**Հակոբ Գավաթ** (*Գավաթովիչ*, լեհ.՝ Iacob Gawatthowic, մարտի 17, 1598(1598-03-17), Լվով, Լվովյան հող, Ռուսական վոեվոդություն, Մալոպոլյան պրովինցիա, Լեհական թագավորության թագ, Ռեչ Պոսպոլիտա - հունիսի 17, 1679(1679-06-17), Լվով, Լվովյան հող, Ռուսական վոեվոդություն, Մալոպոլյան պրովինցիա, Լեհական թագավորության թագ, Ռեչ Պոսպոլիտա), հայկական ծագմամբ լեհ գրող, եկեղեցական և մշակութային-կրթական գործիչ, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

Հակոբ Գավաթովիչը ծնվել է Լվովում՝ հայ քաղքենիների ընտանիքում։ Կրթություն է ստացել լվովյան դպրոցում և Կրակովի Յագելոնյան համալսարանում։ Այնուհետև դասավանդել է Կամենկա Ստրումիլովայում (այժմ՝ Կամենկա Բուգսկայա), եղել է Բերեժանի քաղաքի քահանա։ Վանականություն է ընդունել Գավաթ անվան ներքո։ 1628 թվականից բնակվել է Վիժնյանում (այժմ՝ Լվովի մարզի Զոլոչևի շրջանում)։

1655 թվականին՝ կազակների զորքերի կողմից Լվովի պաշարման ժամանակ, մասնակցել է Բոգդան Խմելնիցկու հետ բանակցություններին։ 1669 թվականից բնակություն է հաստատել Լվովում։

1672 թվականին՝ թուրքերի կողմից Լվովի պաշարման ժամանակ, մեծ դեր է խաղացել քաղաքը պաշտպանելիս։ Երբ թուրքերը մոտեցել են քաղաքին, բնակիչների մեծ մասը, այդ թվում՝ քաղաքային հյուպատոսները (բացի քաղաքագլուխ բանաստեղծ Ժոզեֆ Զիմորովիչից), փախուստի են դիմել։ Գավաթովիչը ևս մնացել է քաղաքում՝ աղքատների և հիվանդների հետ։ Հակոբ Գավաթովիչն այդ ժամանակ արքեպիսկոպոսության կառավարիչն էր և ջանասիրությամբ զբաղվում էր քաղաքի ազատագրմամբ, իրականացնում եկեղեցական ծառայությունը և ոսկի ու արծաթ հավաքում փրկանքի համար։ 1672 թվականի հոկտեմբերի 1-ին նա կամավոր գնացել է թուրքական ճամբար՝ թուրք ղեկավարների հետ փրկագնի չափը համաձայնեցնելու նպատակով։ Փաշան ձգտում էր ստանալ 80 000 դուկատ, և Գավաթովիչը մեծ դժվարությամբ կարողացավ հայթայթել այդ գումարը։ Իր կողմից նվիրաբերել է արծաթյա տակառ։ Այդ գործողությունների արդյունքում Լվովն ազատագրվել է։

Աշխատություններ
---------------

Հակոբ Գավաթովիչ «Ողբերգություն կամ Աստծո սուրհանդակ սուրբ Հովհաննես Մկրտչի մահվան պատկերը», 1619
Գավաթովիչը լեհերեն մի շարք քարոզների և բանաստեղծությունների հեղինակ է, մասնավորապես․

* «Քարոզներ» (1629),
* «Համբերության դպրոց» (1640),
* «Հոգևոր սիրո հայելի» (1645) և այլն։

Հակոբ Գավաթովիչին է պատկանում մեր ժամանակներ հասած ուկրաինական ժողովրդական լեզվով գրված առաջին դրամատիկական տեսարանների հեղինակային իրավունքը։ 1619 թվականին Կամենկա Ստրումիլովայում՝ Հովհաննես Մկրտիչի հիշատակի օրվա տոնավաճառում, առաջին անգամ բեմադրվել է Գավաթովիչի բանաստեղծական հինգ գործողությունից բաղկացած դրաման՝ Նոր Կտակարանի «Ողբերգություն կամ Աստծո սուրհանդակ սուրբ Հովհաննես Մկրտչի մահվան պատկերը» թեմայով։ 2-րդ և 3-րդ գործողություններից հետո դերասանները խաղացել են երկու մնջախաղ ուկրաիներենով՝ «Պարկում գտնվող կատվի մասին» և «Լավագույն երազ»։ Դրանցում ներկայացվել են պարզ և խորամանկ մարդու ազգային կերպարները, առկա են ուկրաինական կենցաղի շատ մանրամասներ։ Այդ մնջախաղերից է սկսվում ուկրաինական կատակերգության պատմությունը։ Նույն թվականին «Ողբերգության…» տեքստը տպագրվել է լեհ հրատարակիչ Յան Շելիգի կողմից։

Գավաթովիչը գրել և լատիներենից թարգմանել է մի շարք աստվածաբանական գրվածքներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Мазурак Я. Ткачов С. Ханас В.* Ґаватович Якуб… — С. 445.
2. ↑  Автор перших українських драматичних сцен(ուկր.)
3. ↑  Ісаєвич Я. Шеліга (Szeliga) Ян // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К.: Наукова думка, 2013. — Т. 10 : Т — Я. — С. 626. — ISBN 978-966-00-1359-9

Գրականություն
-------------

* *Мазурак Я. Ткачов С. Ханас В.* Ґаватович Якуб // Тернопільський енциклопедичний словник. — Тернопіль: видавничо-поліграфічний комбінат «Збруч», 2004—2010. — ISBN 966-528-197-6, том 1, 2004.(ուկր.)
* *Мазурак Я.* Літературна Бережанщина: Біографічний довідник. — Бережани, 2000.(ուկր.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հակոբ Գավաթովիչ (ուկր.)
* Հակոբ Գավաթովիչի մնջախաղերը Ізборник կայքում (ուկր.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000112375510 · LCCN: no2023001327 · NUKAT: n2009102287 · VIAF: 163728408 · WorldCat VIAF: 163728408 |

 |