**Մարիա Տելկեշ** (հունգ.՝ Telkes Mária, դեկտեմբերի 12, 1900(1900-12-12), Բուդապեշտ, Ավստրո-Հունգարիա - դեկտեմբերի 2, 1995(1995-12-02), Գրենադա), հունգարաամերիկացի գիտնական և գյուտարար, արևային էներգիայի տեխնոլոգիաների ոլորտի մասնագետ։

Վաղ տարիներ և կրթություն
------------------------

Ծնվել է 1900 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Բուդապեշտում, Հունգարիա։ Բուդապեշտի համալսարանում սովորել է ֆիզիկական քիմիա։ 1920 թվականին ավարտել է համալսարանը։ 1924 թվականին պաշտպանել է դոկտորական դիսերտացիա, որից հետո տեղափոխվել է ԱՄՆ։

Գործունեություն
---------------

ԱՄՆ-ում Մարիա Տելկեշը բիոֆիզիկոս է աշխատել է Քլիվլենդի կլինիկայի ֆոնդում։ 1937 թվականին նա ստացել է ԱՄՆ-ի քաղաքացիություն և սկսել է հետազոտող ինժեներ աշխատել Westinghouse Electric-ում։ 1939-1953 թվականներին նա Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում զբաղվել է արևային էներգիայի ուսումնասիրությամբ։ 1953 թվականին աշխատանքի է անցել Նյու Յորքի համալսարանում։

Տելկեշը հայտնի է որպես 1947 թվականին առաջին ջերմաէլեկտրական գեներատորի ստեղծող։ 1948 թվականին նա Մասաչուսեթս նահանգի Դովերում «Արևային տան» համար մշակել է առաջին արևային ջեռուցման համակարգը (տունն ամբողջությամբ կառուցված էր արևային ջեռուցմամբ՝ ըստ ճարտարապետ Էլեանոր Ռեյմոնդի նախագծի)։ 1953 թվականին նա ստեղծել է առաջին ջերմաէլեկտրական սառնարանը՝ օգտագործելով կիսահաղորդիչային ջերմաէլեկտրականության սկզբունքները։

Տելկեշը հայտնաբերել է գործնական բազմաթիվ ջերմային սարքեր, այդ թվում և փոքրիկ աղազատիչ սարք փրկամակույկներում կիրառման համար, որն աշխատում էր արևային էներգիայիով։ Այդ սարքավորումը կարող է փրկել օդաչուների և նավաստիների կյանքը, որոնք հայտնվում են բաց ծովում առանց քաղցրահամ ջրի։ Տելկեշը ջերմության պահպանման արևային համակարգի ստեղծողներից մեկն է, ինչի շնորհիվ ստացել է «Արևի թագուհի» մականունը։

1977 թվականին Մարիա Տելկեշը թոշակի է գնացել, սակայն համալսարանում խորհրդատու է մնացել մինչև 1990-ական թվականների սկիզբ։ Կյանքի վերջին տարիներն ապրել է Մայամիում։ Մահացել է 1995 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Բուդապեշտում, ուր որոշել է առաջին անգամ այցելել արտագաղթելուց հետո։

Մարիա Տելկեշի պատվին անվանակոչվել են դպրոցներ Հարավային Կարոլինայում, Սան Ֆրանցիսկոյում և Օհայոյում։

Մրցանակներ
----------

* 1952՝ Կին ինժեներների միավորման մրցանակ,
* 1977՝ Արևային էներգիայի ամերիկյան միավորում, Չարլզ Գրիլ Աբբոտի մրցանակ,
* 2012՝ ներառվել է ԱՄՆ գյուտարարների փառքի ազգային սրահում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  PIM identifier
2. ↑  Máría Telkes, la científica "Reina del Sol" que diseñó la primera casa con calefacción solar y otras maravillas tecnológicas (իսպ.) — 2024.
3. ↑
4. ↑
5. 1 2  «Maria Telkes». *National Inventors Hall of Fame*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 3-ին. Վերցված է 2015 թ․ փետրվարի 4-ին.
6. 1 2 3  Maria Telkes // Inventors and Inventions. 2008
7. ↑  Denzer, Anthony (2013). *The Solar House: Pioneering Sustainable Design*. Rizzoli. ISBN 978-0847840052. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հուլիսի 26-ին. Վերցված է 2018 թ․ ապրիլի 6-ին.
8. ↑  Elizabeth H. Oakes (2007). «Maria Telkes». *Encyclopedia of World Scientists*. Infobase Publishing. էջ 714. ISBN 978-1-4381-1882-6. `{{cite encyclopedia}}`: More than one of `|ISBN=` and `|isbn=` specified (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Maria Telkes Resources». solarhousehistory.com.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մարիա Տելկեշ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 129703581X · ISNI: 0000000448871470 · LCCN: no98017703 · VIAF: 43910827 · WorldCat VIAF: 43910827 |

 |