**Առաջարկվել է այս հոդվածը ջնջել**  

Վիքիպեդիայի մեկ կամ մի քանի մասնակիցներ առաջարկել են այս հոդվածը ջնջել։ Որպես պատճառ նշվում է հետևյալը՝ *Տվյալ անձի մասին գրված հոդված արդեն կա:*  
 Մանրամասներին ծանոթանալու, ինչպես նաև Ձեր տեսակետը հայտնելու համար այցելեք **Ջնջման ներկայացված հոդվածների** քննարկման էջը։ 
  

**Ուշադրություն** նախքան վերոհիշյալ քննարկման էջում համաձայնության գալը, պետք չէ հեռացնել այս կաղապարը։ Եթե համաձայն չեք առաջարկված ջնջմանը, կարող եք քննարկմանը զուգահեռ ուղղել և բարելավել այս հոդվածը՝ այդպիսով նպաստելով, որ այն պահպանվի։ 

---

**Հիշեցում**. եթե դուք եք տեղադրել այս կաղապարը, ապա մի մոռացեք ջնջման առաջադրված հոդվածանվանումն ավելացնել Ջնջման առաջադրված հոդվածներ քննարկման էջում, մեկ կամ երկու տողով նշելով ջնջման առաջադրելու ձեր պատճառաբանությունը։ Եթե հոդվածը ենթակա է անմիջապես հեռացման, ապա օգտագործեք `{{արագ ջնջում}}` կաղապարը։   
**Ծանոթացեք նաև Վիքիպեդիայի Ջնջման կանոնակարգին։**  

**Ջնջման ներկայացնողին՝** Խնդրում ենք տեղադրել այս `{{subst:Ծանուցում/Ջնջման առաջարկ|Արիստոքսեն|Տվյալ անձի մասին գրված հոդված արդեն կա:}}-- ~~~~` հաղորդագրությունը հոդված ստեղծողի կամ հոդվածի վրա առավել շատ աշխատանք կատարած մասնակցի քննարկման էջում։


**Արիստոքսեն** Արիստոքսենոս Տարենտացին (հին հունարեն՝ Ἀριστόξενος ὁ Ταραντῖνος, մոտ 370/360 մ.թ.ա.[2], Tarentum - մ.թ.ա. 300-ից հետո, Աթենք) - հին հույն փիլիսոփա և երաժշտության տեսաբան։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է մ.թ.ա. մոտ 360 թվականին ենթադրաբար Տարենտում։ Սովորել է իր հոր՝ Սպինտարի, այնուհետև Լամպրա Էրիթրացիի մոտ։ Նրա հայրը և ուսուցիչը՝ երաժիշտ Սպինտարը, մտերիմ էին Տարենտումի Պյութագորաս Արխիտասի հետ, Արիստոքսենոսի ուսուցիչներն էին նաև Պյութագորաս Քսենոֆիլոսը, Էխեկրատը և Ֆիլոլաոսի և Եվրիտոսի այլ աշակերտներ։ Պելոպոնեսում (Մանտինեայում և Կորնթոսում) մնալուց հետո, արդեն կայացած մարդ, Արիստոքսենոսը միացել է Արիստոտելյան ճեմարանին (հիմնադրվել է մ.թ.ա. 335 թվականին)։

Արիստոտելի մահից հետո Արիստոքսենը հավանաբար մնաց ճեմարանում՝ դասախոսություններ կարդալով այստեղ երաժշտության մասին.

Ստեղծագործություններ
--------------------

Գրել է երաժշտության և փիլիսոփայության, պատմության, մանկավարժության մասին, հիշատակվում է ընդհանուր մոտ 450 գրքի հեղինակ(գրեթե բոլորը կորել են)։ Դրանցից են «Հարմոնիկայի տարրերը» (պահպանվել են հատվածներով), «Սկզբների մասին», «Մեղեդու մասին» (առնվազն 4 գիրք), «Ռեժիմների մասին», «Երաժշտության ընկալման մասին», «Երաժշտության մասին» (առնվազն 4 գիրք), «Ռիթմի տարրեր» (պահպանվել են հատվածներով), «Առաջին անգամի մասին», «Գործիքների մասին», «Աուլոսի և [այլ երաժշտական] գործիքների մասին», «Աուլոսների պատրաստման մասին», «Աուլետների մասին», «Շլոր պարերի մասին», «Ողբերգականների մասին», «Պարի մասին» ողբերգության մեջ», «Պրաքսիդամանտոսը», «Պյութագորասի և նրա աշակերտների մասին», «Պյութագորասի կյանքի մասին», «Պյութագորասի ասացվածքներ», «Պյութագորասի կյանքը», «Արխիտասի կյանքը», «Սոկրատեսի կյանքը», «Տելեստոսի կյանքը», «Քաղաքացիական օրենքներ» (ոչ պակաս 8 գիրք), «Կրթության օրենքներ» (առնվազն 10 գիրք), «Թվաբանության մասին», «Սեղանի խոսակցություններ», «Պատմական նշումներ», «Տարբեր հուշեր», «Ցրված գրառումներ», « Համեմատություններ»։

Հարմոնիայի տարրեր
-----------------

Արիստոքսենուսի «Հարմոնիայի տարրեր» գիրքը (Արիստոքսենուսի տարբեր ստեղծագործությունների ժողովածուն՝ բացերով, առանց ավարտի) երաժշտության մասին առաջին գիտական ուսումնասիրությունն է, որը հասել է մեզ։ Այստեղ դիտարկվում են մեղեդու տեսակները (դիատոնիկ, քրոմատիկ, էնհարմոնիկ), ինտերվալները (խոսքում համակցված և երգեցողության մեջ դիսկրետ), հնչյունները, համակարգերը (ինտերվալային կառուցվածքները չորրորդ, հինգերորդ, օկտավա, մինչև երկու օկտավա լրիվ համակարգում), եղանակներ, նյութափոխանակություն (սեռի, համակարգի, ռեժիմի փոփոխություններ), մելոպեա (երաժշտական կոմպոզիցիա)։ Արիստոքսենուսը (ի տարբերություն պյութագորացիների) միտումնավոր հրաժարվեց միջակայքերի մաթեմատիկական մեկնաբանությունից՝ դրանք համարելով երաժշտի համար ակնհայտ և չպահանջելով որևէ լրացուցիչ հիմնավորում։ Արիստոքսենուսի «Երաժշտական» թվաբանությունը (օրինակ՝ նրա ամբողջ հնչերանգի բաժանումը երկու հավասար կիսաձայնների, ինչը անհնար է էպիմորալ թվային հարաբերակցությունը հավասարապես երկու մասի բաժանելու անհնարինության պատճառով) հետագայում ենթարկվել է սուր քննադատության հետևորդների կողմից։ Գիտնական-երաժիշտ (μουσικός) համար, ըստ Արիստոքսենուսի, ուղղակի ընկալումը երաժշտության հետագա (ռացիոնալ) ուսումնասիրության առաջին և ամենակարևոր նախապայմանն է։

>  Ձայնի կամ գործիքների մեջ առաջացող յուրաքանչյուր երաժշտական մեղեդի մենք դիտարկում ենք որպես ամբողջություն։ Սակայն հետազոտությունը հանգում է երկու [սկզբունքի]՝ լսողություն և պատճառաբանություն։ Լսելով մենք տարբերում ենք միջակայքային մեծությունները, և ըստ պատճառի որոշում ենք դրանց ֆունկցիաները (δυνάμεις): Դուք պետք է ուսուցանեք ձեզ, որպեսզի զգուշորեն առանձնացնեք երկուսը։ Բայց այստեղ իրավիճակը նույնը չէ, ինչ երկրաչափության մեջ, որտեղ ընդունված է ասել. «Դիցուք, որ սա ուղիղ գիծ է»։ Ինչ վերաբերում է ընդմիջումներին, ապա պետք է հրաժարվել նման հայտարարություններից։ Երկրաչափությամբ զբաղվողը, ի վերջո, չի օգտագործում զգալու ունակությունը և հետևաբար չի մարզում իր տեսողությունը՝ ուղիղ գծով, շրջանով և այլն տարբերելու լավն ու վատը, ավելի շուտ, դա անում է ատաղձագործը, պտտագործը կամ այլ արհեստավոր։ Երաժշտի համար [լսողական] զգայարանի սրությունը (ἡ τῆς αἰσθήσεως ἀκρίβεια) համարյա ամենակարեւորն է։ 
> 
>

Ռիթմիկ տարրեր
-------------

Տրակտատը պահպանվել է բնօրինակ դրվագներով, ինչպես նաև Պորֆիրիի «Պտղոմեոսի ներդաշնակության մեկնաբանությունից», Միքայել Փսելլուսի «Պրոսլամբանոմենա»-ից և մի քանի ավելի ուշ անանուն տեքստերից (ներառյալ Օքսիրինխուս Պապիրուս 9 և 2687) հատվածներում։ 

Ռիթմի (ռիթմիկայի) վարդապետության կենտրոնում պրոզոդական ժամանակի ամենափոքր անբաժանելի միավորի գաղափարն է, որը Արիստոքսենն անվանում է πρῶτος χρόνος (լուս. «առաջին անգամ», այսինքն՝ չափման ամենափոքր միավորը՝ «քվանտ» ժամանակի)։ Վերև շարժումը (պարզ և բարդ) տուներում նկարագրվում է «արսիս» (ἄρσις) բառով, դեպի ներքև շարժումը՝ ավելի հազվադեպ «հիմք» (βάσις)» (βάσις): 

Արիստոքսենոսի տրակտատի մասեր «ռիթմիկ նյութափոխանակության» (μεταβολὴ ῥυθμική), (այսինքն՝ մետրի փոփոխությունը ռիթմիկ ձևի մեջ) և «ռիթմոպեիայի» (ῥυθμοποιΐα մասին, մի ամբողջական ռիթմիկ կոմպոզիցիաներ) չեն պահպանվել։

Ազդեցություն
------------

Արիստոքսենը հսկայական ազդեցություն է ունեցել ավելի ուշ հին երաժշտության գիտության զարգացման վրա։ Ուղղակի արիստոքենիստներն էին Արիստիդես Կվինտիլիանոսը, Կլեոնիդասը, Գաուդենտիոսը և Բաքիոսը։ Նույնիսկ Պյութագորացիները, ներառյալ Նիկոմաքոսը և Բոեթիոսը, չխուսափեցին նրա ազդեցությունից (Արիստոքսենուսը միակ հնագույն հեղինակությունն է, որին Բոեթիուսը հարգանքով նշանակում է երաժշտություն բառով)։ Պտղոմեոսը (չլինելով զուտ արիստոքսենիստ կամ պյութագորացի) բնականաբար Արիստոքսենոսի ուսմունքի մասերը ինտեգրեց իր ներդաշնակության մեջ։

Միջնադարում Արիստոքսենի մասին հիշատակումները հազվադեպ են լինում (հիմնականում Բոեթիուսի կողմից), հավանաբար այն ժամանակվա բազմաթիվ գիտնականների կողմից հունարեն լեզվի իմացության բացակայության պատճառով։ Միջնադարյան արաբական արևելքում Արիստոքսենուսի ընդունելությունը ներկայացնում էր ալ-Ֆարաբին։ 
15-րդ դարի վերջից Արևմտյան Եվրոպայում` Իտալիայում, ակտիվ հետաքրքրությունը վերածնվեց Արիստոքսենի նկատմամբ (Ջորջիո Վալլա, Ֆրանչինո Գաֆուրի, Վինչենցո Գալիլեյ և այլն)։ Առաջին լատիներեն թարգմանությունը (Անտոնիո Գոգավայի կողմից) լույս է տեսել 1562 թվականին, որը խթան է տվել արիստոքսենյան ներդաշնակության ներդրմանը գիտական լայն կիրառության մեջ։ 
Մերկուրիի վրա գտնվող խառնարանն անվանվել է Արիստոքսենուսի պատվին։

Գրականություն
-------------

1. Aristoxeni musici antiquissimi harmonicorum elementorum libri III <...> Venetiis, 1562 (лат. перевод Антония Гогавы).
2. Греческий текст с английским переводом Г. Макрана (Оксфорд, 1902).
3. Французский перевод Ш.Э. Руэлля (1871).
4. Немецкий перевод Р. Вестфаля (1883).
5. Aristoxeni Elementa harmonica / R. da Rios recensuit. Romae, 1954 (лучшее издание греч. оригинала «Гармоники»).
6. [Fragmente] / Texte und Kommentar von F. Wehrli. Basel, 1967.
7. Barker A. Greek Musical Writings, vol. II: Harmonic and Acoustic Theory. Cambridge, 1989 (переводы на англ. язык «Гармоники» и «Ритмики»).
8. Aristoxenus. Elementa rhythmica. The fragment of Book II and the additional evidence for Aristoxenian rhythmic theory. Edited with introduction, translation and commentary by Lionel Pearson. Oxford: Clarendon, 1990, liv, 98 pp. (лучшее издание и перевод на английский язык «Ритмики»).
9. Аристоксен. Элементы гармоники. Перевод и примечания В. Г. Цыпина. М.: МГК, 1997.
10. Аристоксен. Элементы гармоники. Перевод и комментарии Ю.Н. Холопова // От Гвидо до Кейджа. М.: НПФ "ТС-Прима", 2006, сс.315-338. ISBN 5-902495-02-4.
11. Аристоксен. Элементы ритмики. Перевод и примечания Е. В. Афонасина // Афонасин Е. В. Афонасина А. С. Щетников А. И. Mousike tekhne. Очерки истории античной музыки. СПб. Изд-во РХГА, 2015, с. 127-147.
12. Winnington-Ingram R. P. Aristoxenus and the intervals of Greek music. Classical Quarterly, 26, 1932, 195—208.
13. Barker A. D. Music and perception: A study in Aristoxenus // Journal of Hellenic Studies, 1998, 1978, p. 9-16.
14. Barker A. D. Aristoxenus’ theorems and the foundations of harmonic science // Ancient Philosophy, 4, 1984, pp. 23–64.
15. Litchfield M. Aristoxenus and empiricism: A reevaluation based on his theories // Journal of Music Theory, 32, 1988, pp. 51–73.
16. Цыпин В. Г. Аристоксен. Начало науки о музыке. М.: МГК, 1998.
17. Gibson, Sophie. Aristoxenus of Tarentum and the birth of musicology. N.Y.: Routledge, 2005. 267 pp.
18. Афонасин Е. В. Аристоксен о музыке // Афонасин Е. В. Афонасина А. С. Щетников А. И. Mousike tekhne. Очерки истории античной музыки. СПб. Изд-во РХГА, 2015, с. 108-126.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Жмудь, Леонид Яковлевич* Аристоксен // Античная философия: Энциклопедический словарь / Российская акад. наук, Ин-т философии ; [редкол.: М. А. Солопова (отв. ред.) и др.]. — М.: Прогресс-Традиция, 2008. — С. 155-156. — 895 с. — ISBN 5-89826-309-0
2. ↑  См. например, трактат «Основы музыки» Боэция, кн. V,13.
3. ↑  Более привычный термин для нисходящего движения — «тезис», «тесис» (θέσις).