**Նոր Ամստերդամ** (անգլ.՝ The New Amsterdam Theatre), բրոդվեյան թատրոն, գտնվում է Թայմս Սքվերի մոտակայքում, Մանհեթեն վարչական շրջանի 42-րդ փողոցում, Յոթերորդ և Ութերորդ պողոտաների միջև, Նյու Յորքում (ԱՄՆ)։ Կառուցվել է 1902-1903 թվականներին, «Herts & Tallent» ճարտարապետական կազմակերպության կողմից։ 1980 թվականից մտնում է ԱՄՆ-ի պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանի ցանկի մեջ։ Լիցեյական թատրոնի հետ կիսում է Բրոդվեյի ամենահին թատրոնի տիտղոսը։ 1993 թվականից թատրոնը ղեկավարում է Disney Theatrical Productions կազմակերպությունը` այստեղ ցուցադրելով իր մյուզիքլները։

Պատմություն
-----------

### Շինարարություն

Թատրոնի շենքը 1905 թվականին
Թատրոնը կառուցվել է 1902-1903 թվականներին, իմպրեսարիո «A.L. Erlanger and Marcus Klaw»-ի և «Herts & Tallent» ճարտարապետական կազմակերպության կողմից։ Շենքի ճակատային մասը կառուցվեկ է բոսար ոճով, իսկ ներքին հարդարանքը Նյու Յորքում մոդեռնի առաջին որոշակի օրինակն է։
Ներքին հարդարանքի հարցերով զբաղվել է նկարիչների ու քանդակագործների մի մեծ խումբ, որոնցից են Ջորջ Գրեյ Բարնարդը, Ռոբերտ Ֆրեդերիկ Բլումը, Նումարկ եղբայրները, Ռոլանդ Հինտոմ Պերին, Ալբեր Վենսելը և ուրիշներ։ Բացման ժամանակ Նոր Ամստերդամը Նյու Յորքի ամենամեծ թատրոններից էր. հանդիսասրահում հաշվվում էր 1702 տեղ։ Մնացած տարածքն օգտագործվում էր գրասենյակների համար։

### Առաջին տարիներ

Թատրոնը բացվել է 1903 թվականի նոյեմբերի 2-ին, Ուիլյամ Շեքսպիրի Միջամառային գիշերվա երազ ներկայացմամբ։
1913-1927 թվականներին «Նոր Ամստերդամում» բեմադրվում էին «Զիգֆելդի խելահեղությունները» ներկայացման շարքերը։ Թատրոնում էր գտնվում Ֆլորենս Զիգֆելդ կրտսերի գրասենյակը, իսկ տանիքում գտնվում էր գիշերային ակումբ, որը նույնպես ղեկավարում էր Զիգֆելդը։
«Խելահեղություններց» հետո թատրոնում ցուցադրվում էին «Ջորջ Ուայթի սկանդալները» և «Քաղաքացիական խաղացանկային թատրոն» (անգլ.՝ The Civic Repertory Theatre) ընկերության ներկայացումները, որոնք բեմադրում էր անգլո-ամերիկյան դերասանուհի և սցենարիստ Էվա Լե Գալլիենը։
Թատրոնն առաջին անգամ փակվել է 1937 թվականին, գրեթե Մեծ ճգնաժամի ավարտին։ Այդ ժամանակ Բրոդվեյի թատերական գործը շատ ցածր մակարդակի վրա էր։ «Նոր Ամստերդամը» վերաձևափոխվում է` դառնալով կինոթատրոն։

### Վերակառուցում

1982 թվականին «Նոր Ամստերդամը» դառնում է The Nederlander Organization կազմակերպության սեփականությունը, սակայն այն չի զբաղվում թատրոնով և վերջինս կրկին փակվում է 1895 թվականին։ 1990 թվականին կորցնելով դատը` թատրոնն անցնում է Նյու Յորքի քաղաքային իշխանությունների ղեկավարության տակ (ինչպես և Մանհեթենի 42-րդ փողոցի թատրոնների մեծ մասը)։
1993 թվականին թատրոնը 99 տարով վարձակալում է Disney Theatrical Productions կազմակերպությունը, որը «The Walt Disney Company»-ի նոր ստեղծված ենթաբաժինն էր։ Այդ ժամանակ թատրոնի շենքը շատ վատ պայմաններում էր, սակայն հասցրել էր նկարահանման հրապարակ դառնալ «Վանյան 42-րդ փողոցում» ֆիլմի համար։ «Նոր Ամստերդամին» իր նախկին տեսքն ու մեծությունը վերադարձնելու համար պետք են եղել 2 տարի (1995-1997 թվականներ) և միլիոնավոր դոլարներ։ Ներքին ու արտաքին վերանորոգումը ղեկավարում էր ճարտարապետ Հյու Հարդին։ 1904 թվականին տանիքում ստեղծված այգին վերջնականապես փակվել է, քանի որ չէր համապատասխանում շինարարական ժամանակակից չափանիշներին։

Թատրոնը «Առյուծ արքա» մյուզիքլի բեմադրման ժամանակ (փետրվար, 2003)
Թատրոնը պաշտոնապես բացվել է 1997 թվականի ապրիլի 2-ին։ Այստեղ կայացել է «Հերկուլես» անիմացիոն ֆիլմի առաջնախաղը և «Դավիթ արքա» մյուզիքլի փակ ցուցադրությունը։ «Նոր Ամստերդամում» է կայացել «Առյուծ արքա» մյուզիքլի հաղթական առաջնախաղը, որը ցուցադրվել է մինչև 2006 թվականի հունիսի 4-ը։ Դրանից հետո ներկայացումը տեղափոխվել է «Մինսկոֆ» թատրոն, որպեսզի հնարավորություն տա ցուցադրել «Disney Theatrical Productions»-ի մեկ այլ մյուզիքլը` «Մերի Փոփինս»-ը։
«Մերի Փոփինս»-ի վարձույթի ավարտից հետո (2013 թվականի մարտի 3) թատրոնը փակվել է` ոչ երկարատև վերանորոգման համար։ 2014 թվականի փետրվարի 26-ին այնտեղ սկսել է ցուցադրվել Ալլադին մյուզիքլը, որի վարձույթը շարունակվում է մինչև հիմա։

Թատրոնի հիմնական ներկայացումներ
-------------------------------

* «Զիգֆելդի խելահեղությունները» ներկայացումների շարք (1913-1927)
* «Քաղաքացիական խաղացանկային թատրոնի» ներկայացումներ (1927-1935)
* «Ջորջ Ուայթի սկանդալները» (1927-1936)
* «Դավիթ արքա» մյուզիքլ (1997)
* «Առյուծ արքա» մյուզիքլ (1997-2006)
* «Մերի Փոփինս» մյուզիքլ (2006-2013)
* «Ալլադին» մյուզիքլ (2014 թվականից մինչև հիմա)

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Թատրոնում խաղացած առաջին և վերջին պիեսների հեղինակն Ուիլյամ Շեքսպիրն է. դրանք էին Միջամառային գիշերվա երազը (1903 թվական, նոյեմբերի 2) և Օթելլոն (1937 թվական)։ դրանից հետո «Նոր Ամստերդամում» ցուցադրվել են միայն ֆիլմեր ու մյուզիքլներ։
* 2014 թվականի օգոստոսի 10-ին բրոդվեյան «Ալլադինը» տոմսերի վաճառքի ռեկորդ է սահմանել` հավաքելով 1.602.785 դոլար։ Դրանից առաջ ռեկորդակիր էր «Մերի Փոփինս» մյուզիքլը` $1 587 992-ով։ Հետագայում «Ալլադինը» գերազանցել է իր իսկ ռեկորդը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. 1 2 3  *Alexander, Cathy* «New Amsterdam Theatre» in Jackson, Kenneth T. (ed.). — The Encyclopedia of New York City (2nd edition). — NY: New Haven: Yale University Press, 2010. — С. 888-89. — ISBN 978-0-300-11465-2
3. ↑  «New Amsterdam Theatre — New York, NY»։ Broadway.com։ Վերցված է 2014-11-09
4. 1 2 3 4  *Postal, Matthew A. (ed. and text); Dolkart, Andrew S. (text)* New York City Landmarks Preservation Commission. — Guide to New York City Landmarks (4th ed.). — NY: John Wiley & Sons, 2009. — С. 88. — ISBN 978-0-470-28963-1
5. ↑  *White, Norval & Willensky, Elliot* . — AIA Guide to New York City (4th ed.). — NY: Three Rivers Press, 2000. — С. 256. — ISBN 978-0-8129-3107-5
6. ↑  *Waters, Theodore* The New Amsterdam Theatre: A triumph of the new art. — Everybody's Magazine. — NY, 1903. — С. 488.
7. ↑  State Acquires Landmark Theater To Salvage While It Still Can
8. ↑  IBDb: New Amsterdam Theatre
9. ↑  Broadway Box Office: ‘Aladdin’ Makes Magic for Disney

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թատրոնի պաշտոնական կայքը (անգլ.)
* Թատրոնի էջը Internet Broadway Database էջում (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Internet Broadway Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n2011061220 · VIAF: 187566036 · WorldCat VIAF: 187566036 |

 |