recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Կֆար Վրադիմ** (եբրայերեն՝ כְּפַר וְרָדִים‎,‎ հայերեն՝ Վարդերի գյուղ), քաղաք Իսրայելի հյուսիսում։ 2008 թվականի մարդահամարով բնակչությունը կազմում է 5800 մարդ։ Գտնվում է Մաալոթ-Թարշիլայից հարավ ու Լիբանանի հետ պետական սահմանից 14 կմ. հեռավորության վրա։ Քֆար Վրադիմը մոտ է Նահարիային (հեռավորությունը՝ 20 կմ.) ու Կարմիելին (հեռավորությունը՝ 16 կմ.): 2015 թվականի մարդահամարով բնակչությունը կազմում է 5446 մարդ։

Պատմություն
-----------

Գյուղական միջավայրում արդյունաբերական քաղաք հիմնադրելու նպատակով Շթեֆ Վերթհայմերը 1984 թվականին հիմնադրեց Կֆար Վրադիմը։ Առաջին ընտանիքները մեծ մասամբ Վերթհայմերին պատկանող ԻՍՔԱՐ Մեթալվորքինգ (անգլ.՝ ISCAR Metalworking) ընկերության աշխատողներն էին։ Ընկերությունն արտադրում է մետաղական շեղբեր ու բարձր թողունակության կտրող գործիքներ։ Կֆար Վրադիմը գտնվում է Մաալոթ-Թարշիայի ու Յանու-Ջաթի մոտ ու թիվ 854 ճանապարհով միանում է մայրուղուն։ Թիվ 8721 ճանապարհն անցնում է քաղաքի միջով, որը վերջինիս կապում է Յանու-Ջաթի հետ։

Կլիմա
-----

Կֆար Վրադիմը գտնվում է ծովի մակարդակից 550-620 մետր բարձրության վրա, որով էլ պայմանավորվում է հարաբերական չոր միջերկրածովյան կլիման։ Ամռանն ամենաբարձր ջերմաստիճանը 38 °C (100 °F) է, մինչդեռ հունվարին ու փետրվարին ջերմաստիճանը հասնում է −2 °C (28 °F)ի։ Ձմռանը միջին ջերմաստիճանը տատանվում է 10-ից 15 °C (50 to 59 °F)ի միջև, իսկ ամռանը՝ 28–32 °C (82–90 °F)ի։ Հիմնականում անձրևների ու թույլ ձյան տեսքով տեղումները լինում են հոկտեմբերից մարտ ընկած ժամանակհատվածում։

Կրթություն
----------

Կֆար Վրադիմում գործում է մեկ տարրական դպրոց (Քեշեթ դպրոց) և մեկ ավագ դպրոց (Ամիղիմ ավագ դպրոց)՝ սկսած 2013 թվականից։ Հայտնի բնակիչներն են հրեա նովելագիր Շանի Բոյանջիուն ու երաժիշտ Մաթի Կասպին։
Կֆար Վրադիմն ու Կաստրիլո Մոտա դե Խուդիոսը (Իսպանիա) քույր քաղաքներ են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Քաղաքի վեբսայթը՝ եբրայերեն  Archived 2020-04-22 at the Wayback Machine.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2009197837 · VIAF: 173085194 · WorldCat VIAF: 173085194 |

 |
**Սնելիուսի օրենք**, բնութագրում է լույսի բեկումը երկու թափանցիկ միջավայրերի սահմանին։ Նաև կիրառում ենք այլ բնույթի ալիքների բեկման համար, օրինակ՝ ձայնային։ Օրենքը հայտնաբերել է հոլանդացի մաթեմատիկոս Վիլեբրորդ Սնելիուսը XVII դարի սկզբին։ Ավելի ուշ հրատարակվել (և հնարավոր է ինքնուրույն վերաբացահայտել է) Ռենե Դեկարտը։

Ընկնող լույսի անկյունը մակերևույթի վրա կապված է բեկման անկյան հետ հետևյալ հարաբերակցությամբ՝

{\displaystyle n\_{1}\sin \theta \_{1}=n\_{2}\sin \theta \_{2}}

որտեղ՝

* {\displaystyle n\_{1}}-միջավայրի բեկման ցուցիչ, որտեղից լույսն ընկնում է բաժանման սահմանին
* {\displaystyle \theta \_{1}}-ընկնող լույսի անկյուն
* {\displaystyle n\_{2}}- միջավայրի բեկման ցուցիչ, որտեղ լույսն ընկնում է անցնելով բաժանման սահմանը
* {\displaystyle \theta \_{2}}-բեկվող լույսի անկյուն

Լույսի բեկում

Հետևանքներ
----------

* Եթե {\displaystyle \sin \theta \_{1}>n\_{2}}, ապա բեկման ճառագայթը բացակայում է, իսկ ընկնող ճառագայթը ամբողջությամբ արտացոլում է բաժանման սահմանի մակերևույթին։ Անհրաժեշտ է նկատել, որ անիզոտրոպ միջավայրի դեպքում բեկումը ենթարկվում է ավելի դժվար օրենքի։ Այդ դեպքում հնարավոր է կախվածություն ոչ միայն ընկնող լույսի ուղղությունից, այլ նաև՝ նրա բևեռացումից։
* 
* Նաև պետք է նկատել, որ Սնելիուսի օրենքը չի բնութագրում ընկնող, բեկվող և անդրադարձող ճառագայթների ինտենսիվությունների և բևեռացումների հարաբերակցությունը, դրանց համար գոյություն ունեն ավելի մանրամասն Ֆրենելի բանաձևեր։
* 
* Սնելիուսի օրենքը լավ սահմանված է երկրաչափական օպտիկայի համար, այսինքն՝ այն դեպքում, երբ ալիքի երկարությունը բավականաչափ փոքր է համեմատած բեկող մակերևույթի չափերի հետ։

Վեկտորական բանաձև
-----------------

Դիցուք՝ {\displaystyle \scriptstyle {\vec {v}}\_{1}} և {\displaystyle \scriptstyle {\vec {v}}\_{2}} ճառագայթային վեկտորները ընկնող և բեկվող լուսային ճառագայթներ են, ապա կան վեկտորներ՝ ճառագայթի ուղղությունը ցույց տվող և երկարություն ունեցող {\displaystyle \scriptstyle |{\vec {v}}\_{1}|=n\_{1}} և {\displaystyle \scriptstyle |{\vec {v}}\_{2}|=n\_{2}}, իսկ {\displaystyle \scriptstyle {\vec {n}}} նորմալի վեկտորն է բեկման մակերեսի բեկման կետում, ապա՝

{\displaystyle {\vec {v}}\_{2}={\vec {v}}\_{1}+\left({\sqrt {{\frac {n\_{2}^{2}-n\_{1}^{2}}{({\vec {v}}\_{1}\cdot {\vec {n}})^{2}}}+1}}-1\right)({\vec {v}}\_{1}\cdot {\vec {n}}){\vec {n}}}
**Վիտալի Պոպկովի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Виталию Попкову), Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս, օդաչու Վիտալի Իվանովիչ Պոպկովի հուշարձան-կիսանդրին բացվել է 1953 թվականի նոյեմբերի 17-ին Մոսկվայում, Սամոտեչնայա փողոցի պուրակում։ Հուշարձանի հեղինակներն են քանդկագործ Լև Կերբելը և ճարտարապետ Լև Գոլուբովսկին։ Հուշարձանն ունի տարածաշրջանային նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտի կարգավիճակ։

Պոպկովի բրոնզե կիսանդրին տեղադրվել է գրանիտե պատվանդանի վրա։ Քանդակագործը օդաչուին կերտել է տոնական հագուստով և պարգևներով։ Կիսանդրու երեսը դիտողին է ուղղված, քանդակագործը կիսանդրուն փոխանցել է որոշակի տրամադրություն և դիտողի ուշադրությունը սևեռել Պոպկովի խիզախության, կամքի, ազնվության, մարդկային հատկանիշների վրա։ Արվեստաբան Ալեքսանդր Զամոշկինը գրել է. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Խիզախ, ներքին լարվածությամբ բաց հմայիչ դեմքը գրավում է դիտողին՝ խոր վստահություն առաջացնելով հերոսի հանդեպ։ |  |

Հուշարձանի ուրվագիծը լավ է ընկալվում հեռվից և համապատասխանում է հրապարակի լանդշաֆտին։

Պատվանդանն անքակտելիորեն կապված է կիսանդրուն և հուշարձանին հաղորդում է մոնումենտալություն։ Ուկրաինայից բերված գրանիտե մուգ կարմիր գլանաձև պատվանդանը խորանարդի մեջ է մտնում ստորին հատվածից։ Պատվանդանի առջևի մասում կա բրոնզե տախտակ Պոպկովի երկրորդ՝ «Ոսկե աստղ» մեդալով պարգևատրման մասին տեքստով և նրա պատվին հուշարձան տեղադրելու հրամանի տեքստով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Кожевников Р. Ф.* Памятники героям Советского Союза // Скульптурные памятники Москвы. — М.: Московский Рабочий, 1983.
2. ↑  Вестник Мэра и Правительства Москвы № 65 ноябрь 2011 (2189)(չաշխատող հղում)
3. 1 2  Бюст В.И. Попкова Archived 2018-05-29 at the Wayback Machine. // Узнай Москву
4. 1 2 3  *Замошкин А. И.* Лев Ефимович Кербель. М. Советский художник. 1967. — С. 56
**Սարկազմ** (հուն․՝ σαρκασμός, բառացի՝ միս պատառոտել), կատակերգականի տեսակ, սպանիչ ծաղր պարունակող դատողություն։ Հեգնանքի բարձրագույն աստիճան, որով դրական սկզբնախոսքից անմիջապես հետո բացահայտվում է երևույթի բացասական «արժեքը»։ Նպատակամիտվածությամբ Սարկազմը միշտ անխնա է, ծաղրող, մինչդեռ հեգնանքը, որպես հումոր օգտագործվելիս, ձեռք է բերում խաղաղ նրբերանգներ։ Ի տարբերություն ուղղակի մերկացման, Սարկազմը դրսևորվում է որպես առարկայի վերաիմաստավորման պրոցես։ Սարկազմով են հագեցած, Հակոբ Պարոնյանի, Երվանդ Օտյանի շատ երկեր։

Տերմինի զարգացումը
------------------

Տերմինը առաջացել է հունարեն «σαρκασμός» (sarkasmos) բառից, որն էլ վերցված է «σαρκάζειν» բառից և բառացիորեն նշանակում է միս կտրտել, բարկանալիս, ծաղրելիս շուրթերը կծել։
Առաջինը այն հայտնվել է Անգլիայում՝ 1579 թվականին՝ Էդմունդ Սպենսերի «The Shepheardes Calender» անանիացիայում։
Այնուամենայնիվ սրկազտիկ (sarcastic) բառը՝ նշանակելով «բնորոշելով, կամ պարունակելով սարկազմ» ի հայտ բերեց սարկազմ՝ սուր կտրուկացված կամ հազվագյուտ դիպուկ էր, որը չէր հայտնվել մինչև 1695 թվականը։

Օգտագործումը
------------

Բառարանները սարկազմը բացատրում են որպես բառային արտահայտչական միջոց, որն օգտագործվում է նպատակայնորեն, անկանոն պահվածքներում (մանեռա), իր մեջ պարունակում է իռոնիա կամ նույն ինքը հեգնանք։ Հաճախ շատ բառագետներ և տերմինագետներ վիճում են սրկազմում իռանիայի առկայության վերաբերյալ (օրինակ՝ Հենրի Ուաթսոն՝ սարկազմը չունի իրոնիա, այն ուղղակի մտադրված է ցավ պատճառելուն և Ջոն Հեյման՝ սարկազմը՝ անխաղտելիորեն կապված է իրոնիայի հետ, և հաճախ այն բնորոշվում է որպես ամենադաժան և հետաքրքիր իրոնիայի բաղադրիչ)։
Մեկ այլ կերպով այն բացատրվում է որպես պաշտպանողության գալուստ որոշակի իրադրություններում։ Սարկազմը ոչ անկեղծ պահելաոճ է, որն օգտագործվում է դիմացինին վիրավորելու համար։

Սարկազմի տարբերակումը
---------------------

Ֆրանսիական ընկերությունը զարգացրել է անալիտիկ սարք, որը կարողանում է 80% ճշտությամբ ճանաչել սարկազմը օնլայն հղումներից և փոստերից։
Իսկ 2014 թվականի հունիսին ԱՄՆ-ի Գաղտնի Ծառայությունը առաջարկում, պահանջում է ծրագիր, որը թվիթերի (tweet) մեջ կտարբերակի սարկազմը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ռուսական բառարանների բացատրություն
2. ↑  - Սարկազմի մասին գիտություն
3. ↑  - ԱՄՆ-ի Գաղտնի Ծառայությունների սարկազմի բացահայտման միջոցները
Այս հոդվածը Գուրգեն Ավետի Քոչարյանի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Քոչարյան (այլ կիրառումներ)։

**Գուրգեն Ավետի Քոչարյան** (մարտի 9, 1893(1893-03-09), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - մարտի 19, 1972(1972-03-19), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ աշխարհագրագետ։ Աշխարհագրական գիտությունների դոկտոր (1965), պրոֆեսոր (1930)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Խարկովի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը (1917), մասնակցել քաղաքացիական կռիվներին (1919-1921)։

Ղեկավարել է Հայաստանի պետպլանի շրջանացման հանձնաժողովը, Երևանի պետական համալսարանի տնտեսական աշխարհագրության ամբիոնը։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Հայաստանի մի շարք ժողովրդա-տնտեսական հիմնահարցերի գիտական մշակմանը։ Հանրապետության տնտեսա-աշխարհագրական շրջանացման առաջին սխեմայի և մեծաթիվ գիտական մշակումների ու քարտեզների հեղինակ է։

Եղել է ԵՊՀ տնտեսական աշխարհագրության ամբիոնի վարիչ (1960)։ Հեղինակել է ավելի քան 100 քարտեզ և աշխատություն։

Զբաղվել է Հայկական ԽՍՀ և Ադրբեջանական ԽՍՀ տնտեսաաշխարհագրական հետազոտություններով և տնտեսական քարտեզագրությամբ։ 1926 թվականին հաստատվել է նրա ներկայացրած շրջանացման սխեման և լույս տեսել «Հայկական ՍՍՀ կոնտրոլ թվերը» աշխատությունը։ 1935-1940 թվականներին Ադրբեջանական ԽՍՀ պետպլանում ղեկավարել է հանրապետության առաջին ատլասը կազմելու աշխատանքները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Գրականություն
-------------

* Հայկական ՍՍՌ ֆիզիկական աշխարհագրություն (Դասագիրք յոթնամյա և միջն. դպր. 7-րդ դաս. համար) 1948 (Պատ. խմբ.՝ Գ.Ա. Քոչարյան)
* Կլիմատոլոգիայի հիմունքները (Նյութեր), 1946 ։ տիտղթ. (Ա. Ասլանյան; Խմբ.՝ Գ. Քոչարյան)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 8498 |

 |
**Ալիբեկ Հաջի Ալդամով** (ռուս.՝ Алибек-Хаджи Алдамов, 1850 - մարտի 9, 1878(1878-03-09), Գրոզնի), կովկասցի զինվորական գործիչ, Չեչնիայի իմամաթ։

Կենսագրություն
--------------

Ալիբեկ Հաջի Ալդամովը ծնվել է 1850 թվականին Հյուսիսային Կովկասում, հավանաբար՝ Չեչնիայի Զանդակ գյուղում։ Կազմակերպել է Չեչնիայի 1877 թվականի ապստամբությունը՝ ընդդեմ Ռուսական կայսրության։

Մինչ 1877-1878 թվականների Ռուս-թուրքական պատերազմը ղեկավարել է հակառուսական ապստամբությունը, որի նպատակն էր վերականգնել Շամիլի օրոք ստեղծված Կովկասյան իմամաթը։

Ռուս-թուրքական պատերազմում կռվում է Թուրքիայի կողմում և գլխավորում չեչնիական բանակը։ Սակայն պատերազմի կեսից Ալիբեկը հանձնվում է։

1878 թվականի մարտի 9-ին Գրոզնի քաղաքում մահապատժի է ենթարկվել՝ կախաղանի միջոցով։

Նշումներ
--------

1. ↑  Դաղստանի պատմագիտության մեջ ընդունվա է Կովկասի 4-րդ իմամ համարել Մուհամմադ Հաջիին, ով ղեկավարել է 1877 թվականի դաղստանյան ապստամբությունը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալիբեկ Հաջի Ալդամով — Չեչնիայի իմամաթ(չաշխատող հղում)
* 1877 թվականի Չեչնիաի ապստամբությունը
* Դաղստանի և Չեչնիայի ապստամբություններ
* Չեչնիացիների ապստամբությունը ընդդեմ Ռուսական կայսրության Archived 2012-05-05 at the Wayback Machine.
**Կուկի ծովածոց** (անգլ.՝ Cook Inlet ) կամ Կենայան ծովածոց, ծովածոց Ալյասկայի հարավային ափերում, Խաղաղ օվկիանոսում։ Ստացել է իր անվանումը Ջեյմս Կուկի պատվին, որը հետազոտել է այն 1778 թվականին։ Բաժանում է Կենայ թերակղզին մայրցամաքից։
Երկարությունը 370 կմ է, լայնությունը՝ 18-ից 111 կմ, խորությունը՝ 22-ից 78 մ։ Ծովածոցի հարավային ափերը բարձր են, խիստ կտրատված, իսկ հյուսիսայինը՝ ցածր։ 
Մակընթացությունները տեղի են ունենում օրը երկու անգամ և ջրի բարձրությունը հասնում է մինչև 12 մ։ Մակընթացության արագությունը հասնում է 15 կմ/ժ արագության։ Խորքում այն բաժանվում է երկու թևի՝ Տուրնագեն և Նիք-Արմ։ Ծովածոց են թափվում Սուսիտնա, Մատանուսկա, Կասիլոֆ և Կնիք գետերը։ Ծովածոցի բարձունքին գտնվում է Անքորեջ նավահանգիստը՝ Ալյասկայի ամենաշատ բնակեցված քաղաքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ջրի և սառույցի շարժը Կուկի ծովածոցում
2. ↑  Կուկի ծովածոց, Ալյասկա

Արտաքին հղումներ
----------------

* United States, Alaska South Coast, Barren Islands National Ocean Service
* United States, Alaska South Coast, Cook Inlet, Anchor Point to Kalgin Island National Ocean Service

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4342144-1 · LCCN: sh85031765 · VIAF: 243163375 · WorldCat VIAF: 243163375 |

 |
|  |
| --- |
| **Վայրի խաղող** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթաթագավորություն** | *Viridiplantae* |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խաղողածաղկավորներ (Vitales) |
| **Ընտանիք** | Խաղողազգիներ (Vitaceae) |
| **Ցեղ** | **Վայրի խաղող** *(Ampelopsis)*Michx. 1803 |

 **Վայրի խաղող**  (լատ.՝ Ampelopsis), պատկանում է խաղողազգիների (*Vitaceae*) ընտանիքին։ Հայրենիքը Հյուսիսային Ամերիկան է։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Վայրի խաղողը (A.quinuefolia Mich.) մագլցողների թվում ամենացրտադիմացկուն բնափայտային բույսերից մեկն է, որը աչքի է ընկնում ամենաբարձր դեկորատիվ առանձնահատկություններով։ Այս բույսը հատկապես գեղեցիկ է ուշ աշնանը, երբ տերևները ստանում են անզուգական կինոմոնակարմրավուն երանգ։ Արագաճ բույս է, բարձրությունը հասնում և երբեմն անցնում է 10 մ-ից։ Կառչող բույս է բեղիկներով հեշտությամբ կառչում է պատի աննշան ելուստներին սակայն հենարանի կարիք է զգում։

Մշակում
-------

Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ, բայց լավ է աճում պարարտ, սննդանյութերով հարուստ հողում։ Պահանջում է առատ հաճախակի ոռոգում։ Հեշտությամբ բազմանում է սերմերով, կտրոններով և հասարակ անդալիսով։ Անդալիսով բազմացնելիս շիվը պառկեցնում են գետնին և կեռկալներով ամրացնելուց հետո հող լցնում վրան։ Հանգույցներից բույսը շիվեր և արմատներ է արձակում։ Հաջորրդ տարի գարնանը դրանք անջատում են միմյանցից և որպես ինքնուրույն բույս տնկում համապատասխան հողամասերում, 30-40 միջբուսային տարախությամբ։ Կտրոններով բազմացնելու դեպքում մեկ տարեկան շիվերը վաղ գարնանը կտրում են 15-20 սմ երկարությամբ, յուրաքանչյուր կտրոնի վրա թողնելով 3-4 աչք, և ջերմատանը կամ ջերմոցում տնկում են այգու ավազախառը հողում։

Օգտագործում
-----------

Վայրի խաղողն օգտագործվում է շենքերի ճակատների, պատշգամբների, լոջիաների դեկորատիվ ձևավորման համար։ Օգտագործվում է նաև ճաղապատեր, կամարներ, տաղավարներ բոսկետներ ծածկելու և կենդանի դրասանգներ պատրաստելու համար։

Տեսակներ
--------

* *Ampelopsis aconitifolia*
* *Ampelopsis arborea*
* *Ampelopsis bodinieri*
* *Ampelopsis brevipedunculata*
* *Ampelopsis cantoniensis*
* *Ampelopsis chaffanjonii*
* *Ampelopsis cordata*
* *Ampelopsis delavayana*
* *Ampelopsis denudata*
* *Ampelopsis glandulosa*
* *Ampelopsis humulifolia*
* *Ampelopsis japonica*
* *Ampelopsis leeoides*
* *Ampelopsis megalophylla*
* *Ampelopsis orientalis*
* *Ampelopsis vitifolia*

Գրականություն
-------------

* Ծաղկաբուծություն և դեկորատիվ այգեգործություն, Հ. Ե. Նարինջյան
**Տիրոջ Հարության տաճար (Հարության տաճար)** (ռուս.՝ Храм Вознесения Господня, Вознесенский храм), ուղղափառ տաճար Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Բատայսկ քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Եկատերինոսլավի թեմի տեղեկատու գիրք

Հարության եկեղեցին կառուցվել է 1872 թվականին Դոնի զորքի մարզի Կոյսուգ գյուղում (այժմ` Բատայսկի մաս), Ենթարկվել է Եկատերինոսլավի թեմին։ Տաճարը եղել է փայտե` աղյուսե ցոկոլով։ Ունեցել է հինգ գմբեթ` մեկ մեծ և չորս փոքր։ Հարության եկեղեցու զանգակատունն ամբողջությամբ աղյուսե էր։ Ըստ Սրբազան Սինոդի տնտեսական բաժնի փաստաթղթերի` 1910 թվականի դրությամբ եկեղեցական գույքի մաս էին դպրոցը, պահակատունը, քահանայի տունը և օժանդակ շինություններ։

1930-ական թվականներին Հարության եկեղեցին փակվել է և ավերվել։ Մինչև մեր օրերը պահպանվել է միայն զանգակատան առաջին հարկը։

1989 թվականին,ԽՍՀՄ վերակառուցման տարիներին, գրանցվել է Հարության տաճարի ուղղափառ համայնքը, և 1990 թվականին եկեղեցական նախկին մանկապարտեզի տարածքում սկսվել են Հարության եկեղեցու վերականգնման աշխատանքները ըստ Բորիս Վիննիկովի նախագծի (17-րդ դարի մոսկովյան-յարոսլավլյան ճարտարապետության ոճով)։ 1995 թվականի նոյեմբերի 4-ին նոր տաճարում մատուցվել է առաջին Աստվածային պատարագը։ Ժամանակի ընթացքում կառուցվել են նաև զանգակատունը, տնտեսական շինություններ, բարեկարգվել է եկեղեցու բակը։ 2006 թվականին ծուխը ձեռք է բերել նոր զանգեր զանգակատան համար։ Շինարարությունն ամբողջությամբ ավարտվել է 2006 թվականին, և նույն թվականի սեպտեմբերի 5-ին Տիրոջ Հարության տաճարն օծվել է գործող հովվապետի կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Вознесенский храм Батайска
2. ↑  История храма
3. ↑  История прихода

Արտաքին հղումներ
----------------

* Сайт храма
* Батайск. Церковь Вознесения Господня.
* Храмы города Батайска
* В храме Вознесения Господня Батайска состоялся выпуск учащихся курсов звонарей
| **՞**Հացենի սրապտուղ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Բոգածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ձիթազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Հացենի |
|
|
| Տեսակ | Հացենի սրապտուղ Հայաստանի դենդրոֆլորա, հատոր 2, էջ 241 |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Fraxinus oxycarpa Willd լատիներենը

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |



**Հացենի սրապտուղ** լատ.՝  Fraxinus oxycarpa Willd լատիներենը, Ձիթազգիներ ընտանիքի, Հացենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Ծառ է' 20—30 (երբեմն' 40) մ բարձրությամբ և մինչև 1,3 մ բնի տրամագծով։ ճյուղերը կանաչավուն են, բաց մոխրավուն կամ դեղնավուն։ Բողբոջները գորշ են, մոխրագորշավուն, մանր։ Տերևները կազմված են 5—11 տերևիկներից, որոնք նեղ էլիպսա¬ ձև են կամ նշտարաձև, 4—8 սմ երկարությամբ, 1,5—2,5 սմ լայնությամբ, նստադիր կամ կարճ կոթունավոր, աստիճանաբար սրվող, երբեմն մանգաղանման ծռված գագաթով, կլորավուն, թեթևակի սեպանման, ամբողջաեզր հիմքով, անհավասար սղոցաեզր, վերևի կողմից' կանաչ, մերկ, ներքևի կողմից' ավելի բաց գույնի կամ կապտականաչ, մերկ, հաճախ ջղերի ուղղությամբ մազմզուկապատ։ Թևապտուղներն ունեն 4,5 սմ երկարություն և մինչև 1 սմ լայնություն, երկարավուն, էլիպսաձև են, նշտարաձև կամ նեղ հակառակ-ձվաձև, հաճախ սրածայր գագաթով։ Ընկուզիկը սուր գագաթ ունի։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս:Լուսասեր է, չափազանց երաշտադիմացկուն, ապրում է մինչև 350 տարի:Էկոլոգիական խումբը' VII  : Մշակության հավանական շրջանները' 3, 7—1 4,1 7—32:

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Ղրիմում, Փոքր Ասիայում, Իրանում, Բալկանյան թերա- 
կղզում, Միջերկրական ծովի ափերում, Հայկական ՍՍՀ-ի տարածքում հանդիպում է 
հյուսիսային և կենտրոնական շրջաններում, Վայքում, Մեղրիում, խառն անտառներում, 
ծ. մ. մինչև 1400 մ բարձրությունների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. (գրքի հատորը՝2), Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (գրքի էջը՝241)։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · iNaturalist · NCBI |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777916781 |

 |
**Գեոդիուդ** (ճապ.՝ イシツブテ), առաջին սերնդի քար պոկեմոն Նինթեդոից։ Ըստ Պոկեդեքսի այս պոկեմանները ապրում են քարանձավներում և առաջացել են խոշոր քարերի բախումներից։ Գեոդիուդը ունի քարե գնդի տեսք։ Զարգանում է մինչև երրորդ մակարդակ։ Նա զարգացման առաջին ձևն է։ Գեոդիուդին հաջորդում է Գրավելերը, իսկ վերջին աստիճանը Գոլեմն է։ Այս պոկեմոնները հանդիպում են հիմնականում Բրուքի, Պեդրոյի և Պետրայի մոտ։

Անվանում
--------

Պոկեմոնի անգլերեն անվանումը (Geodude), չունի որևէ բացատրություն։ Հավանաբար նրա սկզբնարմատը նշանակում է երկրաբանական կամ աշխարհագրական ինչ որ տեղանք։

Ճապոներեն անվանումը (イ シ ツ ブ テ) նշանակում է քարերի կծիկ։

Ծագում
------

Քար
Գեոդիուդն արտաքինից ունի քարի տեսք, սակայն նա ժայռ է։ Ունի քար և կռիվ պոկեմոնների հատկություններ, սակայն հատկությունների մեջ գերակշռում է նրա քար պոկեմոն լինելու հանգամանքը։

Զարգացում
---------

Գեոդիուդը զարգանում է Գրավելեր, իսկ Գրավելերը Գոլեմ։ Գեոդիուդից Գոլեմ հատկությունները գրեթե չեն փոխվում, պարզապես ավելանում են կռիվ հատկությունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  (անգլերեն) Brock's Geodude da Bulbapedia
2. ↑  (անգլերեն) Pet Rocks Archived 2013-08-17 at the Wayback Machine. dal TIME


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Giant Bomb |

 |
|  |
| --- |
| **Հացհամեմ աստղաձև** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Trifolieae* |
| **Ցեղ** | Հացհամեմ *(Trigonella)* |
| **Տեսակ** | **Հացհամեմ աստղաձև** *(T. astroides)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Trigonella astroides*** |

**Հացհամեմ աստղաձև** (լատ.՝ Trigonella astroides), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

5-15 սմ բարձրությամբ, բարակ, հիմքից ճյուղավորված ցողուններով, միամյա բույս է։ Ծաղկաբույլը հովանոցանման է, 1 սմ երկարությամբ ոտիկի վրա, 3-8 հատ ծաղիկներով։ 4-5 մմ երկարությամբ պսակը դեղին է։ 10-20 մմ երկարությամբ և 1 մմ լայնությամբ ունդերը հորիզոնական աստղաձև դասավորված են, ուղիղ կամ թեթևակի կորացած։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Երևանի (Քաղցրաշեն գյուղի շրջակայք), Դարեղեգիսի (Եղեգնաձոր շրջակայք) և Մեղրու (Նյուվադի գյուղի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է Նախիջևանում, Արևելյան Անդրկովկասում, Արևելյան միջերկրածովյան ավազանում, Հարավարևմտյան Ասիայում, Անատոլիայում և Հյուսիսային Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ծովի մակարակից 600-1300 մ բարձրությունների վրա, ստորին լեռնային գոտում, չոր քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի են երեք ոչ մեծ պոպուլյացիաներ։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, իսկ բնակության շրջանի մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականցվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · IRMNG |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 655258
* GBIF: 5360382
* IRMNG: 11424621
* Plant List: ild-47244

 |

 |
«**The Post War Dream**» (թարգմ․՝ *«Հետպատերազմյա երազանք»*), բրիտանական Pink Floyd պրոգրեսիվ-ռոք խմբի երգը «The Final Cut» ալբոմից (1983 թվական)։

Երգի մասին
----------

Երգի ներածության մեջ հնչում է մեքենայի ռադիո, որը փոխվում է մի ալիքից մյուսը, և այն կարելի է տեսնել «The Final Cut» կարճամետրաժ ֆիլմում.

> 
> 
> «…a group of business men announced plans to build a nuclear fallout shelter at Peterborough in Cambridgeshire…»  
> 
> [ալիքի փոխում]  
> 
> «…three high court judges have cleared the way…»  
> 
> [ալիքի փոխում]  
> 
> «…It was announced today, that the replacement for the Atlantic Conveyor the container ship lost in the Falklands conflict would be built in Japan, a spokesman for…»  
> 
> [ալիքի փոխում]  
> 
> «…moving in. They say the third world countries, like Bolivia, which produce the drug are suffering from rising violence…»  
> 
> 
> 
>

Կառուցվածք
----------

Երգը տևում է 3 րոպե և բաղկացած է բազմաթիվ ձայնային էֆեկտներից, ինչպիսիք են թիավարող նավակները և այն ալբոմի բնորոշ ճիչերը, որի կազմում այն թողարկվել է։ Երաժշտությունն ինքնին լուռ սկսվում է ֆիսհարմոնիայից և Ուոթերսի խլացված վոկալից, բացի նվագախմբային որոշ գործիքների հնչյուններից։ Այն անցնում է ավելի բարձր, ավելի թատերական հատվածի, որտեղ գերակշռում են էլեկտրական կիթառները։ Այս հատուկ մասի ընթացքում Ուոթերսը սկսում է բղավել, ինչը միանշանակ հակադրվում է երգի նախորդ մասի ընթացքում երգելու նրա ձևին։

Առաջին մասի մեղեդին խիստ հիշեցնում է Ջոն Փրայնի 1971 թվականի «Sam Stone» երգը պատերազմի վետերանի ողբերգական ճակատագրի մասին։ Երկու երգերն էլ ունեն նույն ակորդի հաջորդականությունը, գործիքավորումը և մեղեդին։ Դրանք նույնիսկ գրված են նույն տոնայնությամբ (ֆա մաժոր)։

Ձայնագրության մասնակիցներ
-------------------------

* Ռոջեր Ուոթերս - վոկալ, բաս, ակուստիկ կիթառ, ձայնային էֆեկտներ
* Դեյվիդ Գիլմոր - կիթառ
* Նիք Մեյսոն - հարվածային գործիքներ
* Մայքլ Քեյմեն - ֆիսհարմոնիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Strong Martin C. (2004)։ *The Great Rock Discography* (7th ed.)։ Edinburgh: Canongate Books։ էջ 1177։ ISBN 1-84195-551-5
2. ↑  Mabbett Andy (1995)։ *The Complete Guide to the Music of Pink Floyd*։ London: Omnibus Press։ ISBN 0-7119-4301-X
Բինարային օպցիոնը ֆինանսական ներդրումներ անելու հնարավորություն է։ Այն առաջարկում է ընտրել երկու տարբերակներից մեկը։ Բինարային օպցիոնների միջոցով դուք կարող եք հեշտությամբ և արագ գումար վաստակել կամ կորցնել։

Բինարային օպցիոնները գոյություն ունեն արդեն երկար ժամանակ, բայց հասանելի էին միայն Եվրոպայում և Ամերիկայում ապրող բնակչության համար։

Թրեյդերը, աճուրդ իրականացնելու համար օգտագործելով միայն երկու կոճակ, կարող է ստանալ 90%-ից ավել եկամուտ և կրկնել այն յուրաքանչյուր 60 վայրկյանը մեկ։

Սակայն 2008 թվականին Չիկագոյի օպցիոնների բիրժան լիազորում է մասնավոր թրեյդերների օգտագործել աճուրդ իրականացնելու համար հարկավոր ողջ ֆինանսային գործիքների ողջ զինանոցը։

Համացանցը և մի շարք ոլորտների տեխնոլոգիական և ինֆորմացիոն զարգացումը նպաստում են բինարային օպցիոնների առաջացմանը։ Բինարային օպցիոններում աճուրդ իրականացվում է միայն համացանցի միջոցով։

Թրեյդերին աճուրդ իրականացնելու համար հարկավոր է ունենալ նվազագույն դեպոզիտ, որի արժեքը տարբեր բրոքերների մոտ տատանվում է 100ից 10 դոլարի շրջանակներում։

Բինարային օպցիոնները թրեյդերին հնարավորություն են տալիս կարճ ժամանակում վաստակել մեծ գումար։

Բինարային օպցիոնը համարվում է ֆինանսական գործիք։

Բինարային օպցիոններում աճուրդ իրականացվում է ֆիքսված ժամանակաշրջանի ընթացքում, որի ավարտից հետո աճուրդը դադարում է։
|  |
| --- |
| **Օշան Օշեի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Հավակատարազգիներ (Amaranthaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Salsoloideae* |
| **Տրիբա** | *Caroxyleae* |
| **Ցեղ** | **Kaviria** |
| **Տեսակ** | **Օշան Օշեի** *(K. aucheri)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Kaviria aucheri***Akhani, 2007 |

**Օշան Օշեի** (լատ.՝  Salsola aucheri), թելուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Կարճ փայտացած ճյուղերով և ճյուղավորված կոտրատվող միամյա ընձյուղներով կիսաթփիկ է։ Ցողունները և տերևները ծածկված են ուղիղ կարճ առսեղմ մազիկիներով։ Տերևների երկարությունը 20-25 մմ է, կիսագլանիկանման։ Ծաղկապատի մասերը ունեն 6 մմ երկարություն, թաղանթային են, նշտարաձև վերևում՝ սրացած, պտղի ժամանակ սևավուն-ծիրանագույն թևերով։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է միայն Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Արևշատ, Զովաշեն, Վեդի, Շահումյան, Երասխ լեռնաշղթա)։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Հյուսիսային Իրանում, Թուրքմենստանում և Աֆղանստանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակը 800-1200 մ բարձրությունների վրա, քարքարոտ, գիպսակիր, կավային և չոր աղակալած լանջերին, կիսաանապատում։ Ծաղկում է հուլիս-սեպտեմբեր ամիսներին, պտղաբերում՝ սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Kaviria aucheri* | 
* Վիքիցեղեր: Kaviria aucheri
* GBIF: 3758362
* iNaturalist: 929329
* IPNI: 77089198-1
* Plant List: kew-2607636
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77089198-1

 |
|  |
| *Noaea aucheri* | 
* GBIF: 3759872
* IPNI: 166191-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:166191-1

 |

 |
|  |
| --- |
| **Վաղենակ պարսկական** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Աստղածաղկազգիներ (Asteraceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Աստղածաղկայիններ (Asteroideae) |
| **Տրիբա** | *Calenduleae* |
| **Ցեղ** | Վաղենակ *(Calendula)* |
| **Տեսակ** | **Վաղենակ պարսկական** *(C. persica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Calendula persica***C.A.Mey. 1831 |

**Վաղենակ պարսկական** (լատ.՝ Calendula persica), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

5-25 սմ բարձրությամբ միամյա նուրբ բույսեր են։ Ցողունները հիմքից ճյուղավորված են, վեր բարձրացող կամ փռված, մանր գեղձային թավոտությամբ։ Տերևները երկարավուն են, հակաձվաձևից մինչև երկարավուն նշտարաձև։ Եզրային լեզվակավոր ծաղիկները ոսկեփայլ դեղին են։ Զամբյուղները ունեն 7-8 մմ լայնություն և պտղի ժամանակ գնդաձև են։ Սերմնիկները օղակաձև կորացած են, խիտ գեղձային թավոտությամբ։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հայտնի է Զանգեզուրի (Ներքին հանդ) և Մեղրու (Շվանիձոր, Նյուվադի) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է Արևելյան և Հարավային Անդրկովկասում, Հարավարևմտյան Ասիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտու 500-700 մ բարձրությունների վրա, չոր, խճաքարոտ, քարքարոտ կամ կավային լանջերին, կիսաանապատային բուսականության մեջ, երբեմն նաև ցանքերում։ Ծաղկում է ապրիլ ամսին, պտղաբերում՝ մայիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է երկու ֆլորստիկական շրջաններում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Աճում է ինտենսիվ յուրացվող տարածքներում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · NCBI · WoRMS |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* APDB: 163153
* EPPO: CLDPE
* GBIF: 5391492
* GRIN: 318572
* IPNI: 187902-1
* NCBI: 1565982
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:187902-1
* Tropicos: 2727997
* WoRMS: 1199436

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տիմիրյազևի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Տիմիրյազևի փողոց** (ռուս.՝ Улица Тимирязева), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Անվանվել է ռուս բնախույզ-դարվինիստ, բուսաբան-ֆիզիոլոգ, բույսերի ֆիզիոլոգիայի ռուսական գիտության դպրոցի հիմնադիրներից մեկի՝ Կլիմենտ Արկադևիչ Տիմիրյազևի (1843-1920) պատվին։ Սկիզբ է առնում Խորհրդային բանակի փողոցից և, ձգվելով դեպի հարավ, ավարտվում 190 մետրից։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Տիմիրյազևի փողոցը սկսվում է Խորհրդային բանակի փողոցից, հատում է Նեժդաննայա փողոցը և, ձգվելով դեպի հարավ, ավարտվում 190 մետրից։ Փողոցում կա համարակալված 12 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 9 շենք, իսկ աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 3 շենք։

Տիմիրյազևի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346351։

Փողոցն անվանվել է ռուս բնախույզ-դարվինիստ, բուսաբան-ֆիզիոլոգ, բույսերի ֆիզիոլոգիայի ռուսական գիտության դպրոցի հիմնադիրներից մեկի, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ Կլիմենտ Արկադևիչ Տիմիրյազևի (1843-1920) պատվին։ Տիմիրյազևը Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ էր, Գլազգոյի, Քեմբրիջի, Ժնևի համալսարանների պատվավոր դոկտոր, Էդինբուրգի բուսաբանական ընկերության թղթակից անդամ, ռուսական շատ համալսարանների և գիտական ընկերությունների պատվավոր անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 12, էջ 9»։ Վերցված է 2019 Ապրիլ 6

Աղբյուրներ
----------

* Улица Тимирязева в Красном Сулине
* Подробная карта улица Тимирязева, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Улица Тимирязева, г Красный Сулин, р-н Красносулинский на карте Ростовской области(չաշխատող հղում)
Օֆսեթ տպագրության Man Roland մամլիչ
**Օֆսեթ տպագրություն**, օֆսեթ (անգլ.՝ offset - բառացի՝ *ճյուղավորում*), հարթ տպագրության եղանակ, որի դեպքում ներկը տպագրական տպաձևից թղթի վրա փոխադրվում է միջանկյալ Էլաստիկ (ռետինե) շերտի միջոցով։

Օֆսեթ տպագրության սկզբունքն առաջադրվել է ԱՄՆ-ում 1905 թվականին, երբ ստեղծվել է առաջին օֆսեթ տպագրական մեքենան։

Տեքստը և գրաֆիկական տարբեր բարդության պատկերազարդումները վերարտադրվում են մեկ լրիվ չափսի տպագրական տպաձևից (ստացվում է մինչև 1 միլիոն տպվածք)։ Օֆսեթ տպագրությունը լայնորեն կիրառվում է բազմագույն հրատարակությունների (պլակատներ, հանդեսներ, մանկական գրքեր, աշխարհագրական քարտեզներ, բացիկներ, վերարտադրանկարներ և այլն) համար, օպերատիվ պոլիգրաֆիայում (ինֆորմացիոն նյութերի, փաստաթղթերի, համեմատաբար ոչ մեծ տպաքանակներով արագ բազմացման պոլիգրաֆիական տեխնիկայի պայմանական անվանումը), հազվադեպ՝ թերթերի համար։ Հիմնականում տպարաններն օգտագործում են տպագրության օֆսետ եղանակը։ Գոյություն ունեն նաև այլ տեսակի տպարաններ՝ փոքր տպաքանակի տպարանները օգտագործում են թվային/լազերային/ կամ շիթային/թանաքային/տպող սարքեր, ռիզոգրաֆ և այլն։ Լայն տարածում են ստացել լայնաֆորմատ տպագրությունը, տպագրությունը բաժակների, շապիկների, գրիչների և ցանկացած այլ իրերի վրա։ Մեր օրերում ստեղծվել են նաև օնլայն տպարաններ։ Համացանցի զարգացումը Հայաստանում այսօր թույլ է տալիս ՀՀ յուրաքանչյուր բնակավայրից, am տիրույթում այցելելով տպարան, պատվիրել տպագրական արտադրանք համակարգչի մեկ սեղմումով և կարճ ժամկետներում ստանալ պատրաստի տպագրական արտադրանքը։

Հայաստանում օֆսեթ տպագրությունը ներդրվել է 1950 թվականին Հակոբ Մեղապարտի անվան պոլիգրաֆկոմբինատում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Տիմկան և Դիմկան** (ռուս.՝ Тимка и Димка), խորհրդային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը ստեղծվել է 1975 թվականին, «Բելառուսֆիլմ» կինոստուդիայում։

Սյուժե
------

Մուլտֆիլմը պատմում է Դիմկա արջուկի և Տիմկա կատվիկի բարեկամության մասին, ովքեր ապրում էին մի տանը։ Տիմկան արթնանում է վաղ առավոտյան և անցնում է աշխատանքի, իսկ Դիմկան պատճառ էր փնտրում, որպեսզի ոչինչ չանի։ Տիմկան միշտ ներում էր արջուկին, որովհետև նա իր ընկերն էր։ Բայց երբ Դիմկան խմում է ամբողջ կաթը, որի համար կատվիկը գնացել էր հորաքույր կովի մոտ, նա շատ է նեղվում և որոշում է, որ հիմա իր հանգստանալու հերթն է, իսկ Դիմկային ուղարկում է իր փոխարեն մուկ բռնելու։ Պարզվում է, որ դա հեշտ չէր, և մկան համար նախատեսված վանդակի մեջ հայտնվում է արջուկը։ Տիմկան պետք եղած րոպեին գնում է օգնելու ընկերոջը, և Դիմկան հասկանում է, որ իրեն սխալ է պահել։

Հեղինակներ
----------

|  |  |
| --- | --- |
| Ռեժիսոր | Մարիա Լուբյանիկովա |
| Սցենարի հեղինակ | Մարիա Լուբյանիկովա |
| Բեմադրող նկարիչ | Դ. Մոխով |
| Օպերատոր | Գ. Կուրիննոյ |
| Նկարիչ | Օ. Լյաշենկո,  Վ. Ելսուկով |
| Կոմպոզիտոր | Բորիս Սավելև |
| Տեքստը երգում է | Միխայիլ Պլյացկովսկի |
| Հնչյունային օպերատոր | Բորիս Շանգին |
| Մոնտաժող | Լ. Ցիպկինա |
| Ռեժիսորի օգնական | Լ. Կոտինա |
| Նկարիչի օգնական | Վ. Մոխովա |
| Օպերատորի օգնական | Վ. Գլադկիյ |
| Լուսային վարպետ | Ն. Կլիմովիչ |
| Խմբագիր | Վ. Ելիսեև |
| Տնօրեն | Թ. Կովալյովա |
| Դերերը հնչյունավորել են | Կլարա Ռումյանովա` Տիմկա / Դիմկա/ Մուկ Զինաիդա Նարիշկինա` Կով հորաքույր |
|

Երգ բարեկամության մասին
-----------------------

Մուլտֆիլմում հնչում է շատ հայտնի «Իրական ընկերը» երգը (Ընկերությունը պինդ է, չի կոտրվում...): Տեքստի հեղինակը Միխայիլ Պլյացկովսկին է, կոմպոզիտորը` Բորիս Սավելևը։ Երգը մտնում է շատ մանկական երգերի հավաքածուների մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Տիմկան և Դիմկան» «Мультики» կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Երգ բարեկամության և ընկերների մասին «Всё для детей» կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տիմիրյազևի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Տիմիրյազևի փողոց** (ռուս.՝ Улица Тимирязева), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքի 10-րդ միկրոշրջանում։ Անվանվել է ռուս բնախույզ-դարվինիստ, բուսաբան-ֆիզիոլոգ, բույսերի ֆիզիոլոգիայի ռուսական գիտության դպրոցի հիմնադիրներից մեկի՝ Կլիմենտ Արկադևիչ Տիմիրյազևի (1843-1920) պատվին։ Սկիզբ է առնում Խալտուրինի փողոցից և ավարտվում Յուժնոբերեժնոյե խճուղու հետ հատումով։ Երկարությունը 1200 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Յալթա քաղաքի Տիմիրյազևի փողոցը գտնվում է 10-րդ միկրոշրջանում։ Այն սկսվում է Խալտուրինի փողոցից, հատում Կրուպսկայայի փողոցը, Միցկոյի փողոցը և ավարտվում Յուժնոբերեժնոյե խճուղու հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 77 շինություն։ Երկարությունը 1200 մետր է։

Տիմիրյազևի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298609։

Փողոցն անվանվել է ռուս բնախույզ-դարվինիստ, բուսաբան-ֆիզիոլոգ, բույսերի ֆիզիոլոգիայի ռուսական գիտության դպրոցի հիմնադիրներից մեկի, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ Կլիմենտ Արկադևիչ Տիմիրյազևի (1843-1920) պատվին։ Տիմիրյազևը Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ էր, Գլազգոյի, Քեմբրիջի, Ժնևի համալսարանների պատվավոր դոկտոր, Էդինբուրգի բուսաբանական ընկերության թղթակից անդամ, ռուսական շատ համալսարանների և գիտական ընկերությունների պատվավոր անդամ։ Նրա աշխարհայացքի ձևավորման գործում մեծ դեր են խաղացել ռուս հեղափոխական սոցիալ-դեմոկրատների մատերիալիստական-փիլիսոփայական հայացքները, Դմիտրի Մենդելեևի, Իլյա Մեչնիկովի, Իվան Սեչենովի և Չարլզ Դարվինի գիտական աշխատությունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 12, էջ 9»։ Վերցված է 2019 Ապրիլ 15

Աղբյուրներ
----------

* Улица Тимирязева в Ялте
* Подробная карта улица Тимирязева, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Ялта, улица Тимирязева Archived 2019-04-15 at the Wayback Machine.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Խաչատրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Վաղինակ Ավետիսի Խաչատրյան** (1915, Յաղդան, Հայաստան), հայ բժիշկ, բժշկական գիտությունների թեկնածու (1961), դոցենտ (1964), Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1968)։

Կենսագրություն
--------------

Շնվել է 1915 թվականին Ստեփանավանի շրջանի Յաղդան գյուղում։ Ավարտել է Թբիլիսիի մանկավարժական տեխնիկումը և երկու տարի զբաղվել ուսուցչությամբ։ 1935 թվականին ընդունվել է Երևանի բժշկական ինստիտուտ և ավարտել 1940 թվականին։ Աշխատանքի է գործուղվել Շամշադինի շրջան, որտեղ աշխատել է մեկ տարի։ 1941 թվականի հունիսի 29-ին զորակոչվել է բանակ և նշանակվեկ Երևանում կազմավորված հատուկ ճանապարհաշինական գումարտակի սանիտարական մասի պետ։ Այդ գումարտակը կամուրջներ ու խճուղի է կառուցել Երևանից Լենինական, կամուրջներ Հրազդան գետի վրա, Աշտարակում, Թալինում, Աղնիում։ Խաչատրյանը ձմռանը հիվանդանում է թոքաբորբով, ապաքինվելուց հետո նշանակվում է № 1418 էվակուհոսպիտալի օրդինատոր։ Այստեղ էլ վարակվում է բծավոր տիֆով, երկար ժամանակ բուժվում, որից հետո ազատվում է զինվորական ծառայությունից, նշանակվում Ալավերդու քաղաքային հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ։ Այս պաշտոնում մնում է երեք տարի։ Տեղափոխվում է Երևան, 1947 թվականին կրտսեր գիտաշխատողի պաշտոնով աշխատանքի է անցնում մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի գիտահետազոտական ինստիտուտում:, որտեղ պաշտպանում է թեկնածուական ատենախոսություն (1961), այնուհետև ստանում է դոցենտի կոչում (1964)։ 1981 թվականից անցնում է կենսաթոշակի, բայց որպես կոնսուլտանտ շարունակում է աշխատել առողջապահության նախարարության 4-րդ բուժմիավորման հիվանդանոցում։ 1968 թվականին նրան շնորհվել է Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր բժշկի կոչում։ Պարգևատրվել է ութ մարտական ու աշխատանքային մեդալներով, «Առողջապահության գերազանցիկի» մեդալով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Վ. Գրիգորյան, Բ. Գ. Մելքումյան, Հայաստանի բժիշկները Մեծ հայրենականում, գիրք 2, Ե. 1987, էջ 99-100։
Գյուղատնտեսական կոոպերատիվի ներկայացուցիչ
Գյուղատնտեսական կոոպերատիվների մասին ՀՀ օրենքի ներկայացում Ջերմուկում
**Կոոպերատիվ**, քաղաքացիների և իրավաբանական անձանց անդամության վրա հիմնված ու իր անդամների գույքային փայավճարների միավորման միջոցով մասնակիցների նյութական և այլ կարիքների բավարարման նպատակով ստեղծված կամավոր միավորումը։ Կոոպերատիվների նպատակներն հիմնականում **տնտեսական** են։ Կոոպերատիվի ստեղծումն ու զարգացումը բավականին դժվար գործընթաց է։ Կոոպերատիվների զարգացմանը կարող են նպաստել շուկայական պայմանները, իրավական դաշտը, ինչպես նաև կառավարության քաղաքականությունը։ Դրա հետ մեկտեղ, կարևոր նախապայման են կառավարման հմտություններ և ունակություններ ունեցող ուժեղ առաջնորդների ընտրությունը և բավարար ֆինանսական ռեսուրսների առկայությունը։

Լայնորեն տարածված մոտեցում է կոոպերատիվները որպես աղքատության հաղթահարման գործիք դիտելը։

Կոոպերատիվի կառավարումը
-----------------------

Կոոպերատիվի կառավարման բարձրագույն մարմինը նրա անդամների ընդհանուր ժողովն է։

Հիսունից ավելի անդամ ունեցող կոոպերատիվում կարող է ստեղծվել դիտորդ խորհուրդ, որը վերահսկողություն է իրականացնում կոոպերատիվի գործադիր մարմինների գործունեության նկատմամբ։ Դիտորդ խորհրդի անդամներն իրավունք չունեն գործել կոոպերատիվի անունից։

Կոոպերատիվի գործադիր մարմիններն են նրա վարչությունը և նախագահը։ Նրանք ղեկավարում են կոոպերատիվի ընթացիկ գործունեությունը և հաշվետու են դիտորդ խորհրդին ու կոոպերատիվների ընդհանուր ժողովին։

Կոոպերատիվի անդամը չի կարող միաժամանակ լինել դիտորդ խորհրդի և վարչության անդամ կամ կոոպերատիվի նախագահ։

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Կոոպերատիվ Վիքիպահեստում |

* ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրք

Տես նաև
-------

* Հայաստանի քաղաքացիական օրենսգիրք
* Իրավաբանական անձ
|  |
| --- |
| **Զանգակ Զանգեզուրի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Զանգակազգիներ (Campanulaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Զանգակայիններ (Campanuloideae) |
| **Ցեղ** | Զանգակ *(Campanula)* |
| **Տեսակ** | **Զանգակ Զանգեզուրի** *(C. zangezura)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Campanula zangezura*** |

**Զանգակ Զանգեզուրի** (լատ.՝ Campanula zangezura), զանգակազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա գեղազարդային խոտաբույս է։ 10-40 սմ բարձրությամբ պարզ կամ թույլ ճյուղավորված ցողունը 1 կամ սակավաթիվ ծաղիկներով է։ Վարդակային և ստորին ցողունային տերևները մատնաձև-հատված են և կոթունավոր։ Պսակը ծիրանի-վարդագույն է, համարյա անիվանման, իսկ փոշանոթները՝ միաձուլված։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Զանգեզուրի և Մեղրու ֆլորիստիկական շրջաններում (Զանգեզուրի լեռնաշղթայի հարավային մաս, Մեղրու լեռնաշղթա, դեպի արևելք մինչև Խուստուփ)։ Աճում է նաև Նախիջևանում (Զանգեզուրի լեռնաշղթայի հարավային հատված) և Հյուսիսարևմտյան Իրանում (Ղարադաղ լեռնաշղթա)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջինից մինչև ալպյան գոտում` ծովի մակարդակից 1600-3200 մ բարձրությունների վրա, ժայռոտ տեղերում։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս-սեպտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին հանքերի բաց շահագործման հետևանքով սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես կրճատվող տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկի սահմաններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Campanula zangezura* | 
* GBIF: 5411364
* iNaturalist: 1228886
* IPNI: 77176862-1
* NCBI: 440380
* Plant List: kew-366728
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:77176862-1
* Tropicos: 100160388
* WCSP: 366728

 |
|  |
| *Symphyandra zangezura* | 
* GBIF: 3163601
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:145486-1
* Tropicos: 5503987

 |

 |
**Լքյալ գույքերի կանոնադրություններ**, Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-18 թթ.) ժամանակ Արևմտյան Հայաստանից և Օսմանյան կայսրության հայաբնակ վայրերից տեղահանված հայերի լքյալ գույքի տնօրինման վերաբերյալ փաստաթղթեր։ Պատերազմի հենց սկզբից՝ հայերի տեղահանության և կոտորածների ընթացքում, թուրքական պետական մարմինները հավաստիացրել են, թե հայերի ունեցվածքն ու գույքը պահպանվելու են պետության կողմից և պատերազմի ավարտից հետո վերադարձվելու են տերերին։ Սակայն իրականում տեղահանությանը և կոտորածներին զուգակցել են հայերի գույքի և ունեցվածքի թալանը, մշակութային արժեքների ոչնչացումը։ Դրանց օրինական տեսք տալու և դրանով իսկ հանցագործությունները քողարկելու նպատակով թուրքական կառավարությունը 1915 թ. հրապարակել է երեք կանոնադրություն։ Առաջին կանոնադրությունը հրապարակվել է մայիսի 27-ին (34 հոդված), երկրորդը՝ սեպտեմբերի 13-ին (11 հոդված), երրորդը՝ հոկտեմբերի 28-ին (25 հոդված)։ Ըստ այդ կանոնադրությունների՝ պետական պաշտոնյաները իբր պետք է գրանցեին և արձանագրեին տեղահանվող հայերի գույքն ու ունեցվածքը և արժեքները գնահատելուց հետո դրանք իբրև ավանդ պահ պիտի տրվեին պետական գանձարանին, իսկ հետագայում՝ վերադարձվեին տերերին, պետք է ճշտվեին սեփականատերերի իրավունքները, պետական հանձնախմբերի կազմության ձևն ու գործելակերպը և այլն։ Կանոնադրություններն ունեին ձևական բնույթ և մնացին թղթի վրա, որովհետև հայերի գույքն ու դրամը բաժանվել են թուրքերին, իսկ պատերազմից հետո հայ չէր մնացել, որպեսզի նրան վերադարձվեր ունեցվածքը։ Երիտթուրքական կառավարության այդ քաղաքականության հետևանքով թուրք և քուրդ ջարդարարները թալանել են 66 քաղաքների և 2500 գյուղերի հայ ու այլ քրիստոնյա ազգաբնակչությանը, կոդոպտել ու քանդել ավելի քան 2000 եկեղեցի ու վանք, 1500 դպրոց և վարժարան։ Միայն հայերին հասցված նյութական վնասը 1919-ի կուրսով կազմել է մոտ 15 միլիարդ ֆրանկ։

Գրականություն
-------------

* Լևոն Վարդան, Հայկական տասնհինգը և հայերու լքյալ գույքերը, Բեյրութ, 1970։
* Վավերագրական նյութեր արևմտահայերի մասին, աոաջաբանը և թրգմ. Հ. Փափազյանի, ՀՍՍՀ ԳԱ Գիտաինֆորմացիոն բյուլետեն, մատենաշար 3, N 2 (56), Ե. 1983։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |