recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Մայքլ Ռոջերս** (անգլ.՝ Michael S. Rogers, հոկտեմբերի 31, 1959(1959-10-31), Չիկագո), ամերիկացի ռազմական գործիչ, ծովակալ (2014), 2014 թվականի ապրիլի 2-ից Ազգային անվտանգության գործակալության տնօրենն է, նաև ԱՄՆ կիբեռնետիկ հրամանատարության ղեկավարն է։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Չիկագոյում, 1977 թվականին ավարտել է Իլինոյսի *New Trier*դպրոցը, իսկ 1981 թվականին ավարտել է Ալաբամա նահանգում գտնվող համալսարաններից մեկը, որից հետո ծառայել է ԱՄՆ ռազմածովային ուժերում, մասնակցնություն է ունեցել Գրենադայում, Բեյ­րութում և Սալվադորում տեղի ունեցած գործողությունենրին։ 1986 թվականին ուղարկվել է «գաղտնագիտության» պատրաստություն անցնելու։

Իրաքյան պատերազմի ժամանակ Ռոջերսը ծառայել է ԱՄՆ շտաբների պետերի միացյալ կոմիտեի կազմում, որտեղ մասնագիտացել է ցանցային հարձակումների ոլորտում։ 2007 թվականին նշանակվել է Խաղաղօվկիանոսյան հետախուզության հրամանատար, արդեն 2009 թվականին դարձել է ԱՄՆ շտաբների պետերի միացյալ կոմիտեի հետախուզության ղեկավար, իսկ 2011 թվականի հոկտեմբերից մինչև 2014 թվականի ապրիլը եղել է ԱՄՆ ՌԾՆ 10-րդ նավատորմի հրամանատարը։

2014 թվականի հունվարին Օբամայի աշխատակազմը հայտարարեց, որ 2014 թվականի մարտից Ռոջերսը կզբաղեցնի Ազգային անվտանգության գործակալության տնօրենի և ԱՄՆ կիբերնետիկ հրամանատարության ղեկավարի պաշտոնները, փոխարինելով այս պաշտոններում Ալեքսանդր Քիթին։ Ազգային անվտանգության գործակալության տնօրենի պատշոնում փոփոխություն կատարելու համար ԱՄՆ Սենատի հավանությունը չի պահանջվում, բայց Կիբերնետիկ հրամանատարության ղեկավարի պաշտոնում փոփոպություն կատարելու համար անհրաժեշտ է Սենատի հավանությունը։

Մայքլ Ռոջերսը պարգևատրվել է մի շարք մեդալներով և շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
2. ↑  Dilanian, Ken (2014 թ․ հունվարի 27). «Navy cyber warfare chief is Obama's pick to lead NSA» (անգլերեն). Los Angeles Times. Վերցված է 2014 թ․ ապրիլի 10-ին.
3. ↑  Fornek, Kimberly (2012 թ․ մարտի 27). «New Trier's Rogers talks about U.S. Fleet Cyber Command». Chicago Sun-Times. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 2-ին. Վերցված է 2014 թ․ ապրիլի 10-ին.
4. ↑  Sanger, David (2014 թ․ հունվարի 30). «N.S.A. Choice Is Navy Expert on Cyberwar». The New York Times. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 30-ին. `{{cite news}}`: Unknown parameter `|coauthors=` ignored (`|author=` suggested) (օգնություն)
5. ↑  «U.S. Navy bio». U.S. Navy. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հունվարի 31-ին. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 26-ին.
6. ↑  Nakashima, Ellen (2014 թ․ հունվարի 25). «Obama signs off on nomination of Rogers as NSA director». Washington Post. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 30-ին.
7. ↑  Sanger, David (2014 թ․ հունվարի 30). «Vice Admiral to Be Named N.S.A. Director». New York Times. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 30-ին.
8. ↑  Hattem, Julian (2014 թ․ հունվարի 30). «Obama to name new NSA director». The Hill. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 30-ին.
9. ↑  Ackerman, Spencer (2014 թ․ հունվարի 30). «Vice-admiral Michael Rogers to take command of embattled NSA». The Guardian. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 31-ին.
**Հայկուշ Տեր-Մարտիրոսյան** (1905, Թավրիզ, Իրան - հոկտեմբերի 19, 1987(1987-10-19), Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), դերասանուհի, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Կրթությունն ստացել է Թավրիզում։ Ավելի քան քառորդ դար զբաղվել է մանկավարժությամբ՝ Անզալիում, Նոր Ջուղայում, Թեհրանում։ 1931 թվականից մանկավարժական աշխատանքին զուգընթաց մասնակցել է Նոր Ջուղայի թատերական կյանքին, տարբեր դերակատարումներով հանդես է եկել Մ․ Կ թվականին Թեհրան տեղափոխվելուց հետո բեմը թողել է։ ոստանյանի, Մ․ Թաշչյանի, Մ․ Մարությանի, Ա․ Մկրտումյանի բեմադրություններում։ Թատրոնի վերաբացումից հետո խաղացել է «Նոր Ջուղայի կուլտորական միության» թատերախմբում։ Լավագույ դերակատարումներից է եղել Սուդաբեն Գ․ Դարֆիի «Սիավուշ և Սուդաբե» պիեսի բեմադրության մեջ։ Մասնակցել է նաև «Ոճրագործի ընտանիքը», «Բնավերները» պիեսների բեմադրություններին։

1948 թվականին Թեհրան տեղափոխվելուց հետո բեմը թողել է։ 1978 թվականից ապրել է ԱՄՆ-ում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բախտիար Հովակիմյան, Թատերական օրացույց 2005, Երևան, Ասողիկ հրատարակչություն, 2005
**Լևոն Վահանի Օհանջանյան** (1880 - 1944), Ադրբեջանում խորհրդային ռեժիմի հաստատման մասնակից, կոմունիստական կուսակցության անդամ (1917)։

Աշխատել է Բալախանիում, որտեղ ծանոթացել է բոլշևիկ Ստեփան Շահումյանի հետ։ 1903 թվականին Բաքվի համընդհանուր գործադուլի ժամանակ ընտրվել է գործարանի գործադուլային կոմիտեի անդամ։ 1911 թվականին հրատարակել է «Սովրեմեննայա ժիզն» («Современная жизнь») բանվորական թերթը, որը չորս համար լույս տեսնելուց հետո փակվել է։ 1912 թվականին աքսորվել է Սիբիր։ 1917 թվականին Բաքվի առաջին խորհրդի ընտրությունների ժամանակ Օհանջանյանը ընտրվել է բանվորների դեպուտատների խորհրդի անդամ։ Կարմիր գվարդիայի շարքերում մասնակցել է Բաքվի 1918 թվականի դեպքերին։ Կոմունայի հաղթանակից հետո մեկնել է Հյուսիսային Կովկաս՝ Բաքվի պրոլետարիատին պարենային օգնություն կազմակերպելու համար։ 1924 թվականից՝ Անդրկովկասյան ֆին-ժողկոմատի վարչության պետ։ 1927 թվականից տեղափոխվել է Երևան, աշխատել Հայկոոպի համակարգում, 1928 թվականից՝ Էջմիածնի գավկոմի նախագահ, 1930 թվականից՝ գյուղտնտշինի տնօրեն։ Հետագայում կատարել է խորհրդային և տնտեսական մի շարք աշխատանքներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 537)։*  |
**Զաքարիա Ագուլեցի** (սեպտեմբերի 26 (հոկտեմբերի 6), 1630 կամ 1630, Վերին Ագուլիս, Երևանի կուսակալություն, Սեֆյան Պարսկաստան - 1691, Վերին Ագուլիս, Երևանի կուսակալություն, Սեֆյան Պարսկաստան), հայ ճանապարհորդ, վաճառական։

Կենսագրություն
--------------

1647-1681 թթ.՝ առևտրական գործունեության ընթացքում, եղել է Իրանում, Թուրքիայում, Իտալիայում, Իսպանիայում, Գերմանիայում, Հոլանդիայում։ Ճանապարհորդությունները նկարագրել է իր կազմած Ժամանակագրությունում։ Ագուլեցին տեղեկություններ է տալիս XVII դարի երկրորդ կեսի Հայաստանի, հարևան և եվրոպական մի շարք երկրների բնության, բնակչության, ցամաքային և ծովային ճանապարհների, ներքին և միջազգային առևտրի, տնտեսական և քաղաքական կյանքի տարբեր բնագավառների, Հայաստանում գյուղական համայնքների կառուցվածքի, ներքին հակասությունների, համայնքի պետական ու կալվածատիրական հողերից հարկերի գանձման ձևերի, վարչական կառուցվածքի, ժողովրդական հուզումների, խաների կողմից բնակչության հարստահարման վերաբերյալ։ Նշվում է նաև մթերքների մանրածախ և մեծածախ գների մասին, որոնց շնորհիվ կարելի է իմանալ բնակչության կենսամակարդակի մասին։ Տեղեկություններ կան դրամահատման համակարգի, XVII դարի երկրորդ կեսին Իրանում շրջանառության մեջ գտնվող արծաթե դրամների միջին քաշի և դրանց մոտավոր կուրսի վերաբերյալ։ Զաքարիա Ագուլեցու անձնական և ընտանեկան կյանքի նկարագրությունը օգնում է պարզելու ժամանակի կենցաղի վերաբերյալ տարբեր մանրամասնություններ։ Օրագրում հիշատակված վարչական, ֆինանսական և հարկային տերմինների մեծ մասը համապատասխանում է նույն ժամանակի պարսկալեզու աղբյուրներում և պաշտոնական վավերագրերում հիշվող տերմիններին, օգնում ճշտելու դրանց իմաստն ու կիրառությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. ↑  Ա․ Ա․ Այվազյան, ՆԱԽԻՋԵՎԱՆ․ պատկերազարդ բնաշխարհիկ հանրագիտակ, Երևան, «Հուշարձան», 1995, էջ 245 — 368 էջ. — 2700 հատ, ISBN 5-8079-0911-9։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17678 · SUDOC: 081171544 · VIAF: 203936070 · WorldCat VIAF: 203936070 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 673)։*  |
**Կոնստանտին Բարսեղի Արղության-Երկայնաբազուկ** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ են), հայ իշխան, 19-րդ դարի հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ապրել և գործել է Գրիգորիոպոլում և Օդեսայում, եղել է ուսումնական օկրուգի հոգաբարձու։ Սերտ կապերի մեջ էր Լազարյան ճեմարանի հիմնադիրներից Խաչատուր Լազարյանի հետ։ Մասնակցել է Ռուսաստանի հովանավորության ներքո ինքնավար Հայաստան ստեղծելու ծրագրերին։ Նա առաջիններից մեկը ողջունեց Արևելյան Հայաստանի ազատագրումը պարսկական լծից՝ *Հայկական մարզի* ստեղծումը (1828) դիտելով որպես հայերի ինքնավարության նախաքայլ։ Սակայն, հիասթափվելով, քննադատաբար տրամադրվեց դեպի ցարական քաղաքականությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 86)։*  |
**Քրիստ Երվանդի Մանարյան** (սեպտեմբերի 2, 1961(1961-09-02), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգահան, դրամատուրգ, սցենարիստ։

Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ Երվանդ Մանարյանի որդին է։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցում, ապա՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դրամայի ռեժիսուրայի ֆակուլտետը՝ պրոֆեսոր Մարատ Մարինոսյանի ղեկավարությամբ։ 1998 թվականին ներկայացրել է Հայաստանը Լոնդոնում կայացած մանկական հեռուստատեսությունների երկրորդ համաշխարհային գագաթնաժողովում։ 2005-2008 թթ. հրավիրվել է ԱՄՆ՝ աշխատակցելու Գլենդելի «ARTN» հեռուստաընկերությանը։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել Ռուսաստանում, Գերմանիայում, ԱՄՆ-ում։

Ստեղծագործական ուղի
-------------------

Հեղինակել է հեռուստատեսային ծրագրեր՝ 

* «Ալամբուչիկ»
* «Հաղորդում թիվ 6»
* «Հատակում»
* «Տուն-տունիկ»
* «Օլյայի օրագիրը»
* «Քրիստոմանիա»
* «Հոպլյաթիռ»
* «Թեթև սոլիդ»
* «4-ին գումարած»

Հեղինակել է «Ոսկեջրած ձկնիկը» և «Ջին ջան» թատերական պիեսները, հայ-ամերիկյան «Կորած մոլորվածը Հայաստանում» կատակերգության և «Գարեգին Նժդեհ» ֆիլմի սցենարները։ Հանդիսացել է Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության և Հայկական երկրորդ հեռուստաալիքի ամանորի ծրագրերի սցենարիստն ու երաժշտական խմբագիրը։ «Ձմեռային գիշերվա երազ» հեռուստատեսային երաժշտական բեմադրության սցենարի և երաժշտության, «Գարնանային պատմություն» հեռուստատեսային պիեսի հեղինակն է։

2018 թվականի նոյեմբերի 21-ից՝ Երևանի Էստրադային և Ջազային արվեստի պետական քոլեջի, իր կուրսի ուսանողների հետ սկսում է նկարահանել «Իմ սիրտը քոնն է, Միքայել» գեղարվեստա-երաժշտական ֆիլմը։ Ֆիլմում ներկայացնելով քոլեջի առօրյան, ուսանողական կյանքը ու ընկերության արժեքների գաղափարը։ Ֆիլմում նկարահանվել են ինչպես արդեն ճանաչված ու սիրված այնպես էլ սկսնակ դերասաններ։ 2019 թվականի մայիսի 21-ին Մոսկվա կինոթատրոնում կայացավ ֆիլմի պրեմիերան։ Որից հետ էլ սկսեց ցուցադրվել հեռուստատեսությամբ և այլ ուսումնական հաստատություններում։

Հեղինակել է ավելի քան 350 երգ, որոնք կատարում են Հայաստանի և սփյուռքի ճանաչված երգիչ-երգչուհիները, այդ թվում՝ երկու տասնյակից ավելի ստեղծագործություններ՝ նվիրված Հայոց բանակին։ Խաղացել է 15 թատերական և հեռուստատեսային բեմադրություններում, նկարահանվել է 6 գեղարվեստական ֆիլմում

### Ձայնասկավառակներ

Թողարկել է 4 ձայնասկավառակ, ինչպես նաև մանկական երգերով տեսասկավառակ՝ «Երաժշտական այբուբեն» խորագրով

### Գրքեր

Հանդիսանում է «Բարդերի ակումբ»-ի 
անդամ, հեղինակ է մանկական հեքիաթների, որոնք լույս է ընծայել «Ծիծեռնակ» հրատարակչությունը՝ «Տուն-տունիկի հեքիաթները» խորագիրը կրող ժողովածուի տեսքով։

Մրցանակներ
----------

1998 թվականին Սոչիում կայացած բանակային և 2004 թվականին ԱՄՆ-ում կայացած հայկական Ազգային երաժշտական փառատոների դափնեկիր է՝ «Լավագույն երգահան» անվանակարգում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Քրիստ Մանարյանի կենսագրությունը AV Production կայքում(չաշխատող հղում)
2. ↑  Աստղալից գիշեր, երգարան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քրիստ Մանարյան, Երգեր
**Կրիպյակևիչ Իվան Պետրովիչ** (հուլիսի 7, 1886(1886-07-07) կամ 1886, Լվով, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա - ապրիլի 21, 1967(1967-04-21), Լվով, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի խորհրդային պատմաբան, հայագետ։ Ուկրաինական ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1958)։

Կենսագրություն
--------------

1904 թվականին ընդունվել է Լվովի համալսարան։ 1909-1939 թվականներին պատմություն է դասավանդել Լվովի միջնակարգ դպրոցներում։ 1911 թվականին ընտրվել է Տ. Շևչենկոյի անվան գիտական ընկերության (Լվով) անդամ։ 1953-1962 թվականներին եղել է Ուկրաինաի ԽՍՀ ԳԱ հասարակական գիտությունների ինստիտուտի (Լվով) տնօրենը։

1958 թվականին նա ընտրվել է ուկրաինական ակադեմիայի ակադեմիկոս, 1961 թվականին ստացել գիտության վաստակավոր գործչի կոչում։

Կրիպյակևիչի ղեկավարությամբ և օգնությամբ մշակված ծրագրով տասնյակ ուկրաինացի գիտնականներ սկսել են ուսումնասիրել հայ-ուկրաինական պատմական կապերն ու հայ գաղութները, այդ աշխատանքները հանրագումարի բերելով 1959 թվականին Երևանում, ապա 1962 թվականին Կիևում ու Լվովում հրավիրված համատեղ գիտական նստաշրջաններում։ Ինքը՝ Իվան Կրիպյակևիչը հանդես է եկել նույն նստաշրջաններում «Լեհահայ պատմաբան Սադոկ Բարոնչը» (1959) և «Լվովի հայ գաղութի սկզբնավորման հարցի շուրջը» (1962) գիտական զեկուցումներով։

Աշխատություններ
---------------

Զբաղվել է ֆեոդալիզմի շրջանի Ուկրաինայի պատմությամբ, գրել ավելի քան 700 աշխատություն։ Սկսած 1907 թվականից բազմիցս անդրադարձել է Ուկրաինայի տարածքում եղած հայկական գաղթավայրերի, հատկապես Լվովի գաղութի միջնադարյան պատմությանը և հայ-ուկրաինական կապերին ու բարեկամությանը։ 1907 թվականին հրատարակել է «Լվովյան Ռուսիան 16-րդ դարի առաջին կեսին» մենագրությունը, որով ներկայացրել է միջնադարյան քաղաքի սոցիալ-տնտեսական կյանքը, դասերը, դասակարգային պայքարը, ազգային ու կրոնական փոխհարաբերությունները Լվովի բազմազգ բնակչության մեջ։

1953 թվականին նա հրատարակել է «Արևմտյան Ուկրաինայի հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ մինչև XVII դարի կեսերը» մենագրությունը, իսկ 1954 թվականին՝ «Բոգդան Խմելնիցկի» մոնումենտալ ուսումնասիրությունը։ 1955 թվականին Կրիպյակևիչը ձեռնարկել է նաև Ուկրաինայի քաղաքների պատմության ուսումնասիրության գործը։

Աղբյուրներ
----------

* Վ․ Ոսկանյան «Մեծավաստակ պատմաբանը» (Ի․ Պ․ Կրիպյակևիչի ծննդյան 80-ամյակի առթիվ), պատմաբանասիրական հանդես № 1, 1966, էջ 303-304

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Крипякевич Иван Петрович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  Личаківський некрополь (укр.) — P. 327.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 689)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Առաքելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Իսաջան Առաքելյան** ((Կոլոտ), ծննդյան թվականն անհայտ է - օգոստոսի 29, 1903 թվական, Ռուսական կայսրություն, Կարսի մարզ, քաղաք Կարս), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Շուշիի թեմական դպրոցը։ Սկզբնական շրջանում գործել է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության Շուշիի կազմակերպությունում։ 1902 թվականի սկզբին Իսաջանը Բաքվից անցել է Կարս, ՀՅԴ Կարսի կառույցում ստանձնել շրջիկ-գործչի պաշտոն և բավականին լավ կատարել իր դերը Կարսի մարզի գյուղական համայնքներում։ Նույն թվականի ապրիլին Իսաջանը անցել է ռուս-թուրքական սահմանը և քարոզչություն կատարել Բասենի շրջանում։ Իսաջանը ցանկանում էր ռմբակոծության մասնագետ դառնալ, որպեսզի այնուհետև խմբով անցներ Սասուն, բայց մի սխալի հետևանքով 1903 թ. օգոստոսի 29-ին երեկոյան ժամը 5-ին Կարսի Կուբինսկի գնդի հետևում գտնվող բնակարանում զոհվել է ռումբի պայթյունից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Գրականություն
-------------

* Ով ով է (Հայեր։ Կենսագրական հանրագիտարան), 2 հատորով, հատ. 1, Երևան, 2005:
* Նիւթեր Հ. Յ. Դաշնակցութեան պատմութեան համար, Ե. հատ. խմբ. Եր. Փամպուքեանի, Պէյրութ, 2007:
* Արամայիս Ազնաւուրեանի յուշերը, գրի առաւ` Ե. Հայրապետեան, «Հայրենիք» ամսագիր, Բոստոն, 1938, թիւ 6, էջ 130։
* Ռուբէն, Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, Ա. հատ. Երեւան, 1990։
* Թաշճեան Վ. Իշխանը (Վանայ Իշխանի կեանքն ու գործունէութիւնը), Երեւան, 1994։
**Օլգա Աշոտի Ջուհարյան** (մարտի 27, 1936(1936-03-27), Զապորոժիե, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), գյուղատնտես-էկոլոգ։
Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1990), պրոֆեսոր (1991)։

Կենսագրություն
--------------

1961 թվականին ավարտել է Հայաստանի գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1967-1976 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ կենսոլորտի հիմնահարցերի գիտխորհրդի փոխնախագահ, 1976-1986 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի նախագահի օգնական՝ էկոլոգիայի հարցերով, միաժամանակ, 1976-1992 թվականներին՝ «Սևան» ազգային պարկի բնության պահպանության տարածքային համալիր սխեմաների ղեկավար,1986-1993 թվականներին` ՀՀ ԳԱԱ Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի, 1993 թվականից՝ ԳԱԱ էկոլոգոնոոսֆերային հետազոտությունների կենտրոնի գլխավոր գիտաշխատող, 1996 թվականից՝ նաև Մոսկվայի նոր իրավաբանական համալսարանի դասախոս։ Տեղեկատվության միջազգային (1999), էկոլոգիայի և կենսագործունեության անվտանգության (1996) և ՌԴ բնական (2000) ԳԱ-ների անդամ։ Սպիտակի հաշմանդամների և որբ երեխաների քոլեջի հիմնադիր, Հայաստանի հաշմանդամների ընկերակցության փոխնախագահ (1994), Ռիսկի վերլուծության Հայաստանի էկոլոգիայի հիմնադրամի նախագահ (2000)։

Ստեղծագործական ուղի
-------------------

Աշխատանքները վերաբերում են հողի, մշակաբույսերի, ծառատեսակների վրա տեխնածին աղտոտվածության, էկոհամակարգերի վրա ծծմբային անհիդրիդի, ազոտի օքսիդների և այլ թունավոր նյութերի արտանետումների ազդեցությանը։ Հեղինակ է «էկոլոգիայի և բնօգտագործման հիմունքները» (ռուսերեն, 2000 թվական), «Կենսագործունեության անվտանգություն» (ռուսերեն, 2004 թվական), համահեղինակ՝ «էկոլոգիական կրթության մանկավարժական հիմունքները» (ռուսերեն, 2005 թվական) ուսումնական ձեռնարկների։

Երկեր
-----

* Экотоксикология техногенного загрязнения, Смоленск, 2000;
* Основы экологии и природопользования, Смоленск, 2000.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հովհաննես Թորոսյան (այլ կիրառումներ)

**Հովհաննես Վարդապետ Թորոսյան** (հունվարի 28, 1864(1864-01-28), Պարտիզակ - հուլիսի 8, 1940(1940-07-08), Ազոլո, Տրևիզո, Վենետո, Իտալիա), հայ բանասեր, պատմաբան, խմբագիր, թարգմանիչ։ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ (1880)։

Կենսագրություն
--------------

Հովհաննես Թորոսյանը ծնվել է 1864 թվականին Պարտիզակում։ Սովորել է Վենետիկի Մխիթարյանների Սուրբ Ղազար վանքում։ 1889-1990 և 1896-1998 թվականներին եղել է «Բազմավեպ» հանդեսի խմբագիրը։ Մի շարք կրթական պաշտոններ է զբաղեցրել Սուրբ Ղազարի վանքում, Վենետիկի Մուրատ-Ռափայելյան, Փարիզի Մուրադյան, Պոլսի Մխիթարյան վարժարաններում։ Ծավալել է գրական-բանասիրական գործունեություն։ Աշխատակցել է «Բազմավեպին» և այլ պարբերականների։

Աշխատություններ
---------------

Առանձին գրքերով լույս տեսած աշխատություններն են՝

* «Միքայել Փորթուգալ փաշա» (Վենետիկ, 1898)
* «Վարք Մխիթար աբբայի» (Վենետիկ, 1901, 2-րդ հրատարակություն` 1933)

1891 թվականին Վենետիկում լույս է տեսել «Ընտիր հայկազունք» պատկերազարդ ժողովածուն, որը հետագայում վերահրատարակվել է։ «Բազմավեպի» էջերում հետազոտություններ է կատարել Եզնիկի, Անանիա Շիրակացու, Ներսես Լամբրոնացու մասին։

Կատարել է թարգմանություններ։ Հայերեն է թարգմանել իտալերենից, գերմաներենից։

* Գելցերի «Հետազոտություն հայ դիցաբանության», «Փավստոս Բյուզանդ»
* Էդմոնդե դե Ամիչիսի «Հուշք Լոնտրայի»
* Պ. Հ. Բորտոյի «Անթառամ տրապիզոնցի»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան, Կենսագրական բառարան, հատոր Ա, Ե. «Հայաստան», 1973, էջ 373-374
2. ↑  ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի հիմնարար գիտական գրադարան(չաշխատող հղում)
**Մարի Յովանովիչ** (անգլ.՝ Marie Louise Yovanovitch, հայտնի է նաև Մաշա անունով, նոյեմբերի 11, 1958(1958-11-11), Մոնրեալ), ամերիկյան ավագ դիվանագիտական ծառայության կադրային դիվանագետ, Ուկրաինայում ԱՄՆ-ի արտակարգ և լիազոր դեսպան (2016 թվականի օգոստոսի 23-ից), Հայաստանում ԱՄՆ-ի արտակարգ և լիազոր դեսպան (2008-2011 թթ.), Ղրղզստանում ԱՄՆ-ի արտակարգ և լիազոր դեսպան (2005-2008 թթ. )։

Կենսագրություն
--------------

Մարին ծնվել է 1958 թվականին Կանադայում։ Նրա հորական կողմն ազգությամբ սերբ է։ Մարիի հայրը ծնվել է Չիտա քաղաքում և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գերի է ընկել և կարողացել է նացիստական համակենտրոնացման ճամբարից փախչել։ Երեք տարեկան հասակում Մարին ընտանիքի հետ Կանադայից տեղափոխվել է ԱՄՆ-ի Քոնեկտիքուտի նահանգ։ Մարի Յովանովիչն ավարտել է Պրինսթոնի համալսարանը՝ ստանալով բակալավրի կոչում, պատմաբան է, զբաղվել է Ռուսաստանի պատմության ուսումնասիրությամբ։ Ուսանել է նաև Պուշկինի ինստիտուտում (1980 թ․), իսկ 2001 թվականին ստացել է մագիստրոսի կոչում ԱՄՆ Ազգային ռազմական քոլեջում։ Դիվանագիտական ծառայության է անցել 1986 թվականից։ 1998 թվականի մայիսից մինչև 2000 թվականի մայիսը նա եղել է Ռուսաստանի հարցերով գրասենյակի փոխտնօրենը։ 2001 թվականի օգոստոսից մինչև 2004 թվականի հունիսը եղել է Ուկրաինայում ԱՄՆ փոխդեսպանը։ 2004 թվականի օգոստոսից մինչև 2005 թվականի մայիսը նա զբաղեցրել է Պետքարտուղարի քաղաքական հարցերով առաջին տեղակալի ավագ խորհրդականի պաշտոնը։ 2005 թվականի հունիսից մինչև 2008 թվականի հուլիսը նա եղել է ԱՄՆ-ի դեսպանը Ղրղզստանում։ Հայաստանում ԱՄՆ արտակարգ և լիազոր դեսպանի պաշտոնում նրա թեկնածությունն առաջադրվել է 2008 թվականի ապրիլի 2-ին, իսկ 2008 թվականի օգոստոսի 1-ին ԱՄՆ սենատը հաստատել է նրան այդ պաշտոնում։ Նա նաև աշխատել է Մոդադիշոյում (Սոմալի), Լոնդոնում (Մեծ Բրիտանիա), Մոսկվայում (Ռուսաստան) և Օտտավայում (Կանադա) ԱՄՆ դիվանագիտական ներկայացուցչություններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրությունը ԱՄՆ պետդեպարտամենտի կայքում(անգլ.)
* Կենսագրությունը Ուկրաինայում ԱՄՆ դեսպանատան կայքում Archived 2012-05-09 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա · Notable Names Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1199423084 · ISNI: 0000000371437341 · LCCN: no2012081918 · VIAF: 251098186 · WorldCat VIAF: 251098186 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Լիտվին Էլիգումի Ղազարյան** (հունիսի 13, 1929(1929-06-13), Դսեղ, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - 2000), խորհրդային կուսակցական և պետական աշխատող, ՀԽՍՀ վաստակավոր ինժեներ (1975), ԽՄԿԿ անդամ (1952)։

Կենսագրություն
--------------

Լիտվին Ղազարյանի հուշատախտակը Երևանում
1952 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի մեխանիկական ֆակուլտետը։ 1960 թվականին ընտրվել է ՀԿԿ Երևանի Լենինյան (Օրջոնիկիձեի) շրջկոմի քարտուղար։ 1962 թվականից եղել է ՀԿԿ ԿԿ-ի կուսօրգանների բաժնի պատասխանատու կազմակերպիչ, 1963 թվականից՝ ՀԿԿ Երևանի 26 կոմիսարների շրջկոմի առաջին քարտուղար։ 1971-1980 թվականներին եղել է Քանաքեռի ալյումինի գործարանի տնօրեն, 1980 թվականից՝ ՀԽՍՀ շինանյութերի արդյունաբերության նախարար։ 1964-1971 թթ. եղել է ՀԿԿ ԿԿ-ի անդամության թեկնածու, 1976-1980 թթ.` ՀԿԿ ԿԿ-ի վերստուգիչ հանձնաժողովի անդամ, ՀԿԿ ԿԿ-ի անդամ (1981)։ ՀԽՍՀ VIII-X գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2 և «Պատվո նշան» շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Патенты автора КАЗАРЯН ЛИТВИН ЭЛИГУМОВИЧ(ռուս.)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 21)։*  |
**Տիգրան Հակոբի Ռաշմաճյան** (հուլիսի 13, 1862(1862-07-13), Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 28, 1946(1946-12-28), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մանկավարժ, հասարակական գործիչ։

ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ Սեդրակ Ռաշմաճյանի հայրն է։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Ալեքսանդրապոլում, ուսանել Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, այնուհետև կրթությունը շարունակել Գերմանիայի Լայպցիգի և Ենայի համալսարաններում, ուսումնասիրել մանկավարժություն, հոգեբանություն, բնագիտություն։ Իբրև մանկավարժ աշխատել է Ալեքսանդրապոլում, Երևանում, Թավրիզում, Բաքվում։ Դասախոսել է Երևանի պետական մանկավարժական ինստիտուտում, Երևանի պետական համալսարանում, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում։ Աշխատակցել է Հասկեր հանդեսին։ Մանկավարժ Արշակ Չիլինկարյանի և Ավետիք Իսահակյանի համագործակցությամբ 1909 թվականին կազմել և հրատարակել է «Դասընկեր» այբբենարան-ընթերցարանը, որը գործածվել է մինչև 1921 թվականին, իսկ 1922 թվականին արժանացել է ՀԽՍՀ Լուսժողկոմատի մրցանակին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Հասկեր
3. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սամվել Ավետիսյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ավետիսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սամվել Խաչատուրի Ավետիսյան** (հոկտեմբերի 22, 1902(1902-10-22), Սառնակունք, Հայաստան - *անհայտ*), կոլտնտեսային շարժման կազմակերպիչ։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1947)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է հոկտեմբերի 8-ին (22), Կալաջուղ (այժմ՝ Սառնակունք) գյուղում։

1937-1941 և 1942-1952 թվականներին եղել է Սիսիանի շրջանի Բորիսովկա գյուղի կոլտնտեսության վարչության նախագահ, 1953-1957 թվականներին՝ Սիսիանի շրջանի Բազարչայի կոլտնտեսության վարչության նախագահ, իսկ 1958-1962 թվականներին՝ գյուղական սովետի նախագահ։

Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչմանն արժանացել է 1946-1947 թվականներին՝ հացահատիկային բույսերի բարձր բերք ստանալու համար։ Ավետսանը եղել է ՀԽՍՀ 2-րդ և 3-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։ ԽՄԿԿ անդամ 1931 թվականից։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Լենինի 2 շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 614)։*  |
**Զվարթ Աշոտի Վահրամյան** (մայիսի 13, 1935(1935-05-13), Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նյարդաֆիզիոլոգ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (2001):

Ճարտարագետ-քիմիկոս, ՌԽՖՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ Աշոտ Վահրամյանի դուստրը։

Կենսագրություն
--------------

Զվարթ Վահրամյանը ծնվել է 1935 թվականին Լենինգրադում։ 1957 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1958-1992 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտում, 1992 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ Ֆիզիկայի կիրառական հիմնախնդիրների ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող։ 2004 թվականից եղել է «Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ և կառավարում» (ռուսերեն) հանդեսի խմբագրական խորհրդի անդամ, 1960 թվականից՝ ՀՀ ֆիզիոլոգների ընկերության անդամ։

Աշխատանքները վերաբերում են լիմբիկ համակարգի (նյարդահոգեհուզական և ֆիզիկական դիմադրողականությունն ապահովող) լիմբիկ կեղևի նեյտրոնների էլեկտրական ակտիվության որոշակի օրինաչափությունների։ Բացահայտել է հետին ենթատեսաթմբի (հիպոթալամուս) նշաձև, ցանցանման գոյացությունների, ծայրամասային որոշ նյարդերի նաև գլխուղեղի մարմնազգայական և ասոցիատիվ շրջանների ազդեցությունը լիմբիկ կեղևի նեյրոնների ակտիվության վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.
**Մարիա Իզաբել Գուլար Դուրադո** (պորտ.՝ Maria Izabel Goulart Dourado, հոկտեմբերի 23, 1984(1984-10-23), Սան Կառլուս, Սան Պաուլու, Բրազիլիա), բրազիլացի սուպերմոդել, առավել հայտնի որպես «Victoria’s Secret Angels»-ից մեկը։

Ծնվել է 1984 թ. հոկտեմբերի 23-ին Բրազիլիայի Սան Պաուլո քաղաքում։ Ունի իտալական և բրազիլական արմատներ, ընտանիքը բազմանդամ է, ունի 4 եղբայր և մեկ քույր։

14 տարեկանում տեղափոխվել է Սան Պաուլո նահանգի կենտրոն, որտեղ սկսել է աշխատել մոդել։ Մասնակցել է «Oscar de la Renta», «Valentino», «Dolce and Gabbana», «Chanel», «Michael Kors», «Ralph Lauren» և «Stella McCartney» նորաձևության տների ցուցադրություններին։

Իզաբելը հայտնվել է *GQ*, *Vogue*, *L’Officiel*, *Marie Claire* և *Esquire* ամսագրերի շապիկին։ Դեբյուտը հանրահայտ *Victoria's Secret Fashion Show*-ում կայացել է 2005 թ. իսկ 2006-ին նա արդեն «Victoria's Secret»-ի «հրեշտակներից» էր։

Անձնական կյանք
--------------

Գուլարը սահուն տիրապետում է պորտուգալերենին, անգլերենին և ֆրանսերենին։ Նա 2006 թվականին սկսել է հանդիպել գործարար Մարսելո Կոշտայի հետ։ Նրանց հարաբերություններն ավարտվել են 6 տարի անց և այժմ Իզաբելը հանդիպում է գերմանացի դարպասապահ Քևին Տրապպի հետ։

Գուլարը, որի եղբայրն ունի առաջին աստիճանի դիաբետ, բարեգործական աշխատանքներ է կատարում, օգնում է իր հայրենի Բրազիլիայի հիվանդանոցներին գումարով, որպեսզի դիաբետով հիվանդ երեխաներին ըստ անհրաժեշտության անվճար ինսուլին տրամադրեն։ Նա նաև ակտիվ դեր ունի Մայամիի համալսարանի Դիաբետի հետազոտական ինստիտուտում (ԴՀԻ)։ 2009 թվականին Գուլարը դարձավ ԴՀԻ-ի միջազգային դեսպան և նրա դերն էր տարածելու ԴՀԻ-ի աշխատանքը իր ճամփորդությունների ընթացքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
3. ↑  Model Behaviour: Izabel Goulart - GQ.com
4. ↑  Izabel Goulart: "I like to come home" (11 December 2012). *Revista, Issue 638*. Retrieved 1 November 2013.
5. 1 2  «Supermodel Izabel Goulart Parts With Diabetes Research Institute Foundation as International Ambassador». *Diabetes Research Institute*. 2009 թ․ ապրիլի 24. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ դեկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2009 թ․ դեկտեմբերի 18-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* IZABEL GOULART (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՏիկՏոկ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AlloCiné · ČSFD · Internet Movie Database |

 |
**Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան** (հունվարի 25, 1891(1891-01-25), Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 13, 1959(1959-03-13), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային մաթեմատիկոս, ինժեներ-մեխանիկ։ Պրոֆեսոր (1930), ՀԽՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1940)։

Կենսագրություն
--------------

Աշոտ Տեր-Մկրտչյանի հուշատախտակը Երևանում
1912 թվականին ավարտել է Խարկովի համալսարանը, 1915 թվականին՝ Դոնի (այժմ՝ Նովոչերկասկի) պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1918-1920 թվականներին դասախոսել է Թիֆլիսիի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ 1920-1926 թվականներին աշխատել է Բաքվում (Ադրբեջանի ժողտնտխորհի նախագահի՝ մեքենաշինության գծով խորհրդատու, դասախոսել Բաքվի նավթի ինստիտուտում, Ադրբեջանի պետական համալսարանում)։ 1926 թվականից դասախոսել է Երևանի պետական համալսարանում․ 1930-1959 թվականներին՝ տեսական մեխանիկայի ամբիոնի վարիչ։ 1930-1956 թվականներին դասախոսել է նաև Երևանի պոլիտեխնիկական և մանկավարժական ինստիտուտներում։ Միաժամանակ գլխավորել է Դոնեցկի (1928-1930) և Սվերդլովսկի (1934-1936) լեռնային ինստիտուտների մեխանիկայի ամբիոնները։ Տեր-Մկրտչյանի անմիջական մասնակցությամբ են հիմնադրվել Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի նյութերի դիմադրության և Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտի կիրառական մեխանիկայի ամբիոնները։ Ղեկավարել է Ձորագետի և Քանաքեռի հէկերի կառուցման ու շահագործման աշխատանքները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Աշոտ Տեր-Մկրտչյան» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2019 թ․ հուլիսի 12-ին. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 2-ին.

Աղբյուրներ
----------

Մանուկյան, Մ. Մ. (1973) Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան (1891-1959). Բնագիտության և տեխնիկայի պատմությունից. Գիտական աշխատությունների ժողովածու, № 5. pp. 250–257.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 679)։*  |
**Ֆրանսիսկո Վիլյա** (իսպ.՝ *Francisco Villa*, ի ծնե՝ **Խոսե Դորոթեո Արանգո Արամբուլա** (José Doroteo Arango Arámbula)), հայտնի նաև որպես **Պանչո Վիլյա** (իսպ.՝ Pancho Villa), հունիսի 5, 1878(1878-06-05), Սան Խուան դել Ռիո, Դյուրանգո, Դուրանգո, Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ - հուլիսի 20, 1923(1923-07-20), Պարրալ, Չիուաուա, Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ), մեքսիկացի հանցագործ, հետագայում՝ հեղափոխական հրամանատար, Մեքսիկական հեղափոխության (1910—1907 թթ.) ղեկավարներից։

1913 թ. կազմավորել է Հյուսիսային դիվիզիան, որի հսկողության տակ գտնվող տարածքում բռնագրավվել է կալվածատիրական հողը, ինչպես նաև մասնավոր արտադրական ձեռնարկությունները, ծավալել է դպրոցների շինարարություն։ 1914 թ. դեկտեմբերին Վիլյայի զորքերը և Մապատայի գյուղացիական ջոկատների հետ մտել են Մեխիկո, սակայն 1915 թ. հունվարին ստիպված թողել են մայրաքաղաքը։

Քերականական բացատրություններ
----------------------------

Վիլյան կազմել և գործածել է հայերեն բառեր, որոնց մի մասը՝ *տնտղել, լպրծուն, զուգակշիռ, ժրաջան, գրավաճառ* և այլն, առ այսօր կենսունակ են։ Բառարանին կցված է հայերենի քերականության ուրվագիծ («Հայոց լեզվի ներածություն»), որը պարունակում է տեղեկություններ հայկական այբուբենի տառերի ձևի, դրանց հնչման, անունների հոլովման, հնչյունափոխության, ածականների և սրանց համեմատության աստիճանների, բայական համակարգի և այլ հարցերի մասին։ Առանձին գլխով Վիլյան ներկայացրել է հայ կաթողիկոսների և թագավորների ժամանակագրությունը։ Ետմահու լույս է տեսել նրա հիշատակարանը։ Գրել է նաև կրոնական բնույթի գործեր։

Գրականություն
-------------

* Շրումպֆ Գ․ Ա․, Ուսումնասիրութիւնք հայ լեզուի և մատենագրության յարևմուաս (ԺԴ-ԺԹ դար), թարգմանել և լրացրել է Դ․ Զարբհանալյան, Վնտ․, 1895։
* Գասպարյան Դ․ Կ․, Հայ բառարանագրության պատմություն, Ե․, 1969։
* Ջահուկյան Գ․, Գրաբարի քերականության պատմություն, Ե․,1974։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
2. 1 2  Gran Enciclopèdia Catalana (կատ.) — Grup Enciclopèdia, 1968.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 441)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սաֆարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ստեփան Ռուբենի Սաֆարյան**  (դեկտեմբերի 12, 1922(1922-12-12), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ - 1987), խորհրդային պետական աշխատող, ԽՄԿԿ անդամ (1950)։

Գործունեություն
---------------

Ավարտել է խորհրդային աոևտրի համամիութենական ինստիտուտը (1949)։ ՀԽՍՀ ֆինանսների նախարար (20.06.1969-20.06.1975)։

1940-1945 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1946 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի ապարատում (գործերի կառավարչի օգնական, ֆինանսների և բանկերի բաժնի վարիչ), 1957-1958 թվականներին՝ ՀԿԿ ԿԿ-ում, 1958 թվականին՝ ՀԽՍՀ պետպլանի նախագահի տեղակալ, 1959 թվականից՝ ՀԽՍՀ առևտրի նախարարի առաջին տեղակալ, 1965 թվականից՝ պետբանկի հայկական հանրապետական գրասենյակի կառավարիչ։ 1968-1975 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ֆինանսների նախարար։ 1975 թվականից ՀԽՍՀ առևտրի նախարար։ Եղել է ՀԿԿ ԿԿ-ի անդամ (1971 թվականից), ՀԽՍՀ VII - IX գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, ՀԿԿ XXV-XXVII համագումարների պատգամավոր։

Մրցանակներ
----------

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2, «Պատվո նշան» և ժողովուրդների բարեկամության շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կենսագրական տվյալներ ՀՀ ֆինանսների նախարարության կայքում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 255)։*  |
**Խորեն Ստեփան** (Ստեփան Ստեփանյան) Հարությունի (հունիսի 5, 1840(1840-06-05) - նոյեմբերի 14, 1900(1900-11-14)), հայ մանկավարժ, խմբագիր, հասարակական քաղաքական գործիչ, բանաստեղծ։

Կենսագրություն
--------------

Խորեն Ստեփանեն ծնվել է Թիֆլիսում։ Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում սովորելուց հետո, 1858 թվականին ավարտել է Լազարյան ճեմարանը, 1862 թվականին՝ Մոսկվայի համալսարանի պատմալեզվաբանական ֆակուլտետը։

1872 թվականին ձեռնադրվել է կուսակրոն քահանա, 1880 թվականին՝ ծայրագույն վարդապետ, 1894 թվականին՝ եպիսկոպոս։ 1882 թվականին նշանակվել է Ախալցխայի և Ախալքալաքի առաջնորդական փոխանորդ, 1887 թվականին՝ Սանկտ Պետերբուրգի և Մոսկվայի հայոց հոգևոր հովիվ, 1895 թվականին՝ Աստրախանի թեմի առաջնորդական փոխանորդ, 1896 թվականին՝ Ղրիմի Ս. Խաչ վանքի վանահայր։ 1862 թվականին վերադարձել է Թիֆլիս, զբաղվել մանկավարժությամբ։

Հիմնել է Մարիամյան օրիորդաց դպրոցը և Հավլաբարի առաջին երկսեռ դպրոցը (1869)։ 1864 թվականի նոյեմբերից հրատարակել է «Հայկական աշխարհի կռունկ» ամսագիրը (1866-ից՝ «Հայկական աշխարհ»)։

1871 թվականին, ձեռնադրվելով վարդապետ, դասավանդել է Վաղարշապատի վանական ժառանգավորաց և ծխական դպրոցներում։
1872 թվականին եղել է Երևանի թեմական դպրոցի վերատեսուչ, 1873-1877 թվականներին աշխատել Շուշիում, Թիֆլիսում և Բաքվում։ 1878-1880 թվականներին դասավանդել է Գևորգյան ճեմարանում, խմբագրել «Արարատ» հանդեսը։
1880-ին գործուղվել է Եվրոպա՝ հմտանալու մանկավարժության ասպարեզում։ Շուրջ մեկամյա ուսումնառությունից հետո նշանակվել է Ախալցխայի և Ախալքալաքի առաջնորդական փոխանորդ և հայկական դըպրոցների տեսուչ, խմբագրել «Մանկավարժանոց» պարբերականը։ 1887-1895 թվականներին աշխատել է Մոսկվայում, Պետերբուրգում, Վաղարշապատում, Աստրախանում։ Ցարական իշխանությունների հրահանգով
1895-1900 թվականներին Ստեփան մեկուսացվել է հրատարակչական գործունեությունից և ուղարկվել Նոր Նախիջեանի Ստեփան»աչ վանքը, որի հրատարակություններից ստացած եկամուտը տրամադրել է Կիլիկիայի և Վանի հայկական նորաբաց դպրոցներին։

Ստեփանեն զբաղվել է նաև գրական-բանասիրական գործունեությամբ, գրել բանաստեղծություններ («Հյուսիսափայլում» տպագրվել են «Իշխան Բագրատունի» գրական կեղծանունով), կատարել թարգմանություններ, փոխադրություններ։ Հատկապես արժեքավոր է Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» Ստեփանի կատարած աշխարհաբար թարգմանությունը (նրա ընդարձակ ծանոթագրություններով տպագրվել է 1889 թվականին)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Վիեննայի մենաստանի մամուլի շտեմարան- ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀ». Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 11-ին.
2. ↑  «Համահայկական թվանշային գրադարան».
3. ↑  «Վիեննայի մենաստանի մամուլի շտեմարան- ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԻ ԿՌՈՒՆԿ». Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 11-ին.
4. ↑  «Համահայկական թվանշային գրադարան».
5. ↑  «Վիեննայի մենաստանի մամուլի շտեմարան- ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԱՆՈՑ». Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 12-ին.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 128)։*  |
**Միքելե Ֆեռերո** (իտալ.՝ *Michele Ferrero*, ապրիլի 26, 1925(1925-04-26), Դոլյանի, Իտալիայի թագավորություն - փետրվարի 14, 2015(2015-02-14), Մոնտե Կառլո, Մոնակո), իտալացի գործարար։ Նրան էր պատկանում շոկոլադ արտադրող **Ֆեռերո բաժնետիրական ընկեկությունը**, որը Եվրոպայում հրուշակեղենի երկրորդ ամենամեծ ընկերությունն է։ Միքելեն այդ ընկերությունը զարգացրել է իր հոր փոքրիկ հացի փռից և սրճարանից **Ալբայում (Իտալիա**)։ Նրա առաջին մեծ հաջողությունը բանջարեղենի յուղ ավելացնելն էր ավանդական ջանդույա շոկոլադե մածուկին հանրահայտ կրեմը՝ **Նուտելան** ստանալու համար։

Վաղ կյանքը
----------

Միքելե Ֆեռերոն ծնվել է 1925 թվականի ապրիլի 26-ին **Դոլյանիյում**։ Նա **Պիետրո Ֆեռերոյի**` Ֆեռերո ընկերության և Պիերա Ռոշերի հիմնադրի որդին էր։

Կարիերա
-------

Ֆեռերոն միացել է ֆիրմային 1949 թվականին։

Նա ամենահարուստ անձն էր Իտալիայում, ով ուներ $26 միլիարդ սեփական հարստություն։ Նա իր հարստությամբ 2008 թվականի մարտին գերազանցել է Սիլվիո Բերլուսկոնիին։ 2014 թվականի մայիսին Բլումբերգ միլիարդատերների ցանկում Ֆեռերոն թվարկված էր որպես 20-րդ ամենահարուստ մարդը աշխարհում։

Ֆեռերոյի բրենդներն են **Նուտելան**, **Մոն Շերին**, **Կինդեր** Շոկոլադը, **Ֆեռերո Ռոշերը**, **Տիկ-Տակը** և **Կինդեր ձվիկները**։

1997 թվականից նրա որդիները` **Ջիովանի և Պիետրո Ֆեռերոները**, ղեկավարում էին ընկերությունը իրենց հոր հետ միասին։ Պիետրոն մահացավ 2011 թվականի ապրիլի 18-ին Հարավային Աֆրիկայի վթարից հետո։ Ջիովանին դարձավ միակ գլխավոր գործադիր տնoրենը։

Անձնական կյանք
--------------

Ֆեռերոն և իր կինը՝ Մարիա Ֆրանկա Ֆիսոլոն, ունեին երկու որդի՝ **Ջովանի Ֆեռերոն և Պիետրո Ֆեռերո** Կրտսերը։

Ֆեռերոն ջերմեռանդ կաթոլիկ էր։ Ամեն տարի նա այցելում էր **Լորդեսի** տաճար և իր գրասենյակում և գործարանում ուներ **Սբ. Մարիամի** պատկերը։ 
Ֆեռերոն մահացավ 2015 թվականի փետրվարի 14-ին իր տանը **Մոնտե Կառլոյում** (Մոնակո)։ Նա 89 տարեկան էր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Munzinger Personen (գերմ.)
2. 1 2

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1144632080 · NLP: a0000003046901 · VIAF: 6179151112585237180001 · WorldCat VIAF: 6179151112585237180001 |

 |
Սկանդերբեգի կենսագրությունը
**Ֆրանգ Բարդի** (ալբ․՝ Frang Bardhi, լատին․՝ Franciscus Blancus, 1606, Կալմետ - 1643), ալբանացի կաթոլիկ հոգևորական, եպիսկոպոս, ալբաներենի առաջին բառարանի (*Dictionarium latino-epiroticum*) հեղինակը։

Կենսագրություն
--------------

Ֆրանգ Բարդին ծնվել է 1606 թվականին Ալբանիայի հյուսիսում գտնվող Կալմետ բնակավայրում՝ բարձրաշխարհիկ ընտանիքում, որ եկել էր Վենետիկյան Հանրապետությունից։ Աստվածաբանություն է ուսումնասիրել Իտալիայում։ Ուրբան VIII պապը 1636 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Ֆրանգ Բարդիին նշանակել է Սապի եպիսկոպոսության ու Սարդայի եպիսկոպոս։

1635 թվականին Ֆրանգ Բարդին Հռոմում հրատարակում է ալբաներենի առաջին բառարանը՝ *Dictionarium latino-epiroticum*, որ բաղկացած էր 5640 բառահոդվածից։ Գրել է նաև Գեորգի Սկանդերբեգի կենսագրությունը, որտեղ կասկածի տակ է առնում Սկանդերբեգի սլավոնական (բոսնիական) ծագման հարցը, որ առաջ էր քաշվել 1631 թվականին խորվաթ կաթոլիկ հոգևորական Իվան-Տոմկո Մրնավիչի (Ivan Tomko Mrnavić) կողմից։

1637 թվականին Ֆրանգ Բարդին Հավատի միաբանությանն է ներկայացրել իր եպիսկոպոսության նկարագիրը, որ այսօր պատմական մեծ արժեք ունեցող փաստաթուղթ է, որ պատմում է օսմանյան տիրապետության ժամանակ Ալաբանիայի հասարակության կյանքի մասին։

Աշխատություններ
---------------

* Georgius Castriotus Epirensis, vulgo Scanderbegh. Per Franciscum Blancum, De Alumnis Collegij de Propaganda Fide Episcopum Sappatensem etc. Venetiis, Typis Marci Ginammi, MDCXXXVI (1636).
* *Dictionarivm Latino Epiroticvm* per R. D. Franciscvm Blanchvm Archived 2016-04-21 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Միջազգային տիպօրինակ անունների նույնացուցիչ — 2012.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. ↑  *Swartz A.* Open Library — 2007.

Աղբյուրներ
----------

* Robert Elsie: Albanian Literature. An Overview of its History and Development. In Österreichische Osthefte 17(2003), Sonderband Albanien. стр. 243—276
* Zija Xholi։ Pesë mendimtarët më të vjetër të kulturës sonë kombëtare։ M. Barleti, Gj. Buzuku, P. Budi, F. Bardhi, P. Bogdani. Tirana 2003. ISBN 99927-901-1-3
* *Albanian Literature*, Section 1.6, by Robert Elsie, стр 24-27
**Ելենա Կոնստանտինի Թևդորաձե** (սեպտեմբերի 5, 1938(1938-09-05), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի քաղաքական և հասարակական գործիչ, Վրաստանի նախագահին առընթեր համաներման հանձնաժողովի նախագահ, իրավապաշտպան։

1957 թվականին ընդունվել և 1962 թվականին ավարտել է Իլյա Ճավճավաձեի անվան արևմտաեվրոպական լեզուների և մշակույթի համալսարանը։

1962 թվականին աշխատել է Ռուսթավի միջնակարգ դպրոցում։ 1995-2004 թվականներին եղել է Վրաստանի խորհրդարանի պատգամավոր «Միասնական ազգային շարժում» կուսակցության կողմից, գլխավորել է մարդու իրավունքների հանձնաժողովը։ Հետո աշխատել է Վրաստանի ինտեգրացման նախարարի տեղակալ:.

Այս պահին համաներման պետական հանձնաժողովի նախագահ։

Մրցանակներ
----------

2008 թվականին պարգևատրվել է Պատվո շքանշանով, Վրաստանում մարդու իրավունքների պաշտպանության գործում կատարած ներդրման համար.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Ելենա Թևդորաձեն պետք է պարգևատրվի Պատվո շքանշանով». Մեր Աբխազիան. 2008 թ․ սեպտեմբերի 18. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հուլիսի 3-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 28-ին.
Տրետիկովի ձայնը. ձայնագրված է Սան Ֆրանցիսկոյում 2014 թվականի սեպտեմբերի 15-ին
**Լայլա Տրետիկով** (ի ծնե՝ **Լյալյա Տրետյակովա**, ռուս.՝ Ляля Третьяко́ва, ծնվ․ հունվարի 25, 1978, Մոսկվա, Ռուսաստան), Վիքիմեդիա Հիմնադրամի նածկին գործադիր տնօրեն։ Լայլան ծնվել է Մոսկվայում, ընտանիքի հետ ԱՄՆ է գաղթել դեռևս դեռահաս հասակում, 1999-ից սկսել է աշխատել որպես ծրագրավորող ինժեներ Կալիֆորնիայում, որտեղ նա հիմնում է տեխնոլոգիամարկետինգային ընկերություն և համահեղինակում է մի քանի ծրագրային արտոնագրեր։ 2014 Տրետիկովը թվականից ստանձնել է Վիքիմեդիա Հիմնադրամի գործադիր տնօրենի պաշտոնը։ 2016 թվականին գործադիր տնօրենի պաշտոնը ստանձնել է Քեթրին Մաերը։

Վաղ տարիները և կրթությունը
--------------------------

Լայլան ծնվել է 1978 թվականի հունվարի 25-ին, Մոսկվայում։ Նրա հայրը մաթեմատիկոս էր, իսկ մայրը կինոռեժիսոր։ Նա Նյու Յորք է տեղափոխվել 16 տարեկանում։ Նա անգլերեն է սովորում Կալիֆոռնիայի համալսարանում (Բերկլի) ուսանելու տարիներին։ Նա մասնագիտանում է համակարգչային գիտության և մեքենայական ուսուցման բնագավառներում։

Որպեսզի անգլերեն շուտ սովորի, Նյու Յորքում մատուցողուհի է աշխատել։ Կալիֆորռնիայի համալսարանում բացի ինֆորմատիկայից սովորել է նաև արվեստ։ Թողել է համալսարանը բակալավրի աստիճանը անպաշտպան թողնելով։ Զբաղվել է մեքենայական ուսուցմամբում։

1999 թվականին սկսել է աշխատել Sun Microsystems ամերիկյան կազմակերպությունում, ապա հիմնել է GrokDigital կազմակերպությունը, որը տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտում զբաղվել էր մարքեթինգով։ Երեք տարի Լեյլան աշխատել է Telespree կազմակերպությունում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Munzinger Personen (գերմ.)
3. 1 2  *Hoffman R.* LinkedIn — 2003.
4. ↑
5. ↑  «CrunchBase». CrunchBase. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 10-ին.
6. ↑  Wikimedia is headed by an American of Russian origin. RIA Novosti
7. ↑  "Women band together, make inroads into tech" by Jon Swartz, *USA Today*, 27 November 2012.
8. ↑  «Wikipedia 15: Lightning Talk Session». YouTube. 2016 թ․ հունվարի 16. Վերցված է 2016 թ․ մարտի 30-ին.
9. ↑  Seligman, Katherine (2014 թ․ մայիսի 9). «The Woman To Run Wikipedia: Russian-born Former Cal Student Seen as "White Unicorn"». *California Magazine*. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ օգոստոսի 24-ին. Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 21-ին.
**Դանիել Ուստյան** (1950), գործարար և ձեռնարկատեր։ 2004 թվականից սկսած եղել է *Navistar* հոլդինգ ընկերության նախագահը, գլխավոր գործադիր տնօրենը՝ 2003 թվականից և ղեկավարը՝ 2002-2012 թվականներից։ Նախքան այս պաշտոնները, Ուստյանը 2002-2003 թվականներին եղել է *Navistar* ընկերության *Engine Group*-ի գլխավոր գործառական տնօրենը, իսկ 1999-2002 թվականներին՝ նախագահը։ 1993-1999 թվականներին պաշտոնավարել է *Engine & Foundry*-ում՝ որպես փոխնախագահ և գլխավոր տնօրեն։ Լինելով Դե Պոլ համալսարանի ուսանող՝ տնօրինել է *Monaco Coach* կորպորացիան և եղել է *Business Roundtable* ասոցիացիայի, *SAE International*-ի և *American Foundry Society*-ի անդամը։

Կարիերա
-------

### Navistar International

2008 թվականին արդեն լինելով *Navistar International*-ի գլխավոր գործադիր տնօրենը վաստակել է 6,642,747 դոլար, որը իր մեջ ներառել է 1,170,833 դոլար բազային աշխատավարձը, 2,589,500 դոլար կանխիկ պարգևավճարը, 2,775,216 դոլարի չափով բաժնետոմսեր և այլն։

### Պաշտոնաթողում

2012 թվականի օգոստոսի 27-ին Ուստյանը հանկարծակի պաշտոնաթող է եղել։ Լյուի Քեմփբելը անմիջապես փոխարինել է նրան։

Ուստյանը մեղադրվել է նրա մեջ, որ ընկերությանը համոզել է հարյուրավոր միլիոն դոլարներ ծախսել չապացուցված և չհամապատասխանող արտանետվող գազերի վերաշրջանառվող տեխնոլոգիայի (*exhaust gas recirculation* (*EGR*)) վրա։ Տեխնոլոգիան չի ստացել *EPA* (*Environmental Protection Agency*) վավերացումը, ինչը հանգեցրել է պետական տուգանքների, մեծ քանակով ծախսերի, ապրանքանիշի վնասման և շուկայի մասնաբաժնի կորստի։ Ուստյանի հեռանալուց հետո ընկերությունը պայքարում է առաջվա եկամտաբերությունը վերադարձնելու համար։ *Navistar-*ը երկու անգամ ժամանակավոր ընդհատում է ունեցել, առաջինը՝ 2012 թվականի օգոստոս-սեպտեմբեր, երկրորդը՝ 2013 թվականի օգոստոս-սեպտեմբեր։

2016 թվականի մարտի 31-ին Արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովը (*SEC*) Ուստյանին և նրա ընկերությանը ներկայացրել է Հյուսիսային Իլինոյսի դատարան՝ բեռնատարի առաջադեմ շարժիչի մշակման գործում ներդրողներին շփոթությունների մեջ գցելու համար։ Ուստյանի և *Navistar-*ի դեմ հարուցված գործը շարունակել է առաջ գնալ 2018 թվականի օգոստոսի դրությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  2008 CEO Compensation for Daniel C. Ustian(չաշխատող հղում)
, Equilar.com
2. ↑  «Navistar CEO Ustian Retiring Immediately». *Chicago Tribune*. 2012 թ․ օգոստոսի 27. Վերցված է 2012 թ․ սեպտեմբերի 6-ին.
3. ↑  Muller, Joann. «Death by Hubris? The Catastrophic Decision That Could Bankrupt a Great American Manufacturer». *Forbes*.
4. ↑  «Navistar to cut hundreds of jobs by September». *Chicago Tribune*. 2013 թ․ օգոստոսի 9.
5. ↑  «Securities and Exchange Commission v. Daniel Ustian, Civil Action No. 16-cv-3885 (U.S. District Court for the Northern District of Illinois)». *U.S. Securities and Exchange Commission*. U.S. Securities and Exchange Commission. 2016 թ․ մարտի 31. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 23-ին.
6. ↑  Micah Maidenberg (2016 թ․ մարտի 31). «SEC: Former Navistar CEO covered up failed engine technology». *Crain's Chicago Business*. Crain Communications, Inc. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 23-ին.
7. ↑  «United States Securities and Exchange Commission v. Ustian». *Law 360*. Portfolio Media, Inc. 2018 թ․ օգոստոսի 7. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 23-ին.