recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ճենապակյա սափոր
**Ճենապակի**, խեցեգործական նուրբ արտադրանք, սովորաբար ունի առանց ծակոտիների, սպիտակ, գուղձավորված, բարակ շերտում լուսաթափանց, ջրի և գազի համար անթափանց թրծազանգված։ Օժտված է բարձր էլեկտրամեկուսիչ հատկություններով ու մեխանիկական ամրությամբ, ջերմային և քիմիական կայունությամբ։ Օգտագործվում է քիմիայում, էլեկտրատեխնիկական և ռադիոտեխնիկական արդյունաբերության մեջ (լաբորատոր ամանեղեն, խողովակներ, մեկուսիչ նյութեր և այլն)։ Պատրաստում են կավի, սպիտակ ճենակավի, դաշտային սպաթի, քվարցի և ճենապակյա ջարդվածքի խառնուրդից, թրծման բարձր ջերմաստիճանի պայմաններում։ Գոյություն ունեն, այսպես կոչված, կարծր և փափուկ ճենապակիներ։ Կարծրը պարունակում է 45-60% կավ, քվարց, դաշտային սպաթ և ոչ մեծ քանակությամբ կրածին օքսիդ (թրծման ջերմաստիճանը՝ մինչև 1450°), փափուկը քիմիական բաղադրությամբ ավելի բազմազան է, ունի ցածր կարծրություն, մեխանիկական ամրություն (թրծման ջերմաստիճանը՝ մինչև 1300°) և հիմնականում օգտագործվում է գեղարվեստական իրերի արտադրությունում, տարատեսակներից է առավել ճերմակ ու թափանցիկ Ոսկրային ճենապակին (պարունակում է մինչև 50% ոսկրամոխիր)։ Ճենապակու երկու տեսակներն էլ ծածկվում են ջնարակով, լինում է երբեմն առանց ջնարակի (բիսկվիտ)։ Ճենապակու զանգվածի մշակումը բարդ է (տես խեցեգործություն)։

Պատմություն
-----------

Ճենապակին առաջին անգամ ստեղծել են Չինաստանում ` 620 թվականին։ Պատրաստման եղանակը երկար ժամանակ գաղտնի է պահվել և միայն 1708 թվականին սաքսոնական փորձարարներին է հաջողվել ստանալ եվրոպական ճենապակի։ Արևելյան ճենապակու պատրաստման եղանակը գտնելու փորձերը շարունակվել են մոտ երկու հարյուր տարի` Իտալիայում, Ֆրանսիայում և Անգլիայում։

Փորձերի արդյունքում առաջացան նյութեր, որոնք հիշեցնում էին ճենապակի և ավելի նման էին ապակուն։ Սաքսոնական փորձարար Յոհան Ֆրիդրիխը (1682-1719) փորձեց պատրաստել ճենապակի, որը 1707-1708 թվականներին հայտնի դարձավ, որպես «rothes Porcelain» կարմիր ճենապակի։

Կարծիքներ կան, որ կարմիր ճենապակուց զատ, փորձեր են կատարվել սպիտակ ճենապակի ստեղծելու համար։ Վերջինս, երկու տարի անց՝ 1709 թվականին, հայտնաբերվեց սպիտակ ճենապակու պատրաստման եղանակը։ 1708 թվականի ապրիլի 24 –ին հրաման է արձակվում բացել ճենապակու գործարան Դրեզդենում։ Որոնք սկսեցին թրջվել 1708 թվականին գլազուրով պատված չէին, բայց հարցը լուծվեց։

1709 թվականին Յոհան Ֆրիդրիխը լուծեց այդ խնդիրը և սկսեց գլազուրապատել։ Սակայն թագավորին գլազուրապատ եղանակով ներկայացրեցին միայն 1710 թվականին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 95)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Universalis · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX526454 · BNF: 11957129k · GND: 4046851-3 · LCCN: sh85104937 · NKC: ph124361 |

 |
**Մետաղաչափական հանույթ**, լիթոերկրաքիմիական հանույթ, օգտակար հանածոների որոնման կարևորագույն երկրաքիմիական մեթոդ, հիմնված է ապարների և նրանց հողմահարման արգասիքների քիմիական կազմի պլանաչափ հետազոտության վրա։ Մետաղաչափական հանույթը․ հնարավորություն է ընձեռում բացահայտել օգտակար հանածոյի անտեսանելի հատկանիշները որոշակի ցանցով վերցված նմուշների գերզգայուն (օրինակ, սպեկտրալ) էքսպրես վերլուծության միջոցով։ Դրա հետևանքով հայտնաբերվում են լիթոերկրաքիմիական անոմալիաներ՝ օգտակար հանածոյի արժեքավոր կամ ուղեկցող տարրերի բարձր (սակավ՝ ցածր) պարունակություններ։ Այդ անոմալիաների մեջ երկրաբանաորոնողական նշանակություն ունեն երկրորդային (հիպերգեն) հոսքերն ու ցրման պսակները, որոնք առաջանում են հողմահարման կեղևում հանքային տարրերի միգրացման շնորհիվ, և հանքավայրերի առաջնային, մասնավորապես ներծին, պսակները, որոնք ձևավորվում են հանքառաջացման պրոցեսում։ Մանրազնին ուսումնասիրությունից հետո, բարենպաստ երկրաբանական գնահատման դեպքում, լիթոերկրաքիմիական անոմալիայի զոնայում տրվում են հանքափորվածքներ կամ հորատանցքեր օգտակար հանածոյի բացման և հետագա արդ. գնահատման համար։ Մետաղաչափական հանույթ իրականացվում է երկրաբանահետախուզական աշխատանքների բոլոր փուլերում։ Այն սովորաբար զուգակցվում է նույն կամ մոտ մասշտաբի երկրաբանական և երկրաֆիզիկական հանույթների հետ։ Մետաղաչափական հանույթի տվյալներով կազմվում են քարտեզներ, կտրվածքներ, գրաֆիկներ, որոնց վրա, հաշվի առնելով տեղական երկրաքիմիական ֆոնի վիճակագրական պարամետրերը և հանքահսկող ստրուկտուրաների ուղղությունը, առանձնացվում են լիթոերկրաքիմիական անոմալիաներ։ Մետաղաչափական հանույթի օգնությամբ ամբողջ աշխարհում հայտնաբերվել են գունավոր և հազվագյուտ մետաղների բազմաթիվ հանքավայրեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 477)։*  |
**«Միսթր Ռիփլին հողի տակ»** (անգլ.՝ Ripley Under Ground), ամերիկացի գրող Պատրիսիա Հայսմիթի թրիլլերի տարրերով դետեկտիվ վեպը, որն առաջին անգամ լույս է տեսել 1970 թվականին։ Երկրորդ շարքը ՝ Թոմ Ռիփլիի արկածների մասին երկրորդ շարքը։

Սյուժե
------

Վեց տարի է անցել Դիկի Գրինլիֆի պատմությունից։ Թոմը 30-անց է, նա ամուսնացել է չքնաղ Էլոիզ Պլիսոնի հետ և ապրում են Ֆրանսիայում։ Ռիչարդ Գրինլեֆի կարողության շնորհիվ Թոմը կարողացել է իրեն թույլ տալ պահպանել շքեղ կալվածքը, որը կոչվում է Belle Ombre: Թոմը համագործակցում է «Derwatt Ltd»-ի՝ արվեստի գործերի վաճառքի կազմակերպության հետ։ Այժմ նա աշխատում է ամերիկացի Ռիվս Մայնոնի հետ։

Թոմը լուսանկարիչ Ջեֆ Կոնստանտի, լրագրող Էդ Բանբերի և նկարիչ Բեռնարդ Տաֆտսի գաղտնիգործընկերն է։ Մի քանի տարի առաջ նկարիչ Ֆիլիպ Դերվաթը անհայտացել է, շատերը կարծում են, որ նա ինքնասպանություն է գործել ինչ-որ տեղ Հունաստանում։ Նկարչի մահից հետո նրա ընկերները ՝ Կոնստանտն ու Բանբերին սկսել են հրատարակել և վաճառել նրա նկարները։ Ժամանակի ընթացքում ընկերությունը հայտնի է դարձել և սկսել շահույթ բերել յուրաքանչյուրին, ով մասնակցել է ծրագրի մշակմանը։ Երբ Դերվատի աշխատանքի բնօրինակները ավարտվում է, Ռիփլին առաջարկում է սկսել լուրեր տարածել, որ նկարիչը կենդանի է և այժմ ապրում է Մեքսիկայում։ Ընկերությունը սկսում է վաճառել Բեռնարդ Տաֆսի գործերը ՝ դրանք ներկայացնելով որպես Դերվաթի նկարներ։ Այնուամենայնիվ, ինքը ՝ Թուֆթսը, որի համար Դարվաթը կուռք էր, սկսում է իրեն մեղավոր զգալ այս խաբեության համար, ինչը կարող է խանգարել ընկերության շարունակական հաջողություններին։

Հարմարեցումներ
--------------

1977 թվականին նկարահանվել է «Ամերիկացի ընկերը» ֆիլմը ՝ հիմնվելով Ռիփլիի խաղի վեպի վրա, բայց դրա ճշգրիտ հարմարեցումը չէ։ Բացի այդ, ֆիլմի սյուժեի մեջ ներառված էին Միսթր Ռիփլին հողի տակ վեպի շատ տարրեր։

2005 թվականին նկարահանվել է նույնանուն կինոնկարը։ Ֆիլմում նկարահանվել են Ուիլյամ Դեֆոն, Ալան Քամինգը, Թոմ Ուիլկինսոնը և Կլեր Ֆարլանին։ Նկարահանվել է Ռոջեր Սպոտիսվուդի կողմից։

2009-ին BBC Radio 4 ընկերության կողմից ստեղծվել է ռադիոբեմականացում։ Յան Հարթը մարմնավորել է Թոմին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Interviews with Patricia Highsmith Archived 2016-03-03 at the Wayback Machine. by Gerald Peary
2. ↑  BBC Radio 4 page for the series

Արտաքին հղումներ
----------------

* Միսթր Ռիփլին հողի տակ на сайте *FantasticFiction*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Չարլզ Մարտին Հոլ** (անգլ.՝ Charles Martin Hall, դեկտեմբերի 6, 1863(1863-12-06), Thompson Township, Geauga County, Օհայո, ԱՄՆ - դեկտեմբերի 27, 1914(1914-12-27), Դեյտոնա Բիչ, Վոլուսիա շրջան, Ֆլորիդա, ԱՄՆ), ամերիկացի ինժեներ-քիմիկոս։

Կենսագրություն
--------------

Չարլզ Մարտին Հոլը ծնվել է 1863 թվականի դեկտեմբերի 6-ին ԱՄՆ Օհայո նահանգի Թոմփսոն բնակավայրում։ Որպես Օբերլին քոլեջի ուսանող՝ քիմիայի պրոֆեսոր Ֆրենկ Ջուեթի դասախոսությունների ժամանակ պարզել է, որ կարելի է հարստանալ և մարդկության երախտագիտությունը ձեռք բերել, եթե հորինեն արդյունաբերական մասշտաբով ալյումին արտադրելու մեթոդ։ Որպես մոլուցք, Չարլզը կրիոլիթ-ալյումինի օքսիդի հալվածքի էլեկտրոլիզի միջոցով հատկացման փորձեր է կատարել։ 

1886 թվականի փետրվարի 23-ին՝ քոլեջի ավարտից մեկ տարի անց, Չարլզ Հոլը էլեկտրոլիզի միջոցով ստացել է առաջին ալյումինը։ Ավելի ուշ Հոլը ստացել է արտոնագիր էլեկտրոլիտիկ եղանակով ալյումին ստանալու համար։ 1888 թվականին Փիթսբուրգի հանքային ընկերության հետ Հոլը ստեղծել է *Aluminum Company of America* ընկերությունը, որտեղ մինչև մահը զբաղեցրել է փոխնախագահի պաշտոնը։ Համագործակցելով ֆրանսիացի քիմիկոս Փոլ Էրուի հետ՝ կատարելագործել է ալյումինի ստացման տեխնոլոգիական գործընթացը (Հոլլա-Էրու գործընթաց), որը հիմք է հանդիսացել ալյումինի արդյունաբերական արտադրության ժամանակակից տեխնոլոգիայի համար։ Ընդհանուր առմամբ ստացվել է 22 արտոնագիր, որոնք այսպես թե այնպես կապված են ալյումինի հետ։ 1911 թվականին Չարլզ Մարտին Հոլը պարգևատրվել է Պերկինի մեդալով՝ կիրառական քիմիայի ոլորտում նվաճումների համար։

Մահ
---

Չարլզ Մարտին Հոլը մահացել է 1914 թվականի դեկտեմբերի 27-ին՝ լեյկեմիայից, ԱՄՆ-ի Ֆլորիդա նահանգի Դեյթոն Բիչ բնակավայրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
3. 1 2  Gran Enciclopèdia Catalana (կատ.) — Grup Enciclopèdia, 1968.
4. ↑
5. ↑  Geni(բազմ․) — 2006.
6. ↑  Беляев А. И. К столетию со дня рождения Эру и Холла. — Цветная металлургия, 1963, №"


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · American National Biography · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 16612210k · GND: 1151914479 · ISNI: 0000000032853906 · LCCN: n92116172 · VIAF: 21342408 · WorldCat VIAF: 21342408 |

 |
| **՞** |
| --- |
| ՄոնոպլակոֆորներԱնհետացած *Pilina unguis* տեսակի խեցու մի հատվածը  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Փափկամարմիններ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Մոնոպլակոֆորներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Monoplacophora
Odhner, 1940 |
|  Ցեղերը |
| 
* Adenopilina
* Laevipilina
* Micropilina
* Monoplacophorus
* Neopilina
* Veleropilina
* Vema

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**78802**NCBI**358446**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մոնոպլակոֆորներ** (լատին․՝ Monoplacophora), փափկամարմինների տիպի դաս։ Երկար ժամանակ համարվել են անհետացած կենդանիներ, հայտնի են պալեոզոյան դարաշրջանից։ Առաջին կենդանի օրինակը հայտնաբերվեց 1952 թվականին՝ Մեքսիկայի արևմտյան ափերի մոտ՝ 3600 մ խորության վրա։ Գիտնականները ճանապարհորդում էին Գալատեմա նավով, հայտնաբերված կենդանիներին անվանեցին *նեոպիլինա*։ Մոնոպլակոֆորներն իրենց կառուցվածքով հաստատում են կապը օղակավոր որդերի հետ։

Կառուցվածք
----------

Երկկողմ համաչափ են, ունեն կոնաձև, թասակաձև, ափսեաձև, երբեմն ոլորված խեցի։ Խեցու գագաթը տեղադրված է դեպի առաջ։ 
Մարմինը բաղկացած է երեք բաժններից՝ գուխ, իրան, ոտք։ Գլխային բաժնում տեղադրված են բերանային անցքը, զույգ շոշափուկները՝ հոտառական օրգանները և մաշկային ծալքը՝ վելումը։ Աչքերը բացակայում են։ Ունեն թիկնոց, թիկնոցային ակոս, կտենիդային տիպի խռիկներ, ստատոցիստներ, ռադուլա։ Խեցուց դեպի ոտքն են ձգվում ութ զույգ մկաններ։ Խռիկները 5 զույգ են, ցելոմադուկտները՝ 6 զույգ։ Սիրտը կազմված է 2 զույգ նախասրտերից և երկու փորոքից։ Արյունատար համակարգը բաց է։ Նյարդային համակարգը նման է խիտոնների համապատասխան օրգաններին։ Ունեն շուրջկլանային օղակ, երկու զույգ՝ պեդալային և պլևրավիսցերալային նյարդային բներ։ Բաժանասեռ են, զույգ ձվարանների կամ սերմնարանների ծորանները միացած են երիկամների արտատար ուղիներին։ Մոնոպլակոֆորները մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում էվոլյուցիոն տեսակետից։ Կառուցվածքային մի շարք հատկանիշներով նման են բազմախեցիավորներին և փորոտանիներին։

Տես նաև
-------

* Խիտոններ
* Փափկամարմիններ
* Փորոտանիներ

Գրականություն
-------------

* Вестхайде В. Ригер Р. От простейших до моллюсков и артропод // Зоология беспозвоночных. = Spezielle Zoology. Teil 1։ Einzeller und Wirbellose Tiere / пер. с нем. О. Н. Бёллинг, С. М. Ляпкова, А. В. Михеев, О. Г. Манылов, А. А. Оскольский, А. В. Филиппова, А. В. Чесунов; под ред. А. В. Чесунова. — М.։ Товарищество научных изданий КМК, 2008. — Т. 1. — С. 303—304. — iv+512+iv с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-87317-491-1

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778307433 |

 |
**Նիկոս Դենդիաս** (հուն․՝ Νίκος Δένδιας, հոկտեմբերի 7, 1959(1959-10-07), Կերկիրա, Corfu Regional Unit, Հոնիական կղզիներ, Հունաստան), «Նոր ժողովրդավարություն» պահպանողական կուսակցության հույն իրավաբան և քաղաքական գործիչ։ Հունաստանի խորհրդարանի անդամ։ Հունաստանի արտաքին գործերի նախարար 2019 թվականի հուլիսի 9-ից Միցոտակիսի աշխատակազմում։ Հասարակական կարգի և քաղաքացիների պաշտպանության նախարար 2012-2014 թվականներին։ 2014 թվականից մինչև 2015 թվականի հունվար՝ Զարգացման և մրցունակության նախարար։ 2009 թվականի հունվարի 7-ից հոկտեմբերի 7-ը` Արդարադատության նախարար Կարամանլիսի աշխատակազմում։

Կենսագրություն
--------------

Նիկոս Դենդիասը ծնվել է Կերկիրայում 1959 թվականին, սակայն նրա ընտանիքը ծագումով Պաքսոս կղզուց է։ Նրա խոսքով՝ իր մոր նախնիները ուղղափառ հոգևորականներ են եղել 17 սերունդներ շարունակ։

Սովորել եմ Աթենքի քոլեջում, հունա-ամերիկյան մասնավոր դպրոցում։ Ստացել է իրավաբանական աստիճան Աթենքի համալսարանում, մագիստրոսի աստիճան՝ Ծովային և ապահովագրական իրավունքի Լոնդոնի համալսարանում և աստիճան քրեաբանության Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցում։

Որպես փաստաբան պրակտիկանտ, նա ակտիվորեն ներգրավված է Նոր ժողովրդավարություն կուսակցության կազմում, քանի որ 1978 թվականին, առաջին անգամ որպես կուսակցության ուսանողական թևի անդամ և կուսակցական ֆունկցիոներ կուսակցության երիտասարդական կազմակերպությունում։ 

Նա ընտրվել է Կերկիրայի խորհրդարանի անդամ 2004, 2007, 2009 և 2012 թվականի հունիսին։

2009 թվականի հունվարի 8-ին նշանակվել է արդարադատության նախարարի պաշտոնում Կոստաս Կարամանլիսի երկրորդ կառավարությունում, որտեղ աշխատել է մինչև կառավարության հրաժարականը Նույն թվականի հոկտեմբերի 7-ին (հոկտեմբերի 4-ի ընտրություններում ՆԴ-ի պարտությունից հետո)։ Ադոնիս Սամարասի կոալիցիոն կառավարությունում, որը ձևավորվել է 2012 թվականի հունիսյան ընտրություններից հետո, նա զբաղեցրել է հասարակական կարգի և քաղաքացիների պաշտպանության նախարարի (2012 թվականի հունիսի 21-2014 թվականի հունիսի 10), զարգացման և մրցունակության նախարարի (հունիսի 10-2014 թվականի նոյեմբերի 3) և ազգային պաշտպանության նախարարի (2014 թվականի նոյեմբերի 3-2015 թվականի հունվարի 27) պաշտոնները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
2. ↑  Δηλώσεις Υπουργού Εξωτερικών, Ν. Δένδια, με το πέρας της συνάντησής του με τον Υπουργό Εξωτερικών της Ρωσικής Ομοσπονδίας, Sergey Lavrov (Μόσχα, 6.11.2019). МИД Греции, 6.11.2019.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт Archived 2020-10-20 at the Wayback Machine.
* Παπαδημούλης\_ Ο Δένδιας προέρχεται από το εθνικιστικό ΕΝΕΚ \_ iefimerida.gr
* Δένδιας\_ Δεν ανακαλώ για ΣΥΡΙΖΑ – η τρομοκρατία φυτρώνει στην άκρα Αριστερά — ΣΚΑΪ (www.skai.gr) Archived 2019-04-28 at the Wayback Machine.
* Γενική Γραμματεία της Κυβέρνησης \_ ΣΑΜΑΡΑ Κ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ
* Biografie auf der Webseite der Nea Dimokratia zu den Wahlen 2012 (griechisch)
* Persönliche Homepage von Nikos Dendias Archived 2012-05-30 at the Wayback Machine.
* Sa fiche sur le site du parlement grec


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |

 |
**Միցելներ** (նոր լատին․՝ *micella*, լատիներեն *mica* - հատիկ, փշրանք), դիսպերսված ֆազի առանձին մասնիկները զելերում։ Բաղկացած են բյուրեղական կամ ամորֆ միջուկից և մակերևութային շերտից, որը ներառնում է միջուկի հետ կապված հեղուկի մոլեկուլները։ Լիոֆոբ զոլում միցելի մակերևութային շերտը բաղկացած է զոլը կայունացնող նյութի ադսորբված մոլեկուլներից կամ իոններից։ էլեկտրոլիտով կայունացված լիոֆոբ հիդրոզոլերում միջուկը շրջապատված է հականուն իոնների կրկնակի էլեկտրական շերտով։ Միցելի միջուկի հետ անմիջականորեն կապված իոնները (պոտենցիալը որոշող) հակաիոնների մի մասի հետ առաջացնումեն ադսորբված շերտը, իսկ հակաիոնների մյուս մասը կազմում է երկրորդ՝ դիֆուզիոն շերտը։ Այն խանգարում է միցելին մոտենալ և կպչել իրար(տես Կոագուլացում)։ Միցելներն ամբողջությամբ էլեկտրաչեզոք են։ Լիոֆիլ զոլերը, ի տարբերություն լիոֆոբ զոլերի, թերմոդինամիկորեն կայուն են և առաջանում են ենինքնաբերաբար նյութը լուծիչի հետ խառնելիս, եթե նրա կոնցենտրացիան միցելագոյացման կրիտիկական կոնցենտրացիայից բարձր է։ Միցելները տասնյակ կամ հարյուրավոր լիոֆոբերի դեպքում՝ միլիոնավոր մոլեկուլների համախմբեր են։ Ջրային միջավայրում հիդրոֆիլ միցել առաջացնող մոլեկուլները դասավորվում են այնպես, որ նրանց հիդրոֆոբ խմբերը առաջացնում են Միցելի միջուկը, իսկ հիդրոֆիլները՝ մակերևութային շերտը (օրգ․ հեղուկներում մոլեկուլները կարող են ունենալ հակառակ դասավորություն)։ Մեծ կոնցենտրացիայի դեպքում միցելի ձևի և տարածական դիրքորոշման փոփոխությունները առաջացնում են ժելի կամ հեղուկ բյուրեղների տարածական ցանց։ Միցելի գոյությամբ են պայմանավորված կենսաբանական համակարգերում և տեխնոլոգիական պրոցեսներում տեղի ունեցող մի շարք երևույթներ։

Տես նաև
-------

* Լիոֆիլ և լիոֆոբ կոլոիդներ,
* Կոլոիդների քիմիա

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 621)։*  |
**Մեր թաղի տղերքը** հեռուստասերիալ, որը ցուցադրվում է ATV-ում։

Սյուժե
------

Այս սերիալը մի պատմություն է, որը տեղի է ունեցել Երևանի ծայրամասի թաղամասերից մեկում։ Ֆիլմի գլխավոր հերոսները վեց դեռահասներն են ՝ Ռաֆը, Արթուրը (Ծյուրիկ), Անին, Մարիամը, Անուշն ու Ալիսը։ Այս հերոսներին միավորում է այն բակը, որտեղ նրանք անցկացրել են մանկությունը, բոլորը միշտ համարել են նրանց մեկ թիմ, մեկ խումբ, մեկ ընտանիք։ Բակային կյանքը, հարազատ շրջակայքը միշտ եղել է հատուկ բնակիչների արվարձաններում։ Երեխաների ծնողները և նրանց հարևանները շատ ջերմ մթնոլորտ են ստեղծել փոքր թաղամասում, որտեղ տան դուռը միշտ բաց է եղել, իսկ երեխաները հաճախ գիշերել են ընկերների տանը, այնտեղ ճաշել և խաղացել։ 

Վեց ընկերները հաղթահարել են ընդհանուր խնդիրները, կիսել ընդհանուր ուրախությունները, նրանք ապրել են նույն բակում, որտեղ բոլորը պաշտպանել են միմյանց որպես մեկ ընտանիք։ Բայց այդպես շարունակվեց մինչև 2014 թվականի ճակատագրական օրը։ Ծնողներից մեկի մայորի կոչմանը ծառայության բարձրացման համատեղ տոնակատարությունից հետո տղաները վերցնում են նրա մեքենան և որոշում են զբոսնել երեկոյան քաղաքում։ Բայց նրանք դեռ չգիտեն, որ այս ուղևորությունը կարող է փոխել նրանց ամբողջությամբ և շրջել իրենց կյանքը։ Իր անզգուշությամբ ոստիկանության մայորի որդին վրաերթի է ենթարկել աղջիկներից մեկի հորը։ Տղամարդը տեղում մահանում է։ 

Մինչդեռ մայորը, իր որդուն երկար տարիների բանտից պաշտպանելու համար, առաջարկում է այն տղաներից մեկին, ովքեր նույնպես նույն մեքենայում էին հետիոտնին վրաերթի ենթարկած վարորդի հետ, և գործարք է կատարում։ Նա նրան կվճարի կլորիկ գումար, իսկ տղան իր վրա կվերցնի մեղքը և իր որդու փոխարեն բանտ կնստի։ Մայորը նաև հույս ունի, որ դա գաղտնի կլինի յոթ ամրոցի համար, որի մասին ոչ ոք երբեք չպետք է իմանա։ Այս սերիալի սյուժեի հետագա զարգացումը կպատմի այդ միջադեպից հետո հոր և որդու միջև հարաբերությունների մասին, ինչպես նաև այն մասին, թե ինչպես միակողմանի ծնողական որոշումը զգալի ազդեցություն ունեցավ տղայի ապագա կյանքի վրա, հեռացրեց նրան ընկերությունից և ստիպեց նրան պատասխանատվություն կրել իր հոր սխալների համար։

Դերերում
--------

* Թելման Խաչատրյան - Ռաֆ
* Էթերի Ոսկանյան - Անի
* Արսեն Լևոնյան - Արթուր (Ծյուրիկ)
* Անահիտ Մանուկյան - Ալիս
* Հայկ Պետրոսյան - Գոքոր (Կոպեռ)
* Էրվին Ամիրյան - մայոր Մակիչ
* Մերի Հակոբյան - Մերի
* Տատա Մելքոնյան - Նինա
* Անահիտ Մսրյան - Սեդա

Տես նաև
-------

* ATV

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* Archived 2022-01-26 at the Wayback Machine.
* 
*
**Միքայել Ալիխանյան** (1886, Բաթում, Ռուսական կայսրություն - 1937), հայ դերասան, ռեժիսոր։

Կենսագրություն
--------------

Միքայել Ալիխանյանը ծնվել է 1886 թվականին, Վրաստանի Բաթում քաղաքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, այստեղ էլ սկսել է անել բեմական կյանքի առաջին քայլերը։ Սովորել է Թիֆլիսի Սոֆիա Դոլուխանյանի դրամատիկական կուրսում։ Խաղացել է մի շարք թատերախմբերում, մասնակցել է տարբեր հյուրախաղերի։

Ալիխանյանը զոհ է դարձել 1937 թվականի բռնաճնշումներին։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

1902 թվականից որպես դերասան և ռեժիսոր սկսել է աշխատել Բաթումի թատրոնում։ Ալիխանյանը մասնագիտացվել է Թիֆլիսում, Սոֆիա Դոլուխանյանի դրամատիկական կուրսերում։ Մասնակցելով Սիրանույշի երևանյան հյուրախաղերին` 1903 թվականին դերասանը խաղացել է Հորացիոյի դերը։ 1908-1909 թվականներին Բաթումի թատրոնում խաղացել է մի շարք դրամատիկական դերեր։

1908-1909 թվականներին Ալիխանյանը հյուրախաղերի է գնացել Արևմտյան Հայաստան-Թուրքիա և Իրան` Աբելյան-Արմենյան թատերախմբի հետ միասին։ Դերասանի բեմական կյանքի մեծ մասն անցել է անդրկովկասյան քաղաքներում և ծննդավայր Բաթումում։

1921 թվականին Պոլսից Ալիխանյանը Վ. Փափազյանի թատերախմբի հետ վերադարձել է Բաթում, որոշ ժամանակ այնտեղ աշխատելուց հետո մեկնել է Թիֆլիս։

Աբելյանի թատերախմբի հետ ելույթներով հանդես է եկել Հյուսիսային Կովկասի տարբեր քաղաքներում։ 1928-1929 թվականներին որպես դերասան և տեխնիկական ռեժիսոր աշխատել է Թիֆլիսի հայպետթատրոնում։

### Դերեր

* «Համլետ»` Հորացիո
* «Եվգինե»` Գաբրո Ազարյան
* «Վանյուշինի զավակները»` Ալեքսեյ
* «Ավազակներ»` Շպիգելբերգ
* «Պատվի համար»` Բագրատ
* «Մարվող ճրագներ»` Ներսես
* «Խաչագողի հիշատակարանը»` Քավոր Պետրոս

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բախտիար Հովակիմյան, Հայոց ծածկանունների բառարան, Ե. ԵՊՀ հրատ. 2005, էջ 552։
2. ↑  Բ. Հովակիմյան, Թատերական օրացույց, Երևան, 2011, էջ 90-91
**Մ 13 ճանապարհ** **(M 13)**, միջպետական նշանակության ճանապարհը, որը հանդիսանում է Հայաստանի Հանրապետության ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը։

ՀՀ միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհները նրանք են, որոնք կապում են Հայաստանի Հանրապետության ճանապարհային ցանցն այլ պետությունների ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցին և ապահովում են միջազգային տրանսպորտային հաղորդակցությունը։

Մ 13 ճանապարհը ունի 28.2 կմ երկարություն։ Այն Մ 2 ճանապարհը միացնում է Անգեղակոթ գյուղին և շարունակվում դեպի Նախիջևանի սահման։ Վերջինս գտնվում է Ադրբեջանի վերահսկողության ներքո։ Մ-13 ճանապարհի շարունակությունը ադրբեջանական R-49 ճանապարհն է (Անգեղակոթ - Սիսիանի լեռնանցք - Շահբուզ - Նախիջևան) որն ունի 65 կմ երկարություն։ Ներկայումս այդ անցումը երկու ճանապարհահատվածների միջև փակ է։ Նախիջևանը Հայաստանին վերամիացման դեպքում Մ-2 ճանապարհը կդառնա 93 կմ (Մ-2 - Նախիջեւան)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  ՀՀ կառավարության 2014 թվականի փետրվարի 13-ի N 265-Ն որոշմում «ՀՀ ընդհանուր օգտագործման պետական ավտոմոբիլային ճանապարհների անվանացանկի» մասին: Archived 2016-07-16 at the Wayback Machine.
2. ↑  «ՀՀ օրենքը ավտոմոբիլային ճանապարհների մասին» ընդունված 2006 թվականի դեկտեմբերի 5-ին, հաստատված ՀՀ նախագահի կողմից 2006 թվականի դեկտեմբերի 21-ին։
Չեկի նմուշ
**Չեկ**, փաստաթուղթ, հաշվի տիրոջ հանձնարարությունը վճարորդին (վարկային հիմնարկին)՝ դրանում նշված դրամական գումարը ներկայացնողին վճարելու մասին։ Արժեթղթի տեսակ է։ Առաջացել է փողի շրջանառության և վճարման միջոցի ֆունկցիաներից։ Որպես շրջանառության վարկային միջոց լայնորեն կիրառվում է հատկապես զարգացած երկրների ներպետական և միջպետական հաշվարկներում։ Չեկում պետք է նշվի տալու թվականը և վայրը, վճարորդը, այն հաշիվը, որից կատարվելու է վճարումը, չեկատուի ստորագրությունը։ Դրանցից մեկի բացակայության դեպքում այն համարվում է անվավեր, իսկ ուղղումներ, փոփոխություններ կատարել չի թույլատրվում։ Չեկը, չհաշված տալու օրը, ուժի մեջ է 10 օր։ Չեկատուն պատասխանատու է չեկագումարի վճարման համար, մաս-֊մաս վճարումը չի թույլատրվում։ 

Չնայած չեկերի տարպես ձևեր օգտագործվել են հնագույն ժամանակներից (առնվազն 9-րդ դարից) ի վեր, չեկերը, որպես անկանխիկ վճարման եղանակ, օգտագործման գագաթնակետին հասան 20-րդ դարում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 712)։*  |
**Չեհել Սոթուն** (պարսկերեն՝ چهل ستون` «Քառասուն սյուների պալատ»), պարսից շահ Աբաս II-ի պալատը Իրանի Սպահան քաղաքում։ XVII դարի պարսկական ճարտարապետության փայլուն նմուշներից։ Կազմում է "Պարսկական այգիներ" կառույցի մի մասը, որի հետ միասին ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային մշակութային ժառանգության ցուցակում։
Տաղավարը կառուցվել է Աբբաս II-ի հրամանով` 1647 թ, որպես հանգստի վայր։ XVII դարի ֆրանսիացի ճանապարհորդ Ժան-Բատիստ Տավերնիեն իր նոթագրություններում բազմիցս նշել է այստեղ անցկացված հանդիսավոր ընդունելությունների մասին։ Ներկայումս այստեղ տեղակայված է հնագիտական թանգարանի ցուցահանդեսը, որում ներկայացված են կերամիկայից հնագույն նմուշներ և գորգեր։

Պալատը ունի 58 մ երկարությոն և 37 մ լայնություն։ Այն տեղակայված է այգու մեջտեղում, որի տարածքը սկզբում կազմում էր 7 հեկտար։ Պալատի գեղեցիկ ճակատն իրենից ներկայացնում է պատշգամբասրահ, որի տանիքը հենված է 20 բարակ ութանկյուն սյուների վրա (3 շարք, յուրաքանչյուրում 6 սյուն և ևս երկուսը`կամարը պահելու համար). Այս 13 մետրանոց սյուները պատրաստվել են Մայրենու ամբողջական բներից։ Կենտրոնական չորս սյուները հենված են քարե հիմքերի վրա, որոնց վրա փորագրված են առյուծներ։ 1707 թ հրդեհից հետո, վերականգնման ընթացքում սյուները պատվել են հայելային խճանկարով։

Պալատի առջևում տեղակայված է քառակուսի լճակ։ Լճում արտացոլվող 20 սյուները ջրում արտացոլանքի մեջ կարծես կրկնակի լինեն և «40 սյուների պալատ» անունը եկել է հենց այդտեղից։

Պալատի սրահները զարդարված են Սեֆյանների ժամանակաշրջանի մասին պատմող որմնանկարներով, որոնցում երևում է եվրոպական ու հնդկական ազդեցությունը։ Պալատի կենտրոնական մասում տեղակայված է Աբբաս II-ի ընդունելությունների սրահը։ Սրահի պատերն ու առաստաղը զարդարված են կապույտ, կարմիր, զմրուխտե-կանաչ և ոսկեգույն տոներով արված նախշերով։ Պալատի զարդարանքի մեջ օգտագործվել է մի քանի կիլոգրամ ոսկի։ Ժամանակին պալատը զարդարում էին նաև կերամիկական պաննոներ, որտեղ պատկեված էին պատմական իրադարձություններ։ Սակայն հետագայում դրանք ցրվեցին ողջ աշխարհում և այսօր դրանցից շատերը պահվում են եվրոպական թանգարաններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
3. 1 2
4. ↑
5. ↑

Աղբյուրներ
----------

* "همه چیز درباره کاخ چهل ستون".
* کاخ چهل ستون Archived 2016-09-17 at the Wayback Machine.
* آشنایی با باغ چهلستون - اصفهان

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: nr98029759 · VIAF: 144701625 · WorldCat VIAF: 144701625 |

 |
Այս հոդվածը հայ մեխանիկի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Միքայել Մանուկյան (այլ կիրառումներ)։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մանուկյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Միքայել Մանուկի Մանուկյան** (օգոստոսի 15, 1911(1911-08-15), Մոկս, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - օգոստոսի 11, 1976(1976-08-11), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային մեխանիկ։ Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1965), պրոֆեսոր (1966), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1970), ԽՄԿԿ անդամ (1952)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Մոկս ավանում։ Մեծ եղեռնի տարիներին կորցնելով հարազատներին՝ հոր հետ ապաստան է գտել Երևանում։ 1930 թվականին ավարտել է Երևանի մանկավարժական տեխնիկումը, այնուհետև ընդունվել Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետ, որն ավարտել է 1936 թվականին։ Ուսումը շարունակել է նախ՝ ԵՊՀ, ապա՝ Մոսկվայի Մ. Լոմոնոսովի անվան ասպիրանտուրայում։ 1940 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն և աշխատանքի անցել ԵՊՀ մեխանիկայի ամբիոնում։ 1959-1976 թվականներին եղել է մեխանիկայի ամբիոնի վարիչ, 1961-1965 թվականները՝ նաև մեխանիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի դեկան։ 1965 թվականին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն։ Նույն թվականին նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում։

Աշխատությունները վերաբերում են ծերացող նյութերի սողքի ժառանգականության տեսությանը։ Հեղինակ է ավելի քան 40 գիտական աշխատանքների, այդ թվում՝ «Кручение тел с учетом ползучести» (1972) և «Հանրահաշվական հավասարումներ» (1978) մենագրությունների, համահեղինակ՝ «Հակադարձ եռանկյունաչափական խնդիրներ» (1972) ձեռնարկի և «Տեսական Մեխանիկայի խնդիրների լուծման ուղեցույց» (1969-2011) քառահատոր ժողովածուի։

Մասնակցել է Միութենական և միջազգային մի շարք գիտաժողովների։ Եղել է տեսական մեխանիկայի գծով միութենական գիտամեթոդական խորհրդի անդամ։

Պարգևատրվել է «Աշխատանքային արիության համար» և այլ մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 254.
2. ↑  Կենսագրական հանրագիտարան, Ե. ԵՊՀ հրատ. 2009, էջ 391-392։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12083 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 254)։*  |
| **՞**Մոշենի անատոլիական |
| --- |
| Մոշենու ծաղիկ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Վարդածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Վարդազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Մոռենի |
|
|
| Տեսակ | Մոշենի անատոլիական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Rubus anatolicus Focke

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մոշենի անատոլիական** (լատին․՝ Rubus anatolicus Focke), վարդազգիների ընտանիքի, մոռենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ կամ կիսամշտադալար (համեմատաբար մեղմ ձմեռների դեպքում) թուփ է, որոշ չափով լիանանման, որի երկար, ուղիղ, ճկուն ճյուղերը կարող են հասնել մինչև 1,5-3 մետրի։ Դրանք անկյունավոր են, մերկ, ծածկված սուր և կեռ փշերով։ Տերևները բարդ են, եռամասն կամ հնգամասն, վերևից մուգ, ներքևից՝ բաց կանաչ։ Տերևիկները սուր ատամնաեզր են, 5-10 սմ երկարությամբ, սրածայր, ծաղկաբույլերը կազմված են 5-12 ծաղիկներից, որոնց տրամագծերը հասնում են մինչև 2 սմ-ի, սպիտակ են։ Պտուղները կարմրասևավուն են, փայլուն, մինչև 1 սմ տրամագծով։ Ծաղկում է հունիսին, պտուղները հասունանում են հուլիսին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Ղրիմում, Փոքր Ասիայում, Իրանում, Միջին Ասիայում։ Հանդիպում է Հայկաստանի հյուսիսային շրջաններում, Զանգեզուրում, Մեղրիում, աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում, թփուտներում, անտառների և ճանապարհների եզրերին, գետափերին։

Կիրառություն
------------

Մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում անատոլիական մոշենու համեղ և հյութալի պտուղները, որոնք պարունակում են օրգանական թթուներ, հանքային աղեր, շաքարներ։ Օգտագործվում են թարմ և պահածոյացված վիճակում (հյութեր, սիրոպներ, մուրաբաներ և այլն)։ Բազմանում է սերմերի, անդալիսի և արմատային մացառների միջոցով։ Էկոլոգիական խումբը՝ VI: Մշակության հավանական շրջանները՝ 9-10, 18-20, 23-25, 28, 32:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (գրքի էջը)։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |
**Միքայել Մեսրոպի Միանսարյանց** (1830, Թիֆլիս, Վրացական նահանգ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 5, 1880(1880-02-05), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն), հայ գիտական մատենագիտության հիմնադիր-լրագրող, հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Ներսիսյան դպրոցում, Լազարյան ճեմարանում, ավարտել Պետերբուրգի կայսերական հեծելազորային բարձրագույն ուսումնարանը (1857)։ Եղել է փոխգնդապետ։ Աշխատակցել է «Հյուսիսափայլ», «Մեղու Հայաստանի», «Кавказ» և այլ պարբերականների։ Կազմել է «Քնար հայկական» (1868) երգարանը, որի վերջաբանում, ինչպես նաև «Կանոնավոր և վայելուչ գրության պատմությունը և տեսութունը» (1872) աշխատության մեջ, ամփոփել է իր մանկավարժական հայացքները։ 1873 թվականին Լայպցիգում հայկական դպրոցների համար որպես ձեռնարկ հրատարակել է իր կազմած «Հայերեն կանոնավոր և վայելուչ գրության» վարժությունների 5 և տողանցքների 4 պրակ։ Կազմել է հայ տպագիր արտադրանքի ընդհանուր մատենագիտություն (անտիպ)։ 1874-1876 թվականներին լույս է ընծայել Կովկասի և Անդրկովկասի մատենագիտություն աշխատության առաջին հատորը, որտեղ հայերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, վրացերեն և այլ լեզուներով ներկայացված են մոտ 6000 գիրք, հոդված, քարտեզ, տպագիր ու ձեռագիր նյութեր։ Գերակշիռ մասը կազմում է հայերեն, ինչպես և տարբեր լեզուներով հայագիտական գրականությունը։

Գրականություն
-------------

* Իշխանյան Ռ. *«Հայ մատենագիտության պատմություն»*, պրակ 2, Երևան, 1968

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 523.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17439 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 523)։*  |
**Մերի Լենդրյու** (անգլ.՝ Mary Loretta Landrieu, նոյեմբերի 23, 1955(1955-11-23), Արլինգտոն, Վիրջինիա, ԱՄՆ), ամերիկացի քաղաքական գործիչ, Լուիզիանա նահանգից ԱՄՆ-ի ավագ սենատորը 1997 թվականի հունվարի 3-ից մինչև 2015 թվականի հունվարի 3-ը, դեմոկրատական կուսակցության անդամ (կուսակցության պահպանողական թևի մեջ է մտնում)։

Կենսագրություն
--------------

Լենդրյուն պատկանում է հայտնի քաղաքական ընտանիքի։ Նրա հայրը՝ Մորիսը, եղել է քաղաքապետ (1970-1978), իսկ ավելի ուշ՝ ԱՄՆ-ի բնակարանային շինարարության և քաղաքային զարգացման նախարարը (1979-1981), իսկ նրա եղբայրը՝ Միթչը, Լուիզիանայի փոխնահանգապետն էր (2004-2010), որից հետո նա ստանձնել է Նոր Օռլեանի քաղաքապետի պաշտոնը։

Ավարտել է Լուիզիանա նահանգի համալսարանը 1977 թվականին։ Նա Լուիզիանայի Ներկայացուցիչների պալատի անդամ էր (1980-1988), հետագայում նահանգի պետական գանձապետն էր (1988-1996)։ Այս մասին հայտարարել է ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնական Վիկտորիա Նուլանդը։

Եղել է 2004 թվականի ընտրություններում դեմոկրատներից փոխնախագահի պաշտոնի հնարավոր թեկնածուներից մեկը։

Կատրինա փոթորկից և Նոր Օռլեանի ջրհեղեղներից հետո հայրենի նահանգի վերականգնման գործում կարևոր դեր է խաղացել 2005 թվականի սեպտեմբերին, կտրուկ քննադատել Է նախագահ Ջորջ Բուշ կրտսերին և դաշնային կառավարությանը աղետի հետևանքների վերացման գործում ոչ պատշաճ ակտիվության համար։

2014 թվականի մարտին Ռուսաստանի ԱԳՆ-ն ընդգրկվել է այն անձանց ցուցակում, որոնց նկատմամբ պատժամիջոցներ են սահմանվել։ Այն փակվել է Ռուսաստանի Դաշնություն՝ փոխադարձության հիման վրա՝ կապված Ուկրաինայի և Ղրիմի նկատմամբ ամերիկյան պատժամիջոցների հետ։

Անձնական կյանք
--------------

Պատկանում է Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցուն։ Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Biographical Directory of the United States Congress — GPO, 1903.
2. 1 2  SNAC — 2010.
3. 1 2
4. ↑  МИД РФ обнародовал ответный список санкций против представителей США | РИА Новости - события в России и мире: темы дня, фото, видео, инфографика, радио


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր (անգլ.) |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Notable Names Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000079090264 · LCCN: no00078011 · NKC: mzk2005279215 · VIAF: 84615864 · WorldCat VIAF: 84615864 |

 |
| **՞**Մոռենի հայկական |
| --- |
| Չհասած միրգ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Դաս | Վարդածաղկավորներ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Վարդազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Մոռենի |
|
|
| Տեսակ | Մոռենի հայկական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Rubus armeniacus
 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մոռենի հայկական** (լատին․՝ Rubus armeniacus), վարդազգիների ընտանիքի, մոռենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Հզոր բույսեր են, որոնց աղեղնաձև ընձյուղները կարող են հասնել մինչև 4 մ բարձրության, հնգանկյուն են, կարմրամանուշակագույն։ Փշապատ են։ Փշերը խոշոր են, տափակ կոնաձև, ներքևի մասում խիստ լայնացած, կարմիր, դեղին ծայրերով։ Տերևները միամյա շիվերի վրա հնգամասն են, կարմրող, մուգ կարմիր բծերով, վերևի կողմից մերկ, ներքևի կողմից թավշանման, սպիտակավուն կամ մոխրագույն մազմզուկապատ, անհավասար ատամնաեզր, ծայրային տերևիկը հակառակ ձվաձև է, կլորավուն կամ ձվաձև, գագաթին սուր հավելվածքով, հիմքում կլորավուն կամ թույլ սրտանման 9 (12) սմ երկարությամբ և 5-6 սմ լայնությամբ։ Կողմնայինները շեղանկյունաձև են, էլիպսաձև, ձվաձև, կարճ սրածայր։ Ծաղկաբույլերը խոշոր են, մինչև 15—20 սմ երկարությամբ, խիտ, բաժակաթերթիկները՝ մոխրաթաղիքանման։ Պսակաթերթիկներն էլիպսաձև են, պտուղները՝ գնդաձև։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում (Դաղստան, Արևմտյան Հարավային Կովկաս, Արցախ, Հարավային Կովկաս)։ Հայաստանում տարածված է Նոյեմբերյանի, Իջևանի, Շամշադինի շրջաններում, Արարատյան դաշտի նախալեռնային գոտում, Զանգեզուրում, Մեղրիում, որտեղ աճում է միջին և վերին լեռնային գոտիներում, անտառների եզրերին, գետափերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Plant List, *Rubus armeniacus* Focke
2. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (388)։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա · Արմենիապեդիա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776406742 |

 |
**«Նկարիչն արվեստանոցում»**, հոլանդացի նկարիչ Ռեմբրանդ վան Ռեյնի կտավը, որը պատկերել է մոտ 1628 թվականին։ Գտնվում է Բոստոնի գեղարվեստի թանգարանում։

Սյուժե
------

Նկարում պատկերված է նկարչի արվեստանոցը, որը հավանաբար համապատասխանում էր այն սենյակին, որտեղ աշխատում էր ինքը՝ Ռեմբրանդը։ Պատկերված է նկարչի և նկարակալի դեմ-դիմաց լինելու պահը։ Հաշվի առնելով այն փաստը, որ նկարակալը առաջին պլանում է, իսկ նկարիչը սենյակի հետնամասում է, նկարակալի ուրվագիծը ստանում է հոյակապ չափսեր՝ հսկայական ստվեր գցելով դռան վրա, կարծես թույլ չտալով միջամտել նկարչի և կտավի միջև կապին։ Նկարիչ Ռեմբրանդի կերպարի համար հավանաբար բնորդ է եղել ուսանող Գերիտ Դոուն։

Նկարագրություն
--------------

Նկարիչը լայնեզր գլխարկով ու վերնաշապիկով է, կարծես ինչ-որ հանդիսակարգի է ներկա։ Նա ոչ մի ուշադրություն չի դարձնում դիտողին, ամբողջովին ընկղմված է իր կտավի մեջ։ Նկարակալը թեքված է դեպի դիտողին, այդպիսով նկարիչը և կտավը դարձել են նկարի միակ հերոսները։

Տես նաև
-------

* Ալեն Ժոբերի «Տարօրինակությունների հայելին։ Ինքնադիմանկարներ» ֆիլմը «Ներկապնակներ» շարքից (Ֆրանսիա, 1991)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  *Рикетс Мелисса* Рембрандт. — М.: «Айрис-пресс», 2006. — С. 28.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բոստոնի Գեղարվեստի թանգարան

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDimages |

 |
Մոտոցիկլիստ Յոնաս Ֆոլգերը
**Մոտոցիկլային սպորտ**, ճանապարհային և սպորտային մոտոցիկլետներ վարելու մրցումներ։ Անցկացվում են յուրաքանչյուր դասի մոտոցիկլետի համար առանձին-առանձին։ Մոտոցիկլային սպորտի
ձևերից են․ խճուղային-գծային մրցարշավ, խճուղային օղակաձև մրցարշավ (1,5 կմ-ից ավելի փակ երթուղով), մոտոցիկլետային կրոս (կտրտված տեղանքով, 1,5—5 կվ օղակաձև փակ երթուղով), մոտոցիկլետային բազմամարտ (մինչև 6 օր տևող մրցումներ), տրեկային մրցարշավ (սպիդվեյ, մարզադաշտի խարամածածկ կամ սառցապատ ուղիներով), ձևավոր վարում (արհեստական արգելքներով մրցահրապարակում), ռեկորդներ սահմանելու մրցավազք (տվյալ դասի մոտոցիկլետի առավելագույն արագության զարգացմանը նպաստող երթուղով), մոտոբոլ (մոտոցիկլետավարների թիմային խաղ գնդակով),անցկացվում են նաև մոտոռալլի, մոտոկողմնորոշում ևն։ Ռուսաստանում առաջին պաշտոնական մոտոմրցարշավը տեղի է ունեցել 1898 թվականին, Պետերբուրգի մերձակայքում։ Միջազգային մոտոցիկլետային ֆեդերացիան (ՖԻՄ) հիմնվել է 1904 թվականին։

Մոտոցիկլային սպորտը զարգացած է բազմաթիվ երկրներում։ Աշխարհի առաջնություններ խաղարկվում են բազմամարտի՝ 1913 թվականից, խճուղային օղակաձև մրցարշավի՝ 1949 թվականից, մոտոկրոսի՝ 1957 թվականից, տրեկային մրցարշավի (1949 թվականից խարամուղային, 1966 թվականից՝ սառցապատ ուղիներով)։

Հայաստանում տարածվել է 1930-ական թվականներին, ավտոմոտոսպորտի ֆեդերացիան ստեղծվել է 1961 թվականին։ Ամեն տարի անցկացվել են հանրապետական չեմպիոնատներ և ձմեռային առաջնություններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 46)։*  |
**Միքայելե Ռաշիդ (Միքայիլ Ռաշիդի Հայդոյան)**, (նոյեմբերի 18, 1925(1925-11-18), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - 1985), քուրդ բանաստեղծ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1958 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Միքայելե Ռաշիդը ծնվել է 1925 թվականի նոյեմբերի 18-ին, Թիֆլիսում։ 1948 թվականին ավարտել է Երևանի հայկական մանկավարժական ուսումնարանը։ 1948-1950 թվականներին սովորել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետում։ Երրորդ կուրսից մեկնել է Մոսկվա, որտեղ սովորել և 1954 թվականին ավարտել է Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտը։ 1954 թվականին աշխատել է «Աշտարակի կոլխոզնիկ» շրջանային թերթում, 1955-1961 թվականներին՝ «Ռյա թազա» քրդերեն թերթում, 1961 թվականից ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի հեռուստատեսության և ռադիոյի պետական կոմիտեի քրդական հաղորդումների խմբագրությունում եղել է թարգմանիչ։ Նրա առաջին բանաստեղծությունը տպագրվել է 1946 թվականին «Գրական թերթ»-ում։

Ստեղծագործել է քրդերեն և հայերեն։ Քրդերեն լույս են տեսել նրա «Իմ սիրտը» (Երևան, 1960), «Իմ փիսիկը» (Երևան, 1965), «Ժամանակ» (Երևան, 1966), «Արև» (Երևան, 1970), «Պատուհան» (Երևան, 1974), «Մտորումներ» (Երևան, 1978): Ռուսերեն լույս են տեսել՝ «Հայրենի ճամփաներով» (Մոսկվա, 1960), «Հրաշք» (Մոսկվա, 1976) գրքերը։ Միքայելե Ռաշիդի և Սահիդե Իբոյի թարգմանությամբ (հայերենից) քրդերեն լույս է տեսել Եղիշե Չարենցի «Լենինն ու Ալին» (Երևան, 1957): Միքայելե Ռաշիդը թարգմանել է նաև «Ավետիք Իսահակյանի լիրիկան» (Երևան, 1977):

Երկեր
-----

* Հայրենի ճամփաներով, Երևան, Հայպետհրատ, 1958։
* Խիղճ (բանաստեղծություններ), 1984։
* Окно (Стихи; Пер. с курд.), 1985.
* В дороге (Стихи), 1985.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գրական տեղեկատու։ Երևան։ «Սովետական գրող»։ 1986։ էջ 312։
2. ↑  Ռաշիդ, Միքայելե, 1925-1985


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9753 · LCCN: no00081997 · VIAF: 51239381 · WorldCat VIAF: 51239381 |

 |
**Մագսուտ** (- մայիսի 27, 1915(1915-05-27)), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ազգությամբ հայ է։ Ունեցել է բարձրագույն բժշկական կրթություն։ Ծառայել է օսմանյան ոստիկանական բժիշկ։ 1915 թվականի մայիսին բժիշկ Բաղդասար Վարդանյանը (դեղագործ Վահան Վարդանյանի եղբայրը), բժիշկ Արմենակ Հայրանյանը և ոստիկանական բժիշկ Մագսուտը ձերբակալվել են ու բանտարկվել (պատճառի մասին կարդա Արմենակ Հայրանյանի կենսագրականում)։

1915 թվականի մայիսի 27-ին, Բ. Վարդանյանին, Ա. Հայրանյանին և Մագսուտին խիստ ծեծի և տանջանքների ենթարկելուց հետո, ձեռքերը կապած տարել են Յենիխանից 2 ժամ դեպի հարավ-արևմուտք, Իթ Տաղըի ստորոտում՝ Իթ Մեզարը կոչված վայրը (Սեբաստիայի մոտակայք) և Մուամմերի հրահանգով, թուրք ոստիկան-զինվորների ձեռքով գնդակահարել ու թաղել։ Ոճրագործությանը ներկա են եղել Իթթիհատի պատասխանատուներից Ալի Շեֆիքը և Փերթև բեյը, որոնք նաև լուսանկարել են դեպքը։

Գրականություն
-------------

* Կազմեց Առաքել Ն. Պատրիկ, Պատմագիրք Յուշամատեան Սեբաստիոյ Եւ Գաւառի Հայութեան, Ա. Հատոր, Հրատարակութիւն՝ Համասեբաստահայ Վերաշինաց Միութեան, Նիւ Եորք, տպ. «Մշակ», Պէյրութ, 1975, 880 էջ
* Իսկահատեան Հ. Վկայարան հայկական ցեղասպանութեան, Գիրք Գ, Պէյրութ, 2011, 395 էջ

Աղբյուրներ
----------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Չորահաց**, հացաբուլկեղենի կտրտած և չորացրած արտադրանք։ Չորությունը մեծացնում է պիտանելիության ժամկետը։ Չորահացն օգտագործվում է ծովագնացության ժամանակ, բանակներում և այլ էքսպեդիցիաներում։ Գոյություն է ունեցել չորահացի տարանջատում՝ սովորական չորահաց և սպայական չորահաց, վերջիններս թխվում էին ավելի որակյալ ալյուրից։

Զորքերի՝ չորահացով մթերավորում (Ռուսական կայսրություն, XIX դար)
---------------------------------------------------------------

Ռազմական դրության ժամանակահատվածում և զորքերի զգալի շարժերի դեպքում թարմ թխված հացի փոխարեն զորքերը բավարարվում են չորահացով, որը, որպես մթերք, ավելի քիչ է փչանալու ենթակա և ավելի հարմարավետ է տեղափոխման համար։ Չորահացի օրական բաժինը հավասար է երկու ֆունտի (թարմ հացի դեպքում նախատեսվում է երեք ֆունտ)։ Խաղաղ ժամանակներում զորքերի մոտ մշտապես պահպանվում է չորահացի պաշար, որը պարբերաբար փոխարինվում է թարմ չորահացով՝ հացի փոխարեն։ Ռազմական դրության ժամանակահատվածում այդ պաշարը մասամբ պահվում է պայուսակներում, մասամբ՝ գումակներում։

Պաշարի թարմացման դեպքում չորահացի թխումը տեղի է ունենում հենց զորքերի կողմից։ Արևմտյան ռազմական շրջաններում կառուցված են հատուկ գործարաններ։ Չորահացի թխման պայմանները գրված են առանձին բաղադրատոմսի մեջ։ Չորահացի համար նախատեսված հացը կտրտվում է մեխանիկական եղանակով։ Պատառը պետք է չորս կողմերից հաստ շերտ ունենա։ Չորացումը տեղի է ունենում 65—70 °C ջերմաստիճանային պայմաններում։ Խոտանված են համարվում այն չորահացերը, որոնք այրվել են կամ լավ չեն բովվել կամ պարունակում են 8 %-ից ավելի խոնավություն։

Չորահացի սննդարարությունը հավասար է հացի սննդարարությանը, բայց դրանց շարունակական կիրառումը վնասակար է առողջության համար, երբեմն հարուցել է այսպես կոչված չորահացային փորլուծություն։ Այդ իսկ պատճառով հիգիենիկ տեսանկյունից ելնելով, ինչպես նաև ռազմական իրադրության ժամանակ հնարավորության դեպքում չորահացը պետք է փոխարինվի թարմ հացով։

Արևմտաեվրոպական բանակներում չորահացային մթերավորմանը համապատասխանում է գալետներով և չորացված ու մամլած հացով մթերավորումը։ Գալետները պատրաստվում են ոչ թե 2 փուլով (հացի թխում և չորացում), այլ՝ մեկ։ Դրանք ավելի քիչ վնասակար նյութեր և հարուցիչներ են պարունակում, քան չորահացերը։

Տես նաև
-------

* Հացաբուլկեղեն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Сухарное довольствие войск»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907

Արտաքին հղումներ
----------------

* Recettes du XIXe siècle sur le Guichet du Savoir

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |