**Սեմ ֆիլիպս** (անգլ.՝ Sam Phillips, հունվարի 5, 1923(1923-01-05), Florence, Ալաբամա, ԱՄՆ - հուլիսի 30, 2003(2003-07-30), Մեմֆիս, Թենեսի, ԱՄՆ), ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսեր, ով 1950-ական թվականներին կարևոր դեր է խաղացել ռոքնռոլի զարգացման գործում։ Նա Մեմֆիս (Թենեսի) քաղաքում հմնադրել է «Sun Records» և «Sun Studio» ձայնագրման ստուդիաները, որտեղ ձայնագրություններ է արել Էլվիս Փրեսլիի, Ռոյ Օրբիսոնի, Ջերի Լի Լյուիսի, Կառլ Պերկինսի, Ջոնի Քեշի, Հոուլին Վուլֆի համար։ 1954 թվականին նա սկսել է Փրեսլիի կարիերան։ 1969 թվականին վաճառել է «Sun»-ը Շելբի Սինգելթոնին։

ֆիլիպսը վաղ ներդրող է եղել «Holiday Inn» հյուրանոցների ցանցում։ Նա սեփականատեր էր և աշխատեցրել է ռադիոկայաններ Մեմֆիսում, Ալաբամա նահանգի Ֆլորենցիա քաղաքում, և Ֆլորիդա նահանգի Լեյք Ուորթ քաղաքում։
Նա հանդես է եկել ռասայական հավասարության օգտին և օգնել է տրոհել ռասայական խոչընդոտները երաժշտական արդյունաբերության մեջ։

Վաղ կյանք
---------

Ֆիլիպսը ութ երեխաներից ամենափոքրն էր, ով ծնվել է Ալաբամա նահանգի Ֆլորենցիա քաղաքի մոտակայքում գտնվող 200 հա ֆերմայում, Մադժ Էլլայի և Չարլզ Թուքեր Ֆիլիպսի ընտանիքում։ Սեմի ծնողներին էր պատկանում իրենց ագարակը, չնայած այն գրավադրված էր։ Երեխա ժամանակ նա ծնողների հետ բամբակ է հավաքել դաշտերում՝ սևամորթ աշխատողների կողքին։ Դաշտերում երգող սևամորթ բանվորներին լսելը մեծ տպավորություն է թողել երիտասարդ Ֆիլիպսի վրա։

Ֆիլիպսը հաճախել է Ֆլորենցիայի նախկին *Սուրճի ավագ դպրոցը*։ Նա վարել է դպրոցական նվագախումբը և ցանկություն է ունցել քրեական պաշտպանության փաստաբան դառնալ։ Սակայն նրա հայրը սնանկացել է Մեծ ճգնաժամի ժամանակ և մահացել է 1941 թվականին՝ ստիպելով Ֆիլիպին հեռանալ ավագ դպրոցից իր մոր և հորաքրոջ մասին հոգալ տանելու համար։ Ընտանիքին աջակցելու համար նա աշխատել է մթերային խանութում, այնուհետև` թաղման սրահում։ 1942 թվականին 19-ամյա Սեմը հանդիպել է իր ապագա կնոջը՝ 17-ամյա Ռեբեկա «Բեքի» Բերնսին, այդ ժամանակ նրանք երկուսն էլ աշխատում էին Ալաբամա նահանգի Շեֆիլդ քաղաքում գտնվող *WLAY* ռադիոկայանում։ Նա հաղորդավար էր, իսկ Ռեբեկան, ով դեռ սովորում էր ավագ դպրոցում, իր քրոջ հետ ռադիոհաղորդում ունեին («Խոհանոցային քույրեր»), որտեղ նրանք նվագում և երգում էին։ 2013 թվականի հունվարի 18-ին Ալաբամայի *Չանին* ամսագրում տպագրված հոդվածում, որը պատվել է Բեքիին, Սեմն ասել է. «Ես սիրահարվել եմ Բեքիի ձայնին, նույնիսկ նախքան նրան հանդիպելը»։ Բեքին, Սեմի հետ իր առաջին հանդիպումը, լրագրող Փիթեր Գուրալնիկին նկարագրել է այսպես. «Նա եկել էր անձրևից թրջված, մազերը քամուց խճճված։ Նա հագել էր սանդալներ և այնպիսի ժպիտ ուներ որ ես երբևէ չէի տեսել։ Նա նստեց դաշնամուրի աթոռին և սկսեց խոսել ինձ հետ։ Ես այդ գիշեր ընտանիքիս ասացի, որ ես հանդիպել եմ այն տղամարդուն, որի հետ ուզում էի ամուսնանալ»։ Նրանք ամուսնացել են 1943 թվականին և ունեցել երկու երեխա։ Նրանց ամուսնությունը տևել է 60 տարի մինչև 2003 թվականը՝ Սեմի մահը։ Այրի Բեքի Ֆիլիպսը մահացել է 2012 թվականին՝ 87 տարեկան հասակում։

«The Memphis Recording Service» և «Sun Records»
-----------------------------------------------

«Sun Studio»-ն՝ Մեմֆիս քաղաքի 706 Յունիոն պողոտայում
1940-ական թվականներին Ֆիլիպսը աշխատել է որպես DJ և ռադիոինժեներ՝ «WLAY (AM)» ռադիոկայանի համար Ալաբամա նահանգի Մուսկլ Շոալս քաղաքում։ Ըստ Ֆիլիպսի, կայանի «բաց ձևաչափը» (հեռարձակելու «սպիտակ» և «սև» երաժիշտների երաժշտությունը հավասարապես) հետագայում ոգեշնչել է իրեն։ 1945 թվականից սկսած՝ նա չորս տարի աշխատել է որպես հաղորդավար և ձայնային ճարտարագետ Մեմֆիս քաղաքում գտնվող «WREC» ռադիոկայանում։

78 դեմո ձայնագրություն Սեմ Ֆիլիպսի ստուդիայից Մեմֆիսում
1950 թվականի հունվարի 3-ին Ֆիլիպսը բացել է *Մեմֆիսի ձայնագրման ծառայությունը* (Memphis Recording Service) Մեմֆիս քաղաքի 706 Յունիոն պողոտայում։ Նա թույլ էր տալիս սիրողական ձայնագրություններ անել և ձայնագրել է այնպիսի կատարողների ինչպիսիք են Բի Բի Քինգը, Ջունիոր Փարկերը և Հաուլին Վուլֆը, ովքեր կատարել են իրենց առաջին ձայնագրությունները այնտեղ։ Այնուհետև Ֆիլիպսը ձայնագրությունները վաճառել է ավելի մեծ լեյբլների։ Բացի երաժշտական ներկայացումներից, Ֆիլիպսը ձայնագրել է նաև այլ միջոցառումներ, օրինակ՝ հարսանիքներ և թաղումներ, և վաճառել ձայնագրությունները։ «Memphis Recording Service»-ը նաև ստուդիա է ծառայել Ֆիլիպսի սեփական ապրանքանիշի՝ «Sun Record Company»-ի համար, որը նա գործարկել է 1952 թվականին։

Ֆիլիպսը ձայնագրել է երաժշտական տարբեր ոճեր։ Նա հետաքրքրված էր բլյուզով և ասել է. «Բլյուզը ստիպեց մարդկանց՝ «սև» ու «սպիտակ», մտածել կյանքի մասին, թե որքան դժվար է այն, բայց նաև որքան լավը կարող է լինել։ Նրանք երգում էին դրա մասին, նրանք աղոթում էին դրա մասին, նրանք քարոզում էին դրա մասին։ Ահա թե ինչպես նրանք ազատվեցին այն բեռից, որը գոյություն ուներ գիշեր ու ցերեկ»։

Ֆիլիպսը ձայնագրել է այն, ինչ երաժշտական պատմաբան Փիթեր Գուրալնիկը համարել է առաջին ռոքնռոլ ձայնագրություն՝ «Rocket 88»-ը, Ջեքի Բրենսթոնի և Նրա Դելտա Քաթսի կողմից՝ խումբ, որը ղեկավարում է 19-ամյա Իկե Թանները, ով նաև գրել է երգը։ Ձայնագրությունը լույս է տեսել 1951 թվականին Չիկագոյի «Chess Records» ձայնագրման ստուդիայի կողմից։ 1950-1954 թվականներին Ֆիլիպսը երաժշտություն է ձայնագրել Բոբբի Բլենդի, Ջեյմս Քոթոնի, Ռուֆուս Թոմասի, Ռասքո Գորդոնի, Լիթլ Միլթոնի, Դը Փրիզնրսի և այլոց համար։

«Sun Records»-ը իր 16 տարվա գործունեության ընթացքում ավելի շատ ռոքնռոլ ձայնագրություններ է կատարել քան իր ժամանակների ցանկացած այլ ձայնագրման ստուդիա՝ արտադրելով 226 սինգլ։

Էլվիս Փրեսլի, Ջոնի Քեշ, Ջերի Լի Լյուիս, Կառլ Պերկինս, Ռոյ Օրբիսոն
-----------------------------------------------------------------

Ֆիլիպսը իր նպատակների մասին ասել է. «Բոլորը գիտեին, որ ես այստեղ պարզապես պայքարող «կատու» էի, որը փորձում էր զարգացնել նոր և տարբեր արվեստագետներ, ձեռք բերել ինչ-որ ազատություն երաժշտության մեջ, ինչպես նաև օգտագործել այն ռեսուրսները և մարդկանցը, ովքեր չէին հանձնվում»։ Նրան չէր անհանգստացնում սխալվելը, նա մտածում էր զգացողության մասին։

Ֆիլիպսը և Էլվիս Փրեսլին ստեղծել են երաժշտության նոր ձև։ Ֆիլիպսը Փրեսլիի հետ հանդիպել է Մեմֆիսի ձայնագրման ծառայության իր վաղեմի գործընկեր Մարիոն Կեյսկերի միջնորդությամբ, որն արդեն հայտնի անհատականությունն էր *Մեմֆիս* ռադիոկայանում։ 1953 թվականի հուլիսի 18-ին տասնութ տարեկան Փրեսլին գնացել է ստուդիա՝ մոր ծննդյան օրվա համար ձայնագրություն անելու համար, Կեյսկերը բեռնատարի երիտասարդ վարորդի ձայնի մեջ ինչ-որ տաղանդավոր բան է նկատել, ուստի ձայնագրել է նրան։ Ավելի ուշ նա ցույց է տվել ձայնագրությունը Ֆիլիպսին, ով աստիճանաբար, Քեյսկերի խրախուսանքով, ջերմացել է Էլվիս ձայնագրելու գաղափարի նկատմամբ։

Փրեսլին, ով Ֆիլիպսի ստուդիայում ձայնագրել է Արթուր «Մեծ տղա» Քրուդափի (Arthur "Big Boy" Crudup) «Ամեն ինչ լավ է» («That's all right») երգի իր տարբերակը, դարձել է խիստ հաջողակ, նախ Մեմֆիսում, այնուհետև՝ ողջ Միացյալ Նահանգների հարավում։ Նա լսումներ է անցել Ֆիլիպսի համար, բայց Ֆիլիպսը տպավորվել է միայն այն ժամանակ, երբ նա երգել է «Ամեն ինչ լավ է (Մամա)» երգը։ Նա բերել է երգը Դյուի Ֆիլիպսի մոտ՝ DJ «WHBQ 560» ռադիոկայանում, ներկայացնելու նրա «Red, Hot & Blue» ծրագրով։ Առաջին վեց ամիսների ընթացքում Բիլ Մոնրոյի «Կենտուկիի կապույտ լուսինը» բլյուգրաս երգի Փրեսլիի լավատեսական տարբերակը, մի փոքր ավելի տարածված էր, քան «Ամեն ինչ լավ է (մամա)» երգը։ Չնայած դեռ հայտնի չէին հարավից դուրս, Փրեսլիի սինգլները և տարածաշրջանային հաջողությունները այցեքարտ դարձան «Sun Records»-ի համար, քանի որ շուտով երգող, խոստումնալից մարդիկ հայտնվեցին ողջ տարածաշրջանից։ Երգիչներ, ինչպիսիք են Սոնի Բերգեսը («My Bucket's Got a Hole in It»), Չարլի Ռիչը, Ջունիոր Պարկերը և Բիլլի Լի Ռայլին, ձայնագրվել են «Sun» ստուդիայում որոշ հաջողությամբ, և ուրիշները, ինչպիսիք են Ջերի Լի Լյուիսը, Բի Բի Քինգը, Ջոնի Քեշը, Ռոյ Օրբիսոնը և Կառլ Պերկինսը, դարձել են *աստղեր*։

Այլ բիզնես հետաքրքրություններ
-----------------------------

Խելամիտ ներդրումների միջոցով Ֆիլիպսը մեծ հարստություն է կուտակել։ Նա առաջին ներդրողներից մեկն է եղել «Holiday Inn»-ում, հյուրանոցների ցանց, որը պատրաստվում էր ընդլայնվել համաժողովրդական արտոնության։ Նա ներգրավվել է այդ գործի մեջ Էլվիս Փրեսլիի հետ պայմանագիրը RCA Records-ին վաճառելուց անմիջապես հետո՝ 35,000 դոլլարով, որը նա բազմիցս բազմապատկել է «Holiday Inn»-ի հետ։ Նա նաև ստեղծել է երկու դուստր ձեռնարկությունների ձայնագրման լեյբլ՝ «Phillips International Records» և «Holiday Inn Records»:

Նրան է պատկանել Մեմֆիսում գտնվող «Sun Studio Café»-ն։ Մասնաճյուղերից մեկը գտնվել է Մեմֆիսի առևտրի կենտրոնում։

Ֆիլիպսը և իր ընտանիքը հիմնադրել են «Big River Broadcasting» ընկերությունը, որին պատկանում է մի քանի ռադիոկայաններ Ֆլորենցիայում, Ալաբամա նահանգում, ներառյալ *WQLT-FM, WSBM և WXFL* : 1959 թվականին նա նաև հիմնել է *WLIZ* ռադիոկայանը Ֆլորիդայի Ուորթ լճի ափին։

Ռոքնռոլի փառքի սրահ
-------------------

1986 թվականին Սեմ Ֆիլիպսը առաջին խմբի մեջ էր, որն ընդգրկվել է Ռոքնռոլի փառքի սրահում,և նրա ռահվիրա ներդրումը ժանրում ճանաչվել է Ռոքաբիլի փառքի սրահում։ Նա առաջին *ոչ-կատարող* (non-performer) ընտրվածն էր։ 1987 թվականին նրան տեղափոխել են Ալաբամաի երաժշտության փառքի սրահ։ 1991 թվականին նա ստացել է Գրեմմի հոգաբարձուների մրցանակ՝ կյանքի ընթացքում ձեռք բերված նվաճումների համար։ 1998 թվականին նա տեղափոխվել է Բլյուզի փառքի սրահ, 2001 թվականի հոկտեմբերին՝ Երկրի փառքի երաժշտական սրահում, իսկ 2012 թվականին՝ Մեմֆիսի անվան փառքի երաժշտական սրահի հանդիսավոր բացման դասում։

Հետագա տարիներ և մահ
--------------------

Ֆիլիպսը մահացել է շնչառական անբավարարությունից Մեմֆիս քաղաքի Ս. Ֆրանցիսկ հիվանդանոցում, 2003 թվականի հուլիսի 30-ին, միայն մեկ օր առաջ նախքան «Sun Studio»-ն նշանակվեց ազգային պատմական հուշարձան, և ընդամենը մեկ ամիս առաջ «Sun Records»-ի ձայնագրման նախկին աստղ Ջոնի Քեշի մահից՝ 2003 թվականի սեպտեմբերի 12-ին։ Ֆիլիպսը թաղվել է Memphis Memorial Park գերեզմանատանը։

Ուշագրավ դերակատարումներ
------------------------

* Փոլ Էյդինգը խաղացել է Ֆիլիպսի դերը «Մթնշաղի գոտի» սերիալի «Անցյալի և ապագայի թագավորը» դրվագում։
* Թրեյ Ուիլսոնը խաղացել է Ֆիլիպսի դերը «Մեծ կրակի գնդակներ» ֆիլմում՝ Ջերի Լի Լյուիսի մասին կենսագրական, որը թողարկվել է 1989 թվականի հունիսին։
* Գրեգորի Իտցինը խաղացել է Ֆիլիպսի դերը «Քվանտային ցատկ» սերիալի նախավերջին «Մեմֆիս մեղեդի» էպիզոդում։
* «Անցեք գիծը» ֆիլմում Ֆիլիպսին մարմնավորել է Դալլաս Ռոբերթսը։
* CBS-ի «Էլվիս» մինիսերիալում Ֆիլիպսին մարմնավորել է Թիմ Գուինին։
* CMT հեռուստաալիքի «Sun Records» դրամատիկ հեռուստասերիալում մարմնավորել է Չադ Մայքլ Մյուրեյը։
* 2016 թվականի հոկտեմբերի 21-ին հայտարարվել է, որ Լեոնարդո Դի Կապրիոն ներկայացնելու է Սեմ Ֆիլիպսին առաջիկա ֆիլմում՝ հիմնվելով Փիթեր Գուրալնիկի «Սեմ Ֆիլիպս՝ մարդ ով ստեղծել է ռոքնռոլը» գրքի վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Discogs — 2000.
3. ↑
4. ↑  Sam Phillips | Rock & Roll Hall of Fame
5. ↑  Bertrand, Michael T. (2014 թ․ ապրիլ). «Phillips, Sam». *American National Biography*. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 22-ին.
6. ↑  {{| url =  title = Charles Phillips | year = 1920 | location = Oakland, Lauderdale, Alabama, United States | roll = 27 | page = 68 | line = 28 | enumdist = 22 | filmnum = 1820027 | nafilm = T625 | accessdate = 2019-03-10}}
7. ↑  «Sam Phillips Obituary». *The Times*. 2003 թ․ օգոստոսի 1. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
8. ↑  Laing, David (2003 թ․ օգոստոսի 1). «Obituary: Sam Phillips». *The Guardian*. Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
9. ↑  DeWitt, Howard A. (1994). *Elvis: The Sun Years*. Popular Culture Ink. ISBN 1-56075-020-0.
10. ↑  Palmer, 1982, p. 219
11. ↑  Palmer, 1982, p. 220
12. ↑  Palmer, 1982, p. 234
13. ↑  Olsen, Eric P. "Founding Father: Sam Philips and the Birth of Rock and Roll." *The World and I*. Washington, May 2001. p. 76.
14. ↑  Palmer, 1982, p. 222
15. ↑  Guralnick, Peter (2015). *Sam Phillips: The Man Who Invented Rock 'n' Roll.* New York: Little, Brown. 978-0-316-04274-1.
16. ↑  Palmer, 1982, p. 225
17. ↑  «Sam Phillips: Inducted in 1986. The Rock and Roll Hall of Fame and Museum». Rockhall.com. 2013 թ․ ապրիլի 15. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 8-ին.
18. ↑  Naylor, Jerry; Halliday, Steve (2007). *The Rockabilly Legends: They Called It Rockabilly Long Before They Called It Rock and Roll*. 22:00. ISBN 978-1-4234-2042-2.
19. ↑  «The Man and the Mistakes That 'Invented Rock 'n' Roll'». NPR. 2015 թ․ նոյեմբերի 23. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ սեպտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 22-ին.
20. ↑  Guralnick, Peter (1994). *Last Train to Memphis: The Rise of Elvis Presley*. Boston: Little, Brown. էջեր 59–62.
21. ↑  Guralnick, Peter (2015 թ․ հոկտեմբերի 30). «Elvis Presley: How Sun Records Boss Sam Phillips Discovered a Star in 1954». *The Independent*. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ հոկտեմբերի 31-ին. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 22-ին.
22. ↑  Martin, Douglas (2003 թ․ օգոստոսի 1). «Sam Phillips, Who Discovered Elvis Presley, Dies at 80». *New York Times*. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 25-ին.
23. ↑  «Ownership Report for Commercial Broadcast Stations (BOA-19991130ABY)». Federal Communications Commission. 1999 թ․ դեկտեմբերի 10.
24. ↑  «The Once and Future King full cast & crew». *IMDb.com*.
25. ↑  «Memphis Melody cast». *Quantum Leap TV.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ օգոստոսի 7-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 5-ին.
26. ↑  «Walk the Line full cast & crew». *IMDb.com*.
27. ↑  «Elvis full cast & crew». *IMDb.com*.
28. ↑  url=
29. ↑  «Leonardo DiCaprio To Play Music Pioneer Sam Phillips; Launched Elvis, Howlin' Wolf, Johnny Cash & Jerry Lee Lewis». *Deadline.com*. 2016 թ․ հոկտեմբերի 21.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հարցազրույց Սեմ Ֆիլիպսի հետ WGBH հանրային հեռուստատեսության «Ռոքն ռոլ։ Դավաճաններ» սերիալի համար
* «Sun Studio»-ի պաշտոնական կայք
* Հարցազրույց Սեմ Ֆիլիպսի հետ
* Ռոքի փառքի սրահ
* Էլվիս Փրեսլին «Sun Studio»-ում
* Երկրի փառքի սրահ և թանգարան
* ՍԵմ Ֆիլիպս at Find a Grave
* Սեմ Ֆիլիպս on IMDb

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music · Find A Grave · gravsted.dk · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | American National Biography · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 11038001 · BNF: 14487962s · GND: 136528724 · ISNI: 0000000055211068 · LCCN: no98022462 · NKC: osd2012738258 · NTA: 154241695 · SUDOC: 079489516 · VIAF: 44528599 · WorldCat VIAF: 44528599 |

 |

 |