**ժան Շապլեն** (ֆր.՝ **Jean Chapelain**, դեկտեմբերի 4, 1595(1595-12-04)[…], Փարիզ, Ֆրանսիայի թագավորություն - փետրվարի 22, 1674(1674-02-22)[…], Փարիզ, Ֆրանսիայի թագավորություն), XVII դարի ֆրանսիացի գրող և գրաքննադատ։

Կենսագրություն և գրաքննադատական աշխատություններ
-----------------------------------------------

Ծնվել է Փարիզում՝ նոտարի ընտանիքում։ Պատանի տարիներին սովորել է լատիներեն և հունարեն, իսկ հետո իտալերեն և իսպաներեն։ Լայն ճանաչման և կարդինալ Ռիշելիեի համակրանքին է արժանացել իտալացի բանաստեղծ, բարոկկո ուղղության ներկայացուցիչ Ջամբատիստա Մարինոյի «Ադոնիս» պոեմի փարիզյան առաջին հրատարակության (1623) համար իր գրած ներածական հոդվածի շնորհիվ։ Հետագայում, հաստատուն կանգնելով կլասիցիզմի դիրքերում, ջանացել է հրաժարվել այդ առաջաբանից, քանի որ այնտեղ փորձել էր կոմպրոմիսային լուծում գտնել արվեստում հաճելիի և օգտակարի հիմնախնդրի համար։

Եղել է մարքիզուհի մադամ Ռամբույեի համբավավոր գրական սալոնի այցելուներից, ընկերական հարաբերություններ պահպանել Մոնտոզեի, Ռեցոմի, Մադամ դե Սևինյեի հետ։ Կարդինալի մահից հետո մոտ հարաբերության մեջ էր Կելբերիի հետ, ում տվեց ֆրանսիական և օտարազգի գրողների ցուցակը, ովքեր արժանի են թագավորական թոշակի։ 1634 թվականին ընտրվելով Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ՝ եկավ այն մտքին, որ անհրաժեշտ է կազմել ֆրանսերեն լեզվի բառարան, կազմեց ակադեմիկական բառարանի պլան, որի կատարումը հռչակ կբերի ակադեմիային։

Շապլենի «Քսանչորս ժամվա կանոնի հիմնավորում» տրակտատ-նամակը (emonstration de la Regle du vingt-Quatre heures, 1630) կարևոր փուլ է դարձել նորմատիվ դասական էսթետիկայի ձևավորման համար։ Վալենտան Կոնարարի հանձնարարությամբ Ռիշելյեն ստեղծեց ակադեմիայի գրախոսություն՝ Սիդ Կորնելի մասին (*Sentiments de l’Academie Francoise sur la trage-comedie «Le Cid»*, 1637)։ Այդ գրախոսության մեջ Շապլենը ձգտում էր տալ պիեսին հաշվեկշիռ գնահատակ (ինչը պահանջում էր Ռիշելյեն)՝ բարձր գնահատակ տալով դրամատուրգին։ Շապլենը համարվում է նաև «Հին ռոմանների ընթերցումը» (*De la lecture des vieux romans)* տրակտատի հեղինակը, որը լույս է տեսել 1870 թվականին, ինչպես նաև Մատեո Ալեմանի «Գուսմանը Ալֆարեչեից» պլուտովյան ռոմանի ֆրանսերեն լեզվով թարգմանության հեղինակը։

Բանաստեղծական ժառանգություն և նամականի
--------------------------------------

Շապլենի ներբողները (այդ թվում «Ներբող Ռիշելիեին»-ը, *Ode a Richelieu*, 1633), 1633), սոնետները և գովերգերը ունեցան նշանակալից հաջողություն։ Չափից ավելի գովերգերը (Շապլենին համեմատում էին Հոմերոսի և Վերգիլեսի հետ) ոգեշնչեցին գրողին, որպեսզի նա գրի մի նոր հերոսական դյուցազներգություն, որի գլխավոր հերոս նա ընտրեց Ժաննա դ'Արկին

Ժաննա դ'Արկը Կարլ VII ի թագադրման ժամանակ։ Փարիզ, Լուվր
Առաջին 12 երգերը հրատարակվեցին 1656 թվականին, իսկ մնացածը՝ 1882 թվականին։ Մի քանի ամսվա ընթացքում վեց հրատարակություն է բաժանվել, սակայն ընթերցողների հիասթափությունը հավասար էր նրանց սկզբնական անհամբերությանը, իսկ Բուալոյի, Ռասինի, Լաֆոնտենի և Մոլիերի թունավոր քննադատությունը հանգեցրեց դյուցազներգության վախճանին։ Շապլենի նմանակումը հեգնական ներածությամբ (հեգնական ելույթով, դիմելով երգչին՝ «այս հրաշագործ կույսի երգչին»), դարձել է Վոլտերի հանրահայտ "Օռլեանյան կույս" ֆրիվա-երգիծական նմանակումը։ Պուշկինը հիշատակեց Շապլենինին ուղիղ իմաստով, որպես կեղտոտ պոեզիայի սիմվոլ։ Անվանական արժեք իմաստով՝ որպես Շապլենի գրական կարծիքները պահպանվեց նրա նամակներում, այդ թվում նիդերլանդացի գրականագետ և դիվանագետ Նիկոլաս Գենզիուսի մասին։

Գրականություն
-------------

* «Շապլեն, Ժան». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
* *Թալլեման դե Ռեո* Շապլեն // Զվարճալի պատմություններ / թարգմ. с ֆր. Ա. Ա. Էնգելկե. — Լ: Գիտություն. Լենինգրադի բաժանմունք, 1974. — С. 164-173. — (Գրական հուշարձաններ).
* Շապլեն Ժ․ Քսանչորս ժամվա կանոնների հիմնավորումը և առարկությունների հերքումը Ֆրանսիական։ Ակադեմիայի կարծիքը «Սիդ» տրագիկոմեդիայի առումով։ Արևմտաեվրոպական դասականների գրական մանիֆեստները։ Մ․ ՄԳՈՒ- 1980 - 265—298.
* Collas J. Jean Chapelain, 1595—1674. Etude historique et littéraire d’après des documents inédits. — Paris: 1912; repr. Genève: 1970.
* Chapelain J. Les Lettres authentiques à Nicolas Heinsius, 1649—1672. — Paris: 2005.

Ծանոթագրություններ
------------------

**Քույր նախագծում*** Տեքստեր Վիքիդարանում
* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
3. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2  Шаплен Жан // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
5. ↑  LIBRIS — 2018.
6. ↑  Ֆրանսիական ակադեմիա (ֆր.) — 1635.
7. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* (ֆր.) Героическая поэма «Девственница, или Освобожденная Франция»
* (ֆր.) Трактат «О чтении старинных романов»(չաշխատող հղում)
* Б. В. Томашевский, Л. И. Вольперт. Жан Шаплен

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10076977 · BIBSYS: 1080940 · BNC: a11292805 · BNE: XX944284 · BNF: 123957150 · CONOR: 215050595 · GND: 119501279 · ICCU: SBLV071875 · ISNI: 0000000121173232 · LCCN: n85196942 · NKC: kup19970000014720 · NLG: 132359 · NLP: a0000002252854 · NTA: 069978107 · NUKAT: n2012042339 · PTBNP: 573764 · LIBRIS: 181382 · SUDOC: 033051534 · VIAF: 94902 · WorldCat VIAF: 94902 |

 |

 |