Սադդամ Հուսեյնի կողմից իրականացված Հալաբջայի քիմիական հարձակման զոհերի գերեզմանատունը
**Քրդատյացություն** («քուրդ» + հուն․՝ φόβος «վախ») կամ **հակաքրդականություն,** թշնամանք, վախ, անհանդուրժողականություն կամ ռասիզմ քրդերի, Քուրդիստանի, քրդական մշակույթի կամ քրդական լեզվի նկատմամբ։

Այս տեսակետը ունեցող անձին անվանում են «քրդատյաց» կամ «քրդաֆոբ»։

Ծագում և պատմություն
--------------------

«Հակաքուրդիզմ» տերմինը, ամենայն հավանականությամբ, առաջին անգամ օգտագործվել է ֆրանսիացու կողմից, ով այն օգտագործել է նկարագրելու համար Իրաքում և Թուրքիայում հակաքուրդ տրամադրությունները քսաներորդ դարի կեսերին կամ վերջին։ Շատ հակաքրդական տրամադրությունների արդյունքում մտավախությունների շուրջ քրդական ազգայնական ձգտումների անկախ Քուրդիստանի և ի պատասխան ծայրահեղ ազգայնական գաղափարախոսության նպաստել պետությունների, որոնք վերահսկում են Քուրդիստանը։

Թուրքիայում քրդական ինքնությունը պաշտոնապես մերժվեց մի պետության կողմից, որը ձգտում էր թուրքացնել թուրք քրդերին։ Քրդերենը և «քուրդ» ինքնությունը չեն ճանաչվում Սահմանադրությամբ։ Քրդական դրոշն ու քրդերենի ուսուցումն անօրինական են։ Մինչև 2013 թվականը Q, W և X տառերն արգելված էին, քանի որ դրանք առկա են քրդական, բայց ոչ թուրքական այբուբենում։ Թուրքական կառավարությունը օրինականացրեց ռասիզմը և վճարեց թուրք գիտնականներին տեսություններ դասավանդելու համար, որոնք ժխտում էին քրդերի գոյությունը։ Դրա օրինակն է «Կուրտ-կարտերի տեսությունը», որը պնդում էր, որ քրդերը պարզապես թուրքեր են, որոնց անունը գալիս է «Կուրտ-կարտերի» ձայնից, որը մարդիկ արձակում էին, երբ քայլում էին Թուրքիայի լեռնային հարավ-արևելքի ձյան միջով։ Թուրք դիվանագետները ազգային գաղտնի ծառայության կողմից վերապատրաստվել են, որ քրդերն ու քրդերենը գոյություն չունեն։ Թուրքիայի նախագահ Քենան Էվրենը նույնպես այդ մասին հայտարարել է իր նախընտրական հանրահավաքների ժամանակ։ Տարբեր թուրք ազգայնական քաղաքական կուսակցություններն ու խմբերը Թուրքիայում հաջողությամբ իրականացրել են արշավներ՝ օգտագործելով թուրք ժողովրդի ընդհանուր հակաքրդական տրամադրությունները։ Թուրքական պետությունը «ահաբեկչության դեմ պայքարն» օգտագործում է քրդական շրջաններ ռազմական ներխուժումն արդարացնելու համար։

Արաբական աշխարհում հակաքրդական տրամադրություններն ուժեղացան Միացյալ Արաբական Հանրապետության կազմավորման ժամանակ։ Այդ ժամանակ Գամալ Աբդել Նասերը վարում էր նոր հանրապետության արաբացման քաղաքականություն՝ Սիրիայում քրդերի շրջանում քաղաքական այլախոհությունը ճնշելու միջոցով։ Միավորված Արաբական Հանրապետության փլուզումից հետո Սիրիան պաշտոնապես հայտարարվել է Սիրիայի Արաբական Հանրապետություն՝ հիմնվելով նույն արաբական ազգայնական քաղաքականության վրա։

Հակաքրդական տրամադրություններ կային նաև Իրաքում, որտեղ մեծ քրդական բնակչություն կա։ Այն դրսևորվեց ցեղասպանության և Սադդամ Հուսեյնի «Անֆալ» արշավի տեսքով Հարավային Քուրդիստանում։

Ներկայիս իրավիճակ
-----------------

Իրաքի և Սիրիայի քրդերը ներքաշվել են Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետության դեմ պատերազմի մեջ։ Այս հակամարտության վերաբերյալ քուրդ ժողովրդի իրազեկվածության բարձրացման արդյունքում ուժեղացել է նաև հակաքուրդիզմը։ Մեծ Բրիտանիայում քրդական խանութի սեփականատերը հարձակման է ենթարկվել իրանցու կողմից, որը հանդես էր գալիս քրդերի ցեղասպանության օգտին.

2014 թվականի նոյեմբերին քուրդ ֆուտբոլիստ Դենիզ Նաքին հարձակման զոհ էր դարձել Թուրքիայում։ Նաքին, ով խաղում էր թուրքական ակումբում, հարձակման է ենթարկվել թուրքերի կողմից, երբ նա Անկարայում սնունդ էր գնում։ Միջադեպը տեղի է ունեցել այն բանից անմիջապես հետո, երբ Նաքին հայտարարել է, որ ինքը քուրդ է և սոցիալական ցանցերում իր աջակցությունն է հայտնել ԴԱԻՇ-ի զինյալների դեմ պայքարող քրդական խմբերին։ Մի քանի հարձակվողներ, իբր, հայհոյել են նրան և անվանել «կեղտոտ քուրդ», նախքան նրան ծեծելը, վնասել են ձեռքը և կապտուկել աչքի տակ։ Այդ ժամանակից ի վեր Նաքին լքել է Թուրքիան և վերադարձել Եվրոպա, որտեղ մտադիր է շարունակել իր ֆուտբոլային կարիերան։

2022 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Փարիզի տասներորդ շրջանում զինված անձը հարձակվել է քրդական մշակութային կենտրոնի վրա։ Հարձակման հետևանքով զոհվել է քուրդ ազգության երեք մարդ, ևս չորսը վիրավորվել են, այդ թվում՝ հարձակվողը, որը վիրավորվել է ոստիկանության կողմից ձերբակալման ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Yeğen, Mesut (1996). «The Turkish State Discourse and the Exclusion of Kurdish Identity». *Middle Eastern Studies*. **32** (2): 216–229. doi:10.1080/00263209608701112. ISSN 0026-3206. JSTOR 4283801. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 1-ին. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 12-ին.
2. ↑  «Letters Q, W, And X Were Once Illegal in Turkey». *www.amusingplanet.com* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 1-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 13-ին.
3. ↑  "MGK paid academics to write on ‘kart kurt theory,’ commission report says." Today's Zaman. 25 November 2012.  Արխիվացված 2016-05-30 Wayback Machine
4. 1 2  Karaveli, Halil M. (2010 թ․ հոկտեմբեր). «Reconciling Statism with Freedom, Turkey's Kurdish Opening» (PDF). էջ 49. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2021 թ․ ապրիլի 30-ին.
5. ↑  Bora Kanra (2009). *Islam, Democracy and Dialogue in Turkey: Deliberating in Divided Societies*. Ashgate Publishing, Ltd. էջեր 85–. ISBN 978-0-7546-7878-6. «Источник». Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ փետրվարի 14. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 12-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ unfit URL (link)
6. ↑  «The International Community Must Stop Turkey's Ethnic Cleansing Plans in Northern Syria». *Belfer Center for Science and International Affairs* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ սեպտեմբերի 9-ին. Վերցված է 2021 թ․ սեպտեմբերի 9-ին.
7. ↑  «Reality Check: How many attacks did Turkey face from Afrin?». *BBC News* (բրիտանական անգլերեն). 2018 թ․ մարտի 20. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ փետրվարի 15-ին. Վերցված է 2021 թ․ սեպտեմբերի 9-ին. `{{cite news}}`: More than one of `|accessdate=` and `|access-date=` specified (օգնություն)
8. ↑  Yildiz, Kerim. The Kurds in Syria: The Forgotten People. Palgrave Macmillan. 2005
9. ↑  Anderson, Liam. Avoiding Ethnic Conflict in Iraq: Some Lessons from the Aland Islands. Wright State University, UK. 2010.
10. ↑  Crouch, Giulia (2015 թ․ փետրվարի 10). «Kurdish staff told 'IS are doing the right thing by killing all the Kurds' in their Cheltenham shop». *Gloucestershire Echo*. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ փետրվարի 11-ին. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 12-ին. `{{cite news}}`: More than one of `|archivedate=` and `|archive-date=` specified (օգնություն); More than one of `|archiveurl=` and `|archive-url=` specified (օգնություն)
11. ↑  "Footballer Deniz Naki flees Turkey for Germany after attack." Girit, Selin. 5 November 2014.  Արխիվացված 2021-03-08 Wayback Machine
12. ↑  Press, The Associated (2022 թ․ դեկտեմբերի 23). «3 people died when a shooter targeted a Kurdish cultural center in Paris». *NPR*. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ դեկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 26-ին.
13. ↑  Par Aubin Laratte, Jean-Michel Décugis et Nicolas Goinard Le 23 décembre 2022 à 14h04, Modifié Le 23 Décembre 2022 À 15h54 (2022 թ․ դեկտեմբերի 23). «Attaque à Paris : ce que l'on sait du suspect, William M. déjà connu pour avoir agressé des migrants». *leparisien.fr* (ֆրանսերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ դեկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 26-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link) CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)