recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Հրավիրվել է 1988-ի փետրվարի 20-ին՝ Ստեփանակերտում. համաժողովրդական առաջին ցույցերից ու հանրահավաքներից, մարզի աշխատավորության ներկայացուցչական խմբերի մոսկովյան առաջին երթ ու դարձերից, շրջանային խորհուրդների գործկոմների որոշումներից հետո՝ անհրաժեշտաբար։

Պատգամավորներ
-------------

Պատգամավորների (անհրաժեշտ երկու երրորդի) գրավոր համաձայնությունն ապահովել են Վ. Հակոբյանը, Գ. Գաբրիելյանը, Հ. Բեգլարյանը, Ա. Մանուչարովը, Յուրի Ներսիսյանը, Յուրի Ջհանգիրյանը, Ռ. Պետրոսյանը և ուրիշներ։ Նիստին մասնակցել են 112 պատգամավոր, մարզկոմի բյուրոյի անդամներ, գործկոմի պատասխանատու աշխատողներ։ ԽՄԿԿ կենտկոմի աշխատակից Վ. Յաշինը. Ադրբեջանի ԿԿ կենտկոմի առաջին քարտուղար Ք. Բադիրովը, ԼՂԻՄ-ի մարզկոմի քարտուղար Բ. Կևորկովը, մարզխորհրդի գործկոմի նախագահ Վ. Օսիպովը, չկարողանալով խափանել նստաշրջանի աշխատանքը, հեռացել են դահլիճից։ Մանդատային հանձնաժողովի նախագահ Սայիլյանի զեկուցումից հետո նստաշրջանի նախագահ է ընտրվել Վ. Հայրարդետյանը։

Նիստը
-----

Նիստում քննարկման դրված միակ հարցի՝ ԼՂԻՄ-ը Ադրբեջանի ԽՍՀ կազմից դուրս բերելու և Հայկական ԽՍՀ-ին վերամիացնելու համար Ադրբենական և Հայկական ԽՍՀ ԳԽ-ներին դիմելու մասին զեկուցել է Վ. Հակոբյանը։ Ելույթ է ունեցել 44 պատգամավոր։ Նստաշրջանը որոշել է. «Ընդառաջելով ԼՂԻՄ-ի աշխատվորների ցանկություններին՝ խնդրել Ադրբեջանական ԽՍՀ ԳԽ-ին և Հայկական ԽՍՀ ԳԽ-ին խորին ըմբռնման զգացում դրսևորել Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության իղձերի նկատմամբ և լուծել ԼՂԻՄ-ը Ադրբեջանական ԽՍՀ կազմից Հայկական ԽՍՀ կազմ հանձնելու հարցը, միաժամանակ միջնորդել ԽՍՀՄ ԳԽ-ի առջև ԼՂԻՄ-ը Ադրբեջանական ԽՍՀ կազմից Հայկական ԽՍՀ կազմ հանձնելու հարցի դրական լուծման համար»։ Սակայն 1988-ի փետրվարի 21-ին ԽՄԿԿ կենտկոմի քաղբյուրոն իրականությունից հեռու և հապճեպ որոշում է ընդունել, որով Ղարաբաղյան հիմնախնդրի արդարացի լուծմանն ուղղված համաժողովրդական շարժումը որակել է որպես «ծայրահեղական» ու «ազգայնամոլական», ինչը իբր հակասում է Ադրբեջանական ԽՍՀ և Հայկական ԽՍՀ աշխատավորների շահերին։ Միաժամանակ որոշում է ընդունել մշակել մարզի սոցիալ-տնտեսական և մշակութային զարգացման միջոցառումներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Արթուր Յոոսեպի Կապպ** (փետրվարի 28, 1878(1878-02-28), Սուուռե-Յաանի, Suure-Jaani City, Վիլյանդիմաա, Էստոնիա - հունվարի 14, 1952(1952-01-14), Սուուռե-Յաանի, Վիլյանդիմաա, Էստոնիա), էստոնացի կոմպոզիտոր, Էստոնական ԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1945)։ Ստալինյան երկրորդ աստիճանի մրցանակի դափնեկիր (1950)։

Կենսագրություն
--------------

Արթուրն Կապպն ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի երգեհոնի բաժինը (1898, դասախոս՝ Լուի Գոմիլիուս), ինչպես նաև կոմպոզիցիայի բաժինը (1900, դասախոս՝ Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակով)։

Ուսումն ավարտելուց հետո տեղափոխվել է Աստրախան, որտեղ ղեկավարել է Ռուսական երաժշտական միության տեղական մասնաճյուղը։

1920 թվականին Կապպը՝ որպես դիրիժոր, հրավիրվել է «Էստոնիա» օպերային թատրոն և ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Տալլին։ 1920-1924 թվականներին աշխատել է որպես դիրիժոր Էստոնիայի ազգային օպերայի դիրիժոր, 1920 թվականից զբաղվել է մանկավարժությամբ (1925-1943 թթ. եղել է Տալլինի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր)։ Հեղինակ է «Արևին» կոնտատայի, 5 սիմֆոնիաների, ստեղծագործությունների երգեհոնի ու երգչախմբերի համար, երգերի։ Նրա աշակերտներից են եղել Գուստավ Էռնեսաքսը, Էվալդ Աավը։

Արթուուր Կապպի որդին ու աշակերտը՝ Էուգեն Կապպը (1908-1996) նույնպես կոմպոզիտոր է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Երաժշտություն (ֆր.)
2. 1 2 3 4 5 6  Капп Артур Иосифович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էուգեն Կապպ (Eugen Kapp)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 3062981 · BNF: 16373438g · GND: 124047920 · ISNI: 0000 0000 8190 7587 · LCCN: n79021218 · LNB: 000150215 · NKC: mzk2011657995 · NUKAT: n2017052834 · VIAF: 122246716 · WorldCat VIAF: 122246716 |

 |

 |
**«Իսկ դուք ընկերներ, ոնց էլ նստեք…»** (ռուս.՝ «А вы, друзья, как ни садитесь…»), խորհրդային նկարված մուլտֆիլմ է, Ի. Ա. Կռիլովի «Կվարտետ» առակի մոտիվներով։ Ստեղծվել է 1972 թվականին՝ ռեժիսոր, մուլտիպլիկատոր Ցեզար Օրշանսկու կողմից։ Ֆիլմը ստեղծվել է Արտասահմանի հետ մշակութային կապերի համամիութենական ընկերության պատվերով։

Սյուժե
------

Նստելով «Իսկ դուք ընկերներ, ոնց էլ նստեք…» ալբոմի առջև՝ տղան ներկերով վերակենդանացրեց առակի կերպարներին։ Լսելով նապաստակների կվարտետի ելույթը՝ նախանձ կապիկը ավանակին, այծին և արջին առաջարկեց ստեղծել երաժշտական կոլեկտիվ։ Դրա համար կապիկը նապաստակներից վերցրեց երաժշտական գործիքները և նրանց դուրս շպրտեց այդ ալբոմից։

Բաժանելով գործիքները ավանակին՝ այծին և արջին, կապիկը տեղավորեց իր ընկերներին և հնչեց երաժշտական կակոֆոնիան։ Բայց, չկարողանալով նվագել գործիքների վրա, ինքնավստահ կենդանիները, ինչպես էլ կանգնում էին, միշտ միմիյանց հրում էին, խանգարում մեկը մյուսին և ստեղծում կոնֆլիկտային իրավիճակներ, որոնք արդյունքում ավարտվում էին կռվով։

Տղան ավարտեց այս խայտառակությունը փակելով ալբոմը, ինչի արդյունքում բոլոր կենդանիները վերադարձան իրենց տեղերը, իսկ նապաստակների կվարտետը նորից հնչեցրեց հրաշալի մեղեդի։

Մուլտֆիլմում որևէ խոսք չի արտասանվում, միայն երաժշտություն է հնչում։

Ֆիլմի ստեղծողները
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
| Սցենարի հեղինակ | Ն. Ժուրավլյով |
| Բեմադրող | Ցեզար Օրշանսկի |
| Նկարիչ–բեմադրող | Ալեքսանդր Լավրով |
| կոմպոզիտոր | Ժաննա Կոլոդուբ, Լև Կոլոդուբ |
| Օպերատոր | Անտոլի Գավրիլով |
| Ձայնային օպերատոր | Իզրաիլ Մոյժես |
| Խմբագիր | Սվետլանա Կուցենկո |
| Մուլտիպրիկատորներ | Ալեքսանդր Լավրով, Կոնստանտին Չիկին, Ն. Բանդար |
| Օգնականներ | Տ. Շվեց, Տ. Չերնի, Օ. Դերյաժնայա |
| Մոլտֆիլմի տնօրեն | Իվան Մազեպա |

Վերահրատարակում DVD–ի վրա
-------------------------

* Մուլտֆիլմը թողարկվել է DVD–ի վրա, «Իսկ դուք ընկերներ, ոնց էլ նստեք…» մուլտֆիլմերի ժողովածուում (2006)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Big Cartoon DataBase — 1998.
2. ↑  Про мультфільм «А ви, друзі, як не сідайте…» на каналі Укранімафільм(ուկր.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Իսկ դուք ընկերներ, ոնց էլ նստեք…» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
* 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Նաղշե Ջահան հրապարակ** (պարսկերեն՝ میدان نقش جهان / Maydâne Naqše Jahân), ինչպես նաև Իմամի հրապարակ (պարսկերեն՝ میدان امام‎ / Maydane Imam), խոշոր հրապարակ Իրանի Սպահան քաղաքում։ Ներառված է Իրանում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցուցակում։

Անվանում
--------

Ներկայումս հրապարակը հայտնի է Նաղշե Ջահան անվանմամբ (պարսկերեն՝ میدان نقش جهان‎ / Maydane Naqše Jahan, թարգմանաբար` աշխարհի նախշ)։ Նախքան 1979 թ. Իրանի իսլամական հեղափոխությունը, հրապարակը կոչվում էր Շահի հրապարակ (պարսկերեն՝ میدان شاه‎ / Maydane Šah).

Պատմություն
-----------

1598 թ. երբ Սեֆյան դինաստիայի շահ Աբբաս I-ը (Շահ Աբաս) որոշեց մայրաքաղաքը Ղազվինից տեղափոխել Սպահան, որը գտնվում էր երկրի կենտրոնական շրջանում, որոշվեց ամբողջությամբ վերակառուցել և վերապլանավորել նոր մայրաքաղաքը։ Որոշվեց քաղաքի կենտրոնական և հիմնական մասը կառուցել Զայանդեռուդ գետի աջ ափին։ Քաղաքի գլխավոր ճարտարապետը փիլիսոփա և պոետ Շեյխ Բահաադին Ալ Ամիլին էր։ Քաղաքի կառուցման ամենագլխավոր պլաններից էին Նաղշե Ջահան հրապարակը և Չահարբաղ փողոցը (թարգմանաբար` չորս այգի)։ Նաղշե Ջահան հրապարակը դարձավ քաղաքի կենտրոնը, որի շուրջն էլ կառուցվեցին Սպահանի ճարտարապետական գլուխգործոցների մեծ մասը։ Շահ Աբբասի հրամանով, պետական, կրոնական և ուսումնական հաստատությունների մեծ մասը կառուցվեցին հրապարակի շուրջը։ Ինքը` Շահ Աբբասը, բնակվում էր հրապարակի արևմտյան մասում տեղակայված Ալի Ղափու պալատում։

Հրապարակի պատմաճարտարապետական հուշարձաններ
------------------------------------------

Շահ Աբբասի օրոք, հրապարակի գլխավոր կառույցը համարվում էր Ալի Ղափու պալատը, որտեղ ապրում էր Շահն իր ընտանիքով։ Պալատը տեղակայված է հրապարակի արևմտյան մասում։ Հրապարակի ամենահայտնի պատմական հուշարձաններից է Իմամի մզկիթը (Պատմական անվանումը`Ջամե Աբբասի մզկիթ և Շահի մզկիթ), որը համարվում է Սպահանի ամենախոշոր մզկիթը և աշխարհի խոշորագույն մզկիթներից մեկը։ Իմամի մզկիթը գտնվում է հրապարակի հարավային մասում։ Հրապարակից մի քանի կլիոմետր հեռավորութան վրա գտնվում է Ջամե կամ ուրբաթօրյա մզկիթը, որը ոճով նման է Իմամի մզկիթին։ Նաղշե Ջահան հրապարակի մյուս կարևոր կառույցնեից է Շեյխ Լյութֆուլլայի մզկիթը, որը տարբերվում է իր գեղեցկությամբ։ Մզկիթը տեղակայված է հրապարակի արևելյան մասում։ Հրապարակի հյուսիսային մասում տեղակայված է Սպահանի շուկան։ Այն համարվում է Իրանի խոշորագույն շուկաներից մեկը, որը ձևավորվել է Սելջուկների դինաստիայի ժամանակաշրջանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.

Աղբյուրներ
----------

* میدان نقش جهان (امام خمینی) اصفهان
* Что посмотреть и куда сходить в Исфахане Archived 2018-01-13 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2018002496 |

 |
**Զարգացման արատներ**, զարգացման անոմալիա, օրգանիզմի նորմալ կառուցվածքի շեղում, որն առաջանում է նարարգանդային կամ հազվադեպ դեպքերում հետծննդաբերական զարգացման շրջանում։

Արտաքին և ներքին միջավայրերի ազդեցություն
-----------------------------------------

Պետք է տարբերել նորման ծայրահեղ տարբերակներից։ Զարգացման արատները առաջանում են ներքին (հորմոնալ խանգարումներ, սեռական բջիջների ոչ լիարժեք քանակ, և այլն) և արտաքին (իոնացնող ճառագայթում, [[Վիրուսներ|վիրուսային վարակներ]], թթվածնի անբավարարություն, որոշ քիմիկատների աազդեցություն և այլն) գործոնների ազդեցությամբ։ 20-րդ դարի երկրորդ կեսից նկատվում է զարգացման արատների զգալի աճ, մասնավորապես զարգացած երկրներում։

Առաջացման պատճառներ
-------------------

Առաջացման պատճառների 40-60 %-ը անհայտ են։ Նրանք օգտագործում են «հատուկենտ բնածին» տերմինը, նշելով անհայտ պատճառ։ 20-25 % արատների համար ավելի հավանական է «բազմագործոն» պատճառը — բարդ միջավայրում։ Մնացած 10-13 %-ը կապված են արտաքին միջավայրի գործոննորի հետ։ Միայն 12-25 % արատներն ունեն գենետիկական պատճառ։

###### **Ալկոհոլ**

Ծնողների ալկոհոլիզմը ունի նշանակություն։ Մոր կողմից ալկոհոլի օգտագերծումը կարող է պտղի մոտ առաջացնել Պտղի ալկոհոլոյին սինդրոմը։

**Նիկոտին**

Հղիության ժամանակ ծխելը կարող է ազդել երեխայի ֆիզիկական զարգացման վրա։

**Իոնային ճառագայթում**

Ռենտգենյան ճառագայթները, ռադիոակտիվ ռադիկալների ազդեցությամբ կարող են ուղղակի ներգործություն ունենան գենետիկական ապարատի վրա։ Բացի ուղիղ ազդեցությունից, իոնային ճառագայթումը ունի նաև թունավոր ազդեցություն և շատ բնածին արատների պատճառն է։

Դեղահաբեր
---------

Հարկավոր է նշել, որ գոյություն չունեն այնպիսի դեղամիջոցներ, որոնք կարելի է համարել լիովին անվտանգ, հատկապես հղիության վաղ փուլերում։

Տեսակներ
--------

«Զարգացման արատներ» դա լայն կատեգորիա է, որը ներառում է տարբեր պայմաններ. աննշան ֆիզիկական անոմալիաներ (օրինակ, բնածին նշան), առանձին համակարգերի լուրջ խախտումներ (օրինակ, բնածին սրտի արատ կամ վերջույթների արատ), և անոմալիաների զուգորդումներ, որոնք ազդում են մարմնի մի քանի մասերի վրա։ Բնածին արատների նյութափոխանակությունները նույնպես համարվում են բնածին արատներ։

Գոյություն ունեն երեք տիպի բնական արատներ՝

1. Բնածին ֆիզիկական արատներ
2. Բնածին նյութափոխանակության արատներ
3. Այլ գենետիկական արատներ

Գրականություն
-------------

* Дыбан А. П. Очерки патологической эмбриологии человека, Л. 1959
* Рассел Л. Б. Действие излучений на внутриутробное развитие млекопитающих, в кн.: Радиобиология, пер. с англ. М. 1960
* Поттер Э,, Патологическая анатомия плодов, новорождённых и детей раннего возраста, пер. с англ. М. 1971.
Դեիսուս
Հրեշտակային Դեիսուս
**Դեիսուս** (հուն․՝ δέησις-խնդրանք, աղաչանք) կամ Դեիսիս՝ սրբապատկեր, կամ սրբապատկերների խումբ, որի կենտրոնում Հիսուս Քրիստոսի պատկերն է, իսկ նրանից աջ և ձախ կողմերում համապատասխանաբար Մարիամ Աստվածածնի և Հովհաննես Մկրտչի սրբապատկերներն են՝ ներկայացված բարեխղճությամբ աղոթողի ավանդական ժեստով (եռաձև դեիսուս)։ Կարող է իր մեջ ընդգրկել առաքյալների պատկերները, սուրբ հայրերին, մարտիրոսներին և այլոց (բազմաձև դեիսուս)։ Դեիսուսյան արվեստի հիմնական իմաստը միջնորդական աղոթքն է, միջնորդությունը մարդկության և Երկնային Թագավորի ու Դատաստանի միջև։ Այս սրբապատկերի ձևավորման գործում մեծ ազդեցություն ունի պատարագը։ Պատկերպաշտության դեմ ուղղված պայքարի դարաշրջանից հետո Դեիսուսի սրբապատկերը տեղակայված էր բյուզանդական տաճարի խորանի պատնեշի վրա, իսկ այնուհետև արդեն ռուսական հողի վրա վերափխվեց դեիսուսյան կրոնական բարձր աստիճանի։

Պահպանված ամենահին դոիսուսյան օրինակ է հանդիսանում Հռոմում գտնվող ֆրեսկոն՝ Սանտա-Մարիա-Անտիկվա եկեղեցում (VII դար). նրանում պատկերված է Հիսուս Քրիստոսը՝ ամբողջ հասակով, իսկ Հովհաննես Մկրտիչը ունի ոչ թե աղոթող, այլ ուղղություն ցույց տվող ժեստ։ 
Ինքնուրույն սրբապատկերային աշխատանքը, որը ստեղծված է դեիսուսի նմանությամբ, կոչվում է «Թագուհին քո աջ կողմում», կամ ավելի կարճ «Ներկայացրեք թագուհուն»։ Նրանում Քրիստոսը բազմած է գահին՝ Թագավորների թագավորի կերպարով, նրանից աջ (նայողից ձախ) Մարիամ Աստվածածինն է կանգնած՝ թագավորական հագուստով, մյուս կողմից Հովհաննես Մկրտիչն է։ XII-XIV դարերում Բալկաններում Քրիստոս-Թագավորի կերպարը «Ներկայացրեք Թագուհուն » աշխատանքում միահյուսվում է մեկ այլ սրբապատկերային տեսակի՝ «Մեծ Եպիսկոպոսի » հետ ։

«Հրեշտակային դեիսուս» - սրբապատկերային կոմպոզիցիայի անուն, որն ընդգրկում է Քրիստոս Էմանուելին և երկու եպիսկոպոսներին - Միքայելին և Գավրիլային։ Գոյություն ունի վիճելի տեսակետ, որ այս կոմպոզիցիան իրենից ներկայացնում է Սուրբ Երրորդության սիմվոլիկ պատկեր։

Տնային սրբապատկերապշտության մեջ, որոնք նախատեսված են աղոթքի համար և զբաղեցնում են տարածքի կարմիր մասը, կրկնում են տաճարային պատկերապաշտության սկզբունքները։ Սակայն Հովհաննես Մկրտչի պատկերը հաճախ փոխարինվում է Նիկոլայ Միրլիկի (Նիկոլայ Հրաշագործի) պատկերով, ով առավել շատ գովաբանված սուրբ է Ռուսաստանում։

Պատկերասրահ
-----------

* Դեիսուս. Բյուզանդիա X դար
* Դեիսուս. Սուրբ Սոֆիայի տաճար Կոստանդնուպոլիս XIII դարի երկրորդ կես
* Սուրբ Փրկիչ եկեղեցի Կոստանդնուպոլիս
* Դեիսուս XV դար Պսկով

Գրականություն
-------------

* 
* *Мельник А. Г.* Поясной деисусный чин из церкви села Ивашкова близ Ростова // История и культура Ростовской земли. 1998. — Ростов, 1999. — С. 71-75.
* *Мельник А. Г.* Деисусный чин из церкви села Поникарова близ Ростова в кругу произведений московской живописи конца XV – начала XVI вв. // История и культура Ростовской земли. 2008. — Ростов, 2009. — С. 327-344.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Деисус (Российский общеобразовательный портал) Archived 2007-09-14 at the Wayback Machine.
**Միխայիլ Վոդոպյանովի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Михаилу Водопьянову), խորհրդային օդաչու Միխայիլ Վոդոպյանովին (1899-1980) նվիրված հուշարձան Մոսկվայի Խոդինսկի դաշտում, Մ. Վ. Ֆրունզեի անվան նախկին կենտրոնական օդանավակայանի տարածքում։ Բացվել է 2013 թվականին։ Հուշարձանի հեղինակն է քանդակագործ Ալեքսանդր Գոլովաչյովը։ Հուշարձանը դասվում է «քաղաքային քանդակ» կատեգորիային։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանի տեղադրման համար քաղաքային բյուջեից հատկացվել է 16,3 միլիոն ռուբլի։ Բացվել է 2013 թվականի օգոստոսի 17-ին Խոդինսկի բուլվարում։ Հուշարձանի բացման հանդիսավոր արարողությանը ներկա են գտնվել Խորհրդային Միության հերոս օդաչու Նիկոլայ Տիմոֆևիչ Անտոշկինը։ Ենթադրվում է, որ այս հուշարձանը կլինի Խոդինսկի դաշտում օդաչու-հերոսների ապագա ծառուղու առաջին հուշարձանը։

Հուշարձանի ընդհանուր բարձրությունը 4,8 մետր է, քաշը՝ 2 տոննա։ 3,3 մետր բարձրությամբ բրոնզե քանդակը տեղադրվել է 1,5 մետր բարձրությամբ պատվանդանի վրա։ Վոդոպյանովը պատկերված է թռիչքային համազգեստով, ձախ ձեռքին քարտեզ ունի։ Հուշարձանը կանգնած է եռաստիճան կլոր հարթակի կենտրոնում՝ պատված գրանիտե սալերով։

Հուշարձանը հիշեցնում է, որ օդաչու Միխայիլ Վոդոպյանովն աշխարհում առաջինն էր, որն իջել է Հյուսիսային բևեռի սառույցի վրա։ Պատվանդանը կերտված է սառույցի մեծ բեկորների տեսքով։ Օդաչուի ձախ ձեռքի քարտեզի վրա նրա թռիչքի երթուղին է դեպի Հյուսիսային բևեռ։ Կլոր հենքը, որի կենտրոնում տեղադրված է հուշարձանը, խորհրդանշում է աշխարհը և Հյուսիսային բևեռը։

Գրականություն
-------------

* Памятники монументального искусства Москвы: справ. изд. / Департамент культурного наследия г. Москвы. - М.: ООО «Милк Эдженси», 2016. - 404 с.: с. 264. ISBN 978-5-9907078-1-8.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Вестник Мэра и Правительства Москвы № 65 ноябрь 2011 (2189)(չաշխատող հղում)
2. 1 2  Памятник летчику Водопьянову появится на Ходынском поле в 2013 году - Москва 24, 22.11.2012
3. ↑  В Москве открыли памятник легендарному полярнику Водопьянову // «Вести. Москва». 17 августа 2013
4. ↑  Открытие памятника легендарному лётчику Водопьянову(չաշխատող հղում)
 // mreporter.ru
5. 1 2  В субботу на Ходынском поле откроют памятник летчику Водопьянову - Москва 24, 15.08.2013
Ջովաննի Բելլինի,«Մադոննան մանկան հետ», մինչև 1464 թ.
**Քվատրոչենտո,** նաև **քվատտրոչենտո** (իտալերեն՝ quattrocento, «չորս հարյուր», կրճատվել է *mille quattrocento* — «հազար չորս հարյուր»), XV դարի՝ Վաղ Վերածննդի ժամանակաշրջանի իտալական արվեստի ընդունված պայմանական անվանում։

Այս ժամանակահատվածը համընկնում է Պիեռո դելլա Ֆրանչեսկայի, Բոտիչելլիի, Դոնատելլոի, Բրունելեսկիի, Մազաչչոի, Բելինիի (Յակոպո, Ջենտիլե և Ջովաննի), Պինտուրիկիոի, Ֆրա Անժելիկոյի, Պիետրո Պերուջինոյի, Դոմենիկո Գիրլանդայոի և այլոց գործունեության հետ։

Քվատրոչենտոյի ուղղվածությունները և աշխարհայացքային սկզբունքները մեծ ազդեցություն են գործել հետագա դարերի արվեստի վրա, սկսած կլասիցիզմից և ռոմանտիզմից, մինչև մշակույթի որոշակի ուղղվածության վրա ընդհանրապես։ Կերպարվեստի մեջ այս ժամանակաշրջանը նշանավորվում է նրանով, որ կատարվեց անցում հոգևոր կատարելության և դավանական կանոններին ենթարկվող միջնադարյան ներդաշնակ պայմանականություներից և պատկերային շարքից դեպի հայացքների համակարգի, պատկերացումների և վարքականոնի, որոնք հիմք հանդիսացան պատկերային արվեստի՝ այսինքն ռեալիզմի ձևավորման համար, որն էլ հետագայում հիմք հանդիսացավ ակադեմիզմի ձևավորման համար։

Քվատրոչենտոյի ժամանակաշրջանում տեղի ունեցավ ճարտարապետության, գեղանկարչության և քանդակագործության ծաղկում։ Այդ ժամանակահատվածում Իտալիայում գործում էր հանճարեղ վարպետների մի ամբողջ աստղաբույլ, նրանց մեջ էր ճարտարապետ Բրունելլեսկին, քանդակագործ Դոնատելլոն, իսկ XV դարում ստեղծագործել են Ռաֆայելը, Միքելանջելոն և Լեոնարդո դա Վինչին։

Տես նաև
-------

* դուչենտո
* տրեչենտո
* չինքվեչենտո
* սեյչենտո

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑

Գրականություն
-------------

* *Жуковский В. И.* Искусство Возрождения: учебное пособие. — Красноярск: Краснояр. гос. ун-т, 2006. — 298 с. — ISBN 5-7638-0663-8
* *Знамеровская Т. П.* Проблемы кватроченто и творчество Мазаччо / Ленинградский ордена Ленина и ордена Трудового Красного Знамени государственный университет имени А. А. Жданова. — Л.: Изд-во ЛГУ, 1975. — 176 с. — 8750 экз.
**Ժան Բատիստ Արման** (ֆր.՝ Jean-Baptiste Harmand, նոյեմբերի 10, 1751(1751-11-10), Մյոզ, Լոթարինգիա, Ֆրանսիայի մետրոպոլիս, Ֆրանսիա - փետրվարի 26, 1816(1816-02-26), Փարիզ) **դե լա Մյոզ** (de la Meuse) մականվամբ, ֆրանսիացի քաղաքական գործիչ, Ազգային կոնվենտի պատգամավոր։

Կյանք
-----

Զինվորական, իրավաբան, հաշտարար դատավոր։ Ազգային կոնվենտի նախարար՝ Մյոզ դեպարտամենտից, Լուի XVI արքայի դատավարության ժամանակ կողմ է քվեարկել թագավորի արտաքսմանը։ Յակոբինների ժամանակ գրեթե չի տարբերվել, տերմիդորյան հեղաշրջումից հետո ակտիվորեն աջակցել է տերմիդորյան շարժմանը։ Հասարակական անվտանգության կոմիտեի անդամ էր, այս կարգավիճակում Տամպլում այցելել է երիտասարդ Լյուդովիկոս 17-րդին, վերջինիս հետ հանդիպումը նա նկարագրել է իր «Հետաքրքրաշարժ դեպքեր կապված որոշ անձանց և Հեղափոխության որոշ իրադարձությունների հետ», գրքում, որը հրատարակվել է 1814 թվականին։

1795-1798-ական թվականներին Ավագների խորհրդի, այնուհետև Հինգ հարյուրի խորհրդի անդամ էր։ Աջակցել է Բրյումերի 18-ի հեղաշրջմանը։ Նապոլեոն 1-ինի օրոք Ստորին Ռեյնի ոստիկանապետն էր։ Ստացել է Գդանսկի գլխավոր հյուպատոսի պաշտոնը, բայց հրաժարվել է լքել Փարիզը, ինչ համար էլ զրկվել է բոլոր պաշտոններից։

Կյանքի մնացած մասը անցկացրել է չքավորության և մոռացության մեջ։ Նրան գտել են փողոցում մահացած, արյունոտ դեմքով և չնչոտիներ հագած։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Sycomore (ֆր.) / Assemblée nationale
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2 3 4  Roglo — 1997. — ed. size: 8549233
4. ↑  Досье на сайте Национального собрания Франции.
5. ↑  *Harmand J. B.* Anecdotes relatives а quelques personnes et а plusieurs événements remarquables de la Révolution. P. 1814.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNC: a12286576 · BNF: 129993376 · CiNii: DA15616318 · GND: 10057971X · ISNI: 0000 0000 8344 5582 · LCCN: no90017107 · NTA: 274408031 · SUDOC: 067051847 · VIAF: 71524975 · WorldCat VIAF: 71524975 |

 |

 |
Տրանսվաալ նահանգը 1976-94 թթ․
**Տրանսվաալ** (Transvaal), նահանգ Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում։ Տարածությունը 283,9 հզ․ կմ2 է, բն․՝ 8,765 մլն (1978)։ Վարչական կենտրոնը՝ Պրետորիա։ Գտնվում է Վաալ և Լիմպոպո գետերի միջև։ Կլիման մերձարևադարձային և արևադարձային է, չորային։ Տարեկան տեղումները 350–750 մմ են։ Խոշոր գետերն են Վաալը, Ուլիֆանասը։ Տարածված են տափաստանային և սավաննային բուսատեսակները։ Տրանսվաալը երկրի արդյունաբերական կարևոր շրջաններից է։ Հարուստ է օգտակար հանածոներով։ Արդյունահանում են քարածխի, ոսկու, ալմաստի, ուրանի, պղնձի, ֆոսֆորիտների, պլատինի, քրոմիտի, ծարիրի և երկաթի հանքանյութ, ֆտորասպաթ, ասբեստ։ Զարգացած է սև մետալուրգիան, մեքենաշինությունը, քիմիական, տեքստիլ արդյունաբերությունը։ Արդյունաբերական կենտրոններ են Ցոհաննեսբուրգը, Պրետորիան, Ֆերինիգինգը, Սփրինգսը։ Մշակում են եգիպտացորեն, ցորեն, ծխախոտ, ցիտրուսայիններ, մանգո, ավոկադենի, բամբակենի։ Զարգացած է արոտային անասնապահությունը։

XIX դարի 30-40-ական թվականներին Տրանսվաալի հիմնական բնակիչներին՝ բանտուներին, բուրերը դուրս են մղել Լիմպոպո գետից հյուսիս, 1856 թվականին հռչակել Տրանսվաալի անկախ հանրապետությունը (պաշտոնական անվանումը՝ Հարավ-Աֆրիկյան Հանրապետություն), որի բնիկ բնակչությունը զրկված էր քաղաքական իրավունքներից։ XIX դարի 60-ական թվականներին ալմաստի, 80-ական թվականներին ոսկու հայտնաբերումից հետո Մեծ Բրիտանիան համառորեն ձգտել է նվաճել Տրանսվաալը։ 1877 թվականի ապրիլի 12-ին անգլիական կառավարությունը հայտարարել է Տրանսվաալի բռնակցման մասին։ 1880 թվականի դեկտեմբերին բուրերը ապստամբել են և հաղթել անգլիական զորքերին։ 1881 թվականին Պրետորիայում և 1884 թվականին Լոնդոնում ստորագրված համաձայնագրով բուրերը ստացել են ներքին ինքնավարություն (արտաքին հարաբերությունները հսկել է Անգլիան)։ Ոսկու հայտնաբերումից հետո մեծացել է անգլիական կապիտալի հոսքը Տրանսվաալ, որը առաջ է բերել նոր բախումներ բուրերի ու անգլիացիների միջև։ Չնայած բուրերի համառ պայքարին, Մեծ Բրիտանիան անգլո-բուրական պատերազմ 1899-1902 թվականների ընթացքում կրկին զավթել է Տրանսվաալը և 1910 թվականին ստեղծել Հարավաֆրիկյան Միություն դոմինիոնը (1961-ից՝ Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն, ՀԱՀ)։ Տրանսվաալը ընդգրկվել է նրա կազմի մեջ՝ իբրև նահանգ։ 1970-1980-ական թվականներին ակտիվացել է բնիկների պայքարը ռասայական խտրականության դեմ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 84)։*  |
|  |
| --- |
| **Մանուշակագույն մեղու-ատաղձագործ** |
| Մանուշակագույն մեղու-ատաղձագործ (էգ)Մանուշակագույն մեղու-ատաղձագործ (էգ) |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Թաղանթաթևեր (Hymenoptera) |
| **Ընտանիք** | Իսկական մեղուներ (Apidae) |
| **Ցեղ** | Հյուսն մեղուներ *(Xylocopa)* |
| **Տեսակ** | **Մանուշակագույն մեղու-ատաղձագործ** *(X. violacea)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Xylocopa violacea***Linnaeus, 1758 |

**Մանուշակագույն մեղու–ատաղձագործ** (լատ.՝ Xylocopa violacea), անթոֆորիդների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

20-23 մմ երկարությամբ մետաղական մանուշակագույն փայլով, սև գույնի մարմնով շատ խոշոր մեղու է, որի վերին շրթունքը ծածկված է շիկակարմիր մազիկներով։ Բեղիկների վերևի մասը սև գույնի է, իսկ ներքևինը՝ շիկակարմիր։ Ունի սև ոտքեր, թևերը մուգ գույնի են։ Էգի հետին սրունքի արտաքին մասը և ոտքերի կոնքը պատված է երկու շարք մանր սուր ատամիկներով։ Արուի բեղիկների վերին հատվածը ծռված է, իսկ հետին ոտքերի կոնքն՝ ատամիկով։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հյուսիսային Աֆրիկայում, Միջերկրայքի երկրներում, Կենտրոնական Ասիայում, Ղրիմում, Կովկասում և Կոպետդաղում։ Հայաստանում հայտնի է Արարատի (գյուղ Երասխ), Կոտայքի (գյուղ Արտավազ), Սյունիքի (քաղաք Կապան) մարզերից և «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցից։

Էկոլոգիա
--------

Միայնակ, բազմակեր մեղուներ են, որոնք ապրում են կիսանապատայինից մինչև տափաստանային գոտում, հանդիպում՝ այգիներում, ճամփեզրերին, նոսրանտառներում և բնակելի վայրերում։ Թռիչքը դիտվում է ապրիլ-սեպտեմբեր ամիսներին, սնվում են տարբեր ընտանիքներում պատկանող բույսերի ծաղիկներով։ Բները պատրաստում են չոր բնափայտում (այդ թվում նաև շինությունների) անցքեր փորելով, սարքում են առանձին խորշիկներ, որտեղ էգը դնում է ծաղկափոշու և նեկտարի պաշար և մեկական ձու։ Աշնանը կատարվում է թրթուրների հարսնյակավորում։ Խորշիկներում ձմեռում են դուրս եկած հասուն միջատները։

Պահպանություն
-------------

Հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններն են չորացած ծառերի հատմամբ և շինությունների փայտե կոնստրուկցիաների մետաղականով փոխարինմամբ պայմանավորված բնակալման համար պիտանի տեղերի կրճատումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85020428 · Microsoft: 2778187299 |

 |
**Քվանտային տրամաբանություն**, տրամաբանության տեսակ, որով քննարկվում են այն դրույթները, որոնք հաշվի են առնում քվանտային տեսության սկզբունքները։ Հետազոտության այս ոլորտը հիմնվել է 1936 թվականին Գարիտ Բիրխովի և Ջոն ֆոն Նոյմանի աշխատանքների հիման վրա, ովքեր փորձում էին հաշտեցնել դասական տրամաբանության հերթական անհամաձայնությունը քվանտային մեխանիկայի հավելյալ փոփոխականների (օրինակ՝ կոորդինատի և իմպուլսի) չափումների փաստերի հետ։

Քվանտային տրամաբանությունը կարող է ձևակերպվել որպես ասույթների տրամաբանության փոխված տարբերակ։ Այն ունի մի քանի հատկություններ, որոնք տարբերում են այն դասական տրամաբանությունից։ Մասնավորապես՝ բացակայում է բաշխականությունը`

{\displaystyle p\;\mathrm {AND} \;(q\;\mathrm {OR} \;r)=(p\;\mathrm {AND} \;q)\;\mathrm {OR} \;(p\;\mathrm {AND} \;r)},
որտեղ p, q և r նշանները տրամաբանական փոփոխականներ են։

Որպեսզի պարզենք, թե ինչու բաշխական օրենքը չի գործում, դիտարկենք ուղղագիծ շարժվող մասնիկ։ Ենթադրենք, որ p, q և r նշաններն ունեն հետևյալ արժեքները.

* p՝ մասնիկը շարժվում է դեպի աջ,
* q` մասնիկը կոորդինատների սկզբնակետից ձախ է,
* r` մասնիկը կոորդինատների սկզբնակետից աջ է։

Այդ դեպքում «{\displaystyle q\;\mathrm {OR} \;r}» պնդումը միշտ ճիշտ կլինի, ինչպես որ {\displaystyle p\;\mathrm {AND} \;(q\;\mathrm {OR} \;r)=p}-ը։

Մյուս կողմից, «{\displaystyle p\;\mathrm {AND} \;q}» և «{\displaystyle p\;\mathrm {AND} \;r}» պնդումները սխալ են, քանի որ ավելի խիստ պայմաններ են պահանջում կոորդինատի և իներցիայի միաժամանակյա արժեքների համար, ինչն անհնար է՝ ըստ Հայզենբերգի անորոշությունների սկզբունքի։ Այդ իսկ պատճառով էլ

{\displaystyle (p\;\mathrm {AND} \;q)\;\mathrm {OR} \;(p\;\mathrm {AND} \;r)=\mathrm {FALSE} }

և բաշխականությունը չի կարող տեղի ունենալ։

Գրականություն
-------------

* *Васюков В. Л.* Квантовая логика. — М.: ПЕР СЭ, 2005. — 191 с. — ISBN 5-9292-0142-0
* *Макки Дж.* Лекции по математическим основам квантовой механики. — М.: Мир, 1965. — 224 с.
* *Меськов В. С.* Очерки по логике квантовой механики. — М.: Изд-во МГУ, 1986. — 144 с.
* G. Ludwig, *Mathematical Foundations of Quantum Mechanics*, Springer-Verlag, 1983.
* Stanford Encyclopedia of Philosophy entry on Quantum Logic and Probability Theory

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քվանտային տրամաբանության և հավանականությունների տեսության մասին
* Քվանտային տրամաբանության հետազոտիչ
**Յորդանովի տուն** (ռուս.՝ Дом Йорданова), շենք  Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում։ Գտնվում է Հունական փողոց, 46 հասցեում։ Շենքը մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտ է` համաձայն 1992 թվականի նոյեմբերի 18-ի թիվ 301 որոշման։

Պատմություն
-----------

Հունական փողոցի և Ուսպենսկի (Դոբրոլյուբովի) նրբանցքի խաչմերուկում գտնվող անկյունային երկհարկանի շենքը կառուցվել է 19-րդ դարի սկզբին։ Հայտնի են այն քաղաքացիները, որոնք եղել են տան սեփականատերերը 19-րդ դարի երկրորդ կեսին։ 1870-ական թվականներին շենքը ձեռք է բերել 3-րդ գիլդիայի վաճառական Ֆեոդոր Պետրովիչ Յորդանովը։ Այս վաճառականը հիմնավորվել է Տագանրոգում 1820-ական թվականներին, ուներ մակարոնի երկու ֆաբրիկա, զբաղվում էր նպարեղենի առևտրով։ 1843 թվականին, 36 տարեկանում, վաճառականը Հունական եկեղեցում պսակվել է հարուստ վաճառական Անաստասի Լիցինի երիտասարդ (17 տարեկան) դստեր Սոֆյայի հետ։ 1850 թվականին Սոֆյան մահացել է։ Տագանրոգի ուղղափառ գերեզմանոցում պահպանվել է նրա գերեզմանի վրա տեղադրված վարդագույն գրանիտե բլոկից կառուցված տապանագրով հուշարձանը։ Այն տեղադրվել է սև քարե պատվանդանի վրա։ Վաճառականի երկրորդ կինը՝ Օլգա Պավլովնան, նրան հինգ երեխա պարգևեց՝ Սոֆյա (1853), Պյոտր (1855), Մարիա (1856), Պավել (1858) և Պանտելեյմոն (1862)։

Իր ժամանակին Ֆեոդոր Պետրովիչը Տագանրոգի նավահանգստի կառուցման հանձնաժողովի կազմում էր։ Նրա որդին՝ Պավելը, որը նախարար էր և գաղտնի խորհրդական, Պետական դումայում լուծում էր Տագանրոգի նավահանգստի կառուցման հարցերը։ Ֆեոդոր Պետրովիչը մահացել է 64 տարեկանում՝ 1872 թվականին։ Յորդանովի տունն ըստ կտակի անցավ նրա երկրորդ կնոջը՝ Օլգա Պավլովնային։ Ավելի ուշ՝ մինչև 1925 թվականը, տան տերերն էին նրանց երեխաները։ 1890-1891 թվականներին շենքում աշխատել է Ն. Կ. Չուբենկոյի մակարոնի ֆաբրիկան։

Խորհրդային իշխանության տարիներին շենքն ազգայնացվել է։ 1918 թվականին այստեղ գործել է նավաստիների ակումբը, այժմ սա բնակելի տուն է։

Նկարագրություն
--------------

Յորդանովի տունը գտնվում է Հունական փողոցի և Դոբրոլյուբովի նրբանցքի անկյունում։ Դա աղյուսե սվաղված երկհարկանի տուն է՝ ճակատին յոթ պատուհաններով։ Շքամուտքը գտնվում է շենքի ձախ կողմում։ Առաջին հարկի պատուհաններն ու շքամուտքը զարդարված են կողպեքային քարերով։ Երկրորդ հարկի պատուհանները զարդարված են ուղղանկյուն զարդաքիվերով և հաջորդաբար՝ ծեփվածքներով։ Շենքը գոտեվորված է միջհարկային քիվով, ճակատը պսակում է քիվը։ Անկյունում շենքն ունի թեքություն, որի վրա երկրորդ հարկում կառուցված է պատշգամբ։

Շենքը ներկված է դեղին, փոքր ճարտարապետական տարրերն ընդգծված են սպիտակ գույնով։ Մուտքը դեպի բակ գտնվում է շենքի աջ կողմում, դարպասը մետաղյա է։ Շենքը մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտ է` համաձայն 1992 թվականի նոյեմբերի 18-ի թիվ 301 որոշման։

Գրականություն
-------------

* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0.
* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Յորդանովի տուն Archived 2017-03-20 at the Wayback Machine.
**Հորաս Պառնել Թատլ** (դասական տառադարձմամբ՝ **Հորացիուս Պառնել Թուտլ**, անգլ.՝ Horace Parnell Tuttle, մարտի 17, 1837(1837-03-17), Newfield, Յորք շրջան, Մեն, ԱՄՆ - օգոստոսի 16, 1923(1923-08-16), Վաշինգտոն, Կոլումբիայի շրջան, ԱՄՆ), ամերիկացի աստղագետ։

Կենսագրություն
--------------

1857 թվականին Թատլը սկսել է աշխատել Հարվարդի քոլեջի աստղադիտարանում, որպես օգնական։ Նա հայտնաբերել է մի քանի գիսաստղեր և հանդիսանում է 109P/Սվիֆթ-Թատլի (հանդիսանում է Պերսեիդներ ասուպային հոսքի աղբյուրը) և 55P/Թեմպլ-Թատլի (հանդիսանում է Լեոնիդներ ասուպային հոսքի աղբյուրը) գիսաստղերի համահայտնաբերողը։ Նրան օժանդակում էր Ասաֆ Հոլլը, ով հաշվարկում էր երկնային մարմինների ուղեծրերը։ Բացի այդ Թատլը հայտնաբերել է (66) Մայա և (73) Կլիտիա աստերոիդները։

1862 թ. նա թողեց Հարվարդը, որպեսզի 9 ամսով մասնակցի քաղաքացիական պատերազմում, որտեղ նա ծառայում էր որպես գանձապահ։ Հետագայում նա ծառայել է ԱՄՆ ռազմածովային ուժերում և մասնակցել է մի քանի աշխարհագրական ճանապարհորդությունների։

1884 թվականից նա շարունակել է աշխատել որպես աստղագետ և աշխատել է Միացյալ Նահանգների ռազմածովային աստղադիտարանում, Վաշինգտոնում։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Ի պատիվ Հորաս Թատլի անվանակոչվել է 1991 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Սեյձի Ուեդայի և Հիրոսի Կանեդայի կողմից հայտնաբերված (5036) Թատլ աստերոիդը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  (5036) Թատլ աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WeRelate |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 117638935 · ISNI: 0000 0000 0905 1630 · SUDOC: 160680085 · VIAF: 10628628 · WorldCat VIAF: 10628628 |

 |
**Լինքոլնը Դալիի Աչքերով**, Սալվադոր Դալիի կողմից ստեղծված ինքնատիպ սահմանափակ քանակով որմնանկար։ Այն համարվում է Դալիի՝ ամենահաճախ ընդօրինակված որմնանկարներից մեկը։ Դալիի աշխատանքներն ուսումնասիրող փորձագետները նկատել են, որ նկարի նմանակողներից են Ալբերտ Ֆիլդը (Դալիի գրաֆիկական աշխատանքների պաշտոնական կատալոգ. Լիազորված Դալիի կողմից), Ռոբերտ Դեշարնը (Ֆրանսիացի լուսանկարիչ. Սալվադոր Դալիի վաղեմի ընկերը և գործընկերը) և Բերնարդ Ուելը (Բերնարդ Ուել արվեստի փորձագիտական ՍՊԸ )։

Լի Քաթերալը իր «Մեծն Դալիի և արվեստի այլ գործերի կեղծումները» գրքում նշում է. «Այսպիսի կեղծումների համար ամենաշատ ներկայացված նկարներից էր Լինքոլնը Դալիի աչքերով աշխատանքը, արտատպվածքներ, որոնց մասին Լոս Անջելեսի արվեստի փորձագետ Դենա Հոլը Հավայիում տեղի ունեցած դատավարության ժամանակ նշել է, որ դարձել է այնքան ծեծված ինչքան բլիթները բլիթների խանութում»։
«Լինքոլնը Դալիի աչքերով» աշխատանքը ստեղծվել է Դալիի «Գալան խորհում է Միջերկրական ծովի մասին» ստեղծագործության հիման վրա, որը 20 մետր հեռավորության վրա վերափոխվում է Աբրահամ Լինքոլնի դիմանկարի (ի պատիվ Ռոտոկոյի)։
1974-1976 թվականներին Դալին նկարել է այս նկարի երկու բնօրինակ, որոնք իրար նման են, բայց նույնը չեն։ Առաջինը գտնվում է Իսպանիայում՝ Ֆիգուեարասի թանգարանում։ Երկրորդը գտնվում է Ֆլորիդայում՝ Սանկտ Պետերբուրգում Սալվադոր Դալիի մշտական հավաքածուում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Catterall Lee (1992)։ *The Great Dali Art Fraud & other deceptions*։ Fort Lee, New Jersey: Barricade Books Inc։ էջ 417։ ISBN 0-9653611-0-1
2. ↑   Archived 2012-07-31 at the Wayback Machine. www.salvadordaliexperts.com
3. ↑  Dali Archives, Frank Hunter
4. ↑  Robert Descharnes Archived 2016-09-14 at the Wayback Machine. Robert Descharnes
5. ↑  Bernard Ewell Archived 2016-03-03 at the Wayback Machine. Bernard Ewell
6. ↑  The Great Dali Art Fraud, The Great Dalí Art Fraud by Lee Catterall, Published 1992, 417 pages.
7. ↑  The Salvador Dali Museum, St. Petersburg, Florida.
**Լինքոլնի անվան մերձերկրյա աստերոիդների որոնման լաբորատորիա** կամ **ԼԻՆԵԱՐ** (անգլ.՝ Lincoln Near-Earth Asteroid Research, LINEAR), ԱՄՆ Ռազմաօդային ուժերի, ՆԱՍԱ-ի և Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի Լինքոլնի լաբորատորիայի համատեղ ծրագիր, որը հիմնվել է Երկրին մոտեցող աստերոիդների համակարգված հայտնաբերման, ուսումնասիրման և հսկողության համար։

Լաբորատորիայի պատմություն
-------------------------

Սկզբնական փորձարկումները սկսվեցին 1972 թվականին։ 1980-ական թվականների սկզբում Նյու Մեքսիկո նահանգի Սոկոռո քաղաքի մոտ տեղակայված փորձակայանում կառուցվեց փորձնական սարքը՝ ETS (Փորձնական ստուգման համակարգ)։ ԼԻՆԵԱՐ ծրագիրը սկսել է կատարել Երկրին մոտեցող աստերոիդների դիտարկումներ օգտագործելով «Հեռավոր տիեզերքի հսկողության էլեկտրո-օպտիկական համակարգը» (GEODSS) (անգլ.՝ Ground-based Electro-Optical Deep Space Surveillance), որը իրենից ներկայացնում էր մեկմետրանոց աստղադիտակ, կառուցված 1996 թվականին։ Այսպիսի լայնանկյուն աստղադիտակները նախագծվել են Երկրի մակերևույթից արհեստական արբանյակների դիտարկումների համար։

Հայտնագոտծություններ
--------------------

1998-2003 թվականներին այս լաբորատորիան հանդիսանում էր նոր աստերոիդների հայտնաբերման հիմնական վայրը։ 2007 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով, ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի շրջանակներում

* հսկվում էին 5 370 805 մարմիններ,
* հայտնաբերվել է 226 193 նոր աստերոիդներ,
	+ այդ թվում 2019 մերձերկրյա աստերոիդներ,
* հայտնաբերվել է 236 գիսաստղ։

ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի բոլոր հայտնագործությունները կատարվել են ավտոմատացված աստղադիտակների միջոցով։

Տես նաև
-------

* Աստղադիտարան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մերձերկրյա աստերոիդների հայտնաբերման վիճակագությունը Archived 2017-04-03 at the Wayback Machine. (անգլ.)


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Արեգակնային համակարգի փոքր մարմինների որոնման ծրագրեր |
| --- |
|  |
| PLS  • T1S, T2S, T3S  • PCAS  • NEAT  • ԼԻՆԵԱՐ  • LONEOS  • Catalina  • DES  • Սփեյսուոչ  • SSS  • MLS  • BATTeRS  • UDTS  • UDAS  • ADAS  • UESAC  • CINEOS  • LUSS  • PMO NEO  • SCAP  • ODAS  • NEOWISE  • Pan-STARRS |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խնձորուտ (այլ կիրառումներ)

**Խնձորուտ**, *Ալմալիդաղ, Ալմալու*, լեռ պատմական Նախիջևանի Շահապոնք գավառամասի (ներկայիս Ադրբեջանի Նախիջևանի ԻՀ Շահբուզի շրջանում) հյուսի-արևմտյան մասում, պատմական Արմավաշեն գյուղից մոտ 2 կմ արևելք, Կուքի գետի աջ կողմում, Արաքսի և Որոտանի ջրբաժանում, Մեծ Ալադյոլ լճից մոտ 52,5 կմ հարավ։ Սակավ թփուտներով լեռ է և ծովի մակարդակից ունի 2150 մետր բարձրություն։ Չոտս կողմից շրջապատված է անտառներով։

Գրականություն
-------------

* Արգամ Այվազյան, Նախիջևան։ Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ։, Երևան, ««Հուշարձան» և ՀՀ ԳԱԱ «գիտություն»», 1995 — 367, էջեր 367 — 367 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GEOnet Names Server — 2018.
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 96 — 992 էջ։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Վանդոմի հրապարակ** (ֆր.՝ Place Vendôme), նախկինում Լյուդովիկոս Մեծի հրապարակ (*Place Louis le Grand*), Փարիզի հինգ թագավորական հրապարակներից մեկն է։

Փարիզի մետրոպոլիտեն՝ 3, 7, 8 գծեր, *Opéra* կայարան։

Նկարագրություն
--------------

Գտնվում է Փարիզի առաջին շրջանում, Փարիզյան օպերայից ոչ հեռու։ Ստեղծվել է 1699 թվականին, ճարտարապետ ժյուլ Արդուեն-Մանսարի նախագծով, Լյուդովիկոս XIV պատվին, իսկ անվանումը ստացել է Սեզար դե Վանդոմ պալատից։ Կլասիցիզմի ոճով միատեսակ կառույցները, որոնք շրջապատում էին հրապարակը ավարտվել են 1720 թվականին։

Վանդոմի հրապարակի կենտրոնում տեղակայված է 44 մետրանոց Վանդոմի սյունը, Նապոլեոն II արձանով, իրականացված Տրայանոսի սյունի կերպարով։

Հրապարակի արևմտյան հատվածում № 15-ի ներքո գտնվում է 1898 թվականին Սեզար Ռիցի կողմից հիմնադրված «Ռից» հյուրանոցը։ 1979 թվականից «Ռից» հյուրանոցը պատկանում է եգիպտացի միլիարդատեր Մոհամեդ ալ Ֆայեդին, ում որդին՝ Դոդի ալ-Ֆայեդն մահացել է Արքայադուստր Դիանայի հետ։ Հենց Ռից հյուրանոցից է դուրս եկել ալ Ֆայեդի ավտոմեքենան, երբ դ՛Ալմա հրապարակի տակ տեղի է ունեցել ավտովթարը։ «Ռից» հյուրանոցում իջևանած հայտնի հյուրերի շարքում են՝ կոմսուհի դի Կաստիլոնեն և Կոկո Շանելը (այնտեղ անցկացրել է կյանքի վերջին 37 տարին), Էռնեստ Հեմինգուեյը, Չարլի Չապլինը, Մարսել Պրուստը և ուրիշներ։

№ 12 առանձնատանը 1849 թվականին մահացել է Շոպենը։ Այդ նույն շենքում Նապոլեոն III ծանոթացել է ապագա կնոջ՝ Եվգենյայի հետ։

1934 թվականից ի վեր № 21 տանը գտնվում է Էլզա Սկիապարելիի նորաձևության տունը։ Վանդոմի հրապարակում գտնվում են բազմաթիվ բուտիկններ, այդ թվում նաև ոսկերչական, օրինակ՝ Chanel-ի շտաբակայանը, Cartier-ի և Chaumet-ի բուտիկները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4480968-2 · LCCN: sh85102562 · VIAF: 295453223 · WorldCat VIAF: 295453223 |

 |
**«Մարանաթա»** Հոգևոր Եղբայրության տպարանը հիմնադրվել է 1922 թվականին Հալեպում։

Պատմություն
-----------

Տպարանի հիմնադիր արտոնատերն է եղել Աբրահամ Գ. Սեֆերյանը, պատասխանատու տնօրենը` Մինաս Հ. Պոզոքլյանը։ 1936 թվականին Մ. Հ. Պոզոքլյանը առանձնանաում է և հիմնում իր սեփական տպարանը։ «Մարանաթա» տպարանի տերը և տնօրենը դառնում է Ա. Գ. Սեֆերյանը։ Տպարանի առաջին գրաշարապետը եղել է Արամ Շատարևյանը։ Հետագայում տպագրական գործերը վարել են Սարգիս Մալաքյանը, Դանիել Կ. Ճիզմեճյանը և Գևորգ Ղազարյանը` օգնական գրաշար ունենալով Հովսեփ Գազանճյանին և Մարտիրոս Թադևոսյանին։ Տպագրությունները կատարել է Կարապետ Քելլիկյանը:Տպարանն ունեցել է միայն հայերեն տառեր` Արամյան և Գէորգյան, մի բետալ մամուլ և կարիչ մեքենա։ Տպագրական գործերը եղել են հայերեն և հայատառ թուրքերեն հոգևոր թերթիկներ, պատի օրացույցներ, քարոզատետրեր, գրքույկներ, ինչպես նաև, «Մարանաթա» ամսաթերթը։ Տպարանի հոգևոր թերթիկներն ու քարոզատետրերը ձրի բաշխվում էին` ցրիչների օգնությամբ, բոլոր անցորդներին։

Անթվակիր գրքեր
--------------

«Մարանաթա» տպարանի հրատարակությունների մեջ եղել են գրքեր, որոնք տարեթիվ չունեն։ Սա արվել է գիտակցաբար՝ ընթերցողներին նոր գիրք հրամցնելու միամիտ միտումով։ Վերատպվել են միայն այն գրքերը, որոնք լույս էին տեսել մի քանի անգամ։

Պարբերականներ
-------------

1925 թվականին այս տպարանում սկսել է տպագրվել Հոգևոր Եղբայրության համանուն պարբերականը` «Մարանաթա» ամսաթերթրը, հայերեն և հայատառ թուրքերեն բաժիններով, արտոնատիրությամբ` Ա. Գ. Սեֆերյանի և խմբագրությամբ Մ. Հ. Պոզոքլյանի։ Տպարանի փակվելուց հետո, Հալեպում 1963 թվականին դադարոմ է նաև ամսաթերթի հրատարակությունը։

Գրքեր
-----

1. Հիսուսի Ս. Գրոց աշակերտը, 1922
2. Կիւնահքեարլար ղազալանմըշ Ալլահըն Էլինտէ, 1923
3. Քրիստոսն իքինճի կէլիշի, 1924
4. Յիսուսըն քիթապը մու գատտէս տէֆթէրի, 1924
5. Յիսուս կուգայ, 1926 *և այլն:*

Աղբյուրներ
----------

1.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ռաֆայել Իշխանյան (1981). Հայ գիրքը։ 1512-1920. Երևան։ ՀՍՍՀ ԳԱ. էջեր 154
**Ավալ** (ֆր.՝ aval, ենթադրաբար արաբ․՝ حوالة‎‎-ից), մուրհակի կամ չեկի երաշխավորություն. թույլատրվում է ցանկացած անձի համար` բացի վճարողից։ Ավալիստը պատասխանատվություն է կրում մուրհակատուի հետ հավասար, ընդ որում նրա պարտավորությունն ուժի մեջ է նույնիսկ այն դեպքում, եթե նրա երաշխավորած պարտավորությունն անվավեր է դառնում որևէ այլ պատճառով` բացի ձևի թերությունից։ Այս առումով ավալը լիովին հավասար է ոչ թե երաշխավորությանը, որը հիմնական պարտավորության նկատմամբ կրում է լրացուցիչ (ակցեսորային) բնույթ, այլ բանկային երաշխիքին։ **Ավալիստի պատասխանատվությունը կրում է համապարտ բնույթ** այն անձի հետ, ում համար նա երաշխավորել է։

Ավալն իրականացվում է մուրհակի կամ չեկի վրա գրելու եղանակով. նա իր անունը վերագրում է վճարողի անվանը` դրան ավելացնելով «per aval» (կամ «հաշվել որպես ավալ» կամ որևէ համարժեք բանաձև) բառերը և ավալ տվողների ստորագրությունը դնելով։ Այնուամենայնիվ, ավալի վավերականության համար բավարար է միայն ավալիստի ստորագրությունը մուրհակի կամ չեկի դիմացի մասում, եթե, իհարկե, այդ ստորագրությունը չի դրվում վճարողի կամ մուրհակատուի կողմից։

Ավալում պետք է նշվի, թե ում համար է այն տրվել։ Նման նշման բացակայության դեպքում այն համարվում է տրված մուրհակատուի կամ չեկատուի համար։

Մուրհակի կամ չեկի դիմաց վճարելիս ավալիստը` շահառուն, ձեռք է բերում մուրհակից կամ չեկից բխող իրավունքներ այն անձի նկատմամբ, ում համար նա երաշխիք է տվել, ինչպես նաև նրանց նկատմամբ, ովքեր մուրհակի կամ չեկի ուժով պարտական են այս վերջինիս։

Ավալը կարող է տեղադրվել մուրհակի հետևի մասում կամ ալոնժի վրա։

Նշումներ
--------

1. ↑  Մուրհակին կցված լրացուցիչ թերթիկ, որի վրա դրվում են փոխանցման մակագրությունները, եթե դրանք չեն տեղավորվում մուրհակի հետևի մասում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Юридический энциклопедический словарь. — ISBN 978-5-392-00428-7

Գրականություն
-------------

* *Надежда Мартыненко, Ольга Маркова, Наталья Сергеева, Ольга Рудакова* Банковское дело в 2 ч. Часть 2 2-е изд. испр. и доп. Учебник для академического бакалавриата. — Litres, 2018-09-06. — 369 с. — ISBN 9785041297855

Արտաքին հղումներ
----------------

* **Конвенция о единообразном законе о переводном и простом векселе**
* Статья 881 Гражданского кодекса РФ
* Инструкция Внешторгбанка СССР «О порядке совершения банковских операций по международным расчетам»

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հովհաննես Հարությունյան (այլ կիրառումներ)

**Հովհաննես Վաղինակի Հարությունյան** (հոկտեմբերի 15, 1960(1960-10-15), Թալին, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային հունա-հռոմեական ոճի ըմբիշ, մարզիչ, ԽՍՀՄ կրկնակի չեմպիոն (1984, 1985), Եվրոպայի չեմպիոն (1985), աշխարհի առաջնության մրցանակակիր (1985), ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետ (1985)։

Կենսագրություն
--------------

Հովհաննես Հարությունյանը ծնվել է 1960 թվականի հոկտեմբերի 15-ին ՀԽՍՀ-ի Թալինի շրջանի Թալին գյուղում։ 1966 թվականին նրա ընտանիքը տեղափոխվում է Լենինական, որտեղ էլ Հարությունյանը 1972 թվականին Յուրի Կարապետյանի ղեկավարությամբ սկսում է զբաղվել հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտով։ 1977 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ պատանեկան առաջնության չեմպիոն։

1978 թվականին Հովհաննես Հարությունյանն ընդունվում Բելառուսի պետական ֆիզիկական կուլտուրայի ինստիտուտ, տեղափոխվում Մինսկ, որտեղ շարունակում է մարզվել ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ Ալեքսանդր Շելեգի ղեկավարությամբ։ 1984 և 1985 թվականներին հաղթել է ԽՍՀՄ առաջնություններում։ 1985 թվականին ընդգրկվել է ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում, դարձել Եվրոպայի չեմպիոն և աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։ 1989 թվականին ավարտել է մարզական կարիերան։

Հետագայում մասնակցել է վետերանների մրցաշարերին, որպես մարզիչ աշխատել Բարձրագույն մարզական վարպետության հանրապետական դպրոցում և օլիմպիական խաղերի նախապատրաստական հանրապետական ուսումնարանում։ 2007 թվականից աշխատում է «Դինամո» ֆուտբոլային ակումբում (Մինսկ)՝ որպես ընդհանուր ֆիզիկական պատրաստվածության մարզիչ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  այժմ` քաղաք Թալին, Արագածոտնի մարզ, Հայաստան։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Выходной в кругу семьи
* Բելառուսի Հանրապետությունում հունա-հռոմեական ոճի ըմբշամարտի զարգացման պատմությունը — Գրոնդո, 2004.
Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզը
**ԼՂԻՄ բնակչության լիազոր ներկայացուցիչների համագումար**։ 1989 թվականի Օգոստոսի 16-ին գումարվել է ԼՂԻՄ ինքնակառավարման ժողովրդավարական, ընտրովի մարմին՝ Ազգային խահուրդ ստեղծելու նպատակով։ Համազումարի աշխատանքներին մասնակցելու հրավեր էր ստացել նաև ադրբեջանական կողմը, որպեսզի սահմանադրական եղանակով, համատեղ ուժերով լուծվեին հասունացած հարցերը, ծավալվել երկխոսություն, սակայն ադրբեջանցիները հրաժարվել են մասնակցել համագումարին։ Համագումարն ընդունել է որոշում, հռչակագիր և դիմումներ՝ ուղղված հատուկ շրջանի պարետին, խորհրդային բանակի և ՆԳ զորքերի անձնակազմին, ադրբեջանական ժողովրդին։ Որոշման մեջ հիմնավորվել է Ազգային խորհուրդ ընտրելու անհրաժեշտությունը, շեշտվել Հայկական ԽՍՀ-ի հետ ԼՂԻՄ-ի վերամիավորան վճռականությունը, ինչպես նաև մարզի ներքին գործերին Ադրբեջանի իշխանությունների միջամտության անթույլատրելիությունը։ Համագումարը ողջունել է Շահումյանի շրջանը ԼՂԻՄ-ի հետ վերամիավորելու որոշումը, բնակչությանը կոչ արել դադարեցնել գործադուլները, իսկ որպես պետական խորհրդանիշ՝ ընդունել է ԽՍՀՄ պետական դրոշը։ Հռչակագրում արձանագրվել Է, որ Ղարաբաղի բնակչության ճնշող մեծամասնությունն իր ընտրած մարմինների՝ խորհուրդների որոշումներով հանդես է եկել Ադրբեջանական ԽՍՀ կազմից ԼՂԻՄ-ը դուրս բերելու և Հայկական ԽՍՀ-ի հետ վերամիավորվելու օգտին։ Հռչակազարմ փաստարկված ներկայացվել է ԽՍՀՄ ԳԽ Նախագահության 1989 թվականի հունվարի 12-ի հրամանագրի անօրինականությունը և դրա հակասությունները ԽՍՀՄ Սահմանադրության ու ԽՄԿԿ կանոնադրության հետ։ Համագումարը ԼՂԻՄ-ը հռչակել է միութենական ինքնավար տարածք, նրա սահմաններում դսպարեցրել Ադրբեջանական ԽՍՀ Սահմանադրության և ԼՂԻՄ-ի մասին ընդունված նրա օրենքների գործունեությունը։ Եթե Ադրբեջանը փորձի միջամտել Ղարաբաղի գործերին, ապա դա կդիտվի որպես ագրեսիա և կստանա համարժեք պատասխան։

Գործունեությունը
----------------

Համագումարը դիմել է ԽՍՀՄ և միութենական հանրապետությունների ԳԽ-ներին՝ ճանաչել Ղարաբաղի Ազգային խորհուրդը, որպես ԼՂԻՄ-ի միակ օրինական իշխանություն, և օժանդակել կառավարման մարմինների վերականգնմանը։ Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման և անկախության ձգտումների իոոգործման խնդրանքով համագումարը դիմել է նաև աշխարհի ժողովրդավարական պետությունների կառավարություններին և ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտոպարին։ Համագումարի կողմից հատուկ շրջանի պարետին, խորհրդային բանակի ու ներքին զորքերի անձնակազմերին հղած դիմումում բացատրվում էլ ԼՂԻՄ մարգխորհրդի 1988 թվականի փետրվարի 20-ի արտահերթ նստաշրջանի ընդունած ԼՂԻՄ-ը ՀԽՄՀ հետ վերամիավորան մասին որոշման արդարացիությունը՝ որպես 1920-ական թվականներին թույլ տված սխալի աբագրման, բռնի ուժով մասնատված ազգի երկու հատվածները վերամիավորելու ժողովրղի կամքի արտահայտություն։ Համագումարը դիմել է նաև ադրբեջանցիներին՝ բացատրելով, որ Ղարաբաղի խնդրի արդարացի լուծումը վերջ կդնի երկու հարևան ժողովուրդների միջև ծագած թշնամությանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |