|  |
| --- |
| **Գինազոխ բծավոր** |
| Գինազոխ բծավորԳինազոխ բծավոր |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հովանոցածաղկավորներ (Apiales) |
| **Ընտանիք** | Նեխուրազգիներ (Apiaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Նեխուրայիններ (Apioideae) |
| **Ցեղ** | **Conium** |
| **Տեսակ** | **Գինազոխ բծավոր** *(C. maculatum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Conium maculatum***L. 1753 |

**Գինազոխ բծավոր** (**գինազոխ** կամ **թունավոր գինազոխ, մոլախինդ**), շատ թունավոր բազմամյա խոտաբույս, հովանոցավորների ընտանիքից, տարածված է Եվրոպայում և Հյուսիսային Աֆրիկայում։

Նկարագրություն
--------------

Երկամյա խոտաբույս, որն ունի 1,5-2,5 մետր բարձրություն, հարթ, կանաչ սովորաբար բծավոր ցողուն, ցողունի ստորին մասը կարմրավուն է կամ մանուշակագույն։ Բույսի բոլոր օրգանները մազիկներ չունեն։ Տերևները մասնատված են, եռանկյունաձև մինչև 50 սմ երկարությամբ և 40 սմ լայնությամբ։ Ծաղիկները մանր են և սպիտակ։ Տերևները, արմատը, ցողունը մանրացնելիս սովորաբար ունեն բնորոշ տհաճ հոտ։ Ունեն մեծ քանակով սերմեր։

Տարածվածություն
---------------

*Բծավոր գինազոխը* տարածված է Եվրոպայում, Արևմտյան Ասիայում և Հյուսիսային Աֆրիկայում։ Այն տեղափոխվել է նաև այլ շրջաններ՝ Ասիա, Հյուսիսային Ամերիկա, Ավստրալիաև Նոր Զելանդիա։ Այն սովորաբար հանդիպում է խոնավ հողերում, հիմնականում գետերի կողքերում և այլ մակերեսային ջրերի շուրջը։ Հանդիպում է նաև ճանապարհների կողքին, այգիների և աղբանոցների շուրջը։

Էկոլոգիա
--------

*Բծավոր գինազոխը* աճում է խոնավ տարածքներում, բայց կարող է աճել նաև չորային պայմաններում՝ կոշտ հողերում, ճամփեզրերին։

Կենսաքիմիա
----------

Կոնինիքիմիական կառուցվածքը
Գինազոխում կա 8 տեսակի ալկալոիդ։ Դրանից երկուսը գամա կոնիկեինը և կոնինը ամենամեծ քանակով են և շատ թունավոր են։ Այս ալկալոիդները բույսում սինթեզվում են 4 ացետատային միավորներից՝ ձևավորելով պոլիկետոնաթթու, որը ամինատրանսֆերազի միջոցով օղակի է վերածվում։

### Թույն

*C. maculatum-ի 19-րդ դարի պատկեր*
Ուշ ամռան գինազոխի սերմեր
*Կոնիումը* պարունակում է կոնին, N-մեթիլկոնին, կոնհիդրին, փսևդոկոնհիդրին և գամա կոնկեին ալկալոիդները

Կոնինն ունի նիկոտինին նման կառուցված և դեղաբանական հատկանիշներ, խաթարում են կենտրոնական նյարդային համակարգի գործունեությունը՝ նիկոտինային ացետիլքոլինի ռեցեպտորների միջոցով։ Բավականին մեծ կոնցենտրացիաներով այն վտանգավոր է մարդու և խոշոր եղջերավոր անասունների համար. ։ Կոնինը արգելակում է նյարդամկանային սինապսները, ունենալով կուրարեին նմանվող ազդեցություն, առաջացնելով շնչառական մկանների պարալիչ, որը թթվածնի պակասի պատճառով առաջացնում է մահ։ Մահը հնարավոր է կանխել արհեստական օդափոխանակության միջոցով, մինչև թույնի ազդեցությունը վերանա 48-72 ժամ անց։ Հասուն մարդուն 100 մգ-ից ավելի ներարկումը կարող է մահացու լինել։

Կիրառում և ազդեցություն
-----------------------

### Սոկրատես

*Սոկրատեսի մահը*, Ժակ Լուի Դավիթ (1787)
Հին Հունաստանում գինազոխն օգտագործվել է մահվան դատապարտված բանտարկյալներին սպանելու համար։ Ամենահայտնի զոհը փիլիսոփա Սոկրատեսն է։ Նա մահվան է դատապարտվել մ․թ․ա․ 399 թվականին Աթենքի երիտասարդներին այլասերելու և աստվածներին անարգելու համար։ Մահապատիժն իրականացվել է Սոկրատեսի կողմից գինազոխի մահացու չափաբաժնի ընդունմամբ։ Պլատոնը նկարագրում է Սոկրատեսի մահը Ֆեդոյում։

Չնայած հակասություններին շատ ժամանակակից և հին բժիշկներ, հունական աղբյուրներ նշում են, որ Սոկրատեսը մահացել է գինեզոխի թույնից։

### Կենդանիների վրա ազդեցությունը

*Conium maculatum* -ը թունավոր է կենդանիների համար։

Գրականություն և մեդիա
---------------------

* Գինեզոխը հիշատակվում է Շեքսպիրի Լիր արքայում և Համլետում։
* Գինեզոխը հիշատակվում է նաև Ջոհ Կիտսի 1819 թվականի բանաստեղծության մեջ։
* Ագաթա Քրիստիի 1942 թվականի պատմվածքում՝ գինեզոխի հետքից ենթադրում են, որ մարդասպանին սպանել են այդ թույնով։
* 1958 թվականի խորհրդային ֆիլմում Պետկովի գործը, Լարիսան գինեզոխի թեյ է պատրաստում Տոնիային սպանելու նպատակով։

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  "ՄՈԼԱԽԻՆԴ". *Academic Dictionaries and Encyclopedias* (in անգլերեն). Արխիվացված է the original 2019 թ․ մայիսի 31-ին. Retrieved 2019 թ․ մայիսի 31.
2. ↑  Altervista Flora Italiana, Cicuta maggiore, *Conium maculatum* L. includes photos and European distribution map
3. 1 2 3 4 5  Schep, L. J.; Slaughter, R. J.; Beasley, D. M. (2009). "Nicotinic Plant Poisoning". *Clinical Toxicology*. **47** (8): 771–781. doi:10.1080/15563650903252186. PMID 19778187.
4. ↑  Flora of China, 毒参 du shen *Conium maculatum* Linnaeus, Sp. Pl. 1: 243. 1753.
5. ↑  "Atlas of Living Australia, *Conium maculatum* L. Carrot Fern". Արխիվացված է the original 2015 թ․ սեպտեմբերի 19-ին. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 8.
6. ↑
7. ↑  Reynolds, T. (June 2005). "Hemlock Alkaloids from Socrates to Poison Aloes". *Phytochemistry*. **66** (12): 1399–1406. doi:10.1016/j.phytochem.2005.04.039. PMID 15955542.
8. 1 2  Vetter, J. (September 2004). "Poison Hemlock (*Conium maculatum* L.)". *Food and Chemical Toxicology*. **42** (9): 1373–1382. doi:10.1016/j.fct.2004.04.009. PMID 15234067.
9. ↑  Brooks, D. E. (2010 թ․ հունիսի 28). "Plant Poisoning, Hemlock". *MedScape*. eMedicine. Retrieved 2012 թ․ մարտի 2.
10. ↑  "*Conium maculatum* L." *Inchem*. IPCS (International Programme on Chemical Safety). Retrieved 2012 թ․ հուլիսի 6.
11. ↑  "Plato, Euthyphro, Apology, Crito, Phaedo". Արխիվացված է the original 2012 թ․ հուլիսի 20-ին. Retrieved 2012 թ․ հուլիսի 6.
12. ↑  Bloch, E. (March 2001). "Hemlock Poisoning and the Death of Socrates: Did Plato Tell the Truth?". *Journal of the International Plato Society* (1). Արխիվացված է the original 2014 թ․ սեպտեմբերի 6-ին. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 8.

Արտաքին հղումներ
----------------

* "*Conium*" Archived 2015-09-24 at the Wayback Machine.. USDA Agricultural Research Service – Germplasm Resources Information Network.
* "*Conium*". *Flora Europaea*. Royal Botanic Garden Edinburgh.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 14618050f · LCCN: sh2007000033 · Microsoft: 2780306534 |

 |