**Մոնդրագոնի հրացան** (իսպ.՝ Fusil Mondragón)։ Ախարհի առաջին ինքնալից հրացաններից մեկը՝ Մեքսիկայում գեներալ Մանուել Մոնդրագոնի կողմից մշակված։

Պատմություն
-----------

Մոնդրագոնի կողմից հրացանի մշակումն սկսվել է 1882 թվականին, իսկ արտոնագրվել է 1887 թվականին։ Դա սպրդուն փակաղակով հրացան էր, որը վերալիցքավորվում էր ձեռքով։ Այնուհետև մշակվել են ոչ ավտոմատ հրացանների նմուշներ։ Վերջապես, 1903 թվականի փետրվարի 3-ին նա ներկայացրեց արտոնագրային հայտ` հրացանի բազմալիցք պահեստատուփի համար՝ ավտոմատ և ձեռքով վերալիցքավորվող, իսկ 1904 թվականի օգոստոսի 8-ին նրանց արտոնագրվեց ինքնալից հրացան՝ գծագրերի ամբողջական փաթեթով։ 1911 թվականի հունվարի 26-ին նա ներկայացրեց արտոնագրային հայտ՝ իր կատարելագործված ինքնալից հրացանի համար։

Ի սկզբանե հրացանը մշակվել է փորձարարական մեծ հզորության փոքր տրամաչափի փամփուշտով` մայոր Էդուարդ Ռուբինայի կողմից։ 1900 թվականին Մոնդրագոնն անցավ 7×57 մմ տրամաչափով փամփուշտներին, որոնք գտնվում էին մեքսիկական բանակի սպառազինության մեջ և 1907 թվականին մշակեց իր ժամանակների համար միանգամայն կատարյալ ինքնալից հրացան, որն անվանակոչեց Դիաս՝ ի պատիվ Մեքսիկայի նախագահ Պ. Դիասի։

1903 թվականին հրացանը փորձարկվել է Մեծ Բրիտանիայում և Ռուսաստանում, սակայն փորձերի արդյունքների համաձայն գնումներ չեն եղել։ Քանի որ Մեքսիկայում զենքի արդյունաբերություն գրեթե չի եղել, զենքի արտադրությունը փոխանցվել է շվեյցարական SIG ընկերությանը։

SIG ընկերության հրացանները ձեռք էր բերում մեքսիկական բանակը, սակայն 1911 թվականին գնումները դադարել են։ Դրանից հետո SIG ընկերությունը էժան գնով Գերմանիային է վաճառել 3000 հրացանների խմբաքանակը։ Այս հրացանները օգտագործվում էին Գերմանիայի հետևակի սպառազինության մեջ՝ որպես ձեռքի գնդացիրներ, որի համար մշակվել են 30 փամփուշտանոց սկավառակային պահեստատուփեր։

Հրացանը ծառայել է մեքսիկական բանակում մինչև 1950-ական թվականների սկիզբը։

Նկարագրություն
--------------

Մեր օրերում հրացանի օգտագործումը սովորական է, սակայն անսովոր՝ 19-րդ դարում՝ վառոդի գազերի դուրս մղման և շրջվող փակաղակի ավտոմատ համակարգով։
Հրացանի ավտոմատ համակարգը աշխատում է վառոդի գազի գազային մխոցով, որը դեն է նետում պարկուճը և սեղմում է զսպանակը։ Հակառակ շարժման ժամանակ վերադառնող զսպանակի միջոցով փամփուշտը դուրս է գալիս պահեստատուփից և անցնում փամփշտանոց։ Փողը պտույտով կողպվում է գլանային փակաղակում։

Շահագործող երկրներ
------------------

* Մեքսիկա Մեքսիկա
* Ավստրո-Հունգարիա Ավստրո-Հունգարիա
* Բրազիլիա Բրազիլիա
* Չիլի Չիլի
* Ֆրանսիա Ֆրանսիա
* Գերմանական կայսրություն Գերմանական կայսրություն
* Գերմանիա Գերմանիա
* Երրորդ Ռայխ Երրորդ Ռայխ
* Հարավային Կորեա Հարավային Կորեա
* Ճապոնական կայսրություն Ճապոնական կայսրություն
* Պերու Պերու
* Չինաստանի Հանրապետություն Չինաստանի Հանրապետություն
* Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան
* Վիետնամ Վիետնամ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Самозарядная винтовка Mondragon (Мексика / Швейцария)". Արխիվացված է the original 2018 թ․ հունիսի 8-ին. Retrieved 2018 թ․ հունիսի 6. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "Historic firearm (Историческое огнестрельное оружие) of the month, March 2001". Արխիվացված է the original 2013 թ․ հունվարի 16-ին. Retrieved 2010 թ․ օգոստոսի 17. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. 1 2  "Самозарядная винтовка Mondragon 1908". Արխիվացված է the original 2018 թ․ հունիսի 5-ին. Retrieved 2018 թ․ մայիսի 23. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. ↑  Firearm
5. ↑  Repeating Magazine Rifles Operated at Will Automatically or by Hand
6. ↑  Improvements to repeating rifles operated manually or automatically
7. ↑  Memorial de artillería, Serie V Tomo VII - 1909

Արտաքին հղումներ
----------------

* Самозарядная винтовка Mondragon 1908
* Самозарядная винтовка Mondragon (Мексика / Швейцария) на сайте modernfirearms.net/ru
* Historic firearm (Историческое огнестрельное оружие) of the month, March 2001
* Patent Manuel Mondragon 14 may 1907 (Патент М. Мондрагона A №853 715. 14 мая 1907)