**Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում անկարգությունների և** **բողոքի ակցիաների շարք**, սկսվել է 2021 թվականի հուլիսի 9-ի երեկոյան Կվազուլու-Նատալ նահանգում։ 2021 թվականի հուլիսի 11-ի երեկոյան անկարգությունները տարածվել են նաև Գաուտենգ նահանգի վրա։ Անկարգությունները սկսվել են ի պատասխան ՀԱՀ-ի նախկին նախագահ Ջեյքոբ Զումայի ձերբակալության՝ դատարանի նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքի համար՝ կոռուպցիայի մեղադրանքները հետաքննող հանձնաժողովին ցուցմունք չտալու պատճառով։ Ի սկզբանե անկարգություններն իրենից ներկայացնում էին Կուազուլու-Նատալայում Զումայի կողմնակիցների բողոքի ակցիաները, սակայն ավելի ուշ դրանք վերաճել են լայնածավալ կողոպուտների և բռնության գործողությունների Կվազուլու-Նատալ և Գաուտենգ նահանգներում։ Հուլիսի 17-ի դրությամբ անկարգությունների ընթացքում զոհվել է 212 մարդ, 2554-ը ձերբակալվել են։ Հուլիսի 22 -ի դրությամբ անկարգություններից մահացել է 337 մարդ, ձերբակալվել է 2300 -ը։

Նախապատմություն
---------------

### Տնտեսություն

Հարավաֆրիկյան Հանրապետության բնակչության կեսից ավելին ապրում է աղքատության շեմին, ընդ որում գործազրկության մակարդակը կազմում է 32 տոկոս։ COVID-19 համաճարակի հետևանքով առաջացած տնտեսական անկումը խորացրեց ճգնաժամը։

**Ջեյքոբ Զումայի դատական գործը**

ՀԱՀ-ի նախկին նախագահ Ջեյքոբ Զուման կոռուպցիայի մեջ է մեղադրվել 2018 թվականի մարտին՝ հիմնականում 30 մլրդ ռենդով զենք մատակարարելու գործարքի հետ կապված։ Այդ ժամանակից ի վեր շարունակվել է դատական քաշքշուկը։ Զումայի իրավաբանները խնդրել են ավելի շատ ժամանակ տրամադրել, որպեսզի պատրաստվեն և փորձեն հերքել մեղադրանքները։ Դատաքննության ընթացքում Զուման բազմիցս բացակայել է դատարանում բժշկական և ֆինանսական պատճառներով։ Գործը փոխանցվել Է Հարավաֆրիկյան Հանրապետության Սահմանադրական դատարան։

### Ջեյքոբ Զումայի ձերբակալությունը

2021 թվականի հունիսի 29-ին Ջեյքոբ Զուման դատապարտվել էր 15 ամսվա ազատազրկման՝ դատարանի նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքի համար այն բանից հետո, երբ հրաժարվել էր ներկայանալ հանձնաժողով, որը կառավարության կողմից նշանակված էր նախագահի պաշտոնում նրա ինը տարվա ընթացքում ենթադրյալ կոռուպցիայի հետաքննության համար։ Հուլիսի 4-ին ոստիկանությունը պետք է ձերբակալեր Զումային, սակայն հուլիսի 3-ին դատարանը համաձայնել է նրա դիմումը քննել հուլիսի 12-ին։ Այնուհետև Հարավաֆրիկյան ոստիկանական ծառայությանը հրահանգվել է ձերբակալել Զումային մինչև 2021 թվականի հուլիսի 7-ը, եթե նա հրաժարվի հանձնվել։ Նրա կողմնակիցները նրա տան մոտ հավաքվել են զենքով, որպեսզի կանգնեցնեն ձերբակալությունը, սակայն հուլիսի 7-ին Զուման հանձնվել է ոստիկանությանը և կալանավորվել «Էսթկուր Կենտրոն» ուղղիչ հաստատությունում։ 2021 թվականի հուլիսի 8-ին արդարադատության և ուղղիչ հիմնարկների նախարար Ռոնալդ Լամոլան հայտարարել է, որ Զուման իր 15-ամսյա ժամկետի քառորդ մասը կրելուց հետո պայմանական վաղաժամկետ ազատման իրավունք կունենա։

Զուման հուլիսի 9-ին առողջական վիճակի պատճառով բողոքարկել է իր ձերբակալությունը Պիտերմարիցբուրգի Գերագույն դատարանում, սակայն այն մերժվել է։ Զումայի ձերբակալությունը նրա կողմնակիցների կողմից դաժան բողոքներ է առաջացրել Կվազուլու-Նատալայում։ Ցուցարարների կարգախոսն է՝ «Free Jacob Zuma and shut down KZN»։

Անկարգություններ
----------------

2021 թվականի հուլիսի 9-ին, նույն օրը, երբ Կվազուլու-Նատալի Գերագույն դատարանն ուժի մեջ թողեց մեղադրական դատավճիռն ու Ջեյքոբ Զումայի ազատազրկման դատավճիռը, անկարգություններ սկսվեցին։ Կվազուլու-Նատալի որոշ մասերում լայնորեն տարածված հաղորդումներ են գրանցվել հանրային բռնության, կողոպուտի գողության մասին, գույքի չարամիտ վնասման մասին։ Առնվազն 28 մարդ է ձերբակալվել, իսկ մայրուղին փակվել է։ Անկարգությունները շարունակվել են 2021 թվականի հուլիսի 11-ի երեկոյան, երբ նորությունների մի քանի աղբյուրներ հաղորդել են տեղական առևտրի կենտրոններում և բնակելի շրջաններում կրակոցների և պայթյունների մասին։ Բռնությունն արագ սրվել է, և 2021 թվականի հուլիսի 12-ի առավոտյան մի քանի ընկերություններ և առևտրային կենտրոններ ստիպված են եղել փակվել զանգվածային թալանի և բռնության պատճառով։ Հուլիսի 13-ի դրությամբ 72 մարդ զոհվել է անկարգությունների հետևանքով, իսկ 1234-ը՝ ձերբակալվել։

### Սադրանք

Ջեյքոբ Զումայի դուստրը՝ Դուդուզիլե Զումա-Սամբուդլան, այն մարդկանց թվում է, ովքեր խրախուսում էին կողոպուտներն ու բռնությունները, որպեսզի հասնեն նրա հոր ազատ արձակմանը։ Անվտանգության պետական նախարար Այանդո Դլոդլոյի խոսքով՝ իշխանությունները հետաքննում են այն տեղեկատվությունը, թե կլինեն արդյոք պետական անվտանգության գործակալության նախկին աշխատակիցներ և ANC-ի անդամներ, որոնք կապված են Ջեյքոբ Զումայի հետ, պատասխանատու են Կվազուլու-Նատալ և Գաուտենգ նահանգներում վերջերս բռնություններ հրահրելու համար։ Ոստիկանության նախարար Բհեկի Չելենը հավելել է, որ անվտանգության խումբը հետևում է տասից մինչև տասներկու մարդու, որոնք անկարգություններ են հրահրել սոցիալական ցանցերի միջոցով։ Հաղորդվում է, որ պետական անվտանգության գործակալության հատուկ ստորաբաժանման նախկին ղեկավար և Զումայի հավատարիմ կողմնակից Թուլանի Դլոմոն նույնպես գտնվում է անկարգությունների հրահրման մեղադրանքով հետախուզման մեջ։

### Ճնշում

Սկզբում Հարավային Աֆրիկայի ոստիկանության ծառայությունը տեղակայված էր Նկանդլայի շրջանում՝ վերահսկելու շրջանում անկարգությունների քանակը։ Հուլիսի 10-ին և 11-ին ոստիկանական ծառայությունը զսպել է լայնածավալ կողոպուտներն ու ենթակառուցվածքների միտումնավոր ավերումները։ Ոստիկանության մամուլի ծառայությունից հայտնում են, որ նա մարմնական վնասվածքներով տեղափոխվել է հիվանդանոց։

2021 թվականի հուլիսի 12-ի առավոտյան Գաուտենգում և Կվազուլու-Նատալայում տեղակայվել են Հարավաֆրիկյան պաշտպանության ազգային ուժեր։

Արձագանք
--------

### Հարավաֆրիկյան հանրապետության ներսում

2021 թվականի հուլիսի 12-ին Հարավաֆրիկյան Հանրապետության նախագահ Սիրիլ Ռամաֆոսան դիմել է ցուցարարներին՝ հայտարարելով, որ հասարակական բռնության ակտերը հազվադեպ են նկատվում Հարավային Աֆրիկայում։ Ռամաֆոսան անկարգությունները որակել է որպես բռնության օպորտունիստական ակտ՝ պատճառաբանելով դժգոհության բացակայությամբ կամ որևէ այլ քաղաքական պատճառներով, որոնք կարող են արդարացնել ցուցարարների ոչնչացումը։ Իր ելույթում նա հատկապես նշել է Հարավաֆրիկյան Հանրապետության Սահմանադրությունը, որը երաշխավորում է յուրաքանչյուրի ինքնարտահայտման իրավունքը, բայց հայտարարել է, որ ծավալվող բռնության զոհ են հանդիսանում բանվորները, բեռնատարների վարորդները, բիզնեսի սեփականատերերը, որոնք ոչ մի հակաօրինական բան չեն արել։ Ռամաֆոսան նաև քննարկել է անկարգությունների ազդեցությունը COVID-19-ի տարածման վրա։ Նա նշել է, որ հետագայում Հարավաֆրիկյան Հանրապետության տնտեսությունը խնդիրներ կունենա անկարգությունների հետևանքով պարենային և դեղորայքային անվտանգության բացակայության պատճառով։ Քննարկվել է նաև Հարավաֆրիկյան պաշտպանության ազգային ուժերի տեղակայումը՝ անկարգությունները դադարեցնելու և օգնություն ցուցաբերելու համար։

Նույն օրը ՀԱՀ-ի Սահմանադրական դատարանը մերժել է Ջեյքոբ Զումայի առաջարկությունը՝ չեղյալ հայտարարելու դատավճիռը։ Դատարանի որոշման համաձայն՝ Զուման պետք է մնա բանտում։

Ընդդիմադիր «Ժողովրդավարական Ալյանս» կուսակցության առաջնորդ Ջոն Սթինհեյզենը հայտարարել է, որ կուսակցությունը քրեական մեղադրանքներ կառաջադրի Ջեյքոբ Զումայի, Դուդուզանա Զումայի և Դուդուզիլա Զումա-Սամբուդլիի երեխաների, ինչպես նաև տնտեսական ազատության համար պայքարողների առաջնորդ Ջուլիուս Մալեմի դեմ սոցիալական ցանցերում մեկնաբանությունների համար, որոնք դրդում են բռնության և կողոպուտի։ ActionSA-ի առաջնորդ Հերման Մաշաբան հայտարարել է առանձին կոլեկտիվ դատական հայց կառավարության և ANC-ի դեմ՝ անկարգությունների և կողոպուտի դեմ օպերատիվ միջոցներ չձեռնարկելու համար։ Մաշաբան ասել է, որ «մենք հավատում ենք, որ կա ավելի քան բավարար դատական պրակտիկա, որը արժանի է լուրջ փորձության և օգնում է մեզ պատասխանատվության ենթարկել կառավարությանը կյանքի, ապրուստի և սեփականության պատշաճ իրավական պաշտպանության համար կանխամտածված անկարողության համար»։

### Միջազգային

2021 թվականի հուլիսի 13-ին Աֆրիկյան միության հանձնաժողովի նախագահ Մուսա Ֆակին հայտարարություն է հրապարակել, որում դատապարտել Է ՀԱՀ-ում բռնությունը։ Նա նաև նախազգուշացրել է, որ երկրի ներսում տեղի ունեցող անկարգությունները կարող են սպառնալ ամբողջ տարածաշրջանի կայունությանը։ Հարավային Աֆրիկայում Միավորված ազգերի կազմակերպությունը նույնպես դատապարտել է բռնությունը և իր աջակցությունն է հայտնել կառավարությանը։ Հնդկաստանի արտաքին գործերի նախարար Ջայշանքար Սուբրահմանյամը Հարավաֆրիկյան Հանրապետության արտաքին գործերի նախարար Նալեդի Պանդորի հետ հեռախոսազրույցում անհանգստություն է հայտնել հնդկական ջարդերի մասին հաղորդումների կապակցությամբ։

Հետևանքներ
----------

### Բացասական ազդեցություն լոգիստիկայի վրա

Ռիչարդս Բեյի և Դուրբանի կոնտեյներային նավահանգիստները ստիպված են եղել դադարեցնել աշխատանքը։ Դուրբան նավահանգստում տարաներ են թալանվել։ Բեռնատարի վրա մի քանի հարձակումներից հետո որոշում է կայացվել հուլիսի 10-ին փակել N3 ավտոմայրուղին, որը Դուրբանի նավահանգիստը կապում է Յոհանեսբուրգի հետ։ НԿվազուլու-Նատալ քաղաքում մի քանի լոգիստիկ և վառելիքային ընկերություններ հայտարարել են իրենց գործողությունները ժամանակավորապես փակելու մասին, նկատի ունենալով շարունակվող կողոպուտների, առևանգումների, բեռնատարների հրկիզումների և սոցիալական հուզումների վերաբերյալ մտավախությունները, որոնք կարող են էլ ավելի ազդել բիզնես-գործառնությունների վրա, ինչը կավելացնի նրանց պատճառած վնասների վերացման ծախսերը։

### Սննդի պակաս

Տրանսպորտային ենթակառուցվածքների վնասը հանգեցրել է սննդի պակասի, մթերային խանութների հերթերի առաջացմանը և թարմ մթերքի հավաքագրմանն ու բաշխմանը խոչընդոտելուն ։

### Տնտեսական վնասները

Հուլիսի 12-ին Հարավաֆրիկյան ռանդն ընկել է 2 տոկոսով, ինչը առավելագույն ցուցանիշն Է փետրվարի 25-ից ի վեր։ Հիմնվելով հուլիսի 13-ին անցկացված նախնական վերլուծության վրա՝ Հարավաֆրիկյան Հանրապետության հատուկ ռիսկերի ապահովագրության ասոցիացիան հաշվարկել է, որ վնասի և կողոպուտի պատճառով ընդհանուր կորուստները կարող են կազմել «միլիարդավոր ռենդներ»։ Հուլիսի 14-ին Դուրբանում կայացած ճեպազրույցի ժամանակ Էթեքվինի քաղաքապետարանի քաղաքապետը հայտարարել է, որ տուժել են մինչև 45 000 ձեռնարկություններ և 129 000 աշխատողներ։ Նշվել է նաև, որ 16 մլրդ ռենդ է պահանջվել գույքի և սարքավորումների վնասները փոխհատուցելու համար։

### Մասնավոր սեփականության ոչնչացում

Հուլիսի 12-ին թալանվել է ավելի քան 200 առևտրի կենտրոն, այդ թվում՝ մի քանիսը Սուետոյում։ Հուլիսի 14-ին Հարավաֆրիկյան Հանրապետության դեղատնային խորհուրդը հայտարարել է, որ 90 դեղատներն ամբողջությամբ ոչնչացվել են, ընդ որում դրանց մեծ մասը տուժել է Կվազուլու-Նատալում։ ICASA-ն հայտարարել է, որ 113 ցանցային աշտարակներ վանդալիզմի են ենթարկվել, ինչը հանգեցրել է բջջային ցանցերի աշխատանքի խաթարմանը։

### Դանդաղեցում COVID-19 պատվաստումների դեմ

COVID-19-ի դեմ պատվաստման մի քանի կետերի կողոպուտից և սեփականության ոչնչացումից հետո նրանք ստիպված են եղել փակվել, որպեսզի կանխեն գույքի կողոպուտն ու ոչնչացումը։ Այս նախազգուշական միջոցները դանդաղեցրել են պատվաստումների տեղակայումը վարակի երրորդ ալիքի դեմ պայքարելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «South Africa deploys military to tackle Zuma riots». *BBC News*. 2021 թ․ հուլիսի 12. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
2. ↑  «South Africa deploys military as protests turn violent in wake of Jacob Zuma's jailing». *Washington Post*. 0190-8286. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
3. ↑  «LIVE UPDATES: Looting and violence in Gauteng and KZN». *www.iol.co.za* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
4. ↑  «S Africa violence spreads after Jacob Zuma jailed». *www.aljazeera.com* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
5. ↑  «Death toll from unrest in South Africa rises to 212» (անգլերեն). 2021 թ․ հուլիսի 16. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
6. ↑  Maqhina, Mayibongwe (2021 թ․ հուլիսի 16). «Death toll from civil unrest shoots up to 212». *Independent Online*. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 16-ին.
7. ↑  «Deaths climb to 72 in South Africa riots after Zuma jailed». *CNBC* (անգլերեն). 2021 թ․ հուլիսի 13. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
8. ↑  «Zuma to stand trial on corruption charges relating to $2.5bn arms deal». *the Guardian* (անգլերեն). 2019 թ․ հոկտեմբերի 11. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
9. ↑  «South Africa's top court set to review ex-president Zuma's jail term». *France 24* (անգլերեն). 2021 թ․ հուլիսի 11. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
10. ↑  «South Africa's jailed ex-leader Zuma loses bid to overturn arrest». *Reuters*. 2021 թ․ հուլիսի 9. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
11. ↑  David McKenzie, Amy Cassidy and Rob Picheta CNN. «Former South African President Jacob Zuma sentenced to 15 months in prison for contempt of court». *CNN* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին. `{{cite web}}`: `|author=` has generic name (օգնություն)
12. ↑  «South Africa's top court agrees to hear Zuma challenge». *Aljazeera* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
13. 1 2  «South Africa's Zuma hands himself over to police to begin sentence». *Reuters* (անգլերեն). 2021 թ․ հուլիսի 7. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
14. ↑  «Jacob Zuma: South Africa's former president hands himself over to police». *BBC News* (անգլերեն). 2021 թ․ հուլիսի 8. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
15. ↑  «Zuma eligible for parole after serving a quarter of his sentence: Minister Lamola». *SABC News* (անգլերեն). 2021 թ․ հուլիսի 8. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
16. ↑  «South Africa's jailed ex-leader Zuma loses bid to overturn arrest». *Reuters* (անգլերեն). 2021 թ․ հուլիսի 9. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
17. ↑ . «Millions of rand of KZN infrastructure damaged in violent 'Free Jacob Zuma' protests». *TimesLIVE* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|author=`` (օգնություն)
18. ↑  Sguazzin, Antony (2021 թ․ հուլիսի 13). «Violent protests deal body blow to South Africa's economy». *Al Jazeera* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հուլիսի 13-ին. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
19. 1 2  «In S.Africa, 28 arrested and highway closed over pro-Zuma protests». *Reuters*. 2021 թ․ հուլիսի 10. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
20. ↑  «Zuma jailed: Arrests as protests spread in South Africa». *BBC News*. 2021 թ․ հուլիսի 11. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
21. ↑  «South African military to deploy soldiers to help quell unrest». *Reuters*. 2021 թ․ հուլիսի 12. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
22. ↑  «Senior ex-intelligence agents and ANC members under probe for allegedly igniting Zuma riots». *SABC News - Breaking news, special reports, world, business, sport coverage of all South African current events. Africa's news leader.* (ամերիկյան անգլերեն). 2021 թ․ հուլիսի 13. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
23. ↑  Staff Writer. «Former security agency members linked to Zuma allegedly behind riots – sources» (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
24. ↑  Jason Felix, Jeff Wicks and Qaanitah Hunter. «EXCLUSIVE | Zuma's 'private spy' Thulani Dlomo a prime suspect for instigating unrest». *News24* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
25. ↑  «Jacob Zuma: Six people dead in South Africa as protests escalate over jailing of former president». *Sky News* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
26. ↑  James de Villiers. «#ZumaUnrest: Was SANDF deployment necessary to curb violence? We ask three experts». *News24* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
27. ↑  «Fiery Weekend: KZN unrest over Zuma's jailing spreads…». *Daily Maverick* (անգլերեն). 2021 թ․ հուլիսի 12. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հուլիսի 12-ին. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
28. ↑  «South Africa deploys army to quell unrest linked to Zuma jailing». *Reuters* (անգլերեն). 2021 թ․ հուլիսի 12. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
29. ↑  Clive Ndou. «Free Jacob Zuma campaign set to intensify». *News24* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
30. ↑  David McKenzie and Pierre Bairin CNN. «South African military deployed as ex-leader Zuma jailed and looting spreads». *CNN*. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին. `{{cite web}}`: `|author=` has generic name (օգնություն)
31. ↑  «Protests: DA to lay charges against Zuma-Sambudla and Malema». *The Citizen* (անգլերեն). 2021 թ․ հուլիսի 13. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
32. ↑  «ActionSA calls for class action lawsuit against government, ANC over looting and violence». *www.iol.co.za* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
33. ↑  «Statement of the Chairperson of the African Union Commission on the situation in South Africa | African Union». *au.int*. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
34. ↑  «The United Nations in South Africa condemns violence and looting, supports the Government for its efforts to bring peace and restore the rule of law | United Nations in South Africa». *southafrica.un.org* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.(չաշխատող հղում)
35. ↑  Anirban Bhaumik (2021 թ․ հուլիսի 15). «India reaches out to South Africa amid unrest». *Deccan Herald* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 15-ին.
36. ↑  Staff Writer. «Worries over fuel shortages in South Africa as major refinery is forced to close» (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
37. ↑  Virginia Pietromarchi,Usaid Siddiqui. «Fears of food and fuel shortages as unrest rocks South Africa». *www.aljazeera.com* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
38. ↑  «Bloomberg - Are you a robot?». *www.bloomberg.com*. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին. `{{cite web}}`: Cite uses generic title (օգնություն)
39. ↑  «Bloomberg - Are you a robot?». *www.bloomberg.com*. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին. `{{cite web}}`: Cite uses generic title (օգնություն)
40. ↑  Juniour Khumalo. «Durban looting aftermath: 45 000 businesses affected, R16 billion in lost stock and damaged infrastructure». *Citypress* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 15-ին.
41. ↑  «South Africa Zuma riots: Looting and unrest leaves 72 dead». *BBC News* (անգլերեն). 2021 թ․ հուլիսի 14. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 15-ին.
42. ↑  «90 pharmacies lost to looting sprees». *TimesLIVE* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 15-ին.
43. ↑ . «More than 100 network towers hit in violent protests: Icasa». *SowetanLIVE* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 15-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|author=`` (օգնություն)
44. ↑  «COVID-19 vaccinations face delay after pharmacy lootings | eNCA». *www.enca.com* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հուլիսի 12-ին. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.
45. ↑  Nicole McCain. «Durban clinics, vaccination sites close amid threats by rioters». *News24* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 14-ին.