recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ալստի բեֆրուա**, քաղաքային խորհրդի շենք Բելգիայի Արևելյան Ֆլանդրիա նահանգի Ալստ քաղաքի կենտրոնական հրապարակում։ Քաղաքային խորհրդի շենքը բաղկացած է երեք մասից` քաղաքային խորհրդի շենք, ենթամաս և աշտարակ։ Մյուս բելգիական և ֆրանսիական այլ բեֆրուաների հետ միասին Աալստի բեֆրուան ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։ Ներկայիս շենքը թվագրվում է 15-րդ դարին։

Քաղաքային խորհրդի առաջին շենքը կառուցվել է 1225 թվականին՝ Լեդեի մոտ գտնվող հանքավայրից արդյունահանվող կրաքարից։ 1380 թվականին, երբ Աալստը քանդվել է Գենտի բնակիչների կողմից, Ֆլանդրիայի կոմս Լյուդովիկոս II-ի ղեկավարությամբ, քաղաքի ավագանու շենքը այրվել է։ Պահպանվել է էր միայն արևելյան ճակատը։ Արևմտյան ճակատի վերականգնումը սկսվել է 1407 թվականին։ 1879 թվականի հուլիսի 7-ին Կերմերսե քրիստոնեական տոնակատարության ժամանակ շենքը նորից է այրվել և վերականգնվել է 1886 թվականին։

Բեֆրուայիի շինարարությունը սկսվել է 1460 թվականին, և նույն տարում կառուցվել է կարիլյոնը։ մեխելենյան վարպետ Վրանկի առաջին կարիլյոնը փոխարինվել է 1714 թվականինին, իսկ զանգերը վերականգնվել են 1879 թվականին տեղի ունեցած հրդեհից հետո։ Այսօր կարիլյոնը ունի 52 զանգ։ Բեֆրուայի ճակատը զարդարված է երկու քանդակներով։ Դրանց միջև 1460-1879 թվականները տեղադրված է եղել արևային ժամացույց։ Ճակատի վրա նաև արձանագրված էր Ֆիլիպ II-ի կարգախոսը` «NEC SPE NEC METU» (լատիներենից` «Ոչ հույսով, ոչ էլ վախով»)։

Քաղաքային խորհրդի շենքին հարող ենթաթևը ծառայել է որպես օրենքների հռչակման վայր և ղեկավարների քաղաքային ազատություններին հավատարիմ մնալու երդման վայր։ Ենթաթևի ճակատը զարդարված է հինգ քանդակներով։ Դրանք են՝

* Թեմիս՝ արդարության աստվածուհի
* Կառլոս V կայսր, որի օրոք կառուցվել է ենթաթևը
* «Աալստի երեխաներ», Դիտրիխ, Աալստի վերջին կոմսը (մահացել է 1166 թվականին)
* Պիտեր Կուկե վան Ալստ, նկարիչ
* Կոռնելիոս Դե Սխրեյվեր, բանաստեղծ և գրող

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Описание здания на официальном сайте Алста. Archived 2007-09-18 at the Wayback Machine.
2. ↑  Список ЮНЕСКО ID 943/943bis

Արտաքին հղումներ
----------------

* Het Oud-Schepenhuis 'Belfort van Aalst', Aalst city website (retrieved 20 November 2006)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ալստի բեֆրուա** կատեգորիայում։ |
**Երգ Հարբարդի մասին** (իսլ.՝ Hárbarðsljóð), սկանդինավյան «Ավագ Էդդա» էպոսի երգերից մեկը։ Հարբարդը Օդինի բազմաթիվ անուններից մեկն է, որը հին իսլանդերենից թարգմանաբար նշանակում է «մոխրագույն մորուք» կամ «ճերմակամորուս»։

Նկարագրություն
--------------

Այս առասպելը դասական բանավեճի փայլուն օրինակ է, որի մասնակիցներն են սկանդինավյան դիցաբանության որոտի, կայծակի աստված Թորը և նրա հայրը՝ գերագույն աստված Օդինը, որը ծպտված է Հարբարդ անվան տակ։ Երգը սկսվում է մի դրվագով, երբ Թորը վերադառնում է դեպի Արևելք կատարած իր ճամփորդությունից, որի ընթացքում սպանել էր չար վհուկների, և մոտենում նեղուցին։ Նա գնում է ափի մոտ և ձայն տալիս մյուս ափին կանգնած լաստավարին, որպեսզի նա իրեն անցկացնի մյուս ափը։ Թորը, որը չի ճանաչում ծպտված Օդինին, նրան խոստանում է, որ եթե իրեն մյուս ափն անցկացնի, իր շալակած զամբյուղից համեղ ուտելիքներ կտա։ Սակայն ծեր լաստավարն ասում է, որ իրեն լաստավար կարգած տիրակալը պատվիրել է ավազակներին չանցկացնել ափը, այլ միայն բարի մարդկանց։ Թորն ասում է իր անունը, նշում, որ Օդինն է իր հայրը։ Սակայն լաստավարը դարձյալ ձգձգում է նրան փոխադրելը, որից զայրանում է ահեղ Թորը և բարկացած գոռում, որ թեկուզ ձեռքի պարկը թրջվի, ինքը լողալով կանցնի և կպատժի հանդգնության համար։

Թորն ասաց.  

«Զազիր ու չար լեզվիդ համար  

կհատուցես դաժանաբար,  

երբ նեղուցն անցնեմ ես արագ։  

Գայլից ավելի աղեկեզ  

պիտի ոռնաս ու տառապես,  

երբ իմ մուրճով հարվածեմ քեզ»։

Այստեղ սկսվում է բանավեճը։ Հակադրվում են հսկաներին անխնա կոտորող, համարյա բոլոր հակամարտություններն իր կործանիչ Մյոլնիր մուրճի միջոցով լուծող Թորը և խելքի, հնարամտության ու խորամանկության գերազանցությունն ավելի արժևորող, հոգևոր դաշտում ախոյանից անհամեմատ առավելություն ունեցող Օդինը, որի տված հումորով հարցերից արդեն դա զգալի է։ Այս երգում ընդգծվում է հոգևորի, բանականության առավելությունը նյութականի համեմատ։ Ի վերջո լաստավար Հարբարդի անվան տակ թաքնված Օդինն անցկացնում է Թորին, և փոխադարձ լուտանքներ թափելով միմյանց գլխին, բաժանվում են։
Ցավոք, երգի տներից վեցում ձեռագրերը տեղ-տեղ ընդհատված են, և մեզ չեն հասել արժեքավոր տեղեկություններ պարունակող շատ տողեր։

Աղբյուրներ
----------

* Ավագ Էդդա, Անտարես հրատարակչություն, Երևան 2018 թ.: Թարգմանիչ՝ Հակոբ Սարգսյան։
| **՞**Ծիրանենի |
| --- |
| Ծիրանենի  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծաղկավոր բույսեր |
|
|
| Դաս | Երկշաքիլավորներ |
|
|
|
| Կարգ | Վարդածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Վարդազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ |  **Ծիրանենի**  |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| *Armeniaca*

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ծիրանենի** (լատին․՝ *Prunus Armeniaca*), վարդազգիների ընտանիքի պտղատու ծառ է։ Հայրենիքը Հայաստանն է։ Ծիրանենու մշակության հնագույն օջախներ են նաև Չինաստանը և Միջին Ասիան։ Հայտնի են ծիրանենու 8 վայրի տեսակներ։ Ըստ նորագույն դասակարգման՝ մշակության մեջ հայտնի ծիրանենիները բաժանվում են Հայկական, Հյուսիսկովկասյան, Միջինասիական, Չինական և Եվրոպական խմբերի։
Մշակության մեջ հայտնի են 300-ից ավելի սորտեր, որոնք առաջացել են սովորական ծիրանենուց։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Ծիրանենին միատուն բույս է։ Բարձրությունը 6-12 մ է։ Տերևները խոշոր են, կլորավուն կամ լայն էլիպսաձև, ծաղիկները՝ երկսեռ, սպիտակ կամ բաց վարդագույն, փոշոտումը՝ խաչաձև։ Պտուղը մսոտ, հյութալի կորիզապտուղ է՝ տարբեր ձևերի և մեծության, զանգվածը՝ 20-120 գ։ Օգտագործվում է թարմ և վերամշակված. պատրաստում են չիր, կոմպոտ, մուրաբա, հյութ, ջեմ, պովիդլո, օղի և այլն։ Պարունակում է շաքարներ, օրգանական թթուներ, վիտամիններ, բուրավետ և կենսաբանորեն ակտիվ նյութեր։ Մշակովի տեսակների մեծ մասի կորիզի միջուկը քաղցր է։ Հայաստանի պայմաններում պտուղները հասունանում են հունիսի 15-ից օգոստոսի 20-ը։

Ծիրանենին ՀՀ-ում
----------------

Ծիրանենին ՀՀ-ում մշակվող հիմնական և առաջատար պտղատու տեսակն է (մշակվում է 50 տեսակ)։ Այգիները հիմնականում կենտրոնացված են Արարատի, Արմավիրի, Կոտայքի, Արագածոտնի, Վայոց ձորի մարզերում։ Փոքր այգիներ կան նաև Սյունիքի, Լոռու, Տավուշի մարզերում։ Առավել տարածված են Նախիջևանի կարմիր, Երևանի, Սաթենի, Խոսրովենի, Որդուարի, Համբան, Ղևոնդի տեսակները։ Ընտրասերման միջոցով ստեղծվել են Արագածի, Արարատի, Նաիրիի, Վասպուրականի, Օշականի, Ոսկի, Մասիս, Վաղահասվարդագույն նոր տեսակները։4տարեկան ծառը արդեն պտուղ է տալիս։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 127)։*  |
**«Երեքի սիրտը»**, ամերիկացի հայտնի գրող Ջեկ Լոնդոնի վեպը, որը նա գրել է իր մահվանից առաջ և որը հրատարակվել է 1919-1920 թվականներին «Նյու Յորք ջոռնըլ» թերթում։

Վեպը սկսվում է նախաբանով, որտեղ հեղինակը գրում է, որ ինքը գրել է այս վեպը, քանի որ նկատել է կինեմատոգրաֆի համար թարմ նյութերի պակաս։ Ջեկ Լոնդոնը նշում է, որ այս ստեղծագործությունը նոր ուղղություն է իր աշխատանքում։ Սա նրա 55-րդ գիրքն է։ Համահեղինակն է Չարլզ Գոդարդը։

Սյուժե
------

Ծովահեն Մորգանի երիտասարդ ժառանգ Ֆրենսիս Մորգանը, որը ծովահենից մեծ ժառանգություն է ստացել, գնում է իր նախնիների գանձերը որոնելու։ Ճանապարհին նա հանդիպում է իր հեռավոր բարեկամ Հենրի Մորգանին։ Նրանց սպասում են վտանգավոր արկածներ, անհայտ երկրներ և սեր։

Ցուցադրություն
--------------

1992 թվականին վեպի հիման վրա նկարահանվել է նույնանուն ռուս-ուկրաինական արտադրության ֆիլմ։ Ֆիլմի ռեժիսորն է Վլադիմիր Պոպկովը։ Գլխավոր դերերում նկարահանվել են Սերգեյ Ժիգունովը, Վլադիմիր Շևելկովը, Ալյոնա Խմելնիցկայան, Ռաֆայել Քոթանջյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Երեքի սիրտը» վեպի համառոտ շարադրանքը
2. ↑  «Երեքի սիրտը» կինոնկարը «Лаборатория фантастики» կայքում
3. ↑  «Երեքի սիրտը» կինոնկարը imdb.com կայքում
| **՞**Առաջավորասիական մաբույա |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Երկարաբեղիկներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Առաջավորասիական մաբույա |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Trachylepis septemtaeniata

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Առաջավորասիական մաբույա** (լատին․՝ Trachylepis septemtaeniata), սցինկների ընտանիքին պատկանող սողուն, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Սաուդյան Արաբիայի հյուսիսարևելքում, Հարավային Իրանում, Իրաքում, Բախրեյնում, Հյուսիսային Օմանում, Էրիտրեայում, Թուրքմենստանում, Անդրկովկասում։ Արեալի հյուսիսային սահմանն անցնում է Հայաստանի, Ադրբեջանի և Թուրքմենիայի հարավով։ Հայաստանում հայտնի է Երևան, Եղեգնաձոր, Արարատ և Մեղրի քաղաքներից, Արենի, Ագարակ, Լեհվազ, Վեդի, Աստազուր, Ասնի գյուղերից, Ջրվեժի շրջակայքից, ինչպես նաև Ուրծի լեռնաշղթայից։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է լեռների և նախալեռների նոսր, չորասեր բուսականությամբ ծածկված քիչ թե շատ թեք լանջերին՝ ծովի մակարդակից 500-1400 մ բարձրության վրա։ Բիոտոպերին բնորոշ են կիրճերի քարքարոտ լանջերի վրա գտնվող մայրական ապարների ելքերը, մեծ քարերի կույտերը, տեղ-տեղ հանդիպում են նաև այգիներում, լքված և կիսաքանդված շինություններում։ Որպես թաքստոցներ օգտագործում են ժայռերի ճեղքերը, քարերի տակի դատարկությունները, հազվադեպ` կրծողների բները։ Դուրս են գալիս մարտի վերջին, սնվում են տարբեր անողնաշար կենդանիներով, զուգավորումը դիտվում է մայիսի սկզբին և կեսերին։ Հուլիսի սկզբին էգը ծնում է 3-8 ձագ։

Պահպանություն
-------------

ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակը և խտությունը անհավասարաչափ է և տարեցտարի ենթարկվում է զգալի տատանումների։ Առավել բազմաքանակ են հարավի պոպուլյացիաները (քաղաք Մեղրու, Ագարակ ու Նռնաձոր գյուղերի շրջակայք)։ Այստեղ թվաքանակը կայուն է և քիչ է ենթարկվում տատանումների ավելի մեղմ ձմեռվա շնորհիվ։

Հայաստանում թվաքանակը խիստ կրճատված է, որոշ վայրերում դարձել է շատ հազվադեպ, իսկ Արարատի հարթավայրում տեսակը գործնականում անհետացել է։

Վտանգման հիմնական գործոններ են հանդիսանում գյուղատնտեսության նպատակներով ապրելավայրերի յուրացումը և լանդշաֆտների ձևափոխումը, նախալեռնային գոտում` գերարածեցումը, աղբյուրների հոսքային ռեժիմի փոփոխումը, որը բերում է բնական բիոտոպերի ձևափոխման։ Որսն անօրինական է։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» արգելոցում, «Գոռավանի ավազուտներ» արգելավայրում և «Արևիկ» ազգային պարկում։ Անհրաժեշտ է ուժեղացնել անօրինական որսի վերահսկողությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Ամինաթթվային սնուցում**, ամինաթթուների ծախսված քանակների լրացումը օրգանիզմների կողմից՝ ֆիզիոլոգիական ֆունկցիաների պահպանման և նոր հյուսվածքների առաջացման համար։

Ընդհանուր բնութագիր
-------------------

Կերերի և հյուսվածքների սպիտակուցները կառուցված են ամինաթթուներից (որոնցից տասը միաստամոքսավոր կենդանիների համար համարվում են անփոխարինելի ամինաթթուներ), որոնք չեն սինթեզվում կենդանիների օրգանիզմներում կամ սինթեզվում են ոչ բավարար քանակությամբ։ Օրգանիզմում անհնար է լիարժեք սպիտակուցների սինթեզը, խանգարվում է նյութափոխանակությունը, նվազում է արտադրողականությունը, և պտղաբերությունը, դանդաղում է մատղաշ անասունների աճը եթե կերում մեկ կամ մի քանի անփոխարինելի ամինաթթուների բացակայություն կամ անբավարարություն կա։ Գյուղատնտեսական կենդանիների տարբեր տեսակների ամինաթթվային պահանջը տարբեր է։ Ի տարբերություն որոճող եղջերավոր անասունների, որոնց նախաստամոքսի միկրոֆլորան ունակ է սպիտակուցների կամ ոչ սպիտակուցային ազոտային միացությունների տրոհման ժամանակ անջատված ամոնիակից սինթեզելու օրգանիզմի համար անհրաժեշտ բոլոր անփոխարինելի ամինաթթուները, չորոճող կենդանիների մոտ, որոնց օրգանիզմում չեն սինթեզվում ամինաթթուներ, բարձր արտադրողականությունը կարելի է պահպանել միայն ըստ օրական կերը ամինաթթվային կազմի հաշվեկշռելով։

Խոզերի համար անփոխարինելի ամինաթթուներից են լիզինը, տրիպտոֆանը, արգինինը, հիստիդինը, վալինը, թրեոնինը, թռչունների համար՝ նաև գլիցինը։

Անհրաժեշտ է իմանալ ամինաթթուների նկատմամբ կենդանիների պահանջը և կերերի ամինաթթուների բաղադրությունը դրանց ամինաթթվային սնուցման կարգավորման համար։

Ի տարբերություն կենդանական կերերի, որոք պարունակում են բոլոր անփոխարինելի ամինաթթուները, բուական կերերում բացակայում են ամինաթթուներից մի քանիսը։ Մատղաշ անասունների ամինաթթվային պահանջն ավելի մեծ է, քան հասունինը։

Օրակերի կալորիականության բարձրացման և օրակերում փոխարինելի ամինաթթուների բավարար պարունակության դեպքում անփոխարինելի ամինաթթուների նկատմամբ պահանջը նվազում է։ Օրակերերի մեջ անհրաժեշտ քանակությամբ վիտամինների և միկրոտարրերի ներմուծումը ամինաթթուների օգտագործումը նշանակալիորեն բարձրացնում է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հ. Այվազյան, Գյուղատնտեսական հանրագիտարան, Ե. «Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, ՀՀ Գյուղատնտեսության նախարարություն, ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիա», 2015, էջ 100 — 1242 էջ, ISBN 9785897000418։
**Կա Դարիո** , կամ **Պալացցո Դարիո**, (իտալ.՝ Ca' Dario, Palazzo Dario), պալատ իտալական Վենետիկ քաղաքում, տեղակայված է Մեծ ջրանցքի Դորսոդուրո շրջանում։ Պալատն իրենից տերկայացնում է Վերածննդի դարաշրջանի հիանալի նմուշ։

Մի կողմից դուրս է գալիս դեպի Մեծ ջրանցք, իսկ մյուս կողմից՝ Բարբարոյի հրապարակ։ Պալատի դիմաց տեղակայված է Սանտա Մարիա դե Գիլյոն։շ

Պատմություն
-----------

Պալատը կառուցվել է 1487 թվականին Պյետրո Լոմբարդոյի հետևորդի կողմից՝ Ջիովաննի Դարիոյի, վենետիկյան Սենատի քարտուղարի, վաճառականի և դիվանագետի համար։ 1494 թվականին Դարիոյի մահից հետո, պալատի սեփականատերն է դարձել նրա դուստր Մարիետան, որն ամուսնացել է Վինցենզո Բարբարոյի՝ մոտակայքում գտնվող Պալացցո Բարբորոյի սեփականատիրոջ հետ։ Դրանից հետո պալատը Մարիետայի երեխաներին է անցել 1522 թվականին։ Դրանից առաջ որոշ ժամանակով Սենատը պալատը վարձակալել էր թուրք դիվանագետների համար։

Առանձնատան տերերի թվում եղել է ֆրանսիացի բանաստեղծ Անրի դը Ռենյեն, որն այստեղ ապրել է 19-րդ դարի վերջին։ Պալատը նաև հայտնի է նրանով, որ այստեղ տեղի է ունեցել հայտնի կինոռեժիսոր Վուդի Ալենի ամուսնություններից մեկը։

Պալատն անիծված տան վատ համբավ ունի։ Առանձնատան տերերը բազմիցս բռնության են ենթարկվել, սնանկ են դարձել կամ ինքնասպանություն արել։ Վերջին մահը տեղի է ունեցել 1993 թվականին, երբ այստեղ ինքնասպան է եղել իտալացի ամենահարուստ արդյունաբերողներից մեկը՝ կոռուպցիոն սկանդալից հետո։ Ըստ երեևույթի՝ խոսքը Ռաուլ Գարդինիի մասին է, ով այդ ժամանակ պալատի սեփականատերն էր, բայց ինքնասպան է եղել Միլանի Belgioioso պալատում։

2005 թվականին գերմանացի գրող Պետրա Ռեսկեն հրատարակել է «Պալացցո Դարիո» բեսթսելլեր գիրքը՝ հեգնական դետեկտիվ սյուժեով։

Տես նաև
-------

* Վենետիկի պալատներ

Պատկերասրահ
-----------

* Տեսարան ջրանցքի կողմից (ձախից՝ Պալացցո Բարբարո)Տեսարան ջրանցքի կողմից (ձախից՝ Պալացցո Բարբարո)
* Կլոդ Մոնեի նկար (1908)Կլոդ Մոնեի նկար (1908)
* Կա Դարիո, տեսարան հետևիցԿա Դարիո, տեսարան հետևից
* Կա Դարիո, 1891Կա Դարիո, 1891

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Tiepolo, MF. 2002. "I Greci nella Cancelleria veneziana: Giovanni Dario", *I Greci à Venezia: Atti del convegno internazionale di studio*, 5–7 November 1998. Venice. 257-314.
2. ↑  ASV Atti Notarile b.1183 f.248, b. 1185 f.51v.
3. ↑  *Mehmed the Conqueror and His Time*, pg.370, Franz Babinger, Translated by Ralph Manheim, 1978, Princeton University Press
4. ↑  Marino Sanudo, in Diarii, XX:543, 540, for August 1515; XXII: 455, for August 1516; and XXIII:361 for December 1515.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Венеция: Ка' Дарио (Ca' Dario)
* Dario Palace. Venice. JC-R Net retrieved 3 October 2007
* Norwich, John Julius (1989). *A History of Venice*. New York, Vintage Books 0-679-72197-5
* Buckley, Jonathan. "The Rough Guide to Venice & the Veneto"  retrieved 3 October 2007
* Tiepolo, Maria Francesca. 2002. "I Greci nella Cancelleria veneziana: Giovanni Dario", *I Greci a Venezia: Atti del convegno internazionale di studio*, 5–7 November 1998. Venice. 257-314.
* High resolution image of Palazzo Dario Archived 2011-08-20 at the Wayback Machine.
**Ներսես Ոսկանի Կագրամանով (Ղահրամանյան)** (մարտի 23 (ապրիլի 5), 1910, Բաքու, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 30, 1987(1987-11-30), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային հայ թատերագետ և լրագրող, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1960)։

Կենսագրություն
--------------

1939 թվականին ավարտել է Մոսկվայի թատերական ինստիտուտի թատերագիտական ֆակուլտետը։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1941-1945 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում, եղել է 45-րդ բանակի «Մարտական աստղ» և 89-րդ Թամանյան դիվիզիայի «Կարմիր զինվոր» թերթի խմբագիր և գրական աշխատող, խմբագրել է նաև 133-րդ Կրեմենչուկ-Զնամենսկյան դիվիզիայի թերթը։ Պարգևատրվել է «Հայրենական մեծ պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշանով և բազմաթիվ մեդալներով։ 1966 թվականից ՀԽՍՀ ԳԱ արվեստի ինստիտուտում ավագ գիտաշխատող է։ Գեղարվեստական նովելի միջազգային մրցույթի դափնեկիր է (Չեխոսլովակիա, 1960)։ Եղել է Երևանի ռուսական թատրոնի տնօրեն (1954-1956), հայկական հեռուստատեսության ստուդիայի տնօրեն (1956-1960)։ ԽՄԿԿ անդամ (1938)։

Երկեր
-----

* «Շրջանային թատրոնների բեմերում» (1968),
* «Հինգ դիմանկար» (1972),
* «Օստրովսկու դրամատուրգիան հայ բեմում» (ռուս. 1973),
* «Ռուս դասականները հայ բեմում» (ռուս. 1976) և այլ գրքերի հեղինակ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 5. — էջ 153.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 153)։*  |
**Վեվելսբուրգ** (գերմ.՝ Wewelsburg), Վերածննդի շրջանի ամրոց Գերմանիայում, Բյուրենից արևելք, Հյուսիսային Հռենոս-Վեսթֆալիայի տարածքում։ Այսօր առաջին հերթին հայտնի է որպես թանգարան և էսէսական սպաների գաղափարախոսական պատրաստման դպրոց, որի հետ կապված են շատ լեգենդներ։ Թանգարանն ամրոցի տարածքում բացվել է 1980-ական թվականներին։ Ներկայում Վեվելսբուրգի տարածքում գտնվում է երեք կառույց՝

* Պադերբորնի պատմական և երկրագիտական թանգարանը (ամրոցի հարավային և արևելյան թևերում),
* Ամրոցի նացիստական անցյալի թանգարան (առանձին օժանդակ շենքում և ամրոցի հյուսիսային աշտարակում),
* Երիտասարդական հոսթել (արևմտյան թևում)։

Պատմություն
-----------

Այսօր գոյություն ունեցող վեվելսբուրգի ամրոցը կառուցել է Պադերբորնի տիրակալ եպիսկոպոս Դիտրիխ ֆոն Ֆյուրստենբերգը (կառավարել է 1858-1618 թթ.), 1603-1609 թթ. Վերածննդի շրջանի ոճով։ 17-րդ դարի վերջում ամրոցը մեծապես տուժել է Երեսնամյա պատերազմի պատճառով, իսկ 1815 թվականին, կայծակի հարվածից հրկիզվել է հյուսիսային աշտարակը։ 1933 թվականի նոյեմբերի 3-ին ամրոց է այցելում Հիմլերը և որոշում այն դարձնել էսէսական սպաների դարբնոց։

1934 թվականի օգոստոսին ամրոցը հատկացվում է էսէսին և սկսում գործել որպես թանգարան և էսէսական սպաների գաղափարախոսական կրթության դպրոց։ Ամրոցի վերակառուցման աշխատանքները ղեկավարել է ճարտարապետ Հերման Բարտելը։ Վերջինս ծրագրել էր ուսումնասիրել ամրոցի շրջակայքը և պեղումներ կատարել, սակայն այդպես էլ չհաջողվեց։ Վերակառուցողական աշխատանքները կատարել են Նիդերհագենի համակենտրոնացման փոքր ճամբարի գերիները։ 1945 թվականին ամրոցը պայթեցվել է, բայց շինությունների զգալի մասը պահպանվել է և այսօր վերանորոգված է։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4199190-4 · LCCN: n82127254 · VIAF: 127867684 · WorldCat VIAF: 127867684 |

 |

1. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
**Դեղնահողեր**, հողատիպերի խումբ, որը ձևավորվում է լայնատերև անտառների տակ, կավային թերթաքարերի և այլ ապարների հողմահարման կեղևների վրա՝ խոնավ մերձարևադարձային կլիմայի և լվացումային ջրային ռեժիմի պայմաններում։

Բնութագրություն
---------------

Բնութագրվում է օրգանահանքային միացություններում հումուսի չհագեցած ձևերի և հողմահարման կավային արդյունքների գերակշռությամբ, երկաթի օքսիդների հիդրատների զգալի պարունակությամբ, հիմքերով հողի կլանող համալիրի չհագեցվածությամբ, թթու ռեակցիայով։ Հողի պրոֆիլի հզորությունը հազվադեպ է գերազանցում 80–100 սմ։ Վերին հորիզոնում հումուսի պարունակությունը 5–10% է։

Տիպերը՝ դեղնահողեր, պոդզոլադեղնահողեր, դեղնահողագլեյան, պոդզոլադեղնահողագլեյան։ Տարածված են Չինաստանում, Նոր Զելանդիայում, Ավստրալիայում, Հարավային ԱՄՆ-ում, Կովկասում՝ Վրաստանում և այլն։ Բերրի են։ Դեղնահողերում աճեցնում են թեյ, ցիտրուս և եթերայուղատու մշակաբույսեր, ծխախոտ, խաղողի վազ և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ավանդություն**, ժողովրդական բանավոր արձակի տեսակներից, կարճ հուշապատումներ տեղային նշանակություն ունեցող դեպքերի ու դեմքերի, առարկաների ու երևույթների մասին։

Ավանդությունները լինում են ստուգաբանական, բացատրական և վարքաբանական։ Տալիս են աշխարհագրական, պատմական, կենցաղային, կրոնական և այլ տեղեկություններ ու գիտելիքներ։ Լայն տարածում են գտել Նոյի տապանի, Պրոմեթևսի, Ալեքսանդր Մակեդոնացու, Լոխման հեքիմի, դոկտոր Ֆաուստի մասին ավանդությունները։ Հայ ժողովուրդը ևս ստեղծել է ազգային ավանդություններ ու ավանդական զրույցներ։ Դրանք արտացոլում են մեր ժողովրդի հնամենի հավատալիքները, հասարակական կյանքն ու կենցաղը, պատմական բախտորոշ իրադարձությունները։ Հայտնի են Մհերի, Մեսրոպ Մաշտոցի, Վարդան Մամիկոնյանի, զորավար Անդրանիկի մասին ավանդությունները։ Կան նաև բազմաթիվ ավանդություններ՝ Հայկական լեռնաշխարհի տարբեր բնակավայրերի, պատմական հուշարձանների, աշխարհագրական տեղանունների մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Ղանալանյան, Ավանդապատում, Երևան, 1968


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 605)։*  |
**Ավգուստովյան անտառ** կամ **Ավգուստովյան թավուտ** (լեհ.՝ **Puszcza Augustowska**, լիտ.՝ **Augustavo giria**, բելառուս․՝ **Аўгустоўская пушча**), փշատերև կուսական անտառ Լեհաստանի հյուսիսարևելյան, Բելառուսի հյուսիսարևմտյան և Լիտվայի հարավարևելան մասում, Վիսլա և Նեման գետերի միջակայքում։

Հակիրճ տեղեկատվություն
----------------------

Թավուտն իր անվանումն ստացել է մերձակայքում գտնվող լեհական Ավգուստով քաղաքի անունից։ Ամբողջ անտառն ընդհանուր առմամբ զբաղեցնում է մոտավորապես 1.600 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Նրա մեծ մասը՝ շուրջ 1.140 քառակուսի կիլոմետրը ընկած է Լեհաստանում՝ Պոդլյասկե վոևոդությունում։ Հիմնական ծառատեսակները դարավոր եղևնիներն ու սոճիներն են։ Հարավային հատվածում հանդիպում են նաև լաստենու և հացենու թավուտներ։ Այլ բուսատեսակներից տարածված են մամռակերպերի 103, ձարխոտերի 13, անոթային բույսերի 371 տեսակներ։ Հարուստ ու բազմազան է նաև կենդանական աշխարհը՝ կաթնասունների 22, թռչունների 121, երկկենցաղների ու սողունների 17 տեսակներ։ Ընդ որում՝ այստեղ հանդիպող բույսերի ու կենդանիների 27 տեսակներ գրանցված են Բելառուսի ու Լեհաստանի, մի շարք տեսակներ էլ՝ համաեվրոպական Կարմիր գրքում։

Թավուտում շուրջ մեկ տասնյակ լճեր կան՝ Վիգրին, Սայնոն, Բյալե-Ավգուստովսկեն, Նեցկոն, Սեռվան, Բլիզնոն, Պոմորսկեն և այլն։ Դրանցում բազմանում են ձկների ու ջրլող թռչունների բազմաթիվ տեսակներ։

1989 թվականին Ավգուստովյան թավուտի հյուսիսային մասում առանձնացվել է Վիգրիյան ազգային պարկը, որ Լեհստանի ամենաերիտասարդ ազգային պարկերից մեկն է

Տես նաև
-------

* Բելովեժյան թավուտ (ազգային պարկ)
* Նալիբոկյան թավուտ
* Ավգուստով
* Ավգուստովյան ջրանցք

Պատկերասրահ
-----------

* Պերկուց լիճըՊերկուց լիճը
* Կալեյտի լիճըԿալեյտի լիճը
* ԱրգելոցըԱրգելոցը
* 
* Ճանապարհ թավուտումՃանապարհ թավուտում
* Վիգրի լիճըՎիգրի լիճը
* Կարապներ Չառնա ՀանչայումԿարապներ Չառնա Հանչայում
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Aprašymas apie girią I (lenk.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Suwalszczyzna, homepage

Գրականություն
-------------

* Suwalszczyzna, homepage
* Puszcza Augustowska, ATIKART, Білосток, ISBN 83-902550-0-6
* А. Вашкевич, Дз. Нарель. Між Лососно і Чорної Ганчев. Історія католицьких парафій в південно-східній частині Серпневій пущі. — М. 2006. ISBN 985-6783-18-6
* Серпнева пуща // туристсько енциклопедія Білорусі / редкол. Г. П. Пашков [та ін]; під заг. ред. І. І. Пиріжник. — Мн. 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9.
* Надія Вашкелевіч. Гродненська Terra Incognita // «Народна Газета» № 103 (4771), 06.06.2008
**Կալև**, կարելյան ու ֆիննական դյուցազունների՝ Վյայնամեյնենի, Իլմարինենի, Լեմինկայայնենի նախահայրը։ Վերջիններս երբեմն համարվում են նաև Կալևի որդիները։ Նրա անունից է առաջացել Էլիաս Լյոնրոտի «Կալևալա» չափածո էպոսի անվանումը։ Կալևալա (ֆիններեն՝ Kalevala) բառացի նշանակում է «երկիր, որտեղ ապրում է Կալևը»։ Ենթադրվել է, որ Կալևալան կարող է լինել Էստոնիան։

Էստոնական դիցաբանության մեջ Կալևը առասպելական դյուցազուն-հսկա է, էստոնիայի ազգային էպոսի հերոս Կալևիպոեգի (էստ․՝ Kalevipoeg — *Կալևի որդի*) հայրը։ Սիրիուսը համարվել է Կալևի աստղը, իսկ Օրիոն համաստեղությունը՝ Կալևի սուրը։ Ավանդության համաձայն՝ Կալևը թաղված է Տալլինի Տոոմպեա բլրի տակ։ Բլուրն առաջացել է հսկա քարերից, որ այդտեղ հավաքել է Կալևի կինը՝ Լինդան։ Վերջինս քարերով ծածկել է ամուսնու գերեզմանը։ Առասպելի համաձայն՝ Լինդայի արցունքներից է առաջացել Յուլեմիստե լիճը։

Կալևի անունից է հավանաբար առաջացել Տալլինի հին անվանումը՝ Կոլիվան, որ հայտնի է արաբ աշխարհագրագետ Ալ-Իդրիսիի (1154) աշխատություններից ու ռուսական հին ձեռագրերից (1223 թվականից մինչև XVIII դարի սկիզբը)։ *Կոլիվան* անվանումը կարող էր առաջացած լինել էստոներեն էստ․՝ Kalevan բառից, որ նշանակում է «Կալևին վերաբերող»։

Կալևի մասին առաջին հստակ գրավոր հիշատակումը եղել է 1641 թվականին Հենրիխ Շտալի «Լեյեն Շպիգել»-ում։

Կարելաֆիննական դիցաբանության հերոսը կարող է ունեցած լինել իրական պատմական նախատիպը։ Մասնավորապես, հին անգլիական «Վիդսիդ» էպիկական պոեմում, որը ստեղծվել է IX դարի երկրորդ կեսից ոչ ուշ, պահպանվել է XI դարի ձեռագրում և փաստացիորեն «հերոսական դարի» ժողովուրդների և նրանց տիրակալների յուրօրինակ «կատալոգ» է, հիշատակվում է ոմն Կալիկ (Cælic), որը, ըստ աշխարհում ճամփորդած գլխավոր հերոսի և այդ ստեղծագործության հնարավոր հեղինակի, «գլխավորում էր ֆիններին» (*weold Finnum*)։ Այնուամենայնիվ, ինքնին հին անգլիացի բարդի (սկոպ) կողմից Ֆինլանդիայի հերոսի յիշատակումը վկայում է վաղ միջնադարյան Հյուսիսային Եվրոպայում նրա հայտնի եղած լինելու մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Matti Kuusi and Pertti Anttonen. "Kalevala Lipas" (Finnish Literary Society, 1985).
2. ↑  *Петрухин В. Я.* Мифы финно-угров. — М.: Астрель : АСТ : Транзиткнига, 2005. — С. 135.
3. ↑  Ռևելի հին անվանումը
4. ↑  Lauri Honko, *Religion, Myth, and Folklore in the World's Epics: The Kalevala and Its Predecessors*, Published by Walter de Gruyter, 1990, 3-11-012253-7
5. ↑  Видсид / Пер. В. Г. Тихомирова // Древнеанглийская поэзия. — М. 1982. — С. 15.
6. ↑  Видсид // Древнеанглийская поэзия / Комм. О. А. Смирницкой. — М. 1982. — С. 254.

Գրականություն
-------------

* «Калев»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
**Քեթա Թոփուրիա** (Քեթևան Անդրեևնա Թոփուրիա, վրաց.՝ ქეთა (*ქეთევან*) თოფურია, սեպտեմբերի 9, 1986(1986-09-09), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի և ռուս երգչուհի, «Ա-Ստուդիո» (ռուս.՝ «А-Студио») խմբի վոկալիստ։

Կենսագրություն
--------------

Քեթա Թոփուրիան երաժշտությամբ զբաղվել է մանկուց։ Նրա երաժշտության ուսուցչուհին, որն ապրում էր նրանց հարևանությամբ, Քեթայի ծնողների ուշադրությունը հրավիրում է երեխայի ընդունակությունների վրա և աղջկան խորհուրդ տալիս լրջությամբ զբաղվել վոկալով։ 12 տարեկանում ստացել է առաջին մրցանակը. «Բարեկամության ծով» (ռուս.՝ «Море дружбы») միջազգային մրցույթում գրավել է առաջին տեղը։ 14 տարեկանում արժանացել է «Ճանապարհ դեպի աստղերը» (ռուս.՝ «Путь к звёздам») միջազգայի մրցույթի գրան-պրիին։ 1998 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի Գոգի Սուրաձեի անվան երաժշտական դպրոցը, իսկ 2003 թվականին երաժշտական ուսումնարանի վոկալի դասավանդման բաժինը։

2003 թվականին Քեթևանն ընդունվել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի հոգեբանության բաժինը, սակայն ուսումը կիսատ է թողել և ընդունելով «Ա-Ստուդիո» խմբում Պոլինա Գրիֆֆիտսին փոխարինելու առաջարկը՝ տեղափոխվել է Մոսկվա։ «Ա-Ստուդիո» խմբում Քեթայի թեկնածությունն առաջարկել էր վրացի պրոդյուսեր Նատո Դումբաձեն, երբ երաժիշտները հյուրախաղերի էին մեկնել Թբիլիսի։ 2005 թվականի մարտին Քեթա Թոփուրիան ներկայացվեց որպես «Ա-Ստուդիո» խմբի նոր վոկալիստ։

2013 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Քեթան ամուսնացավ բիզնեսմեն Լև Գեյխմանի հետ (ծն. 1974), որի հետ հանդիպում էր 4 տարի։ 2014 թվականին հայտի դարձավ, որ Քեթա Թոփուրիան և Լև Գեյխմանը սպասում են իրենց առաջնեկին։ 2015 թվականի փետրվարին Քեթա Թոփուրիայի մտերիմ ընկերը՝ երգիչ և բիզնեսմեն Էմին Ագալարովը, պաշտոնապես հաստատեց Քեթայի հղիության մասին լուրը։

2014 թվականից Քեթան հրապուրվում է հագուստի դիզայնով։ 2015 թվականի հոկտեմբերին կայանում է նրա ստեղծած հագուստների առաջին ցուցադրությունը՝ «Kati One» անվանումով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Freebase տվյալների վերբեռնում — Google.
2. ↑  Քեթա Թոփուրիա. «Եթե ես ընտանիք եմ կազմում, ուրեմն ընդմիշտ» // «Труд» № 110, 19 июня 2008
3. ↑  Քեթա Թոփուրիան ամուսնացել է // Starhit.ru - «СтарХит», 7.09.2013
4. ↑  Հղի Կետի Տոպուրիան ցուցադրել է իր փորիկը
5. ↑  «Էմինը հաստատել է Քեթա Թոփուրիայի հղիությունը»։ 7days.ru։ 25.02.2015
Ատլանտիայի քարտեզը
**Ատլանտիկա** (հուն․՝ Ατλαντικα), հիպոթետիկ հնագույն մայրցամաք, որն առաջացել է 2 մլրդ․ տարի առաջ տարբեր հենահարթակներից և գտնվում էր այժմյան արևմտյան Աֆրիկայի և հարավարևելյան Ամերիկայի միջև ընկած տարածքում։ Անվանումն առաջարկել է Rogers-ը 1996 թվականին և առաջացել է Ատլանտյան օվկիանոսի անվանումից, որն այժմ զբաղեցնում է նրա տեղը։

Պատմություն
-----------

Ատլանտիկայի ձևաբանական քարտեզը
Rogers-ին համաձայն, մայրցամաքը առաջացել է Նենա մայրցամաքի հետ 1,9 մլրդ տարի առաջ Աֆրիկական կրատոններից։

Ատլանտիկան առանձնացվել էր Նենայից 1,6-1,4 մլրդ տարի առաջ, երբ Նունան՝ մայրցամաքը, որը կազմված էր Ուրայից, Արկտիկայից, Նենայից և Ատլանտիկայից քայքայվեց։

Քայքայում
---------

Երկրի այդ ժամանակահատվածի քարտեզի վրա երևում են Ատլանտիկայի կրատոնները, որոնք հետագայում առաջացրեցին արևմտյան Գոնդվանան։

1 մլրդ տարի առաջ Նենայի և Ուրայի, ինչպես նաև այլ ոչ մեծ հենահարթակներից հետ Ատլանտիկան առաջացրեց Ռոդինիա մայրցամաքը։ Ռոդինիյաի քայքայումը մոտավորապես 1,0-0,5 մլրդ տարի առաջ առաջացրեցին երեք նոր մայրցամաքներ՝ Լավրազիան և հարավարևմտյան Գոնդվանիայիմ որտեղ Ատլանտիկան վերջինիս կորիզն է։ Այս երկրաձևաբանական փուլում առաջացել էր Բրազիլա-Պանաֆրայական օրգոնական համակարգը։ Այդ օրգոնեզի Արևմտյան Արասուաիի մեջ մտնող Կոնգո փոքր օրգոնեզը քայքայումից հետո առաջացրեց դեֆորմացիա, որը մինչև հիմա առկա է Ատլանտյան օվկիանոսի ծայրերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Rogers 1996
2. ↑  Alkmim et al. 2006, Abstract
; Noce et al. 2007, էջ. 60
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անապատ (այլ կիրառումներ)
Գեղարդի վանքի ժայռափոր ճգնարաններից մեկը
**Անապատ**, հասարակությունից և բնակավայրերից մեկուսացած քրիստոնյա ճգնավորների մենաստան։ Առաջին անապատները ստեղծվել են III դ. Եգիպտոսում և տարածվել այլ երկրներում, վաղ միջնադարում՝ նաև Հայաստանում։ Ներսես Ա Մեծ կաթողիկոսը IV դ. Հայաստանի անապատականներին հավաքել է առանձին համալիրներում՝ օժտելով այդ անապատները հատուկ կանոնադրությամբ, որը նպաստել է երկրում անապատական տարերային շարժումը կազմակերպված, ազգօգուտ և եկեղեցաշեն հաստատությունների վերածելուն։ Այս անապատների հիմքի վրա զարգացել են հայկական վանքերը, որոնք միջնադարյան Հայաստանում ոչ միայն զորացրել են քրիստոնեական հավատքը, այլև դարձել հայ մշակույթի զարգացման ու պահպանման կենտրոններ։ Անապատական շարժումը Հայաստանում մեծ վերելք է ապրել XVII դ. 1-ին կեսին, երբ Սյունյաց Մեծ անապատից ելած գործիչները երկրի տարբեր նահանգներում ստեղծել են բազմաթիվ նոր անապատներ, Վասպուրականում՝ Լիմ անապատը, Կտուց անապատը, Արցախում՝ Չարեքա անապատը, Սյունիքում՝ Տանձափարախը և Տաթևի Մեծ անապատը, Այրարատում՝ Երևանի Ս. Անանիա առաքյալ անապատը և այլն։ Անապատի համալիրը շրջապատող պարսպի պարագծով կից կառուցում էին խցերը և տնտեսական շինությունները, իսկ բակի մեջտեղում տեղադրվում էր անապատի միակ եկեղեցին։ Հայաստանի անապատները երբեք չեն եղել զուտ ճգնավորական (տես Ճգնավորություն) հաստատություններ, դրանք հայ մշակույթի զարգացման կենտրոններ էին, իսկ անապատականները դարձել են նաև բարոյական մաքրության տիպարներ ու ազգ-եկեղեցական առաջնորդներ (տես նաև Անապատականություն)։

Գրականություն
-------------

* , Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան, Երևան, «Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչություն ՊՈԱԿ», 2002, էջ 49 — 1076 էջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 367)։*  |
**«Ատրոպե»** կամ **«Մոյրաներ»** (իսպ.՝ Atropos o Las Parcas),  իսպանացի նկարիչ Ֆրանցիսկո Գոյայի նկարը՝ վրձնած 1819 և 1823 թվականների միջակայքում նրա «Խուլի Տան» պատին։ 14 նմանատիպ պատկերներից մեկն է, որը հետագայում տեղափոխվել է կտավի վրա և այժմ պահվում է Պրադո թանգարանում։ 

Համաձայն Գոյայի ընկեր Անտոնիո Բրուգադի՝ 1828-1830 թվականներին արած գույքագրման՝ կոմպոզիցիան նախապես գտնվում էր «Խուլի Տան» վերնահարկի պաննոների մեջ։ Այլ Մռայլ նկարների թվում ֆրանսիացի բանկիր Ֆրեդերիկ Էմիլ դը Էրլանգերի խնդրանքով նկարիչ Սալվադոր Մարտինես Կուբելսն այն տեղափոխել է կտավի վրա՝ 1878 թվականի Համաշխարհային ցուցահանդեսում ներկայացնելու համար։ Աշխատանքը գնորդներին չի հետաքրքրել, այդ իսկ պատճառով 1881 թվականին նվիրվել է Պրադոյի թանգարանին։

Նկարի սյուժե
------------

Նկարի սյուժեն հին հունական ճակատագրի աստվածների՝ Մոյրաների կերպարների կամ Հոմերոսի, Հեսիոդոսի, Վերգիլիոսի և այլ անտիկ հեղինակների ճակատագրերի մեկնաբանությունն է։ Մահվան անխիղճ աստվածուհի Ատրոպեի գլխավորությամբ, որը բռնել էր մկրատը, որպեսզի կտրի կյանքի թելերը, պատկերված են «գիշերվա դուստրերը»՝ Կլոտոն իր ճախարակով (որը Գոյան պատկերել է տիկնիկի կամ նորածին երեխայի կերպարանքով, ավելի շուտ հայտնվում է կյանքի այլաբանության տեսքով) և ինչ-որ օբյեկտիվով կամ ժամանակի հայելիով նայող Լախեսիսը, որը չափում է կյանքի թելի կամ մազի երկարությունը։ Այդ երեք պատկերներին հակառակ, որ տարված են իրենց գործով, կա չորրորդը՝ նկարի ակնդիրներին դիմող։ Այդ մարդկային պատկերի ձեռքերը կապված են մեջքին, որ հավանաբար խորհրդանշում է նրա անօգնականությունը՝ վճռելու սեփական ճակատագիրը, ինչով զբաղված են աստվածները։ 

*Ատրոպե*. 1874 թվականի Գոյայի որմնանկարը «Խուլի Տանը»

Տես նաև
-------

* Ֆրանսիսկո Գոյայի նկարների ցանկ
* Մերկ մախա (նկար, Գոյա)
* Հագնված մախա (Ֆրանցիսկո Գոյայի նկար)
* Ոտնացուպեր (նկար, Գոյա)
* Պահմտոցի (նկար, Գոյա)
* Հսկաներ (Գոյայի նկարը)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  Hughes, 386

Գրականություն
-------------

* Benito Oterino, Agustín, *La luz en la quinta del sordo: estudio de las formas y cotidianidad*, Madrid, Universidad Complutense, 2002, p. 33. Edición digital ISBN 84-669-1890-6.
* Bozal, Valeriano, *Francisco Goya, vida y obra*, (2 vols.) Madrid, Tf. Editores, 2005. ISBN 84-96209-39-3.
* Bozal, Valeriano, *Pinturas Negras de Goya*, Tf. Editores, Madrid, 1997.
* Glendinning, Nigel, *Francisco de Goya*, Madrid, Cuadernos de Historia 16 (col. «El arte y sus creadores», nº 30), 1993.
* Junquera, Juan José. *The Black Paintings of Goya*. London: Scala Publishers, 2008. ISBN 1-85759-273-5
* Hagen, Rose-Marie and Hagen, Rainer, *Francisco de Goya*, Cologne, Taschen, 2003. ISBN 3-8228-2296-5.
* Robert Hughes (critic)|Hughes, Robert. *Goya*. New York: Alfred A. Knopf, 2004. ISBN 0-394-58028-1

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պրադո թանգարանի պաշտոնական կայք
**Զարդաքանդակ** զարդարվեստի բնագավառներից, ուր զարդարումն իրագործվում է քանդակման եղանակով։ Նեղ իմաստով Զարդաքանդակը կապվում է քարի հետ, որը դեռևս քարի դարից հանդիսացել է զարդարման գլխավոր նյութը։ Այդ ժամանակներից պահպանվել են Զարդաքանդակ արձանիկներ, ժայռաքանդակներ և քարե զարդարուն առանձին առարկաներ։ Զարդաքանդակը լայն զարգացում է ապրել ճարտարապետության առաջընթացին զուգահեռ՝ ինչպես պաշտամունքային կառույցների, բնակարանների, օժանդակ շենքերի, այնպես էլ առանձին կոթող-հուշարձանների վրա։ Զարդաքանդակի մոտիվները նույնն են, ինչ առհասարակ զարդարվեստի մշակած մոտիվները, որոնք նյութի, գործիքների և համապատասխան պայմանների հետևանքով ունեն որոշակի առանձնահատկություններ։ Հայ ժողովուրդն ունի իր հնամենի և հարուստ Զարդաքանդակ, որի ակունքները հասնում են մինչև քարի դար։ Այդ ժամանակներից են վերջերս Սյունիքում, Գեղարքունիքում և այլուր հայտնաբերված ժայռապատկերները։

Հայկական զարդաքանդակ
--------------------

Հայկական Զարդաքանդակի հին ու մեծարժեք հուշարձաններից են «Վիշապ» կոչված քարակոթողները՝ իրենց զարդամոտիվներով։ Հեթանոսական ժամանակների Զարդաքանդակի եզակի հուշարձան է Տրդատի տաճարը Գառնիում։ Միջին դարերում Զարդաքանդակը մեծ զարգացում է ապրել քաղաքաշինության և տաճարաշինության շնորհիվ, ստեղծվել են այնպիսի գլուխգործոցներ, ինչպիսիք խաչքարերն են։ Ավելի լայն առումով Զարդաքանդակ կարող է ընդգրկել նաև փորագրության, դրվագման և ձուլման միջոցներով ստեղծված զարդարանքի բնագավառները։ Այստեղ, ինչպես մշակվող նյութի տեսակները (փայտ, ոսկոր, մետաղ են), այնպես էլ գործիքներն ու մասնագիտական իմացությունները տարբեր են։ Ընդհանուր է միայն նյութի մակերեսին տարբեր եղանակներով իրականացված զարդապատկերի տեղադրման սկզբունքը (խորադիր, բարձրադիր, հյուսածո են)։ Դրվագմամբ և ձուլմամբ ստեղծված զարդարվեստը առավելապես ուշ շրջանի արդյունք է՝ պայմանավորված մետաղներից օգտվելու գյուտերով։ Հայկական զարդարվեստում մեծ տեղ ունեն փորագրության, դրվագման և ձուլման եղանակով ստեղծված հին ու նոր զարդամոտիվները։ Ժամանակակից արվեստը զարգանում է Զարդաքանդակի ողջ հարստության օգտագործմամբ։ Հայ սովետական ճարտարապետության ու դեկորատիվ կիրառական արվեստը, ստեղծագործաբար յուրացնելով զարդարվեստի հարուստ ավանդները, ստեղծում է նոր ու ինքնատիպ զարդատեսակներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 667)։*  |
| **՞**Կակաչ մեկծաղկանի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Կակաչազգիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Papaver Monanthum

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կակաչ մեկծաղկանի** (լատին․՝ Papaver Monanthum), կակաչազգիների ընտանիքին պատկանող երկշաքիլավոր, դիցիկլիկ, երկամյա մոլախոտ է։

Վեգետացիայի սկզբից առաջացնում է ծռմռված, երկրորդային, արմատներով ճյուղավորվող ու արմատամազիկներով պատված իլիկաձև արմատներ։ Ցողունը ուղղակագուն է, բայց ծայրմասում թեքվում է, մինչև 40 մետր բարձրությամբ։ Այն հիմնականում ծածկված է լինում գեղամազերով, բայց լինում է նաև մերկ։ Այն տալիս է կարճ, կողային ճյուղավորումներ։ Փետրաձև հատված են տերևները։ Բույսի երանգավորումը կանաչավուն է կամ թխագորշ։ Սկզբում ծաղիկը կնգուղանման խոշոր կոկոն է, հաստ, փակ, թխականաչ բաժակներով, որոնք բացվում են և թափվում։ Պսակը փայլուն է, վարդագույն, սև հիմնամասով։ Ունի գագաթաձև պտուղ, նման գմբեթավորված տուփիկի, որի մեջ սերմերը երկուական շարքերով դասավորված են ճառագայթավոր սեգմենտներում։ Դրանք երիկամաձև և վանդակավոր մակերես ունեն։ Հասունացումից հետո տուփիկներից թափվում են հողի բուսամերձ մակերեսին, աղբոտելով մանրասերմ բույսերի սերմնանյութը։ Ծլման փուլում շաքիլատերևները սրածայր-նշտարձև են, իսկ իսկականները՝ օվալաձև։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է երկրագնդի առավել տաք գոտիներում՝ Միջին և Մերձավոր Արևելքում, Կովկասում։ Հայաստանում աճում է՝ սկսած ցածրադիր գոտուց։ 
Այն բարձրանում է մինչև 2000 մետր։ Եթե նախկինում համարվում էր ռուդերալ՝ հիմնականում աճելով անմշակ տարածություններում, այժմ զանգվածաբար կարելի է հանդիպել հացաբույսերի, կերաբույսերի ցանքերում, արոտներում ու խոտհարքներում։ Պարունակում է ալկալոիդներ՝ կոդեին, մորֆին և այլն։

Աղբյուրներ
----------

* Ռ. Ս. Կարապետյան, «Հայաստանում տարածված մոլախոտերի ատլաս», «Լույս» հրատարակչություն Երևան-1980
**Անգատուբա էկոլոգիական կայան** (պորտ.՝ Estação Ecológica de Angatuba), էկոլոգիական կայան Բրազիլիայի Սան Պաուլու նահանգում։

Տեղագրություն
-------------

Անգատուբա էկոլոգիական կայանը գտնվում է Սան Պաուլու նահանգի Անգատուբա մունիցիպալիտետում։ Ունի 1394 հա տարածք։ Տեղակայված է Անգատուբա պետական անտառում։ Տեղանքը լեռնային է` 620-750 մետր բարձրությամբ։

Պատմություն
-----------

Էկոլոգիական կայանը ստեղծվել է 1985 թվականի օգոստոսի 13-ի 23.790 հրամանագրով Անգատուբայի մունիցիպալիտետի պետական սեփականություն հանդիսացող տարածքում։ Նպատակն էր պահպանել գոյություն ունեցող էկոհամակարգերը, կենդանական ու բուսական աշխարհը և աջակցել կրթական, ինչպես նաև գիտական գործունեությանը։ Կառավարվում է Սան Պաուլուի անտառային տնտեսության ինստիտուտի կողմից։

Շրջակա միջավայր
---------------

Կայանը պարունակում է սերրադոյի բուսականության և անտառի զգալի մնացուկներն այս տեսակի բիոմի հարավային սահմանում։ Սերրադոն կապի մեջ է Ատլանտյան անտառի հետ։ Այն ունի կենսական նշանակության բարդ էկոհամակարգ՝ որպես ապաստարան ոչնչացման վտանգի տակ գտնվող կենդանիների համար։ Սուկցեսիայի տարբեր փուլերում բուսականությունը բաղկացած է կիսամշտադալար անտառի մնացորդներից։ Արձանագրվել է բույսի 257 տեսակ, այդ թվում՝ լոբազգիներ, դափնազգիներ, իշակաթնուկազգիներ և այլն։ Կենդանիներից են՝ հսկա մրջնակերը (*Myrmecophaga tridactyla*), հարավային տամանտուն (*Tamandua tetradactyla*) և բաշավոր գայլը (*Chrysocyon brachyurus*)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2
4. ↑
5. 1 2

Աղբյուրներ
----------

* (portuguese) *ESEC de Angatuba (ESEC)*, ISA: Instituto Socioambiental, վերցված է 2016-06-30
* (portuguese) *Estação Ecológica de Angatuba*, Ambiente Brasil, վերցված է 2016-06-30
**Զեդա Էծերի** (վրաց.՝ ზედა ეწერი), գյուղ Վրաստանի արևմտյան հատվածում՝ Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի մխարեի Զուգդիդի շրջանում։

Աշխարհագրություն
----------------

Աշխարհագրորեն Զեդա Էծերի գյուղը տեղակայված է Կովկասյան տարածաշրջանում՝ արևմտյան Վրաստանում։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 200 մետր բարձրության վրա։

Զեդա Էծերը շրջկենտրոն Զուգդիդ քաղաքի հետ միացված է ավտոխճուղով։ Զուգդիդի և Զեդա Էծերի հեռավորությունը կազմում է 11 կմ։

Բնակչություն
------------

Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Զեդա Էծերի բնակչությունը կազմում է 1 557 մարդ։ Գյուղի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը վրացիներն են։ Բացի զտարյուն վրացիներից՝ այստեղ ապրում են նաև վրացիների տարբեր էթնիկական խմբեր, հիմնականում՝ մեգրելներ։

| Մարդահամար | Բնակչություն | տղամարդ | կին |
| --- | --- | --- | --- |
| 2002 | 2 591 | 1 208 | 1 383 |
| 2014 | ▼ 1 557 | 748 | 809 |

Տես նաև
-------

* Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթ
* Զուգդիդի շրջան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014»։ საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური։ ნოემბერი 2014։ Վերցված է 7 ნოემბერი, 2016
2. 1 2  საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II



|  |
| --- |
| 
  **Վրաստան**   **Աշխարհագրություն**   **Եվրոպա**
 |
«**Գողիաթ**», սև հաղարջենու անգլիական սորտ։ Ստացվել է Վիկտորիա սորտի սերմերի ցանքից։ Մշակվում է ՀՀ հաղարջենու մշակության բոլոր գոտիներում։

Նկարագրություն
--------------

Թուփը՝ միջակ աճեցողության, կյանքի առաջին տարիներին հավաք, կանգուն, հետագայում՝ լայնասաղարթ։ Պտղաբերում է տնկման 2-3-րդ տարում։ Տերևները՝ միջին մեծության, հնգաբլթակ, անհավասարակողմ, գլխավոր ջղի երկարությամբ՝ կորացած։ Ողկույզը՝ կարճ և միջին երկարության։ Հատապտուղները՝ տարաբեր մեծության, խոշոր (1,5 գ), կլորավուն, բևեռներում՝ հաճախ թեթևակի սեղմված, խոր երկայնակի ակոսով, սև, փայլատ, ողկույզի վրա՝ խիտ դասավորված։ Պտղամիսը՝ կանաչավուն, հյութալի, թթվաշաքաղցր, բուրումնալի։ Պտղաթափը՝ աննշան։ Հատապտուղների հասունացումը՝ օգոստոսի առաջին տասնօրյակում։ Բերքատվությունը՝ 60-100 g/ հա և ավելի։ Ինքնամուլ է։ Միջին դիմացկուն է ցրտի և ալրացողի, բարձրադիմացկուն՝ անտրաքնոզի նկատմամբ։ Բերքն օգտագործվում է թարմ, սպառման և վերամշակման (մուրաբա, մորս, հյութ ևն) համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**1935 թվականի բազիլիկ**, հին հունական Խերսոնես Տավրիկյան քաղաքում 1935 թվականին պեղված բազիլիկ եկեղեցու առավել հայտնի անվանումը։ Բազիլիկը կառուցվել է հավանաբար 6-րդ դարում ավելի հին տաճարի տեղում։ Այս բազիլիկը Խերսոնեսի յուրօրինակ խորհրդանիշն է, նրա պատկերն ավելի վաղ օգտագործվել է 1 գրիվնա անվանական արժեքով թղթադրամի վրա։

Պատմություն
-----------

Բազիլիկի շինության տեղում գտնվել է հնգանկյուն աբսիդով փոքր տաճարը։ Տաճարի սվաղված պատերը զարդարված են եղել որմնանկարներով, իսկ հատակը՝ խճանկարով։ Սվաղի վրա պահպանված հրեական անունները, ինչպես նաև կրաքարային ափսեն, որի վրա փորագրված է յոթմոմամի մոմակալ՝ մենորա, վկայում են այն մասին, որ սկզբում դա եղել է սինագոգ։

Սինագոգը վերածվել է քրիստոնեական տաճարի Թեոդոսիոս Մեծ կայսեր (379-395 թվականներ) հրամանով, որի օրոք քրիստոնեությունը ճանաչվել է միակ ճշմարիտ հավատը։ Շուտով շինությունը քանդվել է. պատմաբանները ենթադրում են, որ դա կարող էր տեղի ունենալ 480 թվականին տեղի ունեցած երկրաշարժի հետևանքով։

Հին տաճարը վերաշինվել է որպես քրիստոնեական եկեղեցի։ Իսկ մոտավորապես 6-րդ դարի վերջին կամ 7-րդ դարի սկզբին այդ վայրում հիմքից կառուցվել է նոր տաճար բազիլիկի տեսքով, որը հնագետների կողմից հայտնաբերվել է 1935 թվականի։ 10-րդ դարում բազիլիկն ավերվել է, և նրա միջին նավի 
տեղում կառուցվել է մի փոքր մատուռ։

Միջին նավի տեղում կատարված պեղումների ժամանակ հայտնաբերված մարմարե սալաքարերը, որոնցով այն հարթվել էր, եղել են հռոմեական ժամանակների սարկոֆագների բեկորներ՝ հեթանոսական աստվածների ու հերոսների, հոգեհանգստի տեսարանների ու այլնի ռելիեֆային պատկերներով։ Հնարավոր է, որ սարկոֆագները տեղադրվել են դամբարանում, որտեղ թաղել են Խերսոնեսի ազնվական ընտանիքների ներկայացուցիչներին։ Ներկայում այդ ռելիեֆները կարելի է տեսնել թանգարանի անտիկ ցուցահանդեսում։

Ճարտարապետություն
-----------------

1935 թվականի բազիլիկն ունի բազիլիկի համար դասական ուրվագծեր. այն ուղղանկյուն շենք է և ունի արևելյան կիսաշրջանաձև աբիսդ։ Տաճարի ներքին տարածությունը սյուների երկայնական շարքերով (վեցական սյուներով) բաժանված է երեք նավերի։ Կենտրոնական առանցքներով շենքի չափերը կազմում են 32,5 մետր և 18,5 մետր։ Բազիլիկն ունեցել է երկու կողմնասեղան՝ ներքին և արտաքին։

Պատկերասրահ
-----------

* 1936 թվականի բազիլիկ1936 թվականի բազիլիկ
* 1935 թվականի բազիլիկի նկարը 1 գրիվնա անվանական արժեքով թղթադրամի վրա1935 թվականի բազիլիկի նկարը 1 գրիվնա անվանական արժեքով թղթադրամի վրա
* 1935 թվականի բազիլիկի նկարը 2017 թվականին թողարկված 25 ռուբլի անվանական արժեքով ռուսական հուշադրամի վրա1935 թվականի բազիլիկի նկարը 2017 թվականին թողարկված 25 ռուբլի անվանական արժեքով ռուսական հուշադրամի վրա

Ծնոթագրություններ
-----------------

1. ↑  Базилики древнего Херсонеса
2. ↑  Базилика 1935 года
3. ↑  Այդ որմնանկարների վերականտգնումները, որ արել է Լ. Կոլեսնիկովան, գտնվում են «Խերսոնես Տավրիկյան» թանգարանի Միջնադարյան բաժնում։

Գրականություն
-------------

* «Архитектурные памятники Крыма», Е. Крикун, издательство «Таврия», Симферополь-1977.
* «Херсонес Таврический. Краткий путеводитель по городищу», «Библекс», Севастополь-2005.

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***1935 թվականի բազիլիկ***էջը Վիքիպահեստում |

* 1935 թվականի բազիլիկը Խերսոնես Տավրիկյան թանգարան-արգելոցի կայքում
**Զեմֆիրա (Սվետա) Հովհաննեսի Միլիտոնյան** (ապրիլի 14, 1947(1947-04-14), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ազատամարտիկ, աշուղ։ 1968-1971 թվականներին սովորել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի հեռակա բաժնում։ 1968-1981 թվականներին աշխատել է Հրազդանի դպրոցներում և Երևանի ինդուստիալ մանկավարժական տեխնիկումում։ 1981-1988 թվականին ապրել է Մոսկվայում։

Մասնակցությունը Արցախյան ազատամարտին
------------------------------------

Ղարաբաղյան պատերազմի սկգբին վերադարձել է Հայաստան, «Հայոց ազգային բանակի» և այլ ջոկատների կազմելուն մասնակցել է ՀՀ Գորիսի, Արարատի, Վայքի, Իջևանի, ԼՂՀ Շահումյանի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին, Արցախ է առաքել սննդամթերք, հանդերձանք։

2001 թվականին ստեղծել է «Ալմաստ» աշուղական անսամբլը։ Անսամբլի երգացանկում հիմնականում Միլիտոնյանի ստեղծագործությաններն են, որոնց թեման հայրենասիրությունն է, աշխատանքի զովքը։ Ունի երգեր նվիրված Շ. Մեղղանին, Վ. Ստեփանյանին, Մ. Գոոյիպանին և ուրիշներին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կամսարական (այլ կիրառումներ)

**Սպանդարատ Օհանջանի Կամսարական** (մայիսի 18, 1876(1876-05-18), Բլուր, Սուրմալուի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1938), հայ վիրաբույժ, համաճարակագետ, բժշկական գիտությունների թեկնածու։

Կենսագրություն
--------------

1896 թվականին ավարտել է Երևանի արական գիմնազիան, 1902 թվականին՝ Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1905-1917 թվականներին աշխատել է Մոսկվայում։

1918 թվականին վերադարձել է Հայաստան, նշանակվել զինվորական հոսպիտալի և Երևանի N 1 կլինիկական հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ։ 1921-1937 թվականները եղել է ՀԽՍՀ Կարմիր խաչի ընկերության վարչության նախագահ, 1922 թվականից՝ բժշկական ինստիտուտի համաճարակագիտության ամբիոնի վարիչ, 1929-1935 թվականներին՝ ՀՍՍՀ Կենտգործկոմի անդամ։

Հայկական գաղութներում ստեղծել է Կարմիր խաչի մասնաճյուղեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 5. — էջ 214.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 214)։*  |