**Սոֆիա Մագդալենա Շոլ** (գերմ.՝ Sophie Magdalena Scholl, մայիսի 9, 1921(1921-05-09)[…], Cressier, See District, Ֆրիբուրգ, Շվեյցարիա - փետրվարի 22, 1943(1943-02-22), Munich Prison, Մյունխեն, Նացիստական Գերմանիա), գերմանական դիմադրության շարժման ակտիվիստ։ Իր ավագ եղբոր՝ Հանս Շոլի և Մյունխենի համալսարանի մի շարք այլ ուսանողների հետ ստեղծել է «Սպիտակ վարդ» խումբը, որի մասնակիցները կազմակերպել են խաղաղ հականացիստական ակցիաներ (ինչպես օրինակ թռուցիկների տարածումը)։ Սոֆի և Հանս Շոլերը ձերբակալվել են պետական դավաճանության մեղադրանքով և գլխատվել գիլյոտինի վրա։

Սկսած 1970-ական թվականներին Գերմանիայում աճել է հետաքրքրությունը Սոֆի և Հանս Շոլերի ճակատագրի նկատմամբ։ Այսօր նրանք համարվում են նացիզմի դեմ ոչ բռնի պայքարի խորհրդանիշներ։

Պատանեկություն
--------------

Սոֆի Շոլը ծնվել է Ֆորխտենբերգում, որի քաղաքապետը եղել է նրա հայրը։ Նա եղել է ընտանիքի հինգ երեխաներից չորրորդը։ 1930 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Լյուդվիգսբուրգ, իսկ երկու տարի անց՝ Ուլմ։ 12 տարեկանից Սոֆին անդամակցել է նացիստական Գերմանացի աղջիկների միությանը։ Սոֆի եղբայրները՝ Հանսը և Վերները (1944 թվականի հունիսին անհայտ կորել է ռազմաճակատում) և քույրը՝ Ինգեն 1937 թվականին ձերբակալվել են Գեստապոյի կողմից՝ անօրինական քաղաքական գործունեություն ծավալելու մեղադրանքով։ Նրանք անդամակցում էին Գերմանական երիտասարդական շարժմանը։ Մի քանի ժամ անց ազատ են արձակվել։

1940 թվականին Սոֆին ավարտել է դպրոցը և, որպես դաստիարակ, աշխատանքի է անցել մանկապարտեզում։ Հաջորդ տարի նա ստիպված աշխատանքի է անցել Աշխատանքի կայսերական ծառայությունում (RAD), քանի որ համալսարանում սովորելու համար անհրաժեշտ էր RAD-ին ենթակա ստորաբաժանումներում աշխատանքային փորձ։ 1942 թվականի մայիսին Սոֆին ընդունվել է Մյունխենի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետ։ Հանսն արդեն սովորում էր բժշկական ֆակուլտետում և Սոֆիին ծանոթացրել էր իր ընկերների հետ, որոնք ձևավորել էին նեղ շրջանակ՝ կապված փիլիսոփայական, քաղաքագիտական, երաժշտական, գրականագիտական և սպորտային հետաքրքրությունների հետ։

Սպիտակ վարդ
-----------

Սկսած 1942 թվականի ամառվանից մի քանի ուսանողներ, այդ թվում նաև Հանս Շոլը, սկսեցին հորինել և գաղտնի տարածել թռուցիկներ, որոնք կոչ էին անում դիմադրել նացիստական ագրեսիային։ Թռուցիկները թողարկվում էին «Սպիտակ վարդի» անունից։ Շատերը կարծում են, որ Սոֆին հենց առաջին օրերից միացել է խմբին, սակայն նա, իրականում, «Սպիտակ վարդին» անդամակցել է շատ ավելի ուշ՝ դառնալով կազմակերպության ակտիվ դերակատարներից մեկը։ 1943 թվականի փետրվարի 18-ին Սոֆին և Հանսը ձերբակալվել են համալսարանում՝ թռուցիկների տարածման մեղադրանքով։ Մի փոքր ուշ ձերբակալվել են նաև «Սպիտակ վարդի» մյուս անդամները։

Հանս և Սոֆի Շոլերի ու Քրիստոֆ Պրոբստի գերեզմանը Մյունխենի մոտ գտնվող Պերլախեր Ֆորստ գերեզմանատանը, որը գտնվում էր Շտադելհայմ բանտի մոտ։
Հանսի, Սոֆիի և Քրիստոֆ Պրոբստի դատավարությունը տեղի է ունեցել փետրվարի 22-ին, Ազգային դատական պալատում։ Դատավոր Ռոլանդ Ֆրեյսլերը մեղավոր է ճանաչել բոլոր երեքին էլ պետական դավաճանության մեջ և դատապարտել մահապատժի։ Դատավճռում նշվում էր․ «Մեղադրյալները ռազմական արդյունաբերության սաբոտաժի կոչեր են արել, նրանք քննադատել են մեր ազգի նացիոնալ-սոցիալիստական կենսակերպը, քարոզել պարտվողական տրամադրություններ և վատաբանել ֆյուրերին։ Այդպիսով նրանք օգնել են Ռայխի թշնամիներին և փորձել խաթարել մեր երկրի պաշտպանողականությունը։ Դրա համար նրանք պետք է պատասխան տան սեփական կյանքով»։ Նույն օրը դատավճիռը իրականացվել է։ Բոլոր երեքը Մյունխենի Շտադելհայմ բանտում գլխատվել են։ Գլխատողը եղել է Յոհան Ռայհարթը, որը հայտնի էր գիլյոտինի մոդեռնիզացմամբ։ Վերջինիս ձեռքով գլխատվել է 3165 մարդ։

Հիշատակ
-------

Հանս և Սոֆի Շոլերի պատվին վերանվանվել է այն հրապարակը, որտեղ գտնվել է Մյունխենի համալսարանի գլխավոր մասնաշենքը (գերմ.՝ Geschwister-Scholl-Platz), ինչպես նաև անվանվել համալսարանի կազմում գործող քաղաքագիտության ինստիտուտը։ Համալսարանի ներքին բակում «Սպիտակ վարդերի» անդամների պատվին կանգնեցվել է հուշարձան։ Համալսարանի ուսանողական կոմիտեի շրջանակներում մեծ օժանդակություն է վայելում համալսարանին՝ Սոֆի և Հանս Շոլերի պատվին կոչելու, որը ներկայումս կոչվում է Բավարիայի երկու ղեկավարների անունով։ 2003 թվականի փետրվարի 22-ին, Սոֆիի գլխատման 60-ամյակի առթիվ, նրա կիսանդրին տեղադրվել է Վալհալի անվանի գերմանացիների պանթեոնում։

Սոֆի Շոլի կյանքին նվիրված են երեք ֆիլմեր, որոնք թողարկվել են Գերմանիայում 1970-ական և 1980-ական թվականներին։ 2005 թվականին թողարկվել է «Սոֆի Շոլ․ վերջին օրեր», որտեղ գլխավոր դերը մարմնավորել է Յուլիա Ենչը։ Ֆիլմի կարգախոսն է․ «1943 թվականին մի երիտասարդ կին կանգնեց պայքարելու նացիզմի դեմ։ Նրա քաջությունը նրան դարձրեց լեգենդ։ Սա նրա պատմությունն է…»։ Կինոնկարը նոմինացվել է «Օսկար» կինոմրցանակի՝ «Օտարալեզու ֆիլմերի» կատեգորիայում։ Ենչը ստացել է մի քանի մրցանակներ, այդ թվում նաև Բեռլինի կինոփառատոնի «Արծաթե առյուծ», Գերմանական կինոակադեմիայի և «Ֆելիքս» եվրոպական կինոփառատոնի մրցանակներ։

1980 թվականից տրվում է Հանս և Սոֆի Շոլերի գրական մրցանակը։ Մրցանակը տրվում է այն ստեղծագործությունների համար, որոնք «վկայում են հոգևոր անկախության մասին, գովաբանում քաղաքացիական ազատությունը, բարոյական, ինտելեկտուալ և էսթետիկ քաջությունը և այդպիսով տալիս զգալի իմպուլս՝ ժամանակակիցների պատասխանատվության զգացման համար»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Discogs — 2000.
3. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
5. ↑  Nuremberg Trials Project — 2016.
6. ↑  Приговор по делу Ганса и Софи Шолль и Кристофа Пробста(գերմ.)
7. ↑  
Eike Petering. "Sophie-Scholl-Film" (in գերմաներեն). Deutschlandfunk. Արխիվացված է the original 2012 թ․ մարտի 12-ին. Retrieved 2009 թ․ մարտի 4. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|description=` (help); Unknown parameter `|datepublished=` ignored (help); Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Գրականություն
-------------

* *Inge Scholl, Dorothee Sölle* The White Rose = Die Weiße Rose. — Wesleyan University Press, 1986. — 160 с. — ISBN 0819560863

Արտաքին հղումներ
----------------

* Институт Ганса и Софи Шолль(գերմ.)
* Софи Шолль на Findagrave.com

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Movie Database · Find A Grave · gravsted.dk · WikiTree · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90177776 · BNC: a11569256 · BNE: XX5075956 · BNF: 122146358 · CiNii: DA04112119 · CONOR: 155747683 · GND: 118610317 · ISNI: 0000000108557055 · LCCN: n79026428 · NDL: 00455713 · NKC: jn20000604945 · NLG: 275733 · NLP: a0000002737048 · NTA: 068734859 · NUKAT: n2002034777 · SUDOC: 030805260 · VIAF: 19728278 · WorldCat VIAF: 19728278 |

 |

 |