Բարտոլոմեո Պասերոտի, «Մսավաճառանոց»
**Մսեղիքի տեսակավորումը** մսի կտորների անջատումն է անասունի սատակից` մսագործության ընթացքում։ Մսեղիքի առաջնային տեսակավորման հիմնական կտորներն են տավարի գավակամիսը, սուկին, երբուծը, լանջամիսը կամ խոզի բուդը, սուկին, լանջամիսը և կողաճաղը։

Տարբեր երկրներ և ժողովուրդներ մսեղիքի տեսակավորման տարբեր չափանիշներ ունեն։ Տեսակավորումը նաև կախված է մսեղիքի տեսակից։ Օրինակ` եվրոպական խոհանոցներում խոզի մեջքաճարպը խոզի մսեղիքի կարևոր կտոր է, սակայն Հյուսիսային Ամերիկայում այն չի առանձնացվում մնացյալ խոզաճարպից և օգտագործվում է երշիկեղենի և հալած յուղի արտադրության մեջ։ Կան տարբերություններ նաև Բրիտանական համագործակցության անդամ երկրներում և ԱՄՆ-ում օգտագործվող անգլերեն անվանումների և մսեղիքի տեսակավորման միջև։ Մսեղիքի կտորները կարող են վաճառվել ամբողջական կամ ավելի մանր կտորների տեսքով։

Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի երկրների մեծամասնությունում տարածված է մսեղիքի գերմանական տեսակավորումը։ Մսեղիքի ամենախիստ տեսակավորումը համարվում է ֆրանսականը։

Հայաստանում մսեղիքի տեսակավորումը սահմանված չէ և գրեթե չի իրականացվում։

Որոշ երկրներում մսի առաջնային տեսակավորում արտահայտության մեջ «առաջնային» բառն օգտագործվում է որպես որակի հոմանիշ։

ԵՏՀ ՄԱԿ-ը մշակել է մսեղիքի տեսակավորման իր չափանիշները։

Մսեղիքի առաջնային տեսակավորում
------------------------------

Մսեղիքի տեսակավորումը տարբերվում է երկրից երկիր, ինչը կապված է մշակութային և ազգային առանձնահատկությունների հետ։ Կենտրոնական ու Արևելյան Եվրոպայի երկրների մեծամասնությունում և նախկին Ռուսական կայսրության տարածքում տարածված է մսեղիքի գերմանական տեսակավորումը։ Հայաստանում մսեղիքի տեսակավորումն ավանդաբար զարգացած չի եղել և իրականացվել է հիմնականում ոսկրոտ և անոսկր մսի անջատումով։ Ներկայում Հայաստանում գործում է մսեղիքի տեսակավորման ԳՕՍՏ ստանդարտը, որը որոշ չափով տարբերվում է գերմանականից։ Սակայն Հայաստանում ավանդաբար որպես սնունդ օգտագործվում են նաև, օրինակ, տավարամսի և խոզամսի թափուկ համարվող տավարի գլուխը, կոպաճները, խոզի տոտիկները ևն։

### Տավար

Տավարի մսեղիքի տեսակավորումն ըստ ԳՈՍՏ-ի

```
1, 22. զինգեր;  

2-7. կոնքազդրային կտոր;  

9-10. գավակ և սուկի;  

11-12. փորամիս;  

13-14. լանջամիս;  

15. մնդավ;  

16. երբուծ;  

17-20. ճնաղ;  

23-24. վիզ։
```

### Խոզ

Խոզի մսեղիքի տեսակավորումն ըստ ԳՈՍՏ-ի

```
1, 12. զինգեր;  

2-5. կոնքազդրային կտոր;  

6. գավակ և սուկի;  

7-8. փորամիս;  

9, 11, 13. երբուծ;  

10. կողաճաղեր;  

14. վիզ։
```

### Ոչխար

Ոչխարի մսեղիքի տեսակավորումն ըստ ԳՈՍՏ-ի

```
1, 12. զինգեր;  

2-3. կոնքազդրային կտոր;  

4. փորամիս;  

5-6, 13. մեջքամիս;  

7. կողաճաղեր;  

8-10. երբուծ;  

11. վիզ;  

14. դմակ։
```

### Այլ

Տարբեր երկրներում կարող են գործել նաև ստանդարտներ թռչնամսի, ձկնամսի, փափկամորթերի և այլ մսեղիքի տեսակավորման համար։

Մսեղիքի տեսակավորումը տարբեր երկրներում
---------------------------------------

### Տավար

| Գերմանական | Ֆրանսական |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

### Խոզ

| Գերմանական | Իտալական |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Food and Cooking in American and British English Archived 2018-03-20 at the Wayback Machine.", by Susan Stempleski, *Medical Magazine*, Macmillan Dictionaries, February 2004
2. ↑  Guide de découpes(չաշխատող հղում)
3. ↑  Inspection & Grading of Meat and Poultry: What Are the Differences?"
4. ↑  UNECE STANDARD RETAIL MEAT CUTS
5. ↑  67:ՍՆՆԴԱՄԹԵՐՔԻ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱ>67.120:Միս, մսամթերք և այլ կենդանական մթերք>67.120.10:Միս և մսամթերք
6. ↑  ГОСТ 31797-2012 Мясо. Разделка говядины на отрубы
7. ↑  ГОСТ 31778-2012. Мясо. Разделка свинины на отрубы
8. ↑  ГОСТ Р 54367-2011. Мясо. Разделка баранины и козлятины на отрубы