Պանաթինաիկոս մարզադաշտ, Աթենք
**Պանաթինաիկոս** (հուն․՝ Παναθηναϊκό στάδιο կամ հուն․՝ Καλλιμάρμαρο, բառացիորեն՝ *գեղատեսիլ մարմարյա*), բացառիկ մարզադաշտ Աթենքում, միակն աշխարհում՝ կառուցված պենտելիկոնյան մարմարից։ Տեղակայված է Կալիմարմար շրջանում՝ Զիփփեյոն կոնգրես-սրահից և Ազգային պարտեզից դեպի արևելք։ Եվանգելիս Զապասի նախաձեռնությամբ՝ պատմության մեջ առաջին անգամ՝ 1896 թվականին, այս մարզադաշտում անցկացվեցին Օլիմպիական խաղեր։

Պատմություն
-----------

### Հնություն

Հին ժամանակներում մարզադաշտը այն վայրն էր, որտեղ անցկացվում էին պանաթենական խաղերը, որոնք նվիրված էին քաղաքի հովանավոր աստվածուհուն՝ Աթենասին։ Դասական ժամանակշրջանում կառուցվեցին փայտե նստարաններ։ Մարզադաշտը կառուցվել է մարմարից մ.թ.աա 329 թվականին, արքոնտ Լիկուրգ Աթենացու նախաձեռնությամբ։ Մարզադաշտն զզալի ընդարձակվեց և բարենորոգման ենթարկվեց Հերովդես Ատտիկացու օրոք՝ 140 թվականին, այդ ժամանակ այն ուներ 50 000 նստատեղ։

### Մարզադաշտի վերականգնում

Նետաձգության մրցույթները՝ 2004 թվականի Օլիմպիական խաղերի համար, անցկացվեցին հենց Պանաթինաիկոս մարզադաշտում:
Հին կառույցի մնացորդները պեղվել և վերականգնվել են XIX դարի կեսին՝ հույն հայրենասեր Եվանգելիս Զապասի միջոցներով։ Նրա աջակցությամբ մարզադաշտում անցկացվեցին Օլիմպիական խաղերի 1870 և 1875 թվականների մրցումները։

Աշխատանքների իրականացման երկրորդ մասշտաբային փուլն իրականացվեց 1895 թվականին՝ ժամանակակից առաջին օլիմպիական խաղերի իրականացման համար՝ Գեորգիոս Ավերոֆի ֆինանսական օժանդակությամբ (նրա մարմարյա արձանն այժմ կանգնեցված է մուտքի մոտ)։ Նվիրատվություններն արվել են Կոնստանտինոս արքայազնի ժառանգորդի պահանջով։ Նախագծի համար պատասխանատու էին ճարտարապետներ Անաստասիոս Մետաքսասը և էռնեստ Զիլլերը։ Քանի որ մարզադաշտն իր ժամանակակից տեսքով կառուցվել է միայն Օլիմպիական խաղերի վերածննդի սկզբում, կառուցված է ըստ հին մոդելի (մասնավորապես՝ նրա վազքուղիները չեն համապատասխանում ներկայում ընդունված չափորոշիչներին)։ Մարզադաշտը, որը կազմված է 50 հորիզոնական մարմարյա շարքերից, տեղավորում ՝ շուրջ 80 000 մարզասերների։

Մինչև XX դարի կեսն Իլիսոս գետը հոսում էր ուղիղ մարզադաշտի մուտքի մոտով։ Գարնանային գետավարարումների ժամանակահատվածում գետերը հաճախ վարարումների էին ենթարկվում, այդ իսկ պատճառով այդ տեղանքն ստացավ *Գորտի կղզի* անվանումը։ Ավելի ուշ այն թաքնվեց Վասիլի Կոնստանտինի պողոտայում։

2004 թվականին մարզադաշտը դարձավ օլիմպիական խաղերի մարզական մրցասպարեզներից մեկը։ Այն 2004 թվականի օլիմպիական խաղերի ժամանակ նետաձգության մրցման անցկացման վայրն էր։

Պատկերասրահ
-----------

* Պանաթինաիկոս մարզադաշտը 2009 թվականի հրդեհի ժամանակՊանաթինաիկոս մարզադաշտը 2009 թվականի հրդեհի ժամանակ
* Պանաթինաիկոս մարզադաշտը 2009 թվականի հրդեհի ժամանակՊանաթինաիկոս մարզադաշտը 2009 թվականի հրդեհի ժամանակ
* Պանաթինաիկոս մարզադաշտը 2009 թվականի հրդեհի ժամանակՊանաթինաիկոս մարզադաշտը 2009 թվականի հրդեհի ժամանակ
* Պանաթինաիկոս մարզադաշտը 2009 թվականի հրդեհի ժամանակՊանաթինաիկոս մարզադաշտը 2009 թվականի հրդեհի ժամանակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
3. ↑  Το Παναθηναϊκό Στάδιο ανά τους αιώνες (հուն.) — 2003. — ISSN 1108-9792
4. ↑  Καλλιμάρμαρο, Ολυμπιείο, Πύλη του Αδριανού
5. ↑  Καλλιμάρμαρο: Από τα Παναθήναια στους Ολυμπιακούς Αγώνες — 2018.
6. ↑
7. ↑  Παναθηναϊκό Στάδιο: Ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της Αθήνας (հուն.) — 2020. — ISSN 1790-6164
8. ↑  *David C. Young* The Modern Olympics — A Struggle for Revival. — The Johns Hopkins University Press, 1996. — ISBN 0-8018-5374-5.

Արտաքին հղումներ
----------------

Historic Panathenian Stadium reopens to visitors — ana-mpa