**Պիբլոկտո** (հայտնի է նաև որպես՝ **պիբլոկտոկ**, **արկտիկական հիստերիա**), պսիխոտիկ համախտանիշ, որը հաճախ հանդիպում է Էսկիմոսների և ընդհանրապես Բևեռային շրջանում ապրող ազգերի մոտ։ Մեծ մասամբ նկատվում է կանանց մոտ։ Հիստերիկ փսիխոզ է, որի ժամանակ հիվանդը կարող է կատարել իր և շրջապատի համար վտանգավոր և իռացիոնալ գործողություններ, որոնք փսիխոզի ավարտից հետո մոռացվում են։ Ավելի հաճախ դրսևորվում է ձմռանը։ Մի շարք մասնագետներ այն նկարագրում են որպես մշակութային-առանձնահատուկ համախտանիշ, սակայն ավելի ուշ հրատարակություններում պիբլոկտոի գոյությունը կասկացծի տակ է դրվում։ Մշակութային-որոշիչ անվան տակ համախտանիշը մտնում է DSM-IV դասակարգման մեջ։

Պատմություն
-----------

Պիբլոկտոյի առաջին դեպքը գրանցվել է 1892 թվականին և, ինչպես ներկայացվում է, համախտանիշը բնորոշ է արկտիկական շրջանին։ Ճանապարհորդներն առաջինն էին, ովքեր բախվեցին պիբլոկտոին։ Օրինակ՝ ծովակալ Ռոբերտ Պիրին մանրամասն նկարագրել է այս համախտանիշը՝ Գրենլանդիայում էքսպեդիցիայի ժամանակ։ Պիրիի թիմն ականատես եղավ տեղացի կանանց ցոփությանը և օգտագործենց նրանց՝ տեղացի տղամարդկանց բացակայության ժամանակ։ Պիբլոկտոն հանդիպում է ոչ միայն փոքրաքանակ բնիկ ազգերի մոտ․ այսպես 1800-ականներին նկարագրվել են նավաբեկյալ նավաստիների դեպքեր, որոնց մոտ եղել են պիբլոկտոյին բնորոշ ախտանշաններ։ Այս խանգարումը, ինչպես ենթադրվում է, գոյություն է ունեցել մինչ հյուսիսային ցեղերը շփում կունենային քաղաքակրթության հետ և գոյություն ունի առ այսօր։

Ծագում
------

Պիբլոկտոն առավել հաճախ հանդիպում է Գրենլանդիայի և Ալյասկայի էսկիմոսների մոտ։ Համանման ախտանիշներ 1800-ական թվականներին գրանցվել են նաև եվրոպացի նավաստիների մոտ, ովքեր երկար ժամանակ գտնվել էին Արկտիկայում։ Տարածքը, որտեղ առաջին անգամ Պիբլոկտոն ի հայտ է եկել ներկայումս անհայտ է։ Այդ վիճակն առավել հաճախ դրսևորվում է էսկիմոս կանանց մոտ և առավել տարածված է երկարատև բևեռային գիշերների ժամանակ։

Ախտանիշներ
----------

Պիբլոկտոն ընթանում է չորս փուլով․ սոցիալական օտարում, գրգռում, ջղաձգում և ելք տվյալ վիճակից։ Պիբլոկտոն բնութագրվում է հիստերիկ ռեակցիաների հանկարծակի առաջացմամբ, որն ուղեկցվում է բղավոցով, լացով, տարբեր տեղեր անտեղի տեղաշարժով։ Պիբլոկտոյի նոպայից մի քանի օր կամ ժամ առաջ հիվանդների մոտ կարող է նկատվել ինքնամփոփություն և դյուրագրգռություն։ Հիվանդները, հատկապես իգական սեռի ներկայացուցիչները, ներշնչող են, նրանց մոտ նկատվում է վառ դրսևորված սեռական գերզգայականություն։

Նախանշաններից հետո, որոնց ընթացքն ուղեկցվում է դեպրեսիայով և աստենիայով, դիտարկվում են վառ արտահայտված կարճաժամկետ հոգեշարժական գրգռվածության էպիզոդներ՝ ուղեկցված ողբով, ճիչով, երբեմն ունեցվածքի ոչնչացմամբ, հագուստի պատառոտմամբ, գետնին թավալվելով։ Դա տևում է մոտ 2 ժամ և ավարտվում ամնեզիայով։ Այնուհետև սկսվում է ռեմիսիան։

Պատճառներ
---------

Չնայած, որ մինչ այսօր մարդկանց մոտ պիբլոկտոյի առաջացման պատճառը հայտնի չի, արևմուտքի գիտնականները խանգարումը կապում են արևի բացակայության, ծայրահեղ ցածր ջերմաստիճանի հետ։ Հնարավոր է պատճառը թաքնված է սոցիալ-մշակութային խմբի մեկուսացված լինելու մեջ։ Նաև ենթադրվում է, որ պիբլոկտոյի պատճառ կարող է լինել զգայական դեպրիվացիան։

Այս մշակութային-առանձնահատուկ համախտանիշը կարող է կապված լինել օրգանիզմում А վիտամինի ավելցուկի հետ։ Էսկիմոսներն օգտագործում են մեծ քանակությամբ А վիտամին պարունակող սնունդ, ինչը հնարավոր է լինի պիբլոկտոյի առաջացման գործոն։

Էսկիմոսյան կրոնը պիբլոկտոն կապում է չար ոգիների հետ։

Տես նաև
-------

* Հիստերիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Segen’s Medical Dictionary. (2012). Farlex, Inc. *Pibloktoq*
2. ↑  Taylor, S. Shelor, N. & Abdelnour, M. (1972). Nutritional ecology: a new perspective Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine..
3. ↑  Mezzich, Juan E. (2002). «International Surveys on the Use of ICD-10 and Related Diagnostic Systems» (guest editorial, abstract). Psychopathology. doi:10.1159/000065122. PMID 12145487.
4. ↑  *Wallace, Anthony F.C.* and *Robert E. Ackerman.* (Anthropologica, 1960). Pibloktoq-An Interdisciplinary Approach to Mental Disorder among the Polar Eskimos of Northwest Greenland.Vol. II(2):249-260
5. ↑  Lister,J. TWO PERSPECTIVES ON THE ETIOLOGY OF PIBLOKTOQ Archived 2015-02-20 at the Wayback Machine..
6. 1 2  *Анна Фенько.* Мой дурдом -- моя крепость // *Коммерсантъ Власть* : журнал. — М.: Коммерсантъ, 2001. — № 11. — С. 46. Архивировано из первоисточника 17 Օգոստոսի 2016.
7. ↑  Ruiz, P. (2007) Focusing on Culture and Ethnicity in America Archived 2012-03-26 at the Wayback Machine..
8. ↑  Brill, A. (August 1913) Piblokto or Hysteria Among Peary’s Eskimos. Volume 40. Issue 8. pp. 514—520.
9. ↑  Fulk,M. (2012) Pibloktoq.
10. 1 2  "Пиблокто". Национальная психологическая энциклопедия. Արխիվացված է the original 2016 թ․ օգոստոսի 16-ին. Retrieved 2016 թ․ օգոստոսի 16. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|deadlink=` (help)
11. ↑  Редкие психозы ПИБЛОКТО Арктическая истерия  ՅուԹյուբում
12. ↑  Ephron, Sarah. (July/August 2003) *Arctic Hysteria*, from Up Here Magazine; archived at SarahEfron.com
13. ↑  Kontaxakis, V. Skourides, D. Ferentinos, P. Havaki-Kontaxaki, B. & Papadimitriou, G.(2009)."Isotretinoid and Psychopathology: A Review", *Annals of General Psychiatry*, 8 (2), doi: 10.1186/1744-859X-8-2
14. ↑  Smith, S. (2012, December 6). What is Piblokto? wiseGEEK: clear answers for common questions. Retrieved March 29, 2013.
15. ↑  Landy,D. (1985) Pibloktoq (hysteria) and Inuit nutrition: possible implication of hypervitaminosis A.

Գրականություն
-------------

* *Landy D.* Pibloktoq (hysteria) and Inuit nutrition: possible implication of hypervitaminosis A. — не переведено. — doi:10.1016/0277-9536(85)90087-5|том=21|выпуск=2|страницы=173–185|год=1985|pmid=4049004
* *Littleton, K.* Psychosis in inuit society. — не переведено. — doi:10.1525/aa.1962.64.1.02a00080|том=64|страницы=76–96|год=1962
* *Morton R.* Hypervitaminosis A. — не переведено.|том=11|выпуск=4|страницы=90–142|год=1978|pmid=
* Higgs, Rachel D. (2011) «Pibloktoq — A study of a culture-bound syndrome in the circumpolar region», The Macalester Review: Vol. 1: Iss. 1, Article 3.