**Նյութի քանակ**, Ֆիզիկական մեծություն է, որը ցույց է տալիս նյութում պարունակվող միանման կառուցվածքյին մասնիկների քանակը։ Կառուցվածքային մասնիկ ասելով հասկանում ենք ցանկացած տիպի մասնիկներ, որոնցից կազմված է տվյալ նյութը՝ ատոմներ, մոլեկուլներ, իոններ, էլեկտրոններ կամ ցանկացած այլ։ Նյութի քանակի չափման միավորը Միջազգային համակարգում մոլն է։ Քննարկման օբյեկտը չնշելու դեպքում նյութի քանակ տերմինը չի օգտագործվում։

Կիրառություն
------------

Այս ֆիզիկական մեծությունը օգտագործվում է նյութերի մակրոսկոպիկ քանակներ չափելու համար այն դեպքերում, երբ ուսումնասիրվող գործընթացների քանակական նկարագրության համար անհրաժեշտ է լինում հաշվի առնել նյութերի մանրադիտակային կառուցվածքը, օրինակ քիմիայում էլեկտրոլիզի գործընթացների ուսումնասիրման ժամանակ, կամ թերմեդինամիկայում` իդեալական գազի հավասարման նկարագրման ժամանակ։

Քիմիական ռեակցիաների նկարագրելիս նյութի քանակը հանդիսանում է ավելի հարմար մեծություն, քան զանգվածը, քանի, որ մոլեկուլները փոխազդում են անկախ իրենց զանգվածից որոշակի քանակներով, որոնք ամբողջ թվերի բազմապատիկներ են։

Օրինակ ջրածնի այրման ռեակցիայի համար (2H2 + O2 → 2H2O) պահանջվում է երկու անգամ շատ ջրածին, քան թթվածին։ Ընդ որում, ռեակցիային մասնակցող ջրածնի զանգվածը 8 անգամ փոքր է թթվածնի զանգվածից (քանի որ ջրածնի ատոմային զանգվածը 16 անգամ փոքր է թթվածնի ատոմային զանգվածից)։ Այսպիսով, նյութի քանակի օգտագործումը հեշտացնում է քիմիական ռեակցիաների գրառումը` փոխազդող նյութերի քանակությունների հարաբերությունը արտահայտվում է գործակիցների միջոցով։

Մոլեկուլների թվով հաշվարկներ կատարելը հարմար չէ, քանի որ իրական փորձերում դրանց քանակը շատ մեծ է, դրա փոխարեն հաշվարկները կատարում նյութի քանակով` մոլերով։ Յուրաքանչյուր նյութի մեկ մոլում պարունակվում է Ավոգադրոյի թվով կառուցվածքային մասնիկներ (NA = 6,02214076×1023 "միավոր"/մոլ):

Նյութի քանակը նշանակում են լատինական {\displaystyle n} (էն) կամ հռոմեական {\displaystyle \nu } (նյու) տառերով։ {\displaystyle \nu } տառով նշանակելը այնքան էլ հարմար չէ, որովհետև քիմիական թերմոդինամիկյում այն ցույց է տալիս նյութի քանակաչափական գործակիցը, որի արժեքը դրական է ռեակցիայի արգասիքների և բացասական ելանյութերի համար։ Սակայն դպրոցական դասընթացում օգտագործվում է հունական {\displaystyle \nu } (նյու) տառը։

Նյութի քանակը զանգվածի հիման վրա հաշվելու համար օգտվում են մոլային զանգված հասկացությունից` {\displaystyle n=m/M}, որտեղ m — նյութի զանգվածն է, իսկ M —ը` մոլային զանգվածը։ Մոլային զանգվածը մեկ մոլ նյութի զանգվածն է։ Մեկ մոլ նյութի մոլային զանգվածը կարելի է որոշել նրա զանգվածի և Ավոգադրոյի թվի արտադրյալի միջոցով։ Մոլային զանգվածի (չափման միավորը գ/մոլ-ն է) թվային արժեքը համընկնում է հարաբերական մոլեկուլային զանգվածի արժեքի հետ։

Ավոգադրոյի օրենքից ելնելով գազային նյութերի նյութաքանակը կարելի է որոշել նրա ծավալի հիման վրա` {\displaystyle n} = V / Vm, որտեղ V —ը գազի ծավալն է նորմալ պայմաններում, իսկ Vm —ը գազի մոլային ծավալը նույն պայմաններում, որի արժեքը հավասար է 22,4 լ/մոլի։

Այսպիսով, նյութի քանակի հիման վրա ստացվում է հետևյալ բանաձևը`

{\displaystyle n={\frac {m}{M}}={\frac {N}{N\_{\mathrm {A} }}}={\frac {V}{V\_{\mathrm {m} }}}}

Նշումներ
--------

1. ↑  կարելի է խոսել մոլեկուլների նյութի քանակի մասին`ջրածնի բանաձևային միավոր {\displaystyle {\ce {H2}}}, կարելի է խոսել ջրածնի ատոմների քանակի վերաբերյալ {\displaystyle {\ce {H}}}, սակայն «ջրածնի մեկ մոլ» հասկացությունը առանց քննարկման օբյեկտը նշելու իմաստազրկվում է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  [dic.academic.ru/dic.nsf/polytechnic/4077/КОЛИЧЕСТВО «Количество вещества»]. *Большой энциклопедический политехнический словарь*. 2004. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 31-ին. `{{cite web}}`: Check `|url=` value (օգնություն)
2. ↑  *Деньгуб В. М. Смирнов В. Г.* Единицы величин. Словарь-справочник. — М.: Издательство стандартов, 1990. — С. 85. — 240 с. — ISBN 5-7050-0118-5
3. ↑  *Пресс И. А.*, Основы общей химии, 2017, էջ 119
4. ↑  «Avogadro constant». *Physical Measurement Laboratory* (անգլերեն). National Institute of Standards and Technology. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 7-ին.
5. ↑  {\displaystyle {\mathsf {5B+4{,}5H\_{2}\ {\xrightarrow {}}\ B\_{5}H\_{9}}},~\Delta H\_{298}^{\circ }=+62{,}8~\mathrm {kJ} }  
։ Երբ ռեակցիայի ջերմությունը գրառվում է այնպես ինչպես համապատասխան հավասարումում, ենթադրվում է, որ այնարտահայտված է կիլոջոուլներով ռեակցիայի յուրաքանչյուր քանակաչափական միավորի համար («մոլ») համապատասխան հավասարմանը համապատասխան։ Դիտարկված դեպքում ռեակցիայի ջերմությունը հավասար է 62,8 ԿՋ յուրաքանչյուր մոլի համար (+62,8 կՋ · մոլ−1) B5H9 (գազանման), սակայն կազմում է 12,56 ԿՋ ծախսված բորի մոլի համար (պինդ բյուրեղային) կամ 62,8 կՋ յուրաքանչյուր 4,5 մոլի համար գազային ջրածնի։ Ռեակցիայի ջերմությունները միշտ հաշվարկում են մեկ մոլ նյութի համար

Գրականություն
-------------

* Пресс И. А. Основы общей химии. — 3-е изд. стереотип. — СПб.: Химиздат, 2017. — 352 с. — ISBN 978-5-93808-286-1.