**Կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ** (Green Eggs and Ham), Դոկտոր Սուսի մանկական դասական դարձած գիրք, որն առաջին անգամ լույս է տեսել 1960 թվականի օգոստոսի 12-ին։ 2019 թվականի դրությամբ գիրքը վաճառվել է 8 միլիոն օրինակով ամբողջ աշխարհում։ Պատմությունը հայտնվել է մի քանի ադապտացիաներում՝ սկսած 1973 թվականի «Դոկտոր Սուսը ազատված» (*Dr. Seuss on the Loose*) ֆիլմից, որում Փոլ Վինչելն է հնչյունավորել երկու հերոսներին, մինչև 2019 թվականի նոյեմբերի 8-ին Netflix-ում նույն անունով անիմացիոն հեռուստասերիալի (որում էլ սկզբնապես անանուն տաղտկալի կերպարը ստացել է «Guy-Am-I» - Տ*ղա-եմ-ես* անունը) թողարկումը։

Սյուժե
------

*Սեմ-ես-եմ*-ը անանուն «կերպարին» առաջարկում է կանաչ ձվածեղով և կանաչ խոզապուխտով ափսե։ Սակայն պատմության ընթացքում նա բազմիցս հրաժարվում է՝ ասելով. «Ես չեմ սիրում կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ, ես չեմ սիրում դրանք, *Սեմ-ես-եմ*»։

Սեմն այնուհետև համառորեն առաջարկում է նրան ուտել այդ կերակուրը տարբեր վայրերում (տանը, տուփում, մեքենայում, ծառի վրա, գնացքում, մթության մեջ, անձրևի տակ, նավակում) և մի քանի տարբեր կենդանիների հետ (մուկ, աղվես, այծ), բայց շարունակ մերժվում է։ Ի վերջո, *Սեմ-ես-եմ*-ին հաջողվում է համոզել փորձել դրանք, և *կերպարը* փորձում է կանաչ ձվածեղը և խոզապուխտը։ Նա հայտարարում է, որ դրանք իրեն դուր եկան, և ուրախությամբ ասում է. «Ես սիրում եմ կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ։ Շնորհակալություն, շնորհակալություն, *Սեմ-ես-եմ*»։

Ուղերձ
------

Գրքի ուղերձն է՝ չվախենալ նոր բաներ փորձելուց, նույնիսկ եթե թվում է, թե դա դուր չի գալիս։

Նախադրյալներ
------------

Green Eggs and Ham-ը «Beginner Books» ամերիկյան հրատարակչությում հրատարակված Դոկտոր Սուսի առաջին գրքերից է, գրված է շատ պարզ բառապաշարով` անգլերեն սկսնակ ընթերցողների համար։ Տեքստի բառապաշարը բաղկացած է ընդամենը 50 բառից և արդյունք էր Սուսի և Բենեթ Սերֆի՝ դոկտոր Սուսի հրատարակիչի միջև գրազի, առ այն, որ Սուսը (*Գլխարկով կատուն* 236 բառով ավարտելուց հետո) չէր կարող գիրքն ավարտել առանց գերազանցելու այդ սահմանը։

50 բառերը անգլերեն միավանկ բառեր, որոնք հայերենով հետևյալն են` *մեկ, եմ, և, ամենուր, են, լինել, նավ, տուփ, ավտոմեքենա, կամենալ, մութ, անել, ուտել, ձու, աղվես, այծ, լավ, կանաչ, խոզապուխտ, այստեղ, տուն, ես, եթե, մեջ, թող, նման, հավանաբար, ինձ, մուկ, ոչ, վրա, կամ, անձրև, Սեմ, ասա, տես, այսպիսով, շնորհակալություն, որ, ը, նրանց, այնտեղ, նրանք, գնացք, ծառ, փորձիր, կլինի, հետ, կամենալ, և դու:* «Ամենուր» բառը միակն է, որն ունի մեկից ավելի վանկ։

Ընդունելություն և մշակութային ազդեցություն
------------------------------------------

«Կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտը» լույս է տեսել 1960 թվականի օգոստոսի 12-ին։ 2001 թվականին այն դարձել էր չորրորդ ամենավաճառվող անգլալեզու մանկական կոշտ կազմով գիրքը։ 2014 թվականի դրությամբ գիրքը վաճառվել է 8 միլիոն օրինակով։ 1999 թվականին Կրթության ազգային ասոցիացիան (NEA) առցանց հարցում է անցկացրել երեխաների և ուսուցիչների շրջանում՝ փնտրելով 100 ամենահայտնի մանկական գրքերը։ Երեխաները «Կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ» գրքին տվել են երրորդ տեղը (Դոկտոր Սուսի մեկ այլ` «Գլխարկով կատուն» գրքից մեկ հորիզոնականով առաջ)։ Ուսուցիչների հարցման արդյունքում գիրքը չորրորդ հորիզոնականին է արժանացել։ Ուսուցիչները կրկին չորրորդ տեղն են տվել 2007 թվականին NEA-ի հարցման ժամանակ։ Scholastic Parent & Child ամսագիրը 2012 թվականին գրքին հատկացրել է 7-րդ տեղը «100 լավագույն մանկական գրքերի» շարքում։ Նույն տարում այն զբաղեցրել է 12-րդ տեղը «100 լավագույն պատկերագրքերի» շարքում School Library Journal-ի կողմից հրապարակված հարցման մեջ՝ դոկտոր Սուսի հինգ գրքերից առաջինը ցուցակում։

ԱՄՆ կոնգրեսմեն Փոլ Ռայանը կարդում է դոկտոր Սուսի *«Կանաչ ձվերը և խոզապուխտը»* Ֆրանկլինի (Վիսկոնսին) *Pleasant View* դպրոցի աշակերտների համար
Գիրքը բավականաչափ արմատավորվել է մշակութային գիտակցության մեջ, որ ԱՄՆ-ի շրջանային դատարանի դատավոր Ջեյմս Մյուրհեդը 2007 թվականի սեպտեմբերի 21-ի իր դատական վճռում հղում է արել «Կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ» գրքին այն բանից հետո, երբ փոստով ձու է ստացել բանտարկյալ Չարլզ Ջեյ Վոլֆից, ով բողոքում էր բանտի սնունդից։ Մյուրհեդը հրամայեց ոչնչացնել ձուն և իր վճիռը կայացրեց Սուսի ոճով։ Սենատոր Թեդ Քրուզը գիրքն է ընթերցել Միացյալ Նահանգների Սենատում *Obamacare* առողջապահության ռեֆորմի ֆինանսավորման վերաբերյալ իր վիճաբանության ժամանակ։ Երաժիշտ Will.i.am նշել է, որ իր մականունը ոգեշնչված է այս պատմությունից։

1991 թվականի սեպտեմբերի 28-ին` շաբաթվա սկզբին դոկտոր Սուսի մահից մի քանի օր անց, Ջեսսի Ջեքսոնն արտասանեց «Կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ» գրքից հատված NBC հեռուստաըներության *Շաբաթ երեկոյան ուղիղ եթերում* հեռուստաշոուի հատուկ հարգանքի տուրքին հատկացված մասում։

Ադապտացիաներ
------------

### Հեռուստատեսություն, կինո և թատրոն

1973 թվականին «Կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտը» դարձավ Դոկտոր Սուսի երեք պատմություններից երրորդը՝ ի թիվս «Սնիչները» և «Զաքսը», որոնց հիման վրա Թեոդոր Գեյզելը հարմարեցրեց «Դոկտոր Սուսը ազատված» հատուկ հեռուստատեսային կարճամետրաժ մուլտֆիլմերը, որը ներկայացվում էր Գլխարկով կատուն միացնող պատմվածքով։ Մուլտֆիլմը հնչյունավորել է Փոլ Վինչելը։ Գիրքը թողարկվել է նաև որպես սկսնակ գրքի *Beginner Book Video* տեսահոլովակ VHS-ֆորմատով, որը ներառում է Գլխարկով կատուն 1994 թվականին, և վերաթողարկվել է «Ատամների գիրքը» (*The Tooth Book*) և «Տասը խնձոր վերևում» (*Apples Up on Top*) գրքերի հետ 1997 թվականին։

Պատմությունը ներկայացվեց որպես բեմական խաղերի ձևով կյանքի կոչված հատվածներից մեկը 1994 թվականին նկարահանված «Դոկտոր Սուսի որոնումներում» հեռուստաֆիլմում։

*Սեմ-ես-եմ*-ը կրկին հայտնվել է որպես կերպար «Դոկտոր Սուսի փխրուն աշխարհը» սերիալի երկրորդ սեզոնում, որն այստեղ կատարել է խամաճիկավար Ջոն Քենեդին։ Շոուի մի դրվագում Սեմն օգնում է Գլխարկով կատուին և նրա փոքրիկ կատուներին իրենց սենյակի պիկնիկում՝ պատրաստելով իր կանաչ խոզապուխտով և պանրով հատուկ հսկա սենդվիչը։

Այն հարմարեցված է որպես Seussical մյուզիքլի մաս՝ որպես վարագույրի կանչի ժամանակ ներկայացնելու համար։

2008 թվականի ամերիկյան համակարգչային անիմացիոն արկածային կատակերգական «Horton Hears a Who!» մուլտֆիլմում Կանաչ ձվերը և խոզապուխտը տեսնում և ուտում են քաղաքապետ Մակդոդը (հնչյունավորող` Սթիվ Կարել), Սալլին (հնչյունավորող` Էմի Փոլեր) և նրանց 99 դուստրերը և նրանց որդին՝ ՋոՋոն (հնչյունավորող` Ջեսսի Մակքարթնի)։

«Կանաչ ձվեր և խոզապուխտ» գրքի վրա հիմնված 2D ձեռքով նկարահանված անիմացիոն հեռուստասերիալը ցուցադրվել է Netflix-ում 2019 թվականի նոյեմբերին։ Այն արտադրվել է Warner Bros. Animation և A Very Good Production-ի կողմից և տարածվել է Warner Bros. Television-ի կողմից։ Դերասանական կազմում նկարահանվել են Մայքլ Դուգլասը որպես *Guy-Am-I* (բնօրինակ գրքում անանուն հերոս) և Ադամ Դիվայնը՝ *Սեմ-Ես-եմ*-ի դերում, իսկ Էլեն Դեջեներեսը հանդես է եկել որպես գործադիր պրոդյուսեր։ Աղվեսը (անունը Մայքլ հնչյունավորել է Թրեյսի Մորգանը), մուկը (որին Սեմը տալիս է Սքուիքի (ծվծվան) մականուն, հնչյունավորել է Դեյվիդ Դիգսը) և այծը (անունը` Այծ, հնչյունավորել է Ջոն Տուրտուրոն) հայտնվում են որպես երկրորդական կրկնվող կերպարներ։ Յուրաքանչյուր դրվագ պատմում է Քիգան-Մայքլ Քին։

### Պարոդիաներ

*Animaniacs* երաժշտական հեռուստասերիալի «Ուորներները և լոբու ցողունը» դրվագը պարոդիան է ինչպես Կանաչ ձվեր և խոզապուխտի, այնպես էլ, *Ջեքը և լոբու ցողունը* անգլիական ժողովրդական հեքիաթի։ Այն բանից հետո, երբ հսկայի դերում Ռալֆ Թ. Գվարդը բռնում է Յակոյին, Վակկոյին և Դոտին, Ուորներները (զգուշացնողները) փորձում են ստիպել նրան ուտել «ոսկե ձու և միս», բայց հսկան ամեն անգամ մերժում է՝ ասելով. «Ես ոսկե ձու չեմ սիրում և միս։ Դա դուք եք, ում ես կցանկանայի ուտել»։ «Թղթեր պապայի համար» ֆիլմում բացման տողերում Էռնեստ Հեմինգուեյի կեպարը փոխելով փոխառել է բառերը. «Ես տխուր եմ, տխուր եմ, ես չեմ ուտի կապույտ թուզ և գառ»։

*Ջոնի Բրավո* անիմացիոն մուլտսերիալի «Cookie Crisis» դրվագում Փոքրիկ Սյուզին որպես սկաուտ փորձում է ստիպել Ջոնիին գնել իր թխվածքաբլիթները։ Ջոնին խիստ դիետա է պահում և փորձում է խուսափել նրանից, բայց նա շարունակում է հետևել նրան ամեն քայլափոխի։

Անգլիական *Sham 69* փանկ ռոք խմբի *Green Eggs & Sham* կենդանի ալբոմը, որը թողարկվել է 1999 թվականին, պարոդացնում է հենց գրքի անվանումը։

«Regular Show» մուլտսերիալի դրվագի վերնագիրը «Pam I Am» բառախաղ է Սեմ-Այ-Էմի կերպարի, բայց ոչ բուն պատմության։

### Նյու Յորք նահանգի հյուսիսում վտանգավոր նյութերի նախազգուշացման միջադեպ

Մեջբերումը՝ «Կցանկանայի՞ք։ Կարո՞ղ եք։ Գնացքո՞ւմ», անսպասելիորեն օգտագործվել է մոլորեցնող Արտակարգ ահազանգերի համակարգի ակտիվացման համար, որը թիրախավորում էր Նյու Յորքի հյուսիսային նահանգի հեռուստադիտողներին, 2016 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Նյու Ջերսիի Հոբոկեն քաղաքում գնացքի վթարից անմիջապես առաջ։ Մեջբերումն օգտագործվել է Վտանգավոր նյութերի նախազգուշացման հաղորդագրության մեջ, որը պատահաբար ակտիվացվել է Յուտիկայի NBC հեռուստատեսությամբ WKTV կայանի երեկոյան լուրերի թողարկման ժամանակ։

Ռեստորան Օռլանդոյում
--------------------

Օռլանդոյում, «Արկածային կղզիների» (Universal's Islands of Adventure) «Սուսի վայրէջք» (Seuss Landing) զվարճանքի զբոսայգում, կա մի ռեստորան, որը կոչվում է Green Eggs and Ham Cafe, որն ի սկզբանե մատուցում էր կանաչ ձվածեղով և խոզապուխտով սենդվիչներ, չիզբուրգերներ, հավի սենդվիչներ, հավի մատներ և ֆրի։ 2019 թվականից սկսած՝ ռեստորանում այժմ մատուցվում են համեղ ուտեստներ՝ ներառյալ կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ։

Վիդեոխաղեր
----------

«Դոկտոր Սուս. Կանաչ ձվածեղ և խոզապուխտ» (Dr. Seuss: Green Eggs and Ham) միակառավարելի ձեռքի տեսախաղ է Game Boy Advance համար, որը հիմնված է 1960 թվականի համանուն գրքի վրա, որը հրատարակվել է NewKidCo կողմից և թողարկվել 2003 թվականի նոյեմբերին։ Գիրքը նաև վերածվել է Living Books Ինտերակտիվ պատմությունների գրքի ադապտացիայի` անհատական համակարգչի համար 1996 թվականին, և կային նմանատիպ տարբերություններ՝ արտացոլելու նոր մեդիան, ինչպիսին *Սեմ-ես-եմ*-ը երգում է իր բացման տողերը։

Թարգմանություններ
-----------------

Գիրքը հրատարավել է բազմաթիվ թարգմանություններով.

* իսպաներեն *- Huevos verdes con jamón* (1960, 1880507013)
* հոլանդերեն *- Groene eieren met ham* (1960s, 9024002966)
* եբրայերեն - לֹא רָעֵב וְלֹא אוֹהֵב (*Lo ra'ev ve-lo ohev*, 1982, 9789652294661)
* չինարեն - 火腿加綠蛋 (*Huǒ tuǐ jiā lǜ dàn*, 1992, 9573211254)
* իտալերեն *- Prosciutto e uova verdi* (2002, 880902446X)
* լատիներեն *- Virent ova! Viret perna!* (2003, 0865165556)
* լեհերեն *- Kto zje zielone jajka sadzone?* (2004, 8372781249)
* ֆրանսերեն *- Les œufs verts au jambon* (2009, 9781569756881)
* գերմաներեն *- Grünes Ei mit Speck* (2011, 9783596854417)
* պորտուգալերեն *- Ovos Verdes e Presunto* (2016, 9789898831989)
* նորվեգերեն *- Grønne egg og Skinke* (2021)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «20 Best-Selling Children's Books of All Time». *HowStuffWorks*. 2011 թ․ դեկտեմբերի 9.
2. ↑  Paz, Maggie Dela (2019 թ․ հոկտեմբերի 8). «Netflix's Green Eggs and Ham Series Sets Premiere Date». *ComingSoon.net - Movie Trailers, TV & Streaming News, and More* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 6-ին.
3. ↑  *Green Eggs and Ham*, Michael Douglas, Adam Devine, Ilana Glazer, Gulfstream Television, A Stern Talking To, A Very Good Production Inc. 2019-11-08, Վերցված է 2023-06-08-ին`{{citation}}`: CS1 սպաս․ այլ (link)
4. ↑  Cavna, Michael (2019 թ․ նոյեմբերի 9). «'Green Eggs and Ham' showed us how to get along with people we don't understand» (անգլերեն). Washington Post. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ նոյեմբերի 10-ին. Վերցված է 8 դեկեմբերի 2022-ին.
5. 1 2 3  «10 stories behind Dr. Seuss stories». CNN. 2009 թ․ հունվարի 23. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 26-ին.
6. ↑  «Green Eggs and Ham». *snopes.com*. 2012. Վերցված է 2012 թ․ մայիսի 4-ին.
7. ↑  «99 Interesting Facts about the world #18». *All That is Interesting*. 2014 թ․ հունվարի 27. Վերցված է 2015 թ․ հունվարի 22-ին.
8. ↑  Daven, Hiskey (2011 թ․ մայիսի 24). «Dr. Seuss Wrote "Green Eggs and Ham" on a Bet that He Couldn't Write a Book with 50 or Fewer Words». *TodayIFoundOut.com*.
9. ↑  A 50 -year feast in 50 words Արխիվացված Օգոստոս 15, 2010 Wayback Machine, *Marketplace.* Retrieved August 13, 2010.
10. ↑  «Happy Birthday Sam-I-Am! 50 Years of Green Eggs and Ham». Gnews. 2012. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2012 թ․ մայիսի 4-ին.
11. ↑  «All-Time Bestselling Children's Books». *Publishers Weekly*. 2001 թ․ դեկտեմբերի 17. Արխիվացված է օրիգինալից 2005 թ․ դեկտեմբերի 25-ին.
12. ↑  Menand, Louis. "A Critic at Large: Cat People: What Dr. Seuss Really Taught Us". *The New Yorker*. December 23, 2002.
13. ↑  Kids' top 100 books Արխիվացված Փետրվար 1, 2013 Wayback Machine *NEA: National Education Association*. Retrieved November 26, 2006.
14. ↑  "Teachers' Top 100 Books". *NEA: National Education Association*. Retrieved November 26, 2006.
15. ↑  National Education Association (2007). «Teachers' Top 100 Books for Children». Վերցված է 2012 թ․ օգոստոսի 19-ին.
16. ↑  «Parent & Child 100 Greatest Books for Kids» (PDF). Scholastic Corporation. 2012. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 25-ին.
17. ↑  Bird, Elizabeth (2012 թ․ հուլիսի 6). «Top 100 Picture Books Poll Results». A Fuse #8 Production. Blog. School Library Journal (blog.schoollibraryjournal.com). Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ դեկտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2012 թ․ օգոստոսի 19-ին.
18. ↑  «Photo Gallery Photo». *web.archive.org*. 2008 թ․ նոյեմբերի 30. Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 6-ին.
19. ↑  «Judge makes 'Green Eggs and Ham' ruling». NBC News.
20. ↑  «ORDER the egg filed by the plaintiff is to be destroyed re: 55 Motion for Contempt, injunction», *Wolff v. NH Department of Corrections et al (Case 1:2006cv00321)*, September 18, 2007, Filing 56(չաշխատող հղում)
21. ↑  Fitzpatrick, Meagan (2013 թ․ սեպտեմբերի 25). «Why Ted Cruz read Green Eggs and Ham in the U.S. Senate». *CBC*.
22. ↑  Solomon, Deborah (2011 թ․ հունվարի 20). «Questions for Will.i.am». *New York Times* – via NYTimes.com.
23. ↑  Maggin, Alice (2010 թ․ օգոստոսի 13). «Dr. Seuss' 'Green Eggs and Ham' Turns 50». *ABC News*.
24. ↑  «Steve Carell (visual voices guide)». *Behind The Voice Actors*. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 12-ին.
25. ↑  «Amy Poehler (visual voices guide)». *Behind The Voice Actors*. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 12-ին.
26. ↑  «Jesse McCartney (visual voices guide)». *Behind The Voice Actors*. Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 12-ին.
27. ↑
28. ↑  Andreeva, Nellie (2015 թ․ ապրիլի 29). «Netflix Picks Up 'Green Eggs and Ham' Animated Series From Ellen DeGeneres». *Deadline*. Վերցված է 2015 թ․ ապրիլի 30-ին.
29. ↑  Branimaniacs/The Warners and the Beanstalk/Frontier Slappy(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
30. ↑  «Papers for Pappa / Amazing Gladiators / Pinky and the Ralph». *B98.TV* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 6-ին.
31. ↑  Papers for Papa/Amazing Gladiators/Pinky and the Ralph(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
32. ↑  Date with an Antelope/Did You See a Bull Run by Here?/Cookie Crisis(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
33. ↑  *Sham 69 - Green Eggs & Sham Album Reviews, Songs & More | AllMusic* (անգլերեն), Վերցված է 2023-06-06-ին
34. ↑  Pam I Am(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
35. ↑  «"Would You. Could You. On a train? Wait for further instructions" being demonstrated in an unexpected Emergency Alert System alert». *Snopes* (ամերիկյան անգլերեն). 2016 թ․ հոկտեմբերի 3. Վերցված է 2022 թ․ հուլիսի 20-ին.
36. ↑  «Seuss Landing at Universal's Islands of Adventure». *Orlando Informer* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 6-ին.
37. ↑  «Dr. Seuss: Green Eggs and Ham for Game Boy Advance». Metacritic. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 11-ին.
38. ↑  «Dr. Seuss: Green Eggs and Ham». *Metacritic* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 6-ին.
39. ↑  «Dr. Seuss in Hebrew is More Amazing Than You'd Think». 2018 թ․ մարտի 2.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Claasen, Lynda (2015 թ․ հունվարի 16). *How Dr. Seuss Created Green Eggs and Ham* (Video) (անգլերեն).

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | OCLC |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |