**Մարտին վան Մեյտենս կրտսեր** ( հոլ.՝ Martin van Meytens, Mijtens; Meitens, Maitens, գերմ.՝ Meydenz, Mittence der Jüngere, հունիսի 24, 1695, Ստոկհոլմ - մարտի 23, 1770, Վիեննա), հոլանդացի նկարիչ-մանրանկարիչ և դիմանկարիչ։ Դելֆտից և Հաագայից արվեստագետների մեծ ընտանիքի անդամ, որի հիմնադիրներից մեկն էր Դանիել Մեյտենս Ավագը։ Աշխատել է հիմնականում Ավստրիայում։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

Մարտին Մեյտենս Կրտսերը Հաագայից նկարիչ և արվեստի կոլեկցիոներ Մարտին Մեյտենս Ավագի (1648–1736) որդին և աշակերտն էր։ Ծնվել է Ստոկհոլմում, որտեղ 1667 թվականից նրա հայրը շվեդական թագավորի պալատական նկարիչ էր։

Իր ազգական Ժորժ Դեմարեի հետ Մեյտենս Կրտսերը հիմնավոր կրթություն է ստացել Ստոկհոլմի հոր նկարչական դպրոցում։ 1714 թվականին նա մեկնել է Անգլիա, ուսումնասիրել պալատական նկարիչ Էնթոնի Վան Դեյքի արվեստը և յուրացրել արծնապակիով մանրանկարչության տեխնիկան։ 1717 թվականին Փարիզում նա դարձել է արծնագործ Շառլ Բուայի աշակերտը, որի հետ 1720 թվականին նա ճանապարհորդել է Դրեզդեն, որտեղ աշխատել է Սաքսոնիայի կայսրընտիր իշխան Օգոստոս Ուժեղի հրամանով։

Ֆրանսիայում Մեյթենսը դարձել է հայտնի մանրանկարիչ, հովանավորվելով հենց Օռլեանի դուքսի կողմից, և նա, ի թիվս այլ բաների, ստեղծել է քառասուն արծնապատ դիմանկար Ռուսաստանի ցար Պետրոս Մեծի համար։ «Լյուդովիկոս XV-ի և Պետրոս I-ի ստեղծված արծնապատ դիմանկարները, որոնք ստեղծել է Մեյտենսը, իրենց տեսակի մեջ լավագույններից են»։

1721 թվականին Մեյտենսը գնացել է Վիեննա։ Կայսր Կառլ VI-ին որպես պալատական նկարիչ ծառայելու առաջարկը նրան դրդել է նախապես կատարելագործել իր հմտությունները Իտալիայում։ 1723-1727 թվականներին նա ապրել է Վենետիկում, Հռոմում, Նեապոլում, Ֆլորենցիայում, Բոլոնիայում, Մոդենայում, Միլանում, Թուրինում և Ջենովայում և ձեռք է բերել երփնագրի տեխնիկայի հմտություններ։

Ֆլորենցիայում, Միլանում և Թուրինում նրա փոքր չափերի նկարները մեծ տարածում են գտել։ Իտալիայից վերադառնալուց և հայրենիք երկար այցից հետո՝ 1731 թվականին, Մեյտենսը վերջնականապես հաստատվել է Վիեննայում։ Մեկ տարի անց նա դարձել է պալատական «կամերային նկարիչ» (Կամմերմալեր) և ստացավ տուն գնելու իրավունք, որը սովորաբար հասանելի էր միայն կաթոլիկներին (Մյուտենսը բողոքական էր)։ 1740 թվականից կայսրուհի Մարիա Թերեզայի օրոք նա հասել է իր փառքի գագաթնակետին որպես կայսերական ընտանիքի արտոնյալ նկարիչ։ 1759 թվականին նշանակվել է Վիեննայի գեղարվեստի ակադեմիայի տնօրեն։

Մի մեծ արհեստանոց, որը ղեկավարում էր նրա եղբորորդին և ուսանող Սոֆոնիա դե Դերիխը, թույլ է տվել նրան ստեղծել մեծ քանակությամբ կայսրուհու, նրա ընտանիքի անդամների և արքունիքի անդամների դիմանկարները։ Վարպետը սահմանափակվել է տարրական մանրամասներով, իսկ բոլոր նախնական աշխատանքները, աքսեսուարները, ծալազարդարանքներն ու հետին պլանները նկարել են օգնականները։ Աշխատանքի այս մեթոդը արտասովոր չէր, այն կիրառում էին, մասնավորապես, Պիտեր Պաուլ Ռուբենսը, Վան Դեյքը և շատ այլ հայտնի նկարիչներ։

Մոտ 1760 թվականին նա հայտնաբերել է երիտասարդ քանդակագործ Ֆրանց Քսավեր Մեսսերշմիդտի գեղարվեստական տաղանդը և ֆինանսապես օժանդակել՝ նրան աշխատանքի տեղավորելով կայսերական զինանոցում որպես փորագրող և դրոշմահատ։

Մեյտենսը լավ վարվեցողությամբ պալատական էր, խոսում էր մի քանի լեզուներով, սիրում էր նվագել և լավ պարող էր։ Ֆիզիկայի և ալքիմիայի նկատմամբ նրա կրքոտ հետաքրքրությունը օգնել է նրան արձնային ներկերի արտադրության մեջ, և 1743 թվականին նա կայսերական արտոնություն է ստացել մանրանկարչության արձնապակու համար ներկերի արտադրության գործարան հիմնել։

Պաշտոնավարման տարիներին Մեյտենսը պատկերել է բոլոր պատմական իրադարձություններն ու արարողությունները, ինչպես։ Նա դաստիարակել է բազմաթիվ ուսանողների և օգնականների, ովքեր օգնել են նրան ստեղծել բազմաֆիգուր նկարներ։

Մարտին Մեյտենս Կրտսերի անհատական ոճը միավորում էր հոլանդական գեղանկարչության ավանդույթները, առանձնահատուկ վիեննական ռոկոկոյի էսթետիկան, որը գոյություն ուներ 18-րդ դարի կեսերին Մարիա Թերեզայի արքունիքում, և նուրբ տեխնիկայի և «հարթ» մակերեսի առանձնահատկությունները, ինչը բխում էր արձնով նկարելու հմտություններից։ Մեյտենսի գեղանկարչության ազդեցությունը երկար ժամանակ զգալի էր ամբողջ Ավստրո-Հունգարական կայսրությունում։

Գրականություն
-------------

* *La vie de Mr. de Meytens à Vienne communiquée par lui-même. Fait à Vienne le 1 Juillet 1755*, in: Torkel Baden (Hrsg.): *Briefe über die Kunst von und an Christian Ludwig Hagedorn.* 1797.
* Axel Gauffin: *Martin von Meytens d.y. och hans nyförvärvade arbeten i statens konstsamlingar*, in: Nationalmusei årsbok, 1920.
* Anselm Weißenhofer: *Martin de Meytens und der Wiener Hof*, in: Mitteilungen des Vereines für Geschichte der Stadt Wien, 4, 1923.
* Walter Kramm: *Fürst Karl von Waldeck und die Wiener Hofmaler Martin von Meytens und August Querfurt*, in: Zeitschrift des deutschen Vereins für Kunstwissenschaft, 5, 1938.
* Birgitta Lisholm: *Martin van Meytens d.y. Hans liv och hans verk* (mit einer Zusammenfassung auf deutsch), Malmö 1974.
* Elfriede Baum: *Katalog des Österreichischen Barockmuseum im Unteren Belvedere in Wien*, 2, 1980, S. 425 ff.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Martin (II) Mytens (նիդերլ.)
2. 1 2  KulturNav — 2015.
3. ↑  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. ↑  RKDartists (նիդերլ.)
5. 1 2  Martin Meytens, van (շվեդերեն) — 1917.
6. 1 2  *Wurzbach D. C. v.* Meytens, Martin von (գերմ.) // *Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*: *enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt haben* — Wien: 1856. — Vol. 18. — S. 193.
7. ↑  Union List of Artist Names — 2017.
8. ↑  Շվեդիայի Ազգային թանգարանի նկարիչների ցանկ — 2016.
9. ↑  В российской историографии закреплена форма: Мейтенс. См.: Государственный Эрмитаж. Западноевропейская живопись. Каталог 2. — Л.: Искусство, 1981. — С. 146
10. ↑  Neues allgemeines Künstler-Lexicon; oder Nachrichten von dem Leben und den Werken der Maler, Bildhauer, Baumeister, Kupferstecher etc. Bearb. von Dr. G. K. Nagler. — München: E.A. Fleischmann, 1835—1852
11. ↑  Власов, Виктор Георгиевич, Мейтенс // Стили в искусстве. В 3-х т. — СПб.: Кольна. — Т. 3. — Словарь имён, 1997. — С. 42. — ISBN 5-88737-010-6
12. ↑  Власов, Виктор Георгиевич, Мейтенс. — С. 42
13. 1 2 3 4 5 6  Werke von Martin van Meytens der Jüngere bei Digitales Belvedere «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2023 թ․ հունվարի 25-ին. Վերցված է 2023 թ․ դեկտեմբերի 8-ին.
14. ↑  Ilse Krumpöck: *Die Bildwerke im Heeresgeschichtlichen Museum.* Wien 2004, S. 120 f.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · Շվեդական կենսագրական · Allgemeine Deutsche Biographie |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14915076x · GND: 121987000 · ISNI: 000000008343666X · LCCN: no2015036625 · NKC: jo2010604783 · NTA: 07078762X · NUKAT: n2013146065 · SUDOC: 09897307X · VIAF: 52559379 · ULAN: 500025098 · WorldCat VIAF: 52559379 |

 |

 |