**Էֆրայիմ Մոշե Լիլիեն** (լեհ.՝ Ephraim Moses (Moshe, Maurycy) Lilien, եբրայերեն՝ אפרים משה ליליין‎, մայիսի 23, 1874(1874-05-23) կամ մարտի 23, 1874(1874-03-23), Դրոգոբիչ, Գալիցիայի և Լոդոմերիայի թագավորություն, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա - հուլիսի 18, 1925(1925-07-18), Բադենվայլեր), լեհ, հրեա, գերմանացի նկարիչ, գրաֆիկ, դիզայներ, լուսանկարիչ, գրքերի նկարազարդող, սիոնական շարժման ներկայացուցիչ։ Արվեստում նոր ոճի` մոդեռնի կամ սեցեսիայի (Գերմանիայում` յուգենդ-շտիլ) հիմնադիրներից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1874 թվականին Դրոգոբիչում, հրեական արհեստավորի ընտանիքում, ով եղել է օրթոդոքս։ Նյութական միջոցներից զուրկ ընտանիքն ի վիճակի չի եղել վճարելու գիմնազիայում նրա կրթության համար։ Երիտասարդ տարիքում աշխատել է լվովցի նկարչի վարպետանոցում։

Ռեալական դպրոցն ավարտելուց հետո ուսում ստանալու նպատակով մեկնել է Կրակով` Կիրառական արվեստի դպրոց, որը գլխավորում էր Յան Մատեյկոն։ Ուսումնառությունը տևել է 1889-1893 թվականներին, սակայն ֆինանսական դժվարությունների պատճառով Լիլիենը ստիպված է եղել կիսատ թողնել ուսումը և վերադառնալ Դրոգոբիչ։ Աշխատելով 50 ոսկե գուլդեն` նա դրանք ծախսել է Վիեննայի գեղարվեստի ակադեմիայում նկարչության կուրս անցնելու վրա։ 1894-1898 թվականներին սովորել է Մյունխենի գեղարվեստի ակադեմիայում։

Հաջողությունն այցելել է նկարչին, երբ նա իր գրաֆիկական աշխատանքները` «Կախարդական սրինգ», «Սիրեցյալը» և մի քանի այլ գործեր ուղարկել է «Յուգենդ» (արվեստի նոր ուղղության` մոդեռնի կամ սեցեսիայի առաջատար) գրական-գեղարվեստական ամսագրին և ստացել համագործակցության առաջարկ։ «Յուգենդի» համար նախատեսված աշխատանքների շնորհիվ նա դարձել է «նորաձև» նկարիչ, իսկ ֆինանսական վիճակը բարելավվել է։

1898 թվականին տեղափոխվել է Բեռլին, աշխատակցել «Գրացիա», «Օստ ունդ Վեստ» «Սիմպլիցիսիմուս», «Գոսպոդին», «Վալտշպիգել» ամսագրերին, նկարազարդել է «Մաքսավորը Կլաուզենից» գիրքը։

1900 թվականին ծանոթացել է գերմանացի ազնվական (բարոն), բանաստեղծ, բանահավաք Բյորիս ֆոն Մյունհաուզենի հետ։ Վերջինս հրավիրել է Լիլիենին իրագործել իր նախագիծը` նկարազարդել իդիշ բանաստեղծ Մորիս Ռոզենֆելդի «Գետտոյի երգը» գիրքը, որը բարոնը թարգմանել էր գերմաներեն։ Դրա համար նկարիչը նույնիսկ մեկ ամբողջ տարի հաստատվել է բարոնի` Թյուրինգիայում գտնվող ամրոցում։ Այնտեղ նա նաև նկարազարդումներ է արել բանաստեղծական թարգմանությունների գրքի համար, որը հետագայում բազմիցս վերահրատարակվել է։ Դրանից հետո Լիլիենը գիրք ձևավորողի մեծ համբավ է ձեռք բերել և նկարազարդել եռահատոր «Աստվածաշունչը», «Երգ երգոցը» և այլ գրքեր։

Որպես սիոնիստական շարժման ակտիվ ներկայացուցիչ` Լիլիենը 1906-1918 թվականներին մի քանի անգամ այցելել է Պաղեստին։ Նա օգնել է Բորիս Շացին Երուսաղեմում Արվեստների ու արհեստների դպրոց հիմնելու (ներկայումս` Բեցալելի անվան արվեստի և դիզայնի ակադեմիա)։ 1906 թվականին դասավանդել է նոր դպրոցում` իր անջնջելի հետքը թողնելով հրեական արվեստի վրա։ 20-րդ դարի առաջին երկու տասնամյակներին Լիլիենի աշխատանքները օրինակ էին հանդիսանում նկարիչների համար, որոնք հավաքվել էին Բեցալելում։

Թեոդոր Հերցլի լուսանկար, հեղինակ` Եֆրայիմ Մոշե Լիլիեն
Լիլիենը սիոնիզմի հայր Թեոդոր Հերցլի հայտնի լուսանկարի հեղինակն է (Հերցլն ընդհանրապես եղել է Լիլիենի սիրած ֆոտոմոդելներից մեկը, ով հանձին նրա տեսնում էր «նոր հրեայի» կերպարը)։

1902 թվականին դարձել է հրեական ազգային *Jüdischen Verlags* հրատարակչության հիմնադիրներից մեկը, որտեղ եղել է և' նկարիչ, և' խմբագիր, և' տնօրինել է տնտեսական հարցերը։ Նույն թվականին մեկնել է Ռուսաստան` հրեական գրականության ժողովածու նախապատրաստելու, որը, սակայն, չի տպագրվել` պայմանավորված 1905 թվականի իրադարձություններով։

1914 թվականին Լիլիենը կրկին այցելել է Պաղեստին, սակայն այս անգամ որպես ավստրո-հունգարական բանակի զինվոր, որտեղ հրավիրվել էր որպես ռազմական լուսանկարիչ և նկարիչ։ Պատերազմի ավարտից հետո վերադարձել է Բեռլին, որտեղ ակտիվորեն շարունակել է գիրք նկարազարդել։ 1922 թվականին «Benjamin Harz» հրատարակչությունում լույս է տեսել Լոտար Բրեյգերի «Եֆրայիմ Մոշե լիլիեն» գիրք-ալբոմը` նկարչի կենսագրությամբ ու նրա 226 աշխատանքների վերատպությամբ։ Լիլիենի նկարներով պատրաստվել են Էսսենի հին սինագոգի մուտքի հսկայական դռները։ Նա նաև թողարկել է փոստային նամականիշների մեծ շարք և նկարել նամականիշների համար, իսկ նրա էքսլիբրիսները գրաֆիկական աշխատանքի լավագույն օրինակներ են։

1923 թվականին Նյու Յորքում բացվել է Լիլիենի աշխատանքների` առաջին հերթին գրքերի նկարազարդումների ցուցահանդես։

Նա համարվում է հրեա այն նշանավոր նկարիչներից, որոնք իրենց ստեղծագործություններով լուսաբանել են սիոնիստական թեման։ Լիլիենը հրեական միջավայրում հայտնի է որպես «սիոնիստ առաջին նկարիչ»։

Լիլիենը մահացել է ինֆարկտից Բադենվայլեր առողջարանային քաղաքում, թաղված է Բրաունշվայգում (կնոջ` Ելենայի հայրենիքում)։

Լիլիենի անունով փողոցներ կան Թել Ավիվում, Նայոտիում (Երուսաղեմի մերձակայք)։

Պատկերասրահ
-----------

* "Երազահան" (Sonnenblume), Jugend, Берлін, 1893"Երազահան" (Sonnenblume), Jugend, Берлін, 1893
* Ստեֆան Ցվայգ, Էքսլիբրիս, 1900Ստեֆան Ցվայգ, Էքսլիբրիս, 1900
* "Շաբաթվա թագուհին", Բեռլին, 1900"Շաբաթվա թագուհին", Բեռլին, 1900
* "Հանգիստ երգ", «Յուդա» շարքից, 1900 [1]"Հանգիստ երգ", «Յուդա» շարքից, 1900 [1]
* Թեոդոր Հերցլը Բազելում, 1901, լուսանկարԹեոդոր Հերցլը Բազելում, 1901, լուսանկար
* Արևմուտք և արևելք, 1903Արևմուտք և արևելք, 1903
* Քիշնևի ահաբեկության զոհերի հիշատակին, 1903 [2]Քիշնևի ահաբեկության զոհերի հիշատակին, 1903 [2]
* Հրեա երեխա, «Գետտոյի երգը» շարքից, 1903Հրեա երեխա, «Գետտոյի երգը» շարքից, 1903
* "Սիոն", «Գետտոյի երգը» շարքից, 1903"Սիոն", «Գետտոյի երգը» շարքից, 1903
* Էքսլիբրիս, Բորիս Շալց, 1905Էքսլիբրիս, Բորիս Շալց, 1905
* Եշուա, 1908Եշուա, 1908
* Աբրահամ, 1908Աբրահամ, 1908
* Դիբուկ, [1908]Դիբուկ, [1908]
* Գրադարանում, փորագրություն, 1915Գրադարանում, փորագրություն, 1915
* Թալմուսի ուսուցում, փորագրություն, 1915Թալմուսի ուսուցում, փորագրություն, 1915
* Սամարացին, փորագրություն, 1920Սամարացին, փորագրություն, 1920

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
4. ↑  Werner, Alfred; Radjai-Ordoubadi, Jihan (2007). "Lilien, Ephraim Moses." *Encyclopaedia Judaica*. 2nd ed. Detroit: Macmillan Reference USA. Vol. 13, p. 14. Retrieved via *Gale Virtual Reference Library* database, 18 May 2018. Also available online via *Encyclopedia.com.*
5. ↑  On Ephraim Moses Lilien Արխիվացված 2007-03-14 Wayback Machine
6. ↑  «Artistic Expression of the Jewish Renaissance». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 15-ին. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 28-ին.

Գրականություն
-------------

* *Игорь Гольфман.* Лілієн мировой славы художник из Дрогобыча // Zbruch, 23.05.2016

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էֆրայիմ Մոշե Լիլիենի աշխատանքների կատալոգ, 1914

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Էֆրայիմ Մոշե Լիլիեն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CiNii: DA03494905 · GND: 118572938 · ISNI: 0000000110651227 · LCCN: n81093755 · LNB: 000193487 · NKC: xx0157212 · NLP: a0000001139262 · NTA: 071074546 · NUKAT: n2006142893 · LIBRIS: 235222 · SUDOC: 06844902X · VIAF: 59876406 · ULAN: 500040863 · WorldCat VIAF: 59876406 |

 |

 |