*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Դիլանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Էմիլ Մարկոսի Դիլանյան** (դեկտեմբերի 31, 1917(1917-12-31), Երևան, Անդրկովկասյան կոմիսարիատ, Անդրկովկաս - ապրիլի 12, 1986(1986-04-12)), հայ սովետական էլեկտրատեխնիկայի մասնագետ, բարձրագույն դպրոցի մանկավարժ, ԽՍՀՄ առաջին էլեկտրամոբիլների ստեղծող, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից, կործանիչ-օդաչու։ Եղել է Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական ինստիտուտի էլեկտրատեխնիկայի ֆակուլտետի դեկան (1956-1961)։

Կենսագրություն
--------------

Էմիլ Դիլանյանը ծնվել է ծառայողի ընտանիքում։ 1921 թվականին դեռևս երիտասարդ տարիքում մահացել է նրա հայրը։ Էմիլը ունեցել է երկու քույր՝ Հասմիկը և Արզիկը։ Նրան և քույրերին մայրը՝ Վարդուհին, միայնակ է մեծացրել։ Էմիլը 1935 թվականին ավարտել է միջնակարգ դպրոցը և մեկնել հորեղբոր մոտ՝ Դնեպրոպետրովսկ։ Նա այնտեղ ընդունվել է Դնեպրոպետրովսկի համալսարանի շինարարական ֆակուլտետի նախապատրաստական բաժինը։ Էմիլը 1936 թվականին վերադարձել է Երևան և ընդունվել Պոլիտեխնիկական ինստիտուտ։ Դրան զուգահեռ զբաղվել է նաև աերոակումբով։ Ավարտել է Յեյսկի ավիացիոն դպրոցը և դասավանդել այնտեղ։

Ռազմական գործունեություն
------------------------

Էմիլ Դիլանյանը 1937 թվականին զորակոչվել է Կարմիր բանակ։ Նա 1942 թվականի մարտից Հյուսիսային նավատորմի ռազմաօդային ուժերում պայքարել է Նացիստական Գերմանիայի ռազմական ուժերի դեմ՝ օդից ծածկելով Մուրմանսկի հիմքը և հյուսիսային ավտոշարասյուները։ Եղել է բանակի թևի հրամանատար։ Նա մասնակցել է 15 օդային մարտերի, որոնցում անձամբ խոցել է թշնամու 4 ինքնաթիռ։ 1942 թվականի օգոստոսի 5-ին օդային մարտերից մեկում խոցվել է, սակայն վիրավոր վիճակում կարողացել է վերադառնալ ստորաբաժանման վայր։ Նրա ձախ ձեռքը անդամահատել են ուսից :

Ուսում և աշխատանքային գործունեություն
-------------------------------------

Ռազմական գործիչը զինված ուժերի հանձնարարականով վերադարձել է Երևան և շարունակել ուսումը, որն ավարտել է պատերազմի ավարտին։ Նա ընտրվել է Գերագույն խորհրդի պատգամավոր հայկական ԽՍՀ-ում։ 1951 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի էներգետիկայի ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ Պաշտպանել է թեկնածուական թեզ «*Թռչող մեքենաների էլեկտրական սարքավորումներ*» թեմայով։ 1954 թվականին Երևանի Պոլիտեխնիկական ինստիտուտում հիմնադրել է էլեկտրական շարժիչի և արտադրական գործընթացների ավտոմատացման բաժինը, որը ղեկավարել է մինչև իր կյանքի վերջ՝ 1986 թվականը։ 1956-1961 թվականներին եղել է Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական ինստիտուտի էլեկտրատեխնիկայի ֆակուլտետի դեկան։ Գրել է դոկտորական դիսերտացիա։

Մահ
---

Էմիլ Դիլանյանը մահացել է երկար ու ծանր հիվանդությունից։

Մատենագրություն
---------------

* Մեթոդական ցուցումներ

Հիշողություն
------------

Հուշատախտակ Երևանում
* *Հուշատախտակ Երևանում* Թամանյանի փողոց 3

Նշումներ
--------

1. ↑  Որոշ փաստաթղթերում նշված Է, որ էմիլ Դիլանյանը 1942 թվականի օգոստոսի 5-ին օդային մարտերից մեկում զոհվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Память народа::Поиск документов по героям». *pamyat-naroda.ru*. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 8-ին.
2. ↑  «Արխիվացված պատճենը» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2020 թ․ նոյեմբերի 18-ին. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 9-ին.
3. ↑  «Национальный исследовательский университет "МЭИ"». *mpei.ru*. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 9-ին.
4. ↑  «Дилакторская Наталья Леонидовна1904 Писательница ( 86/214 )». *nlr.ru*. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 9-ին.

Գրականություն
-------------

* 1967 թվական, Ս. Գ. Կուրզենկով *Մեր տակ ՝ ցամաք և ծով* - ռուս.՝ Курзенков С. Г. Под нами — земля и море 2-րդ ռազմական հրատարակչություն

Արտաքին հղումներ
----------------

* «ՊՈԼԻՏԵԽՆԻԿԸ ՀԻՇՈՒՄ Է ԻՐ ԵՐԱԽՏԱՎՈՐՆԵՐԻՆ` ԷՄԻԼ ԴԻԼԱՆՅԱՆ». *www.press.polytechnic.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 17-ին. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 9-ին.
* «Спасая командира: Эмиль Диланян (из воспоминаний героя СССР С. Г. Курзенкова)». *armedman.ru* (ռուսերեն). Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 9-ին. `{{cite web}}`: Text "Армии и Солдаты. Военная энциклопедия" ignored (օգնություն)
* «The memorial of Dilanyan Emil (Էմիլ Դիլանյան Մարկոսի) buried at Yerevan's Tokhmakh cemetery». *hush.am* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 9-ին.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 27159697510303310709 · WorldCat VIAF: 27159697510303310709 |

 |