recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Տրաֆալգարյան ճակատամարտ** 1805, ծովամարտ անգլիական և ֆրանս–իսպանական նավատորմների միջև հոկտեմբերի 21-ին, Տրաֆալգար հրվանդանի մոտ, Իսպանիայի ատլանտյան ափին գտնվող Կադիս քաղաքի մոտ։ 1805-ի օգոստոսին անգլիացի էսկադրան (27 գծանավ) ծովակալ Նելսոնի հրամանատարությամբ Կադիսում պաշարեց ծովակալ Վիլնյովի ֆրանս–իսպանական էսկադրան (33 գծանավ)։ Նապոլեոն I-ի հրամանով ֆրանս–իսպանական էսկադրան հոկտեմբերի 20-ին դուրս եկավ ծով՝ Միջերկրական ծով անցնելու նպատակով։ Վիլնյովը, ձգտելով խուսափել մարտից, չէր մշակել հակառակորդի հետ հանդիպման դեպքում գործողությունների ծրագիր։ Նելսոնի պլանի համաձայն 15 անգլիական նավեր Ք․ Քոլինգվուդի հրամանատարությամբ գլխավոր հարվածը պետք է հասցնեին հակառակորդի վերջապահ նավախմբին (12 նավ), իսկ 12 նավեր Նելսոնի հրամանատարությամբ պետք է գրոհեին թշնամու կենտրոնը (11 նավ) և կաշկանդեին նրա ուժերը։ Հոկտեմբերի 21-ի արշալույսին Վիլնյովը, տեղեկանալով անգլիական նավերի հայտնվելու մասին, հրամայեց շրջվել դեպի հյուսիս։ Շրջադարձի ժամանակ կորսվեց շատ ժամանակ, և խախտվեց զորակարգը։ Ժամը 12։30-ին Քոլլինգվուդը ճեղքեց վերջապահ նավախումբը և անջատեց 16 նավ՝ նշանակալի վնասներ հասցնելով նրանց։ Ժամը 13-ին Նելսոնը ճեղքեց հակառակորդի կենտրոնը և կտրեց այն առաջապահ նավախմբից, որը շարունակում էր շարժվել դեպի հյուսիս, և մեծ ուշացումով սկսեց մոտենալ կենտրոնին օգնության։ Մարտը, որ տևեց 5 և կես ժամ, ավարտվեց ֆրանս–իսպանական նավատորմի կատարյալ ջախջախումով, դաշնակիցները կորցրին 18 նավ և 7 հազար մարդ, անգլիացիների կորուստն էր 1700 մարդ։ Մարտում մահացու վիրավորվեց ծովակալ Նելսոնը։ Անգլիական նավատորմի հաղթանակն ապահովեց նրա տիրապետությունը ծովում, Ֆրանսիայի դեմ մղվող պատերազմում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**«Ծերացած Աստվածն ու Սատանան»**, 2020 թվականին «Դարակ» հրատարակչության «Վերադարձ» մատենաշարով հրատարակած Ռենի (1893-1958) վիպակը։ Խմբագիր` Հովիկ Չարխչյան։ Գրքում տեղ է գտել խմբագրի «Ռեն. մոռացված հիշողությունը» առաջաբանը։

Վիպակն առաջին անգամ որպես թերթոն լույս է տեսել 1924 թվականին Բոստոնում հրապարակվող «Հայրենիք» ամսագրում և նույն տարի արժանացել է գրական մրցանակի։

Սյուժե
------

Սա պատմություն է այն մասին, թե ինչպես երկնային տերը իր մոտ է կանչում Սատանային, որպեսզի վերջինս հատուցի ու ապաշխարի իր գործած մեղքերի համար, բայց արդյունքում հարկադրված է լինում լսել մարդկային անհաշիվ արատների ու մեղսագործությունների մասին՝ բոլոր ժամանակների զուգահեռներում, և հենց չարիքի մարմացումն է դառնում մեղադրիչ ու ամբաստանող։ Ըստ պատումի, երկնքի ու երկրի տիրույթներում բարու և չարի գոտեմարտն ի վերջո հասել է մի հանգրվանի, երբ այն պիտի հարկադիր դադար առնի, քանի որ մարդն իր էությամբ և բնույթով զինաթափում է թե մեկին, թե մյուսին՝ գերազանցելով նրանց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ռեն, Ծերացած Աստվածն ու Սատանան, Ե. 2020, էջ 4-7։
2. ↑  «Հայրենիք», 1924, թիվ 6, էջ 1:
3. ↑  Ռեն, Ծերացած Աստվածն ու Սատանան, Ե. 2020, էջ 6։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ծերացած Աստվածն ու Սատանան
Կաթնային կոկտեյլ` զարդարված հարած սերուցքով և բալի կոկտեյլով։ Ձախ կողմում գտնվում է հարիչի բաժակները, որոնք նախատեսված են կաթնային կոկտեյլի համար։
**Միլքշեյք**, **կաթնային շեյք** (անգլ.՝ *Milkshake*), կաթից և պաղպաղակից պատրաստված աղանդերային ըմպելիք։ Կոկտեյլին տարբեր համեր տալու համար ավելացնում են օշարակներ, մուրաբա, միրգ, հարած սերուցք, կրեմներ, քերած շոկոլադ և սննդային այլ հավելումներ։

1980-1990-ական թվականներին կաթնային կոկտեյլները վաճառվում էին սննդի փոքր կրպակներում։ Այդպիսի կոկտեյլների մեջ անհարժեշտ քանակությամբ և որակական հատկանիշներով սննդային հավելումները և օշարակները բացակայում էին։
Կաթնային կոկտեյլների թվին է պատկանում յուրաքանչյուր կոկտեյլ, որը պատրաստված է ոչ միայն կաթնային բաղադրիչների հիմքով, այլև պաղպաղակով։ Ցուցակի մեջ մտնում են օրինակ՝ կեֆիրը, կաթը, սերուցքը և այլն։ Դասական կաթնային կոկտեյլի բաղադրության մեջ պարունակվում են կաթ և պաղպաղակ։

Պատրաստման եղանակ
-----------------

Միլքշեյքի բաղադրիչները
Կաթնային կոկտեյլը կարելի է պատրաստել տարբեր եղանակներով. հիմնական գործիքը, որով հարվում է կաթնային բաղադրիչը, համարվում է մեխանիկական գործիք։ Դրա համար նախատեսված է այնպիսի կենցաղային տեխնիկա, ինչպիսին հարիչն ու բլենդերն է։ Կաթնային կոկտեյլը կարելի է հարել նաև ձեռքով, ձեռքի հարիչով, խոհանոցային պարագաներով կամ կոկտեյլահարիչի օգնությամբ։

Հանրային սննդի վայրերում (սրճարան, բար) օգտագործվում են հատուկ ստացիոնար հարիչներ կաթնային կոկտեյլի համար։

Տես նաև
-------

* Կոկտեյլ
* Ֆրեշ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Diner Style Archived June 22, 2013[Date mismatch], at the Wayback Machine.
2. ↑  Shake One in the Hay. Archived March 16, 2010, at the Wayback Machine. New York First


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |
Փետրակերներ
**Փետրակերներ** (Mallophaga), միջատների կարգ։ Թռչունների և կաթնասունների մշտական, արտաքին մակաբույծներ են։ Կարգը բաժանվում է երկու ենթակարգերի․ իսկական փետրակերներ (Amblycera) և մազակերներ (Ischnbcera)։ Փետրակերներն անթև են, մարմինը փոքր–ինչ տափակացած է, կլոր, ձվաձև կամ ձգված, 0,5–11 մմ երկարությամբ, բաց դեղնավունից մինչև գորշ, հաճախ նաև սև գունավորմամբ։ Բերանային ապարատը կրծող տիպի է։ Կյանքի ամբողջ ցիկլը անց են կացնում տիրոջ մարմնի վրա։ Զարգանում են ոչ լրիվ կերպարանափոխությամբ, թրթուրը նման է հասուն միջատին։ Փետրակերների զարգացման լրիվ ցիկլը տևում է 3–4 շաբաթ։ Հայտնի է փետրակերների մոտ 2500 (ԽՍՀՄ–ում՝ 400, ՀԽՍՀ–ում՝ 10–13) տեսակ։ Փետրակերների հիմնական մասը բնակվում է թռչունների վրա, սնվում են փետրանյութով կամ մազերի եղջերացած մասերով։ Պայքարի միջոցները, վարակված կենդանիների մշակումը միջատասպաններով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 331)։*  |
**Նիկողայոս Տիգրանյան փողոց**, փողոց Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանում։ Անվանվել է ի պատիվ հայ խորհրդային կոմպոզիտոր, բանահավաք, դաշնակահար, երաժշտական գործիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, Աշխատանքի հերոս Նիկողայոս Տիգրանյանի։ Քաղաքային նշանակության փողոց է։

Տվյալներ
--------

Սկսվում է Զարյան փողոցի թիվ 47 և 49 շենքերի մոտից, հատում Կոմիտասի պողոտան, Մամիկոնյանց փողոցը, հասնում Նիկողայոս Ադոնցի փողոց։ Երկարությունը 1100 մետր է։

Խորհրդային տարիներին սկզբնապես կոչվել է Արաբկիրի 57-րդ փողոց, այնուհետև վերանվանվել է՝ ստանալով այժմյան անվանումը։

Հատվող փողոցներ
---------------

* Բուդաղյան փողոց
* Կոմիտասի պողոտա
* Մամիկոնյանց փողոց
* Նիկողայոս Տիգրանյան փակուղի

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երևան քաղաքի քաղաքային նշանակության փողոցների ցանկ
2. 1 2  Երևան քաղաքի հասցեների տեղեկատու, Երևան, 1983, էջեր 369-506, Երևան քաղաքի փողոցների անվանումները

Աղբյուրներ
----------

* Սերգեյ Ավագյան, Երևանի փողոցները, Երևան, «ՎՄՎ-ՊՐԻՆՏ», 2010 — 272 էջ։
**Մոլեկուլային գեներատոր**, սարք, որում հստակ էլեկտրամագնիսական տատանումներն առաջանում են շնորհիվ մոլեկուլների ստիպողական քվանտային անցումների՝ սկզբնական էներգետիկ վիճակից ավելի փոքր ներքին էներգիայով վիճակի։ Մոլեկուլային գեներատորն առաջին քվանտային գեներատորն է, որը 1954 թվականին ստեղծել են Ն․ Գ․ Բասովն ու Ա․ Մ․ Պրոխորովը (ԱՄՄ) և նրանցից անկախ՝ Չ․ Թաունսը, Ջ․ Գորդոնը և Տ․ Ցեյգերը (ԱՄՆ)։

Մոլեկուլային գեներատորներն ունեն հաճախականության մեծ կայունություն, ճառագայթման լավ ուղղորդվածություն ու մեներանգություն և օգտագործվում են իբրև հաճախականության, ժամանակի չափանմուշ և այլն։ Առավել տարածված է ամոնիակի NH3 մոլեկուլներով աշխատող մոլեկուլային գեներատորը, որի առաքած ալիքի երկարությունը՝ λ=l,27 սմ, հզորությունը 10−8 *վտէ*, իսկ հաճախականության կայունությունն ընկած է 10−7-10−11 սահմաններում։

Կոհերենտ տատանումների առաջացման համար անհրաժեշտ է 2 պայման, սարքի աշխատանքային ծավալում մասնիկների թիվն սկզբնական վիճակում պետք է ավելի մեծ լինի, քան փոքր ներքին էներգիայով վիճակում (բնակեցվածության ինվերսիա՝ շրջվածություն) և, բացի այդ, պետք է կապ ապահովվի ժամանակի տարբեր պահերին ճառագայթող մասնիկների միջև (դրական հակադարձ կապ)։

էներգիայի մակարդակների շրջված բնակեցվածությամբ մոլեկուլներն առանձնացվում են էլեկտրաստատիկ տեսակավորող հարմարանքի միջոցով, որը քառաբևեռ էլեկտրաստատիկ կոնդենսատոր է։ Անցնելով այդ կոնդենսատորի խիստ անհամասեռ էլեկտրական դաշտով՝ բարձր էներգետիկ վիճակում գտնվող մոլեկուլները շեղվում են դեպի կոնդենսատորի առանցքը, և նեղ անցքով ընկնում ծավալային ռեզոնատորի մեջ, որի սեփական հաճախականությունը համընկնում է ավելի ցածր էներգետիկ վիճակի անցման հաճախականությանը։ Ստիպողական ճառագայթման շնորհիվ ռեզոնատորում ստեղծվում է դրական հակադարձ կապ, և առաքվում են կոհերենտ էլեկտրամագնիսական ալիքներ։

Ստեղծվել են նաե դիպոլային այլ մոլեկուլներով սանտիմետրային և միլիմետրային ալիքների տիրույթում աշխատող մոլեկուլային գեներատորներ, ինչպես և ջրածնի ատոմների փնջով λ= 21 սմ ալիքով աշխատող քվանտային գեներատորներ։ Այս սարքերը և ռադիոտիրույթի քվանտային ուժեղացուցիչները երբեմն կոչվում են մազեր։ Գոյություն ունեն մոլեկուլային գեներատորի մի քանի կառուցվածքային տարբերակներ, որոնք տարբերվում են տեսակավորող համակարգով, ռեզոնատորների քանակով և այլն։ Մոլեկուլային գեներատորների դասին են պատկանում նաև այն քվանտային գեներատորները, որոնցում մոլեկուլների մակարդակների բնակեցվածության ինվերսիան ձեռք է բերվում ոչ թե տեսակավորմամբ, այլ ուրիշ եղանակներով, օրինակ, օժանդակ էլեկտրամագնիսական դաշտի ազդեցությամբ (մղում), էլեկտրական պարպումով և այլն։ Այս առումով մոլեկուլային գեներատորների շարքը կարելի է դասել օպտիկական տիրույթի քվանտային գեներատորները՝ լազերները, որոնցում աշխատանքային նյութը մոլեկուլային գազերն են։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 685)։*  |
**Շիվա Կեշավան Կանան Պալան** (անգլ.՝ Shiva Keshavan Kannan Palan, օգոստոսի 25, 1981(1981-08-25), Մանալի, Kullu district, Հիմաչալ-Պրադեշ, Հնդկաստան), հնդիկ սահնակորդ (սահնակային մարզիկ), վեց անընդմեջ Օլիմպիական խաղերի մասնակից (1998-2018)։ Առաջին հնդկաստանցին է, որը մասնակցել է 6 ձմեռային Խաղերի և երկրորդ հնդկաստանցին Խաղերին մասնակցության թվով Լեանդեր Պաեսից (7) հետո։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Հիմաչալ-Պրադեշ նահանգում՝ հնդիկի և իտալուհու ընտանիքում։ Տասնչորս տարեկան հասակում սկսել է զբաղվել սահնակային սպորտով, աշխարհի չեմպիոն գերմանացի Գյունտեր Լեմմերի գլխավորությամբ, որը զբաղվում էր ասիական երկրներում սահնակային սպորտի զարգացմամբ։ Կեշավանն իրեն դրսևորեց որպես Նագանոյի օլիմպիադայում որակավորված տաղանդավոր սահնակորդ։ Նա դարձավ պատմության ամենաերիտասարդ սահնակորդը, որին հաջողվեց որակավորվել օլիմպիադայում (այդ ժամանակ նա ընդամենը 16 տարեկան էր)։ Նագանոյի խաղերում հնդկացին 28-րդն էր՝ առաջ անցնելով 4 սպորտսմեններից։ Մասնակցել է հետագա երեք օլիմպիադաներին, լավագույն ցուցանիշը եղել է 25-րդ տեղը Թուրինի Խաղերում։ 

2014 թվականին Կեշավանը մասնակցել է Սոչիի օլիմպիական խաղերին, որտեղ տղամարդկանց մենապարերում գրավել է երեսունյոթերորդ տեղը։ 

Սահնակային սպորտով զբաղվելուն զուգահեռ սովորել է Ֆլորենցիայի համալսարանում, որտեղ ստացել է միջազգային հարաբերությունների բնագավառում մագիստրոսի աստիճան։

Ելույթներ օլիմպիական խաղերում
-----------------------------

| Տարի | Վայր | Արդյունք |
| --- | --- | --- |
| Ձմեռային օլիմպիական խաղեր 1998 | Ճապոնիա Ճապոնիա Ձմեռային օլիմպիական խաղեր, սահնակային սպորտ, Նագանո, 1998 | 28 |
| Ձմեռային օլիմպիական խաղեր 2002 | Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ Ձմեռային օլիմպիական խաղեր, սահնակային սպորտ, Սոլթ Լեյք Սիթի, 2002 | 33 |
| Ձմեռային օլիմպիական խաղեր 2006 | Իտալիա Իտալիա Ձմեռային օլիմպիական խաղեր, սահնակային սպորտ, Թուրին, 2006 | 25 |
| Ձմեռային օլիմպիական խաղեր 2010 | Կանադա Կանադա Ձմեռային օլիմպիական խաղեր, սահնակային սպորտ, տղամարդկանց, Վանկուվեր, 2010 | 29 |
| Ձմեռային օլիմպիական խաղեր 2014 | Ռուսաստան Ռուսաստան Ձմեռային օլիմպիական խաղեր, սահնակային սպորտ, տղամարդկանց, Սոչի, 2014 | 37 |
| Ձմեռային օլիմպիական խաղեր 2018 | Հարավային Կորեա Հարավային Կորեա Ձմեռային օլիմպիական խաղեր, սահնակային սպորտ, տղամարդկանց, Փհենչհան, 2018 | 34 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  OLYMPICS: NAGANO 1998; Teen-Age Luger Carries All of India
2. ↑  Indian Luger Shiva Keshavan becomes overnight Sensation at Sochi

Արտաքին հղումներ
----------------

* Օլիմպիական վիճակագրություն Archived 2011-03-19 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FIL · Olympic Channel · Sports-Reference.com · TheSports.org · ՄՕԿ |

 |
**Թեոֆիլիս Տիլվիտիս** (լիտ.՝ Teofilis Tilvytis, հունվարի 15 (28), 1904, Gaidžiai, Կովնոյի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 5, 1969(1969-05-05), Վիլնյուս), լիտվացի սովետական բանաստեղծ։ Լիտվայի ԽՍՀ ժողովրդական բանաստեղծ (1954)։ ԽՄԿԿ անդամ 1951 թվականից։ 1933-1940 թվականներին «Կունտապլիս» («Kuntaplis») երգիծական շաբաթաթերթի խմբագիր։ «Երեք գրենադեր» (1926) գրական պարոդիաների ժողովածուն ուղղված էր սիմվոլիստների և ռոմանտիկների դեմ։ «Մաճկալներ» (1930—1947) պոեմում գրոտեսկային պլանով տրված է Լիտվայի պատմության ժամանակագրությունը։ «Ճանապարհորդություն սեղանի շուրջը» (1936) վեպում Տիլվիտիսը ծաղրել է աստիճանավորների կենցաղը։ Սովետական շրջանում հիմնականում գրել է քնարական բանաստեղծություններ և էպիկական պոեմներ։ Հրատարակվել են նրա «Բալթիկայի քամին» (1948), «Սոնետներ երջանկության մասին» (1951), «Հայրենիքի դաշտերում» (1953) բանաստեղծական ժողովածուները, «Ուսնինե» (1949, ՍՍՀՄ պետ․ մրցանակ, 1951), «Երգ կյանքի գնով» (1962) պոեմները։ Հեղինակ է նաև «Տուն իմ հարազատ» (1958) և «Ավաղ, պատահում է» (1964) երգիծական ժողովածուների։ Պարգևատրվել է Լենինի և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Тильвитис Теофилис // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1057569429 · ISNI: 0000 0001 0991 0885 · LCCN: n83173451 · NUKAT: n2008055283 · VIAF: 77695077 · WorldCat VIAF: 77695077 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 6)։*  |
**Շախմատային 7-րդ օլիմպիադա**, անցկացվել է 1937 հուլիսի 31 - օգոստոսի 14։ Մասնակից պետությունների քանականը ՝ 19, մեկով քիչ քան նախորդ օլիմպիադային։

Շախմատիստներին տրամարդվել էր ՙՙԳրանդ հոթել ռոյալ՚՚ հյուրանոցը։ Չնայած նրան, որ շվեդական թիմը ի սկզբանե մրցանակային տեղի չէր հավակնում, այնուամենայնիվ հանդիսատեսի հետաքրքրությունը ամբողջ առաջնության ընթացքում չէր նվազում։ Առաջնությունը անցկացվեց 2 տարի առաջ Վարշավայում Ֆիդեի համաժողովի ժամանակ ընդունված կանոնակարգով, որը նախորդի համեմատ բավականին բարդածված էր (2 ժամ ՝ 36 քայլի համար և մեկ ժամ հետագա ամբողջ քայլերի համար)։ Առաջնությունում չկային նորեկներ, բայց նրանց փորձը բավականին տարբերվում էր միմյանցից, որոշ մասնակիցներ (օրինակ դանիացիները), որոնք երբեք բաց չեն թողել ոչ մի օլիմպիադա, իսկ որոշների համար (օրինակ էստոնացիների) սա իրենց երկրորդ մրցաշարն էր։ Թիմերի միջին տարիքը գնալով նվազում էր, ինչը Ֆ.Մարշալին տվեց կատակելու առիթ

ՙՙՕ, ես այստեղ այլևս չեմ տեսնում ծանոթ մարդկանց՚՚

Մրցաշարին չէր ներկայացել Ֆրանսիայի հավաքականը, որը հավանաբար չէր մասնակցել իրենց թիմակցի ՝ աշխարհի նախկին չեմպիոն Ա.Ա. Ալեխինի պատճառով, ով հրաժարվել էր մասնակցել մրցույթին, քանի որ մրցույթի ավարտից երկու շաբաթ անց պետք է ունենար ռեվանշ - խաղ։ Դրան ի հակառակ Հոլանդիայի հավաքականը բավականին լավ մարզավիճակում էր։ Այն գլխավորում էր աշխարհի չեմպիոն Մ. Էիվեն (+8-2=3)։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Շախմատային օլիմպիադաներ |
| --- |
|  |
| Ոչ պաշտոնական | 
* 1924
* 1926
* 1936
* 1976

 |
|  |
| Տղամարդիկ | 
* 1927
* 1928
* 1930
* 1931
* 1933
* 1935
* 1937
* 1939
* 1950
* 1952
* 1954
* 1956
* 1958
* 1960
* 1962
* 1964
* 1966
* 1968
* 1970
* 1972
* 1974
* 1976
* 1978
* 1980
* 1982
* 19841986
* 1988
* 1990
* 1992
* 1994
* 1996
* 1998
* 2000
* 2002
* 2004
* 2006
* 2008
* 2010
* 2012
* 2014
* 2016
* 2018
* 2022

 |
|  |
| Կանայք | 
* 1957
* 1963
* 1966
* 1969
* 1972
* 1974
* 1976
* 1978
* 1980
* 1982
* 1984
* 1986
* 1988
* 1990
* 1992
* 1994
* 1996
* 1998
* 2000
* 2002
* 2004
* 2006
* 2008
* 2010
* 2012
* 2014
* 2016
* 2018
* 2022

 |

 |
Խորհրդային փոստային նամականիշ
**Կամավոր մարզական ընկերություն, ԿՄԸ** (ռուս.՝ *Добровольное спортивное общество, ДСО*), սպորտային կազմակերպությունների ցանց Խորհրդային Միությունում։

Միավորում էր ֆիզիկական կուլտուրայով, սպորտով և տուրիզմով զբաղվողներին, աջակցում մարզիկների վարպետության բարձրացմանը, փորձում նպաստել զանգվածային ֆիզկուլտուրայի, սպորտի և տուրիզմի զարգացմանը։ Կամավոր մարզական ընկերությունում ընդգրկված են շրջանների, խոշոր կառույցների, ժողտնտեսության տարբեր ճյուղերի, ուսումնական հաստատությունների ֆիզկուլտուրային կոլեկտիվները։

ԿՄԸ-ներն ունեցել են իրենց կանոնադրությունը, դրոշը, խորհրդանշանը, կրծքանշանը, մարզական հագուստը։ 1986 թվականի դրությամբ, Խորհրդային Հայաստանում գործել են 8 կամավոր մարզական ընկերություն՝ «Աշխատանք», «Սևան», «Դինամո», «Սպարտակ», «Աշխատանքային ռեզերվներ»,«Լոկոմոտիվ», «Զենիթ», «Բուրեվեստնիկ»։

«Աշխատանք»ում ընդգրկված էին արտադրական ձեռնարկությունների և շինարար, կազմակերպությունների բանվոր ծառայողները (130 հազար մարդ), «Սևան»-ում՝ գյուղական վայրերի ազգաբնակչությունը (160 հազար), «Դինամոյում՝ հանրապետության ներքին գործերի մինիստրության և պետական անվտանգության կոմիտեի համակարգի անձնակազմը, «Սպարտակ»-ում՝ առևտրի, արդյունաբերական կոոպերացիայի, թեթև և սննդի արդյունաբերության, քաղաքացիական ավիացիայի, ավտոտրանսպորտի աշխատողները (120 հազար), «Աշխատանքային ռեզերվներ»-ում՝ պրոֆտեխկրթության բնագավառի սովորողներն ու աշխատողները (55 հազար), «Լոկոմոտիվ»-ում՝ երկաթուղային տրանսպորտի (7,5 հազար), «Զենիթ»-ում՝ մեքենաշինության արդյունաբերության որոշ ճյուղերի աշխատողները, «Բուրեվեստնիկ»-ում՝ բուհերի և միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների սովորողներն ու աշխատողները (40 հազար)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 196)։*  |
«**Made of Stars**», երգ, որով երգիչ Հովի Սթարը ներկայացրել է Իսրայելը Եվրատեսիլ 2016 երգի մրցույթում։ Երգը զբաղեցրել է 14-րդ հորիզոնականը Եվրատեսիլ 2016-ի եղրափակչում։ Երգի հեղինակն է Դորան Մեդալին։ Երգը թվայնացված տեսքով թողարկվել է Universal Music Group-ի կողմից 2016 թվականի մարտի 30-ին։

Եվրատեսիլ երգի մրցույթ
----------------------

Իսրայելի մասնակիցը Եվրատեսիլ 2016 երգի մրցույթի համար ընտրվել է *HaKokhav HaBa L'Eirovizion* նախընտրական փուլի շնորհիվ։ Մրցույթը բաղկացած էր տասնհինգ շոուներից։ Մրցույթի եզրափակիչ փուլը տեղի է ունեցել 2016 թվականի մարտի 3-ին Երուսաղեմ քաղաքի G.G. Studios-ում։ Չորս արտիստներ կատարում էին Եվրատեսիլ 2016-ի համար գրված պոտենցիալ երգը, որն ուղարկված ավելի քան 100 հայտերից ընտրվել էր պրոֆեսիոնալ հանձնաժողովի կողմից։ Հաղթողն ընտրվեց երկու փուլից։ Առաջին փուլում չորս կատարողները մրցեցին միմյանց միջև և յուրաքանչյուրը կատարեց այլ հայտնի երգ։ Առաջին փուլի ժամանակ Հովի Սթարը կատարեց "Stay with Me" երգը, իսկ երկրորդ փուլում, որտեղ կատարեց իր Եվրատեսիլյան երգը, նա հաղթեց, հավաքելով հեռուստադիտողների քվեարկության միավորների 68%-ը։

Տեսահոլովակ
-----------

«Made of Stars» երգի տեսահոլովակը առաջին անգամ թողարկվել է Հովի Սթարի YouTube-յան ալիքում՝ 2016 թվականի մարտի 13-ին, երեք րոպե և տասնչորս վայրկյան ընդհանուր տևողությամբ։

Տես նաև
-------

* Եվրատեսիլ 2016 երգի մրցույթ
* Իսրայելը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Hovi Star - Made of Stars (Israel) 2016 Eurovision Song Contest - YouTube


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |

 |
* 

**Մյասնիկովի շրջանի պատմաազգագրական թանգարան** (ռուս.՝ Историко-этнографический музей Мясниковского района), թանգարան ՌուսաստանիՌոստովի մարզի Մյասնիկովի շրջանի Չալթր գյուղում։

*Թանգարանի հասցեն՝* Ռոստովի մարզ, Մյասնիկովի շրջան, գյուղ Չալթր, Լենինի փողոց, 34։

Պատմություն և նկարագրություն
----------------------------

Մյասնիկովի շրջանի պատմաազգագրական թանգարանը բացվել է Ռոստովի մարզի Մյասնիկովի շրջանի Չալթր գյուղում 1992 թվականի ապրիլի 24-ին՝ Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը։

Թանգարանն ունի Ղրիմ թերակղզուց դեպի Դոն հայերի վերաբնակեցմանը, Դոնի հողում հայերի կյանքին նվիրված մշտական ցուցադրություն։ Թանգարանում ներկայացված են պատմության և ազգագրության վերաբերյալ նյութեր, որոնք ներառում են տնային հին պարագաներ, աշխատանքային գործիքներ, 18-րդ դարի վերջի - 20-րդ դարի սկզբի դեկորատիվ և կիրառական արվեստի նմուշներ։ Այստեղ ներկայացված են նաև Ղրիմից վերաբնակեցվելու ժամանակ հայերի բերած կենցաղային իրերը։ Թանգարանի բացօթյա տարածքում տեղադրված է հայկական բակային վառարան։

Թանգարանում հավաքված են շատ պատմական լուսանկարներ, այստեղ պահվում են արժեքավոր պատմական փաստաթղթեր և ձեռագրեր։ Թանգարանում ցուցադրվում են նաև տեղացի նկարիչների ստեղծած կտավները։ Թանգարանի ցուցասրահներում անցկացվում են ժամանակավոր թեմատիկ ցուցահանդեսներ՝ նվիրված Մյասնիկովի շրջանը նացիստական զավթիչներից ազատագրելու օրվան, 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրվան, Հաղթանակի օրվան և այլն։

Թանգարանն ուշադրություն է դարձնում հայերի սերունդների կողմից մշակված հարստության՝ ժողովրդական ավանդույթների և բանահյուսության օգտագործմանը։ Դպրոցականների համար այստեղ անցկացվում են ազգային տոներ, խաղեր և մրցույթներ։

Թանգարանի աշխատակիցները կարդում են դասախոսություններ հայ մշակույթի և պատմության վերաբերյալ. «Հայկական սուրբ գիրը», որը նվիրված է հայոց այբուբենի ստեղծմանը, «Ցեղասպանությունը մարդկության դեմ հանցագործություն է» և այլն։

2011 թվականին թանգարան է այցելել ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը։ Ռուս-հայկական բարեկամության նոր ցուցահանդեսի ձևավորման համար թանգարանին են հանձնվել պատմաազգագրական թանգարանի առարկաներից՝ ազգային հագուստ, կենցաղային իրեր, գյուղատնտեսական գործիքներ։

Ներկայում պատմաազգագրական թանգարանին կից գործում են Ռափայել Պատկանյանի անվան գրական ստուդիան և «Ծաղկեպունջ» ֆոլկլորային խումբը։ Գրական ստուդիան հիմնադրել է բանաստեղծ-գավառագետ Ղևոնդ Քրիստոստուրյանը։

Աղբյուրներ
----------

* Մյասնիկովի շրջանի պատմաազգագրական թանգարան
* Մյասնիկովի շրջանի պատմաազգագրական թանգարան(չաշխատող հղում)
**Կոմպեքս անալիտիկ բազմաձևություն**, ռիմանյան մակերևույթի ընդհանրացում բազմաչափ դեպքի համար։ Ավելի ճշգրիտ՝ կոմպեքս անալիտիկ բազմաձևություն է կոչվում ամեն մի հաուսդորֆյան տոպոլոգիական տարածություն՝ ծածկված շրջակայքերով, որոնցից յուրաքանչյուրը հոմեոմորֆ է n-չափանի էվկլիդեսյան կոմպլեքս տարածության որևէ տիրույթի, այնպես, որ յուրաքանչյուր երկու այդպիսի շրջակայքերի հատույթում առաջինի և երկրորդի լոկալ կոորդինատների կախումը տրվում է անալիտիկ ֆունկցիաների միջոցով։ Այսպիսով, տրված հոմեոմորֆիզմով կոմպեքս անալիտիկ բազմաձևության յուրաքանչյուր կետի համապատասխանեցվում են n հատ կոմպլեքս թվեր, որոնք և կոչվում են լոկալ կոորդինատներ։ Եթե {\displaystyle z\_{1},....z\_{n}}-ը և {\displaystyle \omega \_{1},....\omega \_{n}}-ը լոկալ կոորդինատներ են երկու այդպիսի շրջակայքերում, ապա վերջիններիս հատույթում {\displaystyle \omega \_{i}}-ն ֆունկցիա է {\displaystyle z\_{1},....z\_{n}}-ից՝ {\displaystyle \omega \_{i}=u\_{i}(z\_{1},....z\_{n})}, ընդ որում u\_{i} ֆունկցիաները անալիտիկ են։ Կոմպեքս անալիտիկ բազմաձևություն, որպես տոպոլոգիական տարածություն, պետք է լինի զույգ չափանի (իրական իմաստով) և կողմնորոշելի։ Այս պայմանները, սակայն, բավարար չեն, որպեսզի տվյալ տոպոլոգիական տարածության հիման վրա կառուցվի կոմպեքս անալիտիկ բազմաձևություն։ Կոմպեքս անալիտիկ բազմաձևության A ենթաբազմությունը կոչվում է անալիտիկ բազմություն, եթե այդ կոմպեքս անալիտիկ բազմաձևության ամեն մի կետի որևէ U շրջակայքում գոյություն ունեն վերջավոր թվով անալիտիկ ֆունկցիաներ, որոնց ընդհանուր զրոները համընկնում են {\displaystyle U\cap A}-ի հետ։ n-չափանի պրոյեկտիվ կոմպլեքս տարածության մեջ գտնվող յուրաքանչյուր կոմպակտ կոմպեքս անալիտիկ բազմաձևություն անալիտիկ բազմություն է։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 545)։*  |
**Բժշկական մանրեաբանություն**, Բժշկական մանրէաբանության զարգացումը Հայաստանում պայմանավորված է 1923 թվականին ԵՊՀ-ում մանրէաբանության ամբիոնի (վարիչ՝ Ա. Իսահակյան) հիմնադրմամբ։ Սկզբնական շրջանում զբաղվել են արևադարձային տեղական վարակների ուսումնասիրություններով։ Ա. Իսահակյանն առաջինն է բացահայտել պապատաչի տենդը, լեյշմանիոզները, տզային հետադարձ տիֆը, նախակենդանիներով փոխանցվող աղիքային վարակները և մալթայան տենդը (բրուցելոզ) հանրապետությունում։ Ուսումնասիրվել են այդ հիվանդությունների հարուցիչները, տարածման ուղիները, մշակվել դրանց դեմ պայքարի միջոցներ։ Հետագայում զբաղվել են երկրամասային ախտաբանության՝ աղիք, վարակների հարցերով (Բ. Ավետիքյան, Վ. Միքայելյան, Ա. Միրզաբեկյան, Ջ. Ահարոնովա, Լ. Ֆրանգուլյան, Վ. Շեկոյան և ուրիշներ)։ Ոաումնասիրվել են նաև դիֆթերիայի (Ջ. Ամյան), վերքային վարակների (Բ. Ավետիքյան, Մ. Ալավերդյան) հարուցիչները և միկոպլազմաներով հարուցված թոքաբորբը (Ն Բաբայան), հակաբիոտիկների, արդյունաբերական թույների, գյուղատնտեսական թունաքիմիկատների ազդեցությամբ օրգանիզմի իմունաբանական տեղաշարժերը, նյարդահումորալ մեխանիզմների (մասնավորապես՝ հարվահանագեղձերի) դերն օրգանիզմի իմունային շարժընթացների կարգավորման հարցում (Վ. Շեկոյան)։ 1986 թվականին ԵՊԲՀ մանրէաբանության ամբիոնը վերակազմակերպվել է բժշկ. մանրէաբանության, վիրուսաբանության և իմունաբանության ամբիոնի (վարիչ՝ Վ. Շեկոյան), որտեղ ուսումնասիրվում են իմունաբանական շարժընթացներում նյարդային և իմունային համակարգերի փոխազդեցության հարցեր։ Ուսումնասիրվել է հիպոթալամուսի մոդուլացնող դերը մոնոնուկլեար ֆագոցիտային համակարգի բջիջների ակտիվացման մեջ (Վ. Շեկոյան)։ Բացահայտվել է ԳԱԿԹ-ի՝ որպես իմունոմոդուլյատորի, նպատակաուղղված օգտագործման հնարավորությունը իմունային շարժընթացների կարգավորման նպատակով՝ նորմայում և տարբեր ախտաբան, շարժընթացներում (Վ. Շեկոյան, Դ. Մուրադյան Վ. Թովմասյան, Ս. Զալինյան, Ք. Աբգարյան, Գ. Պողոսյան)։ Ամբիոնում ուսումնասիրվել են նաև էլեկտրաստատիկ դաշտի ազդեցությունն առաջնային իմուն պատասխանի և մակրոֆագերի ակտիվության վրա (Վ. Թովմասյան), սրտավիրաբուժական միջամտությունների ազդեցությունն իմունակարգավորման օղակի վրա և վերջինիս դերը թարախասեպտիկ բարդությունների առաջացման խնդրում (Լ. Մխեյան), անօդակյաց-օդակյաց մանրէների փոխազդեցության միջնորդավորված դերը վերքայի և վարակների ախտածնության մեջ (Ն. Թարվերդյան), ժամանակակից հրազենային վնասվածքի մանրէաբանական հատկանիշների փոփոխման դինամիկան (Կ. Բարոյան), երեխաների ու դեռահասների կազմվածքի զարգացման ու սեռական հասունացման տեմպերի և աղիների բնականոն միկրո կենսահամակեցության վիճակը Երևանում (Մ. Հովհաննիսյան), ռոտավիրուսային ստամոքսաղիքաբորբով հիվանդացությունը ՀՀ-ում (Կ. Մանուկյան), աղիք, վարակիչ հիվանդություններով հիվանդացության համաճարակաբանությունը ԼՂՀ-ում (Զ. Ասրիյան) և այլն։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Ջուլիանո դա Սանգալո
**Սանգալլո** (Sangallo), Վերածննդի դարաշրջանի իտալացի ճարտարապետների և քանդակագործների ընտանիք Իտալիայում։ Առավել հայտնի են․ Ջուլիա-նոդա Սանգալլոները (իսկականը՝ Ջամբերտի, Giamberti, 1445—1516), ճարտարապետ, ինժեներ և քանդակագործ։ Կառույցներից են՝ Ֆլորենցիայի մոտ՝ Պոջուս-Կայանո մենատունը (1485 թվականից), բազմաթիվ ամրաշինություններ (Պոջո Իմպերիալում, 1488 և այլուր)։ Պրատոյում նրա կառուցած Սանտա Մարիա դելլե Կարչերի եկեղեցին (1484—1495) Վերածննդի դարաշրջանի կենտրոնագմբեթ տաճարի վաղագույն օրինակներից Է։ Քանդակագործական սկզբունքներով մոտ է Դոնատելլոյին [Սասնետտի ընտանիքի դամբարանը (մարմար, 1486) Ֆլորենցիայի Սանտա Տրինիտա եկեղեցու Սասսետտի կապելլայում]։ Անտոնիո դա Սանգալլո Ավագ (1455 կամ 1463—1534), ճարտարապետ և քանդակագործ։ Աշխատակցել է հիմնականում եղբորը՝ Ջուլիանո դա Սանգալլոին։ Ինքնուրույն գործերից նշանավոր է Սան Բիաջո եկեղեցին (1518—1545), Մոնտեպուլչանոյի մոտ, Տոսկանայում։ Անտոնիո դա Կրտսեր (իսկականը՝ Կորդիանի, Cordiani) (1483—1546), Զուլիանո դա Սանգալլոի զարմիկն ու աշակերտը։ 1503 թվականից աշխատել է Հռոմում՝ Բրամանոեի արվեստանոցում։ Կառուցել է բազմաթիվ ամրաշինություններ (Պարմայում, 1525-ից, և այլն)։ Ռաֆայելի մահից հետո (1520) եղել է Հռոմի Սուրբ Պետրոս տաճարի գլխավոր ճարտարապետը, առաջարկել նրա հատակագիծը լատինական խաչի ձևով (Միքելանջելոն այն ձևափոխել է հավասարաթև խաչի)։ Անտոնիո դա Սանգալլո Կրտսերի հասուն շրջանի գործերից են Հռոմում՝ պալացցո ֆարնեզեն (1513—1534, շինությունը ավարտել են Միքելանջելոն և Զ․ դելլա Պորտան), Սանտո Սպիրիտո բանկը (1523—1524), պալացցո Սակկետտին (1543)։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 141688092 · VIAF: 157011223 · WorldCat VIAF: 157011223 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 176)։*  |
**Ֆրանսիայի պետական նվագախումբը** (ֆր.՝ Orchestre National de France), Ֆրանսիայում գորոծող ամենակարևոր նվագախմբերից մեկն է։ Այս նվագախումբը, Ֆրանսիայի ռադիոյի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը, Ֆրանսիայի ռադիոյի երգչախումբը և Ռադիո Ֆրանսի երգչախումբը համարվում են Ֆրանսիայի ռադիոյի երաժշտական չորս հաստատությունները։ Սկզբում կոչվում էր «Ֆրանսիական ռադիոհաղորդումների ազգային նվագախումբ» (ֆր.՝ Orchestre National de la Radiodiffusion Française), 1964 թվականից՝«Ֆրանսիական ռադիոյի և հեռուստատեսության ազգային նվագախումբ» (ֆր.՝ Orchestre National de l'Office de Radiodiffusion Télévision Française), իսկ 1974 թվականից ներկայիս անունը։

Նվագախումբը հիմնադրվել է 1934 թվականին։ Նվագախմբի շատ համերգներ ձայնագրվում են Ֆրանսիայի Ռադիոյի կողմից և հեռարձակվում են այլ երկրներում։ Նվագախմումբը տարեկան ամենաքիչը 70 համերգ է նվագում Փարիզում։ Հիմնական հաստատման վայրերը համարվում են Շանզ-Էլիզեի և Շատլեի թատրոնները։

Նվագախումբը իր հիմնադրման առաջին իսկ օրվանից սկսել է Ֆրանսիայում տարածել այլ ազգի կոմպոզիտորների երաժշտությունները՝ հիմնականում ռուսական և իտալական դասական դպրոցների։ Կատարվել են Կլոդ Դեբյուդիի և Մորիս Ռավելի շատ գործեր։ Նվագախումբը հարգանքի տուրք է մատուցել նաև ավստրիացի Գուստավ Մալերի երաժշտությանը։ Կատարվել և մինչև այսօր կատարվում են բազմաթիվ երաժշտական պրեմիերաներ։

Գեղարվեստական ղեկավարները
-------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| * 1934 - 1944 Դեզիրե Էմիլ Էնգելբրեխտ
* 1944 - 1947 մանյուել Ռոզենտալ
* 1947 - 1951 Ռոժե Դեզորմյեր
* 1951 - 1960 Անդրե Կլյուիտանս
* 1960 - 1967 Մորիս Լե Ռու
* 1962 - 1968 Շառլ Մյունշ
 | * 1968 - 1973 Ժան Մարտինոն
* 1973 - 1975 Սերջիու Չելիբիդակե
* 1987 - 1991 Լորևին Մաազել
* 1991 - 2001 Շառլ Դյուտուա
* 2002 - 2008 Կուրտ Մազուր
* 2008 թվականից նվագախմբի գլխավոր դիրիժորը Դանիելե Գատտին է։
 |

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նվագախմբի պաշտոնական կայքը Archived 2020-06-09 at the Wayback Machine.
**Սուրբ Եկատերինյան տաճար** (ռուս.՝ Свято-Екатерининский собор), Եկատերինյան և Կուբանյան թեմի մայր տաճար Կրասնոդարում։ ։

Պատմություն
-----------

Տաճարը որոշեցին կառուցել 1889 թվականի հոկտեմբերի 17-ին ցարական գնացքի վթարից մեկ տարի անց , երբ ընտանիքի անդամները հրաշքով կենդանի մնացին։ Վթարից կարճ ժամանակ առաջ կայսր Ալեքսանդր III-ը կնոջ և որդիների հետ այցելեց Եկատերինոդար։ Ցարական ընտանիքի մահից փրկվելու պատվին որոշվեց Եկատերինոդարում կառուցել վեհասքանչ տաճար յոթ գահակալներով։ Հիմնական գահը պետք է նվիրված լիներ սուրբ Եկատերինային, իսկ մյուսները ընտանիքի երկնային հովանավորներին, Մարիային, Նիկոլային, Գեորգիին, Միխայիլին, Քսենիային և Օլգային։

Տաճարի հիմքերը դրվեցին 1900 թվականի ապրիլի 23-ին Եկատերինինյան հրապարակում, որտեղ այդ ժամանակ տեղակայված էր 1814 թվականին կառուցված և հնացած փայտե սուրբ Եկատերինայի եկեղեցին։ Նախագծի վրա աշխատել էր տեղացի ճարտարապետ Իվան Մալգերբը։ Միջոցների բացակայության պատճառով շինարարությունը հաճախակի դադարեցվում էր։ Վերջապես 1914 թվականի մարտի 24-ին Եկատերինոդարի քաղաքագլուխ Միխայիլ Սկվորիկովի ակտիվ մասնակցության շնորհիվ տաճարի շինարարությունն ավարտվեց և կայացավ գլխավոր գահի հանդիսավոր օծումը։

Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին Եկատերինյան տաճարի գերեզմանատանը թաղվեցին Սպիտակ շարժման ակտիվ մասնակիցներ, գեներալ Ալեքսեևը, գնդապետ Միոնչինսկին, գեներալ լեյտենանտ Տիմանովսկին։

1922 թվականին եկեղեցին դարձավ բարենորոգված և նույն տարում Պովոլժեի սովահարներին օժանդակության պատրվակով թալանվեց։ 1930-ական թվականներին աղյուսների համար եկեղեցին պատրաստվում էին պայթեցնել։ Ճարտարապետ Մալգերբիին հաջողվում է հանձնաժողովին համոզել տաճարի քանդման աննպատակահարմարության հարցում։

1934 թվականի հունիսի 26-ին բարենորոգված թեմի ղեկավարությունը հայտարարում է , որ համայնքը չի կարող գոյատևել փոքրաթիվության պատճառով։ Տաճարը վերածվեց պահեստի, իսկ զանգերը հանվեցին վերաձուլման նպատակով։

Ժամերգությունները վերսկսվեցին 1942 թվականին գերմանական զորքերի կողմից Կրասնոդարի օկուպացիայի ժամանակ, սակայն միաժամանակ այստեղ գտնվում էին պահեստները։ Տաճարը սկսեց լիարժեք գործունեություն ծավալել 1944 թվականին երբ Կրասնոդարն ազատագրվեց գերմանական զորքերից։ Սակայն կողմնասեղանների անունները փոխվեցին, Ուսպենսկի, Վոսկրեսենսկի, Բլագովեշչենսկի, Սերգիևսկի, Վարվարինսկի։ Կողմնասեղաններից գլխավորի անունը մնաց նախկինը, Եկատերինյան։

1988 թվականին Ռուսական մկրտության 1000- ամյակի տոնակատարությունների հետ կապված Եկատերինյան տաճարում սկսվեցին վերակառուցման աշխատանքներ իրականացվել։ Նույն երկարատև ընդմիջումից հետո առաջին անգամ սկսեցին ղողանջել զանգերը։

2011 թվականի վերջերից մինչև 2012 թվականի ապրիլը իրականացվեց գլխավոր գմբեթի վերակառուցումը, այն պատվեց նրբաթերթ ոսկով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Свято-Екатерининский кафедральный собор в г. Краснодар
2. ↑  Купол Свято-Екатерининского собора в Краснодаре покроют золотом

Արտաքին հղումներ
----------------

* Свято-Екатерининский собор Краснодара
* Свято-Екатерининский собор Краснодара отреставрируют

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Եկատերինյան տաճար (Կրասնոդար)** կատեգորիայում։ |
**Գերխիտ աստղեր**, համեմատաբար փոքր չափերի, չափազանց խիտ երկնային մարմիններ։ Նրանցում նյութը գտնվում է այլասերված պլազմային վիճակում։ Լինում
են 2 տիպի՝ սպիտակ թզուկներ, որոնց խտությունը կարող է լիևել մինչև 109 գ/սմ3, և բարիոնային աստղեր, որոնց զանգվածի խտությունը նույն կարգի է, ինչ ատոմային միջուկներինը։ Հայտնաբերվաձ առաջին սպիտակ թզուկը Սիրիուսի արբանյակն է, իսկ դիտվող բարիոնային աստղերը՝ պուլսարներ են կամ ռենտգենյան ճառագայթման աստղաձև աղբյուրներ։

սպիտակ թզուկները մոտիկից
գերխիտ աստղեր

Վարկածներ
---------

Գիտնականներից շատերի կարծիքով Գերխիտ աստղերը սովորական աստղերի աստիճանական զարգացման վերջին փուլն են, որոնց ջերմամիջուկային էներգիայի պաշարները սպառված են և չկան այլ տիպի նշանակալից պաշարներ, այսինքն՝ դրանք «մեռնող» կամ արդեն հանգած աստղեր են։ Ենթադրվում է, որ արեգակնային համակարգից ավելի մեծ զանգվածով աստղերը ջերմամիջուկային էներգիայի իրենց պաշարները սպառելուց հետո ենթարկվում են անկասելի սեղմման, որը կոլապս է կոչվում։ Այս դեպքում սպիտակ թզուկներ կամ բարիոնային աստղեր առաջանալ չեն կարող, որովհետև գրավիտացիոն ձգողությունը գերազանցում է նյութի ճնշումը (որը ձգտում է պայթեցնել աստղը)։ Որոշ ժամանակ անց, երբ սեղմվող աստղի շառավիղը հավասարվում և այնուհետև փոքրանում է իր գրավիտացիոն շառավղից, ըստ Ալբերտ Էյնշտեյնի գրավիտացիայի տեսության, այն դառնում է անտեսանելի՝ սև խոռոչ։ Բանն այն է, որ լույսի քվանտները նույնպես ունեն կշիռ, չափազանց զորեղ գրավիտացիոն դաշտի ձգողությունը խանգարում է աստղի մակերևույթից դրանց պոկվելուն։ Վարկածային այս մարմինները կարելի է հայտնաբերել միայն իբենց գրավիտացիոն դաշտի շնորհիվ։ Գոյություն ունի նաև այլ ըմբռնում, որը 20-րդ դարի 2-րդ կեսի սկզբից զարգացնում են Վիկտոր Համբարձումյանը և նրա դպրոցի ներկայացուցիչները։ Ենթադրվում է, որ նախաստղային նյութը գտնվում է ոչ թե նոսր գազային, այլ գերխիտ վիճակում, և տիեզերքում նյութի զարգացումը, մասնավորապես աստղառաջացման պրոցեսը, ընթանում է գերխիտ վիճակից դեպի նոսրը։ Դրա օգտին ևն վկայում դիտողական փաստերը։ Տետևաբար նախաստղային նյութը պետք է լինի գերխիտ։ Ըստ Վիկտոր Համբարձումյանի, նախաստղային մարմիններ են գալակտիկաների և քվազարների կորիզները։ Հայ ֆիզիկոսների մի խումբ (Սահակյանի ղեկավարությամբ) 1972 թվականին ժխտեց գերխիտ աստղերի մասին իշխող այն պատկերացումը, թե իբր դրանք զուրկ են ներքին էներգիայի զգալի պաշարներից, չհաշված ջերմային պաշարները, որոնք աննշան են։ Բավական մեծ անկյունային արագությամբ պտտվող աստղերում կան ներքին էներգիայի մեծ պաշարներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 30)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Միմինո (այլ կիրառումներ)

**«Միմինո»**, հուշարձան Դիլիջան քաղաքում՝ նվիրված «Միմինո» կինոկատակերգության հերոսներին։

Պատմություն
-----------

Քանդակում անմահացել են ֆիլմի 3 գլխավոր հերոսները՝ Ֆրունզիկ Մկրտչյանը (Ռուբիկ Խաչիկյան), Եվգենի Լեոնովը (Իվան Վոլոխով) և Վախթանգ Կիկաբիձեն (Վալիկո Միզանդարի)։ Դիլիջան քաղաքը ընտրվել է արձանի տեղադրման վայր, քանի որ, ըստ «Միմինո» կինոնկարի սցենարի, ծնունդով այդտեղից էր ֆիլմի հերոս վարորդ Ռուբիկը։

Հուշարձանի բացմանը մասնակցել են Հայաստանում Ռուսաստանի դեսպան Վյաչեսլավ Կովալենկոն, ՀՀ փոխվարչապետ, տարածքային կառավարման նախարար Արմեն Գևորգյանը, հյուրեր Ռուսաստանի Դաշնությունից և Վրաստանից։ Դիլիջանում «Միմինո» ֆիլմի հերոսներին նվիրված հուշարձանի բացման գաղափարը պատկանում է ՌԴ Վլադիմիրի երկրամասի հայ համայնքի ներկայացուցիչներին և ռուս բարերարներին, որոնց միջոցներով էլ կանգնեցվել է հուշարձանը։

«Միմինոյի» հերոսներին նվիրված հուշարձան կա նաև Թբիլիսիի Հավլաբար թաղամասում (Վախթանգ Կիկաբիձե, Ֆրունզիկ Մկրտչյան, Եվգենի Լեոնով և ֆիլմի ռեժիսոր Գեորգի Դանելիա)։

Հեղինակ
-------

Քանդակագործ՝ Արմենակ Վարդանյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ-ում բացվել է «Միմինո»-ի հերոսներին նվիրված հուշարձան
2. ↑  Հավլաբարում բացվել է «Միմինո» ֆիլմի հերոսներին ու ռեժիսորին խորհրդանշող հուշարձանը(չաշխատող հղում)
Հեղուկ հելիումի (Не II) անոմալ շարժում
**Գերհոսունություն**, հեղուկ հելիումի՝ 2,19°K֊hg ցածր ջերմաստիճանում առանց դիմադրության հոսելու հատկությունը։ Հեղուկ հելիումը 2,19°K ջերմաստիճանում (X կետ) երկրորդ սեռի ֆազային անցում է ունենում։ λ կետից ցած հեղուկ հելիումը (Не II) դառնում է գերհոսուն։ Այդ երևույթը բացահայտել է Պյոտր Կապիցան (1938)։

Գերհոսունության հիմնական հատկանիշը բացարձակ զրոյին մոտ ջերմաստիճանում հեղուկ հելիումի մածուցիկության բացակայությունն է, երբ այն հոսում է նեղ մազանոթով։ Դա էապես քվանտային էֆեկտ է և չի կարելի բացատրել, ելնելով դասական ֆիզիկայի պատկերացումներից (ըստ դասական ֆիզիկայի, ցանկացած հեղուկ պետք Է ունենա վերջավոր մածուցիկություն)։

Հեղուկ հելիումի էներգետիկ սպեկտրը գերհոսունության դեպքում
Երևույթի որակական բացատրությունը տվել է Լև Լանդաուն (1941 թվականին)։

Երևույթի բացատրությունը
-----------------------

Քվանտային հեղուկի՝ հելիումի ցանկացած թույլ գրգռված վիճակ կարելի է ներկայացնել որպես իրար հետ համարյա չփոխազդող «քվազիմասնիկների» համակարգ։ Քվազիմասնիկները բնութագրվում են որոշակի էներգիայով և շարժման քանակով, որոնց կապը (էներգետիկ սպեկտր) He II-ի համար, համաձայն Լև Լանդաուի, ունի նկարում տրված տեսքը։ Երևում է, որ փոքր շարժման քանակներին համապատասխանում են երկայնական տատանումներ, որոնց տարրական գրգռումները (քվազիմասնիկները) ձայնային քվանտներ՝ ֆոնոններ են։ Եթե մազանոթով հոսող հելիումը ենթարկվում է շփման, ապա նրա կինետիկ էներգիայի մի մասը փոխակերպվում է ջերմայինի։ Հելիումի տաքացումով է պայմանավորված նրա ատոմների անցումը գրգռված վիճակի (քվազիմասնիկների, ֆոնոնի ծնունդ)։ Նկարում պատկերված էներգետիկ սպեկտրի դեպքում փոքր արագությամբ շարժվող հեղուկ հելիումում, էներգետիկ տեսանկյունից, քվազիմասնիկի ծնունդն անհնար Է, հետևաբար հեղուկը շարժվում է առանց էներգիայի կորստի, այսինքն՝ առանց շփման։

Գրականություն
-------------

* Халатников И․ М․, Введение в теорию сверхтекучести, М ․, 1965;
* Кресин В․ 3․, Сверхпроводимость и сверхтекучесть, М․, 1968․

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 30)։*  |
**Բժշկական հոգեբանությունը** Հայաստանում սկսել է զարգանալ 1988 թվականից, երբ ԵԲԻ (1995 թվականից՝ ԵՊԲՀ) հոգեբուժության ամբիոնը վերակազմակերպվել է հոգեբուժության և բժշկական հոգեբանության ամբիոնի (վարիչ՝ Մ. ՄԵլիք-Փաշայան), իսկ 1993 թվականից Մ. Մելիք-Փաշայանի և Խ. Գասպարյանի նախաձեռնությամբ ինստիտուտում սկսվել է բժշկական հոգեբանության դասավանդումը։

Դասընթացի ղեկավար Խ. Գասպարյանի նախաձեռնությամբ հոգեբանական հետազոտություններ և հոգեբուժման (պսիխոթերապիա) աշխատանքներ են կատարվել 1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ի երկրաշարժից տուժածների, փախստականների, ԼՂՀ ազգաբնակչության շրջանում։

Բժշկական հոգեբանությունը Ստեփանակերտում
---------------------------------------

«Բժիշկներ առանց սահմանի» կազմակերպության աջակցությամբ 1994 թվականին Ստեփանակերտում ստեղծվել է Հոգեբանական վերականգնողական կենտրոն։ Մարդու հարուցած և երկրաշարժի հետևանքով առաջացած հոգեկան տրավմաների վերաբերյալ կատարված աշխատանքների արդյունքներն ամփոփվել են Խ. Գասպարյանի «Դժվարին կենսական իրավիճակների ապրման տարիքային հոգեբանական առանձնահատկությունները» (2005) մենագրության մեջ։ 2009 թվականին ամբիոնի աշխատակից Գ. Ղազարյանը ՀՊՄՀ-ում պաշտպանել է «Զինակոչիկների ընտրության գործընթացում հոգեբանական ցուցանիշների նշանակությունը» թեմայով ատենախոսությունը։

Բժշկական հոգեբանությունը Երևանում
---------------------------------

Կլինիկական գործունեություն է իրականացվում Երևանի հոգեկան առողջության տարբեր կենտրոններում, կատարվում են պլաստիկ, վիրաբուժական կլինիկայում վիրահատվող անձանց հոգեբանական առանձնահատկությունների գնահատման հետազոտություններ։ Ուսումնամեթոդական և գիտագործնական խորհրդատվություններ է կազմակերպում հայ-բրիտանական «Ինդրա» հոգեկան առողջության ծառայությունը (ղեկ.՝ Խ. Գասպարյան)։ Ամբիոնում կատարվում են նաև հայերին բնորոշ աֆեկտիվ խառնվածքի բացահայտման աշխատանքներ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Ջեյսոն Էնթոնի Ռիչարդսոն** (անգլ.՝ *Jason Anthoney Richardson*, հունվարի 20, 1981(1981-01-20), Սագինո, Միչիգան, ԱՄՆ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ։ Հանդես է գալիս Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայում (NBA)։ խաղացել է հարձակվող պաշտպանի և թեթև հարձակվողի դիրքերում։

Ծնվել է Սեգինոու բնակավայրում (Միչիգան նահանգ)։ Դպրոցական կարիերան անցկացրել է Արթուր Հիլի անվան ավագ դպրոցում, որի ավարտական տարում ճանաչվել է «Միչիգան նահանգի Միստր Բասկետբոլ» և ընդգրկվել «McDonald's All-American» հավաքականում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո սկսում է հանդես գալ Միչիգանի նահագային համալսարանի բասկետբոլային թիմում։ Առաջին տարում Ռիչարդսոնը 37 խաղում միջինում բերում էր 5, 1 միավոր՝ 50.3% նետման արդյունավետությամբ։ Համալսարանի երկրորդ տարում Ռիչարդսոնի միջին միավորները բարձրանում և հասնում է 14, 7-ի։ Երկու ուսումնական տարի համալսարանում անցկացնելուց հետո ընտրվել է 2001 թվականի NBA դրաֆթի առաջին ռաունդի 5-րդ ընտրությամբ՝ «Գոլդեն սթեյթ Ուորիորսի» կողմից։ «Ուորիորսում» անցկացրած տարիներին Ռիչարդսոնը դրոշմում է իր անունը որպես լիգայի լավագույն սլեմ դանկ վարպետներից մեկը՝ երկու տարի անընդմեջ՝ 2002 և 2003 թվականներին հաղթելով «NBA սլեմ դանկ մրցույթը». նման հաջողության NBA-ի պատմության մեջ հաջողվել էր հասնել միայն Մայքլ Ջորդանին։

Մասնագիտական կարիերայի ընթացքում երկու անգամ ճանաչվել է NBA աստղ (All-Star), ընդգրկվել «All-NBA» խորհրդանշական հավաքականում, ինչպես նաև 2003-04 մրցաշրջանի ավարտին արժանացել ամենակատարելագործված բասկետբոլիստի մրցանակին։

Մրցանակներ և նվաճումներ
-----------------------

* 2002, 2003՝ **NBA սլեմ դանկ մրցույթի չեմպիոն**Ռիչարդսոնը աջ ձեռքով լեյափ կատարելիս
* 2002՝ **Նորեկների մարտահրավերի ամենաարժեքավոր բասկետբոլիստ**
* 2002՝ **NBA All-Rookie առաջին թիմ**
* 1999՝ McDonald's All-American
* 1999՝ Միչիգան նահանգի Միստր Բասկետբոլ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2012-01-18 at the Wayback Machine.
* Էջը NBA.com կայքում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում Archived 2008-04-12 at the Wayback Machine.
**Գերմանա-էստոնական փոխադարձ չհարձակման պայմանագիր**, հայտնի է նաև որպես **Գերմանա-էստոնական հակաագրեսիոն պայմանագիր** կամ պարզապես **Բեռլինի պայմանագիր**, Նացիստական Գերմանիայի և Էստոնիայի հանրապետության միջև կնքված խաղաղության պայմանագիր, որը երկու երկրների արտաքին գործերի նախարարների՝ Կառլ Սելտերի և Իոահիմ ֆոն Ռիբենտրոպի կողմից ստորագրվել է 1939 թվականի հունիսի 7-ին՝ Երրորդ Ռայխի մայրաքաղաք Բեռլինում։

Նույն տարվա հուլիսի 24-ին պայմանագրի անցումային դրույթները վերանայվել են և հընթացս օրինական ուժի ստացել։ 1939 թվականի օգոստոսի 12-ին գերմանա-էստոնական «փոխադարձ չհարձակման պայմանագիր»-ը ներառվել է Ազգերի լիգայի համաձայնագրերի շարքում։ Ըստ կողմերի միջև նախնական համաձայության՝ ակտն իր իրավազորությունը պետք է պահպաներ տասը տարի։

Պայմանագրի կնքմամբ կողմերը նպատակ էին հետապնդում բացառել Մերձբալթյան տարածաշրջանում արևմտյան կամ խորհրդային որևէ ազդեցությունը (մինչ այդ՝ նույնաբովանդակ պայմանագիր էր կնքվել նաև Գերմանիայի և Լատվիայի միջև)։ Նացիստների պլանների համաձայն՝ Գերմանիայի հետ դաշնակցային հարաբերություններ հաստատելով՝ Մերձբալթյան երկրները պետք է արգելակեին կարմիր բանակի հնարավոր առաջխաղացումը լեհ-գերմանական պատերազմական գործողությունների թատերաբեմ։

Հարկ է նշել, որ ապրիլի 28-ին Ադոլֆ Հիտլերի կառավարությունը դաշինք է առաջարկել ոչ միայն Էստոնիային և Լատվիային, այլ նաև Ֆինլանդիային, Դանիային, Շվեդիային և Նորվեգիային։ Այնուամենայնիվ, սկանդինավյան երկրները՝ ի դեմս Շվեդիայի, Նորվեգիայի և Ֆինլանդիայի, հրաժարվել են նմանօրինակ համագործակցությունից՝ պաշտպանելով իրենց կողմից որդեգրված նետրալիտետը (չեզոքության և երկդիմի քաղաքականություն)։ Եռակողմ դաշինքի կնքումը նախատեսվում էր մայիս ամսին, սակայն տապալվում է Լատվիայի պատզաբանման պահանջի անպատասխան մնալու հետևանքով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *League of Nations Treaty Series*, vol. 198, pp. 50-53.
2. ↑  Crampton R. J. (1997)։ *Eastern Europe in the Twentieth Century and After*։ Routledge։ էջ 105։ ISBN 0-415-16422-2
3. ↑  John Hiden, Thomas Lane, ed. (2003)։ *The Baltic and the Outbreak of the Second World War*։ Cambridge University Press։ էջ 60։ ISBN 0-521-53120-9
**Ռոնդանե ազգային պարկ** (նորվ.՝ Rondane nasjonalpark), ազգային պարկ Նորվեգիայի կենտրոնական մասում` Ռոնդանե լեռնազանգվածի մոտ։ Նորվեգիայի առաջին ազգային պարկն է, հիմնադրվել է 1962 թվականին։ 2003 թվականին պարկի տարածքը զգալիորեն ընդլայնվել է. ներկայումս այն կազմում է 963 կմ²։ Պարկի տարածքում կան 2.000 մ և ավելի բարձրություն ունեցող 10 լեռնագագաթներ։ Նրանցից ամենաբարձրը Ռոնդեսլոտեն է (2178 մ)։ Պարկում ապրում են հյուսիսային եղջերուներ, որոնց քանակը պարկում մեծագույններից է ողջ Նորվեգիայում։

Աշխարհագրություն
----------------

Ռոնդվանտե լիճ
Դոնդանե ազգային պարկ
Ռոնդանեի բնապատկերին բնորոշ են սահուն ուրվագծերով լեռնազանգվածները, որոնք հիշեցնում են նախկին սառցակալման մասին։ Ներկայումս Ռոնդանեում ոչ բավարար տեղումների պատճառով չկան սառցադաշտեր։ Գործնականում պարկի ողջ տարածքը 
գտնվում է անտառային տարածքներից վերև. անտառները գտնվում են 1000-1100 մ բարձրությունում։ Պարկի ստորին հատվածներում միայն կարելի է տեսնել կեչիներ։ 1.500 մ-ից ավելի բարձրություններում հանդիպում են միայն քարաքոսեր։

Պատմություն
-----------

Պարկը բացվել է 1962 թվականի դեկտեմբերի 21-ին` մոտավորապես 10 տարվա նախապատրաստական աշխատանքներից հետո։ Սկզբում այն բնության պահպանվող տարածքի կարգավիճակ ուներ։ Պարկի տարածքը 580 կմ² էր։ Նրա ձևավորման նպատակն է եղել «շրջակա միջավայրի պահպանությունը իր էկոհամակարգով, բույսերի, կենդանիների և մշակութային ժառանգության պահպանումը, ինչպես նաև հետագա սերունդների համար հանգստի գոտու ձևավորումը»։ 2003 թվականին պարկը գրեթե երկու անգամ ընդարձակվել է դեպի հյուսիս-արևմուտք, ապա հարավ և արևելք հյուսիսային եղջերուների պահպանության նպատակով։ Բացի դրանից` Ռոնդանեի հարավում ձևավորվել է Դովրե ազգային պարկը, որի հարավային սահմանը բաժանվում է Ռոնդանեի հյուսիսային սահմանից 1 կմ-ով։

Զբոսաշրջություն
---------------

Նորվեգական զբոսաշրջային միավորումը գործում է փոքր տնակների համակարգով։ Ամբողջ պարկի տարածքում թույլատրված է մարդու ազատ տեղաշարժը, ինչպես նաև վրաններ խփելը` բացի փոքր տնակների մերձակայքից։ Պարկ կարելի է հասնել ավտոճանապարհով, որն ավարտվում է պարկի մուտքի մոտ։ Ռոնդվանտե լիճ կարելի է հասնել արահետով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Directorate for Nature Management — Rondane National Park

Տես նաև
-------

* Նորվեգիայի ազգային պարկեր
* Զբոսաշրջությունը Նորվեգիայում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վիքիպահեստում կարելի է գտնել *Ռոնդանե ազգային պարկ* թեմայով մեդիաֆայլեր

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |

 |