Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մարս (այլ կիրառումներ)
Մարս 1-ը խորհրդային փոստային նամականիշի վրա (1964)
**Մարս ծրագիր**, սովետական ավտոմատ միջմոլորակային կայաններով (ԱՄԿ) իրականացվող ծրագիր, ուղղված Մարս մոլորակի և մերձմոլորակային տարածության հետազոտություններին։ Իրականացվել է 1960 թվականից մինչև 1973 թվականները։

Պաշտոնապես հայտարարվել է հետևյալ ԱՄԿ-ների արձակման մասին՝

* Մարս-1, Մ-62 շարքից 1962 թվականին;
* Մարս-2 և Մարս-3 Մ-71 շարքից 1971 թվականին;
* Մարս-4, Մարս-5, Մարս-6 և Մարս-7 Մ-73 շարքից 1973 թվականին։

Մ-60 (1Մ), Մ-62 (2ՄՎ), Մ-69 (3ՄՎ), Մ-71 (4ՄՎ) շարքերի տիեզերական սարքերի անհաջող արձակումների մասին Սովետական Միությունը չէր հայտարարում։ Մարս տեսակի 62Ա և 62Բ սարքերը, որոնք դուրս էին բերվել Երկրի ուղեծիր, ամերիկյան մասնագետների կողմից անվանվել են «Սպուտնիկ 22» և «Սպուտնիկ 24»։

Միջմոլորակային ուղեծիր դուրս եկած 3ՄՎ-4 սարքը ստացավ Զոնդ-2 անվանումը, իսկ Երկրի ուղեծիր դուրս եկած Մարս-3ՄՍ սարքը ստացավ «Կոսմոս-419» նշանակումը։

Առաջին և երկրորդ սերնդի սարքերը նախագծվել են ՀԿԲ-1-ի կողմից, իսկ երրորդ և չորրորդ սերունդները ստեղծվել են Լավոչկինի ԳԱՄ-ի կողմից։

Առաջին և երկրորդ սերնդի սարքերը արձակվում էին 4-աստիճանանի միջին դասի Մոլնիա կրող հրթիռներով, իսկ երրորդ և չորրորդ սերնդի սարքերը՝ ծանր դասի Պրոտոն-Կ հրթիռներով, հավելյալ Դ դասի արագացման հանգույցներով, որպես 4-րդ աստիճան։

Ծրագրի շրջանակներում արձակված սարքեր
------------------------------------

1Մ դասի կայաններ - խորհրդային առաջին փորձերը երկու 1Մ դասի կայաններ ուղարկել դեպի Մարս, յուրաքանչյուրն ուներ մոտ 650 կգ զանգված։ Երկուսն էլ արձակվել են 1960 թվականին և չեն կարողացել հասնել ուղեծիր։ Տիեզերանավերը արևմտյան լրատվամիջոցներում ստացել են *Մարսնիկ* անվանումը։

* *1Մ համար 1* և *1Մ համար 2*

2ՄՎ դասի կայաններ - Մարս-1-ը արձակվել է 1962 թվականին, սակայն ծագած խնդիրների պատճառով կապն ընդհատվել է կայանի հետ։ Մոտավորապես միաժամանակ երկու այլ կայաններ են արձակվել՝ Մարս-2ՄՎ-4 համար և Մարս-2ՄՎ-3 համար 1, երկու կայաններն էլ ձախողել են կրող հրթիռների խափանումների պատճառով։ Բոլոր կայանները ունեցել են մոտ 900 կիլոգրամ զանգված։

* *2ՄՎ-4 համար 1*
* *Մարս-1*
* *2ՄՎ-3 համար 1*

2Մ/Մ69 դասի կայաններ - Մարս-2Մ համար 521 և Մարս-2Մ համար 522 կայանները ավելի ծանր տիեզերանավեր են՝ մոտ 5 տոննա զանգվածով։ Դրանք արձակվել են Պրոտոն-Կ հրթիռներով և իրենցից ներկայացնում էին միայն ուղեծրակայաններ։ Երկուսն էլ ոչնչացվել են արձակման ժամանակ։

* *2Մ համար 521*
* *2Մ համար 522*

3ՄՎ դասի կայաններ - Այս դասի միակ կայանը արձակվել է 1971 թվականի մայիսի 5-ին։ Այն բաղկացած էր միայն ուղեծրակայանից և նախատեսված էր դառնալու առաջին կայանը, որը պետք է մտներ Մարսի ուղեծիր՝ դրանով իսկ հաղթելով ամերիկյան Մարիներ-8 և Մարիներ-9 կայաններին։ Սակայն կրող հրթիռի վերին աստիճանի անսարքության պատճառով այն չկարողացավ հեռանալ Երկրի ուղեծրից։

* Մարս-3ՄՍ

4ՄՎ դասի կայաններ - 4ՄՎ հենքի վրա ստեղծված առաջին կայաններն էին՝ «Մարս-2» և «Մարս-3», երկու միանման կայաններ, որոնցից յուրաքանչյուրը ուներ ուղեծրակայան և իջեցվող սարք։ Մնացած 4 կայանները ունեին տարբեր կառուցվածքներ, դրանք կամ ուղեծրակայաններ էին, կամ ներառում էին նաև իջեցվող սարքեր։

* Մարս-2
* Մարս-3
* Մարս-4
* Մարս-5
* Մարս-6
* Մարս-7

Չիրականացված առաքելություններ
-----------------------------

#### Մարս-4ՆՄ և Մարս-5ՆՄ

Մարս 5ՆՄ
Մարս-4ՆՄ և Մարս-5ՆՄ նախատեսվող նախագծերը ավելի ծանր կայաններ էին, որոնք պետք է արձակվեին Ն-1 կրող հրթիռով։ Այս առաքելկություններից մեկով նախատեսվում էր հասցնել Մարսի մակերևույթ Մարսագնաց, իսկ մյուսով վերադարձնել նմուշ մոլորակի մակերևույթից։ Ն-1 հրթիռի բոլոր չորս փորձարկումները ձախողվեցին, և ոչ մի Մարսի հետազոտման առաքելությունում այն չկիրառվեց։

#### Մարս-5Մ

Մարս 5Մ (կամ Մարս-79) առաքելությունը նմուշների վերադարձի նպատակ ուներ, որով նախատեսվում էր արձակել զույգ կայաններ դեպի Մարս։ Առաքելությունը չեղարկվեց Իգլա համակարգի անկատարության պատճառով։

Տես նաև
-------

* Մարսի հետազոտություններ
* Տիեզերական հետազոտություններ
* Ավտոմատ միջմոլորակային կայան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Chronology of Mars Exploration». *National Space Science Data Center*. Վերցված է 2008 թ․ մարտի 19-ին.
2. ↑  «NASA—NSSDC—Spacecraft—Details». Nssdc.gsfc.nasa.gov. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 13-ին.
3. ↑  Советский грунт с Марса Արխիվացված Մարտ 4, 2012 Wayback Machine

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Մարս ծրագիր***էջը Վիքիպահեստում |

* Սովետական ԱՄԿ-ների միջոցով ստացված Մարսի լուսանկարների կատալոգ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Մարս ծրագիր |
| --- |
|  |
| Իրականացված | **1Մ** (*1Մ համար 1* | *1Մ համար 2*) || **2ՄՎ** (*2ՄՎ-4 համար 1* | **Մարս-1** | *2ՄՎ-3 համար 1*) || **2Մ/Մ69** (*2Մ համար 521* | *2Մ համար 522*) || **3ՄՎ** (*3ՄՍ համար 170* (Կոսմոս-419)) || **4ՄՎ** (**Մարս-2** | **Մարս-3** | **Մարս-4** | **Մարս-5** | **Մարս-6** | **Մարս-7**)  |
|  |
| Չեղարկված | Մարս-4ՆՄ | Մարս-5ՆՄ | Մարս-5Մ |
|  |
| *Շեղագիրը* նշանակում է արձակման վթար |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
ԽՍՀՄ ԱՄԿ-ներ և արբանյակներ |
| --- |
|  |
| Երկրի արբանյակներ | 
* Բիոն
* ԳԼՈՆԱՍՍ
* Գորիզոնտ
* Դնեպրոպետրովսի արբանյակ
* Զենիթ
* Էլեկտրոն
* Էկրան
* Էկսպրես
* Էներգիա
* Էֆիր
* ԻՍ
* Ինտերկոսմոս
* Լուչ
* Կոսմոս
* Մետեոր
* Մոլնիա
* Մուսսոն
* Նադեժդա
* Պոտոկ
* Պրոտոն
* Ռադուգա
* Սպուտնիկ
* Սֆերա
* Տայֆուն
* Օկո
* Ֆոտոն
* Ֆռամ

 |  |
|  |
| Տիեզերական աստղադիտակներ | 
* *Աստրոն*
* Գամմա
* Գրանատ
* Պրոգնոզ
* ՌԵԼԻԿՏ-1
* Օրիոն

 |
|  |
| Լուսնի հետազոտություններ | 
* Լունա (Լունոխոդ)
* Զոնդ

 |
|  |
| Վեներայի հետազոտություններ | 
* Վեներա
* Վեգա

 |
|  |
| Մարս հետազոտություններ | 
* Մարս
* Ֆոբոս

 |
|  |
| Սարքերի ընտանիքներ | 
* 1Մ
* 2ՄՎ
* 3ՄՎ
* 2Մ/Մ69
* 4ՄՎ
* 5ՎԿ
* Սոյուզ 7Կ-Լ1

 |

 |