Այա Սոֆիան, լուսավորված մզկիթը գիշերը
Թուրքիայում կրոնը օրենքով տարանջատված է պետությունից և կրոնի ազատ դավանանքը երաշխավորվում է երկրի յուրաքանչյուր քաղաքացու համար

| Կրոնը Թուրքիայում |
| --- |
| **Կրոն** |  |  | **Տոկոս** |  |
| Իսլամ |    | 96.1 % |
| Ագնոստիցիզմ |    | 2.3 % |
| Աթեիզմ |    | 0.9 % |
| Քրիստոնեություն |    | 0.6 % |
| Այլ |    | 0.1 % |
|  |

։ Թուրքիան համարվում է երկրորդ աշխարհիկ պետությունը՝ Ադրբեջանի Դեմոկրատական Հանրապետությունից հետո, որտեղ իսլամը որպես կրոն տարանջատված է պետությունից։ Դա տեղի է ունեցել 1928 թվականին, ի շնորհիվ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի բարեփոխումների, որի արդյունքում Թուրքիայի Սահմանադրություն մտավ լաիցիզմի գաղափարախոսությունը։ 1980 թվականին տեղի ունեցած պետական հեղաշրջումից հետո ընդունվել է «թուրքական իսլամական սինթեզի» ռազմավարությունը, երբ իշխանությունը սկսեց ավելի կարևորել կրոնական կառույցների դերը։

Իսլամ
-----

Հիմնական հոդված՝ Իսլամը Թուրքիայում
Երկրի բնակչության մեծ մասը Սուննի իսլամի հետևորդներ են։ Թուրքիայում գործում են մեծ քանակությամբ մզկիթներ, մոտ 78 000։

2002 թվականին «Արդարություն և զարգացում կուսակցության» իշխանության գալուց ի վեր երկրում մեծապես աճել է իսլամացումը, որը սկսվել է դեռևս նախորդ դարի 70-ական թվականներին։ Սակայն համաձայն թուրքական հետազոտությունների, որոնք կատարվել են «Թուրքիայի սոցիալական կառուցվածքը և կրոնը» թեմայով, բնակչության միայն 10 %-ն է ցանկանում ապրել շարիաթի կանոններով, 80%֊ը վերաբերում է դրան բացասական, իսկ մյուս 10%֊ը դժվարանում է պատասխանել

Քրիստոնեություն
---------------

Հիմնական հոդված՝ Քրիստոնեությունը Թուրքիայում
Մինչ հայերի, հույների և ասորիների ցեղասպանությունները Թուրքիայում Կոստանդնուպոլսի տիեզերական պատրիարքությունը ունեցել է ավելի քան 2549 կրոնական ենթակառուցվածք, ներառյալ ավելի քան 200 վանքեր և 1600 եկեղեցիներ։ Մեծ քանակությամբ ճարտարապետական նմուշներ ավերվել կամ վերածվել են մզկիթի կամ քարվանսարայի (իջևանատուն) արդեն պոնտոսի հույներ և հայերի տեղահանությունից և կոտորածից հետո։ Այս ազգերը այս հողերում բնակվել են ավելի քան 2500 տարի։ Միայն 1960- ական թվականներին գիտնականները հարց բարձրացրեցին հոգևոր մշակույթի նմուշների գրանցման և պահպանման հարցով։ 1974 թվականին տարբեր վիճակներում գտնվող 913 ուղղափառ կառույցները անհատականացվել են թուրք գիտնականների կողմից։ Հուշարձանների մեծ մասը չի պահպանվել մինչ մեր օրերը։ Մնացածներից 252֊ը կործանվել է, և միայն 197-ն է, որ քիչ թե շատ կիրառական վիճակում է։

Թուրքիայում գրանցված են ավելի քան 321 քրիստոնեական համայնքներ։ Այն իր մեւ ներառում է Կոստանդնուպոլսի տիեզերական պատրիարքության 90, Պոլսո հայոց պատրիարքության 55 (որից 7-ը՝ Ստամբուլում), 60 ասորական, ուղղափառ բուլղարական, արաբական և հայ կաթողիկե համայնքներ։

Պոլսո հայոց պատրիարքությունը Հայ Առաքելական Եկեղեցու նվիրապետական աթոռներից մեկն է, ինչպես նաև Թուրքիայի հայ համայնքի հոգևոր կառույցը։ Աթոռանիստը գտնվում է Ստամբուլում, Գում Գափուի Ս.Աստվածածին մայր եկեղեցին։ Հիմնադրվել է օսմանցի թուրքերի կողմից Կոստանդնուպոլսի գրավումից քիչ անց՝ 1461 թ. սուլթան Մեհմեդ II֊ի նախաձեռնությամբ (հայ եկեղեցական համայնքը Կ.Պոլսում կազմակերպվել է 572 թ-ին)։ Հանդիսանալով հայերի բարձրագույն հոգևոր մարմինը, ունենալով որոշակի առանձնաշնորհումներ հոգևոր ոլորտում՝ Օսմանյան կայսրությունում կատարել է խոշոր դեր հայերի հասարակական, քաղաքական և մշակութային կյանքում, պաշտպանել հայերի շահերը թուրքական կառավարության մոտ։ Պատրիարքություն Հայոց Թուրքիոյի դերը և նշանակությունը պահպանվել է նաև Ազգային սահմանադրության (1860 թ.) ընդունումից հետո։ Նորաստեղծ պատրիարքության առաջին հայրապետը դառնում է Բուրսայից հրավիրված Հովակիմ եպիսկոպոսը։ 1543 թվականին Աստվածատուր Ա-ից սկսած կիրառվում Հայոց պատրիարք տիտղոսը։ Մինչև օրս Պոլսո Հայոց պատրիարքությունն ունեցել է 84 գահակալ։

2012 թվականի տվյալներով Թուրքիայում գրանցված է եղել 2 204 Եհովայի վկաներ։

Հուդաիզմ
--------

Հիմնական հոդված՝ Հուդաիզմը Թուրքիայում
Թուրքիայում գրանցված է 36 հուդայական սինագոգներ՝ Ստամբուլում, Ադանայում, Անկարայում, Իզմիրում, Չանաքքալեում, Հաթայում, Բուրսայում, Քըրքլարելիում։ Եվս երեք սինագոգներ գրանցված են, սակայն դեռևս չեն գործում։

Եզդիներ
-------

Թուրքիայի արևելքում բնակվող եզդիների մեծ մասը հեթանոսներ են, մի մասն էլ արդեն իսլամացվել է։

Տես նաև
-------

* Թուրքիա
* Թուրքիայի բնակչություն
* Թուրքիայի մշակույթ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  KONDA Research and Consultancy (2011 թ․ հունիսի 25). "Religion, Secularism and the Veil in daily life" (PDF). Milliyet. Արխիվացված է the original (PDF) 2009 թ․ մարտի 25-ին. Retrieved 2020 թ․ սեպտեմբերի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  Turkey International Religious Freedom Report 2008 ԱՄՆ պետդեպարտամենտ
3. ↑  KONDA Research and Consultancy (2007 թ․ սեպտեմբերի 8). "Religion, Secularism and the Veil in daily life" (PDF). Milliyet. Արխիվացված է the original (PDF) 2008 թ․ հոկտեմբերի 28-ին. Retrieved 2020 թ․ սեպտեմբերի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help); Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. ↑  "Религия и политика в Турции" (in Екатерина Шибанова). turkishnews.ru. Արխիվացված է the original 2012 թ․ դեկտեմբերի 4-ին. Retrieved 2012 թ․ նոյեմբերի 13. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
5. ↑  Мусуралиева Айжан (12.04.2011). "Два берега одной реки: Светскость и Ислам в Турции". Время Востока. Արխիվացված է the original 2012 թ․ նոյեմբերի 21-ին. Retrieved 2012 թ․ նոյեմբերի 13. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
6. ↑  Павел Шлыков, Алексей Малашенко (22 сентября 2011). "«Антикемалистская» революция: куда идет Турция?" (in ռուսերեն). Московский центр Карнеги. Արխիվացված է the original 2012 թ․ նոյեմբերի 21-ին. Retrieved 2012 թ․ նոյեմբերի 13. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
7. ↑  ERDAL DOĞAN (09 Ekim 2012). "Türkiye'nin dindarlığı bu kitapta" (in թուրքերեն). BUGÜN GAZETESİ. Արխիվացված է the original 2012 թ․ նոյեմբերի 21-ին. Retrieved 2012 թ․ նոյեմբերի 13. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
8. ↑  Robert Bevan «The Destruction of Memory» pages 52-59. 2006, 240 pages ISBN 1-86189-205-5