**Իոտապա** (հին հունարեն՝ Ιοτάπα, մ. թ. ա. 43, Ատրպատական - *անհայտ*), Մեդիա-Ատրպատականի թագավոր Մար Արտավազդի դուստրը, մեդացիների արքայադուստր։ Ամուսնությունից հետո դառնում է Կոմմագենեի թագուհի։

Կենսագրություն
--------------

Ատրպատականի թագավոր Մար Արտավազդի (Արտավազդ Մեդացու) հատած մետաղադրամները։
Իոտոպան ուներ մեդական (մարական), հայկական և հունական ծագումնաբանություն։ Ծնվել է մ․թ․ա․ 43 թվականին Ատրպատականի թագավորական ընտանիքում։ Նրա հայրը մարերի թագավոր Արտավազդ Ա Մեդացին (Մար Արտավազդ), իսկ մայրը՝ Կոմմագենեի արքայադուստր Աթենայիսը։ Մ․թ․ա․ 33 թվականին Իոտապան ամուսնանում է իր հեռավոր ազգականի՝ Պտղոմեոսյան Եգիպտոսի թագուհի Կլեոպատրա Ֆիլոպատորի և Հռոմեական հանրապետության եռապետ Մարկոս Անտոնիոսի միջնեկ որդու՝ Ալեքսանդրոս Հելիոսի հետ։ Դեռևս մ․թ․ա․ 35 թվականին Մար Արտավազդը հանդես էր եկել Պարթևստանի դեմ դաշինք կազմելու նախաձեռնությամբ և ակնկալում էր հռոմեական լեգեոնների զորակցությունը։ Հռոմին ևս շահեկան էր Ատրպատականի հետ դաշինքի կնքումը։ Երկու երկրների միջև բարեկամական հարաբերությունները երաշխավորելու համար Արտավազդ Ա Մեդացին իր դստերը՝ Իոտոպային, տալիս է կնության Կլեոպատրայի և Անտոնիոսի որդուն՝ Ալեքսանդրոս Հելիոսին։

Մ․թ․ա․ 33 թվականին Անտոնիոսը Արաքս գետի ափին հանդիպում է իր դաշնակից Արտավազդ Մեդացուն։ Հանդիպման ընթացքում կողմերի միջև պայմանավորվածություն է ձեռք բերվում համաձայն որի, հռոմեական լեգեոնները պետք է զորակցեին Արտավազդ Ա-ին՝ պարթևական արշավանքի ընթացքում, իսկ մարերը՝ Գայոս Օկտավիանոսի փոխարեն ճանաչեին Մարկոս Անտոնիոսի միանձնյա կառավարման իրավունքները Հռոմեական հանրապետությունում։ Արդյունքում՝ Ատրպատականին հաջողվում է հաջող պայքար մղել Պարթևստանի դեմ և որոշակի տարածքներ ձեռք բերել Մեծ Հայքի թագավորությունից։ Ակցիումի ճակատամարտի նախօրեին Անտոնիոսը ետ է կանչում Ատրպատականում կենտրոնացած հռոմեական լեգեոններին։ Արդյունքում՝ մ․թ․ա․ 30 թվականին պարթևների արքա Հրահատ Դ-ի զորակցությամբ Մար Արտավազդի տիրակալություն են ներխուժում Արտաշես Բ-ի գլխավորած Մեծ Հայքի թագավորության ուժերը։ Մարական զորքերը ջախջախիչ պարտություն են կրում, որի հետևանքով Արտավազդ Մեդացին ստիպված է լինում թողնել սեփական երկիրն ու քաղաքական ապաստան խնդրել «Կրտսեր Կեսարից»՝ Գայոս Օկտավիանոսից։ Ատրպատականի թագավորության տարածքը միացվում է Մեծ Հայքին։ Մ․թ․ա․ 30 թվականին Իոտապան հեռանում է Ալեքսանդրիայից՝ խզելով Ալեքսանդրոս Հելիոսի հետ կնքված ամուսնական դաշինքը։ Հաջորդիվ Եգիպտոսը գրավվում է Օկտավիանոսի բանակի կողմից և վերածվում հռոմեական պրովինցիայի։ Հընթացս Իոտապայի հայրը՝ Մար Արտավազդը, հաստատվում է Օկտավիանոսի արքունիքում, իսկ վերջինս մեդացի թագավորին «ընդունում է բարյացակամորեն»։ Օկտավիանոսի բարեխղճության շնորհիվ Կլեոպատրայի արքունիքից ետ է վերադարձվում Իոտապան, իսկ Արտավազդը ճանաչվում է Փոքր Հայքի թագավոր։

Նույն տարում Իոտապան ամուսնանում է իր մոր զարմիկի՝ Կոմմագենեի թագավոր Միհրդատ Գ-ի հետ։ Նրանց ամուսնական կապի արդյունքում ծնվում է Կոմմագենեի հաջորդ թագավոր Անտիոքոս Գ Եպիֆանոսը, Իոտապա Կրտսերը, Ակա Բ թագուհին և Էմեսայի ապագա թագուհի Իոտապան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Դիոն Կասիոս, «Հռոմեական պատմություն», 49.40.2; Պլուտարքոս, «Անտոնիոս», 53.12
2. ↑  "Պտղոմեոսյան արքայատոհմ". tyndalehouse.com. Արխիվացված է the original 2011 թ․ հուլիսի 16-ին. Retrieved 2010 թ․ նոյեմբերի 28.
3. ↑  Դիոն Կասիոս, «*Հռոմեական պատմություն»* 49.44.1-4։
4. ↑  Թեոդոր Մոմզեն՝ ըստ պատմության Դիոն Կասիոսի, *«Հռոմեական պատմություն»* 54.9.2
5. ↑  Speidel, Michael Alexander. "Early Roman Rule in Commagene" (PDF). Mavors-Institut für Antike Militärgeschichte. Արխիվացված է the original (PDF) 2015 թ․ դեկտեմբերի 27-ին. Retrieved 2010 թ․ նոյեմբերի 28.
6. ↑  *Smith, Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*. p. 194. Արխիվացված է the original 2012 թ․ սեպտեմբերի 21-ին. Retrieved 2010 թ․ նոյեմբերի 28.
7. ↑  "Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology". p. 614. Արխիվացված է the original 2011 թ․ հունիսի 5-ին. Retrieved 2010 թ․ նոյեմբերի 28.
8. ↑  "Egyptian Royal Genealogy". geocities.com. Արխիվացված է the original 2009 թ․ հոկտեմբերի 27-ին. Retrieved 2010 թ․ նոյեմբերի 28.
9. ↑  Ptolemaic Genealogy: Affiliated Lines, Descendant Lines Archived 16 July 2011 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WeRelate |

 |