**Ռաֆայել Սամույլովիչ Բելկին**- (1922-2001) - խորհրդային և ռուս քրեագետ, իրավագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր, ՌՍՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1976), ոստիկանության գեներալ-մայոր, Ռուսաստանի ՆԳՆ կառավարման ակադեմիայի վաստակավոր պրոֆեսոր, ՀՀ պատվավոր ակադեմիկոս, Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիայի, Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի, դատաբժիշկների և քրեագետների գիտական ​​ընկերության պատվավոր անդամ, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից:

Ռաֆայել Բելկինը իրավամբ համարվում էր «դատաբժշկական գիտության բնագավառի խոշորագույն մասնագետ, բացահայտման կազմակերպման տեսության և պրակտիկայի հետազոտող-հանրագիտակ, հանցագործությունների հետաքննության և կանխարգելման, քրեագիտության ժամանակակից ընդհանուր տեսության ստեղծողը, հայրենական դատաբժշկական գիտական գիտելիքների ընդհանուր ճանաչված առաջնորդը:

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1922 թվականի հուլիսի 11-ին Չեռնիգով քաղաքում (այժմ՝ Ուկրաինա) հրեական ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Սամուիլ Ռաֆայլովիչ Բելկինը (1885-1975), եղել է կանեփի և պարանների մասնագետ, հետագայում աշխատել է Թեթև արդյունաբերության ժողովրդական կոմիսարիատի համակարգում, մայրը՝ Բելկինա (Էսկինա) Իդա Հոնոնովնան (1896-1966) հետագայում աշխատել է Մոսկվայի «Борец» գործարանում։

1940 թվականից ԽՄԿԿ (բ) անդամն է: Հետո զորակոչվել է Կարմիր բանակ, ծառայությունը սկսվել է Հեռավոր Արևելքում։ 1941 թվականի հոկտեմբերից նա եղել է 415-րդ հետևակային դիվիզիայի «Պատերազմ հայրենիքի համար» թերթի խմբագրի տեղակալը, որը կռվել է Մոսկվայի, Ռժևի, Սմոլենսկի, Կուրսկի բլրի և Դնեպրի մոտ։

Հաղթանակից հետո ծառայել է ГСОВГ-ում, իսկ 1946 թվականին գործուղվել Մոսկվա և ընդունվել Ռազմական իրավունքի ակադեմիա։ 1951 թվականին ոսկե մեդալով ավարտել է ակադեմիան և աշխատանքի է ուղարկվել Բաքվի ՀՕՊ շրջանի զինվորական դատախազության քննիչ, այնուհետև եղել է ավագ քննիչ և զինվորական դատախազի օգնական: 

Միաժամանակ նյութեր է հավաքել գիտական աշխատանքների համար և 1954 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական թեզը՝ «Դեպքի վայրի զննություն. քրեադատավարական և դատաբժշկական ասպեկտները» թեմայով:

1955-ին անցել է գիտական և մանկավարժական աշխատանքի ԽՍՀՄ ՆԳՆ բարձրագույն դպրոցում (հետագայում՝ ԽՍՀՄ ՆԳՆ ակադեմիա, այժմ՝ ՆԳՆ կառավարման ակադեմիա), հաջորդաբար զբաղեցնելով քրեագիտության ամբիոնի ավագ գիտաշխատողի, այնուհետև գիտական քարտուղարի, ավագ դասախոսի, դոցենտի և պրոֆեսորի պաշտոնները։

Իր դոկտորական ատենախոսության հաջող պաշտպանությունից ընդամենը յոթ տարի անց Ռ. Ս. Բելկինը պատրաստեց իր դոկտորական ատենախոսությունը «Հետազոտության փորձարարական մեթոդը խորհրդային քրեական դատավարության և քրեագիտության մեջ» թեմայով և հաջողությամբ պաշտպանեց այն 1961 թվականին:

Ականատեսները նշեցին, որ ատենախոսության պաշտպանությունն ինքնին, չնայած ընդդիմախոսներից մեկի՝ ռուս հայտնի պրոցեդուրաիստ, պրոֆեսոր Մ.Ս. Ստրոգովիչի,ով դատապարտեց ատենախոսի առաջարկած մարտավարական մոտեցումը՝ մեղադրյալի և վկայի հետ մուտք գործելու վայր, իհարկե, հիանալի ստացվեց : 

1963 թվականին Ռ. Ս. Բելկինին շնորհվել է պրոֆեսորի գիտական կոչում։ Ռուսաստանի ՆԳՆ կառավարման ակադեմիան պրոֆեսոր Բելկինին շնորհել է Ռուսաստանի ՆԳՆ կառավարման ակադեմիայի վաստակավոր պրոֆեսորի կոչում։ Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիան Ռ. Ս. Բելկինին շնորհել է պատվավոր ակադեմիկոսի կոչում։ Պրոֆեսոր Բելկինը նաև Բուլղարիայի դատաբժիշկների և քրեագետների գիտական ընկերության պատվավոր անդամ էր և մի շարք այլ գիտական ընկերությունների անդամ:

Ավելի քան 20 տարի Ռ. Ս. Բելկինը ղեկավարել է ԽՍՀՄ ՆԳՆ բարձրագույն դպրոցի (Ռուսաստանի ՆԳՆ ակադեմիա) քրեագիտության բաժինը, որը ԽՍՀՄ-ում ամենամեծ և ամենահեղինակավորներից մեկն է: 1973 թվականի վերջի դրությամբ ամբիոնի աշխատակիցների ընդհանուր թիվը կազմում էր մոտ 50 մարդ, այդ թվում՝ 27 ուսուցիչներ, որոնցից 6 դոկտոր և 19 իրավաբանական գիտությունների թեկնածուներ։

Պրոֆեսորի գիտական աշխատանքները լայն ճանաչում են գտել Խորհրդային Միությունում և դրանից դուրս, իսկ ավելի ուշ՝ Ռուսաստանում, ԱՊՀ երկրներում և օտար երկրներում՝ թարգմանված անգլերեն, գերմաներեն, սերբերեն, հունգարերեն, լեհերեն, չեխերեն, բուլղարերեն, ուկրաիներեն, ղազախերեն և այլ լեզուներով:

Պրոֆեսորն իրավամբ համարվում է խոշոր գիտական դպրոցի հիմնադիրը, որն ունի հարյուրից ավելի անմիջական ուսանողներ: Իր կենդանության օրոք նա ստացել է «Ռուսաստանի դատաբժշկական գիտության պատրիարք» պատվավոր` ոչ պաշտոնական կոչումը։ Նրա անմիջական ղեկավարությամբ 120-ից ավելի թեկնածուներ և իրավագիտության դոկտորներ հաջողությամբ պատրաստել և պաշտպանել են ատենախոսություններ:

  

Ռաֆայել Սամույլովիչ Բելկինի գործի իրավահաջորդները համարվում են նրա զավակները. դուստրը հայտնի ռուս դատաբժշկական փորձագետ է, դատաբժշկական փորձաքննության ոլորտի մասնագետ, պրոֆեսոր Ելենա Ռաֆայլովնա Ռոսինսկայա, որդին հայտնի ռուս իրավաբան է, քրեական դատավարության և դատաբժշկական գիտության մասնագետ, պրոֆեսոր Անատոլի Ռաֆայլովիչ Բելկին, թոռը՝ քրեական դատավարության ոլորտի մասնագետ, պրոֆեսոր Սերգեյ Բորիսովիչ Ռոսինսկին։

Գիտական ​​գործունեության հիմնական ուղղությունները
-------------------------------------------------

Ռաֆայել Սամուիլովիչ Բելկինը հայտնի է ոչ միայն որպես քրեագետ, այլ նաև որպես քրեական դատավարության և քննչական գործունեության ոլորտում հետազոտող։ Իր «Քննչական փորձի տեսություն և պրակտիկա» (1959) մենագրության մեջ նա իրականում ակնկալել է նոր քննչական գործողության ի հայտ գալը, որը օրինականացվել է մեկ տարի անց ՌՍՖՍՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգրքով (1960) և ուսումնասիրել է այն դատաբժշկական տեսակետից:

Այնուհետև «Փորձը քննչական դատական և փորձագիտական պրակտիկայի մեջ» (1964) մենագրության մեջ նա ուսումնասիրել է այս թեման` գիտելիքի ընդհանուր տեսության տեսանկյունից՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով ապացուցման խնդիրներին։

«Ապացույցների հավաքում, հետազոտություն և գնահատում. էությունը և մեթոդները» մենագրությունը (1966 ), հստակ ցույց տվեց կապը դատաբժշկական գիտության և քրեական դատավարության իրավունքի միջև և այդպիսով հիմք դրեց հայրենական դատաբժշկական գիտության մեթոդաբանությանը, որը մշակվել է «Դատական գիտություն և ապացույցներ» հաջորդ հիմնարար աշխատության մեջ (1969 թվական, պրոֆեսոր Վինբերգի հետ միասին):

Պրոֆեսոր Ռ. Ս. Բելկինը հեղինակն է «արտացոլման»՝ որպես դատաբժշկական գիտության իմացաբանական հիմքի, այժմ ընդհանուր ընդունված հայեցակարգի, որն առաջ է քաշել իր «Լենինի արտացոլման տեսությունը և խորհրդային կրիմինալիստիկայի մեթոդական խնդիրները» աշխատությունում (1970):

Սակայն Լենինի հեղինակությանը հղում կատարելն այդ օրերին անհրաժեշտ էր: Այս գաղափարի կիրառումը հենց դատական գիտության առարկայի վրա թույլ տվեց Ռ. Ս. Բելկինին 1967 թվականին ձևակերպել նոր գաղափար այս թեմայի վերաբերյալ և առաջարկել դատաբժշկական գիտության ընդհանուր տեսության միասնական հայեցակարգ, որը հիմնված է արտացոլման փիլիսոփայական հայեցակարգի վրա:

«Խորհրդային կրիմինալիստիկայի դասընթաց» հիմնարար եռհատորյակում (1977-1979) կրիմինալիստիկայի այնպիսի բաժիններ, ինչպիսիք են կրիմինալիստիկայի մեթոդների, սիստեմատիկական և լեզվի ուսմունքը, նշանների ուսմունքը և այլն, ստացան իրենց հետագա զարգացումը: Մանրամասն ուսումնասիրվում են որոշակի դատաբժշկական տեսություններ՝ պատճառականություն, որոնում, հանցագործության մեխանիզմ, դատաբժշկական գրանցում, դատաբժշկական կանխատեսում և այլն։
Ինքնին դատաբժշկական գիտության առարկայի «Բելկին» սահմանումը ընդունված է գիտական հանրության և վերջին ժամանակների դատաբժշկական գիտության գրեթե բոլոր դասագրքերի հեղինակների կողմից։

Մահացել է 2001 թվականի փետրվարի 3-ին Մոսկվայում։

Գիտական ​​գործունեություն
-------------------------

Պրոֆեսոր Ռ. Ս. Բելկինը բացահայտեց և նկարագրեց դատաբժշկական գիտության զարգացման օրենքները գիտական ​​գիտելիքների զարգացման ընդհանուր օրենքների լույսի ներքո: Մեծ նշանակություն ունեցավ նրա առաջ քաշած այն միտքը, որ դատաբժշկական գիտությունը ոչ միայն իրավական, այլ սինթետիկ գիտություն է՝ անքակտելիորեն կապված բազմաթիվ բնագիտական ​​առարկաների հետ։ Նրա կողմից առաջարկվեց դատաբժշկական գիտության կառուցվածքը համալրելու մեկ այլ՝ չորրորդ, բաժնի՝ գիտության ընդհանուր տեսությամբ։

Նա հատուկ ուշադրություն է դարձրել դատաբժշկական մարտավարության, մասնավորապես՝ մարտավարության ու կոմբինացիաների, քննչական իրավիճակների, անակնկալի գործոնի հարցերին և այլն։ Միաժամանակ նա ուսումնասիրել է այդ հարցերի շրջանակը՝ կապված դատաբժշկական գիտության և ընդհանրապես քրեական արդարադատության էթիկական խնդիրների լուծման հետ։

Իրավաբանական էթիկայի և իրավական հոգեբանության վերաբերյալ իր աշխատություններում Ռ.Ս. Բելկինը բազմիցս բարձրացրել և ուսումնասիրել է խաբեության թույլատրելիության հարցը որպես մտավոր ազդեցության միջոց և ցույց տվել, որ խաբեության անբարոյականության գերակշռող պաշտոնական հայեցակարգը ճանաչվում է միայն բառերով, բայց պրակտիկանտներն ամենուր դիմել են դրա օգտագործմանը:

Ռ. Ս. Բելկինը հորդորեց բացահայտ ընդունել, որ իրավապահ ոլորտում խաբեությունը թույլատրելի է որոշակի սահմաններում, քանի որ ապատեղեկատվության, հանցագործների խաբեության վրա հիմնված օպերատիվ-որոնողական գործունեությունը օրինականացված է պետության կողմից, սակայն խաբեության սահմանները սահմանափակել է խիստ սահմանված սահմաններով։

Աշխատություններ
---------------

* «Курс советской криминалистики» (1977—1979);
* двухтомник «Криминалистика: проблемы, тенденции, перспективы» (1987—1988);
* «Криминалистика: проблемы сегодняшнего дня» (2001);
* «Курс криминалистики» (2001) и многие другие.
* «Ведётся расследование» (1976),
* «Не преступи черту» (1979),
* «Сквозь завесу тайны» (1989),
* «Равен самому себе» (1991, совместно с М. Я. Сегаем),
* «Скучная криминалистика» (1993),
* «Моя профессия — следователь» (1995),
* «Репортаж из мастерской следователя» (1998),
* «Профессия — следователь» (1998)
* «Криминалистический букварь» (1997)

Պարգևներ և կոչումներ
--------------------

* ՌՍՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1976 թ.)
* Կարմիր աստղի երկու շքանշան (23.7.1944; 30.12.1956)
* Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան (1985
* Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշան (12.4.1945)
* «Արիության համար» մեդալ (5.11.1943)
* «Մարտական ​​վաստակի համար» մեդալ (15.11.1950)
* մեդալ «Մոսկվայի պաշտպանության համար» (1.5.1944)
* մեդալ «Վարշավայի ազատագրման համար» (9.6.1945)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  [pomnipro.ru/memorypage5072/biography Белкин Рафаил Самуилович]
2. 1 2  Памяти Рафаила Самуиловича Белкина // Правоведение (журнал)|Правоведение. 2001. № 2. С. 253—254.
3. ↑  Следствие в ученой степени: Правоведы развивают идеи выдающегося ученого-криминалиста Արխիվացված է Նոյեմբեր 9, 2016 Wayback Machine-ի միջոցով: // Российская газета, 11 июля 2012