**Մարիա Իսկիերդո** (իսպ.՝  María Izquierdo, հոկտեմբերի 30 (նոյեմբերի 12), 1902, San Juan de los Lagos, Խալիսկո, Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ - դեկտեմբերի 3, 1955(1955-12-03), Մեխիկո, Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ,), մեքսիկացի նկարչուհի։ Առաջին մեքսիկուհին է, ում արվեստի գործերը ցուցադրվել են Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։

Կենսագրություն
--------------

Մարիա Սենոբիա Իսկիերդո Գուտիերեսը ծնվել է Սան Խուան դե լոս Լագոսում Խալիսկո, Մեխիկո։ Հինգ տարեկանում նա կորցրել է հորը, ապրել է տատիկի ընտանիքի հետ Ագուասկալիենտեսում, Տորեոնում, Սալտիլոյում։ Սալտիլոյի դպրոցում նա սկսել է սովորել գեղանկարչություն։ 14 տարեկանում ամուսնացել է, ունեցել երեք երեխա, երբ դեռ քսան տարեկան չի եղել։ 1927 թվականին մեկնել է Մեխիկո, բաժանվել ամուսնուց, ընդունվել Սան Կառլոսի արվեստի ակադեմիա, որտեղ սովորել է մեկ տարի։ Մասնակցել է արվեստի պատմության դասընթացի, որը կարդացել է մեքսիկացի ականավոր փիլիսոփա Անտոնիո Կասոն։ Այստեղ ծանոթացել է Դիեգո Ռիվերայի հետ, դարձել է Ռուֆինո Տամայոյի ընկերուհին, որը նրան դասավանդել է նկարչության տեխնիկա (գուաշ, ջրաներկ) և ազդել 1929-1933 թվականներին նրա վարքագծի ձևավորման վրա։

Ակադեմիան թողնելուց հետո Մարիան բնակվել է Ագուասկալիենտեսում և Սալտիլոյում։ 1944 թվականին նա նորից ամուսնացել է, սակայն 1953 թվականին ամուսնալուծվել է։ Իսկիերդոյի առաջին անհատական ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել Մեխիկոյի գեղարվեստի պալատի պատկերասրահում (1929 թվականին Դիեգո Ռիվերան գրել է կատալոգի առաջաբանը)։ Նույն թվականին և հաջորդ տարի նրա աշխատանքները ցուցադրվել են Նյու Յորքում, որը մեքսիկացի նկարչի առաջին ցուցահանդեսն է եղել Մեքսիկայի սահմաններից դուրս։ Ցուցահանդեսը ներառել է տասնչորս նկար, այդ թվում՝ նատյուրմորտներ, դիմանկարներ և բնանկարներ։ 1930 թվականին Արվեստների ամերիկյան դաշնությունը Մետրոպոլիտեն արվեստի թանգարանում ներկայացրել է մեքսիկական ժողովրդական արվեստի և գեղանկարչության ցուցահանդես, որը ընդգրկել է Ռուֆինո Տամայոյի, Մարիա Իսկիերդոյի, Դիեգո Ռիվերայի և Ագուստին Լասոյի գործերը։ 1929 թվականից նկարիչը ստեղծագործել է նաև փորագրության տեխնիկայով։

1935 թվականից Իսկիերդոն դասավանդել է Ժողովրդական կրթության քարտուղարության պլաստիկ արվեստի դպրոցում (Escuela de Artes Plásticas), միաժամանակ եղել է Մասնագիտական և ստեղծագործ գործիչների լիգայի (Հեղափոխական գրողների և նկարիչների լիգա) անդամ, Casade Artistas de América-ի (Ամերիկյան նկարիչների տուն) հիմնադիր անդամ։ Երբ ֆրանսիացի բանաստեղծ և սյուրռեալիստ տեսաբան Անտոնեն Արտոն ճամփորդել է Մեքսիկայում, նա հիացած է եղել Իսկիերդոյի աշխատանքներով և նկարագրել է նրա նկարները որպես «ազնիվ, ինքնաբուխ, պարզունակ և անհանգստացնող»։ Արտոյի հետ իր բարեկամության պատճառով Իսկիերդոն որդեգրել է սյուրռեալիզմի որոշ սկզբունքներ։ Նրա ազդեցության շնորհիվ նկարիչը կարողացել է 1937 թվականին ցուցադրվել Փարիզում։

Որպես կին նկարչուհի, Մարիա Իսկիերդոն տառապել է որմնանկարիչներ Դիեգո Ռիվերայի, Խոսե Օրոսկոյի և Ալֆարո Սիկեյրոսի մենաշնորհից, որոնք համակարգված կերպով արգելափակել են Մեխիկոյում որմնանկարներ նկարելու նրա փորձերը։ 1948 թվականին Իսկիերդոն խզել է պայմանագիրը Դաշնային շրջանի պալատում որմնանկարների շարքի համար։ Ռիվերայի կարծիքով՝ կինը չուներ որմնանկարային աշխատանքներ կատարելու համար անհրաժեշտ որակներ և նկարչուհին համապատասխան տաղանդ ու փորձ չուներ նման մեծ նախագիծն ավարտին հասցնելու համար։ Մինչ օրս պահպանվել են Մարիա Իսկիերդոյի որմնանկարների նախագծի միայն էսքիզները։

Մարիա Իսկիերդոն ամբողջ կյանքում շարունակել է դիմակայել այս ճնշմանը։ Իր «La mujer y el arte mexicano» գրքում նկարչուհին գրում է․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Կին ծնվելը և տաղանդ ունենալը հանցագործություն է։ |  |

1948 թվականին Իսկիերդոն ինսուլտ է տարել և մասամբ դարձել անդամալույծ։ Իր կամքի ուժի շնորհիվ նա կարողացել է շարունակել նկարել, բայց դժվարությամբ և չհասնելով նախկին մակարդակին։ Մարիա Իսկիերդոն մահացել է Մեխիկոյում, 1955 թվականի դեկտեմբերի 3-ին։

2002 թվականի հոկտեմբերի 25-ին, նկարչի ծնունդից հարյուր տարի անց, Մեխիկոյի Արվեստի և մշակույթի ազգային հանձնաժողովը Մարիա Իսկիերդոյի ստեղծագործությունը հռչակել է ազգային մշակութային ժառանգություն (Artistico de la Nación): Այդ պատվին արժանանալու շնորհիվ նա տեղ է գտել իր ժամանակի մյուս խոշոր նկարիչների՝ Խոսե Կլեմենտե Օրոսկոյի, Դեյվիդ Ալֆարո Սիկեյրոսի, Դոկտոր Ատլի և Ֆրիդա Կալոյի շարքում։

Մարիա Իսկիերդոյի գերեզմանը Մեխիկոյի նշանավոր մարդկանց ռոտոնդայում

Ստեղծագործական ոճ
-----------------

Իսկիերդոյի գեղանկարչությունը (բնանկար, դիմանկար, նատյուրմորտ) առանձնանում է գունային լուծման ինտենսիվությամբ։ Նրան ավելի են մոտեցնում սյուրռեալիզմին, թեև նա շատ ավելի մոտ է ժողովրդական արվեստին, պարզունակ արվեստին, Մատիսի գեղանկարչությանը։

Ստեղծագործություններն առցանց
----------------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Retrato de Belem, 1928
* La Sopera, 1929
* El teléfono, 1931
* Hombre con caballo, 1932
* Naturaleza muerta, 1932
* El domador, 1932
* Calvario, 1933
* Alegoría del trabajo, 1936
* Alegoría de la libertad, 1937
* La raqueta, 1938
* Caracoles, 1939
* Retrato de Juan Soriano, 1939
* Ensayo de Ballet, 1939
* El circo, 1939
 | * El mantel rojo, 1940
* El ronzal azul, 1940
* Estación tropical, 1940
* Escena de circo, 1940
* El baile del oso, 1940
* Retrato de María Asúnsolo, 1941
* El alhajero, 1942 Արխիվացված 2009-05-20 Wayback Machine
* Mi tía, mi amiguito y yo, 1942
* Guachinango, 1943 Արխիվացված 2009-05-20 Wayback Machine
* Troje, 1943
* Orquídeas, 1944
* Viernes de Dolores, 1944 — 45
* La tierra, 1945
* Coscomates, 1945
 | * Retrato de Edmé Moya, 1945
* Zapata , 1945
* Payasos, 1945
* Autorretrato, 1946
* Naturaleza muerta con huachinangos, 1946 Արխիվացված 2009-05-20 Wayback Machine
* Armario abierto, 1946
* Llamas de Machu Pichu, 1946
* Caballos en el río, 1946
* El idilio, 1946
* La niña indiferente, 1947
* Autorretrato, 1947
* Alacena, 1947
* La soga, 1947
 |

Ճանաչում
--------

* Մարիա Իսկիերդոյի անունով է կոչվել խառնարան Մերկուրիի վրա ()։
* 2012 թվականի նոյեմբերին Մարիա Իսկիերդոյի աճյունը վերաթաղվել է ականավոր գործիչների ռոտոնդայում։

Գրականություն
-------------

* The true poetry: the art of María Izquierdo/ Elizabeth Ferrer, ed. New York: Americas Society Art Gallery, 1997.
* María cumple 100 años: retratos memoriosos de los amigos de María Izquierdo /Claudia Burr, ed. México: Ediciones Tecolote, 2002.
* Un arte nuevo: el aporte de María Izquierdo = A new art: the contribution of María Izquierdo/ James Oles a.o. eds. Mexico: Universidad Nacional Autónoma de México, 2008.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  María Izquierdo — 2008.
2. ↑  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
3. ↑  Gaze, Delia, ed. (1997). *María Izquierdo*. Chicago: Fitzroy Dearborn Publishers. ISBN 9781884964213. `{{cite encyclopedia}}`: `|work=` ignored (օգնություն)
4. 1 2  Congdon, Kristin G.; Hallmark, Kara Kelley (2002). *María Izquierdo*. Greenwood Press. էջեր 115–117. ISBN 978-0-313-31544-2. Վերցված է 2009 թ․ մայիսի 10-ին. `{{cite encyclopedia}}`: `|work=` ignored (օգնություն)
5. ↑  Ferrer, Elizabeth (1997). *The true poetry : the art of María Izquierdo*. New York: Americas Society. ISBN 1-879128-15-2.
6. ↑  Germaine Gómez Haro. «María Izquierdo, pasión y melancolía». *Otro Ángulo* (իսպաներեն).
7. 1 2  Rita Pomade. «Maria Izquierdo - Monumento Artistico De La Nación» (անգլերեն).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մարիա Իսկիերդո» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX4781783 · BNF: 17123124q · ISNI: 0000000067085820 · LCCN: n86078050 · NKC: jo2004232855 · NTA: 23986252X · NUKAT: n2015227906 · SUDOC: 193614782 · VIAF: 72873418 · ULAN: 500125046 · WorldCat VIAF: 72873418 |

 |

 |