recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սուրբ Կարապետ վանքի երկրաշարժը** տեղի է ունեցել 602 թվականին (կամ 603-ին) և տուժել է Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի Տարոն գավառում գտնվող Սուրբ Կարապետ վանքը։

Այս երկրաշարժի հիմնական աղբյուրը Հովհաննես Մամիկոնյանի (7-րդ դար) տարեգրությունն է։ Ըստ այդ պատմվածքի՝ երկրաշարժի պատճառով Իննակնեանի Սուրբ Կարապետ վանքը տակը գտնվող տների հետ միասին վերածվել է ավերակների։ Պատմվածքը պնդում է, որ վանքի հիմքը կանգուն է եղել երկրաշարժի շրջանում։  Երկրաշարժն առաջացրել է հիմքի տեղաշարժ, ինչը հանգեցրել է վանքի փլուզմանը։

Սուրբ Կարապետ վանքը հայտնի էր նաև որպես «Ինն աղբյուրների վանք» (Իննակնեանի վանք)։ Այն գտնվում էր Բազմասար լեռան վրա, որն ունի 2150 մետր բարձրություն. լեռը գտնվում է ժամանակակից Մուշ քաղաքից հյուսիս-արևմուտք։

Վանքը Տարոնի համար ծառայել է որպես կրոնական կենտրոն և եղել է տեղի հայերի համար ուխտատեղի։ Ներկայումս վանքն ավերված է։ Այն մի քանի անգամ վերակառուցվել է, և նրա ճարտարապետական պատմությունը մանրամասնորեն հայտնի է միայն 15-րդ դարից սկսած։ Պահպանված շենքերից ամենահինը թվագրվում է 7-րդ կամ 8-րդ դարով։

Հովհաննես Մամիկոնյան երկրաշարժը թվագրում է բյուզանդական Փոկաս կայսեր գահակալության առաջին տարով (գահակալել է 602-610 թվականներին)։ Երկրաբան Օտտո Վիլհելմ Հերման ֆոն Աբիխը (19-րդ դար) վանքի տարածքում նշում է երկու տարբեր երկրաշարժեր։ Դրանցից առաջինը թվագրվում է 593 թվականին, մյուսը՝ 606 թվականին։ Երկու իրադարձությունների համար Աբիխի հիմնական աղբյուրը Սամուել Անեցու տարեգրությունն էր (12-րդ դար)։

Պատմաբան Միքայել Ասորին (12-րդ դար) անորոշ կերպով նշում է մեկ կամ մի քանի երկրաշարժեր, որոնք այս ժամանակաշրջանում ազդել են Բյուզանդական կայսրության արևելյան շրջանների վրա։ Որոշ ժամանակակից պատմաբանները ենթադրում են, որ պատմիչը նկատի է ունեցել 602 թվականի երկրաշարժը, սակայն հավանական է, որ նա կարող էր սխալ թվագրել Հայաստանի 632-ի երկրաշարժը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Guidoboni, Traina, 1995, p. 118

Աղբյուրներ
----------

* Guidoboni, Emanuela; Traina, Giusto (1995), *A new catalogue of earthquakes in the historical Armenian area from antiquity to the 12th century*, Annals of Geophysics,
«**Ջրաբերդ**», հասարակական-քաղաքական երկշաբաթաթերթ։

Պատմություն
-----------

ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանի վարչակազմի պաշտոնաթերթ։

Լույս է տեսնում 1932 թվականից Մարտակերտում (մինչև 1966 թվականը՝ «Սոցիալիզմի ուղիով», 1966–1986 թվականներին՝ «Բարեկամություն», 1992–1993 թվականներին՝ ընդհատումներով)։ Խմբագիրներ՝ Հողմիկ Սարգսյան, Ալեքսան Կարապետյան, Սանասար Հովհաննիսյան, Զոյա Թադևոսյան, Արարատ Դանիելյան, Արկադիա Բալայան, Արա Աբրահամյան, Շ. Օհանջանյան, Ս. Մամունց, Վահրամ Աթանեսյան, Ալեքսան Հակոբյան, Դ. Շիրինյան, Ալբերտ Ալավերդյան, Հովհաննես Հովհաննիսյան, Հովհաննես Մանուկյան, Լ. Մաթևոսյան, Արեգ Գրիգորյան (2009 թվականից)։

Լուսաբանում է շրջանի սոցիալ-տնտեսական, կրթական, մշակութային կյանքը։

Արցախյան պատերազմի (1991–1994 թվականներ) տարիներին և հետագայում տպագրել է նյութեր ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերի, բռնագաղթի, զոհված ազատամարտիկների, հերոսների, հրամանատարների, շրջանի բնակավայրերի վերաբնակեցման մասին, անդրադառնում է շրջանի առօրյային։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Սահակ Մարատի Հովհաննիսյան** (հունվարի 20, 2001(2001-01-20), Աշտարակ, Հայաստան), հունահռոմեական ոճի հայ ըմբիշ, 60 կգ․ քաշային կարգում 2018 թվականի Եվրոպայի պատանեկան առաջնության չեմպիոն և նույն տարվա պատանեկան օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր։ 2019 թվականի Եվրոպայի երիտասարդական առաջնության բրոնզե մեդալակիր է։ Նույն թվականին դարձել է աշխարհի երիտասարդական առաջնության փոխչեմպիոն։

Կենսագրություն
--------------

Սահակ Հովհաննիսյանը ծնվել է 2001 թվականի հունվարի 20-ին Երևանում։ Բնակվում է Աշտարակում, որտեղ էլ սկսել է զբաղվել ըմբշամարտով դեռ 5 տարեկանից։ 8 տարեկանից մարզումները շարունակել է Երեւանում և մինչ օրս հաճախում է Նորայր Մուշեղյանի անվան ըմբշամարտի օլիմպիական մանկապատանեկան մարզադպրոց։ Մարզվում է անձնական մարզիչ Մարտին Ալիխանյանի գլխավորությամբ։

2018 թվականին մայիսին Մակեդոնիայում անցկացվող հունահռոմեկան ըմբշամարտի Եվրոպայի պատանեկան առաջնության եզրափակիչում, հանդես գալով 60 կգ քաշային կարգում, Սահակ Հովհաննիսյանը 5:3 հաշվով հաղթելով վրացի Գեորգի Չխիկվաձեին նվաճեց Եվրոպայի պատանեկան առաջնության չեմպիոնի տիտղոսը, իսկ նույն տարվա հոկտեմբերին Բուենոս Այրեսում ընթացող ամառային պատանեկան օլիմպիական խաղերում երրորդ տեղի համար գոտեմարտում 9:0 հաշվով հաղթելով մեքսիկացի Միգել Ուգանդեին արժանացավ բրոնզե մեդալի։

Սահակը երազում է դառնալ Օլիմպիական խաղերի բազմակի չեմպիոն։ Նա նաև ֆուտբոլի մեծ սիրահար է։ Նա իր հարցազրույցներից մեկում նշել էր՝ *«Մարզիկ լինելը դեռ շատ քիչ է, պետք է կարողանալ տարբեր բնագավառներից գլուխ հանել։ Կարիերան երկար չի տեւում, հետագա կյանքի ու զբաղվածության մասին էլ պետք է մտածել ու համապատասխան գիտելիքներ ստանալ»։*

Նվաճումներ
----------

* 2018 թվականի Եվրոպայի պատանիների առաջնության չեմպիոն 60 կգ․ քաշային կարգում
* 2018 թվականի պատանեկան օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր 60 կգ․ քաշային կարգում
* 2019 թվականի երիտասարդական ԵԱ-ի բրոնզե մեդալակիր
* 2019 թվականի ԱԱ-ի արծաթե մեդալակիր
* 2021 թվականի երիտասարդական ԱԱ-ի արծաթե մեդալակիր
* 2022 թվականի Մ23 ԵԱ-ի բրոնզե մեդալակիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սահակ Հովհաննիսյանը եւ Էդմոնդ Նազարյանը՝ Եվրոպայի պատանեկան չեմպիոններ
2. ↑  Ըմբիշ Սահակ Հովհաննիսյանը դարձավ պատանեկան օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր
3. ↑  Մեծ սպորտի ապագա աստղերը. Սահակ Հովհաննիսյան

Սահակ Հովհաննիսյան. Եթե արծաթե մեդալ էինք նվաճել, ուրեմն դրան էինք արժանի
**Սուրբ Մինաս**, եկեղեցի Տաթև գյուղում։

Պատմություն
-----------

Ըստ վիմական արձանագրության կառուցվել է 1646 թվականի Ներսես վարդապետ Տաթևացու կողմից, ով որոշ ժամանակ եղել է նաև Տաթևի վանքի առաջնորդը։ Եկեղեցին երկու զույգ մույթերով եռանավ բազիլիկ է։ Ունի երկու մուտք՝ հարավից և արևմուտքից։ Հարավային դռան բարավորին 1892 թվականի արձանագրություն է պահպանվել։ 1881 թվականի մի արձանագրությունն ընթերցելիս հայտնի է դառնում, որ եկեղեցու տանիքն է վերանորոգվել է Հովհաննես Հովսեփյանի և Առաքելի նախաձեռնությամբ և միջոցներով։

Առավել ուշագրավ է եկեղեցու արևմտյան մուտքի հարդարանքը, արևելյան պատի պատկերաքանդակները՝ հեծյալ Ս. Մինասը, եկեղեցին կառուցող Տ. Ներսես վրդ. Տաթևացին, ավանդատների խաչաձև փոքր լուսամուտները պսակող դիմաքանդակները։ Կենտրոնում կրկնախաչ լուսամուտներ կան, որոնք նման են Տաթևի վանքի Ս. Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու լուսամուտներին։

Եկեղեցու հարավարևելյան հատվածում գերեզմանատունն է՝ օրորոցաձև և հարթ տապանաքարերով։ Եկեղեցին վերջին անգամ նորոգվել է 1995-1997 թթ․ «Երկիր և մշակոյթ» կազմակերպության կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արսեն Հարությունյան (2017, ԺԱ, 122-136)։ «Տաթևի Սուրբ Մինաս եկեղեցին և նրա վիմագրերը»։ *Էջմիածին*
նկ․1
**Սահք**,

1. նյութերի դիմադրությունում, առաձգական մարմնի դեֆորմացիայի տեսակ, որը բնութագրվում է կիրառված ուժերի ազդեցությամբ մարմնի զուգահեռ շերտերի փոխադարձ տեղաշարժով՝ առանց դրանց հեռավորությունների փոփոխման։

Սահքի դեֆորմացիաների ուսումնասիրության համար մարմնից առանձնացնում են զուգահեռանիստի տեսքով անվերջ փոքր տարր։ Ընդհանուր դեպքում այդ տարրին կիրառված են լինում ուղղահայաց և շոշափող չարումներ։ Սահքի դեֆթրմացիաները և շոշափող լարումները Гт) պայմանավորված են մեկը մյուսով ուստի այդ դեֆորմացիաներն ուսումնասիրելիս պետք է հաշվի առնել միայն շոշափող լարումների ազդեցությունը (մաքուր սահք)։ Մաքուր սահքի դեպքում զուգահեռանիստը ծռվում է առանց նիստերի չափսերի փոփոխության (նկ․1)։ Տարրի մեկ նիստի AS գծային շեղումը մյուսի նկատմամբ կոչվում է բացարձակ սահք, ծռման у անկյունը՝ հարաբերական սահք կամ սահքի անկյուն (փոքր դեֆորմացիաների դեպքում Y^tg7)‘ սահքի դեֆորմացիայի և լարման շոշափողների միջև կապն արտահայտվում է գծային օրենքով (Հուկի օրենք)՝ x=Gy, որտեղ G-ն սահքի դեպքում առաձգականության մոդուլն է։

2. Շինարարական մեխանիկայում, կառուցվածքների կայունության խախտում, որը բնութագրվում է կառույցների որոշ տարրերի տեղաշարժով մյուս տարրերի նկատմամբ։ Սահք տեղի է ունենում այն դեպքում, երբ տեղաշարժող ուժերը գերազանցում են շփման և գրունտի հարակցման ուժերին։ Որպես կանոն Սահքի հետևանքով տեղի է ունենում կառույցի քայքայում։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 53460152 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 149)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Սարգիս եկեղեցի**  , միջնադարյան բազիլիկ եկեղեցի Բերդ քաղաքի արևմտյան եզրին , Նավուր գյուղ տանող ճանապարհի ձախ կողմում։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցի կառուցվել է 12-րդ-13-րդ դարերում։ Ըստ եկեղեցու արձանագրությունների 1871 թվականին եկեղեցին հիմնովին վերաակառուցվել է Թումանյանների կողմից։ Եկեղեցու տարածքում կա հին գերեզմանոց, որի տարածքում կա Բերդի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկի ավելի քան 10 խաչքար, որոնք 13-17-րդ դարի են։

Կառուցվածք
----------

Եկեղեցին բազիլիկ տեսքի է, դուռը գտնվում է հարավային կողմում, որի դռան վերևում և ձախ կողմում կա արձանագրություններ։ Մնացած պատերի վրա կա փոքր խաչաձև պատուհաններ։

Տես նաև
-------

* Մարիամ Մայրի վանք
* Նոր Վարագավանք

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տավուշի մարզի հուշարձանների ցանկը։ Տես՝ «10.2 ԲԵՐԴ քաղաք, 14»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. 1 2 3  Տավուշի մարզի հուշարձանների ցանկը։ Տես՝ «10.2 ԲԵՐԴ քաղաք, 14»
3. ↑  Տավուշի մարզի հուշարձանների ցանկը։ Տես՝ «10.2 ԲԵՐԴ քաղաք, 14․1»
**Ռազմատուգանք** կամ **ռեպարացիա** (լատին․՝  reparatio` վերականգնում), վնասահատուցում, պատերազմից հետո պարտված երկրի կառավարության կողմից հաղթողին վճարվող տուրք պատերազմի ընթացքում պատճառված վնասների համար։ Հատուցման ծավալն ու բնույթը պետք է համապատասխանի նյութական վնասին (համաչափության սկզբունք)։ 

Առաջին անգամ որոշվել է գանձել 1919 թվականի Վերսալի հաշտության պայմանագրով ու վերսալյան համակարգի այլ պայմանագրերով, որտեղ արձանագրվել է Գերմանիայի ու նրա դաշնակիցների պատասխանատվությունը՝ պատերազմի հետևանքով Անտանտի երկրների բնակչությանը պատճառած վնասի համար։ Իրականում այդ պայմանագրերում ռեպարացիան քողարկված ռազմատուգանք էր։

Հին աշխարհ
----------

Մ. թ. ա. 86 թվականին Հռոմը և Պոնտոսի թագավորությունը կնքում են Դարդանյան պայմանագիրը, ըստ որի Միհրդատ Զ արքան լքում է Փոքր Ասիայում գրավված տարածքները, տրամադրում է 80 նավ և 3000 տաղանդ որպես կոնտրիբուցիա հաղթող կողմին։

Միջնադար
--------

Կոնստանտին Դ-ն Մուավիա խալիֆի հետ պայմանագիր է կնքել, ըստ որի սահմանները մնում էին նույնը, սակայն արաբները պարտավորվում էին Բյուզանդիային մուծել ամենամյա կոնտրիբուցիա։

Նոր ժամանակներ
--------------

Իսպանական ժառանգության համար պատերազմ (1701 - 1714)։ 1712 թվականին Ժակ Քասարը վերցրել էր Սուրինամից 800 հազար լիվր, հաջորդ տարում Կյուրասաոյից՝ 115 հազար պիաստր կոնտրիբուցիա։

20-րդ դար
---------

Նյոյան պայմանագիրը Բուլղարիայի և Անտանտի մինչև։ Հաստատված է եղել 1919 թվականի նոյեմբերի 27-ին Նյոյի-սյուր-Սեն Փարիզի արվարձանում։ Բուլղարիան պարտավորվում էր Անտանտի երկրներին մուծել 2,25 միլիարդ ֆրանկ ոսկով (407 միլիոն դոլար) կամ ազգային սեփականության ¼ տոկոսը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
------------------------------

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ֆաշիստական Գերմանիայից ու նրա դաշնակիցներից գանձվող ռեպարացիայի ձևերը որոշվել են Ղրիմի (1945) և Պոտսդամի կոնֆերանսներում (1945) կայացված համաձայնությամբ։ ԽՍՀՄ ռեպարացիոն պահանջները բավարարվում էին Գերմանիայի արևելյան գոտու, Բուլղարիայում, Ֆինլանդիայում, Հունգարիայում, Ռումինիայում և արևելյան Ավստրիայում գտնվող Գերմանիայի ակտիվների հաշվին։ Լեհաստանի Ռեպարացիան բավարարվում էր ԽՍՀՄ բաժնից, ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, մյուս պետությունների ռեպարացիոն պահանջները՝ արևմտյան գոտիների հաշվին։ ԽՍՀՄ-ը ռեպրացիայի որոշ բաժին պետք է ստանար Գերմանիայի արևմտյան գոտիներից։ ԼԺՀ-ի հետ կնքված համաձայնագրով ԽՍՀՄ-ը դադարեց (1954) ԳԴՀ-ից ռեպարացիա գանձել։ Արևմտյան գոտիներից ԽՍՀՄ-ի օգտին ռեպարացիա գանձելու մասին որոշումը արևմտյան երկրները չկատարեցին։ 1947 թվականին կնքված հաշտության պայմանագրերով նախատեսվել էր երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Գերմանիայի դաշնակիցներից ռեպարացիա գանձելիս նկատի ունենալ հետևյալ սկզբունքները՝ ագրեսիայի համար պատասխանատվության ենթարկելու կարևորությունը, պատերազմի հետևանքով պատճառած վնասների մասնակի հատուցումը։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սամվել Աբրահամյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբրահամյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Սամվել Սերգեյի Աբրահամյան** (հունիսի 28, 1970, Ստեփանակերտ), ՊԲ գնդապետ (2001)։

Կենսագրություն
--------------

1996 թվականին ավարտել է Արցախի պետական համալսարանի տնտեսագիտության ֆակուլտետը և Սանկտ-Պետերբուրգի ռազմական հրետանային ակադեմիայի դասընթացները (2000)։

1988-1990 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։ 1992-1993 թվականներին եղել է ՊԲ հրետանային մարտկոցի, 1994-1997 թվականներին՝ հրետանային հետախուզական ստորաբաժանման հրամանատար, 1997 թվականի ապրիլ-դեկտեմբերին՝ հրետանային բրիգադի օպերատիվ բաժնի պետ, շտաբի պետի տեղակալ, 1997-1998 թվականներին՝ հրետանային զորամիավորման հրամանատար, 1998-2001 թվականներին՝ հրետանային բրիգադի շտաբի պետ-հրամանատարի տեղակալ, 2001 թվականից՝ հրետանային գնդի հրամանատար։ Սամվել Աբրահամյանը կամավորական տարբեր ջոկատների և ՊԲ հրետանային ու հետախուզական զորամիավորումների կազմում մասնակցել է Արցախի Հանրապետության շրջանների բնակավայրերի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով և ՀՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով, ՊՆ «Մարշալ Բաղրամյան-100» մեդալով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան (հայ.) — 2004. — էջ 30—31. — 865 p.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո  (էջ 30)։*  |
**Վիճակագրական խմբավորումներ**, խմբավորումների մեթոդ, վիճակագրական տվյալների մշակման և վերլուծության մեթոդ, որի դեպքում ուսումնասիրվող օբյեկտի (վիճակագրական համակցության) միավորներն ըստ դրանց էական հատկանիշների բաժանվում են համասեռ խմբերի ու ենթախմբերի, և դրանցից յուրաքանչյուրը բնութագրվում է վիճակագրական ցուցանիշների համակարգով։ Վիճակագրական խմբավորումներ կոնկրետ արտահայտություն են գտնում խմբային և կոմբինացված աղյուսակներում (տես՝ Վիճակագրական աղյուսակներ)։ 

Խմբավորումների մեթոդը հասարակական երևույթների վիճակագրական ուսումնասիրման գլխավոր մեթոդն է։ Այն կիրառվում է հետևյալ խնդիրների լուծման համար. 

ա. սոցիալ-տնտեսական տիպերի առանձնացում

բ․ երևույթների կառուցվածքի և դրանցում կատարվող կառուցվածքային տեղաշարժերի ուսումնասիրում

գ․ հասարակական երևույթների առանձին հատկանիշների միջև եղած կապերի ու փոխադարձ կախվածությունների առկայության ու բնույթի բացահայտում։

Դրանց համապատասխան տարբերում են 3 տեսակ վիճակագրական խմբավորումներ․

1. տիպաբանական
2. կառուցվածքային
3. վերլուծական։

Վիճակագրական խմբավորումների գիտականորեն հիմնավորված կառուցման մեթոդաբանության մեջ կարևոր նշանակություն ունեն խմբավորման հատկանիշի (որի հիման վրա օբյեկտի միավորները բաժանվում են միասեռ խմբերի) ճիշտ ընտրությունը, որակապես համասեռ խմբերի առանձնացումը, դրանց քանակի և սահմանների (միջակայքերի) որոշումը՝ հետազոտման կոնկրետ նպատակներին և ուսումնասիրվող օբյեկտի առանձնահատկություններին համապատասխան։ 

Խմբերի թիվը (K) մոտավոր ձևով որոշվում է 

{\displaystyle K=1+3,2} × {\displaystyle lgN}
բանաձևով, որտեղ {\displaystyle N}-ը համակցության միավորների թիվն է, իսկ միջակայքի մեծությունը ( h)՝ հավասար է միջակայքերով խմբավորման դեպքում՝

{\displaystyle h=} {\displaystyle (X}{\displaystyle max} — {\displaystyle X}{\displaystyle min}{\displaystyle )} {\displaystyle /} K

  

բանաձևով, որտեղ {\displaystyle X}{\displaystyle max} և {\displaystyle X}{\displaystyle min}-ը խմբավորման հատկանիշի առավելագույն և նվազագույն արժեքներն են։ 

Խմբավորումների մեթոդը լայնորեն կիրառվում է ժողովրդատնտեսական պլանների կատարման վերլուծության, առանձին ձեռնարկությունների ու ճյուղերի ետ մնալու պատճառների պարզաբանման, չօգտագործված ռեզերվների բացահայտման ժամանակ և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 448)։*  |
**Տուրիսցիխե գյուղի Սուրբ Սարգիս եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի, որը գտնվում է Վրաստանի Կախեթի մարզի Տուրիսցիխե գյուղում։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցին կառուցվել է հասարակության միջոցներով։ Եկեղեցում պահվող իրերից մեկի հիշատակագրությունից պարզվում է, որ այն գոյություն է ունեցել 1808 թվականից։ 1852 թվականին եկեղեցու փայտածածկը քայքայված է եղել և զգացվել է նորոգման անհրաժեշտություն, որի համար գյուղի հայ բնակիչները խոստացել են հավաքել 100 ռ.։ 1856 թվականի դեկտեմբերի 24-ին եկեղեցու երեցփոխ է կարգվել Գիգոլ Սարգսյան Քանքանյանցը։ Նրա ծառայությունը տևել է մինչև 1889 թվականը։ Նույն թվականին թեմական իշխանությունը միջնորդել է Գիգոլ Սարգսյան Քանքանյանցին ստանիսլավյան ժապավենով արծաթե մեդալ շնորհելու համա, որը բավարարվում է, սակայն 1890 թվականին Վրաստանի և Իմերեթիայի Հայոց կոնսիստորիայից Էջմիածնի Սինոդին տեղեկացրել են, որ երեցփոխը վախճանվել է։

1914 թվականին եկեղեցին կրկին նորոգման կարիք է ունեցել։ Նույն թվականի օգոստոսի 1-ին Երեցփոխ Իսահակ Հարությունյանցը նորոգման աշխատանքներ սկսելու համար եկեղեցական գումարներից 25 ռուբլի ծախսելու թույլտվություն է ստացել։ Հավանաբար վերանորոգման աշխատանքներին հետևել է եկեղեցու օծման հանդեսը, որի արդյունքում եկեղեցին վերանվանվել էր Սբ. Աստվածածին։ Այդ մասին է վկայում այն փաստը, որ երբ 1923 թվականի ապրիլի 19-ին քանդել են հայոց փայտաշեն եկեղեցին, այն հիշվել է Սբ. Աստվածածին անվամբ։

Եկեղեցական իրեր
---------------

1818 թվականի եկեղեցուն պատկանող 13 միավոր իրերի հաշվառման ժամանակ դրանց մեջ արձանագրվածները եղել հետևյալները՝

* Արծաթյա սկիհ. պատվանդանին՝ վրացերեն՝ «Ընծայեցի զսկիհս և զմաղզմանս Լոմիսցիխու Սբ. Սարգիս եկեղեցւոյն, ես Ուշիէրեանց Դաւիթ Յոհաննէսեան յիշեսջիք յամ[ենայն] պատարագս ձեր զհոգիս իմ, 496 թուին վրաց» (+ 1312=1808)
* Գիրք ճաշոց՝ «Յիշ(ա)տ(ա)կ տ(ի)ր(ա)ց(ո)ւ Թաթուլ Յովսէփեանի»
* Բուրվառ՝ թիթեղյա՝ «Յիշ(ա)տ(ա)կ Մաթոս Սարիկեանի»
* Երկու զանգակ՝ «Յիշատ(ա)կ Ստեփանի եվ Մովսէսի Մարտ(ի)րոսեանք»

Քահանաներ
---------

* Տեր Հովհաննես Նուրիբեգյան՝ հիշվում է 1783-1818 թվականներին, ծնվել է 1758 թվականին, ձեռնադրվել 1783-ին Սևանի վանքի առաջնորդ Եղիազար արքեպիսկոպոսի կողմից
* Տեր Հովսեփ Տեր-Ղազարյան՝ հիշվում է 1802-1818 թվականներին, ծնվել է 1778 թվականին, ձեռնադրվել 1802-ին Հաղբատի Սարգիս արքեպիսկոպոսի կողմից
* Գևորգ Մելիքյանց՝ եղել է գյուղի ծխատեր քահանան, հիշվում է 1908-1923 թվականներին (նույն ժամանակամիջոցում հովվել է նաև Ղվարել և Շիլդա գյուղերին)։ Խորհրդային իշխանությունները նրան արգելել են քահանայագործել

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  ՀԱԱ, ֆ. 53, ց. 1, գ. 2569, թ. 25
2. ↑  ՀԱԱ, ֆ. 56, ց. 1, գ. 2207, թ. 6, գ. 3166, թ. 4
3. ↑  ՀԱԱ, ֆ. 56, ց. 1, գ. 7427, թ. 14
4. ↑  րՀԱԱ, ֆ. 56, ց. 1, գ. 7427, թ. 17
5. ↑  ՀԱԱ, ֆ. 56, ց. 1, գ. 7427, թ. 20, 22
6. ↑  ՀԱԱ, ֆ. 53, ց. 1, գ. 3456, թ. 4
7. ↑  ՀԱԱ, ֆ. 409, ց. 1, գ. 3146, թ. 7
8. ↑  ՀԱԱ, ֆ. 53, ց. 1, գ. 259, թ. 14

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կարապետյան, Սամվել Գևորգի; Զաքարյան, Անուշավան Հազարապետի ; Հասրաթյան, Մուրադ Մարգարի ; Չոբանյան, Պավել Աշոտի; Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության (RAA) գիտական խորհուրդ.Էջ 101 Archived 2021-06-13 at the Wayback Machine.
**Սաուդա բինթ Զամա** (արաբ․ سودة بنت زمعة), Մուհամմադ մարգարեի երկրորդ կինը, կրել է «հավատացյալների մայր» պատվանունը (արաբ. أمّ المؤمنين)։

Կենսագրություն
--------------

Մուհամմադը մարգարեն Սաուդայի հետ ամուսնացել է 53 տարեկանում՝ Խադիջայի մահվանից և Մեքքա տեղափոխությունից հետո։ Սաուդան առաջին մուսուլմաններից մեկի՝ Սակրան իբն Ամրի այրին էր։ Նրա հայրը քուրայշ ցեղից էր։ 

Սաուդան Եթովպիա տեղափոխված առաջին կինն է եղել։ Նա առաջին ամուսնու՝ Սակրան իբն Ամրի հետ բարեկամական կապ է ունեցել։ Սաուդան և Սակրանը որդի են ունեցել, որը մահացել է Ջալուլայի ճակատամարտում 637 թ․-ին։ 

Մուհամմադը Սաուդայի հետ ամուսնացել է շավալ ամսին՝ իր մարգարեության 10-րդ տարում՝ Խադիջայի մահվանից մի քանի օր անց։ Նա Մուհամմադից տարիքով մեծ է եղել։ 

Սաուդան աստվածավախ և բարեպաշտ կին է եղել։ Մուհամմադի մահանալուց հետո Սաուդան գումար է նվեր ստացել, որը ուղղել է բարեգործությանը։ Նա մահացել է Մեդինայում Օմար խալիֆի կառավարման շրջանում։

Հնարավոր ամուսնալուծության դրվագ
--------------------------------

Սաուդայի մասին, ի տարբերություն Աիշայի, հիշատակումները շատ չեն։ Ամենահայտնին, թերևս, մարգարեի՝ նրա հետ ամուսնալուծվելու ցանկության մասին տեղեկությունն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Али-заде А.* Сауда бинт Зама (ռուս.) // *Исламский энциклопедический словарь* — М.: Ансар, 2007. — ISBN 978-5-98443-025-8
2. 1 2
3. ↑  Äli-zadä Aydın (2007)։ *Islamskij ėnciklopedičeskij slovarʹ*։ Serija "Zolotoj fond islamskoj mysli"։ Moskva: Izdat. Dom "Ansar"։ ISBN 978-5-98443-025-8


| Մուհամմադի կանայք |
| --- |
| Խադիջա բինթ Խուայլիդ • Սաուդա բինթ Զամա • Աիշա բինթ Աբու Բաքր • Խաֆսա բինթ Ումար • Զայնաբ բինթ Խուզայմա • Ումմ Սալամա • Զայնաբ բինթ Ջահշ • Ջուայրիա բինթ ալ Հարիս • Մարիա ալ-Կիբտիա • Ումմ Հաբիբա • Ռայհանա բինթ Զայդ • Սաֆիա բինթ Հույայյի  • Մայմունա բինթ ալ Հարիս |
**Սան –Կարլոս** (իսպ.՝ San Carlos), քաղաք և մունիցիպալիտետ Կոլումբիայի հյուսիսում ՝ Կորդովա դեպարտամենտում։

Պատմություն
-----------

Բնակավայրը, որից քաղաքը հետագայում մեծացել է, հիմնադրվել է 1777 թվականի մայիսի 3-ին։ Սան Կառլոսի մունիցիպալիտետը որպես առանձին վարչական միավոր ստեղծվել է 1923 թվականին։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Քաղաքը գտնվում է դեպարտամենտի կենտրոնական մասում, Կարիբյան լեռնաշխարհի սահմաններում, Մոնտերիա քաղաքից մոտավորապես 17 կիլոմետր արևելք-հյուսիս-արևելք (ԵԷՆ)։ Բացարձակ բարձրությունը ծովի մակարդակից 15 մետր է։

Սան Կառլոսի մունիցիպալիտետը հյուսիս-արևմուտքում սահմանակից է Սերենտի մունիցիպալիտետին, արևմուտքում ՝ Մոնտերիայի մունիցիպալիտետին, հարավում ՝ Պլանետա Ռիկայի մունիցիպալիտետին, հարավ-արևելքում ՝ Պուեբլո Նուևոյի մունիցիպալիտետին, արևելքում և հյուսիս-արևելքին՝ մունիցիպալիտետին։ Քաղաքապետարանի տարածքը 505 կմ² է։

Բնակչություն
------------

Կոլումբիայի ազգային վիճակագրության վարչակազմի տվյալների համաձայն, 2015 թվականին քաղաքի և մունիցիպալիտետի համակցված բնակչությունը կազմել է 27104 մարդ։ Մունիցիպալիտետի բնակչության դինամիկան ըստ տարիների.

Բնակչության թվաքանակը| 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 23 622 | 23 939 | 24 253 | 24 597 | 24 932 | 25 285 | 25 644 | 26 002 | 26 366 | 26 737 | 27 104 |

2005 թվականի մարդահամարի համաձայն, տղամարդիկ կազմել են Սան Կառլոսի բնակչության 52.4% -ը, կանայք ՝ համապատասխանաբար 47.6%: Ռասայականորեն, սպիտակամորթներն ու մետիսները կազմել են քաղաքի բնակչության 99,5% -ը. սևամորթներ, մուլատներ` 0,4%; Հնդկացիները` 0,1%։ Գրագիտության մակարդակը ողջ բնակչության համար կազմել է 76.2%:

Տնտեսություն
------------

Մունիցիպալիտետի և քաղաքային ձեռնարկությունների ընդհանուր թվի 48.5% -ը առևտրային ձեռնարկություններ են, 48% -ը `սպասարկման ձեռնարկություններ, 3,5% -ը` արդյունաբերական ձեռնարկություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Información general» (իսպաներեն)։ Alcaldía de San Carlos — Córdoba (չաշխատող հղում)
2. ↑  «San Carlos» (անգլերեն)։ GeoNames


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Սան Մարինոյի կոմունիստական կուսակցություն**, (ՍՄԿԿ), հիմնադրվել է 1941 թ.-ի հուլիսին ընդհատակում՝ ֆաշիստական բռնապետության (1923–1944 թթ.) պայմաններում։ Դեռևս 1921 թ.-ին Սան Մարինոյում ստեղծվել էր իտալական կոմկուսի սեկցիա, որը սակայն ոստիկանական հետապնդումների պատճառով կարճ ժամանակից հետո դադարել էր գործել։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից (1939–1945 թթ.) հետո դեմոկրատական շարժումների վերելքի պայմաններում կոմկուսը ձեռք է բերել զգալի հաջողություններ։ 1945 թ.-ի պառլամենտական ընտրություններում սոցիալիստական կուսակցության հետ դաշնակցած՝ ստացել է 19 տեղ, սոցիալիստների հետ պառլամենտում կազմելով մեծամասնություն։ 1945–1957 թ.-ին գործադիր իշխանությունն իրականացնող երկու կապիտան–ռեգենտները եղել են սոցիալիստ և կոմունիստ։ Այդ տարիներին նրանց բլոկը անցկացրել է մի շարք ագրարային միջոցառումներ, ազգայնացրել մի քանի ձեռնարկություն, աշխատավորների դեմոկրատական իրավունքներն ամրապնդող որոշ փոփոխություններ մտցրել օրենսդրության մեջ։

Կուսակցության 8-րդ համագումարը (1973 թ.) մշակեց աշխատավորության և բնակչության միջին խավերի միասնության ամրապնդման գիծ։ 1974 թ.-ի պառլամենտական ընտրություններում Սան Մարինոյի կոմունիստները ստացան 15 տեղ (60-ից)։ 7–8-րդ և 9-րդ (1976 թ.) համագումարների փաստաթղթերում կոմունիստներն իրենց նպատակը հռչակեցին սոցիալիստական հասարակարգի կառուցումը՝ լայն հակամոնոպոլիստական ճակատ ստեղծելու և երկրի տնտեսական ու քաղաքական սիստեմում դեմոկրատական վերափոխումներ կատարելու ճանապարհով։

1978 թ.-ի պառլամենտական արտահերթ ընտրություններում հաղթանակ տարավ ձախ ուժերի միասնական ճակատը։ Նրանք պառլամենտում կազմեցին բացարձակ մեծամասնություն։ Նորաստեղծ կառավարության մեջ մինիստրական 10 տեղերից 4-ը ստացան կոմունիստները։

Սան Մարինոյի կոմունիստների 10-րդ համագումարը (1980 թ.) անցավ հասարակարգի բարեփոխման, դեմոկրատիայի և բազմակուսակցության ոգու, ձախ ուժերի միասնության ամրապնդման և բոլոր դեմոկրատական ուժերի համագործակցման նշանաբանով։ ՍՄԿԿ պատվիրակները մասնակցել են կոմունիստական և բանվորոկան կուսակցությունների 1957 թ.-ի, 1960 թ.-ի և 1969 թ.-ի Մոսկվայի խորհրդակցություններին և հավանություն տվել դրանց աշխատանքներին։

ՍՄԿԿ կառուցվում է դեմոկրատական ցենտրալիզմի սկզբունքներով։ Կուսակցության բարձրագույն մարմինը համագումարն է, իսկ դրանց միջև ընկած ժամանակաշրջանում՝ Կենտկոմը, որ Կենտրոնական վերահսկիչ հանձնաժողովի հետ համատեղ ընտրում է ղեկավարություն և քարտուղարություն։ Կուսակցության նախագահ՝ Է. Գասպերոնի, գլխավոր քարտուղար՝ Ու. Բարուլլի, կենտրոնական օրգանը «Շինտիլա» («La Scintilla») ամսաթերթն է։ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n87822285 · VIAF: 141989081 · WorldCat VIAF: 141989081 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 168)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սատուրն (այլ կիրառումներ)
«Սատուրն-1»
**«Սատուրն»** (անգլ.՝ *Saturn*), կրող հրթիռների ամերիկյան սերիայի («Սատուրն-1», «Սատուրն-1 Բ», «Սատուրն-5») անվանում։ «Սատուրն-1» կրող հրթիոները նախատեսված էին «Ապոլլոն» տիեզերանավերի մակետները և Երկրի «Պեգաս» արհեստական արբանյակները տիեզերք դուրս բերելու համար։ Առանց օգտակար բեռի ստարտային զանգվածը 502 տ է, տրամագիծը՝ 6,58 մ, երկարությունը՝ 43,3 մ «Սատուրն-1 Բ»-ները նախատեսված են անօդաչու և օդաչուավոր «Ապոլլոն» տիեզերանավերը շուրջերկրյա ուղեծիր դուրս բերելու, տիեզերագնացներին «Սքայլաբ» ուղեծրակայան հասցնելու, ինչպես նաև «Ապոլլոն–Սոյուզ» ծրագրով տիեզերանավեր արձակելու համար։ Ստարտային զանգվածը մոտ 570 տ է, տրամագիծը՝ 6,6 մ, երկարությունը՝ 43,3 մ։ «Սատուրն-1» և «Սատուրն-1 Բ» կրող հրթիռները երկաստիճան են։ Եռաստիճան «Սատուրն-5»-ը ծառայում է լուսնախցիկով «Ապոլլոն» տիեզերանավեր՝ երկրակենտրոն ուղեծիր և դեպի Լուսին արձակելու համար։ Երկաստիճան «Սատուրն-5» կրող հրթիռներով երկրակենտրոն ուղեծիր են դուրս բերվում «Սքայլաբ» ուղեծրակայանները։ Առանց օգտակար բեռի ստարտային զանգվածը մոտ 3000 տ է, երկարությունը՝ 86 մ, տրամագիծը՝ 10 մ։ «Սատուրն»-ներն աշխատում են հեղուկ վառելիքով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 209)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh97006142 · Microsoft: 67438938 |

 |
**Վլադիմիր Հովհաննեսի Անջելյան** (օգոստոսի 23, 1931(1931-08-23), Ախալցխա, Վրացական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - 2006), հայ բժիշկ, ակնաբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1971), պրոֆեսոր (1987): ՌԴ վաստակավոր բժիշկ (2001): ԽՍՀՄ գյուտարար (1985): Արտասահմանյան մի շարք ակադեմիաների պատվավոր անդամ։

Բորիս Անջելյանի և Գեորգի Անջելյանի եղբայրն է։

Կենսագրություն
--------------

Վլադիմիր Անջելյանը ծնվել է 1931 թվականի օգոստոսի 23-ին, Ախալցխա քաղաքում (Վրաստան)։ 1956 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1962 թվականից աշխատել է Մոսկվայի Հելմհոլցի անվան գիտահետազոտական ինստիտուտում, 1973 թվականից՝ Մոսկվայի Հելմհոլցի անվան գիտահետազոտական ինստիտուտում աչքի վարակային և իմունային ախտաբանության լաբորատորիայի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերվում են տեսողության օրգանի վարակային ախտաբանությանը։ Առաջինն է ուսումնասիրել աչքի ադենովիրուսային հիվանդությունների մի շարք հարուցիչներ, նկարագրել այդ հիվանդությունների կլինիկահամաճարակաբանական առանձնահատկությունները և առաջարկել ախտորոշման, կանխարգելման ու բուժման եղանակներ։ Կատարելագործել է Հելմհոլցի հեղինակած ակնադիտակը, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել աչքի խորանիստ մասերը։

Վլադիմիր Անջելյանը մահացել է 2006 թվականին։

Անդամակցություն
---------------

* Ռուսաստանի ակնաբույժների գիտական ընկերության նախագահության անդամ (1972)
* ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ արծաթե մեդալ (1986)
* ՌԴ բնական ԳԱ անդամ (2002)

Պարգևներ
--------

* ԽՍՀՄ գյուտարար (1985)
* ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ արծաթե մեդալ (1986)
* ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ բրոնզե մեդալ (1988)
* ՌԴ վաստակավոր բժիշկ (2001)

Երկեր
-----

* Актуальные вопросы офтальмоиммунологии, 1988, (Под ред. Н. С. Зайцевой, В. О. Анджелова).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005:


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17320 |

 |
**Ռեալիզմ**, իրապաշտություն, երաժշտության մեջ ռեալիզմի մասին օրինաչափորեն խոսվում է այն դեպքում, երբ կոմպոզիտորը, խոսքի, բեմական գործողության կամ կենցաղային ու համադրային ժանրերով պայմանավորված, տեսողական ու իմաստային զուգորդումների միջոցով հստակեցնում է երաժշտական կերպարները։

Ռեալիզմի միտումները (բնության և կենցաղի կենդանի, ակնհայտ պատկերներ, մարդկային բնավորությունների հոգեբանորեն որոշակի ուրվանկարներ) առաջացել են Վերածննդի դարաշրջանում, զարգացել բարոկկոյի և կլասիցիզմի շրջանների երաժշտության մեջ, 18-րդ դարում վառ կերպով դրսևորվել իտալական, ֆրանսիական, ռուսական կոմիկական օպերայում և գերմանական զինգշպիլում։

19-րդ դարի 2-րդ կեսին Ժորժ Բիզեն («Կարմեն»), Ջուզեպպե Վերդին («Օթելլո», «Ֆալստաֆ»), մասամբ՝ Ռիխարդ Վագները («Նյուրնբերգյան մայստերզինգերներ») և այլ հեղինակներ ստեղծել են սոցիալապես տիպականացված, հոգեբանական բազմաշերտ կերպարներ, որով արևմտաեվրոպական երաժշտության մեջ նշանավորվել է ռեալիզմի ձևավորումը։ Ավելի վաղ այդ մեթոդը (որպես քննադատական ռեալիզմ) հաստատվել է ռուսական երաժշտության մեջ (Ալեքսանդր Դարգոմիժսկու ռոմանսներն ու «Ջրահարսը» օպերան), որի նախապատրաստմանը մեծապես նպաստել է Միխայիլ Գլինկան («Իվան Սուսանին»)։

Երաժշտության մեջ ռեալիզմի առավել բարձրարվեստ գործերից են «Հզոր խմբակ»-ի կոմպոզիտորների՝ Մ. Պ. Մուսորգսկու, Ալեքսանդր Բորոդինի, մասամբ՝ ռոմանտիզմի գծերը պահպանող Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովի և Պյոտր Չայկովսկու երկերը։

Հայ երաժշտության մեջ ռեալիզմի միտումներն ի հայտ են եկել դեռևս հայրեններում, անտունիներում, տաղերում, «Սասնա ծռեր» էպոսի երաժշտական հատվածներում, ավելի ուշ՝ Քրիստափոր Կարա-Մուրզայի, Ե. Բաղդասարյանի, Գ. Սյունու և այլ ժողովրդական երգերի մշակումներում։ Կոմիտասը ռեալիզմը որպես ստեղծագործական մեթոդ փայլուն կերպով կիրառել է իր ստեղծագործության մեջ։ Ռեալիզմի հատկանիշներ դրսևորվել են նաև Արամ Խաչատրյանի, Հարո Ստեփանյանի, Արմեն Տիգրանյանի, Ռոմանոս Մելիքյանի և ազգային կոմպոզիտորական դպրոցի ուրիշ ներկայացուցիչների երկերում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Սերգեյ Լեոնիդովիչ Կրավեց** (ռուս.՝ Кравец, Сергей Леонидович, մարտի 8, 1962(1962-03-08), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս փիլիսոփա, լրագրող, խմբագիր, մշակութային գործիչ, Ռուսական մեծ հանրագիտարանի պատասխանատու խմբագիր, ինչպես նաև եկեղեցա-գիտական կենտրոնի ղեկավար, «Ուղղափառ հանրագիտարանի» ֆոնդի նախագահ։ Ռուս կրոնական փիլիսոփաների, ռուս ուղղափառ եկեղեցու պատմության հանրագիտարաննների հեղինակ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1962 թվականի մարտի 8-ին Մոսկվայում՝ ռազմական թարգմանչի և ուսուցչի ընտանիքում։

Իր վկայությամբ` նա շատ լավ է ավարտել դպրոցը, որտեղ նա «ավելի հեշտությամբ է յուրացրել հումանիտար գիտությունները»։ «Ես սովորական երեխա էի։ Մենք բոլորս շատ ենք կարդացել»։ Սակայն, ըստ նրա, մինչև համալսարանի 3-րդ կուրսը նրա կրթությունը եղել է «ոչ համակարգային» և «մակերեսային». 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մոսկվայի պետական համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետի (МГУ) մթնոլորտն էր այդպիսին․ ուզում ես, սովորիր, ուզում ես, մի սովորիր։ |  |

Այնուհետև, հատուկ սեմինարից սկսած, որը նվիրված էր ռուսական գրական քննադատությանը, նրա վրա սկսում է ազդեցություն թողնել Իգոր Վինոգրադովը։ Միևնույն ժամանակ Կրավեցը հիշում է, որ շատ տարօրինակ ձևով է հանդիպել իր ապագա կնոջը, որի հետ նա ներկայացնում էր Մոսկվան Համառուսաստանյան ուսանողական օլիմպիադայում, որտեղ ինքը «դաժան կերպով ձախողում է», լուրջ քննության ժամանակ, իսկ կինը գրավում է երկրորդ տեղը։ «Ելքը մեկն էր՝ սկսել սովորել։ Ես պարզապես տեղափոխվեցի Պատմական գրադարան։ Բոլոր գրքերը կարդացի շատ մանրամասն գրառումներով․.. այդ ժամանակից ի վեր՝ քսան տարեկանից, ես սկսեցի ոչ թե պարզապես կարդալ ինչ պատահի, այլ պահել ինձ ինչ-որ համակարգվածության մեջ»։

1984 թվականին կարմիր դիպլոմով ավարտել է Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի ՄՊՀ ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետը։ Զբաղվել է ռուսական գրականությամբ, դիպլոմային աշխատանք է գրել է Ֆեոդոր Դոստոևսկու «Դևեր վեպի հիման վրա։ Նրա վրա մեծ ազդեցություն են թողել Ալեքսեյ Լոսովը և Իգոր Իվանովիչ Վինոգրադովը, որը հետագայում մկրտության ժամանակ դարձել է նրա կնքահայրը։ 

Համալսարանն ավարտելուց հետո ընդունվել է ԽՍՀՄ ԳԱ փիլիսոփայության ինստիտուտի ասպիրանտուրա։ Աշխատել է Պավել Ֆլորենսկու գեղագիտության մասին թեկնածուական ատենախոսության վրա, մտերմացել է նրա թոռների (մասնավորապես՝ վանահայր Անդրոնիկ Տրուբաչովի) հետ, սակայն թեկնածուականը այդպես էլ չի պաշտպանել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. 1 2 3 4 5  *Кульба А.* Сергей Кравец: «Это иллюзия, что мы знаем православное вероучение» // 01.12.2011.
3. ↑  Главный редактор научного издательства «Большая российская энциклопедия». // 19 декабря 2019.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ISNI: 0000000054235375 · LCCN: nr91020907 · NTA: 29714507X · NUKAT: n2005103791 · SUDOC: 093197314 · VIAF: 19534956 · WorldCat VIAF: 19534956 |

 |

 |
Ռեզերֆորդիում
**Ռեզերֆորդիում** նաև՝ **Կուրչատովիում** (լատին․՝ Curchatovium) Ku, 
պարբերական համակարգի IV խմբի արհեսաականորեն ստացված ռադիոակտիվ քիմիական տարր։ Կարգահամարը 104 է։ Հայտնի են կուրչատովիումի ռադիոակտիվ 9 իզոտոպները՝ 253-261 զանգվածային թվերով։ ^{{260}}Ku և ^{{259}}Ku (կիսաքայքայման պարբերությունները՝ 0, 1 և 4, 5 վրկ) առաջինը (1964 և 1966) հայտնաբերել են Դուբնայի միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստուտում (Դ.Ն.Ֆլյորով, Յ.Հովհաննիսյան և ուրիշներ)՝ միջուկների ինքնաբերաբար քայքայմամբ, իսկ ^{{261}}Ku և ^{{257}}Ku (T½ 4, 5 և 65 վրկ) Բերկլիում (ԱՄՆ)՝ ալֆա-ճառագայթմամբ։ Կուրչատովիումը Դուբնայում սինթեզվել է միջուկների միաձուլման ռեակցիայի հաշվին՝ {\frac {\_{{242}}}{94}}Pu իզոտոպը {\frac {\_{{22}}}{10}}Ne-ի արագացած իոններով ռմբակոծելով։ 104-րդ տարրի անվանումն առաջարկել է ակադեմիկոս Գ.Ն.Ֆլյորովը՝ ի պատիվ Կուրչատովի։ Ամերիկացի հետազոտոդներն առաջարկել են (1969) այդ տարրի իրենց անվանումը՝ **ռեզերֆորդիում** (նշանը՝ Rf)։ Սակայն ամերիկացիներին չի հաջողվել գրանցել ^{{260}}Ku-ի ինքնաբերաբար բաժանումը։ 1976 թվականին Դուբնայում կրկին գրանցվեց ^{{260}}Ku, ըստ ^{{249}}Bk (^{{15}}N, 4n) ^{{260}}Ku միջուկային ռեակցիայի՝ Բերկլիի աշխատակցի ներկայությամբ։ Այդ աշխատանքում քննարկվեց և բացատրվեց նաև Բերկլիում կատարված փորձերի անճշտությունը։ Կուրչատովիումը առաջին «տրանսակտինոիդային» տարրն է։ Ku-ի ատոմների էլեկտրոնային կառուցվածքը գազային ֆազում 5f^{{14}}6d^{2}7s^{2} է և նման է առաջին «տրանսլանթանոիդային» հաֆնիում տարրին (Hf)4f^{{14}}5d^{2}6s^{2}։ Դա հաստատվում է Ku-ի և Hf-ի քիմիական հատկությունների նմանությամբ։ Այսպես, կուրչատովիումի անջուր քլորիդը ցնդելիությամբ մոտ է հաֆնիումի քառաքլորիդին (գոլորշիացման ջերմաստիճանը՝ 313°C) և քիչ ավելի ցնդող է, քան ակտինոիդային տարրերի քլորիդները (եռման ջերմաստիճանը բարձր է 1500°C-ից)։ Օգտվելով այդ հատկություններից՝ չեխոսլովակյան գիտնական Ի. Զվարան և ուրիշներ Դուբնայում իրականացրին (1966) Ku-ի ատոմների քիմիական բաժանումը դրան ուղեկցող ակտինոիդային տարրերից։ Այսպիսով, հաստատվեց, որ կուրչատովիումը պատկանում է տարրերի պարբերական համակարգի IV խմբի երկրորդական ենթախմբին։

Տես նաև
-------

* Պարբերական աղյուսակ

| * դ
* ք
* խ
 Պարբերական աղյուսակ |
| --- |
| H |   | He |
| Li | Be |   | B | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg |   | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca |   | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| Rb | Sr |   | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 33)։*  |
**Սերգիուս Շելկովնիկով** (իսկական անունը՝ *Սարգիս Մետաքսյան*, 1871, Երևան, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 8, 1929(1929-11-08), Վարշավա, Լեհաստանի Երկրորդ Հանրապետություն), հայ օպերային երգիչ (բարիտոն, դրամատիկական տենոր)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1871 թվականին Երևանում։ Երաժշտական կրթությունն ստացել է Ելիզավետպոլում, Մոսկվայում, Սանկտ Պետերբուրգում։ 

1904 թվականին Վարշավայի օպերային թատրոնում հանդես է եկել Ռուջերո Լեոնկավալլոյի «Պայացներ» օպերայում, դարձել այդ թատրոնի մեներգիչ, իսկ 1907-1924 թվականներին եղել է թատրոնի տնօրեն։

1927 թվականին դարձել է լեհական «Բագատել» թատրոնի ղեկավար։ Լավագույն դերերգերից են՝ Էսկամիլիո (Ժ. Բիզեի «Կարմեն»), Ժերմոն, Ռիգոլետտո, Ամոնասրո (Ջ. Վերդիի «Տրավիատա», «Ռիգոլետտո», «Աիդա»), կոմս դե Նևերա (Ջ. Մեյերբերի «Հուգենոտներ»), Անջելոտի (Ջ. Պուչչիննիի «Տոսկա») և այլն։ 

Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։ 

1924 թվականից հանդես է եկել համերգներով. երգացանկում ընդգրկված են եղել նաև հայկական, վրացական, գնչուական և այլ երգեր։

Մահացել է 1929 թվականի նոյեմբերի 8-ին Վարշավայում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Սարգիս Վասիլի Բարխուդարյան** (օգոստոսի 26 (սեպտեմբերի 7), 1887, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 25, 1973(1973-10-25), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ, թաղված է Երևանում), հայ խորհրդային կոմպոզիտոր։ ՎԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1936), ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1960)։

Կենսագրություն
--------------

1907-1909 թվականներին սովորել է Բեռլինի կոնսերվատորիայում (դաշնամուրի դասարան, դասատու՝ Շուլց), 1915 թվականին ավարտել է Պետրոգրադի կոնսերվատորիան (կոմպոզիցիայի դասարան, դասատուներ՝ Վ. Կալաֆատի, Մաքսիմիլիան Շտեյնբերգ, Մ. Վիտոլ)։ Դասավանդել է Թբիլիսիի և Երևանի կոնսերվատորիաներում։ Ստեղծագործության հիմնական ժանրը դաշնամուրային մանրանվագն է։ Ստեղծել է ազգային երանգով դաշնամուրային պիեսներ։ Նրա «Արևելյան պարերը» (1910-1913) նկատելի դեր են կատարել ազգային դաշնամուրային ստեղծագործության զարգացման սկզբնական շրջանում։ Սարգիս Բարխուդարյանի գրչին են պատկանում նաև դաշնամուրային պիեսների երկու շարք (1910-1918, 1915-1923), «Անուշ» սիմֆոնիկ պոեմը (1917), «Անդրֆեդերացիա» սյուիտը (1932), «Նարինե» բալետը (1938, չի բեմադրվել), 25 պիես-մանրանկար (1942-1943), «1943» նախերգանքը, «Քեռի քուչի» մանկական օպերան (1945, բեմադրություն 1946, Երևանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոն), երաժշտություն թատերական ներկայացումների համար (Հակոբ Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ», Դերենիկ Դեմիրճյանի «Քաջ Նազար» և այլն), կինոերաժշտություն («Կարո», «Տերն ու ծառան»), ռոմանսներ, ժողովրդական և աշուղական երգերի մշակումներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 320.

Գրականություն
-------------

* Տեր-Սիմոնյան Մ. Սարգիս Բարխուդարյան, Երևան, 1968։
* Магакян М. Саркис Бархударян, Е. 1978.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հանրային ռադիոյի արխիվ · Discogs · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 17588 · BNF: 14841734d · GND: 1161366679 · ISNI: 0000000040062901 · LCCN: n2005034520 · LNB: 000302140 · NKC: xx0166190 · VIAF: 12572564 · WorldCat VIAF: 12572564 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 320)։*  |
**Սերժ Լևի Սյունի** (անգլ.՝ Serj Syuni (Suni), օգոստոսի 14, 1930(1930-08-14), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), հայ դաշնակահար, կոմպոզիտոր։ 

Լև Տեր-Օգանովի որդին է, կոմպոզիտոր, խմբավար Գրիգոր Սյունու թոռը։

Կենսագրություն
--------------

Սերժ Սյունին ծնվել է 1930 թվականի օգոստոսի 14-ին Նյու Յորքում, երաժիշտ-մանկավարժ Լև Տեր-Օգանովի և Սեդա Սյունու ընտանիքում։ Որպես դաշնակահար՝ մենահամերգով հանդես է եկել 17 տարեկանում Նյու Յորքում, ապա՝ ԱՄՆ-ի այլ քաղաքներում։ 1954-1960 թվականներին սովորել է Ջուլիարդի երաժշտական բարձրագույն դպրոցում։ 1960 թվականին վարել է Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» օպերայի ներկայացումը (Նյու Յորք, տեղի հայ առաջնորդարանի նախաձեռնությամբ)։

Համերգային ծրագրում ընդգրկված են եղել Յոհան Սեբաստիան Բախի մի մինոր տոկկատը, Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի սոլ մաժոր, Լյուդվիգ վան Բեթհովենի 21-րդ դո մաժոր, Սերգեյ Պրոկոֆևի 3-րդ, Պաուլ Հինդեմիթի սոնատները, Ֆերենց Լիստի «Պետրարկայի սոնետները», «Մեֆիստո վալսը», Կլոդ Դեբյուսիի պրելյուդներից, Ֆրեդերիկ Շոպենի պոլոնեզներից, վալսերից և այլ գործեր։ 

Հեղինակել է դաշնամուրային պիեսներ, երգեր, խմբերգեր։ Նրա դաշնամուրի տոկկատն ատոնալ երաժշտության նմուշ է՝ այդ ժանրին համապատասխան ռիթմական հստակ և զորեղ կառուցվածքով, որտեղ նկատելի է հայկական շունչը։ 

Դասավանդել է Նյու Յորքի երաժշտական քոլեջում։ Եղել է Լոնգ Այլենդի կոմպոզիտորների միության անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սերժ Սյունի


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ռեյ Տորո** (անգլ.՝ Raymond Manuel Toro-Ortiz, հուլիսի 15, 1977(1977-07-15), Նյուարկ, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ), ամերիկացի երաժիշտ, My Chemical Romance խմբի էքս-կիթառահար և բեք-վոկալիստ (2001-2013 թթ.)։

Կենսագրություն
--------------

Ռեյը ծնվել է Քերնի քաղաքում և մեծացել է պուերտո-ռիկացու ընտանիքում։ Հայրն աշխատել է փոստային բաժանմունքում։ Ռեյը ունի երկու եղբայր։ Նա ուղղակի հիացած է եղել, երբ տեսել է, թե ինչպես է իր մեծ եղբայրը նվագում Led Zeppelin-ի երգերը։ Քանի որ Ռեյի ընտանիքը ապրում էր վտանգավոր թաղամասում, որտեղ միշտ թմրամոլներ էին լինում, Ռեյի մայրը արգելում էր նրան բակում խաղալ, այդ պատճառով նա անդադար կիթառ էր նվագում։ Ռեյը սովորել է «William Paterson» համալսարանում, որպեսզի խմբագիր դառնա։

Ստեղծագործական Կյանքը
---------------------

Սեպտեմբերի 11-ի դեպքերից հետո Ջերարդ Ուեյը Ռեյին առաջարկում է խումբ ստեղծել։ Սակայն սկզբից Ռեյը հրաժարվել էր, որովհետև հարվածային գործիքներ էր նվագում մեկ այլ խմբում։ Սակայն Ջերարդին հաջողվում է համոզել Ռեյին և Ռեյը միանում է խմբին։ Երբ My Chemical Romance-ին միանում է ռիթմ-կիթառիստ Ֆրենկ Այերոն, Ռեյը դառնում է սոլո-կիթառիստ։ Ռեյը լինելով սոլո-կիթառիստ, մեծ պատասխանատվություն է իր վրա կրում և գրում է խմբի երգերի մեծ մասի երաժշտությունը։ Նա նաև օգնում է Ֆրենկին ավելի կատարելագործել իր կիթառի պարտիաները։ Ռեյը ասում է, որ այն ինչ նվագում է իր կիթառը այնպիսի ռոք-լեգենդների արտացոլանքն է ինչպիսիք են՝ Սթիվի Ռեյ Վոնը, Ջիմի Հենդրիքսը, Էրիկ Կլեպտոնը, Թոնի Այոմին և Ջիմի Փեյջը:

Սկավառակագրություն
------------------

### My Chemical Romance

* *I Brought You My Bullets, You Brought Me Your Love* (2002)
* *Three Cheers for Sweet Revenge* (2004)
* *The Black Parade* (2006)
* *Danger Days: True Lives Of The Fabulous Killjoys* (2010)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ray Toro (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում
* Ռեյ ՏորոԹվիթթերում
* Ռեյ Տորոյի կենսագրությունը
**Սերմնաբանություն**, գիտություն սերմերի մասին, ուսումնասիրում է սերմի արտաքին և ներքին կառուցվածքը, զարգացումը մայր բույսի վրա բեղմնավորումից մինչև հասունացումը, ապա նոր, ինքնուրույն բույսի առաջացումը։

Տարբերում են բուսաբանական սերմնաբանություն (կայպոլոգիա), ուսումնասիրում է վայրի ֆլորայի սերմերն ու պտուղները, և գյուղատնտեսական սերմնաբանությունը կամ ագրոնոմիական՝ ուսումնասիրում է մշակովի բույսերի սերմերը։ Սերմնաբուծության տեսական հիմքն է։

Գյուղատնտեսական սերմնաբանությունը մշակում է նաև սերմնանյութի ցանքային որակի և բերքատու հատկությունների բարելավման, գնահատման և հսկողության մեթոդները։ Սերմնաբանությունը սերտորեն կապված է բուսաբանության, կենսաքիմիայի, գենետիկայի, բույսերի ֆիզիոլոգիայի և կենսաբանական այլ գիտությունների հետ և օգտվում է դրանց հետազոտության մեթոդներից։

Սերմնաբանության մասին առաջին հիմնարար աշխատանքը լույս է տեսել 1876 թվականին, հեղինակը գերմանացի բուսաբան Ֆ․ Նոբբեն էր։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 340)։*  |
**Սարինե Սաղերյան** (սեպտեմբերի 27, 1994(1994-09-27), Բեյրութ, Լիբանան), ավելի հայտնի որպես Սարինա Քրոս, հայկական արմատներով երգչուհի։ Սարինան լայն ճանաչում է ձեռք բերել հունական հայտնի "STIN YGEIA MAS RE PAIDIA" հեռուստանախագծին մասնակցելուց հետո, որտեղ հույն երաժիշտներ Կոստանտինուս և Մաթեոս Ծախուրիդիս եղբայների հետ կատարել է հայկական ժողովրդական «Բինգյոլ», արաբական «فوق النخل» և հունական «An eisai ena asteri» երգերը, որոնք մեծ տարածում են գտել հատկապես Հունաստանում, Հայաստանում և Լիբանանում՝ տարբեր սոց-ցանցերում հավաքելով ավելի քան 10 միլիոն դիտում։

Սարինան 2017 թ. ամռանը Հունաստանի Սալոնիկ քաղաքում անցկացվող Ծախուրիդիս եղբայների համերգի հատուկ հյուրն էր, որտեղ կատարեց 8 երգ, ներառյալ հայկական «Աշխարհում սիրել եմ քեզ», «Դլե Յաման», «Թամամ Աշխարհ», «Բինգյոլ» երգերը։ 2017 թ. հուլիսին Սարինա Քրոսն առաջին անգամ այցելեց Հայաստան։

Վաղ կյանք
---------

Ծնված լինելով երաժիշտների ընտանիքում, դեռ մանկուց Սարինան սիրել է երգն ու երաժշտությունը։ Հայրը եղել է հայտնի լիբանանահայ երգիչ Փոլ Բաղդադլյանի թմբկահարը, ինչն էլ պատճառ է հանդիսացել, որպեսզի նա նույնպես ընտրի երաժշտի ուղին։ Մեծանալով Բեյրութի հայկական համայնքում, Սարինան ծանոթացել է Արևելյան երկրների մշակույթին։ Այժմ նա երգում է 10 տարբեր լեզուներով։ 16 տարեկանում սովորում է կիթառ նվագել և կատարում իր առաջին քայլերը դեպի մեծ բեմ։ 18 տարեկանում սովորում է լատինո պարեր, ապա պորտուգալերեն, ինչը նրան թույլ է տալիս միանալ «the Brazzillian Passos Allegres» խմբին, որպես մեներգիչ։ 20 տարեկանում Չիչո Կաստիլի և Ֆարիդ Նեհմի հետ կատարում է «Բեյրութ Հաբիբի» երգը, որը Բեյրութի և քաղաքի ամենամյա մեծ Վազքի հիմնն էր։ Վազքին մասնակցում էր ավելի քան 40,000 վազորդ։ Համերգներով շրջագայել է աշխարհի տարբեր երկրներում՝ Հունաստանում, Հորդանանում, Իսպանիայում, Իտալիայում, Գերմանիայում, Եմենում, ԱՄԷ-ում, Ֆրանսիայում և այլուր։ Այժմ պատրաստվում է Հայաստանյան մենահամերգին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկական ժողովրդական "Բինգյոլ" երգը Հունաստանում
2. ↑  Η Sarina Cross Τραγουδάει - Νίκο Βέρτη Live 26/11/16
3. ↑  Η Sarina Cross Τραγουδάει - Νίκο Βέρτη Live 26/11/16 Սալոնիկյան համերգ
4. ↑  Հայկական "Աշխարհում սիրել եմ քեզ" երգը Հունաստանում
5. ↑  Դլե Յաման - Կոմիտաս
6. ↑  Սալոնիկի Համերգ