Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աղանուս (այլ կիրառումներ)
Չշփոթել Աղանուս (համայնք, Քաշաթաղի շրջան) հոդվածի հետ։

Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Աղանուս**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Տեղաբաշխված է հանրապետության հարավ-արևմտյան հատվածում։ Բերձոր շրջկենտրոնից գտնվում է 13 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 57 կմ հեռավորության վրա։

Մտնում է Աղանուս համայնքի մեջ։

Աշխարհագրություն
----------------

Գյուղը տեղակայված է ԱՀ արևմտյան հատվածում՝ Քաշաթաղի շրջանում՝ նախկինում՝ Արցախի Բերդաձոր գավառում։ Բնակավայրը գտնվում է Հակարի գետի միջին հոսանքի ձախափնյա վտակի ձորալանջին։

Համայնքը բարձր լեռնային է, ունի 3176.7 հա տարածք, որից 140.0 հա գյուղատնտեսական նշանակություն, 2873.2 հա անտառային հողեր։ Համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Հագարի գետը։

Բնակավայրի տարածքում խմելու ջրի համար առկա են մշտական գործող բնական աղբյուրներ։

Պատմություն
-----------

19-րդ դարում քրդական ցեղերի ճնշման տակ տարածաշրջանի բնակավայրերը հիմնականում հայաթափվել էին։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Աղանուսում հաստատվել էին թրքախոս քոչվոր քրդերի մի քանի ընտանիքներ, որոնք էլ գյուղի մոտ գտնվող հանքային թթու ջրի անունից բնակավայրը անվանակոչել են Թուրշսու։

Մի քանի տասնամյակի ընթացքում Աղանուսում և նրա շրջակայքում գտնվող պատմամշակութային հուշարձանները թուրքերի և քրդերի կողմից համատարած ավերվել են։

Տարածաշրջանի գյուղերում գործածական են եղել քարանձավային բնակավայրերը, որոնցից մեկը իրենից պատմամշակութային արժեք է ներկայացնում և գործածվել է Ք.ա. 1-ին հազարամյակից։

Ադրբեջանում խորհրդային կարգերի հաստատվելուց հետո Մոսկվայի կենտրոնական բոլշևիկյան իշխանության որոշմամբ այս տարածքները բռնակցվեցին ԱԽՍՀ-ին։

Աղանուսը 1923 թվականին գտնվում էր ԱԽՍՀ Կարմիր Քուրդիստանի օկրուգի, իսկ 1930 թվականին՝ Զանգելանի շրջանի կազմի մեջ։

1992 թվականի մայիսին Արցախի Հանրապետության պաշտպանության բանակի հարվածների տակ գյուղը ազատագրվել է։

Պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո՝ 1994 թվականին, այստեղ հաստատվեցին Ադրբեջանից բռնագաղթված հայ ընտանիքներ։ Մի քանի տարի անց այստեղ վերաբնակվեցին նաև ՀՀ բնակավայրերից քաղաքացիներ։
Բնակավայրը վերանվանվեց Աղանուս։

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի արդյունքում գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ

#### Հուշարձանների ոչնչացում

Համաձայն «Արցախի մշակութային ժառանգության մշտադիտարկում» ծրագրի 2023 թվականի դեկտեմբերի 31-ի հրապարակման՝ ադրբեջանցիներն ավերել են Աղանուս գյուղի Թթու ջուր կոչվող տարածքում տեղադրված խաչքար-հուշարձանը, որը նվիրված էր Օմարի լեռնանցքում զոհված Արցախյան ազատամարտի ժամանակ Տիգրան Աբրահամյանի և նրա ընկերների հիշատակին։

Բնակչություն
------------

2015 թվականին Աղանուս համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 40 մարդ, կա 9 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Տարի | 2008 | 2009 | 2010 |
| Բնակիչ | 50 | 45 | 37 |
|

Տնտեսություն
------------

Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

Հասարարակական կառույցներ
------------------------

2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում էին 19 աշակերտներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արցախի տարածքները համարվում են օկուպացված Ադրբեջանի կողմից. ԱՀ ԱԺ հայտարարությունը, *(արխիվացված 05․04․2021թ․)*
2. 1 2 3  Հակոբ Ղահրամանյան, Տեղեկատու Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.։
3. 1 2 3 4 5  Բալայան, Վահրամ (2020). *ԱՐՑԱԽԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԲՆԱԿԱՎԱՅՐԵՐԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՈՒՐՎԱԳԾԵՐ*. Երևան: Զանգակ. էջ 606.
4. ↑  «Արցախը հրապարակել է Ադրբեջանի հսկողության տակ անցած համայնքների և բնակավայրերի ցանկը». *Ազատություն Ռադիոկայան*. 2020 թ․ դեկտեմբերի 10.
5. ↑  *«Ադրբեջանն ավերել է Քաշաթաղի շրջանի Աղանուս գյուղի աղբյուր-հուշարձանը»* հրապարակում https://monumentwatch.org/ կայքում, *(արխիվացված 22․01․2024թ․)*
6. ↑  «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն. Բնակչություն ըստ համայնքների». Վերցված է 2021 Մայիսի 1-ին. `{{cite web}}`: `|archive-date=` requires `|archive-url=` (օգնություն)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
ԼՂՀ Քաշաթաղի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Բերձոր** |
|  |
| Քաղաքներ | **Բերձոր** • Կովսական • Միջնավան • Որոտան | Քաշաթաղի շրջանը Արցախի Հանրապետության քարտեզին |
|  |
| Գյուղեր | Ալաշկերտ • Աղաձոր • Աղանուս • Աղավնատուն • Աղավնո • Աղբրաձոր • Այգեկ • Այգեհովիտ • Ամիրյան • Ամուտեղ • Անդոկաբերդ • Անի • Անտառամեջ • Ապարան • Արախիշ • Արահոծ • Արծվաշեն • Արջաձոր • Արվական • Արտաշավի • Արցախամայր • Բազմատուս • Բարկուշատ • Բերդիկ • Գահանիստ • Գանձա • Գետամեջ • Գետափ • Գիհուտ • Գողթանիկ • Գրհամ • Դարբնոց • Դիցմայրի • Դողար • Դրախտաձոր • Երիցվանք • Երվանդակերտ • Զորախաչ • Թովմասար • Իշխանաձոր • Լեռնահովիտ • Լճաշեն • Խաչգետիկ • Խաչինտափ • Ծաղկաբերդ • Ծիծեռնավանք • Ծոբաձոր • Կերեն • Կումայրի • Կրմեն • Հալե • Հակ • Հակարի • Հայթաղ • Հայկազյան • Հարար • Հերիկ • Հիմնաշեն • Հոչանց • Ձորափ • Ղազարապատ • Մամարք • Մարաթուկ • Մարգիս • Մարտիրոս • Մարտունաշեն • Մելիքաշեն • Մեղվաձոր • Մեղրաշեն • Միրիկ • Մխանց • Մշենի • Մոշաթաղ • Մովսեսաշեն • Մորաջուր • Մուշ • Ներքին Սուս • Նորաշենիկ • Շալուա • Շամք • Շիրակ • Շրվական • Որդնավ • Որդուակ • Չորմանք • Ջանֆիդա • Սահառ • Սարատակ • Սոնասար • Սուարաս • Սուս • Սպիտակաշեն • Սպիտակաջուր • Վազգենաշեն • Վակունիս • Վաղազին • Վան • Վանանդ • Վարդաբաց • Վարդանանց • Վարդուտ • Վերին Քաշունիք • Վերին շեն • Վուրգավան • Տանձուտ • Տիգրանավան • Տուրաբադ • Ուխտաձոր • Ուռեկան • Ուրմիա • Փակահան • Քաշունիք • Քարաբակ • Քարատակ • Քարեգահ • Քարոտան • Քարուտ |

 |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |