**Թոմաս Հարիս Մակդոնալդ** (անգլ.՝ Thomas Harris "Chief" MacDonald, հուլիսի 23, 1881(1881-07-23), Leadville, Կոլորադո, ԱՄՆ - ապրիլի 7, 1957(1957-04-07), Քոլեջ-Սթեյշն, Բրազոս շրջան, Տեխաս, ԱՄՆ), ամերիկացի ինժեներ և քաղաքական գործիչ, որը մեծ ազդեցություն է ունեցել ամերիկյան միջպետական մայրուղիների համակարգի կառուցման գործում։ Նա աշխատել է որպես Այովա նահանգի մայրուղիների հանձնաժողովի ղեկավար, 1919-1939 թվականներին Հանրային ճանապարհների բյուրոյի ղեկավար, 1939 թվականից մինչև 1953 թվականի մարտի 31-ը Հանրային ճանապարհների բյուրոյի ղեկավար, նախագահ Դուայթ Դ. Էյզենհաուերի առաջին պաշտոնավարումից անմիջապես հետո, նա հրաժարական տվեց 1953 թվականի հունվարի 20-ին։

Նա ղեկավարել է ազգային ճանապարհային քաղաքականությունը 34 տարի՝ ծառայելով ԱՄՆ յոթ տարբեր նախագահների օրոք։ Իր օրոք նա վերահսկել է 3,5 միլիոն մղոն ավտոճանապարհների ստեղծման աշխատանքները։ Հետագայում նա անձամբ ղեկավարեց Ալյասկայի մայրուղու ստեղծումը և օգնեց Կենտրոնական Ամերիկայի երկրներին Միջամերիկյան մայրուղու կառուցման գործում։ «Նա]նույնքան ազդեցիկ էր, որքան ՀԴԲ-ի իր գործընկեր Ջ. Էդգար Հուվերը,- պնդում է պատմաբան Սթիվեն Բ. Գոդարդը,- սակայն գրեթե անհայտ էր ամերիկացիների մեծամասնությանը»։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ մանկություն և կարիերա

Մակդոնալդը պահանջեց (և ստացավ) աշխատավարձի բարձրացում 4500 դոլարից մինչև 6000 դոլար և մնաց խորհրդի անդամ։ Նա նաև պնդել է «առկա օրենքներով հնարավոր առավելագույն ազատական քաղաքականություն ընդունելու համար, որպեսզի իրական շինարարական աշխատանքները սկսվեն հնարավորինս շուտ և արագ [այնքան ողջամիտ]»։

Մակդոնալդը կոալիցիա միավորեց, ներառյալ Պորտլենդ ցեմենտի ասոցիացիան, Ամերիկյան ավտոմոբիլային ասոցիացիան, Ամերիկյան ճանապարհաշինարարների ասոցիացիան, Հյուսիսային Ատլանտյան պետությունների մայրուղու պաշտոնյաների ասոցիացիան, Ամերիկայի ռետինե ասոցիացիան, Միսիսիպի Ազգային հովտի պետական մայրուղու պաշտոնյաների ասոցիացիան։ Սալիկապատ աղյուս արտադրողների ասոցիացիան, Ազգային ավտոմոբիլային առևտրի պալատը և այլն։

Մակդոնալդի հանրաճանաչությունն այնպիսին էր, որ քաղաքներ այցելելիս նրան տալիս էին լավագույն հյուրանոցային կացարանները, անվճար սնունդ և խմիչք, ինչպես նաև շրջայց տեղական ճանապարհներով։ 1920 թվականին մի խաբեբա օգտվեց դրանից՝ խաբեության ենթարկելով Օկլահոմայի Բլեքուել քաղաքի քաղաքացիներին՝ օգտվելով նրանց հյուրընկալությունից և վատ ստուգումներ անցնելով։

Հայտնի էր, որ Մակդոնալդը խիստ հայացք ուներ։ «Երբ դուք պարոն Մաքդոնալդի մոտ էիք, դուք լուռ էիք։ Դուք խոսում էիք միայն այն դեպքում, եթե նա ձեզ խնդրեր»,- հայտնում է ենթականերից մեկը։ «Նա մոտեցավ ... բնութագրելու այն, ինչ ես կանվանեի հոնորար»։

Նա սկսեց այն, ինչ այն ժամանակ կոչվում էր քարոզչական արշավ՝ պնդելու, որ լավ ճանապարհները մարդու իրավունքն են, ռադիոհասցեներով դեռ 1923թ. Մայրուղու կրթության խորհրդի ստեղծումը՝ մասնաճյուղ, որը հանդես էր գալիս որպես անկախ կազմակերպություն. և մայրուղիների հետազոտական խորհուրդ։ ՀԵԲ-ը նյութեր էր գրում դպրոցների համար, անցկացնում էր համազգային մրցույթներ, հրատարակում գրքույկներ և ուներ խոսնակների բյուրո։ Նա սերտորեն համագործակցում էր այն ճյուղերի հետ, որոնք կշահեն ճանապարհներից՝ երկարացնելու իր դաշնային բյուջեն։

Նա համոզեց Կոնգրեսին իրեն լիազորություն տալ նահանգների հետ պայմանագրեր կնքելու։ Նա դա օգտագործել է նահանգներին փող խոստացող պայմանագրեր գրելու համար, որոնք այն ժամանակ ԱՄՆ կառավարությունը պարտավոր էր կատարել (ԱՄՆ Սահմանադրությունն ասում է, որ Կոնգրեսը չի կարող չեղյալ համարել որևէ պայմանագիր)։ Նախագահ Ֆրանկլին Դելանո Ռուզվելտը դառնորեն պայքարեց Մակդոնալդի լիազորությունները չեղյալ համարելու համար։

1947 թվականին, իր կարիերայի ավարտին, Մակդոնալդը պնդում էր քաղաքներում «մասնավոր ավտոմեքենաների արտոնյալ օգտագործման» դադարեցման օգտին և ասաց, որ պետք է «խթանի զանգվածային տրանսպորտի հովանավորությունը... մեծ քաղաքների երթևեկության խնդիրները կարող են գրեթե անլուծելի դառնալ»։ Բայց արդեն ուշ էր. 1953 թվականին նախագահ Էյզենհաուերը խնդրեց իր հրաժարականը։ Նա մահացել է 1957 թվականին Տեխասի Քոլեջ Սթեյնում։

### Ժառանգություն

1949թ.-ին Ռոբերտ Մոզեսը պնդեց. «Չկա ոչ քաղաքական, արդյունավետ և խելամիտ դաշնային, նահանգային և տեղական համագործակցության ավելի լավ օրինակ, քան Հանրային ճանապարհների վարչության կողմից գրեթե 30 տարի տևած՝ հանձնակատար Թոմաս Հ. Մակդոնալդի հարգելի ղեկավարությունը»։

Քաղաքական հայացքներ
-------------------

Մակդոնալդը կարծում էր, որ «երեխայի կրթության կողքին» ճանապարհաշինությունը «ամենամեծ հանրային պատասխանատվությունն է»։

Ի վերջո, հակառակ ապացույցների Մակդոնալդը պնդում էր, ընդդեմ քննադատների, որ ճանապարհները երբեք չեն խլի երթևեկությունը երկաթուղիներից, այլ դրանք կլրացնեն։ «Հավանաբար այն, ինչ Մակդոնալդին առանձնացնում էր իր գործընկեր ինժեներներից և, անշուշտ, իր երկաթուղային մրցակիցներից, - գրում է պատմաբաններից մեկը, - նրա վաղ գիտակցումն էր, որ ճանապարհները, որպես լմիջոց, վաճառելու համար Վաշինգտոնը պետք էդրանք շուկա հանի»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  The Biographical Dictionary of Iowa — University of Iowa Press, 2008. — ISBN 978-1-58729-685-7
2. ↑  Goddard, Stephen B. (1996). *Getting There: The Epic Struggle Between Road and Rail in the American Century*. Chicago: University of Chicago Press. photo insert, p. 5. ISBN 0-226-30043-9. OCLC 34745950 – via Google Books.
3. ↑  Lewis, Tom (2013). *Divided Highways: Building the Interstate Highways, Transforming American Life*. Ithaca: Cornell University Press. էջ 5. ISBN 9780801478222. OCLC 875030598.
4. ↑  Lind, William E. (1965). *Thomas H. MacDonald* (M.A. thesis). American University. էջ 103.
5. ↑  Lewis (2013), էջ. 8.
6. ↑  Goddard (1996), էջ. 109.

Գրականություն
-------------

* Davies, Pete (2014). *American Road*. New York: Henry Holt and Company. ISBN 9781466862821. OCLC 872606640.
* Swift, Earl (2011). *The Big Roads: The Untold Stories of the Engineers, Visionaries, and Trailblazers Who Created the American Superhighways*. Boston: Houghton Mifflin Harcourt. ISBN 978-0-618-81241-7. OCLC 759581024.


|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Թոմաս Հարիս Մակդոնալդ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | American National Biography |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1053082762 · ISNI: 0000000031226409 · LCCN: n94096796 · VIAF: 43537055 · WorldCat VIAF: 43537055 |

 |