|  |
| --- |
| **Հապալասի մրտենական** |
| Հապալասի մրտենականՀապալասի մրտենական |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հավամրգածաղկավորներ (Ericales) |
| **Ընտանիք** | Հավամրգազգիներ (Ericaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Հապալասենայիններ (Vaccinioideae) |
| **Ցեղ** | Հապալասենի *(Vaccinium)* |
| **Վերնատեսակ** | 'Myrtillus' |
| **Տեսակ** | **Հապալասի մրտենական** *(V. myrtillus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Vaccinium myrtillus***L. 1753 |

**Հապալասի մրտենական** (լատ.՝ Vaccinium myrtillus), հավամրգազգիների ընտանիքի, հապալասենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Կիսաթուփ է՝ 15-40 (երբեմն 50) սմ բարձրությամբ և 4 սուր անկյունանի, վառ կանաչ, մերկ ճյուղերով և հին ճյուղերի վրա բաց գորշավուն կեղևով։ Տերևները ձվաձև են կամ էլիպսաձև, 1-3 սմ երկարությամբ, 0,6-1,8 սմ լայնությամբ, սրածայր կամ բութ գագաթով, կլորավուն կամ սրտանման հիմքով, երկու կողմից էլ ցրված մազմզուկապատ, մանր սղոցաատամնաեզր, 1-1,5 մմ երկարության կոթուններով։ Ծաղիկները միայնակ են, դեպի ցած հակված, 2,5-3,5 մմ երկարությամբ ծաղկակոթուններով։

Հապալասենի
Բաժակը համարյա ամբողջական է, պսակը սափորագնդաձև է, 3-6 մմ երկարությամբ, վարդագույն։ Առէջների թելիկները մերկ են։ Պտուղը գնդաձև է կամ էլիպսաձև, երբեմն՝ լայն-ձվաձև, 6-8 մմ տրամագծով, սև, կապույտ խավով, քաղցր հատապտուղ է։ Յուրահատուկ բուրմունք ունի։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են հուլիս-սեպտեմբերին։

Տարածվածություն
---------------

Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, Արևմտյան Եվրոպայում, Փոքր Ասիայում, Հյուսիսային Մոնղոլիայում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Սիբիրում։ Հայաստանում հանդիպում է հյուսիսարևելյան անտառային շրջաններում, որտեղ աճում է մերձալպյան և ալպյան գոտիներում։

Կիրառություն
------------

ՊտուղներըՊտուղները չափազանց արժեքավոր են. օգտագործվում են ինչպես թարմ, այնպես էլ վերամշակված վիճակում։ Մեծ է նաև մրտենական հապալասու բուժիչ նշանակությունը։ Օգտագործում են ստամոքսային հիվանդությունների, բրոնխների կատարի, ռախիտի, շաքարախտի դեպքում։ Հատապտուղներում պարունակվում է 7 % շաքար, մինչև 1,2 % թթուներ, 1,4 % ազոտական նյութեր, պեկտին, խեժ, դաբաղանյութեր և ներկանյութեր։

Սերմերի մեջ մինչև 30 % ճարպ է պարունակվում, տերևներում միրտիլլին (որը ներգործում է ինսուլինի նման), 7°/0 դաբաղանյութեր։ Ունի մի շարք ձևեր, որոնք միմյանցից տարբերվում են պտուղների գույնով (սպիտակ, կարմիր, սև՝ առանց կապտավուն խավի), տերևների ձևով (մանր, կլոր, լայն-ձվաձև) և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 276։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4159363-7 · LCCN: sh85141722 · Microsoft: 2776993194 · NKC: ph184838 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Vaccinium myrtillus
* APDB: 164871
* BioLib: 38977
* Ecocrop: 10714
* EoL: 583633
* EPPO: VACMY
* EUNIS: 169475
* FEIS: vacmyr
* FNA: 200016692
* FoC: 200016692
* GBIF: 2882833
* GRIN: 41040
* iNaturalist: 127029
* IPNI: 30006039-2
* IRMNG: 11430232
* ITIS: 23605
* NBN: NBNSYS0000003915
* NCBI: 180763
* NZOR: 9251d4be-0537-4810-be80-dd6c2fdd873c
* PalDat: Vaccinium\_myrtillus
* Panartic Flora: 741301
* PfaF: Vaccinium myrtillus
* PFI: 3740
* Plant List: kew-2457648
* PLANTS: VAMY2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30006039-2
* Tropicos: 12300055
* VASCAN: 5574

 |

 |