recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Հրանդ Դարպասյան** (1887, Կարին, Էրզրումի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - *անհայտ*), հայ բժիշկ, դեղագործ, ազգային և հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Հրանդ Դարպասյանը ծնվել է 1887 թվականին, Կարինում։ Ավարտել է Կարինի Արծնյան վարժարանը։ 1908 թվականին ավարտել է Կոստանդնուպոլսի Օսմանյան դեղագործական վարժարանը։ Կարինում, Եգիպտոսում և Կ. Պոլ­սում դեղագործ է աշխատել։ 1914 թվականին Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ ծառայել է օսմանյան բանակի 2-րդ զորաբանակի դեղապահեստում։ 1918 թվականին անցել է Հայաստանի Հանրապետություն և ծառայել հայկական բանակում։ 1920 թվականին հոկտեմբերի 30-ին Կարսի գրավման ժամանակ գերի է ընկել թուրքերին։ 1922 թվականի վերջերը Վրաստանի ճանապարհով անցել է Կ. Պոլիս, ապա՝ Չանաքկալէ, ապա՝ Հունաստանի Սալոնիկ քաղաքը, ուր բժիշկ Հ. Գալենտերյանի օգնական է աշխատել Խնամատարական առողջապահական ճյուղում։ Խնամատարությունը լուծարվելուց հետո պաշտոնավարել է Հայ Կարմիր խաչում։

Մի շարք ազգային պաշտոններ է վարել և եղել մի շարք միությունների վարչությունների անդամ։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։

Գրականություն
-------------

* Պոտուրեան Մկրտիչ, Հայ հանրագիտակ, Պուքրէշ, 1940։
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։
Երկխոսություն
***Երկխոսություն***, դիալոգ (հուն․՝ δίάλόγος - զրույց, խոսակցություն), խոսակցություն երկու անձանց միջն։ Երկխոսության յուրաքանչյուր արտահայտություն ուղղված է խոսակցին ի հարցումն կամ ի պատասխան։

Գրականության մեջ երկխոսությունը կերպարի բնութագրման միջոցներից է, թատերգական ժանրերում՝ խոսքի հիմնական ձևը, որը ներկայացման մեջ դառնում է բեմական իրադրությունների հիմք։ Բեմական երկխոսության մեջ խոսքի իմաստը որոշվում է նաև անխոս բեմավիճակներով։ Երկխոսությունը նաև գրական-փիլիսոփայական ժանր է․ փիլիսոփայական որոշ երկեր գրվել են երկխոսության ձևով։
Ուղղակի խոսքի դրսևորման ամենատարածված ձևը երկխոսությունն է,հարց ու պատսխան,մտքերի փոխանակումն ու պրզաբանումը։
Ուղղակի և անուղղակի խոսքի գործառության ամենալայն շրջանակը **առօրյա խոսքն է։**Առօրյա կյանքում մարդկանց փոխադարձ շփումը կայանում է նախ և առաջ զրույցի միջոցով,իսկ զրույցը ոչ այլ ինչ է,եթե ոչ մարդկանց միջև մտքերի փոխանակություն,խոսակցություն կամ երկխոսություն։
Երկխոսությունը իրականանում է նվազագույնը երկու անձանց միջև և ենթարկվում է **սկբնամաս, հիմնամաս,ավարտ։**
**Խորհրդա-կուբայական հարաբերություններ**,, պատմական դիվանագիտական հարաբերությունները Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության (ԽՍՀՄ) և Կուբայի Հանրապետության միջև

Երկրների միջև հաստատվել են 1943 թվականի հոկտեմբերին (երբ ԱՄՆ-ում խորհրդային դեսպան Մաքսիմ Լիտվինովի ջանքերով Հավանայում խորհրդային դեսպանատուն բացվեց), ընդհատվել 1952 թվականին (Ֆուլխենսիո Բատիստայի պետական հեղաշրջման փորձի ժամանակ) և վերականգնվել 1959 թվականին՝ Կուբայական հեղափոխության հաղթանակից հետո (պաշտոնապես՝ 1960 թվականին)։

Սառը պատերազմի ժամանակաշրջանում Կուբան, հանդիսանալով Խորհրդային Միության դաշնակիցը, վայելում էր վերջինիս տնտեսական և ռազմական աջակցությունը։

Ստորագրվեցին համաձայնագրեր ապրանքափոխանակման և վճարումների, Կուբային վարկ տրամադրելու (ԽՍՀՄ սկսեց Կուբային տրամադրել նավթ, արդյունաբերական սարքավորում, սննդամթերք, և նրանից գնել շաքար, աջակցել տնտեսության զարգացման ասպարեզում), տեխնիկական օժանդակության և ազգային կադրերի պատրաստման, մշակութային համագործակցության (1966) վերաբերյալ։ 1961 թվականի կոմյունիկեում կողմերը նշեցին կապերի ընդլայնման միջոցառումներ, կնքեցին օդային հաղորդակցության, ձկնորսության ասպարեզում խորհրդային անհատույց օգնության (1962) համաձայնագրեր։ 1963 թվականի համատեղ հայտարարության մեջ Կուբայի կողմը պնդեց, որ Խորհրդային Միության և սոցիալիստական ճամբարի մյուս երկրների հաստատակամ դիրքորոշումը 1962 թվականի կարիբյան ճգնաժամի ընթացքում կանխեց ջերմամիջուկային պատերազմը։ 1960-1970-ական թվականներին կնքվեցին տնտեսական, առևտրական և վճարային, շաքարի ձեռնարկությունների վերակառուցման, գիտատեխնիկական և մշակութային համագործակցության մի շարք համաձայնագրեր։ 1980 թվականին ստորագրվեցին նոր համաձայնագրեր մշակույթի, գիտության և կրթության ասպարեզում համագործակցության, 1981 թվականին՝ մի շարք համաձայնագրեր և արձանագրություններ 1981—1985 թվականների տնտեսական, գիտատեխնիկական համագործակցության վերաբերյալ։

1991 թվականի դեկտեմբերին ԽՍՀՄ կազմալուծումն անմիջական ու կործանարար ազդեցություն ունեցավ Կուբայի վրա, երբ վերջ դրվեց արժեքավոր օգնությանն ու առևտրային արտոնություններին։ Շուտով Կուբան թևակոխեց հարկաբյուջետային ճգնաժամի փուլ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Hugh Thomas: *Cuba: The Pursuit of Freedom* p.731
2. ↑  Binns Leroy A. (March 1996)։ «The Demise of the Soviet Empire and its Effects on Cuba»։ *Caribbean Quarterly* **42** (1): 53։ JSTOR 40653962։ doi:10.1080/00086495.1996.11672082


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 7)։*  |
**Հենրիկա Սոֆյա Մարիա Բեյեր (Բայեր)** (անգլ.՝ Henryka Zofia Maria Beyer, ծննդյան անունը՝ Մինտեր, մարտի 7, 1782(1782-03-07), Շչեցին, Պրուսիայի թագավորություն - նոյեմբերի 24, 1855(1855-11-24), Խշանուվ, Lesser Poland Voivodeship, Լեհաստան), գերմանացի նկարչուհի, ով ակտիվ գործունեություն է ծավալել Լեհաստանում։ Ճարտարապետ Վիլհելմ Հենրիկ Մինտերի կրտսեր քույրը։

Կենսագրություն
--------------

Հենրիկա Բեյերը գեղարվեստական վարպետության դասեր է ստացել Շեցինում նկարիչ Պետեր Շմիդտի մոտ։ 1805 թվականին տեղափոխվում է Բեռլին, որտեղ գեղանկարչության ուսուցումը շարունակում է իր կտավներով և ծաղկանկարներով հայտնի նկարիչ, Թագավորական ճենապակու մանուֆակտուրայի տնօրեն Գոտֆրիդ Վիլհելմ Վոլկերի մոտ։ 1811 թվականին մշտական բնակության է մեկնում Վարշավա, որտեղ սովորում է նկարիչ-մանկավարժ, լեհական գեղանկարչության մեջ կլասիցիզմ խոշորագույն ներկայացուցիչ Անտոնի Բորոդովսկու մոտ։ 1813 թվականին Հենրիկա Բեյերն ամուսնանում է Յան Գոտլիբ Վիլհելմ Բայերի հետ (մահ. 1819), դրա հետ մեկտեղ լյութերականությունից անցնելով դեպի կալվինիզմի։ Ունեցել է երեք որդիներ, որոնցից կրտսերը, Կարոլ Բեյերը հետագայում դառնում է «լեհական լուսանկարչության հայրը», դագերոտիպիստ, լուսանկարիչ և դրամագետ։

Վաղ այրիանալով և խնամքի տակ ունենալով երեք անչափահաս երեխաներ՝ Հենրիկա Բեյերը 1824 թվականին Վարշավայում բացում է գեղանկարչության և ուրվանկարի կանանց դպրոց, որը գոյատևում է մինչև 1833 թվականը։ Նկարում էր նատյուրմորտներ ծաղիկներով, մրգերով և սպասքով, հիմնականում ջրաներկ, ջերմ մուգ գուներանգներով։ Իր աշխատանքները ստորագրում էր Hka Beyer:

Հենրիկա Սոֆյա Մարիա Բեյերը մահացել է 1855 թվականի նոյեմբերի 24-ին լեհական Խշանու քաղաքում։

Գրականություն
-------------

* Polski Słownik Biograficzny, tom I, Kraków 1935.
* Jadwiga i Eugeniusz Szulcowie, Cmentarz ewangelicko-reformowany w Warszawie, Warszawa 1989 (Hedwig and Eugene Szulcowie, Evangelical Reformed Cemetery in Warsaw, Warsaw, 1989).
* Wladyslaw Janiszewski, in Polish Biographical Dictionary. T. 1 Krakow: Polish Academy of Learning - Main Ingredients in bookstores Gebethner and Wolff, 1935, p 478 Reprint: Department of National Theatre. Ossolińskich, Kraków 1989, ISBN 8304034840

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1072634147 · NUKAT: n2019028067 · VIAF: 316500589 · WorldCat VIAF: 316500589 |

 |



1. 1 2  Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online (գերմ.) / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL
2. 1 2 3 4  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
**Խավիերի ամրոց** (իսպ.*Castillo de Javier*), գտնվում է Խավիեր բնակավայրի մոտ, Նավարայի շրջան, Իսպանիա։

Պատմություն
-----------

Ամրոցը կառուցվել է 10-րդ դարում, հետագայում վերակառուցվել է 12-րդ, 13-րդ և 15-րդ դարերում:1223 թվականին ամրոցը պատկանում էր Արագոնի արքային, իսկ 1236 թվականին անցել է Նավառայի թագավորների իշխանության տակ։

1516 թվականին, Կարդինալ Սիսներոնայի հրամանով այն գործնականում քանդված էր։

16-րդ դարում ամրոցը պատկանում էր Խուան դե Խասոյին և Մարիա Ասպիլիկուետային, Ս. Ֆրանսիսիկո Խավիերի հորը, ում ընտանիքն էլ պաշտպանել է թագավորության անկախությունը։ Ֆրանցիսկոն ծնվել է Խավիերի ամրոցում 1506 թվականին, բայց ամրոցը նրանց ընտանիքից խլվել է Նավարի կողմից տարածքի գրավումից հետո։

Խավիերադա
---------

Ի պատիվ Ֆրանցիսկո Խավիերային, ամեն տարի մարտի 4-ից 12-ը ամրոցում տեղի է ունենում Խավիերադան՝ իսպանական ավանդական ուխտագնացություն Խավիերի ամրոց։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Фотографии замка на Flickr.com
**Ժորժ Դելմետիա Բոշամ** (անգլ.՝ George Delmetia Beauchamp, մարտի 18, 1899(1899-03-18), Քոլմեն շրջան, Տեխաս, ԱՄՆ - մարտի 30, 1941(1941-03-30), Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի երաժիշտ և գործարար, էլեկտրակիթառի գյուտարարը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Տեխասի Քոլմեն շրջանում։ Գործունեությունը սկսել է 1920-ական թվականներին որպես երաժիշտ, նվագել է ջութակ և լէպ-սթիլ կիթառ, որից հետո ավարտել է էլեկտրատեխնիկայի դասընթացները և զբաղվել էլեկտրականության օգնությամբ տողերի տատանումների ուժեղացման փորձերով։ Բացի այդ, Բոշամը Դոպերի եղբայրների հետ զբաղվել է ռեզոնատորի կիթառի մշակմամբ։ 1929 թվականին Բոշամը ստացել է մեկ կոն ունեցող ռեզոնատորային կիթառի դիզայնի արտոնագիր։

Ռիկենբեկերի «թավայի» գծագիրը, 1934
Մի շարք անհաջող փորձերից հետո Բոշամը 1931 թվականին հայտնաբերել է առաջին սերիական էլեկտրամագնիսական ձայնագրիչը։ Այն խոսափող էր՝ նալի տեսքով երկու մագնիսով, որոնք միացած էին կոճով։ Դրանց մեջ ձգված էին լարերը։ 1932 թվականին Բոշամը Ադոլֆ Ռիկենբեկերի հետ հիմնադրել է «Ro-Pat-In» ընկերությունը, որը հետագայում անվանափոխվել է «Electro String», բայց շուկայում հայտնվել է «Rickenbacker» բրենդով՝ հավանաբար ազգանվան հայտնիության արդյունքում (Էդի Ռինկենբեյկերը՝ Ադոլֆի հեռավոր ազգականը, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հայտնի օդաչու էր)։ Ընկերությունը զանգվածային շուկայի համար սկսել է արտադրել էլեկտրակիթառներ, որոնք ալյումինից պատրաստված լինելու արդյունքում երաժշտների կողմից ստացել էին «frying pans» («թավաներ») անունը։ Բոշամն ու Ադոլֆ Ռիկենբեկերը 1932 թվականին սկսել են վաճառել «թավաները», սակայն Բոշամը կարողացել է ստանալ էլեկտրական կիթառի արտոնագիրը միայն 1936 թվականին, ինչը թույլ է տվել այլ ընկերություններին այդ շրջանում արտադրել էլեկտրակիթառների իրենց տարբերակները։

1931 թվականին սկսվել է բակելիտի պատյանով հավայական էլեկտրակիթառների արտադրությունը, որից հետո թողարկվել է իսպանական կիթառը (Էլեկտրո, մոդել B): Հետագայում էլեկտրաֆիկացվել են մյուս գործիքները՝ ջութակը, կոնտրաբասը, և նույնիսկ Հարպո Մակսի համար արֆան։

Ժորժ Բաշամը մահացել է 1941 թվականի մարտի 30-ին՝ ձկնորսության ժամանակ, սրտային նոպայից։

Գյուտեր
-------

* 1929․ «Դոբրո» կիթառի արտոնագիր, Արտոնագիր #1,808,756
* 1934․ «Թավա կիթառի» արտոնագիր, Արտոնագիր #2,089,171
* 1936․ Էլեկտրակիթառի արտոնագր
* 1936․ Էլեկտրաջութակի արտոնագիր

Տես նաև
-------

* Էլեկտրակիթառ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Early History of Rickenbacker* Archived 2005-12-24 at the Wayback Machine. auf rickenbacker.com
2. ↑  Bacon: *Gitarren-Klassiker,* S. 55
3. ↑  Nabinger: *Bratpfanne & Hawaii-Hemd* in: *Stromgitarren,* S. 123

Գրականություն
-------------

* Richard R. Smith, *The Complete History of Rickenbacker Guitars*, Centerstream Publishing, 1987, 256 p.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Rickenbacker International Corporation Archived 2005-12-24 at the Wayback Machine.
* The Earliest Days of the Electric Guitar Archived 2005-12-24 at the Wayback Machine.
* Which Came First- Electric Guitar or Amp?
* Digital Violin

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz · WikiTree |

 |
Oasis of the Seas, 2010 թվական
Oasis of the Seas փրկարար մակույկը, որը կարող է տեղափոխել 370 մարդ
**Oasis of the Seas** («Ծովերի օազիս»), «Oasis» դասի առաջին նավն է, կառուցման պահին՝ 2008 թվականին, աշխարհում ամենամեծ նավն էր։ Նրա երկարությունը կազմում է 360 մ, լայնությունը՝ 47 մ, բարձրությունը, հաշված ջրի մակարդակից, կազմում է 72 մ։
«Ծովային օազիս»-ի կառուցումը սկսվել է Ֆլորիդայում 2006 թվականին, ավարտվել 2009 թվականին, ծախսվել է ուղիղ 1 միլիարդ դոլար։ Նավը կառուցված է ֆինական Aker Finnyards նավաշինարանում Royal Caribbean International-ի պատվերով։ Իր առաջին նավարկությունը կատարել է 2009 թվականի դեկտեմբերի 5-ին։
Նավը կարող է տեղափոխել 225 տոննա բեռ, և նրա արագությունը կարող է հասնել 22,6 ծովային հանգույցի։ Նավը կարող է տեղավորել 6400 ուղևոր և 2160 աշխատակից։
Այս նավում կա ջրային ամֆիթատրոն, սահադաշտ, խաղատուն, 4 լողավազան, սպորտային հրապարակներ, մանկական հրապարակ։
Առաջին անգամ ամբողջ աշխարհում նավի վրա գոյություն ունի զբոսայգի, որտեղ կան մի քանի հազար տեսակ կենդանի բույս և ավելի քան հիսուն ծառ։ Ծովերի Օազիսը հինգ անգամ մեծ է Տիտանիկ նավից։ Նավի մի ծայրից մյուսը գնալու համար աշխատում են փոքրիկ ավտոբուսներ։

Առաջին նավարկության ժամանակ մեկ շաբաթյա կրուիզի ծրագրում ներառված էին Սենթ-Թոմաս, Սինթ Մաարտեն և Բահամյան նավահանգիստներ։ Այդ պահին միայն այդ երեք նավահանգիստները կարող էին ընդունել այդպիսի մեծ նավ։ Այն շուրջ տարին կատարում է կրուիզներ Կարիբյան ծովում։

Աղբյուրներ
----------

* Աշխարհի ամենամեծ ուղևորատար նավը Archived 2016-09-05 at the Wayback Machine.
* «Ծովերի հմայքը»՝ երկրորդ ամենամեծ նավը Archived 2017-06-21 at the Wayback Machine.
**Իսետ** (անգլ.՝ Iset կամ *Իսիս,* անհայտ *- մ. թ. ա. 1458),* եգիպտական տասնութերորդ արքայատոհմի թագուհի, որն անվանվել է Իսիդա աստվածուհու պատվին։ Եղել է Թութմոս II փարավոնի երկրորդական կինը կամ հարճը։

Կենսագրություն
--------------

Իսետը եղել է Թութմոս II փարավոնի միակ որդու՝ Թութմոս III-ի մայրը։ Նրա որդին մահացել է մ․թ․ա․ 1425 թվականի մարտի 11-ին, իսկ մոր անունը հիշատակվում է որդու մումիայի փաթաթանների և Կառնակի տաճարում հայտնաբերված մի արձանի վրա։

Չնայած վերոնշյալ վերջին դեպքում Իսետը հիշատակվել է որպես մեծ թագուհի, Թութմոս II-ի գահակալության ընթացքում Հատշեպսուտն է համարվել մեծ թագուհին։ Թութմոս II-ը մահացել է մ․թ․ա․ 1479 թվականին, իսկ նրա մահից հետո Հատշեպսուտը դարձել է փոքրիկ արքա Թութմոս III-ի ռեգենտը․ մեծանալով՝ վերջինս դարձել է եգիպտական բանակների գլխավոր հրամանատարը։

Թութմոս III-ը և նրա ընտանիքն իր KV34 դամբարանում։ Նավի վրա են Մենխեպերրե Թութմոս III-ը և նրա մայրը՝ Իսետը:
Հատշեպսուտը որպես փարավոն կառավարել է մինչև մ․թ․ա․ 1458 թվականին իր մահը, որից հետո համառեգենտ Թութմոս III-ը փարավոն է դարձել։ Այդ ժամանակ Իսետն ստացել է «արքայամայր» տիտղոսը, քանի որ նրա որդին փարավոն էր դարձել։

Այն ժամանակ, երբ Թութմոս III-ը փարավոն է դարձել, Հատշեպսուտի և Թութմոս II-ի դուստր Նեֆրուրան եղել է «աստծո կինը»։ Նա այս պաշտոնում ծառայել է իր մոր՝ որպես փարավոն կառավարման ողջ ընթացքում։ Հնարավոր է, որ Նեֆրուրան ամուսնացած լինի Թութմոս III-ի հետ, բայց այս ամուսնության միակ ապացույցը Սաթիա թագուհուն պատկերող մի ստելա է, որի անունը կարող էր փորագրված լինել մեկ այլ թագուհու անվան վրա։ Մեծ թագուհի Մերիտրա-Հատշեպսուտն էլ դարձել է հաջորդ գահաժառանգի մայրը։

Իսետի որդի Թութմոս III-ն իր մորը մի քանի անգամ պատկերել է արքաների հովտում գտնվող իր դամբարանում։ KV34 դամբարանի սյուներից մեկի վրա կան թագավորի պատկերները ընտանիքի մի քանի կին անդամների հետ։ Նրա մայրը՝ թագուհի Իսետը, պատկերված է աչքի ընկնող ձևով։

Իսետ թագուհին նավակի մեջ պատկերված է իր որդու հետևում։ Նրան անվանել են «արքայամայր Իսիս»։ Նավակի ներքևի տողում Թումոս III-ը պատկերված է իր մորը խորհրդանշող ծառին մոտենալիս։ Արքայի հետևում իր երեք կանայք են՝ թագուհիներ Մերիտրան, Սաթիան, Նեբտուն ու արքայադուստր Նեֆերտարին։

Հստակ չէ, արդյոք Իսետը եղել է Թութմոս II-ի երկրորդական կինը, թե հարճը։ Նա նաև ստացել է «աստծո կին» տիտղոսը, բայց հավանաբար՝ միայն հետմահու։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կաղապար:Dodson, p.139
2. 1 2 3  Dodson & Hilton, p.131
3. ↑  Dodson & Hilton, p.31

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Իսետ (թագուհի)** կատեգորիայում։ |
**Գուրու Արջան Դև** (փենջաբի ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ ਜੀ, 15 ապրիլի 1563-30 մայիսի 1606), սիքհերի հինգերորդ գուրուն։

Կենսագրություն
--------------

Արջան Դևը ծնվել է 1563 թվականի ապրիլի 15-ի Գոինդվալի մարզի Ամրիթսար քաղաքում։ Նրա հայրը Գուրու Ռամ Դասն էր` սիքհերի չորրորդ գուրուն, իսկ մայրը՝ Մատա Բանին էր։ Նրա կինը՝ Բիբի Գանգա Դևին, ունեցել է որդի, ում անունը Հար Գոբինդ էր։ Արջան Դևը դարձավ գուրու 1581 թվականի սեպտեմբերի 1-ին։ Որոշ գիտնականներ Գուրու Արջանի անունն արտասանում են որպես Գուրու Արջուն։ 

Արջան Դևին կարգում են որպես Գուրու
Գուրու Արջան Դևը ապրել է Աքբար Մեծ կայսեր 1556-1605) և Ջահանգիր կայսեր ( 1605-1626) թագավորության օրոք։

Գործունեություն
---------------

Գուրու Արջան Դևը 1581-1604 թվականներին ճառում էր իր հիմները։ Օրհներգերիընդհանուր թիվը 2312 էր, որոնք զետեղված էին 30 հավաքածուներում՝ Շրի Ռագ, Ասա, Բասանտու, Մաժ, Գուջարի, Գաուրի, Վուհի և այլն։

1601-1604 թվականներին Գուրու Արջան Դևը նկարագրում է իրական կյանքի էությունը, հոգու միությունը Երկնային տիեզերքի հետ, և յուրաքանչյուրի սուրբ կյանքում Գուրույի նշանակությունը։

Գուրու Արջան Դևը հավաքեց նախորդ չորս գուրուների օրհներգները, դրանք թարգմանեց տեքստերի սրբազան լեզվից՝ սանսկրիտից, փենջաբիի առօրյա լեզվով, և անձամբ վերապատմեց դրանք մի քանի գրագիրների` միաժամանակ ստեղծելով Գուրույի բանաստեղծությունների և օրհներգների առաջին սրբազան տեքստերը։ Հետագայում 1604 թվականին, այդ գրքում ավելացրեց իր օրհներգերը և անվանեց Գրանթ Սահիբ, այժմ այս գիրքը հայտնի է որպես Գուրու Սահիբ։

Գուրու Արջան Դևը արդար եկամուտներով սիքհերի հետագա կրոնի ուսուցման համար ստեղծեց իր տասներորդ հավաքածուն (Դասավանդհ)։

1588 թվականին նրա ղեկավարությամբ ավարտվեց Սանթոհասարի ջրամբարների շինարարությունը, և նույն թվականին սկսվեց Հարմանդիր Սահիբի շինարարությունը։ 1950 թվականին կառուցվեց ջրամբար այն վայրում, որն այժմ հայտնի է որպես Տարեն-Թարան-ՍահիդենТарн-Таран-Сахиб[en], իսկ 1594 թվականին հիմնադրվեցին Քարթապուր և Բիաս գետի ափին գտնվող Շրի Հարիգոպինդպուր քաղաքները։

Իրավահաջորդ
-----------

Գուրու Սահիբի իրավահաջորդը ձեռնադրեց իր որդուն՝ Հար Գոբինդին, ով 1606 թվականի մայիսի 30-ին դարձավ Սիքհերի վեցերորդ Գուրուն։

Մահ
---

Գուրու Արջան Դևը մահապատժի ենթարկվեց Պակիստանի Լահոր մարտիրոսություն քաղաքում։ Նա դարձավ սիքհերի մեջ առաջին նահատակը։

Աղբույրներ
----------

* Սուզիկ-հահանգիր կամ հուշեր, Ալեքսանդր Ռոջերս։խմբագրել է Հենրի Բևերիջը, հրապարակել է ցածր գնով հրատարակությունը lppindia.com. ISBN 978-81-7536-148-5
* Փանփանջի պատմություն, Սիադ Մուհամեդ Լաթիֆ, հրատարահիչ ՝Published by: Kalyani Publishers, Ludhiana, Punjab, India. ISBN 978-81-7096-245-8

Տես նաև
-------

* Բհակտի
* Սիկհականություն
* Սանտ Կաբիր Սահիբ
* Սահիբ-Սուրաթ-Շաբդ Յոգա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Encyclopædia Britannica


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 145274761 · GND: 119305747 · ISNI: 0000000083863784 · LCCN: n50003350 · NLA: 35776414 · NTA: 180110292 · NUKAT: n2005032611 · SUDOC: 112683916 · VIAF: 59320006 · WorldCat VIAF: 59320006 |

 |

 |
Կապույտով առանձնացված է Այսելմիեր լիճը
Նավ Այսելմիեր լճում
**Այսելմիեր** (հոլ.՝ Ĳsselmeer [ˌɛi̯səlˈmeːr]), քաղցրահամ արհեստական լիճ կենտրոնական Նիդեռլանդներում՝ նախկին Զյոյդեր Զե ծովածոցի տեղում։ Սահմանակցում է հյուսիս-արևելքում Ֆրիզլանդ, հարավում և արևելքում՝ Ֆլևոլանդ, արևմուտքում՝ Հյուսիսային Հոլանդիա մարզերին (պրովինցիա)։ Հյուսիսում Հյուսիսային ծովից բաժանված է 32 կիլոմետր երկարությամբ ձգվող, մոտ 60 մետր հաստությամբ պատնեշով։ Լճի ընդհանուր մակերեսը մոտ 1100 կմ² է, միջին խորությունը՝ 5-6 մետր։ Անվանումը ստացել է Այսել գետից, որը նրա մեջ է թափվում Կետելմեր ոչ մեծ լիճը կտրելով։ Այսելմիերը Արևմտյան Եվրոպայի ամենամեծ քաղցրահամ ջրամբարն է։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Այսելմիերը ստեղծվել է 1932 թվականին Նիդեռլանդների մելիորացիայի համապարփակ պլանի (Զյոյդեր Զեի նախագիծ) արդյունքում՝ նախագծված Կորնելիս Լելիի գլխավորած ինժիներների խմբի կողմից։ Համաձայն այդ պլանի Զյոյդեր Զե ծովածոցը արհեստական ամբարտակով առանձնացվել է Հյուսիսային ծովից։ Ամբարտակը ստացել է Աֆսլյոիտդեիկ անունը։ Գինեսի ռեկորդների գրքում այն գրանցված է որպես աշխարհում գոյություն ունեցող ամենաերկար ծովային պատնեշը (մինչ Հարավային Կորեայում Սեմանգում պատնեշի կառուցումը՝ ավելի քան 33 կմ երկարությամբ)։ Ծովածոցի մի մասը ցամաքեցվել է և դարձել Ֆլևոլանդ մարզը (պրովինցիա), իսկ մյուս մասը դարձել է Այսելմիեր լիճը։ 1975 թվականին Այսելմիեր լիճը բաժանվել է երկու մասի։ Արևմտյան փոքր հատվածը առանձնացվել է Խաուտրիբեիկ ամբարտակով և դարձել առանձին Մարկերմեր լիճը։

Այժմ մասամբ ցամաքեցված Զյոյդեր Զե ծովածոցը նույնպես հնագույնը չէ․ այն առաջացել է Ալմերե լճի տեղում, իսկ այն իր հերթին՝ Ֆլեվոնական ծովի տեղում, որը գոյություն է ունեցել առնվազն Հռոմեական կայսրության Վաղ միջնադարի ժամանակաշրջաններում։

Ժամանակակից վիճակ
-----------------

Լիճը ծառայում է որպես քաղցրահամ ջրի կարևոր պահուստ և օգտագործվում է գյուղատնտեսական, արդյունաբերական և կենցաղային նպատակներով։ Այն լայնորեն օգտագործվում է ռեկրացիոն նպատակներով, լճում նավարկում են զբոսաշրջային նավեր, ափերին զարգացած է զբոսաշրջությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
**Աբդուլ Քադիր Դողուլու** (թուրքերեն՝ Kadir Doğulu, ապրիլի 19, 1982(1982-04-19), Մերսին, Թուրքիա), թուրքական ծագմամբ դերասան և մոդել։ Թուրք հայտնի երաժիշտ Քեմալ Դողուլուի եղբայրն է։ Նկարահանվել է Հորս մեղքերը հեռուստասերիալում, որը ցուցադրվել է Star TV հեռուստաընկերության եթերում։

Կենսագրություն
--------------

Քադիրը ծնվել է 1982թվականին Մերսինում բազմազավակ ընտանիքում։ Ունի 5 եղբայր։ Նրանց ընտանիքը աղքատ էր, այդ իսկ պատճառով Քադիրը մանկուց սկսել է աշխատել (ջուր է վաճառել, հեծանիվներ նորոգել)։ Սրա հետ զուգընթաց մշտապես երազել է բարմեն դառնալու մասին։ Երբ նա դարձավ 17 տարեկան, Քադիրը տեղափոխվեց Ստամբուլ` ավագ եղբոր Քեմալի մոտ, որտեղ փորձեց իր ուժերը որպես բարմեն և խոհարար։ Երբ հուսալքվեց լավ աշխատանք գտնելու անկարողությունից, նա որոշեց վերադառնալ Մերսին, սակայն վերջին պահին փոշմանեց, ինչն էլ դարձավ ճակատագրական նրա համար։

Կարիերա
-------

Ի շնորհիվ բարետես տեսքի և հասակի Քադիրին շատ արագ նկատեցին և հրավիրեցին աշխատելու որպես մոդել։ 2010 թ-ին Քադիրը սկսեց իր դերասանական կարիերան` խաղալով Ալիի դերը «Փոքրիկ գաղտնիքներ» սերիալում Մերվե Բոլուգուրի, Բուրակ Օզչիվիտի և Սինեմ Քոբալի հետ։ Դրան հաջորդեց Գյունեյի դերը «Չարաբաստիկ յոթնյակը» սերիալում։

Քադիրին մեծ ճանաչում բերեց Մադջիթ Արջիօղլուի դերը «Ստամբուլի երկու դեմքը» սերիալում։ 2015 թվականին Քադիրը նկարահանվեց Գյոկհենի դերում «Սեվդամ Ալաբորա» սերիալում, որտեղ նրա խաղընկերուհին դարձավ Էլչին Սանգուն։ Հեռուստասերիալը սակայն ցածր վարկանիշի համար եզրափակվեց 4 սերիայով։

2015 թվականից սկսած Քադիրը նկարահանվում է Հոյակապ Դար։ Քյոսեմ սուլթան սերիալում` մարմնավորելով Ղրիմի խան Մեհմեդ III Գերայի դերը։

Անձնական կյանք
--------------

2006 թվականից Քադիրը հանդիպում էր թուրք հայտնի երգչուհի Հանդե Եների հետ, սակայն զույգը 2010 թվականի սկզբին բաժանվեց։ 2013 թվականի կեսերին Քադիրը սկսեց հանդիպել դերասանուհի Նեսլիհան Աթագյուլի հետ, ում հանդիպել էր «Ստամբուլի երկու դեմքը» սերիալի նկարահանումների ժամանակ։ Նեսլիհանը մարմնավորում էր գլխավոր հերոսուհի Ներիմանի կերպարը։ 2015 թվականի նոյեմբերի 26-ին զույգը նշանվեց, իսկ 2016 թվականի hուլիսի 8-ին զույգն ամուսնացել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Քադիր Դողուլու (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր  |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ  |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |



1. 1 2
Պտուղների ցուցադրություն
Հայաստանը պտղաբուծության հնագույն երկիր է։ Հայտնաբերվել են (Արմավիր, Շենգավիթ, Գառնի և այլն) 3-6 հազար տարվա ծիրանի, դեղձի, սալորի, խաղողի սերմեր։

Հայկական լեռնաշխարհում պտղաբուծությունը հատկապես զարգացել է մ.թ.ա.11- մ. թ. 1-ին դարերում։ Վանի մերձակայքում՝ «Մհերի դռան» վրա, Մենուան (մ. թ. ա. 871-810) թողել է հետևյալ հիշատակությունը՝ «Խաղողի և պտղատու այգի հիմնեցի, պատերով այն շրջապատեցի»։ Հայաստանի պտղաբուծության մասին նշել են հույն և հայ պատմիչներ Հերոդոտոսը (մ.թ.ա. 5-րդ դար), Ստրաբոնը (մ. թ. ա. 1-ին դար), Ագաթանգեղոսը, Մովսես Խորենացին, Անանիա Շիրակացին, Ստեփանոս Օրբելյանը և ուրիշներ։

Հայաստանը բազմաթիվ պտղատու ծառատեսակների (ծիրանենի, տանձենի, սալորենի և այլն) մշակության հնագույն վայրերից է։ Հազարամյակների ընթացքում ժողովրդական ընտրասերման միջոցով ստեղծվել են ծիրանենու, դեղձենու, սալորենու, խնձորենու, տանձենու, ընկուզենու բազմաթիվ արժեքավոր տեսակներ։ Դրանցից համաշխարհային ճանաչում ունեն ծիրանն ու դեղձը, որոնք հայտնի են նաև որպես հայկական պտուղ։

Պտղատու այգիներ կան գյուղատնտեսական բոլոր գոտիներում։ Արարատյան, նախալեռնային, Հյուսիսարլևելյան և Զանգեզուրի գոտիներում մշակվում են հիմնականում ծիրանենի, դեղձենի, սալորենի, նախալեռնային և Զանգեզուրի գոտիների 1000-1500 մետր բարձրություններում, Լոռի-Փամբակի և մասամբ լեռնային շրջաններում՝ խնձորենի և տանձենի։ Սյունիքի մարզի՝ Մեղրու և Տավուշի մարզի, Նոյեմբերյանի (ցածրադիր մասերում) տարածաշրջաններում զարգանում է չոր մերձարևադարձային պտղատեսակների մշակությունը։

2011 թվականին պտղի և հատապտղի տնկարկների մակերեսը 37,1 հազար հեկտար էր, համախառն բերքը՝ 236,0 հազար տոննա։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Մուսա Մուսթաֆովիչ Ջալիլ (Ջալիլով)** (թաթ.՝ Муса Җәлил, փետրվարի 15, 1906(1906-02-15), Mostafa, Օրենբուրգի գավառ, Օրենբուրգի մարզ, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 25, 1944(1944-08-25), Պլյոտցենզեե բանտ, Շարլոտենբուրգ-Վիլմերսդորֆ, Բեռլին, Նացիստական Գերմանիա), թաթար խորհրդային բանաստեղծ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի գրականության ֆակուլտետը (1931)։ 1939-1941 թվականներին՝ Թաթարստանի ԻԽՍՀ ԳՄ պատասխանատու քարտուղար։ 1941 թվականից եղել է խորհրդային բանակում։

1942 թվականին, ծանր վիրավոր գերի է ընկել, համակենտրոնացման ճամբարում ստեղծել է ընդհատակյա խումբ, կազմակերպել խորհրդային ռազմագերիների փախուստը։ Ընդհատակյա կազմակերպությանը պատկանելու համար ենթարկվել է մահապատժի՝ Պլետցենզեի զինվորական բանտում։

Հետմահու արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչման (1956)։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Ջալիլի ստեղծագործությունները հրատարակվել են 1919 թվականից։ 1925 թվականին տպագրվել է բանաստեղծությունների և պոեմների «Մենք գնում ենք» առաջին ժողովածուն, «Անցած ճանապարհներ» (1924-1928), «Նա կամակատարը» (1940)

և այլ բանաստեղծություններ` նվիրված կոմերիտմիությանը և աշխատանքային սխրանքին։

Ջալիլը երգել է բարեկամություն ու ինտերնացիոնալիզմ («Մահվան մասին», 1927, «Ջիմ», 1935, հայկական հրտարակությունը 1960 և այլն)։ Գրել է «Ալթըն չեչ» («Ոսկեհերը», 1941, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1948) և «Իլդար» (1941) օպերաների լիբրետոները։ 1941 թվականին գրած բանաստեղծությունները լի են լավատեսությամբ, ֆաշիզմի դեմ հաղթանակի հավատով։

Իր հետ կալանավորված բելգիացի պարտիզանի միջոցով Զ. Մոաբիտը բանտից դուրս է ուղարկել «Իմ երգերը», «Մի հավատա», «Պատերազմից հետո» և այլ բանաստեղծություններ։ Հարյուրից ավելի չափածո գործեր բանաստեղծի պայքարի, տառապանքների և արիության վկաներն են։ «Մոաբիթյան տետր» բանաստեղծական շարքի համար Ջալիլին հետմահու շնորհվել է լենինյան մրցանակ (1957)։ 1968 թվականին ստեղծվել է Ջալիլի մասին պատմող «Մոաբիտյան տետր» կինոնկարը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
2. 1 2 3 4 5 6  Большая российская энциклопедия (ռուս.) — М.: Большая российская энциклопедия, 2004.
3. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90054126 · BNE: XX856639 · GND: 118962671 · ISNI: 0000000410366938 · LCCN: n80050872 · LNB: 000157825 · NKC: ola2002161242 · NLP: a0000001779416 · NTA: 238173909 · NUKAT: n2008089142 · LIBRIS: 50459 · SUDOC: 080273009 · VIAF: 97106147 · WorldCat VIAF: 97106147 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 470)։*  |
|  |
| --- |
| **Կուժկոտրուկ Վոլգայի** |
| Կուժկոտրուկ ՎոլգայիԿուժկոտրուկ Վոլգայի |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Գորտնուկածաղկավորներ (Ranunculales) |
| **Ընտանիք** | Գորտնուկազգիներ (Ranunculaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Գորտնուկայիններ (Ranunculoideae) |
| **Ցեղ** | Կուժկոտրուկ *(Adonis)* |
| **Տեսակ** | **Կուժկոտրուկ Վոլգայի** *(A. volgensis)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Adonis volgensis***DC. 1817 |

**Կուժկոտրուկ Վոլգայի** (լատին․՝ Adonis wolgensis), գորտնուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

15-30 (50) սմ բարձրությամբ բազմամյա խոտաբույս է։ Տերևները կրկնակի մատնաձև բաժանված են և երկար նշտարաձև գծային մասերով։ Ծաղիկները միայնակ են և ակտինոմորֆ։ 15-20 մմ երկարությամբ պսակաթերթերը դեղին են և երկարավուն։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում աճում է Սևանի (Արտանիշի թերակղզի) և Ապարանի (Չարենցավանի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Լոկալիտետները երկուսն են, որոնց միջև հեռավորությունը 60 կմ է։ Տեսակը հանդիպում է նաև Հյուսիսարևմտյան և Արևելյան Անդրկովկասում, Թալիշում, Արևմտյան Սիբիրում, Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում, Կենտրոնական և Արևելյան (հարավ) Եվրոպայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին և վերին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1500-2300 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև լեռնային տափաստաններում և տրագականտուտներում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիսին։ Գեղատեսիլ բույս է՝ արժանի այգեգործության համար բազմացման։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտի են երկու պոպուլյացիաներ։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Արեալը խիստ մասնատված է։ Տեսակին, կապված աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ, սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի Արտանիշի արգելոցային գոտում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Adonis volgensis
* BHL: 41046720
* EoL: 5519358
* EPPO: ADOVO
* EUNIS: 179096
* GBIF: 5616594
* iNaturalist: 359878
* IPNI: 60465993-2
* NCBI: 2898461
* Plant List: kew-2623216
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60465993-2
* Tropicos: 100283960

 |

 |
**Վախթանգ V** կամ **Շահնավազ** (վրաց.՝ ვახტანგ V, 1618, Թիֆլիս, Քարթլիի թագավորություն - 1675, Գանձակ, Օսմանյան կայսրություն), Քարթլիի արքա 1658-1675 թվականներին։ Սերում է Բագրատիոնի-Մուխրանիների ազնվականական տոհմից։

1629-1658 թվականներին եղել է Քարթլիի մուխրան-բատոնի՝ Բախուտա անվան տակ։

Կենսագրություն
--------------

Քարթլիի թագավոր Ռոստոմ I-ը Վախթանգին դարձրել է իր գահի ժառանգորդ։ 1654 թվականին Վախթանգը գտնվելով Պարսկաստանում ստիպված է եղել ընդունել իսլամ և հանդես գալ Շահնավազ անվան տակ։

Վախթանգ V-ի քաղաքականության նպատակն էր Քարթլի-Կախեթի և Քարթլիի թագավորությունների միավորումը և Քարթլիի թագավորության ընդարձակումն ամբողջ արևմտյան Վրաստանով։ Նա փորձում էր ամրապնդել կենտրոնական իշխանությունը, դրանով իսկ սահմանափակելով նախարարական տների և անհնաանդ իշխանների կառավարչական իրավունքները։

Վախթանգ V-ը խոստովանել է, որ ինքը հանդիսանում է Պարսկաստանի թագավորի վասալը։ Նա փորձել է հնարավորինս խաղաղ հարաբերություններ հաստատել հարևան պետությունների հետ։ Վախթանգի որդեգրած այս քաղաքականությունը հնարավորություն ստեղծեց տնտեսության զարգացման և շինարարական աշխատանքների վերսկսման համար։ Վախթանգ V-ը օգտվելով Իմերեթի և Սամեգրելոյի միջև ծագած հակասությունից մեծացրել է իր ազդեցությունը Կախեթում, և ապա ամբողջ արևմտյան և կենտրոնական Վրաստանում։ Շուտով Օսմանյան կայսրությունը ճնշումներ գործադրեց Իմերեթի նկատմամբ։ Ջանալով ամրապնդել թագավորական իշխանությունը Վախթանգը փորձել է վերականգնել Կախեթի գահը, սակայն Քարթլիի գլխավոր հակառակորդը գահին բազմեցրեց իր թոռանը՝ Հերակլին։ Կախեթը ստացել էր Սասանյան Պարսկաստանի օժանդակությունը։

Եղբայրներ Լուարսաբն ու Արչիլը Քարթլիից փախան Ախալցխա, որտեղ օգնություն խնդրեցին Օսմանյան կայսրությունից՝ Իմերեթում հաստատվելու համար։ 1675 թվականին պարսից շահը Վախթանգին կանչել է Պարսկաստան։ Ճանապարհին Վախթանգ V-ը ծանր հիվանդացել է, և ապա մահացել։ Ներկայումս նա թաղված է Կում քաղաքում։

Գրականություն
-------------

* История Грузии, Пояснения, Т.4, Тбилиси, 1973
* Акопашвили Г. Т.4, Тбилиси, 1979

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree · WeRelate · Rodovid |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Վրաստան**   **Պատմություն**
 |

1. ↑  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.
**Մայքլ Հենրի դե Յանգ** (Յունգ) (անգլ.՝ Michael Henry de Young; սեպտեմբերի 30, 1849(1849-09-30), Սենթ Լուիս, Միսսուրի, ԱՄՆ - փետրվարի 15, 1925(1925-02-15), Սան Ֆրանցիսկո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի լրագրող և գործարար։

Սան Ֆրանցիսկոյի «Ոսկե դարպասներ» զբոսայգում գտնվող *De Young Museum*-ի հիմնադիր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1849 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Միսսուրի նահանգում՝ Սենթ Լուիսում։ Միշել դե Յանգի և Ամելիա Մորագի որդին է։ Հայրը ոսկերիչ էր և վաճառական, Եվրոպայից ԱՄՆ գաղթած հրեական ընտանիքից էր։ Նրա մայրական պապը՝ Բենջամին Մորանգըը, Նապոլեոնի օրոք Ֆրանսիայի դեսպանն էր Իսպանիայում։

Այնուհետև ընտանիքը տեղափոխվել է Սան Ֆրանցիսկո՝ Կալիֆոռնիա, որտեղ դե Յանգը ավարտել է Heald College-ը։  Ապա Մայքլը եղբոր՝ Շառլի հետ հիմնել Է *Daily Dramatic Chronicle* թերթը, որի առաջին համարը լույս է տեսել 1865 թվականի հունվարի 16-ին։ Այս թերթը դարձել է ներկայիս *San Francisco Chronicle*-ի նախակարապետը։  Մի քանի տարի շարունակ Մայքլ դե Յանգը եղել Է «Ասսոշեյթեդ պրես»- ի տնօրենը։

1884 թվականին Մայքլ Դե Յանգին կրակել է գործարար Ադոլֆ Բերնարդ Սփրեքելսը՝ հավանաբար իր հասցեին թերթի բացասական հոդվածի պատճառով, սակայն լրագրողը ողջ է մնացել։ Մայքլ դե Յանգը մահացել է 1925 թվականի փետրվարի 15-ին Սան Ֆրանցիսկոյում և թաղվել Է Կալիֆոռնիայի Սան Մատեո շրջանի Կոլմարի Սուրբ Խաչի կաթոլիկ գերեզմանատանը։

### Ընտանիք

Ամուսնացած էր Քեթրին Դին դե Յանգի հետ (1857-1917), նրանք ունեցել են հինգ երեխա՝ *Չարլզ դե Յանգ* (1881—1913), Հելեն դե Յանգ (1883-1969), Կոստանս Մարի դե Յանգ (1885—1968), Քաֆլին Իվոն դե Յանգ (1888—1954), *Ֆիլս դե Յանգ* (1892—1988).

Մայքլ դե Յանգը ամերիկացի դերասան Մաքս Տիրիոտի նախապապն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  SNAC — 2010.
2. 1 2 3 4  Find A Grave — 1996.
3. ↑
4. ↑  The Hebrews in America (անգլ.)
5. ↑  Michael Henry De Young (անգլ.)
6. ↑  Katherine Deane De Young (անգլ.)
7. ↑  Q&A: Feeling the «Disconnect» with Actor Max Thieriot (անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* M. H. de Young Biography (անգլ.)
* Michael De Young — Unfinished History (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: nr2005026654 · VIAF: 41799165 · WorldCat VIAF: 41799165 |

 |
**Վալենտին Իվանով** (բուլղար․՝ Валентин Иванов, օգոստոսի 1, 1967(1967-08-01), Բուրգաս, Բուլղարիա), բուլղարացի աստղագետ և ֆանտաստիկա ժանրի գրող։

Կենսագրություն
--------------

Վալենտին Իվանովը ծնվել է 1967 թվականի օգոստոսի 1-ին Բուլղարիայի Բուրգաս քաղաքում։ 1985 թվականին ավարտել է Կիրջալի քաղաքի մայր գիմնազիան, իսկ 1992 թվականին՝ Սոֆիայի պետական համալսարանը՝ մագիստրոսի աստիճանով։

2001 թվականին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսությունն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Արիզոնայի համալսարանում։ Նույն տարում աշխատել է նաև Չիլիում գտնվում եվրոպական հարավային աստղադիտարանում։ Աստղագիտության բնագավառում Վալենտին Իվանովի հետաքրքրությունների մեջ են մտնում աստղակույտերի, շագանակագույն թզուկների և արևադարձային մոլորակների ուսումնասիրությունները։

Ռեյ Ջայվարդհանայի հետ միասին կատարում է գիտահետազոտական աշխատանքներ։ Բացի աստղագետ և ֆիզիկոս լինելուց, Իվանովը գրել է նաև ֆանտաստիկ ժանրի ստեղծագործություններ։ Վալենտին Իվանովն իր ստեղծագործական կյանքը սկսել է դեռևս ուսանողական տարիներից։

2006 թվականին Կիրիլ Դոբրևի հետ համատեղ նա հրատարակել է *«Հերոս մասնագիտություն»* գիտա-ֆանտաստիկ պատմությունների շարքը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բուլղարացի աստղագետ Վալենտին Իվանովի անձնակա էջը՝ ինքնակենսագրական
* Վալենտին Իվանովի անձնական բլոգը՝ աշխատանք և գործունեություն
* Բացահայտումներ և գիտահետազոտական աշխատանքներ Archived 2008-05-06 at the Wayback Machine.


1. 1 2  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
2. 1 2
3. ↑  ORCID Public Data File 2021 — 2021. — doi:10.23640/07243.16750535.V1
**Լյուդմիլա Տոլստայա** *(աղջկական ազգանունը՝ Կրեստինսկայա, առաջին ամուսնության ժամանակ՝ Բարշևա,* հունվարի 30 (փետրվարի 12), 1906, Կիև, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 10, 1982(1982-11-10), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային սցենարիստ, գրող Ալեքսեյ Տոլստոյի վերջին կինը (1883-1945)։

Կենսագրություն
--------------

Լյուդմիլա Տոլստայան ծնվել է 1906 թվականի հունվարի 30-ին Կիևում։ 1923 թվականին ավարտել է Յալթայի միջնակարգ դպրոցը։ 1927 թվականին ընդունվել է Լենինգրադի Ա. Պուշկինի անվան դրամատիկական ակադեմիական թատրոն, որն ավարտել է 1929 թվականին։ Այնուհետև մասնակցել է կոնստրուկտորական դասընթացների և հետագայում աշխատել որպես գծագրող։ Երբ Լյուդմիլայի ամուսինը՝ գրող Նիկոլայ Բարշևը լքեց նրան, Լյուդմիլայի ծանոթները 1934-1935 թվականներին նրան աշխատանքի տեղավորեցին որպես ԽՍՀՄ գրողների միության Լենինգրադի բաժանմունքի գրադարանավար։ 1935 թվականին ծանոթացել է գրող Ալեքսեյ Տոլստոյի հետ և հարսանիքից հետո՝ 1935 թվականի հոկտեմբերին, փոխել ազգանունը և դարձել նրա անձնական քարտուղարը։ Մասնակցել է նրա ստեղծագործությունների բոլոր հրատարակություններին։ Զբաղվել է հոդվածներ գրելով, ֆրանսերենից արտասահմանյան ստեղծագործությունների թարգմանությամբ, ինչպես նաև ֆիլմի սցենարներ է գրել բացառապես իր ամուսնու ստեղծագործությունների հիման վրա, երկու ֆիլմում հանդես է եկել նաև որպես համահեղինակ։

> Հիմարիկ սիրունիկ, ընդհանուր առմամբ, «ոչ մի ձև չունեցող», բայց գործնական։ Այրի եղել է ոչ շատ երկար ժամանակ, այնուհետև ապրել է ռեժիսոր Կալատոզովի հետ, բայց նա շուտով հեռացել է Լյուդմիլայից։ Հետո ապրել է ևս մեկի հետ։ Ինձ պատմել է Մարուսյա Տիխոնովան։ Եվ հիմա Լյուդմիլա Իլինիչնա Տոլստայան ապրում է այս բարձրահասակ երիտասարդի հետ, որի հետ ժամանել է Յալթա, որտեղ էլ ես ծանոթացել եմ նրա հետ։ Նա կարծես Լյուդմիլայի վարորդն է։
> 
> 

1981 թվականին Ալեքսեյ Տոլստոյի այրու՝ Լյուդմիլա Տոլստայայի տնից գողացել են թանկարժեք զարդեր, այդ թվում՝ բուբոնյան «Թագավորական շուշան» բրոշը, որը ժամանակին պատվիրել է Լյուդովիկոս 16-րդ թագավորը։

Լյուդմիլա Տոլստայան մահացել է 1982 թվականի նոյեմբերին Մոսկվայում։

Ֆիլմագրություն
--------------

### Սցենարիստ

* 1939 - «Ոսկե բանալի»
* 1959 - «Բուրատինոյի արկածները»

Հետաքրքիր փաստ
--------------

Լյուդմիլա Իլինիչնային հաջողվել է գտնել «Բուրատինոյի արկածները» երաժշտական ֆիլմի պրեմիերան։ Նրա խոսքերով՝ հեռուստաֆիլմի ստեղծողներն իր ամուսնու ստեղծագործությունն աշխուժացրել են երաժշտության և ջերմ հոգևոր երգերի ներառմամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Татьяна Лещенко-Сухомлина* Долгое будущее. — М.: Советский писатель, 1991. — С. 375. — ISBN 5-265-01765-8

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մանրամասն կենսագրություն
**Ժուլիեն Սորել** (ֆրանսերեն՝ Julien Sorel), ֆրանսիացի գրող Ստենդալի «Կարմիրը և Սևը» ստեղծագործության գլխավոր հերոսն է։

Այս հերոսի կերպարը շատ խորն է և արտահայտում է 19-րդ դարի հոգեբանական բնութագիրը։

Սորելը ծնվել է Վարիեռում։ Նա հասարակ փայտագործի տղա է և անտեսված է և իր ծնողների և երկու եղբայրների կողմից։ Նա շատ գրագետ է և փայլուն տիրապետում է լատիներենին։ Իր ծագմանը հակառակ նա ունի շատ լայն մտածելակերպ և մտքի թռիչքով և խելացիությամբ նա աչքի է ընկնում։ Սորելը ցավում է իր խղճուկ ծագման համար, քանի որ գիտի, որ իր դարաշրջանում իրեն ճիշտ չեն գնահատի։ Մանուկ հասակից նա կապվում է տարբեր գրագետ մարդկանց հետ և նրանցից տարբեր դասեր է քաղում։ Իր երազանքն է լինում քահանա դառնալը։ Որպես շատ գրագետ երիտասարդ և լատիներեն իմացող նրան աշխատանքի են ընդունում որպես Վարիեռի քաղաքագլուխ պարոն դը Ռենալի երեխաների դաստիարակ։ 
Ռենալների տանը (հենց առաջին օրը) նա հանդիպում է տան տիրուհուն՝ Մադամ դը Ռենալին (տիկին Ռենալ)։ Սորելի դեմքի նրբության և նրա կազմվածքի փոքրության պատճառով Տիկին Ռենալը սկզբում մտածում է, որ իր դիմացի կանգնածը աղջիկ է, այլ ոչ թե տղա։ Իսկ Սորելը ապշած է մնում Տիկին Ռենալի կանացիության և գեղեցկության վրա։ Քիչ-քիչ մտերմանալով նրանք դառնում են մոտիկ ընկերներ։ Այնուհետև նրանք սկսում են զգալ ավելի նուրբ զգացումներ իրար նկատմամբ և այդ զգացմունքը վերածվում է սիրո։ Այս բոլոր իրադարձությունների ժամանակ Սորելը միշտ զգում է իր փոքրությունը հասարակության մեջ։ Նա հասկանում է, որ լինելով հասարակ փայտագործի տղա նա ոչնչի չի կարող հասնել իր կյանքում։ Նա նաև տարված է լինում Նապոլեոն Բոնապարտի սկզբունքներով։

Հերոսի պատմական ծագումը
-----------------------

Ժուլիեն դը Մեդիսի
Սորել հերոսի ծագման մասին կան շատ վարկածներ։ Կան որոշ վկայություններ, որ Սորելի կյանքի պատմությունը Ստենդալի ընկերներից որևէ մեկի մասին է։ 1828 թվականին Անտուան Բերթե անունով մեկը եկեղեցում հրացանի հարվածով սպանել է մի կնոջ և որի համար նա մահապաժի է դատապարտվել։ Բայց հաստատ համոզվածություն չկա, որ Սորելի կերպարը ստեղծված է հենց այս պատմության վրա։ Կան նաև վարկածներ, որ Սորելի կերպարը վերցված է Ժուլիեն դը Մեդիսիից։ Քանի որ Ստենդալը սիրում էր շրջագայել և շատ էր սիրում իտալական քաղաքները (Ֆլորենցիա), դրա համար նա կարող է և ազդված լինել մեկ այլ պատմությունից։ 1478 թվականին Ժուլիեն դը Մեդիսի անունով քաղաքական գործիչը (Ֆլորենցայի քաղաքապետերից մեկը) սպանվել է Սուրբ Մարիա դել Ֆիոռե եկեղեցու դիմաց։ Վարկածը այն մասին, որ Սորելի կերպարը վերցված է հենց Մեդիսիից, գալիս է նրանից, որ նրանք դեմքով իրար շատ նման են։ Մեզ հասել է Ժուլիեն դը Մեդիսիի դիմանկարը և համեմատելով Ստենդալի բնութագրածին, այս երկու հերոսները իրար շատ նման են։ 
Կան նաև վարկածներ, որ Սորելի բնավորության որոշ գծեր նաև վերցված են հենց Ստենդալի կյանքից։ Այս կերպարը ինչ որ տեղ նաև ինքնաբնութագիր է։

Սորել ազգանվան ծագումը
----------------------

Այստեղ նույնպես դեր է խաղացել Ստենդալի սերը իտալերենի նկատմամբ։ Իտալերեն sorella նշանակում է քույր և Ստենդալը ընտրել է այս ազգանունը, քանի որ իր նկարագրածով Սորելը շատ նման էր աղջկա (իր դեմքի նրբության շնորհիվ)։

Ժուլիեն Սորելի կերպարը կինոյում մարմնավորել են տարբեր դերասաններ՝ Էվան Մաք Գրեգոր, Քիմ Ռոսսի Ստյուարդ և այլք։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
ԽՍՀՄ փոստային նամականիշ № 3014, (Ավիացիայի և տիեզերագնացների միջազգային օր, 1964 թվական), Յուրի Ալեքսեյի Գագարին
**Մարդու` տիեզերք թռչելու միջազգային օր** (ՄԱԿ-ի այլ պաշտոնական լեզուներով՝ անգլ.՝ International Day of Human Space Flight, իսպ.՝ Día Internacional de los Vuelos Espaciales Tripulados, ֆր.՝ Journée internationale du vol spatial habité), միջազգային մակարդակի հիշարժան տարեթիվ՝ ի հիշատակ մարդկության համար տիեզերական դարաշրջանի մեկնարկի։ Նշվում է ամեն տարի՝ ապրիլի 12-ին։

Նկարագրություն
--------------

Հիշատակային «Մարդու` տիեզերք թռչելու միջազգային օր» ամսաթվի որոշումը ընդունվել Է 2011 թվականի ապրիլի 7-ին՝ ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի 65-րդ նստաշրջանում (օրակարգի 50-րդ կետը խաղաղ նպատակներով տիեզերական տարածության օգտագործման միջազգային համագործակցությունն է)։

Անցկացման ամսաթիվը նվիրված է 1961 թվականի ապրիլի 12-ին մարդու՝ տիեզերք առաջին թռիչքին, որը կատարել է Խորհրդային Միության քաղաքացի Յուրի Ալեքսեյի Գագարինը  «Վոստոկ-1» տիեզերանավով։

Տես նաև
-------

* Յուրի Գագարին
* Տիեզերագնացության օր
* Յուրևյան գիշեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Резолюция A/65/271 от 7 апреля 2011 года, 2011
2. ↑  ООН

Գրականություն
-------------

* Резолюция, принятая Генеральной Ассамблеей 7 апреля 2011 года : 65/271. Международный день полета человека в космос : Шестьдесят пятая сессия. Пункт 50 повестки дня / Генеральная Ассамблея; 85-e пленарное заседание, 7 апреля 2011 года. — Организация Объединенных Наций, 2011. — 21 Հունիսի. — A/RES/65/271.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ապրիլի 12-ը տիեզերք մարդու թռիչքի միջազգային օրն է : Պատմական իրադարձություն, որը ճանապարհ է բացում տիեզերական տարածության հետազոտման համար՝ ի շահ ողջ մարդկության. — ООН.
* 17+ (Best) International Day of Human Space Flight 2020: Quotes, Theme, History, Facts, Images, Photos, Wallpaper // WpLINEQuotes. — 2020. — 11 April.
**Նույնության փիլիսոփայություն**, փիլիսոփայական կոնցեպցիա, օբյեկտիվ իդեալիզմի տարատեսակ, ըստ որի բնության և ոգու, կեցության և մտածողության, օբյեկտի և սուբյեկտի տարբերակումը, հակադրումը և զարգացումն ածանցվում են մի նախասկզբից, որը ներքուստ տարբերակված չէ, այսինքն՝ «բացարձակ նույնականություն» է՝ «բացարձակ մտածողություն» (ըստ Ֆ․ Շելինգի), «բացարձակ գաղափար» (ըստ Գ․ Հեգելի)։ Նույնության փիլիսոփայությունը հակադրվում է Ի․ Կանտի ուսմունքում առկա դուալիստական միտումներին և Յո․ Ֆիխտեի սուբյեկտիվ իդեալիզմին։

Ըստ Շելինգի
-----------

Նույնության փիլիսոփայության հիմնական սկզբունքը տրամագծորեն հակադիր է դուալիստական համակարգերի (դուալիզմ) սկզբունքին։ Նույնության փիլիսոփայությունը որպես որոշակի փիլիսոփայական կոնցեպցիա պատմականորեն կապվում է Ֆրիդրիխ Շելինգի անվան հետ։ Շելինգը փորձելով հաղթահարել կանտյան և ֆիխտեյան համակարգերի դուալիզմը, առաջ քաշեց մոնիստական փիլիսոփայության մի նոր ելակետային սկզբունք՝ սուբյեկտիվի և օբյեկտիվի, իդեալականի և ռեալի բացարձակ նույնությունը։

Ըստ Հեգելի
----------

Մտածողության և կեցության նույնության սկզբունքն ընկած է նաև հեգելյան համակարգի հիմքում, բայց այդ սկզբունքը Հեգելի կողմից իրացվում է այլ կերպ, քանի որ նույնությունն ինքը նրա կողմից ըմբռնվում է դիալեկտիկորեն, ոչ որպես անշարժ աբսոլյուտ, անորոշ միասնություն, որն անտարբեր կերպով հակադրվում է կեցության բազմազանությանը, այլ որպես ինքնազարգացող տրամաբանական իդեա, որի որոշակիությունն ու տարբերակվածությունը գտնվում են հենց իր մեջ իբրև նրա իմանենտ անվերջ ձև։

Մետաֆիզիկական ըմբռնում
----------------------

Նույնության փիլիսոփայության սպեցիֆիկ առանձնահատկությունը, որով նա տարբերվում է մյուս օբյեկտիվ իդեալիստական կոնցեպցիաներից, ոչ թե պարզապես մտածողության ու կեցության նույնության ընդունումն է, այլ այդ նույնության մետաֆիզիկական ըմբռնումը։ Լինելով փիլիսոփայության հիմնական հարցի լուծման փորձերից մեկը՝ նույնության փիլիսոփայությունը հանում է այդ հարցը՝ անշարժ բացարձակ սուբստանցիայի ընդերքում տարրալուծելով ոգու և բնության, մտածողության և կեցության տարբերությունները։

Ներկայումս մտածողության և կեցության մետաֆիզիկական նույնության գաղափարները քարոզվում են նեոթոմիզմի առանձին դպրոցների կողմից։

Մարքսիստական փիլիսոփայությունն իր մոնիզմը հիմնավորում է՝ ելնելով աշխարհի մատերիական միասնության և զարգացման գաղափարից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Փիլիսոփայական բառարան, 1975 թ․


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 404)։*  |