recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Դանիելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Լևոն Արշակի Դանիելյան** (ապրիլի 29, 1929(1929-04-29), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ սրտաբան, սրտավիրաբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1973): ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության գիտաբժշկական խորհրդի փոխնախագահ (1979-1986):

Կենսագրություն
--------------

Լևոն Դանիելյանը ծնվել է 1929 թվականի ապրիլի 29-ին, Երևան քաղաքում։ 1954 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1965 թվականից աշխատում է Սրտաբանության գիտահետազոտական ինստիտուտում։ 1972 թվականից եղել է սրտի ձեռքբերովի արատների բաժանմունքի վարիչ, 1976-1979 թվականներին, միաժամանակ՝ Սրտաբանության ինստիտուտի սիրտանոթային վիրաբուժության բաժնի ղեկավար, 1979-1986 թվականներին՝ Երևանի պետական բժշկական համալսարանի ընդհանուր վիրաբուժության ամբիոնի ավագ գիտաշխատող, 1979-1986 թվականներին՝ ՀՀ առողջապահության նախարարության գիտաբժշկական խորհրդի փոխնախագահ, 1986-1999 թվականներին՝ Պրոկտոլոգիայի ինստիտուտի փոխտնօրեն։

Աշխատանքները վերաբերում են սրտի բնածին ձեռքբերովի արատների, անոթային վիրաբուժության, վերակենդանացման և անզգայացման, հաստ աղիքի վիրաբուժության բուժման հարցերին։

Անդամակցություն
---------------

* ՀՀ վիրաբույժների ընկերության անդամ (1959-1999)։
* Մոսկվայի վիրաբույժների ընկերության անդամ (1962-1965)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005, էջ 331։

Գրականություն
-------------

* Айриян А.П. Армянские учёные-медики // Ер. 1998 - ISBN 99930-1-001-7.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Էդվարդ Քինասթոն** (անգլ.՝ Edward Kynaston, 1640, Լոնդոն, Անգլիայի թագավորություն - 1706), անգլիացի դերասան։

Կենսագրություն և ստեղծագործական կյանք
-------------------------------------

Քինասթոնն Ստյուարտների վերականգնման դարաշրջանի վերջին այսպես կոչված «տղա կատարողներից» էր. այդպես էին կոչվում բեմում կանացի դերեր կատարող երիտասարդ դերասաններին։ Գրավիչ արտաքինի շնորհիվ նա համոզիչ էր հերոսուհիների կերպարներում։ Սեմյուել Փիփսն ըստ Ջոն Ֆլեթչերի պիեսի «Հավատարիմ ծառան» բեմադրությունից հետո նրան անվանել է «իր կյանքում երբևէ հանդիպած ամենագեղեցիկ լեդին, միայն թե նրա ձայնն այնքան էլ հաճելի չէր»։ Փիփսը 1660 թվականի օգոստոսի 18-ին կայացած ներկայացումից հետո ընթրել է Քինասթոնի հետ։

Քինասթոնի կանացի արտաքինը մասամբ կարող էր կապված լինել նրա ոչ միանշանակ սեռական կողմնորոշման հետ։ Դերասան Քոլի Քիբերը հիշել է. «Տիկնայք հպարտանում էին, որ ներկայացումից հետո նա թատերական կոստյումով կառքով շրջել է իրենց հետ Հայդ պարկում»։ Քիբերը նաև հիշում է, որ ողբերգության բեմադրությունը, որին ներկա էր նաև Չարլզ II Ստյուարտը, հետաձգվել է, քանի որ թագուհու դերը խաղացող Քինասթոնը «չէր հասցրել սափրվել»։

1660-ական թվականներին կանանց թույլատրվում է բեմ բարձրաանալ, իսկ տղամարդկանց կողմից կանանց դերեր կատարելու հանդեպ վերաբերունքը բացասական է դառնում։ Քինասթոնի վերջին կանացի դերը եղել է Էվադնայի դերը Ֆրենսիս Բոմոնթի և Ջոն Ֆլեթչերի «Աղջկա ողբերգությունները» ներկայացման մեջ, որը բեմադրվել է 1661 թվականին։ Քինասթոնը հաջողություն է ունեցել նաև տղամարդկանց դերերում, որոնցից հատկապես աչքի է ընկել շեքսպիրյան Հենրիխ IV-ի մարմնավորմամբ։ Բեմից հեռացել է 1699 թվականին։

Կերպարն արվեստում
-----------------

2004 թվականին Բիլլի Կրուդապը Քինասթոնի դերում հանդիսատեսին է ներկայացել ռեժիսոր Ռիչարդ Էյրի «Բեմական գեղեցկություն» ֆիլմում, որն ամերիկացի դրամատուրգ Ջեֆրի Հաթչերի «Complete Female Stage Beauty» պիեսի էկրանավորումն է։ Ֆիլմում խաղացել են նաև Կլեր Դենսը, Ռուպերտ Էվերետը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  British Museum person-institution thesaurus
2. ↑  The Diary of Samuel Pepys, Saturday 18 August 1660.
3. ↑  Colley Cibber, *An Apology for the Life of Colley Cibber, With an Historical View of the Stage During His own Time: Written by Himself*, Byrne R. S. Fone, ed. Mineola, NY, Courier Dover, 2000; p. 71.
4. ↑  Cibber, p. 71.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Օքսֆորդի կենսագրական · Dictionary of National Biography |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1100881417 · LCCN: no2007017754 · VIAF: 26834879 · WorldCat VIAF: 26834879 |

 |
**Էկլոգ** (լատին․՝ ecloga, որն էլ գալիս է հին հունարեն՝ εκλογή - «ընտրություն» բառից), անտիկ քնարերգության մեջ (օրինակ՝ Վերգիլիոսի «Բուկոլիկներում») բնության գրկում իդիլիկ կյանքի պատկերները երգող բուկոլիկ գրականության ժանրերից մեկը, որը դրսևորվել է ինչպես չափածո, այնպես էլ վիպերգական և թատերգական ձևերով։

Ըստ Վառոյի՝ էկլոգը սկզբնապես նշանակել է փոքր բանաստեղծության տեսակ ընդհանրապես։ Ավելի ուշ, համաձայն Պլինիոս Ավագի, այն տրվել է պաստորալ գրականությանը։

Կլասիցիզմի գրականության ժամանակ խիստ տարբերակվածություն դրվեց, ընդ որում բավականին խիստ, որի համաձայն իդիլիայից սպասում էին ավելի շատ զգացմունքներ, իսկ էկլոգից՝ ավելի շատ գործողություններ։

Էկլոգներ են գրել հույն անտիկ բանաստեղծ Թեոկրիտոսը (Ք.ա. 3-րդ դար), հռոմեական բանաստեղծ Վերգիլիոսը (Ք.ա. 1-ին դար), ռուս գրողներից առաջինը կիրառողը համարվում է Ա. Պ. Սումարոկովը։ 19-րդ դարի սկզբին ժանրն արդեն սպառել էր իրեն, սակայն վերածնվել է 20-րդ դարի երկրորդ կեսին, մասնավորապես՝ Իոսիֆ Բրոդսկու պոեզիայում։

Հայ գրականության մեջ էկլոգը, իբրև կենցաղային գործողության վրա հիմնված ժանր, իր դասական ձևով հանդես չի եկել։ Ավ. Իսահակյանի, Դ. Վարուժանի, Մ. Մեծարենցի և այլ բանաստեղծների պոեզիայում հանդիպում են էկլոգ հիշեցնող բանաստեղծություններ, ուր գովերգվում են բնության գրկում իդիլիկ կյանքի պատկերներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան (1980)։ *Գրականագիտական բառարան*։ Երևան: «Լույս»։ էջ 117
2. ↑  De Lingua latina, V, 24.
3. ↑  Hist. nat. IV, 14.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Դասական հնությունների իրական բառարան · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Ռիմանի երաժշտական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ph321745 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մադոյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Լևոն Մանուկի Մադոյան** (օգոստոսի 10, 1909(1909-08-10), Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 19, 1964(1964-09-19), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դուդուկահար, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1961)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի), որտեղ ստացել է կրթությունը, հետևել երաժշտության։ 1923-1939 թթ. աշխատել է Հայֆիլհարմոնիայի Լենինականի բաժանմունքի արևելյան գործիքների խմբում։ Կարճ ժամանակ Բաքվում աշխատելուց հետո նորից վերադարձել է ծննդավայր։ 1939 թվականին տեղափոխվել է Երևան, նվագել Հայֆիլհարմոնիայի ժողովրդական գործիքների նվագախմբում, ապա՝ ռադիոկոմիտեի ժողովրդական գործիքների անսամբլում։ 1952 թվականից Հայաստանի հեռուստատեսության և ռադիոյի ժողովրդական գործիքների անսամբլի մենակատար։

Կատարողացանկում էին հայկական ժողովրդական և աշուղական երգեր, պարեղանակներ, մուղամներ, հայ կոմպոզիտորների գործիքային երկեր։ Վերականգնել է Շիրակի բազմաթիվ երգեր ու պարեղանակներ։ Կատարողական վարպետությամբ հայտնի են «Հովվի կանչը», «Մաճկալ», «Որսկան ախպեր», «Դուն էն գլխեն» երգերի գործիքային մեկնաբանումները։

Համերգներով հանդես է եկել Մոսկվայում, Թբիլիսիում, Տաշքենդում, Դոնի Ռոստովում և այլուր։

Պատկերասրահ
-----------

* Ուշացած լուսանկար արձանախումբը՝ նվիրված Վաչե Հովսեփյանին, Լևոն Մադոյանին և Ջիվան ԳասպարյանինՈւշացած լուսանկար արձանախումբը՝ նվիրված Վաչե Հովսեփյանին, Լևոն Մադոյանին և Ջիվան Գասպարյանին
* Լևոն Մադոյանի հուշատախտակը ԵրևանումԼևոն Մադոյանի հուշատախտակը Երևանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 7. — էջ 127.
2. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1981)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Բ*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ 262
3. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լևոն Մադոյան, Շալախո

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 127)։*  |
|  |
| --- |
| **Թեղի գետնամերձ** |
| Թեղի գետնամերձԹեղի գետնամերձ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Թեղազգիներ (Ulmaceae) |
| **Ցեղ** | Թեղի *(Ulmus)* |
| **Տեսակ** | **Թեղի գետնամերձ** *(U. pumilla)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Ulmus pumilla***L. 1753 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Թեղի գետնամերձ** (լատին․՝ Ulmus pumila), եղինջածաղկավորների կարգի, թեղազգիների ընտանիքի ծառ։

Նկարագրություն
--------------

Ծառ է՝ մինչև 16 մ բարձրությամբ և 80 սմ բնի տրամագծով։ Սաղարթը վրանաձև է։ Որոշ դեպքերում թփանման տեսք է ունենում։ Բնի վրայի կեղևը մուգ մոխրավուն է, խոր ճեղքերով ծածկված, ընձյուղների վրա դեղնավուն, ավելի ուշ՝ դեղնամոխրավուն։ Բողբոջները բութ են, ձվաձև, 3-5 մմ երկարությամբ։ Տերևակիցները լայն են, համարյա սրտանման հիմքով։ Տերևները կաշվեկերպ են, մանր, 3-7 սմ երկարությամբ, էլիպսանշտարաձև, սրածայր, եզրերում կրկնակի սղոցաեզր, գրեթե հավասարակողմ հիմքով, վերևի կողմից փափուկ, մերկ, 2-4 մմ երկարությամբ կոթուններով։ Ծաղիկներն ունեն աննշան, 1 մմ երկարությամբ կոթուններ, փոշանոթները մանուշակագույն են։ Տերևները բացվում են ծաղկումից հետո։ Թևապտուղները լայն-էլիպսաձև են կամ գրեթե կլոր, 1,5-2 սմ երկարությամբ։ Ընկուզիկը գտնվում է կենտրոնում։ Ծաղկում է փետրվար-ապրիլ ամիսներին, պտղաբերում է ապրիլ-մայիսին։ Բազմանում է սերմերով, արմատային մացառներ չի տալիս։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Արևմտյան Սիբիրում (Անդրբայկալ), Հեռավոր Արևելքում, Չինաստանում, Ճապոնիայում, Կորեայում, Մոնղոլական ժողովրդական հանրապետության հյուսիսում, որտեղ աճում է գետահովիտներում, քարքարոտ վայրերում։ Հայաստանի պայմաններում հաջողությամբ է կլիմայավարժվել։ Ամեն տարի առատորեն պտղաբերում է, ընդ որում սերմերը աչքի են ընկնում բարձր ծլունակությամբ։

Կիրառությունը
-------------

Արագ է աճում, լավ է տանում խուզումը, լայնորեն է օգտագործվում ինչպես կանաչապատման, այնպես էլ անտառապատման բնագավառում։ Լուսասեր է, երաշտադիմացկուն, լավ է աճում նույնիսկ աղակալած հողերում։ Պիտանի է հատկապես Արարատյան դաշտի և ցածրադիր գոտու այլ շրջանների համար։ Էկոլոգիական խումբը XI: Մշակության հավանական շրջանները 1 —32:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 151։



|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Թեղի գետնամերձ***էջը Վիքիպահեստում |



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85122213 · Microsoft: 2781087829 |

 |
**Դեֆեկտոլոգիա** (լատին․՝ *defectus* - պակասություն և ․․․ լոգիա), գիտության բնագավառ, որն ուսումնասիրում է ֆիզիկական և հոգեկան պակասությամբ երեխաների զարգացման օրինաչափություններն ու առանձնահատկությունները, ուսուցման ու դաստիարակության հարցերը։

Ընդգրկում է հետևյալ հատուկ մանկավարժությունները սուրդոպեդագոգիկա (ուսումնասիրում է լսողության պակաս ունեցող երեխաների դաստիարակության և ուսուցման պրոցեսները), *տիֆչոպեդագոգիկա* (ուսումնասիրում է տեսողության պակասություն ունեցող երեխաների դաստիարակության և ուսուցման պրոցեսները), *օլիգոֆրենուցեդագոգիկա* (ուսումնասիրում է մտավոր պակասություն ունեցող երեխաների դաստիարակության և ուսուցման պրոբլեմները), *լոգոպեդիա* (ուսումնասիրում է խոսելու թերություն ունեցող երեխաների ուսուցման պրոբլեմները)։ Դեֆեկտոլոգիայով զբաղվում է նաև լուրջ թերությամբ (կույր-խուլ-համր, մտավոր խախտումով կույր կամ խուլ-համր և այլն) երեխաների պրոբլեմներով։ Դեֆեկտոլոգիայի մեջ է մտնում հոգեբանության այն մասը, որն ընդգրկում է երեխաների հոգեբանության ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև սուրդոտեխնիկան և տիֆլոտեխնիկան, որը մշակում է ուսուցման տեխնիկական միջոցներ պակասությունների ուղղման, շտկման և կոնպենսացիայի համար։

Դեֆեկտոլոգիան սերտորեն կապված է հարակից գիտությունների հետ։ Անոմալ երեխաների ուսումնասիրությամբ զբաղվում են նաև իրավաբանները, բնագիտության և բժշկության աշխատողները։ Դեֆեկտոլոգիայի պրոբլեմներն են անոմալ երեխաների զարգացման բնորոշ առանձնահատկությունները, դաստիարակության և ուսուցման ուրույն պրոցեսի էությունն ու փոխադարձ կապը ընտանեկան դաստիարակության հետ, առանձին դպրոցների և հիմնարկների դաստիարակության և ուսուցմաև բովանդակությունը, միջոցների, մեթոդների կազմակերպչական յուրահատկությունները, երեխաների պակասությունների վերացումը կամ բարելավումը, հասարակական և գործնական կյանքին՝ նրանց նախապատրաստելու ուղիներն ու միջոցները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 366)։*  |
|  |
| --- |
| **Դժնիկ իմերեցյան** |
| Դժնիկ իմերեցյանԴժնիկ իմերեցյան |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Դժնիկազգիներ (Rhamnaceae) |
| **Ցեղ** | Դժնիկ *(Rhamnus)* |
| **Տեսակ** | **Դժնիկ իմերեցյան** *(R. imeretina)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Rhamnus imeretina***Koehne, 1893 |

**Դժնիկ իմերեթական** (լատին․՝ Rhamnus imeretina), ցածր աճեցողություն ունեցող տերևաթափ ծառ կամ թուփ։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Տերևները խոշոր են, հերթադիր կամ հակադիր, ամբողջական։ Ծաղիկները դեղնականաչավուն են, մանր, մեկական՝ խմբերում կամ ողկույզներով։ Պտուղը հյութալի կորիզապտուղ է։

Բազմացում
---------

Բազմանում են սերմերով և կտրոններով, նաև անդալիսով և թփի բաժանումով։

Նշանակություն և օգտագործում
---------------------------

Գնահատվում են որպես ներկատու բույսեր։ Ներկանյութերը պարունակում են կեղևում, տերևներում և պտուղներում։ Գնահատվում են նաև որպես դեղաբույսեր՝ մի շարք հիվանդություններ բուժելու լավագույն միջոց։ Ի տարբերություն Հայաստանում աճող աբորիգեն տեսակների, համեմատաբար մեզոֆիլ է, բարձր գեղազարդ և պիտանի կանաչապատման մեջ լայնորեն օգտագործելու համար։

Գրականություն
-------------

* Ծառագիտություն, Ժ. Հ. Վարդանյան

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist |

 |
**Էժենիո Անյենի** (անգլ.՝ Eugenio Agneni, հունվարի 26, 1816(1816-01-26), Սուտրի, Վիտերբո, Լացիո, Իտալիա - մայիսի 25, 1879(1879-05-25), Ֆրասկատի, Հռոմ, Լացիո, Իտալիա), իտալացի նկարիչ, որը հիմնականում նկարել է պատմական կտավներ։

Կենսագրություն
--------------

1833 թվականից Հռոմում սկսել է աշխատել նկարիչներ Էրզոկեի և Բերետտա Բերգամոցու հետ, սովորել է Հռոմում, Ֆրանչեսկո Կոկետտիի հետ։ 1847 թվականին նա օգնել է ձևավորել է Քուիրինալյան պալատի գահասենյակը որմնանկարներով։ Նա նաև որմնանկարներ է նկարել Պորտա Պիայի Վիլլա Տորլոնիա առանձնատանը։ Սուրբ Վիկենզիո դի Պաուլայի կյանքից դրվագներ է նկարել Մոնտեչիտորիոյի եղեղեցում։ Անյենին միացել է ինսուրգեցիային, որին հաջորդել է կարճատև Հռոմեական Հանրապետությունը 1849 թվականին։

Երբ պապական կառավարությունը վերականգնվել է, Այնենին ստիպված է եղել փախչել, նախ մեկնել է Սավոնա, հետո` Ջենովա, այնուհետև` Ֆլորենցիա, Փարիզ և վերջապես` Լոնդոն, որտեղ նա դիցաբանական թեմաներով պատկերազարդել է թագուհու Օթյակը Կովենտ գարդեն արքունական թատրոնում, ինչպես նաև` Բուքինգհեմյան պալատում։ 1859-1866 թվականներին նա վերադարձել է Իտալիա` միանալու Գարիբալդինիին` Իտալիայի անկախության և միավորման պահանջով։ Ապա նա վերադարձել է Ֆլորենցիա և վերջապես Հռոմ` 1870-1871 թվականներին։

Հռոմում նա Պիոս 9-րդ պապիի կողմից նշանակվել է քաղացիական պահակախմբի ղեկավար։ Պապական ուժերի` Իտալական միություն ներխուժելուց հետո նա շարունակել է աշխատել Հռոմում։ Նա նկարել է *Մեծ ֆլորենցիացիների բողոքող ոգիները օտարերկրյա արշավանքների դեմ* կտավը Թուրինի քաղաքային թանգարանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Eugenio Agneni (նիդերլ.)
3. 1 2  Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online (գերմ.) / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL
4. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
5. ↑  *Italian 19th Century Drawings & Watercolors: An Album : Camuccini, etc*, by Roberta Jeanne Marie Olson: (1976).
6. ↑  Treccani Encyclopedia entry.
7. ↑  Treccani Encyclopedia short biography.
8. ↑  *Italian 19th Century Drawings & Watercolors: An Album : Camuccini, etc*, by Roberta Jeanne Marie Olson: (1976).
9. ↑  Short biography Archived 2016-08-13 at the Wayback Machine..
10. ↑  *Cyclopedia of painters and paintings*, Volume 1, 1913, edited by John Denison Champlin, Charles Callahan Perkins, page 16.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Իտալացիների կենսագրական բառարան · Մեծ նորվեգական · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 96114523 · ULAN: 500063510 · WorldCat VIAF: 96114523 |

 |
|  |
| --- |
| **Դժնիկ սեղմված** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Դժնիկազգիներ (Rhamnaceae) |
| **Ցեղ** | Դժնիկ *(Rhamnus)* |
| **Տեսակ** | **Դժնիկ սեղմված** *(R. depressa)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Rhamnus depressa***Grubov, 1950 |

**Դժնիկ սեղմված** (լատին․՝ R. depressa Grub), բակլազգիներ ընտանիքի, գազ ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ թուփ կամ թփիկ է' 0,1 5-0,30 մ բարձրությամբ, ցրված սաղարթով, մուգ դարչնագույն կամ մոխրագույն կեղևով և կարճ, հանգուցավոր ճյուղերով։ Ընձյուղները մանուշակագույն են կամ կարմրադարչնագույն, շատ կարճ մազմզուկապատ։ Բողբոջները մանր են, ձվաձև։ Տերևները հավաքված են կարճացած ընձյուղների վրա, լայն էլիպսաձև են, 0,6-1 ,5 (երբեմն՝ 2) սմ երկարությամբ և 0,5-1 (երբեմն՝ 1,3) սմ լայնությամբ, կլորավուն գագաթով, մեծ մասամբ կարճ փշիկով, կամ սրածայր, հիմքում կլորավուն կամ լայն սեպաձև, մանր աղեղնաեզր, կոշտ, կաշվեկերպ, մերկ, վերևի կողմից անփայլ, մուգ կանաչավուն, մոխրավուն, ներքևի կողմից անփայլ, դեղին կամ ոսկեգույն, նուրբ մազմզուկապատ, 0,2-0,5 սմ երկարությամբ կոթուններով, երկար պահպանվող մախաթանման տերևակիցներով։ Ծաղիկները 2-3-ական գտնվում են տերևածոցերում, նեղ զանգականման են, մոտ 0,3 սմ երկարությամբ, նշտարաձև բաժիններով։ Պտուղները մուգ գորշավուն են, 1-3-ական միասին, մոտ 3,5 մմ երկարությամբ։ Սերմերը բաց դեղնավուն են։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են հուլիս-օգոստոսին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում և հյուսիսարևելյան Անատոլիայում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Վերին Ախուրյանում, Իջևանի, Շամշադինի շրջաններում, Սևանի ավազանում, որտեղ աճում է վերին լեռնային գոտու չոր, քարքարոտ թեքություններում, ժայռերի ճեղքերում, ծովի մակարդակից 2000-3000 մ բարձրությունների վրա։

Կիրառություն
------------

Պիտանի է ալպինարիաներում և քարապարտեզներում մշակելու համար։ Էկոլոգիական խումբը՝ XI: Մշակության հավանական շրջանները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 194-196։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist |

 |
**Էմիլի դը Ֆորեսթ** (դան.` *Emmelie Charlotte-Victoria de Forest* կամ կարճ` *Emmelie de Forest*, ծնվ. 1993 թ. փետրվարի 28, Ռանդերս, Դանիա), դանիացի երգչուհի, ով 2013 թվականի մայիսին Only Teardrops երգը ներկայացնելով Դանիան Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթում հաղթանակ է բերում իր երկրին։

Մանկություն
-----------

Էմիլի դը Ֆորեսթը ծնվել է 1993 թվականի փետրվարի 28-ին Ռանդեսում, Դանիա։ Նրա մայրը՝ Էմիլի Էնգսթրոմը դանիացի է, իսկ հայրը՝ Ինգվար դը Ֆորեսթը ազգույթմաբ շվեդ է։ Էմիլին սկսել է երգել 9 տարեկանից։

Կարիերա
-------

### 2013-ից սկսած։ Եվրատեսիլ և Only Teardrops

2013 թվականի հունվարի 26-ին Էմիլին Only Teardrops երգով մասնակցելով Դանիայի Եվրատեսիլի ազգային ընտրությանը ճանաչվում է հաղթող և հնարավորություն է ստանում ներկայացնելու Դանիան Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթում։

Ապրիլի 14-ին Էմիլին հայտարարում է, որ իր առաջին ալբոմը, որն անվանված է "Only Teardrops" թողարկվելու է մայիսի 6-ին՝ Եվրատեսիլից օրեր առաջ։

Մայիսի 14-ին Էմիլին մասնակցելով Եվրատեսիլ 2013 թվականի առաջին կիսաեզրափակիչ փուլին անցնում է եզրափակիչ փուլ և մայիսի 18-ին Էմիլին 281 միավորով ճանաչվում է հաղթող և հաջորդ տարվա մրցույթը տանում է իր երկիր։

Սկավառակագրություն
------------------

### Ալբոմներ

* 2013 - *Only Teardrops'*

### Սինգլներ

* 2013 - "Only Teardrops"

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1036622258 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Երգչուհու պաշտոնական կայքը Archived 2013-04-20 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · MySpace · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Apple Music · Ինստագրամ · Last.fm · SoundCloud · Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · ČSFD · Discogs · Internet Movie Database · MetroLyrics · MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 16740783g · GND: 1036622258 · ISNI: 0000000410148455 · VIAF: 304569159 · WorldCat VIAF: 304569159 |

 |
Թեոդոսիոսի օրենսգրքի առաջին էջը
**Թեոդոսիոսի օրենսգիրք** (լատին․՝ codex Theodosianus), հռոմեական կայսրերի 312–437 թվականներին ընդունած «կոնստիտուցիաների» (հրամանագրեր, սահմանումներ) առաջին պաշտոնական ժողովածուն։

Հրապարակվել է բյուզանդական կայսր Թեոդոսիոս II-ի օրոք՝ 438 թվականին։ Բաղկացած է 16 գրքից՝ բաժանված տիտուլների (գլուխների)։ Կոնստիտուցիաները պարունակել են օրենքի ուժ ունեցող ընդհանուր կանոններ և կայսերական կարգադրություններ. էդիկտներ (վարքագծի ընդհանուր կանոններ), դեկրետներ (կայսերական, դատական որոշումներ), ռեսկրիպտներ (կայսրերին ուղղված հարցերի պատասխաններ), մանդատներ (վարչական ու դատական գործերով հրահանգներ)։

Թեոդոսիոսի օրենսգրքում ընդգրկվել են Կոստանդիանոս Ա Մեծի կառավարման ժամանակից (312 թվականից) ընդունված կայսերական բոլոր «կոնստիտուցիաները»։ Սակայն Հռոմեական իրավունքի շատ ավելի վաղ դրույթներ, որոնք չեն ընդգրկվել այստեղ, կորցրել են իրենց ուժը և այլևս չեն գործածվել Բյուզանդիայի տարածքում.

Թեոդոսիոսի օրենսգիրքն արտացոլել է ֆեոդալական հարաբերությունների հաստատումը Հռոմեական կայսրությունում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Жидков О.А. Крашенинникова Н. А.* История государства и права зарубежных стран. — НОРМА, 2004. — С. 474. — 609 с. — ISBN 5-89123-341-X

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թեոդոսիոսի օրենսգրքի համացանցային տարբերակը

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119500675 · GND: 4148198-7 · LCCN: n50039501 · SUDOC: 027465969 · VIAF: 174176271 · WorldCat VIAF: 174176271 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 171)։*  |
**Էմմա Ռուբենի Բաղրամյան** (1926, Նոյեմբերյանի շրջան), հայ ներզատաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1969):

Կենսագրություն
--------------

Էմմա Բաղրամյանը ծնվել է 1926 թվականին, ՀԽՍՀ Նոյեմբերյանի շրջանում։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1956-1969 թվականներին ղեկավարել է ԽՍՀՄ Բժշկական գիտությունների ակադեմիան, Փորձարարական ներզատաբանության և հորմոնների քիմիայի ինստիտուտը, 1969-1980 թվականներին՝ Մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի ՀամԳՀհ մանկաբարձական ներզատաբանության լաբորատորիաները։ 1981 թվականին՝ Մոր և մանկան առողջության պահպանման համամիության գիտական կենտրոնի ավագ գիտաշխատող։

Աշխատանքները վերաբերում են փորձակենդանիների ներզատիչ համակարգի վրա իոնացնող ճառագայթման ազդեցությանը, հղիության ընթացքում ընկերքի ներզատիչ ֆունկցիային, պտղի ներզատիչ համակարգի ձևավորմանը, դաշտանի ֆունկցիայի տարբեր խանգարումներով կանանց մոտ հորմոնների խանգարման բնույթի ախտորոշմանը։

Երկեր
-----

* Диагностическое значение исследования гормонов в акушерстве, М. 1972:
* Беременность при гипотиреозе, М„ 1982:
* Содержание стероидных гормонов в плазме при физиологической беременности, М. 1986:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005, էջ 207։

Գրականություն
-------------

* Айриян А. П. Армянские учёные-медики. - Ер. 1998 - 276 с. ISBN 99930-1-001-7

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17570 |

 |
| **՞** |
| --- |
| ԹեփուղԹեփուղի գլուխը  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Ճառագայթալողակ ձկներ |
|
|
|
| Կարգ | Ծածանակերպեր |
|
|
|
| Ընտանիք | Ծածանազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Թեփուղ |
|
|
| Տեսակ | Թեփուղ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Squalius cephalus
(Linnaeus, 1758) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 61205 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**163581**NCBI**8284**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Թեփուղ** (լատին․՝ Leuciscus cephalus), թեփուկ, ծածանազգիների ընտանիքի ձուկ։ Հայաստանում (Արաքս, Մեծամոր, Հրազդան, Արփա, Ազատ, Որոտան, Ախուրյան, Աղստև գետերում և դրանց ջրերով սնվող ջրանցքներում, ջրամբարներում) տարածված է թեփուղ կովկասյան (*L.c. orientalis*) ենթատեսակը։ 
Միջին չափի ձուկ է։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմինն իլիկաձև է, երկարությունը՝ 15-25 (երբեմն՝ մինչև 40) սմ, զանգվածը՝ 1 կգ։ Գլուխը խոշոր է, լայն։ Բերանը մեծ է՝ դնչի ծայրին դեպի վեր ուղղված թեք կտրվածքով։ Պոչի լողակը մկրատաձև է։ Թեփուկները խոշոր են, կողագծում՝ 39-45 հատ։ Մեջքային լողակում կա 10-12 ճառագայթ, հետնալողակում՝ 11-12։ Կլանային ատամները երկշարք են։ Խռիկային առէջները կարճ են, սրածայր, 6-10 հատ։ Մեջքը մոխրագորշ է՝ կանաչավուն նրբերանգով, կողքերը՝ արծաթափայլ կամ ոսկեփայլ։ Փորիկը սպիտակ է։ Կողքերի և մեջքի թեփուկներն արտաքինից երիզված են մուգ, բարակ շերտագծով։ Մեջքային և պոչային լողակները մոխրագույն են, կրծքային, փորային լողակները և հետնալողակը՝ դեղնավուն կամ նարնջագույն։ Լողակների հիմքերը վառ գունավորված են։ Աչքի ծիածանաթաղանթը ոսկեգույն է կամ դեղնավուն։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Սեռահասուն է դառնում 1-2 տարեկանում։ Արուներն էգերից 1 տարով ավելի շուտ են հասունանում։ Սեռական երկձևությունը թույլ է արտահայտված։ Բազմանում է գարնանը, այդ շրջանում արուների գլխի և մարմնի վրա հայտնվում է մանր ալրագույն ցան։ Բեղունությունը հասնում է մինչև 120 հազար ձկնկիթ (այն դեղին է՝ 1, 2-1, 5 մմ տրամագծով), կպչուն, 
Դնում է ստորջրյա առարկաների կամ բույսերի վրա։

Սննդառություն
-------------

Կենդանակեր է. երիտասարդները սնվում են տարբեր անողնաշարավորներով՝ ջուրն ընկած միջատներով ու նրանց թրթուրներով, ջրալվերով, ջրային այլ անողնաշարավորներով, հասունները՝ մանր ձկներով, գորտերով, խեցգետիններով, առավել խոշորները՝ նաև մանր կաթնասուններով։  

Բնական ջրակալներում հաճախ վարակվում է մակաբույծ որդերով (փոկորդ և կարթագլուխ), որոնք մակաբուծում են թեփուղի որովայնի խոռոչում կամ աղիների պատերի վրա։ Արդյունաբերական նշանակություն չունի։ Սիրողական ձկնորսության օբյեկտ է։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 181)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · WoRMS |

 |
Կտրտված իրիս
**Իրիս**, պոմադային զանգված, որը ստացվում է խտացրած կաթը շաքարավազի, կերամաթի, մրգահյութի և բուսական յուղի կամ մարգարինի հետ եփելիս։ Կտրտված տեսքով վաճառվում է որպես կոնֆետ։

Անվանում
--------

Ենթադրվում է, որ իրիս անվանումը կաթնային կոնֆետներին տվել է 20-րդ դարի ֆրանսիացի հրուշակագործ Մորնասը, ով աշխատում էր Սանկտ Պետերբուրգում։ Նա կոնֆետը նմանեցրել է իրիս ծաղկի թերթիկներին։

Իրիսի տեսակներ
--------------

Իրիսի պատրաստման ժամանակ երբեմն ավելացնում են բուրավետիչ կամ խտացնող նյութեր` ալյուր, սոյայի սպիտակուց, քունջութ, մանրեցված ընկույզ և այլն։ Իրիսը կարող է ունենալ միջուկ և պատված լինել գլազուրով։

Ըստ պատրաստման եղանակի՝ իրիսները լինում են՝ *ձուլածո* և *տիրաժավորած*։ Ըստ խտության և նյութակազմվածքի՝ տարբերում են իրիսի հետևյալ տեսակները.

* Կիսափափուկ («Ոսկե բանալի»)
* Տիրաժային
* Կիսակոշտ
* Փափուկ
* Ձգվող («Կիս-կիս», «Տուզիկ»)

Շոկոլադե կամ վանիլային իրիսը անգլախոս երկրներում անվանում են «ֆաջ» (*fudge*): Լեհաստանում իրիսի հիման վրա պատրաստում են փափուկ կաթնային կոնֆետներ` «Կովիկ» (*«Коровка»*): ԱՄՆ-ում շատ հայտնի են ծովային ջրով իրիսները (անգլ.՝ Salt water taffy):

Պատրաստում
----------

ԽՍՀՄ-ում տարածում էին գտել փաթեթավորված մանր կոնֆետները` իրիսները։ Պատրաստման ընթացքը կազմված է հետևողականորեն ավելացվող և եփվող բաղադրիչներից, դրանց եռացումը տեղի է ունենում 120—130 °C ջերմաստիճանում, որի արդյունքում զանգվածը դեռևս ջրիկ է մնում։ Պատրաստի զանգվածը սառեցնում են մինչև 60 °C:

Սառչելուց հետո զանգվածը դառնում է խիտ՝ այնքան, որ տեղադրվի հատուկ սարքի մեջ, որից դուրս է գալիս որոշակի հաստությամբ իրիսային զանգվածը։ Դրանք անց են կացվում փաթեթավորող մեքենայի միջով, կտրտվում են և փաթեթավորվում։

Փաթեթավորումից հետո արտադրանքը սառեցվում է հատուկ թունելներում, այնուհետև ուղարկվում է չորանոց, որտեղ 38 °C ջերմաստիճանի պայմաններում տեղի է ունենում բյուրեղացում։ Ըստ ձևի՝ իրիսը կարող է լինել աղյուսաձև, քառակուսաձև և ձևավոր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Переходной ключ ОКП - ОКПД2 (8,87 Мб), Переходной+ключ-ОКП-ОКПД2-17-04-2015.xls (ռուս.)
2. ↑  Ключи ОКПД2007-ОКПД2 (9,39 Мб), Ключи+ОКПД2007-ОКПД2-ЯНВ.xls (ռուս.)
3. ↑  Ключи ОКПД2-ОКПД2007 (5,8 Мб), Ключи+ОКПД2-ОКПД2007-ЯНВ.xls (ռուս.)
4. ↑  О пользе молочных продуктов Archived 2014-02-21 at the Wayback Machine. // Курское молоко
5. ↑  ГОСТ 6478-89. Ирис. Общие технические условия.
6. ↑

Գրականություն
-------------

* ГОСТ 6478-89 Իրիս

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական |

 |
**Էնեոլիթ** (լատին․՝ aeneus-պղնձե և հուն․՝ λίθος (աօց)-քար), պղնձի դար, պղնձաքարային դար, նոր քարի դարից (նեոլիթ) բրոնզի դարին անցնելու ժամանակաշրջան։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

էնեոլիթում քարե գործիքների կողքին երևան են գալիս առաջին պղնձե գործիքները, որոնք սկզբում պատրաստվում էին զտաբեկոր, այնուհետև՝ հանքային պղնձից։ Ուսումնասիրողների մեծ մասը էնեոլիթը համարում է ոչ թե նախնադարյան պատմության առանձին ժամանակահատված, այլ բրոնզի դարի նախնական շրջան։ Եգիպտոսում և Միջագետքում էնեոլիթը սկսվում է մեր թվարկությունից առաջ 4-րդ, Եվրոպայում՝ մեր թվարկությունից առաջ 3-րդ հազարամյակներում։ Նախկին ՍՍՀՄ-ի տարածքում հայտնի են Անաուի, Նամազգա-թեփեի (Միջին Ասիա), Տրիպոլիեի (Ուկրաինա) էնեոլիթյան բնակատեղիները։ էնեոլիթյան մարդը բնակվել է գետերի ու լճերի ափերին, զբաղվել բրիչային երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ էնեոլիթին բնորոշ է փայլեցրած գունազարդ (հալաֆյան տիպի) և սև խեցեղենը, հանդիպում է նաև անփայլ, ալիքավոր նախշերով և հարդախառն կոպիտ խեցեղեն։

Հայկական լեռնաշխարհ
-------------------

Հիմնական հոդված՝ Պղնձի-քարի դարը Հայկական լեռնաշխարհում
Հայկական լեռնաշխարհի էնեոլիթյան բնակատեղիները պատկանում են հիմնականում մեր թվարկությունից առաջ 5-4, մասամբ՝ 3 հազարամյակներին։ Դրանցից արժեքավոր նյութեր են տվել հատկապես Շամիրամ-Ալթի (Վանա լճի մոտ, ուրարտական Մենուա թագավորի ջրանցքի ափին), Նախիջևանի Քյուլ-թափա առաջին, Էջմիածնի Մոխրաբլուր, Մխլու-թափա արհեստական բլուրները, Թեղուտը (Էջմիածնից հարավ)։

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Էնեոլիթ** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 55)։*  |
**Էլեկտրաէներգետիկան** էլեկտրական էներգիա արտադրող ձեռնարկությունների՝ էլեկտրակայանների, ինչպես նաև՝ էլեկտրական հոսանքը հաղորդող գծերի ամբողջությունն է։

XX դարից սկսած էլեկտրաէներգիան օգտագործվում է մարդկանց կյանքի ու գործունեության բոլոր ոլորտներում, այլ կերպ ասած՝ *աշխարհը էլեկտրաֆիկացվեց*։ Էլեկտրաէներգետիկան արդյունաբերության էներգիատար ճյուղերի ձեռնարկությունների տեղաբաշխման վրա ազդող կարևոր գործոն է։ Օրինակ՝ թեթև գունավոր մետաղների ձուլարանները տեղաբաշխված են էժան էլեկտրաէներգիայի արտադրության շրջաններրում՝ ՋրԷԿ-ների մոտ։ Տնտեսության բոլոր ճյուղերի էլոկտրաֆիկացման, բնակչության թվի աճի ու կենսամակարդակի բարձրացման պատճառով XX դարում
բազմաթիվ անգամ մեծացավ էլեկտրաէներգիայի համաշխարհային արտադրության ծավալը։ Միաժամանակ մեծացել է մեկ շնչի հաշվով արտադրվող էլեկտրաէներգիան։ Այս ցուցանիշը համեմատաբար ավելի ճշտորեն է արտահայտում էլեկտրաէներգետիկայի զարգացման մակարդակը, քան երկրի էլեկտրաէներգիայի արտադրության ծավալը։ Բարձր զարգացած երկրներում այդ ցուցանիշը մի քանի հազար կիլովատտ\*ժամ (Նորվեգիայում՝՝ շուրջ 20 հազար կվտ\*ժ), իսկ Աֆրիկայի առավել նվազ երկրներում՝ 2-3 տասնյակ կվտ\*ժ։

### Տեղաբաշխվածությունը

*Էլեկրակայաններն* աշխարհում խիստ անհավասարաչափ են տեղաբաշծված։ Էլեկտրակայանների, դրանց միագումարային հզորության և արտադրած էլեկտրաէներգիայի մեծ մասը կենտրոնացված է բարձր զարգացած խոշոր երկրներում, ինչպես նաև ՝ Չինաստանում, Ռուսաստանում, Հնդկաստանում ու Բրազիլիայում։ Միաժամանակ աշխարհում շուրջ 2 միլիարդ մարդ դեռևս էլեկտրաէներգիայից չի օգտվում։

### Էլեկտրաէներգետիկայի ենթաճյուղերը։ Էլեկտրակայանների տեսակներն ու տեղաբաշխման սկզբունքները։

Էլեկտրակայանները լինում են տարբեր տեսակի՝ ջերմային, ջրային, ատոմային, հողմային, արևային և այլն։ Աշխարհի էլէկտրակայանների ընդհանուր հզորությունը գրեթե 2/3-ը բաժին է ընկնում ջերմային էլեկտրակայաններին։

##### Ջերմային էլեկտրակայաններ

ՋԷԿ-երում օգտագործում են տարբեր տեսակի վառելիք՝ գորշ ածուխ, այրվող թերթաքար, բնական գազ ու մազութ։ Այս էլեկտրակայաններն ունեն և առավելություններ, և թերություններ։ Առավելությունն այն է, որ ՋԷԿ-երի կառուցումը հեշտ է, արագ, իսկ թերությունն այն է, որ դրանց արտադրած էլեկտրաէներգիայի ինքնարժեքը բարձր է ու շարունակվում է բարձրանալ՝ վառելիքի գների բարձրացման հետևանքով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 12)։*  |
«**Լ'Արմենի**» («L’Arménie»), քաղաքական և գրական ամսաթերթ։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսել 1889-1898 թվականներին Լոնդոնում, 1898-1906 թվականներին՝ Փարիզում՝ ֆրանսերեն (1889 թվականին՝ նաև անգլերեն)։ Խմբագիր-հրատարակիչը եղել է Մինաս Չերազը։ 

Տպագրել է նյութեր հայոց պատմության, հայ գրականության, մշակույթի վերաբերյալ, լուսաբանել է Հայկական հարցը, հանդես եկել Օսմանյան կայսրությունում հայերի նկատմամբ գործադրվող բռնությունների դեմ։ 

Պարբերականին աշխատակցել են նաև օտարազգի հեղինակներ։ Արժեքավոր են Օ. Բենարի՝ հայ պոեզիային նվիրված «Առ հայ բանաստեղծները» (1899) ուսումնասիրությունը, «Ֆրանսիան և Եվրոպան առ Հայաստան» (1901) հոդվածը, Դ’ Ավելինի «Հայաստանի ժողովրդական գրականությունը» (1904) և այլ գործեր։ Տպագրել է նաև Միքայել Նալբանդյանի, Ռափայել Պատկանյանի, Պետրոս Դուրյանի և հայ այլ գրողների ստեղծագործություններից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Էլեկտրական հողանցում**, մեքենաների, սարքերի էլեկտրական միացումը հողին։ Ըստ նշանակման լինում է պաշտպանական, որը պահպանում է մարդկանց էլեկտրական հոսանքով վնասվելուց։ Հողանցումը իրականացվում է շղթայի որևէ կետը անմիջականորեն (խուլ միացում) կամ կայծային պարպիչի, ապահովիչի, էլեկտրական դիմադրության, ինդուկտիվության կոճի (բարձր լարման սարքավորումներում) միջոցով հողին միացնելով։ Հողանցումը կատարվում է հողանցիչներով (պողպատե խողովակներ, շերտեր և այլն)։

Երկրագունդը հաղորդիչ է, ուստի նրա մակերևույթը համապոտենցիալ մակերևույթ է, այսինքն մակերևույթի բոլոր կետերն ունեն նույն պոտենցիալը, որը հաճախ, համարում են զրո։ Այդ դեպքում Երկրի մակերևույթի յուրաքանչյուր կետ կլինի զրոյական պոտենցիալի կետ, իսկ մակերևույթը՝ զրոյական պոտենցիալի մակերևույթ։

Եթե ունենք որևէ հաղորդիչ, որն ունի, օրինակ, դրական լիցք, ապա հաղորդչի և Երկրի մակերևույթների միջև գոյություն ունի պոտենցիալների տարբերություն։ Հաղորդիչը մետաղե հաղորդալարով միացնենք Երկրին։ Հաղորդչի այդպիսի միացումն անվանում են հողակցում։ Հաղորդալարի ծայրերի միջև նույնպես կստեղծվի պոտենցիալների տարբերություն, որը հավասար է հաղորդչի և Երկրի մակերևույթների պոտենցիալների տարբերությանը։ Հետևապես հաղորդալարի ներսում կառաջանա էլեկտրական դաշտ, որի ազդեցությամբ ազատ էլեկտրոնները կշարժվեն պոտենցիալի աճման ուղղությամբ, այսինքն դեպի հաղորդիչը։ Այս էլեկտրոնների հետ մեկտեղ դեպի հաղորդիչ կտեղափոխվեն նաև երկրագնդի էլեկտրոնները։ Էլեկտրոնների շարժումը, այսինքն էլեկտրական հոսանքը կշարունակվի այնքան ժամանակ, մինչև որ հաղորդչի և Երկրի մակերևույթները դառնան նույն պոտենցիալն ունեցող համապոտենցիալ մակերևույթներ։ Քանի որ Երկրի մակերևույթի պոտենցիալը զրո է, ապա, երբեմն, հաղորդչի և Երկրի մակերևույթների պոտենցիալների տարբերությունն անվանում են հաղորդչի պոտենցիալ։

Այսպիսով լիցքավորված հաղորդչի հողակցման ժամանակ հաղորդչի մակերևույթը դառնում է զրոյական պոտենցիալի մակերևույթ, հաղորդչի և Երկրի մակերևույթների միջև էլեկտրական դաշտը դադարում է գոյություն ունենալուց, քանի որ այդ դեպքում զրո է դառնում այդ դաշտի լարվածությունը։ Էլեկտրական լիցքը, սակայն, չի անհետանում, այն պարզապես վերաբաշխվում է հաղորդչի և Երկրի միջև։

Գրականություն
-------------

* Ֆիզիկա 11, ընդհանուր և բնագիտամաթեմատիկական հոսքեր, հեղինակ՝ Է. Ղազարյան, Ա. Կիրակոսյան, Գ. Մելիքյան, Ա. Մամյան, Ս. Մաիլյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված* Հայկական սովետական հանրագիտարանի «Հողանցում» *հոդվածից (հ․ 6, էջ 529 )։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 529)։*  |
**Էլեկտրոդ,** (անգլ.՝ *Electrode*, ճապ.՝ *マルマイン*) պոկեմոն Նինթեմդոից։ !lekt8wdy էլեկտրական պոկեմոն է, և ունի երկու զարգացման ձև։ Վոլտորբը զարգացման վերջին ձևն է և նա զարգացել է Վոլտորբից։ Վոլտորբից-Էլեկտրոդ հատկությունները չեն փոխվում։ Պոկեդեքսում, պոկեմոնի կարգաթիվն է #101։ Պոկեմոնի հասակը կազմում է 120 սմ, իսկ զանգվածը 66,6 կգ։

Անվանում
--------

Պոկեմոնի անգլերեն անվանումը թարգմանաբար նշանակում է էլեկտրական։ Բնօրինակ ճապոներեն անվանումը նշանակում է պայթյուն (マ ル マ イ ン)։ Նրա գերմաներեն անվանումը նշանակում է էլեկտրական գնդակ։

Ծագում
------

Պոկեգունդ
Էլեկտրոդը Վոլտորբի զարգացման երկրորդ ձևն է։ Պոկեմոնի հիմնական հատկությունը ինքնապայթուցիկն է, որի միջոցով կարող է հաղթել կամ շատ թուլացնել գրեթե յուրաքանչյուր պոկեմոնի։ Այս հատկությունը ժառանգում է Վոլտորբից։

Ազդեցություն
------------

Պոկեմոնի դեմ ազդում են հող և կրակ պոկեմոնները։

Վիճակագրություն
---------------

**Ստատիկա**

* HP (նվազագույն՝ 324)
* գրոհ (նվազագույն՝ 218)
* պաշտպանություն (նվազագույն՝ 261)
* գրոհի արագություն (նվազագույն՝ 284)
* պաշտպանության արագություն (նվազագույն՝ 284)
* ցատկ (նվազագույն՝ 416)

Տես նաև
-------

* Օդիշ
* Վոլտորբ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  (անգլերեն) Episode 93 - Navel Maneuvers da Serebii.net
2. ↑  (անգլերեն) Episode 116 - The Underground Round Up da Serebii.net
3. ↑  (անգլերեն) Episode 33 - The Flame Pokémon-athon da Serebii.net
4. ↑  (անգլերեն) Electrode (TCG) da Bulbapedia
5. ↑  (անգլերեն) #101 Electrode - Cardex da Serebii.net

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պոկեդեքս

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Giant Bomb |

 |
**«Դինամո» Ֆուտբոլային Ակումբը** մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Թբիլիսիում։

Պատմություն
-----------

«Դինամո» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 1925 թվականին, Թբիլիսի քաղաքում։

Նվաճումներ
----------

**ՈՒԵՖԱ-ի Գավաթակիրների Գավաթ**
Ոսկե մեդալակիր (1) 1980-81
**ԽՍՀՄ առաջնություն**
Ոսկե մեդալակիր (2) 1964, 1978
Արծաթե մեդալակիր (5) 1939, 1940, 1951, 1953, 1977
Բրոնզե մեդալակիր (13) 1936 (աշուն), 1946, 1947, 1950, 1959, 1962, 1967, 1969, 1971, 1972, 1976 (գարուն), 1976 (աշուն), 1981
**ԽՍՀՄ գավաթ**
Ոսկե մեդալակիր (2) 1976, 1979
Արծաթե մեդալակիր (6) 1936, 1937, 1946, 1959-60, 1970, 1980
**Ումաղլեսի Լիգա**
Ոսկե մեդալակիր (19) 1990, 1991, 1991-92, 1992-93, 1993-94, 1994-95, 1995-96, 1996-97, 1997-98, 1998-99, 2002-03, 2004-05, 2007-08, 2012-13, 2013-14, 2015-16, 2019, 2020, 2022
Արծաթե մեդալակիր (6) 2003-04, 2006-07, 2008-09, 2009-10, 2010-11, 2017, 2018
Բրոնզե մեդալակիր (4) 1999-00, 2000-01, 2001-02, 2005-06
**Վրաստանի Գավաթ**
Ոսկե մեդալակիր (11) 1991-92, 1992-93, 1993-94, 1994-95, 1995-96, 1996-97, 2002-03, 2003-04, 2008-09, 2012-13, 2013-14
Արծաթե մեդալակիր (2) 1997-98, 2009-10
**Վրաստանի Սուպերգավաթ** 
Ոսկե մեդալակիր (5) 1995-96, 1996-97, 1998-99, 2004-05, 2007-08
Արծաթե մեդալակիր (3) 1997-98, 2008-09, 2012-13
**Համագործակցության Գավաթ**
Ոսկե մեդալակիր (1) 2004
Արծաթե մեդալակիր (1) 1995

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Club»։ *www.transfermarkt.com*։ Վերցված է 2021, Սեպտեմբերի 24

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դինամո ՖԱ-ի պաշտոնական կայքէջը (վրաց.), (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · playmarkerstats.com · Transfermarkt · worldfootball.net · ՈւԵՖԱ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |

 |
**Խաչված նահատակը** (Սբ․ Յուլիաննայի, Սբ․ Ունկումբերի եռանկար, Սբ․ Վիլգեֆորտի եռանկար, Սբ․ Լիբերատի եռանկար ), նիդերլանդցի նկարիչ Իերոնիմ Բոսխի եռանկարը։

Այս նկարի ամենահին հիշեցումը հանդիպում է Անտոնիո Մարիա Դզանետտիի «Վենետիկյան գեղանկարչության մասին» գրքում (1771 թ․), Դոժեի հավաքածուի նկարների նկարագրությունում։ XIX դարում եռանկարը տեղափոխվել է Վիեննա, և միայն 1919 թվականին, առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո վերադարձվել է բավական վնասված վիճակում հին վայրը։ Ընկնողի ներկայության բնույթը չի բացատրում պատկերի բարդ հակասությունները։ Ընդունված է կարծիք, որ եռանկարը նվիրված է Սբ․ Յուլիաննային, ում պաշտամունքը տարածված է Հյուսիսային Իտալիայում։ Այն վաճառվել է ստրուկ Եվսեբիոսի կողմից, ով թերևս, ներկայացված է կորցրած զգացմունքներով պերսոնաժում։ Որոշ հետազոտողներ ենթադրում են, որ այստեղ պատկերված է այլ հարգարժան սուրբ՝ Պորտուգալիայի թագավորի դուստր Լիբերատտան, ով խաչվել է հեթանոս հոր հրամանով այն բանի համար, որ դարձել է Քրիստոսի հարս։ Այդ դեպքում երիտասարդում կարելի է տեսնել սուրբ հավատքի հինգ հազար հետևորդներից մեկին։ Առաջին և վերջին անգամ Բոսխը պատկերել է նահատակի պատկերը խմբված հանդիսատեսի ներկայությումբ, որոնք ներկայացվել են տարատեսակ հագուստներով։ Կերպարների ամբողջ կտավով մեկ տարաբաշխումը, ներքևից վերև, առանց հեռանկարային պլանային հաջորդականությամբ դեպի խորք - միջնադարյան ավանդույթի տուրքը։ Սկզբում եռանկարի թևերին պատկերված են եղել բարերարները։ Բոսխի կողմից հարգանքի արժանացած Սբ․ Անտոնիոն, պատկերված է եռանկարի ձախ թևի կենտրոնական մասում, ով ոչ մի կերպ սյուժեի հետ, իսկ իսկ աջում համապատասխանաբար պատկերված են երկու ստրկավաճառները, բարերարների պատկերների վերևում։ Այս եռանկարում առկա է Բոսխի ստորագրությունը։ Այն կատարվել է գոթական տառերով և ավանդույթին համաձայն տեղադրված է նկարի աջ անկյունում, ինձպես և Մադրիդում Պրադոյի հավաքածուի աշխատանքներում։ «Յոթ մահացու մեղքերը» և « Խոտի տեղափոխումը»։

* Սբ․ Անտոնիոն մտքերի մեջ, եռանկարի աջ թև 104×28Սբ․ Անտոնիոն մտքերի մեջ, եռանկարի աջ թև 104×28
* Երկու ստրկավաճառները, եռանկարի ձախ թև 104×28Երկու ստրկավաճառները, եռանկարի ձախ թև 104×28

Գրականություն
-------------

* Տրեվին Կոպլստոուն․ Հիերոնիմուս Բոսխ․ Կյանքն ու ստեղծագործությունը․ — Մ։ «Լաբիրինտ-Կ», 1998․
* Դեվիտին Ա․ Բոսխ։ Թարգ․ իտալերենից․/ Ա․ Դեվիտին — Մ։ ՕՕՕ «ԱՍՏ հրատարակություն»։ ՕՕՕ «Աստրելի հրատարակություն», 2002։
* Բատտիլոտտի Դ․ Բոսխ։ Թարգ․ իտալերենից․/ Դ․ Բատտիլոտտի — Մ։ «Սպիտակ քաղաք», 2000 թ․
* Վալտեր Բազինգ․ Բոսխ։ թարգ գերմաներենից․/ Վ․ Բազինգ— Մ։ Արվեստի Աղբյուր 2001։
* Արտասահմանյան երկրների արվեստի պատմություն, միջին դարեր, Վերածնունդ / հրատ․ Ց․Գ․ Նեսսելշտրաուս Մ․, 1982
* Ֆոմինգ Գ․ Ի․ Հիերոնիմ Բոսխ․ Մ․, 1974
* Շ․ դե Տոլնայ․ Բոսխ․ Մ․, 1992
* Գ․ Մարտին․ Բոսխ․ Մ․, 1992
* Կ․ Ս․ Եգորով, Բոսխի երեք նկարներիը« Մտավորականն ու բնությունը» թեմայով, Սովետական արվեստաբանություն, 19, Մ, հրատ, 1985
* Ռ․ Խ․ Մարեյնիսեն, Պ․ Ռեյֆելարե, Հերոնիմ Բոսխ։ Նկարչական ծառանգություն․ Մ․, 1998

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDimages |

 |
**Էլեկտրոլիտային դիսոցում**, լուծույթում էլեկտրոլիտի ինքնաբերաբար տրոհման երևույթ, որի դեպքում առաջանում են դրական և բացասական լիցքավորված իոններ՝ կատիոններ և անիոններ։ Էլեկտրոլիտային դիսոցման դասական տեսությունը ստեղծել է Ս. Արենիուսը, 1887 թվականին։ Ըստ այդ տեսության, լուծույթում էլեկտրոլիտի մոլեկուլները տրոհվում են իոնների։ Տրոհված մոլեկուլների թվի հարաբերությունը էլեկտրոլիտի չտրոհված մոլեկուլների թվին կոչվում է դիսոցման աստիճան {\displaystyle (a)}, ընդ որում {\displaystyle 0{\leqslant }a{\leqslant }1}։ Դիսոցման աստիճանը կապված է Վանտ Հոֆի հաստատունի հետ {\displaystyle a=(i-1)/(n-1)} հարաբերությամբ, որտեղ n-ը մեկ մոլեկուլի տրոհումից ստացված իոնների թիվն է։ a-ն կախված է լուծույթի կոնցենտրացիայից, կոնցենտրացիայի փոքրացման հետ այն մեծանում է և անսահման նոսրացած էլեկտրոլիտի համար {\displaystyle a=1}։ a-ն կախված է նաև էլեկտրոլիտի և լուծիչի բնույթից։ Ընդհանուր դեպքում a-ն կախված է լուծիչի դիէլեկտրիկ թափանցելիությունից։ Էլեկտրոլիտի լուծույթի համար ավելի հարմարը էլեկտրոլիտի դիսոցման հաստատունն է {\displaystyle (K)}, որը արտահայտվում է {\displaystyle K=C\_{+}^{~n+}~C\_{-}^{~n-}} հավասարումով, որտեղ {\displaystyle C\_{+}} և {\displaystyle C\_{-}} համապատասխանաբար կատիոնների և անիոնների կոնցենտրացիաներն են, {\displaystyle n\_{+}} և {\displaystyle n\_{-}}-ը՝ էլեկտրոլիտի մեկ մոլեկուլի տրոհման ժամանակ առաջացած իոնների թիվը, իսկ C-ն՝ լուծույթում էլեկտրոլիտի մոլեկուլների կոնցենտրացիան։ C-ն այս դեպքում որոշվում է {\displaystyle C=C\_{0}(1-a)} արտահայտությամբ, որտեղ {\displaystyle C\_{0}}-ն էլեկտրոլիտի սկզբնական կոնցենտրացիան է։ Եթե էլեկտրոլիտը լուծույթում առաջացնում է հավասար թվով կատիոններ և անիոններ, ապա a-ի և K-ի միջև եղած կապն արտահայտվում է Օսվալդի նոսրացման կանոնով {\displaystyle K=C\_{0}a^{2}/(1-a)}։ a-ն որոշում են փորձով և ստացված արժեքը տեղադրելով բանաձևի մեջ՝ հաշվում K-ն, որից հետո կարելի է հաշվել լուծույթում եղած ազատ իոնների թիվը։ Ուժեղ էլեկտրոլիտների համար, որոնք պինդ վիճակում առաջացնում են իոնական տեսակի բյուրեղային ցանց և ամբողջովին իոնացված են (օրինակ, NaCl), a-ն և K-ն իմաստազրկվում են։ Սակայն որոշակի պայմաններում, օրինակ, փոքր դիէլեկտրիկ թափանցելիությամբ լուծիչներում, պինդ վիճակում իոնական ցանցով էլեկտրոլիտները տարանուն լիցքավորված իոնների էլեկտրաստատիկ ձգողության շնորհիվ կարող են առաջացնել ամբողջությամբ էլեկտրաչեզոք ագրեգատներ։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 30)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Էպիգենեզ (այլ կիրառումներ)
**Էպիգենեզ** (<հուն. Επι-հետո և γένεση– ծագում, առաջացում), ուսմունք օրգանիզմների սաղմնային զարգացման մասին, ըստ որի այդ պրոցեսն իրականանում է շնորհիվ հաջորդաբար առաջացող նորագոյացությունների։ Որոշ էտապներում էպիգենեզը հակադրվել է պրեֆորմիզմին, սակայն երկուսն էլ միակողմանի ուսմունք են եղել, հաշվի չեն առել օրգանիզմի սաղմնային զարգացման պրոցեսների ձևի և բովանդակության միասնությունը որպես ամբողջական համակարգ։ Սաղմը ոչ-կառուցվածքային զանգված չէ, ինչպես պնդում էին էպիգենեզի կողմնակիցները։ Նրա զարգացումը որոշ չափով կանխորոշված է բեղմնավորված ձվաբջջի ԴՆԹ–ում ամփոփված ինֆորմացիաներով, նրա քիմիական և մորֆոլոգիական միկրոկառուցվածքով։ Օրգանիզմի զարգացումը որոշվում է արտաքին և ներքին գործոնների փոխազդեցությամբ և փոխադարձ կապով։

Տես նաև
-------

* Պրեֆորմիզմ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 61)։*  |