**Բայ Բիբյաոն Լիգկայան Բիգկայ** (*Bai Bibyaon Ligkayan Bigkay,* 20-րդ դար - նոյեմբերի 20, 2023(2023-11-20)), ֆիլիպինյան տեղաբնիկ լումադ ժողովրդի առաջնորդ և բնապահպան։ Նա Մանոբոյի ժողովրդի պատմության մեջ առաջին և միակ կին ղեկավարն է։

Լիգկայան Բիգկայը բնիկ ժողովուրդների իրավունքների ջատագով է և 1994 թվականից ի վեր պաշտպանում է Մանոբոյի նախնիների հողերը և Պանտարոն լեռնաշղթան (Ֆիլիպիններ)։ Պանտարոն լեռնաշղթան Ֆիլիպիններում մնացած կույս անտառներից ամենամեծերից մեկն է։ Լեռնաշղթայից է սնվում նաև Մինդանաոյի հիմնական գետերը, ներառյալ՝ Մինդանաո գետը, Պուլանգի գետը, Դավաո գետը, Տագոլոան գետը և Ագուսան գետի խոշոր վտակները։

Անվան ստուգաբանություն
----------------------

Բիգկայը ստացել է պատվավոր Բայ (*Bai*) տիտղոսը, որը Մինդանաոյում բարձրահասակ կանանց է տրվում, իսկ Բիբյաոն տիտղոսը՝ որպես իր ցեղի ղեկավար։

Տարիք
-----

2017 թվականին «նա մոտավորապես 70-ից 90 տարեկան էր, իսկ ծնողների անունները հայտնի չեն, քանի որ նա չունի ծննդյան վկայական։ Բայց նա ճապոնական օկուպացիայի ժամանակ արդեն ծնված էր»։

Գործունեություն
---------------

Լիգկայան Բիգկայն այն առաջնորդների շարքում է, որոնք դեմ էին անտառահատման և հանքարդյունաբերության կործանարար գործողություններին, որոնք կկործանեին Մանոբոյի նախնիների հողերը Տալաինգոդում (Դավաո դել Նորտե)։ Նա ղեկավարել է միջցեղային պատերազմը, երբ իր ցեղի առաջնորդը (datu) սպանվել էր անտառահատւմն ու հանքարդյունաբերությունը սատարող պետական զորքերի դեմ պայքարում։

Մրցանակներ
----------

Բիգկայը 2017 թվականին ստացել է Ֆիլիպինների համալսարան «Գավադ Տանդանգ Սորա» (Gawad Tandang Sora) մրցանակ՝ բնիկների կողմից մարդու իրավունքների և արժանապատվության համար մղվող պայքարն առաջնորդելու համար։ Նրան դիմավորել են որպես «գյուղի Տանդանգ Սորա… Լումադների մայր, որը ոգեշնչում է ֆիլիպինցիների հեղափոխությունը ազգային ինքնորոշման և ազատության համար»։

Նա նաև ճանաչվել է 2018 թվականին 5-րդ *Gawad Bayani ng Kalikasan* («Շրջակա միջավայրի հերոս» մրցանակ) ամենանշանավոր մրցանակակիր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «Photographs of Mindanao, Philippines: PORTRAITS». *web.archive.org*. 2005 թ․ նոյեմբերի 2. Արխիվացված է օրիգինալից 2005 թ․ նոյեմբերի 2-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 24-ին.
3. 1 2 3  «Lumad Leader Bai Bibyaon Ligkayan Bigkay is 2017 UP Gawad Tandang Sora awardee». *University of the Philippines* (ամերիկյան անգլերեն). 2017 թ․ փետրվարի 22. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 5-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ url-status (link)
4. ↑  Cortez, Kath M. (2019 թ․ օգոստոսի 14). «Lumad women, their inter-generational struggle for self-determination». *Davao Today* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 5-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ url-status (link)
5. 1 2  Salamat, Marya (2018 թ․ մարտի 17). «'We're all challenged to defend the environment' - Bibiaon Bigkay». *Bulatlat* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 26-ին.
6. 1 2 3  «Bai Bigkay is Gawad Tandang Sora awardee». University of the Philippines. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 16-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 6-ին.
7. ↑  «UP CSWCD names Bai Bibyaon Ligkayan Bigkay 2017 Gawad Tandang Sora honoree». *Kodao Productions* (ամերիկյան անգլերեն). 2017 թ․ փետրվարի 24. Վերցված է 2020 թ․ հունիսի 5-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ url-status (link)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Լիգկայան Բիգկայ** կատեգորիայում։ |