**Պտահոթեպ** (եգիպ.՝  ptḥ ḥtp «Պտահի խաղաղություն», մ.թ.ա. 25-րդ դար - մ.թ.ա. 24-րդ դար), երբեմն հայտնի է որպես Պտահոթեպ I կամ Պտահոթփե, հին եգիպտական վեզիր մ.թ.ա. 25-րդ դարի վերջին և մ.թ.ա. 24-րդ դարի սկզբներին՝ Եգիպտոսի Հինգերորդ դինաստիայի շրջանում։

Կյանք
-----

Պտահոթեպը եղել է քաղաքի կառավարիչն ու վեզիրը (առաջին նախարարը) հինգերորդ դինաստիայի շրջանում՝ փարավոն Ջեդկարե Իսեսիի օրոք։ Նրան են վերագրվում «Պտահոթեպի մաքսիմները» աշխատությունը, եգիպտական «իմաստության գրականության» վաղ հատվածը, որը միտված է սովորեցնել երիտասարդներին համապատասխան վարքագիծ դրսևորել։

Նա ուներ Ախեթեթեփ անունով որդի, որը նույնպես վեզիր էր։ Նա և իր սերունդները թաղվել են Սակկարայում։

Պտահոթեպի դամբարանը գտնվում է Հյուսիսային Սակկարայի մաստաբայում (մաստաբա D62): Նրա թոռը՝ Պտահոթեպ Ջեֆին, որն ապրել է Ունասի օրոք, թաղվել է հոր մասթաբայում (մաստաբա 64)։ Նրանց գերեզմանը հայտնի է իր ակնառու պատկերներով։ Վեզիր լինելուց բացի, նա զբաղեցրել է բազմաթիվ այլ կարևոր պաշտոններ, ինչպիսիք են գանձարանի տեսուչ, թագավորի փաստաթղթերի դպիրների տեսուչ, կրկնակի ամբարի հսկիչ և թագավորական բոլոր գործերի տեսուչ։

Մաստաբա
-------

Նրա մաստաբան գտնվում է Սակկարայում։ Մուտքը հարավ-արևելքում է և զարդարված երկու սյուներով։ Դրան հաջորդում է մի սենյակ, որի յուրաքանչյուր կողմում կա ևս երկու սենյակ։ Համալիրի միջնամասը զբաղեցնում է տասը սյուներով դատարանը։ Ավելի հյուսիս գնալով՝ կան մի քանի այլ սենյակներ, որոնցից մեկում կա Պտահոթեպի կեղծ դուռը և նրա դիմաց գտնվող ընծայի սեղան։ Մաստաբայի պատերի մեծ մասը զարդարված է ռելիեֆներով, սակայն հիմնականում պահպանվել են տեսարանների միայն ստորին հատվածները, դրանք հիմնականում ընծաներ կրողներին են ցույց տալիս։ Ընտանիքի միակ անդամը, որը պահպանվել է դամբարանի զարդարանքում, որդի Ախհոտեփն է։ Կնոջ անունը չի պահպանվել։

«Պտահոթեպի մաքսիմները»
----------------------

Շատ գիտնականներ երկար ժամանակ հավատում էին, որ Պտահհոտեպը գրել է պատմության առաջին գիրքը։ Գրքի վերնագիրն էր «Պտահոթեպի մաքսիմները»։ Որպես վեզիր՝ նա իր գրքում գրել է մի շարք թեմաներ՝ հիմնված եգիպտական իմաստության և գրականության կենտրոնական հայեցակարգի վրա, որը եկել է Մաատ աստվածուհուց։ Նա սկզբնականի դուստրն էր և խորհրդանշում էր և՛ տիեզերական կարգը, և՛ սոցիալական ներդաշնակությունը։ Պտահոթեպի հրահանգը գրվել է որպես խորհուրդ իր ժողովրդին՝ այս «սոցիալական կարգը» պահպանելու ակնկալիքով։ Նա գրեց խորաթափանց խորհուրդներ՝ ընդգրկելով թեմաներ՝ սեղանի վարքագծից և դատական շրջանակներում հաջողության հասնելու համար պատշաճ վարքագծից մինչև օգտակար խորհուրդներ ամուսնուն՝ կնոջ գեղեցկությունը պահպանելու վերաբերյալ։ Պտահոթեփը գրել է ավելի շատ սոցիալական հրահանգներ, թե ինչպես խուսափել վիճաբանող անձանցից և ինչպես զարգացնել ինքնատիրապետումը։

Պտահոթեփի թոռը՝ Պտահոթեպ Ջեֆին, ավանդաբար համարվում է «Պտահոթեփի մաքսիմներ» անունով հայտնի իմաստուն ասացվածքների ժողովածուի հեղինակ, որի առաջին տողերում որպես հեղինակ նշվում է վեզիր Պտահոթեփը՝ Իսեսի թագավորի մեծության ներքո։ Դրանք ընդունում են հոր կողմից իր որդուն ուղղված խորհուրդների և հրահանգների ձևը և, ինչպես ասում են, հավաքվել են ուշ Հին Թագավորության ժամանակ։ Այնուամենայնիվ, նրանց ամենահին պահպանված օրինակները գրված են միջին եգիպտերենով, որոնք թվագրվում են Միջին Թագավորության ուշ առաջին միջանկյալ ժամանակաշրջանին։ Որոշ գիտնականներ պնդում են, որ դա նշանակում է, որ գիրքը հավանաբար ստեղծվել է Միջին Թագավորությունում, և որ հեղինակը հորինված է։

Բատիսկոմբ Գունի 1906 թվականի թարգմանությունը, որը հրատարակվել է որպես «Արևելքի իմաստություն» շարքի մաս, պատրաստվել է ուղղակիորեն Փարիզի Prisse պապիրուսից, այլ ոչ թե պատճեններից, և մինչ օրս տպագրվում է։

Լուվրում ցուցադրված է ձեռագիր օրինակ՝ «Prisse Papyrus»-ը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Grimal, p.79
2. ↑  Dieter Arnold, *The Encyclopaedia of Ancient Egyptian Architecture*, I.B.Tauris 2003, 1-86064-465-1, p.182
3. ↑  Strudwick, 1985, էջեր 87
4. ↑  Mourad, 2015, էջ 77
5. ↑  Fontaine, Carole (1981). «A Modern Look at Ancient Wisdom: The Instruction of Ptahhotep Revisited». *Biblical Archaeologist*. **44** (3): 155–160. doi:10.2307/3209606. JSTOR 3209606. S2CID 59261427.
6. ↑  Grimal, p.79.
7. ↑  M. Lichtheim, *Ancient Egyptian Literature*, p.61
8. ↑  James P. Allen, *Middle Egyptian: An Introduction to the Language and Culture of Hieroglyphs*, Cambridge University Press 2000, 0-521-77483-7, p.259.
9. ↑  Battiscombe G. Gunn, "The Instruction of Ptah-Hotep and the Instruction of Ke'Gemni The Oldest Books in the World", London, John Murray, Albemarle Street, 1906,

Գրականության ցանկ
-----------------

* Nicolas Grimal, *A History of Ancient Egypt*, Blackwell Publishing, 1992
* Mourad, Anna-Latifa (2015). *The Tomb of Ptahhotep I*. The Australian Centre for Egyptology, Report 37. Oxford: Aris and Phillips Ltd. ISBN 978-0-85668-851-5.
* Quirke, Stephen (2004). *Egyptian Literature, 1800 BC: Questions and Readings*. G. London: GHP. ISBN 978-0954721862.
* Strudwick, Nigel (1985). *The Administration of Egypt in the Old Kingdom: The Highest Titles and Their Holders* (PDF). Studies in Egyptology. London, Boston: KPI. ISBN 978-0-71-030107-9. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2014-04-03-ին. Վերցված է 2023-08-13-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Պտահոթեպ** կատեգորիայում։ |

* "Ptah-Hotep", *AfricaWithin.com*
* Brian Brown (ed.) (1923) The Wisdom of the Egyptians. New York: Brentano's
* Nigel C. Strudwick (2005). Ronald J. Leprohon (ed.). *Texts from the Pyramid Age*. Society of Biblical Literature/Brill Academic Publishers. էջ 522. ISBN 978-1589831384.
* Marshall Clagett (1989). *Ancient Egyptian Science: A Source Book*. Vol. 3. American Philosophical Society. էջ 462. ISBN 978-0871692320.
* The Instruction of Ptah-Hotep - AAA Encyclopedia
* Wim van den Dungen. «The Maxims on Good Discourse of Ptahhotep».