**Մետաքսյա լեմուր** (լատ.՝ Propithecus candidus), խոշոր լեմուր՝ երկար, մետաքսյա, սպիտակ մորթով։ Այս տեսակը լայն տարածում չունի, հանդիպում է հյուիսարևելյան Մադագասկարում, որտեղ հայտնի է որպես լեմուր։ Այն տարածքի ամենաքիչ տարածում ունեցող կաթնասուններից է, և Բնության պահպանության միջազգային միության կողմից դիտարկվում է որպես աշխարհում վտանգված 25 տեսակներից մեկը։Մետաքսյա լեմուրը մեկն է լեմուրի ինը տեսակներից (տեսակը՝ պրոպիթես) և դիադեմացված լեմուրի չորս նախկին ենթատեսակներից մեկը։ 2004 և 2007 թթ․ արված ուսումնասիրությունները համեմատել են նրանց արտաքին, գենետիկական և գանգուղեղային անատոմիայի առաձնահատկությունները, որոնց գենետիկան ամբողջությամբ համընկնում է։

Մետաքսյա լեմուրն ունի փոփոխական սոցիալական կառուցվածք և ապրում է երկուսից ինը լամաներից կազմված խմբերով։ Օրվա մեծ մասն անց է կացնում ուտելով և հանգստանալով, թեև զգալի ժամանակ է հատկացնում նաև սոցիալական վարքագծին, ինչպիսիք են խաղալը, խնամքը, և նաև տեղից տեղ գնալը։Կերակրման ժամանակ էգերը առաջնահերթությունը տալիս են արուներին։Ինչպես մյուս արևելյան լեմուրները, այս տեսակը ևս սնվում է տերևներով, սերեմերով, մրգերով, ծաղիկներով և անգամ հողով։ Այն սեզոնային ցեղատեսակ է և զուգակցվում է տարին մեկ անգամ՝ անձրևների սկսման ժամանակ։Ինչպես մյուս տեսակները, մետքասյա լեմուրների շրջանում ևս տարածված է ձագերի խնամքը։Խմբի բոլոր անդամները, անկախ տարիքից խնամում են, խաղում, երբեմն նաև բուժում ձագերին, որը նրանց պարտականությունների մեջ չի մտնում։Մետաքսյա լեմուրը հաճախ է երգում։Ինչպես մնացած լեմուրները, այս տեսակը ևս ունի շատ լավ հոտառություն, որը օգնում է նրանց հաղորդակցվել խմբի մյուս անդամների հետ։Արուները ունեն հոտառության սուր զգացողություն, նրանք հատկապես զգում են էգերի բույրը։Արուները կրծում են ծառերի կեղևը իրենց կաթնաատամներով։Սա բնորոշ է այն արուներին, որոնք ունեն շագանակագույն ատամներ, վերջինս միակ տեսանելի տարբերությունն է արուների և էգերի միջև։

Մետաքսյա լեմուրը տարածված է հյուսիսարևելյան Մադագասկարի արևելյան անտառներում՝ Մարոջեջի ազգային պարկում, Անջանահարիբ հատուկ արգելոցում։Մի քանի խմբեր հայտնաբերվել են նաև Մակիրա անտառի հատուկ պահպանվող տարածքում, Բետոլանայի անտառներում։Մետաքսյա լեմուրի որսը տարածված է այդ տարածքներում, քանի որ նրանց որսն արգելելու պետական տաբու դեռևս սահմանված չէ։Բնակավայրի ավերումը, ինչպիսիք են գյուղատնտեսական հրդեհները, փայտի ապօրինի շահագործումը, տեղի են ունենում հիմնականում այն վայրերում, որտեղ տարածված են այս լամաները։

Ստուգաբանություն
----------------

Այս տեսակին կոչում են սիֆակա։ Սիֆակա անվանումը նշանակում է արևմտյան չոր անտառներում սիֆակաների կողմից ընդհանուր տագնապի վոկալիզացիայի մասին, որոնք նրան անընդմեջ արտասանում են։Արևելայն ափի տեղաբնիկները չափերով ավելի մեծ լեմուրներին անվանում են սիմպոնա, որը կապված է տեսակի փռշտալու ձևի հետ,վերջինս արտահայտում է տագնապ։ Այս նշանը նրանք օգտագործում են մի քանի հանգամանքների դեպքում, ինչպիսիք են մարդկանց առկայությունը, ծառերի ընկնելը, գիշատիչների հայտնվելը, ինչպես նաև խմբի անդամների միջև ագրեսիվ վարքը։Անունը եկել է լատիներենից, նշանակում է սպիտակ, իսկ տաքսոնոմական անվանումը գալիս է հունարենից, նշանակում է մետաքս։

Դասակարգում
-----------

Մետաքսյա լեմուրի երանգ, Մադագասկար,1892թ․։
Մետաքսյա լեմուրը սկզբում նկարագրվել է 1871-ին ֆրանսիացի բնագետ Ալֆրեդ Գրանդիդիեի կողմից ֆրանսիացի կենդանաբան Ալֆոնս Միլն-Էդվարդսին պաշտոնապես ուղղված նամակում։ Գրանդիդեի նկարագրությունը հիմնված էր Անտոնգիլյան ծոցի հյուսիսում կատարած իր դիտարկումների վրա ՝ 1870-ի վերջին մի քանի ամիսների ընթացքում։ Այնուհետև նա անվանեց տեսակներ՝ Propithecus mandus, իր սպիտակ գույնի պատճառով, որը նա նմանեցրեց Verreaux-ի sifaka-ին (Propithecus verreauxi), բայց առանց նրա գլխի մորթուց կամ հետևի վրա մոխրագույն նշանից։ Առաջին նմուշը ստացվել է 1872 թ.-ին և տրամադրվել է «Monsieur Guinet»-ի կողմից, որը Սամբավայից արտահանող էր։ Նմուշը թույլ տվեց ինչպես Գրանդիդերին, այնպես էլ Միլ Էդվարդին ավելի մանրակրկիտ նկարագրել տեսակը, որը հիմնված է նրա մաշկի, վերարկուի և գանգի վրա։ Այդպիսի բացահայտումներից հետո նրանք փոխեցին անունը sericeus: Sericeus-ը դարձել էր ստուգաբանական հոմանիշ տեսակների համար, սկզբնական անունը՝ Propithecus։

Շվարցը բոլոր լեմուրներին բաժանեց երկու տեսակի ՝ արևելյան անձրևոտ անտառներից ավելի մեծ դիադեմացված սիֆական և արևմտյան և հարավային չոր անտառներից և փոքրիկ Verreaux-ի։ Ժամանակին երկու տեսակներն ունեին չորս ենթատեսակ, իսկ մետաքսանման sifaka-ն ընդգրկված էր որպես P. diadema candidus, diademed sifaka-ի ենթատեսակ: Նրա 1982 թ. Մադագասկարի Primates-ի գրքում, մարդաբան Յան Թաթերսալը հաստատեց այս դասակարգումը։ Երբ մարդաբան Քոլին Գրովեսը 2001 թվականին վերանայեց տաքսոնոմիան 2001-ին իր գրքում «Պրիմիտոն տաքսոնոմիա» գրքում, նա նաև պահպանում էր մետաքսյա լեմուրի ենթատեսակների կարգավիճակը, քանի որ առկա նմուշների միջև մորթուց ներկման տատանումները ենթադրում էին սերտաճող նմանություններ լեմուրների միջև : երկու տեսակները չեն համընկնում ՝ ենթադրելով, որ բնակչությունը տարբեր էր։

2004 թ. Քաղաքապետը ցույց տվեց, որ չնայած ունեն 42 քրոմոսոմի նման քարիոտիպ (քրոմոսոմների քանակը և տեսքը), մետաքսյա լեմուր առանձնանում էր դիադեմավորված սիֆակայից։ Սա ցույց է տրվել գենետիկական թեստերի միջոցով (D-հանգույցի հաջորդականացում) և արտաքին համամասնությունները համեմատելով։ Օրինակ ՝ մետաքսանման սիֆաքան ավելի կարճ պոչ ունի:Նրանց վերլուծությունը ցույց տվեց ավելի սերտ կապ Պերերի սիֆակայի հետ (Propithecus perrieri) : Ռասսել Միտերմայերը և նրա գործընկերները հետևեցին ՝ ընդունելով մետաքսե լեմուրի ամբողջ տեսակների կարգավիճակը 2006 թ. Մադագասկարի լեմուրների երկրորդ հրատարակությունում այն որպես առանձնահատուկ տեսակ 2007թ.`ընդունելով քաղաքապետի և այլոց աշխատանքը և նաև նշելով այն լրացուցիչ տարբերությունը, որ մետաքսյա լեմուրը համեմատաբար երկար ատամներ ունի։ Չնայած տեսակների ամբողջական կարգավիճակի առաջխաղացմանը, մետաքսանման լեմուրը դեռ համարվում է P. diadema խմբի չորրորդ տեսակ, խոշոր, արևելյան-անձրևային անտառային լեմուրների անդամ:Մետաքսյա լեմուրը, ինչպես նաև այլ լեմուրներ կարգավիճակը չունի համընդհանուր աջակցություն։2007 թ. ՝ Թաթերսալը պնդում էին Propithecus– ի շրջանակներում տեսակների տարբերությունների դեմ ՝ պնդելով, որ որոշումները վաղաժամ են կայացվել։ 1974-ին Թաթերսալը նկատեց այն, ինչ կարծում էր, որ մետաքսյա լեմուրը հյուսիսային արևելքում գտնվող Vohemar-ի գունային տարբերակն է։ Նկարագրելով այն որպես այդպիսին ութ տարի անց Մադագասկարի Նախակրթարաններում, նա ոչ միայն մեջբերեց իր հիմնականում սպիտակ մորթին, այլև այնպիսի հատկություններ, ինչպիսիք են նարնջի նման մի նշան գլխին և սեպաձև ականջներով։ Դա նորից չէր նկատվում մինչև 1986 թվականը, երբ պալեոանտրոֆոլոգ Էլվին Լ. Սիմոնսի գլխավորած թիմը լամուրից նմուշներ վերցրեց և նույնականացրեց այն որպես նոր տեսակ, որը կոչվում էր ոսկե պսակված սիֆակա (Propithecus tatersalli) 1988 թ.։

Աշխարհագրական դասակարգում
-------------------------

Մետաքսյա լեմուրը տարածում ունի հյուսիսարևելյան Մադագասկարի մի փոքրիկ շրջանի խոնավ անտառում, որը ձգվում է հարավից Մարոանեստրայից մինչև Անդապա ավազանը և հյուսիսում գտնվող Մարեժեյի զանգվածը։ Մարոժեյի ազգային պարկը ներկայացնում է իր ներկայիս բաշխման հյուսիսային սահմանըծ 19-րդ դարի վերջին Գրանդիդերի և Մի Էդվարդի կողմից ստեղծված պատմական sifaka տեսականու քարտեզները ցույց են տալիս մետաքսյա լեմուրը, որքան հյուսիսը, մինչև Բեմարիովո գետը, Սամբբավայից հյուսիս: Անդորանգա գետը կարող է ներկայացնել հյուսիսարևմտյան միջակայքի սահմանը Ծառատանանայի տարածքում։ Նրա միջակայքի հարավային սահմանում Անտենամբալանա գետն է ՝ Մակիրայի պահպանության վայրի սահմաններում:Հայտնի չէ, թե արդյոք մետաքսյա լեմուրը տարածվում է հարավային Մասոալայի թերակղզու հարավային մասում : 2009-ի դրությամբ, մետաքսյա լեմուրի մի քանի խմբերի նոր դիտարկումները կարող են փոքր-ինչ ընդլայնել հյուսիսարևելյան Մակիրայի հարակից անտառներում։ Մետաքսյա լեմուրի առկայությունը փաստագրված է Մարեժեյի ազգային պարկումՍուդ հատուկ արգելոցի, Մակիրա անտառում պահպանվող տարածքում, Բետեոլանայի շրջանում։ 2008-ին Անտսահաբերակայի մերձակայքում գտնվող արևմտյան Մարեժեյ քաղաքում հայտնաբերվել է 16 լեմուրի խումբ։

Մետաքսյա լեմուրը ապրում է բարձրությունների, ի տարբերություն մյուս տեսակների, ինչպես նաև զբաղեցնում է այդ խմբի համար բարձրությունների զգալի մասըչեն հանդիպում 700 մ (2,300 ֆուտ) բարձրությունից և ոչ ավելի, քան 1,875 մ (6,152 ֆտ) բարձրությունը։Մետաքսյա լեմուրը բնակվում է բարձրության երեք տիպերում. Առաջնային մոնտանե անձրևային, սկլերոֆիլ անտառային և ցածր էրիկոիդ թփերի ամենաբարձր մասերում ։ Մետաքսյա լեմուրը զգուշավոր է, խուսափում է մարդկային վայրերից («անհանդուրժող» են)կամ ավելի հանդուրժող, ինչպես diademed sifakas-ը։ Անձրևային անտառային լեմուրների այլ տեսակների նման, այն հազվադեպ է դուրս գալիս անտառի սահմաններիցի։Սուդ հատուկ արգելոցում մետաքսանման լեմուրը բաժին է ընկնում աշխարհագրական նույն տարածաշրջանին, ինչպես շագանակագույն (Eulemur albifrons) և ( indri) սև լեմուրները:Մարեժեյի ազգային պարկում տարածված է սպիտակ-շագանակագույնլեմուրները,մետաքսյա լեմուրը համատեղելի է կարմիր և գորշ լեմուրի հետ (Varecia rubra) Մահերիվարատայի և Անդառատարիի մերձակայքում։

Արտաքին տեսք
------------

Արու լեմուրները ունեն վառ արտահայտված կրծքավանդակ ուժեղ հոտառության պատճառով,տարիքի հետ այս լեմուրները կորցնում են գունային պիգմետացիան,ունեն նաև վառ կարմիր այտեր(տե՜ս ներքևի նկարը)։
Մետաքսյա լեմուրը սիֆակայի ավելի մեծ տեսակներից է, որի գլխի երկարությունը 48-54 սմ է (1.6–1,8 ֆտ), պոչի երկարությունը ՝ 45–51 սմ (1,5–1,7 ֆտ), ընդհանուր երկարությունը ՝ 93– 105 սմ (3.1–3.4 ֆտ) և 5–6,5 կգ քաշ (11–14 lb)45–51 cm (1.5–1.7 ft), a total length of 93–105 cm (3.1–3.4 ft), and a weight of 5–6.5 kg (11–14 lb): Ինչպես իր ընդհանուր անգլերեն անվանումն է հուշում, նա ունի երկար, սպիտակ մորթուց մետաքսյա հյուսվածք։ Ոչ բոլորն են ամբողջովին սպիտակ են։Մի մասը ունեն պսակ, մեջքի և վերջույթների արծաթամոխրագույն կամ սև երանգներ։ Պոչի հիմքը («պիգալի շրջան») կարող է լինել դեղին։ Ականջներն ու դեմքը անմազ են, իսկ մաշկը կարող է լինել վարդագույն և սև, ամբողջովին սև կամ ամբողջովին վարդագույնի խառնուրդ։ Ականջների ծայրերը դուրս են գալիս գլխի մորթուց փոքր-ինչ վերև էգերը ւնեն նարջագույն-կարմիրգույնա արտաքին տեսքը տարբերակիչ է, և հեշտ է զանազանել այլ տեսկներից:

Թեև դժվար է տարբերակել մեծահասակ արուներիպ և իգական սեռին արևելյան անձրևային անտառները, ինչպիսիք են sifaka-ն և Միլն Էդվարդի sifaka-ն, մետաքսանման սիֆակայում սեռը հեշտությամբ նկատվում է վերին կրծքավանդակի մորթի գույնի տարբերությունների շնորհիվ։ Էգգերն ունեն սպիտակ մորթի, իսկ արուները մոտ կա մորթու մեծ շագանակագույն կտոր, որը արդյունք է կրծքավանդակի և կոկորդի գեղձի (գեղձի խցուկ) գեղձի հոտի նշան։ Զուգավորման սեզոնին «կրծքավանդակի կարկատակի» չափը մեծանում է `ծածկելու և կրծքավանդակը, և որովայնը` բույրերի ավելացմանարդյունքում։

Վարքագիծ
--------

Մետաքսյա սիֆական խնամում է ձագերին։Մայր լեմուրը այլ լեմուրի ձագի մասին ավելի է հոգ տանում, քան իր սեփական։
Մինչև 21-րդ դարը, հակիրճ դիտարկումներն ու լեմուրի հարցումները պարզապես փաստում էին մետաքսյա սիֆակայի առկայությունը հատուկ արգելոցներում և ազգային պարկերում։ Վերջերս, 14 ամսվա ուսումնասիրություն և երկու կարճաժամկետ ուսումնասիրություններ էին։Մարեժեյի ազգային պարկում հայտնաբերել են նախկինում անհայտ մանրամասներ դրա վարքագծային կենսաբանության, հաղորդակցության և կերակրման էկոլոգիայի վերաբերյալ։ Մետաքսյա սիֆաքան ունի փոփոխական սոցիալական կառուցվածք և հայտնի է, որ ապրում են արուների, իգական զույգերի, մեկ արական խմբեր և բազմակի արու / բազմակի էգ խմբեր։ Խմբի չափերը տատանվում են երկուից մինչև ինը լեմուր, մինչդեռ տարածքի միջակայքը գնահատվում է 34-ից 47 հա (84-ից 116 ակր) ՝ տարբեր չափերով ըստ գտնվելու վայրի։ Ըստ որոշ ուսումնասիրությունների, մետաքսյա sifaka-ն իր օրվա մեծ մասն անցկացնում է հանգստի և կերակրման վրա (համապատասխանաբար, մոտավորապես 44 և 25%)։ Այն օրվա մոտավորապես 6.8%-ը նվիրում է սոցիալական վարքագծին, ինչպիսիք են անձնական խնամքը, սոցիալական խնամքը (allogrooming) և խաղալը։ Օրվա մնացած մասը անցկացնում է տեղաշարժելու և քնելու վրա։ Այլ աղբյուրներ հայտնում են, որ տեսակը օրվա կեսը անցկացնում է տեղից տեղ գնալու և կերակրելու վրա, իսկ մնացածը ՝ հանգստիԿաղապար:LoM2 Sfn: Խմբային շարժումը սովորաբար ղեկավարվում է իգական սեռի կողմից, և խմբերը սովորաբար օրվա ընթացքում 700 մ (2,300 ֆտ) են շարժվում և կարող են բարձրանալ 500 մ (1.600 ֆտ) ուղղահայաց լանջերի երկայնքով:

Չնայած տեսակը ծառերին է իր ժամանակը ծախսում, ցամաքային խաղերը հազվադեպ չեն, նույնիսկ մեծահասակների շրջանում, խաղերը տևում են 30 րոպե կամ ավելին։ Նման այլ լեմուրների, այն օգտագործում է մի այլ արբորային տեղաշարժ, որը հայտնի է որպես ուղղահայաց կառչում և ցատկում,չի արձանագրվել էգ sifakas-ի մեջ, ներառյալ մետաքսանման sifaka-ը, չնայած հայտնի է, որ սեզոնային հիերարխիաներ են տեղի ունենում։ Ագրեսիան, որը, ընդհանուր առմամբ, հազվադեպ է, տեղի է ունենում հիմնականում կերակրման ժամանակ, որտեղ էգերը գերակայություն են ունենում արուների նկատմամբ, չնայած որ ազդանշանները միշտ չէ, որ ակնհայտ են։

Մետաքսյա լեմուրի սննդակարգը նման է արևելյան այլ անձրևային անտառների լեմուրների սննդակարգին, որը բաղկացած է հիմնականում տերևներից (նրբագեղություն) և սերմերից (սերմերի գիշատում)։ Այն խիստ բազմազան է և ներառում է բազմաթիվ բույսերի տեսակներ։ 2000-ականների կեսերից երկամսյա ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ մետաքսյա լեմուրը կարող է կերակրել 42 ընտանիքից բույսերի 76 բույսերի վրա։ Նրա ընտրյալների մեջ ներառված էին հիմնականում ծառատեսակները, այլև որոշ lianas: Դիետայում առավել նշանավոր բույսերի ընտանիքներն էին Moraceae (20.30%), Fabaceae (12.87%), Myrtaceae (12,65%), Clusiaceae (10,13%) և Apocynaceae (9.49%): Ուսումնասիրության մեջ այս չորս բուսակեր ընտանիքների կերակրումը ստացել է մետաքսյա սիֆակի համար ընդհանուր կերակրման ժամանակի 37,06%-ը ՝ Պաչիտրոֆե դիմպատի պտուղի վրա ՝ 16,09%, Senna spp-ի սերմերի վրա ՝ 8,43%, իսկ Senna spp-ի սերմերի վրա ՝ 6.52%: Plectaneia tiarsii-ի երիտասարդ տերևները, և E.02-ի պտղի վրա `6.02%: Ընդհանուր առմամբ, քաղբանտարկյալները կազմում էին կերակրման ժամանակի 52%-ը, մինչդեռ պտղաբուծությունը կազմում էր 34%, իսկ սերմերի գիշատումը կազմում էր 11%։ Ծաղիկների, ինչպես նաև հողի (երկրաչափություն) սպառումը հազվադեպ էր նկատվում այս ուսումնասիրության մեջ։ Դրան նախորդող նախնական ուսումնասիրությունները հաղորդել էին, որ բանասիրությունը կազմում է դիետայի 75%-ը, մինչդեռ մրգերը և 15%-ը սերմերի գիշատումն էր, 7%-ը։ ծաղիկների սպառումը, իսկ մնացած մասը կազմում էին կեղևն ու հողը։ Ինչպես և մնացած բոլոր լեմուրները, մետաքսյա sifaka-ը սեզոնային զուգավորվող է, և կարծում են, որ տարեցտարի միայն մեկ օր է զուգակցվում անձրևոտ սեզոնի մեկնարկի ժամանակ ՝ դեկտեմբերին կամ հունվարին։ Նորածինները ծնվում են վեց ամիս անց ՝ հունիս կամ հուլիս ամիսներին։ Էգերը սովորաբար երկու տարին մեկ անգամ մեկ երեխա են ծնում, չնայած նկատվում են ծնվածների աճ։ Նորածինները սկզբում կպչում են մոր կրծքավանդակի մորթուց շուրջ չորս շաբաթ, այնուհետև անցնում են նրա մեջքին։ Ինչպես արևելյան այլ անձրևային շրջաններում ապրող լեմուրներ, այս տեսակի նորածիններն արագ զարգանում են։ Դա կարող է պայմանավորված լինել խմբի բոլոր անդամների նորածինների խնամքին ցուցաբերվող օժանդակությամբ (հայտնի է որպես համապարփակ խնամք)։Մի հատկություն, որը բնորոշ է բոլոր sifakas-ներին.ոչ մայրական խնամքը սովորաբար կատարում են խմբի մյուս անդամները, խաղում են, հազվադեպ դեպքերում կատարում են բուժքրոջ դեր։ Ենթադրվում է, որ սերունդների կենտրոնացումը նման է մյուս արևելյան խոնավ անտառների լեմուրները, ընդ որում ՝ արուները և էգերը սեռական հասունության պայմաններում տեղափոխվում են խմբից։ Այնուամենայնիվ, ցրվելը նկատվել է միայն մեկ անգամ մեծահասակ արուիի հետ, որը լքել է իր խումբը և անցել տարեց արական մի խմբի, որի կազմում նա եղել է յոթ տարի։ Էգերի ցրումը և խմբային տեղափոխումը դեռևս չեն նկատվել։ Մետաքսյա լեմուրի միակ փաստագրված գիշատիչը, բացի մարդկանցից, բուսակեր է, կատվի նման մսակեր կենդանին, որը հայտնաբերված է միայն Մադագասկարում։ տեսադաշտը ՝ Մադագասկարի մեծ բզեզի (Buteo brachypterus) և այլ փոքր թռչունների։ Մեկ այլ, առավել ընդհանուր տագնապային ազդանշան `բարձր, փռշտալու նման վոկալիզացիան է, որն արտանետվում է ի պատասխան ցամաքային անկարգությունների, խմբի անդամների և ագրեսիայի։ «Zzuss» վոկալիզացիայի ձայնային վերլուծությունները ցույց են տվել, որ զանգի ձայնային կառուցվածքը տարբերվում է անհատների և սեռի միջև։ Մեծահասակների արևելյան sifakas-ը ունի մոտավորապես չափի վոկալ երգացանկ ՝ մոտավորապես ազդանշանի յոթ տիպեր։ Եթե նրանց վոկալիզացիան հատուկ կամ բազմազան ենթատեքստ է, անորոշ է, և ինչպես մյուս պրիմատների դեպքում, հուզումների մակարդակը կարող է դեր ունենալ իր զանգերի ակուստիկ կառուցվածքում։ Չնայած սահմանափակ չափի։ մետաքսյա սիֆաքայի վոկալ երգացանկից այն միջին հաճախականությամբ յոթ զանգի ամեն ժամ բարձր ցուցանիշներ է ցույց տալիս, միջին հաշվով։ Անգամ նորածիններին հայտնի է, որ կան մի քանի մասնագիտացված վոկալիզացումներ։ Առավել հաճախ արտանետվող մետաքսանման լեմուրի վոկալիզացիաները ցածր ամպլիտուդ են, ցածր հաճախականությամբ, տոնային «հում» և «մամ» վոկալիզացիաները։ Այս հաղորդակցական ազդանշանները օգտագործվում են տարբեր հանգամանքներում, ներառյալ խմբային շարժումը, պատկանելիությունը, կերակրումը և հանգստի ընթացքում։ Մետաքսյա լեմուրը ունի լավ զարգացած հոտի զգացողություն (հոտի վրա հիմնված), ինչպես մնացած բոլոր լեմուրները։ Ինչպես արևելյան այլ խոնավ անտառների լեմուրները, այն ունի մի քանի մասնագիտացված խցուկներ `բույրերի զգալու համար, ներառյալ կրծքավանդակի ճարպային գեղձը, որը հայտնաբերվել է միայն տղամարդկանց մոտ, և սեռական օրգանների վրա խառը ապոկրին-ծովային խցուկներ,որն առկա է երկու սեռերի մեջ։ Ի տարբերություն Eulemur մետաքսյա sifaka-ն չունի հոտառական իառանձնահատկություններ(համադրություն), չնայած նրան, որ հոտ է տալիս։ Երկու սեռերը հաճախ միզելում են հոտ զգալու ժամանակ։

Արուները և էգերը հոտառություն ունեն տարբեր ձևերով։Կանայք իրենց սեռական գեղձերը քսում են ծառերին վեր և վար, մինչդեռ արուները կարող են օգտագործել իրենց կրծքավանդակը, սեռական գեղձերը կամ երկուսի համադրությունը։ Ենթադրվում է, որ ծառին հպվելը դեր է խաղում հաղորդակցության մեջ և չունի դիետիկ բաղադրիչ, քանի որ արուները չեն ուտում կեղևը։

Արուները ունեն ավելի լավ հոտառություն, քան էգերը:Արուները արձագանքում են նաև էգերի բույրերին `նախապատվություն տալով սեփական բույրերի խցուկներին, սովորաբար` համատեղելով կրծքավանդակի և սեռական նշանների հետ։ Նրանք նաև առանձնացնում են այլ արուների, չնայած ավելի արագ և պակաս ։ Մեկամյա ուսումնասիրության ընթացքում արուները պատասխանել են կանանց կողմից արված նշանների 71%-ը միջինը 61 վայրկյանում, մինչդեռ արական նշանների միայն 17%-ը պատասխան է ստացել խմբի այլ անդամների կողմից։ Հատուկ պահպանվող վայրեր, որտեղ որոշ ծառեր ծածկվում են արական բույրով։ Այնուամենայնիվ, չի հաղորդվել լայն տարածում ունեցող սահմանային բույրերի նշման վերաբերյալ որևէ դիտարկում։ Սովորական նշանները սովորաբար մնում են հիմնական տարածքում գտնվող ծառերի վրա, ի տարբերություն տարածքային սահմանների։

Պահպանում
---------

Մետաքսյա սիֆական և լեմուրի այլ տեսակների որսը տարածված է
Համաձայն IUCN-ի Կարմիր գրքի վերջին գնահատականի ՝ մետաքսանման sifaka-լեմուրընխիստ վտանգված է։ Այն հազվագյուտ և առավելապես վտանգված լիմուրներից մեկն է։ Մետաքսյա սիֆաքան մեկն է այն հինգ լեմուրներներից մեկը, որը թվարկված է որպես «Աշխարհի 25 ամենավտանգված առաջնեկներից» մեկը և 2000 թվականից ի վեր իր ստեղծումից ի վեր հայտնվել է հինգ անգամ։ գնահատվում է 100-ից 1000 անձի սահմաններում, մինչդեռ կարծում են, որ հասուն անհատների թիվը 250-ից պակաս է։ Մետաքսյա սիֆաքաները գերության մեջ չեն պահվում կենդանաբանական այգիներում։ Մետաքսյա սիֆաքան դրոշակակիր տեսակ է այն պահպանվող տարածքների համար, որտեղ այն գտնվում է, մասնավորապես Marojejy-ի համար, որը վերջերս բացվել է որպես համաշխարհային ժառանգության վայրի մի մաս, որը հայտնի է որպես Ացինանաանա լճի անձրևային անտառներ։ գյուղատնտեսություն (տեղանքում հայտնի է որպես կոշտ), թանկարժեք անտառների (օրինակ ՝ խնկունի) և վառելափայտի ծառահատումներ, նույնպես տեղի է ունենում այն պահպանվող տարածքներում, որտեղ այն գտնվել է։ Ի տարբերություն ոսկեգույն պսակավորված սիֆակի (Propithecus tatersalli), տեղական չկա։ տաբու (ֆադին) դեմ է այս տեսակը ուտելուն, և թփի մսի որսը հայտնի խնդիր է իր սահմաններում։ Այն առավելագույնս որսվում է Մարեժեյի հյուսիսային և արևմտյան մասերում, ինչպես նաև Անդապա ավազանի շրջակայքում գտնվող այլ տարածքներում։ Տեսակները սահմանափակված են։ պահպանվող տարածքներից մինչև 90,000 հա (350 քմ), չնայած դա կարող է գերագնահատում լինել, քանի որ իր միջակայքի մեծ մասում մետաքսյա սիֆաքան չի գտնվում բարձրության վրա 700 մ (2,300 ֆտ) բարձրության վրա, հնարավոր է `որսորդական ճնշման կամ բնակավայրի գերադասելիության պատճառով։ Թանկարժեք փայտանյութերի ապօրինի ծառահատումները, ինչպիսիք են վարդափայտը,դարձել են մետաքսյա լեմուրի բնակության համար ամենամեծ սպառնալիքներից մեկը, հատկապես 2009-ի մալագասիական քաղաքական ճգնաժամի պատճառով։ Դրա ամենախոշոր հարվածը գրանցվել են նրա երկու ամենամեծ պահպանվող տարածքները ՝ Masoala ազգային պարկը և Marojejy ազգային պարկը։ Ընտրովի ծառահատումների արդյունքում առաջացած խանգարումը մեծացնում է անտառային հրդեհների հավանականությունը, օգնում է ինվազիվ տեսակների արմատներին, վնասազերծում է բնակավայրը և առաջացնում գենետիկական բազմազանության կորուստ։ Մնացած պահպանվող տարածքներին հարակից տեղական գյուղերը որդեգրել են երկկողմանի ռազմավարություն ՝ ուղղված մետաքսյա լեմուրի պահպանման համար։ Նախ և առաջ իրականացվեց «ճանաչողական բաղադրիչ» ՝ ռադիոյի հարցազրույցների, սլայդ շնորհանդեսների, ինչպես նաև տասներկու հիմնական և միջնակարգ դպրոցներում գրականության տրամադրման միջոցով գիտելիքն ու տեղեկացվածությունը բարձրացնելու համար։ Բացի այդ, «հուզական բաղադրիչ» սկսվեց կապել մետաքսյա լեմուրի պահպանությունը դրական հուզական ապրումների հետ `երեխաների և լեմուրի միջև հոգեբանական կապ հաստատելու նպատակով։ Դա անելու համար երեխաների խմբերը տեղափոխվեցին եռօրյա կրթական էկո-շրջագայություններ Մարեժեյի ազգային պարկում։ Թե՛ ուսուցիչները, և թե՛ ուսանողները հետաքրքրություն և անկեղծ մտահոգություն էին ցուցաբերում մետաքսյա լեմուրի։ Նախագծեր են արվում ինչպես Անանիահարիբե-Սուդ հատուկ արգելոցն ընդլայնելու, այնպես էլ շրջանի գոյություն ունեցող այգիներն ու արգելոցները կապելու վայրի բնության միջանցքների հետ։ Այս տարածքներում ներառված է Բետեոլանա միջանցքը Մարեժեյի և Անջանհարիբիե-Սուդ և Մակիրա միջև, որը Անջանհարիբե-Սուդին կկապի Մասոալա ազգային պարկի հետ դեպի հարավ։ Բացի մետաքսյա լեմուրի համար լրացուցիչ կենսամիջավայր ապահովելուց, հատուկ պահպանվող տարածքները կնպաստեն ներկայում մեկուսացված բնակչության միջև գենետիկական փոխանակմանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Borror, 1960, էջ 21
2. ↑  Borror, 1960, էջ 91
3. 1 2  Milne-Edwards, Grandidier, էջեր 300–302
4. ↑  Groves, 2001, էջ 89
5. 1 2  Harcourt, 1990, էջեր 204–205
6. 1 2  Tattersall, 1982, էջեր 99–101
7. ↑  Irwin, 2006, էջեր 305–326
8. 1 2 3  Garbutt, 2007, էջեր 187–189


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

 |