recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Մելիք Էնալ** (ծննդ. թվ. անհայտ, հավանաբար Տփղիս - մահվ. թվ. անհայտ, հավանաբար Տփղիս), հայազգի պետական գործիչ, Տփղիսի մելիք (քաղաքապետ)։ Ըստ ուսումնասիրողների՝ եղել է Բեհբությանների ներկայացուցիչ։

Տփղիսի (Թբիլիսիի) կալվածական, առևտրային գործերին առնչվող մի շարք վավերագրերում Էնալը, որպես քաղաքի մելիք, հիշատակվում է 1646 թվականից մինչև 1673 թվականը։ Նրա պաշտոնավարությունը ընթացել է ընդհատումներով։ Մասնավորապես, հայտնի է, որ 1650 թվականին քաղաքի մելիքությունը ստանձնել է հայազգի մելիք Բայանդուրը, իսկ 1662 թվականին վախճանվել է այդ պաշտոննում գտնված խոջա մելիք Բեհբուտը։

Մելիք Էնալի պաշտոնավարման ընթացքում տանուտերն (մամասախիլս) էր Ասլամազը, իսկ վերջինիս օգնականներն էին (նացվալ) Շերմազանը (1646 - 1658) և Դավիթը (1666 - 1678)։

Ամուսնացած է եղել, ունեցել է զավակներ՝ Ռոստոմը, Քայխոսրոն։ Ռոստոմի որդին էր Կարապետը։ Քայխոսրոն 1701-1714 թվականներին եղել է տանուտիրոջ օգնական։ Ունեցել է որդիներ՝ Կարապետ, Բաղին, Հովսեփ, Գևորգ։

Ամենայն հավանականությամբ թաղված է եղել Թբիլիսիի Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Սամվել Կարապետյան, «Թիֆլիսի քաղաքագլուխները», գիրք Ե։ ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան 2003թ. ISBN 5-8080-0520-5. (հայ.) Archived 2019-02-07 at the Wayback Machine. (ռուս.)
2. ↑  Թվակիր վավերագրերը վերաբերում են 1646, 1648, 1658, 1659, 1666, 1672, 1673 թթ. (დოქუმენთები ცბილისის ისთორიისაცვის (XVI-XIX სს.), wიგნი ფირველი, შეადგინეს: ნიქო ბერჟენიშვილმა და მამისა ბერჟენიშვილმა, ცბილისი, 1962, էջ 12-13, 14, 19, 21, 22, 25, 28, 29, 30, 31, 32)։
3. ↑  «ՀԵՏԱՔՐՔՐԱԿԱՆ - Թբիլիսիի քաղաքագլուխները», Ալիք օրաթերթ 2013թ.:(չաշխատող հղում)
**Ստեփանոս Սկևռացի**, 13-րդ դարի գրիչ։

Կենսագրություն
--------------

1272 թվականին Սկևռայում ընդօրինակած Խազգրքի հիշատակարանում նշվում է. «Գրեցաւ երաժշտական տառս ձեռամբ Ստեփանոս քահանայի...» (Երուսաղեմի մատենադարան, ձեռ. № 1654):

Հայտնի են Սկևռայում Ստեփանոս Սկևռացու ընդօրինակած 10-ից ավելի ձեռագրեր, որոնցից 4-ը պահվում են Մատենադարանում (Մանրուսում, 1278, ձեռ. № 2629, Ավետարան, 1283, ձեռ. № 6764, Հովհան Ոսկեբերանի «Մեկնութիւն Յովհաննու», 1289, ձեռ. № 3816, Ավետարան, 1293, ձեռ. № 5784):

Ստեփանոս Սկևռացու պատվիրատուն Կիլիկիայի Կեռան թագուհին էր, ենթադրվում է՝ նաև Հեթում արքայորդին և ուրիշներ։

Ստեփանոս Սկևռացին մեծ մասամբ աշխատել է բոլորգիր գրատեսակով։

Գրականություն
-------------

* Հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ ԺԳ դարի (կազմ.՝ Ա. Մաթևոսյան), Ե. 1984:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Հիերոգլիֆներ**, եգիպտական հնագույն գրանշաններ, որոնք հիմնականում լինելով գաղափարագիր՝ դեռևս չէին կորցրել պատկերանկարչական բնույթըհհհ։ Հիերիոգլիֆների գործածության մեջ են եղել մ.թ.ա. IV հազարամյակի վերջերից և տարբերակումներով, փոփոխություններով հարատևել են մինչև մ.թ. սկզբները։ Նախապես հիերոգլիֆներիի թիվը հասել է մոտ 5 հազարի, սակայն հին եգիպտերենի պատմության գրեթե բոլոր շրջաններում գործածվել է դրանց միայն մի մասը (շուրջ 700—800 տարր)։ Հիերոգլիֆների համակարգում եղել են նաև հնչյունագիր նշաններ, ընդ որում՝ մեկ բաղաձայն արտահայտողներ (թվով մոտ 30), բառամաս՝ ձևույթ (երկու կամ երեք բաղաձայնի կապակցություն) նշանակողներ։ Մինչդեռ գաղափարագիրն արտահայտում էր բառի մաստ (հասկացություն)։ Համեմատաբար ավելի ուշ գործածություն ստացած դետերմինատիվները (որոշիչները) օժանդակ, չարտասանվող պայմանական նշաններ էին, որոնցով ճշգրտվում էր բառերի նշանակությունը։ Գաղափարագիր պայմանական նշանների հիմքում ընկած էին փոխաբերական-սիմվոլիկ իմաստավորումներ (պատկերացումներ)։ Օրինակ, պապիրուսի փաթեթը նշանակում էր «գիտենալ, գիտություն», մեղուն՝ «զբաղմունք, ջանք, աշխատասիրություն»։ Սկզբում հիերոգլիֆները փորագրվում էին վերից վար, ավելի ուշ՝ աջից ձախ։ Գրության ուղղությունը որոշվում էր առանձին նշանների (օրինակ, դեմքի, ոտքի պատկերի) դիրքով։ Հիերոգլիֆների հետագա մշակումը և կրած փոփոխությունները հիմք դարձան նոր գրատեսակների (հիերատական, դեմոտական) համար, որոնց մեջ գրանշաններն արդեն կորցրել էին իրենց պատկերային-նկարչական բնույթը։ Այժմ հիերոգլիֆներ ասելով երբեմն հասկանում են գաղափարագիր (օրինակ՝ չինական, խեթական), ինչպես նաև գրության այլ համակարգեր։

Տես նաև
-------

* Եգիպտական գիր

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 403)։*  |
**Վագիֆ Ալիբալա օկլի Ախունդով** (ադրբ.՝ Vaqif Əlibala oğlu Axundov, սեպտեմբերի 16, 1950(1950-09-16), Աստարա, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ԱՀ պետական պահպանության հատուկ ծառայության պետ, գեներալ-գնդապետ։

Կենսագրություն
--------------

Վագիֆ Ախունդովը ծնվել է 1950 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Աստարա քաղաքում։ 1968-1972 թվականներին սովորել է Ադրբեջանի նավթի և քիմիայի ինստիտուտում։ 1989-1994 թվականներին սովորել է Բաքվի պետական համալսարանում, իսկ 1999-2002 թվականներին ՝ Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահին առընթեր պետական կառավարման ակադեմիայում։

Նա իր կարիերան սկսել է 1971 թվականին Կույբիշևի հորատման գործարանում։

1972-1975 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում ՝ որպես սպա։ Զինվորական ծառայությունից վերադառնալուց հետո նա աշխատել է որպես ավագ ինժեներ և տնտեսագետ Բաքվի մեքենաշինական գործարանում։ 1975 թվականին աշխատել է որպես Ադրբեջանի ՆԳՆ հերթապահի օգնական, 1975-1978 թվականներին ՝ Բաքվի ՆԳ վարչությունում Կոմերիտմիության կոմիտեի քարտուղար, 1978-1991 թվականներին ՝ որպես վարչության պետի տեղակալ, ՆԳՆ վարչության պետ։

1992-1993 թվականներին աշխատել է որպես Ադրբեջանի գերագույն պետական իշխանության և կառավարման մարմինների պահպանության վարչության պետ, իսկ 1993 թվականից ՝ որպես գերագույն պետական իշխանության և կառավարման մարմինների պահպանության գլխավոր վարչության պետ։

2003 թվականի հունիսի 2-ից աշխատել է որպես Ադրբեջանի Հանրապետության պետական պահպանության հատուկ ծառայության պետ։

Պարգևատրվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի Նախագահության Պատվավոր Հրամանագրով, «Ադրբեջանի դրոշը» շքանշանով և այլ մեդալներով։

2020 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահի հրամանով Վագիֆ Ախունդովը պարգևատրվել է «Փառքի» շքանշանով։

Ամուսնացած է, ունի մեկ երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ԱՀ պետական պահպանության հատուկ ծառայություն(չաշխատող հղում)
2. ↑  president.az
3. ↑  Վագիֆ Ախունդով
4. ↑  Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահի հրամանագիր
5. ↑  Վագիֆ Ախունդով
6. ↑  Распоряжение Президента Азербайджанской Республики О награждении В.А.Ахундова орденом «Шохрат»
**Վախթանգ Թագավորազն** (*անհայտ* - 1214), 1182-1214 թվականներին Հաթերքի և ամբողջ Խաչենի իշխանապետության հայ իշխան։

Դադիվանքի վանական համալիրը կառուցվել է Վախթանգի կնոջ` Արզուխաթունի կողմից 1214 թվականին (աջից երկրորդ գմբեթ):
Հասան իշխանի և Մամկանի (Կյուրիկյան) որդին։ Ամուսնացած է եղել Արզուխաթունի (Արծրունի) հետ։ Հորից ժառանգել է ամբողջ Խաչենի տարածքի նկատմամբ սյուզերային իրավունքները։ Վախթանգ Թագավորազնի պալատում 1184 թվականին Մխիթար Գոշն ավարտել է իր հայտնի «Դատաստանագիրքը»։ Երկու որդիներից կրտսեր Գրիգորը մահացել է մանուկ հասակում, ավագ որդին՝ Հասանը, զոհվել է սելջուկ թուրքերի դեմ մղված մարտերում։

Վախթանգի մահից հետո Հայաստանի Զաքարյան իշխանները Հաթերքի ունեցվածքը կիսել են վերին և ստորին Խաչենի միջև, որտեղ իշխում էին Հասան I-ը (Դոպի ամուսինը) և Վախթանգ II Տանգիկը (Հորիշախի) ամուսինը՝ Իվանե և Զաքարե Զաքարյանների փեսաները։

1214 թվականին Արզուխաթուն Արծրունին ամուսնու և որդիների գերեզմանի տեղում կառուցել է Դադիվանքի նոր տաճարը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Б. Улубабян.* История Арцаха от начала до наших дней. —Ер. 1994. — С. 71.
2. 1 2  *Б. Улубабян.* История Арцаха от начала до наших дней. —Ер. 1994. — С. 72.
3. ↑  *Б. Улубабян.* История Арцаха от начала до наших дней. —Ер. 1994. — С. 73.

Տես նաև
-------

* Խաչենի իշխանություն
* Արցախ նահանգ
**Ասար Սեբաստացի** (1565 կամ *անհայտ*, Սեբաստիա - 1660-ականներ կամ *անհայտ*), XVII դարի հայ գիտնական, բժիշկ։

Գրել է «Գիրք բժշկական արհեստի» ընդարձակ բժշկարանը (Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվ. Մատենադարան, ձեռ. №№ 413, 7749 ևն)։ Աշխատության ձեռագիր օրինակների միջև կան խմբագրական տարբերություններ։ Այն բաղկացած է 140 գլուխներից, խմբագրություն է օտարազգի և հայ բժիշկների գործերից, բայց ունի ինքնուրույն երկի արժեք և եղել է գործնական բժշկության ձեռնարկ։ Ասար Սեբաստացին խմբագրել ու վերամշակել է Աբու–Սաիդ-ի «Մարդակազմություն»ը։

Ասար Սեբաստացուն է վերագրվում «Դուռն որ ցուցանէ զպատճառներն» խորագրով բժշկական անանուն բնագիրը։ Հեղինակ է նաև տոմարական աղյուսակների (լուսնացույց, ամսացույց ևն)։ Հիշատակվում է նաև որպես տաղասաց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 1. — էջ 553.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17367 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 553)։*  |
**Դավիթ Արամի Սաթյան** (օգոստոսի 17, 1979(1979-08-17), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կոմպոզիտոր, դաշնակահար, Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ (2013)։ Հայ կոմպոզիտոր, երգահան։ ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (2011) Արամ Սաթյանի որդին է։

Կենսագրություն
--------------

Դավիթ Սաթյանը ծնվել է 1979 թվականի օգոստոսի 17-ին Երևանում, հայ կոմպոզիտոր Արամ Սաթյանի ընտանիքում։ 1993 թվականին ավարտել է Երևանի Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի, 1996 թվականին՝ Ա. Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի բաժինը։ Սովորել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժնում, որն ավարտել է 2001 թվականին (Արամ Սաթյանի դասարան)։ 2002-2004 թվականներին կատարելագործվել «Maastricht» երաժշտական ակադեմիայում (Ջ. Սլանգենի դասարան, Հոլանդիա), 2009 թվականին՝ Լոնդոնի «King’s College» համալսարանի ասպիրանտուրայում (ղեկավարներ՝ Ջ. Բենջամին, Ս. Միլստայն)։

Հեղինակել է «Երեք ակնթարթ» նվագախմբային կոնցերտը, «In Memoriam»-ը՝ ջութակի և նվագախմբի, «Non Stop» և «Pass» (մաս 1, 2, 2003, 2007) ստեղծագործությունները՝ փողային նվագախմբի, դաշնամուրի և կոնտրաբասի համար, կվարտետներ (№ 1, «Duplex», «Tango à la Modern»), դաշնամուրային, անսամբլային («Տարօրինակ ժամանակներ»՝ 15 մենակատարի համար և այլն), ջազային և այլ գործեր։

Մրցանակներ
----------

* 2003 – Ջազային դաշնակահարների «Լեյդենի ջազային մրցույթի» 1-ին մրցանակ (Հոլանդիա),
* 1998 – Հայ կոմպոզիտորների միության հատուկ մրցանակ,
* 2008 – Ջազային դաշնակահարների մրցույթի 2-րդ մրցանակ (Շվեյցարիա),
* 1996 – «Ամադեուս» միջազգային մրցույթի ոսկե մեդալ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կոմպոզիտորն առաջին հերթին փիլիսոփա է, նա իր ստեղծագործության մեջ պետք է կարողանա ամփոփել ժամանակը, արտացոլել ժամանակի ոգին

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դավիթ Սաթյանի ստեղծագործություններից Յութուբում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Վահան Հապեշյան** (1876, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - 1953), հայ թատերական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Վահան Հապեշյանը ծնվել է 1876 թվականին, Պոլսում։ Կրթություն է ստացել է Էսայան վարժարանում։ Գրականությամբ սկսել է զբաղվել օսմանյան երկրորդ սահմանադրության ընդունման տարիներին (1908-1914)։

Թղթակցել է թերթերի։

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո ապրել է Եգիպտոսում։

1926 թվականին Հայ գեղարվեստասիրաց միության առաջարկով հիմնել է թատերախումբ, ունեցել է ներկայացումներ։ Մոլիերի «Ժորժ Դանտենը» տեղայնացնելով պատրաստել է «Մերկերիոս Ապտալյան» կատագերգությունը, որը հետագայում բեմադրվել է։

Պիեսի է վերածել Վիկտոր Հյուգոյի «Թշվառները» վեպը։ Ֆրանսերենից թարգմանել է Գարեգին Մելոյանի «Արմանույշ» ստեղծագործությունը։

Թղթակցել է սփյուռքահայ մի շարք թերթերի։

Վահան Հապեշյանն իր ստեղծած օտարալեզու թատերական գրականությա հավաքածուն նվիրել է Հայաստանին, որն այժմ պահվում է Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանում։

Մահացել է 1953 թվականին։

Աշխատություններ
---------------

* «Դաստիարակություն և ժառանգականություն» (Բեյրութ, 1947)
* «Կյանքը կենսաբանական հայացքով» Վան (Նիկոզիա, 1947)
* «Ճանապարհը» (Բեյրութ, 1948)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ստեփանյան Գառնիկ։ Կենսագրական բառարան. հայ մշակույթի գործիչներ, երեք հատորով։ հատոր Բ, Ժ-Մ։ Երևան։ Սովետական գրող։ 1981, էջ 134

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աշակերտը ի՞նչպէս հասկնալով սորվելու առաջնորդել
**Աբեղոյ Աբեղյան** նաև **Աբեղի Աբեղյան** (մ.թ.ա. 2-րդ դար), Աբեղյանքի իշխան, Արքունիքի սպասարարման և գահավորման նախարար, Աբեղյանների նախարարական տոհմի նահապետ։ Հավանաբար Աբել Աբեղյանի թոռը։

Ըստ Մովսես Խորենացու, մոտ մ.թ.ա. 160 թվականին Մեծ Հայքի արքա Արտաշես Ա-ն հիվանդանում է Մարանդի Բակուրակերտ ավանում։ Աբեղոյի խնդրանքով Արտաշես Ա-ն նրան ուղարկում է Եկեղյաց գավառ՝ Երիզա, Արտեմիսի մեհյանը, որպեսզի կուռքերից բժշկություն և երկար կյանք խնդրի թագավորի համար։ Աբեղոյը դեռ ետ չդարձած, մահանում է Արտաշես Ա-ն։ Ըստ Խորենացու Աբեղոյը ճարպիկ, շողոքորթ և հաճոյախոս մարդ էր։

Ըստ Հրաչյա Աճառյանի, Հայոց անձնանունների բառարանի՝ ոչ թե Աբեղոյի խնդրանքով է նա գնում, այլ նրան ուղարկում են Երիզա՝ Անահիտ աստվածուհուց բժշկություն և երկար կյանք խնդրի թագավորի համար։ Այստեղ Արտաշես Ա-ի փոխարեն հանդես է գալիս Արտաշես Բ-ն, որը ըստ Միքայել Չամչյանի մահացել է 128 թվականին, իսկ Աբեղյանների նահապետի անունը գրված է Աբեղի (Աբեղեայ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայոց Պատմություն», Մովսես Խորենացի, 1961շ Երևան, Գլուխ Բ. կ, էջ 217
2. ↑  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, 1942 թ. Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 16
3. ↑  «Պատմութիւն Հայոց։ Ի սկզբանէ աշխարհի մինչև ցամ Տեառն» 1784, հատոր Ա, Վենետիկ, էջ 350

Աղբյուրներ
----------

* «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, 1942 թ. Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 16
* «Հայոց Պատմություն», Մովսես Խորենացի, 1961, Երևան, Գլուխ Բ. կ, էջ 217
* «Պատմութիւն Հայոց։ Ի սկզբանէ աշխարհի մինչև ցամ Տեառն» Միքայել Չամչյան, 1784, հատոր Ա, Վենետիկ, էջ 350
**Ատատ Խորխոռունի** (6-րդ դար - 602), հայ նախարար Բյուզանդական Հայաստանում և զորավար, պատրիկ Բյուզանդական կայսրությունում, Տուրուբերան աշխարհի Խորխոռունիք գավառի տանուտերը, Խորխոռունիների նախարարական տոհմից։

595 թվականի ապստամբություն
--------------------------

595 թվականին, Ատատ Խորխոռունին, Սամուել Վահևունին, Մամակ Մամիկոնյանը, Ստեփանոս Սյունին, Կոտիտ Ամատունին, Թեոդորոս Տրպատունին ու այլ նախարարներ՝ 2000 հեծելազորով Թրակիա բանակաթեմում ապստամբություն են բարձրացնում Բյուզանդիայի Մորիկ կայսեր դեմ և իրենց ենթակա զորքով անցնում Հայկական մարզպանություն։ Ենթադրվում է, որ ապստամբության շարժառիթը Հուստինիանոս Ա կայսեր բարեփոխումներն էին, որոնք խիստ թուլացրել էին 591 թվականին կնքված նոր պայմանագրով Բյուզանդիային անցած Հայաստանի արևմտյան հատվածի դիմադրողականությունը։

Սասանյան արքա Խոսրով Բ Փարվեզը օգտվելով Բյուզանդիայի դեմ բռնկված ապստամբությունից, իր մոտ է ընդունում փախստական հայ նախարարներին, մեծարում և արժանացնում պարգևների։ Ապստամբ նախարարները մտադիր չէին ենթարկվել պարսիկներին, այլ նոր ուժեր հավաքելու համար էին ներթափանցել Մարզպանական Հայաստան։ Նրանք մտադրվել էին ազատվել պարսկական ու բյուզանդական տիրապետությունից հոների հետ դաշնակցելու միջոցով։ Խոսրով Բ-ն տեղեկանալով նրանց մտադրությունների մասին, փոխում է իր քաղաքականությունը, դուրս գալիս նախարարների դեմ և դիմում կայսեր օգնությունը։ Մորիկի հրամանով Բյուզանդական Հայաստանում գտնվող բյուզանդական զորքը՝ Հերակլիոսի գլխավորությամբ, Նախճավանի մոտ միանում է պարսիկներին և շարժվում ապստամբների դեմ։ Մորիկը և Խոսրովը միաժամանակ պատգամավորություն են ուղարկում ապստամբների մոտ՝ առաջարկելով առանց կռվի հնազանդվել, խոստանալով շնորհել ներում։ Տեղի ունեցած բանակցությունները քայքայում են ապստամբության հետագա ծրագրերը։ Մամակ Մամիկոնյանը, Կոտիտ Ամատունին, Ստեփանոս Սյունեցին և այլ նախարարների ենթարկվում են Պարսկաստանին։ Ատատ Խորխոռունին և Սամուել Վահևունին իրենց զորքերով շարժվում են Աղվանք՝ անցնում Կուր գետը և բանակ դնում նրա ձախ ափին, բայց հոներից սպասվող վարձկան զորք չստանալով, ստիպված են լինում ենթարկվել Բյուզանդիային։ Վերջինիս կողմն է անցնում նաև Թեոդորոս Տրպատունին։

601 թվականի ապստամբություն
--------------------------

Մորիկ կայսրը իր մոտ է կանչում Ատատին և ուղարկում Թրակիա, որտեղ, մղվող պատերազմներում աչքի է ընկնում նա իր գնդով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Հայ Ժողովրդի պատմություն», Երևան, 1984, հատոր 2, էջ 273-274, 287․
2. 1 2 3 4  «Սեբեոս․ Պատմություն», Գուրգեն Խաչատրյան, Վանո Եղիազարյան, Երևան, 2005, էջ 92-95, 128-129․
3. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 253․
**Մոնթգոմերի Կարմայքլ** (անգլ.՝ Montgomery Carmichael, մայիսի 17, 1857(1857-05-17), Birkenhead, Ուիրրալ, Մերսիսայդ, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - օգոստոսի 6, 1936(1936-08-06), Տոսկանա, Իտալիա), անգլիացի գրող։ Կոմպոզիտոր Մերի Կարմայքլի եղբայրն է։

Սովորել է Բոնում և Մյունխենում, այնուհետև հաստատվել է Իտալիայում, զբաղեցրել է երկրորդական դիվանագիտական պաշտոններ (մասնավորապես, 1892 թվականից եղել է փոխ-հյուպատոս, այնուհետև 1908-1922 թվականներին եղել է Բրիտանիայի հյուպատոսը Լիվոռնոյում, միաժամանակ 1912 թվականից՝ նաև Սան Մարինոյում)։

Հրատարակել է մի շարք աշխատանքներ Իտալիայի վերաբերյալ, որոնցից ամենամեծ ճանաչումը ձեռք է բերել «Տոսկանում. տոսկանյան քաղաքներ, տուսկանյան տեսակներ և տոսկանյան բարբառ» գիրքը (անգլ.՝ In Tuscany: Tuscan towns, Tuscan types, and the Tuscan tongue, 1901): Նա ուսումնասիրել է Ջորջ Թոբայաս Սմոլեթի` Իտալիայում լինելու հետքերը և Ֆրանցիսկ Ասսիզեցու կենսագրությունը,անգլերեն է թարգմանել 13-րդ դարի «Սուրբ Ֆրանցիսկոսի հարսանիքը աղքատության հետ» տեքստը («Տիկին աղքատություն» վերնագրով, անգլերեն՝ «The Lady Poverty», 1901): Նա նաև հրատարակել է «Ֆրանչի գլուխգործոցը. Ակնարկ արվեստում անմեղսունակ հայեցակարգի պատկերի ծագման մասին» մենագրությունը (անգլ.` Francia's masterpiece. An essay on the beginnings of the Immaculate conception in art, 1909): Կարմայքլի «Հնության արքայական համայքնի անդամ Ջոն Ուիլյամ Ուելշի կյանքը» (անգլ.` The life of John William Walshe, F. S. A.; 1902) գիրքը, որը գրվել է որպես կաթոլիկություն ընդունած և Իտալիայում հաստատաված իրական անգլիացու կյանքի նկարագրություն, ինքնակենսագրական տարրերով կեղծիք է եղել, ինչը պատճառ է դարձել ժամանակակից քննադատների քննադատությանն է արժանացել։ Այնուամենայնիվ, Կարմայքլի հաջորդ՝ «Սամբուկայի ճգնավորները» վեպը (անգլ.` The Solitaries of the Sambuca, 1914), նույնպես գրվել է հորինված հեղինակի անունից։ Նա նաև հրատարակել է Հենրիկ Իբսենի «Ռոսմերսհոլմ» (1890) դրամայի անգլերեն թարգմանությունը։

Բրիտանական կայսրության շքանշանի ասպետ է (1920)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Jana Brubaker. Text, Lies and Cataloging: Ethical Treatment of Deceptive Works in the Library. — McFarland, 2018. — P. 23-24.
**Վաչագան Գ Բարեպաշտ** (- 510), Արևելից կողմանք Հայոց (այդ շրջանն հիմնականում ընդգրկում էր Արցախը և Ուտիքը) պետության հայազգի թագավոր 480-ական թթ. վերջից։ Վաչագան թագավորի մասին գրում են հայ պատմագիրներ Մովսես Կաղանկատվացին և Ստեփանոս Օրբելյանը, նրա մասին հիշատակում են նաև ժողովրդական ավանդույթները։ Հայտնի է հատկապես դրանց հիման վրա գրված Ղազարոս Աղայանի «Անահիտ» հեքիաթը։

Տոհմական պատկանելությունը
-------------------------

Մովսես Կաղանկատվացին, որ հիմնականում տեղեկություններ է հաղորդում Վաչագան Բարեպաշտի մասին, նրա տոհմական պատկանելությունը հստակ չի նշում։ Որոշ պատմաբաններ համարում են, որ նա Աղվանից Արշակունիների տոհմից էր, այլ պատմաբաններ նրան Առանշահիկ են համարում։

Իշխանություն
------------

Գահ է բարձրացել երկրամասում ավելի քան երկու տասնամյակ տիրած անիշխանությունից հետո, Պարսից արքա Վաղարշի օրոք (484-488)։ Ամրապնդելով Արցախ–ուտիքյան իշխանությունը՝ այն հռչակել է թագավորություն։ Թագավորանիստ է դարձրել Գյուտական ավանը։ Պայքարել է անիշխանության շրջանում տարածված հեթանոսական մնացուկների ու զանազան աղանդների դեմ, ծավալել եկեղեցական, լուսավորական և քարոզչական բուռն գործունեություն։ Թագավորության վարչական հիմքերն ամրապնդելու նպատակով ձեռնամուխ է եղել ներքին կարգն ու կանոնն ապահովող օրենքների մշակմանը։ Նրա նախաձեռնությամբ հրավիրվել է Աղվենի եկեղեցական ժողովը։

Թաղված է Արցախում իր կառուցած Ջրվշտիկ վանքի մոտ։ Նրա գերեզմանին 1286–ին կառուցվել է մատուռ։

### Վաչագան Բարեպաշտը Հայոց թագավոր

V դ. 80–ական թթ. հա­յոց ապստամբական շարժման արդյունքներից էր Մեծ Հայքի Արցախ և Ուտիք նահանգներում և դրանց հարակից տարածքներում հայկական թագավորու­թյան վերականգնումը։ Թագավորության հիմնա­դիրն էր Հայկազուն–Սիսակյան Առանից տոհմից սերող Վաչագան Բարեպաշտը (484 թ.–VI դ. առա­ ջին կես)։ Վաչագան թագավորը սուրբ նահատակ­ների վայրերն այցելելիս գնում է Ամարաս, որտեղ մանուկ Գրիգորիսի գերեզմանն էր։ Նրա բարենորոգչական գործունեության շնորհիվ բարգավաճում են եկեղեցաշինությունը և դպրոցաշինությունը։ Վա­չագան Բարեպաշտ արքան ստեղծում է «Սահմա­նադրություն կանոնական»–ը, որը եպիսկոպոսնե­րի, քահանաների և ազատների համաձայնությամբ ընդունվում է Աղվենի կանոնադիր ժողովում։ Այն համաշխարհային և հայ իրավագիտության պատ­մության մեջ վաղ կանոնագրություններից է։ Վարդան Մամիկոնյանի և Վահան Մամիկոնյա­նի գլխավորած ազատագրական պայքարի արդ­յունքում Մեծ Հայքի արևելյան մասում վերա­կանգնվեց հայոց ինքնուրույն պետությունը` ի դեմս Տանուտիրական իշխանության և Արցախի թագավորության։

Աղբյուրներ
----------

* Մովսէս Կաղանկատուացի, «Աղվանից պատմութիւն»
* Ստեփանոս Օրբելյան, «Պատմութիւն տանն Սիսական» (1299)
* Ուլուբաբյան Բ.Ս. «Դրվագներ Հայոց Արևելից կողմանց պատմության iv-vii դդ.», Երևան, 1981
* Մ․Լ․ Շոմոն, Իրանիկա Հանրագիտարան, *Աղվանք* (M. L. Chaumont. Albania), 1986. (անգլերեն)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սվազյան Հ․Ս․ Աղվանից Վաչե Բ և Վաչագան Գ Բարեպաշտ արքաների դինաստիական պատկանելության հարցի շուրջ
2. ↑  Ուլուբաբյան Բ.Ս. «Դրվագներ Հայոց Արևելից կողմանց պատմության iv-vii դդ.», Երևան, 1981
**Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչ Սեմաշկո** (ռուս.՝ *Николай Александрович Семашко*, սեպտեմբերի 8 (20), 1874, Q16021693?, Yeletsky Uyezd, Օրյոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 18, 1949(1949-05-18), Մոսկվա, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային քաղաքական-կուսակցական գործիչ, խորհրդային առողջապահության կազմակերպիչներից, ԽՍՀՄ բժշկական (1944) և ՌԽՖՍՀ մանկավարժական (1945) գիտությունների ակադեմիաների ակադեմիկոս, Կոմունիստական կուսակցության անդամ (1893)։

Սովորել է Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում (1891-1895)։ 1895 թվականին, հեղափոխական շարժմանը մասնակցելու համար ձերբակալվել և աքսորվել է։ Ավարտել է Կազանի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը (1901)։

Մինչև 1904 թվականը, որպես բժիշկ, աշխատել է Օրյոլի և Սամարայի նահանգներում։ 1904 թվականից աշխատել է ՌԱԴԲԿ Նիժնի Նովգորոդի կոմիտեում, 1905 թվականի հեղափոխական իրադարձությունների ժամանակ եղել է Սորմովոյի գործարանի գործադուլի կազմակերպիչներից, որի համար վերստին ձերբակալվել է։ 1906 թվականին տարագրվել է Շվեյցարիա (Ժնև), որտեղ առաջին անգամ հանդիպել է Վլադիմիր Լենինին։ 1907 թվականի Սեմաշկոն Ժնևի բոլշևիկյան կազմակերպությունից մասնակցել է II Ինտերնացիոնալի Շտուտգարդի կոնգրեսի աշխատանքներին։ 1908 թվականին բոլշևիկյան արտասահմանյան կենտրոնի հետ տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ մինչև 1910 թվականը եղել է ՌՍԴԲԿ Կենտկոմի արտասահմանյան բյուրոյի քարտուղարը, մասնակցել Լոնժյումոյի կուսակցական դպրոցի գործունեությանը (1911)։ 1912 թվականին Պրահայում կայացած ՌՍԴԲԿ VI համառուսաստանյան կոնֆերանսում Սեմաշկոն հանդես է եկել «բանվորների ապահովագրության հարցի մասին» զեկուցումով։

1913 թվականին Սերբիայում և Բուլղարիայում մասնակցել է սոցիալ–դեմոկրատական շարժմանը։ 1914 — 1918 թվականների առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին ներկալվել է։ 1917 թվականի սեպտեմբերին վերադարձել է Մոսկվա և բոլշևիկյան ֆրակցիայի կողմից ընտրվել Պյատնիցկիի շրջանային վարչության նախագահ։ Եղել է ՌՍԴԲԿ VI համագումարի պատգամավոր, մասնակցել Մոսկվայի հոկտեմբերյան զինված ապստամբության նախապատրաստմանը, կազմակերպել նրա մասնակիցների բժշկական օգնության գործը։ Սեմաշկոն 1918—1930 թվականներին եղել է ՌՍՖՄՀ առողջապահության առաջին ժողկոմը։ 1921 -1949 թվականներին՝ Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի սոցիալական հիգիենայի ամբիոնի պրոֆեսոր, վարիչ։ 1930 —1936 թվականներին միաժամանակ աշխատել է Համամիութենական ԿԳԿ-ում, եղել դրա նախագահության անդամ, մանկական հանձնաժողովի նախագահ։ Պարգևատրվել է Լենինի և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 279)։*  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Семашко Николай Александрович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
**Վիլյամ Մորգան** (անգլ.՝ William G. Morgan, հունվարի 23, 1870(1870-01-23), Լոքփորթ, Նյու Յորք, ԱՄՆ - դեկտեմբերի 27, 1942(1942-12-27), Լոքփորթ, Նյու Յորք, ԱՄՆ), վոլեյբոլ խաղի ստեղծողը, որն ի սկզբանե կոչվում էր «մինտոնետ» (անգլ.՝ Mintonette)։

Կարճ կենսագրություն
-------------------

Ծնվել է հունվարի 23-ին, ԱՄՆ Նյու Յորք նահանգի Լոքպորտ քաղաքում։ 1892 թվականին նա Մասաչուսեթսի Սփրինգֆիլդ քոլեջում սովորելիս հանդիպել է բասկետբոլի ստեղծող Ջեյմս Նեյսմիթին։ Նեյսմիթի պես Մորգանը ևս շարունակել է իր կարիերան Երիտասարդ մարդկանց քրիստոնեական ասոցիացիայի (YMCA) ֆիզիկական դաստիարակության քոլեջում։ Նայսմիթի և բասկետբոլի ազդեցության տակ նա Մասաչուսեթս նահանգի Հոյլոք քաղաքում 1895 թվականին հորինել է «մինտոնետը»։ Ավելի ուշ, Ալֆրեդ Թ. Հալստեդը խաղը դիտելուց հետո այն վերանվանել է վոլեյբոլ։

Մորգանը մահացել է 1942 թվականի դեկտեմբերի 27-ին, 72 տարեկան հասակում, իր ծննդավայր Լոքփորթ քաղաքում, ԱՄՆ։ Նրա անունով է կոչվել Հոլյոքի տարրական դպրոցը։

Տես նաև
-------

* Վոլեյբոլ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Find A Grave — 1996.

Աղբյուրներ
----------

* Կենսագրությունը volleyball.org կայքում (անգլ.)
* Կենսագրությունը Սփրինգֆիլդի քոլեջի կայքում (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Մուհիդին Յասին** (մալայերեն՝ Muhyiddin Yassin, մայիսի 15, 1947(1947-05-15), Muar, Malayan Union), Մալայզիայի պետական և քաղաքական գործիչ։ 2020 թվականի փետրվարի 29-ից զբաղեցնում Է Մալայզիայի վարչապետի պաշտոնը։

Կենսագրություն
--------------

1971 թվականին ավարտել է Մալայի համալսարանը։ 1978 թվականից խորհրդարանի անդամ է։ Աշխատել է տարբեր պաշտոններում Ջոհոր նահանգի կառավարության և դաշնային կառավարության աշխատակազմում (1981 թվականին՝ արտաքին գործերի խորհրդարանական քարտուղար, 1982 թվականին՝ դաշնային տարածքների գործերի նախարարի տեղակալ)։ 1982 թվականին դարձել է Ջոհոր նահանգի գլխավոր նախարար, 1995 թվականին՝ երիտասարդության և սպորտի նախարար, 1999 թվականին՝ ներքին առևտրի նախարար, 2004 թվականին՝ գյուղատնտեսության նախարար։ 2009 թվականին դարձել է փոխվարչապետ, համատեղության կարգով՝ կրթության նախարար։ Եղել է Միացյալ մալայական ազգային կազմակերպության նախագահի տեղակալ։ Նրա անվան հետ կապված է Մահաթհիր Մոհամադի վարչապետության վերջին տարում ընդունված անգլերեն լեզվով տարրական դպրոցում գիտությունների և մաթեմատիկայի հիմունքների դասավանդման մասին ոչ պոպուլյար որոշման չեղարկումը։ 2014-2015 թվականներին եղել է Մալայական լեզվի միջազգային խորհրդի հովանավոր։

2015 թվականի հուլիսի 27-ին հեռացվել է պաշտոնից՝ վարչապետի քաղաքականությանը չհամաձայնելու համար և անցել է ընդդիմության շարքերը։ 2018 թվականի մայիսի 9-ին կայացած համընդհանուր ընտրություններում «Հույս» ընդդիմադիր դաշինքի հաղթանակից հետո զբաղեցրել է ներքին գործերի նախարարի պաշտոնը։ 2020 թվականի փետրվարի վերջին գործող վարչապետը հրաժարական է տվել, և փետրվարի 29-ին Մուհիդին Յասինը գլխավորել է երկրի կառավարությունը։

Անձնական կյանք
--------------

Հայրը՝ Մուհամեդ Յասինը ծագումով բուգիացի է, հայտնի իսլամական աստվածաբան, մայրը՝ Հադիջահ Կասիմն է։ Կինը՝ Նուրանի Աբդուլ Ռահմանն է, ունեն չորս երեխա։

Մրցանակներ
----------

* Սուլթան Իբրահիմի մեդալ (1974)
* Սուլթան Իբրահիմի շքանշան (1979)
* «Հանուն Ջոհորի թագի հավատարմության» շքանշան (1980)
* «Թագի հավատարիմ ասպետ» շքանշանը և Տան սրի տիտղոս (1988)
* «Կոմոդոր Ջոհորի թագի պաշտպան» շքանշան և Դաթոյի տիտղոս (1991)
* «Կոմոդոր Պերլիսի թագի պաշտպան» շքանշան և Դաթո սրի տիտղոս (2007)
* Չինաստանի համաշխարհային տնտեսական ֆորումի հատուկ մրցանակ (2012)
* Մալայզիայի հակահրդեհային և փրկարարական ծառայության պատվավոր մեդալ (2014)4

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Muhyiddin Yassin — в: Погадаев, В. Малайский мир (Бруней, Индонезия, Малайзия, Сингапур). Лингвострановедческий словарь. М.: «Восточная книга», 2012, с. 417
3. ↑  В Малайзии назначен новый премьер-министр.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Deputy Prime Minister of Malaysia Archived 2016-04-09 at the Wayback Machine. Official Website

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք  · Թվիթթեր  (անգլ.) |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ  (անգլ.) · ՏիկՏոկ · ՅուԹյուբ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CiNii: DA17685413 · GND: 1044534206 · ISNI: 0000000029443340 · LCCN: n89219864 · NTA: 355604051 · VIAF: 60678556 · WorldCat VIAF: 60678556 |

 |

 |
**Մուրադ Բեյ** (1750, Թիֆլիս, Քարթլիի թագավորություն - 1801, Բենի Սուեյֆ, Եգիպտոս), ծագումով վրացի Եգիպտոսի օսմանյան նահանգապետ։ Եգիպտացի մամլուքների առաջնորդ, հեծելազորի հրամանատար։ Իբրահիմ Բեյի հետ համատեղ Եգիպտոսի կառավարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ըստ որոշ վրացի պատմիչների, Մուրադ Բեյը ծագումով վրացի էր և ծնվել էր Թբիլիսիում, իսկ մի շարք այլ պատմաբաններ կարծում էին, որ Մուրադ Բեյը ազգությամբ չերկես էր։

Իր տիրոջ՝ Աբու ալ-Դահաբ Մուհամմադ-բեյի մահից հետո Մուրադ Բեյը նշանակվում է մամլուքների բանակի հրամանատար, իսկ նրա ընկեր Իբրահիմ Բեյը ղեկավարում էր Եգիպտոսի քաղաքական գործերը։

1784-1785 թվականներին Մուրադ Բեյը Իբրահիմ Բեյի հետ միասին նշանակվում է Եգիպտոսի նահանգապետ։ Հետագայում նրանք փաստացի շարունակվեցին ղեկավարել Եգիպտոսում, չնայած նրան, որ նշանակվել էր նոր նահանգապետ։

1786 թվականին սուլթան Աբդուլ Համիդ I-ը Եգիպտոս է ուղարկում քաբուդան-փաշա Ջեզաիրլի Գազի Հասան-փաշային Իբրահիմին և Մուրադին իշխանությունից զրկելու հրամանով։ Ջեզաիրլի Հասան-փաշային հաջողվում է կարճ ժամկետով վերականգնել օսմանյան իշխանությունը Եգիպտոսում։ Իսմաիլ Բեյը նշանակվում է մամլուքների առաջնորդ, իսկ Շեյխ ալ-Բալադը քաղաքական գործերի կառավարիչ։ Իբրահիմը և Մուրադը փախչում են Հարավային Եգիպտոս։ Սակայն 1791 թվականին վերադառնում են Կահիրե և վերադարձնում են իշխանությունը։

1798 թվականին Նապոլեոնի բանակին Բուրգերի ճակատամարտում պարտվելուց հետո փախչում է Վերին Եգիպտոս, որտեղ կազմակերպում է կարճատև պարտիզանական ապստամբություն, որը մեկ տարվա ընթացքում ճնշում է Լուի Դեզեն։

1800 թվականին ֆրանսիական բանակի հրամանատար Ժան-Բատիստ Կլեբեռի հետ հաշտության պայմանագիր է կնքում, և համաձայնոմ է ղեկավարել Կահիրեի կայազորը, սակայն 1801 թվականի ապրիլի 22-ին մահանում է ժանտախտից։

Գրականություն
-------------

* Chandler, David, *The Campaigns of Napoleon* New York, Macmillan, 1966.
* Cole, Juan *Napoleon’s Egypt: Invading the Middle East* Palgrave Macmillan, 2007. [ISBN 1-4039-6431-9]
* Herold, J. Christopher, *Bonaparte in Egypt* — London, Hamish Hamilton, 1962.
* Herold, J. Christopher, *The Age of Napoleon*. New York, American Heritage, 1963.
* Moorehead, Alan, *The Blue Nile* New York, Harper & Row, 1962.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 000000005443397X · LCCN: nr97007294 · VIAF: 4833837 · WorldCat VIAF: 4833837 |

 |
**Ազարիա Սասնեցի** (*Հլու*, *անհայտ*, Սանասունք, Աղձնիք - 1628, Միջերկրական ծով), հայ տաղասաց, աստղագետ, տոմարագետ։

Ջալալիների արշավանքների ժամանակ գերվել է, ազատվելուց հետո շրջել Փոքր Ասիայում, Իտալիայում, եղել է Կ. Պոլսում։

Աշխատություններ
---------------

Ազարիա Սասնեցին առավել հայտնի է աստղագիտական և տոմարագիտական աշխատություններով («Յաղագս գիտութեան Երկնից բարձրութեան և եւթն պարունակացն», «Ցաղագս գիտութեան Արեգական թաւալմանց»)։ Ունի պատմագիտկան աշխատություններ և թարգմանություններ իտալերենից։

«Ողբ ի վերայ հարուածոց Արևելյան գաւառացն և աշխարհին Հայոց ի ձեռաց Ճելալեանց» երկում մանրամասն նկարագրել է Զալալիների զորագլուխ Կարա–Յազիճիի արշավանքները, Արևմտյան Հայաստանի գավառների, Սեբաստիայի ասպատակությունն ու ավերումը։ Երկը չունի միջնադարյան դասական ողբերի պերճությունն ու քնարականությունը, բայց գրական հուշարձան է ու պատմական արժեքավոր աղբյուր, ուր դեպքերը նկարագրված են բանավոր վիպերգերին հատուկ հնարանքների, ժողովրդական բառ ու բանի օգտագործմամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 1. — էջ 100—101.

Գրականություն
-------------

* Ակինյան Ն. Ազարիա վրդ. Սասնեցի, աստղագէտ, տոմարագէտ և տաղաչափ, ՀԱ, 1936 համար 7-9։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 100)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17153 |

 |
**Սիմեոն Ռշտունեցի** (1317 – մ. թ. անհայտ), ուսուցչապետ, հոգևոր գործիչ, գրիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Գլաձորից Հերմոնի վանք տեղափոխված համալսարանում, աշակերտել Գրիգոր Րաբունապետին և Սարգիս Րաբունապետին։ Հաստատվել է Մոկաց սարի Սուրբ Գևորգ վանքում, եղել տեղի դպրոցի ուսուցչապետը։

Մեզ են հասել Սիմեոն Ռշտունեցու «Լուծմունք սուրբ գրոց Վարդանայ Արեւելցւոյ» (1365, Մատենադարան, ձեռագիր № 341), «Դաւթի լուծմունք ճառից Աստուածաբանի» (1363–70, Վիեննայի Մխիթարյան մատենադարան, ձեռագիր № 317), «Մեկնութիւն թղթոց Պօղոսի» (1377, Երուսաղեմի մատենադարան, ձեռագիր № 345) ձեռագրերը. ընդօրինակվել են հիմնականում ուսումնագիտական նպատակով օգտագործելու համար։

Գրականություն
-------------

* Մաթևոսյան Ա. Մոկաց սարի Սբ Գևորգ վանքի գրչության կենտրոնը XIV–XV դարերում, «ԲՄ», № 6, 1962։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Հուսեին Նազըմ Փաշա** (թուրքերեն՝ Hüseyin Nâzım Paşa, 1848, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - հունվարի 23, 1913(1913-01-23), Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն), օսմանյան բանակի գլխավոր շտաբի պետը Առաջին Բալկանյան պատերազմի ընթացքում։

Կարիերա
-------

Նա եղել է Ֆրանսիական պաշտպանողական դոկտրինի ակտիվ աջակիցներից մեկը, որը նախագծել էր Ֆերդինանդ Ֆոշը, ում մոտ դասավանդել է Նազըմը Սեն-Սիրի ռազմական ակադեմիայում։ Ֆոշը հետագայում եղել է Դաշնակից զորքերի գլխավոր հրամանատարը Առաջին համաշխարհային պատերազմի Արևմտյան ռազմաճակատում։ Գլխավոր շտաբի պետ դառնալուց հետո Նազըմը անմիջապես փոփոխություններ իրականացրեց Օսմանյան ռազմական դոկտրինում, որը ստեղծել էր Կոլմար ֆոն դեր Գոլցը (Գոլց Փաշան), գերմանացի սպա, ով նախագծել էր Օսմանյան բանակի վերակազմավորումը և փոփոխությունները։ Համաձայն Գոլց Փաշայի դոկտրինի, Բալկանյան երկրներում օսմանյան զորքերը պետք է մնան պաշտպանողական արևմտյան (Վարդար) և արևելյան (Թրակիա) ուղղություններով։

Նազըմ Փաշան հրաժարվեց Գոլց Փաշայի դոկտրինից և չնայած Օսմանյան բանակը ուներ մի շարք խնդիրներ զորահավաքների մասով (զորահավաքներին մասնակցել էր նախատեսված 600.000 զինվորի կեսը), զարգացրեց ընդգծված հարձակվողական պլանը, ներառյալ հարձակվողական գործողություններ երկու ճակատներով։ Քանի որ Սերբական բանակը, որը պարտություն էր կրել Սերբ-բուլղարական պատերազմում, համարվում էր ավելի թույլ մրցակից, Նազըմ Փաշան որոշեց հարձակվել նրանց վրա առաջինը։ Դրանից հետո նա պետք է հարձակցեր Բուլղարիայի վրա (որը համարվում էր Բալկանյան դաշինքի ամենահզոր պետությունը) երկու ճակատներով` Մակեդոնիայի և Թրակիայի ուղղություններով։ Նրա թերագնահատումը սերբական ուժին ձախողումների պատճառ դարձան և նրա գործողությունները աղետալի հետևանք ունեցան։

Նա սպանվեց Միություն և առաջադիմություն կուսակցության կողմից 1913 թվականի հունվարի 23-ին պետական հեղաշրջման ժամանակ։ Որպես վրեժխնդրություն, նրա հարազատներից մեկը սպանեց Կոմիտեի մեծ վեզիր Մեհմուդ Շևկետ Փաշային 1913 թվականի հունիսի 11-ին։

* Նազըմ Փաշան որպես գլխավոր շտաբի պետ Առաջին Բալկանյան պատերազմի ժամանակ։Նազըմ Փաշան որպես գլխավոր շտաբի պետ Առաջին Բալկանյան պատերազմի ժամանակ։
* Le Petit Journal շաբաթաթերթի դիմերեսը 1913 թվականի փետրվարին, որտեղ պատկերված է Նազըմ Փաշայի սպանությունը։*Le Petit Journal* շաբաթաթերթի դիմերեսը 1913 թվականի փետրվարին, որտեղ պատկերված է Նազըմ Փաշայի սպանությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Hussein Nazım Pasha Archived 2020-05-26 at the Wayback Machine. Americana Encyclopedia
2. ↑  David Kenneth Fieldhouse: *Western imperialism in the Middle East 1914-1958*. Oxford University Press, 2006 p.17
**Ալեքսիանոս Բժիշկ** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ), միջնադարի հայ բժիշկ։ Ունի 80 գլուխներից բաղկացած դեղաբանական մի անտիպ երկ (Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան, ձեռագիր № 8185)։ Ձեռագիրը ընդօրինակված է XVI-XVII դդ.։ Ընդգրկում է ներքին («Վասն սրտացաւի», «Վասն ստամոքացաւի», «Վասն լերդացաւի» ևն), նյարդային («Վասն գլխացաւի», «Վասն մոռացկոտի», «Վասն կապած մարդոյ» ևն), վիրաբուժական («Վասն որ մարդոյ կողն կոտրի», «Վասն որ թրի զարկած լինի», «Վասն կրակով այրածի» ևն), մաշկային («Վասն քոսի և չոր քորի», «Վասն կոծիծի» ևն) հիվանդությունները։ Ձեռագրում տեղեկություններ կան նաև անասունների հիվանդությունների մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 1. — էջ 161.

Գրականություն
-------------

* Անասյան Հ. Ս. Հայկական մատենագիտություն, հ. 1, Ե. 1959, էջ 403 – 05։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 161)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17199 |

 |
**Մարիո Օրեստի Վերդոնե** (իտալ.՝ Mario Oreste Verdone, հուլիսի 27, 1917(1917-07-27), Ալեսանդրիա, Պիեմոնտ, Իտալիա - հունիսի 26, 2009(2009-06-26), Հռոմ, Իտալիա), իտալացի գրող, կինոքննադատ, արվեստաբան, հայագետ-թարգմանիչ։ Հռոմի համալսարանին կից թատերական, երաժշտական և կապի ինստիտուտի դասախոս ու տնօրեն։

Ստեղծել է իտալական կյանքը պատկերող վավերագրական բնույթի մի շարք կինոակնարկներ («Սիցիլիական պատկերներ», «Եվրոպական Մաձձինին», « 15 դարի Մոնտի Բուչչանոյի մարգարիտը» են), գրել գեղարվեստական գործեր («Մարդու քաղաքը, բանաստեղծությունների ժողովածու, 1941, «Սաչի մարդը», պատմվածք, 1948 են)։ Վերդոնի ուսումնասիրությունները («Ֆուտուրիստական կինոն և գրականությունը», 1967, «Ֆուտուրիստական ժամանակաշրջանի թատրոնը», 1969, «Ինչ է ֆուտուրիզմը», 1970 են) նվիրված են ֆուտուրիստական և ավանգարդիստական ստեղծագործությունների քննադատությանը։ Վերդոնե «Ավանգարդիստական պոեզիա ու կինոսցենարներ» (1975) աշխատության մեջ անդրադարձել է Եղիշե Չարենցի «Սնոուդեն ամուսիններ կամ ինքն իրեն կոմունիզմ» բալլադին։ Գրել է նաև «Կինոյի ավանգարդիստական պատմություն» (1977), «Իտալիայի ֆուտուրիստները» (1978), «Ֆիլմի կուլտուրան» (1979), «Ժամանակակից թատրոնը» (հ․ 1-2, 1981-82), «20 դարի թատրոնը» (1981) և այլ աշխատություններ։ «Հայկական տաղերը իրենց իսկ գույնով» (1970, Եղիշե Չարենցի ստեղծագործությունների գնահատությունը), «Գրիգոր Նարեկացի» (1982) և այլ հոդվածներ նվիրված են հայ գրականությանն ու մշակույթին։ 1968 թվականին Միլանում Վերոնեի թարգմանությամբ և առաջաբանով լույս է տեսել Չարենցի բանաստեղծությունների ժողովածուն։ 1977 թվականին Վերդոնեն այցելել է Սովետական Հայաստան։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Find A Grave |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10215560 · BIBSYS: 90563422 · BNF: 12034306x · CiNii: DA03605358 · GND: 129198781 · ICCU: CFIV012887 · ISNI: 0000000109152391 · LCCN: n79124642 · NDL: 00459664 · NTA: 067952178 · NUKAT: n2004038891 · PTBNP: 233618 · SUDOC: 02852389X · VIAF: 73869274 · WorldCat VIAF: 73869274 |

 |

 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑  Find A Grave — 1996.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 400)։*  |
**Սոն Յու** (չինարեն՝ 宋玉, մ. թ. ա. 298, Յիչեն, Չինաստան - մ. թ. ա. 222), Պատերազմող պետությունների ուշ շրջանի չինացի բանաստեղծ, հայտնի է որպես Չուչիի մի շարք բանաստեղծությունների ավանդական հեղինակ։ Սոն Յուին սովորաբար վերագրվող «Չուի հատվածներ» շարքից բանաստեղծություններից են «Ջիու Բիան» բաժնում գտնվողները։ Նաև Սոն Յուին վերագրվում են մի քանի «ֆու»՝ հավաքված 6-րդ դարի «Վեն Սյուան» գրական անթոլոգիայում։

Կենսագրություն
--------------

Սոն Յուի մասին կենսագրական տեղեկատվությունը ավելի շատ անեկդոտային է, քան իսկապես պատմական, և Սոնի կյանքի մասին քիչ հավաստի տեղեկություններ կան։ Պատմական աղբյուրները համաձայն են, որ Սոնը Չու նահանգից էր և ծնվել է Յան քաղաքում (ժամանակակից Յիչեն, Հուբեյ նահանգ) և ապրել է Չուի թագավոր Սյանի օրոք (մոտ 298–263 մ.թ.ա.)։

Աշխատանքներ
-----------

Համաձայն «Հանի գրքի» գրականությունն ու արվեստը ընդգրկող բաժնի՝ Սոնը գրել է 16 ստեղծագործություն, բայց դրանցից միայն 14-ն է փոխանցվել սերունդներին, օրինակ՝ «Ջիու Բիան» և «Դենգթուզի Հաոսե Ֆու» (չինարեն՝ 登徒子好色赋): Այնուամենայնիվ, բացառությամբ «Ջիու Բիանի» անորոշ է, արդյոք այս գործերը իրականում գրվել են Սոնի կողմից թե ոչ։ «Չու Սի» հայտնի անթոլոգ և մեկնաբան Վան Յին նույնպես «Ժաո Հուն» (Հոգու կանչը) վերագրում է Սոն Յուին։ Որպես *ցիֆու*-ի գրող, Սոնը Ցյու Յուենի կատարյալ իրավահաջորդն էր իր յուրօրինակ ոճով։ Սոն Յուին վերագրվող «ֆու» բանաստեղծություններում Վեն Սյուանի գրական անթոլոգիայում, որը կազմվել է Սյաո Տոնի կողմից (501–531), բանաստեղծությունները հայտնվում են Սոն Յուի և Չուի թագավոր Սյանի միջև ենթադրյալ երկխոսության համատեքստում, որում թագավորը «ֆու» է խնդրում որոշակի թեմայի շուրջ։ Սոնի անունը վաղուց դրվել է Ցյու Յուինի անվան հետ որպես «Ցյու-Սոն»։ Սոն Յուի հիմնական ներդրումը դասական չինական պոեզիայի մեջ կարելի է համարել բնության թեմայի զարգացումը` ներհատուկ պաթոսի հետ մեկտեղ։ Բացի նրանից, որ գալիք դարերում չինացի բանաստեղծների համար հարուստ աղբյուր են վկայում, շատ չինական արտահայտություններ, որոնք դեռ լայնորեն օգտագործվում են այսօր, կարելի է գտնել նրա բանաստեղծություններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Hawkes, 207-8
2. 1 2  Hawkes, 207–208
3. ↑  Knechtges (2014), էջ. 1007.
4. ↑  Knechtges (2014), էջ. 1008.
5. 1 2  Hawkes, 208

Արտաքին հղումներ
----------------

* Song Yuի գործերը Գուտենբերգ նախագծում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 137625464 · ISNI: 0000000063114524 · LCCN: n86013097 · SUDOC: 082681902 · VIAF: 81792947 · WorldCat VIAF: 81792947 |

 |
**Վիգեն Վալերիի Հարությունյան**(ապրիլի 13, 1978(1978-04-13), Հադրութ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ «Ազատ հայրենիք-ՔՄԴ» կուսակցության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Վիգեն Հարությունյանը ծնվել է 1978 թվականի ապրիլի 13-ին, Արցախի Հադրութ քաղաքում։ 1995-1998 թվականներին ծառայել է Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակում, եղել է տանկի հրամանատար։

2003-2005 թվականներին որպես առաջին կարգի մասնագետ աշխատել է Հադրութի ԿԱՇԿ-ի սոցիալական ապահովագրության վճարների բաժնում։ 2005-2008 թվականներին աշխատել է Արցախի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր հարկային ծառայությունում։ 2009-2012 թվականներին որպես ֆինանսատնտեսական մասի պետ աշխատել է Հադրութի զինկոմիսարիատում։

2012-2014 թվականներին Վիգեն Հարությունյանը եղել է Հադրութի հարկային տեսչության գանձումների բաժնի հարկային ավագ տեսուչ, որպես հաշվապահ 2014-2018 թվականներին աշխատել է «Լիլյա Հարությունյան» ԱՁ-ում։

2018-2019 թվականներին զբաղեցրել է Հադրութ համայնքի ղեկավարի պաշտոնը։

2020 թվականի մարտի 31-ի խորհրդարանական ընտրություններում «Ազատ հայրենիք-ՔՄԴ» կուսակցությունների դաշինքի համամասնական ցուցակով ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 7-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։

Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ ՎԻԳԵՆ ՎԱԼԵՐԻԻ

Արտաքին հղումներ
----------------

* ԱՀ տեղական ինքնակառավարման մարմինների 2019թ սեպտեմբերի 8-ի հերթական ընտրություններ Archived 2023-09-20 at the Wayback Machine.
Խաչքար Մելիք միրզի, 1575 թ.
**Ակոբ** (Ակոբ Կազմող, ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ են), XVI դարի քանդակազարդող հայ վարպետ, խաչքարեր և տապանաքարեր կազմող, նկարող։ Ստեղծագործել է Գեղարքունիքում (1540-1575 թվականին)։ Ակոբի գործերից պահպանվել են նախկին Մարտունու և Վարդենիսի շրջանների գյուղերում. 2 խաչքար Վաղաշենում՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու մոտ (մեկը՝ թվագրված ՋԶԹ = 1540), 6 խաչքար Ն. Գետաշենում (Կոթ)՝ Կոթա Սուրբ Աստվածածին կիսավեր եկեղեցու գերեզմանատանը (մեկը՝ թվագրված ՋՂԱ = 1542, երկուսը՝ Աստվածածնի՝ մանուկ Հիսուսին աջ ծնկանը դրած պատկերով և մարդու դիմաքանդակով), 2 խաչքար Երանում՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու բակում (բարձր. 2,25 մ/, թվագրված ՌԻԴ = 1575, Աստվածածնի պատկերով է, մանուկ Հիսուսին աջ ծնկանը դրած և դիմաքանդակով), 1 խաչքար և տապանաքար Գեղհովիտում՝ Ս. Գևորգ եկեղեցու բակում, 1 տապանաքար Տիրունի Մեծ Մասրիկում (թվագրված ՋՂ = 1541)։ Դրանց մի մասը կրում է Ակոբ Կազմող, երբեմն՝ Ակոբ Նկարող կամ Ակոբ ստորագրությունները։

Քանդակների ոճը
--------------

Նրա խաչքարերի քիվերը նեղ են, ճակատներն ու շրջանակները՝ լայն, կենտրոնական խաչը տեղավորված է սուրանկյուն խորաններում, սրբապատկերներն ու դիմաքանդակներն արտահայտիչ են, ոգեշունչ, կրում են իրականության կնիքը։ Ի տարբերություն իր ժամանակի հայ վարպետների, որոնց մեծ մասը նախընտրել է մանր գծերը, Ակոբը հետևել է քանդակազարդման վաղեմի ավանդույթներին.օգտագործել է խոշոր գծերով բուսական ու երկրաչափական զարդամոտիվներ, հասել մոնումենտալ հնչեղության։ Տապանաքարերի վրա պատկերել է և կենցաղային, և այլաբանական դինամիկ քանդակներ (վիշապը տրորող թամբած ձի, խաչը ձախ ձեռին թագակիր հեծյալ, որ նիզակահարում է վիշապին, ծալապատիկ նստած և ծնկած կանայք, երկփողանի սրինգ, պնակ, գաթա, գավ ևն)։ Ակոբի արվեստը նշանակալից ազդեցություն է թողել ժամանակի քարգործության վրա։

Տես նաև
-------

* Ակոբ Աղի խաչքար (Հայրավանք)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 1. — էջ 228.

Գրականություն
-------------

* Բարխուդարյան Ս. Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ և քարգործ վարպետներ, Ե. 1963, էջ 152–54։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 228)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |

 |
**Բոգդան Հակոբի** **Գալստյան (**22.12.1882 (03.01.1883), Դերբենդ –15.06.1938, Մագադան, անհատի պաշտամունքի զոհ), հողագետ,պրոֆեսոր (1925)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանի բնագիտական ֆակուլտետը (1906)։ 1925–1930- ին՝ Երևանի պետական համալսարանի հողագիտության ամբիոնի վարիչ, 1930–3198-ին՝ դասախոս։ Աշխատանքները վերաբերում են Հայաստանի հողերի ուսումնասիրման, հողաաշխարհագրի շրջանացման հարցերին։ Հետազոտել է հողածածկույթը, կազմել առաջին քարտեզները, ըստ գոտիների առանձնացրել հողատեսքերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գալստյան Բոգդան Հակոբի

Գրականություն
-------------

* Արաքսի ձախափնյա հողերի նախնական տվյալներն Արարատյան դաշտում, «Տեղեկագիր ՀՍՍՀ գիտության և արվեստի ինստիտուտի», 1928, N 3: Почвенногеог рафический очерк северной части Арм. ССР, Е. 1937.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |