|  |  |
| --- | --- |
|  | **Այս էջում կա կորեերեն տեքստ։** Առանց արևելաասիական լեզուների գրերի օժանդակ ծրագրի՝ դուք կարող եք կորեերեն պայմանանշանների փոխարեն տեսնել հարցականներ կամ այլ նշաններ։ |

Կորեական լեզվում հաշվելու համար օգտագործվում են թվականների երկու տեսակ` բուն **կորեական թվականներ** և չինական ծագման թվականներ։

Թվականների կազմությունը
-----------------------

Բուն կորեական և չինական թվականների համար 11-ից մինչև 19-ը գործում են միևնույն օրենքը` թվերը կազմվում են 10 թվի և միավորի թվի գումարման միջոցով։ Օրինակ`

15 = 10 + 5 = 십 (շիպ)+ 오 (о) = 십오 (շիբո) չինական թվականների համար
15 = 10 + 5 = 열 (յոլ) + 다섯 (թասսոդ) = 열다섯 (յոլթասսոդ) կորեական թվականների համար
20-99 թվերի համար գործում է նույն օրենքը, որի ընթացքում ավելանում է միավոր թվանշան, միայն տասնյակ նշանակող թվերի կազմը այլ է. չինական թվականները կազմվում են թվի մեջ 10 քանակի բազմապատկմամբ, երբ բուն կորեական թվականներում յուրաքանչյուր տասնյակ ունի իր անունը։ Օրինակ`

66 = 6 × 10 + 6 = 육 (յուկ; սեվերն. 륙) × 십 (շիպ + 육 (յուկ) → 육십육 (յուկսիմնյուկк; սեվերն. 륙십륙) չինական թվականների համար
66 = 60 + 6 = 예순 (յեսուն) + 여섯 (յոսոթ) = 예순여섯 (յեսունյոսսոթ) կորեական թվականների համար
Այն դեպքում, երբ թվանշանակարգում (տասնյակ, հարյուրավոր, հազարավոր և այլն) բազմապատկիչը միավոր է (10, 11…; 100, 101…; 1000, 1001…), ապա այն սղվում է։ «15» — 십오 «շիբո» (10 + 5), բայց ոչ 일십오 «իլշիբո» (1 × 10 + 5): Ինչպես չինական, այնպես էլ կորեական մեծ թվերը բաժանվում են 4 խմբի`
հարյուր հազար - 100 000 = 10 × 10 000 = 십만 (շիմման), այլ ոչ 100 × 1000 (백천, փեգչան)։

Կարևոր է տարբերակել չինական և կորեական թվականները, քանի որ այդ թվականների կիրառելիության սահմանները համարյա երբեք չեն հատվում։ Օրինակ, չինական ծագման թվերը կարող են օգտագործվել դասական թվականներ` 

십번 (շիպ թոն, հանչա 十番, «տասներորդ համար»);
열번 (յոլ բոն, չի օգտագործվում հանչա բառը, «տաս անգամ»)։
Բուն կորեական թվականներում տարիքի մատնանշման համար օգտագործվում է սայլ (살), իսկ փոխառյալ բառերի դեպքում` սե (세):

25 лет: 20 + 5 + «սայլ» = 스물다섯 살 (սիմուլթասսոդ սայլ),
25 лет: 2 × 10 + 5 + «սե» = 이십오 세 (իշիբօ սե)։
Չինական թվականները օգտագործվում են նաև րոպեների հաշվման ժամանակ։

35 րոպե = 3 × 10 + 5 + «փուն» (րոպե) = 삼십오 분 (սամշիբո բուն)։
Բուն կորեական թվանշանները օգտագործվում են ժամերը տասներկուժամյա համակարգում հաշվելու համար, ինչպես նաև 0:00 մինչև 12:00 24-ժամյա համակարգում ժամերը հաշվելու համար: 13:00 մինչև 24:00 ընկած ժամանակահատվածի ժամերը կարող են անվանվել միևնույն թվով։

세 시 (սե շի, գիշերվա կամ ցերեկվա ժամը 3),
십칠 시 (շիփջիլ շի си) или 열일곱 시 (յոլիլգոփ շի) — 17:00:
Հարյուրավոր թվի հաշվման ժամանակ օգտագործվում են չինական թվականներ` երբեմն կորեական թվականների հետ միախառնված.

101 կարող է կարդացվել ինչպես 백하나 (փեգհանա), այնպես նաև 백일 (փեգհիլ)։
Որոշ կորեական թվականներ փոփոխվում են հաշվային բառերից առաջ.

| Թվական | Կորեական արտասանություն | Հապավում |
| --- | --- | --- |
| Հանգիլ | Նոր ռոմանացում | Ռոմանացում | Տառադարձություն | Հանգիլ | Նոր ռոմանացում | Ռոմանացում | Տառադարձություն |
| 1 | 하나 | hana | *hana* | *հանա* | 한 | *han* | *հան* |
| 2 | 둘 | *dul* | *tul* | *թուլ* | 두 | *tu* | *թու* |
| 3 | 셋 | *set* | *ses* | *սեթ* | 세 | *se* | *սե* |
| 4 | 넷 | net | *net* | *նեթ* | 네 | *ne* | *նե* |
| 20 | 스물 | *seumul* | *sŭmul* | *սիմուլ* | 스무 | *sŭmu* | *սիմու* |

1, 2, 3, 4, և 20 թվերը հաշվելու համար օգտագործվում են հատուկ ձևեր, որոնք կազմվում են վերջին տառի սղությամբ։

* 한 번 հան փոն (մի անգամ),
* 두 개 թու քե (երկու իրեր),
* 세 시 սե շի (երեք ժամ), Հյուսիասային Կորեայում այս դեպքերում օգտագործվում են չինական 삼 «սամ» թվականը. 삼시 «սամ շի»,
* 네 명 նե մյոն (չորսը),
* 스무 마리 սիմու մարի (քսան կենդանի)։

Նմանօրինակ գործընթաց տեղի է ունենում չինական թվականների հետ.

* 오뉴월 օնյուվոլ (մայիս և հունիս)
* 유월 յուվոլ (հունիս)
* 시월 շիվոլ (հոկտեմբեր)

Մի քանի բառերից առաջ բուն կորեական «3» և «4» թվականները ունեն յուրահատուկ տեսք.

* 석 달 սոք տալ (երեք ամիս)
* 넉 잔 նոք չան (չորս բաժակ)

Թվեր
----

| Թվեր | Փոխառյալ թվեր | Բուն կորեական թվեր |
| --- | --- | --- |
| Հանչա | Հանգիլ | Հնչյունաբանություն | Հանգիլ | Հնչյունաբանություն |
| 0 | 零/空 | 영 (ԿԺԴՀ ։ 령), 공 | *յոն* (ԿԺԴՀ։ *րյոն), կոն* | - | - |
| 1 | 一 | 일 | *իլ* | 하나 | *հանա* |
| 2 | 二 | 이 | *ի* | 둘 | *թուլ* |
| 3 | 三 | 삼 | *սամ* | 셋 | *սեթ* |
| 4 | 四 | 사 | *սա* | 넷 | *նեթ* |
| 5 | 五 | 오 | *օ* | 다섯 | *թասսոդ* |
| 6 | 六 | 육 (ԿԺԴՀ։ 륙) | *юк* (КНДР: *рюк*) | 여섯 | *յոսոդ* |
| 7 | 七 | 칠 | *ջիլ* | 일곱 | *իլգոպ* |
| 8 | 八 | 팔 | *փալ* | 여덟 | *յոդոլ* |
| 9 | 九 | 구 | *կու* | 아홉 | *ահոփ* |
| 10 | 十 | 십 | *շիփ* | 열 | *յոլ* |
| 11 | 十一 | 십일 | *շիփիլ* | 열 하나 | *յոլհանա* |
| 12 | 十二 | 십이 | *շիփի* | 열 둘 | *յոդուլ* |
| 13 | 十三 | 십삼 | *շիփսամ* | 열 셋 | *յոլսեթ* |
| 14 | 十四 | 십사 | *շիփսա* | 열 넷 | *յոլնեթ* |
| 15 | 十五 | 십오 | *շիփո* | 열 다섯 | *յոլթասսոդ* |
| 16 | 十六 | 십육 (ԿԺԴՀ։ 십륙) | *շիմնյուկ*прим. 1 (ԿԺԴՀ։ *շիմնյուկ*) | 열 여섯 | *յոլյեսոթ* |
| 17 | 十七 | 십칠 | *շիփչիլ* | 열 일곱 | *յոլիլգոփ* |
| 18 | 十八 | 십팔 | *շիփփհալ* | 열 여덟 | *յոլյեդոլ* |
| 19 | 十九 | 십구 | *շիփկու* | 열 아홉 | *յոլահոփ* |
| 20 | 二十 | 이십 | *իսիփ* | 스물 | *սիմուլ* |
| 30 | 三十 | 삼십 | *սամշիփ* | 서른 | *սորին* |
| 40 | 四十 | 사십 | *սաշիփ* | 마흔 | *մահին* |
| 50 | 五十 | 오십 | *օսիփ* | 쉰 | *սվին* |
| 60 | 六十 | 육십 (ԿԺԴՀ։ 륙십) | *յուքշիփ* (ԿԺԴՀ։ *րյուքսիփ*) | 예순 | *յեսուն* |
| 70 | 七十 | 칠십 | *ջիլշիփ* | 일흔 | *իլհին* |
| 80 | 八十 | 팔십 | *փհալշիփ* | 여든 | *յոդին* |
| 90 | 九十 | 구십 | *քուսիփ* | 아흔 | *ահին* |
| 100 | 百 | 백 | *փեք* | 온прим. 2 | *он* |
| 1000 | 千 | 천 | *ջոն* | 즈믄прим. 2 | *չիմին* |
| 100004 | 萬 | 만 | *ման* | 드먼 / 골прим. 2 | *թիմոնн* /*քոլ* |
| 100 000 000 8 | 億 | 억 | *օք* | 잘прим. 2 | *չալ* |
| 1012 | 兆 | 조 | *չօ* | 울прим. 2 | *ուլ* |
| 1016 | 京 | 경 | *քյոն* | - | - |
| 1020 | 垓 | 해 | *հէ* | - | - |
| 1024 | 秭 | 자 | *չա* | - | - |
| 1028 | 穰 | 양 | *յան* | - | - |
| 1032 | 溝 | 구 | *քու* | - | - |
| 1036 | 澗 | 간 | *քան* | - | - |
| 1040 | 正 | 정 | *չոն* | - | - |
| 1044 | 載 | 재 | *չէ* | - | - |
| 1048 | 極 | 극 | *քիկ* | - | - |
| 1052 or 1056 | 恒河沙 | 항하사прим. 4 | *հանհասա* | - | - |
| 1056 or 1064 | 阿僧祇 | 아승기прим. 4 | *ասինքի* | - | - |
| 1060 or 1072 | 那由他 | 나유타прим. 4 | *նայութհա* | - | - |
| 1064 or 1080 | 不可思議 | 불가사의прим. 4 | *փուլգասաիյ* | - | - |
| 1068 or 1088 | 無量大數 | 무량대수прим. 4 | *մուրյանդեսու* | - | - |

Ծանոթություն.

* Ծանոթություն 1. այստեղ գործում են կորեական հնչյունաբանության օրենքները։
* Ծանոթություն 2. այս թվականները համարվում են հնացած և չեն օգտագործվում։
* Ծանոթություն 3. այս թվերի անվանումները բուդդայական տեքստերի խոսքեր են, հասարակ կյանքում դրանք չեն օգտագործվում։ Գիտնականները հաճախ վիճում են այդ բառերի թվային հստակ իմաստների շուրջ։
* Ընդհանրապես, 1020-ից բարձր թվականները հիմնականում չեն օգտագործվում։

Արտասանություն
--------------

Հաշվային բառերի և թվերի սկզբնական բաղաձայնները, որոնք հաջորդում են բուն կորեական «յոդոլ» (ութ) և «յոլ» (տաս) թվականներին, հնարավորին չափով դառնում են լարված։

* 열 셋 յոլսեթ (13) արտասանվում է ինչպես 열쎗 յոլսսյոթ;
* 여덟 권 յոդոլկվոն (ութ գիրք) արտասանվում է ինչպես 여덜꿘 յոդոլկկվոն

Մի քանի թվականներ ունեն երկար ձայնավորներ (2։ 둘, 3: 셋, 4:넷), բայց այլ թվականների հետ զուգորդման կամ բառակապակցությունների հետ դրանք դառնում են կարճ (12, 13, 14…):
Թվականների մեջ գործում են նաև բոլոր հասարակ հնչյունաբանական փոփոխությունները. 66 (예순 여섯) արտասանվում է 예순녀섣 (յեսուննյոսոթ), իսկ 70 (칠십)` 칠씹 չհիլսսիփ։

Կորեական թվականների հետ օգտագործվող վերջածանցները
-------------------------------------------------

번(番), 호(號), 차(次), 회(回) վերջածանցները միշտ օգտագործվում են չինական թվականների և արաբական թվերի հետ.

Մետրոպոլիտենի համար երկու գիծ - (이호선, հանչա 二號線, իհոսան),
Ուղի համար 37 (37번국도, հանչա 37番國道):
Առանց համարի և համարով թվերը չեն կարող փոխարինել միմյանց, օրինակ 906호(號) նշանակում է «906 բնակարան»` որպես փոստային հասցե, իսկ 906 առանց «호» չի կարող նշանակել գրասենյանկ կամ բնակարան։ (제, 第)` «չէ» բառը հիմնականում օգտագործվում է մի քանի դեպքերի հաջորդականությունը կազմելու համար, օրինակ` Օլիմպիադան։

Ֆինանսական թվեր
---------------

Վաճառականության մեջ օգտագործվում են թվեր, որոնք գրված են հանչայում, որպեսզի կեղծումներից ու միարժեքությունից հնարավոր լինի խուսափել

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | 일 | 一 | 壹 |
| 2 | 이 | 二 | 貳 |
| 3 | 삼 | 三 | 參 |
| 7 | 칠 | 七 | 柒 |
| 10 | 십 | 十 | 拾 |
| 100 | 백 | 百 | 佰 |
| 1000 | 천 | 千 | 仟 |

Հեռախոսահամարների և այլ հաջորդական թվերի թելադրման ժամանակ թվերի չինական 1 և 2 թվերի անվանումները փոխարինվում են բուն կորեականով։
Օրինակ` 

555—1212 արտասանվում է *о-о-о, հանա-թուլ-հանա-թուլ* (오오오 하나둘하나둘) *о-о-о, իլ-ի-իլ-ի* փոխարեն (오오오 일이일이), քանի որ չինական թվերը հեշտ է շփոթել։

Տես նաև
-------

* Կորեերեն

Գրականություն
-------------

J.J. Song *The Korean language: Structure, Use and Context* (2005 Routledge) pp. 81ff.