Սթաունթոնը 1860 ական թվականներին
**Հովարդ Սթաունթոն** (անգլ.՝ Howard Staunton, ապրիլի 1, 1810(1810-04-01), Westmorland, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - հունիսի 22, 1874(1874-06-22), Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն), անգլիացի շախմատիստ և շախմատի պատմաբան, աշխարհում ուժեղագույնն է դարձել 40-ական թվականներին XIX դարում, գրականագետ, Շեքսպիրի ստեղծագործական կյանքը հետազոտող։ Կազմակերպիչ և Առաջին միջազգային մրցաշարի մասնակից որը տեղի է ունեցել Լոնդոնի Սենթ-Դժորդջ ակումբում 1851 թվականին և այնտեղ (զբաղեցրել է 4-րդ տեղը 16 մասնակցից)։

Կենսագրություն
--------------

Շախմատի հետ ծանոթացել է 1830 թվականին այդ ժամանակ աշխատել է որպես լրագրող։ Շատ է խաղացել Լոնդոնի տարբեր ակումբներում, получая фору (ладья, конь, пешка): Լուրջ առաջընթացի է հասել 1830-ական թվականների վերջին։ 1840-ական թվականներին հաղթել է բոլոր աշխարհի ուժեղագույն շախմատիստներին (см. таблицу результатов):

1841-1842 թվականներին հաղթում է շոտլանդական ամենաուժեղ վարպետ Ջոն Կոխրենին, որը հաղթել է Կառլ Անդրեվիչ Յանիշին և Պեր դե Սենտ-Ամանին։ Սթաունթոնը 600 խաղեից մոտ 400 հաղթել է։ Խաղացել է Կոխրենի հետ, զիճելով—խաղազինվորին (семь партий, 3½ : 3½).

Մեծամասնությամբ խաղացել է ժամանակակիցների հետ, տալով фор:Հաճախ պարտվում էր աննշան հանդիկապ խաղերին ոչ այդքան ուժեղ շախմատիստներին (Лёве 1847/48; Ч. Стэнли 1839; Бокль 1843 и т. д.): Նրա Վերջին ելույթն դարձել է Բիրմինգեմսկի մրցաշարը 1858 թվականի։

Ստեղծող և գլխավոր խմբագիր (1844-1854) շախմատային ամսագրում «Շախմատային խաղի երթը»։ Շախմատի ղեկավարության դեբյուտային հեղինակ։

1849 թվականին Սթաունթոնը համաձայնել է ազատ արձակել շախմատային կոմպլեկտներ, նրա անունով նշյալ, և մասնակցել է նրա գովազդում։ Հիմա շախմատային կոմպլեկտները Սթաունթոն համարում է ստանդարտ պաշտոնական մրցումների համար։

Ներդրումները առաջնախաղում
-------------------------

### Գամբիտ **Սթաունթոն**

Գամբիտ Սթաունթոնը հոլանդական պաշտպանության ժամանակ Ի պատիվ նրա անվամբ ճանաչվել է գամբիտ հոլանդական պաշտպանություն, քայլերով սկսելիս **1.d2-d4 f7-f5 2.e2-e4** (Գամբիտ Սթաունթոն)։ Զիգբերտ Տարաշը համարել է Գամբիտ Սթաունթոնին հոլանդական պաշտպանության հերքման համար։

### Անգլիական սկիզբը

Սթաունթոնի առաջնախաղը (անգլիական սկիզբ) Սթաունթոնի Սիրելի ընթացքը **1.с2-с4** հետագայում ստացել է անգլիական սկիզբ անվանումը։ Հետևյալ առաջնախաղը հանդիսանում է Սիցիլիական պաշտպանություն սպիտակների համար, այսինքն՝ առավելագույն արագությամբ։

### Ֆերզեվի Գամբիտ

Առավել ծաղկուն ռոմանտիզմի Սթաունթոնը հաճախ կիրառել է Թագուհու գամբիտ և նույնիսկ Տառաշի պաշտպանություն։ Սթաունթոնը և նրա հակառակորդը Սենթ Ամանը խաղում 1843 թվականի կիրառել են ժամանակակից խաղասկիզբ և գործել են վարպետօրեն։ Սթաունթոնի կարծիքով, Ֆերզեվի գամբիտը տարբերվում է ավելի հավատարիմ արքայական հարձակմամբ։

Խաղի ոճ
-------

Սթաունթոնի պարտիան շախմատային արվեստի դասական նմուշն է։ Ստեղծագործական առաջին փուլում, նա գործել է իտալական դպրոցի ձեևով (Դժուլիո Չեզարե Պոլերիո, Դժոակինո Գրեկո, Երկոլե դել Րիո, Դժամբատիստա Լոլլի, Դոմենիկո Լորենցո Պոնցիանի, Վիլյամ Լյուիս, Ալեկսանդր Մակ-Դոննել)։ Հովարդի դեբյուտային խաղացանկը բաղկացած գամբիտներից։ Սկսած Սենտ-Ամանի խաղից (1843) Սթաունթոնը գործել է դիրքային ձևով, ելույթ ունենալով Ֆրանսիա-Անդրե Դանիկան Ֆիլիդորի հետևորդ։ Փաստորեն անգլիական չեմպիոնի պարտիան հանդիսանում է կապող օղակ Ֆիլիդոր համակարգի և Վիլհելմ Ստեինի ուսուցման հետ։ Ֆիշերը Սթաունթոնին համարել է շախմատի լավագույն վերլուծաբաններից մեկը։ Սթաունթոնի սիրելի քայլերից մեկը - դասական զոհ որակի (օրինակ, 21-րդ պարտիան ընդդեմ Սենտ-Ամանի հետ), որը պահանջում է հիանալի տեխնիկայի իրականացման դասավորության առավելությունները։ Շախմատային գրականության մեջ Սթաունթոնի ոճը ստացել է օրթոդոքս անվանումը։

Մարզական արդյունքներ (հանդիպումները և մի շարք հավասար խաղեր)
------------------------------------------------------------

| Տարի | Մրցումների անվանումներ | + | − | = | Միավորներ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1840 | Խաղ Ու. Պոպերտաի դեմ (Գերմանիա) | 10 | 5 | 6 | 13 из 21 |
| 1842 | Շախմատի մի քանի պարտիա Պ. Շ. Սենթ Ամանի դեմ (Ֆրանսիա) | 2 | 3 | 1 | 2½ из 6 |
| 1843 | Խաղ Պ. Շ. Սենթ Ամանի դեմ (Ֆրանսիա) | 11 | 6 | 4 | 13 из 21 |
| 1846 | Խաղ Բերնհարդ Գորվիցի դեմ (Գերմանիա) | 14 | 7 | 3 | 15½ из 24 |
|  | Խաղ Դանիել Գարվիցի դեմ (Գերմանիա) | 12 | 9 | 1 | 12½ из 22 |
| 1851 | Խաղ Բրոուդի հետ (Անգլիա) (1/8 Լոնդոնյան մրցաշարում) | 2 | 0 | 0 | 2 из 2 |
|  | Խաղ Բերնհարդ Գորվիցի դեմ (Գերմանիա) (1/4 Լոնդոնյան մրցաշարում) | 4 | 2 | 1 | 4½ из 7 |
|  | Խաղ Ադոլֆ Անդերսենի դեմ (Գերմանիա) (1/2 Լոնդոնյան մրցաշարում) | 1 | 4 | 0 | 1 из 5 |
|  | խաղ Է. Ուիլյամսաի դեմ (Անգլիա) (Լոնդոնի մրցաշարում 3-րդ տեղի համար խաղ ) | 3 | 4 | 1 | 3½ из 8 |
|  | Խաղ ռևանշ խաղ Է. Ուիլյամսի դեմ (Անգլիա) | 6 | 2 | 3 | 7½ из 11 |
|  | Խաղ Կառլ Անդրեվիչ Յանիշ դեմ (Ռուսաստան) | 7 | 2 | 1 | 7½ из 10 |
| 1853 | Շախամտի մի քանի պատիա Տ. Լազաի դեմ (Գերմանիա) | 4 | 5 | 3 | 5½ из 12 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Encyclopædia Britannica
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. ↑  Семь партий игрались на равных (Стаунтон выиграл 7:0), в восьми Стаунтон давал фору — пешку f7 (Стаунтон уступил 1,5:6,5), в семи — пешку f7 и ход (Стаунтон выиграл 4:3)
4. ↑  Матч должен был играться до семи побед. Стаунтон сдал матч, т.к. противник играл слишком медлительно, думая над партией до 12 часов.

Գրքեր
-----

* *Staunton H.* The chess tournament. London, 1852. (Google books կայքում)

Գրականություն
-------------

* *Нейштадт Я.* Некоронованные чемпионы. Москва: Физкультура и спорт, 1975.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հովարդ Սթաունթոն շախմատիստի էջն ու խաղերը Chessgames.com կայքում