| Քրեաբանություն, Քրեագիտություն և Ուղղիչ-աշխատանքային հիմնարկ |
| --- |
|  |
| Տեսություն
* Անօրինականություն
* Կենսասոցիալական քրեագիտություն
* Ջարդված պատուհաններ
* Հավաքական արդյունավետություն
* Հանցագործության վերլուծություն
* Քրեականացում
* Դիֆերենցիալ ասոցիացիա
* Դեվիանտ վարք
* Պիտակավորման տեսություն
* Անձի խանգարում
* Ռացիոնալ ընտրություն
* Սոցիալական վերահսկողություն
* Սոցիալական անկազմակերպություն
* Սոցիալական ուսուցում
* Լարում
* Ենթամշակույթ
* Սիմվոլիկ ինտերակցիոնիզմ
* Տուժողի հոգեբանություն
 |
| Հանցանքի տեսակներ
* Մարդկության դեմ
* Անձի դեմ
* Պետության դեմ
* Կապույտ օձիք
* Կորպորատիվ
* Անչափահասների
* Կազմակերպված
* Քաղաքական
* Հասարակական կարգի դեմ
* Պետական
* Առանց տուժված
* Սպիտակաօձիք
* Ռազմական
* Ֆինանսական
 |
| Մեթոդներ
* Համեմատական
* Պրոֆիլավորում
* Քննադատական տեսություն
* Ազգագրություն
* Հանցագործության միասնական զեկույցներ
* Հանցագործության քարտեզագրում
* Պոզիտիվիստական դպրոց
* Որակական
* Քանակական
* BJS
* NIBRS
 |
| Ուղղիչ-աշխատանքային հիմնարկներ

|  |
| --- |
| * Խափանում
* Հետաքննություն
* Դատական գործընթաց
* Դատավճիռ
* Բանտ
	+ Բանտերի վերացում
	+ Բաց բանտ
	+ Բարեփոխում
* Բանտարկյալ
	+ Բանտարկյալների նկատմամբ բռնություն
	+ Բանտարկյալների իրավունքներ
* Արդարացում
* Ռեցիդիվիստ
 |
| Արդարադատությունը քրեաբանության մեջ |
| * Քրեական պատիժ
* Մահապատիժ
* Participatory
* Restorative
* Retributive
* Solitary confinement
 |

 |
| Դպրոցներ
* Anarchist criminology
* Chicago school
* Classical school
* Conflict criminology
* Critical criminology
* Environmental criminology
* Feminist school
* Integrative criminology
* Italian school
* Left realism
* Marxist criminology
* Neo-classical school
* Positivist school
* Postmodernist school
* Right realism
* Ֆրանկֆուրտյան դպրոց
 |
| Տարատեսակներ
* Ամերիկյան
* Մարդաբանական
* Կենսասոցիալական
* Կոնֆլիկտային
* Քրեաբանություն
* Քրեական
* Մշակութային
* Համակարգչային
* Ժողովրդագրություն
* Զարգացման
* Բնապահպանական
* Փորձարարական
* Կազմակերպչական
* Քաղաքական
* Հանրային
* Արմատական
 |
| Այլն
* Հանդեսներ (Տուժողի հոգեբանություն)
* Քրեագետներ
 |
| * դ
* ք
* խ
 |

**Քրեագիտությունը**, որը նաև հայտնի է որպես **կրիմինալիստիկա**, քրեական եւ քաղաքացիական իրավունքի գիտության կիրառումն է, հիմնականում քրեական կողմում՝ քրեական հետաքննության ընթացքում, որպես թույլատրելի ապացույցների և քրեական դատավարության իրավական նորմերի կարգավորում։

Դատաբժշկական փորձագետները հետաքննության ընթացքում հավաքում, պահպանում և վերլուծում են գիտական ապացույցները։ Մինչդեռ որոշները հանցագործության վայր են մեկնում ինքնուրույն ապացույցներ հավաքելու համար, մյուսները լաբորատոր դեր են կատարում՝ վերլուծելով այլ անձանց կողմից իրենց բերված նյութերը։
Բացի իր լաբորատոր դերից, դատաբժշկական փորձագետները հանդես են գալիս որպես վկա-փորձագետներ ինչպես քրեական, այնպես էլ քաղաքացիական գործերով և կարող են հանդես գալ ինչպես մեղադրանք ներկայացնելու, այնպես էլ պաշտպանության համար։ Չնայած տեխնիկապես ցանկացած տարածք կարող է քրեագիտական լինել, որոշ բաժիններ ժամանակի ընթացքում զարգացել են, որպեսզի ընդունեն քրեագիտության հետ կապված գործերի մեծ մասը։ Դատական բժշկությունը երկու տարբեր լատիներեն բառերի համադրություն է ' forensis և science: Առաջինը, դատաբժշկական հետազոտությունը, վերաբերում է հանրային քննարկմանը կամ փորձաքննությանը. Քանի որ դատական գործընթացները հին աշխարհում, ընդհանուր առմամբ, իրականացվել են հրապարակայնորեն, այն կրում է ուժեղ դատական իմաստ։ Երկրորդը գիտությունն է, որը առաջացել է լատիներեն "գիտելիք" բառից և այսօր սերտորեն կապված է գիտական մեթոդի հետ, որը գիտելիքների ձեռքբերման համակարգված մեթոդ։ Այսպիսով, քրեագիտությունը կարող է դիտվել որպես հանցագործությունների բացահայտման գիտական մեթոդների և գործընթացների օգտագործում։

Ստուգաբանություն
----------------

Ֆորենզիկ բառը առաջացել է լատիներեն forēnsis տերմինից, որը նշանակում է ֆորումից դուրս կամ առաջ։ Այս տերմինի պատմությունը սկիզբ է առնում հռոմեական ժամանակներից, երբ քրեական մեղադրանքը նշանակում էր ներկայացնել գործը ֆորումի մի խումբ հասարակական անձանց առջև։ Ինչպես մեղադրյալը, այնպես էլ մեղադրողը հանդես են եկել ելույթներով, որոնք հիմնված են տեղի ունեցածի իրենց վարկածի վրա ։ Գործը կորոշվի հօգուտ անհատի, ով լավագույն ձևով կներկայացնի փաստարկները։ ֆորենզիկ բառի ծագումը երկու ժամանակակից խոսքի օգտագործման աղբյուր է' որպես իրավաբանական ապացույց և որպես հանրային ներկայացման կատեգորիա։ Ներկայումս դատաբժշկական փորձաքննություն տերմինի օգտագործումը քրեագիտության մեջ կարող է համարվել ոչ ճիշտ, քանի որ դատական փորձաքննություն տերմինը փաստացի հոմանիշ է իրավական կամ դրա հետ կապված դատական պրակտիկային։ Սակայն այսօր այդ տերմինը այնքան սերտորեն է կապված գիտական ոլորտի հետ, որ շատ Բառարաններ նույնացնում են ֆորոնզիկ բառը քրեագիտական գիտության հետ։

Պատմություն
-----------

Կրիմինալիստիկայի ակունքները և նրա վաղ մեթոդները։ Հին աշխարհում բացակայում էր ստանդարտացված դատական գործընթացը, որը թույլ էր տալիս հանցագործներին խուսափել պատժից ։ Քրեական հետաքննությունները և դատավարությունները հիմնականում հիմնվում էին վկաների հարկադրաբար իրականացվողխոստովանությունների և ցուցմունքների վրա ։ Սակայն, հին աղբյուրները պարունակում են որոշ մեթոդների նկարագրություններ, որոնք ակնկալում էին հասկացություններ դարեր անց զարգացած քրեագիտության մեջ։
Քրեական գործերը լուծելու համար բժշկության և էնտոմոլոգիայի օգտագործման առաջին գրավոր հաշվետվությունը վերագրվում է Խի Յուան Լուի գրքին (Washing away of wrongs)), որը գրվել է Չինաստանում 1248 թ.-ին , «Սոնգ» տոհմի ժամանակաշրջանում արդարադատության, բանտերի և վերահսկողության վարչության տնօրեն Սոնգ Ջիի կողմից (1186– 1249):
Սոնգ Ջին դատարանին է ներկայացրել դիահերձման մասին զեկույցներին վերաբերող կանոնակարգեր, ինչպես պահպանել ապացույցները քրեական քննության գործընթացի ժամանակ, և բացատրել, թե ինչու պետք է քրեագետները հանրության առջև անկողմնակալ լինեն։ Նա մշակել է հակասեպտիկ պատրաստելու և դիակների մարմնի և ոսկորների թաքնված վնասվածքների վերանայելու մեթոդներ; մահվան ժամանակը հաշվարկելու համար և բացատրել թե ինչպես կարելի է լվանալ և զննել դիակը ՝ մահվան պատճառը պարզելու համար։
Միևնույն ժամանակ գիրքը նկարագրում էր ինքնասպանության և կեղծ ինքնասպանության տարբերակման մեթոդները։ 
Սոնգ Ջին իր գրքում կատարած հաշվետվություններից մեկում ներկայացնում է, թե ինչպես է քննիչը բացահայտում մանգաղով կատարած սպանությունը հրահանգելով կասկածյանլերին մանգաղը բերել մի տեղ։ Նա հասկացավ, որ գտել է մանգաղը կենդանիների դիակների վրա տարբեր շեղբեր փորձարկելով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «Job Description for Forensic Laboratory Scientists»։ *Crime Scene Investigator EDU*։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ սեպտեմբերի 6-ին։ Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 28  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
3. ↑  «Sections»։ *American Academy of Forensic Sciences*։ 2015 թ․ օգոստոսի 27։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ օգոստոսի 30-ին։ Վերցված է 2015 թ․ օգոստոսի 28  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
4. ↑  Կաղապար:ShorterOxfordEnglishDictionary
5. ↑  Schafer Elizabeth D. (2008)։ «Ancient science and forensics»։ in Ayn Embar-seddon, Allan D. Pass։ *Forensic Science*։ Salem Press։ էջ 40։ ISBN 978-1-58765-423-7
6. ↑  «Forensics Timeline»։ Cbsnews.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հունիսի 29-ին։ Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 20  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
7. ↑  A Brief Background of Forensic Science Archived 16 December 2009 at the Wayback Machine.
8. ↑  Song, Ci, and Brian E. McKnight. *The washing away of wrongs: forensic medicine in thirteenth-century China*. Ann Arbor: Center for Chinese Studies, U of Michigan, 1981. Print. p. 3.
9. ↑  Song, Ci, and Brian E. McKnight. *The washing away of wrongs: forensic medicine in thirteenth-century China*. Ann Arbor: Center for Chinese Studies, U of Michigan, 1981. Print. p. 161.
10. ↑  Song, Ci, and Brian E. McKnight. *The washing away of wrongs: forensic medicine in thirteenth-century China*. Ann Arbor: Center for Chinese Studies, U of Michigan, 1981. Print. pp. 76–82.
11. ↑  Song, Ci, and Brian E. McKnight. *The washing away of wrongs: forensic medicine in thirteenth-century China*. Ann Arbor: Center for Chinese Studies, U of Michigan, 1981. Print. p. 95.
12. ↑  Song, Ci, and Brian E. McKnight. The washing away of wrongs: forensic medicine in thirteenth-century China. Ann Arbor: Center for Chinese Studies, U of Michigan, 1981. Print. p 86.
13. ↑  Song, Ci, and Brian E. McKnight. *The washing away of wrongs: forensic medicine in thirteenth-century China*. Ann Arbor: Center for Chinese Studies, U of Michigan, 1981. Print. p. 87.
14. ↑  Song, Ci, and Brian E. McKnight. *The washing away of wrongs: forensic medicine in thirteenth-century China*. Ann Arbor: Center for Chinese Studies, U of Michigan, 1981. Print. pp. 79–85.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4033177-5 · NKC: ph115011 |

 |