|  |
| --- |
| **Դժնիկ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Դժնիկազգիներ (Rhamnaceae) |
| **Ցեղ** | **Դժնիկ** *(Rhamnus)*L. 1753 |

**Դժնիկ** (լատ.՝ Rhamnus), եղջերափուշ, դժնիկազգիների ընտանիքի տերևաթափ թփերի կամ ցածրաճ ծառերի ցեղ։

Հայտնի է մոտ 140 (այլ տվյալներով՝ 110), Հայաստանում՝ 4 տեսակ՝ 

* լուծողական դժնիկ (Rhamnus cathartica),
* պալասի դժնիկ (Rhamnus pallasii),
* մանրապտուղ դժնիկ (Լ. microcarpa)
* թիատերև դժնիկ (Rhamnus spathulifolia)։

Հանդիպում է գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է չոր, քարքարոտ լեռնալանջերին, նոսրանտառներում, թփուտներում, անտառեզրերին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Իրանում, Փոքր Ասիայում։ Հայաստանում հանդիպում է անտառային բոլոր գոտիներում, հիմնականում արիդային տարածաշրյաներում՝ մինչև 1500-1600 մ բարձրությունների վրա։ Հանդիպում է նաև Սևանի ավազանում՝ 2000 մ բարձրության վրա։

Արտաքին տեսք
------------

Ցողունը բարձրությունը մինչև 8 մ է։ Տերևները խոշոր են, հերթադիր կամ հակադիր, ամբողջական։ Ծաղիկները դեղնականաչավուն են, մանր, մեկական՝ խմբերում կամ ողկույզներով։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղը սև, հյութալի կորիզապտուղ է, ուտելի չէ, պարունակում է ներկանյութեր, կեղևը՝ աղաղանյութեր, տերևները՝ վիտամին C։ Պտուղների, կեղևի եփուկը, թուրմը, մզվածքը օգտագործում են որպես լուծողական։ Բնափայտն ամուր է, օգտագործում են ատաղձագործություն մեջ։ Մեղրատու է։ Պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ։

Մշակում
-------

Հանրապետության մշակության պայմաններում աճեցվում է նաև Դ. Իմերեթյանը - (R. Imeretina Booth), որն ի տարբերություն Հայաստանում աճող աբորիգեն տեսակների, համեմատաբար մեզոֆիլ է, բարձր գեղազարդ և պիտանի կանաչապատման մեջ լայնորոն օգտագործելու համար։

Բուժիչ նշանակություն
--------------------

Բուժիչ նպատակով օգտագործում են կեղևը։ Դրանցից պատրաստած դեղամիջոցներն ունեն լուծողական ազդեցություն։
Հաբերի տեսքով արտադրում են «Ռամնիլ» դեղամիջոցը, կեղևը մտնում է նաև ստամոքսային և լուծողական հավաքների մեջ, նաև համալիր «Վիկալին» և «Վիկաիր» դեղամիջոցների մեջ, որոնք նախատեսված են ստամոքսի և տասներկումատնյա աղիքի խոցային հիվանդությունների բուժման համար։ 
Տնային պայմաններում դեղամիջոցների պատրաստման համար օգտագործում են 1-2 տարի պահած հումքը, քանի որ թարմ կեղևից դեղամիջոցները առաջացնում են սրտխառնոց, որձկում, ստամոքսային ցավեր։
Բեկտենու պտուղներն օգտագործում են ջրգողության, տենդի, լյարդի ուռուցքի, իջվածքի և որդերի դեմ։
Տերևներն ունեն մանրէասպան ազդեցություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բնությունը՝ հարուստ դեղատուն, Չինար հրատարակչություն, Երևան-2007

* 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 15107734z · LCCN: sh85017443 · Microsoft: 2777680626 · NKC: ph116899 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Rhamnus
* APDB: 194353
* APNI: 113338
* EoL: 32785
* EPPO: 1RHAG
* FloraBase: 21735
* FoAO2: Rhamnus
* FoC: 128246
* Fossilworks: 54702
* GBIF: 3039471
* GRIN: 10359
* iNaturalist: 54812
* IPNI: 33514-1
* IRMNG: 1378632
* ITIS: 28561
* NBN: NHMSYS0000462343
* NCBI: 3609
* NZOR: 57cffe00-e338-4887-87e1-a60a98d2b5ae
* PLANTS: RHAMN
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:30006159-2
* Tropicos: 40024272
* VASCAN: 1615
* VicFlora: ecff5b0d-5bc6-4433-a4a0-a1ceb6c00ff0
* WoRMS: 426043

 |

 |