**Դիբոլդ Շիլլինգ Կրտսեր** (գերմ.՝ Diebold Schilling der Jüngere; անգլ.՝ Diebold Schilling the Younger, 1460, Ագնո - նոյեմբերի 3, 1515(1515-11-03), Լյուցերն, Շվեյցարիա}), շվեյցարացի մատենագիր, «Լյուցեռնյան Շիլլինգ»-ի՝ շվեյցարական ամենահայտնի պատկերազարդ տարեգրություններից մեկի հեղինակ։

Տրիբոլթինգենի ճակատամարտից հետո (1499): Մանրանկարչություն Դիբոլդ Շիլլինգ Կրտսերի «Լուցեռնյան տարեգրությունից», 1513

Կենսագրություն
--------------

Լյուցեռնի քաղաքապետարանի դիմաց հրապարակ (1508)։ Մանրանկար Դիբոլդ Շիլլինգ Կրտսերի Լյուցեռնի ժամանակագրությունից, 1513
Ծնվել է մոտավորապես 1460 թվականին Հագենաուում (ժամանակակից Ագնո կանտոն, Ստորին Հռենոս դեպարտամենտ, Ֆրանսիա) տեղի բյուրգեր Հանս Շիլլինգի ընտանիքում, ով մինչ այդ ստացել է քաղաքային գրագրի պաշտոն Լյուցեռնում։ Շվեյցարացի հայտնի պատմաբան և մատենագիր Դիբոլդ Շիլլինգ Ավագի եղբորորդին է։ Կանոնական իրավունք է սովորել նախ Բազելում, ապա Պավիայում։

Բավականին սկանդալային համբավ է ունեցել, քանի որ նրա հայրը վարձկան և արկածախնդիր է եղել, ով ծառայել է Հունգարիայի թագավոր Մատյաշ Հունյադիի մոտ, սակայն 1488 թվականին վերադարձել է հայրենիք՝ որպես մուրացկան։ 1477 թվականի հունվարի 5-ին, լինելով շատ երիտասարդ, նա մասնակցել է բուրգունդացիների դեմ Նանսիի պատմական ճակատամարտին։

1479 թվականից Լյուցեռնում ծառայել է որպես քաղաքային գրագիր, իսկ 1482 թվականից՝ թագավորական և պապական նոտար։ 1481 թվականին ստացել է վանական աստիճան՝ 1483 թվականին դարձել է Սուրբ Պետրոսի մատուռի և Սուրբ Լեոդեգերի հոգևոր սպասավոր։ Սակայն նրա բարոյական կերպարն ու պահվածքն այնքան բողոքներ են առաջացրել, որ 1487 թվականին նրան ձերբակալել են և 2 տարի բանտարկել աշտարակում, որտեղից ժամանակից շուտ ազատ են արձակել ազդեցիկ մարդկանց, այդ թվում՝ հայտնի մատենագիր և քաղաքային խորհրդի անդամ Մելխիոր Ռուսի և իր հոր երաշխավորությամբ։

Ազատ արձակվելուց անմիջապես հետո նա կրկին ներքաշվել է կեղտոտ պատմության մեջ՝ հարբած ծեծկռտուքի ժամանակ սպանելով տեղի պանդոկի այցելուին, ինչի համար նրան տուգանել և ստիպել են ամեն տարի հիշատակի պատարագ մատուցել իր զոհի համար։ 1494-1497 թվականներին Շիլլինգ Կրտսերը փաստաթղթերում հիշատակվում է որպես գինու առևտրի գործարքներ կատարող նոտար։

1497 թվականին աշխատանքի է անցել որպես թարգմանիչ Միլանում Շվեյցարիայի դեսպանի մոտ՝ ենթադրաբար դառնալով Միլանի դուքս Լոդովիկո Մորոյի գործակալը։ Հետագայում ծառայության է անցել Սուրբ Հռոմեական կայսրության կայսր Մաքսիմիլիան I-ի մոտ՝ այդպիսով դառնալով «երկու տիրոջ ծառա»։

Լինելով Ֆրանսիայի եռանդուն հակառակորդ և նրա կողմնակիցների, մասնավորապես՝ Լյուցեռնի մատենագիր Պետերման Էտերլինի քննադատ, Դիբոլդ Շիլլինգ Կրտսերը բացահայտորեն համակրել է կայսր Մաքսիմիլիան I-ին, ով 1507 թվականին նրան անձամբ հրավիրել է Կոնստանցի Ռայխստագի ժողովին։

Մահացել է 1515 թվականի նոյեմբերի 3-ին, ըստ այլ աղբյուրների՝ 1516-1523 թվականներին, Լյուցեռնում։ Թաղվել է 1633 թվականին հրդեհից ամբողջությամբ ավերված Սուրբ Լեոդեգարի եկեղեցու գերեզմանատանը, որի տեղում 1638 թվականին կառուցվել է նոր տաճար (գերեզմանը կորել է)։ Լյուցեռնում նրա տունը պահպանվել է Սանկտ Լեոդեգարշտասե 13 հասցեում։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Համարվում է «Լյուցեռնյան Շիլլինգ» կամ «Լյուցեռնյան ժամանակագրություն» (գերմ.՝ Luzerner Chronik) պատկերազարդ տարեգրության հեղինակ, որը կազմվել է 1509-1513 թվականներին միջին վերինգերմաներեն լեզվով, որը 1513 թվականի հունվարի 15-ին ներկայացրել է Լյուցեռնի քաղաքային խորհրդին։ Ընդգրկելով Լյուցեռնի հիմնադրումից մինչև 1509 թվականը ընկած ժամանակահատվածը և պարունակելով 1385 թվականից սկսած բնօրինակ տեղեկություններ, որն ըստ երևույթին, մնացել է անավարտ։

Որպես պատմաբան՝ Դիբոլդ Շիլլինգ Կրտսերը նշանակալի ներդրում է ունեցել իր ժամանակի պատմագրության մեջ։ XIV-XV դարերի պատմական իրադարձությունները նկարագրելիս նա, անշուշտ, օգտագործել է Բենեդիկտ Չախտլանի ժամանակագրությունը (1470), Հարթման Շեդելի Նյուրնբերգյան ժամանակագրությունը (1493), Նիկլաուս Շրադինի Շվաբական պատերազմի հանգավորված ժամանակագրությունը (1500) և Պետերման Էտերլինի Շվեյցարիայի Համադաշնության ժամանակագրությունը (1507), միևնույն ժամանակ, նա օգտագործել է Մելխիոր Ռուսի, Հայնրիխ Գունդելֆինգենի և իր հորեղբոր Դիբոլդ Շիլլինգ Ավագի (1480-ականներ) ժամանակագրությունները, որը համարվում է հետազոտողների քննարկման առարկա, XV դարի վերջի - XVI դարի սկզբի որոշ իրադարձությունների մասին նա հստակ ներկայացնում է որպես ականատես։

Նա առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում 1474-1513 թվականներին, մասնավորապես, Շվեյցարիայի միության արտաքին քաղաքականությանն ու դիվանագիտությանը, ռազմական հակամարտություններին և դրանցում վարձկան շվեյցարական զորքերի մասնակցությանը։ Միևնույն ժամանակ բավական մանրամասն նկարագրում է տեղի քաղաքային, աշխարհիկ և եկեղեցական կյանքը։

Պատմաբանների համար զգալի նշանակություն ունի «Լյուցեռնի ժամանակագրության» բազմաթիվ մանրանկարները, որոնցից մագաղաթի 341 թերթերի վրա ներկայացված է ընդամենը 443-ը, որոնք պարունակում են քաղաքական իրադարձությունների, պետական ​​միջոցառումների, ռազմական գործողությունների, կրոնական արարողությունների մանրամասն պատկերներ, ինչպես նաև XIV-XVI դարերի Շվեյցարական միության և հարակից պետությունների (Բուրգունդիա, Ֆրանսիա, Սրբազան Հռոմեական կայսրություն և այլն) հագուստ, զրահ, զենք, ռազմական տեխնիկա, դրոշներ, խորհրդանիշեր, ամրաշինական կառույցներ։ Այդ պատկերներում, որոնցով նկարարազարդվել են ձեռագրի թերթերի մեծ մասը, նկատելի է Վերածննդի արվեստի ազդեցությունը, որոնց թվում կան գոթական երկէջանոց շրջանակներով պարփակված պատկերներ։ Ենթադրվում է, որ մանրանկարների մեծ մասի հեղինակը հենց Դիբոլդ Շիլլինգն է, իսկ մնացածը ստեղծվել է անհայտ նկարչի կողմից։

Հեղինակի ժամանակակից դարաշրջանի կյանքի որոշ մանրամասների գունեղ նկարազարդումները, սակայն, չեն կարող համարվել որպես արժանահավատ աղբյուրներ XIV-րդ դարի ավելի վաղ շրջանի և XV-րդ դարի առաջին կեսի իրողությունների ներկայացման համար։

Ժամանակագրության ձեռագիրը, որը բաղկացած է 660 թերթից՝ 39,5 X 28,5 սմ ձևաչափով, պահվում է Լյուցեռնի կենտրոնական գրադարանում (Zentral und Hochschulbibliothek Luzern, Hs. S. 23)։ Դրա մեկնաբանական գիտական ​​հրատարակությունը լույս է տեսել 1932 թվականին Ժնևում Ռոբերտ Դարերի և Պաուլ Գիլբերտի խմբագրությամբ, ֆաքսիմիլային հրատարակությունը պատրաստվել է 1977 և 1981 թվականներին Մյունխենում, Լոզանի համալսարանի արվեստի պատմաբան պրոֆեսոր Ալֆրեդ Ա. Շմիդի կողմից։

Մանրապատկերների պատկերասրահ
---------------------------

* Լյուցեռնի երդումը՝ միանալու Շվեյցարիայի միությանը (1333)Լյուցեռնի երդումը՝ միանալու Շվեյցարիայի միությանը (1333)
* Հրեաների այրումը Աուգսբուրգում «Սև մահվան» ժամանակ (1348)Հրեաների այրումը Աուգսբուրգում «Սև մահվան» ժամանակ (1348)
* Միության զորքերի կողմից Մեգգենում Նոյհաբսբուրգի ամրոցի ոչնչացումը (1352)Միության զորքերի կողմից Մեգգենում Նոյհաբսբուրգի ամրոցի ոչնչացումը (1352)
* Ասպետների մրցաշար Զոլինգենում (1361)Ասպետների մրցաշար Զոլինգենում (1361)
* Զեմպախի ճակատամարտ (1386)Զեմպախի ճակատամարտ (1386)
* Վարձկանների արշավը Բրեմգարթենից Վիլլիզաու (1387)Վարձկանների արշավը Բրեմգարթենից Վիլլիզաու (1387)
* Նեֆելսի ճակատամարտ (1388)Նեֆելսի ճակատամարտ (1388)
* Ճակատամարտ Հյունենբերգի պատերի մոտ(1389)Ճակատամարտ Հյունենբերգի պատերի մոտ(1389)
* Լյուցերցիները, ցյուրիխցիները և էնթլեբուխցիները Բադենի պատերի մոտ (1389)Լյուցերցիները, ցյուրիխցիները և էնթլեբուխցիները Բադենի պատերի մոտ (1389)
* Դիզենհոֆենում երեխաների ծիսական սպանությունների մեջ մեղադրվող հրեաների այրումը (1401)Դիզենհոֆենում երեխաների ծիսական սպանությունների մեջ մեղադրվող հրեաների այրումը (1401)
* Լյուցեռնում ամրությունների կառուցում(1409)Լյուցեռնում ամրությունների կառուցում(1409)
* Գրյունվալդի ճակատամարտ (1410)Գրյունվալդի ճակատամարտ (1410)
* Շքախմբի հետ Սիգիզմունդ թագավորի մուտքը Աստի (1412)Շքախմբի հետ Սիգիզմունդ թագավորի մուտքը Աստի (1412)
* Արբեդոյի ճակատամարտ (1422)Արբեդոյի ճակատամարտ (1422)
* Ֆրայենբախի ճակատամարտ (1443)Ֆրայենբախի ճակատամարտ (1443)
* Գիշերային ջարդ Բրուգում (1444)Գիշերային ջարդ Բրուգում (1444)
* Աննա Վոգտլինը գողանում է հյուրընկալողին՝ Էթիսվիլ (1447)Աննա Վոգտլինը գողանում է հյուրընկալողին՝ Էթիսվիլ (1447)
* Վիլիսաուում Աննա Վոգտլինի այրվումը խարույկի վրա (1447)Վիլիսաուում Աննա Վոգտլինի այրվումը խարույկի վրա (1447)
* Հրավեր Կոնստանցում նետաձիգների խնջույքին (1458)Հրավեր Կոնստանցում նետաձիգների խնջույքին (1458)
* Գրանդսոնի ճակատամարտ (1476)Գրանդսոնի ճակատամարտ (1476)
* Նանսիի ճակատամարտ (1477)Նանսիի ճակատամարտ (1477)
* Ունտերվալդենի զորքերի հանդիպումը Լյուցեռնի Վայնմարքթ հրապարակում (1490)Ունտերվալդենի զորքերի հանդիպումը Լյուցեռնի Վայնմարքթ հրապարակում (1490)
* Ֆրաստանցի ճակատամարտ (1499)Ֆրաստանցի ճակատամարտ (1499)
* Բազելի խաղաղության պայմանագրի ստորագրում (1499)Բազելի խաղաղության պայմանագրի ստորագրում (1499)
* Երաժիշտներ, որոնք նվագում են շչակ և ցիմբալ (1500)Երաժիշտներ, որոնք նվագում են շչակ և ցիմբալ (1500)
* Դուքս Լոդովիկո Մորոյի հանձնումը շվեյցարացիների կողմից ֆրանսիացիներին Նովարայի ճակատամարտից հետո (1500)Դուքս Լոդովիկո Մորոյի հանձնումը շվեյցարացիների կողմից ֆրանսիացիներին Նովարայի ճակատամարտից հետո (1500)
* Կնոջ սպանող Հանս Շպիսի «Աստծո դատաստանը» և նրա մահապատիժը Էթիսվիլում (1503)Կնոջ սպանող Հանս Շպիսի «Աստծո դատաստանը» և նրա մահապատիժը Էթիսվիլում (1503)
* Հանս Շպիսի հարցաքննությունը խոշտանգումների ներքո (1503)Հանս Շպիսի հարցաքննությունը խոշտանգումների ներքո (1503)
* Սպանությունների գիշերը Լյուցեռնում (1513)Սպանությունների գիշերը Լյուցեռնում (1513)
* Լյուցեռնում Ֆրանցիսկյան եկեղեցու կառուցումը (1513)Լյուցեռնում Ֆրանցիսկյան եկեղեցու կառուցումը (1513)

Հրապարակումներ
--------------

* Diebold Schilling. Luzerner Bilderchronik 1513: zur VI. Jahrhundertfeier des Eintrittes Luzerns in den Bund der Eidgenossen, herausgegeben von Robert Durrer und Paul Hilber. — Genf: Sadag, 1932.
* Die Schweizer Bilderchronik d. Luzerner Diebold Schilling. 1513, herausgegeben von Alfred A. Schmid. — Munich, 1977 (факсим.); Munich, 1981 (факсим. с комм.).

Գրականություն
-------------

* *Давыдов А. Г. Карабед И. К. Маслов А. Н.* Воинские традиции швейцарского Средневековья. — Нижний Новгород: Типография «Поволжье», 2013. — 312 с.: ил. — (Bibliotheca Helvetica). — ISBN 978-5-98449-219-5.
* *Georg von Wyß.* Schilling, Diebold (Luzerner Chronist) // Allgemeine Deutsche Biographie. — Band 34. — Leipzig: Duncker & Humblot, 1892. — S. 717–718.
* *Paul Ganz.* The Lucerne Chronicle of Diebold Schilling // The Burlington Magazine for Connoisseurs. — Volume 63. — No. 366. — Burlington Magazine Publications Ltd, 1933. — pp. 126–128.
* *Carl Gerhard Baumann.* Über die Entstehung der ältesten Schweizer Bilderchroniken (1468—1485). — Bern: Schriften der Berner Burgerbibliothek, 1971.
* *Carl Pfaff.* Die Familie Schilling // Die Schweizer Bilderchronik des Luzerners Diebold Schilling 1513. Hrsg. von Alfred A. Schmid. — Luzern, 1981. — S. 535–540.
* *Carl Pfaff.* Die Welt der Schweizer Bilderchroniken. — Edition 91. — Schwyz, 1991. — ISBN 3-905515-01-7.
* *Norbert H. Ott.* Schilling, Diebold der Jüngere // Neue Deutsche Biographie. — Band 22. — Berlin: Duncker & Humblot, 2005. — S. 771–772.
* *Fritz Glauser.* Diebold Schilling // Historischen Lexikon der Schweiz. Akademie der Geistes- und Sozialwissenschaften. — Band 11. — Basel: Schwabe AG, 2012.
* *Schmid Regula.* Schilling, Diebold Jr. // Encyclopedia of the Medieval Chronicle, ed. by Graeme Dunphy and Cristian Bratu. — Leiden; Boston: Brill, 2016.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  *Glauser Fr.* Diebold Schilling // Historischen Lexikon der Schweiz. — Bd. 11. — Basel, 2012.
3. 1 2  CERL Thesaurus — Консорциум европейских научных библиотек.
4. 1 2 3  *Schmid R.* Schilling, Diebold Jr. // Encyclopedia of the Medieval Chronicle. — Leiden; Boston, 2016.
5. ↑  *Norbert H. Ott.* Schilling, Diebold der Jüngere // Neue Deutsche Biographie. — Bd. 22. — Berlin, 2005. — S. 771.
6. 1 2  *Georg von Wyß.* Schilling, Diebold // Allgemeine Deutsche Biographie. — Bd. 34. — Lpz. 1892. — S. 717.
7. 1 2  *Norbert H. Ott.* Schilling, Diebold der Jüngere // Neue Deutsche Biographie. — S. 772.
8. ↑  Lucerne Chronicle of Diebold Schilling // Facsimilefinder.com.
9. ↑  *Գերմանիայի ազգային գրադարան, Բեռլինի պետական ​​գրադարան, Բավարիայի պետական ​​գրադարան և այլն* Record #104097957 // Ընդհանուր կարգավորող վերահսկողություն (GND) — 2012—2016.
10. ↑  *Georg von Wyß.* Schilling, Diebold // Allgemeine Deutsche Biographie. — S. 718.
11. ↑  Lucerne Chronicle of Diebold Schilling // Faksimile Verlag Luzern.
12. ↑  Люцернская хроника // Хозяйка.
13. ↑  *Давыдов А. Г. Маслов А. Н.* и др. Воинские традиции швейцарского средневековья. — Н. Новгород, 2013. — С. 12.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Люцернская хроника» (ֆաքսիմիլային հրատարակություն 1977, 1981 թթ.)
* Luzerner Schillling (ձեռագիր Լյուցեռնի կենտրոնական գրադարանից)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Շվեյցարական կենսագրական · Allgemeine Deutsche Biographie |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 120907247 · GND: 104097957 · ISNI: 0000000116750138 · LCCN: n83020141 · NTA: 07465747X · SUDOC: 029239664 · VIAF: 76343503, 96437925 · ULAN: 500101995 · WorldCat VIAF: 76343503, 96437925 |

 |

 |