**Ջեյմս Գարներ** (անգլ.՝ James Garner, ապրիլի 7, 1928(1928-04-07)[…], Նորման, Օկլահոմա, ԱՄՆ - հուլիսի 19, 2014(2014-07-19)[…], Բրենթվուդ, Լոս Անջելես, Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասան, «Էմմի» և «Ոսկե գլոբուս» մրցանակների դափնեկիր։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ տարիներ

Ջեյմս Սքոթ Բումգարները ծնվել է ԱՄՆ-ի Օկլահոմա նահանգի Նորման քաղաքում։ Ընտանիքի երեք որդիներից Գարները կրտսերն էր։ Նրա մայրը, որ կիսով չափ չերոկի էր, մահացել է, երբ տղան չորս տարեկան է եղել։ Մոր մահից հետո Ջեյմսին և նրա եղբայրներին ուղարկել են հարազատների մոտ։ 1934 թվականին երեխաները վերամիավորվել են իրենց հոր հետ։ Նույն ժամանակ նրանց հայրը կրկին ամուսնացել է։ Տղաները մեծացել են լարվածության մթնոլորտում՝ խորթ մոր հետ։ Վիլման հաճախ ծեծում էր երեխաներին, հատկապես` փոքրին։ Երկրորդ կնոջից բաժանվելուց հետո Վելդոմ Բումգարները տեղափոխվել է Լոս Անջելես, իսկ նրա որդիները մնացել են Նորմանում։

14-16 տարեկան հասակում Ջեյմսը հասցրել է աշխատել մի քանի արդյունաբերություններում, որոնցից ոչ մեկը նրան դուր չէր գալիս։ 16 տարեկան հասակում Գարները ընդունվել է Միացյալ Նահանգների ծովային առևտրի ակադեմիա։ Ուսման մեջ հաջողության հասնելով՝ Ջեյմսը, այնուամենայնիվ, տառապում էր ծովային հիվանդությամբ և արդյունքում թողել դպրոցը։

17 տարեկան հասակում Ջեյմսը տեղափոխվել է հոր մոտ` Լոս Անջելես, որտեղ նա ընդունվել է Հոլիվուդի ավագ դպրոց, ուսման ընթացքում համարվել է ամենատաղանդավոր ուսանողներից մեկը։ Ավագ դպրոցում նա որպես մոդել աշխատել է դիզայներ Մայքլ Յանցենի համար։ Իր աշխատանքի դիմաց Ջեյմսը լավ վարձատրվել է՝ ժամում 25 դոլար, բայց ավելի ուշ, հարցազրույցներից մեկի ժամանակ, նա ասել է, որ ատել է մոդելի աշխատանքը։ Այսպիսով, նա շուտով թողել է իր աշխատանքը և գնացել ծննդավայր։ Ավելի ուշ միացել է Ազգային գվարդիային և 14 ամիս անդամակցել Կորեական պատերազմում Միացյալ Նահանգների բանակի 24-րդ դիվիզիային։ Նա երկու անգամ վիրավորվել է։ Առաջին վիրավորման համար ստացել է «Մանուշակագույն սիրտ» մարտական մեդալ։ Ավարտել է Օկլահոմայի համալսարանը։

1954 թվականին Գարների ավագ դպրոցի ընկերը՝ Փոլ Գրեգորին, նրան առաջարկել է դեր խաղալ «Քեյնի ապստամբ տրիբունալը» բրոդվեյան բեմադրության մեջ, որտեղ նա կարող էր դիտել և սովորել Հենրի Ֆոնդայից։ Հետագայում Ջեյմսը փոխել է իր ազգանունը` Բումգարներից դառնալով Գարներ։

### Կարիերա

Գարներն իր դեբյուտը մեծ էկրանին նշել է «Անհայտ» ֆիլմում (1956), ապա խաղացել է Մառլոն Բրանդոյի հետ «Սայոնարայում» (1957) և արագորեն ձեռք բերել տաղանդավոր դերասանի համբավ։

1957 թվականին Գարները ստացել է պրոֆեսիոնալ գողի` Բրեթ Մավերիկի դերը կատակերգական «Մավերիկ» ֆիլմում։ Ոչ ոք չէր սպասում սերիալի նման աննախադեպ հաջողությանը։ Այն նկարահանվել է 7 սեզոն, նախքան «Warner Brothers» ընկերությանը որոշումը` Բրեթ Մավերիկի եղբոր՝ Բարտի հետ մեկ այլ նախագիծ նախաձեռնելը, որի դերը խաղացել է Ջեք Քելլին։ Քլինթ Իսթվուդը նույնպես նկարահանվել է սերիալի դրվագներից մեկում։ Քննադատները շատ էին հավանում Գարների կատարումը, բայց նա ստիպված էր կիսատ թողնել սերիալը ընկերության հետ ունեցած տարաձայնությունների պատճառով։ Ստուդիան փորձել է որպես գլխավոր հերոսին փոխարինող ընտրել Ռոջեր Մուրին, որը սերիալում մարմնավորել է Ջեյմսի զարմիկի կերպարը, իսկ ավելի ուշ՝ Ջեյմս Գարների կերպարով քողարկված Ռոբերտ Քոլբերտին։ Այնուամենայնիվ, սերիայի վարկանիշը սկսել է կայունորեն ընկնել Ջեյմսի` տաղավարը լքելուց հետո։

### 1960-1980

1960-ականներին Գարները նկարահանվել է «Տղաները գնում են զբոսանքի» (1962), «Ամեն ինչի հուզմունքը» (1963), «Մեծ փախուստը» (1963), «Էմիլիի ամերիկայնացումը» (1964) ֆիլմերում։

1969-ին նա նկարահանվել է «Մարլո» դետեկտիվ դրամայում, որտեղ խաղացել է մասնավոր հետաքննող Ֆիլիպ Մարլոուի՝ Ռեյմոնդ Չանդլերի ստեղծագործությունների գլխավոր հերոսի դերը։ Նկարահանվելով այն ֆիլմում, որտեղ երկու դրվագում խաղացել է նաև Բրյուս Լին, Ջեյմսը դարձել է նրա աշակերտը։ Բրյուս Լին նրան սովորեցրել է իր` Ջիտ Կուն-Դո մեթոդը։

1970-ականներին դերասանը հիմնականում նկարահանվել է հեռուստատեսային ֆիլմերում։ «Նիկոլս» սերիալն այդ ժամանակ կատարելապես ձախողվել է։ Այսպիսով, Ռոյ Հագինսը որոշել է «Մավերիկ»-ի նման սերիալ նկարահանել, որի գործողությունները տեղի կունենային ներկա ժամանակում։ Այսպես հայտնվել է «Դետեկտիվ Ռոքֆորդի գործը», որից հետո ռեժիսորները կրկին իրենց ուշադրությունն են սևեռել Ջեյմսի վրա։ Չնայած սերիալի ժողովրդականությանը՝ Գարները լքել է նախագիծն առողջական խնդիրների, մասնավորապես՝ պատերազմի ժամանակ ստացած ծնկի վնասվածքի պատճառով։

1981 թվականին Գարները վերադարձել է կինոթատրոն՝ շարունակելու դերասանական աշխատանքը «Մավերիկ» սերիալում, բայց «NBC»-ն անսպասելիորեն փակել է նախագիծը՝ չնայած բարձր վարկանիշին։ 1980-ականներին Գարները մի քանի դրամատիկական դեր է խաղացել մի շարք ֆիլմերում։ Իր ողջ կարիերայի ընթացքում Գարներն առաջին անգամ առաջադրվել է «Օսկար»-ի՝ «Մերֆիի սերը» ֆիլմում (1985) ունեցած իր դերի համար։ Սակայն նա այլևս երբեք չի կարողացել վերականգնել իր նախկին փառքը կինոյում։

### Վերջին տարիներ

Գարների կարիերան հեռուստատեսությունում մի փոքր ավելի հաջող է եղել։ Նա նկարահանվել է այնպիսի հեռուստատեսային դրամաներում, ինչպիսիք են «Սրտի հնչյուններ» (1984), «Խոստում» (1986) և «Բարբարոսները դարպասների մոտ» (1993), այդպիսով ցույց տալով, որ իր դրամատիկական ունակությունները թերագնահատված են։ Դերասանի վերջին աշխատանքներն են «Մեվերիկ» (1994), «Իմ սիրելի ամերիկացիներ» (1996), «Յա-յա քույրերի աստվածային գաղտնիքները» (2000), «Հուշերի օրագիր» (2004) ֆիլմերը։

1988-ի ապրիլի 22-ին նա սրտանոթային շրջանցման վիրահատություն է տարել, որից հետո թողել է ծխելը։ 2008 թվականի մայիսին նա ուղեղի ծանր կաթված է տարել, վիրահատվել և արագ ապաքինվել։

Իր կյանքի վերջին տարիներին նա հաճախ է հիվանդացել, գործնականում դուրս չի գրվել հիվանդանոցից։ Մահացել է 2014 թվականի հուլիսի 19-ի երեկոյան, Լոս Անջելեսի իր տանը՝ 86 տարեկան հասակում։

Անձնական կյանք
--------------

Ջեյմս Գարներն ամուսնացած է եղել Լոիս Քլարկի հետ, ում հետ ծանոթացել էր 1954 թվականին կայացած հանրահավաքի ժամանակ։ Գարներն ամուսնությունը համեմատել է բանակի հետ, ասելով. «Բոլորը բողոքում են, բայց կզարմանաք, թե քանի մարդ է կամավոր գնում երկարաժամկետ զինվորական ծառայության»։

Մասնակցել է ավտոարշավների, հիմնադրել է «American International Racers» թիմը։ Գոլֆի մոլեռանդ երկրպագու է եղել։ Աջակցել է Օկլահոմայի պետական համալսարանին և ԱՄՆ ժողովրդավարական կուսակցությանը։

Ժառանգներ
---------

Կինոյի ոլորտում իր նվաճումների համար Գարները Հոլիվուդի փառքի ծառուղում աստղ է ստացել։ 2006 թվականի ապրիլի 21-ին Գարների ծննդավայր Նորմանում կանգնեցվել է Ջեյմս Գարների 10 մետրանոց բրոնզե արձանը։

Ջեյմս Գարների անունով է կոչվել նրա ծննդավայր Նորմանի փողոցներից մեկը։

Ֆիլմագրություն
--------------

| Տարի |  | Հայերեն անվանում | Բնօրինակ անվանում | Դեր
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1957 | ֆ | Սայոնարա | *Sayonara* | կապիտան Մայք Բեյլի |
| 1959 | ֆ | Բարձրացնել պերիսկոպը | *Up Periscope* | լեյտենանտ Քեննեթ Բրեյդեն |
| 1959 | ֆ | Ջեսի Ջեյմս մականուն | *Alias Jesse James* | Բրետ Մեվերիկ |
| 1960 | ֆ | Քեշ Մաքքոլ | *Cash McCall* | Քեշ Մակկոլ |
| 1961 | ֆ | Մանկական ժամ | *The Children’s Hour* | բժիշկ Ջո Քարդին |
| 1962 | ֆ | Տղաները գնում են զբոսանքի | *Boys’ Night Out* | Ֆրեդ Ուիլիամս |
| 1963 | ֆ | Մեծ փախուստ | *The Great Escape* | Բոբ Հենդլի |
| 1963 | ֆ | Ամեն ինչի հուզմունքը | *The Thrill of It All* | բժիշկ Ջերալդ Բոյեր |
| 1963 | ֆ | Խորամանկ գործարարներ | *The Wheeler Dealers* | Հենրի Թայրոն |
| 1964 | ֆ | Էմիլիի ամերկայնացումը | *The Americanization of Emily* | լեյտենանտ-կոմանդիր Չառլզ Էդիսոն Մեդիսոն |
| 1965 | ֆ | 36 ժամ | *36 Hours* | մայոր Ջեֆերսոն Փայկ |
| 1966 | ֆ | Մարտ Դիաբլոյում | *Duel at Diablo* | Ջես Ռեմսբերգ |
| 1966 | ֆ | Միստր Բուդվինգ | *Mister Buddwing* | Միստր Բուդվինգ |
| 1966 | ֆ | Մեծ անակնկալ | *Grand Prix* | Փիթ Էյրոն |
| 1967 | ֆ | Զենքի ժամ | *Hour of the Gun* | Ուայեթ Էրփ |
| 1968 | ֆ | Վարդագույն ջունգլի | *The Pink Jungle* | Բեն Մորրիս |
| 1969 | ֆ | Մառլոու | *Marlowe* | Ֆիլիպպ Մարլոու |
| 1969 | ֆ | Օգնեք ձեր ղեկավարին | *Support Your Local Sheriff!* | շերիֆ Ջեյսոն Մակկալոխ |
| 1973 | ֆ | Փոքր հնդիկ | *One Little Indian* | կապրալ Քլինտ Քեյես |
| 1980 | ֆ | Առողջ կյանքի օրինակ | *HealtH* | Հարրի Վուլֆ |
| 1981 | ֆ | Երկրպագու | *The Fan* | Ջեյք Բերման |
| 1982 | ֆ | Վիկտոր/Վիկտորիա | *Victor/Victoria* | Քինգ Մարշան |
| 1984 | ֆ | Տանկ | *Tank* | սերժանտ Զակ Քերի |
| 1985 | ֆ | Մյորֆիի սերը | *Murphy’s Romance* | Մյորֆի Ջոնս |
| 1988 | ֆ | Արևամուտ | *Sunset* | Ուայեթ Էրփ |
| 1992 | ֆ | Հարգարժան ջենթլմեն | *The Distinguished Gentleman* | Ջեֆ Ջոնսոն |
| 1993 | ֆ | Կրակը երկնքում | *Fire in the Sky* | Ֆրենկ Ուոթենս |
| 1994 | ֆ | Մեվերիկ | *Maverick* | Զեյն Կուպեր |
| 1995 | ս | Լարեդոյի փողզոցները | *Streets of Laredo* | կապիտան Վուդրո Քոլ |
| 1996 | ֆ | Իմ սիրելի ամերիկացիներ | *My Fellow Americans* | նախագահ Մեթ Դուգլաս |
| 1998 | ֆ | Մթնշաղ | *Twilight* | Ռայմոնդ Հոփ |
| 2000 | ֆ | Տիեզերական կովբոյներ | *Space Cowboys* | կապիտան «Տանկ» Սալլիվան |
| 2001 | ֆ | Ատլանտիդա։ Կորցված տարածք | *Atlantis: The Lost Empire* | Կապիտան Ռուրկ |
| 2002 | ֆ | Յա-Յա քույրերի աստվածային գաղտնիքները | *Divine Secrets of the Ya-Ya Sisterhood* | Շեպ Ուոքեր |
| 2004 | ֆ | Հուշերի օրագիր | *The Notebook* | տարեց Նոյ Կալհուն |
| 2006 | ֆ | Վերջին նվերը | *The Ultimate Gift* | Հովարդ Սթիվենս |
| 2009 | ֆ | Տերրա երկրի համար կռիվը | *Battle for Terra* | Դորոն |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  *Tikkanen A.* Encyclopædia Britannica
3. 1 2  Internet Broadway Database — 2000.
4. 1 2 3 4
5. 1 2
6. ↑  «James Garner Dead -- Legendary Actor Dies at 86» (անգլերեն). tmz.com. 19 июля 2014. Վերցված է 20 июля 2014-ին.
7. ↑  «The Bruce Lee Foundation». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ օգոստոսի 5-ին. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 9-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ջեյմս Գարներ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Filmportal · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · Rotten Tomatoes · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 99016017 · BNC: a10946639 · BNE: XX1166793 · BNF: 138943160 · CiNii: DA13931085 · GND: 123389267 · GTAA: 101107 · ICCU: MILV234020 · ISNI: 0000000109390736 · LCCN: n84187243 · NKC: pna2008444778 · NLA: 35229689 · NLP: a0000002869379 · NTA: 071763309 · NUKAT: n2010145628 · SUDOC: 061536865 · VIAF: 117989131 · WorldCat VIAF: 117989131 |

 |

 |