2018 թվականի սեպտեմբերից սկսած 12-ամյա միջնակարգ կրթությունը կփոխարինի 11-ամյա կրթությանը, որը մինչ այդ պարտադիր էր։ Որպես կանոն, դպրոցական կրթությունը սկսվում է 6 տարեկանից, եթե ձեր ծննդյան օրը սեպտեմբերի 1-ին կամ դրանից հետո չէ։ 2016/17 թվականներին տարրական և միջնակարգ դպրոցների աշակերտների թիվը հասել է 3 846 000-ի, արհեստագործական ուսումնարանում՝ 285 800-ի, իսկ բարձրագույն կրթությանը՝ 1 586 700-ի։ Ուկրաինայի կրթության և գիտության (այն ժամանակվա) նախարար Լիլիա Գրինևիչի 2017 թվականի EduConf-ի ելույթի համաձայն՝ կրթության ոլորտի բյուջետային ֆինանսավորման չափը 2017 թվականին կկազմի մոտ ₴53 միլիարդ (2016 թվականի 42 միլիարդի փոխարեն)։

«Մարդու իրավունքների չափման նախաձեռնություն» հասարակական կազմակերպությունը 2022 թվականի գարնանը եզրակացրեց, որ Ուկրաինան կատարում է կրթության իրավունքի իր պարտավորությունների 84,2%-ը՝ ելնելով իրենց եկամտի մակարդակից։

Ուկրաինայի կրթական համակարգ
---------------------------

Ուկրաինայի կրթական համակարգը կազմված է հինգ մակարդակներից՝ նախադպրոցական, տարրական, միջնակարգ, բարձրագույն և հետբուհական կրթություն։

2010 թվականին մեկից վեց տարեկան երեխաների ընդհանուր 56%-ը հնարավորություն ուներ նախադպրոցական կրթություն ստանալու․ 2010 թվականի օգոստոսին հայտնել է Ուկրաինայի կրթության և գիտության նախարարությունը։

Դպրոցներն իրենց ֆինանսավորման 50%-ը ստանում են քաղաքային բյուջեից, իսկ 50%-ը՝ ազգային կառավարության բյուջեից։ Ուկրաինայի նախարարների կաբինետը մտադիր է հանրակրթական դպրոցներին 2010 թվականի հունվարի 1-ից հնարավորություն տալ ինքնուրույն տնօրինել պետական բյուջեից հատկացվող ֆինանսական միջոցները։

### Դպրոցական կրթություն

| Դասարան | Տարիք | Դպրոցական մակարդակ | Հավատարմագրում |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | 6/7 | տարրական | I մակարդակ |
| 2 | 7/8 |
| 3 | 8/9 |
| 4 | 9/10 |
| 5 | 10/11 | հիմնական | II մակարդակ |
| 6 | 11/12 |
| 7 | 12/13 |
| 8 | 13/14 |
| 9 | 14/15 |
| 10 | 15/16 | միջնակարգ | III մակարդակ |
| 11 | 16/17 |
| 12 | 17/18 |

Ներկայումս Ուկրաինայում դպրոց հաճախելը նախատեսված է 6-ից 17 տարեկան երեխաների և դեռահասների համար։ Ուկրաինան ունի մի քանի տեսակի հանրակրթական հաստատություններ։ Որոշ դպրոցներ կարող են լինել գիշերօթիկ դպրոցներ և անվանվել *դպրոց-ինտերնատ* կամ *լիցեում-ինտերնատ*։

* *Միջնակարգ հանրակրթական դպրոց* (ZOSh) կամ *Միջնակարգ դպրոց*
* լիցեում (տեխնիկում խորհրդային տարիներին)
* քերականական դպրոց

Հաստատությունը կոչվում է *Միջնակարգ հանրակրթական դպրոց* (ZOSh) կամ պարզապես *Միջնակարգ դպրոց* և սովորաբար համատեղում է կրթության տարրական և միջնակարգ մակարդակները։ Համակարգն առաջին անգամ ներդրվել է 1958 թվականին և ներառում էր 12-ամյա համակարգ, մինչդեռ 1965 թվականին այն դարձավ 10-ամյա։ Միջնակարգ դպրոցներից շատերն ունեն հանրակրթության բոլոր երեք մակարդակների հավատարմագրում։ Որոշ հեռավոր դպրոցներ ունեն ընդամենը երկու մակարդակ, ինչը նվազագույն պահանջն է բոլոր միջնակարգ դպրոցների համար։

Նախնական և միջնակարգ կրթությունը բաժանված է հանրակրթության հավատարմագրման երեք մակարդակների՝ I՝ «տարրական», II՝ «միջին» և III՝ «ավագ»։ 1-ին մակարդակը ներառում է 1-4-րդ դասարանները։ 5-9-րդ դասարանները սովորաբար համարվում են հավատարմագրման II մակարդակ կամ հիմնական միջնակարգ կրթություն, մինչդեռ 10-12-ը՝ III մակարդակ։ Չնայած անուններին, աշակերտները սովորաբար սովորում են նույն դպրոցում իրենց հիմնական և միջնակարգ կրթության ընթացքում։ Տարրական կրթությունը տևում է 4 տարի, միջինը՝ 5, ավագը՝ 3 տարի։

Հանրակրթության նպատակն է աշակերտներին տալ արվեստի և գիտության մասին գիտելիքներ և սովորեցնել նրանց գործնականում օգտագործել դրանք։ Միջնակարգ դպրոցի ուսումնական ծրագիրը ներառում է ուկրաիներեն լեզվի, ուկրաինական գրականության, օտար լեզվի, համաշխարհային գրականության, Ուկրաինայի պատմության, համաշխարհային պատմության, աշխարհագրության, հանրահաշիվի, երկրաչափության, կենսաբանության, քիմիայի, ֆիզիկայի, ֆիզիկական դաստիարակության, երաժշտության և արվեստի դասեր։ Որոշ դպրոցներում աշակերտները հաճախում են նաև բնապահպանության և հասարագիտության դասընթացների։ Ուսանողները յուրաքանչյուր դասի հաճախում են շաբաթական միայն մեկ կամ երկու անգամ։ Դպրոցական օրվա մի մասը հատկացվում է նաև այնպիսի միջոցառումների, ինչպիսիք են շախմատը, կարատեն, թատրոնը, ժողովրդական հեքիաթներ և ժողովրդական երգեր սովորելը, երգչախումբը և նվագախումբը։ Դպրոցից հետո ուսանողները կարող են նաև երաժշտության, ֆուտբոլի, հոկեյի կամ թենիսի դասեր ունենալ։

 Գիտելիքի օր Դոնեցկում, 2013 թվական
9-րդ և 12-րդ դասարանների ընթացքում, որը սովորաբար մոտ 15-17 տարեկանն է, ուսանողները տարբեր քննություններ են հանձնում։ Գործող քննական համակարգը փոփոխության է ենթարկվում. 9-րդ և 12-րդ դասարաններում աշակերտները հանձնում են անկախ պետական թեստեր, որը թույլ է տալիս տասնմեկերորդ դասարանցիներին համալսարան ընդունվել առանց առանձին ընդունելության քննությունների։ 2008 թվականին ընդունելության քննությունները վերացան, և պետական թեստերը դարձան ընդունելության իրավունքը որոշելու չափանիշ։ Սակայն համակարգը կրկին փոխվել է 2010 թվականին։

2009-2010 ուսումնական տարում շրջանավարտները պետական ավարտական քննությունից անցան անկախ թեստավորում հետևյալ առարկաներից՝ ուկրաիներեն լեզու և գրականություն, Ուկրաինայի պատմություն, մաթեմատիկա, կենսաբանություն, ֆիզիկա, քիմիա, աշխարհագրություն և մեկ օտար լեզու (աշակերտի ընտրությամբ՝ անգլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն կամ իսպաներեն)։ Թեստավորման արդյունքները կունենան նույն կարգավիճակը, ինչ բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ընդունելության քննությունները։ Բայց որոշ բուհեր կարող են միավորները փոխարկել արտաքին անկախ թեստային վկայականում իրենց վարկանիշային համակարգով։

2018 թվականից մինչ օրս բարձրագույն կրթությունն այժմ տևում է 12 տարի։ Սա նշանակում է, որ բոլոր աշակերտները, ովքեր ընդունվել են 1-ին դասարան 2018 թվականին, կավարտեն 12-րդ դասարանն ավարտելուց հետո. սակայն սա չի վերաբերում այն աշակերտներին, ովքեր ավարտել են 1-ին դասարանը մինչև 2018 թվականը։

### Տնային ուսուցում

Երեխաներին տանը կրթելը օրինական է Ուկրաինայում և ուղղակիորեն թույլատրված է Ուկրաինայի կրթության մասին օրենքի 59-րդ և 60-րդ հոդվածներով։

### Միջազգային դպրոցներ

* Մերիդյան միջազգային դպրոց, Կիև
* Կիևի միջազգային դպրոց
* Աննա Կիևացու անվան ֆրանսիական լիցեյ
* Բրիտանական միջազգային դպրոց
* Պեչերսկի միջազգային դպրոց
* Կլովսկու լիցեյ № 77

### Համալսարանական կրթություն (Հետմիջնակարգ կրթություն)

 Չեռնովցիի համալսարան .
* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  «Beyond the scandal: what is Ukraine's new education law really about? | openDemocracy».
2. ↑  Bassis/Dhilawala.
3. ↑  «Ukraine - HRMI Rights Tracker». *rightstracker.org* (անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ մարտի 4-ին.
4. ↑  Education Ministry: Some 44 percent of children unable to attend kindergarten, Kyiv Post (11 August 2010)
5. ↑  Tymoshenko promises to commission all unfinished schools in 2010, Interfax-Ukraine (5 October 2009)
6. ↑  Ukrainian schools to manage budgetary financing independently starting from 1 January, says Tymoshenko, Interfax-Ukraine (1 October 2009)
7. ↑  Bassis/Dhilawala (2009).
8. ↑  Kummer, Patricia K. (2001) Ukraine Enchantment of the World
9. ↑  School leavers to have external independent testing after state final examination, Kyiv Post (8 October 2009)
10. ↑  «Кловський Ліцей». *klovsky77.com.ua*.

Բարձրագույն կրթությունը կա՛մ պետական ֆինանսավորմամբ է, կա՛մ մասնավոր։ Պետական ծախսերի հաշվին սովորող ուսանողները ստանում են ստանդարտ կրթաթոշակ, եթե ավարտական քննությունների և տարբերակված թեստում նրանց միջին գնահատականը առնվազն 4 է (5 միավորանոց համակարգում). այս կանոնը կարող է տարբեր լինել որոշ համալսարաններում։ Այն դեպքում, երբ բոլոր գնահատականները ամենաբարձրն են (5), կրթաթոշակն ավելանում է 25%-ով։ Ուսանողների մեծամասնության համար պետական սուբսիդավորման մակարդակը բավարար չէ նրանց հիմնական կենցաղային ծախսերը հոգալու համար։ Համալսարաններից շատերը տրամադրում են սուբսիդավորվող բնակարաններ քաղաքից դուրս գտնվող ուսանողների համար։ Նաև սովորական է, որ գրադարանները բոլոր գրանցված ուսանողներին տրամադրում են անհրաժեշտ գրքեր։

Ուկրաինական համալսարանները շնորհում են երկու աստիճան՝ բակալավրի աստիճան (4 տարի) և մագիստրատուրա (5–6-րդ տարի)։ Այս աստիճանները ներդրվում են Բոլոնիայի հռչակագրի համաձայն, որին միացած է նաև Ուկրաինան։ Պատմականորեն, մասնագետի կոչում (սովորաբար 5 տարի) դեռևս տրվում է. դա խորհրդային տարիներին համալսարանների կողմից շնորհված միակ աստիճանն էր։ Գրեթե բոլոր խոշոր բուհերը գտնվում են մարզկենտրոններում։

### Ասպիրանտուրա (Հետբուհական կրթություն)

Հավելյալ տեղեկություն՝ Ռուսաստանի ներխուժում Ուկրաինա (2022-այժմ)Մագիստրոսի կամ մասնագետի կոչում ստանալուց հետո ուսանողը կարող է ընդունվել համալսարան կամ գիտական ինստիտուտ՝ հետբուհական կրթություն ստանալու համար։ Հետդիպլոմային կրթության առաջին մակարդակը *ասպիրանտուրամ* է, որը ավարտելուց սովորաբար ստանում են գիտությունների թեկնածուի կոչում։ Թեկնածուները պետք է հանձնեն երեք կամ ավելի որակավորման քննություններ (մեկ կամ ավելի մասնագիտության ոլորտում, մեկը՝ իրենց ընտրած օտար լեզվով և մեկը՝ փիլիսոփայությունից), հրապարակեն առնվազն հինգ հոդված միջազգային ամսագրերում, ատենախոսություն գրեին և պաշտպանեին։ Այս աստիճանը մոտավորապես համարժեք է Ph.D-ին Միացյալ Նահանգներում։

Ավարտելուց հետո ուսանողը կարող է շարունակել հետդիպլոմային կրթությունը։ Դա տևում է երկու-չորս տարի *դոկտորանտուրայում* սովորելու համար։ Պետք է ձեռք բերվեն և հրապարակվեն նշանակալի գիտական արդյունքներ, գրվի նոր թեզ։ Սա տալիս է գիտությունների դոկտորի կոչում, բայց առավել բնորոշ ձևը համալսարանում կամ գիտական ինստիտուտում աշխատելն է՝ թեզի զուգահեռ պատրաստմամբ։ Թեկնածուի և դոկտորի աստիճաններ ստանալու միջև միջին ժամանակը մոտավորապես 10 տարի է, և նոր դոկտորների մեծ մասը 40 և ավելի տարեկան է։ Չորս *թեկնածուներից* միայն մեկն է հասնում այս աստիճանին։ *Գիտությունների թեկնածուն* կարող է պահպանել համալսարանների դոցենտի պաշտոնը կամ գիտական ինստիտուտներում գիտաշխատող/ավագ գիտաշխատողի կոչումը։ *Գիտությունների դոկտորը* կարող է զբաղեցնել պրոֆեսորի, լաբորատորիայի ղեկավարի կամ հավասար/բարձր պաշտոններ։

Գնահատականներ
-------------

 Ուկրաինան Եվրոպայում ակադեմիկոս շրջանավարտների թվով չորրորդն է:
Ուկրաինայում գրագիտության մակարդակը 99,4% է։ Ուկրաինայի համալսարաններն օգտագործում են ավանդական 5 բալանոց սանդղակ.

* «5» = «գերազանց»
* «4» = «լավ»
* «3» = «բավարար»
* «2» = «անբավարար»։

«5»-ը, «4»-ը, «3»-ը կարելի է բնութագրել որպես «անցողիկ գնահատական», «2»-ը՝ «անբավարար»։

Այն ուսանողները, ովքեր ստանում են «2» անբավարար գնահատականը, ևս երկու հնարավորություն ունեն քննությունը հանձնելու։

2006 թվականից ի վեր (և նույնիսկ ավելի վաղ որոշ բուհերում) համալսարանականները գնահատվում են 0-ից 100 վարկանիշային սանդղակով։ Այս գնահատականները կարող են փոխակերպվել 5 բալանոց սանդղակի մոտավորապես հետևյալ կերպ (այս համակարգը կարող է մի փոքր տարբերվել համալսարանից համալսարան և կարող է ժամանակ առ ժամանակ փոխվել).

* 90-ից 100-ը նշանակում է «5» —– A
* 74-ից 89-ը նշանակում է «4» —— B, C
* 60-ից 73-ը նշանակում է «3» —— D, E
* 0-ից 59-ը նշանակում է «2» —— F

Բուհերի գրանցամատյաններում կիրառվում է և՛ վարկանիշային, և՛ 5 բալանոց սանդղակը։ Որոշ դասախոսներ նախընտրում են օգտագործել A-F-միավոր սանդղակը` ուսանողներին քննությունները հանձնելու ժամանակ գնահատելու համար։

Ինչ վերաբերում է հանրակրթական դպրոցներին, ապա նրանք նույնպես օգտագործել են 5-բալանոց համակարգը մինչև 2000 թվականը։ 2000 թվականից միջնակարգ դպրոցներն օգտագործում են 12 բալանոց սանդղակ, որը կարող է վերածվել ավանդական 5 բալանոց սանդղակի՝ հետևյալ կերպ.

* «12» = «5+»
* «11» = «5»
* «10» = «5-»
* «9» = «4+»
* «8» = «4»
* «7» = «4-»
* «6» = «3+»
* «5» = «3»
* «4» = «3-»
* «3» = «2+»
* «2» = «2»
* «1» = «2-»
* «0» = «2--»

Այստեղ «+» և «-» նշանները համապատասխանաբար նշանակում են նշանի ավելի լավ և վատ տարբերակ, օրինակ՝ «4-» նշանակում է «լավից մի փոքր ցածր»։ «0» նշանը շատ հազվադեպ է տրվում Ուկրաինայի դպրոցներում (երբ աշակերտը հրաժարվում է պատասխանել հարցին կամ կատարել որևէ քննություն կամ առաջադրանք)։ Այս նշանը կարելի է համեմատել «2--»-ի հետ (Ռուսաստանում)։

Լեզուներ, որոնք օգտագործվում են կրթական հաստատություններում
-----------------------------------------------------------

2017 թվականի սեպտեմբերի 25-ին նախագահ Պորոշենկոն ստորագրել է «Կրթության մասին» նոր օրենքը (նախագիծը հաստատվել է Ռադայի կողմից 2017 թվականի սեպտեմբերի 5-ին), որով հինգերորդ դասարանից ուկրաիներենը դարձնելու է կրթության լեզու։ Օրենքը բացառություններ է անում մեկ կամ մի քանի առարկաների համար, որոնք թույլատրվում են դասավանդել երկու կամ ավելի լեզուներով, մասնավորապես՝ անգլերենով կամ Եվրոպական միության այլ պաշտոնական լեզուներից մեկով, և թույլ է տալիս ցանկացած լեզու դասավանդել՝ որպես առանձին առարկաներ։ 2017 թվականի օրենքը նախատեսում էր երեք տարի անցումային շրջան, որը հետագայում երկարաձգվեց մինչեւ 2023 թվականը։

Օրենքը դատապարտել է ԵԽԽՎ-ն՝ անվանելով այն «ազգային փոքրամասնությունների ուսուցման հիմնական խոչընդոտ»։ Օրենքը քննադատության է ենթարկվել նաև Հունգարիայի, Ռումինիայի և Ռուսաստանի պաշտոնյաների կողմից։ ( Հունգարերենը և ռումիներենը Եվրամիության պաշտոնական լեզուներն են, իսկ ռուսերենը՝ ոչ) Ուկրաինացի պաշտոնյաներն ընդգծել են, որ նոր օրենքը լիովին համապատասխանում է փոքրամասնությունների իրավունքների եվրոպական նորմերին։ Օրենքը նշում է, որ «Ուկրաինայի բնիկ ժողովուրդներին պատկանող անձանց երաշխավորվում է նախադպրոցական և տարրական կրթության հանրային հաստատություններում սովորելու իրավունքը համապատասխան բնիկ ժողովրդի ուսուցման լեզվով, ինչպես նաև պետական լեզվով» առանձին դասարաններում կամ խմբերում։ ԵԽԽՎ-ն սա որակում է՝ որպես բնիկ ժողովուրդների իրավունքների զգալի կրճատում, որն իրականացվում է առանց նրանց ներկայացուցիչների հետ խորհրդակցությունների։ 2018 թվականի հունիսի 27-ին Ուկրաինայի արտաքին գործերի նախարար Պավլո Կլիմկինը հայտարարեց, որ հետևելով Վենետիկի հանձնաժողովի առաջարկությանը, կրթության մասին օրենքի (2017 թվականի սեպտեմբեր) լեզվի դրույթը չի տարածվի մասնավոր դպրոցների վրա, և որ ազգային փոքրամասնությունների համար նախատեսված յուրաքանչյուր պետական դպրոց «լայն լիազորություններ կունենա՝ ինքնուրույն որոշել, թե որ առարկաներն են դասավանդվելու ուկրաիներենով կամ իրենց մայրենի լեզվով»։

2020 թվականի հունվարին կրթության լեզվի մասին 2017 թվականի օրենքը փոխվեց և օրինական դարձրեց «մեկ կամ մի քանի առարկաների» դասավանդումը «երկու կամ ավելի լեզուներով՝ պաշտոնական պետական լեզվով, անգլերենով, Եվրոպական միության մեկ այլ պաշտոնական լեզուներով»։ Պետությունից չֆինանսավորվող բոլոր դպրոցներն ազատ են ընտրելու իրենց ուսուցման լեզուն։ Համաձայն 2020 թվականի օրենքի՝ մինչև կրթության հինգերորդ տարին բոլոր դասերը կարող են ամբողջությամբ դասավանդվել փոքրամասնությունների լեզվով՝ առանց ուկրաիներենով առարկաների պարտադիր դասավանդման։ Հինգերորդ դասարանում դասերի ոչ պակաս, քան 20%-ը պետք է անցկացվի ուկրաիներենով։ Այնուհետեւ ամեն տարի պետական լեզվով (ուկրաիներեն) ուսուցման ծավալը պետք է ավելանա՝ իններորդ դասարանում հասնելով 40%-ի։ Տասներկուերորդ և վերջին տարում կրթության առնվազն 60%-ը պետք է դասավանդվի ուկրաիներենով։

Քանի որ ուկրաինական դպրոցներում ուսուցման լեզուն պետական լեզուն է, որը ուկրաիներենն է (ազգային փոքրամասնություններին երաշխավորված է հանրային ուսումնական հաստատություններում սովորելու իրավունքը՝ ներառյալ իրենց լեզվով ուկրաիներենի հետ մեկտեղ)։

2000/2001 ուսումնական տարում աշակերտների 70%-ը հաճախել է ուկրաինալեզու դպրոցներ (այդտեղ ուսուցման հիմնական լեզուն ուկրաիներենն է), մինչդեռ 29%-ը սովորել է ռուսալեզու դպրոցներում։ Այդ խմբերով բնակեցված շրջաններում կան դպրոցներ ռումիներեն, Ղրիմի թաթարերեն, հունգարերեն և լեհերեն ուսուցմամբ։ Պատմականորեն Ուկրաինայում ուսուցման լեզուն հաճախ է փոխվել։ Երբ Ուկրաինան Ռուսական կայսրության մաս էր կազմում, ուկրաիներենն արգելված էր, և ռուսերենը գերակշռում էր վերնախավի մեջ, որը մուտք ուներ դպրոցներ։ Բոլշևիկների սկզբնական քաղաքականությունը աջակցում էր տեղական լեզուներին, և բացվեցին բազմաթիվ ուկրաինալեզու դպրոցներ՝ երկարաժամկետ նպատակ ունենալով ազատվել անգրագիտությունից։ 1930-ականների կեսերից մինչև 1980-ականների կեսերը խորհրդային կառավարության քաղաքականությունը նպաստում էր ռուսականացմանը։ 1970-1980-ական թվականներին ռուսալեզու դպրոցների թիվը անընդհատ ավելանում էր ուկրաինալեզու դպրոցների հաշվին։ Ուկրաինայի անկախացումից հետո միտումը փոխվեց։ Այնուամենայնիվ, ուկրաիներեն լեզվով պաշտոնական կրթության վերսկսումը սպասվածից երկար է տևել։ Որոշ դպրոցներում, որոնք փորձել են դասավանդել ուկրաիներենով, ուսուցման մի մասը կամ մեծ մասը դեռ տրվում է ռուսերենով։ Համալսարաններում նման միտումներ կան. 1991/92 ուսումնական տարում, ըստ Ռազումկովի կենտրոնի տվյալների, ավագ դպրոցի աշակերտների 49%-ը կրթությունը ստանում էր ուկրաիներեն, իսկ 50%-ը՝ ռուսերեն։

Միջազգային ուսանողների կրթություն
---------------------------------

Ուկրաինան ասիացի և աֆրիկացի ուսանողների կրթության համար հայտնի ուղղություն է։ Այժմ ավելի քան 63000 ուսանող կա աշխարհի 130 երկրներից։ Բազմաթիվ ոչ պետական ընկերություններ փորձում են օգնել ուսանողներին ամբողջ աշխարհից դիմել Ուկրաինայի համալսարաններին։ Դրա օրինակն է Ուկրաինայի կրթական գործակալությունը։

2022 թվականի ռուսական ներխուժման ժամանակ
----------------------------------------

Հավելյալ տեղեկություն՝ Ռուսաստանի ներխուժում Ուկրաինա (2022-այժմ) Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին այցելել է Իրպեն քաղաքի դպրոց Բուչա Ռայոնում՝ Գիտելիքի օրվա կապակցությամբ, 2022 թվականի սեպտեմբերի 1-ին:
 Զելենսկին Ուկրաինայի համալսարանի ուսանողների հետ Պերեյասլավում 2022 թվականի դեկտեմբերին
Պատերազմի հետևանքով տուժել է շուրջ 5,5 միլիոն երեխաների կրթությունը, և ամեն օր հարձակման է ենթարկվում մոտ 22 դպրոց՝ ըստ «Save the Children» կազմակերպության և Ուկրաինայի պաշտոնական տվյալների։ Ուկրաինայի կառավարության կողմից 2022 թվականի հունիսին անցկացված հարցումը գնահատել է, որ 3-ից 18 տարեկան 5,7 միլիոն դպրոցական երեխաներ տուժել են պատերազմից, և նրանցից 2,8 միլիոնը տեղահանվել են։ 2022 թվականի ապրիլի սկզբին հաղորդվել էր, որ Ուկրաինայի առնվազն 869 կրթական հաստատություն կամ դպրոցների մոտ 6%-ը վնասվել է, մոտ 83-ն ամբողջությամբ ավերվել է, իսկ մյուսների դասասենյակները օգտագործվել են՝ որպես վթարային կացարաններ։ Բացի այդ, ուսուցիչների պակաս կար, ինչը մտահոգիչ էր մինչ ներխուժումը, բայց հիմնականում ուսուցիչները կանայք էին և իրենց երեխաների հետ փախստական դարձան այլուր։

Ուկրաինայի կառավարությունը դադարեցրեց ամբողջ կրթությունը մի քանի օրով, երբ առաջին անգամ սկսվեց պատերազմը, նախքան վերադառնալով առցանց ուսուցմանը, որը նախադեպ էր COVID-19 համաճարակի ժամանակ, իսկ որոշ դպրոցներ վերաբացվեցին մինչև 2022 թվականի մայիսին ավելի քիչ տուժած տարածքներում։ 2022-2023 ուսումնական տարվա սկզբում ուկրաինական շատ դպրոցներ փորձեցին վերաբացվել ուսումնական տարվա համար, սակայն շատերը մեծապես տուժել են պատերազմից և չունեն անվտանգ վայրեր աշակերտների և մանկավարժների համար, եթե շենքերը ենթարկվեն հարձակման։ Համաձայն կառավարական կանոնակարգերի՝ դպրոցների ապաստարանը պետք է լինի բավականաչափ մեծ, որպեսզի հնարավորություն ընձեռի դասերը շարունակել, բայց եթե նրանք չեն կարող ընդունել բոլոր գրանցված աշակերտներին, ապա դպրոցները պետք է առաջարկեն մասնակի դրույքով և առցանց ուսուցում բոլոր գրանցված ուսանողների համար։ Ուկրաինայի դպրոցների մոտ 51%-ը նախատեսում էր վերադառնալ անհատական կրթությանը՝ առցանց ուսուցմամբ, եթե ծնողները նախընտրեին դա, իսկ ցանկացած դպրոց, իսկ առանց ապաստարանների արագ մուտքի կամ Ռուսաստանի ու Բելառուսի հետ սահմաններին մոտ գտնվող դպրոցները շարունակում են առցանց կրթությունը։

2023 թվականի հունվարին ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը հայտարարեց, որ ավելի քան 5 միլիոն երեխաների կրթությունը խաթարվել է Ուկրաինայի պատերազմի պատճառով։ Հակամարտության ժամանակ պայթուցիկ զենքերի օգտագործումը ավերել է հազարավոր դպրոցներ և կրթական այլ շենքեր ողջ Ուկրաինայում, հատկապես խիտ բնակեցված տարածքներում գտնվողները։ ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը հորդորեց ավելի մեծ աջակցություն ցուցաբերել երեխաների համար առցանց ուսուցման ռեսուրսներին և պարագաներին հասանելիությունն ապահովելու համար։

Քննադատություն
--------------

Ըստ բրիտանացի տնտեսագետ Ֆրենսիս Քերնկրոսի (2010 թվականի ապրիլին) «ուկրաինական կրթությունը չափազանց կոռումպացված և չափազանց աղքատ է՝ լավ աշխատանք կատարելու համար»։ Ըստ շվեդ տնտեսագետ Անդերս Օսլունդի (2012 թվականի հոկտեմբերին)՝ ուկրաինական կրթական համակարգի լավագույն հատվածները մաթեմատիկայի և բնագիտության հիմնական կրթությունն են։

Ուկրաինացի պրոֆեսոր Օ․ Բազալուկը հաղորդում է, որ ուկրաինական կրթությունը աշակերտին տալիս է ոչ այլ ինչ, քան իմացության պատրանք։ Արդյունքում, ուկրաինացի շրջանավարտների մեծամասնությունը դպրոցից հեռանալիս չունի մասնագիտական գիտելիքների նույնիսկ տարրական մակարդակ։ Ուկրաինայի կառավարության ծայրահեղ անարդյունավետ կրթական քաղաքականության և ամենուր տարածված կոռուպցիայի պատճառով էականորեն փոխվել է հասարակության առօրյան։ Սոցիալական վերափոխման նոր զարգացած որակները ներառում են ագրեսիվություն, կոպտություն, անհանդուրժողականություն, պարծենկոտություն, զսպվածություն և այլն։

2013 թվականին կրթական համակարգը ուկրաինացիների շրջանում ստացել է նաև կաշառք տալու երրորդ ամենաբարձր տոկոսը՝ 33%։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  *Great Soviet Encyclopedia* (ռուսերեն) (3rd ed.). Moscow: Sovetskaya Enciklopediya. էջ Vol. 11.
2. 1 2  «Ukrainian President Signs Controversial Language Bill Into Law». *RadioFreeEurope/RadioLiberty* (անգլերեն). 2017 թ․ սեպտեմբերի 26. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 14-ին.
3. ↑  Tulup, Margarita (2017 թ․ դեկտեմբերի 8). «Beyond the scandal: what is Ukraine's new education law really about?». *openDemocracy* (անգլերեն). Liz Barnes, translator. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 14-ին.
4. ↑  «New education law becomes effective in Ukraine». *www.unian.info* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 7-ին.
5. 1 2  Про освіту | від 05.09.2017 № 2145-VIII (Сторінка 1 з 7)
6. ↑  «Ukraine agrees to concessions to Hungary in language row». *www.unian.info* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 7-ին.
7. 1 2  «PACE - Resolution 2189 (2017) - The new Ukrainian law on education: a major impediment to the teaching of national minorities' mother tongues». *assembly.coe.int*. Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 7-ին.
8. ↑  «Ukrainian Language Bill Facing Barrage Of Criticism From Minorities, Foreign Capitals». *RadioFreeEurope/RadioLiberty* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 7-ին.
9. ↑  «Consolidated version of Regulation No 1 determining the languages to be used by the European Economic Community» (PDF). *Europa*. European Union. Վերցված է 2010 թ․ հուլիսի 30-ին.
10. ↑  «Languages of Europe – Official EU languages». European Commission. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 27-ին.
11. ↑  «Hungary in language dispute with Ukraine over schools». *BBC News* (բրիտանական անգլերեն). 2017 թ․ հոկտեմբերի 10. Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 7-ին.
12. ↑  Hungary realizes Ukraine not to change education law – Klimkin, UNIAN (27 June 2018)
13. ↑  Debate on language provisions of Ukraine's education law not over – minister, UNIAN (12 January 2018)
14. 1 2 3 4 5 6  «Reconciliation schools: do the new language norms rule Ukraine's conflict with Hungary» (Ukrainian). European Pravda. 2020 թ․ հունվարի 7. Վերցված է 2023 թ․ սեպտեմբերի 29-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
15. ↑  Beyond the scandal: what is Ukraine's new education law really about?
16. ↑  «Украина зарабатывает на иностранных студентах $500 млн в год». *segodnya.ua*. 2022 թ․ հուլիսի 11.
17. ↑  «Ukrainian Educational Agency». Արխիվացված է օրիգինալից 2022-10-07-ին. Վերցված է 2024-03-26-ին.
18. 1 2  John, Tara; Kostenko, Maria (2022 թ․ օգոստոսի 23). «Bomb shelters, knowledge gaps and the need for community. Six months into the war, Ukrainian schools are reflecting the new reality». *CNN*. Վերցված է 2022 թ․ սեպտեմբերի 1-ին.
19. ↑  Dasey, Jason (2022 թ․ ապրիլի 5). «Russia attacking more than 20 schools a day in Ukraine, Save the Children says». *ABC News* (ավստրալիական անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 25-ին.
20. 1 2  Jozwiak, Gabriella (2022 թ․ օգոստոսի 30). «Metal bars, heavy sandbags and air raid shelters – the battle to reopen schools in Ukraine». *The Telegraph* (բրիտանական անգլերեն). ISSN 0307-1235. Վերցված է 2022 թ․ սեպտեմբերի 1-ին.
21. ↑  ARHIROVA, HANNA; FISCH, YESICA (2022 թ․ սեպտեմբերի 1). «It's back to school in Ukraine — but far from normal». *Idaho State Journal* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2022-09-06-ին. Վերցված է 2022 թ․ սեպտեմբերի 1-ին.
22. ↑  «Ukraine war disrupts education for more than five million children: UNICEF». *UN news*. Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 23-ին.
23. ↑  Education problems deeper than language, Kyiv Post (2 April 2010)
24. ↑  Bazaluk, Oleg (2016). «Introduction». *Corruption in Ukraine: Rulers' Mentality and the Destiny of the Nation*. Cambridge Scholars. էջեր XI. ISBN 9781443896894.
25. ↑  Transparency International Global Corruption Barometer: Ukraine has become more corrupt over the last two years, The Ukrainian Week (9 July 2013)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ուկրաինայի նախարարության կայքը
* Ուսումնական ուղեցույց Ուկրաինայում Արխիվացված 2021-08-29 Wayback Machine
* Ուկրաինայում կրթության մասին հոդվածը ուկրաինական հանրագիտարանից Արխիվացված 2020-08-03 Wayback Machine