recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Արմեններ**, հայալեզու ցեղախումբ Հայկական լեռնաշխարհում, Արմենի-Շուպրիա երկրի հիմնական բնակչությունը։

Անվան ստուգաբանություն
----------------------

Հուրիա-ուրարտական ծագում ունեն «Արմենի», «Արմենիա», «Արմինա» անունները։ Արմենի նշանակում է Արմենների երկիր։ Օտարները Հայաստանը կոչում են Արմենիա (բացի վրացիներից և կուրմանջի բարբառով խոսող քրդերից)։ Անվան ավանդական հենքով հյուսած ստուգաբանությունը մի քանի կերպ է բացատրվում։ Նախ՝ այն ծագած է համարվում հնդեվրոպական արմեններ ժողովրդից։ Երկրորդ, սանսկրիտերեն արա՝ «արի», «քաջ» և մանա՝ «մարդիկ» բառերի միացումից։ Այսինքն՝ «քաջ մարդիկ»։ Երրորդ, ըստ Մովսես Խորենացու կոչվել է Հայկյան Արամ նահապետի անունով։ Եվ, վերջապես, Արամանյակ նահապետի՝ անունով, որը Հայկի որդին էր, նրա անվան կրճատ ձևը եղել է Արմեն, որից և մեր ժողովրդի ու երկրի անվանումը։ Արմեն ժողովրդի մասին առաջին անգամ հիշատակվում է Աքեմենյան Պարսկաստանի թագավոր Դարեհ Վշտասպյանի (մ.թ.ա. 522—486) արձանագրության մեջ։ Նրա կառավարման ժամանակ, բացի մի շարք այլ ժողովուրդներից, նրա դեմ ապստամբել էին նաև արմենները, որոնք ցանկանում էին անկախություն ձեռք բերել։ Այս ապստամբությունը մանրամասն նկարագրված է Բեհիսթունյան (Քիրմանշահի մոտ) բարձր ժայռի վրա քանդակած Դարեհ Ա-ի բևեռագիր արձանագրության մեջ, որը գրված է երեք լեզվով՝ հին պարսկերեն, էլամերեն և բաբելոներեն։ Արմենների երկիրն այս արձանագրության մեջ անվանված է «Արմենիա», իսկ ժողովուրդը՝ արմեններ։

Պատմություն
-----------

Արմենները վաղուց ապրել են Հայկական լեռնաշխարհի հարավարևմտյան և Փոքր Ասիայի արևելյան մասում։ Ասորեստանյան արձանագրություններում Արմենները հիշատակվում են «ուրումե», իսկ ուրարտական արձանագրություններում՝ «ուրմե» կամ «արմե» անուններով, Հոմերոսը հիշատակում է արիմներ ժողովրդի անունը։ Մ․թ․ա․ 23-րդ դարում գրված մի արձանագրությունում հիշատակվում է, որ Աքքադի Նարամսին թագավորի դեմ են ելել 17 թագավորներ, որոնցից 11-րդը Արմանի երկրի Մադակինա թագավորն է։ Երկրորդ հիշատակությունը Սարգոնի (մ․թ․ա․ 2334-2284) մի արձանագրությունում է, ըստ որի Արմանի երկիրը Սարգոնի տիրապետության տակ է եղել։ «Ուրումե» տարբերակով առաջին անգամ հիշատակավել է Ասորեստանյան թագավոր Թիգլաթպլասար Ա թագավորի (մ․թ․ա․ 1115-1077) ժամանակ։ Նա հիշատակել է որ ուրումեացիները գրավել են Շուպրիա երկրի Ալզի և Աղձնիքի շրջանները։ Ուրարտացիներից առաջինը Մենուա արքան է արշավել Արմենի-Շուպրիայի վրա, այն կոչելով Ուրմեուխի։ Մ․թ․ա․ 773 թվականին Արգիշտի Ա-ը արշավում է Ուրմեի վրա, ավերելով և 24 հազար գերի տանելով։ «Արմե» ձևով առաջին անգամ հիշատակվում է Սարդուրի Բ-ի օրոք։ Նա 3 արշավանքներ է ձեռնարկում տանելով 8500 գերիներ։ Հերոդոտոսից և հունական այլ հեղինակներից հայտնի է դառնում, որ Հայկական լեռնաշխարհում գոյություն են ունեցել երկու սատրապություններ՝ 18-րդը, որի բնակիչները առավելապես ալարոդներ են, և 13-րդը, որի բնակիչները առավելապես արմեններ են։

Տես նաև
-------

* հայեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայրենագիտական էտյուդներ», Կամսար Ավետիսյան, Երևան, 1979, էջ 264․
2. ↑  Предыстория армянского народа, И.М․Дьяконов, с. 238—239, прим. 126
**Գևորգ Զաքարի Տեր-Դավթյան** (օգոստոսի 25, 1850(1850-08-25), Թիֆլիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 13, 1934(1934-11-13), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ սովետական դերասան։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1925)։ Ռեալիստական ուղղության հայ խոշորագույն կատակերգակ դերասաններից։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Ներսիսյան դպրոցում։ Բեմական գործունեությունն սկսել է 1872 թվականից՝ Թիֆլիսում։ Հենց առաջին դերով (Սարուխան, Հովհաննես Գուրգենբեկյանի «Հազար թումնանոց կաբա») աչքի է ընկել իբրև կատակերգակ դերասան։ Տեր-Դավթյանը իր սուր դիտողականությամբ և ներքին զգացողությամբ, բնատուր տաղանդով կարողացել է ստեղծել հետաքրքիր ու անմոռաց կերպարներ, որոնց մասին հոդվածներով բազմիցս հանդես են եկել Գաբրիել Սունդուկյանը, Գևորգ Չմշկյանը, Սեդրակ Մանդինյանը, Շիրվանզադեն, Հովհաննես Թումանյանը և ուրիշներ։ 1880-ական թվականներից Տեր-Դավթյանը իր ղեկավարած տարբեր խմբերով և առանձին հրավերներով հանդես է եկել Բաքվում, Գանձակում, Բաթումում, Երևանում և այլուր։ Նրա խաղացանկը հարուստ էր հայ, ռուս, եվրոպական դրամատուրգիայի կերպարների լավագույն անձնավորումներով՝ Փարսիդ, Գիժ Մոզի, Իսայի, Սարգիս (Սունդուկյանի «Քանդած օջախ», «Խաթաբալա», «Էլի մեկ զոհ»), Թաթոս (Նար-Դոսի «Սպանված աղավնի»), Դոբչինսկի (Գոգոլի «Ռեիզոր»), Մոլչալին (Գրիբոյեդովի «Խելքից պատուհաս»), Շպրիխ (Լերմոնտովի «Դիմակահանդես»), Շմագա (Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անմեղ մեղավորներ»), Ծաղրածու, Գերեզմանափոր (Շեքսպիրի «Լիր արքա», «Համլետ»), Օրգոն, Սկապեն (Մոլիերի «Տարտյուֆ», «Սկապենի արարքները») են։ Տեր-Դավթյանի դերասանական ստեղծագործության գլուխգործոցը գեղարվեստական բարձր մակարդակով կերտած Գիքոյի դերն էր (Սունդուկյանի «Պեպո»), որը միշտ եղել է նրա խաղացանկում (1876–1930)։ Գիքոյի դերակատարումը շատ բարձր է գնահատել իտալական նշանավոր դերասան Է. Ռոսսին, 1890 թվականին՝ Թիֆլիսում նրա պատվին տրված «Պեպո» ներկայացման ժամանակ։ Նույն դերակատարումով նա հրավիրվել է մասնակցելու Երևանի Առաջին պետական թատրոնի (այժմ՝ Սունդուկյանի անվան) բացմանը։

Գևորգ Տեր-Դավթյանի բեմական գործունեության 25-ամյակին է նվիրված Հովհաննես Թումանյանի «Հայի զարմանքը» բանաստեղծությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հովհաննես Թումանյան, Երկերի լիակատար ժողովածու, հատոր 1, 1988, էջ 526։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 666)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աննա Մնացականյան (այլ կիրառումներ)

**Աննա Միքայելի Մնացականյան** (հոկտեմբերի 15, 1914(1914-10-15), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 1, 1951(1951-06-01), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դաշնակահարուհի, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Աննա Մնացականյանը ծնվել է 1914 թվականի հոկտեմբերի 03(15)-ին Բաքվում։ 1907 թվականին ավարտել է Ժնևի կոնսերվատորիան (Վ. Վիբերգի դասարան, ոսկե մեդալ), 1907-1910 թվականներին կատարելագործվել է Շտեռնի (Բեռլին) կոնսերվատորիայում (Մ. Կրաուզի դասարան), հաճախել է նաև Ժնևի համալսարանի գրականության պատմության դասընթացներին։ 

1911-1920 թվականներին դասավանդել է Կրոնվելդի դասընթացներում, Բաքվի ժողովրդական, ապա՝ պետական կոնսերվատորիաներում։ 1921 թվականին հրավիրվել է Երևան, մասնակցել երաժշտական ստուդիայի, ապա՝ կոնսերվատորիայի հիմնադրման աշխատանքներին (1923)։ 1923-1951 թվականներին դասավանդել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (1938 թվականից՝ դաշնամուրի ամբիոնի առաջին վարիչը, 1934 թվականից՝ պրոֆեսոր), միաժամանակ աշխատել է Պ. Ի. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում և Ռ. Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում։ Նրան աշակերտել են Մ. Ղամբարյանը, Վ. Սարգսյանը, Վ. Ահարոնյանը, Ա. Զաքարյանը, Գ. Չթչյանը, Ն. Խանզադյանը, Ա. Ավդալբեգյանը, Վ. Չախմախսազյանը։ 

Թեմատիկ համերգներով ելույթներ է ունեցել կոնսերվատորիայում, կամերային անսամբլների հետ։ Հանդես է եկել նաև Ե. Խոսրովյանի հետ (4 ձեռքով). երկացանկում ընդգրկված են եղել Լ. վան Բեթհովենի սիմֆոնիաների փոխադրումներից։ 

Աննա Մնացականյանը մահացել է 1951 թվականի հունիսի 1-ին Երևանում։

Գրականություն
-------------

* Будагян А. Анна Мнацаканян в документах, высказываниях и фотографиях, Е. 2017.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Բաաս կուսակցության իրաքյան ճյուղի պատկերանշանը
**Արաբական Սոցիալիստական Բաաս Կուսակցություն** (**ԱՍԲԿ**, արաբ․՝ حزب البعث العربي الاشتراكي‎‎, *Hizb Al-Ba'ath Al-'Arabi Al-Ishtiraki*, **Բաաս** նշանակում է «վերածնունդ», «վերականգնում», **Արաբական Սոցիալիստական Վերածննդի Կուսակցություն**), կուսակցություն Իրաքում և Սիրիայում։ Հիմնադրվել է 1947 թվականի ապրիլի 7-ին, Դամասկոսում, Միշել Աֆլյաքի և Սալահ ադ-Դին ալ-Բիթարի կողմից և սկզբում կոչվել է *Արաբական վերածննդի կուսակցություն*։ 1954 թվականից, Աքրամ Հաուրանիի *Արաբական սոցիալիստական կուսակցության* հետ միանալուց հետո, կրում է ներկա անվանումը։

Հիմնական գաղափարախոսությունն է բաասիզմը՝ պանարաբիզմի, արաբական ազգայնականության, արաբական սոցիալիզմի և հակաիմպերիալիզմի տարրերով։ Հիմնական նպատակը սոցիալիզմի և արաբների միասնության ստեղծումն է։ Կարգախոսը՝ «*Միասնություն, Ազատություն, Սոցիալիզմ*»։

1966 թվականին կուսակցությունը կիսվել է երկու ճյուղերի՝ սիրիական և իրաքյան։ Ներկայումս սիրիական ճյուղը Սիրիայում կանգնած է իշխանության գլխին՝ Բաշշար ալ-Ասադի գլխավորությամբ։ 1968-2003 թվականներին իրաքյան ճյուղը Սադդամ Հուսեյնի գլխավորությամբ կառավարել է Իրաքում, սակայն 2003 թվականի մայիսի 1-ին, Իրաքի պատերազմից հետո պաշտոնապես լուծարվել է, բայց շարունակում է ընդհատակյա գործունեություն ծավալել Իզզատ Իբրահիմ ադ-Դուրիի ղեկավարությամբ։

Կուսակցության երկու ճյուղերը գործում են նաև արաբական այլ երկրներում՝ Յեմեն, Լիբանան, Պաղեստին և այլն, սակայն քաղաքական իշխանություն չեն ներկայացնում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բաաս կուսակցության Ազգային ղեկավարության կայք (Ս. Հուսեյն)(արաբ.)
* Բաաս կուսակցության կայք (Բ. ալ-Ասադ) Archived 2014-05-27 at the Wayback Machine.(արաբ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Լարուսի · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 2063730-5 · NKC: kn20030523008 · SUDOC: 027427137 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 184)։*  |

1. ↑  *Agwani M. S.* The Baʻth: A Study in Contemporary Arab Politics // *International Studies* — SAGE Publishing, 1961. — Vol. 3, Iss. 1. — P. 6. — ISSN 0020-8817; 0973-0702 — doi:10.1177/002088176100300102
«**Արմենուհի**», գրական, պատմագիտական և արվեստի ամսօրյա հանդես։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսել 1949–1955 թվականներին Թեհրանում։ Արտոնատեր՝ Անդրե Տեր-Օհանյան, խմբագրակազմ՝ Արամ Անտոնյան, Նորայր Մամյան, Սամվել Խաչիկյան։ 

Տպագրել է գրական, պատմական, գիտաբժշկական և առողջապահական, արվեստաբանական և դաստիարակչական հանրամատչելի հոդվածներ, նպաստել Իրանի հայերի, հատկապես կանանց հոգևոր զարգացմանը, ի հայտ է բերել գրական-գեղարվեստական կարողություն ունեցողներին։ 

Լույս է ընծայել հայ և համաշխարհային դասական հեղինակների գործերից (Վահան Թեքեյան, Արփիար Արփիարյան, Օմար Խայամ, Լև Տոլստոյ, Ջորջ Բայրոն, Ալեքսանդր Պուշկին, Սերգեյ Եսենին, Իվան Տուրգենև, Վալերի Բրյուսով, Ֆրանց Վերֆել), մեծ տեղ հատկացրել խորհրդահայ գրականությանը, ինչպես նաև իրանցի և իրանահայ անվանի ու սկսնակ գրողներին, տեղեկություններ է հաղորդել իրանահայ կրթական, մշակութային և ազգային կյանքի մասին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Գևորգ Եսայու Տեր-Ստեփանյան**  (ապրիլի 3, ապրիլի 16, ապրիլի 3, 1907(1907-04-03), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - 2006), հայ խորհրդային երկրաբան, ինժեներ-շինարար։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1956), պրոֆեսոր (1960), ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1996), թղթակից անդամ (1977); ՄԱԿ անդամ 1949 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

1931 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի պոլիտեխնիկի ինստիտուտը։ Տեր-Ստեփանյանը զբաղվել է գիտական և մանկավարժական գործունեությամբ Թիֆլիսում (1930-1931) և Լենինգրադում (1932-1936, 1939-1945), աշխատել է Իրանում (1937-1939)։ 1945 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ ինստիտուտներում որպես ինժեներական երկրաբանության բաժնի վարիչ, 1964 թվականից՝ երկրամեխանիկայի լաբորատորիայի վարիչ։ Դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանում և Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում (1959-1972)։

Տեր-Ստեփանյանի աշխատությունները նվիրված են լանջերի կայունությանը և սողանքային երևույթներին։ Նա մշակել է սողանքների տեղաշարժի դիտարկման դիֆերենցիալ մեթոդը, բացահայտել սողանքների նախնական փուլը, առաջարկել լանջերի խորքային սողքի վարկածը, սողանքների կանխագուշակման և նրանց դեմ պայքարի ձևերը։ Տվել է ուղղագիծ սանդղակներով շղթայավոր նոմոգրամների և գրունտի սողքի ստրուկտուրային տեսությունները։ Տեր-Ստեփանյան «Գեոմեխանիկայի պրոբլեմներ» գիտական աշխատությունների ժողովածուի պատասխանատու խմբագիրն է, «Ինժեներնայա գեոլոգիա» («Инженерная геология», Մոսկվա), «Գեոտեքնիք» («G6otechnique», Լոնդոն), «Ատուդիա գեոտեքնիկա» («Տէս- dia geotechnica», Վրոցլավ) ամսագրերի խմբագրական կոլեգիաների անդամ, ԽՍՀՄ ԳԱ ինժեներական երկրաբանության և հիդրոերկրաբանության գիտխորհրդի սողանքային հանձնաժողովի նախագահը (1968 թվականից)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գևորգ Տեր-Ստեփանյանի մասին ՀՀ ԳԱԱ կայքում


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 686)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11796 |

 |
**Անշարժ գույքի չափագրում**, հողամասերի և դրանց վրա ամրակայված շենքերի, շինությունների առկայության, նպատակային նշանակության, սեփականության, օգտագործման ձևերի, դրանց որակի ու քանակի, տեսքերի ու տեսակների վերաբերյալ տվյալների հաշվառումը։

Քանակական հաշվառում
-------------------

Քանակական հաշվառումն անշարժ գույքի առկա վիճակի վերաբերյալ տվյալների հավաքագրումն է գծային չափերով (երկարություն, լայնություն, բարձրություն), մակերեսներով և ծավալներով։ Կատարվում է կադաստրային քարտեզագրման և չափագրումների միջոցով։

Որակական հաշվառում
------------------

Որակական հաշվառումն իրականացվում է հողամասի և շինությունների նպատակային ու գործառնական նշանակության, կառուցման տարեթվի, արտաքին հարդարման, ավարտվածության աստիճանի, շինանյութի տեսակի (պատերի, միջհարկային ծածկի, տանիքի) և այլ բնույթի որակական տվյալների հավաքագրման միջոցով։ Անշարժ գույքի չափագրումն իրականացնում են համապատասխան որակավորման վկայական (լիցենզիա) ունեցող անձինք։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Արմինե Հրանտի Զարայելյան** (մայիսի 29, 1965(1965-05-29), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բժիշկ, էնդովասկուլյար վիրաբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (2003)։

Կենսագրություն
--------------

1988 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1993-1996 թվականներին աշխատել է ԵՊԲՀ-ում, 1996-2000 թվականներին՝ Աթենքի և Բելգրադի համալսարաններում, Լոնդոնի թագավորական կլինիկայում, 2000-2002 թվականներին՝ ԵՊԲՀ կլինիկաների գծով միջազգային կապերի բաժնի վարիչ, 2002 թվականին՝ Օնասիսի անվան էնդովասկուլյար վիրաբուժական գիտաախտորոշիչ կենտրոնի (Երևան) ղեկավար։

Անդամակցություն
---------------

* Եվրոպական սրտաբանների ընկերակցության պատվավոր անդամ, 2001
* ՀՀ վիրաբույժների և Անոթային վիրաբույժների ընկերակցության անդամ, 2004

Ստեղծագործություններ և ճանաչում
-------------------------------

Աշխատանքները վերաբերում են սրտի բնածին արատների, պսակաձև անոթների և օրգանիզմի ծայրամասային անոթների ախտահարումների էնդովասկուլյար վիրահատական բուժմանը։ Համահեղինակ է ուսումնամեթոդական ձեռնարկների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արմինե Սարգսյան (այլ կիրառումներ)

**Արմինե Խորենի Սարգսյան** (դեկտեմբերի 16, 1959(1959-12-16), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Երևանի պատմության թանգարանի տնօրեն, ազգագրագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1959 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Երևանում։ 1977 թ. ավարտել է Երևանի թիվ 115 միջնակարգ դպրոցը։ 1977-1982 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետում։ 1982 թվականից աշխատանքի է անցել Հայաստանի ազգագրության թանգարանում։ 1989 թվականին տեղափոխվել է Երևանի պատմության թանգարան` սկզբում որպես գիտաշխատող, ապա` գիտական գծով փոխտնօրեն, 2002 թվականից տնօրեն։ 2002 թ. պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն։ Հրատարակել է մի շարք գիտական հոդվածներ։ Հեղինակ է բազմաթիվ գիտահանրամատչելի աշխատանքների։ Բարեխիղճ աշխատանքի համար պարգևատրվել է ՀՀ վարչապետի (2005 թ.), Երևանի քաղաքապետի (2006 թ. 2007 թ.), մշակույթի նախարարի (2007 թ.) պատվոգրերով։ Անդամակցում է «Կամուրջ», «Թանգարանների բարեկամների ասոցացիա», «Պատմաբան շրջանավարտների միություն» հասարակական կազմակերպություններին։

Երկեր
-----

* Երևանի նշանավոր ընտանիքները, մաս 1, Երևան, 2009, 240 էջ։

Գրականություն
-------------

* Երևանի պետական համալսարանի 90-ամյա պատմության ֆակուլտետը, խմբ. Էդիկ Գ. Մինասյան, Երևան, 2009, էջ 373։

Պարգևներ
--------

* Մովսես Խորենացու մեդալ (2011)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության մեդալներով պարգևատրելու մասին

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հարցազրույց Արմինե Սարգսյանի հետ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 27352, 27355 |

 |
**Արյան դեպո**, մարդու և կենդանիների օրգաններ, որտեղ պահեստվում է որոշակի քանակությամբ արյուն։

Օրգանիզմի ամբողջ արյան մոտ 50%-ը չի մասնակցում շրջանառության, այլ պահվում է արյան դեպոյի օրգաններում՝ փայծաղում (մոտ 16%), լյարդում (մինչև 20%), մաշկում (մոտ 10%)։ Ա․դ–ում պահեստված արյունը հիմնականում բաղկացած է ձևավոր տարրերից, պլազմայի քանակությունն աննշան է։ Արյան դեպոյի օրգաններից արյունը շրջանառության մեջ է մտնում, երբ ավելանում է օրգանիզմի պահանջը թթվածնի նկատմամբ (ծանր ֆիզիկական աշխատանք), կամ շրջանառվող արյան մեջ նվազում է հեմոգլոբինի քանակը (արյունահոսությունների դեպքում), երբ օրգանիզմը գտնվում է մթնոլորտային ցածր ճնշման պայմաններում։ Արյան դեպոյի օրգանները խիստ կարևոր են արյան շրջանառության համար և ապահովում են օրգանիզմի հարմարվելը ներքին և արտաքին միջավայրի փոփոխվող պայմաններին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 99)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անուշավան (այլ կիրառումներ)

**Անուշավան**, հայկական տղամարդու տարածված անուն է։ Ըստ պատմահայր Մովսես Խորենացու Արա Գեղեցիկի թոռան անունն է, որը նաև «սոսանվեր» է կոչվել։ Հայնրիխ Հյուբշմանի ստուգաբանությամբ այս անունը կազմված է զենդերեն anaoso «անմահ» և urvan «հոգի» բառերից։ Այս կարծիքի են նաև Նիկողայոս Ադոնցը և Հրաչյա Աճառյանը։ Գրիգոր Ղափանցյանը անվան մեջ տեսնում էր nos «Նոճի. «սոճի. բառը, անվան վերջավորությունը մեկնում որպես «պաշտող», «նվիրված»։ Այստեղից էլ Անուշավան անունը բացատրում է, իբրև «սոսանվեր»։ Ոմանք դիտում են որպես հայերեն «անուշ» և «ավան» (գյուղ) բառերից կազմված անուն։ Այժմ բավական տարածված անուն է։

Հայոց մեջ տարածված Անուշավան և Առուշան անձնանունները միևնույն անվանական տարբերակներ են, ինչպես օրինակ՝ Հովնան – Հունան – Օհան, Հովհանես – Իոհան – Իվան, Բարսեղ – Վասիլ, Միհրան – Մհեր և այլն։ Մեծ հավանականությամբ Անուշավան և Առուշան տարբերակներով անձնանուններն ունեն ուրարտական /կամ հ(խ)ուրիական/ ծագում, որը սեպագրերում հիշատակվում է ՈՒ(Ա)րշա կամ Ռուս(շ)ա ընթերցմամբ։

Հայտնի կրողներ
--------------

* Անուշավան Աբովյան,
* Անուշավան Արզումանյան,
* Անուշավան Գասպարյան,
* Անուշավան Մակարյան,
* Անուշավան Շիրոյան,
* Անուշավան Վարդանյան,
* Անուշավան Տեր-Ղևոնդյան,
* Վիվան (իսկական անունը՝ Անուշավան Ջիդեջյան),

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Աճառյան Հ.* Հայոց անձնանունների բառարան (հայ.) — Երևանի պետական համալսարան, 1942. — հատոր 5.
2. ↑  Գրիգոր Ղափանցյան, «Արա Գեղեցիկի պաշտամունքը» 1944, էջ 107
3. ↑  Յուստի, Iranisches Namenbuch
4. ↑  Է. Գ. Դուրգարյան, Անվանագիրք 1985 թ. Երևան
**Բագրատ Անդրանիկի Խալաթյան** (փետրվարի 13, 1860(1860-02-13), Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - ոչ շուտ քան 1930 կամ ոչ ուշ քան 1935), հայ բանագետ, պատմաբան։ Սովորել է Մոսկվայում և Գերմանիայում, ուսուցչություն արել Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, Գերմանիայում։

Հրատարակել է մոկացի Զատիկ Խապոյենցից գրառած հայ ժողովրդական վեպի մի տարբերակ («Սասմա փահլիվաններ կամ Թըլոր Դավիթ և Մհեր», 1899), «Տասնիններորդ դարի կտակը» (1899), «Հայ ժողովրդական դյուցազնական վեպը» (ռուսերեն 1900, գերմաներեն 1902, հայերեն 1903), «Աղբյուրներ հնագույն հայոց պատմության» (1903) աշխատությունները։ Գրառել է «Ռոստամ Զալի» 5 տարբերակ, ինչպես նաև մի քանի քրդական վիպական երգեր։ Խալաթյանի պատմագիտական հետազոտությունները վերաբերում են հիմնականում ուրարտական շրջանին։ Արաբ մատենագիրների երկերից քաղել և թարգմանել է Հայաստանին վերաբերող նյութեր («Արաբացի մատենագրերը Հայաստանի մասին», 1919)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 4. — էջ 704.
2. 1 2 3 4 5 6  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: 2005.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11751 · GND: 1161835504 · VIAF: 170340815 · WorldCat VIAF: 170340815 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 704)։*  |
**Արյան արհեստական շրջանառություն**, հիվանդի օրգանիզմում հատուկ սարքի օգնությամբ ստեղծվող արյան արհեստական հոսք։

Արհեստական շրջանառությունը կարելի է իրականացնել ինչպես ամբողջ օրգանիզմում, այնպես էլ առանձին օրգաններում (օրինակ՝ վերջույթներում)։ Արհեստական շրջանառության արդի սարքերի օգնությամբ, որոնք ունեն պոմպ (սրտի դեր է կատարում), թթվածնարար (փոխարինում է թոքերին), կարելի է սրտի և խոշոր անոթների բնածին ու ձեռքբերովի արատների վերացման վիրահատություններ կատարել։ Վիրահատության ընթացքում հիվանդի սիրտը ժամանակավորապես անջատվում է արյան հոսքից, իսկ արյունը երակներից խողովակածայրակների միջոցով պոմպով ներծծվում է արհեստական շրջանառության սարքի մեջ, ապա անցնում թթվածնարարով, որտեղ հարստանում է թթվածնով ու վերադարձվում հիվանդի օրգանիզմ։ Նշված սարքը հնարավորություն է տալիս արյան շրջանառությունը հիվանդի օրգանիզմում պահպանել բավականին երկար ժամանակ, որն անհրաժեշտ է վիրահատության համար։ Ավարտից հետո սարքն անջատվում է, և սրտի աշխատանքի հաշվին վերականգնվում է արյան բնական հոսքը։

Արյան արհեստական շրջանառությունը կարող է կիրառվել նաև ներքին հիվանդությունների կլինիկայում՝ սրտի հիվանդությունների բուժման ժամանակ՝ հիվանդ սրտի ժամանակավոր, մասնակի բեռնաթափման համար։ Այդ դեպքում հիվանդի արյունատար անոթներին միացվում է սարքը, որի միջոցով հեռացվում է արյան մի մասը։ Սարքը, աշխատելով հիվանդի սրտի հետ զուգընթաց, փոքրացնում է վերջինիս բեռնվածությունը։

Առանձին օրգանների (օրինակ՝ վերջույթների) համար արյան արհեստական շրջանառությունը կիրառում են, երբ որոշ հիվանդությունների բուժման համար անհրաժեշտ է լինում ներարկել օրգանիզմի վրա թունավոր ազդեցություն ունեցող պատրաստուկներ։ Դրա համար հիվանդի վերջույթի արյան հոսքը մեկուսացնում են ընդհանուր շրջանառությունից և միացնում արհեստական շրջանառության սարքին։ Վերջույթի արյան հոսք են ներարկում անհրաժեշտ դեղանյութը, որն արհեստական շրջանառության շնորհիվ չի մտնում արյան ընդհանուր հոսքի մեջ։ Գործողության ավարտից հետո սարքն անջատվում է, և վերջույթում վերականգնվում է արյան բնականոն հոսքը։

Տես նաև
-------

* Արհեստական սիրտ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արյան արհեստական շրջանառություն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85020219 · Microsoft: 2778881276, 2908636031, 2910057868 · NKC: ph249463 |

 |
**Բուլղարահայ երաժշտություն**, Բուլղարիայի հայ համայնքի երաժիշտներ ու երգահաններ, որոնք ստեղծագործել են Բուլղարիայի տարածքում՝ զարգացնելով հայկական ազգային կամ տեղական երաժշտությունը՝ երգի, պարի և նվագակցության ասպարեզներում։

19-րդ դարի վերջից հայտնի են «Դայլայլիկ» և «Մեղեդի» (Պլովդիվ), Վահան Մանուելյանի, Բարսեղ Կանաչյանի (Վառնա), «Կոմիտաս» (Ռուսե), «Քնար», «Երևան» (Սոֆիա) և այլ երգչախմբեր։ Դիրիժոր և կոմպոզիտոր Նաթան Ամիրխանյանը Սոֆիայի օպերային թատրոնի (նաև՝ դիրիժոր), Վառնայի «Գուսլա» երաժշտական ընկերության հիմնադիրներից է, գրել է օպերաներ։ Ճանաչված են Նաև կոմպոզիտոր Սարգիս Բալթայանը, դաշնակահարուհիներ Զարուհի Սարյանը, Հերմինե Ասատուրը, Մալվինա Խաչատրյանը, ջութակահարներ Ստեփան Խանջյանը, Հայկաշոտ Աղասյանը, դիրիժոր Վիլի Կազասյանը, թավջութակահարուհի Սեդա Բալթայանը, երգչուհիներ Ալիս Բաղդասարյանը, Բեատրիս Բոյաջյանը, Մարի Գրիգորյանը և ուրիշներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղուկասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Արշալույս Սերոբի Ղուկասյան** (05(18) ապրիլի, 1911, Նորաշեն (Նախիջևան) – մահվան թվականն անհայտ է), հայ գինեգործ, գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1969)։

Կենսագրություն
--------------

Արշալույս Ղարիբյանը ծնվել է 1911 թվականի ապրիլի 05(18)-ին Նախիջևանի Նորաշեն գյուղում։ 1935 թվականին ավարտել է Ղազախստանի պետական գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1962-1981 թվականներին եղել է Չիմքենդի մարզային գյուղատնտեսական պետական կայանի բաժնի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են Ղազախստանի հարավում խաղողի տեղաբաշխման, մասնագիտացման ու սորտաշրջանացման խնդիրներին։

Համահեղինակ է «Խաղողը Ղազախստանի հարավում» (1975, ղազախերեն) գրքի։

Երկեր
-----

* Виноградарство Южного Казахстана, Чимкент, 1961.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Բույսերի արագաճեցում**, բանջարեղենի, հատապտուղների, ծաղիկների ստացումը նրանց աճման համար ոչ սեզոնային ժամանակ (օրինակ՝ ձմռանը)։

Աճեցում
-------

Կատարվում է ջերմոցներում, ջերմատներում, նկուղներում և այլ շինություններում։ Երբեմն (գարնանն ու աշնանը) օգտագործում են բաց գրունտը՝ թաղանթածածկերի տակ։ Արագաճեցնում են այն բույսերը, որոնց կոճղարմատներում, արմատապտուղներում, սոխուկներում և այլն առկա են սննդանյութերի բավարար պաշարներ։ Բանջարեղենային մշակաբույսերից արագաճեցվող կանաչեղեն ստանում են՝ գլուխ սոխից, սեզա տերևից, պրասասոխից, բատուն սոխից, ճակնդեղից, նեխուրից, մաղադանոսից, աղցան. ճարճատուկից, թրթնջուկից, խավրծիլից, ծնեբեկից։ Դրանց աճեցման համար պիտանի է բավարար փխրունության ցանկացած սննդարար հողախառնուրդը, ինչպես նաև տորֆը, կերամզիտը, ավազը, սնուցող տարրերի ջրային լուծույթները։ Հողախառնուրդի շերտը պետք է լրիվ ծածկի արմատապտուղները, կոճղարմատներն ու սոխուկները։ Արագաճեցման համար բավարար է չափավոր լուսավորությունը, սակայն օրական 1000 լք-ից ոչ պակաս՝ 5–6 ժամվա ընթացքում։ Ծնեբեկի և աղցանի ճարճատուկի արագաճեցումը կատարում են լրիվ մթության մեջ (լույսից բույսերը դառնանում են, ընձյուղներն ու տերևները՝ կոշտանում)։ Տնկումից հետո առաջին շաբաթվա ընթացքում շինության ներսում օդի ջերմաստիճանը պետք է լինի 10–14 °C, այնուհետև ցերեկը՝ 20–25 °C, գիշերը՝ 15–18 °C (աղցանի ճարճատուկի համար՝ 12–15 °C, ծնեբեկի համար՝ 20 °C ողջ օրը)։

Տնկանյութեր
-----------

Տնկանյութը վերցնում են բաց գրունտից և պահում 1 ամսից ոչ պակաս, որպեսզի այն հասցնի անցնել հանգստի շրջան։ Թարմ կանաչեղենը ստացվում է 20–45 օր հետո։ Բերքատվությունը (կգ/մ2) գլուխ սոխի 12–16 է, թրթնջուկինը՝ 3–5, խավրծիլինը՝ 4–6։ Գեղազարդիչ բույսերից արագաճեցվում են թփերից՝ եղրևանին, վարդենին, նշենին և այլն, բազմամյա խոտաբույսերից՝ վարդկակաչը, հակինթը, շուշանը, թրաշուշանը, հովտաշուշանը և այլն։ Առավել պիտանի են լավ զարգացած արմատների համակարգով և ճիշտ ձևավորված վերգետնյա մասով առողջ նմուշահատերը։ Եղրևանու և նշենու ծաղկումն արագացնելու համար արդյունավետ են տաք ջրային վաննաները, որոնց մեջ ընկղմում են բույսի վերգետնյա մասը։ Ջրի ջերմաստիճանն ու մշակման տևողությունը կախված են բույսի տեսակից։ Սովորաբար բավարար է 12–16 ժամjա մշակումը 30–35 °C ջերմաստիճանի ջրով։ Նմանօրինակ ազդեցություն ունեն նաև տաք ջրագոլորշին, ինչպես նաև եթերի, ացետիլենի, լուսագազի, ծխախոտի ծխի և այլնի վաննաները։ Վարդկակաչը, հակինթը, հովտաշուշանը նպատակահարմար է նախօրոք պահել ցածր ջերմաստիճանում։ Գեղազարդիչ բույսերը կրկնակի արագաճեցման համար հիմնականում պիտանի չեն, այդ պատճառով դրանք 1–2 տարով տեղափոխում են լավ պարարտացված պահեստների հողամասեր։ Հատապտղային մշակաբույսերից արագաճեցման համար ավելի հաճախ օգտագործում են խաղողի վազը և մորին։ Մորու բերքատվությունը 3–5 կգ/մ2 է հորիզոնական, և մինչև 10–12 կգ/մ2՝ ուղղաձիգ մշակման դեպքում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Արոն Լի Ռալստոն** (անգլերեն՝ *Aron Lee Ralston*, հոկտեմբերի 27, 1975(1975-10-27), Մերիոն, Օհայո, ԱՄՆ), ամերիկացի ալպինիստ, որը հայտնի է դարձել, երբ 2003 թվականին մայիսին ԱՄՆ Յուտա նահանգի լեռներում մագլցելիս ձեռքը մնացել է ժայռաբեկորի տակ, և նա ստիպված անդամահատել է այն բութ դանակով։

Վերոնշյալ դեպքը նկարագրված է Ռալստոնի՝ «Ժայռի և դժվար տեղի միջև» (*Between a Rock and a Hard Place*) ինքնակենսագրական գրքում, ինչպես նաև 2010 թվականին նկարահանված «127 ժամ» (*127 Hours*) ֆիլմում։

Դեպքը
-----

***Բլյու Ջոն Կանյոնով*** (անգլ.՝ *Blue John Canyon*, ԱՄՆ Յուտա նահանգի Մոաբ քաղաքի մոտ ճանապարհորդելու ժամանակ ներառում է գետի կիրճի լանջով բարձրանալով, իջնելով, նաև՝ լողալով անցնելը) կիրճի պատից ժայռաբեկոր է պոկվում, և Ռալստոնի աջ ձեռքն արմունկից ներքև ջարդելով՝, մեխում այն կանյոնի պատին։

Ռալստոնը որևէ մեկին չէր պատմել իր ճանապարհորդական պլանները, ուստի գիտեր, որ իրեն չեն փնտրի։
Հինգ օր նա ապարդյուն փորձում է ձեռքn ազատել։
Ի վերջո, ենթադրելով, որ կմահանա՝ ժայռապատին փորագրում է իր անունը, ծննդյան ու ենթադրյալ մահվան ամսաթվերը, հաղորդագրություն ձայնագրում ընտանիքի համար։

Այնուհետև իբրև վերջին միջոց՝ Ռալստոնն սկսում է անդամահատել ժայռաբեկորի տակ մնացած ձեռքը. ուժով թեքում է ձեռքը այնքան, մինչև ոսկորները կոտրվում են, հետո՝ բութ դանակի և աքցանի միջոցով կտրում կոտրվածքի մասում պահող հյուսվածքներն ու ջիլերը։

Ժայռաբեկորի գերությունից ազատվելուց հետո Ռալստոնը պարանով իջնում է մոտ 20 մետրանոց պատի վրայով, այնուհետև ջրազրկված վիճակում կեսօրյա արևի տակ քայլում դեպի իր ավտոմեքենան (նա չուներ բջջային հեռախոս), որ գտնվում էր մոտ 13 կմ հեռավորության վրա։

Բարեբախտաբար կանյոնից դուրս գալիս Ռալստոնը հանդիպում է մի հանգստացող ընտանիքի, ովքեր ահազանգում են իշխանություններին, և նա էվակուացվում է ուղղաթիռի միջոցով։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* Դեռևս 2002 թ. Ռալստոնը թողել է աշխատանքը (ինժեներ «Ինտել» ընկերությունում), որպեսզի մագլցի Կոլորադոյի բոլոր 14,000 ֆուտից (4.27 կմ) բարձր լեռները ձմեռային պայմաններում։
* 2005 թ. Ռալստոնը դարձավ առաջին մարդը, ով մագլցել է Կոլորադոյի բոլոր վերոնշյալ լեռները՝ միայնակ և ձմեռային պայմաններում (այս նախագիծը նա սկսել էր դեռ 1997 թ. և Բլյու Ջոն Կանյոնի դժբախտ պատահարը ընդամենը մի փոքր հետաձգել է իրականացումը)։
* Բրիտանացի օսկարակիր ռեժիսոր Դեննի Բոյլը 2010 թ. նկարահանել է «127 ժամ» (127 Hours) ֆիլմը Ռալստոնի հետ տեղի ունեցած պատահարի մասին։ Ֆիլմում Ռալստոնի դերը կատարում է Ջեյմս Ֆրանկոն։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք (անգլ.) · Թվիթթեր (անգլ.) |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 11067429 · BNC: a1123152x · BNF: 14631820f · CiNii: DA17037479 · CONOR: 203116899 · GND: 1074441079 · ICCU: LO1V377191 · ISNI: 0000000120257477 · LCCN: n2004018100 · NDL: 00995288 · NKC: xx0134712 · NLP: a0000002476374 · NTA: 269257756 · NUKAT: n2010146924 · SUDOC: 087879247 · VIAF: 51945853 · WorldCat VIAF: 51945853 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անտառաբուծություն (այլ կիրառումներ)
**Անտառաբուծություն**, գիտություն անտառի աճեցման և բարելավման, արդյունավետության բարձրացման և վերարտադրման եղանակների մասին։ Ուսումնասիրում է անտառի աճի ու զարգացման կենսաբանական գործոնները և դրանց փոխադարձ կապը միջավայրի հետ։ Մշակում է բնակլիմայական տարբեր պայմաններում անտառաճեցման և անտառտնտեսվարման եղանակներ, անտառի գլխավոր օգտագործման և խնամքի, հատումների տեսական և գործնական հարցեր, բնական վերականգնման ու բարձրարժեք երկարակյաց անտառների աճեցման ուղիներ։

Անտառաբուծությունը Հայաստանում
------------------------------

Հայաստանում անտառաբուծությունը, որպես գիտություն, սկզբնավորվել է 1929 թվականից՝ Վանաձորի անտառփորձակայանի հիմնադրմամբ։ Հետազոտվել են ՀՀ նոսրանտառները, անտառկազմող հիմնական ծառատեսակների աճի առանձնահատկությունները, ծառուտների ձևավորման օրինաչափությունները և անտառի բնական վերականգնման, անտառների աճեցման ու տնտեսավարման բնագավառում լեռնային անտառների տիպաբանական խնդիրները։ ՀՀ ԳԱԱ Բուսաբանության ինստիտուտի անտառաբուծության, բևապահպանման և երկրաբուսաբանության բաժանմունքում (1963 թվականից՝ անտառագիտության բաժին), Մարտունիի բարձրլեռնային անտառբարելավման կայանի և Նոյեմբերյանի անտառային գիտական հենակետերում ուսումնասիրվել են անտառները, մշակվել անտառածածկ տարածքների ընդարձակման, պաշտպանական անտառտնկարկների ստեղծման, ՀՀ տարածքում անտառապատման ու կանաչապատման ընդլայնման գիտական հիմունքները, Սևանա լճի մակարդակի իջեցման հետևանքով ազատված ափամերձ տարածքի անտառբարելավման եղանակները։ ՀՀ-ում ծառաթփային տեսակների վերարտադրման և ընտրասերման աշխատանքներով զբաղվում են Հայանտառ և Անտառային գիտափորձարարական կենտրոն կազմակերպությունները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 442)։*  |
**Բազմաձևություն**, կենսաբանության մեջ, կենդանական կամ բուսական որևէ տեսակի անհատների միմյանցից խիստ տարբերվող ձևերի առկայություն։ Տարբերում են՝ սեռական, սեզոնային, սերունդների հաջորդականության հետ կապված P․։ Սեռական Բ․ արտահայտվում է՝ 1․ իգական և արական անհատների տարբերությամբ, երբ միևնույն սեռում առկա են մի քանի ձևեր Բազմահարկ շենքեր․ 1․ Նյու Ցորքի Ռոկֆելլեր–կենտրոնի գլխավոր շենքը (երկնաքեր), ճարա․ է․ Ռայնգարդ, Ու․ Հարրիսոն (1931–47), 2․ «Պիրելլի ընկերության» շենքը (1956–60) Միլանում (բարձրաբերձ), ճարա․ Ջ․ Պոնտի, Պ․-Լ․ Ներվի (օրինակ՝ որոշ միջատների թևավոր և անթև արուները), 2․ գաղութներով ապրող կենդանիների տվյալ տեսակի մեջ տարբեր «կաստաների» գոյությունը (մեղուների մեջ՝ բոռեր, աշխատող մեղուներ, ձևափոխված էգեր և մայր մեղուներ)։ Բույսերի սեռական Բ-յան օրինակներից է կանեփի արական անհատների խիստ տարբերությունը իգականից։ Սեզոնային Բ․ ի հայտ է գալիս տարվա տարբեր եղանակներին միևնույն տեսակի անհատների տարբեր զարգացումով (թիթեռների ամառային և գարնանային ձևերը)։ Սերունդների հաջորդականության հետ կապված Բ․ է, երբ զարգացման ցիկլում նույն անհատի սեռական սերունդը արտաքին տեսքով տարբերվում է անսեռից (օրինակ՝ աղեխորշավորների սեռական սերունդը մեդուզաներն են, անսեռը՝ պոլիպները)։

Բազմաձևության մասնակի դեպքն Է երկձևությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 213)։*  |
**Դասակարգային պայքար**, քաղաքական լարվածություն և տնտեսական անտագոնիզմ հակամարտ դասակարգերի միջև, որի հիմքում ընկած են դասակարգային շահերը և ձգտումները։ Սրդյունք է դասակարգերի տնտեսական շահերի հակամարտության։ «Ազատն ու ստրուկը, պատրիկն ու պլեբեյը, կալվածատերն ու ճորտը, վարպետն ու ենթավարպետը, կարճ՝ ճնշողն ու ճնշվողը հավիտենական հակամարտության մեջ են եղել իրար հետ, անընդհատ պայքար են մղել՝ մերթ թաքնված, մերթ բացահայտ պայքար, որը միշտ վերջացել է ամբողջ հասարակական շենքի հեղափոխական վերակառուցմամբ կամ պայքարող դասակարգերի ընդհանուր կործանմամբ»։ Սակայն այդ հեղափոխությունները մի դասակարգային հակամարտությունը փոխարինել են մեկ ուրիշով՝ մշտապես կատարելագործելով մարդու շահագործումը մարդու կողմից, սրելով անտագոնիստական հակասությունները, կատարելագործելով դասակարգային պայքարը։

Պատմությանը հայտնի են և՛ ստրուկների հուժկու ապստամբություններ, և՝ մեծ մասշտաբի ու անընդմեջ գյուղացիական պատերազմներ, տևական սոցիալական շարժումներ, որոնք փորձել են խարխլել տիրող հասարակական կարգերի հիմքերը։

Կառլ Մարքսի և Միխայիլ Բակունինի քաղաքատնտեսական փիլիսոփայություններում դասակարգային պայքարը համարվում է կենտրոնական դրույթ և սոցիալական մեծամասնության համար արմատական սոցիալ-քաղաքական փոփոխություններ իրականացնելու գործնական միջոց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *The New Fontana Dictionary of Modern Thought* (1999) Allan Bullock and Stephen Trombley, Eds. p. 127.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 293)։*  |
**Բույսերի ջերմակայունություն**, ջերմադիմացկունություն, հողի և օդի գերտաքացման պայմաններում բույսերի կենսունակության պահպանման կարողությունը։ Ամենամեծ բույսերի ջերմակայունությունը բնորոշ է որոշ քսերոֆիտների (օրինակ` կռզիները, օշինդրի որոշ տեսակներ կայունեն 60 °C և բարձր ջերմաստիճանների դեպքում)։ Մշակաբույսերը, որոնք չեն դիմանում 45–48 °C բարձր ջերմաստիճաններին, կոչվում են մեզոֆիտներ։

Նկարագրություն
--------------

Բարձր ջերմակայունություն ունեն կորեկը, սորգոն,եգիպտացորենը, բամբակենին, զգալի պակաս՝ արևածաղիկը, գարին, ցորենը, ավելի պակաս՝ լոլիկը, վարսակը, կարտոֆիլը։ Բույսերի կյանքի ընթացքում բույսերի ջերմակաայունությունը փոխվում է, նվազում է նաև վերարտադրողական օրգանների ձևավորման պարբերաշրջանը։ Ջերմակայուն բույսերն ունեն բջջապլազմայի բարձր մածուցիկություն և բջիջներում ՌՆԹ-ի բարձր պարունակություն։ Շատ բույսեր (ուղտափուշ,սիբեխ, եղեսպակ և այլն), չունենալով բարձր բույսերի ջերմակայունություն, շոգ կլիմային հարմարվում են ինտենսիվ տրանսպիրացիայի, տերևների դիրքի և մակերեսի փոփոխման, տարբեր օրգանների խավավորման շնորհիվ և այլն։ Կարճօրյա բույսերի ջերմակայունությունն ապահովվում է աճի վաղ ավարտով և անբարենպաստ ջերմաստիճանի պայմաններում՝ հարկադիր հանգստի վիճակի անցմամբ։

Միջոցառումներ
-------------

Մշակաբույսերի ջերմակայունությունը բարձրացնելու նպատակով կատարում են սածիլների հակաերաշտային նախացանքային աստիճանաձև կոփման, CaCl2-ի 0,2%-անոց լուծույթով սերմերի մշակման միջոցառումներ, հող են ներմուծում ցինկային պարարտանյութեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Արշավիր Հարությունի Ղարագյուլյան** (դեկտեմբերի 26, 1883(1883-12-26), Կարս, Կարսի մարզ, Կովկասյան երկրամաս, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 9, 1969(1969-05-09)), հայ դրամատուրգ, թարգմանիչ, ջութակահար, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։ Կրել է **Շար-լաթ** գրական անունը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կարս քաղաքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ 1900 թվականին տեղափոխվել է Թիֆլիս և որպես խառատի աշակերտ աշխատել Յարալովի գործարանում։ 1901-1904 թվականներին ցրիչ էր «Նոր դար»-ի խմբագրությունում։ 1904-1907 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի երաժշտական դպրոցում և դարձել ջութակահար։ 1908-1910 թվականներին ուսուցչություն է արել Թեհրանի հայկական ծխական դպրոցում, 1910-1914 թվականներին ջութակահար էր Պետերբուրգի «Կոմետա» թատրոնում, 1914-1917 թվականներին՝ բուժակ Պոպովի լազարեթում, 1917-1919 թվականներին՝ ուսուցիչ Եվպատորիայում, ապա Հին Ղրիմում և Նոր Բայազետում։ 1921 թվականին մանկական վարիչ էր Ալեքսանդրապոլում, 1921-1924 թվականներին՝ լուսբաժնի վարիչ Դարալագյազի գավառում, 1924-1925 թվականներին՝ գավկոմի հրահանգիչ Վաղարշապատում, 1927 թվականին՝ Երևանի «Կոմունիստ» ամսագրի պատասխանատու քարտուղար, 1927-1929 թվականներին՝ Մոպրի Կենտկոմի պատասխանատու քարտուղար, 1929-1930 թվականներին՝ հրահանգիչ Պետհրատում, 1930-1932 թվականներին՝ Հայկինոյի խրոնիկայի բաժնի վարիչ, 1932-1933 թվականներին՝ «Սոցգյուղ» թերթի (Երևան) ֆելիետոնիստ, 1933-1937 թվականներին՝ բաժնի վարիչ Պետհրատում, 1941-1945 թվականներին՝ Հայկական հեռագրական գործակալության (Արմենպրես) թղթակից։ Գրել է 9 դրամա, որոնք տարբեր ժամանակներում բեմադրվել են Անդրկովկասի հայկական թատրոններում։ Մահացել է Երևանում։ ԽՄԿԿ անդամ 1920 թվականից։

Երկեր
-----

* Կոմսոմոլ Աստղիկը (պիես), Երևան, Պետհրատ, 1929, 60 էջ։
* Կոմսոմոլ Աստղիկը, Երևան, Պետհրատ, 1930, 60 էջ։
* Շուշանաձորում (պիես), Երևան, Պետհրատ, 1930, 50 էջ։
* Կոլխոզնիկ Թաթոսի բաղձանքը, Երևան, Պետհրատ, 1934, 44 էջ։
* Փոքրիկ թյուրիմացություն (վոդևիլ), Երևան, Պետհրատ, 1936, 38 էջ։
* Գաղտնի գործիչ (կատակերգություն), Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 90 էջ։
* Պիեսներ (ժողովածու), Երևան, «Հայաստան», 1966, 224 էջ։

### Թարգմանություններ (ռուսերենից)

* Բեզբորոդով Ս. Ընկեր Սերգոն, Երևան, Պետհրատ, 1938, 29 էջ։
* Գորև Բ. Օգյուստ Բլանկի, Երևան, Պետհրատ, 1939, 150 էջ։
* Կատաև Վ. Սպիտակին է տալիս առագաստը մենավոր, Երևան, Հայպետհրատ, 1948, 380 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ 1986։ էջ էջ 336-337
2. ↑  Գորեւ Բ Ի (1939)։ *Ոգյուստ Բլանկի* (հայերեն)։ Պետհրատ  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10661 |

 |
|  |
| --- |
| **Արոսենի թամամշյանի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Վարդազգիներ (Rosaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Խնձորայիններ (Maloideae) |
| **Ցեղ** | Արոսենի *(Sorbus)* |
| **Տեսակ** | **Արոսենի թամամշյանի** *(S. tamamschjanae)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Sorbus tamamschjanae***Gabrieljan, 1969 |

**Արոսենի Թամամշյանի** (լատին․՝ Sorbus tamamschjanae), վարդազգիների ընտանիքի, արոսենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Թուփ կամ ծառ է՝ մինչև 10 մ բարձրությամբ, լայն բրգաձև սաղարթով։ Կեղևը դեղնադարչնագույն է, մոխրագույն խավով և կլորավուն ոսպնյակներով։ Բողբոջները ձվաձև են, թեթև աղվամազով ծածկված։ Տերևներն ունեն 2,5-9 սմ երկարություն և 1,5-5 սմ լայնություն, բլթակավոր են, ձվաձև կամ էլիպսաձև, սեպաձև հիմքով, բութ գագաթով, մանր ատամնաեզր, կաշվեկերպ, վերևի կողմից մուգ կանաչ, փայլուն, ներքևի կողմից կանաչասպիտակ աղվամազապատ։ Ունեն տերևակիցներ։ Տերևակոթունը ունի 0,3-2,0 սմ երկարություն։ Ծաղկաբույլը բարդ վահան է, 4-11 սմ տրամագծով, կազմված 25-60 (երբեմն՝90) ծաղիկներից։ Ծաղկակիցները մանր են, թափվող, ծաղկի տրամագիծը հասնում է 1,5-1,8 սմ-ի։ Բաժակաթերթիկների երկարությունը 0,2-0,3 սմ է, եռանկյուն, կարճ սրածայր, ներսի կողմից մերկ, դրսից՝ մազմզուկապատ։ Պսակաթերթիկները ձվաձև են կամ կլորավուն, սպիտակ, մազմզուկապատ։ Առէջները 20 հատ են, դեղնասպիտակ փոշեպարկերով։ Սերմնարանը կիսացածրադիր է, 2-3 բնանի։ Պտղաբույլերում կան 4-18 պտուղներ։ Պտուղը լայն էլիպսաձև է, թեթև անկյունավոր, դեղնավուն։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբերին։ Ուշադրության արժանի դեկորատիվ տեսակ է։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Թուրքիայում։ Հայկական բարձրավանդակի էնդեմ է։ Հայաստանի սահմաններում հանդիպում է հարավային շրջաններում, կաղնու նոսրուտներում, չոր, քարքարոտ լանջերում, ծովի մակերևույթից 1500-1800 մ բարձրությունների վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 361։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · IRMNG |

 |
7 աստիճանի բազմանդամի գրաֆիկը
**Բազմանդամ** (կամ **պոլինոմ** հունարեն՝ πολυ-շատ և լատին․՝ nomen – անուն), միանդամների գումար է կամ ֆորմալ տեսքի հետևյալ գումարը՝

\sum\_I c\_I x\_1^{i\_1}x\_2^{i\_2}\cdots x\_n^{i\_n}, որտեղ
* I=(i\_1,i\_2,\dots,i\_n), ոչ բացասական ամբողջ թվերի խումբ, որոնք նշված են ինդեքսներով
* c\_I - թիվ, որով նշված է բազմանդամի գործակիցը՝ կախված միայն I ինդեքսից

Մասնավորապես, մեկ փոփոխականից կախված բազմանդամը իրենից ներկայացնում է հետևյալ տեսքի գումար

c\_0 + c\_1x^1 + \dots + c\_mx^m, որտեղ
* c\_i-ֆիքսված գործակիցներ
* x-փոփոխական

Բազմանդամի օգնությամբ սահմանվում են հանրահաշվական հավասարում և հանրահաշվական ֆունկցիա հասկացությունները։

Ուսումնասիրություն և կիրառում
-----------------------------

Պոլինոմ հավասարումների ուսումնասիրությունը և դրանց լուծումը, թերևս, հանրահաշվի հիմնական օբյեկտ չէ։ Բազմանդամների ուսումնասիրության հետ կապված է մաթեմատիկական ձևափոխությունների մի ամբողջ շարք․ զրոյի, բացասական, ապա և կոմպլեքս թվերի ներմուծումը և դիտարկումը, ինչպես նաև խմբերի տեսության ի հայտ գալը՝ որպես մաթեմատիկայի առանձին բաժին և անալիզում հատուկ ֆունկցիաների դասակարգումը։

Հաշվարկների տեխնիկական պարզությունը՝ կապված բազմանդամների հետ, համեմատ ավելի բարդ դասի ֆունկցիաների հետ, ինչպես նաեւ այն փաստը, որ բազմանդամների բազմությունը խիտ է անընդհատ ֆունկցիաների տարածության մեջ Էվկլիդյան տարածության ենթաբազմությունների վրա (տե՛ս Վեյերշտրասի մոտարկման թեորեմը) նպաստել են մաթեմատիկական անալիզում ընդլայնման մեթոդների զարգացմանը շարքերում և պոլինոմ ինտերպոլյացիաներում։
Բազմանդամները նաև առանցքային դեր են խաղում հանրահաշվական երկրաչափությունում, որի օբյեկտներ են հանդիսանում բազմությունները, որոնք սահմանված են որպես բազմանդամի համակարգի լուծումներ։ Բազմանդամների բազմապատկման ժամանակ գործակիցների ձևափոխությունների հատուկ հատկությունները կիրառվում են հանրահաշվական երկրաչափությունում, հանրահաշվում, մաթեմատիկայի այլ բաժիններում՝ կոդավորման համար։

Սահմանումներ
------------

* {\displaystyle x\_{1}^{i\_{1}}x\_{2}^{i\_{2}}\cdots x\_{n}^{i\_{n}}} տեսքի բազմանդամն անվանում են միանդամ կամ I=(i\_1,\dots,\,i\_n) մուլտիինդեքսի մոնոմ։
* Միանդամը, որը համապատասխանում է I=(0,\dots,\,0), անվանում են ազատ անդամ։
* c\_I x\_1^{i\_1}x\_2^{i\_2}\cdots x\_n^{i\_n} ոչ զրոյակամ միանդամի լրիվ աստիճան կոչվում է |I|=i\_1+i\_2+\dots+i\_n ամբողջ թիվը։
* I մուլտիինդեքսների բազմությումը, որոնց համար c\_I գործակիցները ոչ զրոյական են, կոչվում է բազմանդամի կրող, իսկ նրա ուռուցիկ պատյանը՝ Նյուտոնի բազմանիստ։
* Բազմանդամի աստիճան անվանում են բազմանդամը կազմող միանդամների աստիճաններից ամենամեծը։
* Բազմանդամը, որը հանդիսանում է 2 մոնոմների գումար, կոչվում է երկանդամ կամ բինոմ։
* Բազմանդամը, որը հանդիսանում է 3 մոնոմների գումար, կոչվում է եռանդամ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 214)։*  |
**Արոտավայրի ջրամատակարարում**, արոտավայրում գյուղատնտեսական կենդանիներին և սպասարկող անձնակազմին ջրով ապահովող միջոցառումների համալիր։

Օգտագործում
-----------

Արոտավայրերի արդյունավետությունից և տեղական այլ պայմաններից կախված՝ ջրելատեղ մատակարարվող ջուրն արդյունահանվում է տեղում, մոտեցվում կամ ներկրվում է։ Որպես ջրի աղբյուր՝ օգտագործվում են հիմնականում ջրհորերը։ Ստորգետնյա ջրերից զուրկ կամ դրանց որոշակի բարելավման համար մեծ ծախսեր պահանջող վայրերում օգտագործվում են բնական կամ լցովի ջրամբարներ։ Բարձրարդյունավետ արոտավայրերում, որտեղ պահվում են մեծ քանակությամբ գյուղաղտնտեսական կենդանիներ և պահանջվում է շատ ջուր, կառուցում են հարևան շրջաններից ջուրը ջրելատեղ հասցնող խողովակաշարեր։ Ջրելատեղերում տեղադրվում են բաքեր, ծորակներ, ջրման տաշտեր, երբեմն՝ պոմպեր, ինքնախմոցներ։ Ջրային պաշարներն արդյունավետ օգտագործելու, ջրի կորուստները կանխելու, որակն ապահովելու համար նպատակահարմար է ջուրը փոխադրել խողովակաշարերով։ ՀՀ-ում արոտավայրերը հիմնականում լեռնային են, ամառային, իսկ արոտավայրերի ջրամատակարարման համակարգերը բաղկացած են աղբյուրներից, խողովակաշարերից, ջրամբարներից և ջրման տաշտերից։

Տես նաև
-------

● Ջրարբիացում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |