recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Թատերագիտությունը** բեմարվեստի տեսությունն ու պատմությունն ուսումնասիրող գիտություն է։ Որպես ինքնուրույն գիտություն ձևավորվել է XX դարում։ Թատերագիտություն առարկան թատրոնի բոլոր բաղադրամասերն են՝ դրամատուրգիա, դերասանական և ռեժիսորական արվեստներ, բեմանկարչություն, թատերական ճարտարագիտություն, թատերական կրթություն, թատերական գործի կազմակերպում, հանդիսատես։

Մինչև XIX դ. վերջը հիմնականում ուսումնասիրվել են դրամատուրգիան և դերասանի արվեստը։ Թատերագիտությունը անխախտելիորեն կապված է թատերական մշակույթի և արվեստի ընդհանուր վիճակի, յուրաքանչյուր դարաշրջանի գեղագիտական մտքի զարգացման հետ։ Թատերագիտության սաղմերը, որպես թատերական պրակտիկայի ընդհանրացում, արդեն գոյություն ունեին Հին Հունաստանում (Արիստոտելի «Պոետիկա»-ն) և Հին Հռոմում։ Անտիկ մտածողների ազդեցությամբ դրամայի և բեմական արվեստի տեսությունը զարգացավ Վերածննդի դարաշրջանում։ XVII դ. դրամատուրգիայում և թատրոնում տեսականորեն հաստատվեց կլասիցիզմը (Բուալո)։ XVIII դ. լուսավորիչները (Դ. Դիդրո, Գ. Լեսսինգ և ուրիշներ) ստեղծել են դրամատիկական արվեստի ռացիոնալիստական տեսությունը։ XVIII դ. վերջին և XIX դ. առաջին կեսին ռոմանտիզմի զարգացումով պայմաններ ստեղծվեցին, որպեսզի թատրոնի պատմությունն ուսումնասիրվի որպես ազգային մշակույթի կարևոր բնագավառ և մասնագիտորեն մշակվեն թատերական գեղագիտության ընդհանուր հարցերը։

Թատրոնին և դրամայի տեսությանն առնչվող եզրերն ու հասկացությունները հայ գրականության լեզվում շրջանառվում են V դարի վերջից։ Թատերագիտական նոր միտքը հայ իրականության մեջ կազմավորվել է XIX դարի 30-50-ական թվականներին։ Կլասիցիզմի տեսությունն սկսվել և ավարտվել է Ս. Տիգրանյանի «Ինչ-ինչ զեղերերգութենէ» տրակտատով, որը դրամայի պատմաքննախոսության առաջին փորձն է հայ իրականության մեջ։ 1850-60-ական թվականներին պրոֆեսիոնալ թատրոնի կազմավորման շրջանում, լուսավորականությունը դարձել է գեղագիտական նախասկիզբ թատերական քննադատության մեջ, յուրացվել է եվրոպական լուսավորության թատրոնի գեղագիտությունը (Հ. Հիսարյան, Մ. Գարագաշյան, Հ. Խորասանճյան), դրամայի գերմանական տեսությունները (Ս. Նազարյան), գիտակցվել թատրոնի ազգային հայրենասիրական և սոցիալական ֆունկցիան (Մ. Պատկանյան, Մ. Նալբանդյան, Հ. Սվաճյան)։ 1870-1880-ական թվականներին թատերագիտության քննադատության մեջ սրվել է բեմական ուղղությունների խնդիրը, մի կողմից պաշտպանվել են ռոմանտիզմը և սալոնային խաղաոճը (Սպ. Սպանդարյան), մյուս կողմից՝ ազգային ռեալիստական դրամատուրգիան (Գ. Արծրունի), քննադատական ռեալիզմը և կենցաղային ու սոցիալ-հոգեբանական թատրոնը (Գ. Չմշկյան)։

1893-1905 թվականներին Թիֆլիսում լույս է տեսել Ա. Թարխանյանի «Թատրոն» հանդեսը։ Հրապարակվել է Օ. Սևումյանի «Զեկուցումը...» (1913), որն առաջադրել է թատրոնի գեղարվեստական կազմակերպական բարեփոխումների նոր ծրագիր։ Ասպարեզ է մտել թատերական քննադատների նոր խումբ (Ս. Հախումյան, Տ. Զավեն, Տ. Հովհաննիսյան, Լեո, Մ. Բերբերյան), հիմնվել են «Հուշարար» (1907), «Թատրոն և երաժշտություն» (1910) հանդեսները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 144)։*  |
**Կախարդական լեռը** (գերմ.՝ Der Zauberberg), Թոմաս Մանի վեպն է, որն առաջին անգամ հրատարակվել է 1924 թվականի նոյեմբերին։ Այս գիրքը համարվում է 20-րդ դարի գերմանական գրականության ամենաազդեցիկ գործերից մեկը։

Սյուժե
------

Պատմությունը սկսում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբի տասնամյակում։ Պատմության գլխավոր հերոսը՝ Հանս Կաստորպը, Համբուրգ վաճառականի ընտանիքի միակ զավակն է։ Ծնողների մահից հետո նրա պապիկն է դաստիարակում տղային։ Իսկ հետո երեխային իր խնամակալության տակ է վերցնում նրա հորեղբայր Ջեյմ Թիենեփլը։ Մենք կրկին հանդիպում ենք գլխավոր հերոսին, երբ նա ցանկանում էր Համբուրգում՝ իր հայրենի քաղաքում, նավաշինության կարիերա սկսել։ Մինչ այս պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսելը Կաստորպը այցելում է իր տուբերկուլյոզով հիվանդ զարմիկ՝ Ջոաչիմ Զիեմսենին։ Վերջինս ստանում էր իր բուժումները Դավոսի առողջարանում։

Կաստորպի՝ առողջարանից մեկնումը, կրկին հետաձգվում է իր ոչ այդքան լավ առողջության պատճառով։ Սկզբում չնչին բրոնխային բորբոքում էր թեթև տենդի հետ միասին, որը հենց ախտորոշվել էր առողջարանի գլխավոր բժիշկ և տնօրեն Հոֆրատ Բեհրենսի կողմից։ Սակայն այս ախտանշանները խորանալով՝ դառնում են տուբերկուլյոզի ախտանշաններ։ Բեհրենսը Հենսին համոզում է մնալ առողջարանում մինչ ապաքինվելը։

Առողջարանում մնալու ժանանակ Կաստորպը հանդիպում է տարբեր անձնավորությունների և շատ բաներ է նրանցից սովորում։ Այդ անձանց թվին են պատկանում իտալացի աշխարհիկ հումանիստ և հանրագիտարանագիր Լոդովիկո Սետեմբրինիին (Գիոսե Կարդուկիի աշակերտը), տոտալիտար Լեո Նաֆտան և իր սերը՝ Մադամ Կլավդիա Շոշան։

Վերջում Կաստորպը մնում է առողջարանի հիվանդագին մթնոլորտում յոթ տարի շարունակ։ Որպես վեպի եզրակացություն պատերազմը սկսվում է, Կաստորպը դառնում է ռազմական կամավոր և հենց պատերազմի դաշտում էլ վախճանվում է։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Thomas-Mann-Figurenlexikon von Eva D. Becker — персонажей Томаса Манна Archived 2010-06-25 at the Wayback Machine. Другая версия։Literaturlexikon online
* Zu den realen Vorbildern der Figuren — Прототипы романа Archived 2007-09-28 at the Wayback Machine. (PDF-Datei; 40 kB)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX2038894 · BNF: 11939496m · GND: 4099303-6 · LCCN: n79077983 · NLA: 35326185 · SUDOC: 02732916X · VIAF: 178614359 · WorldCat VIAF: 178614359 |

 |

 |
**Թողարկման տեղեկություններ**, հրատարակության (գրքի) հակիրճ հրատարակչատեղեկատվական բնութագիրը, դասակարգման ցուցիչները և այլն, որոնք անհրաժեշտ են նրա մատենագիտական մշակման, վիճակագրական հաշվառման, գրավաճառ ցանցում ներկայացնելու համար։

Զետեղվում են գրքի առավել նկատելի տեղերում՝ տիտղոսաթերթին, կազմի կամ շապիկի վրա, վերջին էջերին և այլն։

Թողարկման տեղեկությունների բաղկացուցիչ մասն են թողարկման տվյալները, որոնք ներառում են տպագրության ստորագրման ամսաթիվը, թղթի ձևաչափն ու էջերի չափերը, հրատարակության ծավալն ու տպաքանակը, պատկերի համարը, հրատարակչի և պոլիգրաֆիական ձեռնարկության իրական անվանումներն ու հասցեները և այլն։

Գրականություն
-------------

* Выходные сведения // Издательский словарь-справочник: [электрон. изд.] / А. Э. Мильчин. — 3-е изд. испр. и доп. — М.: ОЛМА-Пресс, 2006.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Եսայի Հովհաննեսի Գռուզյան** (1913, Ամասիա, Թուրքիա), հայագետ։

1931-1937 թվականներին սովորել է Հռոմի համալսարանում։ Եղել է Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ (1937-1958), 1951-1952 թվականներին՝ Մուրաս Ռափայելյան, իսկ 1953-1958 թվականներին՝ Ալեքսանդրիայի (Եգիպտոս) Մխիթարյան վարժարանների տնօրեն։ 1962 թվականին հիմնադրել է Սան Պաուլոի (Բրազիլիա) համալսարանի հայագիտության ամբիոնը, ուր աշխատում է որպես դասախոս և ամբիոնի վարիչ։ Հրատարակել է երկլեզվյան՝ պորտուգալերեն-հայերեն հայագիտական եռահատոր դասագիրքը, որտեղ ըստ հատորների զետեղված են նյութեր հայ ժողովրդի կազմավորման, հայոց լեզվի ծագման մասին, հայերեն զրուցարան և հայոց լեզվի քերականությունը։ Առանձին աշխատանքներ է նվիրել հայերենի այբուբենին, Եղիշե Չարենցին, արդի հայ գրականության կապերին։ Անդրադարձել է հայ մատենագիտությանը, ճարտարապետությանը, հայ-հռոմեական հարաբերություններին։ Առաջարկել և կիրառել է լսատեսողական մեթոդը հայերենը ուսուցանելիս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 3. — էջ 183.
2. 1 2 3 4  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: 2005. — հատոր 1. — էջ 290.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17782 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 183)։*  |
**Թեթև բետոն**, մինչև 1800 կգ/մ³ ծավալային զանգված ունեցող բետոնների անվանումը։ Թեթև բետոն են ծակոտկեն լցանյութերով բետոնները և բջջավոր բետոնը։

Թեթև բետոն պատրաստելիս որպես լցանյութ օգտագործում են բնական (պեմզա, տուֆ, հրաբխային խարամ, խեցեքար ևն) և արհեստական (կերամզիտ, փքած պեռլիտ, դոմնային խարամ, խարամային պեմզա ևն) քարանյութեր։ Խարամային լցանյութերով պատրաստված թեթև բետոնը կոչվում է խարամաբետոն։ Թեթև բետոն կարելի է ստանալ նաև առանց ավազի կամ քիչ ավազով՝ ծանր խիճ օգտագործելով։ Այսպիսի թեթև բետոն կոչվում է խոշորածակոտկեն։

Թեթև բետոն կիրառվում է բետոնե և երկաթ–բետոնե կոնստրուկցիաներում։ Այն ջերմության և ձայնի լավ մեկուսիչ է։ Թեթև բետոնից պատրաստում են որմնաբլոկներ, որմնապանելներ, ծածկասալեր և հավաքովի կոնստրուկցիաների բազմաթիվ այլ տարրեր։ Սինչև 500 կգ/սմ² սեղմման ամրություն ունեցող թեթև բետոններից պատրաստում են մեծ բեռնունակության երկաթբետոնե կոնստրուկցիաներ։ Թեթև բետոնի որոշ տեսակներ օգտագործվում են նաև հիդրոտեխնիկական կառույցներում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 161)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գևորգյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Թաթոս Ռաֆիկի Գևորգյան** (նոյեմբերի 27, 1956(1956-11-27), Ջաջուռ, Ախուրյանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - փետրվարի 21, 2018(2018-02-21), Երևան, Հայաստան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից, «Արամ Մանուկյան» կամավորական ջոկատի հրամանատար։ Ազատամարտիկ Դավիթ Գևորգյանի ավագ եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Թաթոս Գևորգյանը ծնվել է 1956 թվականի նոյեմբերի 27-ին Շիրակի մարզի Ջաջուռ գյուղում, ատաղձագործ Ռաֆիկ Գևորգյանի ընտանիքում։ Նրա պապը՝ Միսակ Գևորգյանը մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին և զոհվել է մարտերից մեկում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Ջաջուռի միջնակարգ դպրոցում, որից հետո տեղափոխվել է Երևանի Միսաք Մանուշյանի անվան թիվ 48 միջնակարգ դպրոց։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել և 1979 թվականին ավարտել է Ալեքսանդր Թամանյանի անվան շինարարական տեխնիկումը, ապա Երևանի Կառլ Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 18 տարի աշխատել է «Երևանշին» տրեստում, զուգահեռ` 1984 թվականից աշխատել է դեղատների Գլխավոր վարչությունում («Արֆարմացիա»)։ 1983-1986 թվականներին սովորել և ավարտել է ՀԿԿ Կենտկոմի Մարքսիզմ-Լենինիզմի Համալսարանի կուսակցական տնտեսական ակտիվի ֆակուլտետը։ 2006 թվականի օգոստոսի 1-ից աշխատել է «Ալֆա ֆարմ» ընկերությունում։

Մարտական ուղի
-------------

Թաթոս Գևորգյանը իր մարտական ուղին սկսել է 1988 թվականից՝ Հ.Ա.Բ. «Արամ Մանուկյան» ջոկատից, որպես հրամանատար։

1990 թվականին մասնակցել է Երասխի ինքնապաշտպանությանը, պաշտպանել է Ջերմուկի և Ջերմաջուրի սահմանները, Այգեպարի և Ոսկեպարի ինքնապաշտպանական գործողություններին։

1991 թվականին տեղափոխվել է Լեռնային Ղարաբաղ և 1992 թվականին ընդգրկվել «Արամո 114» ջոկատում և մասնակցել Իվանյանի, Վարանդայի և Շուշիի ազատագրմանը։

1993 թվականին մասնակցել է Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի ինքնապաշտպանական մարտական գործողություններին, Հաթերքի, Մեծշենի ազատագրմանը։

Թաթոս Գևորգյանը մահացել է 2018 թվականի փետրվարի 21-ին Երևանում։ Հուղարկավորվել է փետրվարի 23-ին Ջաջուռ գյուղում։

Պարգևներ
--------

* 2007 թվականի մայիսի 28-ին պարգևատրվել է «Անմար կրակներ» ՌԲՀԿ-ի «Հայոց Արծիվ» մեդալով։
* 2009 թվականի հունիսի 17-ին, ՀՀ Պաշտպանության նախարար՝ Սեյրան Օհանյանի թիվ 669 հրամանով պարգևատրվել է ՀՀ Պաշտպանության նախարարության «Վազեն Սարգսյան» մեդալով։
* 2010 թվականի նոյեմբերի 30-ին, ԼՂՀ «Մայրություն» ՀԿ-ի կողմից պարգևատրվել է «Մայրական երախտագիտություն» մեդալով։
* «Ազատագրում» հայրենասիրական ՀԿ-ի կողմից պարգևատրվել է «Ազատագրում 1988-1994» մեդալով։

Աղբյուրներ
----------

* «Հ.Ա.Բ.» հասարակական կազմակերպություն, մարտական ուղի
* Արծվանիստ Զեյթուն, Լևոն Սողոմոնյան, 2007թ. էջ 508
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Դարբնոց (այլ կիրառումներ)

**Դարբնոց** կրկնվող թեմա անգլիացի նկարիչ Ջոզեֆ Ռայթի 5 նկարներում 1771-1773 թվականներին։ Նկարներից մեկում, որը պահվում է Դերբի նկարչական թանգարանում, պատկերված են երեք տղամարդ, որոնք զբաղված են երկաթի հետ աշխատանքներ կատարելով։ Դիտորդների ներկայությունը բացատրվում է նրանով, որ գործողությունները կատարվում են դրսում։ Ռայթը նկարել է մի դրվագ, որտեղ դարբինները մոմի լույսի տակ նորոգում են ինչ-որ իր ճանապարհորդի համար։ Այս դրվագը մեզ թույլ է տալիս տեսնել նկարչի ունակությունները այդպիսի լուսավորության տակ։ Նկարի աջ հատվածում երևում է մի տղամարդ, որը ձեռքով թափահարում է փայտը։ Նիկոլսոնը նշում է, որ նրա վրա նայում են դատապարտությամբ, բայց հարգանքով։ Նկարը գնվել է ArtFund, Մուզեեմ և Դերբի նկարչական թանգարանի կողմից 1979 թվականին մոտավորապես 69 000 ֆունտով Գրեգ (Greg) ընտանիքից, այն նրանց է պատկանել 1875 թվականից։

Ավելի հին տարբերակներ, որոնցում դարբինի աշխատանքը ներկայացված է ավելի ավանդական տարբերակով, պահվում է Սանկտ Պետերբուրգի Էրմիտաժում Լոնդոնի Գալերեե Տեիդում։ Այդ նկարներում պատկերված է ուժեղ տղամարդ, դարբին, որը աշխատում է մետաղահալոցով այն ժամանակ երբ իրեն է հետևում ամբողջ ընտանիքը։ Շոգեկաթսայով դարբնոցները արդեն նորություն չէին, բայց Ռայթի առանձնահատկությունն այն է, որ նա դրանք համարել է հիասքանչ առարկա նկարչության համար։ Դա հանգեցրեց նրան, որ Ռայթի աշխատանքները օգտագործվում է որպես արդյունաբերական էվոլուցիայի և լուսավորության խորհրդանիշ։ 1772 թվականին Ռայթը ստեղծեց նկարի մի տարբերակ 44×52 դյույմով և «The Iron Forge» անվանումով, նա այն վաճառեց լորդ Պալմերտսոնին(Palmerston) 200 ֆունտով, այդ նկարը մինչ այժմ պահվում է Պալմերտսոնների ընտանիքում։ Կա այդ նկարի մի ուրիշ տարբերակ 41×44 դյույմով[3] և «The Iron Forge» անվանումով, որը նա վաճառեց Եկատերինա 2-րդին (հետագայում նա Ռայթի աշխատանքներից գնեց ևս երկուսը, որոնք վերաբերվում էին Վեզուվ հրաբուխի ժայթքմանը, բայց դարբինին վերաբերվող նկարը համարվել է լավագույնը գնվածների մեջ) հիմնված ստեղծագործություններից - նկար փետուրով, պահվում է ինչպես Դերբի թանգարանի նկարնեից մեկը։ Նկարի ևս մեկ տարբերակ «The Blacksmith’s Shop» վաճառվել է առաջին լորդ Մելբուրանին (Melbourne)։ Այն մնացել է Մելբուրանների մոտ մինչև փոխանցումը Down House, որտեղ հավաքածուին միացավ Չարլզ Դարվինի պատիվը. այս պահին նկարը գտնվում է Մելլոնի հավաքածուի մեջ։



1. 1 2 3 4 5 6 7 8
Սպիտակ շարժման քարոզչական պաստառներից
**Կամավորական շարժում** (ռուս.՝ *Добровольческое движение*), երբեմն նաև՝ **Սպիտակ գործ** (*Белое дело*), Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակաշրջանում Սպիտակ շարժման գաղափարական հոսանք, որը միտված էր միավորելու ջանքերն ու ռեսուրսները «Միացյալ և անբաժանելի Ռուսաստանի» ստեղծման համար

Հայ ազգային շրջանները, օգտվելով ցարական կառավարության 1914 թվականի հուլիսի 23-ի՝ ռուսական բանակը կամավորներով համալրելու մասին որոշումից և հույս ունենալով, որ ռուսական բանակում հայկական զինված ջոկատների ստեղծմամբ կնպաստեն Արևմտյան Հայաստանի ազատագրմանը թուրքական բռնապետությունից, բանակցություններ սկսեցին Կովկասի փոխարքա Իլարիոն Վորոնցով–Դաշկովի հետ, երբ դեռ չէր սկսվել պատերազմը։ Ցարական Ռուսաստանը, ելնելով Մերձավոր Արևելքում իր հետապնդած շահերից և համոզված լինելով Ռուսաստանի հանդեպ հայ ժողովրդի նվիրվածության մեջ, 1914 թվականի սեպտեմբերին թույլատրեց կազմակերպելու հայկական կամավորական ջոկատներ՝ մշուշապատ խոստումներ տալով Արևմտյան Հայաստանի ինքնավարության մասին։ 

Հայկական ազգային կուսակցությունները, հավատալով ցարական կառավարության՝ Արևմտյան Հայաստանի ազատագրման վերաբերյալ հավաստիացումներին, ակտիվ գործունեություն ծավալեցին այդ ուղղությամբ։ Ռուսական կայսրության մեջ բնակվող 2.054 հազար հայերից ցարական բանակ էր զորակոչվել 250 հազար զինվոր։ Հայ հոգևոր և աշխարհիկ շրջանների ներկայացուցիչները, Վորոնցով-Դաշկովի խորհրդով, ինչպես գաղթավայրերում, այնպես էլ Անդրկովկասում, կոչ էին անում հայությանը՝ Արևմտյան Հայաստանը թուրքական լծից ազատագրելու նպատակով 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 197)։*  |
**Լյովա Շիրազի Խաչատրյան** (մայիսի 22, 1991 – նոյեմբերի 2, 2020), ՀՀ զինված ուժերի կապիտան, խաղաղապահ, Արցախյան երկրորդ պատերազմի մասնակից, «Անբասիր ծառայության համար» I աստիճանի մեդալի դափնեկիր։

Կենսագրություն
--------------

Լյովա Շիրազի Խաչատրյանը ծնվել 1991 թվականի մայիսի 22-ին Հայաստանի Լոռու մարզի Լեռնավան գյուղում։ Գերազանցությամբ սովորել և ավարտել է Լեռնավանի Հովհ. Ավետիսյանի անվան միջնակարգ դպրոցը։ Դպրոցն ավարտելուց հետո 2008 թվականին ընդունվել է Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության Վազգեն Սարգսյանի անվան ռազմական համալսարան։ Համալսարանում ուսանելու տարիներին աչքի է ընկել բարձր առաջադիմությամբ և մեկ տարի սովորելուց հետո Իտալիայի դեսպանի կողմից անցկացվող հարցազրույցի ժամանակ դեսպանն ընտրել է Լյովային` որպես լավագույն ուսանող և ուղարկել Իտալիա ուսումը շարունակելու։ 2009 թվականի սեպտեմբերի 22-ին մեկնել է Իտալիա և երկու տարի ուսանել Մոդենայի ռազմական ակադեմիայում, այնուհետև 3 տարի սովորել Թուրինի ռազմական ակադեմիայում։

Արդեն Թուրինի ակադեմիայում ուսանելու ժամանակ Լյովա Խաչատրյանը դարձել է պրոֆեսիոնալ մարտիկ` աչքի ընկնելով մի քանի մարզաձևերում` ձիավարություն, լող, ձյուդո, օդապարիկով թռիչք, վազք։

Ուսումն ավարտելուց հետո ստացել է «լեյտենանտի» զինվորական կոչում, որից հետո նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության Վայքի զորամասի դասակի հրամանատար։ Այնտեղ ծառայել է 1,5 տարի, այնուհետև 9 ամսով գործուղվել է ԱՄՆ Չիկագոյի ռազմական ակադեմիա` վերապատրաստման։ Մասնակցել է Գերմանիայի Դաշնությունում, Սլովակիայի Հանրապետությունում անցկացվող ՆԱՏՕ-ի դասընթացների, կոնֆերանսների։

2016 թվականից ծառայության է անցել Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության խաղաղապահ բրիգադում։

2018 թվականին ստացել է կապիտանի զինվորական կոչում։

2019 թվականին Լյովա Խաչատրյանը մեկնել է Լիբանանի Հանրապետություն որպես համագործակցության սպա։

2020 թվականին խաղաղապահ առաքելությամբ մեկնել է Սիրիայի Արաբական Հանրապետություն։

Ուսանելու և ծառայելու ընթացքում ստացել է մի շարք պատվոգրեր ու մեդալներ։

Հոկտեմբերի 3-ին մեկնել է մասնակցելու Արցախյան պատերազմին, եղել է Հադրութում, հետո հոկտեմբերի 27-ին մի քանի օրով վերադարձել է տուն, 30-ին կրկին մեկնել ռազմաճակատ, բայց արդեն Մարտունի` մասնակցելով Արցախյան ինքնապաշտպանական մարտերին։

Սակրավոր Լյովա Խաչատրյանը զոհվել է նոյեմբերի 2-ին՝ ինժեներական աշխատանք կատարելու ժամանակ մահացու վիրավորվելով թշնամու ռմբակոծության հետևանքով։

Մեդալներ
--------

* «Անբասիր ծառայության համար» I աստիճանի մեդալ
* «Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում խաղաղարար առաքելությանը մասնակցելու համար» (ռուս․՝ «ЗА УЧАСТИЕ МИРОТВОРЧЕСКОЙ МИССИИ В СИРИЙСКОЙ АРАБСКОЙ РЕСПУБЛИКЕ»)
* «Միջազգային ահաբեկչության դեմ պայքարում ունեցած ավանդի համար» (ռուս․՝ «ЗА ЗАСЛУГИ В БАРЬБЕ С МЕЖДУНАРОДНЫМ ТЕРРОРИЗМОМ»)
* «IN THE SERVICE OF PACE»
* Հետմահու՝ << Մարտական ծառայության>> մեդալ

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ձեզ բացակա չենք դնի․ Լյովա Շիրազի Խաչատրյան
2. 1 2  Լյովան ուսում էր ստացել տարբեր երկրների առաջատար ակադեմիաներում, նռան ծառ տնկելու մասին էր երազում (լուսանկարներ)
**Թոնի Շվարց** (անգլ.՝ Tony Schwartz, մայիսի 2, 1952(1952-05-02)), ամերիկացի լրագրող և գրող, մի քանի բեսթսելլերների հեղինակ, *The Energy Project* կազմակերպության հիմնադիր և ղեկավար։

Կարիերա
-------

Շվարցը լրագրողի կարիերան սկսել է 1975 թվականին 25 տարեկանում աշխատել է ամերիկայան ԶԼՄ-ներում։ Աշխատել է *The New York Post*-ում, եղել է *Newsweek*-ի խմբագրի օգնական, *The New York Times* աշխատել է որպես լրագրող, եղել է նահանգային հեղինակ *New York Magazine* և *Esquire*-ում։ 1988 թվականին Դոնալդ Թրամփի հետ համատեղ ստեղծել է «Գործարքներ կատարելու արվեստը» գիրքը, որը դարձել է համաշխարհային բեսթսելլեր։

1995 թվականին լույս է տեսել Թոնի Շվարցի *What Really Matters: Searching for Wisdom in America* գիրքը։ 1998 թվականին The Walt Disney Company-ի ապագա ղեկավար Մայքլ Այսների հետ համատեղ ստեղծել են *Risking Failure, Surviving Success* գիրքը։

1993-2003 թվականներին Շվարցը զբաղեցրել է *LGE Performance Systems* ուսուցանող կազմակերպության գլխավոր տնօրենի պաշտոնը։ 1999 թվականին նույն կազմակերպության տնօրենների խորհրդի ներկայացուցիչ Ջիմ Լոերի հետ համատեղ (անգլ.՝ Jim Loehr) հրատարակել է «Կյանքն ամբողջ հզորությամբ! Ինչպես կառավարել աշխատանքային օրն ու հաջողել բիզնեսում» (անգլ.՝ The Power of Full Engagement: Managing Energy Not Time) գիրքը, որը դարձավ Wall Street Journal-ի համար առաջին բեսթսելլերը և յոթ շաբաթ շարունակ գլխավորել է New York Times-ի բեսթսելլերների աղյուսակը։ Գիրքը թարգմանված է 28 լեզուներով, այդ թվում ռուսերեն։

2003 թվականին Շվարցը հիմնադրել է *The Energy Project* կազմակերպությունը, 2005 թվականին Լոնդոնից ոչ հեռու բացվեց եվրոպական մասնաճյուղը։ Կազմակերպության հաճախորդների մեջ են Ernst & Young, Google, Nokia, Sony, Toyota, Gap, PricewaterhouseCoopers, Barclays Capital, Procter & Gamble, Ֆորդ։

Թոնի Շվարցի վերջին գիրքը հրատարակվել է 2010 թվականին։

Անձնական կյանք
--------------

Թոնի Շվարցը Catalyst, Inc. ոչ առևտրային կազմակերպության հիմնադիր Ֆելիս Շվարցի որդին է (անգլ.՝ Felice Schwartz). կազմակերպությունն օգնում է կանանց առավելագույնս օգտագործել իրենց իրավունքներն ու հնարավորությունները գործարար միջավայրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Biography Archived 2013-08-06 at the Wayback Machine. at The Energy Project


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1127710 · BNF: 135616566 · CONOR: 7965027 · GND: 170573141 · ISNI: 0000000110633248 · LCCN: n87872437 · NKC: jn19990007894 · NTA: 073829021 · NUKAT: n00079392 · LIBRIS: 310134 · SUDOC: 052533042 · VIAF: 54312926 · WorldCat VIAF: 54312926 |

 |

 |
**Ինչու է ծիծեռնակների պոչը երկատված** (ռուս.՝ Почему у ласточки хвост рожками), մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը նկարահանվել է ռեժիսոր Ամեն Խեյդարովի կողմից, 1967 թվականին, «Ղազաղֆիլմ» ստուդիայում, ղազախական ժողովրդական հեքիաթների մոտիվներով։ Մուլտֆիլմը հնչյունավորվել է երկու լեզուներով՝ ռուսերենով և ղազախերենով։

Սյուժե
------

Հին ժամանակներում բարձր սարերում ապրում էր հզոր սև Վիշապը։ Բայց աստիճանաբար նա ծերանում և զառամում էր։ Նրա շքախումբը կանչում էր բժիշկ–Աղվեսին։ Զննելուց հետո Աղվեսը հայտարարում է՝ Ուժը տիրակալին նորից կվերադարձնի, ինչպես ծաղկափոշին, կենդանի արյունը։ Աղվեսը տալիս է կախարդական անոթ Մոծակին և հրամայում է թռչել և համտեսել բոլոր կենդանի էակների արյունները, իսկ մի կաթիլը գցել անոթի մեջ, որը ցույց կտա, թե որ արյունն է ավելի լավը։ Մոծակը թռչում և կծում էր բոլորին իր ճանապարհին։ Վերջապես նա հասնում է մի բնակավայր, որտեղ ապրում էին մարդիկ և կծում է մի երեխայի։ Կախարդական անոթը լուսավորվում է, և գոհ Մոծակը հետ է թռչում Վիշապի մոտ։ Ծիծեռնակը, որի բույնն այդտեղ ապրող մարդկանց մոտ էր, թռչում էր Մոծակի ետևից։ Սկզբում նրան հաջողվում է վերցնել և ջարդել արյունով անոթը։ Մոծակին նա կուլ է տալիս պալատի մոտ։ Վիշապն ընկնում է Ծիծեռնակի ետևից և կծում նրա պոչի մեջտեղի մասը, հետո նրան հետապնդելիս ջարդում է պատուհանը և ընկնում է մեծ բարձրությունից ու ջարդվում` վերածվելով բազմաթիվ թունավոր օձերի։ Ծիծեռնակը վերադառնում է տուն, իսկ նրա պոչը հավերժ մնում է երկատված։

Հեղինակներ
----------

* Ռեժիսոր և բեմադրող նկարիչ՝ Ամեն Խայդարով
* Կոմպոզիտոր՝ Նուրգիս Տլենդիև
* Օպերատոր՝ Ս․ Արտեմով
* Հնչյունային օպերատորներ՝ Լ․ Դոդոնովա, Ու․Դավլետգալիև
* Նկարիչ–մուլտիպլիկատորներ՝ Է․ Բիստրով, Գալինա Դուսենկո, Բ․ Կալիստրատով, Ֆ․ Մուկանով, Ե․ Սուլտանբեկով, Վ․ Չուգունով
* Նկարիչ–դեկորատորներ՝ Է․ Բիսեյիտով, Վ․ Շուկին
* Բանաստեղծությունը՝ Գալինա Դուսենկոյի
* Կարդում է Զ․ Շարիպովան
* Հեղինակները ներկայացվախ են ըստ մուլտֆիլմի լուսագրերի։

Մրցանակներ
----------

* 1968 թվական՝ ΙΙΙ Համամիութենական կինոփառատոն Լենինգրադում՝ մուլտֆիլմերի մասի մրցանակ։
* 1974 թվական` Նյու–Յորրքի անիմացիոն ֆիլմերի ΙΙΙ փառատոն` մանկական մուլտֆիլմերի բրոնզե մեդալ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Сергей Капков* Энциклопедия отечественной мультипликации. — М.: Алгоритм, 2006. — С. 680—681. — 816 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-9265-0319-4

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ինչու՞ է ծիծեռնակների պոչը եղջյուրներով մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* Ինչու՞ է ծիծեռնակների պոչը եղջյուրներով(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* Амен Хайдаров — Энциклопедия отечественного кино

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Եվգենյա Ումինսկա** (լեհ.՝ Eugenia Umińska), հոկտեմբերի 4, 1910(1910-10-04), Վարշավա, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 20, 1980(1980-11-20), Կրակով, Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն, լեհ ջութակահարուհի։

Կենսագրություն
--------------

Ջութակ նվագել սովորել է 5 տարեկանից Գ. Յաբլոնսկայայի և Մ. Միխալովիչի մոտ։ Սովորել է Վարշավայի կոնսերվատորիայում Յուզեֆ Յաժեմբսկու մոտ, ապա Պրահայի կոնսերվատորիայում՝ Օթակար Շևչիկի մոտ և վերջապես Փարիզում ՝ Ջորջե Էնեսկուի մոտ։ 1930-ականների սկզբին նվագել է նվագախմբում, այնուհետև եղել է Լեհական ռադիոյի և ֆիլհարմոնիայի մեներգչուհի, ղեկավարել է Վարշավայի լարային քառյակը։ 1927 թվականից նա մի շարք հյուրախաղերով շրջագայել է Եվրոպայում, սատարել է լեհ կոմպոզիտոր  Կարոլ Շիմանովսկուն։ 

1930-ականների վերջին և 40-ականների վերջին Եվգենյա Ումինսկան ելույթ է ունեցել Խորհրդային Միության քաղաքներում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նա եղել է օկուպացված Վարշավայում, մասնակցել է ընդհատակյա համերգների։ Հետպատերազմյան շրջանում նա շարունակել է իր ելույթները, առանձնահատուկ ճանաչման են արժանացել Ումինսկայայի զուգերգը մեկ այլ նշանակալից ջութակահար Իրենա Դուբիսկայի հետ։

1945 թվականից Եվգենյա Ումինսկան եղել է Կրակովի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր, 1964-1966 թվականներին՝ Կրակովի կոնսերվատորիայի ռեկտոր։ Նրա մոտ սովորել են Կ.Դանչովսկայան, Վ.Կվասնին, որոշ ժամանակ սովորել են Վ.Վիլկոմիրսկայան։

  

Ումինսկայի ձայնագրություններից նշանակալից են Շիմանովսկու առասպելների առաջին ձայնագրությունը (1938թ. դաշնակահար Զիգմունտ Դիգաթի հետ) և նրա Առաջին կոնցերտը (1948թ. դիրիժոր Գրժեգորժ Ֆիտելբերգ)։

Եղել է ջութակի միջազգային մրցույթների ժյուրիի անդամ։ 

Եվգենյա Ումինսկան մահացել է 1980 թվականի նոյեմբերի 20-ին։ Թաղվել է Կրակովի Ռակովիցկի գերեզմանատանը։

2005 թվականին Պոզնանում տեղի է ունեցել Եվգենիա Ումինսկայի անվան երիտասարդ ջութակահարների առաջին համալեհական մրցույթը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
2. 1 2
3. ↑  Музыкальная энциклопедия / Гл. ред. Ю.В. Келдыш. — «Советская энциклопедия», 1981. — С. 728. — 1056 с.
4. ↑  Jonathan Woolf. Warsaw Philharmonic Archive. David Oistrakh. Karol Szymanowski. Violin Concerto No. 1. Johannes Brahms. Violin Concerto
5. ↑  I Ogólnopolski Konkurs Młodych Skrzypków im. Eugenii Umińskiej w Poznaniu Archived 2008-10-23 at the Wayback Machine. (լեհ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Eugenia Umińska na stronie Polskiego Centrum Informacji Muzycznej
* Eugenia Umińska na stronie Culture.pl
* Hasło w niem. leksykonie kobiet
* Artykuł o inwigilacji Umińskiej przez SB
* Eugenia Umińska na zdjęciach w bibliotece Polona

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · International Music Score Library Project · MusicBrainz · WikiTree |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 6046758 · BNE: XX5212826 · BNF: 164363566 · CiNii: DA13253406 · CONOR: 395881731 · GND: 1089833881 · ISNI: 0000000071496104 · LCCN: n85283445 · NKC: xx0034740 · NLA: 35171619 · NTA: 161799183 · NUKAT: n97036092 · VIAF: 85515607 · WorldCat VIAF: 85515607 |

 |

 |
**Լյուդմիլա Արտաշեսի Մանասյան** (նոյեմբերի 24, 1954(1954-11-24), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգչուհի (սոպրանո)։ Ուկրաինայի վաստակավոր արտիստ (1999)։

Կենսագրություն
--------------

Լյուդմիլա Մանասյանը ծնվել է 1954 թվականի նոյեմբերի 24-ին Բաքվում։ Սովորել է Բաքվի կոնսերվատորիայում, որն ավարտել է 1984 թվականին։ Եղել է Բաքվի ֆիլհարմոնիայի երգչուհի, իսկ 1989 թվականին դարձել է Լուգանսկի մարզի (Ուկրաինա) ֆիլհարմոնիայի մեներգչուհի։ 1991 թվականին սկսել է դասավանդել Լուգանսկի երաժշտական ուսումնարանում, ապա՝ Մշակույթի և արվեստի պետական ակադեմիայում։ Հանդես է եկել կամերային, սիմֆոնիկ նվագախմբերի հետ, ստեղծագործական հաշվետու համերգներով (1995, 1999, 2001, 2003)՝ Կիևում. երկացանկում ընդգրկվել են Ջ. Ռոսսինիի «Իտալական տարանտելլան», Լ. Դելիբի «Իսպանական բոլերոն», ուկրաինական ռոմանսներ, նաև Լ. Ն. Կոլոդուբի, Ն. Վ. Լիսենկոյի, Մ. Ժերբինի և ուրիշների գործերից։ «Ալմա-Մատեր» խմբի (Խարկով) հետ Լյուդմիլա Մանասյանի կատարմամբ Ուկրաինայում առաջին անգամ հնչել է Է. Լլոյդ-Ուեբերի «Ռեքվիեմը», Լուգանսկի սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ՝ Գ. Մահլերի 3-րդ և 4-րդ սիմֆոնիաները։

2000 թվականին Լյուդմիլա Մանասյանը մասնակցել է «Կիևյան միջազգային երեկոներ» IV միջազգային փառատոնին։

Լուգանսկի մարզի սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ համերգներով հանդես է եկել Վիեննայում (2004, 2005), մենահամերգներով՝ Ուկրաինայում, Ռուսաստանում, Բելառուսում և այլուր։

Մրցանակներ
----------

* 1996 – «Ոսկե տրեմբիտներ» միջազգային մրցույթի 1-ին մրցանակ (Իվանո-Ֆրանկովսկ, Ուկրաինա)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
| **՞**Թերթաբեղիկավորներ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Հոդվածոտանիներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Միջատներ |
|
|
|
| Կարգ | Բզեզներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Թերթաբեղիկավորներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Scarabaeidae
Latreille, 1802 |
|  Տիպիկ ներկայացուցիչներ |
| 
*Scarabaeus*
 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**114493**NCBI**7055**EOL**8134**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Թերթաբեղիկավորներ** (լատին․՝ Scarabaeidae), բզեզների մեծ ընտանիք։ Հայտնի է մոտ 20 հազար, Հայաստանում՝ 23 տեսակ՝ եգիպտացորենի հնգատամը (*Pentodon idiota*), անդրկովկասյան ռնգեղջյուրը (*Oryctes latipennis*), կովկասյան մայիսյան բզեզը (լատին․՝ Melolontha pectoralis) և այլն։ Տարածված են ամենուրեք, հատկապես՝ արևադարձերում։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմինը հաստ է, խոշոր, երկարությունը՝ 2-150 մմ, մերկ կամ ծածկված մազիկներով, խոզաններով, թեփուկներով։ Բեղիկները ծնկաձև են, հատվածավոր, վերջին 3-7 հոդերը մի կողմից թիթեղաձև լայնացած են և կազմում են անհամաչափ գուրզ, որը կարող է բացվել հովանոցի նման։ Գլուխն ազատ է, ակնառու՝ վերևից, առջևի ոտքերը փորող են (այդպիսին կարող են լինել նաև միջին և հետևի ոտքերը), թաթերը կազմված են 5 գլանաձև հոդերից։

Թրթուր
------

Թրթուրը C-աձև է, սպիտակ, մազոտ, գլուխը՝ մեծ, մուգ դեղին, վարը՝ առանց հավելուկների։ Ոտքերը երկար են, քայլելու համար ոչ պիտանի, ծառայում են կերը բռնելուն։ Թաքնված կյանք են վարում։ Զարգանում են հողում, բուսական մնացորդների կուտակումներում, փտած բնափայտում։

Սննդառություն
-------------

Սնվում են բույսերի վերգետնյա մասերով, գոմաղբով, բուսական մնացորդներով։

Տնտեսական նշանակություն
-----------------------

Որոշ տեսակներ (օրինակ՝ կովկասյան մայիսյան բզեզը) մեծ վնաս են հասցնում տնկարկներին, անտառներին, մյուսները հողում զարգացող արմատակերներ են՝ գյուղատնտեսության լուրջ վնասատուներ։ Առանձին տեսակներ հաճախ ընկնում են ջրամբարները, կեղտոտում ջուրը և կարող են տարածել զանազան հիվանդություններ, որոշները որդերի (հելմինթներ) միջանկյալ տերեր են։ 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85118016 · Microsoft: 2779999365 · NKC: ph116636 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 178)։*  |
**Կամոլ Նասրուլլո** (տաջ.՝ Камол Насрулло, դեկտեմբերի 25, 1950(1950-12-25), Rudaki, Tajikistan, Panjakent District), տաջիկ բանաստեղծ։ Տաջիկստանի գրողների միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Կամոլ Նասրուլլոն ծնվել է 1950 թվականի դեկտեմբերի 25-ին։ 1971 թվականին ավարտել է Դուշանբեի պետական մանկավարժական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Եղել է Տաջիկռադիոյի խմբագիր, աշխատել տարբեր հանդեսներում և ամսագրերում, եղել Տաջիկստանի գրողների միության գեղարվեստական գրականության պրոպագանդայի բյուրոյի տնօրեն։ 1986 թվականից «Չաշմա» և «Աղբյուր» ամսագրերի հիմնադիրն ու գլխավոր խմբագիրն է։ 2003 թվականին ընտրվել է Տաջիկստանի Գրողների միության նախագահի տեղակալ։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Կամոլ Նասրուլլոյի առաջին ժողովածուն՝ «Նովգոնի» («Նորույթ»), լույս է տեսել 1978 թվականին։ Նրա ստեղծագործություններից թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Կամոլ Նասրուլլոն թարգմանություններ է կատարել արտասահմանյան հեղինակներից։

Պարգևներ
--------

* Աբուաբդուլլո Ռուդաքիի անվան պետական մրցանակ
* Տաջիկստանի ժողովրդական բանաստեղծ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Տաջիկական գրականության անթոլոգիա*։ Երևան: ՀԳՄ հրատարակություն։ 2009։ ISBN 978-9939-58-036-4

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ҳамаи мо масъулем, ҳар яки мо масъул аст!
* Камол Насрулло, Шоири халқии Тоҷикистон: "Ваҳдат кафили таҳким ва пойдории Истиқлолият аст"
* Номҳои тоҷикӣ- зевари маънавиёти башар

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |

 |
**Ինչպես է գրվել առաջին նամակը** (ռուս.՝ Как было написано первое письмо), տիկնիկային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը նկարահանվել է 1984 թվականին, «Կիևնաուչֆիլմ» կինոստուդիայում, ռեժիսորը Ա. Կիրիկի կողմից։
Մուլտֆիլմը նկարահանվել է ըստ Ռեդյարդ Քիփլինգի հեքիաթի։

Սյուժե
------

Մուլտֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում Քարե դարում, երբ որևէ մարդ չէր կարողանում ո՛չ գրել, ո՛չ կարդալ։ Տան գլխավորը գնալով որսի` իր հետ վերցնում է իր փոքրիկ աղջկան։ Որսըչի հաջողվում, քանի որ հայրիկի նիզակը կոտրվել էր, և նա որոշում է ձուկ որսալ, և դստերն ուղարկում է նոր նիզակ բերելու։ Աղջիկը որոշում է խնդրանքը փոխանցել ուրիշ ցեղից մի անծանոթի միջոցով, բայց նա չի հասկանում նրանց լեզուն։ Այդ ժամանակ աղջիկը փորձում է ծառի բնի վրա խնդրանք շարադրել մայրիկին և դրա վրա ճանկռում է հայրիկի, նիզակի, կուղբերի և այն ամենի պատկերը, ինչը տեղավորվում է։ Եվ այսպիսով ի հայտ է գալիս առաջին նամակը, և թեկուզ այն միշտ չէին ճիշտ ընկալել, բայց կգա և այն օրը, երբ նրանք կստեղխեն տառերը, կկարողանան կարդալ և գրել, և այլևս թյուրիմացություններ չեն լինի։

Նկարահանող խումբ
----------------

* Սցենարի հեղինակ` Ն. Աբրամովա
* Ռեժիսոր՝ Ա. Կիրիկ
* Նկարիչ բեմադրող՝ Նատալյա Գորբունովա
* Կոմպոզիտոր՝ Ի. Կարաբից
* Օպերատոր՝ Ս. Բոդակ
* Հնչյունային օպերատոր՝ Ի. Մոյժես
* Մուլտիպլիկատորներ՝ Է. Լիսիցկայա, Ժ. Տարան, Ա. Տրիֆոնով
* Տիկնիկները և դեկորները պատրաստել են՝ Յա. Գորբաչենկո, Օ. Կուլչիցկի, Անատոլի Ռադչենկո, Վադիմ Գախին, Վ. Յակովենկո, Վ. Դավիդենկո
* Մոնտաժող՝ Յու. Սրեբնիցկայա
* Խմբագիր՝ Լ. Պրիգոդա
* Տնօրեն՝ Ն. Լիտվինենկո

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ինչպես է հրապարակվել առաջին նամակը (1984)(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ինչպես է գրվել առաջին նամակը (1984) մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* Ինչպես է գրվել առաջին նամակը(չաշխատող հղում)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**«Սուրբ Հիերոնիմոս»** (իտալ.՝ San Girolamo), իտալացի մեծ նկարիչ Լեոնարդո դա Վինչիի վրձնին պատկանող անավարտ կտավ, որը պահվում է Վատիկանի պատկերասրահում։ Պատվիրված լինելով Ֆլորենցիայի եկեղեցական իշխանությունների կողմից, այն այդպես էլ անավարտ մնաց, քանի որ նկարիչը 1482 թվականին հեռացավ Միլան։ Նկարը պատկանում է Անդրեա դել Վերոկկիոյի արվեստանոցում Լեոնարդո դա Վինչիի՝ աշխատելու ժամանակահատվածին։

Հորինվածքի գլխավոր հերոսը Սուրբ Հիերոնիմոսն է։ Հիերոնիմոսի կազմվացքը արտահայտիչ է։ Առաջին ձեռքին նա պահում է քար։ Նրա առաջ պառկած է այդ սրբի սովորական ուղեկիցը՝ առյուծը։

Պահպանվածություն
----------------

Նկարը մեզ է հասել վնասված վիճակում։ Այն ուժեղ կտրված էր, իսկ հետո՝ բաժանված երկու մասի, որոնցից մեկը` ներքևի կտորը, կարող էր ծառայել որպես կրպակի ծածկ։ Այդ կտորները միասին հավաքել է կարդինալ Ֆեշը։ Ըստ լեգենդի՝ նա նկարի ներքևի մասը գտել է ինչ-որ խանութում, որտեղ այն ծառայում էր որպես սեղան։

Կարդինալ Պիոս IX-ի մահից հետո, ցանկանալով ունենալ Լեոնարդոյի ստեղծագործությունը Վատիկանի նկարչական պատկերասրահում, «Սուրբ Հիերոնիմոսի» համար վճարում է (1845 թվական) 2500 հազար ֆրանկ։

Գրականություն
-------------

* Edoardo Villata, *Leonardo*, Milano 2005, pag. 24
* Milena Magnano, *Leonardo*, collana *I Geni dell’arte*, Mondadori Arte, Milano 2007, pag. 58.
* Brockwell, Maurice Walter, *Leonardo da Vinci*. Kessinger, 2004, p. 7
* Zöllner, Frank, *Leonardo da Vinci: the complete paintings and sculptures*. London: Taschen, 2003, p. 221
* 

1. 1 2 3  Վատիկանի թանգարաններ — 1506.
**Թուրք-Իրանական պայմանագիր**, 1639, կնքվել է Կասր–ե–Շիրինում, մայիսի 17-ին, 1623–39-ի թուրք–իրանական պատերազմից հետո (տես Թուրք–իրանական պատերազմներ XVI–XVIII դդ)։ Թուրք-Իրանական պայմանագրով մասնակի փոփոխություններով վերահաստատվեցին դեռևս 1555-ին Ամասիայում կնքված պայմանագրով նշված սահմանները։ Իրանը հրաժարվում էր Բաղդադի նկատմամբ հավակնությունից, պարտավորվում ավերել Հայաստանում գտնվող սահմանամերձ Կոթուրի, Մակուի և Մաղասաբերդի բերդերը։ Կողմերը պարտավորվում էին կանխել սահմանային փոխադարձ ասպատակությունները, պայմաններ ստեղծել առևտրական կանոնավոր ու ապահով երթևեկության համար։ Հայաստանը երկրորդ անգամ բաժանվեց Իրանի և Օսմանյան կայսրության միջև։ Հայաստանում երկու երկրների սահմանը սկիզբ էր առնում Ջավախքի լեռներից, իջնում մինչև Ախուրյանի և Արաքսի միացման վայրը, թեքվում արևմուտք, ապա Հայկական պարի ջրբաժան գծով՝ Մասիսների գագաթներով ձգվում մինչև Վասպուրականի լեռները, Զագրոսի լեռնաշղթայի վրայով անցնում թուրք–իրանական ներկա սահմանագծով։ Այս սահմանը անփոփոխ մնաց (բացառությամբ 1724–36-ի, երբ թուրքական զորքերը զավթել էին Անդրկովկասն ու Ատրպատականը) մինչև 1828-ը, երբ Թուրքմենչայի պայմանագրով Արևելյան Հայաստանը միացվեց Ռուսաստանին։ Թուրք-Իրանական պայմանագրին հաջորդեց 80-ամյա խաղաղության մի շրջան, որը նշանավորվեց (մասնավորապես Արևելյան Հայաստանում) տնտեսական և մշակութային կյանքի որոշակի վերելքով։

Գրականություն
-------------

* Առաքել Դավրիժեցի, Պատմութիւն, Վաղ–պատ, 1896։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 262)։*  |
**Երանուհի Գարագաշյան** (1848, Սկյուտար, Թուրքիա - ապրիլի 16, 1924(1924-04-16), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դերասանուհի։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կոստանդնուպոլսում Ուսկուդար թաղամասում, որտեղ ստացել է նախնական կրթությունը, ավարտել 1861 թ.։ Բեմական ասպարեզ է մտել 1865 թ.՝ Ս. Թղլյանի «Մեծն Տրդատ» պիեսում կատարելով *Աշխենի* դերը։ Առաջին մեկ-երկու թատերաշրջանում գերազանցապես խաղացել է արական դերեր, Ինչպես *Պողի* դերը Բ. դը Սեն-Պյերի «Պող և Վերգինե» պիեսում, Թ. Թերզյանի *Հովսեփ Գեղեցիկի* դերը համանուն պիեսում և այլն։ Նրա բեմական գործունեության ամենափայլուն շրջանն սկսել է 1867 թվականից, երբ դարձել է Հ. Վարդովյանի թատերախմբի պրիմադոննա դերասանուհի և բոլոր ներկայացումներում հանդես է եկել առաջնակարգ դերերով, ինչպես *Սանդուխտ* (Թ. Թերզյանի «Սանդուխտ կույս»), *Անժելիք* («Նեղսիրտ բարեգործը»), *Հայկանուշ* («Կործանումն Ռուբինյան թագավորության»), *Թեոդորա* («Վենետիկուհին») և այլն։ 1878 թ. միացել է Ս. Պենկլյանի օպերետային խմբին, շրջել է մի շարք քաղաքներ, եղել Ադրիանապոլսում, Ադանայում, Սալոնիկում և Կավալայում, հանդես է եկել Տիգրան Չուխաջյանի և թարգմանական մի քանի օպերետներում։ 1880 թ. իր քրոջ՝ Վերգինե Գարագաշյանի հետ եկել է Թիֆլիս, մեկ թատերաշրջան խաղացել է Թիֆլիսի հայկական խմբերում, Պետրոս Ադամյանի, Սիրանույշի և այլ պոլսահայ դերասանների հետ։ Հաջորդ թատերաշրջանից նորից վերադարձել է Պոլիս, Ս. Պենկլյանի խմբի հետ մեկնել է Եգիպտոս, այնտեղից անցել Բալկանյան երկրներ։ 1887 թ. վերադարձել է Պոլիս, միառժամանակ թողել բեմը, ապա մասնակցել է Կահիրեում կազմակերպված մի շարք ներկայացումների, մեծ հաջողությամբ կատարելով *Մարգարիտ Գոթիեի* (Ա. Դյումա (որդու) «Կամելիազարդ տիկինը»), *Մեդեայի* ([«Մեդեա»), *Կատարին Հովարդի* (համանուն պիեսում) դերերը, արժանանալով եգիպտական մամուլի բարձր գնահատմանը։ 1900-ականների սկզբներին եկել է Թիֆլիս, ամուսնացել է և մինչև կյանքի վերջն ապրել այնտեղ։ Դերերից են՝ *Աշխեն* (Ս. Հեքիմյանի «Հարմակ և Աշխեն»), *Քեթևան* (Գ. Սունդուկյանի «Խաթաբալա»), *Հեղինե* (Ժ. Օֆենբախի «Գեղեցկուհի Հեղինե»), *Թերեզա* (Մ. Կամոլետտիի «Քույր Թերեզա»)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երանուհի Գարագաշյանը «Անուններ» կայքում
2. ↑  *Պարոնեան Յ.*, Ազգային ջոչեր, Բեյրութ, 1993
3. ↑  *Ստեփանյան Գ.*, Կենսագրական բառարան, հատոր Ա, Երևան, 1973, էջ 234-235
4. ↑  Ով ով է.Հայեր, հատոր Ա. Երևան, 2005


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 699)։*  |
|  |
| --- |
| **Թխկի դաշտային** |
| Թխկի դաշտայինԹխկի դաշտային |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Օճառածաղկավորներ (Sapindales) |
| **Ընտանիք** | Օճառազգիներ (Sapindaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Hippocastanoideae* |
| **Ցեղ** | Թխկի *(Acer)* |
| **Տեսակ** | **Թխկի դաշտային** *(A. campestre)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Acer campestre***L. 1753 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Թխկի դաշտային** (լատին․՝ Acer campestre), մինչև 16-18 մ բարձրությամբ և մինչև 40-50 սմ բնի տրամագծով ծառ է։ Միջին երկարակյաց է՝ ապրում է մինչև 200 տարի։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Արևմտյան և Արևելյան Եվրոպայում, Փոքր Ասիայում։ Մեր հանրապետությունում հանդիպում է անտառային գրեթե բոլոր շրջաններում, աճում է մինչև 1600 (1800) մ, իսկ հարավարևելյան տարածաշրջանում հանդիպում է ավելի բարձր՝ մինչև 1800 (2000) մ բարձրություններում։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։ Աճում է ինչպես չափավոր խոնավ, այնպես էլ համեմատաբար չոր պայմաններում։ Գերադասում է սննդանյութերով հարուստ, հզոր հողերում։ Որպես խառնուրդ հանդես է գալիս կաղնու, բոխու, ղաժու, սրաթեփուք գիհու անտառներում, երբեմն կազմակերպում է ոչ մեծ տարածքով մաքուր ծառուտներ։ Բնափայտն արժեքավոր է, ամուր, գեղեցիկ՝ պիտանի զանազան գործիքներ և իրեր պատրաստելու համար։

Օգտագործում
-----------

Օգտագործվում է անտառային մշակույթներում և պաշտպանական անտառաշերտում՝ որպես ուղեկցող ծառատեսակ։ Պիտանի է նաև կանաչապատման համար, որպես դիմացկուն և գեղազարդ ծառատեսակ։

Գրականություն
-------------

* Ժ. Հ. Վարդանյան, Ծառագիտություն, Հայկական գյուղատնտեսական ակադեմիա, Երևան, 2005

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4153904-7 · Microsoft: 2780350102 |

 |
| **՞**Կանաչ գեկոն |
| --- |
| Կանաչ գեկոն  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
|
| Կարգ | Թեփուկավորներ |
| Ենթակարգ | Մողեսներ |
|
|
| Ընտանիք | Գեկոններ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | **Կանաչ գեկկոն** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Naultinus elegans punctatus Gray, 1842 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Նորզելանդական կանաչ գեկոն** կամ պարզապես **կանաչ գեկոն** (լատին․՝ Naultinus elegans punctatus), մողեսակերպերի կարգի գեկոնների ընտանիքին պատկանող սողուն։

Տարածվածություն
---------------

Համարվում է Նոր Զելանդիայի էնդեմիկ կենդանատեսակ։ Ապրում է Նոր Զելանդիայի հյուսիսային և մի քանի մանր կղզիների վրա։

Կանաչ գեկկոնը իր երկրորդ անվանումը ստացել է Նոր Զելանդիայում տարածված լինելու համար։ Ապրում է կղզու խիտ թփուտներում։

Ակտիվ է ցերեկային ժամերին սակայն ունի նեղ և ճեղքավորված աչքի բիբի կառուցվածք, որը բնորոշ է գիշերային կենսակերպ վարող կենդանիներին։

Նկարագրություն
--------------

Կանաչ գեկկոնի մարմնի երկարությունը կազմում է 20 սմ։ Հիմնական գույնը կանաչ է, իսկ մեջքին կան մուգ դարչնագույն բծեր։

Թփերի տերևների վրա ցերեկը տաքանում է և որս անում։

Բազմացում
---------

Կանաչ գեկկոնը այն եզակի գեկկոններից է, որը կենդանածին է։ Չի ձվադրում։ Զուգավորումից 5-5,5 ամիս անց էգը ծնում է 2-3 ձագ, որոնք չափերով բավականին խոշոր են։

Նոր ծնվածձագը հավասար է էգ ծնողի երկարության 1/3-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ռ.Ս. Ղազարյան, Գիրք Սողուններ, Կենդանիների անունների հայերեն-ռուսերեն-լատիներեն կարգաբանական բառարան, Երևան, «Փյունիկ»
2. ↑  Հ․Ջ․ Գրիգորյան, *Ողնաշարավորներ*, Հայերեն կենդանաբանական տերմինաբանություն (վերլուծություն և սկզբունքներ) (խմբ. Հ․Գ․ Խաչատրյան), «ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչություն», 2008, էջ 181 — 264 էջ. — 300 հատ, ISBN 978-5-8080-0723-9։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

 |
|  |
| --- |
| **Իշակաթնուկ հալեպական** |
| Իշակաթնուկ հալեպականԻշակաթնուկ հալեպական |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Մալպիգիածաղկավորներ (Malpighiales) |
| **Ընտանիք** | Իշակաթնուկազգիներ (Euphorbiaceae) |
| **Ենթատրիբա** | *Euphorbiinae* |
| **Ցեղ** | Իշակաթնուկ *(Euphorbia)* |
| **Ենթացեղ** | **Esula** |
| **Վերնատեսակ** | 'Myrsiniteae' |
| **Տեսակ** | **Իշակաթնուկ հալեպական** *(E. aleppica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Euphorbia aleppica***L. 1753 |

**Իշակաթնուկ հալեպական** (լատին․՝ Euphorbia aleppica), իշակաթնուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Միամյա բույս է, որն ունի 10-25 սմ բարձրություն։ Տերևները նեղ-գծային են, սուր, բազմաթիվ, շատ խիտ մոտեցած և 1 մմ լայնությամբ։ Ծածկոցի թերթերը եռանկյունաձև-ռոմբաձև են, երկար, սրացած։ Գագաթնային ծաղկակիրները 3-5 հատ են, տարբեր երկարության և հաստավուն։ Նեկտարանոցները կիսալուսնաձև են։ Սերմերը խիտ են, թմբիկավոր, հավելուկը՝ փոքր։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Երևանի շրջակայք)։ Աճում է նաև Արևմտյան, Արևելյան և Հարավային Անդրկովկասում, միջերկրածովյան ավազանում (Արևելյան մաս), Ղրիմում, Հյուսիսարևելյան Թուրքիայում, Իրաքում և Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 800-1400 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին, կիսաանապատում։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայտնի է մեկ ֆլորիստիկական շրջանում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։ Անհրաժեշտ է նոր աճելավայրեր որոնել «Էրեբունի» պետական արգելոցի տարածքում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրակաացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |