Այնուհետև նա մի շարք առաջատար դերեր է խաղացել։ Լավագույններից են՝ *Այդըն*, *Օկտայ*, *Էլխան*, *Բալաշ* (Ջաբարլիի «Այդըն», «Օկտայ Էլօղլի», «Հրո հարսը», «1905 թվականին»), *Կաջար* (Աբդուռահիմ Հախվերդովի «Աղա Մահամմադ շահ Կաջար»), *Նադիր շահ* (Նարիմանովի «Նադիր շահ»), *Հեսեն բեկ* (Ուզեիր Հաջիբեկովի «Մեշեդի Իբադ»)։

Տես նաև
-------

* Ադիլ Իսգենդերով

Գրականություն
-------------

* Իլհամ Ռեհիմլի «Իբրահիմ Համզաև»։ Բաքու, 2017. (ադրբ.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  http://medeniyyet.az*Իբրահիմ Թաղը օղլի Համզաև*
2. ↑  İbrahim Həmzəyev
3. ↑  http://azteatr.musigi-dunya.az
**Սալումի դելտա** (ֆր.՝ Parc National du Delta du Saloum), ազգային պարկ Սենեգալում, մակերեսը կազմում է 76000 հա, հիմնադրվել է 1976 թվականին։ Տեղակայված է Սալում գետի դելտայում` նրա Ատլանտյան օվկիանոս թափվելու մոտ։

Մտնում է 180000 հեկտար մակերեսով ավելի մեծ կենսոլորտային արգելոցի կազմում, որի ջրային տարածքները կազմում են 61000 հեկտար, ափամերձ մանգրային բուսականությունը և ծովային բուսականությունը՝ 7000 հեկտար, սավաննաները և անտառները՝ 8000 հեկտար։ Պարկի տարածքում բնակվում են բազմատեսակ թռչուններ։

2011 թվականին ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Siegfried Forster, "Les sites africains entrent en force dans le patrimoine mondial de l’Unesco ", *RFI*, 28 juin 2011.

Արտաքին հղումներ
----------------

* UNESCO (անգլ.)
* BirdLife IBA Factsheet - Delta du Saloum Archived 2009-01-03 at the Wayback Machine.. Birdlife International.
* Biosphere Reserve Information - Senegal - DELTA DU SALOUM. UNESCO.
* Parcs et réserves. Government of Senegal.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4757957-2, 4370262-4 · LCCN: sh96003334 |

 |
Պետրոգրաֆիական ուսումնասիրություն մանրադիտակով
**Պետրոգրաֆիա** (հուն․՝ *petros*՝ ժայռ, քար և *graphō*՝ գիտություն), գիտություն ապարների, դրանց հանքային և քիմիական կազմի, կառուցվածքների և մակատեսքների, երկրակեղևում և Երկրի մակերևույթին տեղադրման ու տեղաբաշխման պայմանների, առաջացման ու փոփոխությունների մասին։ Նեղ իմաստով՝ ենթադրվում է այդ գիտության նկարագրական մասը, տարբերելով այն պետրոլոգիայից, որն զբաղվում է ապարառաջացման ծագումնաբանական հարցերով։

Պետոգրաֆիան որպես գիտության ինքնուրույն ճյուղ ձևավորվել է XIX դարի 30-ական թվականներին և սերտորեն կապված է հանքաբանության, երկրաքիմիայի, հրաբխագիտության, տեկտոնիկայի, շերտագրության, օգտակար հանածոների մասին գիտությունների հետ։ Ըստ ուսումնասիրվող ապարների տարատեսակների տարբերում են հրային ապարների պետրոգրաֆիա, մետամորֆային ապարների պետրոգրաֆիա և նստվածքային ապարների պետրոգրաֆիա։ Պետրոգրաֆիան օգտագործում է երկրբանական քարտեզահանման, բյուրեղաօպտիկական, քիմիական, ֆիզիկական, ֆիզիկաքիմիական մեթոդներ։ 1950 թվականից լայնորեն կիրառվում են մաթեմատիկական վիճակագրության մեթոդները։ Ուսումնասիրվող առանձնահատկությունների և կիրառվող մեթոդների համապատասխան անջատում են պետրոգրաֆիայի հետևյալ բաժինները՝ պետրոքիմիա, պետրոֆիզիկա, պետրոտեկտոնիկա, ֆիզիկաքիմիական և փորձարարական պետրոգրաֆիա, տեխնիկական պետրոգրաֆիա։ Այդ բաժինների զարգացման գործում մեծ դեր են խաղացել Ֆ․ Ցու․ Լնինսոն-Լեսինգքւ, Հ․ Ռոզենբուշի, Պ․ Նիգլիի, Ա․ Ն․ Ձավարից կա, Վ․ Ն․ Լոդոչնիկովի (պետրոքիմիա), Բ․ Զանդերի, Ն․ Ա․ Ելիսեեի (պետրոտեկտոնիկա), Դ․ Ս․ Կորժինսկու, Վ․ Ա. Ժարիկովի, Ա․ Ա․ Մարակուշեի, Լ․ Լ․ Պերչուկի (ֆիզիկաքիմիական պետրոգրաֆիա), Ի․ Ա․ Օստրովսկու, Ն․ Ի․ Իփտարովի, Վ․ Ս․ Սոբոլևի, Հ․ Ցողերի, Ս․ Տիլիի, Դ․ Գրինի, Ա․ Րինգվուդի (փորձարարական պետրոգրաֆիա)

և ուրիշների հետազոտությունները։ 1970 թվականին ձևավորվեց պետրոգրաֆիաի մի նոր ուղղություն՝ տիեզերական պետրոգրաֆիա, որն զբաղվում է երկնաքարերի, Լուսնի և այլ մոլորակների ապարների ուսումնասիրությամբ։ 1950—1970-ին նորագույն պետրոգրաֆիական, փորձարարական և երկրաֆիզիկական հետազոտությունների արդյունքների հիման վրա լայն քննարկման արժանացան գրանիտների և անդեզիտների առաջացմա տարբեր վարկածները։ 1960—1970-ին նոր գլոբալ տեկտոնիկայի տեսանկյունից մեծ ուշադրություն է դարձվում օվկիանոսի հատակի, օֆիոլիտային շարքերի ապարների, ինչպես նաև հրային ապարների կայուն համախմբություններ կազմող և ընդհանուր առանձնահատկություններով օժտված խմբերի՝ հրային ֆորմացիաների բազմակողմանի ուսումնասիրությանը։

Հայաստանում պետրոգրաֆիա ուսումնասիրություններ կատարվում են ՀՀ ԳԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում, ՀՀ երկրաբանական վարչությունում, ԵՊՀ երկրաբանական ֆակուլտետում և այլուր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Պետրոզավոդսկի բազային բժշկական քոլեջ** (ռուս.՝ Петрозаводский базовый медицинский колледж), միջին մասնագիտական կրթության պետական հաստատություն, Ռուսաստանի Կարելիայի Հանրապետության հնագույն բժշկական ուսումնական հաստատությունը, գտնվում է Պետրոզավոդսկում։

Պատմություն
-----------

Բացվել է 1899 թվականի նոյեմբերի 10-ին, Օլոնեցի նահանգի մանկավարժական դասընթացների հիման վրա՝ որպես բուժակների դպրոց։

Դպրոցը սկզբնապես գտնվում էր Ռուտկովսկու տանը, զեմստվոյի հիվանդանոցից ոչ հեռու։

Դպրոցի առաջին տնօրեն է նշանակվել նահանգային բժշկական տեսուչ Մաքսիմիլիան Նիկոլաևիչ Մոտրոխինը, ուսուցիչներ՝ կրոնագիտության՝ Ի. Բոգոսլովսկին, լատիներենի՝ Վ. Վ. Յանովսկին, ֆիզիկայի՝ Ի. Դ. Լամանսկին, կենդանաբանության և բուսաբանության՝ Ա. Ֆ. Կիրիկովան, դեղագործության և դեղագործական քիմիայի՝ Ա. Ի. Վվեդենսկին, ֆիզիոլոգիայի՝ Մ. Ն. Մոտրոխինը և դեղաբանության՝ Է. Խ. Նեյլանդը։

Դպրոց ընդունվել է 7 աշակերտ։ Դպրոցի կանոնադրությունը հաստատվել է 1899 թվականի հոկտեմբերի 13-ին։ Կանոնադրության համաձայն՝ դպրոցը պահվել է զեմստվոյի և ուսման վարձի հաշվին։

Ուսման վարձը վճարվել է յուրաքանչյուր կիսամյակից առաջ։ Նահանգային զեմստվոյական վարչությունն իրավունք ուներ կրճատելու աշակերտների ուսման վարձը կամ ազատելու այդ վճարից՝ հատուկ հաջողությունների համար։

Դպրոց ընդունվում էին 16 տարին լրացած և 21-ից ոչ մեծ տղաները, որոնք ներկայացնում էին արական գիմնազիաների և ռեալական ուսումնարանների առնվազն 4 դասարանների կամ քաղաքային և հոգևոր ուսումնարանների լիարժեք դասընթացների բավարար գիտելիքների մասին վկայականներ։

Հետագայում դպրոց սկսեցին ընդունվել նաև կանայք։ Ուսուցումը դպրոցում եռամյա էր։

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո դպրոցը վերափոխվեց Պետրոզավոդսկի բժշկական թեքումով 3-րդ աստիճանի քաղաքային բանվորագյուղացիական դպրոցի, 1920 թվականին՝ բուժակամանկաբարձական դպրոցի, 1930-ական թվականներից՝ Կարելիայի առաջին բժշկական պոլիտեխնիկում, 1937 թվականից՝ դոկտոր Ի. Ա. Շիֆի անվան բուժակամանկաբարձական դպրոց (բժշկագիտության դոկտոր Իսաակ Ալեքսանդրովիչ Շիֆն ուսումնական հաստատությունը ղեկավարել է 1903-1922 թվականներին)։

1953 թվականից դպրոցը սկսեց կոչվել Պետրոզավոդսկի բժշկական ուսումնարան, իսկ 1994 թվականի դեկտեմբերի 15-ից դպրոցը վերափոխվել է բազային բժշկական քոլեջի։

Ուսումնական հաստատությունում դասավանդել են հայտնի բժիշկներ Ի. Մ. Ռյասենցևը, Մ. Ն. Զավոդովսկին, Վ. Ա. Բարանովը, Կ. Ա. Գուտկինը, Մ. Դ. Իսերսոնը, Ե. Ֆ. Լուգովսկոյը, Զ. Մ. Իսերսոնը, Ն. Դ. Ցալը, Մ. Դ. Ժուրավլյովը, Զ. Ի. Տոլկաչովան և ուրիշներ։

Մասնագետների նախապատրաստումը քոլեջում տարվում է «Բուժական գործ», «Մանկաբարձական գործ», «Քույրական գործ» մասնագիտություններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Открытие фельдшерской школы // Олонецкие губернские ведомости, 1899, 17 ноября.
2. ↑  Отчет фельдшерской школы за 1908—1909 гг. Олонецкие губернские ведомости. 1909. 10 декабря
3. ↑  Логвиненко Е. Петрозаводскому медицинскому колледжу исполнилось 115 лет

Գրականություն
-------------

* Здравоохранение Карельской АССР: Сборник статей / Ред. С. А. Вишневский, С. М. Левин. — Петрозаводск, 1970. Вып. 7
* Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 2: К — П. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2009. С. 206—464 с.: ил. карт. ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Петрозаводский базовый медицинский колледж
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բելինսկու փողոց (այլ կիրառումներ)

**Բելինսկու փողոց** (ռուս.՝ Улица Белинского), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Անվանվել է ռուս գրական քննադատ, հրապարակախոս Վիսարիոն Գրիգորևիչ Բելինսկու (1811-1848) պատվին։ Սկիզբ է առնում Վերբենսկայա փողոցից և ավարտվում Նեկրասովի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 730 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Բելինսկու փողոցը սկսվում է Վերբենսկայա փողոցից, հատում Գոնչարովի, Կռիլովի, Նովոռոսիյսկի (երկու անգամ) նրբանցքները և ավարտվում Նեկրասովի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 730 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 50 շինություն։

Բելինսկու փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346352։

Փողոցն անվանվել է ռուս գրական քննադատ, հրապարակախոս Վիսարիոն Գրիգորևիչ Բելինսկու (1811-1848) պատվին։ Բելինսկին ամենից ավելի զբաղվել է գրականության և գեղագիտության հարցերով՝ միաժամանակ հանդես գալով որպես գրականության պատմաբան, քննադատ և տեսաբան։ Նա տվել է իր ժամանակի ռուս գրականության, մասնավորապես Ալեքսանդր Պուշկինի, Նիկոլայ Գոգոլի, Միխայիլ Լերմոնտովի, Իվան Կռիլովի, Ալեքսեյ Կոլցովի և շատ ուրիշների ստեղծագործության բազմակողմանի, խոր վերլուծությունը։ Նրա գնահատականները դարձել են այդ գրողների հասարակական ըմբռնման հիմքը և իրենց նշանակությունը պահպանել մինչև այսօր։ Հատկապես նշանակալից են Բելինսկու «Ռուսական պատմվածքի և Գոգոլի պատմվածքների մասին», «Լերմոնտովի բանաստեղծությունները», «Պոեզիայի բաժանումը սեռերի և տեսակների», «Ճառ քննադատության մասին», «Ալեքսանդր Պուշկինի ստեղծագործությունները», «Հայացք 1847 թ․ ռուս գրականության վրա» հոդվածները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 2, էջ 364»։ Վերցված է 2019 Ապրիլ 3

Աղբյուրներ
----------

* Улица Белинского в Красном Сулине
* Подробная карта Улица Белинского, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Красный Сулин, улица Белинского Archived 2019-04-03 at the Wayback Machine.
**Ջլոնը** կամ **ապոնևրոզը** (հուն․՝ ἀπօ - հեռացնել կամ առանձնացնել նախդիրից և νεῦρον՝ ջիլ, աճառ, նյարդ բառերից) լայն աճառային վահան է, որը կազմված է ամուր կոլագենային և էլաստիկ թելերից։ Ջլոնն ունի փայլուն, արցաթագույն տեսք։ Հիստոլոգիական կառուցվածքով այն նման է ջլի կառուցվածքին, սակայն գրեթե զուրկ է անոթներից և նյարդերից։ Կլինիկական տեսանկյունից առավել աչքի են ընկնում որովայնի առաջային պատի, գոտկային հատվածի ջլոնը[1][2]։

Որովայնի առաջային պատի ապոնևրոզ
-------------------------------

Որովայնի սպիտակ գիծ կամ որովայնի առաջային պատի ջլոն
Որովայնի ապոնևրոզը բունոց է հանդիսանում ուղիղ մկանի համար։ Այն ունի առաջային և հետին թիթեղներ։ Բունոցի հետին պատի ստորին 1/3-ը բացակայում է և ուղիղ մկանի հետին հատվածը հպվում է լայնական փակեղին։

Ուղիղ մկանի բունոցի վերին 2/3-ի արտաքին պատը կազմվում է արտաքին թեք մկանի ջլոնով և ներքին թեքի ջլոնի արտաքին թիթեղով, իսկ հետին պատը կազմվում է ներքին թեք մկանի ջլոնի հետին թիթեղով և որովայնի լայնական մկանի ջլոնով։ Ստորին երրորդականում բոլոր երեք մկանների ջլոններn անցնում են ուղիղ մկանից առաջ և կազմում բունոցի առաջային պատը։

Գոտկային շրջանի ջլոն
--------------------

Գոտկային շրջանի ջլոնը ծածկում է գոտկային երկայնաձիգ մկանները՝ իրանն ուղղող և բազմաթել։

Ափային ջլոն
-----------

Ափային ջլոնը ծածկում է ափի ու դաստակի մկանները։

Գանգի ջլոն
----------

Գանգի ջլոնը տեղակայված է մաշկի և վերնոսկրի միջև, և անցնելով գանգոսկրի կարանների վրայով, հանդիսանում է ճակատածոծրակային մկանի բաղկացուցիչ մասը՝ միացնելով դրա ծոծրակային և ճակատային հատվածները։

Տես նաև
-------

* Փակեղ
* Ջիլ
* Մկան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «aponeurosis» *Դորլանդի բժշկական բառարանում*
2. ↑  McCracken Thomas (1999)։ *New Atlas of Human Anatomy*։ China: Metro Books։ էջեր 78–79։ ISBN 1-5866-3097-0

Աղբյուրներ
----------

* Ապոնևրոզ․ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան
**Ուսիլյոսի սարկոֆագ** (**Ուսիլյոսի քարատապան**, իսպ.՝ Sarcófago de Husillos), Պալենսիա պրովինցիայի Ուսիլյոս քաղաքում հայտնաբերված Հռոմեական կայսրության ժամանակաշրջանի 2-րդ դարի քանդակ, որը գտնվում է Մադրիդի ազգային հնագիտական թանգարանում։

Պատմություն
-----------

Քանդակը կիարառվել է 960 թվականին կոմս Մոնսոն Ֆերնանդո Անսորեսի հուղարկավորության ժամանակ։ Այժմ պահպանվում է Մադրիդի Ազգային հնագիտական թանգարանում, որտեղ բերվել է 1870 թվականին Պալենսիայի Սուրբ Մարիամ կոլեգիալ եկեղեցուց։ Քանդակի մասին առաջին տեղեկություներն ստանում ենք 16-րդ դարում, երբ պատմաբան Ամբրոսիո Մորալեսը ուսումնասիրում է այն և եզրակացնում, որ այն եղել է եկեղեցու խորանի ավետարանի կողքին՝ հին հարթ կամարի ներքո։ Քանդակը ուսումնասիրել են նաև 1832 թվականին Սեանը, 1886 թվականին՝ Կվադրադոն, 1872 թվականին՝ Աուրելիո Ֆերնանդես Գուեռան։

Քանդակը պատրաստված է մարմարից և ներկայացնում է Օրեստեսի պատմությունից տարբեր տեսարաններ՝ հոր՝ Ագամենոնի մահվան վրեժի տեսարաններ։ Հարթաքանդակը ընթերցվում է ձախից աջ, Օրիեստեսը Ֆուրիայի (բարկության աստվածուհի) ուղեկցությամբ սպանում է Աեգիստուսին։ Վերջին տեսարանում Օրեստեսը սկսում է Դելֆյան տաճարի սրբագործումը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Գրականություն
-------------

García y Bellido, Antonio. Esculturas romanas de España y Portugal (en castellà). Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 1949.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  UN MODELO PARA LA ESCULTURA DEL ROMÁNICO DINÁSTICO
2. ↑  García y Bellido, 1949, p. 213.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մադրիդի ազգային հնագիտական թանգարանի կայքը
* Sarcófago de Husillos: Un modelo para la escultura del románico dinástico (Իսպաներեն)
* Imágenes del sarcófago en la web del museo


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ուսիլյոսի սարկոֆագ***էջը Վիքիպահեստում |
**Բուֆերը** ինֆորմատիկայում (անգլ.՝ buffer) հիշողության տարածք է, որն, օգտագործվում է մուտքային և ելքային տվյալների ժամանակավոր պահպանման համար։ Տվյալների փոխանակում (մուտք ու ելք) կարող է կատարվել ինչպես ներքին սարքի, այնպես էլ համակարգչի ներսում կատարվող գործընթացների հետ։ Բուֆերները կարող են իրականացվել ապարատային և ծրագրային ապահովման մեջ, բայց բուֆերների ճնշող մեծամասնությունը իրականացվում է ծրագրային ապահովման մեջ։ Բուֆերներն օգտագործվում են այն ժամանակ, երբ գոյություն ունի տարբերություն տվյալների մուտքի և մշակման արագության մեջ այն դեպքում, երբ այդ արագությունները փոփոխական են, օրինակ տպիչի բուֆերացիայի դեպքում։

Բուֆեր և քեշ
------------

Այս տերմինները չեն հակասում իրար, և նրանց գործառույթները հաճախ խառնվում են, բայց նրանց նպատակաուղղվածությունը տարբեր է։
Բուֆերը ժամանակավոր պահեստ է, որտեղ տվյալների մեծ բլոկները միաձուլվում կամ մասերի են բաժանվում։ Դա անհրաժեշտ է հիշվող սարքի հետ փոխգործակցության համար, որն աշխատում է տվյալների մեծ բլոկների հետ, կամ երբ տվյալները փոխանցվում են ուրիշ հերթականությամբ քան այն, ինչպես ձևավորվում են, և ցանկալի է այն ժամանակ, երբ երբ փոքր բլոկների օգտագործումը էֆֆեկտիվ չէ։ Բուֆերի օգտագործումը օգուտ է բերում, նույնիսկ եթե բուֆերացվող տվյալները գրվում են բուֆերում և կարդացվում են նրանից մեկ անգամ։
Իր հերթին, քեշի օգտագործումը ենթադրում է, որ քեշից տվյալները կկարդացվի ավելի շատ քան մուտք կգործի։ Նրա նպատակն է փոքրացնել դիմումների քանակը հիշվող սարք, և ոչ թե դրանք դարձնել ավելի էֆֆեկտիվ։

Բուֆերների օգտագործումը
-----------------------

Տվյալների փոխանակման կազմակերպման մեթոդը սարքերի կամ գործառույթների միջև բուֆերի օգտագործմամբ կոչվում է բուֆերացում։ Համակարգիչ օգտագործողների համար բուֆերի նման օգտագործման ամենաճանաչված օրինակներից մեկն է բուֆերի փոխանակումը ОS Microsoft Windows- ում։
Ինչպես նաև բուֆերները օգտագործվում են ծրագրավորման մեջ ֆունկցիաներից տվյալների ստացման համար։
Պո (գետ)
**Վենետներ** (լատ.՝ Veneti ), 1․ հնագույն ցեղեր։ Բնակվել են Ադրիատիկ ծովի հյուսիսային ափերին, Պո գետից հյուսիս-արևելք։ Ըստ հնագիտների տվյալների, վենետներ այստեղ հայտնվել են մ․թ․ա․ 12-11-րդ դարերը։ Մկգբում զբաղեցրել են մերձալպյան հովիտները, այնուհետև տարածվել հարավ-արևելքում։ Հիմնականում զբաղվել են երկրագործությամբ և անասնապահությամբ (առավելապես՝ ձիաբուծությամբ)։ Վենետների գլխավոր քաղաքները եղել են Ատեստեն (այժմ՝ էստե) և Պատավիումը (այժմ՝ Պադուա)։ Վենետները դաշնակցել են հռոմեացիներին՝ կելտ․ ցեղերի դեմ պայքարում (մ․թ․ա․ 4-րդ դար)։ Պունիկյան 2-րդ պատերազմի ժամանակ (մ․թ․ա․ 218-201) պաշտպանել են Հռոմին՝ ընդդեմ Կարթագենի։ Մ․թ․ա․ 183 թվականից Վենետների բնակության տարածքները մտել են Հռոմի Ցիզալպիական Գալիա պրովինցիայի կազմի մեջ։ Մ․թ․ա․ 49 թվականին վենետները ստացել են հռոմական քաղաքացիության իրավունք։ Արդի գիտության մեջ վենետների լեզուն համարվում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի աոանձին ճյուղ, որը մի շարք ընդհանուր գծեր ունի գերմաներեն և իտալերեն լեզուների հետ։ Այլ ուսումնասիրողներ վենետներին վերագրում են իլլիրական ցեղերին։ 2․ Վենետներ են անվանվել նաև Ատլանտյան օվկիանոսի ափերին բնակված կելտ․ ցեղերը, որոնց մ․թ․ա․ 58-51 թվականների գալիական արշավանքների ժամանակ նվաճել է Հուլիոս Կեսարը։ 3․ Վենետներ անվանումն է կրել սլավոն, ցեղերի արևմտյան ճյուղը։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Սա բազմիմաստ կամ համանուն եզրի տարբեր իմաստներով և կիրառումներով Հայերեն Վիքիպեդիայում առկա հոդվածների ցանկ է։ Ընտրեք ձեր որոնած իմաստը կամ կիրառումը ցանկից, իսկ հոդվածի բացակայության դեպքում կարող եք ավելացնել այն՝ հետևելով համապատասխան կանոններին։  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 373)։*  |
**Լեոնիդ Սոբինովի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Леониду Собинову), Լեոնիդ Սոբինովին նվիրված հուշարձան Յարոսլավլի կենտրոնում։ Տեղակայված է Լեոնիդ Սոբինովի անվան համերգասրահի (Յարոսլավլի ֆիլհարմոնիա) դիմաց, քանդակագործ՝ Ելենա Պասխինա։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ, օպերային երգիչ, Ռուսաստանի դասական վոկալ դպրոցի խոշորագույն ներկայացուցիչ (քնարական տենոր) Լեոնիդ Վիտալիևիչ Սոբինովի հուշարձանը Յարոսլավլում։ Մոտակայքում գտնվում է Սոբինովի փողոցը (նախկին՝ Սռուբնայա), որտեղ ծնվել է ապագա երգիչը և անցկացրել իր երիտասարդ տարիները։ Քանդակը տեղակայված է մարզային ֆիլհարմոնիայի շենքի մոտ՝ Մաքսիմով և Տրեֆոլև փողոցների խաչմերուկում։

Ստեղծագործության հեղինակը քանդակագործ, Ռուսաստանի վաստակավոր արտիստուհի Ելենա Պասխինան Սոբինովի բրոնզաձույլ արձանը մտադրվել էր կերտել դեռ 1999 թվականին։ Այդ կապակցությամբ նա հիշում է․ «Ես վերանայեցի այդ ժամանակների հսկայական քանակությամբ նորաձևության ամսագրեր։ Նրա հագուստի մեջ պատահական ոչինչ չկար, ամեն ինչ մանրակրկիտ մտածված էր, մինչև այն կոճակները, որոնք նա պատվիրել էր իր համար»։ Այս հայտնի անձնավորության մասին յուրաքանչյուր մանրուք իմանալու համար Ելենա Վասիլևնան ստիպված էր հաճախակի այցելել գրադարաններ և արխիվներ, ինչպես նաև Մոսկվայում գտնվող Սոբինովի տուն։ «Երբ դիպչում ես այն իրերին, որոնց դիպել է Սոբինովը, նստում ես նույն բազմոցին և նույն սեղանի շուրջը, ապա, անկախ քեզանից, լրացուցիչ հոգևոր սնունդ ես ստանում։ Ես հասկացա, որ նա շատ կրթված ու նուրբ անձնավորություն էր», ասել է Ելենա Պասխինան։

Հուշարձանի նկարագիր
-------------------

Լեոնիդ Վիտալիևիչի քանդակը բնօրինակ չափերից մեկուկես անգամ ավելի է, այսինքն՝ ավելի քան երկու մետր։ Սոբինովը պատկերված է բեմական տարազով Լենսկու դերում, որը համարվում է երգչի լավագույն ստեղծագործություններից մեկը։ Միևնույն ժամանակ, նայելով հուշարձանին, կարելի է պատկերացնել, որ Լեոնիդ Վիտալիևիչը վերադարձել է իր ծննդավայր և հանգստանում է Վոլգայի ափին գտնվող տաղավարում։ Սոբինովի հուշարձանի պատվանդանն ու արձանը ձուլված են բրոնզից, իսկ հարթակը պատրաստված է բետոնից, որը երեսապատված է փայլեցված գրանիտե սալերով։

Հուշարձանի բացումը կայացել է 2008 թվականի հունվարի 3-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Памятник Леониду Собинову
Կալվածքի ճակատային հատվածը նախքան վերանորոգումը․ 2007 թ․
Շինության տեսքը աջից
Շինության տեսքը ձախից
**Կիլտսի դաստակերտ** (էստ․՝ Kiltsi mõis, գերմ.՝ Schloß Aß, Schloss Ass, Gilsenhof)՝ ասպետական դաստակերտ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա շրջանի Վեյկե-Մաառյա կոմսությունում։

Պատմություն
-----------

Կիլտսի դաստակերտի մասին առաջին հիշատակումները թվագրվում են 1466 թ․–ին։ Դաստակերտը կառուցվել է 14-ից 15–րդ դարերում։ Սկզբնական շրջանում ամրոցը տնօրինել է Կիլտսենների ընտանիքը, որոնց անունով էլ ամրոցը մնացել է պատմության մեջ։ 17–րդ դարում դաստակերտի տնօրինությունը ստանձնել են համապատասխանաբար Ասերիան, Ուեխկուլ, Զոյեգ, Մանտեֆուլ, Ռոշեն ընտանիքները։ 
1784 թ․–ին դաստակերտի սեփականատեր է դարձել Գերման Յոհան ֆոն Բենկենդորֆը, ում օրոք կալվածքի շուրջ կառուցվել է քարե պարիսպ։ 1816 թ․–ին դաստակերտը տնօրինում էր ճանապարհորդ Իվան Ֆեոդորովիչը, այնուհետև մինչև 20–րդ դարը՝ նրա ժառանգները։
Դաստակերտի վերջին մասնավոր սեփականատերը եղել է Ալֆրեդ ֆոն Իքսկյուլ–Գիլդենբանդը։

Կալվածքը
--------

Սկզբնական շրջանում Կիլտսի դաստակերտը եղել է տեղական իշխանի նստավայրը։ Լիվոնյան պատերազմի ընթացքում փոքրիկ ամրոցը ամբողջովին ավերվել է։ 1790 թ․–ին ամրոցի փլատակների վրա կառուցվել է վաղ դասական ոճի առանձնատուն։ Ավելի ուշ շինությանը առավել ահարկու տեսք տալու համար ամբողջովին ձևափոխվել են ամրոցի երկու թևերը, և այդ ժամանակ է, որ այնտեղ հայտնվել են Բենկենդորֆների և Բրևերների զինանշանները։
1920 թ․–ին շինությունը վերածվել է դպրոցի։

Պատկերներ
---------

* Գլխավոր շենքի ճակատային հատվածի զինանշանըԳլխավոր շենքի ճակատային հատվածի զինանշանը
* Կառավարչի տան և գլխավոր շենքի ընդհանուր տեսքըԿառավարչի տան և գլխավոր շենքի ընդհանուր տեսքը
* Ամրոցը նախքան վերանորոգումը՝ 2007 թ․Ամրոցը նախքան վերանորոգումը՝ 2007 թ․
* Ամրոցը նախքան վերանորոգումը՝ 2007 թ․Ամրոցը նախքան վերանորոգումը՝ 2007 թ․
* Սպասավորների շինությունըՍպասավորների շինությունը
* Մթերային պահեստՄթերային պահեստ
* ՁիանոցՁիանոց
* Դաստակերտի համայնապատկերըԴաստակերտի համայնապատկերը
* Քարե կամուրջ դաստակերտի այգումՔարե կամուրջ դաստակերտի այգում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կիլտսի դաստակերտը Էստոնիայի մշակութային ժառանգության կայքում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ants Hein* Kiltsi mõis. Võsupere, VR Kirjastus 2011.
**Գրունտի աղուտավորում**, գետնի մշակում կիրակրի աղով՝ ոռոգման ջրանցքների, ջրամբարների, հողային պատվարների ու պատնեշների ջրանցիկությունը նվազեցնելու, ինչպես նաե գետնի կապակցվածությունն ու հողային կառուցվածքների (օրինակ ճանապարհների պաստառների) կայունությունը մեծացնելու համար։

Հիմնված է հողից կալցիումի մասնակի հեռացման ճանապարհով գետնի ֆիզիկական հատկությունների փոփոխման վրա։ Աղը գետնի մեջ մտցվում է չոր վիճակում կամ լուծույթի ձևով։ Աղուտավորում գրունտի կատարվում է աղի լուծույթում եղած նատրիումի և գետնի մեջ գտնվող կալցիումի իոնների փոխանակային կլանման շնորհիվ, գոյացած կալցիումի քլորիդը հողից հեղսւցվում է ջրով լվանալու միջոցով։

Աղուտավորում գրունտը կիրառվում է ավազակավային, կավավազային և կավային հողերի համար։ Աղուտավորումից հետո գետնի ծծանցման գործակիցը փոքրանում է 5-100 անգամ։ 1 լիտր մակերեսի համար ծախսվում է 1-5 կիլոգրամ աղ։ Աղուտավորվսւծ գետնի վրա կոշտ (հատկապես՝ գիպսաբեր) ջրերի երկարատև ներգործության դեպքում 3-5 տարի անց աղուտավորում գրունտի կրկնում են։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX559725 · GND: 4206275-5 · LCCN: sh85124371 · Microsoft: 65580899 · NDL: 00561755 · NKC: ph183354 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 267)։*  |
Էլլադա հարթավայր (լուսանկարը` ՆԱՍԱ)
**Հելլադա հարթավայր** (լատ.՝ Hellas Planitia), շրջանաձև հարթավայրային իջվածք Մարսի հարավային կիսագնդում։ Այն Հելլադա է անվանել աստղագետ Ջովանի Սկիապարելլին։

Հելլադա հարթավայրը ձևավորվել է, հավանաբար, հսկայական երկնաքարի անկման պատճառով Արեգակնային համակարգի ձևավորման սկզբնական ժամանակահատվածում։ Այսինքն դա հինավուրց հարվածային խառնարան է, Մարսի վրա ամենամեծ հարվածային ձևավորումը։ Նրա տրամագիծը կազմում է մոտ 2100 կմ։ Իջվածքի խորությունը՝ 9 կմ, շրջապատող մակերևույթի հանդեպ և 7 կմ միջին մարսյան բարձրության համեմատ։

Բարձրությունների տարբերության սխեման
Մարսյան ձմեռվա ընթացքում Հելլադայի մակերևույթը ծածկվում է եղյամով։ Քանի որ այս իջվածքի վրա գտնվող մթնոլորտի շերտը զգալիորեն ավելի մեծ է, քան շրջապատող տարածքներում, Հելլադան երբեմն երևում է կարծես մշուշով պատված։ Արդյունքում այս շրջանը Երկրից երևում է որպես մեծ պայծառ հետք։

Հելլադայի ամենաստորին կետում մթնոլորտի ճնշումը կազմում է 1155 Պա կամ 11,55 միլիբար, այսինքն 89 %-ով ավելին, քան միջին մարսյան բարձրության վրա։

Հելլադա հարթավայրում հանդիպում են տարբեր ռելիեֆի ձևեր, որոնցից որոշները ունեն հրաբխային ծագում (կամ առաջացել են ապարի հալեցման կամ երկնաքարի հարվածի հետևանքով)։ Ռելիեֆի առանձնահատկություններից կարելի է առանձնացնել անսովոր «կնճիռ-լեռնաշղթաները», որոնք հանդիպում են նաև Լուսնի ռելիեֆում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բուրբա Գ. Ա. (1981)։ *Մարսի ռելիեֆի մասերի անվանումները*։ Մոսկվա: Նաուկա։ էջ 85  էջ` 62
2. ↑  Մարսի 1:20 000 000 մասշտաբի քարտեզ ռուսերեն անվանումներով, կազմված է МИИГАиК 1982 թվականին
3. ↑  Ժ. Ֆ. Ռոդիոնովա, Յու. Ա. Իլյուխինա «Մարսի ռելիեֆի նոր քարտեզ»
4. ↑  Լուսանկար

Արտաքին հղումներ
----------------

* ԵՏԳ կայքում Հելլադայի մասին հոդված
* Մարս, լիճ, խառնարան. Կարմիր մոլորակի հին ջրերը Archived 2012-10-06 at the Wayback Machine. «Հանրամատչելի մեխանիկա» ամսագրի կայքը։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Մարսի համակարգ |
| --- |
|  |
| Աշխարհագրությունը | 

|  |
| --- |
| Մթնոլորտը  • Իոնոսֆերան  • Հիդրոսֆերան  • Ջրանցքները  • Կլիման  • Կյանք |
| Շրջաններ՝ | Կիդոնիա  • Թարսիս  • Մեծ հյուսիսային հարթավայր  • **Մարիների հովիտներ**  • Ացիդալիա հարթավայր  • Մաադիմ հովիտ  • Էրիդանիա լիճ  • Էլիզիում սարահարթ  • Ուտոպիա հարթավայր  • Քրիսե հարթավայր  • Հելլադա հարթավայր  • Հյուսիսային խորխորատ  • Քառանկյուններ |
| Հրաբուխներ՝ | Օլիմպոս լեռ  • Արսիա լեռ  • Սիրամարգի լեռ  • Ասկրիաուս լեռ  • Մեծ Սիրտ  • Հեկատա գմբեթ  • Բիբլիս գմբեթ  • Ալբոր գմբեթ |
| Խառնարաններ՝ | Արամ  • Վիկտորիա  • Գալե  • Գեյլ  • Գուսևի  • Հանլայն  • Հոլդեն  • Էբերսվալդե |
| Գետեր՝ | Էբերսվալդե խառնարանի դելտան |

 |  |
|  |
| Արբանյակներ |  • Ֆոբոս  • Դեյմոս |
|  |
| Հետազոտություններ |  • Բնակեցում  • Մարսի տեղանուններ  • Մարսի տերաֆորմում  • Մարսագնաց |
|  |
| Կինեմատոգրաֆում |  • Կարմիր մոլորակը  • Առաքելությունը դեպի Մարս  • Մարսի ոդիսականը  • Հիշել ամենը (2012)  • Մարսեցին (2015) |

 |
**Գրունիտագիտություն**, գետնագիտություն, ինժեներական երկրաբանության բաժին, որն ուսումնասիրում է գրունտները շինարարության տեսանկյունից։

Հիմնական խնդիրներ
-----------------

Հիմնական խնդիրներն են՝ տարբեր շինարարությունների ժամանակ գրունտների բնական ամրության փոփոխությունների պայմանների ուսումնասիրությունը, նրանց տիպերի և տեսակների առանձնացումն ու գնահատումը՝ կապված նախագծվող կառուցվածքների պահանջների հետ, հատկությունների բարելավման մեթոդների մշակումը։ Բաժանվում է՝

* ընդհանուր գրունագիտության,
* գրունտների տեխնիկական մելիորացիայի
* ռեգիոնալ գրունտագիտության։

##### Ընդհանուր գրունտներ

Ընդհանուր գրունտները ուսումնասիրում է առավել տարածված և տիպիկ գրունտների կազմությունը, կառուցվածքը, տեքստուրան և գրունտագիտության մյուս բաժինների տեսական հիմքն է։

##### Գրունտների տեխնիկական մելիորացիա

Գրունտների տեխնիկական մելիորացիան զբաղվում է տարբեր կառուցվածքների պահանջներին համեմատ գրունտների հատկությունների արհեստական բարելավման մեթոդների տեսական ու փորձարարական մշակման հարցերով և ունի մեծ կիրառական նշանակություն։

##### Ռեգիոնալ գրունիտագիտություն

Ռեգիոնալ գրունիտագիտությունը ուսումնասիրում է առանձին ծագումնաբանական տիպերի գրունտների և հողերի ինժեներաերկրաբանական առանձնահատկություններն ու տարածվածությունը։ 
Գրունիտագիտությունը սերտորեն կապված է պետրոգրաֆիայի, ինժեներական երկրաբանության և հարակից այլ գիտությունների հետ։ Գրունիտագիտությունը ձևավորվել է ԽՍՀՄ-ում 1920-ական թվականներին․՝ կապված սոցիալիստական շինարարության ծավալման հետ։ Նրա զարգացման գործում մեծ ավանդ ունեև Պ․ Ա․ Զեմյատ չենսկին, Մ․ Մ․ Ֆիլատովը, Վ․ Վ․ Օխոտինը, Ֆ․ Պ․ Սավարենսկին, Վ․ Ա․ Պրիկլոնսկին, Ն․ Յա․ Գենիսովը և ուրիշներ։ Կապիտալիստական շատ երկրներում գրունիտագիտությունը չի առանձնացվում որպես ինքնուրույն գիտություն, այլ մտնում է գեոտեխնիկայի մեջ, որն ընդգրկում է գրունտների մեխանիկայի և հիմքաշինության հարցերը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 238)։*  |
**Քարտեզագրություն** գիտություն է աշխարհագրական քարտեզների, դրանց կազմելու և օգտագործելու մեթոդների մասին։ Այս բնորոշումն արտահայտում է նաև քարտեզագրության տեխնիկական կողմերը։ Ժամանակակից առումով քարտեզագրությունը գիտություն է քարտեզագրական պատկերներով տարածության արտացոլման և ուսումնասիրման, բնության ու հասարակական երևույթների զուգակցման, փոխադարձ կապերի և ժամանակի ընթացքում դրանց փոփոխությունների մասին։ Այդ բնորոշումը քարտեզագրության հետաքրքրությունների շրջանակում ներառնում է երկնային մարմինների և աստղային երկնքի քարտեզները, ինչպես նաև գլոբուսները, ռելիեֆ քարտեզներն ու քարտեզագրական գիտության մյուս տարածական մոդելները։ Քարտեզագրության մեջ առանձնացվում են մաթեմատիկական քարտեզագրություն, քարտեզաչափություն, քարտեզագիտություն, քարտեզների կազմում և խմբագրում, քարտեզների ձևավորման և հրատարակման բաժինները։

Ժամանակակից քարտեզագրությունը ներառնում է՝ 

1. գիտության տեսական հիմունքները (այդ թվում՝ քարտեզագրությունըառարկայի ու մեթոդների և քարտեզի մասին ուսմունքը),
2. քարտեզագրական գիտության և արտադրության պատմությունը,
3. քարտեզագրական աղբյուրագիտությունը,
4. քարտեզների նախագծման և կազմման տեխնոլոգիան և տեսությունը,
5. քարտեզների օգտագործման տեսությունը և մեթոդները։

Հնագույն քարտեզներից պահպանվել են մ․թ․ա․ 14-11 հազար տարի առաջ փորագրված քարտեզները։ Դրանք թե կենդանիների ոսկոռների վրա էին թե քարերի։ Մ․թ․ա 6-4 դարերում ընդլայնվում է մարդկանց պատկերացումը աշխարհի մասին, որոնք արտահայտվում են քարտեզների մեջ։ Դրան նպաստում է Ալեքսանդրիայի թանգարանը, որը այլևս գոյություն չունի։ Թանգարանը տնօրինել է Էրատոսթենեսը շուրջ 40 տարի։ Նրա աշխատությունն է եղել «Գեոգրաֆիան», որն էլ դարձավ երկիրը պատմող գիտության անվանումը։ Նա ծնվել է մոտավորապես մ․թ․ա 278-194 թթ․։ Երկրագնդի մասին բավականին լուրջ աշխատություններ են կազմել Պտղոմեոսը, Ստրաբոնը և այլ աշխարհագետներ։ Աշխարհագետները բնականաբար չէին կարող միանգամայն ուսումնասիրել երկրի տարածքները և այն տարածքները՝ որոնք դեռ ուսումնասիրված չէին, կոչվել են լատիներեն տերրա ինկոգնիտա (անծանոթ երկիր)։ Հիշարժան են բաբելոնյան քարտեզը, որը կազմվել է մ․թ․ա 6-րդ դարում։ Քարտեզագրությունը զարգացման նոր փուլ է թևակոխում խաչակրաց նոր արշավանքների ժամանակ։ Եթե մինչև այդ քարտեզի կենտրոնում նշվում էր այն պետությունը, ով կազմել էր, ապա խաչակիրների ժամանակ քարտեզի կենտրոնում Երուսաղեմն էր։ Դարեր հետո Մարտին Բեհայմի կողմից ստեղծվեց միջնադարյան առաջին գլոբուսը։ Բայց ենթադրվում է, որ այն ստեղծվել է Կրատոսի կողմից մոտավորապես մ․թ․ա 150 թ-ին։ Աշխարհագրական բացահայտումներից հետո աշխարհամասերն աստիճանաբար սկսեցին ճիշտ ուրվագծվել քարտեզների վրա։ Երկրագնդի մասին իրական տեղեկատվություն հավաքող ամբողջաական քարտեզները բավականին երիտասարդ են։ 

Տե՛ս նաև՝ Աշխարհացույց

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
|  |
| --- |
| **Թեզիում սեղմված** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Սանտալածաղկավորներ (Santalales) |
| **Ընտանիք** | Սանտալազգիներ (Santalaceae) |
| **Ցեղ** | Թեզիում *(Thesium)* |
| **Տեսակ** | **Թեզիում սեղմված** *(T. compressum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Thesium compressum***Boiss. & Heldr. 1853 |

**Թեզիում սեղմված** (լատ.՝ Thesium compressum), սանտալազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

15–40 սմ բարձրությամբ ուղիղ արմատով, ճիպոտանման անկյունավոր սեղմված ճյուղերով միամյա խոտաբույս է։ 1,5-6 սմ երկարությամբ, գծային, սրացած տերևները թեթևակի մսալի են։ Ծաղկաբույլը հասկանման է, երկար, բարակ, փուխր։ Ծաղիկները շատ մանր են, սպիտակավուն։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում, Արարատ բանավանի շրջակայքում։ Հանդիպում է նաև Կենտրոնական Անատոլիայում և Հյուսիսարևմտյան Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 800-850 մ բարձրությունների վրա, աղակալված ճահիճներում։ Ծաղկում է մայիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում` հունիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Կապված ինտենսիվ տնտեսական գործունեության հետ` տեսակին սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման անմիջական սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

ՀՀ Կառավարության որոշմամբ՝ 2008 թ. Արարատի ճահճուտները առանձնացվել են որպես պահպանվող տարածք՝ «Աղակալած ճահճուտ» բնության հուշարձան։ Սակայն պահպանության համար գործողություններ դեռ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* GBIF: 7426932
* IPNI: 780767-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:780767-1
* Tropicos: 28500324

 |

 |
**Սալջարդ**, *կոնտուզիա* (լատ.՝ contusio — ջարդվածք), ախտաբանական վիճակ, որն առաջանում է հիմնականում օդային հարվածային ալիքի ազդեցության հետևանքով ամբողջ մարմնի կամ նրա մեծ մասի վնասումից։ Կարող է առաջանալ նաև սորուն ավազների, մանր քարերի մեծ զանգվածներով փլուզումների կամ ստորջրյա պայթյունների ժամանակ։

Սալջարդի հետևանքներ
-------------------

Սալջարդի դեպքում զարգանում են ընդհանուր խանգարումներ՝ կապված կենտրոնական նյարդային համակարգի պաշտպանական արգելակման հետ՝ որպես պատասխան մաշկի և փափուկ հյուսվածքների բազմաթիվ նյարդային վերջույթների արտակարգ ուժեղ գրգռման։ Հիմնական ախտանշանը գիտակցության կորուստն է, որի տևողությունը պայմանավորված է սալջարդի ծանրության աստիճանով և կարող է տևել մի քանի րոպեից մինչև մի քանի օր։ Կարող են առաջանալ օրգանիզմի կենսականորեն կարևոր ֆունկցիաների (շնչառություն, սրտի գործունեություն) վտանգավոր խանգարումներ, ընդհուպ՝ նույնիսկ կոմա։ Սալջարդի դեպքում արտաքին նշանները կարող են լինել թեթևակի, սակայն ուղեկցվել ներքին օրգանների (լյարդ, փայծաղ, ստամոքս, երիկամներ), գլխուղեղի ծանր վնասվածքներով, վերջույթների, կողոսկրերի կոտրվածքներով։ Գիտակցությունը վերականգնվելուց հետո նկատվում են ուժեղ գլխացավեր, սրտխառնոց, փսխում, գըլխապտույտ, հիշողության, խոսքի և լսողության խանգարումներ։ ճնշման խիստ տատանումից առաջանում են լսողության առանձնակի ուժեղ խանգարումներ և նույնիսկ լրիվ կորուստ (բարոտրավմա)։

Գլխուղեղի սալջարդ
-----------------

Առավել ծանր է ընթանում գլխուղեղի սալջարդը, որը բնորոշվում է ինչպես ընդհանուր (գիտակցության կորուստ, շնչառության, արյան շրջանառության խանգարումներ), այնպես էլ գլխուղեղի հյուսվածքում ախտահարման օջախի տեղադրության հետ կապված երևույթներով։ Գլխուղեղի սալջարդը կարող է ուղեկցվել արյունազեղումներով, որոնք առաջացնում են գլխուղեղի հյուսվածքի ճզմում և հանգեցնում գլխուղեղի այտուցի։ Գլխուղեղի սալջարդը հետագայում կարող է էպիլեպսանման նոպաների պատճառ դառնալ։

Բուժում
-------

Հանգիստ, շտապ բժշկական օգնություն և անհապաղ հոսպիտալացում։ Այնուհետև շարժողության կայուն խանգարումների դեպքում (լուծանք, կիսալուծանք)՝ բուժական ֆիզկուլտուրա, խոսքի խանգարումների ժամանակ՝ լոգոպեդիական պարապմունքներ և հատուկ բուժիչ միջոցառումներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 124)։*  |