recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ամբոխները խելագարված**, Եղիշե Չարենցի պոեմներից՝ գրված 1919 թվականին։

1918-19 թվականներին Չարենցը մասնակցել է Ռուսաստանի քաղաքացիական կռիվներին։ Հենց այդ կռիվների տպավորության հիման վրա գրում է «Ամբոխները խելագարված» պոեմը։ «Ամբոխները խելագարված» պոեմում Չարենցը նկարագրում է արդեն իրական հեղափոխական զանգվածներին, որոնք գնում էին նվաճելու հին աշխարհի խորհրդանիշ քաղաքը։ Պոեմում ժողովուրդը դուրս է եկել հին աշխարհը կործանելու, և նոր աշխարհը կառուցելու համար։ Չարենցը մեծարում է ժողովրդի կամքն ու անկոտրուն ոգին։

Սյուժե
------

«Ամբոխները խելագարված» պոեմն ունի իրական հիմք։ Պոեմը սկսվում է ողջույն-դիմումով ուղղված բոլոր նրանց, ովքեր պատրաստ են գնալ ինքնազոհության հանուն ազատության։ Չարենցը վստահ էր, որ մարդկության ամբողջ պատմությունը եղել է միայն ճնշման պատմություն։ Հեղափոխական զանգվածները վրեժ էին լուծում այդ պատմության համար։ Իսկ կայարանում և քաղաքում գտնվում է ժողովրդի թշնամին։ Պոեմի 10 գլուխները նկարագրում են ռազմադաշտը, պատմում են գրոհի նախապատրաստման և կայարանի գրավման մասին։ Մնացած 7 գլուխները գիշերային սպասողական տագնապի մասին են։

Կառուցվածք
----------

Պոեմը սկսվում է ժողովրդական դյուցազնավեպերի հրովարտակը հիշեցնող դիմումով։ «Խելագարված ամբոխների» բանակը տարածվել է անծայրածիր դաշտում։ Չարենցի նպատակը ոչ թե հեղափոխության համայնապատկերը ներկայացնելն էր, այլ նրա համամարդկային բովանդակության բացահայտումը։ Պոեմն այնպես է կառուցված, որ կռվող «ամբոխների» նպատակը խորհրդանշող արևի ճանապարհին ընկած են կայարանը և քաղաքը՝ հին աշխարհի խորհրդանիշները։ Կայարանն արդեն գրավել են, քաղաքն էլ պիտի գրավեն, որ հասնեն արևին։ Ամբոխների միասնական կամքով և հերոսական ոգեշնչումով ծավալվում է ճակատամարտը երկաթուղային կայարանի ու քաղաքի գրավման համար, որի նկարագրությանն են նվիրված պոեմի մյուս մասերը՝ 4-16-րդ գլուխները։ Ահա և «ամբոխների» հուժկու ընթացքը դեպի արևը, որով էլ ավարտվում է պոեմը։

Աչքերն հառած հեռու-հեռուն կարմիր վառվող արեգակին  

Արևավառ հեռուներում նրանք արեգակի հրով վառված՝  

Հոծ խմբերով հազարանուն, արեգակի հրով վառված՝  

Դեպի արևն էին գնում ամբոխները խելագարված…

Պոեմի լեզուն և ռիթմը
--------------------

Պոեմն ունի պատշաճ բառապաշար։ Պոեմում ներկայացված էին նաև խորհրդանշական պատկերներ, որոնք ավելի հստակ են դարձնում հեղինակի գաղափարը։ Շատ են դիպուկ և բազմանշանակ փոխհարաբերությունները, համեմատեւթյունները, մակդիրները։

Պոեմն աչքի է ընկնում նաև ռիթմիկական բազմազանությամբ։ Չարենցի ժողովրդական էպոսների ոգով ու ոճով հերոսական վիպերգ է գրել աշխարհը վերափոխելու կոչված այն իրադարձությունների մասին, որոնց հետ կապում էր նաև իր հայրենիքի ապագան։ Այդ բնույթից է բխում բանաստեղծի չափազանցությունները, որոնք թափ ու ռիթմ են հաղորդում պոեմի ոճին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Չարենց – «Ամբոխները խելագարված»(չաշխատող հղում)
2. ↑  Չարենցի Ամբոխները խելագարված պոեմի վերլուծությունը(չաշխատող հղում)
**«Տղաները»** (ռուս.՝ Мальчики), Անտոն Պավլովիչ Չեխովի պատմվածքը` գրված 1887 թվականին։ Առաջին անգամ հրապարակվել է 1887 թվականի դեկտեմբերի 21-ին՝ «Պետերբուրգյան թերթի» 350 համարում, ենթավերնագրով (Сценка) և Ա. Չեխոնտե կեղծանունով։

Սյուժե
------

Սուրբ ծննդյան տոների ժամանակ Կորոլյովների ընտանիքին հյուր է գալիս 2-րդ դասարանի գիմնազիայի աշակերտ Վոլոդյան։ Նրա հետ գալիս է իր ընկեր Չեչևիցինը։ Վոլոդյայի քույրերին նա ներկայանում է Մոնտիգոմո՝ անհաղթների առաջնորդ։ Վոլոդյան, սովորաբար, չի խաղում քույրերի հետ, չի մասնակցում ընտանիքի նախատոնական պատրաստություններին, իսկ առանձնատանը ինչ որ բան է պայմանավորվում Չեչևիցինի հետ։ Քույրերն ականջ են դնում և տեղեկանում, որ տղաները պատրաստվում են փախչել Ամերիկա։ Սակայն նրանք չեն կարողանում հեռու փախչել. նրանց մոտակա քաղաքի հյուրանոցից հետ են վերադարձնում, որտեղ նրանք գտել էին վառոդի գնման հնարավորություն։

Հրատարկման պատմություն, նկարագրություն
--------------------------------------

Բացի 1887 թվականին Սանկտ Պետերբուրգյան թերթում հրապարակվելը, պատմվածքն ընդգրկվել է Չեխովի երկերի ժողովածուի առաջին հատորում՝ հրատարակված 1899-1901 թվականներին Ադոլֆ Մարքսի կողմից։ Հատկապես այս հրատարակության համար Չեխովը հանել է ենթավերնագրերը և էականորեն վերանայել աշխատանքի տեքստը. նա փոփոխություններ ու լրացումներ է կատարել, ավելի հստակ պատկերել երեխաների հոգեբանությունը (մասնավորապես ավելացրել է Վոլոդյայի աղոթքը)։ Բացի այդ, փոփոխել է նաև վեջաբանը։ Երկու տղաների հակադիր բնավորությունների փոփոխության արդյունքում հրատարակման սկզբի աննկատելին դարձել է վառ արտահայտված։ Տեքստի վրա աշխատելիս Չեխովը հեռացրել է գռեհիկ և խոսակցական արտահայտությունները։

Չեխովի կենդանության օրոք պատմվածքը թարգմանվել է գերմաներեն, նորվեգերեն, ֆիններեն և չեխերեն։

Քննադատների տեսակետ
-------------------

Լև Տոլստոյն այս աշխատանքը համարել է Չեխովի լավագույն պատմություններից մեկը։ Վիկտոր Գոլցևը, Չեխովի պատմություններն առաջարկել է ընտանեկան շրջանակներում ընթերցելու համար՝ այն նույնպես անվանելով «Տղաներ»։ Ըստ Գոլցևի՝ Չեխովը պատկանում է այն արվեստագետների թվին, որոնք կարողանում են ստեղծել մանկական հերոսների վառ պատկերներ և ցույց տալ «ինչ է կատարվում երեխայի հոգում, ինչը հաճախ մեծահասակները չեն հասկանում »:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Чехов А. П. Мальчики // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. - М.: Наука, 1974-1982.. Проверено 14 июня 2017
**1823 թվականի Հունաստանի սահմանադրություն**, Հունաստանի անկախության հռչակումից ի վեր ընդունված երկրորդ սահմանադրությունը (փոխարինել է «պայմանական վարչակարգի» ժամանակավոր սահմանադրությանը)։ Ընդունվել է 1823 թվականի մարտ-ապրիլ ամիսներին՝ Հունաստանի Ազգային ժողովի երկրորդ նիստի շրջանակներում։ 1823-ի սահմանադրությունը շատ հաճախ անվանվում է նաև «Էպիդավրոսյան սահմանադրություն»։

Հանրապետության բարձրագույն իրավական ակտը կազմվել է պատմական դժվարին ժամանակահատվածում, երբ անկախության պատերազմին հաջորդած խառնակության պայմաններում առաջ է եղել քաղաքացիական պատերազմի խիստ հավանական ռիսկեր։

Կառուցվածք
----------

1823 թվականի սահմանադրությունը կազմված է եղել 99 հոդվածներից, որոնք ներառվել են 7 առանձին բաժիններում։ Դրանք են՝

* Բաժին առաջին՝ կրոն և հույն ուղղափառ եկեղեցի
* Բաժին երկրորդ՝ հույների քաղաքացիական իրավունքներ
* Բաժին երրորդ՝ վարչական գործառույթներ
* Բաժին չորրորդ՝ օրենսդիր մարմնի սահմանադրաիրավական կարգավիճակ
* Բաժին հինգերորդ՝ գործադիր մարմնի սահմանադրաիրավական կարգավիճակ
* Բաժին վեցերորդ՝ երեսփոխանություն
* Բաժին յոթերորդ՝ դատական իշխանություն։

1823 թվականի սահմանադրությունը կառուցվածքային առումով իր նախորդի համեմատ առանձնակիորեն փոփոխություններ չի կրել։ Այնուամենայնիվ, բովանդակային բարելավումները եղել են ակնհայտ (մասնավորապես՝ զգալի առաջընթաց է գրանցվել մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանությանն ուղղված սահմանադրական դրույթների կապակցությամբ)։

Հունական 1823 թվականի սահմանադրության կարևորագույն տեսական հիմքը եղել է 1776 թվականի Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների անկախության հռչակագիրն ու սահմանադրությունը (որը նույն տարում թարգմանվել է հունարեն)։

Տես նաև
-------

* Հունաստանի սահմանադրություն (1822)
* Հունաստանի Սահմանադրություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Greek Constitution 1823, scanned original from the Library of the Parliament of the Hellenes (Greek Parliament)

Արտաքին հղումներ
----------------

* 1823 թվականի սահմանադրության սկանավորված տարբերակը՝ բնօրինակ հունարենով


|  |
| --- |
| 
  **Հունաստան**   **Իրավունք**
 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անդերսոն (այլ կիրառումներ)

**Վիլհելմ Ռոբերտ Կարլ Անդերսոն** (բելառուս․՝ Вільгельм Роберт Карл Андэрсан, հոկտեմբերի 28, 1880(1880-10-28), Մինսկ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 26, 1940(1940-03-26), Մենձիժեչ, Lubusz Voivodeship, Լեհաստան), գերմանական ծագմամբ էստոնառուսական աստղաֆիզիկոս, հայտնի է աստղերի ֆիզիկական կազմության հետազոտություններով։

Կենսագրություն
--------------

Վիլհելմ Անդերսոնը ծնվել է Մինսկում (այժմ՝ Բելառուսիա) բնիկ գերմանացիների ընտանիքում։ Նրա կրտսեր եղբայրներն են հայտնի մաթեմատիկոս Օսկար Անդերսոնը (1887-1960) և բանահավաք Վալտեր Անդերսոնը (1885-1962)։ Պատանեկան տարիներն անցել են Կազանում, որտեղ նրա հայրը՝ Նիկոլայ Անդերսոնը (1845-1905) Կազանի համալսարանի դասախոս էր և զբաղվում էր ուգրո-ֆիննական լեզուների ուսումնասիրությամբ։

Վիլհելմը սովորել է նույն համալսարանում՝ 1909 թվականին ավարտելով մաթեմատիկայի և գիտության ֆակուլտետը։ 1910-1928 թվականներին որպես ֆիզիկայի ուսուցիչ աշխատել է Սամարայում, 1918-ից՝ Մինսկում։ Եղբոր՝ Վալտեր Անդերսոնի հետ 1920 թվականին տեղափոխվել է Տարտու (Էստոնիա)։ 1923 թվականին Տարտուի համալսարանում ստանում է աստղագիտության մագիստրոսի աստիճան, իսկ 1927 թվականին դառնում է գիտությունների դոկտոր, նրա դիսերտացիան նվիրված էր արևապսակի ֆիզիկային։ Որակավորման բարձրագույն փուլն անցել է 1934 թվականին։ 1936 թվականին դարձել է Տարտուի համալսարանի ընթերակա պրոֆեսոր։ Ինչպես շատ բալթիական գերմանացիներ, 1939 թվականի վերջին վերաբնակեցվում է Գերմանիայում, որտեղ որոշ ժամանակ անց մահանում է Մեզերից-Օբրավալդե առողջարանում (գերմ.՝ *Meseritz-Obrawalde*)։

Անդերսոնի ամենահայտնի գիտական աշխատությունը վերաբերում է սպիտակ թզուկ աստղերի զանգվածի վերին սահմանին՝ հրատարակված 1929 թվականին Տարտուում։ Այժմ այդ մեծությունը կրում է Չանդրասեկարի մեծություն անունը։ Անդերսոնի անունն է կրում Սթոուներ-Անդերսոնի հավասարումը։

Ընտրյալ աշխատություններ
-----------------------

* *Über die Existenzmöglichkeit von kosmischem Staube in der Sonnenkorona.* Zeitschrift für Physik 28, Berlin, 1924.
* *Über die Grenzdichte der Materie und der Energie.* Zeitschrift für Physik 56, Berlin, 1929.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #1028652658 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. 1 2 3 4  SNAC — 2010.
3. 1 2

Աղբյուրներ
----------

* Kuusk, P.; Martinson, I. (1997), «Tartu astrofüüsik Wilhelm Anderson», *Akadeemia* **2**: 358–375, վերցված է 2012-11-24
* Blackman, E. (2006), «Giants of physics found white-dwarf mass limits», *Nature* **440**: 148, 2006-03-09, doi:10.1038/440148d
* Hockey, Th.; Trimble, V.; Palmeri, J. և այլք։, eds։ (2014), «Anderson, Wilhelm Robert Karl», *Biographical Encyclopedia of Astronomers* (2nd տպ.), Springer, ISBN 9781441999160, վերցված է 2013-06-12

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վիլհելմ Անդերսոնի հրապարակումները Աստղաֆիզիկայի համակարգի տվյալների ցանկում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Zentralblatt MATH database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1028652658 · VIAF: 8368759 · WorldCat VIAF: 8368759 |

 |
**Մեծ դէպքերը Վասպուրականում 1914-1915 թվականներին**, Ա-Դոյի 1917 թվականին հրատարակած գիրքն է։

Բովանդակություն
---------------

Գրքում հակիրճ պատմական ակնարկից հետո ներկայացրել է Վանի նահանգի պատմությունը, 1908 թվականի երիտթուրքերի՝ իշխանության գալու ընթացը, ներկայացվում են դրան հաջորդող իրադարձությունները մինչև Առաջին աշխարհամարտի սկսվելը և երիտթուրքերի քաղաքական դիրքորոշումը հայերի նկատմամբ, ինչպես նաև հայ տղամարդկանց զորակոչումը, հետո զինաթափումն ու զանգվածային կոտորածները։

Հեղինակը մանրամասն ներկայացրել է նահանգի գաղթը, ջարդերի առաջին փուլը, որից հետո ըստ բնակավայրերի ներկայացնում է հայերի ցուցաբերած դիմադրությունը, դրան նախորդող և հաջորդող դեպքերը։ Դեպքերը ներկայացվել են Արճակում, Հայոց Ձորում, Թիմարում։ Առանձին գլխում անդրադարձ է կատարվել Վանի հերոսամարտին, նրա առաջնորդներին, կազմակերպչական աշխատանքները, ժողովրդի մեջ տիրող տրամադրություններին։ Հեղինակն անդրադարձել է Հայ ազգային ինքնապաշտպանական մարմնի գործունեությանը և դրան զուգահեռ ներկայացրել Ջևդետ փաշայի գործողություները՝ հայերին հնազանդեցնելու և Այգեստանն ու Քաղաքը հիմնահատակ ավերելու վերաբերյալ։ Գիրքն ավարտվում է Վասպուրականի ողջ նահանգի զանգվածային գաղթի տեսարաններով, երբ տեղի հայ բնակչությունը բռնի, հոծ շարքերով լքում էր հայրենի բնակավայրը[1]։

Հեղինակ
-------

Հիմնական հոդված՝ Ա-Դո
Ա-Դո՝ Հովհաննես Գրիգորի Տեր-Մարտիրոսյան /1867-1954/. պատմաբան, տնտեսագետ, 1895-1903 թթ. Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցության անդամ, սովորել Խարկովի համալսարանի իրավաբանական և Սանկտ-Պետերբուրգի հոգենյարդաբանական ֆակուլտետում։

Քաղվածքներ գրքից
----------------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ապրիլյան կռիվներից հետո Վանը լրիվ կերպարանափոխվել էր։ Այգեստանի և Քաղաքի հայկական մասերը ամբողջապես հրդեհված էին։ Քաղաքը դադարել էր բնակավայր համարվելուց։ Կյանքը վերականգնելու ոչ հնարավորություն կար ոչ էլ ցանկություն։ |  |



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Երկաթյա նյարդեր են հարկավոր հանգիստ դիտելու այս սոսկալի տեսարանները... Անողոք մահը սրած մանգաղը աջ ու ձախ հնձում է մեր թշվառ փախստականների շարքերը, առանց խնայելու սեռն ու հասակը։ Անողոք մանգաղով հնձվեց Վասպուրականի այլ գավառների փախստական ժողովուրդը` անթիվ ու անհաշիվ։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա-Դօ, Մեծ դէպքերը Վասպուրականում. 1914-1915 թուականներ, 1917, 488 էջ
|  |
| --- |
| **Մեծ ենթարծիվ** |
| Մեծ ենթարծիվՄեծ ենթարծիվ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Ճուռականմաններ (Accipitriformes) |
| **Ընտանիք** | Ճուռակներ (Accipitridae) |
| **Ցեղ** | Արծիվներ *(Clanga)* |
| **Տեսակ** | **Մեծ ենթարծիվ** *(C. clanga)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Clanga clanga***Pallas, 1811 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Խոցելի տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Մեծ ենթարծիվ** (լատ.՝ Aquila clanga), ճուռակների ընտանիքին պատկանող թռչուն։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Գերմանիայից և Բալկանյան թերակղզուց մինչև Ամուրի հովիտ, Արևելյան Տյան-Շանում, Կովկասում և Հյուսիսարևմտյան Հնդկաստանում։ Ձմեռում է Հարավարևելյան Անդրկովկասում, Իրանում, Մեսոպոտամիայում, Հնդկաստանում, Մյանմայում, Հարավային Չինաստանում և Եգիպտոսում։ Հայաստանում հանդիպում է լեռնատափաստանային գոտու նախալեռներում, առավելապես հանրապետության հյուսիսային մասում։

Էկոլոգիա
--------

Չուի շրջանում գերադասում է բաց տարածքները՝ դաշտերը, լեռնային տափաստանների, մարգագետինների խոպան և ճահճացած հատվածները և կարող է հանդիպել այլ արծիվների հետ նույն խմբերում։

Պահպանություն
-------------

Քիչ քանակությամբ հանդիպող, խոցելի տեսակ է, որը Հայաստանում հանդիպում է հիմնականում չուի ընթացքում։ ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակի և դրա փոփոխության հավաստի տեղեկությունները բացակայում են։ Հանդիպում է տեղ-տեղ գարնանային և աշնանային չուի շրջաններում։ Նկավում է թվաքանակի խիստ կրճատում ամբողջ արեալում։

Վտանգման հիմնական գործոններն են փոքր թվաքանակը, որսագողությունը և ապրելավայրերի քայքայումը տնտեսական գործունեության արդյունքում։

Պահպանության հատուկ միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · CMS · eBird · EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4603858-9 |

 |
**Մոնղոլիայի Ժողովրդական Հանրապետություն** (ՄԺՀ), սոցիալիստական հանրապետություն Միջին Ասիայում 1924-1992 թվականներին։ Սահմանակից էր ԽՍՀՄ-ին և ՉԺՀ-ին։ Տարածությունը 1565 հզ կմ² էր, բնակչությունը՝ 1, 64 միլիոն (1979)։ Մայրաքաղաքը՝ Ուլան Բատոր։

Պետական կարգը
-------------

Մոնղոլիայի Ժողովրդական Հանրապետությունը սոցիալիստական պետություն էր, ժողովրդական հանրապետություն։ Պետական իշխանության բարձրագույն և օրենսդրական մարմինը ժողովրդական մեծ խուրալն էր, որը հաստատում էր սահմանադրությունը, սահմանում արտաքին և ներքին քաղաքականության հիմնական սկգբունքները, հաստատում ժողովրդատնտեսական պլանը, պետական բյուջեն և այլն։ Ժողովրդական մեծ խուրալի նստաշրջանների միջև ընկած ժամանակահատվածում պետական իշխանության բարձրագույն մարմինը նրա նախագահությունն է։ Հանրապետության բարձրագույն գործադիր և կարգադրիչ մարմինը կառավարությունն է՝ մինիստրների խորհուրդը։ Իշխանության տեղական մարմինները այմակների, քաղաքների, քաղաքային շրջանների դեպուտատների խուրալներն էին։ Ընտրական իրավունքից օգտվում էին 18 տարին լրացրած բոլոր քաղաքացիները։ Դատական համակարգի մեջ մտնում էին՝ գերագույն դատարանը, այմակային և քաղաքային, հատուկ (զինծառայողների քրեական գործերով), այմակային արտագնա և շրջանային դատարանները։ Մոնղոլիայի Ժողովրդական Հանրապետության դատախազին նշանակում էր ժողովրդական մեծ խուրալը։

Վարչական բաժանում
-----------------

Վարչականորեն բաժանված էր 18 այմակների, առանձին վարչական միավորներ էին Ուլան Բատոր և Դարխան քաղաքները։ 

| Այմակներ | Տարածք, հազար. կմ² | Վարչական կենտրոն |
| --- | --- | --- |
| Արխանգայ | 55 | Ցեցերլեգ |
| Բայան–Ուլգի | 46 | Ուլեգեյ |
| Բայանխոնգոր | 116 | Բայան–Խոնգոր |
| Բուլգանի այմակ | 49 | Բուլգան |
| Գոբի–Ալթայի այմակ | 142 | Ալթայ |
| Արևելյան Գոբիի այմակ | 111 | Սայնշայնդ |
| Արևելյան այմակ | 122 | Չոյբալսան |
| Միջինգոբիական այմակ | 78 | Մանդալգոբի |
| Ձաբխանի այմակ | 82 | Ուլյասուտայ |
| Ուվեր–խանգայական այմակ | 63 | Արբայ–Խէրէ |
| Հարավ–Գոբիական այմակ | 165 | Դալազադգադ |
| Սուխե Բատորի այմակ | 82 | Բարուն–Ուրտ |
| Սելենգինյան այմակ | 43 | Սուխե Բատոր |
| Կենտրոնական այմակ | 81 | Զունմոդ |
| Ուբսունուրյան այմակ | 69 | Ուլանգոմ |
| Կոբդոսյան այմակ | 76 | Կոբդո |
| Խուբսուգուլյան այմակ | 101 | Մուրեն |
| Խենտեյյան այմակ | 82 | Ունդեր–Խան |
| Ուլան Բատոր | 2 | - |
| Դարխան | 0, 2 | - |

Հանրապետությունը ֆիլիատելիայում
-------------------------------

* ԽՍՀՄ փոստային նամականիշեր
* ՄԺՀ–ի դրոշն ու զինանշանըՄԺՀ–ի դրոշն ու զինանշանը
* Պետական թատրոնը Ուլան ԲատորումՊետական թատրոնը Ուլան Բատորում
* Չայբալսանի անվ. Պետական համալսարանըՉայբալսանի անվ. Պետական համալսարանը

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 703)։*  |
*Քմոսկր (լատ. os palatinum)* \_ զույգ ոսկր է։ Չնայած իր փոքրությանը, այնուամենայնիվ մասնակցում է մի շարք խոռոչների՝ քթի խոռոչի, բերանի խոռոչի, ակնակապիճների և թևաքմային փոսի կազմությանը։ Սրանով է պայմանավորված նրա յուրահատուկ կառուցվածքը։

Աջ քմոսկրի և վերին ծնոտի միացումը

Կառուցվածք
----------

Այն բաղկացած է ուղիղ անկյան տակ իրար միացած երկու բարակ թիթեղներից, որոնք կարծես թե լրացնում են վերին ծնոտը։

### Թիթեղներ

1. Հորիզոնական թիթեղը (lamina horizontalis) կպած է վերին ծնոտի քմային ելունին և նրա հետ միասին կազմում է կարծր քիմքը։ Այդ թիթեղի միջային եզրը միանում է մյուս կողմի հորիզոնական թիթեղին։ Հորիզոնական թիթեղի հետին սուր եզրն ազատ է։ Դրսային եզրը ձուլված է ուղղահայաց թիթեղին։ Հորիզոնական թիթեղի ստորին երեսին գտնվում է քմային մեծ անցքը, որի միջովդուրս են գալիս քմային անոթները ու նյարդերը։
2. Ուղղահայաց թիթեղ (lamina perpendicularis s. verticalis) հպվում է վերին ծնոտի մարմնի քթային երեսին և հետևից լրացնում է քթի խոռոչի կողմնային պատը։ Ուղղահայաց թիթեղի դրսային երեսը, որ դարձած է դեպի թևաքմային փոսը, իր վրա կրում է թևաքմային կամ քմային մեծ ակոսը։ Ակոսը վերին ծնոտի համանուն ակոսի և թևակերպ ելունի հետ գոյացնում է քմային մեծ խողովակը։ Միջային երեսի վրա նկատվում են 2 կատարներ՝ միջին (crista ethmoidalis) և ստորին (crista conchalis) քթային խեցիների համար։

Գանգի սագիտալ կտրվածք։ Քմոսկրը նշված է ներքևում՝ ձախ կողմից
### Ելուններ

Քմոսկրն ունի 3 ելուն, որոնցից բրգաձև ելունը (processus pyramidalis) հորիզոնական և ուղղաձիգ թիթեղների միացման տեղից դուրս գալով, ուղղվում է հետ ու դուրս և ամբողջական գանգում լրացնում է սեպոսկրի incisura pterygoidea-ին։
Նրա մեջ ուղղաձիգ ուղղությամբ գտնվում են քմային փոքր խողովակները, որոնց միջով անցնող անոթներն ու նյարդերը դուրս են գալիս քմային փոքր անցքերով։ Մյուս 2 ելունները գտնվում են ուղղահայաց թիթեղի վերին եզրին։ Դրանց արանքում գոյանում է սեպաքմային կտրուճը, որը սեպոսկրի մարմնին միանալով դառնում է սեպաքմային անցք՝ համանուն անոթների և նյարդերի համար։ Այդ ելուններից առաջայինը լրացնում է ակնակապճի ստորին պատի ամենահետին անկյունը և կոչվում է ակնակապճային ելուն (processus orbitalis), իսկ հետինը հպվում է սեպոսկրի մարմնի ստորին երեսին և կոչվում է սեպոսկրային ելուն(processus sphenoidalis)։

Աղբյուրներ
----------

* Анатомия человека. Привес М.Г. Лысенков Н.К. Бушкович В.И.
Երկրաջերմային գործարան Ֆիլիպիններում
**Երկրաջերմային էլեկտրակայան**՝ երկրի ընդերքի ջերմությունը էլեկտրական էներգիայի փոխակերպող էլեկտրակայան։

Ջերմության ստորգետնյա աղբյուրներ են Երկրի կեղևում տեղի ունեցող ռադիոակտիվ փոխակերպումները, քիմիական ռեակցիաները և այլն։ Երկրի մակերևույթից 2000-3000 մետր խորության վրա շրջապտույտ կատարող ջրերի ջերմաստիճանը հասնում և անցնում է 100 °C-ից։ Մեծ խորություններում շրջապտույտ կատարող ջրերը զգալիորեն տաքանում են և կարող են Երկրի մակերևույթ դուրս բերվել հորատանցքերով։ Հրաբխային շրջաններում այդ ջրերն ունեն առավել բարձր ջերմաստիճան և երկրակեղևի ճեղքերով բարձրանում են վեր՝ երբեմն անջատվելով գերտաքացած շոգու ձևով։

Երկրաջերմային էլեկտրակայաններում էլեկտրաէներգիայի արտադրությունն իրականացվում է *ուղիղ*, *ոչ ուղիղ* և *խառը* սխեմաներով։

*Ուղիղ* սխեմայի դեպքում ընդերքից դուրս եկող բնական շոգին խողովակներով ուղարկվում է տուրբին։ Աշխատած շոգին և կոնդենսացված ջուրն օգտագործում են ջերմաֆիկացման համար և երբեմն՝ քիմիական արդյունաբերության մեջ։

*Ոչ ուղիղ* սխեմայի դեպքում կատարվում է շոգու նախնական մաքրում ագրեսիվ (ուժեղ կոռոզիա առաջացնող) գազերից։

*Խառը* սխեմայի դեպքում չմաքրված բնական շոգին մտնում է տուրբին, ապա կոնդենսացված ջրից հեռացվում են չլուծված գազերը։

Շոգեջրային խառնուրդը մինչև 840 կշ/կգ (200 կկալ/կգ) ջերմությամբ հորատանցքերով դուրս է բերվում երկրի մակերևույթ և ուղղվում դեպի զատիչ սարքերը, որտեղ 0,23 Մն/մ² (2,3 մթնոլորտ) ճնշման տակ անջատվում է ջրից և մտնում տուրբին, իսկ 120 °C ջերմաստիճանի ջուրը օգտագործվում է բնակավայրերի ջերմամատակարարման համար։

Հայաստանում ստորգետնյա տաք ջրերը (Ջերմուկի, Հանքավանի և այլն) ջերմաէներգետիկական նպատակներով չեն օգտագործվում բարձր կոռոզիոն հատկության և ուժեղ հանքայնացման պատճառով[*փա՞ստ*]։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 626)։*  |
Կուրիտիբա, Բրազիլիա, մարտի 27, 2010։
**Երկրի ժամ,** (անգլերեն՝ Earth Hour) միջազգային միջոցառում, որ խնդրում և քաջալերում է մարդկանց, համայնքներին և կազմակերպություններին, որ իրենց լույսերը և ոչ հիմնարար էլեկտրական հարմարանքները մարեն մեկ ժամով` մարտի 29-ի երեկոյան ժամը 8-ից մինչև 9-ը՝ մարդկության ուշադրությունը ուղղելու կլիմայի փոփոխության վրա և քաջալերելու էլեկտրականության և առհասարակ, էլեկտրական սարքերի խելամիտ օգտագործումը։ Նպատակ ունի նաև միջոցառման միջոցով նվազեցնել լուսային աղտոտումը։

Առաջին Երկրի ժամը անցկացվել է Ավստրալիայի Սիդնեյ քաղաքում 2007 թվականի մարտի 31֊ին, ժամը 7։30-ից մինչև 8։30։ Երկրի ժամը նվազեցրել է Սիդնեյի էլեկտրական հոսանքի սպառումը այդ ժամվա ընթացքում 2.1%--10.2%֊ով նվազել է․ մասնակցել է 2.2 միլիոն անձ։ Ակցիային միացել է նաև Գուգլ ընկերությունը, որը որոշ երկրների համար իր որոնիչի էջի գույնը փոխել է սպիտակից սև և էջի վրա նշել՝ «Մենք անջատել ենք լույսերը։ Այժմ ձեր հերթն է։ Երկրի ժամը»։

Սիդնեյի քաղաքի և նրա քաղաքագլխի՝ Կլովեր Մուրի աջակցությամբ, Երկրի ժամը 2008֊ին դարձել է միջազգային իրադարձություն։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Երկրի ժամը կայքը
**Էթիլեթեր**, դիէթիլեթեր, եթեր {\displaystyle (C\_{2}H\_{5})\_{2}O}, օրգանական միացություն, կարևորագույն եթերը։ Էթիլեթերը շարժուն, հեշտ ցնդող, անգույն, յուրահատուկ հոտով հեղուկ է, եռման ջերմաստիճանը՝ 34,6 °C, խտությունը՝ 713,5 կգ/մ³: Էթիլեթերը դյուրավառ է, գոլորշիներն օդի հետ առաջացնում են պայթուցիկ խառնուրդներ։ Լավ լուծիչ է օրգ. բազմաթիվ միացությունների համար։ Հիմքերի և ալկալիական մետաղների նկատմամբ կայուն է։ Թթվածնի ազատ էլեկտրոնային զույգի հաշվին միացնում է կոորդինացիոն-չհագեցած մետաղների աղեր (Լյուիսի թթուներ)՝ առաջացնելով էթիլեթերատներ, օրինակ՝ {\displaystyle (C\_{2}H\_{5})\_{2}O^{+}-{\bar {B}}F\_{3}}: Ստացվում է էթիլալկոհոլից H\_{2}SO\_{4}-ով ջուր պոկելով (այստեղից էլ սկզբնական անվանումը՝ ծծմբային եթեր)։ Էթիլեթերը մեծ կիրառություն ունի բժշկության մեջ։ Օժտված է ուժեղ նարկոտիկ հատկությամբ։ Ինհալյացիոն ընդհանուր անզգայացման (նարկոզ) նպատակով օգտագործվում է գերօքսիդներից հատուկ եղանակով զտված էթիլեթեր (Aether aethylicus pro narcosi), որի գոլորշիների խտությունը պետք է կազմի 15–25 ծավալային տոկոս, իսկ անզգայացումը շարունակելու դեպքում՝ 5–8 ծավալային տոկոս։ Էթիլեթերը կարելի է զուգորդել միոռելաքսանտների հետ, որոնք ուժեղացնում են կմախքային մկանների թուլացումը և կրճատում էթիլեթերի պահանջվելիք քանակությունը։ Ռեֆլեկտոր մեխանիզմով թիլեթերը խթանում է սրտի ածխատանքը, բարձրացնում արյան ցածր ճնշումը, գրգռում շնչառական ուղիների լորձաթաղանթը (վերջինս ընդհանուր անզգայացման ժամանակ, բրոնխոպնևմոնիայից խուսափելու նպատակով, կանխվում է ատրոպինով)։ Էթիլեթերը հակացուցված է թոքերի տուբերկուլոզի, շնչառական ուղիների սուր բորբոքումների, ներգանգային ճնշման բարձրացման, երիկամային ծանր հիվանդությունների, սրտային ապակոմպենսացման, շաքարային հիվանդության և ացիդոզի ժամանակ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 8)։*  |
**Արսլանյան վարժարան**, երկսեռ միջնակարգ դպրոց, հիմնվել է 1932 թվականին, Բուենոս Այրեսում (Արգենտինա), ըստ ճարտարապետ Իսրայել Արսլանյանի կտակի։ Արգենտինահայ կրթական գործի հիմնական կենտրոնն է։ Բնական գիտությունների հետ ավանդվում է նաև հայոց լեզու, հայոց պատմություն, կրոն, գեղագիտություն, երգ, Հայաստանի աշխարհագրություն, անգլերեն։ Բնագիտական առարկաներն ավանդվում են իսպաներենով։ Ուսումը վճարովի է։ 1972 թ.-ին սովորում էր ավելի քան 400 աշակերտ։ Տնօրեններ՝ Հրանդ Գլըճյան, Վարդան Գեորգյան, Հարություն Մուշյան։ Օգտագործում է սփյուռքահայ դպրոցների համար Հայաստանում լույս տեսած դասագրքերը և ձեռնարկները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 2. — էջ 115.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 115)։*  |
**Արթուր Ադսոն** (էստ․՝ Artur Adson, փետրվարի 3, 1889(1889-02-03), Տարտու, Լիֆլանդիայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 5, 1977(1977-01-05), Ստոկհոլմ, Շվեդիա), էստոնացի բանաստեղծ, գրող, դրամատուրգ և թատերական քննադատ։

Վաղ տարիներ
-----------

Արթուր Ադսոնը (ծննդյան անունը՝ Կարլ Արթուր Ադսոն) ծնվել է 1889 թվականի հունվարի 22-ին (փետրվարի 3) Տարտուում։ Հաճախել է Տարտուի, Սյանայի և Վիրուի դպրոցները։ Դպրոցը ավարտելուց հետո 1907 թվականից 1910 թվականը Պսկովում սովորել է տեղագրագիտություն, այնուհետև աշխատել է տեղագրագետ։ 1913 թվականին Տալլինում եղել է ծառայող և լրագրող։ 1925—1926 թվականներին Տարտուի համալսարանում սովորել է գրականություն։ 1913 թվականին նա ծանոթացել է իր ապագա կնոջ՝ բանաստեղծուհի Մարիե Ունդերի հետ, իսկ 1927 թվականին նրանք ամուսնացել են։

Գրական գործունեություն
----------------------

1917 թվականին Արթուր Ադսոնը եղել է Սիուրուի գրական շարժման անդամ, որը մեծ ազդեցություն է ունեցել էստոնական գրականության վրա։ Ավելի ուշ Ադսոնը դարձել է Տարապիտա գրական խմբակի ակտիվ անդամ։ Բացի դա, Ադսոնը եղել է Հարավային Էստոնիայի վիրուական բարբառի ամենաանվանի բանաստեղծներից մեկը։ Հանդես է եկել նաև որպես պահպանողական թատրոնի և գրականության քննադատ, նա մեծ ազդեցություն է ունեցել էստոնական գրականության վրա։ Նա նաև ճանաչման է հասել որպես դրամատուրգ։

Տարագրություն
-------------

1944 թվականի սեպտեմբերին՝ մինչ խորհրդային զինվորների կողմից Էստոնիայի գրավումը, կնոջ հետ արտագաղթել է Շվեդիա։ Այնտեղ նա գտել է դիվանապահի աշխատանք։ Երկուսն էլ շարունակել են աշխատել գրական գործունեությամբ։

Ադսոնը մահացել է 1977 թվականի հունվարի 5-ին Ստոկհոլմում, 87 տարեկան հասակում։ Կնոջ հետ միասին թաղվել են Ստոկհոլմի Սկուգսչյուրկոգորդենի գերեզմանոցում։ 2016 թվականին նրանց աճյունները վերաթաղել են Տալլինի Ռախումյաե գերեզմանոցում։

2017 թվականի տվյալներով Արթուր Ադսոնի և նրա կնոջ հեղինակային իրավունքների 62,5 % տոկոսը պատկանում է գերմանական դաշնային Բավարիա երկրամասին, իսկ մնացած 37,5 %-ը՝ Շվեդիայի էստոնական մշակութային ընկերությանը (էստ․՝ Eesti Kultuuri Koondis Rootsis):

Բանաստեղծությունների ժողովածուներ
---------------------------------

* «Henge palango» (1917)
* «Vana laterna» (1919)
* «Roosikrants» (1920)
* «Kaduvik» (1927)
* «Katai, kibuvits nink kivi» (1928)
* «Pärlijõgi» (1931)
* «Lehekülg ajaraamatust» (1937)
* «Rahumäe kannel» (1973)

Պիեսներ
-------

* Läheb mööda (1923)
* Toomapäev (1928)
* Neli Kuningat (1931)
* Lauluisa ja Kirjaneitsi (1930)
* Iluduskuninganna (1932)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Eesti biograafiline andmebaas ISIK (эст.)
3. 1 2 3 4  Czech National Authority Database
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119349167 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. ↑  Don Rubin, Peter Nagy, Philippe Rouyer, *World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Europe*, Taylor & Francis, 1995, ISBN 0-415-05928-3, p 248
6. 1 2 3  Copyrights to works of Estonian poets Under, Adson in German hands
**«Հարսանյաց երթ Կողբից Իգդիր»**, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Էդուարդ Իսաբեկյանի 1985 թվականին հեղինակային երևականությամբ ստեղծած աշխատանքը։

Պատմություն
-----------

«Հարսանյաց երթ Կողբից Իգդիր» կտավում Իսաբեկյանը պատկերել է փաստ, որին իրականում ականատես չէր կարող լինել. իր ծնողների՝ կողբեցի Սաթենիկի և իգդիրեցի Հմայակի հարսանյաց երթը, կերպավորված որպես նրանց կենսագրության, համատեղ կյանքի «սկիզբ»։

Նկարագրություն
--------------

Ծիսակատարության մասնակից-անձանց թիվն արվեստագետը նվազեցնում է՝ պատկերի աջ հատվածում զետեղելով միայն հեծյալների ու երաժիշտների (զուռնայով, դհոլով) երկուական կերպարներ։ Կտավի կենտրոնում հանդիսավոր շուքով ձիու գավակին նստած հարսի պատկերն է, նկարագրի մաքրությամբ ու բանաստեղծականությամբ, հեզաճկուն ընդհանրացված կեցվածքով, նուրբ ու հուզական։ Ձիու սանձը բռնած փեսացուի քայլն ավելի շուտ ստատիկ դիրք է ընկալվում, քան շարժում։ Անսովոր կացության վեհությամբ ներթափանցված է կենտրոնական ֆիգուրների խումբը (հարսնացուն ձիու վրա, փեսացուն սանձը բռնած)։ Շարժումը որպես այդպիսին ընկալվում է ֆիգուրների, գլուխների դիրքով, դեմքերի ու հայացքների ուղղվածությամբ, կոմպոզիցիոն ընդհանուր կորավուն ռիթմով (կտավի կենտրոնից դեպի ձախ), նույնիսկ հեծյալների ու երաժիշտների կերպարներն ընկալվում են իբրև հրաժեշտ տվող ուղեկցողներ, և ո՛չ ուղեկիցներ։ Մուգ գունային հագեցածության հիանալի առանցք է կենտրոնական ֆիգուրը (հարսը) արծաթափայլ ճերմակ քողով ու երկար հագուստով, որոնց ծալքերի լուսաստվերային ու ծավալային մշակումները հարստացնում են գեղանկարչական կատարման գեղեցկությունը։

Լույսի արևային ջերմությունը հեռվում ուրվագծում է լեռնազանգվածի հատվածը, ընդլայնում միջավայրի տարածական տպավորությունը։ Ինտիմ-կամերային տրամադրությամբ այս ստեղծագործությունը տարեգրության պատկերային այլաբանություն է, հարազատ կերպարների ու հայրենիքի գոյության, ժամանակի ընթացքի փիլիսոփայական աշխարհընկալում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարսանյաց երթ Կողբից Իգդիր

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էդուարդ Իսաբեկյանի պաշտոնական կայքը

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Էդուարդ Իսաբեկյանի նկարներ |
| --- |
|  |
| 
* Բնանկար: Մախինջաուրի
* Ավարայրի ճակատամարտը
* Պատանի Դավիթ
* Պատասխան Հազկերտին
* Աշտիշատի ժողովը
* Վարդանանք
* Դուրս տաճարից
* Ձեր կենացը
* Ակսել Բակունց
* Իգդիրի երևելիները. Թաղում Իգդիրում
* Իգդիրյան նախաճաշ
* Աբովյանը Արարատի բարձունքներում
* Ակադեմիկոս Գամսախուրդիայի դիմանկարը
* Դավիթ Բեկ
* Դերենիկ Դեմիրճյանի դիմանկարը
* Երեկոն այգում
* Ծերունու առավոտը
* Ծովինար
* Հաղպատի գյուղացիների ապստամբությունը
* Հարսանյաց երթ Կողբից Իգդիր
* Հորովել
* Մոր դիմանկար
* Մայրս և ես
* Անհանգիստ ձիեր (նկարաշար)
* Արտավազդի կործանումը (կտավ)
* Սայաթ-Նովա
* Անդորր. Բնության գրկում
* Տանյա
* Նավզիկե
* Գիշերային Աշտարակ
* Վրացի ծերուկը
* Հեռացողը
* Գնչուհին թութակով
* Առևանգումներ
* Բնորդուհին (Արվեստանոցում)
* Ոտքդ զգույշ դիր հողին
* Բանջարանոցում
* Այդ տղաները
* Չվերադարձան
* Մթնշաղ
* Ինքնանկար
* Տաճկահայաստանում

 |  |

 |
**Մալթայական եկեղեցի** կամ **Սուրբ Հովհաննես Մկրտչի եկեղեցի** (գերմ.՝ Malteserkirche), կաթոլիկ եկեղեցի Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայում։ Կոչվել է Մալթայական միաբանության անունով, որին պատկանում է։ Գտնվում է ներքին քաղաքում, Կեռնտներշտրասսե, տուն 37 հասցեում։ Նույն թաղամասում գտնվող Յոհաննեսգասի շենքում (գերմ.՝ Johannesgasse) գտնվում է Մալթայական միաբանության Ավստրիայի Մեծ գրասենյակը (գերմ.՝ Großpriorat von Österreich):

Պատմություն
-----------

Ներկայիս Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցու տեղում առաջին եկեղեցին կառուցվել է 1217 թվականին։ Եկեղեցին կոչվել է Սուրբ Հովհաննեսի միաբանության մագիստրոսի տուն և պատկանել է Մալթայի շքանշանին։ Ժամանակակից տաճարը կառուցվել 15-րդ դարի կեսերին (1446): 18-րդ դարում տաճարը վերակառուցվել է բարոկկո ոճով։ 1857 թվականին ավելացվել են վիտրաժներ։ 1933 թվականին Առաջին համաշխարհային պատերազմի հետևանքների պատճառով ֆինանսական խնդիրներ ունեցող Մալթայի միաբանությունը հարկադրված է եղել վաճառել Վիեննայի արքեպիսկոպոսարանի շենքը, սակայն 1960 թվականին այն հետ է գնել։ 1960 թվականից սկսվել է տաճարի վերականգնումը, որն ամբողջությամբ ավարտվել է 1998 թվականին։

Եկեղեցու խորանը ստեղծվել է 1730 թվականին ճարտարապետ Յոհան Գեորգ Շմիդտի կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  Eugen Messner: *Die Innere Stadt Wien. Ein Beitrag zur Heimatkunde des 1. Wiener Gemeindebezirkes.* Wien-Leipzig: Österreichischer Bundesverlag für Unterricht, Wissenschaft und Kunst, 1928, S. 103
3. ↑  Website des Malteserordens: Informationen zur Kirche, abgerufen am 17. September 2012

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մալթայական եկեղեցու պատմությունը(գերմ.)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մալթայական եկեղեցի** կատեգորիայում։ |
|  |
| --- |
| **Ճակնդեղ բաժանապտուղ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Կարգ** | Մեխակածաղկավորներ (Caryophyllales) |
| **Ընտանիք** | Հավակատարազգիներ (Amaranthaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բազուկայիններ (Betoideae) |
| **Տրիբա** | *Beteae* |
| **Ցեղ** | Բազուկ *(Beta)* |
| **Վերնատեսակ** | 'Corollinae' |
| **Տեսակ** | **Ճակնդեղ բաժանապտուղ** *(B. lomatogona)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Beta lomatogona***Fisch. & C.A.Mey. 1838 |

**Ճակնդեղ բաժանապտուղ** (լատ.՝ Beta lomatogona), թելուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

40-50 սմ բարձրությամբ բազմամյա խոտաբույս է։ Արմատները ամուր են, փայտացած, ճիպոտանման։ Ծաղիկները միաձուլված կծիկներով և երկար, տերևազուրկ հասկանման ծաղկաբույլերով են։ Ծաղկապատի մասերը կանաչ են, լայն սպիտակ–թաղանթային, գագաթում՝ անհավասար–ատամնավոր եզրով։ Պտուղները հնգանիստ են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Շիրակի (Զարնջա) և Երևանի (Երևանի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Թալիշում, Թուրքիայում և Հյուսիսարևմտյան Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջինլեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 850–1500 մ բարձրությունների վրա, քարքարոտ, կավոտ լանջերին, աղակալված տեղերում, տափաստանում և կիսաանապատում։ Ծաղկում է հունիս–հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիսի վերջից–սեպտեմբեր։ Կուլտուրական ճակնդեղի վայրի ազգակիցն է։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի են ընդամենը երկու փոքր պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Արեալը խիստ մասնատված է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես կրճատվող տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Beta lomatogona
* EoL: 491344
* GBIF: 5383925
* GRIN: 7049
* IPNI: 164473-1
* IRMNG: 10213597
* ITIS: 506573
* NCBI: 65139
* Plant List: kew-2675572
* PLANTS: BELO
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:164473-1
* Tropicos: 7201017

 |

 |
Եզոպոսի «Աղվեսը և ագռավը» առակից հատված (Լեոն Ռուսսոյի նկարազարդմամբ)
**Քծնանք**, ինչ-որ մեկի բարեհաճությանն արժանանալու նպատակով՝ հաճոյակամ, հաճախ նաև կեղծավոր գովաբանում, ստորաքարշություն։

Գրականությունում
----------------

Պատմականորեն այնպես է դասավորվել, որ քծնանքը հանդես է եկել որպես միապետների հետ շփման հիմնական ձև։ Վերածննդի դարաշրջանում եղել է գրողների սովորական գործողություններից, որոնք դա անում էին իշխող միապետներին շողոքորթելու համար։ Օրինակ՝ Էդմունդ Սփենսերը գովաբանել է Եղիսաբեթ I-ին՝ «Փերիների թագուհին» պոեմում, Ուիլյամ Շեքսպիրը քծնել է Հակոբ Ա-ին՝ «Մակբեթում», կամ օրինակ Նիկոլո Մաքիավելիին գովաբանել է Լորենցո Մեդիչիին՝ «Տիրակալը» տրակտատում։

Հիմնականում քծնելը համարվում է բացասական գործողություն։ Օրինակ «Աստվածաշունչ» գրքում քննադատվում են քծնողները, իսկ Հիսուսը՝ առանց քծնանքի խոսելու դառնում է օրինակ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Օձը քծնեց ինձ և Ես կերա- Ծննդոց 3:13 |  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Յուրաքանչյուրն էլ գայթակղվում է, շեղվելով և գայթակղվելով սեփական տռփանքով։ Հղիացած տռփանքն էլ ծնում է մեղք- Հակոբոս առաքյալի ընդհանրական նամակ 1:14-15 |  |

Դանթե Ալիգիերիի «Աստվածային կատակերգություն» ստեղծագործության մեջ՝ քծնողներին դասում է Դժոխքի 8-րդ շրջանի 2-րդ խանդակում, որտեղ նրանք կպչում են արգասիքներից։ Դա բացատրվում է նրանով, որ նրանց կյանքի օրոք կատարած քծնանքը նման է կղանքի։

Դասական գրականությունում քծնանքը հանդիսանում է կերպարների բնավորության հիմնական գծերից։ Այդպիսի օրինակներից են Գրիմ Գնիլոուսթը՝ Ջոն Ռոնալդ Ռուել Թոլքինի «Մատանիների տիրակալը» վիպաշարից, Հոներիլիան և Ռեգանան՝ «Լիր արքայից», կամ Յագոն՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի «Օթելլո» ստեղծագործությունից։

Փիլիսոփայությունում
-------------------

Պատմաբանները և փիլիսոփաները ուշադրություն են դարձրել քծնանքին որպես էթիկայի և քաղաքականության ոլորտի խնդիր։ Հին Հունաստանի փիլիսոփա Պլուտարքոսը գրել է էսսե «ինչպես տարբերել քծնողին՝ ընկերոջից»։ «Հիմարության գովաբանությունը» ստեղծագործությունում՝ Էրազմ Ռոտերդամցին դրական է արձագանքել քծնանքին, իր կարծիքով այն. «քաջալերում է ոգով կոտրվածներին, ուրախացնում է տխուրներին, բարձրացնում է տկարներին, արթնացնում է թմրածներին, բուժում է հիվանդներին, մեղմացնում է չարերին, մտերմացնում է սիրահարներին՝ մտերմացնում է, իսկ մտերմացնելուց հետո՝ միավորում է։ Դրդում է պատանիներին ուսման, ուրախացնում է ծերունիներին, գովերքի տեսքով և առանց վիրավորանքի խրախուսում է միապետերին։ Հիմնականում, դրա շնորհիվ յուրաքանչյուրը դառնում է ինքն իրեն ավելի հաճելի և անուշ, դրանում էլ հենց կայանում է ամենամեծ երջանկությունը»։

Տես նաև
-------

* Նարցիսիզմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Эразм Роттердамский* Похвала глупости = Moriae Encomium, sive Stultitiae Laus. — М: Государственное издательство художественной литературы, 1960.

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«քծնանք»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778104771 · NKC: ph536918 |

 |
**Վանանդացիներ**, նախարարական տոհմ Մեծ Հայքում։ Իշխել են Այրարատ նահանգի Վանանդ գավառում, երկու իշխանական տոհմով։ Ըստ Մովսես Խորենացու Գահնամակի Վանանդացիները զբաղեցրել են երկրորդ իշխանական գահը, ըստ Ներսեսի «Վարք»-ի Գահնամակում զբաղեցրել են 70-րդ գահը։ Հայոց կաթողիկոս Սահակ Պարթևին (գահակալել է 387-439 թթ.) վերագրվող Գահնամակում զբաղեցրել են 14-րդ բարձը, իսկ Վանանդացիների երկրորդ տոհմը զբաղեցրել է 63-րդ բարձը։ Ըստ Եղիշեի Վարդան Մամիկոնյանի զինակիցն էր Թաթուլ Վանանդացին, որը մասնակցեց 451 թվականի Ավարայրի ճակատամարտին։ Ըստ Ղազար Փարպեցու Վարդան Մամիկոնյանի զինակիցների մեջ հիշատակվում են իշխաններ՝ Թաթուլ Վանանդացին և Առավան Վանանդացին, վերջինս մասնակցեց 449 թվականի Արտաշատի ժողովին։ Ըստ Զորանամակի Վանանդացիները ենթարկվել են Գուգարաց բդեշխին և Մեծ Հայքին տրամադրել 1000 զինվոր։ Վանանդացիների նախարարական տոհմից էր Տրդատ Ա Ոթմսեցի (741-764 թթ.) կաթողիկոսը, որը մինչ կաթողիկոս լինելը Վանանդի եպիսկոպոսն էր։

Տես նաև
-------

* Գահնամակ
* Զորանամակ
* Վանանդ

Աղբյուրներ
----------

* Հայոց անձնանունների բառարան, Հրաչյա Աճառյան, 1942 թ. էջ 205 և 258
* Մովսես Խորենացի «Հայոց Պատմություն»
* Եղիշե «Վարդանի և հայոց պատերազմի մասին»
* Ղազար Փարպեցի «Պատմություն Հայոց»
**Վասիֆ Զուլֆիղար օղլի Ադիգյոզալով** (ադրբ.՝ Vasif Zülfüqar oğlu Adıgözəlov, հուլիսի 28, 1935(1935-07-28), Բաքու, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 15, 2006(2006-09-15), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի կոմպոզիտոր, հասարակական գործիչ, Արվեստի Վաստակավոր Գործիչ (1973 թ.), Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ (1988 թ.), պրոֆեսոր (1989 թ.), Պետական Մրցանակի Դափնեկիր (1990 թ.):

Կենսագրություն
--------------

Վասիֆ Զուլֆիղար օղլի Ադիգյոզալովը ծնվել է 1935 թվականի հուլիսի 28-ին Բաքվում երգիչ Զուլֆի Ադիգյոզալովի ընտանիքում։ Առաջին երաժշտական կրթությունը ստացել է Կոնսերվատորիայի 10-ամյա երաժշտական դպրոցում։ 1953 թվականին նա ընդունվել է Հաջիբեկովի անվան Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիա։ Նա շարունակեց իր կրթությունը կոմպոզիտոր Կարա Կարաևի դասարանում։ 1959 թ.-ին ավարտել է Կոնսերվատորիան `երկու մասնագիտությամբ։

Գործունեություն
---------------

1958 թ.-ից աշխատել է որպես Ռադիոյի և Հեռուստատեսության կոմիտեի երաժշտական խմբագիր։ Հետագայում աշխատել է Ադրբեջանի կոմպոզիտորների միության քարտուղար։ Աշխատել է նաև պետական ֆիլհարմոնիայի գլխավոր երաժշտական խմբագիր, Ա. Զեյնալլու անվան Բաքվի երաժշտական դպրոցի տնօրեն և այլն պաշտոններում։ 1972 թվականից աշխատել է Հաջիբեկովի անվ. Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիայում որպես դասախոս։ 1990 թվականին ընտրվել է Ադրբեջանի կոմպոզիտորների միության առաջին քարտուղար։

Կոչումներ ու պարգևներ
---------------------

* Ադրբեջանի Հանրապետության Արվեստի Վաստակավոր Գործիչ(1973 թ.)
* «Պատվի նշան» օրդեն(1971 թ.)
* Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ(1988 թ.)
* Պետական Մրցանակի Դափնեկիր(1990 թ.)
* պրոֆեսոր(1989 թ.)

Տես նաև
-------

* Աղաբաջի Ռզաևա
* Աֆրասիաբ Բադալբեկլի
* Հաջի Խանմամեդով
* Ջովդեթ Հաջիև
* Ռաուֆ Հաջիև

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Faceted Application of Subject Terminology
3. ↑  Фараджева З.Рождённый музыкой
4. ↑  Վասիֆ Զուլֆիղար օղլի Ադիգյոզալով
5. ↑  Адыгёзалов, Васиф Зульфугар оглы
**Նիշքերի փոխանցման հաղորդակարգը** (անգլ.՝ *File Transfer Protocol*, հապավում՝ *FTP* ), հաղորդակարգը, ստեղծված է համակարգչային ցանցերում նիշքերի փոխանցման համար։ FTP-ն թույլ է տալիս միանալ FTP սպասարկիչներին, տեսնել գրացուցակների պարունակությունը և բեռնել նիշքերը սպասարկիչից։ Բացի այդ, հնարավոր է սպասարկիչների միջև նիշքերի փոխանցման կարգ (տես. FXP):

FTP-ն հին կիրառական հաղորդակարգերից մեկն է, որը ստեղծվել է HTTP-ից առաջ, 1971 թ.-ին։ Այն և այսօր էլ լայնորեն օգտագործվում է ծրագրային ապահովումների տարածման և հեռակա հոսթերի մուտքի համար։

FTP հաղորդակարգը կիրառական մակարդակի հաղորդակարգերի շարքին է պատկանում և տվյալների փոխանցման համար օգտագործում է փոխադրման TCP արձանագրություն։ Տվյալները և հրամանները, ի տարբերություն այլ արձանագրություններից, փոխանցվում են տարբեր պորտերի միջոցով։ Ելքային 20 պորտը, որը բացվում է սպասարկիչի կողմից, օգտագործվում է տվյալների փոխանցման համար, իսկ 21 պորտը՝ հրամանների փոխանցման համար։ Սպասառուի տվյալների ընդունման պորտը որոշվում է համաձայնեցման երկխոսությունում։ Այն դեպքում, եթե նիշքի փոխանցումը ընդհատվում է ինչ-որ պատճառով, հաղորդակարգը վերանայում է նիշքի վերսկսման միջոցներ։

### Անվտանգության խնդիր

Արձանագրությունը չի գաղտնագրվում, վավերացման ժամանակ մուտքանունն ու գաղտնաբառը փոխանցվում է բաց տեքստով։ Այն դեպքում, երբ ցանցը կառուցված է հաբի միջոցով, ապա չարամիտը պասիվ սնիֆերի օգնությամբ կարող է որսալ ցանցի նույն hատվածում գտնվող FTP օգտատերերի մուտքանունն ու գաղտնաբառը, կամ հատուկ ծրագրային ապահովման առկայության դեպքում, ստանալ FTP-ով փոխանցվող նիշքերը առանց նույնականացման։ Երբ ցանցը կառուցված է սվիչի միջոցով, չարամիտի խնդիրը բարդանում է, բայց հնարավոր է կատարել կոտրում (MAC-սփուֆինգ, հասցեների աղյուսակների գերլցում)։ Որպեսզի կանխել տրաֆիկի բռնումը, անհրաժեշտ է օգտագործել տվյալների գաղտնագրման SSL արձանագրություն, որը ապահովվում է ժամանակակից FTP-սպասարկիչների և որոշ FTP-կլիենտների կողմից։

Ոչ գաղտնագրված նույնականացման ընթացքն անցնում է մի քանի փուլով։ ( \r\n նշանները նշանակում են տողի փոխում)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Համացանցային հաղորդակարգերի հավաքածու |
| --- |
|  |
| Ծրագրային շերտ | BGP • DHCP • AAA/AAAS • DNS • FTP • HTTP • IMAP • LDAP • MGCP • NNTP • NTP • POP • ONC/RPC • RADIUS • RTP • RTSP • RIP • SIP • SMTP • SNMP • SSH • TACACS • Telnet • TLS/SSL • XMPP |
|  |
| Տրանսպորտային շերտ | TCP • UDP • DCCP • SCTP • RSVP |
|  |
| Ինտերնետային շերտ | IP • IPv4 • IPv6 • ICMP • ICMPv6 • ECN • IGMP • IPsec |
|  |
| Կապակցող շերտ | ARP • NDP • OSPF • Tunnels • L2TP • PPP • MAC • Ethernet • DSL • ISDN • FDDI |

 |
**Ալբերտո Անխել Ֆեռնանդես** (իսպ.՝ Alberto Ángel Fernández; ապրիլի 2, 1959(1959-04-02), Բուենոս Այրես, Արգենտինա), արգենտինացի իրավաբան և քաղաքական գործիչ, 2019 թվականի նախագահական ընտրությունների հաղթող։ Նա ղեկավարել է երկրի կառավարությունը Նեստոր Կիրշներին կից և, մասամբ, Քրիստինե Ֆերնանդես դե Կիրչներին, պաշտոնը թողել է 2008 թվականի հուլիսի 23-ին։

Կենսագրություն
--------------

Ֆերնանդեսը ծնվել է Բուենոս Այրեսում։ Սովորել է Բուենոս Այրեսի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ 24 տարեկանում բարձրագույն կրթություն է ստացել, իսկ հետագայում դարձել է հարազատ ուսումնական հաստատությունում քրեական իրավունքի ուսուցիչ։ Քաղաքական կյանքը նա սկսել է աշխատել ոչ ընտրովի պաշտոններում Բուենոս Այրեսի խորհրդում, պատգամավորների Ազգային պալատում և էկոնոմիկայի նախարարությունում։ Այդ ընթացքում նա մտերմացել է Բուենոս Այրեսի նախկին նահանգապետ Էդուարդո Դուալդեի հետ։

2000 թվականի հունիսի 7-ին պատգամավոր է ընտրվել Բուենոս Այրես քաղաքից, փոքրամասնության «Acción por la República» կուսակցությունից, որը գլխավորել է Դոմինգո Կավալյոն՝ էկոնոմիկայի նախարար Ֆերնանդո դե լա Ռուայի վարչակազմում։ Նա հրաժարվել է այդ վայրից՝ կառավարության ղեկավար նշանակվելուց հետո։ Այդ պաշտոնը նա պահպանել է մինչև 2008 թվականի հուլիսը։

2019 թվականի մայիսի 18-ին երկրի նախագահի պաշտոնում առաջադրվել է 2019 թվականի հոկտեմբերի 27-ի ընտրություններին (փոխնախագահի պաշտոնում առաջադրվել է նախկին նախագահ Քրիստինա Ֆերնանդես դե Կիրշները։ 2019 թվականի հոկտեմբերի 28-ին հայտարարվեց առաջին տուրում Ֆերնանդեսի հաղթանակի մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Alberto Fernández presidente, Cristina Kirchner vice: el video en el que la senadora anuncia la fórmula
4. ↑  Quién es Alberto Fernández, el candidato a Presidente que acompañará a Cristina Fernández
5. ↑  Действующий президент Аргентины поздравил соперника с победой на выборах

Արտաքին հղումներ
----------------

* Jefatura de Gabinete de Ministros Archived 1999-10-01 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Տելեգրամ · Թվիթթեր (իսպ.) |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12129446m · GND: 1293065137 · ISNI: 0000 0000 2415 4734 · LCCN: n86070454 · SUDOC: 17112619X · VIAF: 9881539 · WorldCat VIAF: 9881539 |

 |

 |