recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Գովերլա**, ավելի ճիշտ *Հովերլա* (ուկրաիներեն՝ Говерла), լեռ Ուկրաինայում, երկրի ամենաբարձր կետը։ Գովերլան գտնվում է Իվանո-Ֆրանկովսկի և Անդրկարպատյան մարզերի սահմանին, Ռումինիայի հետ Ուկրաինայի սահմանից մոտ 17 կմ հեռավորության վրա։ Պատկանում է Արևելյան Կարպատների Չեռնոգորա լեռնաշղթային։ Գագաթի բարձրությունը կազմում է ծովի մակերևույթից 2061 մ։

Լեռան ստորոտում է գտնվում Պրուտ գետի աղբյուրներից մեկը։ Լեռան վրա բարձրանալու առաջին տուրիստական ուղեգիծը բացվել է 1880 թվականին։ Մոտակայքում գտնվող խոշոր բնակավայրերն են Ռախովը, Յասինյան և Վորոխտան։

### Գովերլան և Պրուտը

Գովերլայի և Պրուտի մասին կան մի քանի իրար նման առասպելներ։ Դրանցից մեկի համաձայն, նրանք մի ժամանակ եղել են տղա և աղջիկ, որոնք սիրել են միմյանց։ Այդ մասին իմացել է աղջկա հայրը՝ Լեռնային Արքան։ Որպեսզի Պրուտը չգտնի Գովերլային, հայրը թաքցրել է նրան դարձնելով լեռ։ Պրուտը իմացավ, որ իր սիրած աղջկան ապակախարդելու համար անհրաժեշտ է բարձրանալ լեռան գագաթը արևածագին։ Սակայն նա չհասցրեց դա անել, և մինչ այսօր Պրուտ գետը լացում է Գովերլայի ստորոտին։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Summitpost.org
* Peakware.com Archived 2014-08-06 at the Wayback Machine.
* Ուղեգծեր, լուսանկարներ և առասպելներ Գովերլայի մասին Archived 2012-09-23 at the Wayback Machine.
* Գովերլայի նկարագիրը և լուսանկարներ Archived 2016-05-19 at the Wayback Machine.
* Karpaty.com.ua

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Ժամանակակից Ուկրաինայի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 315149293 · WorldCat VIAF: 315149293 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Թամաշաղ (այլ կիրառումներ)

**Թամաշաղ** (*Գարմաչաթաղ, Գերմաչաթախ, Գյարմաչաթախ, Գյարմաչաթաղ, Թամաղաջ, Թամաշըխ, Թամաշըղ, Թամաշըք, Կամըջաթաղ, Քյամաչաթախ*), գյուղ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում։

Աշխարհագրություն
----------------

Գտնվում է Բզղոն գյուղից 2-3 կմ ներքև, Ճահուկ վտակի աջ կողմում, վտակից 2 կմ հեռավորության վրա, լեռնաբլուրներով շրջապատված ձորակում։

Պատմություն
-----------

Տեղի հնության հետքերը վկայում են, որ գյուղի ունեցել է հայկական եկեղեցի, ամրոց, 50-60 տուն հայ ազգաբնակչության։ Ըստ Ղևոնդ Ալիշանի, սա Երնջակ գավառի Կամրջաթաղ գյուղն է։ Ըստ Արգամ Այվազյանի, թե դա ճիշտ չէ, քանի որ գյուղը Երնջակ գավառի շատ և շատ հեռու է գտնվում։ Ըստ պատմվող ավանդությունների և գյուղի բնական դիրքի այս գյուղի Ստեփանոս Օրբելյանի նշած Ճահուկ գավառի Թամաշաղ գյուղն է։ Այս գյուղի մինչև 1965 թվականի մտնում էր Շահբուզի շրջանի կազմի մեջ, իսկ հետո՝ Նախիջևանի։

Գրականություն
-------------

* Արգամ Այվազյան, Նախիջևան։ Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ։, Երևան, ««Հուշարձան» և ՀՀ ԳԱԱ «գիտություն»», 1995 — 367, էջեր 367 — 367 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 2 [Դ-Կ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 404 — 992 էջ։
2. 1 2  *Արգամ Այվազյան* Նյութեր Նախիջևանի պատմական գյուղերի տեղադրության և պատմական հուշարձանների վերաբերյալ. — № Պատմա-բանասիրական հանդես, № 2. pp. 258-266.
3. ↑  Ղևոնդ Ալիշան, «Սիսական», Վենետիկ, 1893, Էջ 468


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Շահբուզի շրջան |
| --- |
|  |
| Վարչական կենտրոն՝ **Շահբուզ** |
|  |
| 
* Աղտավ
* Արմավաշեն
* Առինջ
* Զարինե
* Զառնաթուն
* Օծոփ
* Բադամլիսու
* Բջնակ
* Դալարինք
* Գեհենիք
* Անուշավան
* Քրտն
* Ձաղա
* Ոլենի
* Կժաձոր
* Կուքի
* Քյոլք
* Աղու
* Ծավալք
* Նորս
* Բաբոնք
* Կըզըլ Կըշլաղ
* Շամեն
* Շահապոնք
* Սաղուասոնք
* Թաթերք
* Թամաշաղ
* Արքոյքայ

 | Շահբուզի շրջանը Ադրբեջանի քարտեզին |
|  |
| Լքված | 
* Ագարակ
* Բլուր
* Հեծանա
* Խնձրա
* Խոզրամիր
* Խոռունք
* Ցեցիկ
* Զուր

 |
|  |
| Պորտալ:Ադրբեջան |

 |
Պրոմեթևս (աջից) և Պանդորան հսկում են Սատուրնի F օղակը իրենց ներքին և արտաքին ուղեծրերով
**Հովիվ արբանյակի ազդեցության մեթոդ** – Եթե մասնիկները գտնվում են արբանյակի ուղեծրից առաջ կամ ետ, ապա նրանք կամ արագանում են և հեռանում են ուղեծրից, կամ դանդաղում են, այսպիսով բերվում ետ դեպի օղակի ուղեծիր
**«Հովիվ» արբանյակ** են անվանում Արեգակնային համակարգի գազային հսկա մոլորակների այն ոչ մեծ բնական արբանյակները, որոնք թույլ չեն տալիս օղակների ծայրամասերի մասնիկներին հեռանալ օղակից։ Նրանք, այսպես ասած, ծառայում են որպես հովիվներ օղակների համար, ինչի շնորհիվ էլ ստացել են իրենց անվանումը «հովիվ» արբանյակ։

Իրենց ձգողության ազդեցության շնորհիվ նրանք կարող են հավաքել մասնիկները, կամ շեղել նրանց առաջնային ուղեծրից, փոփոխելով, կամ ստեղծելով նոր շարժման հետագիծ։ Սա հանգեցնում է օղակների համակարգերում «բացարկների» առաջացմանը, այնպիսիք ինչպիսին է Կասինիի ճեղքը, կամ կարող են հանգեցնել օղակների պալարված ձևերի առաջացմանը։

Սատուրն մոլորակի օղակների համակարգը ունի մի քանի այդպիսի արբանյակներ։ Երեք արբանյակ քիչ թե շատ միանշանակորեն դասում են հովիվ արբանյակներին։ Դրանք են՝ Ատլասը А օղակի համար, Պրոմեթևսը և Պանդորան F օղակի համար։ Այլ հինգ արբանյակները նույնպես բավարարում են այս սահմանմանը, դրանք են՝ Դափնիսը, Պանը, Հաբեթը, Էպիմետեյը և Էգեոնը։

Ուրանը ունի երկու հովիվ արբանյակ նրա ε (էպսիլոն) օղակի երկու կողմերից։ Կորդելիան և Օֆելիան։

Տես նաև
-------

* Բնական արբանյակ
* Մոլորակների օղակներ
* Սատուրնի օղակներ
* Ուրանի օղակներ
**Գողթան երգեր**, հայ ժողովրդական վեպի՝ վիպասանքի երգերի և զրույցների շարք, որ երգել ու պատմել են Գողթն գավառի երգիչ վիպասանները։ Գոթղան երգերի և երգիչների մասին առաջին վկայությաները պահպաևվել են Մովսես Խորենացու «Պատմություն Հայոց»-ի մեջ (V դար)։ Խորենացու վկայած «Հայոց երգք վիպասանաց», Թվելյաց երգեր, «Ի վիպասանացն, որ պատմին ի Գողթան» տերմինները հանդես են գալիս իբրև հոմանիշներ, այսինքն՝ միևնույն իրողության տարբեր անվանումներ։ Ենթադրվում է, որ Գողթանի երգիչ-վիպասանները երգել ու պատմել են Տիգրանի, Երվանդի, Արտաշեսի վիպական ճյուղերն իրենց մանրամասներով, այսինքն՝ վիպասանքն ամբողջությամբ։ Այնուամենայնիվ, ըստ Մովսես Խորենացու, եթե վիպասանքը ոչ ամբողջությամբ, ապա նրա Արտաշիսյան շարքը (Արտաշատի շինարարությունը, Արտաշեսի ամուսնությունը, վիշապազունների պատերազմը, Արտաշեսի զավակների թշնամությունը Սմբատի և միմյանց դեմ, Արտաշեսի մահն ու անեծքն Արտավազդին) պատմել ու երգել են երգիչները։ Բանասիրության մեջ գողթան երգեր անվանումն ունի ավելի նեղ նշանակություն, դրա տակ սովորաբար հասկանում են վիպասանքի Արտաշիսյան շարքի չափածո հատվածները («Քեզ ասեմ, այր քաջ Արտաշէս», «Եւ ուստի՛ տացէ քաջն Արտաշէս», «Տեղ ոսկի տեղայր», «Տենչայ Սաթենիկ տիկին», «Մինչ դու գնացեր»), ինչպես նաև Վահագնի ծննդյան երգը ու Գրիգոր Մագիստրոսի ավանդած՝ «Ո՝ տայր ինձ զծուխ ծխանի» վիպական երգը։ Գողթան երգերը հին, հիմնականում Մովսես Խորենացու հաղորդած վիպական և առասպելական երգերն են, ազգային վիպական բանաստեղծության՝ մեզ հասած հնագույն նմուշները՝ հորինված պարզոտնյա խառն, ազատ ոտանավորով, գեղեցիկ մակդիրներով, նվազական փաղաքշական որոշիչներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 150)։*  |
**Քեթրին Ազարո** (անգլ.՝ Catherine Ann Asaro, նոյեմբերի 6, 1955(1955-11-06), Օքլենդ, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի գրող։

Կենսագրություն
--------------

Քեթրին Ազարոն ծնվել է Օքլենդում, Կալիֆոռնիա նահանգում։ Հարվարդի համալսարանում նա ստացել է քիմիական ֆիզիկայի դոկտորի աստիճան և ֆիզիկայի մագիստրոսի կոչում, իսկ Լոս Անջելեսի Կալիֆոռնիական համալսարանում բարձր գնահատականներով ավարտել է քիմիայի բակալավրիատը։ Իր հետազոտություններում Քեթրինն ուսումնասիրել է քվանտային թեորիաներ՝ նկարագրելով ատոմները և մոլեկուլները։ Սկսած 1990 թվականից՝ նա դասավանդում է ֆիզիկա, իսկ ավելի ուշ հիմնադրել է իր սեփական «Molecudyne Research» ընկերությունը, որը մինչ օրս ղեակավարում է։ Բացի դրանից Քեթրին Ազարոն նաև բալետի պարուհի է եղել, ելույթ է ունեցել մյուզիքլներում և բալետներում, հյուրախաղերով մեկնել է ԱՄՆ-ի առափնյա շրջաններ և Օհայո։ 1980-ականներից սկսած եղել է բալետի մենակատար և *«Mainly Jazz Dancers»* և *«Harvard University Ballet»* խմբերի գեղարվեստական ղեկավար։ Համալսարանն ավարտելուց հետո էլ ուսանողները շարունակել են *«Mainly Jazz»-ի* գործունեությունը և այն դարձրել առանձին ակումբ։ Քեթրինը «Caryl Maxwell Classical Ballet»-ում դասավանդում է բալետի արվեստի պատմություն։

Անձնական կյանք
--------------

Քեթին Ազարոն այժմ իր աղջկա և ամուսնու՝ Ջոն Քենդելի հետ ապրում է Կոլումբիա քաղաքում (Մերիլենդ նահանգ)։ Ջոնն աստղաֆիզիկոս է, աշխատում է ՆԱՍԱ-յում, իսկ աղջիկը «պատանի բալետի պարուհի է, որը սիրում է մաթեմատիկա»։

Մրցանակներ
----------

* Նեբյուլա մրցանակ, *The Quantum Rose*-ի համար, «Վեպ» անվանակարգում, 2001 թվական
* Նեբյուլա մրցանակ, *The Spacetime Pool*-ի համար, «Պատմվածք» անվանակարգում, 2008 թվական

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
2. 1 2  NooSFere (ֆր.) — 1999.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քեթրին Ազարոյի պաշտոնական կայք
* Կենսագրությունը «Лаборатория Фантастики» կայքում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · MusicBrainz · Internet Speculative Fiction Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14466479g · GND: 124256732 · ISNI: 0000 0001 1566 7498 · LCCN: n94113904 · NDL: 00765103 · NKC: xx0001744 · NUKAT: n2006128199 · SUDOC: 077719344 · VIAF: 34681614 · WorldCat VIAF: 34681614 |

 |

 |
**Թամալլի Մաաք** կամ **Թամալլի Մա'աք** (արաբ․՝ تملي معاك‎‎, թարգ.՝ *«Միշտ քեզ հետ»*),
2000 թվականին եգիպտացի երգիչ Ամր Դիաբի կողմից համանուն ալբոմի ներքո լույս տեսած աշխարհով մեկ հայտնի արաբերեն երգ։

Երգը գրել է Ահմեդ Ալի Մուսան (Ahmed Ali Moussa), երաժշտության հեղինակն է Շերիֆ Թագը (Sherif Tag): Ադապտացողը՝ Թարեք Մադքուր։ Պրահայում է ստեղծվել երգի ոչ պակաս հայտնի տեսագրությունը, որի մեջ ի հայտ է գալիս դասական կիթառը։

Խոսքերը
-------

### Արաբերեն (բնօրինակ)

تملي معاك ولو حتى بعيد عني في قلبي هواك  

تملي معاك تملي في باللي و قلبي ولا بنساك  

تملي واحشني لو حتى بكون وياك  

  

تملي حبيبي بشتاقلك تملي عينيا تندهلك  

ولو حوليا كل الكون بكون يا حبيبي محتاجلك  

  

تملي معاك معاك قلبي معاك روحي يا أغلى حبيب  

و مهما تكون بعيد عني بقلبي قريب  

يا عمري الجاي والحاضر يا أحلى نصيب  

  

تملي حبيبي بشتاقلك تملي عينيا تندهلك ولو حوليا كل الكون بكون يا حبيبي محتاجلك

### Տառադարձություն

Tamalli ma'ak./ 
We law hatta ba'eed anni,/ 
Fe albi hawak./ 
Tamalli ma'ak./ 
Tamalli f' bali we f' alby/ 
We la bansak./ 
Tamalli waheshni,/ 
Law hatta bakoon wayak. (2x)

Tamalli habibi bashtaklak,/ 
Tamalli 'aynaiya tindahlak,/
We law hawalaiya kulli-l-koon,/ 
Bakul ya habibi mahtaglak. (2x)

Tamalli maak Ma'ak albi, ma'ak roohi (omri),/ 
Ya aghla habeeb./ 
Ya aghla habeeb./ 
We mahma t'koon ba'eed anni,/ 
Le albi areeb./ 
Ya omri-l-gay we-l-hader,/ 
Ya ahla naseeb. (2x)

Tamalli habibi bashtaklak,/ 
Tamalli 'aynaiya tindahlak,/ 
We law hawalaiya kulli-l-koon,/ 
Bakul ya habibi mahtaglak. (4x)

### Հայերեն թարգմանություն

Ես միշտ քեզ հետ եմ։ 
Նույնիսկ եթե դու ինձնից հեռու ես,
Քո սերը իմ սրտում է։
Ես միշտ քեզ հետ եմ, 
դու միշտ կաս իմ մտքում ու իմ սրտում,
և ես երբեք քեզ չեմ մոռանա։
ես միշտ քեզ կարոտում եմ,
նույնիսկ երբ քեզ հետ եմ։ (2x)

Միշտ, Իմ սեր, ես քեզ կարոտում եմ
Միշտ իմ աչքերը քեզ են ուզում տեսնեն
և նույնիսկ եթե ամբողջ աշխարհի իմ շուրջ լինի, 
ես միշտ կասեմ, իմ սեր, դու ինձ պետք ես (2x)

Ես միշտ քեզ հետ եմ
Իմ սիրտեը քեզ հետ է, իմ հոգին քեզ հետ է
Իմ թանկարժեք սեր
Իմ թանկարժեք սեր
Եվ կապ չունի, թե դու ինչքան ինձնից հեռու,
Դու միշտ իմ սրտին մոտ ես
Դու իմ կյանքն ես ու իմ ապագան
Դու լավագույն էակն ես։ (2x)

Միշտ, Իմ սեր, ես քեզ կարոտում եմ
Միշտ իմ աչքերը քեզ են ուզում տեսնեն
և նույնիսկ եթե ամբողջ աշխարհի իմ շուրջ լինի, 
ես միշտ կասեմ, իմ սեր, դու ինձ պետք ես (4x)

Տարբերակներ
-----------

Հանրածանոթ երգը երգել են բազմաթիվ արվեստագետներ տարբեր լեզուներով։ Հայերեն տարբերակը կատարել է Օլգա Այվազյանը իբր "Ոնց հեռանամ"։

Հայազգի նշանավոր երգիչ Աբրահամ Ռուսսո (Авраа́м Руссо́) երգել է "Թամալլի Մաաք"ը ռուսերեն իբր "Դալեկո Դալեկո" (Далеко-далёко) և անգլերեն / արաբերեն իբր "Pretty My Pretty"։

Արտաքին հղումներ
----------------

* metrolyrics.com կայքում Archived 2018-07-14 at the Wayback Machine.
* Տեսագրությունը Յություբ կայքում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Shira.net: Tamally Maak (I Am With You)
2. ↑  Օլգա Այվազյանը - "Ոնց հեռանամ"
3. ↑  Աբրահամ Ռուսսո - "Դալեկո Դալեկո"
4. ↑  Աբրահամ Ռուսսո - "Pretty My Pretty"
**Վինի Թուխի փողոց** (լեհ.՝ Ulica Kubusia Puchatka), փողոց Վարշավայի Սրեդմեստիեում։ Ձգվում է Սուրբ խաչի փողոցից (լեհ.՝ Ulica Świętokrzyska) մինչև Վարեցկա փողոց։

Փողոցը հիմնադրվել է 1950-ական թվականների առաջին կեսին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կործանված շենքերի ավերակների տեղում և նախատեսված է եղել Նովի Սվյատ (լեհ.՝ Nowy Świat) փողոցի ծանրաբեռնվածությունը թեթևացնելու համար։ Փողոցի կառուցման նախագիծը մշակվել է ճարտարապետ Զիգմունդ Շտապինսկու և Վարշավայի տեխնոլոգիական համալսարանի ուսանողների կողմից։

Վինի Թուխի փողոցն ունի 149 մետր երկարություն և 23 մետր լայնություն, նրա երկու կողքերին կառուցված են քառահարկ շենքեր, որոնց առաջին հարկերը նախատեսված են խանութների ու գրասենյակների համար։ Փողոցի երկայնքով 1954 թվականին տնկվել են երկու շարք լորենիներ, որոնք հատուկ բերվել են Շեցինից։ Փողոցից ոչ հեռու տեղակայված են Վարշավայի մետրոյի 2 գծի Նովի Սվյատ - Ունիվերսիտետ կայարանը։

Նախկինում փողոցը կրել է Վլադիմիր Լենինի անունը, սակայն 1954 թվականին որոշվել է այն վերանվանել Վինի Թուխի պատվին, որը Վարշավայի պատանի բնակիչների շրջանում անցկացված մրցույթի արդյունքում ճանաչվել է ամենամեծ ժողովրդականություն վայելող հեքիաթային հերոսը։

Վարշավայից բացի Վինի Թուխի անունը կրող փողոցներ կան նաև Օլշտինում ու Պոզնանում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Улица Винни-Пуха и Пятачка (Winnie the Pooh and Piglet Street). Варшава. Польша — информация для туриста
2. ↑   Винни-Пух — самый известный в мире медвежонок
3. ↑  Warszawikia
4. ↑   Archived 2013-10-20 at the Wayback Machine. Полвека с опилками и ворчалками в голове — Винни-Пух отмечает юбилей

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վինի Թուխի փողոց(լեհ.)
**Ժոսլեն III դը Կուրտենե** (ֆր.՝ Josselin III de Courtenay, 1134-1200), Եդեսիայի կոմսության տիտղոսավոր կոմս 1159 թվականից։ Երուսաղեմի արքունիքի մարեշալ կամ մարշալ 1156-1159 թվականներին, սենեշալ՝ 1176-1190 թվականներին։ Եդեսիայի կոմս Ժոսլեն II-ի և Բեատրիսա դը Սոնի որդին։

Հարիմի ճակատամարտում Նուր ալ-Դին Մահմուդի կողմից գերի է ընկել, որտեղ անցկացրել է տասներկու տարի, սակայն Նուր ալ-Դին Մահմուդի մահից հետո Ժոսլենի քույր Ագնես Կուրտենեի վճարած 50 հազար դինարի դիմաց ազատվել է։ Գործունյա առևտրական և հնարամիտ պալատական Ժոսլենը, որպես Բադուին IV արքայի հորեղբայր՝ արագ հարստացացավ։ Նա ստեղծեց այսպես կոչված Երուսաղեմի թագավորության հինգերորդ ենթակա կոմսությունը (ընդհանուր առմամբ նրանք չորսն էին)։ Նա միակը չէր, ողջ թագավորությունը կազմված էր առանձին հողատարածքներից։ Բացի դրանից, Ժոսլենին անցնում էին որոշ առևտրական մաքսեր, ինչը երբեմն բերում էր ավելի շատ եկամուտ, քան հողը։

1187 թվականի հուլիսին Ժոսլենը մնացել է Աքքայում (հավանաբար, նա Տիբերիայում խաչակիրների հարձակման նախօրեին վնասել է իր ոտքը և չի կարողացել ձի հեծնել) և Հատտինի Կոտոշների ճակատամարտին չի մասնակցել։ Իմանալով պարտության մասին, նա արագ բանակցություններ է սկսել Սալահ ալ-Դինի դեսպանների հետ՝ քաղաքի հանձնման մասին։ Երբ 1191 թվականին քաղաքը Ռիչարդ I Առյուծասիրտ արքայի կողմից գրավվել է, Ժոսլենը վախից չի ներկայացրել իր նախկին պահանջները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *The Growth of the Latin States, 1118-1144*, Robert L. Nicholson, **A History of the Crusades**, Vol. I, ed. Kenneth M. Setton, (University of Wisconsin Press, 1969), 551.
2. ↑  Malcolm Barber, *The Crusader States*, (Yale University Press, 2012), 267.

Գրականություն
-------------

* Nicholson, R. B. «Joscelyn III & the Fall of the Crusaders States». Brill, 1973:

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · WikiTree · WeRelate · Rodovid |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 189572973 · SUDOC: 137175949 · VIAF: 198070998 · WorldCat VIAF: 198070998 |

 |
**Ժողովրդավարական հայրենիք կուսակցություն**, հայկական քաղաքական կուսակցություն։ Կուսակցության նախագահը Պետրոս Մակեյանն է։

Պատմություն
-----------

Կուսակցությունը հիմնադրվել է 1988 թվականին։ Կուսակցությունը հրաժարվել է 2003 թվականի խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցելուց՝ ընտրություններում կոռուպցիայի մտավախությունների պատճառով։

Հետագայում կուսակցությունը միացել է Հայ ազգային կոնգրեսին և 2012 թվականի խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցել է նրանց ընտրական դաշինքին։ Հայ Ազգային Կոնգրեսը յոթ տեղ է ստացել Ազգային ժողովում։ Մինչև 2012 թվականի ընտրությունները` «Ժողովրդավարական հայրենիք» կուսակցությունը մտավախություն ուներ, որ ընտրությունները կեղծվելու են, և հայտարարվել է, որ Հայաստանի Հանրապետական կուսակցությունը հանցավոր կազմակերպություն է։

«Ժողովրդավարական հայրենիք» կուսակցությունն ի վերջո թերահավատորեն է վերաբերվել «Հայ ազգային կոնգրեսին» և լքել այն` շարունակելով մնալ անկախ արտախորհրդարանական ուժ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ««Ժողովրդավարական Հայրենիք» կուսակցության հայտարարությունը»։ *A1Plus*
2. ↑  «PETROS MAKEYAN IS DROPPING OUT OF ELECTION STRUGGLE»։ *A1Plus*
3. ↑  «Զուրաբյանի «Ժողովրդական հայրենիք» կուսակցության հարցով նամակ է գրել վարչապետին»։ *Hetq.am*
4. ↑  «Ժողովրդավարական Հայրենիք կուսակցության Հայտարարությունը»
5. ↑  ««Ժողովրդավարական Հայրենիք» կուսակցության քաղաքական խորհրդի որոշումը»։ *www.aravot.am*

Տես նաև
-------

* Հայաստանի կուսակցությունների ցանկ
**«Ալբա Բեռլին»** (գերմ.` *Alba Berlin*, այլ անվանում` **«Բեռլին Ալբատրոս»** [*Berlin Albatrosse*]), գերմանական պրոֆեսոնալ բասկետբոլային ակումբ։ Հանդես է գալիս Բասկետբոլի բունդեսլիգայում և Եվրալիգայում։ Տեղակայված է երկրի մայրաքաղաք Բեռլինում։ Տան հանդիպումների մեծ մասն անցկացնում է «O2 World» մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 1991 թվականին։

Համարվում է Գերմանիայի առաջատար բասկետբոլային ակումբը։ Գոյության ընթացքում թիմին հաջողվել է հաղթել 8 Բունդեսլիգայի առաջնություն, նվաճել 8 Գերմանիայի գավաթ, 3 սուպերգավաթ, ինչպես նաև 1 Կորաչի գավաթ (1995)։ «Ալբայի» կանոնավոր մրցաշրջանի հանդիպումների միջին հաճախելիությունը կազմում է 10 000։

Երկու անգամ ընկերական հանդիպումներ է անցկացրել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Դալաս Մավերիքս» (2012) և «Սան Անտոնիո Սփըրս» (2014) ակումբների հետ։

Մրցանակներ և այլ նվաճումներ
---------------------------

**Ընդհանուր տիտղոսներ՝ 20**

### Ազգային առաջնություններ

* **Գերմանիայի լիգա** (8)` 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2008
* **Գերմանիայի գավաթ** (8)` 1997, 1999, 2002, 2003, 2006, 2009, 2013, 2014
* **Բունդեսլիգայի չեմպիոններ գավաթ** (3)` 2008, 2013, 2014

### Եվրոպայի առաջնություններ

* **Կորաչի գավաթ** (1)` 1995

### Ընկերական հանդիպումներ NBA-ի ակումբների հետ

* Հոկտեմբերի 6, 2012` «Ալբա Բեռլին» — «Դալաս Մավերիքս» (84–**89**)
* Հոկտեմբերի 8, 2014` «Ալբա Բեռլին» — «Սան Անտոնիո Սփըրս» (**94**–93)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Գերմանիայի մարզադաշտերը. Բեռլին» Worldstadiums.com

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
**Ունքյար-Իսքեկեսիի պայմանագիր** 1833, կնքվել է Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև, Ունքյար-Իսքելեսիում (սուլթանի ամառային նստավայրը Կ․ Պոլսի մոտ), հունիսի 26 (հուլիսի 8)-ին։ 1831-1833 թվականների եգիպտական ճգնաժամի (երբ Մուհամմադ Ալիի հաղթանակները սպառնում էին Օսմանյան կայսրությանը) ժամանակ, ցարական կառավարությունը Թուրքիայում իր ազդեցությունն ուժեղացնելու նպատակով, սուլթան Մահմուդ II-ին առաջարկեց ռազմական օգնություն, որը պաշտոնապես խնդրել էր թուրք, կառավարությունը։ 1833 թվականի փետրվարին Բոսֆոր ժամանեցին ռուսական ռազմանավերը, իսկ ապրիլին շուրջ 14 հազար ռուսական զինվորներ ափ իջան Ունքյար-Իսքելեսիում և փակեցին եգիպտական բանակի ճանապարհը դեպի Կ․ Պոլիս։ Ռուս-թուրքական մերձեցումից անհանգստացած Անգլիան և Ֆրանսիան նպաստեցին Եգիպտոսի և Թուրքիայի հաշտեցմանը (1833 թվականի մայիս)։ Թուրքիայից ռուսական ուժերի դուրս բերման նախօրյակին, Ունքյար-Իսքելեսիում կնքվեց Ունքյար-Իսքեկեսիի պայմանագիրը, համաձայն որի Ռուսաստանը պարտավորվում էր անհրաժեշտության դեպքում Թուրքիային ցուցաբերել ռազմական օգնություն։ Պայմանագրի գաղտնի հոդվածի համաձայն, Թուրքիան պարտավորվում էր պատերազմի դեպքում Ռուսաստանի պահանջով փակել Դարդանելի նեղուցը բոլոր օտարերկրյա ռազմանավերի համար։ Ունքյար-Իսքեկեսիի պայմանագիրը նշանակում էր Ռուսաստանի դիրքերի ուժեղացումը Մերձավոր Արևելքում, որը և հանգեցրեց արևմտյան եվրոպայի տերությունների հետ Ռուսաստանի հարաբերությունների սրման։ 1840-1841 թվականներին Ռուսաստանը համաձայնվեց չնորոգել պայմանագիրը և ստորագրեց նեղուցների վերաբերյալ կոնվենցիա։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Վահրամ Ա-ի վերականգնված պատկերը ըստ մետաղադրամի
**Վահրամ Ա**(նաև Բահրամ Ա, Վարահրան Ա), Սասանյան Պարսկաստանի թագավոր (271-274) Շապուհ Ա-ի ավագ որդին։

Գործունեությունը մինչ իշխանության գալը և կառավարելը
---------------------------------------------------

Հոր կառավարման ընթացքում եղել է Գիլան նահանգի կառավարիչ, իսկ 260թ.-ից հետո Քրմանի։ Աղբյուրները Վահրամին ներկայացնում են որպես պատերազմի, որսի, խնջույքների սիրահար, որոնք նա համարում էր առաքինի նախասիրություններ։ Վահրամի գահ բարձրանալը ուրախությամբ ընդունվեց ժողովրդի կողմից, քանի որ նա առաքինի և բարի անձնավորություն էր։ Նա բարյացկամ վերաբերմունք էր ցուցաբերում իր հպատակների հանդեպ, ինչպես իր հայրերն էին անում։

Պատերազմ հռոմեացիների դեմ
-------------------------

Վահրամի գահ բարձրանալու հաջորդ տարին հռոմեացիները պատերազմ սկսեցին պարսիկների դեմ, որի պատճառը վերջիններիս ցույց տված աջակցությունն էր Հռոմի թշնամի Պալիմիրայի թագուհի Զենոբիաին։ Դեռևս 267թ.-ին Զենոբիան նախ իրեն, ապա իր մանկահասակ որդուն Վաբալաթոսին հռչակում է Հռոմեական կայսրության պրովինցիա հանդիսացող Պալմիրայի կառավարիչներ և դաշինք կնքում Սասանյան Պարսկաստանի հետ։ Այս ամենի դեմ հռոմեացիները ոչինչ չէին կարող ձեռնարկել, քանի դեռ Եվրոպայում ընթանում էին պատերազմներ և ուզուրպատորների ապստամբություններ։ Իրավիճակը փոխվում է կայսր Ավրելիանոսի օրոք, որին հաջողվում է ներքին կայունություն հաստատել Հռոմում։ Անձամբ գլխավորելով հռոմեական բանակը Ավրելիանեսը շարժվեց դեպի Արևելք և միայն ծանր մարտերից հետո կարողացավ պարտության մատնել պաշարված Պալմիրային օգնության շտապող պարսկական ուժերին ու գրավել քաղաքը։ Զենոբիան փորձեց ուղտերով փախչել Պարսկաստան, սակայն հռոմեական հեծելազորին հաջողվեց բռնել նրան։ Ավրելիանոսը նպատակ ունենալով պատերազմել Սասանյան Պարսկաստանի դեմ 275թ.-ին մեծ զորքով շարժվում է դեպի Արևելք, սակայն հասնելով թրակիական քաղաք Կենոֆրուրիում սպանվում է իր մերձավորների կազմակերպած դավադրության արդյունքում, իսկ հռոմեական լեգիոնները հետ են վերադառնում։ Պարսկաստանի արևմտյան սահմաններում մի քանի տարով խաղաղություն է տիրում։ Վահրամ Ա-ին հաջորդում է որդին Վահրամ Բ, իսկ մյուս որդի Որմիզդը դառնում է արևելյան Քուշանո-Սասանյան թագավորության արքա։

Աղբյուրներ
----------

Сократ Схоластик. Церковная история. Книга I, 22

Գրականություն
-------------

Дашков С. Б. Цари царей — Сасаниды. История Ирана III — VII вв. в легендах, исторических хрониках и современных исследованиях. — М.։ СМИ-АЗИЯ, 2008. — 352 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-91660-001-8.

Արտաքին հղումներ
----------------

Скальные рельефы Сасанидов от 10 ноября 2016 на Wayback Machine
**Կրապիվնու նրբանցք** (ռուս.՝ Переулок Крапивного), փողոց Ղրիմի Ալուշտա քաղաքի կենտրոնում։ Անվանվել է Ալուշտայի պարտիզանական ջոկատի խմբի հրամանատար Իվան Վասիլևիչ Կրապիվնու (1911-1965) պատվին։ Սկիզբ է առնում Վլադիմիր Խրոմիխի փողոցից և ավարտվում Կարլ Մարքսի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 130 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Ալուշտա քաղաքի Կրապիվնու նրբանցքը սկսվում է Վլադիմիր Խրոմիխի փողոցից, հատում Ուրիցկու նրբանցքը և ավարտվում Կարլ Մարքսի փողոցի հետ հատումով։ Նրբանցքում կա համարակալված 2 շինություն` թիվ 3-ը և թիվ 5-ը։ Շատ կարճ նրբանցք է. երկարությունն ընդամենը 130 մետր է։

Կրապիվնու նրբանցքի փոստային դասիչն է՝ 298500։

Նրբանցքն անվանվել է Ալուշտայի պարտիզանական ջոկատի խմբի հրամանատար Իվան Վասիլևիչ Կրապիվնու (1911-1965) պատվին։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ` 1941-1942 թվականներին, Ղրիմի անտառներում, լինելով մարտական խմբի հրամանատար, նա մասնակցել է գերմանական պատժիչ զորքերի դեմ 10 մարտի` ցուցաբերելով արիություն և խիզախություն։ Իր խմբի հետ կատարել է 36 մարտական գործողություն թշնամու հաղորդակցության ուղիների նկատմամբ, անձամբ ոչնչացրել է զորքերով և բեռներով 18 ավտոմեքենա, մինչև 50 գերմանացի սպա և զինվոր։ Պարգևատրվել է «Կարմիր աստղ» շքանշանով։ 1952 թվականից Կրապիվնիների ընտանիքն ապրել է Ալուշտայում։ Մահացել է 1965 թվականի ապրիլի 2-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «Крапивный Иван Васильевич»։ Վերցված է 2019 Ապրիլ 11
3. ↑  «Он был настоящим героем»։ Վերցված է 2019 Ապրիլ 11 (չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Переулок Крапивного в Алуште
* Подробная карта Переулок Крапивного, город Алушта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Алушта, Переулок Крапивного Archived 2019-04-11 at the Wayback Machine.
**Տհուկպա** (տիբեթերեն՝ ཐུག་པ་) տիբեթական ապուր արշտայով։ Հայտնի է նաև Հնդկաստանում, հատկապես այն նահանգներում, որտեղ ապրում են տիբեթաբնիկները։ Դրանք ենˋ Լադակխ, Սիկկիմ, Ջամմու, Կաշմիր և Արևմտյան Բենգալյա։

Գոյություն ունի տհուկպաի տարբեր տեսակներ, որոնցից են **տենտուկ** (տիբեթերեն՝ འཐེན་ཐུག་) և **գյանտուկ** (տիբեթերեն՝ རྒྱ་ཐུག་)։

Բաղադրությոն
------------

Ապուրը պատրաստելու համար անհրաժեշտ էˋ արշտա (ցանկալի է ձվի), սոխ, լոլիկներ, կաղամբ, կանաչ ոլոռ, սխտոր, աղ, սև պղպեղ.։ Ըստ ցանկության ավելացնում են աղացած միս։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

Տեբեթաբնիկները շատ ուտում են մոմո և տհուկպա։ Էնդրու Հարվիի (անգլ.՝ Andrew Harvey) «Ճամփորդության դեպի Լադակխ» գրքում ներկայացված է մի խոսակցություն, որը նա գրել է Լադակխեում։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ի՞նչ են նրանք՝ (տիբեթաբնիկները) ուտում։ Շատ թեյ, պարոն։ Բավականին շատ պարոն։ Տիբետական թեյ։ Առավոտը, ցերեկը և գիշերը։ Այդ թեյը պատրաստված է թեյից, աղից և սոդայից։ Շատ վատն է։ Սակայն նրանք դա շատ են սիրում։ Երբեմն մի փոքր բանջարեղենով, երբեմն մի փոքր միս, երբեմն մի փոքր արշտայով, լոլիկով և կաղմբով ապուր։ Տհուկպա այդպես են այդ ապուրը։ Միշտ տհուկպա, տհուկպա, տհուկպա։ Դա է պատճառը, որ ես այսպես նիհար եմ, պարոն։ Ես չեմ կարող ուտել այդ տհուկպան, դրա համար ես գնում եմ շուկա և գնում եմ սամսա։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կարմրաշեն (այլ կիրառումներ)
**Կարմրաշենի սարավանդ**, *Կարմրաշենի սարահարթ*, Հայաստանի Արագածոտնի մարզի հարավ-արևմտյան և Արմավիրի մարզի արևմտյան մասերում, Արագած լեռնազանգվածի հարավարևմտյան ստորոտին՝ Թալինի սարավանդի և Ախուրյան ու Արաքս գետերի միջև։ Աստիճանաբար ցածրանալով հարավարևելյան ուղղությամբ՝ ձուլվում է Արարատյան դաշտին։ Կազմված է նեոգենի և պլեյստոցենի հրաբխային ապարներից։ Ունի բլրա-ալիքավոր, թույլ մասնատված մակերևույթ։ Կան լավային հոսքեր, մինչև 100 մետր հարաբերական բարձրությամբ խարամային կոներ։ Մակերևույթի կարևոր ձևաբանական տարրերը Մաստարայի սելավաբեր համակարգի հեղեղատներն են։ Կլիման չոր ցամաքային է՝ չափավոր ցուրտ ձմեռներով և տաք ամառներով, տարեկան տեղումները 300—350 մմ են։ Հողերը կարբոնատային են, ցածրադիր վայրերում՝ լեռնային գորշ, բարձրադիր մասերում՝ լեռնա-շագանակագույն։ Տիրապետում են տափաստանը և օշինդրային կիսաանապատը։ Արհեստական ոռոգման պայմաններում զբաղվում են այգեգործությամբ ու պտղաբուծությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 68 — 150 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 338)։*  |
|  |
| --- |
| **Կարմրակատար շամփրուկ** |
| Կարմրակատար շամփրուկԿարմրակատար շամփրուկ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Ճնճղուկազգիներ (Passeriformes) |
| **Ընտանիք** | Շամփրուկներ (Laniidae) |
| **Ցեղ** | **Lanius** |
| **Տեսակ** | **Կարմրակատար շամփրուկ** *(L. senator)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Lanius senator***Linnaeus, 1758 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Կարմրակատար շամփրուկ** (լատ.՝ Lanius senator), շամփրուկների ընտանիքին պատկանող թռչուն, որը գրանցված Հայաստանի կարմիր գրքում։ Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Կարմրակատար շամփրուկի գլուխը շագանակագույն է, թևերը, պոչը, ճակատը և աչքից դեպի ականջը ու ծոծրակը տարածվող շերտերը սև են, թևի վրա ունի սպիտակ շերտ, որն ավելի լավ է երևում թռիչքի ընթացքում, վերին կտուցի հիմքում ունի սպիտակ շերտ, որովայնը սպիտակ է՝ շիկավուն երանգով, պոչի եզրային փետուրները սպիտակ են, կտուցի ծայրը կեռ է և սուր։ Էգ թռչունի գարնանային գուներանգները մեղմ են, ձագերի փետրավորումը՝ ալիքավոր նախշերով։ Քաշը՝ 33-40 գ, թևի երկարությունը՝ 94-102 մմ։

Բնադրում
--------

Գարնանը վերադառնում է ապրիլի վերջին, մայիսի սկզբին։ Տարածված է կիսանապատային գոտում, մասամբ՝ լեռնային տափաստաններում։ Հիմնական բնադրավայրերն են՝ Աշտարակից մինչև Երասխ, Վայքը և Զանգեզուրը։ Բնադրվում է թփերի և ծառերի վրա, բույնը սարքում է օշինդրից, բրդի կտորներից, տեղադրում գետնից 60-70 սմ բարձր։ Մայիսին դնում է 5-7 կանաչավուն կամ երկնագույն, մոխրամանուշակագույն պտերով ձու։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է հիմնականում բզեզներով և այլ անողնաշարներով։ Օգտակար թռչուն է։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է հարավային և միջին Եվրոպայում, հյուսիսային Աֆրիկայում, Փոքր Ասիայում, Իրանում։

Պահպանություն
-------------

Սակավաթիվ օլիգոտոպային տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Ներկայիս թվաքանակի գնահատման համար տվյալները բավարար չեն։ Մեղրու շրջանում խտությունը կազմում է միջին հաշվով 0,34 թռչուն 1 հեկտարին։

Կարմրակատար շամփրուկի թվաքանակի վրա կարող է բացասականորեն ազդել գյուղատնտեսական նպատակներով կիսաանապատների յուրացումը, ինչպես նաև վնասատուների դեմ պայքարում թունաքիմիկատների օգտագործումը։

Պոպուլյացիայի մի մասը բնակվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Մ. Ս. Ադամյան (1988)։ *Հայաստանի թռչունները*։ Երևան: «Արևիկ»։ էջ էջ 34
2. ↑  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Այրա-Վիլհելմինա Կաալ** (իսկական անունը՝ *Այրա Հոուն*, էստ․՝ Aira Kaal, հոկտեմբերի 25 (նոյեմբերի 7), 1911, Պյոիդե, Սաարեմաա, Էստոնիա - ապրիլի 7, 1988(1988-04-07), Տարտու, Էստոնական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), էստոնացի գրող, բանաստեղծուհի, լրագրող։ Էստոնական ԽՍՀ վաստակավոր գրող (1971)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է գյուղացու ընտանիքում։ 1940 թ. ավարտել է Տարտուի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին եղել է լրագրող։ 1945—1950 թթ. մարքսիզմ-լենինիզմ է դասավանդել Տարտուի համալսարանում։

1944 թվականից Էստոնիայի գրողների միության անդամ է։

1940 թվականից կոմունիստական կուսակցության անդամ է։ 1951 թվականին հեռացվել է կուսակցությունից, սակայն 1956 թ. վերականգնվել է կոմկուսի շարքերում։

1980 թվականին Այրա Կաալն այն 40 մտավորականների շարքում էր, ովքեր ստորագրեցին էստոներենի պահպանության համար գրված բաց նամակը։

Մահացել է 1988 թվականին Տարտուում։

Ստեղծագործությունը
------------------

Այրա Կաալը հեղինակ է մի շարք էսսեների, ճանապարհորդական նոթերի, վեպերի, պիեսների, բանաստեղծությունների ժողովածուների, ինչպես նաև հայրենի բնակավայրի՝ Սաարրեմաա կղզու մասին քնարական-հրապարակախոսական էսքիզների։

Ակտիվ ստեղծագործել սկսել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Նրա բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն լույս է տեսել 1945 թվականին։

Այրա Կաալի բանաստեղծություններում արտացոլում են գտել պատերազմի դժվարությունները, հետպատերազմյան տարիների աշխատանքն ու պայքարը հանուն խաղաղության։ Նրա բանաստեղծություններն աչքի են ընկնում քաղաքական երանգներով, փիլիսոփայական բովանդակությամբ։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* Բանաստեղծությունների ժողովածուներ.
	+ «Չեմ տա զենքը» («Ma ei anna relva käest», 1945),
	+ «Հաղթանակի հրթիռ» («Võidurakett», 1948),
	+ «Ազատ հայրենիք» («Vaba kodumaa», 1950),
	+ «Ծովային քամիներ» («Meretuuled», 1958),
	+ «Ընտիր բանաստեղծություններ» (1961)
	+ "Üks tigu ilma majat"a (1968)
	+ «Pihlakad mere ääres» (1971)
	+ «Hetked merega» (1976)
	+ «Saaks kord seda imet veel vaadata» (1981)

Էսսե
----

* «Մարդն ու կնոջ հոգեբանությունը» («Mehe ja naise psühholoogiast», 1936)

Հումորային վեպ
--------------

* «Մայրիկն ու ես» («Mamma ja mina», 1939, ""Reet Ueilu"" կեղծանունով)

Ճանապարհորդական նոթեր
---------------------

* «Հնդկաստան» («Muljeid ja mõtteid India sõidult», 1958)
* «Չինաստան» («Pilk tänapäeva Hiinasse», 1961)
* «Հայաստան» («Esimest korda Armeenias», 1964)

Արձակ ստեղծագործություններ
--------------------------

* «Teelahkmel» (1956)
* «Kodunurga laastud» (երեք հատորով, 1966, 1970, 1978)
* «Seitse tõtt ja seitse valet» (1986) և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Eesti biograafiline andmebaas ISIK (эст.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Այրա Կաալ

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1110041853 · VIAF: 9147095166325082684 · WorldCat VIAF: 9147095166325082684 |

 |
|  |
| --- |
| **Ճպուռ տափակաոտ** |
| Ճպուռ տափակաոտՃպուռ տափակաոտ |
| Ճպուռ տափակաոտ (արու)Ճպուռ տափակաոտ (արու) |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Ճպուռներ (Odonata) |
| **Ընտանիք** | Պլատիքնեմիդներ (Platycnemididae) |
| **Ցեղ** | **Platycnemis** |
| **Տեսակ** | **Ճպուռ տափակաոտ** *(P. pennipes)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Platycnemis pennipes***Pallas, 1771 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Ճպուռ տափակաոտ** (լատ.՝ Platycnemis pennipes), պլատիքնեմիդների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետուտյան Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

35-37 մմ երկարությամբ մանրաչափի գեղակազմ ճպուռ է։ Արուն բաց երկնագույն է, էգը` կրեմագույն կամ կանաչավուն շողշողյունով դեղին։ Փորիկի 1–6–րդ հատվածների հետին եզրին կան փոքր սև բծեր, 7–9–րդ հատվածները վերևից սև են` նեղ, երկնագույն միջին զոլով, 10–րդ հատվածը երկնագույն է` երբեմն կողքերին զույգ սև բծերով։ Բաց գունավորված երկու զույգ երկայնական զոլերով կուրծքը վերևից մուգ գույնի է։ Ոչ սեռահասուն առանձնյակներն ունեն շատ բաց գունավորում, իսկ փորիկի մուգ զարդանախշը թույլ է արտահայտված։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայում՝ Անգլիայից դեպի արևելք մինչև Ենիսեյ գետը, Փոքր Ասիայում, Կովկասում և Անդրկովկասում։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են դանդաղ հոսող կամ կանգնած ջրերով ջրավազաններում և արհեստական ջրամբարներում` ջրանցքներում և ձկնաբուծական լճակներում։ Բազմանում են խիտ բուսականությամբ ծածկված, թույլ հոսող և կանգնած ջրով ջրամբարներում։ Ձվադրում են լողացով բուսականության վրա։ Թռչում են հունիսին–հուլիսի սկզբին, ավելի քիչ քանակներով հանդիպում են նաև օգոստոսին։ Զարգացման ցիկլը տևում է 1 տարի։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները պարզված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններն են ջրավազնների հիդրոլոգիական ռեժիմի խախտումը և աղտոտումը։

Պահպանության միջոցառումները չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · WoRMS |

 |
**Յակաբ-հեգ** (հունգ.՝ Jakab-hegy), Մեչեկ լեռնաշղթայի արևմտյան մասի ամենբարձր լեռն է։ Գտնվում է Հարավային Հունգարիայում։ 602 մ բարձրություն ունի։ Լեռը հայտնի է իր տարբեր աշխարհաբանական կազմավորումներով և պատմական վայրերով։

Աշխարհագրություն
----------------

Լեռը գտնվում է Պեչից հուսիս-արևմուտք։ Այն վեր է խոյանումմիջինդանուբյան դաշտավայրի վրա։ Լավ եղանակին լեռան վրայից կարելի է տեսնել Արևելյան Մեչեկի 682 մ բարձրությամբ Զենգյոն լեռը։

Լեռը առաջացել է պալեոզոյան դարաշրջանում և կազմված է պերմյան դարաշրջանի ավազաքարից։ Էրոզիայի գործունեության արդյունքում ձևավորվել է մի քանի ժայռային ձևավորումներ, մասնավորապես «Բաբաշ Սերկյովեկ» («Մարդանման քարերի շարք») և «Ժոնգորկյո» («Ժոնգորա քար»)։

Յակաբ-հեգում է գտնվում երկրի միակ ուրանի խոշոր հանքավայրը։ Արդյունահանումը սկսվել է 1950-ական թվականներին խորհրդային աջակցությամբ։ 1982 թվականից վերամշակված ուրանը սկսվել է օգտագործվել Պակշայի ատոմակայանի շահագործման համար։ Արդյունահանման բարձր գնի պատճառով, ինչպես նաև Սառը պատերազմի ավարտից հետո գների անկումը հանգեցրեց 1990-ական թվականներին հանքավայրի փակմանը։

Պատմություն
-----------

Հին ժամանակներից սկսած լեռան վրա բնակություն են հաստատել մարդիկ։ Երկաթե դարում լեռան վրա կառուցվել է խոշոր ամրոց, որը դարձավ հալշտատյան մշակույթի և կելտերի կարևոր քաղաքական կենտրոններից մեկը։ Հռոմեկան նվաճումներից հետո ամրոցը լքվեց, բայց ամրոցի պատնեշները դեռևս տեսանելի են։

Միջնադարում լքված ամրոցի կենտրոնում ձևավորվեց գյուղ։ Նրա հովանավորն էր Սուրբ Հակոբոսը և այստեղից էլ գալիս է լեռան անունը։ 1225 թվականին լեռան վրա կառուցվել է Պաուլինյան միության վանք, որը գործել է մինչև Հունգարիան օկուպացվել է թուրքերի կողմից։ 1736 թվականին այն կրկին վերակառուցվեց, բայց 1828 թվականին այն լքվեց և դրանից հետո այն լքված է մնացել։ Մեր օրերում պահպանվել են միայն ավերակները։

* Բաբաշ ՍերկյովեկԲաբաշ Սերկյովեկ
* Պաուլինյան վանքի ավերակներըՊաուլինյան վանքի ավերակները
* ԺոնգորկյոԺոնգորկյո

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Pécs lexikon I. (A-M). Főszerk. Romváry Ferenc. Pécs: Pécs Lexikon Kulturális Nonprofit Kft. 2010. 343. o. ISBN 978-963-06-7919-0
2. ↑  Pierre Jolivet, Jorge Santiago-Blay, Michael Schmitt: *Research of chrysomelidae.* BRILL 2009. S. 236.
3. ↑  *Babás Szerkövek* Archived 2018-11-29 at the Wayback Machine. (венг.)
4. ↑  PDF Archived 2021-12-08 at the Wayback Machine. (венг.)
5. ↑  Buzás Gergely: A Jakab-hegyi pálos kolostor, Várak, Kastélyok, Templomok, III/4. 2007. augusztus, 8-11.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
| **՞**Սապնարմատ արեցանման |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Մեխակազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Սապնարմատ արեցանման |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Gypsophila aretioides

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սապնարմատ արեցանման** (լատ.՝ Gypsophila aretioides), մեխակազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Մինչև 2 մ տրամագծով, խիտ բարձիկներ առաջացնող բույսեր։ 1-4 մմ երկարությամբ, 1 մմ լայնությամբ, կղմինդրաձև միմյանց վրա դասավորված տերևները լայնակի կտրվածքում եռանկյուն են։ 2-3 մմ երկարությամբ բաժակը բութ ատամիկներով է։ Պսակաթերթերը բաժակից երկար են, ամբողջական, սպիտակ կամ վարդագույն։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Երևանի (Ուրծի լեռնաշղթա, Տիգրանաշեն, Էլփին գյուղերի շրջակայք) և Զանգեզուրի (Որոտան գետի կիրճ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Հյուսիսային Իրանում և Միջին Ասիայում (Թուրքմենստան)։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1300-1900 մ բարձրությունների վրա և ժայռոտ վայրերում։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ սեպտեմբերին։ Հաճախ երկրորդ ծաղկումը նկատվում է սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Տեսակին սպառնացող հիմնական վտանգը աճելավայրերի խախտումն է՝ ճանապարհային ցանցի զարգացման հետ կապված։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընգրկված չէ։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Armeniapedia |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Gypsophila aretioides
* GBIF: 5586665
* GRIN: 315510
* iNaturalist: 834411
* IPNI: 154384-1
* MoBotPF: 279110
* NCBI: 2161766
* Plant List: kew-2836576
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:154384-1
* Tropicos: 6302619

 |

 |
Տրեսկո կղզին
Տրեսկոն (անգլերեն՝ Tresco), Սիլլի կղզիների երկրորդ ամենամեծ կղզին է։ Այն իր մեծության զիջում է միայն Սուրբ Մարիամի կղզուն։

Վանք Տրեսկոյում

Պատմություն
-----------

Սիլլի կղզիները
Հին ամրոց դաշտում
Տրեսկո կղզին իր պատմության ընթացքում եղել է տարբեր թագավորների իշխանության տակ։ Այժմ այն գլխավորում է Քորնվոլի Դքսությանը։ 
Կղզու անունը ենթարկվել է տարբեր փոփոխությունների։ 12-րդ դարում կղզու անունը կելտերենից թարգմանաբար նշանակում էր "ավազե հրվանդան"։ 1193 թվականին, երբ հռոմի պապ Ցելեստին երրորդը կղզին հանձնեց վանահայր Թավիսթոքին, կղզին անվանվեց Սուրբ Նիկոլայի կղզի։ 1305 թվականին կղզին կոչվում էր Տրեսկո։ 1540 թվականին այն անվանվեց Ինիսկո, իսկ 1814 թվականին այն փաստացի անվանվեց Տրեսկո։ 
2001 թվականից 2009 թվականներին կղզում անցկացվել են վազքի մարաթոններ։ 
Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի ժամանակ կղզին եղել է ռազմական հիդրոինքնաթիռների կայան։ Կառուցված են եղել նաև քոթեջներ, լողավազան և ճաշարան։

Կյանքը կղզում
-------------

Կղզում հիմնականում աշխույժ են գյուղերը։ Կղզու կենտրոնում կա խանութ, փոստ, արվեստի թանգարան, գինետուն, հյուրանոց։ 
Կղզու հարավային մասը տրոպիկական է։ Այնտեղ աճում են տրոպիկական բույսեր։ 
Կղզու հյուսիսում գտնվում է Քրոունվոլի ամրոցը։ 
Տրեսկոն հայտնի է նաև իր գրանիտային պաշարներով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Isles of Scilly Wildlife Trust Archived 2006-12-09 at the Wayback Machine.
* An illustrated history of Tresco from the Bronze Age to the present 'The Last Piece of England'

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Սեռական հոլովը** ցույց է տալիս պատկանելություն, վերաբերություն, սերում, ամբողջի և մասի հարաբերություն։

Արևելահայերենում սեռական հոլովը որոշիչ հոդ չի ստանում, ի տարբերություն արևմտահայերենի, և դրանով էլ հակադրվում է տրական հոլովին, իսկ թե ինչ վերաբերություն է՝ հասկացվում է կապակցությունից (հմմտ. *Սարյանի նկարը*)։ ։

Կազմությունը
------------

Սեռական հոլովը կազմվում է՝

* համապատասխան հոլովիչներով (արտաքին հոլովում)
* հերթագայությամբ (ներքին հոլովում)
* Մի քանի բառերի սեռականը շեղվում է ընդգծված օրինաչափություններից և կազմվում է այլ կերպ՝ *գալստյան*, *աղջկա*, *սիրո*, *մահվան*, *անվան*, *դստեր*։ Սրանք սեռական վերջավորություններն են եզակի թվի դեպքում։

Հոգնակի թվի սեռականի հիմնական վերջավորությունն է **ի**՝ *անտառների*, *ձիերի*։ *Մարդիկ* և *կանայք* ձևերի հոգնակին կազմվում է իկ/անց, այք/անց հերթագայությամբ։ Եթե հոլովական վերջավորությունը ավելանում է եզակի ուղղականի հիմքին կամ կազմվում է վերջին ձայնավորի հերթագայությամբ, սեռականը կոչվում է **վերջավոր** (ի, վա, ան, ոջ, ց, ու հոլովումները (ընդ որում վերջինը լինում է 0/ու (*ձիու*), ի/ու (*այգու*))։ Իսկ եթե հնչյունափոխությունը (հերթագայությունը) կատարվում է բառի ներսում, սեռականը **անվերջավոր** է (*հայր* => *հոր*, *շուն* => *շան*)։

Գործածությունը
--------------

Հայերենում սեռական հոլովով դրվում են՝

* հատկացուցիչը՝ *Լույսը վառվում էր, գորգը կախված էր պատից, դուրսը խլթխլթում էր թեյամանը, պատուհանի գոգին աղջկա գրքերի դասավորությունն էր, գզրոցների դեմ քիթը վեր էր քաշում Աղունը:* (Հրանտ Մաթևոսյան),
* որոշիչը՝ պատի ժամացույց,
* ստորոգելին՝ ժամացույցը պատի է,
* կողմնակի ենթական՝ Անահիտի ներս գալը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Ձևաբանություն, Երևան, 2002, էջ 70։

Գրականություն
-------------

* Էդվարդ Աղայան, Ժամանակակից հայերենի հոլովումը և խոնարհումը, Երևան, 1967։
* Գևորգ Ջահուկյան, Ժամանակակից հայերենի հոլովական համակարգը, Երևան, 1967։
Բախումը**Ծիր կաթին և Անդրոմեդա գալակտիկաների բախումը**, ինչպես ենթադրվում է կկատարվի 4 մլրդ տարուց։ Ինչպես մնացած բախումներում, հնարավոր չէ, որ աստղերի մեծ մասը ոչնչանա բախումից, քանի որ աստղերը գտնվում են բավականին մեծ հեռավորության վրա։ Ինչպես օրինակ, Արեգակին ամենամոտ աստղը՝ Կենտավրոսի Պրոքսիման, գտնվում է մոտ 4,22 լուսային տարի հեռավորության վրա։

Անդրոմեդան և Ծիլ Կաթինը 3 մլրդ տարուց
Հաշվարկներին համաձայն, Անդրոմեդիայի աստղերը կերևան անզեն աչքով արդեն 3 մլրդ տարի անց։ Նրանք կմիավորվեն մեկ գալակտիկայի մեջ։ Նոր առաջացած գալակտիկայի համար առաջարկվում են շատ անուններ, օրինակ, մլեկոմեդա։ Այժմ անհայտ է, թե կկատարվի արդյոք բախումը, սակայն հայտնի է, որ անդրոմեդան մոտենում է Ծիր Կաթինին 12000 կմ/վ արագությամբ։ Եթե բախումը տեղի չունենա, ապա միևնույն է, կկատարվի Մգագույն Մատերիայի բախում։

Ֆրենկ Սամերսը ստեղծել է բախման համակարգչային վիզուալ մոդելավորումը, օգտագործելով պրոֆեսոր Կրիս Միգոսի ուսումնասիրություննրը։

Անդրոմեդա գալակտիկան
Ըստ մի քանի մոդելավորումների, 4 մլրդ տարի անց Ծիր Կաթինը «կուլ կտա» մեծ և փոքր մեգալովանները, իսկ 5 մլրդ տարուց վերջնականապես կմիավորվի Անդրոմեդայի հետ։

Այդպիսի բախումները տեղի են ունենում ամեն մի գալակտիկայի հետ․ Օրինակ, ինչպես նաև մեր գալակտիկան, Անդրոմեդան ևս անցյալում բախվել է գոնե մեկ գալակտիկայի հետ։

Բախման նշանակությունը արեգակնային համակարգի համար
-------------------------------------------------

Բախումը տեղի կունենա շատ դանդաղ, այդ իսկ պատճառով, այն գրեթե 90% հնարավորությամբ վտանգ չի ներկայացնում երկրի համար։ Սակայն, մոտ 12% հնարավորությամբ արեգակը ձգողական ուժերի տակ կսկսի շարժվել անկանոն ուղեծրով։ Դա, իհարկե, մեծ փոփոխություններ չի բերի, եթե նկատի չունենալ ամեն գիշետ փոխվող աստղերի դիրքը և գեղեցիկ տեսարանը։ Կա նաև 3% հնարավորություն, որ արեգակնային համակարգը կձգվի Անդրոմեդայի կողմից։ Այդ ժամանակ ավելի մեծ վտանգ կներկայացնի Արեգակի վերածումը կարմիր հսկայի, որը տեղի կունենա 5-6 մլրդ տարուց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Как столкнутся Андромеда и наш Млечный Путь
2. ↑  Hazel Muir, "Galactic merger to 'evict' Sun and Earth, "*New Scientist* 4 May 2007 Archived 10 October 2008 at the Wayback Machine.
3. ↑  Astronomy, June 2008, page 28, by Abraham Loeb and T.J.Cox
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոնք (այլ կիրառումներ)
Տղամարդու կոնքագոտիԿնոջ կոնքագոտի
**Կոնք**, **կոնքագոտի**, կմախքի մաս, որն իրանը միացնում է ետին վերջավորություններին (կաթնասունների) կամ ստորին վերջույթներին (մարդու) և ծառայում որպես հենարան ողնաշարի և մարմնի ամբողջ վերին մասի համար, ինչպես նաև սահմանում է մի խոռոչ, ուր զետեղված է ընդերքը։ Կոնք-ազդրային հոդով հոդավորվում է ազդրոսկրերի հետ։ Կազմված է կենտ ոսկրերից (սրբոսկր, պոչուկ) և զույգ կոնքոսկրերից (անանուն ոսկրեր)։ Առջևից կոնքոսկրերն իրար միանալով կազմում են ցայլային համաճոնը, ետևից՝ սրբոսկրի հետ միանում սրբոսկրա-զստային հոդով։ Յուրաքանչյուր անանուն ոսկր բաղկացած է 3 ոսկրերից՝ զստոսկր, նստոսկր, ցայլոսկր։ Վերջիններիս միացման հատվածի արտաքին երեսին գտնվում է քացախափոսը, որի միջոցով հոդավորվում է ազդրոսկրի գլխիկի հետ։ Կոնքի կառուցվածքն օժտված է սեռային առանձնահատկություններով. կանանց կոնքն ավելի լայն է և պակաս խոր, քան տղամարդկանցը։ Տարբերում են *մեծ և փոքր* կոնքեր։ Մեծ կոնքն առջևից սահմանագծվում է որովայնի առաջային պատի փափուկ հյուսվածքներով, ետևից՝ ողնաշարով, կողքերից՝ զստոսկրերի թևերով, փոքր կոնքն առջևից՝ ցայլոսկրերով, ետևից՝ սրբոսկրով և պոչուկով, կողքերից՝ նստոսկրերով և փափուկ հյուսվածքներով։ Մեծ կոնքում տեղակայված են որովայնի խոռոչի ստորին բաժնի օրգանները, փոքրում՝ ուղիղ աղիքը, միզապարկը, տղամարդկանց մոտ՝ շագանակագեղձը և սերմնաբշտերը, կանանց մոտ՝ արգանդն իր հավելումներով և հեշտոցը։ Կոնքի ոսկրերին կպչում են. hետևից՝ մեջքի, ողնաշարի, առջևից՝ որովայնի մկանները։ Կոնքից սկսվում են նաև ստորին վերջույթի մկանները։ Կոնքի պատերի արյունամատակարարումն իրականանում է զստային ներքին զարկերակներով, նյարդավորումը՝ սրբոսկրային հյուսակով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 585)։*  |