**Կապոեյրա**, սպորտաձև, որը ծագել է Հարավային Ամերիկայում։

Պատմություն
-----------

Բրազիլիան Լատինական Ամերիկայի առաջին երկիրն էր, որը նվաճեցին ոչ թե իսպանացիները, այլ պորտուգալացիները 1530-ից։ Նրանք նաև ստրուկներ են բերել Աֆրիկայից Բրազիլիա։

Բրազիլիա ստրուկներին բերելու համար օգտագործվել են երեք նավահանգիստներ՝ Բայա, Ռեսիֆե և Ռիո դե Ժանեյրո։ Հետևաբար, այս վայրերում հետազոտողները որոնել են կապոեյրայի՝ աֆրո-բրազիլական մարտարվեստի ծագումը։ Քանի որ որոնողական աշխատանքները երկար էին ընթանում, բազմաթիվ վարկածներ են ի հայտ եկել։

Ամենատարածված վարկածը այն է, որ կապոեյրան ստեղծվել է որպես անզեն վիճակում ինքնապաշտպանվելու մեթոդ, և դրա ստեղծողները թաքցրել են այն փաստը, որ դա մարտաարվեստ է, պարի անվանումը տալով։

Եկեք մի փոքր նայենք պատմությանը և փորձենք պարզել, թե ինչպես է ստեղծվել կապոեյրան։ Պորտուգալացիները սկսեցին որպես ստրուկ օգտագործել տեղի բնակիչներին, այսինքն՝ հնդկացիներին։ Հնդկացիների մեծ մասը չցանկացավ հետևել պորտուգալացիների նոր կանոններին, և, հետևաբար, նրանք գնացին դեպի ավելի խորը և անմատչելի մասերը։ Գաղթականների մեջ կային լավ ռազմիկներ, երաժիշտներ, նաև բժիշկներ։ Նրանք պետք է միասնական լինեին և օգնեին միմյանց գոյատևելու համար։

Այն բանից հետո, երբ ստրուկները հավաքվեցին ավելի գաղտնի ու թաքնված վայրերում, նրանք ստեղծեցին մի խումբ, որը կոչվում էր «գայլոմբուշ»։

Գայլոմբուշը անկախ ապրող և ոչ մեկից կախվածություն ունենալ չցանկացող մարդկանց համայնք էր, որը մեծ դեր է խաղացել կապոեյրայի ստեղծման գործում։ Քանի որ խումբը բախվում էր դրսից հարձակումների և ճնշումների, կապոեյրան ուժեղանում էր։ Այդ իսկ պատճառով կապոեյրան աստիճանաբար վերածվեց վտանգավոր կռվի եվ նման չէր պարի։

19-րդ դարի սկզբին կապոեյրան շատ էր տարբերվում այսօրվաից։ Կապոեյրան հարուստ էր ուժեղ հարվածներով, կոտրելու և նետելու հնարքներով։ Կապոեյրիստները նախընտրում էին սառը զենքեր, դանակներ, թրեր և ածելիներ։ Նրանք հարվածում էին ածելիի սայրը սեղմելով մատների արանքում։

Տեղական օրենսդիր մարմիններն աշխատել են մոտ 400 տարի՝ ջնջելու կապոեյրան, որը համարվում էր փողոցային պայքար։ Կապոեյրան պահպանելու համար միայն մեկ ելք կար։

Mestre Bimba group, 2022
Կապոեյրիստները ստիպված էին ավելի շատ ակրոբատիկ շարժումներ, ակրոբատիկ հարվածներ, դեմ առ դեմ մարտական տեխնիկա-ներ ցուցադրել շրջանագծի մեջ (ձևացնելով, որ պարում են) երաժշտության ներքո։ Երբ ավելի մոտենում ենք մեր ժամանակին, պարզ է դառնում, որ կապոեյրան, գայլոմբուշից այն կողմ անցնելուց հետո տարածվել է բնակչության շրջանում, մեծ ժողովրդականություն է ձեռք բերել և փոփոխվել ընթացքում։ Կապոեյրան սովորեցնում է կռվել, ակրոբատիկա, երաժշտություն, պար և այլ նրբություններ։

Կապոեյրայի կյանքում մեծ անձնավորություններից երկուսը` վարպետ Բիմբան (Մանուել Դուշ Ռեյշ Մաշադու) և վարպետ Պաշտինան (Վիսենտե Ֆերեյրա) ավելի շատ ջանքեր գործադրեցին։

Վարպետ Բիմբան ժամանակակից կապոեյրայի հիմնադիրն է։ Ծնվել է 1900 թվականին Սալվադորի Բայա քաղաքում։ Որոշ հրահանգներից հետո Բիմբան ստեղծեց «Լուդա Ռեգիոնալ Բայանա» (Բայանի տարածաշրջանային մարտարվեստ), որն ամբողջ աշխարհում հայտնի է որպես «Կապոեյրա Ռեգիոնալ» (Տեղական Կապոեյրա)։ 1932 թվականին Բիմբան հիմնեց պատմության մեջ առաջին պաշտոնական կապոեյրա դպրոցը։ Ի վերջո, բոլոր տառապանքների արդյունքում կապոեյրան պաշտոնապես ճանաչվեց Բրազիլիայի ազգային կոնֆեդերացիայի կողմից 1937 թվականին։ Վարպետ Բիմբան աշխատել է կապոեյրայի առաջխաղացման ուղղությամբ մինչև 1974 թվականի փետրվարը, այսինքն՝ մինչև իր վերջին շունչը։

Մեկ այլ վարպետ, ով անփոխարինելի տեղ ունի կապոեյրայում, Պաշտինյան է (Վիսենտե Ֆերեյրա) ( 1889 - 1982 ): Պաշտինիան քարոզում էր կապոեյրա «Անգոլա» ոճը։ Կապոեյրա Անգոլա տեսակի մեջ հիմնականում ուշադրություն է դարձվում շարժումների կատարմանը ավելի դանդաղ ձեվին, իսկ սովորական կապոեյրաում պահպանվում է ճիշտ հավասարակշռությունը։ Երբ նա 21 տարեկան էր, նա որոշեց ավելի պրոֆեսիոնալ կերպով մոտենալ կապոեյրային։ Պաշտինյան հայտնի է նաև որպես փիլիսոփա և նկարիչ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity, Liste représentative du patrimoine culturel immatériel de l’humanité, Lista Representativa del Patrimonio Cultural Inmaterial de la Humanidad
2. ↑   ["Capoeira DANCE-LIKE MARTIAL ART". www.britannica.com. "Capoeira DANCE-LIKE MARTIAL ART". www.britannica.com.] `{{cite web}}`: Check `|url=` value (օգնություն); Missing or empty `|title=` (օգնություն)
3. ↑  "Estado é exaltado em festa nacional" (in Brazilian Portuguese). Ministério da Cultura. Archived from the original on 17 November 2018. Retrieved 17 November 2018.
4. ↑  Kingsford-Smith, Andrew. «Disguised In Dance: The Secret History Of Capoeira». *Culture Trip*. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 3-ին.

Աղբյուրներ
----------

* Ancona, George (2007). *Capoeira: Game! Dance! Martial Art!*. Lee & Low Books. ISBN 978-1-58430-268-1
* Goggerly, Liz (2011). *Capoeira: Fusing Dance and Martial Arts*. Lerner Publications. ISBN 978-0-7613-7766-5.
* Hofling, A. P. (2008). "Merrell, Floyd. Capoeira and Candomble: Conformity and Resistance Through Afro-Brazilian Experience. Princeton: Markus Wiener Publishers, 2005. 317 pp". *Luso-Brazilian Review*. **45**: 222–223. doi:10.1353/lbr.0.0013. S2CID 219193367.
* Dils, Ann; Cooper Albright, Ann (2001). *Moving History/Dancing Cultures: A Dance History Reader*. Wesleyan University Press. p. 165. ISBN 978-0-8195-6413-9.