**Ավազակապետություն, գողապետություն, կլեպտոկրատիա** *(հին հունարեն՝ κλέπτειν կլեպտոս — գողանալ և κράτος կրատոս — իշխանություն*, բառացի թարգմանաբար՝ «Գողերի իշխանություն»), քաղաքական համակարգ, որը կոռուպցիայի և պետական հարստության վատնման միջոցով իշխանությունը ծառայեցնում է անձնական կամ խմբակային շահին։ Ավազակապետական իշխանությունները հիմնականում լինում են դիկտատուրաներ։

«Կլեպտոկրատիա» տերմինը առաջին անգամ օգտագործել է *Պատրիկ Մենեյը*, նկարագրելու համար խորհրդային կարգերի վերջին և Ռուսաստանի ելցինյան շրջանի պայմանները։ Այս հասկացությունը օգտագործել է նաև գերմանացի պատմաբան և լրագրող *Գոց Ալին* իր «Հիտլերի ժողովրդապետություն» (գերմ.՝ Hitlers Volksstaat) գրքում։

Հայերեն *գողապետություն* և *ավազակապետություն* հասկացությունները առաջին անգամ շրջանառության մեջ է դրել Լևոն Տեր-Պետրոսյանը՝ նկարագրելով Ռոբերտ Քոչարյանի իշխանական համակարգը, որպես «քաղաքացիների հարստահարման գնով իշխանության բոլոր լծակներին տիրող մարդկանց սահմանափակ խմբի բարօրության ապահովում»։ Դասական ավազակապետություններ են համարվում *Մոբուտու Սեսե Սոկոյի* իշխանությունը Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում, *Ֆերդինանտ Մարկոսի* Ռեժիմը Ֆիլիպիններում, ևն։

*Կլեպտոկրատիա* տերմինը հետագայում մեծապես ընդլայնվելով՝ իր մեջ է ընդգրկել նաև ազատական և անարխոկապիտալիստական մեկնաբանություններ, ըստ որի ամեն տեսակ հարկահավաքում «կլեպտոկրատիա» է։ Օրինակ *Հորստ Վոլֆգանգ Բորգերը* գրել է. «Ինքնըստինքյան հասկանալի է, որ այսպիսի գողությունը և թալանը անընդհատ օրինականացվում է։ Ուստի *կլեպտոկրատիան* կարճ և դիպուկ կարելի է սահմանել, որպես *քաղաքական շարժառիթով օրինականացված թալան*։ Հակառակ սրան՝ *Մենեյը* Կլեպտոկրատիայի շարժառիթը չի համարում «քաղաքական», այլ քաղաքականությունը միայն համարում է կառավարության անդամների անօրինանական հարստացման գործիք։

Որպես *Ավազակապետության* այս երկու իմաստների օրինակ կարելի է համեմատել նավթ արդյունահանող երկու երկրների՝ Նիգերիան և Նորվեգիան։ Նիգերական իշխանության դեպքում ավազակապետություն է՝ այս բառի նեղ իմաստով, քանի որ երկրի բնակչության մեծամասնությունը անմասն է մնում նավթի արդյունահանումից ստացված շահույթից։ Սակայն եթե «Ավազակապետությունը» դիտարկվի զուտ ազատությունների և անարխոկապիտալիստական տեսայնկյունից, ապա այն կարելի է օգտագործել նաև Նորվեգիայի նավթի արդյունաբերության դեպքում, քանի որ նավթից ստված շահույթը ոչ թե ուղղակի կերպով վճարվում է երկրի յուրաքանչյուր բնակչի, այլ մի զգալի մասով ուղղվում է կոմունալ (ընդհանուր օգտագործման) ենթակառուցվածքների զարգացմանը, ինչպես նաև պետական ֆոնդերի միջոցով ապագայի համար պահվում է որպես խնայողություն։

Թրանսփարենսի ինթերնեշնլ կազմակերպությունը (անգլ.՝ Transparency International ) 2004 թ.-ի դրությամբ հրապարակել է աշխարհի տասը ամենակոռումպացված պետական-քաղաքական գործիչների ցանկը։

Արտաքին հղում
-------------

* Transparency International։ *Plundering politicians and bribing multinationals undermine economic development* Archived 2010-09-03 at the Wayback Machine. 2004

Տես նաև
-------

* Կաշառակերություն
* Բռնատիրություն
* Կաշառակերության դեմ պայքարի միջազգային օր

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Patrick Meney: *La kleptocratie: La delinquance en URSS*, 1982
2. ↑  Götz Aly: *Hitlers Volksstaat*, S. 386 der Taschenbuchausgabe
3. ↑  "Քոչարյանական վարչախմբի կամ ռեժիմի էությունը". Արխիվացված է the original 2011 թ․ մայիսի 31-ին. Retrieved 2011 թ․ հունիսի 3.
4. ↑  Horst Wolfgang Boger: *„Nomokratie Demokratie Bürokratie KLEPTOKRATIE" Archived 2011-07-12 at the Wayback Machine.*, 2004
5. ↑  "Where did the money go?" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2010 թ․ սեպտեմբերի 3-ին. Retrieved 2011 թ․ հունիսի 3.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Պետության և պետական կառավարման ձևեր |
| --- |
|  |
| Ավազակապետություն • Ավտոկրատիա • Արիստոկրատիա • Բացարձակ միապետություն • Բռնապետություն • Գերոնտոկրատիա • Դաշնություն • Դիարխիա • Եռապետություն • Թեոկրատիա • Ժողովրդավարություն • Իսլամիստական պետություն • Խորհրդարանական ժողովրդավարություն • Կեսարոպապիզմ • Կոնդոմնիում • Կրիտարխիա • Համադաշնություն • Հանրապետություն • Մերիտոկրատիա • Միակուսակցական պետություն • Միապետություն • Նետոկրատիա •Պարտիտոկրատիա • Պլուտոկրատիա • Պոնտիֆիկատ • Պսևդոկրատիա • Սահմանադրական միապետություն • Տեխնոկրատիա • Ունիտար պետություն • Քառապետություն • Օլիգարխիա • Օխլոկրատիա |

 |