Մի-24 «Կոկորդիլոս» մարտական
Յակ-24 ռազմա-տրանսպորտային ուղղաթիռ
Ռուսաստանի զինված ուժերի օդատիեզերական ուժերի բանակային ավիացիայի Մի-24 ուղղաթիռ:
ԱՄՆ զինված ուժերի և ՆԱՏՕ-ի բանակային ավիացիայի պայմանական նշան
**Բանակային ավիացիա** (ռուս.՝ Армейская авиация, անգլ.՝ Army aviation), բառակապակցություն, որը տարբեր ժամանակաշրջաններում ընդհանրացնում էր ավիացիայի ձևավորումները զինված ուժերում (ԶՈւ) աշխարհի տարբեր երկրներում։

Այդ բառակապակցությունը տարբեր պետությունների ԶՈւ ռազմական գործում կարող է ունենալ տարբեր իմաստ։

Գրականության մեջ հանդիպում են նաև **Ցամաքային զորքերի ավիացիա**, **Ցամաքային ուժերի ավիացիա** անվանումները։

Պատմություն
-----------

Ավիացիայի ստեղծման պահից ի վեր այն սկսեց ներառվել աշխարհի տարբեր երկրների բանակներում և նավատորմերում։ Եվ համապատասխանաբար բաժանվում էր բանակային և նավատորմային ավիացիաների։

### Ռուսաստանի զինված ուժերի բանակային ավիացիա

Բանակային ավիացիան կազմավորում է Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերի օդատիեզերական ուժերի կազմում։ Բանակային ավիացիայի հիմնադրման օր է համարվում հոկտեմբերի 28-ը։ 1948 թվականի այդ օրը Սերպուխով քաղաքում հիմնադրվել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերի առաջին ավիացիոն ուղղաթիռային էսկադրիլիան։

Նախկինում բանակային ավիացիա տերմինն ունեցել է այլ իմաստ։ *Բանակային ավիացիա*, այսինքն բանակի, այլ ոչ թե նավատորմի ավիացիա։ Բանակային ավիացիան ստեղծվել և մարտական գործածության փորձ է ստացել Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին (1914-1918 թվականներին)։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ մի շարք պետություններում բանակային ավիացիան գլխավորապես ներկայացվել է հետախուզության ստորաբաժանումներով, կործանիչ և ռմբակոծիչ ավիացիաներով։ Հետպատերազմյան ժամանակաշրջանում բանակային ավիացիան լայն տարածում է ստացել տեղային պատերազմներում և հակամարտություններում, 20-րդ դարի 70-ական թվականներին հետագա զարգացումն է ստացել։ Դրանց հիմքն էին կազմում տարբեր նշանակության ուղղաթիռները, ինքնաթիռները և ԱԹՍ-երը։

### Կայսերական ժամանակաշրջան

Ինժեներական գերատեսչությունը զգուշությամբ էր վերաբերվում ռազմական նպատակներով ավիացիան օգտագործելու գաղափարին։ Միայն 1909 թվականին Ուսումնական օդագնացության պարկին առաջարկվել է հավաքել 5 ինքնաթիռ։ Այնուհետև ռազմական գերատեսչությունը արտասահմանյան ընկերություններից գնել է մի քանի Wright և Ֆարման ինքնաթիռներ։ Մինչդեռ Ռուսաստանում բացվել էին մի քանի ձեռնարկություններ, որոնք արտադրում էին շարժիչներ և ինքնաթիռներ։ Դրանցից մի քանիսը համարվում էին ֆրանսիական գործարանների դուստր ձեռնարկություններ։ 1909-1917 թվականներին Ռուսաստանում ստեղծվել են 20-ից ավել ավիացիոն ձեռնարկություններ։

### Խորհրդային ժամանակաշրջան

Խորհրդային ժամանակաշրջանում՝ 1941 թվականին ԽՍՀՄ Զինված ուժերի Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակի ռազմաօդային ուժերը բաժանվում էին՝

* ԽՍՀՄ հեռահար ավիացիա, որը կարող էր լուծել ինչպես ինքնուրույն խնդիրներ, այնպես էլ համագործակցել զինված ուժերի այլ տեսակների հետ։
* Ռազմաճակատային (շրջանային) ավիացիա – ռազմական շրջանների (ռազմաճակատների) ռազմաօդային ուժեր։ Ռազմաճակատային ավիացիան նախատեսված էր ցամաքային զորքերի հետ համատեղ ռազմական գործողությունների համար։
* Զորային ավիացիա – համազորային ավիացիայի ռազմաօդային ուժեր՝ կորպուսային էսկադրիլիաներ, որոնք գտնվում են հրաձգային կորպուսների տրամադրության տակ և նախատեսված են հրետանային կրակի շտկման, օդային հետախուզության և կապի համար։

Այլ պետությունների զինված ուժերի բանակային ավիացիաներ
-----------------------------------------------------

Մի-28 ուղղաթիռը ՄԱԿՍ-2007 ցուցահանդեսում:
Մի-171Շ ուղղաթիռը ՄԱԿՍ-2007 ցուցահանդեսում:
Կա-226Տ:
### ԱՄՆ զինված ուժերի բանակային ավիացիա

ԱՄՆ-ում բանակային ավիացիան մտնում է ԱՄՆ զինված ուժերի կազմի մեջ, և կոչվում է Բանակային ավիացիայի կորպուս։ Զինված է մարտական և տրանսպորտա-մարտական ուղղաթիռներով, անօդաչու սարքերով (ԱԹՍ)։ Մարտական գործողությունները վարում է բանակային օպերացիաների կամ հետևազորային, տանկային և օդադեսանտային միավորումների մարտական գործողությունների հետ համատեղ։

### Անգլիայի զինված ուժերի բանակային ավիացիա

Մեծ Բրիտանիայի բանակային ավիացիան զինված է տրանսպորտային, գրոհային, բազմանպատակային ուղղաթիռներով և տրանսպորտային ինքնաթիռներով։

### Գերմանիայի զինված ուժերի բանակային ավիացիա

2007 թվականի դրությամբ սպառազինության մեջ առկա էր 518 միավոր MBB Bo 105 ուղղաթիռներ, մի քանի միավոր ԱԹՍ։

### Ռուսաստանի ԶՈւ բանակային ավիացիայի հիմնական սպառազինություն

Ստորև թվարկված ուղղաթիռները ներկայացված են Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերում տարբեր մոդելներով և մոդիֆիկացիաներով, ներկայացված սպառազինության որոշ մոդելներ և մոդիֆիկացիաներ ՌԴ զինված ուժերում չեն օգտագործվում կամ համարվում են արտահանվող սպառազինություն։

#### Բազմանպատակային ուղղաթիռներ

* Մի-1 (նախորդ)
* Մի-2 (նախորդ)
* Մի-4 (նախորդ) առաջին սերիական ուղղաթիռն է, որն ունի ներկառուցված սպառազինություն։
* Կա-226, Կա-226Տ։

#### Մարտական ուղղաթիռներ

* Մի-24 («Կոկորդիլոս»)
* Մի-28, Մի-28H
* Մի-35, Մի-35Մ, Մի-35H
* Կա-50
* Կա-52 («Ալլիգատոր»)։

#### Տրանսպորտային (տրանսպորտա-մարտական) ուղղաթիռներ

* Մի-8, Մի-8 ԱՄՏՇ, Մի-8 ՄՏՎ-5;
* Մի-26, Մի-26Տ2։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Торвар.ру կայք, Սպառազինություն, ավիացիա, «Ռուսաստանի բանակային ավիացիան նշում է իր 65-ամյակը»։»
2. ↑  Ցամաքային զորքերի ավիացիա:
3. ↑  Կայք вз.ру, «ԱՄՆ ցամաքային ուժերի ավիացիայի բոլոր չվերթները հետաձգվել են հինգ օրով»:

Գրականություն
-------------

* Применение вертолётов огневой поддержки // Устав СВ США FM-17-50, 1977 год;
* Советская военная энциклопедия, М. Воениздат, 1976 год;
* Элтон Р. «Аэромобильная дивизия в 70-е годы в Армии США.», 1972 год;
* Белов М. И. Авилин В. Ф. «Аэромобильные операции армии США.», — Воениздат, М.: 1977 год;
* «Воздушно-десантные операции сухопутных войск США.», — ГРУ ГШ, М.: 1988 год;
* Колеко Л. Воздушно-десантные войска США // «Труппендинст» (Австрия), № &; 5.;— 1987 год;
* Ведение боевых действий // Полевой устав Армии США. — М.: ГРУГШ, 1986 год;
* «Зарубежное военное обозрение» № 5, 6, 8/ 1988 год; 6/1993 год; 5/1994 год; 7/1995 год; 2,3/1990 год; 6/1991 год.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կայք нво.нг.ру.
* Ցամաքային զորքերի ավիացիա
* Կայք вз.ру, «ԱՄՆ ցամաքային ուժերի ավիացիայի բոլոր չվերթները հետաձգվել են հինգ օրով»:
* Торвар.ру կայք, Սպառազինություն, ավիացիա, «Ռուսաստանի բանակային ավիացիան նշում է իր 65-ամյակը»: