**Վագոտոմիա,** վիրաբուժական միջամտություն է, որը ներառում է թափառող նյարդի մի մասի հեռացում։ Այն իրականացվում է որովայնի շրջանում։

Տեսակներ
--------

Պարզ վագոտոմիան վերացնում է պարասիմպաթիկ մատակարարումը ստամոքսից դեպի լայնական հաստ աղիքի ձախ կողմը։ Մյուս մեթոդները կենտրոնանում են հետանցքից դեպի ստամոքս տանող ճյուղերի վրա։

Վագոտոմիան լինում է`

1. Ցողունային․ վագուսի ցողուններն ու ճյուղերը հատվում են հենց կերակրափողի վրա։
2. Սելեկտիվ․ պահպանվում են դեպի լյարդ, լեղուղիներ գնացող ճյուղերը, հատվում են միայն ստամոքսային ճյուղերը։
3. Պրոքսիմալ սելեկտիվ, բացի լյարդային ճյուղերից պահպանվում է դեպի պիլորիկ հատված իջնող Լատարժեի շարժիչ նյարդը` պահպանելու պիլորիկ սֆինկտերի (սեղմանի) գործունեությունը։ Այն ցուցված է հիմնականում 12-մատնյա աղիքի չբարդացած խոցերի ժամանակ։

Վագոտոմիան պեպտիկ (տասներկումատնյա աղիքի և ստամոքսի) խոցային հիվանդության վիրաբուժական միջամտության կառավարման կարևոր բաղադրիչն է։ Վագոտոմիան ժամանակին սովորաբար իրականացվում էր խոցային հիվանդության բուժման և կանխարգելման համար։ Այնուամենայնիվ, H2 ընկալիչների անտագոնիստներով, ինչպիսիք են ցիմետիդինը, ռանիտիդինը և ֆամոտիդինը, և պրոտոնային պոմպի ինհիբիտորները (ՊՊԻ), ինչպիսիք են պանտոպրազոլը, ռաբեպրազոլը, օմեպրազոլը և լանսոպրազոլը, թթվային սեկրեցիայի գերազանց վերահսկման առկայության դեպքում, անհրաժեշտ խոցի վիրաբուժական միջամտությունը կարելի է կատարել։ Խոցային հիվանդությունը զգալիորեն նվազել է դեղորայքի ընդունումից հետո։

Վագոտոմիայի հիմնական տեսակներն են.

* Ցողունային վագոտոմիան ներառում է վագուսի հիմնական ցողունի բաժանումը (ներառյալ նրա ցելիակային/լյարդային ճյուղը) և պիլորուսի դենիերվավորում։ Հետևաբար, անհրաժեշտ է պիլորային դրենաժային պրոցեդուրա, ինչպիսին է պիլորի ընդլայնումը կամ պիլորոմիոտոմիա, պիլորոպլաստիկա կամ գաստրոյեյունոստոմիա։ Այս պրոցեդուրան նաև դեներվացնում է լյարդը, լեղուղիները, ենթաստամոքսային գեղձը և բարակ ու հաստ աղիները։
* Բարձր ընտրողական վագոտոմիան ներառում է ստամոքսի միայն հատակի և մարմնի (պարիետալ բջիջներ պարունակող տարածքներ) դեներվավորում (նաև կոչվում է պարիետալ բջջային վագոտոմիա)։ Այն պահպանում է անտրումի և ստամոքսաելքի նյարդավորումը։ Պիլորիկ հատվածի դրենավորում անհրաժեշտ չէ։ Չի նյարդավորվում լյարդը, լեղուղիները, ենթաստամոքսային գեղձը կամ բարակ ու հաստ աղիքները։ Այս պրոցեդուրան կոչվում է նաև ստամոքսի պրոքսիմալ վագոտոմիա։

Վագոտոմիայի բոլոր տեսակները կարող են իրականացվել բաց վիրահատությամբ (լապարոտոմիա) կամ ինվազիվ վիրահատությամբ (լապարոսկոպիկ)։

Խոցային հիվանդության կառավարման համար վագոտոմիան երբեմն զուգակցվում է անտրէկտոմիայի հետ (ստամոքսի անտրալ հատվածի հեռացում)՝ կրկնվելու արագությունը նվազեցնելու համար։ Վերակառուցումը կատարվում է գաստրոդուոդենոստոմիայով (Billroth I), երբ ստամոքսի ծայրատը բերանակցվում է 12- մատնյա աղիքի հետ։ Այս դեպքում սնունդը ստամոքսից անցնում է 12-մատնյա աղիք, ենթարկվում նախնական մարսման, ապա անցնում բարակ աղիքներ։ Պահպանվում է սննդի անցման ֆիզիոլոգիական բնականոն ընթացքը, կամ գաստրոյեյունոստոմիայով (Billroth II)։ Բիլռոթ երկրորդի ժամանակ սնունդը ստամոքսից անցնում է միանգամից բարակ աղիք` շրջանցելով 12-մատնյա աղիքը։ Սա ոչ ֆիզիոլոգիական է և երբեմն կարող է առաջացնել տարբեր ախտաբանական վիճակներ։ Այդ պատճառով ցուցումները սահմանափակ են` Բիլռոթ երկրորդ մեթոդը կիրառվում է այն դեպքում, երբ հնարավոր չէ կատարել Բիլռոթ առաջին (օր.` երբ մասնահատումից հետո ստամոքսի և 12-մատնյա աղիքի ծայրատները չեն մոտենում միմյանց, կամ առկա է 12-մատնյա աղիքի ցածր խոց, կամ հայտնաբերված է քրոնիկական դուոդենոստազ և այլն)։ Երկու մեթոդներն էլ ունեն բազմաթիվ մոդիֆիկացիաներ։ Բիլռոթ երկրորդ մեթոդով վիրահատության ժամանակ ստամոքսի մշակված ծայրատը բերանակցվում է աղիճ աղիքի հետ, որը մոտեցվում է ծայրատին կամ կարճ ճանապարհով` միջաձիգ հաստ աղիքի հետևով` միջընդերքում բացված պատուհանի միջով (օրինակ` ՀոֆմեյստերՖինստերերի մեթոդ), կամ էլ երկար ճանապարհով` միջաձիգ աղիքի առջևով (օրինակ` Բալֆուրի մեթոդ)։ Այս դեպքում, որպեսզի բերող գալարում ճնշումը չբարձրանա պանկրեատիկ հյութի, լեղու, դուոդենալ հյութի դժվար անցնելու պատճառով, առաջարկվում է բերող և տանող գալարների միջև ձևավորել միջգալարային բերանակցում (Բրաունի անաստոմոզ)։ Վագոտոմիան մնում է անձեռնմխելի բարձր ընտրողական վագոտոմիայի ժամանակ, ուստի ստամոքսի դատարկման գործառույթը մնում է անփոփոխ։

Կիրառություն
------------

Տասներկումատնյա աղիքի քրոնիկական խոցի բուժման տարբերակ է միջանցքային վագոտոմիան։ Այն ժամանակին համարվում էր ոսկե ստանդարտ, բայց այժմ սովորաբար նախատեսված է այն հիվանդների համար, ովքեր ձախողել են *Helicobacter pylori* վարակի դեմ առաջին գծի «եռակի թերապիան»՝ երկու հակաբիոտիկներ (կլարիտրոմիցին և ամոքսիցիլին կամ մետրոնիդազոլ) և պրոտոնային պոմպի արգելակիչ (օրինակ՝ օմեպրազոլ )։ Այն նաև օգտագործվում է ստամոքսի ելքի խցանման բուժման համար։

2007թ.-ին ուսումնասիրվում էր վագոտոմիայի օգտագործումը գիրության բուժման համար։ Վագուս նյարդը էֆերենտ նյարդային ազդանշաններ է հաղորդում հիպոթալամուսի սովի և հագեցվածության կենտրոններից՝ ուղեղի մի հատված, որը պատասխանատու է սննդի ընդունման և էներգիայի ծախսերի կարգավորման համար:Շրջանակը սկսվում է հիպոթալամուսի մի տարածքից՝ աղեղնավոր միջուկից, որն ունի ելքեր դեպի կողային հիպոթալամուս և վենտրոմեդիալ հիպոթալամուս, համապատասխանաբար ուղեղի սնուցման և հագեցվածության կենտրոններ։ Վնասված վենտրոմեդիալ հիպոթալամուսով կենդանիները կգիրանան նույնիսկ սննդի ընդունման վրա դրված խիստ սահմանափակումների դեպքում, քանի որ նրանք այլևս չեն տալիս էներգիայի պահեստավորումն անջատելու և էներգիայի այրումը հեշտացնելու համար անհրաժեշտ ազդանշանը:Մարդկանց մոտ վենտրոմեդիալ հիպոթալամուսը երբեմն վնասվում է սուր լիմֆոբլաստիկ լեյկեմիայի շարունակական բուժման կամ վիրահատության կամ ճառագայթման հետևանքով հետին գանգուղեղային ֆոսայի ուռուցքների բուժման համար։

Երբ վենտրոմեդիալ հիպոթալամուսը անջատված է և այլևս չի արձագանքում ծայրամասային էներգիայի հավասարակշռության ազդանշաններին, սիմպաթիկ ակտիվությունը նվազում է, ինչը հանգեցնում է անբավարարության և էներգիայի ծախսի նվազմանը, իսկ վագուսային ակտիվությունը մեծանում է, ինչը հանգեցնում է ինսուլինի սեկրեցիայի և ադիպոգենեզի ավելացմանը»։ «Վենտրոմեդիալ հիպոթալամուսի դիսֆունկցիան նպաստում է ավելորդ կալորիականության ընդունմանը և կալորիականության ծախսի նվազմանը, ինչը հանգեցնում է քաշի շարունակական և անխնա ավելացման։ Ադրեներգիկ կամ սերոտոներգիկ նյութերով կալորիականության սահմանափակման կամ դեղաբուժության փորձերը նախկինում ունեցել են փոքր կամ կարճ հաջողություն այս համախտանիշի բուժման մեջ»։ Ենթադրվում է, որ թափառող նյարդը հանդիսանում է այս ազդեցությունների հիմնական միջնորդներից մեկը, քանի որ վնասվածքները հանգեցնում են ինսուլինի սեկրեցիայի քրոնիկական բարձրացման՝ նպաստելով ճարպային բջիջներում էներգիայի կուտակմանը։

Պատմություն
-----------

Վագոտոմիան ժամանակին հայտնի էր որպես խոցային հիվանդության և հետագա խոցային պերֆորացիաների բուժման և կանխարգելման միջոց։ Ենթադրվում էր, որ խոցային հիվանդությունը պայմանավորված է ստամոքսում թթվային միջավայրի ավելցուկային արտազատմամբ, կամ գոնե այդ խոցային հիվանդությունը վատթարացել է հիպերթթվայնության պատճառով։ Վագոտոմիան ստամոքսի թթվայնությունը նվազեցնելու միջոց է՝ թթու արտադրող պարիետալ բջիջները դեներվավորելով։ Դա արվել է այն հույսով, որ դա կբուժի կամ կկանխարգելի պեպտիկ խոցը։ Այն նաև նվազեցրեց կամ վերացրեց գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս ունեցող անձանց ախտանիշները, ովքեր տառապում էին դրանից։ Վագոտոմիայի հաճախականությունը նվազել է Բարրի Մարշալի և Ռոբին Ուորենի բացահայտումից հետո, որ Helicobacter pylori-ն է պատճառ հանդիսանում պեպտիկ խոցերի մեծ մասի համար, քանի որ H. pylori-ն հնարավոր է ինվազիվ բուժվել:Վագոտոմիայի հնարավոր կողմնակի ազդեցություններից մեկը վիտամին B12-ի պակասն է։ Քանի որ վագոտոմիան նվազեցնում է ստամոքսի սեկրեցումը, ներքին գործոնի արտադրությունը կարող է խաթարվել։ Սննդից վիտամին B12-ն արդյունավետորեն կլանելու համար անհրաժեշտ է ներքին գործոն, և որոշակի պոպուլյացիաներում նման պրոցեդուրայից հետո կարող են պահանջվել ներարկումներ կամ վիտամինի մեծ չափաբաժիններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Jordan PH, Thornby J (1994 թ․ սեպտեմբեր). «Twenty years after parietal cell vagotomy or selective vagotomy antrectomy for treatment of duodenal ulcer. Final report». *Ann. Surg*. **220** (3): 283–93, discussion 293–6. doi:10.1097/00000658-199409000-00005. PMC 1234380. PMID 8092897.
2. ↑  Seeras, Kevin; Qasawa, Ryan N.; Prakash, Shivana (2021), «Truncal Vagotomy», *StatPearls*, Treasure Island (FL): StatPearls Publishing, PMID 30252360, Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 6-ին
3. ↑  «Highly Selective Vagotomy - an overview | ScienceDirect Topics». *www.sciencedirect.com*. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 6-ին.
4. ↑  Boss, Thad J; Jeffrey Peters; Marco G Patti; Robert H Lustig; John G Kral (2008 թ․ ապրիլ). «Laparoscopic Truncal Vagotomy for Weight-loss: A Prospective, Dual-center Safety and Efficacy Study». *Surgical Endoscopy*. 2008 Scientific Session of the Society of American Gastrointestinal and Endoscopic Surgeons (SAGES) Philadelphia, Pennsylvania, USA, 9–12 April 2008. **22** (1 Supplement): 191–293. doi:10.1007/s00464-008-9822-2. S2CID 2660393. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 17-ին.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ location (link)
5. ↑  Treatment of Perforated Peptic Ulcer *1950689*, բաժին *Surgical Treatment of Perforated Peptic Ulcer*(անգլ.) *EMedicine* կայքում
6. ↑  Williams DL, Grill HJ, Cummings DE, Kaplan JM (2003 թ․ դեկտեմբեր). «Vagotomy dissociates short- and long-term controls of circulating ghrelin». *Endocrinology*. **144** (12): 5184–7. doi:10.1210/en.2003-1059. PMID 14525914.(չաշխատող հղում)
7. ↑  Kuremu RT (2002 թ․ սեպտեմբեր). «Surgical management of peptic ulcer disease». *East African Medical Journal*. **79** (9): 454–6. doi:10.4314/eamj.v79i9.9115. PMID 12625684.
8. ↑  «Long-term results of duodenectomy with highly selective vagotomy in the treatment of complicated duodenal ulcers». *American Journal of Surgery*. **181** (4): 372–6. 2001 թ․ ապրիլ. doi:10.1016/S0002-9610(01)00580-3. PMID 11438277.
9. ↑  «Vagotomy and gastrojejunostomy for benign gastric outlet obstruction». *Journal of Laparoendoscopic & Advanced Surgical Techniques. Part A*. **14** (5): 266–9. 2004 թ․ հոկտեմբեր. doi:10.1089/lap.2004.14.266. PMID 15630940.
10. ↑  «Laparoscopic truncal vagotomy and gastroenterostomy for pyloric stenosis». *American Journal of Surgery*. **171** (6): 600–3. 1996 թ․ հունիս. doi:10.1016/S0002-9610(95)00030-5. PMID 8678208.
11. ↑   `{{cite news}}`: Empty citation (օգնություն)
12. 1 2  Lustig, Robert H.; Pamela S. Hinds; Karen Ringwald-Smith; Robbin K. Christensen; Sue C. Kaste; Randi E. Schreiber; Shesh N. Rai; Shelly Y. Lensing; Shengjie Wu; Xiaoping Xiong (2003 թ․ հունիս). «Octreotide therapy of pediatric hypothalamic obesity: a double-blind, placebo-controlled trial». *Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism*. **88** (6): 2586–92. doi:10.1210/jc.2002-030003. PMID 12788859.
13. ↑  Flier JS (2004). «Obesity wars: Molecular progress confronts an expanding epidemic». *Cell*. **116** (2): 337–50. doi:10.1016/S0092-8674(03)01081-X. PMID 14744442.
14. ↑  Boulpaep, Emile L.; Boron, Walter F. (2003). *Medical physiologya: A cellular and molecular approach*. Philadelphia: Saunders. էջ 1227. ISBN 0-7216-3256-4.
15. ↑  Lustig, Robert H.; Pamela S. Hinds; Karen Ringwald-Smith; Robbin K. Christensen; Sue C. Kaste; Randi E. Schreiber; Shesh N. Rai; Shelly Y. Lensing; Shengjie Wu (2003 թ․ հունիս). «Octreotide therapy of pediatric hypothalamic obesity: a double-blind, placebo-controlled trial». *Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism*. **88** (6): 2586–92. doi:10.1210/jc.2002-030003. PMID 12788859.
16. ↑  Lygidakis NJ (1984 թ․ մարտ). «Posterior truncal vagotomy and anterior curve superficial seromyotomy as an alternative for the surgical management of chronic ulcer of the duodenum». *Surg Gynecol Obstet*. **158** (3): 251–4. PMID 6422569.
17. ↑  Boey J, Branicki FJ, Alagaratnam TT, Fok PJ, Choi S, Poon A, Wong J (1988 թ․ օգոստոս). «Proximal gastric vagotomy. The preferred operation for perforations in acute duodenal ulcer». *Annals of Surgery*. **208** (2): 169–74. doi:10.1097/00000658-198808000-00006. PMC 1493603. PMID 3401061.
18. ↑  Boey J, Lee NW, Koo J, Lam PH, Wong J, Ong GB (1982 թ․ սեպտեմբեր). «Immediate definitive surgery for perforated duodenal ulcers: a prospective controlled trial». *Annals of Surgery*. **196** (3): 338–44. doi:10.1097/00000658-198209000-00013. PMC 1352612. PMID 7114938.
19. ↑  «Home». *pernicious-anaemia-society.org*.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Overview and illustrations at surgeryencyclopedia.com
* Four types, at endoscopy-sages.com Արխիվացված 2016-11-09 Wayback Machine
* Overview at healthatoz.com Արխիվացված 2006-03-14 Wayback Machine
* News article — interview Արխիվացված 2010-07-29 Wayback Machine

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | eMedicine · ICPC 2 |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LNB: 000295101 · Microsoft: 2778720886, 2909533318 |

 |