***Լունա-17***, կամ *Ե-8 համար 203* (ռուս.՝ Луна 17), Սովետական Միության տիեզերքի հետազոտության ծրագրի շրջանակներում իրականացվող Լունա ծրագրի հերթական առաքելությունը, որով նախատեսվում էր Լուսնի մակերևույթին հասցնել ռոբոտացված ամենագնաց։ Արձակվել է 1970 թվականի նոյեմբերի 10-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Պրոտոն-Կ կրող հրթիռով։ Առաքելության հաջող ավարտի արդյունքում Լուսնի մակերևույթ է իջեցվել Լունոխոդ-1 ռոբոտացված ամենագնացը, որը իր հերթին կատարել է Լուսնի հետազոտություններ ավելին քան 11 ամիս, և ճանապարհորդել Լուսնի մակերևույթով ավելին քան 10 կմ։ 

Փոստային նամականիշ նվիրված *Լունա 17*-ին և *Լունոխոդ-1*-ին
*Լունա 17*-ը շարունակեց Խորհրդային Լուսնի հետազոտության տիեզերական ծրագրի հաջողությունները, սկսված *Լունա 16* և Զոնդ 8 կայններով։ *Լունոխոդ-1*-ը առաջին ռոբոտացված ամենագնացն էր, որի նախագծումը սկսվել էր 1960-ականներին։ Սա խորհրդային նմանատիպ առաջին հաջողությամբ կատարված առաքելությունն էր, ընդամենը մինչ դա կատարվել էր ևս մեկ փորձ, որը վթարվել էր 1969 թվականի փետրվարին։

2010 թվականի մարտին Լունար ռեկոնասաս օրբիտեր սարքը լուսանկարեց *Լունա 17*-ի վայրէջքի վայրը, լուսանկարում երևում են իջեցվող սարքը և ամենագնացի հետքերը։ 2010 թվականի ապրիլին, Ապաչի Փոյնթ աստղադիտարանի աստղագետների թիմը հայտարարեց, որ այս լուսանկարների օգնությամբ հայտնաբերել են մինչ այդ կորսված *Լունոխոդ-1* ամենագնացը և հաջողությամբ ստացել են լազերային ճառագայթի անդրադարձը սարքից։

Կայանի կառուցվածք
-----------------

Լունա 17-ը նախագծվել է Լավոչկինի անվ. բյուրոում, կառուցվածքի նշանակումն էր՝ *Ե-8*։ Այն բաղկացած էր երկու մասերից՝ վայրէջքի հարթակից, և նրա վրա տեղադրված ռոբոտացված ամենագնացից։ Վայրէջքի հարթայի վրա նաև տեղադրված էին երկու թեքահարթակներ, Լունոխոդի մակերևույթ իջեցնելը ապահովելու համար։

Կայանի վրա տեղադրված սարքավորումներով կատարվել է մերձլուսնային տարածության, Լուսնի գրավիտացիոն դաշտի, Լուսնի մակերևույթի կազմության քիմիական վերլուծության հետազոտություններ։ Կայանի վրա տեղադրված տեսախցիկներով նաև կատարվել են Լուսնի նկարահանումներ։

Լունոխոդ սարքը ուներ 756 կգ քաշ, 1,35 մ բարձրություն և 2,15 մ լայնություն։ Նրա անիվներից ամեն մեկը կարող էր կառավարվել անկախ մյուսներից չորս արագություներով, երկու դեպի առաջ և երկու դեպի ետ։ Առավելագույն հնարավոր արագությունը կազմում էր 100 մ/ժ։ Ղեկավարող անձնակազմը գտնվում էր Երկրի վրա, և կազմված էր հինգ օպերատոր-վարորդներից, նրանք ստիպված էին վարել ամենագնացը 5 վայրկյան ուշացումով։ Ամենագնացի վրա տեղադրված գիտական սարքավորումները և շարժիչները սնվում էին արևային մարտկոցներով, որոնք տեղադրված էին բացվող ծածկի վրա, ինչպես նաև քիմիական մարտկոցներով։ *Լունոխոդ-1*-ի վրա տեղադրված էին կոնաձև անտեննա, խիստ ուղղորդված պտուտակավոր ալեհավաք, չորս սպեկտրոմետրներ, ռենտգենյան աստղադիտակ, տիեզերական ճառագայթների գրանցող սարքեր և լազերային անդրադարձիչ (տրամադրված Ֆրանսիայի կողմից):

Թռիչք
-----

«Լունա 17» կայանը արձակվեց 1970 թվականի նոյեմբերի 10-ին Բայկոնուր տիեզերակայանից, Պրոտոն-Կ կրող հրթիռով։ Այն հաջողությամբ դուրս եկավ Երկրի ուղեծիր։ Կատարված ուղեծրի կարգաբերումից հետո կայանը շարունակեց թռիչքը դեպի Լուսին և առանց խնդիրների դուրս եկավ ուղեծիր նոյեմբերի 15-ին։ 
Երկու ուղեծրի կարգաբերումներից հետո նոյեմբերի 17-ին ժամը 03:46:50-ին կայանը վայրէջք կատարեց Լուսնի 38°17' հյուսիսային երկայնության և 35° արևմտյան լայնության կոորդինատներում, մոտ 2500 կմ Լունա 16-ի վայրէջքի կետից, Անձրևների ծովում։

Լեոնիդ խառնարանը, Լունոխոդ-1-ով վերին ձախ հատվածում

Հետազոտություններ
-----------------

*Լունոխոդ-1*-ը նախատեսվում էր օգտագործել երեք լուսնային օր, սակայն այն աշխատեց 11 լուսնային օր (322 երկրային օր), և աշխատանքները դադարեցվեցին 1971 թվականի հոկտեմբերի 4-ին։ Արդյունքում ամենագնացը անցավ ընդհանուր առմամբ 10,54 կմ Լուսնի մակերևույթվ, կատարելով լուսանկարումներ և բազմաթիվ գիտափորձեր։ Ընդհանուր առմամբ ստացվել է ավելին քան 20000 հեռուստա-լուսանկարներ և 206 համայնապատկերներ։

Ամենագնացի աշխատանքների ընթացքում կատարվել են 25 գրունտի վերլուծություններ ռենտգեն ֆլուորեսցենտային սպեկտրոմետրով, և օգտագործեց տեղադրված հորատիչը գրունտի նմուշառության համար 500 տարբեր վայրերում։

Տես նաև
-------

* Լունա ծրագիր
* Լունոխոդ ծրագիր
* Ռեյնջեր ծրագիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Luna 17». *NASA Space Science Data Coordinated Archive*. 2014 թ․ օգոստոսի 26. Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 9-ին.
2. 1 2 3  Siddiqi, Asif (2018). *Beyond Earth: A Chronicle of Deep Space Exploration, 1958–2016* (PDF) (second ed.). NASA History Program Office.
3. ↑  Burrows, William E. (1999). *This New Ocean: The Story of the First Space Age*. Modern Library. էջ 432. ISBN 0-375-75485-7.
4. ↑  «Soviet Union Lunar Rovers». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ ապրիլի 10-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 20-ին.
5. ↑  «LOST AND FOUND: SOVIET LUNAR ROVER».
6. ↑  Leonard David (2013 թ․ մայիսի 6). «Scientists Bounce Laser Beams Off Old Soviet Moon Rover». Space News.

Արտաքին հղումներ
----------------

* NASA NSSDC Master Catalog
* Zarya – *Luna 17* chronology Archived 2011-05-15 at the Wayback Machine.
* «Лунные зонды СССР» (ռուսերեն). astronaut.ru. Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 30-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ url-status (link)
* «Լունա-17»-ի դիրքը Լուսնի վրա — LRO կայքի տվյալներով, Կոորդինատներ։ լայնություն՝ 38,24148°, երկայնություն՝ −34,99760°(անգլ.)

Գրականություն
-------------

* Отв. ред. акад. А. П. Виноградов, ed. (1971). *Передвижная лаборатория на Луне «Луноход-1»*. М.: Наука. էջ 128. `{{cite book}}`: Unknown parameter `|Author=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Լունա ծրագիր |
| --- |
|  |
| Հարվածային | 
* *Ե-1 համար 1*
* *Ե-1 համար 2*
* *Ե-1 համար 3*
* **Լունա 1**
* *Ե-1Ա համար 1*
* **Լունա 2**

 |
|  |
| Անցումային | 
* **Լունա 3**
* *Ե-3 համար 1*
* *Ե-3 համար 2*

 |
|  |
| Վայրէջք | 
* *Ե-6 համար 2*
* *Ե-6 համար 3*
* **Լունա 4**
* *Ե-6 համար 6*
* *Ե-6 համար 5*
* *Կոսմոս 60*
* *Ե-6 համար 8*
* **Լունա 5**
* **Լունա 6**
* **Լունա 7**
* **Լունա 8**
* **Լունա 9**
* **Լունա 13**

 |
|  |
| Ուղեծրակայան | 
* *Կոսմոս 111*
* **Լունա 10**
* **Լունա 11**
* **Լունա 12**
* *Ե-6ԼՍ համար 112*
* **Լունա 14**
* **Լունա 19**
* **Լունա 22**

 |
|  |
| Գրունտի վերադարձ | 
* *Ե-8-5 համար 402*
* **Լունա 15**
* *Կոսմոս 300*
* *Կոսմոս 305*
* *Ե-8-5 համար 405*
* **Լունա 16**
* **Լունա 18**
* **Լունա 20**
* **Լունա 23**
* *Ե-8-5Մ համար 412*
* **Լունա 24**

 |
|  |
| Լուսնագնաց | 
* *Ե-8 համար 201*
* **Լունա 17** (Լունոխոդ 1)
* **Լունա 21** (Լունոխոդ 2)
* Լունոխոդ 3

 |

 |