**Ամիսոսի պաշարում** (մ.թ.ա. 72—71), Պոնտական Ամիսոս քաղաքի պաշարումը հռոմեական զորքերի կողմից Միհրդատյան երրորդ պատերազմի ժամանակ։ Երրորդ Միհրդատյան պատերազմի սկզբում պոնտացի ժողովուրդը պարտություն կրեց և ստիպված եղավ հետ նահանջել դեպի Պոնտոս։ Միհրդատ VI-ի բանակը հերթական պարտությունը կրեց Կաբիրում, և ինքը՝ Միհրդատը, ապաստան գտավ իր փեսայի՝ հայոց թագավոր Տիգրանի մոտ։ Միևնույն ժամանակ, հռոմեական զորքերը Լուկուլլոսի հրամանատարությամբ սկսեցին պոնտական բազմաթիվ քաղաքների և բերդերի պաշարումը, որը տևեց մ.թ.ա. 71-70 թվականներին։

Աղբյուրներ
----------

Ամիսոսի պաշարման մասին տեղեկությունները ոչ ամբողջական և հակասական են։ Ստրաբոնը, ով Սինոպի պաշարումը նկարագրելու ժամանակ տեղական աղբյուրների հետ զուգահեռ օգտագործում էր նաև այլ աղբյուրներ, այստեղ, ըստ երևույթին, օգտագործում է միայն հռոմեական աղբյուրները։ Նա քիչ տեղեկություններ է հաղորդում ռազմական գործողությունների մասին, հիմնականում ներկայացրել է հռոմեացի զորավար Լուկուլլոսի պատմությունը։ Նմանատիպ կերպով ներկայացրել է նաև Պլուտարքոսի և Ապիանոսի պատմությունները ։

Նախապատմություն
---------------

72 թվականին մ.թ.ա. Միհրդատը կորցրեց գրեթե ամբողջ բանակը, որի հետ նա սկսեց հերթական պատերազմը Հռոմի հետ։ Սրանից հետո նա գիշերը նավերով փախավ Փարոս՝ զորք ուղարկելով Լամպսակ; ճանապարհին նրա բանակը մեծապես նոսրացել էր ողողված Եսեպոս գետի հատման և հռոմեական զորքերի հարձակումների պատճառով։

Հռոմեական զորքերը արագորեն գրավեցին Բիթանիան, իսկ նավատորմը, Էգեյան ծովում հաղթելով պոնտացիներին, կարողացավ հասնել Պոնտոս Եվքսին։ Միհրդատը կայազորներ տեղակայեց հարևան քաղաքներում, որից հետո նահանջեց Պոնտոսի ներքին մասում գտնվող Կաբիրա քաղաք։ Այնտեղից նա բանագնացներ ուղարկեց Տիգրանի, նրա որդի Մահարի և սկյութների մոտ՝ միաժամանակ զորք հավաքելով և հավաքագրելով տեղի բնակչությանը։

Լուկուլլոսը շարունակեց իր հարձակումը՝ ներխուժելով Պոնտոս։ Նա հույս չուներ Հերակլեայի, Սինոպեի և Ամիսոսի արագ գրավման համար, ուստի բանակի մեծ մասի հետ մեկնեց Կապադովկիա։ Պոնտական ​​քաղաքներում և ամրոցներում տեղադրվեցին կայազորներ, որոնց խնդիրն էր պահել մինչև Միհրդատի ժամանումը։

Կողմերի ուժերը
--------------

### Պոնտացիներ

Հին հեղինակները չեն նշում օտար կայազորի առկայությունը Ամիսոսում, որոնք գտնվում էին Ապոլոնիայում, Հերակլեայում և Սինոպայում, Բիթինիայի քաղաքներում և Պոնտոսի ամրացված բնակավայրերում։ Պաշարման ժամանակ Միհրդատն իր զորքերից ուժեղացումներ ուղարկեց Ամիս։ Ամիսոսի պաշտպանությունը գլխավորում էր ստրատեգ Կալիմակուսը։ Նրա ծագումն անհայտ է։ Ըստ Ռեյնակի՝ նա բնիկ Ամիսոսից էր, սակայն ուղղակի ապացույցներ չկան։

### Հռոմեացիներ

Ամիսը պաշարող հռոմեացի զինվորների ճշգրիտ թիվը հայտնի չէ։ Արշավի սկզբում մ.թ.ա. 72թ. Հռոմեական բանակը բաղկացած էր 18000-30000 հետևակներից և 1600 ձիավորներից։ Ընդհանուր հրամանատարությունն իրականացնում էր Լուցիուս Լիկինիուս Լուկուլլոսը։ Հետագա գործողություններում նա իր բանակը բաժանեց մի քանի ջոկատների, որոնք ուղարկվեցին պաշարելու պոնտական ​​քաղաքներն ու բերդերը, իսկ ինքը հիմնական ուժերով շարժվեց Միհրդատի դեմ։ Միհրդատի նկատմամբ տարած հաղթանակից հետո Լուկուլլոսը հիմնական ուժերով մոտեցավ Ամիսոսին։

Պաշարում
--------

Լուկուլլոս
Լուկուլլոսն անձամբ սկսեց Ամիսոսի պաշարումը մ.թ.ա. 72-ի ամռանը։ Այստեղ նա ձմեռեց, ապա դուրս եկավ Միհրդատի դեմ՝ վստահելով Մուրենային պաշարումը։ Ըստ Ապիանի, ռազմական գործողությունները Ամիսոսում, մոտակա Եվպատորիայում և Թեմիսկիրայում հենց սկզբից կատաղի բնույթ են ստացել։ Պլուտարքոսը գրել է, որ Լուկուլլոսը պաշարումը վարել է «ոչ այնքան եռանդուն» մինչև իր հեռանալը։ Սալուստը նաև գրել է, որ իր «Պատմություն» աշխատության պահպանված հատվածներից մեկում պաշարումն անցել է առանց լուրջ բախումների։ Հավանական է, որ Լուկուլլոսը հանգիստ է տվել իր բանակին, որը մի շարք հաղթանակներ է տարել Միհրդատի նկատմամբ, նրա հետ սպասվող վճռական ճակատամարտից առաջ։

Այս փուլում հռոմեացիներն ամբողջությամբ չշրջափակեցին քաղաքը։ Միհրդատը, գտնվելով Կաբիրում, կարող էր ծովով Փարնակիայով քաղաքին սնունդ, զենք և զինվորներ մատակարարել։ Լուկուլլոսի հեռանալուց հետո պաշարումը դարձավ կատաղի։ Ամիսոսի պաշտպանները հաջողությամբ դիմադրեցին Կալիմակոսի շնորհիվ, ով հորինեց նոր հնարքներ, որոնք մեծ վնաս հասցրեցին հռոմեացիներին։ Երբ Լուկուլլոսը, Կաբիրոսի գլխավորությամբ Միհրդատին հաղթելուց հետո, կրկին մոտեցավ Ամիսոսին, Կալիմակոսը հրաժարվեց հանձնվելու առաջարկից։

Ի վերջո, Լուկուլլոսին հաջողվեց խորամանկության օգնությամբ գրավել քաղաքը. նա գրոհը սկսեց այն ժամանակ, երբ հռոմեացիները սովորաբար ճաշում էին, իսկ քաղաքի պաշտպանները կորցնում էին իրենց զգոնությունը։

Հետևանքները
-----------

Ամիսոսի անկումը նշանակալից իրադարձություն էր Միթրիդատյան պատերազմների ժամանակ։ 67 թվականին մ.թ.ա. Միհրդատին հաջողվեց հետ գրավել Պոնտոսի մեծ մասը։ Այնուամենայնիվ, հայտնի չէ, թե արդյոք ծովափնյա քաղաքները, այդ թվում Ամիսը, կրկին անցել են նրա կողմը։ Սակայն Միհրդատի հաջողությունները կարճ տեւեցին, եւ մ.թ.ա. 65թ. Գնեոս Պոմպեոսը հաղթեց պոնտացիներին, որից հետո նրանց թագավորը փախավ։ 64 թվականի գարնանը մ.թ.ա. Ամիսոսում գտնվելու ժամանակ Պոմպեոսը զբաղվում էր նվաճված տարածքների կազմակերպմամբ։ Ամիս քաղաքը շարունակեց մնալ դե յուրե անկախ պոլիս՝ հռոմեական պրոտեկտորատի ներքո և մտավ Պոմպեոսի կողմից ստեղծված Բիթինիա և Պոնտոս գավառի մի մասը։

Նշումներ
--------

1. 1 2  Максимова, 1956, էջ 267
2. ↑  Аппиан, Митридатовы войны, 72-76
3. ↑  Молев, 1995, էջ 153
4. ↑  Максимова, 1956, էջ 258
5. 1 2  Максимова, 1956, էջ 269
6. ↑  Наумов, 2010, էջ 232
7. ↑  Максимова, 1956, էջ 270
8. ↑  Максимова, 1956, էջ 281—282
9. ↑  Сапрыкин, 1996, էջ 290

Գրականություն
-------------

### Աղբյուրներ

* *Аппиан.* Митридатовы войны. — Спб.: Алетейя, 1994. — 780 с. — (Античная библиотека). — ISBN 5-85233-003-7
* Диодор Сицилийский. «Историческая библиотека». Արխիվացված է Հոկտեմբեր 30, 2013 Wayback Machine-ի միջոցով:
* Плутарх. Сравнительные жизнеописания.
* Страбон. География Արխիվացված է Հոկտեմբեր 1, 2016 Wayback Machine-ի միջոցով:. — М.: «Наука», 1964.
* Юстин. Эпитома сочинения Помпея Трога «История Филиппа» Արխիվացված է Օգոստոս 31, 2019 Wayback Machine-ի միջոցով:. — М.: «Наука», 1964.

### Գրականություն

* *John Anthony Crook et. al.* 2: The Cambridge Ancient History Volume IX, The last age of the Roman Republic. — Cambr.: Cambridge University Press, 1989. — 576 p. — ISBN 0-521-25603-8(չաշխատող հղում)
* *Mayor A.* The Poison King: The Life and Legend of Mithradates, Rome's Deadliest Enemy. — Princeton: PUP, 2009. — 480 p. — ISBN 978-1-400-83342-9
* Կաղապար:Книга:Герман Бенгтсон: Правители эпохи эллинизма
* *Елисеев М.* Митридат против римских легионов. Это наша война!. — М.: Эксмо, 2013. — 320 с. — (Предыстория Руси). — ISBN 978-5-699-62993-0
* *Максимова М. И.* Античные города Юго-Восточного Причерноморья. Синопа, Амис, Трапезунт. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1956. — 472 с.
* *Молев Е. А.* Властитель Понта. Монография. — Н. Н.: ННГУ, 1995. — 195 с. — ISBN 5-86-218273-X
* *Наумов Л.* Митридатовы войны. — М.: Волшебный фонарь, 2010. — 512 с. — ISBN 978-5-903505-38-8
* *Сапрыкин С.* Понтийское царство: Государство греков и варваров в Причерноморье. — М.: Наука, 1996. — 195 с. — ISBN 5-02-009497-8
* *Талах В. Н.* Рожденный под знаком кометы: Митридат Эвпатор Дионис / В. Н. Талах; под ред. В. Н. Талаха, С. А. Куприенко. — 2-е, доп. и перераб.. — К.: Видавець Купрієнко С. А. 2013. — 214 с. — ISBN 978-617-7085-08-8