**Քիթ Ջակա Հոլիոկ** (անգլ.՝ Keith Jacka Holyoake, փետրվարի 11, 1904(1904-02-11), Pahiatua, Manawatū-Whanganui Region, Նոր Զելանդիա - դեկտեմբերի 8, 1983(1983-12-08), Վելինգտոն, Նոր Զելանդիա), Նոր Զելանդիայի քաղաքական գործիչ, Նոր Զելանդիայի վարչապետ Ազգային կուսակցությունից (1957 թվականի սեպտեմբերի 20-դեկտեմբերի 12, 1960 թվականի դեկտեմբերի 12-1972 թվականի փետրվարի 7), Նոր Զելանդիայի գեներալ-նահանգապետ (1977-1980 թվականներին)։

Հոլիոկը Նոր Զելանդիայի վարչապետների շրջանում կառավարման տևողությամբ երրորդ տեղն է զբաղեցնում (12 տարուց մի փոքր պակաս)՝ զիջելով միայն Ռիչարդ Սեդոնին (13 տարի) և Ուիլյամ Մեսսիին (գրեթե 13 տարի), նա նաև դարձավ Նոր Զելանդիայի կառավարության առաջին ղեկավարը, որը ծնվել է 20-րդ դարում։ Նա համբավ ձեռք բերեց իր դիվանագիտական ոճով և արտահայտիչ ձայնով։ Շատ սիրված էր հաճելի բարքերի համար և համարվում էր լավագույն պրեմիերաներից մեկը և իսկական նորզելանդացի։ Այն նաև սիրով (կամ ծաղրով) կոչվում էր Քիվի Քիթ (անգլ.՝ Kiwi Keith), այս մականունը նրան տրվել է մանկության տարիներին՝ նրան ավստրալիական համանունից տարբերելու համար։ Նա միակն էր, ով իր կարիերայի ընթացքում զբաղեցնում էր Նոր Զելանդիայի վարչապետի և գեներալ-նահանգապետի պաշտոնները։

Վաղ տարիներ
-----------

Հոլիոկը ծնվել է Մանգամուտուում, Պաչիաթուայի մոտ, Նոր Զելանդիայի Ուաիրապա շրջանի քաղաք՝ Հենրի Վիկտոր Հոլիոկի և Էսթեր Իվեսի ընտանիքում։ Հոլիոկի նախապապերը տեղանքում բնակություն են հաստատել 1843 թվականին և ազգակցական կապ են ունեցել 19-րդ դարի արմատական Ջորջ Հոլիոկի հետ։ Նրա ընտանիքը բացեց փոքրիկ Ունիվերսալ խանութ, և, համապատասխանաբար, հաճախ էր ճանապարհորդում երկրով մեկ։ Հոլիոկները որոշ ժամանակ ապրել են Հաստինգսում և Տաուրագնասում, իսկ 1913 թվականին հաստատվել են Մոտուեկիի մոտ գտնվող Ռիուակում։

Հոր մահից 12 տարեկան հասակում նա թողեց դպրոցը և սկսեց աշխատել Ռիուակայի մոտակայքում գտնվող ընտանեկան ֆերմայում՝ աճեցնելով լուպուլուս և ծխախոտ։ Նրա մայրը դպրոցի ուսուցչուհի էր և ուսումը շարունակեց տանը։ Պատանեկության տարիներին նա ակտիվորեն զբաղվում էր սպորտով, խաղում էր թենիս և ռեգբի, սիրում էր հեծանվավազք։ Դառնալով ֆերմայի կառավարիչ՝ նա սկսեց մասնակցել տարբեր ֆերմերային ասոցիացիաների, ինչը նրա մոտ հետաքրքրություն առաջացրեց քաղաքականության նկատմամբ։

Քաղաքական կարիերա
-----------------

### Խորհրդարանի անդամ

Ռեֆորմիստական կուսակցությունը, որն ուներ ուժեղ աջակցություն գյուղում, Հոլիոկային առաջադրեց որպես իր թեկնածու 1931 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Մոտուեկա շրջանում։ Գործող պատգամավոր Ջորջ Բլեքը պահպանեց իր պաշտոնը, բայց մահացավ հաջորդ տարի։ Բայց դրան հաջորդած լրացուցիչ ընտրությունները Հոլիոկը հաջողությամբ ընտրվեց ռեֆորմիստական կուսակցությունից։ 28 տարեկանում նա դարձավ այն ժամանակվա խորհրդարանի ամենաերիտասարդ անդամը։

1935 թվականի ընտրություններում Հոլիոկը պահպանեց իր պաշտոնը «*Եղիր Անգլիայի հետ և քվեարկիր Հոլիոկի օգտին*» կարգախոսի ներքո՝ չնայած ռեֆորմիստական և Միավորված կուսակցությունների կոալիցիայի ժողովրդականության անկմանը։ Այս ընտրություններից հետո նա կարևոր դեր խաղաց այս կոալիցիան ժամանակակից ազգային կուսակցության վերածելու գործում։ Նա շատ արագ վաստակեց իր գործընկերների հարգանքը և ճանաչվեց որպես նոր կուսակցության ծագող աստղ։ Բայց 1938 թվականի ընտրություններում Հոլիոկը պարտվեց լեյբորիստ Ջերի Սքիներին, որը մեծ ժողովրդականություն էր վայելում։

1943 թվականին դարձավ Ազգային ժողովի պատգամաւոր՝ Ռախիատուա շրջանում։ 1946 թվականին նշանակվել է կուսակցության ղեկավարի տեղակալ։

### Կառավարության անդամ

1949 թվականի ընտրություններում Ազգային կուսակցությունը հաղթեց և ձևավորեց կառավարություն։ Նոր վարչապետ Սիդնի Հոլանդը Հոլիոկին նշանակել է գյուղատնտեսության նախարար։ Նա նաև զբաղեցրել է գիտական և արդյունաբերական հետազոտությունների վարչության ղեկավարի (1949-1950 թվականներ) և վաճառքի նախարարի պաշտոնները՝ մինչև այս գերատեսչության վերացումը 1953 թվականին։ Գյուղատնտեսության նախարարի պաշտոնում Հոլիոկը ամրապնդեց իր հեղինակությունը որպես սառնասիրտ և տաղանդավոր կառավարիչ։ Այն խթանեց ֆերմերային տնտեսությունների մեքենայացումը, «ոչնչացման քաղաքականությունը» հանգեցրեց նապաստակների գրեթե ամբողջական ոչնչացմանը, որոնք ֆերմերների պատուհասն էին։ Ավարտվել է արտադրողների համար առևտրային սահմանափակումների վերացման գործընթացը։

Հոլիոկը երկու անգամ այցելել է Լոնդոն՝ մասնակցելու մսի և բրդի գների մակարդակի շուրջ բանակցություններին, իսկ 1955 թվականին Հռոմում մասնակցել Է ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության համաժողովին։ Նոր Զելանդիա վերադառնալու ճանապարհին Նա այցելեց Հնդկաստան և ԽՍՀՄ՝ իր երկրի համար նոր շուկաներ որոնելու համար, չնայած նրա այս փորձը այնքան էլ հաջող չէր։ 1957 թվականին նա գլխավորեց մի պատվիրակություն, որն առանց մեծ հաջողության փորձեց ապահովել Նոր Զելանդիայի ապրանքների մուտքը բրիտանական շուկա։

Որպես ազգային կուսակցության ղեկավարի տեղակալ՝ Հոլիոկը կատարել է վարչապետի պարտականությունները Հոլանդի արտասահման կատարած ուղևորությունների ժամանակ։ Ի գիտություն իր արժանիքների 1954 թվականի ընտրություններից հետո նա նշանակվեց գաղտնի խորհրդի անդամ, և միայն դրանից հետո Հոլանդը պաշտոնապես նշանակեց նրան փոխվարչապետի պաշտոնում՝ դառնալով առաջինը, ով զբաղեցրեց այդ պաշտոնը։

Վարչապետ
--------

### Առաջին ժամկետ

Հոլիոկը վարչապետ դարձավ 1957 թվականի ընտրություններից երկու ամիս առաջ, երբ կառավարության նախկին ղեկավար Սիդնեյ Հոլանդը հրաժարական տվեց առողջական խնդիրների պատճառով։ Ընտրություններում խորհրդարանում մեկ տեղի առավելությամբ հաղթեցին լեյբորիստները, և Հոլիոկը երեք տարով դարձավ ընդդիմության առաջնորդ։

### Երկրորդ ժամկետ

1960 թվականի ընտրություններից հետո ազգայնականները վերադարձան իշխանության, նրանց հաղթանակը կապում են Հոլիոկի հմտորեն անցկացված նախընտրական արշավի հետ, մասնավորապես՝ ֆինանսների նախարար Առնոլդ Նորդմայերի, այսպես կոչված, «սև բյուջեի» քննադատության հետ, որում ավելացել են բենզինի, ծխախոտի և ոգելից խմիչքների հարկերը։ Հոլիոկի երկրորդ ժամկետը նշանավորվեց բարեկեցության և տնտեսական աճի երկար ժամանակահատվածով։ Այնուամենայնիվ, նրա կառավարությունը ստիպված էր դիմակայել աճող սոցիալական լիբերալիզմին և Մեծ Բրիտանիայի՝ Եվրոպական տնտեսական համայնքին միանալու մտադրությանը։

Հոլիոկի կառավարությունը փոխեց քրեական օրենսգիրքը՝ ընդունելով 1961 թվականի հանցագործությունների մասին օրենքը։ Նրանց գլխավոր փոփոխություններից մեկը մահապատժի վերացումն էր, չնայած այն հանգամանքին, որ Ազգային կուսակցությունից ընդամենը 10 պատգամավոր կողմ է արտահայտվել դրա արգելմանը։ Նրա կառավարությունը նաև մտցրեց «կամավոր արհմիությունների» նորմ, բայց արդյունաբերական աշխատողների մեծ մասը մնաց արհմիություններում։ Կառավարությունն առանց դժվարության երկարացրեց իր լիազորությունները 1963 թվականի ընտրություններում՝ կորցնելով խորհրդարանում 2 տեղ։

1965 թվականի մայիսին Հոլիոկի կառավարությունը Նորզելանդական զորքերի սահմանափակ զորակազմ ուղարկեց Վիետնամ։ Սա կատաղի հակասություններ առաջացրեց 1966 թվականի նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում, բայց ազգայնականները կորցրեցին միայն մեկ տեղ խորհրդարանում։ 1967 թվականին Հոլիոկը նշանակեց խոստումնալից Ռոբերտ Մուլդունին որպես ֆինանսների նախարար, չնայած նա նվազեցրեց այդ պաշտոնի ավագության աստիճանը իր կառավարությունում։ Ի պատասխան բրդի գների անկման և բյուջեի դեֆիցիտի՝ Մուլդունը, Հոլիոկայի հաստատմամբ, ներկայացրեց բյուջեի կրճատված տարբերակը։

1969 թվականի ընտրություններում հաղթանակը կառավարությանը դժվարությամբ տրվեց։ Հոլիոկի «պահակների» մեծ մասը լքեց քաղաքականությունը կամ մահացավ։ 1972 թվականի փետրվարի 2-ին Հոլիոկը հայտարարեց իր հրաժարականի մասին՝ իր պաշտոնները հանձնելով իր տեղակալ և ընկեր Ջեք Մարշալին։

Հոլիոկն իր երկրորդ կառավարությունում զբաղեցրել է նաև արտաքին հարաբերությունների (այնուհետև՝ արտաքին գործերի) նախարարի պաշտոնը։

Հրաժարական
----------

Մարշալի գլխավորած ազգայնականների պարտությունից հետո Հոլիոկը մնաց ընդդիմության նշանավոր գործիչ։ Նա ակտիվ դեր խաղաց 1975 թվականի ընտրություններում, երբ ազգայնականները Ռոբերտ Մուլդունի գլխավորությամբ վերադարձան իշխանության։ Մուլդունը Հոլիոկին նշանակեց հատուկ իր համար ստեղծված պետական նախարարի պաշտոնում։

Նոր Զելանդիայի գեներալ-նահանգապետ
---------------------------------

1977 թվականին Եղիսաբեթ Երկրորդ թագուհին, վարչապետ Ռոբերտ Մուլդունի ներկայացմամբ, անսպասելիորեն Հոլիոկին նշանակեց գեներալ-նահանգապետ։ Ոմանց այս որոշումը հակասական էր թվում, քանի որ Հոլիոկը գործող նախարար էր և կառավարության նախկին ղեկավար։ Մուլդունի շատ հակառակորդներ պնդում էին, որ դա քաղաքական նշանակում էր։ Ընդդիմության առաջնորդ Բիլ Ռոուլինգը հայտարարել է, որ 1978 թվականի ընտրություններում լեյբորիստների հաղթանակի դեպքում նա պաշտոնաթող կանի Հոլիոկին գեներալ-նահանգապետի պաշտոնից և, ինչպես շատերը կարծում էին, կփոխարինի նրան սըր Էդմունդ Հիլարիով։ Ի պատասխան այս առաջարկը քննադատվել է կառավարության կողմից, քանի որ Հիլարին 1975 թվականին մասնակցել է «Քաղաքացիները Ռոուլինգի համար» լեյբորիստական արշավին։

Իր նշանակման հետևանքով 1977 թվականին Հոլիոկը լքել է խորհրդարանը։

Չնայած նրա նշանակման շուրջ վեճերին, գեներալ-նահանգապետի պաշտոնում նրա գործունեությունը ճանաչվեց անաչառ և հավասարակշռված։ Մասնավորապես, Հոլիոկը հրաժարվեց մեկնաբանել 1978 թվականի ընտրությունների արդյունքները, երբ լեյբորիստները ստացան ընտրողների ձայների փոքր գերակշռություն, բայց, այնուամենայնիվ, խորհրդարանում հայտնվեցին փոքրամասնության մեջ։ Սոցիալական բարկային կուսակցության ղեկավար Բրյուս Բիթհեմն ասել է, որ Հոլիոկը որպես գեներալ նահանգապետ ուներ «անթերի անաչառություն, որը շփոթեցրեց իր նշանակման քննադատներին»։ Նա այդ պաշտոնը զբաղեցրել է ընդամենը երեք տարի՝ կապված իր մեծ տարիքի հետ։ Ընդհանուր առմամբ, նոր Զելանդիայի գլխավոր նահանգապետը պաշտոնավարում է 5 տարի, բայց Հոլիոկը դարձել է նոր Զելանդիայի ամենատարեց նահանգապետը մինչ օրս։ Նրա լիազորությունների ժամկետը լրացել է 1980 թվականին։

Ուշ տարիներ
-----------

Հոլիոկը մահացել է 1983 թվականի դեկտեմբերի 8-ին 79 տարեկան հասակում Վելինգթոնում։

Պարգևներ և պատվավոր կոչումներ
-----------------------------

* Մեծ Բրիտանիայի գաղտնի խորհրդի անդամ։
* Լոնդոնի պատվավոր քաղաքացի։
* Իրավագիտության դոկտոր, Honoris Causa, Վելինգթոնի Վիկտորիա համալսարան (Նոր Զելանդիա) (1966 թվական)։
* Իրավագիտության դոկտոր (գյուղատնտեսություն), Honoris Causa, Սեուլի ազգային համալսարան, Կորեայի Հանրապետություն (1968 թվական)։
* Միացյալ Թագավորություն Սուրբ Հովհաննեսի շքանշանի ասպետ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
2. 1 2 3 4  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
3. 1 2 3 4  Munzinger Personen (գերմ.)
4. 1 2  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.
5. ↑  The London Gazette, 4 NOVEMBER 1977, p. 13902.

Գրականություն
-------------

* Biography in 1966 *Encyclopaedia of New Zealand*
* *Kiwi Keith: a biography of Keith Holyoake* by Barry Gustafson (2007, Auckland University Press, Auckland) ISBN 9781869404000

Արտաքին հղումներ
----------------

* Профиль на сайте генерал-губернатора
* Биографический словарь Новой Зеландии

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Քիթ Հոլիոկ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · Օքսֆորդի կենսագրական · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 135959950 · GTAA: 110696 · ISNI: 0000000058253079 · LCCN: n93082149 · SUDOC: 190703016 · VIAF: 80386978 · WorldCat VIAF: 80386978 |

 |

 |