**Նագիբանյա նկարիչների գաղութ** (hu Nagybányai művésztelep), արվեստի գաղութ Նագիբանյա քաղաքում, քաղաք Արևելյան Հունգարիայում, որը Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո մտավ Ռումինիայի կազմի մեջ և կոչվեց Բայա Մարե։ Գաղութը սկզբում եղել է ամառային հանգստավայր նկարիչների համար, որոնք հիմնականում Սիմոն Հոլոսիի *սզաբադիսկոլա* (**Ազատ դպրոց**) նկարիչներն էին Մյունխենից։ Սկզնական խումբը կենտրոնացած էր բացօդյա` պլենէրային գեղանկարչության վրա։

Պատմություն
-----------

Հոլլոսիի գաղափարն էր փոքրիկ քաղաքում ամառային դպրոց ունենալ։ Նկարիչների գաղութի հիմնադրմանը մասնակցել են նկարիչներ Կարոլի Ֆերենցին, Բելա Իվանի-Գրյունվալդը, Իսթվան Ռետին և Յանոշ Թորման։ Գաղութը գրավել է բազմաթիվ արվեստագետների Հունգարիայից, ովքեր հետաքրքրված էին Նագիբանիայի լուսավոր միջավայրում Հոլոսիի կողմից ուսուցանվող բացօդյա կամ պլեներ (Plein-Air) ոճով գեղանկարչությամբ։ Գաղութն իր առաջին ցուցահանդեսն անցկացրել է 1897 թվականին *Մյուչառնոկում*։ Այն լավ ընդունվեց որոշ քննադատների կողմից՝ որպես եվրոպական գեղանկարչության նոր ոճն արտացոլող և այլ քննադատների կողմից ծաղրի ենթարկվեց։ Իր գոյության ընթացքում ուսուցիչները և ուսանողները աշխատել են նոր ձևավորվող ոճերում, ինչպիսիք են էքսպրեսիոնիզմը, ֆովիզմը, կուբիզմը և սիմվոլիզմը։ Որոշ ոճեր ընդունվեցին, իսկ որոշները մերժվեցին, տարբեր արվեստագետների հավատարմության հետ միասին։

Հոլոսիի ազդեցությունը գաղությում նվազեց և գերակշիռ դարձավ Կարոլի Ֆերենցիի ոճը։ Հոլոսին մոտ 1901 թվականին մեկնեց Հունգարիայի թագավորություն (այժմ՝ արևմտյան Ուկրաինա) Տեկսյո քաղաքում բացելու ևս մեկ դպրոց։ Նագիբանիայի գաղութը շարունակվեց մնացած չորս հիմնադիրների կառավարման ներքո և վերանվանվեց *Ինգենես ֆեշտոիշկոլա* (**Ազատ նկարչական դպրոց**)։ 1910 թվականին հիմնադիր Գրյունվալդը հեռացավ Նագիբանիայից` ղեկավարելու *Կեչկեմետ նկարիչների գաղութը* Հունգարիայի Կեչկեմետ քաղաքում։ 1910-ականներին Նագիբանյա դպրոցը շարունակում էր գործել, բայց ժամանակավորապես հետաձգվեց Առաջին համաշխարհայինի և ճանապարհորդելու դժվարության պատճառով։

1927 թվականին դպրոցը հանձնվեց նկարիչների նոր սերնդին և վերանվանվեց *Սեփմուվիսեթի իշկոլա* (Գեղարվեստի դպրոց)։ 1935 թվականին դպրոցի գույքը և գաղութը գրավվեց քաղաքի կողմից՝ որպես ռումինական ֆաշիստական երկաթե գվարդիայի ընդվզման մաս։ 1937 թվականին խումբը լուծարվեց։ Շինությունը որոշ ժամանակ օգտագործվել է որպես զորանոց, և որպես արվեստի դպրոց վերականգնելու փորձերն անհաջող են եղել։

1966 թվականին Հունգարիայի ազգային պատկերասրահում տեղի ունեցավ *«Նագիբանիայի արվեստը. Հարյուրամյա ցուցահանդես՝ նվիրված Նագիբանիայի նկարիչների գաղութին»* խորագրով հետահայաց ցուցադրություն։

Պատկերասրահ
-----------

* Սիմոն Հոլոսի, Աշուն 1899Սիմոն Հոլոսի, *Աշուն* 1899
* Բելա Իվանի-Գրյունվալդ Նագիբանիայի տեսարանը Գուտին գետովԲելա Իվանի-Գրյունվալդ *Նագիբանիայի տեսարանը Գուտին գետով*
* Կարոլի Ֆերենցի, Բլրի գագաթին (1901)Կարոլի Ֆերենցի, *Բլրի գագաթին* (1901)
* Ջենու Մատիկսկա, Նագիբանյա լանդշաֆտՋենու Մատիկսկա, *Նագիբանյա լանդշաֆտ*
* Շանդոր Գալիմբերտի, Մագիբանյա, մոտ 1910Շանդոր Գալիմբերտի, *Մագիբանյա*, մոտ 1910
* Յանոս Թորմա, Նկարչուհի, 1934Յանոս Թորմա, *Նկարչուհի,* 1934

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Nagybánya (Baia Mare), Transylvania / Romania - Explore Carpathia». *www.explorecarpathia.eu*. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 3-ին.
2. 1 2 3 4 5 6  Sebestyén, Ágnes. «A nagybányai művésztelep történetert nete». *www.hung-art.hu*. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 9-ին.
3. ↑  «A Nagybányai Művésztelep». *Nagybanya*. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 9-ին.
4. 1 2 3 4  «Nagybánya colony». *Grove Art Online* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 9-ին.
5. ↑  Valerie Majoros, "Lajos Tihanyi and his friends in the Paris of the nineteen-thirties", *French Cultural Studies*, 2000, Vol. 11:387, Footnote, p. 388, Sage Publications, accessed 9 April 2021

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նագիբանյա նկարիչների գաղութ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 13774205g · LCCN: n2018012979 · VIAF: 125208054 · WorldCat VIAF: 125208054 |

 |