recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **՞**Բարիլյամբդա |
| --- |
| Բարիլյամբդա*Barylambda faberi* (ամենահավանական վերականգնումներից մեկը)  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
| Ինֆրադաս | Ընկերքավորներ |
| Վերնակարգ | Laurasiatheria |
| Կարգ | Cimolesta |
| Ենթակարգ | Pantodonta |
|
|
| Ընտանիք | †Barylambdidae |
|
|
|
| Ցեղ | †***Barylambda*** |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Barylambda

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Բարիլյամբդա** (լատին․՝ Barylambda, հին հունարեն՝ βᾰρύς «ծանր» և λάμβδα «լյամբդա» բառերից, կապված է կենդանու տեսքի հետ) պանտոդոնտների ենթակարգի վերացած ցեղ, որը ապրել է միջին և ուշ պալեոզենում։ Հայտնի է դարձել Հյուսիսային Ամերկայում մի քանի պեղումներից։ Ինչպես բոլոր մնացած պանտոդոնտները, բարիլյամբդան նույնպես չորքոտանի, յուրաքանչյուր վերջույթի վրա հինգ մատ ունեցող կենդանի է։

Վերացել է ուշ պալեոզենում կորիֆոդոնի ձևավորման պատճառով, որը ավելի զարգացած էր և զբաղեցրեց բարիլյամբդայի էկոլոգիական կարգը։

Ցեղի կազմը
----------

Ներկայումս հայտնի են բարիլյամբդայի 3 տեսակ.

* †*B. churchilli*
* †*B. faberi*
* †*B. jackwilsoni*

Անատոմիան և էկոլոգիան
---------------------

*Barylambda faberi* (այլընտրանքային վերականգնում)
Արտաքնապես բարիլյամբդաները հիշեցնում են փոքր գլխով, զարգացած երկար պոչով, արջի նման դասավորված վերջույթներով ռնգեղջյուրների կամ մեծ գետակինճերի։ Պոչուկային ողերը անսովոր ծանր էին.հասուն առանձնյակը կարող էր հենվել պոչի և ստորին վերջույթների վրա ծառից սնունդ հայթայթելու համար։

Ենթադրվում է, որ բարիլյամբդան խոտակեր էր.դրանում կարելի է համոզվել ատամնաշարի ձևից։

Մարմնի երկարությունը կազմել է մոտ 2.5մ, քաշը՝ մոտավորապես 650 կգ։ Բարիլյամբդաները իրենց ժամանակում համարվում էին խոշոր կենդանիներ և նրանց չափերը թույլ էին տալիս պաշտպանվել գիշատիչներից։

Բարիլյամբդայի կենսակերպը նման էր ներկայիս գետակինճերի կենսակերպին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Gingerich, P.D.& C.G Childress Jr. (1983): *Barylambda churchilli*, a new species of Pantolambdidae (Mammalia, Pantodonta) from the Late Paleocene of Western North America. Museum of Paleontology, The University of Michigan


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776521477 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ավազան (այլ կիրառումներ)
Հին Հռոմեական ավազան, Անգլիա
**Ավազան**, ճարտարապետության մեջ, արհեստական ջրամբար, արհեստական լճակ, գուռ, սովորաբար պարտեզի կամ պուրակի ճարտարապետական կոմպլեքսի մաս։ Հին Արևելքի երկրների, ավելի ուշ՝ Հին Հունաստանի և Հին Հռոմի հայտնի առաջին ավազանները ուղղանկյուն էին և գլխավորապես ծառայում էին լվացվելու, լողանալու համար։ 16-րդ դարի երկրորդ կեսից Իտալիայում ի հայտ են գալիս դեկորատիվ ավազաններ, իսկ 18-րդ դարից շատրվաններով կամ ջրի հայելու տեսքով ուղղանկյուն կամ բարդ ձևի ավազանները դառնում են պուրակների (գլխավորապես կանոնավոր) ճարտարապետության կարևոր կոմպոզիցիոն տարր (Պետերհոֆի, այժմ՝ Պետրոդվորեց, Վերսալի և այլ ավազաններ)։ Ժամանակակից ճարտարապետության մեջ ավազանները մեծ տեղ են գրավում։

Երևանում կառուցվել են բազմաթիվ դեկորատիվ ավազաններ («Կարապի լիճ», «Արևիկ», «Էրեբունի» և այլն), որոնք ճարտարապետական անսամբլները լրացնելուց զատ նպաստում են քաղաքի կլիմայի բարելավմանը։ Արհեստական ավազաններ են կառուցվել նաև Գյումրիում և Վանաձորում։ Ավազաններ են կոչվում նաև լողալու համար կառուցված բաց և ծածկված շինությունները՝ լողավազանները, եկեղեցու ներսում, հյուսիսային պատի մեջ զտնվող կամ առանձին մկրտարանների փոքրիկ գուռերը, որտեղ կատարվում է մկրտությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 602)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · MESH ID |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX526336 · BNF: 119354432 · LCCN: sh85131230 · LNB: 000082975 · NDL: 00569237 · NKC: ph118787 |

 |

 |
| **՞**Ավստրալիական ծովառյուծ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Գիշատիչներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Otariidae |
|
|
|
| Ցեղ | Ավստրալիական ծովառյուծներ |
|
|
| Տեսակ | Ավստրալիական ծովառյուծ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Neophoca cinerea
Péron, 1816 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Վտանգված տեսակIUCN 3.1 *Endangered* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**180623**NCBI**161930**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ավստրալիական ծովառյուծ** (լատին․՝ Neophoca cinerea) կամ **սպիտակագլխավոր ծովառյուծ**։ Ականջավոր փոկերի ընտանիքի խոշոր ներկայացուցիչ է, որը բնակվում է Ավստրալիայի հարավային և արևմտյան ափին։

Նկարագրություն
--------------

Ավստրալիական ծովառյուծի արուները ունեն 2.5 մ երկարություն և կշռում են մոտ 300 կգ։ Էգերը ավելի փոքր են և նրանց չափսերը միայն 1.8 մ և 100 կգ։ Երկու սեռերն էլ շատ են տարբերվում միմյանցից։ Արուները մուգ շագանակագույն են իսկ, էգերի մորթիները արծաթա-կապտագույն են կամ բաց-շագանակագույն։ Իսկ մարմնի ներքին հատվածը ավելի բաց է, քան վերևինը։

Տարածում
--------

Այդ կենդանիների խմբերը հանդիպում են Ավստրալիայի արևմտյան և հարավային ափերին։ Նրանք հաճախ բնակվում են ափամերձ անմարդաբնակ կղզիներում։ Ավստրալիական ծովառյուծները գրեթե չեն թողնում իրենց բնակավայրերը և մնում են իրենց խմբերի մոտակայքում աբգամ ամուսնական շրջանից հետո։ Նրանց ամենամեծ հեռացումը հասնում է 300կմ։

Բազմացում
---------

Իրենց վարքով ավստրալիական ծովառյուծները չեն տարբերվում ականջավոր փոկերի այլ տեսակներից։ Արուները հասնում են ծովափին էգերի առջև և միմյանց հետ ուժեղ պայքարում մրցակցում են լավագույն տարածքների համար։ Ավստրալիական ծովառյուծները բավականին ագրեսիվ են որը բացի նրանցից կարելի նկատել հարավային ծովառյուծի մոտ։

Ի տարբերություն ավստրալիական ափամերձ փոկերի, ծովառյուծները հազվագյուտ տեսակ են։ Նրանց ընդհանուր քանակը մոտ 12000 տեսակ է։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · SeaLifeBase · WoRMS |

 |
**Ամրդոլու վանքի դպրոց**, հայ մշակութային կենտրոն Բաղեշի Ամրդոլու վանքում։

Պատմություն
-----------

XV դարում վանքում եղել է գրչության դպրոց։ Դարեվերջին Գրիգոր Տաթևացու աշակերտ Դանիել վարդապետը այնտեղ հիմնել է հոգևոր դպրոց, ուր դասավանդել է կրոնագիտություն, աստվածաբանություն, տրամաբանություն։ Նրա գործը շարունակեցին Հովհաննես Համշենցին, Գրիգոր Արճիշեցին, Ներսես Մատաղը, Ներսես Բաղիշեցին, Ներսես Ամկեցին, Հովհաննես Տարոնացին։ Բարսեղ Աղբակեցին (մահացել է 1615 թվականին) վերծանեց վանքի մատենադարանի իմաստասիրական գրքերը, ընդարձակեց դասատունը, բարեփոխեց ուսման ծրագիրը։

Դասավանդվող առարկաներ
---------------------

Դպրոցում սկսեցին դասավանդել փիլիսոփայություն, ճարտասանություն, քերականություն ևն։ Դպրոցը մեծ համբավ ձեռք բերեց Ներսես Մոկացու օրոք։ Այստեղ սովորելու էին գալիս տարբեր վայրերից։ Ամրդոլու վանքի դպրոցում ծաղկում ապրեց հատկապես Վարդան Բաղիշեցի վարդապետի ժամանակ (մահացել է 1704 թվականին) և կոչվեց համալսարան։

Ըստ հիշատակարանի՝ Ամրդոլու վանքը Վարդան Բաղիշեցու օրոք ուներ «Խե (45) միաբան, որից՝ Խ (40) կարդացող, Ե(5) տնտես և մշակ»։ Համալսարանում դասավանդվող գիտություններին Բաղիշեցին ավելացրեց նաև պատմական մատենագրությունը։ Նա վերանորոգեց դպրոցը, հարստացրեց մատենադարանը և բարձր աստիճանի հասցրեց գրչության արվեստը։ Դասավանդվում էին նաև մանրանկարչություն և որմնանկարչություն։

Վերանորոգում
------------

Վարդան Բաղիշեցին ձեռք բերեց հին ձեռագրեր, նորոգել տվեց և հանձնեց ընդօրինակման։ Այդտեղից են մեզ հասել Փավստոս Բուզանդի, Կորյունի, Ղազար Փարպեցու, Սեբեոսի, Ղևոնդ Երեցի, Ասողիկի, Արիստակես Լաստիվերցու, Թովմա Մեծոփեցու և այլոց գործերը։

Պահպանվել է Վարդան Բաղիշեցու կազմած՝ Ամրդոլու մատենադարանի գրացուցակը, որտեղ նշված է ձեռագիր և տպագիր 193 գիրք։ Վարդանի մահից հետո Ամրդոլու վանքի դպրոց դադարեց գործել (վանքը կանգուն էր մինչև 1915 թվականը)։

Նշանավոր սաներ
--------------

Դպրոցի նշանավոր սաներից են եղել.

* Հովհաննես Կոլոտը (Կ․ Պոլսի պատրիարք),
* Գրիգոր Շղթայակիրը (Երուսաղեմի պատրիարք),
* դասասաց վարդապետներ Ներսես Մոկացին, Մելքիսեթ Վժանեցին և ուրիշներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 333)։*  |
**Բարձրակարգ բույսեր**, տերևացողունայիններ (Cormophy- ta) կամ թելոմայիններ (Telo- mophyta), բուսական աշխարհի ամենատարածված և առավել կատարելագործված բաժին։ Մարդկությանը հայտնի մոտ 500000 բուսական տեսակներից համարյա 300000-ը պատկանում են բարձրակարգ բույսերին, որոնք շրջապատում են մեզ ամենուրեք և առաջացնում տարբեր բուսածածկեր՝ մարգագետիններ, անտառներ, տափաստաններ։ Բարձրակարգ բույսերը հարմարվում են երկրագնդի տարբեր պայմաններին, սկսած ալպյան գոտուց մինչև անապատները։ Բարձրակարգ բույսերի նախնիները հավանաբար եղել են գորշ կամ կանաչ ջրիմուռները։ Ի տարբերություն ստորակարգ բույսերի, բարձրակարգ բուսյսերն բարդ տարբերակված օրգանիզմներ են, հարմարված հիմնականում ցամաքում ապրելու պայմաններին և կազմված են արմատից, ցողունից, տերևներից ու ծաղիկներից։ Բացառություն են միայն մերկաբույսերը (պսիլոֆիտներ) և մամռանմանները, որոնք զուրկ են արմատներից։ Բարձրակարգ բույսերի զարգացման ցիկլում համարյա միշտ տեղի է ունենում սերունդների հաջորդականություն՝․ Անսեռ սերնդի բազմացման օրգանները սպորանգիումներն են, որոնց մեջ առաջանում են սպորները, իսկ սեռական սերնդինը՝ գամետանգիումները, որոնք սեռական բջիջներ կամ գամետներ (ձվաբջիջ և սպերմատոզոիդ) են արտադրում։ Անսեռ սերունդն ավելի փարթամ է զարգացած, իսկ սեռականը խիստ հետ է զարգացած։ Բացառություն են մամռանմանները, որոնց մոտ գերիշխում է սեռական սերունդը՝ գամետոֆիտը։ Բարձրակարգ բույսերի բաժնում միավորված են հետևյալ տիպերը՝ մերկաբույսեր (Psilopsida), մամռանմաններ (Bryopsida), գետնամուշկանմաններ (Lycopsida), պսիլոտանմաններ (Tme- sopsida), սեպատերեանմաններ կամ հատվածացողունայիններ (Sphenopsida), պտերանմաններ (Pteropsida), մերկասերմեր (Gymnospermae) և ծածկասերմեր կամ ծաղկավոր բույսեր (Angiospermae, Anthophy- ta)։ Վերջին երկու տիպերն ավելի կատարելագործված են և կարևոր, քանի որ ունեն այնպիսի նորագոյացություններ, ինչպես սերմնասկզբնակը, սերմը, ծաղիկը և պտուղը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 329)։*  |
**Ավստրո-գերմանական պայմանագիր** կամ **Երկյակ դաշինք**, եղել է պաշտպանողական դաշինք Գերմանիայի և Ավստրո-Հունգարիայի միջև, որը կնքվել է 1879 թվականի հոկտեմբերի 7-ին, որպես Բիսմարկյան սահմանափակ պատերազմական համակարգի մաս։ Երկու տերությունները խոստացան միմյան պաշտպանել Ռուսաստանի հարձակումներից։ Բացի այդ յուրաքանչյուրը խոստացավ մնալ նվազագույնը չեզոք, եթե նրացից մեկի վրա հարձակվի մեկ այլ եվրոպական տերություն (հիմնականում նկատի ունեին Ֆրանսիային, անգամ 1894 թվականին կնքված Ֆրանս-ռուսական դաշինքից հետո)։ Գերմանիայի կանցլեր Օտտո ֆոն Բիսմարկը սրանով ուզում էր դուրս գալ Գերմանական կայսրության մեկսուսացումից և երաշխավորեր խաղաղություն, քանի որ Ռուսաստանը չէր համարձակվի պատերազմել երկու կայսրությունների հետ։

Պայմանագրի տեքստ
----------------

Գերմանիան պարտավորվում էր պաշտպանել Ավստրո-Հունգարիային Ռուսաստանի ուղղակի հարձակման դեպքում (հոդված առաջին), սակայն հրաժարվում էր աջակցել նրա քաղաքականությանը Բալկաններում (հոդված երկրորդ)։ Պայմանագիրը կնքվեց 5 տարով, բազմիցս նորոգվեց, փաստորեն հիմք ծառայեց Եռյակ միության ստեղծման համար։

Գրականություն
-------------

* Jürgen Angelow: *Kalkül und Prestige. Der Zweibund am Vorabend des Ersten Weltkrieges.* Köln u. a. 2000.
* Moritz Csáky: *Ideologie der Operette und Wiener Moderne. Ein kulturhistorischer Essay zur österreichischen Identität.* Wien u. a. 1998.
* Helmut Rumpler: *Der „Zweibund" 1879. Das deutsch-österreichisch-ungarische Bündnis und die europäische Diplomatie.* Wien 1996.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Originaltext des Vertrages (englisch)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85039839 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 639)։*  |
**Գլուտելիններ** (լատին․՝ gluten- սոսինձ), պարզ սպիտակուցներ, որոնք պարունակվում են դաշտավլուկազգիների սերմերում և բույսերի կանաչ մասերում։ Հարուստ են գլուտամինաթթվի մնացորդներով և լիզինով։ Գլուտելինները պահեստային սպիտակուցներ են, կուտակվում են սերմերի էնդոսպերմում և կազմում են դաշտավլուկազգիների սերմերի սպիտակուցների նշանակալի մասը (օրինակ՝ ցորենի սերմերում՝ 30-40% գլուտելին, բրնձի սերմերում՝ 85-90% օրիզենին, եգիպտացորենի սերմերում՝ մինչև 45% գլուտելիններ)։

Բաղադրություն
-------------

Գլուտելինները հարուստ են հիդրոֆոբ ամինաթթուներով․ դրանցում ֆենիլալանինի, վալինի, թիրոզինի, պրոլինի և լեյցինի պարունակությունը հասնում է 45% -ի։ Ենթադրվում է, որ ոչ բոլոր գլյուտելինները են բնութագրվում ամինաթթուների հատուկ պրոֆիլով։

Տարածվածություն
---------------

Ցորենի սերմերից առանձնացվել է գլուտենին, գարուց և աշորայից՝ այլ գլյուտելիններ։

Գլյուտելինները բրնձի էնդոսպերմի հիմնական պահեստային սպիտակուցներն են։

Բրինձում հայտնի է գլյուտելինների երկու բնորոշ խումբ՝ բարձր մոլեկուլային քաշի գլուտելիններ և ցածր մոլեկուլային քաշի գլուտելիններ։ Հաց թխելու ընթացքում գլյուտելինները դիսուլֆիդային կապերի միջոցով միավորվում են միմյանց և այլ սպիտակուցների հետ՝ կազմելով բարդ եռաչափ սպիտակուցային ցանց։

Տես նաև
-------

Սպիտակուցներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Elwart, J. A. D.* Amino acid analysis of glutenins and gliadins : 
[անգլ.] // Journal of the Science of Food and Agriculture. — 1967. — Vol. 18, no. 3. — P. 111–117. — doi:10.1002/jsfa.2740180307. — PubMed.
2. ↑  *Shang, H.* Identification of LMW glutenin-like genes from Secale sylvestre host : 
[անգլ.] / H Shang, Y. Wei, H. Long … [et al.] // Genetika. — 2005. — Vol. 41, no. 12. — P. 1656–1664. — PubMed.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778429667 |

 |
| **՞**Ավստրոհեյրուս |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Austrocheirus
 Ezcurra, Agnolin & Novas, 2010 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ավստրոքեյրուս** (լատին․՝ *Austrocheirus*. բառացի թարգմանած՝ նշանակում է «հարավային ձեռքեր»), վայրի դինոզավրերի ցեղ Abelisauroidea- ի ենթաընտանիքից, որոնք ապրել են ուշ կավճային դարաշրջանում /71-ից 65 մլն տարի առաջ/ Հյուսիսային Ամերիկայի հարավում։ Համարվում է եզակի տեսակ՝ Austrocheirus isasii։ 2010 թվականին մտցվել է M.D. Ezcurra-ի, F. Agnolin-ի, F. Nova-ի ղեկավարության տակ
։

#### Ստուգաբանություն

Austrocheirus isasii անունը գալիս է լատիներեն «australis» /հյուսիսային և հունական «cheirus»- ից, որը նշանակում է ձեռքի բուշտ, տեսակային անվանումը տրված է Մարսելո Պաբլո Իսասիի մոտ, ով մնացորդների մեծ մասը հավաքագրել է։

#### Ուսումնասիրման պատմությունը

Մնացորդները հայտնաբերվել են 2002 թվականին Պարի Այկի (Pari Aike) ֆորմացիայով Պատագոնիայի և Արգենտինայի հյուսիս-արևմտյան մասում, որոնք վերաբերում են մաաստրիխտի ժամանակաշրջանին։ Գտնվել են մեկ տեսակին պատկանող մնացորդներ, որոնք կազմված էին սրունքի և ձեռքերի բուշտերից։

#### Դասակարգում

Դասակարգման վերլուծումը տվել է M.D. Ezcurra-ն և իր գործընկերը, որոնք էլ 2010 թվականին ցույց են տվել, որ ավստրոխերույսը զբաղեցնում է մեծ տեղ Abelisauroidea-ի ընտանիքում։

Տես նաև
-------

* Դինոզավրեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ezcurra, M.D. Agnolin, F.L. & Novas, F.E.* (2010). «An abelisauroid dinosaur with a non-atrophied manus from the Late Cretaceous Pari Aike Formation of southern Patagonia», *Zootaxa* 2450: 1-25

Արտաքին հղումներ
----------------

* Классификация ископаемых на сайте The Paleobiology Database

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779446141 |

 |
**Անգել Կարալիյչև** (բուլղար․՝ Ангел Каралийчев) (օգոստոսի 21, 1902(1902-08-21), Ստրաժիցա, Վելիկո Տիրնովոյի մարզ, Բուլղարիա - դեկտեմբերի 14, 1972(1972-12-14), Սոֆիա, Բուլղարիա), բուլղարացի գրող, մանկագիր։

Կենսագրություն
--------------

Կարալիյչևի մանկությունն անցել է Ստրաժիցայում։ 17 տարեկան հասակում դպրոցական գրական ամսագրում հրատարակվել է նրա առաջին "Orel" պոեմը։ Մի քանի տարի աշխատել է համայնքային ծառայությունում, այնուհետև հեռացել է հայրենի քաղաքից և սովորել Սոֆիայի համալսարանի քիմիական ֆակուլտետում։ 1928 թվականին ավարտել է Սոֆիայի ժողովրդական և համաշխարհային տնտեության համալսարանի դիվանագիտության ֆակուլտետը։

Կարալիյչևի առաջին խոշոր աշխատանքը՝ „Mauna loa" բանաստեղծությունը, տպագրվել է 1923 թվականին, որին հաջորդել են "Ruj" կարճ պատվածքների ժողովածուն, 1925 թվականին՝ *Mecho* մանկական առաջին պատմվածքը։ Եղել է տարբեր գրական ամսագրերի համա-խմբագիր, համագործակցել է ձախակողմյան "Nov Put" ամսագրի հետ, որտեղ աշխատակցել է Ասեն Ռազցվետնիկովին, Նիկոլա Ֆուրնադժիևին, Գեորգի Ցավենին, և այս եռյակը կազմավորել է «Սեպտեմբերի 4» նշանավոր խումբը և ներկայացրել միջպատերազմյա ժամանակահատվածի բուլղարական գրականության ձախակողմյան գաղափարները։ 1924 թվականին դատապարտվել է Բուլղարիայի կոմունիստական կուսակցության երիտասարդ անդամ Գեորգի Բակալովի կողմից, և «Սեպտեմբերի 4» դադրեցրել է իր համագործակցությունը "Nov Put"-ի հետ և Վլադիմիր Վասիլևի ղեկավարությամբ միացել "Zlatorog" (Ոսկեղջյուր) գրական ամսագրին։

Կարալիյչևը շարունակել է գրել կարճ պատմվածներ, հեքիաթներ, մանկական գրքեր և հավաքագրել է տարբեր ժողովրդական ավանդույթների լեգենդներն ու հեքիաթները մինչև մահ։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* «Աշորա», 1925
* «Գանձ», 1927
* «Խաբուսիկ աշխարհ», 1932
* «Ռոսենի քարե կամուրջը», 1941
* «Սոկոլի արտը», 1946
* «Ժողովրդի պաշտպանը», 1949
* «Մեչո», 1925
* «Տիրամոր արցունքը», 1928
* «Կավե թռչնիկը», 1941
* «Փոքրիկ բուլղարացիներ»
* «Մոխրոտը», 1958
* «Բուլղարական ժողովրդական հեքիաթներ», 1965

Մատենագիտություն
----------------

* "Ангел Каралийчев" Wikipedia. Sat. 29 Mar. 2014. Web. 28 May 2014.

Արտաքին հղումներ
----------------

* This Pretty Land of Bulgaria, fairytale, English translation
* Անգել Կարալիյչև

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Լարուսի |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 2083175 · GND: 118101307 · ISNI: 0000000109504342 · LCCN: n83181200 · NDL: 00931782 · NKC: js20020812184 · NTA: 070606218 · NUKAT: n01015060 · LIBRIS: 192633 · SUDOC: 028566688 · VIAF: 4947386 · WorldCat VIAF: 4947386 |

 |

 |



1. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
**Բարոմետրիկ բանաձև**, գրավիտացիոն դաշտում բարձրությունից կախված՝ գազի ճնշման կամ խտության փոփոխությունն արտահայտող բանաձև։ Հաստատուն ջերմաստիճանի իդեալական գազի համար, երբ դաշտը համասեռ է։ Բարոմետրիկ բանաձևը ունի հետևյալ տեսքը՝ {\displaystyle p=p\_{0}\exp \left[-Mg{\frac {h-h\_{0}}{RT}}\right],} որտեղ p-ն գազի ճնշումն է h բարձրության վրա, իսկ {\displaystyle p\_{0}}-ն՝ զրոյական ճնշումը ({\displaystyle h=h\_{0}}) մակարդակի վրա, M–ը մոլեկուլային զանգվածն է, R-ը՝ գազային հաստատունը, T-ն՝ բացարձակ ջերմաստիճանը։ Բարոմետրիկ բանաձևը կարելի է ստանալ պոտենցիալ ուժային դաշտում իդեալական գազի մոլեկուլների՝ ըստ արագությունների և կոորդինատների բաշխման օրենքից։ Երկրի մթնոլորտում օդի խտության և ճնշման իրական բաշխումը չի համապատասխանում բարոմետրիկ բանաձևին, որովհետև մթնոլորտի սահմաններում ջերմաստիճանն ու ազատ անկման արագացումը, կախված բարձրությունից և աշխարհագրական լայնությունից, փոփոխվում են։ Բարոմետրիկ բանաձևը ընկած է բարոմետրական մակարդակաչափման հիմքում, ըստ որի երկու կետերի բարձրությունների տարբերությունը որոշվում է այդ կետերում ճնշումները չափելու միջոցով։ Քանի որ մթնոլորտային ճնշումը կախված է եղանակից, ուստի չափումների միջև ընկած ժամանակամիջոցը և {\displaystyle \Delta h} տարբերությունը պետք է փոքր լինեն։ Այդ դեպքում Բարոմետրիկ բանաձևը գրվում է՝ {\displaystyle \Delta h=18400(1+at)\lg(p\_{1}/p\_{2})}, որտեղ t-ն չափվող օդի շերտի միջին ջերմաստիճանն է։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 137589850 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 333)։*  |
**Գյուղատնտեսական կենդանիների բոնիտավորում**, կենդանիների տոհմային և մթերատվության հատկանիշների համալիր գնահատում։

Նկարագրություն
--------------

Նպատակն է տոհմային վերարտադրության համար լավագույն կենդանիների ընտրությունը՝ ապահովելով տվյալ ցեղի հետագա կատարելագործումն ընդունված ուղղությամբ։ Հայաստանում գյուղատնտեսական կենդանիներիների բոնիտավորումը կիրառվել է 1934 թվականից ինչպես տոհմային, այնպես էլ ապրանքային տնտեսություններում։ Գնահատումն անցկացնում են տնտեսության անասնաբույծներն ու գիտական աշխատակիցները՝ ամեն տարի՝ սահմանված ժամկետներում։ Բոնիտավորում են կենդանիների բոլոր սեռահասակային խմբերը, դրանց գնահատում են ըստ ծագման, արտակազմվածքի, կենդանի զանգվածի, մթերատվության, վերարտադրողականության, դրանցից ստացված սերնդի արժեքավորության, իսկ մատղաշները՝ հիմնականում ըստ ծագման, արտակազմվածքի և կենդանի զանգվածի։ Առաջին փուլում որոշվում է կենդանու ցեղն ու ցեղային աստիճանը, երկրորդ փուլում՝ կենդանիներին բաժանում են դասերի։ Դասերի համար սահմանված են կենդանու տոհմային և մթերատվության հատկանիշների նվազագույն ցուցանիշներ։ Վերջին փուլում կենդանիներին բաժանում են տոհմային, արտադրական և խոտանվող խմբերի։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Ատամնանիվի կինեմսւտիկակսւն անճշտությունների ստուգման սարքի սխեմա (Նկար 1)
**Ատամնաչափիչ գործիքներ և սարքեր**, գլանային, կոնական, որդնակային ատամնանիվները, որդնակները, ինչպես նաև նրանց առանձին պարամետրերը (հիմնական, շրջանային քայլը, ընդհանուր նորմալի երկարությունը և այլն) ստուգելու գործիքներ և սարքեր։ Ատամնաչափիչ գործիքներ և սարքերի միջոցով ստուգում են ատամնանիվների կինեմատիկական ճշտությունը, կառչման համաչափությունը, ատամների լրիվ հպումը և նրանց միջև եղած կողային բացակը։

Ձողատամնաչափիչ (Նկար 2)

Կինեմատիկական անճշտությունների ստուգում
---------------------------------------

Կինեմատիկական անճշտությունների ստուգումը, հիմնականում, կատարվում Է ատամնանիվի ստուգման կոմպլեքսային մեթոդով, երբ նա, նոմինալ միջառանցքային հեռավորության դեպքում, չափվող ատամնանիվի հետ միապրոֆիլ կառչման մեջ է գտնվում։ Այդպիսի սարքի սխեման ցույց է արված նկար 1-ում։ Առանցքի (2) վրա ամրացված պատճենանիվը (1), պարտվելով պողպատե ժապավենի (3) միջոցով, պտտում է նաև վռանը (4), որն իր վրա է կրում սանդղակով սկավառակը (5)։ Ստուգվող ատամնաևիվը (6) ամրացվում է առաևցքի (8) վրա տեղակայված վռանին (7)։ Վերջինի վրա ամրացվում է նաև շփական սկավառակը (9), որն իր հետ կառչող մյուս սկավառակի (10), վռանների (11, 13) ու ժապավենի (12) միջոցով ստուգվող ատամնանիվի շարժումը հաղորդում է ցուցչին (14)։ Գլանայիև ատամնանիվների ատամների պրոֆիլների անճշտությունները ստուգում են պրոֆիլային ձևանմուշներով, էվոլվենտաչափերով և պրոյեկտորներով, որոնք հնարավորություն են տալիս իրական պրոֆիլր համեմատել էվոլվենտային տեսական պրոֆիլի հետ։ Տարածում գտած ատամնաչափիչ գործիքներից է ձողատամնսւչափիչը (նկ. 2), որով չափում են ատամի հաստությունը ցանկացած շրջաևագծի լարի և տրված բարձրությսւև վրա։ Ատամների պրոֆիլների տեղաշարժը ստուգվում է հատուկ տանգենցիալ ատամնաչափիչ սարքերի միջոցով, որոնց չափող ծայրերը վերարտադրում են նոմինալ ելակետային պրոֆիլը։

Գրականություն
-------------

* Мархов H. H. выбор измеритьелних средств для контроля цилиндрических зубчатых колес М. 1960 год;
* Тайц Б. А. Марков H. H. Нормы точности и контроль зубчатых колес, М.-Л. 1962 год

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 652)։*  |
**Գյուղատնտեսական կենդանիների բտում,** սպանդից առաջ գյուղատնտեսական կենդանիների ու թռչունների առատ կերակրում՝ կենդանի քաշն ավելացնելու, բարձրորակ միս, ճարպ և տեխնիկական հումք ստանալու համար։

Նկարագրություն
--------------

Բտել կարելի է աճող ու հասակավոր գյուղատնտեսական կենդանիների բոլոր տեսակները (խոշոր եղջերավոր, ոչխար, խոզ, թռչուններ, ճագար)։ Բտման տնտեսական ցուցանիշները կախված են կենդանու տեսակից, ցեղից, սեռից, տարիքից, առողջ վիճակից, բտվածության աստիճանից, պահվածքի պայմաններից, բտման տևողությունից, կերակրման տիպից և կերերի տեսակից և այլն։

Տավարի բտում
------------

Տավարի բտման արդյունքում բարձրորակ և համեղ միս ստացվում է հատկապես մսատու ցեղերից, դրանց և կաթնատուների ու մսակաթնատուների խառնացեղերից։ Հորթի դիետիկ միս ստանում են առողջ, 45–60 օր գլխավորապես կաթով կերակրված հորթերից։ Տավարի բտումը տևում է 60–150 օր։ Օգտագործում են կանաչ ու հյութալի կերեր, սիլոս, խոտ, արդյունաբերական մնացուկներ (քուսպ, տկուցք, մրուր և այլն)։

Ոչխարի բտում
------------

Բտում են մատղաշներին և խոտանված հասակավոր ոչխարներին։ Լավ արդյունք է ստացվում հատկապես մսաբրդատու ոչխարներից և դրանց ու նրբագեղմների խառնածիններից։ Հասակավոր կենդանիների կերաբաժինը կազմում են ածխաջրերով հարուստ կերերից (եգիպտացորեն, կարտոֆիլ, գարի, կանաչ կեր), մատղաշներինը՝ սպիտակուցային կերերից։ Խոզերի բտումը լինում է մսային, բեկոնային և ճարպային։ Առավել տարածված է մսային բտումը։ Բտում են 2,5 ամսական, 15–16 կգ կենդանի քաշով, լավ զարգացած առողջ խոճկորներին՝ մինչև 7–7,5 ամսական հասակը, 95–100 կգ կենդանի քաշ ստանալը։ Կերաբաժինը կազմում է աճող օրգանիզմի համար պահանջվող, հատկապես սպիտակուցներով հարուստ կերերից։ Բեկոնային բտումը հատուկ տիպ է։ Բտում են բեկոն, երբուծ, զիստ, ռուլետ և այլ մսամթերքներ պատրաստելու համար։ Բեկոնային բտման համար ընտրում են առողջ, լավ զարգացած, վաղահաս ցեղերի 2–2,5 ամսական, 20–25 կգ քաշով խոճկորները։ Բտումը ավարտում են 6–7 ամսականում՝ 90–100 կգ կենդանի քաշ ստանալը։ Կերաբաժինը կազմում են սպիտակուցներով, վիտամիններով հարուստ կերերից (գարի, ոլոռ, վիկ, կորեկ, ճակնդեղ, գազար, կենդանական ծագման և խտացրած կերեր և այլն)։ Ճարպային բտումը կիրառում են 45–50% և ավելի ճարպ ու մեծաքանակ մսեղիք ստանալու համար (բտում են խոտանված մերուններին, վարազներին ու մատղաշներին)։

Թռչունների բտում
----------------

Թռչունների բտումը կատարվում է 2 եղանակով՝ բնական, երբ թռչուններին օրական 3 անգամ առատ կերակրում են, և ստիպողական, երբ հատուկ մեքենայի միջոցով թռչունի կերակրափողն ու քուջը կեր են լցնում։ Կերաբաժինը կազմվում է հացահատիկի կերերից, կանաչ զանգվածից, արմատապտուղներից, կենդանական ծագման կերերից (մսալ յուր, ոսկրալյուր՝ սպանդանոց. մնացորդներ և այլն), հանքանյութերով և վիտամիններով հարուստ խտացրած, համակցված կերերից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Գյուղատնտեսական կորպորացիա**, կոոպորացիայի ձև գյուղատնտեսության մեջ։ Կորպորացիաները կազմակերպվել են 1860-1880-ական թվականներին, որպես ընկերություններ, կոոպերատիվի անդամներին տրվում էր վարկ, արտադրության միջոցներ, կազմակերպվում գյուղատնտեսական արտադրության արդյունքների վերամշակումն ու իրացումը։

ԽՍՀՄ-ում կապիտալիզմից սոցիալիզմի անցման շրջանում գյուղատնտեսական կորպորացիան վարկային, մատակարարման, իրացման ընկերությունների միջոցով համախմբում Էր գյուղացիական տնտեսությունները և նախապատրաստում դրանց՝ ընդգրկվելու արտադրական կոոպերացիաների մեջ։ Գյուղատնտեսական կորպորացիա գրեթե նույն կերպ է ընթացել մյուս սոցիալիստական երկրներում՝ որոշ յուրահատկություններով։ Հայաստանում գյուղատնտեսական արտելներ, ընկերություններ են հիմնվել դեռ նախահեղափոխական շրջանում։ Դրանք կուլակների տնօրինության տակ էին գտնվում և առևտրական արտոնություններ կորզելու միջոց էին։

Գյուղատնտեսական առաջին արտելները, հողժողկոմատի նախաձեռնությամբ, Հայաստանում կազմակերպվել են 1921 թվականին՝ Դիլիջանում և Կիրովականում։ 1923 թվականին գործում Էր 14 արտել, որտեղ ընդգրկված Էր 1384 տնտեսություն՝ ողջ գյուղական տնտեսությունների 1%-ը։ Գյուղատնտեսական կորպորացիաի բարձրագույն ձևը կոլտնտևսությունն է որի հաղթանակով ավարտվեց սոցիալիստական վերափոխման շրջանը գյուղում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 118)։*  |
|  |
| --- |
| **Այծատերևազգիներ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթաթագավորություն** | *Viridiplantae* |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ակքանածաղկավորներ (Dipsacales) |
| **Ընտանիք** | **Այծատերևազգիներ** (Caprifoliaceae)Juss. 1789 |

**Այծատերևազգիներ**, **ցախակեռասազգիներ** ( լատին․՝ Caprifoliaceae), երկշաքիլային ծաղկավոր բույսերի ընտանիք։ Հիմնականում տերևաթափ, երբեմն՝ մշտադալար թփեր (փաթաթվող) և կիսաթփեր, հազվադեպ՝ ծառեր և խոշոր բազմամյա խոտաբույսեր։

Նկարագրություն
--------------

Տերևները հակադիր են, պարզ կամ կենտ փետրաձև, նստադիր կամ կոթունի վրա, երբեմն՝ սերտաճած հիմքով, մեծ մասամբ՝ առանց տերևակիցների։ Ծաղիկները կանոնավոր են կամ անկանոն, 5-անդամանի ծաղկաբաժակով և ծաղկապսակով, երկսեռ (առէջը՝ սովորաբար 5, պտղաթերթիկները՝ 3-5 հատ)։ Ծաղկաբույլը՝ տարբեր ձևերի և մեծության. բարդ վահանաձև կամ հովանոցաձև հուրան, ողկուզաձև, փնջաձև, հասկաձև, բազմապսակ, ծաղիկները՝ երբեմն մեկական։ Պտուղը՝ հատապտղա-, կորիզապտղանման, հազվադեպ՝ տուփիկ։ Սերմը զարգացած սերմնասաղմով և մանր էնդոսպերմով է։ Ընտանիքում ընդգրկված է 15-16 ցեղ (ավելի քան 400 տեսակ)։

Վերնագիր
--------

Տարածված են առավելապես հյուսիսային կիսագնդի բարեխառն գոտում։ Հայաստանի Հանրապետությունում հայտնի են այծատերևազգիների կտտկենի, բռնչի, ցախակեռաս, աբելիա, վեյգելա և այլ ցեղեր։ Ինտրոդուկցված են ձյունաշարուկը, դիերվիլան ևն։

Կիրառություն
------------

Այծատերևազգիները օգտագործում են տափաստանային անտառաբուծության, կանաչապատման մեջ։ Մեղրատու են։ Տալիս են ուտելի պտուղներ,դեղահումք, ներկեր, աղաղանյութեր ևն։

Որոշ տեսակների պտուղները ուտելի են, համով հիշեցնում են հապալասը։

Կատվախոտը լայնորեն օգտագործվում է որպես դեղամիջոց։  Կատվախոտի հետ միասին այն օգտագործվում է նաև սննդի մեջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ատոմական ուժային մանրադիտակը** (ԱՈՒՄ) շատ բարձր լուծելիության մանրադիտակ է, որը ի վիճակի է տարալուծել 1 նանոմետրից փոքր օբյեկտներ, մոտ 1000 անգամ ավելի լավ քան սովորական լուսային մանրադիտակները։ ԱՈՒՄ-ը տրամաբանական զարգացումն էր Սքանավորող Թունելային Մանրադիտակի, որը ստեղծվել էր Գերդ Բիննիգի և Հայնրիխ Ռոհրերի կողմից 1980-ականների սկզբին և որի համար նրանք 1986 թվականին արժանացան Նոբելյան մրցանակի։ Ներկայումս ԱՈՒՄ-ը հանդիսանում է նանոտեխնոլոգիայում ամենաառաջնային ու կիրառելի գործիքներից մեկը։ Ի տարբերություն օպտիկական մանրադիտակների ինֆորմացիան հավաքվում է ոչ թե «տեսնելու» այլ «զգալու» սկզբունքի վրա։ Նանոմետրիկ չափսերի զննող տարրը (զննիչ, անգլ. tip in cantilever)փոխազդում է մակերևույթի հետ շոշափելով այն և այդպիսով գրանցում է մակերևույթի տոպոգրաֆիան։ Զննիչի ատոմական ճշգրտությամբ շարժումը կարգավորվում է պիեզոէլեկտիկ տարրերի միջոցով։

ԱՈՒՄ ունի երեք հիմանկան հնարավորություն՝ ուժի չափում, մակերևութային (տոպոգրաֆիկ) պատկերում և մանիպուլյացիա։ Ուժի չափման դեպքում, ԱՈՒՄ-ը կարող է չափել զննիչի և նմուշի միջև ուժը՝ որպես դրանց փոխադարձ ազդեցության ֆունկցիա։ Այն կարող է կիրառվել ուժային սպեկտրոսկոպիա իրականացնելու միջոցով նմուշի մեխանիկական հատկությունները որոշելու համար։ Օրինակ կարող է լինել նմուշի Յունգի մոդուլի օրինակը՝ որպես կոշտության չափանիշ։ Պատկերման ժամանակ, զննիչի ռեակցիան նմուշի կողմից ազդող ուժին կարող է օգտագործվել՝ մեծ լուծելիության եռաչափ տարածական եզրային պատկերներ ստանալու համար։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Տեսածրող մխանային մանրադիտում |
| --- |
|  |
| Տարածված | Ատոմական ուժային · Տեսածրող թունելային | Տիպիկ ատոմական ուժային մանրադիտումի տեղադրումՏիպիկ ատոմական ուժային մանրադիտումի տեղադրում |
|  |
| Այլ | Էլեկտրաստատիկական ուժային · Էլեկտրաքիմիական տեսածրող թունելային · Կելվին մխանի ուժային · Մագնիսական ուժային · Մագնիսական ռեզոնանսի ուժային · Մոտակա դաշտի տեսածրող լուսային · Լուսաջերմային միկրոլուսապատկերաչափություն · Տեսածրող ունակային · Տեսածրող դարպասային · Տեսածրող Հալի մխանային · Տեսածրող իոնահաղորդչային · Պտույտ բևեռացված տեսածրող թունելային · Տեսածրող լարվածային |
|  |
| Կիրառություններ | Տեսածրող մխանային վիմագրություն · Ինքնահոս նանովիմագրություն · Առանձնահատկության կողմնորոշմամբ տեսածրում · ԱյԲիԷմ-ի հազարոտնուկ |
|  |
| Տես նաև | Նանոտեխնոլոգիա · Մանրադիտակ · Մանրադիտում |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4333578-0 · Microsoft: 102951782, 2910142849 · NKC: ph443887 |

 |
**Արմենակ Հակոբի Սալմասլյան** (դեկտեմբերի 10, 1888(1888-12-10), Բուրսայի մարզ, Օսմանյան կայսրություն - հունվարի 7, 1971(1971-01-07), Փարիզ, Փարիզի շրջան), հայ մատենագետ։ Իրավաբանական գիտությունների դոկտոր (1922)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Բուրսայում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Կոստանդնուպոլսի Պերպերյան վարժարանում (1900-1906), ապա ուսանել ամերիկյան Ռոբերտ քոլեջում (1906 - 1911)։ 1911 թվականին մեկնել է Փարիզ, սովորել իրավաբանության համալսարանում (1911-1914 թվականներին), արժանանալով դոկտորականի։ 1920-1922 թվականներին աշխատել է որպես քարտուղար Ազգային պատվիրակությունում։ 1922-1930 թվականներին եղել է Փարիզի պարսկական պատվակալ հյուպատոսի՝ Ներսես խան Ներսեսյանի անձնական քարտուղարը։ Ֆրանսիական իրավաբանական գրասենյակում յոթ տարիներ աշխատելուց հետո, 1940–1947 թվականներին եղել է Փարիզի ազգային մատենադարանի արևելյան լեզուների բաժնի վարիչը, 1951 թվականից մինչեւ մահը՝ Նուպարյան մատենադարանի տնօրենը։ Հայագիտական հոդվածներով թղթակցել է «Բյուզանդիոն», «Երևան», «Յառաջ», «Աշխարհ», «Բազմավեպ» և այլ պարբերականների։ 1946 թվականին լույս է տեսել Սալմասլյանի «Հայկական մատենագիտություն» ֆրանսերեն աշխատությունը, որի լրացված և ճշգրտված տարբերակը հրատարակվել է Երևանում, 1969 թվականին։ Այն ներառում է հայագիտության բոլոր բնագավառներում օտար լեզուներով մինչ 1965 թվականը լույս տեսած հետազոտություններ։ 1967 թվականին Սալմասլյանը արժանացել է Երևանի Մատենադարանի «Մեսրոպ Մաշտոց» հուշամեդալին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 11988 · BNF: 15070557n · GND: 127014497 · ISNI: 0000000061299385 · LCCN: no00078145 · NTA: 168426838 · SUDOC: 12141891X · VIAF: 76605203 · WorldCat VIAF: 76605203 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 119)։*  |
**Բաց դաշտ**, հողի չպաշտպանված (բաց) մակերես, որտեղ մշակվում են բանջարեղենային կամ գեղազարդիչ բույսեր։

Նկարագրություն
--------------

1–5° C միջին օրական ջերմաստիճանի ժամանակ, հողի հասունացմանը զուգընթաց, վաղ գարնանը (որոշ դեպքերում նաև աշնանը) Բաց դաշտում ցանում են ցրտադիմացկուն բանջարեղենային՝ կաղամբազգի, նեխուրազգի ընտանիքների բույսեր, ինչպես նաև ճակնդեղի, սալաթի, սպանախի, ոլոռի սերմեր։ Դդմազգիների, մորմազգիների ընտանիքի ջերմասեր մշակաբույսերի, ինչպես նաև լոբու և եգիպտացորենի սերմերը ցանում են 10–15°C միջին օրական ջերմաստիճանի դեպքում։ Բաց դաշտն անմիջականորեն կապված է պաշտպանված գրունտի հետ, որտեղ աճեցնում են բույսերի սածիլներ։ Բաց դաշտում ցրտադիմացկուն բույսերի սածիլներն աճեցնում են 5–10°C, ջերմասեր բույսերինը՝ 15°C միջին օրական ջերմաստիճանների պայմաններում, սակայն գարնանային ցրտահարությունների ավարտից հետո։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Անաա** (ֆր.՝ Anaa), օղակղզի Տուամոտու կղզեխմբում (Ֆրանսիական Պոլինեզիա), որը Տահիտի կղզուց բարձր է 350 կմ։

Աշխարհագրություն
----------------

Օղակղզու տիեզերական լուսանկար
Այն ունի օվալի ձև, բաղկացած 11 փոքր կղզիներից, կամ մոտուներից, որոնք շրբատում են մնացած բոլոր ծովալճակներին։ Կորալային խութերի բնական մուտքերը բացակայում են։ Անաայի երկարությունը կազմում եմ մոտավորապես 29,5 կմ, լայնությունը՝ մոտ 6,5 կմ։ Այս օղակղզու հողը ավելի բերրի է, քան Տուամոտուի ուրիշ օղակզիներինը։ Օղակղզու մակերեսը կազմում է 38 կմ²։

Պատմություն
-----------

Կղզին հայտնաբերել է 1769 թվականին անգլիացի ծովագնաց Ջեյմս Կուկը։ XIX դարի սկզբին, կղզին Պոմարե թագավորության մաս դարձավ։ 1850֊ական թվականներին կղզու վրա սկսել էին զբաղվել կոպրայի և մարգարտի մշակմամբ։ XIX դարի կեսերին, օղակղզու բնակչությունը կտրուկ աճեց, հասնելով 2 հազար բնակչի։ Սակայն, օղակղզում կաթոլիների և մորմոնների բազմաթիվ բախումների հետևանքով, ինչպես նաև ֆրանսիական զորքերի միջամտության պատճառով, Անաայի բնակչությունը զգալիորեն նվազեց։

Վարչական բաժանում
-----------------

Կղզիներն են՝ Անաան, Ֆաիտեն, Մատուտունգան և Տահանենան, որոնք ձևավորում են Անաայի կոմունան։ Այդ բոլորը մտնում է Տուամոոտու-Գամբի վարչական շրջանի կազմի մեջ։

| Կղզիներ կամ տարածքներ | Ցամաքի տարածքկմ² | Ծովալճակների տարածքկմ² | Բնակչություն,մարդ. (2007) | Վարչական կենտրոն |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Անաա | 38 | 90 | 461 | Տուկուհորա |
| Ֆաիտե | 8,87 | 227 | 366 | Հիտիանաու |
| Մատուտունգա | 1,38 | 126 | — | — |
| Տահանենա | 7,7 | 522 5 | — | — |
|
| Անաայի կոմունա | 55,95 | 965,5 | 827 | Տուկուհորա |

Բնակչություն
------------

2007 թվականին Անաա օղակղզու բնակչությունը կազմել էր 461 մարդ։ Խոշորագույն բնակավայրն է Տուկուհորա (Tukuhora) գյուղը։ Այն հայտնի է ինչպես Անաան։

Տնտեսություն
------------

Տեղի բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է ձկնորսությամբ, կոպրայի արտադրությամբ, մարգարաիտները մշակությամբ։

Բնական երևույթներ
-----------------

Կղզու վրա հաճախակի են լինում արևադարձային փոթորիկներ։ Ամենավտանգավորը և խոշորագույնը տեղի է ունեցել 1878 և 1906 թվականներին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Օղակղզու մասին տեղեկություներ (անգլ.)
**Արամ Հարությունի Մերանգուլյան** (հունիսի 8, 1902(1902-06-08), Ցղնա, Նախիջևանի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 17, 1967(1967-11-17), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կոմպոզիտոր, դիրիժոր, թառահար, մանկավարժ։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1959)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Գողթն գավառի Ցղնա գյուղում։ 1922-1926 թվականներին ղեկավարել է մի քանի ինքնագործ երաժշտական խմբեր։ 1926-1928 թվականներին սովորել է Երևանի կոնսերվատորիայում (թառի դասատու՝ Ս․ Օգանեզաշվիլի) և 1937-1942 թվականներին (ստեղծագործություն, դասատու՝ Վարդգես Տալյան)։ 1927 թվականին կազմակերպել և մինչև 1967 թվականը ղեկավարել է ՀԽՍՀ հեռուստատեսության և ռադիոյի ժողովրդական գործիքների անսամբլը (1967 թվականից՝ Մերանգուլյանի անվան)։ 1931-1933 թվականներին կոնսերվատորիայում, ապա 7 տարի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում դասավանդել է ժողովրդական գործիքների դասարանում։

Արամ Մերանգուլյանի հուշատախտակը Երևանի Մաշտոցի պողոտայում
Վոկալ՝ «Խաչատուր Աբովյան» (խոսք՝ Սարմենի), «Լեռներ հայրենի» (խոսք՝ Վ․ Արամունու), Հովհաննես Շիրազի «Սիամանթո և Խաջեզարե» պոեմի համար գրված՝ «Դու ինձ համար», «Ա՜յ գառներ», «Երազիս մեջ», «Ա՜յ աղբյուր» և այլ երգեր] և գործիքային (քառամաս «Պարային սյուիտ», «Հարսանեկան պար», «Վարդերով պար», «Անահիտ» պար և այլն) ստեղծագործություններով, ինչպես և ժող․ երգերի ու պարեղանակների բազմաթիվ մշակումներով նպաստել է հայկական երաժշտության՝ այդ ասպարեզում այժմ տիրապետող ոճի ձևավորմանը։ Գրել է նաև «Սայաթ-Նովա» հեռուստատեսային ֆիլմի երաժշտությունը։ Մերանգուլյանը թառի նվագի իր սկզբունքներն ու փորձը շարադրել է հատուկ ձեռնարկում (անտիպ)։ Նրա որոշ գործեր հրատարակվել են առանձին, իսկ 1972 թվականին նաև մի ժողովածուով։ Իր անսամբլով մասնակցել է հայ արվեստի մոսկովյան 2 տասնօրյակներին (1939 թ, 1956 թ)։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» 2 շքանշանով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արամ Մերանգուլյան Archived 2021-01-23 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 490)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հանրային ռադիոյի արխիվ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000038374666 · LCCN: n2002053857 · VIAF: 41200832 · WorldCat VIAF: 41200832 |

 |






1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 7. — էջ 490.
Ինքնաթիռն ունի 3 համընթաց և 3 պտտական ազատության աստիճան։
**Բացարձակ պինդ մարմին**, մեխանիկային երկրորդ հիմնարար օբյեկտը՝ նյութական կետից հետո։ Պինդ մարմն մեխանիկան լիովին համապատասխանում է նյութական կետի մեխանիկայի հետ, բայց ունի իր հատուկ հասկացությունները և սեփական բովանդակությունը, որոնք ձևավորվել են պինդ մարմնի մոդելի սահմաններում և ունեն մեծ գործնական հետաքրքրություն և անհրաժեշտություն։

Հիմական սահմանումներ
--------------------

Գոյություն ունի բացարձակ պինդ մարմնի մի քանի սահմանում։

1. *Բացարձակ պինդ մարմին կոչվում է այն մարմինը, որի ցանկացած 2 կետը միացնող հատվածի երկարությունը շարժման ընթացքում մնում է անփոփոխ*։
2. *Բացարձակ պինդ մարմինը մեխանիկական համակարգ է, որը ունի միայն համընթաց և պտտական ազատության աստիճան։ Պնդություն նշանակում է, որ մարմինը չի կարող դեֆորմացվել, այսինքն, այդ մարմնին՝ բացի համընթաց և պտտական կինետիկ էներգիան, այլ էներգիա չի կարող հաղորդվել։*
3. *Բացարձակ պինդ մարմինը համակարգ է,որի կետերի համար տեղի ունի* {\displaystyle {\vec {r\_{b}}},{\vec {r\_{c}}}=const} и {\displaystyle {\vec {r\_{b}}}[{\vec {r\_{c}}},{\vec {r\_{d}}}]=const}. Այս հասկացությունը իրենից ներկայացնում է պինդ մարմնի մաթեմատիկական մոդելը։

Եռաչափ տարածության մեջ ազատ բացարձակ պինդ մարմինը ունի 6 ազատության աստիճան, որոնցից 3 համընթաց և 3 պտտական։ Բացառություն է կազմում երկատոմ մոլեկուկը, այդ համակարգը ունի ընդամենը 2 պտտական ազատության աստիճան։

Բացարձակ պինդ մարմին բնության մեջ գոյություն չունի, բայց, երբ դեֆորմացիան չնչին է, կարելի է մարմինը դիտարկել որպես բացարձակ պինդ մարմին։

Բացարձակ պինդ մարմինը ընդունելի չէ շատ արագ շարժումների կամ ուժեղ գրավիտացիոն դաշտերում։

Բացարձակ պինդ մարմնի կինեմատիկա
-------------------------------

Շարժվող բացարձակ պինդ մարմնի կետերի արագությունների բաշխումը նկարագրում է Էյլերի թեորեմը։ Արագությունների պրոյեկցիաների մասին Գրասհովի թեորեմը սովորոբար այսպես է ձևակերպվում։ *«Պինդ մարմնի ցանկացած երկու կետի արագությունների պրոյեկցիաներիը, նրանց միացնող ուղղի վրա, հավասար են»*։

Բացարձակ պինդ մարմնի դինամիկա
-----------------------------

Պինդ մարմնի դինամիկան լիովին որոշվում է նրա լրիվ զանգվածով, զանգվածների կենտրոնի դիրքով և իներցիայի թենզորով։ Զանգվածների տեղորոշման մանրամասները ոչ մի կերպ չեն անդրադառնում նրա շարժմանը, եթե որևէ ձևով պինդ մարմնի ներսում զանգվածները վերադասավորվեն, ապա զանգվածների կենտրոնի, իներցիայի թենզորը և շարժումը իրենց տեղն ու որակը չեն փոխում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Маркеев, 1990, էջ 38
2. ↑  Маркеев, 1990, էջ 39
3. ↑  Маркеев, 1990, էջ 47—48
4. ↑  Павловский, Акинфиева, Бойчук, 1989, էջ 165

Գրականություն
-------------

* *Маркеев А. П.* Теоретическая механика. — М.: Наука, 1990. — 416 с. — ISBN 5-02-014016-3
* *Павловский М. А. Акинфиева Л. Ю. Бойчук О. Ф.* Теоретическая механика. Статика. Кинематика. — Киев: Вища школа, 1989. — 351 с. — ISBN 5-11-001177-X

Արտաքին հղումներ
----------------

* Энциклопедия. Абсолютно твёрдое тело
* ФизМатСайт

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 341)։*  |
1872 թվականին Բաքվի հայկական տպարանում լույս տեսած «
Հնդկացւոյ անցքը անմարդաբնակ կղզիներում» գիրքը։
**Բաքվի հայկական տպագրություն**, առաջին տպարանը հիմնել է Մարդասիրական ընկերությունը, 1870 թվականին։

Պատմություն
-----------

Իր գործունեության 13 տարվա ընթացքում տպարանը հրատարակել է 20-ից ավելի գրքեր, Բաքվի հայկական թատրոնի խմբի կազմը (1928) Բաքվի հայկական տպագրության հրատարակություններից որոնցից նշանավոր են «Հնդկացւոյ անցքը անմարդաբնակ կղզիներում» թարգմանական վիպակը, «Սոխակ Հայաստանի» երգարանի 4 պրակները, Գոշի, Օլիմպիանոսի և Եզոպոսի առակները, Մարդասիրական ընկերության հաշվետվությունները։

1877-1878 թվականներին այստեղ է տպագրվել Խորեն Ստեփանեի «Հայկական աշխարհ» պարբերականը։ 1874 թվականից գործել են «Մալաֆյանցի և ընկերներ», 1876 թվականից՝ Ա․ Ղասաբյանցի տպարանները։

1885 թվականից մինչև դարավերջ բացվել են «Արոր», Ա․ Տեր-Հովհաննիսյանցի, Հ․ Դյուլբասարյանի, Ս․ Շահբաղյանի, Ղազարյան եղբայրների տպարանները («Արոր»-ը և Շահբաղյանի տպարանը գործել են մինչև 1920 թվականը)։ 20-րդ դարի սկզբներին ավելացան Ն․ Երևանցյանի, Ս․ Անտոնյանցի, Ա․ Թառայանի, Լ․ Միրզոյանի, Կ․ Խատիսյանի, «Արծվաբերդ», «Արամազդ», Կարապետյան եղբայրների տպարանները։

Բաքվում գործող մի շարք բազմալեզու տպարաններում ռուսերեն, վրացերեն, ադրբեջաներեն հրատարակությունների հետ տպագրվել են նաև հայերեն գրքեր ու պարբերականներ։ Այդպիսիններից էին Մ․ Վոլչկինի տպարանը 19-րդ դարի վերջերին (ուր տպագրվել են Ս․ Հայկունու «Րաֆֆիի «Կայծերը», 1884 և այլ գրքեր) և 20-րդ դարի սկզբներից գործող բոլշևիկյան ընդհատակյա «Նինա», ՌՍԴԲԿ Բաքվի կոմիտեի, Տարաևի և Միրզոյանի, Շեյդերովի, Ելեկանցովայի, «Տրուդ», Բաքվի քաղաքապետարանի, «Տրուժեննիկ» տպարանները։ Առանձնապես հայերեն շատ տպագիր արտադրանք է տվել «Баку» («Բաքու») ռուսերեն թերթի տպարանը։

Բաքվում լույս տեսած հայերեն գրքերի թիվը հարյուրների է հասնում։ 20-րդ դարի առաջին երկու տասնամյակներում հրատարակվել են շուրջ 60, իսկ հեղափոխությունից հետո՝ 30 անուն պարբերական։ Սովետական իշխանության տարիներին Բաքվում հայերեն թերթերն ու այլ պարբերականները լույս են ընծայվում «Կոմունիստ» հրատարակության, իսկ գրքերը՝ Ադրբեջանի պետական հրատարակչության (Ազերնեշր) տպարաններում։

Տես նաև
-------

* Ամստերդամի հայկական տպագրություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․ Դավթյան, Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 2 (խմբ. Վիկտոր Համբարձումյան), Ե. «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիա Հայկական Սովետական Հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն», 1976, էջ 345 — 720 էջ։
2. ↑  Հայկական համառոտ հանրագիտարան, Չորս հատորով (ՀԽՀ խմբ․ կոլեգիա՝ Կ․ Ս․ Խուդավերդյան (գլխ․ խմբ․) և ուրիշներ), ― հատոր 1, Երևան, ՀԽՀ գլխ․ խմբ․, 1990, էջ 506։

Գրականություն
-------------

* Թեոդիկ, Տիպ ու տառ, Կոստանդնուպոլիս, 1913, էջ 184։
* Լևոնյան Դ․, Հայ գիրքը և տպագրության արվեստը, Երևան, 1958, էջ 230։
* Իշխանյան Ռ․, Հայ գիրքը, Երևան, 1981։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 345)։*  |