Շինարարական աշխատողներ, որոնք սովորաբար համարվում են բանվոր դասակարգ
**Բանվոր դասակարգ,** (կամ աշխատանքային դասակարգը) ներառում է ձեռքի աշխատանքով կամ արդյունաբերական աշխատանքով զբաղվողներին, ովքեր վարձատրվում են աշխատավարձով կամ վարձատրվող պայմանագրերով։ Բանվոր դասակարգի զբաղմունքները (տես նաև «Աշխատողների նշանակումը ըստ օձիքի գույնի») ներառում են կապույտ օձիքով և վարդագույն օձիքով աշխատատեղերի մեծ մասը։ Աշխատավոր դասակարգի անդամները ապավինում են բացառապես վարձու աշխատանքին։ Այսպիսով, ըստ ավելի ընդգրկուն սահմանումների, կատեգորիան կարող է ներառել արդյունաբերական զարգացած տնտեսությունների աշխատունակ բնակչության գրեթե ամբողջ մասը (քաղաքներ, գյուղեր) կամ գյուղական աշխատուժում աշխատողներին։

Սահմանումներ
------------

Ինչպես սոցիալական դասը նկարագրող շատ տերմինների դեպքում, բանվոր դասակարգը սահմանվում և օգտագործվում է տարբեր ձևերով։ Շատ սոցիալիստների կողմից օգտագործվող ամենաընդհանուր սահմանումն այն է, որ բանվոր դասակարգը ներառում է բոլոր նրանց, ովքեր վաճառելու ոչինչ չունեն, բացի իրենց աշխատուժից։ Այդ մարդկանց նախկինում անվանում էին պրոլետարիատ։ Այդ առումով, այսօր բանվոր դասակարգը ներառում է ինչպես սպիտակ, այնպես էլ կապուտաչյա աշխատողներ, բոլոր տեսակի ձեռներեց և հասարակ աշխատողների՝ բացառելով միայն այն անհատներին, ովքեր իրենց ապրուստը ստանում են բիզնեսի սեփականությունից և այլոց աշխատանքից։ Տերմինը, որը հիմնականում օգտագործվում է բանվորների կերպարներ առաջացնելու համար, ովքեր տառապում են «դասակարգային անբարենպաստությունից՝ չնայած նրանց անհատական ջանքերին», կարող է նաև ունենալ ռասայական ենթատեքստ։ Այս ռասայական ենթատեքստերը ենթադրում են աղքատության տարբեր թեմաներ, թե արդյոք մարդն արժանի է օգնության։

Այնուամենայնիվ, երբ օգտագործվում է ոչ սոցիալիստական համատեքստում, այն հաճախ վերաբերում է հասարակության այն հատվածին, որը կախված է ֆիզիկական աշխատանքից, հատկապես, երբ փոխհատուցվում է ժամավճարով (կամ գիտության որոշակի տեսակներ, ինչպես նաև լրագրողական կամ քաղաքական վերլուծություն)։ Օրինակ՝ բանվոր դասակարգը հստակորեն սահմանվում է որպես քոլեջի աստիճան չունեցողներ։ Այնուհետև՝ բանվոր դասակարգի զբաղմունքները դասակարգվում են չորս խմբի՝ ոչ հմուտ բանվորներ, արհեստավորներ, արտագնա աշխատողներ և գործարանների աշխատողներ։ [*Հղում աղբյուրներին*]

Ընդհանուր այլընտրանքը դասակարգի սահմանումն է՝ ըստ եկամտի մակարդակների։ Երբ օգտագործվում է այս մոտեցումը, բանվոր դասակարգին կարելի է հակադրել այսպես կոչված միջին խավը՝ տնտեսական ռեսուրսների, կրթության, մշակութային շահերի և այլ ապրանքների ու ծառայությունների հասանելիության տարբեր պայմանների հիման վրա։ Այստեղ աշխատավոր դասակարգի և միջին խավի միջև ընկած հատվածը կարող է նշանակել այն սահմանագիծ, որտեղ բնակչությունն ունի հայեցողական եկամուտ, այլ ոչ թե ֆինանսավորվում է հիմնական կարիքների և առաջին անհրաժեշտության համար (օրինակ՝ նորաձևությունն ընդդեմ սննդի և ապաստանի մասին)։

Որոշ հետազոտողներ առաջարկել են, որ բանվոր դասակարգի կարգավիճակը պետք է սուբյեկտիվորեն սահմանվի որպես բանվոր դասակարգի խումբ։ [*Հղում աղբյուրներին*] Այս սուբյեկտիվ մոտեցումը թույլ է տալիս մարդկանց, այլ ոչ թե հետազոտողներին, սահմանել իրենց սեփական «սուբյեկտիվ» և «ընկալվող» սոցիալական դասը։

Պատմություն և աճ
----------------

Աշխատավորների կյանքը Վիկտորիանական Ուեթերբիում, Արևմտյան Յորքշիր, Անգլիա
Ֆեոդալական Եվրոպայում բանվոր դասակարգը, որպես այդպիսին, մեծ թվով գոյություն չուներ։ Փոխարենը, մարդկանց մեծամասնությունը բանվոր դասակարգի մաս էր՝ մի խումբ, որը բաղկացած էր տարբեր մասնագիտություններից, արհեստներից և զբաղմունքներից։ Իրավաբանը, արհեստավորը և գյուղացին բոլորը համարվում էին միևնույն սոցիալական խավի մաս, մարդկանց երրորդ զանգված, որոնք ոչ արիստոկրատներ էին, ոչ էլ եկեղեցու պաշտոնյաներ։ Նմանատիպ հիերարխիա գոյություն ունեին Եվրոպայից դուրս՝ այլ նախաարդյունաբերական հասարակություններում։ Այս աշխատավոր դասակարգերի սոցիալական դիրքը դիտվում էր որպես կանոնավորված բնական օրենքով և ընդհանուր կրոնական համոզմունքներով։ Այս սոցիալական դիրքը վիճարկվում էր հատկապես գյուղացիների կողմից, օրինակ՝ գերմանական գյուղացիական պատերազմի ժամանակ։ [*Հղում աղբյուրներին*]

18-րդ դարի վերջին, լուսավորության ազդեցության տակ, եվրոպական հասարակությունը գտնվում էր փոփոխության մեջ, և այս փոփոխությունը չէր կարող հաշտվել Աստծո կողմից ստեղծված անփոփոխ հասարակական կարգի գաղափարի հետ։ Այս հասարակությունների հարուստ անդամները ստեղծեցին գաղափարախոսություններ, որը բանվոր դասակարգի մարդկանց խնդիրներից շատերը մեղադրում էր նրանց բարոյականության և էթիկայի վրա (այսինքն՝ ալկոհոլի չափից ավելի օգտագործումը, ընկալվող ծուլությունը և գումար խնայելու անկարողությունը)։ Անգլիական բանվոր դասակարգի ստեղծումը գրքում Է. Պ. Թոմփսոնը պնդում է, որ անգլիական բանվոր դասակարգը ներկա է եղել իր իսկ ստեղծմանը, և ձգտում է նկարագրել մինչժամանակակից բանվոր դասակարգերի վերափոխումը ժամանակակից, քաղաքականապես ինքնագիտակից, բանվոր դասակարգի։

Սկսած մոտ 1917 թվականից՝ մի շարք երկրներ կառավարվեցին իբր բանվոր դասակարգի շահերից ելնելով (տե՛ս Սովետական բանվոր դասակարգ)։ Որոշ պատմաբաններ նշել են, որ սովետական ոճի այս հասարակություններում հիմնական փոփոխությունը զանգվածային նոր տեսակի պրոլետարիզացիա է, որը հաճախ իրականացվել է գյուղացիների և գյուղական բանվորների վարչական ճանապարհով ձեռք բերված բռնի տեղահանման արդյունքում։ Այդ ժամանակվանից ի վեր չորս խոշոր արդյունաբերական պետություններ շրջվել են դեպի կիսաշուկայական կառավարում (Չինաստան, Լաոս, Վիետնամ, Կուբա), իսկ մեկ նահանգ վերացել է աղքատության և դաժանության աճի շրջանում (Հյուսիսային Կորեա)։ Նմանատիպ այլ պետություններ փլուզվել են (օրինակ՝ Խորհրդային Միությունը)։

1960 թվականից ի վեր տեղի են ունեցել լայնածավալ պրոլետարիզացիա և ընդհանրությունների շրջափակում՝ առաջացնելով նոր բանվոր դասակարգեր։ Բացի այդ, այնպիսի երկրներ, ինչպիսին Հնդկաստանն է, կամաց-կամաց ենթարկվում են սոցիալական փոփոխության՝ ընդլայնելով քաղաքային բանվոր դասակարգի չափը։[*Հղում աղբյուրներին*]

Մարքսիստական սահմանում. պրոլետարիատ
-----------------------------------

Գործադուլավոր թիմեր, որոնք կռվում են ոստիկանների հետ Մինեապոլիսի փողոցներում, Մինեսոտա, 1934 թվականի հունիս
Կարլ Մարքսը բանվոր դասակարգը կամ պրոլետարիատը սահմանում էր որպես անհատներ, ովքեր վաճառում են իրենց աշխատուժը վարձատրության դիմաց և չեն տիրապետում արտադրության միջոցներին։ Նա պնդում էր, որ իրենք պատասխանատու են հարուստ հասարակության ստեղծման համար։ Նա պնդում էր, որ բանվոր դասակարգը ֆիզիկապես կամուրջներ է կառուցում, կահույք է պատրաստում, սնունդ է աճեցնում և խնամում երեխաներին, բայց չունի հող կամ գործարան։ [*Հղում աղբյուրներին*]

Պրոլետարիատի ենթաբաժինը՝ լյումպեն-պրոլետարիատը (ռագ-պրոլետարիատ), ծայրահեղ աղքատներն ու գործազուրկներն են, ինչպիսիք են՝ օրավարձով աշխատողները և անօթևանները։ Մարքսը նրանց համարում էր դասակարգային գիտակցությունից զուրկ։

Դասակարգային հասարակության կոմունիստական հայեցակարգը. Նկարչությունը հիմնված էր «Ռուս սոցիալիստների միության» կողմից 1900-01 թվականներին
«Կոմունիստական մանիֆեստում» Կարլ Մարքսը և Ֆրիդրիխ Էնգելսը պնդում էին, որ բանվոր դասակարգի ճակատագիրն է կապիտալիստական համակարգը տեղափոխել պրոլետարիատի դիկտատուրայով (շատերի իշխանությունը՝ ի տարբերություն «բուրժուազիայի դիկտատուրայի»)՝ վերացնելով դասակարգային համակարգի հիմքում ընկած սոցիալական հարաբերությունները, այնուհետև՝ վերածվել ապագա կոմունիստական հասարակության, որտեղ «յուրաքանչյուրի ազատ զարգացումը բոլորի ազատ զարգացման պայմանն է»։ Ընդհանրապես, մարքսիստական առումով վարձու աշխատողները և սոցիալական պետությունից կախվածները բանվոր դասակարգ են, իսկ նրանք, ովքեր ապրում են կուտակված կապիտալով՝ ոչ։ Այս լայն երկփեղկությունը սահմանում է դասակարգային պայքարը։ Տարբեր խմբեր և անհատներ կարող են ցանկացած պահի լինել այս կամ այն կողմում։ Շահերի և ինքնության նման հակասությունները անհատների կյանքում և համայնքների ներսում կարող են արդյունավետորեն խաթարել աշխատավոր դասակարգի կարողությանը գործելու համերաշխ ՝ նվազեցնելով շահագործումը, անհավասարությունը և սեփականության դերը մարդկանց կյանքի հնարավորությունների, աշխատանքային պայմանների և քաղաքական իշխանության որոշման գործում։

Ոչ ֆորմալ բանվոր դասակարգ
-------------------------

Ոչ ֆորմալ բանվոր դասակարգը սոցիոլոգիական տերմին է, որը հորինել է Մայք Դևիսի դասը, որը բաղկացած է ավելի քան մեկ միլիարդ քաղաքաբնակ երիտասարդներից, որոնք ոչ մի կերպ պաշտոնապես կապված չեն համաշխարհային տնտեսության հետ և փորձում են գոյատևել հիմնականում աղքատ թաղամասերում։ Դևիսի կարծիքով՝ այս դասն այլևս չի համապատասխանում դասակարգի սոցիալ-տեսական հասկացություններին՝ Մարքսին, Մաքս Վեբերին կամ արդիականացման տեսությանը։ Դրանից հետո այս դասը զարգացավ ամբողջ աշխարհում 1960-ականներից, հատկապես հարավային կիսագնդում։ Ի տարբերություն լյումպեն պրոլետարիատի դասի նախկին պատկերացումների կամ 1920-ական և 1930-ականների «հույսի տնակ» հասկացությունների՝ այս դասի անդամներին հազիվ թե որևէ հնարավորություն տրվի պաշտոնական տնտեսական կառույցներին անդամակցելու։

Բարձրագույն կրթություն
----------------------

Դայան Ռեյը շեշտում է այն մարտահրավերները, որոնց կարող են բախվել բանվոր դասակարգի ուսանողները բարձրագույն կրթության, և, մասնավորապես, հետազոտական ինտենսիվ համալսարաններում անցնելու ընթացքում։ Գործոններից մեկը կարող է լինել համալսարանական համայնքի ընկալումը որպես գերակշռող միջին խավի սոցիալական տարածք, որը ստեղծում է այլության զգացում սոցիալական նորմերի դասակարգային տարբերությունների և նավիգացիոն ակադեմիայի գիտելիքների պատճառով։

Բանվոր
------

Բանվորներ Կալիֆորնիայում գիշերային վերանորոգման աշխատանքի ժամանակ (2022)
Բանվորը այն մարդն է, ով աշխատում է շինարարության արդյունաբերության աշխատուժում ձեռքի աշխատանքի տեսակներով։ Բանվորները վարձու աշխատողների բանվոր դասակարգում են, որտեղ նյութական նշանակալի արժեք ունեցող նրանց միակ ունեցվածքը աշխատանքն է։ Բանվորներ ներգրավող արդյունաբերությունները ներառում են այնպիսի կառուցումներ, ինչպիսիք են՝ ճանապարհները, շենքերը, կամուրջները, թունելները և երկաթուղային գծերը։ Բանվորներն աշխատում են պայթեցման գործիքների, ձեռքի գործիքների, էլեկտրական գործիքների, օդային գործիքների և փոքր ծանր տեխնիկայի հետ և հանդես են գալիս որպես այլ աշխատողների օգնականներ, ինչպիսիք են՝ օպերատորները կամ ցեմենտի որմնադիրները։ 1-ին դարի ինժեներ Վիտրուվիոսը գրում է, որ լավ աշխատողների խումբը նույնքան արժեքավոր է, որքան շինարարության ցանկացած այլ ասպեկտ։ Բացի օդաճնշական միջոցների ավելացումից, բանվորների աշխատանքային պրակտիկան քիչ է փոխվել։ Դաշտային տեխնոլոգիաների ներդրմամբ բանվորները արագորեն հարմարվեցին այս տեխնոլոգիայի օգտագործմանը՝ որպես բանվորական աշխատանք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Working Class»։ *dictionary.cambridge.org* (en-US)։ Վերցված է 1 May 2019
2. ↑  «working class»։ *Oxford Dictionaries*։ Արխիվացված է օրիգինալից 16 July 2013-ին։ Վերցված է 8 May 2014  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
3. ↑  McKibbin, 2000, էջ 164
4. 1 2  Feingold Jonathan (20 October 2020)։ «"All (Poor) Lives Matter": How Class-Not-Race Logic Reinscribes Race and Class Privilege»։ *University of Chicago Law Review Online*: 47
5. ↑  Edsall Thomas B. (17 June 2012)։ «Canaries in the Coal Mine»։ Campaign Stops։ *The New York Times*։ Վերցված է 18 June 2012  `|url-access=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
6. 1 2  Linkon, 1999, էջ 4
7. ↑  Rubin, Denson
8. 1 2  Abendroth, 1973
9. ↑  «Thompson: The Making of the English Working Class — Faculty of History»։ *www.hist.cam.ac.uk* (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 13 March 2020-ին։ Վերցված է 1 May 2019  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
10. ↑  Kuromiya, 1990, էջ 87
11. ↑  Gutkind, 1988
12. ↑  Lebowitz, 2016
13. ↑  Davis Mike (2007)։ *Planet der Slums* [*Planet of the slums*] (գերմաներեն)։ Berlin: Assoziation A։ էջ 183
14. ↑  Davis Mike (27 August 2007)։ *Planet der Slums – Urbanisierung ohne Urbanität* [*Planet of the Slums - Urbanization without urbanity*]։ *Blätter für deutsche und internationale Politik (de)* (գերմաներեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 9 October 2015-ին  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)

### Մատենագիտություն

* Abendroth Wolfgang (1973)։ *A Short History of the European Working Class*
* Doob Christopher B. (2013)։ *Social Inequality and Social Stratification in US Society*։ Upper Saddle River, New Jersey: Pearson Education։ ISBN 978-0-205-79241-2
* Gutkind Peter C. W. ed. (1988)։ *Third Worlds Workers: Comparative International Labour Studies*։ International Studies in Sociology and Social Anthropology **49**։ Leiden, Netherlands: E.J. Brill։ ISBN 978-90-04-08788-0։ ISSN 0074-8684
* Kuromiya Hiroaki (1990)։ *Stalin's Industrial Revolution: Politics and Workers, 1928–1931*
* Lebowitz Michael A. (2016)։ *Beyond Capital: Marx's Political Economy of the Working Class*
* Linkon Sherry Lee (1999)։ «Introduction»։ in Linkon Sherry Lee։ *Teaching Working Class*։ Amherst, Massachusetts: University of Massachusetts Press։ էջեր 1ff։ ISBN 978-1-55849-188-5
* McKibbin Ross (2000)։ *Classes and Cultures: England, 1918–1951*
* Rubin Mark, Denson Nida, Kilpatrick Sue, Matthews Kelly E. Stehlik Tom, Zyngier David (2014)։ «'I Am Working-Class': Subjective Self-Definition as a Missing Measure of Social Class and Socioeconomic Status in Higher Education Research»։ *Educational Researcher* **43** (4): 196–200։ ISSN 1935-102X։ doi:10.3102/0013189X14528373  `|s2cid=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)(չաշխատող հղում)

Հետագա ընթերցում
----------------

* Benson John (2003)։ *The Working Class in Britain, 1850–1939*։ London: I.B. Tauris։ ISBN 978-1-86064-902-8
* Blackledge Paul (2011)։ *Why Workers Can Change the World*։ *Socialist Review* (364) (London)։ Արխիվացված է օրիգինալից 10 December 2011-ին։ Վերցված է 20 November 2018  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
* Connell Raewyn, Irving Terry (1980)։ *Class Structure in Australian History*։ Melbourne: Longman Cheshire
* Engels Friedrich (1968)։ *The Condition of the Working Class in England*։ Stanford, California: Stanford University Press։ ISBN 978-0-8047-0634-6  `|translator1-last=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն); `|translator1-first=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն); `|translator2-last=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն); `|translator2-first=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
* *The Concept of Class*, *Cambridge Studies in Social Research*, No. 14, Social Science Research Group, University of Cambridge. 2014,
* Miles Andrew, Savage Mike (1994)։ *The Remaking of the British Working Class, 1840–1940*։ London: Routledge։ ISBN 978-1-134-90681-9
* Moran William (2002)։ *Belles of New England: The Women of the Textile Mills and the Families Whose Wealth They Wove*։ New York: Thomas Dunne Books։ ISBN 978-0-312-30183-5
* Raine April Janise (2011)։ «Lifestyles of the Not So Rich and Famous: Ideological Shifts in Popular Culture, Reagan-Era Sitcoms and Portrayals of the Working Class»։ *McNair Scholars Research Journal* **7** (1): 63–78։ Վերցված է 20 November 2018
* Rose Jonathan (2010)։ *The Intellectual Life of the British Working Classes* (2nd ed.)։ New Haven, Connecticut: Yale University Press։ ISBN 978-0-300-15365-1
* Rubin Lillian B. (1976)։ *Worlds of Pain: Life in the Working Class Family*։ New York: Basic Books։ ISBN 978-0-465-09724-1  `|url-access=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
* Rowntree Seebohm (2000) [1901]։ *Poverty: A Study of Town Life*։ Macmillan and Co.։ ISBN 1-86134-202-0
* Sheehan Steven T. (2010)։ «'Pow! Right in the Kisser': Ralph Kramden, Jackie Gleason, and the Emergence of the Frustrated Working‐Class Man»։ *Journal of Popular Culture* **43** (3): 564–582։ ISSN 1540-5931։ doi:10.1111/j.1540-5931.2010.00758.x
* Shipler David K. (2004)։ *The Working Poor: Invisible in America*։ New York: Knopf։ ISBN 978-0-375-40890-8
* Skeggs Beverley (2004)։ *Class, Self, Culture*։ London: Routledge։ ISBN 978-0-415-30086-5
* Thompson E. P. (1968)։ *The Making of the English Working Class* (rev. ed.)։ Harmondsworth, England: Penguin Books
* Turner Katherine Leonard (2014)։ *How the Other Half Ate: A History of Working-Class Meals at the Turn of the Century*։ Berkeley, California: University of California Press։ ISBN 978-0-520-27758-8
* Zweig Michael (2001)։ *Working Class Majority: America's Best Kept Secret*։ Ithaca, New York: Cornell University Press։ ISBN 978-0-8014-8727-9

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Center for Working-Class Studies at Youngstown State University
* International Labor and Working-Class History Journal (archived 12 January 2009)
* Images of the working class between 1840 and 1945 from the McCord Museum's online collection (archived 23 February 2006)
* BBC Archive collection of TV & Radio programmes about Working Class Britain
* Caring too much. That's the curse of the working classes. David Graeber for *The Guardian*. March 2014.
* US millennials feel more working class than any other generation. *The Guardian.* March 2016.