recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սիմոնյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Զինաիդա Ստեփանի Սիմոնյան** (օրիորդական ազգանունը՝ Զոլոտնիկովա, մայիսի 20, 1950(1950-05-20), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մարտի 24, 2012(2012-03-24), Երևան, Հայաստան), Հայաստանը ներկայացրած ռուս անվանի հրաձգուհի, աշխարհի քառակի չեմպիոն, Եվրոպայի 15-ակի չեմպիոն, 1974 թ. աշխարհի չեմպիոն, ԽՍՀՄ բազմակի չեմպիոն, 60-ից ավելի ռեկորդների հեղինակ։ ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1975)։ 2003 թվականից եղել է Հայաստանի Օլիմպիական կոմիտեի գործադիր կոմիտեի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Զինաիդա Սիմոնյանը ծնվել է 1950 թվականի մայիսի 20-ին Երևանում՝ Անաստասիա Չերկաշինայի և Ստեփան Զոլոտնիկովի ընտանիքում, որոնք 1948 թվականին Ռուսաստանից ժամանել էին Հայաստան՝ մարմարի գործարանում աշխատելու նպատակով։ Հրաձգությամբ սկսել է զբաղվել 1965 թվականից՝ Նիկոլայ Ղազարովի ղեկավարությամբ։ 1969 թվականից սկսել է մարզվել Յուրի Սիմոնյանի մոտ, որի հետ հետագայում (1972 թվականին) ամուսնացել է և վերցրել նրա ազգանունը։

Մասնագիտացել էր 10 մետրից օդամուղ ատրճանակից և 25 մետրից փոքր տրամաչափի ատրճանակից հրաձգությունում։ Իր լավագույն արդյունքները ցույց է տվել առաջին վարժությունում։ ԽՍՀՄ հավաքականում առաջին ելույթն ունեցել է 1973 թվականին Լինցում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում, որտեղ 10 մետր հրաձգությունում դարձավ չեմպիոն ինչպես անհատական, այնպես էլ թիմային հաշվարկով։ Ընդ որում, անհատական մրցումներում նա կարողացավ համաշխարհային ռեկորդը գերազանցել ամբողջ 7 միավորով։

Զինաիդա Սիմոնյանի մարզական ամենամեծ նվաճումը եղել է 1974 թվականին Թունում կայացած աշխարհի առաջնությունը։ Անհատական մրցումներում նա արժանացավ ոսկե մեդալի 10 մետր և բրոնզե մեդալի՝ 25 մետր հրաձգությունում, իսկ թիմայինում չեմպիոն դարձավ երկու ձևերում էլ։ Հետագայում ութ տարիների ընթացքում Սիմոնյանը հրաձգության ԽՍՀՄ հավաքականի առաջատարներից էր, բազմիցս նվաճել է ԽՍՀՄ և Եվրոպայի չեմպիոնուհու կոչումը։ Սանտո Դոմինգոյում կայացած աշխարհի 1981 թվականի առաջնությունում նա հաղթող դարձավ 10 մետր հրաձգության աշխարհի չեմպիոն թիմային հաշվարկում։ Զինաիդա Սիմոնյանին այդպես էլ բախտ չվիճակվեց մասնակցել Օլիմպիական խաղերին, քանի որ կանանց հրաձգությունն օլիմպիական ծրագրում հայտնվեց միայն 1984 թվականի Ամառային Օլիմպիական խաղեր 1984, որոնք ԽՍՀՄ քաղաքական ղեկավարության որոշմամբ բոյկոտվեցին, և խորհրդային ոչ մի մարզիկ չմասնակցեց այդ խաղերին։

1985 թվականին Զինաիդա Սիմոնյանն ավարտեց իր մարզական կարիերան։ 1986 - 1989 թվականներին նա աշխատել է ՀԽՍՀ ԴՕՍԱԱՖ-ում որպես ավագ մարզիչ։ 1996 - 2008 թվականներին եղել է Հայաստանի կրթության և գիտության նախարարության հրաձգության մանկապատանեկան մարզադպրոցի ուսումնական մասի վարիչը, իսկ 2008 թվականից՝ նրա տնօրենը։ 2003 թվականից եղել է Հայաստանի Օլիմպիական կոմիտեի գործադիր կոմիտեի անդամ։

Մահացել է 2012 թվականի մարտի 24-ին Երևանում։

Ընտանիք
-------

Յուրի Սամսոնի Սիմոնյան (1943 - 2001 թթ.) - ամուսինը, հրաձգության մարզիչ, ԽՍՀՄ (1976 - 1991 թթ.) և միացյալ թիմի (1992 թ.) ատրճանակի խմբի կանանց հավաքականի գլխավոր մարզիչ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայ կանայք սպորտում
2. ↑  2012. մարզական ճանապարհ դեպի անմահություն
3. ↑  «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀՐԱՁԳՈՒԹՅԱՆ ՖԵԴԵՐԱՑԻԱ». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հուլիսի 23-ին. Վերցված է 2014 թ․ դեկտեմբերի 16-ին.
4. ↑  Այսօր Հայաստանի հրաձգուհի Զինաիդա Սիմոնյանի ծննդյան օրն է
5. ↑  Симонян Зинаида Степановна
**Սիմոն Հովհաննեսի Աչիկգյոզյան** «Դեդ» (փետրվարի 6, 1939(1939-02-06), Գալաց, Ռումինիա - ապրիլի 30, 1991(1991-04-30), Մարտունաշեն, Շահումյանի շրջան, Արցախ), երկրաբանական գիտությունների թեկնածու (1970)։ ՀՅԴ կուսակցության և «Զորավար Անդրանիկ» համազգային միության անդամ, արցախյան պատերազմի ակտիվ մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Սիմոն Աչիկգյոզյանը ծնվել է 1939 թվականին Գալաց քաղաքում։ Հայրը` Հովհաննեսը եղեռնից հրաշքով է փրկվել։ 1946 թվականին Սիմոնը ընտանիքով հայրենադարձվել է Խորհրդային Հայաստան։ Սովորել է Երևանի թիվ 24 միջնակարգ դպրոցում։ 1955 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի երկրաբանական ֆակուլտետը, որն ավարտել է 1960 թվականին՝ ինժեներ-երկրաբանի որակավորմամբ։ Ս. Աչիկգյոզյանը 1970 թվականին Մոսկվայում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն։ 1984 թվականին նրան շնորհվել է ավագ գիտաշխատողի կոչում։ 1960-1991 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում, հեղինակել է 70-ից ավելի գիտական աշխատություններ, զբաղվել թարգմանություններով։ Շուրջ 11 տարի դասախոսել է Երևանի պետական համալսարանում։ Զբաղվել է հանրապետության գունավոր և ազնիվ մետաղների հանքավայրերի հեռանկարային ուսումնասիրությամբ։  

1988 թ. Սպիտակի երկրաշարժից հետո նա աղետի գոտում ղեկավարել է երկրաշարժաբանների միջազգային ջոկատը։ Գիտությունից բացի նա զբաղվել է արվեստով և սպորտով, երկար տարիներ երգել է «Նարեկ» արական երգչախմբում՝ Խոր Վիրապի վանքում։   

1989 թվականին ՀՀՇ առաջին համագումարում Ս. Աչիկգյոզյանն ընտրվել է արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի անդամ։
1989 թվականին անդամագրվել է «Արաբո» կամավորական ջոկատին և մասնակցել Եղեգնաձորի շրջանի Գնիշիկ, Երասխ, Արենի, Խաչիկ, Նոյեմբերյանում` Ոսկեպար և այլ սահմանամերձ գյուղերի ինքնապաշտպանական մարտերին, ապա մեկնել Արցախ (Շահումյանի շրջան)` 1991 թվականի ապրիլի 19-ից ստանձնելով Մարտունաշենում «Արաբո» ջոկատի հրամանատարությունը։   

1990 թվականին Ս. Աչիկգյոզյանն ընտրվել է Երևանի քաղխորհրդի պատգամավոր, մասնակցել ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի աշխատանքներին՝ էկոլոգիայի հանձնաժողովի կազմում։   

Ս. Աչիկգյոզյանը զոհվել է 1991 թվականին ապրիլի 30-ին Մարտունաշենի ինքնապաշտպանության ժամանակ, ԽՍՀՄ ներքին գործերի նախարարության ուժերի աջակցությամբ ադրբեջանական հատուկ նշանակության զինված ջոկատների (ՕՄՕՆ) կողմից իրագործվող Արցախը հայաթափելու «Օղակ» (кольцо) գործողությունը կանխելիս։ Նրա աճյունն ամփոփված է Երևան քաղաքի Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական տարածքի գերեզմանատանը։   

ՀՀ նախագահի 1996 թվականի սեպտեմբերի 20-ի ՆՀ-640 հրամանագրով Ս. Աչիկգյոզյանը հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով։   

Ամուսնացած էր, ունի երկու զավակ։ 2011 թվականին երկրաբանության ֆակուլտետի միներալոգիայի և պետրոգրաֆիայի կաբինետը անվանակոչվել է Ս. Աչիկգյոզյանի անվամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  LLC, Helix Consulting. «Սիմոն Աչիկգյոզյան. «Ես ոչ մեկիդ մահը չեմ ուզում տեսնել» - Այսօր` թարմ լուրեր Հայաստանից». *www.aysor.am* (անգլերեն). Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 8-ին.
2. ↑  Սիմոն Աչիկգյոզյան. «Ես ոչ մեկիդ մահը չեմ ուզում տեսնել»
3. ↑  ՍԻՄՈՆ ԱՉԻՔԳՅՈԶՅԱՆ (Դեդ)

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՍԻՄՈՆ ԱՉԻԿԳՅՈԶՅԱՆ. «ԻՆՉ ԼԻՆՈւՄ Է, ԹՈՂ ԻՆՁ ԼԻՆԻ»
* ԵՊՀ-ն Արցախյան պատերազմում Archived 2014-05-02 at the Wayback Machine.
* Խոնարհ Հերոսներ - Սիմոն Աչիկգյոզյան - Մաս 1
* Խոնարհ Հերոսներ - Սիմոն Աչիկգյոզյան - Մաս 2
**Նորածին**, երեխան՝ ծնվելու պահից մինչև կյանքի առաջին ամսվա վերջը (նորածնային շրջան)։ Նորածնին բնորոշ է օրգանիզմի հարմարվելը արտաքին նոր միջավայրին, ծնվելու պահից կարգավորվում է թոքային շնչառությունը, արտարգանդային արյան շրջանառությունը, սկսում են գործել մարսողական օրգանները, առաջանում է ջերմականոնավորում, փոխվում են արյան մորֆոլոգիական և ֆիզիկա-քիմիական առանձնահատկությունները։ Նորածնի զարգացումն այդ շրջանում պայմանավորված է հասունության հիմնական ցուցանիշներով (մարմնի զանգվածը, հասակը, գլխի, կրծքավանդակի շրջագիծը)։ Կյանքի առաջին (մինչև 4-5-րդ) օրերին տեղի է ունենում մարմնի զանգվածի ֆիզիոլոգիական անկում (5-8%), իսկ 7-10-րդ օրերից այն սկսում է վերականգնվել։ Առաջին ամսվա ընթացքում քաշն ավելանում է 600-700 գրամով։ Հասուն նորածնի ճիչը բարձր է, ծծելու ռեֆլեքսը՝ ակտիվ, ֆիզիոլոգիական ռեֆլեքսները լավ արտահայտված են։ Մաշկը նուրբ է, հարթ, դյուրավնասելի, եղջերաշերտերը, մկանները՝ թույլ զարգացած։ Պաշտպանական հատկությունները թույլ են արտահայտված։ Ենթամաշկային ճարպաշերտը ձևավորվում է ներարգանդային կյանքի վերջին երկու ամիսների ընթացքում, կազմելով նորածնի մարմնի զանգվածի 15-18 %-ը։ Բնորոշ է ծալիչ մկանների գերլարվածությունը, որը պայմանավորված է նյարդային հյուսվածքի թերզարգացմամբ։ Ողնաշարը չունի ֆիզիոլոգիական ծռումներ, կրծքավանդակը տակառաձև է։ Նորածնի նյութափոխանակության փոփոխություններն ընթանում են հոմեոստազի շեղումներով, կյանքի առաջին ժամերին բնորոշ է ֆիզիոլոգիական ացիդոզը։

Նորածին
Նորածնի շնչառությունը մակերեսային է, անհավասար ընդմիջումներով (1 րոպեում 40-55 շնչառական շարժում)։ Սիրտ-անոթային համակարգի հարմարվելու պրոցեսը կապված է շնչառության կանոնավորման հետ։ Նկատվում է հաճախասրտություն (զարկերակը 1 րոպեում՝ 120-140 զարկ, լաց լինելիս՝ 160-200 զարկ)։ Ներարգանդային զարգացման վերջում գլխուղեղն ունի այնպիսի ֆունկցիոնալ հասունություն, որ կարող է ընդունել արտաքին գրգիռները նորածնի կյանքի հենց առաջին ժամից։ Հետևաբար՝ նորածնի մոտ կան բոլոր նախապայմանները հասարակ ռեֆլեքսային կապերի ստեղծման համար, իսկ դրանց առաջացման հաջորդականությունը պայմանավորված է համապատասխան կեղևային վերլուծիչների մորֆոլոգիական հասունությամբ։ Ելնելով նորածնի ստամոքսաաղիքային համակարգի առանձնահատկություններից (ֆերմենտային ցածր ակտիվություն, աղիքների լորձաթաղանթի բարձր թափանցելիություն, դյուրավնասելիություն)՝ լավագույն սննդառություն է համարվում կրծքով կերակրելը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 375)։*  |
**Ալեքսանդր Գրիգորևիչ Շլիխտեր** (ուկրաիներեն՝ *Александр Григорьевич Шлихтер*, օգոստոսի 20 (սեպտեմբերի 1), 1868, Լուբնի, Պոլտավայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 2, 1940(1940-12-02), Կիև, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, Ուկրաինական ԽՍՀ ԳԱ (1929) և Բելառուսական ԽՍՀ ԳԱ (1934 թվականից) ակադեմիկոս, տնտեսագիտության դոկտոր (1935), Կոմունիստական կուսակցության անդամ (1891)։

Կենսագրություն
--------------

1889-1891 թվականներին սովորել է Խարկովի, ապա Բեռնի համալսարաններում։ 1905-1907 թվականների ռուսական հեղափոխության ժամանակ եղել է հեղափոխական ղեկավարներից մեկը Կիևում, Պետերբուրգում, Ֆինլանդիայում։ 1905 թվականին եղել է ՌԱԴԲԿ 5-րդ համագումարի պատգամավոր։ Քանիցս աքսորվել է (1895 թվականին՝ Վոլոգդայի նահանգ, 1909 թվականին՝ Արևելյան Սիբիր)։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո եղել է Կրասնոյարսկի սովետի գործադիր կոմիտեի և ՌԱԴԲԿ Միջին Աիբիրի մարզային բյուրոյի անդամ։

ՌԱԴԲ(բ)կ 6-րդ համագումարի պատգամավոր։ ՌԱԴԲ(բ) կ Մոսկվայի կոմիտեի անդամ։ 1917 թվականի հոկտեմբերյան օրերին Մոսկվայի ՌՀԿ-ի պարենավորման գծով կոմիսարն էր, 1917-1919 թվականներին՝ ՌԱՖԱՀ հողժողկոմ և պարենավորման ժողկոմ, Ուկրաինայի պարենավորման ժողկոմ, 1920-1921 թվականներին՝ Տամբովի նահանգային գործկոմի նախագահ։ 1921 թվականից եղել է լիազոր-ներկայացուցիչ Ավստրիայում։ 1927-1929 թվականներին Ուկրաինական ԽՍՀ հողժողկոմ։ 1931-1938 թվականներին Ուկրաինական ԽԱՀ ԳԱ փոխպրեզիդենտ, միաժամանակ Մարքսիզմ-լենինիզմի համալսարանի տնօրեն (1930-1933 թվականներ)։ Մասնակցել է ՀամԿ(բ) կ 14-17-րդ համագումարներին և Կոմինտերնի 5-րդ կոնգրեսին (1924 թվական)։ 1924 թվականից՝ Ուկրաինայի Կ(բ) կ ԿԿ անդամ, 1926-1937 թվականներին՝ Ուկրաինայի Կ(բ) կ ԿԿ-ի Քաղբյուրոյի անդամության թեկնածու, Համառուսաստանյան Կենտգործկոմի, ԽՍՀՄ Կենտգործկոմի նախագահության անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Шлихтер Александр Григорьевич // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 521)։*  |
**Արկադիա Բալայան**, ( ապրիլի 5,1952, գյուղ Գյուլիստան (Արցախի Հանրապետություն, Շահումյանի շրջան)), բարերար։ Ղարաբաղյան շարժման գործիչ։ ՀՀ մաքսային ծառայության (1998) և ոստիկանության (2002) գնդապետ։ «Շահումյան-Գետաշեն» հայրենակցական բարեգործական միության վերստուգիչ հանձնաժողովի նախագահ (1990)։

1970-1972 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված Ուժերում։ Ավարտել է Բաքվի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտը (1977)։ 1977-1978 թվականներին աշխատել է Ղազախստանի, 1978-1996 թվականներին՝ ՀՀ ֆինանսների նախարարությունների համակարգում, 1996-1997 թվականներին՝ ՀՀ մաքսային վարչության Լոռու տարածաշրջանի մաքսատան պետ, 1997-1999 թվականներին՝ Հայաստանի Հանրապետության Ներքին Գործերի, 1998-1901 թվականներին՝ ՀՀ պետական եկամուտների նախարարությունների համակարգում, 2002 թվականից՝ ՀՀ ոստիկանության կազմակերպված հանցագործությունների դեմ պայքարի գլխավոր վարչության տնտեսական հանցագործությունների և կոռուպցիայի դեմ պայքարի բաժնի պետ։ 1986-1992 թվականներին մասնակցել է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն Շահումյանի շրջանի ինքնապաշտպանության կազմակերպման աշխարհազորային խմբերի կազմավորման, զենք, զինամթերք, մարդասիրական օգնության առաքման, բռնագադթածների տեղավորման աշխատանքներին։ Զինադադարից հետո նյութական օգնություն է ցույց տվել զոհված ազատամարտիկների ընտանիքներին և վիրավորներին։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Արամ Բալոյան** (հունվարի 24, 1962(1962-01-24), Արարատ, Արարատի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ազատամարտիկ-հրամանատար։ Հայաստանի Հանրապետություն բանակի կապիտան (1996)։ 1980-1982 թվականներին ծառայել է ԻրՍՀՄ Զինված ուժերում։

Գործունեություն
---------------

Ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտը (1995)։ 1992-1994 թվականներին՝ Հայաստանի պաշտպանության նախարարություն ԻՏ\*1 գումարտակի. 1994-1996 թվականներին՝ առանձին մոտոհրաձգային գնդի գումարտակի վաշտի դասակի հրամանատար, 2000 թ.-ից՝ Հայաստանի ոստիկանության ներքին Տր զորքերի հրամանատարի ավագ օգնական։ 1989-1994 թվականներին մասնակցել է Հայաստանի Մեղրիի և Արցախի Ասկերանի (Դահրազ, Փրջամալ, Արլբուլար Արանզամի), Մարտակերտի (Ձարիար, Վաղուհաս), Շուշիի, Լաչինի (Դեյխան. Մոլլալար, Ֆիզուլիի (Հորադիզ) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։Ամուսնացած է, ունի չորս դուստր։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Հայաստանի Հանրապետության 2-րդ աստիճանի «Մարտական խաչ» շքանշանով, «Մարտական ծառայության համար», ԼՂՀ «Արիության համար» 1-ին մեդալներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Գրիգոր Րաբունապետ Կեսարացի** (*անհայտ*, Կեսարիա, Թուրքիա - 1636, Կոստանդնուպոլիս), մանկավարժ, մատենագետ, եկեղեցական գործիչ, րաբունապետ։ Կրթությունն ստացել է Սրապիոն րաբունապետ Ուռհայեցու մոտ, որը 1595 թվականին Ամիդում նրան վարդապետ է ձեռնադրել։ Եղել է Կ. Պոլսի, Երուսաղեմի, Կեսարիայի առաջնորդ։ Կառուցել է կամուրջ (1621—1632 թթ. Թոմարզայի մոտ Զեյթունի և Կեսարիայի շրջանները իրար միացնող)։ Զբաղվել է գրական և մանկավարժական գործունեությամբ։ Հեղինակ է «Թուականք» (Թվաբանության գիրք), «Պատմութիւն» սկսած Ադամից մինչև 1636 թվականը (չի պահպանվել) գրքերի։ Արաբերենից թարգմանել է աստղաբաշխության մի գիրք։ Գրել է չափածո և արձակ գործեր, գանձեր, տաղեր, ներբողներ, ողբեր իր ուսուցչի հիշատակին։ Նրան է վերագրվում նաև Էվկլիդեսի «Երկրաչափության» («Սկզբունքներ») հայերեն թարգմանությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 223)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ոսկանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գուրգեն Վահանի Ոսկանյան** (հունիսի 11, 1899(1899-06-11), Ազատան, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - ապրիլի 27, 1971(1971-04-27), Պենզա, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), Անդրկովկասում բոլշևիկյան հեղափոխական շարժումների մասնակից, խորհրդային կուսակցական և պետական աշխատող։ ԽՄԿԿ անդամ 1916 թվականից։ Սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, ավարտել Մոսկվայի Գ․ Պլեխանովի անվան ժողովրդական տնտեսագիտության ինստիտուտը (1928)։

Հեղափոխական գործունեության մեջ ներգրավվել է դպրոցական տարիներից։

Աշխատանք
--------

Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո ակտիվորեն մասնակցել է աշակերտական և երիտասարդ սոցիալիստ-ինտերնացիոնալիստների միություն («Սպարտակ») կազմակերպության աշխատանքներին։ 1917 թվակականի դեկտեմբերից, Կովկասյան երկրային կոմիտեի հանձնարարությամբ, կուսակցական ընդհատակյա աշխատանք է տարել Ալեքսանդրապոլի զորամասերում, մասնակցել «Պրոլետար» թերթի և Կարմիր գվարդիայի ստեղծմանը։ 1918 թվականին մայիսից, ՌՍԴԲԿ Թիֆլիսի կոմիտեի հանձնարարությամբ, զբաղվել է «Սպարտակ» կազմակերպության վերականգնման և ամրապնդման աշխատանքով։ Եղել է Թիֆլիսի 1920 թվականի մայիսմեկյան ցույցի կազմակերպիչներից է, որի համար ձերբակալվել է և արտաքսվել Բաքու։ 1920 թ.-ի կեսերին տեղափոխվել է Մոսկվա, եղել կոմերիտական շրջկոմի պատասխանատու քարտուղար։ 1921-1935 թթ.-ին կուսակցական աշխատանք է տարել Մոսկվայի քաղաքային և շրջանային, 1935-1941 թվականներին՝ Կալինինի մարզային կուսկոմիտեներում։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ եղել է Ալթայի երկրամասի պլանային հանձնաժողովի նախագահ, 1949 թ.-ից՝ Պենզայի մարզային պլանային հանձնաժողովի նախագահ։ ՌԿ(բ) կ 13-րդ և 14-րդ համագումարների պատգամավոր։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 625)։*  |
**Աշոտ Արելի Միքայելյան** (9 նոյեմբերի, 1970, Ստեփանակերտ - 22 օգոստոսի, 1992, Դրմբոն), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1970 թվականի նոյեմբերի 9-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։
1977 թվականին հաճախել է Ստեփանակերտի թիվ 3 դպրոց, որն ավարտել է բարձր առաջադիմությամբ։
1987 թվականին ավարտելով դպրոցը՝ ընդունվել է Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտի ընդհանուր տեխնիկական առարկաների բաժինը։
1988 թվականի փետրվարյան իրադարձություններից հետո տեղափոխվել է Երևանի ժողտնտեսության ինստիտուտի ընդհանուր տնտեսագիտության ֆակուլտետը։
1989 թվականին կրկին փոխում է մասնագիտությունը և տեղափոխվում ֆինանսահաշվային ֆակուլտետի հեռակա ուսուցման բաժին։
1988-89 թվականներին ուսմանը զուգահեռ աշխատում է Ստեփանակերտի էլեկտրասարքավորումների գործարանում որպես բանվոր։
1989 թվականից մասնակցել է Արցախյան ազատագրական պատերազմին։
1989 թ. նոյեմբերին այլ բուհերի մի խումբ ուսանողների հետ մեկնել է Հադրութ։ Մարտական ընկերների հետ պաշտպանել է Խծաբերդը, Արփագետուկը և այլ գյուղեր՝ մեկուկես ամիս մնալով շրջանում։
1990 թվականին՝ Շահումյանի շրջան գնալու նպատակով, Աշոտն ընդգրկվել է մեկ այլ ինքնապաշտպանական խմբում, սակայն առողջական վիճակի վատթարացման պատճառով մեկնել չի կարողացել։
1991 թվականի հունվարին արդեն հարազատ գյուղում էր՝ Սզնեքում, և համագյուղացիների հետ հերթապահում էր Թոփխանա կոչվող տեղամասում։
1991 թվականի փետրվարին մեկնել է Ստեփանակերտ և կամավորագրվել Գինեգործարանի թիվ 10 վաշտին։
Զոհվել է 1992 թվականի օգոստոսի 22-ին Դրմբոնի համար մղված մարտերից մեկում։ Թաղված է Ասկերանի շրջանի Սզնեք գյուղում։
Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ և ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալներով։
**Հովսեփ Անդրեյի Տեր-Աստվածատրյան** (ապրիլի 19 (մայիսի 1), 1886, Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 19, 1938(1938-07-19), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային հիդրոէներգետիկ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Պետերբուրգի հաղորդակցության ճանապարհների ինժեներների ինստիտուտը (1912)։ 1913-1921 թվականներին աշխատել է Միջին Կովկասյան, Ուրալ-Մոլ-Իլեցկ, Ռյազան-Ուրալ երկաթուղիների, մի շարք կամուրջների ու օբյեկտների շինարարությունում։ 1922-1925 թվականներին եղել է Շիրակի ոռոգման ջրանցքի և Լենինականի հէկի շինարարության պետը և գլխավոր ինժեները, 1925-1927 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ջրային տնտեսության վարչության գլխավոր ինժեները։ 1927 թվականից եղել է Զորագետի և Քանաքեռի հէկերի շինարարության գլխավոր ինժեները, այնուհետե՝ պետը։ Տեր-Աստվածատրյանի ղեկավարությամբ, ԽՍՀՄ-ում առաջինը, Զորագետի հէկի շինարարությունում իրականացվել են բարդ հիդրոտեխնիկական կառույցների (ճնշումային թունել, ավտոմատ գլանային փակաղակ և այլն) շինարարությունն ու գործարկումը։ Ղեկավարել է Սևան-Հրազդան կասկադի հէկերի նախագծերի կազմման, Սևանի և Գյումուշի հէկերի շինարարության նախապատրաստական աշխատանքները, ինչպես նաե Սևանա լճի ջրերի օգտագործման նախագիծը (1931)։ Տեր-Աստվածատրյանը կազմակերպել է և առաջինը գլխավորել Կառուցվածքների ԳՀԻ-ն (այժմ՝ Շինարարության և ճարտարապետության ինստիտուտ) ու «Հիդրոէլեկտրանախագիծ» (այժմ՝ «Հիդրոնախագիծ») բաժանմունքը։ Տեր-Աստվածատրյանը Հայաստանում հիդրոտեխնիկայի և հիդրոէներգետիկայի դպրոցի հիմնադիրներից է։ Եղել է ԽՍՀՄ Կենտգործկոմի անդամ։ 

Քանաքեռի Հովսեփ Տեր-Աստվածատրյանի անվան Հէկ-ը

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Լենինի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2 շքանշաններով։

Հիշատակ
-------

Տեր-Աստվածատրյանի անունն է կրում Քանաքեռի հէկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. 1 2 3 4 5 6  Тер-Аствацатурян Иосиф Андреевич // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 1642155566429513380005 · WorldCat VIAF: 1642155566429513380005 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 662)։*  |
Տե՛ս նաև՝ Դավիթ (այլ կիրառումներ)

**Դավիթ Ծարեցի** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), XIII դարի 40-50-ական թվականների գյուղացիական շարժման գաղափարախոս։ Ծնվել է Գառնիում։ Հետագայում բնակություն է հաստատել Խաչեն գավառի Ծար գյուղում։ Եղել է ջրաղացպան։ Դավիթ Ծարեցին գյուղացիներին հավատացրել Է, որ ինքն ի վերուստ օժտված է բուժելու շնորհքով։ Տարբեր գավառներից Դավիթ Ծարեցու մոտ բուժվելու են եկել մարդիկ և լսել աղանդավորական բնույթի քարոզներ, որտեղ դրսևորվել է շահագործողների դեմ ժողովրդական զանգվածների դժգոհությունն ու ատելությունը։ Բողոքելով մոնղոլ նվաճողների և տեղական իշխանների ու հոգևորականության ճնշման դեմ՝ դրանից ազատվելու միջոց է համարել հայկական պետականության վերականգնումը։ Նա հայտարարել է, թե ինքը Արշակունիների տոհմից է, և իր որդիներից մեկը պետք է դառնա Հայոց թագավոր, մյուսը՝ կաթողիկոս։ Դավիթ Ծարեցուն քարոզներից անհանգստացած՝ հայ հոգևորականությունը հալածանք է սկսել նրա դեմ։ Թեև ժողովուրդը նրան պաշտպանել է «սրովք և բրովք», բայց, ի վերջո, հոգևորականներին հաջողվել է չեզոքացնել Դավիթ Ծարեցուն և վերադարձնել Գառնի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 304)։*  |
**Պյոտր Նիլովիչ Դեմիչև** (ռուս.՝ Пётр Нилович Демичев, հունվարի 3, 1918, Պեսոչնայա ավան (այժմ՝ Կալուգայի մարզի Կիրով քաղաք) - օգոստոսի 10, 2010, գ. Ժավորոնկի, Մոսկվայի մարզ), ռուս խորհրդային քաղաքական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1939)։

1937-1944 թվականին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1944 թվականին ավարտել է Մոսկվայի քիմտեխնոլոգիական ինստիտուտը, 1953 թվականին՝ ԽՄԿԿ ԿԿ-ին կից բարձրագույն կուսակցական դպրոցը։ 1945-1956 թվականներին աշխատել է Մոսկվայի քաղկոմում և ԽՄԿԿ ԿԿ-ի ապարատում։ 1956-1958 թվականներին եղել է ԽՄԿԿ Մոսկվայի կոմիտեի քարտուղար, 1958-1959 թվականներին՝ ԽՍՏՄ Մինիստրների խորհրդի գործերի կառավարիչ, 1959-1960 թվականներին՝ ԽՄԿԿ Մոսկվայի մարզկոմի, 1960-1962 թվականներին՝ Մոսկվայի քաղկոմի առաջին քարտուղար, ԽՄԿԿ ԿԿ-ի անդամ՝ 1961 թվականից, ԽՄԿԿ ԿԿ-ի բյուրոյի անդամ (ՌԽՖՍՏ գծով)՝ 1959-1961 թվականներին, ԽՄԿԿ ԿԿ-ի քարտուղար՝ 1961-1974 թվականներին։ 1974 թվականից ԽՍՏՄ կուլտուրայի մինիստրն է։ 1962-1966 թվականներին ընտրվել է ԽՍՏՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահության անդամ։ 1964 թվականից մինչն 1966 թվականի ապրիլը՝ ԽՄԿԿ ԿԿ-ի Նախագահության անդամ, 1966 թվականների ապրիլից՝ ԽՄԿԿ ԿԿ-ի քաղբյուրոյի անդամության թեկնaծու։

Եղել է ԽՍՀՄ 5-9-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։ Պարգևատրվել է Լենինի 3, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Munzinger Personen (գերմ.)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 340)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Զաքարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ավագ Զաքարյան** (ծննդյան թիվն անհտայտ է *անհայտ* - 1250), XIII դարի պետական գործիչ, Զաքարյանների տոհմից աթաբեկ Իվանեի որդին։

Կենսագրություն
--------------

Ավագ Զաքարյանը ծնվել է մոտ 1233-1234 թվականներին, հոր մահից հետո, ժառանգել է աթաբեկության պաշտոնը և Զաքարյան ֆեոդալական տան ավագությունը։ 1236 թվականին մոնղոլական 30000-անոց բանակը ներխուժել է Հայաստան։ Զորամասերից մեկը պաշարել է Ավագ Զաքարյանի նստավայրը՝ Կայեն բերդը։ Ավագը ստիպված բանակցություններ է սկսել մոնղոլների զորապետ Զարմազանի հետ և հպատակություն հայտնել։ Նրան հետևել են մյուս իշխանները Չարմաղանը, հաշվի առնելով Ավագ Զաքարյանի դիրքը և հեղինակությունը, աշխատել է սիրաշահել նրան և նրա միջոցով հպատակեցնել նաև Վրաստանի թագուհուն։

Մանգու խանի՝ Մոնղոլական կայսրության չորրորդ մեծ խանի օրոք Ավագ Զաքարյանը ճանաչվել է վրաց արքունիքի ներկայացուցիչ, Հայաստանի փաստական տիրակալ, մոնղոլների վարչառազմական պաշտոնեության ներկայացուցիչ, մոնղոլական բանակում հայ֊-վրացական միացյալ զորքերի գլխավոր հրամանատար և թումանի (վարչական միավոր) կառավարիչ։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

Մաթոսավանքը կառուցվել է Ավագի հսկողությամբ՝ մոնղոլական զավթիչ զորքերին ենթարկվելու երդումից հետո։

Տես նաև
-------

* Զաքարյան իշխանապետություն
* Զաքարյաններ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. ↑  Դիվան հայ վիմագրության, Պ. 6. Իջևանի շրջան ։ Կազմ.՝ Ավագյան Սուրեն Արտեմի, Ջանփոլադյան Հռիփսիմե Միքայելի, ՀՍՍՀ ԳԱ; Հնագիտ. և ազգագր. ին-տ. Երևան։ ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ. 1977 թ. (էլեկտրոնային տարբերակ)։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 599)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լևոն Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)

**Լևոն Վահանի Հովհաննիսյան** (օգոստոսի 29, 1937(1937-08-29), Թալին, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երկրաբան։ Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտոր (1991), պրոֆեսոր (1997)։ ՌԴ վաստակավոր երկրաբան (1998)

ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Հենրիկ Հովհաննիսյանի եղբայրն է։

Կենսագրություն
--------------

1959 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1970-1986 թվականներին Յակուտիայում ղեկավարել է երկրաբանական հետախուզական աշխատանքներ, 1986-2000 թվականներին` ՌԴ բնական պաշարների նախարարության բաժնի, ապա` վարչության պետ, 2001 թվականից՝ Մոսկվայի հանքային հումքի և ընդերքի օգտագործման տնտեսագիտական ինստիտուտի բաժնի վարիչ, միաժամանակ՝ Դուբնայի «Բնություն, հասարակություն, մարդ» համալսարանի պրոֆեսոր։ Աշխատանքները վերաբերում են հանքագոյացման, հանքավայրերի կանխատեսման և օգտագործման հանածոների որոնման հարցերին։

Անդամակցություն
---------------

* Հանքային պաշարների միջազգային ԳԱ անդամ (1994)։
* ՌԴ բնական պաշարների ԳԱ անդամ (1997)։
* ՌԴ լեռնային պաշարների ԳԱ անդամ (2000)։

Երկեր
-----

* Минерагенические и методические основы, М. 1994.
* Исторические вехи и современные проблемы геологической службы России, М. 2003.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Արտակ արքեպիսկոպոս Մանուկյան** (հունվարի 22, 1931(1931-01-22), Բեյրութ, Լիբանան - հոկտեմբերի 15, 1999(1999-10-15), Թեհրան, Իրան), հոգևոր առաջնորդ։

Կրթություն և պաշտոնավարություն
------------------------------

Արտակ արքեպիսկոպոս Մանուկյանը ծնվել է Բեյրութում։ Ավարտել է Կիլիկիայի դպրեվանքը և Լոզանի համալսարանի աստվածաբանական բաժինը։ 1959 թվականին նշանակվել է Թեհրանի հայոց թեմի հոգևոր առաջնորդ։ Պաշտոնավարության տարիներին, Թեհրանի մեջ կառուցել է« Ս. Թարգմանչաց»,« Ս. Գրիգոր»,« Ս. Սարգիս»,« Ռաշթում»,« Ս. Մեսրոպ» եկեղեցիները, ինչպես նաև Թեհրանի հայոց թեմի առաջնորդարանի շենքը։

Արտակ արքեպիսկոպոս Մանուկյանը Թեհրանի համալսարանում մի քանի տարի դասավանդել է հայոց լեզու և գրականություն։

Երկեր
-----

Հեղինակ է 34 գիտական, կրոնական և պատմական գիրքերի, որոնց մի մասը թարգմանվել են պարսկերեն և անգլերեն։ Նրա հեղինակած գրքերից են՝ «Հայ Եկեղեցու տօները», «Ստուեր», «Լոյս», «Ջրի Դերը Կրօնական Արարողութիւններում», «Մի Քարի Յուշերից», «Երկու Բեւեռ», «Մշակոյթ Եւ Կրօն», իսկ բանաստեղծական հավաքածուներից՝ ՝ «Արեւը՝ Գիշերում», «Արտացոլում Գնդի Մէջ» և այլն։ Հեղինակել է նաև կրոնական դպրոցական գրքեր։

Արտակ արքեպիսկոպոս Մանուկյան մահացել է 1999 թվականին, Թեհրանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Library of Congress Authorities — Library of Congress.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

* Ժանետ Տ Լազարյան (2012). Լիա Իվանեան (ed.). *Իրանահայոց Հանրագիտարան*. Երեկան: ՎՄՎ ՊՐԻՆՏ. ISBN 978-9939-60-154-0.
**Մուխթար Մայ** (ուրդու مختاراں بی بی, 1972, Meerwala, Tehsil Jatoi, Muzaffargarh District, Dera Ghazi Khan Division, Փենջաբ, Պակիստան), պակիստանցի իրավապաշտպան։ 2002 թվականի հունիսին Մուխթարը դարձել է խմբակային բռնաբարության զոհ։

Կենսագրություն
--------------

Ի տարբերություն բռնաբարության մյուս զոհերի՝ Մուխթարն ինքնասպանություն չի գործել, այլ ավելի շուտ սկսել է պայքարել իր իրավունքների համար։ 2002 թվականի սեպտեմբերի 1-ին դատարանը մահապատժի է դատապարտել 6 մարդու Մուխթար Մայի բռնաբարության համար, սակայն 2005 թվականի մայիսին Լահորի Գերագույն դատարանը մեջբերել է «անբավարար ապացույցներ» և արդարացրել 6 դատապարտյալներից 5-ին, մինչդեռ վեցերորդը ստացել է ցմահ ազատազրկում։

Մուխթարը բողոքարկել է որոշումը, իսկ Պակիստանի Գերագույն դատարանը կասեցրել է արդարացման դատավճիռը։ Սակայն 2011 թվականին Գերագույն դատարանը նույնպես արդարացրել է մեղադրյալին։ Չնայած Մուխթարի, նրա ընտանիքի և ընկերների անվտանգությունը վտանգված է, նա շարունակում է մնալ կանանց իրավունքների ակտիվ պաշտպան։

Նա ստեղծել է Մուխթար Մայի կանանց բարեկեցության կազմակերպությունը, որն օգնություն է տրամադրում բռնության ենթարկված պակիստանցի կանանց, աջակցություն և կրթություն է տալիս իգական սեռի ներկայացուցիչներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Korean Authority File (կոր.)
2. ↑  Kristof, N & Wudunn, S, (2009), "Half The Sky", Virago

Արտաքին հղումներ
----------------

Mukhtar Mai — history of a rape case (անգլ.)

Մուխթար Մայի կազմակերպություն
* NGO Mukhtar Mai Women's Organisation

Դատարանի վճիռներ
* Text of the Meerwala case judgment - Court case judgements

Ժամանակացույց
* Mukhtar Mai - history of a rape case - BBC News timeline.
* Seven Vital Voice

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 10075223 · BNC: a11426962 · BNF: 15045864b · CiNii: DA17984119 · GND: 137257171 · ISNI: 000000007846691X · LCCN: no2006133657 · NDL: 01057158 · NKC: xx0059557 · NTA: 296598259 · NUKAT: n2009087714 · SUDOC: 105656615 · VIAF: 81473322 · WorldCat VIAF: 81473322 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սպունգ Բոբ Քառակուսի Տաբատ (այլ կիրառումներ)

**Սպունգ Բոբ Քառակուսի Տաբատ** (անգլ.՝ SpongeBob SquarePants), ամերիկյան համանուն մուլտֆիլմի գլխավոր կերպարը, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 1999 թվականի մայիսի 1-ին։ Կերպարը ստեղծվել է Սթիվեն Հիլենբերգի կողմից, իսկ հնչյունավորել է դերասան Թոմ Քեննին։

Ընդհանուր նկարագիր
------------------

Սպունգ Բոբը ծովային սպունգ է, թեև ունի խոհանոցայինի տեսք։ Նրա արտաքին հատկանիշներն են. կապույտ աչքեր, բազմաթիվ անցքերով դեղին մարմին, պեպեններ։ Նրա քաշը 28 գրամ է, իսկ հասակը՝ 1.10։ Նա հեշտությամբ կարող է փոխել մարմնի ձևը, ձեռքերի երկարությունը և այլն։ Հաճախ կրում է սպիտակ վերնաշապիկ, կարմիր փողկապ և շագանակագույն քառակուսի տաբատ, որից էլ նրա ազգանունը՝ «Քառակուսի Տաբատ»։ Կրում է նաև սև գոտի։ Ոտքերին սև կոշիկներ են և գուլպաներ՝ կապույտ և կարմիր գծերով։ Խոսում է բարձր և բարակ ձայնով, սիրում է Պատրիկի հետ երգել։

Սպունգ Բոբը աշխատում է Քռասթի Քռաբ ռեստորանում՝ որպես խոհարար, որտեղ նա ստացել է «ամսվա լավագույն աշխատող» կոչումը ավելի քան 1 000 106 անգամ։ Նա սովորում է Տիկին Փաֆի ավտոդպրոցում, բայց ոչ մի կերպ չի կարողանում ստանալ վարորդական իրավունքները։ Սպունգ Բոբը ապրում է իր խխունջի՝ Գերիի հետ մեծ անանաս-տան մեջ, որը գտնվում է Բիկինի Բոթոմ քաղաքում, 124 Կոնչ Սթրիթ փողոցում։ Նրա հարևաններն են՝ Սքուիդվարդ Թենթքլզը, որը նաև Սպունգ Բոբի կոլեգան է Քռասթի Քռաբում (գանձապահ) և Պատրիկ Աստղը, որը Սպունգ Բոբի լավագույն ընկերն է։ Սպունգ Բոբը նաև կարողանում է նվագել հավայան կիթառ։

Սպունգ Բոբը բավականին ուրախ, դրական, աշխատասեր, զվարճալի, հուսալի կերպար է, բայց նա բավականին միամիտ է։

Տես նաև
-------

* Սպունգ Բոբ Քառակուսի Տաբատ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Employee of the Month». *SpongeBob SquarePants*. Season 1. Սերիա 25. 1999-10-02. Nickelodeon. `{{cite episode}}`: Unknown parameter `|episodelink=` ignored (`|episode-link=` suggested) (օգնություն); Unknown parameter `|serieslink=` ignored (`|series-link=` suggested) (օգնություն); Unknown parameter `|seriesno=` ignored (`|series-number=` suggested) (օգնություն)
2. ↑  «SpongeBob SquarePants profile on Xbox.com». Xbox.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ ապրիլի 20-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 8-ին.
3. ↑  «Meet the Characters: Patrick Star». Nickelodeon. 2008. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 25-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սպունգ Բոբի կերպարը Archived 2009-06-29 at the Wayback Machine. Nickelodeonի պաշտոնական կայքում (անգլ.)
* Սպունգ Բոբի կերպարը Archived 2009-02-20 at the Wayback Machine. Internet Movie Databaseի կայքում (անգլ.)
**Արամ Տիգրան**, իսկական անունը **Արամ Մելիքյան** (հունվարի 15, 1934(1934-01-15), Ալ-Կամիշլի, Սիրիա - օգոստոսի 8, 2009(2009-08-08), Հունաստան), ժամանակակից հայազգի երգիչ և երաժիշտ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է հյուսիսային Սիրիայի Ալ-Քամիշլի քաղաքում։ Մասնագիտացել է ուդ նվագելու մեջ։ Քսան տարեկան հասակից իրեն նվիրել է երաժշտությանը, երգել է երեք լեզուներով՝ քրդերեն, արաբերեն և հայերեն։

Համարվում է լավագույն քուրդ երգիչներից և երաժիշտներից մեկը։ Ձայնագրել է շուրջ 230 երգ քրդերենով, 150՝ արաբերենով, 10՝ ասորերենով, 8՝ հունարենով։

Արամ Տիգրանը եղել է Քրդստանի բանվորական կուսակցության ցմահ առաջնորդ, այժմ՝ Թուրքիայի Էմրալի կղզում ցմահ ազատազրկման դատապարտված, քուրդ ազգի ազատագրական պայքարի առաջնորդ Աբդուլլահ Օջալանի ամենամտերիմ և ամենավստահելի մարդը։

Մահացել է Աթենքում 2009 թ. օգոստոսի 8-ին։ Ցանկանում էր թաղվել Դիարբեքիրում։ Սակայն երգչի ցանկությունը չկատարվեց, քանի որ թուրքական իշխանությունները թույլ չտվեցին հայազգի երաժիշտին թաղել Դիարբեքիրի հայկական գերեզմանոցում։ Այնուամենայնիվ, Դիարբեքիրի հայկական գերեզմանոցում կատարվեց Արամ Տիգրանի խորհրդանշական թաղումը, իսկ արդեն նրա համար փորված գերեզմանի հողը Դիարբեքիրի քաղաքապետ Օսման Բայդեմիրն իր հետ տեղափոխել է Բրյուսել, որտեղ թաղվել է հայտնի հայազգի երաժիշտը։

Ալբոմներ
--------

1. *Çîyayê Gebarê*, Aydın Müzik, 2004.
2. *Zîlan*, Aydın Müzik, 2004.
3. *Serxwebûn Xweş E*, Aydın Müzik, 2004.
4. *Kurdistan*, Aydın Müzik, 2004
5. *Xazî Dîsa Zarbûma*
6. *Rabin*
7. *Evîna Feqiyê Teyran*
8. *Keçê Dinê*
9. *Ey Welato Em Heliyan*
10. *Ay dilberê*
11. *Daye min berde*
12. *Diyarbekira serin*
13. *Aydil*
14. *Em hatin*
15. *Heval Ferat*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑  Interview with Aram Tigran Archived 2008-06-13 at the Wayback Machine. (in Kurdish).
4. ↑  Kutay Kugay,The way of Kurdish Music Archived 2008-05-20 at the Wayback Machine. Sing Out!, Summer 2007.
5. ↑   page:2
6. ↑
7. ↑  Armenian singer passed away, Global Voices Online, by Onnik Krikorian.
8. ↑  Armenian and Kurdish Musician Aram Tigran Dies, by Liana Aghajanian, Aug. 2009
9. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արամ Տիգրան Archived 2022-07-24 at the Wayback Machine.
* Արամ Տիգրան ժամանակակից պատմութեան մէջ. Քիւրտ ժողովուրդի առասպել երգիչը

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1193271010 · LCCN: n2004060674 · VIAF: 19073560 · WorldCat VIAF: 19073560 |

 |
**Վաչիկ Ալեքսանի Ազիզյան** (մայիսի 2, 1932(1932-05-02), Վարդենիս, Ապարանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 12, 2006(2006-12-12), Երևան, Հայաստան), ապարատավար, Աշխատանքային Փառքի շքանշանների լրիվ ասպետ, ԽՍՀՄ պատվավոր քիմիկոս (1976), ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր (1980-1985 թվականներին), Երիտասարդության վաստակավոր վարպետ-դաստիարակ (1983), ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1985)։

Գործունեությունը
----------------

1947 թվականին ավարտել է Երևանի Սիլիկյան թաղամասի 8-ամյա դպրոցը, 1951 թվականին՝ ավիամեխանիկների 10-ամսյա դասընթացը, 1958 թվականին՝ Երևանի Շահումյանի շրջանի բաներիտ միջնակարգ դպրոցը։ 1950-1954 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1950 թվականի հուլիսից աշխատել է Երևանի "Նաիրիտ" գիտաարտադրական միավորման կաուչուկի քլորոպոլիմերացման արտադրամասում։ Եղել է ապարատավար, ավագ ապարատավար, ապարատավարների բրիգադիր։ 2000 թվականին նշանակվել է նույն արտադրամասի օպերատոր։ Եղել է ակտիվ հասարակական աշխատող։ Մասնակցել է ՀԿԿ 26-րդ և ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարների աշխատանքներին։ ՀԿԿ 26-րդ համագումարում ընտրվել է ՀԿԿ անդամ։ 1980-1985 թվականներին եղել է Հայաստանի ժողովրդական վերահսկողության հանրապետական կոմիտեի անդամ։ 1970-1990 թվականներին բազմիցս ընտրվել է Երևանի քաղաքային խորհրդի, Երևան քաղաքի Լենինյան (ներկայումս՝ Շենգավիթի) շրջանի շրջանային խորհրդի պատգամավոր, ՀԿԿ Երևան քաղաքի Լենինյան (ներկայումս՝ Շենգավիթի) շրջկոմի անդամ։ 1980 թվականի փետրվարի 24-ին ընտրվել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Եղել է Գերագույն խորհրդի բնության պահպանության և բնական ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման հանձնաժողովի անդամ։

Պարգևներ
--------

* Աշխատանքային փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշան (1975)
* Աշխատանքային փառքի 2-րդ աստիճանի շքանշան (1981)
* Աշխատանքային փառքի 1-ին աստիճանի շքանշան՝ (1986) և իր իրավունքներով հավասարեցվել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Азизян Вачик Алексеевич — ДОСААФ Армении» (ռուսերեն). Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 9-ին.
2. ↑  «Азизян Вачик Алексанович». *www.warheroes.ru*. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 9-ին.

Գրականություն
-------------

* Տիգրան Հայազն, Վարդենիս. հանրագիտարան։ Երևան, 2009 թ. էջ 15։
**Սոկրատ Շահումի Մկրտչյան** (հոկտեմբերի 25, 1957(1957-10-25)), մաթեմատիկոս, մանկավարժ, հրատարակիչ, դասագրքերի և ուսումնաօժանդակ ձեռնարկների հեղինակ, «Զանգակ» հրատարակչության հիմնադիր տնօրեն։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Գորիսի շրջանի Տաթև գյուղում։ 1974-1978 թվականներին սովորել է Հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի մաթեմատիկայի ֆակուլտետում։ Ամուսնացած է, ունի երկու որդի և մեկ դուստր։

Գործունեություն
---------------

1978-1980 թվականներ՝ աշխատել է Կրասնոսելսկի շրջանի Գետիկ և Մարտունի գյուղերի դպրոցներում որպես մաթեմատիկայի ուսուցիչ։  

1980-1985 թվականներ՝ Կրասնոսելսկի շրջանի Մարտունի գյուղի դպրոցի ուսմասվար և մաթեմատիկայի ուսուցիչ։  

1985-1986 թվականներ՝ Երևանի թիվ 157 դպրոցում մաթեմատիկայի ուսուցիչ։  

1986-1991 թվականներ՝ Ուսուցիչների կատարելագործման հանրապետական ինստիտուտի ինֆորմատիկայի կաբինետի մեթոդիստ։  

1991-1992 թվականներ՝ Ուսուցիչների կատարելագործման հանրապետական ինստիտուտի ինֆորմատիկայի կաբինետի վարիչ։  

1992-1994 թվականներ՝ Ուսուցիչների կատարելագործման և ատեստավորման հանրապետական ինստիտուտի ինֆորմատիկայի ամբիոնի վարիչ։  

1994-1997 թվականներ՝ ՀՀ արդարադատության նախարարության իրավաբանական կադրերի որակավորման բարձրացման ինստիտուտին կից կենտրոնի ավագ գիտաշխատող։  

1997 թվականի հոկտեմբերից մինչ օրս «Զանգակ» հրատարակչության հիմնադիր տնօրենն է։  

2002 թվականի հունիսից մինչ օրս «Տաթև գիտակրթական համալիրի» հիմնադիր տնօրենն է։  

2003 թվականի ապրիլից մինչ օրս «Գիտության և կրթության աջակցության Տաթև կենտրոն» հասարակական կազմակերպության հիմնադիր նախագահն է։

Հրատարակված աշխատություններ
---------------------------

Հեղինակ է մի քանի տասնյակ դպրոցական և բուհական դասագրքերի և ուսումնական ձեռնարկների, որոնք երաշխավորված են ՀՀ և ԱՊՀ այլ երկրների համապատասխան պետական լիազոր մարմինների կողմից և օգտագործվում են հանրակրթական ուսումնական հաստատություններում։

### Դպրոցական դասագրքերի հեղինակ

* «Նախապատրաստվում եմ դպրոցին» (դասագիրք-տետր՝ հայերեն, ռուսերեն, ղրղըզերեն)
* «Մաթեմատիկա 1» (հայերեն, ռուսերեն, ղրղըզերեն, տաջիկերեն, ուզբեկերեն)
* «Մաթեմատիկա 2» (հայերեն, ռուսերեն, ղրղըզերեն)
* «Մաթեմատիկա 3» (հայերեն)
* «Մաթեմատիկա 4» (հայերեն)
* «Ինֆորմատիկա 7» (հայերեն)
* «Հոգեբանության ներածություն 8» (հայերեն)
* «Անձի հոգեբանություն 9» (հայերեն)
* «Ընտանիքի հոգեբանություն 10» (հայերեն) և այլն։

բուհական ձեռնարկներ՝

* «Ազգային մանկավարժություն»
* «Մաթեմատիկայի դասավանդումը տարրական դասարաններում» և այլն։

### Գիտական հանդեսների հիմնադիր

* «Մանկավարժական միտք» (2000 թվականից մինչ օրս)
* «Հոգեբանությունը և կյանքը» (2000-2013 թվականներ)
* «Լեզու և կյանք» (2010-2013 թվականներ)
* «Լեզու և լեզվաբանություն» (2003-2009 թվականներ)
* «Հայաստանի էկոլոգիական հանդես» (2002-2007 թվականներ)
* «Պատմություն» (1999-2003 թվականներ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Sokrat Mkrtchyan| Սոկրատ Մկրտչյան, «Զանգակ» հրատարակչություն». *zangak.am*. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 1-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

zangak.am
**Մանուել Պատակյան** (անգլ․՝ Manuel Batakian, I.C.P.B. նոյեմբերի 5, 1929(1929-11-05), Աթենք, Հունաստան - հոկտեմբերի 18, 2021(2021-10-18)), կաթոլիկ եկեղեցու եպիսկոպոս։ 1995-2000 թվականներին ծառայել է որպես Հայ Կաթողիկե եկեղեցու օժանդակ եպիսկոպոս, 2000-2005 թվականներին որպես ԱՄՆ-ի և Կանադայի առաքելական էքզարխատի երրորդ եքսարքոս, և որպես Հայ կաթողիկե թեմի առաջին եպիսկոպոս 2005-2011թթ.

Կենսագրություն
--------------

Պատակյանը ծնվել է Հունաստանի թագավորության մայրաքաղաքում՝ Աթենքում։ Քահանա է ձեռնադրվել Զմմառի Սուրբ Տիրամոր վանքում 1954 թվականի դեկտեմբերի 8-ին։ Որպես քահանա տարբեր պաշտոններ է զբաղեցրել։ Պատակյանը 1978 թվականից մինչ 1984 թվական ծառայել է որպես Զմմառի պատրիարքության հոգևորական ինստիտուտի Պատրիարքական Փոխանորդ։ Այնուհետև նա ծառայել է որպես Փարիզի Հայ Կաթողիկե տաճարի ռեկտոր և Սեն-Կրուա դը-Փարիի թեմի ընդհանուր փոխանորդ։ 1990 թվականին նշանակվել է Հռոմի Հայրապետական հայկական քոլեջի ռեկտոր։

Հռոմի Պապ Հովհաննես Պողոս II- ը Պատակյանին նշանակել *է Կապադովկիա դեգլի Արմենիի Կեսարիայի* տիտղոսավոր եպիսկոպոս և 1994 թվականի նոյեմբերի 11-ին Կիլիկիայի օժանդակ եպիսկոպոս։ Եպիսկոպոս է ձեռնադրվել 1995 թվականի մարտի 12-ին Հայ Կաթողիկե եկեղեցու պատրիարք Հովհաննես Պետրոս ԺԸ Գասպարյանի կողմից։ Սենթ-Կրուա դը-Փարիի հիմնական համաօծիչներն էին եպիսկոպոսներ Գրեգուար Ղաբրոյանը և, Կիլիկիայի օժանդակ եպիսկոպոսի օգնական, Անդրե Բեդողլույանը։ Հռոմի Պապ Հովհաննես Պողոսը 2000 թվականի նոյեմբերի 30-ին Պատակյանին նշանակել է ԱՄՆ Արևելյան հայոց թեմի էքզարխ։ Նա դարձավ Գլենդելի Սուրբ Մարիամ Աստվածածնի Նարեկ թեմի առաջին պատարիարք, երբ 2005 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Հռոմի Պապ Բենեդիկտոս XVI- ը հյուսիսամերիկյան եկեղեցին վերափոխեց թեմի։ Գրիգոր Պատակյանը Նյու Յորքում ծառայում էր որպես եպիսկոպոս մինչև 2011 թվականի մայիսի 21-ին, երբ Հռոմի Պապ Բենեդիկտոսը ընդունեց ընդունեց իր հրաժարականը։ Պատակյանը մահացել է 2021 թվականի հոկտեմբերի 18-ին

Տես նաև
-------

* Միացյալ Նահանգների կաթոլիկ եպիսկոպոսների պատմական ցուցակը
* Միացյալ Նահանգների կաթոլիկ եպիսկոպոսների ցուցակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «The Eparchy of United States and Canada». Armenian Catholic Church. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մայիսի 17-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 24-ին.
2. ↑  «Bishop Manuel Batakian, I.C.P.B.». Catholic-Hierarchy. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 24-ին.
3. ↑  «Armenian Diocese of Our Lady of Nareg in New York». Giga Catholic. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 24-ին.
4. ↑  Bishop Manuel Batakian, I.C.P.B.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նարեկի Տիրամոր Հայ Կաթողիկե Թեմի պաշտոնական կայք
**Պոպով Լեոնիդ Իվանովիչ** (օգոստոսի 31, 1945(1945-08-31), Ալեկսանդրիա, Կիրովոգրադի մարզ, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչու, Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս (1980-1981), Հունգարիայի ժողովրդական Հանրապետության 1980, Վիետնամի Սոցիալիստական Հանրապետության աշխատանքի 1980, Կուբայի Հանրապետության 1980, Ռումինիայի Սոցիալիստական Հանրապետության (1981) հերոս, փոխգնդապետ։

Տիեզերագնացների ջոկատում ընդգրկվել է 1971 թվականին։ Ավարտել է Չեռնիգովի օդաչուների բարձրագույն զինվորական ավիացիոն ուսումնարանը 1968, Յուրի Գագարինի անվան ռազմաօդային ակադեմիան 1976։ 1980 թվականի ապրիլի 9-ին, Վալերի Ռյումինի հետ, որպես հրամանատար, թռիչք է կատարել «Սոյուզ-35» տիեզերանավով։

Ապրիլի 10-ին տեիզերանավը կցվել է «Սալյուտ-6» - «Պրոգրես-8» ուղեծրային համալիրին, և տիեզերագնացները թռիչքը շարունակել են «Մալյուտ-6» ուղեծրակայանով, որին թռիչքի ընթացքում կցվել են «Աոյուզ-36» (մայիսի 27-ին, տիեզերագնացներ՝ Վալերի Կուբասով, Բերտալան Ֆարկաշ), «Սոյուզ Տ-2» (հունիսի 5-ին, տիեզերագնացներ՝ Յուրի Մալիշև, Վլադիմիր Ակսյոնով), «Սոյուզ-37» (հուլիսի 24-ին, տիեզերագնացներ՝ Վիկտոր Գորբատկո, Ֆամ Տուան), «Սոյուզ-38» (սեպտեմբերի 19-ին, տիեզերագնացներ՝ Յուրի Ռոմանենկո, Տամայո Մենդես) տիեզերանավերը, «Պրոգրես-9, 10, 11» բեռնատար ավտոմատ փոխադրական տիեզերանավերը։ 1980 թվականի հոկտեմբերի 11-ին տիեզերագնացներ Պավել և Վալերի Ռյումինները վայրէջք են կատարել «Սոյուզ-37» տիեզերանավով (թռիչքը տևել է 185 օր)։

1981 թվականի մայիսի 14-22-ին, Դումիտրու Պրունարիույի հետ, որպես հրամանատար, թռիչք է կատարել «Սոյուզ-40» տիեզերանավով, որը կցվել է «Սալյուտ- 6»-«Սոյուզ Տ-4» ուղեծրային համալիրին (ուղեծրում էր 1981 թվականի մարտի 13-ից, տիեզերագնացներ՝ Վլադիմիր Կովալյոնոկ, Վիկտոր Սավինիխ)։ 1982 թվականի օգոստոսի 19-27-ին, Ալեքսանդր Սերեբրովի և Սվետլանա Սավիցկայայի հետ, որպես հրամանատար, թռիչք է կատարել «Մոյուզ Տ-7» տիեզերանավով։

Օգոստոսի 20-ին տիեզերանավը կցվել է «Մալյուտ-7»-«Մոյուզ Տ-5» ուղեծրային համալիրին (ուղեծրում էր 1982 թվականի մայիսի 14-ից, տիեզերագնացներ՝ Անատոլի Բերեզովոյ, Վալենտին Լեբեդև)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 380)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GTAA: 142886 |

 |
**Հայրեր և զավակներ** (ռուս.՝ Отцы и дети), Իվան Տուրգենևի վեպերից, հրատարակվել է 1862 թվականին։

Կերպարներ
---------

### Եվգենի Վասիլևիչ Բազարով

Նիհիլիստական ուղղության ներկայացուցիչ, չի ընդունում հասարակության մեջ ընդունված ոչ մի արժեք։ Բազարովը ծնվել է գնդի բժիշկ Վասիլի Բազարովի և ազնվականուհի Արինա Վլասևնայի ընտանիքում։ Սովորել է բժշկություն՝ գնալով հոր ճանապարհով։ Համալսարանում Բազարովը ծանոթանում և ընկերանում է Արկադի Նիկոլաևիչ Կիրսանովի հետ։ Շուտով նրանք միասին մեկնում են Կիրսանովի կալվածք, որտեղ Բազարովը ծանոթանում է Արկադիի հոր՝ Արկադի Նիկոլաևիչ Պետրովիչի և հորեղբոր՝ Պավել Պետրովիչի հետ։ Կյանքի նկատմամբ տարբեր տեսակետներ ունենալու պատճառով նա հակասություն է ունենում Պավել Պետրովիչի հետ։

Այնուհետև Բազարովը սիրահարվում է Աննա Սերգեևնա Օդինցովային։ Օդինցովայի հանդեպ սերը փոխում է նրա նիհիլիստական հայացքները, նա սկսում է «հավատալ» սիրուն։ Դրանից հետո Բազարովը մեկնում է իր ծեր ծնողների մոտ, մնում այնտեղ մեկ շաբաթ և կրկին վերադառնում Կիրսանովների տուն։ Այնտեղ սեթևեթում է Ֆենիչկայի հետ, դուելի ժամանակ վիրավորում Պավել Պետրովիչ Կիրսանովին։

Բազարովը վերադառնում է հոր մոտ, որտեղ սկսում է բժշկությամբ զբաղվել և օգնել հիվանդ մարդկանց։ Հիվանդին օգնելու ժամանակ վարակվում է տիֆով և մահանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Turgenev, Ivan (1941). *The best known works of Ivan Turgenev; including Fathers and sons, Smoke and nine short stories*. Greystone Press.

Արտաքին հղումներ
----------------

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Հայրեր և զավակներ (վեպ)*** հոդվածին
* Հայրեր և զավակները գրապահարանում Archived 2023-04-17 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 144503666 · GND: 4243806-8 · LCCN: no99056203 · NLA: 35558200 · NUKAT: n2011013317 · SUDOC: 125324472 · VIAF: 179399278 · WorldCat VIAF: 179399278 |

 |

 |