**Ռոզե Աուսլենդեռ** (գերմ.՝ Rose Ausländer, իսկական անունը՝ Ռոզալի Բեատրիսե Շերցեր (գերմ.՝ Rosalie Beatrice Scherzer, մայիսի 11, 1901(1901-05-11)[…], Չեռնովցի, Բուկովինայի դքսություն, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա - հունվարի 3, 1988(1988-01-03)[…], Դյուսելդորֆ, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), հրեական ծագումով գերմանացի բանաստեղծուհի. ստեղծագործել է գերմաներեն և անգլերեն։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ տարիները և կրթությունը, 1901-1920

Ռոզե Աուսլենդեռը ծնվել է Չեռնովիցում (Բուկովինա), գերմանալեզու հրեական ընտանիքում։ Այդ ժամանակ Չեռնովիցը Ավստրո-Հունգարական կայսրության մաս էր կազմում։ Նրա հայրը՝ Զիգմունդ (Süssi) Շյորցերը (1871–1920) Czernowitz փոքրիկ քաղաքից էր, որտեղից էր նաև մայրը՝ Կատի Էթիե Ռիֆկե Բինդեռը (Kathi Etie Rifke Binder, 1873–1947) ։ 1907- 1919 թթ․ սովորել է Չեռնովցիի դպրոցում։ 1916 թվականին նրա ընտանիքը ռուսական օկուպացիոն զորքերից փախչում է Վիեննա, հետո վերադառնում է Չեռնոտի (Cernauti, Չեռնովից), որն արդեն 1918 թվականից դառնում է Ռումինական թագավորության մաս։ 1919 թվականին նա սկսում է ուսումնասիրել գրականություն և փիլիսոփայություն Չեռնոտիում։ Այդ ժամանակ էլ սկսում է հետաքրքրվել Կոստանտին Բռունների (Constantin Brunner, 1862-1937) փիլիսոփայությամբ։ 1920 թվականին, երբ մահանում է հայրը, նա լքում է համալսարանը և մեկնում Վիեննա։

### Նյու Յորք, 1921-1927

Վիեննայում էլ ծանոթանում է իր ապագա ամուսնուն՝ Իգնաց Աուսլենդեռին (Ignaz Ausländer.), որի հետ 1921 թվականին տեղափոխվում է ԱՄՆ։ Մինեապոլիսում (Minneapolis) hրատարակում և խմբագրում է գերմանալեզու «Westlicher Herold» թերթը և համագործակցում Amerika-Herold-Kalender անթոլոգիայի կազմման գործերին, որտեղ էլ հրատարակում է իր առաջին բանաստեղծությունները։ 1922 թ․ Աուսլենդեռի հետ տեղափոխվում են Նյու-Յորք, որտեղ և ամուսնանում են 1923 թ․ հոկտեմբերի 19-ին։ Ռոզեն ամուսնուց բաժանվում է երեք տարի հետո՝ 25 տարեկանում, բայց և պահում է ամուսնու ազգանունը։ 1926 թվականին ստանում է ամերիկյան քաղաքացիություն:7, առաջին բանաստեղծությունները հրատարակում է 1928 թվականին Նյու Յորքում։ Նյու-Յորքյան շրջափուլի բանաստեղծությունների մեջ (1926/1927) էքսպրեսիոնիստական պաթոսը փոխարինվում է Նոր իրայնության (Neue Sachlichkeit) սառը-կառավարվող (cool-controlled) լեզվով։ Սպինոզայի գաղափարների նկատմամբ նրա հետաքրքրությունը ներշնչվում է փիլիսոփա Կոստանդին Բրաների (Constantin Brunner) կողմից, որը Պլատոնի, Զիգմունդ Ֆրոյդի և այլոց հետևորդն էր․ ուշ շրջանի էսսեների թեմաները, որոնք անհետացել են։

### Չեռնիվցի և Նյու-Յորք 1926-1931

1926-1928 թթ․ Ռոզե Աուսլենդեռը վերադառնում է հայրենի Չեռովցի՝ խնամելու հիվանդ մորը։ Այնտեղ նա հանդիպում է գրաֆոլոգիստ Հելիոս Հեխտին (Helios Hecht), որն էլ դառնում է նրա ընկերակիցը։ 1928 թ․ Ռոզեն Հելիոս Հեխտի հետ վերադառնում է Նյու-Յորք։ Հրատարակում է իր բանաստեղծությունները «Նյու-Յորքյան ժողովրդական թերթում» (New Yorker Volkszeitung) և «Առաջ» (Vorwärts) թերթերում մինչև 1931 թվականը։

### Չեռնովցի 1931-1945

1931 թ․ կրկին վերադառնում է Չեռնովցի, որպեսզի կրկին խնամի մորը։ Թղթակցում է *«Չեռնովցի առավոտյան թերթ»-ին* *(Czernowitzer Morgenblatt )* մինչև 1940 թ․։ 1934 թ․ կորցնում է ԱՄՆ-ի քաղաքացիությունը, քանի որ 3 տարի շարունակ չէր եղել ԱՄՆ-ում։ Նույն տարում բաժանվում է Հեխտից։ Հարաբերությունները Հեխտի հետ պահում է մինչև 1936 թ․, մինչև Բուխարեստ մեկնելը։

Ստեղծագործությունը
------------------

Ռոզե Աուսլենդեռի հուշատախտակը
Գրել է շուրջ 3000 բանաստեղծություններ։ Ռոզե Աուսլենդեռի արտահայտչական (էքսպրեսսիվ) և ուստի՝ արձանագրային (լապիդար) պոեզիան մերձ է Պ․ Ցելանի, Ն․ Զակսի պոետիկային։ Նրա ժառանգությունը բանաստեղծությունների ավելի քան քսան գրքեր են, որոնք թարգմանված են եվրոպական գրեթե բոլոր լեզուներով։

*Նախընտրած թեմաների մասին ասում է.*

*«Ամեն ինչ եզակի է։ Տիեզերականը, դարաշրջանի, բնապատկերի, առարկաների, մարդկանց, տրամադրությունների, լեզվի նկատմամաբ քննադատական հայացքը, ամեն ինչ կարող է լինել թեմա»:*

*«Ես գրում եմ ինձ համար, բայց հրատարակում ընթերցողների համար։ Եվ նրանց արձագանքը արևի շող է ինձ համար, առանց որի, հավանաբար, չեմ կարող աճել»:*

* *Der Regenbogen* (*Ծիածան*)
* *Blinder Sommer* (*Կույր ամառ*)
* *Brief aus Rosen* (*Նամակներ Ռոզեից*)
* *Das Schönste* (*Ամենագեղեցիկը*)
* *Denn wo ist Heimat?* (*Արդ ո՞ւր է հայրենիքը*)
* *Die Musik ist zerbrochen* (*Ջարդված երաժշտություն*)
* *Die Nacht hat zahllose Augen* (*Գիշերն բյուրավոր աչքեր ունի*)
* *Die Sonne fällt* (*Արևն ընկնում է*)
* *Gelassen atmet der Tag* (*Օրը հանգիստ շնչում է*)
* *Hinter allen Worten* (*Բոլոր բիկունքում*)
* *Sanduhrschritt* (*Ավազե ժամացույցի քայլքը*)
* *Schattenwald* (*Ստվերոտ անտառ*)
* *Schweigen auf deine Lippen* (*Շուրթերիդ լռությունը*)
* *The Forbidden Tree (Արգելված ծառ)*
* *Treffpunkt der Winde* (*Քամիների հանդիպատեղին*)
* *Und nenne dich Glück* (*Եվ թող քեզ կանչի հաջողությունը*
* *Wir pflanzen Zedern* (*Մենք մայրիներ ենք տնկում*)
* *Wir wohnen in Babylon* (*Մենք ապրում ենք Բաբելոնում*)
* *Wir ziehen mit den dunklen Flüssen* (*Մենք շարժվում ենք մութ գետով*)
* *Herbst in New York* (*Աշունը Նյու-Յորքում*)
* *An ein Blatt* (*Տերևի մասին*)
* *Anders II*

### Հետմահու ստեղծագործություններ

* *Poems of Rose Auslander. An Ark of Stars* (Translated by Ingeborg Wald, Drawings by Ed Colker, Haybarn Press 1989)
* *Rose Auslander: Twelve Poems, Twelve Paintings* (Translated by Ingeborg Wald, Paintings Adrienne Yarme, Ithaca, NY 1991)

Հայերեն թարգմանությունը
-----------------------

Հայերենով առաջին անգամ Ռոզե Աուսլենդեռի բանաստեղծություններից թարգմանվել են 2013 թվականին՝ Թոնդրակի և Մարիամ Կարապետյանի կողմից, որոնք տպագրվել են Գրանիշ էլեկտրոնային կայքում և Գրեթերթ երիտասարդական թերթում։

1. Ռոզե Աուսլենդեռ, Բանաստեղծություններ, /Թարգմանությունը գերմաներենից և առաջաբանը՝ Թոնդրակ և Մարիամ Կարապետյան / Գրանիշ։
2. Ռոզե Աուսլենդեռ, Ծաղկաթռչուն․ բանաստեղծություններ, /Թարգմանությունը գերմաներենից և առաջաբանը՝ Թոնդրակ և Մարիամ Կարապետյան/ Գրեթերթ:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
3. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2 3 4  *Wall R.* Verbrannt, verboten, vergessen (գերմ.): kleines Lexikon deutschsprachiger Schriftstellerinnen 1933 bis 1945 — 2 — Kn: Pahl-Rugenstein Verlag, 1989. — S. 16—18. — ISBN 978-3-7609-1310-0
5. 1 2 3 4  *Wall R.* Lexikon deutschsprachiger Schriftstellerinnen im Exil 1933 bis 1945 (գերմ.) — Freiburg/Breisgau: Kore. — Vol. 1. — S. 20—26. — ISBN 978-3-926023-48-3
6. ↑  *Rose Ausländers Leben und Dichtung* (Rose Ausländer life and poetry). "*Ein denkendes Herz, das singt*" ("A thinking heart that sings")]
7. ↑  Bolbecher, Siglinde; Kaiser, Konstantin (2002). «Rose Ausländer» (PDF). *Lexikon der Österreichischen Literatur im Exil.* (German). Universität Salzburg. էջ 205. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 11-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)

Ներքին հղումներ
---------------

* Author page at Lyrikline.org, with audio and text in German, and translations into English, Persian, Serbian, and Bulgarian.
* Kirsten Krick-Aigner, Rose Ausländer, Jewish Women: A Comprehensive Historical Encyclopedia, jwa.org
* Rose Ausländer: *La rose de personne* Archived 2011-07-10 at the Wayback Machine.
* Guide to the Papers of Rose Auslaender (1901-1988) at the Leo Baeck Institute, New York. cjh.org

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90331376 · BNC: a10043834 · BNE: XX1409265 · BNF: 12034630m · CiNii: DA01950151 · CONOR: 47275363 · GND: 118829211 · ISNI: 0000000368618459, 0000000118787081 · LCCN: n84185900 · LNB: 000034709 · NDL: 01114622 · NKC: jn19990000320 · NLG: 310508 · NLP: a0000001774606 · NSK: 000308636 · NTA: 069335060 · NUKAT: n95004350 · PTBNP: 1117691 · LIBRIS: 278503 · SUDOC: 028528123 · VIAF: 82586554 · WorldCat VIAF: 82586554 |

 |

 |