**Հելեն Դայթոն** (անգլ.՝ Helena Dayton, ամբողջական անուն՝ *Helena Smith Dayton,* 1879 - 1960), ամերիկացի նկարիչ և քանդակագործ, նաև լրագրող և գրող։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1879 թվականին (այլ տվյալներով՝ 1883 թվականին)։

Քանդակներ սկսել է ծեփել կավից մոտ 1914 թվականին, երբ ապրում էր Նյու Յորքում՝ Գրինվիջ Վիլիջում՝ միաժամանակ աշխատելով որպես գրող։ Նրա «գրոտեսկային» կերպարները զարդարում էին հանդեսների շապիկները և ուղեկցում էին նրա հումորային պատմությունները այնպիսի հանդեսներում, ինչպիսիք են «*Puck»-ը և* «*Cartoons Magazine»-ը*։ Նա 7 1/2 դյույմ բարձրությամբ իր ծեփածո արձանիկները վաճառել է 75 ցենտով։

Նա «կավե մուլտֆիմների» անիմացիայի բնագավառում իր առաջին փորձերը սկսել է 1916 թվականին։ Նա իր կերպարները ստեղծել է ժապավենի յուրաքանչյուր ֆուտի վրա, ընդ որում մինչև 30 կերպար շարժվում է բեմի վրա։ Հելենա Դայթոնին հաջողվում էր անիմացնել մեկ օրում մոտ 100 ֆուտ ֆիլմ և թողարկել մեկ ֆիլմ ամսվա ընթացքում։ 1917 թվականի մարտի 25-ին Նյու Յորքի *Strand Theater* թատրոնում տեղի է ունեցել նրա անիմացիոն կարճամետրաժ ֆիլմերից մի քանիսի առաջին փաստագրված հրապարակային ցուցադրությունը։ Նույն տարում ավելի ուշ նա թողարկել Է Ուիլյամ Շեքսպիրի «Ռոմեո և Ջուլիետ» վեպի իր ադապտացումը։ Նրա «քանդակագործական անիմացիայով» զբաղվելը լավ եկամուտ էր բերում։ Չնայած մամուլն այն ժամանակ լայնորեն և մանրամասն լուսաբանում էր նրա աշխատանքները, պարզ չէ, թե արդյոք Դեյթոնը 1917 թվականից հետո ինչ-որ ֆիլմեր է արտադրել։ Հնարավոր է, որ դա կապված էր Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտի հետ, քանի որ նա աշխատել է արտասահմանում՝ Փարիզում կառավարել է YMCA կամավորների ճաշարանը։

Աշխատելով որպես YMCA ճաշարանի տնօրեն՝ նա միաժամանակ ստեղծել է քանդակագործական կերպարներ, որոնք պատկերում էին տեսարաններ Ֆրանսիայից և ցուցադրվել են 1922 թվականին Նյու Յորքում Նկարազարդողների միության ցուցահանդեսում (դրա անդամն էր)։ Ավելի ուշ Հելենան զբաղվել է գեղանկարչությամբ՝ իր աշխատանքները 1943 թվականին ցուցադրելով *Montross Gallery* պատկերասրահում։

Հելենան նաև որպես լրագրող է աշխատել Հարթֆորդում՝ Կոնեկտիկուտ նահանգում։ Ավելի ուշ զբաղվել է դրամատուրգիայով, հաճախ համագործակցել է Լուիզա Բարատի (*Louise Bascom Barratt*) հետ, նրա հետ 1926 թվականին գրել է *«Sweet Buy and Buy» պիեսը*, որը բեմականացվել է 1927 թվականին և հրատարակվել է գրքի տեսքով։ Նաև Բարանտի հետ համատեղ գրել է *«Hot Water»-ը*, որի պրեմիերան կայացել է 1929 թվականին Նյուրքի թատրոններից մեկում՝ գլխավոր դերերում՝ Լյուսիլ Լա Վերնը։ 1931 թվականին Լուիզա Բարոտի հետ համատեղ գրել է նաև *«Casanova’s Son» պիեսը։*

Հելենա Դեյթոնը ամուսնացած էր Ֆրեդ Էվինգ Դեյթոնի հետ, որը գրող և հրատարակիչ էր։

Մահացել է 1960 թվականի փետրվարի 22-ին և թաղվել է Հարթվոդում՝ *Cedar Hill Cemetery* գերեզմանոցում՝ իր ամուսնու կողքին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Online Biographical Dictionary of the Woman Suffrage Movement in the United States / T. Dublin, K. K. Sklar — Alexander Street Press.
2. 1 2  Helena Smith Dayton
3. ↑  Douglass, Jason Cody. «Artist, author, and Pioneering Motion Picture Animator: The Career of Helena Smith Dayton». *journal.animationstudies.org*. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 5-ին.
4. ↑  «Cartoons magazine. v.9no.3 1916». *HathiTrust* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 25-ին.
5. ↑  «Romeo and Juliet — In Clay!» − Film Fun, November 2, 1917, p. 434.
6. ↑  «Mrs. Helena Dayton (Obituary)». *The New York Times*. 1960 թ․ փետրվարի 23. ISSN 0362-4331. Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 4-ին.
7. ↑  «ILLUSTRATORS OPEN SHOW WITH A 'PARTY'; Exhibit Their 'Double Lives' in Work and an Amusing Movie, 'Through Hollywood.'». *The New York Times*. 1922 թ․ մայիսի 13. ISSN 0362-4331. Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 4-ին.
8. ↑  «Art Notes». *The New York Times*. 1943 թ․ ապրիլի 20. ISSN 0362-4331. Վերցված է 2018 թ․ հունիսի 4-ին.
9. ↑  Louise Rand Bascom Barratt
10. ↑  «Helena Smith Dayton: the Greenwich Village Bookshop Door». *Harry Ransom Centre*. University of Texas. Վերցված է 2017 թ․ սեպտեմբերի 27-ին.
11. ↑  Fred Erving Dayton

Արտաքին հղումներ
----------------

* Helena Smith Dayton (1879—1960)
* «East Wallop’s Hardy Annuals», a story by Dayton in *Cartoons* magazine vol. 12 no. 2, August 1917.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հելենա Դեյթոն» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 96004491 · ULAN: 500048633 · WorldCat VIAF: 96004491 |

 |