recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Աննա Ստեկսեն** (շվեդ.՝ Anna Magdalena Stecksén, մայիսի 27, 1870(1870-05-27), Ադոլֆ Ֆրեդրիկ, Ստոկհոլմ, Ստոկհոլմի լեն, Շվեդիա - հոկտեմբերի 15, 1904(1904-10-15), Ստոկհոլմ, Շվեդիա), շվեդ բժիշկ, առաջին շվեդուհին, որը դոկտորական դիսերտացիա է պաշտպանել բժշկության ոլորտում։

Կենսագրություն
--------------

Աննա Ստեկսենը ծնվել է 1870 թվականին Ստոկհոլմում։ Նրա ծնողները եղել են զինվորական սպաներ Յուհան Ստեկսենը և Մագդալենա Կրիստինա Յերտմանը։ Նրա պապը լեզվաբան Յունաս Ստեկսենն էր։ Նա ունեցել է նաև քույր՝ Խեդա Յուհաննա Կրիստինա Ստեկսենը։

Հոր պնդմամբ Աննան բարձրագույն կրթություն է ստացել։ 1889 թվականին ավարտել է Ստոկհոլմի աղջիկների ճեմարանը, հետագայում սովորել է Ուփսալայի համալսարանում, 1890 թվականին ստացել է բակալավրի աստիճան Կարոլինյան ինստիտուտում, որտեղ սովորել է պաթոլոգիա։ Համալսարանը նա ավարտել է 1893 թվականին և 1897 թվականին ստացել է բժշկական լիցենզիա, 1898-1899 թվականներին սովորել է Տյուբինգենում և Փարիզում։ 1900 թվականին Աննան պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսությունը՝ նվիրված քաղցկեղային ուռուցքների առաջացման համար *Saccharomyces cerevisiae* խմորասնկերի ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Նրա հետազոտությունը միանշանակ արդյունքի չի հանգեցրել, բայց այն բավականին հետաքրքիր է եղել, և Աննան դարձել է առաջին շվեդ կինը՝ բժշկագիտության դոկտորի աստիճանով։

Ավելի ուշ նա շարունակել է ուսումնասիրել պաթոլոգիա, հրապարակել է հոդվածներ մալարիայի և բակտերիոլոգիայի վերաբերյալ, ուսումնասիրել է խմորիչը կիրառումը որպես դեղամիջոց, գրել է հերձման տեխնիկայի մասին ձեռնարկ և դասախոսել է Շվեդիայի բժշկական ասոցիացիայի համար։ Նա նաև դասավանդել է առողջապահություն և հիգիենա Ստոկհոլմի աղջիկների դպրոցներում։ 1902 թվականին նա Ֆինլանդիա մեկնելու համար դրամաշնորհ է ստացել, սակայն վարակիչ հիվանդության պատճառով ստիպված է եղել հրաժարվել Կարոլինյան ինստիտուտում տեղից, հոր ու քրոջ հետ մեկնել Սադերտելյե։ Նա այդպես էլ չի ապաքինվել վարակից և 1904 թվականին մահացել է։ Թաղվել է Ստոկհոլմում։ Աննա Ստոկսենը ամուսնացած չի եղել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Anna M Stecksén (շվեդերեն) — 1917.
2. 1 2 3 4 5  Adolf Fredriks kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker, huvudserie, SE/SSA/0001/C I a/9 (1870-1876), bildid: 00028277\_00040 — P. 32.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  Շվեդիայի մահվան գիրքը
4. 1 2 3 4  Södertälje kyrkoarkiv, Död- och begravningsböcker, huvudserie, SE/SSA/1572/F I/3 (1901-1912), bildid: 00023905\_00062 — P. 57.
5. ↑  Stecksén, ANNA MAGDALENA — Svenskagravar.se.
6. ↑  Swedish Census 1890 (շվեդերեն) — Riksarkivet.

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Շվեդական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BIBSYS: 3038524 · ISNI: 0000000384427847 · LIBRIS: 265074 · VIAF: 276040858 · WorldCat VIAF: 276040858 |

 |
**Ջուզեպպե Սարակկո** (իտալ.՝ Giuseppe Saracco, հոկտեմբերի 9, 1821(1821-10-09), Բիսթանո, Ալեսանդրիա, Պիեմոնտ, Իտալիա - հունվարի 19, 1907(1907-01-19), Բիսթանո, Ալեսանդրիա, Պիեմոնտ, Իտալիա), իտալացի քաղաքական և պետական գործիչ, եղել է Իտալիայի վարչապետը 1900 թվականի հունիսի 24-ից մինչև 1901 թվականի փետրվարի 15-ը։

Կենսագրություն
--------------

Ջուզեպպե Սարակկոն ծնվել է 1821 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Բիստանոյում, իրավաբանական կրթություն ստանալուց հետո աշխատել է որպես փաստաբան։

1851 թվականին դարձել է պատգամավոր՝ նախ Սարդինիայի, ապա՝ Իտալիայի խորհրդարանի։

Եղել է Կավուրի կողմնակիցներից։ 1861 թվականին Կավուրի մահից հետո Սարակկոն անդամակցել է Ռատացցիի կուսակցությանը։ 

1865 թվականից դարձել է սենատոր, որոշ ժամանակ՝ սենատի փոխնախագահ։

1887 թվականին ստացել է հանրային աշխատանքների նախարարի պաշտոնը Դեպրետիսի կառավարությունում և եղել է այդ պաշտոնում մինչև 1889 թվականը։ Անտոնիո Ստարաբբան նույնպես նրան առաջարկել է նախարարական պորտֆել, սակայն Սարակկոն հրաժարվել է։

1898 թվականի նոյեմբերից եղել է Սենատի նախագահը։

1900 թվականի հունիսին, Պելլուի պաշտոնաթողությունից հետո, ձևավորել է «գործարար» նախարարություն, որտեղ ստանձնել է Իտալիայի ներքին գործերի նախարարի պաշտոնը։

Սարակկոյի օրոք սպանվել է թագավոր Ումբերտո I-ն և գահ է բարձրացել Վիկտոր Էմանուիլ III-ը։  

Սարակկոն վերընտրվել է սենատի նախագահ և այդ պաշտոնում մնացել մինչև 1904 թվականը։

Ջուզեպպե Սարակոն մահացել է 1907 թվականի հունվարի 19-ին Բիստագնոյում։

Սարակկոն 1898 թվականին Ումբերտո թագավորի կողմից ստացել է Աննունցիատայի ասպետության բարձրագույն կոչումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Իտալացիների կենսագրական բառարան · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 162069368 · GND: 135543878 · ISNI: 0000000047239669 · LCCN: no2008021980 · SUDOC: 127975047 · VIAF: 65224871 · WorldCat VIAF: 65224871 |

 |

 |
**Ալեքսանդր Կունիլեյդ** (նոյեմբերի 22, 1845(1845-11-22), Աուդռու, Audru Rural Municipality, Պյարնումաա, Էստոնիա - հուլիսի 27, 1875(1875-07-27), Պոլտավա, Ռուսական կայսրություն), էստոնացի կոմպոզիտոր և երգեհոնահար։ Համարվում է էստոնական երգչախմբային երաժշտության հիմնադիրներից մեկը։

Ալեքսանդր Սեբելմանը ծնվել է Պարնումաա գավառում՝ ուսուցչի ընտանիքում։  Ինչպես և նրա եղբայր Ֆրիդրիխ Աուգուստ Սեբելմանը, նրա մոտ էլ վաղ է արտահայտվել երաժշտական օժտվածությունը։ Առաջին երաժշտական կրթությունը ստացել է իր հորից, ով նվագել է երգեհոն և դաշնամուր։ 16 տարեկանից երաժշտական կրթություն է ստացել Վալկայի ճեմարանում, որտեղ երաժշտություն է դասավանդել Հայտնի լատվիացի երաժիշտ Յանիս Ցիմզեն։ Ավարտել է ճեմարանը 1865 թվականին։

Ապա Ալեքսանդր Սեբելմանը աշխատել է որպես ուսուցիչ Պաիստուում երեք տարի ժամկետով։ Այնտեղ հաճախ երգեհոն է նվագել տեղի եկեղեցում։ Ընկերացել է Էստոնիայի ազգային վերածննդի մի շարք հայտնի ներկայացուցիչների՝ Կառլ Ռոբերտ Յակոբսոնի, Յոհան Վոլդեմար Յանսենի և նրա դստեր՝ Լիդիա Կոյդուլայի հետ։ 1868 թվականին դարձել է Վիձեմեի ճեմարանի օգնական ուսուցիչ։

Յակոբսոնի խնդրանքով Կունիլեյդը մասնակցել է 1869 թվականին Էստոնիայի առաջին երգի տոնին և կարեւոր դեր է խաղացել այնտեղ։ Կունիլեյդը այս ժամանակահատվածում գրել է բազմաթիվ երգեր երգչախմբի համար, ինչպիսիք են «*Mu isamaa on minu arm»,* «*Sind surmani*» «*Mu isamaa nad olid matnud»* ստեղծագործությունները որոնք այսօր պատկանում են Էստոնիայի ազգային դասականներին։

Յակոբսոնը Կունիլեյդի ստեղծագործությունները ներառել է էստոնական իր *Wanemuine Kandle Healed* երգերի հայտնի հավաքածուի մեջ (առաջին հատոր 1869, երկրորդ հատոր 1871)։ 1869 թվականին Էստոնական երգի փառատոնի ընթացքում Կունիլեյդը, Յանսենի հետ միասին եղել է երգչախմբային երգեցողության ժյուրիի հիմնական կազմակերպիչն ու նախագահը։

1871 թվականին Կունիլեյդը իր կրտսեր եղբոր՝ Ֆրիդրիխ Սեբելմանի հետ, որը նույնպես ավարտել է Վալկյան ճեմարանը, տեղափոխվել է Սանկտ Պետերբուրգ։ Ի սկզբանե երկուսն էլ ապրել են բավական վատ պայմաններում։ 1873 թվականին Կունիլեյդայի առողջությունը սկսել է վատանալ։ Տեղափոխվել է Պոլտավա, աշխատել է այնտեղ ուսուցիչ և երգեհոնահար։ Մահացել է 1875 թվականի ամռանը։ Թաղվել է Պոլտավայի քաղաքային գերեզմանատանը, որը վերացվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Eesti biograafiline andmebaas ISIK (эст.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 163766649 · CiNii: DA14238951 · GND: 1112089640 · ISNI: 000000008420166X · LCCN: nr97030678 · LNB: 000194238 · VIAF: 4837409 · WorldCat VIAF: 4837409 |

 |

 |
**Ջուլիանո դա Սանգալո** (իտալ.՝ Giuliano da Sangallo, ծննդյան ժամանակ Ջուիլիանո Ջամբերտի իտալ.՝ Giuliano Giamberti, 1445[…], Ֆլորենցիա, Ֆլորենցիայի Հանրապետություն - 1516[…] կամ հոկտեմբերի 20, 1516, Ֆլորենցիա, Ֆլորենցիայի Հանրապետություն), ֆլորենտացի ինժեներ, ճարտարապետ, որը բացի բազմաթիվ ամրաշինությունների, Լորենցո Մեդիչիի, այնուհետև նաև երկու Հռոմի պապերի հրավերով մասնակցել է Տոսկանայի և Հռոմի քաղաքացիական և հոգևոր շենքերի կառուցմանը։

Ջուլիանո դա Սանգալոյի նշանավոր շենքերից են Սանտա Մարիա դելե Կարչերի եկեղեցին Պրատոյում (1484-1495) և Պրատոյի մոտակայքում գտնվող Մեդիչիների Պոջջո ա Կայանո վիլլան (1485-1492)։

Կյանք և գործունեություն
-----------------------

Ֆրանչեսկո դի Բարտոլո Ջամբերտիի որդին է(1405-1480)։ Ջուլիանոն սկզբում եղել է փորագրիչ, փայտի փորագրող և ինժեներ, հետագայում անցնելով ճարտարապետության, նա կառուցել է․

* Ֆլորենցիայի հայտնի մենատունը Սանտա Մագդալենա դե Պացցի վանքում,
* Պրատոյում Մադոննա դելլե Կարչերի եկեղեցին (1484-1495),
* Պրատոյի մոտակայքում գտնվող Մեդիչի դքսերի Պոջջո ա Կայանո պալացցո (1485-1492),
* Գոնդիի պալատը և Օգոստինյան վանքի եկեղեցին Սան Գալոյի դարպասների մոտ (որտեղից էլ եկել է նկարչի և նրա ընտանիքի մականունը)։

Դրանից հետո Հռոմում կառուցվեցին․

* Լորետոյի Աստվածամոր տաճարը,
* Սանտա Մարիա դել Անիմա եկեղեցու ճակատը,
* Վինչոլիի Սան Պիետրո վանքի մենատունը իր հայտնի ջրհորով, զարդարված չորս սյուններով։

Երբ Հուլիոս II-ը պապական գահ բարձացավ, Սանգալոն Ալեքսանդր VI-ի օրոք աշխատում էր Սանտա Մարիա Մաջորե բազիլիկի շքեղ փայտե առաստաղի կառուցման վրա։ Նա լքեց Հռոմը, վիրավորվելով այն բանից, որ Հռոմի պապը Սուրբ Պետրոսի տաճարի կառուցումը վստահեց ոչ թե իրեն՝ նախնական նախագծի հեղինակին, այլ Բրամանտեին։ Այդ ճարտարապետի մահից հետո Հուլիոս II-ը Սանգալոյին ետ կանչեց Հռոմ և նրան վստահեց պալացցո Մալյանոյի շինության, ինչպես նաև Սուրբ Պետրոս տաճարի կառուցումը, բայց քանի որ նա շինարարական աշխատանքները պետք է ղեկավարեր Ռաֆայելի հետ, կրկին գնաց Ֆլորենցիա և սկսեց կառուցել Պիզա քաղաքի ամրությունները։ Լևոն X-ի օրոք նա կրկին Հռոմում էր, որպեսզի վերահսկի Սուրբ Պետրոս վանքի շինարարությունը, բայց արդեն չափազանց ծեր էր դրա համար։

Ընտանիք
-------

Նրա փոքր եղբայրը՝ Անտոնիոն (1455-1534) ճարտարապետ էր, Սուրբ Անգելա ամրոցի և Հռոմի Ֆարնեզե ապարանքի շինարարը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2 3 4  Athenaeum
4. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
5. 1 2  The Stuttgart Database of Scientific Illustrators 1450–1950
6. 1 2  BeWeB
7. ↑  Union List of Artist Names — 2017.
8. 1 2 3  «Сангалло, да-». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
9. ↑  Сангалло // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — СПб. 1907—1909.

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Сангалло* հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում
* Approfondimenti
**Հենրիկ Կարապետի Ղևոնդյան** (1914, Հառիճ, Հայաստան), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Հենրիկ Ղևոնդյանը ծնվել է 1914 թվականին Արթիկի շրջանի Հառիճ գյուղում։ Յոթնամյա կրթությունը ստացել է հայրենի գյուղի դպրոցում։ 1933 թվականին ավարտել է Լենինականի շինարարական տեխնիկումը։ 1933-1934 թվականներին եղել է Արթիկ քաղաքի № 2 միջնակարգ դպրոցի ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ուսուցիչ։ 1939 թվականին ավարտել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի երկամյա հեռակա բաժինը։

1940 թվականին Հենրիկը զորակոչվել է կարմիր բանակ։ 1942-1943 թվականներին մասնակցել է մարտական գործողություններին 89-րդ հայկական դիվիզիայի կազմում՝ որպես գնդի հետախույզ։ 1943 թվականից մինչև 1944 թվականի մայիսը եղել է 11-րդ բրիգադի հրետանային մարտկոցի հրամանատարի քաղաքական գծով տեղակալ։ Կռվել է Նովոռոսիյսկի մատույցներում։ 1944 թվականի մայիսից մինչև պատերազմի ավարտը 89-րդ Հայկական Թամանյան դիվիզիայի 390-րդ գնդում դասակի, այնուհետև ականանետային մարտկոցի հրամանատարն էր։ Խիզախության համար պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի 1-ին, 2-րդ աստիճանի շքանշաններով, «Մարտական ծառայությունների համար» և ուրիշ մեդալներով։ 1948 թվականին Ղևոնդյանը զորացրվել է բանակից։

1948-1949 թվականներին աշխատել է Արթիկ քաղաքի № 2 միջնակարգ դպրոցում, դասավանդել է ֆիզիկա և գծագրություն։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով, արժանացել է ԽՍՀՄ լուսավորության, բարձրագույն դպրոցի և գիտական հիմնարկների աշխատողների արհմիության կենտկոմի պատվոգրերի։

Պարգևներ
--------

* Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Հիերոնիմուս Ուելենս դե Կոկ**  (հոլ.՝  Hieronymus Wellens de Cock , 1518 կամ մոտ 1518, Անտվերպեն, Անտվերպենի մարկկոմսություն, Բրաբանտ, Հաբսբուրգյան Նիդերլանդներ - հոկտեմբերի 20, 1570 կամ հոկտեմբերի 3, 1570, Անտվերպեն, Բրաբանտ, Հաբսբուրգյան Նիդերլանդներ), ֆլամանդացի նկարիչ, փորագրող, XVI դարի երկրորդ կեսի Հյուսիսային Եվրոպայի խոշորագույն փորագրությունների ստեղծող։

Կենսագրություն
--------------

Կոկի փորագրությունն ըստ Անդրեա դել Սարտոյի նկարի (մոտ 1560)
Հիերոնիմուսը ծնվել է Անտվերպենում 1518 թվականին՝ հայտնի նկարիչ Յան Ուելենս դե Կոկի ընտանիքում։ Նրա եղբայր Մաթիսը ևս նկարիչ է եղել։

Կոկը 1545 թվականից Անտվերպենի Սուրբ Ղուկասի Գիլդիայի անդամ է եղել։ 1546-1548 թվականներին այցելել է Իտալիա և Հռոմ։ Անտվերպեն վերադառնալուց հետո նա հիմնել է իր «Չորս քամու վրա» հրատարակչությունը։ Նա իր առաջին հրատարակումը թողարկել է 1548 թվականին։

Կոկի ձեռնարկությունը կարևոր դեր է խաղացել Հյուսիսային Եվրոպայում՝ իտալական Վերածննդի գաղափարների տարածման գործում։ Կոկը հրատարակել է Ջորջիո Գիզիի, Դիրք Վոլկերցեն Կորնգերտի և Կոռնելիս Քորթիի փորագրությունները, որոնք կատարվել են իտալացի այնպիսի նկարիչների աշխատանքների հիման վրա, ինչպիսիք են Ռաֆայելը, Պրիմատիչիոն և Անդրեա դել Սարտոն։ Վինչենցո Սկամոցին Իտալիայում պատճենել է Կոկի բազմաթիվ փորագրությունների օրինակներ։

Կոկը հրատարակել է նաև փորագրություններ ֆլամանդացի նկարիչների, այդ թվում՝ Ֆլորիսի, Բրեյգելի, Հեյմսկերկի և Բոսխի նկարների հիման վրա։ Բրեյգելի շատ աշխատանքներ իրականացվել է Կոկի կողմից։

Կոկը համագործակցել է նաև իսպանացի քարտեզագիր Դիեգո Գուտիերեսի հետ, 1562 թվականին հրատարակել է վերջինիս պատրաստած Ամերիկայի քարտեզը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  ECARTICO
3. ↑  Hieronymus Cock(չաշխատող հղում)
 in the RKD(անգլ.)
4. ↑  Diego Gutiérrez at the Library of Congress' website
**Գամալ Ադբել-Ռահիմ** (արաբ․՝ جمال عبد الرحيم‎‎ 1924, Կահիրե, Եգիպտոս - նոյեմբերի 23, 1988(1988-11-23)), եգիպտացի կոմպոզիտոր, երաժշտագետ, դաշնակահար։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է երաժիշտների ընտանիքում։ Նրա հայրը մի քանի ավանդական երաժշտական գործիք է նվագել, այդ թվում՝ նայ, ուդ և ջութակ, մայրը դաշնամուր է նվագել։

1940-1944 թվականներին սովորել է Կահիրեի համալսարանում պատմության բաժնում։

Երաժշտություն սովորել է Գերմանիայում։ 1950 թվականին Հայդելբերգի համալսարանում սովորել է երաժշտագիտություն։ 1952–1957 թվականներին եղել է Հարալդ Գենցմերի աշակերտը։

1959 թվականին Աբդել-Ռահիմը նշանակվել է Կահիրեի նորաստեղծ կոնսերվատորիայի տեսության և ներդաշնակության դասախոս։

Աբդել–Ռահիմը եգիպտացի ամենահայտնի կոմպոզիտորներից մեկն է, սովորել է Կահիրեի կոնսերվատորիայում։

Իր ստեղծագործություններում համադրել է ավանդական արաբական երաժշտության տարրերը և կոմպոզիցիայի ժամանակակից եվրոպական տեխնիկան։ Նվագախմբի համար ստեղծագործությունների հեղինակ է (շարանվագ, 1961, սիմֆոնիկ վարիացիա, 1967, սիմֆոնիկ պոեմ, 1972), շարանվագ «Օսիրիս» տաղի համար, հարվածային և կամերային օրկեստոր (1974), կանտատա, կամերային-գործիքային ստեղծագործություն, ֆիլմերի համար երաժշտություններ։

Կոմպոզիցիայի համար արժանացել է պետական մրցանակի, պարգևատրվել է Եգիպտոսի կառավարության կողմից գիտության և արվեստի շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Faceted Application of Subject Terminology
2. 1 2 3 4  Երաժշտություն (ֆր.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| EGAXA: vtls003831410 · GND: 134986121 · ISNI: 0000000082165968 · LCCN: n89205630 · NKC: xx0152897 · VIAF: 31130254 · WorldCat VIAF: 31130254 |

 |

 |
**Լենարա Շեվքեթովնա Օսմանովա** (ուկրաիներեն՝ Ленара Шевкетівна Османова, ղրիմ-թաթ.` Lenara Şevket qızı Osmanova, Ленара Шевкт къызы Османова, ռուս.՝ Ленара Шевкетовна Османова), հայտնի է նաև որպես **LENARA** (մայիսի 7, 1986(1986-05-07), Տաշքենդ, Ուզբեկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ղրիմի թաթարական ծագումով ուկրաինացի երգչուհի, Ուկրաինայի վաստակավոր արտիստ (2017), Ղրիմի Ինքնավար հանրապետության վաստակավոր արտիստ (2007):

Կենսագրություն
--------------

Լենարա Օսմանովան ծնվել է Տաշքենդում։ Հայրն ինժեներ էր, մայրը՝ երաժշտության ուսուցչուհի։ 1991 թվականին տեղափոխվել է Սիմֆերոպոլ, որտեղ հաղթել է «Ղրիմյան աստղիկներ-91» մրցույթում։ Գերազանցությամբ ավարտել է Սիմֆերոպոլի արվեստի դպրոցը՝ «երաժշտական արվեստ և պարարվեստ» մասնագիտությամբ, Կիևի էստրադային և կրկեսային արվեստի պետական ուսումնարանը՝ «էստրադային վոկալ» մասնագիտությամբ, Մշակույթի և արվեստի կադրերի պետական ակադեմիան (վոկալ-մանկավարժական առարկաների մագիստրոս)։ Բնակվում է Կիևում։

Ուկրաինայի մշակութային կյանքին ակտիվ մասնակցության և բարձր պրոֆեսիոնալիզմի համար բազմիցս արժանացել է Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության և Կիև քաղաքի պետական մրցանակների, «Ուկրաինացի երեխաներին» Ազգային ֆոնդի «Ուկրաինայի շնորհալի երեխաները», ծրագրի շրջանակներում՝ Կիևի քաղաքապետ Ալեքսանդր Օմելչենկոյի շնորհակալագրերին, Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն Խորհրդի պատվոգրին։ 2007 թվականի փետրվարի 5-ի հրամանագրով Լենարա Օսմանովային շնորհվել է Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության վաստակավոր արտիստուհու կոչում։ 2009 թվականին Լենարան հանդես եկավ Եվրատեսիլի ազգային եզրափակիչում «*Flash*» երգով։

Նվաճումներ
----------

* «Ղրիմի Մինի-միսս-93» մրցույթի հաղթող
* «Սև ծովի ափին», «Գլորիա», «Երաժշտական վերնիսաժ», «Ղրիմի մարգարիտ», «Շելլյալե», «Կախարդական մոմ», «Մենք բոլորս թո երեխաներն ենք, Ուկրաինա», «Ֆանտ-Լոտո-հույս» փառատոների գրան-պրիի դափնեկիր
* «Առավոտյան աստղ» ծրագրի հաղթող (Մոսկվա, 1997)
* «Փոքրիկ աստղիկներ» շոուի մասնակից (Սանկտ Պետերբուրգ, 1998)
* «Երաժշտության աշխարհ» մրցույթի առաջին մրցանակի դափնեկիր (Ֆլորենցիա, 2003)
* Ժողովրդական մշակույթ միջազգային փառատոնի Գրան պրի մրցանակակիր (Սիցիլիա, 2006)
* «*Star sprint*» միջազգային մրցույթի առաջին մրցանակի դափնեկիր (Հռոմ, 2006)
* «*Bengio-festival*» մրցույթի երկրորդ մրցանակակիր, ոսկե սկավառակի դափնեկիր (Բենեվենտո, 2006)
* 1996 թվականից Ղրիմի ԻՀ Արվեստի փոքր ակադեմիայի գործող անդամ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Указ Президент України від 24 серпня 2017 року № 251/2017 «Про відзначення державними нагородами України з нагоди Дня незалежності України»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
**Լուիջի Օմոդեյ** (դեկտեմբերի 8, 1608(1608-12-08), Միլան, Միլանի դքսություն - ապրիլի 26, 1685(1685-04-26), Հռոմ, Պապական մարզ), իտալացի կարդինալ, որը ծառայել է Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցում։

Կենսագրություն
--------------

Օմոդեյը ծնվել է 1608 թվականին Միլանում, եղել է Կարլո Օմոդեյի՝ Պիովերայի առաջին մարկիզի և Բեատրիս Լուրանի որդին։ Իր զարմիկը, ում անունը ևս Լուիջի Օմոդեյ էր, նույնպես կարդինալ էր։

Նա կրթություն է ստացել Պերուջայում գտնվող` Պերուջայի համալսարանում և ստացել է երկակի դոկտորի կոչում ` կանոնադրական և քաղաքացիական իրավունքների։

Եկեղեցական կարիերա
------------------

Օմոդեյը մի քանի պաշտոններ է զբաղեցրել Հռոմեական կուրիայում, մասնավորապես՝ Հռոմի պապ Իննոկենտիոս X ի օրոք ստացել է Պապական պետություների գլխավոր հանձնակատարի պաշտոն։ Հետագայում 1965 թվականի փետրվարի 19 ին, կոնսիստորիայում (կարդինալների խորհուրդ), Իննոկենտիոսը Օմոդեյին նշանակում է կարդինալ և Կաստրոյի երկրոդ պատերազմի ժամանակ` պապական բանակի գեներալ։

Նա մասնակցել է 1655 թվականի պապական կոնկլավին, որը ընտրեց Ալեքսանդր VII ին։ Չնայած կարդինալների քոլեջի իսպանական խմբի մեծամասնությանը, նա լքեց իրենց թեկնածուներին և փոխարենը միացավ Ֆաբիո Չիգիին, ով ընտրվեց որպես պապ Ալեքսանդր։ Իսպանացիները, թեպետ, հասկացան, որ շատ կարդինալներ դեմ են գնացել իրենց և ներեցին Օմոդեյին այս թերացումը։

Հետագայում նա մասնակցել է 1667 և 1669-70 ական թվականների պապական անկլավներին։

Օմոդեյը մահացել է 1685 թվականի ապրիլի 26-ին Հռոմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Catholic-Hierarchy.org — USA: 1990.
2. ↑  Miranda, Salvador. «OMODEI, seniore, Luigi (1608-1685)». *The Cardinals of the Holy Roman Church*. Florida International University. OCLC 53276621.
3. ↑  *Pope Alexander the Seventh and the College of Cardinals* by John Bargrave, edited by James Craigie Robertson (reprint; 2009)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Իտալացիների կենսագրական բառարան |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ICCU: RMLV229339 · SUDOC: 225757737 · VIAF: 89104283 · WorldCat VIAF: 89104283 |

 |
**Ջուդի Նորսիկյան** (1948, Բրայթոն, Բոստոն, ԱՄՆ), ծնունդով **Ջուդիթ Լ. Նորսիկյան**, միջազգային ճանաչում ունեցող հայ հեղինակ, բանախոս, մանկավարժ, կանանց առողջության պաշտպան և սոցիալական արդարության առաջնորդ։ Նա առավել հայտնի է որպես «Մեր մարմինները, մենք ինքներս»` կանանց սեքսուալության և վերարտադրողական առողջության մասին գրքի բոլոր ինը հրատարակությունների համահեղինակ և խմբագիր։ Նորսիկյանը համահիմնադիր է Բոստոնի Կանանց առողջության միությունը, որը գործում է «Our Bodies Ourselves» կազմակերպության անվան տակ և 2001-2015 թվականներին եղել է նրա գործադիր տնօրենը։ Ներկայումս նա «Մեր մարմինները, մենք ինքներս» կազմակերպության տնօրենների խորհրդի նախագահն է։

Նորսիկյանը «Community Works»-ի հիմնադիր և երկարամյա խորհրդի անդամ է, որը միջոցներ է հավաքում Բոստոնի սոցիալական փոփոխություններին միտված կազմակերպությունների համար աշխատավարձի նվազեցման բարեգործական ծրագրերի միջոցով։

Նորսիկեանի աշխատանքը կենտրոնացած է կանանց և առողջապահական բարեփոխումների, աբորտի և հակաբեղմնավորման, ծննդաբերության և մանկաբարձության, գենետիկայի և վերարտադրողական տեխնոլոգիաների, ծխախոտի և կանանց, դեղերի և սարքերի անվտանգության վրա և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Judith L. Norsigian». *Harvard University Elections*. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 11-ին.
2. 1 2  Waxman, Judith (2021 թ․ ապրիլ). «THE VFA PIONEER HISTORIES PROJECT Judy Norsigian». *Veteran Feminists of America*. Վերցված է May 11 2023-ին.
3. 1 2  «Judy Norsigian». *The Tarrytown Meetings*. Վերցված է May 11 2023-ին.
4. ↑  «Judy Norsigian». *Harvard Square Library*. Վերցված է May 11 2023-ին.
5. 1 2  «Judy Norsigian». *Our Bodies Ourselves Today*. Վերցված է May 11 2023-ին.
**Անտոն Տուս** (խորվ.՝ Anton Tus նոյեմբերի 22, 1931(1931-11-22), Bribir, Primorje-Gorski Kotar County, Պրիմորսկո Գորանսկա, Խորվաթիա - սեպտեմբերի 4, 2023(2023-09-04), Զագրեբ, Խորվաթիա), Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետության և խորվաթական ռազմական գործիչ, Խորվաթիայի զինված ուժերի բանակի գեներալ, Խորվաթիայի բանակի գլխավոր շտաբի առաջին պետ։ Հարավսլավիայի քաղաքացիական պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Անտոն Տուսն ավարտել է Հարավսլավիայի ռազմաօդային ուժերի ակադեմիան և ծառայության անցել 1960-ական թվականներին։ 1968 թվականին Տուսը դարձել է Հարավսլավիայի 204-րդ ռազմաօդային ուժերի կործանիչ ավիացիոն գնդի (Բատայնիցա օդանավակայան) ղեկավար և ղեկավաայն րել է մինչև 1969 թվականը։

Այնուհետև Տուսը նշանակվել է Խորվաթիայում տեղակայված 5-րդ օդային կորպուսի հրամանատար։ 1985 թվականին Տուսը դարձել է Հարավսլավիայի ռազմաօդային ուժերի հրամանատար։ 1991 թվականի մայիսին Հարավսլավիայի փլուզման ֆոնին Տուսը հեռացվել իր պաշտոնից։

1991 թվականի սեպտեմբերին գեներալ Տուսը նշանակվել է Խորվաթիայի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի առաջին պետ, 1992 թվականի նոյեմբերին նրան փոխարինել գեներալ Յանկո Բոբետկոն։ 1992-1995 թվականներին նա եղել է նախագահ Ֆրանյո Տուջմանի գլխավոր ռազմական խորհրդականը, նախքան 1995-2001 թվականներին դառնալը Պաշտպանության դեպարտամենտի միջազգային համագործակցության գրասենյակի ղեկավար։ 2001 թվականին Տուսը նշանակվել է ՆԱՏՕ-ում Խորվաթիայի առաքելության ղեկավար՝ մինչև իր թոշակի անցնելը՝ 2005 թվականը։

Անտոն Տուսը մահացել է 2023 թվականի սեպտեմբերի 4-ին, 92 տարեկան հասակում։

Պարգևներ
--------

### Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետություն

* Հանրապետության շքանշան արծաթե ծաղկեպսակով
* Հարավսլավիայի դրոշի շքանշան
* Ժողովրդական վաստակի շքանշան ոսկե և բրոնզե աստղերով
* Արծաթե աստղով եղբայրության և միասնության շքանշան
* Հարավսլավիայի ժողովրդական բանակի շքանշան ոսկե և արծաթե աստղերով
* Մարտական վաստակի շքանշան ոսկե և արծաթե սրերով

### Խորվաթիա

* Պետար Կրեսիմիր IV թագավորի մեծ շքանշան
* Արքայազն Դոմագոջի շքանշան
* Նիկոլա Շուբիչ Զրինսկու շքանշան
* Խորվաթական շամրոկի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Croatian General Anton Tus Passes Away Aged 93
2. ↑  «"Anton Tus: an officer and a diplomat"» (անգլերեն). NATO Review. Лето 2002. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հոկտեմբերի 18-ին.
3. ↑  «"Anton Tus (1931 - )"» (խորվաթերեն). Vojska.net. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 7-ին.
4. ↑  Croatian General Anton Tus Passes Away Aged 93
5. ↑  «"Odluka o odlikovanju Veleredom Kralja Petra Krešimira IV. s lentom i Danicom"» (խորվաթերեն). Narodne novine. 24 мая 2000. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հոկտեմբերի 2-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Биография Антона Туса на Vojska.net (խորվ.)
**Զինո Դավիդոֆ** (ֆր.՝ Zino Davidoff, ի ծնե՝ **Զինովի (Զուսելե-Մեր) Հենրիխի Դավիդոֆ,** մարտի 11, 1906(1906-03-11), Նովգորոդ-Սևերսկի, Չեռնիգովի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 14, 1994(1994-01-14), Ժնև, Շվեյցարիա), շվեյցարացի արդյունաբերող, հայտնի *Davidoff* ապրանքանիշի (սիգար, ծխախոտ, օծանելիք, սուրճ և այլն) սեփականատերը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Ռուսական կայսրության Չեռնիգովի մարզի Նովգորոդ-Սևերսկի քաղաքում՝ Հենրիխ (Հիլելիա) Դավիդոֆի (արտագաղթյալ՝ Անրի Դավիդոֆ) ընտանիքում, որը, ըստ տարբեր աղբյուրների, արտադրող էր կամ ծխախոտային արտադրանքների առևտրական։ Ընտանիքը տեղափոխվել է Կիև, իսկ 1911 թվականին արտագաղթել Շվեյցարիա, որտեղ 1916 թվականին բացել է իր սեփական ծխախոտի խանութը։ 1928 թվականին ավարտել է դպրոցը, ուղևորվել Լատինական Ամերիկա, այցելել Արգենտինա, Բրազիլիա, Կուբա։ Կուբայում 2 տարի աշխատել է ծխախոտի պլանտացիայում, ուսումնասիրել կուբայական սիգարների արտադրությունը։

1934-ական թվականներին վերադարձել է Շվեյցարիա և սկսել կառավարել իր ծնողների խանութը։ Աստիճանաբար խանութը վերածվել է ծխախոտի առևտրի խոշոր ընկերության, որը ծաղկել է 2-րդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո։ Դավիդոֆը, օգտվելով այն հանգամանքից, որ Շվեյցարիան պատերազմի տարիներին չեզոք պետություն էր, նրա միջոցով ծխախոտային առևտուր էր իրականացնում երկու պատերազմող կողմերի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

Գրականություն
-------------

* Zino Davidoff, «The Connoisseur’s Book of the Cigar», McGraw-Hill; 1984. ISBN 0-07-015460-0
* Салтан А. Н. История олигархов. «Отец» всех сигар – Зиновий Давыдов [Электронный ресурс]. – Режим доступа к статье:. – Заглавие с экрана. – **9**.0**9**.17.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Զինո Դավիդոֆի կենսագրությունը. Հոդված Коммерсант.ру կայքում
* Short Biography from smokeshopmag.com Archived 2007-09-28 at the Wayback Machine.
**Պիա (Պիյա, Կալիոպիյա) Բրետիանու** (ռումիներեն՝ Pia Brătianu, օրիորդական ազգանունը` *Pleşoianu*, 1841, Pleșoiu, Nicolae Bălcescu, Վիլչա, Ռումինիա - 1920, Բուխարեստ, Ռումինիա), հայտնի ռումինացի քաղաքական գործիչ Իոն Բրետանուի կինը։

Կենսագրություն
--------------

Պիա Բրետիանուն ծնվել է 1841 թվականին Պլեշոյու բնակավայրում, Լուկա և Եվգենիա Պլեշոյանուների ընտանիքում (*Luca și Evghenia Pleșoianu*): Նրա մայրը մահացել է 1842 թվականին՝ երկրորդ դստեր ծնվելուց, հետծննդյան տենդից։ Կալիոպիային և իր քրոջը մեծացրել է նրանց տատիկը՝ Սուլթանա Կապելեանուն (*Sultana Capeleanu*): Նա սովորել է Կրայովա քաղաքի գիշերօթիկ դպրոցում։ Հոր մահից հետո՝ 16 տարեկան հասակում, Պիան որբանում է՝ մնալով պահպանողական հայացքներ ունեցող երկու հորեղբայրների` Յանկու Կապելեանուի և Մատեյա Վլադեսկուի (*Iancu Capeleanu și Matei Vlădescu*) խնամքի ներքո, որոնք էլ աղջկան ուղարկում են Կելիմենշտի քաղաքի *Schitul Ostrov* վանք, Մաքսիմիլիայի մոր խնամքի տակ, ով Իոնա Բրետիանուի քույրն էր։ Ծանոթանալով՝ նրանք 1858 թվականի հուլիսի 6-ին ամուսնացան նույն վանքում, չնայած 20 տարվա տարիքային տարբերությանը և Պիայի ընտանիքի անհամաձայնությանը։ Երիտասարդ ընտանիքը որոշեց բնակվել Շտեֆենշտիում գտնվող կալվածքներից մեկում, որը մնացել էր Իոն Բրետիանուին հոր մահից հետո։ Նույն տարում նրանք սկսեցին տան վերակառուցումը և ժամանակավորապես բնակվեցին Իոնի քույրերից մեկի՝ Անիկա Ֆուրդուեսկուի (*Anica Furduescu*) մոտ։

Պիա և Իոն Բրետիանուների երեխաները
 *Florica* մշակութային կենտրոն
Հարսանիքից հետո առաջին տարիներին Պիայի վրա մեծ ազդեցություն ունեցավ ծագումով շոտլանդացի-ռումինացի լրագրող Մարիա Ռոզետտին։ Ամուսնությունից հետո նրա առջև բացված նոր աշխարհի տպավորությունների ներքո նա տեսավ իր կրթական թերությունները և որոշեց զբաղվել ինքնակրթությամբ։ Պիան ուսումնասիրում էր ֆրանսերեն և գրականություն, քերականություն և պատմություն։ Պատմության դասերը սովորեցնում էր ինքը՝ Իոն Բրետիանուն։ 
Նրանց ընտանիքում ծնվեցին ութ երեխաներ՝ երեք տղա և հինգ աղջիկ։ Նրանցից առաջնեկը՝ Ֆլորիկան (*Florica*), մահացել է 3 տարեկան հասակում։ Ի հիշատակ դստեր՝ Իոն Բրետիանուն կոչեց Շտեֆենեշտիի իրենց կեցավայրը։ Նրանց ընտանիքի մյուս երեխաներն էին Սաբինան (1863-1941), Իոնելը (1864-1927), Դինուն (1866-1950), Վինտիլեն (1867-1930), Մարիան (1868-1945), Տատյանան (1870-1940) և Պիան (1872-1946)։ Որդիներից երկուսը՝ Իոնելն ու Վինտիլեն, դարձան Ռումինիայի վարչապետեր։

Մահ
---

Պիա Բրետիանուն մահացել է 1920 թվականին, Բուխարեստում։

Հիշատակ
-------

Պիա Բրետիանուի պատվին է կոչվել Բուխարեստի գիմնազիան *Școala Gimnazia*:

*Florica* ընտանեկան կեցավայրը դարձավ մշակութային և քաղաքական կենտրոն, որտեղ այցելում էին բազմաթիվ օտարերկրացի և ռումինացի պետական ու քաղաքական գործիչներ, գրողներ, գիտության և մշակույթի գործիչներ։ Ռումինացի պահպանողականները այն համարում էին մտավորականության հավաքատեղի։ Ներկայումս այն համարվում է ճարտարապետական հուշարձան, ինչպես նաև մշակութային կենտրոն, հանգստի և ստեղծագործելու վայր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Școala17PB(ռում.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Pia Brătianu
* *Florica* մշակութային կենտրոն Archived 2019-08-26 at the Wayback Machine.
**Բարրեյրու Ռիկո էկոլոգիական կայան** (պորտ.՝ Estação Ecológica do Barreiro Rico), պետական մակարդակի էկոլոգիական կայան Բրազիլիայի Սան Պաուլու նահանգում։

Տեղագրություն
-------------

Բարրեյրու Ռիկո էկոլոգիական կայանը Անեմբի մունիցիպալիտետում է։ Ունի 292.82 հա տարածք։ Էկոլոգիական կայանը «խիստ բնական արգելոց է», որը գտնվում է Բնության պահպանության միջազգային միության Iա կատեգորիայի ներքո։ Ղեկավարվում է Սան Պաուլուի Ֆլորեստալի հիմնադրամի կողմից։ Կայանը 1451 հա անտառային բլոկի մի մասն է։

Պատմություն
-----------

Բարրեյրու Ռիկո էկոլոգիական կայանը ստեղծվել է 2006 թվականի դեկտեմբերի 19-ի 51.381 հրամանագրով Սան Պաուլու նահանգի նահանգապետ Կլաուդիո Լեմբոյի կողմից։ Նպատակն էր պաշտպանել Ատլանտյան անտառի և նրա պրիմատների պոպուլյացիայի մնացած հատվածը։

Շրջակա միջավայր
---------------

Ըստ Կյոպպենի կլիմաների դասակարգման` անձրևային սեզոն է սեպտեմբերից մինչև մարտ, իսկ չոր սեզոն՝ ապրիլից մինչև օգոստոս։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից տատանվում է 500-ից մինչև 580 մետր։ Անտառային բլոկը պարունակում է կիսավաղանցուկ ենթլեռնային բուսականության մասեր։ Անտառային բլոկի հարավ-արևելքում կա սերրադոյի փակ անկլավ՝ մոտ 5 հա։ Կայանը ստեղծվել է, որպեսզի փորձի պահպանել այս անկլավը և շրջակա անտառը։ Արձանագրվել է միջին և խոշոր կաթնասունների երեսուն տեսակ, այդ թվում՝ յոթը վտանգված են Սան Պաուլուում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2
3. ↑

Աղբյուրներ
----------

* Claudio Lembo (2006 թ․ դեկտեմբերի 19), *Decreto nº 51.381, de 19 de Dezembro de 2006* (Portuguese), Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 17-ին`{{citation}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* *EE do Barreiro Rico* (Portuguese), WWF Brasil, Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 16-ին, Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 17-ին `{{citation}}`: More than one of `|archivedate=` and `|archive-date=` specified (օգնություն); More than one of `|archiveurl=` and `|archive-url=` specified (օգնություն)CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* «Município de Anhembi», *Cidade-Brasil* (Portuguese), Վերցված է 2016 թ․ հուլիսի 17-ին`{{citation}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
**Բուխարեստի պայմանագիր**, ռուս-թուրքական 1806-1812 թվականների պատերազմից հետո Օսմանյան Թուրքիայի և Ռուսական կայսրության միջև կնքված հաշտության պայմանագիր։ Հաշտությունը մի կողմից ստորագրել է ռուս գեներալ Միխայիլ Կուտուզովը, իսկ մյուս կողմից՝ մոլդովահայ ազդեցիկ գործիչ Մանուկ Բեյը 1812 թվականի հուլիսի 5-ին՝ Մոլդովական իշխանության Բուխարեստ քաղաքում։

Ըստ Բուխարեստի պայմանագրի՝ Պրուտ և Դնեստր գետերի միջև ընկած Մոլդովական իշխանության արևելյան շրջանները (ավելի քան 45 հազար քառակուսի կիլոմետր տարածքով) անցնում էր Ռուսական կայսրությանը (նախկինում Մոլդովան համարվում էր Օսմանյան Թուրքիայի վասալը)։ Ռուսաստանը նաև հստակ ձևակերպումներով պաշտպանում էր Դանուբի նկատմամբ իր իրավունքները։

Պայմանագրի 8-րդ հոդվածով Օսմանյան կայսրությունը պարտավորվում էր տարածք հատկացնել և ինքնավարություն շնորհել Սերբիային։ Այնուամենայնիվ, Բուխարեստի պայմանագրի ստորագրմամբ Ռուսաստանը հերթական անգամ ոտնահարում է հայ և վրաց ժողովուրդների ազգային շահերը։ Մոլդովայի դիմաց ռուսները Թուրքիային են հանձնում արևմտյան Վրաստանի մեծ մասը, Փոթի և Անապա նավահանգիստները, ինչպես նաև Ախալքալաքի շրջանը։

Պայմանագիրը կողմերի միջև ստորագրվում է մայիսի 28-ին և ուժի մեջ է մտնում հուլիսի 5-ին։

Տես նաև
-------

* Ադրիանապոլսի պայմանագիր
* Ռուս-թուրքական պատերազմ (1806-1812)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Robarts, Andrew (2008). «Bucharest, Treaty of». In Ágoston; Masters, Bruce (eds.). *Encyclopedia of the Ottoman Empire*. Facts On File. էջ 94. ISBN 978-0-8160-6259-1. `{{cite encyclopedia}}`: Unknown parameter `|editor-=` ignored (օգնություն)
2. ↑  John F. Baddeley, Russian Conquest of the Caucasus,1908, Chapter V

Գրականություն
-------------

* Ćirković, Sima (2004). *The Serbs*. Malden: Blackwell Publishing.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 605)։*  |
**Դալիի տիեզերք** (անգլ.՝ Dalí Universe), Սալվադոր Դալիի արվեստի գործերի և բրոնզե քանդակների հավաքածու, որը ճամփորդությունների միջոցով ներկայացվում է տարբեր երկրներում։ Հավաքածուն ներառում է բրոնզե քանդակներ, պատկերազարդ գրքեր, ապակե և ոսկե քանդակներ։ 2015 թվականին «Դալիի տիեզերք» միջազգային ցուցադրությունը կայացել է Շանհայում, 2016 թվականին եվրոպական շոուն տեղի է ունեցել Բելգիայի Լիեժ քաղաքում։ «Դալիի տիեզերք» ցուցադրության մշտական վայրը Փարիզի «Espace Dalí» տարածքն է։

«Դալիի տիեզերք» ցուցադրության անունն առաջացել է իսպանացի սյուռեալիստ Սալվադոր Դալիի աշխատանքների Լոնդոնի Սաուֆ բենքի կիսամշտական ցուցադրություններից հետո, որը 2010 թվականին փակվել է։

Պատմություն
-----------

Դալիի տիեզերքի մուտքը Լոնդոնի County Hall-ում
«Դալիի տիեզերքը» բացվել է 2000 թվականին Լոնդոնի County Hall-ում և զբաղեցրել է 3,000 մ2 տարածք։ Ցուցադրվել է շուրջ 500 աշխատանք, այդ թվում՝ 1935-1984 թվականների քանդակներ, գծագրեր, վիմագրություններ, ոսկյա և ապակե առարկաներ, դալիական շնչով ստեղծված կահույքի հավաքածու։

2008 թվականի նոյեմբերին «Դալիի տիեզերքը» կազմակերպել է Դալիի 12 նորաձև նմուշների աճուրդ, որի հասույթը տրամադրվել է «Նորաձևության թիրախում կրծքի քաղցկեղն է» բարեգործական կազմակերպության նախաձեռնած արշավին։

2010 թվականի հունվարին ցուցադրությունը փակվել է՝ նպատակ ունենալով վերաբացվել Լոնդոնի մեկ այլ վայրում։

Ցուցադրությունը ներկայացվել է տարբեր վայրերում, այդ թվում՝ Սինգապուրում, Թայբեյում, Շանհայում, Նյու Յորքում, Ֆլորենցիայում, Վենետիկում և Լիեժում։

Պատկերասրահ
-----------

* Space Venus («Վեներան տարածության մեջ»)*Space Venus* («Վեներան տարածության մեջ»)
* Nobility of Time («Ժամանակի մեծահոգություն»)*Nobility of Time* («Ժամանակի մեծահոգություն»)
* Space Elephant («Փիղը տարածության մեջ», 1980)*Space Elephant* («Փիղը տարածության մեջ», 1980)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Hilary Alexander (24 November 2008), *Designers get the Dali groove*, Telegraph.co.uk, Արխիվացված է օրիգինալից 17 February 2015-ին, Վերցված է 20 January 2015-ին `{{citation}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (օգնություն)
2. ↑  *London's Dali Universe ... Moving to New Location*, ArtDaily.org, 23 February 2010, Վերցված է 20 January 2015-ին
3. 1 2 3  «Sculpture Stroll», *Walk This Way*, South Bank Employers' Group, Արխիվացված է օրիգինալից 11 January 2011-ին, Վերցված է 28 June 2016-ին

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Dalí Universe London
* An article with more details of the exhibits Archived 2001-06-25 at the Wayback Machine.
* An exhibition with some of the sculptures once shown at the Dalì Universe
«Տոմահավկ» թևավոր հրթիռը թռիչքի ժամանակ
Luftwaffe-ի Taurus KEPD 350 թևավոր հրթիռը
**Թևավոր հրթիռ**, միանգամյա օգտագործման անօդաչու թռչող սարք, թռիչքի հետագիծը որոշվում է սարքի թևի, շարժիչի քարշուժի, ծանրության ուժիի և աերոդինամիկ ամբարձիչ ուժի համադրությամբ։ Անգլերեն **cruise missile** եզրը վերաբերվում է կառավարվող հրթիռներին։

Թևավոր հրթիռները օգտագործվում են վերգետնյա կամ վերջրյա նշանակետերի խոցման համար, ապահովելով նշանակետերի խոցման բարձր հավանականությունը սարքերի կառավարման համակարգի միջոցով։ Թևավոր հրթիռները նախագծված են հզոր մարտագլխիկների մեծ հեռավորություններով հասցման համար մեծ ճշգրտությամբ։ Ժամանակակից թևավոր հրթիռները հնարավորություն ունեն թռչելու գերձայնային կամ մերձձայնային արագություններով, ինքնակառավարվող են, կարող են թռչել ոչ-բալիստիկ հետագծով, չափազանց ցածր բարձրությունների վրա։

Թևավոր հրթիռները տարբերվում են անօդաչու թռչող սարքերից (ԱԹՍ) հետևյալ առանձնահատկություններով. թևավոր հրթիռները մեկանգամյա օգտագործման են և միշտ «զոհվում» են առաքելության ավարտին, չեն իրականացնում հետախուզություն, մարտագլխիկը ներառված է սարքի իրանի մեջ և այն չի կարող առանձնացվել սարքից։

Գոյություն են ունեցել նաև հատուկ հարմարեցված ինքնաթիռներ, որոնք կառավարվում էին մահապարտ-օդաչուների կողմից։ Թևավոր հրթիռները նախկինում անվանվում էին նաև **ռումբ-ինքնաթիռ**։

Առաջին թևավոր հրթիռը Գերմանական V-1 թռչող-ռումբն է, որը կիրառվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

Տես նաև
-------

* Kettering Bug - թևավոր հրթիռի նախատիպ
* Սուզանավերից արձակվող թևավոր հրթիռներ
* Անօդաչու թռչող սարք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Кузнецов К. (1999). «"Цветок вишни" или "Придурок"» (02). `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն); Unknown parameter `|Journal=` ignored (`|journal=` suggested) (օգնություն) (ռուս.)

Գրականություն
-------------

* Werrell, Kenneth P. (1985). *The Evolution of the Cruise Missile*. Maxwell Air Force Base, Alabama: Air University Press. էջ 289. (անգլ.)
Լողացող կամուրջը Վիլլեմստադում
**Վիլլեմստադ**, մեծ քաղաք Կյուրասաո վարչական կենտրոնում։ Բնակչությումը 58000 մարդ (2003 թ.), իսկ քաղաքական ագլոմերացիան հասնում է մինչև 130 հազ.:

Հոլանդացիները Կարիբյան կղզիների գեղեցիկ բնական նավահանգստում ստեղծեցին առևտրային բնակավայր 1634 թվականին։ Հետագա դարերի ընթացքում քաղաքը տնտեսապես աճեց և զարգացավ։ Քանի որ կղզու տնտեսությունը ծաղկում էր, այդ փաստը գրավում էր նիդերլանդացի և հրեա առևտրականների ուշադրությունը, և քաղաքը դարձավ հզոր առևտրական կենտրոն շատ գեղեցիկ առանձնատներով և բիզնես շրջաններով։

Ժամանակակից քաղաքը իր մեջ է կրում մի քանի պատմակն շրջաններ, ճարտարապետական կոթողներ որոնք իրենց մեջ են արտահայտել ոչ միայն եվրոպական ոճի էսքիզներ այլ նաև նիդերլանդներից այստեղ բերված ոճը։

Քաղաքի կենտրոնը կիսում է երկու մեծ շրջաններ ՝ Պունդան արևելյան մասում և Օտրոբանդան արևմտյան մասում։ Հիասքանչ ափամերձ տարածքի ողջ երկայնքով տեղակայված են XVIII-XIX դարերի վաղեմություն ունեցող նիդերլանդական բնակավայրեր, որոնցում այժմ տեղակայված են սրճարաններ, առևտրի կենտրոններ և այլ ժամանցի վայրեր։ Հին քաղաքներ կապված են երկու կամուրջով Կոնինգին-Յուլիանաբրյուգ (բարձրությունը կազմում է 50 մետր) և Կոնինգի-Էմմաբրյուգը ՝ հետիոտնային կամուրջը՝ հատուկ կառուցված է նավերի երևեկությանը չխանգարելու համար։ Նավահանգստում կա լողացող շուկա։

Պունդաի հյուսիսային մասում ձգվում է հին հրեական շրջան Սխարլոն։ Այնտեղ է գտնվում տարիքով երկրորդ սինագոգը (հնագույն տներ) ՝ Միկվա-Իսրաել-Էմանուէլը (XVII դար), և նունպես հին գերեզմանոց Բեթ-Հեյմը, իր ոչ մեծ ներքին թանգարանով։

Ֆորտ-Ամստերդամը (1635 թվական) նավահանգիստը, որից էլ սկսել է զարգանալ քաղաքը, այս օրերին դեռևս թույատրվում է այս տարածք մուտք գործելը։ Սա համարվում էր Նիդերլանդական Անտիլների նստավայրը։

Քաղաքում կան բազմաթիվ թանգարաններ՝ Կյուրասաոի թանգարանը, Ծովային թանգարանը, Ֆորտ-Ամստերդամի եկեղեցական թանգարանը և Կուրա-Խուլանդի թանգարանը։ 1948 թվականին հրեա և արաբ ժողովուրդների միջև ծագեց վիճաբանություն, որը բերեց մեծ անկարգության, որն էլ վերածվեց սպանդի, որի ընթացում էլ մահացավ մեկ մարդ։

1977 թվականին քաղաքը և նավահանգիստ Վիլլեմստադը գրանցվեց ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցուցակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Книга:Русские названия жителей: Словарь-справочник, 71

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4272973-7 · LCCN: n82006299 · VIAF: 151900846 · WorldCat VIAF: 151900846 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ Նիդերլանդներում |
| --- |
|  |
| Հյուսիս | 
* Վաուդի գոլորշու պոմպակայան
* Վատտեն ծով

 | Flag of the NetherlandsFlag of the Netherlands |
|  |
| Արևելք | 
* Սչոկլանդ

 |
|  |
| Արևմուտք | 
* Բեյմստեր
* Ամստերդամի ջրանցքներ
* Ամստերդամի պաշտպանական կառույցների գիծ
* Կինդերդեյք
* Շրյոդեր տուն
* Վան Նելլե գործարան
* Վատտեն ծով

 |
|  |
| Կյուրասաո | 
* Վիլլեմստադ

 |

 |
**Թորոս Սարկավագ** (*անհայտ* - *անհայտ*), 13-14-րդ դարերի հայ մանրանկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Թորոս Սարկավագի ծննդյան և մահվան թվերն անհայտ են։ 1311 թվականին ծաղկել է Ծեր Քահանայի ընդօրինակած և 1904-1924 թվականներին Թավրիզի Ս. Աստվածածին եկեղեցուց անհետացած Ավետարանը [ծաղկած երկու էջ գտնվում են Դուբլինի Չեսթեր Բիթիի գրադարանում (ձեռ. № 539), մեկը՝ Փրինսթոնի (ԱՄՆ) համալսարանի գրադարանի Գարրեթ հավաքածուում, մյուսը՝ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության մատենադարանում, չորսը՝ արվեստաբան Բեռնարդ Բերենսոնի Թաթթի դղյակի (Ֆլորենցիա) հավաքածուում, չորսը՝ 1985 թվականից՝ Վ. Կարապետյանի (Լոս Անջելես) սեփականությունը]։

Տերունական նկարներից զրկված, վնասված արծաթե կազմով ձեռագիրը հանգրվանել է Մատենադարանում (ձեռ. № 10859): Թորոս Սարկավագի մանրանկարներում գերակայում է կանաչ գույնը, մարդկային դեմքերի փիրուզագույն երանգավորումը։

Դուբլինի պատառիկներից մեկի վրա պահպանված է Թորոս Սարկավագի ինքնանկարը։ Նրան է վերագրվում Երուսաղեմի Ս. Հակոբյանց վանքի՝ Եսայի Մարգարեի մեկնությունն ընդգրկող 1299 թվականի ձեռագիր մատյանի (ձեռ. № 365) պատկերը՝ «Եսայի Նչեցին աշակերտների հետ»։

Գրականություն
-------------

* Der-Nersessian S. L՝art Arme՝nien des origines au XVIIs sie՝cle, P. 1977.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։
**Լիբերթի Ուոլկապ** (անգլ. Liberty Walkup, հուլիսի 14, 1844(1844-07-14), Իլինոյս, ԱՄՆ - հոկտեմբերի 19, 1922(1922-10-19), Իլինոյս, ԱՄՆ), ամերիկացի գյուտարար, ով գնեց օդափոխման արտոնագիր և զարգացրեց այս տեխնոլոգիան։ *Elliott Cresson Medal* ոսկե մրցանակի դափնեկիր (1886)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1844 թվականի հուլիսի 14-ին *Pine Creek* քաղաքում, Իլինոյս նահանգում, Սամուել (1811-1890) և Սոֆիա (1819-1883) Ուոլկապների ընտանիքում (անգլ. Samuel and Sophia Ruggles Walkup)։

Ավարտել է *Ogle County* , Իլինոյսում, և 1862 թվականին պայմանագիր է կնքել՝ ծառայության անցնելով բանակում, մասնակցել է Քաղաքացիական պատերազմին։ Կռվել է Իլինոյսի 92-րդ կամավորական գնդում, վիրավորվել է և 1863 թվականին վերադարձել է քաղաքացիական կյանքի Իլինոյսում։ Ավելի ուշ տեղափոխվեց Այովա, որտեղ 1869 թվականին ամուսնացավ *Phoebe C. Johnson* հետ (1849-1926), նրանք ունեցան մեկ դուստր *Eva Alberta Walkup* (1869-1872)։ 1881 թվականին ընտանիքը վերադարձավ Իլինոյս և բնակություն հաստատեց Ռոքֆորդ քաղաքում։

Զբաղվել է գյուտարարությամբ։ Երբ 1876 թվականին հայտնագործվեց աերոգրաֆիան, դրա բարելավմամբ զբաղվեց ոսկերիչ Էբներ Պիլերը։ Հետո զարգացման արտոնագիրը 1882 թվականին վաճառեցին Ուոլկապին։ 1884 թվականի մայիսի 6-ին Ուոլկապը արտոնագրեց կրկնակի գործողության օդափոխիչը, որն ուներ ներկի և օդի հոսքը առանձին-առանձին կարգավորելու հնարավորություն (մինչ այդ օդափոխիչը թույլ էր տալիս ներկերի մատակարարումը ճշգրտել միաժամանակ օդի մատակարարմամբ)։ Այն տալիս էր ավելի շատ հնարավորություններ նրա հետ աշխատելիս։

1888 թվականին իր *Аirbrush Мanufactoring Сompany* կազմակերպության շենքում, որտեղ օդափոխիչներ էր արտադրվում և որը ստեղծվել էր 1883 թվականին, Լիբերտի Ուոլկապը հիմնեց արվեստի դպրոց, որտեղ անցկացվում էին նկարչության և գրաֆիկայի դասընթացներ՝ օգտագործելով այրոգրաֆիայի տեխնիկան։ Հետաքրքիր է, որ ամերիկացի նկարիչ-իմպրեսիոնիստ Ուիլսոն Իրվայնն առաջիններից էր, ով օգտագործել է աերոգրաֆիան արվեստի մեջ։

Կյանքի վերջին տարիներին Ուոլկապը զբաղվել է քաղաքականությամբ, Իլինոյս նահանգի Սենատի անդամի թեկնածու էր, բայց չհաղթեց՝ գրավելով չորրորդ տեղը։

Լիբերթի Ուոլկապը մահացել է 1922 թվականի հոկտեմբերի 19-ին, թաղվել է *Mount Morris* քաղաքի, Օգլ շրջանի, Իլինոյս նահանգի *Mt. Zion Cemetery* գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Phoebe C. Johnson Walkup (անգլ.)
2. ↑  Патент США № 182389(չաշխատող հղում)
 от 19 сентября 1876 года «Improvement in Atomizers» (с англ. Совершенствование пульверизатора).
3. ↑  Liberty Walkup (անգլ.)
**Նինա Հովհաննեսի Հայրապետյան** (1889, Ներքին Ագուլիս - ապրիլ 1964, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մանկավարժ, հասարակական գործիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

1907 թվականին, ավարտելով միջնակարգ դպրոցը, նվիրվում է մանկավարժական աշխատանքի։ Աշխատում է Տանակերտ գյուղի ծխական դպրոցում, այնուհետև՝ Մոզդոկի, Քութայիսիի, Դերբենդի հայկական ծխական դպրոցներում։ Ավարտելով նախադպրոցական մասնագիտական դասընթացը՝ 1920 թվականին գործուղվում է Հյուսիսային Կովկաս՝ մանկապարտեզներ կազմակերպելու, որտեղ նահանգային լուսբաժնի կողմից նշանակվում է նախադպրոցական ոլորտի հրահանգիչ։ Այդ տարիներին նրա նախաձեռնությամբ Կիսլովոդսկում, Եսենտուկիում, Պյատիգորսկում կազմակերպվում են առաջին մանկապարտեզները։ Այնուհետև Պյատիգորսկում աշխատում է որպես մանկապարտեզի վարիչ։ Տեղափոխվելով Հայաստան՝ Երևանում կազմակերպում է նոր մանկապարտեզ։ Ամիրյան փողոցում նրա նախաձեռնությամբ կառուցվել է նոր մանկապարտեզի շենք։

Նինա Հայրապետյանը մի քանի անգամ ընտրվել է Երևանի քաղաքային խորհուրդի պատգամավոր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երեկոյան Երևան, 1964, թիվ 100։
**Լյու Բոչեն** (չին. ավանդ. 劉伯承, պարզ. 刘伯承, փինյին *Liú Bóchéng*, դեկտեմբերի 4, 1892(1892-12-04), Kaizhou District, Sichuan, Ցին կայսրություն - հոկտեմբերի 7, 1986(1986-10-07) կամ դեկտեմբերի 7, 1986(1986-12-07), Պեկին, Չինաստան), չինացի ռազմական գործիչ, ՉԺՀ-ի մարշալ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել 1892 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Սիչուան նահանգի Կաիսյան գավառում։ 1912 թվականին ընդունվել է Չունցինի Ռազմական ակադեմիա։ 1914 թվականին միացել է Չինական հեղափոխական կուսակցությանը, որը հետագայում վերանվանվեց Գոմինդան։ 1916 թվականին, Ֆենդուի դեմ հարձակման ժամանակ կորցրեց իր աջ աչքը։ Նա ծառայել է Ժողովրդական հեղափոխական բանակում և մասնակցել է Հյուսիսային արշավին։ 1926 թվականին միացել է Չինաստանի կոմունիստական կուսակցությանը։

1927թվականի օգոստոսին Չժու Դեի, Չժոու Էնլայի ևՀե Լոնգի հետ նա մասնակցեց Նանչանգի ապստամբությանը։ 1928-1930 թվականներին սովորել է ԽՍՀՄ-ում Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայում։ 1930 թվականին վերադառնալով Չինաստան, ղեկավարում էր Չինական կարմիր բանակի ռազմական գործողությունները։ Մասնակցել է Մեծ երթին։

Չին-ճապոնական պատերազմի ժամանակ ղեկավարել է 8-րդ բանակի 129-րդ դիվիզիան։

Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ նա ղեկավարում էր կոմունիստական բանակներից մեկը, որի ընթացքում 1947 թվականի հունիսին Դեն Սյաոպինի հետ 120,000-անոց բանակի գլխավորությամբ գրավեց Դաբիի լեռների ռազմավարական կարևոր մի տարածքը։

1951 թվականի հունվարին նշանակվեց Չինաստանի ժողովրդական ազատագրական բանակի ռազմական ակադեմիայի ղեկավար։ 1955 թվականին ստացել է մարշալի կոչում։ 1956 թվականից նա Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության Կենտկոմի քաղբյուրոյի անդամ էր։ 1966 թվականի հունվարին դառնում է ՉԺՀ Կենտրոնական ռազմական կոմիտեի նախագահի տեղակալ։ Ընտրվել է 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ և 5-րդ Ազգային ժողովրդական համագումարի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։

1982 թվականին տարիքի և առողջության պատճառով, նա թողեց իր բոլոր պաշտոնները։ Մահացել է 1986 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Պեկինում, 93 տարեկան հասակում։

Ընտանիք
-------

1936 թվականին Լյուն ամուսնանում է Վան Ժինհուայի հետ, ով ծնվել էր Անհոյ նահանգում, մի աղքատ գյուղացու ընտանիքում։ Նրանք միասին ապրեցին 50 տարի և ունեցան 6 երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Liu Bocheng // Munzinger Archiv (нем.) — 1913.
2. ↑  Library of Congress Authorities (англ.) — Library of Congress.
3. ↑  Munzinger Personen (գերմ.)
4. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress.