Նավթատար
**Խողովակաշարային տրանսպորտ**, հումքի (հեղուկներ կամ գազեր) և ապրանքների (ցանկացած քիմիական կայուն նյութեր, որոնք կարող են տեղափոխվել խողովակաշարերով) տեղափոխում խողովակներով։

Նավթատար
--------

1863 թվականին ռուս գիտնական Դմիտրի Մենդելեևն առաջարկել և հիմնավորել է նավթի և նավթամթերքների տեղափոխման համար խողովակաշար օգտագործելու գաղափարը։

Գազատար
-------

*Գազատար*ն ինժեներական կառույց է, որը նախատեսված է գազը և դրանից ստացվող ապրանքները (հիմնականում բնական գազը) խողովակաշարով տեղափոխելու համար։ Գազը մատակարարվում է գազատարների և գազի ցանցերի միջոցով որոշակի ճնշման տակ։ Գազատարները լինում են.

* Մագիստրալային, որոնք նախատեսված են բարձր ճնշման տակ երկար հեռավորությունների վրա գազ տեղափոխելու համար,
* Բաշխիչ ցանցերի գազատարներ, որոնք նախագծված են գազաբաշխիչ կայաններից սպառողին գազ մատակարարելու համար։

Խողովակաշարով բնական գազի մատակարարումը փոխարինել է Արևմտյան Կանադայից Օնտարիո գազի տեղափոխման մյուս բոլոր ձևերին։ Խողովակների միջոցով գազի առաքման արժեքը շատ ավելի էժան է ծովային, ճանապարհային և երկաթուղային տրանսպորտի հետ համեմատած, քանի որ այն իրականացվում է գազի աղբյուրից դեպի սպառողը տանող ամենակարճ ճանապարհով, ինչպես նաև ունի գազի փոխադրման ավելի ցածր ինքնարժեք։ Խողովակաշարերով տեղափոխման մեջ ներգրավված աշխատողների թիվը կազմում է ավտոմոբիլային տեղափոխման ժամանակ օգտագործվող անձնակամզի 1 %-ը։

Ապրանքատար
----------

### Ամոնիակատար

*Ամոնիակատար*, խողովակաշար, որը նախատեսված է ամոնիակի տեղափոխման համար։

1970-ական թվականների վերջին ԽՍՀՄ-ը կառուցել է երկրում միակ և աշխարհում հինգերորդ Տոլյատի-Օդեսա ամոնիակատարը, որը նախատեսվել է Տոլյատիի ազոտական գործարանի (ներկայում՝ «Տոլյատիազոտ» ԲԲԸ) հիմնական արտադրանքը տեղափոխելու համար է։ Առաջին փուլը (800 կմ երկարությամբ Գորլովկա-Օդեսա խողովակաշար) շահագործման է հանձնվել 1979 թվականի հոկտեմբերին։ 2417 կմ ընդհանուր երկարությամբ խողովակաշարը (որից 1021 կմ անցնում է Ուկրաինայի տարածքով) ամբողջովին ավարտվել է 1981 թվականին։ Ամոնիակատարի հզորությունը հասնում է տարեկան 2,5 միլիոն տոննայի։ Փոխադրվող ամոնիակը գտնվում է մինչև 35 մթնոլորտ ճնշման տակ հեղուկ վիճակում 355 մմ տրամագծով խողովակի մեջ և +4 °C ջերմաստիճանում։ Անվտանգության նկատառումներից ելնելով՝ ամոնիակատարը չի մոտենում բնակավայրերին 1000 մ-ից ավելի, իսկ առավել վտանգավոր վայրերում կիրառվել է «երկակի խողովակի» սկզբունքը։ Նման տեղամասերում ինչպես ներքին (հիմնական), այնպես էլ արտաքին խողովակների պատերը (լրացուցիչ պաշտպանություն ապահովելով կոռոզիայից) կարող են դիմակայել շատ բարձր ճնշման. խողովակների հաստությունն ավելացվել է մինչև 13 մմ, իսկ խողովակների միջև լցված է ազոտ։

### Էթանոլ

Բրազիլիայում խողովակաշարերն օգտագործվում են էթանոլ տեղափոխելու համար, և կան մի շարք նախագծեր` Բրազիլիայում և ԱՄՆ-ում էթանոլային խողովակաշարերի կառուցման վերաբերյալ։ Ի տարբերություն նավթի և գազի՝ խողովակների միջոցով էթիլային ալկոհոլի փոխադրման ժամանակ ի հայտ են գալիս մի շարք խնդիրներ՝ կապված խողովակաշարի պատերին ագրեսիվ ազդեցության, ինչպես նաև խողովակից ջուր և խառնուրդներ կլանելու հետ։ Էթանոլի խողովակաշարերի կառուցումը սահմանափակվում է տեղափոխման համեմատաբար փոքր ծավալներով, ցածր ծախսարդյունավետությամբ և այլ նկատառումներով։

Օգտակար հանածոների հիդրոտրանսպորտ
---------------------------------

Հանքային հիդրոտրանսպորտն օգտագործվում է հանքահորերից ածուխ կամ հանքանյութ տեղափոխելու համար։ Խողովակաշար մտնելուց առաջ տեղափոխվող նյութը խառնվում է ջրի հետ, իսկ տեղափոխումից հետո այն պետք է չորացվի։ Հանքանյութերի տեղափոխման համար նախատեսված աշխարհի առաջին խողովակաշարը կառուցվել է 1967 թվականին Թասմանիայում (Ավստրալիա) և ունի 85 կիլոմետր երկարություն, որը ներառում է 366 մետր երկարությամբ կամուրջ՝ Սավաժ գետի վրա 167 մետր անցումով։ Հանքանյութերի հիդրոտրանսպորտի օրինակ է 525 կիլոմետրանոց խողովակաշարային նախագիծը, որը նախատեսվում է երկաթի հանքանյութ տեղափոխման համար Մինաս-Ռիո հանքավայրից (տարեկան 26,5 միլիոն տոննա հզորությամբ) մինչև Ասու նավահանգիստ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Pipeline transport" (in անգլերեն). pipeline101.com. Արխիվացված է the original 2015 թ․ փետրվարի 11-ին. Retrieved 2015 թ․ փետրվարի 11.
2. ↑  
"Jaime Cerdá" (PDF). *OIL PIPELINE LOGISTICS* (in անգլերեն). 2011 թ․ օգոստոսի 21. Retrieved 2015 թ․ փետրվարի 11.
3. ↑  "Аммиакопровод «Тольятти-Одесса»". shukach.com. Retrieved 2015 թ․ փետրվարի 11.
4. 1 2  James MacPherson (2007 թ․ նոյեմբերի 18). "Ethanol makers consider coast-to-coast pipeline". USA Today. Retrieved 2015 թ․ փետրվարի 11. (անգլ.)
5. 1 2  *John Whims* Pipeline Considerations for Ethanol (und). — Kansas State University, 2002. (անգլ.)
6. ↑  "Ethanol pipeline places the cart before the horse". The Daily Iowan. 2008 թ․ օգոստոսի 24. Արխիվացված է the original 2008 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Retrieved 2015 թ․ փետրվարի 11. (անգլ.)
7. ↑  "The Savage River Slurry Pipeline - The Australian Pipeliner". 2011-01. Արխիվացված է the original 2011 թ․ մայիսի 18-ին. Retrieved 2015 թ․ փետրվարի 11. (անգլ.)
8. ↑  "Savage River Pipeline Bridge - Highestbridges.com". 2009 թ․ դեկտեմբերի 17. Retrieved 2011 թ․ մայիսի 7. (անգլ.)
9. ↑  "Project Profiles, Minas-Rio". 2010 թ․ դեկտեմբերի 12. Retrieved 2015 թ․ փետրվարի 11. (անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Խողովակաշարային տրանսպորտ***էջը Վիքիպահեստում |

* Pipeline news and industry magazine (անգլ.)
* Pipeline Politics in Asia: The Intersection of Demand, Energy Markets, and Supply Routes, by Mikkal E. Herberg et al. (National Bureau of Asian Research, 2010) (անգլ.)
* The Dolphin Project: The Development of a Gulf Gas Initiative, by Justin Dargin, Oxford Institute for Energy Studies Jan 2008 Working Paper NG #22 (անգլ.)
* UK — Linewatch — a joint awareness initiative between 14 oil and gas pipeline operators (անգլ.)
* *«Submarine Gas Pipe Line Taps Undersea Wealth»*  November 1951 article about first undersea gas pipeline constructed in the US and the problems encountered (անգլ.)
* «The Marvels Of Underground Oil Railroads» *Popular Science* April 1937 (անգլ.)
* Construction and delivery of compressor stations for a gas pipeline in the Soviet Union by AEG (company video from the 1970s with subtitles) (անգլ.)
* Gas Pipeline Safety: Guidance and More Information Needed before Using Risk-Based Reassessment Intervals: Report to Congressional Committees Government Accountability Office (անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 175309249 · NDL: 00569017 · NKC: ph124432 |

 |