recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Լոցմայստերական դիտակետ** (ռուս.՝ Лоцмейстерский пост), շինություն, որը տեղափոխվել է Պերեբոյնի կղզուց (Ազովի շրջան) և գտնվում է Դոն գետի ձախ ափին, Ոոստովի երկաթուղային կամրջի մոտ (Ռուսաստան, Դոնի Ռոստով)։

Պատմություն
-----------

Լոցմայստերական դիտակետի շենքում ռադիոկապի գյուտարար Ալեքսանդր Պոպովի ղեկավարությամբ կառուցվել է Ռուսաստանի առաջին քաղաքացիական ռադիոկայանը։

Լոցմայստերական դիտակետը հայտնվել է Պերեբոյնի կղզում 1890-ական թվականների սկզբին Եգուրչայի գետաբազուկի Տագանրոգի ծոց թափվելու վայրում։ Նրա գլխավոր խնդիրը եղել է նավապետերին Դոնի գետաբազուկների ջրի մակարդակի մասին տեղեկություններ հայտնելը։ Դրա համար այստեղ տեղադրվել էին հեռագրական ապարատ և կայմ, որի վրա բարձրացվում էին թվերով տեսողական նշաններ։ Կայմը տեղադրված էր մեկհարկանի երկար շենքի տանիքը պսակող կենտրոնական ռոտոնդայի վրա։

1901 թվականին լոցմայստերական դիտակետ է ժամանել հայտնի ֆիզիկոս Ալեքսանդր Պոպովը, որը հրավիրվել էր Դոնի գետաբազուկների կոմիտեի կողմից ընդունիչ-հաղորդիչ ռադիոսարքեր տեղադրելու համար։ Այն ժամանակ նման ռադիոկայաններ նա արդեն մոնտաժել էր Պետերբուրգում և Կրոնշտադտում։

Լոցմայստերական դիտակետում և լողացող փարսում (12 կմ հեռավորության վրա) տեղադրվել է բերված սարքավորումը, և 1901 թվականի օգոստոսի 27-ին սկսվել է ռադիոկայանի աշխատանքը։

1902 թվականի օգոստոսին  Ալեքսանդր Ստեփանովիչ Պոպովը կրկին այցելել է Պերեբոյնի կղզի։

Արդյունքում հաստատվել է հստակ ռադիոկապ լոցմայստերական դիտակետի, լողացող փարոսի, Ռոսոտվի նավահանգստի և Ազովի ծովի նավերի միջև։ Այս քաղաքացիական ռադիոկայանն աշխատել է ավելի քան տասը տարի, իսկ Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսվելուց հետո փոխանցվել է ռազմական գերատեսչությանը։

1940-ական թվականների վերջում լոցմայստերական դիտակետի մասնատված փայտե շինությունը տեղափոխվել է Դոնի ձախ ափ և կրկին հավաքվել (փոքր-ինչ ձևափոխելով նրա տեսքը) Ռոստովի երկաթուղային կամրջի մոտ՝ փոխանցվելով «Դինամո» ջրային կայանին։

Լոցմայստերական դիտակետի համար Պերեբոյնի կղզում կառուցվեց քարե փոքր տնակ, որը բազմիցս վերակառուցվել է։ 1956 թվականին տան պատին փակցվել է հուշատախտակ հետևյալ տեքստով.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Այստեղ, լոցմայստերական դիտակետի շենքում, 1901 թվականի սեպտեմբերին ռուս մեծանուն գիտնական, ռադիոյի գյուտարար Ա. Ս. Պոպովը ընդունել է ռադիոհաղորդում քաղաքացիական ռադիոկայանի միջոցով։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ПЕРВАЯ ГРАЖДАНСКАЯ РАДИОСТАНЦИЯ РОССИИ

Գրականություն
-------------

* Волошинова В. Ф. Волошинова Л. Ф. 100 уникальных мест Ростовской области: Иллюстрированный справочник. Ростов-на-Дону: Ростиздат, 2011.-176 с. ил. ISBN 978-5-7509-0631-4

Արտաքին հղումներ
----------------

* ВРЕМЯ РАЗВОДИТЬ МОСТЫ
* 100 МЕСТ: ЛОЦМЕЙСТЕРСКИЙ ПОСТ
* Ростов - родина гражданского радио Archived 2021-01-22 at the Wayback Machine.
**Վիկտոր Սապարին** (ռուս.՝ Ви́ктор Степа́нович Сапа́рин, փետրվարի 9 (22), 1905, Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - 1970, Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս խորհրդային արձակագիր-ֆանտաստ, լրագրող, խմբագիր։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1905 թվականին Մոսկվայում, լրագրողի ընտանիքում։ Սովորել է Մոսկվայի Մ. Լոմոնոսովի անվան մեխանիկա-էլեկտրատեխնիկական ինստիտուտում։ 1926 թվականից թղթակցություններով, ակնարկներով, ֆելիետոններով, գիտահանրամատչելի հոդվածներով աշխատակցել է պարբերական մամուլին։

Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, որի ավարտից հետո աշխատել է տպագրության ոլորտում։ 1949 թվականից գլխավորել է գիտահանրամատչելի «Վոկրուգ սվետա» ամսագրին և քսան տարի եղել է այդ ամսագրի գլխավոր խմբագիրը։

Մահացել է 1970 թվականի օգոստոսին Մոսկվայում։

Ստեղծագործությունը
------------------

Վիկտոր Սապարինն ստեղծագործել է հիմնականում գիտական ֆանտաստիկայի ժանրում։ Նա այս ժանրում առաջին անգամ 1946 թվականին հրատարակել է «Ուլտրաաչք» պատմվածքը։ 1949 թվականին լույս է տեսնում նրա առաջին գիրքը՝ «Ինժեներ Բոբրովի անհետացումը» և «Անհավատալի ճանապարհորդությունը»։ 1950 թվականին լույս է տեսնում նրա «Նոր մոլորակ» պատմվածքների ժողովածուն։

Վիկտոր Սապարինը հայերեն
-----------------------

* Տանտալուսի դատավարությունը (գիտաֆանտաստիկ պատմվածքներ), Ե. Հայպետհրատ, 1964, 260 էջ։ Ռուսերենից թարգմ.՝ Վ. Վասիլյան։ Բովանդակությունը՝ Տանտալուսի դատավարությունը; Վերջին սավառնորդը; Չնախատեսված փորձարկում; Տիեզերքի աշղեկը; Կլորագլուխների վերադարձը; Լոոյի անհայտանալը; Արկածների փոշին; Առաջին հերթապահություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
2. 1 2  MAK (польск.)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Speculative Fiction Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1042178070 · ISNI: 0000 0004 0915 9341 · NKC: ola2003169749 · SUDOC: 227344073 · VIAF: 302327063 · WorldCat VIAF: 302327063 |

 |
**Բուսական նյութերի հիդրոլիզ** ջրի փոխազդեցությունը ոչ սննդահումքի բուսական բազմաշաքարների (բնափայտի թափոնների, բամբակենու թեփի, արևծաղկի կեղևի ևն) հետ՝ կատալիզատորների (անօրգանական թթուների) առկայությամբ։ Ելային բուսական հումքը, սովորաբար, պարունակում է մինչև 75% ջրում անլուծելի բազմաշաքարներ՝ թաղանթանյութի և հեմիթաղանթանյութի ձևով, որոնց քայքայման ժամանակ սկզբում առաջանում են միջանկյալ միացություններ, ապա՝ պարզագույն շաքարներ՝ մոնոզներ։ Միաժամանակ տեղի է ունենում նաև վերջիններիս քայքայում, որի դեպքում ստացվում են ֆուրֆուրոլ, օրգանական թթուներ, հեմինաթթուներ և այլ նյութեր։ Ջերմաստիճանը բարձրացնելիս և թթուների կոնցենտրացիան մեծացնելիս մեծանում է հիդրոլիզի արագությունը։ Բուսական նյութերի հիդրոլիզը հիդրոլիզային արտադրությունների հիմքն է. կիրառվում է սննդային, կերային և տեխնիկական կարևոր նյութեր ստանալու համար։ Արտադրական պայմաններում հիդրոլիզի նյութերը հիդրոլիզատորներն են՝ մոնոզների (պենտոզների և հեքսոգների, մասնավորապես գլյուկոզի) լուծույթները, ցնդող նյութերը (օրգանական թթուներ, սպիրտներ) և պինդ մնացորդը՝ հիդրոլիզային լիգնինը։ Բազմաշաքարներից մոնոզների ելքը կարող է հասնել 90% ։ Առավել տարածված է հիդրոլիզատների կենսաքիմիական մշակումը, որի օգնությամբ ստանում են սպիտակուցավիտամինային նյութեր՝ կերային խմորասնկեր։ Տիդրոլիզային արտադրության կարևորագույն նյութերից էթիլալկոհոլը նույնպես ստանում են կենսաքիմիական եղանակով՝ հիդրոլիգատների հեքսոզները խմորելով։ Մննդային գլյուկոզը և տեխնիկական քսիլոզն ստանում են, համապատասխանաբար, հեքսոզային և պենտոզային հիդրոլիզատներից՝ դրանք մաքրելով հանքային ու օրգանական խառնուրդներից՝ գոլորշիացմամբ և բյուրեղացմամբ։ Քիմիական մշակման ժամանակ հիդրոլիգատների մեջ պարունակած մոնոզները վերականգնելով ստանում են բազմատոմ սպիրտներ, հեքսոգներից առաջանում են համապատասխան հեքսիտներ (սորբիտ, մաննիտ, դուլցիտ ևն), իսկ պենտոզներից՝ պենտիտներ (քսիլիտ, արաբիտ և այլն)։ Բազմատոմ սպիրտների հիդրոգենոլիգի եղանակով կարելի է ստանալ գլիցերին, պրոպիլենգլիկոլ և էթիլենգլիկոլ։ Պենտոզների դեհիդրատացմամբ ստանում են ֆուրֆուրոլ, հեքսոգների դեհիդրատացմամբ՝ լևուլինաթթու։ Տիդրոլիզային լիգնինը խիտ ծծմբական թթվով մշակելիս առաջացնում է ակտիվ ածուխ՝ կոլակտիվիտ, ալկալիներով մշակելիս՝ լուծվում է, իսկ հետագա թթվեցման դեպքում անջատում է ակտիվացած լիգնին, որը սինթետիկ կաուչուկի ակտիվ լցոն է։ Տիդրոլիզային լիգնինը օգտագործում են նաև որպես վառելանյութ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 396)։*  |
**Ալեքսանդր Պուշկինի դիմանկար** (ռուս.՝ Портрет А. С. Пушкина), նկարիչ Օրեստ Կիպրենսկու նկարը։ Պուշկինի դիմանկարը Կիպրենսկին նկարել է նույն տարում (1827), ինչ գրողի մեկ այլ հայտնի դիմանկար, որի հեղինակը Տրոպինինն է։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Սիգիզմունդ Լիբրովիչը հայտնում է, որ դիմանկարը պատվիրել է Պուշկինի ընկերը՝ Անտոն Դելվիգը։ Պուշկինը Կիպրենսկու մոտ եղել է 1827 թվականի հունիս-հուլիս ամիսներին՝ շերեմետևյան պալատում։

Առաջին անգամ նկարն իր ստեղծման տարում ցուցադրվել է Գեղարվեստի ակադեմիայի ցուցահանդեսում։

Նկարագրություն
--------------

Կտավի վրա Պուշկինը ներկայացված է դեպի ձախ գլուխը շրջված և կրծքավանդակի վրա խաչված ձեռքերով։ Բանաստեղծի աջ ուսին փաթաթված է շոտլանդական պլեդ. այս դետալով նկարիչը ցույց է տալիս Պուշկինի կապը ռոմանտիզմի դարաշրջանի կուռքի՝ Բայրոնի հետ։ Այդ հուշ ընդունելությունը նկարիչը բազմիցս է կիրառել։ Այսպես, նախկինում արված Շվալբեի և Ավդուլինայի դիմանկարներում Կիպրենսկին մեջբերում է Ռեմբրանդտին և Լեոնարդո դա Վինչիին, իսկ այստեղ նա միավորում է երկու բանաստեղծների անունները։ Խորքում պատկերված է Մուսայի արձանը լիրայով։

Դիմանկարն արված է «առավելագույն ավարտով», դետալների մանրակրկիտ մշակմամբ, ինչն ընդհանուր առմամբ բնորոշ էր Կիպենսկու աշխատանքի վերջին տարիների համար։ Գունային գամման խիստ հավասարակշռված է։ Նկարիչը հանդիսավոր լռության զգացողություն է հաղորդում, որն ընդգծում է բանաստեղծի հետ հանդիպման նշանակությունը։

Պուշկինը այս առիթով գրել է «Կիպրենսկուն» բանաստեղծությունը։ Ժամանակակիցներից ոմանք կարծում էին, որ դիմանկարը ճիշտ փոխանցում է բանաստեղծի դիմագծերը, մյուսները քննադատում էին Կիպրենսկու աշխատանքը, որը, նրանց կարծիքով, չկարողացավ փոխանցել «դեմքի փոփոխական արտահայտությունը», Պուշկինին բնորոշ էներգիան, կենսունակությունը։ Բրյուլովը, Շևչենկոյի խոսքով, քննադատել է Կիպրենսկուն, որը Պուշկինին պատկերել է ոչ թե բանաստեղծ, «այլ ինչ-որ Դենդի»։ Ինքը՝ Բրյուլովը, գերադասում էր ստեղծել արվեստի մարդկանց կերպարներ ռոմանտիկ պոռթկման պահին, կառուցելով արտահայտիչ գունային լուծմամբ դինամիկ տպավորիչ կոմպոզիցիա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Валицкая, 1981, էջ 230
2. ↑  Валицкая, 1981, էջ 231
3. ↑  Валицкая, 1981, էջ 234
4. ↑  Валицкая, 1981, էջ 235
**Չարլզ Ջինևեր** (անգլ.՝ Charles Ginnever, օգոստոսի 28, 1931(1931-08-28), Սան Մատեո, Սան Մատեո շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ - հունիսի 16, 2019(2019-06-16)), ամերիկացի քանդակագործ, որը հայտնի է ժանգի շերտի վրա արված լայնածավալ աբստրակտ քանդակներով։ Այս աշխատանքները մինիմալիզմի օրինակ են, որում ընդգծվում են ստեղծագործության ներսում առկա բարդ ֆորմալ հարաբերությունները, ինչպես նաև ստեղծագործության և դիտողի միջև եղած պատրանքային կապերը։

Կենսագրություն և ստեղծագործություն
----------------------------------

Չարլզ Ջինևերը ծնվել է 1931 թվականի օգոստոսի 28-ին Կալիֆոռնիայի Սան Մատեո քաղաքում։ Օդային ուժերում ծառայելուց հետո նա ճանապարհորդել է Եվրոպայում և 1953-ից 1955 թվականներին Փարիզում ուսումնասիրել քանդակագործություն Օսիպ Ցադկինի հետ։ 1957 թվականին ստացել է բակալավրի աստիճան Սան Ֆրանցիսկոյի արվեստի ինստիտուտում, իսկ 1959 թվականին՝ մագիստրոսի կոչում Կոռնելի համալսարանում։

1960-ական թվականների նրա վաղ գործերը պատրաստված էին պողպատի կտորտանքից, երբեմն`կտավների կամ այլ անսովոր նյութերի հետ համադրությամբ, և ներկված էին վառ գույներով։ Հետագա տարիներին Ջինևերը նվազեցրել է գույնի օգտագործումը և նյութերի ընտրությունը՝ ստեղծելով ստեղծագործություններ, որոնք ըստ կոմպոզիցիայով ավելի բարդ տեսք ունեին։ Երկրաչափական ձևերը, եռանկյունները և սեղանները տեղադրվել են այնպես, որ ստեղծում են տեսողական պատրանքներ՝ մարտահրավեր նետելով դիտողի ընկալմանը և տարածության զգացողությանը։

Ջինևերը շատ է դասավանդել՝ շարունակելով մասնակցել բազմաթիվ անհատական ու խմբակային ցուցահանդեսների։

Ջինևերը եղել է «ConStruct» պատկերասրահի հիմնադիրներից մեկը, որը խթանում և կազմակերպել է լայնածավալ քանդակների ցուցահանդեսներ Միացյալ Նահանգներում։ Պատկերասրահի մյուս հիմնադիրներն են եղել Ջոն Ռայմոնդ Հենրին, Քենեթ Սնելսոնը, Լեյման Քիփը և Մարկ Դի Սուվերոն։

Չարլզ Ջինևերը մահացել է 2019 թվականի հունիսի 16-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Freebase տվյալների վերբեռնում — Google.
3. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
4. ↑  American Sculptor Charles (Chuck) Ginnever (1931—2019)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Չարլզ Ջինևերին նվիրված կայք
* ArtNet

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 119455056 · ISNI: 0000 0000 7860 9466 · LCCN: n85815934 · SUDOC: 167320556 · VIAF: 72204459 · ULAN: 500106557 · WorldCat VIAF: 72204459 |

 |

 |
**Կաչաղակների ծագումը**, բալլադ, որը մեզ է հասել Հովհաննես Թումանյանի մշակմամբ։

Պատմություն
-----------

Բալլադի հիմքը ժողովրդական է։

Գրվելու ճշգրիտ թվականն անհայտ է։ Ենթադրվում է, որ բալլադը գրվել է 1890-ական թվականներին։

Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդում պահվում է մի ինքնագիր` «Հին զրույց» ենթավերնագրով։ Բնագիրն ավարտելուց հետո Թումանյանը գրել է` «Թե որտեղից են կաչաղակները. հունական ժողովրդական առասպել»։

Թումանյանի ընտանիքի համար 23 արխիվում պահվում է սևագիր չթվագրված մի հատված, որը շատ նման է հիմնական բնագրի 9-16 և 25-28 տողերին։ Բալլադի երկու տները հեղինակը գրել է թղթի մի երեսին, իսկ մյուս տունը` թղթի հակառակ երեսին։ Առաջին անգամ լույս է տեսել Հովհաննես Թումանյանի գեղարվեստական երկերի 118-119, ապա` Երկերի ժողովածուի առաջին հատորի 492-493 էջերում։

Սյուժե
------

Բալլադը պատմում է այն մասին, թե ինչպես են մի օր Պիերոսի աղջիկները երգի մրցույթի հրավիրում Օլիմպոսի մուսաներին։ Օլիմպոսի մուսանները շատ լավ էին երգում, իսկ Պիերոսի աղջիկները ճղճղում էին` ինչպես կաչաղակներ։ Որպես պատիժ իրենց համաձարկության համար` աղջիկները վեր են ածվում կաչաղակների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն։ էջ 571
**Կառավարման սարք**, սարք, որը նախատեսված է կառավարելու մեքենայի բոլոր սարքերի փոխներդաշնակ աշխատանքը, ծրագրերի և մշակման տվյալների ավտոմատ մուտքը արտաքին հիշողության սարքերից (ՀՍ) հիմնական ՀՍ, ծրագրի հրամանների տրամաբանական հաջորդականությամբ ընտրելը, նրանց վերծանումը, տրամաբանական կամ թվաբանական գործողության անմիջական կատարումը, գործողության արդյունքների գրանցումը հիմնական ՀՍ-ում, վերջնական արդյունքների արտածումը մեքենայից, ինչպես նաև մարդու անմիջական ներգործությունը հաշվման պրոցեսի վրա։ Պարզագույն կառավարման սարքը բաղկացած է հետևյալ հանգույցներից՝

1. մուտքի-ելքի կառավարման հանգույց, որը կառավարում է ծրագրերի և մշակման ենթակա ինֆորմացիայի մուտքը արտաքին ՀՍ-ից հիմնական ՀՍ, ինչպես նաև արդյունքների արտածումը հիմնական ՀՍ-ից (մեքենագրում թղթի վրա, արտապատկերում էլեկտրոնային լաստատախտակի վրա և այլն)։
2. Հրամանների ընտրման հանգույց՝ հիմնական ՀՍ-ից ծրագրի հրամաններն ընտրում է տրամաբանական հաջորդականությամբ։
3. Հրամանների վերծանման հանգույց՝ վերծանում է հերթական հրամանը և ըստ նրա բնույթի՝ ապահովում տարրական գործողությունների տրամաբանական հաջորդականությունը։
4. Տվյալների ընտրման հանգույցը նախատեսված է տվյալներն ըստ հրամանի պահանջի ընտրելու համար։
5. Գրանցման հանգույցը գործողության արդյունքը գրանցում է հիմնական ՀՍ-ում։

Մեքենայական յուրաքանչյուր հրաման տարրական գործողությունների որոշակի տրամաբանական հաջորդականություն է, որը կարելի է իրականացնել ինչպես ապարատային, այնպես էլ հիշողության միջոցով։ Առաջին դեպքում կառավարման սարք կոչվում է ապարատային, իսկ երկրորդ դեպքում՝ միկրոծրագրային։ Միկրոծրագրային կառավարումն ունի մի շարք առավելություններ, օրինակ, նախագծման պրոցեսի ավտոմատացման հնարավորություն, շահագործման ընթացքում ծրագրողի հայեցողությամբ հրամանների ձևափոխման կամ ավելացման ճկունություն և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 270)։*  |
Սաթոն Հու սաղավարտի վերականգված տարբերակը, որ հայտնաբերվել է Ռեդվալդին (Անգլիայի թագավոր), ով մահացել է մոտ 624 թ.-ին։ Ըստ հռոմեական սաղավարտների նախագծման, որոնք նման են Հին Ուփսալայում հայտնաբերված շվեդական սաղավարտներին։
**Անգլո-սաքսեր** (անգլ.՝ Anglo-Saxons, գերմ.՝ Angelsachsen, դան․՝ Angelsakser), Էլբա և Հռենոս գետերի միջև, ինչպես նաև Յուտլանդիա թերակղզում բնակված, 5–6 դարերում Կելտական Բրիտանիան նվաճած գերմանական ցեղերի՝ անգլերի, սաքսերի, յուտերի և ֆրիզների ընդհանուր անվանումը։ 7 – 10 դարերի Անգլո–սաքսերի և կելտական տարրերի (մասնավորապես բրիտների) խառնուրդից կազմավորվեց անգլո–սաքսոնական ժողովուրդը։ Նորմանդական նվաճումից (1066) հետո Անգլո–սաքսերն, որոնք արդեն խառնվել էին Անգլիայի հյուսիսում և արևելքում բնակություն հաստատած դանիացիների և նորվեգացիների հետ, ձուլվեցին Ֆրանսիայից եկածներին, և սկզբնավորվեց անգլիական ազգությունը։

Անգլոսաքսոնական ժամանակաշրջանն ընդգրկում է Անգլիայի պատմության 550-ից մինչև 1066 թթ.։ Անգլոսաքսերեն լեզուն նաև հայտնի է որպես Հին Անգլերեն։ Այդ լեզվով խոսել և գրել են անգլոսաքսերը և նրանց սերունդները Անգլիայում և Հարավարևմտյան Շոտլանդիայում) 5-րդ դարի կեսերից մինչև 12-րդ դարը։

Անգլո սաքսերի նվաճումներից հետո բնիկների՝ բրիտների մի մասը, չցանկանալով հպատակվել նվաճողներին, համառ դիմադրությունից հետո գաղթեց մայրցամաք՝ հաստատվելով Արմորիկա թերակղզում, որն ստացավ Բրետան անունը։ Բրիտանիայում անգլո–սաքսերը ստեղծեցին մի քանի թագավորություններ։ Տեղական բնակչությունը մասամբ ոչնչացվեց կամ մղվեց դեպի հյուսիս և արևմուտք, մասամբ էլ դարձավ ստրուկ ու կիսազատ։ Սակայն, բնիկների զգալի մասը ձուլվեց նվաճողներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Frank M. Stenton, *The Oxford history of England: Anglo-Saxon England: Volume 2: 550-1087* (3rd ed. 1971)
2. ↑  ԲիԲիՍի. Պատմություն. Անգլոսաքսեր
3. ↑  Richard M. Hogg, ed. *The Cambridge History of the English Language: Vol 1: the Beginnings to 1066* (1992)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Հանրագիտարանային բառապաշար · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11978403c · GND: 4002009-5 · NDL: 00560257 · NKC: ph118467 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 383)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աշխատանք (այլ կիրառումներ)
**Թերմոդինամիկական աշխատանք**, էներգիայի փոխանցման ձև, որի հետևանքով փոխվում են համակարգի արտաքին պարամետրերը։

Մեխանիկական աշխատանքը սահմանվում է հետևյալ կերպ

\delta A=(\overrightarrow {F}\overrightarrow {dr}),
որտեղ \overrightarrow {F} — ուժն է, իսկ \overrightarrow {dr} — անվերջ փոքր տեղաշարժը։

Թերմոդինամիկական համակարգի կողմից արտաքինի նկատմամբ կատարած աշխատանքը կարող ենք հաշվել հետևյալ բանաձևով

\delta A=(\overrightarrow {F}\overrightarrow {dr})=P(\overrightarrow {ds}\overrightarrow {dr})=PdV,
որտեղ \overrightarrow {ds} — անվերջ փոքր տարածության նորմալն է, P — ճնշումն է և dV — անվերջ փոքր ծավալն է։

1\rightarrow 2 թերմոդինամիկական պրոցեսի աշխատանքը տրվում է հետևյալ բանաձևով

A=\int \limits \_{1}^{2}PdV.
Աշխատանքի արժեքը կախված է այն բանից, թե ինչպես է համակարգը 1 վիճակից անցել 2 վիճակին։ Դա հեշտ է ապացուցել, եթե հաշվի առնենք, որ ֆունկցիայի ինտեգրալը հավասար է ֆունկցիայի գրաֆիկի տակի մակերեսին։ Քանի որ աշխատանքը սահմանվում է ինտեգրալի միջոցով, ապա այն կախված է պրոցեսի իրականացման ուղուց, որն էլ իր հերթին բերում է կորի գրաֆիկի փոփոխությանը, հետևաբար նաև աշխատանքի արժեքի փոփոխությանը։ Նմանատիպ մեծությունները հանդիսանում են պրոցեսի ֆունկցիաներ։

Չնայած նրան, որ ֆիզիկական քիմիայում աշխատանքի համար օգտագործում են *A* սիմվոլը, ըստ IUPAC-ի քիմիական ջերմադինամիկայում ավելի նպատակահարմար է օգտագործել *W* սիմվոլը։

Տես նաև
-------

* Էներգիա
* Ներքին էներգիա
* Ջերմադինամիկայի առաջին օրենք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  անգլ.՝ E.R. Cohen, T. Cvitas, J.G. Frey, B. Holmström, K. Kuchitsu, R. Marquardt, I. Mills, F. Pavese, M. Quack, J. Stohner, H.L. Strauss, M. Takami, and A.J. Thor, "Quantities, Units and Symbols in Physical Chemistry", IUPAC Green Book, 3rd Edition, 2nd Printing, IUPAC & RSC Publishing, Cambridge (2008), p. 56
2. ↑  անգլ.՝ E.R. Cohen, T. Cvitas, J.G. Frey, B. Holmström, K. Kuchitsu, R. Marquardt, I. Mills, F. Pavese, M. Quack, J. Stohner, H.L. Strauss, M. Takami, and A.J. Thor, "Quantities, Units and Symbols in Physical Chemistry", IUPAC Green Book, 3rd Edition, 2nd Printing, IUPAC & RSC Publishing, Cambridge (2008), p. 11
**Պինդ** (հուն․՝ Εθνικός Δρυμός Πίνδου), ազգային պարկ Հունաստանում, որը տեղակայված է նույնանուն լեռնային զանգվածի հյուսիս-արևելյան մասում, Արևմտյան Մակեդոնիայի և Էպիրի տարածքում։ Ձևավորվել է 1966 թվականին և զբաղեցնում է 6927 հեկտար տարածք։ Պարկի տարածքը իրենից ներկայացնում է դաշտ` ծածկված փշատերև անտառով։ Ծառերից գերակշռում է սև սոճին (Pinus nigra) ներքևի հատվածներում և ռումելյան սոճին` ավելի բարձր թեքությունների վրա։ Հանդիպում է նաև Հունաստանի համար աննախադեպ հազվադեպ սովորական սոճին (Pinus sylvestris):

Ֆաունա
------

Հովտում բնադրում են 80 տեսակի թռչուններ։ Գիշատիչներից հանդիպում են գերեզմանարծիվը (Aquila heliaca), քարարծիվը (Aquila chrysaetos), միջերկրածովյան բազեն (Falco biarmicus), ճուռակը, եվրոպական ճնճղաճուռակը (Accipiter brevipes), օձակեր արծիվը (Circaetus gallicus), գիշանգղը (Neophron percnopterus): Փայտփորիկներից այստեղ ապրում են սև (Dryocopus martius), սիրիական (Dendrocopos syriacus), սպիտակամեջք (Dendrocopos leucotos), միջին խայտաբղետ (Leiopicus medius) և ուրիշ չորս տեսակներ ևս։ Բարձր թեքությունների վրա բնադրում է եղջերավոր արտույտը (Eremophila alpestris), հանդիպում է կարմրաթև մագլցողը (Tichodroma muraria):

Ազգային պարկը Հունաստանում այն հազվադեպ վայրերից է, որտեղ պահպանվել է եվրոպական գորշ արջի պոպուլացիան (Ursus arctos arctos): Այլ կաթնասուններից տարածքում հանդիպում են գայլը (Canis lupus), անտառային կատուն (Felis silvestris), քարակզաքիսը (Martes foina),այծյամը (Capreolus capreolus), սովորական սկյուռիկը (Sciurus vulgaris) և վարազը (Sus scrofa): Գետերում հանդիպում է ջրասամույրը (Lutra lutra): Նշված են մինչև հինգ տեսակի չղջիկներ, որոնցից ամենատարածվածը շիկակարմիր իրիկնաչղջիկն (Nyctalys noctula) է։

Երկենցաղներից խոնավ տեղերում հանդիպում է հունական գորտը (Rana graeca), խոտի գորտ (Rana temporaria), դեղնափոր արջադոդոշ (Bombina variegata), կանաչ դոդոշ (Bufo viridis) և ալպիական տրիտոն (Ichthyosaura alpestris), իսկ հրային սալամանդրան (Salamandra salamandra) նախընտրում է անատառային հատվածներ։ Սողուններից հանդիպում է կանաչ մողես (Lacerta viridis), երեքգծանի մողես (Lacerta trilineata), կիկլադյան մողես (Podarcis erhardii), սովորական պղնձօձ (Coronella austriaca), ջրային լորտու (Natrix tessellata), նյարդային սահնօձ (Platyceps najadum), քթավոր իժ (Vipera ammodytes) և բալկանյան կրիա (Testudo hermanni):

Տարածքում հանդիպող միջատներից հետաքրքրություն են ներկայացնում երկարաբեղիկները (Cerambycidae), բազմաթիվ պոպուլիացիաներ են առաջացնում սգաթիթեռը (Nymphalis antiopa) և բազմագույնները (Nymphalis polychloros):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ευρωπαϊκή Ημέρα των Πάρκων, 24 Μαΐου
2. 1 2 3 4  *Bob Gibbons* Greece. — Oxford University Press, 2003. — С. 42-44. — 316 с. — (Travellers' nature guides). — ISBN 0198504373
**Արմենոպուլոսի վեցամատյան**, բյուզանդական իրավունքի նորմերի ժողովածու։ Կազմել է Արմենոպուլոս Կոստանդինը մոտ 1345 թվականին։ Ժողովածուն պարունակում է քաղաքացիական և քրեական իրավունքի նորմեր և դատավարական դրույթներ, որոնք լայն կիրառություն ունեին Բյուզանդիայում։ Կայսրության կործանումից հետո «Վեցամատյանը» օգտագործվել է Թուրքիայում հունական եկեղեցական դատարանների կողմից՝ որպես քաղաքացիական գործերի ուղեցույց։ Հունաստանը թուրքական լծից անկախ հռչակվելուց (1822) հետո, 1828 թվականի դեկտեմբերի 15-ին, Հունաստանի պրեզիդենտ Ի․ Կապոդիստրիասի հատուկ հրամանագրով «Վեցամատյանն» ընդունվեց որպես քաղաքացիական իրավունքի օրենսդրության հիմք։ Այն մեծ դեր է խաղացել Բյուզանդիայում և Հունաստանում իրավագիտական մտքի զարգացման գործում։ Նրա նորմերից շատերը կիրառվել են նաև Բեսարաբիայում, Վալախիայում և Մոլդավիայում։ «Արմենոպուլոսի վեցամատյանն» առաջին անգամ լույս է տեսել 1540 թվականին, Փարիզում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 96)։*  |
**Լորո պարկ** (իսպ.՝ Loro Parque կամ *թութակների այգի*), ամենակարևոր և այցելվող կենդանաբանական այգիներից մեկը (40 միլիոն մարդ այգու բացումից մինչև այսօր)։ Գտնվում է Տեներիֆե կղզու վրա, Պուերտո դե լա Կրուս քաղաքի մոտակայքում։ Երկու տոմս գնելու դեպքում անհրաժեշտ է կենսաչափական տվյալների կանխիկացում անել (մատնահետքերով)։

Պատմություն
-----------

Այգին հիմնադրվել է 1972 թվականին, Պուերտո դե լա Կրու քաղաքի մոտակայքում, Տեներիֆե կղզու վրա։ Ընդգրկում էր 1․3 հեկտար տարածք։ Կենդանաբանական այգում կար 150 տեսակի թութակ (այժմ այգու տարածքը կազմում է 13․5 հեկտար, իսկ թութակների տեսակների թիվը կազմում է մոտ 4 հազար։ Թութակների հավաքածուներով այս կենդանաբանական այգին ամենամեծն է աշխարհում։

Այգին ունի նաև մեծ դելֆինարիում, որտեղ ամեն օր ներկայացումներ են լինում։ Կենդանաբանական այգին ունի նաև ձկների, պրիմատների (կաթնասունների բարձրագույն կարգ), թռչունների և սողունների տարբեր տեսակների հավաքածու։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Cursos y «el trabajo día a día» son todos los requisitos para sumergirse con las orcas

Արտաքին հղումներ
----------------

* Описание Лоро-парка в блоге Siesta.Life (краткий путеводитель и полезные советы)
* Официальный сайт Лоро-парка(իսպ.)(անգլ.)(գերմ.)
* Подкаст о Лоро-парке Archived 2016-01-05 at the Wayback Machine.
**Ֆտորապլաստներ** կամ **ֆտորլոններ**, ֆտոր պարունակող պլասամասսաների տեխնիկական անվանումը ԽՍՀՄ–ում և ՌԴ-ում, էթիլենի ֆտորածանցյալների հոմոպոլիմերներն ու ֆտոր պարունակող այլ օլեֆինների հետ նրանց համապոլիմերներն են։

Առավել կարևոր են պոլիքառաֆտորէթիլենն ու պոլիեռֆտորքլորէթիլենը, որոնք ունեն բարձր քիմիա, ջերմա, ցրտա և մթնոլորտակայունություն, արժեքավոր ֆիզիկական հատկություններ։ Սպիտակ, բյուրեղական ամուր նյութեր են։

Պոլիքառաֆտորէթիլեն
------------------

Պոլիքառաֆտորէթիլեն (–CF2-CF2–)ո, մոլ․ զանգվածը՝ 5·105–2·106, խտությունը՝ ~2200 կգ/մ3 (20°С)։ Կայուն է ուժեղ օքսիդիչների, վերականգնիչների, թթուների, հիմքերի, օրգանական լուծիչների նկատմամբ։ Չափերն ու ձևը չի փոխում ջրում, հեղուկ վառելանյութերում և յուղերում։ Ֆիգիոլոգիապես իներտ է։ Որոշակի էլաստիկությունը պահպանում է մինչև –269 °C սառեցնելիս։ Հալվելիս (327°С) դառնում է թափանցիկ, քայքայվում է 415 °C-ում։ Կազմում է ֆտորապլաստների համաշխարհային արտադրանքի շուրջ 85%–ը։

Պոլիեռֆտորքլորէթիլեն
--------------------

Պոլիեռֆտորքլորէթիլեն (–CF2–CFCl–)ո, մոլ․ զանգվածը՝ 56000– 360000, խտությունը՝ 2090–2160 կգ/մ3 (25 °C)։ Աշխատանքային ջերմաստիճանային տիրույթը՝ –196-190 °C։

Ֆտորապլաստները ստանում են ռադիկալային պոլիմերմամբ, վերամշակում ջերմապլաստների համար ընդունված եղանակներով։ Օգտագործվում են էլեկտրա– և ռադիոտեխնիկայում, ավիացիոն, հրթիռային տեխնիկայում, մեքենաշինության, քիմիական և ատոմային արդյունաբերության, բժշկության մեջ և այլն։

ԽՍՀՄ–ում պոլիքառաֆտորէթիլենը թողարկվել է ֆտորլոն–4, պոլիեռաֆտորքլորէթիլենը՝ ֆտորլոն–3, ԱՄՆ–ում՝ համապատասխանաբար տեֆլոն և կել–F անվանումներով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* А. К. Пугачев։ «Об истории создания отечественных фторполимеров»։ Интернет-ресурс www.ftorpolymer.ru

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Химический энциклопедический словарь / гл. редактор И. Л. Кнунянц. — Сов. энциклопедия, 1983. — С. 639. — 792 с.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LNB: 000295054 · Microsoft: 2780708225 · NDL: 00563786 · NKC: ph690099 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 697)։*  |
**Զուրաբ Նազարի Անտոնով** (վրաց.՝ ზურაბ ნაზარის ძე ანტონოვი, փետրվարի 9 (21), 1820, Գորի, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 13 (25), 1854, Թիֆլիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն), հայկական ծագմամբ վրացի դրամատուրգ։

Կենսագրություն
--------------

Զուրաբ Անտոնովը ծնվել է 1820 թ․ փետրվարի 9-ին Գորիում, հայազգի առևտրական Նազար Անտոնյանի ընտանիքում։ Որպես գրագիր ծառայել է Գորիի նահանգային կառավարությունում, ապա օգնել է հորը կրպակի առևտրային աշխատանքներում։ 1851 թվականին սկսել է իր դերասանական գործունեությունը Գեորգի Էրիսթավիի թատերախմբում։ Այդ ժամանակ էլ սկսել է գրել պիեսներ։ 1854 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին աշխատել է որպես ռեժիսոր։ Այդ ժամանակաշրջանում գրել է մի շարք պիեսներ՝ «Ուզում եմ իշխանուհի լինել» (1851), «Մի՞թե հորեղբայրն ամուսնացավ» (1952), «Արևի խավարում Վրաստանում» (բեմադրվել է 1853 թվականին, հրատարակվել է 1876 թվականին), «Հինգ կանանց ամուսինը» (բեմադրվել է 1851 թվականին, հրատարակվել է 1852 թվականին), «Խևսուրների հարսանիքը» (1852), «Քեր-օղլի» (1853), «Գրողների ճանապարհորդությունը լաստով» (1854)։

Աղբյուրներ
----------

* **Հրաչիկ Բայրամյան**, Վրաց գրականությունը V-XIX դդ․, Գիրք Ա․, Երևան, 2007, էջ 172-177։
* **Գառնիկ Ստեփանյան**, Կենսագրական բառարան, հատոր Ա, Երևան 1973, էջ 102։
* Ով ով է.հայեր (կենսագրական հանրագիտարան։Երկու հատորով), ՀՀ խմբ. հանձնաժողով՝ Հ. Մ. Այվազյան (գլխ. խմբագիր) և ուրիշներ,Երևան,Հայկական հանրագիտարան հրատ. Հ.1, Աբալյան-Ղուշչյան,2005։
* *აბრამიშვილი ე.*, ზურაბ ანტონოვი, ბათ. 1958.
* *გამეზარდაშვილი დ.*, ნარკვევები ქართული რეალიზმის ისტორიიდან, ტ. 2, თბ. 1957.
* *ზანდუკელი მ.*, ახალი ქართული ლიტერატურა, ტ. 2, თბ. 1962.
* *აბრამიშვილი ე.*, ქსე, ტ. 1, გვ. 499, თბ. 1975.
**Իվան Վասիլևիչ Կապիտոնով** (ռուս.՝ *Иван Васильевич Капитонов*, փետրվարի 23, 1915(1915-02-23), Սերովսկոյե, Մալոստուդենեցկոյե գյուղական համայնք, Սասովսկի շրջան, Ռուսաստան - մայիսի 28, 2002(2002-05-28), Մոսկվա, Ռուսաստան), խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1939)։

Կենսագրություն
--------------

1938 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոմունալ շինարարության ճարտարագիտական ինստիտուտը։ 1941-1951 թվականներին կատարել է կուսակցական և խորհրդային ղեկավար աշխատանքներ։ 1951-1952 թվականներին եղել է կուսակցության Մոսկվայի մարզկոմի քարտուղար, 2-րդ քարտուղար, 1952 թվականից՝ ԽՄԿԿ Մոսկվայի քաղկոմի, 1954 թվականից՝ ԽՄԿԿ Մոսկվայի մարզկոմի, 1959-1964 թվականներին՝ ԽՄԿԿ Իվանովոյի մարզկոմի առաջին քարտուղար։

1964 թվականից՝ ԽՄԿԿ ԿԿ-ի բաժնի վարիչ, 1965 թվականից՝ ԽՄԿԿ ԿԿ-ի քարտուղար։ Կուսակցության XIX-XXV համագումարների պատգամավոր էր, XIX, XX, XXII-XXV-ում ընտրվել է ԽՄԿԿ ԿԿ-ի անդամ։ 1964-1966 թվականներին եղել է ԽՄԿԿ ԿԿ-ի ՌԽՖՍՀ-ի գծով բյուրոյի անդամ։ ԽՄԿԿ III-X գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր է եղել, ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահության անդամ (1954-1962)։ Պարգևատրվել է Լենինի 2 և 3 այլ շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
2. 1 2  Капитонов Иван Васильевич // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ · Find A Grave |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 264)։*  |
**Ջոն Ռիդ** (անգլ.՝ John Reed, հոկտեմբերի 22, 1887(1887-10-22)[…], Պորտլենդ - հոկտեմբերի 17, 1920(1920-10-17) կամ հոկտեմբերի 19, 1920(1920-10-19), Մոսկվա, Խորհրդային Ռուսաստան), ամերիկացի գրող, հրապարակախոս, սոցիալիստական շարժման գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Հարվարդի համալսարանը (1910)։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ռիդը ռազմաճակատային թղթակից էր նախ՝ Արևմտյան Եվրոպայում, ապա՝ 1915 թվականից՝ Եվրոպայում։ 1917 թվականի օգոստոսին, որպես ռազմական թղթակից, եկել է Պետրոգրադում, մտերմացել բոլշևիկների հետ, ականատես եղել Ձմեռային պալատի գրավմանը, ներկա եղել սովետների 2-րդ համագումարին։

Բուռն կերպով սատարել է Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը։ 1918 թվականին վերադառնալով ԱՄՆ, հարել է խորհրդային կուսակցության ձախ թևին։ 1919 թվականից դարձել է այդ կուսակցության անդամ, ընտրվել է 1919 թվականի ապրիլից հրատարակվող «New York Communist» նոր թերթի խմբագիր։ Նույն թվականի օգոստոս-սեպտեմբերին Ռիդը մասնակցել է Ամերիկայի կոմունիստական բանվորական կուսակցության կազմակերպմանը։

1919 թվականի հոկտեմբերին եկել է Մոսկվա, բազմիցս հանդիպել Լենինի հետ։ Ընտրվել է Կոմինտերնի գործադիր կոմիտեի անդամ, մասնակցել նրա 2-րդ կոնգրեսի աշխատանքներին։ Մահացել է տիֆից։ Թաղված է Կարմիր հրապարակում՝ Կրեմլի պատի մոտ։

Հրատարակություններ
------------------

1914 թվականին Ռիդը հրատարակել է «Ապստամբած Մեքսիկան» գիրքը, որում դատապարտելով ԱՄՆ-ին Մեքսիկայի ներքին գործերին միջամտելու համար՝ պաշտպանել է մեքսիկական ժողովրդի հեղափոխական պայքարը։

1919 թվականի մարտին ԱՄՆ-ում հրատարակվել է Ռիդի «10 օր, որ ցնցեցին աշխարհը» գիրքը, որը նրան համաշխարհային ճանաչում է բերել և արժանացել Լենինի բարձր գնահատականին՝ նրա համար գրած առաջաբանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Encyclopædia Britannica
3. 1 2  Babelio (ֆր.) — 2007.
4. 1 2 3 4 5 6  Рид Джон // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
5. 1 2  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
6. ↑


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ժուկովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Жукова), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Նախկինում կոչվել է Կորպուսնայա, այնուհետև՝ Պրոֆինտերնի փողոց։

Պատմություն
-----------

Ժուկովի փողոցի, որը սկզբում կոչվում էր Կորպուսնայա («Մասնաշենքային»), այնուհետև՝ Պրոֆինտերնի, առաջացումը կապված է 19-րդ դարի 90-ական թվականների կեսերին երկու քարե երկար բնակելի մասնաշենքերի կառուցման հետ։ Մասնաշենքերն ունեցել են 18-ական բնակարան։ Բաժանված են եղել միջանցիկ կամարաձև դարպասով և փոքր բակերով։ Այնտեղ ապրել են Սուլինի մետալուրգիական գործարանի աշխատակիցները։ Երկհարկանի մասնաշենքերը՝ աշխատակիցների համար զորանոցները, տպավորիչ չափսերի և սառը, մռայլ տեսքի պատճառով ստացել էին «Բաստիլներ» անունը։ «Բաստիլները» կառուցել են գերմանացիները, ավստրիացիները և հունգարացիները, որոնք գերի էին ընկել Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ (1914-1918)։

Փողոցը փոքր է. բացի երկու մասնաշենքերից, այստեղ կա ևս երեք երկհարկանի 8-բնակարանանոց շենք, երկու սեփականատերով երեք քոթեջ, որոնցից յուրաքանչյուրը կառոուցվել է 20-րդ դարի սկզբին, և 1960-ական թվականների մեկ քոթեջ։ Հայտնի է, որ այստեղ 1908-1909 թվականներին թիվ 1 տանը ընկերոջ հետ ապրել է հեղափոխական Ստանիսլավ Վիկենտևիչ Կոսիորը։ Նույն տան առաջին հարկում գտնվել է 1902 թվականին բացված գործարանային ավանի առաջին գրադարաններից մեկը, որի հավաքածուն մոտ 1000 գիրք էր։

Պրոֆինտերնի փողոց անվանումը ստացել է 1920-ական թվականների կեսերին 1921-1937 թվականներին գործած հեղափոխական արհմիությունների միջազգային միավորման՝ կարմիր միջազգային արհմիությունների պատվին։ 1995 թվականից փողոցը կոչվում է խորհրդային զորահրամանատար Գեորգի Կոնստանտինովիչ Ժուկովի անունով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Улица Жукова»։ Վերցված է 2019 Մարտ 23

Արտաքին հղումներ
----------------

* Улица Маршала Г.К.Жукова в Красном Сулине
| **՞**Սոսի արևելյան |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Դաս | Համամելածաղկավորներ |
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Սոսազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Սոսի |
|
|
| Տեսակ | Սոսի արևելյան |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Platanus orientalis

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սոսի արևելյան** (լատ.՝ Platanus orientalis), սոսազգիների ընտանիքի, սոսի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Բուսական աշխարհի հսկաներից է. հասնում է մինչև 50 մ բարձրության, իսկ բնի տրամագիծը երբեմն հասնում է 18-ի։ Գեղեցիկ, հզոր ծառ է։ Բունը մուգ դարչնագույն է, ճաքճքված կեղևով։ Ջերմասեր և խոնավասեր է, կարող է աճել միայն ցածրադիր տաք, խոնավությամբ ապահովված վայրերում։ Լուսասեր է։ Տերևները թաթանման են, 5-7 բլթակավոր, 12-15 սմ երկարությամբ և 15-18 սմ լայնությամբ, հիմքում կտրվածքով կամ լայն սրտանման։ Բլթակները երկարավուն են, փոսիկավոր, խոշոր ատամնաեզր, յուրաքանչյուր կողմում 2-5 ատամիկներով, հազվադեպ գրեթե ամբողջաեզր։ Ատամիկները սրածայր են։ Երիտասարդ տերևները ծածկված են սպիտակ-թաղիքանման, աստղաձև մազմզուկներով, ավելի ուշ վերևից մուգ կանաչ են, հաճախ՝ փայլուն, ներքևից ավելի բաց գույնի, մերկ և աղվամազով ծածկված միայն գլխավոր ջղերի ուղղությամբ։ Տերևակոթունների երկարությունը հասնում է 5—7 սմ-ի։ Պտղագլխիկները խոզանականման են, կազմված 2-7 գլխիկներից, 2,5 սմ տրամագծով։ Լավ է աճում խիստ կրային հողերում։ Լավ է դիմանում ծխին և զանազան գազերին։ Չափազանց շոգեդիմացկուն և փոշեդիմացկուն է։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է միջերկրածովյան ավազանում, Մերձավոր Արևելքում, հայկական բարձրավանդակում։ Ղափանի շրջանի Ծավ գյուղի մոտ է գտնվում սոսիների
միակ խոշոր պուրակը, որը զբաղեցնում է 80 հա տարածություն և ներկայումս արգելանոց է հայտարարված։ Հնագույն ժամանակներից մշակվում է միջերկրածովյան ավազանում և Մերձավոր Արևելքի երկրներում։ Հնադարյան հայերը այս ծառատեսակը պաշտում էին և հեթանոս քրմերը դրանց տերևների սոսափյունը ունկնդրելով գուշակություններ էին անում երկրի ու մարդկանց ճակատագրի մասին։ Հայաստանի հնադարյան մայրաքաղաք Արմավիրում գտնվող Անահիտ աստվածուհու մեհյանը շրջապատված էր Սոսյաց հռչակավոր անտառով։ Ինչպես նշում է Ղ. Ալիշանը, 18-րդ դարում Երևանում աճում էր սոսու մի հսկայական ծառ, որն իր չափերով չէր զիջում Թուրքիայի Բոյուկ-տերե հռչակավոր սոսուն։ Ենթադրվում էր, որ այդ ծառի հասակը անցնում էր 2000 տարուց։ Ներկայումս էլ մեր հանրապետության ցածրադիր գոտու բնակավայրերում այդպիսի ծառեր են հանդիպում։ Մեղրի ավանում 800 տարեկան մի ծառ է աճում' 25 մ բարձրությամբ և 9 մ բնի տրամագծով, որի փչակում մի ժամանակ մսավաճառի կրպակն էր տեղավորված։ Այդպիսի մի ծառ կա նաև Իջևանի շրջանի Սարիգյուղի մոտ։

Կիրառություն
------------

Լայնորեն է օգտագործվում տաք շրջանների բնակավայրերի կանաչապատման բնագավառում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (142)։
**Սենսուալիզմ** (ֆր.՝ sensualisme, լատ.՝ sensus — ընկալում, զգայություն, զգացողություն), իմացաբանության հիմնական ուղղություններից, ըստ որի զգայունակությունը աշխարհի իմացության առաջնային, գլխավոր ձևն է։ Ի հակադրություն ռացիոնալիզմի, սենսուալիզմը ճանաչողության ողջ բովանդակությունը բխեցնում է մարդու զգայարանների գործունեությունից։

Բանականության մեջ չկա ոչինչ, որ նախապես գոյություն չունենար զգայություններում։ Փիլիսոփայության պատմության մեջ նշմարվում են Սենսուլիզմի մատերիալիստական և իդեալիստական ուղղությունները։ Մատերիալիստական սենսուլիզմը (Էպիկուր, *Պիեռ Գասենդի*, *Թ․ Հոբս*, *Զ․ Լոկ*, *Ժ․ Լամետրի*, *Կ․ Հելվեցիուս*, *Դ․ Դիդրո*, *Պ․ Հոլբախ*, *Լ․ Ֆոյերբախ* և ուրիշներ) զգայական գործունեությունը համարում է գիտակցության և արտաքին աշխարհի կապ, իսկ զգայարանների տվյալները այդ աշխարհի արտացոլում։ Իդեալիստական սենսուլիզմը (Պրոտագորաս, *Զ․ Բերկլի*, *Դ․ Հյում*, *ֆենոմենալիզմ*, *պոզիտիվիզմ*, էմպիրիոկրիտիցիզմ և այլն) զգայությունները համարում է վերջին ռեալականություն և գտնում, որ մի այլ սուբստանց բանականությունը չպետք է որոնի։ Այս պարագայում սենուալիզմի հիմնական սկզբունքը վերածվում է ագնոստիցիզմի և սուբյեկտիվ իդեալիզմի հիմնավորման։ «Զգայություններից ելնելով՝ կարելի է գնալ սուբյեկտիվիզմի գծով, որը հասցնում է սոլիպսիզմի (մարմիններն զգայությունների կոմպլեքսներ կամ կոմբինացիաներ են), և կարելի է գնալ օբյեկտիվիզմի գծով, որը հասցնում է մատերիալիզմի (զգայությունները մարմինների, արտաքին աշխարհի պատկերներն են)։ Սենուալիզմի միակողմանիությունն ու սահմանափակությունը հաղթահարել է մարքսիստական փիլիսոփան, որը ելնելով ճանաչողության հասարակական-պրակտիկ բնույթից, տվել է ճանաչողության զգայական և բանական ձևերի միասնականության գաղափարը, բացահայտել դրանց փոխգործողության դիալեկտիկան։ Հայ փիլիսոփայության պատմության մեջ տիրապետող դիրք է գրավել մատերիալիստական սենսուալիզմը՝ *Անանիա Շիրակացին*, *Սիմեոն Զուղայեցին*, *Գ․ Կոստանդյանը*, *Ա․ Բագրատունին* և ուրիշներ իրենց իմացաբանական ուսմունքներում կարևոր տեղ են հատկացրել զգայություններին, միաժամանակ չանտեսելով բանականության դերը։ Որոշ մտածողներ (Դավիթ Անհաղթ, Հովհաննես Սարկավագ, Հովհան Որոտնեցի, Գրիգոր Տաթևացի և ուրիշներ) հանգել են զգայական և բանական իմացության փոխկապակցվածության ու փոխպայմանավորվածության գաղափարին, որն իր մեշ ներաոում էր դիալեկտիկական մոտեցման դրսևորումները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 294)։*  |
**Եվդոկիա Իսաակովնա Կոնովիցեր (Էֆրոս)** (ռուս.՝ Коновицер (Эфрос) Евдокия Исааковна, 1861 - 1943, Տրեբլինկա, Kosów Lacki, Gmina Kosów Lacki, Powiat sokołowski, Մազովեցի վոյեվոդություն, Լեհաստան), ռուս գրող Անտոն Չեխովի հարսնացուն։ Սովորել է գրողի քրոջ՝ Մարիա Պավլովնա Չեխովայի հետ Գերյեի մանկավարժական կուրսերում։ Ենթադրաբար հանդիսանում է «Թինա» պատմվածքում Սուսաննա Մոիսևնայի նախատիպը։ «Այստեղ լիներ Էֆրոսը։ Ես կզայրացնեի նրան, կասեի, որ հրեական երիտասարդությունը գրոշ չարժե, կնեղանար ու կգնար»,-գրել է Չեխովը իր ընկերուհի Մ. Կիսելևային «Նոր ժամանակներ» թերթում «Թինա» պատմվածքի թողարկման օրը։

Լինելով նյութապես ապահովված հրեաների ընտանիքից՝ հրաժարվել է ընդունել ուղղափառություն, ինչի հետևանքով Չեխովի հետ ամուսնությունը դարձել է անհնար։ Ավելի ուշ ամուսնացել է Չեխովի մտերիմներից մեկի՝ փաստաբան և հրատարակիչ Կոնովիցերի հետ։ Հեղափոխությունից հետո ամուսնու հետ արտագաղթել է Ֆրանսիա։ Հանվել է ծերանոցից և մահացել 1943 թվականին Տրեբլինկայի համակենտրոնացման ճամբարում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Домиль В.* Дуня Эфрос и другие
2. ↑  *Красильщиков А.* Еврейская история Антона Чехова
**Ծովափին**, գեղանկարիչ Կարապետ Ադամյանի բնագիր գործերից մեկը, որում գերակշռում են նրբերանգները։

Նկարագիր
--------

Պատկերը ներկայացնում է ալեկոծ ծովի տեսարան` ավազոտ մի փոքր հարթությամբ, որտեղ մեջքը դեպի դիտողը կանգնած է մտքերով տարված, ինքնամփոփ տրամադրությամբ մի մանկամարդ աղջիկ։ Տպավորությամբ ստեղծված ծովը չի ստեղծում ջրի առարկայական պատրանք, բայց ալեկոծ ծովի տպավորությունը համոզիչ է և գրավում է դիտողին իր բազմերանգ, մեղմ գունաշարով, քնքուշ, օդառատ, լուսավոր, թափանցիկ կոլորիտով։ Դա երկնքի ցոլացումով շաղախված մոխրավունի, դեղնավունի, մանուշակավունի աննկատելի երանգների խառնուրդ է, որում հնարավոր չէ գտնել գույների սահմանը, բայց որով ստեղծված է բնության բացօթյա կոլորիտի կատարյալ տպավորություն։

Արտահայտիչ են հատկապես դեղինի տվող սպիտակափրփուր ալիքները` ձգված պատկերի ամբողջ հորիզոնականով` իրար հետևից դեպի ափ գրոհելիս։ Մոխրակապտավուն երկինքը խստաշունչ է թվում, ամպերը մի քանիսն են, երկարավուն, սպիտակ, հորիզոնում` մի փոքր մշուշված։

Ադամյանին հետաքրքրել է լույսի ազդեցությամբ ծովի մակերեսին գոյացած գունափոխումների գեղեցկությունը.նա չի ձգտել ջրին կշիռ տալ։

Պատկերված է իմպրեսիոնիստական ընկալումով. ծովին հակադրված է ափին պատկերված աղջկա ֆիգուրը` միանգամայն ռեալ մարմնաձևերով, կենդանի տպավորությամբ, կերպարային ճանաչելիության հասցված դիմանկարով։ Ինչպես նմանատիպ այլ գործերում, այստեղ ևս ֆիգուրները մշակված են հանգամանորեն, շոշափելի ձևով, դասական արվեստի մեթոդի օգտագործումով։ Աղջկա ֆիգուրը գեղանկարված է երանգների նուրբ տատանումներով և ներշնչմամբ։ Մասնավորապես աղջկա դեղին զգեստը ներկայացնում է գեղանկարչական մի շողշողուն հմայք։ Համատարած արտացոլումի հետևանքով դրա վրա առաջացել են դեղինի բազմազան երանգավորումներ` միացած կապույտի, կանաչի, օխրայի հազիվ նկատելի գուներանգներին։ Աղջկա առկայությունը իր մեղմերանգ փողփողումներով կարող էր ձուլվել շրջապատի հետ և դիտվել լոկ գունային բիծ, եթե մի քանի մանրամասներ չընդգծեին նրա առարկայական գոյությունը։ Անեզր օվկիանոսի տարածքում աղջկա մարմնի մուգ մասերը որոշակի և շոշափելի են դարձնում նրա ֆիգուրը։ Այս պատկերը բացօթյա գեղանկարչության օրինակ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Եղիշե Մարտիկյան, Հայկական կերպարվեստի պատմություն, Երևան, 1987
**Անձտեացիներ** (նաև՝ **Հանձիթեցիներ**, գրաբ.՝ **Անձտյայք**), նախարարական տոհմ Մեծ Հայքում։ Իշխել են Ծոփք նահանգի Անձիտ (Հանձիթ) գավառում։ Ըստ Ներսեսի «Վարք»-ի՝ Գահնամակում Անձտեացիները զբաղեցրել են 31-րդ գահը։ Մեծ Հայքի արքա Տիրան Բ-ի կառավարման ժամանակ (338-350) հիշվում է իշխան Վաղարշ Անձտեցին, ով նաև Մեծ Հայքի հազարապետն էր։ 341 թվականին Տիրան Բ-ի հրամանով Վաղարշ Անձտեցին գլխավորել է Հուսիկ Ա կաթողիկոսին դեպի Կեսարիա առաջնորդող շքախումբը։ Տիրան Բ-ի կառավարման ժամանակ Մեծ Հայքի հարավային զորաբանակի սպարապետն էր Սաղամութ Անձտեցին։ Վերջինս հետագայում ապստամբում է Արշակ Բ-ի (350-368) դեմ, ապա փախչում Բյուզանդիա։ 10-րդ դարում հիշվում են Հաբելը և իր որդին՝ Սահակ Հանձիթեցի զորավարը, ով 991 թվականին, Բյուզանդիայի կայսր Բարսեղ Բ Բուլղարասպանի հրամանով բուլղարների դեմ տեղի ունեցած կռիվներից մեկի ժամանակ պարտվում և գերի է ընկնում։

Տես նաև
-------

* Գահնամակ
* Զորանամակ
* Անձիտ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, 1942 թ. Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 31.
2. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, 1942 թ. Հատոր 4, Ցուցակ 1, Էջ 377․
3. ↑  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, 1942 թ. Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 18
4. ↑  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, 1942 թ. Հատոր 4, Ցուցակ 1, Էջ 363

Աղբյուրներ
----------

* «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, 1942 թ. Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 18, Հատոր 4, Ցուցակ 1, Էջ 363, 377, Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 31.
* «Ստորագրութիւն հին Հայաստանեայց», Ղուկաս Ինճինճյան
**Ստեղնային հաշվողական մեքենա**, *թվանշանային հաշվողական մեքենա* (ԹՀՄ), որում մշակվող ինֆորմացիայի ներմուծումը և կառավարումը յուրաքանչյուր գործողության համար կատարվում է ձեռքով՝ ստեղների կամ լծակների միջոցով։ Ստեղնային հաշվողական մեքենաները հաշվառման մեքենայացման և հաշվողական աշխատանքների առավել տարածված ժամանակակից տեխնիկայի միջոցներն են և նախատեսված են ոչ մեծ ինժեներա-տեխնիկական և մաթեմաթիկական հաշվարկների, ինչպես նաև տնտեսական, վիճակագրական և հաշվապահական աշխատանքների համար։

Տեսակներ
--------

Բաժանվում են 3 խմբի. հաշվողական, գումարող և աղյուսակային։ Ստեղնային հաշվողական մեքենաներ են նաև թվաբանական բոլոր 4 գործողություններ (առավելապես բազմապատկում և բաժանում) կատարող մեքենաները։ Նայած հաշվողական պրոցեսի ավտոմատացման աստիճանին, ստեղնային հաշվողական մեքենաները լինում են․ պարզագույն կամ ոչ ավտոմատ (բոլոր գործողությունները կատարվում են ձեռքով), կիսաավտոմատ (հանդերձված են հաղորդակով և կատարում են միայն մեկ գործողություն՝ բաժանում), ավտոմատ (ձեռքով կատարվում է նախնական տվյալների ընտրումը և մեքենայի գործարկումը)։ Ավտոմատ ստեղնային համակարգի մեքենաներից հատկապես աչքի են ընկնում ռելեային և Էլեկտրոնային մեքենաները, որոնք համարյա չունեն մեխանիկական կինեմատիկ շղթաներ (օղակներ) և օժտված են ստեղնային հաշվողական մեքենաներ՝ ա․ «Ասկոտա-110», բ․ «Զոեմտրոն-220 (ԴԴՀ) արագագործության, տվյալների մուտքի 1 ելքի» կատարվող գործողությունների մի շարք նոր հնարավորություններով։ Ստեղնային հաշվողական մեքենաները տարբերվում են հաշվիչների քանակով, գործողության պարբերականությամբ, ագրեգատավորման հատկանիշներով, հաղորդակի բնույթով և այլն։ Բոլոր ստեղնային հաշվողական մեքենաներում հիմնական մասը հաշվիչն է, որը ներմուծված թվերը գումարում է ըստ կարգերի և մի կարգում ստացված տասնավորի փոխարեն հաջորդ՝ ավելի բարձր կարգ է փոխանցում մեկ միավոր։ Նախնական տվյալները և գործողության տեսակը մեքենա է մուտք արվում համապատասխան ստեղնը սեղմելով։ Ըստ մուտքի սարքի տարբերում են միակարգ (տասը ստեղնով, լծակով) և բազմակարգ (բազմալծակ և բազմաստեղն) ստեղնային հաշվողական մեքենաներ։ Լայն տարածում են ստանում հաշվաստեղնային մեքենաները, որոնք կառուցված են միկրոպրոցեսորների, միջին և բարձր ինտեգրման միկրոսխեմաներով։ Առավել կատարյալ ստեղնային հաշվողական մեքենաներում ինֆորմացիայի մուտքը և ելքը կատարվում է ծակոտաքարտերով և ծակոտաժապավեններով։ Էլեկտրոնային հաշվողական մեքենաների հանգույցների և տարրերի կիրառումը ոչ միայն փոփոխել է ստեղնային հաշվողական մեքենաների կառուցվածքը, այլն նպաստել դրանց շահագործման նոր հնարավորությունների ստեղծմանը և ընդլայնմանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 118)։*  |
**Տրյուֆել,** շոկոլադե կոնֆետ, որն ունի կլորավուն տեսք, և ունի գանաշի միջուկ։ Այդ կոնֆետները անվանվել են համանուն սնկի անունով։
Դասական տրյուֆելները իրենցից ներկայացնում են կլորավուն զանգված գանաշից (շոկոլադե կրեմ, կաթնասեր և ձեթ), որը պատված է շոկոլադով, և որը թավալում են կակաոյի, փշրած ընկույզի կամ վաֆլու մեջ կամ էլ զարդարում են շոկոլադե նախշերով։ 
Գաշային երբեմն ավելացնում են տարբեր համերի բաղադրիչներ, միաժամանակ ալկոհոլային խմիչքներ (կոնյակ, ռոմ, լիկյոռ)։

ԽՍՀՄ-ում ավելի կոշտ տրյուֆելներ էին արտադրում, կոնի ձևով։ Այդ ժամանակ Եվրոպայում տարբեր տեսքի տրյուֆելներն ավելի փափուկ էին և կիսահեղուկ։ Այդ ժամանակ դժվարությամբ ձեռք բերվող կոնֆետ էր, երբեմն պատրաստում էին տան պայմաններում, օգտագործում են չոր կաթ կամ մանկական կեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *В. В. Похлебкин* Кулинарный словарь. — М.: Центрполиграф, 2002. — ISBN 5-227-00460-9

Գրականություն
-------------

* *Bernard W. Minifie* Chocolate, Cocoa and Confectionery: Science and Technology. — Springer. — 1989. — 904 p. — ISBN 978-0834213012

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պատրաստենք միասին. Տրյուֆել

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh91005396 |

 |