**Ալեքսեյ Եվգրաֆովիչ Ֆավորսկի** (ռուս.՝ Алексей Евграфович Фаворский, մարտի 3 (փետրվարի 20), 1860, Պավլովո, Նիժեգորոդյան մարզ - օգոստոսի 8, 1945, Սանկտ Պետերբուրգ, ԽՍՀՄ), ռուս քիմիկոս-օրգանիկ։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1929), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1945)։

Կենսագրություն
--------------

Հայրը՝ Ե. Ա. Ֆավորսկին, եղել է Պավլովսկ գյուղի քահանան, Նիժնի Նովգորոդի մարզ։ Եղբայրը՝ Անդրեյ Ֆավորսկին փաստաբան, հոյրեղբայրը խորհրդային հայտնի նկարիչ Վլադիմիր Ֆավորսկի։

Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Նիժնի Նովգորոդի և Վոլոգդայի վարժարանում։ 1878 թվականին ընդունվել է Սանկտ Պետերբուրգի Ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետը, որը 1882 թվականի ավարտել է թեքնածուական աստիճանով։ Ապագա ուսանողը 4-րդ կուրսում և կուրսը ավարտելուց հետո աշխատել է համալսարանի քիմիական լաբարատորիայում։

1883 թվականի ընդունվել է Սանկտ Պետերբուրգի ռեալ վարժարանը որպես լաբարանտ։ 1886 թվականին համալսարանում զբաղեցրել է լաբարանտի պաշտոնը։ 1891 թվականին պաշտպանել է քիմիայի մագիստրոսի աստիճանի դիսերտացիան։ 1895 թվականին պաշտպանել է դոկտորական թեզը և 1896 թվականին ստանձնել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի տեխնոլոգիաների և տեխնիկական քիմիայի բաժինը։

1882 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանը, որտեղ աշխատել է Դմիտրի Մենդելեևի, Ալեքսանդր Բուտլերովի լաբորատորիաներում։ 1896 թվականից Ֆավորսկին Պետերբուրգի համալսարանի պրոֆեսոր էր, աշխատել է նաև Լենինգրադի քիմիատեխնոլոգիական ինստիտում և ԽՍՀՄ ԳԱ-ում, որտեղ 1934-1938 թվականներին եղել է իր նախաձեռնությամբ ստեղծված օրգանական քիմիայի ինստիտուտի տնօրենը։

1902 թվականին զբաղեցրել է Պետերբուրգի համալսարանի օրգանական քիմիայի ամբիոնը։

1910 թվականին պետական խորհրդականի անդամ։

Ֆավորսկու կոլբը
1929 թվականին նա ընտրվել է ԽՍՀՄ գիտություների ակադեմիայի իսկական անդամ։ Շատ ականավոր քիմիկոսներ (Ս. Վ. Լեբեդև, Բ. Վ. Բիզով, Ի. Ն. Նազարով և ուրիշներ) նրա աշակերտներն են։

Մահացել է 1945 թվականի օգոստոսի 8-ին։ Նա թաղված է Սանկտ Պետերբուրգի Վոլկովի գերեզմանատանը։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են ացետիլենի ածանցյալների և ցիկլիկ ածխաջրածինների քիմիային։ Հայտնաբերել է երրորդային ացետիլենային սպիրտների սինթեզի նոր՝ Ֆավորսկու ռեակցիան։ Ֆավորսկու աշխատանքները տեսական հիմք են հանդիսացել ԽՍՀՄ-ում մի շարք նյութերի, այդ թվում՝ սինթետիկ կաուչուկի, արտադրության ստեղծման համար, որի համար 1941 թվականին ստացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակ։ Ֆավորսկին մշակեց կծու կալիումի փոշու առկայությամբ ացետիլենի վրա սպիրտների ներգործման միջոցով վինիլային եթերների ստացման մեթոդը։

Ավելի ուշ նա իր աշակերտների հետ մեկտեղ զարգացրեց այդ ռեակցիան և մշակեց վինիլային եթերների արդյունաբերական ստացման մեթոդները։ Գործնականում լայնորեն ներդրված են նրա և իր աշակերտների կողմից առաջարկված կետոնների հետ ացետիլենի և ացետիլենային ածխաջրածինների ռեակցիաները։ Այդ մեթոդով կարելի է ստանալ իզորեն՝ սինթետիկ կաուչուկի համար։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Լենինի 4 և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Могила А.Е. Фаворского на Волковском кладбище в Санкт-Петербурге

Գրականություն
-------------

* Biography (St. Petersburg Encyclopedia)
* Favorskii, A. E. (1894). *J. Russ. Phys.-Chem. Soc*. **26**: 559. `{{cite journal}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)
* Lewis, David E. (1994). «The University of Kazan - Provincial Cradle of Russian Organic Chemistry, Part II: Aleksandr Zaitsev and his Students». *Journal of Chemical Education*. **71**: 93–97. Bibcode:1994JChEd..71...93L. doi:10.1021/ed071p93.(Favorskii's academic lineage)
* Shostakovskii, M. F. (1960). «The Influence of the Work of A. E. Favorskii on the Development of the Chemistry of High Molecular Compounds (Centenary of his Birth)». *Russian Chemical Bulletin*. **9** (5): 723–730. doi:10.1007/BF01179164.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ա. Ֆավորսկու էջը ԽՍՀՄ ԳԱ կայքում
* Ֆավորսկու մասին «Երկրի հերոսները» կայքում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ալեքսեյ Ֆավորսկի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 117503290 · ISNI: 0000000368158173 · LCCN: n80110078 · NKC: jx20060311009 · NLG: 253621 · NUKAT: n2011106575 · SUDOC: 155534327 · VIAF: 57393941, 84355781 · WorldCat VIAF: 57393941, 84355781 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |