recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ակնագարիկ** (ակնակլունձ, տիկնակլունձ), կոպի ճարպագեղձի սուր թարախային բորբոքում։

Հիվանդության նախանշաններ
------------------------

Հիվանդության սկզբում կոպի եզրը դառնում է ցավոտ, կարմրավուն, այտուցված։ 3-4 օր անց առաջանում է թարախային գլխիկ, որից հետագայում թարախ է արտադրվում։ Առավել հաճախ առաջանում է հիգիենային կանոնները խախտելիս, աչքերը կեղտոտ երեսսրբիչով, թաշկինակով սրբելիս կամ ձեռքերով տրորելիս։

Երբեմն բորբոքումն արդյունք է երկարատև և ծանր հիվանդությունների հետևանքով օրգանիզմի պաշտպանական ուժերի թուլացման (օրինակ՝ հաճախ է կրկնվում շաքարախտի ժամանակ)։

Բուժում
-------

Ակնագարիկ առաջանալիս անհրաժեշտ է անհապաղ դիմել ակնաբույժի։ Չի կարելի թարախը սեղմելով հանել, քանի որ վարակը կարող է արյունատար անոթներով տարածվել և հանգեցնել լուրջ բարդությունների՝ ուղեղապատյանաբորբի, արյան վարակման։

Կանխարգելում
------------

Կանխարգելման նպատակով անհրաժեշտ է պահպանել անձնական հիգիենայի կանոնները, օգտագործել պաշտպանական ակնոց (փոշոտ միջավայրում աշխատելիս), ժամանակին բուժել օրգանիզմի պաշտպանական ուժերը թուլացնող հիվանդությունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Disease Ontology — 2016.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՄԴ-9 · ՀՄԴ-10-ԿՄ · DiseasesDB · eMedicine · ICPC 2 · MedlinePlus · NCI Thesaurus  |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Disease Ontology |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 226)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Էլեկտրոնային լամպ**, էլեկտրավակումային սարք, որտեղ ստեղծվում է հատուկ էլեկտրոդների (ցանցի) օգնությամբ կառավարվող էլեկտրոնների հոսք։ Էլեկտրոնային լամպը ապակե, մետաղե, մետաղե–ապակե կամ մետաղե–խեցե բալոն է, որտեղ ստեղծված է բարձր վակուում (մինչև {\displaystyle 10^{-6}-10^{-8}} մմ սնդ. ս.) և տեղավորված են էլեկտրոդներ, շիկացման կաթոդ, անոդ, ցանց (բոլոր էլեկտրոնային լամպերը, բացի դիողից, ունեն մեկ կամ ավելի ցանց)։

Էլեկտրոնային լամպերը տարբերվում են ըստ էլեկտրոդների թվի, հզորության, հաճախականությունների տիրույթի և նշանակման։

Ըստ էլեկտրոդների թվի լինում են 2-էլեկտրոդային (դիոդ, կենոտրոն), 3-էլեկտրոդային (տրիոդ), 4-էլեկտրոդային (տետրոդ), 5-էլեկտրոդային (պենտոդ), 6-էլեկտրոդային (հեկսոդ), 7-էլեկտրոդային (հեպտոդ) և 8-էլեկտրոդային (օկտոդ)։

Ըստ աշխատանքային հաճախականությունների տիրույթի տարբերում են ցածր (մինչև մի քանի Մհց), բարձր (մինչև 30 Մհց) և գերբարձր հաճախականության էլեկտրոնային լամպեր (մագնետրոններ, կլիստրոններ, վազող ալիքի լամպեր ևն)։ Ըստ նշանակման էլեկտրոնային լամպերը լինում են ուղղիչ, ուժեղացուցիչ, փոխակերպիչ, գեներատորային ևն, ինչպես նաև անընդհատ գործողության և իմպուլսային։ Հաճախ մի բալոնի մեջ տեղավորում են երկու կամ ավելի լամպեր (կրկնակի դիող, կրկնակի տրիոդ, դիոդ–հեկսոդ ևն)։ Այդպիսի լամպերը կոչվում են համակցված։ Էլեկտրոնային լամպերը լայնորեն կիրառվում են ավտոմատիկայում, ռադիոլոկացիայում, հեռուստատեսությունում, ռադիոկապում, էլեկտրոնային սարքաշինության մեջ և այլ բնագավառներում։ Բարձր և գերբարձր հաճախականության հզոր էլեկտրոնային լամպերը կիրառվում են նաև տեխնոլոգիական նպատակներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 32)։*  |
**Էլեկտրոնային էմիսիա**, պինդ մարմնից կամ հեղուկից էլեկտրոնների առաքման երևույթը։ Տեղի ունի այն դեպքում, երբ էլեկտրոնները հաղթահարում են պոտենցիալային արգելքը, որը խոչնդոտում է էլեկտրոնների պոկվելուն և վակուում կամ գազային միջավայր անցնելուն։ Էլեկտրոնների էներգետիկ որոշակի բաշխման հետևանքով հնարավոր է, որ դրանց մի մասը կարողանա հաղթահարել պոտենցիալային արգելքը և պոկվել մարմնից։ Սովորական պայմաններում այդպիսի էլեկտրոնների թիվն աննշան է, սակայն, լրացուցիչ էներգիա հաղորդելով, կարելի է այն զգալիորեն մեծացնել։ Էլեկտրոնների գրգռման եղանակից կախված՝ տարբերում են Էլեկտրոնային էմիսիայի հետևյալ տեսակները, ջերմաէլեկտրոնային էմիսիա (էլեկտրոններին լրացուցիչ էներգիա է հաղորդվում նյութը տաքացնելու շնորհիվ), ֆոտոէլեկտրոնային էմիսիա (արտաքին ֆոտոէֆեկտ, կարճալիք տիրույթի լուսային ճառագայթների ազդեցությամբ էլեկտրոններն անհրաժեշտ էներգիա են ձեռք բերում մետաղի կամ կիսահաղորդչի մակերևույթից պոկվելու համար), երկրորդային էլեկտրոնային էմիսիա, որի դեպքում էլեկտրոններն առաքվում են այլ մասնիկներով (էլեկտրոններ, իոններ) պինդ մարմնի մակերևույթը ռմբակոծելիս։ Երկրորդային էլեկտրոնային էմիսիան քանակապես բնութագրվում է երկրորդային էմիսիայի գործակցով {\displaystyle (\delta )}, որը հավասար է երկրորդային էլեկտրոնների թվի {\displaystyle (N\_{2})} և մարմնի վրա ընկած մասնիկների թվի {\displaystyle (N\_{1})} հարաբերությանը՝ {\displaystyle \delta ={\frac {N\_{2}}{N\_{1}}}}: \delta-ն կախված է ռմբակոծող մասնիկների բնույթից, էներգիայից, անկման անկյունից, ինչպես նաև ռմբակոծվող մակերևույթի տեսակից և վիճակից։ Երկրորդային էմիսիայի երևույթի վրա է հիմնված էլեկտրոնային բազմապատկիչների աշխատանքի սկզբունքը։ Էլեկտրոնային էմիսիայի առանձնահատուկ տեսակ է էլեկտրաստատիկ էլեկտրոնային էմիսիան կամ ավտոէլեկտրոնային էմիսիան՝ էլեկտրոնների առաքումն արագացնող ուժեղ ({\displaystyle 10^{6}-10^{7}} վ/սմ կարգի) էլեկտրական դաշտի ազդեցությամբ (այս երևույթը հաճախ անվանում են նաև էլեկտրոնների պոկում էլեկտրական դաշտի միջոցով)։ Էմիսիայի այս տեսակը բնորոշ է նրանով, որ էլեկտրոններին լրացուցիչ էներգիա չի հաղորդվում, այլ փոխվում է պոտենցիալային արգելքի ձևը. վերջինս նեղանում է, և էլեկտրոնը արգելքն անցնելու որոշակի հնարավորություն է ձեռք բերում։ Էլեկտրաստատիկ էլեկտրոնային էմիսիա կիրառվում է սնդիկային ուղղիչներում։

Տես նաև
-------

* Թունելային էֆեկտ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 32)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գասապյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Հովհաննես Գրիգորի Գասապյան** (1880, Ակն, Խարբերդի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - փետրվարի 27, 1915(1915-02-27), Մոնտեվիդեո, Ուրուգվայ), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Հովհաննես Գասապյանը ծնվել է մոտ 1880 թվականին, Սե­բաս­տի­ա­յի նա­հան­գի Սե­բաս­տի­ա­յի գա­վա­ռի Ակն գավառակի կենտրոն Ակն քաղաքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։

1903 թվականին ավարտել է Բեյրութի Ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Հաստատվել է Սամսոն նավահանգստային քաղաքում և բժիշկ աշխատել։

1914 թվականին Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և ծառայել 10-րդ զորաբաժնի ամրությունների վաշտի զինվորական բժիշկ։

1915 թվականի փետր­վա­րի 27-ին սպանվել է կամ մահացել ժանտախտից՝ մոտ 35 տարեկանում։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Պարսամեան Մկրտիչ, Ակնեւակնցիք, Փարիզ, 1952։
* Խաչատրյան Լ. Բաբլումյան Ա. Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923 թթ.), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Ե. 2004։
* Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, <Ազդակ>, 01-11-2012

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մուրճ (այլ կիրառումներ)
Դարբնոցային մուրճ
**Մուրճ**, հարվածային գործողության մեքենա՝ մետաղական նախապատրաստուկը պլաստիկ դեֆորմացիայի ենթարկելու համար։ Կիրառվում է դարբնոցա-դրոշմիչ արտադրության մեջ կռման (կռող մուրճ) և ծավալային կամ թերթային դրոշմման (դրոշմիչ մուրճ) համար։ Մուրճը բաղկացած է շարժական կամ ընկնող մասից (մխոց, շտոկ, թակ), զանգվածային հիմքից՝ շաբոտից, հենոցից, հաղորդակից և կառավարման մեխանիզմներից։ Նախապատրաստուկը մշակող գործիքը կռող մուրճում ողորկ կամ ներհանված զարկաններն ու տակադիր դրոշմոցներն են, իսկ դրոշմիչ մուրճերում՝ դրոշմոցները։ Վերևի զարկանը կամ դրոշմոցի վերևի կեսն ամրացնում են թակին, իսկ ներքևինը՝ շաբոտին։

Նախապատրաստուկը տեղավորում են ներքևի զարկանի վրա կամ մուրճերի հիմնական տեսակների սկզբունքային սխեմաներ. 
ա) շոգեօդային, 
բ) պնեմատիկ, 
գ) մեխանիկական, 
դ) հիդրավլիկական դրոշմոցի ներքևի կեսում։

Շինվածքը ձևավորվում է նախապատրաստուկին շարժական մասով հարվածելիս, իսկ հարվածի էներգիան ընդունում է շաբոտը։ Մուրճի հիմնական պարամետրերն են շարժական մասերի կինետիկ էներգիան և ընկնող մասերի զանգվածը։ 13 տ զանգվածով կռվածք ստանալու համար Մուրճի շարժական մասերը շարժման մեջ են դրվում սեղմած օդով, շոգիով, գազով, հեղուկով ևն, ըստ այդմ տարբերում են շոգեօդային, պնեմատիկ, մեխանիկական և հիդրավլիկական մուրճեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 99)։*  |
**Սիսիփոս** (հին հունարեն՝ Σίσυφος), ըստ հին հունական առասպելաբանության՝ եղել է Կորնթոս քաղաքի հիմնադիրը և թագավորը։

Եղել է խարդախ և շահախնդիր, ուստի և մահից հետո աստվածների կողմից պատժվել է իր հանցանքների համար։ Աստվածները նրան դատապարտել են հավերժորեն սարն ի վեր գլորել ծանր մի ժայռ, որը հազիվ գագաթին հասած, դարձյալ գլորվում էր ցած և նա ստիպված էր ամբողջ աշխատանքն սկսել սկզբից։ Այստեղից էլ առաջացել է «Սիզիփոսյան աշխատանք» արտահայտությունը՝ անօգուտ աշխատանք իմաստով։

Մեկնաբանություններ
------------------

Ըստ արեգակնային տեսության Սիզիփոս թագավորը ամեն օր արևելքում ծագող արևի սկավառակն է, որը երեկոյան մայր է մտնում արևմուտքում[1]։ Այլ փիլիսոփաներ նրան համեմատում են վեր բարձրացող և թափվող ալիքների կամ ալեկոծության հետ[1]։ Մ․թ․ա․ 1-ին դարում, էպիկուրյան փիլիսոփա Լուկեցիոսը մեկնաբանում է պատմությունը որպես իշխանափոխության և փառքի փոփոխություն[2]։ Սյորեն Կիերկեգորը գտնում է, որ Սիզիփոսի պատմությունը վերաբերվում է այն ամենին, ինչ անձը սիրում է՝ «Զվարճալի է, որ հոգեկան հիվանդություն ունեցող անձը կարող է պատահական քար վերցնել և համարել այն փող ու միևնույն ժամանակ Դոն Ժուանը կարող է ունենալ 1003 սիրեկան, որոնց քանակը նշանակում է, որ նրանք արժեք չունեն։ Դրա համար «սեր» բառը տարբեր նշանակություն ունի բոլորի համար»[3]։ Ֆրիդրիխ Ուելքերը համարում է, որ այս պատմությունը խորհրդանշում է մարդու գիտելիքի ձգտման անհուսալիությունը, իսկ Սողոմոն Ռայնախը[4] գտնում է որ Սիզիփոսի քարը խորհրդանշում է Սիզիփեումի (Կորնթոսի ամրոցի) կառուցումը։ 1942 թվականի իր «Սիզիփոսի առասպելը։ Էսսե աբսուրդի մասին» էսսեում, Ալբեր Կամյուն Սիզիփոսի մեջ տեսնում է մարդու կյանքի և գոյության աբսուրդային բնույթը․ Կամյուն եզրակացնում է՝ «Սիզիփոսին պետք է երջանիկ պատկերացնել», քանի որ «հենց միայն գագաթներ նվաճելու համար թափված ջանքերը բավական են, որ լցնեն մարդու սիրտը»։

Տրված հանձնարարության իմաստի կորստի հետևանքով աշխատողների ունեցած վիճակն անվանում են «սիզիփոսյան վիճակ»։ Գիտափորձերից կատարած երկու հիմնական եզրակացությունները հետևյալն են՝ մարդիկ ավելի լավ են աշխատում, եթե աշխատանքը իմաստալից է թվում և մարդիկ թերագնահատում են իմաստի և մոտիվացիայի միջև եղած հարաբերությունը[5]։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2   Chisholm Hugh, ed. (1911)։ «Sisyphus»։ *Encyclopædia Britannica* (11th ed.)։ Cambridge University Press
2. ↑  *De Rerum Natura* III
3. ↑  *Stages on Life's Way*, 1845 p. 293
4. ↑  *Revue archéologique*, 1904
5. ↑  Ariely Dan (2010)։ *The Upside of Irrationality*։ ISBN 0-06-199503-7
| **՞**Ճարճատուկ գեղձավոր |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Բարդածաղկավորներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Ճարճատուկ գեղձավոր |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Cichorium glandulosum

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ճարճատուկ գեղձավոր** (լատ.՝ Cichorium glandulosum), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Սպիտակավուն ցողունով, գեղձային մազիկներով ծածկված, 20-60 սմ բարձրությամբ միամյա խոտաբույս է։ Ցողունները սովորաբար խիստ ճյուղավորված են, ճյուղիկները՝ վերջում հաստացող։ Զամբյուղները բազմածաղիկ են։ Ծաղիկները բաց երկնագույն են կամ հազվադեպ՝ սպիտակավուն։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Երևանի (Երևանի շրջակայք և Ուրծի լեռնաշղթա) և Դարեղեգիսի (գյուղ Ռինդ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Հանդիպում է նաև Նախիջևանում, Անատոլիայում և Սիրիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 900-1400 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև տափաստաններում, երրորդական ժամանակաշրջանի կարմիր կավերում և քարաթափվածքների վրա։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է։ Հայտնի են երեք պոպուլյացիաներ։ Տարածման շրջանը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Տեսակի տարածման հիմնական շրջանը գտնվում է Հայաստանի սահմաններից դուրս։ Սպառնալիքի կատեգորիան նվազեցվել է։ Տեսակին, կապված աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ, սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների նվազման վտանգ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Մեկ պոպուլյացիան պահպանվում է Էրեբունի պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · NCBI · WoRMS |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* GBIF: 5392272
* GRIN: 467199
* IPNI: 194530-1
* NCBI: 1405821
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:194530-1
* Tropicos: 2717350
* WoRMS: 1180767

 |

 |
**Իլուլիսատ Իսֆյորդ** (դան․՝ Ilulissat Isfjord, գրենլանդ․՝ Ilulissat Kangerlua), ֆյորդ Գրենլանդիայի Քաասուիտսուպ կոմունայում։ Հյուսիսային Ամերիկայի միակ ֆյորդը, որը ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում (2004 թվական)։

Նկարագրություն
--------------

Ֆյորդը Դիսկո ծովածոցի մի մասն է, որն իր հերթին գտնվում է Բաֆֆինի ծովում։ Նրա երկարությունը 40 կմ է, լայնությունը՝ 5-10 կմ, ընդգրկում է 402,4 կմ² տարածք։ Ֆյորդն ավարտվում է Գրենլանդիայի սառցե վահանի սահմաններից մոտ 40 կմ հեռավորության վրա։ Ֆյորդի հյուսիսարևմտյան մասում գտնվում է Գրենլանդիայի երրորդ խոշոր քաղաքը` Իլուլիսատը, որը համարվում է «Գրենլանդիայի զբոսաշրջային մայրաքաղաք»։ Ֆյորդն ավարտվում է Յակոբսհավնի սառցադաշտով, որը մոլորակի հյուսիսային կիսագնդի ամենաակտիվ սառցադաշտն է։ Դրա տարածքը 110,000 կմ² է, սառույցի հաստությունը՝ մոտ 2 կմ, այնտեղ ձևավորվում են Գրենլանդիայի բոլոր այսբերգների մոտ 10 %-ը՝ տարեկան 35 կմ³-ից ավելի սառույց թափելով ֆյորդի մեջ։ Սառույցի որոշ կտորներ ունեն ավելի քան մեկ կիլոմետր տրամագիծ, այդ պատճառով դրանք չեն կարող լողալ և անշարժանում են ֆյորդի մասում՝ չհալվելով տարիներ շարունակ։ Այդպիսով Իլուլիսատ ֆյորդը գրեթե ամբողջությամբ ծածկված է սառույցով, ինչն արտացոլված է նրա անվան մեջ․ դան․՝ Isfjord թարգմանաբար նշանակում է *Սառցե ֆյորդ*։ Սառցադաշտից պոկված սառցակտորի՝ ֆյորդի 40 կմ երկարությունը հաղթահարելու և Դիսկո ծովածոց դուրս գալու համար պահանջվում է 12-15 ամիս։ Դրանից հետո այդ սառցաբեկորները շարունակում են շարժվել դեպի հարավ՝ հասնելով հյուսիսային լայնության 45-րդ և նույնիսկ 40-րդ զուգահեռականներին։

Ֆյորդը հարուստ է ձկներով, մասնավորապես այնտեղ որսում են զգալի քանակությամբ վահանակաձկներ ու ծովախեցգետին։

2012 թվականին Իլուլիսատ Իսֆյորդը ցուցադրվել է ամերիկյան «Հետապնդելով սառույցը» (անգլ.՝ «Chasing Ice») վավերագրական ֆիլմում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Nationally designated areas (CDDA)
2. 1 2  Ilulissat Icefjord(անգլ.) – *whc.unesco.org*
3. ↑  *Ганс-Герд Маас, Рейнхард Дитрих, Эллен Швальбе, Михаэль Башлер, Патрик Вестфельд.* Analysis of the Motion Behaviour of Jakobshavn Isbræ Glacier in Greenland by Monocular Image Sequence Analysis, выпуск XXXVI, часть 5, Дрезден, 25—27 сентября 2006
4. ↑  Официальный сайт фильма «В погоне за ледниками»(անգլ.)
5. ↑  В погоне за ледниками(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

Գրականություն
-------------

* *Найя Миккельсен, Торстен Ингерслев.* «Nomination of the Ilulissat Icefjord» **(2002)**, изд. Geological Survey of Denmark and Greenland, ISBN 87-7871-106-1
* *Оле Беннике, Найя Миккельсен, Грег Мак-Коллам, Хенрик Клинге Педерсен и Анкер Вейдик.* «Ilulissat Icefjord: A World Heritage Site» **(2004)**, изд. Geological Survey of Denmark and Greenland, ISBN 87-7871-136-3

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ilulissat Isfjord — Et Verdensarvsområde (դան.)
* Welcome to Ilulissat Icefjord (անգլ.)(դան.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 315164912 · WorldCat VIAF: 315164912 |

 |
**Արզաշկուն** կամ **Արզաշկու**, ներկայիս Արճեշի տեղում, քաղաք Վանի թագավորությունում։ Տեղադրության հարցում ուսումնասիրողները տարակարծիք են։ Ա․ Աեյսը և Գ․ Մասպերոն տեղադրում են Վանա լճի և Մանազկերտի միջև, Բորիս Պիոտրովսկին այնտեղ որոշում է այժմյան Դիադինի շրջանում, ոմանք նույնացնում են Արծկե կամ Արճեշ քաղաքների հետ։

Առաջին անգամ հիշատակվում է Ասորեստանի թագավոր Սալմանասար III-ի արձանագրություններում՝ որպես Արամե ուրարտացու «արքայական քաղաք»։ Գահակալման 3-րդ տարում (մ.թ.ա. 857 կամ 856) Սալմանասար III արշավել է Ալզի (Աղձնիք) և Էնզիտե (Անձիտ) «երկրները», անցնելով Արծանիա (Արածանի) գետը՝ մտել է Սուխմուի և Դայաենի (Տայք) «երկրները», շարժվել է Ուրարտու։ Արամե թագավորը խուսափել է ճակատամարտից և հեռացել Ադդուրի լեռները։ Մ.թ.ա. 840 թվականին Սալմանասար III-ի զորքերը գրավել են Արզաշկուն, բնակչությանը ոչնչացրել, կողոպտել և հրի մատնել քաղաքը։ Քաղաքի գրավման տեսարանը Սալմանասար III քանդակել է Բալավաթյան դարպասներին։ Սարդուրի Ա-ն մայրաքաղաքը տեղափոխել է Տուշպա-Վան։

Ներկայումս կարծիքներ կան այն մասին, որ Արզաշկուն հավանաբար Պտղեմեոսի (մ.թ. 2-րդ դար) «Ասիայի երրորդ քարտեզում» նշված՝ Արամալի կամ Արմաիիրա (Արմավիր) քաղաքի հյուսիսային հարևանությամբ՝ Արագած լեռան ստորոտին, Քասախ գետի ափին գտնվող Աուզակա[նա] կամ Ավշական բնակավայրն է /ներկայիս Օշական գյուղի մոտ պեղված Ուրարտական հնավայր/:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 70)։*  |
**Դեֆորմացիայի աշխատանք**, մարմնի ներքին ուժերի կատարած աշխատանքը դեֆորմացիայի ընթացքում։ Առաձգական դեֆորմացիայի դեպքում դեֆորմացիայի տեսակարար աշխատանքը (առաձգական պոտենցիալ) որոշվում է {\displaystyle a={\frac {1}{2}}(\sigma \_{1}\varepsilon \_{1}+\sigma \_{2}\varepsilon \_{2}+\sigma \_{3}\varepsilon \_{3})} բանաձևով, ուր {\displaystyle \sigma \_{1},\sigma \_{2},\sigma \_{3}} ուղղանկյուն զուգահեռանիստի նիստերի վրա գործող գլխավոր լարումներն են, իսկ {\displaystyle \varepsilon \_{1},\varepsilon \_{2},\varepsilon \_{3}}-ը՝ զուգահեռանիստի կողերի համապատասխան հարաբերական երկարացումները։ Առաձգականության սահմաններից դուրս կամ \sigma -ի և {\displaystyle \varepsilon }-ի միջև ոչ-գծային կապերի դեպքում բանաձևն այլևս ճիշտ չէ և կախված է դեֆորմացիայի ընթացքից։

Դեֆորմացիայի լրիվ աշխատանքը {\displaystyle (A)} սահմանվում է որպես մարմնի ամբողջ ծավալով դեֆորմացիայի տեսակարար աշխատանքի գումար՝ {\displaystyle A=\int adxdydz}։ Դեֆորմացիայի լրիվ աշխատանքը, համաձայն էներգիայի պահպանման օրենքի, կարելի է որոշել նաև որպես արտաքին ուժերի աշխատանք, որը մեծությամբ հավասար է դեֆորմացիայի աշխատանքին և ունի հակառակ նշան։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 367)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոմիտասի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Կոմիտասի հուշարձան**, հուշարձան Ռուսաստանի Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքի Վասիլեոստրովսկի վարչական շրջանի կենտրոնական Կամսկի այգում։

Պատմություն
-----------

Հայ մեծ երգահան, երաժշտագետ, վարդապետ Կոմիտասի հուշարձանը տեղադրվել է Հայոց ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցի շրջանակում՝ 2015 թվականի նոյեմբերի 6-ին։ Հուշարձանի բացման արարողությանը մասնակցել են Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը, Սանկտ Պետերբուրգի նահանգապետ Գեորգի Պոլտավչենկոն, ՌԴ-ում ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպան Օլեգ Եսայանը, Սանկտ Պետերբուրգում Հայաստանի գլխավոր հյուպատոս Հրայր Կարապետյանը, Երևանի քաղաքապետարանի ներկայացուցչության ղեկավար Արմենակ Կարապետյանը, Երևանի գլխավոր ճարտարապետ Տիգրան Բարսեղյանը, Սանկտ Պետերբուրգի հայ համայնքի ներկայացուցիչներ, պետերբուրգցիներ։

Տվյալներ
--------

Գրանիտե հուշարձանի բարձրությունը 3,3 մետր է, պատվանդանը՝ 1,7 մետր։

Հեղինակներ
----------

* Քանդակագործ՝ Լևոն Բեյբության
* Ճարտարապետ՝ Մաքսիմ Աթայանց

Տես նաև
-------

* Կոմիտասի մահարձան
* Կոմիտասի հուշարձան (Երևան)
* Կոմիտասի հուշարձան (Փարիզ)
* Կոմիտասի հուշարձան (Դեթրոյթ)
* Կոմիտասի հուշարձան (Վաղարշապատ)
* Կոմիտասի կիսանդրի (Քվեբեկ)
* Կոմիտասի կիսանդրի (Փարիզ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սանկտ Պետերբուրգում կանգնեցվել է Կոմիտաս վարդապետի հուշարձանը
2. ↑  Սանկտ Պետերբուրգում կանգնեցվել է Կոմիտաս վարդապետի հուշարձանը
Կրոնշտադտի ֆուտշտոկի մակարդակագրիչի շենքը
**Կրոնշտադտի ֆուտշտոկը** կամ *Կրոնշտադտի խորաչափը* (ռուս.՝ Кронштадтский футшток) Բալթիկ ծովի մակարդակի որոշման համար նախատեսված հատուկ սանդղաձող է։ Ֆուտշտոկը գտնվում է Կրոնշտադտ քաղաքում, Օբվոդնի ջրանցքի վրայով անցնող Կապույտ կամրջի ափային հենարանի վրա։ Կրոնշտադտի ֆուտշտոկի զրո նիշը հանդիսանում է, որպես հաշվարկման համակարգի սկիզբ, երկրի մակերևույթի որևէ կետի բացարձակ բարձրությունն Ռուսաստանի տարածքում, ԱՊՀ որոշ երկրներում և Հայաստանում որոշելու համար։ Այն նաև ընդունված է որպես հաշվարկման սկիզբ գեոդեզիական կետերի և ռեփերների բարձրության որոշման համար, ինչպես նաև տիեզերական արբանյակների ուղեծիրներն կողմնորոշելու համար։

Պատմություն
-----------

Ծովի կամ օվկիանոսի մակարդակը չափելը անհրժեշտություն է եղել դեռ ամենաառաջին ծովագնացների համար, որպեսզի արդեն նավահանգստում եղած կամ նավահանգիստ մտնող նավը հեշտությամբ գտնի ուղին, քանի որ ջրի մակարդակն տատանվում է մակընթացության և տեղատվության պատճառով։ Կրոնշտադտի ֆուտշտոկի պատմությունը կապված է ռուսական նավատորմի ի հայտ գալու հետ։ Առաջին անգամ Ռուսաստանում Պետրոս I Մեծի կարգադրությամբ է ստեղծվել ֆուտշտոկային ծառայություն, առաջին ֆուտշտոկը տեղադրվել է դեռևս Սանկտ Պետերբուրգում 1703 թվականին, իսկ 1707 թվականին ստեղծվել է ֆուտշտոկային ծառայություն Կոտլին կղզում՝ նորակառույց Կրոնշտադտ քաղաքում։ Այնուհետև տարիների ընթացքում ֆուտշտոկային ծառայությունը ավելի է կատարելագործվել և այժմ Բալթիկ ծովի մակարդակն որոշելիս օգտագործվում է Կապույտ կամրջի հենարանի վրա՝ հատուկ կառույցում տեղադրված մակարդակագրիչը՝ որը մշտապես ամրագրում է ջրի մակարդակն ու մակարդակի տատանումներն ֆուտշտոկի զրոյի համեմատ։

Տես նաև
-------

* Բացարձակ բարձրություն
* Ֆուտշտոկ
**Հայոց պաշտամունքային վայրեր**, Ստեփան Մելիք-Բախշյանի կողմից կազմված հանրագիտարանային բառարան, որը համառոտ տեղեկություն է բովանդակում հայկական գրեթե բոլոր կրոնական կառույցների մասին։

Գրքի խմբագրական խորհրդի մեջ էին մտնում. Արամ Սիմոնյանը (գլխավոր խմբագիր), Հայկ Ավետիսյանը, Գեղամ Բադալյանը և Մհեր Մելիք-Բախշյանը։

Պատմություն
-----------

1960-ականներին Երևանի պետական համալսարանի չորս երիտասարդ դասախոսներ§ Գևորգ Ջահուկյանը, Թադևոս Հակոբյանը, Ստեփան Մելիք-Բախշյանը և Հովհաննես Բարսեղյանը ձեռնամուխ եղան ստեղծելու Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան։ Երբ ավարտվեց այդ հինգհատորյակի տպագրությունը, հեղինակներից ողջ էր միայն Հովհաննես Բարսեղյանը։ Այդ բառարանի ստեղծման տարիներին վաստակաշատ պատմաբան Ստեփան Մելիք-Բախշյանն առանձնացրել է հայոց պաշտամունքային վայրերին վերաբերվող նյութերը, կատարել լրացումներ§ ծրագրելով հետագայում հրատարակել «Հայոց պաշտամունքային վայրերի հանրագիտարան»։ Սակայն մահը հնարավորություն չտվեց նրան ավարտի հասցնել այդ գործը, բայց արված աշխատանքն էլ ուշագրավ ու արժեքավոր էր և Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնարկության Հայկական բաժանմունքի տնօրեն, դոկտոր Զավեն Եկավյանի հովանավորության շնորհիվ ԵՊՀ հրատարակչությունը Մելիք-Բախշյանի հավաքած նյութերի հիման վրա լույս ընծայեց «Հայոց պաշտամունքային վայրեր» հանրագիտարանը։

Գրքում զետեղված լուսանկարների մեծ մասի հեղինակը Հարություն Երանոսյանն է։ Օգտագործված են նաև Մելիք Բագդասրյանի և ուրիշների լուսանկարները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Ստեփան Մելիք-Բախշյան, Հայոց պաշտամունքային վայրեր, Երևան, «ԵՊՀ հրատարակչություն», 2009 — 3, էջեր 3 — 432 + 10 էջ ներդիր էջ. — 500 հատ։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայերեն հանրագիտարաններ |
| --- |
|  |
| Հայկական սովետական հանրագիտարան • Հայկական համառոտ հանրագիտարան • Հայերեն Վիքիպեդիա • Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարան • Հայկական Հարց • Ո՞վ է Ի՞նչ է • Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան • Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան • Հայ Սփյուռք հանրագիտարան • Հայոց պաշտամունքային վայրեր • Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան • Տնային տնտեսության հանրագիտարան • Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարան • Ինչ է, Ով է • Շախմատի համահայկական հանրագիտարան • Հայաստան հանրագիտարան • Լիտոպեդիա բանասիրության հանրագիտարան |
|  |
| Հայերեն հանրագիտարանների ցանկ |

 |
**«Տրտունջ»**, Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործություններից, որը գրվել է 1902 թվականի օգոստոսին Բելի Կլյուչում։

Պատմություն
-----------

Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանում ինքնագրով պահպանվում է Թումանյանի նամակը, որտեղ առկա է «Տրտունջ» ստեղծագործության առաջին տարբերակը։

Առաջին անգամ մեզ չհասած ինքնագրից բանաստեղծությունը տպագրվել է Թիֆլիս լույս տեսնող «Մուրճ» ամսագրրի 1904 թվականի 9֊րդ համարի 76֊րդ էջում, այնուհետև ստեղծագործությունը տպագրվել է 1908 թվականին Բաքվում լույս տեսած Թումանյանի «Բանաստեղծություններ» ժողովածուի 20֊րդ էջում, ապա՝ Թումանյանի Երկերի ժողովածուի 1֊ին հատորի 138֊րդ էջում։

Բանաստեղծությունն արտատպվում է Բաքվում լույս տեսած Թումանյանի «Բանաստեղծություններ» ժողովածուից։

Փաստեր
------

1902 թվականի օգոստոսին 6֊ին Ֆիլիպ Վարդազարյանին ուղված նամակում Թումանյանը գրել, որ անցյալ օրը մի ոտանավոր գրեցի, որը կուղարկեմ շուտով։ Հետագայում՝ օգոստոսի 10֊ին գրած նամակում Թումանյանը նշել է․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Անցյալ անգամ խոստացա հաջորդ նամակով քեզ ղրկել իմ նոր գրած ոտանավորը։ Կատարում եմ խոստումս և մեկի փոխարեն երկուսն եմ ղրկում»։ |  |

Թումանյանի երկրորդ ոտանավորը, որը հեղինակը նույն նամակում ուղարկել է Ֆիլիպ Վարդազարյանին, եղել է օգոստոսի 10֊ին գրած «Ընկերիս» ստեղծագործությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, առաջին հատոր։ էջ 604
2. ↑  Թումանյանի երկերի ժողովածու, 5֊րդ հատոր, էջ 207
3. ↑  Թումանյանի երկերի ժողովածու, 5֊րդ հատոր, էջ 208
**Տրանսֆորմատորը** (լատ. *transformo -* փոխակերպել, ձևափոխել) էներգիայի կամ օբյեկտների (հարմարանքների) որևէ էական հատկությունների փոխակերպման հարմարանք է։ Առավել տարածված են էլեկտրական տրանսֆորմատորները և հիդրոտրանսֆորմատորները։ Էլեկտրական տրանսֆորմատորը ստատիկ (շարժական մասեր չունեցող) հարմարանք է, որը ծառայում է որոշակի լարման փոփոխական հոսանքը մեկ այլ լարման փոփոխական հոսանքի փոխակերպելու համար։ Բաղկացած է ֆեռոմագնիսական միջուկից, առաջնային փաթույթներից, որոնք ինդուկտիվորեն կապված են միմյանց հետ։ Տրանսֆորմատորի աշխատանքի հիմքում ընկած է էլեկտրամագնիսական ինդուկցիայի երևույթը։ Եթե առաջնային փաթույթը միացնենք փոփոխական լարման աղբյուրին, ապա միջուկում կառաջանա փոփոխական մագնիսական հոսք։

Այժմ կիրառվում են տարբեր տեսակի տրանսֆորմատորներ. ուժային (էլեկտրաէներգիայի տեղափոխման և բաշխման համար հատուկ նպատակների համար վառարանային ուղղիչ սարքերում, զոդման տեխնիկայում), ինդուկցիոն կարգավորիչ (բաշխիչ ցանցերում լարումների կարգավորման համար), ավտոտրանսֆորմատորներ(ոչ մեծ սահմանններում լարումների կարգավորման համար), չափիչ տրանսֆորմատոր (բաշխիչ հարմարանքներում և փոփոխական հոսանքի բարձր լարման շղթաներում հոսանքի ուժի, լարման, հզորության և էներգիայի անվտանգ չափման համար), փորձարկման (լարման տակ տարբեր փորձարկումներ կատարելու համար)։ Առավել լայնորեն կիարառվում են երկփաթույթ և եռափաթույթ միաֆազ և եռաֆազ տրանսֆորմատորները։ Էլեկտրաէներգետիկայի նպատակների համար հիմնականում կիրառում են եռաֆազ յուղային տրանսֆորմատորներ՝10 կՎԱ-ից 1600 ՄՎԱ և ավելի հզորությամբ, մինչև 750 կՎ և ավելի լարումներով։

Ուժային տրանսֆորմատորների փաթույթներն ու միջուկներն ընկղմում են միներալային յուղով լցված բաքի մեջ, որի պատերը հովացվում են օդով կամ ջրով։ Յուղային հովացում չունեցող տրանսֆորմատորները կոչվում են չոր տրանսֆորմատորներ։

Տրանսֆորմատորի առաջին սխեմատիկ տեսքը ի հայտ է եկել 1831 թ. Մ. Ֆարադեյի և Դ. Հենրիի աշխատություններում։ Սակայն թե մեկը, թե մյուսը իրենց սարքում չեն նշել տրանսֆորմատորի այնպիսի հատկությունները ինչպիսիք են լարման և հոսանքի ուժի փոփոխությունները, այսինքն փոփոխական հոսանքի փոխակերպումը՝ տրանսֆորմացիան։

Էլեկտրական տրանսֆորմատորը(բաց միջուկով) առաջին անգամ օգտագործել է Պ.Ն. Յաբլոչկովը, 1876-ին՝ էլեկտրական լուսավորման շղթաներում։ Անգլիացի էլեկտրատեխնիկ Է. Հոփկինսոնը 1884-ին մշակել է փակ մագնիսական միջուկով միաֆազ տրանսֆորմատոր, որն իր կառուցվածքով նման է ժամանակակից տրանսֆորմատորին։1890-ին ռուս էլեկտրատեխնիկ Մ. Օ. Դոլիվո-Դոբրովոլսկին ստեղծել է եռաֆազ էլեկտրական տրանսֆորմատոր։ Տրանսֆորմատորի հետագա զարգացումն ընթացել է նրա կառուցվածքի կատարելագործման, հզորության և ՕԳԳ-ի մեծացման, փաթույթներ մեկուսացման լավացման ուղղությամբ։

**Ուսուցողական, քանդվող-հավաքվող տրանսֆորմատոր**

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Տրանսֆորմատոր** կատեգորիայում։ |
**Տրուցե-Սերգիյան մայրավանք**, ռուս, ամենամեծ մենաստանը, ճարտարապետական համալիր։ Գտնվում է Մոսկվայից 71 կմ հյուսիս, այժմյան Զագորսկում։ 14-րդ դարի կեսին հիմնադրել է Սերգեյ Ռադոնեժսկին։ 1540 թ-1550 թվականներին կառուցվել են մենաստանի 12 աշտարակներով քարե պարիսպները (ամրացվել են 17-րդ դարի կեսին, բարձրությունը՝ 10-14 մ, լայնությունը՝ 5,5-6 մ)։ 1744 թվականից մենաստանն անվանվել է մայրավանք։ 1742 թվականից Տրուցե-Սերգիյան մայրավանքում գործում է հոգևոր սեմինարիա, 1814 թվականից՝ նաև հոգևոր ակադեմիա։ 14-17-րդ դարերում եղել է մշակութային խոշոր կենտրոն Ռուսիայի ամենամեծ գրադարանով և գրչատնով, այստեղ են ապրել և ստեղծագործել գրողներ Եպիֆանի Պրիմուդրին, Պախոմի Լոգոֆետը, Մաքսիմ Գրեկը, Ավրաամի Պալիցինը, գեղանկարիչներ Անդրեյ Ռուո-Աովը, Դանիիւ ՉյոռԿին, Փոբագրագարդող Ամվրոսին։ Եղել է խոշորագույն ֆեոդ, հողատեր և ճորտատեր։ ժամանակի ընթացքում մենաստանի տարածքում կազմավորվել է գեղատեսիլ ճարտարապետական անսամբլ, որն ընդգրկում է ավելի քան 50 շենք և շինություն, այդ թվում՝ Տրոիցկի (Երրորդության, սպիտակ քարից, 1422-1423, պատկերակալը՝ Անդրեյ Ռուբլյով և Դանիիլ Չյոռնի) և Ուսպենսկի (Վերափոխման, 1559–1585, որմնանկարները՝ 1684) տաճարները, Դուխովսկայա (1476), Պսկովի Տրոիցե–Սերգիյան մայրավանքի Տրոիցկի տաճարը (1422–1423) ճարտներ), հնգագմբեթ, վերդարպասյա Հովհաննես Նախակարապետի (1699), Միխեևսկի (1734), Ամոլենսկի (1745-1748, բարոկկո) և այլ եկեղեցիները, հիվանդասենյակները Զոսիմայի և Մավվատիի եկեղեցիով (1635–1638), սեղանատունը Սերգիի եկեղեցիով (1686-1692), վանականների խուցերի մասնաշենքերը (17-19-րդ դարերում), միտրոպոլիտի սենյակները (գլխավոր ճակատը՝ 1778), հնգահարկ զանգակատունը (1740-1770), ճարտարապետներ՝ Ի․ Շումախեր, Ի․ Ֆ․ Միչուրին, Դ․ Վ․ Ուխտոմսկի, բարոկկո, բարձրությունը 88 մ)։ 1920 թվականին Տրուցե-Սերգիյան մայրավանքում ստեղծվել է պատմագեղարվեստական թանգարան, 1940 թվականից՝ թանգարան-արգելոց․ ընդգրկում է 14-17-րդ դարերում հին ռուսական, գեղանկարչության և կիրառական արվեստի, 17-րդ դարի սկզբի ժողովրդական արվեստի, ինչպես և խորհրդային ժամանակաշրջանի դեկորատիվ-կիրառական արվեստի խոշոր հավաքածուներ։ Մշակված է և իրականացվում է Տրուցե-Սերգիյան մայրավանքի ամբողջ ճարտարապետական անսամբլի վերականգնման նախագիծը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**«Քուրթ Սեիթ և Շուրա»** (թուրքերեն՝ Kurt Seyit ve Şura), թուրքական պատմական հեռուստասերիալ, որը հիմնված է Ներմին Բեզմենի համանուն վեպի վրա։ Ցուցադրվել է թուրքական Star TV հեռուստաալիքով։ Գլխավոր դերերում հանդես են գալիս Քըվանչ Թաթլըթուղը և Ֆարահ Զեյնեպ Աբդուլահը։ Վերջին սերիան ցուցադրվել է 2014 թվականի նոյեմբերի 20-ին։ Նկարահանումները տեղի են ունեցել Ստամբուլում, Սանկտ Պետերբուրգում և Ղրիմում։ Ընդհանուր առմամբ ցուցադրվել է 21 սերիա։

Սյուժե
------

Ծնվելով ղրիմաթաթարական հարուստ ընտանիքում՝ Քուրթ Սեիթը մեծացել է որոշակի սկզբունքերով, որոնք նրա մեջ սերմանել է նրա հայրը միրզա Մեհմետ Էմինովը։ Ռուսական ցարի նկատմամբ ունեցած հարգանքը կարելի է համեմատել միայն մուսուլման կնոջից երեխաներ ունենալու ցանկության հետ։ Սեիտը, ով հաջողակ է ինչպես աշխարհիկ կյանքում, այնպես էլ ռազմական ոլորտում, պարահանդեսներից մեկի ժամանակ սիրահարվում է Ալեքսանդրային, ով արիստոկրատական ընտանիքի դուստր է։ Ալեքսանդրան նույնպես սիրահարվում է նրան, բայց նրանց սերը պետք է անցնի մի շարք փորձություններուվ պատերազմի սկզբից հետո։ Քուրթ Սեիթը մեկնում է Կարպատներ՝ պաշտպանելու ցարական գահը և պատիվը։

Ռազմաճակատում լուրջ վնասվածք ստանալուց հետո՝ Քուրթ Սեիթը պարտադրված վերադառնում է Պետրոգրադ, որտեղ բախվում է հոկտեմբերյան հեղափոխության հետ։ Քանի որ նա և ընկերները ուղղակի կապ են ունեցել Նիկոլայ II ցարի հետ, Սեիտը հայտնվում է բոլշևիկների սև ցուցակում։ Քուրթ Սեիթը ստիպված է լինում փախչել, սակայն Ալեքսանդրային մենակ թողնել չի ցանկանում։ Նա աղջկան տանում է իր ծնողների մոտ, որոնց հայտարարում է նրա հետ ամուսնանալու մասին։ Սեիտը հայրը Մեհմետը դեմ է կանգնում ամուսնությանը։ Քուրթ Սեիթը դեմ դուրս գալով հոր կամքին՝ հեռանում է երկրից։

Ընկերների օգնությամբ Քուրթ Սեիթը և Ալեքսանդրան մեկնում են Ստամբուլ։ Օսմանյան կայսրությունում Քուրթ Սեիթը ընդունվում է օսմանյան հասարակության կողմից։ Սակայն նրանց սերը նոր խոչընդոտի է հանդիպում։ Քուրթ Սեիթը հանդիպում է Մյուրվեթին, ով պատրաստ է լինել նրա հետ, գիտակցելով որ Սեւտը իրեն չի սիրի այնպես, ինչպես սիրում է Ալեքսանդրային։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Fernsehserien.de (գերմ.)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AlloCiné · Internet Movie Database |

 |
**Ագլոմերացում** մետալուրգիայում՝ եռակալման միջոցով մանր կամ փոշենման հանքանյութերից խոշոր և ծակոտկեն կտորներ (ագլոմերատ) ստանալու ջերմային պրոցես՝ դրանց հալման համար անհրաժեշտ հատկություններ և ձև հադորդելու նպատակով։ Սև մետալուրգիայում ագլոմերացում դոմնային արտադրության համար բովախառնուրդ պատրաստելու հիմնական եղանակն է։

Միաժամանակ օգտագործվում է գունավոր մետալուրգիայում (ցինկի, կապարի արտադրություն են), ինչպես նաև մեծ քանակությամբ ծծումբ պարունակող հանքաքարից այն մասնակիորեն հեռացնելու նպատակով։ Ագլոմերացման նշանակությունը հատկապես մեծ է օգտակար հանածոների հարստացումից հետո հանքաքարի խոշոր կտորներ ստանալու գործում։

Ագլոմերացման անհրաժեշտ ջերմությունն ստացվում է բովախառնուրդին ավելացրած վառելանյութը (կոքս, քարածուխ) այրելու միջոցով։ Ծծմբային հանքաքարի ագլոմերացման դեպքում այդ ջերմությունն ապահովվում է սուլֆիդների այրմամբ։ Օդը տրվում է վերևից ներքև՝ անցկացվելով բովախառնուրդի բոլոր շերտերի միջով,

* Տնտեսագիտության մեջ՝ ազգաբնակչության կուտակումը խոշոր քաղաքներում կամ արդյունաբերության կենտրոնացումը որոշ վայրերում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 52)։*  |
**Բազմաշերեփ էքսկավատոր**, աշխատանքային շերեփով (կովշ) անընդմեջ աշխատող էքսկավատոր։ Բազմաշերեփ էքսկավատորի շերեփները ամրակցված են անվերջանալի շղթային (կամ շղթաներին), ժապավենին կամ ռոտորին։ Փորելու ուժգնությունն առաջանում է մեքենայի կորպուսի հանդեպ շերեփների տեղաշարժի հաշվին։ Միաշերեփ էքսկավատորի հետ համեմատած սա բնութագրվում է մեծ արդյունավետությամբ, բայց ավելի քիչ ունիվերսալությամբ։ Օգտագործվում են ճանապարհային, մելիորատիվ և հիդրոտեխնիկական շինարարության մեջ մեծածավալ հողային աշխատանքներում, խողովակաշարային և մալուխային գծերի տեղադրման նպատակով առվափոսերի ձևավորման, ռազմական գործում՝ խրամատների փորման, օգտակար հանածոների հանքարդյունաբերության, ինչպես նաև ջրամբարների հատակի խորացման աշխատանքների կատարման մեջ։

Բազմաշերեփ էքսկավատորների դասակարգումը
--------------------------------------

Մեքենայի շարժման ուղղության համեմատ շերեփի կտրող եզրաշերտի շարժման ուղղությունից կախված էքսկավատորները լինում են երկայնահատ, կողային և ճառագայթային հատման։

### Երկայնահատ էքսկավատորներ

Երկայնահատ էքսկավատորների շերեփի կտրող եզրաշերտի շարժման ուղղությունը համընկնում է մեքենայի շարժման ուղղության հետ։ Օգտագործվում են նեղ առվափոսեր, խրամատներ ձևավորելու նպատակով։

### Կողային հատումով էքսկավատորներ

Կողային հատումով էքսկավատորներ
Կողային հատումով էքսկավատորների շերեփի կտրող եզրաշերտի շարժման ուղղությունը ուղղահայաց է մեքենայի շարժման ուղղությանը։ Օգտագործվում է փոսորակների, ջրանցքների փորման, օգտակար հանածոների արդյունահանման նպատակով։

### Ճառագայթային հատման էքսկավատորներ

Ճառագայթային հատման էքսկավատորներ
Մեքենայի աշխատող դետալները (շերեփները) շարժվում են պտտվող փոխագուցավոր սլաքների նման։
Շերեփների ամրացման մեթոդից կախված տարբերվում են շղթայավոր և ռոտորային էքսկավատորներ։

### Շղթայավոր էքսկավատորներ

Շերեփներն ամրացված են անվերջանալի շղթային (կամ՝ շղթաներին)։ Հողի մի կողմ գլորելը կատարվում է անմիջապես շերեփներից։ Ուղղորդող շղթայի ձևով սովորաբար արտացոլվում է փորվածքի պրոֆիլը։

### Ռոտորային էքսկավատորներ

Շերեփներն ամրացված են կոշտ ռոտորին։ Հողի մի կողմ գլորելը կարող է կատարվել ինչպես շերեփներից, այնպես էլ տրանսպորտային միջոցներով։

Արագընթաց ռոտորային էքսկավատոր
Ռոտորային էքսկավատորներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *З. Е. Гарбузов, В. М. Донской.* Экскаваторы непрерывного действия. — Москва: «Высшая школа», 1987. — 288 с.
2. ↑  *А. А. Изаксон, В. М. Донской, А. И. Филатов.* Справочник молодого машиниста экскаватора. — Москва: «Высшая школа», 1979. — 272 с.
**Մարտահրավեր և պատասխան** (անգլ.՝ Challenge and response), բրիտանացի պատմաբան և փիլիսոփա Առնոլդ Թոյնբիի կողմից քաղաքակրթության զարգացումը կանխորոշող առաջ քաշած օրինաչափություն։ Պատմական իրավիճակը և բնական գործոնները հասարակության առաջ խնդիր են դնում («մարտահրավեր»)։ Հասարակության հետագա զարգացումն կանխորոշվում է խնդրի լուծման տարբերակի ընտրությամբ («պատասխանով»)։

Թոյնբին կարծում է, որ ադեկվատ պատասխանը ոչ միայն խնդիրն է լուծում, այլ նաև հասարակությունը զարգացման մի նոր աստիճան է բարձրացնում։ Եթե հարկավոր պատասխանը չի գտնվում, ապա հասարակությունում անոմալիաներ են առաջանում, որոնց կուտակումն էլ բերում է «ճեղքման», ապա՝ անկման։

Մարտահրավերների ադեկվատ պատասխանի մշակումը «ստեղծագործական փոքրամասնության» սոցիալական գործառույթն է, որը ոչ թե միայն առաջ է քաշում և իրականացնում գաղափարները, այլ նաև իր հետևից տանում է մնացածներին։

Թոյնբիի համար կարևոր է ցույց տալ, որ պատասխանների տարբերակների ընտրություն ազատ է, որ պատմությունը չունի կանխորոշվածություն։ Մյուս կողմից, Թոյնբին գովաբանում է համաշխարհային կրոնները և պնդում, որ պատմությունը աստվածային ստեղծագործական ուժն է շարժման մեջ։

Մարտահրավերների տարբերակները
----------------------------

Թոյնբին քաղաքակրթության մարտահրավերների մի քանի տարբերակներ է առանձնացնում.

* խիստ կլիմայի մարտահրավեր (եգիպտական, շումերական, չինական, մայանական, անդյան քաղաքակրթություններ),
* նոր տարածքների մարտահրավեր (մինոյյան քաղաքակրթություն),
* հարևան հասարակություններից հանկարծական հարվածների մարտահրավեր (հելլենական քաղաքակրթություն),
* մշտական արտաքին ճնշման մարտահրավեր (ռուսական ուղղափառ, արևմտյան քաղաքակրթություններ),
* սահմանափակման մարտահրավեր, երբ հասարակությունը կորցնելով որևէ կենսապես կարևոր մի բան, ուղղում է իր էներգիան փոխլրացնող հատկանիշների վրա։

Թոյնբին եզրակացնում է, որ բարենպաստ պայմանները չեն նպաստում քաղաքակրթության ստեղծմանն ու զարգացմանը, քանի որ թույլ խթան են տալիս՝ «որքան ուժեղ է մարտահրավերը, այդքան ուժեղ է խթանը»։ Սակայն ևթև մարտահրավերը չափից շատ խիստ, այն դառնում է չափազանց և ոչ էֆեկտիվ խթան։

Հաջող պատասխանների օրինակներ
----------------------------

Որպես օրինակ Թոյնբին դիտարկում է մի շարք քաղաքակրթությունների առաջացումը.

* եգիպտական քաղաքակրթությունը առաջացել է որպես աֆրասիական տարածքների հողերի չորացման ռեակցիա։ Այդ քաղաքակրթության հիմքը դրածների պատասխանը երկակի էր՝ նրան տեղափոխվել են Նեղոս հովիտը և փոխել կենսակերպը։ Նրան եկել են մահաշունչ ճահճոտ տարածքներ և իրենց դինամիկ ակտով դրանք բարեբեր հողերի են վերածել։
* չինական քաղաքակրթությունը առաջացել է անապատում որպես ճահճացման և ջրհեղեղի պատասխան, որը հետագայում լրացվել է ցրտով զգալի սեզոնային կլիմայական փոփոխությունների պատճառով։
* մայանական քաղաքակրթությունը դարձել է արևադարձային անտառի մարտահրավերի պատասխանը։
* մինոյան քաղաքակրթությունը՝ որպես ծովի մարտահրավերի պատասխան։

Տես նաև
-------

* Պատմության հետազոտություն
**Կովալյովի տուն** (ռուս.՝ Дом Ковалева), մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտ ՌԴՌոստովի մարզիԱզով քաղաքում։ Գտնվում է Մոսկովյան փողոց, 23 հասցեում։ Պահպանվում է օրենքով համաձայն 18.11.1992 թվականի թիվ 301 որոշման։

Պատմություն
-----------

1912 թվականին Ռոստովի մարզի Ազով քաղաքի Մոսկովյան, 23 հասցեում կառուցվել է երկհարկանի շենք։ Տունը գտնվում էր թանգարանի դիմաց, նրա սեփականատերը և հիմնադիրը Գ. Ի. Կովալյովն էր։ Տան կառուցումից անմիջապես հետո այնտեղ տեղավորվեց Գ. Ի. Կովալյովի տեխնիկական ունիվերսալ խանութը, որտեղից քաղաքացիները կարող էին ձեռք բերել տարբեր տեսակի ապրանքներ` էլեկտրական լամպեր, մսաղացներ, գրամոֆոններ, պատի և գրպանի ժամացույցներ, բրեզենտե պարկեր, հեծանիվներ, կարի մեքենաներ, սրճաղացներ, ձայնասկավառակներ։ Իր տան նկուղը Կովալյովը հատկացրել էր ռուսական գինիների մառանին, իսկ խանութին կից սկսել էր գործել փականագործական-մեխանիկական արհեստանոց։

Այս շենքն իր գոյության տարբեր ժամանակահատվածներում պատկանել է քաղաքային հաստատություններին. այստեղ գործել է քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման բաժին, գտնվել են առևտրապահեստային բնույթի տարածքներ, աշխատել են շրջանային խնայդրամարկղը և ԽՍՀՄ պետապը։

Կովալյովի տունն այն եզակի շինություններից է, որոնք պահպանվել են Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ։

Նկարագրություն
--------------

Կովալյովի տան ճարտարապետությունը բնութագրվում է բարձր առաստաղներով, մեծ չափերի պատուհաններով, պատշգամբներով, որոնք զարդարված են կոփածո նախշերով։ Տանիքի ծածկույթը սոխաձև է։

Պատկերասրահ
-----------

* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Объекты культурного наследия регионального значения города Азова
2. 1 2  Дом Ковалёва//Официальный сайт администрации города Азова
3. ↑  Культура регионов России
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Դվինի եկեղեցական ժողով (այլ կիրառումներ)
**Դվինի եկեղեցական ժողով** 554 թվականի մարտի 29-ին Մարզպանական Հայաստանի մայրաքաղաք Դվինում ապագա կաթողիկոս Հովհաննես Գաբեղենացու գլխավորությամբ հրավիրված ազգային-եկեղեցական ժողով։ Գումարվել է «հակառակ ժողովոյն Քաղկեդոնի»՝ Ծաղկազարդի օրը, կաթողիկոս Ներսես Բ Բագրևանդցու օրոք, պարսից Խոսրով (531-578) արքայի 24-րդ և բյուզանդական Հուստինիանոս (527-565) կայսրի 14-րդ տարում։ Մասնակցել են 18 եպիսկոպոս, մեծ թվով նախարարներ, ինչպես նաև ասորի ուղղափառների Աբդիշո եպիսկոպոսը։ Համաձայն տիրող կարծիքի, այս ժողովից է սկսվել պաշտոնական բաժանումը հայ և քաղկեդոնիկ եկեղեցիների միջև։

Դվինի կաթողիկե եկեղեցին
Ըստ Հովհաննես Գ Օձնեցու, Ասողիկ պատմիչի (10–11-րդ դարեր) և Մխիթար Գոշի (12–13-րդ դարեր), Դվինի Բ ժողովում է որոշվել Քրիստոսի Ծննդյան և Մկրտության տոնը նշել միասին՝ հունվարի 6-ին (ինչպես տոնել են հայերը առաքյալներից սկսած), դավանել Քրիստոսի մեջ մեկ Աստվածամարդկային բնություն և «Սուրբ Աստված» երգը «խաչեցարով» երգել, ինչպես նաև սկիզբ է դրվել Հայոց նոր թվականին։ Ժողովն ընդունել է «Ուխտ միաբանության Հայոց աշխարհիս» գրությունը, որտեղ հիշված են միայն 3 տիեզերաժողովները, նզովվել են նեստորականությունը, պավլիանիտները (3-րդ դար, աղանդապետ, Սամոսատի եպիսկոպոս Պողոս Սամոստացու ուսմունքի հետևորդները) և մծղնեությունը։ Ժողովում ընդունվել են նաև 37 կանոններ, որոնք «Կանոնագիրք Հայոց»-ում հայտնի են «Կանոնք Ներսէսի կաթողիկոսի եվ Ներշապոհ Մամիկոնէից եպիսկոպոսի» անունով։ Կանոնները ոչ մի հիշատակություն չեն պարունակում դավանական, ծիսական կարևոր որոշումների մասին, այլ վերաբերում են միայն եկեղեցու և եկեղեցականների կարգ ու կանոնին։ Կանոնները չեն սահմանում մարմնական պատիժներ և դրամական տույժեր, այլ՝ միայն նզովքի, լուծման և ապաշխարության եկեղեցական պատիժներ։ 

1. Ա և Բ կանոնները ծխական քահանաներին արգելել են հավատացյալների բերած Պատարագի հացը, գինին և զանազան ընծայաբերությունները տուն տանել, փոխանակ եկեղեցի ուղարկելու։
2. Գ կանոնը քահանաներին արգելել է իրենց հասույթները վաշխով գործածելը կամ իրենց կենցաղ. պետքերից զատ զվարճությունների վրա ծախսելը։
3. ԺԷ կանոնով սարկավագներին արգելվել է կատարել մկրտության ծեսը,
4. ԺԶ կանոնով՝ կանանց՝ մկրտության ժամանակ քահանայի մոտ կանգնելը և սպասավորություն անելը։
5. ԺԹ կանոնը զգուշացնում էր, որ քահանան խոստովանության գաղտնիքն ուրիշին հաղորդելու դեպքում կարգալույծ կլինի նզովքով և կզրկվի քահանայական ժառանգությունից։
6. ԻԴ կանոնն արգելել է անչափահասների (առանց տարիքը նշելու) ամուսնությունը, իսկ չափահասները պետք է ամուսնանային միայն միմյանց տեսնելու և հավանելու դեպքում։
7. ԼԶ կանոնն արգելել է աղանդավորներին օթևան տալը։

Տես նաև
-------

* Դվինի եկեղեցական ժողով (506)
* Դվինի եկեղեցական ժողով (609-610)
* Դվինի եկեղեցական ժողով (645)
* Դվինի եկեղեցական ժողով (648)
* Դվինի եկեղեցական ժողով (719-720)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու ժողովներ, պաշտոնական կայք


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Հունգարիայի դրամահատարան** (հունգ.՝ Magyar Pénzverő Zrt.), մետաղադրամներ և մեդալներ պատրաստող հունգարական ձեռնարկություն։

Հունգարական մետաղադրամների հատումը սկսվել է Իշտվան I Սուրբ թագավորի օրոք (1001-1038)։ Տարբեր ժամանակաշրջաններում մետաղադրամները հատվել են տարբեր քաղաքներում գտնվող մի քանի դրամահատարանների կողմից։ 19-րդ դարի վերջերին Հունգարիայի միակ դրամահատարանը գտնվում էր Կյորմյոցբանյեում (այժմ` Կրեմնիցա Սլովակիայում)։ Ավստրոհունգարիայի փլուզումից հետո դրամահատարանի սարքավորումները և հումքի պաշարները տեղափոխվեցին Բուդապեշտ, որտեղ 1920 թվականին սկսվեց մետաղադրամների հատումը։ 1920-1922 թվականների առաջին 10 և 20 ֆիլեր մետաղադրամները հատվեցին 1914 թվականի ավստրոհունգարական մետաղադրամների նմուշի տիպով։ Մետաղադրամների արտաքին տեսքը և բնութագրերը, այդ թվում նաև Կրեմնիցայի դրամահատարանի տարբերանշանը` KB, չփոխվեցին։ Այնուհետև, հունգարական կրոնի արժեզրկման հետ կապված, մետաղադրամների հատումը դադարեցվեց։

Պաշտոնապես դրամահատարանը ստեղծվել է 1925 թվականին, ստանալով «Հունգարիայի թագավորական պետական դրամահատարան անունը»։ 1926 թվականին դրամահատարանն սկսեց պենգյո մետաղադրամների հատումը։ 1945 թվականին, գերարժեզրկման հետ կապված, մետաղադրամների հատումը դադարեցվել էր և վերականգնվել 1946 թվականին, երբ սկսվեց ֆորինտ մետաղադրամների հատումը։ 1949 թվականին դրամահատարանը վերանվանվեց «պետական դրամահատարան» ազգային ձեռնարկության։

1992 թվականին դրամահատարանը վերակազմավորվեց Հունգարիայի դրամահատարան սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության։ Սկզբնապես բանկին էր պատկանում բաժնեմասերի վերահսկիչ փաթեթէը, իսկ 1998 թվականից բանկը հանդիսանում է դրամահատարանի միակ սեփականատերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Rádóczy, 1984, էջեր 73—75

Գրականություն
-------------

* *Rádóczy G.* A legújabb kori magyar pénzek (1892-1981). — Budapest: Corvina, 1984. — 216 с. — ISBN 963-13-1528-2

Արտաքին հղումներ
----------------

* History Archived 2017-05-23 at the Wayback Machine. сайт монетного двора(անգլերեն)
* Венгерский монетный двор, Планета монет
* Банки и монетные дворы ЕС, Информационный каталог евро