recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**2Ս1 Գվոզդիկա**, խորհրդային արտադրության 122-մմ ինքնագնաց հաուբից։

Արտադրություն
-------------

2Ս1 Գվոզդիկա ինքնագնաց հաուբիցի նախագծումը սկսվել է 1967 թվականին։ Առաջին նախատիպերը կառուցվել են 1969 թվականին։ 2Ս1 Գվոզդիկա ինքնագնաց հաուբիցները շահագործվել են խորհրդային բանակում 1971 թվականից։ 2Ս1 Գվոզդիկա ինքնագնաց հաուբիցի մասսայական արտադրությունը սկսվել է 1972 թվականին։ Այն առաջին անգամ ցուցադրվել է հասարակությանը 1974 թվականին տեղի ունեցած լեհական բանակի ռազմական շքերթի ժամանակ։ 2Ս1 Գվոզդիկա ինքնագնաց հաուբիցն արդեն արտահանվել բազմաթիվ երկրներ (Հիմնականում նախկին սոցիալիստական երկրներ)։ Այս ինքնագնաց հաուբիցներն մասնակցել են բազմաթիվ ռազմական հակամարտություններին։

Տեխնիկական տվյալներ
-------------------

2Ս1 Գվոզդիկա ինքնագնաց հաուբիցը տեղադրված է ՄՏ-ԼԲ զրահամեքենայի շասսի վրա։ 2Ս1 Գվոզդիկա ինքնագնաց հաուբից երկարությունը կազմում է 7.26 մ, լայնությունը՝ 2.85 մ, իսկ բարձրությունը՝ 2.73 մ։ 2Ս1 Գվոզդիկա ինքնագնաց հաուբիցը շատ թեթև է. նրա քաշը կազմում է ընդամենը 15.7 տ։ 2Ս1 Գվոզդիկա ինքնագնաց հաուբիցի վրա տեղադրված է 122 մմ-անոց Դ-32 հաուբից։ Այն իր մեջ ամբարում է 30 արկեր։ 2Ս1 Գվոզդիկա ինքնագնաց հաուբիցը սնուցվում է 240 ձիաուժ հզորությամբ YaMZ-238V դիզելային շարժիչով՝ զարգացնելով 60 կմ/ժ արագություն, իսկ ջրային տարածքում՝ 4,5 կ/ժ արագություն։ 2Ս1 Գվոզդիկա ինքնագնաց հաուբիցի վառելիքի պաշարը կազմում է 500 կմ։ 2Ս1 Գվոզդիկա ինքնագնաց հաուբիցը պողպատե զրահապատված է։ Այն պաշտպանում է փոքր զենքերից և հրետանային արկերից։

Մարտավարական տվյալներ
---------------------

2Ս1 Գվոզդիկա ինքնագնաց հաուբիցը շահագործվում է անձնակազմի չորս անդամների՝ այդ թվում հրամանատարի, հրետաձիգի, լիցքավորողի և վարորդի կողմից։ 2Ս1 Գվոզդիկա ինքնագնաց հաուբիցը կրակում է ցանկացած անկյան տակ։ 2Ս1 Գվոզդիկա ինքնագնաց հաուբիցը արձակում է ստանդարտ 122 մմ-անոց ցանկացած արկեր։ 2Ս1 Գվոզդիկա ինքնագնաց հաուբիցը մեկ րոպեում արձակում է 4-5 արկ։ Կրակի առավելագույն հեռավորությունը կազմում է շուրջ 15.2 կմ։ 2Ս1 Գվոզդիկա ինքնագնաց հաուբիցը խոցում է նաև շարժվող տրանսպորտային միջոցներ։

Սպառազինություն
---------------

2Ս1 Գվոզդիկա ինքնագնաց հաուբից ունեցող երկրներ
* Ռուսաստան Ռուսաստան 622 հատ
* Ուկրաինա Ուկրաինա 638 հատ
* Բելառուս Բելառուս 246 հատ
* Բուլղարիա Բուլղարիա 506 հատ
* Լեհաստան Լեհաստան 224 հատ
* Խորվաթիա Խորվաթիա 9 հատ
* Ֆինլանդիա Ֆինլանդիա 72 հատ
* Սերբիա Սերբիա 72 հատ
* Սլովակիա Սլովակիա 49 հատ
* Հայաստան Հայաստան 10 հատ
* Ադրբեջան Ադրբեջան 46 հատ
* Վրաստան Վրաստան 20 հատ
* Հնդկաստան Հնդկաստան 110 հատ
* Ղազախստան Ղազախստան 10 հատ
* Սիրիա Սիրիա 400 հատ
* Ուզբեկստան Ուզբեկստան որոշ քանակություն
* Վիետնամ Վիետնամ որոշ քանակություն
* Եմեն Եմեն որոշ քանակություն
* Իրան Իրան որոշ քանակություն
* Իրաք Իրաք որոշ քանակություն
* Ալժիր Ալժիր 145 հատ
* Լիբիա Լիբիա որոշ քանակություն
* Անգոլա Անգոլա որոշ քանակություն
* Եթովպիա Եթովպիա որոշ քանակություն
* Էրիթրեա Էրիթրեա 20 հատ
* Ուրուգվայ Ուրուգվայ 6 հատ
* Կուբա Կուբա 150 հատ

Տես նաև
-------

* 2Ս3 Ակացիա
* Մստա-Էս
* 2Ս7 Պիոն
* 2Ս35 Կոալիցիա

Աղբյուրներ
----------

2S1 Gvosdika(անգլ.)
Վեյգելա
**Վեյգելա ծաղկառատ**, տերևաթափ թուփ, որն ունի 3մ բարձրություն։ Տերևները էլիպսաձև են, երկարավուն ձվաձև կամ երկարավուն հակառակ ձվաձև։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին։ Պատկանում է ցախակեռասազգիների ընտանիքին։ Բազմանում է սերմերի, կտրոնների և թփի բաժանման միջոցով։ Հայաստանի պայմաններում անհայտ պատճառներով չի պտղաբերում։

Բույսի նկարագրություն
---------------------

Վեյգելա ծաղկառատը ունի 7-10 սմ բարձրություն։ Ծաղիկները նստադիր են։ Ջերմասեր է, բայց դիմանում է նաև մինչև -25-30 աստիճան սառնամանիքներին։ Բավականին խոնավասեր է, խիստ տուժում է երաշտից։ Լուսասեր է և շոգադիմացկուն։ Հողի նկատմամբ պահանջկոտ է։

### Տարածվածություն

Թուփը տարածված է Ճապոնիայի լեռներում, Արևելյան և հարավ-արևելյան Ասիայում, նաև Յավա կղզում։ Ռուսաստանում՝ հեռավոր արևելքի անտառներում, հանդիպում են 
Վեյգելա ծաղկառատի երեք տեսակներ։ Հայաստան է ներմուծվել,ամենայն հավանականությամբ, հետպատերազմյան տարիներին։ Ներկայումս հազվադեպ է հանդիպում, այն էլ միայն բուսաբանական այգիներում։

#### Օգտակարություն

Պիտանի է հանրապետության ստորին և միջին լեռնային գոտիների համար։ Կարելի է օգտագործել գեղեցիկ ծաղկող խմբերում և երկարատև ծաղկող այգիներում։
Կանաչապատման բնագավառում մեծ հեռանկար ունի որպես երկարատև և առատ ծաղկող տեսակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ․Վ․ Հարությունյան, Քո շրջապատի թփերը
**2Ս7 Պիոն** խորհրդային արտադրության 203-մմ ինքնագնաց հրանոթ։

Արտադրություն
-------------

2Ս7 Պիոն ինքնագնաց հրանոթի նախագծումը սկսվել է 1967 թվականին։ Առաջին նախատիպերը կառուցվել են 1970 թվականին։ 2Ս7 Պիոն ինքնագնաց հրանոթը շահագործվել են խորհրդային բանակում 1970 թվականից։ 2Ս7 Պիոն ինքնագնաց հրանոթի մասսայական արտադրությունը սկսվել է 1971 թվականին մինչև 1990 թվական։ Ի տարբերություն Ակացիա և Գվոզդիկա ինքնագնաց հաուբիցների 2Ս7 Պիոն ինքնագնաց հրանոթը արտադրվել է բավականին քիչ քանակությամբ։

Տեխնիկական տվյալներ
-------------------

2Ս7 Պիոն |ինքնագնաց հրանոթի երկարությունը կազմում է 10.5 մ (հրանոթով 13.1 մ), լայնությունը՝ 3.38 մ, իսկ բարձրությունը՝ 3 մ։ 2Ս7 Պիոն ինքնագնաց հրանոթը բավականին ծանրէ. Նրա քաշը կազմում է ավելի քան 46 տ։ 2Ս7 Պիոն ինքնագնաց հրանոթի վրա տեղադրված է 203 մմ-անոց հրանոթ։ Այն իր մեջ ամբարում է ընդամենը 8 արկ։ 2Ս7 Պիոն ինքնագնաց հրանոթը սնուցվում է 750 ձիաուժ հզորությամբ V-46-1 դիզելային շարժիչով՝ զարգացնելով 51 կմ/ժ արագություն։ 2Ս7 Պիոն ինքնագնաց հրանոթի վառելիքի պաշարը կազմում է 500 կմ։ 2Ս7 Պիոն ինքնագնաց հրանոթը պողպատե զրահապատված է։ Այն պաշտպանում է փոքր զենքերից և հրետանային արկերից։

Մարտավարական տվյալներ
---------------------

2Ս7 Պիոն ինքնագնաց հրանոթը շահագործվում է անձնակազմի 7 անդամների կողմից։ 2Ս7 Պիոն ինքնագնաց հրանոթը կրակում է տարբեր անկյան տակ։ 2Ս7 Պիոն ինքնագնաց հրանոթը արձակում է ստանդարտ 203 մմ-անոց արկեր։ Կրակի առավելագույն հեռավորությունը կազմում է շուրջ 47.5 կմ։

Սպառազինություն
---------------

* Ռուսաստան Ռուսաստան 220 հատ
* Ուկրաինա Ուկրաինա 100 հատ
* Բելառուս Բելառուս 36 հատ
* Բուլղարիա Բուլղարիա որոշ քանակություն
* Լեհաստան Լեհաստան 8 հատ
* Ադրբեջան Ադրբեջան 12 հատ
* Վրաստան Վրաստան 20 հատ
* Ուզբեկստան Ուզբեկստան 110 հատ
* Չեխիա Չեխիա որոշ քանակություն
* Անգոլա Անգոլա 12 հատ

Տես նաև
-------

* 2Ս1 Գվոզդիկա
* 2Ս3 Ակացիա
* Մստա-Էս
* 2Ս35 Կոալիցիա

Աղբյուրներ
----------

2S7 Pion 203-mm self-propelled gun (անգլ.)
**«Կյանքի ժամացույց» ստելա** (ռուս.՝ Стела «Часы жизни»), քանդակագործական հորինվածք Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Տեղադրվել է 1997 թվականին քաղաքի 200-ամյակի առթիվ՝ Վորոշիլովի և Կուլտուրայի փողոցների խաչմերուկում։ Նախագծի հեղինակն է Վ. Գորելկինը։

Նկարագրություն
--------------

«Կյանքի ժամացույց» ստելան Կրասնի Սուլինի 200-ամյակի առթիվ կանգնեցված հուշարձաններից մեկն է։ Քանդակագործական հորինվածքը կառուցվել է 1997 թվականին Վորոշիլովի և Կուլտուրայի փողոցների խաչմերուկում՝ արեգակնային ժամացույցի սկզբունքով։ Պատվանդանի աստիճանանշման վրա սյունից ընկնող ստվերով հնարավոր է որոշել ժամը 15-ից 30 րոպե ճշտությամբ, իսկ ամենաճշգրիտը՝ սեպտեմբերին, քանի որ հենց այդ ամսին է կառուցվել հուշարձանը։ Սյունը խորհրդանշում է ժողովրդի աներերությունը, քաղաքի զարգացումը և ձգտումը դեպի երջանիկ ապագան, ինչի վկայությունն է արևի խորհրդանիշը սյան գագաթին։ Արևի ներսում թռչուն է, որը հույսի, հաջողության, երազների և խաղաղության խորհրդանիշ է։

«Կյանքի ժամացույց» նախագծի հեղինակն է քաղաքի գլխավոր ճարտարապետ Վ. Գորելկինը, որը որպես ստեղծման գաղափար վերցրել է պատմական ժամանակի իմաստային հաշվումը։

«Կյանքի ժամացույց» ստելայի հեռավորությունը Կրասնի Սուլին քաղաքի կենտրոնից 291 մետր է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Стела Часы жизни»
Աննա Լինդը 2002 թվականին
**Աննա Լինդի սպանություն** (2003 թվականի սեպտեմբերի 10), հարձակում, որի հետևանքով սպանվել Է Շվեդիայի արտաքին գործերի նախարար Աննա Լինդը։

Սպանություն
-----------

Միխայլովիչի լուսանկարը հանցագործության վայրում
2003 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Ստոկհոլմի կենտրոնում գտնվող Աննա Լինդի սուպերմարկետում մահափորձ էր կատարվել։ Հարձակվողը դանակով մի քանի հարված է հասցրել նրան, ինչից հետո դիմել է փախուստի։ Լինդը տեղափոխվել է Կարոլինյան հիվանդանոց, որտեղ բժիշկները մի քանի ժամ պայքարել են նրա կյանքի համար։ Սակայն սեպտեմբերի 11-ի վաղ առավոտյան նա մահացել է ստացած վնասվածքներից։ Սպանության մեղադրանք է առաջադրվել Շվեդիայի 24-ամյա քաղաքացու՝ սերբ ներգաղթյալների որդի Միխայլո Միխայլովիչին։ Մեղադրյալն ընդունել է իր մեղքը՝ հայտարարելով, որ լսել է ձայներ, որոնք նրան հրահանգել են սպանել Լինդին։ Նա դատարանի կողմից դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման, չնայած նրան, որ ավելի վաղ հոգեկան հիվանդ է ճանաչվել։

Տես նաև
-------

* Ուլոֆ Պալմեի սպանություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Панкин Б.։ «Частная смерть Анны Линд»։ Российская газета
2. ↑  Петракова И (02.12.04)։ «Последний приговор убийце Анны Линд»։ Газета.Ru

Արտաքին հղումներ
----------------

* ГИБЕЛЬ АННЫ ЛИНД
* Признание убийцы Анны Линд
* Десятая годовщина смерти Анны Линд
* Частная смерть Анны Линд
Մեծ պարսպի Բադալին տարածքը։
**Բադալին** (չինարեն՝ 八达岭),  Մեծ Չինական պարսպի ամենաշատ զբոսաշրջիկ այցելող հատվածը, ձգվում է Պեկինից 75 կմ հյուսիս-արևմուտք և կապված է ավտոբուսային երթուղով, իսկ հետո Ամառային օլիմպիական խաղերի (2008) և երկաթուղային երթուղով։

Ժամանակի ընթացքում կառուցվեց Մին դինաստիան(1368-1644), որը մանրակրկիտ վերականգնվել է Մաո Ցզե Դունի օրոք, իսկ 1957 թվականից Մեծ պատի առաջին հատվածը անվճար բաց է հանրության և այցելությունների համար։ Ամեն տարի Բադալին են այցելում միլիոնավոր զբոսաշրջիկներ։

2019 թվականի հունիսի 1-ից Չինական Մեծ պարսպի Բադալին հատվածի տոմսերը կարելի է պատվիրել առցանց՝ շրջագայությունից մեկ շաբաթ առաջ։ Մուտքի մոտ անհրաժեշտ է ցույց տալ ձեր ID-ն՝ անձնական տվյալները ստուգելու համար, որն նդամենը մեկ րոպե է տևում։ Սակայն կանոնների համաձայն՝ օրական այցելուների թիվը չպետք է գերազանցի 65 հազար մարդուն։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Ինժեներ Չան Տյանյուն ստացել է «Չինական երկաթուղու հայր» մականունը, փորելով լեռնաշղթայում թունել Բադալինի մերձակայքում Պեկին-Չժանցզյակու երկաթուղին կառուցելու համար։
* Պեկինի օլիմպիադայի ժամանակ Բադալինում ավարտվել է խմբակային հեծանվավազքի ճանապարհը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Билеты на посещение участка Китайской стены Бадалин можно будет приобретать онлайн

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт (недоступен)
**Շատախի հերոսամարտ**, Վանի վիլայեթի Շատախ գավառի հայ բնակչության ինքնապաշտպանական մարտերը թուրք ջարդարարների դեմ 1915 թ. ապրիլ-մայիսին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Վանի հայատյաց կուսակալ Ջևդեթն առաջին հարվածն ուղղեց շատախցիների դեմ։ Նա զորք ու թնդանոթներ ուղարկեց գավառի կենտրոն Թաղ (200-250 տուն հայ բնակիչ), ուժեղացրեց ոստիկանական ջոկատները գյուղերում։ Միաժամանակ քրդական ցեղերից կազմվեցին հրոսակախմբեր, որոնք կոտորելու էին հայերին։ Ջևդեթի հրամանով 1915 թ. փետրվար-մայիսին Թաղում ու Շատախի այլ բնակավայրերում կազմակերպվեցին մի շարք ձերբակալություններ ու սպանություններ, ինչն ալեկոծեց գավառի ողջ հայությանը։ Դրությունն ավելի սրվեց, երբ ապրիլի 3-ին սպանվեցին օսմանյան խորհրդարանի անդամ Իշխանն ու նրա ուղեկիցները, որոնց Ջևդեթը Վանից ուղարկել էր Շատախ՝ «խաղաղություն» հաստատելու։ Շատախի հայությունը, կռահելով վերահաս վտանգը, որոշեց դիմել ինքնապաշտպանության։ Կազմվեց զինվորական մարմին, որի մեջ մտան Տիգրան Բաղդասարյանը, Ազատ Սիմոնյանը, Սամվել Մեսրոպյանը և ուրիշներ։ Շատախի կենտրոն Թաղը կազմված էր Վերին, Ներքին ու Ջրաղացի թաղերից։ Հայերը կենտրոնացան առաջին երկու թաղերում, իսկ թուրքերը երրորդում։ Ապրիլի 4-ին թուրքերը կրակ բացեցին հայերի վրա։ Համառ մարտերը շարունակվեցին մինչև մայիսի սկիզբը։ Թուրքերին հաջողվեց գրավել շրջակա մի շարք գյուղեր և պաշարել Թաղը։ Սակայն հայերը չընկճվեցին և կռվեցին անձնուրաց. մասնակցում էին նաև կանայք ու երեխաները։ Ձախողվեցին թշնամու բոլոր հարձակումները։ Շուտով մոտեցան ռուսական զորքերը, և թուրքերը նահանջեցին։ Մայիսի 12-ին ռուսական զորքերի շարքերում գործող կամավորները մտան Թաղ։

Շատախի 42-օրյա ինքնապաշտպանությունը Վան-Վասպուրականի ժողովրդական հերոսամարտի բաղկացուցիչ մասն է։

Գրականություն
-------------

* Ա-Դո, Մեծ դեպքերը Վասպուրականում 1914-1915 թվականներին, Երևան, 1917։
* Կեորկիզյան Ա. Վասպուրականի հերոսամարտը, Բեյրութ, 1965։
* Արզումանյան Մ, Հայաստան. 1914-1917, Երևան, 1969։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Իվո Պաուլովիչ Նեյ** (հոկտեմբերի 31, 1931(1931-10-31), Տարտու, Էստոնիա), էստոնացի, ավելի վաղ նաև խորհրդային շախմատիստ, միջազգային վարպետ (1964)։ Տալլինի շախմատային դպրոցի տնօրենն է։ Իվո Նեյը նաև ֆիզիկոս է։ ԽՍՀՄ առաջնության հաղթողներից մեկն է, որն անցկացվում էր պատանիների միջև (1948, 1-2 տեղեր)։ 8 անգամ կարողացել է հաղթել Էստոնիայի ԽՍՀ-ի առաջնությունում (1951-1974)։ Եվս 4 անգամ մասնակցել է ԽՍՀՄ առաջնություններին, որոնց ժամանակ ունեցած լավագույն արդյունքները գրանցել է 1960 թ. (14-15 տեղեր) և 1963 թ. (12-13 տեղեր)։ Հանդես է եկել նաև միջազգային մրցաշարերում. Բեյվերվեյկ (1964, 1-2 տեղեր Պաուլ Կերեսի հետ), Բեյվերվեյկ (1966, 5-րդ տեղ), Զիննովից (1966, 4-6 տեղեր), Տալլին (1969, 2-3 տեղեր)։

Գրքեր
-----

• «Учебник шахматной игры», Տալլին, 1955

• «Теория дебютов», Տալլին, 1962

• «Р. Фишер, Б. Спасский, В. Корчной, Б. Ларсен», Տալլին, 1975

• «Шахматная азбука», երկրորդ հրատարակություն, Տալլին, 1978

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Էստոնական մարզական կենսագրական բառարան (эст.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Իվո Նեյի պարտիաները www.chessgames.com կայքում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | 365chess · Chess DB · Chess Games · Chess Tempo · ESBL · ՖԻԴԵ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0000 2986 8701 · LCCN: n88621820 · NKC: mzk2009544636 · NTA: 13908553X · VIAF: 75428872 · WorldCat VIAF: 75428872 |

 |
**Վարդան Տիգրանի Դալլաքյան** (մարտի 25, 1969(1969-03-25), Նոր Հաճն, Նաիրիի շրջան, Հայկական ԽՍՀ - հունվարի 31, 1994(1994-01-31), Եղեգնուտ, Շահումյանի շրջան, Արցախ), հայ ազատամարտիկ, ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի ուսանող։

Կենսագրություն և մարտական ուղին
-------------------------------

Վարդան Դալլաքյանը ծնվել է 1969 թվականի մարտի 25-ին Նաիրիի շրջանի Նոր Հաճն քաղաքատիպ ավանում։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է տեղի դպրոցում։

1987 թվականի մայիսի 15-ին զորակոչվել է խորհրդային բանակ։ Ծառայությունն անցկացրել է Աֆղանստանում տեղակայված խորհրդային բանակի ստորաբաժանումներում։ 1989 թվականին զորացրվել է և պարգևատրվել ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատվոգրով ու կրծքանշաններով։ Աֆղանստանի նախագահի 1988 թվականի մայիսի 15-ի հրամանագրի համաձայն Վարդան Դալլաքյանը պարգևատրվել է «Воину-интер­на­цио­налисту от благодарного афган­ского народа» (Մարտիկ-ինտերնացիոնալիստին երախտապարտ աֆղան ժողովրդից) մեդալով։

1989 թվականին աշխատանքի է ընդունվել Նոր Հաճնի «Սապֆիր» գործարանում։ Միաժամանակ ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Արցախի ազատագրական պայքարին։

1990 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետ։

1990 թվականի հոկտեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին մասնակցել է Բերդաձորի ինքնապաշտպանությանը, մասնավորապես Բերդաձորի ամենավտանգավոր կետի` Ծաղկաձոր գյուղի պաշտպանությանը։

Վարդան Դալլաքյանը զոհվել է 1994 թվականի հունվարի 31-ին Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի ազատագրման գործողությունների իրականացման ժամանակ` Ղամշլու (Եղեգնուտ) գյուղի մատույցներում։ Նրա աճյունն ամփոփվել է Նոր Հաճնի գերեզմանատանը։

Պարգևներ
--------

* 1989 թվականին պարգևատրվել ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատվոգրով ու կրծքանշաններով.
* Աֆղանստանի նախագահի 1988 թվականի մայիսի 15-ի հրամանագրի համաձայն պարգևատրվել է «Воину-интер­на­цио­налисту от благодарного афган­ского народа» (Մարտիկ-ինտերնացիոնալիստին երախտապարտ աֆղան ժողովրդից) մեդալով.
* ՀՀ պաշտպանության նախարարի 1996 թվականի դեկտեմբերի 20-ի թիվ 586 հրամանով հետմահու պարգևատրվել է «1992–1994 թթ. մարտական գործողությունների մասնակից»՚ կրծքանշանով.
* ՀՀ նախագահի 1999 թվականի սեպտեմբերի 20-ի հրամանագրով ՀՀ անկախության հռչակման 8-րդ տարեդարձի առթիվ Նոր Հաճնի երկրապահ ջոկատի ազատամարտիկ Վարդան Դալլաքյանը հետմահու պարգևատրվել է «Արիության» մեդալով.

Հիշատակ
-------

2009 թվականի մարտին ԵՊՀ աստվածաբանության ֆակուլտետի լսարաններից մեկն անվանակոչվել է Վարդան Դալլաքյանի անունով։

Աղբյուրներ
----------

* Դալլաքյան Վարդան Տիգրանի, Պատմության ֆակուլտետ, ուսանող (զոհված) Archived 2018-03-05 at the Wayback Machine.
**Ավտոմատացված կայանում**, ուլտրաձայնային ալիքների միջոցով աշխատող մի համակարգ, որի շնորհիվ հնարավոր է դառնում ավտոմեքենայի մեխանիկացված կայանումը։

Ավտոմատացված կայանման առաջին քայլերը
------------------------------------

Այս համակարգը սկզբնական շրջանում իրենից ներկայացնում էր ուլտրաձայնային նշանների կոմպակտ սարք, որը տեղադրվում էր մեքենայի բամփերին։ Չնայած, որ այդ սարքերի հզորությունը այնքան էլ ուժեղ չէր, այն բավական էր մեքենայի ետ ընթացքի ժամանակ կայանման համար, որպեսզի ստուգվեր մեքենայի ետևում խոչընդոտների առկայությունը։ Այս համակարգը ակտիվանում էր այն ժամանակ, երբ վարորդը միացնում էր ետ ընթացքը, և երբ ալեարձակը հանդիպում էր խոչընդոտի, սկսում էր զումերով ու լուսադիոդներով տեղեկացնել վարորդին վտանգի մասին։

Համակարգի մի փոքր կատարելագործումը հնարավորություն տվեց տեղեկանալ՝ ավտոմեքենայի աջ, թե ձախ կողմում է խոչընդոտը, նաև էկրանի վրա ցույց տալ հեռավորությունը այդ խոչընդոտից։

Օգտագործման առանձնահատկությունները
----------------------------------

Կայանման ալեարձակը կարող է կեղծ ազդանշաններ արձակել հետևյալ դեպքերում՝

* Ալեարձակի վրա սառույցի, ձյունի կամ այլ աղտոտվածության առկայություն
* Մեքենայի գտնվելը ոչ հարթ մակերևույթով, բնահողով ծածկված կամ թեք ճանապարհի վրա
* Ալեարձակի գործելու շառավղում բարձր աղմուկի աղբյուրի առկայություն
* Այլ ռադիոփոխանցող սարքերի աշխատանք ալեարձակի գործելու շառավղում
* Կայանում նեղ պայմաններում (արձագանքի ազդեցություն)

Համակարգը կարող է չարձագանքել հետևյալ առարկաներին՝

* Սուր կամ բարակ իրեր
* Իրեր, որոնք կլանում են ուլտրաձայնային ճառագայնթները
* Առարկաներ, որոնց բարձրությունը 1 մետրից ցածր է

Համակարգը չի կարող հայտնաբերել ասֆալտի փոսեր, բաց հորեր, շաղ տված մանր ու սուր իրեր և այլ վտանգավոր օբյեկտներ, որոնք չեն գտնվում ալեարձակի տեսադաշտում։
**Ամպամածություն**, ամպերի կուտակում երկնակամարում, ավելի նեղ իմաստով՝ երկնակամարը ամպերով ծածկված լինելու աստիճանը, որը որոշվում է աչքաչափով՝ 10 բալային սանդղակով։ 0 բալը համապատասխանում է պարզ երկնակամարին, իսկ 10 բալը՝ լրիվ ամպամած երկնակամարին։ Տարբերում են ներքին ամպամածության (երկնակամարի ծածկվածության աստիճանը ներքին հարկի ամպերով) և ընդհանուր ամպամածություն (անկախ նրանց հարկերի բարձրությունից)։

Ամպամածության եղանակը և կլիման
------------------------------

Ամպամածության տվյալ վայրի եղանակը և կլիման բնորոշող ամենակարևոր գործոններից է։ Ամպամածությունը զգալիորեն թուլացնում է Երկրի մակերևույթից տեղի ունեցող ճառագայթարձակումը և նվազեցնում ձմեռային ու գիշերային ջերմաստիճանների անկման ինտենսիվությունը։ Ամռանը և ցերեկը, ընդհակառակը, թուլացնում է Երկրի մակերևույթի անմիջական տաքացումը և հետևապես խանգարում օդի ջերմաստիճանի զգալի բարձրացմանը։ Ամպամածությունը ունի իր ցայտուն արտահայտված օրական և տարեկան ընթացքը, որը Հայաստանի լեռնային ռելիեֆի պայմաններում աչքի է ընկնում մեծ բազմազանությամբ։ Հայաստանում առավոտյան ժամերին մեծ մասամբ նկատվում է պարզ եղանակ, իսկ կեսօրից հետո ամպամածությունը հասնում է իր առավելագույնին։ Ամպամածությունն ավելի հաճախ լինում է ձմռանը, քան ամռանը։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Նոր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4006347-1 · LCCN: sh85027190 · Microsoft: 206887242 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 328)։*  |
**Օնոն** (բուրյաթերեն՝ Онон гол, մոնղ.՝ Онон гол)՝ գետ, հոսում է հյուսիսարևելյան Մոնղոլիայի և Ռուսաստանի Անդրբայկալյան երկրամասի տարածքում և կազմում է Շիլկայի աջ մասը։

Աշխարհագրություն
----------------

Գետի երկարությունը 1032 կմ է (որից 298 կմ-ը գտնվում է Մոնղոլիայի տարածքում), ջրահավաք ավազանի մակերեսը կազմում է 96 200 կմ²։ Սկիզբ է առնում արևելյան Մոնղոլիայում Հենտեյ լեռնաշխարհի Հենտիյն-Նուրրու և Իհ-Հենտեյ լեռնանցքների բաժանման շրջաններում՝ Հան-Հենտեյ-Նուրրու ազգային պարկում։ Հոսում է Հենտեյ-Չիկոյսկական լեռնաշխարհում (կղզում), Մոգոյտույսկական և Բորշովական լեռնանցքների միջև՝ ստորին հոսանքի վայրերում։ Միանալով Ինգոդայի հետ՝ առաջացնում է Շիլկա գետը։ Անդրբայկալյան երկրամասի տարածքում գետահովիտ է։

Հիմնական վտակները աջ կողմում՝ Հուրահ-Գոլ, Բորզյա, Ունդա, ձախ կողմում՝ Ագուցա, Կըռա, Իլյա, Ագա։

Ջրագրություն
------------

Սնումը հիմնականում ձնային է։ Հեղեղաջրերը իրար հետևից առաջացնում են ամառային գետավարարումներ։ Ջրի միջին տարեկան ծախսը գետաբերանից մոտ 12 կմ հեռավորության վրա կազմում է 191մ³/վ, ամենաշատը՝ 2810մ³/վ, նվազագույնը՝ 1,22 մ³/վ։ Սառչում է նոյեմբերին, ծանծաղուտներում ամբողջությամբ սառչում է։ Հալվում է ապրիլին և մայիսի սկզբին։ Օգտագործվում է ոռոգման և արդյունաբերական ջրամատակարարման համար։

Պատմական տեղեկություններ
------------------------

Օնոնի վերին հոսանքը (Դելյուն-Բոլդոկ բնասահմանը) այն հավանական վայրերից մեկն է, որտեղ ծնվել և մեծացել է Չինգիզ խանը։ Ըստ ավանդույթի՝ այստեղ էլ թաղվել է նա։ Այդպիսի պնդումը հայտնվել է 20-րդ դարի վերջում։ Մինչև 1930-ական թվականները Ռուսական կայսրության քարտեզների վրա Չինգիզ խանի ծննդավայրը նշված է եղել Օնոնի միջին մասում՝ Ներքին Ցաուսչեյ ավանում։ Ռուսական հետազոտողները անգամ շեշտում էին, որ այդ տեղեկությունները ստացել են մոնղոլ պատմաբաններից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Онон — статья из Большой советской энциклопедии.
2. ↑  ЭСБЕ: Делюн-Болдок

Գրականություն
-------------

* «Онон, река Забайкальской области»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · ГВР |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ ռուսական · Նոր |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կիրովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Կիրովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Кирова), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Սկելևատկա միկրոշրջանում։ Անվանվել է կոմունիստական կուսակցության և խորհրդային պետության գործիչ Սերգեյ Միրոնովիչ Կիրովի (1886-1934) պատվին։ Սկիզբ է առնում Ստեպան Ռազինի և Կոմսոմոլսկայա փողոցների միջնամասից՝ Գնիլուշա գետի ափի մոտից, և ավարտվում Մեժևայա և Կոսիորի փողոցների հանգույցում՝ Գնիլուշա գետի վրայով անցնող Սկելևատսկի կամրջի մոտ։ Երկարությունն ընդամենը 450 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Կիրովի փողոցը սկսվում է Ստեպան Ռազինի և Կոմսոմոլսկայա փողոցների միջնամասից՝ Գնիլուշա գետի ափի մոտից, շարունակվում է Գնիլուշա գետին զուգահեռ, հատում դեպի ձախ շրջադարձ կատարած Ստեպան Ռազինի փողոցը և ավարտվում Մեժևայա և Կոսիորի փողոցների հանգույցում՝ Գնիլուշա գետի վրայով անցնող Սկելևատսկի կամրջի մոտ։ Կարճ փողոց է. նրա երկարությունն ընդամենը 450 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 38 շինություն։

Կիրովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346350։

Փողոցն անվանվել է կոմունիստական կուսակցության և խորհրդային պետության գործիչ Սերգեյ Միրոնովիչ Կիրովի (1886-1934) պատվին։ Սերգեյ Կիրովը եղել է Անդրֆեդերացիայի հիմնադիրներից և ղեկավարներից։ 1926 թվականի փետրվարից՝ ՀԱՄԿ(բ)Կ Լենինգրադի նահանգկոմի և ՀԱՄԿ(բ)Կ ԿԿ Հյուսիսարևմտյան բյուրոյի առաջին քարտուղար, ՀԱՄԿ(բ)Կ ԿԿ քաղբյուրոյի անդամության թեկնածու։ 1930 թվականից՝ ԱՄԿ(բ)Կ ԿԿ քաղբյուրոյի անդամ, 1934 թվականից՝ ԱՄԿ(բ)Կ ԿԿ քարտուղար և կազմբյուրոյի անդամ, ԽՍՀՄ ԿԴԿ նախագահության անդամ։ Սպանվել է Սմոլնիում՝ 1934 թվականին՝ ենթադրաբար Ստալինի գաղտնի կարգադրությամբ։ Հետմահու պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։ Աճյունն ամփոփված է Կրեմլի պատի մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Биография С.М. Кирова»։ Վերցված է 2019 Մարտ 31
2. ↑  «Киров Сергей Миронович - Роковая любовь большевика»։ Վերցված է 2019 Մարտ 31

Աղբյուրներ
----------

* Улица Кирова в Красном Сулине
* Подробная карта улица Кирова, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Красный Сулин, улица Кирова Archived 2019-03-31 at the Wayback Machine.
**«Ծեր թագավորը իր աքսորավայրում»** (գերմ.՝ Der alte König in seinem Exil), ավստրիացի գրող Առնո Գայգերի վեպը։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 2011 թվականին։ Թարգմանվել է 28 լեզուներով։ Գիրքն ստացել է մի շարք գրական մրցանակներ, այդ թվում Ֆրիդրիխ Հյոլդեռլինի անվան մրցանակ, ինչպես նաև արժանացել է տարբեր երկրների բժշկական միավորումների գնահատանքին (2011 թվականին՝ *German Hospice and Palliative Care Association (DHPV) Award*)։

Հայերեն տպագրվել է 2013 թվականին «Զանգակ» հրատարակչությունում, գերմաներենից թարգմանել է Գայանե Գինոյանը։

Դիպաշար
-------

Գրքի համար բնաբան է ընտրված Հոկուսայիի «Պետք է ընդհանուրը նույնպես նկարագրել որպես անձնական» խոսքերը։

Գիրքն ինքնակենսագրական բնույթ ունի, որում հեղինակը պատմում է հոր մասին, որը տառապում էր ալցհայմերի հիվանդությամբ, սակայն չէր կորցրել իր կենսունակությունն ու բանականությունը։ Վեպում անդրադարձ է կատարվում ժամանակակից գրականության կարևոր թեմաներին՝ ծերություն և հիվանդություն, հայրենիք և ընտանիք։ Պատմությունը ցույց է տալիս, որ մարդը, անկախ հիվանդությունից, շարունակում է իր անցյալով, յուրահատկությամբ և արժանապատվությամբ մարդ մնալ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Զանգակ» հրատարակչություն. «Ծեր թագավորը իր աքսորավայրում»

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Arno Geiger: Der alte König in seinem Exil.* Rezension bei Dieter Wunderlich
* Գրքի մեկամսյակի ամփոփումը, 13.03.2013 թ.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1033526460 · VIAF: 299260555, 6762154387354230970008 · WorldCat VIAF: 299260555, 6762154387354230970008 |

 |
**Գոնչարովի նրբանցք** (ռուս.՝ Переулок Гончарова), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Անվանվել է ռուս գրող Իվան Ալեքսանդրվիչ Գոնչարովի (1812-1891) պատվին։ Սկիզբ է առնում Բելինսկու փողոցից և ավարտվում թիվ 11 և 12 տների միջև։ Երկարությունը 100 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Գոնչարովի նրբանցքը սկսվում է Բելինսկու փողոցից և ավարտվում թիվ 11 և 12 տների միջև։ Շատ կարճ նրբանցք է. երկարությունն ընդամենը 100 մետր է։ Նրբանցքում կա համարակալված 10 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)` 5 շինություն, աջ կողմում (զույգ համարներ)` նույնպես 5։

Գոնչարովի նրբանցքի փոստային դասիչն է՝ 346352։

Նրբանցքն անվանվել է ռուս գրող Իվան Ալեքսանդրվիչ Գոնչարովի (1812-1891) պատվին։ Գրել է «Օբլոմով» և «Զառիթափ» վեպերը, որոնցով մտել է ռուս և համաշխարհայիև գրականություն՝ որպես քննադատական ռեալիզմի ականավոր ներկայացուցիչ։ Պրոբլեմատիկայով միմյանց հետ սերտ կապված այս վեպերը կարելի է դիտել որպես եռերգություն։ Գոնչարովի վեպերն աչքի են ընկնում վիպագրական վարպետությամբ, կենցաղի ռեալ պատկերումով։ Կերպարների ընդհանրացման ուժը հասնում է այն աստիճանի, որ «Օբլոմով» անունը դարձել է մի ամբողջ հասարակական երևույթի հոմանիշ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 3, էջ 158»

Աղբյուրներ
----------

* Переулок Гончарова в Красном Сулине
* Подробная карта Переулок Гончарова, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Красный Сулин, Переулок Гончарова Archived 2019-04-08 at the Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Կեչի Լիտվինովի** |
| Կեչի ԼիտվինովիԿեչի Լիտվինովի |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հաճարածաղկավորներ (Fagales) |
| **Ընտանիք** | Կեչազգիներ (Betulaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Կեչայիններ (Betuloideae) |
| **Ցեղ** | Կեչի *(Betula)* |
| **Տեսակ** | **Կեչի Լիտվինովի** *(B. litwinowii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Betula litwinowii***Doluch. 1939 |
|
| **Տարածվածություն** |
| Տաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Կեչի Լիտվինովի** (լատ.՝  B. litwinowii A. Doluch.), կեչազգիների ընտանիքի, կեչի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Փոքր ծառ է՝ 10 - 15 մ բարձրությամբ և 20 - 40 սմ բնի տրամագծով։
Անբարենպաստ պայմաններում աճում է որպես խոշոր թուփ։ Բունը մեծ մասամբ
ծուռումուռ է, ճյուղավորված գրեթե գետնի մակերեսից։ Կեղևը դեղնասպիտակ է,
անջատվում է բարակ թելիկներով։ Ընձյուղների կեղևը կարմրադեղնավուն է, աղվամազապատ։ Տերևները ձվաձև են, շեղանկյուն, գարնանը ծածկված աղվամազով, 3,5 - 5,5
սմ երկարությամբ և 2,5 -4,0 սմ լայնությամբ։ Պտղատու կատվիկները ունեն 2 -3,5 սմ
երկարություն և 0,8 -1,2 սմ լայնություն, դեպի ցած են կախված

Տարածվածություն
---------------

Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, Փոքր Ասիայում։ Մեր
հանրապետության տարածքում հանդիպում է հյուսիսարևելյան անտառային
շրջաններում, Ապարանում, Հրազդանում, Վայքում, որտեղ աճում է անտառների վերին
եզրերում։ Մերձալպյան անտառներում առաջացնում է մաքուր կեչուտներ, ծովի
մակերևույթից 2100-2500 մ բարձրության վրա։
Համեմատաբար քչապահանջ է օդի խոնավության նկատմամբ, հատկապես հասուն
տարիքում երաշտը հեշտությամբ է տանում։ Բավականին ցրտադիմացկուն է,
երիտասարդ տարիքում արագ է աճում։ Ապրում է 100 - 120 տարի։ Լուսասեր է,
բազմանում է սերմերով և բնային մացառներով։ Հյութը պարունակում է շաքարներ,
դրանից օշարակ են պատրաստում։ Բողբոջները պարունակում են խեժ, խաղողաշաքար և
եթերային յուղեր։ Խեժ է պարունակում նաև բնափայտը։ Դրանք օգտագործվում են
բժշկության մեջ և օղե-լիկյորային արտադրության բնագավառում։ Տերևներն ունեն
միզամուղ հատկություն։ Սերմերում մոտ 28°/0 ճարպ է պարունակում։ Տերևներում
բավականին քանակությամբ ակսերոֆտոլ (վիտամին A ) կա։
Էկոլոգիական խումբը XIIբ։ Մշակության հավանական շրջանները 1 -32։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. (1), Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (198-199)։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG |

 |
**Շինարարական մեքենաներ**, շինարարական աշխատանքների կատարման համար նախատեսված մեքենաներ։ Ըստ նշանակման տարբերում են նախապատրաստական, հողային, ճանապարհային, հորատման, ցից խփող, ամրանային, բետոնային, տանիքածածկման, հարդարման և այլ աշխատանքների շինարարական մեքենաներ։ Նախապատրաստական աշխատանքները (գրունտի փխրեցում, թփերից, ծառերից, քարերից տարածքի մաքրում) կատարում են փխրիչներով, թփահատներով, արմատահան մեքենաներով։ Հողային աշխատանքներում, կախված մշակվող գրունտի բնույթից և աշխատանքի տեսակից, օգտագործում են միա և բազմաշերեփ էքսկավատորներ, առվափորիչներ, միաշերեփ բեռնիչներ, հիդրոմեքենայացման միջոցներ։ Հողաթմբերի գրունտների և ճանապարհների հիմնատակերի ամրացման համար կիրառում են թրթռագլդոններ և ճանապարհային գլդոններ, տոփանող մեքենաներ։ Ճանապարհաշինական աշխատանքներում կիրառում են նախապատրաստական աշխատանքների մեքենաներ, հողափոր մեքենաներ, իսկ ճանապարհների և օդանավակայանների ծածկերի ու հիմնատակերի պատրաստման համար՝ մասնագիտացված ճանապարհային մեքենաներ, երկաթուղու շինարարությունում՝ ռելսակոճային վանդակների տեղադրման, բալաստի լցման և այլ աշխատանքների համար՝ ճանապարհաշինական մեքենաներ։ Հորատման աշխատանքները (ամուր գրունտների մշակում, ոչ հանքային շինանյութերի հանույթ, ցցերի տեղադրման համար հորանցքերի փորում, պայթուցիկ նյութերի լցում և այլն) կատարվում են հորատող մեքենաներով։ Ցցախփման աշխատանքները, հիմնատակերի սարքավորման և հիմքերի լցման ժամանակ, կատարվում են ցցախփիչ սարքավորումներով, այդ թվում՝ դիզել-մուրճերով, շոգեօդային մուրճերով, թրթռաընկղմիչներով։ Ցցի բարձրացումը և ցցախփիչ սարքավորման ուղղորդումը աշխատանքի ժամանակ իրականացվում է շինարարական ցցահարներով։ Բետոնային աշխատանքները կատարվում են հատուկ մեքենաների և ագրեգատների օգնությամբ։ Բետոնային խառնուրդների պատրաստման համար օգտագործում են դոզատորներ, բետոնախառնիչներ, իսկ խտացման համար՝ թրթռիչներ։ Տանիքածածկման աշխատանքներն իրականացվում են փաթթոցային նյութերը մաքրող, վերափաթաթող, դրանք գրտնակող և կպցնող տանիքածածկման մեքենաներով։ Դրվագման (հարդարման) աշխատանքներում կիրառում են սվաղման-հարթման, խճանկարապատման, մանրահատակահղկման մեքենաներ, մածիկի քսման սարքավորումներ, ներկատրորիչներ, ներկապուլտեր, ատրճանակ-ներկափողարարներ։ Շինարարական մեքենաներից բացի, շինարարության մեջ կիրառվում են մեքենայացման այնպիսի միջոցներ, ինչպիսիք են ամբարձիչ կռունկները, վերամբարձ-տրանսպորտային մեքենաները (գլխավորապես մոնտաժային աշխատանքների համար), բեռնիչները, բեռնաթափիչները, կոնվեյերները, բեռնատար ավտոմոբիլները, տրակտորները, քարշակները և այլն, ինչպես նաև ձեռքի գործիքները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 501)։*  |
**Մուկիկի մահը**, բալլադ, որը մշակել է հայ գրող Հովհաննես Թումանյանը։ Բալլադի սյուժեն վերցված է ժողովրդական բանահյուսությունից։

Պատմություն
-----------

Ինքնագրերի և Թիֆլիսում տպագրվող «Հասկեր» ամսագրի բնագրի վրա Թումանյանը իր ձեռքով նշումներ է արել։

Գրության թվականը մեզ չի հասել։

Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի թումանյանըի համար 65 ֆոնդում պահվում է 2 ինքնագիր` սևագիր և մաքարագիր։ Բալլադի վերջում բերվում է սևագրի և ինքնագրի տարբերությունները։

Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի համար 1360 ֆոնդում պահվում է հեղինակի սեփական տարբերակը, որի վրա Թումանյանը շատ է աշխատել, բայց չի հասցրել ավարտին հասցնել։ Բանաստեղծը նպատակ է ունեցել վերամշակել Թիֆլիսում տպագրվող «Հասկեր» ամսագրի բնագիրը` լրիվ չափածոյի ենթարկելով, որից ստացվել է բալլադի վերոհիշյան տարբերակը։

Առաջին անգամ բալլադը տպագրվել է Թիֆլիսի «Հասկեր» ամսագրի 1908 թվականի համար 3-ում, 99-102 էջերում, այնուհետև` Լուսաբեր 2-րդ հատորի 102-106 էջերում, ապա` Երկերի ժողովածու 2-րդ հատորի 325-328 էջերում։

Սյուժե
------

Մի անգամ մուկիկն ու ծիտիկն ընկերանում են։ Մի օր ծիտիկը գնում է քուջուջ անելու, ետ է գալիս ու տեսնում, որ մուկիկը մահացել է։ Ծիտիկը նստում է ճանապարհի մեջտեղը և սկսում է լաց լինել։ Լորիկը հարցնում է, թե ինչ է պատահել և շատ է ափսոսում մուկիկի մահվան համար։

Այդ մասին իմանում է նաև ծառը և շատ է ափսոսում, իր ճյուղերը խփում է իրար և կոտրտում։

Ծառի ճյուղերը թափվում են քարերի վրա, ծառն ամեն ինչ պատմում է քարերին, քարերը շատ են տխրում և գլորվում են սարն ի վար, թափվում են ջրի մեջ։

Քարերը ամեն ինչ պատմում են ջրին։ Ջուրը շատ է ափսոսում և այնքան է այս ու այն կողմ գնում, մինչև պղտորվում է։

Պառավը գալիս է, ջրին հարցնում է պղտորվելու պատճառը, ջուրն ամեն ինչ պատմում է պառավին։ Պառավը զայրանում է, դեմքն արյունլվա անում, մազերը պոկում և արագ գնում գյուղ։

Գյուղում նա ամեն ինչ պատմում է բոլորին, գյուղացիները սուգ են անում, և բոլորով միասին գնում ու քարերից գլորվում են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն
**Կենևենի հիվանդություն**, հայտնի է նաև որպես Կանավան-վան Բոգերտի, գլխուղեղի սպիտակ նյութի նորածնային սպոնգիոզ դեգեներացիա (այլասերում), գլխուղեղի սպիտակ նյութի սպոնգիոզ դեգեներացիա, Կենևեն-վան Բոգարտի-Բերտրանի հիվանդություն, ԿՆՀ-ի սպունգաձև դեգեներացիա-ժառանգական հիվանդություն, որը բնութագրվում է գլխուղեղի նյարդային բջիջների զարգացող ախտահարումով։ Այս հիվանդությունը պատկանում է գենետիկորեն պայմանավորված լեյկոդիստրոֆիաներին։ Լեյկոդիստրոֆիաների ժամանակ տեղի է ունենում նյարդաթելերի միելինային շերտի քայքայում։ Հիվանդությունը հիմնականում տարածված է հրեա-աշկենազների մոտ։ Հիվանդության բացահայտողը համարվում ՝ ամերիկացի կին նյարդաբան Միրտել Մեյ Կենևինը:.

Հիվանդության պատճառը
--------------------

Կենևենի հիվանդության զարգացումը պայմանավորված է 17-րդ քրոմոսոմի կարճ թևի (լոկուս 17р13.2) վրա գտնվող ASPA գենի արատով (փոփոխությամբ), որը պատասխանատու է ասպարտոացիլազ ֆերմենտի սինթեզի համար, իսկ վերջինս ապահովում է թունավոր N-ացետիլ ասպարատի քայքայումը։

Հիվանդության ախտանշանները
-------------------------

Կենևենի հիվանդության ախտանշանները երեխաների մոտ ի հայտ են գալիս 3-ից 6 ամսականում։ Ախտանշանները ներառում են երեխայի զարգացման դանդաղումը, գլխի չափերի մեծացումը(մակրոցեֆալիա), մկանային տոնուսի կորուստ(հիպոտոնիա), երեխայի կերակրման հետ կապված լուրջ խնդիրներ, ցնցումներ, հիպերկինեզ, գանգուղեղային նյարդերի ախտահարման ախտանշաններ, ադինամիա։

Հիվանդության ընթացքը
--------------------

Հիվանդության զարգացմանը զուգընթաց առաջանում են ջղակծկումներ, աչքի նյարդի վնասումներ(որը հաճախ դառնում է կուրության պատճառ), այրոցի զգացողություն, դժվարություններ կլլման ժամանակ:Երեխաները մահանում են 10 տարին չբոլորած։

Հիվանդության ախտորոշումը
------------------------

Կենևենի հիվանդությունը ախտորոշվում է մեզի թթվայնության անալիզի ժամանակ N-ացետիլ-ասպարագինաթթու հայտնաբերելիս։

Եթե երկու ծնողներն էլ հանդիսանում են Կենևենի հիվանդության գենի կրողներ, անհրաժեշտ է խորիոնի թավիկների բիոպսիայի կամ ամնիոցինտեզի օգնությամբ ԴՆԹ-ի թեստավորման միջոցով պրենատալ ուսումնասիրություն և բաղադրության մեջ թթվի ավելացումը վկայում է այն մասին, որ պտուղը ախտահարված է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կաղապար:Cite pmid
2. ↑  Կաղապար:Cite pmid
3. ↑  Կաղապար:Cite pmid


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՄԴ-9 · ՀՄԴ-10 · ՀՄԴ-10-ԿՄ · DiseasesDB · KEGG · MedlinePlus · NCI Thesaurus  · OMIM |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Disease Ontology · Microsoft: 2776053036 |

 |
Մեդիսոն Սթրիթ-Մանհեթեն
**Մեդիսոն Սթրիթ** , երկկողմանի խճուղի Նյու Յորքի Մանհեթեն շրջանի ներքին Իստ Սայդում։ Սկսվում է Բրուքլինի կամրջի մուտքի արգելապատնեշի տակից և վերջանում Գրանդ Սթրիթով։ Այն մոտավորապես տասնվեց խոշոր քաղաքային թաղամասերի երկարություն ունի։ 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական հարձակուներից հետո իրականացված անվտանգության միջոցառումների պատճառով հանրության մուտքը դեպի սուրբ Ջեյմս պալատ տանող հատվածը արգելված է։ Մեդիսոն Սթրիթի բնույթը թաղամասից թաղամաս փոխվում է։ Փայք Սթրիթի արևելքիում կան բնակարանային նախագծեր։ Փայք Սթրիթի և Քեթրին Սթրիթի մեջտեղում գտնվող փողոցը բնակելի է գերակշռված հիմնականում շենքերով։ Փողոցը համարվում է Չայնաթաունի հարավային սահմաններից մեկը։

50 Մեդիսոն Սթրիթում գտնվող Համիլտոն-մեդիսոն հաուսը երեխայի խնամքի հիմնական մատակարարն է Չայնաթաունի, Թու Բրիջիսի և ներքին Իստ Սայդի թաղամասի համար։ Մեդիսոն Սթրիթը շրջապատված է բնակարանային նախագծերով,շենքերով և դպրոցներով։ PS 1, PS 2 և Քորլեարս համալիրային դպրոցները բոլորը ունեն փողոցին նայող բակեր։ 227 Մեդիսոն Սթրիթում կան նաև բժշկական հաստատություններ կլինիկաներով և դեղատներ (Գուվեղնող Առողջապահական Ծառայություններ), դա նախկինում եղել է գլխավոր հիվանդանոցը շտապ օգնության հարմարություններով։

Տրանսպորտ
---------

F գնացքը կանգ է առնում Իստ Բրոդվեյ կայարանում, որտեղից կա ելք դեպի Մեդիսոն Սթրիթ։ Արևելքից M22 ավտոբուսը Գրանդ Ստրիտից Մեդիսոն փողոցով գնում է դեպի սուրբ Ջեյմս Փլեյս, իսկ արևմուտքից Գրանտ Ստրիտից դեպի Փայք Ստրիտ։ M15 ավտրբուսը գնում է Փայք Սթրիթից Մադիսոն Սթրիթով դեպի սուրբ Ջեյմս պալատ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Go NYC web site Neighborhood Guides page on Chinatown Archived 2017-01-03 at the Wayback Machine.. Accessed January 2, 2008.
2. ↑  Hamilton-Madison House official web site. Accessed January 2, 2008.
3. ↑  United Neighborhood Houses official web site Archived 2011-08-25 at the Wayback Machine.. Accessed January 2, 2008.
4. ↑  Gouverneur Health Care Services official web page. Accessed January 2, 2008.
5. ↑  MTA Lower Manhattan bus map Archived 2007-07-12 at the Wayback Machine.. PDF file. Accessed December 31, 2007.

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Մեդիսոն Սթրիթ (Մանհեթեն) Վիքիպահեստում |

* Madison St storefronts  Pictures of storefronts along Madison Street
|  |
| --- |
| **Մարգածիծուկ ռուսական** |
| Մարգածիծուկ ռուսականՄարգածիծուկ ռուսական |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հովանոցածաղկավորներ (Apiales) |
| **Ընտանիք** | Նեխուրազգիներ (Apiaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Նեխուրայիններ (Apioideae) |
| **Ցեղ** | Մարգացնծու *(Peucedanum)* |
| **Տեսակ** | **Մարգածիծուկ ռուսական** *(P. ruthenicum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Peucedanum ruthenicum***M.Bieb. |

**Մարգածիծուկ ռուսական** (լատ.՝ Peucedanum ruthenicum), նեխուրազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

Նկարագրություն
--------------

Կարճ կոճղարմատով և հաստ առանցքային արմատներով բազմամյա խոտաբույս է։ Ուղղաձիգ, մինչև 150 սմ բարձրության հասնող ցողունը վերին մասում ճյուղավոր է։ Երկար կոթուններ և եռակի փետրաձև արմատամերձ և ստորին ցողունային տերևներն մասնատված են։ Ցողունի միջին մասում աճող տերևները կոթունները համեմատաբար կարճ են, վերինները՝ նստադիր։ Ճյուղերի գագաթներին՝ բազմաճառագայթ հավանոցներում, հավաքված են մանր, դեղին, կամ ոսկեգույն ծաղիկները։ Փաթաթոցի բազմաթիվ, խոզանանման տերևիկները հետ ծալված են։ Մանր երկարավուն-էլիպսաձև պտուղները կողավոր են։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է անտառներում, մերձալպյան մարգագետիններում։ Հանդիպում է Լոռու, Տավուշի, Շիրակի, Գեղարքունիքի, Արմավիրի, Սյունիքի, Արագածոտնի մարզերում։

Նշանակություն
-------------

Բուժական նպատակներով օգտագործում են արմատները, որոնք ունեն յուրահատուկ ուժեղ հոտ և թույլ այրող համ։ Բույսն ունի միզամուղ, քրտնաբեր, ցավազրկող, լեղամուղ, հակաբորբոքային, հանգստացնող ազդեցություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Peucedanum ruthenicum
* EUNIS: 152072
* GBIF: 3641857
* GRIN: 406722
* iNaturalist: 854874
* IPNI: 846400-1
* Plant List: kew-2403749
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:846400-1
* Tropicos: 1700498

 |

 |
**Ատամնանիվ**, ատամնավոր փոխանցումներում օգտագործվող դետալ։

Ատամնանիվների տիպեր
-------------------

Ըստ ատամնավոր փոխանցման տիպի, ատամնանիվները լինում են գլանային, կոնական և հիպերբոլական (մասնավորապես, պտուտակային, որդնակային և հիպոիդային)։ Ըստ ատամի կողմնային մակերևույթի ձևի, գլանային ատամնանիվները լինում են ուղղատամ (գլանային կողմնային մակերևույթով) և շեղատամ (պտուտակային կողմնային մակերևույթով), որոնք բարձրացնում են փոխանցման սահունությունը։ Մեծ հզորություններ փոխանցելու համար կիրառվում են երկշեղատամ գլանային ատամնանիվներ, որոնց ատամներն անկյան տակ թեքված են տարբեր կողմեր։ Դրա շնորհիվ վերանում է առանցքային ճնշումը, որն առկա է շեղատամ ատամնանիվներում։ Ատամնանիվի ատամնապսակը կարող է մշակված լինել ինչպես նրա արտաքին (արտաքին կառչման ատամնանիվ), այնպես էլ ներքին մակերևույթին (ներքին կառչման ատամնանիվ)։ Ատամնանիվներին ներկայացվող պահանջներին (արագընթացություն, դանդաղընթացություն, ամրություն, երկարակեցություն) համապատասխան, դրանք պատրաստվում են լեգիրացված պողպատներից, թուջից, գունավոր համաձուլվածքներից (բրոնզ, արույր և այլն), պլաստմասսաներից, տեքստոլիտից և այլն։

Հերալդիկա
---------

Ներկա պահին ատամնանիվը պատկերված է մի շարք զինանշանների վրա՝

* ԲալաշիհաԲալաշիհա
* ՎոլգոգրադՎոլգոգրադ
* Վոլնովախսկի շրջանՎոլնովախսկի շրջան
* ԶաբժեԶաբժե
* ԻզոբիլնիԻզոբիլնի
* ԿամերովոԿամերովո
* Կլյավլինսկի շրջանԿլյավլինսկի շրջան
* ԿորոլյովԿորոլյով
* ԿրամատորսկԿրամատորսկ
* ԽարկովԽարկով
* ՆովոուրալսկՆովոուրալսկ
* Հոկտեմբերյան շրջանՀոկտեմբերյան շրջան
* Պերվոմայսկ (քաղաք, Լուգանսկի մարզ, Ուկրաինա))Պերվոմայսկ (քաղաք, Լուգանսկի մարզ, Ուկրաինա))
* Պերվոմայսկ)Պերվոմայսկ)
* ՌուբցովսկՌուբցովսկ
* ՍվիրսկՍվիրսկ
* ՍիսերտՍիսերտ
* Ստախանով (քաղաք, Ուկրաինա)Ստախանով (քաղաք, Ուկրաինա)
* Ուսոլե-ՍիբիրՈւսոլե-Սիբիր
* ԲոտսվանաԲոտսվանա
* ԻտալիաԻտալիա
* ԼաոսԼաոս

Հին զինանշաններ։

* ԱրսենեվԱրսենեվ
* ԼուգանսկԼուգանսկ
* ԿարպինսկԿարպինսկ
* ԿոպեյսկԿոպեյսկ
* ԿուրգանԿուրգան
* Ներքին ՏագիլՆերքին Տագիլ
* Ներքին ՏուգաՆերքին Տուգա
* ՆավասիբիրսկՆավասիբիրսկ
* ՖրոլովոՖրոլովո

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 652)։*  |
**Պրասլեն** (ֆր.՝ Praslin), կղզի Սեյշելյան կղզեխմբում։ Գտնվում է Հնդկական օվկիանոսում և մտում է Սեյշելյան կղզիների հանրապետության մեջ։

Աշխարհագրություն
----------------

Պրասլենը համարվում է կղզեխմբի ամենախոշոր կղզիներից մեկը, որը գտնվում է 36 կմ հեռավորության վրա Մաե կղզուց։ Ընդհանուր տարածքը կազմում է 38 կմ²։

Պրասլենը չնայած Մաե կղզու հետ ունեցած բազմաթիվ ընդհանրությունների, ունի առանձնահատուկ լեռնային լանդշաֆտ։ Գլխավոր առանձնահատկություններից մեկը անձրևային անտառների առատությունն է։

Կղզու գլխավոր բնական հարստությունը համարվում է սեյշելյան արմավենին, որի պտուղները տարբերվում են ոչ միայն իրենց մեծ չափսերով, այլ նաև անսովոր ձևերով։ Այս պտղի արտահանումը պետությանը բերում է մեծ շահույթ։

Սեյշելյան կղզիները սահմանափակում է մտցրել կղզուց սեյշելյան արմավենու արտահանելու համար։

* 
* 
* 



Պրասլեն կղզու համայնապատկերը
Պրասլեն կղզու համայնապատկերը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  карта Сейшельские острова // Атлас мира / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 1999 г. ; отв. ред.: Т. Г. Новикова, Т. М. Воробьева. — 3-е изд. стер. отпеч. в 2002 г. с диапоз. 1999 г. — М. : Роскартография, 2002. — С. 282—283. — ISBN 5-85120-055-3.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7516522-3 · VIAF: 246988897 · WorldCat VIAF: 246988897 |

 |
**Շինարարական կոնստրուկցիաներ**, շենքերի ու կառույցների կրող և պատող կոնստրուկցիաներ։ Ըստ նշանակման շինարարական կոնստրուկցիաներ ստորաբաժանվում են կրող կոն՜ Ատրակցիաների, պատող կոնստրուկցիաների և այնպիսի կոնստրուկցիաների (գմբեթ, թաղ, պատ ևն), որոնք համատեղում են կրող և պատող ֆունկցիաները։ Ըստ հաշվարկային սխեմայի, Շինարարական կոնստրուկցիաները լինում են գծային (հեծան, սյուն), հարթ (սալ, ֆերմա) և տարածական (թաղանթ, գմբեթ)։ Տարածական շինարարական կոնստրուկցիաներ թեթև են, քիչ նյութատար, սակայն դրանց պատրաստումն ու մոնտաժը բավականաչափ աշխատատար է։ Գծային և հարթ Շինարարական կոնստրուկցիաները հեշտ են պատրաստվում, քիչ աշխատատար են, բայց առավել նյութատար են։ Ըստ պատրաստման համար օգտագործվող շինանյութի հիմնական տեսակի՝ շինարարական կոնստրուկցիաները բաժանվում են բետոնե կոնստրուկցիաների և շինվածքների, երկաթբետոնե կոնստրուկցիաների ու շինվածքների, պողպատե կոնստրուկցիաների, քարե կոնստրուկցիաների, փայտե կոնստրուկցիաների։ ժամանակակից շինարարությունում տարածում են ստանում ասբեստացեմենտային շինվածքներն ու կոնստրուկցիաները, պնևւէաաիկ շինարարական կոնստրուկցիաները, թեթե համաձուլվածքներից պատրաստած կոնստրուկցիաները և պչաստմասսայե կոնստրուկցիաները։ Այս շինարարական կոնստրուկցիաների հիմնական առավելություններն են փոքր զանգվածը և մեքենայացված հոսքային գծերի վրա գործարանային արտադրության հնարավորությունը։ Ըստ կատարած ծառայության՝ շինարարական կոնստրուկցիաները պետք է համապատասխանեն իրենց նշանակմանը, լինեն հրակայուն և կոռոզիակայուն, անվտանգ, հարմար և շահավետ՝ շահագործման մեջ։ Զանգվածային շինարարության մասշտաբները և տեմպերը պահանջում են, որ շինարարական կոնստրուկցիաները պատրաստվեն արդյունաբերական եղանակով (գործարանային պայմաններում), լինեն շահավետ (ըստ ինքնարժեքի և նյութերի ծախսման), դյուրատեղափոխելի և արագ մոնտաժվող։ Հատուկ նշանակություն ունի աշխատատարության նվազեցումը ինչպես շինարարական կոնստրուկցիաների պատրաստման, այնպես էլ դրանցից շենքերի ու կառույցների ստեղծման դեպքում։ ժամանակակից շինարարության կարևորագույն խնդիրներից է շինարարական կոնստրուկցիաների զանգվածի փոքրացումը՝ թեթև նյութերի լայն կիրառման և կոնստրուկտիվ լուծումների կատարելագործման հիման վրա։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**«Սև հովազ» կամավորական ջոկատ**։ Կազմավորվել է 1989 թվականին Ջանֆիդա գյուղի (այժմ՝ ՀՀ Արմավիրի մարզում) կամավորական ջոկատի հիմքի վրա և շրջանի այլ գյուղերի ջոկատների միավորմամբ։ Ունեցել է շտաբ, զինանշան։ 1990 թվականներին ջոկատի 69 ազատամարտիկ անդամագրվել է «Հատուկ գնդին»՝ ստեղծելով Արմավիրի կամավորական վաշտը, իսկ 1993 թվականին վաշտի հիմքի վրա կազմավորել գումարտակ։ Ջոկատը, վաշտը և գումարտակը մասնակցել են ՀՀ Արարատի (Երասխ), Գորիսի (Խնձորեսկ, Կոռնիձոր), Իջևանի (Կիրանց), Սիսիանի (Իշխանասար), Կապանի (Խդրանց) և Արցախի Հանրապետության Շահումյանի (Հայ Պարիս, Կարաչինար), Քաշաթաղի (Դեյխան, Թարխանլու, Բալդրղանլու, Ղոչազ, «Տիգիկ-1», «Կոբրա» դիրքեր), Հադրութի (Մելիքաշեն), Կուբաթլուի (Մաղդարա, Փարաջան, Աշաղի Փարաջան, Մուրադխանլու), Քարվաճառի (Օմարի լեռնանցք), Ֆիզուլիի (Հորադիզ) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Հայաստանի Հանրապետության «Արիություն» մեդալով պարգևատրվել է 9, «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով՝ 7 ազատամարտիկ։ Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Ս. Պողոսյան, Ս. Սրեյանը, Ռուստամ Գասպարյանը, շտաբի պետ՝ Մ. Պետրոսյանը։ Ջոկատից զոհվել է 11 ազատամարտիկ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |