**Մրգավան** (նախկինում՝ *Գյոդակլու*),
գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզի Արտաշատի տարածաշրջանում, Արտաշատ քաղաքից անմիջապես հյուսիս-արևմուտք։
Վերանվանվել է **Մրգավան** 1945 թվականի օգոստոսի 2-ին։

Մրգավան գյուղի մուտքը, ձախ կողմում՝ հուշաղբյուր` նվիրված Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածներին

Աշխարհագրություն
----------------

Բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 830 մ։

Մրգավանը զբաղեցնում է 350 հա տարածություն, որից համայնքային 77 հա, քաղաքացիներին՝ 258 հա, պետական՝ 15 հա, գյուղատնտեսական նշանակության՝ 229 հա։ Հողը սեփականաշնորհվել է 1991 թվականին, մեկ հողաբաժինը՝ 2400 մ2։

### Աշխարհագրական դիրք

Մրգավանը տեղակայված է մայրաքաղաք Երևանից 25 կմ հարավ-արևմուտք, իսկ մարզկենտրոն Արտաշատից՝ անմիջապես հյուսիս-արևմուտք, Երևան-Արտաշատ ճանապարհի ձախ կողմում։

Գյուղը հարավից սահմանակից է Արտաշատ քաղաքին, հյուսիս-արևելքից` Այգեստանի հողատարածքին, հյուսիս-արևմուտքից՝ Դալար գյուղին, արևմուտքից՝ Երևան-Մեղրի կենտրոնական ճանապարհին։ Մրգավանը Արարատյան դաշտի գյուղերից է։

Գյուղը մոտ է մի շարք պատմամշակութային հուշարձանների և հնավայրերի։ Այնտեղից մինչև Խոր Վիրապ 15 կմ է, Հին Դվին քաղաքի պեղումները և թանգարանը՝ 6 կմ, Ազատավանի ջրամբարը՝ 7 կմ, Ոստանի պատմության թանգարանը՝ 4 կմ, Շահումյան գյուղի Գրիգորի հեքիաթային աշխարհը՝ 7 կմ։

### Կլիմա

Կլիման բարեխառն լեռնային է, ամառը՝ տաք, ձմեռը` ցուրտ։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը 20 °C է, առավելագույնը` 35 °C, իսկ նվազագույնը՝ -25 °C։

Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 200-250 մմ, ձնածածկույթի հաստությունը՝ 10-30 սմ։ Վեգետացիայի շրջանը տևում է 200-230 օր։

Պատմություն
-----------

Գյուղը հիմնադրվել է 1828 թվականին։ Մրգավան (նախկին Գյոդակլու, որը թարգմանաբար նշանակում է «Կարճահասակների» գյուղ) գյուղը, որը կոչվել է նաև Դալուլար, 1831 թվականին մտնում է Երևանի նահանգի Երևան գավառի մեջ։Գյուղը ունեցել է մեծ բարերար Գրիգոր Բաբաջանյանը (1893-1978) եղել է գյուղի մոտ 90% քավորը գյուղւմ ասել են (Քավոր Գրիգոր):Մինչև այսօր նրա թոռները և ծոռները բնակվում են գյուղում։

100 տարի հետո՝ 1927-1931 թվականներին, վերանվանվում է հեղափոխական գործիչ Ս. Մարտիկյանի անունով։

Գյուղի մեջ կա բազալտից հուշարձան-աղբյուր՝ Հայրենական մեծ պատերազմի (1941-1945) զոհվածների հիշատակին նվիրված։

Մրգավանի Սուրբ Աստվածածին, հիմնավեր, ընթանում են շինարարական աշխատանքներ
Գյուղը ունի երկու եկեղեցի՝ Սուրբ Աստվածածին և Սուրբ Հակոբ։ Առաջինը կառուցվել է 1833 թվականին Մուխսի Բադալի և Վարդանի կողմից։ Այն գործել է մինչև 1919 թվականը։

Սուրբ Հակոբ եկեղեցի (Մրգավան)
Երկրորդը՝ Սուրբ Հակոբ Եկեղեցին, կառուցվել է բարերար վաճառական Անդրեաս Սարգսյանի կողմից մոտավորապես 1901-1908 թվականներին, իսկ շինարարական աշխատանքներին մասնակցել է ողջ գյուղը։

1918 թվականին Հայաստան մտած թուրքերը նահանջելիս իրենց հետ տանում են եկեղեցու զանգերը, թաքցնում Արաքսի ափին գտնվող գյուղերից մեկում, իսկ Անդրեասի որդին, Սարոն, 5 ոսկի տալով մի ադրբեջանցու, գտնում է զանգը և վերադարձնում։

Խորհրդային իշխանության որոշմամբ 1920 թվականին եկեղեցին անջատվում է պետությունից, դպրոցը՝ եկեղեցուց։ 1953 թվականին Խորհրդային կառավարությունը որոշում է քանդել եկեղեցիները։ Գյուղացիները հրաժարվում են քանդելուց, ուրիշ տեղից մարդիկ են բերում, որոնք հանում են խաչերը, քանդում գմբեթները։ Գյուղի կանայք բողոքում են Երևանի կոմիսարին, և եկեղեցին փրկվում է քանդվելուց։ Հետագայում որոշ ժամանակ այն դարձնում են գյուղի պահեստ։ Այնուհետև այն գործել և մինչև այժմ գործում է որպես եկեղեցի։ Գյուղի Հարությունյանների տոհմի ներկայացուցիչ Հովհաննես Ղազարյանը մեծ ներդրումներ է կատարել եկեղեցին ավելի գեղեցիկ դարձենելու համար։ Այդ ամենի համար նա ծախսել է ավելի քան 20 միլիոն դրամ։

Բնակչություն
------------

Գյուղի բնակչությունը զբաղվում է խաղողագործությամբ, բանջար-բոստանային, կերային կուլտուրաների մշայությամբ և անասնապահությամբ։

Մրգավանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Տարի | 1831 | 1873 | 1897 | 1926 | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2001 | 2004 | 2011 |
| Ընտանիք | 33 |  ? |  ? |  ? |  ? |  ? |  ? |  ? |  ? | 543 | 580 |  ? |
| Բնակիչ | 134 | 506 | 836 | 914 | 887 | 1350 | 1693 | 1799 | 1826 | 1872 | 1518 | 1606 |
|

Շինարարություն
--------------

Մինչ 1920 թվականը գյուղի բնակելի շենքերը կառուցվել են աղյուսից, փայտից, եղեգնից, իսկ խորհրդային իշխանության տարիներին՝ քարից և երկաթբետոնից։

Տարիների ընթացքում Մրգավանում կատարվել են կուլտուր-կենցաղային նշանակություն ունեցող մի շարք շինարարական աշխատանքներ։ Հին մշակույթի շենքը 1941-1948 թվականներին եղել է մանկատուն։ 1960 թվականին կառուցվել է մշակույթի նոր շենքը, որտեղ գտնվել են կինոն, գյուղապետարանը, գրադարանը և բուժկետը։

Հին մանկապարտեզը կառուցվել է 1930 թվականին, իսկ վերկառուցվել՝ 1958 թվականին։ 1996-2008 թվականներին մանկապարտեզը չի գործել։ 2008 թվականի մայիս ամսին այն տեղափոխվել է նոր շենք և սկսել է գործել։ 1926 թվականից այստեղ գործում է ծննդատուն, որը համարվում է խորհրդային իշխանության առաջին գյուղական ծննդատներից մեկը։

Գյուղը էկելտրիֆիկացվել է 1937 թվականին, իսկ գազաֆիկացվել է՝ 1998 թվականին։ 2004 թվականին գյուղը վերահիմնադրվել է և դրա առթիվ Հովհաննես Ղազարյանը և Ստեփան Շահբազյանը տեղադրել են հուշարձան։

Վերջին երեք տասնամյակում կառուցվել են գյուղի նոր թաղամասեր։

Տնտեսություն
------------

### Գյուղատնտեսություն

1831 թվականից գյուղացիները զբաղվել են ցորենի, գարու, բրնձի, կորեկի, բամբակի, քնջութի, սեխի մշակությամբ։ Գյուղը այդ ժամանակ ունեցել է 16 հա հող և 2 հա խոտհարք։ Անասնապահության զարգացած ճյուղը համարվել է տավարաբուծությունը։

1929 թվականին, Խորհրդային իշխանության տարիներին, երկրում հայտարարվել է համատարած կոլեկտիվացում և դրա արդյունքում Մրգավանում ստեղծվել է առաջին կոլտնտեսությունը։

#### Հողագործություն

*ըստ տվյալների*.

| Բերքի անվանումը | Զբաղեցրած տարածքը (հա) | Ստացված բերքի քանակը (ցենտ) |
| --- | --- | --- |
| Աշնան ցորեն | 4 | 55 |
| Գարնան գարի | 3 | 9 |
| Բամբակ | 36 | 510 |
| Բանջարեղեն | 3,5 | 287 |
| Բոստան | 6 | 67 |
| Խաղող | 147 | 4689 |
| Պտուղ | 10 | 651 |
| Ընկույզ | 0,25 | 4 |
| Փշատ | 1 | 165 |

#### Անասնապահություն

*ըստ տվյալների*.

| Անասնատեսակ | Գլխաքանակ |
| --- | --- |
| Խոշոր եղջերավոր անասուններ | 90 |
| Կովեր | 21 |
| Եզներ | 28 |
| Ոչխարներ և այծեր | 246 |
| Թռչուններ | 173 |
| Մեղուներ | 15 |
| Ձիեր | 12 |
| Էշեր | 1 |

Մշակույթ և կրթություն
---------------------

Մրգավանի միջնակարգ դպրոց
Գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուն կից 1905 թվականին հիմնադրվել է մեկամյա դպրոց, որը 1908 թվականին դարձել է երկամյա։ Երկրորդ դպրոցը կառուցվել է 1930 թվականին, որը քառամյա է եղել։ 1938 թվականին կառուցվել է յոթնամյա դպրոց, որը ժամանակի ընթացքում դարձել է ութնամյա և միջնակարգ։ Այդ դպրոցը մինչ օրս գործում է։ 1905 թվականին դպրոցն ունեցել է 56 աշակերտ՝ 55 տղա և 1 աղջիկ։

Կովկասյան ուսումնական օկրուգի թույլտվությամբ 1911 թվականին գյուղում բացվել է մեկամյա դպրոց, որը շարունակել է գործել մինչև 1915 թվականը։ Սկզբնական շրջանում ուսումնարանում սովորել են 44 աշակերտ, իսկ վերջում՝ 100 աշակերտ։

Գյուղի նոր դպրոցը կառուցվել է 1970 թվականին, իսկ մինչ այդ դպրոցները գործել են մասնավոր տներում։

### Դպրոցի հայտնի շրջանավարտներ

* Անժիկ Ենոքյան (ծնվ. 1930), գրող։
* Բադալյան Ադելա (ծնվ. 1957), մեդալակիր։
* Ղազարյան Ազատուհի (ծնվ. 1970), մեդալակիր։
* Թադևոսյան Վալյա (ծնվ. 1970), մեդալակիր։

Հերոսամարտ
----------

Հուշաղբյուր` Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածներին
Հերոսամարտը թուրքերի դեմ սկսվել է 1917-1918 թվականներին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցել են 150 մրգավանցիներ, որոնցից 63-ը զոհվել են։

Հայտնի անձինք
-------------

* Գուրգեն Բադալյան (ծնվ. 1923), բժիշկ, թերապևտ։
* Լևոն Բադալյան (ծնվ. 1929), բժիշկ, նյարդախտաբան։

Տես նաև
-------

* Մրգավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)
* Սուրբ Հակոբ եկեղեցի (Մրգավան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  2011 թ Հայաստանի մարդահամարի արդյունքները
2. ↑  Ներսիսյան, Խաչատուր (2008). *Մրգավան*. Երևան: ԵՊՀ հրատ․. p. 5.
3. ↑  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ. 3, էջ 876
4. ↑  Ներսիսյան, Խաչատուր (2008). *Մրգավան*. Երևան: ԵՊՀ հրատ․. p. 10.
5. ↑  Ներսիսյան, Խաչատուր (2008). *Մրգավան*. Երևան: ԵՊՀ հրատ․. p. 12.
6. ↑  "Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան, էջ 141" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2014 թ․ սեպտեմբերի 12-ին. Retrieved 2015 Մարտի 27. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
7. ↑  Զավեն Կորկոտյան, «Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831-1931)»
8. ↑  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ. 5, էջ 774
9. ↑  Ներսիսյան, Խաչատուր (2008). *Մրգավան*. Երևան: ԵՊՀ հրատ․. p. 17.
10. ↑  Ներսիսյան, Խաչատուր (2008). *Մրգավան*. Երևան: ԵՊՀ հրատ․. p. 18.
11. ↑  Ներսիսյան, Խաչատուր (2008). *Մրգավան*. Երևան: ԵՊՀ հրատ․. p. 20.
12. ↑  Ներսիսյան, Խաչատուր (2008). *Մրգավան*. Երևան: ԵՊՀ հրատ․. p. 28.

* Մրգավան Archived 2014-09-12 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արարատի մարզպետարան Archived 2012-04-13 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Արարատի մարզ |
| --- |
|  |
| Քաղաքներ | **Արտաշատ** • Արարատ • Մասիս • Վեդի |  |
|  |
| Գյուղեր | Աբովյան • Ազատաշեն • Ազատավան • Այգավան • Այգեզարդ • Այգեպատ • Այգեստան • Այնթապ • Ավշար • Արալեզ • Արարատ • Արաքսավան • Արբաթ • Արգավանդ • Արմաշ • Արևաբույր • Արևշատ • Բաղրամյան • Բարձրաշեն • Բերդիկ • Բերքանուշ • Բյուրավան • Բուրաստան • Գեղանիստ • Գետազատ • Գետափնյա • Գինեվետ • Գոռավան • Դալար • Դաշտավան • Դաշտաքար • Դարակերտ • Դարբնիկ • Դեղձուտ • Դիմիտրով • Դիտակ • Դվին • Եղեգնավան • Երասխ • Տիգրանաշեն • Զանգակատուն • Զորակ • Լանջազատ • Լանջանիստ • Լանջառ • Լուսաշող • Լուսառատ • Խաչփառ • Կանաչուտ • Հայանիստ • Հնաբերդ • Հովտաշատ • Հովտաշեն • Ղուկասավան • Մասիս • Մարմարաշեն • Մխչյան • Մրգանուշ • Մրգավան • Մրգավետ • Նարեկ • Նիզամի • Նշավան • Նոյակերտ • Նորաբաց • Նորամարգ • Նորաշեն • Նոր Խարբերդ • Նոր կյանք • Նոր Կյուրին • Նոր ուղի • Շահումյան • Շաղափ • Ոսկետափ • Ոստան • Պարույր Սևակ • Ջրահովիտ • Ջրաշեն • Ռանչպար • Սայաթ-Նովա • Սիս • Սիսավան • Սիփանիկ • Սուրենավան • Վանաշեն • Վարդաշատ • Վարդաշեն • Վերին Արտաշատ • Վերին Դվին • Տափերական • Ուրցալանջ • Ուրցաձոր • Փոքր Վեդի • Քաղցրաշեն |
|  |
| Խոշորացված համայնքներ | Ուրցաձոր |

 |