**Գորիի գրավում**, 2008 թվականին տեղի ունեցած ռուս-վրացական պատերազմի շրջանակներում ռուսական զինված ուժերի կողմից Վրաստանի Գորի քաղաքի և նրա հարակից տարածքների գրավում։ Տեղի է ունեցել 2008 թվականի օգոստոսի 13-ին և ավարտվել է նույն թվականի օգոստոսի 22-ին քաղաքից ռուսական ստորաբաժանումների հեռանալով։

Նախապատմություն և նախնական օդային հարվածներ
-------------------------------------------

Գորին ռազմավարական քաղաք է Վրաստանի կենտրոնական մասում, Ցխինվալից մոտ 25 կմ հեռավորության վրա։ Գորին Վրաստանում ռազմական նշանակություն ունի և տրանսպորտային խոշոր հանգույց է։ 75 տանկ և զրահամեքենաներ (վրացական զինանոցի մեկ երրորդը) հավաքվել էին Գորիի մոտ օգոստոսի 7-ին։

2008 թվականի օգոստոսի 9-ի առավոտյան ժամը 6:27-ի սահմաններում «Reuters» թերթը հայտնել է, որ ռուսական երկու կործանիչներ ռմբակոծել են վրացական հրետանու դիրքը՝ Գորիից մոտ 10 կմ հյուսիսում։ Օգոստոսի 9-ին ռուսական ավիահարձակման թիրախներն էին դարձել Գորիի զորանոցները։ Պայթյունի հետևանքով, բացի հենակետից, տուժել են նաև մի քանի բնակելի շենքեր և դպրոց։ Վրաստանի կառավարությունը հայտնել է, որ 60 խաղաղ բնակիչ է զոհվել բազմաբնակարան շենքերի վրա ռումբերի հարվածների հետևանքով։ Ռուսական լրատվամիջոցների փոխանցմամբ՝ ռուսական ավիացիան երեք ռումբ է նետել սպառազինության պահեստի վրա, իսկ հարակից 5 հարկանի բազմաբնակարան շենքերից մեկի ճակատային հատվածը վնասվել է պահեստի զինամթերքի պայթելու հետևանքով։ Ռուսական ավիացիան մինչև օգոստոսի 9-ը ռմբակոծել է վրացական առնվազն հինգ քաղաք։

Քաղաքի դատարկումը
-----------------

 Գորիի մոտ վրացական ռազմաբազան հիմնականում քանդվել է ռուսական զորքերի կողմից
 Գորիում ոչնչացված վրացական ռազմաբազա
Ցխինվալում կրած պարտությունից հետո վրացական բանակը վերախմբավորվեց Գորիում։ Վրացի զինվորականները քաղաք էին մտել օգոստոսի 10-ին։ Օգոստոսի 10-ին BBC-ն հաղորդել էր, որ մարդիկ հեռանում են Գորիից, քանի որ վախենում են դեպի քաղաք ռուսական առաջխաղացումից։ ՄԱԿ-ի փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարը (ՄԱԿ ՓՀԳՀ) և Պարենի համաշխարհային ծրագիրը պարզել էին, որ օգոստոսի 10-ի դրությամբ բնակիչների մոտ 80 տոկոսը լքել է Գորին։ Ռուսները սկսեցին առաջ շարժվել դեպի Գորի։

2008 թվականի օգոստոսի 11-ին վրացական ուժերը նահանջեցին Գորիից։ Վրաստանի անվտանգության բարձրաստիճան պաշտոնյա Կախա Լոմայան ասել էր, որ զորքերին հրամայված է պաշտպանել Թբիլիսին։ Ոստիկանությունը փակել է Թբիլիսիի մայրուղին և թույլ չի տվել մեքենաներին մուտք գործել քաղաք։ Ռուսական հարձակումներին արձագանքել են վրացական հրետանու կրակոցները Հարավային Օսիայի ուղղությամբ, և հաղորդվում է, որ առնվազն վեց վրացական ուղղաթիռներ հարվածել են Հարավային Օսիայի թիրախներին։ Times-ի թղթակիցը վրացական զորքերի դուրսբերումը որակել է որպես «հանկարծակի և դրամատիկ»՝ ասելով, որ «բնակիչները սարսափով հետևում էին», թե ինչպես է իրենց բանակը լքում իրենց դիրքերը։ Վրացական տանկերն ու զրահամեքենաները փախել են Թբիլիսի։ Վրացական հետևակները բոլոր հնարավոր միջոցներով փախել են քաղաքից։ Հինգ զինվոր փախել են քաղաքից մեկ «Quad» հեծանիվով։ Օգոստոսի 11-ի վերջին Գորին լքված էր, քանի որ մնացած բնակիչների մեծ մասը և վրացի զինվորները փախել էին։

Վրացական զինված ուժերը կենտրոնացել էին Մցխեթը պահելու վրա՝ մայրաքաղաք Թբիլիսիից 24 կմ հեռավորության վրա։ Պաշտպանության փոխնախարար Բաթու Կուտելիան հայտնել էր, որ պաշտպանական գիծը տեղափոխվում է Մցխեթ։

Վերջնական օդային հարձակումները
------------------------------

2008 թվականի օգոստոսի 12-ին հոլանդացի հեռուստալրագրող Ստեն Ստորիմանսը սպանվեց, ևս մեկ լրագրող վիրավորվեց, երբ ռուսական ռազմական ինքնաթիռները ռմբակոծեցին քաղաքը։ Պայթյունի հետևանքով զոհվել է 7 մարդ, վիրավորվել՝ ավելի քան 30-ը։ Վրացի պաշտոնյաներն ասել են, որ ռուսական ուժերը թիրախավորել են քաղաքի վարչական շենքերը․ պայթյուններից հետո Գորիի համալսարանն ու նրա փոստային բաժանմունքը այրվել են։ Ռուսաստանի գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ, գեներալ-գնդապետ Անատոլի Նոգովիցինը հերքել էր, որ ռուսական ուժերը հարձակվել են քաղաքի վրա։ Այդ օրը հրթիռը խոցել էր Գորիի զինվորական հիվանդանոցը։

Human Rights Watch (HRW) միջազգային իրավապաշտպան խումբը մեղադրել է Ռուսաստանին քաղաքացիական բնակավայրերում մահաբեր կասետային ռումբերի տեղակայման մեջ։

Ռուս զինվորական պաշտոնյան հերքել էր կասետային զինամթերքի օգտագործումը։ Հետագայում Գորիի շրջանում տեղի բնակչության կողմից հայտնաբերվել են բազմաթիվ չպայթած զինամթերք, և HRW-ն դրանք փաստագրել է։

Ռուսական օկուպացիան
-------------------

 Գորիի ռուսական ռմբակոծության ժամանակ փլատակների վրա նստած կին
Հրադադարի պայմանավորվածության ձեռքբերումից մի քանի ժամ անց ռուսական տանկային գումարտակը գրավել է Գորիի որոշ հատվածներ։ Թբիլիսիի վրա հնարավոր հարձակման մասին լուրեր էին շրջանառվել։ Ռուսական զորքերը վերահսկում էին Գորին 2008 թվականի օգոստոսի 13-ին։ Ռուսական զորքերը հայտարարել են, որ իրենք դուրս են բերում ռազմական տեխնիկա և զինամթերք Գորիի մոտ գտնվող զինապահեստից։ Ռուսական շարասյունը լքել է Գորին՝ շարժվելով Թբիլիսի տանող գլխավոր ճանապարհով։ Այնուհետև ռուսական ուժերը դադարեցրեցին իրենց առաջխաղացումը և ճամբար դրեցին Թբիլիսիից մոտ մեկ ժամ հեռավորության վրա գտնվող դաշտում։

Օգոստոսի 14-ի առավոտյան վրացական ոստիկանության և զինվորականների մեքենաները պատրաստվում էին նորից մտնել Գորի։ Ռուս գեներալ-մայոր Վյաչեսլավ Բորիսովը Վրաստանի Ազգային անվտանգության խորհրդի քարտուղար Ալեքսանդր Լոմայային ասել էր, որ Գորիի բնակիչներին ռուսների ներկայությունը չի անհանգստացրել։ Ավելի ուշ ռուսական ուժերը թույլ են տվել վրաց ոստիկաններին վերադառնալ։ Վյաչեսլավ Բորիսովը պնդում էր, որ Գորի քաղաքը վերահսկվում էչ Վրաստանի ոստիկանության և ռուսական զորքերի կողմից։ Նա նաև ասաց, որ երկու օրից ռուսական զորքերը կսկսեն լքել Գորին։ Սակայն համատեղ պարեկային ծառայությունը շուտով խզվեց անձնակազմի միջև ակնհայտ տարաձայնությունների պատճառով, և քաղաքը անցավ ռուսական ամբողջական վերահսկողության տակ։ Ավելի քան 30 ոստիկան վերադարձել էր վրացական դիրք՝ քաղաքից դուրս։

«Այժմ օսերը վազվզում են ու սպանում խեղճ վրացիներին իրենց անկլավներում»,- օգոստոսի 14-ին ասել է գեներալ-մայոր Վյաչեսլավ Բորիսովը։ Ռուս լեյտենանտն ասել էր. «Մենք պետք է ազնիվ լինենք։ Օսերը կողոպտում են»։ Պատասխանելով լրագրողի հարցին՝ ռուս փոխգնդապետն ասաց. «Մենք ոստիկանություն չենք, մենք ռազմական ուժ ենք։ [.. . ] Մեր գործը չէ ոստիկանական աշխատանք կատարելը»։ *The New York Times-ը* նշել էր, որ «ռուս զինվորականները կարող են որոշ տեղերում ջանքեր գործադրել՝ դադարեցնելու կատաղությունը»։ Օգոստոսի 17-ին BBC-ն հայտնել էր, որ քաղաքին մարդասիրական օգնություն է հասցվում։ Գորիի ռուս հրամանատարն ասել էր, որ իր զորքերը մնացել են թալանը կանխելու համար և կհեռանան, երբ վրացական ոստիկանությունը պատրաստ լինի վերահսկելու իրավիճակը։

Հաագայի կոնվենցիայի համաձայն՝ օկուպացիոն տերությունը պետք է ապահովի գրավյալ տարածքներում հասարակական կարգն ու անվտանգությունը։ Ռուսական «Մեմորիալ» իրավապաշտպան կազմակերպությունը հարավօսական աշխարհազորայինների հարձակումներն անվանել է «ջարդեր»։

Ռուսական զորքերի դուրսբերումը Գորիից
------------------------------------

Ռուսական վերջին ռազմական կազմավորումները լքել են քաղաքը 2008 թվականի օգոստոսի 22-ի ուշ երեկոյան և վրացական իրավապահ ստորաբաժանումները տեղափոխվել են Գորի։

* Վրացի ժամկետային զինծառայողները Թբիլիսիում Գորիից նահանջելուց հետոՎրացի ժամկետային զինծառայողները Թբիլիսիում Գորիից նահանջելուց հետո
* Ռուսական հրթիռի հարթակը քաղաքացիական բնակարանում 2008 թվականի օգոստոսի 25-ինՌուսական հրթիռի հարթակը քաղաքացիական բնակարանում 2008 թվականի օգոստոսի 25-ին
* Վրաստանի խորհրդարանի մոտ ցուցադրված նկարներ, որոնք ցույց են տալիս Գորիում ռուսական ռմբակոծություններից հետո ավերածություններըՎրաստանի խորհրդարանի մոտ ցուցադրված նկարներ, որոնք ցույց են տալիս Գորիում ռուսական ռմբակոծություններից հետո ավերածությունները

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Bush, Sending Aid, Demands That Moscow Withdraw». *The New York Times*. 2008 թ․ օգոստոսի 13. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ հոկտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 22-ին.
2. ↑  «Georgia: All-Out War Looms in South Ossetia». EurasiaNet. 2008 թ․ օգոստոսի 7. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ մայիսի 6-ին. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 29-ին.
3. 1 2  «Russians push past separatist area to assault central Georgia». 2008 թ․ օգոստոսի 11. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ օգոստոսի 15-ին.
4. ↑  «Did Saakashvili Lie? The West Begins to Doubt Georgian Leader». Der Spiegel. 2008 թ․ սեպտեմբերի 15. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ սեպտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 29-ին.
5. 1 2  «Georgia conflict: Screams of the injured rise from residential streets». The Telegraph. 2008 թ․ օգոստոսի 9. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ օգոստոսի 11-ին. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 2-ին.
6. ↑  «Georgia conflict: Screams of the injured rise from residential streets». The Telegraph. 2008 թ․ օգոստոսի 9. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ օգոստոսի 11-ին. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 2-ին.
7. ↑  Пропагандисты не отрабатывают зарплату (ռուսերեն). RosBalt. 2008 թ․ օգոստոսի 11. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հունվարի 17-ին.
8. ↑  Barnard, Anne (2008 թ․ օգոստոսի 9). «Georgia and Russia Nearing All-Out War». *The New York Times*. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ մարտի 24-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 22-ին.
9. ↑  Barabanov, Mikhail (2008 թ․ սեպտեմբերի 12). «The August War between Russia and Georgia». *Moscow Defense Brief*. Centre for Analysis of Strategies and Technologies. **3** (13). Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ ապրիլի 4-ին.
10. ↑  «Moscow issues ultimatum as fighting in Georgia spreads». *The New York Times*. 2008 թ․ օգոստոսի 11. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 7-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 22-ին.
11. ↑  «Eyewitness: Mood shifts in Gori». BBC. 2008 թ․ օգոստոսի 10. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ օգոստոսի 11-ին. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 12-ին.
12. ↑  «Georgia: Russia fighting on several fronts as Georgian troops withdraw to defend Tbilisi». The Telegraph. 2008 թ․ օգոստոսի 11. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ օգոստոսի 13-ին. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 2-ին.
13. ↑  «'I don't know which side to blame'». *The Guardian*. 2008 թ․ օգոստոսի 12. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ սեպտեմբերի 2-ին. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 15-ին.
14. 1 2 3 4 5 6 7 8 9   `{{cite news}}`: Empty citation (օգնություն)
15. ↑  «Dutch journalist killed in Russian bombing of Gori». International Herald Tribune. 2008 թ․ օգոստոսի 12. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ օգոստոսի 13-ին.
16. ↑  «Russian president Dimitry Medvedev orders end to conflict in Georgia». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 13-ին.
17. ↑  «Russian Troops Launch Ground Offensive in Georgia (Update3)». Bloomberg. 2008 թ․ օգոստոսի 11. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 10-ին.
18. ↑  «Victims of Last Year's Tragedy Remembered in Gori». media.ge. 2009 թ․ օգոստոսի 12. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ օգոստոսի 15-ին.
19. ↑  «Blasts rock Georgian town Gori, several dead». Reuters. 2008 թ․ օգոստոսի 12. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ օգոստոսի 21-ին.
20. ↑  «The new Cold War: Crisis in the Caucasus». *The Independent*. 2008 թ․ օգոստոսի 17. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 8-ին. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 30-ին.
21. ↑  Hines, Nico (2008 թ․ օգոստոսի 15). «Russia accused of dropping cluster bombs on Georgian civilians». *The Times*. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ սեպտեմբերի 3-ին.
22. ↑  «Georgia: Civilians Killed by Russian Cluster Bomb 'Duds'». Human Rights Watch. 2008 թ․ օգոստոսի 22. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 4-ին. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 4-ին.
23. ↑  «Russian tanks deter Georgian entry to Gori». Associated Press. 2008 թ․ օգոստոսի 14. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ օգոստոսի 19-ին.
24. ↑  «The Tanks of August» (PDF). Centre for Analysis of Strategies and Technologies. էջ 74. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2011 թ․ հունվարի 28-ին. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 29-ին.
25. ↑  Shchedrov, Oleg (2008 թ․ օգոստոսի 13). «Russia says removing Georgian arms from town of Gori». *Reuters*. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 1-ին.
26. ↑  «Russian feint toward Tbilisi shows truce fragile». Associated Press. 2008 թ․ օգոստոսի 13. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ օգոստոսի 20-ին.
27. ↑  Bahrampour, Tara (2008 թ․ օգոստոսի 14). «A Convoy Heads for Gori to Investigate Rumors of Plunder». *The Washington Post*. Արխիվացված օրիգինալից 2009 թ․ մայիսի 28-ին.
28. ↑  «Russian Forces Still 'Occupy' Gori, Gradual Withdrawal Predicted». All Headline News. 2008 թ․ օգոստոսի 14. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ օգոստոսի 22-ին.
29. ↑  «Russian Military Will Leave Gori in 2 Days». 2008 թ․ օգոստոսի 14. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ մարտի 30-ին. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 29-ին.
30. ↑  «Crisis fuels U.S.-Russia animosities». *Los Angeles Times*. 2008 թ․ օգոստոսի 15. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ օգոստոսի 15-ին. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 27-ին.
31. ↑  «Russia/Georgia: Militias Attack Civilians in Gori Region». Human Rights Watch. 2008 թ․ օգոստոսի 16. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ օգոստոսի 18-ին. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 4-ին.
32. ↑  «Russia pledge on Georgia pull-out». BBC News. 2008 թ․ օգոստոսի 17. Արխիվացված օրիգինալից 2008 թ․ օգոստոսի 17-ին.
33. ↑  «Hague Convention, Article 43». The Avalon Project. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ ապրիլի 30-ին.
34. ↑  «Chechnya: Search of Sulim Yamadaev, former battalion "Vostok" commander, cancelled». Caucasian Knot. 2008 թ․ օգոստոսի 22. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 7-ին.
35. ↑  «Police Back in Gori». Civil.Ge. 2008 թ․ օգոստոսի 23. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ օգոստոսի 27-ին. Վերցված է 2008 թ․ օգոստոսի 24-ին.