«Կիոտոյի և նրա արվարձանների համայնապատկերները», անհայտ հեղինակ, 17-րդ դար, Մետրոպոլիտեն թանգարան
**«Ռակուտյու ռակուգաի»** (ճապ.՝ 洛中洛外図屏風), բառացի` «մայրաքաղաքը ներսից, մայրաքաղաքը դրսից», ճապոնական գեղանկարչական ստեղծագործություն, որն իրենից ներկայացնում է Կիոտոյի և նրա արվարձանների համայնապատկերները։

Նկարագրություն
--------------

Սովորաբար ռակուտյու ռակուգայի տեսարանները ստեղծվում էին ծալովի առաջակալների վրա։ Ռակուտյու ռակուգային կարող էր ծառայել այդ ժամանակների Կիոտոյի ճարտարապետության և նախագծման վերաբերյալ գիտելիքների աղբյուր, քանի որ նրաց վրա պատկերված էին քաղաքի համար կարևոր վայրերը, հուշարձանները և իրադարձությունները (սեզոնային փառատոները և փողոցային զվարճությունները)։ Այս աշխատանքներում կարելի է գտնել նաև հասարակության տարբեր խավերին պատկանող կանանց և տղամարդկանց պատկերներ, նրանց հագուստներն ու ավանդույթները, զբաղմունքները, տրանսպորտի տարբեր տեսակները, որոնցից օգտվում էին քաղաքացիները։ Ռակուտյու ռակուգաի ակունքները հասնում են յամատո-է ժանրին և ձևավորում են նրա հիմնական սկզբունքներն ու ուղղությունները Կամակուրայի և Ֆուձիվարայի ժամանակաշրջանում, մասնավորապես դա վերաբերվում է նրա երկու ենթատեսակներին, մեյսյո-է-ին, նկարներ, որոնք պատկերում են գործունեության որոշակի տեսակներ երկրի տարբեր հայտնի վայրերում, և ցուկինամի-է, տարվա տարբեր եղանակներին տեղի ունեցող իրադարձությունների նկարներ (հաճախակի սեզոնային փառատոներ)։ Հաճախակի այդ երկու թեմաները միավորվում էին մեկ ստեղծագործության մեջ։

Մուրոմատի ժամանակաշրջանում մեյսյո-է և ցուկինամի-է ժանրերը կարողացան գոյատևել, չնայած չինական գեղանկարչությամբ համընդհանուր հրապուրվածությանը։ Այդ ժամանակաշրջանով թվագրվող այս ժանրի ստեղծագործությունները չեն պահպանվել, բայց մնացել են բազմաթիվ ծալովի հովհարներ, այդ թեմայի նկարներով։ 1503 թվականին Տոսա Միցունոբուն ստեղծել է Կիոտոյի տեսարաններով առաջակալ (միայն Կիոտոն ներսից ռակուտյու), որը նրա ժամանակակիցները բարձր են գնահատել առարկայի պատկերման նորարարության համար։ Շուտով տեղի ունեցավ ռակուտյու ռակուգայի ժանրի սկզբնավորումը, որի առաջին շրջակալները թվագրվում են 1520-ական թվականներով։

Հետագա տարիներին դրանք լայն ճանաչում ստացան և ավելի մեծ քանակով ստեղծվեցին։ Այս թեման որևէ գեղանկարչության դպրոցի առանձնաշնորհը չէր։ Հայտնի են Կանո և Տոսա դպրոցի ռակուտյու ռակուգայի վարպետների ստեղծագործությունները։ Այդպիսի աշխատանքներ ստեղծողների մեծ մասի անունները անհայտ են, ճապոնացի պատմաբանները և արվեստագետները հաճախ նրանց համար օգտագործում էին մատի էսի (ճապ. քաղաքը պատկերող նկարիչ) տերմինը։ Այս նկարիչների կրթական մակարդակի մասին ոչինչ հայտնի չէ, բայց նրանց աշխատանքներից կարելի է հասկանալ, որ շատերը պատմություն լավ գիտեին, կարողացան վերակառուցել շենքեր և շինություններ և դրանցում փոփոխությունները կատարել էին աներևակայելի ճշտությամբ։

Այս թեման իր հանրաճանաչության գագաթնակետին հասավ 17-րդ դարի առաջին կեսում։ Նկարիչներին ռակուտո ռակուգայի տեսարաններով նկարներ էին պատվիրում ինչպես Կիոտոյի բնակիչները, այնպես էլ քաղաքի հյուրերը, ովքեր ցանկանում էին այդ նկարները որպես հուշանվեր տանել քաղաքից։ Հաճախ նման շրջակալները ընդգրկվում էին հարսնացուների օժիտի մեջ։ Ժանրը սկսեց անկում ապրել 17-րդ դարի երկրորդ կեսերից։ Դա պայմանավորված էր, որպես մշակութային և քաղաքական կյանքի կենտրոն Կիոտո քաղաքի կարգավիճակի փոփոխմամբ, որը իր դիրքերը զիջել էր Էդո քաղաքին։

Մինչև մեր ժամանակները պահպանված Կիոտոյի տեսարաններով առաջակալների մեծ մասում քաղաքը բաժանված էր երկու մասի, արևելյան և արևմտյան։ Սահմանը անցնում էր Աբուրա-կոձի փողոցով։ Առաջակալների աջ մասում հաճախ պատկերում էին քաղաքի արվարձանները և արևելյան մասը, իսկ ձախ մասում, Նիձյո ամրոցը, Կիտայամա և Նիսիյամա բլուրները։ Համայնապատկերի տպավորություն ստեղծելու նպատակով շրջակալի երկու մասերը դրվում էին դեմ դիմաց։ Հաճախ քաղաքը և արվարձանները պատկերվում էին տարվա չորս եղանակների ավանդական թեմաներով։ Ի տարբերություն սովորական բնանկարային առաջակալների, որտեղ «ձմեռը» գտնվում էր առաջակալի ձախ մասի ձախ եզրին, ռակուտո ռակուգայում ձմեռային տեսարանները գտնվում էին ձախ առաջակալի աջ եզրին։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ այնտեղ պատկերված են հյուսիսային բլուրները, որոնց ավելի բնորոշ է ձմեռային բնանկարը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  Murase Miyeko, N.Y. Metropolitan Museum of Art (New York (1975 թ․ հունվարի 1)։ *Japanese Art: Selections from the Mary and Jackson Burke Collection : [exhibition]* (անգլերեն)։ Metropolitan Museum of Art։ էջ 154—159։ ISBN 9780870991363
2. 1 2 3  «洛中洛外図屏 Scenes in and around the Capital» (անգլերեն)։ The Metropolitan Museum of Art