А-J — Եվրոպայի և Ասիայի սահմանի վերաբերյալ տարբեր տեսակետներ
կանաչով պատկերված է Եվրոպայի հիմնական տարածքը, երկրագույնով - միջմայրցամաքային տարածքները, մանուշակագույնով - երկրները, որոնք համարվում են եվրոպական՝ մշակութային և պատմական առումներով (դրանց շարքում՝ Հայաստանը)
**Եվրոպայի և Ասիայի միջև սահման**, սահմանաբաժան, որը իրարից առանձնացնում է Եվրասիա մայրցամաքի երկու հատվածները։ Սահմանը անցնում է Ուրալյան լեռների արևելյան ստորոտով և Մուհոջարի լեռներով, Էմբա գետով, Կասպից ծովի հյուսիսային ափագծով, Կումա-Մանիչի իջվածքով և Կերչի նեղուցով։ Ռուսաստանի տարածքով սահմանագծի ընդհանուր երկարությունը կազմում է 5524 կմ, ընդ որում 2000 կիլոմետրը անցնում է Ուրալյան լեռներով, 990 կիլոմետրը՝ Կասպից ծովով։

Որոշ աղբյուրներ օգտագործում են սահմանաբաժանման այլ տարբերակ։ Ըստ այդ տարբերակի, Եվրոպայի և Ասիայի միջև սահմանագիծը անցնում է Ուրալյան լեռների ջրբաժանով, Ուրալ գետով Կովկասյան լեռների ջրբաժանով։

Եվրոպայի տարանջատումը Ասիայից ոչ թե տրամաբանության կամ աշխարհագրական պայմանավորվածության, այլ պատմության արդյունք է։

Պատմություն
-----------

Եվրոպայի և Ասիաի սահմանը մ.թ.ա. VI դարի սկզբից մինչ մեր օրերը մեծ փոփոխություններ է կրել՝ տեղափոխվելով արևմուտքից դեպի արևելք։ Հին հույները Եվրոպայի և Ասիայի սահմանագիծը անց էին կացնում Միջերկրական ծովի կենտրոնական հատվածով։ Ավելի ուշ, մ.թ.ա. 524- 457 թվականներին, սահման սկսեցին համարել Կերչի նեղուցը և Թանայիս (Դոն) գետը։ Այս մոտեցման հեղինակը հայտնի աշխարհագրագետ Կլավդիոս Պտղոմեոսն էր և այն անփոփոխ մնաց ընդհուպ մինչև XVIII դարը։

1730 թվականին շվեդ գիտնական Ֆիլիպ Յոհան ֆոն Ստրալենբերգը առաջին անգամ գիտական գրականության մեջ առաջ է քաշել Եվրոպայի և Ասիայի սահմանագծի հիմնավորումը։ Ավելի ուշ, 1736 թվականին Վասիլի Տատիշևը պնդել է, որ ինքն է Ստրալենբերգին տվել այս միտքը։ Տատիշևը իր գրքում հիմնավորել է, որ աշխարհամասերի միջև սահմանը անցնելու է Յուգորսկի Շարով, Ուրալյան լեռներով, Ուրալ գետով՝ բաժանելով այնպիսի քաղաքներ, ինչպիսիք են Օրսկը և Օրենբուրգը, Կասպից ծովով, Կումա գետով, Կովկասով, Ազովի և Սև ծովերով, Բոսֆորի նեղուցով։

Այս տեսակետը միանշանակորեն չընդունվեց այդ ժամանակվա մասնագետների կողմից։ Այսպես օրինակ, Միխայիլ Լոմոնոսովը իր «Երկրային շերտերի մասին» տրակտատում (1757—1759) Եվրոպայի և Ասիայի սահմանաբաժանը համարում է Դոն, Վոլգա և Պեչորա գետերը։ Սակայն շուտով ի հայտ եկան որոշ հեղինակներ, որոնց հետազոտություններում Ուրալյան լեռները սկսեցին դիտարկվել որպես Եվրոպայի և Ասիայի սահմանաբաժին։

Աշխարհագրություն
----------------

Եվրոպայի և Ասիայի սահմանը ձգվում է Կարայի ծովից Ուրալյան լեռների արևելյան ստորոտ՝ սահմանակցելով Նենեցյան ինքնավար օկրուգին և Կոմի Հանրապետությանը արևմուտքից և Յամալ-Նենեցյան ինքնավար օկրուգին և Խանտի-Մանսիական ինքնավար շրջանին՝ արևելքից։

Այնուհետև սահմանը ձգվում է դեպի արևելք և արևմուտքում սահմանակից է լինում Պերմի երկրամասին, իսկ արևելքում՝ Սվերդլովսկի մարզին, ընդորում, Սվերդլովսկի մարզի հարավարևմտյան շրջանները մնում են Եվրոպայի կազմում։ Այս բաժանմամբ պայմանավորված սահմանագի մոտ կան «Ազիատսկայա» երկաթուղային կայարան և Ազիատսկայա գյուղ, որտեղ էլ գտնվում է կայարանը։

Չելյաբինսկի մարզում սահմանաբաժանման արդյունքում Եվրոպայում են մնում Աշինսկի, Կատաև-Իվանովսկի և Սատկինսկի մունիցիպալ շրջանները, ինչպես նաև մունիցիպալ շրջանների և քաղաքային համայնքների արևմտյան հատվածները, որոնք սահմանակից են Բաշկորտոստանին։ Օրենբուրգի մարզի մեծ մասը սահմանաբաժանման արդյունքում հայտնվել է Եվրոպայում։ Բացառություն են կազմում միայն արևելյան շրջանները։ Ձգվելով հարավ՝ դեպի Եվրոպայի կազմի մեջ են մտնում նաև Ղազախստանի Ակտյուբինսկի մարզը, որի տարածքում էլ սահմանը հասնում է մինչև Մուհոջարի լեռներ (Ուրալյան լեռների շարունակությունը Ղազախստանում) և Էմբա գետով դուրս գալիս դեպի Մերձկասպյան ցածրավայր, այնուհետև Կասպից ծովով դուրս է գալիս Կումա գետի ակունք, շարունակվում Կումա-Մանիչի իջվածքով դեպի Դոն գետ, այնուհետև դեպի Ազովի ծովի հարավային ափագիծ։

Եվրոպայի և Ասիայի հարավային սահմանը անցնում է Կերչի նեղուցով, Ղրիմի (Եվրոպա) և Թամանի թերակղզիներով (Ասիա)՝ Տուզլա կղզին թողնելով Ասիայում։

Խորհրդանիշներ
-------------

### Ղազախստան

* Երկու կոթողներ Ղազախստանի Ատիրաու քաղաքում։ Կոթողները գտնվում են Ուրալ գետի վրա կառուցված կամրջի երկու ծայրերում։
* Կոթող Ուրալսկում։ Գտնվում է Ուրալ գետի աջ ափին՝ հին կամրջի մոտ։

* Եվրոպան խորհրդանշող նշանը Ուրալի աջ ափին՝ ԱտիրայումԵվրոպան խորհրդանշող նշանը Ուրալի աջ ափին՝ Ատիրայում

### Այլ

* Դոնի Ռոստովում Դոն գետի վրա կառուցված կամուրջ
* Կոթող Օրենբուրգում, որը գտնվում է Ուրալ գետի ձախ ափին՝ կամրջի հետին մասում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Europe(անգլ.) — в энциклопедии Британника
2. ↑  «ЕВРАЗИЯ - это... Что такое ЕВРАЗИЯ?»։ *Словари и энциклопедии на Академике* (ռուսերեն)։ Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 13
3. ↑  «Граница между Европой и Азией - это... Что такое Граница между Европой и Азией?»։ *Словари и энциклопедии на Академике* (ռուսերեն)։ Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 13
4. ↑  *Martin W. Lewis, Kären Wigen* The myth of continents: a critique of metageography. — University of California Press, 1997. — С. 28. — ISBN 0-520-20743-2
5. ↑  CIA Factbook 2011 Archived 2017-01-08 at the Wayback Machine.(անգլ.)
6. ↑  *National Geographic Atlas of the World* (7th ed.)։ Washington, DC: National Geographic։ 1999։ ISBN 0-7922-7528-4  «Europe» (pp. 68-9); «Asia» (pp. 90-1): «A commonly accepted division between Asia and Europe … is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles.»
7. ↑  *Клейн Л. С.* Неолит Европы как целое // Этногенез и археология. — СПб.: Евразия, 2013. — Т. 1.
8. ↑  «Северная и восточная часть Европы и Азии» (Stralenberg Ph. I. « Das Nord- und Ostliche Teil von Europa und Asia», — Stockholm, 1730)
9. ↑  В. Н. Татищев «Общее географическое описание всея Сибири», 1736

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Եվրոպայի և Ասիայի սահման** կատեգորիայում։ |