recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արևմտահայերի համագումար (այլ կիրառումներ)
**Արևմտահայերի առաջին համագումարը** (փախստականների համագումար) կայացել է 1917 թվականի մայիսի 2-11-ին, Երևանում։ Մասնակցել է 59 պատգամավոր, մոտ 400 հյուր (քաղաքական կուսակցությունների, հոգևորականության, արևմտահայ գաղթականներին օգնող ռուսական, անգլիական, ամերիկյան հայանպաստ կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ)։ Համագումարի պատվավոր նախագահ է ընտրվել Անդրանիկը։

Օրակարգ
-------

Քննարկվել են արևմտահայերի ֆիզիկական գոյության պահպանման, տնտեսական վերականգման, Արևմտյան Հայաստանի վերաշինման, աճող սերնդի կրթության և դաստիարակության հարցերը։ Եվ այդ կապակցությամբ միջոցառումների մշակումը համագումարը համարել է Հայկական հարցի լուծման հնարավոր ուղի, քանի որ արևմտահայերի ճակատագիրը դրվում էր որպես Հայկական հարցի մաս։

Որոշումներ
----------

Համագումարն ընդունել է, որ Հայկական հարցի արծարծումը պետք է վստահվի Եվրոպայում հայկական պատվիրակությանը, որի կազմի մեջ մտնում էին նաև արևմտահայեր։ Որոշվել է հատուկ հանձնաժողովի հանձնարարել մշակել և ներկայացնել Արևմտյան Հայաստանում բարենորոգումների ծրագիր։ Համագումարում ի հայտ են եկել արևմտահայ և արևելահայ կազմակերպությունների միջև եղած տարաձայնությունները։ Ընտրվել է Արևմտահայ ազգային խորհուրդ (15 անդամով, որից 8-ը՝ դաշնակցական, մնացածը՝ ռամկավար, հնչակ, սոցիալ-դեմոկրատ բոլշևիկներ)։ Խորհրդի մեջ են մտել Անդրանիկը, Զ. Եսայանը, Ա. Թերզիբաշյանը, Գ. Հայկունին, Լ. Շանթը, Կ. Սասունին, Սեպուհը, Ս. Բորոյանը, Արտ. Դարբինյանը, Հ. Գալիկյանը և ուրիշներ։ Համագումարը ողջույնի հեռագիր է ուղարկել Ռուսաստանի ժամանակավոր կառավարությանը, քննարկել Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո Հայաստանում ստեղծված իրավիճակը, նպաստել հայ ժողովրդի ուժերի համախմբմանը՝ գաղթականներին օգնելու հարցում, կոչ արել Հայկական հարցի լուծման գործում միասնության և ակտիվ գործողությունների, դատապարտել է թուրքական իշխանությունների կազմակերպած հայկական ցեղասպանությունը։

Տես նաև
-------

Արևմտահայերի համագումար (1919)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 39)։*  |
**Բաբիմոստ**, (լեհ.՝ Babimost, գերմ.՝ *Bomst*), քաղաք Լեհաստանում մտնում է Լյուբուսկյան վոևոդության վարչական միավորման մեջ, Զելենոգուրյան կոմսությունում։ Կարգավիճակը՝ քաղաքային և գյուղական համայնք։ Զբաղեցնում է 3,62 կմ² տածածք։ 2004 թվականի հաշվարկով բնակչությունը կազմում է 4180 մարդ։

Պատմություն
-----------

Քաղաքի իրավունք ստացել է 1397 թվականին, ծաղկում է ապրել Սիգիզմունդ I Ծեր թագավորի կառավարման ժամանակ , 1793 թվականին գրավվել է Պրուսիայի կողմից, իսկ 1945 թվականին վերամիավորվել է Լեհաստանին։ Պատմամշակութային հուշարձաններից են բարոկկոյի ժամանակաշրջանի կաթոլիկ եկեղեցին (1730-1740 թվականներ), լյութերական եկեղեցին (1789 թվական)։ Բաբիմոստը տարածաշրջանի կենտրոնն է, որտեղ պրուսիական և գերմանական իշխանությունների ժամանակ է պահպանվել է լեհերեն լեզուն, ազգային տարազները, երգերը, ծեսերը։ Հակագերմանական ազգային պայքարի համար 1973 թվականին քաղաքը ստացել է «Գրյունվալդի խաչ» շքանշան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քաղաքի պաշտոնական կայք
* «Бабимост»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7613464-7 · LCCN: n85249352 · VIAF: 144318086 · WorldCat VIAF: 144318086 |

 |
**Դիպլոմային աշխատանք (նախագիծ)**, ավարտական որակավորման աշխատանքներից մեկը՝ մասնագետների պատրաստման ծրագրերով սովորող ուսանողների ինքնուրույն ստեղծագործական աշխատանք, որը իրականացնում են վերջին, ավարտական կուրսում։

Դիպլոմային աշխատանքը սովորաբար իրականցվում է ուսանողների կողմից, որոնք սովորում են բնագիտական, հումանիտար, տնտեսագիտական և ստեղծագործական մասնագիտացումներով, և նպատակ ունի ստուգել, համակարգել և ընդհանրացնել ուսանողների հատուկ տեսական գիտելիքները և գործնական հմտությունները։

Դիպլոմային նախագիծը սովորաբար կատարում են ուսանողները, որոնք սովորում են տեխնիկական մասնագիտացումներով, և առաջարկում է որոշակի տեխնիկական սարքավորման կամ տեխնոլոգիայի ստեղծում կամ հաշվարկում։ Բացառության տեսքով տեխնիկական բուհերի ուսանողները կարող են կատարել նաև դիպլոմային աշխատանքը, եթե այն կրում է տեսական կամ փորձարարական բնույթ։

Դիպլոմային նախագծի (աշխատանքի) նախապատրաստությունը և դրան նախորդող պրոֆեսիոնալ ուղղվածություն ունեցող պրակտիկան՝ որպես ուսուցման վերջնական փուլ, պատասխանում են ուսանողի մոտ մասնագիտական բնագավառում ինքնուրույն աշխատանքի հմտությունների ձևավորմանը։ Դիպլոմը գրելու և պաշտպանելու ողջ տեղեկատվությունը պետք է ներկայացվի ուսանողներին համալսարանն ավարտելուց ավելի քան ամիս առաջ։ Դիպլոմային նախագծի հաջող պաշտպանությունը Պետական ատեստացիոն հանձնաժողովի նիստի ժամանակ համարվում է ուսանողին համապատասխան որակավորում տրամադրելու իրավական հիմք։ Բացառություն են կազմում միայն մի շարք բժշկական մասնագիտացումներ, որտեղ դիպլոմային աշխատանքի պաշտպանության փոխարեն անհրաժեշտ է հաջողությամբ հանձնել պետական քննություն, ինչպես նաև ավարտել ինտերնատուրան։

Դիպլոմային աշխատանք գրելու հիմնական նպատակը շրջանավարտների տեսական գիտելիքների և գործնական հմտությունների ընդհանրացումն ու համակարգումն է։ Դիպլոմային աշխատանքը, որպես կանոն, բաղկացած է տեսական, գործնական (վերլուծական)և նախագծային հատվածներից։ Կատարվում է մեծավ մասամբ որոշակի կազմակերպության օրինակով։

Տես նաև
-------

* Դիսերտացիա

Արտաքին հղումներ
----------------

* en.wikibooks.org/wiki/ETD Guide Guide to electronic theses and dissertations on Wikibooks
* Networked Digital Library of Theses and Dissertations (NDLTD)
* EThOS Database Archived 2021-04-24 at the Wayback Machine. Database of UK Doctoral theses available through the British Library

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 397)։*  |
| **՞**† Արևմտյան ուղտեր |
| --- |
| Արևմտյան ուղտեր*Camelus hesternus*  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Позвоночные |
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
| Ինֆրադաս | Ընկերքավորներ |
|
| Կարգ | երկկճղակավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ուղտերի |
|
|
|
| Ցեղ | **Արևմտյան ուղտեր** |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Camelops Leidy, 1854 |
|  Տեսակներ |
| 
* *Camelops sulcatus*
* *Camelops huerfanensis*
* *Camelops kansanus*
* *Camelops traviswhitei*
* *Camelops hesternus*
* *Camelops minidokae*

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Արևմտյան ուղտեր** (լատին․՝ Camelops), ուղտերի ընտանիքի խոշոր ներկայացուցիչների (Camelidae) մահացող տեսակ, որոնք բնակվում էին Հյուսիսային Ամերիկայում սառցային դարաշրջանի վերջում։

#### Տարածում

Նրանք ապրել են Հյուսիսային Ամերիկայի արևմտյան մասում։ Հայտնի է 6 տեսակ, որոնցից, հնարավոր է, ոչ բոլորն են համապատասխանում նման կարգավիճակի։ Վերջին տեսակը համարվել է Camelops hesternus-ը ուշ պլեյստոցենից, որոնք անհետացել են 10000 տարի առաջ։ Կալիֆորնիայի հայտնի ագարակատանը Լա Բրեյան հայտնաբերել է 40 առանձին տեսակների դիակներ, որոնք հասել են մինչև Յուկոն գետին։ Բացի արևմտյան ուղտերից Հյուսիսային Ամերիկայում ապրել են ևս 2 և ավելի փոքր կերպարներ այս տեսակի, որոնք պատկանում էին Palaeolama և Hemiauchenia ցեղերին։ Նրանք մահացել են արևմտյան ուղտերի հետ միաժամանակ։ Սրանից հետո Հյուսիսային Ամերիկայում միլիոնավոր տարիների էվոլյուցիայից հետո ուղտեր չեն մնացել։

#### Արտաքին տեսք

Կմախք Camelops hesternus.
Թեև արևմտյան ուղտերը համարվել են իրենց հարևանությամբ ապրող թզուկ ուղտերի ցեղակիցներ, բայց հիշեցնում են ներկայիս միասապատ ուղտերին (Camelus dromedarius), հասակը հասնում էր 3,6 մ-ի։ Նրանց մոտ նույնպես եղել է մեկ սապատ՝ թիկունքի կողմում, բայց նրանց մարմնի հետին մասը ավելի կլոր է, իսկ վերջույթները երկար են, ինչպես ներկայիս ուղտերինը։

#### Վարք

Արևմտյան ուղտերը, որոնք բնակվում էին Հյուսիսայի Ամերիկայի արևմտյան չորային շրջաններում, սնվում էին խոտով և շրջում էին մեծ հոտերով։ Իրենց մնացորդների կողքին հայտնաբերված մարդկային դիակները վկայում են, որ այս ուղտերը եղել են մարդկանց որսի առարկա։

#### Գրականություն

P. S. Martin: Quaternary Extinctions. The University of Arizona Press, 1984ISBN 0-8165-1100-4

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780659259 |

 |
**Ացիդոզ** (լատին․՝ acidus – թթու), թթվահիմնային հավասարակշռության տեղաշարժ, երբ նյութափոխանակության խանգարման հետևանքով օրգանիզմում կուտակվում են թթու նյութեր (փոքրանում է արյան ջրածնային ցուցիչը)։ Բնականոն պայմաններում այդ արգասիքներն արագորեն հեռանում են, իսկ տենդային հիվանդությունների, ստամոքսաղիքային համակարգի խանգարումների, հղիության, քաղցի և այլ դեպքերում կարող են կուտակվել օրգանիզմում։ Հիվանդության թեթև ընթացքի դեպքում նշված նյութերն օրգանիզմից հեռանում են մեզի հետ (ացետոնուրիա), իսկ ծանր ընթացքի դեպքում կարող են առաջացնել կոմա։ Ըստ առաջացման բնույթի տարբերվում է ացիդոզի երկու տեսակ՝ նյութափոխանակային և շնչառական։ Առաջինը շաքարախտի զարգացման կամ երիկամների ախտահարման հետևանք է, երկրորդը՝ շնչառության խանգարման։

Բուժումը
--------

Ացիդոզ առաջացնող պատճառի վերացում (օրինակ, շաքարախտի դեպքում՝ ինսուլին), ինչպես նաև սոդայի և մեծ քանակությամբ հեղուկների ընդունում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 159)։*  |
**Ափ**, ջրավազանների (ծով, լիճ, ջրամբար), ինչպես նաև հոսող ջրերի և ցամաքի փոխազդեցության գոտի։ Ջրի ներգործության, մակերևույթի տատանումների, ցամաքի մերձափնյա մասի տեղադրման բնույթի և այնտեղ գործող պրոցեսների պատճառով փոփոխվում է։ Ափերը լինում են՝ բարձր–զառիթափ (աբրազիոն) և ցածրատափարակ (կուտակումային)։

Ափի ձևավորման առաջնահերթ գործոնը ալեբախումն է, որի քայքայիչ գործունեությամբ ծովն «ընթանում է» դեպի ցամաք՝ իր մեջ առնելով արդեն մշակված ստորջրյա լանջը։ Ափերի ձևը սերտորեն կապված է տեղանքի երկրաբանական կառուցվածքի և գետերի գործունեության հետ։

Ափի տեսակները
-------------

Ափերը լինում է երկայնակի, լայնակի, շեղ և չեզոք։ 
Երկայնակի ափը ձգվում է ծալքերի տարածմանը զուգահեռ, լայնակիի դեպքում ծալքերն ուղղահայաց են ափագծին։ Շեղ ափը կազմում են որոշ անկյուն, իսկ չեզոքները հատուկ են սեղանաձև երկրներին, որտեղ շերտերն ունեն հորիզոնական տեղադրում։

Ափի ձևավորումը
--------------

Ափի պատկերը փոփոխվում է ծովի մակերևույթի դարավոր տատանումներից։ Ծովը գետահովիտներով թափանցելով ցամաքի խորքը, ըստ լանջի թեքության առաջացնում է տարբեր խորության և երկարության խորշեր, կղզիներ։ Խորասուզվող ափին բնորոշ են ռիսաները, ֆյորդերը, շխերները, էստուարները։ Բարձրացող ափը բավական միապաղաղ է, դելտային բերվածքները նստում են ափագծից հեռու, ծովախորշերն անջատվում են ցամաքալեզվակներով և ավազաթմբերով, առաջ են գալիս ծովալճակներ։

Հայկական բարձրավանդակի լճերի (Սևան, Վան, Ուրմիա) ափերին դիտվում են ափի աբրազիոն և կուտակումային տիպեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 161)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4154919-3 · Microsoft: 152382732 · NKC: ph198756 |

 |
**Բացարկ**, քրեական և քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքերում մատնանշված մասնակիցների հեռացումը գործի քննությունից, երբ կասկածի տակ է առնվում նրանց անաչառությունը։ Դատավորը, ժողովրդական ատենակալը, դատախազը, քննիչը, հետաքննություն կատարող անձը, դատական նիստի քարտուղարը, փորձագետը, մասնագետը, թարգմանը (քաղաքացիական դատավարությունում՝ նաև հասարակական կազմակերպության կամ աշխատավորների կոլեկտիվի ներկայացուցիչը և դատական կատարածուն) չեն կարող մասնակցել գործի քննությանը, եթե ուղղակի կամ անուղղակի կերպով շահագրգռված են գործի ելքով։ Դատավորի (նաև մյուս մասնակիցների) դեմ դատավարության կողմերը կարող են հայտնել կամ դատավորը (նաև մյուս մասնակիցներից յուրաքանչյուրը) պարտավոր է ինքնաբացարկման միջոցով հրաժարվել գործին մասնակցելուց, եթե տուժող, քաղաքացիական հայցվոր, քաղաքացիական պատասխանող է․ եթե ազգակցական կապի մեջ է դատավարության որևէ մասնակցի հետ․ եթե տվյալ գործին մասնակից է եղել, եթե նրա օբյեկտիվության մասին կասկած հարուցող այլ հանգամանքներ կան։ Դատավորի դեմ հայտարարված բացարկը նրա բացակայությամբ լուծում են մնացած դատավորները։ Դատարանի կազմի, դատախազի, փորձագետի, մասնագետի, թարգմանի, դատական նիստի քարտուղարի դեմ հայտարարված բացարկին լուծում է դատարանն իր ողջ կազմով, ձայների պարզ մեծամասնությամբ։ Քննիչի կամ հետաքննություն կատարող անձի բացարկը լուծում է դատախազը։ Հետաքննության և նախաքննության ժամանակ դատախազի բացարկի հարցը վճռում է վերադաս դատախագը, իսկ թարգմանի, մասնագետի և փորձագետի բացարկը համապատասխանաբար՝ հետաքննություն կատարող անձը, քննիչը կամ դատախազը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 340)։*  |
**Բազմաբևեռ**, ֆիզիկական օբյեկտ, որի հետազոտման համար նրա որոշ թվով հանգույցները (բևեռները) անջատվում են։ Անջատված հանգույցներն անվանում են անկախ։ Բազմաբևեռ սիմվոլիկ պատկերվում է «արկղի» տեսքով։ Բազմաբևեռ հասկացությունը ծագել է էլեկտրատեխնիկայում։ Այստեղ դիտարկվել են գծային պասիվ երկ- և քառաբևեռներ։

Պարզագույն երկբևեռի օրինակ է օհմական դիմադրությունից ({\displaystyle R}) և կոնդենսատորից ({\displaystyle C}) կամ ինքնինդուկցիայի կոճից ({\displaystyle L}) կազմված համակարգը, որի վարքը բնութագրվում է երկու մեծությունների՝ {\displaystyle I} հոսանքի և {\displaystyle U} լարման կախվածությամբ։

Քառաբևեռի օրինակ է էլեկտրական զտիչը կամ երկար գծի հատվածը։ Այս դեպքում քառաբևեռը բնութագրվում է 4 մեծություններով՝ {\displaystyle U\_{1},U\_{2},I\_{1},I\_{2}}։ Գծային էլեկտրական շղթաների և համակարգերի տեսությունում բազմաբևեռ ռեժիմը որոշվում է անկախ հանգույցներին վերաբերող կոմպլեքս լարումների ({\displaystyle U}) և հոսանքների ({\displaystyle I}) մեծություններով։ Այդ մեծությունների միջև կապերը որոշվում են բազմաբևեռի հետևյալ հավասարումներով՝ {\displaystyle I\_{m}=\sum \limits \_{k=1}^{n}U\_{k}Y\_{mk}}, որտեղ {\displaystyle m,k=1,2,....n}–ը բազմաբևեռի անկախ հանգույցների ինդեքսներն են, {\displaystyle Y\_{mk}=g\_{mk}-J^{b}{mk}}-h՝ բազմաբևեռի կոմպլեքս հաղորդականությունները նրա {\displaystyle m,k} անկախ հանգույցների նկատմամբ, {\displaystyle g}-ն, {\displaystyle b}-ն՝ ակտիվ և ռեակտիվ հաղորդականությունները։ Օգտագործվում են նաև բազմաբևեռի {\displaystyle U\_{m}=\sum \limits \_{k=1}^{n}I\_{k}Z\_{mk}} տեսքի հավասարումները, որտեղ {\displaystyle Z\_{mk}=r\_{mk}+jx\_{mk}}-ն բազմաբևեռի կոմպլեքս դիմադրություններն են նույն {\displaystyle m,k} հանգույցների նկատմամբ, {\displaystyle r,x}-ը՝ ակտիվ և ռեակտիվ դիմադրությունները։ {\displaystyle Y\_{mk},Z\_{mk}} մեծությունները բազմաբևեռի հիմնական պարամետրերն են։ Բազմաբևեռի ռեժիմը բնութագրվում է նաև նրա անկախ հանգույցների ակտիվ ({\displaystyle P}) և ռեակտիվ ({\displaystyle Q}) հզորություններով, որոնք որոշվում են հետևյալ բանաձևերով՝ {\displaystyle P\_{m}+jQ\_{m}=U\_{m}I\_{m}^{\*}}, որտեղ {\displaystyle I\_{m}^{\*}}-ը կոմպլեքս հոսանքի ({\displaystyle I\_{m}}) համալուծ մեծություն է։ Բազմաբևեռի տեսությունը լայնորեն օգտագործվում է էներգահամակարգերի հաստատված ռեժիմների և անցումային պրոցեսների հաշվարկներում, իսկ նրա {\displaystyle Y\_{mk},Z\_{mk}} պարամետրերը՝ էլեկտրաէներգահամակարգերի կայունության հաշվարկներում, ինչպես նաև բարդ համակարգերի օպտիմացման և կառավարման խնդիրներում։ Ավտոմատ կառավարման և ինֆորմացիայի հաղորդման տեսություններում օգտագործվում են քառաբևեռներ, վեցաբևեռներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 211)։*  |
Աստղագիտական ժամացույց Ստարոմեստկայի ռատուշայի վրա
**Աստղագիտական ժամացույցը** չի առանձնանում ո'չ իր նշանակությամբ, ո'չ էլ սովորական ժամացույցներից կառուցվածքային տարբերությամբ։ Նրանցից պահանջվում է միայն չափազանց ճիշտ ընթացք, ինչին հասնելու համար աստղագիտական ժամացույցներում ավելացվում են սովորական ժամացույցների համար խիստ թանկ սարքավորումներ։

Գլխավոր սարքավորումներից մեկը ազդազերծում է ջերմային ազդեցությունը։ Սովորական ժամացույցը, գրպանի կամ պատի ժամացույցները ջերմաստիճանի անկումից շտապում են և ետ են մնում նրա բարձրացումից։ Ճոճանակով ժամացույցներում տեղադրվում է ազդազերծ ճոճանակ, զսպանակավոր ժամացույցներում կամ ժամանակաչափերում` խրոնոմետր (ռուս.՝ хронометр) :

Երբեմն աստղագիտական ժամացույց անվան տակ հասկանում են բարդ գործիքներ, որոնք, ցույց տալով օրվա ժամը, ցույց են տալիս նաև մոլորակների և Լուսնի ընթացքը, մակընթացությունն ու տեղատվությունը, շարժական տոները, երկնային տարբեր երևույթներ, մասնավորապես արևի և լուսնի խավարումները, նահանջ տարիները և այլն հատուկ մեխանիկական սարքավորումների միջոցով։

Այսպիսի ժամացույցների կառուցումը պահանջում է մեխանիկական մեծ արվեստ և ոչ քիչ աստղագիտական գիտելիքներ։ Այդ կարգի առավել նշանակալից ժամացույցներ ստեղծել է Ռիչարդ Ուոլինգֆորդցին 14-րդ դարում (Անգլիա) և Դասիպոդը 15-րդ դարում Ստրասբուրգի տաճարի համար։ Ռիչարդ Ուոլինգֆորդցու ժամացույցները չեն պահպանվել, բայց գոյություն ունի դրանց մանրամասն նկարագրությունը։ Վարպետ Շվիլգեն Ստրասբուրգում վերափոխում է Դասիպոդի ժամացույցը, և այդ նոր տեքով այն գտնվում է տաճարում։ Այդ կարգի ավելի պարզ ժամացույցներ գտնվում են Մայնցում։

Սակայն նմանատիպ բարդ սարքավորումների պրակտիկ օգուտը բավականին սահմանափակ է և չի ծախսածածկում դրանց ստեղծման վրա արված հսկայական աշխատանքը։ Աստղագետի համար ավելի հարմար է աշխատել երկնային երևույթները ներկայացնող էֆեմերիդներով՝ աստղագիտական օբյեկտների աղյուսակով։

Հայտնի աստղագիտական ժամացույց
-----------------------------

Այժմ աշխարհում աստղագիտական ժամացույց ստեղծող վարպետների թիվը շատ քիչ է։

### Աշխարհում

* Ջովաննի Դոնդիի ժամացույցը
* Լիոնի աշտարակի ժամացույցը
* Ստրասբուրգի տաճարի
* Փարիզի աշտարակի ժամացույցը
* Լյուբեկի եկեղեցու ժամացույցը
* Բեզանսոնի աշտարակի ժամացույցը
* Շտրալզունդի սբ. Նիկոլասի եկեղեցու ժամացույցը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Archived 2016-03-12 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11946901z · GND: 4003319-3 · LCCN: sh85008993 · Microsoft: 2776512554 · NKC: ph123816 |

 |
**Բաքվի հայկական պետական թատրոն**, կազմակերպվել է Բաքվում, 1920 թվականին։ Թատրոնը փակվել է 1949 թվականին։

Գործունեություն
---------------

Բեմականացումներում հանդես են եկել Ժասմենը, Ս. Արմենյանը, Վահրամ Փափազյանը, Լևոն Քալանթարը, Ստեփան Քափանակյանը, Կարո Ալվարյանը, Մուշեղ Սաղյանը։ Թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր է եղել Արտաշես Հովսեփյանը, գլխավոր նկարիչ՝ Ալեքսանդր Հովհաննիսյան։

Բեմադրվել են հայ դասական, ժամանակակից, ինչպես և ռուսական, եվրոպական դրամատուրգիայի լավագույն երկերից։

Թատերախմբում են եղել նաև Լևոն և Աստղիկ Երամյանները, Խորեն Հարությունյանը, Արտաշես Արզումանյանը, Ա. Բադալյանը, Գեղամ Հարությունյանը, Թագուշ Սահակյանը, Հովհաննես Աբելյանը, Ալեքսանդր Հովհաննիսյանը և այլք։

1932 թվականից թատրոնի գլխավոր ռեժիսորն էր Թադևոս Սարյանը։ 1933 թվականին նա բեմադրում է «Քաղաքավարության վնասները» ներկայացումը։ Ներկայացման երաժշտության հեղինակն էր Անտոն Մայիլյանը, բեմական ձևավորումը՝ ադրբեջանցի բեմանկարիչ Ռ. Մուստաֆաևը։ 1935 թվականին Սարյանը բեմադրում է «Շահնամեն» և «Քաջ Նազարը»։

1930-ական թվականներից թատրոնի կյանքը դժվարանում է։ 1936 թվականի հունիսի 1-ին վախճանվում է դերասան Հովհաննես Աբելյանը, իսկ 1938 թվականին՝ Լևոն Երամյանը։

Բեմադրված ներկայացումները
-------------------------

* «Ավազակներ»
* Վիլյամ Շեքսպիրի «Համլետ»
* Վիլյամ Շեքսպիրի «Օթելլո»
* «Ուրիել Ակոստա»
* Շիրվանզադեի «Նամուս»
* «Չար ոգի»
* Եղիշե Չարենցի «Կապկազ-թամաշա»
* Անատոլի Լունաչարսկու «Հրձիգները»
* Ալեքսեյ Տոլստոյի «Կայսրուհու դավադրությունը»
* «Դատավճիռ»
* «Հողմերի քաղաք»
* «Խռովություն»
* «Բեկում»
* «Մորգանի խնամին»
* «Սևիլ»
* «Տեմպ»
* «Հողը ծիծաղում է»
* «Բոմբեյ»
* «Ռևիզոր»
* Հակոբ Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար»
* «Անմեղ մեղավորներ»
* «Յաշար»
* «Սեր և խարդավանք»
* «Ուրիշի երեխան»
* Հակոբ Պարոնյանի «Քաղաքավարության վնասները»
* «Շահնամե»
* «Քաջ Նազար»

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Հայ Սփյուռք հանրագիտարան, Երևան, ՀՀՀ, 2003, էջ 27-28
2. ↑  *Հայ սովետական թատրոնի պատմություն*։ Երևան: ՀՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն։ 1967


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 344)։*  |
**«Գեղարվեստ»**, գրական, արվեստագիտական, երաժշտական պատկերազարդ հանդես։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսել 1908-1921 թվականներին Թիֆլիսում (7 գիրք, տպագրվել է նաև Վենետիկում)։ 

Խմբագիր՝ Գարեգին Լևոնյան։

Լուսաբանել է գեղագիտության, պատմության, գրակության, կրթալուսավորական հարցեր։

Տպագրել է հայկական արվեստին, հայագիտությանը նվիրված հոդվածներ, որտեղ քննվել են ազգագրության, պարարվեստի, ճարտարապետության, կերպարվեստի և երաժշտության պատմության հարցեր, հրատարակել է նաև քննադատական հոդվածներ, ուսում­նասիրություններ, ակնարկներ՝ ժամանակի հայ, ռուս և արևմտաեվրոպական գրականության ու թատրոնի մասին, հայ ու եվրոպացի
հայտնի նկարիչների գործերի վերատպություններ։

«Գեղարվեստ»-ում են առաջին անգամ տպագրվել Խաչատուր Աբովյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Դանիել Վարուժանի,
Վրթանես Փափազյանի, Միքայել Մանվելյանի, Եղիշե Չարենցի մի շարք գործեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ամանդա Լեպոր** (անգլ.՝ Amanda Lepore դեկտեմբերի 5, 1967(1967-12-05) կամ նոյեմբերի 21, 1967(1967-11-21), Սիդեր Գրով (Նյու Ջերսի), Էսեքս շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ), ամերիկացի մոդել, կատարող, երգչուհի։

Անձնական կյանքը
---------------

Նա հայտնի տրանսգենդեր գործիչ է։ Ամանդա Լեպորը բնակվում է Նյու Յորքում, աշխատում է գիշերային ակումբներում։ Նրա հայրը քիմիական ինժեներ էր, ուներ իտալական և ամերիկյան ծագում։ Իսկ մայրը գերմանական ծագում ունեցող տնային տնտեսուհի էր։ Լեպորը 11 տարեկանում արդեն իսկ ցանկացավ փոխել իր տեսքը դիտելով մի հաղորդում, որտեղ տղան հագնված էր աղջկա նման։ Ամանդան ցանկանում էր աղջկա հագուստով գնալ դպրոց սակայն դպրոցում դա արգելվում էր։ Ամանդան այդ իսկ պատճառով չհաճախեց դպրոց այլ նրա ընտանիքը վարձեց տնային ուսուցիչ։ Ամանդան խաղում էր միայն տիկնիկներով։ Նրա մայրը տառապում էր շիզոֆրենիայով, իսկ Ամանդայի հայրը, Ամանդային մշտապես տանում էր հոգեբուժների մոտ, սակայն բոլոր հոգեբույժները միաձայն կրկնում էին նույն բանը՝ «Ձեր երեխան հիվանդ չէ, նա տրասվեստիտ է, եթե չեք կարողանում ձեր երեխային ընդունել այնպիսին ինչպիսին որ նա կա, ուրեմն խնդիրը ձեր մեջ է»։ 15 տարեկանից Ամանդան սկսեց կատարել բազմաթիվ վիրահատություններ ցանկանալով գտնել իր իսկական եսը։ Լոպերը հարցազրույցներից մեկի ժամանակ ասել է. «Ես չէի հասկանում թե ինչու էին ինձ իմ ծնողները հագցնում տղայի հագուստ ես աղջիկ էի ինձ զգում և մտածում էի, որ ծնողներս խելագարվել են»։

Ամանդա Լեպորը Playboy ամսագրի շապիկին

Կարիերա
-------

1990 թվականին Ամանդան աշխատում էր գեղեցկության սրահում որպես մատնահարդար, արդեն 2000- ականներին Ամանդան նկարահանվում էր տարբեր ամսագրերի համար ինչպիսին էին ֆրանսիական Playboy ամսագիրը։

Ամանդան երգում է Գեյ խնջույքի ժամանակ
Ամանդան նաև նկարահանվել է մի շարք ֆիլմերում, երգել է անգլիացի հայտնի երգիչ Էլթոն Ջոնի հետ։ 2003 թ.-ին Ամանդան ձայնագրեց իր առաջին երգը, իսկ ահա 2005 թ.-ին իր առաջին ալբոմը թողարկեց։


1. ↑  Internet Movie Database — 1990.
**Աֆյոնքարահիսար** (թուրքերեն՝ Afyonkarahisar), քաղաք է Թուրքիայում, Կենտրոնական Անատոլիական սարահարթի արևմտյան մասում, ծովի մակարդակից 1034 մ բարձրության վրա, Աքար գետի միջին հոսանքում։ Աֆյոնքարահիսարը համանուն մարզի վարչական կենտրոնն է, երկրի երկաթուղային և ճանապարհային կարևոր հանգույց։ Ունի հաշիշի հումքի մշակման գործարան, ցեմենտի և սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Բնակչությունը 160000 մարդ է, ըստ 2008 մարդահամարի։

Ստուգաբանություն
----------------

Աֆյոնքարահիսարը գտնվում է սև փրփրաքարային ժայռի՝ Կալեի (200մ) ստորոտում, որի պատճառով էլ կոչվել է «քարահիսար» («Սև ժայռ»)։ Որպեսզի տարբերվի մյուս «քարահիսարներից» (Թուրքիայի տարածքում կա հինգ այլ «քարահիսար»), սրան տվել են Աֆյոնքարահիսար անունը՝ քաղաքի շրջակայքում աֆիոնի (ափիոն) մշակման և մեծագնման կենտրոն լինելու պատճառով։ Ավելի վաղ կոչվել է քարահիսար ի Սահիբ և Աֆիոնի Սև դղյակ։

Հայերը Աֆյոնքարահիսարում
------------------------

Հայերը Աֆյոնքարահիսարում բնակվել են երեք դարից ավել, 16-րդ դարի վերջից մինչև Մեծ Եղեռնի օրերը։ 1914 թվականին Աֆյոնքարահիսարում 27000 մարդ էր բնակվում, որոնցից 8000-ը հայ։ Ըստ այլ աղբյուրի 1915 թվականին հայերը 15000 էին, թուրքերի 45000-ի դիմաց։ Քաղաքում գործում էին երկու առաքելական (սուրբ Աստվածածին, սուրբ Թորոս) և մեկ բողոքական եկեղեցի, հայկական վեց վարժարան և մեկ մանկապարտեզ։ Հայերը քաղաքաբնակ էին՝ հիմնականում արհեստավորներ կամ առևտրականներ, շրջակա գյուղերում հայեր չէին ապրում։ Մի մասը զոհվել է 1895 թվականի համիդյան ջարդերի ժամանակ, մյուսը 1915 թվականին՝ Մեծ Եղեռնի ժամանակ։

Քույր-քաղաքներ
--------------

* Գերմանիա Գերմանիա, Համմ (2006)
* Թուրքիա Թուրքիա, Բաթման (2006)
* Սիրիա Սիրիա, Լաթակիա (2009)

Աղբյուրներ
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Հայկական Սովետական Հանրագիտարան
4. ↑  Կ. Ա. Չերքեզյան «Աֆյոնքարահիսարի հայ գաղթօջախը» երևան 1986 թ.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աֆյոնքարահիսարի պատկերազարդ ուղեցույց (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Հանրագիտարանային բառապաշար · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4203790-6 · VIAF: 2396159820938814000009 · WorldCat VIAF: 2396159820938814000009 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 170)։*  |
**Բեբրիկ** (հին հունարեն՝ Βεβρύκη),հունական դիցաբանության կերպար, Արգոս քաղաքի թագավոր Դանայոսի դուստրը և 50 դանայուհիներից մեկը, բեբրիկների էպոնիմը։ Ենթադրաբար համարժեքը դանայուհի Բրիկան է։

Դիցաբանության մեջ
-----------------

Ուոլթեր Քրեյն: Դանայուհիներ: XIX դար
Ապոլոդորուսի մոտ հիշատակվում է Բրիկան։ Լիբիայի թագավոր Դանայոսի և նրա կնոջ՝ Պոլիկոյի դուստրն էր։ Հոր և քույրերի հետ միասին 50-թիանոց նավով Լիբիայից փախել է Հելլադա՝ ցանկանալով փրկվել եգիպտացի զարմիկներից, որոնք ցանկանում էին ամուսնանալ դանայուհիների հետ, իսկ Դանայոսին գուշակվել էր մահ՝ իր փեսայի ձեռքից։ Եգիպտացիները Արգոսում բռնում են փախստականներին և ստիպում նրանց ամուսնանալ, Բրիկն դառնում է Պոլիկտորեսի ամուսինը։ Սակայն հենց առաջին ամուսնական գիշերը նա սպանում է իր ամուսնուն դաշույնով կամ քորոցով, որը թաքցրել էր մազերի մեջ, նրա բոլոր քույրերը, բացի Հիպերմնեսթրայից՝ արել են նույնը իրենց ամուսինների հետ։ Նրանք հանգուցյալների գլուխները թաղել են Լեռնա գետի ափին, իսկ դիակները՝ քաղաքի պարսպի հետևում։ Դրանից հետո դանայուհիները Լեռնա լճի ջրերում մաքրագործման արարողություն են կատարել։ Նույն օրը Դանյոսը նրանց համար նոր ամուսիններ է գտել վազքի մրցույթների հաղթողներից։

Գիտնականները կարծում են, որ Բրիկան նույն Բեբրիկան է, որը հիշատակվում է Ստեֆան Վիզանտիացու և Եվստաթեոսի մոտ։ Բեբրիկան ամուսնացել է Իպոլիտի հետ և խղճացել է նրն։ Միասին նրանք փախել են Բյութանիա և կարողացել են տեղի վայրի ազգին տալ եգիպտական իմաստությունը։ Բեբրիկայի անունից ծագել է այդ ազգի նոր անվանումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Аполлодор Афинский, 1972, II, 1, 5
2. ↑  Грейвс, 2005, с. 293—296
3. ↑  Wagner, 1897

Գրականություն
-------------

1. *Аполлодор Афинский* Мифологическая библиотека. — Л.: Наука, 1972.
2. *Wagner.* Bebryke // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1897. — Bd. III, 1. — Kol. 180.
3. *Грейвс Р.* Мифы Древней Греции. — Екатеринбург: У-Фактория, 2005. — 1008 с. — ISBN 5-9709-0136-9
**Դիֆիրամբ, Դիթիրամբ** (հունարեն՝ διθύραμβος - «երգ»), հին հունական երգչախմբային քնարերգության ժանր, ուրախության և գինու աստված Դիոնիսոսին (Բաքոս) նվիրված փառաբանական երգ։

Դիֆիրամբները բուռն խնջույքային բնույթի ժողովրդական հիմներ էիր, որոնք կատարվում էին խմբով, հիմնականում կերպարանափոխված սատիրների կողմից։ Պարերի ու նվագի ուղեկցությամբ կատարվում էր հանդեսների, խաղողի բերքահավաքի, տոների ժամանակ («դիֆերամբ» բառն ինքը Դիոնիսոսի հատկանիշներից է)։ Լայն տարածում է գտնում նաև անհատ բանաստեղծների (Պինդարոս, Արիոն) ստեղծագործության մեջ։ Ք. ա. 7-րդ դարում պոետ Արիոնը դիֆիրամբին գեղարվեստական ձևավորում տվեց, հատկապես երաժշտական մասին։ Ավելի ուշ՝ դիֆիրամբներից սկիզբ է առնում անտիկ ողբերգությունը։ Ք.ա. 5-րդ դարի պոետ Բակքիլիդեսի դիֆիրամբներն իրենց բնույթով մոտ են դրամային, երբեմն ստանում են երկխոսությունների ձև ավլոսի (հին հունական փողային երաժշտական գործիք) նվագակցությամբ և երգչախմբի երգելու հերթագայությամբ։

Նոր եվրոպական գրականության մեջ դիֆիրամբային ձևի վերակենդանացման փորձերը կապվում են Վերածննդի հետ, միայն թե դիֆիրամբի գաղափարը դեռևս 18-րդ դարում լիովին չէր համապատասխանում իր նախնական ձևին։ Իտալիայում դիֆիրամբը վերամշակման է ենթարկվում Բարոկկոյի շրջանում՝ փարթամ ձևերի հանդեպ նրա բնորոշ միտումով (Ֆրանչեսկո Ռեդի «Վակխը Տոսկանայում», Ջիրոլամո Բարուֆալդի «Վակխի հաղթահանդեսը»)։

Տես նաև
-------

* Ներբող
* Օդա
* Հիմն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան (1980)։ *Գրականագիտական բառարան*։ Երևան: «Լույս»։ էջ էջ 102

Գրականություն
-------------

* *Sheibe E.* De dithyramborum graecorum argumentis. Lipsiae, 1862.
* *Pickard-Cambridge A.W.* Dithyramb, Tragedy and Comedy. 2nd ed. Oxford, 1962.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 418)։*  |
**Աղվաններ**, նախա-դաղստանական լեզվախմբի լեզգինյան ենթախմբի աղվաներենով խոսող ցեղեր, Աղվանք երկրի կամ «Աղվանից բուն աշխարհի» անդրածին բնակիչները։

Հելլենիստական դարաշրջանում աղվանական ցեղերն անցել են դասակարգային հասարակության։ Մ.թ.ա. I դարում ձևավորվել է աղվանական ստրկատիրական պետությունը։ Ըստ հույն պատմիչ Ստրաբոնի՝ գեղեցիկ ու բարձրահասակ աղվանները խիզախ պատերազմողներ էին, հիմնականում զբաղվում էին պարզունակ փոխանակային առևտրով։ Հեթանոս աղվանները պաշտել են լուսինը (գլխավոր աստված), արեգակը և այլն։ 370-ական թվականներին Ուռնայր թագավորի օրոք, աղվանները պաշտոնապես ճանաչել են քրիստոնեությունը։ Դաշնակցային և դրացիական դարավոր կապերի մեջ գտնվելով Մեծ Հայքի հետ՝ աղվանները խորապես կրել են նրա ազդեցությունը։ Մեսրոպ Մաշտոցը աղվան Բենիամինի հետ միասին ստեղծեց աղվանական այբուբենը։ Սելջուկ–թուրքերի և մոնղոլ–թաթարների տիրապետության ժամանակներում (XI-XIV դարեր), երբ Մերձկասպյան շրջանները վերածվեցին նորեկ քոչվորների ձմեռային արոտավայրերի, աղվանների մնացորդները ձուլվեցին Ատրպատականից դեպի հյուսիս շարժվող միջինասիական ծագմամբ օղուզա–թուրքմենական ցեղերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Древние и современные языки кавказских албанцев

Արտաքին հղումներ
----------------

* История древнего мира. т.3. Упадок древних обществ. М. Главная редакция восточной литературы, 1989. стр. 286—287
* Все о лезгинах и лезгинских народностях

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«աղվաններ»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 263)։*  |
| **՞**Աֆրիկյան ոզնիներ |
| --- |
| Աֆրիկյան ոզնիներ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորեր |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Միջատասպաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ոզնիներ |
|
|
|
| Ցեղ | **Աֆրիկյան ոզնիներ** |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Atelerix  Pomel, 1848

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Աֆրիկյան ոզնիներ** (*Atelerix*), ոզնիների ընտանիքի ցեղ։ Ընդգրկում է 4 տեսակ՝

* ալժիրյան ոզնի, *Atelerix algirus*
* հարավաֆրիկյան ոզնի, *Atelerix frontalis*
* սոմալիական ոզնի, *Atelerix sclateri*
* սպիտակամորթ կամ քառամատ ոզնի, *Atelerix albiventris*

*Աֆրիկյան գաճաճ ոզնին* սպիտակամորթ ողնու արհեստական ստացված ցեղատեսակ է, որը բնության մեջ չի հանդիպում և բուծվում է աֆրիկյան ոզնիների այլ տեսակների հետ խաչասերման արդյունքում։

Արեալ և բնակության վայր
-----------------------

Բոլոր չորս տեսակներն էլ ապրում են Աֆրիկա մայրցամաքում։ Ալժիրական ոզնու տարածման շրջանն ընդգրկում է ամբողջությամբ Միջերկրական ծովի ափերը, ինչպես նաև Մալթայի և Կանարյան կղզիները։ Սոմալական ոզնին, ինչպես ենթադրում է նրա անվանումը, ապրում է արևելքում`Սոմալիի հյուսիսում։ Սպիտակավուն ոզնին հանդիպում է Սահարայից հարավ, Մավրիտանիայում, Սենեգալում, Նիգերիայում, Սուդանում, Եթովպիայում։ Հարավաֆրիկյան ոզնին տարածված է Անգոլայում, Բոտսվանայում, Լեսոթոյում, Նամիբիայում, Զիմբաբվեում և Հարավային Աֆրիկայում։

Աֆրիկյան ոզնիները խուսափում են անապատային և լեռնային շրջաններից՝ գերադասելով տափաստանները, սավաննաները, գերաճած թփերի և նույնիսկ բնակավայրերի մերձակայքում գտնվող այգիները։ Նրանք վարում են գիշերային կենսակերպ, գիշերը սնունդ են հայթայթում։ Նրանք ամենատարածված միջատակերներն են, բայց նաև ուտում են խխունջներ, հողային ճիճուներ, թռչնի ձու, մրգեր, սնկեր, փոքր ողնաշարավորներ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* Տարածման շրջանՏարածման շրջան
*

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  Wilson, D.E.; Reeder, D.M. eds. (2005). Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777722882 |

 |
|  |
| --- |
| **Բելեվալիա պիկնաթա** |
| Բելեվալիա պիկնաթաԲելեվալիա պիկնաթա |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales) |
| **Ընտանիք** | Ծնեբեկազգիներ (Asparagaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Մկնասոխայիններ (Scilloideae) |
| **Ցեղ** | Բելևալիա *(Bellevalia)* |
| **Տեսակ** | **Բելեվալիա պիկնաթա** *(B. paradoxa)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Bellevalia paradoxa***Boiss. 1882 |

**Բելեվալիա պիկնաթա**, շուշանազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա սոխուկավոր բույս է։ Հայաստանի ֆլորայի այն ներկայացուցիչներից է, որոնք դեկորատիվ մեծ արժեք են ներկայացնում և միանգամայն հեռանկարային են մշակության մեջ մտցնելու համար։

Մեր հանրապետությունում հանդիպում են այս ցեղի մոտ տասը ներկայացուցիչներ, որոնց շարքում պիկնաթան աչքի է ընկնում կամեմատաբար բարձր դեկորատիվ առանձնահատկություններով։ Ընդհանրապես ծաղկեգործության բնագավառում այս ցեղի ներկայացուցիչները հայտնի չեն։ Ցածրաճ բույս է, բարձրությունը հազիվ է հասնում 15—30 սմ–ի։ Վաղ գարնանը բացվում են նեղ նշտարաձև կամ ժապավենաձև 3—6 տերև։ Դրանք լինում են մուգ կանաչ՝ 10—20 սմ երկարությամբ, որոշ չափով ալիքավոր։ Անմիջապես սոխուկից առաջանում է ծաղկակիր ցողունը, որը կրում է 15—40 (երբեմն՝ 50) ծաղիկներից կազմված ողկույղ։ Ծաղիկները, որոնք բացվում են վաղ գարնանը, մուգ մանուշականակագույն են, շերտավոր։ Գերադասում է չափավոր խոնավ, սննդանյութերով հարուստ, լավ դրենաժի ենթարկված հողեր։ Լուսասեր է և բավականին ցրտադիմացկուն։ լավ է դիմանում ժամանակավոր երաշտին։ Մեր հանրապետությունում տարածված բելեվալիաներից մեծ արժեք են ներկայացնում նաև երկարակաթիլ, ալբանական և կապտավուն տեսակները, որոնք հիմնականում հանդիպում են Արարատյան դաշտում և նախալեռնային գոտում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ․ Վ․ Հարությունյան, Քո շրջապատի ծաղիկները, Արևիկ հրատարակչություն, Երևան, 1987


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779822127 |

 |
**Դմիտրի Ալեքսանդրովիչ Պոժիդաև** (ռուս.՝ Дмитрий Александрович Пожидаев, մարտի 20, 1970(1970-03-20)), խորհրդային և ռուս ֆուտբոլիստ, պաշտպան։

Կենսագրություն
--------------

Լենինգրադի ֆուտբոլի սան է։ Վարպետների թիմերի մակարդակում սկսել է հանդես գալ 1989 թվականին Լենինգրադի «Դինամոյի» կազմում երկրորդ լիգայում։ Հետագայում հանդես է եկել ռուսական «Պրոգրես» (Չեռնյախովսկ), «Տորպեդո» (Արզամաս), «Էներգետիկ» (Ուռեն), «Նեֆտեխիմիկ» (Նիժնեկամսկ) ակումբներում առաջին, երկրորդ և երրորդ դիվիզիոններում։ «Պրոգրեսում» և «Տորպեդոյում» կենտրոնական պաշտպանական զույգ է կազմել Լենինգրադի ֆուտբոլի մեկ այլ սանի՝ Վիտալի Լիտվինովի հետ։ Նա աչքի է ընկել բարձր արդյունավետությամբ, քանի որ եղել է 11 մետրանոցի և այլ ստանդարտ դրույթների կատարող, լավագույն արդյունքը 14 գոլն է «Էներգետիկի» կազմում 1997 թվականի մրցաշրջանում։

2000 թվականին տեղափոխվել է Ղազախստանի բարձրագույն լիգայի «Վոստոկ» (Ուստ-Կամենոգորսկ) ակումբ։ Նորամուտը թիմում կատարել է 2000 թվականի ապրիլի 16-ին «Կայսարի» դեմ խաղում, իսկ ընդհանուր առմամբ մասնակցել է երկրի առաջնության 9 խաղի և Ղազախստանի Գավաթի մեկ խաղի։

Ռուսաստան վերադառնալուց հետո մեկ մրցաշրջան է անցկացրել «Կոլոմնայում» երկրորդ դիվիզիոնում, ինչպես նաև խաղացել է Սանկտ Պետերբուրգի սիրողական թիմերում։ ԲՄԱ-ի կազմում 2001 թվականին մասնակցել է «Հյուսիս-արևմուտք» ՄՏԿ Գավաթի եզրափակչին։

2018 թվականին աշխատել է որպես մանկական մարզիչ «Մոսկովսկայա Զաստավա» (Սանկտ Պետերբուրգ) № 1 ՕՌՄԴ-ում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Виталий ЛИТВИНОВ: СОБИРАЛСЯ В «РОТОР», ТРЕНИРОВАЛСЯ С ЦСКА, ВЫБРАЛ «УРАЛМАШ»
2. ↑  «Кайсар-Харрикейн» Кзыл-Орда 3 : 1 «Восток-Алтын» Усть-Каменогорск
3. ↑  Финальные матчи Кубка МРО
4. ↑  Дмитрий Пожидаев

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆուտբոլիստի էջը *FootballFacts.ru* կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballFacts.ru |

 |
**Գեներալ-լեյտենանտը** ռազմական կոչում է, որը գործում է բազմաթիվ երկրներում։ Կոչումը ծագել է Միջին դարերում, որտեղ գեներալ-լեյտենանտը մարտի դաշտում երկրորդն էր, և ենթակա էր գեներալ կապիտանին։

Գեներալ-լեյտենանտ կոչումը ՀՀ-ում
--------------------------------

Կոչումը պատկանում է բարձրագույն կոչումների դասին և շնորհվում է ՀՀ Նախագահի կողմից։ ՀՀ Զինված ուժերում այն երրորդն է (բանակի գեներալից և գեներալ-գնդապետից հետո), ՀՀ Ազգային անվտանգության մարմիններում (գեներալ-գնդապետից հետո) և ՀՀ Ոստիկանությունում երկրորդն է (ոստիկանության գեներալ-գնդապետից հետո), բարձրագույնն է ՀՀ Փրկարար ծառայությունում (փրկարարական ծառայության գեներալ-լեյտենանտ), մաքսային ծառայությունում (մաքսային ծառայության գեներալ-լեյտենանտ), քրեակատարողական ծառայությունում, քննչական կոմիտեում և հատուկ քննչական ծառայությունում (արդարադատության գեներալ-լեյտենանտ)։ Հարկային և ԴԱՀԿ մարմիններում չի շնորհվում։

Պաշտոնները ներկայացված են կոչման շնորհման օրվա դրությամբ։

### Գեներալ-լեյտենանտ (զինվորական կոչում)

Հիմնական հոդված՝ **Գեներալ-լեյտենանտ (զինվորական կոչում)**

### Ոստիկանության գեներալ-լեյտենանտ

Հիմնական հոդված՝ **Ոստիկանության գեներալ-լեյտենանտ**

### Փրկարարական ծառայության գեներալ-լեյտենանտ

Հիմնական հոդված՝ **Փրկարարական ծառայության գեներալ-լեյտենանտ**

### Մաքսային ծառայության գեներալ-լեյտենանտ

Հիմնական հոդված՝ **Մաքսային ծառայության գեներալ-լեյտենանտ**

### Արդարադատության գեներալ-լեյտենանտ

Հիմնական հոդված՝ **Արդարադատության գեներալ-լեյտենանտ**

### Բանակային կոչումներ

* Ավստրիական բանակԱվստրիական բանակ
* Բելգիական ցամաքային ուժեր (Lt général/Lt generaal)Բելգիական ցամաքային ուժեր (*Lt général/Lt generaal*)
* Դանիական թագավորական բանակԴանիական թագավորական բանակ
* Ֆիննական բանակ (Kenraaliluutnantti / generallöjtnant)Ֆիննական բանակ (*Kenraaliluutnantti / generallöjtnant*)
* Գերմանական բանակԳերմանական բանակ
* Եգիպտական բանակ (فريق)Եգիպտական բանակ (*فريق*)
* Հունական բանակ (Αντιστράτηγος)Հունական բանակ (*Αντιστράτηγος)*
* Հունգարական բանակ (Altábornagy)Հունգարական բանակ (*Altábornagy*)
* Հոլանդական թագավորական բանակՀոլանդական թագավորական բանակ
* Նորվեգական թագավորական բանակՆորվեգական թագավորական բանակ
* Շվեդական բանակՇվեդական բանակ
* Թաիլանդի թագավորական բանակ (Pol tho)Թաիլանդի թագավորական բանակ (*Pol tho*)
* ԱՄՆԱՄՆ

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Սիտինի ռազմական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4398979-2 |

 |
«**Բաբելոն-5։ Ներսի ստվերը**» (անգլ.՝ Babylon 5: The Shadow Within), գիտա-ֆանտաստիկ վեպերի շարքի գրքերից, որի գործողությունները տեղի են ունենում «Բաբելոն-5» մտացածին տիեզերքում։ Գրքի հեղինակն է հանդիսանում Ջին Կավելոսը, որը միաժամանակ հանդիսանում է Dell Books հրատարակչության խմբագիրը և «Տեխնոմագերի եռագրության» հեղինակը։

Իրադարձությունների նկարագրություն
---------------------------------

Իրադարձությունները, որոնք նկարագրվում են գրքում, իրականանում են երկու իրար չհատվող սյուժետային գծերում, 2257 թվականի սկզբին, անմիջապես «Բաբելոն-5։ Դրվագ 00։ Հանդիպումներ» ֆիլմում տելի ունեցող իրադարձություններից առաջ, որը հանդիսանում է «Բաբելոն -5» ամբողջ շարքի հիմնական առանցքը։ Հիմնական սյուժեն նկարագրում է «Իկար» հետազոտական տիեզերանավի թռիչքը դեպի Զախադումու և Աննա Շերիդանի՝ «Բասելոն-5» կայանի տրամանատար Ջոն Շերիդանի կնոջ, ճակատագիրը (պատման տվյալ մասը ամբողջովին ճանաչվում է դավանական)։ Երկրորդ սյուժետային գիծը պատմում է Ջոն Շերիդանի կողմից «Ագամեմնոն» տիեզերավի հրամանատարության մասին։

Վեպը բացահայտում է այն, թե ինչպես Աննա ներգրավվում է Զախադումում IPX-ի պեղումների նախագծին, ինչպես է նա հանդիպում Մորդենին և ինչպես է նա դառնում «Ստվերներ» տիեզերանավի կրիչը՝ այն ինչպիսին նա ներկայացել է «Բասելոն-5» շարքի երրորդ շրջանի եզրափակիչ դրվագում։

Նաև վեպում ցույց է տրվում այն, թե ինչպես և ինչու Մորդենը իրեն համար ընտրեց «Ստվերների» գործակալի ճակատագիրը։ Նա հավաքագրվում է այն ժամանակ, երբ նրա կինը և դուստրը մահանում են տեռորիստական գործողության ժամանակ՝ Իոյի մոտ անցման տարածքը պայթեցվում է այնտեղ մարդատար օդանակի անցնելու ժամանակ։ Մորդենի մեղքը և դաժան սառնարյունությունը աշխատանքում, մասամբ, կարող է բացատրվել նրանով, որ Ստվերները նրան հայտնում են, որ նրա կինը և դուստրը ողջ են և ինչ-որ տեղ դեռևս տառապում են և նրա հնարավորություն ունի թեթևացնելու և ավարտին հասցնելու նրանց տառապանքները, եթե նա համագործակցի իրենց հետ։

Այս սյուժեի մանրամասները հատվում են Ջին Կավելոսի մեկ այլ ստեղծագործության հետ՝ «Տեխնոմագերի եռագրություն», որը Ստրաժինսկու կողմից համարվում է հարյուր տոկոսանոց դավանական։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Shadow Within на jmsnews.com

Արտաքին հղումներ
----------------

* 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | OCLC |

 |
**Bell Laboratories** (հայտնի է որպես **Bell Labs**, նախկինում անվանվել է` AT&T Bell Laboratories, Bell Telephone Laboratories)` նախկին ամերիկյան, իսկ այժմ ֆրանս-ամերիկյան կորպորացիա, հեռահաղորդակցության, էլեկտրոնիկայի և համակարգչային համակարգերի գիտահետազոտական կենտրոն։ Շտաբ-բնակարանը գտնվում է Մյուրեյ Հիլ քաղաքում (Նյու Ջերսի, ԱՄՆ)։

Ընկերության պատմություն
-----------------------

1883 թվականին AT&T ընկերությունը Բոստոնում հիմնադրեց մեքենաշինական գրասենյակ (անգլ.՝ Mechanical Department), ավելի ուշ այն վերանվանվեց դիզայնի բաժին (անգլ.՝ Engineering Department)։ 1907 թվականին հետազոտական ընկերությունները Western Electric և AT&T միավորվեցին Western Electric Engineering Department (Նյու Յորք), որոնք միացել են ինժեներական բաժնին ՝ AT&T-ին։ 1925 թվականի հունվարի 1-ին ձևավորվեց հետազոտական կենտրոն, որը կոչվեց *Bell Telephone Laboratories, Inc*։

1996 թվականի սեպտեմբերի 30-ից AT&T առանձնացավ Lucent Technologies, որտեղ ներառված էր Bell Labs և Western Electric։ 2002 թվականին Bell Labs-ից ֆիզիկոս Յան Հենդրիկ Շոնը հեռացվել է խարդախության պատճառով։ Դա առաջին նմանատիպ փաստն էր ընկերության պատմության մեջ։

2003 թվականին Մյուրեյ Հիլը հիմնադրել է նանոտեխնոլոգիայի լաբորատորիա Նյու Ջերսիում։

Այդ պատմական լաբորատորիան ծագել է 19-րդ դարի Վոլտա Լաբորատորիայի և Բուրեուի, Ալեքսանդր Գրահամ Բելլի կողմից։

Հետազոտողները աշխատում են Բելլի լաբորատորիայում զարգացնել ռադիո աստղագիտությունը, տրանզիստորները, լազերային , the charge-coupled device (CCD), տեղեկատվական տեսությունը, Unix օպերացիոն համակարգը, 9 նախագիծ , դժոխք, և ծրագրավորման լեզուներից C++, C։

Ծագում և պատմական տարածք
------------------------

##### Սկզբնական անվանում

1880 թվականին Ֆրանսիայի կառավարությունը Ալեքսանդր Գրահամ Բելլին պարգևատրել է Volta մրցանակով 50,000 ֆրանկ է, մոտավորապես 10,000 դոլար (այժմ՝ 260,000 դոլար) հեռախոսի հայտնագործման համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3   / Bell Labs
2. ↑   Archived 2015-07-22 at the Wayback Machine. Western Electric and the Bell System book
3. ↑   Archived 2010-05-15 at the Wayback Machine. 2002-09-25, «Bell Labs physicist fired for misconduct»
4. ↑   2002-12-20, «Наука — это жизнь»
5. ↑   Фальсификации Яна Хендрика Шёна
**Ամստերդամի ֆոնդային բորսա**, այն Ամստերդամում գոյություն ունեցող ֆոնդային բորսայի նախկին անվանումն է։ 2000 թվականի սեպտեմբերին այն միավորվեց Բրյուսելի և Փարիզի ֆոնդային բորսաներին հետ, և ձևավորվեց միասնական ընկերություն՝ Եվրոնեքսթ (*Euronext*) անվանմամբ, որն այժմ առավել հայտնի է որպես Եվրոնեքսթ Ամստերդամ։

Հոլանդական Օստ-հնդկական ընկերության 2,400 ֆլորին արժողությամբ պարտատոմս՝ 1623 թվականի նոյեմբերի 7

Պատմություն
-----------

Ամստերդամի ֆոնդային բորսան աշխարհում ամենահինն է։ Այն հիմնվել է 1602 թվականին Հոլանդական Օստ-հնդկական կազմակերպության կողմից (*Verenigde Oostindische Compagnie*, կամ *"VOC"*)՝ հետագայում վերանվանվելով Ամստերդամի բորսա, առաջինն է սկսել արժեթղթերի առք ու վաճառք իրականացնել։ Բորսայի պատմության մեջ հատկանշական է 1608 թվականին հիմնված Ամստերդամի ապրանքային բորսան։ Հենց Ամստերդամի բորսայում է առաջին անգամ ներդրվել ապրանքերի օրինակներով և ձևանմուշներով առևտուրը, իսկ հետագայում արդեն սահմանվել են ապրանքների որակական նորմեր, ինչն էլ թույլ էր տալիս առևտուր իրականացնել՝ առանց ապրանքը բորսա ներկայացնելու։

Ամստերդամի բորսան առաջինն էր, որ սկսեց իրականացնել արժեթղթերով գործարքներ։ Առևտուրն իրականացվում էր Հոլանդիայի, Անգլիայի, Պորտուգալիայի պետական փոխառու պարտատոմսերով, Հոլանդական և Բրիտանական Օստ-հնդկական, իսկ ավելի ուշ՝ Վեսթ-հնդկական առևտրային ընկերության բաժնետոմսերով։ Այս բորսայում գնանշվել են ընդամենը 44 անուն արժեթղթեր։

Ծանոթագրություններ
------------------



1. ↑  Мошенский С. З. Зарождение финансового капитализма. Рынок ценных бумаг доиндустриальной эпохи / С. З. Мошенский. — К.: Планета, 2016. — 269 c. — ISBN 978-966-8851-08-7.