recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վառարան (այլ կիրառումներ)
Պիցցայի պատրաստումն ավանդական վառարանում
**Վառարան**, հարմարանք, որում վառելիքի այրման կամ էլեկտրական էներգիայի փոխակերպման հետևանքով անջատվող ջերմությունն օգտագործվում է նյութերի ու շինվածքների ջերմամշակման կամ ջեռուցման համար։ Վառարաններ չեն համարվում շոգեկաթսաները, ագլոմերացման մեքենաները, որոշ էլեկտրական ջեռուցիչներ և մի շարք այլ ջերմային ագրեգատներ, որոնք համապատասխանում են վառարանի սահմանմանը։ Վառարանի հիմնական մասերն են՝ ջերմության գեներատորը, աշխատանքային տարածությունը, ջերմառուն, վառելիքի կամ էլեկտրական էներգիայի մատուցման, ինչպես նաև այրման արգասիքների հեռացման հարմարանքները, նյութերի և շինվածքների մատուցման, վառարանի միջով փոխադրման և վառարանից դուրսբերման մեխանիզմները, վառարանի աշխատանքի ավտոմատ կառավարման համակարգը, շինարարական կոնստրուկցիաները, վառելիքի այրման արգասիքների ջերմության օգտագործման հարմարանքները (ռեկուպերատորներ, ռեգեներատորներ)։ Ըստ ջերմության աղբյուրի տարբերում են երկու հիմնական խմբի վառարան՝ բոցային (օրինակ, մեթոդական վառարան) և էլեկտրական (օրինակ, աղեղային էչեկարական վառարան)։ Առանձին խումբ են կազմում պլազմային վառարանները, էլեկտրոնաճառագայթային, օպտիկական վառարանները և այլն։ Ըստ կիրառման ոլորտի վառարանները լինում են արդյունաբերական և կենցաղային։ 

Ըստ տեխնոլոգիական նշանակման ընդունված է հետնյալ ստորաբաժանումը, նյութերից խոնավությունը կորզելու համար նախատեսված (օրինակ, չորացման վառարան), տաքացնող (օրինակ, ջերմային վառարան), թրծավառարան, հալման (օրինակ, թուջահալոց), նյութի տարաբաղադրման (դիսոցման) և սուբլիմման (օրինակ, կոքսային վառարան) վառարաններ։ Վառարանների կառուցվածքային առանձնահատկությունների բազմազանությունը պայմանավորված է դրանց բազմազան նշանակումներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 285)։*  |
**Վառլամ Ալեքսանդրի Ավանեսով** (*Սուրեն Կարապետի Մարտիրոսյան*, մարտի 24 (ապրիլի 5), 1884 կամ սեպտեմբերի 9, 1884(1884-09-09), Կաղզվան, Կարսի մարզ, Կովկասյան երկրամաս, Ռուսական կայսրություն - մարտի 16, 1930(1930-03-16), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), պետական և կուսակցական գործիչ, ՌՍԴԲԿ անդամ (1903)։

Կենսագրություն
--------------

1896 թվականին, Կաղզվանի քաղաքային դպրոցն ավարտելուց հետո, ընդունել է Ստավրոպոլի արական գիմնազիան։ Ուսմանը զուգահեռ մասնավոր դասեր է տվել, կատարել թարգմանություններ ռուսերենից հայերեն, հայերենից՝ ռուսերեն։ 1905-1907 թվականների ռուսական առաջին հեղափոխության օրերին Հյուսիսային Կովկասի զորամասերում էր։ Մի քանի անգամ ձերբակալում է։ Հիվանդության պատճառով երաշխավորությամբ ազատվելով բանտից՝ նա ոմն պարսկահպատակ Արմենակ Ալեքսանդրի Ավանեսյանցի անձնագրով 1907 թվականի նոյեմբերին տեղափոխվում է Շվեյցարիա, ուր մնում է մինչև 1913 թվականը։ Արտասահմանում նա մտերմական կապեր է հաստատում Լենինի հետ։ Այդ տարիներին սովորում է Ցյուրիխի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում, ապա՝ Բեռլինի համալսարանում։ Բազմիցս հանդիպումներ է ունենում Լենինի հետ։ Շվեյցարիայում նա գլխավորում է Դավոս քաղաքի էմիգրանտ սոցիալ-դեմոկրատների միացյալ խմբի աշխատանքները։ 1913 թվականի վերջերին, Լենինի ցուցումով, Մոիսեյ Ուրիցկու հետ վերադառնում է Ռուսաստան։ 1914-1917 թվականներին Մոսկվայի բոլշևիկների ճանաչված ղեկավարներից էր։ Մոսկվայի բոլշևիկյան կոմիտեի հանձնարարությամբ պայքար է կազմակերպում Մոսկվայի առևտրաարդյունաբերական ծառայողների արհմիությունում և ցենտրոսոյուզում։ Նրա ղեկավարությամբ այդ արհմիությունները դարձան մարտական միավորներ և խոշոր դեր կատարեցին Փետրվարյան և Հոկտեմբերյան զինված հեղաշրջումների օրերին։

1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխության հաղթանակից հետո ընտրվել Է Համառուսաստանյան ԿԳԿ նախագահության անդամ և քարտուղար, 1918 թվականի հունվարից, միաժամանակ՝ ՌԽՖՍՀ Ազգությունների ժողկոմատում հայկական գործերի կոմիսար։ Նրա ղեկավարությամբ հայկական գործերի կոմիսարիատը զգալի աշխատանք է կատարել Ռուսաստանի տարբեր քաղաքներում ապաստանած հայ գաղթականներին օգնելու, ժողովրդական կրթության ու քաղաքական լուսավորության գործը կազմակերպելու համար։ Մասնակցել է Արևմտյան Հայաստանի մասին (1917) դեկրետի նախագծի մշակմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 605—606.
2. ↑  Երեկոյան Երևան, 1964, թիվ 214։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10509 · GND: 1042653321 · VIAF: 305268867 · WorldCat VIAF: 305268867 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 605)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցի Բերդ քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու օծման սրբազան արարողությունը տեղի է ունեցել 2014 թվականի սեպտեմբերի 14-ին։ Բացման արարողությանը ներկա են եղել հանրապետության նախագահ Սերժ Սարգսյանը, ՀՀ Տավուշի մարզպետ Հովիկ Աբովյանը, բարձրաստիճան պետական ու հոգևոր այրեր, մարզի հոգևոր դասը՝ Տավուշի թեմի առաջնորդ Եզնիկ արքեպիսկոպոս Պետրոսյանը։ Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին կառուցվել է բարերարությամբ լուսահոգի պարոն Ջոն Սթիվենսի (Ֆրեզնո, ԱՄՆ)։ Եկեղեցու հիմնարկեքը կատարվել է 2012 թվականի մայիսի 20-ին։ Եկեղեցու հեղինակը ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետ Արտակ Ղուլյանն է, շինարարությունն իրականացրել է «Այգեձոր» ընկերությունը։ Օծման արարողության ընթացքում Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը կատարել է եկեղեցու Սուրբ Սեղանի օծումը, որից հետո օծվել են եկեղեցու 16 սյուները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը ներկա էր Բերդի նորակառույց Սբ. Հովհաննես եկեղեցու օծման սրբազան արարողությանը(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի, Բերդ, Տավուշ
**Վարագույր թատերական**, բեմի սարքավորման կամ ներկայացման ձևավորման տարր։ Ներկայացման սկզբում և վերջում, առանձին պատկերների միջև, ինչպես և ընդմիջումների ժամանակ բեմը փակող վարագույր կոչվում է ընդմիջումնային, նախաբեմում կատարվող ինտերմեդիաների ժամանակ բեմի մի մասը փակող վարագույր՝ ինտերմեդիական։ Վարագույներըները լինում են բացովի, բարձրացվող-իջեցվող, լուսային (լույսի հարահոսքն ապահովում են լուսավորող սարքերը)։ Հրակայուն, հակահրդեհային վարագույները բեմը հերմետիկորեն մեկուսացնում է հանդիսասրահից։ Վարագույրը կիրառվել է հնուց։ Վերածննդի դարաշրջանում ստեղծվել է բարձրացվող վարագույրներ, որ սովորաբար նկարազարդվել է (երբեմն խոշոր վարպետի կողմից) դիցաբանական կամ այլաբանական սյուժեներով։ Այդօրինակ վարագույրներ կան 19-րդ դարի և 20-րդ դարի կառուցված բազմաթիվ թատրոններում։ 20-րդ դարի թատրոնում վարգույներ հաճախ ներառնվում է ներկայացման ձևավորման մեջ, ստեղծվում որոշակի բեմադրության համար, օրինակ, 1917 թվականին, Ալեքսանդրյան թատրոնում Մ․ Լերմոնտովի «Դիմակահանդես» պիեսի ներկայացման համար նկարիչ Ա․ Գոլովինը նկարել է 10 վարագույր (յուրաքանչյուր պատկերի համար)։ 1923 թվականին սքարտիրոս Սարյանը ստեղծել է Հայաստանի առաջին պետթատրոնի վարագույրը, որը խորհրդանշել է հայ ժողովրդի կենսունակությունը։ Ժամանակակից թատրոնի ներկայացումներում, բեմադրողի մտահղացման համաձայն, երբեմն վարագույր բոլորովին չի կիրառվում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 305)։*  |
**Կանեոյի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի** (մակեդոներեն՝ Свети Јован Канео), մակեդոնական ուղղափառ եկեղեցի, որը
գտնվում է Օհրիդ քաղաքում` Մակեդոնիայի Հանրապետությունում։ Նվիրված է Հովհաննես Պատմոսացուն` Հայտնության հեղինակին, որը նույն ինքը` Հովհաննես առաքյալն է։ Եկեղեցու կառուցման թվականը մնացել է անհայտ, բայց փաստաթղթերը մանրամասնում են, որ եկեղեցին կառուցվել է 1447 թվականից առաջ։ Հնագետները հավաստում են, որ եկեղեցին կառուցվել է Օսմանյան կայսրության ի հայտ գալուց առաջ` շատ հավանական է` 13-րդ դարում։ 1964 թվականին վերականգնողական աշխատանքներ են տարվել եկեղեցում որմնանկարների հայտնագործման ուղղությամբ։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցին ուղղանկյուն հիմք ունեցող խաչաձև կառույց է, արևելյան կողմում ունի աբսիդ։ Անհայտ է, թե ով է եկեղեցու ճարտարապետը, բայց հատակագիծը բյուզանդական ոճի է, կրում է նաև հայկական ճարտարապետության ազդեցությունը. նրանում կան հայկական ճարտարապետության տարրեր։ Մինչև թուրքերի հայտնվելը 15-րդ դարում կատարվել են վերականգնողական աշխատանքներ։ Ըստ տարեգրությունների հաղորդումների` եկեղեցին հեռու չէ Սուրբ Կոնստանտինի և Ելենայի եկեղեցուց։

* Կանեոյի Սուրբ Հովհաննեսի եկեղեցին
* Աստվածաբան Սուրբ Հովհաննեսի եկեղեցին Կանեո ժայռի վրաԱստվածաբան Սուրբ Հովհաննեսի եկեղեցին Կանեո ժայռի վրա
* Աստվածաբան Սուրբ Հովհաննեսի եկեղեցին Կանեո ժայռի վրաԱստվածաբան Սուրբ Հովհաննեսի եկեղեցին Կանեո ժայռի վրա
* Եկեղեցու տեսքը հիմքիցԵկեղեցու տեսքը հիմքից
* Օհրիդ Կանեոն 1930-ական թվականներինՕհրիդ Կանեոն 1930-ական թվականներին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The church of St John the Theologian - Kaneo Archived 2012-02-05 at the Wayback Machine. Ohrid.org.mk
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Բդոյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Վարդ Հարությունի Բդոյան** (մարտի 4, 1910(1910-03-04), Փոքր Խանչալի, Վրաստան - փետրվարի 19, 1986(1986-02-19)), հայ ազգագրագետ-բանահավաք։ Պատմական գիտությունների դոկտոր։

Կենսագրություն
--------------

Վարդ Բդոյանը ծնվել է 1910 թվականի մարտի 4-ին, Ջավախքի Փոքր Խանչալի գյուղում (այժմ` Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք նահանգի Նինոծմինդայի շրջան)։ Ազգագրագետ-բանահավաքը 1959-1986 թթ. եղել է ՀՍՍՀ ԳԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող։ Հավաքել և հրատարակել է հայ ազգագրությանն ու բանահյուսությանը վերաբերող արժեքավոր բազմաթիվ նյութեր։ Առանձին գրքերով լույս են տեսել «Հայ ժողովրդական խաղեր» (3 հատորով. 1963-1983 թթ.), «Երկրագործական մշակույթը Հայաստանում» (1972 թ.), «Ջավախքի հայոց ազգագրությունը և ժողովրդական բանարվեստը» աշխատությունները և «Հայ ազգագրություն» (1974 թ.) ուսումնական ձեռնարկը։ Պատմական գիտությունների դոկտոր է 1970 թվականից։ Հեղինակ է բազմաթիվ գիտական հոդվածների։

Գործունեություն
---------------

Պատմական գիտությունների դոկտոր։ 1959 թվականից ՀՍՍՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող է։ Հավաքել և հրատարակել է հայ ազգագրությանն ու բանահյուսությանը վերաբերող նյութեր։ Առանձին գրքերով լույս են տեսել Բդոյանի «Հայ ժողովրդական խաղեր»-ի առաջին հատորը (1963 թ.), «Երկրագործական մշակույթը Հայաստանում» (1972 թ.) մենագրությունը և «Հայ ազգագրություն» (1974 թ.) համալսարանական ձեռնարկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 2. — էջ 349.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 1.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | hush.am |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 8846 · GND: 1074383257 · NTA: 393197034 · SUDOC: 228469457 · VIAF: 113970338 · WorldCat VIAF: 113970338 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 349)։*  |
**Վարդան Արամի Գրիգորյան** (ռուս.՝ Вардан Арамович Григорян, սեպտեմբերի 21, 1985(1985-09-21)), հայազգի ռուսաստանցի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։

Կարիերա
-------

Եղել է Աստրախանի «Վոլգար» ակումբի սան։ Որպես մեծահասակ կարիերան սկսել է «Վոլգարի» երկրորդ ակումբի կազմում։ ֆիզիկական կուլտուրայի խմբերի առաջնությունում անցկացրել է երկու մրցաշրջան (2002-2003)՝ մասնակցել 75 հանդիպման։ 2004 թվականից 10 տարի հանդես է եկել Աստրախանի մեկ այլ պրոֆեսիոնալ ակումբի՝ «Սուդոստրոիտելի» կազմում, որը 2008 թվականին վերանվանվել է «Աստրախան»։ Այդ ակումբում եղել է հիմնական կազմի խաղացող։ Ռուսաստանի երկրորդ դիվիզիոնում հանդես եկող ակումբում անցկացնել է ավելի քան 250 հանդիպում։

2014-ի սկզբին տեղափոխվել է Հայաստանի Ալաշկերտ ակումբ։ Հայաստանի բարձրագույն խմբի առաջնության մեկնարկային խաղը անցկացրել է 2014 թվականի մարտի 2-ին «Ուլիսի» դեմ՝ 24-րդ րոպեին փոխարինել է Հովհաննես Գրիգորյանին։ 2013-2014 մրցաշրջանի գարնանային մրցաշրջանին մասնակցել է բարձրագույն խմբի 9 մրցախաղի։ Հաջորդ մրցաշրջանում խաղադաշտ է դուրս եկել միայն մեկ անգամ։ «Ալաշկերտի» երկրորդ կազմում հանդես է եկել նաև առաջին խմբում։

Ռուսաստան վերադառնալուց հետո ևս մեկ մրցաշրջան է անցկացրել «Աստրախանում»։ Ընդհանուր առմամբ, աստրախանյան ակումբում 281 հանդիպում է անցկացրել Ռուսաստանի առաջնություններում՝ խփել 16 գոլ, ինչպես նաև 12 հանդիպում է անցկացրել Ռուսաստանի գավաթներում։ «Աստրախանի» ռեկորդակիրն է ամբողջ պատմության ընթացքում անցկացրած խաղերի քանակով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. ↑  ULISSES VS. ALASHKERT 0 — 3

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆուտբոլիստի էջը *FootballFacts.ru* կայքում
* Ֆուտբոլիստի էջը *soccerway.com* կայքում(անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballFacts.ru · Soccerway · Transfermarkt (խաղացող) |

 |
Նևիլը կատարում է «կարմիր նետ» ֆինիշերային հնարքը
**Բենջամին Սաթեռլի** (անգլ.՝ Benjamin Satterley, ), անգլիացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ (ռեստլեր)։ Ներկա պահին հանդես է գալիս «All Elite Wrestling» (AEW) կազմակերպությունում` **Փաք** (*Pac*) ռինգային անվամբ։ Հայտնի է նաև «WWE» կազմակերպությունում ունեցած ելույթներից։ «WWE NXT» ստորաբաժանումում ելույթներ ունենալու տարիներին երկու անգամ նվաճել է NXT թիմային չեմպիոնական տիտղոսը (Քորի Գրեյվզի և Օլիվեր Գրեյի հետ) և մեկ անգամ դարձել NXT չեմպիոն։

Աչքի ընկնում է զանազան ակրոբատիկ հնարքներով, ինչի շնորհիվ ձեռք է բերել «Մարդ, ում մոռացել է ձգողությունը» (*"The Man That Gravity Forgot"*) կոչումը։

Մասնագիտական կարիերան մեկնարկել է «Independent Wrestling Federation», «Real Quality Wrestling» և «One Pro Wrestling» բրիտանական կազմակերպություններում, որից հետո սկսել է հանդես գալ արտասահմանյան մի շարք անվանի պրոմոշեններում, որոնցից առավել նշանավորներն են իտալական «Nu Wrestling Evolution», ամերիկյան «Pro Wrestling Guerrilla», «Ring of Honor», «Chikara» և ճապոնական «Dragon Gate» առաջնությունները։ «Pro Wrestling Guerrilla» կազմակերպությունում ելույթ ունենալու տարիներին մեկ անգամ նվաճել է PWG աշխարհի թիմային PWG DDT4 թիմային չեմպիոնական տիտղոսները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Էդրիան Նևիլի էջը»։ «Ռեստլինգի առցանց աշխարհ»

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Բեն Սաթեռլի***էջը Վիքիպահեստում |

* Էջը «WWE NXT» կայքում(անգլ.)
* Էջը «Ռեստլինգի առցանց աշխարհում»(անգլ.)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի**, հայկական առաքելական եկեղեցի ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանի Փիփ գյուղում։ 

Շինարարության սկիզբը հայտնի չէ, բայց կառուցումը ավարտվել է 1849 թվականին, իսկ փոքրիկ զանգակատունը կառուցվել է ավելի վաղ՝ 1847 թվականին ժողովրդի և տփխեսցի (թիֆլիսեցի) Ստեփան Միրիմյանցի ջանքերով, որի մասին եկեղեցու արևմտյան պատի մեջ տեղադրված մարմարյա քարին կար արձանագրություն։ 

Եկեղեցին ուղղանկյուն հատակագծով գմբեթավոր դահլիճ է՝ կառուցված անտաշ քարով և կրաշաղախով։ Հիմնային հանգույցներն ու գմբեթը կառուցվել են սրբատաշ քարով։ 22 մ երկարությամբ և 12 մ լայնությամբ եկեղեցին ներսից պահվում է վեց հրաշալի կառուցված սյուներով։

Եկեղեցում պահվել է չորս ձեռագիր ավետարան, որոնց գտնվելու վայրը ներկայումս անհայտ է։ Հայտնի է, որ 1862 թվականին եկեղեցին նորոգվել է և գործել մինչև 1928 թվականին ու Խորհրդային Միության իշխանության կողմից անվերադարձ փակվել։ 

Մուտքի մոտ կար խաչքար, իսկ պատին 1849 թվականով թվագրվող արձանագրություն՝ *«ՌՄՂԸ թվին»*։ Փիփ գյուղի հայությանը բռնագաղթից և Ադրբեջանի Հանրապետության վերահսկողությանը անցնելուց հետո եկեղեցին վերածվել է անասնագոմի։

Ադրբեջանի իշխանություններն այն անվանում են «իրենց նախնիների կառուցած ալբանական եկեղեցի»։

Տես նաև
-------

* Փիփ
* Սուրբ Փեփրոնյա եկեղեցի (Փիփ)
* Չարեք վանք
* Հարանց մատուռ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Սամվել Կարապետյան, «Հյուսիսային Արցախ» RAA գիտական ուսումնասիրություններ, Գիրք Զ, ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան 2004թ. ISBN 5-8080-0566-3, *(հայերեն տարբերակ)*, *(English version)*։
2. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 53, ց.1, գ. 3814, թ. 105:
3. ↑  «Արձագանք», 1886, N 23, էջ 329։
4. ↑  Սամվել Կարապետյան, Հյուսիսային Արցախ, Երևան, 2004, էջ 265։
5. ↑  «Արձագանք», 1886, N 23, էջ 329-330։
6. ↑  Բարխուտարեանց Մ. Արցախ, Բաքու, 1895, էջ 296-298։
7. ↑  Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 53, ց.1, գ. 3836, թ. 40-41։
8. ↑  Բարխուտարեանց Մ. Արցախ, Բաքու, 1895, էջ 296։
|-
|-

|}

**Սկոտի Մորիս Պիպեն** (անգլ.՝ *Scottie Maurice Pippen*, սեպտեմբերի 25, 1965(1965-09-25), Համբուրգ, Արկանզաս, ԱՄՆ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ։ Առավել հայտնի է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Չիկագո Բուլս» ակումբում անցկացրած տարիներով (1987–1998 թթ.), որի կազմում 6 անգամ հաղթել է NBA-ի գավաթը (1991–1993 և 1996–1998)։ Պիպենը թիմակից Մայքլ Ջորդանի հետ առանցքային դեր է խաղացել «Բուլսում»` ձևավորելով ակումբի հարձակվողական կորիզը։ Պիպենի և Ջորդանի անունները նաև կապվում են 90-ականներին NBA-ը ամբողջ աշխարհում մասայականացնելու հետ։

Պիպենը հանդես է եկել որպես թեթև հարձակվող (այլ անվանում` երրորդ համար)։ 8 անգամ անընդմեջ դարձել է *NBA All-Defensive առաջին թիմ* և 3 անգամ՝ *All-NBA առաջին թիմ* խորհրդանշանական հավաքականի անդամ։ 7 անգամ ճանաչվել է աստղ (NBA All-Star), ընդ որում՝ դառնալով 1994 թվականի բոլոր աստղերի խաղի ամենաարժեքավոր խաղացող (MVP)։ 1996-97 մրցաշրջանում Պիպենը հռչակվել է NBA-ի պատմության 50 մեծագույն խաղացողներից մեկը։ Նույն տարի «Բուլսի» ղեկավարությունը որոշում է հավերժացնել նրա 33 համարի խաղաշապիկը ակումբի փառքի սրահում։

Եղել է նաև Միացյալ Նահանգների բասկետբոլի ազգային հավաքականի` այսպես կոչված` «Դրիմ թիմի» անդամ, որի կազմում հաղթել է օլիմպիական ոսկիներ 1992 թվականի Բարսելոնայի և 1996 թվականի Ատլանտայի ամառային օլիմպիական խաղերում։

2010 թվականի օգոստոսի 13-ին Սկոտի Պիպենը դառնում է Ջեյմս Նեյսմիթի անվան բասկետբոլի փառքի սրահի անդամ։

Տես նաև
-------

* 1000 և ավելի խաղի մասնակցած NBA բասկետբոլիստների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Encyclopædia Britannica

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սկոտի Պիպենը NBA.com կայքում
* NBA.com` Ս. Պիպենի կարիերայի ամփոփագիր

Պիպենի խաղաշապիկը «Չիկագո Բուլսի» «Յունայթեդ սենթր» մարզապալատի վերնամասում
Պիպենը 1995 թվականին

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Basketball-Reference.com (խաղացող) · Basketball-Reference.com (Եվրոպա) · Eurobasket.com (խաղացող) · RealGM · ՖԻԲԱ · AllMovie · Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Munzinger · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 126650009X · ISNI: 0000000032722017 · LCCN: n92111416 · NTA: 326483764 · NUKAT: n2022002968 · SUDOC: 261883143 · VIAF: 16429033 · WorldCat VIAF: 16429033 |

 |

 |
**Վարդգես Ցոլակի Գնունի** (հուլիսի 26, 1936(1936-07-26), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 10, 2005(2005-08-10), Երևան, Հայաստան), մեխանիկոս, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1986), պրոֆեսոր (2002)։

Կենսագրություն
--------------

1958 թվականին ավարտել է ԵՊԻ ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետը։ 1958-1975 թվականներին եղել է ՀՀ ԳԱԱ Մեխանիկայի ինստիտուտի կրտսեր գիտական աշխատակից, ապա՝ ավագ գիտական աշխատակից։ 1970-1973 թվականներին՝ Խաչատուր Աբովյանի անվան Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի Գորիսի մասնաճյուղի մաթեմատիկայի ֆակուլտետի դեկան։ 1975 թվականից՝ ԵՊՀ դասախոս։ 1975-1979 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ Մեխանիկայի ինստիտուտի փոխտնօրեն, 1979-1983 թվականներին՝ տնօրեն։ 1988-1991 թվականներին և 1997 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս-քարտուղարի տեղակալ։ 1991-1995 թվականներին եղել է ՀՀ բարձրագույն կրթության նախարար, 1995-1996 թվականներին՝ ՀՀ կրթության և գիտության նախարար։

Աշխատանքները վերաբերում են սալերի և թաղանթների կայունության, լավարկային նախագծման, բաղադրյալ նյութերից կառուցվածքների մեխանիկայի, թաղանթների դինամիկայի, ամրության հարցերին։ Մեխանիկայի մասին ավելի քան 100 աշխատությունների հեղինակ է։

Ընտրյալ երկեր
-------------

Электронные каталоги РНБ

* Гнуни В. Ц. Некоторые нелинейные задачи статической и динамической устойчивости анизотропных неоднородных оболочек и пластинок : Автореф. дис. … кан. техн. наук. - М. 1963. - 6 с.
* Гнуни В. Ц. Устойчивость, колебания и прочность слоистых анизотропных оболочек : Автореф. дис. … д-ра техн. наук. - М. 1985. - 30 с.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Վարդգես Գրիգորի Տալյան** (1896, հուլիսի 3 (հուլիսի 15), Ալեքսանդրապոլ - 1947, հուլիսի 1, Երևան), հայ խորհրդային կոմպոզիտոր, մանկավարժ, երաժշտական, հասարակական գործիչ։

Գուսան Շերամի ավագ որդին։

Կենսագրություն
--------------

1926 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի կոնսերվատորիայի Սարգիս Բարխուդարյանի ստեղծագործական դասարանը, ավելի ուշ ուսանել Վ․ Շչերբաչյովին։ Ավարտել է Դոնի Ռոստովի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը 1924 թ.: Դասավանդել է Թիֆլիսի Հայարտյան երաժշտական ստուդիայում 1924-1927 թթ. N» 3 երաժշտական տեխնիկումում (1927-1934 թթ. 1933 թվականից՝ նաև տնօրեն), եղել է Վրաստանի խորհրդային կոմպոզիտորների միության հայկական սեկցիայի նախագահ 1933-1934 թթ.: 1934 թվականից ապրել է Երևանում, դասավանդել կոնսերվատորիայում, ղեկավարել ստեղծագործական դասարանը (1945 թվականից՝ պրոֆեսորի պաշտոնակատար)։ Տալյանի կոմպոզիցիայի դասավանդման հայ խորհրդային դըպրոցի հիմնադիրն է։ Հատկապես մեծ է նրա վաստակը կոմպոզիտորների ուսուցումը ազգային երաժշտության հիմքով տանելու գործում։ Սաներից են Առնո Բաբաջանյանը, Ա․ Հարությունյանը, էդուարդ Միրզոյանը, Ղազարոս Սարյանը, Արամ Մերանգուլյանը, Ռ․ Աթայանը, Ադամ Խուդոյանը։

Ստեղծագործել է տարբեր ժանրերում, հիշատակելի են՝ լարային կվարտետը 1935, ջութակի սոնատը 1944, դաշնամուրային տրիոն 1946, «Ռուշանի քարափը» օպերան (ըստ Նաիրի Զարյանի, անավարտ, 1938, մանկական ժանրային երգերի շարքը՝ դաշնամուրի նվագակցությամբ 1943, «Գյուլիզար» երաժշտական դրաման (կատարվել է Թիֆլիսում, 1920), «Կոլխոզական» («Լիություն») վոկալ–սիմֆոնիկ պատկերը 1942, «Հայաստան» երգը երգի-պարի անսամբլի համար։ Գրել է նոր կենցաղի թեմաներով մասսայական երգեր, ռոմանսներ ու խմբերգեր, կամերա-գործիքային երկեր, կատարել ժողովրդական և աշուղական երգերի մշակումներ։ Տալյանի ստեղծագործությունը բնորոշվում է ժողովրդական ազգային հենքով, վառ արտահայտված մեղեդայնությամբ, բոլոր ժանրերում երգային տարերքի գերիշխանությամբ, ազգային երաժշտությունից բխող հյութեղ հարմոնիայով։

Գրականություն
-------------

* Մարգարիտ Բրուտյան, Վարդգես Տալյան, Ե. «Սովետական գրող», 1978։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 549)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9380 |

 |
**Տրուվեր**, հյուսիսֆրանսիական միջնադարյան կուրտուազական պոեզիայի ներկայացուցիչները։

Ի տարբերություն տրուբադուրների, տրուվերները ոչ միայն քնարական երգերի, այլ նաև էպիկական, դրամատիկական և այլ կարգի ստեղծագործությունների հեղինակներ էին։ Տրուվերների պոեզիան չունեցավ տրուբադուրական լիրիկայի ինքնատիպությունը։ Տրուվերները ևս գլխավորապես ասպետական միջավայրի ծնունդ էին և ավատատիրական վերնախավի ճաշակի ու աշխարհայցքի արտահայտողը։

Վաղ շրջանի տրուվերների ստեղծագործություններում որոշակի է ժողովրդական բանարվեստի ազդեցությունը։ Նրանք նորովի մշակել են հին ֆրանսիական աշխատանքային երգերը, որ կատարում էին հատկապես կանայք ու աղջիկները՝ կարելու, գործելու ժամանակ։ Այդ երգերը հայտնի են շանսոն դը տուալ (ջուլհակյան երգեր) անվամբ։ Ահա երկու տուն մի նմանօրինակ անանուն երգից, որտեղ պատկերված են սիրած ասպետի մահվան բոթը ստացող աղջկա ծանր ապրումները.

Չքնաղ Դոետը պատուհանի մոտ
Գիրք էր ընթերցում, բայց սիրտը կարոտ
Դոոնին էր հիշում, քաջին կրակոտ,
Որ մարտնչում էր երկրում անծանոթ։
Վշտե՜ր ցավալի։
Կանգնեց տան առաջ թիկնապահն արի,
Արձակեց սանձը իր երիվարի,
Ընդառաջ ելավ Դոետը բարի.
Նա չէր սպասում չարաղետ լուրի։
Վշտե՜ր ցավալի...
(Թարգմ. Հենրիկ Բախչինյան)
Տրուվերների պոեզիային հատուկ են կրկնակներն ու կրկներգերը, որոնք նույնպես բխում են ժողովրդական բանարվեստից։

Հետագայում տրուվերները տրուբադուրներից որդեգրեցին կուրտուազական սիրո հայեցակարգը, ինչպես նաև պրովանսալական լիրիկայի հիմնական ժանրերը՝ կանցոն (շանսոն), տենսոն կամ ժո պարտի (վիճերգ), ալբա (օբադ), պաստորել և այլն։

Տրուվերները ստեղծեցին նաև երգերի նոր տեսակներ, որոնցից են Խաչակրած արշավանքներին նվիրված երգերը (շանսոն դը կրուազադ)։

Ժողովրդական երգերը մշակող վաղ շրջանի տրուվերները, դեռ չունենալով անհատական ստեղծագործության գիտակցությունը, չեն թողել իրենց անունը։ Նրանք փաստորեն ներկայացնում են ժողովրդական բանարվեստից անհատական գրականության անցման շրջափուլը։

Տես նաև՝
--------

* Տրուբադուր

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Հ.Բախչինյան (2004)։ *Դրվագներ ֆրանսիական գրականության պատմության*։ Երևան: Երևանի համալսարանի հրատարակչություն։ էջ էջ 17-18


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780117824 · NKC: ph198709 |

 |
|  |
| --- |
| **Սմիրնիոպսիս հայկական** |
| Սմիրնիոպսիս հայկականՍմիրնիոպսիս հայկական |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հովանոցածաղկավորներ (Apiales) |
| **Ընտանիք** | Նեխուրազգիներ (Apiaceae) |
| **Ցեղ** | Սմիռնիոպսիս *(Smyrniopsis)* |
| **Տեսակ** | **Սմիրնիոպսիս հայկական** *(S. aucheri)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Smyrniopsis aucheri***Boiss. 1844 |

**Սմիրնիոպսին հայկական** (լատին․՝ Smyrniopsis armena Schischk), հովանոցավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Դեղնականաչավուն բազմամյա բարձր խոտաբույս է, որի բարձրությունը հասնում է 2,5 մ-ի։ Տերևները մերկ են, կրկնակի-եռակի փետրաձև հատված, մեծ ձվաձև ծայրային մասերով։ Պտուղները ձվաձև են, կողքերից սեղմված, բազմաթիվ խոշոր պղպջակաձև սեկրետոր զետեղարաններով։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է միայն Դարեղեգիսի Ֆլորիստական շրջանում (Սելիմի լեռնանցք, Ջերմուկ, Գետիկվանք, Աղավնաձոր, Սպիտակավոր, Ցախած Քար)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին լեռնային և ենթալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 2000-2500 մ բարձրությունների վրա, բաց քարքարոտ և խճաքարոտ լանջերին, տափաստանային թփերի մացառուտներում, շատ հաճախ պատմական հուշարձանների մոտ։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ հուլիս– օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայաստանի էնդեմիկ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |
**Սուրեն Քրիստափորի Դադայան** (հունիսի 15, 1904(1904-06-15), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 21, 1972(1972-05-21), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային պետական աշխատող, ԽՄԿԿ անդամ (1927)։

Կրթություն
----------

1935 թվականին ավարտել է Ադրբեջանական ԽՍՀ արդյունաբերության ակադեմիայի տնտեսվարների ինստիտուտը։ Ավելի քան 35 տարի ղեկավարի աշխատանք է կատարել ԽՍՀՄ նավթարդյունաբերության, ապա Պետպլանի սիստեմում։ Եղել է ԽՍՀՄ նավթարդյունաբերության մինիստրի տեղակալ (1946-1952), ԽՍՀՄ ԳԱ Սիբիրյան բաժանմունքի նախագահի տեղակալ (1957-1960)։

Կյանքի վերջին տարիներին աշխատել է որպես ԽՍՀՄ Պետպլանի պլանավորման վարչության (1962-1965), այնուհետն՝ Պետպլանի ենթաբաժինների պետ (1965-1972)։ Նավթագազային արդյունաբերության զարգացմանը նպաստող գյուտերի հեղինակ է։

Պարգևներ և մրցանակներ
---------------------

1949 թվականին նրան շնորհվել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակ։ Պարգևատրվել է Լենինի երեք և Կարմիր դրոշի շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 3. — էջ 260—261.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 260)։*  |
**Սուրեն Ռուբենի Նալբանդյան** (հունիսի 3, 1956(1956-06-03), Գեղարդ, Աբովյանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդահայ հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտիկ, ԽՍՀՄ-ի հնգակի չեմպիոն (1975,1976,1977, 1979, 1980), Եվրոպայի չեմպիոն (1977), օլիմպիական չեմպիոն (1976), ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ, «Պատվո նշանի» շքանշանակիր (1976)։

Կենսագրություն
--------------

Սուրեն Նալբանդյանը ծնվել է Գեղարդում։ Ընտանիքը 1964 թվականին տեղափոխվում է Աստրախան, որտեղ էլ 1969 թվականին նա սկսել է զբաղվել ըմբշամարտով։ 1972 թվականին եղել է ԽՍՀՄ պատանիների չեմպիոն, իսկ 1974 թվականին՝ երիտասարդների։ 1975 թվականին Սուրեն Նալբանդյանը դարձել է ամառային Սպարտակիադայի և աշխարհի երիտասարդական առաջնության հաղթող։ 1976 թվականին հաղթող է ճանաչվում ԽՍՀՄ առաջնությունում և ընդգրկվում ԽՍՀՄ-ի հավաքականի կազմում, մասնակցում Լենինգրադի Եվրոպայի առաջնությանը և Մոնրեալի Օլիմպիական խաղերին։ Լենինգրադի Եվրոպայի առաջնությանը Սուրեն Նալբանդյանը նվաճում է բորնզե մեդալ, իսկ Մոնրեալի օլիմպիական խաղերին նվաճում է ոսկե մեդալ և դառնում ամենաերիտասարդ օլիպիական ըմբշամարտի չեմպիոնը։ Հաջորդ տարին նա նորից է դառնում ԽՍՀՄ-ի և Եվրոպայի չեմպիոն։ 1980 թվականին մասնակցում է Մոսկվայի Օլիմպիական խաղերին, սակայն չի կարողանում մեդալ նվաճել։ Դրանից հետո թողնում է իր մարզական կարիերան և սկսում զբաղվել մարզչական աշխատանքներով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* НАЛБАНДЯН СУРЕН РУБЕНОВИЧ
* Спортивные достижения: Archived 2017-04-09 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  СУРЕН НАЛБАНДЯН:«Я ПРОСТО ВЫПОЛНЯЛ СВОЮ РАБОТУ»...
3. ↑  Այլ երկրների փառք բերած հայ օլիմպիական չեմպիոնները
4. ↑  Олимпийский чемпион по борьбе С. Р. Налбандян

Սուրեն Նալբանդյանի նկարները
---------------------------

* Сурен Налбандян(չաշխատող հղում)
* Олимпийский чемпион по греко-римской борьбе Сурен Налбандян провёл мастер-класс в Новоалтайске. Archived 2017-07-09 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Միասնական պայքարի աշխարհ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
Սառեցված կիսաֆաբրիկատներ
**Սննդամթերքի սառեցում,** մթերքի պահածոյացման եղանակ, երբ սառեցվող մթերքի ջերմաստիճանն իջեցվում է իր հյութերի սառեցման կետից ցածր։ Այդ, այսպես կոչված, կրիոսկոպիկ կետը կախված է բջջահյութում լուծված նյութերի կոնցենտրացիայից և միջին հաշվով կազմում է․ մսի համար -0,6-ից մինչև — 1,2 °C, կաթի՝ —0,55 °C, ձվի՝ —0,5 °C, ձկան՝ –0,6-ից մինչև —2 °C և այլն։ Հետագա սառեցման դեպքում ջերմաստիճանն իջեցնում են —18-ից մինչև —25 °C, որոշ դեպքերում՝ մինչև —50, —60 °C և ցածր, մթերքում պարունակվող գրեթե ամբողջ ջուրը սառչում է, լիովին դադարում բուսական միկրոօրգանիզմների և ֆերմենտների ակտիվությունը, մթերքը ձեռք է բերում սկզբնական որակը երկարատև պահպանելու հատկություն (ջերմաստիճանը նույն ցածր մակարդակի վրա պահելու պայմաններում։ Սննդամթերքի սառեցման համար անհրաժեշտ սառնությունն արտադրվում է սառնարանային մեքենաներով։ Սառեցման խցերը պաղեցվում են հեղուկ ֆրեոնով կամ ամոնիակով, որոնք շրջանառում են խցի պատերի երկայնքով և առաստաղի տակ կամ առանձին շենքում տեղադրված խողովակներից բաղկացած մարտկոցներում։
Խցում սառեցման արդյունավետությունը բարձրացնելու համար օդափոխիչների օգնությամբ ստեղծվում են օդային շիթերի ուղղորդված հոսքեր։ Մի շարք դեպքերում կիրառվում է թաց սննդամթերքի սառեցում, երբ սննդամթերքն ընկղմվում է հեղուկի մեջ կամ ողողվում չսառչող պաղեցնող միջավայրի (օրինակ, կերակրի աղի լուծույթի) շիթերով։ Սառեցումը սովորաբար տևում է 1—3 օր։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4392697-6 · LCCN: sh85050244 · NDL: 00569359 · NKC: ph127649 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 186)։*  |
**«Սավառնակ»**, ազգային-քաղաքային երգիծաթերթ։ Լույս է տեսել 1919-71 թվականներին, Կահիրեում։ Տնօրեն-խմբագիր՝ Երվանդ Մսրլյան։ Ունեցել է տարբեր անվանումներ («Զեբլին», «Սավառնակ-Զեբլին») և փոփոխական պարբերականություն (շաբաթաթերթ, օրաթերթ, ամսաթերթ)։ Երգիծական նյութերով հանդես է եկել ազգային հոգսերին անտարբեր հայ հասարակական գործիչների ու կազմակերպությունների դեմ, ծաղրել եգիպտահայ գաղութի կենցաղի թերությունները։

Առանձնակի ուշադրություն է տվել Խորհրդային Հայաստանի անցուդարձին, հանդես եկել դաշնակցության դեմ։

Տպագրել է Ե․ Օտյանի, Ա․ Իսահակյանի, Գ․ Մահարու, Ե․ Չարենցի, Հ․ Շիրազի, այլ անվանի գրողների ստեղծագործություններից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 205)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Սուքիաս Պարզյան** (1837, դեկտեմբերի 10, Աստապատ (Նախճավանի գավառ) - 1914, սեպտեմբերի 12, Վաղարշապատ), արքեպիսկոպոս, բանասեր, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Էջմիածնի ժառանգավորաց դպրոցը (1856)։ 1863 թվականին նշանակվել է Թիֆլիսի վիճակի կոնսիստորիայի անդամ։ 1869 թվականից՝ վարդապետ, 1875 թվականից՝ եպիսկոպոս, 1893 թվականից՝ արքեպիսկոպոս։ Եղել է Սինոդի անդամ (1886-1891), Ախալցխայի (1869-1872), Ալեքսանդրապոլի (1872-74, 1875-1877), Նոր Նախիջևանի (1881-1883), Աստրախանի (1883-1886), Երևանի (1888-1890, 1899-1903), Ատրպատականի (1893-1895) հայոց թեմերի առաջնորդ։ Դասավանդել է Էջմիածնի ժառանգավորաց դպրոցում (1860-63), գևորգյան ճեմարանում (1874-1875, 1895-1899), եղել ճեմարանի տեսուչ (1895-1899), «Արարատ» ամսագրի խմբագրապետ (1897-1899)։ Մատուցած ծառայությունների համար ցարական կառավարությունը

1886 թվականին նրան շնորհել է Ս. Ստանիսլավի առաջին կարգի շքանշան։ Պարզյանը զորավիգ է եղել հայ դպրոցական կյանքի բարելավմանը, պայքարել Հայ եկեղեցու ներքին գործերին միջամտելու, եկեղեցական գույքի բռնագրավման, հայկական դպրոցները փակելու՝ ցարական կառավարության քաղաքականության դեմ։ Հակակառավարական ելույթների համար աքսորվել է Օրյոլ (1891-1893) և Օրենբուրգ (1903-1905)։ Պարզյանի նյութական օժանդակությամբ են իրականացվել «Պատմագիրք Հայոց» մատենաշարի հատորների Ղազար Փարպեցի (1904), Ագաթանգեղոս (1909), Մովսես Խորենացի (1913)], Ս. Ամատունու «Հին և նոր պարականոն ու անվավեր շարականներ» (1911) ուսումնասիրության, Գրիգոր Կամախեցու «Ժամանակագրության» (1915), Մ. Օրմանյանի մի շարք երկասիրությունների տպագրությունը, Էջմիածնի տպարանի շինարարությունը և այն։ Խոշոր գումար է կտակել հայ հին մատենագիրների երկերի (շուրջ 40) քննահամեմատական բնագրերը հրատարակելու համար (իրագործվել է մասամբ)։ Հայ եկեղեցու պատմության հարցերին նվիրված նրա երկասիրությունները կարևոր սկզբնաղբյուր են նաև 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի հայ հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Վարկային ռիսկ**, վարկառուի կողմից վարկի հիմնական գումարի և տոկոսադրույքների պարբերական վճարումների չկատարման հավանականությունը։ Վարկային ռիսկի մեծությունը անմիջականորեն կապված է վարկային պորտֆելի որակի հետ։ Վարկային ռիսկի չափման հիմնական մեծություններն են.

* Չաշխատող վարկերը, մասհանումների մեծությունը
* Դեֆոլտի հավանականությունը (probability of default, PD) և դեֆոլտի դեպքում կորստի մեծությունը (loss given default, LGD)

Վարկի դեֆոլտի հավանականությունը, այսինքն հավանականությունը, որ վարկառուն կխախտի բանկի հետ իր պայմանագրային պարտավորությունները և չի մարի վարկի մայր գումարը կամ դրա նկատմամբ հաշվարկված տոկոսադրույքները շատ կարևոր ցուցանիշ է ինչպես առանձին վերլուծության համար, այնպես էլ այլ վերլուծություններում որպես մուտքային ցուցանիշ կիրառելու տեսանկյունից։ Միևնույն ժամանակ դեֆոլտի դեպքում կորստի մեծության ցուցանիշը պատկերացում է տալիս վարկային պորտֆելի ապահովվածության մասին։

Բազել 2-ի սպասվող կորուստների սահմանումը
----------------------------------------

Համաձայն Բազել 2-ի ներքին ռեյտինգավորման վրա հիմնված մոտեցման (IRB approach)` վարկային պորտֆելի կորուստները ներկայացվում են հետևյալ բանաձևի միջոցով` 
Պորտֆելի կորստի սպասվող մեծությունը (EL) հավասար է.

EL=PDxLGDxEAD, դրամական արտահայտությամբ 
կամ

EL%=PDxLGD, EAD–ի նկատմամբ տոկոսային արտահայտությամբ
Որտեղ,

(probability of default)- տվյալ ժամանակահատվածի համար դեֆոլտի հավանականություն (համաձայն բազելի - 1 տարի)։ Դեֆոլտ լինելու հավանականությունը դա այն վարկառուների միջին տոկոսային հարաբերակցությունն է, որոնք դեֆոլտ են լինում դիտարկվող ժամանակահատվածի ընթացքում։

(loss given default)- դեֆոլտի դեպքում կորստի մեծություն, վարկի դեֆոլտ լինելու դեպքում կորստի տոկոսային մեծությունը, որը չի վերականգնվի գրավի վաճառքի և այլ հնարավոր մուտքերի արդյունքում։

(exposure at default)- դա բանկի պորտֆելի ընդհանուր մեծությունն է, որն առկա է դեֆոլտի պահին։

Վարկային ռիսկի գնահատման միջազգային փորձը
-----------------------------------------

Տարբեր երկրներում վարկային ռիսկի գնահատման նպատակով կիրառվող մոդելները հիմնականում ունեն նույն կառուցվածքը և ենթադրում են վարկային ռիսկի վերը նշված հիմնական բաղադրատարրերի գնահատում կամ հաշվարկ։ Փոքր տարբերություններ առկա են միայն վարկային ռիսկի բացատրության համար ընտրված մակրոցուցանիշներում և մոդելների կառուցման համար կատարված ենթադրություններում։

Գրականություն
-------------

1. An Explanatory Note on the Basel II IRB Risk Weight Functions, BIS, July 2005

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4114309-7 · Microsoft: 178350159 · NKC: ph644081 |

 |
**Սարգիս Էդուարդի Էլբակյան** (հոկտեմբերի 26, 1961(1961-10-26), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), հայ երաժշտագետ, մանկավարժական գիտությունների թեկնածու (2003), Հայաստանի պետական մանկավարժական համալսարանիի պրոֆեսոր (2016)։

Կենսագրություն
--------------

Սարգիս Էլբակյանը ծնվել է Մոսկվայում, 1961 թվականի հոկտեմբերի 26-ին։ Սովորել է Երևանի Սայաթ-Նովայի անվան և Երևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցներում, 1985 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան։ 1979–2007 թվականներին Սարգիս Էլբակյանը դասավանդել է Հայաստանի երգչախմբային ընկերության մանկական երաժշտական ստուդիայում (տեսություն և սոլֆեջջո), 1986 թվականներից՝ Հայաստանի պետական մանկավարժական համալսարանում, 2008–2012 թվականներին եղել է երաժշտության տեսության և մեթոդիկայի, 2017 թվականից՝ մանկավարժության ամբիոնների վարիչ, 2012-2015-ին՝ գեղարվեստական կրթության ֆակուլտետի դեկան։

Սարգիս Էլբակյանի ուսումասիրությունները վերաբերում են հայ երաժշտության պատմությանն ու տեսությանը, երաժշտական մանկավարժությանը, երաժշտության տեսությանը և երաժշության պատմություն առարկաների դասավանդման մեթոդիկային։

Հեղինակ է «Երաժշտատեսական առարկաները ստեղծագործական կարողությունների զարգացման միջոց» (2007) մենագրության, գիտամեթոդական և ուսումնական ձեռնարկների, 2013 թվականին կազմել է «Հարմոնիայի խնդիրների ժողովածուն»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սարգիս Էդուարդի Էլբակյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էլբակյան Սարգիս Էդուարդի, Մանկավարժականգիտությունների թեկնածու

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Մագնիսական հոսքի արտահայտումը սոլենոիդում
**Սոլենոիդային**, կամ մրրկային է կոչվում այն վեկտորական դաշտը, որի S հոսքը կամայական փակ մակերեսով հավասար է զրոյի։

```
    {\displaystyle \int \_{S}{\vec {a}}ds=0}
```

Եթե այդ պայմանը տեղի ունի ցանկացած փակ S-ի ինչ-որ տարածքում, ապա այդ պայմանը համարժեք է նրան, որ վեկտորական դաշտի {\displaystyle {\vec {a}}} դիվերգենցիան հավասար է զրոյի։

```
    {\displaystyle div{\vec {a}}={\mathcal {5}}{\vec {a}}=0}
```

Նշանակում է, որ դիվերգենցիան այդ տարածքում ամենուրեք գոյություն ունի։ Այդ պատճառով սոլենոիդային դաշտն անվանում են նաև անիվերգենտ։ Լայն դասի տիրույթներում այս պայմանը տեղի ունի միայն այն դեպքում, երբ {\displaystyle {\vec {a}}} ունի վեկտորական պոտենցիալ, այսինքն՝ կա մի {\displaystyle {\vec {a}}} վեկտորային դաշտ, որ {\displaystyle {\vec {a}}}-ն կարող է արտահայտվել՝ ինչպես իր ռոտորը։

```
    {\displaystyle {\vec {a}}={\mathcal {5}}{\vec {A}}=rot{\vec {A}}}
```

Այլ կերպ ասած, դաշտն համարվում է մրրկային, եթե այն աղբյուրներ չունի։ Այդպիսի դաշտի ուժագծերը չունեն ոչ սկիզբ, ոչ վերջ և համարվում են փակ։ Մրրկային դաշտը գեներացվում է ոչ թե անշարժ լիցքերով, այլ իր հետ կապված փոփոխվող դաշտերով։ Քանի որ բնության մեջ գոյություն չունեն մագնիսկանան լիցքեր, ապա մագնիսական դաշտը միշտ համարվում է մրրկային, և իր ուժագծերը միշտ փակ են։ Չնայած հաստատուն մագնիսի ուժագծերը դուրս են գալիս մագնիսի բևեռներից, իրականում փակվում են մագնիսի ներսում։ Այդ պատճառով բաժանելով մագնիսը 2 մասի՝ չի հաջողվի ստանալ 2 առանձին բևեռներ։

Օրինակներ
---------

1. Մագնիսական ինդուկցիայի վեկտորի դաշտ (հետևանք է Մաքսվելի հավասարումներից, կոնկրետ Գաուսի թեորեմից մագնիսական դաշտի համար)
2. Անսեղմելի հեղուկի արագության դաշտ (հետևանք է անխզելիության հավասարման {\displaystyle \partial \rho /\partial t=0} դեպքում)։
3. Էլեկտրական դաշտը այն տարածքում, որտեղ բացակայում են լիցքերը։ Սոլենոիդային E դաշտի համար անհրաժեշտ ազատ և կապված լիցքերի բացակայություն։
4.

Ստուգաբանություն
----------------

Սոլենոիդային բառը ծագել է հունարեն *սոլենոիդ* բառից, որը նշանակում է «խողովակաձև» կամ «ինչպես խողովակ»։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 7451433 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մանուկյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*
 Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սարգիս Մանուկյան (այլ կիրառումներ)

**Սարգիս Նազարի Մանուկյան** (1883, Բաշչիֆթլիկ - 1938), հայ մանկավարժ, գրականագետ, լեզվաբան, թարգմանիչ, պրոֆեսոր (1935), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Քղիի գավառի Բաշչիֆթլիկ գյուղում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Կարինի Արծնյան ազգային վարժարանում։ 1903 թվականին ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը։ 1905 թվականին մեկնել է Գերմանիա, ուսանել նախ Բեռլինի, ապա Լայպցիգի համալսարաններում, մասնագիտացել գերմաներենի, գրականության և փիլիսոփայության մեջ։ Նրա ավարտական դիսերտացիան էր «Գերմանական մշակույթի ազդեցությունը հայկականի վրա»։ Այնուհետև մեկնել է Կարին և դասավանդել Մանասարյան վարժարանում։ Հետագայում վարժարանի հետ տեղափոխվել է Սեբաստիա և շարունակել աշխատանքը։ 1918-1922 թվականներին լեզու և գրականություն է դասավանդել Կ. Պոլսի Հինդլյան, Պեզեզյան, Դպրոցասեր տիկնանց և Նոր դպրոց վարժարաններում։

1922 թվականին տեղափոխվել է Երևան, աշխատել Մյասնիկյանի անվան դպրոցում (1923-1929), միաժամանակ Երևանի համալսարանում և Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում, եղել է օտար լեզուների ինստիտուտի վարիչ, դասավանդել գերմաներեն և անտիկ գրականություն։

Թարգմանել է Հայնրիխ Հայնեի «Երգերի գիրքը» (տողացի, 1935, չափածոյի է վերածել Վաղարշակ Նորենցն ու Գեղամ Սարյանը)։ 1936 թվականին Եղիշե Չարենցի հետ սկսել է թարգմանել Գյոթեի «Ֆաուստը», սակայն աշխատանքը մնացել է անավարտ։ Ս. Մանուկյանի ջանքերով Հակոբ Պարոնյանի երկերի առաջին գիտական լիակատար հրատարակությունը լույս է տեսել հմուտ ու հարուստ ծանոթագրություններով։

Մահացել է 1938 թվականին։

Ս. Մանուկյանի երկերի մատենագրություն
------------------------------------

* Հովհ. Թումանյանի Անուշը (բանասիրական և գեղարվեստական վերլուծություն), Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1931, 52 էջ։
* Րաֆֆիի «Ջալալեդինի» ծագումը, Երևան, Պետհրատ, 1932, 54 էջ։

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 254—255.
2. ↑  *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ 1986։ էջ էջ 363-364


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 1033 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 254)։*  |
**Սմբատ Վարդանի Տեր-Ավետիսյան** (հոկտեմբերի 8, 1875(1875-10-08), Բարանա, Ղազախի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 27, 1943(1943-02-27), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային պատմաբան, հնագետ, մանկավարժ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1936)։

Կենսագրություն
--------------

1894-1898 թվականներին սովորել է Գևորգյան ճեմարանում, 1901-1904 թվականներին՝ Պետերբուրգի համալսարանում։ 1902 թվականին, դեռևս ուսանող, գործուղվել է Պարսկաստան՝ Նոր Ջուղայի հայկական ձեռագրերն ուսումնասիրելու, նկարագրել է մոտ 600 գրչագիր և կազմել Նոր Ջուղայի հայկական ձեռագրերի («Ցուցակ հայերեն ձեռագրաց Նոր-Ջուղայի Ամենափրկիչ վանքի»), հետագայում՝ նաև Նախավկայի վանքի 300 ձեռագրերի ցուցակները։ Հավաքել է Հայաստանի ու հայկական գաղթավայրերի արձանագրությունները և կազմել հայկական վիմագիր արձանագրությունների ժողովածու։ 1904 թվականին մասնակցել է Նիկողայոս Մառի ղեկավարությամբ Անիում կատարված հնագիտական աշխատանքներին։ Հետագայում պեղումներ է կատարել Ղազախի շրջանում, Ղարաբաղում, Գիլանում, Նախիջևանում, Արմավիրում, Կարսում, Դվինում և այլուր։ 1915-1917 թվականներին, Կայսերական գիտությունների ակադեմիայի գործուղմամբ, Վանի, Բիթլիսի ու Էրզրումի վիլայեթներում հավաքել է ավելի քան հազար ձեռագիր, պատմական վավերագիր և ազգագրական նյութեր։ 1925-1931 թվականներին Թիֆլիսում եղել է Կովկասի հնագիտական ինստիտուտի տնօրենի տեղակալը, 1931-1934 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ Անդրկովկասյան բաժանմունքի գիտությունների քարտուղարը։ 1937 թվականներին, տեղափոխվելով Երևան, գլխավորել է ԽՍՀՄ ԳԱ հայկական բաժանմունքի հնագիտության սեկտորը, միաժամանակ դասախոսել է Երևանի համալսարանում, եղել այդ հաստատության հնագիտության ամբիոնի վարիչը։ Տեր-Ավետիսյանի աշխատությունները վերաբերում են հիմնականում Նոր Ջուղայի վաճառականների առևտրական հարաբերություններին, պարսից Նադիր շահի՝ Հայաստան կատարած արշավանքներին, աղբյուրագիտական նշանակության այլ խնդիրների։ Հնագիտական ուսումնասիրություններն ամփովում են գլխավորապես իր պեղումների արդյունքները։

Երկեր
-----

* Նադիր Շահի արշավանքները (ըստ Հակոբ Շամախեցու), Երևան, 1940։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 663)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12132 · GND: 142057630 · LCCN: nb2006020027 · VIAF: 63532101 · WorldCat VIAF: 63532101 |

 |