recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բալա (այլ կիրառումներ)
**Բալա** , հնագույն երկիր Հայասայից հյուսիս, հետագայի Փոքր Հայքի կամ նրա ու Մեծ Հայքի սահմանային տարածքներում։ Հիշատակվում է խեթական և ասորեստանյան արձանագրություններում։ Այստեղ բնակվում էին կասկայցի կոչվող ցեղերը։ Տեղադրության մասին կան մի քանի կարծիքներ։ Ըստ Ֆորրերի, Բալա հնագույն երկիրը գտնվում է Կոմանայի՝ Թոկատ, և Սեբաստիայի՝ Սվաս, Գյոտցեն իր կազմած՝ Խեթական թագավորության քարտեզում Բալան տեղադրել է Ալիս և Կոնախ գետերի միջև, Կավանյակը՝ խեթերի մայրաքաղաք Խատուշշայից հյուսիս-արևելք, Պաֆլագոնիայի սահմանի մոտ, Ն․Ադոնցը՝ և Ա․Զախարովը՝ Ալիս և Լիկոս գետերի հովտում, Ամասիա քաղաքի շրջանում, Հ․Մանանդյանը՝ հիմնականում հետևելով Էմիլ Ֆորրերին՝ Բալայի սահմանները հասցնում է մինչև Տևրիկ, Արաբկիր և Ակն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 582 — 992 էջ։
**Ավստրիական դպրոց**, մեթոդաբանական ինդիվիդուալիզմի վրա հիմնվող տնտեսագիտական դպրոց։

Հիմնադիրներ
-----------

Ավստրիական դպրոցի հիմնադիրները՝ Կ. Մենգերը, Է. Բյոմ-Բավերկը, Ֆ. Վիգերը, ապրում էին Ավստրիայում (այստեղից՝ «Ավստրիական դպրոց» անվանումը)։

Զարգացման պատմություն
---------------------

Ձևավորվել է 19-րդ դարի 80-ական թվականներին։ Պայքարել է Մարքսի տնտեսագիտական ուսմունքի, հատկապես արժեքի աշխատանքային տեսության դեմ։

Ավստրիական դպրոցի տեսաբանները արժեքի աղբյուրը համարում էին ոչ թե աշխատանքը, այլ բարիքի օգտակարությունը։ Ապրանքի արժեքը նրանք որոշում էին ապրանքի «սահմանային օգտակարությամբ»՝ նկատի ունենալով տվյալ ապրանքի պաշարի այն միավորը, որը բավարարում է անհատի նվազագույն պահանջմունքները։

Ավստրիական դպրոցի շատ կողմնակիցներ որդեգրել էին «արտադրողական կապիտալի» տեսությունը, որի համաձայն կապիտալիստի եկամուտը վարձ է՝ արդյունքների արտադրության մեջ կապիտալի մասնակցության համար։ Ավստրիական դպրոցի արժեքի տեսությանը այս կամ այն չափով հարել են հայ տնտեսագետներ։

Մխիթարյան միաբան Տ. Թնկրյանը ապրանքի օգտակարությանը նշում է որպես նրա արժեքային մեծությունը պայմանավորող գործոն։ Գր. Արծրանին և Ռ. Պերպերյանը արժեքի հակասական բնութագրումներով ևս տուրք են տվել այդ սուբյեկտիվ տեսությանը։

Ա. Արասխանյանը պնդում էր, որ արժեքի մեծությունը պայմանավորված է մարդու պահանջմունքը բավարարելու աստիճանով։ Ավստրիական դպրոցի արժեքի տեսության հետևողական պաշտպան էր լիբերալ-բուրժուական տնտեսագետ Մ. Բունիսթյանը։ Ն. Թովմասյան։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 638)։*  |
«Եփրեմի կոդեքս» կրկնագրի էջերից մեկը
**Կրկնագիր** կամ **պալիմփսեստ** (հունարեն՝ παλίμψηστον, πάλιν — *նորից* և ψηστός — *քերված*, լատ.՝ Codex rescriptus), մագաղաթի կամ, առավել հազվադեպ, պապիրուսի ձեռագիր, որը գրված է այլ՝ լվացվելու կամ քերելու միջոցով ջնջված ավելի հին տեքստի վրա։ Կրկնագիր ձեռագրերի ի հայտ գալը հետևանք է հնում մագաղաթի թանկության։ Հնագույն կրկնագրերից է այսպես կոչված «Եփրեմյան կոդեքսը» (V դար), որի հին շերտը պարունակում է հատվածներ Հին և Նոր Կտակարանի մի քանի գրքերից։ 1926 թ. ի հայտ եկավ այսպես կոչված «Լեյդենի կրկնագիրը», որը պարունակում է Սոփոկլեսի ողբերգությունների տեքստերը։ Լեյդենի կրկնագրի վերականգնված տեքստը համարվում է մեզ հայտնի Սոփոկլեսի երկերի հնագույն ամբողջական ձեռագիրը։

Կրկնագրերը արժեքավոր աղբյուր են ինչպես կորսված համարվող պատմական և գրական երկերի հայտնագործման, այնպես էլ հայտնի երկերի առավել հին, այսինքն սկզբնական բնագրին առավել մոտիկ տարբերակների բացահայտման համար։

Կրկնագրերի նկատմամբ գիտական հետաքրքրությունն առաջացել է 19-րդ դարի սկզբներին, երբ Վատիկանի գրադարանի տնօրեն, կարդինալ Անջելո Մայեին հաջողվեց քիմիական նյութերի օգտագործմամբ ընթեռնելի դարձնել և հրատարակել Կիկերոնի «De republica» երկը։

Ներկայումս կրկնագրերն ընթերցվում են տեխնիկական միջոցների օգնությամբ (ուլտրամանուշակագույն լուսանկարում և լուսածրում, ռենտգենյան ճառագայթում, տոմոգրաֆիա և այլն)։

Հայտնի կրկնագրեր
----------------

Codex Guelferbytanus A
* Իրավունքի բնագավառի տեքստ պարունակող ամենահայտնի կրկնագիրը հայտնաբերվել է պատմաբան Բարտոլդ Գեորգ Նիբուրի կողմից 1816 թ. Վերոնայի տաճարի գրադարանում։ Հիերոնիմոսի նամակների տեքստի տակ պահպանվել է հռոմեացի իրավաբան Գայոսի Institutiones աշխատությունը։
* *Եփրեմի կոդեքս ( Codex Ephraemi Rescriptus)*, Ֆրանսիայի ազգային գրադարան, Փարիզ. պարունակում է 5-րդ դարում գրված հունարեն Հին և Նոր Կտակարանի մի քանի գրքերի տեքստերը, որոնց վրա 12-րդ դարում գրվել են Եփրեմ Ասորու ճառերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Institutes of Gaius, ed W.M. Gordon and O.F. Robinson, 1988
**«Կրկնակոշիկներ»** (ռուս.՝ Калоши), ռուս խորհրդային գրող Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ Շոլոխովի պատմվածքը՝ գրված 1926 թվականին:

Հրապարակումներ
--------------

«Կրկնակոշիկներ» պատմվածքն առաջին անգամ լույս է տեսել 1926 թվականի մայիսի 5-ին «Գյուղացիական երիտասարդության հանդեսում» (ռուս.՝ «Журнале крестьянской молодёжи») (թիվ 9) և ընդգրկվել է «Լազուր տափաստան» ժողովածուում (1926)։ Կնոջն ուղղված 1926 թվականի ապրիլի 1-ի նամակում Միխայիլ Շոլոխովը գրում է. «Այսօր լրացավ ուղիղ մեկ շաբաթը, երբ մենք հեռացանք տանից <...> «Կրկնակոշիկները» կտեղավորեմ „Ж[урнал] К[рестьянской] М[олодёжи]"-ում»։

Գործող անձինք
-------------

Պատմվածքի գլխավոր հերոսը **Սյոմկան** է, Սյոմկայի մայրը՝ **Ստեպանովնան**։ Սյոմկան սիրահարված է **Մարինկային**։ **Գրիշկան**, որին անվանում են «Մոկրոուսիյ», ստանիցայի տղա է, ով գալիս է ստանիցայում կազմակերպվող խաղ ու պարի հավաքույթներին նոր կրկնակոշիկներով, ինչի համար էլ Մարինկային շատ է դուր գալիս։ Անանուն անձնավորություն **վաճառականը** Սյոմկայից ցուլ է գնում։

Քննադատություն
--------------

Պատմվածքն ավարտվում է այսպես. «Խռխռալով մայրը ընկավ ծնկների վրա, բռնեց Սյոմկայի ոտքերը և բարձր ձայնով ողբալով ալեհեր գլուխը խփում էր հատակին <...> Սյոմկան, ոտքերը քաշելով, գնում էր դեպի դուռը, իսկ նա ծնկների վրա սողալով գնում էր նրա ետևից, ներս սեղմելով հագուստի բացվածքից դուրս ընկած չորացած, կապտած կրծքերը, խեղդվելով լաց էր լինում, և արցունքները հոսում էին Սյոմկայի կրկնակոշիկների վրա»։ Պատմվածքի այսպիսի ավարտի կապակցությամբ Ս. Գ. Սեմյոնովան գրել է. «Այո, այդպիսի չքավորությունը և ցավը, ծայրաստիճան գրգռվածությունը, մոր այդպիսի մահացու վրդովմունքը, կարելի է համարել յուրահատուկ սպանություն և ողբերգություն, որը կախված է այս պարզ միամիտ խուտորային սիրո սյուժեի վրա»։ Վ. Մ. Լիտվինովը այս պատմվածքը համարում էր «անկեղծորեն թույլ», բայց նա նաև նշում էր, որ Միխայիլ Շոլոխովի թերությունները «ոչ թե բոլոր նորեկ գրողների թերությունների նման են, այլ դա առաքինություն է, որն առկա է հազարից միայն մեկի մոտ»։ Կարևորելով Միխայիլ Շոլոխովի պատմվածքը՝ Գ. Ս. Երմոլաևը գրել է, որ այն «Քաղաքականությունից դուրս է, կենտրոնացած է զուտ մարդկային խնդիրների վրա, և նրա կերպարները գործում են իրենց սրտի կանչով կամ ֆիզիկական դրդապատճառներով»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Шолоховская энциклопедия/ Колл. авторов; глав. ред. Ю. А. Дворяшин; вступ. ст. М. М. Шолохов. - М.: Издательский дом «СИНЕРГИЯ», 2013. - С. 292-293. - 1216 с.: ил. ISBN 978-5-94238-022-9.
2. ↑  Шолохов М. М. Об отце: Очерки-воспоминания разных лет. М. 2004. С. 91, 92.
3. ↑  Мир прозы Михаила Шолохова. от поэтики к миропониманию. М. 2005. С.44.
4. ↑  Шолоховские уроки. Над страницами «Донских рассказов» // Новый мир. 1984. № 5. С. 237.
5. ↑  Михаил Шолохов и его творчество. СПб. 2000. С. 348.

Գրականություն
-------------

* Шолоховская энциклопедия/ Колл. авторов; глав. ред. Ю. А. Дворяшин; вступ. ст. М. М. Шолохов. — М.: Издательский дом «СИНЕРГИЯ», 2013. — С. 292—293. — 1216 с.: ил. ISBN 978-5-94238-022-9.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Михаил Шолохов. Калоши
* Румянцевский музей. Калоши
**Սլավոնաֆիլներ**, **սլավոնասերներ**, XIX դարի 40-50-ական թվականների ռուս, հասարակական և փիլիսոփայական մտքի ուղղություններից մեկի ներկայացուցիչներ, որոնք հանդես են եկել Ռուսաստանի պատմության զարգացման ու (սկզբունքորեն արևմտաեվրոպականից տարբեր) յուրօրինակության հիմնավորմամբ։ Այդ յուրօրինակությունը, ըստ սլավոնաֆիլների, Ռուսաստանի պատմության մեջ դասակարգային պայքարի բացակայությունն էր, համայնական կարգի (հատկապես ռուս, հողային համայնքի) առկայությունը, ուղղափառ դավանանքը, որը ըստ նրանց միակ ճշմարիտ քրիստոնեությունն էր։ Սլավոնաֆիլների հայացքների մշակման գործում գլխավոր դերը խաղացին գրականագետներ, բանաստեղծներ ու գիտնականներ Ա․ Մ․ Խոմյակովը, Ի․ Վ․ Կիրեևսկին, Կ․ Ս․ Ակսակովը, Ցու․ Ֆ․ Սամարինը։ Նշանավոր սլավոնաֆիլներից էին Ա․ Ի․ Կոշելևը, Պ․ Վ․ Կիրեևսկին, Ի․ Ս․ Ակսակովը, Դ․ Ա․ Վալուևը, Ֆ․ Վ․ Չիժովը, Ի․ Դ․ Բելյաևը, Ա․ Ֆ․ Դիլֆերդինգը, ավելի ուշ՝ Վ․ Ի․ Լամանսկին, Վ․ Ա․ Չերկուսկին։ Գաղափարապես սլավոնաֆիլներին մոտ էին գրողներ Վ․ Ի․ Դալը, Ս․ Տ․ Ակսակովը, Ա․ Ն․ Օստրովսկին, Ֆ․ Ի․ Տյուտչևը և ուրիշներ։ Սլավոնաֆիլների կենտրոնը 1840-ական թվականներին Մոսկվան էր։ Ս․ Ա․ և Ա․ Պ․ Ելագինների, Դ․ Ն․ և Ե․ Ա․ Սվերբեևների գրական սալոնները, որտեղ սլավոնաֆիլները շփվում և վիճում էին արևմտականների հետ։ Հրատարակել են ժողովածուներ ու պարբերականներ․ «Մոսկովսկիե սբորնիկի» («Московские сборники», 1846-1847 և 1852 թվականներ) և այլ ժողովածուներ, «Ռուսկայա բեսեդա» («Русская беседа», 1856-1860 թվականներ), «Սելսկոյե բլագոուստրոյստվո» («Сельское благоустройство», 1858-1859 թվականներ) ամսագրերը և «Մոլվա» («Молва», 1857 թվական), «Պարուս» («Парус», 1859 թվական) թերթերը։ 1840-1850-ական թվականներին կարևորագույն հարցի՝ Ռուսաստանի պատմության զարգացման ուղու կապակցությամբ, սլավոֆիլները, ի հակադրություն արևմտականների, հանդես էին գալիս ընդդեմ Ռուսաստանի կողմից արևմտաեվրոպական քաղաքական կյանքի ձևերի և կարգերի յուրացման։ Սակայն կողմ էին բուրժուական բարեփոխումներ իրականացնելուն, ճորտատիրական իրավունքը «վերևից» վերացնելուն։ Սլավոնաֆիլները ակտիվորեն մասնակցել են 1861 թվականի գյուղացիական ռեֆորմի նախապատրաստմանը և անցկացմանը։ Սլավոնաֆիլները մեծ կարևորություն էին տալիս հասարակական կարծիքին, պահանջում հրավիրել Զեմստվային ժողով (դումա), սակայն դեմ էին սահմանադրությանն ինքնակալության որևէ ձևական սահմանափակման։ Սլավոնաֆիլները ձգտում էին վերացնել գրաքննության ճնշումը, հաստատել բաց դատ՝ բնակչությունից ընտրված ներկայացուցիչների մասնակցությամբ, վերացնել մարմնական պատիժը և մահապատիժը։ 1859-1861 թվականների հեղափոխական իրադրության տարիներին սլավոնաֆիլների և արևմտականների հայացքները նշանակալիորեն մերձեցան։ Ետռեֆորմյան շրջանում, կապիտալիզմի զարգացման պայմաններում, սլավոնաֆիլությունը, որպես ոուս-սլավոնաֆիլների հասարակական մտքի ուղղություն, դադարեց գոյություն ունենալուց։ Սլավոնաֆիլների ուսմունքի պահպանողական գծերը հետագայում, այսպես կոչված, ուշ սլավոնաֆիլներ, զարգացրին նացիոնալիզմի և համասլավոնության (պանսլավիզմ) ոգով։ Սլավոնաֆիլների գաղափարախոսության քննադատությամբ հանդես են եկել հեղափոխական-դեմոկրատներ Բելինսկին, Գերցենը, Օգարյովը, Չեռնիշևսկին, Դոբրոլյուբովը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
|  |
| --- |
| **Վիշապագլուխ մոլդավական** |
| Վիշապագլուխ մոլդավականՎիշապագլուխ մոլդավական |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Խուլեղինջազգիներ (Lamiaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Կատվադաղձայիններ (Nepetoideae) |
| **Տրիբա** | *Mentheae* |
| **Ցեղ** | **Dracocephalum** |
| **Տեսակ** | **Վիշապագլուխ մոլդավական** *(D. moldavica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Dracocephalum moldavica***L. 1753 |

**Վիշապագլուխ մոլդավական** (լատ.՝ Dracocephalum moldavica), խուլեղինջազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

Նկարագրություն
--------------

Ճյուղավոր ցողուններով և երկարավուն նշտարաձև սղոցաեզր տերևներով, 15-40 սմ բարձրությամբ միամյա խոտաբույս է։ Գագաթնային տերևների ատամիկները ավարտվում են նուրբ խոզաններով։ 6-ական անկանոն կարճակոթ ծաղիկները, որոնք օղակներով խմբված են ցողունի վրա, կազմում են երկար նոսր ողկույզների։ Պսակը, որը բաժակից ավելի քան երկու անգամ երկար է, երկնագույն-մանուշակագույն կամ սպիտակավուն երկշուրթ է։ Պսակի և բաժակի ստորին մասերը խողովակաձև են։ Բաժակի վերին շուրթը եռաբլթակ է, իսկ ստորինը՝ երկբաժան և նշտարաձև սրված ատամիկներով։ Մանր եռանիստ պտուղները շագանակագույն երկարավուն ընկուզիկներ են։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է ստորին լեռնային գոտու աղբավայրերում, անմշակ տարածքներում։ Հանդիպում է Արարատի, Արմավիրի մարզերում։ Երբեմն նաև աճեցվում է։ Մեղրատու բույս է։

Նշանակություն
-------------

Բուժական նպատակներով օգտագործում են ծաղիկներն ու կանաչ զանգվածը, որը պարունակում է դաբաղանյութեր, կումարիններ, ֆլավոնոիդներ, կարոտին, կիտրոնի հոտ ունեցող եթերային յուղ, որի կազմի մեջ մտնում են ցիտրալ, հերանիոլ և այլ տերպենային սպիրտներ։ Կիտրոնի հոտ ունեցող թարմ կամ չորացրած ծաղիկներն ու տերևները որպես համեմունք օգտագործվում են աղցանների, ապուրների, մսային և ձկնային կերակրատեսակների մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777747461 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Dracocephalum moldavica
* APNI: 230898
* BioLib: 41086
* EoL: 579594
* EUNIS: 174219
* FoC: 200019582
* GBIF: 2927222
* GRIN: 14656
* iNaturalist: 162079
* IPA: 40703
* IPNI: 446464-1
* IRMNG: 11347296
* ITIS: 32489
* NBN: NBNSYS0200002035
* NCBI: 39296
* PFI: 11461
* Plant List: kew-63836
* PLANTS: DRMO
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:446464-1
* Tropicos: 17601443
* WCSP: 63836

 |

 |
**Վալենտին Բիչկո** (ուկրաիներեն՝ Валенти́н Васи́льович Бичко́, հունիսի 17, 1912(1912-06-17) կամ հունիսի 17 (30), 1912, Խարկով, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 31, 1994(1994-10-31), Կիև, Ուկրաինա), ուկրաինացի բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ, թարգմանիչ, մանկագիր։ ԽՄԿԿ անդամ՝ 1943 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Խարկովի ժողովրդական կրթության ինստիտուտի գրական ֆակուլտետը։ Որոշ ժամանակ աշխատել է որպես ուսուցիչ, իսկ հետո անցել է խմբագրական աշխատանքի։ Եղել է «Զիրկա» («Աստղ») թերթի պատասխանատու խմբագիր, «Պիոներիա» ամսագրի խմբագիր, «Մոլոդ» հրատարակչության գլխավոր խմբագիր։

Վալենտին Բիչկոյի բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն լույս է տեսել 1935 թվականին։ Հրատարակել է ավելի քան հարյուր գիրք՝ մեծ մասը մանուկների համար։ Դրանցից են՝ «Արևը մեր գլխավերևում» (1935), «Պերեկոպ» (1937), «Ծիածան» (1945), «Դիմավորում եմ արևը» (1948), «Խարույկ» (1950, 1957, 1964), «Հողի ուրախ ծաղկունքը» (1972), «Պոեմներ և հեքիաթներ» (1973), «Արծաթե հասակ» (1973) և այլն։

Նրա առանձին գրքեր թարգմանվել են ռուսերեն, բելառուսերեն, լիտվերեն, վրացերեն, լեհերեն, անգլերեն։

Բիչկոյի թարգմանությամբ ուկրաիներեն լույս են տեսել Էդուարդաս Մեժելայտիս «Մարդը» և «Ավիաէտյուդները», Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսի երեք պոեմները («Արյուն և մոխիր», «Մինդագուաս», «Պատ»), Սալոմեա Ներիսի բանաստեղծությունների հատընտիրը, Կոստաս Կուբիլինսկասի բանաստեղծություններն ու հեքիաթները և լիտվացի բանաստեղծների բազմաթիվ այլ գործեր։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային Կարմիր դրոշի և «Պատվո նշան» շքանշաններով։ Նիկոլայ Օստրովսկու անվան կոմերիտական մրցանակի դափնեկիր է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Czech National Authority Database
2. ↑  Ոսկե դարպասներ (ուկրաինական քնարերգություն), Ե. «Սովետական գրող», 1977 էջ 60։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1042576904 · ISNI: 0000 0003 9182 8200 · LCCN: n85241966 · NKC: jx20051207001 · NTA: 267984782 · NUKAT: n2006132525 · VIAF: 311247988 · WorldCat VIAF: 311247988 |

 |

 |
**Էռնա Սուլբերգ** (նորվ.՝ Erna Solberg, փետրվարի 24, 1961(1961-02-24)[…], Բերգեն, Bergen county), նորվեգացի պետական և քաղաքական գործիչ, Նորվեգիայի օրենսդրության ղեկավար։ 2004 թվականից Նորվեգիայի պահպանողական կուսակցության ղեկավարն է, իսկ 2013 թվականի հոկտեմբերի 16-ից՝ Նորվեգիայի վարչապետը։

Կենսագրություն
--------------

Էռնա Սուլբերգը ծնվել է 1961 թվականին Նորվեգիայի Բերգեն քաղաքում։ Դպրոցական տարիներին նա մի շարք խնդիրներ է ունեցել սովորելու հետ՝ կապված դիսլեքսիայի հետ։ Դպրոցում նա եղել է նվագախմբի անդամ և հաճախել է դաշնամուրի դասերի։

Ավարտելով ավագ դպրոցը, նա ընդունվել է Բերգենի համալսարան, որն էլ ավարտել է 1986 թվականին։ Ավարտելով համալսարանը՝ Էռնան ստանում է սոցիոլոգի և քաղաքագետի որակավորումներ։

Դեռևս երիտասարդ տարիքից նա դարձավ Նորվեգիայի պահպանողական կուսակցության անդամ։ 1989 թվականին դարձել Նորվեգիայի խորհրդարանի մշտական անդամ։

2001 թվականին նա միացել է Կյել Մագնե Բոնդևիկի կառավարությանը։ Կառավարությունում աշխատել է չորս տարի։ 2004 թվականի մայիսի 9-ին դարձել է Նորվեգիայի թագավորության պահպանողական կուսակցության առաջնորդը։

2013 թվականի սեպտեմբերին Էռնան հաղթել է խորհրդարանական ընտրություններում՝ առաջ անցնելով մյուս չորս աջակողմյան թեկնածուներին։ Յենս Ստոլտենբերգի հրաժարականից հետո հոկտեմբերի 16-ին ստանձնել է Նորվեգիայի վարչապետի պաշտոնը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5
2. ↑  Erna Solberg blir æresalumn ved Universitetet i Bergen (норв.) — 2014.
3. ↑  **(not translated to no)** Min historie (норв.)
4. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
5. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
6. ↑  Norsk biografisk leksikon(նորվ.) — Kunnskapsforlaget. — ISSN 2464-1502
7. ↑  Էռնա Սուլբերգի կենսագրությունը
8. ↑  Էռնա Սուլբերգը Նորվեգիայի նոր վարչապետն է


|  |
| --- |
| 
  **Կենսագրություն**   **Նորվեգիա**
 |
Ստեփան Եգիզարովը ընտանիքի հետ Դերբենտում 1906 թվականին (վերևի շարքում, ձախից երրորդը)
**Ստեփան Քրիստափորի Եգիզարով** (հունվարի 1 (13), 1865, Դերբենդ, Դաղստանի մարզ, Ռուսական կայսրություն - 1938), հայ օպերային երգիչ (բաս - բարիտոն)։

Կենսագրական
-----------

Ստեփան Եգիզարովը ծնվել է Դերբենտում Եվդա Օսիպովայի և Խաչատուր ( Քրիստափոր) Եգիզարովի ընտանիքում։ Ավարտել է Լազարյան ճեմարանը։ 1885 - 1889 թվականներին մշակել է ձայնը Մոսկվայի կոնսերվատորիայում (Էրնստ Տալյաբուէի դասարան), իսկ 1889 - 1891 թվականներին սովորել է Կոմիսարժևսկու օպերայի և դրամատիկական ուսումնարանում։

1891 թվականին մասնակցել է Յարոսլավլում Ֆեոդոր Կոմիսարժևսկու աշակերտների կազմակերպած օպերային հատվածներից համերգին, նույն թվականին Թիֆլիսում ելույթ է ունեցել Մ. Իպոլիտ-Իվանովի ղեկավարած օպերային ընկերության խմբի կազմում՝ «Ֆաուստ» օպերայում (հայերեն)։
Երգել է նաև Կազանում (1892 - 1893), Աստրախանում, Վորոնեժում, Նովոչերկասկում, Պերմում, Արխանգելսկում, Կոստրոմայում, Տոմսկում, Պենզայում, Օրենբուրգում, Սանկտ Պետերբուրգում (1893 թվականին Պանայևսկի թատրոնում, 1898 թվականին «Արկադիա» թատրոնում), Մոսկվայում Մեծ Թատրոնում (Большой театр) 1897 թվականին կատարել է Ամոնսարոյի դերերգը։
1901 թվականից Սանկտ Պետերբվուրգի Ժողովրդական տան մեներգիչ էր։ Ա. Շաֆերի «Գնչուներ» օպերայի Երիտասարդ գնչուի առաջին մենակատարն է, նաև մասնակցել է «Վոլգայի վրա» օպերայի պրեմիերային։

Ձայնը
-----

Տիրապետել է ուժեղ և գեղեցիկ հնչողության դրամատիկ բարիտոնի, հստակ արտասանությամբ։ Հաջողությամբ ելույթ է ունեցել նաև բասային դերերգեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Словарь сценических деятелей, — СПб. 1901 Вып. 6. С. 2—3. (ռուս.)
2. ↑  Пружанский А. М. Отечественные певцы. 1750—1917: Словарь. Часть первая — М. 1991. С. 171 (ռուս.)

Գրականություն
-------------

* Корганов. Статьи, воспоминания, путевые заметки, библиография. - Ер. 1968. С. 272 (ռուս.)
* Вокально-энциклопедический словарь (ռուս.)
**Մատենանիշ** (ինչպես նաև՝ *գրանիշ*, *ի գրոց*, *էքսլիբրիս*, *գրապիտակ*, *գրքանշան*), փոքր չափի գծանկար, որն արտահայտում է գրադարանի պատկանելությունը, բովանդակությունը, գրքի տիրոջ մասնագիտությունը, նախասիրությունները։ Կռնակի վրա կնքված գրապիտակի տարբերակը կոչվում է **գերգրքանշան** կամ *սուպերէքսլիբրիս*։ Սովորաբար գրապիտակի վրա են նշված տիրոջ անունն ու ազգանունը, ինչպես նաև մասնագիտության, հետաքրքրություններ կամ էլ գրադարանի տիրոջ կազմի մասին վկայող պատկեր։

Բազմացվում և փակցվում է գրքի կազմին, ներսի կողմից։ Ամենահին մատենանիշերը նկարվել են ֆրանսիական ձեռագրերի վրա։ Տպագիրները ստեղծել են Գերմանիայում, առաջինը՝ 1460 թվականին, գերմանացի ասպետ Բեռնարդ ֆոն Ռորբախի զինանշանի պատկերով։ Սկզբնական շրջանում տարածված էին զինանշանային մատենանիշերը, հետագայում՝ սյուժետայինները։ Շուտով Արևմտյան Եվրոպան և ապա ամբողջ աշխարհը որդեգրեցին այդ կուլտուրան։ Դրան մեծապես նպաստեց այն, որ մատենանիշեր սկսեցին ստեղծել հռչակավոր նկարիչներ Ա. Դյուրերը, Լ. Կրանախը, Հ. Հոլբայն Կրասերը և ուրիշներ, ինչպես և մատենանիշերի հավաքածու կազմելը։ 
Բովանդակությամբ մատենանիշերը բաժանվում էն չորս տեսակի՝ թեմատիկ-սյուժետային, զինանշանային, անվանագրային և տպատառային, ըստ պատրաստման միջոցների՝ նկարված, տպագրված և դաջված։ Պատրաստման տեխնիկան բազմազան է՝ փորագրություն, ասեղնագծում, օֆորտ, վիմագրություն, լուսապատճենում են։ 
Հայկական հին ձեռագրերը հիմք են տալիս մտածելու, որ Հայաստանում մատենանիշը գոյություն է ունեցել դեռևս միջնադարում։ Հին մատյաններն ունեն հիշատակարաններ, որտեղ գրիչները նշում են, թե ում է պատկանում ձեռագիրը, և առատորեն սփռված են գլխազարդերն ու վերջնազարդերը, սկզբնատառերի նկարազարդումները, թռչնագրերը, այսինքն՝ առկա են մատենանիշի երկու էական տարրերը՝ պատկանելություն ցույց տալն ու պատկերը, որոնք և վկայում են միջնադարյան Հայաստանում մատենանիշի հավանական կիրառության մասին։ Սակայն առայժմ հայտնի հայկական առաջին մատենանիշը ստեղծել է Վ. Սուրենյանցի Ֆ. Բուլգակովի համար, XIX դ. վերջերին։ Այդ ավանդույթը շարունակել են Մարտիրոս Սարյանն ու Հակոբ Կոջոյանը։ Սովետահայ մատենանիշային արվեստի հիմնադիրներից մեկը և անխոնջ պրոպագանդիստը եղել է Ռ. Բեղրոսովր՝. Այդ արվեստի զարգացման գործում իրենց լուման ունեն նաև Ա. Մամաջանյանը, Պ. Կուգանյանը, 6ա. Ագոպսովիչը (Հովհաննես Հակոբյան, Լեհաստան), Մ. Բաղդասարյանը, Ա. Զաքարյանը, Ռ. Մնացականյանը և ուրիշներ։ Հայկական մատենանիշներ ստեղծվել են նաև Ռուսաստանում, Իտալիայում, Ֆրանսիայում, ԱՄՆ-ում, Լեհաստանում և այլուր։

Արտաքին հղումներ
----------------

* 1872 թվականի հայկական գրքանշան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 286)։*  |

|  |
| --- |
| 
  **Գրականություն**
 |
**Կուլտուրայի փողոց** (ռուս.՝ Улица Культуры), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Սոցպոսյոլոկ միկրոշրջանում։ Անվանվել է այդ փողոցի թիվ 1 հասցեով գործող Կրասնի Սուլինի մշակույթի շրջանային միջբնակավայրային պալատի (ռուս.՝ Межпоселенческий Красносулинский Районный Дворец культуры) անունով (ռուս.՝ культура՝ *մշակույթ*)։ Սկիզբ է առնում Ռոստովսկայա փողոցից և ավարտվում Օկտյաբրսկայա փողոցի հետ հատվելով։ Երկարությունը 300 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Կուլտուրայի փողոցը գտնվում է Սոցպոսյոլոկ միկրոշրջանում, որը մասնավոր հատվածի տեղում սկսել է կառուցապատվել 1950-ական թվականներին։ Այն սկսվում է Ռոստովսկայա փողոցի հետ խաչմերուկից, հատում է Գագարինի փողոցը և ավարտվում Օկտյաբրսկայա փողոցի հետ հատվելով։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 300 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 6 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 2 շենք, իսկ աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 4 շենք։

Կուլտուրայի փողոցը զուգահեռ է Չեխովի փողոցին։ Կուլտուրայի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346357։

Կոչվել է այդ փողոցի թիվ 1 հասցեով գտնվող Կրասնի Սուլինի մշակույթի շրջանային միջբնակավայրային պալատի անունով։ Նույն հասցեով է գործում նաև Կրասնի Սուլինի շրջանի վարչակազմի մշակույթի և արվեստի բաժինը։

Աղբյուրներ
----------

* Улица Культуры в Красном Сулине
* Отдел Культуры и Искусства Администрации Красносулинского района, МУ

Արտաքին հղումներ
----------------

* РАЙОННЫЙ ДВОРЕЦ КУЛЬТУРЫ (РДК) Archived 2019-03-26 at the Wayback Machine.
**Բարձր տպագրություն**, տեքստի և նկարների պոլիգրաֆիական բազմացման եղանակ, որի դեպքում տպաձևի տպագրող և բացատային տարրերը գտնվում են տարբեր հարթությունների վրա (տպագրողը ավելի բարձր)։ Բարձր տպագրության տպաձևին քսված ներկը ծածկում է միայն տպագրող (բարձր) մակերեսները։ Տպագրության ամենահին և տարածված տեսակն է։ Տպաձևի պատրաստման հարաբերական պարզության, արագության (հատկապես տեքստի վերարտադրման համար), արտադրանքի լավ որակի և բարձր արտադրողականության շնորհիվ լայնորեն օգտագործվում է լրագրերի, ամսագրերի, գրքերի, բազմագույն պատկերազարդումների տպագրության համար։ Բարձր տպագրության տպաձևի շարքին են դասվում՝ փորագրությունը փայտի վրա, ձեռքի և մեքենայական շարվածքը, լինոփորագրությունը, ցանցավոր ու գծավոր կլիշեները և ստերեոտիպը։ Բարձր տպագրության տպվածքի բնորոշ հատկանիշներն են՝ պատկերման տարրերի ցայտունությունը, հագեցվածությունը ներկով և ոչ մեծ ռելիեֆի առկայությունը թղթի հակառակ կողմում։ Բարձր տպագրության տպաձևի պատրաստման ժամանակակից տեխնոլոգիական պրոցեսներն են՝ տպաձևի նախապատրաստումը (ձեռքի և մեքենայական շարվածքը, ցինկանկարահանումը, էջկապը և մեծ տպաքանակի դեպքում՝ նաև ստերեոտիպի պատրաստումը) և բուն տպագրությունը (ներկի բարակ շերտի հավասարաչափ քսումը տպագրվող տարրերի մակերեսներին, թղթի մատուցումը ճնշող մամուլին, ներկի փոխադրումը տպաձևից թղթին և տպագրված արտադրանքի դուրսբերումը մեքենայից)։ Բարձր տպագրությամբ հայերեն առաջին գիրքը՝ «Պարզատումար»-ը տպագրել է Հակոբ Մեղապարտը 1512 թվականին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 322)։*  |
**«Մարդը ծերանոցում»** (ռուս.՝ Человек в пенсне), 2010 թվականի ռուսական մուլտֆիլմ «Ա. Պ. Չեխովի պատմություններ» շարքից։

Ենթավերնագիրը՝ «Անտոշ Չեխոնտեի պատմվածքների հիման վրա ստեղծված զարմանահրաշ ֆիլմ»։

«Մաստեր ֆիլմ» և «Գուբերնիա» սոցիալ-մշակութային հաղորդման ֆոնդը մուլտֆիլմների շարքը թողարկել է Անտոն Պավլովիչ Չեխովի 150-ամյակի կապակցությամբ։

Դիպաշար
-------

Երկու դեռահասների՝ Անտոշին և Դաշային ամռանը ծնողները ուղարկում են գյուղ՝ հյուր հարազատներին, որոնք ապրում էին հին տանը։ Անտոնը ձանձրույթից գնում է ձեղնահարկ՝ գանձեր փնտրելու, Դաշան համաձայնվում է։ Ձեղնահարկում երեխաները գտնում են հին իրեր, ինքնաեռ, գրամոֆոն, մարդու նկար ծերանոցում, պատից կախված հրացան և սնդուկ, որի մեջ գտան գրքեր։ Վերևում մի գիրք կար դրված՝ Անտոշա Չեխոնտե «Մելպոմենեի հեքիաթները»։ Բացելով այն՝ երեխաները կարդացին. «Խելագար մաթեմատիկայի խնդիրները», «Նամակ գիտնական հարևանին», իսկ հետո գտան գոթական սարսափներ. «1001 կիրք, կամ ամբողջ Հյուգոն մեկ էջում», որի վերջում հերոսները «Տիտանիկքվ» նավարկեցին դեպի Ամերիկա։ Երեխաները ընկերաբար ծիծաղեցին։ Անտոշան ասաց.«Դե, հեղինակը վառում է։ Հետաքրքիր է, ե՞րբ է նա գրել սա»։ Դաշան նայեց ամսաթիվը և պատասխանեց, որ 150 տարի առաջ։ Անտոշան բացականչեց. «Չի կարող պատահել»։ Նկարում Չեխովը աչքով էր անում ծերանոցից, իսկ պատից կախած հրացանը թրխկացնում էր։

Դերերը կատարեցին
----------------

* Անդրեյ Երմոխին, Արտյոմ Տոլստոբրով, Նադյա Բերսենևա, Խիխուս։

Երաժշտություն
-------------

Մուլտֆիլմի լուսագրերում գրված են. «Օգտագործված են ռուս և գնչու ժողովուրդների ստեղծագործություններ Ֆյոդոր Շալյապինի կատարամամբ։ Ինչպես և Ժյուլ Մասնեի, Շառլ Գունոյի, Վասիլիա Ագապկինի ստեղծագործությունները»։

Չեխովի հեքիաթներ
----------------

«Կինեմատոգրաֆիական Չեխով» փառատոնի ժամանակ ցուցադրել են «Ա. Պ. Չեխովի հեքիաթները» անիմացիոն ցիկլը, ֆիլմերը ներկայացրել են հետևյալ հեղինակները․

* «Անօրինություն», ռեժիսոր՝ Նատալյա Մալգինա
* «Սպիտակաճակատը», ռեժիսոր՝ Սերգեյ Սերյոգին
* «Դատախազի որդին փրկում է թագավորին», ռեժիսոր՝ Օկսանա Խոլոդովա
* «Մարդը ծերանոցում», ռեժիսոր՝ Խիխուս

Փառատոններ և մրցանակներ
-----------------------

* 2010, ՕՐՖԱԿԸ Սուզդալում, մասնակցություն մրցութային փուլին։
* 2011, 2010 թվականի լավագույն անիմացիոն ֆիլմի համար «Ոսկե արծիվ» մրցանակ՝ առաջադրում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  На закрытии фестиваля «Кинематографический Чехов» — чеховские мультфильмы.19.03.2010
2. ↑  ОРФАК Суздаль-2010
3. ↑  Объявлены номинанты кинопремии «Золотой орёл» 2010 года.22.12.2010

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Человек в пенсне» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
**Վ. Ի. Ֆիրսանովայի եկամտաբեր տուն** (ռուս.՝ Доходный дом В. И. Фирсановой), ճարտարապետական հուշարձան Մոսկվայում։

Պատմություն
-----------

Շենքը կառուցվել է 1894-1895 թթ. ճարտարապետ Բորիս Ֆրեյդենբերգի նախագծով։

Երբեմն Նեգլինայա փողոցի թիվ 14 տունը կոչվում է «Սանդունովյան բաղնիքներ»։ Նմանատիպ մակագրություն հանդիպում է նաև նախահեղափոխական բացիկների վրա։ Նախահեղափոխական շրջանում եկամտաբեր տան և բաղնիքների սեփականատերը եղել է Վերա Ֆիրսանովան։ Շենքերը կառուցվել են միաժամանակ՝ 1890-ական թվականների կեսերին, նույն ճարտարապետների նախագծով` Բ. Վ. Ֆրիդինբերգի և Ս. Մ. Կալուգինի։ Նույնիսկ բնակելի տան բակում, հեղափոխությունից առաջ եղել է բաղնիք։ Իսկ հայտնի «Սանդունովները» գտնվում են շենքի ետևում՝ դեպի Նեգլինոյ փողոց, տների երկրորդ շարքում։

Նեգլինայա փողոցի կարմիր գծի երկայնքում Սանդունովսկի և Զվոնարսկի նրբանցքների միջև գտնվող տունը կառուցվել է որպես եկամտաբեր տուն՝ բնակարաններով և խանութներով։ Ճարտարապետական կառույցը երբեմն անվանում են «Սանդունովյան պասաժներ»։

Մինչև Հոկտեմբերյան հեղափոխություն շենքի վերին հարկը և կողային կառույցները եղել են բնակելիներ, որոնք տարբերվում էին հարուստ ձևավորմամբ։ Շինության այդ հատվածում էր գտնվում շենքի սեփականատիրոջ՝ Վ. Ֆ. Ֆիրսանովայի բնակարանը։

Շենքի բնակարաններից մեկը 1902 թվականի մայիսից նոյեմբեր զբաղեցրել է Անտոն Չեխովը կնոջ՝ Օլգա Կնիպպերի հետ, որտեղ նրանց հյուրընկալել են Մաքսիմ Գորկին, Կոնստանտին Ստանիսլավսկին, Վ. Նեմիրովիչ-Դանչենկոն, Վ. Ֆ. Կոմիսարժևսկայան, Իվան Բունինը, Վլադիմիր Գիլյարովսկին, Գեղարվեստի թատրոնի դերասանները։

Մինչև 2000-ական թվականների կեսերին շենքում է տեղակայված եղել ռուս երաժշտական հրատարակիչ Պ. Ի. Յուրգենսոնի երաժշտական խանութը։

Ներկայումս շենքերը զբաղեցնում են տարբեր կազմակերպություններ, որոնցից մեկը «Հոգեբանական առողջության միջազգային ինստիտուտ» բժշկական-հոգեբանական կենտրոնն է։

Վ. Ի. Ֆիրսանովայի եկամտաբեր տունը դաշնային նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտ է։

Ճարտարապետություն
-----------------

Պերճափայլ հիմնական ճակատամասի ձևավորման մեջ օգտագործել են բարոկկոյի տարրեր, ներքին բակը հարդարված է մավրիտանական ոճով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Распоряжение Правительства Москвы № 1556-РП от 15.07.2009
2. ↑  Неглинная улица, 14 - Доходный дом Фирсановой и Сандуновские бани

Արտաքին հղումներ
----------------

* Доходный дом В. И. Фирсановой — Исторические и знаменитые здания и дома Москвы Archived 2017-07-06 at the Wayback Machine.
**Ալեքսանդրյան առևտրային շարքեր** (ռուս.՝ Александровские торговые ряды ), 19-րդ դարի ճարտարապետական հուշարձան Տագանրոգում։ Կառուցումն իրականացվել է 1840-ականներին, նախագծի հեղինակը իտալացի ճարտարապետ Մ. Ա. Կամպինիոնին է։

Ի սկզբանե այս ճարտարապետական համալիրը բաղկացած էր երկու միանման մեկ հարկանի շենքերից՝ կիսով չափ կլորավուն (Ալեքսանդրովսկայա), այժմ՝ Կարմիր հրապարակ։ Առևտրային շարքերի կենտրոնների ճարտարապետական համալիրը հավասար կիսում է Չեխովի փողոցը։

Գոգավոր ֆասադներն իրենցից ներկայացնում են ընդարձակ ամուր կամարակապեր՝ դորիական սյուներով։ Սյուների միջև ընկած հատվածներում եղել են խանութներ, որոնցից յուրաքանչյուրն ուներ դուռ և երկու պատուհան։ Հետևի դուռը տանում էր դեպի ընդարձակ բակ։ Բարձր ցոկոլային հարկում էին գտնվում խորը նկուղների մուտքերը։ Պատկերասրահի աստիճանների շարունակական շարքը, ինչպես նաև զանգվածային անտաբլեմենտը զարդարում էին շենքը՝ շեշտելով համալիրի ամբողջականությունը։ Ալեքսանդրյան շարքերն ավելի շատ հիշեցնում էին հին տաճար, քան առևտրային շենք։ Ծայրամասում գտնվող աջ առևտրային կետը (Սոբորնայա), այժմ՝ կարմիր նրբանցք, 1874-1876 թվականներին վարձակալել է Անտոն Չեխովի հայրը՝ Պավել Եգորովիչ Չեխովը։ Մեծ գրողի քեռին՝ Իվան Լոբոդան, նույնպես այնտեղ ուներ իր խանութը։ Քանի որ շարքերի մի մասը դատարկ էր, առևտրային գործունեությունը կենտրոնացած էր շարքերի աջ կողմում, մնացած տարածքները վարձակալության էին հանձնվել որպես բնակարան (Չեխովի փողոցի ձախ մաս, թիվ 107-119)։

1911 թվականին կաշվե իրերի խանութի համար երկհարկանի շենքի կառուցման ընթացքում (Չեխովի 98) խախտվեց աջ պատկերասրահի ամբողջականությունը։ 1921 թվականին Պավել Չեխովի նախկին խանութի դիմաց տեղադրվեց քանդակագործ Յան Նավրատի «Աշխատավորների և գյուղացիների միություն» քանդակային կոմպոզիցիան։ 1966 թվականի վերանորոգման աշխատանքների ընթացքում այն հանվեց շենքի տարածքից։

1935 թվականին՝ Անտոն Չեխովի 75-ամյակին, շարքերը վերածվեցին հանրային հրապարակի։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ շենքը վնասվել է ռումբից, շատ բացվածքներ փակվել են աղյուսով։ Չվնմասված տարածքը դեռևս օգտագործվում է։

1960 թվականին՝ Անտոն Չեխովի 100-ամյակի կապակցությամբ Տագանրոգի Կարմիր հրապարակում՝ Ալեքսանդրյան շարքերի դիմաց, տեղադրվել է գրողի արձանը։

Ալեքսանդրյան առևտրային շարքերի վերականգնման աշխատանքներն ավարտվել են 2007 թվականին։

Պատկերասրահ
-----------

* Ալեքսանդրյան առևտրային շարքերը 19-րդ դարի վերջումԱլեքսանդրյան առևտրային շարքերը 19-րդ դարի վերջում
* 
* 
* Շարքերի տեսքը 2010 թվականինՇարքերի տեսքը 2010 թվականին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Чеховские места в Таганроге. Путеводитель. Таганрог, 2004

Գրականություն
-------------

* А. Цымбал, «Торговые ряды» // Таганрогская правда 06.02.1992;
* А. Щербина, «Оптимальный вариант» // Таганрогская правда, 28.03.1985;
* В. Решетников, «Торговые ряды» // Таганрогская правда, 25.01.1986.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ալեքսանդրյան առևտրային շարքեր** կատեգորիայում։ |
**Աստղային մեծություն**, աստղի կամ երկնային այլ լուսատուի փայլի չափ. բնորոշվում է դիտման կետում լուսատուի ճառագայթներին ուղղահայաց հարթության լուսավորվածությամբ։ Աստղային մեծությունը կապ չունի աստղի չափի հետ։ Առաջինը Հիպարքոսն է (2-րդ դար մ. թ. ա.) բոլոր տեսանելի աստղերը բաժանել 6 աստղային մեծությունների, ընդ որում, 1-ին աստղային մեծության էին դասվել ամենապայծառ աստղերը, իսկ 6-րդ աստղային մեծության՝ ամենաթույլ աստղերը։ Երկու աստղերի աստղային մեծությունների (m) տարբերությունը այդ աստղերի պայծառությունների (E) հարաբերության հետ կապված է m2-m1=2,5 {\displaystyle lg{\frac {E1}{E2}}} առնչությամբ (Պոգսոնի օրենք)։ Դա հետևում է Վեբեր–Ֆեխների օրենքից, ըստ որի, եթե զգայությունը (տվյալ դեպքում՝ աստղային մեծությունը) փոփոխվում է թվաբանական պրոգրեսիայով, ապա գրգռիչը (լուսավորվածությունը) կփոփոխվի երկրաչափական պրոգրեսիայով։ Ըստ Պոգսոնի օրենքի, մեկ աստղային մեծությունյան տարբերության դեպքում երկու աստղերի պայծառությունների հարաբերությունը մոտավորապես հավասար է 2,5-ի, իսկ երբ պայծառությունների հարաբերությունը 100 է, ապա աստղային մեծությունների տարբերությունը հավասար է 5-ի։ Պայծառ օբյեկտների աստղային մեծությունը կարող է բացասական լինել, օրինակ՝ Սիրիուսի աստղային մեծությունը 1,6 է, Լուսնինը (լիալուսնի ժամանակ)՝ 12,6, Արեգակինը՝ -26,7։ Աստղադիտակների օգնությամբ կարելի է դիտել շատ թույլ աստղեր։ 6-րդ աստղային մեծությունից թույլ օբյեկտները դիտվում են աստղադիտակներով (առայժմ դիտվում են մինչև 24 աստղային մեծության աստղեր)։ Ըստ գնահատման մեթոդների, գոյություն անեն աստղային մեծությունների լուսանկարչական, լուսատեսանելի, էլեկտրալուսաչափական և այլ համակարգեր, որոնցում լույսի ընդունիչ սարքերը զգայուն են սպեկտրի որոշակի մասի նկատմամբ։ Եթե ընդունող սարքը հավասարապես զգայուն է լույսի բոլոր ալիքային երկարությունների նկատմամբ և տեղի չունի չափվող լույսի որևէ կորուստ, ապա ստացվող աստղային մեծությունը կոչվում է բոլոմետրիկ։ Աստղերի լուսատվությունները համեմատելու համար նրանց մտովի տեղափոխում են 10 պկ հեռավորության վրա։ Այն աստղային մեծությունը, որ աստղը կունենա այդ հեռավորության վրա, կոչվում է բացարձակ աստղային մեծություն (օրինակ՝ Արեգակի բացարձակ աստղային մեծությունը 4,9 է)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 583)։*  |
**Գրքով տղայի դիմանկարը**, ֆրանսիացի նկարիչ Ժան-Բատիստ Պերոնոյի նկարը Էրմիտաժի հավաքածուից։

Նկարում պատկերված է 8-10 տարեկան տղա, որը կրում է բաց շագանակագույն կապա։ Նա նստած է սեղանի դիմաց և ձեռքերում պահում է բաց գիրքը։ Հայացքն ուղղված է հանդիսատեսին։ Նկարի աջ հատվածի ներքևում կարմիր ներկով գրված են 2277 թվերը, որոնք համապատասխանում են էրմիտաժի՝ 1797 թվականից սկսված ձեռագիր առաջին կատալոգում նկարի հաշվառված համարին։

Կտավը նկարվել է 1740-ական թվականների կեսին և 1746 թվականին ցուցադրվել է Փարիզյան սալոնում, որտեղ 150 համարի տակ նշված է որպես «յուղաներկով դիմանկար, որը պատկերում է գրքով դպրոցական տղային՝ նկարչի եղբորը»։ Գրեթե նույն ժամանակահատվածում նկարը ձեռք է բերել Գ․ Ն․ Տեպլովը։ 1781 թվականին՝ նրա մահից հետո, նրա որդի Ա․ Գ․ Տեպլովը հոր պարտքերը փակելու նպատակով նկարը վաճառել է Էրմիտաժին։

Տեպլովների հավաքածուի մեջ գտնվելու ընթացքում հեղինակի անունը կորել է և 1797 թվականի ձեռագիր կատալոգում նկարը ներառվել է որպես անհայտ նկարչի ստեղծագործություն։ 1859 թվականի էրմիտաժյան բնութագրի մեջ նկարի հեղինակ է նշվում Ժան Գրյոզը։ Այդ կարծիքն է պաշտպանել նաև Գ․ Ֆ․ Վաագենը։ 20-րդ դարի սկզբներին նկարը վերագրվել է Ժան-Բատիստ Պերոնոյին։ Այդ ժամանակից ի վեր նկարի՝ Պերոնոյին պատկանելը համարվում է անվիճելի և 1908 թվականից սկսած էրմիտաժյան կատալոգի մեջ որպես նկարի հեղինակ նշվում է Պերոնոն։

Նկարը ցուցադրվում է Ձմեռային պալատի 286-րդ դահլիճում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7
2. ↑  *Березина В.* Французская живопись первой половины и середины XIX века в Эрмитаже. Научный каталог. — Л.: Искусство, 1983. — С. 244.
3. ↑  *Левинсон-Лессинг В. Ф.* История картинной галереи Эрмитажа (1764—1917). — Л.: Искусство, 1986. — С. 276—277.
4. ↑  *Waagen G. F.* Die Gemäldesammlung in der Kaiserlichen Eremitage zu St.-Petersburg nebst Bemerkungen über andere dortige Kunstsammlungen. — München, 1864. — S. 307.
5. ↑  Березина В. Французская живопись первой половины и середины XIX века в Эрмитаже. Научный каталог. — Л.: Искусство, 1983. — С. 244.
6. ↑  Государственный Эрмитаж. — Перроно, Жан-Батист. «Портрет мальчика с книгой».
Վիեննա
**Ավստրիական ճարտարապետություն**.

13-րդ դարի ճարտարապետություն
----------------------------

Ավստրիայի ճարտարապետության վերելքը տեղի է ունեցել միջին դարերում. 11-13-րդ դարերում կառուցվել են ռոմանական ոճի բազիլիկներ Գուրկեում և Զեկաուում, մատուռներ, 13-15-րդ դարերում՝ գոթական ոճի երկուսից չորս նավանի եկեղեցիներ։

Հայտնի է Ս. Ատեֆանի մայր տաճարը Վիեննայում (14-15-րդ դարերում, հնագույն մասը՝ 13-րդ դարի ռոմանական ոճի)։

Վերածնության դարաշրջան
----------------------

Վերածնության դարաշրջանում Վիեննայի, Գրացի, Ինսբրուքի և այլ քաղաքների ամրոցները վերակառուցվել են թուրքական արշավանքներից պաշտպանվելու համար։ 16-18-րդ դարերում Ավստրիաում բարձր զարգացման է հասել բարոկկոյի ոճի ճարտարապետությունը (Ֆիշեր ֆոն էռլախ, Հիլդերբրսւնդ և ուրիշներ)։

Հիասքանչ տաճարներ, պալատական շինություններ են կառուցվել Վիեննայում, Զալցբուրգում, Լինցում, Մելկում, որոնք աչքի են ընկնում ձևերի հարստությամբ, ազատ հատակագծով։

19-րդ դարի 1-ին կեսի ճարտարապետության մեջ իշխում էր կլասիցիզմը, 2-րդ կեսին՝ էկլեկտիկ ոճը, որը 20-րդ դարի սկզբին փոխարինվեց «մոդեռն» ոճով, կառուցվեցին բազմաթիվ հասարակական շենքեր՝ օպերայի, պառլամենտի, քաղաքապետարանի (Ռատուշա) և ժողովրդական թատրոնի շենքերը Վիեննայում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ստեղծվեցին մի շարք ժամանակակից ոճով շինություններ (ճարտարապետներ՝ Ֆ. Շուստեր, 6. Ֆրանկ)։

* 
* 
* 
* 

### Ֆախվերկը Ավստրիայում

* 
* 
* 
* 

### Վիեննա

* 
* 
* 
* 

### 20-րդ դար

* 
* 
* 
*

Գրականություն
-------------

* Hielscher K. Gube R. *Österreich. Landschaft und Baukunst*, Berlin, 1928.
* Riehl H. *Barocke Baukunst in Österreich*, München, 1930.
* Sedlmayer H. *Österreichische Barockarchitektur 1690—1740*, Wien, 1930.
* Краткая художественная энциклопедия. Искусство стран и народов мира, Т. 1. М. 1962.

|  |
| --- |
| 
  **Ավստրիա**   **Եվրոպա**   **Ճարտարապետություն**
 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Աստղային ենթահամակարգեր**, գալակտիկաների մեջ մտնող և փոխներթափանցող ու ընդհանուր կենտրոն ունեցող համախմբություններ։
Ըստ բաշխման առանձնահատկությունների լինում են երեք տիպի՝ հարթ, գնդաձև և միջանկյալ։

Հարթ աստղային ենթահամակարգեր
----------------------------

Հարթ աստղային ենթահամակարգեր կազմող օբյեկտները՝ ջերմ հսկաներն ու գերհսկաները, երկարպարբերական ցեֆեիդները, փոշային և գազային նյութը, բաց աստղակույտերն ու աստղասփյուռները կուտակված են բացառապես Գալակտիկայի սիմետրիայի հարթությսւն մոտակայքում։

Գնդաձև աստղային ենթահամակարգեր
------------------------------

Գնդաձև աստղային ենթահամակարգերի բաղադրիչները՝ դեղին ու կարմիր ենթաթզուկներն ու հսկաները, կարճպարբերական ցեֆեիդները, գնդաձև աստղակույտերը հավասարապես հանդիպում են Գալակտիկայի սիմետրիայի հարթությունից տարբեր հեռավորությունների վրա և ցուցաբերում են ուժեղ խտացում՝ դեպի Գալակտիկայի կենտրոն։

Միջանկյալ աստղային ենթահամակարգեր
---------------------------------

Միջանկյալ ենթահամակարգերը բաշխման տեսակետից գրավում են միջանկյալ դիրք։

Գնդաձև աստղային ենթահամակարգերի անդամները Գալակտիկայի սիմետրիայի հարթության ուղղահայաց ուղղությամբ ունեն շարժման ամենամեծ արագություններ, իսկ հարթ աստղային ենթահամակարգերի անդամների այդ արագություններն ամենափոքրն են։ Սրանով է բացատրվում աստղային ենթահամակարգերի աստղերի տարածական բաշխման մեջ դիտվող տարբերությունները։ Տարբեր աստղային ենթահամակարգերի անդամները տարբերվում են նաև իրենց քիմիական բաղադրությամբ։ Օրինակ՝ հարթ աստղային ենթահամակարգերի աստղերն ավելի հարուստ են մետաղներով, քան գնդաձև աստղային ենթահամակարգերինը։ Գալակտիկայում աստղային ենթահամակարգերի գոյությունը ունի կոսմոգոնիական խոր իմաստ։ Այն ցույց է տալիս, որ տարբեր տիպի աստղեր կազմավորվել են Գալակտիկայի տարբեր մասերում և տարբեր պայմաններում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 581)։*  |
**Արագիլը և ծովախեցգետինը,** Պանչատանտրա պատմվածքներից։

Պանչատանտրայի ձեռագրի էջ։

Սյուժե
------

Պատմվածքը պատմում է մի ծեր արագիլի մասին, ով ապրում է մի լճի մոտ և իր ծերության պատճառով չի կարողանում ձուկ բռնել։ Այդ պատճառով նա օրերով սոված է մնում։ Մի օր նա որոշում է խաբել ձկներին և ասել, որ նրանց լիճը պետք է հողով լցնել։ Նա ասում է, որ ինքը նրանց կարող է տեղափոխել մեկ այլ լիճ։ Բոլոր ձկներին նա տանում էր և ուտում։ Հերթը հասնում է խեցգետնին։ Արագիլը նրան տանում է հեռու մի տեղ և փորձում ուտել, բայց նա կտրում է արագիլի վիզը և հետ է վերադառնում է իր մայր լիճ։

Կերպարներ
---------

* Արագիլ
* Ձկներ
* Խեցգետին

Տես նաև
-------

* Պանչատանտրա
* Երկաթ ուտող մկները (հեքիաթ)
* Առյուծ սարքողները (հեքիաթ)
* Երաժշտասեր էշը (հեքիաթ)
* Առյուծ սարքողները (հեքիաթ)
* Հյուրը (հեքիաթ)
* Հավատարիմ Մանգուստը (հեքիաթ)
* Բրահմինը և այծը (հեքիաթ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Panchatantra
2. ↑  Պանչատանտրայի պատմվածքներ, Երևան, 2006, էջ 20

Արտաքին հղումներ
----------------

* Tales of Panchatantra
Ազդանշան, որը նախազգուշացնում է ռադիոակտիվ թափոնների ճառագայթման մասին
**Ճառագայթաակտիվ թափոններ**, գործող նորմատիվներով և կանոններով հաստատված չափաքանակները գերազանցող քանակություններով ճառագայթաակտիվ տարրեր պարունակող նյութեր և կենսաբանական օբյեկտներ, որոնք ենթակա չեն հետագա օգտագործման։ Դրանք այն բոլոր ճառագայթաակտիվ և վարակված վնասակար նյութերն են, որոնք առաջանում են մարդու կողմից ճառագայթաակտիվ նյութերի օգտագործման ընթացում։

Ճառագայթաակտիվ թափոններն առաջանում են ամենուր, որտեղ օգտագործվում են ճառագայթաակտիվ նյութեր՝ գիտահետազոտական լաբորատորիաներում, բժշկական հիմնարկներում, արդյունաբերության մեջ (հատկապես միջուկային ռազմ) և էներգետիկայում։ Այդ բնագավառներում ճառագայթաակտիվ թափոններ են և՛ աղտոտված արտահագուստը, և՛ ԱԷԿ-ում օգտագործված ջերմարձակող տարրերը և այլն։

Ճառագայթաակտիվ թափոնների դասակարգում
------------------------------------

Ճառագայթաակտիվ թափոնները դասակարգվում են՝ ըստ ագրեգատային վիճակի, ակտիվ տարրի կիսատրոհման պարբերության, տեսակարար ակտիվության, ճառագայթման բաղադրության և այլն։

Պլուտոնիում արտադրող գործարաններ և ԱԷԿ-ներ ունեցող 29 երկրում (410 ԱԷԿ) կուտակվել են զգալի քանակությամբ ճառագայթաակտիվ թափոններ։

Հատկապես մեծ քանակությամբ թափոններ են առաջանում օգտագործված միջուկային վառելիքը վերամշակելիս. 1 տ ճառագայթաակտիվ թափոններից առաջանում են 4,5 տ բարձրակտիվ, 150 տ հեղուկ միջին ակտիվության և ավելի քան 2000 տ ցածրակտիվ թափոններ։

Ճառագայթաակտիվ թափոնների պահպանման հիմնախնդիրը դեռևս հիմնավորապես լուծված չէ, և չկան դրանց օգտագործման հուսալի եղանակներ։ Առավել տարածված է ճառագայթաակտիվ թափոնների թաղումը այնպիսի խորությամբ, որ դրանք չթափանցեն շրջակա միջավայր, և ճառագայթումը չազդի մարդկանց ու կենդանիների վրա։ Օրինակ՝ ԱՄՆ-ում ճառագայթաակտիվ թափոնները թաղում են լքված աղային հանքահորերում և ժայռային ապարներում, Շվեդիայում՝ ստորգետնյա գրանիտե պահեստարաններում, Չինաստանում՝ Գոբի անապատում և այլն։

Հայկական ԱԷԿ-ում օգտագործված միջուկային վառելիքի թափոնները պահվում են տեղում սարքավորված պահեստարանում։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բալ (այլ կիրառումներ)

| **՞**Բալ |
| --- |
| Բալ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| ***Cerasus***

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Բալ** (subgen. լատ.՝ Cerasus), Սալոր (*Prunus*) ցեղի *Cerasus* ենթացեղի բույս։

Անվան պատմությունը
------------------

Կեռասունդա (հունարեն՝ Κερασουντα), փոքր քաղաքը, որ գտնվում էր Ֆարնակիայի և Տրապեզունդի, հայտնի դարձավ բալերով։ Հենց այդտեղ առաջին անգամ հռոմեացիները տեսան բալ անվանելով նրանց «կեռասունտական պտուղներ», լատ.՝ cerasi. Այստեղից և իտալական *ciliega*, ֆրանսիական *cerise*, իսպանական *cereza*, պորտուգալական *cereja*, գերմանական *Kirsche*, անգլիական *cherry*, ռուսական «черешня»։

Ծագում և մշակման պատմություն
----------------------------

Հնագույն ժամանակներից ամենահայտնի բալի տեսակը՝ կեռասը կամ թռչնի բալն է։ Ենթադրվում է, որ կեռասը հայտնի է եղել դեռևս մ.թ.ա. 8000 թվականից Անատոլիայում և Եվրոպայում՝ ժամանակակից Դանիայի և Շվեյցարիայի տարածքների վրա։

Բալի պտուղները թթվաքաղցր համ ունեն։ Բալի պտուղները օրգանական թթուներ են պարունակում (լիմոնաթթու, խնձորաթթու, սաթաթթու, սալիցիլաթթու), միկրոէլեմենտներ (պղինձ, երկաթ, ցինկ, յոդ, մարգանեց, քրոմ, ֆտոր, մոլիբդեն, բոր, վանադիում, կոբալտ, նիկել, ռուբիդիում), մակրոէլեմենտներ (կալիում, կալցիում, ֆոսֆոր, մագնիում), ինչպես նաև պեկտինային նյութեր, շաքար, վիտամին А, С, Е, В1, В2, РР, ֆոլաթթու։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ներկայումս կոչվում է Գիրեսուն (թուրքերեն՝ Giresun)
2. ↑  Талах В. Рожденный под знаком кометы: Митридат Эвпатор Дионис. — Одесса, 2006.
3. ↑  Плоды земли = Früchte der Erde / Пер. с нем. и предисл. А. Н. Сладкова. — М.: Мир. — 270 с.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Կանադական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX534700 · NDL: 00576210 |

 |
**Բուխհոլցյան համակարգը** դասակարգային և հաշվարկային համակարգ է շախմատի բնագավառում, որը զարգացրել է Բրունո Բուխհոլցը 1932 թվականին՝ շվեյցարական մրցաշարի համար։ Ի սկզբանե այն զարգացել է որպես օժանդակ հաշվարկային մեթոդ, բայց վերջերս այն կիրառվում է որպես թայբրեյքինգյան համակարգ (հավասար հաշիվների վերացում)։ Դա առաջին անգամ, հավանաբար օգտագործվել է 1932 թվականին՝ Բիթթերֆիլդյան մրցաշարում:Այն նախագծվել է՝ փոխարինելու Բերգերի հաշվարկային համակարգին։

Մեթոդը հետևվյալն է. տալ յուրաքանչյուր խաղացողի՝ 1 միավորի չմշակված հաշիվը ամեն մի հաղթանակի համար և կես միավոր՝ յուրաքանչյուր՝ այսպես ասած «ոչ ոքի» արդյունքի դեպքում։ Երբ կիրառվում էր որպես փոփոխվող հաշվարկային համակարգ, յուրաքանչյուր խաղացողի Բուխհոլցյան հաշիվը հաշվարկվում էր՝ յուրաքանչյուր մրցակցին ավելացնելով չմշակված հաշիվ և բազմապատկելով անմշակ հաշվարկները։ Ոչ մի բազմապատկում չէր կատարվում, եթե խաղացողների միջև վերանում էր հավասար հաշիվը և մրցակիցների չմշակված հաշիվների համագումաը օգտագործվոմ է «ոչ ոքի» ասվածը վերացնելու նպատակով:Կիրառվելով որպես թայբրեյքինգյան համակարգ, այն հավասարվեց Սոլկոֆֆյան սիստեմին։

Գլխավոր քննադատությունն՝ ուղղված այս համակարգին, այն է, որ թայբրեյքինգյան հաշվարկները կարող են աղավաղվել այն բոլոր խաղացողների կողմից, ովքեր հանդես կգան սադրանքներով (հատկապես վաղ փուլերում)։ Այս խնդրից խուսափելու համար,երբեմն կիրառվում է Բուխհոլցի առաջարկած Մեդիան-Բուխհոլցյան համակարգը։ Մեդիան-Բուխհոլցյան համակարգում խաղացողների մրցակիցների ամենալավ և ամենավատ արդյունքները հանվում են, և գումարվում են միայն մնացող հաշիվները։