2003 թվականի մարտի 8-ին Մալթայում անցկացվեց **հանրաքվե Եվրամիությանն անդամակցելու** վերաբերյալ։ Քվեարկողների 54%-ը կողմ էր։ 2003 թվականի ապրիլին կայացած ընդհանուր ընտրություններում հաղթեց Ազգայնական կուսակցությունը, որը կողմ էր ԵՄ-ին անդամակցմանը, իսկ ընդդիմադիր Լեյբորիստական կուսակցությունը դեմ էր միանալուն։ 2004 թվականի մայիսի 1-ին Մալթան միացավ ԵՄ-ին։

Հանրաքվեն ամենաբարձր մասնակցությունն ունի ԵՄ-ին անդամակցության հանրաքվեների մեջ (91%) և ամենացածր աջակցությունը 2003 թվականին ԵՄ-ին անդամակցելու վերաբերյալ հանրաքվե անցկացրած ինը երկրների մեջ։

Նախապատմություն
---------------

Մալթայի Եվրոպական տնտեսական համայնքի (ԵՏՀ) հետ առաջին հարաբերությունները սկսվեցին 1970 թվականի դեկտեմբերին Ասոցացման համաձայնագրի ստորագրմամբ։ Այս պայմանագիրը կոչ էր անում ստեղծել Մաքսային միություն՝ հիմնվելով Մալթայի և դաշինքի միջև ազատ առևտրի վրա։

1990 թվականի հուլիսին Մալթան Եվրոպական համայնքին անդամակցելու պաշտոնական դիմում է ներկայացրել, որին ընդառաջել են Եվրահանձնաժողովի դրական կարծիքի միջոցով։ Այնուամենայնիվ, դիմումը կասեցվել է 1996 թվականին լեյբորիստական նոր կառավարության կողմից։ 1998 թվականի ընտրություններում Ազգայնական կուսակցությունը հաղթելուց հետո՝ նոր կառավարությունը վերաակտիվացրեց Մալթայի անդամության հայտը։ Միանալու բանակցությունները ավարտվեցին Կոպենհագենի գագաթնաժողովում 2002 թվականի դեկտեմբերին, և 2004 թվականին Մալթային առաջարկվեց ԵՄ-ին անդամակցել։

2003 թվականի հունվարին Մալթայի կառավարությունը հայտարարեց, որ անդամակցության համար ոչ պարտադիր հանրաքվե կանցկացվի 2003 թվականի մարտի 8-ին, միևնույն ժամանակ տեղական ընտրությունները։

Քարոզարշավ
----------

Հանրաքվեի անցկացման նախաշեմին ընտրողները հավասարաչափ բաժանված էին ԵՄ-ին անդամակցելու հարցում։ Ազգայնական կառավարությունը պնդում էր, որ Մալթան կստանա ԵՄ միջոցներ ճանապարհների և տուրիստական արդյունաբերության համար։ Նրանք ասացին, որ Մալթան պետք է ԵՄ-ին, որպեսզի կարողանա հաղթահարել գլոբալիզացիան և մեղադրեցին ընդդիմությանը վախեցնելու մեջ։

Լեյբորիստական ընդդիմությունը վախենում էր, որ ԵՄ-ին անդամակցությանը կհետևի աշխատատեղերի քչացումը և վտանգի տակ կդնի Մալթայի անկախությունը։ Նրանք գերադասում էին, որ Մալթան պետք է գործընկերություն ստեղծի ԵՄ-ի հետ, այլ ոչ թե անդամակցության ձգտի, և կոչ էին անում մալթացի ընտրողներին կա՛մ անվավեր դարձնեն իրենց քվեաթերթիկները, կա՛մ ձեռնպահ մնալ, կա՛մ չքվեարկել։ Ոչ քարոզչական մեկ գովազդային վահանակ ցույցադրվեց, որ վարչապետ Էդվարդ Ֆենեկ Ադամին կրում է Եվրոպայի դրոշից պատրաստված տակդիր։

Մալթայի ամենամեծ արհմիությունը՝ Աշխատավորների ընդհանուր միությունը, դեմ էր անդամակցությանը։

Հանրաքվեի հարց
--------------

Հանրաքվեի ընթացքում քվեարկության դրված հարցը հաստատվել է 2003 թվականի հունվարի 3-ին։ Հարցը հետևյալն է․ «Համաձայն եք, որ Մալթան պետք է դառնա Եվրամիության անդամ, որը տեղի է ունենալու 2004 թվականի մայիսի 1-ին»։

Արդյունքներ
-----------

|  | Ընտրողներ |  % |
| --- | --- | --- |
| Կողմ | 143,094 | 53.6 |
| Դեմ | 123,628 | 46.4 |
| Անվավեր / դատարկ քվեաթերթիկներ | 3,911 | 1,45 |
| **Ընդհանուր** | **270,633** | **100** |
| Գրանցված ընտրողներ/ մասնակցություն | 297,881 | 90.9 |
| Աղբյուրը ՝ Nohlen & Stöver |

Հետևանքներ
----------

Ազգայնական կուսակցության կողմնակիցները տոնեցին հանրաքվեի արդյունքը, բայց Լեյբորիստական կուսակցության առաջնորդ Ալֆրեդ Սանտը չհամաձայնվեց պարտության հետ և ասաց, որ հարցը կկարգավորվի առաջիկա ընդհանուր ընտրություններում։ Նա պնդում էր, որ գրանցված ընտրողների միայն 48%-ն է քվեարկել այո, և այդ պատճառով մեծամասնությունը դեմ է եղել անդամակցությանը `դեմ քվեարկելով, ձեռնպահ մնալով կամ անվավեր դարձնելով իրենց քվեաթերթիկը։ Հանրաքվեից մեկ օր անց վարչապետը ընտրությունները նշանակեց ապրիլի 12-ին։

2003 թվականի ընտրություններում հիմնական խնդիրը ԵՄ-ին անդամակցությունն էր, իսկ ազգայնական կուսակցության հաղթանակը հնարավորություն տվեց Մալթային անդամակցել 2004 թվականի մայիսի 1-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Nohlen, D & Stöver, P (2010) *Elections in Europe: A data handbook*, p1302 978-3-8329-5609-7
2. ↑  Briguglio, Michael. "Post-Script: The Malta Labour Party after 1998" (PDF). Michael Briguglio. Արխիվացված է the original (PDF) 2011 թ․ հուլիսի 14-ին.
3. 1 2  Stajano, Attilio (2006). "Chapter 3.5 An Overview of the Ten Accession Countries of the 2004 Enlargement". *Research, Quality, Competitiveness: European Union Technology Policy for the Information Society* (second ed.). New York: Springer Verlag. pp. 60–85, page 78. ISBN 978-0-387-28741-6.
4. 1 2 3  "Malta and the EU: History of Malta's EU Membership". *EU2017.MT* (in անգլերեն). Maltese Presidency of the EU 2017. 2016. Արխիվացված է the original 2020 թ․ ապրիլի 11-ին. Retrieved 2019 թ․ մարտի 28. `{{cite news}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑  "Appendix D - Chronology of EU enlargement" (PDF). Parliament of Australia. Արխիվացված է the original (PDF) 2004 թ․ փետրվարի 4-ին. Retrieved 2008 թ․ փետրվարի 27.
6. ↑  "The outcome of the Copenhagen Summit". Efficacité et Transparence des Acteurs Européens. 2003 թ․ հունվարի 15. Արխիվացված է the original 2012 թ․ փետրվարի 12-ին.
7. ↑  "Malta awaits EU membership verdict". *CNN*. 2003 թ․ մարտի 9. Արխիվացված է the original 2003 թ․ հոկտեմբերի 1-ին.
8. 1 2 3  "Referendum briefing No 2: The Maltese EU accession referendum". Opposing Europe Research Network. 2003 թ․ մարտի 8. Արխիվացված է the original 2014 թ․ մայիսի 26-ին.
9. ↑  "Malta votes 'yes' to EU membership". *CNN*. 2003 թ․ մարտի 9. Արխիվացված է the original 2003 թ․ մարտի 13-ին.
10. ↑  "Election Results Move Malta Closer to European Union". *The New York Times*. 2003 թ․ ապրիլի 14.