recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Բաբելոնյան դպրոցները** (Գրիչների տուն) ծառայում էին սովորեցնել երեխաներին սեպագրություն և ծանոթացնել մնացած գիտություններին։ Այդտեղ ավելի շատ սովորում էին հոգևոր դասին պատկանող ծնողների երեխաները։

Պատմություն
-----------

Դպրոցները բացվում էին շումերերեն սովորեցնելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ նրանք սկսեցին բացվել Ք.ա.2-րդ հազարամյակից երբ արդեն շումերերենը դուրս էր եկել գործածությունից և դրա համար անհրաժեշտ էր սովորեցնել ապագա գրիչների (դրա պատճառով այդ ժամանակաշրջանում շումերերեն լեզվով մեծաքանակ գրական ստեղծագործություններ կար)։ Հիմնականում կրթություն ստանւմ էին հարուստ ծնողների երեխաները։ Հարյուրավոր գրիչների մեծ մասը բարձրաստիճան պաշտոնյաների, քրմերի և գրիչների երեխաներ էին։ Լինւմ էին դեպքեր, երբ դպրոց ընդունվում էին ծնողազուրկ, հասարակ և աղքատ ընտանիքների երեխաներ որոնց վաղ հասակում որդեգրել էին հարուստ ընտանիքներ։

Հակառակ այն կարծիքին, որ այդ ժամանակաշրջանում դպրոցները տաճարներին կից էին՝ Հենրի Սագսը պնդում էր, որ Ք.ա.2-րդ հազարամյակի սկզբին սեպագրությունը կապ չի ունեցել տաճարների հետ

Անձնակազմի և աշակերտների կյանք
------------------------------

### Աշակերտների կյանք

Դպրոց ընդունվող աշակերտների կոնկրետ տարիքը անհայտ է, սակայն Բաբելոնյան արձանագրություններում այն նշվում է «վաղ պատանեկություն», որը կհամապատասխանի տասը տարեկանին։ Դեռևս վաղ հասակում երեխաները իրենց ամբողջ օրը տրամադրում էին դասերին։ Արևածագին դուրս էին գալիս տնից իրենց հետ վերցնելով ուտելիք, քանի որ նրանք ամբողջ օրը մնալու էին դպրոցում։ Լինում էր դեպքեր, որ աշակերտները պատժվում էին դասերից ուշանալու և վատ վարքի համար մտրակի հարվածներով։ Մեծ ուշադրություն էին դարձնում արտագրություննեին և ստեղծագործությունները անգիր սովորելուն։ Մայրենի լեզուն համարվում էր [[Շումերերեն|շումերերենը]], իսկ բնագիտական առարկաներից մեծ տեղ էին տալիս մաթեմատիկային։

Անձնակազմ
---------

Յուրաքանչյուր դպրոց ուներ իր ղեկավարը, բառացի թարգմանած նրան ասում էին « Գրիչների դպրոցի հայր», կամ «իմաստուն»։ Նրան օգնում էին դասարանի ղեկավարները, գրիչները և մաթեմատիկայի ուսուցիչները ։

Հավանաբար դպրոցներում գործում էր այնպիսի համակարգ, երբ ավագները վերահսկում էին կրտսեր տարիքի աշակերտներին հատկապես դասերը սովորելու գործում։ Սակայն կային աշակերտներ որոնք հրաժարվում էին ենթարկվել մեծերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Генри Саггс, 2004, Писец в вавилонском обществе

Գրականություն
-------------

* *Саггс, Генри* Писец в вавилонском обществе // Вавилон и Ассирия. — Центрполиграф, 2004. — (Быт, Религия, Культура). — ISBN 5-9524-1461-3
**Սիվյակովի առանձնատուն** (ռուս.՝ Особняк Сивякова), եռահարկ շենք Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կոնստանտինովսկ քաղաքում։ Կառուցվել է 1906 թվականին։ Շենքում գործում է մանկական արվեստի դպրոց։ Ըստ Մարզային տեսչության գլխավոր վարչության 2002 թվականի դեկտեմբերի 31-ի թիվ 124 հրամանի՝ շենքը ճարտարապետական հուշարձան է։

*Հասցեն՝* 347250, Ռոստովի մարզ, ք. Կոնստանտինովսկ, Լենինի փողոց, տուն 8։

Պատմություն
-----------

Ռոստովի մարզի Կոնստանտինովսկ քաղաքի Լենինի, 8 հասցեում գտնվում է անսովոր եռահարկ աղյուսե շենք։ Վաճառական Նիկոլայ Իվանովիչ Սիվյակովը իր միջոցներով Դոն գետի բարձր ափին կառուցել է մոդեռն ոճի առանձնատուն կեղծգոթական ոճի տարրերով։ Շենքը կառուցվել է 1906 թվականին։

Վաճառական Ի. Սիվյակովը Կոնստանտինովսկայա ստանիցայի հարգված մարդկանցից մեկն էր։ Նա վաճառել է կտորեղեն, Նիկոլաևսկայա և Կոնստանտինովսկայա ստանիցաներում նրան են պատկանել առեւտրային կրպակներ։ Շենքը կառուցվել է դեպի գետը թեքված վայրում, ինչի պատճառով նրա աջ մասն ուներ կիսանկուղներ, իսկ ձախ կողմի բակը գտնվում էր առաջին հարկի կեսի մակարդակով։ Շենքի պատուհանները եղել են տարբեր չափի և ձևի՝ կիսաշրջանաձև, ուղղանկյունաձև, նեղ, լայն, ցածր և բարձր։ Շքամուտքը փողոցից աստիճաններով վարել է դեպի երկրորդ հարկ, որտեղ կահավորված են եղել բիլիարդի սենյակը, աշխատասենյակները, հյուրասենյակը, երկար պատշգամբը։ Երրորդ հարկում եղել են ննջասենյակները և լողասենյակը։ Հետնամուտքը տան հակառակ կողմից վարել է դեպի առաջին հարկ։ Այնտեղ եղել են օժանդակ սենյակները, խոհանոցը, ապրել են սպասավորները։

1914 թվականին Սիվյակովը փարիզյան ցուցահանդեսից բերել է մի ավտոմեքենա, որը դարձել է առաջինը երկրամասի ստանիցաներում։ Իր տանը մեքենայի համար նա ավտոտնակ է կահավորել։

Խորհրդային իշխանության տարիներին շենքն ազգայնացվել է, 1960-ական թվականներից մինչ օրս այդ շենքում գործում է մանկական արվեստի դպրոց։ Համաձայն Մարզային տեսչության գլխավոր վարչության 2002 թվականի դեկտեմբերի 31-ի թիվ 124 հրամանի՝ վաճառական Սիվյակովի առանձնատունը տարածաշրջանային նշանակության ճարտարապետության հուշարձան է։

Նկարագրություն
--------------

Վաճառական Նիկոլայ Իվանովիչ Սիվյակովի եռահարկ աղյուսե առանձնատունը կառուցվել է մոդեռն ոճով, ունի անհամաչափ կառուցվածք, երկլանջ տանիք, ձախ կողմում ՝միջանցիկ մուտք դեպի բակ, կիսանկուղային տարածքներ։ Շքամուտքն արված է ճակատի կողմից և երկրորդ հարկի վերևում ունի շվաքարան։ Շենքում բացակայում են կողային պատուհանները։

Շենքի շինարարության ժամանակ աղյուսը շարելիս կիրառվել են կրաքարային լուծույթ, ավազ, կավ և հավկիթ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Глазычев В. Л. Архитектура. Энциклопедия. — М.: Дизайн. Информация. Картография; Астрель; АСТ, 2002. — 672 с. — ISBN 5-17-005418-1.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Особняк Сивякова
* Достопримечательности Константиновска
**Սիվրիհիսար**, Սիվրի Հիսար, հնում՝ Թալիա, Հուստինիանուպոլիս, քաղաք Թուրքիայում, համանուն լեռնաշղթայի հարավային ստորոտին, Անկարայից 185 կմ հարավ-արևմուտք։ Հիմնադրել է Բյուզանդիայի Հուստինիանոս I կայսրը։ Թուրքերեն *Սիվրիհիսար* անվանումը (նշանակում է սրածայր բերդ) ստացել է պահպանված բյուզանդական ավերակ բերդից։ Սիվրիհիսարում հայերը հաստատվել են դեռես բյուզանդական տիրապետության ժամանակաշրջանում։ 1471 թվականին Թորոս եպիսկոպոսի (Աղքատ) ընդօրինակած «Ճաշոց» ձեռագիրը վկայում է այնտեղ հայկական գաղութի առկայությունը՝ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցով հանդերձ։ Հայերը նախ հիմնել են մերձակա Հային գեղը (թուրք.՝ Խրիստիան քյոյի), ապա տեղափոխվել բնական ամրություններով պաշտպանված Սիվրիհիսար։ Հայկական կազմակերպված համայնքի մասին առաջին տեղեկությունները վերաբերում են 17-րդ դարին (1602 թվականին հայ վաճառականները առևտրական կապերի մեջ են եղել Վենետիկի հետ, 1616 թվականին է այցելել Սմեոն Լեհացին)։

1850-ական թվականներին քաղաքում կառուցվել է երկսեռ դպրոց (Սահակ-Մեսրոպյան և Հռիփսիմյանց), 1863 թվականին՝ գիշերօթիկ դպրոց (Թարգմանչաց)։ 14-րդ դարի կեսին Ա․ ունեցել է 4 հազար հայ բնակիչ, 1874 թվականին՝ 5250 մարդ (750 տուն), 1890 թ.-ին՝ մոտ 6000 մարդ (800 տուն)։ Հայկական միջին և կենտրոնական թաղերի աղետալի հրդեհից (1876) հետո քաղաքը կառուցապատվել է նոր նախագծով։ 1881 թվականին կառուցվել է Մ․ Երրորդություն եկեղեցին, 1883 թվականին՝ Ներսիսյան դպրոցը և նոր բաղնիքը։ 1911 թվականին Սիվրիհիսարում հրատարակվել է «Անահիտ» խմորատիպ շաբաթաթերթը, հիմնվել բարեգործական միության մասշնաճյուղ, կազմակերպվել թատերական խումբ։ 1914 թվականին Սիվրիհիսարում ապրող մոտ 850 տուն հայերը զբաղվում էին հիմնականում այգեգործությամբ, արհեստներով, սանտրով, վաճառականությամբ։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։

Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ 1918 թվականին Սիվրիհիսար վերադարձած 200-250 հայ ընտանիքները թուրքական կառավարության նոր հալածանքների հետևանքով ստիպված հեռացել են, և հայկ․ գաղութը 1920 թվականին վերջնականապես քայքայվել է։ Հունաստանում, Բուլղարիայում և այլուր ապաստանած սիվրիհիսարցիներից շատերը հետագայում ներգաղթել են Սովետական Հայաստան։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4626417-6 · VIAF: 249402621 · WorldCat VIAF: 249402621 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 404)։*  |
**18-19-րդ դարերի քաղաքային դաստակերտ** (ռուս.՝ Городская усадьба XVIII—XIX веков), պատմական շինություն Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայի կենտրոնում։ Դաստակերտը գտնվում է Ստարոկիրոչնի նրբանցք, տուն 5, շինություններ 1 և 5 հասցեով՝ նախկին գերմանական ավանի տարածքում։ Քաղաքային դաստակերտն ունի մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտի կարգավիճակ (գրանցման համար՝ 7736581000)։

Պատմություն
-----------

Ստարոկիրոչնի նրբանցքի քաղաքային դաստակերտի գլխավոր տունը (տուն 5, շին.՝ 1) կառուցվել է 18-19-րդ դարերի սահմանին։ Դաստակերտի համակառույցը շարունակել է ձևավորվել 19-րդ դարի ընթացքում։ 1819 թվականին երկու ինքնուրույն հողամասերը միաձուլվեցին, որից հետո տնատիրությունը ստացավ ժամանակակիցին մոտ սահմաններ։ 1896 թվականին ճարտարապետ Նիկոլայ Յակունինը դաստակերտի համար կառուցել է պահակատունը (տուն 5, շին.՝ 5) և դարպասով պարիսպը։

20-րդ դարի սկզբին դաստակերտը պատկանում էր ժառանգական պատվավոր քաղաքացի Բորոդիններին։ Այն ժամանակ արտադրական և պահեստի մասնաշենքերում գտնվում էր Գոխ եղբայրների երաժշտական գործիքների արհեստանոցը։ 1911 թվականին պահեստի շենքին հարկ է ավելացվել։ 1912 թվականին դաստակերտում տեղակայվել է Լեֆորտովոյի քաղաքային տարրական ուսումնարանը։

Ճարտարապետություն
-----------------

Դաստակերտի գլխավոր տունը կառուցվել է կլասիցիզմի ոճով։ Գլխավոր ճակատի կենտրոնական հատվածն ընդգծվում է եռանկյունաձև ճակտոն կազմող որմնասյուներով։ Պատուհանները զարդարված են ուղղանկյունաձև երեսկալներով։ Լավ պահպանվել են հատակագծումն ու ներսույթները. առաստաղների ծեփվածքը, շքասրահների ծեփվածքային առաստաղազարդերը, դռնատեղերի եզրակալումները, լողաթավոր դռները և 19-րդ դարի վառարանները։ Դաստակերտը կարևոր դեր է խաղացել Ստարոկիրոչնի նրբանցքի տեսքի ձևավորման գործում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Приказ Департамента культурного наследия города Москвы № 254 от 02.04.2018
2. ↑  Дом XVIII-XIX веков в Немецкой слободе в Москве признан памятником архитектуры // ТАСС. 17 мая 2018
3. ↑  Дом в Немецкой слободе признали памятником архитектуры Archived 2018-07-28 at the Wayback Machine. // mos.ru
**«Կեանքիս յուշերից»** (անգլ.՝ My memoirs, ռուս.՝ Мои мемуары), Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության կողմից 2007 թվականին հրատարակված «ՀՃՈՒ գիտական ուսումնասիրություններ» շարքի թվով 10-րդ գիրքը (Գիրք Ժ)։ Այն եղինակել է Սիրաք Սարհադեանը։ Տպագրվել է եռալեզու տարբերակով՝ հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն։ Աշխատությունը ներկայացնում է ոչ միայն Մեծ եղեռնը հրաշքով վերապրած ականատեսի փաստալից հուշագրությունները, այլև Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին հայ ժողովրդի հերոսական և ողբերգական օրերի բովանդակ պատմությունը։ Ներկայացված են նաև բովանդակությանն առնչվող արժեքավոր լուսանկարներ։

Ծնունդով Վանի Այգեստան թաղամասից Սիրաք Սարհադյանի «Կեանքիս յուշերից» աշխատությունն առաջին անգամ երկհատորյակով լույս է հրատարակվել է Թեհրանում համապատասխանաբար 1961 և 1962 թվականներին։ Այն ներկայացնում է Վանի ապրիլյան հերոսամարտը, 1915 և 1918 թվականներին Վանի հայության գաղթերը, վերապրածների տառապանքները, ինչպես նաև հայտնի և անհայտ դեմքերի հետագա ճակատագրերի առանձին դրվագներ։

«Կեանքիս յուշերից» գիրքը տպագրվել է Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության կողմից ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչությունում։ Հրատարակման աշխատանքները իրականացվել են Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության և հեղինակի կրտսեր որդու՝ Հարություն (Արթուր) Սիրաքի Սարհադյանի կողմից։ Գրքի վերահրատարակումը նվիրված է Վասպուրականի հայկական անկախ պետականության հռչակման 90-րդ տարելիցին։

Տես նաև
-------

* Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամ
* Վանի հերոսամարտ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Կեանքիս յուշերից» գրքի մասին տեղեկություններ Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի կայքում Archived 2019-03-02 at the Wayback Machine. *(արխիվացված)*։
**Ռիչարդ Հենրի Հորն** (անգլ.՝ Richard Henry Horne, դեկտեմբերի 31, 1802(1802-12-31), Edmonton, Էնֆիլդ, Մեծ Լոնդոն - մարտի 13, 1884(1884-03-13), Մարգեյթ, Քենթ, Քենթ, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն)՝ անգլիացի բանաստեղծ, արձակագիր, գրականագետ։

Կենսագրություն
--------------

Ռիչարդ Հենրի Հորնը ծնվել է 1802 թվականի դեկտեմբերի 31-ին։ Կրթությունը ստացել է Արքայական ռազմական ուսումնարանում, որը ավարտելուց հետո մասնակցել է Մեքսիկական արշավախմբին, որի ժամանակ գերեվարվել է։ Այնուհետև որպես միչման ծառայել է մեքսիկական նավատորմում, որի կազմում մասնակցել է Իսպանիայի դեմ պատերազմին։

Հորնը Չարլզ Դիքենսի կողմից ընդունվել է աշխատանքի «Տնային ընթերցանություն» ամսագրում
Ավարտելով ծառայությունը որոշ ժամանակ ճանապարհորդել է ԱՄՆ-ում և Կանադայում, իսկ 1852-1869 թվականներին ապրել է Ավստրալիայում, որտեղ ոսկեբեր հանքաշերտերում հեծյալ ոստիկանության պետն էր, այնուհետև ոսկեբեր հանքաշերտերի հանձնակատարը։
Իր ստեղծագործական գործունեությունը սկսել է 1828 թվականին՝ *«Hecatompylos»* ծավալուն պոեմով։ Մեծ արձագանք ունեցավ Ռ. Հ. Հորնի *«Միջակության և խոչընդոտների մերկացումը, որոնք կանխում են հանճարների և հասարակության կապը»* գիրքը (1833 թվական), այդ ստեղծագործության պատճառով հեղինակը շատ թշնամիներ ձեռք բերեց։

Հորնի ճանաչումը հիմնված է 1843 թվականին գրված *«Օրիոն»* էպիկական պոեմի վրա։ Այն՝ այլաբանություն է վերցրված հունական դիցաբանությունից և պարտավորված է ներկայացնել բանաստեղծական մտքի վերելքը։ Ըստ քննադատ Ս. Ի. Ռապոպորտի, Պոեմը լի է վերացությամբ և անհամապատասխանությամբ, դժվար է այն դասել ճշմարիտ բանաստեղծական ստեղծագործություններին։

Հորնը գրել է նաև մի քանի պատմական դրամաներ։ Շատ հաջող է ստացվել նրա քննադատական-կենսագրական աշխատանքը *«A New Spirit of the Age»*:

Ռիչարդ Հենրի Հորնը մահացել է 1884 թվականի մարտի 13-ին Մարգիտում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
2. 1 2  Carnegie Hall linked open data — 2017.
3. 1 2  Рапопорт С. И. (1890–1907)։ «Горн, Ричард Генри»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ
4. ↑  Blainey, Ann (1963). The farthing poet: a biography of Richard Hengist Horne, 1802-84; a lesser literary lion. London: Longmans.
5. ↑  Orion

Գրականություն
-------------

* Horne, Richard Henry // The Dictionary of Australasian Biography (англ.).

Արտաքին հղումներ
----------------

* Horne, Richard Henry (1802–1884)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Speculative Fiction Database · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ավստրալիական կենսագրական · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Օքսֆորդի կենսագրական · Dictionary of National Biography |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 119376466 · ISNI: 0000 0000 8386 8112 · LCCN: n50030799 · NLA: 35522952 · NTA: 070560854 · NUKAT: n2018130701 · PTBNP: 143112 · LIBRIS: 263102 · SUDOC: 193088789 · VIAF: 59892846 · WorldCat VIAF: 59892846 |

 |

 |
Fjord Line-ի երթուղիների աշխարհագրությունը
«Fjord Cat» լաստանավը Հրիսթհալսի մոտ
«Fjord Norway» նավը Նյուքասլի մոտ
**Fjord Line**, նորվեգական ընկերություն, որը իրականացնում է ծովային փոխադրումներ Նորվեգիայի և Դանիայի միջև։ Իրականացնում է ինչպես բեռնափոխադրումներ, այնպես էլ ուղևորափոխադրումներ։

Պատմություն
-----------

Ընկերությունը հիմնվել է 1993 թվականին։ 1998 թվականին Fjord Line ընկերությունը գնում է *Jupiter* նավը և Բերգեն—Նյուքասլ նավագնացության երթուղին Color Line ընկերությունից։ 2004 թվականին նորվեգա-դանիական երթուղու համար ընկերությունը գնեց *Fjord Norway* նավը, *Bergen* նավը ֆրախտով տվեց DFDS ընկերությանը։ 2005 թվականին սկսվեցին Նորվեգիայի և Դանիայի միջև նավային փոխադրումները։ Բերգեն-Նյուքասլ երթուղին վաճառվեց DFDS-ին, իսկ *Bergen* նավը վերադարձվեց ֆրախտից։

Այնուհետև ընկերությունը վաճառքի հանեց իր *Jupiter* լաստանավը, քանի որ առաջացել էին ֆինանսական լուրջ խնդիրներ։ Ֆինանսական դժվարությունների պատճառը այն էր, որ Color Line ընկերությունը բացել էր նոր երթուղի, որի գնային քաղաքականությունը այնպես էր սահմանել, որ ֆինանսական վնաս էր կրում, սակայն այդպիսով շուկայից դուրս էր մղում Fjord Line-ին։ Fjord Line ընկերությունը Color Line-ին մեղադրեց անհավասար շուկայական պայմաններ ստեղծելու մեջ։ Նույն թվականի ամռանը Fjord Line-ը դիմեց հակամենաշնորհային հանձնաժողով, որը սկսեց ուսումնասիրել խնդիրը։

2008 թվականին տեղի ունեցավ Fjord Line-ի և Master Ferries-ի միավորումը։

Երթուղիներ
----------

Ներկայումս ընկերությունը ունի ծովային երկու երթուղի Նորվեգիայի և Դանիայի միջև

* Բերգեն—Ստավանգեր—Հիրսթսհալս
* Քրիստիանսան—Հիրթսհալս →(*ամառային սեզոնին միավորում է նաև եվրոպական E 39 երթուղին*

Ընկերության նավատորմ
--------------------

### Ներկա պահին

| Նավի անվանում | Կառուցման թվական | Շահագործման սկիզբ | Տարողունակություն | Ծանոթագրություններ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Bergensfjord* | 1993 | 1993 | 16,551 РТ | Նախկին *Bergen*, *Duchess of Scandinavia* |
| *Fjord Cat* | 1998 | 2008 | 5,619 РТ |  |

### Նախկին նավեր

| Նավի անվանում | Կառուցման թվական | Շահագործման սկիզբ | Տարողունակություն | Ծանոթագրություններ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Lygra* | 1979 | 1997–2006 | 7,012 РТ | ԱՄՆ-ի և Կարիբյան կղզիների միջև փոխադրումներ |
| *Fjord Norway* | 1986 | 2003–2006 | 31,356 РТ | Վաճառվել է DFDS-ին, վերանվանվել է *Princess of Norway* |
| *Jupiter* | 1975 | 1998–2005 | 12,348 РТ | Ճամփորդական նավ Վիետնամում |

Պատահարներ
----------

2011 թվականի դեկտեմբերի 14-ին *Bergensfjord* նավը, շարժվելով Ստավանգերից դեպի Հիրթսհալս, անցնելով Նորվեգական ծովում Սկագերակը, հայտնվեց ուժեղ փոթորիկի մեջ, ինչի հետևանքով 2 ուղևոր ստացան վնասվածքներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Շահագործողը աշխատեցնում է վնասով աշխատող երթուղին։(չաշխատող հղում)
(նորվ.)
2. ↑  Fjord Line և Master Ferries կաշխատեն միասին։(չաշխատող հղում)
(նորվ.)
3. ↑  Драма на борту «Бергенсфьорда»: два человека ранены в результате шторма.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Fjord Line ընկերության պաշտոնական կայք։ (անգլ.) (նորվ.) (դան.) (գերմ.)
**Ալեք Աղայան** (պարսկերեն՝ آلکساندر آقایان, 1886, Ղազվին, Իրան - 1963, Թեհրան, Իրան), իրանահայ իրավաբան, Իրանի Խորհրդարանի պատգամավոր։ Իրանի առաջին բեռնափոխադրման ընկերության հիմնադիր։

Կենսագրություն
--------------

Ալեք Աղայանը ծնվել է 1886 թվականին Ղազվին քաղաքում։ Նախնական կրթություն ստացել է Ռաշթ և Թավրիզ քաղաքներում, այնուհետև` Ժնևի համալսարանի հումանիտար ֆակուլտետում։ Վերադառնալով Թեհրան` միացել է Եփրեմ խանի խմբին, 1909 թվականին, Սահմանադրական շարժման խմբերի հետ համագործակցելով, մասնակցել է Թեհրանի գրավմանը։ 1910 թվականին մեկնել է Ժնև, այնուհետև` Բրյուսել, ուսումը շարունակել իրավաբանական ֆակուլտետում։ Ավարտելուց հետո վերդարձել է Թեհրան և դասավանդել տեղի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ Իրանի ազգային խորհրդարանի 5-րդ նստաշրջանում Ահմադ շահ Ղաջարի գահընկեցության որոշման ընդունման ժամանակ եղել է հարավային իրանահայության պատգամավոր։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում` 1944-1946 թվականներին, Իրանի ազգային խորհրդարանի 14-րդ նստաշրջանում ընտրվել է հարավային իրանահայության պատգամավոր։

Մահացել է 1963 թվականին Թեհրանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Իրանահայոց հանրագիտարան։ Կազմող` Ժանետ Տ. Լազարյան։ Երևան, «ՎՄՎ-Պրինտ, 2012

Արտաքին հղումներ
----------------

* Law offices of Dr.Alexander Aghayan & Associates Inc. Archived 2017-10-10 at the Wayback Machine.
**Ֆենոլոգիա** (հուն․՝ φαινόμενα - ցուցադրել և *լոգիա* բառերից), բնության սեզոնային երևույթների, դրանց սկսման ժամկետների և այդ ժամկետները կանխորոշող պատճառների մասին գիտելիքների համակարգ։

Ֆենոլոգիան գրանցում և ուսումնասիրում է բուսական ու կենդանական աշխարհի սեզոնային երևույթները (կենսաֆենոլոգիա), ինչպես նաև ձնածածկույթի հաստատման ու վերացման, առաջին ու վերջին ցրտահարության, սառցակալման ու սառցահալքի ժամկետները և այլն։ Բույսերի համար գրանցվում են զարգացման սեզոնային փուլերը, բողբոջաուռչում և բողբոջաբաց, տերևակալում, ծաղկում (սկիզբը և սվարտը), պտուղների և սերմերի հասունացում, տերևների աշնանային գունավորում, տերևաթափ։ ․

Կենդանիների ֆենոլոգիայում գրանցվում են զուգավորումը, ձագերի հայտնվելը, սեզոնային մազափոխումը և միգրացիան, թռչունների ֆենոլոգիաում՝ բնադրումը, ձվադրումը, առաջին ձագերի հայտնվելը և թռիչքը, չվող թռչունների համար՝ գարնանային և աշնանային չուն և այլն։

Ժամանակակից գիտական ֆենոլոգիաի հիմնադիրը շվեդ բուսաբան Կառլ Լիննեյն է։ Հայաստանում ֆենոլոգիական առաջին աշխատանքները սկսվել են 1930-ական թթ․ սկզբներին, որոշ ընդմիջումից հետո՝ վերսկսվել 1962-ին։ ՀԽՍՀ-ում այն կառավարել է Հայկական աշխարհագրական ընկերության ֆենոլոգիական հանձնաժողովը։

Ֆենոլոգիական օրինաչափությունների հիման վրա կազմում են սեզոնային աշխատանքների և միջոցառումների կազմակերպման տեղական ժամկետները, 
որոնք օգտագործվում են բնության պահպանության, մշակովի բույսերի վնասատուների դեմ պայքարի, մեղվաբուծության, օդանավագնացության ու ժողովրդական տնտեսության այլ բնագավառներում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* USA National Phenology Network (անգլ.)

Գրականություն
-------------

* Методика фенологических наблюдений в ботанических садах СССР. — М.։ Изд-во АН СССР. 1975. — 27 с.
* Стрижев А. Календарь русской природы. — М.։ Московский рабочий, 1973. — 272 с.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Վերին Ախուրյանի արտեզյան ավազան**, ընդգրկում Է Ախուրյանի վերին ավազանի միջլեռնային գոգավորությունը՝ եզրավորված Եղնախաղի, Ջավախքի, Բազումի լեռնաշղթաներով։ Ռելիեֆի երկրաբանական և ջրաերկրաբանական առանձնահատկություններով առանձնացվում են Վարդաղբյուրի, Աշոցք-Կրասարի ու Արփի լճի գոգավորությունները։

Կառուցվածք
----------

Միջլեռնային գոգավորության երկրաբանական կառուցվածքը երկհարկ Է։ Ստորերկրյա ջրերի հիմնական պաշարները կուտակվում են վերին հարկում, որը կազմված է պլիոցեն-անթրոպոգենի բազալտային անդեզիտների լավաներից, բեկորային, լճագետային ու ջրասառցադաշտային նստվածքներից։

Կավճի ու պալեոգենի նստվածքային ու հրաբխանստվածքային ապարներից կազմված ստորին հարկը ջրամերժ հիմք է վերին հարկի համար։ Ավազանը սնվում է մթնոլորտային տեղումներից ու ստորերկրյա ջրերից, որոնք կարգավորում են Ախուրյան գետի ձմեռային հոսքը։ Բնութագրվում է խոնավության դրական հաշվեկշռով ու ջրառատությամբ։ Ստորերկրյա ջրերի մի մասը լավաների տակ ծածկված հնահուներով հզոր աղբյուրների (Մեղրաշեն, Ձույգաղբյուր, Աշոցք) ձևով դուրս է գալիս գոգավորությունների եզրերում։ Միջլեռնային գոգավորության ստորին հարկի ապարների տեկտոնական ճեղքերից երկրի խորքից թափանցող ածխաթթու գազի մասնակցությամբ առաջանում են նաև հանքային ջրեր, որոնց բնական ելքերը ավազանի տարածքում են։ Ավազանում կա նաև 4-6-ից մինչև
25-35 մ հաստության ստորերկրյա ջրերի հորիզոն, որը որոշ տեղամասերում կապված է արտեզյան ջրերի վերին հորիզոնի հետ և ունի ճնշումային բեռնաթափում։ Արտեզյան ջրերը կուտակված են 2 հորիզոններում, որոնք իրարից սահմանազատվում են լավաների հոծ շերտով։ Ավազանի արտեզյան ջրերի վերին հորիզոնը գտնվում է 50-110 մ, ստորինը՝ 180-220 մ³-ներում։ Հորիզոնների ջրի ճնշումային մակարդակը բացասական է, երբ հորիզոնի մակարդակը հորատանցքի առաստաղից ցածր է 1-10 մ, դրական՝ երբ շատրվանում է 0, 1 -7, 4 մ բարձրություն։ Շատրվանող ջրի միջին ծախսը 10-20 լ/վ է, առանձին տեղամասերում՝ մինչև 40 լ/վ։ Ճնշումային ջրերը քաղցրահամ են, խմելու համար՝ պիտանի, հանքայնացումը՝ 0, 2-0, 4 գ/լ, ջերմաստիճանը՝ 6-8 °C, փափուկ, բարձրորակ։ Ավազանի ջրերի հեռանկարային շահագործման պաշարները (աղբյուրների հետ) կազմում են ավելի քան 288 հզ․ մ³/օր։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Խտաչափ**, հեղուկների կամ գազերի խտությունը չափելու սարք։ Տարբերում են կշռային (պիկնոմետր), ստատիկ (արեոմետր) և դինամիկ խտաչափեր։ Կշռային խտաչափի գործողության սկզբունքը հիմնված է որոշակի ծավալի հեղուկի անմիջական կշռման վրա։ Ստատիկ խտաչափում միջավայրի խտությունը որոշվում է նրա մեջ ընկղմված լողանը դուրս մղող արքիմեդյան ուժով։ Դինամիկ խտաչափի աշխատանքը հիմնված է արտահոսման օրենքի վրա (գազերի խտությունները հակադարձ համեմատական են միևնույն ճնշման և ջերմաստիճանի դեպքում բարակ պատի նեղ անցքերից արտահոսող գազերի արագությունների քառակուսուն)։ Հեղուկների խտությունը չափելու համար կիրառվում են նաև ռադիոիզոտոպային, վիբրացիոն և ուլտրաձայնային խտաչափեր։

Արեոմետր
--------

Մշտական զանգվածի արեոմետր
**Արեոմետր**, հեղուկների և պինդ մարմինների խտության չափման սարք, որի աշխատանքի սկզբունքը հիմնված է Արքիմեդի օրենքի վրա։ Կարծիք կա, որ արեոմետրը հայտնագործել Հիպատիան։

Արեոմետրը ապակե խողովակ է, որի ստորին մասը, տրամաչափման ժամանակ, լցվում է սնդիկով՝ անհրաժեշտ զանգված ունենալու համար։ Վերին՝ նեղ մասում գտնվում է սանդղակը, որը նշագրված է լուծույթի խտության արժեքով կամ լուծված նյութի խտության արժեքով։ Լուծույթի խտությունը հավասար է արեոմետրի զանգածի և նրա ծավալի հարաբերությանը, ինչ չափով որ այն իջեցվում է հեղուկի մեջ։ Համապատասխանաբար՝ կան հաստատուն ծավալի և հաստատուն զանգվածի արեոմետրեր։

* Հաստատուն զանգվածի արեոմետրով հեղուկի խտությունը չափելու համար չոր և մաքուր արեոմետրը իջեցնում են այդ հեղուկի մեջ այնպես, որ այն ազատ լողա նրանում։ Խտության արժեքը կարդում են արեոմետրի սանդղակից՝ մենիսկի ստորին ծայրից։
* Հաստատուն ծավալով արեոմետրով չափելու համար փոխում են նրա զանգվածը նրա սուզումը հասցնելով որոշակի չափի։ Խտությունը որոշվում է բեռի զանգվածով և դուրս մղված հեղուկի ծավալով։

Յոթ լողանից կազմված արեոմետր, որը նախատեսված է մեքենայի մարտկոցների էլեկտրոլիտի խտությունը չափելու համար
Գործնական կիրառության համար արեոմետրը աստիճանավորում են ըստ լուծվող նյութի խտության, օրինակ՝

* Սպիրտաչափ ֊ աստիճանավորում են ալկոհոլի տոկոսներով խմիչքի թնդությունը չափելու ամար,
* Լատոմետր ֊ աստիճանավորում են յուղի տոկոսներով՝ կաթի որակը որոշելու համար,
* Աղաչափ ֊ Լուծույթի աղիությունը չափելու համար,
* Շաքարաչափ ֊ լուծված շաքարի խտությունը որոշելու համար։

Քանի որ հեղուկների խտությունը կախված է ջերմաստիճանից, խտության չափումները պետք է կատարվեն որոշակի ջերմաստիճանում, որի համար արեոմետրին օժտում են նաև ջերմաչափով։

Գոյություն ունեն արեոմետրերի հետևյալ տեսակները՝

* Ընդհանուր նշանակության արեոմետր,
* արեոմետր կաթի համար,
* արեոմետր նավթամթերքների համար,
* արեոմետր մեզի համար,
* սպիրտի արեոմետր,
* էլեկտրոլիտի արեոմետր,
* գրունտի արեոմետր,
* շաքարի արեոմետր,
* արեոմետր-ջրաչափ ջերմաչափով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Физический энциклопедический словарь / Гл. ред. А. М. Прохоров. Ред. кол. Д. М. Алексеев, А. М. Бонч-Бруевич, А. С. Боровик и др. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 32—33. — 982 с. — 100 000 экз.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 93)։*  |
**Խրախուսում**, մանկավարժական ներգործության միջոց։ Արտահայտում է դաստիարակների (ծնողների, մանկավարժների և այլն) դրական գնահատականը՝ նպատակ ունենալով երեխաներին մղել ուսման, աշխատանքի և վարքի բարելավման։ Խրախուսումը երեխաներին հավատ է ներշնչում իրենց անձի, սեփական ուժերի և ընդունակությունների հանդեպ, առաջացնում է նոր եռանդ և ձգտում։

Գոյություն ունեն խրախուսման տարբեր ձևեր։ Նախադպրոցական տարիքի երեխաների նկատմամբ հիմնականում կիրառվում է բանավոր ձևը, դպրոցում օգտագործվում են բանավոր, գրավոր, ինչպես նաև անհատական և կոլեկտիվ ձևերը։ Պետք է միշտ պահպանել մանկավարժական տակտը, լինել հիմնավորված և արդարացի, խրախուսել ոչ միայն ձեռք բերած հաջողությունները, այլև երեխայի ջանասիրությունը, աշխատասիրությունը, նախաձեռնությունը և այլն։ Խրախուսումը երեխաներին պարտավորեցնում է լինել կատարյալ, բարձրացնում պատասխանատվության զգացումը, նոր հեռանկարներ բացում նրանց առջև։ Չափից ավելի խրախուսումն առաջացնում է մեծամտություն և էգոիզմի զգացում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 93)։*  |
**Արիս Վելուխիոտիս** (հուն․՝ Άρης Βελουχιώτης, իրական անունը՝ **Անաստասիոս Կլարաս**, օգոստոսի 27, 1905(1905-08-27), Լամիա, Phthiotis Regional Unit, Կենտրոնական Հունաստան, Decentralized Administration of Thessaly and Central Greece, Հունաստան - հունիսի 16, 1945(1945-06-16), Մեսունտա Արտաս, Central Tzoumerka Municipality, Arta Regional Unit, Էպիրուս, Հունաստան), հույն հեղափոխական, Հունաստանի կոմունիստական կուսակցության անդամ, Հունական ազգային ազատագրական բանակի զորահրամանատար։

Կենսագրություն
--------------

Անաստասիոսը ծնվել է 1905 թվականի օգոստոսի 27-ին Կենտրոնական Հունաստանում՝ փաստաբանի ընտանիքում։ Երիտասարդ տարիներին Արիսը միացել է ձախակողմյան, հետպատերազմական շարժմանը և միացել է Հունաստանի կոմունիստական կուսակցությանը։ Մետաքսասի վարչակազմի տարիներին ենթարկվել է ռեպրեսիաների, որի արդյունքում բանտարկվել և աքսորվել է Կերկիրա։

1942-1944 թվականներին ղեկավարել է Հունաստանի ազատագրական բանակը։ Նա ներգրավված է եղել հունական դիմադրության շարժման առանցքային գործողությունների մեջ։ 1944 թվականի դեկտեմբերից եղել է քաղաքական մեկուսացման մեջ։

1945 թվականի հունիսին Արիսի ղեկավարած կամավորական ջոկատները լեռներում շրջափակման մեջ են հայտնվել։ Նա զոհվել է իր ջոկատի անդամների հետ՝ հունիսի 16-ին Էպիրուսի լեռներում։ Հույն ռազմական գործչի մահվանից հետո նրա արձանը կանգնեցվել է հայրենի Լամիայում։

Գրականություն
-------------

* Extensive biography in Greek, published also in English in 2012 by the same publisher as "Aris, Lord of the Mountains Archived 2016-05-28 at the Wayback Machine."

|  |
| --- |
| 
  **Կենսագրություն**   **Հունաստան**   **Եվրոպա**
 |
**Կոլյա Մելիքով** (1895, Բաքու, Ռուսական կայսրություն), թերապևտ, ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1895 թվականին, Բաքվում։ Հետագայում գրվել է Մելիքյան Նիկոլայ Արտեմի (Արտաշեսի)։ 1914 թվականին ավարտել է Բաքվի՝ Կայսր Ալեքսանդր III-ի անվան արական գիմնազիան։ 1918 թվականին ռուսական բանակի կազմում ծառայել է Արևմտյան պարսկական ռազմաճակատում։ Զինվորագրվել է բանակ ընդհատակյա գործող բոլշևիկյան կազմակերպությանը և զինվորական հեղափոխական կոմիտեի գանձապահ ընտրվել։ 1920 թվականին ընդունվել է Կի­ևի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Բանտարկվել է ու բանտից փախել։ 1920 թվականին հոկտեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին Կար­սիձորի 3-րդ որբանոցում թաքնվել է թուրքերից։ 1921 թվական. ամերիկացիները որբանոցը Ալեք­սանդ­րա­պոլ են տեղափոխել։ Որբանոցի հետ էլ տեղափոխվել է։ Ուսումը շարունակել է Բաքվի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։ Համալսարանն ավարտելուց հետո մեկ տարի աշխատել է Ադրբեջանի Ուդաջուր գյուղում։ Այնուհետև տեղափոխվել է Դի­լի­ջան և աշխատել բժիշկ, ապա՝ Դիլիջանի գավառային առողջապահության բաժնի վարիչ։ 1928 թվական. տեղափոխվել է Երևանև ԵրՊԲԻ պրոֆ. Ա. Մելիք-Ադամյանի կլինիկայի ներքին հիվանդությունների ամբիոնում ասիստենտ աշխատել։ 1929 թվականին կամավոր ընդգրկվել է «Կար­միր խա­չի» ջոկատում և մասնակցել Անդրկովկասյան զորավարժություններին։ 1931 թվականի օգոստոսի 18-ին մշտական բնակություն է հաստատել Լենինականում։ Տեքստիլ կոմբինատի պոլիկլինիկայում թերապևտ է աշխատել և մասնակցություն ունեցել կոմբինատի դիսպանսերի կազմակերպմանը։ 1939 թվականին նրա ջանքերով հիմնադրվել է Լենինականի քաղաքային թիվ 2 բուժմիավորումը, որտեղ մինչև իր կյանքի վերջը գլխավոր բժիշկ և թերապևտիկ բաժանմունքի վարիչ է աշխատել։ 1958 թվականին Կոռնակ Տեր-Թորոսյանի և մյուս բռնադատվածների մասին դրական բնութագրեր է տվել։ Հիմնական աշխատանքին զուգահեռ դասավանդել է Լենինականի բժշկական ուսումնարանում, աշխատել զինվորական կոմիսարիատում։

Աղբյուրներ
----------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Իսահակ Մելիք-Աղամալյանի բնակելի տուն**, Երևանի վեցերորդ քաղաքագլուխ Իսահակ Մելիք-Աղամալյանի տունը Երևանի Կոնդ թաղամասում։

Ճարտարապետություն
-----------------

Իսահակ Մելիք-Աղամալյանի բնակելի տունը կառուցվել է 1893 թ․ Կոնդի Թափաբաշի թաղամասում ճարտարապետ Ե․ Բոգուշևի կողմից։ Տեղակայված է եղել Մելիք-Աղամալյանների կալվածքի խորքում՝ հետին սահմանի միջնամասում։ Տան նախագին ունեցել է ուղղանկյան տեսք՝ դեպի երկայնական կողմը ձգվող պատշգամբով։ Նախագծային կոմպոզիցիայի ձևը սահմանում է սրահաշարով (անֆիլադաներով) սենյակների տեղաբաշխումը երկար երկայնական միջանցքի շուրջ (լայնությունը՝ 1 սաժինա կամ 2․1 մ), որը ձգվում էր ձախ կողային պատից առանձնաշենքի (կորպուս) կենտրոնով։ Սիմետրիկ տեղադրված և տարբեր տարածականությամբ երկու լայնակի նախասրահները հարում են հանդիպակաց ճակատներին, որոնք ունեն կողային մուտքեր։ Ձապ նախասրահը տարել է դեպի միջանցք, աջը՝ դեպի հյուրասենյակ։ Ընդհանուր առմամբ կոմպոզիցիայի համակարգը համարվում է որպես երկշարքանի և երեքշարքանի համակարգերի համատեղում։ Դեպի սրահ դուրս եկող նկուղի խցերի շարքը ձևավորվել է կալվածքի անհարթ ռելիեֆի օգտագործման արդյունքում։ Շենքի՝ դեպի բակ նայող գլխավոր ճակատի ճարտարապետությունը բնորոշ է բակային ճակատային ձևերին և ենթակա է կառույցի ծավալի ֆունկցիոնալ մասնատմանը։ Շենքի լայնակի պատերը դուրս են բերվում դեպի շենքի ճակատ թիերով, որոնք շարված են պրիզմայաձև քառակուսիներով և շենքի քիվերից վեր բարձրացված կարճասյուներով։ Անհամաչափորեն կառուցված ճակտոնն ընդգծում է թիերի առանցքների ու պարակալներով շրջանակված լուսամուտների անկանոն տեղաբաշխումը։

Պատկերասրահ
-----------

* Իսահակ Մելիք-Աղամալյանի տան ճակատըԻսահակ Մելիք-Աղամալյանի տան ճակատը
* Իսահակ Մելիք-Աղամալյանի տան հատակագծերըԻսահակ Մելիք-Աղամալյանի տան հատակագծերը
* Ձորագյուղ թաղամասի պատկերը ու Մելիք-Աղամասյանների տունըՁորագյուղ թաղամասի պատկերը ու Մելիք-Աղամասյանների տունը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Мариетта Гаспарян, Архитектура Еревана XIX-начала XX века, Երևան, «Հուշարձան» հրատարակչություն, 2008 թ․, էջ 81-82
**Շրիլանկական գրականություն**, Զարգանում է հիմնականում սինհալերեն, ինչպես նաև թամիլերեն և անգլերեն։ Գրական առաջին ստեղծագործությունները (4-րդ —5-րդ դարերի) գրված են պալի լեզվով։ Պալի լեզվով գրականությունը հիմք է դարձել սինհալական գրականության համար։ Ստեղծվել են նաև սանսկրիտով երկեր։ Սինհալերեն առաջին ստեղծագործությունները երևան են
եկել 6-րդ դարում։ Միջնադարյան հեղինակները ստեղծագործության հիմնական նպատակը համարել են կրոնի քարոզումը։ Սինհալական թագավոր Փարաքրամաբահու 11-ի (1236—1270) «Պոեզիայի մարգարիտը» պոեմն ամփոփում է իր դարաշրջանն արտացոլող դրվագներ։ 13-րդ դարից նկատելի տեղ է գրավել արձակը, որի պարզ լեզուն նպաստել է բուդդայականության գաղափարների մատչելի շարադրմանը։ Դհարմակիրտի-մահաթերոն «ճշմարիտ կրոնի դրվագ»-ում (14-րդ դար) գրել է երկրում մոլեգնած սովի, գյուղացիների զրկանքներով լի կյանքի մասին։ 14-րդ դարը․ ավարտվել է հնդկերեն ջատակների թարգմանությունը սինհալերենի։ 15-րդ դարը վերստին մեծ դեր է խաղացել պոեզիան։ Ուղերձ-պոեմներում նկարագրվել են Շրի Լանկայի քաղաքները, գյուղերն ու վանքերը։ Միջնադարյան պոեզիայի վերջին խոշոր ներկայացուցիչը Ալագյա վաննա Մոհոթալան է։ Սինհալական առաջին վեպերը երևան են եկել 20-րդ դարի առաջին տասնամյակում։ Ռեալիզմի հաստատումը, սինհալական գրականության հետագա զարգացումը կապված են գրող ու գրականագետ Մ․ Վիկրամասինգեի (1891 —1976) անվան հետ։ 1940-ական թվականներին ծաղկել է կարճ պատմվածքի ժանրը (Հ․ Մունիդաս, 1903—1957 և Գ․ Բ․ Սենանայակե, ծնված 1903)։ Հումանիզմով, հասարակ աշխատավորի նկատմամբ համակրանքով են հատկանշված է․ Սարասչանդրայի (ծնված 1914), Կ․ Ջայաթիլակիի (ծնված 1926), ինչպես նաև Գունադասա Ամարասեկարայի (ծնված 1929) ստեղծագործությունները։ 1960-ական թվականի վերջերին —1970-ական թվականի սկզբներին ուժեղացել է սոցիալական հարաբերությունների քննադատությունը։ 1969-ին Շրի Լանկայի առաջադեմ գրողները միավորվել են «ժողովրդական գրողների միություն» կազմակերպության մեջ, որը 1973-ից հրատարակում է «Ջանա Ռուչիա» գրական թերթը։ Շրի Լանկայի թամիլալեզու գրականությունը դարեր շարունակ զարգացել է Հնդկաստանի թամիլական գրականության հունով և զրկված է եղել ազգային ինքնատիպ բնույթից։ 19-րդ դարի վերջերին-20-րդ դարի սկզբներին ազգային ինքնագիտակցության աճի հետ գրականությունը ձեռք է բերել ինքնատիպ գծեր։ 20 դարում առավելապես զարգացել են պոեզիան և արձակ ժանրերից՝ նովելն ու մեկ գործողությամբ պիեսը։ Անգլիական գրականությունն առաջացել է 19-րդ դարում և զարգացել ոչ միայն եվրոպական գրա¬
կանության, այլև Շրի Լանկայի սինհալական ու թամիլական գրականությունների ազդեցությամբ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 586)։*  |
**Բեթհովենը**, Լևոն Մուրադովի դիմաքանդակներից, որում զգացվում է Բեթհովենի խռովահույզ հոգին, անհանգիստ, որոնող, եռուն խառնվածքը։

Նկարագրություն
--------------

Բարձրաքանդակում դիմագծերն ունեն հուզված, անհանգիստ արտահայտություն, որպիսի վիճակ նրան ուղեկցել է ամբողջ կյանքի ընթացքում։ Կարելի ենթադրել, որ հեղինակն երաժշտին կերպավորել է ստեղծագործական երկունքի պահին։ Մուրադովն օգտագործել է Օգյուստ Ռոդենի հաճախակի նիրառած մեթոդը` դեմքի կեսը թողնելով քարի անմշակ զանգվածում` ֆակտուրային զանազանություն ստեղծելու նկատառումով։ Դրա շնորհիվ երաժշտի դիմագծերի արտահայտությունն ավելի ցայտուն է դարձել, չնայած ֆոնն իր ծավալով մասամբ ճնշող է։

Մտահղացում
----------

Ամենայն հավանականությամբ այս բարձրաքանդակի մտահղացման առիթ են տվել եվրոպական արվեստում գոյություն ունեցող մի քանի ռելիեֆներ Մաքս Քլինգերի, Ֆրանց Շտուկի, Բսւրդելի հեղինակությամբ։ Չի կարելի ասել, Մուրադովի գործը դրանցից մեկնումեկի կրկնողությունն է։

Կերպարի մշակման ոճ
------------------

Ընդհանրացումներով մշակված այս գլխաքանդակը կատարումով նորություն չէ, մանավանդ որ եվրոպական քանդակագործության մեջ կան հանճարեղ կոմպոզիտորին նվիրված այս կարգի գործեր, սակայն հայ արվեստագետը նույնպես ստեղծել է ուշագրավ գործ։
Չկա գեղարվեստական միջոցների նորություն
։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Եղիշե Մարտիկյան, Հայկական կերպարվեստի պատմություն, Երևան, 1987
**Շրիվպորտ** (անգլ.՝ Shreveport), քաղաք ԱՄՆ-ի Լուիզիանա նահանգում։ Բնակչության քանակով ԱՄՆ-ում գրավում է 100-րդ տեղը։ Քաղաքը գտնվում է Ռեդ Ռիվեր գետի աջ ափին։ Արվարձանների հետ միասին Շրիվպորտի բնակչությունը գերազանցում է 375,000 մարդը։ Շրիվպորտը «Արկ-Լա-Տեխ» թաղամասի ֆինանսական կենտրոնն է, որը գտնվում է Արկանզասի, Լուիզինայի և Տեխաս նահանգների սահմանամերձ շրջանում։ Քաղաքն ունի ոչ պաշտոնական տիտղոս՝ «Դարպաս Տեղասում»։ Քաղաքը կոչվում է կապտան Հենրի Շրևի անունով։

Աշխարհագրություն և կլիմա
------------------------

Խոնավ մերձարևադարձային քաղաք է։ Ձմռանը գիշերները ջերմաստիճանը կարող է նվազել 0-ից մի փոքր ցածր, բայց ցերեկը՝ 10-20 աստիճան։ Մնացած բոլոր եղանակներին ջերմաստիճանը սովորաբար գերազանցում է 20 աստիճանը։ Խոնավությունը բարձր է, հաճախակի անձրևներ են տեղում։ Հողերը խիստ ճահճոտ են։

Ռեդ Ռիվերի մյուս կողմում Բոսիեր Սիթի փոքր քաղաքն է (որոշ տեղացիներ անվանում են Բոգիեր, Բոսյեր անուններով), որը փաստացի Շրիվպորտայի մասն է։ Բոսիեր Սիթիում տեղակայված է մեծ ԱՄՆ ռազմական օդային բազա։

Քաղաքին հարում և մոտավորապես 2/3-ով նրա տարածքում է գտնվում Քրոս Լեյք (անգլ.՝ Cross Lake) խոշոր լիճը, որն ունի շուրջ 1-2 կմ լայնություն և ավելի քան 20 կիլոմետր երկարություն։

Ժողովրդագրություն
-----------------

Մոտավորապես հավասար են սպիտակամորթները և սևամորթները։ Շատ քիչ են լատինոամերիկացիները և հարավարևելյան ասիացիները։

Տնտեսություն
------------

Շրիվպորտը արդյունաբերական քաղաք է, շատ խաղատներ կան (Eldorado, Sam’s Town, Horseshoe և այլն), այստեղ է նաև Լուիզինայի պետական համալսարանի (LSU) մասնաճյուղը, որը կարևոր դեր է խաղում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Explore Census Data – Shreveport city, Louisiana — United States Census Bureau.
2. ↑  2020 United States Census / United States Census Bureau
3. ↑  Արտասահմանյան երկրների աշխարհագրական անվանումների բառարան / խմբ․ Ա․ Մ․ Կոմիկով. — 3֊րդ հրատարակություն. — Մոսկվա: Նեդրա, 1986. — С. 438.
4. ↑  Stewart H. Holbrook. Lost Men of American History. The Macmillan Company, 1948. P. 126.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քաղաքի պաշտոնական էջ
* *Shreveport Times* թերթ
**Շրուսբերի** ( (անգլ.՝ Shrewsbury [ˈʃruːzbri] կամ [ˈʃroʊzbri] — *Շրոուսբերի*), քաղաք Անգլիայում, Շրոպշիռի վարչաշրջանի գլխավոր քաղաքը, գտնվում է նավարկելի Սեվեռն գետի վրա։
Շռոպշիռի վարչաշրջանի 2-րդ խոշորագույն քաղաքն է(Տելֆոռդից հետո):Երկաթուղային հանգույցը միացնում է մի շարք գծեր Անգլիայի և հյուսիսային ու միջին Ուելսի միջև։

Պատմություն
-----------

Հավանաբար Շրուսբերիից ոչ հեռու գտնվում է Պենգվեռնը Վալիյսկայի թագավորության Պոուիսի հնագույն մայրաքաղաքը(հնարավոր է դա Վիռոնիաի վալիյսկերեն անվանումն է — Հռոմեական քաղաք, որի ավերակները պահպանվել են ռոկսետեռ գյուղում Շռուսբերիից մի քանի մղոն հեռավորության վրա)։ Քաղաքը հայտնի է մոտ IX դարից։ Շրուսբերիի սահմանի մոտիկությունը Ուելսի հետ(14կմ է քաղաքի արևմուտքից) определила его развитие как одного из крупных центров Валлийской марки

|  |
| --- |
| Շրուսբերիի կամուրջը |

1074թ. Քաղաքը տրվել է Ռոժեռու Դե Մոնտգոմերիին, ով կառուցել է քաղաք ամրոցը հետագայում հիմնադրել է աբբայություն։ 1403թ. Պատերազմ տեղի ունեցավ Շրուսբերի-ի և Գենրիխոմ 4-րդ-ի ու Գենրի(խոտսպուրոմ) Պերսիի միջև։ Ուշ միջնադարում Շրուսբերին մեծ համբավ ձեռք բերեց որպես բուրդ առևտրի կենտրոն սակայն հետո համեմատաբար անկում ապրեց։
Շրուսբերիում համեմատաբար լավ է պահպանված մայրաքաղաքի պատմական կենտրոնը, քանի որ այն չի տուժել 2-րդ համաշխարհային պատերազմի от налётов люфтваффе և այն վերակազմավորում չի պահանջում։
Շրուսբերիում ծնվել է Չարլզ Դարվինը:Մի ժամանակ Բրիտանական պառլամենտի պատգամավոր է եղել Բենժամին Դիզրաելին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Կաղապար:Գիրք:Словарь географических названий
3. ↑  «Шрусбери, город»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907

Արտաքին հղումներ
----------------

* Произношение названия города на английском языке
* Виды Шрусбери на сайте Virtual Shropshire(չաշխատող հղում)
 (անգլ.)
* Сайт BBC Шропшир (անգլ.)
* Новости и информация о Шропшире на сайте Shropshirelive.com (անգլ.)

Գրականություն
-------------

* «Шрусбери, город»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
**Բացբիներ** կամ **ծովաթուշեր** (վրաց.՝ ბაცბები, წოვათუშები), չեչեններին և ինգուշներին բարեկամ փոքր ժողովուրդ։ Թիվը կազմում է 2.5 հազար մարդ (2009)։

Պատմականորեն բնակվում էին Վրաստանի հյուսիսարևելյան լեռնային շրջաններում՝ Թուշեթում։ Այժմ բացբիների մեծամասնությունը ապրում է Ախմետա քաղաքի շրջակայքում գտնվող Զեմո Ալվան գյուղում։

Ենթադրաբար, բացբիները 16-րդ դարում Արմխի գետի ավազանում Ջեյրախյան կիրճում գտնվող Էրզի աուլից տեղափոխված ինգուշների սերունդն են։ Ժողովրդական պատմվածքներով, բացբիները եկել են Վաբուա տարածաշրջանից (Լեռնային Ինգուշիա)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Viires, Ants. The Red Book of Peoples of the Russian Empire. Bats entry.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Batsav.Com, a site mainly dedicated to the Tsova-Tush with significant information on other Caucasian peoples.
* YouTube, a video recording of a song in Batsbur.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2005001241 |

 |
**«Բացված գիրք» հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник «Раскрытая книга»), հուշանշան Ռուսաստանի Դաշնության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքի Համալսարանի առափնյա փողոցում, Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շենքի դիմաց։ Հուշարձանի մյուս անվանումն է «Ուղերձ դարերի միջով» (ռուս.՝ «Послание через века»)։ Հուշարձանի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2002 թվականի հոկտեմբերի 25-ին, քաղաքի 300-ամյա հոբելյանի և Վասիլիի կղզու շրջանի 265-ամյակի տոնակատարությունների նախօրեին։

Հեղինակներ
----------

Հուշարձանի նախագծի հեղինակներն են Ռուսաստանի նկարիչների միության վարչության անդամ Էվելինա Սոլովյովան, ճարտարապետ Օլեգ Ռոմանովը, արվեստաբան Աբրամ Ռասկինը և «Վերածնունդ» արտադրական միավորումը։

Արտաքին տեսք
------------

Հուշարձանը պատրաստված է գորշ գրանիտից 365х240х90 սմ չափերի բացված գրքի տեսքով, որի էջերին փորագրված է հատված Ալեքսանդր Պուշկինի «Պղնձե հեծյալ» պոեմից։ Մեջբերման վերջում բանաստեղծի ստորագրությունն է։ Քաղաքում շատ բաներ են կապված Պուշկինի հետ։ Գիրքը պատահականորեն չէ բացված. այն նման է երկխոսության հրավերի։

Գիրքն առանց պատվանդանի է, ինչը հուշարձանը դարձնում է մոտ և մատչելի։ Հուշարձանը պատրաստված է գրանիտից, որը շատ ամուր նյութ է։ Քարի ընտրությունը պատահական չէ. Սանկտ Պետերբուրգի եղանակային պայմանները յուրահատուկ են, իսկ գրանիտի հատկություններն այնքան բացառիկ են, որ հուշարձանը կգոյատևի առնվազն 500 տարի։

Գաղափարի հեղինակ արվեստաբան Ա. Գ. Ռասկինը կարծում է, որ այս հուշարձանը Նևայի ափերին կանգնած քաղաքին շատ համապատասխան է։ Գիրքը խորհրդանշում է բարձր մշակույթը, գիտելիքները և իմաստությունը։ Այս բոլոր հատկությունները բնորոշ են Ռուսաստանի մշակութային մայրաքաղաք Սանկտ Պետերբուրգին։ Հենց այդ պատճառով հուշարձանն ընտրվել է որպես նվեր քաղաքի 300-ամյակին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Раскрытая книга на Университетской набережной
2. 1 2 3  «Памятник «Послание через века»»։ Վերցված է 2018 Ապրիլ 11
3. 1 2  «Памятник книге в Санкт-Петербурге»
**Գուշակության ոսկորներ** (չինարեն՝  Hani 甲骨), բնորոշ է Շան կայսրության (XIV-XI դդ. մ.թ.ա.) կենդանիների ոսկորների արտեֆակտից կամ կրիաների պատյաններից, որոնք քուրմերը առաջնորդի ներկայությամբ զոհասեղանի արյան մեջ էին թաթախում և տաքացնում կրակի վրա մինչև շիկանալը։ Գուշակությունը կատարվում էր առաջացած ճեղքվածքների տեսքով։ Արդյունքները հիերոգլիֆների տեսքով քսում էին ոսկորի վրա, որը հայտնի է *ցզյագուվեն* անվամբ, այդ գրությունները պատկերացում էին տալիս չինական գրի նախնական տեսքի մասին։

19-րդ դարի վերջին Շանի դարաշրջանի ոսկորները օգտագործվում էին չինական ավանդական բժշկության մեջ որպես մալարիայի դեղամիջոց և դանակից վերքերի համար։ Միայն 1899 թվականին բացահայտվեց նրանց իրական ծագումը և նպատակը, որից հետո ոսկորները հավաքածուների նորաձևության առարկա դարձան։

Չինաստանի հանրապետության հնէաբանները կազմակերպեցին համակարգված որոնումներ և գուշակության ոսկորների հավաք՝ որպես չինական գրի հին հուշարձաններ։ Անյանը դարձավ այդ տարածաշրջանի խոշորագույն հնագիտական հետազոտությունների կենտրոն։ Հիմնվելով այնտեղի գտածոների վրա՝ հնարավոր էր վերականգնել Շանգ տիրակալների ամբողջական տոհմը։

Հետազոտությունների առաջընթացը և նոր հայտնագործությունները
---------------------------------------------------------

Վերանայելով ոսկորների ուսումնասիրության առաջին 60 տարիները` Դուն Ցզոբինը (1895-1963), որին երբեմն անվանում էին այդ տեսության <<հայր>>, հոռետեսորեն նշեց, որ նա իր գագաթնակետին հասավ 1930-ականներին։ Սակայն շուտով իրար հաջորդեցին երկու հիմնական գտածոներ։

1973 թվականին Սյաոտունից (Անյանգ) հարավ կատարված պեղումների արդյունքում հայտնաբերվեց ավելի քան 5000 ոսկոր և արկ (ևս 579 մակագրված միավոր գտնվել է 1991 թվականին Հուայուանչժանում)։

1976 թվականին Ֆենչույում (Ցիշան, Շենսի) Արեւմտյան Չժոու շրջանի պալատի մնացորդներում հայտնաբերվել են կրիայի պատյանների մոտավորապես 17 հազար բեկորներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Shaughnessy, Edward L.* Afterword // Written on Bamboo and Silk: The Beginnings of Chinese Books and Inscriptions / Tsuen-Hsuin Tsien. — Second edition. — University of Chicago Press, 2004. — P. 211-2. — 320 p. — ISBN 978-0226814186

Գրականություն
-------------

* Мантика // Атеистический словарь / Абдусамедов А. И. Алейник Р. М. Алиева Б. А. и др.; Под общ. ред. Новиков, Михаил Петрович. — 2-е изд. испр. и доп. — М.: Политиздат, 1985. — С. 252. — 512 с. — 200 000 экз.
* Крюков М. В. «Язык иньских надписей». Москва, 1973.
**Մցխեթոբա, Սվետիցխովլոբա, Խիտոնի տոն** (վրաց.՝ კვართისა საუფლოჲსა და სვეტისა ღმრთივბრწყინვალისა და მირონმდინარისა)՝ պետական քրիստոնեական տոն Վրաստանում։ Այս տոնն ամեն տարի հանդիսավոր կերպով նշվում է Մցխեթա քաղաքի Սվետիցխովելի մայր եկեղեցում։ Տոնի կազմակերպիչը հանդիսանում է վրաց ուղղափառ եկեղեցին։

Տոնը սովորաբար անցկացվում է աշնանը՝ մասնավորապես հոկտեմբերի 14-ին։ Տոնակատարությունը նվիրված է Սուրբ Միրիանին և Նանային։

Պատմություն
-----------

Լեգենդի համաձայն, Հիսուս Քրիստոսինը վրացի հրեաների հետ միասին գնացել է Վրաստան։ Այդ վրացիներն էին Էլիոզոմը և Լոնգինոզոմը։ Հետագայում այդ վրացիները ներկա են գտնվում Հիսուս Քրիստոսի խաչելությանը և մահից առաջ Քրիստոսի թիկնոցի մի հատված վերցնում իրենց հետ։ Նրանք այդ թիկնոցը պահում էին հողի մեջ և մի օր այդ տեղում աճում է ծառ։

4-րդ դարում Իբերիայի թագավոր Միրիան III-ը որոշում է կտրել այդ ծառը և դրա տեղում կառուցել վրացական ուղղափառ եկեղեցի։ Ոչ ոքին չի հաջողվում թաղված թիկնոցի վրա տաճարի յոթ սյուները տեղափոխել։ Իբերիայի թագավորը աղոթում է, որպեսզի կարողանա կառուցել այդ եկեղեցին և այս տեղում է կառուցվում Սվետիցխովելի տաճարը։

1991 թվականին Վրաստանի անկախության վերականգնումից հետո այս տոնը դարձավ ոչ աշխատանքային օր։

Գրականություն
-------------

* *სოხაძე, ა*. Վրացական խորհրդային հանրագիտարան, գլուխ 7, էջ 258. Թբիլիսի, 1984

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սվետիցխովլոբա(չաշխատող հղում)
, *www.orthodoxy.ge*
* Վրացական պետական տոներ – Մցխեթոբա(չաշխատող հղում)