recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Հայ Ավետարանական Փիթեր և Ելիզաբեթ Թորոսյան դպրոց**, հայկական դպրոց Բուրջ Համուդում, Լիբանան։ Հիմնադրվել է 1951 թվականին Ենովք Հադիդյանի կողմից։ Բացվել է որպես մանկապարտեզ՝ 2 սենյակ ունեցող բնակարանում, ի սկզբանե հաճախել են միայն 20 երեխա։ Հաջորդ տարի աշակերտների թիվը կրնապատկվել է, և ավելացվել են տարրական դասարաններ։ 1966 թվականին դպրոցի համար Ամանոս-Դորայում կառուցվում է նոր շինություն, որը նախաձեռնում են պարոն և տիկին Թորոսյանները։ Այստեղից էլ դպրոցը անվանվում է Թորոսյան։

Այժմյան տնօրենն է Սեդա Կարագյոզյանը։

Պատմություն
-----------

Հայ Ավետարանական Փիթեր և Ելիզաբեթ Թորոսյան դպրոց
Հայ Ավետարանական Փիթեր և Ելիզաբեթ Թորոսյան դպրոցը հիմնվել է 1951 թվականին Ամանոսի տարածաշրջանում՝ Բեյրութի արևելքում։ Նախապես եղել են նախադպրոցական դասարաններ, ապա 1973 թվականին սկսել է գործել որպես միջնակարգ դպրոց։ Ենովք Հադիդյանը կանգնած է ավետարանական վարժարանի հիմնադրման ակունքներում։ Այս դպրոցի զարգացման գործում մեծ ներդրում է ունեցել նաև ավետարանական գործիչ Ավգուստին Բադիրը, ով աջակցել է դպրոցի աստիճանական առաջընթացին, մինչ 1981 թվականին այն տեղափոխվում է նոր եռահարկ կառույց։

Դպրոցի ուսումնական ծրագրերը նախադպրոցական, տարրական և միջնակարգ մակարդակների համար հաստատված են Լիբանանի կառավարության կողմից։ Հայ Ավետարանական Փիթեր և Ելիզաբեթ Թորոսյան դպրոցը իր առաքելությունն է համարում կրթել հայ սերունդներին՝ հիմք ունենալով քրիստոնեական, հայկական, առողջ և արժանվույն կրթական սկզբունքներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Hovyan, Vahram (2010). *The Armenian Protestant Community in Lebanon*. Noravank Foundation. ISBN 1829-1104. `{{cite book}}`: Check `|isbn=` value: length (օգնություն)
2. ↑  «Armenian Evangelical Peter and Elizabeth Torosian School». *ImYerevan.com* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ հունիսի 17-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 17-ին.
3. ↑  «Counseling in Torosian School?». *Armenian Evangelical Emmanuel Church - Chanitz Blog* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 17-ին.

Տես նաև
-------

* Հայ Ավետարանական Կերթմենյան վարժարան (Աշրաֆիա, Լիբանան)
* Եփրեմ և Մարթա Ֆիլիպոսյան հայ ավետարանական քոլեջ (Ամանոս, Լիբանան)
* Հայ Ավետարանական Շամլյան Թաթիկյան երկրորդական վարժարան (Բուրջ Համուդ, Լիբանան)
* Հայ ավետարանական կենտրոնական բարձրագույն դպրոց (Աշրաֆիա, Լիբանան)
* Թրատի Հայ Ավետարանական վարժարան (Թրատ, Լիբանան)
* Անջարի հայ ավետարանական միջնակարգ դպրոց (Այնճար, Լիբանան)
* Հայկազյան համալսարան (Ռիադ աս-Սոլհ, Բեյրութ, Լիբանան)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Armenian Evangelical Peter and Elizabeth Torosian school
* Educational Council, Union of the Armenian Evangelical Churches in the Near East
* Schools in Lebanon

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |

 |
**Սոմի ճակատամարտ**, (անգլ.՝  Battle of the Somme, ֆր.՝ Bataille de la Somme , գերմ.՝ Schlacht an der Somme), Առաջին Համաշխարհային պատերազմում Միացյալ թագավորության և Ֆրանսիայի Հանրապետության բանակների և Գերմանական կայսրության միջև։ Տեղի է ունեցել 1916 թվականի հուլիսի 1-ից նոյեմբերի 18-ը Սոմ գետի երկու ափերին։ Սոմի ճակատամարտը Առաջին համաշխարհային պատերազմի ամենախոշոր ճակատամարտերից մեկն է, որի ժամանակ զոհվել և վիրավորվել են ավելի քան 1 000 000 մարդ, որը դարձնում է այն ամենաարյունալի ճակատամարտերից մեկը մարդկության պատմության ընթացքում։
Ֆրանս-բրիտանական բանակի հարձակումը պլանավորվել էր Շանտիի միջդաշինքային կոնֆերանսին 1915 թվականի դեկտեմբերին։ Դաշնակիցները պայմանավորվեցին 1916 թվականի ամռանը ֆրանսիական, ռուսական, բրիտանական և իտալական բանակների ընդդեմ Կենտրոնական ուժերի ժամանակի և թիրախների առումով կոորդինացված հարձակման մասին։ Հարձակման ընթացքում կարևոր դեր էր կատարում բրիտանական կորպուսի ստորաբաժանումները իսկ հարավային մասում հարձակումը իրականացնում էին ֆրանսիացիները։ 
Ճակատամարտը ցույց տվեց ռազմաօդային ուժերի կարևորությունը։ Աշխարհում առաջին անգամ Սոմի ճակատամարտում կիրառվեցին հրասայլեր (տանկեր)։ Չնայած դրանց տեխնիկական և կիրառման տակտիկական թերությունների, արդյունքը տպավորիչ էր և ցույց տվեց այդ տեսակի զենքի արդյունավետությունը։
Գերմանական պաշտպանությունը 35 կմ երկարությամբ և 10 կմ խորությամբ ճզմվեց։ Գերմանացիները ստիպված եղան ստեղծել պաշտպանության նոր գիծ։ Ստրատեգիական առաջնորդությունը Կենտրոնական ուժերից ամբողջությամբ անցավ Անտանտին։ Գերմանիայի կորուստները Սոմ գետի վրա բարոյահոգեբանական և ռազմավարական մեծ անդրադարձ ունեցավ գերմանական բանակի վրա և Գերմանական կառավարության համար բացասական քաղաքական ազդեցության պատճառ դարձավ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սոմի ճակատամարտի անիմացիոն քարտեզ
* Սարսափի 141 օրեր Արխիվացված 2018-07-10 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սոմի ճակատամարտ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4181782-5 · LCCN: sh85124800 · NKC: ph436863 |

 |
**«Սաբինուհու առևանգումը»** (իտալ.՝ Ratto delle sabine), ֆլորնցիացի քանդակագործ Ջամբոլոնիայի քանդակը, մաներիզմի դասական օրինակ քանդակագործությունում, այս վարպետի ճանաչված գլուխգործոցը։ Պայմանականորեն ենթադրվում է, որ կոմպոզիցիան պատկերում է տեսարան հռոմեացիների կողմից սաբինուհիների առևանգման մասին լեգենդից։
Քանդակը պատրաստված է սպիտակ մարմարի ամբողջական կտորից, որը համարվում է Ֆլորենցիա բերված երբևէ ամենամեծ բլոկը։ Սա առաջին դեպքն էր եվրոպական քանդակագործության մեջ, երբ ստեղծվում էր բազմաֆիգուր կոմպոզիցիա, որին կարելի է նայել մի քանի դիրքից։ Ջամբոլոնիան ստեղծել է նաև մարմարե պատվանդան` բրոնզե ռելիեֆով։ 1583 թվականից սկսած այս քանդակը գտնվում է Ֆլորենցիայում, Լոջիա Լանցիում։

> *«Այս քանդակն ստեղծելիս վարպետը որևէ որոշակի մտահղացում չի ունեցել, նա պարզապես ցանկանում էր լռեցնել այն քննադատներին, ովքեր կասկածում էին իր` մարմարից մոնումենտալ քանդակ ստեղծելու կարողությանը։ Նա ընտրել է մի կոմպոզիցիա, որն իրեն առավելապես բարդ է թվացել. մեկ ընդհանուր գործողությամբ միավորված երեք տարբեր մարմիններ` հակադիր բնավորություններով։ Քանդակագործի ժամանակակից գիտնականները վեճերից հետո ի վերջո եկել են այն եզրակացության, որ քանդակի համար լավագույն անվանումը «Սաբինուհու առևանգումն» է»։*
> 
> 

Քանդակը պատկերում է երեք մարդկային կերպար. հռոմեացու, սաբինուհու և սաբինացու։ Ըստ հեղինակի մտահղացման, այն կարող է ընկալվել որպես սիրո մետաֆոր և պայքար դրա համար։
Կերպարները միահյուսված են ոլորաձև։ Քանդակագործը ձգտել է այս քանդակով նախ և առաջ ցույց տալ իր վիրտուոզությունը։ Նա որոշել է ստեղծել այնպիսի լայնամասշտաբ կոմպոզիցիա, որը գեղարվեստական ազդեցություն կունենար ոչ միայն մեկ, այլև` բոլոր կողմերից։ Ավելի վաղ նման կոմպոզիցիաներ ստեղծվել էին միայն բրոնզից և ավելի փոքր ծավալներով։ Ջամբոլոնիան հասել է իր նպատակին, սակայն այն տրվել է նրան պատկերվող խմբի բնականակությանը դեմ գնալու գնով։ Կերպարները «հեշտությամբ կատարում են լավ սովորած խորեգրաֆիկ վարժությունը, սակայն այստեղ, ինչպես և հելլենիստական գրեթե բոլոր քանդակներում, իսպառ բացակայում է էմոցիոնալ իմաստը։ Եվ իսկապես, քանդակի խումբը հիացնում է ընդգրկունությամբ ու մտահղացմամբ, սակայն դրա մեջ զգացվում է պաթետիզմ»։
Ջամբոլոնիան ավարտել է քանդակի աշխատանքները 1582 թվականին, Պիետրո Ֆրանկավիլայի օգնությամբ, և այն այնքան է դուր եկել Ֆրանչեսկո Մեդիչիին, որ 1583 թվականի հունվարին նա տեղադրել է այն Լոջիա Լանցիում.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Կազմեք ցանկեր, ոչ թե պատերազմ — 2013.
2. ↑  *Even Y.*
3. ↑  Կազմեք ցանկեր, ոչ թե պատերազմ — 2013.
4. ↑  Liam E. Semler, The English Mannerist Poets and the Visual Arts 1998, ISBN 978-0-8386-3759-3, page 34.
5. 1 2  100 великих памятников(չաշխատող հղում)
6. 1 2  «The Rape of the Sabine Women». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հոկտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2018 թ․ մայիսի 14-ին.

Հղումներ
--------

* Սաբինուհու առևանգումը Արխիվացված 2013-10-04 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սաբինուհու առևանգումը (Ջամբոլոնիա)» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Իսրայել Արշակի Չանգլյան** (1922, Այգեձոր, Հայկական ԽՍՀ), հայ զինվորական, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1922 թվականին Հայկական ԽՍՀ Այգեձոր գյուղում։

1932-1944 թվականներին սովորել է Այգեձորի միջնակարգ դպրոցում։ Տասներորդ դասարանից զորակոչվել է խորհրդային բանակ։

1943-1945 թվականներին ծառայել է գործող բանակում։ 1943 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1944 թվականի հունվարը ծառայությունը շարունակել է 136-րդ հրաձգային գնդում որպես հրաձիգ-հրետանավոր։ 1944 թվականի հունվարից մարտ՝ 237-րդ դիվիզիայի 244-րդ գնդում որպես շարքային հետախույզ, վիրավորվել է Ղրիմում։ 1944 թվականին 140-րդ հրաձգային դիվիզիայի 96-րդ հրաձգային գնդում եղել է ջոկի հրամանատար, կոչումով ավագ սերժանտ։

Կարպատներում վիրավորվել է երկու անգամ։ 1944 թվականի դեկտեմբերին 318-րդ դիվիզիայում եղել է դասակի հրամանատարի տեղակալ։ Այնուհետև տեղափոխվել է 133-րդ դիվիզիա, որտեղից և 1946 թվականի դեկտեմբերին զորացրվել է։

Պարգևատրվել է Մարտական ծառայության, 1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար և այլ մեդալներով ու շնորհավորական թերթիկներով։

1953 թվականին էքստեռն կարգով ավարտել է Բերդի միջնակարգը։ 1947-1956 թվականներին աշխատել է կոլտնտեսությունում որպես էլեկտրիկ, 2 տարի՝ ակումբավար, 2 տարի՝ հաշվապահի օգնական, ապա՝ №7 դաշտավարական բրիգադի բրիգադավար։ Եղել է ՀԼԿԵՄ 19-րդ համագումարի պատգամավոր։ Որպես թղթակից երկու անգամ մասնակցել է թղթակիցների հավաքներին, ընտրվել է գյուղական խորհրդի պատգամավոր, 1966 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի մատենագիտական բաժինը։

1965 թվականից աշխատում է որպես ուսուցիչ Այգեձորի միջնակարգ դպրոցում, դասավանդում է հայոց լեզու և գրականություն։

ԽՄԿԿ անդամ է 1952 թվականից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Կաղապար:Գիրք։ Սաղումյան:Հայրենիքի կանչով
|  |
| --- |
|  |
| հիերոգլիֆներԳեբ |

**Գեբ** (հուն. *Seb* կամ *Keb*), եգիպտական դիցաբանությունում երկրի աստված։ Շու օդի աստծու և Տեֆնուտ աստվածուհու որդին։ Նուտ աստվածուհու եղբայրն ու ամուսինը, Օսիրիսի, Իսիդայի, Սեթի и Նեֆտիդայի հայրը։ Ոգով *(բա)* իրեն ձևացրել է, որպես Խնում*:* Համարվում էր, որ Գեբը բարի աստված է, նա պաշտպանում է ողջերին և մահացածներին երկրի վրա ապրող օձերից, նրա վրա աճում էին մարդկանց համար անհրաժեշտ բույսերը, նրանից էր դուրս գալիս ջուրը (Նեղոս)։ Կապված էր մեռյալների աշխարհի հետ, իսկ նրա տիտղոսը՝ «Իշխանաց իշխան», նրան իրավունք էր տալիս համարվել Եգիպտոսի կառավարող։

Պատկեր
------

Սովորաբար պատկերվում էր մարդու տեսքով Վերին կամ Ներքին Եգիպտոսի թագը գլխին։ Երբեմն Գեբին պատկերում էին կանաչ դեմքով։

Առասպելներ
----------

Գեբը պատկանում էր հելիոպոնտական էննեադին։ «Բուրգերի տեքստերի» համաձայն Գեբը հանդես էր գալիս, որպես ստորգետնյա աշխարհի և Դուատ աստծո մարմնավորումը, ով մասնակցում է Օսիրիսի կողմից անց կացվող մահացածների դատին։ Հին պատկերացմամբ նա գտնվում էր երկնքում, արևելքում, որտեղից դուրս է գալիս արևը։ Միջին թագավորության ժամանակ Հին Եգիպտոսում ձևավորվեց կարծիք, որ Դուատը և ստորգետնյա աշխարհը գտնվում են արևմուտքում, որտեղ Արևը մայր է մտնում։ Հորի և Սեթի մասին առասպելում Օսիրիսի գահի համար, Գեբը հանդես էր գալիս, որպես գլխավոր դատավոր։ Գեբի տիտղոսն է՝ «իշխանաց իշխան», նա համարվում էր Եգիպտոսի կառավարիչ։ Գեբի հետևորդը Օսիրիսն էր, ումից գահը անցավ Հորին, իսկ Հորի ժառանգներն ու ծառաները փարավոններն էին, փարավոնների իշխանությունը դիտարկվում է Գեբի բարձրությամբ։ Գեբի անունը գրվում էր բադ հիերոգլիֆով, չնայած դա նրա սուրբ թռչունը չէր։ Մի տեքստում նրա աղջիկ Իսիդան անվանվում էր «բադի ձու»։

Առասպելի համաձայն Գեբը կռվել էր իր կնոջ հետ այն պատճառով, որ նա ամեն օր ուտում էր իր երկրային - փայլեր երեխաներին, իսկ հետո նորից ծնում նրանց։ Շուն բաժանեց նրանց և Նուտին բարձրացրեց վերև՝ երկինք, իսկ Գեբին թողեց իր հորիզոնական դիքում՝ երկրի վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Encyclopedia of Ancient Deities — 1 — Jefferson: McFarland & Company, 2000. — P. 189. — 597 p. — ISBN 0-7864-0317-9
2. ↑  *Budge, E. A. Wallis (Ernest Alfred Wallis), Sir, 1857-1934.* The gods of the Egyptians, or, Studies in Egyptian mythology. — [Kessinger Publishing]. — ISBN 0766129861

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գեբ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 16188676n · GND: 119292815 · SUDOC: 097527823 · VIAF: 72200761, 188556874 · WorldCat VIAF: 72200761, 188556874 |

 |
**Բրահմինը և այծը**, Պանչատանտրա պատմվածքներից։

Սյուժե
------

Պանչատանտրայի նկարազարդումներից
Պանչատանտրա այս պատմվածքը պատմում է մի անգամ բրահմինի մասին, ում այծ են նվիրել։ Այծն ուսին դնելով` բրահմինը գնում է տուն։ Երեք ավազակներ տեսնում են նրան և նրա այծին և որոշում գողանալ այծին։ Խաբեբաները անընդհատ գալիս էին նրա մոտ և ասում, որ դա այծ չէ։ Այս խոսքերից բրահմինն ընկնում է մտածմունքի մեջ։ Դրանից հետո նա հանդիպում է երրորդ ավազակին, իսկ նա էլ ասում է, որ դա էշ է։ Բրահմինը մտածում է, որ դա դև է և ամեն պահի մի կենդանու է վերափոխվում։ Վախենալով կենդանուց` նա այծին գցում է գետնին ու վազում է տուն։ Իսկ սուտասաններն տանում և ուտում են այդ այծին։

Կերպարներ
---------

* Ավազակներ
* բրահմին
* այծ

Տես նաև
-------

* Պանչատանտրա
* Երկաթ ուտող մկները (հեքիաթ)
* Առյուծ սարքողները (հեքիաթ)
* Երաժշտասեր էշը (հեքիաթ)
* Առյուծ սարքողները (հեքիաթ)
* Հյուրը (հեքիաթ)
* Հավատարիմ Մանգուստը (հեքիաթ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Panchatantra
2. ↑  Պանչատանտրայի պատմվածքները, Երևան, 2006, էջ 111
3. ↑  Նույն տեղում, էջ 114
**Վահե Սամվելի Մելիքսեթյան** (նոյեմբերի 5, 1988(1988-11-05), Կիրովական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 8, 2020(2020-10-08), Արցախ, Արցախի Հանրապետություն)` զորամասի բուժկետի դեղագետ, բժշկական ծառայության լեյտենանտ, Երևանի Պետական Բժշկական Համալսարանի (ԵՊԲՀ) Կլինիկական ֆարմակոլոգիայի ամբիոնի դասախոս, Վիրաբուժական ուռուցքաբանության հայկական միության հիմնադիր խորհրդի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

#### Կրթություն

Վահե Մելիքսեթյանը ծնվել է 1988 թվականի նոյեմբերի 5-ին Կիրովական քաղաքում։

1995-2005թթ․ սովորել և ոսկե մեդալով ավարտել է Վանաձոր քաղաքի թիվ 28 միջնակարգ դպրոցը։

2005-2010 թթ․ սովորել և գերազանցությամբ ավարտել է ԵՊԲՀ դեղագիտական ֆակուլտետը։

2010-2012 թթ․ սովորել և գերազանցությամբ ավարտել է ԵՊԲՀ կլինիկական ֆարմակոլոգիայի ամբիոնի կլինիկական օրդինատուրան։

2011 թվականին վերապատրաստում է անցել Իտալիայի Կամերինո քաղաքի համալսարանում։

2012 թվականից հանդիսացել է ՀՀ ֆարմակոլոգների ասոցիացիայի անդամ։

#### Աշխատանքային գործունեությունը

2009-2010 թթ. «Նատալի ֆարմ» ընկերության դեղագետ

2011-2012 թթ. «Նիբ ֆարմ» ընկերության դեղագետ

2012 թ.-ից «Ակադեմիկոս Է. Գաբրիելյանի անվան դեղերի եվ բժշկական տեխնոլոգիանորի փորձագիտական կենտրոն» ՓԲԸ, ավագ փորձագետ

2013-2014 թթ. ԵՊԲՀ կլինիկական ֆարմակոլոգիայի ամբիոնի ավագ լաբորանտ

2014-2016 թթ. ԵՊԲՀ կլինիկական ֆարմակոլոգիայի ամբիոնի ասիստենտ

2016 թ.-ից  ԵՊԲՀ կլինիկական ֆարմակոլոգիայի ամբիոնի դասախոս

#### Ծառայությունը

Ծառայել է որպես թիվ N զորամասի բուժկետի դեղագետ, բժշկական ծառայության լեյտենանտ։ Զոհվել է 2020 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Հայ-ադրբեջանական պատերազմում ռազմաճակատում վիրավորներ տեղափոխելիս։

ՀՀ նախագահի հոկտեմբերի 16-ի հրամանագրով հայրենիքի սահմանները պաշտպանելիս ցուցաբերած խիզախության և անմնացորդ նվիրումի համար Վահե Մելիքսեթյանը հետմահու պարգևատրվել է Մարտական ծառայության մեդալով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Studio, Sargssyan. «Times.am | Վիրավորներ տեղափոխելիս զոհվել է Վահե Մելիքսեթյանը». *times.am*. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 7-ին.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  *www.ysmu.am*. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 7-ին. `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)
3. 1 2  ««Մերօրյա հերոսները». Վահե Մելիքսեթյան. Հոկտեմբերի 8-ին նորից նետվել էր կյանքեր փրկելու, բայց զոհվել էր. ԵՊԲՀ ռեկտոր». *news.am*. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 7-ին.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գալֆայան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*
 Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կարապետ Գալֆայան (այլ կիրառումներ)

**Կարապետ Գալֆայան** (դեկտեմբերի 31, 1877(1877-12-31), Կոստանդնուպոլիս - սեպտեմբերի 18, 1920(1920-09-18)), հայ դերասան։

Կենսագրություն
--------------

Կարապետ Գալֆայանը ծնվել է Տրապիզոնում, ապա տեղափոխվել Կոստանդնուպոլիս, որտեղ ստացել է կրթությունը։ 1896 թվականին մեկնել է Թիֆլիս, որտեղից գտնելով հովանավոր, մեկնել է Փարիզ, ընդունվել Կոնսերվատորիայի դրամատիկական դասարանը։ «Կոմեդի ֆրանսեզ»-ի ավանդապաշտությամբ, նեոկլասիցիզմի կանոններով, դասական օրինակներով և ակադեմիական կանոնով ուսուցանող, բարետես ու գեղեցիկ ձայնով աշակերտը հիացրել էր Էժեն Սիլվենին։

1890-ականների վերջերից խաղացել է Կովկասում, Ֆրանսիայում։ Խաղացանկում ունեցել է բացառապես շեքսպիրյան պիեսներ՝ «Համլետ», «Օթելլո», «Լիր արքա» և այլն։ «Գալֆայանը հիվանդ էր Շեքսպիրով...»-գրել է նրա մասին Վ.Փափազյանը։ Թիֆլիս վերադառնալուն պես պայման է դրել Պետրոսյանի առջև՝ Համլետ, ուրիշ ոչ մի դեր, պատճառաբանելով, թե «իր մեջ այնքան ուժ և ավյուն է զգում, որ չի կարող փոքրիկ դերեր խաղալ, որ ինքը միմիայն Համլետի նման դերեր կատարելու համար է ստեղծված»։

Ճանաչում
--------

Հայ մամուլում իր անվան շուրջ ստեղծել է մեծ աղմուկ։ Ոմանք («Տարազ») նրան համարել են բացառիկ տաղանդի տեր դերասան, ուրիշներ («Մուրճ»)՝ որպես մի պատահականություն։ Պաշտպանողների թվում էր նաև Հովհաննես Թումանյանը։

Փարիզում Օթելլոյի դերը կատարել է ֆրանսերեն, արժանացել մամուլի խիստ քննադատության։ 1900-1901 թվականներին խաղացել է Թիֆլիսում, ապա՝ Բաքվում և այլ քաղաքներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հովհաննիսյան, Հենրիկ (2010). *Հայ թատրոնի պատմություն XIX դար*. Երևան: Նաիրի. էջեր 647–651. ISBN 978-5-5050-01601-5. `{{cite book}}`: Check `|isbn=` value: length (օգնություն)
2. ↑  Փափազյան, Վահրամ (1964). *Իմ Օթելլոն*. Երևան: Հայպետհրատ. էջ 84.
3. ↑  Ավետյան, Գրիգոր (1933). *Քառասուն և հինգ տարի հայ բեմի վրա*. Երևան: Պետհրատ. էջ 51.
4. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973). *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*. Երևան: «Սովետական գրող». էջ էջ 222.
**Ազատ Արթուրի Ասոյան** (1994 թ․ հուլիսի 26, Երևան – 2014 թ․ հուլիսի 31, ադրբեջանա – արցախյան հակամարտ ուժերի շփման գիծ), ՀՀ զինված ուժերի շարքային զինծառայող, ով զոհվել է Արցախի Հանրապետության առաջնագծում, ադրբեջանական կողմի դիվերսիոն խումբը հետ մղելիս։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ Մարտական ծառայության մեդալով։
Ազատ Ասոյանը Երևանի պետական համալսարանի Իրավաբանական ֆակուլտետի ուսանող էր, զորացրվելուց հետո պատրաստվում էր շարունակել ուսումը։ Նրա զորացրվելուն մնացել էր 10 օր։

Սխրանքը
-------

Ազատ Ասոյանը հուլիսի 31-ին իր մարտական ընկերների հետ ԼՂՀ հյուսիսային հատվածում հակառակորդի կողմից ձեռնարկված դիվերսիոն գործողությունը հետ է մղել, որի արդյունքում զոհվել է հերոսական մահով, իսկ հակառակորդը կրել է բազմաթիվ կորուստներ և հետ շպրտվել ելման դիրքեր։ Ասոյանի հետ միասին դիվերսիոն գործողությունը հետ մղելիս զոհվել է նաև նրա ծառայակից ընկեր Արարատ Վաչիկի Խանոյանը։

Հուղարկավորություն
------------------

2014 թ. օգոստոսի 2-ին զինվորական կարգով Ազատ Ասոյանին հողին հանձնեցին Եռաբլուր զինվորական պանթեոնում։ Զինվորի հուղարկավորության արարողությանը ներկա էին տարբեր քաղաքական ուժերի ներկայացուցիչներ, ՀՀ պաշտպանության փոխնախարար Դավիթ Տոնոյանը։ Իսկ ՀՀ պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանը և ՀՀ վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանը վերջին հրաժեշտը Ազատ Ասոյանին տվել են զինծառայողի հայրական տանը։

Պարգևներ
--------

ՀՀ Նախագահի կողմից հետմահու պարգևատրվել է Մարտական ծառայության մեդալով` «Հայրենիքի սահմանների պաշտպանության գործում ցուցաբերած անձնական խիզախության և նվիրումի, կյանքին սպառնացող վտանգի պայմաններում ծառայողական պարտքը անձնազոհաբար կատարելու համար»։

Այլ տեղեկություններ
-------------------

Ազատ Ասոյանը մասնակցել է 2009 թվականին կայացած Հայաստանի ձյուդոյի պատանեկան առաջնությանը, որի արդյունքում դարձել է 81 կգ քաշային խմբում Հայաստանի ձյուդոյի չեմպիոն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության շքանշանով և մեդալով պարգևատրելու մասին
2. ↑  «ՀՀ Պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանի ելույթը». Hayzinvor.am. 2014 թ․ օգոստոսի 6.
3. ↑  «Եռաբլուրում հողին հանձնեցին 20-ամյա Ազատին».
4. ↑  Հայաստանի ձյուդոյի պատանեկան առաջնությունն ավարտվեց
**Սուրբ Գրիգորիս**, 17-րդ դարում Ամարասի հովտում կառուցված բազիլիկ եկեղեցի։ Որոշ ժամանակ ծառայել է որպես պահեստ։

Եկեղեցում պահպանվել են մասունքներ, խաչքարեր, 17-րդ դարաշրջանի կարևոր դեպքերի ու դեմքերի մասին հավաստի տեղեկություններ պարունակող արձանագրություններ։

Պատմություն
-----------

Ըստ շինարարական արձանագրությունների՝ եկեղեցին կառուցվել է 1667-1676 թվականներին Հերհեր գյուղի կենտրոնում։ Կառուցվել է Պետրոս կաթողիկոսի հրամանով՝ Բարսեղ արքեպիսկոպոսի ղեկավարությամբ։ Ամարասի հովտի միջնադարյան Հին Հերհեր գյուղատեղին գտնվում է Սոս գյուղի արևելքում՝ մեկ կիլոմետր հեռավորության վրա, Լուսավորիչ սարի փեշին։

Հերհեր եկեղեցու հարավային դռան վրա պահպանված արձանագրությունում պարունակվում են 17-րդ դարում իրականացված վերանորոգումների, պարիսպների և նրա պատերի տակ կառուցված սենյակների, խցերի և ախոռների մասին մանրամասն տեղեկություններ․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Շնորհօքն քի․ ես Բարսեղ եպիսկոպոս աշակերտ Պետրոս կաթողիկոսին և ծնողսն և Գուլաղայն ի Գավառէն Վարանդու ի գեղջէն Գիշու, նորոգեալ պայծառացուցի ԶՍԲ․ աթոռս Ամարասայ, պարսպօք շրջապատեցան հանդերձ յոգնութիւ սենեկօք զեկեղեցիս չքեղացուցաք զարդուք, տուաք շինել եկեղեցիս անուամբ սրբոյն Գրիգորիսի՝ հովարան սբ․ աթոռոյն Ամարասա, որ եւ մասն բեթեսո նմանէ ամփոփեցաք աստ․ իսկ հիմնարկեցաւ տաճարս։ ՌՃԺԶ (1667) թվին, կատարեցաւ ՌՃԻԵ» (1676)։ |  |

Կառուցվածք
----------

Եկեղեցին ունի քառամույթ գմբեթավոր կառուցվածք, բազալիկ է։ Պատերը շարված են սրբատաշ քարերով։ Հուշարձանի երկարություն է 19,24 մետր է, լայնությունը 13,63 մետր, իսկ բարձրությունը՝ 8 մետր։ Եկեղեցին հենված է չորս սյուների վրա։ Խորանը, լուսամուտների և դռների ելուստները ներկայումս լավ պահպանված են, սակայն, եկեղեցին պահեստ դարձնելու նպատակով բեմն ամբողջությամբ քանդել են, ինչի արդյունքում ոչնչացվել են կարևոր արձանագրություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Մկրտչյան, Շ․ Մ․ (1985). *Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձաններ*. Երևան: «Հայաստան». էջեր 147–149. ISBN 4902020000. `{{cite book}}`: Check `|isbn=` value: checksum (օգնություն)
**Վաճառ**, գյուղաքաղաք Գանձասարից արևելք՝ Ծմակահող գյուղի արևելյան մասում՝ համանուն գետակի ձախ ափին։ Ավերակները միջնադարյան քաղաքատիպ ավանին հատուկ տնատեղերի, արհեստանոցների, խանութների և եկեղեցիների մնացորդներ են։

Պատմություն
-----------

Գյուղաքաղաքի հիմնադրման ստույգ թվականը հայտնի չէ։ Ենթադրվում է, որ բարգավաճման է հասել 12-13-րդ դարերում՝ հատկապես Խաչենի տեր Հասան Ջալալի օրոք։

Առաջին արձանագրությունը պատկանում է Հասան-Ջալալի կառուցողական գործունեությանը։ Այստեղ նրա տոհմին պատկանող այս ավերակներում պահպանվել է. «*Ես Հասան՝ որդի Վախտանգայ և Խորիշահի, տէր Խաչենոյ, շինեցի զսուրբ եկեղեցիս… ՈՀԸ (1229):*»

Նրա կանգնեցրած խաչքարերը թվագրվում են մոտավորապես նույն ժամանակաշրջանով։ Իշխանի կատարած գործի գրեթե յուրաքանչյուր մանրամասն արձանագրված է Խաչենի տարածքի և հարևան գավառներում պահպանված քարերի վրա, Գանձասարի վանքին նվիրված նրա ձեռագիր Աստվածաշնչի հայտնի հիշատակարանում և այլուր։ Դա վկայում է նրա գործածած թրի այն նեֆրիտե արեխակալը, որի վրա նախշանկար փորագրված է «Հասան Ջալալ իշխան Խաչենոյ»։

Ընդարձակ տարածություն է զբաղեցնում Վաճառի գերեզմանատունը, որտեղ սրբատաշ արձաքարով կառուցված է եկեղեցի։ Եկեղեցու հարավային կողմում մշակված և հղկված քարից, գրեթե պատկից կառուցված է երկհարկանի փոքր մատուռ։

Եկեղեցին ունի երկու շինարարական արձանագրություն՝ մուտքի տիմպանի վրա և արևմտահայաց ճակատին։ Այդ արձանագրություններից պարզվում է հուշարձանի կառուցման ժամանակը, կառուցող մեկենասը և քարգործ վարպետը։ Կառուցել է Սարգիս քարգործ վարպետը։ Նրա թողած արձանագրությունը հետևյալն է. *«Կամաւն այ ես Սարգիս Կարնոյ քաղաքացի սալեցի զեկեղեցիս և կանգնեցի զխաչերս ինձ և աշակերտի իմոյ Յովհաննեսի, յաղաւթս»*։

Թեև արձանագրության մեջ նշված չէ թվականը, սակայն այլ արձանագրություններից հայտնի է, որ եկեղեցին 1229 թվականի կառույց է։ «Կարծում ենք,- գրել է Սեդրակ Բարխուդարյանը, որ Սարգսի և իր աշակերտ Հովհաննեսի աշխատանքներն այդ թվականից շատ շուտ լինել չէին կարող, հատկապես, որ կան նաև այլ հուշարձաններ նույն վայրում, բոլորն էլ իրարից մոտիկ թվականներով կառուցված, համարվում է 13-րդ դարի կեսերի գործ»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մկրտչյան, Շահեն (1985). *Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձաններ*. Երևան: «Հայաստան». էջեր 21–23. ISBN 4902020000. `{{cite book}}`: Check `|isbn=` value: checksum (օգնություն)
**Տիգրանուհի**, պատմվածք, Ակսել Բակունցի ստեղծագործություններից, որը զետեղվել է 1935 թվականին լույս տեսած «Անձրևը» ժողովածուում։

Տպագրման պատմություն
--------------------

Պատմվածքը հրապարակվել է 1927 թվականի հունվարի 16-ին, «Խորհրդային Հայաստան» օրաթերթում, այնուհետև հեղինակի մշակումով 1935 թվականին զետեղվել է «Անձրևը» ժողովածուի մեջ։ Հետագայում՝ 1955 թվականին տպագրվել է հեղինակի երկերի երևանյան հրատարակության մեջ, ինչպես նաև «Ամբողջական գործը» բեյրության ժողովածուի Ա հատորում։ 1964 թվականին պատմվածքը զետեղվել է նաև երկերի 1-ին հատորում։ Ըստ հեղինակի կողմից արված նշումի՝ պատմվածքը գրվել է 1925 թվականին։

Սյուժե
------

Վասիլը՝ ընտանիքի հայրը, տնտեսությունը վարելու նպատակով որոշում է պահել օրագիր, որտեղ նշում է ընտանիքի ծախսերն ու եկամուտները։ Նրա՝ օրագիր պահելու ցանկությունը, կապված էր հարևանին տրվելիք պարտքի հետ։ Քնելուց առաջ նրա գլխում մի միտք է ծագում, պարտքը մարել քրոջ՝ Տիգրանուհու միջոցով։ Օրագրում ներառվում էին նաև ընտանիքի անդամների և կենդանիների մասին տեղեկություններ։ Նշվում էր, թե ով որ օրը որտեղ էր գնացել, կենդանիներից, որ մեկն է կաթ տվել, որը՝ ոչ։ Իսկ Տիգրանուհուն վերաբերող գրվածքները առնչվում են միայն պարտքի հետ։ Տիգրանուհին կատարում էր ամեն մի չարքաշ աշխատանք՝ նվազեցնելով եղբոր պարտքը։ Շատ հաճախ Տիգրանուհին բոբիկ ոտքերով էր գնում քաղհան անելու, իսկ երբ վերջապես նրա համար գնում են ոտնամաններ, դրանք բաժին են հասնում Վասիլի կնոջը՝ Վարսենիկին։ Հարևանի կողմից ստացված գարու մասին նշումներից հետո օրագրում որպես կենցաղային փաստ Վասիլը նշում է նաև Տիգրանուհու մահվան մասին․ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Տիգրանուհին մահացավ առանց կարծիքի, տեղոց տեղ, լավ թաղեցինք․ եղավ ծախս ութը մանեթ փողով, ևս մի փութ գարի տերտերին, գումարով 9 մանեթ 70 կոպեկ։ Նաև առի երկու մոմ։ |  |

Տիգրանուհու մահվան առթիվ այլևս չկա ոչ մի հիշատակում։ Օրագրի հաջորդ երեսին Վասիլը գրել է միայն հետևյալը․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Պարտքից մնաց տասնչորս․․․ |  |

Գաղափարական բովանդակություն
---------------------------

«Տիգրանուհին» պատմվածքի հիմքում ընկած է գյուղացիական կործանվող տնտեսության ողբերգությունը։ Պատմվածքի բովանդակությունը գյուղական ռեալիստական պատկերներով ու բնորոշ մանրամասնություններով հարուստ կյանքի մի ցնցող դրամա է։ Կենցաղավարության ծանր հոգսը սպանում է Վասիլի մարդկային բոլոր զգացմունքները, ամայացնում նրա հոգեկան աշխարհը, սառը հաշվի վերածում նրա կյանքը։ Նույնիսկ հարազատ քրոջ մահը ոչ մի զգացողություն չի առաջացնում նրա մեջ։ Ասես ոչինչ չէր պատահել։ Տիգրանուհին ինչպես ապրել էր աննկատ, նույնքան աննկատ էլ ավանդեց հոգին, իսկ աղքատությունը դարձյալ մնաց գյուղացու տնտեսության բնական վիճակ։ Պատմվածքը պատմում է ոչ թե այն մասին, ինչ որ եղել է, կամ ինչ որ կատարվել է, այլ այն մասին, ինչ չի եղել, կամ մնացել է նույնը։ Եվ հենց սա է ամենասոսկալին ու ողբերգականը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ակսել, Բակունց (1976). *Երկեր, Չորս հատորով*. Vol. Հատոր առաջին. Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ Հրատարակչություն. էջեր 662–663. ISBN 005850. `{{cite book}}`: Check `|isbn=` value: length (օգնություն)
2. ↑  Ակսել Բակունց, Երկեր (1976). *Չորս հատորով, հատոր առաջին*. Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ Հրատարակչություն. էջեր 349–355. ISBN 005850. `{{cite book}}`: Check `|isbn=` value: length (օգնություն)
3. ↑  Սուրեն Աղաբաբյան (1971). *Ակսել Բակունց*. Երևան: Հայաստան. էջեր 52–54.
**Պողոս Մովսեսի Մելիքյանց** (**Մելիքով**, 1777, Աստրախան, Ռուսական կայսրություն - 1848, Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն), ռուսական բանակի գեներալ-մայոր (1819)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է մանր ազնվականի ընտանիքում։ 1796 թվականից անցել է զինվորական ծառայության։ Մասնակցել է ռուս-ավստրո-ֆրանսիական (1805), ռուս-պրուսա-ֆրանսիական (1806-1807), ռուս-շվեդական (1808-1809) պատերազմներին։ Աչքի է ընկել Կրեմսայի (Ավստրիա), Լոնդսբերգի, Բալթուսի (Լեհաստան), Ֆրիդլանդի (Պրուսիա), Պրեյսիշ-Էյլաուի (այժմ՝ Բագրատիոնովսկ, Կալինինգրադի մարզում) մարտերում։ Ֆրիդլանդի ճակատամարտում (1807 թվականի հունիսին) ցուցաբերած հերոսության համար պարգևատրվել է Ոսկյա սրով։ 1812 թվականի Հայրենական պատերազմի ժամանակ մասնակցել է Սմոլենսկի, Վյազմայի, Վիտեբսկի մատույցներում մղված կռիվներին և Բորոդինոյի ճակատամարտին, այնուհետև՝ ռուս, բանակի 1813-1814 թվականների արտասահմանյան արշավանքին, պարգևատրվել է Սբ․ Վլադիմիրի և Սբ․ Աննայի 2-րդ աստիճանի ու դաշնակից պետությունների շքանշաններով։ 1816-1823 թվականներին եղել է Բաքվի ամրոցի պարետը։ 1830 թվականին թողել է զինվորական ծառայությունը։ Մասնակցել է Մոսկվայի հայ գաղութի հասարակական կյանքին և Լազարյան ճեմարանի աշխատանքներին։ Մելիքյանցի նախաձեռնությամբ և նյութական օժանդակությամբ է հիմնադրվել Մոսկվայի հայոց «Գասպարյան աղքատանոց»ը (1841), որին և կտակել է իր դրամական խնայողությունները։

Գրականություն
-------------

* Կեոքչյան Հ. Ծանօթութիւն յաղագս կենաց զօրագլխի Պօղոսի Մովսիսեան Մելիքեանց, Մ.1852:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 391.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 391)։*  |
**Գենա Դիմիտրովա** (բուլղար․՝ Гeна Димитpова, մայիսի 6, 1941(1941-05-06)[…], Բեգլեժ, Պլևեն, Պլևենի մարզ, Բուլղարիա - հունիսի 11, 2005(2005-06-11)[…], Միլան, Իտալիա), բուլղարացի օպերային սոպրանո։

Գենան սկսել է երգել դեռևս երեխա հասակում։ Նրա առաջին ուսուցիչն եղել է Իվան Գենկովը, որն էլ Գենայի համար կանխատեսել է պայծառ ապագա։

Կենսագրություն
--------------

Գենա Դիմիտրովան ծնվել է 1941 թվականի մայիսի 6-ին Բուլղարիայում գտնվող Բեգլեժ փոքրիկ գյուղում։ Մասնագիտացված երաժշտությամբ սկսել է զբաղվել գիմնազիայում։ 1959 թվականին ընդունվել է Բուլղարիայի պետական կոնսերվատորիա, որն էլ ավարտել է 1964 թվականին։

Կոնսերվատորիայի ընդունելության քննությունների ժամանակ հեղինակել է «Հե՛յ, Բալկաններ՝ իմ հայրենիք» երգը, որից հետո անմիջապես ընդունվել է ուսումնական հաստատություն։ Այս տարիներին Գենան զուգահեռ աշխատել է նաև կոնսերվատորիայում, որպես աման լվացող և դա է պատճառը, որ իր հարուստ համակուրսեցիները հաճախ ծիծաղում էին իր վրա։

Գենայի երգի ուսուցչուհին՝ Լիլիանա Ժաբլենսկան ասել է. *«Այսօր դուք ծիծաղում եք, իսկ նա լվանում է ճաշասենյակը։ Ամենայն հավանականությամբ դուք ևս մի օր ստիպված կլինեք լվանալ այն»*։

Գենան երաժշտության բնագավառում խոշոր վերելք ունեցավ Բուլղարիայի օպերային դպրոցում։ Այս շրջանում Գենան համագործակցել է դասական երաժշտության ասպարեզի մի շարք հսկաների հետ, այդ թվում հայազգի Գեղամ Գրիգորյանի։

Երկարաժամկետ իր կարիերայի ընթացքում Գենա անց է կացրել բազմաթիվ վերապատրաստումներ։ 1964-1966 թվականներին վերապատրաստվել է Բուլղարիայի կոնսերվատորիայում, 1966 թվականին՝ Իտալիայի Միլան քաղաքի «Լա Սկալա» դրամատիկական երաժշտական քոլեջում։

Որպես միջազգային հայտնիություն՝ Գենան վարպետության դասեր է անցկացրել Եվրոպայի մի շարք քաղաքների կոնսերվատորիաներում։ Ուսումնառության նպատակով եղել է Աթենքում, Հռոմում, Բուդապեշտում, Սոֆիայում, Բելգրադում և մի շարք այլ քաղաքներում։ Իր երաժշտական կարիերայի ընթացքում Գենան ունեցել է բազմաթիվ համերգներ։ Նրա նշանավոր աշակերտներն են Ելենա Բարիմովան և Բայեր Դաշնիմը։

Մահացել է 2005 թվականին Միլանում՝ քաղցկեղի համախտանիշով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Discogs — 2000.
3. 1 2 3 4  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գենա Դիմիտրովա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Յանդեքս երաժշտություն |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 3071846 · BNE: XX908000 · BNF: 13893288b · CiNii: DA06055934 · CONOR: 22805091 · GND: 123771420 · GTAA: 93718 · ICCU: RAVV089948 · ISNI: 000000010887443X · LCCN: n85000760 · LNB: 000186524 · NKC: xx0084347 · NLA: 35742957 · NLP: a0000002793423 · NTA: 071290362 · NUKAT: n2010075072 · SUDOC: 08793065X · VIAF: 35372710 · WorldCat VIAF: 35372710 |

 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Բուլղարիա**   **Կենսագրություն**
 |
**Ֆալլուջայի ճակատամարտ,** ընթացել է 2013 թվականի վերջից մինչև 2014 թվականի սկիզբը, ճակատամարտի արդյունքում ԻԼԻՊ-ը և մնացած սուննիական ապստամբները գրավեցին Ֆալլուջա քաղաքը։ Դա եղավ առաջին քաղաքներից մեկը, որի վրա կառավարությունը կորցրեց վերահսկողությունը Անբար գավառում բախումների ժամանակ։

Ճակատամարտը
-----------

2013 թվականի դեկտեմբերի 30-ին իրաքյան ուժերը ցրեցին ճամբարը, որտեղ ցույց էին անցկացնում սուննիները։ Այդ միջադեպը զայրացրեց շատ մարդկանց։ Մի քանի զինված մարդիկ հարձակվեցին զինվորական պարեկի վրա։

2014 թվականի հունվարի 2-ին Ալ-Քայդան վերահսկողություն հաստատեց Ռամադիից ոչ հեռու տեղակայված մի քանի փոքր քաղաքների վրա։ Տարածքից բանակի նահանջից հետո ԻԻՊ-ի զինյալները և նրանց դաշնակիցները մտան երկու քաղաքներն էլ։ Համացանցում հայտնվեցին շատ տեսահոլովակներ, որում ցուցադրվում էր ԻԼԻՊ-ի ու ոստիկանության բախումները, և ինչպես ԻԼԻՊ-ը հարձակվում և գրավում էր ոստիկանական տեղամասերը։ 100 բանտարկյալներ ազատ արձակվեցին, զենքերն ու հանդերձանքները գրավվեցին և շատ ոստիկաններ թողեցին իրենց դիրքերը։

Մի քանի հայտարարությունների համաձայն, հունվարի 3-ին քաղաքը ամբողջությամբ գտնվում էր սուննիական ապստամբների վերահսկողության տակ, բայց իրաքյան կառավարությունը հայտարարեց, որ քաղաքը մինչև հիմա գտնվում է Իրաքի վերահսկողության տակ։ Ապստամբները այրեցին ոստիկանական ավտոմեքենաներ և թափահարում էին զենքերով։ Ապստամբները բարձրացրեցին իրենց դրոշը Ֆալլուջայի վրա, դնելով դրոշը ոստիկանության և զինվորական բոլոր դիրքերի վրա, այն բանից հետո, երբ անվտանգության ուժերը լքեցին քաղաքը։

Հունվարի 4-ին քաղաքը ամբողջությամբ գրավվեց սուննիական ապստամբների և Ալ-Քայդայի զինյալների կողմից։ Փորձելով վերադարձնել քաղաքի նկատմամբ վերահսկողությունը, իրաքյան բանակը գնդակոծում էր նրանց ականանետերից, սակայն արդյունքում զոհվեց 8 խաղաղ բնակիչ, իսկ վիրավորվեցին 30-ը։ Ինչպես հաղորդվում է, քաղաքի 60 %-ը գտնվում է ապստամբների վերահսկողության տակ։ Մի փոքր անց, երկրի վարչապետ Նուրի ալ-Մալիկին, հանդես գալով ազգային հեռուստաընկերության եթերում, երդվեց ոչնչացնել «բոլոր ահաբեկչական խմբավորումները»։ Անբար գավառի ոստիկանության պետը հայտարարեց, որ իրաքյան բանակը գտնվում է Ֆալլուջայի արվարձաններում, սակայն հենց քաղաքը վերահսկվում է ԻԼԻՊ-ի և իր դաշնակիցների կողմից։ Բանակցությունների արդյունքում սուննիական ցեղերը հրաժարվեցին օգնել իրաքյան զորքերին մտնել քաղաք։ Իրաքյան ուժերը շարունակեցին ռմբակոծել քաղաքը հարևան ռազմական բազայից։

Հետևանքները
-----------

Երկու տարի անց իրաքյան կառավարությունը վերադարձրեց քաղաքի նկատմամբ վերահսկողությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Fighting erupts as Iraq police break up Sunni protest camp». *Reuters*. 2013 թ․ դեկտեմբերի 30. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ սեպտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2014 թ․ դեկտեմբերի 11-ին.
2. ↑  «Al Qaeda seizes partial control of 2 cities in western Iraq». *Long War Journal*. 2014 թ․ հունվարի 2. Վերցված է 2014 թ․ դեկտեմբերի 11-ին.
3. ↑  «Al Qaeda-linked forces capture town of Fallujah in Iraq». Վերցված է 2014 թ․ դեկտեմբերի 11-ին.
4. ↑  «Iraqi Army Shells Fallujah In Fight Against Al-Qaeda Rebels». Վերցված է 2014 թ․ դեկտեմբերի 11-ին.
5. ↑  «Iraq government loses control of Fallujah». *Al-Jazeera*. 2014 թ․ հունվարի 4. Վերցված է 2014 թ․ դեկտեմբերի 11-ին.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Վարդանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Մարո Հովհաննեսի Նազարբեկ (Նազարբեկյան)** (**Մարիամ (Մարո) Վարդանյան**, 1864, Թիֆլիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1941, Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հասարակական, քաղաքական գործիչ։

Ավետիս Նազարբեկի կինը։

Կենսագրություն
--------------

Ավետիս Նազարբեկյան, Մարիամ Վարդանյան, Գևորգ Ղարաջյան, Ռուբեն Խանազատ, Քրիստոֆեր Օհանյան, Գաբրիել Կաֆյան և Մանուել Մանուելյան
1881 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի կանանց գիմնազիան, սովորել Պետերբուրգի կանանց բարձրագույն դասընթացներում (վերջին կուրսից հեռացվել է հեղափոխական շարժումներին մասնակցելու համար)։ 1886 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ ծանոթացել է ապագա ամուսնու՝ Ավետիս Նազարբեկի հետ, ապա տեղափոխվել Ժնև, սովորել տեղի համալսարանում։ Ժնևյան հանդիպումների ընթացքում բարձրացվել է Արեմտահայաստանի ազատագրմանը նվիրված հեղափոխական կուսակցության ստեղծման անհրաժեշտության հարցը։ 1887 թ. մասնակցել է «Հնչակ» թերթի և հնչակյան կուսակցության հիմնադրմանը։

1896 թվականին՝ կուսակցության պառակտումից հետո ամուսնու՝ Ավետիս Նազարբեկի հետ գլխավորել է նրա ձախ՝ սոցիալիստական թևը, մասնակցել հնչակյան «Գաղափար» և «Ապտակ» հանդեսների հրատարակմանը։

1904 թ.-ից հեղափոխական աշխատանք է կատարել Ռուսաստանում, 1910 թվականին ձերբակալվել է, բանտարկվել Թիֆլիսի Մետեխի բանտում, ապա աքսորվել Սիբիր։ Աքսորից վերադարձել է 1917 թ. Փետրվարյան հեդափոխությունից հետո։ Անդրկովկասում խորհրդային իշխանության հաստատվելուց հետո աշխատել է Թիֆլիսում։ 1925 թ. ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հնչակյան կուսակցություն։ Ձևավորումը։
2. ↑  «ՆԱԶԱՐԲԵԿ (Նազարբեկյան) Մարո | armeniansgenocide.am». *www.armeniansgenocide.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 17-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տիկին Նազարբեկի այցելութիւնը
* Հնչակյան պարբերական մամուլը. սկզբնավորման շրջան

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 141)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Ջոն Ալքոք** (անգլ.՝ John Alcock, ապրիլի 11, 1715(1715-04-11), Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն - փետրվարի 23, 1806(1806-02-23), Լիչֆիլդ, Սթաֆորդշիր, Սթեֆորդշիր, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն), անգլիացի երգեհոնահար և կոմպոզիտոր։

Կենսագրություն
--------------

14 տարեկանից սովորել է Սուրբ Պողոսի տաճարի կույր երգեհոնահար Քի Ջեյ Սթենլիի մոտ։ 1727 թվականին, որպես Սուրբ Պողոսի երգչախմբի միակ կրտսեր ներկայացուցիչ, նա երգել է Ջորջ II թագավորի թագադրման ժամանակ։

Արդեն 1735 թվականին նա Լոնդոնի երկու եկեղեցիների երգեհոնահար էր, այնուհետև ծառայեց Պլիմուտում՝ Սբ. Էնդրյուը (1737-1741), Ռեդինգ Սուրբ Լոուրենսի եկեղեցիներում (1741-1750), Լիխֆիլդի տաճարում (1750-1761), Սաթոն Քոլդֆիլդի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցում (1761-1786) և վերջապես Թամու Սբ. Էդիթ եկեղեցում։ Նա նաև ծառայել է որպես Դոնեգալի մարկիզների երգեհոնահար։

1766 թվականին Օքսֆորդի համալսարանում ստացել է երաժշտագիտության դոկտորի կոչում։

Բացի իր սեփական երգերից, դաշնամուրային ստեղծագործություններից նա հրատարակել է եկեղեցական երաժշտության մի քանի ժողովածուներ (Սիոնի ներդաշնակություն, Աստվածային ներդաշնակություն 1752 և այլն) և աշխարհիկ օրհներգեր (Harmonia festi 1791 և այլն)։

Նրա «Միսս Ֆանի Բրաունի կյանքը» վեպը, որը նա հրատարակել է 1760 թվականին Ջոն Փայփեր կեղծանունով, պարունակում է ինքնակենսագրական մանրամասներ։

Նա ամուսնացել է Բրոմփթոնի Մարգարետ Բոմոնտի հետ 1738 թվականին, ունեցել է որդի և երեք դուստր։ Նրա որդին (1740–1791) կրել է իր անունը, եղել է երգեհոնահար և կոմպոզիտոր։

Ջոն Ալքոքը մահացել է 1806 թվականին, 91 տարեկան հասակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  *W. H. H.* Alcock, John // *A Dictionary of Music and Musicians (A.D. 1450-1889)*: *by eminent writers, English and foreign with illustrations and woodcuts* / G. Grove, J. A. F. Maitland — London: Macmillan Publishers, 1900. — Vol. 1. — P. 51.
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2 3 4  Երաժշտություն (ֆր.)
4. 1 2  Discogs — 2000.
5. ↑  *John Alcock Jr. 1740–1791.* Beim Carus-Verlag, abgerufen am 7. Januar 2018.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Alcock\_Sr.John
* Peter Marr: John Alcock (1715–1806) (engl. PDF) Արխիվացված 2018-01-07 Wayback Machine
* Alcock, John(i)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · International Music Score Library Project · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ռիմանի երաժշտական · Օքսֆորդի կենսագրական · Dictionary of Music and Musicians · Dictionary of National Biography · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1773004 · BNF: 148317764 · GND: 139011609 · ICCU: MUSV000900 · ISNI: 0000000081618590 · LCCN: n85269840 · NKC: jn20040623011 · NTA: 298740613 · VIAF: 87555620 · WorldCat VIAF: 87555620 |

 |

 |
**Բուժիվալ** (ֆր.՝ Bougival) Փարիզի արևմտյան արվարձանը, տեղակայված է քաղաքի կենտրոնից 15,3 կմ հեռավորության վրա։ Բնակչությունը՝ 8432 մարդ (1999)։
Բուժիվալի կենտրոնում ամենատպավորիչ շինությունը Տիրամոր եկեղեցին է, որը կառուցվել է դեռևս XII դարում։ Լյուդովիկոս XIV-ի օրոք այստեղ կառուցված է եղել ֆրանսիական ինժեներական մտքի հրաշքը՝ Վերսալի շատրվանները ջրով մատակարարող Մարլի պոմպային մեքենան։

XIX դարում Բուժիվալը «հեղեղվել» է փարիզյան բուրժուազիայով։ Մշակութային կյանքի կենտրոնը երգչուհի Պոլինա Վիարդոյի վիլլան էր, որին կից բնակություն էր հաստատել նրա երկրպագու Իվան Տուրգենևը։ Այստեղ է նա կնքել է իր մահկանացուն 1883 թվականին։ Իսկ դրանից մի քանի տարի առաջ Բուժիվալում մահացել էր կոմպոզիտոր Ժորժ Բիզեն` «Կարմեն»-ի հեղինակը։

Բուժիվալն անվանում են «իմպրեսիոնիզմի օրրան», քանի որ Կլոդ Մոնեն, Օգյուստ Ռենուարը և Ալֆրեդ Սիսլեյը հաճախ էին այստեղ գալիս պլենէրի։ Ռենուարի վրձնին է պատկանում «Պար Բուժիվալում» կտավը (1883)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Base officielle des codes postaux — La Poste, 2018.
2. ↑  «Буживаль». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կաղապար:Commonscat-inline
* «Буживаль». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
**Pax Britannica** (լատիներեն՝ Բրիտանական Խաղաղություն), համեմատաբար խաղաղ ժամանակաշրջան Եվրոպայում և աշխարհում, որի ժամանակ Բրիտանական կայսրությունը, հասնելով գերակշռության ծովում և միջազգային հարաբերություններում, ստանձնեց միջազգային ոստիկանի դերը։ Ժամանակաշրջանն ընդգրկում է Վաթեռլոոյի հաղթական ճակատամարտից (1815 թ.) մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմն (1914-1918 թթ.) ընկած ժամանակահատվածը։ Բրիտանական հեգեմոնիան իր հզորության գագաթնակետին է եղել Վիկտորյական դարաշրջանում (1837-1901 թթ.)։

Ժամանակաշրջանին բնորոշ է ազատ առևտրի հռչակումը, ստրկության վերացումը, բրիտանական նավատորմի կողմից ռազմավարական ծովային ճանապարհների վերահսկողությունը, ամբողջ աշխարհում անգլերենի, պառլամենտարիզմի, օրենսդրական նորմերի և չափման միավորների բրիտանական համակարգի տարածումը։

1871 թվականին Գերմանիայի միավորումից հետո բրիտանական հեգեմոնիային ձեռնոց նետեց Գերմանական կայսրությունը։ Ըստ որոշ հեղինակների` դրանից հետո սկսվեց *Pax Germanica*։ Բրիտանական հեգեմոնիային հաջորդեց Միացյալ նահանգներինը՝ Pax Americana-ն։

Գրականություն
-------------

* Pugh, Martin (1999). *Britain since 1789: a concise history*. Macmillan. ISBN 0-312-22359-5. Վերցված է 2010 թ․ ապրիլի 20-ին.
* Thackeray, Frank (2002). *Events that changed Great Britain since 1689*. Greenwood Publishing Group. ISBN 0-313-31686-4. Վերցված է 2010 թ․ ապրիլի 20-ին.
* The Federal Union *Harper's Magazine Volume 70*. University of Michigan. 1885. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 22-ին. `{{cite book}}`: Check `|url=` value (օգնություն)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Բեյրա** (պորտ.՝ Beira — *ափ*), քաղաք և մավահանգիստ Մոզամբիկում։

Բեյրան Մոզամբիկի երկրորդ խոշորագույն քաղաքն է և Սոֆալա նահանգի վարչական կենտրոնը։ Քաղաքի նավահանգիստը երորրդն է բեռնաշրջանառությամբ, Մապուտուից և Նակալաից հետո։ Առկա է օդամանվակայան։ Բեյրայից դեպի Աֆրիկյան մայրցամաքի խորք ձգվում է Հարարեի երկաթուղային գիծը։

Աշխարհագրություն և կլիմա
------------------------

Բեյերան գտնվում է Մոզամբիկի կենտրոնական մասում, Հնդկական օվկիանոսի ափին, Մոզամբիկի նեղուցում։ Քաղաքը կառուցվել է Պունկվայի գետի դելտայի չորացած ճահճներում։ Կլիման այստեղ շոգ և չոր է, հատկապես ամռանը, հոկտեմբերից փետրվար։ Առկա է մալարիայի վտանգը։

Պատմություն և տնտեսություն
--------------------------

1887 թվականին ներկայիս Բեյրայի վայրում կառուցվել է պորտուգալական ամրոց, որի շուրջը ձևավորվեց բնակչությունը։ 1891 թվականին այստեղ տեղակայվեց պորտուգալական Մոզամբիկի կազմակերպության գլխավոր գրասենյակը։ Միայն 1942 թվականին Բեյրայի կառավարում փոխանցվեց Պորտուգալիայի գաղությանի վարչությանը։ Մոզամբիկի անկախացումից հետո 1975 թվականին քաղաքի մերձակայքում տևական ժամանակ կատաղի մարտեր են տեղի ունեցել կառավարական ուժերի և ընդդիմադիր PEHAMO շարժման միջև, որոնք զգալի աջակցություն են ունեցել Բեյրութում և Սոֆալի շրջանում։ Այդ թվականներին՝ խորհրդային ազդեցության տարիներին Մոզամբիկում՝ Բեյրաում, ինչպես քաղաքում, այնպես էլ նավահանգիստում, խորհրդային մասնագետների կողմից զգալի շինարարություններ էին իրականացվում։

Քաղաքի տնտեսության հիմքում նավահանգիստի սպասարկումն է և առևտուրը։ Բեյրայի նավահանգստային կառույցները սպասարկում են ոչ միայն Սոֆալայի և Մոզամբիկի հարակից շրջանների կարիքները, այլև դրանց միջոցով տեղի է ունենում Զամբիայի, Զիմբաբվեի և Մալավիի հիմնական արտաքին առևտրաշրջանառությունը։ Քաղաքում կան նաև նաֆթամշակման և սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություննե։

Բեյրայի տեսարժան վեայրերից է կաոթոլիկ տաճարը, որը կառուցվել է 20-րդ դարի սկզբին պորտուգալացիների կողմից։ Դա Աֆրիկա մայրցամաքում եվրոպացիների կողմից ստեղծված վիթխարի կառույցներից մեկն է։ Տաճարը կառուցված է նախկին պորտուգալական Սան-Գատանո ամրոցի քարերից, այստեղ տեղադրված 16-րդ դարի սկզբին։

Բեյրաում գործում է նաև Կաթլիկ համալսարան, որը կառուցվել է 1996 թվականին։

Բնակչություն
------------

Քաղաքի բնակչությունը 2008 թվականին գնահատվում է 439 264 մարդ։

| Թավական | Բնակչություն |
| --- | --- |
| 1970 | 113 770 |
| 1980 | 230 744 |
| 1997 | 412 588 |
| 2007 | 436 240 |
| 2008 | 439 264 |

Հայտնի բնիկներ
--------------

* Միա Կոուտու — մոզամբիկի բանաստեղծ
* Թաշա դի Վաշկոնսելուշ — մոզամբիկականադական ծագումով ֆոտոմոդել և դերասանուհի
* Ժոզե Էդուարդո դուշ Սանտուշ − պորտուգալացի գրող

Քույր քաղաքներ
--------------

* Ամստերդամ, Նիդերլանդներ
* Արակաժու, Բրազիլիա
* Բենդերի, Մոլդովա
* Բրիստոլ, Միացյալ Թագավորություն
* Էշպինյու, Պորտուգալիա (1999)
* Կոիմբրիա, Պորտուգալիա
* Պադովա, Իտալիա (1995)
* Սեյշալ, Պորտուգալիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
Յուպիտեր, հռոմեացիների գերագույն աստվածը, երկնքի և երկրի արարիչը։
**Կապիտոլինյան եռյակը**, աստվածների խումբ Հին Հռոմեական դիցաբանության մեջ՝ բաղկացած երեք աստվածներից՝ Յուպիտեր, Յունոնա, Միներվա։ Նրանց երկրպագության վայրը գտնվում էր Կապիտոլիա բլրի վրա։ Նրանք հռոմեական դիցաբանության երեք գլխավոր աստվածներն էին։

Եռյակը
------

«Կապիտոլինյան եռյակ» Գուիդոնիայի թանգարան
Երեք դիցերը, որոնց հաճախ կոչում են նաև Կապիտոլյան եռյակ, Յուպիտերն է` աստվածների աստվածը, երկնքի և երկրի արարիչը, Յունոնան` Յուպիտերի կինը և քույրը, և Միներվան՝ Յուպիտերի դուստրը, հաղթանակի աստվածուհին։ Աստվածությունների այս խումբը՝ մեկ աստված և երկու աստվածուհի, անսովոր է հին հնդեվրոպական հավատալիքների մեջ։ Ակունքը կարելի է փնտրել Տինիայի էտրուսական եռյակից՝ գերագույն աստվածությունից, Ունիից, նրա կնոջից և Միներվայից, նրանց դստերից, որն իմաստության աստվածուհին էր։

Կապիտոլյան անվանունը ստացել է նրա համար, որ վերոնշյալ դիցերի սրբավայրը գտնվել է Հռոմի Կապիտոլինյա բլրի վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ryberg, Inez Scott (1931). «Was the Capitoline Triad Etruscan or Italic?». *The American Journal of Philology*: 145–156. doi:10.2307/290109. JSTOR 290109.
2. ↑  Fishwick, Duncan (1987). "Seneca and the Temple of Divus Claudius" (pp. 253–254). *Britannia* 22 (pp. 137–141).
3. ↑  Richardson, L. (1992). *A New Topographical Dictionary of Ancient Rome* (p. 70). Baltimore and London: The Johns Hopkins University Press. 0-8018-4300-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կապիտոլինյան եռյակ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 128635258 · VIAF: 13367086 · WorldCat VIAF: 13367086 |

 |