**Շագաա** (Աազի Շագը), Տուվայի Նոր տարին ըստ լուսնային-արևային օրացույցի, ավանդական մեծ տոն, որը նշում է նոր կյանքի սկիզբը.ծննդյան, նորացման և մաքրման խորհրդանիշ։ Շագաայի ժողովրդական տոնը հաստատվել է Տիվայի Հանրապետության 1999 թվականի փետրվարի 12-ի «Տուվայի Հանրապետության տոների մասին» թիվ 143 օրենքով։

Տոնակատարության ավանդույթներն ու ծեսերը
---------------------------------------

Շագաայի ծես
Շագաա տոնի Սուրբ իմաստը պարունակվում է հենց իր անվան մեջ, որը բացատրվում է որպես «шагның чаазы», ինչը նշանակում է նոր փուլի սկիզբ, նոր ցիկլ, նորացում։ Լինելով հնագույն և Սուրբ տոն՝ Շագաան տոնելու իր հատուկ ավանդույթներն ունի։

### Ավանդական ողջույնի ծես «Չոլուքշուր»

Շագաան տուվացիների շրջանում է, որ ընդունված է կատարել չոլուկշուուրի ողջույնի ավանդական ծեսը։ Հարկ է նշել, որ չոլուկշուուրը կատարվել է միայն տարին մեկ անգամ։ Կատարելով չոլուկշուուրան արտասանել՝ 

> «Ամիռ մենդի!»- Խաղաղություն Ձեզ։
> 
> 

Ինչին պատասխանել՝

> «Սոլ մենդի!»- Խաղաղություն և Ձեզ նույնպես։
> 
> 

Այս ողջույնների արտասանությունն ուղեկցվում էր հատուկ գործողություններով։ Տարիքով ամենափոքրը երկու ձեռքերը ձգում է դեպի վեր՝ ափերը դեպի վեր, իսկ ավագը, իր հերթին, ձեռքերը դնում է դրանց վերևում՝ ափերը դեպի ներքև։ Այս ողջույնի մեջ արտահայտվում է խորը հարգանք, ակնածանք, անհրաժեշտության դեպքում նաև օգնության և աջակցության երդում։

### «Саң салыры» ծեսը

Саң салыр ծեսը սննդի համեղ մասերի ընծա է ոգիներին՝ ի նշան երախտագիտության տարվա բարենպաստ արդյունքի համար և քաջալերելու նպատակով։ Դրա համար կառուցվել է ծիսական խարույկ, որը տեղադրվել է մաքուր և բարձրադիր վայրում։ Խարույկի համար վառելափայտը խնամքով ընտրվեց։ Դրանք պետք է լինեն հարթ, կոկիկ, մաշված և առանց հանգույցների։ Կառուցված խարույկի վրա դրվում է գիհու ճյուղ, ապա սպիտակ սնունդ, անպայման բարեմաղթանքներ ասելով, շնորհակալություն հայտնելով և բարօրություն խնդրելով հաջորդ տարի։

### Ուտեստների պատրաստում Շագաայի համար

Ավանդական տոնական սեղանն առանձնանում է ազգային համեղ ուտեստների առատությամբ։ Տոնական սեղանի համար պատրաստվում են հիմնականում կաթնամթերք (կաթով թեյ, հալած կարագ, բշտակ՝ անթթխմոր և սեղմված պանիր, թթու կաթից ստացված տարբեր տեսակի չորացրած մրուր և այլն), գառան մսային ուտեստներ, բոովա՝ անթթխմոր տորտիլաներ, բոորզակ՝ թխվածքաբլիթ՝ հալված կարագի մեջ տապակած խմորի կտորների տեսքով։

Տես նաև
-------

* Ամանորը Մոնղոլիայում
* Լոսար

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "О праздничных днях Республики Тыва". *docs.cntd.ru*.
2. ↑  *Курбатский Г.Н. Тувинские праздники* Шагаа. — Кызыл: Тувинское книжное издательство, 1973. — С. 3—20. — 80 с.
3. ↑  "О национальном празднике Шагаа". *Официальный сайт Республики Тыва*. 08.02.2013. Արխիվացված է the original 2020 թ․ հունիսի 26-ին. Retrieved 2023 թ․ դեկտեմբերի 21.
4. ↑  *Кенин-Лопсан М.Б. Традиционная культура тувинцев* Шагаа. — Кызыл: Тувинское книжное издательство, 2006. — С. 140—144. — 232 с.
5. ↑  *Кужугет А.К. Круг знания. Научно-информационный журнал. Вып. I.* Шагаа. — 1998.
6. ↑  *Шагаа: истоки и традиции. Материалы Круглого стола, посвященного празднику Шагаа* Блюда Шагаа. — Кызыл: ТИГПИ, 2015.

Արտաքին հղումներ
----------------

* eventsinrussia.com — «Шагаа — национальный тувинский праздник Нового года»
* О празднике Шагаа на официальном портале Республики Тыва Archived 2020-06-26 at the Wayback Machine.