Եղիշե, Վարդանը և հայկական պատերազմը» (15-րդ դարի ձփռագրերից)
**Պատմական աղբուրներ**, մարդկային հասարակության անցյալի պատմության հուշարձաններ։ Իրենց բնույթով տարբեր են՝ գրավոր աղբյուրներ (ձեռագիր և տպագիր), արտադրությաև գործիքներ, կենցաղային իրեր, ճարտարապետական ու շինարարական հուշարձաններ և այլն։

Որպես պատմական աղբուրներ օգտագործվում են նաև հին լեզվական տարրերը, գեղարվեստական գրականության, պատմական աշխարհագրության, ժողովրդական բանահյուսության նյութերը և այլն։

Դասակարգում
-----------

Պատմակաև աղբյուրների մեջ առավել նշանակալից տեղ են գրավում գրավոր հուշարձանևերը, որոնք կարելի է բաժանել երկու մասի՝ \*մատենագրական (պատմիչների երկեր, տարեգրություններ, ժամանակագրություններ, հիշատակարաններ, օրագրություններ, հուշագրություններ, զանազան իրերի վրա գրված կամ փորագրված արձանագրություններ, նամակներ և այլն)

* պաշտոնական (հրովարտակներ, պայմանագրեր, կոնդակներ, կանոնական և օրենսդրական ակտեր, հայտարարություններ, զանազան որոշումներ, զեկուցագրեր և այլն)։

### Գրավոր հուշարձաններ

Գրավոր հուշարձանները լինում են՝

* բնագրեր
* պատճեններ։

Յուրաքանչյուր դարաշրջանին հատուկ է աղբյուրների որոշակի տեսակ։

Պատմական աղբյուրների ուսումնասիրման մեթոդների մշակմամբ զբաղվում է աղբյուրագիտությունը։

Պատմական տվյալներ
-----------------

Հայաստանի հնագույն պատմության մասին որոշակի տեղեկություններ պահպանվել են Թել-էլ-Ամառնայի (մ.թ.ա. 15-րդ դար) ու Բողազքյոյի պեղումներից հայտնաբերված սեպագիր պնակիտների վրա և բաբելոնա-ասորեստանյան արձանագրություններում։

Նաիրի երկրի առաջին հիշատակությունը պահպանվել է Ասորեստանի թագավոր Սալմանասարի (մ.թ.ա. 1280-1261 թվականներ) մի արձանագրության մեջ։ Ուրարտուի մասին տեղեկություններ են հաղորդում ուրարտական սեպագիր արձանագրությունները։

Հին Հայաստանի մասին արժեքավոր աղբյուր է Բիհիսթունի արձանագրությունը։ Հայկական աղբյուրներից կարևորագույն նշանակություն ունեն հայ պատմիչներ Ագաթանգեղոսի, Փավստոս Բուզանդի, Մովսես Խորենացու, Եղիշեի, Ղազար Փարպեցու, Սեբեոսի, Ղևոնդի, Հովհաննես Դրաստանակերտցու, Ասողիկի, Թովմա Արծրունու, Ատեփանոս Օրբելյանի և ուրիշների երկերը։

Կարևոր են նաև ձեռագիր մատյանների հիշատակարանները։ Աղբյուրագիտական լրացուցիչ տվյալներ են ընձեռում արաբական, բյուգանդական և մասամբ՝ ասորական սկզբնաղբյուրները։ Ավելի ուշ շրջանի համար արժեքավոր տեղեկություններ են պարունակում իրավաբանական և գեղարվեստական գրականությունը, արխիվային փաստաթղթերը, վիմական արձանագրությունները, ժամանակագրությունները, ինչպես նաև վրացական ու պարսկական աղբյուրները, եվրոպացի և ռուս ճանապարհորդների ուղեգրությունները, նյութական մշակույթի մնացորդները, վարքաբանական, դավանաբանական գրականությունը և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Медушевская О. М. Источниковедение : Теория, история и метод. — М. Изд-во РГГУ, 1996. Электронный ресурс
2. ↑  Иванов Г. М. Исторический источник и историческое познание. — Томск: Издательство ТГУ, 1973.
3. ↑  Лаппо-Данилевский А. С. Методология истории. — М. 2006. — 622 с. (Первая публикация: СПб. 1910—1913.)
4. ↑  Шмидт С. О. Путь историка: Избранные труды по источниковедению и историографии. — М. Изд-во РГГУ, 1997 г. — ISBN 5-7281-0046-5


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 31492237 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 251)։*  |