**Լեդի Ադելա Ջաֆֆ** կամ **Ադելա Խանում**, Բրիտանական բանակում անվանել են **Քաջարի արքայադուստր** (Lady Adela Jaff, Adela Khanem կամ Princess of the Brave, 1847, Սանանդաջ, Իրան - 1924, Հալաբջա, Իրաք), Ջաֆֆ ցեղի քուրդ կին կառավարիչ, ինքնիշխան տիրակալ և Քուրդիստանի պատմության մեջ առաջին հայտնի կին առաջնորդը։ Ջաֆֆ ցեղը Քուրդստանի ամենամեծ ցեղն է և բնակվել է Զագրոսի տարածաշրջանում, որը բաժանված է Իրանի և Իրաքի միջև։ Ադելա Խանեմը հայտնի ազնվական Սահիբքերանների ընտանիքից էր, որը խառնվում էր Ջաֆի ցեղապետերի հետ[3]: Լեդի Ադելան մեծ ազդեցություն է ունեցել Շարազորի դաշտի Ջաֆ ցեղի գործերում։ Բրիտանացիները նրան նշանակեցին «Լեդի» տիտղոսը տարածաշրջանում առևտրի և իրավունքի վերականգնման շնորհիվ և հաջողվեց փրկել հարյուրավոր բրիտանացի զինվորների կյանքեր։

Կենսագրություն
--------------

Նա ծնվել է 1847 թվականին Իրանի Քուրդիստանի մեծությամբ երկրորդ քաղաքում՝ Սանանդաջում իշխող ընտանիքում։ Նա ամուսնացավ քուրդ թագավոր Օսման փաշա Ջաֆի հետ, որի շտաբը գտնվում էր Հալաբջայում։ Նրա ամուսինը՝ Օսման փաշա Ջաֆը, փաշա էր, և նա կառավարում էր նրա փոխարեն ամուսնու բացակայության դեպքում։ Նրա հայրը Պարսկաստանի մեծ վեզիրն էր, իսկ հորեղբայրները՝ Օսմանյան կայսրության և Սաուդյան Արաբիայի մեծ վեզիրներ։ Ադելա Ջաֆը տարածաշրջանի այն սակավաթիվ կառավարիչներից էր, որոնք կանայք էին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ բրիտանացիները ներխուժեցին գերմանական օսմանյան Իրաք և գրավեցին այն 1917 թվականին Մուդրոսի պայմանագրով։ Նրանք ցանկանում էին քրդերին տալ ինքնավարություն՝ ստեղծելով Մոսուլի հանձնաժողովը 1918 թվականին։ Նրանք իշխանություն տվեցին Մահմուդ Բարզանջիին, բայց նա ապստամբեց և արշավ սկսեց։ սպանել բոլոր բրիտանացի քաղաքական սպաներին, որոնք նշանակված էին յուրաքանչյուր ցեղին 1919թ.-ին։ Նա նույնիսկ հարգված էր բրիտանացիների կողմից իր ողորմածության պատճառով բրիտանացի գերիների հանդեպ, որոնք Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Միջագետքի ներխուժման մի մասն էին կազմում։ Ադելա Խանում Ջաֆը տվեց բրիտանական ողջ քաղաքական սպաները փախստական են դարձել նրա տներում։ Սա այն ժամանակն էր, երբ Ադելա Խանումը պաշտպանեց, աջակցեց, կերակրեց և ապաստան տվեց բրիտանացիներին։ Այնուհետև նրանք, ի վերջո, նրան կտան Խան-Բահադուր տիտղոսը մայոր Ֆրեյզերի կողմից, որը նրան կոչում էր Քաջերի արքայադուստր, և նա թագավորելու էր բրիտանացիների հետ մահից հետո։ Օսման փաշա Ջաֆի 1909 թ.

Ջաֆի բարբառը (կոչվում է Ջաֆֆի) սորանիի մի մասն է՝ քրդական լեզվաընտանիքի հարավ-հարավ-արևելյան ճյուղ։ Այս ցեղի կողմից բնակեցված շրջանը գտնվում է Սանանդաջից հարավ-արևմուտք՝ մինչև Ջավանրուդ, ինչպես նաև հարավային Քրդստանի Սուլեյմանիա քաղաքի շրջակայքի շրջանները։ Ժամանակին քոչվորական ջաֆերը վերջերս հաստատվել են հիմնականում գյուղատնտեսական կենսակերպով և հաճախ հայտնի են որպես քրդերի ամենակրթված և ինտելեկտուալ ցեղ։

Գրություններ նրա մասին
----------------------

Բրիտանացի քաղաքական գործիչ և գրող Գերտրուդ Բելլը 1921 թվականին նամակում Ադելա Խանեմին նկարագրում է հետևյալ կերպ. երբեմն մեռած, և շարունակում է կառավարել Ջաֆին այնքան, որքան կարող է և ավելի շատ ինտրիգներ առաջացնել, քան դուք կարող եք մտածել, և ընդհանրապես իրեն պահում է այնպես, ինչպես վարվում են մեծ քուրդ տիկնայք։ Նա հաճախ է գրել ինձ՝ զգալով, որ ես կասկած չունեմ. որ մենք պետք է փետուրի թռչուններ լինենք, և ես շտապեցի նրան կանչել ճաշից հետո։ Նա հիանալի կերպար է իր շքեղ քրդական հագուստով, սև սև գանգուրներով (ներկված, ես վերցնում եմ), որը ընկնում է նրա ներկված այտերի վրա իր հսկայական գլխազարդի տակից։ Մենք պարսկերենով շարունակեցինք մի շատ հաճոյախոս զրույց, որի ընթացքում ես կարողացա պատմել նրանց, թե որքան լավ էր Իրաքը Ֆեյսալի օրոք և վստահեցնել նրանց, որ այն ամենը, ինչ մենք ցանկանում էինք, այն էր, որ ապրեն մեր երկու երեխաները՝ «Իրաքն ու Քրդստանը»։ խաղաղության և բարեկամության մեջ միմյանց հետ»։ Վլադիմիր Մինորսկին պատմել է իր հանդիպման մասին Լեդի Ադելայի հետ Հալաբջայի շրջանում 1913 թ.

Մայոր Սոանը գրել է նրա մասին իր «Քողարկված Միջագետքը և Քրդստանը» գրքում․ Թուրքական կայսրությունը, որը քայքայվում և հետադիմում է, մի փոքրիկ կետ է, որը քուրդ կնոջ իշխանության տակ գյուղից վերածվել է քաղաք, և մի բլրի լանջին, երբեմնի ամայի, այժմ այգիներով ցողված. այս մասերի հինավուրց պետության չափի վերանորոգում»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «PUKmedia Patriotic Union of Kurdistan». *www.pukmedia.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ նոյեմբերի 16-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 18-ին.
2. ↑  Edmonds, Cecil John (1957). *Kurds, Turks, and Arabs: Politics, Travel, and Research in North-eastern Iraq, 1919-1925* (անգլերեն). Oxford University Press. ISBN 978-0-404-18960-0.
3. ↑   (2023 թ․ ապրիլի 14). «Lady Adela Jaff, member of the Jaff family and Jaff Tribe - صوت الخليج» (արաբերեն). Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 18-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|last=`` (օգնություն)
4. ↑  التحرير, فريق (2023 թ․ ապրիլի 14). «History of the Jaff Family and the Tribe». *إمارات برس* (արաբերեն). Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 18-ին.
5. ↑  «Lady Adela Jaff». *The Jiyan Archives* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 18-ին.
6. ↑  Soane, Ely Banister (2007 թ․ դեկտեմբերի 1). *To Mesopotamia and Kurdistan in Disguise* (անգլերեն). Cosimo, Inc. ISBN 978-1-60206-977-0.
7. ↑  Lukitz, Liora (2006). *A Quest in the Middle East: Gertrude Bell and the Making of Modern Iraq* (անգլերեն). Bloomsbury Academic. ISBN 978-1-85043-415-3.
8. ↑  «Lady Adela». *avauntmagazine.com* (բրիտանական անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 25-ին.
9. ↑  «Lady Adela Jaff, member of the Jaff family and Jaff Tribe». *الدقيق الإخباري* (արաբերեն). 2023 թ․ ապրիլի 14. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 18-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Lyon, W. A. (2002). «Kurds, Arabs and Britons: The Memoir of Col.W.A.Lyon in Kurdistan, 1918-1945» (անգլերեն). Bloomsbury Academic. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 18-ին.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ադելա Խանում** կատեգորիայում։ |