recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Ամանորի գիշեր»** (ռուս.՝ Новогодняя ночь), խորհրդային նկարված մուլտիպլիկացիոն կինոնկար, որը 1948 թվականին նկարահանել են ռեժիսորներ Օլգա Խոդատաևան և Պյոտր Նոսովը «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիայում։ Հետպատերազմյան շրջանի խորհրդային Ամանորի մասին առաջին մուլտֆիլմն է։ Անտառի ոգին մուլտֆիլմի գլխավոր անտագոնիստական է։

Ձմեռ պապի կերպարը փոխ է առնված նախապատերազմական «Ձմեռ պապն ու գորշ գայլը» մուլտֆիլմից։

Սյուժե
------

Մինչև Նոր տարին մնացել են հաշված օրեր։ Ձմեռ պապը մեկնում է անտառ, որպեսզի տոնածառի եղևնի բերի։ Այնտեղ հանդիպում է Անտառի ոգուն՝ ում հետ սկսում է վիճաբանել, թե ի՞նչն է ավելի լավ՝ թռչող գորգը, թե՞ իսկական ինքնաթիռը։ Արդյունքում Անտառի ոգին, իհարկե, պարտվում է, քանի որ հետ է ընկել կյանքի ընթացքից։ Այդ պատճառով էլ իր ձեռքով երեխաներին է հասցնում անտառի ամենագեղեցիկ եղևնին՝ ոսկեգույն կոներով։

Ստեղծողներ
----------

* Սցենարի հեղինակ և բեմադրիչ - Օլգա Խոդատաևա, Պյոտր Նոսով
* Բանաստեղծություններ - Միխայիլ Վոլպին
* Նկարիչ - Պյոտր Նոսով
* Կոմպոզիտոր - Գրիգորի Լոբաչով
* Օպերատոր - Միխայիլ Դրույան
* Հնչյունային օպերատոր - Ս. Ռենսկի
* Տեխնիկական օգնական - Կ. Ապեստինա
* Մոնտաժի օգնական - Ա. Ֆիրսովա
* Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ - Ելենա Խլուդովա, Լիդիա Ռեզցովա, Լև Պոպով, Նիկոլայ Ֆյոդորով, Տատյանա Ֆյոդորովա, Լև Պոզդնեև, Նայիլ Դրագունով, Անատոլի Բիրուլին, Լև Ժդանով, Մստիսլավ Կուպրաչ
* Նկարիչ դեկորատորներ - Ն. Վերեշչագինա, Ն. Խոլմոգորցև
* Տնօրեն - Ն. Ցոֆնաս
* Դերերը հնչյունավորել են՝

Գեորգի Միլլյար - Անտառի ոգի (տիտրերում նշված չէ),
Վալենտինա Սպերանտովա - Ամանոր (տիտրերում նշված չէ)

Տեսաթողարկում
-------------

Մուլտիպլիկացիոն կինոնկարը վերաթողարկվել է VHS տեսաերիզներով (1980-ական, 2000-ական թվականներ) և DVD (2000-ական թվականներ) մուլտֆիլմների ժողովածուներում՝ «Երբ վառվում են տոնածառի լույսերը», «Ձմեռ պապիկի հեքիաթներ», ժողովածու № 5, «Հեքիաթին հյուր։ Թողարկում 2»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Георгий Бородин*. Образ Деда Мороза в российской анимации октябрь 2007
2. 1 2   (ru-RU) *«Новогодняя ночь» (1948)*, վերցված է 2018-11-03

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Новогодняя ночь» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
|  |
| --- |
| **Տափակ ճպուռ** |
| Տափակ ճպուռՏափակ ճպուռ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Ճպուռներ (Odonata) |
| **Ընտանիք** | Իսկական ճպուռներ (Libellulidae) |
| **Ցեղ** | **Sympetrum** |
| **Տեսակ** | **Տափակ ճպուռ** *(S. depressiusculum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Sympetrum depressiusculum***Selys, 1841 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Տափակ ճպուռ** (լատ.՝ Sympetrum depressiusculum), իսկական ճպուռների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

29-34 մմ երկարությամբ մանր ճպուռ է։ Էգի և ոչ սեռահասուն արուների գունավորումը դեղին է՝ վերևից փոքր-ինչ ավելի մուգ, իսկ սեռահասուն արուների մարմնի վերին մասը կարմիր է, փորիկի 4-8-րդ հատվածների կողքերին կան սև գույնի և եռանկյունաձև նեղ երկայնակի բծեր։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայում՝ Հոլանդիայից և Ֆրանսիայից դեպի արևելք՝ Սիբիրի հարավով մինչև Խաբարովսկ և Մանջուրիա, տեղ-տեղ հանդիպում է Միջին Ասիայում, Ադրբեջանում և Հայաստանում։ Հայաստանում հայտնի է միայն Սյունիքի մարզից՝ Կապան քաղաքի և Արծվանիկ գյուղի շրջակայքում։

Էկոլոգիա
--------

Հայաստանում հանդիպում է անտառային գոտում, կանգնած ջրերով ջրավազններում, կարող է հանդիպել նաև ջրից դուրս հեռու վայրերում։ Սովորաբար բազմանում է բավականին խոշոր, բայց ոչ խորը ջրամբարներում՝ ներառյալ ջրածածկ դաշտերը։ Եվրոպայում թռչում է հունիս-նոյեմբեր ամիսներին, իսկ Հայաստանում՝ հուլիսին։ Տարվա ընթացքում կարող է տալ 2 սերունդ։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես անհետացող տեսակ։

Հազվադեպ հայտնի են եզակի հայտնաբերումներ։ Թվաքանակի փոփոխության միտումները պարզված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոնները բացահայտված չեն։

Պահպանության միջոցառումները չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |
**Գոծիքավորում**, լարային, փողային, սիմֆոնիկ նվագախմբերի կամ գործիքային այլ անսամբլի համար երաժշտական երկը շարադրելու արվեստ։ Հիմնվում է ամեն մի գործիքի (նրանց միատարր և բազմատարր զուգորդումների) տեխնիկական ու արտահայտչական հնարավորություններն առավել արդյունավետ օգտագործելու, ստեղծագործության մտահղացման համեմատ նրանցից համապատասխան հնչողություն ու երանգ ստանալու, մասնավորապես՝ ուժային ու գունային հակադրություններ գոյացնելու վրա։ Որպես կանոն կազմում է երաժշտական երկի ստեղծագործման բուն պրոցեսի մասը կամ շարունակությունը։

Պատմություն
-----------

Գործիքավորման զարգացումը կապված է եղել երաժշտական արվեստի ընդ–հանուր զարգացման, ոճերի հաջորդափոխման, նոր գործիքների ստեղծման և հևերի բարելավման, ինչպես նաև նվագի տեխնիկայի կատարելագործման հետ։ XVII դ․ կիրառվում էր նվագախմբային երաժշտության պարտիտուրային շարադրումը, մինչ այդ կոմպոզիտորները չէին գործիքավորում իրենց երկերը, ուստի միևնույն երկը տարբեր նվագախմբերում տարբեր էր հնչում։ Գործիքավորման կայուն և ռացիոնալ ավանդներ ստեղծելու մեջ մեծ ծառայություն ունեն վիեննական դասական դպրոցի ներկայացուցիչներ Յո․ Տայդնը, Վ․ Ա․ Մոցարտը, Լ․ Բեթհովենը։ Նրանց շրջանից մինչև Բրամսը Գոծիքավորման ավանդական դարձած տեխնիկան էր՝ ջութակներին տալ կարևոր նվագամասը, փայտյա փողայինները և վալդհոռնը գործածել խնայողաբար, որպես գունային էֆեկտ, փողը և տրոմբոնը պահել զանգվածային հնչողության ծայրագույն էֆեկտների համար և հարվածայինները կիրառել գլխավորապես ռիթմական նպատակներով։ Գործիքավորման արվեստն առանձնապես զարգացել է XIX—XX դդ․ ծրագրային երաժշտության գեղարվեստական սկզբունքների և ռոմանտիկական օպերայի զարգացմանը համեմատ։ Հ․ Բեռլիոզը, Ֆ․ Լիաոը, Ռ․ Վագները մեծացրին նվագախումբը, առանձին նվագամասեր տարբերակեցին ավելի նրբորևն, մասնավորապես ավելացրին փողայինների մենանվագային դերը։ Ռ․ Շտրաուսը, Մ․ Ռավելը, Ի․ Ստրավինսկին, Բ․ Բարտոկը ավելի ազատ օգտվեցիև նվագախմբային գույներից, հաճախ լարայիններին հատկացնելով գունային էֆեկտը, փողայիններին (մասնավորապես փողին)՝ գլխավոր մեղեդիական նվագամասը, հարվածայիններին՝ ինքնուրույն և ցայտուն դեր։ Գործիքավորման միջոցով սիմֆոնիկ նվագախմբի արտահայտչական հնարավորություններն ընդլայնել են նաև Մ․ Գլինկան, Պ․ Չայկովսկին, Ն․ Ռիմսկի-Կորսակովը և ուրիշներ։ Նրանց ավանդները զարգացնում են սովետական կոմպոզիտորները։ Գործիքավորման կոմպոզիտորական անհատականություն, բնորոշություն դրսևորող միջոցներից է։ Այս առումով առանձնապես աչքի են ընկնում Ա․ Սպենդիարյանի, Ա․ Խաչատրյանի, Գ․ Եղիազարյանի երկերը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 175)։*  |
Ամանորը Ֆինլանդիայում
**Ամանորը Ֆինլանդիայում**, պետական տոն, որը նշվում է Գրիգորյան օրացույցի համապատասխան(դեկտեմբերի 31-ի երեկոյից հունվարի 1-ը)։ Ծննդյան տոնը Ֆինլանդիայում նախորդում է Ամանորին և նշվում է երեկոյան ժամը 24-ից մինչև դեկտեմբերի 25-ը։

Ավանդույթներ
------------

Դեկտեմբերի 31-ին խանութները և հիմնարկությունները աշխատում են ավելի պակաս ժամանակով, իսկ տրանսպորտը աշխատում է հնգժամյա չվացուցակով։ Հելսինկյան մետրոպոլիտենը աշխատում է երկու ժամ ավելի սովորական գրաֆիկից, Իսկ տրամվայները Սենատի հրապարակի շրջանում երթևեկում են փոխված երթուղով կապված տեղի ունեցող տոնական միջոցառումների հետ։ Այսպիսի կարգուկանոնը գալիս է դեռևս 1928 թվականից։ Ավանդույթի համաձայն՝ Ժողովրդին ուղղված ամանորյա շնորհավորանքներով հանդես է գալիս ոչ թե նախագահը, այլ Հելսինկիի քաղաքապետը, և դա հեռարձակվում է ամբողջ երկրով մեկ։ Ամանորյա հրավառությունը փրկարարական ծառայության թույլտվությամբ հատուկ մարդկանց կողմից իրականացվում է կենտրոնական հրապարակում և բնակելի մասերում(18.00 31 դեկտեմբերի մինչև 02.00 1-ը հունվարի)։ Անվտանգության և կարգուկանոնի պահպանման համար արգելվում է հրավառությունը 18 տարին չլրացած անձանց կողմից։ Ֆինլանդիայում օգտագործվում է միայն ՍԵ մակնիշի կամ Թուկիսի կողմից թույլատրելի հրավառությունները։ Հունվարի 1-ից հասարակական տրանսպորտը երթևեկում է կիրակնօրյա գրաֆիկով։ Փոխվում են գնացքների հեռավոր երթերի չվացուցակները, խանութները չեն աշխատում։ Ֆինլանդիայում Ամանորին ընդունված չէ նվերներ տալը։ Դա արվում է Ծննդյան տոների նախօրեին՝ դեկտեմբերի 24-ին։

Ամանորյա խոհանոց
----------------

Ֆինլանդիայում Ամանորյա սեղանը Ծննդյան տոնի սեղանի նման ճոխ չէ։ Ֆինլանդացիները այդ օրը նախընտրում են նրբերշիկները և կարտոֆիլով աղցանը։ Ըմպելիքներից գերադասում են գարեջուրը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  С наступающим! Новогодняя памятка // Сайт телерадиокомпании Yleisradio Oy. Служба новостей Yle. — 31 декабря 2012.(Ստուգված է 1 հունվարի 2013)
2. ↑  В Хельсинки главные новогодние торжества пройдут на Сенатской площади // Сайт телерадиокомпании Yleisradio Oy. Служба новостей Yle. — 31 декабря 2012.(Ստուգված է 1 հունվարի 2013)
**Գուգարաց լեռներ**, *Բաբաքարի լեոնաշղթա, Բաբաքյարի լեոնաշղթա, Պապաքարի լեոնաշղթա*, լեռնաշղթա Հայաստանի Լոռու և Տավուշի մարզերի սահմանագլխին, Դեբեդ և Աղստև գետերի ջրբաժանը։ Ձգվում է Բովաքարի լեռների արևելյան եզրից դեպի հյուսիս՝ շուրջ 80 կմ։ Առավելագույն բարձրությունը Դժարսար լեռն է, որը ունի 2245 մ բարձրություն։ Միջին բարձրություն 2000 մ։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Փոքր Կովկասի լեռնային համակարգի արտաքին շղթաներից մեկն է։ Սկսվում է Հալաբի լեռնաշղթայից, տարածվում հյուսիս, ապա հյուսիս-արևելք՝ մինչև Պապաքարի լեռներ։ Երկարությունը (Հալաբի լեռնաշղթայի հետ միասին) մոտ 100 կմ է, միջին բարձրությունը՝ 2000 մ։ Կազմված է ստորին յուրայի հրաբխածին և հրաբխանստվածքային ապարներից։ Գուգարաց լեռնաշղթային բնորոշ են խիստ մասնատվածությունը, էրոզիոն հովիտների խիտ ցանցը և ժայռոտ լեռնակատարները։ Լանջերը զառիթափ են, կտրտված հեղեղատներով։ Տիրապետում է ֆիզիկական հողմնահարումը, որն ուղեկցվում է փլվածքներով և սելավներով։ Ռելիեֆի մասնատվածությունն ու ակտիվ դենուդացիան պայմանավորված են ապարների լիթոլոգիական առանձնահատկություններով և Դժարսար լեռան անտիկլինալի բարձրացման աշխուժացումով։

Ջրագրություն
------------

Գուգարաց լեռնաշղթայից սկիզբ են առնում Սևորդյաց (Չաթինլեռ գագաթից մինչև Սանահին կայարանը), Կայենի (Հաղարծին գետի ակունքներից մինչև Աղստև գետը, Իջևան քաղաքի մոտ), Ոսկեպար (Գոմշավար լեռնագագաթից մինչև Կուրի հովիտը), Մթնասար (Սառնակունք լեռնագագաթից մինչև Ադրբեջանի Գամիրչիլար գյուղը) լեռնաբազուկները։

Օգտակար հանածոներ
-----------------

Օգտակար հանածոներից կան շինանյութեր (ֆելզիտային տուֆ, գրանիտ, հրակայուն կավ, տրավերտին, կվարցային ավազ, կրաքար և այլն), բազմամետաղների, ոսկու, պղնձի, սնդիկի, մոլիբդենի երևակումներ, երկաթի հանքավայր։ Կլիման բարեխառն է՝ համեմատաբար տաք ամառներով և չափավոր ցուրտ ձմեռներով։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը բարձր լեռնայիև գոտում -8 °С է. ստորոտում՝ - 2°С, հուլիսինը՝ համապատասխանաբար 12 °С, 20 °С։ Բացարձակ նվազագույնը -30 °С է, առավելագույնը՝ 35 °С։ Հաստատուն ձյունածածկույթ գոյանում է ամեն տարի։ Տարեկան տեղումները ստորոտում 500 մմ են, բարձր լեռնային գոտում՝ 800 մմ։

Գուգարաց լեռնաշղթայից սկիզբ են առնում Մարց, Շնող, Հաղարծին, Սառնաջուր, Կորխան, Ոսկեպար, Կողբ և այլ գետեր։ Հողաբուսական ծածկույթում առկա է ուղղաձիգ գոտիականությունը։ Գերակշռում են լեռնաանտառային և լեռնամարգագետնային հողերը՝ հաճարենու, կեչու, կաղնու անտառներով ու ալպյան մարգագետիններով։ Կենդանական աշխարհին բնորոշ են այծյամը, վարազը, արջը, անտառային կատուն։ Շատ են կրծողներն ու թռչունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 35 — 150 էջ։
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 967 — 992 էջ։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 240)։*  |
**Յան Լեխոն** (լեհ.՝ Jan Lechoń, մարտի 13, 1899(1899-03-13), Վարշավա, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 8, 1956(1956-06-08), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), լեհ բանաստեղծ, գրական և թատերական քննադատ։

Կենսագրություն
--------------

1916-1920 թվականներին սովորել է Վարշավայի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետում։ Գրական աշխարհում իր նորամուտը նշել է 14 տարեկանում։ Նա «Скамандр» գրական խմբի հիմնադիրներից մեկն էր, որում ընդգրկված էին Յուլիան Տուվիմը, Անտոնի Սլոնիմսկին, Յարոսլավ Իվաշկևիչը։

1921 թվականին փորձել է ինքնասպան լինել։

1930-1939 թվականներին եղել է Փարիզում Լեհաստանի դեսպանության մշակութային կցորդը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում, Ֆրանսիայի ավերումից հետո Իսպանիայով և Պորտուգալիայով ճանապարհվել է Բրազիլիա, հետագայում տեղափոխվել է Միացյալ Նահանգներ և հաստատվել Նյու Յորքում։ Նա համագործակցել է և եղել է ԱՄՆ-ում գործող լեհական պարբերականների խմբագիր։

Ինքնասպանություն է գործել` նետվելով Նյու Յորքի երկնաքերի պատուհանից։ 1991 թվականին մոխիրը վերաթաղվել է Լեհաստանում՝ Լյասկի գյուղի Անտառային գերեզմանատանը։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

Իր առաջին գործերը սկսել է տպագրել 14 տարեկանում։ Բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն լույս է տեսել 1912-ին։ «Karmazynowy poemat» (Մանուշակագույն պոեմ, 1920) բանաստեղծությունների ժողովածուն, որը փառաբանում էր Լեհաստանի անկախության համար պայքարը, նրան մեծ համբավ է բերել։ «Srebrne i czarne» («Արծաթագույն և սև», 1924) ժողովածուն արտացոլում էր հիասթափությունը իրականությունից և մահվան հանդեպ հիացմունքը։ Այն համարվում է լեհական գրականության առավել հոռետեսական գրքերից մեկը։ Այս գրքից հետո նա երկար ժամանակ ընդհատել է գրական գործունեությունը։

Բանաստեղծությունները բնութագրվում են բարձր ոճով և բանաստեղծական ձևի խստությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Internetowy Polski Słownik Biograficzny (польск.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրությունը(լեհ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90901435 · BNF: 12060420d · CiNii: DA09754317 · CONOR: 57683811 · GND: 11897744X · ISNI: 0000 0001 2136 4194, 0000 0003 6864 2993 · LCCN: n50012518 · NKC: jn20000603704 · NLA: 36544896 · NSK: 000048731 · NTA: 068748493 · NUKAT: n94200810 · SUDOC: 028854993 · VIAF: 64027536 · WorldCat VIAF: 64027536 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մոդուլ (այլ կիրառումներ)
**Մոդուլ** (լատ.՝ modulus - չափ) ճարտարապետության մեջ պայմանականորեն ընդունված չափ, որին բազմապատիկ են շենքի (համալիրի) և նրա առանձին մասերի չափերը։

Տարբեր ժողովուրդների ճարտարապետական արվեստում որպես մոդուլ ընդունվել են տարբեր մեծություններ՝ կախված շենքի կառուցողական և կոմպոզիցիոն առանձնահատկություններից։ Կառույցի համար մոդուլ կարող են ընտրվել՝ նրա հիմնական չափումներից մեկը (գմբեթի տրամագիծը կամ դահլիճի կողմերից մեկը՝ Եվրոպայի և Միջին Ասիայի միջնադարյան գմբեթավոր կառույցներում), ճարտարապետական տարրերից որևէ մեկի չափը սյան կտրվածքի տրամագիծը, տրիգլիֆի (եռակոսիկի) լայնությունը՝ անտիկ օրդերային կառույցներում, կամ շինարարական տարրերից մեկի չափը (գերանի, աղյուսի երկարությունը)։

Մոդուլը՝ հայկական ճարտարապետության մեջ
--------------------------------------

Հայկական միջնադարյան գմբեթավոր կառույցներում, որպես մոդուլ հիմնականում ընդունված է եղել գմբեթային քառակուսու կողմի 1/ո մասը։ Որպես մոդուլ կարող է ընդունվել նաև երկարության որևէ չափ՝ ֆուտ, սաժեն, մետր և այլն, որն այս դեպքում անվանվում է *գծային մոդուլ*։

Մոդուլի կիրառում և պատմություն
------------------------------

Մոդուլի գաղափարը առաջացել է կառուցողական պահանջներից, այնուհետև դարձել կոմպոզիցիայի այն միջոցներից մեկը, որի շնորհիվ ճարտարապետական ամբողջությունն ու նրա առանձին մասերը բերվում են ներդաշնակության (օրինակ՝ անտիկ ճարտարապետական արվեստում ոսկե հատումը, Լե Կորբյուզիեի գործադրած մոդուլորը)։ Մոդուլի կիրառումը բնավ չի հանգեցրել բոլոր մեծությունների մեխանիկական հաշվարկի, ընտրելով արտահայտիչ հարաբերակցություններ, ճարտարապետները, հիմնվելով տեսողական ընկալման առանձնահատկությունների վրա, առանձին մասերի համաչափություններում որոշակի շեղումներ են կատարել։ XX դարի 2-րդ կեսին շինարարության ինդուստրիալ հավաքովի մեթոդի զարգացմանը զուգընթաց, որպես կառույցի հատակագծային ն կառուցվածքային տարրերի համաձայնեցման, նրանց միօրինականացման և ստանդարտի բերելու միջոց, առանձնապես տեխնիկական մեծ նշանակություն են ստացել հաստատուն գծային մոդուլները։ Հիմնական մոդուլը՝ 10 սմ չափով, նրա խոշորացված ածանցյալները (3 մոդուլ, 6 մոդուլ, 12 մոդուլ, 15 մոդուլ, 30 մոդուլ, 60 մոդուլ) և կոտորակային մոդուլներն իրենց կիրառման կանոնների հետ կազմում են մոդուլային համակարգ, որը սահմանված է սովետական, արտասահմանյան և միջազգային չափանիշներով և ստանդարտներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 666)։*  |
**Աերոդինամիկ խողովակ**, լաբորատոր սարքավորում, որտեղ ստեղծված օդային հոսքի միջոցով հետազոտվում են կարծր մարմնի (կամ նրա մոդելի) շրջհոսման դեպքում տեղի ունեցող երևույթները։

Հետազոտություններ
-----------------

Այս հետազոտությունները լայն կիրառություն են գտել ավիացիոն և հրթիռային տեխնիկայում, էներգետիկական ու տրանսպորտային մեքենաշինության մեջ։ Աերոդինամիկ խողովակը որոշվում է թռչող ապարատների, բարձրաբերձ շենքերի, ծխնելույզների, կամուրջների և ինժեներական այլ խոշոր կառուցվածքների հողմաբեռնվածքը։

Պարզագույն աերոդինամիկ խողովակ
------------------------------

Պարզագույն աերոդինամիկ խողովակը բաղկացած է շարժիչի օգնությամբ պտտվող օդափոխիչից և փողրակով վերջացող գլանային խողովակից։ Խողովակի աշխատանքային մասում, որտեղ գտնվում է ուսումնասիրվող մարմինը, ստացվում է որոշակի արագության, ջերմաստիճանի և խտության օդի կայունացած հոսք։

Փորձերը աերոդինամիկ խողովակում հիմնված են շարժման հակադարձելիության սկզբունքի օգտագործման վրա (անշարժ միջավայրում մարմնի շարժումը փոխարինվում է հավասարաչափ։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11933299n · GND: 4189940-4 · LCCN: sh85146909 · Microsoft: 100086909 · NKC: ph527852 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 93)։*  |
**Օբյեկտիվ գործառույթ`** մի քանի փոփոխականների իրական կամ ամբողջ թվի գործառույթ, որը ենթակա է օպտիմալացման (ֆունկցիայի էքստրեմում), որոշակի օպտիմալացված խնդրի լուծման նպատակով։ Տերմինը օգտագործվում է մաթեմատիկական ծրագրավորման, գործույթների հետազոտման, գծային ծրագրավորման, վիճակագրական որոշումների տեսության և մաթեմատիկայի այլ ճյուղերի համար, առաջին հերթին կիրառական բնույթի, թեև օպտիմալացման նպատակը կարող է լինել մաթեմատիկական խնդրի լուծումը։

Օրինակներ
---------

**Հարթ գործառույթներ և համակարգերի հավասարումներ**

Խնդիրը լուծելու որևէ հավասարումներ

{\displaystyle \left\{{\begin{matrix}F\_{1}(x\_{1},x\_{2},\ldots ,x\_{M})=0\\F\_{2}(x\_{1},x\_{2},\ldots ,x\_{M})=0\\\ldots \\F\_{N}(x\_{1},x\_{2},\ldots ,x\_{M})=0\end{matrix}}\right.}
Այն կարելի է ձևակերպել որպես խնդրի նվազագույնի հասցնելու օբյեկտիվ գործառույթը

{\displaystyle S=\sum \_{j=1}^{N}F\_{j}^{2}(x\_{1},x\_{2},\ldots ,x\_{M})\qquad (1)}
Եթե գործառույթները հարթ են, խնդրի նվազեցումն կարող է լուծվել գրադիենտ մեթոդներով։

Ցանկացած հարթ օբյեկտիվ գործառույթը կարող է հավասարեցվել {\displaystyle 0} մասնակի ածանցյալների հետ կապված բոլոր փոփոխականների:Օ պտիմալ օբյեկտիվ ֆունկցիայի լուծումներից մեկն է մի համակարգի հավասարումներից։ Այս դեպքում, գործառույթը (1) դա կլինի մի հավասարումների համակարգի եղանակը փոքրագույն քառակուսիներից (ՆՔՀ)։ Ցանկացած լուծում նախնական համակարգի լուծում է էթանոլներ համակարգի։ Եթե բնօրինակ համակարգը անհամապատասխան է, դա միշտ էլ ունի լուծում, էթանոլներ համակարգին թույլ է տալիս Ձեզ ստանալ մոտավոր լուծում բուն համակարգի։ Թիվն ԱԱԿ համակարգի հավասարումների հավասար է շարք անհայտների, որը երբեմն ստիպում է ավելի հեշտ և լուծելու ընդհանուր աղբյուր համակարգեր։

**Գծային ծրագրավորում**

Մեկ այլ հայտնի օրինակ է օբյեկտիվ գործառույթը գծային ֆունկցիա, որը տեղի է ունենում գծային ծրագրավորման խնդիրների։ Ի տարբերություն օբյեկտիվ ֆունկցիա օպտիմալացման գծային ֆունկցիայի,հնարավոր է միայն ներկայությամբ սահմանափակումների մի համակարգի գծային իրավահավասարության կամ անհավասարությանը։

**Կոմբինատորական օպտիմալացում**

Տիպիկ օրինակ է կոմբինատոր օբյեկտիվ ֆունկցիայի օբյեկտիվ գործառույթը վաճառող ճանապարհորդությունը։ Այս ֆունկցիան հավասար է երկարությամբ մի Համիլտոնյան ցիկլի գրաֆիկի։ Այն որոշվում է փաթեթի {\displaystyle n-1} և որոշվում է մատրիցով երկարությունների եզրեր գրաֆիկի։ Ճշգրիտ նման խնդիրների լուծումն հաճախ նվազեցվում է տեսակավորման տարբերակները։

Տես նաև
-------

* Մաթեմատիկական օպտիմիզացիա

Գրականություն
-------------

* Բուրաք Յա. Ի. Օգիրկո Ի. Վ Օպտիմալ ջեռուցման գլանաձև ջերմաստիճանի կախված բնութագրերի նյութի հետ// Մաթեմատիկա և մեթոդները ֆիզիկայի և մեխանիկայի դաշտը։ - 1977. - Vol. 5. - S.26-30

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Целевая функция, математическое программирование // Математический энциклопедический словарь. — М.: «Сов. энциклопедия », 1988.
**Աերոդինամիկ տաքացում**, մեծ արագությամբ շարժվող մարմնի մակերևույթի տաքացումը, երբ այն շրջհոսվում է օդով (կամ ընդհանրապես գազով)։ Տաքացման ջերմաստիճանը հատկապես բարձր է գազի կամ մարմնի գերձայնային արագությամբ շարժվելու, ինչպես նաև հարվածային ալիքի առկայության դեպքում։

Հատկություններ
--------------

Մարմնի յուրաքանչյուր կետի ջերմաստիճանը կախված է ջերմային հոսքերի հսւշվեկշռից։ Երբ մարմնի մակերևույթից ջերմությունը չի հեռացվում, նրա ջերմաստիճանը զգալիորեն գերազանցում է նյութերի մեծամասնության համար թույլատրելի ջերմաստիճանի (300 °C-1000 °C) արժեքը, որի հետևանքով տվյալ նյութը հալվում է։

### Մակերևույթի ամենաուժեղ տաքացում

Մակերևույթի ամենաուժեղ տաքացումը կատարվում է մարմնի առաջամասում, որը քայքայվում է, եթե անհրաժեշտ չափով չի հովացվում։ Տեսակարար ջերմային հոսքը կողային մակերևույթի վրա բավականաչափ փոքր է, բայց մակերեսի մեծության հետևանքով նրա հովացումը կապված է մեծ դժվարությունների հետ։

Մարմնի առանձին մասերը տաքացումից պաշտպանելու համար կիրառվում են ջերմակայուն նյութեր, ջերմամեկուսացում, ներքին և արտաքին հովացում։ Նույն նպատակին կարելի է հասնել թռիչքի օպտիմալ ռեժիմ ընտրելով։

Կիրառում
--------

Կիրառվում է նաև մարմնի մակերևույթի հիդրոդինամիկ պաշտպանություն՝ պաշտպանական շերտ կազմող գազը մակերևույթով փոխանցելու միջոցով։ Արհեստական արբանյակների, տիեզերական ապարատների և տիեզերանավերի վերադարձն ապահովելու համար աերոդինամիկ տաքացման հաշվարկը կատարվում է հիմնականում 40-50 կմ բարձրությունների համար (նոսրացած օդի պայմաններում)։ Ավելի մեծ բարձրություններում աերոդինամիկ տաքացման դերը նվազում է, և 200 կմ-ից բարձր թռիչքի դեպքում նրա առաջացրած ջերմային հոսքը, Արեգակի ճառագայթային հոսքի համեմատությամբ, դառնում է աննշան։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 156975606 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 94)։*  |
**«Նամակ խմբագրության»**, Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից մեկը, որը տպագրվել է 1897 թվականի հունվարի 26-ին։

Պատմություն
-----------

«Նամակ խմբագրության» հոդվածը տպագրվել է 1897 թվականի հունվարի 26-ին «Տարազ» շաբաթաթերթի № 4-ում։ Ապա հոդվածը տպագրվել է Երևանում 1935 թվականին տպագրված, Նվարդ Թումանյանի կազմած և խմբագրած «Թումանյանը քննադատ» գրքի 62-63-րդ էջերում։ Այնուհետև հրատարակվել է Հովհաննես Թումանյանի «Երկերի ժողովածու վեց հատորով» (1940-1959 թվականներ) շարքի 4-րդ հատորի 49-50-րդ էջերում։

Հոդվածը գրված է ի պատասխան Արշակ Հարությունյանի «Նամակ խմբագրության» հոդվածի, որտեղ ծաղրուծանակի է ենթարկվում երիտասարդ դերասան Կարապետ Գալֆայանը, որը մեկենասների օգնությամբ մեկնել է Փարիզ կատարելագործվելու և, ըստ լրագրային տեղեկությունների, հաջողությունների է հասել։

Թումանյանի երկեր լիակատար ժողովածուի 6-րդ հատորում արտատպվել է «Տարազ» շաբաթաթերթից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Թումանյան Հովհաննես (1994)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն։ էջ 573
2. ↑  Մշակ, 1897, համար 6։

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Նամակ խմբագրության (հունվար, 1897)**
Դիմանկար կեսագրության հավաքածուից  
Promptuarii Iconum Insigniorum (1553 թ.)
**Պոլիքսենե** (հին հունարեն՝ Πολυξένη) — կերպար հին-հունական դիցաբանությունից։ Պրիամոսի և Հեկաբեի դուստրը։ Անտենորի որդի՝ Եվրիմախի հարսնացուն։

Աքիլլեսը, ինչպես պատմում է ավելի հին ավանդույթը, (Եվրիպիդեսը և Պուբլիուս Օվիդիուս Նասոյը), հանկարծակի տեսել է Պոլիքսենեին և հալվել է նրա սիրուց։ Որոշել է նրան վերցնել որպես կին և անցնել տրոյացիների կողմը, բայց խաբեությամբ սպանվել է կողմից, այն ժամանակ, երբ առանց զենքի գնացել է Պոլիքսենեի հետ ամուսնանալու համար։

Տրոյան վերցնելուց հետո գերեզմանոցից Աքիլլեսի ձայնը պահանջել է ավարի իր մասը (Կամ նրա ուրվականը եկել է Նեոպտոլեմոսի երազում)։

Պատկերված է Պալիգնոտուսի Դելփիի նկարի մեջ Տրոյան գրաված մյուս մասնակիցների հետ։ Նկարի վրա պատկերված է նրրա մահը Աքիլլեսի գերեզմանի վար։ Ըստ շատ հեղինակների, նրա խողխողել են Աքիլլեսի գերեզմանի վրա։ Դա արել է Նեոպտոլեմոսը։ Ըստ մեկ այլ պատմության, Աքիլլեսի հոգու հանգստության համար, տուն վերադարցած հույները զոհաբերել են գերի ընկած Պոլիքսենեին։

Ըստ Ֆիլոստրատոսի, ինքնասպան է եղել Աքիլլեսի գերեզմանի վրա սիրուց դրթված։ Մեկ այլ տարբերակի, մահացու վիրավորվել է Ոդիսևսի և Դեյնոսի կողմից քաղաքը վերցնելու ժամանակ և թաղվել է Նեոպտոլեմոսի կողմից։

Կերպարները գրականությունում
---------------------------

Պոլիքսենեն մահանում է Նեոպտոլեմոսի ձեռքից Աքիլլեսի գերեզմանին
*Պոլիքսենեի մահը*, գրքից մանրանկար ռուս.՝ Боккаччо *О знаменитых женщинах*, XV—XVI вв.
Գլխավոր կերպարը Սոփոկլեսի ողբերգությունում ռուս.՝ «Поликсена» (фр.522-526 Радт), Եվրիպիդեսի «Հեկաբե» ողբերգությունում։

Ժան Բատիստ Լյուլլի (1632—1687), երաժշտական ողբերգություն «Աքիլես և Պոլիսքսենե» (1687)

Օզերով, Վլադիսլավ Ալեքսանդրովիչ (1769—1816), ողբերգություն «Պոլիքսենե»

Նիկոլինի, Ջիովանի Բատիստա (1782—1861), ողբերգություն «Պոլիքսենե» (1813)

Աստղագիտության մեջ
------------------

Պոլիքսենեի պատվին անվանվել է աստերոիդ՝ (595) Պոլիքսենե, բացված 1906 թ.-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Мифы народов мира. М. 1991-92. В 2 т. Т.2. С.318
2. ↑  Гигин. Мифы 90
3. ↑  Первый Ватиканский мифограф I 36, 2
4. ↑  Еврипид. Гекаба 110—116; Гигин. Мифы 110
5. ↑  Драконций. Трагедия Ореста 622
6. ↑  Павсаний. Описание Эллады X 25, 10
7. ↑  Арктин. Разрушение Илиона, синопсис; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека III 12, 5; Э V 23; Павсаний. Описание Эллады I 22, 6; Квинт Смирнский. После Гомера XIV 278—291
8. ↑  Еврипид. Гекаба 544—570; Овидий. Метаморфозы XIII 449—476; Сенека. Троянки 1147—1160
9. ↑  Филострат. Жизнь Аполлония Тианского IV 16; Филострат. О героях 51, 66
10. ↑  Схолии к Еврипиду. Гекаба 41 // Комментарий Д. О. Торшилова в кн. Гигин. Мифы. СПб, 2000. С.136

Մատենագիտություն
----------------

М. Корш. «Кратий словарь мифологии и древностей», СПб, 1894 г. изд. А. С. Суворина.

Поликсена // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона ։ в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
**Էնդեմիկ բույսեր**, **բնաշխարհիկ բույսեր,** աշխարհագրական որևէ ոչ մեծ տարածքում սահմանափակորեն տարածված բույսեր։ Բաժանվում են երկու խմբի՝ պալեո- և նեո- էնդեմիկներ։ ՀՀ տարածքում բուսաբան-կարգաբանների կողմից տարբեր ժամանակներում (առաջին անգամ) բացահայտվել և նկարագրվել է շուրջ 400 տեսակ, որոնցից 115-ը հանդիպում է միայն Հայաստանում (285-ը հայտնաբերվել է նաև հարևան երկրներում)։

Էնդեմիկ բույսերը Հայաստանում
----------------------------

Հայաստանի էնդեմիկ բույսերից են
նաիրյան նշենին, 
Թախտաջյանի կաթնուկը, 
Թամամշյանի օշանը, Տիգրանի թանթրվենին,
Մաղաքյանի Կզնագին-(Մաղաքյանի ստելերոպսիս), 
հայաստանյան արոսենին, 
Արարատի իշամառոլը, 
Բարսեղյանի վուշը և այլն։ 
ՀՀ-ում տարածված են նաև մշակաբույսերի վայրի էնդեմիկ տեսակները (նախնիները)՝ 
տանձենի, 
խնձորենի, 
կեռասենի, Շլորի, սալորենի
արոսենի, 
սզնի, 
ոլոռ, 
ոսպ, 
ճակնդեղ և այլն։ Առանձնահատուկ տեղ են գրավում վայրի էնդեմիկ հացազգիները (ցորեն, գարի, աշորա և այլն), որոնք օժտված են ներտեսակային խիստ բազմազանությամբ և արժեքավոր հատկանիշներով (երաշտադիմացկունություն, վաղահասություն, պրոտեինի և հում սոսնձանյութի պարունակություն և այլն)։

Էնդեմիկ բույսերը ՀՀ բուսաշխարհի ամենաարժեքավոր գենոֆոնդն են, ունեն մեծ գիտական և գործնական նշանակություն։ Դրանց կարգաբանական, բջջաբանական, էկոլոգոգիական բնութագրումը, աշխարհագրական տարածման և փոշոտման առանձնահատկությունների բացահայտումը մեծ նշանակություն ունեն առանձին ֆլորիստիկ. համալիրների ծագման բացատրման ժամանակ, նաև առանձին կարգաբան, խմբերում տեսակագոյացման երևույթների ճշգրիտ լուսաբանման համար։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Աֆրա Բենի «Պալատականի և իր քրոջ սիրային նամակագրությունը» գրքի տիտղոսաթերթը (1684)
**Նամակագրական վեպ** (անգլ.՝ Epistolary novel, ռուս.՝ Эпистолярный роман), վեպի տեսակ, որը գրված է նամակագրության տեսքով։

Պատմություն
-----------

Նամակագրական վեպի առաջին օրինակը եվրոպական գրականության մեջ ֆրանսիացի գրող Գաբրիել Ժոզեֆ Գայերագի (1628-1685 թթ.) «Պորտուգալական նամակներ» ստեղծագործությունն է, որը գրական կեղծում է և ներկայացնում է պորտուգալացի միանձնուհի Մարիանա Ալկոֆորադոյի սիրային նամակները։ Հաջորդ կարևոր ստեղծագործությունն այս ժանրի կայացման գործում անգլիացի գրող Աֆրա Բենի (1640-1689 թթ.) «Պալատականի և իր քրոջ սիրային նամակագրությունը» (1684) ստեղծագործությունն է։

Այս ժանրը մեծ տարածում գտավ 18-րդ դարի գրականության մեջ՝ հատկապես սենտիմենտալիզմի գրական դպրոցին պատկանող գրողների ստեղծագործություններում։ Ժանրի զարգացմանը և տարածմանը նպաստել է Սեմյուել Ռիչարդսոնի վեպերի («Պամելա կամ պարգևատրված բարություն», «Կլարիսա կամ երիտասարդ կնոջ պատմություն», «Պարոն Չարլզ Գրանդիսոնի պատմությունը») հաջողությունը։

18-րդ դարում Ֆրանսիայում նամակագրական վեպեր էին գրում Շառլ Լուի Մոնտեսքյոն («Պարսկական նամակներ»), Ֆիլիպպ Բրիդար դը լա Գարդը («Թերեզայի նամակները»), Ժան-Ժակ Ռուսսոն («Յուլիյա կամ նոր Էլիոզ»), Շոդերլո դը Լակլոն («Վտանգավոր կապեր»), իսկ Գերմանիայում՝ Յոհան Վոլֆգանգ ֆոն Գյոթեն («Երիտասարդ Վերթերի տառապանքները»)։

Ռոմանտիզմի գրականության տիրապետության շրջանում շարունակվեց նամակագրական վեպի զարգացումը. այս ժանրում ստեղծագործել են Վարվարա Յուլիա ֆոն Կրիդեները («Վալերի»), Էտիեն Պիվեր դը Սենանկուրը («Օբերման»), Ֆրիդրիխ Հյոլդերլինը («Հիպերիոն»), Ջեյն Օսթին («Լեդի Սյուզան»), իսկ նեոռոմանտիզմի գրականության մեջ այս ժանրին է անդրադարձել Բրեմ Սթոքերն իր հանրահայտ «Դրակուլա» վեպով։

Ռուս գրականության մեջ այս ժանրի հանրահայտ նմուշ է Ֆեոդոր Դոստոևսկու «Խեղճ մարդիկ» ստեղծագործությունը։

Նամակագրական վեպի նմուշներ
--------------------------

* Սեմյուել Ռիչարդսոն, «Կլարիսսա» (1748)
* Ջոն Քլելանդ, «Անառակ կնոջ հուշագրությունը կամ Ֆաննի Հիլլ» (1748-1749)
* Յոհան Վոլֆգանգ ֆոն Գյոթե, «Երիտասարդ Վերթերի տառապանքները» (1782)
* Շոդերլո դը Լակլո, «Վտանգավոր կապեր» (1782)
* Լյուդվիգ Յոհան Թիք, «Ուիլյամ Լովելլ» (1795-1796)
* Բրեմ Սթոքեր, «Դրակուլա» (1897)
* Ռիքարդա Հուխ, «Վերջին ամառը» (1910)
* Ջին Վեբսթեր, «Երկարաոտ պարոնը» (1912)
* Հայնրիխ Բյոլ, «Ժառանգություն» (1892)
* Էլիս Ուոկեր, «Մանուշակագույն» (1982)
* Սեսիլիա Ահերն, «Այնտեղ, ուր ավարտվում է ծիածանը» (2004)

Գրականություն
-------------

* Arata Takeda: *Die Erfindung des Anderen. Zur Genese des fiktionalen Herausgebers im Briefroman des 18. Jahrhunderts* (= *Epistemata. Reihe Literaturwissenschaft.* Bd. 656). Königshausen & Neumann, Würzburg 2008, ISBN 978-3-8260-3973-7.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11949798b · GND: 4146608-1 · LCCN: sh85044453 |

 |
**«Նամակ խմբագրության»**, Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից մեկը, որը տպագրվել է 1897 թվականի մարտի 25-ին։

Պատմություն
-----------

«Նամակ խմբագրության» հոդվածը տպագրվել է 1897 թվականի մարտի 25-ին «Տարազ» շաբաթաթերթի № 12-ի 203-րդ էջում։ Այնուհետև տպագրվել է Հովհաննես Թումանյանի «Երկերի ժողովածու»-ի 4-րդ հատորի 50-51-րդ էջերում։

Հոդվածում հիշատակվող Հրատարակչական ընկերությունը հիմնադրվել է 1880 թվականին։ Թումանյանը գրել է այն մասին, որ Շիրվանզադեն Հրատարակչական ընկերության պատվերով թարգմանել է երկու գրքույկ։ Սակայն դրանցից մեկը որոշ պատճառներով չի հրատարակվել։ Այդ հարցը քննարկվել է Հրատարակչական ընկերության 1897 թվականի մարտի 22-ի ժողովում։ Թումանյանն անձամբ ներկա է եղել այդ ժողովին։ Նա իր «զզվանքն է հայտնել» ժողովի արդյունքների վերաբերյալ։

Թումանյանի երկեր լիակատար ժողովածուի 6-րդ հատորում արտատպվել է «Տարազ» շաբաթաթերթից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Թումանյան Հովհաննես (1994)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն։ էջ 571

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Նամակ խմբագրության (մարտ, 1897)**
**Պոլիպլոիդիա**, (հուն․՝ πολύπλοος - բազմակի և εζδος - տեսակ), պոլիպլոիդություն, բույսերի կամ կենդանիների բջիջներում քրոմոսոմների թվի բազմապատիկ մեծացումը։ Լայնորեն տարածված է բուսական աշխարհում (մշակովի բույսերի մեծամասնությունը պոլիպլոիդիա է)։ Բաժանասեռ կենդանիների մոտ հազվադեպ է։ Բույսերի և կենդանիների սոմատիկ (մարմնական) բջիջները, որպես կանոն, պարունակում են քրոմոսոմների կրկնակի (դիպլոիդ՝ 2ո) հավաքակազմ։ Հոմոլոգ քրոմոսոմների յուրաքանչյուր զույգից մեկը ստացվում է մայրական, մյուսը՝ հայրական օրգանիզմից։ Սեռական բջիջները, ի տարբերություն սոմատիկ բջիջների, ունեն քրոմոսոմների պակաս ելակետային (հապլոիդ ո) քանակ։ Հապլոիդ բջիջներում յուրաքանչյուր քրոմոսոմ միայնակ է, չունի իրեն հոմոլոգ զույգը։ Քրոմոսոմների հապլոիդ հավաքակազմում գեների համախումբը կոչվում գենոմ։ Սեռական բջիջներում քրոմոսոմների հապլոիդ քանակն առաջանում է մեյոզամ, քրոմոսոմների թվի կրկնակի կրճատման հետևանքով, իսկ դիպլոիդ քանակը վերականգնվում է բեղմնավորման ժամանակ։ Պոլիպլոիդիայի դեպքում սոմատիկ բջիջներում դիտվում է շեղում դիպլոիդ, իսկ սեռական բջիջներում՝ հապլոիդ հավաքակազմից։ Կարող են առաջանալ բջիջներ քրոմոսոմների եռակի (3ո), քառակի (4ո), հնգակի (5ո) ևն հավաքներով։ Բջիջներում քրոմոսոմային հավաքակազմի՝ պլոիդության համապատասխան բազմապատիկ մեծացում ունեցող օրգանիզմները կոչվում են տրիպլոիդներ, տետրապլոիդներ, պենտապլոիդներ կամ ամբողջությամբ։ Պոլիպլոիդիա կարող է առաջանալ ցածր կամ բարձր ջերմաստիճանների, իոնացնող ճառագայթների, քիմիական նյութերի ազդեցության, ինչպես նաև բջջի ֆիզիոլոգիական վիճակի փոփոխության հետևանքով։ Այդ գործոնների ազդեցության մեխանիզմը հանգեցնում է բջջի բաժանման բնականոն ընթացքի խախտմանը միտոզում (միտոտիկ պոլիպլոիդիա), որի դեպքում առաջանում են պոլիպլոիդ սոմատիկ բջիջներ) և մեյոզում (մեյոտիկ պոլիպլոիդիա), երբ առաջանում են քրոմոսոմների փոփոխված, սովորաբար դիպլոիդ հավաքակազմով սեռական բջիջներ)։ Հապլոիդ հավաքակազմի համեմատ 3-, 4-, 5-, և ավելի անգամ քրոմոսոմների քանակ ունեցող բջիջների առաջացումը կոչվում է գենոմային մուտացիա, իսկ ստացված ձևերը՝ էուպլոիդներ։ Հաճախ հանդիպում են նաև գենոմում առանձին քրոմոսոմների փոփոխված քանակով բջիջներ (անեուպլոիդիա)։ Տարբերում են միևնույն տեսակի քրոմոսոմների թվի բազմապատիկ մեծացումը միևնույն և տարբեր տեսակների (միջտեսակային, միջցեղային հիբրիդացում) խաչաձևման դեպքում՝ ավտոպոլիպլոիդիա և ալոպոլիպլոիդիա։ Պոլիպլոիդ բույսերը հաճախ աչքի են ընկնում բջիջների և օրգանների (տերևների, ծաղիկների, պտուղների) մեծ չափերով, որոշ քիմիական նյութերի բարձր պարունակությամբ և ծաղկման ու պտղաբերման ժամանակաշրջանների էվոլյուցիայում։ Պոլիպլոիդների տնտ․ օգտակար հատկությունները վաղուց ի վեր նկատել և օգտագործել են սելեկցիոներները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 359)։*  |
|  |
| --- |
| 1798 Georgian calligraphy |
| Վայելչագրություն |
| * Արաբական
* Չինական
* Վրացական
* Հնդկական
* Իսլամական
* Ճապոնական
* Կորեական
* Մոնղոլական
* Պարսկական
* Տիբեթական
* Արևմտյան
 |
| * դ
* ք
* խ
 |

**Գրչության արվեստ** գրելու արվեստ, ուսմունք գրության մասին։ Ստեղծվել է հին աշխարհում, լայնորեն տարածվել միջնադարում։ Գրչության արվեստ միավորում է գիտության, արվեստի, արհեստի տարրեր, գործնական և տեսական գիտելիքներ, որոնց մեկտեղումով ստեղծվել է փաթեթը, արձանագրությունը, ձեռագիրը, դիվանական փաստաթուղթը։ Գրչության արվեստի մեջ մտնող այդ տարրերը կարելի է բաժանել երկու մասի, մեկը վերաբերում է գրանյութին, այսինքն՝ պապիրուս, մագաղաթ, թուղթ, թանաք, ներկ, գրիչ, կազմ պատրաստելու, տողեր գծելու, պրակավորելու և նման աշխատանքների համար նյութեր ու գործիքներ հայթայթելուն, մյուսը՝ բուն գրելու հետ կապված գործողությանը, որն ընդգրկում է գիրը, գրատեսակը, բնագիրը, ուղղագրությունը, կետադրությունը, սրբագրությունը, մանրանկարչությունը, կազմազարդերը։ Սրանք սերտորեն կապված են միմյանց և հասարակական-տնտեսական կյանքի զարգացմանը համընթաց փոփոխվել են ժամանակի ընթացքում։ Առաջին գրանյութը եղել է քարը, հետո նրան միացել է աղյուսը, ապա՝ պապիրուսը, որի ևետ գործածվել է մագաղաթը և նրան դուրս մղել։

Հետագայում մագաղաթին փոխարինել է թուղթը և դարձել համարյա միակ ու ամենամասսայական գրանյութը (միայն քարն է մնացել վիմարձանագրությունների համար)։ Հայ գրչության արվեստը հայերեն գրերի և գրատեսակների հետ ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը։ Գրչության արվեստի առաջին գործը Սողոմոնի առակներն են, որոնք թարգմանել են Մեսրոպ Մաշտոցը և նրա աշակերտներ Հովնան Եկեղեցացին ու Հովսեփ Պաղնացին, իսկ մագաղաթի վրա գրել է հելլեն գրիչ Հռոփանոսը։ Այս թարգմանության և գրության ժամանակ մշակվել է հայ գրչության արվեստ, որի մեջ և հմտացել են Մաշտոցի հետ Միջագետք գնացած աշակերտները։ Մաշտոցը Վաղարշապատ է վերադարձել հայոց նորաստեղծ գրերով և նրանցով գրված առաջին ձեռագրով։ Հետագայում Վաղարշապատում և գրչության այլ կենտրոններում գրչության արվեստը կատարելագործվեց, հարստացավ, դարձավ գիտության ուսուցման, ազգային դպրության կերտման ու պահպանման հուսալի զենքը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 237)։*  |
**Աճող բյուջե** (անգլ.՝ incremental budget), բյուջե, որի դեպքում կարգավորվող աղբյուրների պլանավորման ժամանակաշրջանի ծախսերը սահմանվում են նախորդ ժամանակահատվածում այդ աղբյուրների իրական ծախսերի մակարդակով։

Սահմանում
---------

Անգլիացի պրոֆեսոր Քոլին Դրուրին սահմանել է աճող բյուջեի բյուջետավորումը որպես բյուջետավորման մեթոդ, որով առաջիկա ժամանակահատվածի պլանավորումը տեղի է ունենում ընթացիկ ծախսերի մեծության ավելացման վրա, օրինակ՝ գնաճի ինդեքսի հաշվի շնորհիվ։

Ըստ ամերիկացի պրոֆեսոր Էնթոնի Ատկինսոնի՝ աճող բյուջեն այն բյուջեն է, որում դիսկրեցիոն (կանոնակարգված) աղբյուրների համար նախատեսված ժամանակահատվածի ծախսերը որոշվում են նախորդ ժամանակահատվածում այդ աղբյուրների իրական ծախսերի մակարդակով։ Դիսկրեցիոն ծախսերի ընդհանուր բյուջեն ավելանում է 10%-ով, ինչը նշանակում է, որ յուրաքանչյուր դիսկրեցիոն աղբյուր ավելանում է 10%-ով։

Քննադատություն
--------------

Ք. Դրուրիի կարծիքով աճող բյուջեի թերությունն այն է, որ գործունեության հիմնական մակարդակի հետ կապված ծախսերի մեծ մասը մնում է անփոփոխ։ Այդ կերպ այլ տեսակի գործունեությունների ծախսերը, որոնք կապված չեն կոնկրետ արտադրանքի հետ, դառնում են սահմանված, և դա կարող է հանգեցնել այն բանին, որ նախկին թերությունները և ոչ ռացիոնալ ծախսերը կարող են կրկնվել հետագայում։

Ըստ Է. Ատկինսոնի՝ աճող բյուջեն չի պահանջում այդ ծախսերի արժեքների հիմնավորում, չի նախատեսում այդ ծախսերի կրճատում կամ վերացում ձեռնարկությունում կառուցվածքային փոփոխությունների դեպքում, և չունի մեխանիզմ` այդ ծախսերի անհամաչափ բաշխումը տարբեր դիսկրեցիոն աղբյուրներին ապահովելու համար։

Տես նաև
-------

* Ճկուն բյուջե
* Փոփոխական բյուջե

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Друри К.* Управленческий и производственный учёт: учебный комплекс для студентов вузов. — 6-е изд. — М.: Юнити-Дана, 2012. — С. 530—531. — 1423 с. — ISBN 978-5-238-01060-1
2. 1 2  *Аткинсон Э.А. Банкер Р.Д. Каплан Р.С. Янг М.С.* Управленческий учёт. — 3-е издание. — М.: Издательский дом «Вильямс», 2005. — С. 697. — 874 с. — ISBN 5-8459-0635-0
**Արդյո՞ք անդրոիդները երազում են էլեկտրական ոչխարների մասին**, ամերիկյան գրող՝ Ֆիլիպ Կինդրեդ Դիքի հեղինակած գիտաֆանտաստիկ վեպ։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1968 թվականին։ Հիմնական սյուժեն հետևում է Ռիք Դեքարդին՝ անդրոիդների մի պարգևական որսորդին, իսկ երկրորդական սյուժեն հետևում է Ջոն Իզիդորին, մի ենթանորմալ ընդունակությամբ մարդու, ով ընկերակցում է որոշ անդրոիդների հետ։

Վեպը տեղի է ունենում հետ-ապոկալիպտիկական մոտ ապագայում, երբ Երկիրը և իր բնակչությունը մեծապես վնասվել են Վերջին Համաշխարհային Պատերազմի ժամանակ տեղի ունեցած միջուկային պատերազմում։ Պատերազմից խիստ ճառագայթման թունավորման պատճառով, կենդանիների տեսակներից շատերը ոչնչացել կամ ոչնչացման վտանգի ներքո են գտնվում։ Կենդանու տեր լինելը հասարակական դիրքի նշան է, սակայն վեպում ավելի է ընդգծվում մարդկանց զգացած էմպատիկական զգացմունքները մի կենդանու նկատմամբ։

Դեքարդը, գլխավոր հերոսը, պիտի վեց Նեքսուս-6 մոդելի անդրոիդների պաշտոնաթող անի՝ ամենավերջին և ամենազարգացած մոդելը։ Այս առաջադրանքի առումով, վեպը ուսումնասիրում է, թե ինչ է նշանակում մարդ լինելը։ Հակառակ մարդկանց, անդրոիդները ոչ մի էմպատիկական զգացումի չեն տիրապետում։ Էությամբ ստացվում է, որ Դիքը քննում է այն նկարագրական հատկանիշները, որոնք տարբերում են մարդկանց անդրոիդներից։

Գրքի սյուժեն որպես 1982 թվականի *Սայրի վազորդ* ֆիլմի սկզբանական հիմք ծառայեց։

Մրցանակներ
----------

* 1968 - Նեբուլա մրցանակի թեկնածու
* 1998 - Լոկուս քվեարկական մրցանակ, Բոլոր ժամանակների լավագույն գիտաֆանտաստիկ վեպ նախքան 1990 (Տեղ՝ 51)

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  «1968 Award Winners & Nominees»։ *Worlds Without End*։ Վերցված է 2009 թ․ սեպտեմբերի 27–ին
**Արդիականացում**, ավանդականից ժամանակակից հասարակության անց­ման գործընթաց։ Արդիականացման կարևորագույն գործոններն տնտեսական ոլորտում գիատության կիրառման, բնական ռեսուրսների լայն յուրացման, երկրորդային (վերամ­շակում, աոևտուր) և երրորդային (ծա­ռայություններ, սպասարկում) բնագա­վառների ընդլայնման, ապրանքների, կապիտալի և աշխատուժի շուկայի զարգացման հիման վրա արդյունաբե­րական նոր տեխնոլոգիաների ներդրում և ընդլայնում, սոցիալական ոլորտում նախկին սոցիալական կապերի թուլա­ցում մասնագիտական և շուկայական չափանիշների վրա հիմնված նոր արդ­յունավետ կապերի ձևավորում։ Նշված գործընթացն անհրաժեշտորեն ուղեկց­վում է հասարակության դասային և գույ­քային շերտավորնամբ, ինչպես նաև ար­տադրական, քաղաքական և հասարակական գործունեության հստակ տարանջատմամբ քաղաքական ոլորտում կենտրոնացված ազգային պետությունների ձևավորմանը, որում գործում են իրենց շահերը պաշտ­պանող տարաբնույթ սոցիալ-քադաքական խմբեր և շարժումներ, հոգևոր ոլոր­տում հոգևոր համակարգերի և արժեքային կողմնորոշումների տարբերակում, հասարակական գիտակցության և կրթության աշխարհականացում, գրագի­տության տարածում, ազգային մշակույ­թի և լեզվի ձևավորում, հաղորդակցության միջոցների զարգացում և այլն։ Տարբերում են «առաջնային» և «երկ­րորդային» (հետապնդող) արդիականացումներ։ Առաջին տիպն ընդգրկում է առաջին արդյունա­բերական հեղափոխության (18-րդ դար). ավանդական ժառանգական արտոնու­թյունների վերացման, հավասար քաղաքական կամ իրավունքների հոչակման. ժոդովրդավարացման ժամանակաշրջա­նը։ Այս մոտեցման դեպքում արդիականացած պետությունների շարքին են դասվում Հյուսիսա­յին Ամերիկայի և Արևմտյան Եվրոպա­յի պետությունները, որոնք արդիակացվել են ներքին գործընթացների երկարատև զարգացման արդյունքում։ «Առաջ­նային» արդիականացման դեպքում սկզբնական շրջա­նում արդիականացման գործընթացներն ընթանում են հոգևոր և գադափարախոսական բնագա­վառներում (Վերածնունդ, Ռեֆորմա­ցիա, Լուսավորականություն), այնուհետև վերափոխվում է տնտեսությունը և միայն դրանից հետո քաղաքական համակարգը համապատասխանեցվելով հոգևոր և տնտեսական բնագավառներին։ «Հետապնդոդ» արդիականացումն, ենթադրում է, որ հա­սարակության որոշ տարրեր այս կամ այն չափով համապատասխանում են պետությունների համապատասխան տարրերին։ Արևմտյան տեսաբանների կարծիրով, արդիականացման գլխավոր գործոնը արդիականացած պետությունների հետ սերտ շփումներն են։

Գրականություն
-------------

* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
* Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
* А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва
**Հայաստանի գյուղատնտեսական նշանակության հողեր**, գյուղատնտեսության համար նախատեսված և այդ նպատակով օգտագործվող հողերը Հայաստանում։ Կազմում են Հայաստանի հողային ֆոնդի 46,8%-ը։

Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը բաժանվում են գյուղատնտեսական հողահանդակների (վարելահողեր, բազմամյա տնկարկներ, խոտհարքներ, արոտավայրերի համար օգտագործվող հողեր և այլն) և գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման ու գործունեության համար անհրաժեշտ հողերի։ Հայաստանում գյուղատնտեսական հողահանդակները ունեն հետևյալ պատկերը․

|  | Տարածքը |
| --- | --- |
| Հողահանդակներ | հզ․ հա | % |
| Վարելահողեր | 441,2 | 35,9 |
| Բազմամյա տնկարկներ | 51,5 | 4,2 |
| Խոտհարքներ | 134,9 | 10,9 |
| Արոտավայրեր | 601 | 48,9 |
| Խոպան | 0,4 | 0,03 |
| Ընդամենը | 128,5 | 100 |

Վատագույն հողբարելավման առանձնահատկություններով հատկապես աչքի են ընկնում Վայքի և Զանգեզուրի կիսաանապատային և չոր տափաստանային գոտիների հողերը։ Զգալի տարածք են գրավում նաև անտառային տափաստանացված հողերը, որոնք հարմար են տեխնիկական մշակաբույսերի, կարտոֆիլի, բազմամյա խոտաբույսերի մշակման համար։

Տես նաև
-------

* Հողբարելավում
* Հողի որակական գնահատում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Միջազգային նավավարության համար ծովահենությունը Սոմալիի ափերի մոտ վտանգ է դարձել 21-րդ դարի սկզբներին՝ այդ երկրի քաղաքացիական պատերազմի երկրորդ փուլից սկսած։ 2005 թվականից ի վեր բազմաթիվ միջազգային կազմակերպություններ՝ ներառյալ Միջազգային ծովային կազմակերպությունը և Համաշխարհային պարենի ծրագիրը, մտահոգություն են հայտնել՝ կապված ծովահենության դեպքերի աճի հետ։ Ծովահենությունը խոչընդոտում է բեռնափոխադրումների իրականացմանը և ավելացնում փոխադրական ծախսերը, որոնք, ըստ ՙՕվկիանոսները ծովահենությունից այն կողմ՚ կազմակերպության, համաշխարհային առևտրում արժենում են 6.6-ից 6.9 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Համաձայն Տնտեսական հետազոտությունների Գերմանական ինստիտուտի՝ ծովահենության շուրջ սպեկուլյանտների արդյունաբերությունը ևս աճ է արձանագրել։ Մասնավորապես, ապահովագրական ընկերությունները օգտվում են ծովահենների հարձակումներից, քանի որ դրանից աճում են ապահովագրական պարգևատրումները։ ՄԱԿ-ի զեկույցը և նորությունների որոշ աղբյուրներ կարծում են, որ ծովահենությունը Սոմալիի ափերի մոտ մասամբ պայմանավորված է անօրինական ձկնորսությամբ։ Ըստ Տնտեսական հետազոտությունների Գերմանական ինստիտուտի և ԱՄՆ Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատի զինված ուժերի հանձնաժողովի՝ Սոմալիի ջրերում օտարեկրյա նավերի կողմից թունավոր արտանետումները նշանակալիորեն սահմանափակել են ձկնորսների՝ ապրելու համար փող աշխատելու հնարավորությունը։ Ի պատասխան՝ ձկնորսների կողմից զինված խմբեր ստեղծվեցին՝ կանգնեցնելու համար օտարերկրյա նավերը։ Ի վերջո, նրանք սկսեցին զբաղվել կոմերցիոն նավեր առևանգելով և փրկագին պահանջելով՝ որպես եկամտի այլընտրանքային աղբյուր։ 2009 թվականին ՙՎերդերՆյուզ՚-ի կողմից իրականացված հարցումը պարզեց, որ տեղական ափամերձ համայնքների մոտավորապես 70 տոկոսն այդ ժամանակ ՙվճռականորեն պաշտպանում է ծովահենությունը որպես երկրի տարածքային ջրերի ազգային պաշտպանության միջոց՚։ Ծովահենները հավատում են նաև, որ պաշտպանում են իրենց ձկնային տնտեսությունները և արդարադատություն են իրականացնում, ինչպես նաև՝ փոխհատուցում գողացված ջրային ռեսուրսների համար։ Որոշ զեկույցներ գտնում են, որ քաղաքացիական պատերազմի բռնկումից հետո արդյունավետ ազգային ծովափնյա պահակախմբի բացակայության և Զինված Ուժերի հետագա փլուզման պայմաններում ձկնորսները ձևավորել են կազմակերպված խմբեր՝ պաշտպանելու համար իրենց ջրային տարածքները։ Այս ամենն արտահայտվում է ծովահենների որոշ ցանցերի ընտրած անվանումներում, օրինակ՝ Ազգային կամավորական ծովափնյա պահակախումբ, որը ցույց է տալիս նրանց սկզբնական դրդապատճառները։ Ինչևէ, ծովահենությունը նաև շատ եկամտաբեր է, և, ըստ այլ զեկույցների, հենց ֆինանսական շահն է դարձել առաջնային դրդապատճառ ծովահենների համար։ 2010 թվականի առաջին կիսամյակի տվյալներով՝ ցամաքում՝ Սոմալիի կառավարության ջանքերը, իսկ ծովում՝ միջազգային ռազմանավերի գործունեությունը նպաստել են Ադենի ծոցում ծովահենների հարձակումների նվազմանը՝ տարեկան 86 դեպքից հասնելով 33-ի, և ստիպել ծովահեններին սևեռվելու այլ տարածքների՝ Սոմալիի ավազանի և Հնդկական օվկիանոսի այլ հատվածենրի վրա։ 2011 թվականի վերջում Սոմալիի ափերին ծովահենները կարողացել էին պատանդ վերցնել միայն չորս նավ՝ 22-ով պակաս, քան նախորդ երկու տարիներից յուրաքանչյուրում։ Նրանք նաև 52 չհաջողված փորձեր են կատարել այլ նավերի վրա՝ 16-ով պակաս, քան նախորդ տարում։ 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի տվյալներով ծովահենները տիրացել են 1 մեծ նավի և պատանդ են պահում մոտ 50 գերիների։