**Հոմոլոգիական շարքեր**, օրգանական միացությունների խմբեր, որոնք ունեն քիմիական միանման հատկություններ և կառուցվածք, բայց տարբերվում են ածխաջրածնային ռադիկալի բաղադրության մեջ մտնող մեկ կամ մի քանի մեթիլենային խմբով։

Մեթիլենային խումբը {\displaystyle (-CH2-)} կոչվում է հոմոլոգիական տարբերություն։

* Մեթանը {\displaystyle (CH\_{4})},
* էթանը {\displaystyle (C\_{2}H\_{6})},
* պրոպանը {\displaystyle (C\_{3}H\_{8})} և այլն կազմում են {\displaystyle (C\_{n}H\_{2}n+\_{2})} ընդհանուր բանաձևով հագեցած ածխաջրածինների (ալկանների),
* էթիլենը {\displaystyle (C\_{2}H\_{4})},
* պրոպիլենը {\displaystyle (C\_{3}H\_{6})},
* բութիլենը {\displaystyle (C\_{4}H\_{8})} և այլն,

՝ մոլեկուլում մեկ կրկնակի կապով {\displaystyle (C\_{n}H\_{1}0)} ընդհանուր բանաձևով չհագեցած ածխաջրածինների (ալկենների) հոմոլոգիական շարքեր։

Հայտնի են նաև հագեցած միատոմ սպիրտների, հագեցած միահիմն թթուների հոմոլոգիական շարքեր, համապատասխանաբար՝ {\displaystyle (C\_{n}H\_{2}n+\_{1}OH)} և {\displaystyle (C\_{n}H\_{2}n+\_{1}COOH)} ընդհանուր բանաձևերով և այլն։

Հաճախ հոմոլոգիական շարքեր անվանում են ըստ շարքի առաջին անդամի (մեթանի հոմոլոգիական շարքեր, էթիլենի հոմոլոգիական շարքեր և այլն)։

Հատկություններ
--------------

Յուրաքանչյուր հոմոլոգիական շարքերի միացությունների (հատկապես միջին անդամների) համար բնորոշ է ֆիզիկական որոշ հատկությունների համեմատաբար օրինաչափ փոփոխություն։ Այսպես, հոմոլոգիական շարքերի միջին մասում հարևան անդամների (չճյուղավորված շղթայով միացությունների համար) եռման ջերմաստիճանների տարբերությունը մոտավորապես 20-25 °C է (հոմոլոգիական շարքերի բարձր անդամների մոտ այդ մեծությունն աստիճանաբար նվազում է)։
Օրինակ, ուղիղ շղթայով սպիրտները՝ 

* նպրոպիլսպիրտը՝ {\displaystyle (CH\_{3}CH\_{2}CH\_{2}OH)},
* նբուտիլսպիրտը՝ {\displaystyle CH\_{3}(CH\_{2})\_{2}CH\_{2}OH},
* նամիլսպիրտը՝ {\displaystyle CH\_{3}(CH\_{2})\_{3}CH\_{2}OH},
* նհեքսիլսպիրտը՝ {\displaystyle CH\_{3}(CH\_{2})\_{4}CH\_{2}OH},

եռում են համապատասխանաբար՝ 97, 4, 117, 7, 137, 8 և 157, 2 °C-ում։ Հոմոլոգիական տարբերության հետ կապված բաղադրության փոփոխությանը համապատասխանում է նաև մոլեկուլային ծավալի (մոտ 22), այրման ջերմության (150-160 կկալ), մոլեկուլային ռեֆրակցիայի (4, 6) հաստատուն աճ։

Իզոլոգիական շարքեր իրենց հասկացությամբ հոմոլոգիական շարքերին մոտ են իզոլոգիական և գենետիկական շարքերը։ Իզոլոգիական շարքերը հավասար թվով ածխածնի ատոմներ և ֆունկցիոնալ խմբեր պարունակող միացությունների խմբեր են, որոնք տարբերվում են իրենց չհագեցվածության աստիճանով։

Օրինակ՝ էթանի իզոլոգիական շարքը կազմում են՝ 

* էթանը {\displaystyle (CH\_{3}-CH\_{3})},
* էթիլենը {\displaystyle (CH\_{2}=CH\_{2})},
* ացետիլենը {\displaystyle (CH=CH)}։

Իզոլոգիական շարքեր են առաջացնում նաև ալիցիկլիկ և հեաերոցիկլիկ միացությունները, օրինակ՝ ցիկլոհեքսենը, ցիկլոհեքսադիենը, բենզոլը։

Գենետիկական շարքերը հավասար թվով ածխածնի ատոմներ պարունակող օրգանական միացությունների խմբեր են, որոնք ունեն տարբեր ֆունկցիոնալ խմբեր։

Օրինակ, էթանի գենետիկական շարքը կազմում են՝ 

* էթանը {\displaystyle (CH\_{3}-CH\_{3})},
* էթիլքլորիդը {\displaystyle (CH\_{3}-CH\_{2}Cl)},
* էթիլսպիրտը {\displaystyle (CH\_{3}CH\_{2}OH)} և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 540)։*  |