recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Իզաբելլա Չարենց (Նիազյան-Կոդաբաշյան)** ստալինյան ռեժիմի բռնաճնշումների ենթարկված հայազգի գործիչ, Եղիշե Չարենցի երկրորդ կինը, Արփենիկ և Անահիտ Չարենցների մայրը։

Կենսագրություն
--------------

Իզաբելլա Կոդաբաշյանը ծնվել է Շամախիում, փոքր տարիքից տեղափոխվել է Մոսկվա, ապրել է մորաքրոջ մոտ, 1931 թվականին Երևանում հանդիպել է Եղիշե Չարենցին և կարճ ժամանակ անց նրանք ամուսնացել են։ Իզաբելլային հայերեն գրել-կարդալ սովորեցրել է Վահրամ Ալազանի կինը՝ Մարո Ալազանը։ 1932 թվականին ծնվել է ավագ դուստրը` Արփենիկը, 1935 թվականին՝ կրտսեր դուստրը՝ Անահիտը։

1937 թվականին Չարենցը բանտից գաղտնի գրություն է ուղարկել Իզաբելլային, որտեղ գրված է եղել հետևյալը՝ «Իզաբելլա, լավ նայիր երեխաներին, փրկիր ձեռագրերս և այդ հարցով դիմիր միայն ու միայն Ռեգինային և վստահիր նրան»։ Ռեգինա Ղազարյանը և Իզաբելլան ճամպրուկի մեջ են տեղավորել Չարեցի ձեռագրերը, և Ռեգինան գիշերը այն տարել է և թաղել իր հարազատներից մեկի տան ներքնահարկում։

Չարենցի ձերբակալության ընթաքում Իզաբելլան նամակ է գրել քաղաքական գործիչ Անաստաս Միկոյանին՝ Չարենցին ազատելու խնդրանքով։ Կարճ ժամանակ անց ձերբակալվել է նաև Իզաբելլան և աքսորվել։

1967 թվականին՝ Չարենցի 70-ամյակի առիթով, Իզաբելլան Ուֆայից ժամանել է Մոսկվա և խնդրել Միկոյանից, օգնել իրեն կրկին Երևան վերադառնալու։ Պարզվել է, որ նա աքսորավայրում ամուսնացել է մի բուժաշխատողի հետ և ունեցել հինգ երեխա։ Որոշ ժամանակ Երևանում մնալուց հետո մեկնել է Ուֆա և աշնանը նորից վերադարձել Երևան։ Առողջական վիճակի վատթարացման պատճառով տեղավորել է հատուկ բուժմիավորման հիվանդանոցում։

Մոտ երեք ամիս ապելուց հետո Իզաբելլա Չարենցը մահացել է հիվանդանոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Իմ կյանքի ողբերգությունը․ Հուշեր» Մարո Ալազան
2. ↑  LLC, Ayb Solutions. «ԵՍ ԿԱՐԳԱՊԱՀ ԶԻՆՎՈՐ ԷԻ». *Հայ Զինվոր*. Վերցված է 2024 թ․ մարտի 18-ին.
3. ↑  «Ձեռագրերը չեն այրվում․ Եղիշե Չարենց և Ռեգինա Ղազարյան». *oragir.news*. Վերցված է 2024 թ․ մարտի 17-ին.
4. ↑  «Չարենց…». *VNews*. Վերցված է 2024 թ․ մարտի 17-ին.
5. ↑  «Հուշեր Չարենցի մասին» Ռեգինա Ղազարյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Իզաբելլա Չարենցի հուշերը
* Իրարից տարբեր ու իրար նման՝ Արփենիկին ու Իզաբելլային ամբողջ կյանքում միավորել է Մեծը՝ Չարենցի սերը
* Չարենցն ու Իզաբելլան, և նրանց դուստրը՝ Արփենիկ Չարենցը
* Եղիշե Չարենցի՝ Արփենիկն ու Իզաբելլան
**Թռչունների վարակիչ կոկորդաշնչափողաբորբ**, սուր շփումային վիրուսային հիվանդություն, որը բնորոշվում է կոկորդի, ըմպանի, շնչափողի, աչքի լորձաթաղանթների բորբոքումներով, շնչահեղձության երևույթներով։ Ընկալունակ են հավերը, հնդկահավերը, փասիանները, խայտահավերը։ Վարակի հարուցչի աղբյուրը հիվանդ և առողջացած թռչուններն են։ Վարակի տարածման ուղիներն են հիմնականում շնչուղիների լորձաթաղանթները, շաղկապենին և շնչափողը։ Առողջացած թռչուննեը ձեռք են բերում կայուն վարակամերժություն։

Ախտորոշում
----------

Համաճարակային, կլինիկական, ախտաբանանատոմիական տվյալների հիման վրա և լաբորատոր հետազոտությամբ (վիրուսի առանձնացում, մեռուկային ներառումներ էպիթելում, շճաբանական ռեակցիա և այլն)։

Բուժում
-------

Ախտանշանային միջոցներ։

Կանխարգելում
------------

Վակցինացում, սահմանափակող միջոցառումներ, սանտարական ընդմիջումներով ճտահանություն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, Հայ Առաքելական Եկեղեցի Կոտայքի մարզի Նոր Գյուղ գյուղում։ Կառուցվել է 1830-ական թվականներին, գործող եկեղեցի է։

Կառուցվածք և պատմություն
------------------------

Կոտայքի մարզի Նոր Գյուղ (նախկինում` Թազագյուղ) բնակավայրը հիմնադրվել է տասնիններորդ դարի սկզբին, Պարսկաստանից ներգաղթած Խոյեցիների կողմից։ Գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու մասին առաջին վկայությունը վերաբերում է 1839 թվին, մեկ այլ անդրադարձ կա 1895 թվականին։ Խոյեցիները գաղթի ժամանակ իրենց հետ բերել են խաչքարեր, որոնք հետագայում տեղադրվել են եկեղեցու պատերի մեջ։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին ունի եռանավ բազիլիկ հորինվածք։ Ըստ եկեղեցու հարավային մուտքի բարավորին փորագրված տարեթվի՝ եկեղեցին հիմնավերակառուցվել է 1886 թվին։ Գաղթած ընտանիքներից մեկը, եկեղեցու առաջին քահանայի` Տեր Հարությունի ընտանիքն է եղել, ով կառուցել է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։

Նոր Գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին ներսից
Տեր Հարությունի մահից հետո ավելի քան 36 տարի ծառայել է նրա որդին՝ Տեր Զաքարը։ Տեր Զաքար Տեր-Հարությունյանը եղել է նաեւ Կոտայքի շրջանի առաջնորդը, ով 1918թ. մայիսին Սարդարապատի ու Բաշ-Ապարանի հերոսամարտի օրերին 250 աշխարհազորայինով, սեփական զենքով մասնակցել է սարդարապատի հերոսամարտին։

Տեր Զաքար Տեր-Հարությունյան
Խորհրդային միության տարիներին եկեղեցին վերածվել է ցորենի ամբարի և քայքայվել է ժամանակի ընթացքում։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո առաջին անգամ եկեղեցին փորձել են նորոգել 1998թ.-ին, սակայն հաջողվել է միայն զանգակատունը վերականգնել, իսկ 2016թ.-ին եկեղեցին հիմնանորոգվել է և վերաօծվել 2017 թվականին։

Եկեղեցու զանգակատան մոտ ամփոփված է գյուղի ծխատեր քահանաներից մեկը, ում տապանաքարի վրա կարդացվում է՝ *Աստ հանգչում է Յարութիւն քահանայ Ալօ(յ)եանց, անորդի, անունդ անմահ է*։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նոր գյուղ և Մայակովսկի գյուղերի պատմական հուշարձանները
2. ↑  Յովհաննէս եպս. Շահխաթունեանց. Ստորագրութիւն կաթուղիկէ Էջմիածնի եւ հինգ գաւառացն Արարատայ, էջ 316
3. ↑  Մեսրովբ արք-եպիսկոպոս Սմբատեանց, Տեղագիր Գեղարքունի Ծովազարդ գաւառի (1895)
4. ↑  Նորգյուղ եւ Մայակովսկի գյուղերի պատմական հուշարձանները
|  |  |
| --- | --- |
| Warning | **Ուշադրություն.** հոդվածի տեքստային մասը բավարար ծավալ չունի։Եթե յոթ օրվա ընթացքում բովանդակությունը չավելացվի և չգերազանցի նվազագույն ծավալը, ապա հոդվածը կջնջվի։ **Հոդվածը պիտակողին՝**Խնդրում ենք տեղադրել այս `{{subst:Ծանուցում/Կարճ էջ|Պիցցայի կտրիչ}}-- ~~~~` հաղորդագրությունը հոդվածը ստեղծած մասնակցի քննարկման էջում։
Հոդվածը պիտակվել է՝ **2024,3,25-ին։** |

Անիվի տիպի կտրիչ**Պիցցա կտրիչ** (հայտնի է նաև որպես **գլանաձև դանակ**) ձեռքի խոհանոցային պարագա է, որն օգտագործվում է տարբեր սննդամթերքների հատվածներ կամ կտորներ կտրելու համար։ Այն օգտագործվում է նաև որպես կտրող գործիք։ Պիցցա պատրաստելու ժամանակ տարածվածության պատճառով այն ստացել է "պիցցա կտրիչ" անվանումը։ Տիպիկ պիցցայի դանակն ունի անիվի տեսքով սայր, որը կցված է բռնակին։ Տարիների ընթացքում բնօրինակ դիզայնը փոխվել է՝ ներառելով տարբեր չափսեր, շեղբեր, բռնակներ և օգտագործման եղանակներ։ Պիցցայի սովորական դանակը ոչ միայն պիցցա կտրելու համար է, այլ նաև մի շարք այլ առաջադրանքների համար, ինչպիսիք են խմոր կտրելը կամ կանաչիները մանրացնելը։

1. ↑  «Pizza Cutter». *RecipeTips.com*. Վերցված է 2023-04-16-ին.
2. ↑  Carter, Murray (25 June 2013). *101 Knife Designs: Practical Knives for Daily Use*. Iola, Wisconsin: Krause Publications. էջ 22. ISBN 978-1-4402-3383-8.(չաշխատող հղում)
**Կատմանդու (հովիտ)**, հովիտ Նեպալում, որտեղ հանգրվանել են աշխարհի ամենանշանավոր բուդդիստական և հինդու տաճարներից մի քանիսը։ 2015 թվականի ապրիլին Նեպալում տեղի ունեցած երկրաշարժից Կատմանդուն տուժել է։ Երկրաշարժը դարձել է շատերի մահվան պատճառը։

Նկարագրություն
--------------

Հովտում են տեղակայված երեք քաղաքներ՝ Պանաոտի, Բհակտապուրը և Նեպալի մայրաքաղաք Կատմանդուն։ Հովիտն այդպես է կոչվել ի պատիվ իր կենտրոնական Դուրբաթ հրապարակում գտնվող նշանավոր տաճարի։ Փայտե երկհարկանի տաճարը կոչվում է Կաստմանդապ, որը սանսկրիտից թարգմանվում է որպես «փայտածածկ ապաստարան»։ Ասում են, որ տաճարը կառուցվել է մեկ ծառի փայտից, և շինարարության ժամանակ չեն օգտագործվել ո՛չ մեխեր, ո՛չ էլ խեչակներ։

Սրբազան ուխտավայրից ամենահինը հրաշակերտ ու խորհրդավոր Սվայամբհունաթ ստուպան է։ Իր ոսկե սրաձողով, հսկայական սպիտակ գմբեթով և չորս ճակատներից յուրաքանչյուրի վրա նկարագրված ամենատես աչքերով այն բարձրանում է Կատմանդու նայող բլրի վրա։ Ստուպան (բուդդայական սրբավայրերի համար օգտագործվող եզրույթ) գտնվում է ուխտագնացության վայրում, որը չափազանց կարևորվել է բուդդիստների և հինդուների համար՝ սկսած 5-րդ դարից, իսկ տաճարային համալիրը լի է աղոթքների շշունջներով, ուխտավայրերով, փոքր տաճարներով։ Պանաոտիում՝ Կատմանդու հովտի ամենագեղեցիկ քաղաքում, կան չորս ստուպաներ, որոնք ենթադրաբար կառուցվել են մ.թ.ա. 3-րդ դարում բուդդիստական հնդիկ կայսեր Աշոկա Մեծի (մ.թ.ա. 304-232 թթ.) դուստր Չարումատիի հրամանով։

Օդանավակայան և Հիմալայներ
Ստուպաները տեղակայված են քաղաքի չորս կողմերում գտնվող գերեզմանաբլուրներին՝ քաղաքին մենաստանային կերպար հաղորդելով Պանաոտիին։ Բհակտապուրը, որը հայտնի է նաև որպես «բարեպաշտների քաղաք», որի հսկայական հրապարակը լիքն է հին արվեստի և ճարտարապետության նմուշներով, դեկորատիվ տաճարներով, մենաստաններով, պալատներով, հուշարձաններով, իսկ հորիզոնում վեր է խոյանում Հիմալայները։

### Նյուարս

Նյուարսեցիները Կատմանդու հովտի քաղաքակրթության հիմնադիրներն էին։ Նրանց լեզուն այսօր հայտնի է որպես նևար լեզու։ Նյուարսցիները հասկացվել են որպես տարբեր էթնիկ խմբերի նախնիներ։ Գիտնականները նույնպես նրանց ներկայացնում են որպես ազգ։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  «Nepal Disaster Risk Reduction Portal». Government of Nepal. Վերցված է 2015 թ․ մայիսի 5-ին.
2. ↑  Մարկ Տրուման, Աշխարհի հրաշալիքները, 100 ամենատեսարժան վայրերն աշխարհում, Զանգակ -97, 2009 թ.
3. 1 2
4. ↑  von Furer-Haimendorf, Christoph (1956). «Elements of Newar Social Structure». *Journal of the Royal Anthropological Institute*. Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland. **86**: 15. doi:10.2307/2843991. JSTOR 2843991.
**Սեմա Քայգուսուզ** (թուրքերեն՝ Sema Kaygusuz, օգոստոսի 19, 1972(1972-08-19), Սամսուն, Թուրքիա), թուրք գրող, բանաստեղծուհի և սցենարիստ։

Կենսագրություն
--------------

Սեմա Քայգուսուզը ծնվել է 1972 թվականի օգոստոսի 19-ին Թուրքիայի Սամսուն քաղաքում զինվորականի ընտանիքում։ Մանուկ տարիքում ընտանիքի հետ հաճախ է բնակավայր փոխել, որի շնորհիվ ծանոթացել է Թուրքիայի տարբեր քաղաքների մշակույթներին։ 1990- 1994 թվականներին սովորել է Գազի համալսարանի գովազդի և հասարակայնության հետ կապերի ֆակուլտետում։ Ուսանողական տարիներին աշխատել է ռադիոյում, խաղացել թատրոնում և հետաքրքրվել պարարվեստով։ Այնուհետև տեղափոխվել է Ստամբուլ, որտեղ էլ բնակվում է մինչ օրս։ Ստամբուլում դասավանդում է գրական արվեստ։

Նրա առաջին *Ortadan Yarısından* (հայերեն՝ Միջօրեի կեսին) վիպակը տպագրվել է 1997 թվականին։ Վեպին հաջորդել են պատմվածքների մի քանի ժողովածուներ՝ *Sandik Lekesi* (2000), Doyma Noktasi ("2002) և Esir Sözler Kuyusu (2004): 2006 թվականին լույս է տեսել նրա առաջին *Yere Düşen Dualar* վեպը։ Ռեժիսոր Յեշիմ Ուստաօղլուի համար գրել է «Պանդորայի արկղ» (թուրքերեն՝ Pandora’nın Kutusu) ընտանեկան դրամայի սցենարը։ Այս ֆիլմը 2008 թվականին Սան Սեբաստիանի կինոփառատոնում ստացել է «Ոսկե լվացարանակոնք» մրցանակը։

2007 թվականին Քայգուսուզը բացել է Թուրքիայի էթնիկ և կրոնական տարբերությունների ուսուցման կուրսեր։ 2008 թվականին ստացել է Գյոթեի անվան ինստիտուտի թոշակ և մեկ ամսով դարձել է Բեռլինի «քաղաքային գրող»։ 2010 թվականին նա դարձել է գերմանական գրափառատոններից մեկի հյուրը։ Նրա գրքերը թարգմանվել են գերմաներեն, ֆրանսերեն, շվեդերեն և նորվեգերեն։

Գրականություն
-------------

* Uwe Stolzmann: *Erzählungen von Sema Kaygusuz. Schlaflos in Istanbul*, in: *NZZ*, 24. April 2014, S. 23

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Sema Kaygusuz Արխիվացված 2015-09-23 Wayback Machine, bei Berliner Künstlerprogramm (2010)
3. ↑  Angaben zur Autorin auf der Seite edinburghwritersconference.org

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 15043627 · BNE: XX4950286 · BNF: 15986475h · GND: 13240334X · ICCU: UBOV017389 · ISNI: 0000000083756938 · LCCN: no99067128 · NTA: 170153622 · SUDOC: 132334321 · VIAF: 41478927 · WorldCat VIAF: 41478927 |

 |

 |
**Սելմա Ռըզա** (թուրքերեն՝ Selma Rıza, փետրվարի 5, 1872(1872-02-05), Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - հոկտեմբերի 5, 1931(1931-10-05), Ստամբուլ, Թուրքիա), թուրք առաջին կին լրագրողը։ Նա համարվում է նաև Թուրքիայի առաջին կին վիպասաններից մեկը։ Նրա մահից հետո, ազգականները վերականգնել են լրագրողի Ֆերաջելի ազգանունը, այդ իսկ պատճառով նա հայտնի է նաև **Սելմա Ռըզա Ֆերաջելի** անունով։

Կենսագրություն
--------------

Սելման ծնվել է 1872 թվականի փետրվարի 5-ին։ Նրա հայրը եղել է Ալի Ռըզան, ով հանդիսացել է Ավստրո-Հունգարական կայսրությունում Օսմանյան կայսրության դեսպանատան աշխատակից։ Նրա մայրը՝ Նաիլեն եղել է ավստրիական հպատակ։

Կոստանդնուպոլսում մասնավոր ուսուցիչների մոտ ուսանելուց հետո, 1898 թվականին նա ճանապարհորդել է Փարիզ, հանդիպելու իր ավագ եղբորը՝ Ահմեդ Ռըզային, ով եղել է Երիտթուրքական շարժման անդամ։ Նա սովորել է Սորբոնի համալսարանում և անդամակցել «Միություն և առաջադիմություն» (թուրքերեն՝ İttihat ve Terakki) կուսակցությանը։ Նա եղել է կոմիտեի միակ կին անդամը։ Փարիզում նա գրել է երկու թերթերի համար, որոնք հրատարակվում էին երիտթուրքերի կողմից։ Թերթերից մեկը լույս է տեսել ֆրանսերեն՝ *Mechveret Supplément Français* անվամբ, իսկ մյուսը՝ թուրքերեն՝ in *Şura'i Himmet* անվամբ։ 1908 թվականին նա վերադարձել է Ստամբուլ, որտեղ աշխատել է երկու թերթերում՝ *Hanımlara Mahsus Gazete* (հայերեն՝ Թերթ կանանց համար) և *Kadınlar Dünyası* (հայերեն՝ Կանանց աշխարհ): 1908-1913 թվականներին նա եղել է Թուրքական Կարմիր կիսալուսնի գլխավոր քարտուղարը։ Օսմանյան կայսրության վերջին տարիներին, նա փորձել է Ստամբուլի սուլթանական պալատներից մեկը՝ Ադիլե սուլթանի պալատը վերածել աղջիկների դպրոցի։ Եղբոր օգնությամբ նախագիծը ստացվել է և պալատում, ընդհուպ մինչև 1986 թվականը, գործել է Քանդիլիի աղջիկների ավագ դպրոցը։ 1986 թվականին, երբ պալատը մասնակիորեն տուժել էր հրդեհից, դպրոցը տեղափոխվել է մեկ այլ մասնաշենք։

Սելմա Ռըզան մահացել է 1931 թվականի հոկտեմբերի 5-ին։

1892 թվականին, երբ նա միայն 20 տարեկան էր, գրել է «Ընկերություն» վերնագրով իր անտիպ վեպը (թուրքերեն՝ Uhuvvet): Վեպը տպագրվել է միայն 1999 թվականին՝ մահվանից 68 տարի անց Թուրքիայի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարության կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  [«Writers of turkey page (թուրքերեն)». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ մարտի 31-ին. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 20-ին. Writers of turkey page (թուրքերեն)]
2. 1 2  [«Women's movement page (թուրքերեն)». Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ ապրիլի 11-ին. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 20-ին. Women's movement page (թուրքերեն)]
3. 1 2  Women's Museum page
4. ↑  [«Adile sultan palace page (թուրքերեն)» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016 թ․ օգոստոսի 28-ին. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 20-ին. Adile sultan palace page (թուրքերեն)]

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 117533262 · VIAF: 77096031 · WorldCat VIAF: 77096031 |

 |
**Դույգու Ասենա** (թուրքերեն՝ Duygu Asena, ապրիլի 19, 1946(1946-04-19), Ստամբուլ, Թուրքիա - հուլիսի 30, 2006(2006-07-30), Ստամբուլ, Թուրքիա), թուրք լրագրող, գրող և կանանց իրավունքների պաշտպան։

Կյանքը և կարիերան
-----------------

Դույգու Ասենան ծնվել է 1946 թվականին Ստամբուլում։ Նրա պապը եղել է Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի քարտուղարը։ Կադըկոյում աղջիկների մասնավոր քոլեջը ավարտելուց հետո, նա շարունակել է իր կրթությունը Ստամբուլի համալսարանի մանկավարժության բաժնում։ Այնուհետև երկու տարի աշխատել է մանկական պոլիկլինիկայում, Հասեքի հիվանդանոցում և Ստամբուլի համալսարանի մանկատանը որպես մանկավարժ։

Դույգու Ասենան, որպես լրագրող, սկսել է գրել և հրատարակվել 1972 թվականից։ Նրա առաջին հոդվածը տպագրվել է «Hürriyet» թերթում։ 1976- 1978 թվականներին աշխատել է որպես ձայնագրող գովազդային գործակալությունում։ 1978 թվականից սկսած որպես խմբագիր հրատարակչությունում՝ պատասխանատու լինելով այնպիսի ամսագրերի թողարկման համար, ինչպիսիք են «*Kadınca*», «*Onyedi*», «*Ev Kadını*», «*Bella*», «*Kim*» և «*Negatif*».։

1980-ական թվականներին Դույգու Ասենան դարձել Թուրքիայում կանանց իրավունքների պաշտպան և ակտիվիստ։ ԶԼՄ-ներում նա գրել է ամուսնության, կանանց անհավասարության և բռնության թեմաների վերաբերյալ։

1992- 1997 թվականներին գրողը վարեկ է հաղորդում TRT 2 Haber պետական հեռուստաալիքով։ Որպես լրագրող աշխատել է այնպիսի թերթերում, ինչպիսիք են *Milliyet*, *Ջումհուրիյեթ* և Յարըն։ Նկարահանվել է «*Umut Yarıda Kaldı*» («*Հույսը կոտրվում է*»), «*Yarın Cumartesi*» («*Վաղը շաբաթ է*») և «Bay E» («Պրն. E»)։

Դույգու Ասենան մահացել է գլխուղեղի ուռուցքից, որի դեմ պայքարում էր ավելի քան 2 տարի։ Մահացել է Ստամբուլի ամերիկյան հոսպիտալում։ Թաղված է Զինջիրլիքույու գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
3. 1 2
4. 1 2  Associated Press (2006 թ․ օգոստոսի 2). «Duygu Asena; Advocate for Turkish Women». *Washington Post*. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 24-ին.
5. 1 2  Guler, Emrah (2006 թ․ օգոստոսի 4). «The name of the Turkish women». *Turkish Daily News*. Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ սեպտեմբերի 30-ին. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 24-ին.
6. ↑  Ozdemir, Senay (2007 թ․ հունիսի 25). «Feminism, Turkish-style». *Los Angeles Times*. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 24-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 16105259k · GND: 103325123 · ISNI: 0000000114540655 · LCCN: n88110436 · NKC: jo2006346294 · NLG: 70909 · NTA: 072150750 · SUDOC: 185416357 · VIAF: 103661822 · WorldCat VIAF: 103661822 |

 |

 |
Ուղեգծանշաններով սարքավորված նավուղու հատված
**Նավուղի**, *նավանց*, ջրային տարածության մեջ (ծովում, նեղուցում, գետում, լճում ևն) նավարկության տեսակետից անվտանգ անցում, բնութագրվում է բավարար խորությամբ և նավարկությանը խանգարող արգելքների բացակայությամբ։ Նավուղին սահմանագծվում է նավարկության սարքերի (խութանշանների, ուղեգծանշանների ևն) միջոցով։ Անվտանգության առումով նավուղու ընտրությունը առավել ապահով է դարձնում նավարկությունը ծանծաղուտներում, փոքր կղզիներով ու խութերով լի գետերում և փոթորկուն ծովերում։

Գետերի վրա ճանապարհը սովորաբար անցնում է հոսքի ամենամեծ խորությունների գծով (տալվեգ)։ Սահմանամերձ նավարկելի գետերի վրա սահմանը շատ դեպքերում դրվում է գլխավոր մայրուղու մեջտեղում։ Ըստ գտնվելու վայրի՝ առանձնանում են ծովային, գետային և այլ ճանապարհներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 196)։*  |
Թռչնաբուծարան Բրազիլիայի Սան Պաուլու քաղաքի մոտ
**Թռչնաբուծական ֆերմա**, գյուղատնտեսական թռչունների (հավ, բադ, հնդկահավ, սագ, խայտահավ, լոր) բուծման, ձվի և թռչնամսի արտադրության ձեռնարկության ստորաբաժանում։

Տեսակներ
--------

Ըստ նշանակության լինում են՝ **տոհմային** (այլ տնտեսությունների համար հավերի հիբրիդ. ճտերի աճեցման) և **մթերատու** (ձվատու և մսատու ուղղություններ) թռչնաբուծական ֆերմաներ։

Ձվի արտադրության թռչնաբուծական ֆերմաները լինում են` 50 և 100 հազար ածան հավերի, մսի արտադրության (ըստ տարեկան մթերվող մսացու ճտերի) հավերի՝ 750 հազար, 1 միլիոն և 1,5 միլիոն, հնդկահավերի՝ 25, 50 և 100 հազար, բադերի՝ 125, 250 և 500 հազար
համար։ Ավելի մեծ հզորության թռչնաբուծական ձեռնարկությունները կազմակերպում են որպես **թռչնաֆաբրիկաներ**։

Թռչնաբուծական ֆերմայի տեղակայում
--------------------------------

Թռչնաբուծական ֆերմաներում թռչուններին տեղավորում են հատուկ շինություններում՝ **թռչնանոցներում**, թռչնաբուծական ֆերմաներում կան նաև կերարտադրամասեր, կերախոհանոց, ավտոտնակներ (ծածկարաններ), մեխանիզմների կայանատեղեր, կենդանաբանական և անասնաբուժական լաբորատորիաներ, անասնաբուժական շինություններ, թռչնաղբի մշակման արտադրամասեր, կեղտաջրերի մաքրման կառույցներ, կերի, ցամքարի և գույքի պահեստներ, թռչնաղբապահեստարան, վարչատնտեսական շենքեր և ծառայողակենցաղային շինություններ։ Թռչնաբուծական ֆերմաները կառուցում են հարթ ռելիեֆով չոր, չջրածածկվող հողամասերի վրա, տեղակայում բնակելի գոտու հողմահակառակ կողմում, անասնաբուժական և մաքրիչ կառույցների, կաթսայատների նկատմամբ՝ հողմակողմում։
Բնակելի շինություններից այն պետք է հեռու լինի առնվազն 300 մ։ Տոհմային մատղաշի և ճտահանության մասնաշենքերը տեղակայում են մյուս շինությունների հողմակողմում, իսկ արդյունաբերական նպատակով օգտագործվող շինությունները՝ թխսամայրերի շինությունների հողմահակառակ կողմում։ Սպանդանոցը տեղակայում են թռչնանոցի հողմահակառակ կողմում՝ առնվազն 60 մ հեռավորությամբ, թռչնաղբապահեստարանը կամ թռչնաղբի չորացման արտադրամասը՝ հողմահակառակ կողմում՝ առնվազն՝ 300 մ հեռավորությամբ։ Թռչունների պահվածքի գոտու մուտքի մոտ նախատեսում են սպասարկող անձնակազմի համար սանբլոկներ։ Վարչատնտեսական շենքը, անասնաբուժական լաբորատորիաները, նորոգման արհեստանոցները, ավտոտնակները, պահեստային շինությունները կառուցում են թռչնանոցներից առնվազն 60 մ հեռավորությամբ։

Թռչնաբուծությունը Հայաստանում
-----------------------------

Հայաստանում առաջին թռչնաբուծական ֆերման հիմնադրվել է 1926 թվականին Թոխմախան գյուղում (այժմ՝ Երևանի շրջագծում)։ 1930 թվականին ստեղծվել է առաջին թռչնաբուծարանը (Դիլիջանի մոտ), ապա մինչև 1930-ական թվականների վերջը՝ ճտահանման կայաններ և թռչնաբուծական ֆերմաներով տնտեսություններ։ 1949-1951 թվականներին Հայաստանում կառուցվել է թռչնաբուծական, ինկուբատորային 7 կայան, իսկ 1953 թվականին դրանց թիվը հասել է 13-ի՝ 700 հազար ձվատարությամբ։ 1990 թվականին Հայաստանում խորհրդային կարգերի և տնտեսության փլուզման հետ վերացել են նաև պետական թռչնաբուծական ֆերմաները։

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
|  |
| --- |
| **Գող ձևացող** |
| Գող ձևացողԳող ձևացող |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Բզեզներ (Coleoptera) |
| **Ընտանիք** | *Anobiidae* |
| **Ցեղ** | **Ptinus** |
| **Տեսակ** | **Գող ձևացող** *(P. fur)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Ptinus fur***Linnaeus, 1758 |

**Գող ձևացող** (լատին․՝ Ptinus fur), ձևացողների ընտանիքի բզեզ, պարենամթերքների պաշարների վտանգավոր վնասատու։ Բզեզներն ու թրթուրները վնասում են հացահատիկը, ձավարեղենը, ալյուրը, ալրեղենն ու մակարոնեղենը։

Նկարագրություն
--------------

Մարմնի երկարությունը 2-4 մմ է, առաջնամեջքը՝ դեղին մազիկներից կազմված 2 երկայնական նեղ գծերով։ Էգերը գորշ սև, ձվաձև վերնաթևերով (չեն թռչում), արուները՝ շիկակարմիր կամ գորշ, երկարացած վերերով և լավ զարգացած հետին թևերով (թռչում են)։ Առաջնամեջքը խիտ ծածկված է մազիկներով, իսկ վերնաթևերը ծածկված են սպիտակ թեփուկներով։ Թրթուրների երկարությունը միչև 6 մմ է, կորացած, սպիտակ, դեղնադարչնագույն գլխով և կրծքային 3 զույգ ոտքերով՝ բաց դեղնավուն մազիկներով խիտ ծածկված։ Հարսնյակավորվելիս սննդի մասնիկներն իրար կպցնելով՝ բոժոժ է հյուսում կամ կրծելով ու միջուկն ուտելով «օրորոց» է պատրաստում։

Տարածվածություն
---------------

Լայնորեն տարածված է։ Ապրում է փակ շինություններում, վարում գիշերային կյանք, անհանգստացնելիս որոշ ժամանակ մնում է անշարժ (այստեղից՝ անվանումը)։ Փչացնում է միջատների և թռչունների խրտվիլակների թանգարանային հավաքածուները։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  «Insect Fact Sheet 12. Spider Beetles & Biscuit Beetles» (PDF). Salford City Council. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 14-ին. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 5-ին.
2. ↑  *Curran C.H.* Note on Ptinus fur, L. and villiger, Reit. as Stored Product Pests in Canada // *55th Annual Report of the Entomological Society of Ontario*. — 1925. — С. 28-29.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776664183 |

 |
Երեսվար սկավառակավոր ցաքանի օգնությամբ
**Երեսվար**, հողի մակերևութային կամ ոչ խորը փխրեցում, որն ուղեկցվում է առի մասնակի շրջումով և մոլախոտերի հատումով։ Կատարվում է երեսվարի գութաններով՝ երեսվարիչներով։ Խոզանի երեսվարը նախորդում է աշնանավարին և երբեմն կարող է փոխարինել դրան։ Երեսվարի ժամանակ առաջացած հողի փխրուն, մանրակոշտ շերտը նվազեցնում է խոնավության գոլորշացումը և պայմաններ է ստեղծում մոլախոտերի աճի համար, որոնց ծիլերը ոչնչացվում են հաջորդ վարով։ Բացի այդ, երեսվարի ժամանակ մեխանիկական վնասվածքներ են ստանում ու ոչնչանում զգալի քանակությամբ վնասատու միջատներ, դրանց ձվերը, թրթուրները և հարսնյակները։ Խոզանի երեսվար կատարում են երաշտադիմացկուն բույսեր՝ հացահատիկի բերքահավաքից անմիջապես հետո կամ միաժամանակ։ 8–12 սմ խորությամբ երեսվարում են բազմամյա խոտաբույսերի շերտը՝ այն վարելուց առաջ, որից հետո ճիմը չորանում է ու կորցնում վերաճելու ունակությունը։ Վարի փոխարեն կատարած 10–12 սմ խորությամբ երեսվարը հաճախ ավելի արդյունավետ է փուխր և մոլախոտերից զերծ հողերում՝ արմատապտուղների ու կարտոֆիլի բերքահավաքից հետո, նաև՝ աշնանացանի ժամանակ չորային, տափաստանային հողերում՝ զբաղված ցելերով և ոչ ցելային նախորդներով։

Երեսվարը լայնորեն կիրառվում է նաև գարնան-ամռան ժամանակաշրջանում՝ հողի նախացանքային մշակման՝ մաքուր ցելերի խնամքի ժամանակ, երբ ծլարձակում են մոլախոտերը։ Խորությունը մեծացնելու նպատակով կատարված յուրաքանչյուր հաջորդող երեսվարը ցելային դաշտն ավելի ու ավելի է մաքրում մոլախոտերից։ Այս դեպքում նպատակահարմար է երեսվարը և կուլտիվացումը համատեղել ցաքանման հետ։ Երեսվարը հատկապես արդյունավետ է խոշոր հատիկաչափական կազմով և բազմամյա մոլախոտերով աղտոտված հողերում։ Երեսվարի խորությունը կախված է սկավառակավոր երեսվարիչից, դաշտի աղտոտվածությունից, հողի հատիկաչափերի կազմից, մշակման պահին դրա ունեցած խոնավությունից և նախորդ մշակման եղանակից (սկավառակավոր երեսվարիչով մշակելիս խորությունը 5–12 սմ է, խոփավոր երեսվարիչով մշակելիս՝ 12–17 սմ)։ Սիզախոտով աղտոտված դաշտերում երեսվարում են սկավառակավոր երեսվարիչով՝ 2 ուղղություններով, վարից 2 շաբաթ առաջ։

Հացահատիկի բերքահավաքի հետ միաժամանակ կատարվող երեսվարը 15–16 %-ով բարձրացնում է հնձիչների հետ միացքավորված մեքենաների ծանրաբեռնվածությունը։ Գերխոնավ, ծանր հողերում երեսվարը փոխարինում է աշնանավարին։ Հողմային էրոզիային ենթակա շրջաններում խոզանի երեսվարի փոխարեն կատարում են հողի հարթահատում մշակում կամ աշնանն այն թողնում են անմշակ։ Այդ շրջաններում ավելի արդյունավետ են կուլտիվատոր-հարթակտրիչները, որոնք խոզանը թողնում են հողի մակերևույթին, ինչը նպաստում է դաշտերում առատ ձնակուտակմանը։ Խոզանը չեն երեսվարում, սովորաբար, նաև խոզանաբույսերի ցանքի դեպքում, երբ բերքահավաքից հետո հողը մշակում են հիմնական,այնուհետև՝ նախացանքի համար։

Երեսվարի որակի ցուցանիշներն են խորությունը և հավասարաչափությունը, մոլախոտերի ոչնչացման աստիճանը, հողի փխրեցման աստիճանն ու խարակների բացակայությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Դեղնախտ կենդանիների**, ախտաբան վիճակ, որը բնորոշվում է մաշկի, լորձաթաղանթների, ենթամաշկի բջջանքի և այլ հյուսվածքների դեղին գունավորմամբ՝ կապված արյան մեջ բիլիռուբին լեղագունակի ավելցուկային կուտակմամբ և հյուսվածքներում նրա նստվածքով։ Նկատվում է հեմոգլոբինի քայքայման բարձրացման և այլ հիվանդությունների դեպքերում։

Տեսակներ
--------

Ըստ առաջացման մեխանիզմի՝ կենդանիների դեղնախտը լինում է մի քանի տեսակ. մեխանիկական դեղնախտ՝ բնորոշվում է լեղուղիների անցանելիության խանգարմամբ, որն առաջանում է տարբեր խոչընդոտներով (հելմինթներ, օտրմարմիններ, ուռուցքներ և այլն), նրանց սեղմման, փակման կամ ճնշման հետևանքով։ Ուղեկցվում է մարսողության և լյարդի ֆունկցիայի խանգարումներով։ Պարենքիմատոզ դեղնախտը զարգանում է լյարդաբորբերի, թունավորումների, որոշ վարակիչ հիվանդություների (լեպտոսպիրոզ, ձիերի վարակիչ էնցեֆալոմիելիտ և այլն) դեպքերում։ Արյունատարրալուծական (հեմոլիտիկ) դեղնախտն առաջանում է ավելցուկային բիլիռուբինի արտալյարդային արտադրության հետևանքով՝ էրիթրոցիտների արագ քայքայման ժամանակ (վարակիչ սակավարյունություն, հեմոսպորիդիոզներ, պիրոպլազմոզ, նորածինների դեղնախտ և այլն)։ Տարբերակիչ ախտորոշումը հիմնվում է պատճառագիտական, կլինիկաախտաբանանատոմ. տվյալների վրա։ Բուժումը. հիմն. հիվանդությունն առաջացնող պատճառների վերացում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Կարմիր վանք**, հայկական եկեղեցի Արցախի Հանրապետության Քարվաճառի շրջանում։ Այն գտնվում է պատմական Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի Ծար գավառում, որը եղել է միջնադարի հայ գրչության կենտրոն։ Ներկայումս Կարմիր վանքը գտնվում է Ադրբեջանի կողմից օկուպացված տարածքներում։

Տեղադրություն
-------------

Եկեղեցին տեղակայված է Դուտխու գետի Մոս վտակի աջ ափի ձորահովտին առանձնացած մի բլրակի՝ ծովի մակարդակից 1736 մետր բարձրության վրա, պատմական Մոս և Ապահեն բնակավայրերի միջև։

Պատմություն
-----------

Կարմիր վանքի մասին վիմագրական և մատենագրական տեղեկություններ չեն պահպանվել։ Հայտնի չէ եկեղեցու իրական անունը և կառուցման ստույգ թվականը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցին հորինվածքով միանավ թաղակապ փոքր սրահ է։ Երկարությունը արտաքինից 6,9 մետր է, լայնությունը՝ 4,53 մետր, իսկ պատերի հաստությունը՝ 0,8 մետր։ Նախնական պատերի շարվածքը թույլ է տալիս կառույցը թվագրել ամենաուշը 9-10-րդ դարով։ Այն կառուցված է եղել բարձիկատեսք (ռուստիկ) մշակում ունեցող կվադրերով։ Հետագա վերանորոգումը եղել է կոպտատաշ քարերով։ Եկեղեցու մուտքը արևմուտքից է, իսկ միակ լուսամուտը բացված է արևելքից։ Եկեղեցուց արևմուտք է ընկած մուտքի բարավորը, որն արձանգրություն չունի։ Եկեղեցու ծածկը փլված է։

Հավանաբար եկեղեցու շուրջ եղել է գերեզմանատուն, որից գրեթե ոչինչ չի պահպանվել։ Եկեղեցու ներսում մինչև 2020 թվականը եղել է խաչքարի մեկ պատվանդան։

Խորհրդային տարիներին ադրբեջանցիները եկեղեցու քարերն օգտագործել են մոտակա Ֆաթալիլար գյուղի տների կառուցման համար։

Ներկա վիճակ
-----------

Արցախյան ազատամարտի և 44-օրյա պատերազմի ժամանակ եկեղեցին չի տուժել ռազմական գործողություններից։ 2020 թվականի նոյեմբերի 25-ին Քարվաճառի հանձնումով եկեղեցին հայտնվել է Ադրբեջանի օկուպացիայի ներքո և որևէ տեղեկություն չկա նրա ներկա վիճակի մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կարապետյան, Սամվել (2019). *Մռավականք* (PDF). Երևան.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
2. ↑  «Արցախի տարածքները համարվում են օկուպացված Ադրբեջանի կողմից. ԱՀ ԱԺ հայտարարությունը». *armenpress.am*. Վերցված է 2024 թ․ մարտի 7-ին.
3. ↑  «Կարմիր վանքը». *Monument Watch*. Վերցված է 2024 թ․ մարտի 7-ին.
4. ↑  Կարապետյան, Սամվել (1999). *Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում*. Երևան.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
**Ընկուզապտղավոր մշակաբույսեր,** ծառերի բուսացեղեր, որոնց պտուղը հայտնի է ընկույզ (nux) ընդհանուր անվամբ և կազմված են փայտացած կեղևից ու նրա մեջ ամփոփված ուտելի միջուկից։ Ընկուզապտղավոր մշակաբույսերի շարքին են դասվում տարբեր ընտանիքների ցեղեր․ ընկուզազգիներ՝ ընկուզենի, մանջուրային ընկուզենի, պեկան, կեչազգիներ՝ պնդուկենի, տխլենի, վարդազգիներ՝ նշենի, հաճարազգիներ՝ շագանակենի, հաճարենի, սոճազգիներ՝ սիբիրային մայրի, աղտորազգիներ՝ պիստակենի։ Ընկույզների միջուկը հարուստ է ճարպերով (մինչև 77%), սպիտակուցներով (մինչև 22%), շագանակենու պտուղներում շատ են ածխաջրերը (մին չև 50%)։ Գրեթե բոլոր ընկուզապտղավոր մշակաբույսեր մեծ տարածքներով աճում են վայրի վիճակում։ Բնական տնկարկներում կատարվում են ընկույզի մթերման աշխատանքներ։ ՀՀ-ում տարածված են ընկուզենին, պնդուկենին, տխլենին, շագանակենին, նշենին, պիստակենին, հաճարենին և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Երևանի**, **Շալախ**, ծիրանենու հայկական նվաղամիջահաս սորտ, որը ստեղծվել է ժողովրդական ընտրասերման ճանապարհով։ Հայաստանի Հանրոպետությունում մշակվող ամենաբարձրորակ և արդիական խոշոր նշանակություն ունեցող սորտ։ Այն նաև աշխարհում հայտնի լավագույն ծիրանենիներից է։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է հանրապետության ծիրանենու մշակության բոլոր գոտիներում։

Նկարագրություն
--------------

Ծառը փարթամ է, գնդաձև սաղարթով։ Պտղաբերությունն սկսվում է տնկման 3-4-րդ տարում։ Պտուղը՝ միջին մեծության և մեծ (մինչև 100 գ, չափավորը՝ 65 գ), էլիպսաձև կամ ձվաձև, կողքերից՝ թույլ սեղմված, պտղակոթի մոտ՝ փոքրիկ պարանոցով, թեթևակի ծալքավոր կողերով, գագաթը՝ սեղմված, միջուկակարը՝ միջին խորության, հիմքում՝ բավականին խորացող։ Մաշկը՝ բարակ, բավականին պինդ, միջին թավոտությամբ, պտղամսից չանջատվող, դեղնաոսկեգույն, արևահայաց կողմում 1/2–1/3 մասով՝ մորեգույն։ Պտղամիսը՝ ոսկեգույն, պինդ, մսալի-հյութալի, քաղցրաթթվաշ, ախորժալի համով, նուրբ բույրով։ Կորիզը՝ պտղից անջատվող, միջուկը՝ քաղցր։ Պտուղների հասունացումը՝ հունիսի 25-ից հուլիսի 15-ը։ Բերքատվությունը՝ 250–300 ց/հա։ Ցրտադիմացկուն է, միջին դիմացկուն՝ ծակոտկեն բծավորություն հիվանդության նկատմամբ։ Լավագույն փոշոտիչներն են՝ Կարմրենին, Խոսրովենին և Սաթենին։

Կիռարություն
------------

Պտուղներն օգտագործվում են թարմ և վերամշակված (կոմպոտ, հյութ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Տրիադա** (չինարեն ավանդ. 三合會, հեշտ. 三合会 , պինին: *sānhéhuì*, պալլ.: *սանյխեխուեյ*), գաղտնի հանցավոր կազմակերպությունների տեսակ Չինաստանում և չինական սփյուռքում։ Տրիադան մի կազմակերպություն չէ։

Բոլոր տրիադաներին բնորոշ են ընդհանուր հավատալիքներ և ծեսեր, ինչպիսիք են՝ 3 թվի առեղծվածային նշանակության հանդեպ հավատ, որտեղից և առաջացել է նրանց անվանումը։ Խաղաղ ժամանակ շատ նման կազմակերպություններ, ինչպես փոխօգնության եղբայրություն, բայց դրա հետ մեկտեղ դրանցից շատերը կապված են հանցավոր գործունեության հետ։

Պատմություն
-----------

Սխեմայի համաձայն տրիադաները ի սկզբանե կազմվել են, որպես գաղտնի պարտիզանական ջոկատներ ընդդեմ Ցին դինաստիայի մանչուական կայսրի դեմ։ Համարվում է, որ տիրիադան կազմավորվել է Թայվան կղզում, ուր մայրցամաքային Չինաստանից և փախել են մանչուական Մին դինաստիայի կողմնակիցների մնացորդները։

Տրիադաները հզորացել են տայպինական ապստամբության ժամանակ՝ 1850 – 1864 թվականներին։ Բռնցքամարտիկների ապստամբությունը գաղտնի ընկերությունների փորձն էր ազատելու Չինաստանը արևմտյան եւ քրիստոնեական ազդեցություններից։ Հետագա տարիներին այլ գաղտնի ընկերություններ աջակցել են չինական պետական գործիչ Սուն Յաթ-Սենին, ով ցանկանում էր վերջ դնել հին կայսերական իշխանություններին և հիմնել հանրապետություն։

1945 թվականին կոմունիստները գալով իշխանության, շուտով իրենց առաջ խնդիր դրեցին վերացնել գաղտնի ընկերությունները, որոնց անդամակցելը մայրցամաքային Չինաստանում մինչև օրս պատժվում է մահապատժով։ Ինչ վերաբերում է մնացած երկրներին, ապա տրիադան դարձել է չինական ներգաղթի մշտական ուղեկիցը։ Տրիադայի գործունեությունը գլոբալ բնույթ է կրում, սակայն նրանք առավել ակտիվ են Ասիայում։ Այս հանցավոր խմբավորումների մասնակիցների ճնշող մեծամասնությունը էթնիկ չինացիներ են։

Ներկայումս տրիադան հայտնի է, որպես մաֆիոզական էությամբ հանցավոր կազմակերպություն, տարածված Թայվանում, ԱՄՆ-ում և չինական այլ ներգաղթի այլ կենտրոններում։ Մասնագիտացված է թմրանյութերի առևտրի և այլ հանցավոր գործունեությունների մեջ (ռեկետ, շորթում, սպանություն, գողություն և այլն)։

Գործանեություն Ռուսաստանում
---------------------------

Չիանական մաֆիոզական խմբավորումները տարբերվում են ծայրաստիճան գաղտնիությամբ և ռուսական իրավապահ մարմիններին նրանց մասին բավական քիչ տեղեկություններ են հայտնի։ Տրիադաների հանցագործությունները հաճախ տեղի են ունենում իրենց հայրենակիցների մեջ, ինչի արդյունքում ռեկետը, սպառնալիքները և սպանությունները անգամ չեն մտնում ռուսական քրեական վիճակագրության մեջ։ Իրավիճակը բարդանում է չինական համայնքի փակվածությունից, ինչպես նաև ոստիկանական մարմիններում չինարենի գիտակների բավարար քանակի բացակայությունից։ Ըստ օպերատիվ տվյալների՝ «Տրիադայի» անդամները տարբերվում են իրենց արտաքին համեստությամբ մինչև ասկետիզմ, խիստ հիերարխիա, կույր հնազանդություն «պարագլխի» նկատմամբ, անգթությամբ և լռության ուխտով։ Տրիադան, չնչին բառառությամբ, չի թողնում գրեթե ոչ մի նյութական հետք։ «Տրիադայի» հիմնական մասնագիտացումը Ռուսաստանի Հեռավոր Արևելքում անտառների արտահանումը և մաքսանենգությունն է։

Տես նաև
-------

* Հոնկոնգի Տրիադաները
* Կանաչ հրոսակախումբ

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Китайская мафия: теперь мы идем к вам! | Собеседник.ру
**Ահմեդ Թաներ Քըշլալ** () թուրք պրոֆեսոր, քաղաքական գործիչ և մեկնաբան, որը սպանվել է։ 1977 թվականին ծառայել է Թուրքիայի խորհրդարանում, 1978 թվականին և 1979 թվականին եղել է մշակույթի նախարար։

Կենսագրություն
--------------

Նախնական և միջնակարգ կրթությունն ավարտել է Քիլիսում, իսկ 1957 թվականին ավարտել Ստամբուլի «Կաբաթաշ Էրքեք Լիսեսի» միջնակարգ դպրոցը։

1963 թվականին ստացել է Անկարայի համալսարանի Քաղաքական գիտությունների դպրոցի դիպլոմ: Ուսումնառության տարիներին աշխատել է նաև Անկարայում լույս տեսնող «*Yeni Gün*» թերթում։ Նա իր դոկտորի աստիճանը ստացել է Փարիզի համալսարանի սահմանադրական իրավունքի և քաղաքագիտության ամբիոնում «*Çağdaş Türkiye'de Siyasal Güçler*» ( *Քաղաքական ուժերը ժամանակակից Թուրքիայում* ) թեմայով: Որպես դասախոս իր ակադեմիական կյանքը սկսել է Անկարայի Հաջեթեփեի համալսարանում: Այնուհետև տեղափոխվել է Անկարայի համալսարանի Քաղաքական գիտությունների դպրոց և դարձել դոցենտ։

Քաղաքական առումով Քըշլալը եղել է քեմալական, ընդունում էր դեմոկրատական սոցիալիզմի և սոցիալ-դեմոկրատիայի տեսակետները։ 1977 թվականին ընտրվել է Թուրքիայի խորհրդարանի՝ Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի պատգամավոր՝ Իզմիրի պատգամավոր։ 1978-1979 թվականներին վարչապետ Բյուլենթ Էջևիթի կողմից նշանակվել է մշակույթի նախարարության պաշտոնում։ Իր պաշտոնավարման ընթացքում վերսկսել է պետական մամուլի կողմից դասական գործեր տպագրելու ջանքերը՝ մատչելի գներով հասանելի դարձնելով լայն զանգվածներին։

1980 թվականի սեպտեմբերի 12-ի ռազմական հեղաշրջումից հետո Ահմեդ Թաներ Քըշլալը վերադարձել է ակադեմիա և 1988 թվականին դարձել լրիվ պրոֆեսոր։ Թոշակի անցնելուց հետո նա շարունակել է քաղաքական գիտությունների դասախոսություններ կարդալ Անկարայի համալսարանի հաղորդակցության բաժնում։ 

### Սպանություն

Ահմեթ Թաներ Քըշլալիի գերեզմանը Քարշըյակա գերեզմանատանը։
1999 թվականի հոկտեմբերի 21-ին, տեղական ժամանակով ժամը 9:40-ին, Քըշլալին լքել է իր տունը և ուղևորվել դեպի իր մեքենան: Երբ նստել է մեքենան, նկատել է մի փաթեթ, որը դրված է եղել ապակու մաքրիչի վրա: Նա ձախ ձեռքով բարձրացրել է այն, և այդ պահին պայթյուն է տեղի ունեցել, ինչը ձախ ձեռքը պոկեց արմունկից։ Նրա ձեռքի ժամացույցը ռումբի բեկորների հետ միասին կոտրեց գանգը: Նրա կինը՝ Նիլյուֆեր Քիշլալին, անմիջապես դիմել է շտապօգնություն և նրան արագ տեղափոխել են հիվանդանոց, որտեղ, Քըշլալը մահացել է։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Who is who entry page in belgenet (tr)
* Ahmet Taner Kışlalı – official website (tr)
* Ահմեդ Թաներ Քըշլալ Internet Movie Database կայքում

1. ↑  «Ahmet Taner Kislali». Committee to Protect Journalists. 1999-10-21. Վերցված է 2013-03-13-ին.
2. ↑  Kışlalı, Ahmet Taner (1992-06-07). «Ahmet Taner Kışlalı – Demokratik Sol mu? Sosyal Demokrasi mi?». *Ahmet Taner Kışlalı* (թուրքերեն). Վերցված է 2023-08-12-ին.
3. ↑  Kışlalı, Ahmet Taner (1999-12-18). «Ahmet Taner Kışlalı – 'Tarihsel Sentez'e Doğru!». *Ahmet Taner Kışlalı* (թուրքերեն). Վերցված է 2023-08-12-ին.
4. ↑  Kışlalı, Ahmet Taner (1999-12-30). «Ahmet Taner Kışlalı – İdeolojisi ve Kemalizm...». *Ahmet Taner Kışlalı* (թուրքերեն). Վերցված է 2023-08-12-ին.
5. ↑  «Yine o meçhul fail». *Hürriyet* (Turkish). 1999-10-22. Վերցված է 2013-10-22-ին.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
**Կալապան**, պատմական նախկին բնակավայր, գյուղատեղի Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի Վերին Ոսկեպար գյուղի մոտ՝ Ոսկեպար գյուղից մոտավորապես 3,5 կմ հարավ-արևմուտք` լեռնաճյուղի անտառապատ լանջին, ծովի մակերևույթից 1045 մ բարձրության վրա։

Անուն
-----

Գյուղատեղիի պատմական անունը Կալապան է։ Տեղացիների շրջանում այն հայտնի է նաև Կլապաններ անունով։

Պատմություն
-----------

Միջնադարով թվագրվող գյուղատեղին ներառում է համանուն եկեղեցու և գերեզմանոցի ավերակներով։

Եկեղեցին թվագրվում է 13-րդ դարով և համանման միանավ կառույցներից առանձնանում է ավանդատների բացակայության պայմաններում շինության հիմնական լայնության համեմատ արևելյան ճակատի կարճված առանձնահատկությամբ։ Եկեղեցու համեմատաբար պահպանված հատվածներն են խորանի ետնապատն ու խորանի դիմաց գտնվող պատը։ Կառույցի շարվածքն իրականացվել է տեղական անմշակ քարերով և կրաշաղախով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Սամվել Կարապետյան, Ոսկեպարի պատմական հուշարձանները, Երևան, 2013, *(էլեկտրոնային տարբերակ Արխիվացված 2021-08-31 Wayback Machine)*։
«**Իմպոլինյան**», **Հսկա սալոր**, **Ջոյենթ Պրուն**, սալորենու ամերիկյան սորտ։ Ստացված է Վենգերկա Աժանյան և Պոնդա սերմնաբույսի խաչասերումից (հեղինակ՝ Լ. Բերբանկ)։ Մշակում են հանրապետության գյուղատնտեսական բոլոր գոտիներում։

Նկարագրություն
--------------

Ծառն ուժեղաճ է, խիտ և ձգված պսակով։ Պտղաբերությունն սկսվում է տնկման 3-4-րդ տարում։ Պտուղը՝ խոշոր (50-60 գ), հակառակ-ձվաձև, հիմքը՝ ձգված։ Մաշկը՝ հաստ, պինդ, պտղամսից անջատվող, մուգ կարմիր, ուժեղ պատված մանր վարդագույն բծերով, ամբողջովին ծածկված գեղեցիկ մանուշակագույն փառի հաստ շերտով։ Պտղամիսը՝ կորիզից լավ անջատվող, թափանցիկ, սաթագույն, նուրբ, հալվող, շատ հյութալի և քաղցր, կորիզի մոտ թեթևակի թթվաշ։ Պտուղների հասունացումը՝ օգոստի վերջին։ Բերքատվությունը՝ 150-200 ց/հա։ Ինքնմուլ է։ Լավագույն փոշոտիչներն են՝ Ռենկլոդ Ալտանա, Վենգերկա Իտալական, Անա Շպետ սորտերը։ Փոխադրունակ է, միջին ցրտադիմացկուն, բարձր երաշտադիմացկուն, հիվանդությունների և վնասատուների նկատմամբ կայուն։ Լավագույն աղանդերային սորտերից է, պիտանի է նաև վերամշակման համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Երկու շրջանաձև դիագրամներ, որոնք ցույց են տալիս օրվա և շաբաթվա բաժանումը, կարոլինգյան կաղապար: Օրը բաժանված է 24 ժամի, իսկ յուրաքանչյուր ժամը՝ 4 կետի, 10 րոպեի կամ 40 րոպեի։ Նմանապես, շաբաթը բաժանված է յոթ օրվա, իսկ յուրաքանչյուր օրը՝ 96 կետի, 240 րոպեի կամ 960 րոպեի։
**Պահ**, ժամանակի միջնադարյան միավոր։ Արեգակնային ժամացույցի վրա ստվերի շարժումը արեգակնային ժամում ծածկում էր 40 ակնթարթ՝ արևածագի և մայրամուտի միջև ընկած ժամանակահատվածի տասներկուերորդ մասը։ Արեգակնային ժամի տեւողությունը կախված էր օրվա տևողությունից, որն իր հերթին տարբերվում էր սեզոնին համապատասխան:Թեև ժամանակակից վայրկյաններում պահի երկարությունը ֆիքսված չէր, միջինում միջնադարյան պահը համապատասխանում էր 90 վայրկյանի։ Արեգակնային օրը կարելի է բաժանել 24 ժամերի՝ հավասար կամ անհավասար երկարությամբ, առաջինը կոչվում է բնական կամ հավասարաչափ, իսկ երկրորդը՝ արհեստական։ Ժամը բաժանված էր չորս պունկտաների (քառորդ ժամ), 10 րոպե կամ 40 րոպե։

Միավորն օգտագործվել է միջնադարյան հաշվիչների կողմից մինչև մեխանիկական ժամացույցի և 60 միավորային համակարգի ներդրումը 13-րդ դարի վերջում։ Միավորը չէր օգտագործվի առօրյա կյանքում։ Միջնադարյան հասարակ մարդկանց համար ժամանակի անցման հիմնական նշանը օրվա ընթացքում ընդմիջումներով աղոթքի կանչն էր։

Պահի մասին հայտնաբերված ամենավաղ հիշատակումը վերաբերվում է Արժանապատիվ Բեդեի 8-րդ դարի գրվածքներին, ով համակարգը նկարագրում է որպես 1 արեգակնային ժամ = 4 պունկտա = 5 լուսնային կետ = 10 րոպե = 15 մաս = 40 մոմենտ։ Բեդեին հիշատակել է հինգ դար անց և՛ Բարթոլոմեոս Անգլիկուսը, իր վաղ հանրագիտարանում ՝Իրերի հատկությունների մասին, ինչպես նաև Ռոջեր Բեկոն։ Պահը հետագայում բաժանվեց 12 ունցիա՝ յուրաքանչյուրը 47 ատոմից, թեև այդպիսի բաժանումներ երբևէ չի կարող օգտագործվել դիտարկման ժամանակ օգտագործվող սարքավորումների հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  North, John David (1988). *Chaucer's Universe*. University of Michigan Press.
2. ↑  Bede (1999). *The Reckoning of Time*. Liverpool University Press. էջ 267. ISBN 9780853236931. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 23-ին.
3. ↑  Bacon, Roger. *Opera quaedam hactenus inedita*. Oxford University Press. էջ 45. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 5-ին.
4. ↑  Bede (1999). *The Reckoning of Time*. Liverpool University Press. էջ 268. ISBN 9780853236931. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 23-ին.
5. ↑  Bede (1999). *The Reckoning of Time*. Liverpool University Press. էջ 15. ISBN 9780853236931. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 23-ին.
6. ↑  Bede (1999). *The Reckoning of Time*. Liverpool University Press. էջ 73. ISBN 9780853236931. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 23-ին.
7. 1 2  Bacon, Roger. *Opera quaedam hactenus inedita*. Oxford University Press. էջ 48. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 5-ին. Note the distinction between minucia and minuta, as well as the introduction of the ostenta, the precursor to the modern minute.
8. ↑  *Middle English dictionary*. University of Michigan Press. 1977 թ․ դեկտեմբերի 31. էջ 644. ISBN 978-0472011360. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 5-ին.
**Դորոթեա Մարգարետա «Թեդի» Սխոլտեն** (մայիսի 11, 1926(1926-05-11), Ռեյսվեյկ, Հարավային Հոլանդիա, Նիդերլանդներ - ապրիլի 8, 2010(2010-04-08), Ռեյսվեյկ, Հարավային Հոլանդիա, Նիդերլանդներ), եղել է հոլանդացի երգչուհի և հեռուստահաղորդավարուհի։ Նա հայտնի է նրանով, որ «Een beetje» երգով հաղթել է Եվրատեսիլ 1959 երգի մրցույթը, ներկայացնելով Նիդերլանդները։

Կարիերա
-------

1950 թվականին Սխոլտենը հրավիրվել է Կոկա-Կոլա ընկերության կողմից, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում համերգով հանդես գալու համար։ Նա եղել է առաջին հանրահայտ հոլանդացի կատարողներից մեկը, ով ելույթ է ունեցել Միացյալ Նահանգներում։

1950 թվականին «Een beetge» երգով, գրված Վիլի Վան Հեմերտի և Դիկ Շալիսի կողմից հաղթել է Ազգային երգի փառատոն 1959-ում։ Սա տվեց նրան արտոնություն ներկայացնելու համար Նիդերլանդները Եվրատեսիլ 1959 երգի մրցույթում, որը անցկացվում է Կաննում, Ֆրանսիայում։ Նա հաղթել է մրցույթում՝ միջազգային ժյուրիի կողմից ստանալով 21 միավոր։ Հայտնի է երկրորդ հաղթանակը Նիդերլանդների Եվրատեսիլ երգի մրցույթում։ «Een beetje»-ն ձայնագրվել է ֆրանսերեն («Un p'tit peu»), գերմաներեն («Sei ehrlich»), իտալերեն («Un poco»), և շվեդերեն («Om vårenwas»)։

Իր ամուսնու՝ Հենկ Սխոլտենի հետ, նա ձայնագրել է բազմաթիվ ալբոմներ, դրանցից շատերը երգեր են պարունակում երեխաների համար։ 1950-1960-ական թվականներին Նիդերլանդներում, նա հայտնվեց հանրահայտ հեռուստահաղորդումներում։ 1965 և 1966 թվականներին նա ներկայացրեց Ազգային երգի փառատոնը՝ հոլանդական Եվրատեսիլ երգի մրցույթի ազգային եզրափակիչը։

Սխոլտենը մահացել է Հաագայում՝ 2010 թվականի ապրիլի 8-ին, 83 տարեկանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Teddy Scholten dies». Expatica.com. 2010 թ․ ապրիլի 12. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հոկտեմբերի 18-ին. Վերցված է 2024 թ․ մարտի 15-ին.
2. ↑  «"Teddy Scholten zei al vele malen 'ja' tegen het leven"». Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 24-ին.
3. ↑  «Profile». Diggiloo.net. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 24-ին.
4. ↑  Gollin, Rob (2010 թ․ ապրիլի 13). «Enthousiast met de revue bezig, maar 'hooguit een beetje' zangeres». *de Volkskrant* (հոլանդերեն). Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 21-ին.
5. ↑  «Zangeres Teddy Scholten overleden». *NU.nl* (հոլանդերեն). 2010 թ․ ապրիլի 12. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 26-ին.
6. ↑  «Zangeres Teddy Scholten (83) overleden». *RTL Boulevard* (հոլանդերեն). 2010 թ․ ապրիլի 12. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 26-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

| Պարգևներ և ձեռքբերումներ |
| --- |
| Նախորդող՝**{{{2}}} André Claveauwith "Dors, mon amour"** | **Winner of the Eurovision Song Contest**1959 | Հաջորդող՝**{{{2}}} Jacqueline Boyerwith "Tom Pillibi"** |
| Նախորդող:**Corry Brokkenwith "Heel de wereld"** |  **Netherlands in the Eurovision Song Contest** 1959 | Հաջորդող:**Rudi Carrellwith "Wat een geluk"** |
Նանայներ
**Նանայներ**, (հին անվանումը՝ գոլդեր), ժողովուրդ։ Բնակվում են գլխավորապես Ամուր գետի ստորին հոսանքի (Ռուսաստանի Խաբարովսկի երկրամաս) և Ուսսուրի գետի աջակողմյան վտակների ափերին։ Ընդհանուր թիվը Ռուսաստանիում՝ 17 հզ․ (2010)։

Նանայների մի փոքր խումբ բնակվում է Չինաստանում, Սունգարի և Ուսսուրի գետերի միջև։ Խոսում են նանայերեն։ Մինչև XX դ․ սկիզբը, թեև տարածված էր ուղղափառությունը, նանայների հավատալիքների մեջ մեծ նշանակություն ուներ շամանությունը։ Ռուսաստանում նանայները ընդգրկված են կոլեկտիվ տնտեսություններում, ուր ձկնորսության և որսորդության հետ զբաղվում են նաև հողագործությամբ ու անասնապահությամբ։

Գրականություն
-------------

* Народы Сибири, М․–Л․, 1956․

Տես նաև
-------

* Տունգուս-մանջուրական լեզուներ

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Ռուսաստանի կայսրության աշխարհագրական և վիճակագրական · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11982826w · GND: 4102357-2 · LCCN: sh89004410, sh85055778 · NKC: ph395749 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 178)։*  |