**Տորու Իվատանի** (ճապ.՝ 岩谷 徹, հունվարի 25, 1955(1955-01-25), Մեգուրո, Տոկիո, Ճապոնիա), տեսախաղերի ճապոնացի դիզայներ։ Իր կարիերայի մեծ մասն անցկացրել է աշխատելով Namco ընկերությունում։ Նա առավել հայտնի է որպես Pac-Man (1980) արկադային խաղի ստեղծող։ 2009 թվականին նա ընտրվել է համակարգչային խաղեր լուսաբանող կայքի կողմից որպես բոլոր ժամանակների լավագույն 100 խաղեր ստեղծողներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ տարիներ

Իվատանին ծնվել է 1955թ. հունվարի 25-ին Ճապոնիայի Տոկիոյի Մեհուրո շրջանում, երեք երեխաներից կրտսերն է։ Հոր՝ NHK-ից տեղափոխվելու պատճառով նա Մեհուրո մանկապարտեզից տեղափոխվեց Ակիտա Սիթիի Ակիտա Կեյզայի համալսարանի մանկապարտեզ, որտեղ նա ստիպված էր վազվզել դաշտերում և հաղթահարել լեռների բարձունքներ։ Ասում են, որ այս ժամանակաշրջանում նրա կյանքի փորձառությունները, ինչպիսիք են գոմաղբի մեջ ընկնելը և ձյունից խրճիթ կառուցելը, հայտնի խաղի հետագա ստեղծման մեկնարկային կետն էր։ Հոր տեղափոխության շնորհիվ նա տարրական դպրոցական տարիներն անցկացրել է նախ Իվատե նահանգի Մորիոկա քաղաքում, այնուհետև Միյագի նահանգի Սենդայ քաղաքում, հետագայում վերադարձել է Մեհուրո՝ հիմնական դպրոց հաճախելու համար։ Դպրոցում ուսանելու տարիներին ծանոթացել է փինբոլի հետ, իսկ ավելի ուշ ընդունվել Տոկիոյի պետական համալսարանի ճարտարագիտության բաժին, ավարտել հաղորդակցության ճարտարագիտության ֆակուլտետը։ Իվատանին ինքնուս սովորում է համակարգչային ճարտարագիտություն՝ առանց անցնելու գրաֆիկական դիզայնի որևէ ֆորմալ դասընթաց։ Նա հաճախ իր դպրոցական տետրերը լցնում էր մանգաներով, որոնք, ինչպես նա պնդում է, հետագայում մեծ ազդեցություն է ունեցել իր խաղերի կերպարների դիզայնների համար։

Աշխատանքային գործունեություն
----------------------------

1977 թվականին նա աշխատանքի է ընդունվել Namco-ում` ճապոնական բազմազգ տեսախաղերի և զվարճանքի ընկերությունում։ Այստեղ նա զարգացրեց «Pac-Man» խաղի գաղափարը։ 1980 թվականին նա ծրագրավորող Շիգեո Ֆունակիի (ճապ.՝ 舟木茂雄), և ձայնի համար պատասխանատու Տոշիո Կայի (ճապ.՝ 甲斐敏夫) հետ ավարտեց մշակումը։ Նույն թվականի մայիսի 22-ին խաղը թողարկվեց Ճապոնիայում և մեծ ժողովրդականություն ձեռք բերեց՝ գրավելով արկադային ծրագրավորող Midway-ի հետաքրքրությունը, ով ձեռք բերեց այս ապրանքը ԱՄՆ-ում վաճառելու իրավունքը։ Այստեղ նա դուրս եկավ Pac-Man անունով։ Այս խաղը նորամուծությունների շնորհիվ դասականների շարքում համարվում է լավագույններից մեկը։

1978 թվականին նա տեսախաղերի զարգացման բաժնի պատասխանատուն էր։ Իվատանին ի սկզբանե ցանկանում էր ստեղծել փինբոլի մեքենաներ, սակայն Namco-ի ղեկավարները հրաժարվեցին այդ գաղափարից՝ արտոնագրային խնդիրների պատճառով։ Որպես փոխզիջման տեսակ՝ Իվատանիին թույլատրվեց ստեղծել վիդեո խաղ՝ հիմնված Pinball հայեցակարգի վրա։ Ծրագրավորող Շիգեյչի Իշիմուրայի աջակցությամբ Իվատանին ստեղծեց Gee Bee-ն։ GB-ն կարողացավ ապահովել ավելի քան 10,000 միավորի առաքում դեպի Ճապոնիա՝ ստեղծելով Namco-ի համար ցատկահարթակ՝ լուրջ մուտք գործելու տեսախաղերի արդյունաբերություն։ Այնուամենայնիվ, Space Invaders-ի բումի պատճառով վաճառքները դանդաղ էին։

1979-ի վերջին Իվատանին հիասթափվեց վիդեո խաղերի արդյունաբերությունից՝ մտածելով, որ շուկան գրավում է միայն տղամարդկանց՝ բռնի «պատերազմ» խաղերը, ինչպիսիք են Space Invaders-ը և սպորտային խաղերը, որոնք հիշեցնում են Պոնգը։ Նա որոշեց ստեղծել մի տեսախաղ, որը գրավում է կանանց՝ գեղեցիկ, գունագեղ կերպարների դիզայնով՝ հիմնված ուտելու գաղափարի վրա։ Աշխատելով ինը աշխատակիցներից բաղկացած փոքր թիմի հետ՝ Իվատանին ստեղծեց *Pac-Man*-ը, որը փորձարկվեց 1980 թվականի մայիսի 22-ին և հուլիսին թողարկվեց Ճապոնիայում, իսկ հոկտեմբերին՝ Հյուսիսային Ամերիկայում։ Թեև Ճապոնիայում այն չափավոր հաջողություն ունեցավ՝ գերազանցելով Namco-ի սեփական *Galaxian*-ը, *Pac-Man*-ը մեծ հաջողություն ունեցավ Հյուսիսային Ամերիկայում՝ արագ վաճառելով ավելի քան 100,000 արկադային միավորներ և դառնալով բոլոր ժամանակների ամենավաճառվող և ամենաբարձր եկամուտ ունեցող արկադային խաղը։

«Pac-Man»-ը այդ ժամանակվանից դարձել է Namco-ի բոլոր ժամանակների ամենահաջող տեսախաղը։ Այնուհետև Իվատանիին առաջարկվեց -ի շարքերում՝ ի վերջո դառնալ Namco ընկերության վարչակազմի վերահսկման պատասխանատու։ Չնայած *Pac-Man*-ի հաջողությանը, Իվատանին չի ստացել որևէ բոնուս կամ աշխատավարձի փոփոխություն։
Իվատանին 1983 թվականին շարունակեց նախագծել «Libble Rabble» գլուխկոտրուկ՝ հիմնված մի խաղի վրա, որը նա խաղացել էր իր մանկության տարիներին։ Իվատանին պնդում է, որ «Libble Rabble»-ն իր սիրելի խաղն է։ Նա նաև որպես պրոդյուսեր է աշխատել Namco-ի արկադային խաղերից շատերում, այդ թվում՝ *Rally-X*, *Galaga*, *Pole Position*, և *Time Crisis*:

2005 թվականի ապրիլից նա դասավանդում է Օսակայի Արվեստի համալսարանում, որպես հրավիրյալ պրոֆեսոր։ 2007 թվականին Իվատանին լքել է Namco-ն 2007 թվականի մարտին՝ դառնալով Տոկիոյի պոլիտեխնիկական համալսարան լրիվ դրույքով դասախոս։
2007թվականին Իվատանին վերադարձավ իր արմատներին՝ «Pac-Man»-ին, երբ նա մշակեց Xbox 360-ի համար «Pac-Man Championship Edition», որը նա նշում է, որ վերջին խաղն է, որը նա մշակելու է։

2010 թվականի հունիսի 3-ին Խաղերի փառատոնում Իվատանին ստացավ վկայական Գինեսի համաշխարհային ռեկորդների կողմից այն բանի համար, որ «Pac-Man»-ն ունի ամենաշատ «մետաղադրամով աշխատող արկադային մեքենաները» տեղադրված ամբողջ աշխարհում՝ 293,822 հատ։ Ռեկորդը սահմանվել և ճանաչվել է 2005 թվականին և գրանցվել «Գինեսի համաշխարհային ռեկորդների գրքում։

Ադամ Սենդլերի*Pixels* գիտաֆանտաստիկ կատակերգական արկածային ֆիլմում նրան մարմնավորել է դերասան Դենիս Ակիյաման,:

Աշխատանքներ
-----------

| Խաղ | Թողարկման տարին | Դեր |
| --- | --- | --- |
| *Gee Bee* | 1978 | Դիզայներ |
| *Cutie Q* | 1979 | Դիզայներ |
| *Pac-Man* | 1980 | Դիզայներ |
| *Rally-X* | 1980 | Պրոդյուսեր |
| *Galaga* | 1981 | Պրոդյուսեր |
| *Pole Position* | 1982 | Պրոդյուսեր |
| *Super Pac-Man* | 1982 | Դիզայներ |
| *Pole Position II* | 1983 | Պրոդյուսեր |
| *Libble Rabble* | 1983 | Դիզայներ |
| *Pac-Land* | 1984 | Պրոդյուսեր |
| *Pac-Mania* | 1987 | Տնօրեն |
| *Quester* | 1987 | Պրոդյուսեր |
| *Ridge Racer* | 1993 | Պրոդյուսեր |
| *Time Crisis* | 1995 | Պրոդյուսեր |
| *Pac-Man Championship Edition* | 2007 | Ծրագրի ղեկավար |

Աշխատություններ
---------------

* Iwatani, Toru (2005 թ․ սեպտեմբերի 17). *Pakkuman no Gēmu Gaku Nyūmon* [*Pacman's Methods [*sic*]*]. Enter Brain. ISBN 978-4757717527.
* Iwatani, Toru (2012 թ․ հունիսի 21). *Gēmu no Ryūgi* [*The style of game [*sic*]*]. Ohta Books. ISBN 978-4778313265.

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
2. ↑  «IGN - 99. Toru Iwatani». *IGN* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ ապրիլի 20-ին. Վերցված է 2023 թ․ նոյեմբերի 15-ին.
3. ↑  ^ a b c 岩谷徹第１回インタビュー前半：生い立ちから大学入学まで生稲史彦ほか、立命館大学ゲーム研究センター
4. ↑
5. ↑
6. ↑  Kohler, Chris (2016). *Power-Up: How Japanese Video Games Gave the World an Extra Life*. էջ 52.
7. ↑  Pfeffer, Helen (2007 թ․ հունիսի 6). «Exclusive: Pac-Man Creator Speaks!». VH-1. Վերցված է 2007 թ․ հունիսի 7-ին.
8. ↑  Ransom-Wiley, James (2007 թ․ հունիսի 7). «Chasing pellets: Pac-Man tries to make history again». Joystiq. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ մայիսի 18-ին.
9. ↑  Müller, Martijn (2010 թ․ հունիսի 3). «Pac-Man wereldrecord beklonken en het hele verhaal» (հոլանդերեն). NG-Gamer. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 23-ին.
10. ↑  {{cite web |title= Pixels-ը Pac-Man-ի ստեղծողին տալիս է իր փառքի պահը |url= |publisher=Cult of Mac} }

Արտաքին հղումներ
----------------

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Տորու Իվատանի*** հոդվածին
* Տորու Իվատանի Internet Movie Database կայքում
* Detailed Toru Iwatani biography at PAC-MAN Museum
* Q&A: Pac-Man Creator Reflects on 30 Years of Dot-Eating at Wired.com