**Ժամանակի ապաստան** (բուլղար․՝ Времеубежище), բուլղարացի գրող Գեորգի Գոսպոդինովի 2020 թվականի վեպը։ 2021 թվականին վեպի իտալական տարբերակը՝ *«Cronorifugio»* վերնագրով և Ջուզեպպե Դել'Ագատայի թարգմանությամբ արժանացել է Strega եվրոպական մրցանակին։ 2023 թվականին վեպի անգլերեն տարբերակը, որը անգլերեն թարգմանել է Անժելա Ռոդելը, դարձել է առաջին բուլղարալեզու վեպը, որը և՛ առաջադրվել է, և՛ արժանացել Բուքերյան միջազգային մրցանակի։ 50.000 ֆունտ ստերլինգ մրցանակը հավասարապես կիսվել է Գոսպոդինովի և Ռոդելի միջև։

Նկարագրություն
--------------

Վեպը հետևում է անանուն պատմողին և հոգեբույժ Գաուստինին, որ Ցյուրիխում Ալցհեյմերի հիվանդությամբ տառապողների համար կլինիկա է ստեղծում։ Կլինիկայի յուրաքանչյուր հարկ բոլոր մանրամասնություններով վերստեղծում է յուրաքանչյուր տասնամյակ՝ նպատակ ունենալով հիվանդներին ժամանակով հետ տանել՝ վերանայելու իրենց հիշողությունները։ Կլինիկայի համար անցյալի արտեֆակտներ հավաքելու առաջադրանքով պատմողը ճանապարհորդում է տարբեր երկրներում։ Շուտով առողջ մարդիկ դիմում են կլինիկա՝ փախչելու իրենց միապաղաղ կյանքից, և այդ գաղափարը լայն տարածում է ստանում, երբ ավելի շատ կլինիկաներ են բացվում։ Եվրոպայում անցկացվում են հանրաքվեներ՝ որոշելու, թե որ վերջին տասնամյակում պետք է ապրի յուրաքանչյուր երկիր ապագայում։

Զարգացում
---------

«*Ժամանակի ապաստանը»* Գոսպոդինովի երրորդ վեպն է, որը լույս է տեսել անգլերենով։ *The Booker Prizes-* ին տված հարցազրույցում Գոսպոդինովը բացահայտել է, որ իր ոգեշնչումը եկել է 2016 թվականին պոպուլիզմի շարժման վերելքից, ինչպես նաև Բրեքսիթից, և որ իր գրականության վրա ազդել են գրողներ Թոմաս Մանն ու Խորխե Լուիս Բորխեսը։

Ընդհանուր առմամբ, վեպը գրելու համար պահանջվել է մոտ երեք տարի և անգլերեն թարգմանելու համար մոտ վեց ամիս։

Ընդունելություն
---------------

### Քննադատություն

*«Ժամանակի ապաստանը»* արժանացել է քննադատների միջազգային գովասանքին։ Գրախոսականների ագրեգատոր Book Marks կայքը հայտնել է վեպի ընդհանուր «Դրական» գնահատականը՝ հիմնված 8 գրախոսականների վրա. 2 քննադատներ տվել են «խանդավառ» գրախոսություն, իսկ 6-ը՝ «դրական»։

2022 թվականին վեպը *The New Yorker* ամսագրի կողմից ճանաչվել է տարվա լավագույն գրքերից մեկը։ *Kirkus Reviews-ը* նկարագրել է *Time Shelter-ը* որպես «հավակնոտ, տարօրինակ, ժամանակի ծալովի մանվածք», մինչդեռ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Օլգա Տոկարչուկը վեպը նկարագրել է որպես «ժամանակի և դրա անցնող մեր ընկալման վերաբերյալ գրականության ամենագեղեցիկ տեսակը` գրված վարպետ և բոլորովին անկանխատեսելի ոճով»։ Իր վերանայման մեջ *The Guardian-ը* մեկնաբանել է «կոմունիզմից մինչև Բրեքսիթի հանրաքվեն և Եվրոպայում հակամարտությունը, բուլղարական այս զվարճալի, բայց վախեցնող վեպը ուսումնասիրում է նոստալգիայի զենքը»։

### Պարգևներ և մրցանակներ

2021 թվականին *«Ժամանակի ապաստանի»* իտալերեն թարգմանությունը արժանացել է Իտալիայի ամենահեղինակավոր գրական՝ Strega եվրոպական մրցանակին։ Առաջին անգամ մրցանակը տրվել է արևելաեվրոպական գրողի։

2023 թվականին վեպի անգլերեն թարգմանությունն արժանացել է Բուքերյան միջազգային մրցանակի։ Մրցատյանի հանձնաժողովի նախագահ Լեյլա Սլիմանին վեպը նկարագրել է որպես «փայլուն վեպ՝ լի հեգնանքով և մելամաղձությամբ»։ Վեպն ընտրվել է առաջարկված վեց գրքերից բաղկացած կարճ ցուցակից։ Մրցանակը շահելիս հեղինակ Գոսպոդինովը մեկնաբանել է` «սովորաբար ենթադրվում է, որ «մեծ թեմաները» վերապահված են «մեծ գրականություններին» կամ մեծ լեզուներով գրված գրականությանը, մինչդեռ փոքր լեզուներին, ինչ-որ կերպ լռելյայն, մնում են տեղական և էկզոտիկ թեմաները։ Միջազգային Բուքերյան մրցանակի նման մրցանակները փոխում են այդ ստատուս քվոն, և դա շատ կարևոր է»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Cronorifugio - Georgi Gospodinov». *voland.it* (իտալերեն). Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 28-ին.
2. ↑  «Time Shelter by Georgi Gospodinov, translated by Angela Rodel, wins the International Booker Prize 2023 | The Booker Prizes». *thebookerprizes.com* (անգլերեն). 2023 թ․ մայիսի 23. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 27-ին.
3. ↑  «Georgi Gospodinov's 'Time Shelter' becomes first Bulgarian book to win the International Booker Prize». *The Economic Times*. 2023 թ․ մայիսի 24. ISSN 0013-0389. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 27-ին.
4. 1 2  «What everybody is saying about Time Shelter winning the International Booker Prize | The Booker Prizes». *thebookerprizes.com* (անգլերեն). 2023 թ․ մայիսի 26. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 28-ին.
5. 1 2  McGuinness, Patrick (2022 թ․ մայիսի 20). «Time Shelter by Georgi Gospodinov review – the dangers of dwelling in the past». *The Guardian* (բրիտանական անգլերեն). ISSN 0261-3077. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 27-ին.
6. ↑  «Reading guide: Time Shelter by Georgi Gospodinov, translated by Angela Rodel | The Booker Prizes». *thebookerprizes.com* (անգլերեն). 2023 թ․ ապրիլի 24. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 27-ին.
7. ↑  Chatterjee, Sukla (2023 թ․ մայիսի 24). «Time Shelter: International Booker's first Bulgarian winner is a rich experiment in style, structure and ideas». *The Conversation* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 27-ին.
8. ↑  «Los Angeles Review of Books». *Los Angeles Review of Books* (անգլերեն). 2022 թ․ հունիսի 24. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 27-ին.
9. ↑  «Time Shelter». *wwnorton.com* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 28-ին.
10. 1 2 3  Blair, Elizabeth (2023 թ․ մայիսի 23). «Georgi Gospodinov and Angela Rodel win International Booker Prize for 'Time Shelter'». *npr*. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 30-ին.
11. 1 2 3 4  «Georgi Gospodinov interview: 'I felt something had gone awry in the clockworks of time' | The Booker Prizes». *thebookerprizes.com* (անգլերեն). 2023 թ․ ապրիլի 18. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 30-ին.
12. ↑  «Book Marks reviews of Time Shelter by Georgi Gospodinov, trans. by Angela Rodel». *Book Marks* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 30-ին.
13. ↑   `{{cite magazine}}`: Empty citation (օգնություն)
14. ↑  *TIME SHELTER | Kirkus Reviews* (անգլերեն).
15. ↑  «Georgi Gospodinov, Harriman Writer in Residence». *The Harriman Institute* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 30-ին.
16. ↑  Marshall, Alex (2023 թ․ մայիսի 23). «'Time Shelter' Wins International Booker Prize». *The New York Times* (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0362-4331. Վերցված է 2023 թ․ մայիսի 27-ին.