*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Տոնապետյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ավետիս Տոնապետյան** (անգլ.՝ Avedis Donabedian, հունվարի 7, 1919(1919-01-07), Բեյրութ, Լիբանան - նոյեմբերի 9, 2000(2000-11-09), Էն Արբոր, Միչիգան, ԱՄՆ), առողջապահության և բժշկական հետազոտության արդյունքների որակի ուսումնասիրության բժիշկ և հիմնադիր, առավել հայտնի է որպես Տոնապետյան մոդելի ստեղծող։

Կենսագրություն
--------------

Ավետիս Տոնապետյանը ծնվել է Բեյրութում, Թուրքիայից Հայոց ցեղասպանության ժամանակ Պաղեստինում ապաստանած հայ ընտանիքում։ Ավետիսի հայրն ավարտել էր Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը և հաստատվել Երուսաղեմի մոտ գտնվող Ռամալլահ քաղաքում։ Ավետիս Տոնապետյանը նախնական կրթությունը ստացել է Quaker դպրոցում, այնուհետև հոր նման սովորել Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։ Տոնապետյանը բակալավրի աստիճան ստացել է 1940 թվականին, մագիստրոսի աստիճան` 1944 թվականին։ Աշխատել է Երուսաղեմի Անգլիայի առաքելության հիվանդանոցում։ 1948 թվականին Պաղեստինի բաժանման շուրջ տեղական պատերազմի սկսվելուն պես տեղափոխվել է Բեյրութի Ամերիկյան համալսարան, որտեղ զբաղեցրել է մի շարք ուսուցողական պաշտոններ և դարձել բժշկական համալսարանի բժիշկ։ Որպես վարչարար իր սահմանափակումների մասին տեղեկանալով` հետաքրքրվել է հանրային առողջապահությամբ։ Նա հնարավորություն է ունեցել ուսումնասիրել համաճարակաբանություն և առողջապահական ծառայությունների կառավարում Հարվարդում, որտեղ 1955 թվականին ստացել է հանրային առողջապահության մասնագետի աստիճանը (magna cum laude): Քաղաքական խռովությունների պատճառով չի վերադարձել Լիբանան և ԱՄՆ-ում հովանավորչություն ստանալով, կնոջ և երեխաների հետ մնացել է այնտեղ։ 1957-1961 թվականներին Տոնապետյանը եղել է Նյու Յորքի բժշկական քոլեջի ոչ-կլինիկական ուսուցիչ և հետազոտող, այնուհետև աշխատանքի է ընդունվել Միչիգանի համալսարանի հանրային առողջության դպրոցում, որտեղ էլ անցել է նրա մնացած մասնագիտական կյանքը։ 1979 թվականին դարձել է Հանրային առողջապահության պրոֆեսոր, այնուհետև մինչև կյանքի վերջը եղել է վաստակաշատ պրոֆեսոր (Emeritus):

1950-1960-ական թվականների առողջապահական ծառայությունների հետազոտությունները Տոնապետյանն ամբողջացրել և 1966 թվականին ներկայացրել է «Evaluating the Quality of Medical Care» աշխատությունում։

1989 թվականին հիմնադրվել է La Fundación Avedis Donabedian հիմնադրամը, որը հանդիսանում է Instituto Universitario Avedis Donabedian կառավարող մարմինը։ 2006 թվականին այն միացել է Բարսելոնայի համալսարանին` որպես իրավաբանական անձի կարգավիճակ ունեցող կենտրոն, որի առաքելությունն է համագործակցել մասնագետների, դպրոցների, հասարակական մարմինների, քաղաքացիների և մասնագիտական կազմակերպությունների ու այլ հասարակական և մասնավոր հաստատությունների հետ` քաղաքացիների առողջության և սոցիալական ծառայությունների բարելավման համար։

Պարգևներ
--------

* Ամերիկյան բժշկական ասոցիացիայի Ջորջ Ուելչ մեդալ (1976)
* Դին Կոնլի մեդալ (1969, Հիվանդանոցային վարչարարության ամերիկյան քոլեջ)
* Մեքսիկայի ազգային ակադեմիայի պատվավոր անդամ
* Միացյալ Թագավորության Ընդհանուր փորձառության թագավորական քոլեջի պատվավոր անդամ

Ընտանիք
-------

* Կինը` Դորոթի
* Որդիներ` Հայկ, Պերճ, Արմեն Տոնապետյաններ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  SNAC — 2010.
2. 1 2  «History of Health Services Research Project: Interview with Avedis Donabedian». Nlm.nih.gov. 1998 թ․ ապրիլի 16. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 11-ին.
3. ↑  «Quality and Safety (registration required)». BMJ. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 11-ին.
4. ↑  «Obituary» (PDF). Bulletin of the World Health Organization. 2000. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 11-ին.
5. ↑  Donabedian, Avedis (2005). «Evaluating the Quality of Medical Care» (PDF). **83** (4). The Milbank Quarterly: 691–729. Վերցված է 2011 թ․ նոյեմբերի 11-ին. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
6. ↑  «BHL: Avedis Donabedian papers». *quod.lib.umich.edu*. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 15-ին.
7. ↑  «Profesor Avedis Donabedian». *Fundación Avedis Donabedian* (default). Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 15-ին.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
8. ↑  «Avedis Donabedian - Alchetron, The Free Social Encyclopedia». *Alchetron.com* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 15-ին.

Աղբյուրներ
----------

* Donabedian A. Explorations in quality assessment and monitoring. Vol. I. The definition of quality and approaches to its assessment, 1980;
	+ Vol. II. The criteria and standards of quality, 1982;
	+ Vol. III. The methods and findings of quality assessment and monitoring: an illustrated analysis. Ann Arbor: Health Administration Press, 1985

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CONOR: 28261987 · GND: 1057352136 · ISNI: 0000000079858261 · LCCN: n80051318 · NKC: xx0120034 · NTA: 06822477X · LIBRIS: 218873 · SUDOC: 167922521 · VIAF: 19652950 · WorldCat VIAF: 19652950 |

 |

 |