Բազմոտանի
Նեպուկ
**Անտառային հողերի կենդանական աշխարհ**, կենդանիների տեսակների ամբողջություն, որոնց համար անտառային հողը բնակավայր է, անտառային կենդանական աշխարհ։
Հողում ապրող կենդանիները, կախված անհատների չափից, դասակարգվում են հետևյալ խմբերի մեջ.

* *մակրոֆաունա* - հիմնականում փոքր կաթնասուններ, ներառյալ գետնափորներ, խլուրդներ։
* *մեզոֆաունա* - այն ներկայացնում են անձրևորդեր, հոդվածոտանիներ`հազարոտնուկներ, նեպուկներ, միջատներ, նրանց թրթուրներ։
* *միկրոֆաունա* — նեմատոդներ`կլոր որդեր, էնխիթրիդներ, տզեր, հիմնականում զրապատ տզեր, կոլեմբոլաներ և այլն։
* *նանոֆաունան* միաբջիջ նախակենդանիներն են։

Ցանկացած անտառներում անողնաշարավորների շրջանում գերակշռում են սապրոֆագները` նեխակերները (փտակերները)` կենդանիներ, որոնք սնվում են այլ կենդանիների և բույսերի քայքայված մնացորդներով, անտառային թափոններով, միցելիում`սնկամարմնով, փտած փայտով։ Բույսերի մնացորդներով սնվելու համար կենդանիները մանրացնում են դրանք, դրանց ընդհանուր մակերեսը մեծանում է, ինչը բարելավում է միկրոօրգանիզմի հասանելիությունը և մթնոլորտային գործոնների ազդեցությունը։

Հողի հետ կապվածությունը տարբեր ներկայացուցիչների դեպքում տարբեր աստիճանի է։

* *Գեոբինոտները* միշտ հողի մեջ են։
* *Գեոֆիլները* հողում անցկացնում են իրենց կյանքի փուլերից մեկը՝ ակտիվ-սնուցողը։
* *Գեոքսենները* հողը օգտագործում են միայն որպես ապաստան։

Կենդանիները հիմնականում բնակեցնում են հողի վերին շերտերի մինչև 20-40 սմ խորությունները:Որոշ տեսակի անտառների սևահողերում նրանք մի քանի անգամ ավելի խորն են ներթափանցում։

Շատ մեծ է ֆաունայի նշանակությունը հողի ձևավորման գործընթացում։ Հողի բոլոր հատկությունները, ներառյալ վերջինիս բերրիությունը, կառուցվածքի հատիկավորությունը կախված են նրա բնակչության գործունեությունից։ Հողի կենդանական աշխարհը արագացնում է բույսերի մնացորդների հումուսացումը և հանքայնացումը, օգնում է հողի շերտերի խառնմանը, ազդում է հողի աղի կազմի և թթվայնության վրա, մեծացնում է դրա ծակոտկենությունը, ջրի թափանցելիությունը և շնչառությունը։

Բարեխառն անտառների ֆաունա
-------------------------

Լայնատերև և խառը անտառներում մեզոֆաունան շատ հարուստ է, 1 մ2 տարածքում կարող են համագոյակցել 200-300 տեսակ, իսկ ընդհանուր կենսազանգվածը կարող է հասնել 1 մ2 տարածքում մինչև 100գ-ի։ Ռուսաստանի եվրոպական մասի հարթավայրերում ապրում են անձրևորդերը, իսկ լեռնա-անտառային անապատային տափաստանային հողտարածքներում գերակշռում են տարատեսակ բազմոտանիներ` հավասարաոտեր, նեպուկներ, պապուկներ և այլն։ Տայգայի մեզոֆաունան անքան էլ հարուստ չէ. որպես կանոն 1 մ2-ում համագոյակցում են 100-ից էլ պակաս տեսակներ, թեև մեծ քանակությամբ հանդիպում են երկթևանիների`միջատների թրթուրները։ Ամենամեծ խումբն այստեղ կազմում են պատյանավոր կամ զրահապատ տիզերն ու այլ հոդվածոտանիները, որոնց կենսատարածքը տայգայի անտառներից անպակաս տերևների փռոցաշերտն է։ Վերջիններս կոպիտ հումուսային հողերի 1 մ2 տարածքում կարող են լինել մինչև 1 միլիոն օրինակ։ Այնուամենայնիվ, անողնաշարավորների ընդհանուր կենսազանգվածը, որպես կանոն, չի գերազանցում 20 գ-ը։

Արևադարձային անտառների ֆաունա
-----------------------------

Հասարակածային խոնավ արևադարձային անտառներում օդի խոնավությունը միշտ բարձր է, հողը միշտ բավականին ստվերոտ է, հողի կենդանական աշխարհի խոնավասեր ներկայացուցիչների համար կան հարմարավետ պայմաններ, օրինակ ՝ ցամաքային տզրուկների, պլանարիաների`տափակ որդերի համար։ Սարդակերպերն և տերմիտները նույնպես այս վայրերի բնակիչներ են։ Հողի բնակիչների բաշխման հիմնական վայրը դրա մակերեսային շերտն է մինչև 5 սմ խորությամբ։ Աղբի արագ քայքայման, այս անտառների ծանր հողերի ավելորդ խոնավության պատճառով նրանց բնակիչների թիվը ցածր է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Почвенная фауна. Лесная энциклопедия / Гл. редактор Г. И. Воробьёв. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — Т. 2. — 631 с. — 100 000 экз. "Արխիվացված պատճենը". Արխիվացված է the original 2014 թ․ հունվարի 4-ին. Retrieved 2023 թ․ մարտի 13. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|dead-url=` (help)
2. ↑  *Второв И. П.* Вертикальное распределение микроартропод в лесном черноземе под байрачными лесами Восточной Украины // Экология микроартропод лесных почв. М.: Наука. 1988. С. 93-100.
3. ↑  Почвенная фауна // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

Գրականություն
-------------

* Экология микроартропод лесных почв: сборник научных трудов / отв. ред. Чернова, Нина Михайловна. М.: Наука, 1988. 135 с.