**Չինաստանի գիտությունների ակադեմիա** (**ՉԳԱ**, չինարեն ավանդ. 中國科學院, հեշտ. 中国科学院 , պինին: *Zhōngguó Kēxuéyuàn*, կարճ՝  չինարեն հեշտ. 中科院 , պինին: *Zhōngkēyuàn*), նաև՝ **ՉԺՀ գիտությունների ակադեմիա**, բարձրագույն գիտական կազմակերպություն Չինաստանում, բնական գիտությունների բնագավառում հիմնարար հետազոտությունների առաջատար կենտրոնը երկրում։ Երկու ակադեմիաներից մեկը, որը պնդում է իր ծագումը **Ակադեմիա Սինիկայից** (անգլ.՝ Academia Sinica), հիմնադրվել է 1928 թվականին Շանհայում, երկրորդը` պահպանելով Ակադեմիա Սինիկա անունը, գտնվում է Թայվանում։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Չինաստանի գիտությունների ակադեմիան ստեղծվել է 1949 թվականի նոյեմբերի 1-ին Պեկինում։ Ստեղծման պահին Ակադեմիան ներառում էր 16 գիտահետազոտական ինստիտուտ և 6 լաբորատորիա, հետազոտական անձնակազմը բաղկացած էր 224 հոգուց։

1962 թվականին Ակադեմիայի գիտնականների թիվը հասել է 8000-ի, իսկ 1967 թվականին ակադեմիան ընդգրկում էր 10000 գիտնական։

1977 թվականի մայիսին ՉԳԱ փիլիսոփայության և հասարակական գիտությունների բաժանմունքի հիման վրա ստեղծվել է ՉԺՀ Հասարակական Գիտությունների Ակադեմիան (ՉԺՀ ՀԳԱ, ՉԳԱ)։

1980-ականների կեսերից Գիտությունների ակադեմիայի շրջանակներում ստեղծվել են նաև մեծ թվով առևտրային կառույցներ, օրինակ՝ «Lenovo» համակարգչային ընկերությունը։

1999 թվականի փետրվարի 2-ին, Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի 50-ամյակի կապակցությամբ, ի պատիվ նրա, աստերոիդը, որը հայտնաբերվել է Չինաստանի Հեբեյ նահանգի Քսիլոնգ դիտակայանում 1996 թվականի մարտի 11-ին, որպես Պեկինի Շմիդտ-ԼԿՍ աստերոիդների ծրագրի մի մաս, անվանվել է 7800 Zhongkeyuan (անունը Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի կրճատ անվանումն է, որը գրված է փինյինով)։

Ակադեմիան իրականացնում է էկոլոգիական համակարգերի և շրջակա միջավայրի մոնիտորինգ և հետազոտություն։ Նրան կից ստեղծվել է 13 բուսաբանական այգի և 26 հերբարիում։ Բնապահպանական ուսումնասիրությունները եղել են ակադեմիայի աշխատանքի ավանդաբար ուժեղ ոլորտներից մեկը։

Ակադեմիայի վերջին ձեռքբերումները ներառում են մի շարք առաջընթացներ քվանտային հաղորդակցության և հաշվարկման ոլորտում, նոր առաջընթացներ գերհաղորդականության առաջացող խնդիրների ուսումնասիրության մեջ, ցողունային բջիջների հետազոտության հիմնական առաջընթացները և հետախուզության զարգացումը կարգավորող հիմնական գործոնի հայտնաբերումը։

Ըստ 2021 թվականի Ակադեմիայի պաշտոնական կայքի՝ ավելի քան 67900 մարդ ունի հետազոտական գործունեություն, այդ թվում՝ մոտ 56000 պրոֆեսիոնալ հետազոտողներ և գիտնականներ։ Նրանցից շուրջ 22800-ը պրոֆեսորներ կամ դոցենտներ են։ Ակադեմիայի գիտնականներն իրականացնում են Չինաստանի հիմնարար գիտությունների հիմնական նախագծերի շուրջ 30 տոկոսը։

Միջազգային համագործակցություն և ծրագրեր
---------------------------------------

Ակադեմիան մեծ նշանակություն է տալիս միջազգային համագործակցությանը և այն դիտում է որպես հաջողության բաղադրատոմս և արդյունավետ միջոց գիտության առաջընթացի և համընդհանուր խնդիրների լուծման համար։ Ակադեմիան լայնածավալ և բազմազան համագործակցություններ և գործընկերություններ ունի աշխարհի տարբեր երկրների գիտնականների հետ։ Օրինակ, Ակադեմիան համագործակցում է գերմանական Մաքս Պլանկի գիտական հետազոտությունների միության (MPG) հետ աստղագիտության, կենսաբժշկական գիտության և նյութագիտության ոլորտներում։ Բացի այդ, Ակադեմիան և ֆրանսիական Պաստերի ինստիտուտը համատեղ հիմնադրել են Պաստերի ինստիտուտի մասնաճյուղը Շանհայում։ Ակադեմիայի գիտնականները նաև սկսել են միջազգային գիտական ծրագրեր, ինչպիսին է ինչպիսին է Շրջակա միջավայրի երրորդ բևեռը։ Բացի այդ, Ակադեմիայի հետազոտողները ակտիվ մասնակցություն են ունեցել համաշխարհային գիտական ծրագրերում, ինչպիսիք են «Մարդու գենոմ» նախագիծը և Միջազգային ջերմամիջուկային փորձարարական ռեակտորի ստեղծումը։ Ակադեմիան մասնակցում է նաև կլիմայի փոփոխության վերաբերյալ միջազգային տարբեր ծրագրերի։

Չինաստանի գիտությունների ակադեմիան հայտնի է նաև երիտասարդ գիտնականներին աջակցելու իր քաղաքականությամբ։ Այն նրանց տրամադրում է կրթաթոշակներ, որոնք, ի թիվս այլ բաների, վերաբերում են նաև այլ երկրների գիտնականներին։ Այս կրթաթոշակների միջոցով Ակադեմիան ներգրավել է ավելի քան 1000 օտարերկրյա գիտնականների՝ իր ինստիտուտներում հետազոտություններ իրականացնելու համար։ Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայում հետազոտությունների միջազգայնացման խթանումը այս կազմակերպության քաղաքականության մի մասն է։

Գիտությունների ակադեմիան նույնպես մեծ նշանակություն է տալիս զարգացող երկրներում գիտատեխնիկական առաջընթացի զարգացմանը։ 2004 թվականին ներդրված հատուկ կրթաթոշակների միջոցով Ակադեմիան տարեկան հրավիրում է մոտ 50 գիտնականների զարգացող երկրներից և նրանց հնարավորություն է տալիս հետազոտություններ անցկացնել Չինաստանի Գիտությունների ակադեմիայի ինստիտուտներում։ Նախատեսվում է մեկնարկել զարգացող աշխարհի գիտնականների ասպիրանտական ծրագիր՝ տարեկան առնվազն 150 ուսանողով։

Կառուցվածք
----------

Ակադեմիան իր մեջ ներառում է հինգ բաժին.

* Մաթեմատիկական գիտությունների բաժին
* Ֆիզիկական գիտությունների բաժին
* Քիմիական գիտությունների բաժին
* Երկրաբանական գիտությունների բաժին
* Տեխնիկական գիտությունների բաժին

Այժմ Չինաստանի գիտությունների ակադեմիան ներառում է 104 գիտահետազոտական ինստիտուտ, 12 մասնաճյուղային ակադեմիա և երեք համալսարան։

Մասնաճյուղերը
-------------

Ակադեմիայի մասնաճյուղերը գտնվում են հետևյալ քաղաքներում՝ Պեկին, Շենյան, Չանչուն, Շանհայ, Նանկին, Հեյֆեյ, Ուհան, Գուանչժոու, Չենդու, Նինբո, Կունմին, Սիան, Լանժոու և Սինծիան ինքնավար մարզում։

Ինստիտուտներ
------------

### Պեկինի մասնաճյուղ

* Ավտոմատացման ինստիտուտ
* Ազգային աստղագիտական աստղադիտարան
* Կենսաֆիզիկայի ինստիտուտ
* Պեկինի գենոմի ինստիտուտ
* Համակարգչային տեխնոլոգիաների ինստիտուտ
* Մեխանիկայի ինստիտուտ
* Նանոգիտության և տեխնոլոգիաների ազգային կենտրոն
* Ողնաշարավոր կենդանիների հնէաբանության և հնէամարդաբանության ինստիտուտ
* Քաղաքականության և կառավարման ինստիտուտ
* Ծրագրային ապահովման ինստիտուտ
* Հոգեբանության ինստիտուտ
* Ֆիզիկայի ինստիտուտ
* Տեսական ֆիզիկայի ինստիտուտ
* Բարձր էներգիայի ֆիզիկայի ինստիտուտ

### Գուանչժոուի մասնաճյուղ

* Հարավային Չինաստանի բուսաբանական այգի

### Չանչունի մասնաճյուղ

* Չանչունի օպտիկայի, ճշգրիտ մեխանիկայի և ֆիզիկայի ինստիտուտ
* Չանչունի կիրառական քիմիայի ինստիտուտ
* Աշխարհագրության և ագրոէկոլոգիայի հյուսիսարևելյան ինստիտուտ
* Չանչունի աստղադիտարան

### Լանժոուի մասնաճյուղ

* Ժամանակակից ֆիզիկայի ինստիտուտ
* Ցինհայի աղի լճերի ինստիտուտ
* Լանժոուի երկրաբանության ինստիտուտ
* Լանժոուի ազգային գիտական գրադարան

### Հեյֆեյի մասնաճյուղ

* Հեյֆեյի բնական գիտությունների ինստիտուտ
* Չինաստանի գիտատեխնիկական համալսարան

### Կունմինի մասնաճյուղ

* Կունմինի բուսաբանական ինստիտուտ
* Կունմինի կենդանաբանական ինստիտուտ
* Երկրաքիմիայի ինստիտուտ
* Յունանի աստղագիտական աստղադիտարան

### Ուհանի մասնաճյուղ

* Ուհանի ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ինստիտուտ
* Ուհանի բուսաբանական այգի
* Հիդրոկենսաբանության ինստիտուտ
* Վիրուսաբանության ինստիտուտ
* Գեոդեզիայի և երկրաֆիզիկայի ինստիտուտ

### Շանհայի մասնաճյուղ

* Շանհայի օրգանական քիմիայի ինստիտուտ
* Շանհայի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ինստիտուտ
* Շանհայի տեխնիկական ֆիզիկայի ինստիտուտ
* Շանհայի օպտիկայի և ճշգրիտ մեխանիկայի ինստիտուտ
* Շանհայի Պաստերի ինստիտուտ
* Շանհայի կենսաբանական գիտությունների ինստիտուտ
* Շանհայի կերամիկայի ինստիտուտ
* Շանհայի կիրառական ֆիզիկայի ինստիտուտ

### Շենյանի մասնաճյուղ

* Մետաղների ուսումնասիրման ինստիտուտ
* Շենյանի ավտոմատացման ինստիտուտ
* Շենյանի Կիրառական էկոլոգիայի ինստիտուտ
* Շենյանի Համակարգչային տեխնոլոգիաների ինստիտուտ
* Ցինդաոյի օվկիանոսագիտության ինստիտուտ
* Ցինդաոյի կենսաէներգիայի և կենսագործընթացների տեխնոլոգիայի ինստիտուտ
* Յանտայի ափամերձ գոտու հետազոտական ինստիտուտ

Նախագահներ
----------

* Գուո Մորուո (郭沫若, հոկտեմբեր 1949 — հունիս 1978)
* Ֆան Ի (方毅, հուլիս 1979 — մայիս 1981)
* Լու Ցզյասի (卢嘉锡, մայիս 1981 — հունվար 1987)
* Չժոու Գուանչժաո (周光召, հունվար 1987 — հուլիս 1997)
* Լու Յոնսյան (路甬祥, հուլիս 1997 — մարտ 2011)
* Բայի Չունլի (白春礼, մարտ 2011 — դեկտեմբեր 2020)
* Հոու Ցզյանգուո (侯建国, 2020-ի դեկտեմբերից)

Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
--------------------------------------------

* Չեն Ցզինժուն (1980)
* Սյու Սինչու (1993)
* Չժեննին Յանգ (2017)
* Էնդրյու Յաո (2017)

Հետազոտական գործունեություն
---------------------------

2010 թվականի օգոստոսին «Սինհուա» հրատարակչությունը հրատարակել է «ՉԺՀ-ի Գիտությունների ակադեմիայի տարեգիրքը» (չինարեն՝ 中国科学院统计年鉴（2010）, ISBN：978-7-03-028950-6) Չինաստանում, ինչպես նաև ՉԺՀ-ում 2010 թվականի գիտության մասին զեկույց (չինարեն՝ 2010科学发展报告, ISBN：9787030268266) (13-րդ անգամ)։

ՉԺՀ գիտությունների ակադեմիան զբաղեցրել է 12-րդ տեղը աշխարհում այն հետազոտական կազմակերպությունների ցանկում, որոնց աշխատակիցների աշխատանքը հրապարակվել է Nature ամսագրում 2012 թվականին։

Չինաստանի գիտությունների ակադեմիան հրատարակում է 267 գիտական ամսագիր։ Իր գոյության ողջ ընթացքում Ակադեմիան հրապարակել է ավելի քան 8 հազար հետազոտություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "全体院士名单（共780人）" (in չինարեն). 中国科学院院士. Արխիվացված է the original 2018 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2019 թ․ մարտի 7. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑  Բաց մատչելիության ամսագրերի տեղեկատու — 2003.
9. ↑  *Schmadel, Lutz D.* Dictionary of Minor Planet Names. — Fifth Revised and Enlarged Edition. — B. Heidelberg, N. Y.: Springer, 2003. — P. 616. — ISBN 3-540-00238-3
10. ↑  Циркуляры малых планет за 2 февраля 1999 года Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine. փաստաթուղթում պետք է փնտրել № 33789 շրջաբերականով (M.P.C. 33789)
11. ↑  "Introduction----Chinese Academy of Sciences". *english.cas.cn*. Արխիվացված է the original 2021 թ․ մարտի 3-ին. Retrieved 2021 թ․ փետրվարի 25. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* պաշտոնական կայքArchived 2004-03-25 at the Wayback Machine.(չին.)
* պաշտոնական կայք(անգլ.)
* ՉԳԱ-ի նախագահներ

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90183000 · BNE: XX164045 · BNF: 131664596 · CiNii: DA00138416 · GND: 41130-9 · ISNI: 0000000119573309 · LCCN: n50072256 · LNB: 000169016 · Microsoft: 19820366 · NDL: 00703787 · NKC: ko2003163560 · NUKAT: n2006033364 · SUDOC: 131287591 · VIAF: 168763948, 329159248243804870004 · WorldCat VIAF: 168763948, 329159248243804870004 |

 |

 |