recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Պիեռ Ալար** (ֆր.՝ Pierre Alard, սեպտեմբերի 17, 1937(1937-09-17), Բորդո - հունվարի 13, 2019(2019-01-13), Luçon), ֆրանսիացի թեթևատլետ, սկավառականետ։ 1950-1960-ական թվականներին նա խաղացել է Ֆրանսիայի ատլետիկայի ազգային հավաքականում, ազգային առաջնությունների բազմակի հաղթող, ազգային ռեկորդակիր և երկու ամառային օլիմպիական խաղերի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Պիեռ Ալարը ծնվել է 1937 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Ֆրանսիայի Ժիրոնդ դեպարտամենտի Բորդո քաղաքում։

Թեթև ատլետիկայով զբաղվել է տեղի «Բորդո» համանուն ակումբում։

Նա առաջին անգամ իրեն հռչակել է մեծահասակների միջազգային մակարդակում 1956 թվականի մրցաշրջանում, երբ միացել է Ֆրանսիայի հավաքականի հիմնական թիմին և մի շարք հաջող ելույթների շնորհիվ Մելբուռնում արժանացել է ամառային օլիմպիական խաղերում երկրի պատիվը պաշտպանելու իրավունքին։ Սկավառակի նետման ծրագրում նա ցույց է տվել 46,18 մետր արդյունքը, որը բավարար չէր մրցումների եզրափակիչ փուլ դուրս գալու համար։

1958 թվականին հանդես է եկել Ստոկհոլմում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում, որտեղ 45,94 մետր արդյունքով զբաղեցրրել է որակավորման փուլի լավագույն քսանյակը։

Լինելով Ֆրանսիայի թեթև ատլետիկայի հավաքականի առաջատարների թվում՝ նա հաջողությամբ անցել է 1960 թվականի Հռոմի Օլիմպիական խաղերի ընտրությունը. այդ անգամ նա նետել է 51,02 մետր սկավառակ, զբաղեցրել 26-րդ տեղը որակավորման մեջ և կրկին դուրս մնացել եզրափակչից։

Հռոմի օլիմպիական խաղերից հետո Ալարը որոշ ժամանակ մնացել է Ֆրանսիայի հավաքականում և շարունակել մասնակցել խոշոր միջազգային մրցումների։ 1962 թվականին նա ելույթ է ունեցել Բելգրադում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում, որտեղ 49,96 մետր արդյունքով զբաղեցրել է 21-րդ հորիզոնականը։

1955-1970 թվականներին իր երկարատև մարզական կարիերայի ընթացքում Պիեռ Ալարը 11 անգամ դարձել է սկավառակի նետման Ֆրանսիայի չեմպիոն, նա ութ անգամ կրկնել է Ֆրանսիայի ազգային ռեկորդը այդ մարզաձրում, մասնավորապես՝ իր լավագույն արդյունքը ցույց է տվել 1969 թվականի մրցաշրջանում, երբ նետել է սկավառակը 56,29 մետր։

Հետագայում երկար տարիներ աշխատել է որպես թեթև ատլետիկայի մարզիչ, փորձը փոխանցել է սկսնակ ֆրանսիացի մարզիկներին։

Նա մահացել է 2019 թվականի հունվարի 13-ին Լյուսոն կոմունայում, 81 տարեկան հասակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Fichier des personnes décédées
2. ↑  Пьер Алар(անգլ.) — страница на сайте Международного олимпийского комитета
3. ↑  Пьер Алар – օլիմպիական վիճակագրությունը *Sports-Reference.com* կայքում (անգլ.)
4. ↑  Luçon. Pierre Alard s’est éteint dimanche(ֆր.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Comité de la Documentation et de l'Histoire de la Fédération Française d'Athlétisme

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Olympic Channel · World Athletics · ՄՕԿ |

 |
**Յոզեֆ Բայմա** (իտալ.՝ Joseph Bayma, նոյեմբերի 9, 1816(1816-11-09), Չիրիե, Թուրին, Պիեմոնտ, Իտալիա - փետրվարի 7, 1892(1892-02-07), Սանտա Կլարա, Սանտա Կլարա շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), իտալացի փիլիսոփա, մաթեմատիկոս, քիմիկոս, ճիզվիտ։ Հայտնի է ստերոքիմիային և մաթեմատիկային վերաբերող աշխատանքներով։

Կենսագրություն
--------------

1832 թվականին ընդգրկվել է Հիսուսի միաբանության մեջ։ Սովորել է մաթեմատիկա և ֆիզիկա։ Հետաքրքրվել է պոեզիայով և երաժշտությամբ, նվագել դաշնամուր և երգեհոն։ Դպրոցն ավարտելուց հետո աշխատել է Բերտինորոյի հոգևոր ճեմարանում։

1848 թվականին սկիզբ առած հեղափոխության հետևանքով հակակղերական տրամադրությունները աճել էին, և Բայման, անվտանգությունից ելնելով, բազմաթիվ այլ ճիզվիտների հետ լքեց Իտալիան։ Հաստատվելով Ալժիրում՝ ծառայում է որպես միսիոներ։ 1850 թվականին, Իտալիայում իրավիճակը կայունանալուց հետո, վերադառնում է հայրենիք։ Որպես տնօրեն աշխատում է Հռոմի ճեմարանում։

1858 թվականին նշանակվել է Սթոունհերսթի ճիզվիտական քոլեջի (Լանկաշիր, Անգլիա) փիլիսոփայության բաժնի տնօրեն, որտեղ դասավանդել է յոթ տարի։ Այստեղ, բացի ուսուցչական պարտականություններից, կատարել է հետազոտություններ, որոնց արդյունքները հրապարակել է։ Դրանցից մեկը 1863 թվականին քննարկվել է Լոնդոնի թագավորական ընկերությունում։

Աշխատակցել է հեղինակավոր «Թագավորական ընկերության փիլիսոփայական գրառումներ» (անգլ.՝ *Philosophical Transactions of the Royal Society*) ամսագրին։ 1866 թվականին լույս է տեսնում նրա The Elements of Molecular Mechanics («Մոլեկուլային մեխանիկայի տարրեր») գիրքը, որը վերաբերում էր ատոմ, մոլեկուլ և ուժ հասկացություններին։ Գիրքը տվյալ թեմաների վերաբերյալ այդ ժամանակվա գիտնականների կուտակած գիտելիքների հավաքածու էր։ Աշխատանքը հրատարակել էր Օքսֆորդի համալսարանը, այն հաջողությամբ ընդունեցին անգլիացի գիտնականները, ինչպես նաև դրական արձագանքներ ստացավ Թագավորական ընկերության անդամների կողմից։

1869 թվականին նշանակվում է Սան Ֆրանցիսկոյի Սուրբ Իգնատիոս ճիզվիտական ակադեմիայի (այժմ՝ Սան Ֆրանցիկոյի համալսարան) ռեկտոր։ Հայտնի է որպես բարեփոխիչ․ նա այն ժամանակ քիչ հայտնի ուսումնական հաստատությունը հասցրեց հեղինակավոր հաստատության մակարդակի։ Բայման այստեղ ընդլայնեց քիմիական լաբորատորիան և ստեղծեց թանգարան՝ նվիրված բնության փիլիսոփայությանը և հանքաբանությանը։ 1872 թվականին Բայման թողնում է ռեկտորի պարտականությունները, սակայն մինչև 1880 թվականը աշխատում է որպես մաթեմատիկայի դասախոս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Find A Grave — 1996.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Catholic (1907—13) · Catholic (1997—…) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 172001218 · ISNI: 0000000357140410 · NLA: 35763128 · NTA: 074653113 · PTBNP: 1214807 · SUDOC: 17886806X · VIAF: 193083733 · WorldCat VIAF: 193083733 |

 |

 |
| **՞**Շտեռնբերգիա շնդեղածաղկային |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Շքանարգիզազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Շտերնբերգիա շնդեղածաղկային |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Sternbergia colchiciflora Waldst. et Kit.

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |



**Շտեռնբերգիա շնդեղածաղկային** (լատին․՝ *Sternbergia colchiciflora Waldst. et Kit.*), շքանարգիզազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Սոխուկավոր բույս է, որն ունի 5-7 սմ բարձրություն, մինչև 8 մմ երկարության վզիկ, գնդաձև, ձվաձև սոխուկներ, որոնք ծածկված են դարչնագույն կամ սևավուն թեփուկներով։ Տերևներն 3-6 հատ են, ուշ զարգացող, գծային, գոտիանման և մուգ կանաչ, ունեն մինչև 10 սմ երկարություն, 3-5 մմ լայնություն։ Ծաղիկները դեղին են և ունեն 2,5-5 մմ երկարություն։ Տուփիկի տրամագիծը 8-10 մմ է։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Իջևանի (Գետահովիտ գյուղի շրջակայք) և Երևանի (Երևանի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Արեալն ընդգրկում է Նախակովկասը, Արևելյան Կովկասը, Կենտրոնական և Հարավային Անդրկովկասը, Հարավային Եվրոպան, Բալկանյան թերակղզին, Մոլդովան, Ղրիմը, Փոքր Ասիան, Արևմտյան Սիբիրը, Իսրայելը և Իրանը։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակերևույթից 600-1500 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին, օշինդրային կիսաանապատում։ Ծաղկում է սեպտեմբեր և հոկտեմբեր ամիսներին, պտղաբերում՝ ապրիլ-մայիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես անհետացած տեսակ։ GITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777609678 |

 |
**Այդողան Թոփալ** (թուրքերեն՝ Aydoğan Topal, 1982, Տրապիզոն, Թուրքիա), համշենահայ երգիչ։ Ստեղծագործում է համշենահայերեն, թուրքերեն, լազերեն։

Կենսագրական տվյալներ
--------------------

Այդողան Թոփալը ծնվել է 1982 թվականին Թուրքիայի Հանրապետության Տրապիզոն քաղաքում։ Նախնիները ծագումով Արդվինի նահանգի Հոփա շրջանի Հենդեք գյուղից են։

1999 թվականին ավարտել է Հոփայի վարժարանը։ 2000 թվականին ընդունվել է Ստամբուլի Անատոլիական համալսարանը։ Ավարտելուց հետո մշտական բնակություն է հաստատել Ստամբուլում։

Ակտիվորեն մասնակցում է համշենահայությանը նվիրված ժողովներին և համշենահայության պահպանմանն ուղված միջոցառումներին։

Երաժշտական գործունեություն
--------------------------

Այդողան Թոփալը մանուկ հասակից զբաղվել է երաժշտությամբ։ Սովորել է ստեղնային, լարային, հարվածային նվագարաններ, գրել է երգեր։ Ելույթներ է ունեցել երաժշտական բազմաթիվ խմբերի հետ։ Արվեստի ասպարեզում նրան ճանաչում բերեցին իր 2009 թվականին թողարկված «Հեյյամո» և 2012 թվականին թողարկված «Քուզեյ» (հյուսիս) խտասկավառակները, որոնցում նա երգում է համշենահայերեն, թուրքերեն և լազերեն երգեր։ Այդ երգերից մի քանիսը հենց ինքն է գրել։ Այդողան Թոփալը երգում է նաև «Կարմատե» (լազերեն նշանակում է ջրաղաց) խմբում։

Նրա առավել հայտնի երգերից է Արդէցուքը («Ardesuk»)։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | - 
Քա՛, թուն ինձի համա՞թա, օրթի’,
Քուլաս օրթի’, լա մի’, օրթի’,
Յէս էգօղ չիմ ան աշխարան, օրթի’,
Թուն ձիձաղի, լա’ մի, օրթի։
\*\*\*
Գալաշէ փէչօղ ա,օրթի՛,
Արդէցուքնիյէթ սըրփօղ ա,
Ինձիգի օբօլ էնիս անա,
Թաք քուքքու մէ գանչօղ չա։
\*\*\*
Թուն շիմին վաան ասնիս անա,
Լուսնիկա մէ փօսն էնգօղ ա,
Մէդօղումին մէշնիվա, օրթի՛,
Քէզի համա լուս էնօղ ա։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2 3 4 5 6  Այդողան Թոփալի մասին տեղեկատվություն Հայագիտարան կայքում։ (արխիվացված)։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Արդէցուք» երգը Յութուբ ալիքում, Այդողան Թոփալ։
* «Համշենական զրուցարան» ռադիոհաղորդման անդրադարձը Այդողան Թոփալին։
* Հայերեն լեզվով հարցազրույց Այդողան Թոփալի հետ, նրա կյանքի, գործոնեության մասին։
|  |
| --- |
| **Աղտոր սովորական** |
| Աղտոր սովորականԱղտոր սովորական |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Օճառածաղկավորներ (Sapindales) |
| **Ընտանիք** | Աղտորազգիներ (Anacardiaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Աղտորայիններ (Anacardioideae) |
| **Ցեղ** | Աղտոր *(Rhus)* |
| **Տեսակ** | **Աղտոր սովորական** *(R. coriaria)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Rhus coriaria***L. 1753 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Աղտոր դաբաղային** (լատիներեն՝ *Rhus coriaria*), աղտորազգիներին պատկանող 3-6 մետր բարձրությամբ թուփ է։ Երբեմն ծառանման տեսք է ունենում։

Նկարագիր
--------

Առատ արմատային մացառներ է տալիս։ Այս հատկության շնորհիվ լայնորեն օգտագործվում է հակաէրոզիոն հողապաշտպան տնկարկներ ստեղծելուն։ Հին ճյուղերի և առանցքների կեղևը դարչնագույն է, ընձյուղները մոխրավուն կամ դեղնադարչնագույն են, ծածկված խիտ մազմզուկներով։ Տերևները բարդ են, 15-20 սանտիմետր երկարությամբ, կազմված 9-17 տերևիկներից։ Կոթունը ծածկված է թավշանման աղվամազով։ Ծաղիկները մանր են, կանաչասպիտակավուն, հավաքված խոշոր հուրաններում։ Կորիզապտուղները մանր են, գնդաձև կամ երիկամաձև, գորշակարմրավուն, ծածկված խիտ աղվամազով։ Ծաղկում է հունիս - հուլիսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր - հոկտեմբերին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Ղրիմում, Միջին Ասիայում, Իրանում, Միջերկրական ծովի ափերին, Փոքր Ասիայում։ Մեր հանրապետության տարածքում հանդիպում է հյուսիսային շրջաններում, Զանգեզուրում, Մեղրիում, Վայքում, չոր լանջերում, ավազոտ վայրերում, ծովի մակերևույթից մինչև 1200 մետր բարձրության վրա։

Նշանակություն
-------------

Արժեքավոր տեխնիկական կուլտուրա է. տերևները և մատղաշ ընձյուղները պարունակում են մինչև 11,5-33% տաննիդներ, որը լայնորեն օգտագործվում է կաշվի արտադրության մեջ որպես դաբաղանյութ։ Տերևները պարունակում են նաև 112 մգ/% C վիտամին։ Պտուղները օգտագործվում են որպես կծու համեմունք։ Լայնորեն օգտագործվում է նաև կանաչապատման և անտառապատման բնագավառում։

Բժշկության մեջ օգտագործել են աղտորի տերևները և պտուղը։

Ռուսական բժշկության մեջ օգտագործել են լուծի, միզապարկի բորբոքումների, խոցերի, լնդախտի բուժման համար։

Հայկական բժշկության մեջ աղտորն օգտագործել են թքագեղձերի կենսագործունեության խանգարման, սրտխառնոցի, բերանի խոռոչում խոցերի, տեսողության վատացման, բշտիկային ցաների, սննդախանգար (տրոֆիկ) խոցերի, բորոտության, քոսի, չարորակ ուռուցքների, աղեստամոքսային խոցերի, միզասեռական օրգանների բորբոքային հիվանդությունների բուժման նպատակով։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Լ. Վ. Հարությունյան (1984)։ *Քո շրջապատի թփերը*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ էջ 22
2. ↑  Հ. Ս. Հարությունյան (1990)։ *Միջնադարյան հայկական բժշկարանների դեղաբույսեր*։ Երևան: «Լույս»։ էջ էջ 17

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4344092-7 · Microsoft: 2778373625 |

 |
**Տյան Լյան** (չինարեն՝ 田亮 օգոստոսի 27, 1979(1979-08-27), Չունցին, Սիչուան, Չինաստան), չինացի ջրացատկորդ։ 2004 թվականի օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր։ Տյանը ոսկե մեդալի է արժանացել 10 մետրանոց հարթակից հիանալի հանդես գալու համար։ Արժանացել է Սիդնեյում տեղի ունեցած 2000 թվականի օլիմպիական խաղերի ոսկե մեդալին։

Տյանը և այլ ոսկե մեդալակիր՝ Գուո Ջինջինգը, հաճախ հայտնվում էին տարբեր հասարակական գործողություններում։

Իր օլիմպիական մեդալներից հետո Տյանը հաճախ էր ստանում խնդրանքներ, օգտագործելու իր անունը տարբեր ակցիաներում։

Տյանը Հաճախակի կոնֆիլկտներ էր ունենում ազգային թիմի մարզիկների հետ։ Շուտով նրան հեռացնում են ազգային թիմից։ Չնայած այս ամենի Տյանը չի դադարեցնում իր պարապմունքները, շարունակում է իր կարեիրան գավառական մի թիմում։ Թեև հասարակության համար հետաքրքիր և կարևոր էր նրա վերադարձը ազգային թիմ, սակայն դա այդպես էլ տեղի չի ունենում։ Տյանը այպես երկար չէր կարող շարունակել, սրա ապացույցը 2007 թվականի մարտի 25-ի հերաժարականն էր, Տյանը հայտարարեց, որ հեռանում է սպորտից։

2008 թվականի հուլիսի 29-ին, հայտարարվեց, որ Տյանը չի կարող մասնակցել 2008 թվականի Պեկինի օլիմպիական խաղերին։

Ֆիլմագրություն
--------------

* *Սահմանապահը* (2015)
* *Ճիշտ սխալը* (2015)
* *Կայսեր խնջույքները* (2015)
* *Լեգենդի գոողությունը* (2014)
* *Ուր ենք մենք գնում, հայրիկ* (2014)
* *Պատկերների զայրույթը* (2013)
* *Ազգային գաղտնի գանձ* (2013)
* *Ճանապարհին* (2012)
* *Խենթ Շանզայը* (2011)
* *Ես սիրում եմ Ուինգ Չանին* (2011)
* *Գեղեցիկ կյանքը* (2011)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2
3. ↑  Tian Liang at imdb.com
4. ↑  Tian Liang at chinesemov.com

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պրոֆիլ
* Tian's Olympic troubles Archived 2008-08-27 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | IAT · Olympic Channel · ՄՕԿ · Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1020124172 · ISNI: 0000000065815690 · LCCN: no2011191358 · VIAF: 95011152 · WorldCat VIAF: 95011152 |

 |
**Այշեն Գյուրջան** (թուրքերեն՝ Ayşen Gürcan1963, Բուրդուր, Թուրքիա), թուրք պետական և քաղաքական գործիչ։ 2015 թվականի օգոստոսի 28-ից մինչ 2015 թվականի նոյեմբերի 17-ը զբաղեցրել է Թուրքիայի ընտանիքի և սոցիալական քաղաքականության հարցերով նախարարը։ Այշեն Գյուրջենը եղել է առաջին նախարարը, ով կրել է հիդջաբ։

Կենսագրություն
--------------

Այշեն Գյուրջանը ծնվել է 1963 թվականին Թուրքիայի Բուրդուր քաղաքում։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է հայրենի քաղաքում։

1986 թվականին ավարտել է Անատոլիայի համալսարանը։ 1987- 1989 թվականներին սովորել է մագիտրատուրայում։ Ստացել է դոկտորական աստիճան։ 1990- 2005 թվականներին աշխատել է Անատոլիայի համալսարանում։ Ունի մի շարք հոդվածներ կրթության և ընտանեկան դաստիարակության վերաբերյալ։ Դասախոսում է Ստամբուլի համալսարանում։

2011- 2013 թվականներին զբաղեցրել է ընտանիքի և սոցիալական քաղաքականության հարցերով փոխնախարարի պաշտոնը։

2015 թվականի օգոստոսի 28-ից մինչ 2015 թվականի նոյեմբերի 17-ը զբաղեցրել է Թուրքիայի ընտանիքի և սոցիալական քաղաքականության հարցերով նախարարի պաշտոնը։ Նա դարձավ առաջին կին նախարարը, ով կրել է հիդջաբ։ Գյուրջանի նշանակումը մեծ հետաքրքրություն առաջացրեց հասարակության շրջանակներում, քանի որ մինչ այդ ընդունվել էր օրենք, որը արգելում է պետական և քաղաքական գործիչներին կրել հիդջաբ։

Պատահարներ
----------

Մեծ արձագանք է ստացել Գյուրջանի թվիթը այն մասին, որ եթե կինը չի կարողանում պատրաստել բյորեկ (կոչվում է նաև բուրեկ), ապա նրա ընտանիքը կփլուզվի։ Այս գրառումը մեծ քննադատության է արժանացել ողջ Թուրքիայում։ Արդյունքում Գյուրջանին հարցրել են, թե նա ինչով է զբաղվում իր պաշտոնական լիազորությունների կատարման ժամանակ, որին ի պատասխան Այշեն Գյուրջանը պատասխանել է, թե ինքը պատրաստում է բյորեկ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ayşen Gürcan Kabinenin İlk Başörtülü Bakanı Oldu
2. ↑  TÜBİS - Ticaret Üniversitesi Bilgi Yönetim Sistemi
3. ↑
4. ↑  Yeni kabinenin ilk başörtülü bakanı: Ayşen Gürcan - Güncel Haberler
5. ↑  ‘Bu sıralar ben börek açıyorum’

Արտաքին հղումներ
----------------
**Ջրհան աշտարակ**, կառույց ջրամատակարարման համակարգում՝ ջրմուղ ցանցումջրի ճնշումն ու ծախսը կարգավորելու, ջրի պաշար ստեղծելու և պոմպակայանների աշխատանքի գրաֆիկը հավասարեցնելու համար։

Ջրհան աշտարակը բաղկացած է ջրի, սովորաբար գլանաձև, բաքից (ռեզերվուար) և հենարանային կոնստրուկցիայից (բուն)։ Ջրհան աշտարակի բարձրությունը չի գերազանցում 25 Ա (հազվադեպ 4 30 г/), իսկ բաքի տարողությունը մի քանի տասնյակ ւ/3-ից (փոքր ջրմուղների համար) հասնում է մինչև մի քանի տասնյակ հազար մ³ (քաղաքային և արդյունաբերական մեծ ջրմուղների համար)։ Հենարանային կոնստրուկցիաները պատրաստվում են հիմնականում պողպատից, երկաթբետոնից, երբեմն՝ աղյուսից, իսկ բաքերը՝ առավելապես երկաթբետոնից և պողպատից։ Ի տարբերություն ջրհան աշտարակի ջրհան ջրամբարը հենարանային կոնստրուկցիա չունի։ Ջրամբարները, սովորաբար, տեղադրվում են տեղանքի բարձրադիր վայրերում և հիմնականում օգտագործվում որպես կարգավորող տարողություն։ Երբեմն դրանք ծառայում են հրդեհի կամ վթարների համար նախատեսվող ջրի պաշարները պահելու նպատակով։ Ջրամատակարարման ժամանակակից համակարգերում առավել տարածում են ստացել երկաթբետոնե (այդ թվում՝ նախալարված) ջրամբարները։

* Սիմֆերոպոլ Ղրիմ 1815 թՍիմֆերոպոլ Ղրիմ 1815 թ
* 
* 
* 
* 


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 529)։*  |
**Ադրիան Կրոյտորու** (անգլ.՝ Adrian Croitoru, փետրվարի 24, 1971(1971-02-24), Tudora, Բոտոշանի, Ռումինիա), ռումինացի ձյուդոիստ, Ռումինիայի չեմպիոն, Եվրոպայի առաջնությունների չեմպիոն և մեդալակիր, աշխարհի առաջնությունների մեդալակիր, երեք օլիմպիադաների մասնակից։

Կյանք և գործունեություն
-----------------------

Ադրիան Կրոյտորուն հանդես է եկել թեթև քաշային կարգում։ Կշռել է մինչև 90 կգ։ 1992 թվականին Փարիզում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում նա կիսաեզրափակչում հաղթեց շվեյցարացի Դանիել Կիստլերին, իսկ եզրափակիչում պարտվեց ֆրանսիացի Պասկալ Տայոյին։ 1993-2001 թվականներին ինը անգամ դարձել է Ռումինիայի չեմպիոն։ 2000 թվականին եղել է Եվրոպայի առաջնությունների չեմպիոն, 1992 թվականին՝ արծաթե մեդալակիր, իսկ 1991, 1994 թվականներին՝ բրոնզե մեդալակիր։ Երկու անգամ՝ 1993 և 1999 թվականներին դարձել է աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։ 1992 թվականին Բարսելոնայի ամառային Օլիմպիական խաղերում նա զբաղեցրեց հինգերորդ տեղը։ Ատլանտայի հաջորդ Օլիմպիական խաղերում նա նույնպես դարձավ հինգերորդը։ 1999 թվականին Բիրմինգհեմում կայացած աշխարհի առաջնությունում նա պարտվեց իր առաջին մենամարտում բրազիլացի Կառլոս Օնորատոյի դեմ։ Ռեփեշաժում չորս հաղթանակ տանելով, այդ թվում՝ Ռուսլան Մաշուրենկոյի նկատմամբ, Կրոյտորուն դուրս եկավ բրոնզե մեդալի համար պայքարում և հաղթանակ տարավ նաև ղազախ Սերգեյ Շակիմովի նկատմամբ։
Կրոյտորուն վերջին ամառային Օլիմպիական խաղերում իր համար 2000 թվականին Սիդնեյում նա գրավեց իններորդ տեղը։

Սպորտային գործունեության ավարտ
------------------------------

Ադրիան Կրոյտորուն 2001 թվականի մրցաշրջանից հետո Ադրիան Կրոյտորուն ավարտեց իր միջազգային կարիերան որպես ակտիվ խաղացող։ Ադրիան Կրոյտորուն կարիերայից հետո աշխատել է որպես ձյուդոյի մարզիչ։ Նա Ռումինիայի տղամարդկանց գլխավոր մարզիչն էր մինչև 2018 թվականի աշխարհի առաջնությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Sports-Reference.com
2. 1 2
3. ↑
4. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Адриан Кройтору – օլիմպիական վիճակագրությունը *Sports-Reference.com* կայքում (անգլ.)
**Մոդելավորում**՝ օբյեկտի (համակարգի,կառույցի, պրոցեսի) հետազոտումը դրա մոդելի միջոցով, մոդելի կառուցումը և ուսումնասիրումը այդ օբյեկտի մասին նոր գիտելիք ստանալու նպատակով։ Մոդելավորումը իմացաբանական կատեգորիա է՝ ճանաչողության կարևորագույն հնարներից ու մեթոդներից։ Որպես իրակասության արտացոլման եղանակ, մոդելավորումը առաջացել է հին աշխարհում և կատարելագործվել գիտական առաջադիմությանը զուգընթաց։ Մոդելավորումը լայնորեն կիրառվել է Վերածննդի դարաշրջանում․ Բրունելլեսկին, Միքելանջելոն և ուրիշներ օգտվում էին կառուցվող օբյեկտների մոդելներից։ Գալիլեո Գալիլեյի և Լեոնարդո դա Վինչիի տեսական հետազոտություններում տրված են մոդելավորման կիրառման սահմանները։ XIX դարի կեսից, պայմանավորված բնագիտության և տեխնիկայի բուռն զարգացմամբ, զգալիորեն ընդլայնվել է մոդելավորման կիրառությունը։ Մոդելավորումը դասակարգում են ըստ մոդելների, մոդելավորման օբյեկտների ու միջոցների, մոդելների կիրառման բնագավառների են։ Մոդելավորումը, կոչվում է առարկայական, եթե հետազոտությունը կատարվում է այնպիսի մոդելով, որը վերարտադրում է օբյեկտի հիմնական երկրաչափական, ֆիզիկական, դինամիկական և ֆունկցիոնալ բնութագրերը։ Կիրառվում է նշանային մոդելավորումը, երբ որպես մոդելներ օգտագործվում են գծագրեր, բանաձևեր, հավասարումներ, որևէ լեզվի այբուբենով գրված բառեր, նախադասություններ են։ Նշանային համակարգերն ու դրանց տարրերը դիտարկվում են միասնաբար որոշակի գործողությունների ու ձևափոխությունների հետ, որ կատարում է մարդը կամ մեքենան։ Որոշ հանգամանքներում նշանային մոդելավորումը իրականացվում է մտային-ակնառու պատկերման միջոցով և հավակնում մտովի՝ զգայական-ակնառու ձևերով պատկերել ուսումնասիրվող օբյեկտի կառուցվածքը, տարրերի կապն ու փոխազդեցությունը (օրինակ, գազերի կինետիկ տեսության՝ Մաքսվելի, ատոմի մոլորակային և այլ մոդելներ)։ Պատկերային-մտային մոդելավորումը ճանաչողության պրոցեսի անհրաժեշտ պայմանն է նրա ձևավորման շրջանում։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Զորյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Բարթող-Ժիրայր Զորյան** (1879 - 1915), հայ խմբագիր-հրատարակիչ, Մեծ եղեռնի զոհ։

Կենսագրություն
--------------

Բարթող-Ժիրայր Զորյանը ծնվել է 1879 թվականին։ Սովորել է ծննդավայրում, որից հետո՝ Երզնկայում։ 1887 թվականին մեկնել է Ֆիլիպե (այժմ՝ Պլովդիվ՝ Բուլղարիայում)։ 1905-1908 թվականներին եղել է «Ռազմիկ» եռօրյա թերթի վարիչ-տնօրենը։ 1908 թվականին վերադարձել է Կ. Պոլիս, աշխատել «Ազատամարտ» թերթի խմբագրությունում, հիմադրել է «Լուսաղբյուր» հրատարակչական ընկերությունը (Օննիկ Սրապ­յանի հետ), գրող, թարգմանիչ Ռուբեն Զարդարյանի հետ լույս ընծայել «Մեղրագետ» ընթերցարանները (6 գիրք), «Երկրագործին բարեկամը», մի շարք այլ գրքեր։ Թղթակցել է պոլսահայ մամուլին։

Զոհվել է 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Deportation of Armenian notables in 1915»

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՀԱՅ ԳԻՐՔ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
|  |
| --- |
| **Արջտակ կովկասյան** |
| Արջտակ կովկասյանԱրջտակ կովկասյան |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հավամրգածաղկավորներ (Ericales) |
| **Ընտանիք** | Գնարբուկազգիներ (Primulaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Միրսինայիններ (Myrsinoideae) |
| **Ցեղ** | Արջտակ *(Wadivcyclamen)* |
| **Տեսակ** | **Արջտակ կովկասյան** *(C. coum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Cyclamen coum***Mill. 1768 |

**Արջտակ կովկասյան**,**մանոշ**, **արանց ծաղիկ**, (լատին․՝ Cyclamen ibericum), պատկանում է գնարբուկազգիների ընտանիքին։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա խոտաբույս է։ Տերևները կաշվեկերպ են, մուգ կանաչավուն՝ արծաթականչ գեղեցիկ նախշերով։ Արմատը՝ հաստացած պալարանման։ Ծաղիկները բաց մանուշակագույն են՝ պսակաթերթիկների հիմքում մուգ բծերով, մինչև 1,5 սմ տրամագծով։ Ծաղկում է մարտի սկզբին, անմիջապես ձյունը հալվելուց հետո։

Արջտակ կովկասյան

Տարածում
--------

Հանդիպում է նաև Հայաստանում։

Աճման պայմաններ
---------------

Բազմացումը կատարվում է պալարները կիսելով, որոնք տնկում են ամռան կեսին կավային հողերում մինչև 5 սմ խորությամբ։ Բազմացումը կատարվում է նաև սերմերի միջոցով այս դեպքում ցանքը կատարում են մարտին՝ ջերմոցներում։ Մայիսին երևում են ծիլերը, որոնք զգալիորեն մեծանալուց՝ վերատնկում են թաղարներում։ Բույսերը դաշտ կարելի է տեղափոխել ինչպես ձմեռնամուտին, այնպես էլ վաղ գարնանը։ Ստվերասեր բույս է, դիմանում է ցրտին և խոնավասեր, պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ։

Նշանակություն
-------------

Անկոչ ծաղկավաճառները սեզոնին մեծ քանակությամբ արջտակ են հավաքում և շատ հաճախ վաճառում բնակչությանը մանուշակի անվան տակ։ Դրանով վտանգի տակ դնելով այդ ծաղկի տեսակը։ Ամռան սկզբին բույսի վերերկրյա ողջ զանգվածը ոչնչանում է, իսկ աշնանը կրկին հայտնվում են երիտասարդ տերևները, իսկ ձմեռանամուտին՝ ծաղկակոկոնները և այդ ձևով էլ բույսը ձմեռում է։

Գրականություն
-------------

* Լ.Վ. Հարությունյան «Քո շրջապատի ծաղիկները»
* Цикламен кавказский: информация о таксоне в проекте «Плантариум» (определителе растений и иллюстрированном атласе видов)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778405694 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Cyclamen coum
* EoL: 5505396
* EPPO: CYZCO
* EUNIS: 178849
* FoIO: CYCCOU
* GBIF: 7127354
* GRIN: 12734
* iNaturalist: 55859
* IPNI: 700707-1
* ISC: 113705
* ITIS: 836251
* NBN: NHMSYS0000457794
* NCBI: 87519
* Plant List: kew-2749722
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:700707-1
* Species+: 13934
* Tropicos: 26400294
* WoI: 454

 |

 |
**Փակ Յուրի** (հանգըլ՝ 박유리, կորեերենի նոր ռոմանականացում՝ Park Yu-ri, դեկտեմբերի 28, 1994(1994-12-28), Տաշքենդ, Ուզբեկստան), հայտնի է նաև որպես պարզապես *Յուրի* (հանգըլ՝ 유리), հարավկորեական ծագմամբ ռուս երգիչ, ռեփեր, մոդել և ESteem Entertainment ընկերության հաղորդավարը։

Նա JxR բոյզ-բենդի մասնակից է, ինչպես նաև SHAX հորինված նախագծում հանդես է գալիս Tojin (도진) բեմական կեղծանունով։

Անձնական կյանք
--------------

Հարավային Կորեայի քաղաքացիություն է ստացել 2019 թվականի սեպտեմբերի 19-ին։

Գործունեություն
---------------

### 2019: *Produce X 101* և առաջնելույթ JxR-ի կազմում

2019 թվականի մայիսի 3-ին մասնակցել է Produce x 101 գոյատևման շոուին՝ ներկայացնելով ESteem Entertainment-ը, սակայն դուրս մնացել 11 դրվագից՝ զբաղեցնելով 36-րդ հորիզոնականը։

Հոկտեմբերի 24-ին հայտնի դարձավ, որ Յուրի Փակը Բեքջինի հետ առաջնելույթ է ունենալու JxR խմբի կազմում։ Դուետն իր պաշտոնական առաջնելույթը կատարել է դեկտեմբերի 5-ին "Element" թվային սինգլով։

Սկավառակագրություն
------------------

### **Կորեական**

#### Սաունդթրեքներ

* "Mr. Heart OST" ("I'll Promise You") (Չոի Չանիի հետ միասին) (2020)

### **Ռուսերեն**

#### Համագործակցային

* "На Муве (MOVE)" (DMITRYSFACE-ի հետ միասին) (2020)

Ֆիլմագրություն
--------------

### Դորամաներ

* *Imitation* (KBS2, 2021)

### Մրցակցային շոուներ

* *Produce X 101* (Mnet, 2019)

### Մասնակցություն երաժշտական տեսահոլովակներին

* Луна - "Free Somebody" (2016)
* NCT 127 - "Good Thing" (2019)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Soompi: "Produce X 101" Contestant Yuri Receives Korean Citizenship
2. ↑  Allkpop: Former 'Produce X 101' contestants Yuri & Baek Jin to debut in a project duo
3. ↑  Soompi: Watch: Baek Jin And Yuri From "Produce X 101" Debut As JxR With "Element" MV

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |

 |
**Կասեր-Ղազարյան Անի** (1942, Ստամբուլ, Թուրքիա), դաշնակահարուհի։

Կենսագրություն
--------------

Անի Կասեր-Ղազարյանը ծնվել է 1942 թվականին Կոստանդնուպոլիսում։

Նախնական երաժշտական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում՝ աշակերտելով Աշխեն Գավաֆյանին։

1949 թվականին Կոստանդնուպոլիսում համերգի ժամանակ հանրահայտ դաշնակահար Ա. Կորտոն, լսելով Անի Կասեր-Ղազարյանի կատարումը, առաջարկել է ուսումը շարունակել Փարիզում։ Նույն թվականին ընդունվել է Ֆրանսիայի «Էքոլ Նորմալ» երաժշտական դպրոցը (դասատու՝ Ժ. Ժանթիյի), 1955 թվականին ավարտել է Փարիզի կոնսերվատորիան (1-ին մրցանակ)։

1963 թվականին Զալցբուրգում մասնակցել է մենակատարների միջազգային, Լեհաստանում՝ Ֆրեդերիկ Շոպենի անվան (արժանացել է մրցանակի) փառատոներին, ապա Վարշավայում՝ շոպենյան համերգներին։

Համերգներով շրջագայել է Շվեյցարիայում, Գերմանիայում, Ավստրիայում, Ֆրանսիայում, Լիբանանում, ԱՄՆ-ում, Թուրքիայում. նվագացանկում՝ Յոհան Սեբաստիան Բախի Դո մինոր «Գավոտ», Լյուդվիգ վան Բեթհովենի ֆա մաժոր «Սոնատին», Թ. Լաքի «Բալլադ», Պյոտր Չայկովսկու «Արտույտ» և այլ գործեր։

1970-ից՝ Ստոկհոլմի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի մենակատարուհի է։

1972–74 թվականներին եղել է ԱՄՆ-ի Մինեսոտայի համալսարանի պրոֆեսոր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Պռոշ Պերճի Պռոշյան** (ապրիլի 22, 1883(1883-04-22), Աշտարակ, Էջմիածնի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 16, 1918(1918-12-16), Մոսկվա, Խորհրդային Ռուսաստան), հայազգի ռուսական քաղաքական գործիչ։

Պերճ Պռոշյանի որդին։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1883 թվականի ապրիլի 22-ին Երևանի նահանգի Աշտարակ գյուղում։ Օդեսայում, Նովոռոսիայի համալսարանում սովորելիս մտել է էսէռական կուսակցության մեջ։ 1905 թվականին քաղբանտարկյալներին ազատագրելու փորձին մասնակցելու համար դատապարտվել է վեցամյա տաժանակրության Արևմտյան Սիբիրում։ Աքսորավայրից փախել է, բռնվել 1913 թվականին և կրկին աքսորվել է Սիբիր, որտեղից փախել է արտասահման։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին (1914-1918) ինտերնացիոնալիստական պրոպագանդա է տարել։ Փետրվարյան հեղափոխությունից (1917) հետո վերադարձել է Ռուսաստան, հարել էսէռական կուսակցության ձախ թևին։ Պայքարել է ընդդեմ էսէռական ԿԿ-ի պաշտպանողական դիրքորոշման, որի համար 1917 թվականին երկու անգամ վտարվել է կուսակցությունից։ Հանդես է եկել բոլշևիկների հետ միության օգտին, մասնակցել Պետրոգրադի Հոկտեմբերյան զինված ապստամբությանը։ Սովետների համառուսաստանյան II համագումարում ընտրվել է Համառուսաստանյան ԿԳԿ-ի անդամ։ Պռոշ Պռոշյանը համարվում է ձախ ԷսԷռներ կուսակցության ստեղծողներից, այդ կուսակցության ԿԿ-ի անդամ։ 1917 թվականի դեկտեմբերին մտել է ԺԿԽ-ի կազմ (փոստ–հեռագրատան ժողկոմ)։ Որպես Բրեստի հաշտության հակառակորդ՝ 1918 թվականի մարտին մյուս ձախ էսէռների հետ դուրս է եկել ԺԿԽ-ից։ Եղել է ձախէսէռական խռովության ղեկավարներից, որի ճնշումից հետո անցել է ընդհատակ։ 1918 թվականի նոյեմբերի 27-ին հեղափոխական տրիբունալի կողմից, հեռակա կարգով, դատապարտվել է 3 տարվա բանտարկության։

Մահացել է տիֆից, 1918 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Մոսկվայում։ Թաղված է Մոսկվայի Հայկական Վագանկովյան գերեզմանոցում։

Այլ տեղեկություններ
-------------------

Վլադիմիր Լենինը «Ընկ․ Պռոշյանի հիշատակին» հոդվածում տվել է Պռոշ Պռոշյանի բնութագիրը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Երկերի լիակատար ժողովածու», Վլադիմիր Լենին, հատոր 37․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 12858338X · VIAF: 8442662 · WorldCat VIAF: 8442662 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 401)։*  |
**Հ. Յ. Դաշնակցութեան պատմութեան թանգարան հիմնադրամ**, կազմակերպման առաջին քայլերը կատարվել են 1915 թվականի օգոստոսին Ժնևում՝ Հայ հեղափոխական դաշնակցության բյուրոյի որոշմամբ (հիմնադիր տնօրեն՝ Արտաշես Վանարյան (Հացագործյան) 1890-1930 թթ.)։

Պատմություն
-----------

1930-ական թթ. սկզբին թանգարանը Ժնևից տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ գործել է մինչև 2006 թվականը, այնուհետև փոխադրվել է Երևան, և 2007 թվականի հուլիսի 7-ին բացվել է թանգարանի առաջին ցուցասրահը, որի ցուցադրությունը նվիրված էր Հայաստանի Առաջին Հանրապետության պատմությանը։

Ցուցադրություն
--------------

ՀՅԴ պատմության թանգարանում ցուցադրվում են կուսակցության գործունեության վերաբերյալ փաստաթղթեր, յուրօրինակ ազգային ու պատմական արժեքներ։ Թանգարանի ցուցադրությունը բաղկացած է երկու սրահներից, որտեղ ներկայացված են Հայաստանի առաջին հանրապետության պատմությունը լուսաբանող վավերագրեր։ Ցուցանմուշների շարքում են Հայաստանի առաջին հանրապետության ականավոր գործիչներ Ալեքսանդր Խատիսյանի, Համազասպ Օհանջանյանի, Սիմոն Վրացյանի, Արամ Մանուկյանի, Հովհաննես Քաջազնունու, Անդրանիկ Օզանյանի և այլոց անձնական իրերը, փաստաթղթերը, լուսանկարները։

Հասցե
-----

Թանգարանը գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Մհեր Մկրտչյան փողոցի 12/1 հասցեում

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայ հեղափոխական դաշնակցության պաշտոնական կայքը Archived 2016-01-28 at the Wayback Machine.
**Վարոս Վաղարշակի Փինաջյան** (1909, դեկտեմբերի 17, Կարս - 1994), շինարարական մեխանիկայի բնագավառի հայ խորհրդային գիտնական։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1956), պրոֆեսոր (1960), ՀԽՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1959)։ ԽՄԿԿ անդամ 1946 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Լենինգրադի հաղորդակցման ուղիների ինժեներների ինստիտուտը (1931)։ 1947-1974 թվականներին աշխատել է Շինանյութերի և կառուցվածքների ԳՀԻ–ում (այժմ՝ Շինարարության և ճարտարապետության ԳՀԻ), որպես տնօրենի տեղակալ։ 1959 թվականից դասախոսում է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, 1974 թվականից՝ կամուրջների, թունելների և ավտոճանապարհների ամբիոնի վարիչ։ Աշխատությունները վերաբերում են ձողային համակարգերի տարրերի ամրության և կայունության պրոբլեմներին, կամրջաշինության մեջ միաձույլ երկաթբետոնի կիրառման, մետաղական կոնստրուկցիաների սեղմված տարրերի ամրության և դեֆորմացիայի հարցերին։ Փինաջյանի անմիջական մասնակցությամբ են նախագծվել և կառուցվել Մոսկվա–Գոնբաս, Ակմոլինսկ–Կարտալի երկաթուղային մայրուղիների կամուրջները, նախագծվել Երևանի «Դինամո» և «Հրազդան» մարզադաշտերը, Հրազդանի Մեծ կամուրջը, Գետառի և Հրազդանի նախալարված ամրաններով կամուրջները, Բյուրականի աստղադիտարանի պըտտվող գմբեթը և այլն։ 1974 թվականից՝ ԽՍՀՄ բարձրագույն ատեստավորող հանձնաժողովի շինարարական մեխանիկայի և կոնստրուկցիաների մասնագիտացված խորհրդի նախագահ։

Երկեր
-----

* Կամրջաշինության զարգացումը Սովետական Հայաստանում, Երևան, 1983 (համահեղինակ)։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10648 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Փիսակ Սյունի** (4-րդ դար - 4-րդ դար), հայ իշխան Մեծ Հայքում, արքունի սենեկապետ՝ Տիրան Բ-ի օրոք (338-350), Սյունյաց տանուտեր` Վաղինակի, Անդովկի և Պերոզավր իշխանուհու եղբայրը, Սյունիների նախարարական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

350 թվականին, Ատրպատականի մարզպան, պարսիկ Վարազշապուհը պարսից արքունիքի անունից բանակցություններ է սկսում Տիրան Բ-ի հետ։ Այդ բանակցությունների ընթացքում խառնակիչ դեր է կատարում Տիրանի սենեկապետ Փիսակը, որը Տիրանի պատվիրակն էր՝ բանակցությունների ընթացքում։ Փիսակը դավաճանելով Տիրանին, Վարազշապուհին խորհուրդ է տալիս Տիրանից նվեր պահանջել նրա լավագույն նժույգը։ Վարազշապուհը մարդ է ուղարկում Տիրանի մոտ և պահանջում այն։ Տիրանը չկամենալով իր այդ նժույգը տալ և միաժամանակ չցանկանալով մի ձիու համար փչացնել հարաբերությունները, իր ձիու նմանությամբ մի այլ ձի է ուղարկում մարզպանին։ Փիսակը Վարազշապուհին բացահայտում է Տիրանի կատարած կեղծիքը։ Վարազշապուհը զայրանում է և 3000 հոգով գալիս է Մեծ Հայք։ Բանակցելու պատրվակով խաբեությամբ բռնում է Տիրանին, կուրացնում նրան և գերի տանում Պարսկաստան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Պատմություն Հայոց», Փավստոս Բուզանդ, թարգմ․՝ Ստեփան Մալխասյանի, Երևան 1968, 3-րդ դպր․ գլ․ Ի (էջ 65, 106-108)․
2. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 206․
3. 1 2  «Հայ Ժողովրդի պատմություն», Հատոր Բ, Երևան, 1984, հատոր 2, էջ 466․
4. ↑  «Հայ ժողովրդի պատմություն, սկզբից մինչև 18-րդ դարի վերջը», Երևան, ԵՊՀ հրատ. 1975, էջ 234․

| ⛭Փիսակ Սյունի — նախնիներ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Փիսակ Սյունի |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |

 |


| ⛭Տոհմածառ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Փիսակ Սյունի |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |

 |
**Ապլղարիպ Հավնունի** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ, 10-րդ դար), հայ իշխան Հավնունիների իշխանական տոհմից, զորավար Վասպուրականի թագավորությունում, Գագիկ Ա Արծրունի թագավորի և նրա հաջորդ Աշոտ-Դերենիկ թագավորի կառավարման ժամանակներում։

Գագիկ Ա Արծրունուն հաջորդած Աշոտ-Դերենիկը պաշտոնանկ է անում Ապլղարիպ Հավնունուն։ Ի պատասխան դրա, բարկացած Ապլղարիպը 937 թվականին Աշոտ-Դերենիկին դավաճանորեն մատնում է Հերի և Զարևանդի թուրք իշխան Ապլհաճին, որը նրան գերի է տանում ու բանտարկում Հերում։ Ամեն օր, Ապլհաճը, զբոսանքի դուրս գալիս, իշխանին (ապագա թագավորին) էլ դուրս էր բերում դաշտը և ծաղրելով զվարճանում։ Ապլղարիպի արարքից զայրացած Վասպուրականի վանականներն ու եպիսկոպոսները նզովում են նրան։ Ապլղարիպը զղջալով՝ 945 թվականին կռվի գնալով թուրքերի դեմ, անձամբ ազատում է Աշոտ-Դերենիկին։ Թուրքերը կռվի դաշտից փախնում են Հեր և պարսպի դռները փակում են։ Ապլղարիպը զորք չուներ քաղաքը գրավելու համար, ուստի ի նշան իր քաջության, պողպատյա թուրը ուժգին հարվածով խրեց երկաթի դռանը և ետ դարձավ։

Աղբյուրներ
----------

* Հայոց անձնանունների բառարան, Հրաչյա Աճառյան, 1942 թ. Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 20-21
* «ժամանակագրություն», Մատթեոս Ուռհայեցի, էջ 30-33
* «Տարեգիրք», Սմբատ Սպարապետ, էջ 37-39
* «Պատմուիւն Հայոց», Միքայել Չամչյան, հատոր Բ, էջ 805, 826-827
**Ջուզեպպե Գաբրիելի** (փետրվարի 26, 1903(1903-02-26), Կալտանիսետա, Սիցիլիա, Իտալիայի թագավորություն - նոյեմբերի 29, 1987(1987-11-29), Թուրին, Իտալիա, իտալ.՝ Giuseppe Gabrielli), իտալացի ավիակոնստրուկտոր և ինժեներ, առավել հայտնի է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին բազմաթիվ ռազմական ինքնաթիռների մշակմամբ։

Կենսագրություն
--------------

Ջուզեպպե Գաբրիելին ծնվել է Սիցիլիայի Կալտանիսետա քաղաքում։ Կրթություն է ստացել է Թուրինի պոլիտեխնիկական համալսարանում և Գերմանիայի Աախեն քաղաքում, որտեղ նրա ուսուցիչը եղել է հայտնի ֆիզիկոս-ինժեներ Թեոդոր ֆոն Կարմանը։ Գաբրիելին որպես դիզայներ իր աշխատանքը սկսել է «Piaggio» ընկերությունում, բայց շուտով Ջովաննի Անյելլի նրան հրավիրել է Fiat՝ ղեկավարելու օդագնացության բաժինը։

Գաբրիելին նախագծել է 142 ինքնաթիռ, բոլորը, որոնք կրում են իր անվան սկզբնատառը, այդ թվում՝ «G. 50», «G. 55», «G. 8»0 (Իտալիայում նախագծված առաջին ռեակտիվ ինքնաթիռներից մեկը), «Aeritalia G. 91»-ը, որը հաղթել է 1950-ականներին ՆԱՏՕ-ի լավագույն կործանիչների մրցույթում, ինչպես նաև «G. 222» ռազմական տրանսպորտային ինքնաթիռը, որի հիման վրա հետագայում նախագծվել է «Alenia C-27 Spartan»-ը։

Գաբրիելին գերմանական օդագնացության և տիեզերագնացության ընկերության (Gesellschaft für Luft - und Raumfahrt) կողմից պարգևատրվել է Լյուդվիգ Պրանդլի մեդալով՝ օդատիեզերական ճարտարագիտության ոլորտում ակնառու ներդրման համար։

Ջուզեպպե Գաբրիելին մահացել է Թուրինում 1987 թվականին։

Գրականություն
-------------

* Pozzato, Enzo (1998). "GABRIELLI, Giuseppe". Dizionario Biografico degli Italiani, Volume 51: Gabbiani–Gamba (in Italian). Rome: Istituto dell'Enciclopedia Italiana. ISBN 978-8-81200032-6.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  www.accademiadellescienze.it (իտալ.)
2. 1 2  Mathematics Genealogy Project — 1997.
**Գենիրե Էլեսգեր կըզը Փաշաևա** (ադրբ.՝ Paşayeva Qənirə Ələsgər qızı, մարտի 24, 1975(1975-03-24), Düz Qırıqlı, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 28, 2023(2023-09-28), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի հասարակական-քաղաքական գործիչ, լրագրող, ԱՀ Միլլի Մեջլիսի պատգամավոր։

Կենսագրություն
--------------

Գենիրե Փաշաևան ծնվել է 1975 թվականի մարտի 7-ին Թովուզի շրջանի Դուզ Գիրիգլի գյուղում։

Ավարտել է Ադրբեջանի պետական բժշկական համալսարանի մանկաբուժական ֆակուլտետը և Բաքվի պետական համալսարանի միջազգային իրավունքի ֆակուլտետը։

Տիրապետում է ադրբեջաներեն, ռուսերեն և անգլերեն։

1998 թվականից աշխատել է ՝ որպես թղթակից, խմբագիր, առաջատար խմբագիր, գլխավոր խմբագիր, գլխավոր խմբագրի տեղակալ ՛ ANS հեռուստաընկերությունում։ 2005 թվականին նա եղել է Հեյդար Ալիևի Հիմնադրամի հասարակայնության հետ կապերի բաժնի ղեկավար։

Նա Ադրբեջանի Հանրապետության Միլլի Մեջլիսի III, IV, V և VI գումարման պատգամավոր է։ Նա Միլի մեջլիսի մշակույթի հանձնաժողովի նախագահն է։ Նա Վրաստանի պատվավոր քաղաքացի է։ 2012 թվականին Գանիրա Փաշաեւան երկու շաբաթ աշխատել է որպես մանկաբույժ Սոմալիում ՝ օգնելով բնակիչներին։

2011 թվականին սեպտեմբերի 30-ին «Ռեֆորմիստների երիտասարդներ» հասարակական միությունը հայտարարել է Գանիրա Փաշաևային որպես «Խազար» ազգային մրցանակի դափնեկիրներից մեկի։ 

* Պատգամավոր Գենիրե Փաշաևան ՍոմալիումՊատգամավոր Գենիրե Փաշաևան Սոմալիում
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Qənirə Paşayeva vəfat edib — Azerbaijan Press Agency.
3. ↑  ԱՀ Միլլի Մեջլիս
4. ↑
5. ↑  Գենիրե Էլեսգեր կըզը Փաշաևա
6. ↑  Գենիրե Փաշաևան Սոմալիում
|  |
| --- |
| **Մասրենի սովորական** |
| Մասրենի սովորականՄասրենի սովորական |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Վարդազգիներ (Rosaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Վարդայիններ (Rosoideae) |
| **Ցեղ** | Վարդենի *(Rosa)* |
| **Վերնատեսակ** | 'Caninae' |
| **Տեսակ** | **Մասրենի սովորական** *(R. canina)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Rosa canina***L. 1753 |

**Մասրենի սովորական** (լատին․՝ *Rósa canína*), վարդազգիների ընտանիքի տերևաթափ թուփ։ Պտուղների մեջ կան մեծ քանակությամբ վիտամիններ, հատկապես А 640 մգ/տոկոս, 200-1500 մգ տոկոս նաև B1, B2, K1, P1։ Ծաղկի թերթերը և պտուղները օգտագործվում են թեյի մեջ։ Պտուղներից պատրաստվում է լիմոնադ, մածուկ, դոնդող և այլն։

Նկարագիր
--------

Ունի 3 մ բարձրություն։ Ունի աղեղնաձև թեքված երկար ճյուղեր։ Կեղևը կանաչ է կամ գորշակարմրավուն։ Փշերը ամուր են։ Տերևները կազմված է 5-7 տերևիկներից և ունեն 7-9 սմ երկարություն։ Տերևները լինում են կանաչ, կապտականաչ և մերկ։ Ծաղիկները խոշոր են, 2-8 սմ տրամագծով, միայնակ կամ խմբերով։ Պտուղը օվալաերկարավուն է կամ կլորավուն, հարթ, կարմիր։

Ծաղկի բանաձև՝ {\displaystyle \ast K\_{(5)}\;C\_{5}\;A\_{\infty }\;G\_{\underline {\infty }}}։

Տարածում
--------

մեծ մասամբ հանդիպում է Կովկասում, ՍՍՀՄ եվրոպական մասում, միջին Ասիայում, Իրանում, Ղրիմում։ Հայկական ՍՍՀ-ում աճում է Վայքում, Զանգեզուրում, Մեղրիում, Սևանի ավազանում, Արարատյան դաշտում, Ապարան-Հրազդանում, հյուսիսային շրջաններում, միջին լեռնային գոտում, անտառների եզրերին, թփուտներում։

Պատկերասրահ
-----------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Ընդհանուր տեսք |  Տերև | Ծաղիկ |  Պտուղներ |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Яковлев Г. П. Челомбитько В. А.|заглавие=Ботаника: Учебник для вузов|ответственный=Под ред. Р. В. Камелина|место=СПб.|издательство=Спецлит, изд-во СПХФА|год=2003|страницы=434|страниц=647|isbn=5-299-00237-8|тираж=5000

Գրականություն
-------------

* Լ.Վ. Հարությունյան - «Քո շրջապատի թփերը», «Սովետական գրող» հրատարակչություն, 1984 թվական, 224 էջ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2018002974 · Microsoft: 2779692752 |

 |
**Գևորգ Գաբեղյան** (6-րդ դար - 6-րդ դար), հայ իշխան Մարզպանական Հայաստանում, Այրարատ աշխարհի Գաբեղյանք գավառի տեր, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Հովհաննես Բ Գաբեղենացու եղբայրը, Գաբեղյանների նախարարական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

542 թվականին, եղբոր՝ Հովհաննես հայրապետի հետ, Պարսից շահ Խոսրով Ա Անուշիրվանի կողմից հաշտության բանակցություն վարելու համար պատգամավոր է գնացել Բյուզանդիա, Հայաստանի զինվորական մագիստրոս (լատին․՝ magister militum per Armeniam) Վալերիանոսի մոտ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հայոց Պատմություն», Միքայել Չամչյան, Հատոր Բ, ժամանակագրություն, էջ 246.
2. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 2, Ցուցակ 1, Էջ 455․

| ⛭Գևորգ Գաբեղյան — նախնիներ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Գևորգ Գաբեղյան |  | անանուն Գաբեղյան[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

 |


| ⛭Տոհմածառ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | անանուն Գաբեղյան[d] |  | Գևորգ Գաբեղյան |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

 |
| **՞**Ուռենի եռառէջ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Ուռածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ուռազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Ուռենի |
|
|
| Տեսակ | Ուռենի եռառէջ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Salicaceae triandra

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ուռենի եռառէջ** (լատին․՝ Salicaceae triandra), ուռազգիների ընտանիքի, ուռենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ թուփ է՝ 3-4 մ բարձրությամբ։ Կեղևը սպիտակ-մոխրավուն է, ծիրանագույն երանգով, երբեմն' կապտավուն խավով, ներսից կիտրոնագույն։ Երիտասարդ ընձյուղները մերկ են։ Բողբոջները գորշակարմրավուն են, մերկ։ Տերևակիցները գծանշտարաձև են, վաղ թափվող (երբեմն՝ լրիվ բացակայում են)։ Տերևները, որոնք հաճախ հակադիր դասավորություն ունեն, բարակ են, հակառակ ձվաձև, 3-13 սմ երկարությամբ և 0,8-1,5 սմ լայնությամբ, 0,3-0,6 սմ երկարության կոթուններով։ Ամենամեծ լայնությունը ունի կենտրոնից վերև, երկու կողմից էլ կապտականաչավուն է կամ կապտավուն, հասունները լրիվ մերկ են, ամբողջաեզր կամ գագաթնային մասում սուր-սղոցաեզր։ Կատվիկները բացվում են տերևներից առաջ կամ միաժամանակ, կողմնային են, նստադիր, հիմքում մի քանի տերևիկներով, մոտ 3 սմ երկարությամբ։ Ծաղկակից թեփուկները ծածկված են մետաքսանման մազմզուկներով։ Առէջները երկուսն են, մազմզուկապատ, ծիրանագույն փոշանոթներով։ Սերմնարանը նստադիր է, պատված մետաքսանման մազմզուկներով։ Սռնակ չունի։

Տարածվածություն
---------------

Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, Ղրիմում, Միջին Ասիայում, Արևմտյան Սիբիրում, Արևմտյան Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Մոնղոլիայում։ Հայաստանի պայմաններում տարածված է Տաշիրում, Ստեփանավանում, Գուգարքում, Իջևանում, Նոյեմբերյանում, Շամշադինում, Թումանյանում, Սևանի ավազանում, Վայքում, Զանգեզուրում, Մեղրիում, որտեղ հանդիպում է ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտում, ծովի մակերևույթից մինչև 2000 մ բարձրության վրա, գետերի և առուների ափերին։ Ավելի բարձր նիշերի վրա տուժում է սառնամանիքներից։ Գերադասում է թեթև ավազային հողերը, լուսասեր է, խոնավասեր։

Կիրառություն
------------

Ճյուղերը օգտագործվում են զամբյուղագործության բնագավառում, ինչպես նաև խաղողի վազը կապելու համար։ Պարունակում է 0,6—5,2 % սալիցին։
Էկոլոգիական խումբը՝ IX: Աչքի է ընկնում դեկորատիվ բարձր հատկանիշներով։ Մշակության հավանական շրջանները՝ 3,7-10, 12-14, 17-21:
:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 253։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778532783 |

 |