recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Ամեն տեղ երկինք կա»** (ռուս.՝ «Всюду есть небо»), 1966 թվականի խորհրդային ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Նիկոլայ Մաշչենկոն։

Սյուժե
------

Տանյան փոքրիկ աղջիկ է, որը դարձել է խիստ ինքնամփոփ ողբերգական մի դեպքի պատճառով. մահացել է նրա հայրը՝ ռազմական օդաչուն, խաղաղ ժամանակ, երբ կատարում էր փորձնական թռիչք։ Հոր հանդեպ փոքրիկ աղջկա կարոտն անտանելի է դառնում, նա նույնիսկ վազում է թռչող ինքնաթիռներին նայելու համար՝ հույս ունենալով, որ վերջապես հայրիկին կտեսնի այնտեղ, բայց նա այդպես էլ չի վերադառնում։ Տանյայի կյանքում հայտնվում է մայոր Լուկյանովը, որը շատ արագ կարողանում է մտերմանալ աղջկա հետ։ Գտնելով ընկեր՝ աղջիկը հրավիրում է նրան տուն և ծանոթացնում է իր մոր հետ։ Բայց տագնապը բույն է դնում մանկական հոգու մեջ. չէ՞ որ Լուկյանովն էլ օդաչու է, միայն ոչ թե «№ 33» ինչպես իր հայրն էր, այլ «№ 57»…

Դերերում
--------

* Սվետլանա Նագորնայա – *Տանյա*
* Իննա Վիխոդցևա – *Տանյայի մայրը*
* Եվգենի Գվոզդև – *Վասիլի Պավլովիչ Լուկյանով, մայոր, ռազմական օդաչու*
* Էպիզոդներում՝ Վասիլի Ֆուշիչ, Ալիմ Ֆեդորինսկի և ուրիշներ։

Նկարահանումներ
--------------

Ֆիլմում կարելի է տեսնել ՄիԳ-21 գերձայնային ինքնաթիռները։ Ֆիլմի գլխավոր խորհրդատուն եղել է Վասիլի Կոլեսնիկը, նկարահանումների համար թռիչքներն իրականացրել է 1-ին դասի օդաչու մայոր Օրեստ Պոլյակովը։

Քննադատություն
--------------

Ռեժիսոր Նիկոլայ Մաշչենկոյի վաղ ֆիլմերից մեկն է, որում, ինչպես նշվում է ավելի ուշ քննադատությամբ, «Նա դեռ միայն շոշափում էր իր ապագա ոճը» (կինոգետ Ալեքսանդր Լիպկով), բայց այդ ֆիլմը, կինոգետ Իվան Կորնիենկոյի խոսքով, արդեն «վկայել է ռեժիսորի տաղանդի հասունության, արդիականության բանաստեղծական ընկալման նրա երջանիկ շնորհի մասին»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  А. Липков — Человек и небо // Многоцветный экран ТВ: Сборник.- Искусство, 1977. — 208 с. — стр. 26, тоже в Телевидение и радиовещание, 1974. — стр. 65
2. ↑  Кино Советской Украины: страницы истории / Иван Сергеевич Корниенко. — М.: Искусство, 1975.- 239 с. — стр. 213

Աղբյուրներ
----------

* There Is Sky Everywhere // World Filmography, Vol. 2 / Peter Cowie. — Tantivy Press, 1977. — 723 p. — page 670
* Всюду есть небо // Советские художественные фильмы: 1966—1967. — М.: Нива России, 1995. — стр. 26

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Ավաշ**, Եթովպիայի ազգային պարկ։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Ավաշ ազգային պարկը գտնվում է հարավային Աֆարի շրջանում, Եթովպիայի կենտրոնական մասում՝ Ադիս Աբեբայից 225 կմ արևելք գտնվող Լեդի և Ավաշ գետերի ավազանում։ Զբոսայգուց արևելք է գտնվում նաև մոտակա խոշոր քաղաքը՝ Ավաշը։ Այգու հարավային սահմանն անցնում է Ավաշ գետով և Բասակա լճով։ Ավաշ գետը արգելոցի տարածքում ջրվեժներ է ձևավորում։

Արգելոցի տարածքը գերազանցում է 756 կմ²-ին։ Այն ծածկված է ակացիաների պուրակներով և խոտածածկ սավանով, որն «Ադիս Աբեբա-Դոհե Դաուա» մայրուղին երկու մասի է բաժանում։ Հյուսիսում դա Իլալա-Սահայի հարթավայրն է, հարավում՝ Քիդու հովիտը։

Ավաշ ազգային պարկը հիմնադրվել է 1966 թվականին։ Այստեղ բնակվող կենդանիներից պետք է նշել հետևյալ այծքաղները՝ արևելաաֆրիկյան օրիքս, սոմալիական վիթ, դիկդիկներ, կուդու։ Այստեղ ապրում է մոտ 350 տեսակի թռչուններ։ Քիդու հովտում, որը գտնվում է բարձունքի վրա, կան տաք աղբյուրներ, որոնց շուրջ առաջացել են արմավենու օազիսներ։

Լի Ադոյտի (Lee Adoyta) գտնվելու վայրում հայտնաբերված LD 350-1 Homo ծնոտը հանդիասնում է *Homo* տեսակի քարացած հնագիտական գտածոն(2,8 մլն տարի), կամ աֆրիկյան ավստրալոպիտեկների և Homo habilis-ի և Homo rudolfensis-ի տեսակների մարդկանց միջև անցումային ձևը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GEOnet Names Server — 2018.
2. ↑  Կաղապար:Книга:Географический энциклопедический словарь
3. ↑  Учёные нашли останки древнейшего представителя рода Homo в Эфиопии
4. ↑  Леди-Герару: первая леди среди людей?
5. ↑  Человеческий род стал древнее и разнообразнее

Գրականություն
-------------

* Philip Briggs. 2002. Ethiopia: The Bradt Travel Guide, 3rd edition (Chalfont St Peters: Bradt), pp. 335f
* C. Michael Hogan. 2009. Painted Hunting Dog: Lycaon pictus, GlobalTwitcher.com, ed. N. Stromberg

Արտաքին հղումներ
----------------

* Сайт Национального парка Аваш(չաշխատող հղում)
 (на английском языке)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Բարգուշատի լեռներ**, *Բարգուշատի լեռնաշղթա, Բարգուշետ, Բարկուշատի լեռնաշղթա, Բերգուշատ, Բերգուշետի լեռնաշղթա*, լեռնաշղթա Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Զանգեզուրի լեռների արևելյան ճյուղավորությունը, կազմում է Որոտանի, Ողջիի և Գեղիի գետերի ջրբաժանը։ Երկարությունը՝ շուրջ 70 կմ, լայնությունը՝ 15-26 կմ։ Առավելագույն բարձրությունը։ Առավելագույն բարձրությունը Արամազդ լեռն է (3399 մ)։ 

Լանջերը կտրտված են Որոտանի և Գեղիի վտակների Գայլաձորի կիրճը խոր (մինչև 800 մ) հովիտներով։ Ծալքաբեկորավոր լեռնաշղթա է։ Գիրաթաղ-Սվարանց գետահովիտներով բաժանվում է արևմտյան և արևելյան մասերի։ Արևմտյան մասը բարձրադիր հորստաձև բեկոր է՝ կազմված պալեոզոյի փոխակերպային, նստվածք, և էոցենի հրաբխածին-նստվածքային ապարներից, գրանիտոիդային ներժայթուքներից։ Այստեղ են գտնվում Գեղաքար (3343 մ), Քառկատար (3270 մ), Երկաթասար (3227 մ) լեռնագագաթները։

Արևելյան մասը՝ Սուսանասարը, համեմատաբար ցածրադիր է, միաթեք՝ կազմված յուրայի ու կավճի հրաբխածին ապարներից։ Կան երկաթի, պղնձի, մոլիբդենի, ոսկու, մանգանի, տիտանի, բազմամետաղային հանքավայրեր, շինանյութեր, հանք, ջրերի ելքեր։ Հանքավայրերի մի մասն ունի արդյունաբերական նշանակություն։ Բարգուշատի լեռնաշղթան ակտիվ երկրաշարժամետ շրջան է։ Կլիման բարեխառն է, բարձրադիր գոտում՝ ցուրտ լեռնային, տարեկան տեղումները՝ 500-800 մմ։ Ձմռանը բնորոշ է կայուն ձնածածկույթը։ Լանջերն անտառածածկ են, բարձրադիր գոտում՝ մերձալպյան և ալպյան մարգագետիններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 21 — 150 էջ։
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 619 — 992 էջ։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 312)։*  |
**Ալանին-փՌՆԹ լիգազ** (ՖՀ 6.1.1.7), ֆերմենտ, որը կատալիզում է հետևյալ քիմիական ռեակցիան

ԱԵՖ + L-ալանին + փՌՆԹԱլա {\displaystyle \rightleftharpoons } ԱՄՖ + դիֆոսֆատ + L-ալանիլ-փՌՆԹԱլա
Այս ֆերմենտի երեք սուբստրատներն են ԱԵՖ, ալանինը և փՌՆԹ(Ալա), իսկ պրոդուկտներն են ԱՄՖ, դիֆոսֆատը և L-ալանիլ-փՌՆԹԱլա։

Այս ֆերմենտը պատկանում է այն լիգազների ենթադասին, որոնք ամինոացիլ-փՌՆԹ-ում առաջացնում են ածխածին-թթվածին կապեր։ Այս ֆերմենտի համակարգային անվանումն է **L-ալանին։ փՌՆԹԱլա լիգազ (ԱՄՖ-առաջացնող)**։ Այս ֆերմենտը հաճախ անվանում են նաև **ալանիլ-փռնթ սինթետազ**, **ալանիլ-տրանսֆեր ռիբոնուկլեատ սինթետազ**, **ալանիլ-տրանսֆեր ՌՆԹ սինթետազ**, **ալանիլ-տրանսֆեր ռիբոնուկլեինաթթու սինթետազ**, **ալանին-տրանսֆեր ՌՆԹ լիգազ**, **ալանին տրանսֆեր ՌՆԹ սինթետազ**, **ալանին փՌՆԹ սինթետազ**, **ալանին տրանսլազ**, **ալանիլ-տրանսֆեր ռիբոնուկլեատ սինթազ**, **ԱլաՌՍ** և **Ալա-փՌՆԹ սինթետազ**։ Այս ֆերմենտը մասնակցում է ալանինի մետաբոլիզմին։

Կառուցվածքի հետազոտություններ
-----------------------------

2007 թվականի դրությամբ հայնտի են այս ֆերմենտի 7 տարբեր կառուցվածքներ (1RIQ, 1V4P, 1YFR, 1YFS, 1YFT, 1YGB, 2E1B)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* HOLLEY RW, GOLDSTEIN J (1959)։ «An alanine-dependent, ribonuclease-inhibited conversion of adenosine 5'-phosphate to adenosine triphosphate. II. Reconstruction of the system from purified components»։ *J. Biol. Chem.* **234** (7): 1765–8։ PMID 13672960
* Webster GC (1961)։ «Isolation of an alanine-activating enzyme from pig liver»։ *Biochim. Biophys. Acta* **49**: 141–152։ PMID 13783653։ doi:10.1016/0006-3002(61)90877-0

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777907460 |

 |
|  |
| --- |
| **Բարդի դափնետերև** |
| Բարդի դափնետերևԲարդի դափնետերև |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մալպիգիածաղկավորներ (Malpighiales) |
| **Ընտանիք** | Ուռազգիներ (Salicaceae) |
| **Ցեղ** | Բարդի *(Populus)* |
| **Տեսակ** | **Բարդի դափնետերև** *(P. laurifolia)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Populus laurifolia***Ledeb. |

**Բարդի դափնետերև** (լատին․՝ Populus laurifolia Ldb), ուռազգիներ ընտանիքի, բարդի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ ծառ է՝ մինչև 20-25 մ բարձրությամբ և 1-1,5 մ բնի տրամագծով։ Բունը և առաջին կարգի ճյուղերը հաստ են, ծածկված մոխրավուն կեղևով։ Սաղարթը վրանաձև է։ Բնի ներքին մասի կեղևը մուգ մոխրագույն է, խոր ճաքճքված։ Երիտասարդ ընձյուղները բաց դեղնավուն են կամ դեղնագորշավուն, սովորաբար 3 երկայնական, թևանման, խցանային ելուստներով, որոնց միջև կեղևը ցրված մազմզուկապատ է։ Բազմամյա ճյուղերի կեղևը գորշականաչավուն է, հարթ։ Բողբոջները երկարավուն-ձվաձև են, սրածայր, 1-2 սմ երկարությամբ, կպչուն, ծածկված դեղնագույն խեժով։ Տերևները ձվաձև են, երկարավուն-ձվաձև, նշտարաձվաձև, հիմքում կլորավուն կամ լայն-սեպաձև, գագաթում աստիճանաբար սրվող, մանր-սղոցաեզր, ատամիկների եզրերին կլոր գեղձիկներով։ Նոր բացված տերևները ծածկված են թեթև աղվամազով կամ մերկ են, հետագայում լրիվ մերկ կամ թարթիչաեզր, վերևի կողմից մուգ կանաչ, փայլուն, ներքևի կողմից սպիտակավուն, 13-15 սմ երկարությամբ և 2-7 սմ լայնությամբ։ Տերևակոթունները 2,5-9 անգամ ավելի կարճ են, քան տերևաթիթեղները, համարյա գլանաձև են, վերևից ամբողջ երկարությամբ ակոսիկավոր, չռված-մազմզուկապատ։ Ծաղկակից թեփուկները մանր են, 3-5 մմ երկարությամբ, ձվաձև կամ կլոր։ Առէջների թիվը հասնում է 60-ի։ Փոշանոթները ծիրանագույն են։ Ծաղկում է ապրիլին, պտուղները հասունանում են հունիս-հուլիսին։

Տարածվածություն
---------------

Բնական պայմաններում տարածված է Սիբիրում, Արևելյան Ղազախստանում, Մոնղոլիայի հյուսիսում և հյուսիս-արևմուտքում։ Աճում է գետահովիտներում, խոնավ վայրերում։ Շատ է տարածված Շիրակի դաշտում, որտեղ ամենահեռանկարային ծառատեսակներից մեկն է համարվում։ ճանդիպում է նաև Սևանի ավազանում, Ջանգեզուրում, Աշոցքում, Կալինինոյում և այլ վայրերում։ Ամենուրեք միանգամայն ցրտադիմացկուն է և լավ է դիմանում բարձրլեռնային շրջանների էկոլոգիական աննպաստ պայմաններին։

Կիրառություն
------------

Աչքի է ընկնում արտակարգ ցրտադիմացկունությամբ։ խոնավասեր է և լուսասեր, պահանջկոտ է հողի նկատմամբ։ Չորադիմացկուն չէ. վատ է աճում Արարատյան դաշտի կանաչ տնկարկներում։ Նույնիսկ առատ ոռոգման դեպքում ամեն տարի նկատվում է վաղաժամկետ, հարկադրական տերևաթափ։ ճամեմատաբար լավ է աճում հանրապետության բարձրլեռնային շրջաններում։ Էկոլոգիական խումբը՝ XII ա։ Մշակության հավանական շրջանները՝ 1-17, 19-21, 29-31։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (գրքի էջը)։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI |

 |
Բազմակարծության համաշխարհային կենտրոնի շենքը (Օտավա, Օնտարիո, Կանադա)
**Գիտահետազոտական ինստիտուտ**, **գիտահետազոտական կենտրոն**, հատուկ կազմակերպություն, որը զբաղվում է գիտական հետազոտություններով և մշակումներով։ Որպես գիտական հիմնարկություն, «ինստիտուտ» անունն առաջին անգամ կիրառվևլ է Գիտությունների և արվեստների ֆրանսիական ազգային ինստիտուտի նկատմամբ։ 19-20-րդ դարերի սահմանագլխին գիտահետազոտական ինստիտուտներ ստեղծվեցին Եվրոպայի և Ամերիկայի մի շարք երկրներում։ Նախապես գիտահետազոտական ինստիտուտերը մասնավոր ձեռնարկություններ էին և հիմնականում զբաղվում էին բնագիտության հարցերով։ Հետագայում հանդես եկան նաև պետական գիտահետազոտական ինստիտուտներ՝ ընդգրկելով գիտության ու արտադրության նոր բնագավառներ (տեխնիկա, գյուղատնտեսություն, մշակույթ, առողջապահություն և այլն)։

Հումանիտար գիտությունների 1-ին գիտահետազոտական ինստիտուտներից էր «Պուշկինի տունը» Ռուսաստանում։ Գիտահետազոտական ինստիտուտը կազմված է համեմատաբար ինքնուրույն ստորաբաժանումներից՝ բաժիններից, լաբորատորիաներից, խմբերից և այլն։ Գիտահետազոտական ինստիտուտը ղեկավարում է վարչությունը, որին կից գործում է գիտական խորհուրդ։

Ըստ ֆինանսավորման աղբյուրների և կառավարման համակարգի գիտահետազոտական ինստիտուտները կարող են լինել՝ պետական, մասնավոր, համալսարանական և քոլեջների։ Դրանք գտնվում են խիստ մրցակցությաև մեջ և դիմում են բոլոր միջոցներին՝ աշխատանքի մեջ ներգրավելու առավել կարող գիտական ուժերին։ Գիտական առաջատար կազմակերպությունները՝ ազգային Գիտությունների ակադեմիաները, որպես կանոն, գիտահետազոտական ինստիտուտներ չունեն։

Արդի շրջանում գիտական մի շարք պրոբլեմների ընդհանուր բնույթը ստիպում է միավորել տարբեր երկրների գիտնականների ջանքերը նոր տիպի գիտահետազոտական ինստիտուտներում, ինչպիսիք են, օրինակ, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գիտական հիմնարկները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 78)։*  |
**Ամշտետտեն** (գերմ.՝ Amstetten), շրջանային կենտրոն Ավստրիայում՝ Ստորին Ավստրիայի վարչական շրջանում։

Գտնվում է Ամշտետտենի շրջանում։ Ունի 23 046 բնակչություն՝ 2005 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով։ Զբաղեցնում է 52,22 քմ² տարածք։

Պաշտոնական կոդը՝ *05 02*:

Աշխարհագրություն
----------------

Ամշտետտենը տեղակայված է Լինցի (60կմ) և Վիեննայի (120կմ) միջև ընկած խճուղու վրա՝ Իբս և Ուրլ գետերի ափին, և Վիեննայից մինչև այնտեղ կարելի է արագընթաց գնացքով հասնել 70 րոպեում։

Պատմություն
-----------

1805 թվականին քաղաքին կից տեղի ունեցավ ճակատամարտ՝ ֆրանսիական առաջնորդ Մյուրատի և ռուսական զորքերի միջև՝ Բագրատիոնի և Միլորադովիչի հրամանատարությամբ։

2008 թվականին քաղաքում բացվեց Յոզեֆ Ֆրիտցլի գործը։

2011 թվականին Ամշտետտենը իր պատվավոր քաղաքացիների ցանկից ջնջեց Ադոլֆ Հիտլերին (1938 թվականին ավստրիական շատ քաղաքներ Հիտլերին շնորհեցին պատվավոր քաղաքացու կոչում, բայց շուտով՝ Հիտլերի ռեժիմի անկումից հետո, գրեթե բոլորը չեղյալ հայտարարեցին այդ որոշումը։ Ամշտետտենը երկար ժամանակ մնում էր որպես բացառություն։

Տեղական տնտեսություն
--------------------

Դոկա ընկերությունը, որը կաղապարամածի միջազգային խոշոր արդյունաբերող/ներմուծող է, ունի իր գլխավոր շտաբները Ամշտետտենում։

Եղբայր քաղաքներ
---------------

* Գերմանիա Ալսֆելդ (Գերմանիա)
* Իտալիա Պերջինե-Վալսուգանա (Իտալիա)
* Ֆրանսիա Ռյուել-Սյուր-Տուվր (Ֆրանսիա, 1992 թվականից)
* Ռուսաստան Պոդոլսկ (Ռուսաստան, 1995 թվականից)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Amstetten, Niederösterreich - Austria Postcode
2. ↑  Австрийский город вычеркнул Гитлера из списка почетных граждан // Lenta.ru

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Амштедтен»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
* Պաշտոնական էջ (գերմ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4001784-9 · LCCN: n80149729 · NKC: ge504747 · VIAF: 157109652 · WorldCat VIAF: 157109652 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ազատության պողոտա (այլ կիրառումներ)

**Ազատության պողոտա** (պորտ.՝ Avenida da Liberdade), փողոց Լիսաբոնի կենտրոնում։ Այն 90 մ լայնությամբ և 1100 մ երկարությամբ լայն պուրակ է՝ բազմաթիվ կանաչ տնկարկներով և քայլուղիներով։

Փողոցը հայտնվել է 1879-1886 թվականներին փարիզյան պուրակների պատկերով և նմանությամբ։ Փողոցի ստեղծումը կարևոր փուլ դարձավ քաղաքի զարգացման պատմության և դեպի հյուսիս ընդլայնման համար։ Այստեղ սկսեցին բնակվել ապահովված բնակիչներն ու կառուցվել էլիտար շենքեր։ 19-րդ դարից այստեղ պահպանվել են պորտուգալական պատմության և քաղաքային ճարտարապետության հուշարձաններ, հետիոտնային քայլուղիներ, հուշարձաններ և արձաններ նվիրված Ալմեիդ Գարրետին, Ալեքսանդր Գերկուլանին, ինչպես նաև Առաջին համաշխարհային պատերազմում զոհվածներին նվիրված հուշակոթողը և այլն։

20-21-րդ դարերում այստեղ տեղակայվել են շքեղ առանձնատներ, հյուրանոցներ, ռեստորաններ, խանութներ և հոթելներ։ Ազատության պողոտան, ըստ որոշ տվյալների, զբաղեցնում է 35-րդ տեղը աշխարհի ամենահարուստ փողոցների շարքում՝ շնորհիվ հանրահայտ ապրանքանիշերի (Christian Dior, Chanel, Versace, Gucci, Givenchy, Yves Saint Laurent, Louis Vuitton, Prada, Dolce & Gabbana, Armani, Burberry) բուտիկների։

Պատկերասրահ
-----------

* Հրապարակ Ազատության պողոտայումՀրապարակ Ազատության պողոտայում
* Առաջին համաշխարհային պատերազմում զոհվածներին նվիրված հուշակոթողԱռաջին համաշխարհային պատերազմում զոհվածներին նվիրված հուշակոթող
* Շենք Ազատության պողոտայումՇենք Ազատության պողոտայում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Avenida da Liberdade in the Portuguese Institute for Architectonic Heritage. Archived 2011-07-16 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 112375411X · VIAF: 315169844 · WorldCat VIAF: 315169844 |

 |

1. 1 2
**Անդրաշի պողոտա** (հունգ.՝ Andrassy út), Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտի շքերթային պողոտան։ Իր փառահեղ պերճաշուք տեսքի համար պողոտան անվանում են բուդապեշտյան Ելիսեյան դաշտեր։ Պողոտան կրում է Ավստրո–Հունգարիայի արտաքին գործերի նախարար Դյուլա Անդրաշի անունը։ 2500 մետր երկարություն ունեցող պողոտան Ֆերենց Դեակի հրապարակը միացնում է Հերոսների հրապարակի և Քաղաքային այգու հետ։ Անդրաշի պողոտայի տակով գցված է Եվրոպա աշխարհամասի հնագույն մետրոպոլիտենի առաջին ճյուղը։

Անդրաշի պողոտան կառուցվել է հունգարների կողմից հայրենիքի ձեռք բերման հազարամյակի տոնակատարությունների կապակցությամբ, որը նշվում էր 1896 թվականին, ըստ ճարտարապետ Միկլոշ Իբլյաի վիթխարի նախագծի՝ այն ժամանակների բազմաթիվ հայտնի ճարտարապետների ընդգրկմամբ, այդ թվում Էդյոն Լեխների։ Նախագիծը նախատեսում էր ավելի քան երկու հարյուր տների քանդում և նրանց փոխարինում նորերով, կատարված նախապատմական ոճով, իսկ նախագծի իրականացումը տևեց քառասուն տարի։ 1885 թվականին Բուդապեշտի նուր պողոտան դարձավ Եվրոպայի ամենապերճաշուք փողոցներից մեկը։ Պողատան բազմաթիվ անգամներ փոխել է իր անվանումը. սկզբնական Ճառագայթաձև պողոտան հետագայում վերանվանվում է Անդրաշի պողոտա, այնուհետև, Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմից հետո, այն կրում էր Ստալինի անունը։ Հեղափոխական 1956 թվականին այն վերանվանվում է Երիտասարդության պողոտայի, իսկ այնուհետև, մինչ 1989 թվականը, անվանվում էր Ժողովրդական Հանրապետության պողոտա։ 1989 թվականից մինչ այսօր այն կրում է Անդրաշի պողոտա անունը։ 2002 թվականին Անդրաշի պողոտան ընդրգկվում է ՄԱԿԳՄԿ-ի (ՅՈՒՆԵՍԿՕ) Համաշխարհային ժառանգության ցուցակի մեջ։

Հիմնական տեսարժան վայրեր
------------------------

* *Փոստի թանգարան*
* *Հունգարական պետական օպերային թատրոն*
* *Պետական տիկնիկային թատրոն*
* *Դրեքսլերի Պալատ*
* *Ֆերենց Լիստի թանգարան*
* *Ֆերենց Լիստի երաժշտական ակադեմիա*
* *Էռնստի թանգարան*
* *Ֆերենց Հոպպի անվան արևելաասիական մշակույթի թանգարան*
* *Զոլտան Կոդայի տուն-թանգարանը*
* *Հունգարիայի կերպարվեստի համալսարան*
* *Ահաբեկության թանգարան*

Գրականություն
-------------

* Հունգարիա։ «Вокруг света» հրատարակություն, 2009 թվական ISBN 978-5-98652-226-5
* Միխաել Խեռլ։ Հունգարիա։ Polyglott հրատարակություն, 1996 թվական ISBN 5-88395-021-3

1. ↑  *Albert T.* Százhuszonöt éves a pesti Andrássy út (հունգ.) // *Népszabadság* — 2001. — ISSN 0133-1752
|  |
| --- |
| **Բարդի կանադական** |
| Բարդի կանադականԲարդի կանադական |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մալպիգիածաղկավորներ (Malpighiales) |
| **Ընտանիք** | Ուռազգիներ (Salicaceae) |
| **Ցեղ** | Բարդի *(Populus)* |
| **Տեսակ** | **Բարդի կանադական** *(P. deltoides)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Populus deltoides***Marshall |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Բարդի կանադական** (լատին․՝ Populus deltoides), ուռազգիների ընտանիքի, բարդի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Գեղեցիկ, սյունաձև սաղարթով ծառ է՝ 30-40 մ բարձրությամբ և մինչև 1,5 մ բնի տրամագծով։ Երիտասարդ տարիքում բունը և բազմամյա ճյուղերը ծածկված են սպիտակ, թեթևակի ճաքճքված կեղևով։ Ավելի տարիքավոր ծառերի բնի և խոշոր ճյուղերի կեղևը ունի և՛ սպիտակավուն, հարթ, և՛ գորշ-մոխրագույն, ճաքճքված հատվածներ, որոնք հերթագայում են մեկը մյուսին։ Ճյուղերի կեղևը սպիտակականաչավուն է։ Երիտասարդ ընձյուղները գլանաձև են, գորշադեղնավուն, բողբոջները կպչուն են։ Տերևները ռոմբաձև են կամ լայն-ռոմբաձև, սղոցաեզր, գագաթում՝ երկարավուն սրված։ Կողմնային ջղերի թիվը կազմում է 5-7 զույգ։ Ծաղկակիցները գորշավուն են, մինչև 4 մմ երկարությամբ, լայն, համարյա կլորավուն։ Ծաղկի սկավառակը կանաչասպիտակավուն է, 8-45 առէջներով, որոնց փոշանոթները ծիրանագույն են։ Վարսանդը ունի լայն-ձվաձև սերմնարան, որի սպին դեղնավուն է։ Ծաղկում է մարտին (երբեմն՝ ապրիլին), պտուղները հասունանում են մայիս-հունիսին։

Չափազանց լուսասեր է, խոնավասեր, պահանջկոտ է հողի բերրիության նկատմամբ և միաժամանակ ցրտադիմացկուն է։ Դրա շնորհիվ հաջողությամբ է աճում Հայաստանի բարձրլեռնային շրջաններում։ Ապրում է 60-80 տարի։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, հիմնականում Արևելյան և Արևմտյան Հարավային Կովկասում։ Պատկանում է այն բույսերի թվին, որոնք բնական պայմաններում վերացել են, այլևս չեն հանդիպում և պահպանվել են միայն մշակության մեջ։ Տիպիկ արխեոֆիտ է։ Հատկապես շատ է տարածված Արարատյան դաշտում, որտեղ արդեն մի քանի հազարամյակ է, ինչ մշակվում է։ Այն աստիճան բնորոշ է արարատյան լանդշաֆտի համար, որ շատերն այն համարում են տեղական ծառատեսակ։

Կիրառություն
------------

Խորհուրդ է տրվում օգտագործել որպես սոլիտեր, ծառուղիներում և գեղատեսիլ խմբերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (266)։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2781155726 |

 |
«**Գիտության գլոբուս**», գիտական հանդես (տարեգիրք)։ Ռուսաստանի բնական գիտությունների և Բնության ու հասարակության մասին գիտւթյունների միջազգային ակադեմիաների հայկական մասնաճյուղերի պաշտոնական հրատարակություն։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսնում 2001 թվականից Երևանում՝ ռուսերեն։ Հիմ­նադիր և գլխավոր խմբագիր՝ Ռաֆայել Մելիք-Օհանջանյան, խմբագիր և գլխավոր խորհրդատու՝ Տ. Գոինո (Ճապոնիայի ակադեմիայի պատվավոր նախագահ), խմբագիր՝ Վիլեն Մնացականյան։ 

Տպագրում է գիտության տարբեր ճյուղերին և միջազգային հիմ­նախնդիրներին վերաբերող գիտական հոդվածներ (հայերեն և անգլերեն ամփոփում­ներով), ներկայացնում է համաշխարհային գիտության կարևոր նորությունները, լուսաբանում է հայկական մասնաճյուղերի աշխատանքը, անդրադառնում է նաև հոգևոր, մշակութային, մարզական ոլորտներին, միջազգային անցուդարձին։ 

Հանդեսը տարածվում է նաև Ռուսաստանում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Ճապոնիայում և այլ երկրներում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ամոնիակացում**, հողում ազոտ պարունակող օրգանական նյութերի միկրոօրգանիզմներով քայքայում, որն ուղեկցվում է ամոնիակի անջատմամբ։ 

Ամոնիակացումը մեծ նշանակություն ունի բնության մեջ ազոտի բնական շրջանառության և բույսերի սննդառության մեջ։ Ամոնիակացմանը մասնակցում են նեխման բակտերիաները, ճառագայթասնկերը և բորբոսասնկերը։ Ամոնիակացման ենթարկվում են սպիտակուցները և ազոտ պարունակող մյուս օրգանական միացությունները (բուսական մնացորդներ, մահացած կենդանիներ, հումուս, օրգանական պարարտանյութեր և այլն)։

Ամոնիակացման ընթացքում անջատվող ամոնիակը միկրոօրգանիզմներն օգտագործում են իրենց բջիջների սպիտակուցները սինթեզելու համար։ Անջատված ամոնիակի մեծ մասը հողում փոխարկվում է բույսերի կողմից յուրացվող ամոնիումային աղերի, որոնց մի մասն օքսիդանում է մինչև նիտրատներ և նույնպես յուրացվում բույսերի կողմից։

Ամոնիակացումը հաջողությամբ ընթանում է լավ օդավորված, թույլ թթվային և չեզոք, բավարար խոնավ հողերում։ ՀՀ հողերը հարուստ են ամոնիակացնող մանրէներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
|  |
| --- |
| **Բարդի ձյունասպիտակ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մալպիգիածաղկավորներ (Malpighiales) |
| **Ընտանիք** | Ուռազգիներ (Salicaceae) |
| **Ցեղ** | Բարդի *(Populus)* |
| **Տեսակ** | **Բարդի ձյունասպիտակ** *(P. nivea)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Populus nivea***Willd. 1796 |

**Բարդի ձյունասպիտակ** (լատին․՝ Populus nivea), ուռազգիների ընտանիքի, բարդի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ ծառ է՝ մինչև 30-35 մ բարձրությամբ, 1,5-2 մ բնի տրամագծով և վրանաձև սաղարթով։ Արտաքին տեսքով շատ է նման սպիտակ բարդուն։ Երկարացած
ընձյուղների տերևները 3-5 խոր թաթանման բլթակներ ունեն, ծածկված խիտ, սպիտակ աղվամազով։ Պահպանվում են մինչև ուշ աշուն։ Կարճացած ընձյուղների տերևները էլիպսաձև են, սակավաթիվ ատամնավոր։

Տարածվածություն
---------------

Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, Բալկանյան թերակղզում, Միջին Ասիայում Փոքր Ասիայում։ Հայաստանում հանդիպում է Մեղրիում, նախալեռնային և ստորին լեռնային գոտիներում, ծովի մակերևույթից մինչև 1500 մ բարձրության վրա, գետահովիտներում, ջրատար առուների եզրերին, հզոր, խոնավ հողերում։

Կիրառություն
------------

Արտակարգ դեկորատիվ տեսակ է, որն աչքի է ընկնում ձյունասպիտակ, գեղեցիկ տերևներով և հրաշալի սաղարթով։ Պիտանի է հանրապետության ստորին և միջին
լեռնային գոտիների համար։ Այն հաջողությամբ կարելի է օգտագործել որպես սոլիտեր խմբերում և ծառուղիներում, քանի որ ձյունասպիտակ սաղարթը հրաշալի հակադրություն է առաջացնում այլ ծառատեսակների ընդհանուր ֆոնի վրա։

Կյանքի տևողությունը
-------------------

Ապրում է 80-100, քաղաքների պայմաններում՝ 60-70 տարի։ Հաջողությամբ կարելի է օգտագործել նաև անտառապատման բնագավառում, փլվածքների, ձորակների, հողալիցքերի, սողքերի, ավազների ամրացման համար, քանի որ մեծ քանակությամբ արմատային մացառներ է առաջացնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 271։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |
**«Ավետաբեր»**, կրոնական, ուսումնական, ընտանեկան և քաղաքական շաբաթաթերթ (հայերեն և հայատառ, թուրքատառ)։

Պատմություն
-----------

Ամերիկյան միսիոներների ընկերության հրատարակություն։ Լույս է տեսել 1855–1915 թվականներին Կոստանդնուպոլսում (1855-1865 թվականներին՝ «Ավետաբեր և շտեմարան պիտանի գիտելեաց»)։ Խմբագիրներ՝ Միքայել Մինասյան, Հակոբ Ճեճիզյան, Հովհաննես Գրիգորյան, Սամուել Հարությունյան և ուրիներ (ունեցել է նաև ամերիկացի խմբագիրներ)։ Նպատակն արևմտահայության շրջանում բողոքականություն և ամերիկյան ազդեցությունը տարածելն էր։

Կրոնաբարոյախոսական նյութերից զատ՝ տպագրել է նաև հայագիտական և գեղեղարվոստական գործեր։ 1872–1915 թվականներին լույս են տեսել «Աւետաբեր»-ի «Աւետաբեր տղայոց համար», «Աւետաբեր մանկանց» և «Աւետաբեր չոճուքլար իչյուն» (հայատառ, թուրքատառ) հավելված-հանդեսները։ Լինելով արևմտահայկական աշխարհաբարով առաջին պարբերականներից՝ «Աւետաբեր» նպաստել է նրա զարգացմանը։ Աշխատակցել են Երվանդ Քասունին, Հովհաննես Պուճիգանյանը, Գևորգ Մեսրոպը, Հարություն Մրմրյանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Արիստակես Հովհաննիսյան** (1812, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - 1878, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն), հայ երաժշտական գործիչ, ձայնագրագետ։

Կենսագրություն
--------------

Արիստակես Հովհաննիսյանը ծնվել է Կոստանդնուպոլսում։ Եղել է Համբարձում Լիմոնջյանի ավագ աշակերտն ու գործի շարունակողը։

Լրացրել է նոր հայկական ձայնագրության տևողության նշանները, սահմանել նրանց անունները, ինչպես և արագության չափերը (ծանր, չափավոր, հորդոր), փորձել է ձայնանիշներին նոր միավանկ անուններ տալ (ահ, նի, զի, բի, ֆի, լի ևն), որոնք հետագայում չեն կիրառվել։ Եղել է Կոստանդնուպոլսի Գափու եկեղեցու դպիրը, Լիմոնճյանքի մահից հետո՝ նաև Մայր վարժարանի երաժշտության դասատու։ Կատարել է շարականների գրառումներ, չափածոյի վերածել արձակ խոսքերը (մերժվել է Կոստանդնուպոլսի երաժշտական հանձնաժողովի կողմից)։ Գ. Երանյանի հետ ձեռնարկել է եվրոպական նոտագրությամբ հայ առաջին երաժշտական հանդեսի՝ «Քնար արևելյանի» հրատարակությունը (1857 թվական, տևել է մեկ տարի)։ Գրել է հոգևոր թեմաներով երգեր, «Լևոն առաջին իշխան Կիլիկիո և որդի նորին կույր Ռուբեն» երգախառն թատերգության (բեմադրությունը՝ 1872 թվական) երաժշտությունը, որոնք չեն պահպանվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 6. — էջ 568—569.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 568)։*  |
«**Գիրք վաստակոց**» («Երկրավաստակք»), միջնադարյան ձեռագիր ժողովածու գյուղատնտեսական աշխատանքների կատարման եղանակների մասին։

Պատմություն
-----------

Ենթադրվում է, որ XII–XIII դարերում թարգմանվել է արաբերենից, որի հիմքը հունարեն «Գեոպոնիկան» է։ Վերջինս հավանաբար թարգմանվել է նախ արաբերեն, որից էլ՝ հայերեն (այդ է վկայում տեքստում օգտագործված մի շարք բույսերի և համաստեղությունների արաբերեն անվանում­ների առկայությունը)։ 

Հայտնի է «Գիրք վաստակոց»-ի հայերեն 3 թարգմանություն, որոնք, ըստ Ղ. Ալիշանի, թարգմանվել են Կիլիկիայում XIII դարում։ Ձեռագրերից առավել ամբողջականը Գեորգ Դպիր Պալատեցու 1768 թվականի ընդօրինակությունն է (Վիեննայի Մխիթարյան մատենադարան, ձեռ. № 281), որը Ղ. Ալիշանի աշխատասիրությամբ հրատարակվել է 1877 թվականին (Վենետիկ, Սբ Ղազարի տպարան). ըստ առաջաբանի՝ հեղինակը Անատոլիոս Բերյուտացի Պոնիոսն է։ Առաջաբանին կից տրված է Գեորգ Դպիր Պալատեցու կազմած բացատրական բառարանը։ Ալիշանը նշել է, որ այդ թարգմանություններից բազմաթիվ բառեր ներառվել են հայերեն տպագիր բառարանների մեջ։

Գրականություն
-------------

* Մկրտչյան Հ. Արաբական գեղարվեստական արձակի նմուշների հայ միջնադարյան թարգմանությունները (X–XV դդ.), Ե. 1998։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Աստվածամոր «Օդիգիտրիա» սրբապատկերի եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь иконы Божией Матери «Одигитрия»), ուղղափառ եկեղեցի Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Ռոդիոնովո-Նեսվետայսկի շրջանի Ագրաֆենովկա սլոբոդայում։ Ենթարկվում է Շախտիի և Միլլերովոյի թեմին։

*Հասցեն`* Ռոստովի մարզ, Ռոդիոնովո-Նեսվետայսկի շրջան, Ագրաֆենովկա սլոբոդա, Լուսավորության փողոց, 1ա։

Պատմություն
-----------

Դոնի զորքի մարզի Ագրաֆենովկա սլոբոդայի քարե միասեղան եկեղեցու հիմքը դրվել է 1844 թվականի ապրիլի 16-ին։ Այն օծվել է 1846 թվականի նոյեմբերի 3-ին Վորոնեժի և Զադոնսկի արքեպիսկոպոս Իգնատիի կողմից։ Տաճարը բարեկարգվել է կալվածատեր Մարիա Ալեքսեևնա Լեոնովայի միջոցներով։ 1890 թվականից եկեղեցուն կից կազմակերպվել էր ծխական գյուղական ուսումնարան։

Խորհրդային տարիներին տաճարն օգտագործվել է որպես հացահատկի շտեմարան։ Օդիգիտրիևյան ծխի վերջին վանահայրն է եղել քահանա Նիկոլայ Նիկոլայևիչ Զիկովը, որին գնդակահարել են բոլշևիկները։ Հանցակազմի բացակայության պատճառով նա հետմահու արդարացվել է։

2012 թվականից տաճարում վերսկսվել են ժամերգությունները։ Ներկայումս այստեղ պարբերաբար տրվում է Աստվածային պատարագ։ 2012 թվականի մարտի 29-ին Ագրաֆենովկա սլոբոդայի Աստվածամոր «Օդիգիտրիա» սրբապատկերի եկեղեցու հոգևոր հովիվ է նշանակվել քահանա Անտոնի Գենադևիչ Բերեժնոյը։ Ներկայումս եկեղեցում հավատացյալների միջոցներով ընթանում են վերանորոգման-վերականգնման աշխատանքներ։ Հետաքրքրական է, որ 2013 թվականին հողային աշխատանքների ժամանակ հայտնաբերվել է զանգի հին լեզվակ, որը պատկանել է նախահեղափոխական տաճարի զանգերից մեկին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Аграфеновка. Церковь иконы Божией Матери "Одигитрия".
2. ↑  Церковь иконы Божией Матери "Одигитрия" (Аграфеновка)
3. ↑  На Дону при раскопках храма нашли старинный колокольный язык
4. ↑  В Ростовской области при раскопках на территории храма нашли колокольный язык середины XIX века

Արտաքին հղումներ
----------------

* Сайт храма
* Родионово-Несветайское благочиние.
* В храме в честь иконы Божией Матери «Одигитрия» слободы Аграфеновка отметили престольный праздник Archived 2017-02-16 at the Wayback Machine.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թերզիբաշյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Ավետիս Հարությունի Թերզիբաշյան** (սեպտեմբերի 2, 1873(1873-09-02), Վան - մարտի 31, 1947(1947-03-31), Փարիզ), հասարակական-քաղաքական գործիչ, գրող։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Վանի Հիսուսյան և Երամյան վարժարաններում։ Երիտթուրքական հեղաշրջումից (1908) հետո ընտրվել է Վանի քաղաքապետ։ Մասնակցել է 1915 թվականի Վանի հերոսամարտին, որից հետո ռուսական զորքերի ու հայ գաղթականների հետ անցել արևելյան Հայաստան։ Պատերազմի ավարտից հետո վերադարձել է Թուրքիա, որոշ ժամանակ ապրել Կ. Պոլսում, որտեղ մասնակցել է ռամկավար ազատական կուսակցության հիմնադրմանը, այնուհետև հաստատվել է Փարիզում։ 1924-1926 թվականներին խմբագրել է «Ապագա» թերթը։

Հեղինակ է պատմահուշագրական երկերի՝ նվիրված Մկրտիչ Խրիմյանին («Արծիվը իր բույնի մեջ», 1938), Պողոս Նուբար փաշային («Նուպար», 1939), զորավար Անդրանիկին («Անդրանիկ», 1942), («Աթոսի հարիւր եւ մէկ պատմուածքներ», 1945), վեպ (Երկու տարի Ատիս Ապեպայի մէջ»)։ Գրել է նաև այլ գեղարվեստական գործեր՝ վեպեր, պիեսներ, պատմվածքներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 11682 · BNF: 162220576 · GND: 1046828363 · ISNI: 0000000037505089 · LCCN: n2001047061 · SUDOC: 260999709 · VIAF: 14115896 · WorldCat VIAF: 14115896 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Ավազաթմբի սխեման
Ավազաթումբ Սահարա անապատում, Լիբիայի հարավ-արևմուտքում
**Ավազաթումբ**, դրական ռելիեֆի ձև, ավազի շարժական կուտակում՝ ստեղծված քամու միջոցով, թույլ ֆիքսված (կամ չֆիքսված) բուսականությանբ։

Ավազաթմբերը համարվում են դյուների տեսակներ։ Ունենում են մինչև 100 մետր բարձրության (երբեմն ավելի)։ Ձևով հիշեցնում են պայտ կամ մանգաղ։

Կախված քամու ռեժիմից՝ ավազաթմբերը տարբեր ձևեր են ընդունում։ Օրինակ, հանդիպում են ավազաթմբերի լեռնաշղթաներ՝ գերակշռող քամիների երկայնքով կամ ծագող դրանցից, ավազաթմբերի շղթաներ՝ լայնակի փոխադարձաբար տարածված հակառակ քամիներին, ավազաթմբերի բուրգեր կոնվեկցիայի հորձնուտային հոսքերի վայրերում և այլն։

Լինելով չամրացած՝ ավազաթմբերը քամու ազդեցությամբ կարող են փոխել իրենց ձևը և տեղաշարժվել մի քանի սանտիմետրից մինչև հարյուրավոր մետրեր մեկ տարվա ընթացքում՝ լցնելով ճանապարհները, դաշտերը, արոտավայրերը, փոքր բնակավայրերը։ Այս երևույթի դեմ պայքարելու համար օգտագործում են ավազների ամրացումը։

Ամենաբարձր ավազաթմբերը
----------------------

* ավազաթումբ Դեշտե-Լուտ անապատի արևելյան մասում (Իրան) — 407 м (30°33′33″ հս․ լ. 59°32′20″ ավ. ե.HGЯOL)
* ավազաթումբ Գոբի անապատում (Ալաշանի ավազներ) — 405 м (39°53′09″ հս․ լ. 102°26′52″ ավ. ե.HGЯOL)
* Սառա-Կումի ավազաթումբը Դաղստանի արգելոցում՝ Մախաչկալայից 20 կմ հեռավորության վրա (Ռուսաստան)-262 մ (43.006871, 47.228093)

Ավազաթմբեր
----------

* Նամիբ անապատի ավազաթումբը աշխարհի ամենաբարձր դյունաներից մեկն է։
* Ղազախստանում կա երգող ավազաթումբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Չիլ-Մամեդ-Կումի ավազթմբերը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռելիեֆի դրական ձևեր Archived 2008-06-21 at the Wayback Machine.
* Աստրախանի ավազաթմբերը
* PaleoKazakhstan.com: Աշխարկի ամենաբարձր ավազաթմբերը Archived 2013-08-23 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778393834 |

 |
**Ավետիք Արտաշեսի Միրիջանյան** (մարտի 11, 1935(1935-03-11), Կողբ, Նոյեմբերյանի շրջան - հունիսի 23, 1994(1994-06-23), Երևան, Հայաստան), հայ ճարտարապետ։ ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1985)։

Կենսագրություն
--------------

Ավետիք Արտաշեսի Միրիջանյանը ծնվել է 1935 թվականին Կողբ գյուղում։ 1958 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։

Աշխատել է Հայպետնախագիծ ինստիտուտում՝ 1978-1984 թվականներին որպես ճարտարապետական արվեստանոցի ղեկավար, իսկ 1984-1994 թվականներին՝ գլխավոր մասնագետ։

Մասնագիտականգործունեություն
---------------------------

Ավետիք Միրիջանյանի նախագծերով (համահեղինակությամբ) իրականացվել են Հայաստանի մի շարք քաղաքների գլխավոր հատակագծերը, մասնավորապես, Արթիկի (1965, 1984), Մարտունու (1966), Ապարանի (1967), Վայքի (1969, 1989), Չարենցավանի (1971), Մարալիկի (1977), Գյումրու (1987)։ Կառուցապատվել են Մեծամորի կենտրոնական գոտին (1974), ԱԷԿ-ի հանգստի գոտու համալիրը Բուժականում (1974), երկդահլիճ մարզահամալիրը Մեծամորում (1975), Աղվերանի հանգստի գոտու, Նոյեմբերյանի, Չարենցավանի հանգստի շրջանների (1977), Գյումրու «Նարեկ» բնակելի շրջանի (1989), «Կումայրի» պետական պատմաճարտարագիտական արգելոց-թանգարանի վերակառուցման (1990, գիտավերականգնման նախագծի համար Միրիջանյանն արժանացել է ՀԽՍՀ պետական մրցանակի՝ 1985) մանրամասն հատակագծերը։ Նրա համահեղինակությամբ կազմվել են Մեղրու (1982) և Ախուրյանի (1987) շրջանային հատակագծերը։

1958-1951 թվականներին Ավետիք Միրիջանյանը չափագրել է հայկական ճարտարապետական հուշարձաններ, նախագծել Գնդեվանքի (1959) և Սիսիանի (1960) եկեղեցիների վերականգնումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Այվազյան Հովհաննես, ed. (2007)։ *Ով ով է. հայեր։ Կենսագրական հանրագիտարան. հատոր 2, Ճաղարյան - Ֆրիկ*։ Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն։ էջեր 126–127։ ISBN 978-5-89700-030-2
|  |
| --- |
| **Ամպելոպսիս ակոնիտոտերև** |
| Ամպելոպսիս ակոնիտոտերևԱմպելոպսիս ակոնիտոտերև |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խաղողածաղկավորներ (Vitales) |
| **Ընտանիք** | Խաղողազգիներ (Vitaceae) |
| **Ցեղ** | Վայրի խաղող *(Ampelopsis)* |
| **Տեսակ** | **Ամպելոպսիս ակոնիտոտերև** *(A. aconitifolia)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Ampelopsis aconitifolia***Bunge, 1833 |

**Ամպելոպսիս ակոնիտոտերև** (լատին․՝ Ampelopsis aconiti folia), խաղողազգիների ընտանիքի, ամպելոպսիս ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Լիանա է՝ 2-3 մ բարձրությամբ։ Ընձյուղները մերկ են։ Տերևները 3-5 բլթականի են, խոր, թաթաձև կտրատված։ Բլթակները նույնպես իրենց հերթին խոր փետրաձև կտրատված և նոսր են՝ խոշոր ատամներով։ Վերևի կողմից մերկ են, ներքևի կողմից նույնպես մերկ կամ շղերի ուղղությամբ մազմզուկապատ, հաճախ՝ կարմրավուն։ Վահանիկները մանր են, մերկ։ Պտուղները սկզբում բաց նարնջագույն են, այնուհետև՝ դեղին, հասունները՝ կապույտ, 0,6 սմ տրամագծով։ Ծաղկում է օգոստոսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին։

Տարածվածություն
---------------

Վայրի վիճակում հանդիպում է հյուսիսային Չինաստանում։ Երևանում մշակվում է 1966 թվականից։ Աչքի է ընկնում արագ աճով և բարձր դիմացկունությամբ։ Հաջողությամբ է աճում նաև Վանաձորում։ Հեռանկարային է Հայաստանի ստորին և միջին լեռնային գոտիների համար։

Կիրառություն
------------

Առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է, դեկորատիվ բարձրարժեք բույս է։ Էկոլոգիական խումբը' VI: Մշակության հավանական շրջանները' 7, 9-10, 18-20,
23-25, 27-28, 31-32:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 213։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
| **՞**Ավազային գեկոն |
| --- |
| Ավազային գեկոն  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
|
| Կարգ | Թեփուկավորներ |
| Ենթակարգ | Մողեսներ |
|
|
| Ընտանիք | Գեկոններ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | **Ավազային գեկկոն** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Pachydactylus rangei Andersson, 1908 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ավազային գեկոն** կամ **աֆրիկյան գեկոն** (լատին․՝ Ptychozoon kuhli), մողղեսակերպերի կարգի գեկոնների ընտանիքին պատկանող սողուն։

Տարածվածություն
---------------

Ավազային գեկոնը իր երկրորդ անվանումը ստացել է Աֆրիկայում տարածված լինելու շնորհիվ։ Ապրում է հիմնականում Աֆրիկայի ավազուտներում։

Մեծ քանակությամբ տարածված են Նամիբիայի և Անգոլայի տարածքում։ Հենց այստեղ էլ առաջին անգամ հայտնաբերվել է կենդանին՝ 1908 թվականին։

Կլիմայավարժ է չոր անապատային կլիմայի պայմաններին։

Նկարագրություն
--------------

Ավազային գեկոնի մարմնի ընդհանուր երկարությունը պոչի հետ միասին կազմում է 13-14 սմ։ Պոչը կազմում է ամբողջ մարմնի 2/3 մասը։

Ունի բաց գորշ գունավորում։ Նման գունավորումը առաջացել է էվոլյուցիայի արդյունքում անապատային տարածքներում հաստատված լինելու պատճառով։

Վտանգի դեպքում աֆրիկյան գեկոնը խրվում է ավազի մեջ։ Ավազների միջից առձակում է *«գեկ-գեկ»* հնչյուններ հիշեցնող ազդանշաններ։ Ունի միջմատնային թաղանթ, որը թույլ է տալիս գեկկոնին ավազ տեղաշարժվել ավազների վրայով։

Սնվում է միջատներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ռ.Ս. Ղազարյան, Գիրք Սողուններ, Կենդանիների անունների հայերեն-ռուսերեն-լատիներեն կարգաբանական բառարան, Երևան, «Փյունիկ»
2. ↑  Հ․Ջ․ Գրիգորյան, *Ողնաշարավորներ*, Հայերեն կենդանաբանական տերմինաբանություն (վերլուծություն և սկզբունքներ) (խմբ. Հ․Գ․ Խաչատրյան), «ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչություն», 2008, էջ 180 — 264 էջ. — 300 հատ, ISBN 978-5-8080-0723-9։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

 |
**«Բարի մարդկանց մեջ»** (ռուս.՝ «Среди добрых людей»),խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, սոցիալական դրամա, որը նկարահանել են ռեժիսորներ Եվգենի Բրյունչուգինը և Անատոլի Բուկովսկին 1962 թվականին Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայում։ Գրիգորի Զբանացկու համանուն վիպակի էկրանավորումն է։

Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 1962 թվականի նոյեմբերի 26-ին։

Սյուժե
------

Ֆիլմը պատմում է ռուս աղջկա ճակատագրի մասին, որը կորել է Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ։ Փոքրիկ Տանյայի համար պատերազմը սկսվել է նրանից, որ նա կորցրել է մորը։ Աղջիկը կորչում է կատաղի իրադարձությունների հորձանուտում։ Ճակատագիրը նրան մեկ այլ մայր է ուղարկում։ Երկու տարեկան աղջկան շուտով գտնում է ուկրաինուհի Միխայլինան և վերցնում է իր մոտ՝ չկասկածելով, որ ինքը կարող է իսկական մայր դառնալ նրա համար։ Կինը նրան անվանում է Նատաշա․ հենց այդպես է Միխայլինան հասկանում երեխայի թոթովանքը։ Այդ ժամանակից ի վեր Միխայլինան դուստր ունի։ Այժմ աղջիկը նրա միակ ուրախությունն ու բերկրանքն է, քանի որ ուկրաինուհու որդին զոհվել է։

Պատերազմն ավարտվում է, քիչ-քիչ մարդիկ սկսում են ուշքի գալ կորուստներից հետո, աստիճանաբար սկսվում է խաղաղ կյանքը։ Միխայլինան ուրախանում է խնամատար դստեր համար, որը գերազանցիկ, դաստիարակված և քաղաքավարի աղջիկ է։ Սակայն ինչ-որ տեղ վիշտը պատռում է իսկական մոր սիրտը, որից պատերազմը խլել է ամեն ինչ։ Եվ եթե ամուսնու և ավագ դստեր մասին նա գիտի, որ նրանք հաստատ մահացել են, ապա կրտսերի մասին ոչինչ չգիտի։ Բայց հույսը մնում է, և նա շարունակում է փնտրել իր երեխային։

Դերերում
--------

* Վերա Մարեցկայա – *Միխայլինա Իվանովնա Յասին*
* Սոֆյա Պավլովա – *Օլգա Դմիտրիևնա*
* Իրինա Միցիկ – *Նատաշա Յասին, Միխայլինայի որդեգրած դուստրը*
* Յուրա Լեոնտև – *Ռոման*
* Լյուդա Զաբրոդսկայա – *Մագդա Զալևսկայա*
* Բորիս Բորիսենոկ – *Նիկիտա Աֆանասևիչ Մարցինյուկ*
* Յուրի Կրիտենկո – *Վասիլի Սվիրիդովիչ Տիխոնյուկ, պիոներական ավագ ջոկատավար*
* Նինա Անտոնովա – *Յարոշկո*
* Օքսանա Սլուժենկո – *Տանյա*
* Նեոնիլա Գնեպովսկայա – *Աննա Պետրովնա, բժիշկ*
* Լեոնիդ Դանչիշին – *էպիզոդ*
* Սոֆյա Կարամաշ – *Մագդայի մայրը*
* Օլգա Նոժկինա – *Ռոմայի մայրը*
* Աննա Նիկոլաևա – *Աննա Տիմոֆեևնա, հիվանդ*
* Նատալյա Նաում – *բուժքույր*
* Անդրեյ Պոդուբինսկի – *Յակոբ, Միխայլինայի որդին*
* Նիկոլայ Ռուշկովսկի – *Արկադի, Օլգայի ամուսինը*
* Նիկոլայ Տալյուրա – *էպիզոդ*
* Վլադիմիր Վոլկով – *գերի*
* Ալեքսանդր Տոլստիխ – *գերի*
* Վյաչեսլավ Վորոնին – *գերմանացի ուղեկցորդ*
* Վիտոլդ Յանպավլիս – *գերմանացի ուղեկցորդ (լուսագրերում նշված չէ)*
* Վասիլի Ֆուշչիչ – *Նեմեց-պահակախումբ*
* Վարվառա Չայկա – *Ռոմայի մորաքույրը*
* Բորիս Բոլդիրևսկի – *էպիզոդ (լուսագրերում նշված չէ)*
* Պավել Շկրեբա – *էպիզոդ (լուսագրերում նշված չէ)*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Բարի մարդկանց մեջ» ֆիլմը *kino-teatr.ru* կայքում
2. ↑  «Բարի մարդկանց մեջ» ֆիլմը *kinopoisk.ru* կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Բարի մարդկանց շրջապատում»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
* «Բարի մարդկանց մեջ» Archived 2021-05-13 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Գլիցերիդներ**, գլիցերինի․ և օրգանական կամ անօրգանական թթուների էսթերներ։ Գլիցերիդների մոլեկուլները կարող են պարունակել մեկ, երկու կամ երեք թթվային մնացորդ (RCOO) և համապատասխանաբար կոչվում են միագլիցերիդ (I), երկգլիցերիդ (H)․ եռգլիցերիդ (III)․գիցերիդները լինում են հեղուկ և պինդ (ձեթեր կամ ճարպեր)։ Բնության մեջ տարածված են կարբոնաթթուների գլիցերիդները, որոնք ճարպերի հիմնական բաղադրամասն են։ Անօրգանական թթուների գլիցերիդներից գործնական նշանակություն ունի ազոտական թթվի եռգլիցերիդը՝ նիտրոգլիցերիդները։ Գոյություն ունեն կարբոնաթթուների և ֆոսֆորական թթվի խառը գլիցերիդներ, ֆոսֆատիդներ։ Միագլցերիդները և երկգլիցերիդները արհեստականորեն ստացվում են գլիցերինի համապատասխան քլորհիդրինների վրա կարբոնաթթուների ալկալիական մետաղների աղերով ազդելիս, եռգլիցերիդները՝ ավելցուկ թթվով գլիցերինի անմիջական Էսթերացմամբ։ Գլիցերիդների հիդրոլիզից արդյունաբերության մեջ ստանում են օճառ և գլիցերին։

Բույսերի և կենդանական ճարպերը հիմնականում պարունակում են տրիգլիցերիդներ, բայց բնական ֆերմենտների (լիպազների) գործողության արդյունքում դրանք հիդրոլիզացվում են մոնո և դիգլիցերիդներին և ազատ ճարպաթթուներին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 95)։*  |