**Խորեա** (հուն, xopela — պար), նյարդային համակարգի հիվանդություն, բնորոշվում է ակամա, անկանոն, ջղաձիգ շարժումներով (հիպերկինեզ), որոնք պայմանավորված են՝ ըստ ֆունկցիայի և տեղադրության տարբեր մկանախմբերի ոչ ռիթմիկ կծկումներով։ Խորեաի դեպքում ախտահարման օջախներ են հայտնաբերվել ենթակեղևային գոյացություններում (զոլավոր մարմին), ուղեղիկի ատամնաձև, կարմիր կորիզներում, հիպոթալամուսային շրջանում և գլխուղեղի կեղևում։ Խորեան մի շարք հիվանդությունների (փոքր խորեա, հդիների խորեա, Հենտինգտոնի խորեա) հիմնական ախտանշանն է, առաջանում է նաև գլխուղեղի ուռուցքների, ուղեղաբորբերի դեպքում։ Առավել հաճախ հանդիպում է փոքր խորեան։

**Փոքր խորեա** (ռևմատիկ խորեա, վարակական խորեա, Սիդենհամի խորեակամ Սուրբ Վիտտի պար)։ Պատճառը ռևմատիզմն է։ Բնորոշվում է մեծ կիսագնդերի կեղևի, ուղեղաթաղանթների, ենթակեղևային հանգույցների տարածուն ախտահարումներով։ Հաճախ զուգակցվում է սրտի ախտահարման հետ։ Սովորաբար հիվանդանում են 5—14 տարեկան երեխաները, հաճախ՝ աղջիկները։ Զարգանում է դանդաղ։ Երեխան դառնում է քմահաճ, դյուրագրգիռ, հաճախակի լիզում է շրթունքները, հանում լեզուն, ծամածռություններ անում։ Ծնողներն այս երևույթը հաճախ դիտում են որպես չարաճճիություն։ Սակայն շուտով ի հայտ են գալիս խորեային հատուկ կլինիկական այլ ախտանշաններ, դեմքի մկանների, լեզվի, ձեռքերի, ոտքերի, իրանի ակամա շարժումներ (հիպերկինեզ), մկանային տոնուսի խիստ իջեցում (հիպոտոնիա), խանգարվում է քայլվածքը, խոսակցությունը, պսիխիկան (երեխան դառնում է լացկան)։ Հուզումների և մտավոր լարվածության դեպքում երևույթներն ուժեղանում են։ Հիվանդությունը տևում է 1—2 ամիս։ Ժամանակին հոսպիտալացման և ճիշտ բուժման դեպքում ելքը մեծ մասամբ բարեհաջող է։

**Հղիների խորեա**, կլինիկական երևույթներով չի տարբերվում փոքր խորեայից։ Առաջանում է երիտասարդ կանանց մոտ, հղիության առաջին կեսին։ Նպաստում են կրկնվող անգինաները։ Որոշ դեպքերում այն փոքր խորեայի ռեցիդիվ է, որին նպաստում են հղիության ժամանակ օրգանիզմում առաջացած նյարդա-էնդոկրին տեղաշարժերը։

**Հենտինգտոնի խորեա**, նյարդային համակարգի ժառանգական հիվանդություն է, որի առաջին ախտանշանները դրսևորվում են 25—50 տարեկանում։ Ուղեկցվում է մտավոր ունակությունների հարաճուն անկմամբ։ Ելքն անբարեհաջող է։

**Բուժումը**. Փոքր խորեայի դեպքում՝ հոսպիտալացում, անկողնային ռեժիմ, անտիբիոտիկներ, սալիցիլաթթվի, կալցիումի, հակահիտոամինային պատրաստուկներ, ամիդոպիրին, բութադիոն, գլյուկոկորտիկոիդների խմբի հորմոններ, {\displaystyle B} խմբի վիտամիններ, սրտային դեղամիջոցներ։ Հենտինգտոնի խորեայի դեպքում՝ ռեզերպին, հազվադեպ՝ ամինազին, ֆիզիոթերապևտիկ պրոցեդուրներ։

**Կանխարգելումը**. բերանի խոռոչի, քիթ-ըմպանի հիվանդությունների և ռևմատիզմի բոլոր ձևերի բուժում։ Հենտինգտոնի խորեայով հիվանդներին խորհուրդ չի տրվում երեխա ունենալ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 87)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Նշաններ և ախտանիշներ, և գլխուղեղի ցողունի վնասվածքների հետ կապված համախտանիշներ |
| --- |
|  |
| Ուղեղի ցողուն | 

|  |  |
| --- | --- |
| Երկարավուն ուղեղ (CN 8, 9, 10, 12) | 
* Կողային ուղեղի ցողունի համախտանիշ / Wallenberg (PICA)
* Մեդիալ ուղեղի վնասվածքի համախտանիշ / Dejerine ASA

 |
|  |
| Վարոլյան կամուրջ (CN 5, 6, 7, 8) | 
* Դորսալ կամրջի վերին սինդրոմ / Ռայմոնդ-Սեստանի համախտանիշ
* Կողային կամրջի համախտանիշ (AICA)
* Մեդիալ կամրջի համախտանիշ /Միլլարդ-Գուլբերի համախտանիշ / Ֆաուվիլլի համախտանիշ (բազիլային)
* Կողպման համախտանիշ
* Միջուկային ակնաբուժություն
* Կիսատորային համախտանիշ

 |
|  |
| Միջին ուղեղ (CN 3, 4) | 
* Վեբերի համախտանիշ
	+ փորոքային պեդիկուլյար PCA
* Բենեդիկտի համախտանիշ
	+ փորոքային հատված
* Պարինոդորսալ համախտանիշ
	+ ուռուցքային
* Կլոդի համախտանիշ

 |
|  |
| Այլ | 
* Այլընտրանքային հեմիպլեգիա

 |

 |
|  |
| Գլխուղեղ | 
* Լատերային
	+ անհավասարություն
	+ դիսդիադոկոկինեզիա
	+ Կանխամտածված ցնցում)
* Մեդիալ
	+ միջանճողային հյուծում

 |
|  |
| Հիմքային միջուկներ | 
* Խորեա
* Դիստոնիա
* Պարկինսոնի հիվանդություն

 |
|  |
| Մեծ ուղեղի կեղև | 
* ACA համախտանիշ
* MCA համախտանիշ
* PCA համախտանիշ

* Ճակատային բլթակ
	+ արտահայտված աֆազիա
	+ Աբուլիա

* Պարիետալ բլթակ
	+ ընկալունակ աֆազիա
	+ Հեմիագնոսիա
	+ Գերստմանի համախտանիշ
	+ աստերոգենոզ

* Ցնցող բլթի
	+ Բալինտի համախտանիշ
	+ Կեղևային կուրություն
	+ Մաքուր ալեքսիա:

* Ժամանակավոր բլթակի
	+ կեղևային խլություն
	+ պրոսոպագնոզիա

 |
|  |
| Թալամուս | 
* Թալամիկ համախտանիշ

 |
|  |
| Այլ | 
* Վերին շարժիչային նեյրոնի ախտահարում
* Աֆազիա

 |

 |