recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Չինական գյուղ** Ցարսկոյե Սելոյի Ալեքսանդրովսկի զբոսայգում (ռուս.՝ Китайская деревня), ձեռնարկում Եկատերինա Մեծի օրոք` կառուցելու գյուղ չինական ոճով, 18-րդ դարում եվրոպական արվեստում տարածված շինուզարիի («կիտայշչինա») նորաձևության ավանդույթների պահպանման նպատակով։

Հավանաբար ոգեշնչվելով Դրոթթնինգհոլմում իրականացված համանման նախագծով՝ Եկատերինան հրամայեց Անտոնիո Ռինալդիին և Չարլզ Կամերոնին գյուղի նախագիծը կազմել իր անձնական հավաքածուում եղած չինական փորագրությունների հիման վրա։ Գյուղը պետք է բաղկացած լիներ 18 ոճավորված չինական տներից (դրանցից միայն տասը ավարտվեցին), որոնց վրա պետք է վեր խոյանար ութանկյուն գմբեթաձև աստղադիտարան (որոնք ընդհանրապես չավարտվեցին)։

Այն բանից հետո, երբ աշխատանքներում իսկական չինացի ճարտարապետներ ներգրավելու Եկատերինայի մտադրությունները ձախողվեցին, նա հանձնարարեց Լոնդոնում ռուսական դեսպանին Ցարսկոյե Սելոյի համար ձեռք բերել Քյուի արքայական բուսաբանական այգում կառուցված պագոդայի պատճենը, որը համարվում էր շինուազրիի ճարտարապետության հիմնական կառուցվածքային տարրերից մեկը։ 

Խաչով կամուրջ, 19-րդ դար
Եկատերինայի մահից հետո 1796 թվականին աշխատանքները դադարեցվեցին։ Դրանք չվերսկսվեցին մինչև 1818 թվականը, երբ Ալեքսանդր I-ը խնդրեց Վասիլի Ստասովին վերակառուցել գյուղն այնտեղ իր հյուրերին տեղավորելու համար։ Չնայած Արևելյան ոճի բնօրինակ կահավորանքի մեծ մասը ոչնչացվեց, վերակառուցված գյուղը բնակարան տրամադրեց այնպիսի նշանավոր հյուրերի, ինչպիսիք են Նիկոլայ Միխայլովիչ Կարամզինը, որը 1822-1825 թվականներին աշխատում էր իր «Ռուսական պետության պատմությունը» աշխատության վրա։

Գյուղից ոչ հեռու 1779 թվականին կառուցվում է Չինական օպերային թատրոնը։ Հենց այստեղ է իտալացի կոմպոզիտոր Ջովանի Պաիզիելոն ներկայացրել իր նոր օպերաները ռոսական կայսրուհուն։ Այստեղ է կայացել նաև Լև Նիկոլաևիչ Տոլստոյի «Լուսավորության պտուղները» ստեղծագործության պրեմիերան։ Թատրոնը հրդեհվել է 1941 թվականի սեպտեմբերի 15-ին և մինչև օրս չի վերականգնվել։

Դեպի գյուղ են տանում երեք դիտարժան կամուրջներ։ Վիշապների կամրջի, որն այդպես էր կոչվում այն պատճառով, որ այն զարդարում էին չորս ցինկե թևավոր վիշապներ և Մեծ չինական կամրջի, որը հայտնի էր վարդագույն գրանիտե ծաղկամաններով ու նմանակված կորալե տերևներով, շինարարությունը ավարտվեց 1875 թվականին։ Ճարտարապետներ Նեոլով եղբայրների կողմից Խաչի կամուրջը կառուցվել էր վեց տարի առաջ։ 1860 թվականին Մեծ չինական կամրջի վրա քանդակագործ Շվարցի կողմից տեղադրվեցին չորս չինացիների քանդակներ, որոնք ավերվել էին Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ և ներկայումս վերականգնվել են։ 

Գյուղը ռեստավրացիայի է ենթարկվել 1859-1861 թվականներին Իպպոլիտ Մոնիգետտիի ղեկավարությամբ։ Տները զգալի վնաս են կրել նացիստական օկուպացիայի ժամանակ, սակայն դրանք վերականգնվել են 1990-ական թվականներին և օգտագործվել են VIP-հյուրերի ընդունման նպատակով։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Գրականություն
-------------

* Г. Семенова «Царское Село: знакомое и незнакомое», 2009.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Չինական գյուղ (Ցարսկոյե Սելո)** կատեգորիայում։ |
Սիլիցիումի գերմաքուր կտոր։
Պղինձ
Սֆալերիտ
**Սիլիցիդներ**, սիլիցիումի միացությունները մետաղների և որոշ ոչ մետաղների հետ։ Սովորաբար դժվարահալ բյուրեղական նյութեր են։

Սիլիցիդների հատկությունները
---------------------------

Հատկությունները պայմանավորված են քիմիական կապի բնույթով։ Ալկալիական (բացառությամբ Na և K), հողալկալիական նաև պղնձի և ցինկի ենթախմբերի մետաղների հետ սիլիցիումն առաջացնում է իոնակովալենտային սիլիցիդներ, որոնցում քիմիական կապը սիլիցիումի և մետաղի ատոմների միջև իոնական է, իսկ սիլիցիումի ատոմների միջև՝ կովալենտային։ Էլեկտրաբացասական (P) տարրերի հետ սիլիցիումի առաջացրած միացությունները (սիլիցիումի բորիդ, կարբիդ, նիտրիդ...) կովալենտային սիլիցիդներ են։ Անցումային տարրերի (d և f) հետ սիլիցիումն առաջացնում է մետաղակերպ սիլիցիդներ։ Հողալկալիական մետաղների Սիլիցիդներում (M2Si, MSi, MSi2) սիլիցիումի ատոմներն առաջացնում են կղզյակներ, շղթաներ և շերտեր։ Կովալենտային և մետաղակերպ սիլիցիդները դժվարահալ են կայուն թթուների, օքսիդիչների, ագրեսիվ գազերի նկատմամբ։ Սիլիցիդները հանդես են գալիս M3Si до MSi2։ MSi2, M5Si3, M3Si, M2Si3, M2Si բանաձևերով։

Սիլիցիդների ստացում
-------------------

Սիլիցիդներ ստացվում են մետաղը (կամ նրա օքսիդը) և սիլիցիումը (կամ նրա միացությունները՝ SiC, Si02, SiCl4 ...) միահալելով կամ համատեղ տաքացնելով (հաճախ վերականգնիչների՝ C,H2 առկայությամբ)։

{\displaystyle {\mathsf {2MeO+2Si\rightarrow Me\_{2}Si+SiO\_{2}}}}
{\displaystyle {\mathsf {2CaH\_{2}+Si\rightarrow Ca\_{2}Si+H\_{2}}}}
{\displaystyle {\mathsf {SiO\_{2}+4Mg\rightarrow Mg\_{2}Si+2MgO}}}

Սիլիցիդների կիրառությունը
-------------------------

Սիլիցիդներ օգտագործվում են ինքնաթիռաշինության և հրթիռային տեխնիկայում՝ որպես հրակայուն (մետաղախեցեղեն) կոմպոզիցիոն նյութերի բաղադրիչներ։ MoSi2-ից պատրաստում են օդում աշխատող բարձր ջերմաստիճանային (1600 °C) վառարանների էլեկտրաջեռուցիչներ, FeSi2-ը, Fe3Si2, Fe2Si մտնում են պողպատները լեգիրացնելու և թթվազերծելու համար օգտագործվող ֆեռոսիլիցիումի բաղադրության մեջ։ Բազմաթիվ սիլիցիդներ կայուն են հալված մետաղների և աղերի առկայությամբ և օգտագործվում են քիմիական մետալուրգիական արդյունաբերության մեջ՝ որպես հրակայուն և կոռոզիակայուն երեսապաաող նյութեր։ Տեխնիկական ֆիզիկայում վանադիումի սիլիցիդը օգտագործվում է որպես գերհաղորդիչ, իսկ ռենիումի սիլիցիդը, որպես կիսահաղորդիչ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 364)։*  |
Սիլիցիումի երկօքսիդի նմուշ
**Սիլիցիումի երկօքսիդ**, **սիլիկահող**, Si02, սիլիցիումի և թթվածնի միացությունը սիլիկաթթվի անհիդրիդն է։ Անգույն, դժվարահալ, պինդ նյութ է, հալվում է +1728 °C-ում, չի լուծվում ջրում և թթուներում։ Լուծվում է ֆտորաջրածնական թթվում, շատ դանդաղ՝ նաև ալկալիներում։ Խառնուրդներ պարունակող սիլիցիումի երկօքսիդը գունավորված է։ Առաջացնում է պոլիմորֆային ձևափոխություններ՝ քվարց, տրիդիմիտ, կրիստոբալիտ, կոեսիտ, ստիշովիտ, կիտիտ, մանրաթելային սիլիկա հող։ Հալված սիլիցիումի երկօքսիդը պնդանում է՝ առաջացնելով ամորֆ ձևափոխություն՝ քվարցե ապակի։ Սիլիցիումի երրկօքսիդը անօրգանական պոլիմեր է՝ բաղկացած է թթվածնի ընդհանուր ատոմներով իրար միացած [Si04]4 քառանիստերից (ստիշովիտը՝ [SiOe]8՜ օկտաէդրներից)։ Բնության մեջ հանդիպում է քվարց, տրիդիմիտ և կրիստոբալիտ, նաև ջուր պարունակող օպալ կիզելգուր միներալների ձևով և կազմում է երկրակեղևի զանգվածի 12%։ Սիլիցիումի երկօքսիդը օգտագործվում է սիլիկատների (ապակի, խեցեղեն, հղկափոշի, բետոն, աղյուս են) արտադրության մեջ և ռադիոտեխնիկայում։

Քվարց
-----

Հիմնական հոդված՝ Քվարց
Քվարցի թափանցիկ անգույն բյուրեղներն անվանում են վանակն (լեռնային բյուրեղապակի)։ Քվարցը բնության մեջ խառնված է լինում տարբեր նյութերի հետ, այդ պատճառով ունենում է զանազան երանգներ։ Լեռնային բյուրեղապակու բյուրեղներն անգույն են ու խոշոր։ Քվարցն ունի տարբեր անվանումներ։ Նրա տարատեսակների ամենակարևոր առանձնահատկությունը բյուրեղացանցի կառուցվածքի տարբերություններն են, չնայած պատմականորեն քվարցի տարատեսակների անունները տրվել են ըստ գույների։

Ամեթիստ (մեղեսիկ)
-----------------

Հիմնական հոդված՝ Ամեթիստ
Ամեթիստը մանուշակագույն քվարցն է՝ մուգից մինչև հազիվ տեսանելի երանգով։ Արեգակի լույսի տևական ազդեցությունից ամեթիստը գունատվում է։

Ավանտյուրին
-----------

Հիմնական հոդված՝ Ավանտյուրին
Սա քվարցի մանրահատիկ տարատեսակն է։ Կարող է լինել սպիտակ, վարդագույն, դեղին, բալի կարմիր, կանաչ կամ կապույտ (շատ հազվագյուտ)։ Օգտագործվում է զարդեր, մոմակալներ, դանակների և պատառաքաղների կոթեր, փոքրիկ սկահակներ պատրաստելու համար։ Արդյունահանման հիմնական վայրերն են Հնդկաստանը, Բրազիլիան, Ռուսաստանը։

Աղբյուրներ
----------

Քիմիայի 12-րդ դասարանի ընդհանուր և բնագիտամաթեմատիկական հոսքերի դասագիրք (Առլիկ Խաչատրյան, Լիդա Սահակյան)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ChEMBL · Drugbank · KEGG · NCI Thesaurus  · UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11967421v · GND: 4077447-8 · LCCN: sh85122495 · Microsoft: 2776822510, 2779089622 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ջոուլ-Թոմսոնի էֆեկտ**, դրոսել-էֆեկտ, գազի ջերմաստիճանի փոփոխությունը ադիաբատ դրոսելման, այսինքն՝ ծակոտկեն միջնորմով, դիաֆրագմայով կամ վենտիլով դանդաղ հոսելիս (առանց շրջակա միջավայրի հետ ջերմափոխանակության) գազի ճնշման նվազման դեպքում։ Հայտնաբերել և հետազոտել են Ջ․ Ջոուլը և Ու․ Թոմսոնը 1852—1862-ին։ Դրոսելման ժամանակ, երբ գազի ճնշումը p1-ից նվազում է մինչև p2 արժեքը, նրա ծավալը, ընդհակառակը, V1-ից մեծանում է մինչև V2 արժեքը։ Ընդ որում սկզբում ծախսվում է p1V1 աշխատանք, իսկ այնուհետև գազը, ընդարձակվելով, կատարում է p2V2 աշխատանք։ Իդեալական գազի դեպքում, ըստ Բոյլ-Մարիոտի օրենքի, p1V1=p2V2։ Իրական գազերի դեպքում, ջերմաստիճանի և ճնշման սկզբնական արժեքներից ու գազի տեսակից կախված, p1V1-ը կարող է մեծ կամ փոքր լինել p2V2-ից։

Գազի ջերմաստիճանի ΔТ=Т2—T1 փոփոխությունը դրոսելման ժամանակ (այսինքն՝ Ջոուլ-Թոմսոնի էֆեկտի հետևանքով) պայմանավորված է երկու մեծությամբ․ 

1. գազի ընդարձակման ժամանակ մոլեկուլների փոխադարձ ձգողության ուժերի դեմ կատարած աշխատանքի առաջացրած ջերմաստիճանի ΔuT փոփոխությամբ,
2. pV մեծության փոփոխության հետ կապված աշխատանքի առաջացրած ջերմաստիճանի ΔpVT փոփոխությամբ։
3. 

Ջոուլ-Թոմսոնի էֆեկտում հիմնական մեծությունը ΔuТ անդամն է, որը միշտ դրական է և պայմանավորում է գազի հովացումը։ Իսկ ΔpVT մեծությունը կարող է լինել և՝ դրական (p1V1p2V2), և բացասական (p1V1 >p2V2)․ դրա բացարձակ արժեքը սովորաբար ֆոքր է և չի գերազանցում ΔuТ մեծության 10—15%-ը։ Մեծ մասամբ ΔpVT-ն բացասական է, և ΔТ-ն Փոքր է լինում ΔuТ-ից։ Քանի որ ΔuТ-ի մեծությունն ու նշանը կախված են սկզբնական պայմաններից, ուստի միևնույն գազի համար տարբեր ջերմաստիճանների և ճնշումների դեպքում Ջոուլ-Թոմսոնի էֆեկտ կարող է տարբեր լինել՝ դրական (գազը հովանում է) կամ բացասական (գազը տաքանում է)։ Ջոուլ-Թոմսոնի էֆեկտի նշանի փոփոխությունը կոչվում է ինվերսիա (շրջում)։ Սենյակային ջերմաստիճանում գազերի մեծ մասի համար Ջոուլ-Թոմսոնի էֆեկտ ճնշման արժեքների լայն տիրույթում դրական է։ Ջրածնի և հելիումի համար Ջոուլ-Թոմսոնի էֆեկտի սովորական պայմաններում բացասական է, ինվերսիան վրա է հասնում միայն բավականաչափ ցածր ջերմաստիճաններում (հելիումի համար՝ —236°С ջերմաստիճանում)։ ճնշման ոչ մեծ տատանումների դեպքում ΔТ-ի փոքր արժեքներով բնութագրվող Ջ-Թ․ է․ կոչվում է դիֆերենցփալ էֆեկտ։ Դրոսելում ճնշման մեծ անկումների դեպքում գազի ջերմաստիճանը կարող է զգալիորեն փոխվել։ Օրինակ, 17°С սկզբնական ջերմաստիճանում 200-ից մինչև 1 մթն դրոսելման դեպքում օդը հովանում է 35 °C-ով։ Այս ինտեգրալ էֆեկտն ընկած է գազերի հեղուկացման տեխնիկական պրոցեսների հիմքում։ Քանի որ Ջոուլ-Թոմսոնի էֆեկտի մեծությունը որոշվում է միջմոլեկուլային փոխազդեցությամբ, ուստի այն կարեոր նշանակություն ունի իրական գազերի հատկությունների հետազոտման համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված* Հայկական սովետական հանրագիտարանի «Ջոուլ֊Թոմսոնի էֆեկտ» *հոդվածից (հ․ 9, էջ 523 )։*  |
**Մարգարիտ Խաչատրյան** (հուլիսի 31, 1970(1970-07-31), Չարենցավան, Հրազդանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դերասանուհի։

Կենսագրություն
--------------

Մարգարիտ Խաչատրյանը ծնվել է 1970 թվականի հուլիսի 31-ին, Չարենցավանում։ Ավարտել է Երևանի Հ. Շիրազի անվան դպրոցը։ Սովորել է Սոս Սարգսյանի ղեկավարած Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնի ստուդիայում, որտեղ նրան դասավանդել են Նիկոլայ Ծատուրյանը, Արմեն Էլբակյանը։ 1986 թվականին ընդունվել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դերասանական ֆակուլտետ (ղեկավար՝ Հրաչյա Ղափլանյան)։ Աշխատել է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան պետական ակադեմիական և Հ. Պարոնյանի անվան կոմեդիայի, ինչպես նաև «Արիոն» (հետագայում՝ Էդգար Էլբակյանի) թատրոններում։ Նկարահանվել է հեռուստատեսային բազմաթիվ հումորային նախագծերում՝ չդադարելով, ինչպես նաև կատարում է էստրադային երգեր։ 2016 թվականից Հայաստանի ազգային մշակութային հեռուստաընկերության մրցանակաբաշխության մասնագիտական ժյուրիի կազմում է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Մարգարիտ Խաչատրյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մարգարիտ Խաչատրյանը երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնում
* Համոզված եմ, որ այս տարիքում էլ ուշ չէ անձնական կյանքը կառուցելու համար. Մարգարիտ Խաչատրյան
* Այսօր մարդուն ծիծաղեցնելը շատ բարդ է․․․ հարցազրույց դերասանուհի Մարգարիտա Խաչատրյանի հետ
**Ղրիմի բոլոր սրբերի և Թեոդորոս զորավարի (Ստրատելատ) տաճար** (ռուս.՝ Храм во имя Всех Крымских Святых и Феодора Стратилата), քրիստոնեական տաճար Ղրիմի Ալուշտա քաղաքում։ 19-րդ դարի ճարտարապետության մեծագույն հուշարձան է։

*Հասցեն՝* Վլադիմիր Խրոմիխի փողոց, 16։

Պատմություն
-----------

1837 թվականին կոմս Մ. Ս. Վորոնցովի հրամանով և ճարտարապետ Գ. Տորիչելիի նախագծով Ալուշտայում կառուցվել է տաճարի շենք, որի զանգակատունը դարձել է Ալուշտայի քաղաքաշինության դոմինանտը։

Տաճարի շենքն ուղղափառ եկեղեցու համար անսովոր տեսք ունի, այն կառուցված է Անգլիայի գյուղական եկեղեցիների նմանությամբ՝ գոթական ճարտարապետության տարրերի օգտագործումով, ինչպես ճակատներում, այնպես էլ ներսույթներում։ Եկեղեցու պատկերակալը կառուցել է քաղքենի Պանտելեյմոն Բոչարովը Չեռնիգովի նահանգից։ Իսկ գավառական ճարտարապետ Ս. Դևոյի գծագրերով 1841 թվականին եկեղեցու շուրջը կառուցվել է ուղղանկյունաձև մետաղյա պարիսպ քարե սյուների վրա։

Նոր եկեղեցին օծվել է 1842 թվականի նոյեմբերի 30-ին Թեոդորոս զորավարի (Ստրատելատ) անունով։

1917 թվականի հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո Ալուշտայի տաճարը փակվել է, զանգակատունն ավերվել, իսկ խորհրդային տարիներին տաճարի շենքը վերածվել է ակումբի։

Թեոդորոս զորավարի տաճարը վերականգնվել է 20-րդ դարի վերջին։ Տաճարի վերականգնման թույլտվությունը համընկել է Ռուսաստանում քրիստոնեության ընդունման 1000-ամյակի (1988 թվական) և Ղրիմի բոլոր սրբերի հիշատակի եկեղեցական տոնի (դեկտեմբերի 28) հաստատման հետ։ Այդ առիթով Ալուշտայում վերականգված տաճարն օծվել է հանուն Ղրիմի բոլոր սրբերի և Թեոդորոս Ստրատելատի։

1992 թվականին կառուցվել է 37 մ բարձրությամբ նոր զանգակատուն։ Ավելի ուշ կառուցվել է նոր գավիթ, որի առաստաղը զարդարել է «Ամենասուրբ Աստծվածածին» որմնանկարը։ Եկեղեցու արևելյան ճակատին խճանկարով պատկերվել է Ս. Թեոդորոս զորավարը։ Հեղինակներն են նկարիչներ Ս. Մարկինը և Ա. Գուբսկին։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* Ս. Թեոդորոս զորավարի խճանկարըՍ. Թեոդորոս զորավարի խճանկարը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։

Աղբյուրներ
----------

* Храм Всех Крымских Святых
* Храм Всех Крымских Святых и Феодора Стратилата
**Նիևե կերկ** (հոլ.՝ Nieuwe Kerk, «Նոր եկեղեցի»), եկեղեցի Նիդեռլանդներ Դելֆտ քաղաքում։ Տեղակայված է քաղաքի գլխավոր հրապարակում՝ քաղաքապետարանի դիմաց։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցու առաջին փայտե շենքը կառուցվել է 1351 թվականին և նվիրված էր Մարիամ Աստվածածնին։ Քարե եկեղեցու կառուցումը սկսվել է 1396 թվականին, 1420 թվականին կառուցվել է եկեղեցին, իսկ զանգակատան շինարարությունը տևել է մինչև 1496 թվականը։ Եկեղեցու նոր հովանավորյալն է դարձել Սուրբ Ուրսուլան։

Եկեղեցու նախագիծը համապատասխանում է ավանդական քրիստոնեական խորհրդանշական կանոններին. խաչաձևը Քրիստոսի խորհրդանիշն է, երգչախմբի տաղավարիի 12 սյուները խորհրդանշում են 12 առաքյալներին, 4 քառակուսի սյուները` չորս ավետարանչականներին, իսկ կենտրոնական նավի 16 սյուները` 16 մարգարեներին։

1536 թվականի մայիսի 3-ին կայծակը հարվածել է եկեղեցական աշտարակին, ինչի արդյունքում ուժեղ հրդեհ է բռնկվել, որի հետևանքով երգեհոնը, զանգերը և վիտրաժներով պատուհանները ավերվել են, իսկ վերին նավի տանիքը՝ փլուզվել։ 1654 թվականի հոկտեմբերի 12-ին վառոդի պահեստում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով եկեղեցին շատ վնասներ է կրել, սակայն հաջորդ տարվա գարնանն արդեն վերականգնվել է և գործել։ 1872 թվականին կայծակը ոչնչացրել է եկեղեցական աշտարակի սայրը։ Ներկայիս աշտարակն ունի 108,75 մետր բարձրություն և բարձրությամբ համարվում է երկրորդը՝ Ուտրեխտի մայր տաճարից հետո։ Վերականգնողական աշխատանքները կատարվել են 1920-ական, 1960-ական և 1980-ական թվականներին։ 1930-ականներին տեղադրվել են նոր վիտրաժներ։ Վիտրաժային պատուհանների մեծ մասը Վիլեմ Կոնեյնենբյուրգի աշխատանքն է։

Ժամանակակից երգեհոնն ունի 48 ձայն և շուրջ 3000 խողովակ։ Այն ստեղծվել է Ուտրեխտի «Յ․ Բեց և գործընկերներ» ընկերության վարպետների կողմից և տեղադրվել 1839 թվականին։ Զանգակատան զանգերը թվագրվում են 1660-ական թվականներին։ Դրանք ձուլվել են քաղաքապետարանի զանգերի մնացորդներից, որոնք խիստ տուժել էին 1618 թվականի հրդեհի արդյունքում։

Ներկայումս եկեղեցին գործածվում է և որպես հոգևոր շինություն (պատարագներն իրականացվում են կիրակի օրերին և քրիստոնեական տոների ժամանակ) և որպես թանգարան։ Այստեղ նաև անցկացվում են երգեհոնային երաժշտության համերգներ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նիդեռլանդների հուշարձանների ցուցակ
2. ↑  *Делфт* հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում

Արտաքին հղումներ
----------------

Nieuwe Kerk (Delft)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · LinkedIn · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4651838-1 · LCCN: n92021190 · VIAF: 138429430, 159586187 · WorldCat VIAF: 138429430, 159586187 |

 |
**Փոլ Չաթեր** (հայկական անունը՝ *Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյան*, սեպտեմբերի 8, 1846(1846-09-08), Կալկաթա, Բրիտանական Հնդկաստան - մայիսի 27, 1926(1926-05-27), Բրիտանական Հոնկոնգ, Միացյալ Թագավորություն), հայազգի պետական-հասարակական գործիչ, մեծահարուստ։

Ծնվել է Կալկաթայում։ 1859 թվականին քրոջ հետ հաստատվել է Հոնկոնգում, շուտով դառնալով ոչ միայն տեղի հայ համայնքի, այլև ողջ Հոնկոնգ կղզու ամենանշանավոր դեմքը։ Հասել է Հոնկոնգի «ամենանշանավոր, ամենաազդեցիկ, ամենահարուստ մարդու աստիճանին», դարձել «թիվ առաջին քաղաքացին»։

1876-1926 թվականներին ղեկավարել է Հոնկոնգի հաշտարար դատարանը, 40 տարի եղել է Հոնկոնգի գեներալ-նահանգապետի առաջին խորհրդականը, Հոնկոնգի գործադիր և օրենսդիր խորհուրդների անդամ։

Նրա օժանդակությամբ կառուցվել են Հոնկոնգի համալսարանը, դպրոցներ, հիվանդանոցներ, բնակելի տներ, Հոնկոնգի նավահանգիստը։ Որպես Հոնկոնգի ներկայացուցիչ, բազմիցս մասնակցել է միջազգային միջոցառումների։ Եղել է նաև ազգային խոշոր բարերար, նյութական օգնություն է ցույց տվել հնդկահայ եկեղեցիներին և դպրոցներին, Էջմիածնին, հետաքրքրվել է Հայաստանով։

1902 թվականին նրան շնորհվել է Սըր տիտղոսը։ Տիրել է խոշոր բանկերի, հողատարածությունների, առևտրական նավատորմի։

Մահացել է Հոնկոնգում։ Մահից հետո նրա մարմարե պալատը վերածվել է թանգարանի, որտեղ պահվել են չինական, հնդկական, մալայական արվեստի մեծարժեք գործեր։ Նրան համարել են «ամենաբարի ու շռայլ մարդը Չինաստանում»։ Հոնկոնգի երկու կենտրոնական փողոցներ կրում են «Սըր Փոլ Չաթեր» և «Աստվածատրյան» անվանումները։

Պատկերասրահ
-----------

* Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի անունով կոչվում է Հոն Կոնգի  կենտրոնական այգին Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի անունով կոչվում է Հոն Կոնգի կենտրոնական այգին
* Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի անունով Հոն Կոնգի  կենտրոնական այգում Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի անունով Հոն Կոնգի կենտրոնական այգում
* Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի  անունով կոչվում է Հոն Կոնգի գլխավոր պողոտան Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի անունով կոչվում է Հոն Կոնգի գլխավոր պողոտան
* Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի  անունով կոչվում է Հոն Կոնգի մեկ այլ փողոցը Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի անունով կոչվում է Հոն Կոնգի մեկ այլ փողոցը
* Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի կառուցված տաճարը Հոն Կոնգում Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի կառուցված տաճարը Հոն Կոնգում
* Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի անունով հիմնադրության քարը տաճարում Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի անունով հիմնադրության քարը տաճարում
* Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի անունով հիմնադրության քարը Կովլուն քաղաքամարզի խոլլի բակում Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի անունով հիմնադրության քարը Կովլուն քաղաքամարզի խոլլի բակում
* Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի կառուցված Կովլուն քաղաքամարզի խոլլը Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի կառուցված Կովլուն քաղաքամարզի խոլլը

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2 3 4
2. ↑  Արծվի Բախչինյան, Ծագումով հայ են, Ե. «Ապոլոն», 1993, էջ 233։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1131111427 · ISNI: 0000 0000 4697 9323 · LCCN: nr00000609 · VIAF: 56446547 · WorldCat VIAF: 56446547 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ 1 ցեխին (այլ կիրառումներ)
**1 ցեխինը** (**1 ձեկկինո**, իտալ.՝ *zecchino),* Պապական մարզի Բոլոնիա կիսանկախ քաղաքում (Հյուսիսային Իտալիա) շրջանառություն ունեցած ոսկե մետաղադրամ էր։ Հատվել է 1737 - 1787 թվականներին։

Բոլոնիայի ցեխինի բաղադրությունը՝ 98,6% հարգի ոսկի, կշիռը՝ 3,5 գրամ։

Մեկ ցեխինի (ձեկկինո) արժեք ունեցող մետաղադրամները Բոլոնիայում շրջանառության են թողվել 8 տարբեր տեսակներով.

1 ցեխին (Բոլոնիա, 1737 - 1738)
------------------------------

1 ցեխին (Բոլոնիա, 1740)
-----------------------

### Պատմություն

1740 թվականի այս դրամատեսակը cede vacante-ի (*«թափուր Աթոռի»*) ժամանակամիջոցի թողարկում է։ Հատվել է Բոլոնիայում, Հռոմի պապ Կղեմես XII-մահից հետո (փետրվարի 6, 1740)՝ ընդհանուր շրջանառության համար և միայն այդ թվականին, մինչև նոր պապի (Բենեդիկտոս XIV -ի) նշանակումը։

### Նկարագրություն

Նախորդ 1 ցեխին դրամից չի տարբերվում կշռով, չափսով կամ ոսկու բաղադրությամբ (98,6% ոսկի)։ 1737 - 1738 թվականների ցեխինից զանազանվում է միայն դիմերեսի վրա նշված տարեթվի և «zecchino» բառի տեղադրությամբ։

***Դիմերես***  

Դրամի երեսի կողմի կենտրոնում՝ երկու հերալդիկ վահան, վերևում՝ տարեթիվը (1740)։

***Դարձերես***  

Դրամի ռևերսի վրա պատկերված է հերալդիկ ծառացած առյուծ՝ թաթի մեջ դրոշակ բռնած, իտալերեն դենոմինացիայով (ZECCHINO)։

### Նումիզմատական արժեք

Հասվի առնելով, որ այս ոսկե դրամը հազվագյուտ է և ոչ հաճախ է երևան գալիս աճուրդներում, նրա նումիզմատական արժեքը որոշակիորեն չի նշվում։

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Բոլոնիայի մետաղադրամներ |
| --- |
|  |
| 
* Կես կվատրինո
* 1 կվատրինո
* Կես բայոկկո
* 1 բայոկկո
* 2 բայոկկո
* 4 բայոկկո
* 4 բայոկկո
* 1 կարլինո
* 2 կարլինո
* Կես բոլոնյինո
* 1 բոլոնյինո
* 2 բոլոնյինո
* 2 ու կես բոլոնյինո
* 4 բոլոնյինո
* 5 բոլոնյինո
* 8 բոլոնյինո
* 10 բոլոնյինո
* 12 բոլոնյինո
* 16 բոլոնյինո
* 20 բոլոնյինո
* 24 բոլոնյինո
* 26 բոլոնյինո
* 30 բոլոնյինո
* 40 բոլոնյինո
* 50 բոլոնյինո
* 80 բոլոնյինո
* Կես սկուդո
* 1 սկուդո
* Կես ցեխին
* 1 ցեխին
* 2 ցեխին
* 5 ցեխին
* 10 ցեխին
* 5 պաոլի
* 10 պաոլի
* 15 պաոլի
* 30 պաոլի
* 60 պաոլի
* 1 դոպպիա
* 2 դոպպիա
* 4 դոպպիա
* 1 կվադրուպլա
* Չհամարակալած ցանկի տարր

 |

 |
**Ադրիանա Մանուելա Ռամոնա Ելլինեկ** (գերմ.՝ Adriana Manuela Ramona Jellinek), մականունը՝ **Մերսեդես** (իսպ.՝ Mercédes; սեպտեմբերի 16, 1889(1889-09-16), Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա - փետրվարի 23, 1929(1929-02-23), Վիեննա, Առաջին Ավստրիական Հանրապետություն), ավստրիացի ձեռնարկատեր Էմիլ Ելլինեկի դուստրը, ում անունով էլ կոչվել է «Mercedes-Benz» ավտոմոբիլային ապրանքանիշը։

Մերսեդեսը եղել է Էմիլ Ելլինեկի և Ռախել Գոգման Ցենտրոբերտի (գերմ.՝ Rachel Goggmann Cenrobert, 1854—1893): Եղել է Վիեննայի գլխավոր ռաբբի Ադոլֆ Ելլինեկի թոռնուհին։ Մայրը եղել է սեֆարդական ծագմամբ հրեա, ով ծնունդով Ալժիրից էր։ Տանը նրան կոչել են «Մերսեդես» (սեֆարդերեն՝ «փափկասրտություն» բառից։ Նրա հայրը և ավստրիացի բանկիր և ավտոապրանքանիշի համասեփականատեր Գոթլիբ Դայմլերը, աղջկա անունով են անվանել թողարկվելիք ապրանքանիշը։ «Մերսեդեսը» հանդիսանում էր «Դայմլերի» նախկին մոդելների և այնպիսի տեխնիկական նորարարությունների համադրություն, ինչպիսիք են կնիքված շրջանակը և ներթող կափարիչների մեխանիկական շարժակը, որից հետագայում ստիպված են եղեկ հրաժարվել։ Պարզվել է, որ մեքենան բավականին կառավարելի է և, գլխավորը, հուսալի շահագործման մեջ։ Այդ օրվանից, «Մերսեդես» անվանումը դարձել է «Դայմլերի» ֆիրմայի այցեքարտը։ Ֆիրմայի մնացած բոլոր մոդելները թողարկվել են այս ապրանքանիշի ներքո։ Սերիայի առաջին ավտոմեքենան եղել «Mercedes 35 PS» մոդելի մեքենան, որը թողարկվել է 1901 թվականին։ 1902 թվականի փետրվարի 23-ին «Mercedes» անվանումը գրանցվել է որպես ապրանքանիշի պաշտոնական անվանում։ Նույն տարում, Փարիզի ավտոմոբիլային ցուցադրության ժամանակ ապրանքանիշի տաղավարի մոտ փակցվել է աղջկա լուսանկարը։ 1903 թվականի հունիսի Էմիլ Ելլինեկին թույլատրել են պաշտոնապես փոխել իր ազգանունը «Ելլինեկից» «Ելլինեկ- Մերսեդեսի»։

Մերսեդեսը ապրել է Վիեննայում և հայտնի է եղել սկանդալային երկու բաժանումներով։ Ունենալով լավ ձայն՝ զբաղվել է երգեցողությամբ, սակայն չի կիսել ավտոմեքենաների նկատմամբ հոր սերը։ Մահացել է 1929 թվականին՝ քաղցկեղից։

Նրա եղբայրը եղել է ավստրիացի գրականագետ Ռաուլ Ֆերդինանդ Ելլինեկը (1888—1939):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #143613537 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. ↑  «Parting Shot»։ *The Automobile* **30** (7): 98։ September 2012


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · Rodovid |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 143613537 · VIAF: 167963114 · WorldCat VIAF: 167963114 |

 |
**Ուելի Մաուեր** (գերմ.՝ Ueli Maurer, դեկտեմբերի 1, 1950(1950-12-01), Վետցիկոն), շվեյցարիացի պետական և քաղաքական գործիչ։ Շվեյցարիայի նախագահը 2013 թվականի հունվարի 1-ից մինչև դեկտեմբերի 31-ը և 2019 թվականի հունվարի 1-ից։

Կենսագրություն
--------------

Շվեյցարացի գյուղացու որդի։ Վեց երեխաների հայր։

Ցյուրիխի խորհրդարանի պատգամավոր 1983-1991 թվականներին, 1990-1991 թվականներին՝ նախագահ։ Շվեյցարիայի Ազգային խորհրդի պատգամավոր 1991 թվականից։ Դաշնային խորհրդի 111-րդ անդամ, Շվեյցարիայի պաշտպանության, քաղաքացիական պաշտպանության և սպորտի դեպարտամենտի ղեկավար, 2009 թվականի հունվարի 1-ից մինչև 2015 թվականի դեկտեմբերի 31-ը, ֆինանսների դեպարտամենտի ղեկավար 2016 թվականի հունվարի 1-ից։ Շվեյցարիայի ժողովրդական կուսակցության անդամ, 1996-2008 թվականներին նրա նախագահը։ Նրա ընտրությունը Դաշնային խորհրդում ուղեկցվել է բազմաթիվ սկանդալներով։ Ազգայնական կողմնորոշում ունեցող քաղաքական գործչի համբավ ունեցող Մաուրերի թեկնածությունն առաջացրել է լիբերալ կողմնորոշված հասարակության առարկությունը։ Սակայն ընտրվելու համար պահանջվող ձայների նվազագույն քանակով անցել է Դաշնային խորհուրդ՝ որպես երկրի ներկայիս խորհրդարանում ամենամեծ ներկայացուցչություն ունեցող կուսակցության անդամ։ 2012 թվականի հունվարի 1-ից Շվեյցարիայի փոխնախագահ է։ 2013 թվականի հունվարի 1-ից դեկտեմբերի 31-ը Շվեյցարիայի նախագահն է։ 2018 թվականի հունվարի 1-ից ընտրվել է Շվեյցարիայի փոխնախագահ։

2018 թվականի դեկտեմբերի սկզբին ընտրվել է երկրի երկրորդ նախագահ։ Պաշտոնը ստանձնել է 2019 թվականի հունվարի 1-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2 3  Historische Lexikon der Schweiz, Dictionnaire historique de la Suisse, Dizionario storico della Svizzera (գերմ.) — Bern: 1998.
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1023936070 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
4. ↑  Парламент Швейцарии избрал президента на следующий год
5. ↑  Президентом Швейцарии на 2019 год стал Уэли Маурер.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Профиль на сайте парламента Швейцарии(անգլ.)
* Биография в «Историческом словаре Швейцарии» на французском, немецком и итальянском языках.
* Биография на www.munzinger.de(գերմ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1023936070 · ISNI: 0000 0001 1132 5853 · SUDOC: 253572851 · VIAF: 161789385 · WorldCat VIAF: 161789385 |

 |
**Օսիպենկոյի փողոց** (ռուս.՝ Улица Осипенко), փողոց Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքի Լենինյան շրջանում։ Անվանվել է խորհրդային օդաչու, Խորհրդային Միության հերոսի կոչմանն արժանացած առաջին կանանցից մեկի՝ Պոլինա Դենիսովնա Օսիպենկոյի (1907-1939) պատվին։ Սկիզբ է առնում Ավիացիոննայա փողոցից և ավարտվում Ստաչկայի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 1000 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Դոնի Ռոստով քաղաքի Օսիպենկոյի փողոցը սկսվում է Ավիացիոննայա փողոցից, հատում Էնտուզիաստների նրբանցքը, Կալինինի փողոցը, Կիևսկի, Սպորտիվնի, Յուգովի նրբանցքները, Անդրեյ Սլադկովի փողոցը, Խոլմոգորսկի նրբանցքը, Կրուպսկայայի, Պրոմեժուտոչնայա, Կրասնայա փողոցները և ավարտվում Ստաչկայի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 1 կիլոմետր է։ Փողոցում կա համարակալված 86 շինություն։

Օսիպենկոյի փողոցի փոստային դասիչներն են՝ 344004, 344058։

Փողոցն անվանվել է խորհրդային օդաչու, Խորհրդային Միության հերոսի կոչմանն արժանացած առաջին կանանցից մեկի՝ Պոլինա Դենիսովնա Օսիպենկոյի (օրիորդական ազգանունը՝ Դուդնիկ, 1907-1939) պատվին։ 1937 թվականի ամռանը Պոլինա Օսիպենկոն գերազանցել է թռիչքների բարձրության համաշխարհային երեք ռեկորդ՝ բեռով և առանց բեռի։ 1938 թվականին նա ղեկավարել է Սևաստոպոլ-Արխանգելսկ անվայրէջք թռիչքը։ Նրա անձնակազմը սահմանել է նաև փակ կորագծով հեռավորության կանանց համաշխարհային ռեկորդը։ Պոլինա Օսիպենկոն զոհվել է 1939 թվականի մայիսի 11-ին ինքնաթիռի վթարի ժամանակ։ Թաղված է Մոսկվայի Կարմիր հրապարակում՝ Կրեմլի պատի մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Осипенко, Полина Денисовна.»։ Сайт «Герои страны».։ Վերցված է 2019 Մայիս 3

Աղբյուրներ
----------

* Улица Осипенко в Ростове-на-Дону
* Подробная карта Улица Осипенко, город Ростов-на-Дону со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс Улица Осипенко, г. Ростов-на-Дону
**Հայրենակիցների հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник землякам), հուշարձան Ռուսաստանի Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն-Ալանիայի Մոզդոկ քաղաքում։ Նվիրված է Հայրենական մեծ պատերազմի մարտադաշտերում զոհված մոզդոկցիների հիշատակին։ Տեղադրվել է 1979 թվականին Հաղթանակի հրապարակում, երկաթուղային կայարանի մոտ։ Հեղինակն է քանդակագործ Չ. Ու. Ձանագովը, համահեղինակը՝ Ս. Պ. Սանակոևը, նկարիչը՝ Մ. Օ. Ցարիկաևը։

Պատմություն
-----------

Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետության Մոզդոկ քաղաքում կան բազմաթիվ վայրեր, որտեղ հավերժացվել է Հայրենական մեծ պատերազմի հերոսների հիշատակը։ Դրանցից գլխավորը 1941-1945 թվականների Հայրենական պատերազմի տարբեր ճակատներում զոհված հայրենակիցների հուշարձանն է, որը տեղադրվել է Հաղթանակի հրապարակում, երկաթուղային կայարանի մոտ։ Երեք սվինների տեսքով հուշարձանը տեղադրվել է 1979 թվականին։ Հեղինակն է քանդակագործ Չ. Ու. Ձանագովը, համահեղինակը՝ Ս. Պ. Սանակոևը, նկարիչը՝ Մ. Օ. Ցարիկաևը։

Նկարագրություն
--------------

Հեռվից երևում են սեղանաձև երեք մույթ-կոթողներ, որոնք նեղանում են դեպի վերև։ Վերևում, մոտավորապես հինգ մետր բարձրության վրա, կոթողներները միակտուր ծոփոր-օղակի օգնությամբ միավորված են միասնական հորինվածքում, որի վրա փորագրված են տարբեր հանդերձավորումով զինվորների ռելիեֆային դիմանկարները, որոնք փառաբանում են մոզդոկցի զինվորների անմահ գործը։ Այդ մույթերը միավորված են ոչ միայն արտաքնապես. երեք կոթողները միավորող ծոփոր-օղակի վրա կա հետևյալ գրությունը. «Ընկած հերոս հայրենակիցներին»։ Հուշակոթողի կողքերից գրված են տարեթվերը. «1941-1945»։

Պատերազմի տարիներին Մոզդոկից և շրջանից ընդամենը ռազմաճակատ է մեկնել ավելի քան 11 հազար մարդ, որոնցից 5 հազարից ավելին չի վերադարձել։ Մոզդոկցիները մարտնչել են Հայրենական մեծ պատերազմի բոլոր ճակատներում՝ ցույց տալով հերոսություն, արիություն, քաջություն, սերը երկրի նկատմամբ, հանուն նրա իրենց կյանքը տալու պատրաստակամություն։ Մոզդոկցիներից ութն արժանացել են բարձրագույն՝ Խորհրդային Միության հերոսի, երեքը՝ ռազմական փառքի շքանշանի ասպետի կոչման։ Մոզդոկցիներից ինը Հայրենական մեծ պատերազմի ականավոր զորահրամանատարներ էին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Моздок, Северная Осетия, памятник землякам»
Պրոպագանդային պաստառներ, Պետրոգրադ, 1917
**Ագիտացիա** (լատ.՝ agitatio - դրդել, մղել, շարժել, շարժման հրահրել), մասսաների գիտակցության ու տրամադրության վրա ներգործող, որոշակի գաղափարների ու կոչերի միջոցով նրանց հասարակական, քաղաքական կարևոր խնդիրների լուծմանը մասնակից դարձնող քաղաքական գործունեություն։

Դասակարգերի ու կուսակցությունների պայքարում ագիտացիա հզոր զենք է։ Վ․ Ի. Լենինը նշել է կուսակցության գաղափարական, քաղաքական աշխատանքի երեք տեսակ՝ տեսական գործունեություն, պրոպագանդա և ագիտացիա։

Պրոպագանդայի համեմատությամբ ագիտացիաի առանձնահատկությունը մասսայականությունն է, ավելի մասնավոր ու կոնկրետ գաղափարների, գիտելիքների տարածումը։

Միջոցներ
--------

Ագիտացիայի միջոցներն են՝

* մամուլը,
* ռադիոն,
* հեռուստատեսությունը,
* կինոն,
* պլակատը,
* ծաղրանկարը,
* թռուցիկները,
* կոչերը և այլն։

Ագիտացիան կարևոր տեղ է գրավում ԽՄԿԿ գաղափարական աշխատանքի զինանոցում։ Նրա բովանդակությունը կապված է կուսակցության առջև դրված կոնկրետ խնդիրների հետ։

Բոլշևիկյան ագիտացիայի հիմնական հատկանիշներ
------------------------------------------

Բոլշևիկյան ագիտացիայի հիմնական հատկանիշներն են՝ բարձր գաղափարայնությունը, նպատակասլացությունը, ճշմարտացիությունը, մատչելիությունը, պարզությունը, կոնկրետությունը, մարտական և հարձակողական բնույթը։ Ագիտացիան վարող անձին անվանում են *ագիտատոր*։

Տես նաև
-------

* Գովազդ
* Դեմագոգիա

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 51)։*  |
**Մետրոպոլիտ**, միտրոպոլիտ (հուն․— մայրաքաղաքացի), հոգևոր բարձր պաշտոնյա քրիստոնեական եկեղեցիներում։ Սկզբնապես եղել է տվյալ նահանգի գլխավոր քաղաքի (մետրոպոլիայի, որից և անվանումը) եպիսկոպոսը Հռոմեական կայսրությունում։ Մետրոպոլիտի իրավասության շրջանակները վերջնականապես որոշվել են Նիկիայի 1-ին տիեզերաժողովում (325 թ), ապա Անտիոքի եկեղեցաժողովում (341 թ)։ Մետրոպոլիտները իրավունք ունեին գումարել նահանգի եկեղեցական ժողովները, հսկել իրենց հոգևոր իշխանությանը ենթակա գավառների եկեղեցական գործերը։ Մետրոպոլիտներին ընտրում էին եպիսկոպոսները։ Արևմտյան Եվրոպայում 5-րդ դարից հետո մետրոպոլիտների իրավասության շրջանակները նեղացել են, հետզհետե նրանք հավասարվել են եպիսկոպոսներին (բացառությամբ Անգլիայի, ուր ցարդ պահպանվել է մետրոպոլիտի հոգևոր իրավազորությունը)։ 11-րդ դարից մետրոպոլիտները զրկվել են նույնիսկ գավառներում եկեղեցական ժոդովներ հրավիրելու իրավունքից։ XIX դ․ կաթոլիկ եկեղեցիներում Մետրոպոլի պաշտոնը անվանական էր, հիշվում էր սոսկ որպես տիտղոս։ Բողոքական եկեղեցիներում Մետրոպոլիտների իրավունքները որոշ չափով պահպանվեցին։ Ռուսաստանը մինչև 1589 թվականը (պատրիարքության հաստատվելը) դիտվել է որպես մեկ մետրոպոլիտություն՝ մետրոպոլիտի գլխավորությամբ, որը մինչև 13-րդ դ․ նստում էր Կիևում, ապա՝ Վլադիմիրում, իսկ 14-րդ դարից՝ Մոսկվայում։ Հայաստանյայց եկեղեցում, ըստ Հովհաննես Դրասխանակերտցի պատմիչի, Մետրոպոլիտ պաշտոնը եղել է տակավին 4-րդ դարից և պահպանվել նաև հետագայում (13-րդ դարի Սյունյաց մետրոպոլիտ էր պատմագիր Ստեփանոս Օրբելյանը և այլն)։ Հայ եկեղեցական նվիրապետության մեջ Մետրոպոլիտը դասվել է ընդհանրական և տեղական կաթողիկոսներից հետո։ Երբեմն էջմիածնի Մայր աթոռը մետրոպոլիտի տիտղոսը շնորհել է եպիսկոպոսներին, սոսկ որպես պատիվ։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 488)։*  |
**Նաջիբա Հաշիմբեկ ղիզի Մելիքովա** (ադրբ.՝ Nəcibə Haşımbəy qızı Məlikova, հոկտեմբերի 25, 1921(1921-10-25), Բուզովնա, Բաքվի գավառ, Ադրբեջանական ԽՍՀ - հուլիսի 27, 1992(1992-07-27), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի թատրոնի և կինոյի դերասանուհի, Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի ժողովրդական արտիստուհի (1974);

Կենսագրություն
--------------

Նաջիբա Մելիքովան ծնվել է 1921 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Բաքվի Բուզովնա գյուղում։ Նա ստացել է իր առաջին կրթությունը գյուղում և Բաքվում։ Նա սովորել է Բաքվի թատրոնի դպրոցում (1940-1943)։ Նա գնաց Գանձակ `Գանձակի պետական դրամատիկական թատրոնում աշխատելու համար։ Այստեղ մի որոշ ժամանակ աշխատելուց հետո նա վերադարձել է Բաքու։ Նա մտավ Ադրբեջանի պետական թատրոնի ինստիտուտ և ավարտել է 1951 թվականին։ 1952 թվականից սկսած աշխատել է ազգային դրամատիկական թատրոնում։ Նաջիբա Մելիքովան բնորոշ էին դասական և ժամանակակից ադրբեջանական դրամատուրգների, համաշխարհային գրողների, հիմնականում դրամա ստեղծագործություններում և որոշ կոմեդիաներում մի շատ դերերը։ Լավագույններից են՝ «Խումար» (Հուսեյն Ջավիդ), «Շամամա» (Աբդուռահիմ Հախվերդով), «Բոյուքխանըմ» (Ջաֆար Ջաբարլի), «Աթլաս» (Միրզա Իբրահիմով), «Զերիֆե» (Նաբի Խազրի Բաբաև), «Խուրաման» (Սամեդ Վուրղուն), «Զիբա խանըմ» (Միրզա Ախունդով), «Օգուդալովա» (Ալեքսանդր Օստրովսկի), «Սոֆիա Իվանովնա» (Մաքսիմ Գորկի), «Դոկտորի կինը» (Նազըմ Հիքմեթ), «Սուսենբեր» (Ալեքսանդր Շիրվանզադե), «Ագնեսսա» (Յոհան Ֆրիդրիխ Շիլլեր), «Էստրելիա» (Լոպե դե Վեգա) և այլն։

Նաջիբա Մելիքովան արժանացել է 1959 թվականի հունիսի 10-ին Ադրբեջանի վաստակավոր արտիստ և 1974 թվականի հունիսի 1-ին Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստի պատվավոր կոչման։

Նաջիբա Մելիքովան մահացել է 1992 թվականի հուլիսի 27-ին Բաքվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Internet Movie Database — 1990.
2. ↑  НАДЖИБА МЕЛИКОВА
3. ↑  Նաջիբա Հաշիմբեկ ղիզի Մելիքովա
4. ↑  Արվեստի գործիչների պատվավոր կոչումներ շնորհելու մասին


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Փոլ Դուգլաս Քովերդել** (անգլ.՝ Paul Douglas Coverdell, հունվարի 20, 1939(1939-01-20), Դե Մոյն, ԱՄՆ - հուլիսի 18, 2000(2000-07-18), Ատլանտա), ամերիկացի հանրապետական, քաղաքագետ։ Ներկայացնում էր Ջորջիա նահանգը Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների սենատում 1993 թվականից մինչև մահը։

Կենսագրություն
--------------

Փոլ Դուգլաս Քովերդելը ծնվել է 1939 թվականի հունվարի 20-ին Այովայի Նահանգի, Դե-Մոյն քաղաքում, վախճանվել է 2000 թվականի հուլիսի 18-ին, Ջորջիա նահանգի Ատլանտա քաղաքում։ 1961 թվականին ավարտել է Միսսուրիի համալսարանը, ծառայության է անցել ԱՄՆ-ի բանակում 1962 թվականից մինչև 1964 թվականը։ Ջորջիայում եղել է բիզնեսմեն։ 1971 թվականից 1989 թվականը եղել է նահանգի սենատի անդամ, որտեղ նա 1974 թվականին ընտրվել է փոքրամասնության նախագահ։ Քովերդելը մասնակցել է Ջորջ Հերբերտ Ուոկեր Բուշի նախագահական նախընտրական կազմակերպությունում 1988 թվականին, 1989 թվականից մինչև 1991 թվականը եղել է «Խաղաղության կորպուս» կազմակերպության տնօրենը։

Բողոքական քրիստոնյա է։ Քովեդելայի արձանը գտնվում է Ատլանտայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Find A Grave — 1996.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Paul Coverdell at the *Biographical Directory of the United States Congress*(անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · American National Biography · Notable Names Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2001016739 · VIAF: 21787957 · WorldCat VIAF: 21787957 |

 |
**Կանցերոֆոբիա** (լատ.՝ cancer և հունարեն՝ φόβος, «վախ»), ինչպես նաև կարցինոֆոբիա՝ իռացիոնալ վախ հիվանդանալ չարորակ նորագոյացություններով, նոզոֆոբիայի տարատեսակ (վախ հիվանդանալուց)։ Հանդիպում է նևրոզների, օբսեսիայի, փսիխաստենիայի, սևամաղձային նևրոզի դեպքում։

Կանցերոֆոբիան հաճախ առաջանում է փսիխոգեն։ Քաղցկեղի պատճառով հարազատի մահից հետո կամ հիվանդի ստուգման ընթացքում բժշկի անզգույշ խոսքը կարող է հիվանդի մոտ միտք առաջանալ, որ նա հիվանդ է քաղցկեղով։ Ցանկացած հիվանդության ախտանիշ, կանցերոֆոբիայով տառափողները մեկնաբանում են որպես ուռուցքի առաջացում, ինչը նրանց մոտ առաջացնում է խուճապ, իսկ քաղցկեղի մասի ցանկացած հիշատակություն հանգեցնում է տրամադրության անկման[1]։

Չարորակ ուռուցքների առկայությունը ստուգելու համար հետազոտությունների անցումը, որպես կանոն չի թեթևացնում կանցերոֆոբիան. հիվանդների մոտ հաճախ միտք է ծագում, որ բժիշկները ճիշտ ախտորոշումը չեն ասում, քանի որ նա բժշկի է դիմել շատ ուշ և այլևս հնարավոր չէ նրան օգնել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Канцерофобия // Психологическая энциклопедия.

Արտաքին հղումներ
----------------

* **Կանցերոֆոբիա՝**հոդված PsyPortal հոգեբանական պորտալում
**Ֆլորենցիա** (իտալերեն՝ Provincia di Firenze), գավառ Իտալիայի Տոսկանա մարզում։

Աշխարհագրություն
----------------

Գավառի տարածքը կազմում է 3514 կմ2 է, իսկ բնակչությունը՝ 980 հազար մարդ։ Գավառի հիմնական մասը գտնվում է Առնո գետի հովտում։ Գավառի հյուսիսարևմտյան մասը, որը գտնվում է Ապենինների վրա, չի ենթարկվել ուրբանիզացմանը։

Հյուսիսում սահմանակցում է Էմիլիա-Ռոմանիա մարզին, հարավում-արևելքում Արենցոյին, հարավում՝ Սիենա գավառին, արևմուտքում՝ Պիզա, Լուկա, Պիստոյա և Պրատո գավառներին։

Ֆլորենցիա քաղաքի կոմունան միաժամանակ համարվում է գավառի և Տոսկանա մարզի վարչական կենտրոնը։

Պատմություն
-----------

Ֆլորենցիա գավառը հանդիսանում է Տոսկանա դքսության պրեֆեկտուրայի իրավահաջորդը։ 1860 թվականի Իտալիայի միավորումից հետո ստեղծվել է Ֆլորենցիայի մարզը։ 1865 թվականին № 2248 օրենքի հաստատումից հետո (1865 թվականի մարտի 20) երկրում ստեղծվում են գավառներ, որոնց թվում էր նաև Ֆլորենցիան, մունիցիպալիտետ՝ ընտրվող խորհրդժողովով։

1922 թվականի ֆաշիզմի հաստատումից հետո, խորհուրդը փոխարինվում է հատուկ հանձնաժողովով, իսկ 1928 թվականից ղեկավարությունը անցում է կառավարչին և ռեկտորներին, որոնք ընտրվում էին ներքին գործերի նախարարի կողմից։ Այս օրենքները գործում էին մինչև 1944 թվականի օգոստոսի 11-ը (ռեժիմի անկումը)։ Ֆաշիզմի տարիներին գավառը համակերպվում էր հաճախակի կատավող տարածքային փոփոխություններին։

Վերջապես, 1922 թվականին, գավառի կազմից դուրս են գալիս Պրատո, Կանտագալա, Կարմինյանո, Մոնտոմուրլո, Պոջո-ա-Կայանո, Վայանո և Վերնիո համայնքները, որոնցից կազմվել է Պրատո գավառը։

Տես նաև
-------

* Ֆլորենցիայի հանրապետութուն

Արտաքին հղումներ
----------------

* google-ի քարտեզում =
* Archived 2008-04-02 at the Wayback Machine.
Նախադասության մեջ **կոչականը** ցույց է տալիս, թե ում կամ ինչին է ուղղված խոսքը։ Կոչականը կարող է լինել բառ կամ անվանական բառակապակցություն։ Կոչական գերադաս անդամը ուղղական հոլովով գոյական է կամ գոյականաբար գործածված բառ։

Օրինակներ
---------

* Շնորհավորում եմ, *սիրելի՛ս*, ծննդյանդ տարեդարձի առթիվ։
* Հիշում եմ դեմքը քո ծեր, *մա՛յր իմ անուշ ու անգին։*
* *Ա՛ստղ*, ընկիր ինձ համար։

Դիրքը նախադասության մեջ
-----------------------

Կոչականը նախադասության մեջ կարող է լինել առաջադաս, միջադաս և ետադաս։ Առաջադաս և ետադաս կոչականը տրոհվում է ստորակետով մեկ կողմից։ Կոչականի միջադաս շարադասության դեպքում ստորակետով տրոհվում են 2 կողմերից։

* *Երեխանե՛ր*, հայտերը լրացնելու օրը փետրվարի 23-ն է։
* Հայտերը լրացնելու օրը, *երեխանե՛ր*, փետրվարի 23-ն է։
* Հայտերը լրացնելու օրը փետրվարի 23-ն է, *երեխանե՛ր*։
* -*Արա'մ*, ես քեզ չեմ հասկանում,ախր դու դեռ բոլորովին երեխա ես,ուր կարող ես գնալ մենակ։

Որոշիչ լրացումով
----------------

Եթե կոչականն ունի որոշիչ լրացում, շեշտը դրվում է որոշիչ լրացման վրա։ Օրինակ՝

* *Սիրելի՛ երեխաներ*, դիմավորե՛ք մեր հյուրին։
* *Իմ քաղցրի՛կ բալիկ*, քնի՛ր։

Ձայնարկության հետ
-----------------

Հաճախ կոչականի հետ կարող են գործածվել ձայնարկություններ, որոնք չեն տրոհվում ակ՝

* *Ա՛յ տղա*, շրջվի՛ր։

Ձայնարկությունը կարող է նաև կոչականի կազմում չլինել, նրանից անջատվել ստորակետով և չվերցնել նրա շեշտը։

* *Վա՛յ, Հասմի՛կ ջան*, քիչ էր մնում չճանաչեի։

«.....Հավելյալ. Կոչականի դերը նախադասության մեջ, կետադրություն, տեսակները, նաև թերի նախադասությունների մասին։»

Կոչականը, ըստ շարահյուսական վերլուծության, նախադասության անդամ չի դառնում։

Օր.՝ Մարիա՛մ, տուն արի։

Այստեղ «Մարիամը» նախադաս կոչական է, «արի»՝ պարզ ստորոգյալ, իսկ «տուն»-ը՝ տեղի պարագա։ Սա **թերի** *(նախադասությունը թերի ենք համարում, եթե զեղչված է լինում գերադաս անդամներից մեկը՝ ենթական կամ ստորոգյալը (ստորոգյալը զեղչվում է մասամբ և լրիվ։ )։ Օր.՝* (Ես) *Ուզում եմ տուն գնալ։ /* Ես սովորում եմ դպրոցում, իսկ եղբայրս՝ համալսարանում (է սովորում)։ *)* նախադասություն է։

Կոչականը նախադասության մեջ հանդես է գալիս 3 հիմնական դիրքով՝

1. Նախադաս՝ Արա՛մ, փակիր դուռը, ավելորդ աղմուկ կա դրսում։ 「Կոչական բառի վերջին ձայնավորի վրա դնում ենք շեշտ(՛), իսկ կոչականից հետո՝ ստորակետ(,):」

2. Միջադաս՝ Փակիր դուռը, Արա՛մ, ավելորդ աղմուկ կա դրսում։ 「Կոչական բառից առաջ դրվում է ստորակետ, կոչական բառի վերջին ձայնավորի վրա դնում դնում ենք շեշտ, կոչականից հետո կրկին դնում ենք ստորակետ։

3. Վերջադաս կամ հետադաս՝ Փակիր դուռը, Արա՛մ։ 「Մինչև կոչական բառը դնում ենք ստորակետ, իսկ կոչականի վրա՝ կրկին շեշտ։

«Կոչականի դերը նախադասության մեջ, կետադրություն, տեսակները, նաև թերի նախադասությունների մասին» հավելվածը ներկայացրել է ք.Հադրութի Մ.Մանվելյանի անվան միջն. հոսքային դպրոցի 12-րդ դասարանի աշակերտուհի Աննա ՀԱԿՈԲՅԱՆԸ։

22.03.2019թ.
կաշալոտ
**Կաշալոտները** (Physeter catodon), ատամնավոր կետերի ենթակարգի ջրային կաթնասուններ են։ Արուների մարմնի երկարությունը մինչև 20 մ է, քաշը՝ մինչև 70 տ, էգերինը, համապատասխանաբար՝ մինչև 15 մ և 30 տ։ Գլուխը շատ մեծ է (մարմնի երկարության 1/3-ը)։ Վերծնոտային ոսկրերից գոյացած փոսիկը լցված է հեղուկ կետաճարպով։ Ստորին ծնոտև ունի 18–30 զույգ ատամներ, վերին ծնոտը զուրկ է ատամներից։ Կրծքային լողակները լայն են, բութ։ Մաշկը մուգ դարչնագույն է, կողքերին ու մեջքին՝ կնճռոտված։ Արուները հանդիպում են բոլոր օվկիանոսներում ու բաց ծովերում, էգերը՝ միայն տաք գոտում (40° հվ. լայնության և 40° հս. լայնության միջև)։ Պոլիգամ է, արուն 10–20 էգերից հոտ է կազմում։ Սեռահասուն է 5 տարեկանից, ապրում է մինչև 50 տարի։ Սնվում է գլխոտանի փափկամորթներով, խորջրյա ձկներով։ Սուզվում է ջրում մինչև 1,2 կմ և կարող է մնալ այնտեղ 50–90 րոպե։ Արդյունագործական կարևոր օբյեկտ է, տալիս է 7–10 տ ճարպ, մինչև 6 տ կետաճարպ։

Կաշալոտները հոյակապ սուզորդներ են և մյուս կետերի նման նրանք շնչում են ջրի մակերևույթին, բայց լողում են մինչև 500մ խորության մեջ՝ որսալով ծովախորքերում ապրող այնպիսի կենդանիների, ինչպիսին է ծովահրեշը։ Կաշալոտի մռութը հաճախ կրում է այդ պայքարի հետքերը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 244)։*  |
**Պլազմային մշակում**, նյութերի մշակում ցածր ջերմաստիճանային պլազմայով է որը ստեղծվում է աղեղային կամ բարձր հաճախային պլազմատրոններով։

Պլազմային մշակման դեպքում փոխվում է մշակվող նյութի ձևը, չափերը, կառուցվածքը կամ էլ մակերևույթի վիճակը։ Պլազմային մշակումը ներառում է բաժանիչ և մակերևութային կարումը, երեսապատումը, մակահալումը, եռակցումը, ապարների քայքայումը։

Մետաղների կտրումը կատարվում է սեղմված պլազմային աղեղով (տեսակարար հզորությունը՝ 105-106 վտ/սմ2), որը ստացվում է անոդի (կտրվող մետաղի) և պլազմային այրիչի կաթոդի միջև։ Մետաղների կտրումը ինտենսիվացնելու համար օգտագործում են քիմիապես ակտիվ պլազմա։

Կիրառություն
------------

Պլազմային աղեղով կտրում են չժանգոտվող և քրոմնիկելային պողպատներ, Сu, Al, այլ մետաղներ և համաձուլվածքներ, որոնք ենթակա չեն թթվածնային կտրման։ Պլազմային կտրման բարձր արտադրողականությունը հնարավորություն է տալիս այն կիրառելու հոսքային անընդհատ արտադրական պրոցեսներում։

Տեղակայանքների հզորությունը հասնում է 150 կվտ-ի ոչ էլեկտրահաղորդիչ նյութերը (բետոններ, գրանիտ, նրբաթերթավոր օրգանական նյութեր) մշակում են պլազմային շիթով (աղեղն այրվում է պլազմային այրիչի ծայրափողակում՝ էլեկտրոդների միշև), որի տեսակարար հզորությունը 103-104 վտ/սմ2 է։

Հատկություններ
--------------

Երեսապատումը (փոշեպատումը) կատարվում է բարձր ջերմաստիճաններում, ագրեսիվ միջավայրերում աշխատող կամ ինտենսիվ մեխանիկական ներգործությանը ենթարկվող դետալները պաշտպանելու նպատակով։ Պլազմային ծածկույթներն օժտված են ցածր ջերմահաղորդականությամբ և լավ են դիմանում ջերմային հարվածներին։ Պլազմային աղեղի՝ մետաղի մեջ խորը թափանցելու հատկությունը օգտագործվում է մետաղների եռակցման դեպքում։ Պլազմային աղեղով եռակցումը աչքի է ընկնում բարձր արտադրողականությամբ և լավ որակով։

Ցածր հզորության պլազմային աղեղը հարմար է նուրբ թերթերի (0,05 մմ) եռակցման դեպքում։ Պլազմային մշակումը լայն կիրառություն է ստացել պլազմայի բարձր ջերմաստիճանի (~104K), հզորության կարգավորման լայն տիրույթի և պլազմայի հոսքը մշակվող շինվածքի վրա կենտրոնացնելու հնարավորության շնորհիվ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 314)։*  |