*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մարտիրոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վիլենա Հակոբի Մարտիրոսյան** (հոկտեմբերի 5, 1939(1939-10-05), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մարտի 25, 2022(2022-03-25), Երևան, Հայաստան), հայ քիմիկոս-տեխնոլոգ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1998), Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի «Ընդհանուր քիմիայի և քիմիական պրոցեսների» ամբիոնի պրոֆեսոր (1999): Հայաստանի ճարտարագիտական ակադեմիայի իսկական անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Վիլենա Մարտիրոսյանը ծնվել է 1939 թվականի հոկտեմբերի 5-ին, Երևանում, մանկավարժի ընտանիքում։ 1956 թվականին ավարտել է Նոր Խարբերդի թիվ 96 դպրոցը, 1961 թվականին՝ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի քիմիատեխնոլոգիական ֆակուլտետը‘ «Սիլիկատների տեխնոլոգիա» մասնագիտությամբ` ստանալով ճարտարագետ-տեխնոլոգի որակավորում։ 1961 թվականից աշխատում է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, եղել է Ընդհանուր և անալիտիկ քիմիայի ամբիոնի լաբորանտ, ասիստենտ, 1990 թվականից՝ տեսական քիմիայի բաժանմունքի անօրգանական քիմիա մասնաճյուղի պատասխանատու, 2001 թվականից, միաժամանակ՝ Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի քիմիական տեխնոլոգիաներ և բնապահպանական ճարտարագիտության դեպարտամենտի վարիչի տեղակալ։ 1965-1969 թվականներին ուսանել է Ուրալի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։ 1969 թվականներին պաշտպանել է թեկնածուական թեզը ակադեմիկոս Յա. Ե Վիլնյանսկու ղեկավարությամբ` «Սևանի քրոմիտների ընտրողական քլորացման գործընթացի ուսումնասիրությունը քլորաջրածնով» թեմայով և աշխատանքի անցել ԵրՊԻ նույն ամբիոնում, նախ որպես ավագ դասախոս, ապա դոցենտ։ 1998 թվականին պաշտպանել է դոկտորական թեզ՝ «Հայաստանի մետաղ պարունակող հանքանյութերի մշակման քիմիամետալուրգիական  գործընթացները» թեմայով՝ ստանալով տեխնիկական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան, 1999 թվականին՝ պրոֆեսորի գիտական կոչում։ Երկար տարիներ եղել է Անoրգանական քիմիայի ամբիոնի պատասխանատու։

Զբաղվել է ուսումնամեթոդական աշխատանքներով։ Բազմաթիվ ուսումնական ձեռնարկների հեղինակ է։ Միաժամանակ հանդիսացել է Քիմիական տեխնոլոգիաներ և բնապահպանական ճարտարագիտություն դեկանի գիտության գծով տեղակալ։

Աշխատանքները վերաբերում են ՀՀ մետաղ պարունակող հանքերի մշակման քիմիամետալուրգիական գործընթացներին, պղինձ պարունակող սուլֆիդային հանքերի քլորացման և ստացված բարդ քլորիդային խառնուրդները ջրածնով վերականգնելու հարցերին։ Մշակել է քրոմ պարունակող հանքերի մետաղաջերմային վերականգնումը ֆերոքրոմի և քրոմ պարունակող լիգերանտների ստացումով։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

Վիլենա Մարտիրոսյանը Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի քիմիայի ամբիոնում
Վիլենա Մարտիրոսյանի գիտական հետազոտությունները նվիրված են Հայաստանի մետաղ պարունակող հանքանյութերի մշակման քիմիամետալուրգիական  գործընթացներին` մասնավորապես Ուրցի և Սվարանցի երկաթային, Սևանի տարածքի Շորժայի և Տապասարի քրոմիտային, Ալավերդու և Կապանի, Քաջարանի պղնձային և պղնձամոլիբդենային  հանքանյութերի և գործարանային  թափոնախարամների մշակմանը` մաքուր մետաղների կամ *Fe-Cr*, *Fe-Cr-Al*, *Cu-Fe*, *Cu-Fe-Al*, *Fe-Si*, *Fe-Cr-Si*, *FeMo*  տիպի համաձուլվածքների ստացումով։ Մարտիրոսյանը զբաղվում է բարձր ջերմաստիճանային ինքնատարածվող սինթեզի (ԲԻՍ) և մեխանիկա-քիմիայի հարցերով։ Մարտիրոսյանի ուսումնասիրությունների արդյունքներն ամփոփվել են շուրջ 230 տպագրված հոդվածների` ըստ որում 30 հեղինակային վկայագրերի, պատենտների  և միջազգային գիտաժողովներում բազմաթիվ զեկուցումների (Հունգարիայում, Լեհաստանում, Խարկովում, Երևանում, Մինսկում, Հռոմում) ձևով։ Ունի բազմաթիվ հոդվածներ արտասահմանյան ամսագրերում, 3 մենագրություն, որից մեկն արժանացել է ՀՊՃՀ-ում կազմակերպված «Լավագույն մենագրություն» մրցույթին։ Ղեկավարել է բազմաթիվ պետական բյուջետային թեմատիկ նախագծեր, որոնցում ընդգրկվել են ինչպես  քիմիական, այնպես էլ ընդերքաբանության և մետալուրգիայի  ֆակուլտետի աշխատակիցներ։ Համատեղ գիտական աշխատանքներ է կատարում Բելառուսի գիտությունների ազգային ակադեմիա «Փոշեմետալուրգիա» գիտաարտադրական միավորման հետ։ Գիտական աշխատանքների ամբողջ ընթացքում ունեցել է կապ արտադրության հետ, ցույց է տվել տեխնոլոգիական օգնություն օրինակ «Երևանի Մալուխի» և «Արմենիան մոլիբդեն պրոդաքշն» գործարաններին։ Ղեկավարում  է ասպիրանտական և մագիստրական թեզեր։ Մարտիրոսյանի ղեկավարությամբ ատենախոսական թեզ են պաշտպանել 15 ասպիրանտներ և մոտ երկու տասնյակ մագիստրանտներ։ Պատրաստել է կադրեր նաև ՀԱՊՀ Կապանի մասնաճյուղի և Արցախի Գիտական կենտրոնի աշխատակիցների համար։ Եղել է երկու մասնագիտական խորհրդի (057 և 031) անդամ։ Այժմ 031 մասնագիտական ու համալսարանի գիտական խորհրդների անդամ է։ Եղել է նաև  ՀԱՃՀ Գիտատեխնիկական  խորհուրդի անդամ։ Մարտիրոսյանի կենսագրությունն ընդգրկված է 2011 թվականին լույս տեսած «Հայուհիներ» հանրագիտարանում։

Պարգևներ
--------

* ՀՀ վարչապետի հուշամեդալ, 2013
* ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության շնորհակալագիր

Երկեր
-----

* Քիմիայի դասընթացի «Լուծույթներ» բաժնից լուծման մեթոդական ցուցումներ, Մարտիրոսյան, Վիլենա Հակոբի, Սասունցյան, Մարինե Էդուարդի, Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարան, Քիմիական տեխնոլոգիաների և բնապահպանական ճարտարագիտության ֆակուլտետ։ Տեսական քիմիայի ամբիոն, ՀՀ կրթության և գիտության նախարարություն։ Երևան։ Ճարտարագետ։ 2010։
* Մեծ քիմիայի «առեղծվածը», Գևորգյան, Ռուդիկ Եղիշի, Թադևսյան, Ա. Վ, Հովհաննիսյան, Գ. Պ. Մարտիրոսյան, Վիլենա Հակոբի, Երևան, Էդիթ Պրինտ, 2010։
* Ընդհանուր և անօրգանական քիմիա։ Դասընթացի «Ատոմա-մոլեկուլային ուսմունք» բաժնի խնդիրների լուծման մեթոդական ցուցումներ, Մարտիրոսյան, Վիլենա Հակոբի, Այվազյան, Ա. Ս. Անտոնյան, Ս. Բ. Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարան (Պոլիտեխնիկ) Կապանի մասնաճյուղ, ՀՀ կրթության և գիտության նախարարություն, Երևան, Ճարտարագետ, 2008։
* Քիմիական թերմոդինամիկա։ Դասախոսությունների տեքստեր, Անտոնյան, Սվետլանա, Կալպակյան, Ալիսա, Մարտիրոսյան, Վիլենա Հակոբի, Հայաստանի Հանրապետության կրթության և գիտության նախարարություն, Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարան, Քիմիական տեխնոլոգիաներ և բնապահպանական ճարտարագիտության դեպարտամենտ, Տեսական քիմիայի սեկտոր, Երևան, ՀՊՃՀ հրատարակչություն, 2004։
* Մետալուրգիական գործընթացների հավասարակշռության թերմոդինամիկա։ Ուսումնական ձեռնարկ, Մարտիրոսյան, Վիլենա Հակոբի, Աղբալյան, Սուրեն Գևորգի, Խաչատրյան, Ն. Ա. ՀՀ կրթության և գիտության նախարարություն, Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարան, Երևան, Ա. հ, 1999։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Կյանքից հեռացել է Պոլիտեխնիկական համալսարանի պրոֆեսոր Վիլենա Մարտիրոսյանը». *Պոլիտեխնիկ*. 2022 թ․ մարտի 25. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 26-ին.
2. ↑  «ԻՍԿԱԿԱՆ ԱՆԴԱՄՆԵՐ». *engineeracademy.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հունվարի 5-ին. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 19-ին.
3. 1 2  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007, էջ 71։
4. ↑  «Koha online catalog › Entry». *haygirk.nla.am*. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 22-ին.
5. ↑  «Vilena Hakob Martirosyan. Scientific Research. An Academic Publisher».
6. ↑  «Վարչապետի որոշումներ - Հայաստանի էլեկտրոնային կառավարում | e-gov». *www.e-gov.am*. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 22-ին.
7. ↑  «Քիմիայի դասընթացի «Լուծույթներ» բաժնից լուծման մեթոդական ցուցումներ / Վ.Հ. Մարտիրոսյան, Մ.Է. Սասունցյան; ՀՀ Կրթ. և գիտ. նախ. ՀՊՃՀ. ՔՏ և ԲՃ ֆակ. ՏՔ ամբիոն։».(չաշխատող հղում)
8. ↑  Մարտիրոսյան, Վիլենա Հակոբի; Այվազյան, Ա Ս; Անտոնյան, Ս Բ; Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարան (Պոլիտեխնիկ); ՀՀ Կրթության և գիտության նախարարություն, eds. (2008). *Ընդհանուր և անօրգանական քիմիա։ Դասընթացի «Ատոմա-մոլեկուլային ուսմունք» բաժնի խնդիրների լուծման մեթոդական ցուցումներ*. Երևան: Ճարտարագետ.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12279 |

 |