**Ջեյսոն Ռայթման** (անգլ.՝ Jason Reitman, հոկտեմբերի 19, 1977(1977-10-19), Մոնրեալ)՝ ամերիկացի և կանադացի կինոռեժիսոր, պրոդյուսեր, սցենարիստ և դերասան։

Ռեժիսոր Իվան Ռայթմանի որդին է։

Պատանեկություն
--------------

Ջեյսոն Ռայթմանը ծնվել է Քվեբեկի Մոնրեալում, կանադական ընտանիքում. ծագումով հրեա ռեժիսոր Իվան Ռայթմանի և ֆրանկո-կանադացի դերասանուհի Ռոբեր Ժենեվևի առաջին երեխան է։ Ջեյսոն Ռայթմանn ունի երկու կրտսեր քույրեր, Քեթրին և Քերոլայնը։ Նրա հայրը նկարահանել է «Երկվորյակներ», «Ջունիոր» և մի շարք այլ հաջող ֆիլմեր։ 80-ականների վերջում Ռայթմանը սկսեց հայտնվել ֆիլմերում փոքր դերերում և դարձավ իր հոր օգնականը ֆիլմերի արտադրության մեջ։ Նա շատ ժամանակ է անցկացրել մոնտաժային սենյակում, ուսումնասիրելով վերջինիս բոլոր նրբություններն ու գաղտնիքները։ Երբ Ռայթմանն արդեն 20 տարեկան էր, նրան առաջարկեցին դառնալ մի քանի առևտրային նախագծերի ռեժիսոր, բայց նա հրաժարվել է ամեն ինչից, հանուն սեփական կարճամետրաժ ֆիլմի և գովազդի ստեղծման։ Մասնավորապես, նրան առաջարկվեց ֆիլմ նկարահանել «Որտեղ է իմ մեքենան, պճնամոլ» երկու մասից, բայց նա այդ առաջարկը չի հավանել։

Կինոկարիերա
-----------

2005 թվականին մեծ էկրաններ դուրս եկավ Ռայթմանի առաջին լիամետրաժ «Այստեղ ծխում են» ֆիլմը։ Ռայթմանը, հարմարեցնելով Քրիստոֆեր Բակլիի համանուն վեպի սցենարի հետ, ի վերջո, ստեղծել է ֆիլմը։ Ֆիլմը ունեցել է կոմերցիոն հաջողություններ, ամբողջ աշխարհի տոմսարկղերից ստանալով 39 միլիոն դոլար եկամուտ, և արժանացել է երկու «Ոսկե գլոբուս» անվանակարգին։ «Այստեղ ծխում են» ֆիլմի հաջողությունից հետո Ռայթմանը հարցազրույցում նշեց, որ հաջորդ ֆիլմը կլինի մեկ այլ գրքի հարմարեցում։ Նա նաև ասել է, որ մտադիր է շարունակել համագործակցել Բակլիի հետ։ Ծրագրի առաջին մասը նա իրականացրել է, նկարահանելով «Երկնքում լինեի» ֆիլմը, իսկ Բակլիի մասնակցությամբ ծրագիրը դեռևս չի իրականացվել։

Նրա երկրորդ ծրագիրը, «Ջունո», հիացրել է հանդիսատեսին իր պրեմիերային շոուով 2007 թվականին Տորոնտոյի կինոփառատոնում։ Նույն տարվա դեկտեմբերին ֆիլմը թողարկվել է վարձույթի։ «Ջունոն» շատ բարձր գնահատականներ է ստացել կինոքննադատների կողմից (այս ֆիլմը հայտնի կինոքննադատ Ռոջեր Էբերթի ամենասիրած ֆիլմն էր 2007 թվականին), և «Օսկար» է ստացել Լավագույն ֆիլմ, Լավագույն կանացի դեր (Էլլեն Փեյջ), լավագույն օրիգինալ սցենար (Դիաբլո Քոդի) և Ռոջեր Էբերթ «Լավագույն ռեժիսոր» անվանակարգերում։ Բացի այդ, Ռայթմանը այս կինոնկարի ռեժիսուրայի համար ստացել է բազմաթիվ այլ մրցանակներ և պարգևներ։ Ֆիլմը համաշխարհային վարձույթում ներկա դրությամբ հավաքել է ավելի քան 230 միլիոն դոլար։

2006 թվականի մարտին Ռայթմանը պրոդյուսեր Դան Դուբիչկիի հետ միասին ստեղծել են «Hard C Productions» կինո ընկերությունը, որտեղ մշակել են մի քանի ծրագրեր։ Ընկերությունը համագործակցության մասին պայմանավորվածություն ունի Fox Searchlight Pictures հետ, կինոստուդիա որտեղ ստեղծվել է Ռայթմանի առաջին երկու ֆիլմերը։ Նա ինքը հայտարարել է, որ իր ընկերությունների միջոցով նա կփորձի ստեղծել «փոքրիկ պայթուցիկ կատակերգություն, որը անկախ կլինի, բայց հասանելի»։ Ռայթմանը նաև ասել է, որ նա և Դուբիչկին ուզում են նկարահանել անսովոր ֆիլմեր և ինչ-որ բան, որը կարող է շրջել ժանրը 180° վրա։ Ռայթմանի հաջորդ ծրագրերից մեկը կիրականացվի իր կինոստուդիայում։ Դա կոչվում է Banzai Shadowhands՝ կատակերգություն «մի հսկա նինձիայի մասին, որն այժմ ապրում է, ինչպես ուղղակի մարդը»։ Սցենարը տրամադրել է Օֆիս հեռուստասերիալի ստեղծողներից մեկը՝ Ռեյն Ուիլսոնը։ Նրանք ծանոթացել են «Իմ նախկին սուպեր» ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ, որտեղ Ուիլսոնի եղել է երկրորդական դերում։ Ֆիլմի աշխատանքի մեկնարկի մասին ճշգրիտ ամսաթիվ չի հայտարարվել, ընդհանրապես անհասկանալի է, սկսում է Ուիլսոնը սցենարը գրել, թե ոչ։

Hard C Productionsը, մասնավորապես, ստեղծել է «Ջենիֆերի մարմինը» սև կատակերգությունը, որտեղ սցենարիստը Դիաբլո Քոդին էր, իսկ գլխավոր դերերում նկարահանվել է Մեգան Ֆոքսը։

Ջեյսոն Ռայթմանի երրորդ ծրագիրը դարձել է «Երկնքում լինեի» ֆիլմը։ Այս կինոնկարի սցենար գրելու պատմությունը շատ հետաքրքիր է։ Համանուն գիրքը հրատարակվել է 2001 թվականին։ Շելդոն Թուրները, ընթերցելով գիրքը, դրա հիման վրա գրել է սցենարը, որը վաճառվել է DreamWorks 2003 թվականին։ Ռայթմանը ավելի ուշ է իմացել վեպի մասին, գայթակղվել է Լոս Անջելեսի գրախանութում։ Ռայթմանը համոզել է հորը գնել գրքի էկրանավորման իրավունքները, և Իվան Ռայթմանը պատվիրել է Թեդ Գրիֆինի սցենարը, հետագայում որոշ տարրեր օգտագործելով Շելդոն Թուրների աշխատանքից։ Ջեյսոն Ռայթման այնուհետև մշակել է իր սեփական սցենարը, հիմք ընդունելով Գրիֆինի սցենարից ամենակարևոր հատվածները։ Թուրների կողմից հորինված մասերը, որոնք օգտագործվել են ֆիլմի ավարտին, ներառում է իր մեջ Ռայան Բինգեմի եզրափակիչ ելույթը.։

2009 թվականի դեկտեմբերին «Երկնքում լինեի» ֆիլմը դուրս եկավ վաճառքի։ Կինոնկարը պատմում է կորպորատիվ իրավաբան Ռայան Բինգեմի մասին, ով իր ամբողջ ժամանակը անցկացնում է մշտական թռիչքների և գործուղումների մեջ։ Այս ֆիլմի սցենարն արժանացել է «Ոսկե գլոբուս» և BAFTA մրցանակների, նաև 2010 թվականին առաջադրվել է «Օսկար»–ի։ Պարգևներ և անվանակարգեր ստացել են Շելդոն Թուրներն ու Ջեյսոն Ռայթմանը։

Այլ նախագծեր
------------

Լիամետրաժ ֆիլմերից բացի, Ռայթմանը ունի 6 կարճամետրաժ ֆիլմ։ Նրանցից առաջինը («Օպերացիա») նա ստեղծել է գումար, որը վաստակել է սեղանի օրացույցների վաճառքից։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել Սանդենս կինոփառատոնում 1998 թվականին։

Ջեյսոն Ռայթմանը նաև զբաղվել է գովազդներ ստեղծմամբ։ Նա, մասնավորապես, գովազդներ է արել Wal-Mart, Burger King, Nintendo, BMW և Buick համար։ Հեռուստաընկերությունում Ռայթմանը Օֆիս հեռուստասերիալի երկու դրվագների և NBC շոու–ի համար «Շաբաթ երեկոյան ուղիղ եթերում» եռասերիալ սկետչի ռեժիսորն է եղել, որը կոչվում է «Մահ շոկոլադից»։ Վերջինիս գլխավոր դերերում հանդես է եկել Էշթոն Քաթչերը։

Անձնական կյանք
--------------

2004 թվականին ամուսնացել է Միշել Լիի հետ, ովքեր ծանոթացել են իր «Համաձայնություն» կարճամետրաժ ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ, որտեղ Լին Ռայթմանի հետ միասին եղել է սցենարի համահեղինակը։ 2006 թվականին զույգը երեխա է ունեցել։

Ֆիլմագրություն
--------------

| Տարի | Հայերեն անվանում | Պաշտոնական անվանում | Դեր |
| --- | --- | --- | --- |
| 1988 | Երկվորյակները | Twins | դերասան |
| 1989 | Ghostbusters II | Ghostbusters II | դերասան |
| 1990 | Մանկապարտեզի ոստիկան | Kindergarten Cop | դերասան |
| 1993 | Դեյվ | Dave | դերասան |
| 1997 | Հայրերի օրը | Fathers’ day | դերասան |
| 1998 | Օպերացիա | Operation | ռեժիսոր, պրոդյուսեր, սցենարիստ, դերասան |
| 1999 | Հը | H@ | ռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան |
| 2000 | Աստված վստահում է մեզ | In God We Trust | Վանդակի տեքստ |
| 2001 | Գուլպ | Gulp | ռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան |
| 2002 | Հորեղբայր Սեմ | Uncle Sam | ռեժիսոր, սցենարիստ |
| 2004 | Համաձայնություն | Consent | ռեժիսոր, սցենարիստ |
| 2007 | Վանդակի տեքստ | The Office | ռեժիսոր |
| 2005 | Այստեղ ծխում են | Thank You for Smoking | ռեժիսոր, պրոդյուսեր, |
| 2007 | Ջունո | Juno | ռեժիսոր |
| 2009 | Ջենիֆերի մարմինը | Jennifer's Body | պրոդյուսեր |
| 2009 | Երկնքում լինեի | Up in the Air | ռեժիսոր, պրոդյուսեր, սցենարիստ |
| 2009 | Chloe | Chloe | պրոդյուսեր |
| 2011 | Աղքատ–հարուստ աղջիկ | Young Adult | ռեժիսոր, պրոդյուսեր |
| 2013 | Աշխատանքի օր | Labor Day | ռեժիսոր, պրոդյուսեր, սցենարիստ |
| 2014 | Տղամարդիկ, կանայք և երեխաներ | Men, Women & Children | ռեժիսոր, պրոդյուսեր, սցենարիստ |
| 2017 | Թուլլի | Tully | ռեժիսոր, պրոդյուսեր |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
3. ↑  "Jason Reitman just 'had to make' 'Juno'". CTV. 2009 թ․ դեկտեմբերի 5. Արխիվացված է the original 2011 թ․ հունիսի 4-ին. Retrieved 2010 թ․ հունվարի 18. `{{cite news}}`: Cite has empty unknown parameter: `|coauthors=` (help); Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. ↑  Ebert, Roger. «„Juno’s" Reitman on Ellen Page Archived 2012-12-15 at the Wayback Machine.», *Chicago Sun-Times*, 2007-12-08. Retrieved on January 4, 2008.
5. ↑  Evans, Ian (2007), *Juno premiere at the 2007 Toronto International Film Festival*, վերցված է 2009-12-07
6. ↑  Kit, Borys and Nicole Sperling. «Reitman, Wilson say 'Bonzai' Archived 2008-09-05 at the Wayback Machine.», *Hollywood Reporter*, 2006-11-20. Retrieved on January 4, 2008.
7. ↑  Kit, Borys. «Reitman has the jump on Cody’s 'Body' Archived 2008-07-05 at the Wayback Machine.», *Hollywood Reporter*, 2007-11-13. Retrieved on January 4, 2008.
8. ↑  D'Alessandro, Anthony (2009 թ․ դեկտեմբերի 9). "Reitman on origins of 'Air': Pic inspired by Buckley quote in book". *Variety*. Retrieved 2009 թ․ դեկտեմբերի 9.
9. 1 2  Pond, Steve (2010 թ․ հունվարի 25). "'Up in the Air' Holds a Damage-Control Screening". *The Wrap*. Արխիվացված է the original 2010 թ․ հունվարի 29-ին. Retrieved 2010 թ․ հունվարի 29. `{{cite news}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
10. ↑  Zeitchik, Steven (2010 թ․ հունվարի 15). "Screenwriting credits, floating up in the air". *Los Angeles Times*. Retrieved 2010 թ․ հունվարի 16.
11. ↑  «Jason Reitman — Libertarian Archived 2007-02-02 at the Wayback Machine.», *Advocates of Self Government*, 2006. Retrieved on January 10, 2008.
12. ↑  Michele Lee (II) — Biography
13. ↑  Consent (2004) на IMDB

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ջեյսոն Ռայթման (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում
* Jason Reitman at MySpace

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | MySpace · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 8032815 · BNC: a10950266 · BNE: XX4761537 · BNF: 15801322m · CiNii: DA16809474 · CONOR: 117694819 · GND: 133151581 · ISNI: 0000000115734152 · LCCN: n2006078455 · NKC: js20061020024 · NLA: 42394309 · NLP: a0000002603708 · NTA: 300914601 · NUKAT: n2010176045 · SUDOC: 122139186 · VIAF: 67647472 · WorldCat VIAF: 67647472 |

 |

 |