**Ընտանեկան բժշկություն** ,բժշկական մասնագիտություն առաջնային խնամքի շրջանակներում, որն ապահովում է շարունակական և համապարփակ առողջապահություն անհատի և ընտանիքի համար բոլոր տարիքի, սեռի, հիվանդությունների և մարմնի մասերի համար: Մասնագետը, որը սովորաբար առաջնային խնամքի բժիշկ է, կոչվում է ընտանեկան բժիշկ: Այն հաճախ կոչվում է ընդհանուր պրակտիկա, իսկ պրակտիկայով զբաղվողը՝ որպես ընդհանուր բժիշկ: Պատմականորեն նրանց դերը ժամանակին կատարել է բժշկական դպրոցի որակավորում ունեցող և համայնքում աշխատող ցանկացած բժիշկ: Այնուամենայնիվ, 1950-ականներից սկսած ընտանեկան բժշկությունը/ընդհանուր պրակտիկան դարձել է ինքնուրույն մասնագիտություն՝ յուրաքանչյուր երկրին հարմարեցված հատուկ վերապատրաստման պահանջներով : Մասնագիտության անվանումներն ընդգծում են դրա ամբողջական բնույթը և/կամ ընտանիքի արմատները: Այն հիմնված է հիվանդի գիտելիքների վրա ընտանիքի և համայնքի համատեքստում՝ կենտրոնանալով հիվանդությունների կանխարգելման և առողջության խթանման վրա: Համաձայն Ընտանեկան բժիշկների համաշխարհային կազմակերպության ՝ (ԸԲՀԿ) ընտանեկան բժշկության նպատակն է «նպաստել անհատի անհատական, համապարփակ և շարունակական խնամքին ընտանիքի և համայնքի համատեքստում»: Այս պրակտիկայի հիմքում ընկած արժեքների խնդիրները սովորաբար հայտնի են որպես առաջնային խնամքի էթիկա:

Պրակտիկայի գործունեություն
--------------------------

Միացյալ Նահանգների ընտանեկան բժիշկները պետք է ունենան կամ Բ.Դ կամ Օ.Բ. աստիճան. Ընտանեկան բժշկության մեջ մասնագիտացած բժիշկները, բացի իրենց բժշկական աստիճանից, պետք է հաջողությամբ ավարտեն հավատարմագրված երեք կամ չորս տարի տևողությամբ ընտանեկան բժշկության օրդինատուրան Միացյալ Նահանգներում: Այնուհետև նրանք կարող են մասնակցել խորհրդի հավաստագրման քննությանը, որն այժմ պահանջվում է հիվանդանոցների և առողջապահական ծրագրերի մեծ մասի կողմից: Ընտանեկան բժշկության ամերիկյան խորհուրդը իր դիվանագետներից պահանջում է սերտիֆիկացում պահպանել շարունակական բժշկական կրթության, բժշկական գիտելիքների վերանայման, հիվանդների խնամքի վերահսկողության գծապատկերների աուդիտների միջոցով, պրակտիկայի վրա հիմնված ուսուցում որակի բարելավման նախագծերի միջոցով և 7-ից 10 տարին մեկ խորհրդի սերտիֆիկացման քննությունը վերահանձնելու միջոցով:. Ընտանեկան բժիշկների ամերիկյան օստեոպաթիկ խորհուրդը պահանջում է, որ իր դիվանագետները պահպանեն հավաստագրումը և յուրաքանչյուր 8 տարին մեկ անցնեն վերատեստավորման գործընթաց:

Կանադայում ընտանեկան բժշկության ոլորտում հավաստագրված բժիշկները հավաստագրվում են Կանադայի ընտանեկան բժիշկների քոլեջի միջոցով՝ երկու տարվա լրացուցիչ կրթություն ստանալուց հետո: Շարունակական կրթությունը նույնպես պարտադիր է ատեստավորման պահպանման համար:

Ընտանեկան բժշկություն» կամ «ընտանեկան բժիշկ» տերմինն օգտագործվում է ԱՄՆ-ում, Մեքսիկայում, Հարավային Ամերիկայում, եվրոպական և ասիական շատ երկրներում: Շվեդիայում ընտանեկան բժշկության ատեստավորումը պահանջում է հինգ տարի աշխատել կրկնուսույցի հետ՝ բժշկական աստիճանից հետո: Հնդկաստանում նրանք, ովքեր ցանկանում են մասնագիտանալ ընտանեկան բժշկության մեջ, պետք է ավարտեն ընտանեկան բժշկության եռամյա օրդինատուրա՝ իրենց բժշկական աստիճանից հետո (ԲԲՎԲ): Նրանց շնորհվում է կամ Դ.Ա.Խ. կամ ընտանեկան բժշկության դոկտորի աստիճան: Նմանատիպ համակարգեր կան այլ երկրներում:

Ընդհանուր պրակտիկան տերմին է, որն օգտագործվում է շատ այլ երկրներում, ինչպիսիք են Միացյալ Թագավորությունը, Ավստրալիան, Նոր Զելանդիան և Հարավային Աֆրիկան: Նման ծառայությունները մատուցում են ընդհանուր բժիշկները: Առաջնային խնամք տերմինը Մեծ Բրիտանիայում կարող է ներառել նաև համայնքային դեղատների, օպտոմետրի, ատամնաբուժական վիրաբուժության և համայնքային լսողության խնամքի մատակարարների կողմից մատուցվող ծառայությունները: Խնամքի հավասարակշռությունը առաջնային և երկրորդային խնամքի միջև, որը սովորաբար վերաբերում է հիվանդանոցային ծառայություններին, տատանվում է տեղից տեղ և ժամանակի հետ: Շատ երկրներում կան նախաձեռնություններ՝ ծառայությունները հիվանդանոցներից դուրս տեղափոխելու համայնք՝ ակնկալիքով, որ դա կխնայի գումարը և ավելի հարմար կլինի

Ընտանեկան բժիշկները մատուցում են սուր, քրոնիկական և կանխարգելիչ բժշկական օգնության մի շարք ծառայություններ: Բացի հիվանդությունը ախտորոշելուց և բուժելուց, նրանք նաև տրամադրում են կանխարգելիչ խնամք, ներառյալ սովորական ստուգումներ, առողջության ռիսկի գնահատում, իմունիզացիայի և սքրինինգային թեստեր և անհատական խորհրդատվություն առողջ ապրելակերպի պահպանման վերաբերյալ: Ընտանեկան բժիշկները նաև կառավարում են քրոնիկական հիվանդությունները՝ հաճախ համակարգելով այլ ենթամասնագետների կողմից տրամադրվող խնամքը: Ընտանեկան բժիշկները նաև կիրառում են անվտանգության ցանց, որը ներառում է անորոշ ախտորոշումների հետագա գնահատումներ, որոնք կապված են ախտանիշների հետ, որոնք կարող են անվնաս լինել, բայց կարող են նաև լուրջ հիվանդության նշան լինել: Շատ ամերիկացի ընտանեկան բժիշկներ ծննդաբերում են երեխաներին և տրամադրում նախածննդյան խնամք: ԱՄՆ-ում ընտանեկան բժիշկները բուժում են մեջքի ցավով ավելի շատ հիվանդներ, քան ցանկացած այլ բժիշկ ենթամասնագետ, և մոտավորապես այնքան, որքան օրթոպեդներն ու նյարդավիրաբույժները միասին վերցրած:

Ընտանեկան բժշկությունը և ընտանեկան բժիշկները կենսական դեր են խաղում երկրի առողջապահական համակարգում: Օրինակ՝ ԱՄՆ-ում գրասենյակային այցելություններից գրեթե յուրաքանչյուր չորրորդն իրականացվում է ընտանեկան բժիշկների մոտ: Դա տարեկան 208 միլիոն գրասենյակ այցելություն է, ինչը գրեթե 83 միլիոնով ավելի է, քան հաջորդ ամենամեծ բժշկական մասնագիտությունը: Այսօր ընտանեկան բժիշկներն ավելի շատ խնամք են տրամադրում Ամերիկայի անապահով և գյուղական բնակչությանը, քան ցանկացած այլ բժշկական մասնագիտություն:

Կանադայում
----------

**Կրթություն և վերապատրաստում**

Կանադայում, սկսնակ ընտանեկան բժիշկներից ակնկալվում է, որ իրենց բժշկական դոկտորի աստիճանը ստանալուց հետո կավարտեն ընտանեկան բժշկության օրդինատուրա հավատարմագրված համալսարանից: Թեև օրդինատուրան սովորաբար տևում է երկու տարի, շրջանավարտները կարող են դիմել երրորդ տարին ավարտելու համար, ինչը հանգեցնում է Կանադայի ընտանեկան բժիշկների քոլեջի հավաստագրման այնպիսի առարկաների, ինչպիսիք են շտապ բժշկությունը, ցավազրկող խնամքը, տարեցների խնամքը, սպորտը և վարժությունը: բժշկություն և կանանց առողջություն, ի թիվս այլոց:

Որոշ հաստատություններում, ինչպիսին է Մոնրեալի ՄաքԳիլ համալսարանը, ընտանեկան բժշկության օրդինատուրայի ծրագրերի շրջանավարտները կարող են ստանալ մագիստրոսի կոչում և փիլիսոփայության դոկտոր (Ph.D.) ընտանեկան բժշկության մեջ, որը հիմնականում բաղկացած է հետազոտական ուղղվածությամբ ծրագրից:

Միացյալ Նահանգներում
--------------------

Ընտանեկան բժշկության պրակտիկայի պատմություն
-------------------------------------------

Ընտանիքի առողջության և բժշկության վերաբերյալ մտահոգությունը Միացյալ Նահանգներում գոյություն ուներ դեռևս 1930-40-ականների սկզբին: Ամերիկյան հանրային առողջության պաշտպան Բեյլի Բարթոն Բուրիթին Նյու Յորք Թայմս -ը 1944 թվականին անվանել է «ընտանեկան առողջության շարժման հայր»:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո երկու հիմնական մտահոգություններ ձևավորեցին ընտանեկան բժշկության գալուստը: Նախ, բժշկական մասնագիտությունները և ենթամասնագիտությունները մեծ ժողովրդականություն են վայելում, ինչը բացասաբար է անդրադառնում ընդհանուր պրակտիկայում բժիշկների թվի վրա: Միևնույն ժամանակ, բազմաթիվ բժշկական առաջընթացներ էին ձեռք բերվում, և «ընդհանուր պրակտիկայով զբաղվող բժիշկների» կամ «ԸԲ» բնակչության շրջանում մտահոգություն կար, որ չորս տարվա բժշկական դպրոցը գումարած մեկ տարվա պրակտիկան այլևս բավարար նախապատրաստություն չէր պահանջվող բժշկական մասնադիտության գիտելիքների ընդլայնման համար: Այս բժիշկներից շատերը ցանկանում էին տեսնել օրդինատուրայի ծրագիր, որն ավելացվի իրենց վերապատրաստմանը. դա նրանց ոչ միայն լրացուցիչ ուսուցում, գիտելիքներ և հեղինակություն կհաղորդեր, այլև թույլ կտար ստանալ խորհրդի հավաստագրում, որն ավելի ու ավելի էր պահանջվում հիվանդանոցային արտոնություններ ստանալու համար: 1969 թվականի փետրվարին ընտանեկան բժշկությունը (այն ժամանակ հայտնի է որպես ընտանեկան պրակտիկա) ճանաչվել է որպես առանձին մասնագիտություն ԱՄՆ-ում: Դա ճանաչված քսաներորդ մասնագիտությունն էր:

Ընտանեկան բժիշկներն ավարտում են բակալավրի աստիճանը, բժշկական դպրոցը և ևս երեք տարի մասնագիտական օրդինատուրա ընտանեկան բժշկության ոլորտում: Նրանց օրդինատուրայի ուսուցումը ներառում է ռոտացիաներ ներքին բժշկության, մանկաբուժության, մանկաբարձության-գինեկոլոգիայի, հոգեբուժության, վիրաբուժության, շտապ բժշկության և ծերաբուժության ոլորտներում՝ ի լրումն այլ առարկաների լայն շրջանակի ընտրովի առարկաների: Բնակիչները նաև պետք է խնամք տրամադրեն շարունակական հիվանդների խմբին ամբուլատոր «մոդելային պրակտիկայում» կացության ողջ ժամանակահատվածի համար: Մասնագիտությունը կենտրոնանում է ամբողջ անձի բուժման վրա՝ ճանաչելով արտաքին բոլոր ազդեցությունների արդյունքը կյանքի բոլոր փուլերում: Ընտանեկան բժիշկները կնայեն ցանկացած խնդիր ունեցողին, բայց ընդհանուր խնդիրների մասնագետ են: Ընտանեկան շատ բժիշկներ ծննդաբերում են երեխաներին, բացի բոլոր տարիքի հիվանդներին խնամելուց:

Ընտանեկան բժիշկները պետք է ավարտեն օրդինատուրա ընտանեկան բժշկության ոլորտում, ունենան բժշկական լրիվ և անսահմանափակ լիցենզիա և գրավոր ճանաչողական քննություն անցնեն: 2003-ից 2009 թվականների ընթացքում ընտանեկան բժշկության մեջ խորհրդ հավաստագրման պահպանման գործընթացը (ինչպես նաև բոլոր այլ Ամերիկյան մասնագիտացված խորհուրդները) փոխվում է տարբեր ոլորտների վերաբերյալ տարեկան թեստերի շարքով: Ընտանեկան բժշկության ամերիկյան խորհուրդը, ինչպես նաև այլ մասնագիտացված խորհուրդները պահանջում են լրացուցիչ մասնակցություն շարունակական ուսուցման և ինքնագնահատմանը՝ կլինիկական գիտելիքները, փորձը և հմտությունները բարձրացնելու համար: Խորհուրդը ստեղծել է ծրագիր, որը կոչվում է «Ընտանեկան բժիշկների սերտիֆիկացման ծրագիր» (MC-FP), որը կպահանջի ընտանեկան բժիշկներին շարունակական հմտություններ ցուցաբերել կլինիկական պրակտիկայի չորս ոլորտներում՝ պրոֆեսիոնալիզմ, ինքնագնահատում/ցկյանս ուսուցում, ճանաչողական փորձաքննություն, և կատարողականը գործնականում: Քննությանը մասնակցելու համար անհրաժեշտ է նաև երեք հարյուր ժամ շարունակական բժշկական կրթություն նախորդ վեց տարիների ընթացքում:

Ընտանեկան բժիշկները կարող են կրթաթոշակներ ստանալ մի քանի ոլորտներում, ներառյալ դեռահասների բժշկությունը, ծերաբուժությունը, սպորտային բժշկությունը, քնի բժշկությունը, հիվանդանոցային բժշկությունը և հոսփիսը և ցավազրկող բժշկությունը: Ընտանեկան բժշկության ամերիկյան խորհուրդը և ընտանեկան բժշկության ամերիկյան օստեոպաթիկ խորհուրդը երկուսն էլ առաջարկում են Ավելացված որակավորումների վկայականներ (CAQ) այս թեմաներից յուրաքանչյուրում:

### Ընտանեկան բժիշկների պակաս

Շատ աղբյուրներ նշում են ընտանեկան բժիշկների (և նաև առաջնային խնամքի այլ մատակարարների, օրինակ՝ ինտերնիստների, մանկաբույժների և ընդհանուր պրակտիկանտների) պակասը: Առաջնային բուժօգնության բժիշկների մեկ շնչին բաժին ընկնող առաջարկը տարեկան ավելացել է մոտ 1 տոկոսով 1998թ.-ից ի վեր: Առաջնային բուժօգնությունում օրդինատուրա ընդունող մագիստրատուրայի շրջանավարտների թվի վերջին նվազումը փոխհատուցվել է D. O.-ի թվով: միջազգային բժշկական դպրոցների (IMGs) շրջանավարտներ և շրջանավարտներ, ովքեր ընդունվում են առաջնային խնամքի օրդինատուրա: Այնուամենայնիվ, կանխատեսումները ցույց են տալիս, որ մինչև 2020 թվականը ընտանեկան բժիշկների պահանջարկը կգերազանցի նրանց առաջարկը։

Ընտանեկան բժշկության օրդինատուրա ընդունվող ուսանողների թիվը 1998թ.-ի 3293-ից իջել է մինչև 2008թ.-ին 1172-ի, համաձայն Ազգային օրդինատուրայի համապատասխանության ծրագրի տվյալների: 2000 թվականից ի վեր փակվել են ընտանեկան բժշկության օրդինատուրայի հիսունհինգ ծրագրեր, մինչդեռ բացվել է ընդամենը 28 ծրագիր:

2006 թվականին, երբ ազգն ուներ 100,431 ընտանեկան բժիշկ, Ընտանեկան բժիշկների ամերիկյան ակադեմիայի աշխատուժի զեկույցը ցույց տվեց, որ մինչև 2020 թվականը Միացյալ Նահանգներին կպահանջվի 139,531 ընտանեկան բժիշկ՝ առաջնային բժշկական օգնության կարիքը բավարարելու համար: Այդ ցուցանիշին հասնելու համար տարեկան 4439 ընտանեկան բժիշկ պետք է ավարտի իրենց օրդինատուրան, սակայն ներկայումս երկիրը ներգրավում է ապագա ընտանեկան բժիշկների միայն կեսը, որոնք անհրաժեշտ կլինեն:

Այս պակասը շտկելու համար 2018-ին ընտանեկան բժշկության առաջատար կազմակերպությունները նախաձեռնեցին, որպեսզի մինչև 2030 թվականը ԱՄՆ-ի ալոպաթիկ և օստեոպաթիկ բժշկական դպրոցի տարեցների 25%-ը ընտրի ընտանեկան բժշկությունը որպես մասնագիտություն. : Նախաձեռնությունը կոչվում է «25 x 2030 ուսանողական ընտրության համագործակցություն», և ընտանեկան բժշկության հետևյալ ութ կազմակերպությունները ռեսուրսներ են տրամադրել այս նպատակին հասնելու համար.

* Ընտանեկան բժիշկների ամերիկյան ակադեմիա
* Ընտանեկան բժիշկների ամերիկյան ակադեմիայի հիմնադրամ
* Ընտանեկան բժշկության ամերիկյան խորհուրդ
* Օստեոպաթիկ ընտանեկան բժիշկների ամերիկյան քոլեջ
* Ընտանեկան բժշկության բաժինների ասոցիացիա
* Ընտանեկան բժշկության օրդինատուրաների տնօրենների ասոցիացիա
* Հյուսիսային Ամերիկայի առաջնային խնամքի հետազոտական խումբ
* Ընտանեկան բժշկության ուսուցիչների միություն

ԱՄՆ-ում ընտանեկան բժշկության նկատմամբ հետաքրքրության նվազումը, ամենայն հավանականությամբ, պայմանավորված է մի քանի գործոններով, ներառյալ մասնագիտության հետ կապված ավելի քիչ հեղինակությունը, ավելի քիչ վարձատրությունը, ACGME-ի կողմից հաստատված կրթաթոշակների սահմանափակ հնարավորությունները և ավելի ու ավելի զայրացնող պրակտիկայի միջավայրը: Միացյալ Նահանգներում ընտանեկան բժիշկների աշխատավարձերը միջինից ցածր են բժիշկների համար՝ միջինը $234,000 ]: Այնուամենայնիվ, երբ բախվում են բժշկական դպրոցի պարտքի հետ, բժշկական ուսանողների մեծ մասն ընտրում է ավելի բարձր վարձատրվող մասնագիտությունները: Ընտանեկան պրակտիկա ընդունող բժշկական ուսանողների թվի ավելացման հնարավոր ուղիները ներառում են բժշկական կրթության պարտքից ազատվելը վարկերի մարման ծրագրերի միջոցով և բուժսպասարկման ծառայությունների դիմաց վճարի վերակառուցումը]: Ընտանեկան բժիշկները վերապատրաստված են՝ միաժամանակ անհատի համար սուր և քրոնիկական առողջական խնդիրները կառավարելու համար, սակայն նրանց նշանակման ժամկետները կարող են միջինը տասը րոպե լինել:

Ընտանեկան բժշկության բժիշկները, բացի անձնակազմի պակասից, ունեն այրման ամենաբարձր ցուցանիշները բժշկական մասնագիտությունների շարքում՝ 47 տոկոսով[35]:

### Ընթացիկ պրակտիկա

ԱՄՆ-ում ընտանեկան բժիշկների մեծամասնությունը աշխատում է անհատական կամ փոքր խմբերի մասնավոր պրակտիկաներում կամ որպես հիվանդանոցի աշխատակիցներ հիվանդանոցներին պատկանող նմանատիպ չափերի պրակտիկաներում: Այնուամենայնիվ, մասնագիտությունը լայն է և թույլ է տալիս կարիերայի մի շարք տարբերակներ, ներառյալ կրթությունը, շտապ բժշկությունը կամ շտապ օգնությունը, ստացիոնար բժշկությունը, միջազգային կամ անապատային բժշկությունը, հանրային առողջությունը, սպորտային բժշկությունը և հետազոտությունը: Մյուսները նախընտրում են զբաղվել որպես խորհրդատու տարբեր բժշկական հաստատություններում, ներառյալ ապահովագրական ընկերությունները:

Միացյալ թագավորություն
----------------------

### Ընդհանուր պրակտիկայի ծառայությունների պատմություն

Մեծ Բրիտանիայում ծառայությունների օրինաչափությունը հիմնականում հաստատվել է 1911 թվականի Ազգային ապահովագրական ակտով, որը սահմանել է ցուցակային համակարգը, որը գալիս է ողջ երկրի բարեկամ հասարակություններից: Յուրաքանչյուր հիվանդ իրավունք ուներ լինել ընդհանուր պրակտիկայով զբաղվող բժշկի ցուցակում կամ կոլեգիայում: 1911-ին դա վերաբերում էր միայն նրանց, ովքեր վճարում էին Ազգային ապահովագրական վճարները: 1938 թվականին չափահաս բնակչության 43%-ը ծածկված էր պանելային բժշկի կողմից։ Երբ 1948 թվականին ստեղծվեց Առողջապահության ազգային ծառայությունը, այն տարածվեց ողջ բնակչության վրա: Պրակտիկան պատասխանատու է հիվանդի գրառումների համար, որը պահվում է «**Լլոյդ Ջորջի ծրարում**» և անհրաժեշտության դեպքում կտեղափոխվի այլ պրակտիկա, եթե հիվանդը փոխի պրակտիկան: Մեծ Բրիտանիայում, ի տարբերություն շատ այլ երկրների, հիվանդները սովորաբար անմիջականորեն մուտք չունեն հիվանդանոցի խորհրդատուներին, իսկ GP-ն(ընդհանուր բժիշկը ) վերահսկում է երկրորդական խնամքի հասանելիությունը:

Պրակտիկաները հիմնականում փոքր էին, հաճախ միայնակ, գործում էին բժշկի տնից և հաճախ բժշկի կնոջ հետ, որը հանդես էր գալիս որպես ընդունարանի աշխատակից: Երբ Ազգային առողջապահական ծառայութ-ը ստեղծվեց 1948-ին, ծրագրեր կային առողջապահական կենտրոնների կառուցման համար, սակայն դրանցից քչերը կառուցվեցին:

1953 թվականին ընդհանուր պրակտիկայով զբաղվող բժիշկները գնահատվում էին, որ ամեն օր տնային այցելություններ են կատարում 12-ից 30 անգամ և իրենց վիրահատություններում տեսնում են 15-ից 50 հիվանդի:

Այսօր ծառայությունները մատուցվում են Ընդհանուր բժշկական ծառայությունների պայմանագրով, որը պարբերաբար վերանայվում է։

599 GP պրակտիկա փակվել է 2010–11 և 2014–15 թվականներին, մինչդեռ 91 բացված և միջին պրակտիկայի ցուցակի չափը 6,610-ից հասել է 7,171-ի: 2016 թվականին Անգլիայում եղել է 7613 պրակտիկա, Շոտլանդիայում՝ 958, Ուելսում՝ 454 և Հյուսիսային Իռլանդիայում՝ 349: Անգլիայում կար 7435 պրակտիկա, իսկ 2017 թվականի հունիսին պրակտիկայի ցուցակի միջին չափը 7860 էր: 85 տարեկանից բարձր 1,35 միլիոն հիվանդ է եղել: Հատկապես Անգլիայում տեղի է ունեցել մեծ համախմբում ավելի մեծ պրակտիկաների մեջ: Lakeside Healthcare-ը Անգլիայի ամենամեծ պրակտիկան էր 2014 թվականին՝ 62 գործընկերներով և ավելի քան 100,000 հիվանդներով: Մեկուսացված համայնքներում ընդհանուր գործելակերպի պահպանումը դարձել է շատ դժվար, և պահանջում է շատ տարբեր հմտություններ և վարքագիծ, քան պահանջվում է խոշոր պրակտիկաներում, որտեղ կա աճող մասնագիտացում: 2018 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Անգլիայում GP-ի 47 պրակտիկաների ցուցակի չափը կազմում էր 30,000 կամ ավելի, իսկ միջին ցուցակի չափը հասել էր 8,420-ի: 2019 թվականին Անգլիայում մեկ GP-ի գրանցված հիվանդների միջին թիվը 2018 թվականից ի վեր աճել է 56-ով՝ հասնելով 2087-ի:

Բրիտանական բժշկական ասոցիացիան 2019 թվականին հարցում է անցկացրել GP-ի ուսումնասիրություններիի համար: 1011 հարցվածների մոտ կեսը կարծում էր, որ իրենց վիրահատությունները հարմար չեն ներկա կարիքների համար, իսկ 78%-ն ասել է, որ նրանք չեն կարողանա հաղթահարել ապագա սպասվող պահանջները:

Կորոնավիրուսի համաճարակի ճնշման տակ 2020թ.-ին ընդհանուր պրակտիկան շատ արագ անցավ հեռահար աշխատանքի, մի բան, որը մինչ այդ շատ դանդաղ էր զարգանում: Hurley Group-ում Քլեր Գերադան զեկուցել է, որ «մեր աշխատանքի 99%-ն այժմ առցանց է»՝ օգտագործելով թվային տրիաժ համակարգ, որը կապված է հիվանդի էլեկտրոնային գրառումների հետ, որը մշակում է մինչև 3000 խորհրդատվություն ժամում: Տեսազանգը օգտագործվում է հիվանդներին «տեսնելու» համար, եթե դա անհրաժեշտ է:

2019 թվականին Անգլիայի Ազգային առողջապահական ծառայութ-ի տվյալներով՝ աշխատավարձ ստացող բժիշկների գրեթե 90%-ը աշխատում էր կես դրույքով:

### Անգլիա

GP Forward View-ը, որը հրապարակվել է Անգլիայի Ազգային առողջապահական ծառայության կողմից 2016 թվականին, խոստացել է 2,4 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ (14%) իրական ժամկետով ավելացնել ընդհանուր պրակտիկայի բյուջեն: Ջերեմի Հանթը խոստացել է 5000-ով ավելացնել ընդհանուր պրակտիկայում աշխատող բժիշկների թիվը։ 2017-ին հասանելի է 3250 ստաժորի տեղ: GP Career Plus սխեման նախատեսված է 55-ից բարձր GP-ներին մասնագիտության մեջ պահելու համար՝ տրամադրելով ճկուն դերեր, ինչպիսիք են ծածկույթը, հատուկ աշխատանք կատարելը, ինչպիսիք են երկարաժամկետ պայմանների կառավարումը կամ տնային այցելությունները:. Հուլիսին Սայմոն Սթիվենսը հայտարարեց մի ծրագրի մասին, որը նախատեսված է ԵՄ-ից և, հնարավոր է, Նոր Զելանդիայից և Ավստրալիայից շուրջ 2000 GP-ի հավաքագրելու համար: Համաձայն Ազգային առողջապահական ծառայութ-ի բարելավման, ընդհանուր պրակտիկայի հասանելիության 1% վատթարացումը կարող է հանգեցնել շտապ օգնության բաժանմունքի թվերի 10% վատթարացման:

GP-ները գնալով ավելի շատ են աշխատանքի բերում դեղագործների՝ կառավարելու ծերացող բնակչության դեղորայքային ավելի բարդ ռեժիմները: 2017 թվականին ավելի քան 1061 պրակտիկաներում աշխատում էին դեղագործներ՝ հետևելով Ազգային առողջապահական ծառայութ-ի Անգլիայի Կլինիկական դեղագործները ընդհանուր պրակտիկայում ծրագրի ներդրմանը: Կան նաև քայլեր՝ խնամող նավիգատորներ ներգրավելու ուղղությամբ, երբեմն ընդլայնված դերը ընդունարանի համար, որպեսզի հիվանդներին ուղղորդեն դեպի տարբեր ծառայություններ, ինչպիսիք են դեղատունը և ֆիզիոթերապիան, եթե բժշկի կարիք չկա: 2017 թվականի սեպտեմբերին 270 վերապատրաստված խնամքի նավիգատորներ, որոնք ընդգրկում էին 64,000 հիվանդներ, աշխատանքի էին ընդունվել Ուեյքֆիլդում: Ենթադրվում էր, որ նրանք խնայել են 930 GP ժամ 10 ամսվա փորձարկման ընթացքում:

Չորս Ազգային առողջապահական ծառայություն վստահություններ. Northumbria Healthcare NHS Foundation Trust; Yeovil District Hospital NHS Foundation Trust; Royal Wolverhampton NHS Trust; և Southern Health NHS Foundation Trust-ը ստանձնել են բազմաթիվ GP պրակտիկաներ՝ ի շահ ինտեգրման:

GP ֆեդերացիաները հայտնի են դարձել անգլիացի ընդհանուր բժիշկների շրջանում:

#### Խորհրդակցություններ

Ըստ Տեղական ինքնակառավարման ասոցիացիայի տվյալների՝ 2015 թվականին Անգլիայում 57 միլիոն բժիշկների խորհրդատվությունները եղել են աննշան հիվանդությունների և հիվանդությունների համար, որոնցից 5,2 միլիոնը՝ խցանված քթի համար: Թագավորական հիմնադրամի տվյալներով՝ 2014-ից 2017 թվականներին հիվանդների և GP-ների միջև հեռախոսային և դեմառդեմ շփումների թիվն աճել է 7,5%-ով, չնայած GP-ի թիվը լճացել է: Խորհրդատվության միջին տևողությունը Մեծ Բրիտանիայում ժամանակի ընթացքում անշեղորեն աճել է՝ 1950-ականների մոտ 5 րոպեից մինչև 9,22 րոպե 2013–2014 թվականներին: Սա ավելի կարճ է, քան խորհրդատվության միջին տևողությունը աշխարհի մի շարք այլ զարգացած երկրներում:

Անգլիայում 7 օրից ավելի երկար սպասող հիվանդների տեսակարար կշիռը 2012-ի 12,8%-ից աճել է մինչև 20%-ը 2017-ին: Եղել է 307 միլիոն GP-ի նշանակում, մոտ մեկ միլիոն յուրաքանչյուր աշխատանքային օր, ընդ որում երկուշաբթի օրը՝ ավելի շատ: Նոյեմբեր 2017. 40%-ը ստացել է նույն օրը հանդիպում. 2,8 մլն հիվանդ՝ 10,3%, 2018թ. հոկտեմբերին, 2017թ. նոյեմբերի 9,4%-ի համեմատ, բժշկին չեն այցելել մինչև իրենց նշանակումը նշանակելուց առնվազն 21 օր հետո, իսկ 1,4 մլն-ը սպասել է ավելի քան 28 օր: Ավելի քան մեկ միլիոն մարդ ամեն ամիս չի ներկայացել իրենց հանդիպմանը:

Առևտրային մատակարարները հազվադեպ են Մեծ Բրիտանիայում, բայց մասնավոր GP ծառայությունը ստեղծվել է 2017 թվականին Բորնմութում գտնվող Poole Road բժշկական կենտրոնում, որտեղ հիվանդները կարող են վճարել բժշկին այցելելու սպասման ցուցակները բաց թողնելու համար:

GP at Hand, առցանց ծառայություն, որն օգտագործում էԲաբելոն Հելֆ-ի հավելվածը, գործարկվել է 2017 թվականի նոյեմբերին Լիթլ Ռոդ Հելֆ Սենթր-ի կողմից, որը սովորական GP պրակտիկա է արևմտյան Լոնդոնում: Այն իր առաջին ամսվա ընթացքում հավաքագրել է 7000 նոր հիվանդ, որոնցից 89,6%-ը եղել են 20-ից 45 տարեկան: Ծառայությունը մեծ քննադատության է արժանացել GP-ների կողմից՝ լավագույներին հավաքելու համար: Երկարատև բժշկական պայմաններով հիվանդները կամ ովքեր կարող էին տնային այցելությունների կարիք ունենալ, ակտիվորեն խրախուսվում էին միանալ ծառայությանը: Ռիչարդ Վոթրին նախազգուշացրել է, որ դա վտանգում է «խաթարել խնամքի որակը և շարունակականությունը և հետագայում բաժանել հանրությանը մատուցվող ծառայությունը»:

Միացյալ Թագավորությունում COVID-19 համաճարակը հանգեցրեց հեռահար աշխատանքի հանկարծակի անցման: 2020 թվականի մարտին հեռախոսային տեսակցությունների մասնաբաժինը աճել է ավելի քան 600%-ով։

#### Հիվանդի գոհունակություն

Հիվանդների 85%-ը գնահատում է առաջնային բուժօգնության իրենց ընդհանուր փորձը որպես լավ 2016թ.-ին, սակայն APMS պայմանագրերով գործող սահմանափակ ընկերությունների պրակտիկան (փոքր փոքրամասնություն) ավելի վատ է գործել հինգ հիմնական ցուցանիշներից չորսի դեպքում՝ նախընտրելի բժշկի հետ խորհրդակցելու հաճախականություն, հարմար հանդիպում ստանալու կարողություն, բժշկի հաղորդակցման հմտությունների գնահատում, հեռախոսով պրակտիկայի հետ կապվելու հեշտություն և ընդհանուր փորձ:

### Հյուսիսային Իռլանդիա

Հյուսիսային Իռլանդիայում ընդհանուր պրակտիկայում հատկապես սուր խնդիրներ են եղել, քանի որ գյուղական պրակտիկաներում բժիշկներ ներգրավելը շատ դժվար է եղել: Բրիտանական բժշկական ասոցիացիան 2017-ին հավաքել է առանց ժամկետների հրաժարականի նամակներ GP-ներից, ովքեր սպառնում էին լքել Ազգային առողջապահական ծառայությունը և գանձել խորհրդատվության վճարներ: Նրանք պահանջում էին ավելացնել ֆինանսավորումը, ավելի շատ հավաքագրել և կատարելագործել համակարգչային համակարգերը:

Հյուսիսային Իռլանդիայի Առողջապահության դեպարտամենտի կողմից 2018 թվականի հունիսին հայտարարվեց GP-ի նոր պայմանագիր: Այն ներառում էր ֆինանսավորում պրակտիկայի վրա հիմնված դեղագործների համար, հավելյալ 1 միլիոն ֆունտ՝ փոխհատուցման ծախսերի ավելացման համար, 1,8 միլիոն ֆունտ՝ բնակչության աճի պատճառով, և 1,5 միլիոն ֆունտ՝ տարածքների արդիականացման համար:

Իռլանդիա
--------

Իռլանդիայում կան մոտ 2500 ընդհանուր բժիշկներ, որոնք աշխատում են խմբակային պրակտիկաներում, առաջնային խնամքի կենտրոններում, առանձին պրակտիկաներում և առողջապահական կենտրոններում:

Ավստրալիա
---------

Ընդհանուր պրակտիկայի ծառայությունները Ավստրալիայում ֆինանսավորվում են Medicare Benefits Scheme (MBS) շրջանակներում, որը հանրային առողջության ապահովագրության սխեմա է: Ավստրալացիներին անհրաժեշտ է ուղեգիր GP-ից, որպեսզի կարողանան օգտվել մասնագետի խնամքից: Ընդհանուր պրակտիկայով զբաղվող բժիշկների մեծամասնությունը աշխատում է ընդհանուր բժիշկների պրակտիկայում (GPP) այլ բժիշկների հետ, որոնց աջակցում են պրակտիկայի բուժքույրերը և վարչական անձնակազմը: Առողջապահության այլ մասնագետների, ինչպիսիք են դեղագործները, ընդհանուր պրակտիկայում ընդգրկվելու քայլ կա՝ առաջնային բուժօգնություն մատուցելու համար ինտեգրված բազմամասնագիտական առողջապահական թիմ ապահովելու համար:

Հնդկաստան
---------

Ընտանեկան բժշկությունը (FM) որպես բժշկական մասնագիտություն Հնդկաստանում ճանաչվեց միայն 1990-ականների վերջին: Առողջապահության ազգային քաղաքականության համաձայն՝ 2002 թ. ընտանեկան բժշկության մասնագետների սուր պակաս կա: Քանի որ ընտանեկան բժիշկները շատ կարևոր դեր են խաղում մարդկանց մատչելի և համընդհանուր առողջապահություն ապահովելու գործում, Հնդկաստանի կառավարությունն այժմ խթանում է ընտանեկան բժշկության պրակտիկան՝ ներմուծելով հետբուհական ուսուցում DNB (Դիվանագետների ազգային խորհուրդ) ծրագրերի միջոցով:

Ասպիրանտուրայի համար նախատեսված տեղերի խիստ պակաս կա, ինչը մեծ պայքարի, դժվարությունների և կարիերայի խոչընդոտ է առաջացրել նոր որակավորում ունեցող բժիշկների համար, որոնք նոր են ավարտել բժշկական դպրոցը: Ընտանեկան բժշկության ուսուցման տեղերը պետք է իդեալականորեն լրացնեն այս բացը և թույլ տան ավելի շատ բժիշկների շարունակել ընտանեկան բժշկության կարիերան: Այնուամենայնիվ, այս մասնագիտության ընդունումը, իրազեկումը և զարգացումը դանդաղ են ընթանում:

Չնայած ընտանեկան բժշկությունը երբեմն կոչվում է ընդհանուր պրակտիկա, Հնդկաստանում դրանք նույնական չեն: Բժշկության շրջանավարտը, ով հաջողությամբ ավարտել է Բժշկության բակալավրի, վիրաբուժության բակալավրի (MBBS) դասընթացը և գրանցվել է Հնդկական բժշկական խորհրդում կամ որևէ պետական բժշկական խորհրդում, համարվում է ընդհանուր բժիշկ: Ընտանեկան բժիշկը, այնուամենայնիվ, առաջնային խնամքի բժիշկ է, ով մասնագիտական վերապատրաստում է անցել ընտանեկան բժշկության կարգապահության ոլորտում:

Հնդկաստանի բժշկական խորհուրդը պահանջում է եռամյա օրդինատուրա ընտանեկան բժշկության մասնագիտության համար, ինչը հանգեցնում է ընտանեկան բժշկության ոլորտում բժշկության դոկտորի (MD) կամ ընտանեկան բժշկության ազգային խորհրդի (DNB) դիվանագետի մրցանակին:

Քննությունների ազգային խորհուրդը ընտանեկան բժշկության օրդինատուրայի ծրագրեր է անցկացնում իր կողմից հավատարմագրված ուսումնական հիվանդանոցներում: Եռամյա օրդինատուրայի հաջող ավարտից հետո թեկնածուներին շնորհվում է Ազգային խորհրդի դիվանագետ (ընտանեկան բժշկություն): DNB (FM) ուսումնական ծրագիրը ներառում է. (1) բժշկություն և հարակից գիտություններ. (2) վիրաբուժություն և հարակից գիտություններ. 3) մոր և մանկան առողջությունը. (4) հիմնարար գիտություններ և համայնքի առողջություն: Իրենց եռամյա օրդինատուրայի ընթացքում թեկնածուները ստանում են ինտեգրված ստացիոնար և ամբուլատոր ուսուցում: Նրանք նաև դաշտային ուսուցում են անցնում համայնքային առողջապահական կենտրոններում և կլինիկաներում:

Հնդկաստանի Բժշկական խորհուրդը թույլ է տալիս հավատարմագրված բժշկական քոլեջներին (բժշկական դպրոցներին) անցկացնել նմանատիպ օրդինատուրայի ծրագիր ընտանեկան բժշկության ոլորտում: Եռամյա օրդինատուրան հաջողությամբ ավարտելու դեպքում թեկնածուներին շնորհվում է բժշկական գիտությունների դոկտոր (ընտանեկան բժշկություն).  : AIIMS ինստիտուտներից մի քանիսը նաև վերջին տարիներին սկսել են MD կոչվող դասընթաց համայնքային և ընտանեկան բժշկության մեջ: Թեև Հնդկաստանում որակյալ ընտանեկան բժիշկների սուր պակաս կա, հետագա առաջընթացը դանդաղ է:

Հնդկական բժշկական ասոցիացիայի ընդհանուր պրակտիկաների քոլեջը առաջարկում է ընտանեկան բժշկության մեկամյա դիպլոմ (DFM), հեռավար կրթական ծրագիր, Կոլոմբոյի համալսարան, Շրի Լանկա, Բժշկության հետբուհական ինստիտուտի, ընդհանուր առմամբ առնվազն հինգ տարվա փորձ ունեցող բժիշկների համար: ընդհանուր պրակտիկա. Քանի որ Հնդկաստանի բժշկական խորհուրդը պահանջում է եռամյա օրդինատուրա ընտանեկան բժշկության մասնագիտության համար, այս դիպլոմները Հնդկաստանում ճանաչված որակավորում չեն:

Քանի որ Հնդկաստանի առողջության պահպանման առաջնային և երկրորդային մակարդակների կարիքը հսկայական է, բժշկական մանկավարժները կոչ են արել համակարգային փոփոխություններ կատարել՝ ընտանեկան բժշկությունը բակալավրիատի բժշկական ուսումնական ծրագրում ներառելու համար: Որոշ ծրագրեր, ինչպիսին է «Buzurgo Ka Humsafar»-ը, օգնում են առաջնային խնամքի աճող կարիքներին՝ անցկացնելով սոցիալական իրազեկման սեմինարներ և մեծահասակների պատվաստման ճամբարներ:

Վերջերս օրդինատուրայում վերապատրաստված ընտանեկան բժիշկները ստեղծեցին Հնդկաստանի ընտանեկան բժիշկների ակադեմիան (AFPI): AFPI-ն ընտանեկան բժիշկների ակադեմիական ասոցիացիա է, որն ունի պաշտոնական լրիվ դրույքով օրդինատուրա (DNB Family Medicine) ընտանեկան բժշկության ոլորտում: Ներկայումս կան մոտ երկու հարյուր ընտանեկան բժշկության օրդինատուրայի ուսուցման վայրեր, որոնք հավատարմագրված են Հնդկաստանի քննությունների ազգային խորհրդի կողմից, որոնք տարեկան տրամադրում են շուրջ 700 ուսումնական հաստիք: Այնուամենայնիվ, կան տարբեր խնդիրներ, ինչպիսիք են ակադեմիական ընդունումը, հավատարմագրումը, ուսումնական ծրագրերի մշակումը, վերապատրաստման միասնական ստանդարտները, ֆակուլտետի զարգացումը, առաջնային խնամքի ոլորտում հետազոտությունները և այլն, որոնք հրատապ ուշադրության կարիք ունեն, որպեսզի ընտանեկան բժշկությունը ծաղկի որպես ակադեմիական մասնագիտություն Հնդկաստանում: Հնդկաստանի կառավարությունը 2002 թվականին Առողջապահության ազգային քաղաքականության մեջ հայտարարել է Ընտանեկան բժշկությունը որպես մարդկային ռեսուրսների զարգացման կենտրոնական ոլորտ: 2002թ. Շարունակվում են քննարկումներ՝ DNB ընտանեկան բժշկության որակավորում ունեցող բազմահմուտ բժիշկների աշխատանքի ընդունելու վերաբերյալ NRHM-ում (Ազգային գյուղական առողջապահական առաքելություն) մասնագետների պաշտոններում: .

Երեք հնարավոր մոդելներ, թե ինչպես ընտանեկան բժիշկները կիրականացնեն իրենց մասնագիտությունը Հնդկաստանում, կարող են զարգանալ, այն է՝ (1) մասնավոր պրակտիկա, (2) պրակտիկա առաջնային բուժօգնության կլինիկաներում/հիվանդանոցներում, (3) որպես խորհրդատու աշխատել երկրորդական/երրորդական խնամքի հիվանդանոցներում:

### Բրիտանական մոդել

Բիրմինգհեմում տեղակայված 15 բժիշկներից բաղկացած խումբը ստեղծել է սոցիալական ձեռնարկություն՝ Pathfinder Healthcare-ը, որը նախատեսում է կառուցել ութ առաջնային առողջության կենտրոն Հնդկաստանում՝ ընդհանուր պրակտիկայի բրիտանական մոդելի հիման վրա: Բժիշկ Նիտի Փալի խոսքերով, առաջնային առողջապահությունը շատ թույլ է զարգացած Հնդկաստանում: Այս կենտրոնները գործելու են կոմերցիոն: Հիվանդներից նախնական խորհրդատվության համար կգանձվի 200-ից մինչև 300 ռուբլ, և նշանակվեն միայն ընդհանուր դեղամիջոցներ, որոնք տրամադրվում են կից դեղատներից:

Ճապոնիա
-------

Ընտանեկան բժշկությունն առաջին անգամ ճանաչվել է որպես մասնագիտություն 2015 թվականին և ներկայումս ունի մոտ 500 հավաստագրված ընտանեկան բժիշկ։ Ճապոնիայի կառավարությունը պարտավորվել է ավելացնել ընտանեկան բժիշկների թիվը՝ փորձելով բարելավել առաջնային բուժօգնության ծախսարդյունավետությունն ու որակը՝ հաշվի առնելով առողջապահական ծախսերի աճը: Ճապոնիայի առաջնային խնամքի ասոցիացիան (JPCA) ներկայումս ընտանեկան բժիշկների ամենամեծ ակադեմիական ասոցիացիան է Ճապոնիայում: JPCA ընտանեկան բժշկության ուսուցման սխեման բաղկացած է եռամյա ծրագրից, որը հաջորդում է երկամյա պրակտիկայի: Ճապոնական բժշկական մասնագիտությունների խորհուրդը սահմանում է մասնագիտական վերապատրաստման ծրագրի չափորոշիչները խորհրդի կողմից հավաստագրված ընտանեկան բժիշկների համար: Ճապոնիան ունի անվճար հասանելիության առողջապահական համակարգ, ինչը նշանակում է, որ հիվանդները կարող են շրջանցել առաջնային խնամքի ծառայությունները: Ընտանեկան բժշկության մասնագետներից բացի, Ճապոնիան ունի նաև 100,000 օրգան-մասնագետ առաջնային խնամքի կլինիկա: Այս կլինիկաներում աշխատող բժիշկները սովորաբար ընտանեկան բժշկության վերաբերյալ պաշտոնական ուսուցում չունեն: 2012թ.-ին ընտանեկան բժշկության կլինիկայում խորհրդատվության միջին տևողությունը 10,2 րոպե էր: Վերջերս հրապարակվել է վերանայման գրականություն, որը մանրամասնում է Ճապոնիայում ընտանեկան բժշկության համատեքստը, կառուցվածքը, գործընթացը և արդյունքը:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Definitions and Policies». *American Board of Family Medicine*. Վերցված է 30 June 2009-ին.
2. ↑  «Family Medicine Specialty Description». American Medical Association. Վերցված է 2 June 2020-ին.
3. ↑  Gandevia, B. (1971). «A history of general practice in australia». *Canadian Family Physician*. **17** (10): 51–61. PMC 2370185. PMID 20468689.
4. ↑  «A oral history of general practice - homepage». *personal.rhul.ac.uk*. Արխիվացված է օրիգինալից 2013-03-31-ին. Վերցված է 2013-03-09-ին.
5. ↑  Simon, Chantal (2009). «From Generalism to Specialty—A Short History of General Practice». *Innovait: Education and Inspiration for General Practice*. **2**: 2–9. doi:10.1093/innovait/inn171. S2CID 72934495.
6. ↑  «Definitions, What is Family Medicine?». *American Academy of Family Physicians*. Արխիվացված է օրիգինալից 22 November 2008-ին. Վերցված է 17 July 2009-ին.
7. ↑  «Global Family Doctor». *Wonca Online*. Արխիվացված է օրիգինալից 20 March 2012-ին.
8. ↑  «Certificates/Longevity». AOBFP. Արխիվացված է օրիգինալից 30 December 2010-ին. Վերցված է 25 August 2012-ին.
9. ↑  «Principles | About CFPC | The College of Family Physicians Canada». Cfpc.ca. Վերցված է 2012-10-28-ին.
10. ↑  «Family Medicine, Scope and Philosophical Statement». American Academy of Family Physicians. Վերցված է 17 July 2009-ին.
11. ↑  «Safety-netting in general practice: how to manage uncertain diagnoses». *NIHR Evidence*. 17 January 2023.
12. ↑  Friedemann Smith, Claire; Lunn, Hannah; Wong, Geoff; Nicholson, Brian D (2022-07-01). «Optimising GPs' communication of advice to facilitate patients' self-care and prompt follow-up when the diagnosis is uncertain: a realist review of 'safety-netting' in primary care». *BMJ Quality & Safety* (անգլերեն). **31** (7): 541–554. doi:10.1136/bmjqs-2021-014529. ISSN 2044-5415. PMC 9234415. PMID 35354664.
13. ↑  Nesbitt TS (Jan–Feb 2002). «Obstetrics in family medicine: can it survive?» (PDF). *The Journal of the American Board of Family Practice*. **15** (1): 77–9. PMID 11841145.(չաշխատող հղում)
14. ↑  Kinkade S (April 2007). «Evaluation and treatment of acute low back pain». *American Family Physician*. **75** (8): 1181–8. PMID 17477101.
15. ↑  «Facts About Family Medicine». American Academy of Family Physicians. Վերցված է 17 July 2009-ին.
16. ↑  «B. B. Burritt Honored as Health Advocate». *The New York Times*. October 25, 1944. Վերցված է 2017-05-16-ին. «Bailey B. Burritt, known as "the father of the family health movement"...»
17. 1 2 3  Pisacano NJ. «History of the Specialty». American Board of Family Medicine. Վերցված է 2009-06-30-ին.
18. ↑  Adams B (March 17, 1995). «Primary Care: Will more family doctors improve health care?». *CQ Researcher*. **5** (10).
19. ↑  «All providers in pediatrics category».
20. ↑  «Patient Brochure». American Board of Family Medicine. Վերցված է 30 June 2009-ին.
21. ↑  Martin JC, Avant RF, Bowman MA, Bucholtz JR, Dickinson JR, Evans KL, և այլք: (Future of Family Medicine Project Leadership Committee) (Mar–Apr 2004). «The Future of Family Medicine: a collaborative project of the family medicine community». *Annals of Family Medicine*. 2 Suppl 1: S3-32. doi:10.1370/afm.130. PMC 1466763. PMID 15080220.
22. ↑  «Certification Policies». American Board of Family Medicine. Արխիվացված է օրիգինալից 10 January 2016-ին. Վերցված է 30 June 2009-ին.
23. ↑  «Maintenance of Certification for Family Physicians (MC-FP)». American Board of Family Medicine. Արխիվացված է օրիգինալից 3 January 2011-ին. Վերցված է 30 June 2009-ին.
24. ↑  «Fellowship Directory for Family Physicians». American Academy of Family Physicians. Վերցված է 30 June 2009-ին.
25. ↑  «Certificates of Added Qualifications». American Board of Family Medicine. Վերցված է 30 June 2009-ին.
26. ↑  Halsey A (June 20, 2009). «Primary-Care Doctor Shortage May Undermine Health Reform Efforts». *The Washington Post*. Վերցված է 12 November 2012-ին.
27. 1 2  «Recent Supply Trends, Projections, and Valuation of Services» (PDF). *Testimony Before the Committee on Health, Education, Labor, and Pensions, U.S. Senate*. United States Government Accountability Office. Վերցված է 12 November 2012-ին.
28. ↑  «2009 Match Summary and Analysis». American Academy of Family Physicians. Վերցված է 17 July 2009-ին.
29. ↑  «Family Physician Workforce Reform». American Academy of Family Physicians. Վերցված է 17 July 2009-ին.
30. ↑  «AAFP Hosts Launch of 25 x 2030 Student Choice Collaborative». American Academy of Family Physicians. Վերցված է 25 July 2019-ին.
31. ↑  Kelly C, Coutinho AJ, Goldgar C, և այլք: (February 2019). «Collaborating to Achieve the Optimal Family Medicine Workforce». *Family Medicine*. **51** (2): 149–158. doi:10.22454/FamMed.2019.926312. PMID 30736040.
32. ↑  «What family physicians are earning». *www.aafp.org* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2023-11-19-ին.
33. ↑  Bodenheimer T, Grumbach K, Berenson RA (June 2009). «A lifeline for primary care». *The New England Journal of Medicine*. **360** (26): 2693–6. doi:10.1056/NEJMp0902909. PMID 19553643.
34. ↑  «Physician burnout: It's not you, it's your medical specialty». *American Medical Association*. 3 August 2020. Վերցված է 7 July 2020-ին.
35. ↑  «Practice Options». Family Medicine Interest Group. Արխիվացված է օրիգինալից 15 September 2010-ին. Վերցված է 30 June 2009-ին.
36. ↑  Timmins, Nicholas (1995). *The five giants*. Fontana. էջ 107. ISBN 0006863183.
37. ↑  «Lloyd George Envelope». *ganfyd*. Արխիվացված է օրիգինալից 2013-05-28-ին. Վերցված է 2023-09-15-ին.
38. ↑  *Royal Commission on the NHS Chapter 7*. HMSO. July 1979. ISBN 0101761503. Վերցված է 19 May 2015-ին.
39. ↑  Kmietowicz, Zosia (7 January 2006). «A century of general practice». British Medical Journal. PMC 1325136.
40. ↑  «Nearly 600 GP practices closed since 2010». Health Service Journal. 14 July 2015. Վերցված է 23 September 2015-ին.
41. ↑  «General practice in the UK» (PDF). British Medical Association. April 2017. Վերցված է 6 July 2017-ին.(չաշխատող հղում)
42. ↑  «Number of GP practices drops by more than 650 in four years». GP Online. 20 June 2017. Վերցված է 16 July 2017-ին.
43. ↑  «Embracing island life as a GP in Shetland». Pulse. 27 June 2016. Վերցված է 6 July 2017-ին.
44. ↑  «Number of registered patients per GP rises to almost 2,100». Pulse. 11 July 2019. Վերցված է 25 August 2019-ին.
45. ↑  «Half of all GP surgery buildings 'unfit' for purpose». Building Better Healthcare. 27 February 2019. Վերցված է 12 April 2019-ին.
46. ↑  «Primary care has transformed into a 'dial-in' or 'click first' service». Health Service Journal. 27 March 2020. Վերցված է 29 March 2020-ին.
47. ↑  «NHS England says almost 90% of GPs work part time in response to Pulse survey». Pulse. 8 May 2019. Վերցված է 7 July 2019-ին.
48. ↑  «Jeremy Hunt: The NHS is turning a corner - and I want GPs at the heart of it». GP Online. 20 June 2017. Վերցված է 16 July 2017-ին.
49. ↑  «10 ways a vanguard improved care». Healthcare Leader. 1 July 2017. Արխիվացված է օրիգինալից 2017-08-23-ին. Վերցված է 23 August 2017-ին.
50. ↑  «Revealed: Next 67 areas recruiting 'clinical pharmacists'». Chemist & Druggist. 18 July 2017. Վերցված է 19 July 2017-ին.
51. ↑  «Primary care 'Care navigators' to help free up GP schedules». Pharmaceutical Journal. 28 September 2017. Վերցված է 23 December 2017-ին.
52. ↑  «How is primary and secondary care integration impacting trusts?». Healthcare Leader. 22 June 2017. Արխիվացված է օրիգինալից 2018-01-24-ին. Վերցված է 16 July 2017-ին.
53. ↑  «'GP federations' are the future of the NHS». Telegraph. 11 March 2010. Արխիվացված օրիգինալից 2022-01-12-ին. Վերցված է 23 May 2017-ին.
54. ↑  «Millions of 'unnecessary' GP visits are for coughs and colds, says LGA». Commissioning Review. 7 November 2016. Արխիվացված է օրիգինալից 2016-12-20-ին. Վերցված է 15 December 2016-ին.
55. ↑  «GP contacts with patients up 7.5% in two years». GP Online. 1 June 2017. Վերցված է 6 July 2017-ին.
56. 1 2  Irving, Greg; Neves, Ana Luisa; Dambha-Miller, Hajira; Oishi, Ai; Tagashira, Hiroko; Verho, Anistasiya; Holden, John (2017). «International variations in primary care physician consultation time: A systematic review of 67 countries». *BMJ Open*. **7** (10): e017902. doi:10.1136/bmjopen-2017-017902. PMC 5695512. PMID 29118053.
57. ↑  Hobbs, F D Richard; Bankhead, Clare; Mukhtar, Toqir; Stevens, Sarah; Perera-Salazar, Rafael; Holt, Tim; Salisbury, Chris (2016). «Clinical workload in UK primary care: A retrospective analysis of 100 million consultations in England, 2007–14». *The Lancet*. **387** (10035): 2323–2330. doi:10.1016/S0140-6736(16)00620-6. PMC 4899422. PMID 27059888.
58. ↑  «More patients waiting longer than a week for GP appointments». Guardian. 6 July 2017. Վերցված է 7 July 2017-ին.
59. ↑  «One in 10 patients waiting three weeks to see GP, figures reveal». ITV. 7 December 2018. Վերցված է 10 December 2018-ին.
60. ↑  «NHS GP practice sets up a private service - by paying up to £145 to jump the queue». Southern Daily Echo. 6 February 2017. Վերցված է 14 July 2017-ին.
61. ↑  «Cherry picking fears confirmed as 7,000 new patients join GP at Hand». GP Online. 18 December 2017. Վերցված է 25 December 2017-ին.
62. ↑  «Official data demonstrates rapid rise of remote GP consultations». Health Service Journal. 30 April 2020. Վերցված է 8 June 2020-ին.
63. ↑  «GP services run by private firms 'worse for patients'». GP Online. 3 November 2017. Վերցված է 25 December 2017-ին.
64. ↑  «2o GP surgeries face closure». Belfast Telegraph. 19 January 2017. Վերցված է 7 July 2017-ին.
65. ↑  «NI GPs move step closer to leaving health service». BBC News. 25 January 2017. Վերցված է 7 July 2017-ին.
66. ↑  «Funding boost for general practice in Northern Ireland». OnMedica. 11 June 2018. Վերցված է 31 August 2018-ին.
67. ↑  «General Practitioners or Family Doctors». *Health Service Executive*. Վերցված է 6 July 2017-ին.
68. ↑  Page, Amy T.; Somers, George T. (2015). «The pharmacist in a primary healthcare setting». *Journal of Pharmacy Practice and Research* (անգլերեն). **45** (3): 257–258. doi:10.1002/jppr.1136. ISSN 2055-2335.
69. ↑  Beswal G (July 2013). «Family Medicine: A Solution for Career Inequalities among Doctors in India». *Journal of Family Medicine and Primary Care*. **2** (3): 215–7. doi:10.4103/2249-4863.120713. PMC 3902674. PMID 24479085.
70. ↑  «Welcome To National Board Of Examination». Natboard.edu.in. 2012-10-17. Վերցված է 2012-10-28-ին.
71. ↑  Bulletin of Information for Diplomate of National Board in Family Medicine (New Rules)
72. ↑  Minimum Qualifications for Teachers in Medical Institutions Regulations - 1998, table 1.
73. ↑  Postgraduate Medical Education Regulations 2000, schedule A.
74. ↑  «News Letter» (PDF). *Indian Medical Association*. 6 February 2009. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) February 17, 2010-ին.
75. ↑  Zachariah P (September 9, 2009). «Rethinking medical education in India». *The Hindu*. Վերցված է 12 November 2012-ին.
76. ↑  «Diagnostic camp for women for the awareness of breast cancer and diabetes». *Dainik Bhaskar*. 29 December 2017.
77. ↑  «National Health Policy 2002». Ministry of Health & Family Welfare, Government of India. Արխիվացված է օրիգինալից 4 November 2010-ին.
78. ↑  «Academy of Family Physicians of India».
79. ↑  «GPs export NHS model of general practice to India». Pulse. 4 January 2012. Վերցված է 6 July 2017-ին.
80. 1 2  Takamura A (September 2016). «The new era of postgraduate certified general practice training in Japan». *Education for Primary Care*. **27** (5): 409–412. doi:10.1080/14739879.2016.1220235. PMID 27658321. S2CID 25578522.
81. ↑  Takemura Y (2003). «Family medicine: What does it mean in Japan?». *Asia Pacific Family Medicine*. **2** (4): 188–192. doi:10.1111/j.1444-1683.2003.00094.x.
82. ↑  «About Us». Japan Primary Care Association.
83. ↑  Irving G, Neves AL, Dambha-Miller H, Oishi A, Tagashira H, Verho A, Holden J (November 2017). «International variations in primary care physician consultation time: a systematic review of 67 countries». *BMJ Open*. **7** (10): e017902. doi:10.1136/bmjopen-2017-017902. PMC 5695512. PMID 29118053.
84. ↑  Kato D (April 2019). «Building primary care in Japan: Literature review». *Journal of General and Family Medicine*. **20** (5): 170–179. doi:10.1002/jgf2.252. PMC 6732569. PMID 31516802.

Գրականություն
-------------

* William G. Rothstein (1987). *American Medical Schools and the Practice of Medicine: A History*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-536471-2.