recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ուգալի**, ինչպես նաև **պոպ**, աֆրիկական էթնիկական կալենդջին ցեղի հիմնական ուտեստ։ Տարածված է Աֆրիկայի հյուսիսային և հարավ-արևմտյան շատ երկրներում տարբեր անուններով՝ *ngima, obusuma, kimnyet, nshima, Mieliepap, phutu, sadza, kwon* և այլն։ Լավ եռացված ապուր կամ խյուս է, որի հիմքում եգիպտացորենի ալյուր է։ Ուգալին ուտում են ձեռքերով, պատրաստում են փոքր գունդ և նրա մեջ փոսիկ են ստեղծում, որպեսզի ստացվի այնպես, որ ուտելի լինի գդալով։ Հետո կարելի է լցնել փոսիկը մսով կամ սոուսով։

Աֆրիկայի հյուսիսային և հարավ-արևմտյան մասերում տարածված է ուգալիի էներգետիկ բարձր արժեքի մասին կարծիքը։ Այդ կարծիքը ոչ բոլոր աֆրիկացիներն են կիսում։ 2019 թվականի սեպտեմբերին Զամբիայի փոխնախագահ Ինոնգե Վինան (Inonge Wina) հորդորել է համաքաղաքացիներին ավելի քիչ ուտել ուգալի (Զամբիայում ուտեստը կոչվում է *nshima*)՝ խորհուրդ տալով դրա փոխարեն ավելի առողջարար ուտեստներ.։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Иванов Н. Зигмунд Е. Делай ноги / Н. Иванов, Е. Зигмунд // Итоги. — 2007. — № 37.
2. ↑  Zambia’s Vice-President Inonge Wina called for her countryfolk to eat less of a dish that is a staple across much of Africa, urging people to vary their diet with more nutritious alternatives, BBC, 20.09.2019
**Հունաստանի վարչապետ** (հուն․՝ Πρωθυπουργός της Ελλάδος), պաշտոնապես՝ **Հունաստանի Հանրապետության վարչապետ** (հուն․՝ Πρωθυπουργός της Ελληνικής Δημοκρατίας), Հունաստանի Հանրապետության կառավարության ղեկավարը և Հունաստանի կաբինետի առաջնորդը։

Վարչապետի պաշտոնական նստավայրը Աթենքի կենտրոնում գտնվող Մաքսիմու ապարանքն է։

2015 թվականի սեպտեմբերի 21-ից պաշտոնն զբաղեցնում է «Ձախերի արմատական կոալիցիա» («Սիրիզա») կուսակցության առաջնորդ Ալեքսիս Ցիպրասը։

Ընտրություն և նշանակում
-----------------------

Հունաստանի վարչապետը պաշտոնապես նշանակվում է Հունաստանի նախագահի կողմից։ Սահմանադրության համաձայն՝ Հունաստանի նախագահը վարչապետի պաշտոնում նշանակում է Հունաստանի խորհրդարանում մեծամասնություն ունեցող քաղաքական կուսակցության առաջնորդին։ Այն դեպքում, երբ չկա խորհրդարանական մեծամասնություն, նախագահը ամենաշատ քվեներ ունեցող կուսակցության առաջնորդին խնդրում է կառավարություն կազմել։

Այսպիսով՝ խորհրդարանում այս կամ այն կուսակցության անդամների ընտրությունները նույնական են այն քվեարկության հետ, որ տվյալ կուսակցության առաջնորդը դառնա Հունաստանի կառավարության ղեկավար։

Պատմություն
-----------

Անկախության պատերազմի ժամանակ Հունաստանի տարբեր շրջաններ, ազատվելով օսմանյան տիրապետությունից, սկսեցին հիմնել ինքնավարության ժողովրդավարական համակարգեր, ինչպես օրինակ՝ Պելոպոնեսի Սենատը, մի շարք ազգային ժողովներ էլ ժամանակ առ ժամանակ հավաքվում էին ՝ ընդհանուր գործողությունները կոորդինացնելու նպատակով։ Առաջին ժողովն Էպիդավրում հավաքեց հինգ անդամից կազմված գործադիր խորհուրդը, որի ղեկավար դարձավ Ալեքսանդրոս Մավրոկորդատոսը։ Գործադիր խորհուրդը շարունակեց ղեկավարել Հունաստանը մինչև 1828 թվականը, երբ ձևավորվեց առաջին իրական կառավարությունը՝ Իոանիս Կապոդիստրիայի ղեկավարությամբ։ Վերջինս, որպես «Հունաստանի ղեկավար», պետության և կառավարության գլուխն էր։ Կապոդիստրիան սպանվեց 1831 թվականին, իսկ նրա կառավարությունը, որը գտնվում էր եղբոր՝ Ավգուստինոս Կապոդիստրիայի ղեկավարության ներքո, փլուզվեց 1832 թվականին։

Հետո՝ մինչ 1832 թվականը, երբ Հունաստանը միապետություն դարձավ, իրար հաջորդեցին մի քանի կոլեգիալ կառավարություններ։

Բավարիացի արքայազն Օտտոն I-ի գահակալության օրոք՝ 1832 թվականին, գործադիր իշխանությունն անցավ ռեգենտական խորհրդին, որը ղեկավարում էր Յոզեֆ Արմանսպերգը։ Վերջինիս աշխատանքից ազատելուց հետո՝ 1837 թվականին, Օտտոն արքան ինքը դարձավ կառավարության ղեկավար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Brewer, David. *The Greek War of Independence*. (Overlook Press, 2001).

Տես նաև
-------

* Հունաստանի վարչապետների ցանկ
* Ալեքսիս Ցիպրաս

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հունաստանի վարչապետի պաշտոնական կայքը
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մայիլյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Գարրի Գեորգիի Մայիլյան** (ապրիլի 4, 1956(1956-04-04), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ֆագոտահար, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Գարրի Մայիլյանը ծնվել է 1956 թվականի ապրիլի 4-ին Թբիլիսիում։ Ավարտել է Թբիլիսիի կոնսերվատորիայի ֆագոտի բաժինը (Զ. Ալավիձեի դասարան)։ 1979-1994 թվականներին եղել է Թբիլիսիի երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի և Վրաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի տրոմբոնահար, Վրաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի մենակատար։ 1994 թվականին դարձել է Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի
տրոմբոնահար, իսկ 2006-2012 թվականներին դրան զուգահեռաբար եղել է Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի նվագախմբի տրոմբոնահար։ 1997 թվականին սկսել է դասավանդել Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ֆագոտի և կամերային փողային անսամբլի
դասարաններում (2012 թվականից՝ պրոֆեսոր)։

Հեղինակել է «Ֆագոտը Հայաստանում» (2009) գիրքը և հանդես եկել որպես «Վիլհելմ Շպեռլինգ» (2016) գրքի համահեղինակ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գլինկա. Պաթետիկ տրիո կլարնետի ֆագոտի եվ դաշնամուրի համար (1-ն մաս) (Ֆագոտ՝ Գարրի Մայիլյան]

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Կոմպոզիտորների խումբ` բաղկացած Առնոլդ Շյոնբերգից, նրա աշակերտներից և գործընկերներից 20-րդ դարի սկզբին Վիեննայում
**Վիեննական երկրորդ դպրոցը** (**Նոր վիեննական դպրոց**), քսաներորդ դարի երաժշտական շարժում։ *Երկրորդ* բառը կիրառվում է Վիեննական դասական (առաջին) դպրոցից տարբերելու համար։ Առաջին դպրոցի կոմպոզիտորներն էին Յոզեֆ Հայդնը, Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտը և Լյուդվիգ վան Բեթհովենը։ 
Երկրորդ դասական դպրոցի հիմնադիրն է ավստրացի կոմպոզիտոր Առնոլդ Շյոնբերգը։ Նա միաժամանակ համակրում էր երկու հակառակորդ կոմպոզիտորների՝ Յոհաննես Բրամսի և Ռիխարդ Վագների ստեղծագործությունները։ Տարված լինելով նաև հունգարացի Ֆերենց Լիստի ստեղծագործություններով, նա ժամանակի ընթացքում ավելի ու ավելի կատարելագործելով իր երաժշտական լեզուն հանգում է նոր մի գրելաձևի՝ անտոնայնությանը։ Լիստը իր հերթին արդեն օգտագործել էր այս նոր ուղղությունը իր "Բագատել առանց տոնայնության" ստեղծագործության մեջ։ Անտունայնություն տերմինը արդեն ասում է ուղղության հիմնական մտքի մասին՝ երաժշտություն, որը չունի տոնայնություն։ Կոմպոզիտորը կարող է կատարել մոդուլյացիաներ դեպի բոլոր տոնայնություններ, կատարել երաժշտական քայլեր, ազատորեն փոխել տոնայնությունը առանց որևէ խոչընդոտի։ Նոր վիեննական դպրոցի կոմպոզիտորները երեքն են՝ Առնոլդ Շյոնբերգը, Ալբան Բերգը և Անտոն Վեբերնը։ Շյոնբերգը այս վերջին երկուսի ուսուցիչն է եղել։ Սկզբնական շրջանում նա գրել է իր ստեղծագործությունները անտոնայնության մեջ։ Ավելի զարգացնելով այս նոր ուղղությունը, որը շատերի քննադատությանն էր արժանանում, նա հանգում է մի նոր ոճի՝ դոդեկաֆոնիզմին։ Դոդեկաֆոնիզմը երաժշտական ուղղություն է, որտեղ կոմպոզիտորները օգտագործում են լադի բոլոր 12 նոտաները անտեսելով որևէ տոնայնություն։ Ամենավերջում Շյոնբերգը հանգում է սերիական դոդեկաֆոնիզմին։ Տվյալ նոր ողղության մեջ կոմպոզիտորները պետք է հիմնվեն լադի 12 նոտաների վրա։ Նոտաները չպետք է կրկնվեն մեկից ավել անգամ։ Նոտաների դասավորությունը որոշելուց հետո կոմպոզիտորը տարբեր զարգացումներ տալով հանգում է նոր ստեղծագործության, որը չունի տոնայնություն, և միայն շատ մանրամասն ուսումնասիրությունից հետո կարելի է հասկանալ ստեղծագործության իմաստը և կառուցվածքը։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մարտիրոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Յուրի Լևոնի Մարտիրոսյան** (1945, Թեհրան, Իրան), հայ զինվորական, գեներալ-մայոր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1945 թվականին Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանում չարդախացիների ընտանիքում։ 1963 թվականին Բաքվում ավարտել է միջնակարգ դպրոցը, այնտեղ էլ ընդունվեց բարձրագույն հրամանատարական դպրոց։

Ռազմական կարիերա
----------------

Դպրոցն ավարտելուց հետո լեյտենանտի կոչումով ուղարկվել է Թուրքմենստանի ռազմական շրջան (քաղաք Կուշկա), որպես դասակի հրամանատար։ Թուրքմենստանի ռազմական ճակատից Մարտիրոսյանին տեղափոխեցին Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն, որտեղ նա զբաղեցրել է գնդի շտաբի հրամանատարի պաշտոնը, իսկ հետո կապիտանի կոչումով` գնդի հրամանատարի։ Հիանալի ռազմական և քաղաքական պատրաստվածության, ինչպես նաև անբասիր ծառայության համար ԳԴՀ-ի ռազմական խորհրդի խումբը խորհուրդ տվեց նրան, որպես հեռանկարային հրամանատար շարունակել ուսումը Մ. Վ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայում։ Հաջողությամբ մայորի կոչումով ավարտելով ուսումնարանը նա նշանակվեց Հեռավոր Արևելքի ռազմական շրջանի զորամասի հրամանատար։ Երկու տարի հետո Մարտիրոսյանին ժամանակից շուտ տվեցին փոխգնդապետի կոչում և նա ստացավ նոր պաշտոն` գումարտակի հրամանատարի տեղակալ։ Հենց նույն պաշտոնով նա երկու տարի ծառայել է Ղազախստանում, որպես նյութատեխնիկական մասի հրամանատար։ Այս երկու տարիների ընթացքում Մարտիրոսյանի հրամանատարության տակ գտնվող ջոկատը հետևողականորեն զբաղեցնում էր առաջին տեղը, որի համար Ղասախստանի Բարձրագույն խորհրդի անդամ է եղել և ստացել է բազմաթիվ արժեքավոր նվերներ։ Բարձր գնահատելով Մարտիրոսյանի քրտնաջան աշխատանքը և անթերի ծառայությունը Հեռավոր Արևելքի ռազմական խորհուրդը, որպես պարգև ուղարկեց նրան ԽՍՀՄ-ի Կ. Ե. Վորոշիլովի անվան Գլխավոր շտաբի ռազմական ակադեմիայում։ Ակադեմիան ավարտելուց հետո Մարտիրոսյանը նշանակվում է Կիևյան ռազմական շրջանի Վ. Ի. Չապաևի անվան 25-րդ մոտոհրաձգային ստորաբաժանման հրամանատար:Նա ղեկավարում էր այդ ստորաբաժանումը ուկրաինական քաղաք Լուբնում։ 1989 թվականի փետրվարին նա արդեն ուներ գեներալ-մայորի կոչում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լեգենդար Չարդախլու գյուղը, որն աշխարհին տվել է Խորհրդային միության 2 մարշալ, 12 գեներալ, 7 ԽՍՀՄ հերոս
2. ↑  Вирабян А.Н. *Знаменитые Арцахцы, Арцах (Карабах), Утик*, հ. 1, Ереван, «Аполлон», 1995, էջ գրել էջի թիվը — 160 էջ. — 5000 հատ, ISBN 5-8079-0671-3։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կամո Ալավերդյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ալավերդյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Կամո Ալավերդյան** (10 նոյեմբերի, 1966, Թաղավարդ, Մարտունու շրջան - 10 դեկտեմբերի, 1993, Շբարթլու), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Կամո Ալավերդյանը ծնվել է 1966 թ. նոյեմբերի 10-ին Մարտունու շրջանի Թաղավարդ գյուղում, բանվորի ընտանիքում։ Ավարտել է հայրենի գյուղի միջնակարգ դպրոցը, այնուհետև ընդունվել Ստեփանակերտի գյուղատնտեսական տեխնիկումի անասնաբուժական բաժինը։ 1986-88 թթ. ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո ավարտել է տեխնիկումը և աշխատել հայրենի գյուղի պետական տնտեսությունում։

1992 թվականից ծառայել է Թաղավարդի գումարտակում՝ որպես տանկիստ։ Մասնակցել է Ղաջարի, Ֆիզուլու, Հորադիզի, Աղդամի, Գևորգավանի և մի շարք այլ բնակավայրերի համար մղված մարտերին։ Զոհվել է 1993 թ. դեկտեմբերի 10-ին Շբարթլու տեղամասում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» երկրորդ աստիճանի շքանշանով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Թաղավարդի գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կամո Ալավերդյանը Արցախյան պատերազմի թանգարանի կայքում(չաշխատող հղում)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գարգալոյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Ռուդոլֆ Հարությունի Գարգալոյան** (հունվարի 24, 1930(1930-01-24), Երևան, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 22, 1981(1981-08-22), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ։

ՀԽՍՀ վաստակավոր մարզիչ Հարություն Գարգալոյանի որդին։

Կենսագրություն
--------------

1952 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1958 թվականին՝ Լենինգրադի գեղարվեստի բարձրագույն ուսումնարանը։ 
1963-1968 թվականներին դասավանդել է ԵԳՈւ-ում, 1967-1981 թվականներին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։ Եղել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Ստեղծագործել է հիմնականում դեկորատիվ-մոնումենտալ և հաստոցային գեղանկարի բնագավառներում։ Ձևավորել է համամիութենական և միջազգային ցուցահանդեսներ, հեղինակ է ՀՊՊԹ-ի, տուն-թանգարանների, «Դվին», «Երևան» հյուրանոցների, Երևանի բժշկական ինստիտուտի («Մարդու պայքարն ընդդեմ չարի» կոմպոզիցիա) ներքին ձևավորումների, Մարտիրոս Սարյանի, Վահրամ Փափազյանի, Հրաչյա Ներսիսյանի, Վարդան Աճեմյանի դիմանկարների, « Չարենց-Նամե», «Արփա-Սևան» կոմպոզիցիոն գործերի, «Էրեբունի-Երևան» հարթաքանդակի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
**Հունգարիայի կառավարություն** (հունգ.՝ Magyarország Kormánya), Հունգարիայի Սահմանադրության համաձայն, 2011 թվականին (ուժի մեջ է մտել 2012 թվականի հունվարի 1-ին), երկրի գլխավոր գործադիր իշխանությունը, որը պատասխանատվություն է կրում խորհրդարանի առաջ։ Կառավարության պարտականությունները և լիազորությունների շրջանակը ներառում են բոլոր հարցերը, որոնք չեն պատվիրակված այլ իշխանությունների մարմիններին։ Կառավարությունը կազմված է վարչապետից և նախարարներից։ Վարչապետն ընտրվում է Հունգարիայի խորհրդարանի կողմից, հանրապետության նախագահի ներկայացմամբ, և հաստատելու համար պետք է խորհրդարանում ստանա ձայների մեծամասնությունը։ Կառավարության անդամները երդում են տալիս խորհրդարանին։ Կառավարության կազմը հաստատվում է առանձին օրենքով, դրա մեջ կարող են մտնել ինչպես նախարարները՝ նախարարությունների ղեկավարները, այնպես էլ առանց պորտֆելի նախարարները, առանձին հանձնարարականներ կատարման համար։

Ներկայիս Հունգարիայի կառավարությունը իշխանության է եկել 2010 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից հետո, այն գլխավորում է կուսակցության ներկայացուցիչ Ֆիդես Վիկտոր Օրբանը։ Կառավարության կազմում մտնում են հետևյալ նախարարները.

|  |
| --- |
| Հունգարիայի նախարարություն |
| **Նախարարություն** | Հունգարական անվանում | Նախարար |
| Ներքին գործերի նախարարություն | Belügyminisztérium | Շանդոր Փինթեր |
| Գյուղատնտեսության զարգացման նախարարություն | Vidékfejlesztési Minisztérium | Շանդոր Ֆազեկաշ |
| Պաշտպանության նախարարություն | Honvédelmi Minisztérium | Չաբա Խենդե |
| Ազգային զարգացման նախարարություն | Nemzeti Fejlesztési Minisztérium | Ժուժաննա Նեմետ |
| Մարդկային ռեսուրսների նախարարություն | Emberi Erőforrás Minisztérium | Զոլթան Բալոգ |
| Արտաքին գործերի նախարարություն | Külügyminisztérium | Յանոշ Մարտոնյի |
| Ադմինիստրացիայի և արդարադատության 
նախարարություն  | Közigazgatási és Igazságügyi Minisztérium | Տիբոր Նավրաչիչ |
| Ազգային տնտեսության նախարարություն | Nemzetgazdasági Minisztérium | Դյորդ Մատոլչի |

Առանց պորտֆելի նախարարներ՝  Ժոլտ Շեմյեն, Միխալ Վարգա։

Տես նաև
-------

* Հունգարիայի վարչապետերի ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   Конституция Венгрии
2. ↑  Website of the Prime Minister’s Office Archived 2004-02-05 at the Wayback Machine.. Retrieved 31 January 2010.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Archived 2011-09-26 at the Wayback Machine. - веб-сайт правительства Венгрии (անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0000 8498 3796 · Microsoft: 2801923502 · VIAF: 122590795 · WorldCat VIAF: 122590795 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թադևոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Լիդա Կնյազի Թադևոսյան** (մայիսի 13, 1930(1930-05-13)), հայ երկրաբան։ Երկրաբանական գիտությունների թեկնածու (1958 թվականի մայիսի 22), դոցենտ (1965 թվականի հունիսի 12)։

Կենսագրություն
--------------

1948 թվականին ավարտել է Երևանի Նիկոլ Աղբալյանի անվան թիվ 20 միջնակարգ դպրոցը, 1953 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի երկրաբանական ֆակուլտետը, 1958 թվականին՝ գերազանցությամբ Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի ասպիրանտուրան։ 1958-1961 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի երկրաբանական գիտահետազոտական ինստիտուտի կրտսեր գիտաշխատող, 1961-1963 թվականներին՝ ՀԽՍՀ երկրաբանական վարչության երկրաֆիզիկական արշավախմբի գրավիմետրական, ապա՝ թեմատիկ խմբի ղեկավար։ 1963 թվականին մրցույթով նշանակվել է Երևանի պետական համալսարանի երկրաբանական ֆակուլտետի դոցենտ։ 1958 թվականին Մոսկվայի պետական համալսարանում պաշտպանել է «Անդրկովկասի երկրակեղևի խորքային կառուցվածքը» թեկնածուական ատենախոսությունը։ Զբաղվել է ՀՀ տարածքի երկրաֆիզիկական դաշտերի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությամբ։ Հրատարակել է գիտական հոդվածներ։ Եղել է բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովի գիտական աստիճաններ շնորհող խորհրդի, Երևանի պետական համալսարանի երկրաբանական ֆակուլտետի գիտական խորհրդի, մրցութային հանձնաժողովի, մեթոդական խորհրդի անդամ։

Հրատարակել է
------------

* Գրավիհետախուզական դասընթաց, ուսումնական ձեռնարկ։ Երևան, 1980 թվական։

Խմբագրել է
----------

* Հայաստանի տարածքի 1:200000 մասշտաբի գրավիմետրական քարտեզ։ Մոսկվա, 1962 թվական (ԽՍՀՄ երկրաբանության նախարարության հանձնարարությամբ)։
**Ադրբեջանի Կարմիր մահիկի ընկերություն** (ադրբ.՝ Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyəti), Ադրբեջանում ամենամեծ մարդասիրական կազմակերպություններից մեկը; Կարմիր խաչի և կարմիր մահիկի միջազգային ընկերության Ադրբեջանում գտնվող մասնաճյուղը; Կարմիր խաչի և կարմիր մահիկի միջազգային շարժումը տարբեր երկրներում՝ կամավոր ընկերություններ, որոնք պատերազմի ժամանակ կազմակերպում են օգնություն ռազմագերիներին, վիրավոր և հիվանդ ռազմիկներին, խաղաղ պայմաններում՝ բնական աղետներից տուժածներին և վարակիչ հիվանդություններով տառապողներին։

Պատմություն
-----------

Ադրբեջանի Կարմիր մահիկի ընկերությունը ստեղծվել է 1920 թվականի մարտի 10-ին՝ այդ ժամանակվա պաշտպանության նախարար, գեներալ-լեյտենանտ Ալիաղա Շիկլինսկու և Ֆաթալի Խան Խոյսկու նախաձեռնությամբ։ Ալիաղա Շիկլինսկու կինը՝ Նիգառ Շիկլինսկին եղել է առաջին բուժքույր։ 1923-1991 թվականներին Ադրբեջանի Կարմիր մահիկի ընկերությունը նախկին ԽՍՀՄ Կարմիր խաչի և Կարմիր մահիկի ընկերությունի միության մի մասն էր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում կազմակերպության կողմից բուժքույրական դասընթացները կազմակերպվեցին։ Նրանք, ովքեր ավարտում են այդ դասընթացները, հազարավոր կյանքեր են փրկել ռազմադաշտերում։ Բայց Կարմիր խաչի և կարմիր մահիկի միջազգային ընկերությունը փրկեց 400 հազար մարդ։

1992 թվականի մարտին Ադրբեջանում բացվեց Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի ներկայացուցչությունը՝ շնորհիվ դիմումի Ադրբեջանի Կարմիր մահիկի ընկերության։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Azerbaijan Red Crescent Society" James Madison University. December 12, 2016.
2. ↑  Azerbaijan Red Crescent Society Global Hand/Crossroads Foundation Ltd.. December 12, 2016.
3. ↑  "About Us" Archived 2022-06-15 at the Wayback Machine. Azerbaijan Red Crescent Society
**Փոքրլեհական վոևոդության մշակութային հուշարձան**։ գրանցման համար՝ *А-569*
**Զինվորական գերեզմանատուն № 70 (Օվչարի)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 95 - Stróżówka), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է Լեհաստանի Փոքրլեհական վոևոդության Մենցինա Վելկա գյուղի շրջակայքում։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Ավստրիական և Ռուսական բանակների զինծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականին։ Փոքրլեհական վոևոդության հուշարձան։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է 1915 թվականին Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից, ավստրիացի ճարտարապետ Հանս Մայրի նախագծով։ 365 քմ մակերեսով գերեզմանատանը գտնվում են 13 եղբայրական և 40 անհատական գերեզմաններ, որոնցում թաղված են 87 ավստրիացի և 7 ռուս զինվորներ։

1988 թվականի հունիսի 30-ին գերեզմանատունը ներառվել է Փոքրլեհական վոևոդության հուշարձանների ռեեստրի մեջ (№ А-569):

Նկարագրություն
--------------

Գերեզմանատունը գտնվում է Մենցինա Վելկա և Մենցինա Մալա գյուղերի միջև գտնվող ճանապարհի կողքին։ Գերեզմանատան վիճակը լավ է, այն շրջափակված է քարե պատերով։ Գերեզմանատան տարածքում գտնվում է խաչի տեսքով հուշարձան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie(չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Jerzy Drogomir: Polegli w Galicji Zachodniej 1914—1915 (1918). Wykazy poległych, zmarłych i pochowanych na 400 cmentarzach wojskowych w Galicji Zachodniej.. Tarnów: Muzeum Okręgowe w Tarnowie tom I, 1999, s. 210. ISBN 83-85988-26-2.
* Roman Frodyma: Galicyjskie cmentarze wojenne, tom I. Beskid niski i Pogórze. Warszawa — Pruszków: Oficyna Wydawnicza «Rewasz», 1995, s. 31-32. ISBN 83-85557-20-2.
* red. Stanisław Mendelowski: Krempna : atrakcyjna gmina Beskidu Niskiego. Krosno: P.U.W. «Roksana», 2008, s. 92. Կաղապար:ISBN с опечаткой (pol.)
* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cmentarz nr 70 — Owczary Archived 2007-05-21 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища  (լեհ.)
* Список похороненных Archived 2013-04-16 at Archive.is (լեհ.)
**Ռոկամադուր** (ֆր.՝ Rocamadour), ֆրանսիական պանիր` պատրաստված այծի կաթից բնական բորբոսից թաղանթով։ Պանիրն արտադրվում է Լո դեպարտամենտում` Կերսի սարահարթում (ֆր.՝ Quercy) գտնվող Ռոկամադուր, Գրամա և Կարլյուսե համայնքների տարածքում։

Պատմություն
-----------

Սկզբում պանիրն անվանվել է Սենտ-Ամադուր (ֆր.՝ Saint-Amadour), այնուհետև ստացել Կաբեկու-դե Ռոկամադուր (ֆր.՝ Cabecou de Rocamadour) անվանումը, որը պահպանվել է մինչև 1996 թվականի հունվարի 16-ը, երբ պանիրը ստացել է AOC սերտիֆիկատ։ Դրանից հետո, որպեսզի այն տարբերեն Կաբեկու անվանվող մյուս պանիրներից (այդպես Ֆրանսիայում անվանում են այծի կաթից պատրաստված տափակ, ոչ մեծ դիսկի ձևով պանիրներին), որոշվեց պանիրն անվանել Ռոկամադուր։

Պատրաստում
----------

Պանրի պատրաստման համար օգտագործվում է այծի կաթ, որը հավաքում են օրվա ընթացքում` երկու անգամ կթելուց հետո։ Հաջորդ օրերին թողնում են, որ կաթը թթվի, այնուհետև առանձնացնում են շիճուկը և դնում են կլոր տարաների մեջ։ Ռոկամադուրը հասունանում է նկուղներում փայտե դարակների մեջ 1-4 շաբաթվա ընթացքում։ Արդյունքում ստացվում են 4-5 սմ տրամագծով, 1-1,5 սմ բարձրությամբ և 30-40 գրամ զանգվածով պանրի փոքրիկ գլուխներ, որոնք պատված են սպիտակ թավշյա կեղևով։

Նկարագրություն
--------------

Հասունացման ժամանակից կախված` Ռոկամադուրի միջուկն ունենում է տարբեր երանգներ` սպիտակից մինչև մուգ բեժագույն։ Պանիրն ունի այծի կաթի նուրբ հոտ և կծու համ։ Թարմ պանիրը, մոտ 6 օրվա, սկզբից ունենում է նուրբ թթվաշ միջուկ։ 3-4 շաբաթ անց պանիրը դառնում է ավելի կծու։

Ռոկամադուրի համար ամենալավ գինին Կագորն է, որը պատրաստում են Լո դեպարտամենտում։ Պանրի հետ մատուցում են նաև *Gaillac* և սպիտակ *Vouvrey*:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Рокамадур на Гастроном.ру(չաշխատող հղում)
* Словарь сыров. Рокамадур

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ռոկամադուր (պանիր)** կատեգորիայում։ |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Զաքյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Իրինա Զավենի Զաքյան** (սեպտեմբերի 2, 1965(1965-09-02), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ օպերային երգչուհի, սոպարնո։ՀՀ վաստակավոր արտիստ (2017 թ.):

Կենսագրություն
--------------

Իրինա Զաքյանը ծնվել է 1965 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Գյումրիում։ Ավարտել է Երևանի կոնսերվատորիան և ասպիրանտուրան (պրոֆեսոր Նելլի Փիրումովայի դասարան)։ Որպես մեներգչուհի հանդես է եկել Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ, Երևանի սիմֆոնիկ, Ազգային ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախմբերի հետ և Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերային թատրոնում։

Համերգներով հանդես է եկել ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Իտալիայում, Իսպանիայում, Ավստրիայում, Հունաստանում, Գերմանիայում, Լիբանանում, Ռուսաստանում, Լեհաստանում, Չինաստանում և այլուր։ Երգել է դիրիժորներ Օհան Դուրյանի, Հովհաննես Չեքիջյանի, Էդուարդ Թոփչյանի, Լորիս Ճգնավորյանի, Վոյչեխ Միխնևսկու (Լեհաստան), Լեոն Բոթսթայնի (ԱՄՆ), Ջոն Նելսոնի (ԱՄՆ), Լիոր Շամբադալի (Գերմանիա), Պիեռ Կարլո Օրիցիոյի (Իտալիա) և այլոց ղեկավարությամբ։

Դերերգեր
--------

| Դերերգ | Օպերա | Հեղինակ |
| --- | --- | --- |
| Չիո Չիո Սան | «Մադամ Բատերֆլայ» | Ջակոմո Պուչինի |
| Ջորջետա | «Թիկնոցը» | Ջակոմո Պուչինի |
| Միմի | «Բոհեմ» | Ջակոմո Պուչինի |
| Լիու | «Տուրանդոտ» | Ջակոմո Պուչինի |
| Պաոլինա | «Պողիկտոս» | Գաետանո Դոնիցետի |
| Դեզդեմոնա | «Օթելլո» | Ջուզեպպե Վերդի |
| Մարիա Բոկանեգրա | «Սիմոն Բոկանեգրա» | Ջուզեպպե Վերդի |
| Նեդա | «Պայացներ» | Ռուջերո Լեոնկավալո |
| Տատյանա | «Եվգենի Օնեգին» | Պյոտր Չայկովսկի |
| Լիզա | «Պիկովայա դամա» | Պյոտր Չայկովսկի |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ո՞վ է վաստակավորի կոչում ստացած օպերային երգչուհի Իրինա Զաքյանը
2. ↑  ՀՀ վաստակավորներն ու ժողովրդականները
3. 1 2  Իրինա Զաքյան (սոպրանո)
4. ↑  «Բոհեմի» այս կատարումը պետք էր ձայնագրել և թողարկել CD»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Irina Zakyan(չաշխատող հղում)
* Հռոմի պապի ժամանման առիթով կկատարվի ջազմենի «Ավե Մարիան»
Լեոնարդո Բրունիի՝ Արիստոտելի պոետիկայի թարգմանությունը
**Պոետիկա** (< հունարեն ποιητική — ստեղծագործելու արվեստ, բանաստեղծական արվեստ), գրականագիտության և արվեաոագիտության ճյուղերից։ Անցյալում և ներկայումս «Պոետիկա» տերմինի մեջ դրվել են տարբեր իմաստներ։ Անտիկ աշխարհում Պոետիկա ասելով հասկանում էին գեղարվեստական գրականության (կամ, ինչպես այն ժամանակ ընդունված էր՝ պոեզիայի) գիտական ըմբռնման ամբողջական տեսությունը։ Այսպես գրական տարբեր տեսակների քննությանը նվիրված իր աշխատությունը Արիստոտելը կոչել է «Պոետիկա» (կամ «Պոեզիայի արվեստի մասին»)։ Նոր ժամանակներում ևս Պոետիկաի հաճախ նույնացվել է գրականության տեսական քննության հետ ընդհանրապես, և գրականության աեսության գրքերը ուղղակի կոչվել են «Պոետիկա»։ Սակայն ժամանակակից գիտության մեջ Պոետիկան սովորաբար համարվում է հատկապես այն բաժինը, որն զբաղվում է արվեստի և գրականության երկերի գեղարվեստական յուրահատկության ուսումնասիրությամբ։ Պոետիկաի հարցերի շրջանակի մեջ մտցվում են երկերի կառուցվածքը, պատկերավորությունն ու արտահայտչամիջոցները, ժանրային, տաղաչափական և մյուս առանձնահատկությունները։«Պոետիկա» տերմինը հաճախ կիրառվում է նաև որևէ գեղարվեստական ուղղության, հոսանքի կամ առանձին հեղինակների ստեղծագործության առանձնահատուկ գծերը ցույց տալու համար։ Օրինակ, կարելի է խոսել կլասիցիզմի, ռոմանտիզմի կամ սիմվոլիզմի, քննադատական ռեալիզմի կամ սոցիալիստական ռեալիզմի (որպես գեղարվեստական որոշակի համակարգերի) Պոետիկաի մասին։ Կարող է քննության նյութ դառնալ նաև առանձին արվեստագետների (ասենք՝ Աբովյանի կամ Կոմիտասի, Չարենցի կամ Սարյանի) Պոետիկա, այսինքն՝ նրանց ստեղծագործության գեղարվեստական յուրահատկությունների ամբողջությամբ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 348)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Զոհրաբյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Գևորգ Գեղամի Զոհրաբյան** (1913 - ), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Հայրը մահացել է 1920 թվականին, մայրը աշխատել է Երևանի պահածոների գործարանում։ Գևորգը 1928 թվականին աշխատել է «Ժողտան» (ներկայիս օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոն) շենքի շինարարությունում։ 1931 թվականին գործուղվել է Երևանի բժշկական ինստիտուտ։ Ուսմանը զուգահեռ աշխատել է, բարձր կուրսերում սովորելիս բուժակ է եղել յայլաղներում ու պիոներական ճամբարներում։ 1936 թվականին ավարտել է ինստիտուտը, նշանակվել Հրազդանի բուժարանի վարիչ։ մեկ տարի հետո առողջապահության ժողկոմատի հրավերով տեղափոխվել է Երևան և նշանակվել 2-րդ հիվանդանոցում օրդինատոր։

1938-1941 թվականներին եղել է շրջանային զինկոմիսարիատի բժշկական հանձնաժողովի անդամ, 1941-1943 թվականներին՝ Երևան քաղաքի, 1943-1947 թվականներին՝ Անդրկովկասյան զինվորական օկրուգին կից բժշկական էքսպերտ հանձնաժողովի անդամ քիթ-կոկորդ-ականջ մասնագիտության գծով։ 1943-1946 թվականներին Երևանի վերականգնողական վիրաբուժության հոսպիտալում եղել է քիթ-կոկորդ-ականջի բժիշկ։

1946 թվականին Մինվոդիում մասնագիտական վերապատրաստման դասընթացներն ավարտելուց հետո 1948 թվականին Հայաստանում կազմակերպել է երկու ինհալատորիա. մեկը՝ Երևանի 1-ին պոլիկլինիկայում, մյուսը՝ Արզնիի առողջարամում։ 1958 թվականից աշխատել է երևանի 2-րդ կլինիկական հիվանդանոցում որպես բաժանմունքի վարիչ։ Չորս տասնամյակ (1938-1977) դասախոսել է Երևանի բժշկական ուսումնարանում իր մասնագիտական առարկան։

15 գիտական աշխատությունների հեղինակ է։

Պարգևատրվել է կառավարական ութ մեդալներով, ստացել բազմաթիվ շնորհակալագրեր ու պատվոգրեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Վ. Գրիգորյան, Բ. Գ. Մելքումյան, Հայաստանի բժիշկները Մեծ հայրենականում, գիրք 2, Ե. 1987, էջ 82-84։
**Ցուցադրության կենտրոն «Էրլս Կորտ»** (անգլ.՝ Earls Court Exhibition Centre), բրիտանական ցուցադրության և սպորտի կենտրոն, որը տեղակայված է Քենսինգթոն և Չելսի բորոյում՝ Էրլս-Կորտ և Վեսթ-Բրոմթոն մետրոյի կայարաններից ոչ հեռու։ Եղել է Լոնդոնի ամենախոշոր նմանատիպ կառույցը։ Սպորտային մրցությունների ժամանակ կարողացել է ընդունել մինչև 19 հազար հանդիսական։

Կայացած միջոցառումներ
---------------------

«Էրլս Կորտը» եղել է բազում մշակութային և սպորտային միջոցառումների անցկացման վայր։ Այսպես, 11 տարի՝ 2000 թվականից մինչև 2010 թվականը այստեղ անցկացվել BRIT Awards-ը, նաև այստեղ 1988 թվականին կայացել է «Աիդա» օպերայի ցուցադրությունը, իսկ 1994 թվականին այստեղ համերգ է ունեցել Pink Floyd խումբը՝ The Division Bell ձայնասկավառակի ներկայացման շրջանակներում։ 1948 և 2012 թվականներին կենտրոնում անցկացվել են Օլիմպիական խաղերի մրցությունները. 1948 թվականին այստեղ անցկացվել են բոքսի, ըմբշամարտի, ծանր ատլետիկայի և մարմնամարզության մրցություններ, իսկ 2012 թվականին անցկացվել են կանանց և տղամարդկանց վոլեյբոլի մրցաշարերը։

Ապամոնտաժում
------------

Ապամոնտաժում կատարելու իրավունքները պատկանում է Capital & Counties Properties PLC ընկերությանը, որը առավելապես հայտնի է որպես Սարսո։ Երկար ժամանակ քննարկումներ էին ընթանում կենտրոնի հնարավոր ապամոնտաժման և նոր կենտրոնի կառուցման վերաբերյալ. ազատ վայրը պետք է զբաղեցվեր բնակելի տներով՝ 8 հազար բնակարաններով։ Ապամոնտաժումը սկսել են 2014 թվականի դեկտեմբերից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Official Report of the Organising Committee for the XIV Olympiad, p. 43

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք (անգլ.)
* Լոնդոնի 2012 թվականի Օլիմպիական խաղերի կայքում Կորտի էջը (անգլ.)
* Լոնդոնի օլիմպիական օբյեկտների քարտեզը (անգլ.)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թադևոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Վահան Թևոսի Թադևոսյան** (Ապրիլ 14, 1909, գ. Գայ, Արմավիրի մարզ, Հայաստան - Ապրիլ 14, 1991, ք. Երևան, Հայաստան), հայ բժիշկ, ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է տեղի ծխական դպրոցում, այնուհետև ուսումը շարունակել է Երևանի Կոնդի, ապա խաչատուր Աբովյանի անվան 2-րդ աստիճանի դպրոցներում։ 1929 թվականին ավարտել է դպրոցը և մեկ տարի ուսուցիչ աշխատել Արմաշ գյուղի դպրոցում։ Կոմերիտմիության կենտկոմի գործուղումով մեկնել է Հյուսիսային Կովկաս, կոլերիտ դպրոցի վարիչ աշխատել հայկական շրջանում։ 1939 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը, աշխատանքի ուղարկվել Աշխաբադ՝ որպես բուժտեղամասի պետ։ 1941 թվականի մարտին նշանակվել է Անդրերկաթուղու Նախիջևան-Արազդայան (Երասխ) հատվածի բուժտեղամասի պետ։

1941 թվականի օգոստոսին, երբ խորհրդային զորքերը Նախիջևան-Ջուլֆա գծով մտնում են Պարսկաստան, շատ մեծ թվով հիվանդ զինվորներ են բերում Նախիջևանի երկաթգծի հիվանդանոցը, ուր աշխատում էր Վահան Թադևոսյանը։ Նա ձեռնամուխ է լինում այդ հիվանդների բուժման գործին։ Այնուհետև տեղափոխվում է Երևան, թերապևտ աշխատում 1-ին հիվանդանոցում։ 1943 թվականին մեկնել է Մոսկվա, որոշ ժամանակ ծառայել պահեստի զորամասում, բայց շուտով հիվանդության պատճառով զորացրվում է։

Գակով Երևան՝ աշխատել է բժշկական ուսումնարանում, հետո Էջմիածնի, Կիրովականի քաղաքային հիվանդանոցներում։ 25 տարի աշխատել է որպես հանրապետության արհմիության հավատարմատար բժիշկ։

Պարգևատրվել է շքանշաններով ու մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Վ. Գրիգորյան, Բ. Գ. Մելքումյան, Հայաստանի բժիշկները Մեծ հայրենականում, գիրք 2, Ե. 1987, էջ 85-86։
Հռոմեական ֆրեսկո  
 40-30 թթ. ՄԹԱ
**Ֆրեսկո** (իտալերեն՝ թաց), թարմ, թաց կրասվաղի վրա, մաքուր ջրով կամ կրաջրով բացված ներկերով գեղանկարչական տեխնիկա է, չորանալիս գոյացնում է բյուրեղային կալցիումի կարբոնատի թափանցիկ թաղանթ՝ ամրացնելով ներկերն ու ֆրեսկոն դարձնելով հարատև։ Ֆրեսկո է կոչվում նաև այդ տեխնիկայով կատարված ստեղծագործությունը։

Կիրառումը
---------

Ֆրեսկոն հնարավորություն է ընձեռում ստեղծելու մոնումենտալ արվեստի գործեր, որմնանկարչության հիմնական տեխնիկան է։ Բացի բուն ֆրեսկոյից հայտնի է նաև ասեկկո (իտ. a secco- չոր կերպով) ֆրեսկոն՝ զարգացել է անտիկ շրջանում, այն ավարտում էին տեմպերայով՝ չոր վիճակում։ Այդ եղանակը տիրապետող է դարձել նաև միջնադարում՝ Բյուզանդիայում, Արևմտյան Եվրոպայում, Ռուսաստանում։ Մ. թ. ա. առաջին դարերից տեխնիկայով ֆրեսկային մոտ որմնանկարներ են արել արևելքի գեղանկարիչները՝ հիմնականում Հնդկաստանում, Միջին Ասիայում։ Ֆրեսկոն բարձր զարգացման է հասել Վերածննդի շրջանում, լայնորեն ու վարպետորեն կիրառվել է մեծահամբավ մի շարք արվեստագետների, այդ թվում՝ Միքելանջելոյի, Ջոտտոյի կողմից։ 16- րդ դարից տարածում է գտել առանց տեմպերայի կիրառումը այսպես կոչված «մաքուր ֆրեսկո» (իտալ.- buon fresco)։ Որոշ անկումից հետո (17- ից 19-րդ դարեր) 20-րդ դարի սկզբից ֆրեսկոն լայն կիրառում գտավ հասարակական շենքերի ձևավորման մեջ՝ որմնանկարներում։

Ֆրեսկոն Հայաստանում
-------------------

Որմնանկար Էրեբունի ամրոց  
8- րդ դար ՄԹԱ 
Հայաստանում ֆրեսկոյի տեխնիկայով որմնանկարներ հայտնի են Ուրարտուի շրջանից։ Միջնադարյան հայ նկարիչները մշակել էին որմնանկարի ուրույն տեխնիկա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Mora, Paolo, Mora, Laura, Philippot, Paul (1984)։ *Conservation of Wall Paintings*։ Butterworths։ էջեր 34–54։ ISBN 0-408-10812-6
2. ↑  Ward, Gerald W. R. ed. (2008)։ *The GroveEncyclopedia of Materials and Techniques in Art*։ Oxford University Press։ էջեր 223–5։ ISBN 978-0-19-531391-8


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ ռուսական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4071463-9 · Microsoft: 75947009 · NDL: 00563760 · NKC: ph135157 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Բաենայի էգ առյուծը** (իսպ.՝ Leona de Baena), Մ.թ.ա. 6-րդ դարի կրաքարե իբերիական քանդակ։

Պատմություն
-----------

Հայտնաբերվել է Cerro del Minguillar հնագիտական վայրում, Բաենա քաղաքի (Կորդովայի շրջան, Անդալուսիա, Իսպանիա) շրջակայքում, որտեղ հայտնաբերվել են իբերո-հռոմեական Իպոնուբա քաղաքի ավերակները։

Քանդակում ներկայացված է պառկած ու սպառնացող առյուծ, որը, հավանաբար, եղել է թաղման ծիսակարգի հուշարձան, այլաբանորեն՝ պահապան։

Քանդակը ցուցադրվում է Մադրիդի Ազգային հնագիտական թանգարանում 20418 համարի ներքո։ Քանդակի բրոնզե վերարտադրությունը գտնվում է Բաենայի Plaza Palacio-ում։

Տվյալներ
--------

Կրաքարե առյուծակերպ հնաոճ քանդակն ունի 51 սմ բարձրություն, 95 սմ երկարություն և 26 սմ լայնություն։

Տես նաև
-------

* Ազգային հնագիտական թանգարան (Մադրիդ)
* Ցուլը Օսունայից
* Սֆինքսը Ագոստից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Lion of Baena, 7th-6th century BC (stone)(չաշխատող հղում)
2. ↑  The Lion of Baena or The Lioness of Baena. 6th c. - 5th c. BC. Iberian art. Sculpture on rock. SPAIN. ANDALUSIA. Cordoba. Archaeological Museum of Cordoba. Proc: SPAIN. ANDALUSIA. CORDOBA. Baena.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ayuntamiento de Baena Archived 2015-07-07 at the Wayback Machine.
* Sitio web del Museo Arqueológico Nacional
**Ժան Երվանդի Տեր-Մերկերյան** (ֆր.՝ Jean Ter-Merguerian, հոկտեմբերի 5, 1935(1935-10-05), Մարսել - սեպտեմբերի 29, 2015(2015-09-29), 12th arrondissement of Marseille, Մարսել, թաղված է Երևանում), ֆրանսահայ ջութակահար, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1971)։

Կենսագրություն
--------------

Ժան Տեր-Մերկերյանը ծնվել է Մեծ եղեռնից փրկված և Մարսելում ծնված ծնողների ընտանիքում։ 11 տարեկանում ավարտել է Մարսելի կոնսերվատորիան, որից մեկ տարի անց նույն քաղաքում տվել է իր առաջին մենահամերգը՝ կատարելով Ֆելիքս Մենդելսոնի և Անտոնիո Վիվալդիի ջութակի կոնցերտները նվագախմբի հետ։

1948 թվականին ընտանիքի հետ ներգաղթել է Հայաստան, որտեղ հանդես է եկել Մենդելսոնի և Լալոյի կոնցերտներով։ Ժանի ուսուցիչներն են լինում հայրը՝ Երվանդը, Կարպ Դոմբաևը (Երևանի պետական կոնսերվատորիայում սովորելու տարիներին) և Դավիդ Օյստրախը (Մոսկվայի կոնսերվատորիայի ասպիրանտուրայում սովորելու ժամանակ)։

Պրահայում (1956) և Փարիզում (1961, Մարգերիտ Լոնգի և Ժակ Տիբոյի անվան մրցույթում) Ժանն արժանում է առաջին մրցանակի։ Նրան առաջարկում են մնալ Մոսկվայում, բայց նա վերադառնում է Երևան, սկսեց դասավանդել Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայում (1964-1979) և ելույթներ ունենում Հայաստանի տարբեր շրջաններում, ԽՍՀՄ բազմաթիվ քաղաքներում։

1971 թվականին արժանանում է ժողովրդական արտիստի կոչման։

Դիրիժոր Միքայել Մալունցյանի հետ կատարել է Բախի, Մոցարտի, Բեթհովենի, Սիբելիուսի, Բարտոկի, Շոստակովիչի, Պրոկոֆևի և այլոց կոնցերտները։

1981 թվականին նա վերադառնում է Մարսել, 1982-ից սկսում դասավանդել կոնսերվատորիայում (1984-ից՝ պրոֆեսոր) և հանդես գալիս մենահամերգներով։

Մահացել է 2015 թվականի սեպտեմբերի 29-ին, Մարսելում։ Թաղված է Երևանի քաղաքային պանթեոնում։ Հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել 2015 թվականի հոկտեմբերի 19-ին։

Մրցանակներ
----------

* Սլավիկի և Օնդրժիչեկի անվան մրցույթ (1956, Պրահա, 2-րդ մրցանակ)
* Չայկովսկու անվան մրցույթ (1958, Մոսկվա, 1-ին կարգի դիպլոմ)
* Լոնգի և Տիբոյի անվան մրցույթ (1961, Փարիզ, 1-ին մրցանակ)
* Եղիսաբեթ թագուհու անվան մրցույթ (1963, Բրյուսել, 9-րդ մրցանակ)
* Հայաստանի պետական մրցանակ (1977)
* Պատվո շքանշան, 2015

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Fichier des personnes décédées
2. ↑  Ժան Տեր-Մերկերյանին կհուղարկավորեն Երևանի քաղաքային պանթեոնում
3. ↑  Ժան Տեր-Մերկերյան. «Հայաստանն հրճվանք է ինձ համար»
4. ↑  Զավեն Սարգսյան - «Դեմքեր». ջութակահար Ժան Տեր-Մերկերյան
5. ↑  Ժ. Ե. ՏԵՐ-ՄԵՐԿԵՐՅԱՆԻՆ ՊԱՏՎՈ ՇՔԱՆՇԱՆՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ժան Տեր-Մերկերյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գյոյգյոլ (այլ կիրառումներ)

**Գյոյգյոլ լիճ** (ադրբ.՝ Göygöl), լեռնային լիճ Ադրբեջանական Հանրապետությունում, Քյափազ լեռան լանջին, Աղսու գետի կիրճում։ Լիճը ձևավորվել հզոր երկրաշարժի արդյունքում, որը տեղի է ունեցել 1139 թվականի սեպտեմբերի 30-ին, ինչի պատճառով Քյափազ լեռան գագաթը քանդվել է և ընկել Աղսու գետի կիրճը։ Ձևավորված ամբարտակված ջրավազանն էլ այժմ կոչվում է Գյոյգյոլ լիճ։

Լիճը գտնվում է Գյոյգյոլի արգելանոցում, որը ստեղծված է եղել 1965 թվականին բնության և կենդանի աշխարհի պահպանման և անձեռնմխելիության նպատակով։ Երկրի բազմաթիվ տուրիստական երթուղիները նախատեսում են այս վայրի այցելությունը։ Գյոյգյոլը և շրջակա վայրերը հանգստի գոտի են, համարվում է, որ տեղի օդը բուժում է մարդկանց շնչուղիները և նյարդային համակարգը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտե, «Գեոդեզիա և քարտեզագրություն» ՊՈԱԿ (2012)։ *Աշխարհի պետությունների և տարածքների համառոտ տեղեկատու-բառարան*։ Երևան: «Գեոդեզիա և քարտեզագրություն» ՊՈԱԿ։ էջ 5։ ISBN 978-99941-2-663-7
2. ↑  Գանձակը ԱՀ Տուրիզմի և Մշակույթի Նախարարության պաշտոնական կայքում
3. ↑  Քյափազի շրջանի Վարչության պաշտոնական կայք Archived 2012-09-08 at Archive.is (ադրբ.)
**Լիլիթ Կոստանդնի Կարապետյան** (հունվարի 28, 1963(1963-01-28), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 22, 2006(2006-10-22), Երևան, Հայաստան), հայ ուդահար։ Հայաստանում կրթություն ստացած կին պրոֆեսիոնալ առաջին ուդահարն է։

Կենսագրություն
--------------

Լիլիթ Կարապետյանը ծնվել է 1963 թվականին Երևանում։ Սովորել է Երևանի Չեխովի անվան թիվ 55 միջանակարգ դպրոցում, 1973-1977 թվականներին զուգահեռ՝ Տիգրան Չուխաջյանի անվան երաժշտական դպրոցի կիթառի դասարանում Ժաննա Շելջյանի մոտ։ 1980-1985 թվականներին սովորել է Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայում՝ Կարապետ Արիստակեսյանի ուդի դասարանում, 1989-1992 թվականներին շարունակել է ուսումը ասպիրանտուրայում Միհրան Դեմիրճյանի ղեկավարությամբ։

Կատարողական և աշխատանքային տարիներ
----------------------------------

1981-2003 թվականներին աշխատել է «Շարական», ապա՝ «Տաղարան» անսամբլներում (Գրիգոր Դանիելյանի /Դանիել Երաժիշտի/ և Երվանդ Երկանյանի ղեկավարությամբ) որպես ուդահար, լյուտնահար և կիթառահար։ Կատարել է միջնադարյան և ժամանակակից հայ և եվրոպական հեղինակների բազմաթիվ մշակումներ և փոխադրումներ ուդի և կիթառի համար։Առաջին անգամ ուդի կատարումներում օգտագործել է լյուտնյայի և կիթառի կատարողական հնարքները։ Անսամբլի կազմում շրջագայել է տարբեր երկրներում (Ուրուգվայ, Բրազիլիա, Արգենտինա)։ 1986 թվականին Բաքվում արևելյան երկրների երաժիշտների հետ մասնակցել է ժողովրդական նվագարանների միջազգային առաջին մրցույթին և արժանացել 2-րդ մրցանակի։

1986 թվականից աշխատել է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցում։ Հանդիսանում է դպրոցի ուդի դասարանի հիմնադիրը։ 2003 թվականին, առողջական վիճակից և ոչ միայն այդ պատճառով, ելնելով, հրաժարվել է բեմական գործունեությունից և դասավանդել մինչև կյանքի վերջը։ Նրա անունը ընդգրկվել է «Հայուհիներ» երկհատորյա հանրագիտարանում

Ընտանիք
-------

Հայրական կողմից եղել է Կամսարականների իշխանական տոհմի ժառանգորդ։ Եղել է նաև հաղորդավար, «3-րդ ալիք» հեռուստաընկերության հիմնադիր Կարեն Քոչարյանի կինը։

Դուստրը՝ Կարինե Քոչարյանը,ծնված 1992 թվականի ամուսնացել է և 2019 թվականից բնակվում է ԱՄՆ-ի Յուտա նահանգում։ Աշխատում է,որպես գրաֆիկական դիզայներ «Calltower» ընկերությունում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Անահիտ Կիրակոսյան, Հայ ժողովրդական նվագարանային կատարողական արվեստ, Երևան 2011
2. ↑  Լիլիթ Կարապետյանի կենսագրությունը avproduction.am կայքում(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
*
Լուիշ դի Կամոենսի հուշարձանը Լիսաբոնում
**Պորտուգալիայի օր**, պաշտոնական պորտ.՝ Dia de Portugal, de Camões e das Comunidades Portuguesas (**Պորտուգալիայի, Կամոենսի և պորտուգալացիների օր**), Պորտուգալիայի ազգային օր, որը նշվում է հունիսի 10-ին։

Չնայած տոնը նշվում է միայն Պորտուգալիայում, ամբողջ աշխարհում պորտուգալիայի քաղաքացիներն ու էմիգրանտները նշում են տոնը։ Հունիսի 10-ը պորտուգալացի մեծագույն պոետ Լուիշ դի Կամոենսի մահվան օրն է (1580)։

Լուիշ դի Կամոենս
----------------

Կամոենսին համաշխարհային հռչակ է բերել «Լուզական» (1572) էպիկական պոեմը, որում, ըստ առասպելի, պորտուգալացիներն սերում են դիցաբանական Լուզից։ Լուիս Կամոենսի հայրենասիրական ստեղծագործությունները մեծապես նպաստել են Պորտուգալիայում ազգային ինքնագիտակցության զարթոնքին, և Պորտուգալիայի օրը համընկնում է պոետի` կյանքից հեռանալու օրվա հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Conceição Meireles: *10 de Junho: Dia de Portugal, de Camões e das Comunidades Portuguesas*. nisefa.wordpress.com, 9. Juni 2008, abgerufen am 13. Juni 2017 („Der Portugal-Tag: Camões und die portugiesischen Gemeinschaften" aus der Sicht von Conceição Meireles, Spezialistin für portugiesische Zeitgeschichte; portugiesisch).
2. ↑  10 de junho: Comemorações pela primeira vez em "território espiritual" de Portugal

Արտաքին աղբյուրներ
------------------

* Պորտուգալիայի օրը դասարան․ամ կայքում Archived 2016-09-05 at the Wayback Machine.
* Day of Portugal site from the President of Portugal
* Day of Portugal in Rhode Island, United States
* Day of Portugal in California, United States
* Portugal Day Celebration in Nassau County, United States
**Կիտրոնի օրենք**, կամ կիտրոնի օրենքներ, կամ հրաժարման իրավունքի օրենքը հանդիսանում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների օրենքը, որը տրամադրում է փոխհատուցում ավտոմեքենաների կամ այլ ապրանքների գնորդներին, երբ վերջիններս հրաժարվում են գնված անորակ ապրանքից և վերադարձնում այն օրենքով սահմանված կարգով։ Չնայած լինում են անորակ ապրանքներ սկսած փոքր էլեկտրական սարքերից մինչև հսկայական սարքավորումները, "կիտրոնի օրենք" եզրույթը սովորաբար վերաբերում է տերություններ ունեցող տրանսպորտային միջոցներին, ինչպիսիք են օրինակ ավտոմեքենաները, բեռնատարները և մոտոցիկլետները։

Պատմություն
-----------

Օրենքը իր կիրառությունը մեկնարկեց 1975 թվականին և վերաբերում էր բոլոր նահանգների քաղաքացիներին։ Ամեն մի նահանգի "կիտրոնի օրենքը" ունի իր յուրահատկությունները, բացի այդ օրենքը կարող է ընդգրկել սպառման ժամկետից դուրս գտնվող ապրանքներին։ "Կիտրոնի օրենք" անվանումը հավաքական մի անուն է, մինչդեռ ամեն մի նահանգ ունի համապատասխան անվանումով անուն։

Տեսակներ
--------

Գոյություն ունեն երաշխիքի երկու տեսակ։ Արագ տրամադրվող փոխհատուցումը իրենից ներկայացնում է գրավոր դիմում, որը լրացնում է սպառողը և որը տրամադրվում է արտադրողի կողմից օգտագործման ուղեցույցի հետ մեկտեղ։ Ներքուստ, կամ ենթադրվող, երաշխիքը ավելի լայն հասկացություն է։ Այն ապահովում է գնորդի կամ սպառողի իրավունքը առ այն, որ մանրածախ ապրանքը պետք է ունենա նվազագույն նորմեր, որոնց շնորհիվ ապրանքը օգտագործման պիտանի է։ Երկու դեպքում էլ արտադրողը կամ ծառայություն մատուցողը պատավոր է շտկել թերությունը կամ փոխարինի ապրանքը, կամ փոխհատուցի գինը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Vehicle Buyback Disclosure Project- ձևաթուղթ անօրակ ավտոմեքենան վերադարձնելու համար
* US Better Business Bureau: Learn More About State Lemon Laws Archived 2008-08-29 at the Wayback Machine.
* Interview with John J. Woodcock III of West Hartford, Connecticut. Woodcock, as a Connecticut State Representative from South Windsor, was the proponent of the first "Lemon Law" enacted in the United States. Archived 2012-12-12 at Archive.is
* Interview with Fred Blasius, President of the Connecticut Automotive Trades Association (CATA), which opposed the legislation. Archived 2012-12-12 at Archive.is
* International Association of Lemon Law Administrators (IALLA)
* John J. Woodcock III Lemon Law Records. Special Collections, Elihu Burritt Library at Central Connecticut State University. Archived 2016-03-03 at the Wayback Machine.
* State Lemon Law Criteria - ամեն մի նահանգի "Կիտրոնի օրենքի" տարբերակները
* Lemon Law Car Complaint Index - ամենաշատ բոքոքներ ստացած մեքենաների ցուցակ NHTSA-ի համաձայն։
**«Ռուսական Վեներա»** (ռուս.՝ Русская Венера), ռուս նկարիչ Բորիս Կուստոդիևի նկարը։ Հեղինակն այն վրձնել է 1925-1926 թվականներին։

Նկարագիր
--------

«Պատշգամբում»
Նկարը Կուստոդիևի կողմից ստեղծվել է 1925-1926 թվականին՝ «Պատշգամբում» կտավի հակառակ՝ շուռ տված կողմի վրա, որը նկարվել էր դեռևս 1906 թվականին և պատկերում է նկարչի ընտանիքի թեյախմությունը։

Նկարը վնասվել է Գորկու անվան գեղարվեստական թանգարանի ջրածածկ լինելու արդյունքում։ Վերականգնվել է Ի․ Է․ Գրաբարյայի անվան Համառուսական գեղարվեստական գիտավերականգնողական կենտրոնի վերականգնող Պավել Իվանովիչ Բարանովի կողմից։ Նա ջրի հոսքի հետքերը հեռացրել է մեխանիկական եղանակով և լուծույթների օգնությամբ։ Առավել լուրջ խնդիր է եղել ներկային շերտի կորուստը, ինչը լուծվել է ռետուշի մեթոդով։ Հատուկ ենթաշրջանակը վերազինել է այնպես, որ դիտորդները կարողանան տեսնել նաև կտավի երկրորդ երեսը՝ «Պատշգամբում» նկարով, որում Բորիս Միխայիլովիչը 1906 թվականին պատկերել է իր ընտանիքին։

Նկարը գտնվում է Նիժնի Նովգորոդի պետական գեղարվեստական թանգարանի հավաքածուում, որտեղ ցուցադրվում է հատուկ ապակե ցուցափեղկում, որպեսզի այցելուները կարողանան տեսնել կտավի երկու երեսը, և, հետևաբար, երկու տարբեր նկարներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Русская Венера»։ Museum.ru։ Վերցված է 22 мая 2017
2. ↑  «Русская Венера. 1925-1926»։ Art-Catalog.ru։ Վերցված է 22 мая 2017
3. ↑  «На террасе. 1906»։ Art-Catalog.ru։ Վերցված է 22 мая 2017
4. ↑  Семён Талейсник (15 мая 2015)։ «Двусторонная живопись»։ Andersval.nl։ Վերցված է 25 мая 2017

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Ռուսական Վեներա»։ Museum.ru
Վարդենիկ (Գեղացկաձոր կամ Ազնվաձոր) գյուղից դեպի հարավ, երեք կիլոմետր Վարդենիս գետի ձախ ափի երկայնությամբ, խիստ ժայռապատ, մի խումբ բլուրների վրա, որոնք ընկած են հյուսիս-արևմուտքից դեպի հարավ-արևելք, կանգնած է եղել մի հզոր կիկլոպյան ամրոց, որը տեղացիները Խըռբեքի (Ավերակների) բերդ են անվանում։ Այս բերդը շրջապատված է բազմաթիվ հնագույն և միջնադարյան բնակավայրերով, դամբարաններով ու գերեզմաններով։

Կառուցվածք
----------

Ամրոցն ունի շուրջ 800 մետր երկարություն, լայնությունը հյուսիսային և հարավային մասերում 60-70 մետրից չի անցնում, իսկ ամրոցի կենտրոնական մասում 150 մետր է։

Այս ամրոցը շրջապատված չէ պարիսպներով։ Դրանց հետքերը երևում են միայն արևմտյան կողմից, մնացած կողմերը պարիսպներ չունեն, քանի որ այն Վարդենիս գետը շրջանցել է, և ստացվել է մի թերակղզի, որի երեք կողմերը ունեն ուղղաձիգ, ժայռապատ զառիթափ, որը իջնում է մինչև գետի հունը։
Ամրոցն իր ամբողջ երկարությամբ, նույնանման խոշոր բազալտ քարերով շարված՝ միջնապարիսպներով բաժանված է վեց անհավասար բաժանմունքների, որոնցից երեքը թերակղզու հյուսիսարևմտյան մասում են, իսկ երեքը՝ հարավում։

### Ամրոցի շրջակայքը

Ամրոցի այդպիսի կառուցվածքը միանգամայն համապատասխանում է վայրի տեղադրությանը։ Ամրոցի հյուսիսային ու հարավային բլրախմբերը գերիշխում են շրջապատի վրա։ Այդ բլրախմբերը բաժանված են մի փոքր լեռնանցքով, որտեղից եղել են մուտքեր դեպի բլուրների վրա կառուցված ամրությունները, դեպի նշված թերակղզու վրա տեղադրված բնակավայրի հիմնական մասը։ Այդ թերակղզու հյուսիսային լանջով իջնում է մի կածան դեպի Վարդենիս գետը և նրա ձախ ափում գտնվող աղբյուրը, որտեղից բերդի բնակիչները կարող էին ջուր վերցնել, եթե նույնիսկ ամրոցն ու շենը շրջապատված լինեին թշնամու կողմից։

Հարավարևելյան ամենավերջին և ամենախոշոր բաժանմունքի հյուսիսարևմտյան անկյունից ժայռապատ լանջով դեպի արևմուտք է իջնում կիկլոպյան պարիսպը և հասնում դամբարանադաշտին։ Այդ պարիսպը հավանորեն ունեցել է հատող նշանակություն։ Թշնամու ներխուժման ժամանակ ամրոցի որևէ մասում պարիսպը պիտի արգելակեր նրան՝ անցնելու ամրոցի մյուս մասերը։

### Ամրոցի ներքին կառուցվածքը

Ամրոցի բաժանմունքների գրեթե բոլոր անկյուններում եղել են աշտարակներ, թվով 12, որոնցից ութը կառուցված է արևմտյան պարսպի վրա։ Նրանք ունեն հավասար մեծություն, քառանկյունի ձև և դուրս են բերված պարսպի արտաքին երեսը։

### Պարիսպներ

Պարիսպներն ու քարաբուրգերը հիմնականում ավերված են, տեղ-տեղ հազիվ մնացել են մեկ-երկու շարքով։ Կան հատվածներ՝ 5-6 մետր բարձրությամբ։

Պարիսպների երկարությունը
------------------------

Պարիսպների լայնությունը հիմնականում երեք մետր է, սակայն պատասխանատու տեղերում ավելի լայն է։ Շարվածքը անտաշ քարերից է, առանց շաղախի օգտագործման, խոշոր քարերից, երկշարի մեջ լցված է ավելի մանր քար։

Այս ամրոցը իր կառուցմամբ և տեղադրմամբ հիշեցնում է Սևան քաղաքի մոտի Մեծեփ ամրոցը։

Փակագծի մեջ ասենք, որ ամրոցի արևմտյան կողմում, որտեղ միջնադարյան գյուղն է եղել, մի տապանաքարի վրա կարդացինք Քաֆթարլի գյուղի անունը։ Նույն անվանը հանդիպեցինք Մարտունի ավանի եկեղեցու բակում, մի այլ տապանաքարի, որի վրա գրված է, որ հանգուցյալը Քաֆթարլի գյուղից էր։

Այս ամրոցից քիչ ներքև, Վարդենիս գետի աջ ափին, ժայռերի վրա կան ժայռապատկերներ՝ հայտնաբերված Ս. Բ. Բարխուդարյանի կողմից։

Գրականություն
-------------

* Սևանի կիկլոպյան ամրոցներ էջ 39