recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Բիսմարկի կղզեխումբ** (անգլ.՝ Bismarck Archipelago) (նախկինում՝ Նոր Բրիտանիա), Մելանեզիայի կղզեխմբերից մեկը Խաղաղ օվկիանոսում, գտնվում է Նոր Գվինեայից հյուսիս-արևելք։ Պապուա-Նոր Գվինեա պետության մաս։ Մակերեսը մոտ 49 700 կմ²։ Բնակչությունը՝ 472 000 մարդ (2000)։

Աշխարհագրություն
----------------

Կազմված ե երկու մեծ կղզինեից (Նոր Բրիտանիա և Նոր Իռլանդիա), Ծովակալության կղզիներից և այլ, ավելի փոքր կղզիներից։

Խոշոր կղզիները լեռնոտ են (Նոր Բրիտանիա կղզու վրա առավելագույն բարձրությունը մոտ 2300 մ), փոքրերը՝ հրաբխային և մարջանային են, կան գործող հրաբուխներ։ Կղզիները ծածկված են խոնավ-արևադարձային անտառներով։

Պապուա - Նոր Գվինեայի նահանգ

Պատմություն
-----------

Հայտնաբերվել են 1616 թվականին հոլանդացի Վ. Սխաուտենի և Յ. Լեմերի կողմից, 1884 թվականին դարձել են գերմանական գաղութ և անվանվել են Օտտո ֆոն Բիսմարկի պատվին։

1943 թվականին, համաձայն ճապոնական հրամանատարության «Z» պլանի, այստեղով անցնում էր պաշտպանության գիծը։

Բնակչություն
------------

Էթնիկական կազմը՝ մելանեզիացիներ և պապուասներ։ Նշանակալի բնակավայրերը և նավահանգիստներն են՝ Ռաբաուլ (Նոր Բրիտանիա կղզի), Կավիենգ (Նոր Իռլանդիա կղզի), Լորենգաու (Ծովակալության կղզիներ)։

Տնտեսություն
------------

Աճեցվում է կոկոս, բանան, շաքարեղեգ, ծխախոտ, բամբակ։ Ձկնորսություն և մարգարիտների որս։

Տես նաև
-------

* Միոկո (կղզի)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բիսմարկի կղզեխումբ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4080417-3 · LCCN: sh85014433 · NKC: ge675763 · VIAF: 234151016 · WorldCat VIAF: 234151016 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 444)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Հայրապետյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սահակ Սիմոնի Հայրապետյան** (դեկտեմբերի 25, 1892(1892-12-25), Տեղ, Գորիս, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 11, 1943(1943-05-11), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մանկավարժ, պրոֆեսոր (1933)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Տեղ գյուղում։ Նախնական կրթությունն ստացել է գյուղի ծխական դպրոցում, իսկ միջնակարգը՝ Գորիսի ուսուցչական սեմինարիայում, որն ավարտելուց հետո ուսուցչություն է արել Զանգեզուրի գյուղերում։

1920 թվականին ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը և մասնակցել Զանգեզուրի հեղափոխական շարժումներին։ 1921 թվականին աշխատել է որպես Զանգեզուրի գավառային կոմիտեի նախագահ։ 1923 թվականին գործուղվել է Մոսկվա՝ ուսանելու Ն. Կրուպսկայայի անվան կոմունիստական դաստիարակության ակադեմիայում։ 1928 թվականին աշխատել է ՀԽՍՀ լուսժողկոմատում, ապա վարել Երևանի գավառային լուսավորության բաժնի, Լենինականի և Ապարանի շրջանային լուսավորության բաժնի վարիչի պաշտոնները։

1931-1933 թվականներին եղել է ԵՊՀ (այդ թվականներին կոչվում էր մանկավարժական ինստիտուտ) ռեկտոր։ 1933 թվականին ստացել է պրոֆեսորի կոչում և նշանակվել հայկական մանկավարժական ինստիտուտի պատմագրական ֆակուլտետի դեկան։ 1936 թվականից աշխատել է որպես Երևանի ռուսական մանկավարժական ինստիտուտի փոխտնօրեն և մանկավարժության ամբիոնի վարիչ։

Վախճանվել է Երևանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կենսագրական հանրագիտարան, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2009, էջ 19։

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
**ԵՊՀ ռեկտորներ** |
| --- |
|  |
| Յուրի Ղամբարյան • Հակոբ Մանանդյան • Դավիթ Զավրիյան • Հակոբ Հովհաննիսյան • Մուշեղ Սանթրոսյան • Սահակ Հայրապետյան • Տիգրան Մուշեղյան • Վռամ Կոստանյան • Միքայել Ենգիբարյան • Հենրի Գաբրիելյան • Անուշավան Արզումանյան • Նորայր Դաբաղյան • Կամսար Առաքելյան • Գարեգին Պետրոսյան • Հրաչյա Բունիաթյան • Հովհաննես Պողոսյան • Գարեգին Պետրոսյան • Գագիկ Դավթյան • Նագուշ Հարությունյան • Հրանտ Բատիկյան • Մկրտիչ Ներսիսյան • Սերգեյ Համբարձումյան • Նորայր Առաքելյան • Ռադիկ Մարտիրոսյան • Արամ Սիմոնյան |

 |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 12096 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Հայրապետյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Վաղարշակ Կարապետի Հայրապետյան** (փետրվարի 15, 1921(1921-02-15), Ակնաղբյուր, Ադրբեջան - 1994), սակրավոր, Փառքի երեք աստիճանի շքանշանների ասպետ, ՍՄԿԿ անդամ 1944 թվականից։ 1942 թվականի օգոստոսից մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմի գործողություններին։ Պրուտ գետի անցման, Լեշնիցա ու Մոստի բնակավայրերի ազատագրման ժամանակ ցուցաբերած քաջության համար Հայրապետյանը պարգևատրվել է Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշանով։

Վիսլա գետի վրայով հետախույզների անցումն ապահովելու և մարտերում ցուցաբերած արիության համար, 33-րդ բանակի հրամանատարի հրամանով, Հայրապետյանը պարգևատրվել է Փառքի 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ 1945 թվականի ապրիլ-մայիսին Օդեր գետի վրա թշնամու պաշտպանությունը ճեղքելու, Շպրե գետով հետախույզների անցումը կազմակերպելու, 65 ական վնասազերծելու և 27 ֆաշիստ ոչնչացնելու համար նա պարգևատրվել է Փառքի 1-ին աստիճանի շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 206)։*  |
**Quilmes**, գարեջուրի արգենտինական բրենդ, հիմնադրված 1888 թ. Կիլմեսում՝ գերմանացի գաղթական Օտտո Բեմբերգի կողմից։ Աշխարհում ամենաշատ վաճառվող գարեջրի բրենդներից մեկը։

Պատմություն
-----------

1888 թվականին Գերմանիայից գաղթած Օտտո Բեմբերգը (Otto Bemberg) Կիլմեսում հիմնադրեց գարեջրի պատրաստման **Cerveceria у Malteria Quilmes** ընկերությունը՝ սկսելով արտադրել գարեջուր **Quilmes** անվանմամբ։ Ներկայումս ընկերությունը պատկանում է Կիլմեսում, Սարատում, Տրես-Արոյոսում, Կորրիենտեսում, Սան Միգել դե Տուկումանում, Տրելյուում, Մուևո Պոմպեում, Կորդովայում և Մենդոսաում գտնվող գարեջրի պատրաստման ընկերություններին։ Ընկերության արտադրանքը արտահանվում է Պերու, Էկվադոր, Մեքսիկա, Հոնդուրաս, Կոստա Ռիկա, Պուերտո Ռիկո, ԱՄՆ, Իսպանիա, Դոմինիկյան Հանրապետություն, Ֆրանսիա, Միացյալ Թագավորություն, Իտալիա, Ավստրալիա և այլ երկրներ։

**Quilmes** գարեջրի պիտակի վրա գրված է կարգախոսը. «Արգենտինայի սիրելի գարեջուրը»։ 1920 թվականին այս գարեջրին նվիրվել է արգենտինական տանգո:

Արդիականություն
---------------

Ներկայումս բաժնետոմսերի 91 % պատկանում է InBev ընկերությանը, մնացած 9 %՝ «Quinsa» ընկերությանը։ Ընկերությունը տարեկան արտադրրում է 17 միլիոն լիտր գարեջուր։

Հովանավորություն
----------------

Quilmes ընկերությունը աջակցում է թե՛ մեծ, թե՛ զանգվածային սպորտին։ Ընկերությունը հովանավորում է Արգենտինայում երկու ավելի սիրելի սպորտի տեսակներին՝ ֆուտբոլին և բասկետբոլին։ Quilmes-ը «Կիլմես» խմբի գլխավոր հովանավորն է, ինչպես նաև հովանավորում է Արգենտինայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականին։

Արտադրություն
-------------

| Գարեջրի ապրանքանիշ | Թնդություն | Կալորիականություն |
| --- | --- | --- |
| «Quilmes Cristal» | 4,9% | - |
| «Quilmes light» | - | - |
| «Quilmes Bock» | 6,3% | - |
| «Quilmes Stout» | 4,8% | — |
| «Quilmes Red Lager» | 4,7% | — |
| «Iguana» | 4,9% | — |
| «Imperial» | — | — |
| «Andes» | 4,9% | — |
| «Bieckert» | — | — |
| «Norte» | — | — |
| «Palermo» | — | — |
| «Liberty» | — | — |
|

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "La cerveza Quilmes ya pasó a estar totalmente en manos brasileñas" Արխիվացված 2009-06-23 Wayback Machine Clarín (Իսպաներեն)
2. ↑  «Кильмес» — спонсор(չաշխատող հղում)
(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт компании
* Current activities (Իսպաներեն)
* История «Кильмеса» (Իսպաներեն)
* «Quinsa» (անգլերեն)
* Cervecería y Maltería Quilmes (Իսպաներեն)
*
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հիսուս Քրիստոսի արձան (այլ կիրառումներ)

**Հիսուս Քրիստոսի արձան** (լեհ.՝ Pomnik Chrystusa Króla), Հիսուս Քրիստոսի ամենաբարձր արձանը Լեհաստանի արևմուտքում գտնվող Սվեբոձին քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Արձանի ընդհանուր բարձրությունը 51 մետր է, առանց պատվանդանի և թագի՝ 33 մետր, ինչը խորհրդանշում է Քրիստոսի ապրած տարիները, վիթխարի պսակի բարձրությունը կազմում է 3 մետր։ Այն Ռիոյի հռչակավոր արձանից բարձր է 6 մետր։ Լայն տարածված ձեռքերով Քրիստոսի քանդակը գտնվում է 16.5 մետր բարձրությամբ բլրի վրա։ Տարածված ձեռքերի լայնությունը 25 մետր է, հուշարձանի քաշը շուրջ 440 տոննա է, գլխի բարձրությունը 4.5 մետր է և կշռում է 15 տոննա։ Բացմանը մասնակցել են հազարավոր հավատացյալներ ամբողջ Լեհաստանից։ Ներկա են եղել նաև բազմաթիվ զբոսաշրջիկներ։

Հուշարձանը կառուցվել է մասնավոր նվիրատվությունների միջոցով։

Տես նաև
-------

* Հիսուս Քրիստոսի արձան (Ռիո Դե Ժանեյրո)

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Աշխարհում Քրիստոսի ամենաբարձր արձանը բացվել է Լեհաստանում
2. ↑  Լեհաստանում Հիսուս Քրիստոսի ամենամեծ արձանն է բացվել
3. ↑  Tallest Jesus statue - Christ the King Monument sets world record

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հուշարձանի կայքը
* Հիսուս Քրիստոսի արձանը Սվեբոձինում

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Հիսուս Քրիստոսի արձան (Սվեբոձին, Լեհաստան)** կատեգորիայում։ |
**Նանա Էքվթիմիշվիլի** (վրաց.՝ ნანა ექვთიმიშვილი, հուլիսի 9, 1978(1978-07-09), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի գրող և ռեժիսոր։

Կենսագրություն
--------------

Նանա Էքվթիմիշվիլին Թբիլիսիի Իվանե Ջավախիշվիլի անվան պետական համալսարանում սովորել է փիլիսոփայություն։ Սցենարիստական վարպետություն և թատերգություն սովորել է Կինոյի և հեռուստատեսության ակադեմիայում (ԿՀԱ)՝ Կոնրադ Վիլֆի գլխավորությամբ՝ Պոտսդամում։ Նրա պատմվածքներն առաջին անգամ հրատարակվել են 1999 թվականին վրացական *Arili*  գրական ամսագրում։

Արձակ և ռեժիսորական սցենարներ գրելուց հետո, Նանան, 2011 թվականին նկարահանել է կարճամետրաժ *Դեդա/ Սպասում ենք մայրիկին* ֆիլմը։ Ապա, 2012 թվականին, Սայմոն Գրոսի հետ միասին նա նկարահանել է իր առաջին լիամետրաժ ֆիլմը՝ Գրձելի Նալելի Դգեեբի (վրաց.՝ გრძელი ნათელი დღეები):

Նանա Եքվթիմիշվիլին և Սիմոն Գրոսը:
«Ծաղկումի մեջ» ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2013 թվականին Բեռլինի միջազգային 63-րդ կինոփառատոնում և արժանացել է Միջազգային Կոնֆեդերացիայի գեղարվեստական կինոյի մրցանակաբաշխության՝ CICAE-ի մրցանակին։ Նա նաև նվաճել է բազմաթիվ մրցանակներ այլ միջազգային կինոփառատոներում, որոնք անցկացվել են Հոնկոնգում, Տոկիոյում, Փարիզում, Լոս Անջելեսում և Սարաևոյում։

2013 թվականին Նանա Եքվթիմիշվիլին Սիմոն Գրոսի հետ միասին Կարլովարյան կինոփառատոնում ընտրվել են որպես եվրոպացի տասը առավել հեռանկարային ռեժիսորներից մեկը։

2013 թվականի Բեռլինի միջազգային կինոփառատոնում «Ծաղկումի մեջ» ֆիլմը ճանաչվել է որպես վրացական ալիքի նոր ծնունդ։ Հոնկոնգում ֆիլմը ճանաչվել է որպես վրացական կինոյի գարուն։ Կինոքննադատների միջազգային ֆեդերացիան ֆիլմը համարել է վրացական կինոյի վերածննդի նախանշան։

2015 թվականին նրա առաջին վեպը՝ «Տանձենու դաշտը», հրապարակվել էր Բակուր Սկլակաուրի պարբերականում, Վրաստան։

2017 թվականին «Տանձենու դաշտը»-ը կհրապարակվի գերմաներեն թարգմանությամբ՝ Սուհրկամպ պարբերականի կողմից, Գերմանիա։

Ֆիլմագրություն
--------------

* *Իմ ուրախ ընտանիքը* (2017)
* *Ծաղկումի մեջ* (2013)
* *Սպասում ենք մայրիկին* (2011)
* *Կորսված մայրցամաք* (2008)
* *Ֆատա Մորգանա* (2007)

Վեպեր
-----

* «Տանձենու դաշտը» (2015)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  filmportal.de — 2005.
3. 1 2  Freebase տվյալների վերբեռնում — Google.
4. ↑  Scott, A. O. (2014 թ․ հունվարի 9). «Coming-of-Age in Wartime». *New York Times*. Վերցված է 2014 թ․ մարտի 18-ին. `{{cite news}}`: More than one of `|work=` and `|newspaper=` specified (օգնություն)More than one of `|work=` և `|newspaper=` specified

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նանա Էքվթիմիշվիլի Internet Movie Database կայքում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նանա Էքվթիմիշվիլի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNC: a12379608 · GND: 1061469190 · ISNI: 0000000447153362 · LCCN: no2015049154 · NTA: 371334128 · SUDOC: 220830878 · VIAF: 107294020 · WorldCat VIAF: 107294020 |

 |

 |
**Զաքարիա Ավանցի**, Զաքարիա Նկարող (ծն․ և մահ․ թթ․ անհտ․), հայ մանրանկարիչ։ Վասպուրականի մանրանկարչության դպրոցի վերջին ներկայացուցիչներից։ Ստեղծագործել է XVI դ․ վերջին և XVII դ․ սկզբին՝ Վասպուրականի Ավանց գյուղում։ Եղել է նաև գրիչ և կազմարար։ Մանրանկարչության արվեստը սովորել է նկարիչ Հակոբ Ջուղայեցու մոտ։ Ունեցել է մի շարք աշակերտներ։

Երևաևի Մեսրոպ Մաշտոցի անվ․ Մատենադարանում պահպանվում է Զաքարիա Ավանցու վեց ձեռագիր։ Նրա արվեստին բնորոշ են պատկերագրության տեղական հին ավանդույթների և նոր միտումների համադրումը, մոտիվների և ձևերի փոքր–ինչ ծանրաբեռնվածությունը։ Խիստ գունահարաբերումները և հատկապես հստակ ուրվագծերը նպաստել են ձեռագիր–գրքի պատկերազարդման դեկորատիվ համակարգին։ Զաքարիա Ավանցին հատուկ հետաքրքրություն է ցուցաբերել զարդի նկատմամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 673)։*  |
**Պանրով մակարոն** (անգլ. *macaroni and cheese*, ինչպես նաև ԱՄՆ-ում *mac 'n’cheese* և Անգլիայում *macaroni cheese*), ուտեստ պատրաստված պանրով եփած մակարոններից (պանրային սոուսով), ամենից հաճախ չեդեր պանրով։ Այն նաև կարող է ներառել այլ բաղադրիչներ, ինչպիք են հացի փշրանքներ, միս և բանջարեղեններ։

Պատմություն
-----------

Պաստան և պանրային թխուկները նկարագրված էին դեռևս 14-րդ դարում իտալական մշակութային Liber de Coquina գրքում, որը պատկերավոր ներկայացնում էր պարմեզանից և պաստայից պատրաստված ուտեստ։ Մակարոնից և պանրից պատրաստված թխուկներ, հայտնի ինչպես *Makerouns,* պատկերավոր նկարագրված է նաև 14-րդ դարում միջնադարյան անգլիական խոհարարական «*The Forme of Cury»* գրքում։

Պանրով մակարոնի ժամանակակից առաջին բաղադրատոմսը ներառված էր Էլիզաբեթ Ռաֆալդի 1770 թվականի «*Experienced English Housekeeper»* գրքում։ Ռաֆալդի բաղադրատոմսը՝ բեշամել սոուս չեդդեր պանրով (ֆրանսիական խոհարարության մեջ Մոնրե սոուս), որը խառնում են մակարոնի հետ, ցողում պարմեզանով և թխում մինչև պղպջակների առաջանալը և ոսկեգույն դառնալը։ 1784 թվականի մեկ այլ բաղադրատոմսում ասվում էր, որ մակարոնի խողովակները պետք է եփել, ապա քամել մաղով և դնել թավայի մեջ։ Այնուհետև մակարոնին ավելացվում է թանձր սերուցք՝ կարագի կտորի հետ ալյուրով եփված, որը եփվում է հինգ րոպե և նախքան ափսեի մեջ դնելը համեմվում է տապակած պարմեզանով և պղպեղով։ Հայտնի բրիտանական վիկտորիական խոհարարական *«Mrs. Beeton’s Book of Household Management»* գիրքը իր մեջ ներառում է «Մակարոն, որը մատուցում են հիմնականում պանրով» ուտեստի երկու օրինակ։

Գոյություն ունեն «Պանրով մակարոնի» տարածքային բազմաթիվ տեսակներ, որոնց թվում հատկապես տարբերվում են ամերիկյան և կանադական տարատեսակները։

Տես նաև
-------

* Կարբոնարա

Աղբյուրներ
----------

* Steingarten, Jeffrey (1997). *The Man Who Ate Everything.* New York: Vintage. ISBN 0-375-70202-4. The chapter, «Back of the Box», was first published in 1992.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Moskin, Julia (2006 թ․ հունվարի 4). «Macaroni and Lots of Cheese». *The New York Times*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մայիսի 20-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 30-ին. `{{cite news}}`: More than one of `|accessdate=` and `|access-date=` specified (օգնություն)
2. ↑  «Perfect Macaroni and Cheese». *Martha Stewart Living*. **66** (February 1999). Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հուլիսի 20-ին. Վերցված է 2012 թ․ սեպտեմբերի 22-ին.
3. ↑  James L. Matterer. «Makerouns». Godecookery.com. Արխիվացված օրիգինալից 2018 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
4. ↑  Townsends (2018 թ․ փետրվարի 26). «'Macaroni' - A Recipe From 1784». *YouTube*. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 13-ին. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 27-ին.
5. ↑  *Mrs Beeton's Household Management - Mrs. Beeton (Isabella Mary), Isabella Beeton*. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հունիսի 4-ին. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 27-ին.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Հակոբյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սեդա Հակոբյան** (արաբ․՝ **سيتا هاكوبيان**‎‎, հուլիսի 28, 1950(1950-07-28)), հայկական ծագմամբ իրաքցի երգչուհի։ Երաժշտական կարիերան սկսել է 1968 թվականին, ունեցել է մեծ հաջողություն։ Հայտնի է որպես «Իրաքի ջերմ ձայն» և համարվում է Իրաքի Ֆեյրուզը։

Կենսագրություն
--------------

Սեդա Հակոբյանը ծնվել է 1950 թվականին Իրաքի Բասրա քաղաքում քրիստոնյա իրաքահայերի ընտանիքում։ Հայրը թենիս էր խաղում և որպես Իրաքի ներկայացուցիչ հանդես է եկել տարբեր մրցաշարերում։ Երաժշտական ասպարեզ մուտք գործելուց հետո Սեդան աշխատում է այնպիսի հայտնի կոմոպզիտորների հետ, ինչպիսիք են Թարիք ալ-Շիբլին, Ֆարուք Հիլալ Խամաշը, Էլիաս Ռահբանին և Ահմեդ Քասիմը։

Հակոբյանի երաժշտական ոճը առաջիններից էր, որ նորացրեց իրաքյան երգերը` արևմտյան գործիքների ներդրման և ժամանակակից փոփ երաժշտության միջոցով։ Սեդա Հակոբյանը համերգներով հանդես է եկել ամբողջ արաբական աշխարհում, այդ թվում` Իրաքում, Եգիպտոսում, Ալժիրում, Արաբական Միացյալ Էմիրություններում, Կատարում, ինչպես նաև Եվրոպայում` Ուզբեկստանում, Ռուսաստանում, Գերմանիայում, Բուլղարիայում և Իսպանիայում։

1997 թվականին Հակոբյանը հեռացել է Իրաքից և հաստատվել Կատարում։ Այժմ բնակվում է Տորոնտոյում։

Անձնականկյանք
-------------

Սեդան ամուսնացած է ռեժիսոր Էմադ Բաջատի հետ։ Ունեն երկու դուստր` Նովան և Նեիրը։ Նովա Էմադը նույնպես երգչուհի է, ապրում է Կանադայում և հետևում է մոր հետքերին` նորացնում է դասական իրաքյան երաժշտությունը` ներմուծելով նոր ժանրեր, օրինակ` հիփ-հոփ / Trance և Bossa-Nova: Նեիրը խմբագիր, ռեժիսոր և լուսանկարիչ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Iraqi Armenian vocalist singer and songwriter». Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ ապրիլի 29-ին. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 20-ին.
2. ↑  «Seta Hagopian, the Fairuz of Iraq». *Ajam Media Collective*. 2017 թ․ մայիսի 15. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 21-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Արխիվացված 2019-05-24 Wayback Machine
* Seta Hagopian at Facebook
* Soundcloud
* at Ինստագրամ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սեդա Հակոբյան** կատեգորիայում։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ռուբեն Հակոբյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Հակոբյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ռուբեն Սեդրակի Հակոբյան** (հունվարի 2, 1900(1900-01-02), Սարդարապատ, Հայաստան - դեկտեմբերի 31, 1990(1990-12-31), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ճարտարապետ, ՀԽՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1960)։

Կենսագրություն
--------------

1928 թվականին ավարտել է ԵՊՀ տեխնիկական ֆակուլտետի ճարտարապետական բաժինը։ 1930-1936 թվականներին եղել է Հայաստանի քաղաքների նախագծման պետական ինստիտուտի կոնստրուկտորական բաժնի վարիչ, 1930-1932 թվականներին՝ ՀԽՍՀ կառուցվածքների ԳՀԻ գիտքարտուղար, 1932-1937 թվականներին՝ տնօրեն։ Դասավանդել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ 1937-1990 թվականներին եղել է երկաթբետոնե կառուցվածքների ամբիոնի վարիչ, 1939 թվականից՝ դոցենտ։

Հակոբյանի նախագծերով Երևանի Թումանյան փողոցում 1930 թվականին կառուցվել է վարչական շենքը, որտեղ 1971-2005 թվականներին գործել է Հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրությունը։ Նրա նախաձեռնությամբ Հայաստանի շինարարության մեջ առաջին անգամ կիրառվել են թեթև բետոնն ու երկաթբետոնը։

Գիտական աշխատությունները նվիրված են տուֆի և պեմզայի թափոններից արհեստական շինաքարեր ստանալու, բետոնի, պեմզաբետոնի, տուֆերի և այլ շինանյութերի առանձնահատկություններին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.
**Ռիչարդ Կուկլինսկի** (անգլ.՝ Richard "The Iceman" Kuklinski, ապրիլի 11, 1934(1934-04-11), Ջերսի Սիթի, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ - մարտի 5, 2006(2006-03-05)[…], Թրենթոն, ԱՄՆ) մականունը՝ «Սառցե մարդ», ամերիկացի վարձկան մարդասպան։ Նա աշխատել է մի քանի իտալա-ամերիկյան ընտանիքներում և պնդում էր, որ սպանել է ավելի քան 100 մարդու։ Նրա կարիերան տևել է 30 տարի։

Կենսագրություն
--------------

Կուկլինսկին ծնվել է Ջերսի Սիթիում՝ Նյու Ջերսի նահանգում՝ լեհ և իռլանդական ծագումով ամերիկացի ծնողների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Սթենլի Կուկլինսկին, հարբեցող էր, որը հաճախ էր բռնության ենթարկում և նվաստացնում նրան։ 1940 թվականին Սթենլի Կուկլինսկին ծեծելով սպանել է իր որդուն՝ Ֆլորիանին։ Կուկլինսկիների ընտանիքը ոստիկաններին հայտնել է, որ Ֆլորիանն ինքն է մահացել՝ պատահաբար ընկնելով աստիճաններից։

Ռիչարդը պնդում էր, որ սպանել է 100-250 մարդու և հաճախ դա անում էր ծայրահեղ դաժանությամբ և հենց այնպես։ Այս խոստովանությունների մեծ մասը չի հաստատվել։ Նա նաև պնդում էր, որ սպանել է մաֆիայի մի քանի ղեկավարների, ինչպիսին են Պոլ Կաստելանոն և Կարմայն Գալանտեն, ինչպես նաև ներգրավված է եղել արհմիության առաջնորդ Ջիմի Հոֆայի անհետացման և ենթադրյալ սպանության մեջ։ Այս խոստովանությունները կասկածելի են։

1988 թվականին Նյու Ջերսիում տեղի է ունեցել դատավարություն, որը Կուկլինսկուն մեղավոր է ճանաչել հինգ սպանությունների մեջ և դատապարտել մի քանի ցմահ ազատազրկման։

Ֆիլմ
----

* Սառցե (ֆիլմ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2 3 4 5 6
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
4. 1 2
5. 1 2
6. ↑  The Ice Man: The True Story of a Cold-Blooded Killer. — Delacorte Press[en], 1993. — С. 166. — ISBN 0-440-21331-2.
7. ↑  Zugibe, Dr. Frederick T. Zugibe; Costello, James T. (November 1993). "The Iceman Murder - One of a Series of Contract Murders"(չաշխատող հղում)
.*Journal of Forensic Sciences*, Vol. 38, No. 6. pp. 1404–1408. PDF file: 333.6 KB; retrieved June 3, 2012.
8. ↑  Bruno, Anthony (2018). *Immortal Monster*. DarkHorse Multimedia. էջ 5. ASIN B07GTD1KX5.
9. ↑  Harris, Paul (2006 թ․ ապրիլի 23). «"Did Iceman accept mob contract on union boss?"». *The Guardian*. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ փետրվարի 5-ին. Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 28-ին. `{{cite news}}`: More than one of `|archivedate=` and `|archive-date=` specified (օգնություն); More than one of `|archiveurl=` and `|archive-url=` specified (օգնություն)
10. ↑  Bruno, Anthony (2018). *Immortal Monster*. DarkHorse Multimedia. էջ passim. ASIN B07GTD1KX5.
**Էմի Շերման-Փալադինո** (անգլ.՝ Amy Sherman-Palladino, հունվարի 17, 1966(1966-01-17), Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի հեռուստատեսային սցենարիստ, ռեժիսոր և պրոդյուսեր։ «Էմմի» մրցանակաբաշխության հինգ մրցանակների դափներկիր։

Էմի Շերման-Փալադինոն 1990-1994 թվականներին եղել է «Ռոզաննա» կատակերգական հեռուստասերիալի հիմնական սցենարիստը և պրոդյուսերը, որի համար 1992 թվականին ստացել է «Էմմի» անվանակարգ՝ կատակերգության մեջ ունեցած անհատական նվաճումների համար։ Հետագայում նա թողարկել է մի քանի սիթքոմներ, իսկ 2000 թվականին ստեղծել և թողարկել է «Գիլմոր աղջիկներ» ընտանեկան դրաման։ Սերիալը ունեցել է յոթ սեզոն և արժանացել է քննադատների հավանությանը, սակայն երբևէ չի գրանցել վարկանշային հատուկ հաջողություն։ Շերմանը սերիալի կառավարման «ղեկին» է եղել նրա առաջին վեց սեզոնների ընթացքում, երբ այն ցուցադրվում էր *WB* հեռուստատեսությամբ, և դադարել է զբաղվել սերիալով 2006 թվականի ապրիլին, քանի որ չէր կարողացել ստեղծագործական համաձայնության գալ *The CW* ալիքի հետ։ Վերջինս թողարկել է հեռուստասերիալի վեցերորդ և եզրափակիչ սեզոնները։

2008 թվականին Շերմանը թողարկել է ոչ այդքան հաջողված «Իզաբել Ջեյմսի վերադարձը» սիթքոմը՝ Փարկեր Փոուզիի դերակատարմամբ։ 2012 թվականին թողարկել է «Բալերինաներ» սերիալը՝ «Թոնի» մրցանակի դափնեկիր Սաթոն Ֆոսթերի գլխավոր դերակատարմամբ։ Նախագիծը դրական արձագանքների է արժանացել քննադատների կողմից, իսկ առաջնախաղը կայացել է 2012 թվականի հունիսի 11-ին։

2017 թվականին Շերմանը ստեղծել է «Զարմանահրաշ տիկին Մեյզելը» կատակերգական դրաման։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «Awards for Amy Sherman». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ սեպտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2012 թ․ հունիսի 12-ին.
3. ↑  Ausiello, Michael (2006 թ․ ապրիլի 20). «Team Palladino Says "Goodbye, Girls"». *TV Guide*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հոկտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2010 թ․ մարտի 31-ին.
4. ↑  Ausiello, Michael (2006 թ․ ապրիլի 24). «Team Palladino: The Interview». *TV Guide*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 16-ին. Վերցված է 2012 թ․ փետրվարի 20-ին.
5. ↑  «Bunheads: Season 1». *Metacritic*. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 16-ին. Վերցված է 2012 թ․ հունիսի 12-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Эми Шерман-Палладино (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում
**Հակոբ Բագրատունյան** կամ **Հակոբ Բագրատունի** (արաբ․՝ هاغوب بقرادونيان‎‎, հուլիս 1956, Բեյրութ, Լիբանան), հայկական ծագումով լիբանացի քաղաքական գործիչ և Լիբանանի Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցության առաջնորդ։

Կենսագրություն
--------------

Հակոբ Բագրատունյանը ծնվել է 1956 թվականին Լիբանանի մայրաքաղաք Բեյրութում։ Համալսարանում ստացել է քաղաքագիտության որակավորում։ Այժմ Մաթնի շրջանի Լիբանանի խորհրդարանում Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցության ներկայացուցիչն է։ 2000 թվականի օրենսդրական ընտրություններում նա եղել է Հայ Առաքելական աթոռի թեկնածուն, սակայն իր հավաքած միավորներով առավել առաջ է եղել Լիբանանի նախկին վարչապետ Ռաֆիկ Հարիրիը։

2005 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Բագրատունյանը ընտրվել է Մաթնի շրջանի Լիբանանի խորհրդարանի անդամ։ Նա եղել է Միշել Աունի և Լիբանանի նախկին փոխվարչապետ Միշել Մուրի Ազատ հայրենասիրական շարժման դաշինքի ցուցակում։

2007 թվականի օգոստոսին Հակոբ Բագրատունյանը՝ որպես Դաշնակցության առաջնորդ, Քաթայիբ կուսակցության առաջնորդ Ամին Պիեռ Ժմայելից և քաղաքական գործիչ Գաբրիել Մուրից պահանջել է հրապարակայնորեն ներողություն խնդրել Լիբանանի հայկական համայնքի և ՀՅԴ-ի մասին բացասական մեկնաբանությունների համար։ Ժմայելը և Մուրին պնդում էին, որ ՀՅԴ-ն մասնակցել է Մաթնի շրջանի ընտրակեղծիքներին։ Ժմայելը նաև մեղադրել է Դաշնակցականներին Մաթնի ժողովրդին իրենց կամքը թելադրելու մեջ։

2009 թվականին Բագրատունյանը ընտրվել է Մաթնի ընտրատարածքի առանց ընդդիմախոս պատգամավոր։ 2015 թվականին դարձել է Դաշնակցություն կուսակցության ընդհանուր քարտուղար։ Այժմ նա 2022 թվականի Լիբանանի ընդհանուր ընտրությունների արդյունքում Մաթնի շրջանում բարձր պաշտոն է զբաղեցնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Pakradounian elected as MP». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ սեպտեմբերի 28-ին. Վերցված է 2007 թ․ օգոստոսի 9-ին.
2. ↑  «Tashnag says offers of compromise were snubbed». Վերցված է 2007 թ․ օգոստոսի 8-ին.
**Հոգիների աճուրդ** (անգլ.՝ Auction of Souls), Հայերի ցեղասպանության մասին նկարահանված առաջին ֆիլմը։ Ռեժիսորն է Օսկար Ափֆելը։ Առաջին անգամ ցուցադրվել է 1919-ի փետրվարի 16-ին, Նյու Յորքի «Պլազա» հյուրանոցում։

Ֆիլմը նկարահանվել է Հայոց ցեղասպանության ականատես չմշկածագցի Արշալույս Մարտիկանյանի «Հոշոտված Հայաստան» փաստագրական հուշագրության հիման վրա։ Գլխավոր դերակատար է ընտրվում հենց Արշալույս Մարտիկանյանը։

Ցուցադրություն
--------------

կադր ֆիլմից,  
աջից երկրորդը Արշալույս Մարտիկանյանն է

Ֆիլմն առաջին անգամ ցուցադրվել է հայ-սիրիական օգնության ամերիկյան կոմիտեի անդամներ Օլիվեր Հարիմանի և Ջորջ Վանդերբիլթի հովանավորությամբ։ Ցուցադրությանը ներկա են եղել Նյու Յորքի շուրջ 7000 ականավոր անձինք, տոմսի արժեքը եղել է տասը դոլար։ Մեծ քաղաքներում՝ Նյու Յորքում, Սան Ֆրանցիսկոյում, Լոս Անջելեսում կինոնկարի յուրաքանչյուր պրեմիերայից հետո հանդիպումներ են կազմակերպվել տեղի վերնախավի և Մարտիկանյանի հետ։

Ընդհանուր առմամբ, ֆիլմը ցուցադրվել է ԱՄՆ 23 նահանգների մեծ քաղաքներում, Լատինական Ամերիկայի մի շարք երկրներում, նաև՝ Կուբայում և ամենուր բացառիկ հաջողություններ է ունեցել։ «Հոգիների աճուրդը» Մեծ Բրիտանիա է բերվել 1919-ի դեկտեմբերին և ենթարկվել է պետական գրաքննության։ Երկար բանակցություններից հետո Սքոթլանդ Յարդի համաձայնությամբ ցուցադրվել է 1920-ի հունվարի 20-ին թագավորական Ալբերտ Հոլում և շարունակվել մոտ երեք շաբաթ, որից հետո դադարեցվել է։ Երկրորդ գրաքննությունից հետո կրճատվել է չորս տեսարան, ապա նորից ցուցադրվել։ Որոշ ժամանակ անց ֆիլմի ցուցադրությունը մեկընդմիշտ դադարեցվում է և հանվում «պրոկատից»։ 1920-ական թվականների սկզբին ինչպես ամերիկյան, այնպես էլ բրիտանական գրադարաններից գրաքննության ենթարկվեց և հանվեց նաև «Հոշոտված հայրենիք» գիրքը, վերաշարադրվեցին գերմանացի սպաների հակամարդկային արարքներին վերաբերող էջերը։

Փաստեր ֆիլմի մասին
------------------



Ավելի քան ութսուն տարի կինոյի պատմաբանները փնտրել են «Հոգիների աճուրդ» ֆիլմի ինը ժապավենները, սակայն որևէ հետք չեն գտել։ Կա վարկած, որ նիտրատի հիմքով պատրաստված այդ հազվագյուտ ժապավենները ջրասույզ են եղել դեպի Բաթումի նավահանգիստ շարժվող խորտակված նավի հետ, կամ որ դրանք գողացվել ու ոչնչացվել են Բաթումում։ Ժապավենի ամբողջական տարբերակը՝ 85 րոպե տևողությամբ, ցավոք, չի պահպանվել, և միայն 1994 թվականին արգենտինահայ Էդուարդ Գոզանլյանի ջանքերով հայտնաբերվել է ժապավենից մի հատված, որի մի օրինակը պահպանվում է Հայոց Ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի ֆոնդում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հոգիների աճուրդ» կամ «Ճշմարտության հուշարձանին»

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հոգիների աճուրդ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4507640-6 · LCCN: n97048282 · SUDOC: 200066544 · VIAF: 176710910 · WorldCat VIAF: 176710910 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Հոգիների աճուրդ***էջը Վիքիպահեստում |
**Սեմբերիա** (Семберија), աշխարհագրական տարածաշրջան Բոսնիա և Հերցեգովինայի հյուսիս-արևելքում, Սերբիայի Հանրապետության սահմանակցությամբ։ Ընկած է Սավա ու Դրինա գետերի և և Մաևիցա լեռների միջև։ Խոշորագույն բնակավայրը Բիելյանա քաղաքն է։

Սեմբերիան հարուստ պատմություն ունի։ Գրավոր առաջին հիշատակությունը 1533 թվականից է՝ օսմանյան տիրապետության ժամանակներից։ Բնակչությունը միշտ աչքի է ընկել օտար զավթիչների նկատմամբ ընդվզող, ապստամբ ոգով; Ավստրո-հունգարացիների իշխանության տարիներին երկրամասի շատ բնակավայրեր ավերակների են վերածվել։

*Սեմբերիա* անվանումը հունգարական ծագում ունի և հավանաբար գալիս է XII-ից XVI դարերից, երբ տարածաշրջանը գտնվել է հուգարացիների տիրապետության ներքո։

Ներկայումս Սեմբերիայում բնակվում է մոտավորապես 200 հազար մարդ։

Համայնքներ
----------

Ստորև ներկայացված են Սեմբերիայի խոշոր համայնքներն ու դրանց բնակրության թիվը (2013 թ. մարդահամարի տվյալներով):

* Բիելյանա 114 663 բնակիչ
* Ուգլևիկ 16 538 բնակիչ
* Լոպարե 16 568 բնակիչ

Մշակույթ
--------

Բիելյանա համայնքի հարավում է գտնվում Տավնա վանքը։ Այս սրբավայրի կառուցման ճշգրիտ ժամանակը հայտնի չէ։ Ըստ տարեգրությունների վկայությունների՝ այս վայրերում սերբ թագավոր Ստեֆան Դրագուտինի որդիներըՎլադիսլավն ու Ուրոշը 13-րդ դարի վերջերին-14-րդի սկզբներին կառուցել են Տրոնշ ու Պեչ վանքերը։ Թուրքական տիրապետության ժամանակներում քրիստոնեական վերոնշյալ սրբավայրերն ավերվել են։ Երբ բնակիչները վերականգնել են վանքերը, թուրքերը նորից են ավերել։ Տավան մեկ անգամ էլ ավերվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին. գերմանացի ֆաշիստների հետ համագործակցող ուստաշները ռմբակոծել են վանքը։ Ներկայիս Տավնա վանքը վերակառուցվել է իր նախորդի տեղում և համարվում է իր տեսակի մեջ ամենահին շինությունը ողջ տարածաշրջանում։ Վանքում մի շիրմաքար կա, որի վրա արձանագրված է. «Զդրավկո Յովանովիչ. սպանվել է ուստաշների կողմից 1943 թվականին, վանքը պաշտպանելու ժամանակ»։

Պատկերասրահ
-----------

* Եկեղեցի ԼոպարեումԵկեղեցի Լոպարեում
* Ավագ դպրոց ՈւգլևիկումԱվագ դպրոց Ուգլևիկում
* Ուգլևիկի եկեղեցինՈւգլևիկի եկեղեցին
* Բիելյանայի ազգային գրադարանի շենքըԲիելյանայի ազգային գրադարանի շենքը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Արխիվացված պատճենը». archive.is. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ փետրվարի 4-ին. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 9-ին. `{{cite web}}`: More than one of `|accessdate=` and `|access-date=` specified (օգնություն)
2. ↑  Prostorni plan Republike Srpske do 2015. Banja Luka, April 2008}}
3. ↑  «Արխիվացված պատճենը». panoramatravel.rs. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ ապրիլի 19-ին. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 9-ին. `{{cite web}}`: More than one of `|accessdate=` and `|access-date=` specified (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Strona miasta Bijeljina
* Strona miasta Ugljevik Արխիվացված 2017-12-12 Wayback Machine

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85119878 · VIAF: 315529794 · WorldCat VIAF: 315529794 |

 |
**«Խաղաղ զինվորը»** (անգլ.՝ Peaceful Warrior), ռեժիսոր Վիկտոր Սալվայի դրաման, որը թողարկվել է 2006 թվականին։ Հիմնված է իրական իրադարձությունների վրա։

Սյուժե
------

2006 թվականի հունիսի 26-ին թողարկված ֆիլմը հիմնված է Դեն Միլլմենի «Խաղաղ զինվորի ճանապարհը» ինքնակենսագրականի վրա, որը մարդկային հոգու ուժեղության մասին է։

Այս պատմության մեջ ուսանող Դեն Միլլմենը տաղանդավոր, բայց պարծենկոտ մարմնամարզիկ է, որը կարծես ամեն ինչ ունի։ Քոլեջում ստանում է բարձր գնահատականներ, հեշտությամբ ծանոթանում է աղջիկների հետ, և մարզվում է ուսանողական Օլիմպիադայի համար։

Բայց էգոիզմը և փառասիրությունը տանջում են նրան, Դենը գիշերը արթնանում է սառը քրտինքով։ Նրա աշխարհը գլխիվայր շրջվում է, երբ հանդիպում է մի խորհրդավոր անծանոթի, որին նա կոչում է Սոկրատես։ Սոկրատեսը, հավանաբար, հնարավորություն ունի մարդկանց ծանոթացնել նոր աշխարհների հետ և ներթափանցել մարդկային գիտակցության գաղտնիքների մեջ։ Նա դառնում է Դենի ուսուցիչը, որպեսզի սովորեցնի իրապես կարևոր բաներ և իրականության առջև բացի իր աչքերը։

Անսպասելիորեն Դենը ստանում է լուրջ վնասվածք, նրա մարզական կարիերայի վրա խազ է քաշվում, և հոգին կոտրվում է։ Այդ ժամանակ Սոկրատեսի և խորհրդավոր երիտասարդ աղջկա՝ Ջոյի օգնությամբ հենակներով շարժվող Դենը գալիս է այն եզրակացությանը, որ մտքի ոգու ուժն ու մաքրությունն այն է, ինչ մարդուն տանում է դեպի իր իսկական վեհությունը։ Նա հասկանում է, որ պետք է բաց թողնի այն անձնավորությանը, որին, ինչպես ինքն է կարծում, նա եղել է, և որ այդ պահից սկսած պետք է սկսի նորից ապրել՝ գնահատելով բուն գործընթացը և ընդունելով իր ապագայի անվերահսկելիությունը։ Եվ նա ներքին մեծ հաղթանակ է տանում, դրա շնորհիվ վերադառնում է սպորտ, ոսկե մեդալ է նվաճում աշխարհի առաջնությունում և նվաճում է իր կյանքի կնոջ սերը։

Դերերում
--------

| Դերակատար | Դեր |
| --- | --- |
| Սքոթ Մեկլովիչ | Դեն Միլլմեն  Դեն Միլլմեն  |
| Նիկ Նոլթի | Սոկրատես  Սոկրատես  |
| Էմի Սմարթ | Ջոյ  Ջոյ  |
| Փոլ Ուեսլի | Թրևոր  Թրևոր  |
| Էշթոն Հոլմս | Թոմի  Թոմի  |
| Ագնես Բրուքներ | Սյուզի  Սյուզի  |
| Բեաթրիս Ռոզենբլատ | Դորի  Դորի  |
| Թիմ Դիկեյ | մարզիչ  մարզիչ  |

Փաստեր
------

* Կինոնկարն ունեցել է տոմսարկղային ձախողում։ 12 միլիոն բյուջեի դեպքում նա համաշխարհային վարձույթում հավաքել է 4,3 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ Բայց հետագայում վաստակել է ամբողջ աշխարհում՝ դառնալով կուլտային։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2 3
3. ↑
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9
5. 1 2 3 4
6. 1 2
7. 1 2 3 4 5
8. 1 2  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
9. ↑
10. ↑  Кассовые сборы от фильма на сайте Box Office Mojo. www.boxofficemojo.com(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆիլմի պաշտոնական կայք(անգլ.)
* Ֆիլմի էջը Դեն Միլլմենի ռուսալեզու կայքում Արխիվացված 2017-06-24 Wayback Machine(ռուս.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · Box Office Mojo · ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes · AFI լիամետրաժ ֆիլմերի կատալոգ |

 |
**Ազուլեժու թանգարան** (պորտ.՝ Museu Nacional do Azulejo), Լիսաբոնի ամենահայտնի ազգային թանգարաններից։ Հիմնադրվել է 1965 թվականին, ազգային թանգարանի կարգավիճակ է ստացել 1980 թվականին։ Տեղակայված է Աստվածածին եկեղեցու (պորտ.՝ Madre Deus) ներսում (1509)։

Թագարանում ներկայացված է ազուլեժուի և խեցեգործության պատրաստման ու զարգացման պատմությունը Պորտուգալիայում` սկսած 15-րդ դարից մինչև մինչ օրերը։ *Ազուլեժու* անվանումն ունի արաբական ծագում (արաբ․՝ al zulaycha‎‎, փոքր հղկված քար)։ Ազուլեժուները քառակուսի, տարբեր չափսի սալիկներն են, որոնք գունավորված են կամ նկարազարդված։ Պորտուգալական ավանդական ազուլեժուն ունի 14X14 սմ չափսեր։ Նախկինում Լիսաբոնում շատ հարգի է եղել տների կամ հասարակական վայրերի պատերի ծածկումը այդ սալիկներով, օրինակ` թագավորական պալատները, եկեղեցիները և այլն։ Ներկայումս էլ Պորտուգալիայում շարունակում են ազուլեժուով պատել տարբեր շենքերի ներսի պատերը։

Թանգարան կարելի է հասնել հետևյալ համարի ավտոբուսներով. 210, 718, 742, 759 և 794. Հարկավոր է իջնել Igreja Madre Deus կանգառում. Թանգարանը բաց է ամեն օր` բացի երկուշաբթիից, ժամը 10.00-18.00։ Թանգարանում ներկայացված են տարբեր տարիների խեցեգործության նմուշներ և ազուլեժուներ։

Պատկերասրահ
-----------

* Ազուլեժու թանգարանի նմուշԱզուլեժու թանգարանի նմուշ
* Ազուլեժու թանգարանի նմուշԱզուլեժու թանգարանի նմուշ
* Ազուլեժու թանգարանի նմուշԱզուլեժու թանգարանի նմուշ
* Ազուլեժու թանգարանի ներսի բակըԱզուլեժու թանգարանի ներսի բակը
* Ազուլեժու թանգարանի նմուշԱզուլեժու թանգարանի նմուշ
* Լիսաբոնի Աստվածածին եկեղեցի, որտեղ գտնվում է Ազուլեժու թանգարանըԼիսաբոնի Աստվածածին եկեղեցի, որտեղ գտնվում է Ազուլեժու թանգարանը
* Լիսաբոնի Աստվածածին եկեղեցի, որտեղ գտնվում է Ազուլեժու թանգարանըԼիսաբոնի Աստվածածին եկեղեցի, որտեղ գտնվում է Ազուլեժու թանգարանը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Արխիվացված 2018-12-28 Wayback Machine
* Թանգարանում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ազուլեժու թանգարան» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 123142538 · GND: 5055649-6 · ISNI: 0000000121538473 · LCCN: no93030444 · NKC: kn20140829002 · SUDOC: 032035667 · VIAF: 127388857 · WorldCat VIAF: 127388857 |

 |

 |
**Նեղ օրերից մեկը**, Նար Դոսի պատմվածքներից, որ տպագրվել է 1904 թվականին։

Սյուժե
------

Պատրիկյանը տանտիրոջը խնդրում է մի քանի օրով երկարացնել սենյակի վարձը տալու ժամանակը, քանզի ինքը հիմա աշխատանք չունի։ Պատրիկյանը նախկինում եղել է ուսուցիչ գավառական մի դպրոցում, սակայն դպրոցը փակել են։ Դրանից հետո նա ցանկացել է գնալ արտասահման՝ ուսումը շարունակելու, սակայն հովանավոր չի գտել, իսկ հիվանդանալուց հետո էլ ծախսել է խնայած ամբողջ փողը։ Պատրիկյանը հույս ուներ, թե իր երկու գրքույկներից բավականին վաճառված կլինեն, բայց գրախանութում ասում են, որ վաճառվել է միայն մեկ գրքի 5 օրինակ։ Երբ Պատրիկյանը գնում է խմբագրատուն, որտեղ նա հաճախ էր լինում, և նրան խնդրում են թերթը լրացնելու համար որևէ նյութ գրել, Պատրիկյանն սկսում է հոդված գրել մի գրողի մասին, որ գրքից երեք ամսվա ընթացքում վաճառվել է ընդամենը 5 օրինակ։

Գործող անձինք
-------------

* Պատրիկյան, գրող, նախկին ուսուցիչ
* Դավիթ Ֆոմիչ Աղամիրով, 40-45 տարեկան, գործարանատեր, քաղաքային դումայի իրավասու, դպրոցի հոգաբարձու, եկեղեցու երեցփոխ,
* Խմբագրության քարտուղար,
* Ջափինյան (Ժապինով), երգիչ։

Հերոսների ճակատագիր
-------------------

1930 թվականին հրատարակվել է Նար-Դոսի «Վերջին մոհիկանները» (Իմ ընթերցողներին) ստեղծագործությունը, որում ներկայացված են «Նեղ օրերից մեկը» պատմվածքի հերոսների ճակատագրերը։ Ըստ սյուժեի՝ հեղինակը նամակ է ստանում պատմվածքի հերոսի նախատիպ հանդիսացած մարդուց (որի իսկական ազգանունը Պատրիկյան չէ), որում նա պատմվածքի լույս տեսնելուց մոտ երեսուն տարի անց գրում է, թե այդ ընթացքում ինչ է պատահել իրենց հետ։ Ըստ այդ նամակի՝ մի քանի փոքր գրքույկ տպագրելուց հետո Պատրիկյանը կրկին սկսել է զբաղվել ուսուցչությամբ, ստացել նոր սենյակ, ամուսնացել և ունեցել չորս երեխա՝ երեք տղա, մի աղջիկ։ Ավագ որդին դարձել է մոլի կոմունիստ և զոհվել 
մայիսյան ապստամբության ժամանակ։ Միջնեկ որդին նույնպես դարձել է կոմունիստ և հրահանգիչ է գավառում, կրտսերն ընդունվել է բանֆակ, իսկ աղջիկն ուսուցչուհի է։ Նամակը գրելու ժամանակ Պատրիկյանը արդեն մոտ վաթսուն տարեկան է, անցել է թոշակի և կնոջ ու դստեր հետ «հանգիստ ու ապահով» ապրում է իր հայրենի գյուղաքաղաքում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պատմվածքի աուդիոտարբերակը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Նար-Դոս, Հայկական հանրագիտարան». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ փետրվարի 23-ին. Վերցված է 2016 թ․ մարտի 4-ին.
2. ↑  Նար-Դոս, Երկերի ժողովածու, Երևան, 1989։

Գրականություն
-------------

* Պատմվածքներ և նովելներ հայ արձակից, Երևան, 1986։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վահան Տերյանի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Վահան Տերյանի արձան**, գտնվում է Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքի Չինարի պուրակում, տեղադրվել է 2007 թվականին։

Հեղինակ
-------

* Քանդակագործ՝ Նիկողայոս Նիկողոսյան

Պատմություն
-----------

Հայ դասական, ժամանակակից գրական հայոց լեզվի ստեղծող, հասարակական-քաղաքական գործիչ Վահան Տերյանի արձանը տեղադրվել է 2007 թվականին, Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքի Չինարի պուրակում։

Արձանը քանդակված է Օգյուստ Ռոդենի ոճով։ Հեղինակը մոսկվաբնակ հայ քանդակագործ Նիկողայոս Նիկողոսյանն է։ 
Նիկողոսյանը ստեղծել է Տերյան-մտածողի կերպարը։

Սա Երևանում Տերյանի երկրորդ արձանն է։ Մյուսը գտնվում է Երևանի Օղակաձև զբոսայգում, քանդակագործ՝ Նորայր Կարգանյան։ Տերյանի կիսանդրին գտնվում է Երևանի թիվ 60 համանուն դպրոցի առջև։

Պատկերասրահ
-----------

* 
*

Տես նաև
-------

* Վահան Տերյանի հուշարձան (Երևան, Օղակաձև զբոսայգի)
* Վահան Տերյանի կիսանդրի (Երևան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ՎԱՀԱՆ ՏԵՐՅԱՆ. 125-ԱՄՅԱԿ». Արխիվացված է օրիգինալից 2016-03-05-ին. Վերցված է 2013-11-04-ին.
**Էվրիկա աշտարակ** (անգլ.՝ Eureka Tower)  Մելբուրնի և Ավստրալիա մայրցամաքի ամենաբարձր երկնաքերը։ Շինության բարձրությունը 297 մետր է (91 հարկ, որից 1-ը ՝ ստորգետնյա)։ Շենքի շինարարությունը սկսվել է 2002 թվականի օգոստոսին, ավարտվել է 2006 թվականի հունիսի 1-ին։ Երկնաքերի պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 2006 թվականի հոկտեմբերի 11-ին։ Շենքի նախագիծի հեղինակը Մելբուրնի *«Fender Katsalidis Australia»* ճարտարապետական գործակալությանն է, շինարարությունն իրականացրել է ավստրալիական *«Grollo Australia»* ընկերությունը։ Շենքի 88-րդ հարկում գտնվում է դիտակետ։ *Eureka Tower*-ը հանդիսանում է աշխարհի ամենաբարձր բնակելի կառույցը, եթե հաշվենք հարկերը, սակայն, եթե հաշվենք շենքի սրաձողը, ապա ամենաբարձր բնակելի շենքը համարվում է ավստրալիական մեկ այլ երկնաքեր՝ Q1 Tower։

Անվանում
--------

*Eureka Tower* երկնաքերն անվանվել է ի պատիվ 1854 թվականին Վիկտորիա նահանգում տեղի ունեցած Էվրիկյան ապստամբության, ավստրալիական «ոսկու տենդի» ժամանակահատվածում։ Այս իրադարձությունն անդրադարձել է ոչ միայն անվանման, այլ նաև շենքի դիզայնի վրա, որտեղ առկա են ոսկե թագի տարրեր, որոնք խորհրդանշում են «ոսկու տենդը», և կարմիր երիզ՝ արյան խորհրդանիշ, որը թափվել է ապստամբության ընթացքում։ Երկնաքերի արտաքին մակերեսի մեծ մասը ծածկող ապույտ ապակին խորհրդանշում է ապստամբների դրոշի կապույտ գույնը, իսկ սպիտակ գծերը՝ ոսկի փնտրողների չափման շերեփի սանդղակը։

Բարձրությունը
-------------

Եթե հաշվենք հարկերի քանակը, կամ տանիքի բարձրությունը, *Eureka Tower*-ը հանդիսանում է աշխարհի ամենաբարձր բնակելի շենքը։ Երկնաքերի բարձրությունը 297 մետր է՝ ներառյալ 91 վերգետնյա և մեկ ստորգետնյա հարկերը։ *Eureka Tower*Մելբուրնի ամենաբարձր երկնաքերն է։

Ստորգետնյա հարկը և վերգետնյա 9 հարկերն ավտոկայանատեղի են հանդիսանում։ Շենքում ստորգետնյա ավտոկայանատեղի չլինելու պատճառը հանդիսանում է այն, որ շինությունը մոտ է կառուցված Յարրա գետին։ Բնակելի հարկերի ընդհանուր քանակը 84 է։

Շինարարություն
--------------

*Eureka Tower*-ի շինարարությունը սկսվել է 2002 թվականի օգոստոսին, ավարտվել է 2006 թվականի հունիսին։

Երկնաքերի շինարարության ընթացքում օգտագործվել է բետոն՝ շարժական փայտակաղապարի մեթոդով։ Օգտագործվել է ընդ
ամենը 110 000 տոննա բետոն, 5000 տոննա պողպատյա ամրաձող, շինարարության արժեքը կազմել է շուրջ 500 միլիոն ավստրալիական դոլար։ Աշտարակի վերին տաս հարկերի ապակիները պատված են 24 կարատանոց մաքուր ոսկով։

Պատկերասրահ
-----------

* Երկնաքերը մոտիկիցԵրկնաքերը մոտիկից
* Աշտարակը շինարարության ժամանակԱշտարակը շինարարության ժամանակ
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Design Build Network - Eureka Tower, Melbourne, Victoria». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 13-ին. Վերցված է 2007 թ․ հոկտեմբերի 18-ին.
2. 1 2 3  Сайт небоскрёба. Construction Facts.(անգլ.) Արխիվացված 2008-07-18 Wayback Machine
3. 1 2  [«Eureka Skydeck. Facts about the Eureka Tower.(անգլ.)». Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ ապրիլի 2-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 5-ին. Eureka Skydeck. Facts about the Eureka Tower.(անգլ.)]

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
**Վալերի Իվանի Բաբայան** (մարտի 2, 1952(1952-03-02), Թալիշ, Մարտակերտի շրջան, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - 2009), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության 3-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։

Կենսագրություն
--------------

Վալերի Բաբայանը ծնվել է 1952 թվականի մարտի 2-ին Մարտակերտի շրջանի Թալիշ գյուղում։ 1968 թվականին ավարտել է Թալիշի միջնակարգ դպրոցը։ 1974 թվականին ավարտել է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանը և ստացել մաթեմատիկայի ուսուցչի մասնագիտություն։

1974-1976 թվականներին եղել է Ղափանի շրջանի Շրվենանցի միջնակարգ դպրոցի մաթեմատիկայի ուսուցիչ, փոխտնօրեն, տնօրեն, իսկ 1976-1992 թվականներին՝ Թալիշ գյուղի դպրոցի ուսուցիչ, փոխտնօրեն։

1992 թվականին համագյուղացիների հետ ենթարկվել է բռնագազթի։

1995 թվականին՝ Թալիշ գյուղի դպրոցի տնօրեն։

2000 թվականի հունիսի 18-ին Մարտակերտի թիվ 28 ընտրատարածքից ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 3-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։ Եղել է Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի սոցիալական ոլորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։

Վալերի Բաբայանը մահացել է 2009 թվականին։

Ունի չորս զավակ։

Պարգևներ
--------

* «Վաչագան Բարեպաշտ» մեդալ (Արցախի Հանրապետության նախագահի թիվ 256 հրամանագիր 01.09.2001 թվական)
* «Մխիթար Գոշ» մեդալ (հետմահու, Արցախի Հանրապետության նախագահի թիվ 13-Ա հրամանագիր, 16.02.2018 թվական)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Բաբայան Վալերի Իվանի». *www.nankr.am*. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 26-ին.
2. ↑  «18 հունիսի 2000թ. | ԼՂՀ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով» (ռուսերեն). Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 26-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՊԱՏԳԱՄԱՎՈՐՆԵՐ Արխիվացված 2023-08-23 Wayback Machine
**Ալեքսանդր Իվանովիչ Գրիսենկո** (ռուս.՝ Александр Иванович Грисенко, 1904, Դոնի Ռոստով, Դոնի զորքի մարզ, Ռուսական կայսրություն - 1969, Դոնի Ռոստով, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), Խորհրդային բանակի գնդապետ, Ռուսաստանի քաղաքացիական, Ճապոնա-չինական և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների մասնակից, օդաչու, որը կրկնել է Ալեքսեյ Մարեսևի քաջագործությունը։

Կենսագրություն
--------------

Ալեքսանդր Գրիսենկոն ծնվել է 1904 թվականին Դոնի Ռոստովում՝ բանվորական ընտանիքում։ 1919 թվականին ընդունվել է բոլշևիկների կուսակցություն։ 1920 թվականին Գրիսենկոն ծառայության է գնացել ԲԳԿՀ-ում։ Մասնակցել է Քաղաքացիական պատերազմի մարտերին, որի ավարտից հետո զորացրվել է։ Վերադարձել է Դոնի Ռոստով, որտեղ դարձել է կոմերիտական ակտիվ գործիչ։

1934 թվականին Գրիսենկոն կրկին զորակոչվել է բանակ։ Ավարտել է օդաչվական ուսումնարանը։ Մասնակցել է ճապոնա-չինական պատերազմի մարտերին, խփել է թշնամական չորս ինքնաթիռ, որի համար պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։ 1941 թվականին Գրիսենկոն նշանակվել է 2-րդ կործանիչ ավիագնդի հրամանատար։

1941 թվականի հունիսի 22-ից եղել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատում։ Մասնակցել է Ստալինգրադի ճակատամարտին։ 1942 թվականի օգոստոսի 8-ին օդային, մարտում Գրիսենկոյի ինքնաթիռը խփել են, իսկ օդաչուն ծանր վնասվածք է ստացել։ 1943 թվականի մայիսին Գրիսենկոն վերադարձել է ռազմաճակատ, թռչել է «Bell P-39 Airacobra» ինքնաթիռով՝ լինելով 2-րդ կործանիչ ավիադիվիզիայի հրամանատար, որը հետագայում վերահիմնադրվել էր 23-րդ գվարդիական կործանիչ ավիադիվիզիայի, իսկ հետո եղել է 16-րդ գվարդիական կործանիչ ավիադիվիզիայի հրամանատար։ Մինչև 1944 թվականի մարտը նա արդեն իրականացրել էր 60 մարտական թռիչք, մասնակցել էր 27 օդային մարտերի՝ անձամբ խփելով 4 թշնամական ինքնաթիռ։

Պատերազմի ավարտից հետո Գրիսենկոն եղել է Խարկովի օդաչուների մարտական օդաչվական ուսումնարանի հրամանատար։ 1948 թվականի Աշխաբադի երկրաշարժի ժամանակ մնացել է ավերակների տակ և ստացած վնասվածքներից պատճառով ստիպված է եղել պաշտոնաթող լինել։ Ապրել է Դոնի Ռոստովում։ Մահացել է 1969 թվականին։

Մրցանակներ
----------

* Կարմիր դրոշի շքանշան,
* Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշան,
* «Ստալինգրադի պաշտպանության համար» մեդալ,
* Կարմիր Աստղի շքանշան և այլ մեդալներ։

Հիշատակ
-------

Նրա անունով անվանված է Դոնի Ռոստովի փողոցների մեկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Грисенко Александр Иванович» (ռուսերեն). airaces.narod.ru. Վերցված է 2014 թ․ դեկտեմբերի 22-ին.
2. ↑  *Анохин В.А. Быков М.Ю.* Все истребительные авиаполки Сталина. Первая полная энциклопедия. — Научно-популярное. — Москва: Яуза-пресс, 2014. — С. 156. — 944 с. — ISBN 978-5-9955-0707-9
3. ↑  Улица Грисенко (Ростов-на-Дону, Первомайский район)

Գրականություն
-------------

* *Татаренко В. Бондаренко В.* За облаками - солнце! - Ростов-на-Дону: Ростовское кн. изд. 1973.
* *Анохин В.А. Быков М.Ю.* Все истребительные авиаполки Сталина. Первая полная энциклопедия. — Научно-популярное. — Москва: Яуза-пресс, 2014. — С. 156. — 944 с. — ISBN 978-5-9955-0707-9

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալեքսանդր Իվանովիչ Գրիսենկո