recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Անգլիացիների ընտանիքը, ովքեր դարձել են քրիստոնյաներ, պաշտպանում են այդ կրոնի քարոզչին դրուիդների հետապնդումից»** (անգլ.՝ A Converted British Family Sheltering a Christian Missionary from the Persecution of the Druids), անգլիացի գեղանկարիչ, պրեռաֆայելիտների եղբայրության հիմնադիրներից Ուիլյամ Հոլման Հանտի նկարը։ Հեղինակը կտավը վրձնել է 1849-ից 1850 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում։ Յուղաներկով կտավի չափերն են՝ 111 × 141 սմ։ «Անգլիացիների ընտանիքը, ովքեր դարձել են քրիստոնյաներ, պաշտպանում են այդ կրոնի քարոզչին դրուիդների հետապնդումից» ստեղծագործությունն այսօր պահպանվում և ցուցադրվում է Էշմոլի թանգարանում (Օքսֆորդ, Միացյալ Թագավորություն)։

Նախկինում կտավը ցուցադրվում էր Լոնդոնի Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում մեկ այլ անգլիացի պրեռաֆայելիտ նկարիչ Ջոն Էվերեթ Միլլեի «Քրիստոսը հայրական տանը» կտավի հարևանությամբ։ Երկու նկարիչներն էլ վաղ շրջանի քրիստոնեություն են պատկերել՝ պրիմիտիվիզմի տարրերով։

Սյուժե
------

Ուիլյամ Հոլման Հանտի այս ստեղծագործությունում պատկերված է բրիտների ընտանիքը։ Նրանք բնակվում են կոպիտ կառուցվածք ունեցող փայտաշեն հյուղակում, որը գետի ափին է գտնվում։ Իրենց կեցավայրում ընտանիքը թաքցնում է քրիստոնյա միսիոների. վերջինս հետապնդվում է Բրիտանիայի հեթանոս կելտերի ամբոխի կողմից։ Ստեղծագործության վերին ձախ հատվածում նկարիչը պատկերել է ճերմակահանդերձ դրուիդի, ով ձեռքով ցույց է տալիս ամբոխից փախչող մեկ այլ միսիոների։

Խրճիթի դռան աջ հատվածում երևում են սպիտակ քարեր՝ քարային շրջաններ, որոնք խորհրդանշում են հեթանոսությունը։ Կելտական և քրիստոնեական խորհրդանիշերի հակադրությունը երևում է կացարանի դռան վրա, ուր քրիստոնեական խաչ է պատկերված։

«Անգլիացիների ընտանիքը, ովքեր դարձել են քրիստոնյաներ, պաշտպանում են այդ կրոնի քարոզչին դրուիդների հետապնդումից» կտավում դրուիդի ներկայությունը վերաբերում է Հռոմի կողմից Բրիտանիայի գրավման ժամանակաշրջանին՝ 1-ին դարի կեսերին։ Սա միսիոներության համար շատ վաղ շրջան է համարվում, չնայած այն հանգամանքին, որ նրանց հագին սպիտակ շուրջառ է, որն ավելի ուշ շրջանում է հայտնվել։

Քննադատություն
--------------

Ուիլյամ Հոլման Հանտի այս ստեղծագործությունը համարվում է սակավ հակասական, քան Ջոն Էվերեթ Միլլեի «Քրիստոսը հայրական տանը» կտավը։ Սակայն «Անգլիացիների ընտանիքը, ովքեր դարձել են քրիստոնյաներ, պաշտպանում են այդ կրոնի քարոզչին դրուիդների հետապնդումից» նկարը ենթարկվել է քննադատության տարօրինակ կոմպոզիցիայի և ֆիգուրների խեղաթյուրված դիրքերի համար։

1860 թվականին Ֆլորենս Քլաքսթոնն իր «Փարիզի ընտրությունը. հովվերգություն» (անգլ. The Choice of Paris: An Idyll) (1860 թվական) նկարում ընդօրինակել է Հանտի նկարի կոմպոզիցիան և այլ պրեռաֆայելիտ նկարիչների գործեր։

Անձամբ Հանտը այս կտավը համարել է իր լավագույն ստեղծագործություններից մեկը։ Այդ մասին հեղինակը գրել է իր նամակում՝ 1872 թվականին՝ ուղղված անգլիացի բանաստեղծ և նկարիչ Էդվարդ Լիրին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  *Bronkhurst, Judith; Hunt, William Holman* William Holman Hunt: A Catalogue Raisonee. — Yale University Press, 2006. — P. 134-136. — ISBN 0300102356
3. ↑  William E. Fredeman, "Pre-Raphaelites in Caricature: *The Choice of Paris: An Idyll* by Florence Claxton," *Burlington Magazine*, Vol. 102 (December 1960), pp. 523-29.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Typological Symbolism in Hunt's Major Works
**Գուդբարնդսդալեն** (նորվ.՝ gudbrandsdalsost), բրունոսթի տեսակ։ Այն իրենից ներկայացնում է նորվեգական շագանակագույն պանիր, որը ծագում է Նորվեգիայի Գուդբրաննսդալեն հովտից։ Պատրաստվում է կովի սիճուկից (*myse*), թթվասերից (*fløte*), կովի կաթից (*melk*) և 10 % այծի կաթից (*geitmelk*):

Պանիրը ունի բաց շագանակագույն գույն և ունի կարամելի համ, որը պայմանավորված է պատրաստման եղանակի հետ։ Կաթը պատրաստվում է, մինչև նրա մեջ առկա շաքարը չի կարամելացվում և պանիրը չի ստանում իր յուրահատուկ բաղադրությունը։

Պանիրը կտրում են մանր կտորների և ուտում են ցորենի հացով։ Առավել հաճախ պանրի այս քաղցր տեսակը օգտագործում են կարմիր մրգերից պատրաստված մարմելադով։

Տարեկան արտադրվում է 12 միլիոն կիլոգրամ բրունոսթ, որից մոտ կեսը կազմում է Գուդբարնդսդալենը։ TINE և Synnøve Finden ընկերությունները ունեն պանրի այս տեսակի արտադրության միակ լիազորությունը Նորվեգիայում։ TINE ընկերությունը թողարկում է պանիրը՝ ski Queen ապրանքանիշի անվան տակ։

Պանրի այս տեսակի մասին I հիշատակումը վերագրվում է 1860- ական թվականներին։ 1933 թվականին հովտի բնակչուհի Աննա Հովը (նա այդ պահին եղել 87 տարեկան) ստացել է թագավորական մեդալ՝ բրունոսթի պանրի տեսակը ստեղծելու համար։ Պանրի այս տեսակը համարվում է նորվեգական խոհանոցի զարդերից մեկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Synnøve Finden ASA: *Synnøve Gudbrandsdalsost* (norw.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Synnøve Finden ASA (норв./англ)
* сайт TINE (норвежск.) Archived 2007-09-26 at the Wayback Machine.

Տես նաև
-------

* Բրունոսթ
* Ֆլյոթեմյուսոսթ
**«Արթիկտուֆ» կոմբինատ**, արդյունաբերության ձեռնարկություն, ՀՀ Շիրակի մարզի Արթիկ քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1928 թվականին։ Թողարկում է վարդագույն, դեղին, սև գույնի մշակված և անմշակ տուֆ, կիսամշակ բազալտ, երեսպատման սալիկներ, այլ շինաքարեր։ 

Արթիկտուֆ կոմբինատի հիմնադրմանը նախորդել են տուֆի գործնական նշանակությունը, պաշարների ու կարողությունների մասշտաբները պարզելու գիտահետազոտական աշխատանքներ, որոնց գործուն մասնակցություն են ցույց տվել խորհրդային և արտասահմանյան մի շարք անվանի համարվող գիտնականներ, երկրաբաններ, ճարտարապետներ (Դ․ Չիսլիև, Ա․ Մեսրոպյան, Կ․ Ա․ Մկրտչյան, Պ․ Ի․ Լեբեդև, Դ․ Ս․ Բելյանկին, Բ․ Վ․ Զալեսսկի, Ա․ Ա․ Իվանչին-Պիսարև, Վ․ Պ․ Պետրով, Ա․ Ն․ Զավարիցկի, Հ․ Վ․Աբիխ, Ֆ․ Յու․ Լեվինսոն-Լեսսինգ, Կ․ Ն․Պաֆֆենգոլց)։ 

1974 թվականին թողարկվել է 420 000 մ3 (1928 թվականի 30-40 հազար մ3 դիմաց) տուֆ։ 1960-ական թվականներին Արթիկտուֆ կոմբինատի բազայի վրա, որպես ինքնուրույն արտադրական միավորներ, հիմնադրվել են «Պեմզաշենի հանքվարչությունը», Մարալիկի շինանյութերի կոմբինատը, Արթիկի տուֆաբլոկների գործարանը։ 

Կոմբինատի գործունեության սկզբնական փուլում գերիշխում էր ձեռքի աշխատանքը, 1958 թվականից հետո ներդրվեցին կոնստրուկտոր Ստոլյարովի առաջին քարհատ, «ՍՄ-518», «ՍՄ-89 ա», «ՍՄ-89 աու», «Ուրալ-33» տիպի ալմաստե կտրիչով մեքենաները։ Մեքենայացվեցին նաև տեղափոխման, բարձման և բեռնաթափման աշխատանքները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 2. — էջ 53.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 53)։*  |
**9TP,** լեհական թեթև տանկ, որը 1939 թվականին հայտնվել էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց առաջ։ Իր հատկանիշներով նման էր լեհական 7TP տանկին (հատկապես սպառազինությամբ), սակայն այն զգալիորեն ավելի ծանր էր ամրագրվել (որոշ դեպքերում զրահը 40 մմ էր)։

Պատմություն
-----------

Լեհաստանի կոնստրուկտորական բյուրոն 1935-1939 թվականներին մշակել է 7TP տանկերի տարատեսակ վերափոխումներ։ Տարբերակներից մեկը «Կրիստի» 10TP տանկն էր, ինչպես նաև 4TP-ը (TKS տանկերի ձևափոխված տարբերակը)։ Ինժեներները ձգտում են ամրապնդել 7TP ամրագրում, ինչպես նաև բարելավել շարժիչը։ 1938 թվականին առաջարկվել է տեղադրել նորագույն դիզելային Saurer CT1D (լեհական փաստաթղթերում դա նշանակում է որպես PZInż. 155) փոխարինել բենզինի PZInż. 725-ով։

Մայիսին 1938 տարի PZInż.-ին արտոնագրվել է CT1D շարժիչը, որը նախատեսված էր տանկերի տեղադրման համար։ Հզոր, բայց թեթև շարժիչի զանգվածով նախատեսված տանկի զանգվածը նվազել է ավելի քան 210 կիլոգրամով։ Էդվարդ Գաբիչի ղեկավարությամբ սկսվել է տանկի մոդիֆիկացիան։ Կլիրենսը ավելացել է մինչև 320 մմ, ավելի հզոր զենք ու զրահ է տեղադրվել։ Զրահամեքենաների տեխնիկական հետազոտական Բյուրոյի որոշմամբ, տանկային փորձարկումները պլանավորվում էր անցկացնել աշնանը։

Փորձարկումներ
-------------

1939 թվականի հուլիսին արդեն պատրաստ էին CT1D շարժիչով և բալաստով տանկերի երկու նախատիպեր, որոնք փորձարկվում էին հուլիսի 28-ից կամ 31-ից մինչև օգոստոսի 3-ը։ Փորձարկումները ցույց են տվել, որ արագությունը նախատեսվածից շատ ավելի ցածր էր։ Օրինակ, մայրուղու 35 կմ/ժ-ի փոխարեն տանկերը ցույց են տվել ընդամենը 26,6 կմ/ժ, իսկ կտրտված տեղանքում արագությունը կազմել է ընդամենը 11 կմ/ժ ՝ պլանավորվող 27 կմ/ժ-ի դեպքում։ Այնուամենայնիվ, նախատեսվում էր 1939 թվականի սեպտեմբերին թողարկել 100 տանկից բաղկացած խմբաքանակ։ Սակայն պատերազմը խախտել է այդ ծրագրերը։

Թողարկում
---------

Մոտ 11 մեքենա (գումարած 2 նախատիպը)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Adam Jońca; J. Szubański; R. Tarczyński* Wrzesień 1939. Pojazdy Wojska Polskiego. — Warsaw: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1990. — С. 32, 52—53. — (Barwa i broń). — ISBN 83-206-0847-3
2. ↑  *Andrzej Wszendyrówny; Marcin Wodejko* Czołg 7TP w dokumentach Centralnego Archiwum wojskowego(լեհ.) // *Do Broni*. — № 1/2009. — С. 96. — ISSN 1732-9450.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Статья о танке 7TP (танк 9TP как модификация) Archived 2011-05-15 at the Wayback Machine.(անգլ.)
* Статья о проектах танков 7TP и 9TP, фотографии и чертежи танка(լեհ.)
* Encyklopedia Broni(լեհ.)
* Статья о танке 7TP (танк 9TP как модификация)(լեհ.)
**Արժանապատվության և ազատության օր** (ուկրաիներեն՝ День Гідності та Свободи), պետական տոն Ուկրաինայում։ Հռչակվել է 2014 թվականին, նշվում է նոյեմբերի 21-ին՝ «Նարնջագույն հեղափոխության» (2004) և «Արժանապատվության հեղափոխության» (2013-2014) մեկնարկի տարեդարձի օրը։ Այն 2005-2010 թվականներին տեղի ունեցած «Նարնջագույն հեղափոխության» տարեդարձի օրը նշվող և Ուկրաինայի նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչի հրամանագրով չեղարկված «Ազատության օր» պետական տոնի իրավահաջորդն է։

Պատմություն
-----------

«Արժանապատվության և ազատության օրն» «Արժանապատվության և ազատության օրվա մասին» թիվ 872/2014 հրամանագրով 2014 թվականի նոյեմբերի 13-ին սահմանել է Ուկրաինայի նախագահ Պետրո Պորոշենկոն։

Համաձայն այդ հրամանագրի` տոնը սահմանվել է

> 
> 
> *«Ուկրաինայում ազատության և ժողովրդավարության իդեալները հաստատելու, երկրում 21-րդ դարասկզբի ճակատագրական իրադարձությունների մասին օբյեկտիվ տեղեկատվության պահպանման և ժամանակակից ու ապագա սերունդներին հասցնելու նպատակով, ինչպես նաև ի նշան հարգանքի քաղաքացիների հայրենասիրության ու խիզախության, որոնք 2004 թվականի աշնանը և 2013 թվականի նոյեմբերից մինչև 2014 թվականի փետրվարը պաշտպանել են ժողովրդավարական արժեքները, մարդու և քաղաքացու իրավունքներն ու ազատությունները, մեր պետության ազգային շահերը և նրա եվրոպական ընտրությունը»*։
> 
> 
> 
> *Բնօրինակ տեքստ* (ուկր.)  
> 
> *" з метою утвердження в Україні ідеалів свободи і демократії, збереження та донесення до сучасного і майбутніх поколінь об’єктивної інформації про доленосні події в Україні початку XXI століття, а також віддання належної шани патріотизму й мужності громадян, які восени 2004 року та у листопаді 2013 року - лютому 2014 року постали на захист демократичних цінностей, прав і свобод людини і громадянина, національних інтересів нашої держави та її європейського вибору "*
> 
> 
> 
> 

Նույն հրամանագրով չեղյալ է հայտարարվել «Ուկրաինայի միասնության և ազատության օրը» տոնը, և Ուկրաինայի նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչի կողմից 2011 թվականին վերականգնվել է չեղյալ հայտարարված «Ուկրաինայի միասնության օր» տոնը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Указ Президента України від 19 листопада 2005 року № 1619 «Про День Свободи»
2. ↑  Указ президента Украины № 1209/2011
3. ↑  Указ Президента Украины № 872/2014 от 13 ноября 2014 «О дне достоинства и свободы»
4. ↑  Указ Президента Украины № 872/2014 от 13 ноября 2014 года
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գուսան (այլ կիրառումներ)

**Գուսան**, Կոմիտասի երկսեռ երգչախումբն է։ Գործել է 1910 - 1915 թվականներին (1914 - 1915 թ.թ. կոչվել է «Հայ գուսան») Կոստանդնուպոլսում։ Համերգները տեղի են ունեգել Բերայի «Պտի-Շան» թատրոնի, «Յունիոն Ֆրանսեզ»-ի և այլ սրահներում։ Անձնակազմը՝ սկզբում 300, 1912 թվականից 200 հոգի էր։ «Գուսան»-ը ունեցել է պրոֆեսիոնալ բարձր մակարդակ, հանդես է եկել բազմաձայն կոնտրաստային կազմերով, մեծաթիվ ձայնաբաժանումներով ու մեներգիչներով նաև որպես կրկնակ խումբ։ Կատարել է Կոմիտասի խմբերգային երգերի, պարերգերի, ինչպես և հոգևոր ստեղծագործությունների ընդաձակ շարերը, «Պատարագ»-ը, հայրենասիրական երգերի մշակումները և արևմտաեվրոպական հեղինակների որոշ գործեր (մասնավորապես Վերդիի և Վագների օպերաներից հատվածներ)։ Համերգները հաճախ ուղեկցվել են Կոմիտասի բանավոր կամ տպագիր բացատրականներով։ «Գուսան»-ի ելույթները եղել են Կոստանդնուպոլսի ընդհանուր երաժշտական հայ ազգային կյանքի կարևոր երևույթ (1913 թվականի հոկտեմբերի 25-ի ելույթը դարձել է հայ գրերի գյուտի 1500 և տպագրության 400- ամյակների տոնակատարության կարևոր օղակներից մեկը)։ «Գուսան»-ում մասնագիտական պատրաստություն են ձեռք բերել «Կոմիտասյան հինգ սաները»՝ Բարսեղ Կանաչյանը, Միհրան Թումաճանը, Վարդան Սարգսյանը, Վաղարշակ Սրվանձտյանը, Հայկ Սեմերճյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Adalian, Rouben Paul (2010). Historical Dictionary of Armenia. Lanham, Maryland: Scarecrow Press.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 254)։*  |
**Կաունասի ամրոց** (լիտ.՝ Kauno pilis), ռազմական կառույց, որը գտնվում է Լիտվայի Կաունաս քաղաքում։

Ըստ հնագիտական ուսումնասիրությունների՝ Կաունասի ամրոցը հիմնադրվել է 13-րդ դարում։ Ամրոցը շրջափակված է եղել աշտարակավոր և բրգաձև պարիսպներով։ Ներկայումս պահպանվել են ամրոցի երկու հիմնական պարիսպները։

Պատմություն
-----------

Ամրոցն առաջին անգամ գրավոր հիշատակվել է 1361 թվականին՝ գերմանացի պատմաբան Վիգանդ ֆոն Մարբուրգի «պրուսիական հողերի խրոնիկա» աշխատության մեջ։

1362 թվականին գերմանացի կաթոլիկ հոգևոր-ասպետական Տևտոնական օրդենի զինվորները պաշարել են ամրոցը և ծանր պայքարից հետո այն ավերել։ Այն վերակառուցվել է 15-րդ դարում՝ Լիտվայի մեծ իշխան Վիտովտի կողմից։

1611 թվականին փլուզվել են աշտարակները։ Ներկայումս պահպանվել են կիսաքանդ ամրոցի միայն երկու հիմնական աշտարակները։

Վերջին տասնամյակում Լիտվայի Հանրապետության իշխանությունների կողմից վերականգնվել է ամրոցի տանիքը։ Ամրոցում գործում է զբոսաշրջային խորհրդատվական գործակալություն։

Ծրագրվում է ամրոցի ներսում ստեղծել թանգարանային ցուցադրություն։

Գրականություն
-------------

* Kauno istorijos metraštis. Kaunas, V tomas, 2004
* S. Thurnbull. Crusader Castles of the Teutonic Knights. Osprey Publishing, 2003
* R. Jasas. Vygandas Marburgietis. Naujoji Prūsijos kronika. Vilnius, 1999
| **՞**Արծվապտեր տավրիական |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Հիպոլեպիդազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Արծվապտեր տավրիական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Pteridium tauricum

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


 **Արծվապտեր տավրիական** (լատին․՝ Pteridium tauricum), հիպոլեպիդազգիների ընտանիքի, Արծվապտերների ցեղին պատկանող պտերանման բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Հաստ սողացող կոճղարմատով բազմամյա բույս է։ Երկար կոթուննորով վայերը մինչև 2 մետր բարձրություն ունեն։ Եռակի փետրաձև հատված թիթեղը վառ կանաչ է, կաշենման և ձվաձև-եռանկյունի։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում բույսը հանդիպում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում (Ներքին Հանդ գյուղի շրջակայքում)։ Աճում է նաև Ղրիմում, Մեծ Կովկասում, Արևմտյան և Հարավարևմտյան Անդրկովկասում և Թալիշում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում, ծովի մակարդակից 700-800 մ բարձրությունների վրա, գետերի ափին, բաց տեղերում։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**«Esperanza»**, Շառլ Ազնավուրի 1961 թվականի հիթային երգը։

Երգի ֆրանսերեն տեքստի հեղինակը Շառլ Ազնավուրն է, երաժշտությանը՝ Ռամոն Կաբրերա Արգոտեն։ Երգի ազնավուրյան տարբերակն սկսվում է "Esperanza, esperanza, le bonheur en nos coeurs..." բառերով։

Իսպաներեն բնօրինակը՝ Նինո դե Մուրսիայի կատարմամբ, նույնպես ժողովրդականություն է վայելում, առանձնապես՝ իսպանալեզու երկրներում, սակայն Ազնավուրի ֆրանսերեն տարբերակը ավելի ու ավելի շատ երաժշտասերների սրտեր է նվաճել ու նվաճում, և դա՝ մինչև անգամ իսպանալեզու երկրներում։

Ստորև ազատ շարադրանքով ներկայացված է երգի ազնավուրյան տարբերակի բովանդակությունը։

«Esperanza, Esperanza, երջանկությունը մեր սրտերում շարունակում է ապրել։ Esperanza, Esperanza, և հույսն է մեր սրտերում ապրում, սե՛ր իմ։ Սերը ծնվում է փոքրիկ բաներից, մինչև իսկ՝ աննշան մի ժեստից, կերպավորվում է՝ թեկուզև մեր կամքին հակառակ, մեր սրտերում հյուսում է բույնն իր, ծաղկում է մեր խենթավուն երազների մեջ։ Եվ փոխանակ գովերգես նախախնամությունն ու բախտը, դու, ժամանակից առաջ ընկնելով, ուզում ես իմանալ՝ ապագայում ես կլինե՝մ նույնը, թե՝ ոչ։ Բայց, սիրելի՛ս, քանի դեռ սիրում եմ քեզ, մոռացի՛ր ամեն ինչ, ապրի՛ր այս պահը և մի՛ վախեցիր գալիք օրերից։ Հոգ չէ, թե մեզ հետ ինչ կպատահի, վերջ տուր ինքդ քեզ տանջել-չարչարելուն. ինչո՝ւ ես տանջվում...իզո՜ւր ես տանջվում, քանզի մտքերն այն, որ քեզ ցավ են բերում, անբնական են, անբնակա՛ն։ Հավատա՛ ինձ և մոռացի՛ր ընդմիշտ թե՛ հոգս, թե՛ տագնապ, քանզի ժամանակն անցնում է, անցնո՜ւմ։ Եվ լրիվ անգետ, թե վաղվա օրն ինչ նոր բան կբերի, ես վերցնում եմ օրն այս՝ քո սրտի լույսով ճաճանչված և վստահում եմ ճակատագիրս հենց ա՛յս մի բառին՝ Esperanza, այսինքն՝ հույս»։

Տարբերակներ, երգիչներ
---------------------

* António Machin
* Digno Garcia - 1970 թ.
* Enrique Montoya - 1959 թ.
* Nino de Murcia - 1961 թ.
* Johnny Forsell, Ֆինլանդիա - 1962 թ.
* Los Machucambos - 1962 թ.
* Los Matecoco - 1962 թ.
* Ralf Carsten, Լոոզեի գերմաներեն թարգմանությամբ - 1962 թ.
* Manuel de Gomez, Tipica նվագախմբի հետ - 1963 թ.
* Ping Ping (Al Verlane և նրա Montebello's-ը) - 1962 թ.
* Orchestre Des Champs Elysées - 1966 թ.
* Les Scarlet
* Charlie Level և Les Carnaval's
* Didier Boland-ը և L'Orchestre Des Rois Avec Les "Gilles Choeurs" PBM France

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Library of Congress *Catalog of Copyright Entries* 1962 p.1780 "Cabrera Argotes, Ramon - ESPERANZA"
2. ↑  Ramo Fernandez-Larrea *Kabiosiles - Los musicos de Cuba* 2006 "..inolvidable de Cabrera "Esperanza". Es la nostalgia parisina de Charles Aznavour que me trae ahora..."
**Էլդար Ահմեդ օղլի Մահմուդով** (ադրբ.՝ Eldar Əhməd oğlu Məhmudov, նոյեմբերի 28, 1956(1956-11-28), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի պետական գործիչ, Ադրբեջանի ազգային անվտանգության նախկին նախարար, գեներալ-գնդապետ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1956 թվականի նոյեմբերի 28-ին Բաքվում, գիտնականների ընտանիքում։ 1978 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի պետական տնտեսագիտական համալսարանի ֆինանսավարկային ֆակուլտետը, 1993 թվականին ավարտել է Բաքվի պետական համալսարանի փաստաբանական ֆակուլտետը։ Զինված ուժերի շարքերում շտապ ծառայություն է անցել։ Ամուսնացած է ունի երեք երեխա։

### Աշխատանքը ՆԳՆ-ում

1980-2004 թվականներին ծառայել է Ադրբեջանի ներքին գործերի նախարարության մարմիններում։ Աշխատել է կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի և քրեական հետախուզության կառույցներում։ 1993 թվականին նշանակվել է թմրանյութերի դեմ պայքարի բաժնի պետ, որոշ ժամանակ անց նա դառնում է նույն վարչության պետի տեղակալ։

1993-2003 թվականներին եղել է տնտեսության ոլորտում օպերատիվ-համակարգող բյուրոյի և տնտեսական հանցագործությունների դեմ պայքարի վարչության պետ։ 2004 թվականի սկզբին նշանակվել է թմրանյութերի դեմ պայքարի գլխավոր վարչության պետ։

Պարբերաբար ներկայացրել է Ադրբեջանի Հանրապետությունը տարբեր կոնֆերանսների և սեմինարների ժամանակ, որոնք նվիրված են եղել ահաբեկչության դեմ պայքարին, կորուպցիային, թրաֆիքինգին, թմրանյութերի անօրինական շրջանառությանը։ Անմիջական մասնակցություն է ունեցել բազմաթիվ միջազգային-իրավական փաստաթղթերի մշակման գործում, այդ թվում ՄԱԿ-ի կոռուպցիայի դեմ կոնվենցիայի մշակմանը։ Բազմիցս խրախուսվել է օպերատիվ-ծառայողական գործունեությունների ժամանակ լավագույն ցուցանիշներ ցուցադրելու համար։

### Ադրբեջանի Հանրապետության ԱԱՆ ղեկավար

Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահի 2004 թվականի հուլիսի 23-ի №320 հրամանով նշանակվել է Ազգային անվտանգության նախարար, նաև նույն հրամանով նրան շնորհվել է գեներալ-մայորի կոչում։

2009 թվականի հոկտեմբերի 16-ին պարգևատրվել է Լեհաստանի Հանրապետության Մեծ սպայական շքանշանով։

2014 թվականին Ադրբեջանի նախագահի կարգադրությամբ Էլդար Մահմուդովին շնորհվել է գենեռալ-գնդապետի կոչում։

2015 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Արդբեջանի նախագահի հրամանով Մահմուդովը ազատվել է զբաղեցրած պաշտոնից։

Տես նաև
-------

* Ադրբեջանի ազգային անվտանգության նախարարություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Президент Польши наградил азербайджанских министров за выдающиеся заслуги в развитии польско-азербайджанских отношений. *Trend.az, 16.10.2009*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ադրբեջանի հատուկ ծառայությունների ղեկավարներ Archived 2011-05-20 at the Wayback Machine.
**Կապանի բանվորների գործադուլ 1907 թվական**, Կապանի բանվորների մասսայական կազմակերպված ելույթ։ Տեղի է ունեցել մարտի 22-29-ը։ Կազմակերպել են ՌՍԴԲԿ Բաքվի կոմիտեի ներկայացուցիչներ Ա․ Վարդանյանը, Ա․ Մարւռիրոսյանն ու Շաթալին։ Գործադուլային կոմիտեն մշակեց և հանքատերերին ներկայացրեց բանվորների պահանջները, որոնք հիմնականում տնտեսական բնույթի էին (ութժամյա աշխատանքային օր, աշխատավարձի բարձրացում, տուգանքների վերացում, անվճար բուժսպասարկում, գիշերային հերթափոխի վերացում և այլն)։ Ձեռնարկատերերը ոստիկանության օգնությամբ փորձել են ճնշել գործադուլը։ Ձերբակալվել են գործադուլի ղեկավարներից մի քանիսը։ Սակայն բանվորները շարունակել են գործադուլը և պահանջել արձակել ձերբակալված ընկերներին։ Մարտի 29-ին ձեռնարկատերերը հարկադրված են եղել բավարարել բանվորների պահանջների մի մասը։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 34)։*  |
**Արմեն Շավերդյան** (մարտի 19, 1987(1987-03-19), Թեհրան, Իրան), հայ ռոք-երաժիշտ, «The Beautified Project» ռոք-խմբի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Արմեն Շավերդյանը ծնվել է 1987 թվականի մարտի 19-ին, Իրանի Թեհրան քաղաքում։ Դաշնակահար Առլեն Շավերդյանի եղբայրն է։ Սովորել է Նվարդ Գուլբենգյանի անվան տարրական դպրոցում, ուսումը շարունակել է «Գոհար» միջնակարգ դպրոցում, այնուհետև` Քուշեշ Դավթյանի անվան ավագ դպրոցում։ Արմեն Շավերդյանը դպրոցը ավարտել է 2004 թվականին, որից հետո տեղափոխվել է Երևան` ուսումը շարունակելու նպատակով։ 2005-2010 թվականներին սովորել է Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի ատամնաբուժական ֆակուլտետում, ապա շարունակել է` որպես օրթոպեդիկ ատամնաբուժական ամբիոնի կլինօրդիանտոր։ 2010 թվականից աշխատում է որպես ատամնաբույժ։ 2006 թվականից միացել է «The Beautified Project» ռոք խմբին` որպես կիթառահար և բեք-վոկալիստ։ Խմբի շրջանակներում մասնակցել է մի շարք համերգների, ռոք-փառատոների Երևանում և արտերկրում, 2011 թվականին և 2013 թվականին արժանացել է Հայաստանի ազգային երաժշտական մրցանակաբաշխության «Տարվա լավագույն ռոք խումբ» մրցանակին։ Համերգներով հանդես է եկել Ավստրիայում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Վրաստանում, Լեհաստանում, Անգլիայում, որտեղ «BBC» ընկերությունը դոկումենտալ ֆիլմ է նկարահանել խմբի մասին։ 2011 թվականին խմբի հետ ներկայացել է «Կիլիկիա» երգով և հանդես եկել համերգով Լոնդոնում՝ նվիրված Հայոց Ցեղասպանությանը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Beautified Project խմբի պաշտոնական կայք Archived 2011-08-07 at the Wayback Machine.
**Էսկագրաֆ**, տերմին, սննդի վրա գրված դրոշմ՝ տառեր, որպես սնունդ ճանաչելու և նկարագրելու տարբեր ձևեր՝ անցյալ և ներկա։ Տերմինն առաջին անգամ գործածվել է 1980-ական թվականներին դոկտոր Լերի Ռ. Սմիֆի (անգլ.՝  Dr. Larry R. Smith) կողմից։ Այս տերմինը esca (լատիներենից *«ուտելիք»* (victuals) կամ *«ուտելու բաներ»*) և graph (հունարենից *«նշագրել»* (mark) կամ *«գրել»*) բառերի համակցություն է։

Պատմություն
-----------

Հետազոտությունը բացահայտել է էսկագրաֆի օրինակներ դեռևս Հին Եգիպտոսում և Հռոմեական կայսրությունում, հիմնականում հացի վրա նախքան թխելը բառեր են դրոշմել։ Էսկագրաֆի գործունեության ուժը քիչ նվազել է վաղ քրիստոնեության ժամանակաշրջանից մինչ 19-րդ դարը, չնայած որոշ հետաքրքիր նմուշներ գոյություն ունեն հացի գնահատման օրենքներում (անգլ.՝  bread assizes) և նախուտեստներում (անգլ.՝ sotelties):

Օրինակներ
---------

### Քաղցրեղեն

Էսկագրաֆների ձևերի մեծ մասը մեր օրերում քաղցրեղեն են՝ կա՛մ ձևավորված, կա՛մ նկարված սննդի մակերեսի վրա։ Տորթերը *«Երջանիկ ծնունդ»* (անգլ.՝ Happy Birthday) նշումով համատարած են։ Նշանաբաններով (անգլ.՝ mottoes) սրտաձև մոմերն արտադրվել են մոտավորապես 1901 թվականից և հաճախ նվիրել են Վալենտինի օրը (անգլ.՝ Valentine's Day): Շատ շոկոլադե սալիկներ կրում են իրենց ստեղծողի անունը՝ մակերեսին տպված։

### Օրինական

Միայն մի քանի օրինական նմուշներ են մնացել 15-րդ դարի հացի գնահատման օրենքից։ Այնուամենայնիվ, Միացյալ Նահանգների գյուղատնտեսության նախարարությունը (անգլ.՝ United States Department of Agriculture) ուտելու պիտանի թանաքով գնահատել է որոշ մսամթերքներ վկայականներով և գնահատականներով։

### Փոփոխվող տեսակ

Այբբենական չոր թխվածքաբլիթներից շիլա, մակարոնեղեն, ձեռագիր և տպագիր փոփոխվող տառեր՝ տարածված են նույնիսկ այսօր։ Արևմտյան աշխարհում ամենուրեք չոր թխվածքաբլիթներից, ձևավորված որպես տառեր, պատրաստում են ուտելու խաղալիքներ և կեղծ ՝ օգնելու երեխաներին սովորել իրենց տառերը։ Շատ արտադրողներ արտադրում են մակարոնեղենից տառեր (և թվեր) և՛ ուտելու պատրաստ, և՛ չոր վիճակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  **Smith, Dr. Larry R.** *Mouthful of Words Archived 2011-02-01 at the Wayback Machine.* Copyright© 2012. *Escagraph(չաշխատող հղում)*
2. ↑  **SSU Weekly** Volume 1, Number 31 Archived 2007-02-06 at the Wayback Machine. *Edible Language*, page 61, **April 18, 1985**
3. ↑  **James Henry Breasted** 1962 *Ancient Records of Egypt* (New York: Russell & Russell, Inc.).
4. ↑  **Gusman, Pierre** 1900 *Pompeii: The City, Its Life and Art* (London, William Heinemann).
5. ↑  **Galavaris, George** 1970 *Bread and the Liturgy: The Symbolism of Early Christian and Byzantine Bread Stamps* (Madison, University of Wisconsin Press). 0-299-05310-5, 978-0-299-05310-9.
6. ↑  **Necco Sweatheart**
New England Confectionery Company.  Archived 2018-07-30 at the Wayback Machine.
7. ↑  **Hershey's Chocolate Bar with Almonds**  

*The Hershey Company*
8. ↑  **USDA** United States Department of Agriculture *Inspection & Grading - What Are The Differences? Archived 2007-11-04 at the Wayback Machine.* .

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Էսկագրաֆ** կատեգորիայում։ |
Թզիթզիթի հավաքածու թեխելեթ թելերով
**Կապույտը (թեխելեթը) հուդայականության մեջ**, հուդայականության սուրբ գույնն է։ Այն կապույտ կամ մանուշակագույն է ներկված։

Պատմություն
-----------

Իրենց ոչ հրեա հարևանների պես Միջին արևելքի հրեաները իրենց դռների կողափայտերը և տների մնացած մասերը ներկել են թեխելեթ (կապտամանուշակագույն) ներկանյութով, զարդարել իրենց երեխաներին թեխելեթ ժապավեններով և նշաններով։ Օգտագործել են այդ գույնի պաշտպանիչ թալիսմաններ։ 

Թորայում իսրայելցիներին հրամայվում է իրենց հագուստների անկյուններում պատրաստել ծոպիկներ՝ թզիթզիթներ, և հյուսել ծոպերը «ոլորված (թեխելեթ) կապույտ թելերով»։ Բանավոր զրույցներն ասում են, որ հնագույն ժամանակներում կապույտ թելերը պատրաստվել են միջերկրածովյա խեցիներից ստացված ներկով և րաբբիական գրականության մեջ կոչվել է հիլազոն։ Այս գույնին նայելն օգնել է մեդիտացիային՝ պատկերացում տալով մեզ «երկնքի մաքրության պես շափյուղայի սալահատակի» մասին, որն Աստծո Գահի նմանությամբ է։ Խորանի բազմաթիվ իրեր, օրինակ՝ շարժական սրբավայրը անապատում, ինչպիսին է մենորան, շատ անոթներ, Ուխտի տապանակը, ծածկվել է կապտամանուշակագույն կտորով, երբ տեղից տեղ են տարվում։ 

Այն պատկերացվել է որպես հավասարակշռություն, քանի որ դրա երանգը ենթադրում է ստվեր՝ սպիտակի և սևի, օրվա և երեկոյան միջև։

Ժամանակակից շրջան
-----------------

Իսրայելի դրոշը
Իսրայելի դրոշին սպիտակ ետին պլանի վրա երկու կապույտ շերտերն են և Դավթի կապույտ աստղ։ Քանի որ այն զուգորդվում է Իսրայելի Պետության հետ, կապույտը շատ տարածված է ժամանակակից հրեական դիզայնում։ Ժամանակակից տալլիտոտը, հատկապես կրոնական սիոնիստ հրեաների կիրառած, հաճախ սպիտակ ֆոնի վրա ունի կապույտ շերտեր՝ ի տարբերություն Հարեդի համայնքներում տարածված սև շերտերի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Frankel Ellen, Teutsch Betsy Platkin (1992)։ *The Encyclopedia of Jewish Symbols* (անգլերեն)։ Rowman & Littlefield։ ISBN 9780876685945
2. ↑  Numbers 15:38.
3. ↑  Tekhelet.com Archived 2008-01-30 at the Wayback Machine. the Ptil Tekhelet Organization
4. ↑  *Mishneh Torah*, *Tzitzit* 2:1, interpreting Numbers 15:38.
5. ↑  Exodus 24:10; Ezekiel 1:26; *Hullin* 89a.
6. ↑  Numbers 4:6-12.
7. ↑  Mishnah Zeraim 1:2
8. ↑  *"Zivei Eretz Yehudah"* (1860), Ludwig August von Frankl.

Գրականություն
-------------

* Zvi Ruder (1999): *The National Colors of the People of Israel: Tradition, Religion, Philosophy, and Politics Intertwined* 965-293-059-8

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Ptil Tekhelet Organization dedicated to the manufacture and distribution of tekhelet fringes.
Օտտո ֆոն Բիսմարկ, 1862 թվական
**Արյուն և երկաթ** (գերմաներեն՝ Blut und Eisen), այսպես է կոչվում Օտտո ֆոն Բիսմարկի ելույթը, որն արտասանվել է 1862 թվականի սեպտեմբերի 30-ին, այն ժամանակ, երբ նա Պրուսիայի նախարար-նախագահն էր։ Կոչը եղել է գերմանական տարածքների միավորման մասին։ Այս արտահայտությունը նաև վերափոխված արտահայտություն է, որը Բիսմարկը արտասանել է իր ճառի ավարտին, որը դարձել է իր ամենահայտնի մեջբերումներից մեկը։

1862 թվականի սեպտեմբերին, ներկայացուցիչների պրուսական պալատը հրաժարվել էր հավանություն տալ ռազմական ծախսերի ավելացմանը, որը ցանկանում էր իրականացնել թագավոր Վիլհելմ I-ը, որը Բիսմարկին նշանակել էր նախարար-նախագահ և արտաքին գործերի նախարար։ Մի քանի օր անց Բիսմարկը ներկայացել է Ներկայացուցիչների պալատի բյուջետային կոմիտեին և ընդգծել է Գերմանական հարցի լուծման համար ռազմական պատրաստվածության կարևորությունը։ Նա իր խոսքն ավարտել է հետևյալ հայտարարությամբ․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Պրուսիայի դիրքորոշումը Գերմանիայում կորոշվի ոչ թե նրա լիբերալիզմով, այլ նրա ուժով [․..] Պրուսիան պետք է կենտրոնացնի իր ուժերը և պահպանի դրանք մինչև բարենպաստ պահը, որը մի քանի անգամ արդեն եկել և գնացել է։ Վիեննայի պայմանագրերից ի վեր մեր սահմանները վատ են հարմարեցված առողջ քաղաքական օրգանիզմի համար։ Օրվա մեծ հարցերը կլուծվեն ոչ թե մեծամասնության ելույթներով և որոշումներով, որոնք եղան են 1848-ի և 1849-ի մեծ սխալները, այլ երկաթով և արյամբ (գերմաներեն՝ Blut und Eisen)։ |  |

Չնայած Բիսմարկը նշանավոր դիվանագետ էր, բայց «արյուն և երկաթ» արտահայտությունը դարձել է նրա արտաքին քաղաքականության հայտնի նկարագիրը, մասամբ այն պատճառով, որ նա երբեմն պատերազմի էր դիմում, որպեսզի կարողանա լուծել գերմանական տարածքների հետագա միավորման և նրա մայրցամաքային հզորության ընդլայնման հիմնահարցը։ Այդ պատճառով նա հայտնի դարձավ որպես *«երկաթե կանցլեր»*։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  German History in Documents and Images: Excerpt from Bismarck's "Blood and Iron" Speech (1862)
**Գրեյս Լիմ** (Grace Lim Siew Sye, նոյեմբերի 12, 1967(1967-11-12), Ջոհոր, Մալայզիա), մալազիացի նկարչուհի, Art52 պատկերասրահի հիմնադիրներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Գրեյս Լիմը ծնվել է 1967 թվականի նոյեմբերի 12-ին Կայու Արա Պասոնգում (Պոնտիան, Ջոհոր)։ Նկարելու հակումը դրսևորվել է դպրոցում։ Տասնմեկ տարեկանում մատիտով նկարել է տատիկի հրաշալի դիմանկարը (այժմ պահվում է Art52 պատկերասրահում)։ Ավարտել է Սինգապուրի գրաֆիկայի և դիզայնի դպրոցը։ Աշխատել է որպես դիզայներ Սինգապուրում, այնուհետև Ջոհոր Բահրուում՝ մետաքսե շիրմաների գործարանում։ 2007 թվականին թողել է աշխատանքը գործարանում և ամբողջությամբ նվիրվել գեղանկարչությանը։

2014 թվականին ամուսնու հետ համատեղ հիմնել է Art52 պատկերասրահը Ջոհոր Բահրուում։ Մասնակցել է բազմաթիվ կոլեկտիվ ցուցահանդեսների։ 2013 թվականի մարտին Կուալա Լումպուրում կանանց միջազգային օրվան նվիրված ցուցահանդեսում նրա «Թեյի ժամանակը» կտավը 90 մասնակիցների նկարներից ընտրվել է որպես նվեր Մալայզիայի վարչապետ Մահաթհիր Մոհամադի կնոջ՝ Սիթի Ասմահի համար։

Ստեղծագործություն
-----------------

Նկարում է յուղաներկով, ակրիլային ներկերով, ջրաներկով։ Մշակել է սեփական, հեշտությամբ ճանաչելի ոճը նաիվ արվեստի ժանրում՝ իրեն բնորոշ վառ ու համարձակ գույներով։ Թեմաների շարքում գերակշռում են պարզ գյուղական կյանքի նկարները, որոնք ներառում են ծաղիկների, թռչունների, կենդանիների (կատուների և հավերի), արևադարձային բուսականության նկարները, որ ստեղծում են երջանկության, խաղաղության և սիրո տրամադրություն։

Առավել հայտնի աշխատանքներից են՝ «Լողափում», «Թեյի ժամանակ», «Մայրամուտ», «Բերքահավաք», «Ֆլեյտա նվագող տղան», «Չոնգկակ նվագող երեխաները», «Արձակուրդում», «Մենք միասին ենք»։ Նկարչուհու նկարները պահվում են մասնավոր հավաքածուներում Մալայզիայում, Սինգապուրում և Ավստրալիայում։

Ընտանիք
-------

Ամուսին՝ Էրիկ Թան (1995 թվականից), ունեն երկու երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Peggy Loh. The Arts of Grace Lim, Pontian/ My Johor Stories 2. Intersting Places and Inspirational People. Selangor: MPH Publishing, 2018, p. 96
2. ↑  Grace Lim — Malaysian Artist Biography Profile
3. ↑  Peggy Loh. Johor Streets // "The New Straits Times", 18 March 2013
4. ↑  Grace Lim Siew Sye
5. ↑  Peggy Loh. A showcase of individual styles // The New Straits Times December 29, 2014

Արտաքին հղումներ
----------------

* The House of A Painter
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Երզնկյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Արշավիր Հարությունի Երզնկյան** (1896, Հաղպատ, Բորչալուի գավառ, Ռուսական կայսրություն - 1921), հայ դերասան, թատերական գործիչ։

Արամայիս Երզնկյանի եղբայրն է։

Կենսագրություն
--------------

Սկզբնական կրթությունը հայրենի գյուղում ստանալուց հետո ընդունվել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոց, որն ավարտել է 1918 թվականին։ Դեռևս դպրոցական տարիներին ջերմ սեր է ցուցաբերել դեպի թատերական արվեստը։ 1917 թվականին ընդունվել է Օվի Սևումյանի ղեկավարությամբ գործող դրամատիկական ստուդիան։ Միաժամանակ մասնակցել է հայերեն ներկայացումներին թե՛ Արտիստական թատրոնի շենքում, և թե՛ Զուբալովի անվան ժողովրդական տանն ու զանազան այլ ակումբներում։ Զուբալովի անվան ժողովրդական տունը լուսավորական հիմնարկություն էր, թատերական շենք Թիֆլիսում։ Այժմ այն Կ. Մարջանաշվիլու անվան թատրոնն է Թբիլիսիում։ Կառուցվել է Զուբալով եղբայրների միջոցներով։

Արշավիր Երզնկյանը Հայաստանում Խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո, 1921 թվականին եկել է Երևան։ Թիֆլիսում ռեժիսոր Լևոն Քալանթարը Արշավիր Երզնկյանին հանձնարարել էր Երևանում զբաղվել դրամատիկական թատրոն հիմնադրելու հետ կապված մի շարք հարցերով։ 1921 թվականին նետվել է բանտ, ուր ենթարկվել է խոշտանգումների։ Բանտում հիվանդացել է բծավոր տիֆով։ Երևանու դաշնակցականների իշխանությունից հետո ազատվել է բանտից և որոշել տեղափոխվել Հաղպատ։ Այդ օրերին Երևանում գտնվող Հովհաննես Թումանյանը նրան խորհուրդ է տվել մի քանի օր սպասել և իր հետ գնալ գնացքով։ Սակայն Ա. Երզնկյանը շտապել է օր առաջ տեսնել հարազատներին և ընկերոջ ուղեկցությամբ ճանապարհվել է Դիլիջանի խճուղով։ Դիլիջանում նրա առողջական վիճակը կտրուկ վատացել է և վախճանվել մի քանի օրից, 1921 թվականին 25 տարեկանում։ Աճյունն ամփոփված է հայրենի գյուղի տոհմական գերեզմանոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Անմոռաց դեմքեր, Երևան,
1965 թ. էջ 236-238։
2. ↑  Ասատուր Փաշայան, Հայ մշակույթի վաղամեռիկ գործիչներ, Ե. 2002, էջ 69։
**Գրիգոլիշ** (վրաց.՝ ალერტკარი), գյուղ Վրաստանի արևմտյան հատվածում՝ Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի մխարեի Զուգդիդի շրջանում։

Աշխարհագրություն
----------------

Աշխարհագրորեն Գրիգոլիշ գյուղը տեղակայված է Կովկասյան տարածաշրջանում՝ արևմտյան Վրաստանում։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 220 մետր բարձրության վրա։

Ախալսոփելը շրջկենտրոն Զուգդիդ քաղաքի հետ միացված է ավտոխճուղով։ Զուգդիդի և Ախալսոփելի հեռավորությունը կազմում է 10 կմ։

Բնակչություն
------------

Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Ախալսոփելի բնակչությունը կազմում է 509 մարդ։ Գյուղի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը վրացիներն են։ Բացի զտարյուն վրացիներից՝ այստեղ ապրում են նաև վրացիների տարբեր էթնիկական խմբեր, հիմնականում՝ մեգրելներ։

| Մարդահամար | Բնակչություն | տղամարդ | կին |
| --- | --- | --- | --- |
| 2002 | 797 | 402 | 395 |
| 2014 | ▼ 509 | 267 | 242 |

Տես նաև
-------

* Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթ
* Զուգդիդի շրջան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014»։ საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური։ ნოემბერი 2014։ Վերցված է 7 ნოემბერი, 2016
2. ↑  საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II



|  |
| --- |
| 
  **Վրաստան**   **Աշխարհագրություն**   **Եվրոպա**
 |
**Hot Adult Contemporary Tracks**, *Billboard* ամսագրի հիմնական չարթերից մեկը; Կազմվում է ԱՄՆ տարածքում ամենաշատ եթեր տրվող Adult Contemporary (ժամանակակից մեծահասակ լսողների համար փոփ-ռոք) ժանրի երգերի հիման վրա։ Հիմնվել է 1961 թվականին։

Պատմություն
-----------

Հիթ-շքերթը առաջին անգամ թողարկվել է *Billboard* ամսագրում 1961 թվականի հուլիսի 17-ին։ Անվանվումը ժամանակի ընթացքում փոփոխվել է՝ սկզբում - **Adult Contemporary Singles**, ապա՝ **Easy Listening** (մինչև 1962), **Middle-Road Singles** (1962—1963), **Pop-Standard Singles** (1964-ից սկսած), **Adult Contemporary** (1979-ից սկսած)։

Առաջին երգը, որ գլխավորել է չարթը եղել է Բրուկ Բենտոնի «The Boll Weevil Song» կատարումը։

Ռեկորդներ
---------

Սելին Դիոնը ընդհանուր առմամբ 87 շաբաթ գլխավորել է չարթը, որը բացարձակ ռեկորդ է բոլոր կատարողների միջև բոլոր տարիների ընթացքում։ Երկրորդ հորիզոնականը զբաղեցնում են Էլթոն Ջոնը և Լայոնել Ռիչին (47-ական շաբաթ)։ Իսկ հիթերի քանակով առաջին տեղում առաջինն տեղում են Էլթոն Ջոնը և Carpenters-ը (15-ական հիթ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Hyatt, Wesley (1999). *The Billboard Book of #1 Adult Contemporary Hits* (Billboard Publications)
2. ↑  Joel Whitburn (2007). *Billboard Top Adult Songs 1961—2006* (Record Research Inc.), page 373.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Այս շաբաթվա հիթ-շքերթը
**Գրիգոր Հարությունի Մեդնիկյան** (սեպտեմբերի 26, 1891(1891-09-26) - փետրվարի 16, 1974(1974-02-16)), հայ խորհրդային դեղաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1935 թ.), պրոֆեսոր (1935 թ.), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

1917 թվականին ավարտել է Յուրևի (Տարտու) համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի դեղագործության բաժանմունքը, 1930 թվականին՝ Երևանի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1919-1922 թվականներին աշխատել է Թիֆլիսում։ 1922 թվականից եղել է Երևանի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի և անասնաբուծական–անասնաբուժական ինստիտուտի դեղաբանության, պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ընդհանուր քիմիայի ամբիոնների վարիչ։ 1937-1944 թվականներին եղել է Լենինգրադի Ս․ Մ․ Կիրովի անվան ռազմաբժշկական ակադեմիայի պրոֆեսոր, 1944-1955 թվականներին՝ բժշկական ստոմատոլոգիական և անասնաբույժների կատարելագործման ինստիտուտների դեղագործության ամբիոնների վարիչ։ 1955 թվականից աշխատել է Երևանի հեմատոլոգիայի և արյան փոխներարկման, բժշկական, նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտներում։ 1965 թվականին բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտում կազմակերպել է դեղագործների վերապատրաստման դասընթացներ և մինչև 1969 թվականը ղեկավարել այն։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են մի շարք դեղանյութերի, կենսաբանորեն ակտիվ, բնական ու սինթետիկ միացությունների, կենդանական թույների դեղաբանական հատկությունների, թունավոր նյութերի ազդեցության մեխանիզմների, թունավորման կանխարգելման և բուժման նպատակով օգտագործվող դեղամիջոցների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտել է նաև Հայաստանի հանքային ջրերի (Արզնի, Ջերմուկ) քիմիական ու դեղաբանական հատկությունները, որոշ դեղաբույսեր և դրանց աշխարհագրական տարածվածությունը։ Մեդնիկյանը եղել է Հայաստանի դեղաբանների գիտական ընկերության պատվավոր նախագահ, դեղագործության համամիութենական գիտությունների ընկերության վարչության անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 376)։*  |
**iOS 10** - Apple կորպորացիայի iOS օպերացիոն համակարգի տարբերակ է, որը iOS 9-ի հաջորդն է։ Համակարգը ներկայացված է եղել 2016 թվականի հունիսի 13-ին *Apple Worldwide Developers Conference (WWDC)*-ի ժամանակ։ Շուկայում հայտնվել է 2016 թվականի սեպտեմբերի 13-ից։

Պատմություն
-----------

2016 թվականի սեպտեմբերի 8-ին iPhone-ների, iPad-ների և iPod Touch-երի համար GM (Golden Master) տարբերակը մատչելի դարձավ բեռնելու համար։ Այս տարբերակը կարող են բեռնել այն օգտատերերը, որոնք գրանցված են մշակողի կարգավիճակով։ 2016 թվականի սեպտեմբերի 13-ին հայտնվեց տարբերակը։

Փոփոխություններ
---------------

Զգալիորեն ընդլայնվել են Messages և Siri հավելվածների հնարավորությունները։ Մշակվել են Maps-ի, Photos-ի, Apple Music-ի, Apple News-ի և Home-ի դիզայնները։ Messages-ում ավելացված են անիմացիաներ և ներդրված խանութ, որում կան լայնացումներ, խաղեր և սթիքերներ և այլ գունավոր նկարներ։ Ավելացված է Messages-ով ոչ մեծ գումարների ուղարկման հնարավորություն։ Siri-ի համար ներկայացված է դեպի այլ հավելվածների ինտեգրացման հավելված՝ SiriKit։

Աջակցվող սարքեր
---------------

Ներքևում ներկայացված է աջակցվող սարքերի ցուցակը։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **iPhone*** iPhone 5
* iPhone 5C
* iPhone 5S
* iPhone 6
* iPhone 6 Plus
* iPhone 6s
* iPhone 6s Plus
* iPhone SE
* iPhone 7
* iPhone 7
 | **iPad*** iPad Air
* iPad Air 2
* iPad mini (2-րդ մակարդակի)
* iPad mini (3-րդ մակարդակաի)
* iPad mini (4-րդ մակարդակաի)
* iPad 4
 | **iPod touch*** iPod touch (6-րդ մակարդակի)
 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Apple releases iOS 10 Gold Master to beta testers five days early
3. ↑  Что нового в iOS 10: Другой экран блокировки, сообщения на стероидах и резко поумневшая Siri — Meduza
**Անվանաբայական ստորոգյալ**, դիմավոր բայով և այլ խոսքի մասերով կազմված ստորոգյալը կոչվում է անվանաբայական։ Այն կազմված է լինում երկու կամ ավելի բառերից, որոնցից մեկը էական բայն է կամ վերացական մի բայ, մյուսը կամ մյուսները՝ նյութական իմաստ ունեցող որևէ խոսքի մաս (բացի խոնարհված բայից)։

Անվանաբայական ստորոգյալի մաս կազմող և ստորոգվող հատկանիշն արտահայտող վիճակացույց բառը կոչվում է ստորոգելի կամ ստորոգելիական վերադիր, իսկ ստորոգվող հատկանիշը ենթակային ստորոգողը կոչվում է հանգույց։ Օրինակ՝ «Մեր լեզուն ճկուն է ու բարբարոս» (Եղիշե Չարենց) նախադասության մեջ ճկուն և բարբարոս ածականները հատկանշացույց են, իսկ է էական բայը այդ հատկանիշները վերագրել է լեզուն ենթակային։

Հայերենում ստորոգելին արտահայտվում է՝

* Գոյականի ուղիղ և թեք հոլովներով Աշխարհն էլ ասես մի հեքիաթ լիներ։ (Ավ. Իսահակյան), Գիրքը Արամինն է։ Գդալը թեյի է։ Տունը քարից է։ Կահույքը որակով է։
* Ածականներով (Ճոխ է հայոց լեզուն։)
* Թվականներով (Արամը հինգերորդն է։ Նրանք երեքն են։)
* Դերանուններով (Այս գիրքը մերն է։ Մեր հին տունն այնտեղ էր։)
* Դերբայներով (Կարևորը լավ անուն թողնելն է։ Նա լավ կռվող է։)
* Մակբայներով (Արդեն ուշ է։)

Հանգույցն արտահայտվում է էական բայի դրական ու ժխտական ձևերով, ինչպես նաև վերացական կոչվող բայերով (անել, դառնալ, թվալ, համարվել, հանդիսանալ, երևալ, կոչվել, հռչակվել, ճանաչվել, ձևանալ, մնալ, ստանալ, անվանվել, նշանակվել, առաջադրվել և այլն)։

Աղբյուրներ
----------

1. Ա. Պապոյան, Խ. Բադիկյան, Հայոց լեզվի շարահյուսություն, Երևան, 2003թ.։
2. Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու (շարահյուսություն), Երևան 1987։
| **՞**Արջտակ գարնանային |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Գնարբուկազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Արջտակ գարնանային |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Cyclamen vernum

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Արջտակ գարնանային** (լատին․՝ Cyclamen vernum), գնարբուկազգիների ընտանքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Պալարավոր գեղազարդային խոտաբույս է, որն ունի 5-10 սմ բարձրություն։ Պալարների տրամագիծը 3-5 սմ է։ Տերևները լայն ձվաձև են, վերևից՝ սպիտակավուն, արծաթագույն խալերով, տակից՝ բոսորագույն, կարմիր։ Պսակի մասերը օվալ են, մեջտեղից վերև ամենամեծ լայնությամբ, մուգ վարդագույն, մանուշակագույն, հազվադեպ սպիտակավուն, հիմքի մոտ մուգ մանուշակագույն խալով են և ետծալի վրա սպիտակ խալիկներով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Իջևանի (Աչաջուր, Գետահովիտ, Կողբ) ֆլորիստիկական շրջանում։ Աճում է նաև Մեծ Կովկասում, Անդրկովկասում, Թալիշում, Թուրքիայում և Հյուսիսարևմտյան Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700-1200 մ բարձրությունների վրա, անտառներում, անտառի եզրերին, բացատներում։ Ծաղկում է հունվար-մարտ ամիսներին, պտղաբերում՝ փետրվար-մարտին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես անհետացած տեսակ։ Ընդգրկված է CITES-ի կոնվենցիայի հավելվածում։ Ընդգրկված չէ Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրակացավում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Թազա** (արաբ․՝ الحظيرة الوطنية تازة‎‎, ֆր.՝ Parc national de Taza), Ալժիրի ամենափոքր ազգային պարկերից մեկը։ Տարածքը կազմում է 3,807 կմ²։ Այն հիմնադրվել է 1985 թվականին։ Տեղակայված է Ջիջել մարզում, և իր անվանումը ստացել է Թազա քաղաքի պատվին, որը գտնվում է պարկին հարակից։

Պարկը գտնվում է Ջիջել քաղաքից 30 կմ հյուսիս-արևելք։ Այստեղ կա Ջիջել անունով քարանձավ, ինչպես նաև բազմաթիվ լողափեր, քարայրեր և ժայռեր։ Պարկը ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կենսոլորտային օբյեկտների ցանկում, քանի որ այնտեղ առկա են ֆլորայի և ֆաունայի հազվագյուտ տեսակներ, ներառյալ մագոտների մեռնող տեսակը։ Macaca sylvanus-ները պրիմատներ են, որոնք նախկինում Հյուսիսային Աֆրիկայում եղել են շատ ավելի տարածված, քան այսօր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  IUCN. 2008. *Redlist: Macaca sylvanus*

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կենսոլորտային օբյեկտներ (2006) (անգլ.)
* Տեղեկություններ UNEP-WPMC կայքում Archived 2007-09-30 at Archive.is (անգլ.)
* Թազա ազգային պարկը Birdlife.org-ում (անգլ.)
* Ջիջելի պաշտոնական կայքը Archived 2007-11-09 at the Wayback Machine. (ֆր.)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Եսայան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Արսեն Սեդրակի Եսայան**  (1898, Տրապիզոն, Օսմանյան կայսրություն - 1938), հայ խորհրդային քաղաքական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

Ծնվել է ծառայողի ընտանիքում, որտեղ և ստացել է նախնական կրթությունը։ Այնուհետև սովորել է Ներսիսյան դպրոցում, որն ավարտել է 1919 թվականին։

1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից անմիջապես հետո մի շարք աշակերտների հետ հիմնադրել է Կովկասյան ընդհանուր աշակերտական միության հայկական բաժանմունքը ու նրա տպագիր օրգան «Նոր սերունդ»-ը։

Եղել է Թիֆլիսի «Սպարտակ» կազմակերպության հիմնադիրներից մեկը։

1918 թվականին Եսայանն ընդհատակյա կուսակցական աշխատանք է կատարել Հյուսիսային Կովկասում և Ղրիմում, ապա աշխատել է Բաթումի ընդհատակում, անգլիական օկուպացիայի պայմաններում։

1920 թվականին Եսայանը տեղափոխվել է Հայաստան, նշանակվել է Նոր Բայազետի (այժմ՝ Գավառ) կուսգավկոմի քարտուղար։ 1921 թվականին նշանակվել է Ալեքսանդրապոլի գավառային հեղափոխական կոմիտեի նախագահի տեղակալ և Ալեքսանդրապոլի արտակարգ հանձնաժողովի նախագահ։ 1922-1927 թվականներին եղել է Ալեքսանդրապոլի գավառային գործադիր կոմիտեի նախագահը։

Հովսեփ Տեր-Աստվածատրյանի հետ միասին նա հիմք է դրել և մինչև վերջ գլխավորել Հայաստանի առաջին՝ Շիրակի ջրանցքի (*Շիրկանալ*) և Կապսի հիդրոկայանի կառուցումը։ Այնուհետև նրա նախաձեռնությամբ հիմնադրվեցին և շարք մտան Անի-Պեմզան, տեքստիլ գործարանը, Արթիկտուֆը և մի շարք այլ արդյունաբերական ձեռնարկություններ։

1927 թվականին Եսայանը տեղափոխվել է Մոսկվա և սովորել Մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտում։ 1928 թվականին վերադարձել է Երևան և նշանակվել ջրային տնտեսության վարչության պետ, որից հետո՝ ժողտնտխորհի նախագահ, ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի նախագահի տեղակալ։ 1928 թվականին աշխատել է «Խորհրդային Հայաստան» թերթի խմբագրությունում։ Այնուհետև 1931 թվականին նշանակվել է Անդրկովկասյան Ֆեդերացիայի ժողովրդական տնտեսության խորհրդի նախագահի տեղակալ։

1932-33 թվականներին աշխատում է Մոսկվայում՝ որպես Անդրկովկասյան ֆեդերացիայի կառավարության մշտական լիազոր-ներկայացուցիչ։ 1934 թվականին տեղափոխվել է Երևան և գլխավորել Հայաստանի օգնության կոմիտեն (ՀՕԿ)՝ որպես դրա կենտրոնական վարչության նախագահ։

Սկսած 1921 թվականից Արսեն Եսայանն անընդհատ եղել է Հայաստանի կոմկուսի Կենտրոնական կոմիտեի անդամ, Կենտկոմի բյուրոյի անդամ կամ թեկնածու, մշտապես ընտրվել է Հայաստանի և Անդրկովկասի կենտգործկոմների անդամ։

1934 թվականին նշանակվել է ՀԿ(բ)Կ Ախտայի շրջկոմի առաջին քարտուղար։

Եղել է խորհրդային բռնաճնշումների զոհերից։ Ձերբակալվել, ապա 1938 թվականի ապրիլի 19-ին գնդակահարվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 3. — էջ 522.
2. ↑  Անմոռաց դեմքեր (Ներսիսյան դպրոցի սաներ), Ե. «Հայաստան», 1965, էջ 43-45։
3. ↑  Есаян Арсен Седракович



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 522)։*  |