**Մուհամեդ Բուդիաֆ** (արաբ․՝ محمد بوضياف‎‎), կամ` **Սի Տայեբ էլ Ուաթանի** (արաբ․՝ سي الطيب الوطني‎‎), հունիսի 23, 1919(1919-06-23)[…], Ouled Madhi, Chellal District, M'Sila Province, Ալժիր և M'Sila, Ալժիր - հունիսի 29, 1992(1992-06-29)[…], Աննաբա, Ալժիր), ալժիրցի քաղաքական առաջնորդ։ Ազգային ազատագրական ճակատի հիմնադիրներից մեկը, 1954 թվականից` ապստամբության առաջնորդ։ 1956-1962 թվականներին եղել է ֆրանսիական գերության մեջ։ Ֆրանսիացիների պարտությունից հետո վերադարձել է Ալժիր, այնուհետև տեղափոխվել է Մարոկկո։ 1992 թվականի զինվորական պուտչից հետո նրան առաջարկվել է դառնալ Պետական բարձրագույն խորհրդի նախագահ։ Փորձել է պայքար սկսել կոռուպցիայի դեմ, որին մասնակից էին խունտայի առաջնորդները։ Գնդակահարվել է իր սեփական թիկնապահի կողմից, Աննաբա քաղաքում ելույթ ունենալու ժամանակ, որը հեռարձակվում էր ազգային հեռուստատեսությամբ։

Երիտասարդություն
----------------

Մուհամեդ Բուդիաֆը ծնվել է Կուլեդ Մադխիում (այժմ` Մսիլի գավառ), Ալժիրում, նախկին ազնվականների ընտանիքում, որն իր հեղինակությունն ու ազդեցությունը կորցրել էր գաղութային ժամանակներում։ Նրա կրթությունն ավարտվել է տարրական դպրոցն ավարտելով` առողջական խնդիրներով պայմանավորված։ Դրանից հետո նա մտել է ազգային շարժման մեջ։ Եղել է Ազգային Parti du Peuple Algérien (PPA) կուսակցության անդամ, ավելի ուշ անդամակցել է MTLD և Organisation Spéciale (ОС) ռազմականացված կազմակերպությանը։ Բուդիաֆը պատասխանատու էր OC-ի տեղական բաժնի զենքի պահման, միջոցների հավաքման և պարտիզանական ուժերի պատրաստման համար Սետիֆ քաղաքում։ Նա հեռակա կերպով ֆրանսիական իշխանությունների կողմից դատապարտվել է 10 տարվա ազատազրկման, սակայն խուսափել է բանտարկությունից։

Ալժիրի անկախության պատերազմ
---------------------------

1954 թվականի նոյեմբերի 1-ին Ազգային ազատագրման ճակատն սկսել է համազգային զինված պայքար Ֆրանսիայի դեմ։ Բուդիաֆն այդ ժամանակ դարձել է շարժման առաջնորդներից մեկը։ 1956 թվականին նա ձերբակալվել է Ահմեդ Բեն Բելայի և ճակատի մի շարք այլ առաջնորդների հետ և բանտարկվել է Ֆրանսիայում։ Ձերբակալված լինելով` նա խորհրդանշորեն ընտրվել է Ճակատի վտարանդի կառավարության նախարար։ 1962 թվականին ազատ է արձակվել բանտից` Ալժիրի` անկախություն ստանալուց անմիջապես առաջ, ութամյա դաժան պատերազմից հետո, որը խլել է ավելի քան 1.5 միլիոն կյանք։

Անկախություն ստանալուց հետո
---------------------------

Ալժիրի` անկախություն ստանալուց հետո Ազգային ազատագրման ճակատ կուսակցությունում ներքին հակամարտությւոններ են առաջացել, կուսակցությունը բաժանվել է մրցակից խմբավորումների։ Ահմեդ Բեն Բելան Խուարի Բումեդյենի հետ միասին ստեղծել է միակուսակցական պետություն` իր ղեկավարությամբ։

Բուդիաֆը համաձայն չէր Ալժիրի կառավարման քաղաքականության հետ և հիմնել է ընդհատակյա ընդդիմադիր կուսակցություն, PRS-ը, որը պայքարում էր միակուսակցական կառավարության դեմ։ Բուդիաֆն ստիպված էր լքել երկիրը և հաստատվել հարևան Մարոկկոյում։ Բումեդյենի կողմից 1965 թվականին պետական հեղաշրջում իրականացնելուց հետո Բուդիաֆը մնացել է ընդդիմության շարքերում, ինչպես և եղել էր նախկինում։ PRS կուսակցությունն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել կառավարության դեմ տարվող գործողություններում։

Վերադարձ որպես պետության ղեկարար
--------------------------------

Բուդիաֆն իր սպանությունից մի քանի օր առաջ
1992 թվականին, 27-ամյա աքսորից հետո Բուդիաֆը վերադարձել է հայրենիք այն բանից հետո, երբ զինվորականներից առաջարկ է ստացել դառնալ Ալժիրի Բարձրագույն պետական խորհդրի նախագահ` ընտրությունների արդյունքները զրոյացնելուց հետո։ Նա արագորեն համաձայնել է, ինչի մասին հայտարարվել է Ալժիրի ժողովրդին։ Նա հրապարակայնորեն ներկայացվել է որպես ազգի առաջնորդ։ Չնայած նա հասարակության լայն շերտերին ծանոթ չէր, սակայն բարեփոխումների ձգտումը հույս էր ներշնչում, և նա շուտով ճանաչում է ձեռք բերել։

Անգամ լինելով պետության ղեկավար` Բուդիաֆն ամբողջապես կախված էր այն քաղաքական ուժերից, որոնք իրեն իշխանության էին բերել, և նրա լիազորությունները սահմանափակվում էին զինվորականների կողմից։ Բացի դա, երկիրը շարունակում էր հակված լինել դեպի քաղաքացիական պատերազմը, աճում էր իսլամական բռնությունը Ալժիրը շրջապատող շրջաններում, և Բուդիաֆի կառավարությունն ի զորու չէր արդյունավետորեն բարեփոխումներ անցկացնել։

Մահ և ժառանգություն
-------------------

1992 թվականի հունիսին Բուդիաֆն սպանվել է իր թիկնապահի կողմից, Աննաբայում մշակութային կենտրոնի բացման արարողությանը ելույթ ունենալիս։ Բուդիաֆը քաղաքական նշանակալի դիրք է ձեռք բերել իր մահից հետո, և ինչպես այժմ մեջբերում են քաղաքական շատ մեկնաբաններ, դարձել է Ալժիրի տանջահար։ Համոզմունք կա, թե նա կարող էր դառնալ երկրի փրկիչ։

Մարդասպանը լեյտենանտ Լեմբարեկ Բումարաֆին էր։ Ենթադրվում է, որ նա սպանությունը կատարել է իսլամիստական հայացքներ ունենալու պատճառով։ Նա դռնփակ դատական նիստի ժամանակ մահվան է դատապարտվել 1995 թվականին, սակայն դատավճիռն ի կատար չի ածվել։ Բուդիաֆի սպանությունը տարբեր ենթադրությունների տեղիք է տալիս. կարծիք կա, թե նա սպանվել է զինվորականների կողմից, որպեսզի խուսափի պետական հեղաշրջման համար պատասխանատվությունից։

Մոհամեդ Բուդիաֆի կինը` Ֆաթիխա Բուդիաֆը, պնդում է, որ ամուսնու մահն ինչպես հարկն է չի հետաքննվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
3. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119172135 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. ↑  Jacques Duchemin, *Histoire du F. L. N.*, Editions Mimouni, Algiers 2006)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11893197r · CiNii: DA0868816X · EGAXA: vtls001747391 · GND: 119172135 · GTAA: 85016 · ISNI: 0000000081821134 · LCCN: n85227863 · NLA: 35771544 · NTA: 130108197 · SUDOC: 02674256X · VIAF: 114061074 · WorldCat VIAF: 114061074 |

 |

 |