Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անմոռուկ (այլ կիրառումներ)

|  |
| --- |
| **Անմոռուկ** |
|  |

**Անմոռուկ** (լատին․՝ Myosotis), **մկնականջ**, գաղտրիկազգիների ընտանիքի միամյա, երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 50, ՀՀ-ում՝ 14 տեսակ։

Անվան ծագում
------------

Եվրոպական և որոշ նորեվրոպական լեզուներում անմոռուկներն ունեն միանման իմաստն արտահայտող անվանումներ, օրինակ՝ հայերեն՝ Անմոռուկ (anmoruk), ռումիներեն՝ nu-mă-uita, անգլ.՝ forget-me-not, գերմ.՝ Vergissmeinnicht, լեհ.՝ Niezapominajki, դան․՝ Forglem-mig-ej, հոլ.՝ vergeet-mij-nietje, իսպ.՝ nomeolvides, ֆր.՝ ne m'oubliez pas, թուրքերեն՝ Unutma beni, էսպերանտո՝ neforgesumino, չինարեն՝ 勿忘我, կորեերեն՝ 물망초 (勿忘草, mul mang cho), ճապ.՝ 忘れな草、ワスレナグサ (wasurenagusa), եբրայերեն՝ זכריני‎ (Zichrini), պարս.՝ فراموشم مکن (farâmusham nakon), շվեդ.՝ Förgätmigej, բուլղար․՝ незабравка։

Ձևաբանություն
-------------

Ցողունը ճյուղավորվող է, բարձրությունը՝ 5-40 սմ։ Տերևները նշտարաձև են, բութ բահանման կամ սրածայր։ Ծաղկաբույլը ողկուզանման է, տերևազուրկ, կրկնակի ոլորքներով, ծաղիկները՝ երկնագույն, մանր կամ միջին մեծության, հազվադեպ՝ մեկական՝ տեղադրված ցողունի վերին մասի տերևածոցերում։ Ծաղկում է ապրիլ-օգոստոսին։ Պտուղը երկարավուն կամ էլիպսաձև քառընկուզիկ է։

Կիրառական նշանակությունը
------------------------

Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են։ Մեղրատու է։

Տարածվածությունը Հայաստանում
----------------------------

Անմոռուկ Դարալագյազին (*M. daralaghezica*) բնաշխարհիկ է։ Հանդիպում է Սուլեմայի լեռնանցքի (Վայքի մարզ) շրջակայքում, Արայի լեռան (Արագածոտնի մարգ) լանջերին, Ուրծի լեռնաշղթայում (Արարատի մարզ)։

Առավել տարածված են անմոռուկ նոսրածաղիկ (*M. sparsiflora*), անմոռուկ ճմոտ (*M. caespitosa*), անմոռուկ անտառային (*M. sylvatica*), անմոռուկ կաքավկրկուտատերև (*M. lithospermifolia*), անմոռուկ ալպիական (*M. alpestris*) և այլ տեսակներ՝ գրեթե բոլոր մարզերի անտառներում, թփուտներում, գետերի և ջրամբարների ափերին, ճահճոտ վայրերում, ալպյան և մերձալպյան մարգագետիններում։

Բանահյուսություն և ավանդություններ
----------------------------------

1907 թվականի անմոռուկներով Զատիկի շնորհավորական փոստային բացիկ
Ըստ գերմանական լեգենդի, երբ աստված անվանում է բոլոր բույսերին, ինչ-որ մի փոքրիկ ծաղիկ, որը անուն չէր ստացել, ասում է աստծուն. «Մի մոռացիր ինձ, Տե՛ր»։ Աստված պատասխանում է, որ դա էլ հենց կլինի նրա անունը"։ Ըստ մեկ այլ լեգենդի՝ երբ Արարիչը ավարտում է բաշխել ծաղիկների գույները, մի ծաղիկ շշնջում է. «Ինձ մի՛ մոռացիր»։ Արարչի մոտ միայն մի փոքր երկնագույն էր մնում, որն էլ հենց տալիս է այդ ծաղիկին։ Սրա պատճառով են անմոռուկի ծաղիկները ներկված այդքան բաց երկնագույնով։

Անգլիայի թագավոր Հենրի IV-ը ամոռուկը վերցրել է որպես իր 1398 թվականի աքսորի խորհրդանիշ. այն պահպանվել է նաև թագավորի՝ Անգլիա վերադառնալուց հետո։

15-րդ դարում Գերմանիայում համարում էին, որ անմոռուկ կրողներին իրենց սիրեցյալները չեն մոռանա։ Ըստ լեգենդի, միջնադարում, երբ ասպետը և իր սիրեցյալը քայլելիս են եղել գետի ափով, ասպետը խոնարհվել է որ քաղի մի քանի անմոռուկ, բայց զրահի ծանրության պատճառով ընկել է գետը։ Խորտակվելիս նա նետել է անմոռուկներն իր սիրեցյալին և գոռացել՝ «Չմոռանաս ինձ»։ Աղջիկները այս պատճառով անմոռուկը հաճախ կրում են որպես հավատարմության և անմնացորդ սիրո խորհրդանիշ։

Մարգարետ Ֆրիմանը, մեջբերելով որոշ տասնհինգերորդ դարի գերմանացի բանաստեղծների, նշում է, որ ծաղիկն ստացել է իր իմաստը, քանի որ կապույտը միջնադարում ասոցացվել է հավատարմության հետ։

### Հիշատակ

Հիմնական հոդված՝ Անմոռուկ (խորհրդանիշ)
Նախկինում բրիտանական գաղութ Նյուֆաունդլանդը մինչև Կանադայի 1949 թվականին պրովինցիա դառնալը օգտագործել է անմոռուկը ի հիշատակ՝ պատերազմի ընթացքում մահացած իր բնակիչների։ Մասոնները սկսել են օգտագործել անմոռուկը 1947 թվականին, ի հիշատակ Նացիստական Գերմանիայում զոհված մասոնների։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի միջոցառումների պաշտոնական խորհրդանիշը
* Անմոռուկն ընտրվել է Հայոց Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումների պաշտոնական խորհրդանիշ, որտեղ սև գույնը խորհրդանշում է եղեռնի սարսափն ու ցեղասպանության մասին հիշողությունը։ Դեղինը պատկերում է արևի լույսը, որն ապրելու և արարելու հույս է տալիս։ Ներսի ճառագայթաձև բաց մանուշակագույնը խորհրդանշում է Ցեղասպանության դատապարտմանն ու ճանաչմանը մասնակից լինելը։ Իսկ գերակշռող մանուշակագույնը տարածված է հայկական ինքնագիտակցության հիմքում՝ հայ առաքելական եկեղեցու սպասավորների հանդերձանքի տարրերում։
* Մասոնները կրծքին կրում են անմոռուկներ՝ որպես հարգանքի տուրք՝ նացիստական համակենտրոնացման ճամբարներում մահացած անկախ քարագործների։
* 1921 թվականին Պետրոգրադում գոյություն է ունեցել *Myosotis* հրատարակչությունը, որտեղ հրատարակվել է երկու գիրք.

Պատկերասրահ
-----------

* ԱնմոռուկներԱնմոռուկներ
* Անմոռուկներ և հրանունկներԱնմոռուկներ և հրանունկներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տես օրինակ՝ Ֆասմերի բառարանում(ռուս.)
2. 1 2  Sanders, Jack. *The Secrets of Wildflowers: A Delightful Feast of Little-Known Facts, Folklore, and History.* Globe Pequot, 2003. ISBN 1-58574-668-1. ISBN 978-1-58574-668-2.
3. ↑  *When This You See, Remember Me*, Metmuseum.org Friday, May 10, 2013
4. ↑  Jeff Stokes (2010 թ․ մայիսի 31). "Das Vergissmeinnicht". Արխիվացված է the original 2015 թ․ հունվարի 18-ին. Retrieved 2011 թ․ հուլիսի 4. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑  Հայոց Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի խորհրդանիշը անմոռուկ ծաղիկն է
6. ↑  "Հայոց ցեղասպանության հարյուրամյա տարելիցի պաշտոնական կայք". Արխիվացված է the original 2015 թ․ փետրվարի 24-ին. Retrieved 2015 թ․ փետրվարի 24. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
7. ↑  «Անմոռուկ» խորհրդանիշի տեսաներկայացումը
8. ↑  "Forget Me-Not Charity". Արխիվացված է the original 2009 թ․ դեկտեմբերի 19-ին. Retrieved 2015 թ․ փետրվարի 11. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
9. ↑  «MYOSOTIS» // Проект «Мир Марины Цветаевой».

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Նոր |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN · WoRMS |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Myosotis
* APDB: 192824
* APNI: 107226
* EoL: 40769
* EPPO: 1MYOG
* FloraBase: 21980
* FoC: 121429
* FoIO: myosotis
* GBIF: 2925668
* GRIN: 7900
* iNaturalist: 49131
* IPNI: 4695-1
* ITIS: 31687
* NBN: NHMSYS0000460809
* NCBI: 192333
* NZOR: 48b170d0-2d00-413f-a97f-6e987fd980d9
* Panartic Flora: 8305
* PLANTS: MYOSO
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30010296-2
* Tropicos: 40024200
* VASCAN: 1444
* VicFlora: b4f129a1-30a6-4bae-b857-fa8c443a5250
* WoRMS: 993753

 |

 |