**Ֆեհմի Ագանի** (ալբ․՝ Fehmi Agani, ), կոսովացի սոցիոլոգ և քաղաքական գործիչ, ով համարվել է Կոսովոյի դեմոկրատական լիգայի (LDK) առաջատար մտածողն ու քաղաքական ստրատեգը 1990-ական թվականներին։ Մինչև 1998-1999 թվականների Կոսովոյի պատերազմը միջազգային բանակցություններում ներկայացրել է Կոսովոյի դեմոկրատական լիգան, սակայն սպանվել է, ըստ երևույթին, սերբ զինվորների կողմից պատերազմի ժամանակ՝ իր քաղաքական հայացքների պատճառով:

Կենսագրություն
--------------

Ագանին ծնվել է այն ժամանակվա Հարավսլավիայի թագավորության Ջյակովիցա քաղաքում, կրթություն է ստացել Պրիշտինայի դպրոցում։ 1959 թվականին ավարտել է Բելգրադի համալսարանի արվեստների ֆակուլտետը, 1964 թվականին ստացել է քաղաքագիտության մագիստրոսի կոչում։ Պրիշտինայում դասավանդել է սոցիոլոգիա, այնուհետև ստացելէ դոկտորի կոչում և դասավանդել Պրիշտինայի համալսարանում: 1967-1970 թվականներին աշխատել է որպես Ալբանոլոգիական ինստիտուտի տնօրեն, 1978-1980 թվականներին եղել է փիլիսոփայական ֆակուլտետի դեկան։ 1981 թվականին իշխանությունները նրան զրկել են դասախոսելու իրավունքից և հեռացրել համալսարանից՝ ուսանողական անկարգությունների հետևանքով Կոսովոյի ալբանացի գիտնականների մաքրման ժամանակ։

Քաղաքական գործունեություն
-------------------------

1994 թվականին Ագանին ընտրվել է Կոսովոյի գիտությունների և արվեստի ակադեմիայի թղթակից անդամ և երկու տարի անց դարձել իսկական անդամ, մասնակցել է Կոսովոյի ապագայի վերաբերյալ քաղաքական երկխոսությանը` ծառայելով Իբրահիմ Ռուգովայի օրոք որպես Կոսովոյի դեմոկրատական լիգայի (LDK) համահիմնադիր և ղեկավարի տեղակալ, դարձել է Կոսովոյի դեմոկրատական լիգայի առաջատար մտածողն ու քաղաքական ստրատեգը։ 1998-1999 թվականների Կոսովոյի պատերազմին նախորդած բանակցություններում գլխավորել է ալբանական պատվիրակությունները և եղել է Կոսովոյի գլխավոր բանակցողներից մեկը Ռամբույեի կոնֆերանսում։ Լինելով բռնությանը դեմ և հաշտեցման առաջատար ջատագովը նա հիմնել է Էթնիկական հարաբերությունների ֆորումը` նպատակ ունենալով խթանել ալբանացիների և սերբերի միջև երկխոսությունը։ Կոսովոյի ալբանացի փիլիսոփա Շքելզեն Մալիքին հետագայում նկարագրեց Ագանիի դերը որպես․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ավելի անկախ դերակատար և Ռուգովայի համեմատ, որը շարունակ կրկնում էր նույն չոր արտահայտություններն ու խոստումները, վարում էր ակտիվ ամենօրյա քաղաքականություն և ղեկավարում Կոսովոյի դեմոկրատական լիգայի և ալբանական շարժման գաղափարական ու ռազմավարական քաղաքականությունը… Ագանին վարում էր պրագմատիկ քաղաքականություն և ղեկավարում էր Լեգալիստական քաղաքականության ակտիվ մասը՝ հավասարակշռելով լարվածությունը շարժման կառավարող կառույցների և ուժային կենտրոնների, այսինքն՝ Կոսովոյի խորհրդարանի և կառավարության միջև։ |  |

։

Կոսովոյի պատերազմ և մահ
-----------------------

Պատերազմի ընթացքում Ագանին մնացել է Կոսովոյում և փրկվել Կոսովոյի նշանավոր ալբանացիների նախնական մաքրումից Պրիշտինայից, որն իրականացվել է սերբական ուժերի կողմից: ՆԱՏՕ-ն սխալմամբ հայտարարել է նրա մահվան մասին Հարավսլավիայի վրա ռմբակոծության սկսելուց մի քանի օր անց, բայց Ագանին հինգ շաբաթ պատսպարվել է տներում և գիրք գրել: Փորձել է գնացքով փախչել Մակեդոնիա, սակայն գնացքը հետ է վերադարձել սահմանից։ Երբ գնացքը շարժվում էր դեպի Պրիշտինա, ոստիկանները Ագանին տարհանել են վագոնից: Մի քանի օր անց դիակը հայտնաբերվել է Լիպջան գյուղի մոտ։ Թեև սերբական լրատվամիջոցները նրա մահվան համար մեղադրել են  Կոսովոյի ազատագրության բանակին (KLA), սակայն սպանությունը նրա ընտանիքի, Կոսովոյի ազատագրության բանակի և արևմտյան քաղաքական գործիչների կողմից վերագրվել է Հարավսլավիայի անվտանգության ուժերին։ Գերմանիայի արտաքին գործերի դաշնային գերատեսչությունը հայտարարություն է տարածել, որտեղ ասվում է, որ Ագանիի գործը պետք է բացահայտի նախկին Հարավսլավիայի համար ստեղծված միջազգային քրեական տրիբունալ, սակայն մինչ օրս Ագանիի սպանության մեջ ոչ ոքի մեղադրանք չի առաջադրվել։

*Human Rights Watch*-ի 2001 թվականի զեկույցում ասվում է, որ «Ագանիի մահվան հանգամանքները մնում են անհասկանալի»։

Մատենագիտություն
----------------

* *Në rrjedha të mendimit sociologjik* – Vepra I 1990. 9951-05-000-X and 9951-05-001-8
* *Për shoqërinë civile* – Vepra II 9951-05-000-X and 9951-05-002-6
* *Demokracia, Kombi, Vetëvendosja* – Vepra III 9951-05-000-X and 9951-05-003-4
* *Partitë dhe grupet politike në Shqipëri gajtë luftës së dytë botërore (1939–1945)* – Vepra IV 9951-05-000-X and 9951-05-004-2
* *Sindikatat Gjermane dhe shkrime tjera* – Vepra V 9951-05-000-X and 9951-05-005-0
* *Gjuha e dhunës dhe zëri i arsyes* – Vepra VI 9951-05-000-X and 9951-05-006-9
* *Pavarësia gjasa dhe shpresë* – Vepra VII 9951-05-000-X and 9951-05-007-7.
* *Intervista, reagime* – Vepra VIII 9951-05-000X and 9951-05-008-5.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Elsie, Robert (2010). *Historical Dictionary of Kosovo*. Scarecrow Press. էջ 8. ISBN 978-0-8108-7483-1.
2. 1 2 3  Orosi, Violeta (18 May 1999). «Obituary: Fehmi Agani». *The Independent*. Վերցված է 16 September 2016-ին.
3. ↑  Cocozzelli, F. (2010). *War and Social Welfare: Reconstruction after Conflict*. Palgrave Macmillan US. էջ 46. ISBN 978-0-230-10494-5.
4. ↑  Kennedy, Michael D. (2014). *Globalizing Knowledge: Intellectuals, Universities, and Publics in Transformation*. Stanford University Press. էջ 178. ISBN 978-0-8047-9343-8.
5. ↑  «Calls for Agani killing probe». BBC News. 9 May 1999. Վերցված է 16 September 2016-ին.
6. ↑  «Kosovo-albanischer Politiker Agani tot aufgefunden». Rhein-Zeitung. 9 May 1999. Վերցված է 7 May 2018-ին.
7. ↑  Abrahams, Fred (2001). *Under Orders*. Human Rights Watch. էջ 129.