recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Գնել Ստեփանի Գրիգորյան** (դեկտեմբերի 29, 1947(1947-12-29), Կոտայք, Աբովյանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - 2008, Երևան, Հայաստան), հայ պատմաբան, պատմական
գիտությունների թեկնածու։

Կենսագրություն
--------------

Գնել Գրիգորյանը ծնվել է 1947 թ. դեկտեմբերի 29 - ին Կոտայքի մարզիի Կոտայք գյուղում։ 1963 թ. ավարտելով տեղի միջնակարգ դպրոցը՝ ընդունվել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ 1967 թ. ավարտել է վերոնշյալ ինստիտուտը, ապա զորակոչվել խորհրդային բանակ։ 1969 թ. հունվարի 16 - ից աշխատանքի է անցել ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտում, մասնագիտացել միջնադարյան Հայաստանի պատմության հարցերով։ 1982 թ. պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Տարոնի Բագրատունիների ֆեոդալական իշխանությունը IX - X դդ.» թեմայով։ 1984 թ. նշանակվել է ավագ գիտաշխատողի պաշտոնում։ 2002 թ. դարձել է ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտի գիտական հարցերի գծով փոխտնօրեն։ Գնել Գրիգորյանը Հայոց և Համաշխարհային պատմություն է դասավանդել Սուրբ Էջմիածնի Գևորգյան հոգևոր ճեմարանում, Սևանի Վազգենյան դպրանոցում և հանրապետության այլ բուհերում։ Վախճանվել է 2008 թ. Երևանում։

Գիտական հիմնական աշխատություններ
--------------------------------

* «Տարոնի Բագրատունիների ֆեոդալական իշխանությունը IX - X դդ.», Երևան, 1983։

Ուսումնասիրությունը նվիրված է զարգացած միջնադարյան Հայաստանի պետական կարևոր կազմավորումներից մեկի պատմությանը։ Աշխատությունում լուսաբանվում են ոչ միայն Տարոնի և հայկական այլ իշխանությունների, այլև հարևան երկրների՝ Արաբական խալիֆայության և Բյուզանդական կայսրության հետ հայկական այդ իշխանությունների ունեցած հարաբերություններին առնչվող կարևորագույն հարցեր։

* «Նվիրատվություններ Անիի եկեղեցիներին ու վանքերին X - XIV դդ.», Ս. Էջմիածին, 2002։

Աշխատությունում Գնել Գրիգորյանը կիրառել է հարցի լուսաբանման այնպիսի մոտեցում, որի շնորհիվ որոշակի են դառնում հոգևոր մարմինների կալվածքների վերաբերյալ պատկերացումները, բացահայտվում նվիրատվությունների շարժընթացը, ցույց տրվում կալվածքների կառուցվածքն ու նշանակությունը, եկամտաբերությունը, գները, դրանց նկատմամբ իրավունքի հիմնական ձևերը և այլն։ Համակողմանի քննության են առնվում նվիրատվությունների արժեքն ու կառուցվածքը, նվիրատուների սոցիալական կազմը։ Այդ առումով սույն մենագրությունը հայ միջնադարագիտության բնագավառում եզակի է։

* «ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտի 60 տարին», Երևան, 2003։

Գրքում ի մի է բերվել ինստիտուտի 60-ամյա կենսագրությունը, նրա ունեցած ավանդը հայագիտության զարգացման գործում։

Աղբյուրներ
----------

ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ «Գնել Ստեփանի Գրիգորյան», պատմաբանասիրական հանդես № 1, 2009, էջ 304-305

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գնել Ստեփանի Գրիգորյան (Մահախոսական), Պատմա-բանասիրական հանդես, 1(2009)(չաշխատող հղում)
(հայ.)
* Ռ.Հ. Վարդանյան, Հ.Հ. Կարախանյան, *Գնել Գրիգորյան. Նվիրատվություններ Անիի եկեղեցիներին ու վանքերին (X-XIV դդ .), Ս. Էջմիածնի,2002, 136 էջ*։ (գրախոսություն), Լրաբեր հասարակական գիտությունների, 1(2003)(չաշխատող հղում)
(հայ.)
**Հյուրն ու տանտերը** (վրաց.՝ სტუმარ-მასპინძელი), վրացի գրող և բանաստեղծ Վաժա Փշավելայի էպիկական պոեմը։ Առաջին անգամ հրատարակվել է Թբիլիսիում 1893 թվականին։ Հեղինակը նշում է, որ պոեմը հիմնված է իրական այն պատմության վրա, թե ինչպես է համայնքը սպանել թշնամուն նրա իսկ զոհի գերեզմանի վրա, սակայն նա մեռել է ազատ և մյուս կյանքում չի դարձել իր զոհի ծառան, քանի որ մինչև վերջին վայրկյանը պահպանել է ոգու արիությունն ու անսասանությունը։

Պոեմը թարգմանվել է մի շարք լեզուներով, այդ թվում՝ ռուսերեն, անգլերեն, գերմաներեն, իսպաներեն և իտալերեն։

«Հյուրն ու տանտերը» և «Ալուդա Քեթելաուրին» պոեմների հիման վրա վրացի կինոռեժիսոր Թենգիզ Աբուլաձեն 1967 թվականին նկարահանել է «Աղոթք» ֆիլմը։

Սյուժե
------

Հայրենի գյուղի մոտակայքում քիստին որսորդ Ջոքոլան հանդիպում է անծանոթ մի մարդու, ով ներկայանում է որպես Նունուա։ Խոսակցության ընթացքում Ջոքոլան նրան հրավիրում է գիշերելու իր տանը։ Իրականում նրան հանդիպել է խևսուր Զվիադաուրին, ով քիստինների ոխերիմ թշնամին է և, ինչպես պարզվում է հետագայում, անգամ սպանել է Ջոքոլայի հարազատ եղբորը։ Որսորդները գնում են Ջոքոլայի տուն, որտեղ վերջինիս կինը սեղան է պատրաստում նրանց համար։ Գիշերը Ջոքոլայի համագյուղացիները, իմանալով հյուրի մասին, գնում են նրա տուն ու բռնում Զվիադաուրիին։ Ջոքոլան դաշույնը ձեռքին դեմ է դուրս գալիս նրանց ու համագյուղացիների խոսքերին պատասխանում, թե մինչ նա իր տանը հյուր է, նրան ոչ ոք չի կարող կպչել։ Հակադրվում են երկու ադաթներ՝ հյուրասիրության օրենքն ու արյան վրեժի ավանդույթը։ Տանտերը նույնիսկ սպանումէ համագյուղացիներից մեկին, ով անպատվել էր նրան։ Ջոքոլային ծեծում են ու թողնում կապված, իսկ Զվիադաուրիին տանում են գերեզմանատուն, որպեսզի սպանեն այն գյուղացու շիրիմի վրա, ում ինքն էր սպանել։ Զվիադաուրին մինչև վերջին շունչը հրաժարվում է զղջման խոսքեր ասել, այդ պատճառով էլ մեռնում է որպես ազատ խևսուր։ Երբ բոլորը հեռանում են, Ջոքոլայի կինը՝ Ագազան, ողբում է նրա մահը, ինչի մասին իմանալուց հետո Ջոքոլան չի մեղադրում նրան։

Խևսուրները, իմանալով Զվիադաուրիի մահվան մասին, գնում են նրա մարմինը բերելու, որպեսզի հողին հանձնեն։ Գյուղի մոտ բախում է տեղի ունենում Քիստինների ու խևսուրների միջև։ Ջոքոլան արիաբար կռվում է իր համագյուղացիների շարքում ու զոհվում մարտում։ Խևսուրներին, այնուամենայնիվ, հաջողվում է տանել իրենց ընկերոջ դին։ Համագյուղացիները հրաժարվում են հողին հանձնել Ջոքոլայի դին՝ հիշելով, որ նա ընդդիմացել է համայնքին։ Ագազան ողբում է ամուսնու մահը։ Ագազա, ով նույնպես արժանանում է համագյուղացիների անբարյացակամ վերաբերմունքին, ինքնասպան է լինում՝ նետվելով գետը։

Պոեմն ավարտվում է լեգենդով, որ պատմում է, թե գիշերները Զվիադաուրիի ու Ջոքոլայի հոգիները կրկին հանդիպում են խարույկի մոտ ու զրուցում որպես ընկերներ, իսկ Ագազան նրանց համար ճաշ է պատրաստում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Аида Абуашвили* Высший прорыв к человечности // *Вопросы литературы*. — 1996. — № 6.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պոեմի ռուսերեն թարգմանությունը
**Հնաբուսաբանությունը** (անգլ.՝ archaeobotany կամ palaeoethnobotany) գիտություն է անցյալ դարաշրջանների մարդու գործունեության հետ առնչվող բույսերի մասին։ Ի տարբերություն հնէաբուսաբանության (անգլ. palaeobotany), որի ուսումնասիրության առարկա են հանդիսանում բոլոր անցյալ երկրաբանական ժամանակաշրջանների բույսերը և որի մի ճյուղն է հանդիսանում հնաբուսաբանությունը, ժամանակագրորեն վերջինիս հետազոտության ոլորտն ընդգրկում է միայն չորրորդական ժամանակաշրջանը։ Հնաբուսաբանության հիմնական ճյուղերն են հնապտղասերմնաբանությունը (archaeocarpology), հնափայտաբանությունը (anthracology) և հնափոշեհատիկաբանությունը (archaeopalynology)։ Հնապտղասերմնաբանությունը ուսումնասիրում է մարդու հետ առնչություն ունեցած անցյալ դարաշրջանների պտուղները, սերմերը և այլ դիասպորներ։ Հնափայտաբանության ուսումնասիրության օբյեկտներն են ածխացած, ջրազրկված, հանքայնացած և այլ վիճակներում գտնվող փայտի մնացորդները և բույսերի այլ փոխադրող հյուսվածքների մնացորդները՝ որպես կանոն հայտնաբերված հնավայրերից։ Հնափոշեհատիկաբանությունը ուսումնասիրում է հնավայրերի տարբեր իրավիճակներից հայտնաբերված փոշեհատիկները՝ ծաղկափոշին, սպորները և այլն։ Հնաբուսաբանության առաջնահերթ խնդիրն է կատարել անցյալ դարաշրջանների մարդկանց կյանքում բույսերի դերի և նշանակության վերաբերյալ վերլուծություններ, ինչպես նաև բույսերի միջոցով տեղեկություն ստանալ անցյալի մարդկանց միջավայրի վերաբերյալ։ Անցյալ դարաշրջանների մարդկանց բուսական տնտեսության՝ բուսաբուծության, հավաքչության, բուսական սննդի, բույսերի հետ առնչվող ծիսակարգերի և պաշտամունքների, և միջավայրի՝ բուսական ծածկի մասին տվյալներ ստանալու հիմնական միջոցը հնաբուսաբանական ուսումնասիրություններն են։

Աղբյուրներ
----------

* Հովսեփյան Ռ.Ա. 2009. Դաշտային մշակաբույսերը և տարածված մոլախոտերը Հայաստանի տարածքում նոր քարի – երկաթի դարաշրջաններում։ Ատենախոսություն Զ.01.02՝ "Բուսաբուծություն" մասնագիտությամբ կենսաբանական գիտությունների թեկնածուի աստիճանի հայցման համար։ ՀՀ ԳՆ Երկրագործության և բույսերի պաշտպանության գիտական կենտրոն։ Գիտ. ղեկ.՝ Հ.Վ. Հովսեփյան, Երևան, 152 էջ։
1920 թվականին նկարահանված «Աշխատավարձով ծովահենները» վեսթեռնի պաստառներից
**Վեստերն** (անգլ.՝ western, թարգմանաբար՝ արևմտյան), մշակույթի ուղղություն, բնորոշ հատկապես ԱՄՆ-ին։ Իր մեջ կարող է ներառել զանազան ժանրեր։ Առավել օգտագործվում է որպես կինոյի ժանր, կարող է օգտագործվել նաև հեռուստատեսությունում, գրականությունում, նկարչությունում և այլն։ Սկզբում ուղղությունը ծագել է գրականությունում, ապա կինոյում։

Վեստերնը կինոյում
-----------------

Վեստերն ժանրը կինոյում կինեմատոգրաֆիայի հիմնական ուղղություններից մեկն է, հանդիսանում է նաև արկածային ժանրի մաս։ Վեստերն կամ կովբոյական ֆիլմեր սկսել են նկարահանվել դեռևս 1898 թվականից։ Վեստերնի ոճը աչքի է ընկնում քիչ երկխոսություններով, գեղեցիկ բնապատկերներով, երբեմն մռայլ միջավայրում։

### Պատմություն

Կինոյում Վեստերնների իրադարձությունները ծավալվում են մեծ մասամբ 19-րդ դարի երկրորդ կեսերին, այպսես կոչված Վայրի Արևմուտքում՝ ԱՄՆ-ի ներկայիս տարածաշրջանում, նաև Մեքսիկայում և Կանադայում։

Այս ժանրը առաջացել է ԱՄՆ-ում, ապա տարածվել մյուս երկրներում։ Առավել ծաղկուն շրջան կինոյի պատմության մեջ Վեստերնը ունեցել է 20-րդ դարի կեսերին։ Այնուհետև սկսել է մի փոքր հետընթաց շրջան։

### Վեստերնին հատուկ կերպարներ

Վեստերն ժանրի ֆիլմերին հատուկ են հետևյալ հերոսները՝

* անխոնջ շերիֆ, պատրաստ ամեն ինչի հանուն արդարության և խաղաղության
* անկախ հրաձիգ, որը պարգևներ է ստանում հանցագործներ բռնելու համար
* թափառական կովբոյ
* արյունալի հնդկացի, առաջնորդ, գլխավոր հերոսի թշնամի
* բարեխիղճ հնդկացի, երբեմն օգնական ու ճանապարհ ցույց տվող
* խարդախ ավազակներ
* պրոֆեսիոնալ պոկեր խաղացողներ
* մաքուր և անմեղ գլխավոր հերոսուհի աղջիկ
* ճակատագրական կին, երբեմն պարուհի կամ երգչուհի
* թեթև վարքի տեր կանայք և այլն

### Նշանավոր Վեստերն ֆիլմեր

* Լավը, վատը, չարը
* Հրաշալի յոթնյակը
* Մի անգամ վայրի արևմուտքում
* Բուչ Քեսիդին և Սանդենս Քիդը
* Դիլիժանս
* Շեյն
* Ուղիղ կեսօրին
* Որոնողները
* Կարմիր գետը
* Մի քանի դոլարի համար
* Մի քանի ավել դոլարի համար
* Վայրի ավազակախումբը
* Հսկան
* Չներվածը
* Մակենայի ոսկին
* Կովբոյներն ընդդեմ այլմոլորակայինների
* Գնացք դեպի Յումա
* Ինչպես վախկոտ Ռոբերտ Ֆորդը սպանեց Ջեսսի Ջեյմսին
* Գայլերի հետ պարողը
* Արագ և մեռած
* Թումսթոուն
* Յոթ սամուրայներ
* Վերա Կրուզ
* Կարմիր արև և այլն

Տե՛ս նաև՝ Ամերիկյան բոլոր ժամանակների 10 լավագույն ֆիլմեր ըստ 10 ժանրերի և '''10 լավագույն Վեստերներ'''
### Հայտնի Վեստերն դերասաններ

* Քլինթ Իսթվուդ
* Ջոն Ուեյն
* Գերի Կուպեր
* Էլի Ուոլլակ
* Փոլ Նյուման
* Ռոբերտ Ռեդֆորդ
* Յուլ Բրիններ
* Չառլզ Բրոնսոն
* Լա Վան Կլիֆ
* Ջին Հեքմեն
* Ռասսել Քրոու և այլն

### Հայտնի Վեստերն ռեժիսորներ

* Սերժիո Լեոնե
* Քլինթ Իսթվուդ
* Ջոն Ֆորդ
* Սեմ Պեկինպա
* Ջորջ Սթիվենս
* Ջեյ Լի Թոմպսոն
* Ջոն Սթարջես
* Ռաուլ Ուոլշ և այլն
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Դոզմերա (այլ կիրառումներ)

**Դոզմերա** (ռուս.՝ Дозмера), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Հյուսիսային Կելտմա գետի աջ ափին 132 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 20 կմ, ջրհավաք ավազանը՝ 64 կմ2։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է սկսած ակունքից մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը 
Հյուսիսային Դվինա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03020200112103000015241

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Государственный водный реестр (2009-03-29)։ «Дозмера (Дезмер)»։ *textual.ru* (ռուսերեն)։ Минприроды России։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-03-29-ին։ Վերցված է 2018-12-20  `|deadlink=` պարամետրը գոյություն չունի: Խորհուրդ է տրվում օգտագործել (`|dead-url=`-ը) (օգնություն)
**Ներսես Շահբաղլյան** (1882, Վան - 5 սեպտեմբերի, 1915, Մուշ), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1882 թվականին Վանում։ Ծնողները հավանաբար եղել են Վանի մերձակա Շահբաղի գյուղից, որտեղից էլ ծագել է ազգանունը։

Նախնական ուսումն ստացել է ծննդավայրի նախակրթարանում։ Ավարտել է Վանի համբավավոր դաստիարակ Համբարձում Երամյանի բարձրագույն վարժարանը։ 1912 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական
բժշկական վարժարանը։

1914 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսվելուն պես, զորակոչվել է օսմանյան բանակ և Մու­շի զինվորական հիվանդանոցում ծառայել որպես զինվորական բժիշկ-վիրաբույժ։ 1915 թվականին միաժամանակ եղել է Մուշի թաղապետը։

1915 թվականի սեպտեմբերի 5-ին, երբ արդեն ընթանում էին Մուշի հայերի տեղահանությունն ու ջար­դը, աշխատանքային ընկեր, Մուշի քաղաքապետական հայատյաց թուրք բժիշկ Ասաֆը երեկոյան մաուզերը թիկունքում բռնած այցելել է Ներսեսին և երբ վերջինս նրան դիմավորելով պատրաստվել է հյուրասիրել, Ասաֆը մաուզերով դիմահար կրակել է սանդուղքին կանգնած բժշկի կրծքին ու սպանել նրան՝ 33 տարեկանում։ Այս դեպքին ականատես է եղել Մուշի զինվորական հիվանդանոցի վերատեսուչ, ազգությամբ հավանաբար հույն բժիշկ Փեթրաքի բեյը, որը սակայն որևէ կերպ չի արձագանքել տեղի ունեցածին։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Կա­րո­յե­ան Գաս­պար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէ­ո­դիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Հայրապետյան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործության պատմությունից, Երևան, 1990։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գոտի (այլ կիրառումներ)

**Գոտի**, կամար, քամար (պահլավերեն՝ կամար), զգեստի հավելվածք' մեջքին կապելու համար։ Կրում են և տղամարդիկ, և՛ կանայք։ Հայաստանի մի շարք վայրերից (Լճաշեն, Հաղպատ, Սանահին ևն) պեղումների միջոցով գտնվել են բրոնզի դարի բրոնզե լայն, մարդկանց և առասպելական կենդանիների պատկերներով, բուսական ու երկրաչափական նախշերով, որսի և այլ տեսարաններով զարդանախշված Գոտիներ, որոնց 3—19 սմ լայնությամբ թիթեղներն ամրացվել են կաշվե ամուր ժապավենի վրա։ Հիշյալ Գոտիների լայնությունից ենթադրվում Է, որ նրանք ունեցել են նաև պաշտպանական նշանակություն։ Հայաստանում Գոտիները պատրաստվել են բրդե և մետաքսե հյուսվածքներից, կտորից, կաշվից, կաշեգոտու կամ կտավե ժապավենի վրա արծաթի և այլ մետաղների արծնապատ, ոսկեզօծ, անգին քարերով ընդելուզված վերադիր հավելումներով ևս։ Արծաթե, ոսկեզօծ, ակնե–ղենով զարդարված զուգաթելի եղանակով Բրոնզե գոտու հատված (Մեծամոր, մ․ թ ա․ II հազարամյակի վերջ) պատրասաված Գոտիները տարածված էին հիմնականում Վասպուրականում, իսկ արծաթե մեծ ճարմանդով, վերադիր ուռուցիկ բուսանախշերով կամ արծնապատ զարդանախշերով կաշվե Գոտիները՝ Սյունիքում և Արցախում։ Շատ վայրերում գործածել են ձուլածո տախտակներով արծնապատ, սևադապատ կամ փորագիր նախշերով Գոտիներ։ Մետաքսաթելից կանացի Գոտիներ (3—4 սմ լայնությամբ, 3— 3,20 մ երկարությամբ) պատրաստվել են Բարձր Հայքում։ Հյուսված են դեղին և կարմիր, եզրերը՝ նաև սպիտակ և կանաչ մետաքսաթելերով, նախշազարդված «կենաց ծառի» զանազան տարբերակներով (երբեմն 5 տարբերակ մեկ Գոտիի վրա), կենցաղային առարկաների (մկրատ, սափոր, մաքոք ևն), եկեղեցու, խորանի, գմբեթի ևնի պատկերներով։ Բրդյա կտորից կարված լայն Գոտիի մեջ պահել են զենք, դրամ, ծխախոտի քսակ, թանաքաման- կաղամար ևն։ Գոտին օգտագործվել է նաև որպես զարդ, համարվել քաջության, իշխանության, հասունության խորհրդանիշ։ Նրա նյութը, արժեքը, չափերը և նախշերը համարվել են նյութական կարողության չափանիշ։ Որպես Գոտիներ ծառայում էիև նաև մևտաքսի կտորից կամ բրդի թելից հյուսած լայն ու շուրջ 3—4 մ երկարությամբ, միագույն կամ նախշազարդ շալերը, որոնք ըստ լայնքի մի քանի տակ ծալում և փաթաթում էիև գոտկատեղում։ Թագավորներն ու այլ բարձրաստիճան անձինք կրել են շքեղակերտ, ադամանդակուռ Գոտիներ։ ժողովրդի մեջ ունևորները Գոտին կապել են հատկապես հանդիսավոր օրերին։ Գոտիին վերագրվել են մոգական հատկություններ, այն օգտագործվել է իբրև չարախափան հուռութ, բարենպաստ թալիսման։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 161)։*  |
**Գրապայքար**, 1840-1870-ական թթ․ մղված բանավեճ-պայքար հայոց գրական լեզվի շուրջը։ Հայ մտավորականության մի մասը (գրաբարյաններ) լուսավորչական եկեղեցու հետ պաշտպանում էր հին գրական հայերենը՝ գրաբարը, նոր ժամանակներում իբրև գրական լեզու օգտագործելու ծրագիրը։ Մտավորականության մյուս մասը (աշխարհաբարյաններ) պաշտպանում էր նոր գրական հայերենը կամ աշխարհաբարը իբրև համազգային գրական լեզու օգտագործելու գաղափարը։ Գրաբարյանները ելնում էին այն բանից, որ գրաբարը մշակված, դարերի ավանդույթ ունեցող և հարուստ գրականությամբ ներկայացված լեզու է, միասնական՝ հայության բոլոր հատվածների համար, իսկ աշխարհաբարն անմշակ է, զուրկ գրական մեծ ավանդույթից, բաժանված մի քանի ճյուղի։ Աշխարհաբարյանների հիմնական կռվանն այն էր, որ աշխարհաբարը, թերություններով հանդերձ, հասկանալի է ժողովրդին, նրանով հնարավոր է հաղորդակցվել զանգվածների հետ, կազմակերպել ժողովրդական կրթության ու մշակութային զարգացման գործը, իսկ գրաբարը, իր արժանիքներով հանդերձ, անհասկանալի է ժողովրդին, ուստի ոչ պիտանի ամբողջ հայության հասարակական ու մշակութային զարգացման համար։ Արևելահայերի մեջ աշխարհաբարի եռանդուն պաշտպաններն էին Խաչատուր Աբովյանը, Գ․ Պատկանյանը, Ս․ Նազարյանը, Մ․ Նալբանդյանը, Ս․ Մանդինյանը և ուրիշներ, արևմտահայերի մեջ՝ Գ․ Այվազովսկին, Ղ․ Ալիշանը, Ա․ Այտընյանը, Ն․ Ռուսինյանը, Հ․ Սվաճյանը, Մ․ Չերազը և ուրիշներ։ Գրաբարն իբրև գրական լեզու օգտագործելու կողմնակիցներից էին Մ․ Թաղիադյանը, Խ․ Ավետումյանցը, Մ․ Խրիմյանը (գործունեության առաջին շրջանում), Ա․ Մուրադյանը և ուրիշներ։ Նախապես, 1830-1840 թթ.-ին, որոշ աշխարհաբարյաններ (Խ․ Աբովյան և ուրիշներ) ծրագրում էին աշխարհաբարը մշակելու միջոցով հետագայում անցնել գրաբարի գործածությանը, սակայն 1850-ական թթ․ աշխարհաբարի պաշտպանների համար պարզ դարձավ, որ գրաբարը երբևէ չի կարող դառնալ հայոց ընդհանուր գրական լեզու։

Արդյունքը
---------

Հաղթեցին աշխարհաբարյանները, քանի որ պատմական զարգացման ուժով հաղթանակեց ժողովրդին հասկանալի լեզուն՝ նոր գրական հայերենը, որն իր երկու ճյուղով դարձավ համահայկական ազգային լեզու։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 203)։*  |
**Դոնի 16-րդ կազակական գունդ** (ռուս.՝ Донской 16-й казачий полк), **Դոնի 16-րդ կազակական, գեներալ Գրեկովի 8-րդ գունդ**, ռուսական կայսերական բանակի թեթև հեծելազորային գունդ։

16-րդ զորագնդային ստորաբաժանման առաջնահերթ գունդ, որի կազմում ընդգրկված են` 16-րդ գեներալ Գրեկովի 8-րդ, 33-րդ և 50-րդ Դոնի կազակական գնդերը։ Ստորաբաժանումը կոմպլեկտավորված էր Զապլավսկայա, Բեսսերգենևսկայա, Մելիխովսկայա, Ստարոչերկասկայա, Մանիչսկի, Բագաևսկայա, Եգորլիկսկայա, Ելիզավետինսկայա, Նովոազովսկ, Չերկասսկի, Ռոստովի ստանիցաների և Տագանրոգի շրջանի կազակներից։ Հավաքակայանը տեղակայված է Նովոչերկասկում, Դոնի Ռոստովի 50-րդ գնդում։

Գնդի նախնական ձևավորում
-----------------------

Դոնի 16-րդ կազակական գունդը հանդիսանում է Դոնի կազակական Սերգեևի 31-րդ գնդի ուղղակի ժառանգորդը, որը ձևավորվել է 19-րդ դարում 1820-ական թվականների կեսերին և մասնակցել է 1826-1828 թվականներին պարսիկների և 1828 -1829 թվականներին թուրքերի դեմ ուղղված Կովկասյան արշավանքներին։ Սկզբում Դոնի կազակական գունդը 16-րդ համարի տակ ձևավորվել է 1835 թվականի մայիսի 26-ին Դոնի կազակական զորքերի մասին նոր դրույթների հիման վրա։ Այս գունդը պարբերաբար զորակոչվում էր և ազատ արձակվում արտոնյալ պայմաններով, ինչպես նաև փոխվում էր նրա հերթական համարը (կախված զորակոչման պահին ազատ համարի առկայությունից)։ Բացի համարից և անվանումից, գնդի անվանման մեջ նշվում էր նրա գործող հրամանատարի անունը։ Գունդը երկար ժամանակ գտնվում էր Կովկասում և մասնակցում էր լեռնականների դեմ ուղղված արշավանքներին։

Գնդի վերջնական ձևավորում
------------------------

1875 թվականի հունիսի 27-ին Դոնից արտաքին ծառայության է կանչվում Դոնի կազակական հերթական գունդը 15-րդ համարով։ 1877-1878 թվականներին գունդը գտնվել է գեներալ Շամշևի Դոնի 1-ին կազակական դիվիզիոնի կազմում և մասնակցել Բուլղարիայում թուրքերի դեմ ուղղված ռազմական գործողություններին։ 1882 թվականի օգոստոսի 13-ին գունդը ընդգրկվել է երկրորդ հերթի, իսկ 1888 թվականից նորից փոխադրվել առաջին հերթի գնդերի կազմ և արտոնյալ պայմաններով այլևս չի զորացրվել։ 1894 թվականի մայիսի 24-ից գունդն անվանակոչվեց 16-րդ Դոնի կազակական։ 1904 թվականի օգոստոսի 26-ից գնդի մշտական ղեկավար կոչվեց գեներալ Գրեկով 8-րդը, և նրա անունը միացվեց գնդի անվանը։

Գունդը մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։

Համազգեստ
---------

Ուսադիրների ծածկագիրը` կարմիր «16» 1915 թվականի հոկտեմբերի 18-ից ծածկագիրը փոխվեց «16.Д.»: Ընդհանուր կազակական արտահագուստի հետ միասին գունդը կրում էր մունդիրներ, չեկմեններ, վերարկուների փականներ և ուսադիրներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Формирование Донских казачьих частей и подразделений / Формирование Донских казачьих полков по регионам ОВД // Novocherkassk.net. 11.01.2012. Архивировано из первоисточника 9 июня 2013.
|  |
| --- |
| **Շնդեղ ստվերային** |
| Շնդեղ ստվերայինՇնդեղ ստվերային |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Շուշանածաղկավորներ (Liliales) |
| **Ընտանիք** | Շնդեղազգիներ (Colchicaceae) |
| **Ցեղ** | Խլոպուզ *(Colchicum)* |
| **Տեսակ** | **Շնդեղ ստվերային** *(C. umbrosum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Colchicum umbrosum***Steven |

**Շնդեղ ստվերային** (լատ.՝ Colchicum umbrosum), շնդեղազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Անցողուն պալարասոխուկավոր, աշնանը ծաղկող բազմամյա բույս է։ Պալարասոխուկը ծածկված է սևավուն-գորշկաշենման թփերով։ Տերևները 2-5 հատ են, պտղի ժամանակ մեծացող, գոտիանման, հաստավուն, վերևում և ներքևում՝ նեղացող։ Ծաղիկները 1-3 հատ են, ծիրանագույն և դժգույն վարդագույն։ Տուփիկը երկարավուն-էլիպսաձև է, սրացած, 5 մմ երկարության կտուցով, կարմրավուն-դարչնագույն և մերկ։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է միայն Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Կողբ, Թումանյանի շրջակայք)։ Աճում է նաև Արևմտյան Նախակովկասում, Մեծ Կովկասում, Արևմտյան և Արևելյան Անդրկովկասում, Ռումինիայում, Սև ծովի առափնյա շրջաններում, Ղրիմում և Հյուսիսային Անատոլիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 700-1400 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև նոսրացած անտառներում, անտառային բացատներում և թփերի մացառուտներում։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Տարածման և բնակության մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Արեալը խիստ մասնատված է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Colchicum umbrosum
* EoL: 1087055
* EUNIS: 189096
* GBIF: 2739655
* GRIN: 11147
* iNaturalist: 363499
* IPNI: 533415-1
* NCBI: 1094130
* Plant List: kew-302976
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:533415-1
* Tropicos: 18404244
* WCSP: 302976

 |

 |
Կորիզավորների օրինակներ
**Կորիզավոր** կամ **Էուկարիոտ** են կոչվում բոլոր օրգանիզմները, որոնց բջիջներն ունեն բջջակորիզ և ներքին թաղանթ (մեմբրան)։ Կորիզավոր են՝ բույսերը, կենդանիները, սնկերը։ Նրանց հատկանիշներն են.

* Ժառանգական նյութը քրոմոսոմներում է, որոնք էլ գտնվում են կորիզում։
* Ոչ բոլոր գեներն են ակտիվ։
* Էուկարոտ բջիջներում կա մեկ կամ մի քանի կորիզ, որը ցիտոպլազմայից սահմանապատված է կորիզաթաղանթով։ Այն կազմված է երկու շերտից, որոնց միջև եղած տարածությունը լցված է հեղուկով։ Կորիզաթաղանթի վրա կան ծակոտիներ։
* Ունեն հետևյալ օրգանոիդները՝ 2 թաղանթ ունեցող ` միտոքոնդրումներ, քլորոպլաստներ, 1 թաղանթ ունեցող` էնդոպլազմայի ցանց, գոլջի ապարատ, լիզոսոմ։ Թաղանթ չունենեցող՝ ռիբոսոմներ, բջջային կենտրոն։
* Բաժանվում են կորիզակիսումով։

Կորիզավորների կառուցվածք
------------------------

Կորիզավոր օրգանիզմների բջիջները նույնպես արտաքինից ծածկված են թաղանթով, որի տակ ցիտոպլազման է։ Ի տարբերություն նախակորիզավորների՝ կորիզավոր բջիջների ցիտոպլազմայում են գտնվում կորիզը և բազմաթիվ օրգանոիդներ՝ էնդոպլազմային ցանցը, Գոլջիի համալիրը, միտոքոնդրիումները և այլն։

Կորիզավոր բջիջներում կորիզը ցիտոպլազմայից սահմանազատված է կորիզաթաղանթով։ Կորիզում են բջջի գենետիկական տեղեկատվություն կրող կառուցվածքներն են՝ քրոմոսոմները։

Բջջում յուրաքանչյուր օրգանոիդ կատարում է որոշակի գործառույթ, վերջիններս էլ ամբողջությամբ պայմանավորում են բջջի կենսագործունեությունը։ Բջիջների ձևերը բազմազան են, ինչը պայմանավորված է նրանց ֆունկցիայով։

Էուկարիոտիկ բջիջը ունի բարդ մոլեկուլային կառուցվածք։ Այստեղ տարբերակված են բջջի բաղադրամասերը՝ բջջաթաղանթը, ցիտոպլազման և բջջակորիզը։ Ի տարբերություն Պրոկարիոտիկ բջիջների, այս տեսակի բարդ բջիջներում կան նաև էնդոպլազմային ցանց, Գոլջիի ապարատ, միտոքոնդրիումներ և այլ օրգանոիդներ։ Կենդանական էուկարիոտիկ բջիջներում չկան պլաստիդներ, որոնք նկատվում են կենդանական բջիջների մոտ։

Էուկարիոտիկ բջիջների մյուս տարբերակիչ հատկությունը նրանց ամուր բջջապատը և խոշոր վակուոլների առկայությունն է։ Բարձրակարգ բույսերի բջիջներում բացակայում է բջջակենտրոնը կամ բջջային կենտրոնը։ Սնկերի և բակտերիաների բջջապատը կազմված է ճարպանման խիտին նյութից։ Բջջում պլաստիդները բացակայում են։

Կենդանական էուկարիոտիկ բջիջ
---------------------------

Կենդանական էուկարիոտիկ կամ կորիզային բջիջների բջջապատը թույլ է արտահայտված։ Կան նաև որոշ առանձնյակներ, որոնց մոտ բջջապատը նույնիսկ բացակայում է։ Էուկարիոտիկ բջիջները միմյանցից տարբերվում են նաև կենսաքիմիական հատկանիշներով, ինչպես նաև պահեստային ախաջրերի կազմով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Էուկարիոտիկ բջիջների սահմանում – Բջիջների տեսակային առանձնահատկությունները
2. ↑  Է.Ս. Գևորգյան, Ֆ.Դ. Դանիելյան, Ա.Հ. Եսայան, *Ներածություն*, Մոլեկուլային Կենսաբանություն, Երևան, ««Աստղիկ գրատուն»», 2014, էջ 33 — 191 էջ։
|  |
| --- |
| **Շնկոտեմ Զանգեզուրի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Կաղամբածաղկավորներ (Brassicales) |
| **Ընտանիք** | Կաղամբազգիներ (Brassicaceae) |
| **Տրիբա** | *Thlaspideae* |
| **Ցեղ** | Շնկոտեմ *(Thlaspi)* |
| **Տեսակ** | **Շնկոտեմ Զանգեզուրի** *(T. zangezuricum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Thlaspi zangezuricum***Tzvelev, 1959 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Կրիտիկական վիճակում գտնվող |

**Շնկոտեմ Զանգեզուրի** (լատ.՝ Thlaspi zangezuricum), խաչածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

3-10 սմ բարձրությամբ, բազմաթիվ ցողուններով, նուրբ բազմամյա բույս է։ Տերևներն ամբողջաեզր են, որոնցից արմատամերձները կոթունավոր են, իսկ ցողունայինները՝ նստադիր և առանց ականջուկների։ Ծաղիկները քառատիպ են, վարդագույն և ունեն պսակաթերթեր։ 4-9 մմ տրամագիծ ունեցող պատիճակներն անթև են և երկու գագաթներին նեղացած։ Սռնակն երկարությունը 1 մմ է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Զանգեզուրի (լեռնագագաթ՝ Խուստուփ, Արավուս) և Մեղրու (Վարդանաձոր) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Ունի 3 լոկալիտետ։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ենթալպյան և ալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 2000-3100 մ բարձրությունների վրա և ժայռաճեղքերում։ Ծաղկում է հունիսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայաստանի էնդեմիկ բույսերից է։ Տրածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Տեսակին, կապված կլիմայի գլոբալ փոփոխության հետ, սպառնում է անհետացման վտանգ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։ Անհրաժեշտ է ստեղծել ԲՀՊՏ Խուստուփի ենթալպյան և ալպյան գոտիներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* GBIF: 3052723
* iNaturalist: 444342
* IPNI: 290770-1
* IUCN: 200561
* Plant List: tro-100358097
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:290770-1
* Tropicos: 100358097

 |

 |
**Նիժարաձեներ** (վրաց.՝ ნიჟარაძე), վրաց իշխանական տոհմ։

Ազգանունը ծագում է «նիժարա» բառից, որ վրացերենից թարգմանաբար նշանակում է «խեցի»։ Ըստ ավանդության՝ ազգանունը ծագում է պարսիկ Նիժադի անունից, ով բնակություն է հաստատել Իմերեթում. նրա հետնորդները կոչվել են *Նիժարաձե*, այսինքն՝ *Նիժարի որդի*։ Ազգանվան կրողներն առաջին անգամ հիշատակվել են XIII դարի տարեգրություններում։ Մասնավորապես հիշատակվում են «Սվանեթի տարեգրությունների ժողովածու» գրքում և պատմական այլ աղբյուրներում։

Ըստ ավանդության՝ Նիժարաձեներն ապրում էին Սվանեթում, սակայն ինչ-ինչ պատճառներով երեք եղբայրներ հեռանում են այդտեղից։ Նրանցից մեկը բնակություն է հաստատում Քութայիսում, երկրորդը՝ Աջարիայում, իսկ երրորդը՝ Աբխազիայում։ Քութայիսում ապրող Նիժաարաձեն թագավոր Բագրատ III-ի հետ մերձավոր անձանցից էր։ Հաջողությամբ իրականացնելով իրեն հանձնարարված դիվանագիտական առաքելությունը՝ թագավորից պարգև է ստացել մեծ կալվածքներ։ Հետագայում Նիժարաձեները ընդարձակել են իրենց տիրապետության սահմանները, իսկ XVI դարի առաջին կեսին հիմնել են իրենց իշխանությունը, որի կազմի մեջ էին մտնում նաև տարածքներ Իմերեթում, եկեղեցիներ, բերդեր, նստավայրեր և ընտանեկան գերեզմանատուն։

XVIII դարում Նիժարաձեները թագավորի արքունիքում բարձր պաշտոններ էին զբաղեցում։ Նույն դարում Ապոլոն Նիժարաձեն Սողոմոն I թագավորի գանձապետն էր։ Կացիա Նիժարաձեի ղեկավարության ներքո էր հացագործությունը, իսկ Ռոստոմ Նիժարաձեն եղել է Սողոմոն II թագավորի փեսան, ով ղեկավարել է տպագրության գործը, որ իշխանությունում տարածվել էր 1800 թվականից սկսած։ Իշխանության կարևորագույն հարցերը լուծվում էին նրա անմիջական մասնակցությամբ։ Իշխանության վերացումից հետո թագավորի հետ գաղթել է Թուրքիա։ Ռոստոմ Նիժարաձեն Նապոլեոն I-ին խնդրել է օգնել Սոլոմոն II-ին, սակայն նրա միջնորդությունն արդյունք չի տվել։

Նիժարաձե իշխանական տոհմը նշված է Իմերեթի իշխանական տոհմերի՝ 1850 թվականի դեկտեմբերի 6-ի ցուցակում, որ կազմված էր ըստ ընտանիքների։ 1862 թվականի մայիսի 9-ի բարձրագույն հրամանով հաստատվել է Նիժարաձե տոհմի հետևյալ ներկայացուցիչների՝ Ռուսական կայսրության իշխանի տիտղոսը.

1. Դիմիտրի Նիժարաձե, Իոսիֆ Նիժարաձե, Սիմոն Նիժարաձե և Մանուչար Նիժարաձե,
2. Սոլոմոն Նիժարաձե,
3. Բեժան Նիժարաձե,
4. Դավիթ Նիժարաձե,
5. Նիկոլայ Նիժարաձե։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Bagrationi, Ioane (1768-1830). Nizharadze (Princes of Imereti). *The Brief Description of the Georgian Noble Houses*. Retrieved on January 17, 2010
2. ↑  Gvosdev, Nikolas K. (2000), *Imperial policies and perspectives towards Georgia, 1760-1819*, pp. 124, 126, 131. Palgrave Macmillan, ISBN 0-312-22990-9

Գրականություն
-------------

* Нижарадзе // Новый энциклопедический словарь: В 48 томах (вышло 29 томов). — СПб. Пг.: 1911—1916.
* Непорожнев Н. Списки титулованным родам и лицам Российской Империи. Издание Департамента Герольдии Правительствующаго Сената. — СПб. 1892. — С. 64.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Նիժարաձեներ***էջը Վիքիպահեստում |
|  |
| --- |
| **Զինածաղիկ շքեղ** |
| Զինածաղիկ շքեղԶինածաղիկ շքեղ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Աստղածաղկազգիներ (Asteraceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Աստղածաղկայիններ (Asteroideae) |
| **Վերնատրիբա** | *Helianthodae* |
| **Տրիբա** | *Heliantheae* |
| **Ցեղ** | Զինածաղիկ *(Zinnia)* |
| **Տեսակ** | **Զինածաղիկ շքեղ** *(Z. elegans)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Zinnia elegans***Jacq. 1792 |

**Զինածաղիկ շքեղ**, աստղածաղկազգիների ընտանիքին պատկանող միամյա ծաղկաբույս, որի հայրենիքը արևադարձային Աֆրիկան է։

Նկարագրություն
--------------

Բույսի բարձրությունը հասնում է մինչև 50-70 սմ-ի։ Տերևները մուգ կանաչ են, ցողունն ու ընձյուղները ծածկված են խիտ, կոշտ աղվամազով։ Ծաղկաբույլերն ունեն ամենատարբեր գունավորում՝ սպիտակ, վարդագույն, կարմիր, բաց մանուշակագույն, դեղին, նարնջագույն։ Ծաղկում է հուլիսի երկրորդ կեսից մինչև առաջին սառնամանիքները։ Լուսասեր ու ջերմասեր բույս է։ Վատ է տանում անգամ թեթեևակի սառնամանիքները։ Գերադասում է սննդանյութերով հարուստ, փուխր, ստրուկտուրային ավազակավային հողերը։ Հանդիպում են հասարակ և լիաթերթիկ ծաղկավոր տեսակները։

Սերմերը ցանում են ջերմոցներում՝ մարտի կեսերին, ծիլերը վերատնկում են արկղերում կամ տորֆահումուսային թաղարներում։ Մայիսի առաջին տասնօրյակում սածիլները դաշտ են տեղափոխում և տնկում բարձր տեսակները՝ մեկը մյուսից 40 սմ, իսկ ցածրաճ տեսակները՝ 30 սմ հեռավորության վրա։ Ցածրաճ (լիլիպուդային) տեսակներից կարելի է նշել Կարմիր Գլխարկը և Թոմթումբը։ Առանձնապես մեծ տարածում է գտել Ֆանտազիա սորտը։

Խոշորածաղիկ տեսակներից տարածված են`

* Ատրակցիոնը (բաց կարմիր)
* Քեների Բերդը (դեղնավուն)
* Պոուլա Բեան (սպիտակ)
* Ռոզան (վարդագույն)

Լայնորեն կիրառվում է ծաղկային ձևավորումներում (ծաղկային օջախներ, ծաղկաթմբեր, խմբեր), հատկապես հուշարձանների ձևավորման համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ․Վ․ Հարությունյան, Քո շրջապատի ծաղիկները, Արևիկ հրատարակչություն, Երևան, 1987


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779419261 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Zinnia elegans
* AoFP: 1579
* APA: 1065
* APDB: 100183
* APNI: 55917
* BioLib: 41355
* Calflora: 10722
* EoL: 22991350
* FloraBase: 38386
* FoAO2: Zinnia elegans
* GBIF: 3111754
* GRIN: 42258
* iNaturalist: 181901
* IPNI: 261331-1
* IRMNG: 10855192
* ITIS: 38714
* MoBotPF: 277260
* NBN: NBNSYS0000014285
* NCBI: 34245
* NZOR: 5c00becf-f724-4f0f-bbd8-9fc714313cec
* PFI: 6673
* Plant List: gcc-157211
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:261331-1
* Tropicos: 2701599

 |

 |
**Ջոն Ջ. Բերբերյան** (անգլ.՝ John J. Berberian, հոկտեմբերի 9, 1941(1941-10-09), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկահայ երաժիշտ, ուդահար։

Կենսագրություն
--------------

Ջոն Բերբերյանը ծնվել է Նյու Յորքում, հայ ներգաղթյալների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Երվանդ Բերբերյանը, փորձառու ուդահար էր և նվագարաններ պատրաստող։ Նրանց տուն էին հաճախում հայկական, թուրքական և հունական ծագմամբ ուդագործ վարպետներ։ Ջոն Բերբերյանն իր երաժշտական կրթությունը սկսել է ջութակ սովորելով, բայց 10 տարեկանում սկսել է ուդով ընդօրինակել հորը։ 16 տարեկանում նա որպես երաժիշտ ունեցել է իր առաջին աշխատանքը. նա ուդ է նվագել Ուիթինսվիլի (Մասաչուսեթս նահանգ) նվագախմբում։

Ավարտել է Կոլումբիայի համալսարանը՝ տնտեսագիտության բակալավրի աստիճանով, իսկ մագիստրոսի աստիճանը ստացել է Հարվարդի բիզնես դպրոցից։ Ուսանողական տարիներին նա կանոնավոր կերպով ելույթ է ունեցել Մանհեթենի գիշերային ակումբներում։ 1960-ական թվականների սկզբից նա ձայնագրվել է մի շարք լեյբլների համար, ներառյալ՝ MGM, RCA, Roulette, Verve և Mainstream Records։

Էթնիկ երաժշտության շուկայից դուրս է եկել 1960-ական թվականների կեսերին, «համաշխարհային երաժշտությունը» նորաձև դառնալուց տասնամյակներ առաջ՝ թողարկելով մի շարք սկավառակներ, որոնցում ուսումնասիրվում էին Մերձավոր Արևելքի ավանդական երաժշտության, հոգեբանական ռոքի և ջազի միաձուլումները։ Դրանց թվում էին *Express East* (1964), *Music of the Middle East* (1966) և *Middle East Rock* (1969) սկավառակները՝ կիթառահար Ջո Բեքի մասնակցությամբ։ Բերբերյանը ստեղծել է իր ձայնագրման ստուդիան և ձայնագրման լեյբլը՝ *Olympia*-ն։ Երաժիշտի կարիերային զուգահեռ նա աշխատել է որպես գնումների գործակալ Նյու Յորքում։

Բերբերյանը վաստակել է ողջ աշխարհի երաժիշտների հարգանքը։ Նա մասնակցել է բազմաթիվ համերգների ԱՄՆ-ում, Կանադայում և Հարավային Ամերիկայում և աշխարհում մի քանի երաժիշտներից մեկն է, ում շնորհվել է *Ուդի* (ուդի վարպետ) կոչումը։

Բերբերյանն այժմ ապրում է Մասաչուսեթսում։

Անձնական կյանք
--------------

Ջոն Ջ. Բերբերյանն ամուսնացած է եղել Բարբարա Կոշկարյանի հետ։ Նրանք ունեն երեք զավակ՝ Նիկոլ, Քրիստեն և Ադամ, և վեց թոռ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  "The Relationship: Hachig Kazarian and John Berberian", *The Armenian Weekly*, September 19, 2014. Retrieved 1 June 2015

Արտաքին հղումներ
----------------

* 2006 performance video ՅուԹյուբում
* 2019 interview ՅուԹյուբում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · MusicBrainz |

 |
Ասկերանի մայրաբերդը
**Ասկերանի պաշտպանական շրջան**, 4-րդ պաշտպանական շրջան, կազմավորվել է ԼՂՀ ԻՊԿ նախագահի 1992-ի օգոստոսի 14-ի հրամանով՝ ԼՂՀ Ասկերանի շրջանում գործող ԻՊՈԻ ստորաբաժանումների հիմքի վրա (հրամանատար՝ Վ. Բալասանյան)։ 1992-ի սեպտեմբերի 1-ի դրությամբ ՊՇ-ում գործել են 4 հրաձգային գումարտակներ։

Գումարտակներ
------------

### 1-ին հրաձգային զումարտակ

1-ին հրաձգային զումարտակը (հրամանատար՝ Վ. Սաֆարյան) կազմավորվել է Դահապ, Սառնաղբյուր, Դաշուշեն, Քռասնի, Կարմիր գյուղ, Հարավ, Սզնեք, Շոշ և Մխիթարաշեն գյուղերի ջոկատների հիմքի վրա։ Պաշտպանել է Դահրազ-Աղբուլաղ հատվածը։

### 2-րդ հրաձգային գումարտակ

2-րդ հրաձգային գումարտակը (հրամանատար Ռ. Հակոբջանյան) կազմավորվել է Դահրավ, Փրջամալ, Նախիջևանիկ, Արանզամին, Քյաթուկ, Խնածախ և Հասանաբադ գյուղերի ջոկատների հիմքի վրա։ Պաշտպանել է Աղբուլաղ-Նախիջևանիկ հատվածը։

### 3-րդ հրաձգային զումարտակ

3-րդ հրաձգային զումարտակը (հրամանատար՝ Ա. Հարաթյունյան) կազմավորվել է Ասկերան քաղաքի, Նորագյուղ և Խանաբադ գյուղերի ջոկատների հիմքի վրա։ Պաշտպանել է Նախիջևանիկ-Խրամորթ հատվածը։

### 4-րդ հրաձգային զումարտակ

4-րդ հրաձգային զումարտակը (հրամանատար՝ Կ. Ապումանյան) կազմավորվել է Խնձրիստան, Խանցք, Հիլիս, Բադարա, Աստղաշեն, Խաչեն, Ռեղշլաղ և Խրամորթ գյուղերի ջոկատների հիմքի վրա։ Պաշտպանել է Քարագլխի հատվածը։ Բաժանումների հիմքի վրա (հրամանատար՝ Վ. Բալասանյան)։

1992-ի վերջին ՊՇ-ի կազմի մեջ է մտել նաև **35-րդ առանձին գումարտակը** (հրամանատար՝ Ա.Ղարամյան), ուը մինչ այդ կռվել էր Լաչինի ուղղությամբ։ Կազմավորվել է Ակնաղբյուր, Ավետարանոց, Արաինշեն, Խաչմաչ, Աղնախ, Մադաթաշեն, Ջրաղացներ հ Մոշխմհատ գյուղերի ջոկատների հիմրի վրա։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Դրժավեն վեստնիկ** (բուլղար․՝ Държавен вестник, Պետական թերթ), Բուլղարիայի Հանրապետության պաշտոնական տպագիր և առցանց հրատարակություն։ Թերթի խմբագրակազմը ուղղակիորեն ենթակա է Բուլղարիայի խորհրդարանին, որը կարգավորվում է հատուկ օրենքով։ 1950-1962 թվականներին թերթը կոչվում էր «Ազգային ժողովի նախագահության տեղեկագիր»։ Թերթի առաջին համարը լույս է տեսել 1879 թվականի հուլիսի 28-ին։ Այդ օրվանից Բուլղարիայում բոլոր օրենքները, հրամանագրերը, կարգադրությունները և այլն սկսում են գործել ոչ թե որոշման կամ քվեարկության պահից, այլ հաջորդ օրացուցային օրվանից, «Դրժավեն վեստնիկում» տպագրվելուց հետո։

Համաձայն Բուլղարիայի Հանրապետության Սահմանադրության 5-րդ հոդվածի` «ոչ ոք չի կարող դատապարտվել այնպիսի գործողությունների կամ անգործության համար, որոնք դրանց կատարման պահին գործող օրենսդրությամբ նախատեսված հանցագործություն չեն հանդիսացել» - այսինքն Բուլղարիայում օրենքներն ու այլ կարգավորող և վարչական ակտերը «հետադարձ ուժ» չունեն։ Թերթը բաղկացած է երկու բաժնից` պաշտոնական և ոչ պաշտոնական։

Պաշտոնական բաժնում հրապարակվում են Ազգային ժողովի կողմից ընդունված բոլոր նորմատիվային ակտերը, Բուլղարիայի նախագահի հրամանագրերը, Նախարարների խորհրդի կարգադրությունները, երկրի միջազգային պետական պայմանագրերը և այլ հատկապես կարևոր փաստաթղթեր։

Ոչ պաշտոնական բաժնում տպագրվում են նախարարների, պետական և համայնքային ղեկավարների վարչական ակտերը, նախարարությունների, ակադեմիաների, բուհերի, ինստիտուտների, դատական ծանուցագրերը և դատական որոշումները, նախարարությունների հայտարարությունները և հաղորդակցությունները, առևտրական և այլ ընկերությունների կառավարման մարմինների հրավերները և այլն։

Էլեկտրոնային հրատարակություն
----------------------------

2005 թվականի մայիսի 1-ից «Դրժավեն վեստնիկ»-ի էլեկտրոնային էջում տպագրվում են պետական մրցույթների վերաբերյալ բոլոր հայտարարությունները։ 2008 թվականի հուլիսի 1-ից «Դրժավեն վեստնիկ»-ի հրատարակությունները ամբողջությամբ հրապարակվում են էլեկտրոնային էջում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Държавен вестник
2. ↑  Държавен вестник, бр. 8

Արտաքին հղումներ
----------------

* Интернет страница на „Държавен вестник"
* Закон за "Държавен вестник"
Ասկ որոնք պարունակում են ասկոսպորներ
**Ասկոսպոր**, դա սպորի տեսակ է ասկասպորը ձևավորվում է պայուսակում։ Այս տեսակի սպորներներին բնորոշ է ասկոմիցետներ բաժինը։

Պայուսակի վրա հիմնականում առաջանում է 8 ասկոսպոր, սակայն կան որոշ տեսակներ որոնց մոտ ասկոսպորների թիվը կարող է լինել ավելի (4-ից մինչև 128)[1]։ Այս 8 պայուսակները ձևավորվում են պայուսակասպորներում և նրանք ենթարկվում են սկզբնական շրջանում մեյոզ բաժանման իսկ հետագայում միտոզ բաժանման։ Մեյոզը դառնում է հիմնական աղբյուրը առաջանում է դիպլոիդ զիգոտ որը պարունակում է 4 հապլոիդ բջիջներ, զիգոտի քրոմոսոմների երկու հավաքածուների ԴՆԹ ի մեյոզից առաջ կրկնապատկվում է քրոմոսոմը դառնում է երկբևեռ, բջիջը որը պարունակում է երկքրոմատիդային քրոմոսոմների երկու հավաքածու բաժանվում է երկու փուլով առաջացնելով չորս նոր բջիջներ։ Դրանցից յուրաքանչյուրը ունի միաքրոմատիդային քրոմոսոմների միատարր (հապլոիդային) հավաքածու։ Այդ գորժընթացից հետո չորս նոր բջիջներից յուրաքանչյուրը նորից կրկնապատկում է ԴՆԹ ն և բաժանվում միտոզով։ Արդյունքում ձևավորվում է չորս զույգ սպորներով ասկ։ Բազմաթիվ ասկոմիցետների մոտ ասկոսպորներն ասկում տեղակայված են գծային, ինչը հեշտացնում է մեյոզի արդյունքների գենետիկական վերլուծությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Аскомицеты // Грибы. — М.: Мир книги, 2003. — Т. 8. — С. 6. — (Большая энциклопедия природы). — 20 000 экз. — ISBN 5-8405-0434-3
**Ցախ հավաքողի հեքիաթը**, հայկական ժողովրդական հեքիաթ։

Սյուժե
------

Հեքիաթը պատմում է մի խեղճ ու աղքատ տղայի մասին, ով իր ծեր մոր հետ էր ապրում։ Նա ամեն օր փայտ էր հավաքում, տանում, շուկայում վաճառում, ստացած գումարով էլ հաց էր առնում։ Մի անգամ փայտ հավաքելիս տղան մոմակալ է գտնում, աշխատանքը թողում է, մոմակալը վերցնում, տուն է գալիս։ Մայրը բարկանում է, բայց տղան նրան չի լսում։ Գնում է մի մոմ է առնում, դնում մոմակալի մեջ, դնելուն պես, դևեր են լցվում տուն ու տղային հարցնում` աշխարհը քանդե՞ն, թե՞ կառուցեն։ Տղան պատասխանում է, որ ո՛չ քանդել է պետք, ո՛չ էլ շինել, մոմը մոմակալից պոկում է, դևերը կորչում են։ Հետո մյուս ճյուղին է դնում, աշխարհի բոլոր հուրի-փերիները հայնվում են, նորից մոմը պոկում է, անհետանում են, երրորդ ճյուղին է դնում, մի սուփրա է բացվում, որի մեջ ամեն ինչ կա։ Այդտեղից էլ է պոկում, սուփրան կորչում է։ Սպասում է, հաջորդ երեկոյան մոմը մոմակալին է դնում, նորից դևեր են հայտվում, ասում է, որ այնպիսի պալատներ կառուցեն, որ թագավորի պալատը ծածկեն։ Առավոտյան թագավորը արթնանում է, տեսնում աղքատ տղայի տնակի փոխարեն հսկայական պալատներ։ Պալատները շինելուց հետո, տղան մոմը էլի դևերի ճյուղին է միացնում, հրամայում, որ պալատներում ամեն ինչ կարգին լինի, ու մինչև դևերը պալատներն են կարգի բերում, մոմը հուրի-փերիների ճյուղին է միացնում ու նրանց ասում, որ պալատներից մեկը նրանցն է. հուրի-փերիները շատ են ուրախանում։ Հաջորդ օրը տղան նորից դևերի ճյուղին է դնում, հրամայում, որ գնան, թագավորի աղջկան իր մահճակալով, շամդանով, սարք ու կարգով բերեն։ Դևերն այդպես էլ անում են։ Աղջիկն արթնանում է և ասում տղային իրեն հետ տանել, հակառակ դեպքում թագավորը նրա գլուխը կկտրի։ Տղան նրան հետ է ուղարկում։ Մի քանի օր անց թագավորի աղջիկը հիվանդանում է ու անկողին ընկնում։ Թագուհին քնում է աղջկա սենյակում` պարզելու համար, թե նրա հետ ինչ է կատարվում. այդ օրը դևերը պալատ են տանում թագուհուն։ Թագուհին արթնանում է ու տղային հանդիմանում, որ պետք էր գալ ու իր աղջկա ձեռքը խնդրել։ 
Հաջորդ օրը թագավորն է քնում աղջկա սենյակում։ Այդ գիշեր դևերը թագավորին են տանում, նրա հետ էլ է կրկնվում այն, ինչ կատարվել էր իր աղջկա ու կնոջ հետ։ Թագավորը տեսնելով տղային` սուրը հանում է, հարձակվում տղայի վրա, բայց այդ պահին տղան մոմը դնում է դևերի ճյուղին, նրանք սպառնում են թագավորին սպանել, եթե վերջինս չհամաձայնվի իր աղջկան տղայի հետ ամուսնացնել։ Թագավորը համաձայնվում է, ու դևերը թագավորին տանում են հետ իր պալատը։ Հաջորդ օրը աղջիկը ամուսնանում է տղայի հետ։ Ամեն օր թագավորը գնում է իր աղջկան տեսնելու, և մի օր ուզում է իմանալ, թե ինչպես է աղքատ տղան այդքան հարուստ դարձել։ Աղջիկն ամեն ինչ պատմում է ու մոմակալը տղայից թաքուն տալիս է հորը։ Հայրը փորձում է մոմը ճյուղերին միացնել, բայց հանկարծ բոլորը սրով ու թրով են հայտվում, տղան էլ դա տեսնելով արագ մոմը պոկում է, և բոլորը անհետանում են։ Թագավորը ուրախանում է ու տղային ասում, որ այս անգամ իր աղջկան հաստատ տալիս է տղային, դրա հետ նաև իր ժառանգությունը, թագավորությունը, գահը։

Կերպարներ
---------

* Տղա
* Դևեր
* Հուրի-փերիներ
* Թագավոր
* Թագուհի
* Թագավորի աղջիկ

Տես նաև
-------

* Արդար դատավորը (հեքիաթ)
* Մոզին (հեքիաթ)
* Անօրենը անպատիժ չի մնա (հեքիաթ)
* Սկլիկ ու Բակլիկ
* Տերտերն ու տավարածը (հեքիաթ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայ ժողովրդական հեքիաթներ, կազմող` Ա. Նազինյան, Երևան, 2014, էջ 165
2. ↑  Նույն տեղում, էջ 169
**«Գիշերային առաջին աստղի դիմաց»**, Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություներից՝ գրված 1890 թվականին։

Պատմություն
-----------

Հովհաննես Թումանյանն այս բանաստեղծությունը գրել է 1890 թվականին մայիսի 12-ին։ Ըստ Տ․ Փիրումյանի հուշերի՝ Թումանյանը մի քանի մարդկանց հետ պատշգամբում նստած դիտել է երկինքը և, ներշնչվելով, ներկաներից մեկին թելադրել այս բանաստեղծությունը։

Թումանյանի ընտանիքի արխիվի պատառիկների մեջ են պահվում 1-8-րդ և 20-24-րդ տողերի և մի հավելյալ քառատողի ինքնագրերը։

Առաջին անգամ տպագրվել է 1890 թվականին Մոսկվայում լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություների I հատորում (էջ 86-87) թվագրված՝ «1890 թ․ մայիսի 12»։ Այնուհետև Երևանում՝ 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության I հատորում (էջ 39)։

Արտատպվում է 1890 թվականին Մոսկվայում լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություների I հատորից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն։ էջ 556

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Գիշերային առաջին աստղի դիմաց**
|  |
| --- |
| **Ցախակեռաս Մաակի** |
| Ցախակեռաս ՄաակիՑախակեռաս Մաակի |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ակքանածաղկավորներ (Dipsacales) |
| **Ընտանիք** | Այծատերևազգիներ (Caprifoliaceae) |
| **Ցեղ** | Ցախակեռաս *(Lonicera)* |
| **Տեսակ** | **Ցախակեռաս Մաակի** *(L. maackii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Lonicera maackii***Maxim. 1859 |

**Ցախակեռաս Մաակի** (լատ.՝ Lonicera maackii), ցախեկեռասազգիներ ընտանիքի, ցախակեռաս ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ ուղղաձիգ, լայն թոսի է՝ մինչև 5 մ բարձրությամբ և սնամեջ, բաց մոխրավուն կեղևով ծածկված ճյուղերով, կարճ մազմզուկապատ, երիտասարդ ընձյուղներով։ Բողբոջները մանր են, ձվաձև, խաչաձև դասավորված մի քանի զույգ թևտւկներով ծածկված։ Տերևները ձվաձև-էլիպսաձևից մինչև լայն նշտարաձև են, աստիճանաբար սրացող գագաթով, հիմքում սեղմված, հազվադեպ՝ կլորավուն, 5-8 սմ երկարությամբ և 2-3,5 սմ լայնությամբ, 0,3-0,5 սմ երկարությամբ, կոթունավոր, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, ներքևից՝ բաց գույնի, երկու կողմից էլ ջղերի ուղղությամբ ծածկված գանգուր մազմզուկներով։ Ծաղիկները զույգերով են, ծոցային, երկշուրթ, սպիտակ, ծաղկաթափի ժամանակ՝ դեղնող, բուրումնավետ, կարճ մազմզուկապատ, գեղձավոր, տերևակոթունից կարճ ծաղկակոթունով։ Պսակը ունի 2 սմ երկարություն, հավասար, նուրբ, ձագարաձև խողովակով, արտաքինից մերկ, ներսի կողմից մազմզուկապատ։ Բաժակը մեծ մասամբ զանգականման է։ Սերմնարանը ազատ է, ծածկված ծաղկակիցիկներով։ Ծաղկակիցները գծանման են, խոզանակամազմզուկապատ, սերմնարանից երկար։ Սռնակը մազմզուկապատ է։ Հատապտուղները ազատ են, գնդաձև, գագաթին թափված բաժակի հետքերով, մուգ կարմիր, 1-9 սերմերով։ Վերջիններս երկարավուն էլիպսաձև են, տափակ, դարչնագույն։ Ծաղկում է հունիսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Մերձամուրյան մարզում, Սիխոտե-Ալինում, Հյուսիսային Չինաստանում, Կորեայում, Հյուսիսային Ճապոնիայում, կաղնու և թեղու անտառներում, գետափերում, բացատներում։ Հրաշալի մեղրատու է։

Կիրառություն
------------

Մեր հանրապետության տարածքում սահմանափակ քանակությամբ է մշակվում։ Աչքի է ընկնում դեկորատիվ բարձր հատկանիշներով, հատկապես ծաղկման և պտուղների հասունացման շրջանում։ Ձմեռնադիմացկուն է, երաշտադիմացկուն, հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 292-294։