recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Արաքսի գիշերաչղջիկ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Կաթնասուն (Mammalia) |
| **Կարգ** | Ձեռնաթևավորներ (Chiroptera) |
| **Ընտանիք** | Հարթաքիթ չղջիկներ (Vespertilionidae) |
| **Ցեղ** | Գիշերաչղջիկներ *(Myotis)* |
| **Տեսակ** | **Արաքսի գիշերաչղջիկ** *(M. schaubi)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Myotis schaubi***1934 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Տվյալների անբավարարություն |

**Արաքսյան գիշերաչղջիկ, Արաքսի գիշերաչղջիկ, Շաուբի գիշերաչղջիկ** (լատ.՝ Myotis araxenus), հարթաքիթ չղջիկների ընտանիքին պատկանող կաթնասուն կենդանի։ Հանդիպում է սահմանափակ արեալով. ընդգրկում է հիմնականում Արաքս գետի հովիտը՝ Արմավիրի մարզից մինչև Սյունիքի մարզ։ Մարմնի երկարությունը 45-52 մմ է, պոչինը՝ 39-44 մմ, նախաբազկինը՝ 3748 մմ։ Բնակվում է բնակելի շինությունների, փլատակերի պատերի կամ ժայռերի ճեղքերում։ Մեջքի մորթին բաց մոխրածխագույն է, փորինը՝ սպիտակավուն երանգով։ Հունիսին ծնում է 1 (հազվադեպ՝ 2) ձագ։ Օգտակար է. ոչնչացնում է վնասատու միջատներ։ Կենսակերպն ուսումնասիրված է մասնակի։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Տարածվածություն
---------------

Հայտնաբերված է միայն Անդրկովկասի հարավում։ Հայաստանում հանդիպում է Վայոց ձորի (Վայքի և Եղեգնաձորի շրջաններ) և Սյունիքի (Կապանի և Մեղրու շրջաններ) մարզերում։

Էկոլոգիա
--------

2-7 առանձնյակներից կազմված փոքր խմբերով ապրում են քարանձավներում, անձավներում, ժայռերի ճեղքերում, ծառերի փչակներում, նկուղներում, տների ձեղնահարկերում, անասնագոմերում։

Կենսաբանական առանձնահատկությունների վերաբերյալ hավաստի տեղեկություններ չկան, հայտնի է միայն, որ հունիսի վերջին էգը ծնում է մեկ ձագ։

Պահպանություն
-------------

ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Ծայրաստիճան հազվադեպ, քիչ ուսումնասիրված և նեղ արեալով տեսակ է, որը ակավաթվության հետևանքով կարող է լիովին անհետանալ։ 2005 թվականին հայտնաբերվել է մեծ մայրական գաղութ Մագիլի քարանձավում, ձագերի և մայրերի ընդահանուր քանակը կազմում էր մոտ 600 առանձնյակ։

Վտանգված հիմնական գործոններն են բազմացման և ձմեռման ընթացքում մարդու կողմից անհանգստացնելը։

Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | CMS · EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**ՀՀ Սյունիքի մարզպետարանը** ձևավորվել է 1996 թվականից «ՀՀ վարչատարածքային բաժանման մասին» օրենքի համաձայն։ Սյունիքի մարզպետարանը ՀՀ սահմանադրության համաձայն, իրականացնում է պետական կառավարում։ Ոլորտի հարաբերությունները կարգավորվում են ՀՀ Սահմանադրությամբ, ՀՀ օրենքներով, ՀՀ Նախագահի՝ «Հայաստանի Հանրապետության մարզերում պետական կառավարման մասին» հրամանագրով և այլ իրավական ակտերով։ Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզում պետական կառավարումն իրականացնում է Սյունիքի մարզպետը՝ մարզպետարանի միջոցով։ Մարզպետարանն իրագործում է կառավարության տարածքային քաղաքականությունը, համակարգում հանրապետական գործադիր մարմինների տարածքային ծառայությունների գործունեությունը։

ՀՀ Սյունիքի մարզպետարանի կառուցվածքը
------------------------------------

Մարզպետարանը կազմված է մարզպետից, մարզպետի տեղակալներից, խորհրդականներից, օգնականներից և մարզպետարանի աշխատակազմից։ Աշխատակազմը բաղկացած է 6 վարչությունից, քարտուղարությունից, 7 ինքնուրույն բաժնից և 4 առանձնացված ստորաբաժանումներից։ Մարզպետարանի համակարգում ընդգրկված են պետական ոչ առևտրային կազմակերպություններ և մարզային ենթակայության փակ բաժնետիրական ընկերություններ։ Մարզպետարանի կանոնադրության համաձայն՝ կանոնակարգվել են մարզպետի տեղակալների և մարզպետարանի աշխատակազմի ղեկավարի կողմից մարզպետարանի աշխատակազմի կառուցվածքային և առանձնացված ստորաբաժանումների աշխատանքների համակարգումը։

ՀՀ Սյունիքի մարզպետարանի հաստիքները
-----------------------------------

Աշխատանքները կազմակերպվում են մարզպետարանի աշխատակազմի կառուցվածքային և առանձնացված ստորաբաժանումների կանոնադրություններին ու աշխատանքային ծրագրերին համապատասխան։ 
2013 թվականին մարզպետարանի կառուցվածքային և առանձնացված ստորաբաժանումների համար սահմանվել է 144 հաստիքային միավոր, որից քաղաքացիական ծառայության պաշտոն է 115-ը։

Ղեկավարությունը
---------------

**Մարզպետ՝**

* Հունան Պողոսյան

**Տեղակալ՝**

* Նարեկ Բաբայան

ՀՀ Սյունիքի մարզի մարզպետները
-----------------------------

* 1. Աբրահամյան Սուրեն Ջհանգիրի 1996-1998 թվականներ
* 2. Նավասարդյան Ռոմա Շմավոնի 1998-2000 թվականներ
* 3. Բարսեղյան Էդիկ Սամսոնի 2000-2004 թվականներ
* 4. Խաչատրյան Սուրիկ Սերգեյի 2004-2013 թվականներ
* 5. Հակոբյան Վահե Մաքսիմի 2013-2014 թթ։
* 6. Խաչատրյան Սուրիկ Սերգեյի 2014 թվականից
* 7․ Վահե Ալբերտի Հակոբյան 2016 թվականից
* 8․ Կարեն Համբարձումյան 2018 թվականից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Խնդրահարույց մարզի մարզպետ նշանակվելը շատ լավ եմ ընդունում. Կարեն Համբարձումյանը` Սյունիքի մարզպետի պաշտոնում հնարավոր նշանակման մասին - Այսօր` թարմ լուրեր Հայաստանից»։ *www.aysor.am* (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-08-05
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ավագյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Արմեն Ժորիկի Ավագյան**, (հոկտեմբերի 31, 1967, Աշան, Մարտունու շրջան - մայիսի 15, 1992, Գյուլափլու, Աղդամի շրջան), հայ ազատամարտիկ, ՀՅԴ անդամ, ՊԲ լեյտենանտ։

Կենսագրություն
--------------

Սկզբնական կրթությունը ստացել է Աշանի միջնակարգ դպրոցում, այնուհետև՝ Մարտունու արհեստագործական ուսումնարանում` ստանալով գինեգործի մասնագիտություն։ Միաժամանակ սովորել է դերձակություն։
1985-1987 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։
1988 թվականին ամուսնանում է։ Ունի մեկ դուստր։

### Արցախյան շարժում

Արցախյան շարժումը սկսվելու հետ մեկտեղ դարձավ դրա ակտիվ մասնակիցներից։

Կազմավորել է Աշանի ինքնապաշտպանական ջոկատը, որի հրամանատարն էր, որը զինված էր նրա պատրաստած ինքնաշեն զենքերով։ Աշանի ինքնապաշտպանական ջոկատը օգնության էր հասնում հարևան Հացի, Նորշեն, Ավդուռ, Մյուրիշեն գյուղերին։
«Կոլցո» օպերացիայի ժամանակ ակտիվ մասնակցություն է ունեցել հայ պատանդների փոխանակման գործին։

Արմենը Մոնթե Մելքոնյանի զինակիցն էր. Մոնթեն նրան անվանում էր «Աշանի արծիվ»։

### Մահ

1992 թվականի մայիսի 15-ին Մոնթե Մելքոնյանի գլխավորությամբ կազմակերպվեց Գյուլաբլու (այժմ՝ Վազգենաշեն) գյուղի ազատագրումը, որին մասնակցում էր նաև Արմենը՝ իր վաշտով։ Այդ ռազմական գործողության ժամանակ էլ, դեռ մինչև այսօր ամբողջովին չբացահայտված պայմաններում, նահատակվեց հրամանատար Արմեն Ավագյանը։ Այժմ այդ տեղամասում հուշարձան է կանգնեցված՝ ի հիշատակ Արմեն Ավագյանի և նրա հետ նահատակված չորս ընկերների։ Նրա երազանքն էր՝ Միացյալ Հայաստանը.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մեր կռիվը ազնիվ գործի համար է, իսկ Աստված չի կարող դավաճանել ազնիվներին։ Այս կռվի վերջը հաղթանակն է միայն |  |

:

Պարգևներ և շքանշաններ
---------------------

Արմեն Ավագյանը հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով, «Մայրական երախտագիտություն» մեդալով և ՀՀ Երկրապահ կամավորականների հուշամեդալով։ Թաղված է Աշանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Արմենից՝ արմեններ...


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**«Արաքսյան թատրոն»**, ժողովրդական թատրոն Թիֆլիսի Հավլաբար թաղամասում, գործել է 1903–08 թթ-ին։ Հիմնադրել է Պ. Արաքսյանը 1903 թ.-ին. բացումը կատարվել է Սունդուկյանի «Պեպո»–ով։ Տրվել են նաև վրացերեն և ռուսերեն ներկայացումներ։ «Արաքսյան թատրոն»-ը եղել է դեմոկրատական ուղղության, աշխատավորությանը մատչելի մշակույթի օջախ, որտեղ ելույթ են ունեցել նաև հրավիրված առաջնակարգ դերասաններ Սիրանույշը, Հ. Աբելյանը։ Ոուսական առաջին հեղափոխության (1905) շրջանում «Արաքսյան թատրոն»-ում հաճախակի կազմակերպվել են դասախոսություններ ու ժողովներ, ելույթներ են ունեցել Ս. Շահումյանը և ուրիշներ։ Թատրոնում աշխատել են Պ. և Ա. Արաքսյանները, Գ. Պարոն-Սարգսյանը, Զաբելը, Ա. Վրույրը, Ա. Ւփթարյանը, Ի. Ալիխանյանը, Ա. Բերոյանը, Ա. Խարազյանը և ուրիշներ։ Թատրոնի խաղացանկում եղել են՝ «Պաղտասար աղբար», «Արշակ Բ», «Եկամտաբեր պաշտոն», «Ռևիզոր» և այլ պիեսներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 704.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 704)։*  |
**Ֆեյթ** (անգլ.՝ Faith դեկտեմբերի 24, 2002(2002-12-24) - սեպտեմբերի 23, 2014(2014-09-23)), ուղղահայաց դիրքով քայլելու ունակ հաշմանդամ շուն, ապրել է ԱՄՆ-ի Վիրջինիա նահանգի, Մանասսաս քաղաքում։ Ապրել է իր տիրոջ հետ, որի անունը Ջուդ Սթրինգֆելոու է (անգլ.՝ Jude Stringfellow)։ Շունը ծնվել է 2002 թվականի դեկտեմբերին, առանց առջևի թաթերի։ Ավելի ուշ շունը հայտնի է դառնում դպրոցներում, հոսպիտալներում և այլ վայրերում իր ելույթներով, ոգեշնչելով հաշմանդամ մարդկանց՝ հաղթահարելու իրենց ցավերը։ Ֆեյթն ունեցել է իրեն պատկանող փաստաբան, որը ներկայացրել է նրա շահերը շոու-բիզնեսում։

Կենսագրություն
--------------

Սթրինգֆելոու ընտանիքը Օկլահոմա Սիթիից վերցրել է Ֆեյթին, երբ շունը 3 շաբաթական էր։ Ֆեյթին լաբրադոր և չաու-չաու շների հիբրիդ էր։ Շան մայրը հրաժարվել է նրան կերակրելուց։ Շունը ծնվել էր արատով, ինչն էլ խոչընդոտել էր առջևի թաթերի աճին։ Մեկ այլ վարկածի համաձայն շունը ծնվել է առջևի ձախ թաթի ապաճումից, իսկ աջ առջևի թաթը հեռացվել է մեխերից ստացած վնասվածքի պատճառով։ Շանը հավասարակշռության մեջ պահելու համար կենդանուն սովորեցրել են սքեյթբորդ վարել։ Որոշ ժամանակ անց շան առջևի թաթերը նեխում են և անդամահատվում։

Երբ 46-ամյա Ջուդ Սթրինգֆելոուի որդին բերեց Ֆեյթին տուն, մայրը՝ Ջուդը թողեց Օկլահոմա նահանգի իր ուսուցչի աշխատանքը՝ հանուն Ֆեյթի, որ զբաղվի շնով։ Սթրնգֆելոուն ստեղծել է իր ֆոնդը և երկար ժամանակի ընթացքում հավաքել նվիրատվություն, որը փոխանցվել է բարեգործական կազմակերպություններին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարրի Փոթերի մասին պատմող ֆիլմի չորրորդ սերիայում խաղում է որպես երկուոտքանի հաշմանդամ-շուն։ // Newsru, 2004
2. ↑   // news.rin.ru

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Տեսանյութը․ www.washingtonpost.com
**Խեներալ Վինտեր** (իսպ.՝ General Vintter), չիլիացիների շրջանում տարածված է՝ **Պալենա** (իսպ.՝ Palena), բարձրալեռնային աղի լիճ Հարավային Ամերիկայում՝ Արգենտինայի և Չիլիի սահմանին։

Լիճը գտնվում է Չիլիի Հանրապետության Լոս Լագոս տարածաշրջանի արևելքում և Արգենտինայի Չուբուտ պրովինցիայի արևմուտքում։ Ընդհանուր հաշվով զբաղեցնում է 135 կմ² է, որից 51,2 կմ²-ը բաժին է հասնում Չիլիին, իսկ մնացած 83,8 կմ²-ը՝ Արգենտինային։ Պալենա գետի միջոցով լճի ջուրը Կորկովադոյի նեղուցով թափվում է Խաղաղ օվկիանոս։

Լճի ափին է գտնվում Պալենա լճի ազգային արգելոցը, որի տարածքում կան բարձր լեռնագագաթներ, սառցադաշտեր և նոսր անտառներ։ Հարուստ և բազմազան է նաև բուսական և կենդանական աշխարհը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Большой атлас мира, издательство «Ридерз Дайджест», 2007, стр.294-295, ISBN 978-5-89355-169-3


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2006020037 |

 |
**Ալիի մինարեթ** (պարս.՝ مناره علی‎), Իրանի Սպահան քաղաքում գտնվող հնագույն մինարեթ։ Այն համարվում է Սպահանի ամենահին մինարեթը, և գտնվում է Ալիի մզկիթից քիչ հեռու։ Մինարեթի կառույցը թվագրվում է XI դարով։ Բարձրությունը կազմում է 52 մ։ Ալիի մինարեթը համարվում է Սպահանում Սարբանի մինարեթից հետո երկրորդը իր մեծությամբ։ Սկզբում այն ունեցել է 54 մ բարձրություն, սակայն ժամանակի ընթացքում բարձրությունը նվազել է, հասնելով 52 մետրի։

Մինարեթը կառուցվել է սելջուկների սուլթան Սանջարի օրոք (մ. թ. ա.1118 — 1157 թթ.): Կառուցման մոտավոր ժամանակը` մ. թ. ա. 525-515 թթ.: Ալիի մինարեթը համարվում է վեցերորդ դարի և սելջուկների ժամանակաշրջանի ամենախոշոր հուշարձաններից մեկը։

Մինարեթը ունի երկու պատշգամբ։ Պատշգամբներից ներքև պատը զարդարված է միահյուսված աստղերով, որոնք վերևում վերածվում են 4 տողով արված գրությունների, որոնցից երեքը ընդգծված են սալիկով։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Arash Beheshti. Hosseyn Yaghoubi Rāhnamā ye Safar be Ostān e Esfāhān (Travel Guide for the Province Isfahan). — Rouzane, 2004. — С. 112. — ISBN 964-334-218-2.
**Սանահինի մատենադարան**, ստեղծվել է Սանահինի համալսարանին կից։ Ունեցել է հատուկ շենք, սակայն ապահովության համար ձեռագրերի մի մասը պահվել է անմատչելի քարայրներում։ Ձեռագրերով հարստացել է Սանահինի համալսարանի սաների ընդօրինակությունների, նվիրատվությունների և գնումների հաշվին։ Սանահինի մատենադարանի հին ու ընտիր ձեռագրերը հիմք են հանդիսացել ուսուցման և ընդօրինակությունների համար։ Ճեմարանի, իսկ այնուհետև դպրոցի ուսուցիչները (Գրիգոր Մագիստրոս, Գրիգոր Արասաորդի և ուրիշներ) ձեռագրեր են հորինել դասավանդման նպատակով, որոնք պահվել են մատենադարանում։ Ինչպես հայկական բոլոր մատենադարանները, այնպես էլ Սանահինի մատենադարանը կողոպտվել է։ 1904-ին Սանահինի վանահայր Գարեգին Սաթունյանը բոլոր ձեռագրերը նվիրել է Էջմիածնի մատենադարանին։ XX դարի սկզբին մեզ են հասել մի քանի տասնյակ ձեռագրեր, որոնցից 35-ը պահվում է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 175)։*  |
**Սանասուն**, *Սասուն, Դավթի բերդ, Քաղկիկ*, բերդ Մեծ Հայքի Աղձնիք նահանգի Սասուն գավառում, Կուս (Բոզրկան) և Կապաս գետերի միախառնման մոտ, Ծովասարի հարավային ստորոտին գտնվող ապառաժոտ բլրի գագաթին։ Շուրջ 20—25 մ բարձրությամբ ամրակուռ բերդապարիսպները եռանկյունաձև ձգվում են բլրի գագաթի շուրջը։ Պատերը շարված են կարմրագույն խոշոր քարերով։ Բերդի հիմքը միակտոր ժայռ է, որի մեջ փորված խոր անձավները ծառայել են որպես ախոռ և մթերանոցներ։ Արաբ նվաճողների դեմ ազատագրական կռիվների ժամանակ Սանասունը եղել է սասունցիների կարևոր և անառիկ ռազմակայաններից։ XII—IV դարերում բերդը գրավել և ավերել են թաթար-մոնղոլական նվաճողները։ Այնուհետև գրավոր աղբյուրներում Սանասունի մասին տեղեկություններ չեն հանդիպում։ Ենթադրվում է, որ այն վերջնականապես ավերել են օսմանյան նվաճողները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 176)։*  |
**Աբարդյաններ** նաև **Աբարտյաններ**, իշխանական տոհմ Զեյթուն գավառում և համանուն քաղաքում։ Աբարդյանները եղել են Զեյթուն քաղաքի իշխանապետերը։

Զեյթունի Աբարդյան իշխանական տոհմից են սերվել Նորաշխարհյան իշխանները։ Այս տոհմից Հաճի Ղազարը 1790 թվականին ապրել է Կապանում։ Այնտեղ նա սպանում է մի թուրք հարստահարիչի, հետապնդումից ազատվելու համար նա փախչում է Արեգին (Ալապաշ) գյուղ և ասում. «Ենիտունյա կելտիք» (նոր աշխարհ եկանք), որից էլ առաջացել է նրանց անունը։ Այս իշխանական տոհմի շառավիղները 1890-ական թվականներից արդեն իրենց անվանում էին Նորաշխարհյաններ։

Նորաշխարհյանները հաստատվելով Զեյթունում, որոշ ժամանակ անց սկսում են պայքարել Զեյթունում իշխանական դիրք գրավելու համար։ Արդյունքում սկսվում է նրանց և Աբարդյան իշխանական տոհմի միջև արյունոտ մի պայքար, որը վերջանում է Նորաշխարհյանների կողմից Աբարդյանների տոհմի բնաջնջումով։ Միայն մի քանի հոգի են կարողանում ազատվել նրանց վրեժխնդրությունից։ Զեյթունի իշխանական տների մի մասը, տեսնելով Նորաշխարհյանների այս արարքը, միանում են Զյուլ Կադիրյան ցեղերին։ Նորաշխարհյանները, չկարողանալով դիմադրել Զեյթունի իշխանններին, թողնում են Զեյթունը և գնում Եգիպտոս։ Պայքարի պատճառով տուժված Աբարդյանները այս դեպքերից հետո, որպես իշխանական տոհմ հանդես չեն գալիս։

Աբարդյան իշխանական տոհմի ամենավառ ներկայացուցիչը հայ հոգևորական, Զեյթունի թեմի առաջնորդ, Կիլիկիայի ազատագրական շարժման ականավոր գործիչ, եկեղեցական և քաղաքական գործիչ Վարդապետ Գրիգորիս Աբարդյանն (1835, Զեյթուն-1909, Բերա, Կ. Պոլիս) է։

Տես նաև
-------

* Նորաշխարհյաններ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Զեյթունի Պատմությունը 1409-1921 թթ», Հայկազ Պողոսյան, Երևան, 1969թ, էջ 58
2. ↑  «Զեյթունի Պատմությունը 1409-1921 թթ», Հայկազ Պողոսյան, Երևան, 1969թ, էջ 60-61

Աղբյուրներ
----------

* «Զեյթունի Պատմությունը 1409-1921 թթ», Հայկազ Պողոսյան, Երևան, 1969թ, էջ 58, 60-61
**«Թզուկ Քիթը»** (գերմ.՝ Zwerg Nase), 1953 թվականի գերմանական ֆիլմ, Վիլհելմ Հաուֆի համանուն հեքիաթի էկրանավորումը։

Սյուժե
------

Տասներկուամյա Յակոբը մորն օգնում է շուկայում բանջարեղեն վաճառելիս։ Նա հաճախ գնորդներին օգնում է գնածը տանել տուն։ Մի տգեղ պառավ դժգոհում է ապրանքից։ Յակոբը կնոջը կշտամբում է ու ծաղրում նրա արտաքինը, ինչին ի պատասխան նա սպառնում է, որ Յակոբը կդառնա իր նման։ Նա գնում է վեց կաղամբ և Յակոբին խնդրում տանել իր տուն։ Այնտեղ տղան վերածվում է երկար քթով թզուկի։ Յոթ տարի նա սովորում է խոհարարություն և վերադառնում է ծնողների մոտ, սակայն նրանք չեն ճանաչում տղային ու վռնդում են նրան։

Յակոբը որոշում է որպես խոհարար աշխատանքի ընդունվել դքսի մոտ։ Ավելի ուշ նա հանդիպում է խոսող սագի (Միմի), որն իր նման կախարդվել էր ծեր կնոջ կողմից։ Յակոբը կախարդված սագին վերադարձնում է հորը, որը նրան նորից մարդ է դարձնում։

Դերերում
--------

| Դերասան | Դեր |
| --- | --- |
| Հանս Դիտեր Գյոտց | Յակոբ  Յակոբ մանկության տարիներին |
| Հանս Կլարին | Յակոբ  Յակոբ թզուկ |
| Դիեմ Գերստորֆեր | Միմի  Միմի սագ |
| Էդիտ Շուլցե-Վեստրում | Կախարդ  Կախարդ  |
| Էլինոր ֆոն Վալերստայն | Հաննա  Հաննա  |
| Էռնստ Ռոտմունդ | Դուքս  Դուքս  |
| Վոլֆգանգ Էյխբերգեր | Արքայազն  Արքայազն  |
| Հանս Էլվենսպոեկ | Շեֆ խոհարար  Շեֆ խոհարար  |
| Ալֆրեդ Պոնգրատց | Կապիտան  Կապիտան  |

Արտադրություն
-------------

Ֆիլմը նկարահանվել է Օտտոբոյրեն վանքում և Մեմինգենում, որի ինտերիերը նման է Օտտոբոյրեն վանքին, ինչպես նաև Շոնգեր ստուդիայում (Իննինգ ամ Ամմերզե)։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 1953 թվականի հունվարի 25-ին Գյոպինգենում, 1953 թվականի սեպտեմբերի 20-ին՝ Արևմտյան Բեռլինում։

VHS թողարկում
-------------

1995 թվականի հունվարին ֆիլմը թողարկվել է VHS-ով Euro Video GmbH ընկերության կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  filmportal.de — 2005.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Карлик Нос (1953) - кто снимался? Актеры, режиссер, сценарист, композитор, жанры, дата выхода

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Թզուկ Քիթը» մուլտֆիլմը Online-Filmdatenbank կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Filmportal · Internet Movie Database |

 |
|  |
| --- |
| **Ստեփանավանյան առվակային գնայուկ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Բզեզներ (Coleoptera) |
| **Ընտանիք** | Գնայուկ բզեզներ (Carabidae) |
| **Ցեղ** | **Duvalius** |
| **Տեսակ** | **Ստեփանավանյան առվակային գնայուկ** *(D. stepanavanensis)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Duvalius stepanavanensis*** |

**Ստեփանավանյան առվակային գնայուկ** (լատ.՝ Duvalius stepanavanensis), գնայուկ բզեզների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

3-3,5 մարմնի երկարությամբ, նեղ տափակած մարմնով, դեղին գունավորմամբ մանր բզեզ է, որը աչքեր չունի։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանի էնդեմիկ է։ Հայաստանում հայտնաբերված է Ստեփանավան քաղաքի մոտակայքում (Լոռու մարզ)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է Արջալեռան հյուսիսային լանջի անտառի աղբյուրում, փափուկ կավաավազահողում՝ ոչ խորը թաղվելով (մինչև 2-3 սմ խորության վրա) հոսուն ջրով հագեցած հողի մեջ։

Պահպանություն
-------------

Ծայրահեղ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որի թվաքանակը և դրա փոփոխության միտումները հայտնի չեն։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ։

Վտանգման հիմնական գործոններից է համարվում տեսակի ապրելավայր հանդիսացող աղբյուրի հիդրոլոգիական ռեժիմի փոփոխությունը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |
|  |
| --- |
| **Ծվծվուկ անապատային** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Մեխակազգիներ (Caryophyllaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Մեխակայիններ (Caryophylloideae) |
| **Տրիբա** | *Sileneae* |
| **Ցեղ** | Ծվծվուկ *(Silene)* |
| **Տեսակ** | **Ծվծվուկ անապատային** *(S. eremitica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Silene eremitica***Boiss. 1867 |

**Ծվծվուկ անապատային** (լատ.՝ Silene eremitica), մեխակազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա բույս է, որի բարձրությունը 30-80 սմ է։ Բաժակը, որը մերկ է, ունի 8-10 մմ երկարություն։ Պտղակիրը՝ կարպոֆորը, ավելի քան երկու անգամ բաժակից կարճ է։ Պսակաթերթերը դեղնավուն-կանաչավուն են և առանց պսակակցի։

Տարածվածություն
---------------

Հայտնի է Երևանի (Արարատ ավանի և Ազատի ջրամբարի շրջակայք) և Մեղրու ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում և Հյուսիսային Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 800-1100 մ բարձրությունների վրա, չոր լանջերին, աղակալած ճահիճներում, կիսաանապատում։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղակալում՝ հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի են 2 փոքրիկ պոպուլյացիա։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, իսկ բնակության շրջանի մակերեսը 500 կմ²-ից է պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Արարատի ճահիճները Հայաստանի Կառավարության 2008 թվականի որոշման համաձայն ընդգրկվել են բնության հուշարձանների ցանկում, որպես «Աղակալած ճահճուտ», սակայն պահպանության ուղղությամբ կոնկրետ գործողություններ դեռ չեն իրականացվում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* GBIF: 5588272
* IPNI: 157303-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:157303-1
* Tropicos: 6303035

 |

 |
**Ստեփանծմինդա** (վրաց.՝ სტეფანწმინდა, նախկինում կոչվել է նաև **Կազբեգ**), քաղաքատիպ ավան Վրաստանի հյուսիս-արևելքում, Մցխեթ Մթիանեթ մխարեի կազմում գտնվող Ղազբեգի շրջանի վարչական կենտրոնը։

Ստեփանծմինդան հանքաջրաբուժական առողջարանային քաղաք է Վրաստանում, որը գտնվում է մայրաքաղաք Թբիլիսիից 165 կմ հյուսիս և 43 կմ հարավ Վլադիկավկազից։ Բնակավայրը գտնվում է Մեծ Կովկասի կենտրոնական հատվածում՝ Կազբեկ լեռան ստորոտին, ռազմավիրական ճանապարհի վրա, Ռուսաստանի Դաշնության սահմանից 11 կմ դեպի հարավ (ծովի մակարդակից 1744 մետր բարձրության վրա)։

Գյուղում կան վարչակազմական օբյեկտներ՝ մշակութային, կրթական և առողջարանային օբյեկտներ, ինչպես նաև գյուղատնտեսական արտելներ և հանքային ջրի շշալցման արտադրատեղեր։

Կլիմա
-----

Ստեփանծմինդայի ռելիեֆը բացառիկորեն գեղատեսիլ է։ Քաղաքի հովտում վեր է խոյանում հավերժական ձյունով պատված Կազբեկ լեռնագագաթը՝ 5033,8 մետր բարձրությամբ։ Բուսականությունը ներկայացված է փշատերև և սաղարթավոր անտառներ տեսքով (եղևնի, սոճի, կեչի և այլն)։

Ստեփանծմինդայի կլիման բնութագրվում է կայուն ձյան ծածկույթով մեղմ ձմեռներով (հունվարյան միջին ջերմաստիճանը կազմում է -5 °C) և չափավոր տաք ամառներով (օգոստոսյան միջին ջերմաստիճանը կազմում է 14 °C)։ Օդի հարաբերական խոնավությունը 72 % է, իսկ տարեկան տեղումների քանակը՝ 800 մմ։

Կլիման հիմնականում լեռնային է։ Ավանը խոշոր զբոսաշրջային կենտրոն և առողջարան է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014»։ საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური։ ნოემბერი 2014։ Վերցված է 27 ივლისი 2016

Աղբյուրներ
----------

* "Kazbegi." *Georgian Soviet Encyclopedia*. Vol. 10, Tbilisi, 1984, pp. 617
* Rosen, Roger. *Georgia: A Sovereign Country of the Caucasus.* Odyssey Publications: Hong Kong, 1999. ISBN 962-217-748-4

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ղազբեգի շրջան |
| --- |
|  |
| Քաղաքատիպ ավան | **Ստեփանծմինդա** (վարչկենտրոն) | Ղազբեգի շրջանի դրոշը |
|  |
| Բնակավայրեր | Աբանո  • Ալմասիանի  • Արշա  • Աչխոտի  • Ախալցիխե  • Գարբանի  • Գվելեթի  • Գորիսցիխե  • Գուդաուրի  • Խուրթիսի  • Կարկուչա  • Կոբի  • Կղանոբի  • Շևարդենի  • Ջիմարա  • Ջութա  • Սիոնի  • Սնո  • Վարդիսուբանի  • Տեփի  • Տկղարշետի  • Ցդո  • Ցոցոլթա  • Ուխաթի  • Փալագկղաու  • Փանշետի  • Փխելշե  • Քվեմո Օքրոկղանա  • Քոսելի  • Քումլիսցիխե |
|  |
| Պորտալ:Վրաստան |

 |
|  |
| --- |
| **Ծվծվուկ Մեյերի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Մեխակազգիներ (Caryophyllaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Մեխակայիններ (Caryophylloideae) |
| **Տրիբա** | *Sileneae* |
| **Ցեղ** | Ծվծվուկ *(Silene)* |
| **Տեսակ** | **Ծվծվուկ Մեյերի** *(S. meyeri)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Silene meyeri***Boiss. & Buhse, 1860 |

**Ծվծվուկ Մեյերի** (լատ.՝ Silene meyeri), մեխակազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

2-10 սմ բարձրությամբ բազմամյա խոտաբույս է։ Ցողունների հիմքում կուտակված են մահացած տերևների կոշտ, ցցված հիմքերը։ Պսակաթերթերը մուգ վարդագույն են կամ մանուշակագույն։ Կարպոֆորը՝ պտղակիրը, ներքևի կեսում թավոտ է։

Տարածվածություն
---------------

Հայտնի է Երևանի (Միլի գետի հովիտ, Զանգակատուն գյուղի շրջակայք), Դարեղեգիսի (Խաչիկ գյուղի շրջակայք) Մեղրու (Բողաքար) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Թալիշում և Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ենթալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից 2000-2800 մ բարձրությունների վրա, ժայռոտ տեղերում։ Ծաղկում է հունիս ամսինն, պտղաբերում՝ հուլիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի են չորս փոքրիկ պոպուլյացիաներ։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Մեկ պոպուլյացիան պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* GBIF: 7267602
* IPNI: 157809-1
* NCBI: 1309622
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:157809-1
* Tropicos: 6303098

 |

 |
**Ստեփան Քրիստափորի Տեր-Ավետիքյան**, Ավետիքյանց-Բանանցեցի (հուլիսի 13, 1868, գյուղ Բանանց (այժմ՝ Ադրբեջանի Դաշքեսանի շրջանում) - 1938), հայ գրող, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ․ 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի գյուղագիր-դեմոկրատ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Թիֆլիսի Ալեքսանդրյան ուսուցչական ինստիտուտը (1889), ուսուցչություն և տեսչություն արել Պյատիգորսկում, Ղարաբաղում, Գանձակում, Թիֆլիսի նահանգում։ Իր գեղարվեստավավերագրական արձակ գործերում («Սամիտարնի», 1897, «Նահատակը», 1898, «Պատմվածքներ», 1912, «Չարաբաստիկ թուղթը», 1913, «Բուտոնը», 1914, «Օրհնվի նրա եկած ճամփան», 1921 և այլն)։ Տեր-Ավետիքյանն արտահայտել է ազատասիրական մտքեր, պաշտպանել գյուղացիական դեմոկրատիայի շահերը, հանգել է շահագործողների վերացման անխուսափելիության գաղափարին։ Ուշագրավ են Տեր-Ավետիքյանի հակակրոնական, աթեիստական բնույթի («Մեր տերը», «Կապ բռնողը» և այլն) և ժողովուրդների բարեկամության վերաբերյալ («Անտառի գյուտը») գործերը, ինչպես նաև գյուղի սոցիալական կյանքն իր զավեշտական ու ողբերգական կողմերով, իր սովորույթներով ներկայացնող պատմվածքները («Ասիստենտը», «Ուղերձը», «Ճակատին էն էր գրած» և այլն)։ Որոշակի արժեք ունեն նրա «Իռլանդիայի դատը» (1898) և «Հոմրուլի պաշտպանը» (1899) քաղաքական-հրապարակախոսական բնույթի գործերը։ Տեր-Ավետիքյանը, տարվելով դաշնակցություն կուսակցության դեմոկրատական ֆրազներով, մտել է նրա մեջ։ 1907 թվականին ընտրվել է II Պետական դումայի դեպուտատ՝ Ելիզավետպոլի նահանգից։ Դումայում ունեցած իր ելույթներում սուր քննադատության է ենթարկել ցարիզմը, որի համար բանտարկվել է։ Վ․ Ի․ Լենինը «Սոցիալ-դեմոկրատիայի ագրարային ծրագիրը 1905-1907 թվականների ռուսական առաջին հեղափոխության ժամանակ» աշխատության «Նացիոնալները» ենթագլխում անդրադարձել է Տեր-Ավետիքյանի՝ դումայում ունեցած ելույթին, մեջբերելով նրա հետևյալ խոսքերը․ «Հողը համայնական սեփականության սկզբունքներով պետք է պատկանի աշխատավորներին, այսինքն՝ աշխատավոր ժողովրդին և ուրիշ ոչ ոքի․․․ Ամբողջ Կովկասյան գյուղացիության անունից ես հայտարարում եմ․․․ վճռական պահին ամբողջ Կովկասյան գյուղացիությունը ձեռք ձեռքի տված կգնա իր ավագ եղբոր՝ ռուս գյուղացիության հետ և ձեռք կբերի իր համար հող և ազատություն» Տեր-Ավետիքյանը ողջունել է խորհրդային կարգերի հաղթանակը Անդրկովկասում, հեռացել է դաշնակցությունից և զբաղվել ուսուցչությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ленин В. И.* Собрание сочинений. Т. 16 С. 666.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 663)։*  |
**«Ռոստովի երկնքի պաշտպաններին» հուշահամալիր** (ռուս.՝ Мемориальный комплекс «Защитникам Ростовского неба»), հուշահամալիր Ռուսաստանի Դոնի Ռոստով քաղաքում։ Տեղադրվել է 1972 թվականին քաղաքի Օդագնացների զբոսայգում։

Պատմություն
-----------

Դոնի Ռոստովի օդանավակայանից քիչ հեռու՝ Շոլոխովի պողոտայում 1972 թվականին բացվել է «Ռոստովի երկնքի պաշտպաններին» հուշահամալիրը։ Այն նվիրված է ռազմական օդաչուներին, որոնք Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին մարտնչել են թշնամու դեմ հանուն ժողովրդի և հայրենիքի ազատության։

Նկարագրություն
--------------

Հուշահամալիրը 35-մետրանոց ստելա է, որի գագաթին տեղադրված է «ՄիԳ-15» ինքնաթիռ։ Հուշահամալիրը տեղադրվել է Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ զոհված ռազմական օդաչուների և գերմանացիների կողմից տանջամահ արված խաղաղ բնակիչների եղբայրական գերեզմանոցի տեղում։

Հուշասալիկներից մեկի վրա գրված է հետևյալ տեքստը. *«Այստեղ թաղված են խորհրդային 1800 քաղաքացիներ, որոնք տանջամահ են արվել և գնդակահարվել 1941-1943 թվականներին գերմանաֆաշիստական զավթիչների կողմից։ Զոհված, սակայն հաղթանակած մադկանց»*։

Հուշահամալիրի հեղինակներն են ճարտարապետներ Վ. Ն. Կլեյմյոնովը և Յ. Ս. Զանիսը։

Հուշահամալիրը երկու անգամ՝ 1981 և 2016 թվականներին, նորոգվել է։

Հուշարձանի հարևանությամբ գտնվում են Օդագնացների զբոսայգին և Դոնի Ռոստովի պաշտպանների հուշարձանը։

Հիմնանորոգում
-------------

2016 թվականին «Ռոստովի երկնքի պաշտպաններին» հուշահամալիրը հիմնանորոգվել է, շրջակա տարածքը՝ բարեկարգվել։ Նորոգվել են ոչ միայն ինքնաթիռով ստելան և հուշարձանի հարթակը, այլև 1800 քաղաքացիների եղբայրական գերեզմանոցը զբոսայգու խորքում։ Բացի նոր երեսպատումից, անցկացվել է նաև ժամանակակից լուսավորում, որի շնորհիվ հուշահամալիրի մոտ հնարավոր է զբոսնել նաև օրվա մութ ժամանակահատվածում։

Հիմնանորոգման և բարեկարգման աշխատանքներն արժեցել են ավելի քան 8 միլիոն ռուբլի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «РОСТОВ-НА-ДОНУ - ДЛЯ ГОСТЕЙ - ДОСТОПРИМЕЧАТЕЛЬНОСТИ ГОРОДА - МЕМОРИАЛ ЗАЩИТНИКАМ РОСТОВСКОГО НЕБА»
2. 1 2 3  «Мемориальный комплекс «Защитникам Ростовского неба»»
3. ↑  «В Ростове отремонтируют мемориальный комплекс «Защитникам Ростовского неба»»
4. 1 2 3  «Ремонт мемориального комплекса «Защитникам Ростовского неба» завершат до 22 июня»
5. ↑  «Обновленный мемориальный комплекс «Защитникам ростовского неба» откроют к 22 июня»
6. ↑  «На реставрацию мемориала «Защитникам ростовского неба» в парке Авиаторов потратят 8,3 млн»
**Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարանը** «Հայկական Հանրագիտարան» հրատարակչության կողմից հրատարակված հանրագիտարան, որը ներկայացնում է Արցախյան ազատամարտի ռազմական գործողությունների ու ճակատամարտերի, ընդհատակում ու թիկունքում գործած բազմաթիվ կազմակերպությունների, կամավորական ջոկատների, պաշտպանական շրջանների զորքերի ու զենքի տեսակների մասին։ Առանձին հոդվածներով ներկայացված են պատերազմի զորավարներն ու ղեկավարները, Հայաստանի Ազգային ու Արցախի հերոսները, ՀՀ և ԼՂՀ «Մարտական խաչ» շքանշանով պարգևատրվածները, ազգային ազատագրական պայքարի նվիրյալները, արցախյան հիմնահարցով զբաղվող հայրենի և արտասահմանյան պետական, հասարակական-քաղաքական գործիչները, ինչպես նաև միջազգային կազմակերպություններ, հանձնաժողովներ ու տարբեր խմբեր, որոնք զբաղվում են հիմնահարցի կարգավորմանը։

Հանրագիտարանում մեծ տեղ է հատկացված նաև ԼՂՀ պատմությանը, տնտեսությանը, մշակույթին, կրթությանը, ինչպես նաև հանրապետության առանձին շրջաններին ու բնակավայրերին՝ հատկապես նկատի առնելով կամավորական ջոկատների կազմավորման և ինքնապաշտպանական ու ազատագրական մարտերին նրանց ունեցած մասնակցությունը։ Ներկայացվում են նաև այն գյուղերը, որոնք վերաբնակեցվել են Ադրբեջանի տարբեր շրջաններից բռնագաղթած հայ փախստականներով։

Հոդվածների մի մասը զետեղվել են նաև թեմատիկ ձևով, ինչպես օրինակ, «Բժիշկները Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմում», «Ուսանողները Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմում», «Կանայք Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմում», «Օդաչուները Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմում», «Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմի արտացոլումը գրականության մեջ» և այլն։ Առանձին հոդվածներով ներկայացվում են նաև Սումգայիթում, Կիրովաբադում, Բաքվում և այլուր հայերի հանդեպ Ադրբեջանի իրագործած ոճրագործությունները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Ոստիկանությունում ծառայության համար մեդալ**, Նորվեգիայի ոստիկանության գերատեսչական պարգև։ Պետք չի այս մեդալը շփոթել Ոստիկանությունում ծառայության համար մեդալ դափնեպսակով-ի հետ, քանզի վերջինս միանգամայն առանձին աստիճանակարգ ունեցող մեդալ է։

Պատմություն
-----------

Ոստիկանությունում ծառայության համար մեդալը հաստատվել է 2002 թ.-ի մարտի 1-ին որպես շնորհակալական պարգև Նորվեգիայի ոստիկանության աշխատակիցների և քաղաքացիական անձնակազմի համար։ Մեդալի տրման ժամկետային նվազագույն շեմը 25 տարի ծառայությունն է։ Մեդալը տրվում է Քաղաքացիական պաշտպանության և արտակարգ իրավիճակների ծառայության տնօրենի կողմից։ Յուրաքանչյուր հաջորդ 5 տարվա համար սալիկին ավելացվում է ոսկեգույն հնգանկյուն աստղ, որի առավելագույն քանակը երեքն է։

| Մեդալի սալիկները |
| --- |
| 25-ամյա ծառայության համար | 30-ամյա ծառայության համար | 35-ամյա ծառայության համար | 40-ամյա ծառայության համար |
|  |  |  |  |
|

Նկարագրություն
--------------

Մեդալը շրջանաձև է և պատրաստված արծաթագույն մետաղից։ Դիմերեսին պատկերված է Նորվեգիայի ոստիկանության խորհրդանիշը։ Հակառակ կողմում գրված է *«POLITIET • FOR TJENESTER •»* (*Ոստիկանություն • Հանուն ծառայության*). Մեդալի ժապավենը սև գույնի է կենտրոնում 4 մմ-անոց դեղին գծով։

* Մեդալի դիմերեսըՄեդալի դիմերեսը
* Նորվեգիայի ոստիկանության խորհրդանիշըՆորվեգիայի ոստիկանության խորհրդանիշը

Աղբյուրներ
----------

* Մեդալի նկարագրությունը Նորվեգիայի ոստիկանության կայքում:(չաշխատող հղում)
 (նորվեգերեն)
* Kingdom of Norway: Police Service Medal. (անգլերեն)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մանաս (այլ կիրառումներ)

Մանաս, հայ նկարիչների ընտանիք։ Ապրել ու ստեղծագործել են Կոստանդնուպոլսում, 17—րդ դարի վերջից մինչև 1920-ական թվականները։ Եղել են սուլթանների պալատական նկարիչներ, վարել նաև դիվանագիտական պաշտոններ։ Մանասները թուրք, արվեստում առաջինն են, որ ստեղծել են դիմանկարներ, երփնագրել կտավի վրա, սկզբնավորել հաստոցային նկարչությունը։ Նրանց դիմանկարները կրել են եվրոպական դասական դիմանկարչության ուժեղ ազդեցությունը՝ զուգորդված տեղական գեղագիտական ըմբռնումներին։ Բնորոշվում են ոչ միայն վավերականությամբ, այլև դեկորատիվ տարրերի նրբագեղ վերարտադրումով, միջավայրի ու տարածության զգացողությամբ։ Նշանակալից է Մանասների ընտանիքի դերը հայ նոր կերպարվեստի ձևավորման շրջանում։ Ավագը՝ Բարս-ը (17-րդ դարի վերջից 18-րդ դարի սկիզբ), եղել է Ահմեդ Գ-ի պալատական նկարիչը։ Կատարել է մանրանկարչական դիմանկարներ։ Որդին՝ Ռաֆայը (18-րդդարի 1-ին կես), գեղարվեստական կրթություն է ստացել Իտալիայում, հայտնի է եղել որպես խոշոր գեղանկարիչ և ճարտարապետ։ Հայտնի են նրա «Երկու երիտասարդ», «Արտեմիս», «Աստղիկ աստվածուհին» նկարները։ Սրբանկարներ է կատարել Կոստանդնուպոլսի հայկական եկեղեցիների համար։ Պալատական գեղանկարիչներ էին նաև որդիները՝ Մանասը և Զենոբը (18-րդ դարի 2-րդ կես)։ Ռաֆայել Մանասի թոռը՝ Զենոբը (18-րդ դարի վերջից 19-րդ դարի սկիզբ), նաև դիվանագետ էր ու թարգմանիչ։ Վերջինիս որդիները ստեղծագործել են XIX դ.: Ալեքսանդրը 1893-ին ավարտել է Վիեննայի Գեղարվեստի ակադեմիան։ Գասպարը 32 տարի Թուրքիայի դեսպանատան առաջին քարտուղարն էր Վիեննայում, Մաքսուդը գեղարվեստական կրթություն է ստացել Իտալիայում, Ռուբենը Փարիզում Թուրքիայի դեսպանատան քարտուղարն էր, իսկ 1869-ից հյուպատոս՝ Միլանում։ Նա մանրանկար–դիմանկարների հեղինակ է («Ֆաթիմայի դիմանկարը»)։ Ծոռը՝ Սեպուհը (1816-1889), 1858-ին դեսպանատան 1-ին քարտուղար էր Շվեդիայում, ապա՝ 30 տարի Փարիզում։ Նրա նկարներից հայտնի են Աբդուլ Ազիզ և Աբդուլ Մեջիդ սուլթանների դիմանկարները, որոնք ունեն «Մանաս» և «Սեպուհ Մանաս» ստորագրությունները։ Տոհմի շնորհալի նկարիչներից էր նաև Ժոզեֆ Մկրտչի Մ. (1835-1916), որը նույնպես վարել է դիվանագիտական պաշտոններ։ Նրա գործերից են Վիկտորիա թագուհու և Դելի Ֆուատ փաշայի դիմանկարները։ Մ–ների ստեղծագործությունները պահպանվում են Կ. Պոլսի թանգարաններում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 213)։*  |
**Ծրագրային ապահովման արտոնագիր**, ծրագրային ապահովման օգտագործման և տարածման առաջին գործիքը, որը պաշտպանված է հեղինակային իրավունքով։ Սովորաբար ծրագրային ապահովման արտոնագիրը հեղինակին թույլ է տալիս օգտագործել ծրագրի մեկ կամ մի քանի տարբերակներ, իսկ օգտագործումը արտոնագրի բացակայության դեպքում համարվում է հեղինակային իրավունքների խախտում։

Ազատ և ոչ ազատ
--------------

Ծրագրային ապահովման արտոնագրերը բաժանվում են երկու մեծ խմբի՝ ոչ ազատ (սեփականատիրական) և ազատ ու բաց ծրագրային ապահովման արտոնագրեր։ Նրանց տարբերությունը մեծ ազդեցություն ունի ծրագրի վերջնական օգտագործողի վրա։

### Ոչ ազատ արտոնագիր

Հեղինակային իրավունքի նշանը՝ ©
Ոչ ազատ արտոնագրի էությունը նրանում է, որ ծրագրային ապահովման հեղինակն այն օգտագործողին թույլտվություն է տալիս օգտագործել ծրագրի մեկ կամ մի քանի տարբերակներ, սակայն միաժամանակ շարունակում է մնալ բոլոր այդ տարբերակների իրավունքների տերը։ Այս տարբերակի գլխավոր հատկանիշներից է այն, որ ծրագրային ապահովման գործնականում բոլոր իրավունքները մնում են հեղինակին, իսկ օգտագործողին տրամադրվում է միայն սահմանափակ իրավունքներ։ Ոչ ազատ արտոնագրին բնորոշ է մեծ քանակությամբ պայմաններ, որոնք արգելում են ծրագրային ապահովման օգտագործման այլ տարբերակները, անգամ նրանք, որոնք առանց այդ արգելքի կթույլատրվեին համաձայն հեղինակային իրավունքների մասին օրենքի։

Ոչ ազատ արտոնագրով ծրագրային ապահովման լավ օրինակ է Microsoft Windows-ը, որն ներառում է օգտագործման արգելված տարբերակների մի ամբողջ ցուցակ, ինչպիսիք են ԾԱ-ի հետմշակումը, համակարգի միաժամանակ օգտագործումը մի քանի օգտագործողի կողմից, համակարգի աշխատանքային բնութագրերի ընդլայնված թեստավորումը և այլն։

Ոչ ազատ արտոնագրով ԾԱ օգտագործողը պետք է ընդունի օգտագործման պայմանները, քանի որ իրավական առումով ԾԱ-ն պատկանում է ոչ թե օգտագործողին, այլ նրա հեղինակին։ Օգտագործման պայմանները չընդունելու դեպքում օգտագործողն ընդհանրապես հնարավորություն չի ստանա աշխատել ծրագրի հետ։

### Ազատ արտոնագիր

Ի տարբերություն ոչ ազատ արտոնագրին, ազատ և բաց արտոնագիրը ծրագրի որոշակի տարբերակի իրավունքը չի պահպանում ստեղծողին, այլ փոխանցում է վերջնական օգտագործողին։ Արդյունքում օգտագործողը սովորաբար կարևոր իրավունք է ստանում, որը համաձայն հեղինակային իրավունքների մասին օրենքի, ունի ծրագրային ապահովման տարբերակի սեփականատերը, սակայն ԾԱ-ի ողջ իրավունքները մնում է ստեղծողին։

Բաց և ազատ ծրագրային ապահովման լավ օրինակ է GNU General Public License (GPL), որն օգտագործողին տալիս է այն հետմշակելու կամ փոփոխություններ կատարելու ամբողջական իրավունքները։ Ազատ արտոնագրով ԾԱ օգտագործողը պարտավոր չէ ընդունել օգտագործման պայմանները։

Տես նաև
-------

* Ազատ ծրագրային ապահովում
* GNU ազատ փաստաթղթային արտոնագիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ԳՆՈՒ օպերացիոն համակարգ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ծրագրակազմի Ազատության Օրենքի Կենտրոն (անգլերեն)
* Ազատ ծրագրակազմի բացատրություն (անգլերեն)
* Ազատ Ծրագրակազմի Ամսագիր (անգլերեն)
**Սարդինիայի թագավորություն** (իտալերեն՝ Regno di Sardegna, սարդին․՝ Regnu de Sardigna, պյեմ․՝ Regn ëd Sardëgna), պետություն Իտալիայում 1720-1861 թվականներին։

Պատմություն
-----------

Կազմավորվել է Սարդինիա կղզին Սավոյայի դքսությանը միացնելուց հետո։ Միջուկը Պիեմոնան էր, որը 18-րդ դարի սկզբին եղել է գյուղատնտեսական հետամնաց շրջան։ Սարդինիայի թագավորությունը մասնակցել է հեղափոխական Ֆրանսիայի դեմ պատերազմին, որի հետևանքով կորցրել է (1792) Սավոյան և Նիցցան։ Նապոլեոնյան կայսրության անկումից հետո, 1814-1815 թվականների Վիեննայի կոնգրեսի որոշմամբ, Սարդինիայի թագավորությունը վերականգնվել է նախկին սահմաններում, նրան տրվել է նաև Լիգուրիան։

Միությունում շարունակել է կառավարել Սավոյական դինաստիան, որի հետադիմական քաղաքականությունն առաջ է բերել 1821 թվականի Պիեմոնտի հեղափոխությունը։ 19-րդ դարի 40-ական թվականներին Պիեմոնտում սկսվել է արդյունաբերական հեղաշրջում։

Սարդինիայի թագավորությունը դարձել է իտալական տնտեսապես զարգացած պետություններից մեկը, որն ուներ համեմատաբար ուժեղ բանակ և վարում էր արտաքին անկախ քաղաքականություն։ 1848 թվականի հեղափոխությունը թագավոր Կառլոս Ալբերտին հարկադրել է սահմանադրություն հրապարակել և գլխավորել համաիտալական ազգային ազատագրական պայքարը ավստրիական Հաբսբուրգների դեմ։ Սակայն հեղափոխության հանդեպ խոշոր բուրժուազիայի ունեցած վախը և Կառլոս Ալբերտի դավաճանական տակտիկան հասցրել են իտալական զորքերի պարտությանը։ Թագավորը հարկադրված հրաժարվել է գահից։

Նրա որդին՝ Վիկտոր էմաուել II և Կ․ Բ․ Կավուրի կառավարությունը ծրագրում էին ընդարձակել Սարդինիայի թագավորությունը։ 1855 թվականից Սարդինիայի թագավորությունը մասնակցել է 1853-1856 թվականների Ղրիմի պատերազմին (Ֆրանսիայի և Մեծ Բրիտանիայի կողմում)։ 1859 թվականին Ֆրանսիայի հետ պատերազմել է Ավստրիայի դեմ։ 1859 թվականի Ցյուրիխի պայմանագրերով Միությանը միացվել է Լոմբարդիան։ 1859-1860 թվականների իտալական հեղափոխության հետևանքով միությանը միացվել են համարյա բոլոր իտալական պետություններն ու մարզերը։ 1861 թվականի մարտի 17-ին Սարդինիայի թագավորությունը պաշտոնապես անվանվել է Իտալական թագավորություն։

Գրականություն
-------------

* Manno, «Storia della Sardegna»
* Mimant, «Hist. de Sardaigne»
* Brofferio, «Storia di Piemonte»
* его же, «Storia del parlamento subalpino»
* Cesare di Saluzzo, «Hist. militaire de Piémomt»
* Pinelli, «Storia militare de Piemonte»
* Ricotti, «Storia della monarchia piemontese»
* Bianchi, «Storia della monarcһіа piemontese 1773-1861»
* «Relazioni diplomatiche della monarchia di Savoia 1554-1814»
* Beauchamp, «Hist. de la révolution de Piémont»
* Santa Rosa, «De la révolution piémontaise»
* Boggio, «La chiesa e lo stato in Piemonte» (Турин, 1854);
* Manno e Promis, «Bibliografia storica degli stati della monarchia di Savoia»

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4051687-8 · LCCN: n88295199 · VIAF: 312832584 · WorldCat VIAF: 312832584 |

 |
Հայտնի տարրական մասնիկների թույլ իզոսպինի՝ T3-ի և թույլ հիպերլիցքի՝ YW-ի սխեման, որը ցույց է տալիս Q էլեկտրական լիցքը Վայնբերգի անկյունից։ Չեզոք Հիգսի դաշտը խզում է էլեկտրաթույլ փոխազդեցությունը և փոխազդում է մյուս մասնիկների հետ՝ զանգված հաղորդելով նրանց։ Հիգսի դաշտի բաղադրիչները W և Z զանգվածեղ բոզոնների մաս են կազմում։
**Վայնբերգի անկյուն**, **թույլ խառնող անկյուն** (անգլ. *weak mixing angle*), թույլ փոխազդեցության Վայնբերգ-Սալամի տեսության պարամետր, սովորաբար նշանակվում է *θ*W։ Դա այն անկյունն է, որով սիմետրիայի ինքնակամ խախտումը պտտվում է սկզբնական W0 և B0 վեկտորական հարթությունը՝ արդյունքում առաջացնելով Z0 բոզոն և ֆոտոն՝

{\displaystyle {\begin{pmatrix}\gamma \\Z^{0}\end{pmatrix}}={\begin{pmatrix}\cos \theta \_{W}&\sin \theta \_{W}\\-\sin \theta \_{W}&\cos \theta \_{W}\end{pmatrix}}{\begin{pmatrix}B^{0}\\W^{0}\end{pmatrix}}}։
Այն նաև տալիս է W և Z բոզոնների զանգվածների միջև կապը (նշանակվում են որպես *m*W և *m*Z).

{\displaystyle m\_{Z}={\frac {m\_{W}}{\cos \theta \_{W}}}}
Վայնբերգի անկյունը կարող է արտահայտվել {\displaystyle SU(2)\_{L}}-ի և {\displaystyle U(1)\_{Y}}-ի կապի գործակիցներով (g և g' համապատասխանաբար).

{\displaystyle \cos \theta \_{W}={\frac {g}{\sqrt {g^{2}+g'^{2}}}}} և {\displaystyle \sin \theta \_{W}={\frac {g'}{\sqrt {g^{2}+g'^{2}}}}}։
Քանի որ խառնող անկյունների արժեքը որոշվում է փորձնականորեն, այն մաթեմատիկորեն սահմանվում է որպես[1]

{\displaystyle \cos \theta \_{W}={\frac {m\_{W}}{m\_{Z}}}}
*θ*W-ի արժեքը փոխվում է իմպուլսի տեղափոխության *Q* ֆունկցիա։ Այս փոփոխությունը էլեկտրաթույլ փոխազդեցության առանցքային կանխատեսումներից է։ Ավելի ճշգրիտ չափումներ են արվել էլեկտրոն-պոզիտրոնային բախիչի փորձերում, որոնք Z բոզոնի *m*Z զանգվածին համապատասխան տվել են 91,2 ԳէՎ/c արժեքը։

Գործնականում ավելի հաճախ կիրառվում է sin2*θ*W մեծությունը։ 2004-ի լավագույն գնահատականը sin2*θ*W-ի համար 91,2 ԳէՎ/c արժեքն է։ Զույգության խախտման փորձերը sin2*θ*W-ի համար ավելի փոքր *Q*-ի արժեքներ՝ 0,01 ԳէՎ/c-ից պակաս, սակայն ավելի պակաս ճշտությամբ։ թվականին զույգության խախտման հետազոտությունների արդյունքների վերաբերյալ Մյուլլերի ցրման փորձերից sin2*θ*W = 0,2397 ± 0.0013 դեպքում ստացվել է *Q* = 0,16 ԳէՎ/c։ Այս արդյուքները համապատասխանում են ~30° Վայնբերգի անկյանը։

Նշենք սակայն, որ Վայնբերգի անկյան որոշակի արժեքը ստանդարտ մոդելի կանխատեսում *չէ*. այն բաց, չֆիքսված պարամետր է։ Ներկայումս համընդհանուր ընդունված տեսություն չկա, որը բացատրի, թե ինչու է չափված արժեքը հենց այդ ստացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  
L. B. Okun (1982)։ *Leptons and Quarks*։ North-Holland Physics Publishing։ էջ 214։ ISBN 0-444-86924-7

* C. Amsler *et al.* (Particle Data Group) (2008)։ «Review of Particle Physics – Electroweak model and constraints on new physics»։ *Physics Letters B* **667** (1): 1։ Bibcode:2008PhLB..667....1P։ doi:10.1016/j.physletb.2008.07.018
* E158: A Precision Measurement of the Weak Mixing Angle in Møller Scattering
* Q-weak: A Precision Test of the Standard Model and Determination of the Weak Charges of the Quarks through Parity-Violating Electron Scattering
**Խոսքի կորպուս** (կամ **խոսակցական կորպուս**)՝ խոսքի աուդիո ֆայլերի և տեքստերի տառադարձումների շտեմարան։ Խոսքը ուսումնասիրող տեխնոլոգիաներում խոսքի կորպուսները, ի թիվս այլ նպատակների, օգտագործվում են ձայնային մոդելներ ստեղծելու համար (որոնք այնուհետև կարող են օգտագործվել խոսքի ճանաչման կամ խոսողի ճանաչման պրոցեսների համար)։ Լեզվաբանության մեջ բանավոր խոսքի կորպուսները օգտագործվում են հնչյունաբանական, հաղորդակցական վերլուծության, բարբառագիտության և այլ ուղղություններով հետազոտություններ կատարելու համար։

Կորպուսը նման տվյալների բազաներից մեկն է (հոգն․ corpora, այն է շտեմարանային ցանց)։

Խոսքի Կորպուսները երկուսն են՝

1․ Ընթերցվող խոսքի վերծանում, որը ներառում է.

* Գրքերի հատվածներ
* Հեռարձակվող նորություններ
* Բառացուցակներ
* Թվերի հաջորդականություններ   
2․ Հանպատրաստից խոսք, որը ներառում է.
* Երկխոսություն - երկու կամ ավելի մարդկանց միջև (ներառում է հանդիպումներ)
* Պատմվածքներ - անձը ներկայացնում է որևէ պատմություն (այդպիսի կորպուսներից մեկը Buckeye Corpus- ն է)
* Քարտեզ-առաջադրանքներ - Անձը քարտեզի հիման վրա երթուղին բացատրում է մյուսին.
* Պայմանավորվածություն արտահայտող խոսք - Երկու մարդ փորձում են գտնել հանդիպման հարմար ժամանակ ՝ հիմնվելով անձնականն ժամանակացույցի վրա։

Բանավոր խոսքի կորպուսներին հատուկ տեսակ են ոչ բնիկների խոսքի շտեմարանները, որոնք արտացոլում են խոսք՝ օտար լեզվակրի հնչողությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Langslow, D.R. 2002 "Approaching bilingualism in corpus languages" in James Noel Adams, Mark Janse, Simon Swain (edd.) *Bilingualism in Ancient Society: Language Contact and the Written Text* Oxford: OUP