**Սպարկերտ**, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բիթլիսի գավառում, Մոկս գետի ստորին հոսանքի շրջանում։

Համապատասխանել է պատմական Մոկք աշխարհի Իշայր գավառին։ Առաջին անգամ Սպարկերտ ձևով հիշատակվել է XIV դարում։

Անվան ստուգաբանություն
----------------------

Ըստ ավանդության Բարդուղեմեոս առաքյալը այստեղ է բերել սուրբ Աստվածամոր պատկերը, որի պատճառով տարածքը կոչվել է **Սուրբ Պատկեր** և այն հնչյունափոխվելով դարձել է Սպարկերտ։

Ըստ մեկ այլ ավանդապատումի Հիսուս Քրիստոսը հասել է այստեղ և իր պատկերն ուղարկել է մոտակա շրջան։ Դրա պատճառով տարածքը կոչվել է **Պատկերք**, իսկ ապա Սպարկերտ։

Աշխարհագրություն
----------------

Սպարկերտն ունի խիստ լեռնային և անտառապատ ռելիեֆ։ Մշակելի հողերը քիչ են։

Պատմություն
-----------

1555 թվականին Ամասիայի պայմանագրով Սպարկերտն անցել է Օսմանյան կայսրությանը՝ մինչև XIX դարի կեսը համարվելով Վանի վիլայեթի գավառներից մեկը։

XIX դարի 80-ական թթ. որպես գյուղախումբ, միացվել է Բիթլիսի նահանգի Խիզանի գավառակին։ Աղթամարի կաթողիկոսության թեմերից էր։

Սպարկերտը Արևմտյան Հայաստանի առավել հայաշատ գավառներից է եղել։ XIII-XIV դարերում, չնայած որ Սպարկերտում հաստատվել էին քրդեր, հայերը կազմել են գավառի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը։

1877-1878 թ թվականին շեյխ Ջալալեդդինը, իսկ 1895 թվականին համիդեական հրոսակները Սպարկերտում կազմակերպել են ջարդեր, որոնց զոհ են դարձել շատ հայեր, իսկ ոմանք հարկադրաբար գաղթել են այլ վայրեր։

XX դարի սկզբին Սպարկերտում բնակվել է 4 000 - 4 500 հայ։

Բնակչություն
------------

XIX դարի վերջին Սպարկերտի գավառակն ուներ 4 000 բնակիչ, որոնց ճնշող մեծամասնությունը հայեր էին։

Հայ բնակչության մեծ մասը թուրքերի ձեռքով կոտորվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են Արևելյան Հայաստանում։

Տնտեսություն
------------

Բնակիչները հիմնականում զբաղվել են անասնապահությամբ և շալագործությամբ, մասամբ՝ այգեգործությամբ։

Վարչական բաժանում
-----------------

XIX դարի վերջին ուներ 29-30 գյուղ։ Գլխավոր գյուղերն էին Բաստը և Մեծ Հյուրաքը։ Սպարկերտի խոշոր գյուղերից էին նաև Կոտենցը, Ճաժվանը և Տվաղուսը։

Հայկական հուշարձաններ
---------------------

Սպարկերտի տարածքում նշանավոր վանքերից էին Բազենից (Բազմենից), Սբ. Աստվածածին, Գեղիսի, Սբ. Կիրակոս, Շիրինից Սբ. Գևորգ (Սբ. Սկավառակ), Սորվա, Սբ. Աստվածածին (Նզար) վանքերը։

Տես նաև
-------

* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 4, էջ 673
2. 1 2  «ՍՊԱՐԿԵՏ. գավառ». Վերցված է 2014 Հունվար 30-ին.

Աղբյուրներ
----------

* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ. Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Սպարկերտի գավառակ |
| --- |
|  |
| Կենտրոն | Հյուրուք Ներքին |
|  |
| Գյուղեր | Առնջիկ • Արեգին • Բադրանանց • Բազենց • Բաստ • Բերդակ • Գեղիս • Դալաս • Դաշտ • Եղվեջին • Թաղ • Լուար • Խլենց • Խվներ • Խութ • Կարփ • Կոտենց Ներքին • Կոտենց Վերին • Կռան • Հիվրուդ Ներքին • Հիվրուդ Վերին • Հյուսպ • Հյուրուք Վերին • Հողանդ • Հուսպ • Ճաժվան • Մատ • Մատաձմեն • Շիրին • Սորի • Ստամբող • Սուսանց • Սևքար • Տանձիս • Տոսու • Տվաղուս • Օձ |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Բիթլիսի վիլայեթ |
| --- |
|  |
| Բիթլիսի գավառ | Բիթլիս • Գյոզալդարա • Խիզան • Խլաթ • Մոտկան • Սպարկերտ • Տատիկ |
|  |
| Գենջի գավառ | Բադըկան • Գենջ • Խուլփ • Ճապաղջուր • Սասուն |
|  |
| Մուշի գավառ | Բուլանըխ • Խութ-Բռնաշեն • Մանազկերտ • Մուշ • Շատախ • Վարդո |
|  |
| Սղերդի գավառ | Բարվար • Էրուն • Խարզան • Հազզո-Խաբլջոզ • Շիրվան • Սղերդ • Ռեդվան |
|  |
| Այլ գավառներ | Ազ |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |