**«Ծառայում էին երկու ընկեր»** (ռուս.՝ «Служили два товарища»), 1968 թվականի գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Եվգենի Կարելովը Յուլյա Դունսկու և Վալերի Ֆրիդի սցենարով։ Ֆիլմի գործողությունները պատմում են Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի։

Սյուժե
------

Ֆիլմում ներկայացված են երկու զուգահեռ սյուժետային գծեր, որոնք հատվում են։ Առաջինը պատմում է կարմիրբանակային երկու ընկերների, երկրորդը՝ սպիտակգվարդիական սպաների մասին։

1920 թվականի նոյեմբերի սկիզբն է։ Շարունակվում է քաղաքացիական պատերազմը։ Ղրիմում շրջափակվել են բարոն Վրանգելի զորքերը։ Բանվորագյուղացիական Կարմիր բանակը պատրաստվում է վերջին գրոհին։

Կարմիր բանակի մարտիկ Անդրեյ Նեկրասովին, որը նախկին լուսանկարչ է, գնդի հրամանատարը հանձնարարում է ռազմավարային Debrie Parvo կինոտեսախցիկի օգնությամբ աերոպլանից նկարահանել հակառակորդի զորքերի դիրքը Պերեկոպի շրջանում։ Նեկրասովը փորձում է բացատրել, որ ծանոթ չէ նկարահանող տեխնիկային, բայց գնդի հրամանատարը պնդում է իր ասածը։ Նեկրասովին օգնելու համար նրա հետ ուղարկվում է վաշտի նախկին հրամանատար Իվան Կարյակինը, որը աստիճանազրկվել էր ու դարձել շարքային ռազական մասնագետի՝ ցարական բանակի նախկին գնդապետի ինքնակամ գնդակահարության համար։

Կարյակինը կարծում է, որ պետք է ոչ միայն օգնի Նեկրասովին, այլև հոգ տանի «ուրիշի ապրանքի» համար․ Նեկրասովն իր մասին ասում է. «Ես, ինչպես ասում են, տերտերորդի եմ։ Ինձ դաստիարակել է քահանա հորեղբայրս»։

Նկարահանումների ընթացքում աերոպլանը վթարի է ենթարկվում, օդաչուն մահանում է, իսկ Նեկրասովն ու Կարյակինը գերի են ընկնում մախնովականների մոտ։ Չնայած այն ժամանակ Մախնոն ու Կարմիր բանակը դաշնակիցներ էին, Նեկրասովին ու Կարյակինին գնդակահարություն է սպառնում։ Նեկրասովը հանդուգն փախուստ է ծրագրում, ընդ որում՝ նա կարողանում է վերադարձնել տեսախցիկը։

Փախչելով մախնովականներից՝ ընկերները հայտնվում են կարմիրների դիրքում։ Սակայն այստեղ էլ նրանց ձերբակալում են։ Կին կոմիսարը չի հավատում փաստաթղթեր չունեցող երկու անհայտ անձանց, բացի այդ, տաչանկայում գտնվել է սպիտակգվարդիականի համազգեստ։ Նա հրամայում է գնդակահարել այդ երկուսին, մանավանդ որ Նեկրասովին նույնացնում է հակահետախուզության ժամանակ նրան կտտանքների ենթարկած սպայի հետ։ Սակայն պատահականությունն օգնում է մարտիկներին խուսափել մահից. Նեկրասովը ճանաչում է մեքենայով անցնող շտաբի պետին, և նա չեղարկում է գնդակահարությունը։

Գնդի հրամանատարությունը պատրաստվում է դիտել հետախուզական նկարահանումների արդյունքները, սակայն ժապավենը փչացած է։ Կարյակինն անմիջապես Նեկրասովին մեղադրում է դավաճանության մեջ, սակայն դիվիզիայի հրամանատարությունը վստահ է, որ Նեկրասովի անհաջողության մեջ դիտավորություն չկա։ Նեկրասովը, որը լուսանկարչական հիշողություն ունի, նկարում է թշնամու ամրությունների պլանը, նրա նկարի մանրամասները համընկնում են փախստակներից ստացված տեղեկությունների հետ։ Հրամանատարներից մեկը Նեկրասովին պարգևատրում է մաուզերով, իսկ հուսալքված Կարյակինը կրկին փորձում է լավ հարաբերություններ հաստատել նրա հետ։

Սևաստոպոլում պորուչիկ Բրուսենցովը հյուրանոցում պատահաբար սպանում է իր ընկերոջը՝ Սերգեյ Լուկաշևիչին։ Սպանվածի մոտ է կանչվել գթության քույր Սաշան։ Տնային կալանքի տակ թողնված Բրուսենցովը ծանոթանում է նրա հետ։ Շուտով Բրուսենցովին ուղարկում են մասնակցելու Պերեկոպի պաշտպանությանը։

Կարմիր բանակի զորքերը գրոհով գրավում են Պրեկոպը՝ անցնելով Սիվաշ ծովածոցը։ Շատերի նման Բրուսենցովը փախչում է Սևաստոպոլ, որտեղից հեռանում են վերջին շոգենավերը։ Ճանապարհին նրան նկատում է Կարյակինը և ցանկանում է գնդակահարել նրան։ Նեկրասովը խնդրում է նրան չանել դա, իսկ այդ ժամանակ Բրուսենցովն ու սպիտակգվարդիական մյուս սպան թաքնվում են։ Բրւսենցովը, չնայած իր ուղեկցի խնդրանքներին, որոշում է օգտագործել նրա հրացանի վերջին փամփուշտը։ Նրա զոհը դառնում է Նեկրասովը։

Սևաստոպոլի տարհանման ժամանակ Բրուսենցովը պսակադրվում է գթության քրոջ՝ Ալեքսանդրայի հետ։ Վերջին պահին նա մենակ նետվում է հեռացող շոգենավ։ Նրա հավատարիմ ձին՝ Աբրեկը, նետվում է ջուրը այն նավի հետևից, որի վրա իր տերն է։ Բրուսենցովը չի դիմանում դրան և ինքնասպանություն է գործում։

Դերերում
--------

* Օլեգ Յանկովսկի – *Անդրեյ Նեկրասով*
* Ռոլան Բիկով – *Իվան Կարյակին*
* Վլադիմիր Վիսոցկի – *Ալեքսանդր Բրուսենցով, պորուչիկ*
* Իա Սավվինա – *Սաշա, գթության քույր*
* Անատոլի Պապանով – *գնդի հրամանատար*
* Նիկոլայ Կրյուչկով – *դասակի հրամանատար*
* Պյոտր Կռիլով – *շտաբի պետ*
* Բ. Սիլանտև – *բրիգադի հրամանատար*
* Նիկոլայ Բուրլյաև – *Սերգեյ Լուկաշևիչ*
* Ալլա Դեմիդովա – *կոմիսար*
* Ռոստիսլավ Յանկովսկի – *գնդապետ Վասիլչիկով*
* Ռոման Տկաչուկ – *սպիտակգվարդիական սպա*
* Նիկոլայ Դուպակ – *բանակի հրամանատար*
* Ապոլոն Յաչնիցկի – *Սաշայի հարևանը նավի վրա*
* Վասիլի Ֆուշչիչ – *Սավչուկ, մախնովական*
* Վալերի Ֆրիդ – *Սեմյոն Մարկովիչ, ռազմական բժիշկ*
* Բորիս Մոլոդան – *Սեմյոն Պանասյուկ, ժամապահ*
* Վալենտինա Բերեզուցկայա – *խորտակված դույլի տիրուհին*
* Յուոզաս Բուդրայտիս – *կարմիրների շտաբի անդամ*
* Նիկոլայ Պարֆյոնով – *սպիտակգվարդիական սպա*
* Վենիամին Սմեխով – *բարոն Կրաուզե*
* Կիրիլ Զամոշկին – *մախնովականների պարագլուխ*
* Ալեքսանդր Տոլստիխ – *մախնովական*
* Վադիմ Շավրով – *օդաչու*
* Յուրի Կուզմենկով – *գնդի շտաբի մոտ նստած մարտիկ*
* Վիկտոր Օտիսկո – *գնդի շտաբի մոտ նստած մարտիկ*

Փաստեր
------

Debrie «Parvo» տեսախցիկ
* «Служили два товарища, ага…» երգի տեքստի հեղինակը խորհրդային բանաստեղծ Աբրամ Մարկովիչ Արգոն է։
* Սցենարիստներն ֆիլմն օգտագործել են ԳՈՒԼԱԳ-ի իրենց նախկին ծանոթներին գտնելու համար.

> Նույն կերպ մենք փորձում էինք գտնել նրա ևս մեկ ընկերոջ՝ Սաշա Բրուսենցովին՝ հերոսական տղայի, նախկին լեյտենանտի։ Նրա անունը, հայրանունը, ազգանունը և նույնիսկ զինվորական կոչումը մենք շնորհել ենք «Ծառայում էին երկու ընկեր» ֆիլմի հերոսներից մեկին՝ պորուչիկ Ալեքսանդր Նիկիտիչ Բրուսենցովին։
> 
> 

* Կարմիրբանակայինների համար չափածո դասախոսություն կարդացող բժիշկ Սեմյոն Ֆրիդի կերպարը հիմնված է Վալերի Ֆրիդի հոր՝ Սեմյոն Ֆրիդի կյանքից իրական դեպքի վրա ։
* Ռոստիսլավ Յանկովսկին, որը կատարել է գնդապետ Վասիլչիկովի դերը, Նեկրասովի դերակատար Օլեգ Յանկովսկու ավագ եղբայրն է։
* Ֆիլմը նկարահանվել է նաև Օդեսայի մարզի Սուվորովո գյուղում։ Ղրիմում նկարահանումներն անցկացվել են Արբատի ամրոցում, որը գտնվում է Արբատի սլաքի սկզբում և ֆիլմում կատարել է Պերեկոպի ամրությունների դերը։ Ֆիլմում այնտեղ տեղակայված էին Վրանգելի զորքերը, և այստեղ նկարահանվում էր նրանց գրոհը Կարմիր բանակի կողմից։ Այստեղ նաև նկարահանվել է այն տեսարանը, երբ Բրուսենցովն սպանում է Նեկրասովին։
* Վլադիմիր Վիսոցկին հիասթափված էր ֆիլմից, որովհետև նրա հերոսի էկրանային ժամանակն զգալիորեն կրճատվել է. նկարահանված նյութի մեծ մասը ֆիլմում տեղ չի գտել։
* Գրող Անատոլի Կուչերովի «Ծառայում էին երկու ընկեր» վիպակը, որը հրատարակվել է 1954 թվականին և բազմիցս վերահրատարակվել, կապ չունի համանուն ֆիլմի հետ։ Այն պատմում է Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Լենինգրադի պաշտպանությանը երիտասարդության մասնակցության մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
3. ↑  *Фрид В. С.* 58 1/2: Записки лагерного придурка. — М.: Издат. дом Русанова, 1996. — С. 276.
4. ↑  Там же. С. 232.
5. ↑  На съемках фильма "Служили два товарища": Янковский попал в вытрезвитель, а режиссер - в реанимацию - Новости на KP.UA
6. ↑  «Поиск в электронном каталоге». *Российская государственная библиотека*. search.rsl.ru. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 17-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Ծառայում էին երկու ընկեր»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում 7,4` 10 աստղից

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |

 |