| **՞**Շուշանազգիներ |
| --- |
| Շուշան հայկական  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
| Դաս | Երկշաքիլավորներ |
|
|
|
| Կարգ | Շուշանածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Շուշանազգիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Liliaceae

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**42633**NCBI**4677**EOL**4174**

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Շուշանազգիները** (լատին․՝ Liliaceae) երկշաքիլավորների դասին պատկանող բույսերի ընտանիք է։ Շուշանազգիների ընտանիքում հաշվվում են բույսերի մոտ 4 հազար տեսակ, որոնք աճում են ամբողջ երկրագնդում։ Շուշանազգիների մեծ բազմազանություն կա հատկապես տափաստաններում և կիսատափաստաններում։ Դրանց մեծ մասը բազմամյա խոտաբույսեր են սոխուկներ կամ կոճղարմատներ հիշեցնող ձևափոխված ստորգետնյա ընձյուղներով։

Ձևաբանություն
-------------

Տերևները խոշոր են, ամբողջական, զուգահեռաջիղ կամ աղեղնաջիղ։ Շուշանազգիների ծաղիկները սովորաբար խոշոր են, վառ գունավորված, դասավորված են առանձին կամ ողկույզ հովանոց, հուրան և այլ ծաղկաբույլերով։ Ծաղկի մեջ կան ազատ կամ սերտաճած 6 պսակաթերթեր, 6 առէջ (երկու շրջանով 3 - ական), 1 Վարսանդ։ Շուշանազգիների պտուղը բազմաթիվ սերմերով Հատապտուղ է կամ տուփիկ։

Տարածված ցեղերը
---------------

Այս ընտանիքի մեջ է մտնում, օրինակ վարդակակաչը (*Tulipa*)։ Դա ամենատարբեր գույնի առանձին խոշոր ծաղիկներով դեկորատիվ սոխուկավոր բույս է։ Վարդակակաչի ծաղկաբույլը բաղկացած է 6 միատեսակ պսակաթերթերից՝ երկու շրջանով 3 - ական դասավորված։ Կոկոնում ծաղկապատի 3 արտաքին կանաչ տերևիկները ծածկում են 3 ներքին տերևիկներին։ Ծաղիկների բացվելուց հետո դրանք բոլորը վառ գունավորում են ստանում չբաժանվելով բաժակի և պսակի։ Ծաղկի մեջ կան 6 առէջներ` երկու շրջանով երեքական դասավորված, և մեկ վարսանդ` եռաթի սպիով։ Վարսանդի սերմնարանը բաժանված է 3 բնի, որոնցում գտնվում են բազմաթիվ սերմնաբողբոջներ։ Վարսանդի սերմնարանից զարգանում է տուփիկ պտուղը, որը հասունանալիս ճեղքվում է 3 փեղկի։ Մշակովի վարդակակաչներն ունեն հիբրիդային ծագում։ Վայրի վարդակակաչների շատ տեսակներ աճում են Միջին Ասիայում, Պովոլժիեի, Ղրիմի և Ուկրաինայի տափաստաններում։

Շուշանազգիների մյուս ներկայացուցիչը հովտաշուշանն է (*Convallaria*)։ Հողի տակ գտնվում է հովտաշուշանի երկարավուն կոճղարմատը. հողի մակերեսին դասավորվում են նրա լայն, աղեղնաջիղ տերևները։ Հովտաշուշանի սպիտակ հոտավետ ծաղիկները հավաքված են ողկույզ ծաղկաբույլում։ Աշնանը հասունանում են պտուղները՝ կարմիր հատապտուղները։ Դրանք, ինչպես և ամբողջ բույսը, թունավոր են։ Հովտաշուշանի ծաղիկներն ու տերևները օգտագործվում են որպես դեղամիջոց սրտային հիվանդությունների համար, ծաղիկներից ստացված եթերայուղն օգտագործվում է պարֆյումերիայում։

Շուշանազգիներից են բանջարաբույսեր սոխ (*Allium*)-ն ու սխտոր (*Allium sativum*)-ը, դեկորատիվ բույսերից՝ շուշան (*Lilium*), հակինթ (*Hyacinthus*), հալվե (*Aloe*), քլորոֆիտում (*Chlorophytum*), վիշապածառ (*Cordyline*), արմավաշուշանը (*Yucca*), ծնեբեկ (*Asparagus*)։ Ծնեբեկի որոշ սորտեր մշակում են որպես նրբահամ բանջարաբույսեր՝ սննդի մեջ օգտագործելով երիտասարդ ընձյուղներ։

Վայրի բույսերից կարելի են նաև ագռավաչք (*Paris*), ղանձլամեր (*Veratrum*) տեսակները (վերջին երկուսը թունավոր են) և այլն։

* Շուշան թագավորական (Lilium regale)Շուշան թագավորական (*Lilium regale*)
* Սովորական սպիտակ շուշան (Lilium candidum)Սովորական սպիտակ շուշան (*Lilium candidum*)
* Lilium pyrenaicum*Lilium pyrenaicum*
* Շուշան ոսկեգույն (Lilium auratum)Շուշան ոսկեգույն (*Lilium auratum*)

Գրականություն
-------------

* Заливский И.Л. Лилии, М. «Государственное издательство сельской литературы» — 112, էջեր 112 — 112 էջ։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12255350d · GND: 4167667-1 · LCCN: sh85076962 · LNB: 000174658 · Microsoft: 2777492721 · NDL: 00577446 · NKC: ph191027 |

 |

 |