Ամոնիումի բիքրոմատի բյուրեղներ
**Ամոնիումի բիքրոմատ,** անօրգանական աղ, որի բանաձևն է՝ (NH4)2Cr2O7: Այս նյութի մեջ, ինչպես մնացած բոլոր քրոմատներում և բիքրոմատներում, քրոմը հանդես է գալիս +6 օքսիդացման աստիճանով և վեցվալենտ է, այսինք առաջացնում է 6 կապ։ Որպես էլեկտրոլիտ պարունակում է ամոնիում կատիոն և բիքրոմատ անիոն։ Ամոնիումի բիքրոմատը կոչվում է նաև *վեզուվյան կրակ* և օգտագործվում է այսպես կոչված *հրաբուխը սեղանի վրա* դիտարժան փորձը ցուցադրելու համար։ Այն օգտագործվում է նաև հրավառության և լուսանկարչության վաղ շրջանների ժամանակ։

Հատկություններ
--------------

Սենյակային ջերմաստիճանում և ճնշման պայմաններում այն իրենից ներկայացնում է նարնջագույն բյուրեղային նյութ, որը լուծվում է ջրում և սպիրտում։ Այն առաջանում է քրոմական թթվի և ամոնիումի հիդրօքսիդի փոխազդեցությունից և բյուրեղացման միջոցով։ 
(NH4)2Cr2O7 բյուրեղը (C2/c, z=4) կազմված է ամոնիում իոնից և նրան շրջապատող թթվածնի ութ ատոմից, ընդ որում՝ N-O կապի երկարությունը համեմատական է O-H կապի երկարությանը (2.83-3.17 Å):

Կիրառություն
------------

Օգտագործվել է հրատեխնիկայում և լուսանկարչության վաղ շրջաններում՝ հիմնականում լիթոգրաֆիայի ոլորտում, լաբորատորաիայում՝ որպես ազոտ պարունակող միացություն և որպես կատալիզատոր։ Այն օգտագործվում է նաև որպես գունավորող պիգմենտ, ալիզարինի, շիբերի, կաշվի դաբաղման և ձեթի արտադրության մեջ : 
Ամոնումի բիքրոմատը օգտագործվել է լուսազգայուն ժապավենների, ֆոսֆորի հետ հատուկ շերտերի կազմում, օգտագործվել է հեռուստացույցների էկրանների և այլ սարքավորումների արտադրության ընթացքում։ Այստեղ ամոնիումի բիքրոմատը հանդես է գալիս որպես ֆոտոակտիվ բաղադրիչ։

Փոխազդեցություններ
------------------

### Սեղանի հրաբուխ և ջերմային քայքայում

Ամոնիումի բիքրոմատի քայքայում
Ամոնիումի բիքրոմատից ((NH4)2Cr2O7) պատրաստված փոքրիկ բլրակի գագաթին մի քանի կաթիլ էթիլ սպիրտ ավելացնելու և այրելուց հետո այն սկսվում է կայծկլտալով այրվել, որի ընթացքում վեր են շպրտվում մոխրանման զանգվածներ։ Ռեակցիան իր տեսքով հիշեցնում է հրաբխի ժայթքում։ Ռեակցիան սկսում է 180 oC և անջատված ջերմության հաշվին ապահովում է ռեակցիայի ընթացքի համար անհրաժեշտ միջինացված 225 oC:

Ռեակցիայի հավասարումը ունի հետևյալ տեսքը.

(NH  
4)  
2Cr  
2O  
7 (*պ*) → Cr  
2O  
3 (*պ*) + N  
2 (*գ*) + 4 H  
2O (*գ*) (ΔH = −429.1 ± 3 կկալ/մոլ)
Ինչպես ամոնիումի նիտրատը, ամոնիումի բիքրոմատը նույնպես ջերմադինամիկորեն անկայուն նյութ է։ Քայքայման արդյունքում առաջանում է մուգ կանաչ քրոմի (III) օքսիդ։

Օքսիդացման ռեակցիաներ
---------------------

Ամոնիումի բիքրոմատը ուժեղ օքսիդիչ հատկություններ ունի և փոխազդում է վերականգնիչ հատկություններով նյութերի հետ։ Ինչքան ուժեղ են արտահայտված վերականգնիչի հատկությունները, այնքան ակտիվ է ընթանում ռեակցիան։

Այն օգտագործվում է ալկոհոլների և թիոլների օքսիդացման համար։ Ամոնիումի բիքրոմատը Mg(HSO4)2-ի և SiO2-ի ներկայությամբ օգտագործվում է թիոլների՝ լուծույթներում օքսիդացնելու համար։ Ռեակցիան ընթանում է համեմատաբար մեղմ պայմաններում և տալիս է բավականին բարձր ելքեր։ Նրա մասնակցությամբ (ZrCl4, SiO2 որպես կատալիզատոր) տեղի է ունենում ալիֆատիկ սպիրտների օքսիդացում՝ մինչև համապատասխան ալդեհիդներ և կետոններ։

Անվտանգություն
--------------

Ինչպես քրոմի (VI) ատոմ պարունակող մնացած միացությունները, այնպես էլ ամոնիումի բիքրոմատը խիստ թունավոր նյութ է և ունի քաղցկեղածին հատկություններ։ Ունի գրգռող ազդեցություն մաշկի վրա։

Միջադեպեր
---------

Փակ տարաներում պահվող ամոնիումի բիքրոմատը տաքացնելու դեպքում կարող է պայթել։ 1986 թվականին Օհայո նահանգի Աշթաբուլա քաղաքի *«Diamond Shamrock Chemicals»* գործարանում տեղի ունեցած պայթյունի պատճառով զոհվեց երկու աշխատակից, իսկ 14 հոգի ստացան տարբեր աստիճանի վնասվածքներ։ Պատճառը 2000 ֆունտ ամոնիումի բիքրոմատի տաքացնելու միջոցով չորացնելն էր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  AMMONIUM DICHROMATE
2. ↑  safety data sheet
3. ↑  CRC Handbook of Chemistry and Physics. 95th Edition. — Boca Raton: CRC Press, 2014. — P. 4—46.
4. ↑  "Ammonium Dichromate Volcano". *Chemistry Comes Alive!*. J. Chem. Educ.
5. ↑  Richard J. Lewis *Hawley's Condensed Chemical Dictionary*. Wiley & Sons, Inc: New York, 2007 978-0-471-76865-4
6. ↑  Keresztury, G.; Knop, O. (1982). "Infrared spectra of the ammonium ion in crystals. Part XII. Low-temperature transitions in ammonium dichromate, (NH4)2Cr2O7". *Can. J. Chem.*: 1972–1976.
7. ↑  Pradyot Patnaik. *Handbook of Inorganic Chemicals*. McGraw-Hill, 2002, 0-07-049439-8
8. ↑  Richard J. Lewis Hawley's Condensed Chemical Dictionary. Wiley & Sons, Inc: New York, 2007 ISBN 978-0-471-76865-4
9. ↑  Havard, J. M.; Shim, S. Y.; Fr; eacute; chet, J. M. (1999). "Design of Photoresists with Reduced Environmental Impact. 1. Water-Soluble Resists Based on Photo-Cross-Linking of Poly(vinyl alcohol)". *Chem. Mater*. **11** (3): 719–725. doi:10.1021/cm980603y.
10. 1 2  Young, A.J. (2005). "CLIP, Chemical Laboratory Information Profile: Ammonium Dichromate". *J. Chem. Educ*. **82** (11): 1617. doi:10.1021/ed082p1617. Արխիվացված է the original 2008 թ․ սեպտեմբերի 5-ին. Retrieved 2019 թ․ մարտի 28.
11. ↑  G. A. P. Dalgaard; A. C. Hazell; R. G. Hazell (1974). "The Crystal Structure of Ammonium Dichromate, (NH4)2Cr2O7". *Acta Chemica Scandinavica*. **A28**: 541–545. doi:10.3891/acta.chem.scand.28a-0541.
12. ↑  Young, A.J. (2005). "CLIP, Chemical Laboratory Information Profile: Ammonium Dichromate". J. Chem. Educ. 82 (11): 1617. doi:10.1021/ed082p1617.
13. ↑  Shirini, F.; և այլք: (2003). "Solvent free oxidation of thiols by (NH4)2Cr2O7 in the presence of Mg(HSO4)2 and wet SiO2". *J. Chem. Research (S)*. **2003**: 28–29. doi:10.3184/030823403103172823.
14. ↑  Shirini, F.; և այլք: (2001). "ZrCl4/wet SiO2 promoted oxidation of alcohols by (NH4)2Cr2O7 in solution and solvent free condition". *J. Chem. Research (S)*. **2001** (11): 467–477. doi:10.3184/030823401103168541.
15. ↑  F. Shirini; M. A. Zolfigol; FOO† and M. Khaleghi (2003). "Oxidation of Alcohols Using (NH4)2Cr2O7 in the Presence of Silica Chloride/Wet SiO2 in Solution and under Solvent Free Conditions". *Bull. Korean Chem. Soc*. **24** (7): 1021–1022. doi:10.5012/bkcs.2003.24.7.1021. Արխիվացված է the original 2011 թ․ հուլիսի 22-ին. Retrieved 2009 թ․ հունիսի 14.
16. ↑  Volkovich, V. A.; Griffiths, T. R. (2000). "Catalytic Oxidation of Ammonia: A Sparkling Experiment". *J. Chem. Educ*. **77** (2): 177. doi:10.1021/ed077p177.
17. ↑  Diamond, S. (1986 թ․ հունվարի 19). "Chemical Explosion In Ohio". *The New York Times*. p. 22..