Պլեադներ, որոնց անունով կոչվում է տոնը
**Մատարիկի**, մաորիների լեզվով Նոր տարվա տոնի անվանումը։ Գալիս է Պլեադների աստղային կլաստերի անվանումից և նրանց առաջին արևածագի ժամանակից հունիսի վերջին կամ հուլիսի սկզբին։ Պոլինեզյան լեզուների մեծ մասում կան հարակից բառեր, որոնք ծագում են պրապոլինեզերեն «մանուտա, փոքր» մատալիկից, որն արդեն այն ժամանակ օգտագործվում էր այս աստղային կլաստերը նշելու համար։ «Մատարիկի»-ն անվանել է նաև կլաստերի կենտրոնական աստղը, իսկ շրջապատող աստղերն անվանել են Տուպու-ա-նուկու, Տուպու-ա-ռանգի, Վաիտի, Վաիտա, Վաիպունա-ա-ռանգի և Ուրուրանգի։

Տոնակատարության ավանդույթներ
----------------------------

Պլեադները կարևոր դեր են խաղացել եղանակները նավարկելու և որոշելու գործում։ Պլեադների և Ռիգելի առաջին արևածագը տեղի է ունենում արևածագից առաջ՝ հունիսի սկզբին կամ մայիսի վերջին. որոշ իվին նշում էր Նոր տարին Պլեադների առաջին արևածագի օրը, մյուսները սպասում էին հաջորդ լիալուսնին, մյուսները նշում էին հաջորդ նոր լուսինը. մյուսները նշում էին նույն կերպ Ռիգելի արևածագը։

Մայրցամաքների սեզոնը սկսեց նախապատրաստվել նոր տարվա գալուստը նշելու համար։ Աստվածներին, մասնավորապես՝ Ռոնգոյին, զոհաբերում էին գյուղատնտեսության պտուղները։ Մատարիկին նաև նշանակում էր երիտասարդներին երկրի և անտառի գաղտնիքները սովորեցնելու սկիզբ։ Բացի այդ, թռչունների և մրգերի որոշ տեսակներ հատկապես հեշտությամբ կարելի էր արդյունահանել այս սեզոնին։

Վերածնունդ
----------

Մատարիկայի տոնակատարությունը Օքլենդում, 2015
2001 թվականից ի վեր մաորի լեզվի հանձնաժողովը վարում է Մատարիկայի վերածննդի (Խաղաղօվկիանոսյան Նոր տարի) քաղաքականությունը՝ որպես կարևոր մաորի լեզվի վերածննդի համար։ Մի շարք մասնավոր և պետական կազմակերպություններ նշում են Մատարիկին բազմազան եղանակներով շաբաթվա կամ ամսվա ընթացքում հուլիս-օգոստոս ամիսներին։

Մատարիկին պետական տոն դարձնելու առաջարկ
---------------------------------------

Տոնի ճանաչման ընդլայնմամբ առաջարկներ հայտնվեցին Նոր Զելանդիայում պետական կարգավիճակ տալու մասին. մասնավորապես, մաորի կուսակցության նախկին անդամ Ռահուի Կատենեն 2009 թվականի հունիսին քվեարկության դրեց «Տե ռա մատարիկիի մասին» օրինագիծը։

Օրինագիծը մատարիկիի ամսաթիվն ամրագրում էր որպես հունիսի առաջին նորալուսնի օր, սակայն խորհրդարանին այն ներկայացնելուց առաջ ամսաթիվը փոխել են Պլեադների արևածագից հետո առաջին նորալուսնի։ Ուաիտակերի քաղաքապետ Բոբ Հարվին առաջարկել է այդ տոնը փոխարինել թագուհու պաշտոնական ծննդյան օրը։ Նոր Զելանդիայի Հանրապետական շարժումը նույնպես աջակցել է նախաձեռնությանը՝ տեղեկացնելով, որ տեղական ինքնակառավարման մարմիններից ոչ մեկը չի նշում միապետի ծննդյան օրը, սակայն շատերը մատարիկիի տոնակատարություն են կազմակերպում։ Չնայած դրան, օրինագիծն ինքնին չի առաջարկել չեղյալ համարել միապետի ծննդյան օրը և մերժվել է առաջին ընթերցմամբ։

Ազգային կուսակցության և մաորի կուսակցության կոալիցիան 2011 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից առաջ համաձայնության շրջանակներում որոշում է ընդունել աջակցել մատարիկիի ճանաչմանն ուղղված նախաձեռնություններին։

Ջասինդա Արդերն լեյբորիստական կառավարությունը մատարիկին դարձրեց պետական տոն 2021 թվականին՝ հայտարարելով, որ այն առաջին անգամ կանցկացվի 2022 թվականի հունիսի 24-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Winter stars» Archived 2008-04-03 at the Wayback Machine. Te Ara website
2. ↑  Polynesian Lexicon Project Online, entries \*mata-liki.1 Archived 2013-02-19 at the Wayback Machine. and \*mata-liki.2 Archived 2013-02-17 at the Wayback Machine.
3. ↑  «On Stars, and Star Lore» Archived 2012-04-30 at the Wayback Machine. The Maori: Yesterday and To-day, James Cowan, 1930
4. ↑  "Stars signal life cycle" (PDF). *Te Ao Maori*. 2005-06. p. 23 (p 2 of the PDF). Արխիվացված (PDF) from the original on 2013 թ․ հունվարի 30. Retrieved 2011 թ․ մայիսի 10.
5. ↑  «Stars are set for a happy Maori New Year» Archived 2011-07-16 at the Wayback Machine. Tariana Turia on the Maori Party website
6. ↑  "Winter stars - Ranginui – the sky - Te Ara Encyclopedia of New Zealand". Արխիվացված from the original on 2012 թ․ հոկտեմբերի 21. Retrieved 2012 թ․ դեկտեմբերի 25.
7. ↑  «Sky Tower Lights Up to Celebrate Matariki» Archived 2012-10-05 at the Wayback Machine. SKYCOTY press release
8. ↑  "«Matariki Festival @ Te Papa»". Արխիվացված է the original 2010 թ․ դեկտեմբերի 24-ին. Retrieved 2012 թ․ դեկտեմբերի 25.
9. ↑  «Libraries celebrate Matariki with higher interactivity» Archived 2013-03-25 at the Wayback Machine. Christchurch City Council
10. ↑  "Matariki holiday bill to go before Parliament". *Stuff.co.nz*. NZPA. 2009 թ․ հուլիսի 22. Արխիվացված է the original 2011 թ․ օգոստոսի 6-ին. Retrieved 2011 թ․ հոկտեմբերի 22.
11. ↑  "Mayor Joins Call For Matariki Public Holiday". Scoop.co.nz. 2009 թ․ հունիսի 22. Արխիվացված from the original on 2013 թ․ հունվարի 30. Retrieved 2009 թ․ հունիսի 24.
12. ↑  "No Celebrations For Queen's Birthday". Scoop.co.nz. 2009 թ․ մայիսի 29. Արխիվացված from the original on 2013 թ․ հունվարի 30. Retrieved 2009 թ․ հունիսի 24.
13. ↑  "Te Ra o Matariki Bill â€" Matariki Day Bill loses on first reading | TangataWhenua.com". Արխիվացված է the original 2013 թ․ փետրվարի 27-ին. Retrieved 2012 թ․ դեկտեմբերի 25.
14. ↑  "Relationship Accord and Confidence and Supply Agreement with the Māori Party" (PDF). Scoop.co.nz. 2011 թ․ դեկտեմբերի 11. Արխիվացված (PDF) from the original on 2013 թ․ հունվարի 30. Retrieved 2012 թ․ փետրվարի 15.
15. ↑  "Prime Minister Jacinda Ardern reveals date of first Matariki public holiday". *RNZ* (in անգլերեն). 2021 թ․ փետրվարի 4. Արխիվացված from the original on 2021 թ․ փետրվարի 4. Retrieved 2021 թ․ փետրվարի 4.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Матарики на сайте Комиссии по языку маори.
* Материалы по Матарики на сайте музея «Те папа тонгареуа».
* *Story: Matariki — Māori New Year* на сайте Новозеландской энциалопедии.
* *Matariki — Māori New Year* на сайте Новозеландской энциалопедии.
* *Matariki: Awaiting their Ascent* на сайте tangatawhenua.com[en]
* Фестиваль Матарики
* Первый лунный месяц на сайте Новозеландского астрономического общества Феникс.