**Բրետան** (ֆր.՝ Bretagne, բրետոներեն՝ Breizh), պատմական շրջան Ֆրանսիայիում, հյուսիս-արևմուտքում զբաղեցնում է համանուն թերակղզին։ Հայտնի է որպես Գալլիայի մի մաս՝ Արմորիկա անվամբ, ուշ հռոմեական և վաղ միջնադարի ժամանակաշրջանում այն դարձել է Բրիտանական կղզիներից կելտական համայնքների վերաբնակեցման վայր։ Ենթադրվում է, որ հենց այդ ժամանակ էլ կազմավորվել են բրետոնացիները, որոնց լեզուն՝ բրետոներենը, պատկանում է կելտական լեզուների բրիտոնյան ենթախմբին։

Այս պատմական տարածքի մեծ մասը զբաղեցնում է Բրետանի վարչական շրջանը, բայց նրա տարածքի մոտավորապես մեկ հինգերորդ մասը (Ատլանտյան Լուար դեպարտամենտ՝ հինավուրց Նանտ մայրաքաղաքով) 1941 թվականից ի վեր գտնվում է Լուարի երկրի մեջ։ 2010 թվականին պատմական Բրետանիի սահմաններում բնակվել է 4,48 միլիոն մարդ։ Նրա ամենամեծ քաղաքներն են Նանտը, Ռենը և Բրեստը։

Անվանում
--------

Ավանդաբար համարվում է, որ Բրետանն իր անունը ստացել է բրիտներից, ովքեր միջնադարի սկզբին այստեղ են տեղափոխվել Բրիտանիայից։

Պատմական ուրվագիծ
-----------------

**Նախապատմական ժամանակաշրջան**

Բրետանի տարածքում հայտնի են բացառապես մեծ թվով մեգալիթյան կառույցներ, որոնցից ամենամեծն են Բարնենեսը, Գավրինին, Կառնակի քարերը և հնագիտական գտածոները, որոնք կապված են, այսպես կոչված, գծային ժապավենային խեցեգործական, Լա Օգեթ, զանգակաձև գավաթներ և այլ հնագիտական մշակույթների հետ։ Բրիտանիակյի և Բրետանի նախնադարյան հուշարձանների նշանակալի նմանությունը, նույնիսկ, դիզայինի նույնությունը թույլ է տալիս ասել, որ վերջիններս այն ժամանակ արդեն ծառայել են որպես կապող օղակ մայրցամաքային Եվրոպայի և Բրիտանական կղզիների միջև։

Բրետանի ժամանակակից բնակչության շրջանում հայտնաբերվել է *R1b* հապլոիդ հավաքակազմի (Y-ԴՆԹ) առավելագույն կոնցենտրացիա, որը բնորոշ է Արևմտյան Եվրոպայի բնակչությանը։

#### Կելտական ժամանակաշրջան

Հիմնական հոդված՝ Արմորիկա
Կելտերի առաջին ներթափանցումը Լուարայի հովիտ և Արմորիկայի թերակղզի տեղի է ունեցել Ք. ա. VI դարից ոչ շուտ։ Այդ ժամանակ դրանք միայն վերաբնակների փոքր խմբեր էին, և միայն մ.թ.ա. IV դարի երկրորդ կեսին կելտական ցեղերը, որոնք իրենց հետ բերել էին երկաթի ձուլման և մշակման տեխնոլոգիան, վերջնականապես արմատավորվում են Արմորիկայում։

##### Միջնադար

9-րդ դարում բրետոնները ստեղծել են Բրետանի թագավորությունը։ 939 թվականին՝ այն նորմանների կողմից գրավելուց հետո դարձել է դքսություն, Ֆրանսիայի վասալ։ 1491 թվականից Բրետանը Ֆրանսիայի հետ միավորվել է անձնական ունիայի շնորհիվ՝ հետագայում աստիճանաբար կորցնելով «հնագույն ազատությունները»։

###### Ավանդական բաժանում

Ավանդաբար, Բրետանը բաժանվում է հետևյալ մարզերի, կամ տարածքների, որոնք համապատասխանում են թեմերին․

* Ստորին Բրետան (Breizh Izel)
	+ Լեոն
	+ Տրեգոր
	+ Կորնուա
	+ Վաննի մարզ (Vannetais)
* Վերին Բրետան (Breizh Uhel)
	+ Սեն-Բրիյո մարզ
	+ Սեն-Մալո մարզ
	+ Դոլ մարզ
	+ Ռենի մարզ
	+ Նանտի մարզ։

Բրետանի սահմանները նոր ժամանակաշրջան
------------------------------------

1790 թվականին ֆրանսիական Մեծ հեղափոխության ընթացքում Բրետանը բաժանվել է հինգ դեպարտամենտների՝ Ստորին Լուարա (այժմ Ատլանտյան Լուարա), Կոտ դյու Նոր (Այժմ ՝ Կոտ դ՝Արմոր), Իլ և Վիլեն, Ֆինիստեր և Մորբիան։ Թեմերը կազմալուծվել են, իսկ դրանց վերականգնման ժամանակ, Նապոլեոն առաջինի օրոք, դրանց սահմանները սկսել են համապատասխանել դեպարտամենտների սահմաններին։ 1941 թվականին Ստորին Լուարայի դեպարտամենտը Վիշի ռեժիմի կողմից անջատվել է Բրետանից և դարձել Լուարի երկրի տարածք։

Ներկայումս մնացած չորս դեպարտամենտները մտնում են Բրետան տարածաշրջանի մեջ՝ ընդգրկելով պատմական Բրետանի տարածքի 80 %-ը և բնակչության 71 % -ը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «Léon Fleuriot. <italic>Les origines de la Bretagne: L'émigration</italic>. (Bibliothèque Historique.) Paris: Payot. 1980. Pp. 353». *The American Historical Review*. 1981-10. doi:10.1086/ahr/86.4.828. ISSN 1937-5239.
3. ↑  Monnier, Jean-Laurent; Molines, Nathalie (1993). «Le « colombanien » : un faciès régional du paléolithique inférieur sur le littoral armoricano-atlantique». *Bulletin de la Société préhistorique française*. **90** (4): 283–294. doi:10.3406/bspf.1993.9595. ISSN 0249-7638.
4. ↑  [Фабьен Лекюайер (23 апреля 2013 г.). "Bertaèyn Galeizz change de nom. Un évènement pas si anodin". 7сейж. Архивировано из оригинала 7 сентября 2014 года. Проверено 25 апреля 2014 года «Фабьен Лекюайер»]. `{{cite web}}`: Check `|url=` value (օգնություն)
5. ↑  Kruta, Venceslas, 1939- ... (2000). *Les Celtes : histoire et dictionnaire : des origines à la romanisation et au christianisme*. Impr. Maury-Eurolivres). [Paris]: Le Grand livre du mois. ISBN 2-7028-6261-6. OCLC 466873382.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link) CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ֆրանսիա Ֆրանսիայի երկրամասեր |
| --- |
|  |
| Երկրամասեր | Աքվիտանիա • Բրետան • Բուրգունդիա • Վերին Նորմանդիա • Իլ դը Ֆրանս • Կորսիկա • Լանգըդոկ-Ռուսիլյոն • Լիմուզեն • Լոտարինգիա • Ստորին Նորմանդիա • Նոր-Պա-դը-Կալե • Օվերն • Պիկարդիա • Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ • Պուատու Շարանտա • Ռոն-Ալպ • Լուարայի երկիր • Ֆրանշ Կոնտե • Կենտրոն • Շամպան - Արդեն • Էլզաս • Միջին Պիրենեյան մարզ | Ֆրանսիայի զինանշանը |
|  |
| Երկրամասեր 2016 | Նոր Ակվիտանիա • Բրետան • Բուրգունդիա-Ֆրանշ-Կոնտե • Իլ դը Ֆրանս • Կորսիկա • Լանգըդոկ-Ռուսիլյոն-Հարավ-Պիրենեյներ • Լիմուզեն • Նորմանդիա • Նոր-Պա-դը-Կալե-Պիկարդիա • Օվերն-Ռոն-Ալպ • Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ • Լուարայի երկիր • Կենտրոն • Էլզաս-Լոտարինգիա-Լոտարինգիա |
|  |
| Անդրծովյան երկրամասեր | Գվադելուպա • Մարտինիկա • Ռեյունյոն • Ֆրանսիական Գվիանա |
|  |
| Պորտալ:Ֆրանսիա |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բրետան (պատմական մարզ)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ge128819 |

 |