recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սևդա Չինգիզ ղիզի Ալեքպերզադե** (ադրբ.՝ Sevda Çingiz qızı Ələkbərzadə, հուլիսի 4, 1977(1977-07-04), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի փոփ-ջազ երգչուհի, Ադրբեջանի վաստակավոր արտիստ։

Կենսագրություն
--------------

Սևդա Ալեքպերզադեն ծնվել և մեծացել է Բաքվում։ Նրա պապը Ադրբեջանի ազգային գրող Աբուլգասան Ալեքպերզադեն է։ Նա խորհրդային շրջանում գրված ադրբեջանական առաջին վեպի հեղինակն է։ Հայր Չինգիզ Ալեքպերզադեն հայտնի լրագրող և գրող էր։ Ավագ քույր Էլմիրա Ալեքպերզադեն երգչուհին է։

1998 թվականին Ալեքպերզադեն ավարտել է Արվեստի համալսարանը՝ «երաժշտական կատակերգության» ֆակուլտետ։ Նա սկսել է երգել 14 տարեկանից։ 1991 թվականին նա սկսել է աշխատել «Այպարա» խմբում որպես մենակատար։ «Այպարա» խմբում մեկ տարի աշխատելուց հետո նա զբաղվել է մենակատարումով։ 1993 թվականին նա սկսեց աշխատել որպես *«RAST»* խմբի մենակատար։ Սևդա Ալեքպերզադեն այդ տարի մուղամի դասեր է ստացել ականավոր մուղամի երգիչ Ալիմ Գասըմովից։ Նա հեռացել է *«Rast»* խմբից 2001 թվականին։

2002 թվականին մասնակցել է «Ջազի միջազգային փառատոնին» և ներկայացնել է Ադրբեջանը։ 2005 թվականի նոյեմբերին Ալեքպերզադեն պրակտիկա է անցել Իտալիայի Ֆլորենցիա ինստիտուտում գտնվող «Instituto Italiao»ում և մենահամերգով հանդես է եկել Հռոմի Թեատրո կենտրոնում։ Սևդա Ալեքպերզադեն նաև ներկայացրել է Ադրբեջանը 2012 թվականի սեպտեմբերին Իսրայելի Երուսաղեմ քաղաքում կայացած Միջազգային երաժշտական փառատոնում։ 2013 թվականի հուլիսի 14-ին նա ներկայացրել է Ադրբեջանը Մոնտրեոկում՝ աշխարհահռչակ ջազ փառատոնի ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սեվդա Ալեքպերզադե
2. ↑  Sevda Alekberzade
3. ↑  Կենսագրություն
4. ↑  Севда Алекперзаде представит Азербайджан на джазовом фестивале в Монтре
**Ջանսու Դերե** (թուրքերեն՝ Cansu Dere) (հոկտեմբերի 14, 1980(1980-10-14), Անկարա, Թուրքիա), թուրք դերասանուհի և ֆոտոմոդել։ Ներկայումս նկարահանվում է Մայրիկ հեռուստասերիալում, որը ցուցադրվում է թուրքական Star TV-ով։ Համարվում է Թուրքիայի ամենաթանկ վճարվող դերասանուհիներից մեկը։ Վերջին երեք հեռուստասերիալների յուրաքանչյուր սերիայի համար Ջանսուն ստացել է 80 000 թուրքական լիրա։

Կենսագրություն
--------------

Ջանսու Դերեն ծնվել է Անկարայում։ Մանկուց երազել է դառնալ բալետի պարուհի։ Նախնական կրթությունը ստանալով Իզմիրում՝ Ջանսուն որոշում է համալսարանում ուսումնասիրել հնեագիտություն։ Բարձրագույն կրթությունը ստացել է Ստամբուլի համալսարանում։ 2000 թվականին Kanal D-ի կազմակերպած «Kanal D Miss Turkey Güzellik Yarışması» մրցույթին զբաղեցրել է երրորդ հորիզոնականը։ Դրանից հետո սկսել է զբաղվել մոդելային գործով։ Մասնակցել է Փարիզի և Միլանի նորաձևության շաբաթներին։ Կարճ ժամանակ անց դարձել է Թուրքիայի ամենապահանջված մոդելներից մեկը։ Կինոյում և հեռուստասերիալներում սկսել է նկարահանվել 2002 թվականից։ 2006 թվականին նկարահանվել է Սըլա հեռուստասերիալում, որտեղ մարմնավորել է Սըլա Սյոնմեզի դերը։ Հեռուստասերիալը ցուցադրվել է ATV-ով։ 2012 թվականին միացել է Հոյակապ դար հեռուստասերիալին, որտեղ կատարել է պարսկուհի հարճի դեր, ով պայքարում էր Սուլեյման I-ի սրտի համար։ Ջանսուն եղել է Avon ընկերության դեմքը։ Ներկայումս «Magnum» ընկերության դեմքն է։ 2012 թվականին դարձել է առաջին թրքուհին, ով դարձել է Loreal Paris-ի դեմքը։ Ջանսուն պաշտում է լուսանկարչությունը։ Ստամբուլում 2015 թվականին նա բացել է իր առաջին ցուցադրությունը։ Բացի այդ սիրում է նաև ճանապարհորդել։ 6,5 տարի Ջանսու Դերեն հանդիպել է Ջեմ Յըլմազի հետ, սակայն 2011 թվականի օգոստոսին զույգը բաժանվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.

Արտաքին հղումներ
----------------

* SinemaTürk.com Archived 2008-06-14 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1030349258 · ISNI: 0000 0003 9984 4504 · VIAF: 295279112 · WorldCat VIAF: 295279112 |

 |
**Փշատերևազգիներ (Coniferae կամ Pinidae)**, մերկասերմ բույսերի ենթադաս, աչքի է ընկնում տեսակների բազմազանությամբ և աշխարհագրական տարածման մեծ արեալով։ Հիմնականում՝ մշտադալար ծառեր, հազվադեպ թփեր են։ Կան տերևաթափ տեսակներ։ Նրանց բնափայտը բաղկացած է գերազանցապես երիզավոր ծակոտիներ ունեցող տրախեիդներից։

Նկարագիր
--------

Բնափայտային պարենքիմը թույլ է զարգացած կամ բացակայում է։ Բների աճման տարեկան օղակները լայնական կտրվածքում ցայտուն են արտահայտված։ Նրա կեղևը և բնափայտը, որպես կանոն, ունեն խեժատու անցքեր։ Նրանց հզոր առանցքային առաջնային արմատը պահպանվում է բույսի ամբողջ կյանքում, կողքային ավելի փոքր արմատները միկոռիզակիրներ են։ Փշատերևազգիների տերևները սովորաբար ամբողջական են, ասեղնաձև, նստադիր, երբեմն՝ թեփուկանման կամ թիթեղանման (գծային նշտարաձև և այլն), ունեն քսերոմորֆ կազմություն։

Փոշոտում
--------

Փոշոտումը տեղի է ունենում քամու միջոցով։ Նրանք հիմնականում միատուն բույսեր են։ Սերմերն իրենց կառուցվածքով և արտաքին տեսքով խիստ տարբերվում են։ Վեգետատիվ բազմացումը շատ թույլ է զարգացած։ Նրանք սերմնավոր բույսերի հնագույն խումբն են․ հայտնի են քարածխային ժամանակաշրջանից։ Ժամանակակից փշատերևազգիներն ընդգրկվում են ութ ընտանիքներում, որոնցից ամենատարածվածներն են սոճազգիները, արաուկարիազգիները, կենազգիները, եղևնազգիները, նոճազգիները, ճահճանոճազգիները։ Հայտնի է ավելի քան 600 տեսակ։ Նրանց մեջ կան շատ խոշոր ծառեր, որոնց բները հասնում են 100 մ բարձրության և 6-9 մ տրամագծի (սեքվոյա, սեքվոյադենդրոն)։ Նրա որոշ տեսակներ ապրում են մի քանի հազարամյակ։

Տարածում
--------

Ներկայումս Դիլիջանում, Ստեփանավանում, Զանգեզուրում և Նոյեմբերյանում պահպանվել են կենու (կարմրածառ) և սոճու բնական ոչ խոշոր անտառակներ։ Կան նաև բազմաթիվ արհեստական տնկարկներ։ Ունեն կարևոր ժողտնտեսական նշանակություն։ Օգտագործվում է բնափայտը։ Որոշ տեսակների սերմերն օգտագործվում են սննդում, կան բազմաթիվ դեկորատիվ տեսակներ։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
| **՞**Փշատերև արևելյան |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
| Դաս | Երկշաքիլավորներ |
|
|
|
| Կարգ | Բակլածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Փշատազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Փշատենի |
|
|
| Տեսակ | Փշատերև արևելյան |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Elaeagnus orientalis
Linneus |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Փշատերև արևելյան** (լատ.՝ Elaeagnus orientalis), փշատազգիների ընտանիքի, փշատենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ ծառ է՝ մինչև 10 մ բարձրությամբ և 30-50 սմ բնի տրամագծով։ Տերևները էլիպսաձև են, էլիպսանշտարաձև, երկարավուն ձվաձև կամ շեղանկյուն, 3-7 սմ երկարությամբ և 1-2 սմ լայնությամբ։ Ծաղկապատը համեմատաբար խոշոր է, 7,5-8 մմ երկարությամբ, երկար բլթակներով և ավելի խոշոր պտուղներով, որոնց երկարությունը հասնում է 2-3 սմ-ի։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Միջին Ասիայում, հյուսիսային Իրանում։ Հայաստանի սահմաններում հանդիպում է կենտրոնական շրջաններում, Արաքս գետի հովում, նախալեռնային գոտում, գետերի և առուների ափերին։

Կիրառություն
------------

Պտուղները պարունակում են մինչև 90 % չոր նյութեր (շաքարներ՝ 60 %, սպիտակուցներ՝ 11 %, վիտամին C 200 մգ/տոկոս) և մարդու օրգանիզմի համար անհրաժեշտ բազմաթիվ արժեքավոր նյութեր ու վիտամիններ։ Ունեն բուժիչ հատկություն, օգտագործվում են աղեստամոքսային հիվանդությունները բուժելու, արյունը մակարդելու համար և այլ նպատակներով։

Բազմանում է սերմերով, կտրոններով, բնային մացառներով և անդալիսով։ Պտղաբերում է 3-4-րդ տարում։ Չորադիմացկուն է, բավական ցրտադիմացկուն։ Ապրում է 35-40 տարի։ Լավ զարգացած, առողջ մեկ ծառի բերքատվությունը հասնում է 40-50 կիլոգրամի։ Լավ է աճում փուխր, պարարտ հողերում։ Ծաղիկները բուրումնավետ են ու մեղրատու։

Խորհուրդ է տրվում լայնորեն օգտագործել նաև բնակավայրերի կանաչապատման բնագավառում, քանի որ դեկորատիվ են ոչ միայն ծաղիկներն ու պտուղները, այլև արծաթափայլ տերևները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 82։
**Բուրգոսի ամրոց** (իսպ. Castillo de Burgos), ամրոց Իսպանիայի Բուրգոս քաղաքում։ Գտնվում է Սան Միխել բլրի վրա, քաղաքից 75 մետր վերև և ծովի մակարդակից 981 մետր բարձրության վրա։ Ամրոցում կատարվել են հնագիտական պեղումներ։

1925-1926 թվականներին այստեղ փորձում էին գտնել Նապոլեոնյան ժամանակաշրջանի ռազմական ֆայլեր,երբ ֆրանսիացիները նահանջի ժամանակ պայթեցրեցին ամրոցը։

Ամրոցի ընդհանուր ատրիբուտների համաձայն, նրա ծագումը վերագրվում է Վեստգոթերին։

Ֆրանսիական Օկուպացիայի ընթացքում, 1813 թվականի հունիսի 15-ին ֆրանսիական զորքերը որոշում են լքել ամրոցը, և այն ոչնչացնում են պայթուցիկ ռումբերով։ Պայթյունի արդյունում ամրոցը գրեթե լիովին ավերվեց, այժմ միայն ավերակներ են մնացել։

Պատմություն
-----------

1980-ական թվականներին, հնագիտական պեղումների արդյուքնում հայտնաբերվել են հնագույն մարդու բնակության հետքեր Դեպոզիտո, Սան Միխել և Կաստիլո բլուրների վրա։

Ամրոցի բլրի վրա հայտնաբերվել են հնագույն քաղաքի հետքեր, որոնք թվագրվում են մ.թ.ա 2000 թ.:

Ամրոցը որպես նահանգային բանտ է օգտագործվել Գալիսիային Գարսիա 2-րդ, Լեոնի Ալֆոնսո 6-րդ և Թոմաս Գորնայի, Անգլիայի Էդվարդ երկրորդ թագավորի մարդասպանի կառավարման տարիներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

* José Luis Urribarri, Primeros asentamientos humanos en la ciudad de Burgos: I El Yacimiento arqueológico del castillo y Cerro de San Miguel. Burgos: Aldecoa 1987.
* José Sagredo García, El castillo de Burgos: Una recuperación en marcha. City Hall of Burgos, 1999 ISBN 84-87876-15-3.
* Eduardo Carmona Ballestero, Antiguas noticias, nuevas interpretaciones: la ocupación campaniforme del Cerro del Castillo de Burgos. SAGVNTVM (P.L.A.V.) 45, 2013: 49 - 64
* Hernando del Pulgar, Crónica de los Reyes Católicos , 1481-1490
* in his work Los Reyes Católicos y la ciudad de Burgos desde 1541 hasta 1492 (Spanish National Research Council - 1943)
* La torre de Burgos in Telegrafía Óptica Archived 2017-11-15 at the Wayback Machine..
**Փշատերև անտառ**, անտառ, որը բաղկացած է մեկ կամ մի քանի տեսակի փշատերև ծառերից՝ սոճիներից, եղևնիներից, խեժափիչներից։

Տարածություն
------------

Տայգան աշխարհի քարտեզի վրա
Լեռնային փշատերև անտառ Կանադայի արևմուտքում.
 Եղևնիների անտառ Լատվիայում
Փշատերև անտառների բնակատեղին տայգայի ցուրտ բնակալիմայական զոնան է, որը տարածվում է Եվրասիայի հյուսիսում և Հյուսիսային Ամերիկայում։ Հյուսիսից սահմանակից է տունդրային, երբեմն մտնելով անդրբևեռային շրջան, հարավում տարածվում է մինչև խառը անտառներ, անտառատափաստաններ և տափաստաններ։ Հարավային սահամանը հասնում է մինչև 42 զուգահեռականին՝ ճապոնական Հոնսյու կղզուն։ Համեմատաբար տաք վայրերում փշատերև անտառները համատարած չեն, ձևավորելով անտառային զանգվածներ և էկոշրջաններ։ Շատ փշատերև անտառներ կան հարավում՝ չափավոր գոտում, հարավ-արևելքում՝ Հյուսիսային Ամերիկայում և Եվրասիայում։ Արևադարձային գոտիներում, օրինակ՝ Հյուսիսային Ամերիկայում, Ավստրալիայում, ավելի քիչ են տարածված, հիմնականում լեռներում։

### Անտառային ծառատեսակներ

Սոճիների անտառ Յակուտիայում
Սոչիների անտառ Կարելիայեում
*Տայգայում'* անատառը ձևավորող հիմնական ծառատեսակներն են սոճիներ , եղևնիներ, խեժափիչներից։

*Եվրոպայի* հյուսիսում առավելապես տարածված է եվրոպական եղևնին:Ավելի հարավ եղևնա-սոճային և սոչիների անտառներում լայն տարածված է սովորական սոճին։
**Խոսրով Գարապաճագյան Խաչատուրի** (հունվարի 23, 1872(1872-01-23), Սեբաստիա - մայիսի 5, 1951(1951-05-05), Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն), հայ լրագրող, հրապարակախոս, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

Կրթությունն ստացել է Սեբաստիայի թարգմանչաց վարժարանում։ Ավարտելուց հետո որպես ուսուցիչ աշխատել է Սեբաստիայի հայկական դպրոցներում, այնուհետև մեկնել է Կ. Պոլիս։ Անգլերենից կատարել է թարգմանություններ։ Աշխատակցել է «Ծաղիկ», «Արևելք», «Բյուզանդիոն», «Սուրհանդակ», «Անահիտ», «Արմենիա», «Բանասեր», «Շարժում» և այլ պարբերականների։

1911 թվականին Կ. Պոլսում լույս է ընծայել «Մտքիս խառնարանեն» ժողովածուն, որը պարունակում է արձակ և չափածո երկեր և խստորեն քննադատվել է մամուլում։

Օգտագործել է Ա. Արտավան, Արմեն Արտոնց, Թղթակից, Խ. Ս. Խոսրով, Ա. Խոսրով, Մանկասեր, Ոմն, Ս. Սմբատ, Խ. Սմբատ, Ցավունի,Armene Atdontz ծածկանունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բախտիար Հովակիմյան, Հայոց ծածկանունների բառարան, Ե. ԵՊՀ հրատ. 2005, էջ 585։
2. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան, Կենսագրական բառարան, հ. Ա, Ե. «Հայաստան», 1973, էջ 220։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վահան (այլ կիրառումներ)
Վանի թագավորության արքա Սարդուրի Բ- ի բրոնզե վահանը 
**Վահան**, կտրող, հարվածող կամ խոցող սառը զենքերից պաշտպանվելու հնագույն զինատեսակ է։ Մարտիկը կրել է սովորաբար ձախ ձեռքին (ներսի կողմից հարմարեցված կաշվե, փայտե կամ մետաղե հատուկ բռնակի միջոցով), իսկ աջ ձեռքով գործադրել հարձակողական զենքը։

Ձևերը
-----

Կլոր վահան
Տարբեր ժողովուրդների մոտ հանդիպում են տարբեր ձևերի (կլոր, ձվածիր, եռանկյուն, ուղղանկյուն, բազմանկյուն և այլն) ու չափսերի վահաններ։ Հնագույն վահանները պատրաստել են փայտից կամ հյուսել ծառի դալար ճյուղերից, դիմացկուն դարցնելու համար պատել են կաշվով, ավելի ուշ նաև մետաղյա թիթեղներով։ Մ.թ.ա. II հազարամյակում Միջագետքի երկրներում և Հայկական լեռնաշխարհում տարածում են գտել նաև բրոնզե վահաններ։ Ուրարտական զորաբանակում կաշեպատ ու թիթեղապատ վահաններից բացի օգտագործվել են բրոնզե շրջանաձև վահաններ։ Ուրարտական արքաների բրոնզե վահանները, որոնք ունեն 0,7 մ - 1 մ տրամագիծ, արտաքին կողմից դրվագված ենկենդանիների (առյուծ, ցուլ) բարցրաքանդակ պատկերներով, սեպաձև արձանագրություններով (հիմնականում կրողի անունը)։ Դրանք ներսի կողմից ունեն մեկ մեծ և երկու փոքր բռնակ, մեծը՝ բռնելու, փոքրերը՝ կաշեփոկերով բազկին ամրացնելու համար։

Հին Հունական, Հռոմեական և հայկական զորաբանակներում ծանրազեն հետևակայինները կրել են երկար (մարդահասակ) վահաններ, որոնք զորաճակատը հմտորեն պաշտպանել են թշնամուց (վահանափակ շղթաներ ստեղծելու մարտավարական եղանակով) և յուրայինների համար հարձակման կամ պաշտպանության հնարավորություն են ստեղծել։ Զենք ու զրահի կատարելագործման հետ վահանները փոքրացել են։ հրազենի գյուտից հետո գործածումից դուրս են մղվել։

Օգտագործում
-----------

Թափանցիկ վահանով զինված ոստիկան
Վահանը բացի պաշտպանական համարվել է զինվորի պատվի և հաղթանակի խորհրդանիշը։ Հնում զինվորները երդվել են վահանի վրա։ Վիրավոր կամ զոհված մարտիկին տարել են վահանի վրա։ Մարտի ժամանակ վահանի կորուստը համարվել է անպատվություն։ Ասպետի վահանին դիպչելը նշանակում էր մենամարտի հրավեր, մարտում զոհված ասպետի դին ծածկել են վահանով։ Այժմ շատ երկրների ոստիկաններ ցուցարարների դեմ դուրս գալուց օգտագործում են պոլիկարբոնատե կամ թիթեղյա վահաններ։

Վահանը զինանշաններում
---------------------

Վահանը զինանշաններում
Դասական կամ ավանդական վահաններ.

1. հին ֆրանսիական
2. արդի ֆրանսիական (եվրոպական)
3. օվալաձև
4. նախատեսված տիկնանց համար
5. քառանկյուն
6. իտալական
7. շվեյցարական
8. անգլիական
9. գերմանական
10. լեհական
11. իսպանական

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վ. Աբրահամյան *Միջնադարյան Հայաստանի զենքերի տեսակները* 1950 թ. Երևան
* С. А. Есаян *Оружие и военное дело древней Армении* 1966 г. Ереван

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«վահան»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վահագն Վիշապաքաղի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Վահագն Վիշապաքաղի հուշարձան**, գտնվում է Երևանում` Ծովակալ Իսակովի պողոտայի և Սեբաստիայի փողոցի խաչմերուկի հատվածում, տեղադրվել է 1969 թվականին, ներկայիս վայր տեղափոխվել է 2004 թ.։ Ընդգրկված է Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Հեղինակներ
----------

* Քանդակագործ՝ Կառլեն Նուրիջանյան
* Դրվագող՝ Ներսես Չարխչյան

Տվյալներ
--------

Քանդակը կառուցված է դրվագված պղնձից, բարձրությունը 3,5 մետր է, քաշը` մոտ 400 կգ։

Պատմություն
-----------

Հին հայկական դիցաբանության պատերազմի, քաջության և հաղթանակի գերագույն աստված Վահագնի հուշարձանը 1969 թվականին տեղադրվել է Լենինի (այժմ՝ Մաշտոցի) պողոտայում։ 1970-ականների կեսերին որոշ ժամանակ արձանը գտնվել է «Մոսկվա» կինոթատրոնի մոտ, Հայաստանի նկարիչների միության շենքի հարևանությամբ, իսկ 1980-ականների սկզբներին՝ Էջմիածնի խճուղու մոտ։ Վերականգնված և ներսից ամրացված արձանը 2004 թվականի դեկտեմբերի 19-ին տեղադրվեց Երևան-Էջմիածին մայրուղու կամրջի մոտ։

Սա Երևանում Վահագնի երեք արձաններից մեկն է։ Եվս մեկը գտնվում է Արաբկիր համայնքի Վաղարշյան փողոցում (քանդակագործ՝ Վահե Հարությունյան), մյուսը՝ Մալաթիա-Սեբաստիայի թաղապետարանի կողքի այգում (քանդակագործ՝ Սուրեն Նազարյան)։

Տես նաև
-------

* Վահագն Վիշապաքաղի հուշարձան (Երևան, Վաղարշյան փողոց)

Պատկերասրահ
-----------

*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սոնա Ղազանչյան (1979 թ)։ «Արձանացված հերոսապատումներ»։ *Սովետական Հայաստան*։ Թիվ 2: էջ 16,17
2. ↑  «Հայրենիքի ձայն», 22 հոկտեմբերի 1969, էջ 8
3. ↑  Արտուշ Խանջյան, Երևանի արձանները, «ՎՄՎ Փրինթ», Երևան, 2004, ISBN 99941-920-1-9

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՀՈՒՇԱՐՁԱՆ «ՎԱՀԱԳՆ ՎԻՇԱՊԱՔԱՂ» Archived 2015-03-24 at the Wayback Machine.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Վահագն Վիշապաքաղի հուշարձան (Երևան, Էջմիածնի խճուղի)** կատեգորիայում։ |
Բելիզ, 1831 թվական
**Բելիզի պատմությունը** սկսում է իր հաշվարկը 1000 տարի առաջ։ Մայաների քաղաքակրթությունը տարածվել է ժամանակակից Բելիզի տարածքում մ․թ․ա․ 1500 թվականից մինչև մ․թ․ա․ 200 թվական և իր ծաղկունքի գագաթնակետին է հասել մոտ 1200 թվականին (մ․թ․)։ Մի քանի ճարտարապետական հուշարձաններ՝ մասնավորապես Կահալ Պեչը, Կարակոլը, Լամանայը, Լուբաանտուն, Ալթուն–Հան, Շունանտունիչը, վկայում են այդ փուլում զարգացած և խիտ բնակեցված քաղաքակրթության գոյության մասին։ Առաջին փաստացի գրանցված եվրոպական գաղութը ստեղծել են Անգլիայի ծովագնացները, որոնք 1638 թվականին ենթարկվել են նավաբեկության։ Հետագա 150 տարիների ընցացքում ստեղծվել են բազմաթիվ անգլիական գաղութներ։ Այդ շրջանը նշանավորվել է նաև ծովահենությամբ և բնիկների ու հարևան իսպանական գաղութների վրա հարձակումներով։

18–րդ դարի վերջին Մեծ Բրիտանիան նշված մարզ առաջինն է ուղարկել պաշտոնական ներկայացուցիչ, բայց Բելիզը իրականում մինչև 1840 թվականը այդպես էլ փաստացի չի անվանվել «Բրիտանական Հոնդուրաս»։ 1862 թվականն այն դարձել է բրիտանական գաղութ։ Հետագայում ժողովրդավարական կառավարության ընդլայման համար կատարվել են որոշակի սահմանադրական փոփոխություններ։

Նախարարական համակարգի ներքո լիարժեք ներքին ինքնքկառավարում ձեռք է բերվել 1964 թվականի հունվարին։ Տարածաշրջանի պաշտոնական անվանումը «Բրիտանական Հոնդուրասից» «Բելիզ» է փոխվել 1973 թվականի հունիսին, իսկ լիարժեք անկախություն շնորհվել է 1981 թվականի սեպտեմբերի 21-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Background Note: Belize».


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |

 |
**7UP**  («Սևեն-Ափ»), գազային ըմպելիք կիտրոնի և լայմի համերով, չպարունակող կոֆեին։ Բրենդի իրավունքները պատկանում են Dr Pepper Snapple Group-ին (ԱՄՆ) և PepsiCo-ին (ԱՄՆ-ից դուրս)։

Պատմություն
-----------

7UP-ը ստեղծել է Չարլզ Լեյպերի Գրիգը՝ հիմնադրելով սեփական The Howdy Corporation ընկերությունը 1920 թվականին։ 1978 թվականին Ֆիլիպ Մորրիսը գնեց 7UP-ը և 1986 թվականին վաճառեց այն Hicks & Haas ընկերությանը։ 7UP-ը 1988 թվականին միավորվել է Dr. Pepper-ին, 1995 թվականին Cadbury Schweppes-ը գնեց այդ համատեղ ընկերությունը։ Dr. Pepper Snapple Group-ը և Cadbury Schweppes-ը 2008 թվականին առանձնացան միմյանցից։

Ռուսաստանում 7UP-ը ներմուծում է PepsiCo-ն։

Լոգո
----

7UP-ի լոգոն իրենից ներակայացնում է կարմիր կաթիլ «7»-ի և «UP»-ի միջև։ 2008 թվականին PepsiCo-ն հայտարարեց գլոբալ ռեբրենդինգի անցկացում։ Հետևաբար այն բոլոր լոգոները, որոնք արտադրվում էին Pepsi, 7UP, Mountain Dew և այլ ընկերությունները, ենթարկվեցին փոփոխության։ ԱՄՆ-ում օգտագործվում է նախկին լոգոն։

Տարբերակներ
-----------

Ռուսաստանում արտադրվում է ըմպելիքի երկու տեսակ՝

* **7UP** - *ըմպելիքի կլասիկ տեսակը*
* **7UP Մոխիտո** - *ըմպելիք լայմի և անանուխի համերով* (արտադրվում է 2012 թվականից)*։*

Հետաքրքիր Փաստեր
----------------

* Այն փաստը, որ լիթիումը նպաստում է միզային ուրատների լուծմանը, որոնց կուտակումը օրգանիզմում կարող էր դառնալ բազում հիվանդությունների պատճառ, հանգեցրել է «տոնիկների» առաջացմանը՝ որոնցից առավել հայտնի է - *7 Up*-ը, ի հայտ գալով 1929 թվականին *Bib-Label Lithiated Lemon-Lime Soda* անվան տակ, որի բաղադրությունից միայն 1950 թվականին հեռացվել էր լիթիումի ցիտրատը, ԱՄՆ-ում արգելվելուց հետո։

2000-2001 թվականներին Առաջին Ալիքով եթեր էր հեռարձակվել «Յոթերորդ Զգացմունք» ծրագիրը, որը նկարահանվել էր "7up"-ի հովանավորությամբ։ Ծրագրի լոգոն իրենից ներկայացնում էր ըմպելիքի լոգոն, բայց "Up" բառը փոխարինված էր "Զգացմունք"-ով։

* 2014 թվականին PepsiCo-ն Ռուսաստանում փոխեց "7UP Լայմ և Անանուխ" անվանումը "7UP Մոխիտո"-ով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Յոթերորդ Զգացմունք (ОРТ,22.04.2000) - YouTube
**Խոսրով Ա** (**Անուշիրվան**, պարսկերեն՝ انوشيروان - *անմահ հոգի ունեցող*; 501–579), Կավադ Ա-ի սիրելի որդին ու ժառանգը, Սասանյան Իրանի 20-րդ շահնշահը, պարսից արքա 531 թ.-ից, Սասանյանների դինաստիայից։ Համարվում է ամենահայտնի Սասանյան կառավարիչը։

Հաջորդել է հորը՝ Կավադ I-ին։ Տոհմային ավագանու ազդեցությունը թուլացնելու և կենտրոնական իշխանությունն ամրապնդելու նպատակով իրականացրել է բարեփոխումներ. կարգավորել է հարկային, ֆինանսական համակարգը, կատարել մարդահամար, վերացրել տեղական իշխանությունների ազդեցության տակ գտնվող աշխարհազորը, ստեղծել կանոնավոր և մշտական բանակ։ Նա մի քանի հաջող գործողություններ կատարեց ժողովրդական ապստամբությունները ճնշելուց հետո։ Այս միջոցառումները ուղղված էին նման բախումները բացառելու նպատակով։ Նա ազնվականներից մի մասի հողերը, որոնք գրավվել էին ապստամբների կողմից թողեց վերջիններիս իշխանության տակ, ինչը մեծ հարված էր պալատական ազնվականությանը, սա մեծապես թուլացրեց վերջիններիս և հնարավորություն տվեց ավելի արագ տեմպերով զարգացնել երկրի տնտեսությունը։ Հաջողությամբ պատերազմել է Բյուզանդիայի դեմ։ 540 թ.-ին գրավել է Անտիոքը։ Կովկասի ցեղերի հարձակումները կասեցնելու նպատակով Դարբանդում կառուցել է մի շարք ամրություններ։ 570 թ.-ին պարսկական բանակը գրավել է Եմենը, վերահսկողություն սահմանել ծովային ճանապարհների վրա։

Նրա օրոք ծավալվեցին լայնածավալ շինարարական աշխատանքներ. կառուցվեցին նոր քաղաքներ, վերանորոգվեցին հները, ստեղծվեցին նոր կամուրջներ, ճանապարհներ։ Խորսորվ Ա-ի օրոք արվեստն ու գիտությունը ծաղկում էին Սասանյան Իրանում և երկիրը հասավ իր հզորության գագաթնակետին։ Զարգացել են մշակույթը, արվեստը, քաղաքաշինությունը։ Ստեղծվել են գրական և պատմական բազմաթիվ երկեր, գրի է առնվել ժող. էպոսը, հունարենից և սանսկրիտից թարգմանվել են գրական և գիտական հուշարձաններ։

Խոսրովի անունը Իրանում դարձավ այնքան հայտնի, ինչքան որ Հուլիոս Կեսարի անունը Հին Հռոմում։

Խոսրով I Անուշիրվանի օրոք Հայաստանում բռնկել է ապստամբություն (571 - 572), որը ղեկավարել է Վարդան Մամիկոնյանը։ Խոսրով I Անուշիրվանի՝ Հայաստան ուղարկված բանակները պարտություն են կրել ապստամբներից։ Բյուզանդիայի միջամտությունը սկզբնավորել է ավելի քան 20-ամյա պատերազմ Պարսկաստանի և Բյուզանդիայի միջև։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ֆրայ, Ռիչարդ. *Պարսկաստանի ժառանգությունը*. The World Publishing Company, 1963, էջ. 215 (անգլ.)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 136505988 · LCCN: nr98013189 · NLP: A25526479 · SUDOC: 166931705 · VIAF: 80838587, 118157641188338222554, 6580151247957544270006 · WorldCat VIAF: 80838587, 118157641188338222554, 6580151247957544270006 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 78)։*  |
**Բիրաչ** (սերբ.՝ Birač / Бирач), Բոսնիայի և Հերցեգովինայի պատմական շրջան, որում գտնվում են Սերբիայի Հանրապետության ժամանակակից քաղաքների և համայնքների տարածքներ՝ Միլիչի, Վլասենիցա, Սրեբրենիցա, Բրատունաց, Զվորնիկ, Շեկովիչի։

Աշխարհագրություն
----------------

Բիրաչի տեղանքը Օսմանյան կայսրության ժամանակ կոչվել է միջին Պոդրինյեի մարզ, արևմուտքում սահմանակից է Վլասենիցային, արևելքում՝ Սրեբրենիցային։ Իրենից ներկայացնում է 600-ից 900 մետր բարձրություն ունեցող սարահարթ։ Տարածվում է հյուսիսարևմտյան ուղղությունից դեպի հարավ-արևելք։ Ամենաբարձր գագաթներն են՝ Սիրիկա (1071 մ), Կոմիչ (1032 մ), Լիսինա (1262 մ)։ Հովտում կան բազմաթիվ գետեր, որոնք հոսում են Յավոր լեռների հարավ-արևմուտքից դեպի հյուսիս արևմուտք՝ թափվելով Յադար գետ։ Բիրաչը հայտնի է իր մեղմ կլիմայով և բուսականությամբ։ Հողերի մեծ մասը հատկացված են գյուղատնտեսությանը, որում ամենամեծ մասն զբաղեցնում են փշատերև և սաղարթավոր անտառները։

Ամենախոշոր բնակավայրերն են՝ Գորնի Զալուկովիկ, Վրլի Կրայ, Գերովի, Բաչիչի, Վիշնիցա, Պոմոլ, Բեչիչի, Գորնե-Վրսինա, Դոնե Վրսինե, Զակլոպաչա, Զագրաջե։ Հիմնական զբաղմունքը անտառային տնտեսությունը և անասնապահությունն է։

Պատմություն
-----------

Թուրքական տիրապետության ժամանակ հողերն անվանել են «Բիրչե»։ 16-րդ դարի վերջին կար կադիլիկ (ամենափոքր վարչա-տերիտորիալ միավորը Օսմանյան կայսրությունում), որում միավորված էն Կնեժինան և Բիրչեն։ Այդտեղ ներառված էին Կնեժինա, Նովա Կասաբա և Վլասենիցա քաղաքները։ Կադիլիկի տարածքում գտնվել է Լովնիցա մենաստանը։ Այդ ժամանակներից մնացել են բազմաթիվ պատմական հուշարձաններ, ճանապարհներ, շինություններ, ամրոցներ և եկեղեցիներ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Բիրաչում մարտեր են եղել հարավսլավացի պարտիզանների և չետնիկների մասնակցությամբ, թեպետ երկուսն էլ արտահայտում էին ուստաշների ճնշումը։

1990 թվականի նոյեմբերին Բոսնիա և Հերցեգովինայի ազատ ընտրություններից հետո բոսնիական սերբերն սկսել են սեփական ինքնավար պետության ստեղծման գործընթացը, և 1991 թվականի սեպտեմբերին Բոսնիա և Հերցեգովինայի կազմում հայտնվել է Սերբական ինքնավար մարզեր։ Նոյեմբերի 9-ին ձևավորվել է Սերբական ինքնավար Բիրաչ մարզը, որը նշել են նոյեմբերի 21-ին Բոսնիական սերբերի սկուպշչինայի որոշմամբ՝ ներառելով Բիրաչը Ռումինիա-Բիրաչի սերբական ինքնավար մարզում։

1992 թվականի հունվարի 9-ին բոսնիական սերբերը հռչակել են Բոսնիա և Հերցեգովինայի Սերբիայի Հանրապետության ձևավորումը, որի կազմ են մտել 1990-ական թվականներին Բոսնիա և Հերցեգովինայում ձևավորված Սերբական ինքնավար բոլոր մարզերը։ 1992 թվականի օգոստոսի 12-ին պետությունն վերանվանակոչվել է Սերբիայի Հանրապետություն։ Բիրաչի տարածքը մնացել է Սերբիայի Հանրապետության կազմում նաև քաղաքացիական պատերազմից հետո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3
3. 1 2   ICTY Mico Stanisic indictment

Գրականություն
-------------

* М. Филиповић, Град и предео Бирач, Југословенски историјски часопис 1939
* Текст др. Хамдије Крушевљаковића, академика АНУБиХ, научног саветника, Завода за заштиту споменик културе БиХ, Сарајево у Енциклопедији Југославије ЈЛЗ - Загреб 1980.
Կոացերվացիոն կաթիլներ
**Կոացերվացիա** (<լատ. coacervatio—կուտակում), բարձրամոլեկուլային միացությունների լուծույթում լուծված նյութով հագեցած կաթիլների առաջացումը։ Կոացերվատ կաթիլների միացումը (կոալեսցենցիա) կարող է նախորդել դրա հետևանքով գոյացած փուխր փաթիլանման ագրեգատների առաջացմանը (ֆլոկուլացիա) և բարենպաստ պայմաններում հանգեցնել համակարգի բաժանմանը խիստ սահմանազատված 2 շերտերի՝ հավասարակշռված հեղուկի շերտ և խիտ կամ պոլիմերով հարուստ կոացերվային շերտ։ Կոացերվացիան տեղի է ունենում ջեր մաստիճանի կամ համակարգի փոփոխումից, երբ բաղադրիչ նյութերը կորցնում են միմյանց մեջ լուծվելու ունակությունը։ Տարբերում են պարզ և բարդ կոացերվացիաներ։ Պարզ կոացերվացիան լուծված պոլիմերի և ցածրամոլեկույային նյութի (օրինակ, ժելատինի և սպիրտի) փոխազդեցության արդյունք է։ Բարդ կոացերվացիա դիտվում է 2 պոլիմերների փոխազդեցության դեպքում, որոնց մակրոմոլեկուլները տարբեր լիցքերով են լիցքավորված (օրինակ, ժելատինի և արաբական խեժի ջրային լուծույթները խառնելիս)։ Կոացերվատների առաջացումը շատ կարևոր որակական փուլ է հանդիսացել մեր մոլորակի վրա կյանքի ծագման ժամանակ։ Ըստ Ա. Օպարինի կյանքի ծագման հիպոթեզի, կոացերվացիան սկզբունքորեն կարևոր դեր է խաղացել շրջապատող միջավայրի մեկուսացած հատվածներում սպիտակուցային նյութերի կուտակման համար։ Համաձայն նշված հիպոթեզի, առանձին հիդրատացված մակրոմոլեկուլների միավորումը և հաջորդական կուտակումը կոացերվատ կաթիլներում հանգեցրին նախնական կենսաբանական համակարգերի առաջացմանը առաջնային օվկիանոսի ջրերում։ Այդ պատճառով հեռավոր երկրաբանական դարաշրջանում կոացերվացիան հանդիսացավ կյանքի ծագման ընթացքի կարևորագույն որակական աստիճաններից մեկը։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 500)։*  |
**Տաք ջրամատակարարում**, զանազան սպառողներին (բնակելի շենքերին, կոմունալ և արդյունաբերական ձեռնարկություններին և այլն) տնտեսական-կենցաղային և արտադրական-տեխնոլոգիական նպատակների համար տաք ջրի մատակարարման միջոցառումների, սարքավորումների և հարմարանքների համակարգ։ Տաք ջրամատակարարման համակարգերը բաղկացած են ջերմության աղբյուրներից, ջուրը նախապատրաստող ապարատուրայից, ջրտաքացուցիչներից, ջուրը տեղափոխող խողովակաշարերից և ջրի ջերմաստիճանը կարգավորող և վերահսկող հարմարանքներից։ Տարբերում են տաք ջրամատակարարման կենտրոնացված և տեղային (ապակենտրոնացված) համակարգեր։ Կենտրոնացված համակարգերում ջերմությունն արտադրվում է ջերմաէլեկտակայաններում, կաթսայատներում․ օգտագործվում են նաև արդյունաբերական ձեռնարկությունների արտանետվող ջերմությունը, ստորգետնյա և այլ աղբյուրներ։ Ջերմությունը սպառողներին է փոխանցվում ջերմային ցանցի խողովակաշարերով։ Տաք ջրի նախապատրաստումը կատարվում է թե ջերմության աղբյուրներում, թե կենտրոնական ջերմային կետերում կամ էլ հենց շենքերում։ Կենտրոնացված տաք ջրամատակարարումն իրականացվում է փակ սխեմայով, երբ ջրմուղի ջուրը տաքացվում է ջերմակրով (ջրով կամ գոլորշիով)։ Տաք ջրամատակարարման համակարգերում ջրի առավելագույն ջերմաստիճանը 75 °C է, իսկ նվազագույնը (ջրաբաժանման կետերում)՝ 60 °C։ Տեղային տաք ջրամատակարարման դեպքում ջրատաքացուցիչները տեղակայվում են անմիջականորեն ջրի սպառման վայրերում (լոգնոցներ, ցնցուղներ, լվացարաններ, արտադրական ագրեգատներ) և տաքացվում այրվող վառելիքով կամ էլեկտրաէներգիայով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 631)։*  |
**Նատալյա Ռեզնիկովա** (ռուս.՝ **Наталия Семёновна Резникова** (հուլիսի 7, 1911(1911-07-07), Իրկուտսկ, Ռուսական կայսրություն - 1995, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), առաջին ամուսնական ազգանունը՝ **Տարբյու**, (դան․՝ Tarby), երկրորդ ամուսությունից՝ **Դերյուժինսկայա**), ռուս բանաստեղծուհի։

Կենսագրություն
--------------

Նատալիա Ռեզնիկովան ծնվել է 1911 թվականի հուլիսի 7-ին Իրկուտսկում։ Հայրը փաստաբան էր. նրա ընտանիքը 1921 թվականին արտագաղթում է Հարբին, որտեղ Ռեզնիկովան ավարտում է ռուսական գիմնազիան և ընդունվում է Հարբինի իրավաբանական ֆակուլտետ, որն էլ ավարտում է 1932 թվականին։ Աշխատել է «Սահման» ամսագրի խմբագրությունում՝ վարելով մատենագիտության բաժինը։ Թարգմանում էր անգլերենից և ֆրանսերենից։ Մասնակցում էր «Երիտասարդ Чураевка» խմբակին, տպագրվում էր կոլեկտիվ ժողովածուներում, «Սանդուխք դեպի երկինք» (1929), «Յոթով» (1930), «Սպիտակ խնկենի» (1931), «Ոլորան» (1935). «Սահման» ամսագրում կանոնավոր կերպով հրապարակվում էին նրա բանաստեղծությունները, պատմվածքները, թարգմանությունները և գրախոսությունները։ 1930-ական թվականներին լույս են տեսնում Ռեզնիկովայի «Դավաճանություն» և «Պարտվածը» վեպերը, «Աֆրոդիտեի ծառաները» պատմվածքների գիրքը։ Նրա բանաստեղծությունների առաջին գիրքը՝ «Հողի երգեր» վերնագրով, հրատարակվել է 1938 թվականին։ Ճապոնացիների կողմից Մանջուրիայի օկուպացիայից հետո նա տեղափոխվում է Շանհայ։ Շանհայում հրատարակվում է նրա բանաստեղծությունների երկրորդ գիրքը «Դու» վերնագրով (1942)։ Այստեղ նա աշխատում է «Շանհայական արշալույսներ» թերթում, որտեղ գրում էր հոդվածներ ներկայացումների, գեղարվեստական ցուցահանդեսների և համերգների մասին։ Շանհայում հրատարակում է «Պուշկինը և Սոբանսկայան» գիրքը։ 1943 թվականին ամուսնանում է ծագումով դանիացի կապիտան Հելգե Տարբյուի դան. Helge Tarby-ի հետ։ Ամուսնու մահից հետո 1948-1951 թվականներին ապրում է Կոպենհագենում և Լոնդոնում։ 1951 թվականին տեղափոխվում է Նյու Յորք (ԱՄՆ), որտեղ վերադառնում է գրական գործունեությանը և սովորում բիզնեսի վարման դասընթացներում։ 1956 թվականին երկրորդ անգամ ամուսնանում է ռուս քանդակագործ Գլեբ Դերյուժինսկու հետ (1888-1975)։

1990-ական թվականներին ապրում էր Նյու Յորքի կույրերի ապաստարանում։

Երկեր
-----

* Измена. Роман.
* Побеждённая. - Харбин: М.В. Зайцева, 1937. - 256 с.
* Раба Афродиты. Рассказы.
* Песни земли. Сб. стихотворений. Харбин, 1938.
* Ты. Сб. стихотворений. - Шанхай, 1942.
* Пушкин и Собаньская.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Бакич, О. Крейд, В.* Наталия Резникова - поэтесса и писательница. (Русский) // *Жемчужина.*. — 2007. — № 31. — С. 20. — ISSN 1443-0266.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |

 |
**Էվկլիդիս Ցակալոտոս** (հուն․՝ Ευκλείδης Τσακαλώτος, պաշտոնեապես՝ Ευκλείδης Στεφάνου Τσακαλώτος, հունիսի 19, 1960(1960-06-19), Ռոտերդամ, Հարավային Հոլանդիա, Նիդերլանդներ), ձախակողմյան հունական քաղաքական գործիչ և տնտեսագետ։ 2015 թվականի սեպտեմբերից նաև *Հունաստանի ֆինանսների նախարար*։

Ներկայումս Ցակալոտոսը Սիրիզա կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամ է։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ տարիներ

Էվկլիդիս Ցակալոտոսը ծնվել է 1960 թվականին Նիդերլանդների թագավորության Ռոտերդամ քաղաքում։ Ցակալոտոսի հայրը՝ Ստեֆանոսը, աշխատել է նավաշինական ընկերությունում որպես արտադրագետ։ Նա ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Մեծ Բրիտանիա, որտեղ նրա տղան արդեն հինգ տարեկան էր։

1973-1978 թվականներին երկիտասարդ Էվկլիդիսը սովորել է Լոնդոնի Սուրբ Պողոսի դպրոցում։

Դրանից հետո նա իր կրթությունը ավարտում է Օքսֆորդի համալսարանին կից գործող ուսանողական քոլեջում, որտեղ նա սովորել է իմաստասիրություն, քաղաքականություն և տնտեսագիտություն։

Սասեքսի համալսարանում Էվկլիդիսը ստացել է մագիստրոսի աստիճան և վերադարձել Օքսֆորդ, որտեղ 1989 թվականին պաշտպանել է դոկտորական թեզ։

### Գիտական գործունեություն

Հեղինակավոր այլ գիտնականների և գործընկերների հետ նա աշխատում է գրել գրքեր և հոդվածներ միջազգային տնտեսության և քաղաքականության բնագավառում՝ հունարեն և անգլերեն լեզուներով։

1989-1990 թվականներին Ցակալոտոսը զբաղեցրել է գիտական աշխատողի պաշտոն, ինչպես նաև 1993 թվականից դասախոսել է Կենտի համալսարանում։ 1994 թվականի հոկտեմբերից մինչև 2010 թվականի սեպտեմբերը նա աշխատել է Աթենքի տնտեսագիտության և բիզնեսի համալսարանում։

Էվկլիդիս Ցակալոտոսը համահունական համալսարանական դասախոսների ֆեդերացիայի անդամ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ֆրանսիայի ազգային գրադարան — 1537.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Scopus |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 124617236 · CONOR: 248840547 · GND: 1032727977 · GTAA: 255896 · ISNI: 0000 0000 8111 2856 · LCCN: n91099758 · NTA: 120912929 · SUDOC: 067016812 · VIAF: 32094679 · WorldCat VIAF: 32094679 |

 |

 |
Ոչ մետաղային կազմության կրիոստատ հեղուկ ազոտի պահեստավորման համար
**Կրիոստատ** (հուն․՝ κρύος` ցուրտ և στατός` կանգուն, անշարժ)։ Ցածր ջերմաստիճանների համար նախատեսված թերմոստատ է։ Կրիոստատի հիմնական տարրը ջերմամեկուսացված անոթն է (պարզագույն դեպքում՝ Դյուարի անոթ), որում տեղավորում են օբյեկտը։ Ջերմաստիճանի իջեցումը սովորաբար կատարվում է կրիոստատի մեջ լցվող հեղուկացված գազի՝ այսպես կոչված սառնագենտի (ցրտի կողմնակի աղբյուր) գոլորշիացման ջերմության և գոլորշու տաքացման հաշվին։ Ջերմակայունացումն իրականացվում է սառնագենտի եռման ջերմաստիճանում, որը գոլորշիների ճնշման փոփոխումով կարելի է կրիտիկական ջերմաստիճանից հասցնել մինչև եռակի կետի ջերմաստիճանը։ Ջերմաստիճանների ավելի լայն տիրույթում ջերմակայունացումը կատարվում է ինքնակառավարման սխեմայով։ Կրիոստատները տարբերում են ըստ սառնագենտի տեսակի (հելիումային, ազոտային), պատրաստման նյութի (ապակե, մետաղե, փրփրապլաստից են), օգտագործման նպատակի (օպտիկական, ռադիոտեխնիկական հետազոտությունների, մագնիսական չափումների համար ևն)։ Կիրառվող սառնագենտի քանակությունը համեմատական է ջերմահաղորդականության (գազի և պատվանդանի) ու ջերմաճառագայթման շնորհիվ կրիոստատի արտաքին պատյանից անոթին փոխանցվող ջերմության քանակությանը։ Ջերմահաղորդումը փոքրացնելու նպատակով ընտրում են ջերմամեկուսիչ պատվանդաններ, կրիոստատի արտաքին պատյանի և անոթի միջև վակում է ստեղծում, ինչպես նաև մեծացնում են կրիոստատի ջերմաճառագայթող մակերևույթների գորշության գործակիցը և ավելացնում ջերմաստիճանի միջանկյալ արժեքներով ջերմային էկրաններ։ Կրիոստատը կիրառվում է նյութի ֆիզիկական հատկությունների, գերհաղորդականության երևույթի ուսումնասիրման համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 689)։*  |
**Սիրվարդ Ղազանջյան** (1944, Ադիս Աբեբա, Եթովպիա), կոմպոզիտոր, երգչուհի։

Կենսագրություն
--------------

Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ Առաջին՝ «Ջարդ Հայաստանի» ստեղծագործությունը գրել է 16 տարեկանում, հրատարակել «Փյունիկ» ամսագրում։ Ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժինը (1968 թվական, Գրիգոր Եղիազարյանի դասարան), որպես ավարտական աշխատանք ներկայացրել է «Մուսա լեռան 40 օրը» սիմֆոնիկ պոեմը։ Ձայնը մշակել է Լոզանի կոնսերվատորիայում, ապա հանդես է եկել համերգներով։

Ղազանջյանի բազմաժանր սիմֆոնիկ և կամերային ստեղծագործություններին բնորոշ է ծրագրայնությունը։ Գրելաոճում գերակշռում է դասականը, որի հիմքում ազգայինն է՝ հարմոնիաների թարմությամբ, թեմաների զարգացման հմտությամբ։ Հիշարժան են Ղազանջյանի «Հրաժեշտ», «Բացակայություն», «Վերադարձ» (Վահան Թեքեյանի խոսքերով) երգերը, «Սիրո երգեր»-ի (Ռայներ Մարիա Ռիլկեի, Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկայի և ուրիշների խոսքերով), «Հայրենիքիս» դաշնամուրային պիեսների (Մեծ եղեռնի 60-ամյակին, Վիոտտիի անվան միջազգային մրցույթի մրցանակ, Իտալիա) շարքերը, «Յոթ սաղմոսը», դաշնամուրային տրիոն, երգեհոնի և 2 ջութակի տրիոն, կվարտետը, ֆլեյտայի սոնատը և այլ երկեր։

ՀՀ մշակույթի նախարարության պատվոգիր (2012 թվական)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**«Սասունցի Դավիթ»**, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ, գեղարվեստի և գրաֆիկայի վարպետ Հակոբ Կոջոյանի 1922 թվականին ստեղծած կտավը։ Գտնվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահի ֆոնդապահոցում։ ﻿

Պատմություն
-----------

1922 թվականին Խորհրդային Հայաստանի կառավարության հրավերով Հակոբ Կոջոյանը վերադարձել է Երևան և մասնակցել Հայաստանի Խորհրդային հանրապետության մշակույթի կառուցման գործին։ Կոջոյանի 1920-ական թվականների արվեստն աչքի է ընկնում բացառիկ բազմակողմանիությամբ։ Զբաղվելով հաստոցային գրաֆիկայով` միաժամանակ նա աշխատել է խորհրդային առաջին հանդեսների և գրքերի ձևավորման վրա, դիմել փայտափորագրության տեխնիկային։ Բնանկարային ժանրի գունանկարչական կտավների հետ մեկտեղ այս շրջանում Կոջոյանն անդրադարձել է պատմա-հեղափոխական թեմայի մշակմանը։ «Սասունցի Դավիթ» գրաֆիկական կոմպոզիցիան համարվում է 1920-ական թվականների լավագույն և բարդ գործերից և աչքի է ընկնում համակարգի գեղարվեստական ամբողջականությամբ։

Նկարագրություն
--------------

«Սասունցի Դավիթ» կոմպոզիցիայի կենտրոնում Դավթի կերպարն է Քուռկիկ Ջալալիի վրա, Թուր-Կեծակին ձեռքին։ Շուրջը պատկերված են էպոսի երրորդ ճյուղի թեմաներով նկարազարդումները` գառնարած Դավթի մանկությունը, Կոզբադնին պատժելու տեսարանը, հաշվեհարդարը Մսրա Մելիքի հետ։ Երկրորդ շարքում Սասնա ամրոցի պարիսպներն են, Մարութա վանքը, առանձին հերոսների կերպարներ ու դրվագավոր գլխազարդեր, որոնք ստեղծված են պաստոզային մեղմ գամմայով, մինչդեռ պատկերների հիմնական գոտում յուրաքանչյուր մանրամաս ներկայացված է արտահայտչորեն ու ցայտուն։

Տվյալներ
--------

Նկարն ունի 47 սմ բարձրություն, 58 սմ լայնություն, նյութը՝ թուղթ, ստվարաթուղթ, ջրաներկ, տուշ, բրոնզաներկ։

Կտավի հիման վրա ստեղծված «Սասունցի Դավիթ» տուֆակերտ որմնաքանդակը գտնվում է Գաֆեսճյան արվեստի կենտրոնի «Սասունցի Դավիթ» սրահում (քանդակագործ` Արտաշես Հովսեփյան)։

Տես նաև
-------

* Սասունցի Դավիթ (որմնաքանդակ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սասնա ծռեր

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Սասունցի Դավիթ» կտավը Հայաստանի ազգային պատկերասրահի կայքում
* Հակոբ Կոջոյան (1883-1959) Archived 2016-06-17 at the Wayback Machine.
**Արճեշի գրչության կենտրոն**, գործել է 13–17-րդ դարերում, Մեծ Հայքի Արճեշ քաղաքում։ Հիշատակվող առաջին գրիչը Ստեփանոսն է։ Սակայն գրչության ծաղկումը կապվում է Սիմեոն Արճիշեցու անվան հետ, որը խոր հետք է թողել ոչ միայն Արճեշի, այլև ողջ Վասպուրականի գրչության՝ հատկապես մանրանկարչության արվեստում։ Նրանից պահպանվել է 5 ձեռագիր, 4-ը՝ Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվ․ Մատենադարանում, մեկը՝ ԱՄՆ-ում (Քյուրդյանի հավաքածու)։ Հիշվում է Գրիգոր Տաուշեցի գրիչը (1287)։ 13-րդ դարի վերջերին և 14-րդ դարի սկզբներին Արճեշում ընդօրինակություններ են կատարել, կազմարարությամբ և մանրանկարչությամբ զբաղվել Աբրահամ, Խաչատուր, Ստեփանոս և Հակոբ գրիչները։ Նրանց գործը շարունակել են աշակերտները։ Հայտնի են Սիմեոնի որդի Դեոսկուրոսը և նրա ընկեր Հովհաննեսը, որոնցից մեզ են հասել երկու մեծ ճաշոց։ Արճեշում գրչությունը առավել զարգացման է հասել 15-րդ դարի․ առաջին կեսին, երբ Մեծոփավանքում սկսել է գործել Գրիգոր Տաթևացու հիմնադրած և Թովմա Մեծոփեցու գըլխավորած բարձր տիպի գրչության դպրոցը։ Արճիշեցի Կարապետ գրիչը հետագայում դարձավ Մեծոփավանքի դպրոցի ուսուցիչ։ Նրան աշակերտել են իր որդիներ Ստեփանոսը, Ազարիան, Մանկասարի որդի Հովհաննեսը, որոնք դպրոցն ավարտելուց հետո վերադարձել են Արճեշ։ Այստեղ էին նաև նույն դպրոցի սաներ Մինասը, կազմարար Հերպերը, Խալիֆան և ուրիշներ, որոնց ջանքերով 15-րդ դարում Արճեշը հռչակվեց որպես հայ գրչության արգասավոր կենտրոն։ Հովհաննես Մանկասարենց գրիչը ընդօրինակել է 132 ձեռագիր, որի մեծ մասը՝ Արճեշում։ Մանկասարենցի դպրոցից հայտնի է 10 աշակերտ, որոնց մի մասը Արճեշում շարունակեց իրենց ուսուցչի գործը։ Արճեշի գրչության կենտրոնից մեզ հասած ձեռագրերից մոտ 40-ը պահվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։ Մի քանիսի միայն հիշատակություններն են պահպանվել։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 88)։*  |
|  |
| --- |
| **Տփիկ անդրկասպիական** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հացածաղկավորներ (Poales) |
| **Ընտանիք** | Հացազգիներ (Poaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Դաշտավլուկայիններ (Pooideae) |
| **Տրիբա** | *Triticeae* |
| **Ցեղ** | **Elymus** |
| **Տեսակ** | **Տփիկ անդրկասպիական** *(E. transhyrcanus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Elymus transhyrcanus***Tzvelev, 1972 |

**Տփիկ անդրկասպիական** (լատ.՝ Elymus transhyrcanus), հացազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա խիտ ճիմ առաջացնող խոտաբույս է։ 40-100 սմ բարձրությամբ ցողունը ուղիղ կանգնած է։ Հասկերը փուխր են, կանաչ, ուղիղ, 7-15 սմ երկարությամբ։ Ստորին ծաղկային թփերը նշտարաձև են՝ մերկ, կարճ, խորդուբորդ քիստերով, 8-10 մմ երկարությամբ։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Զանգեզուրի և Մեղրու ֆլորիստիկական շրջաններում (Զանգեզուրի լեռնաշղթա)։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Ադրբեջանում, Արևելյան Անատոլիայում, Իրանում, Միջին և Կենտրոնական Ասիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 900-1800 մ բարձրությունների վրա, քարքարոտ լանջերին, տափաստաններում և կաղնու նոսրանտառում։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Կապված տնտեսական գործունեության ինտենսիվացման պատճառով առաջացող բնակության պայմանների փոփոխության հետ՝ տեսակին սպառնում է անհետացում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկի սահմաններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · NCBI |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Elymus transhyrcanus* | 
* Վիքիցեղեր: Elymus transhyrcanus
* GBIF: 4105045
* GrassBase: imp03616
* GRIN: 102428
* IPNI: 400466-1
* NCBI: 129757
* Plant List: kew-411652
* PLANTS: ELTR9
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:400466-1
* Tropicos: 25515703
* WCSP: 411652

 |
|  |
| *Roegneria transhyrcana* | 
* GBIF: 4139864
* IPNI: 419558-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:419558-1
* Tropicos: 25533579

 |

 |
**Ինտեգրալ հավասարումներ**, հավասարումներ, որոնք որոնելի ֆունկցիաների նկատմամբ պարունակում են ինտեգրման գործողություններ։ Առանձնապես կարևոր և բազմակողմանիորեն ուսումնասիրված գծային ինտեգրալ հավասարումների թվին են պատկանում

{\displaystyle {a}(p)\varphi (p)+\int \_{D}^{}k(p,q)\varphi (q)dq=f(p),p\in D\subset R^{n}} (1)

{\displaystyle {a}(x)\varphi (x)+\int \_{a}^{x}k(x,y)\varphi (y)dy=f(x),x\in (a,b)} (2)

հավասարումները, որտեղ {\displaystyle \varphi (p),\varphi (x)} որոնելի ֆունկցիաներ են. իսկ {\displaystyle {a}(p),f(p),k(p,q),{a}(x),f(x),k(x,y)} նախապես տրված անընդհատ ֆունկցիաներ են իրենց որոշման տիրույթում։ {\displaystyle {a}(p)=0} դեպքում (1)-ը կոչվում է Ֆրեդհոլմի առաջին սեռի, իսկ {\displaystyle {a}(p)=1} դեպքում՝ Ֆրեդհոլմի երկրորդ սեռի ինտեգրալ հավասարում (շվեդ մաթեմատիկոս Ի. Ֆրեդհոլմի (Fredholm E. J. 1866–1927) անունով)։ Նմանապես, {\displaystyle {a}(x)=0} դեպքում (2)-ը կոչվում է Վոլտերայի առաջին սեռի, իսկ {\displaystyle {a}(x)=1} դեպքում՝ Վոլտերայի երկրորդ սեռի ինտեգրալ հավասարում (իտալացի մաթեմատիկոս Վ. Վոլտերայի (Volterra V. 1860–1940) անունով)։ Երբ {\displaystyle k(p,q)} ֆունկցիան (համապատասխանաբար {\displaystyle k(x,y)}-ը), որը կոչվում է ինտեգրալ հավասարման կորիզ, ունի

{\displaystyle k(p,q)=\sum \_{k=1}^{N}\alpha \_{1}(p)\beta \_{1}(q)}

({\displaystyle k(x,y)=\sum \_{k=1}^{N}\alpha \_{1}(x)\beta \_{1}(y)})

մասնավոր տեսքը, (1) և (2) հավասարումների լուծումը բերվում է գծային հանրահաշվական հավասարումների լուծման։ Այն ինտեգրալ հավասարումները, որոնց կորիզն ունի ոչ ինտեգրելի եզակիություն (օրինակ, երբ {\displaystyle k(x,y)=(x-y)^{-1}}), կոչվում են սինգուլյար ինտեգրալ հավասարում։ Ոչ գծային ինտեգրալ հավասարմներից կարևորներն են

{\displaystyle \varphi (x)+\int \_{0}^{1}k(x,t,\varphi (t))dt}

Ուրիսոնի հավասարումը և նրա մասնավոր դեպքը՝

{\displaystyle \varphi (x)+\int \_{0}^{1}k(x,t)F(t,\varphi (t))dt}

Համերշտայնի հավասարումը։

Ինտեգրալ հավասարումների տեսությունը արդի բնագիտության հզոր միջոցներից է և ունի ամենալայն ու բազմապիսի կիրառություններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 352)։*  |
**Վասիլի Ստեպանովիչ Պուստովոյտ** (ռուս.՝ *Василий Степанович Пустовойт*, հունվարի 2 (14), 1886, Տարանովկա, Զմիյովի շրջան, Ուկրաինա - հոկտեմբերի 11, 1972(1972-10-11), Կրասնոդար, ԽՍՀՄ), խորհրդային սելեկցիոներ, ԽՍՀՄ ԳԱ (1964) և ՀամԳԳԱ (1956) ակադեմիկոս, սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս (1957, 1963), ՌՍՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1969)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Կուբանի գյուղատնտեսական ինստիտուտը (Կրասնոդար, 1926), որտեղ եղել է գենետիկայի, սելեկցիայի և սերմնաբուծության ամբիոնի վարիչ (1926-1930)։ 1912 թվականին Կուբանի գյուղատնտեսական դպրոցին կից կազմակերպել է «Կրուգլիկ» սելեկցիոն փորձադաշտը, որը 1932 թվականին վերակազմվել է Ձիթատու կուլտուրաների համամիութենական ԳՀԻ-ի։

Աշխատանքներ
-----------

1935-1972 թվականները այս ինստիտուտում եղել է ձիթատու կուլտուրաների սելեկցիայի և սերմնաբուծության բաժնի ու արևածաղկի սելեկցիայի լաբորատորիայի վարիչը։ Պուստովոյտը արևածաղկի ձիթատու սորտերի սելեկցիայի նախաձեռնողներից է։

Մշակել է արևածաղկի սերմնաբուծությունը բարելավող նոր, բարձր արդյունավետ սելեկցիայի համակարգեր։ Ստեղծել է արևածաղկի բարձր ձիթատու (բացարձակ չոր սերմերի յուղայնությունը մինչև 57%), վարակադիմացկուն 20 սորտ։ 1974 թվականին Պուստովոյտի ստեղծած սորտերը ԽՍՀՄ-ում զբաղեցնում էին արևածաղկի սորտային ցանքերի կեսից ավելին, արտասահմանյան երկրներում՝ մոտ 1 միլիոն հա։ ՌԽՖՍՀ 3-5 և 8-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Լենինի 3, Հոկտեմբերյան հեղափոխության և այլ շքանշաններով, մեդալներով, արտասահմանյան երկրների 3 շքանշաններով։ ԽՍՀՄ պետական (1946), լենինյան (1959) մրցանակներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Пустовойт Василий Степанович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ ռուսական |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 465)։*  |