Ֆոտոհատվածներ Չանաքքալեի մոտ տեղի ունեցած մարտերիցՖոտոհատվածներ Չանաքքալեի մոտ տեղի ունեցած մարտերից
**Դարդանելի օպերացիա** (*Գալիպոլիի մարտ*; *Չանաքքալեի ճակատամարտ*, թուրքերեն՝ Çanakkale Savaşı, անգլ.՝ Gallipoli Campaign), մասշտաբային զինված օպերացիա, որը տեղի է ունեցել Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում։ Օպերացիան սկսվել է Ուինսթոն Չերչիլի նախաձեռնությամբ Անտանտի կողմից՝ հատկապես նրա մաս կազմող Բրիտանական կայսրության։ Օպերացիայի նպատակը Ստամբուլի գրավումն էր, Թուրքիայի պատերազմից դուրս գալը և դեպի Ռուսաստան ծովային ճանապարհի բացումը։ Արդյունքում Օսմանյան կայսրությունը հաղթանակ տարավ։

Գործողության սկիզբը
-------------------

1915 թ-ի փետրվարի 19-ին անգլո-ֆրանսիական նավատորմը (6 գծանավ՝ линейный корабль - линкор, 1 գծային հածանավ) սկսեց հարվածել օսմանյան ռազմական ամրոցներին, սակայն թուրքական կողմին դաշնակիցները էական վնասներ չպատճառեցին։

Փետրվարի 25-ին դաշնակիցները ճնշեցին թուրքական մի քանի մարտկոցների և սկսեցին ականազերծումը նեղուցի երկայնքով։ Սակայն նրանց նկատմամբ սկսեցին կրակ բացել, որի արդյունքում նրանք նահանջեցին։

Մարտի 18-ին նշանակվեց Դարդանելի վրա հարձակման գլխավոր փորձը։ Կարդեն Սեքվիլին փոխարինեց ծովակալ Ջոն դե Ռոբեքը։ Դաշնակիցները ստացան համալրում և արդյունքում ունեցան նավերի 3 դիվիզիա։ Սակայն թուրքական նավատորմը նույնպես ամրապնդվեց, և ավելացավ ականների քանակը նեղուցի ամբողջ երկայնքով։

Մարտի 18-ի հարձակում
--------------------

Խորտակվող «Իրրեզիսթըբլ» նավը:
Մարտի 18-ին ժամը 10:30 րոպեին դաշնակիցների նավերը մտան նեղուց։ Թուրքերը թույլ տվեցին, որ հակառակորդը մոտենա և բարձրադիր լեռներից բացեցին հրետանային կրակ։ «Սուֆֆրեն» լինքորները և «Agamemnon» նավը ստացան ծանր վնասներ, «Gaulois», «Bouvet», «Ocean», «HMS Irresistible» տիպի նավերը պայթեցին ականների վրա, որոնք նախորդ օրը տեղադրվել էին թուրք սակրավորների կողմից։ Ժամը 18:00-ին բրիտանացի ծովակալ Ջոն դե Ռոբեքը հրաման արձակեց դադարեցնել օպերացիան։ Թուրքերը ունեցան փոքր կորուստներ (վերացվել էր 8 հրետանային թնդանոթ)։ Հետագայում օպերացիան շարունակություն ունեցավ, սակայն ամբողջ գործողության արդյունքում հաղթանակը կրեց Օսմանյան կայսրությունը։

Կորուստներ ընդհանուր օպերացիայի ընթացքում
-----------------------------------------

* Միացյալ Թագավորություն Բրիտանական կայսրություն զոհվել, վիրավորվել է մոտ 119,7 հզ. մարդ,
* Ավստրալիա Ավստրալիա կորցրել է 8709 զինվոր
* Նոր Զելանդիա Նոր Զելանդիա կորցրել է 2721 զինվոր
* Ֆրանսիա Ֆրանսիա զոհվել, վիրավորվել է մոտ 26,5 հզ մարդ
* Թուրքիա Օսմանյան կայսրություն զոհվել, վիրավորվել է մոտ 186 000 մարդ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Erik Goldstein. *Wars and Peace Treaties: 1816 — Present*. Routledge, 1992. Page 43.
2. ↑  *The Encyclopaedia Britannica*, Vol.7, Edited by Hugh Chisholm, (1911)
3. 1 2  Галлиполи - сражение 1915 года

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դարդանելի օպերացիան Քրոնոս կայքում
* Չանաքքալեի ճակատամարտ
* Գալիպոլիի զինվորական թանգարան Արխիվացված 2016-02-08 Wayback Machine
* 100 տարի Չանաքքալեից հետո։ Հաղթանակ,որը փոխեց պատմության ընթացքը
* Ռուսաստանի մասնակցությունը Գալիպոլիին Արխիվացված 2016-02-07 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Դարդանելի օպերացիա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4344302-3 · LCCN: sh85148256 · NKC: ph541854 |

 |