**Քերոլայն Ուելդոն** (դեկտեմբերի 4, 1844(1844-12-04), Basel-Kleinhüningen - մարտի 15, 1921(1921-03-15), Բրուքլին, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), շվեյցարացի-ամերիկացի նկարչուհի և հնդկացիների պաշտպանության ասոցիացիայի ակտիվիստ։ Դարձել է Լակոտայի Սիուների հնդկացի առաջնորդ Նստած Ցուլի վստահելի անձը և անձնական քարտուղարը այն ժամանակ, երբ հարթավայրային հնդկացիները սկսեցին «Ուրվականների պարը» շարժումը։

Վաղ տարիք և կրթություն
----------------------

Քերոլայն Ուելդոնի անունն ի ծնե եղել է *Սուսաննա Քերոլայն Ֆեյշ։* Նա ծնվել է 1844 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Շվեյցարիայի Բազելի կանտոնի Քլայնբասել քաղաքում։ Հայրը Յոհան Լուկաս Ֆեյշն է, շվեյցարացի զինվորական սպա, որը ծառայել է Ֆրանսիայում շվեյցարական գնդում։ Նրա մայրը Աննա Մարիա Բարբարան է, օրիորդական անունը՝ Մարտի։ Նա Շվեյցարիայի ազնվականության ներկայացուցիչ Ֆեյշներ ընտանիքի անդամ էր։

Ներգաղթել է Ամերիկա 1852 թվականին՝ մոր հետ միասին բնակություն հաստատելով Նյու Յորքի Բրուքլին քաղաքում։ Այդ տարի նրա մայրը նորից ամուսնացել է աքսորված գերմանացի հեղափոխական և բժիշկ դոկտոր Կառլ Հենրիխ Վալենտինի հետ, որը Բրուքլինում բժշկական փորձաշրջան էր անցնում։ 1866 թվականին Սուսաննա Քերոլայն Ֆեյշը Բրուքլինում ամուսնացավ շվեյցարացի բժիշկ Բերնհարդ Կլաուդիուս Շլատերի հետ։ Նրանք չունեցան զավակ։

1876 թվականի հունիսին փախել է ամուսնացած տղամարդու հետ, որը դատարանի փաստաթղթերում նշված է որպես Քրիստոֆեր Ջ. Սթիվենսոն։ Կարճ ժամանակ բնակվելով Սթիվենսոնի հետ Նյու Ջերսիի Հոբոքենում վարձակալած բնակարանում՝ Քերոլայնը 1876-ի վերջին կամ 1877-ի սկզբին լույս աշխարհ բերեց իր տղայի, որին անվանակոչեց Քրիստի։ Նրա հարաբերությունները Սթիվենսոնի հետ վատթարացան, և ամուսինը շուտով լքեց նրանց՝ վերադառնալու իր նախկին կնոջ մոտ։ Քերոլայնը վերադարձավ Բրուքլին՝ ապրելու մոր և խորթ հոր հետ։ Նրա ամուսինը՝ Բերնհարդ Շլատերը, ամուսնալուծության հայց ներկայացրեց. հայցն ընդունվեց է 1883 թվականին։

Գործունեություն
---------------

 Նստած Ցուլը, Քերոլայն Ուելդոն, 1890, յուղաներկ կտավի վրա
Երբ Սթիվենսոնը լքեց նրան, իսկ Բերնհարդ Շլատերը ամուսնալուծվեց, Ուելդոնը հավատարմության երդում տվեց բնիկ ամերիկացիների գործին։ 1887 թվականին մոր մահից հետո նա ժառանգեց որոշակի գումար, որը նրան հնարավորություն տվեց ազատորեն գնալ իր հետաքրքրությունների հետևից, ներառյալ հետաքրքրությունը առ արվեստը։ Որոշ ժամանակ անց նա փոխեց իր անունը Քերոլայն Ուելդոն, հավանաբար, որպեսզի իր նախկին ես-ը թողներ անցյալում, թեև այս արարքի իր ստույգ պատճառները մնում են անհայտ։

1889 թվականի ամռանը Քերոլայն Ուելդոնը մեկնեց Դակոտայի տարածք՝ իրականացնելու իր երազանքը՝ ապրելու սիուների հետ։ Նա միացավ Հնդկացիների պաշտպանության ասոցիացիային (NIDA), որը գլխավորում էր դոկտոր Թոմաս Բլենդը և նրա կինը՝ Կորա Բլենդը։ Ուելդոնը սկսեց օգնել սիուներին՝ պայքարելու ԱՄՆ կառավարության փորձերի դեմ՝ Հատկացման պայմանագրի միջոցով՝ սեփականացնելով Մեծ Սիու արգելոցի հսկայական մասը՝ որոշ տարածքներ սպիտակների օգտին գործարկելու համար և նպատակ ունենալ ստեղծել ևս երկու նոր տարածք։ Հյուսիսային Դակոտա և Հարավային Դակոտա նահանգները տնտեսապես բերրի էին։ Ուելդոնը ընկերացավ Նստած Ցուլի հետ, ով սիուների ավանդական խմբակցության ղեկավարն էր, և ինքը հանդես եկավ որպես նրա քարտուղար, թարգմանիչ և փաստաբան։ Ուելդոնը նկարել է Նստած Ցուլի չորս դիմանկար, որոնցից երեքը, ինչպես հայտնի է, պահպանվել են։ Մեկն այժմ պահվում է Հյուսիսային Դակոտայի պատմական հարցերով զբաղվող հասարակության կողմից Բիսմարքում, Հյուսիսային Դակոտա, մյուսը Արկանզասի Լիթլ Ռոք քաղաքի Պատմական Արկանզասի թանգարանում, իսկ երրորդը վաճառվել է Ֆլորիդայի աճուրդում 2023 թվականի ապրիլին՝ մնալով անհատի ձեռքերում։

Երբ նա տեղափոխվեց իր երիտասարդ որդու՝ Քրիստիի հետ ապրելու Նստած Ցուլի հովանավորության ներքո Գրանդ գետի շուրջ՝ հնդկացիների «Կանգնած ժայռ» ռեզերվացիայում, Ուելդոնի հանդուգն քայլերը և հնդիկ գործակալ Ջեյմս Մաք Լաֆլինի կողմից իր դեմ ուղղված բացահայտ քայլերը թշնամություն առաջացրրին Ուելդոնի նկատմամբ։ Մաք Լաֆլինը սկսեց զրպարտչական արշավ, որի արդյունքում Քերոլայնը հերյուրվեց սպիտակամորթ համայնքի մեծ մասի կողմից և արատավորվեց ազգային մամուլում։ Երբ 1890 թվականի ամռանը «Հոգիների պար» շարժումը թափանցեց Արևմուտքի հնդկացիական ռեզերվացիաները, նա դատապարտեց շարժումը։ Ուելդոնը զգուշացրեց Նստած Ցուլին, որ «Ուրվականների պարը» շարժումը կառավարությանը պատրվակ կտա, որ իրեն վնասեն և դիմեն զինվորականներին միջամտությանը, որը կկործանի Սիու ազգը։ Նստած Ցուլը հակադրվեց նրան և, երբ նոյեմբերին Քերոլայնի որդին հիվանդացավ, նա որոշեց հեռանալ։

Նրա որդին մահացավ Միսսուրի, Պիեռի մոտ, Հարավային Դակոտայում, երբ գետով նավարկում էին դեպի Կանզաս Սիթիում գտնվող իրենց նոև տուն, 1890 թվականի նոյեմբերի 19-ին։ 1890 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Նստած Ցուլի սպանության և 1890 թվականի դեկտեմբերի 29-ին տեղի ունեցած Վունդիդ Նի ջարդը հետագա իրադարձությունները նրան ստիպեցին մտածել, որ կյանքն անիմաստ է և ձախողված։ Նա կարճ ժամանակ ապրել է Կանզաս Սիթիում իր եղբորորդի Ֆրիդրիխ Ուիլյամ Շլայխերի հետ, որը դպրոցի ուսուցիչ էր, և ի վերջո վերադարձավ Բրուքլին։ Շուտով նա անհետացավ մարդկության տեսադաշտից։

Հետագա կյանք
------------

 Ուելդոնի գերեզմանը Գրին-Վուդ գերեզմանատանը Բրուքլինում, Նյու Յորք
Ուելդոնը մահվան ժամանակ միայնակ է եղել Բրուքլինի իր բնակարանում 1921 թվականի մարտի 15-ին։ Մահվան պատճառը եղել է դեմքի և մարմնի երրորդ աստիճանի այրվածքները, որոնք առաջացել են մոմից բռնկված հրդեհից։ Նա թաղվել է Վալենտինի ընտանեկան հողամասում, Գրին-Վուդ գերեզմանատանը, Բրուքլինում, Նյու Յորքում։

Բանաստեղծ և դրամատուրգ Դերեկ Ուոլքոթը անդրադառնում է Ուելդոնին և նրա կյանքին իր *«Ուրվականների պարը»* պիեսում և *«Օմերոս»* էպիկական պոեմում (պոեմում մեջ նա հիշատակվում է որպես *Քեթրին* Ուելդոն)։ Դերեկ Ուոլքոթը ներկայացնում է բնիկ ամերիկացիների պատմությունը, ինչպես նաև բնիկ արավական ժողովրդի մահվան պատմությունը Կարիբյան ավազանում՝ Սուրբ Լյուսիայում։

*«Կինը քայլում է առջևից*» ֆիլմը ներկայացնում է Ուելդոնի կյանքը սիուների շրջանում։

2018 թվականի մարտի 31-ին Նյու Յորքում, Բրուքլիում՝ Գրին-Վուդ գերեզմանատունը նշեց Կանանց միամսյակը՝ կազմակերպելով հատուկ տրոլեյբուսային շրջագայություն, որը անվանեցին «Կանայք, որոնք քայլում էին առջևից», և այն ներառում էր Բրուքլինի նշանավոր կանանց գերեզմանները, այդ թվում՝ Քերոլայն Ուելդոնը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Faesch Familien Archiv, Staatsarchiv des Kantons Basel, Basel, Switzerland, (Ref. StABS, PA397a, Gerichtsarchiv U152, Uc7)
2. ↑  Superior Court, New York County, volume 62, pp. 177 ff. Divorce Record Schlatter vs. Schlatter 1883, New York State Supreme Court, Civil Branch, 31 Chamber Street, 7th Floor, New York NY 10007
3. ↑  Caroline Weldon genealogy
4. ↑  Pollack, Eileen. *Woman Walking Ahead: In Search of Catherine Weldon and Sitting Bull.* Albuquerque: University of New Mexico Press, 2002
5. ↑  Richardson, Heather Cox. *Wounded Knee: Party Politics and the Road to an American Massacre.* New York: Basic Books, 2010
6. ↑  McLaughlin, James. 1910. *My Friend the Indian*
7. ↑  Matteoni, Norman E. *Prairie Man. The Struggle between Sitting Bull and Indian Agent James McLaughlin.* Guilford CT: 2015
8. ↑  Stanley Vestal Papers, University of Oklahoma Library Archives, Prof. Walter Stanley Campbell (1877–1957)
9. ↑  Vestal, Stanley (aka Campbell, Walter Stanley). New Sources of Indian History 1850–1891, University of Oklahoma Press, Norman, OK, 1934; transcripts of letters written by Caroline Weldon
10. ↑  *Brooklyn Eagle*
11. ↑  Green-Wood Cemetery, 27 March 2018