recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Կիտրոնի կրեմ** (**կիտրոնի քուրդ**), Մեծ Բրիտանիայում և Հյուսիսային Ամերիկայում տարածված կրեմ, որը պատրաստում են ձվից, լիմոնից, շաքարավազից և սերուցքային կարագից։ Զանգվածը կրեմանման է և հիշեցնում է պուդինգը։ Կրեմին յուրահատուկ բույր է տալիս ցիտրուսակեղևը։

19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին Անգլիայում տնական կրեմն ավանդաբար մատուցվում էր հացի կամ բուլկու հետ՝ որպես ջեմի այլընտրանք, և օգտագործվում էր նաև որպես թխվածքի միջուկ։

Կրեմի ժամանակակից տարբերակները, այդ թվում՝ արդյունաբերական արտադրության, դեռևս լայնորեն օգտագործվում են բուլկիների, տոստերի, կեքսի կամ պաղպաղակի համար։ 19-րդ դարից սկսած՝ Մեծ Բրիտանիայում և Միացյալ Նահանգներում սիրված աղանդեր էր բեզեով կիտրոնի կարկանդակը։

Ձվից և կաթից պատրաստված քաստարդից` եփված կրեմից, տարբերվում է հյութի և ցիտրուսակեղևի ավելի բարձր քանակությամբ և ուժեղ բույրով։

Բացի այդ, կարագ պարունակող կիտրոնի կրեմն ունի ավելի միատարր և կրեմանման բաղադրություն, քան եփված կրեմը, որում սովորաբար օգտագործվում է ոչ թե կարագ, այլ ալյուր կամ օսլա։ Կիտրոնի կրեմը սովորաբար չի օգտագործվում որպես առանձին ուտեստ։ Սակայն պատրաստման ընթացքում կրեմում երկու անգամ պակաս սերուցքային կարագ ավելացնելու դեպքում, այն կարելի է գործածել նաև որպես առանձին ուտեստ։

Կիտրոնների փոխարեն կարելի է օգտագործել այլ ցիտրուսային մրգեր, հատապտուղներ և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Preparing and Preserving Lemon Curd - National Center for Home Food Preservation" (PDF). Smuckers. Արխիվացված (PDF) from the original on 2012 թ․ մայիսի 3. Retrieved 2008 թ․ հուլիսի 13.
2. ↑  John F. Mariani (1999). *Encyclopedia of American Food and Drink*. New York: Lebhar-Friedman. p. 182.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոմարով (այլ կիրառումներ)

**Կոմարով**  (ռուս.՝ Комаров ), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Յորսա գետի ձախ ափից 96 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 14 կմ։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Պեչորա գետն է մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը Պեչորա։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03050300212103000081403
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103008140
* Ավազանի կոդը — 03.05.03.002
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Պետական ջրային տվյալների գրանցում ըստ Ռուսաստանի Դաշնության։ Կոմարով". Արխիվացված from the original on 2012 թ․ օգոստոսի 10. Retrieved 2015 թ․ հուլիսի 21.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
**Կուբանի կազակության հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Кубанскому казачеству), հուշարձան Ռուսաստանի Կրասնոդար քաղաքում, որը նվիրված է Կուբանի կազակությանը։ Եկատերինոդարը (Կրասնոդար) հիմնադրել են կազակները 1792 թվականին, այն երկար ժամանակ եղել է Կուբանի կազակակական զորքի հենարանը։

Հուշարձանը գտնվում է ք. Կրասնոդար, Կրասնայա փողոց, 35 հասցեով։

Պատմություն
-----------

Կուբանի կազակության հուշարձանը գտնվում է Կրասնոդարում, Կրասնոդարի երկրամասի վարչակազմի շենքի մոտ, Կրասնայա փողոցում։

Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 2005 թվականի ապրիլի 7-ին։ Բացմանը ներկա են եղել երկրամասի նահանգապետ Ալեքսանդր Տկաչովը, Օրենսդիր ժողովի նախագահ Վլադիմիր Բեկետովը, Կուբանի և Եկատերինոդարի մետրոպոլիտ Իսիդորը, ատաման Վլադիմիր Գրոմովը։ Մետրոպոլիտ Իսիդորը հանդիսավորությամբ օծել է հուշարձանը։

Հուշարձանի հեղինակներն են կրասնոդարցի քանդակագործ Ալեքսանդր Ապոլոնովը, ճարտարապետ Վիկտոր Սիրմոլոտովը, Ռոստովի գեղարվեստական ստուդիայի ղեկավար Վալերի Տարանենկոն։

2003 թվականին կազմակերպվել է հուշարձանի լավագույն նախագծի մրցույթ։ Դրան մասնակցել է յոթ ստեղծագործական կոլեկտիվ։ Քանդակը ձուլվել է Դոնի Ռոստովում։ Կրասնոդար տեղափոխվել է Կա-32 ուղղաթիռով։

Հուշարձանը պատկերում է Կուբանի կազակի քանդակը ձիու վրա։ Կազակը զինվորական համազգեստով է, փափախով, դաշույնով և չորս շքանշանով։ Ձիարձանը տեղադրված է պատվանդանի վրա։ Կազակի պատմական նախատիպն է կազակական ատաման, բանակային դատավոր և ռուսական բանակի բրիգադիր Անտոն Գոլովատին։ Հուշարձանի տարածքը բարեկարգվել է։

Տեխնիկական տվյալներ
-------------------

Քանդակի բարձրությունը մոտ 4 մետր է, բարձրությունը պատվանդանի հետ՝ 7,2 մետր։ Հուշարձանը ձուլված է բրոնզից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Памятник «Казак на коне» в Краснодаре". Արխիվացված է the original 2018 թ․ մայիսի 22-ին. Retrieved 2018 թ․ մայիսի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Աղբյուրներ
----------

* Памятник Кубанскому казачеству Archived 2018-10-31 at the Wayback Machine.
* Памятник Кубанскому казачеству Archived 2014-06-05 at the Wayback Machine.
* Памятники Краснодара
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (այլ կիրառումներ)
**Հայոց ցեղասպանության հուշարձան**, հուշարձան Վրաստանի Սամցխե-Ջավախքի տարածաշրջանի Նինոծմինդա քաղաքի շրջանային մշակույթի տան բակում։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը նվիրված է 1915 թվականի Հայոց Ցեղասպանության զոհերի հիշատակին։ Տեղադրվել է ցեղասպանության 99-րդ տարելիցին։ Հուշարձանը կառուցվել է Արմեն Ղարսլյանի, Մարտուն Մկոյանի, Թաթուլ Ղարսլյանի, Էնզել Մկոյանի բարերարությամբ։

Հուշակոթողի օծման հանդիսավոր արարողությունը կատարել են Հայ առաքելական եկեղեցու վիրահայոց թեմի առաջնորդ Տեր Վազգեն եպիսկոպոս Միրզախանյանը և Սամցխե-Ջավախքի ու Ծալկայի ընդհանուր Առաջնորդական փոխանորդության փոխառաջնորդ Տեր Բաբկեն վարդապետ Սալբիյանը։ Հուշարձանի բացման արարողությանը մասնակցել են Վրաստանում Հայաստանի դեսպան Հովհաննես Մանուկյանը, Վրաց ուղղափառ եկեղեցու Ախալքալաքի Կումուրդոյի թեմի առաջնորդ, արքեպիսկոպոս Նիկոլոզը, ջավախքցի գործարար, բարերար Արմեն Ղարսլյանը, Վրաստանի խորհրդարանի պատգամավորներ, տեղական իշխանության ներկայացուցիչներ, հասարակական և մշակութային բազմաթիվ գործիչներ, հայ և վրաց եկեղեցիների բարձրաստիճան հոգևորականներ, տեղական իշխանությունների ներկայացուցիչներ, Վրաստանի խորհրդարանի և ՀՀ Ազգային Ժողովի պատգամավորներ, գործարարներ, Հայաստանից ժամանած հյուրեր, Թբիլիսիից ժամանած հյուրեր և ջավախահայության մեծաթիվ ներկայացուցիչներ։
Հուշարձանի բացման արարողության ընթացքում հնչել են երգեր Նինոծմինդայի երաժշտական դպրոցի և մշակույթի կենտրոնի սաների կատարմամբ (խմբավար՝ Իրինա Ղարսլյան)։ Միջոցառումն ավարտվել է բանաստեղծ Գևորգ Սնխչյանի խոսքերով և երաժշտությամբ՝ «Ծիծեռնակաբերդ» երգով։ Հոգևոր հայրերի աղոթքի ներքո ներկաները ծաղիկներ են դրել հուշարձանի պատվանդանին։

Հեղինակ
-------

* Քանդակագործ՝ Արամ Ղարսլյան

Մեջբերումներ հուշարձանի մասին
-----------------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշակոթողի տեղադրումը Նինոծմինդայում հիրավի պատմական իրադարձություն է։ Սա ևս մեկ քայլ է մեր բարեկամ երկրի հասարակության կողմից Հայոց Մեծ Եղեռնի ճանաչման և դատապարտման պատմական անհրաժեշտության ընկալման ուղղությամբ։ Արդարության վերականգնումը բարոյական չափանիշների վրա հիմնված գաղափար է։ Իրավունքն ու քաղաքական նպատակահարմարությունը ոչ թե պետք է հակասեն միմյանց, այլ համալրեն, որովհետև արդար իրավունքի սկզբունքը բնորոշ է զարգացած և քաղաքակիրթ պետություններին։ Մենք աշխարհի բոլոր պետություններին վճռականորեն կոչ ենք անում միացնել իրենց ձայնը Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և դատապարտման պահանջին և դատապարտել Թուրքիայի՝ Հայոց ցեղասպանության փաստի ժխտողական քաղաքականությունը, քանի որ այն ուղղված է միջազգային իրավունքի և արդարության հաղթանակի դեմ։- Հովհաննես Մանուկյան |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Հայոց Մեծ Եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշակոթողի բացման արարողություն Նինոծմինդայում". Արխիվացված է the original 2015 թ․ փետրվարի 15-ին. Retrieved 2015 թ․ փետրվարի 14.
2. ↑  Նինոծմինդայում բացվեց ցեղասպանության հիշատակին նվիրված հուշարձան(չաշխատող հղում)
**Կունո ֆոն Կլեբելսբերգ** (գերմ.՝ Kuno von Klebelsberg, նոյեմբերի 13, 1875(1875-11-13), Pecica, Arad County, Ռումինիա - հոկտեմբերի 12, 1932(1932-10-12), Բուդապեշտ, Հունգարիայի Թագավորություն), կոմս,, հունգարացի փաստաբան, քաղաքական գործիչ, Հունգարիայի թագավորության միջպատերազմական տարիներին ներքին գործերի նախարար (1921-1922) և մշակույթի նախարար (1922-1931)։ 1917-1932 թվականներին ղեկավարել է Հունգարիայի պատմական միությունը։

Կենսագրություն
--------------

Կլեբելսբերգը ծնվել է Ավստրո-Հունգարիայի Մագյարպեչսկա (այժմ՝ Պեչիկա, Արադ ժուդեց, Ռումինիա)։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո, Տրիանոնի պայմանագրի ստորագրումից և քաղաքացիական պատերազմի ավերիչ հետևանքներից հետո, Հունգարիան ճգնաժամի մեջ էր։ Կլեբելսբերգը 1921 թվականին զբաղեցրել է ներքին գործերի նախարարի պաշտոնը ընդհուպ մինչև հաջորդ տարի։ Դրանից հետո նա դարձել է մշակույթի նախարար (1922-1931) և Հունգարիայում կրթության ոլորտի բազմաթիվ բարեփոխումներ է իրականացրել։ Կլեբելբերգը մասնակցել է գյուղական տարրական դպրոցների ստեղծմանը, նախաձեռնել է բազմաթիվ համալսարանների արդիականացումը և ստեղծել է «Ունգարիկում կոլեգիումը»՝ արտասահմանում գործող մշակութային ոլորտի կազմակերպություն, որը զարգացնում էր հունգարական մշակույթի մասին իրազեկումը այլ երկրներում։

Կլեբելսբերգը հայտնի էր նաև ուսանողների համար առաջադեմ կրթաթոշակային քաղաքականության ներկայացմամբ։

Կլեբելբերգը, այնուամենայնիվ, ընդհանրապես համարվում է հակասական գործիչ, ի թիվս այլ բաների, նա առաջ է տարել Հունգարիայի իշխանության գաղափարախոսությունը և հունգարական էթնիկ մշակույթի բացառիկ կարևորությունը նախկին Ավստրո-Հունգարական միապետության փոքրամասնությունների նկատմամբ (սերբերի, սլովակների, ռումինացիների, հրեաների, ռուսների և այլն)։ Տրիանոնի պայմանագրից հետո Կլեբելբերգի գաղափարները և նրա կրթական բարեփոխումները ուղղակի ծառայել են ռևանշիստական տրամադրություններին և տարածքային պահանջներին Միկլոշ Հորթիի օրոք։ Կլեբելսբերգը հակասեմական էր և մեղադրել է Հունգարիայի հրեականությանը՝ 1918 և 1919 թվականների համապատասխանաբար բուրժուա-լիբերալ և կոմունիստական հեղափոխություններին մասնակցելու, ինչպես նաև Տրիոնյան պայմանագրի տակ գտնվող տարածքների կորստի համար։ Այսպիսով, 1924 թվականին նա պահանջեց, որ հրեաները վերադարձնեն «Մեծ Հունգարիա»-ն, դրա փոխարեն խոստանալով հանել համալսարաններում ուսման քվոտան (Numerus clausus system), որը 1920-ականների սկզբին առաջին անգամ ներմուծվել էր Եվրոպայում։

1939 թվականին, նախարարի մահից մի քանի տարի անց, Բուդապեշտում նրա պատվին կանգնեցվել է հուշարձան։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ քանդակը քանդվել է, բայց 2000 թվականին վերականգնվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
4. ↑  Kovács M. Mária. 2012. Törvénytől sújtva. A numerus clausus Magyarországon, 1920-1945. Budapest: Napvilág
5. ↑  "Памятник Куно фон Клебельсбергу: описание, фото, контакты, гиды, экскурсии" (in ռուսերեն). www.rutraveller.ru. Արխիվացված է the original 2017 թ․ մարտի 22-ին. Retrieved 2017 թ․ մարտի 21.
**Հայկական փողոց** (ռումիներեն՝ Strada Armenească), փողոց Մոլդովայի մայրաքաղաքի՝ Քիշնևի պատմական կենտրոնում։ Այն սկսվում է Ալեքսեյ Մատեևիչի փողոցից և ավարտվում Կոժոկարիլորի փողոցով։

Հայկական փողոցը հատում են Ալեքսանդր Բեռնարդացու, Միխայիլ Կոգելնիչանուի, Ալեքսեյ Շչուսևի, Բուխարեստի, 1989 թվականի օգոստոսի 31-ի, Ստեֆան Մեծի, միտրոպոլիտ Վառլամի, Կոլումնի, Ալեքսանդր Բարեպաշտի, Օկտավիան Գոգայի փողոցները։ Փողոցի սկզբնամասում գտնվում է հայկական գերեզմանատունը։

Փողոցի երկայնքով գտնվում են ճարտարապետական և պատմական հուշարձաններ, վարչական շենքեր։

Մինչ 1918 թվականը փողոցը կրում էր հայկական անվանումը՝ ի պատիվ նախկինում այստեղ ապրած հայերի։ Ռումինական տիրապետության շրջանում 1918-1924 թվականներին կրել է Չետատեա Ալբայի (Բելգորոդ-Դնեստրովսկի կամ Աքքերման քաղաքի անունով, որը Ռումինիայի տիրապետությունից անցել է Ուկրաինային երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո) փողոց, իսկ 1924-1940 թվականներին՝ Մարշալ Պիետրո Բադոլյոյի փողոց անվանումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Strada Armenească". *Centrul Istoric al Chişinaului*. Արխիվացված է the original 2020 թ․ հուլիսի 5-ին. Retrieved 2021 թ․ փետրվարի 21. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
**Կոկտեպա**, հնագույն քաղաքի մնացորդներ, որը գտնվում են Սամարղանդից 30 կմ դեպի հյուսիս, տափաստանային միջանցքի մոտ, ոչ հեռու Բուլունգուր ջրանցքից։ Այն կարևորագույն տեղանք է` քոչվորների և նստակյացների համակեցության գործընթացները հասկանալու և Երկաթի դարում Զերավշանի հարթավայրում ուրբանիզացիայի ծագման վերականգման համար։

Կոկտեպա բնակավայրը հայտնի է 1970-ական թվականներից։ Տարբեր տարիներին այնտեղ իրականացվել են հնագիտական հետազոտություններ։ Մասնավորապես, 1984 թվականին Ի. Իվանիցկին և Օ. Ինևատկինան աշխատել են այս բնակավայրում։ 1987-1988 թվականներին, երբ կազմվում էր Սամարկանդի մարզի Պայարկսկի շրջանի հնագիտական հուշարձանների հավաքածուն, քաղաք են այցելել Մ. Իսամիդդինովը և Գ. Վաֆաևը։ Այնուամենայնիվ, այն ժամանակ հետազոտողները դեռ չգիտեին, որ այս հուշարձանի ստորին շերտերը պատկանում են վաղ երկաթի դարաշրջանին։

Զերավշանյան հարթավայրում ծեփակերտ նախշազարդ կերամիկայի դարաշրջանի խշոր բնակավայրերի բացակայությունը նշանակալիորեն խանգարում էր հասկանալ ամբողջ Սոգդի տարածքում վաղ երկաթիդարյան ցեղերի ցարգացման մակարդակը։

Այս հրատապ խնդրի լուծմանը մեծապես նպաստել են 1989 թվականից աշխատող ուզբեկա-ֆրանսիական համատեղ գիտարշավի աշխատակիցների բացահայտումները Սամարկանդ Սոգդի գոտում։ Մաասնավորապես, 1990-ական թվականների սկզբին Աֆրասիաբում բացահայտվել է հարթ-ուռուցիչ աղյուսե պաշտպանիչ պատի առկայությունը, որի աղյուսները հիշեցրել են Կոկտեպա քաղաքի աղյուսները։ Դրանից հետո Կոկտեպա բնակավայրի տարածքում կազմվել է ֆրանսիացի ակադեմիկոս Պ. Բեռնարդի գլխավորած արշավախումբը, և 1993 թվականից ի վեր այնտեղ անցկացվում էին հնագիտական պեղումներ։

Կոկտեպան, ի տարբերություն հարևան Աֆրասիբի, շատ ավելի վաղ է լքվել։ Դրա քաղաքային բնակավայրի վերջին հետքերը չեն անցնում սելևկյան դարաշրջանի սկզբից, բնակչության վկայության ապացույցները սահմանափակվում են մ.թ.ա. 3-2-րդ դարերի քոչվորների մի քանի գերեզմաններով, մ.թ.ա. 1-ին դարի կայսր կանգյու-պրոտոալանյան ծագմամբ արքայադստեր գերեզմանով, ինչպես նաև` նախամոնղոլյան միջնադարյան շրջանի կիսաամրողների և գերեզմանոցի առանձին հետքերով։

Աշխատանքների ընթացքում հայտնաբերվել են մի շարք քարե գործիքներ, որոնք բնութագրել են տարբեր տնտեսական աշխատանքեր։ Հողագործության զբաղմունքի մասին ասում են հացահատիկների և կուրանտների գտածոները, մետաղի մշակման մասին` քարե մուրճերը, սալերը և հղկանյութերը, փայտը մշակվել է տեստերի քերիչների միջոցով, կաշիները մշակել են քարե քերիչներով։ Մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում նաև քարե մանգաղները, որոնք օգտագործվում են հասունացած հացահատիկների բերքահավաքի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Рапен, 2007, էջ 29-37
2. 1 2 3  Исамиддинов, 2002, էջ 41-42

Գրականություն
-------------

* *Исамиддинов М. Х.* Каменные серпы из Коктепа // Общественные науки в Узбекистане. — 2002. — № 5.
* *Рапен К.* Коктепа в период железного века до прихода Ахеменидов. — В: Роль города Самарканда в истории Мирового культурного развития. Материалы Международного научного симпозиума, посвящённого 2750-летнему юбилею города Самарканда. // Фан АН РУз. — 2007. — С. 29-37.

Արտաքին հղումներ
----------------

* "Согдийская принцесса и храм огня". *Restinworld.ru*. Retrieved 2019 թ․ օգոստոսի 14.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ url-status (link)
**Ամալֆի** (իսպ.՝ Amalfi), քաղաք և մունիցիպալիտետ Կոլումբիայի հյուսիսում ՝ Անտիոկիա դեպարտամենտում։ Այն հանդիսանում է Հյուսիսարևելյան Անտիոկիա ենթաշրջանի մի մասը։

Պատմություն
-----------

Բնակավայրը, որից քաղաքը հետագայում աճել է, հիմնադրվել է 1838 թվականի ապրիլի 25-ին։ Ամալֆի մունիցիպալիտետը որպես առանձին վարչական միավոր ստեղծվել է 1843 թվականին։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Քաղաքը գտնվում է վարչության հյուսիսարևելյան մասում, Կենտրոնական Կորդիլերայի բարձրադիր վայրերում, Մեդեյլինից մոտավորապես 86 կիլոմետր հյուսիս-արևելքում։ Բացարձակ բարձրությունը ծովի մակարդակից 1716 մետր է։

Ամալֆիի մունիցիպալիտետըը սահմանակից է արևմուտքում և հյուսիս-արևմուտքում ՝ Անորիի մունիցիպալիտետին, հարավ-արևմուտքում ՝ Գվադալուպեի մունիցիպալիտետին, հարավում ՝ Գոմես Պլատայի և Յոլոմբոյի մունիցիպալիտետններին, արևելքում ՝ Ռեմեդիոսի և Վեգաչիի մունիցիպալիտետններին, հյուսիս-արևելքում ՝ Սեգովիայի մունիցիպալիտետին։ Քաղաքապետարանի տարածքը 1210 կմ² է։

Բնակչություն
------------

Կոլումբիայի ազգային վիճակագրության վարչության վարչական տվյալների համաձայն, 2012 թվականին քաղաքի և մունիցիպալիտետի համակցված բնակչությունը կազմել է 21.615 մարդ։ Քաղաքապետարանի բնակչության դինամիկան ըստ տարիների. Կաղապար. 

Բնակչության թվաքանակը| 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 20 525 | 20 665 | 20 826 | 20 985 | 21 138 | 21 295 | 21 449 | 21 615 |

Ըստ 2005 թվականի մարդահամարի տվյալների, տղամարդիկ կազմում են Ամալֆիի բնակչության 50.3% -ը, կանայք` համապատասխանաբար 49,7%։ Ռասայականորեն, սպիտակամորթներն ու մետիսները կազմում են քաղաքի բնակչության 99,7% -ը, սևամորթներ, մուլատները՝ 0,3%: Գրագիտության մակարդակը ողջ բնակչության համար կազմել է 79,1%։

Տնտեսություն
------------

Ամալֆիի տնտեսությունը հիմնված է գյուղատնտեսության և շաքարավազի արդյունաբերության վրա։

Քաղաքային և մունիցիպալ ձեռնարկությունների ընդհանուր թվի 65.6% -ը առևտրային ձեռնարկություններ են, 25,5% -ը `սպասարկման ձեռնարկություններ, 8,8% -ը` արդյունաբերական ձեռնարկություններ, 0,1% -ը `տնտեսության այլ ոլորտների ձեռնարկություններ։

Տրանսպորտ
---------

Քաղաքի արևելքում գտնվում է նույնանուն օդանավակայանը (ԻԿԱՕ. SKAM, IATA: AFI):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Proyecciones de Población departamentales y municipales por área 2005 - 2020" (in իսպաներեն). Departamento Administrativo Nacional de Estadística. Արխիվացված է the original 2011 թ․ հունիսի 13-ին. Retrieved 2013 թ․ սեպտեմբերի 19. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1235885798 · VIAF: 3098162481036437680006 · WorldCat VIAF: 3098162481036437680006 |

 |
**Կոկադա**, կոկոսի ավանդական կոնֆետներն ու քաղցրավենիքները, որոնք Լատինական Ամերիկայում՝ իսպանախոս երկրներում և Բրազիլիայում, գրեթե ամենուր տարածված են։

Նկարագրություն
--------------

Կոկադայի հիմնական բաղադրիչը կոկոսի փաթիլներն են, որոնք առավել հաճախ խառնվում են ձվի հետ։ Կոկադաները թխվում են ջեռոցում, բայց մատուցվում են սառը, ինչպես կոնֆետը։ Կոկադաների բազմաթիվ տարբերակներ կան, որոնք խիստ տարբերվում են միմյանցից՝ շատ կոշտից (կոզինախ կամ գրիլյաժ հիշեցնող), մինչև փափուկ և փխրուն։ Տարբերվում են նաև գույնով և համով, ինչը ձեռք է բերվում սննդի գույների, համեմունքների և այլ մրգերի (առավել հաճախ չորացրած) ավելացմամբ։

Չնայած կոկադայի առաջացման ժամանակը և վայրը հստակ հայտնի չեն, սակայն բավականին հին քաղցրավենիք են։ Պերուում, օրինակ, դրանք հիշատակվում են արդեն 1878 թվականին, բայց իրականում գոյություն են ունեցել ավելի վաղ։

Տարածաշրջանային սորտեր
----------------------

Կոլումբիայում և Մեքսիկայում կոկադաներ («conserva de coco») վաճառում են ոչ միայն խանութներում, այլև փողոցներում և լողափերում վաճառողները։ Ուրուգվայում տեղական «coquitos»- ը սովորաբար վաճառվում է սրճարաններում և հացաբուլկեղենի խանութներում և ունեն նրբաճաշակ սորտեր, օրինակ՝ կեռասով և բալի ջնարակով։ Բրազիլիայում կոկադաները նույնպես հաճախ վաճառվում են փողոցներում։

Բրազիլիայում կոկադայի տարբերակներից մեկը «այրված կոկադան» է (պորտ.՝ Cocada preta)՝ պատրաստված կարամելացված շագանակագույն շաքարով և մի փոքր այրված կոկոսով։ «Rei da cocada preta» («այրված կոկադայի թագավոր») արտահայտությունը Բրազիլիայում օգտագործվում է անհիմն բարձր ինքնահավանությամբ ամբարտավան մարդուն բնորոշելու համար։

Լատինական Ամերիկայի որոշ երկրներում «կոկադա» բառը կարող է նշանակել նաև կոկոսի զովացուցիչ ըմպելիք։

Պատկերասրահ
-----------

* Կոլումբիայում քաղցրավենիքի վաճառասեղանին (ներքևի շարք):Կոլումբիայում քաղցրավենիքի վաճառասեղանին (ներքևի շարք):
* Տարբերակ Կոստա Ռիկայից:Տարբերակ Կոստա Ռիկայից:
* Կոլումբիական կոկադաներ գուավայով և այլ համային հավելումներով:Կոլումբիական կոկադաներ գուավայով և այլ համային հավելումներով:
* Փափուկ շագանակագույն կոկադաներ:Փափուկ շագանակագույն կոկադաներ:
* Բրազիլական կոկադա։Բրազիլական կոկադա։
* Բրազիլական կոկադա․ մեկ այլ տարբերակ։Բրազիլական կոկադա․ մեկ այլ տարբերակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Raimondi, A. (1878). Zur physikalischen Geographie von Peru - II. Globus 36: pp. 173-175 стр. 174". Արխիվացված է the original 2021 թ․ մայիսի 26-ին. Retrieved 2021 թ․ մայիսի 26. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "«De onde surgiu a expressão «rei da cocada preta»?»". Արխիվացված է the original 2018 թ․ հուլիսի 7-ին. Retrieved 2021 թ․ մայիսի 26. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Գրականություն
-------------

* Reichel-Dolmatoff, Gerardo and Reichel-Dolmatoff, Alicia (1961). The people of Aritama: the cultural personality of a Colombian mestizo village. University of Chicago Press, Chicago, стр. 63, OCLC 1488921
* McCausland-Gallo, Patricia (2004) Раздел «Cocades Costeñas» в книге: Secrets of Colombian Cooking Hippocrene Books, New York, стр. 177, ISBN 0-7818-1025-6
**Կուլպինի տուն** (ռուս.՝ Дом Кульпина), երկհարկանի շենք Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում։ Գտնվում է Պետրոսի փողոցում։ Մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտ է` համաձայն 2002 թվականի դեկտեմբերի 31-ի թիվ 124 հրամանի։

*Հասցեն`* ք. Տագանրոգ, Պետրոսի փողոց, տուն 30։

Պատմություն
-----------

Տագանրոգ քաղաքի Պետրոսի փողոցի և Նեկրասովի նրբանցքի խաչմերուկում գտնվող թիվ 30 տունը կառուցվել է մոտ 1870 թվականին։ Հենց սկզբից այնտեղ ապրել է ենթասպա Պավել Բույանովսկու ընտանիքը։ 1880-ական թվականների վերջից մինչև 1918 թվականը տանը բնակվել է նրա ազգականը՝ Անտոնը։

Տան առաջին սեփականատերը եղել է թուրքահպատակ Իվան Կոնտեմիրովը։ 1870-ական թվականների վերջում նա տունը վաճառել է տագանրոգցի վաճառական Դմիտրի Ֆեոդորովիչ Կուլպինին։ Վերջինս եղել է հավատացյալ, հաճախել է եկեղեցի, աշխատել է Նիկոլաևյան մանկատանը կից գործող եկեղեցում որպես երեց։ Տունը գնելու համար միջոցները նա վաստակել է՝ զբաղվելով մանր առևտրով։

XX դարի սկզբին տնատիրությունն անցել է Կուլպինի ժառանգներին։ 1925 թվականին, շենքի վերջին սեփականատեր վաճառական Բորիս Ֆեոդորովիչ Կուլպինի օրոք, շենքն ազգայնացվել է։

1910-ական թվականներին տան մի քանի սենյակներ վարձով տրվում էին նավահանգստի պետ, արքունի խորհրդական Ա. Պ. Սեմենյուտային։ Սեմենյուտան մահացել է 1912 թվականի սեպտեմբերին։ Նույն տանը ժամանակին աշխատել է տիկին Ն. Ֆիվետի արհեստանոցը, որը զբաղվել է զգեստների կարուձևով։ Նա նաև իր գործն է սովորեցրել ցանկացողներին։

1928 թվականին տանը գտնվել է ատաղձագործական արհեստանոց, որտեղ արտադրվել է կահույք, ավելի ուշ այստեղ գործել է սոցիալական դաստիարակության ինստիտուտը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Կարմիր աղյուսից կառուցված տան ուղղանկյուն պատուհանները զարդարում են եռանկյունաձև քիվերն ու զարդաքիվերը։ Առաջին հարկի պատուհանները պատրաստված են կողպեքային քարով։ Շենքի անկյունում կառուցված է պատուհանով և սայրաձողով աշտարակ։

Խորհրդային իշխանության տարիներին շենքն ազգայնացվել է։ Ներկայումս սա բնակելի տուն է։ Մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  "Дом 30 - Исторический Таганрог". *web.archive.org*. 2013 թ․ հոկտեմբերի 11. Արխիվացված է the original 2013 թ․ հոկտեմբերի 11-ին. Retrieved 2022 թ․ մայիսի 20. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|dead-url=` (help)
2. ↑  "Органы исполнительной власти. Список опубликованных правовых актов за 06.08.2019". Արխիվացված է the original 2022 թ․ մայիսի 20-ին. Retrieved 2022 թ․ մայիսի 20. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Գրականություն
-------------

* Гаврюшкин О. П. Вдоль по Питерской (хроника обывательской жизни). Таганрог, 2000.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Таганрог ул. Петровская, 30 Archived 2013-10-11 at the Wayback Machine.
* Улица Петровская Таганрог Archived 2018-04-06 at the Wayback Machine.
**Համուրպետ լիճ** կամ **Ակդողան լիճ**, հրաբխային լիճ, որը գտնվում է Մուշ նահանգի Վարդո շրջանի սահմաններում։ Լճի անունը հայերեն նշանակում է *չորացած ամրոց*։ Հանրապետությունից հետո ընդունված օրենքով Արևելյան Անատոլիայում հայկական տեղանունները փոխարինվել են թուրքերենով։

Պատմություն
-----------

Ըստ Ղուկաս Ինճիճյանի՝ այս լեռներում գտնվող Համուրպերտ կամ Համլպերտ ամրոցում մինչև 1760-ական թվականները իշխել է սասունցի բեկերի (մելիքների) տոհմը։

Աշխարհագրություն
----------------

Տարածաշրջանի քարտեզ
Բույուկ (Մեծ) Համուրպետ․ ծովի մակարդակից բարձր է 2149 մ, խորությունը՝ 21 մ։ 1088 կմ² տարածք ունեցող լիճը սնվում է աղբյուրների ջրերով և հալված ձյան ջրով։ Բույուկ Համուրպետի ջրերը, որի մակարդակը տարվա ընթացքում առանձնապես չի փոխվում, ձմռանը սառչում են։ Լիճն իր ավելցուկային ջուրը թափում է Իսկենդեր գետ։

Քյուչուք (Փոքր) Համուրպետը գտնվում է Բույուկ Համուրպետ լճից 300 մ հարավ։ Այն ունի 47 մ խորություն։

Կենդանական աշխարհ
-----------------

Լճի հիմնական ձուկը սովորական ծածանն է։ Լճում ապրող հիմնական թռչուններն են բադերը, սագերը և կռունկները։ Լճի շուրջը կան արջեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Nişanyan Yeradları". *nisanyanmap.com* (in անգլերեն). Retrieved 2023 թ․ սեպտեմբերի 29.
2. ↑  "Göller". *mus.ktb.gov.tr*. Արխիվացված է the original 2023 թ․ հուլիսի 28-ին. Retrieved 2023 թ․ սեպտեմբերի 29. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  "HAMURPET (AKDOĞAN) GÖLÜ". *Kültür Portalı*. Retrieved 2023 թ․ սեպտեմբերի 29.
4. ↑  "HAMURPET (AKDOĞAN), HAÇLI VE NAZİK GÖLLERİNİN ORNİTOLOJİK POTANSİYELİ VE HABİTAT YAPISININ COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ (CBS) KULLANILARAK MODELLEMESİNİN YAPILMASI" (PDF). T.C. VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, BİYOLOJİ ANABİLİM DALI.
5. ↑  Culture portal (tr)
6. ↑  News
**«ՀամԼԿԵՄ 50-ամյակ» ստելա** (ռուս.՝ Стела «50 лет ВЛКСМ»), ստելա Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Կուլտուրայի փողոցում` Կոմերիտական ծառուղում։ Տեղադրվել է 1968 թվականին՝ Համամիութենական լենինյան կոմունիստական երիտասարդական միության (ՀամԼԿԵՄ) 50-ամյակի պատվին։

Պատմություն
-----------

«ՀամԼԿԵՄ 50-ամյակ» ստելան քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեի որոշմամբ 1968 թվականին տեղադրվել է Կրասնի Սուլին քաղաքի Լենինի անվան մշակույթի պալատի մոտ։ Ստելան կառուցվել է Համամիութենական լենինյան կոմունիստական երիտասարդական միության 50-ամյակի պատվին։ Ստելայի վրա ամրացված տախտակին գրված է. *«1918-1968-2018։ Բացել 2018 թվականի հոկտեմբերի 29-ին»*։ Ներսում 1968 թվականի կոմերիտականների ուղերձն էր 2018 թվականի իրենց հետնորդներին։ Հուշարձանը գտնվում է Սուլինի մետալուրգիական գործարանի տարածքում։ Հեղինակն ու պատրաստողը նույն գործարանն է։

Ստելայի հեռավորությունը քաղաքի կենտրոնից 264 մետր է։

Ստելայի ներսում պահված ուղերձը հանդիսավորությամբ բացվել է 2018 թվականի հոկտեմբերի 29-ին` ՀամԼԿԵՄ 100-ամյակի օրը։ Այս օրը տոնակատարությանը մասնակցել է շուրջ 300 մարդ, բոլորը` քաղաքի և շրջանի առաջին դեմքեր։ Պարկուճը բացելու պատիվը տրվել է Կրասնի Սուլինի շրջանի վարչակազմի ղեկավար Նիկոլայ Ալշենկոյին, Կրասնի Սուլինի քաղաքային բնակավայրի ղեկավարի ժամանակավոր պաշտոնակատար Պավել Գրուզինովին և Կրասնի Սուլինի շրջանի ղեկավար Գալինա Տոտկալովային։ Նամակ-հրահանգը կարդացել է Հանրային պալատի նախագահ, ՀամԼԿԵՄ Կրասնի Սուլինի քաղաքային կոմիտեի նախկին առաջին քարտուղար Լյուբով Կրավչենկոն։

Տեքստում 1960-ականների կոմերիտականները «հուսով են», որ այն ամենը, ինչին իրենք հասել են` պատերազմից հետո ավերակներից ոտքի են կանգնեցրել քաղաքը, վերականգնել են ավերված Սուլինի մետալուրգիական գործարանը, հիմնել են զբոսայգիներ և պուրակներ, կառուցել են մշակույթի պալատներ և կինոթատրոններ, մարդկանց համար տներ, էլեկտրակայան, մեր սերունդը պահպանել և բազմապատկել է։

Միջոցառման ավարտից հետո մշակույթի պալատում տեղի է ունեցել ՀամԼԿԵՄ 100-ամյակին նվիրված տոնական համերգ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  "В Красном Сулине к 100-летию ВЛКСМ вскрыли капсулу с обращением комсомольцев прошлого века к потомкам - нынешнему поколению молодежи..." Արխիվացված է the original 2019 թ․ մարտի 11-ին. Retrieved 2019 թ․ մարտի 13. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. 1 2 3  "Стела 50 лет ВЛКСМ".
**Համլետ Հմայակի Քոչարյան** (հոկտեմբերի 4, 1951(1951-10-04), Սևաքար, Ղափանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 6, 1991(1991-04-06), Կապան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), քաղաքական գործիչ, ազատամարտիկ, հրամանատար, Կապանի «Ղարաբաղ» կոմիտեի նախագահ, արձակագիր։

Կենսագրություն
--------------

Համլետ Քոչարյանը ծնվել է 1951 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Կապանի շրջանի Սևաքար գյուղում։ 1969-1971 թվականների ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։ Արցախյան շարժման առաջին իսկ օրերից կազմավորել է «Հայոց պատմական իրավունքի միավորում» կամավորական ջոկատը և «Մեծն Գարեգին Նժդեհ» բարեգործական ընկերությունը։ Նույն ժամանակաընթացքում ղեկավարել է «Հայ Դատի պաշտպանության ընկերության» Զանգեզուրի մասնաճյուղը։

1989 թվականի օգոստոսին ադրբեջանական սահմանամերձ Սեյիդլար գյուղի ազատագրման կռիվների ժամանակ Համլետը մի խումբ ազատամարտիկների հետ միասին գերի է ընկել և տեղափոխվել Բաքվի Բայիլի բանտ։ 1990 թվականի ապրիլին գերիների փոխանակման գործընթացի արդյունքում ազատվում է և վերադառնում Հայաստան։

1990-1991 թվականներին մասնակցել է Կապանի շրջանի սահմանամերձ գյուղերի և Գորիսի շրջանի Շուռնուխ, Խնձորեսկ, Կոռնիձոր գյուղերի ինքնապաշտպանական մարտերին։ Համլետ Քոչարյանը, բացի մարտական գործողություններից, ակտիվ գործունեություն էր վարում նաև քաղաքական ու հասարակական դաշտում, ինչի արդյունքում ձերբակալվում է ԽՍՀՄ Պետական անվտանգության կոմիտեի կողմից, բայց շուտով ազատ է արձակվում և հիմնադրում ռազմական ջոկատ։

Համլետ Քոչարյանը զոհվել է 1991 թվականի մայիսի 6-ին՝ մարտական գործողություններից առաջ զենքի փորձարկման ընթացքում տեղի ունեցած պայթյունից։ Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» առաջին աստիճանի շքանշանով։ Կապան քաղաքի Աչախլու թաղամասը վերանվանվել է նրա պատվին՝ Համլետավան։ Նույն թաղամասում էլ 1991 թվականին կանգնեցվել է նրա հուշարձանը։

Համլետ Քոչարյանը պատմվածքների, բանաստեղծությունների և երգերի հեղինակ Է։ Ռեժիսոր Իրինա Օհանյանի նկարահանած «Ես այնքան մոտ էի իրականությանը» տեսաֆիլմը նվիրված է նրան։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Հանրապետության ամենատաղանդավոր մարդկանցից մեկն էր, ամենատաղանդավորն ու ամենաողբերգիկը։ Համլետը գաղափարի մարտիկ էր, իսկ գաղափարը չի մեռնում։ Հարյուր տեսակ կառավարություն կփոխվի, բայց նրա նման մարդիկ են, որ երկիրը երկիր են պահում, կառավարությունը՝ կառավարություն։ Քանի որ մենք ունենք Համլետի պես մարդիկ, ազգը չի մեռնի»։- Վազգեն Սարգսյան |  |

Ընտանիք
-------

* Կինը՝ Մարիետա Սողոմոնյան
* Դուստրերը՝ Էյլի և Անի

Համլետ Քոչարյանի ընտանիքն այժմ ապրում է Երևանում։ Ավագ դուստրը՝ Էյլին, աշխատում է պաշտպանության նախարարությունում, կրտսեր դուստրը՝ Անին, ամուսնացած է և երկու արու զավակ ունի՝ Ալեքսանդրը և Ռոբերտը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "ՀԵՏԱԴԱՐՁ ՀԱՅԱՑՔ | Syunacerkir.am". *www.syuniacyerkir.am*. Retrieved 2019 թ․ մայիսի 7.
2. ↑  ՀԱՄԼԵՏ ՔՈՉԱՐՅԱՆ։ Ճանաչենք մեր հերոսներին
3. ↑  "ՄԵՐ ՕՐԱՑՈՒՅՑԻՑ 1991թ. մայիսի 6-ին զոհվեց Զանգեզուրի արծիվ, լեգենդար ՀԱՄԼԵՏ ՔՈՉԱՐՅԱՆԸ". Արխիվացված է the original 2019 թ․ մայիսի 9-ին. Retrieved 2019 թ․ մայիսի 9.
4. ↑  Նա շատերին արթնացրեց նիրհից
**Կորդիլլերա**, լեռների կամ լեռնաշղթաների լայնածավալ համակարգ։ Տերմինը վերցված է իսպաներենից՝ նույն նշանակությամբ։ Այն ծագել է կորդիլա բառից`cuerda (պարան) կամ rope (պարան) կրճատ ձևերից։ Ամենաշատը օգտագործվում է ֆիզիկական աշխարհագրությունում։

Տերմինը հատկապես վերաբերում է Հարավային Ամերիկայի Անդերի լեռնաշղթային և հազվադեպ այլ լեռնաշղթաներին, որոնք ձգվում են Խաղաղ օվկիանոսի եզերքով։ Կոլոմբիայում և Վենեսուելայում կորդիլլերաները անվանված են ըստ իրենց աշխարհագրական դիրքի՝ Կենտրոնական և Արևելյան։ Տարբեր տեղական կորդիլլերայի անուններ կան Էկվադորում, Պերուում, Չիլիում և Արգենտինայում։

Սովորաբար այս տեսակի լեռնաշղթաները ունեն բարդ կառուցվածք՝ ծալքավոր և խզումային խախտումների արդյունքում, որոնք ուղեկցվում են հրաբխային ակտիվությամբ։ Հարավային Ամերիկայում շղթանները ներառում են բազմաթիվ հրաբխային գագաթներ։ Անդերի կորդիլլերայում է գտնվում Օջոս Դել Սալադոն, որը համարվում է աշխարհում ամենաբարձր ակտիվ հրաբուխը և երկրորդ ամենաբարձր կետը Արևմտյան կիսագնդում (չնայած Արգենտինայի Ակոնկագուան (հրաբուխ չէ) 6,960 մետր (22,834 ոտնաչափ) բարձրությամբ Արևմտյան կիսագնդի ամենաբարձր կետն է)։

Պատմական շրջանում մի շարք հրաբուխներ ակտիվ են եղել։ Բացի հրաբխային գագաթներից, կատարները ներառում են շատ նեղ եզրեր, որոնցից որոշները հասնում են մշտական ձյան գոտի։ Լեռնաշղթաների միջև կան բազմաթիվ բնակեցված հովիտներ, ծովածոցեր, բարձրավանդակներ` բարձրությունների լայն լեռնաշղթայով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Encyclopedia Americana: a library of universal knowledge, page 687 (Encyclopedia Americana Corp. 1918): "It is used particularly in physical geography, although in geology also it is sometimes applied...."
2. ↑  
"Informe científico que estudia el Aconcagua, el Coloso de América mide 6960,8 metros" [Scientific Report on Aconcagua, the Colossus of America measures 6960,8m] (in Spanish). Universidad Nacional de Cuyo. 2012. Արխիվացված է the original 2012 թ․ սեպտեմբերի 8-ին. Retrieved 2012 թ․ սեպտեմբերի 3. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadurl=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Կանադական |

 |
**Համլետ Միքայելի Հարությունյան** (հոկտեմբերի 5, 1947(1947-10-05), Մարտունի, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), քաղաքական գործիչ, Հայաստանի Ազգային ժողովի նախկին պատգամավոր,

Կենսագրություն
--------------

Համլետ Հարությունյանը ծնվել է 1947 թվականի հոկտեմբերի 5-ին ԼՂԻՄ Մարտունու շրջանի Ճարտար գյուղում։ 1970 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ Ստացել է պատմաբանի որակավորումը։ Եղել է պատմական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։ 1970-1996 թվականներին աշխատել է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի ԽՍՀՄ պատմության, հետագայում՝ Ռուսաստանի պատմության ամբիոնում լաբորանտ, ստաժոր, դասախոս։ 1990-1998 թվականներին եղել է «Արցախ» հայրենակցական միության վարչության անդամ, նախագահի տեղակալ։ 1997-1999 թվականներին եղել է ՀՀ կրթության և գիտության նախարարի խորհրդական։ 2000 թվականին եղել է «Արցախ» հայրենակցական միության նախագահ։

1999-2003 թվականներին եղել է Ազգային ժողովի պատգամավոր (համամասնական ընտրակարգ, «Իրավունք և միաբանություն» դաշինք)։ Եղել է Ազգային ժողովի գիտության, կրթության, մշակույթի և երիտասարդության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ, «Իրավունք եւ միաբանություն» խմբակցության անդամ։ 2003-2007 թվականներին եղել է Ազգային ժողովի պատգամավոր (համամասնական ընտրակարգ, ՀՀԿ)։ Եղել է Ազգային ժողովի արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի անդամ, ՀՀԿ խմբակցության անդամ։ 2007-2012 թվականներին եղել է Ազգային ժողովի պատգամավոր (համամասնական ընտրակարգ, ՀՀԿ)։ 2007-2009 թվականներին եղել է Ազգային ժողովի գիտության, կրթության, մշակույթի, երիտասարդության և սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ, իսկ 2009-2012 թվականներին` Ազգային ժողովի արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի անդամ։ 2012 թվականի մայիսի 6-ին ընտրվել է Ազգային ժողովի պատգամավոր համամասնական ընտրակարգով Հայաստանի Հանրապետական կուսակցությունից։

Անձնական կյանք
--------------

Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "National Assembly of Armenia | Official Web Site | parliament.am". *www.parliament.am*. Retrieved 2021 թ․ հունիսի 22.
2. ↑  "Арутюнян, Гамлет Микаелович". *ru.freejournal.org* (in ռուսերեն). Արխիվացված է the original 2021 թ․ հունիսի 24-ին. Retrieved 2021 թ․ հունիսի 22. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  "Арутюнян, Гамлет Микаелович - а. Гамлет Михайлович Арутюн". *Blog* (in ռուսերեն). Արխիվացված է the original 2021 թ․ հունիսի 24-ին. Retrieved 2021 թ․ հունիսի 22. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. ↑  "Арутюнян Гамлет Микаелович — Энциклопедия фонда «Хайазг»". *ru.hayazg.info*. Retrieved 2021 թ․ հունիսի 22.
5. ↑  Мартуни, Гамлет Микаелович Арутюнян арм Համլետ Հարությոնյան Армянский политик Дата рождения: 5 октября 1947Место рождения:; НКАО. "Арутюнян, Гамлет Микаелович - это... Что такое Арутюнян, Гамлет Микаелович?". *Словари и энциклопедии на Академике* (in ռուսերեն). Retrieved 2021 թ․ հունիսի 22.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link) CS1 սպաս․ հավելյալ կետադրություն (link)

Արտաքին հղումներ
----------------
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թադևոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Համլետ Աղասու Թադևոսյան** (մայիսի 15, 1976(1976-05-15), Եղվարդ, Հայաստան - մարտի 1, 2008(2008-03-01), Երևան, Հայաստան), հայ մայոր։

Կենսագրություն
--------------

Համլետ Թադևոսյանը ծնվել է 1976 թվականին Կոտայքի մարզի Եղվարդ քաղաքում։ 1993 թվականին ավարտել է Եղվարդի թիվ 2 միջնակարգ (այժմ՝ հիմնական) դպրոց։ 1993-1997 թվականներին սովորել է ՀՀ ՆԳՆ բարձրագույն դպրոցում։ 1997 թվականի սեպտեմբերից ծառայության է անցել ՀՀ ՆԳ ՆԶ թիվ 10/32 զորամասում, որպես երրորդ գումարտակի առաջին վաշտի գնդացրորդ, այնուհետև նշանակվել է մոտոհրաձգային պայմանագրային դասակի առաջին ջոկի նռնակաձիգի օգնական, հատուկ նշանակության վաշտի ավագ, կապի դասակի հրամանատարի տեղակալ, ջոկի հրամանատար, ավտոմոբիլային վաշտի ավտոմոբիլային դասակի հրամանատար, առաջին մոտոհրաձգային գումարտակի առաջին մոտոհրաձգային վաշտի տեղակալ։ 2002-2006 թվականներին եղել է առաջին մոտոհրաձգային գումարտակի առաջին մոտոհրաձգային վաշտի հրամանատար։

Համլետ Թադևոսյանը զոհվել է 2008 թվականի Հայաստանի նախագահական ընտրությունների բողոքարկումի մարտի 1-ին ծառայողական պարտականությունները կատարելիս։ Համլետ Թադևոսյանը ՀՀ ՈԶ թիվ 1032 զորամասի կազմում ծառայություն է իրականացրել Երևանի Գրիգոր Լուսավորչի փողոցում` հասարակական կարգն ապահովելու և զանգվածային անկարգությունները կանխելու նպատակով։ Զանգվածային անկարգությունների մասնակիցների հերթական զինված հարձակումը կանխելու ընթացքում` Գրիգոր Լուսավորչի փողոցի թիվ 17 շենքի դիմաց զանգվածային անկարգության մասնակցի նետած պայթուցիկ սարքի պայթյունից զույգ ստորին և վերին վերջույթների, կոնքի, որովայնի և սեռական օրգանների շրջանում ստացած բազմաթիվ բեկորային վնասվածքներից մահացել է։

Հիշատակ
-------

Թադևոսյանին հետմահու շնորհվել է մայորի կոչում, պարգևատրվել է արիության և անձնազոհության համար մարտական խաչ երկրորդ կարգի շքանշանով։ 2009 թվականի մայիսի 15-ին, իր տարելիցի օրը, Եղվարդի թիվ 2 միջնակարգ դպրոցը անվանակոչվել է Համլետ Թադևոսյանի անվամբ։

2013 թվականին ՀՀ ոստիկանապետ Վլադիմիր Գասպարյանի հանձնարարականով Եղվարդի թիվ 2 միջնակարգ դպրոցի բակում տեղի է ունեցել մայոր Համլետ Թադևոսյանի կիսանդրու բացման արարողությունը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Պարտքի թելադրանքով. ոստիկանության կապիտան Համլետ Թադևոսյան` 31 տարեկան". Արխիվացված է the original 2010 թ․ հունվարի 16-ին. Retrieved 2015 թ․ մարտի 2.
2. ↑  Համլետ Թադևոսյան, Կլրանար 36 տարին
3. ↑  1 марта, нарушения закона. Тайна гибели капитана полиции Армении
**Կոտորած Մաանում**, դրվագ Սիրիայում զինված հակամարտությունից, որը տեղի է ունեցել 2014 թվականի փետրվարի 9-ին. այդ ընթացքում արմատական իսլամիստական խմբավորումների գրոհայինները զանգվածային հաշվեհարդար են տեսել Մաան գյուղի խաղաղ բնակչության նկատմամբ, որը բնակեցված է առավելապես ալավիներով՝ նախագահ Բաշշար ալ-Ասադի հավատակիցներով։ Տարբեր տվյալներով իսլամիստների զոհ է դարձել 21-62 մարդ` հիմնականում կանայք և երեխաներ։

Իրադարձությունների ընթացք
-------------------------

Մաանը ոչ մեծ գյուղ է, որը գտնվում է Համայի շրջակայքում։ Գյուղի բնակիչների մեծ մասը մուսուլման-ալավիներ են։ Մաանով անցնում է մայրուղի, որը Դամասկոսը կապում է Սիրիայի հյուսիսային նահանգների հետ։ 2014 թվականի փետրվարի 9-ին իսլամիստական «Իսլամական ճակատ» խմբավորման գրոհայինները զինված հարձակում են գործել գյուղի վրա։ Մարտի ընթացքում զոհվել են տեղի 25 ալավիական աշխարհազորայիններ, իսկ գրոհից հետո իսլամիստները հաշվեհարդար են տեսել բնակիչների նկատմամբ, որին զոհ են դարձել հիմնականում ծերեր, կանայք և երեխաներ։

Խաղաղ բնակչության նկատմամբ հաշվեհարդարի համար Սիրիայի իշխանությունները մեղադրել են «Իսլամական ճակատ» կազմակերպության զինյալներին, որոնք գործում են Սաուդյան Արաբիայի աջակցությամբ։ Սիրիայի պետական հեռուստատեսությունը հայտնել է, որ կոտորածների ընթացքում իսլամիստների զոհ է դարձել առնվազն 60 խաղաղ բնակիչ։ Սիրիական ընդդիմության աղբյուրները հայտնել են 20 զոհի մասին։

2014 թվականի փետրվարի 17-ին կառավարական զորքերը դուրս են մղել իսլամիստներին և վերականգնել վերահսկողությունը գյուղի նկատմամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Исламисты устроили резню в деревне сирийских алавитов". NEWSru.co.il. 2014 թ․ փետրվարի 10. Retrieved 2015 թ․ հուլիսի 15.
2. 1 2  "Rebels kill 21 civilians in Syria Alawite village - NGO". Արխիվացված է the original 2014 թ․ հոկտեմբերի 25-ին. Retrieved 2020 թ․ օգոստոսի 22. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. 1 2  "More Syrians flee besieged Homs Old City". *BBC News*. Retrieved 2014 թ․ հոկտեմբերի 25.
4. ↑  "Syrian peace talks resume acrimoniously as Assad regime alleges massacre in Hama". *Washington Post*. Retrieved 2014 թ․ հոկտեմբերի 25.
5. ↑  شبكة عاجل الإخبارية. "Ban Ki-moon condemns the Maan massacre". Արխիվացված է the original 2014 թ․ հոկտեմբերի 25-ին. Retrieved 2014 թ․ հոկտեմբերի 25. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
6. ↑  Syria war sparks Turkish Alawite anxiety Al Monitor, 19 February 2014
7. ↑  ABC News. "Rebel Attack on Syrian Alawite Village Kills 40". *ABC News*. Retrieved 2014 թ․ հոկտեմբերի 25.
8. 1 2  "Syria Army Seizes Alawite 'Massacre' Village". *Naharnet*. Retrieved 2014 թ․ հոկտեմբերի 25.
**Համբիկ Սասունյան** (հունվարի 1, 1963(1963-01-01), Բեյրութ, Լիբանան), «Հայկական ցեղասպանության արդարության մարտիկներ» գաղտնի կազմակերպության անդամ։

1982 թվականի հունվարի 28-ին առավոտյան 9։40-ին 19-ամյա Համբիկը Լոս Անջելեսում, Ուիլշիր Բուլվարի և Կոմստոկ փողոցի խաչմերուկում համագործակցի հետ գնդակահարել է Թուրքիայի հյուպատոս Քեմալ Արըքանին, երբ նրա ավտոմեքենան կանգնած էր կարմիր լույսի տակ։ ԱՄՆ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը դատապարտեց այս արարքը՝ որակավորելով այն ահաբեկչություն։ Ձերբակալությունից հետո ԱՄՆ դատարանը նրան դատապարտել է ցմահ ազատազրկման, առանց բողոքարկման իրավունքի։ 2013 թվականի դրությամբ Համբիկ Սասունյանը կրում էր իր պատիժը ԱՄՆ Սեն Լուիս Օբիսպո բանտում։ Երկու անգամ՝ 2006 և 2010 թվականներին ԱՄՆ դատարանը մերժել է Սասունյանի ներում ստանալու խնդրանքը։ Համբիկ Սասունյանն ազատ է արձակվել բանտից։ 37 տարի ազատազրկումից հետո 29.12.2019 ԱՄՆ դատարանը բավարարել է նրա հայցը վաղաժամ ազատ արձակման մասին. նրան բաց են թողել պայմանական վաղաժամկետ ազատմամբ։ Այս անգամ հայցի բավարարումը հարուցել է թուրքական կողմի դժգոհությունը։ Թուրքիայի ԱԳՆ-ն հայտարարել է, որ իրենք բողոքարկելու են այդ որոշումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Metropolitan News-Enterprise
2. ↑  Քրեական գործ 182 СА3d 361. Կալիֆորնիա նահանգը ընդդեմ Սասունյանի
3. ↑  "Համբիկ Սասունեանի ներման դիմումը մերժուեցաւ". Արխիվացված է the original 2013 թ․ հուլիսի 11-ին. Retrieved 2013 թ․ դեկտեմբերի 15.
4. ↑  Beverly Hills Courier, Օգոստոսի 5 2010(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Համբիկ Սասունյանը 50 տարեկան է
* PEOPLE v. SASSOUNIAN (1986) 182 CA3d 361
* Ronald Reagan. Statement on the Assassination of Turkish Consul General Kemal Arikan, January 28th, 1982
* Assassin Gets Life Term
* ATAA-ի կայքը Archived 2010-09-17 at the Wayback Machine.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Պերպերյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Համբարձում Բաղդասարի Պերպերյան** (մայիսի 25, 1905(1905-05-25), Ադանա, Ադանայի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - մարտի 13, 1999(1999-03-13), ԱՄՆ, Մասաչուսեթս), հայ կոմպոզիտոր, խմբավար, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

1930 թվականին ավարտել է Աթենքի կոնսերվատորիան իբրև ջութակահար, խմբավար, կոմպոզիտոր, ծավալել բազմակողմանի երաժշտական-հասարակական գործունեություն Մերձավոր Արևելքի երկրներում, 1963 թ.՝ Ամերիկայի Միացիալ Նահանգներում։ 1970 թվականից Ամերիկայի Միացիալ Նահանգների և Կանադայի հայ գաղթավայրերի Հայկական Բարեգործական Միության Ընդհանուր երաժշտական ղեկավարն ու տնօրենն է։ Մեծ է Պերեպերյանի ծառայությունը մանկական երգչախմբերի ստեղծման, հայ մանուկների երաժշտական արվեստին հաղորդակից դարձնելու գործում։ Հեղինակ է՝ «Շողիկ» օպերայի, «Արեգնազան», «Մեր ուխտը» օպերա-կանտատների (Հովհաննես Թումանյանի պոեմների հիման վրա), «Թիթեռ» մանկական օպերա-բալետի, «Խորհուրդ Վարդանանց», «Աղոթք վաղվա օրվա սեմին», «Եկեղեցին հայկական» օրատորիաների, «Ռեքվիեմ»-ի (Կոմիտասի հիշատակին), բազմաթիվ մեներգերի, խմբերգերի՝ Եղիշե Չարենցի, Վահան Թեքեյանի և այլոց խոսքերով, ջութակի, թավջութակի կոնցերտների և այլն։ 1961 թվականին, 1978 թվականին և 1982 թվականին հեղինակային համերգներով եղել է Խորհրդային Հայաստանում։ Հայաստանի կոմպոզիտորների միության Կոմիտասի անվան մրցանակ (1981 թվականին)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. 1 2  Carnegie Hall linked open data — 2017.
3. ↑  Baghdasaryan, Aram. "AV Production - Համբարձում Պերպերյան". *avproduction.am*. Արխիվացված է the original 2020 թ․ օգոստոսի 7-ին. Retrieved 2017 թ․ հունվարի 26.
4. ↑  Եկեղեցին հայկական ։ Օրաթօրիօ ։ Ութաձայն խմբերգ ընկերակցութեամբ երգեհոնի կամ դաշնամուրի / Համբարձում Պէրպէրեան, Բանաստեղծ.՝ Վահան. Թէքէեան(չաշխատող հղում)
5. ↑  Paris, Bibliothèque de l'Eglise apostolique arménienne -. "Bibliothèque de l'Eglise apostolique arménienne - Paris - Պէրպէրեան, Համբարձում". *www.bibliotheque-eglise-armenienne.fr*. Retrieved 2017 թ․ հունվարի 26.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 278)։*  |
**Համաշխարհային մաքրության օր** (անգլ.՝ World Cleanup Day), գլոբալ սոցիալական գործողությունների ծրագիր է, որի նպատակն է պայքարել ծովափերում, գետերում, անտառներում և փողոցներում կուտակված աղբի և թափոնների դեմ։ Այն սովորաբար անցկացվում է յուրաքանչյուր տարի սեպտեմբեր ամսին։ Կան բազմաթիվ կազմակերպություններ, որոնք օժանդակում են Համաշխարհային մաքրության օրվա միջացառումների իրականացմանը։ Երկրի օրվա նման Համաշխարհային մաքրման օրը քաղաքական չէ և չի հանդիսանում որևէ ազգային կամ համաշխարհային քաղաքական կուսակցության կամ որևէ անջատ գաղափարախոսության մաս։

Պատմություն
-----------

Մարդկության պատմության մեջ գլոբալ մաքրման աշխատանքներ եղել են բազմաթիվ ձևերով և տարբեր ժամանակներում, հատկապես՝ երկրաշարժերի, ջրհեղեղների, ուժեղ ցունամիների և այլ աղետներից հետո։ Հետհակամարտային գոտիներում մաքրման աշխատանքներ իրականացնող համայնքներին սովորաբար աջակցում են տարբեր միջազգային կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Միջազգային Կարմիր Խաչը, Օքսֆամը (անգլ.՝ Oxfam) և այլն։ Շատ մշակույթներում սովորաբար պարբերաբար կազմակերպվում են համայնքային մաքրման աշխատանքներ, ինչպիսիք են `

* Լողափերի մաքրում
* Գարնանային շաբաթօրյակներ
* Այգիների մաքրում
* Դպրոցների մաքրում

Շարժման սկիզբ
-------------

Շարժումը ծնվել է 2008 թվականին Էստոնիայում, էստոնացի ձեռնարկատեր Ռայներ Նիլվակը հրավիրել է իր չորս ընկերներին և առաջարկել նրանց փորձել երկիրը մաքրել աղբից։ Մայիսի 3-ին երկրի փողոցներ են դուրս եկել 50 հազար մարդ՝ բնակչության 4%-ը։ Ակցիան հետագայում վերածվել է կամավորական շարժման՝ միտված մեկ օրվա ընթացքում մաքրելու երիրը։

Շարժմանն արդեն միացել է 150 երկիր՝ Ադրբեջանը, ԱՄՆ-ն, Արգենտինան, Ավստրալիան, Բելգիան, Բրազիլիան, Գերմանիան, Իսպանիան, Ինդոնեզիան, Իռլանդիան, Իտալիան, Իրանը, Կանադան, Հարավ Աֆրիկյան Հանրապետությունը, Հորդանանը, Ղազախստանը, Ճապոնիան, Մոզամբիկը, Ռուսաստանը, Վիետնամը, Տանզանիան, Քենիան, Ֆրանսիան և այլն։ Ընդհանուր առմամբ 14,5 միլիոն մարդ է ներգրավված շարժման մեջ։

Շարժումը Հայաստանում
--------------------

2018 թվականից Հայաստանը միացել է համաշխարհային շարժմանը։ Նախատեսվում է, որ սեպտեմբերի 15-ին Հայաստանում՝ ինչպես ողջ աշխարհում, կանցկացվի Համաշխարհային մաքրության օրը և շարժմանը մասնակցելու է մինչև 100 հազար մարդ։ Ակցիան տևելու է երեք ժամ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  After the 2004 tsunami: rebuilding lives, salvaging communities, The Guardian, accessed 05-03-2017
2. 1 2  "World Cleanup Day". worldcleanupday.org. Retrieved 2018 թ․ օգոստոսի 24.
3. ↑  World Cleanup Day 2018 - Organization Information, accessed 05-03-2017]
4. ↑  World Cleanup Day 2018 - Let's Do It World, accessed 05-03-2017]
5. ↑  "Ինչպե՞ս մեկ օրում մաքրել Հայաստանն աղբից և սկսել ապրել մաքուր երկրում". cleanuparmenia.org. Արխիվացված է the original 2018 թ․ օգոստոսի 17-ին. Retrieved 2018 թ․ օգոստոսի 24.