recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Խաչատրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վասիլ Հակոբի Խաչատրյան** (սեպտեմբերի 30 (հոկտեմբերի 12), 1882, Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1937), Անդրկովկասում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1900)։

1898 թվականից ընտանիքով տեղափոխվել է Թիֆլիս։ 1904-ին բանտարկվել է անօրինական ագիտացիոն գրականություն տարածելու համար։ 1909 թվականին Թիֆլիսում բացել է դերձակի արհեստանոց, որը դարձել է բոլշևիկների գաղտնի հավաքատեղի։ 1913 թվականին Սուրեն Սպանդարյանի, Ելենա Ստասովայի հետ դատապարտվել է ցմահ աքսորի։ 1917 թվականին Սիբիրից վերադարձել է Անդրկովկաս և հեղափոխական աշխատանքի ուղարկվել Ախալցխա։ 1919 թվականին Ռոստովում հեղափոխական աշխատանք է ծավալել հայ գաղթականների շրջանում։ 1920 թվականին ընտրվել է Ռոստովի քաղաքային կոմիտեի կազմում և Նոր Նախիջևանի հեղկոմի անդամ։ 1921-1937 թվականներին կուսակցական-պետական աշխատանք է կատարել Հայաստանում, ապա՝ Վրաստանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 21)։*  |
**Խաչատուր Գ Գաղատացի**, Մինտերճի (ծն. թ. անհայտ, Գաղատ (Կոստանդնուպոլիսում) - մոտ 1679, Սիս (Կիլիկիա)), Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս՝ 1657 - 1674 թվականին։ Պատմագիտության մեջ անվանվել է նաև Սեբաստացի՝ սխալմամբ նույնացվելով ժամանակակից, Հալեպի հայոց թեմի առաջնորդ Խաչատուր վարդապետ Սեբասաացու հետ։ Գաղատացին հայտնի է եղել «Մինտերճի» մականունով։

Աշակերտել է Հովհաննես արքեպիսկոպոս Եդեսացուն և Գաչանոս Կղեմեսին (1626 թվականից)։ Վարդապետ է ձեռնադրվել այրիանալուց հետո և հասել «րաբունապետի» աստիճանի։ Ուսուցիչների և Կիրակոս վարդապետ Արևելցու (Երևանցի, Կոստանդնուպոլիսի պատրիարք՝ 1641 - 1642) ջանքերով 30-ական թվականի սկզբից ներգրավվել է ազգային-ազատագրական շարժման սսական հոսանքի մեջ՝ 50-ական թվականին դառնալով սսականության պարագլուխներից։

1642 - 1643 թվականներին մի քանի ամիս եղել է Կոստանդնուպոլիսի հայոց պատրիարք, սակայն գահընկեց է արվել Գավիթ Վարդապետ Արեելցուց։ Այնուհետև գործելով Կոստանդնուպոլիսում ու Հալեպում՝ պայքարել է էջմիածնականության դեմ և համախոհների ջանքերով տիրացել Կիլիկիայի հայոց կաթողիկոսական աթոռին (օծվել է Ասում, հուլիսի 17-ին)։

Հայ ժողովրդի ազատագրության հույսը կապելով Արևմտյան Եվրոպայի, հատկապես՝ Ֆրանսիայի և Վենետիկի հանրապետության հետ՝ փորձել է դրան հասնել Հռոմեական եկեղեցուն դավանական զիջումներ անելու ճանապարհով։ Այդ նպատակով 1662 թվականին, իր որդու միջոցով, «դավանության գիր» և օգնություն հայցող նամակ է հղել Ալեքսանդր VII պապին ու Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XIV-ին։ Վերջինիս գրել է նաև 1663 թվականին՝ Անտիոքի հունաց պատրիարք Մակարիոսի և Միջագետքի ասորի հակոբիկյանների հակաթոռ կաթողիկոս (օծել է Խաչատուր Գ Գաղատացի) Անդրեասի հետ մեկտեղ։ Հռոմին հայտնած «հպատակությամբ» Գաղատացին ավելի է գրգռել հակառակորդներին, որոնք 1663 թվականին հակաթոռ կաթողիկոս են ընտրել Գավիթ Կարկառեցուն (նույնպիսի անհաջողություն կրել է նաև 1668 թվականին, սակայն 1669 թվականին վերստին գրավել է գահը)։ 1664 թվականին Գաղատացի սսականության մեջ է ներքաշել նաև Եղիազար Ա Այնթափցուն՝ օծելով նրան արևմտահայոց կաթողիկոս, որով էլ ավելի է սրվել պայքարը էջմիածնականների դեմ։ 1668 թվականին անձամբ մեկնել է Կանդիա (այժմ՝ Հերակլիոն, Կրետեում)՝ վենետիկյան զորքերի հրամանատար Ֆրանչեսկո Մորոզինիի մոտ՝ մեծ հույսեր կապելով Կանդիայի պատերազմի հետ։ Սակայն 1669 թվականին Թուրքիայի հաղթանակը հուսախաբ է արել Գաղատացուն։ Հավանաբար դրանից հետո հեռացել է պայքարից և 1674 թվականին հրաժարվել նաև կաթողիկոսական գահից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 21)։*  |
**Խիկար Իմաստուն** (Ախիկար, Աքաիկարոս, Խիկար), ապրել է մ.թ.ա. V դարում, Ասորեստանի Սենեքերիմ թագավորի ժամանակ, եղել նրա ատենադպիրը։

Խիկարի անվամբ մեզ է հասել «Պատմութիւն և խրատք Խիկարայ Իմաստնոյ» զրույցը, որը դարերի ընթացքում մեծ փոփոխություններ է կրել։ Այն պատմում է Խիկարի և իր քեռորդու՝ Նաթանի մասին։ Խիկարը որդեգրել, սնուցել է Նաթանին, մինչդեռ սա չարությամբ է հատուցել Խիկարին։ Բնագիրը զուգորդվում է հետաքրքրական արկածներով ու խրատներով։ Զրույցի հնագույն մի օրինակ (մ.թ.ա. V դար), պապիրուսի վրա, արամեերեն, հայտնաբերվել է Էլեֆանտին կղզու հրեական համայնքում։ Զրույցը հիշվում է Աստվածաշնչում, վերապատմվում Եզոպոսի կենսագրության երկրորդ մասում։

Խիկարի հետ է առնչվում արաբ Լուկմանը։ Բնագիրն ամբողջական կամ հատվածաբար պահպանվել է ասորական, հայկական, արաբական, եթովպական, սլավոնական, վրացական, թուրքական խմբագրումներով։ Հայկական բնագիրը թարգմանվել է ասորերենից, V դարում։ Հայերեն խմբագրված տեքստի հատվածներ մեզ հասել են XI-XII դարերից, իսկ ձեռագիր ամբողջական օրինակ՝ XIV դարից։ Այն, միաժամանակ, հնագույնն է պահպանված բոլոր խմբագրումներից։ Հայերենից են ծագում սլավոնական, վրացական, թուրքական խմբագրումները։ Խիկարը տեղայնանալով՝ մեծ ժողովրդականություն է վայելել միջնադարյան Հայաստանում իբրև ազգային իմաստուն։ Նրա անվան շուրջ հյուսվել են առակներ ու զրույցներ։ Խիկարի զրույցն առաջին անգամ հայերեն տպագրվել է 1708 թվականին, «Պատմութիւն Պղնձէ քաղաքին» ժողովածուի մեջ և, այնուհետև, մինչև 1911 թվականը վերատպվել 14 անգամ։ 1968 թվականին հրատարակվել է Խիկարի գիտա-համեմատական բնագիրը՝ ընդգրկելով ավելի քան 100 ձեռագիր։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Catholic (1907—13) · Catholic (1997—…) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 45437, 5024635 · BNF: 12535578f · GND: 118643673 · LCCN: n82120489 · NLG: 287872 · NUKAT: 2010192162 t 2010192162 · SUDOC: 034618724 · VIAF: 63528699, 1673149198285774940005, 2417167807308018130000, 7765167807296818130008, 8610167807373518130007, 1690145857023922921146, 176202129, 8167803104017771104 · WorldCat VIAF: 63528699, 1673149198285774940005, 2417167807308018130000, 7765167807296818130008, 8610167807373518130007, 1690145857023922921146, 176202129, 8167803104017771104 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 52)։*  |
**Արարատ Լևոնի Դալլաքյան** (մարտի 16, 1951(1951-03-16), Վահան, Կրասնոսելսկի շրջան, Հայկական ԽՍՀ - օգոստոսի 1, 1990(1990-08-01), Ասկերանի շրջան, Արցախ), հայ օդաչու-հրամանատար։

Կենսագրություն
--------------

Արարատ Դալլաքյանը ծնվել է 1951 թվականի մարտի 16-ին ՀԽՍՀ Կրասնոսելսկի շրջանի Օրջոնիկիձե (ներկայումս՝ Վահան) գյուղում։ 1972 թվականին ավարտել է Բուգուրուսլանի (Օրենբուրգի մարզ, Ռուսաստան) քաղաքացիական ավիացիայի օդաչուական ուսումնարանը։ 1972-1975 թվականներին աշխատել է Կրասնոդարի քաղաքացիական ավիացիայում, 1989-1999 թվականներին՝ «Էրեբունի» օդանավակայանում։

1988 թվականին՝ Սպիտակի երկրաշարժի ժամանակ, ՅԱԿ-40 ինքնաթիռի անձնակազմում (2-րդ օդաչու, ապա՝ հրամանատար) մասնակցել է աղետի գոտու փրկարարական աշխատանքներին, 1989–1990 թվականներին՝ Արցախի ինքնապաշտպանությանը։ Ընդհանուր թռիչքաժամը Արցախում կազմել է 130 ժամ։

Հետմահու պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Թաղված է Երևանում։

Աղբյուրներ
----------

* «Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ. 1988-1994», Ե. ՀՀՀ, 2004, էջ 678.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Իսկանդարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Եղիա Հովսեփի Իսկանդարյան** (մայիսի 17, 1890(1890-05-17), Բռնակոթ, Զանգեզուրի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1920, Նորք, Երևան, Երևանի գավառ), հայ բոլշևիկ հեղափոխական, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

Սովորել է Բաքվի Միքայելյան դպրոցում։ 1916 թ. ընտրվել է Կովկասի ռազմաճակատներից մեկում ստեղծված զինվորական կոմիտեի նախագահ։ Եղբոր՝ Եգոր Իսկանդարյանի հետ Սիսիանում ստեղծել է ապստամբ գյուղացիների «ինքնապաշտպանության բյուրո»։ Մասնակցել է 1920 թ. մայիսի 24-ին Բռնակոթում կայացած «ապստամբ գյուղացիների ներկայացուցիչների համագումարին»։

1920 թվականի հուլիսին բանտարկվել է Երևան փոխադրելու ճանապարհին, և գնդակահարվել Նորքի ձորում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 397)։*  |
**Նիլ Մարշալլ** (անգլ.՝  Neil Marshall, մայիսի 25, 1970(1970-05-25), Նյուքասլ-ափոն-Թայն, Միացյալ Թագավորություն), անգլիացի կինոռեժիսոր և սցենարիստ։ Նրա առավել հայտնի ֆիլմերից է «Զինվորական շներ» և «Վայրէջք» սարսափ ֆիլմերը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1970 թվականի մայիսի 25-ին Նյուքասլ-ապոն-Թայն, Մեծ Բրիտանիա։ Նա կինոռեժիսոր որոշել էր դառնալ 11 տարեկանում, երբ դիտել էր «Ինդիանա Ջոնս։ Կորուսյալ տապանը որոնելիս» (1981): Ավելի ուշ նա ֆոտոխցիկով նկարահանեց փոքրիկ ֆիլմ («Super 8 mm») և տեղադրեց համացանցում։ 1989 թ. ընդունվել է Հյուսիսամրիկյան Polytechnic College (ներկայումս Նորդումբրիայի համալսարան)։ Հետագա տարիներին աշխատել է որպես քաղաքացիական խմբագիր տարբեր ստուդիայում։ 1995-ին Մարշալը` որպես սցենարիստ, գրել է Բիչա Նալուրիի «Սպանել ժամանակին» ֆիլմը (1998):

Մարշալլի առաջին մրցանակը ստացել է ցածր բյուջե ունեցող սարսափ ֆիլմի` «Զինվորական շներ» համար (2002), այնուհետև 2002 թ. արժանացել է Բրյուսելի կինոփառատոնի «Ոսկե ագռավ» և «Պեգասուս» մրցանակների, ինչպես նաև նույն տարվա լավագույն DVD հրատարակության Սատուրն մրցանակին։ Նրա հաջորդ ֆիլմն էր «Դատաստանի օրը», որտեղ ներկայացված էր ֆանտազիայի սարսափազդու գործողությունները, այդ նույն ֆիլմի սցենարիստը նույնպես Մարշալլ Նիլն էր։

Նիլ Մարշալի երկրորդ ֆիլմը` «Ծագումը» (2005), նույնպես ստացել է մի շարք հեղինակավոր մրցանակներ, այդ թվում `« Սատուրն »անվանակարգում լավագույն սարսափ ֆիլմ։ Ազատվելուց հետո Նիլ Մարշալլը նկարահանել է կինոքննադատների կողմից կինոգործիչների Splat փաթեթը, որը վերածվեց գոյություն չունեցող սարսափ ֆիլմերի շարքի։

Ֆիլմագրություն
--------------

### Ֆիլմեր

|
|  |
| Տարի | Հայերեն անվանում | Բնագիր անվանում | Դեր |
| 2018 | Hellboy: Rise of the Blood Queen | *Hellboy: Rise of the Blood Queen* | Ռեժիսոր |
| 2015 | Հրեշների քաղաք | *Tales of Halloween* | Ռեժիսոր, սցենարիստ |
| 2010 | Ցենտուրիոն | *Centurion* | Ռեժիսոր, սցենարիստ |
| 2009 | Վայրէջք 2 | *The Descent Part 2* | Գործադիր պրոդյուսեր |
| 2008 | Դատաստանի օր | *Doomsday* | Ռեժիսոր, սցենարիստ, մոնտաժող |
| 2005 | Վայրէջք | *The Descent* | Ռեժիսոր, սցենարիստ, |
| 2002 | Զինվորական շներ | *Dog Soldiers* | Ռեժիսոր, սցենարիստ, մոնտաժող |
| 1998 | Անհրաժեշտ է ժամանակին սպանել | *Killing time* | Ռեժիսոր, մոնտաժող, |

### Հեռուստասերիալ

|
|  |
| Տարի | Հայերեն անվանում | Բնագիր անվանում | Դեր |
| 2012-2014 | Գահերի խաղ | *Game of Thrones* | Ռեժիսոր |
| 2014 | Սև առագաստ | *Black Sails* | Ռեժիսոր |
| 2014 | Կոնստանտին | *Constantine* | Ռեժիսոր |
| 2015 | Հաննիբալ | *Hannibal* | Ռեժիսոր |
| 2016 | Վայրի արևմուտքի աշխարհը | *Westworld* | Ռեժիսոր |
| 2016 | Ժամանակից դուրս | *Timeless* | Ռեժիսոր |

Արտաքին հղումներ
----------------

* IMDB
* «Centurion» Film Page

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  filmportal.de — 2005.
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #139534652 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
3. ↑  Keegan, Rebecca Winters (22 октября 2006). «The Splat Pack». *Time*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 7 октября 2009-ին.
**Վարդան Կաֆացի** (Կաֆայեցի, 1615, Թեոդոսիա, Օսմանյան կայսրություն - 1712, Թեոդոսիա, Օսմանյան կայսրություն), հայ տաղերգու, տոմարագետ, գրիչ, հասարակական-եկեղեցական գործիչ։ Եղել է տեղի Սուրբ Աննա վանքի վանահայր (1648—1680)։ 1680 թվականին ձեռնադրվել է եպիսկոպոս և նշանակվել Ղրիմի հայկական թեմի առաջնորդ՝ պաշտոնավարելով մինչև կյանքի վերջը։ Հայտնի են Վարդան Կաֆացու տաղերը, որ հորինել է պատմաքաղաքական շարժառիթներով և նվիրել Ղրիմի զանազան եկեղեցիների ու վանքերի։ Առավել նշանակալից է «Վարդն է բացուեր առաւօտուն գոյնզգոյն» սկսվածքով տաղը, որում զուգորդվել են բնության գովքն ու վայելքի գաղափարը։ Վարդան Կաֆացին օգտագործել է բանահյուսական ստեղծագործություններին հատուկ պատկերներ ու գեղարվեստական այլ հնարանքներ (ժողովրդական երգի կրկնակ, հայրենի սկսվածք և այլն)։ 1676 թվականին գրել է մի չափածո տոմար։ Ընդօրինակել է բազմաթիվ ձեռագրեր։

Գրականություն
-------------

* «Արարատ», էջմիածին, 1893, № 5, էջ 425—27
* Կոստանյանց Կ․, Նոր ժողովածու, պր․ 3, Թ․, 1896, էջ 11—12
* Աբրահամյան Ա․, Վարդան Կաֆայեցու չափածո տոմարը, «էջմիածին», 1954
* Միքայելյան Վ․․ Ղրիմի հայկական գաղութի պատմություն, Ե, 1964, էջ 311
* Սահակյան Հ․, Ուշ միջնադարի հայ բանաստեղծությունը, Ե․, 1975

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 314)։*  |
**Հովսեփ Մադաթյան էֆենդի** (թուրքերեն՝ Mededyan Osep Efendi), օսմանահայ գյուղատնտես, քաղաքական և հասարակական գործիչ։ Եղել է Օսմանյան կայսրության մեջլիսի պատգամավոր և Էրզրումի Սանասարյան վարժարանի երեք տնօրեններից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Հովսեփ Մադաթյանի կենսագրության մասին շատ բան հայտնի չէ։ Եղել է Էրզրումի Սանասարյան վարժարանի երեք տնօրեններից մեկը։ 1914 թվականի մայիսի 18-ին տեղի ունեցած ընտրությունների ժամանակ, ստանալով 128 ձայն, ընտրվել է Օսմանյան կայսրության 5-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավոր։

Ամուսնացած է եղել Սոֆիա Բաստըրմաջյանի հետ։

Ի տարբերություն Գրիգոր Զոհրապի և Վարդգես Սերենգյուլյանի, հայազգի մյուս պատգամավորների պես Մադաթյանն ու իր ընտանիքը չեն տեղահանվել և չեն աքսորվել։

Հայտնի չէ, թե երբ և որտեղ է մահացել Հովսեփ Մադաթյանը։ Սակայն հայտնի է, որ Հայոց ցեղասպանությունից հետո շարունակել է ապրել Ստամբուլում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Koç, Yılmaz (2009). *Osmanlı Mebusan Meclisinde görev yapan ermeni mebuslar ve faaliyetleri*. Afyonkarahisar: Afyon Kocatepe Üniversitesi. էջ 26.
2. ↑  «Dr. A. Hasmig Dikranyan Becidyan». *HyeTert* (թուրքերեն). 2018 թ․ մարտի 11. Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 27-ին.
3. 1 2  «Armenians in the 1914 Parliamentary Elections». *turksandarmenians.marmara.edu.tr*. Marmara University. Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 27-ին. `{{cite web}}`: `|first=` missing `|last=` (օգնություն)
**Նիկոլայ Եվգրաֆովիչ Ֆեդոսեև** (ռուս.՝ *Николай Евграфович Федосеев*, մայիսի 9, 1871(1871-05-09), Nolinsk, Վյատկայի գավառ, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 4, 1898(1898-07-04), Վերխոլենսկ (գյուղ, Կաչուգսկի շրջան), Իրկուտսկի նահանգ, Իրկուտսկի գեներալ-գուբերնատորիա, Ռուսական կայսրություն), Ռուսաստանում մարքսիզմի առաջին պրոպագանդիստներից։

Ծնվել է քննիչի ընտանիքում։ Սովորել է Կատանի գիմնազիայում, ինքնուրույն ուսումնասիրել է մարքսիզմը։ Հեղափոխական պրոպագանդայի համար 1887 թվականին հեռացվել է գիմնազիայից։ 1888 թ.-ից սկսել է կազմակերպել մարքսիստական խմբակներ (1888-ի հոկտեմբերից մինչև 1889-ի մայիսը դրանցից մեկի անդամ է եղել նաև Վլադիմիր Լենինը)։ 1889 թվականին ձերբակալվել, իսկ 1890 թ. բանտարկվել է Պետերբուրգում։

1892 թվականին քարոզչական աշխատանք է կատարել Վլադիմիրում, կապեր հաստատել այլ քաղաքների մարքսիստների հետ։ 1892 թվականին սեպտեմբերին կրկին բանտարկվել Է։ Վլադիմիրի բանտում եղած ժամանակ նամակագրություն է ունեցել Լենինի հետ։ 1893 թ. աքսորվել է Սոլվիչեգոդսկ, 1895 թ.՝ Արևելյան Սիբիր։ Ինքնասպան է եղել։

Մի շարք աշխատությունների հեղինակ Է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Федосеев Николай Евграфович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Դավիթ Արտեմի (Հարությունի) Դելյանով (Դելաքյան)** (հուլիսի 24, 1763(1763-07-24) կամ 1761 - հուլիսի 7, 1837(1837-07-07) կամ 1830), հայկական ծագումով ռազմական գործիչ, 1812 թվականի հայրենական պատերազմի մասնակից, ռուսական բանակի գեներալ-մայոր։ Դելյանովներ ռուսական ազնվական ընտանիքից։ Ազնվականական զինանշան կրելու իրավունք է ստացել 1827 թվականին։

Նրա որդին` Իվան Դելյանովը եղել է Ռուսական կայսրության կրթության նախարարը։

Գործունեություն
---------------

Սովորել է կադետական կորպուսում (Պետերբուրգ)։ Մասնակցել է 1792 թվականի և 1794 թվականի լեհական արշավանքներին, Նապոլեոնի դեմ պատերազմին, աչքի է ընկել Ֆրիդլյանդի ճակատամարտում (1807 թվական)։ 1812 թվականի Հայրենական պատերազմի ժամանակ Դելյանովը Սումիի հուսարական գնդի հրամանատարն էր․ մասնակցել է Բորոդինոյի և Մոժայսկի ճակատամարտերին, ռուսական բանակի 1813-1814 թվականների արտասահմանյան արշավանքներին, ռուսական զորքերի հետ մտել Փարիզ։ Հետագայում ծառայել է դրագունյան և հուսարական դիվիզիաներում։ Պարգևատրվել է շքանշաններով։

Զինանշան
--------

Դավիթ Դելյանովի տոհմական զինանշանի վահանի վերին մասը պսակված է ազնվականական սաղավարտով և երեք փետուրներով զարդարված թագով։ Վահանը հորիզոնական գծով բաժանված է երկու մասի։ Վահանի վերին մասում ոսկեզօծ դաշտի վրա գլուխը դեպի աջ թեքած ճախրող արծիվ է պատկերված, իսկ ստորին մասում լազուրագույն ամպերից դուրս եկող սպառազեն բազուկ է դեպի վեր ուղղած թրով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկ Դեմոյան Հայկական ազգային խորհրդանշաններ, Երևան 2012, էջ 213

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Դավիթ Դելյանով** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 327)։*  |
**Դիանա Տուրբայ Կինտերո** (իսպ.՝ Diana Turbay Quintero, մարտի 8, 1950(1950-03-08), Բոգոտա, Կոլումբիա - հունվարի 25, 1991(1991-01-25), Մեդելյին, Կոլումբիա), կոլումբացի լրագրողը, ով առևանգվել է Մեդելին կոկաինային կարտելի կողմից և պատահաբար սպանվել Կոլումբիայի ոստիկանության փրկարարական գործողության ժամանակ։

Կենսագրություն
--------------

Դիանա Տուրբայը ծնվել է 1950 թվականի մարտի 9-ին, Բոգոտայում։ Որպես լրագրող աշխատել է Կոլումբիայի հեռուստատեսությունում։ Նրա հայրը՝ Խուլիո Սեսար Տուրբայ Այալան, 1978-1982 թվականներին եղել է Կոլումբիայի Հանրապետության նախագահ։ 1990 թվականի օգոստոսի 30-ին մի անհայտ տղամարդ հեռախոսով կապ է հաստատել Դիանա Տուրբայի հետ և խոստացել հարցազրույց կազմակերպել Մանուել Պերես Մարտինեսի հետ (իսպանացի քահանա, ինտերնացիոնալիստ հեղափոխական, Ազգային ազատագրական բանակի առաջնորդ)։ Ավելի ուշ ոստիկանական հետաքննությունը պարզել է, որ տղամարդը Մեդելինի կոկաինի կարտելի անդամ է և հավաքագրվել է Պաբլո Էսկոբարի կողմից։ Պաբլո Էսկոբարը հույս ուներ, որ նախկին նախագահի առևանգված դստեր օգնությամբ կկարողանա ճնշում գործադրել Կոլումբիայի օրենսդիրների վրա, և նրանք կչեղարկեն հանցագործներին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ արտահանձնելու պայմանագիրը։ Դիանա Տուրբային առևանգել են իր օպերատոր Ռիչարդ Բեսերի հետ և պահել Մեդելինի արվարձանում գտնվող բնակարանում։ 1991 թվականի հունվարի 25-ին Կոլումբիայի ոստիկանության կողմից ձեռնարկված փրկարարական գործողության ժամանակ Դիանա Տուրբայը մահացել է հրազենային վնասվածքներից (ոստիկանը պատահաբար կրակել է նրա վրա)։ Մահվան պատճառը մեջքի հատվածում արձակված գնդակն է եղել, որը մասամբ վնասել է նրա լյարդը և ձախ երիկամը։

Ժողովրդական մշակույթում
-----------------------

### Գրականություն

Դիանա Տուրբայի կյանքի ուղին պատկերված է գրող Գաբրիել Գարսիա Մարկեսի «Հաղորդում առևանգման մասին» պատմվածքում և ցուցադրվել է «Նարկո» հեռուստասերիալում։

### Հեռուստատեսություն

* Տուրբային մարմնավորել է դերասանուհի Լիզել Պոտդևինը «Պաբլո Էսկոբար. Չարի հովանավորը» հեռուստասերիալում (2012)։
* Տուրբային մարմնավորել է Գաբրիելա դե լա Գարզան Նեթֆլիքս-ի Նարկո հեռուստասերիալում (2015)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Obituarios: Julio César Turbay Ayala, ex presidente de Colombia». *El Mundo* (Spanish). 2005 թ․ սեպտեմբերի 15.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
2. ↑  «Hoy Se Cumplen 15 Años Del Asesinato De La Periodista Diana Turbay» (իսպաներեն). Las Voces Del Secuestro. 2006 թ․ հունվարի 25. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հունվարի 18-ին.
3. 1 2  Stone, Robert (1997 թ․ հունիսի 15). «The Autumn of the Drug Lord». *The New York Times*.
4. ↑  García Márquez, Gabriel (1997). *News of a Kidnapping*. Grossman, Edith (Translator. New York: Albert A. Knopf.
**Գեորգ Կաստրիոտի Սկանդերբեգ** (ալբ․՝ Gjergj Kastrioti Skënderbeu, մայիսի 6, 1405(1405-05-06), Sinë, Principality of Kastrioti - հունվարի 17, 1468(1468-01-17), Լեժա, Վենետիկի հանրապետություն), թուրք նվաճողների դեմ ալբան ժողովրդի ազատագրական պայքարի ղեկավար, Ալբանիայի ազգային հերոս։ Կաստրիոտի իշխանական տոհմից։

Գործունեություն
---------------

Մանուկ հասակում պատանդ է տրվել թուրքական սուլթան Մուրադ 2-րդին, հետագայում ծառայել նրա զորքում։ Զորավարական տաղանդի համար ստացել է բեյի (բեգի) տիտղոս, ի պատիվ Ալեքսանդր Մակեդոնացու կոչվել Իսքենդեր բեյ (Ալեքսանդր անվան թուրքերեն արտասանությունը, աղավաղված՝ Սկանդերբեգ)։ Թաքուն պատրաստվել է սուլթանի դեմ պայքարի, կապեր հաստատել նրա արտաքին և ներքին հակառակորդների հետ։ 1443 թվականին Սկանդերբեգ 300 հեծյալով լքել է թուրքական ճամբարը, մեկնել Ալբանիա։ Հենվելով ազատ գյուղացիության վրա՝ արշավանք է սկսել ալբանական հողերից թուրքերին վռնդելու համար։ Նոյեմբերի 28-ին հռչակվել է Կաստրիոտի իշխանության ղեկավար։ Բազմաթիվ բերդերից վտարել է թուրքական կայազորները, ազատագրել երկրի մեծ մասը, ձգտել է միավորել ալբան ֆեոդալներին, ժողովրդական աշխարհազորը վերածել կանոնավոր բանակի։ Շուրջ քառորդ դար ալբան ժողովուրդը Սկանդերբեգի գլխավորությամբ հաջողությամբ դիմագրավել է թուրքական զավթիչներին, որոնք փորձում էին վերականգնել իրենց իշխանությունը։ Սկանդերբեգը ուներ պետական և զինվորական գործչի արտասովոր տաղանդ, հաղթահարել է ներքին և արտաքին քաղաքական մեծ դժվարություններ՝ ալբան ֆեոդալների անջատողական նկրտումները, Վենետիկի ու պապի շահախնդիր քաղաքականությունը են։ Ալբանիայի ժողովրդական Հանրապետությունում սահմանված Հ. Սկանդերբեգի շքանշան։

Հիշատակ
-------

Տիրանայի գլխավոր հրապարակն անվանվել է Սկանդերբեգի անունով։ 1968 թվականին՝ Սկանդերբեգի մահվան 500-ամյա տարելիցին, հրապարակում տեղադրվել է Սկանդերբեգի բրոնզե հուշարձանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Skanderbeg
2. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2
4. 1 2
5. ↑

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 436)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WeRelate · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Լարուսի · Մեծ նորվեգական · Սիտինի ռազմական · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 13042289 · BNC: a10754258 · BNE: XX1349028 · BNF: 11973635b · CONOR: 67792227 · GND: 11861486X · ISNI: 0000000122802571 · LCCN: n50016935 · NKC: jn20000720280 · NLG: 45404 · NLP: a0000001280068 · NSK: 000057111 · NTA: 071288368 · NUKAT: n2007103727 · SUDOC: 027763447 · VIAF: 54941270 · WorldCat VIAF: 54941270 |

 |

 |
**Վիգեն Տիգրանի Գևորգյան** (դեկտեմբերի 27, 2000(2000-12-27), Ակունք, Արագածոտնի մարզ, Հայաստան - նոյեմբերի 7, 2020(2020-11-07)), ՀՀ ԶՈՒ ծառայող, 44-օրյա պատերազմի մասնակից, «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանակիր։

Կյանք
-----

Վիգեն Գևորգյանը ծնվել է 2000 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Արագածոտնի մարզի Ակունք գյուղում։ 2006 թվականին հաճախել է Թալինի թիվ 1 հիմնական, ապա՝ 2015 թվականին՝ ավագ դպրոց, որտեղ էլ ավարտել է ուսումը 2018 թվականին։ Նույն տարում ընդունվել և մեկ տարի սովորել է Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանի Կառավարման և տեխնոլոգիայի ֆակուլտետում, ապագա տնտեսագետ էր։

Զինվորական ծառայություն
-----------------------

Վիգեն Գևորգյանը պարտադիր զինվորական ծառայության է մեկնել 2019 թվականի հուլիսի 24-ին՝ ծառայության անցնելով ԼՂՀ «Մարտունի 3» զորամասում որպես 1-ին հրաձգային գումարտակի նռնականետային դասակի ՀԱՆ-17 նռնականետի 4-րդ հաշվարկի հրամանատար։

### 44-օրյա պատերազմ

Հիմնական հոդված՝ 44-օրյա պատերազմ
Վիգեն Գևորգյանը գտնվում էր հոսպիտալում, երբ սկսվեց պատերազմը։ Չսպասելով դուրսգրման՝ սեպտեմբերի 29-ին, շտապում է առաջնագիծ։ Նա իրենց ստորաբաժանման կազմով անմիջապես պաշտպանության է անցել զորամասի պաշտպանության հատվածում, կատարել իրենց առաջադրված խնդիրները։

Հոկտեմբերի 5-ին գումարտակի կազմով մեկնել են Ջրականի շրջան, անցնելով պաշտպանության Դաշքեսանի ուղղությամբ, փայլուն կատարել է իր առջև դրված մարտական խնդիրները։ Հոկտեմբերի 9-ին մասնակցել է Դուլդուլ բարձունքում մղվող ծանր մարտերին, որպես նռնականետի հրամանատար՝ կատարել է իր խնդիրը։

Հոկտեմբերի 10-ին ստորաբաժանման կազմում մասնակցել է «9-րդ կիլոմետր» կոչվող տեղամասում մղվող պաշտպանական մարտերին։

Նոյեմբերի 1-ից ստորաբաժանման հետ պաշտպանական մարտեր է մղել Մարտունու մատույցներում, մասնակցելով Կոհակ բարձունքի ուղղությամբ մղվող մարտերին։ Օրեր շարունակ դիմագրավել են հակառակորդի մեծածավալ ուժերի հարձակումներին, կանխել նրանց ներխուժումը Մարտունի քաղաք։

Նոյեմբերի 7-ին Կոհակ կոչվող տեղամասում ստորաբաժանման կազմով մարտ են մղել, Վիգեն Գևորգյանը վերջին ճիգերն է գործադրել իր առջև դրված խնդիրը կատարելու ուղղությամբ, սակայն հակառակորդի արձակած հրետանային կրակի արկից ստացել է մահացու բեկորային վիրավորում։

Պարգևներ
--------

* Արցախի Հանրապետության նախագահ Արայիկ Հարությունյանի 2021 թվականի հունիսի 16-ի հրամանագրով Արցախի հանրապետության պետական սահմանը պաշտպանելու գործում ցուցաբերած արիության համար Վիգեն Գևորգյանը հետմահու պարգևատրվեց «Մարտական ծառայություն» մեդալով։
* 2021 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Վիգեն Գևորգյանը Արցախի Հանրապետության նախագահ Արայիկ Հարությունյանի հրամանագրով հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով։

Հիշատակ
-------

Ընտանիքի և ընկերների նախաձեռնությամբ տպագրվել է «Հոգիս՝ ձեզ վահան» գիրքը, որտեղ հավաքված են նրա ընկերների, մտերիմների հուշերը։ Գրքի շնորհանդեսը տեղի է ունեցել 2021 թվականի դեկտեմբերի 27-ին իր ծննդյան օրը Թալինի երաժշտական դպրոցում։

Հուղարկավորվել է Թալինի պանթեոնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայ զինվոր պաշտպանության նախարարության հանդես Վիգեն Գևորգյան».
2. ↑  «ՄԵԾ ՍՐՏՈՎ ՈՒ ՔԱՋ ՈԳՈՎ ՀԵՐՈՍԸ. ՎԻԳԵՆ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ».
3. ↑  «Վիգեն Գևորգյան».
4. ↑  «Հերոսապատում. Վիգեն Գևորգյան».
5. 1 2  «Վիգեն Գևորգյան 21».
**Գրիգորի Յուրիի Անիսոնյան**  (սեպտեմբերի 13, 1951(1951-09-13), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), լրագրող, խմբագիր։
«Նոյան տապան» տեղեկատվական-վերլուծական թերթի գլխավոր խմբագիր և հիմնադիր, Ռուսաստանի ժուռնալիստների միության անդամ, ինչպես նաև Համաշխարհային հայկական կոնգրեսի խորհրդի և Ռուսաստանի հայերի միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

1968 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի թիվ 20 միջնակարգ դպրոցը և ուսումը շարունակել Երևանի պետական համալսարանի Ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետում (1973)։ Աշխատել է Երևանի մի շարք հրատարակչություններում, 1984 թվականից՝ Հայաստանի գրողների միությունում, ապա թղթակցել է «Արմենպրես» և «Նոյան տապան» լրատվական գործակալություներին։ Ավելի ուշ անցել է աշխատանքի մասնավորապես՝ Երքաղխորհրդի համակարգում և ԽՍՀՄ էլեկտրոնային արդյունաբերության նախարարությունում։

1997 թվականին Քիշնևում հիմնադրել է «Նոյան Տապան» տեղեկատվավերլուծական թերթը և «Նոյան Տապան մեդիա» ՍՊԸ ընկերությունը։ 1999 թվականից իր գործունեությունը շարունակել է Մոսկվայում։ Եղել է ՌԺՄ (1998 թվականից) և ՌՀՄ (2000 թվականից) անդամ։

Մրցանակներ
----------

Հանդիսանում է Ռուսաստանի ժուռնալիստների միության մրցանակի դափնեկիր, ստացել է Մոսկվայի Մ. Լոմոնոսովի անվան շքանշան, «Սուտակե Խաչ» և ՌՀՄ «Ոսկե Խաչ» շքանշանները, մեդալ՝ ԱՊՀ երկրների միջխորհրդարանական վեհաժողովի «Մամուլի և տեղեկատվության զարգացման գործում ունեցած վաստակի համար», «Մովսես Խորենացու» մեդալ, ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ, Ռուսաստանի ժուռնալիստների միության կողմից ստացել է «Ֆրիտյոֆ Նանսեն» մեդալ։
։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայ գրատպություն և գրքարվեստ հանրագիտարան (խմբ. Հովհաննես Այվազյան), Երևան, «Հայկական Հանրագիտարան Հրատարակչություն», 2015 — 91, էջեր 91 — 1120 էջ. — 1500 հատ, ISBN 978-5-89700-042-5։

Արտաքին հղումներ
----------------

* [youtube.com կայքում  Գ․ Անիսոնյանի հարցազրույցը «Նոյան տապան» թերթի մասին](հայ.)
**Իրենա Կշիվիցկա** (լեհ.՝ Irena Krzywicka, օրիորդական ազգանունը **Գոլդբերգ** (լեհ.՝ Goldberg), մայիսի 28, 1899(1899-05-28), Ենիսեյսկ, Ենիսեյսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 12, 1994(1994-07-12), Bures-sur-Yvette), լեհ ֆեմինիստուհի, գրող, թարգմանիչ, կանանց իրավունքների պաշտպան, ով քարոզում էր սեռական դաստիարակություն, հակաբեղմնավորիչ միջոցների օգտագործում և ընտանիքի պլանավորում։

Կենսագրություն
--------------

### Անձնական կյանք

Իրենա Գոլդբերգը ծնվել է Սիբիրի Ենիսեյսկ քաղաքում, որտեղ նրա՝ ձախակողմյան հայացքների հրեա մտավորական ընտանիքը՝ աքսորվել էր Լեհաստանից։ Ծնողները Լեհաստանի սոցիալիստական կուսակցության անդամներ էին։ Աքսորի տարիներին հայրը հիվանդացել է տուբերկուլյոզով և մահացել ընտանիքը Լեհաստան վերադառնալուց երեք տարի անց։ Իրենային հանդուրժողականության և ռացիոնալիզմի ոգով դաստիարակել են մայրը և խորթ հայրը Եկուտել Պորտնին, որը հրեական «Բունդ» սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության գլխավոր դեմքերից մեկն էր։

1922 թվականին աղջիկն ավարտել է Վարշավայի համալսարանի լեհագիտության ֆակուլտետը։ Համալսարանական տարիներին նա հրապարակել է իր առաջին էսսեն՝ «Եղրևանու ճյուղը» (լեհ.՝ Kiść bzu):

1923 թվականին Իրենան ամուսնացել է Եժի Կշիվիցկիի՝ սոցիոլոգ և կանանց իրավունքների ակտիվիստ Լյուդվիկ Կշիվիցկու որդու հետ։ Կշիվիցկին որոշել է բաց ամուսնության մեջ մտնել, և հարսանիքից անմիջապես հետո Իրենան իր սիրեցյալի՝ գերմանացի հայտնի բանաստեղծ և դրամատուրգ Վալտեր Հասենկլևերի հետ մեկնել է Կորսիկա։ Հետագայում նա վերադարձել է ամուսնու մոտ և ունեցել է երկու որդի։ Իրենան ընդհանուր առմամբ իր ամուսնությունը համարել է բավականին հաջող։

Ֆեմինիստական գործունեություն
----------------------------

20-րդ դարի 20-ական թվականներին Իրենա Կշիվիցկան սկսեց պայքարը հանուն կանանց էմանսիպացիայի, սեռական դաստիարակության իրավունքի, բազմակնության, միասեռական հարաբերությունների և ձգտել է օրինականացնել աբորտը։ Նա դարձել է մի քանի վեպերի հեղինակ, ինչպես նաև լեհերեն թարգմանել է Հերբերտ Ուելսի, Մաքս Ֆրիշի, Ֆրիդրիխ Դյուրենմաթի մի շարք գործեր։ Լեհական ֆեմինիզմի պատմության ամենահետաքրքիր գրական և քաղաքական փաստաթղթերից մեկը կարելի է համարել նրա «Արական քաղաքակրթության մթնշաղը» (լեհ.՝ Zmierzchu cywilizacji męskiej) վեպը
։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  e-teatr.pl (польск.) — 2004.
3. 1 2  Janusz R. Kowalczyk. «Irena Krzywicka». *Culture.pl* (լեհերեն). Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 2-ին.
4. ↑  Emilia Padoł (2021 թ․ մարտի 17). «Irena Krzywicka. Do ostatniego naboju». *Onet* (լեհերեն). Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 2-ին.
5. ↑  Галина Рымбу (2019 թ․ մարտի 25). «Ирена Кшивицкая. Сумерки мужской цивилизации». *syg.ma* (ռուսերեն). Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 25-ին.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12568220n · CiNii: DA15096273 · CONOR: 218959459 · GND: 119343533 · ISNI: 0000000118390279 · LCCN: n85121601 · NKC: jn19990009647 · NLA: 35812159 · NLP: a0000001180404 · NTA: 133064735 · NUKAT: n94000665 · SUDOC: 034989773 · VIAF: 88062176 · WorldCat VIAF: 88062176 |

 |

 |
**Սուրեն Պետրոսի Սեմերջյան** (փետրվարի 22, 1929(1929-02-22), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 15, 2011(2011-06-15)), հայ կենսաբան։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1991), պրոֆեսոր (2007)։

Կենսագրություն
--------------

1954 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի կենսաբանության ֆակուլտետը։ Նույն թվականին ընդունվել է «Տեխնիկական մշակաբույսերի գիտահետազոտական ինստիտուտ» կենտրոնի (այժմ «Երկրագործության և բույսերի պաշտպանության գիտական կենտրոն»-ի) ասպիրանտուրան։ 1961 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական,1991 թվականին՝ դոկտորական թեզը։ 2007 թվականին նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում «Կենսաբանություն» մասնագիտությամբ։ 1954 թվականից աշխատել է «Երկրագործության և բույսերի պաշտպանության գիտական կենտրոնում», 1968 թվականից ղեկավարել է նույն կենտրոնի կենսաֆիզիկայի, 1972 թվականից՝ ռադիոկենսաբանության լաբորատորիաները։ 1995 թվականից համատեղել է նույն գիտական կենտրոնի գիտության գծով փոխտնօրենի պաշտոնը։ 1994 թվականից հանդիսանում է ՀՀ Գյուղատնտեսական գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ, հանդիսացել է Գյուղատնտեսության Պարենի համաշխարհային կազմակերպության անդամ։ Երկար տարիներ հանդիսացել է «Ցորեն» գիտական պարբերական ժողովածուի գլխավոր խմբագիր։ Հանդիսացել է ցորենի, սիսեռի, ծխախոտի որոշ սորտերի հեղինակ։ Եղել է ՀՀ Գյուղատնտեսական գիտությունների ակադեմիայի և Երևանի պետական համալսարանի ատենախոսությունների պաշտպանության խորհուրդների անդամ։

Հեղինակ է ավելի քան 200 գիտական աշխատությունների և հոդվածների։ Նրա ղեկավարությամբ պաշտպանվել են 10 թեկնածուական և 5 դոկտորական ատենախոսություններ։ Իր գիտական գործունեության ընթացքում համագործակցել է Տիմոֆեև-Ռիսովսկու և Լուչնիկի հետ։ Ժամանակակիցների կողմից բարձր է գնահատվել նրա ավանդը հայրենական գյուղատնտեսության զարգացման գործում։

Պարգևներ
--------

* 1984 թվականին պարգևատրվել է «Աշխատանքի վետերան» շքանշանով
* 2006 թվականին FAO-ի կողմից պարգևատրվել է բրոնզե մեդալով

Աղբյուրներ
----------

* «Ագրոլրատու» ամսագիր, փետրվար 25-մարտ 5, 2009 թ. թիվ 3 (1860), էջ 4
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մելիք-Ստեփանյան (այլ կիրառումներ)

**Սմբատ Անդրեասի Մելիք-Ստեփանյան** (օգոստոսի 1 (13), 1881, Առաջաձոր, Հայաստան - օգոստոսի 24, 1940(1940-08-24), Կանսկ, Կրասնոյարսկի երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ լեռնային ինժեներ։

Ավարտել է Ֆրայբերգի լեռնային ակադեմիան (1904)։ 1906–09-ին մասնակցել է Ղափանի հանքավայրերի հետազոտման աշխատանքներին։ 1906–16-ին եղել է Ղափանի լեռնաարդյունաբերական ընկերության հանքերի վարիչ, ապա՝ դիրեկտոր, 1921-ին նշանակվել է Ղափանի արտակարգ կոմիսար։ Զանգեզուրում սովետական կարգերի հաստատումից (1921-ի հուլիս) հետո Մելիք-Ստեփանյան ընտրվել է Զանգեզուրի հեղկոմի անդամ։ 1924-ին եղել է Ղափանի պղնձահանքերի վերականգնման աշխատանքների ինժեներ, մասնակցել հանքերի շահագործման 10-ամյա պլանի մշակմանը։ 1933-ից՝ Զանգեզուրի Ս․ Շահումյանի անվ․ պղնձահանքերի վարիչ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 393.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 393)։*  |
**Հովհաննես Քարաստանենց**, (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են) XVII դարի հայ տպագրիչ, քահանա։

Բնակվել է Բաղեշում, ընտանիքով փոխադրվել է Լվով։ 1615 թվականին քաղաքի հայկական թաղամասում՝ հայոց Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու մոտ, սարքավորել է տպարան և 1616 թվականին տպագրել Սաղմոսարան, պահպանված միակ օրինակը գտնվում է Վենետիկի Մխիթարյան մատենադարանում։ 1618 թվականին տպագրել է հայատառ ղփչաղերեն (կոմաներեն) «Աղօթք հասարակաց» աղոթագիրքը, որից նույնպես պահպանվել է մեկ օրինակ, որն այժմ գտնվում է Հոլանդիայի Լայդեն քաղաքի համալսարանական գրադարանում, ինչպես նաև մի տպագրել է բժշկարան-աղթարք, որից ոչ մի օրինակ չի պահպանվել։ Ենթադրվում է, որ 1630 թվականին Լվովում հրատարակված լեհերեն մի գիրք՝ ուղղված հայերի կաթոլիկացման դեմ, նույնպես տպագրվել է Հովհաննես Քարմատանենցու տպարանում։ Հովհաննես Քարմատանենցու տպագրական գործունեությունը կարևոր նշանակություն է ունեցել Հարավ-Արևելյան Եվրոպայի հայ բնակչության մշակութային կյանքում։ «Աղօթք հասարակաց»-ը մեսրոպատառ առաջին տպագիր գիրքն է Լվով-Ստանիսլավի շրջանի հայության մեծ մասի համար խոսակցական լեզվով՝ ղփչաղերենով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 567)։*  |
**Ռոման Ալեքսանդրի Գոլովչենկո** (բելառուս․՝ Раман Аляксандравіч Галоўчанка, օգոստոսի 10, 1973(1973-08-10), Ժոդինո, Մինսկի մարզ, Բելառուսական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), բելառուս դիվանագետ և պետական գործիչ։

2020 թվականի հունիսի 4-ից զբաղեցնում Է Բելառուսի Հանրապետության վարչապետի պաշտոնը։ Ավելի վաղ զբաղեցրել Է Բելառուսի Հանրապետության ռազմարդյունաբերական պետական կոմիտեի (2018-2020) նախագահի և Արաբական Միացյալ Էմիրություններում (ԱՄԷ, 2013-2018) արտակարգ և լիազոր դեսպանի պաշտոնները։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1973 թվականի օգոստոսի 10-ին Մինսկի մարզի Ժոդինո քաղաքում։

1996 թվականին ավարտել է Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը, իսկ 2003 թվականին՝ Բելառուսի Հանրապետության նախագահին առընթեր Կառավարման ակադեմիան։

1997-2002 թվականներին եղել է Բելառուսի Անվտանգության խորհրդի պետական քարտուղարության գլխավոր մասնագետ։

2002-2005 թվականներին եղել է Բելառուսի Հանրապետության Գլխավոր դատախազության վարչության պետի տեղակալ։

2005-2006 թվականներին զբաղեցրել Է նախագահի աշխատակազմի արտաքին քաղաքականության վարչության գլխավոր խորհրդականի պաշտոնը։

2006-2009 թվականներին եղել է անվտանգության ոլորտում միջազգային համագործակցության դեպարտամենտի գլխավոր խորհրդական, անվտանգության խորհրդի պետական քարտուղարության Միջազգային անվտանգության դեպարտամենտի գլխավոր խորհրդական։

2009 թվականի հուլիսից մինչև 2009 թվականի դեկտեմբերը եղել է Լեհաստանում դեսպանության խորհրդական-դեսպանորդ։

2009 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2013 թվականի ապրիլ եղել է Բելառուսի Հանրապետության ռազմարդյունաբերական պետական կոմիտեի նախագահի առաջին տեղակալ։

2013 թվականի ապրիլի 22-ից մինչև 2018 թվականը Արաբական Միացյալ Էմիրություններում, համատեղության կարգով նաև Սաուդյան Արաբիայում և Կատարում արտակարգ և լիազոր դեսպան է եղել։

2018 թվականի օգոստոսի 18-ից մինչև 2020 թվականի հունիսի 3-ը գլխավորել Է Բելառուսի Հանրապետության պետական ռազմարդյունաբերական կոմիտեն Սերգեյ Ռումասի կառավարությունում։

2020 թվականի հունիսի 4-ին նշանակվել է երկրի վարչապետի պաշտոնում։

Տիրապետում է անգլերենի, արաբերենի, գերմաներենի և լեհերենի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2
3. ↑  Матвеев, Владимир (2018 թ․ օգոստոսի 18). «Лукашенко сменил руководство правительства, премьером назначен Румас». Белорусское телеграфное агентство. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 5-ին.
4. ↑  «Принятие кадровых решений по новому составу Правительства». Արխիվացված է օրիգինալից 2020-06-04-ին. Վերցված է 2020-06-05-ին.
**Ներսես Բաբկենի Տեր-Ներսիսյան** (Արտաշես-Ստեփան Տեր-Ներսիսյան, նոյեմբերի 16, 1920(1920-11-16), Բեռլին, Վայմարյան Հանրապետություն - դեկտեմբերի 24, 2006(2006-12-24), Գյումրի, Հայաստան), հայագետ, հրապարակագիր, մանկավարժ։ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ (1940 թվականից), ծայրագույն վարդապետ և գավազանակիր 1960 թվականից)։

Կենսագրություն
--------------

Արտաշես-Ստեփան Տեր-Ներսիսյանը ծնվել է Բեռլինում։ Սովորել է Բուխարեստի և Սոֆիայի հայկական դպրոցներում, Վենետիկի Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանում (1933—1939 թթ.), ավարտել Հռոմի Գրիգորյան համալսարանը (1947 թ.)։ Եղել է «Մխիթարյան ընտանիք» ամսագրի խմբագիր (1948-1952 թթ.), «Բազմավեպ»-ի խմբագրապետ (1957-1979 թթ. ընդհատումներով), միաբանության ընդհանուր քարտուղար (1964-1976 թթ. 1982 թվականից առ այսօր), ձեռագրատան տնօրեն (1976-1982 թթ.)։ Երկար տարիներ դասավանդել է Սուրբ Ղազարի ժառանգավորաց դպրեվանքում և Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանում։ Հրատարակել է Առաքել Սյունեցու «Դրախտագիրք»-ը (1956, առաջաբանը, ուսումնասիրությունը և բառարանը՝ Տեր-Ներսիսյանի), Մխիթար Սեբաստացու «Մտածությունք ի վերա բանից փրկչին» (1969, առաջաբանը Տեր-Ներսիսյանի) ժողովածուն և այլն։ Առանձին հոդվածաշարերով անդրադարձել է Դանթեի «Աստվածային կատակերգության» հայերեն թարգմանությանը, Ոսկան Երևանցու քերականական ըմբռնումներին, Մխիթարյան միաբանության պատմությանը, հայոց լեզվի ուղղագրության հարցերին և այլն։ 1991-2005 թթ եղել է Հայ Կաթողիկե եկեղեցու Հայաստանի, Վրաստանի, Ռուսաստանի և Արևելյան Եվրոպայի թեմի առաջին առաջնորդը և այդ ժամանակ Գյումրիում Հայ Կաթողիկե Աթոռանիստ եկեղեցի կառուցելու գաղափարը և առաջին քայլերն է իրականացրել։

Մահացել է 2006 թվականին Գյումրիում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Catholic-Hierarchy.org — USA: 1990.
2. ↑  Baghdasaryan, Aram. «AV Production - Ներսես Տեր-Ներսեսյան». *avproduction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ մայիսի 1-ին. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 16-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 683)։*  |
«Տիրոջ մուտքը Երուսաղեմ», Հովհաննես Խիզանցու մանրանկարներից
**Հովհաննես Խիզանցի**, XIV դարի վերջի և XV դարի սկզբի հայ գրիչ և մանրանկարիչ, Վասպուրականի մանրանկարչության դպրոցի ամենաճանաչված ու ամենաբեղուն ներկայացուցիչներից։

Նրա աշխատանքները համարվում են «վասպուրականյան ոճի» դասական նմուշներ։ Ստեղծագործել է Խիզան քաղաքում։ Ուսուցիչները եղել են Խիզանի Գամաղիելի վանքի առաջնորդներ Հովհաննես Րաբունին և Կիրակոս վարդապետը։ Հովհաննես Խիզանցու պատկերազարդած ձեռագրերը ընդօրինակել է նաև եղբայրը՝ Զաքարիան։ Հովհաննես Խիզանցու ընդօրինակած և պատկերազարդած ձեռագրերից 12-ը պահվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում՝ №№ 346 (1390-1400 թվականներ), 3717 (1392 թվական), 898 (1401 թվական), 8904 (1401 թվական), 4223 (1401 թվական), 5562 (1402 թվական), 5727 (1404 թվական), 4684 (1407 թվական), 5444 (1417 թվական), 1875 (XIV-XV դարեր), 5458 (XV դար), 8897 (XV դար), որոնցից յոթը Ավետարան է, մյուսները՝ Նարեկ, Մաշտոց, Աստվածաշունչ, Հայսմավուրք և ճաշոց։ Արտասահմանյան հավաքածուներում գտնվող ձեռագրերից առավել հետաքրքրականը Վենետիկի Մխիթարյան մատենադարանում պահվող 1368 թվականի Ավետարանն է։ Նա պահպանել է Վասպուրականի պատկերագրական հնամենի ձևերը։ Ի տարբերություն այլ նկարիչների, տոնական համարվող շարից զատ պատկերել է ավետարանական պատմությունների հետ կապված միջանկյալ, ինչպես նաև ծիսական զանազան թեմաներ։ Վասպուրականի մանրանկարչության «խորհրդանշական-ֆոլկլորային» բնույթը նոր որակ է ստացել նրա ստեղծագործություններում։ Հովհաննես Խիզանցին ձգտել է հասնել գծանկարի և գունապատկերի արտահայտչականության։ Նրա գիծը արտակարգ սահուն է, ճկուն, որը, հարաբերվելով հյութեղ գուներանգին, կերպարներին հաղորդում է կենդանություն։ Նա դիմում է նաև հանպատրաստից հորինումների, իմպրովիզացիոն ձևերի, որոնք դառնում են անմիջականության և իրականության տարրերի կրողներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 561)։*  |
**Աքսել Հայբերգ** (նորվ.՝ Axel Heiberg, մարտի 16, 1848(1848-03-16), Քրիստիանիա, Նորվեգիա - սեպտեմբերի 4, 1932(1932-09-04), Օսլո, Նորվեգիա), նորվեգացի դիվանագետ, ֆինանսիստ և բարերար։

Կենսագրություն
--------------

Կրթություն է ստացել արտասահմանում, աշխատել է Չինաստանի դիվանագիտական ծառայությունում։ 1876 թվականին Նորվեգիա վերադառնալուց հետո նա ֆինանսավորել է Ամունդ և Էլեֆ Ռինգնես եղբայրների գարեջրագործական ընկերության հիմնադրումը։ Ռինգերսների, նավատեր Թոմաս Ֆիրնլի, Ֆրիտյոֆ Նանսենի եւ Օտտո Սվերդրուփ հետ միասին նա ֆինանսավորել է Ֆրամ նավով երեք արշավախումբ՝ Նանսենի արշավախումբը (1893-1896), Սվերդրուփի արշախումբը Կանադայի Արկտիկական կղզեխումբ (1898-1902) և Ամունդսենի Անտարկտիդայի արշավախումբը (1910-1912)։

Հեյբերգը 1878 թվակամիմ հիմնել է Christiania RK թիավարության ակումբը, Հիմնադրել է *Konsul Axel Heibergs og Fabrikkeier Hans B. Fasmers ֆոնդը*, որի ակտիվները 1915 թվականին փոխանցվել են *Nansen* ֆոնդինին։ 1898 թ․ համահիմնադրել է Նորվեգիայի անտառտնտեսության ընկերությունը (*Det norske Skogselskap*), որի ղեկավարն է եղել մինչև 1923 թ.: Նրա ֆինանսավորմամբ Օսլոյի Ազգային թատրոնի դիմաց տեղադրվել են Հենրիկ Իբսենի եւ Բյորնստերնա Բյորնսենի արձանները։

Ի պատիվ Հեյբերգի կոչվում են՝ կղզիներ Կարայի ծովում, կղզի Կանադական Արկտիկական կղզեխմբում և 48 կմ սառցադաշտ Տրանսանտարկտիկական լեռներում։

Ամուսնացած է եղել գործարար Տորվալդ Մեյերի (1818-1909) դուստր Ռանգղիլդ Մեյերի հետ։ Նրանք ունեին միակ դուստրը՝ Ինգեբորգ Հեյբերգը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Norsk biografisk leksikon(նորվ.) — Kunnskapsforlaget. — ISSN 2464-1502
2. ↑

Աղբյուրներ և գրականություն
--------------------------

* Waldemar Christofer Brøgger (1932), «Axel Heiberg in memoriam», *Nordisk Tidskrift för Vetenskap, Konst och Industri*. `{{cite encyclopedia}}`: Empty citation (օգնություն)
**Հայկ Գարագաշ** (1893, Թավրիզ, Իրան - 1960, Թեհրան, Իրան), հայ մանկավարժ, խմբագիր։

Կենսագրություն
--------------

Հայկ Գարագաշը ծնվել է 1896 թվականին Թավրիզում՝ հայ ուսուցիչ Արտաշես Գարագաշի ընտանիքում։ Սովորել է Թեհրանի Լուի քոլեջում։ Պաշտոնավարել է «Բանքե Շահի», «Բանքե Օթոման», «Անգլո-իրանյան նավթային ընկերությունում»։ Դասավանդել է հայկական և պարսկական դպրոցներում։ Մասնակցել է Թեհրանում հյուրախաղերով հանդես եկող Արմեն Արմենյանի, Միքայել Մանվելյանի, Սիրանույշի, Արուս Ոսկանյանի, Գրիգոր Ավետյանի և Վահրամ Փափազյանի թատերախմբերին։ Թեհրանում հիմնել է թատերական միություն։ 1927, 1929 և 1930 թվականներին նա մեծ զոհողությամբ և ջանադրությամբ հրատարակել է «Պարսկահայ տարեգիրք» մեծածավալ հատորները և 1930 թվականին հիմնել է «Վերածնունդ» շաբաթաթերթը, որը երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ դարձել է օրաթերթ։ 1920-1942 թվականներին եղել է «Բոբոխ» թերթի խմբագիր (1933-1936 թվականնր «Մանկական բոբոխ»), 1930-1953 թվականներին՝ «Վերածնունդ» թերթի խմբագիր։ Տիրապետել է մի շարք լեզուների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի գրադարանների համահավաք գրացուցակ
2. ↑  Մանկական բոբոխ, Հ. Գարագաշ(չաշխատող հղում)
3. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.
4. ↑  Հայկ Գարագաշ (1893-1960)
**Անդրանիկ Հովհաննիսյան** (սեպտեմբերի 26, 1955, Նոր Արտագերս, Արմավիր - ապրիլի 26, 2020, Երևան), հայ պարուսույց, «Վան» ավանդական երգի և պարի խմբի գեղարվեստական ղեկավար։

Կենսագրություն
--------------

Անդրանիկ Հովհաննիսյանը ծնվել է 1955 թվականի սեպտեմբերի 26-ին, Արմավիրի մարզի Նոր Արտագերս գյուղում։ Արմատներով Սասունի Սպղանք գյուղից է։ Սովորել է տեղի միջնակարգ դպրոցում։ Բարձրագույն կրթությունը ստացել է Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանում։ Ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1979 թվականին ամուսնացել է Մարգարիտա Պետրոսյանի հետ, ունեցել է երկու դուստր՝ Լիանա և Լիլիթ։ Մահացել է 2020 թվականի ապրիլի 26-ին, Երևանում։

Գործունեություն
---------------

Անդրանիկ Հովհաննիսյանը իր ողջ գիտակից կյանքը նվիրել է հայկական ազգային երգերի ու պարերի առաջմղմանը, զարգացմանն ու տարածմանը։ Հայ երգի մեծ երախտավորներ, երգիչ-բանահավաք Հայրիկ Մուրադյանի և նրա դուստր, ազգագրագետ-բանահավաք Մարո Մուրադյանի ջանքերով շուրջ չորս տասնամյակ առաջ ստեղծված «Ակունք» և «Վան» ազգագրական համույթների կազմում Անդրանիկ Հովհաննիսյանը, 1979 թվականից սկսած իր ձայնով զարդարել է բազմաթիվ համերգներ, հայրենիքում և աշխարհի բազմաթիվ երկրներում ներկայացրել պատմական Հայաստանի ազգագրական շրջանների հայտնի և անհայտ մի շարք երգեր։ Նրա երգը բխում էր մեր ակունքներից, պատմությունից ու էությունից։ Հետագայում նրան է անցել Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի, Հայրիկ Մուրադյանի անվան «Վան» ազգագրական երգ ու պարի համույթի ղեկավարությունը։ Միաժամանակ երկար տարիներ շարունակել է լինել «Ակունք» ազգագրական համույթի գլխավոր մենակատարներից մեկը։ Անսամբլների հետ նա հյուրախաղերի է եղել Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Իտալիայում, Ռումինիայում, Հնդկաստանում և բազմաթիվ ելույթներ ունեցել Հայաստանի բոլոր մարզերում, այդ թվում` Արցախում։ Երկար տարիներ եղել է «ԵՐՊԻ» երգի և պարի ազգագրական փառատոնի կազմակերպիչներից մեկը։ Օգնել է բազմաթիվ խմբերի հայկական բանահյուսության զարգացման գործում։ Աշխատել է «Լույս» պ/հ-ում։

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
------------------

1. ↑

*

Աղբյուրներ
----------

* Անդրանիկ Հովհաննիսյանը Հայրիկ Մուրադյանի մասին
* 
* 
* 
*