**Մոլորակային միգամածության լուսավորության ֆունկցիա** (PNLF), հեռավորության երկրորդական ցուցիչ, օգտագործվում է աստղագիտության մեջ։ Այն օգտագործում է [O III] λ5007 արգելված գիծը, որը հայտնաբերված է բոլոր մոլորակային միգամածություններում (PNe), որոնք հին աստղային պոպուլյացիաների անդամներ են։ Այն կարող է օգտագործվել ինչպես պարուրաձև, այնպես էլ էլիպսաձև գալակտիկաների հեռավորությունները որոշելու համար՝ չնայած նրանց բոլորովին տարբեր աստղային պոպուլյացիաներին և հանդիսանում է Արտագալակտիկական հեռավորությունների չափման սանդղակի մի մասը։

Գործընթացը
----------

PNLF-ն օգտագործող գալակտիկայի հեռավորության գնահատումը պահանջում է թիրախային գալակտիկայում այնպիսի օբյեկտի հայտնաբերում, որը տեսանելի է λ5007, բայց ոչ այն դեպքում, երբ դիտարկվում է ամբողջ սպեկտրը։ Այս կետերը թեկնածու PNe-ն են, սակայն կան երեք այլ տիպի օբյեկտներ, որոնք նույնպես կցուցաբերեն արտանետման նման գիծ, որը պետք է զտվի՝ HII տարածքներ, գերնոր աստղերի մնացորդներ և Lyα գալակտիկաներ։ PNe-ն որոշելուց հետո հեռավորությունը գնահատելու համար պետք է չափել դրանց մոնոխրոմատիկ [O III] λ5007 պայծառությունը։ Մնում է PNe-ի վիճակագրական նմուշը։ Դիտարկվող պայծառության ֆունկցիան այնուհետև համապատասխանեցվում է որոշ ստանդարտ օրենքի։

Ի վերջո, պետք է գնահատել միջաստղային անհետացումը առաջին պլանում։ Անհետացման երկու աղբյուրները Ծիր Կաթինից են և թիրախային գալակտիկայի ներքին անհետացումը։ Առաջինը հայտնի է և կարող է վերցվել այնպիսի աղբյուրներից, ինչպիսիք են կարմրած քարտեզները, որոնք հաշվարկվել են H I չափումների և գալակտիկաների թվի հիման վրա կամ IRAS և DIRBE արբանյակային փորձարկումներից։ Անհետացման վերջին տեսակը տեղի է ունենում միայն թիրախային գալակտիկաներում, որոնք կամ ուշ տիպի պարուրաձև են կամ անկանոն։ Այնուամենայնիվ, այս անհետացումը դժվար է չափել։ Ծիր Կաթինում PNe-ի սանդղակի բարձրությունը շատ ավելի մեծ է, քան փոշու բարձրությունը։ Դիտորդական տվյալները և մոդելները հաստատում են, որ դա ճիշտ է այլ գալակտիկաների համար, որ PNLF-ի պայծառ եզրը հիմնականում պայմանավորված է փոշու շերտի դիմաց գտնվող PNe-ով։ Տվյալներն ու մոդելները աջակցում են գալակտիկայի PNe-ի ներքին անհետացման 0,05-ից պակաս ակնհայտ մագնիտուդով։

Ֆիզիկան գործընթացի հետևում
--------------------------

PNLF մեթոդը անկողմնակալ է մետաղականությունից։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ թթվածինը առաջնային միգամածության հովացուցիչ նյութ է. Նրա կոնցենտրացիայի ցանկացած անկում բարձրացնում է պլազմայի էլեկտրոնի ջերմաստիճանը և մեծացնում է բախման գրգռումների քանակը մեկ իոնի վրա։ Սա փոխհատուցում է PNe-ում արտանետվող իոնների ավելի փոքր քանակությունը, ինչը հանգեցնում է λ5007 արտանետումների փոքր փոփոխության։ Հետևաբար, թթվածնի խտության նվազումը միայն նվազեցնում է առաջացող [O III] λ5007 արտանետումների գծի ինտենսիվությունը առատության տարբերության մոտավորապես քառակուսի արմատով։ Միևնույն ժամանակ, PNe-ի միջուկը հակառակ կերպ է արձագանքում մետաղականությանը։ Այն դեպքում, երբ նախածննդյան աստղի մետաղականությունն ավելի փոքր է, PNe-ի կենտրոնական աստղը կլինի մի փոքր ավելի զանգված, իսկ նրա լուսավորող ուլտրամանուշակագույն հոսքը մի փոքր ավելի մեծ կլինի։ Այս ավելացված էներգիան գրեթե ճշգրիտ կերպով բացատրում է PNe-ի նվազած արտանետումները։ Հետևաբար, ընդհանուր [O III] λ5007 պայծառությունը, որն արտադրվում է PNe-ի կողմից, գործնականում կապ չունի մետաղականության հետ։ Այս շահավետ ժխտումը համընկնում է PNe-ի էվոլյուցիայի ավելի ճշգրիտ մոդելների հետ։ Միայն ծայրահեղ մետաղներով աղքատ PNE-ում է PNLF-ի անջատման պայծառությունը ավելի քան փոքր տոկոսով։

PNLF-ի սահմանագծի հարաբերական անկախությունը՝ կապված բնակչության տարիքի հետ, ավելի դժվար է հասկանալ։ PNe-ի [O III] λ5007 հոսքը ուղղակիորեն կապված է նրա կենտրոնական աստղի պայծառության հետ։ Ավելին, նրա կենտրոնական աստղի պայծառությունն ուղղակիորեն փոխկապակցված է նրա զանգվածի հետ, և կենտրոնական աստղի զանգվածը ուղղակիորեն տատանվում է իր նախահայրի զանգվածի համեմատ։ Այնուամենայնիվ, դիտարկմամբ ցույց է տրվում, որ պայծառության նվազում չի լինում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ferrarese et al. 2000
2. ↑  Schoenberner et al. 2007
3. 1 2 3 4  Ciardullo 2004

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ciardullo, Robin (January 2003), *Distances from Planetary Nebulae*
* Ciardullo, Robin (July 2004), *The Planetary Nebula Luminosity Function*
* Ferrarese, Laura; Ford, Holland C.; Huchra, John; Kennicutt, Robert C. Jr.; Mould, Jeremy R.; Sakai, Shoko; Freedman, Wendy L.; Stetson, Peter B. *և այլք*։ (2000), «A Database of Cepheid Distance Moduli and Tip of the Red Giant Branch, Globular Cluster Luminosity Function, Planetary Nebula Luminosity Function, and Surface Brightness Fluctuation Data Useful for Distance Determinations», *The Astrophysical Journal Supplement Series* **128** (2): 431–459, doi:10.1086/313391
* Jacoby, George H. (April 1, 1989), «Planetary nebulae as standard candles. I - Evolutionary models», *Astrophysical Journal* **339**: 39–52, doi:10.1086/167274
* Schoenberner, D.; Jacob, R.; Steffen, M.; Sandin, C. (August 2007), «The evolution of planetary nebulae IV. On the physics of the luminosity function», *Astronomy & Astrophysics* **473** (2): 467–484, doi:10.1051/0004-6361:20077437


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777076100 |

 |