recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Մոգադիշոյի պատկերը երկնքից
Արաբական ձիերը Սոմալիում
Սոմալիի տարածքը զբաղեցնում է Սոմալի թերակղզու հյուսիսային և արևելյան մասերը։ Հարավ-արևելքի առափնյա նեղ (մինչն 100 կմ) բլրավոր դաշտավայրն է։ Երկրի կենտրոնական մասը 500–1500 մետր բարձրությամբ սարահարթ է, որը սանդդափուլերով իջնում է Ադենի ծոց։ Առավելագույն բարձրությունը 2416 մ է (Շիմբիրիս լեռ)։

Երկրաբանություն
---------------

Սոմալին գտնվում է Աֆրիկական պլատֆորմի հյուսիսարևելյան մասում։ Կազմված է յուլայի, կավճի ու պալեոգենի ծովային և ծովալճակային մինչե 7–8 կմ հզորությամբ նստվածքներից։ Հիմքի ապարների հետ են կապված պիեզոքվարցի հանքավայրերը, բերիլիումի, տանտալի, անագի և այլ հանքանյութերի երևակումները։ Կան ուրան–վանադիումի հանքավայրեր, մերձափնյա ծովային։

Կլիմա
-----

Կլիման հասարակածային մուսսոնային չորային է, հյուսիսում՝ մերձարևադարձային, անապատային և կիսաանապատային։ Բնորոշ է ջերմաստիճանի տարեկան հավասար ընթացքը։ Միջին ամսական ջերմաստիճանը 25–32 °Cէ, տարեկան տեղումները 100–600 մմ են։

| Somaliaի կլիմայական տվյալները |
| --- |
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի  |
| Միջին բարձր °C (°F) | 28 (82) | 28 (82) | 34 (93) | 38 (100) | 40 (104) | 40 (104) | 40 (104) | 30 (86) | 30 (86) | 30 (86) | 30 (86) | 30 (86) | 30 (86) |
| Միջին ցածր °C (°F) | 15 (59) | 15 (59) | 15 (59) | 15 (59) | 15 (59) | 15 (59) | 15 (59) | 15 (59) | 15 (59) | 15 (59) | 15 (59) | 15 (59) | 15 (59) |
| Տեղումներ մմ (դյույմ) | 40 (1.57) | 40 (1.57) | 40 (1.57) | 40 (1.57) | 40 (1.57) | 40 (1.57) | 50 (1.97) | 50 (1.97) | 40 (1.57) | 40 (1.57) | 40 (1.57) | 40 (1.57) | 500 (19.69) |
| *աղբյուր: Country Studies - Somalia* |

Ջրագրական ցանց
--------------

Գլխավոր գետերն են Ջուբան և Վեբի Շեբելին։ Տարածված են կարմրավուն գորշ և կարմրագորշ հողերը։ Բուսածածկույթում գերակշռում են անապատացած ակացիաներով սավաննաները։ Հնդկական օվկիանոսի ափին և hյուսիսում տիրապետում են խոտաթփուտային կիսաանապատներն ու անապատները։ Օազիսներում աճում են արմավենիներ։ Շատ են եթերատու թփուտները։

Բուսական և կենդանական աշխարհ
----------------------------

Ջուբայի և Վեբի Շեբելիի հովիտներում խիտ արևադարձային անտառներ են։ Տարածված կենդանիներն են՝ այծքաղը, վագրաձին, գոմեշը, ընձուղտը, առյուծը, ընձառյուծը, բորենին, շնագայլը, փիղը, ռնգեղջյուրը և այլն։ Շատ են կապիկները, սողուններն ու միջատները։ Գետերում հանդիպում են կոկորդիլոսներ, գետաձիեր։ Հարուստ է թռչնաշխարհը։

Բնակչություն
------------

Բնակչության 95% –ը սոմալիի ժողովուրդն է։ Հարավային շրջաններում բնակվում են բանտու լեզվաընտանիքի ժողովուրդներ, մերձափնյա քաղաքներում՝ արաբներ, ամհարներ, հնդիկներ և եվրոպացիներ։ Պաշտոնական լեզուներն են սոմալերենը և արաբերենը։ Տիրապետող կրոնը մահմեդականությունն Է, պաշտոնական օրացույցը՝ գրիգորյանը։ Տնտեսապես ակտիվ բնակչության մեծ մասը զբաղված է քոչվոր և կիսաքոչվոր անասնապահությամբ։ Միջին խտությունը՝ 1 կմ-ի վրա 8 մարդ Է։ Առավել խիտ են բնակեցված Ջուբայի և Վեբի Շեբելիի հովիտները (1 կմ–ի վրա՝ 50 մարդ)։ Գլխավոր քաղաքներն են Մոգադիշոն, Բերբերան, Հարգեյսան և Կիսմայոն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Հայաստանի գրողների միության Լոռու մարզային բաժանմունք**, գրական տարածաշրջանային կազմավորում Լոռու մարզի Վանաձոր քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1957 թվականի հուլիսի 21-ին՝ որպես ՀՍԳՄ Կիրովականի գրական միավորում։ Նախագահ է նշանակվել Նոր-Այրը, ով բաժանմունքը ղեկավարել է 17 տարի։

Միավորման ստեղծումն առաջինը ողջունել է Ավետիք Իսահակյանը՝ այդ մասին ասելով. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մեծն Թումանյանի հայրենի աշխարհում ստեղծվող երիտասարդ գրողների միավորումը կտա իրենց ձայնը ունեցող բանաստեղծներ և վիպասաններ։- Ավետիք Իսահակյան |  |

1960 թվականին լույս է տեսել «Լոռի» ալմանախը, իսկ մի քանի տարի անց հրատարակվել են Նորիկ Սաֆարյանի, Սերո Անտոնյանի, Ռազմիկ Պողոսյանի, Մհեր Բեժանյանի, Գրետա Մկրտչյանի, Հրաչյա Սարուխանի բանաստեղծական առաջին գրքերը, Գալուստ Գալստյանի պատմվածքների ու նովելների ժողովածուն։

1968 թվականի նոյեմբերի 21-ին Կիրովականում անցկացվել է հանրապետության երիտասարդ և սկսնակ գրողների ութերորդ խորհրդակցությունը (մասնակիցներ էին Նաիրի Զարյանը, Համո Սահյանը, Պարույր Սևակը, Անահիտ Սահինյանը, Մկրտիչ Սարգսյանը, Սուրեն Աղաբաբյանը, Հրանտ Թամրազյանը, Սերգեյ Սարինյանը և այլք), որի արդյունքում Կիրովականի գրական միավորումը վերակազմավորվել է ՀԳՄ Կիրովականի բաժանմունքի, իսկ 2006 թվականից՝ Լոռու մարզային բաժանմունքի։

Հայաստանի սովետական գրողների միության Կիրովականի բաժանմունքի առաջին հաշվետու ընտրական ժողովը կայացել է 1974 թվականի փետրվարի 26-ին, որտեղ զեկուցումով հանդես է եկել Նոր-Այրը և իր խնդրանքի համաձայն ազատվել բաժանմուքի պատասխանատու քարտուղարի պարտականությունից։

2010 թվականին Վանաձորի ավագանու որոշմամբ բաժանմունքը նոր մասնաշենք է ստացել՝ տեղափոխվելով Վանաձորի Շառլ Ազնավուրի անվան մշակույթի պալատ։

Նկարագրություն
--------------

Հայաստանի գրողների միության Լոռու մարզային բաժանմունքը միավորում է Հայաստանում և դրա սահմաններից դուրս հայտնի ավագ, միջին և երիտասարդ սերունդների ստեղծագործողներին։ Բաժանմունքում կազմակերպվում են տարաբնույթ գրական միջոցառումներ՝ քննարկումներ, ընթերցումներ, գրքերի շնորհանդեսներ, գրողների հոբելյաններ։

1997 թվականից հրատարակվում է մարզային գրական բաժանմունքի «Երկունք» թերթը (հիմնադիր-խմբագիր՝ Մանվել Միկոյան), որը դարձել է գրական կյանքի տարեգիրը։ Ի տարբերություն մյուս գրական-մշակութային պարբերականների՝ «Երկունք»-ը տպագրում է բացառապես գրական նյութեր։

Ղեկավարներ
----------

* Ռազմիկ Պողոսյան (1974-1990)
* Հրաչյա Սարուխան (1990-1992)
* Նելլի Շահնազարյան (1992-1997)
* Սամվել Զուլոյան (1997-2000)
* Հրաչյա Սարուխան (2000-2009)
* Մանվել Միկոյան (2009 թվականից)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Թումանյանական աշխարհ, Մշակութային գիտարան/Գ. Շախկյան.-Եր.։ 2016, 848 էջ
2. ↑  Հայաստանի գրողների միության պաշտոնական կայք
3. ↑  Գրական տեղեկատու։ Երևան։ «Սովետական գրող»։ 1986։ 414 էջ
4. ↑  ՀԳՄ Լոռու մարզային բաժանմունքը նոր տարածք ստացավ

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՀԳՄ Լոռու մարզային բաժանմունքը՝ Վանաձորի Շառլ Ազնավուրի անվան մշակույթի պալատում
Ալֆա ռիթմերը
**Ալֆա ռիթմը** (α-ռիթմ) կազմված է 50-100 տատանասահմանով 8-13 Հց հաճախականությամբ, գրեթե սինուսոիդային տեսակի կանոնավոր ալիքներից։ Այն դիտվում է հանգիստ արթնության, մեդիտացիայի վիճակում։ Առաջին հերթին այն ի հայտ է գալիս ծոծրակային շրջաններում, ուր ավելի արտահայտված է և կարող է պարբերաբար տարածվել ուղեղի մյուս շրջաններով։ Հաճախ տատանումների տատանասահմանը աստիճանաբար մեծանում է, հետո փոքրանում։ Այս երևութը կոչվում է α-ռիթմի իլիկ։ Իլիկների տևողությունը մի քանի միլիվայրկյանից մինչև մի քանի վայրկյան է։ Ըստ մի շարք գիտնականների բնածին կույրերի կամ երկար ժամանակ կուրությամբ տառապող անձանց մոտ, ինչպես նաև միայն լուսազգայունության պահպանման դեպքում այս ռիթմը բացակայում է։ Տեսողական նյարդի ապաճման դեպքում դիտվում է α-ռիթմի անհետացում։ Համարվում է, որ կեղևի ռիթմիկ ակտիվությունը, մասնավորապես α-ռիթմը, պայմանավորված է առավելապես ենթակեղևային գոյացությունների, այդ թվում նաև տեսաթմբի ազդեցությամբ։ Տեսաթմբի միակողմանի հեռացումը հանգեցնում է համակողմյան մասում α-ռիթմի լրիվ անհետացմանը։ Կեղևի հեռացման ժամանակ տեսաթմբի ռիթմիկ ակտիվությունը գործնականորեն չի փոխվում։ Տեսաթմբերի խորքային կառույցների ակտիվությունը գրանցելիս բացայատվել է, որ այդտեղ առկա են տարբեր, այսպես կոչված տեսաթմբային ռիթմավարներ (պեյսմեքերներ)։ Սրանք դրդող և արգելակող կապերով ընդունակ են ստեղծել և պահպանել ռիթմիկ ակտիվություն։ Դրանց վրա ազդում են նաև տեսաթումբ եկող ազդակները։

Գլխուղեղի մյուս ռիթմերը
-----------------------

| Ռիթմի անվանումը | Հաճախականությունը (Հց) | Տատանասահմանը (մկՎ) |
| --- | --- | --- |
| դելտա-ռիթմ | 0,5-4 | 20-200 |
| թետա-ռիթմ | 4-8 | 20-100 |
| ալֆա-ռիթմ | 8-13 | 50-100 |
| մյու-ռիթմ | 7-11 | 30-50 |
| կապա-ռիթմ | 8-13 | 5-40 |
| սիգմա-ռիթմ | 12-14 | մինչև 50 |
| լյամբդա-ռիթմ | 12-14 | 20-50 |
| բետա-ռիթմ | 13-30 | 5-30 |
| գամա-ռիթմ | 30-ից-120-170 | մինչև 15 |

Գրականություն
-------------

* Brazier, M. A. B. (1970), *The Electrical Activity of the Nervous System*, London: Pitman
**Դրամական տնտեսությունը վաղ հելլենիստական շրջանում**, Չորրորդ դարի վերջերից Հայաստանն ընդգրկվում Է հելլենիստական դրամների շրջանառության ոլորտը։ Հայկական շուկաներն են թափանցում ատտիկյան սիստեմի ոսկյա ու արծաթյա դրամները։ Վերջիններս լայն ճանաչում Էին գտել միջազգային առևտրում։

Անտիկյան սիստեմի հիմնական միավորն ոսկու գծով կոչվում Էր ստատեր (հայերենում՝ «սատեր»), որի օրինական կշիռը սահմանված Էր 8,60 գրամ։ Ոսկու և արծաթի փոխհարաբերությունը հելլենիստական դարաշրջանում արդեն դարձել Էր 1։10։ Հիմնական միավորն արծաթի գծով կոչվում Էր գրախմե՝ 4,36 գրամ օրինական քաշով (հայկական աղբյուրներում հիշատակվում է որպես «դրաքմե» կամ «դրամ»)։ Առևտրում մեկ ոսկյա ստատերո փոխանակվում էր 20 արծաթե դրախմեի հետ։ Ատտիկյան սիստեմի կշռային ստորժանումների շարքում փոքր միավորները հանդիսանում էին քաղկոսը՝ 0,091 գրամ և այնուհետև օրողոսը՝ 0,72 գրամ։ Մեկ օրողոսը կազմված Էր 8 քաղկոսից։ Ամենամեծ միավորը տաղանտն էր (Հայերեն՝ «քանքար») որը կշռում Էր 26196,2 գրամ և դրանից հետո մնասը՝ 436,60
գրամ։ Մեկ տաղանտը հավասար էր 60 մնասի։ Սակայն հիմնական դրամային միավորը, ինչպես նշվեց, դրախմեն էր, որի օրինական քաշը հավասար էր վեց օբողոսի, այսինքն 4,366 գրամի։ Խոշոր քաշի միավորները՝ տաղանտը և մնասը, դրամական շրջանառության մեջ ունեին առավելապես հաշվային նշանակություն։ Ոսկյա դրամներ համեմատաբար քիչ էին թողարկվու, վճարումը կատարվում էր հիմնականում արծաթյա դրախմեներով (դրամյաններով) և տետրադրախմոններով (չորեքդրամյաներով), որոնք դրվագվում էին մասսայաբար։ Չորեքդրամյանի օրինական կշիռը կազմում էր 17,46 գրամ։

Սակայն մինչև 4-րդ դարի վերջը աքեմենյանների դրամական սիստեմը դեռևս չէր կորցրել իր տեղական նշանակությունը։ Այսպես, երր Ալեքսանդր Մակեդոնացու զորքերը նվաճել էին Իրանը, բռնագրավված ոսկու պաշարներից դրվագում էին կրկնակի դահեկաններ՝ նույն հին պարսկական կշռային սիստեմի սկզբունքով և անցյալում ընդունված աքեմենյան դրամների պատկերատիպով։ Փոքր Հայքում Ալեքսանդր Մակեդոնացուն ենթակա սատրապ Միթրենեսին (Միհրան) վերագրված արծաթյա դրամները նույնպես իրենց կշռային տվյալներով աքեմենյան կրկնակի դրախմանոցներ էին։ Դրանք թողարկվել են 331 — 330 թվականներին։ Բայց այս կարգի դրամները, շրջանառությանը համար բնորոշ չէին։ Նրանց թողարկումը գնալով դադարում էր, մինչդեռ առատորեն տարածվում կին Մակեդոնացու արծաթյա դրախմանոցներն ու տետրադրախմանոցները, որոնց վրա միշտ որպես կանոն դրոշմված էր Հերակլեսի գլուխը՝ Ալեքսանդրի դիմագծերով և աստվածահայր Զևսի կերպարը՝ իր պաշտամունքի խորհրդանշաններով։ Հայաստանի վաճառաշահ քաղաքներում ամենուրեք հայտնի էին նմանօրինակ արծաթյա դրամները։ Վերջիններից բացի, Ալեքսանդրի անվան հունատառ գրությամբ շուկա էին մտնում նա և ոսկյա դրամներ Աթենասի և հաղթանակի պատկերներով։

Հետագայում միջազգային առևտրի բերումով Հայաստան են թափանցում սելևկյան, ինչպես նաև պարթևական արծաթյա դրամները։ Սրանց շրջանառությունն արդեն մ. թ. ա. 2-րդ դարի վերջերից ընթանում էր Հռոմի հանրապետական դրամների հետ միաժամանակ։

Աղբյուրներ
----------

* Հայ ժողովրդի պատմություն
**Բոլդ Այլդենդ**, ոչ մեծ կղզի (8.09 կմ. քառ.)։ Գտնվում է հարավարևմտյան մասում՝ Արևմտյան Ավստրալիայում, 1.5 կմ հեռավորության վրա մայրցամաքից։ Կղզին 1964 թվականին, պաշտպանել են բնական տարածքը։ Կղզում է ստեղծվել և պահպանվել բնության հազվագյուտ տեսակներ։ Բոլդ Այլենդում բացակայում են՝ օձեր, կատուներ և աղվեսներ, որոնք վտանգավոր են կղզու բնակիչների համար։ Կղզում հայտնաբերել են 104 տեսակ բույսեր, այդ թվում հազվադեպ՝ Agonis flexuosa, Melaleuca lanceolata, Eucalyptus lehmannii, Melaleuca microphylla և ուրիշներ։ Կղում տարածված են տարբեր տեսակի և հազվադեպ սողուններ՝, թռչուններից՝ մրրկահավ, պինգվին։ Ծովային կաթնասուններից՝ ավստրիալական ծովային առյուծը և նոր զելանդական ծովային կատուն։

Կղզին այն հազվադեպ տեղերից է որտեղ ապրում են փոքրիկ կենգուրուներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Department of Environment — Terrestrial Protected Areas — Western Australia(չաշխատող հղում)
2. ↑  ABC News — Endangered Potoroos doing fine in their new home
3. ↑  Department of Environment — Noisy Scrub-bird (Atrichornis clamosus) Recovery Plan


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
«**Գարնան առավոտ**», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից։

Պատմություն
-----------

Այս բանաստեղծության ակունքը ժողովրդական է։

«*Ամառ*» վերնագրով տպագրվել է Աղեք․ Մխիթարյանցի «*Տաղեր ու խաղերում*»։ Ժողովրդական երգն ունի յոթ քառատող, որտեղից Թումանյանն ընտրել է չորսը՝ վերադասավորել, լեզուն դարձրել գրական-ժողովրդական, փոխել տողերը ու տառերը, նախ վերնագրել «*Գարուն*» ապա  փոխել «*Գարնան առավոտ*», կերտելով բոլորովին նոր բանաստեղծություն։

Գրության տարեթիվը ստույգ հայտնի չէ։

Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի գրական թերթի 144 համարում պահպանվում է «Հին կռիվը» պոեմի մի հատվածի սևագիր -ինքնագիրը, որտեղ Թումանյանը գրում է․ «*Առավոտը գյուղում երգում են*» ապա մեջ է բերում այս բանաստեղծության առաջին քառատողը։

Առաջին անգամ «*Գարուն*» վերնագրով տպագրվել է 1909 թվականին «Հասկեր» ամսարում, (№ 6-7, էջ 221)։ Նույն թվականին, «Գարուն առավոտ» վերնագրով՝ «Լուսաբեր» դասագրքի երրորդ հատորում (էջ 96-97), այնուհետև «Գարնան առավոտ» վերնագրով  Կոստանդնուպոլսում ՝ 1922 թվականին  լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների գրքում (էջ 129-130) Ժողովրդական երգեր բաժնում, ապա 1940-1959 թվականնեիրն Երևանում լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության առաջին հատորում (էջ 156)։

Հովհաննես Թումանյանի երկերի լիակատար ժողովածուի 1-ին հատորում արտատպվել է Կոստանդնուպոլսում՝ 1922 թվականին լույս տեսած գրքից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: Հյակական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն։ էջ 622

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Գարնան առավոտ**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հովհաննես Թումանյան |
| --- |
|  |
| Պոեմներ | Ալեք  • Անուշ  • Դեպի անհունը  • Թմկաբերդի առումը  • Լոռեցի Սաքոն  • Հազարան Բըլբուլ  • Հառաչանք  • Հին կռիվը  • Մարոն  • Մեհրի  • Մերժած օրենք  • Պոետն ու Մուսան  • Սասունցի Դավիթ |  |
|  |
| Հեքիաթներ | Անխելք մարդը  • Չախչախ թագավորը  • Ծիտը  • Ուլիկը  • Սուտասանը  • Ճամփորդները  • Կացին ախպեր  • Խոսող ձուկը  • Խելոքն ու հիմարը  • Ոսկու կարասը  • Տերն ու ծառան  • Պոչատ աղվես  • Անհաղթ աքլորը  • Սուտլիկ որսկանը  • Բարեկենդանը  • Եդեմական ծաղիկը  • Անբան Հուռին  • Քեֆ անողի քեֆը չի պակասի  • Քաջ Նազար  • Կիկոսի մահը  • Ձախորդ Փանոսը  • Մարդակերի աղջիկն ու խորհրդավոր վարպետը  • Աստղերից իջած կինը  • Որոտ թագավորը  • Անգին քարը  • Կախարդի քսակը  • Ոսկի բանալին  • |
|  |
| Պատմվածքներ | Սովի ժամանակից  • Քաջերի կյանքից  • Աղքատի պատիվը  • Լեռների հովիվը  • Գիքորը  • Երկաթուղու շինությունը  • Եղջերուի մահը  • Արջաորս  • Խորհրդավոր ծերունին  • Գաբո բիձու շերամապահությունը  • Երկու հայր  • Խրիմյան Հայրիկի օրերից մինը  • Մայրը  • Ահմադը  • Գրազը  • Եղջերուն  • Քեռի Խեչանը  • Նեսոյի քարաբաղնիսը  • Ուրախ գիշեր  • Ալլահից ղրկված  • Գելը • Ծղրիդը  • Շունը  • Իմ ընկեր Նեսոն |

 |
| **՞**Բոլետոպսիս սև-սպիտակ |
| --- |
| Բոլետոպսիս սև-սպիտակ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Սնկեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Բոլետոպսիս սև-սպիտակ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Boletopsis leucomelaena

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Բոլետոպսիս սև-սպիտակ** (լատ.՝ Boletopsis leucomelaena), Boletopsidaceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ուտելի պտղամարմիններով սունկ է, որի կենտրոնական կամ կողքային գլխարկով պտղամարմինները միամյա են։ 5-12 սմ տրամագծով, մոխրագույն, գորշավուն, կլորավուն, տափակ կամ ուռուցիկ, սուր հաստ եզրերով գլխարկի մակերեսը պատված է բարակ թաղանթով, որը հասունանալուց հետո ճաքճքում է՝ առաջացնելով թեփուկներ։ Սկզբում սպիտակ պտղամիսը կտրելուց վարդագույն է, մանուշակագույն երանգով, հետո՝ մոխրագույն կամ գորշավուն։ Հիմենոֆորը խողովակաձև է։ Մինչև 4 մմ երկարությամբ, կարճ, սպիտակ, մոխրագույն, գորշավուն խողովակները կազմված են բավականին մանր անցքերից։ Դեպի հիմքը երբեմն ուռուցիկ ոտիկը 2-4 x 1-3 սմ է, գլխարկի գույնի, կենտրոնական կամ կողքային, գլանաձև, ամուր, հարթ ։ Պտղամիսը կանաչավուն է, իսկ սպորափոշին՝ սպիտակ կամ գորշավուն։ 4,5-7 x 3,5-5 մկմ, բաց շագանակագույն, կլորավուն կամ էլիպսաձև սպորները գորտնուկավոր են։

Տարածվածություն
---------------

Ընդհանուր արեալն ընդգրկում է Եվրոպան, Հյուսիսային Ամերիկան, Հարավային Կովկաս (Հայաստան)։ Հայաստանում՝ Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում «Դիլիջան» ազգային պարկ, Ախնաբատի կենու անտառի շրջակայքում հայտնաբերվել են տվյալ սնկի պտղամարմինները։

Էկոլոգիա
--------

Հանդիպում է հողի վրա, խառն անտառներում, 1600 մ բարձրության վրա, սեպտեմբեր ամսին։ Միկոռիզա գոյացնող սունկ է՝ համակեցության մեջ է մտնում կաղնու, բոխու, սոճու հետ։

Պահպանություն
-------------

Հայաստանում պահպանվում է «Ախնաբատի կենի» արգելավայրի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |
**Բոլոնյեզ**, դեկորատիվ շան ցեղատեսակ, առաջացած Իտալիայում։

Ցեղատեսակի ծագում
-----------------

Ենթադրվում է, որ բոլոնյեզների ցեղատեսակը առաջացել է Իտալիայում մալթական բոլոնոկների և գաճաճ պուդելների խաչասերումից, որոնցից նա ժառանգել է գանգուր մազեր և հաստ բուրդ։

16֊րդ դարում այս ցեղատեսակի շները հայտնվեցին Ֆրանսիայում, որտեղ դարձան ֆրանսիական արքունիքի սիրելիները։

18֊րդ դարում ֆրանսիական դեսպանը, գալով Ռուսաստան, նվիրեց այս ցեղատեսակի մի քանի շունիկ կայսրուհի Եկատերինա II֊ին։ Ռուսաստանում այս շունիկը ստացավ «ֆրանսիական բոլոնկա» անվանումը, բայց ցեղատեսակի ճիշտ անվանումն է՝ «բոլոնյեզ»՝ բոլոնական շունիկ։

Արտաքին տեսք
------------

Բոլոնյեզը, որպես օրենք, ունի համասեռ սպիտակ գունավորում կամ белого с палевым на ушах, փոքրիկ է, քառակուսի կազմվածքով, զվարթ է, շատ ուրախ շունիկ է, հպարտ տնկած գլխով, կախված ականջներով, ծածկված եկրար թափվող մորթով, և մուգ, շատ արտահայտիչ, ուշադիր, բավականին մեծ աչքերով։ Հասակը 20-30 սմ է, քաշը՝ 4,5-7 կգ։

Իր արտաքինին շատ էֆեկտիվ տեսք են տալիս աչքերը, կոպերը, շրթունքները և քիթը։ Անցումը ուռուցիկ ճակատից կարճ մռութ հստակ նշված է։ Մորթին խիտ է, մետաքսանման, ազատ գանգուրներով։ Պոչը ծածկված է երկար, թափվող մորթով, բարձր է տեղակայված։ Այս շան մորթին կտրում են մկրատով՝ բացելով նրա աչքերը և տալով գլխին կլորավուն ձև։

Պահվածք
-------

Բոլոնյեզները չափից դուրս սիրալիր են իրենց տերերի հետ և թերահավատ են օտարների հանդեպ։ Շներն ունեն մոդայիկ քայլվածք և շատ հմայիչ են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Болонка французская
2. ↑  Ж. А. Чеснокова «Монолог о собаке», М.: 1993 г.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բոլոնյեզների նկարագրությունը
Աղակալած հողեր Բոլիվիայում
**Աղակալած հողեր**, ջրալույծ աղեր (գլխավորապես քլորիդներ, սուլֆատներ և կարբոնատներ) պարունակող հողեր։

Հատկություններ
--------------

0,7-1,0 % աղերով հողերը համարվում են ուժեղ, 0,5-0,7% միջին և 0,3-0,5% թույլ աղակալած հողեր։ 1%-ից ավելի աղերով հողերը կոչվում են աղուտներ։

Աղակալած հողերը առաջանում են, երբ աղեր պարունակող ստորգետնյա ջրերը մոտ են հողի մակերևույթին, միջավայրի ջերմաստիճանը բարձր է, մթնոլորտային տեղումները սակավ։ Հողակլիմայական այդպիսի պայմաններում ստորգետնյա ջրերը բարձրանում են վեր, գոլորշիանում, իսկ աղերը կուտակվում են հողի վերին շերտերում։

Դասակարգում
-----------

Աղակալած հողեր (Ավստրիայում)
Կան նաև երկրորդային աղակալած հողեր, որոնք առաջանում են ագրոտեխնիկական միջոցառումների սխալ կիրառման և ստորգետնյա ջրերի մակարդակի բարձրացման հետևանքով։ Աղակալած հողերում աճում են միայն աղասեր բույսեր, որոնք իրենց տերևներում, ցողուններում և այլ օրգաններում կուտակում են մեծ քանակությամբ աղեր։ Այս հանգամանքը երբեմն օգտագործվում է որպես աղակալած հողերի բարելավման կենսաբանական մեթոդ, ցանում են աղասեր բույսեր, վեգետացիայի վերջում հավաքում և այրում։

Աղազերծման հիմնական մեթոդներ
----------------------------

Աղակալած հողերի աղազերծման հիմնական մեթոդը հողերի լվացազատումն է։ Ցամաքուրդային ցանցի անցկացման միջոցով (2,5-3 վայրկյան խորությամբ) իջեցվում է ստորգետնյա ջրերի մակարդակը, որպեսզի լվացազատած և հողի շերտերից հեռացված աղերը նորից վեր չբարձրանան։ Այնուհետև հողը վարում են, աշնանը մի քանի անգամ ոռոգում, ապա պարարտացնելուց հետո, սկզբում մշակում բրինձ, առվույտ, շաքարի ճակնդեղ, բամբակենի, իսկ հետագայում՝ բանջարաբոստանային և պտղատու կուլտուրաներ։

Թույլ աղակալած հողեր կարելի է բարելավել նաև ագրոտեխնիկական միջոցառումներով (խոր վար, հաճախակի ոռոգում, պարարտացում գոմաղբով, բրնձի, առվույտի մշակում են)։ Ուժեղ սոդային աղակալած հողերի մելիորացումը շատ դժվար է, և չնայած աշխարհում այդպիսի հողերը գրավում են մեծ տարածություններ, այնուամենայնիվ դրանք գրեթե չեն իրացվում։ Լավագույն դեպքում օգտագործվում են որպես արոտավայրեր։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778299002 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 240)։*  |
P- և S-ալիքենրի տարածումը
**Սեյսմիկ ալիքները** երկրի կամ առաձգական այլ մարմիններով տարածվող էներգիայի ալիքներն են, որոնք առաջանում են երկրաշարժերի, պայթեցումների և մեխանիկական հարվածների հետևանքով։ Ուժեղ երկրաշարժերի օջախների մոտ, վայրկյանի տասներորդ մասի տատանման պարբերության դեպքում սեյսմիկ ալիքները ձեռք են բերում կործանիչ ուժ։ Ըստ տատանման բնույթի սեյսմիկ ալիքները լինում են երկայնակի և լայնակի, որոնք միասին կոչվում են ծավալուն։

Երկայնակի ալիքները բնութագրվում են միջավայրի մասնակի շեղումով սեյսմիկ ալիքի ուղղությամբ, իսկ լայնակին՝ մասնակի շեղումով սեյսմիկ ալիքին ուղղահայաց ուղղությամբ։ Նրանց ամպլիտուդի նվազումը համասեռ և իզոտոպ միջավայրերում հակադարձ համեմատական է հեռավորությանը։ Երկայնակի ալիքների արագությունը մեծ է լայնակի ալիքների արագությունից և հասնում է մինչև 8 կմ/վ-ի։ Միջավայրի բաժանման սահմանի առկայության դեպքում Երկրի մակերևույթին մոտ առաջանում են տարբեր տեսակի մակերևութային ալիքներ, որոնց ամպլիտուդի նվազումը հակադարձ համեմատական է հեռավորության քառակուսու արմատին։ Այդ պատճառով, հեռակա երկրաշարժերից առաջացած ալիքների մեջ ամպլիտուդի մեծությամբ իշխողը մակերևութային ալիքներն են։ Ըստ խորության Երկրի հատկությունների փոփոխման պատճառով փոխվում է նաև ծավալային ալիքների տարածման արագությունը, որը հնարավորություն է տալիս Երկրի ներսում հայտնաբերել մի շարք պատյաններ և ուսումնասիրել դրանց կառուցվածքը։

Երկայնական և լայնական ալիքները բնութագրվում են համապատասխանաբար p և s տառերով։ Լայնական ալիքները՝S-ը, չի տարածվում հեղուկ միջավայրում իր շարժման ձևի պատճառով։ P ի S և արագությունների հարաբերությունը 1.73 է։ Երկրաշարժերի ժամանակ հիմնական ավերիչ է հանդիսանում s ալիքը։
Հարավային Ամերիկայում ջրագրական ցանցը զարգացած է։ Կլիմայական պայմանները և ռելիեֆը նպաստում են մեծ և ջրառատ գետերի առաջացմանը։ Ծայր-արևմուտքով ձգվող Անդեր լեռնաշղթան ջրբաժան է հանդիսանում Ատլանտյան և Խաղաղ օվկիանոսների ավազանների միջև։ Այդ պատճառով դեպի Ատլանտյան օվկիանոս հոսող գետերը երկար ու ջրառատ են, իսկ դեպի Խաղաղ օվկիանոս հոսողները՝ կարճ ու սակավաջուր։

Բացառությամբ ծայր հարավում հոսող գետերից, որոց մեջ կան ձնասառցադաշտային սնման, մնացած գետերը հիմնականում ունեն անձրևային սնում։ Հասարակածային գոտում գետերը ջրառատ են ամբողջ տարվա ընթացքում, իսկ այն գետերը, որոնք հոսում են մերձհասարակածային գոտիներում՝ հորդանում են ամռանը, ծանծաղանում՝ ձմռանը։

Գետերը
------

Ամազոն գետի ջրհավաք ավազանը
Հարավային Ամերիկայի, ինչպես նաև ամբողջ աշխարհի ամենաջրառատ և ամենաերկար գետը Ամազոնն է (6992 մ.), որը ունի 500-ից ավելի վտակներ։ Տեղական բարբառով գետի անվանումը նշանակում է «շառաչող գետ»։ Նա օվկիանոս տանում է այնքան ջուր, որքան Կոնգո, Նեղոս, Միսիսիպի, Յանցզի և Օբ գետերը միասին։ Ստորին հոսանքում նրա լայնությունը 20 կմ.-ից ավել է, իսկ խորությունը՝ մոտ 100 մ.։ Ավազանի մեծությամբ (7,18 մլն. կմ²) աշխարհում կրկին առաջինն է։ Մայրցամաքի մակերեսի 40%-ից ավելին կազմում է Ամազոնի ջրհավաք ավազանը։ Միջին տարեկան ծախսը կազմում 220 հազ. մ³/վրկ. իսկ տարեկան հոսքը՝ 7000 կմ³ է։

Հատկապես ջրառատ են աջափնյա վտակները, որոնք վարարում են հարավային կիսագնդի ամռանը։ Ձախափնյա վտակներն էլ վարարում են հյուսիասային կիսագնդի ամռանը, այդ պատճառով Ամազոնը ջրառատ է ամբողջ տարին։

Լայն ու խորը հունը հնարավորություն է տալիս օվկիանոսի մինչև 5 մ. բարձրության մակընթացային ալիքներին գետի հոսանքով վեր բարձրանալ (մինչև 1400 կմ.)։

Հատկապես գետաբերանում, դանդաղ հոսքը նպաստում է բազմաթիվ մեծ ու փոքր կղզիների, բազուկների ու հնահուների առաջացմանը։

Մյուս նշանավոր գետը Պարանան է, որը սկիզբ է առնում Բրազիլիական բարձրավանդակից և թափվում՝ Լա-Պլատայի ծոցը։ Պարանան ունի անկայուն ռեժիմ, հորդանում է հոկտեմբեր-մարտ ամիսներին։ Պարագվայ խոշոր վտակը ընդունելուց հետո Պարանան դառնում է լայնահուն ու դանդաղահոս։ Ուրուգվայ գետի հետ միասին Պարանան առաջացնում է խոշոր Լա-Պլատա էստուարը։ Լա-Պլատա է կոչվում նաև այս գետերի միացյալ համակարգը, որը ոռոգիչ մեծ նշանակություն ունի։

Խոշոր գետերից է նաև Օրինոկոն, որը սկիզբ է առնում Գվիանական սարահարթից։ Նրա աջափնյա Չուրոն (Չուրուն) վտակի վրա, Դևի սարավանդում գտնվում է աշխարհի ամենաբարձր՝ Անխել ջրվեժը՝ 1054 մ. բարձրությամբ։ Օրինոկոն վարարում է ապրիլ-հոկտեմբեր ամսիներին, առաջացնում է խոշոր դելտա։ Գետը ունի ոռոգիչ մեծ նշանակություն։

Մյուս գետերից նշանավոր են Տոկանտինսը, Սան-Ֆրանցիսկուն, Մագդալենան։

Լճերը
-----

Տիտիկակա լիճը տիեզերքից
Հարավային Ամերիկայում լճեր քիչ կան։ Աշխարհի խոշոր լճերից ամենաբարձրը Տիտիկական է, որը գտնվում է օվկիանոսից 3812 մ. բարձրության վրա։ Ավելի հարավ գտնվում է աղի Պոոպո լիճը, իսկ ծայր հյուսիսում՝ Մարակայբոն։
**Պատշաճ արտադրական գործունեությունը** *(ՊԱԳ)* (անգլ. Good manufacturing practice), Դեղամիջոցների արտադրության և որակի հսկման պահանջների միասնական համակարգ է, սկսած հումքի գնումից մինչև պատրաստի արտադրանքի ստացում, ներառյալ արտադրանքի բաշխումը, հետարտադրական վերլուծությունները, բողոքներն ու հետկանչերը։ Այլ կերպ ասած հումքի գնումից մինչև սպառողին հասցնելու, և հետվաճառքային ողջ գործընթացի վերահսկողություն։
ՊԱԳ-ը հանդիսանում է GxP որակի ուղեցույցների և կանոնակարգերի մի բաղկացուցիչ մասը, որտեղ «X» - ը փոխարինվում է «M»- տառով նշանակում է արտադրություն (manufacturing): ՊԱԳ ուղեցույցները չեն նկարագրում, թե ինչպես արտադրել դեղը։ Նրանք հիմնական սկզբունքների ժողովածուներ են, որոնց պետք է հետևել արտադրության ընթացքում։ Այս կանոնակարգերն ունեն օրենքի ուժ և պահանջում են որակի տեսանկյունից մոտեցում արտադրությանը, ապահովելով նվազագույնի հասցնել աղտոտման, շփոթմունքների և սխալների ռիսկերը։ Նաև պաշտպանում են սպառողին` այնպիսի արտադրանք գնելուց, որն արդյունավետ և որակյալ չէ։ 
ՊԱԳ-ը ներկայացնում է պահանջներ այն ամենի նկատմամբ, ինչը կարող է ուղղակի կամ անուղղակի կերպով ազդել արտադրանքի որակի վրա՝
1. Անձնակազմ
2. Տարածք 
3. Սարքավորումներ (ներառյալ պարագաներ)
4. Հումք և փաթեթավորման նյութեր
5. Փաստաթղթեր
6. Արտադրություն
7. Որակի հսկում
8. Վալիդացիա
9. Պայմանագրով կատարվող աշխատանք 
10. Բողոքներ և արտադրանքի հետկանչ
11. Ինքնատեսչական ստուգում։
Մշտական և կայուն որակով դեղորայքի արտադրությունն ապահովելու համար անհրաժեշտ է արտադրական ոլորտում ՊԱԳ համակարգի ներդրումը։ Դեղագործական արտադրանքները պետք է նախագծված և մշակված լինեն այնպես, որ բավարարեն Պատշաճ Արտադրական Գործունեության պահանջները։
|  |
| --- |
| **Զիվան Նախիջևանի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ակքանածաղկավորներ (Dipsacales) |
| **Ընտանիք** | Այծատերևազգիներ (Caprifoliaceae) |
| **Ցեղ** | Զիվան *(Cephalaria)* |
| **Տեսակ** | **Զիվան Նախիջևանի** *(C. nachiczevanica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Cephalaria nachiczevanica***Bobrov, 1957 |

**Զիվան Նախիջևանի** (լատ.՝ Cephalaria nachiczevanica), ակքակազգիներին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Մինչև 60 սմ բարձրությամբ բազմամյա խոտաբույս է։ Ստորին ցողունային տերևները ամբողջական են, իսկ մնացածը՝ 1-2 զույգ եզրային մանր մասերով։ Ամբողջ բույսը խիտ ծածկված է խոզանման մազիկներով։ Ծաղիկները դժգույն դեղին են և հավաքված գլխիկանման ծաղկաբույլերում։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում (Ջերմուկի շրջակայք)։ Հանդիպում է նաև Նախիջևանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ենթալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից մոտ 2200 մ բարձրության վրա, բարձրախոտում։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղակալում՝ օգոստոս-սեպտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հարավային Անդրկովկասի էնդեմիկ է։ Ներկայումս հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա, որի տարածման և բնակության շրջանները 10 կմ²–ից պակաս է։ Տեսակին, կապված Ջերմուկի առողջարանի շրջակայքում աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ, սպառնում է անհետացում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման անմիջական սպառնալիքի ենթակա։ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Cephalaria nachiczevanica
* GBIF: 4104173
* iNaturalist: 777525
* IPNI: 319152-1
* Plant List: kew-2709395
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:319152-1
* Tropicos: 11200250

 |

 |
**«Պատուհանի տակ ծղրիդն է երգում»**, Գրիգոր Բալասանյանի վեպերից. առաջին անգամ առանձին գրքով հրատարակել է «Հայաստան» հրատարակչությունը 1975 թվականին (խմբագիր` Ամալյա Ղուկասյան), վերահրատարակել է «Դարակ» հրատարակչությունը 2020 թվականին (խմբագիր` Աշոտ Գաբրիելյան)։ Վեպի հիման վրա Հայաստանի հանրային հեռուստատեսությունը նկարահանել է «Ծղրիդի երգը» հեռուստանովելը։

Գրքի անոտացիան
--------------

Ամեն ոք իր տեղն ունի կյանքում։ Սակայն բոլորին չէ, որ հաջողվում է գտնել այն։ Վեպում մի երիտասարդի դեգերումների պատմությունն է տրված, կյանքում իր տեղը գտնելու, իր կոչմանն արժանի լինելու գործում ցուցաբերած համառությունն ու վճռականությունը։

Եթե քեզ չի հաջողվել դառնալ այն, ինչի համար կոչված ես դու, գոնե շիտակություն ու համարձակություն ունեցիր այդ տեղի համար պայքարելու։ Կույր հնազանդությունը կործանարար է։ Այս է ճշմարիտ եզրակացությունը։

Վեպի առաջին մասը լույս է տեսել «Ապրելու գաղտնիքը» խորագրով։

Գրախոսություններ
----------------

* Ա. Տոնոյան, Արձակագրի նոր նվաճումը։ «Գրական թերթ», 1975, թիվ 48։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի գրադարանների համահավաք գրացուցակ
2. ↑  Հայաստանի գրադարանների համահավաք գրացուցակ
3. ↑  ԿինոNEWS. «Ծղրիդի երգը» (կինոիրադարձություններ)
4. ↑  Գրիգոր Բալասանյան, Պատուհանի տակ ծղրիդն է երգում, Ե. Հայաստան, 1975, էջ 2։
5. ↑  «Գրական թերթ», 1975, թիվ 48:
**Վիկտորյա Լոբա** (մակեդոներեն՝ Викторија Лоба, հոկտեմբերի 17, 1988(1988-10-17), Տագանրոգ, Ռոստովի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուսական ծագմամբ մակեդոնացի էստրադային երգչուհի։

Կենսագրություն
--------------

Վիկտորյան ծնվել է Տագանրոգում, տեղափոխվել է Մակեդոնիա 8 տարեկանում։ Վաղ տարիքից նկարահանվել է հեռուստատեսությունում և հանդես է եկել բեմում։ 15 տարեկանում առաջին անգամ հանդես է եկել Մանկական Եվրատեսիլ 2003 երգի մրցույթում Մարիա Արսովսկայայի հետ՝ կատարելով «Ти не ме познаваш» («Դու ինձ չես ճանաչի») երգը և զբաղեցնելով 12-րդ տեղը։ 2004 թվականին նվաճել է Մոսկվայում կայացած «Քամիների վարդը» փառատոնի առաջին մրցանակը։ 2008-2010 թվականներին եղել է լատինամերիկյան երաժշտության «Tumbao Salsa Band» խմբի վոկալիստը։ Վիկտորյան նաև հանդես է եկել Алфа ТВ հեռուստաալիքի «Cotton Club» շոուում, իսկ 2007 թվականին խաղացել է Մակեդոնիայի դրամատիկական թատրոնում «Լոլիտա» պիեսի բեմադրության մեջ՝ ըստ Վ. Նաբոկովի համանուն ստեղծագործության։ Նկարահանվել է «One Telecommunications» և «Пелистерка» ընկերությունների գովազդային հոլովակներում։

2010 թվականին Վիկտորյան ստացել է «Ճանաչման ոսկե թիթեռ» մրցանակը՝ որպես տարվա բացահայտում։ 2011 և 2012 թվականներին Օհրիդում հանդես է եկել «Սեր և երջանկություն» ամառային փառատոնում, 2011 թվականին նվաճել է Ohrid Fest փառատոնի երկրորդ մրցանակը և երգերի «Девет работи» միջազգային երեկոյի երրորդ մրցանակը։ Ռոբերտ Բիլբիլովի հետ «Ти си виновна» երգով հանդես է եկել տեսահոլովակների OGAE Video Contest 2012 մրցույթում և զբաղեցրել է 11-րդ հորիզոնականը։

2012 թվականին Վիկտորյան բացել է Մակֆեստ ռոք փառատոնը դրա «Почувствуваj го ритамот» (Զգա ռիթմը) հիմնով, հանդես է եկել թուրքական հեռուստատեսության «Azerinlə bir avaz» ծրագրում՝ որպես Ադրբեջանի վաստակավոր արտիստուհի Ազերինի հյուր։

2013 թվականին «Summer Love» երգով Եվրոպայի տաղանդների դասակարգման մեջ զբաղեցրել է 1-ին տեղը հոլանդական վարկածով։ 2013 թվականին Մակֆեստում «Само моj» երգով շահել է մրցանակ որպես լավագույն կատարում, նկարահանվել է թմրանյութերի դեմ պայքարի սոցիալական հոլովակում։

2014 թվականին Վիկտորյան «Една единствена» երգով պայքարել է Եվրատեսիլ 2015 մեկնելու համար, սակայն զբաղեցրել է 7-րդ տեղը (հաղթանակ է տարել Դանիել Կայմակոսկին)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Вклад российских соотечественников в культуру и науку зарубежных стран Archived 2019-03-06 at the Wayback Machine. (ռուս.)
2. ↑  На TRT Avaz подготовлен сюрприз ко дню рождения Зейнаб Ханларовой (ռուս.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Viktorija Loba najbolja za "Kišu i sunce" Archived 2016-12-20 at the Wayback Machine. (մակեդ.)
* ИНТЕРВЈУ СО ВИКТОРИЈА ЛОБА (մակեդ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |

 |
**Կոմունարների փողոց** (ռուս.՝ Улица Коммунаров), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է 1920-ական թվականներին, երբ Յալթայում և նրա մերձակայքում բուժվել ու աշխատել են բազմաթիվ հին բոլշևիկներ, քաղաքացիական պատերազմի հերոսներ, նախկին քաղաքական աքսորյալներ։

Կոմունարների փողոցը սկսվում է «Օրեանդա» հյուրանոցի հետնամասից, Ծովափնյա զբոսայգու մուտքի մոտ գտնվող կոթողից դեպի աջ, և ավարտվում Լիվադիայում։

Նշանակալի շենքեր և շինություններ
--------------------------------

Փողոցի հենց սկզբում, աջ կողմում, գեղարվեստական ֆիլմերի Յալթայի նախկին կինոստուդիայի տաղավարներն են։ Կինոստուդիան եղել է այն վայրում, որտեղ նախահեղափոխական ժամանակներում գործում էր փոքրիկ, պարզունակ սարքավորումներով, Ռուսաստանում առաջին կինոստուդիաներից մեկը։

Կինոստուդիայի տարածքին հարում է ջրաբուժարանի երկհարկանի շենքը, որը շահագործման է հանձնվել 1961 թվականին։ Ջրաբուժարանն ունի մեծ թվով բուժիչ վաննաներ (ծովային, թթվածնային, մարգարտե, ստորջրյա և այլն) և բուժասենյակներ (մեխանոթերապիայի և ջրաբուժական), լողավազան, որում միաժամանակ կարող է լողալ 20-30 մարդ։

Ջրաբուժարանի դիմաց, բակի խորքում, կանգնած է երկհարկանի թիվ 2/1 տունը, որտեղ ապրել է բելառուս բանաստեղծ Մաքսիմ Ադամովիչ Բոգդանովիչը։ Նա բուժվելու համար Ղրիմում եղել է 1909, 1915 և 1917 թվականներին։
 
Այնուհետև փողոցն անցնում է սյունաշարի, «Զարյա» պանսիոնատի, «Ռոսիա» առողջարանի, որը պատկանում է Ղրիմի խորհրդարանին, «Լիվադիա» խորտնտեսություն-գործարանի խաղողի այգիների մոտով և, ամենավերևում, տաքսու նախկին հավաքակայանի մոտ, ճյուղավորվում է դեպի Լիվադիական պալատ, Յալթա-Սևաստոպոլ մայրուղի և Սևաստոպոլի հին ճանապարհ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. 1 2 3 4 5 6  Улица Коммунаров
**«Պատյանով մարդը»** (ռուս.՝ «Человек в футляре»), քանդակագործական կոմպոզիցիա ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում, որը ստեղծել է հայազգի քանդակագործ Դավիթ Բեգալովը Անտոն Չեխովի համանուն պատմվածքի հիման վրա։

Նկարագրություն
--------------

Քանդակագործական կոմպոզիցիան պատկերում է գրողի համանուն պատմվածքը և նրա խեղճ, ոչ այն է անձրևից ու քամուց, ոչ այն է սեփական տանջանքներից ու վախից թաքնվել փորձող ուսուցիչ Բելիկովին։ Քանդակը տեղադրվել է Տագանրոգի արական դասական գիմնազիայի ձախ թևի ճակատի առջև։ Այդ գիմնազիայում է սովորել Անտոն Չեխովը և աշխատել է Բելիկովի` «պատյանով մարդու» նախատիպերից մեկը։

Բելիկովի ստույգ նախատիպը հայտնի չէ։ Որոշ ժամանակակիցներ (այդ թվում ազգագրագետ, գրող Վլադիմիր Բոգորազը և գրող, թատերական քննադատ, Անտոն Չեխովի կրտսեր եղբայր ու նրա կենսագիր Միխայիլ Չեխովը) կարծում էին, որ «պատյանով մարդու» նախատիպը հին հունարենի ուսուցիչ, Տագանրոգի գիմնազիայի տեսուչ Ալեքսանդր Դյակոնովն էր, ուրիշներն էլ նկարագրում էին Դյականովի բնավորության այնպիսի գծեր, որոնք հերքում էին առաջինների տեսակետը։ Այսպես, պատմաբան, մանկավարժ Պավել Ֆիլևսկին նշել է Դյականովի առատաձեռնությունը և գրել. «Ես էլ պնդում եմ, որ «պատյանով մարդու» և Ա. Դյակոնովի միջև ոչ մի ընդհանրություն չկա, և Ա. Պ. Չեխովի այս ստեղծագործությունում տեղական որևէ կոլորիտ հնարավոր չէ գտնել»։

Քանդակը պատրաստելու և նրա տեղադրելու համար քաղաքային բյուջեի ծախսերը կազմել են 723802 ռուբլի։ Հուշարձանը քաղաքի սեփականությունն է։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Չեխովի հոբելյանի նախօրեին քաղաքային վարչակազմն անցկացրեց տվյալ քանդակը ստեղծելու մրցույթ, որտեղ հաղթեց Դավիթ Բեգալովը։ Հուշարձանը հանդիսավորությամբ բացվեց 2010 թվականիհունվարի 27-ին, Անտոն Չեխովի 150-ամյակին նվիրված միջոցառումների ընթացքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Головко В.* Чеховские дни в разгар крещенских морозов Archived 2014-12-05 at the Wayback Machine. // Аргументы и Факты на Дону. — 2010. — 27 янв.
2. ↑  Человек в футляре.
3. ↑  *Собств. корр.* Скульптурная композиция «Человек в футляре» // www.donland.ru. — 2010. — 18 сент.
4. ↑  *Бровкина М.* Человек в футляре // Российская газета. — 2009. — 6 авг.
**Հմայակ Տեր-Մանվելյան**, հայ դեղագործ։

Կենսագրություն
--------------

Դե­ղա­գոր­ծա­կան կրթու­թյուն է ու­նե­ցել և դե­ղա­գործ աշ­խա­տել։

1915 թվականի ապ­րի­լի 21-ին՝ երեք­շաբ­թի երե­կո­յան, Խարբերդի նահանգի Դերսիմի գավառի Չմշկածագ ավա­նի շու­կա­յում թուրք ոս­տի­կան­նե­րը կա­տա­րել են առա­ջին ձեր­բա­կա­լու­թյուն­նե­րը՝ կա­ռա­վար­չին այ­ցե­լե­լու խա­բե­ու­թյամբ։ Կա­ռա­վար­չա­տուն (սե­րայ) են գնա­ցել 9 հո­գի, որոնց թվում՝ Հմա­յա­կը։ Նրանց բո­լո­րին ձեր­բա­կա­լել են ու բան­տար­կել։ Դրա­նից հե­տո էլի շա­տե­րին են ձեր­բա­կա­լել։ Սա­կայն Հմա­յա­կին որոշ ժա­մա­նակ անց ազատ են ար­ձա­կել, քա­նի որ նրա հա­մար միջ­նոր­դել է մի հան­րա­ծա­նոթ թուրք, որի հա­մար նա ժա­մա­նա­կին դեղ էր պատ­րաս­տել։ Իսկ մյուս­նե­րը գնա­ցին ու այ­լևս չվե­րա­դար­ձան… Նրանց սկզբում բան­տարկել են կա­ռա­վար­չու­թյան շեն­քում, ապա՝ տե­ղա­փո­խել Վե­րին թա­ղի Ալի բե­յի և Օս­ման աղա­յի տնե­րի տակ և օրուգի­շեր դա­ժա­նո­րեն ծե­ծե­լով ու կտտանք­նե­րի են­թար­կե­լով՝ սպա­նել։

Գրականություն
-------------

* Ղա­զա­րե­ան Հ. Պատ­մա­գիրք Չմշկա­ծա­գի, Պէյ­րութ, 1971։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
|  |
| --- |
| **Աղածաղիկ կուլպական** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Հավակատարազգիներ (Amaranthaceae) |
| **Ցեղ** | Աղածաղիկ *(Halanthium)* |
| **Տեսակ** | **Աղածաղիկ կուլպական** *(H. kulpianum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Halanthium kulpianum***Bunge, 1862 |

**Աղածաղիկ կուլպական** (լատ.՝ Halanthium kulpianum), թելուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

10-30 սմ բարձրությամբ, միամյա մսալի բույս է։ Բույսի ընձյուղները և տերևները հերթադիր են։ Ծաղկապատի մասերը ունեն 6 մմ երկարություն, թաղանթային են, վերևում՝ 2-3 ատամներով։ Առէջները մանր են, 1,2-2,2 մմ տրամագծով, կլորավուն կամ լայն–ձվաձև, պղպջականման հավելուկներով։ Պտղի ժամանակ ծաղկապատի երկու արտաքին մասերի վրա կեսից ներքև առաջանում են ռուդիմետային, 0,7-1,2 մմ երկարությամբ, կրեմագույնադեղին, ամուր, թևանման ելուստներ։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում, Արարատի, Արմավիրի և Կոտայքի մարզերում։ Աճում է նաև Դաղստանում, Նախիջևանում, Արևելյան Անդրկովկասում, Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում և Հյուսիսային Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 800-1300 մ բարձրությունների վրա, թեք բլրակներին, երրորդական դարաշրջանի գիպսակիր կավերի վրա։ Ծաղկում է մայիսի վերջից մինչև հուլիսի վերջը, պտղաբերում՝ հուլիսից-սեպտեմբեր։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Էրեբունի» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Halanthium kulpianum* | 
* GBIF: 6035554
* iNaturalist: 1232232
* IPNI: 165640-1
* Plant List: kew-2837920
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:165640-1
* Tropicos: 7201175

 |
|  |
| *Halimocnemis kulpiana* | 
* Վիքիցեղեր: Halimocnemis kulpiana
* GBIF: 3755848
* IPNI: 165678-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:165678-1

 |

 |
**Գազմենդ Օկետա** (ալբ․՝ Gazmend Oketa) (դեկտեմբերի 14, 1968, Դուրես, Ալբանիա), ալբանացի պետական գործիչ, Ալբանիայի Հանրապետության նախկին պաշտպանության նախարար։ Ծնվել է 1968 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Ալբանիայի Դուրես շրջանում։ Օկետան սովորել է Տիրանայի պոլիտեխնիկական համալսարանի ճարտարագիտական ֆակուլտետում։ 2008 թվականի մարտի 22-ին պաշտոնազուրկ է եղել, իսկ նրա պաշտոնը զբաղեցրել է Ֆաթմիր Մեդին։

Գազմենդ Օկետան 2003 թվականին Ալբանիայի Դեմոկրատական կուսակցության թեկնածուն էր Դուրես շրջանից։ 2004-2012 թվականներին Դեմոկրատական կուսակցության փոխնախագահն էր Դուրես շրջանում, ինչպես նաև Ալբանիայի խորհրդարանում ներկայացնում էր դեմոկրատների շահերը։

2012 թվականի մայիսին Օկետան մի խումբ դեմոկրատների հետ հիմնեց «Նոր դեմոկրատական ոգի» (ալբ․՝ Fryma e Re Demokratike) կուսակցությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Lebenslauf auf der Website des Albanischen Parlaments (գերմ.)
2. ↑  Biographie auf der Website des albanischen Verteidigungsministeriums Archived 2009-04-07 at the Wayback Machine. (գերմ.)
3. ↑  Einige Kurzinfos zu Gazmend Oketa auf electionsmeter.com (գերմ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալբանիայի ՊՆ-ի կայքը Archived 2017-04-20 at the Wayback Machine. (անգլ.)
**Արդար Դավիթ**, բլուր Արմավիրի մարզում, Վաղարշապատի տարածաշրջանում, Այգեշատ գյուղի արևելյան եզրին։ Բարձրությունը 1025,4 մ է։

Անվանում
--------

Դավիթ անունով մի մարդ ճգնելու տեղ է ընտրում այս այրը։ Երեկոյան ժամերգություններին գալիս է Էջմիածնի տաճարն ու վերադառնում։

Կարճ ժամանակում արդար ու սուրբ մարդու անուն է վաստակում։

Էջմիածնի աշակերտներից և գյուղի բնակիչներից մի քանիսը անհայտանում են։ Մի անգամ էլ, երբ Արդար Դավիթը սովորականի պես աղոթելիս է լինում տաճարում, լուսարարը նրա վերարկուի թիկունքին կարդում է հետևյալ մակագրությունը. «Ես այստեղ եմ»։ Պարզվում է, որ «արդար» կոչված այս մարդը որսալով մանուկներին, տարել է իր այրը և մորթել ու կերել։

Դավիթին հրավիրելով մի սենյակ զբաղեցնում են, իսկ ուղարկված մարդիկ գնում են բերում են կենդանի մնացածին և շատ մարդկային ոսկորներ։ Դավիթին քարկոծում են։ Դրանից հետո քարանձավը կոչվում է Արդար Դավթի անունով, իսկ կեղծ արդարներին էլ ասում են «Արդար Դավիթ»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 17 — 150 էջ։
2. ↑  Արամ Ղանալանյան (1969)։ *Ավանդապատում*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտ
3. ↑  Մովսես Խորենացի։ *Պատմութիւն Հայոց*։ էջեր Գիրք Ա, Գլուխ Ի
4. ↑  Մանուկ Աբեղյան (1899)։ *Հայ ժողովրդական առասպելները Մովսես Խորենացու Հայոց պատմության մեջ*։ Վաղարշապատ
5. ↑  Г. Халатьянц (1896)։ *Армянский эпос в Истории Армении Моисея Хоренского*։ Москва
**Սպասուհին՝ տիրուհի** (իտալերեն՝ La Serva-Padrona), Ջովաննի Բատիստա Պերգոլեզիի երկու գործողությամբ օպերա։ Առաջնախաղը կայացել է 1733 թվականի օգոստոսի 28-ին Նեապոլում։ Լիբրետոն՝ Ջ. Ֆեդերիկոյի, ըստ Յա. Նելլիի կատակերգության։

Գործող անձինք
-------------

* **Դոկտոր Ուբերտո**՝ ամուրի տղամարդ (բաս)
* **Սերպինա**՝ իրեն տիրուհի զգացող սպասուհի (սոպրանո)
* **Վեսպոնե**՝ Ուբերտոյի սպասավորը (համր դեր)

Սյուժե
------

Օպերայի դեպքերը տեղի են ունենում Իտալիայում, մոտավորապես 1733 թվականին։ Ամուրի Ուբերտոյին վիճակվել է ծառայության մեջ պահելու Սերպինա քմահաճ սպասուհուն։ Այդ օրը տերը, ինչպես միշտ, ստիպված է երկար սպասելու՝ մինչև Սերպինան բարեհաճի մատուցել առավոտյան նախաճաշն ու տաք շոկոլադը։ Վերջապես հայտնվում է սպասուհին ու անվրդով հայտարարում, որ նախաճաշի ժամը վաղուց անցել է, ուստիև տերը պետք է համբերությամբ զինվի ու մինչև ճաշի ժամը դիմանա։ Ուբերտոյի համբերությունը հայտնում է, և նա, սպասուհու վրա զայրացած, դուրս է գալիս տանից՝ հայտարարելով, որ այդպես ապրելն արդեն անհնար է. իրեն տանտիկին է պետք։

Իսկ Սերպինան հենց դրան էր սպասում, քանի որ տան տիկնոջ դերն արդեն վաղուց նախատեսել էր հատկապես իր համար։ Երբ Ուբերտոն տուն է վերադառնում, Սերպինան նրան տեղեկացնում է, որ ինքն էլ է վճռել ամուսնանալ, և ավելացնում, որ հանդիպել է օտարերկրացի մի սպայի, որը և իրեն պատրաստվում է ամուսնության առաջարկություն անել։

Ուբերտոյի սրտում արթնանում է խանդը, և նա խնդրում է Սերպինային՝ իրեն ծանոթացնել նորահայտ փեսացուի հետ։ Ճարպիկ Սերպինան, սակայն, նախատեսել էր ամեն ինչ։ Նա տիրոջն է ներկայացնում Վեսպոնեին՝ Ուբերտոյի համր ծառային, որին նախապես զենք ու զրահ էր հագցրել-կապել, որ տերը չճանաչի։

Միամիտ Ուբերտոն, իհարկե, իր ծառային չի ճանաչում և, շտապելով առաջ ընկնել իր «ախոյանից», Սերպինայի ձեռքն է խնդրում։ Պարզվում է, որ Ուբերտոն վաղուց արդեն սիրում էր իր սպասուհուն, բայց մինչ այդ չէր համարձակվում նրան իր սերը խոստովանել։

Այսպես հնարամիտ Սերպինան կարողացավ օգնել և՛ Ուբերտոյին, և՛ ինքն իրեն։

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2 3 4 5  Archivio Storico Ricordi — 1808.
2. ↑  Ռ. Եսայան, Ն. Ավետիսյան (2003)։ *Երաժշտության աշխարհում. Օպերա*։ Երևան: «Արևիկ»։ էջ 11


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Broadway Database · International Music Score Library Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 139169248 · GND: 300118465 · LCCN: n80053115 · LIBRIS: 218687 · VIAF: 187037197 · WorldCat VIAF: 187037197 |

 |
**Գահավորակի զարդեր** (մ.թ.ա. 15-14-րդ դարեր, Լճաշեն), գահավորակի բազմանիստ սնամեջ զարդեր` հարդարված եռանկյունաձև կտրվածքներով (ներսում պահպանվել են փայտի առարկայի մնացորդներ)։ Պահվում են Երևանում գտնվող Հայաստանի պատմության թանգարանում և գրանցված են 2009-51, 52 համարների տակ։

Զարդերը համարվում են Ք. ա. 15-14-րդ դարերի հնություն, բրոնզից են, չափերը` 7,4×8×3 սմ։ Հայտնաբերվել են Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի մարզի Լճաշեն գյուղի տարածքում։

Նկարագրություն
--------------

Զարդերից յուրաքանչյուրի մեկական նիստի վրա զետեղված է առյուծի մանրաքանդակ։ Կենդանին խոշորագլուխ է` փարթամ բաշով, աչքերը կլոր փոսորակներ են։ Իրանը կլոր է` ընդգծված մկանունքով, գավակը քիչ բարձր, ոտքերը կքած են և առաջ մեկնած։ Պոչը երկար է` ծայրում ոլորված։ Առյուծի ոտքերի տակ` դիմահայաց նսիտի վրա, լայն բացած բերանով, դուրս պրծած աչքերով գորտի ոճավորված մանրաքանդակ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2016, 160 էջ։ A Glance from the Bronze Age. Yerevan, History Museum of Armenia, 2016, 160 pages.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լճաշենի մշակույթի զարգացման հիմնական էտապները Archived 2019-12-06 at the Wayback Machine.

Աղբյուրներ
----------

* Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010։
* Հասմիկ Իսրայելյան - Պաշտամունքն ու հավատալիքները ուշ բրոնզեդարյան Հայաստանում, Երևան, 1973։
* Հարություն Մնացականյան, Լճաշենի մշակույթի զարգացման հիմնական էտապները, Երևան, 1968։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակի նյութը տրամադրված է* Հայաստանի պատմության թանգարանի կողմից **ԳԼԱՄ** ծրագրի շրջանակներում։ *GLAMGLAM* |