recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Գեորգի Ցանև Ցենով** (բուլղար․՝ Георги Цанев Ценов, սեպտեմբերի 21 (հոկտեմբերի 3), 1895, Վրաչայի մարզ, Բուլղարիայի իշխանություն - հուլիսի 21, 1986(1986-07-21), Սոֆիա, Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետություն), բուլղար քննադատ, գրականագետ, մանկավարժ, պրոֆեսոր (1949), Սոֆիայի համալսարանի սլավոնական բանասիրության ֆակուլտետի բուլղարական գրականության պատմության ամբիոնի վարիչ, Բուլղարիայի մշակույթի ժողովրդական գործիչ (1971), Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1974)։

Բուլղարական գրականա-մշակութային կյանքի ականավոր գործիչներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Գեորգի Ցանևը ծնվել է 1895 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Բորովա գյուղում, Վրացայի մարզ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

1923 թվականին ավարտել է Սոֆիայի համալսարանը որպես սլավոնական բանասիրության մասնագետ։ 1926-1928 թվականներին ստաժավորվել է Պրահայի Կարլի համալսարանում։

Բուլղարիայի կոմունիստական կուսակցության անդամ 1944 թվականից։

1949 թվականից եղել է պրոֆեսոր Սոֆիայի համալսարանում։ 1937 թվականից PEN ակումբի և 1962 թվականից Եվրոպայի գրողների հասարակության անդամ։ 1957-1963 թվականների Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի գրականության ինստիտուտի տնօրեն։ 1952 թվականից ԲԳԱ-ի թղթակից-անդամ, իսկ 1974 թվականից՝ ակադեմիկոս։

Կինը՝ Բլենիկան (1899-1978), եղել է բուլղար գրող և թարգմանիչ։

Գեորգի Ցանևը մահացել է 1986 թվականի հուլիսի 21-ին Սոֆիայում՝ 90 տարեկան հասակում։

Ստեղծագործություն
-----------------

Որպես քննադատ հանդես է եկել 1920-ական թվականների սկզբին։ «Գրողներ և ստեղծագործություն» (1932), «Գրական ակնարկներ» (1938) գրքերում պաշտպանել է ռեալիստական արվեստի սկզբունքները։

1938-1943 թվականներին հիմնադրել և խմբագրել է «Արվեստ և քննադատություն» ամսագիրը, որում իրենց գրական ճանապարհն են սկսել Բուլղարիայի երիտասարդ շատ տաղանդներ, ինչպիսիք են Վալերի Պետրովը, Բլագա Դիմիտրովան, Ռադոյ Ռալինը, Ալեքսանդր Գերովը, Բոգոմիլ Ռայնովը և այլք։

Ընտրյալ հրապարակումներ
----------------------

* «Յավարովի ճանապարհ» (1947),
* «Նիկոլա Ֆուրնաջիև» (1963),
* «Բուլղարական գրականության պատմության էջեր» (1953),
* «Ռեալիզմի ճապարհով» (1960),
* «Ավանդույթ և նորարարություն» (1965),
* «Գրողներ և խնադիրներ» (1965)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑  Никола Иванов, „Посветен на красотата на идеите (Георги Цанев)", електронно издателство LiterNet, 16.04.2009.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գեորգի Ցանև(բուլղ.)
* Текстове на Георги Цанев в Литернет
* Георги Цанев в Bibliotheca Slavica Archived 2015-12-26 at the Wayback Machine.
* От и за Георги Цанев в Своден каталог НАБИС – национален каталог на академичните библиотеки в България

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV12563744 · BIBSYS: 90700103 · BNF: 12563948r · GND: 120649683 · ISNI: 0000 0000 7821 0156 · LCCN: n80133033 · NKC: xx0029534 · NTA: 07298936X · NUKAT: n99011063 · SUDOC: 034940308 · VIAF: 9964598 · WorldCat VIAF: 9964598 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արփա (այլ կիրառումներ)

**Արփա**, *Արևելյան Արփաչայ, Արփանյալ, Արփաչայ, Ձորագետ, Ջերմ*, գետ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում և Ադրբեջանի Նախիջևանի Հանրապետության տարածքում, Արաքսի ձախ վտակը։

Սկիզբ է առնում Թեքսարի լեռների հորդառատ աղբյուրներից 3200 մ բարձրությունից։ Ջերմուկ քաղաքից թեքում է հյուսիս-արևելք և հոսում է Շարուրի դաշտով։ Վերին հոսանքում գետը դանդաղահոս է, բայց դեռ չհասած Ջերմուկին՝ դառնում է արագահոս և, ճեղքելով Վարդենիսի լեռնալանջերը, գահավիժում է անտառապատ խոր կիրճը։ Ջերմուկից ներքև Արփան հոսում է գալարումներով և իր ընթացքը մերթ արագ, մերթ դանդաղ շարունակում է մինչև Արենի գյուղը։ Ստորին հոսանքում Արփան բաժանվում է բազմաթիվ մեծ ու փոքր առուների և ամռան ամիսներին ամբողջովին օգտագործվում է դաշտերն ու այգիները ոռոգելու համար։ Արաքսի մեջ է թփվում Նախիջևանի Հանրապետության տարածքում։ Ընդհանուր առմամբ հոսում է հյուսիս-արևելք–հարավ-արևմուտք ուղղությամբ։

Երկարություն 128 կմ է (Հայաստանում 90 կմ), ջըրհավաք մակերեսը՝ մոտ 2600 կմ²։ Սնումը հիմնականում ձնաանձրևային է (57%), հորդանում է ապրիլ–հունիսին, առավել չափով՝ մայիսին։ Տարեկան միջին ծախսը՝ 21,6 մ³/վ (Արենի), հասնում է 22 մ³/վ, առավելագույնը՝ 146 մ³/վ, նվազագույնը՝ 6,2 մ³/վ։ Տարեկան հոսքը՝ 682 մլն․ մ³։

Վերին հոսանքում գտնվում են Ջերմուկ առողջարանը և համանուն ջրվեժը։ Ջուրն օգտագործվում է ոռոգման և էլեկտրաէներգիա ստանալու համար։ Այստեզ կառուցված են Բարձրունոյւ, Ազատեկի և Արփի ջրհան կայանները։ 1981 թ շահագործման է հանձնվել Արփա—Սևան ջրատարը, որի գլխամասում սաեղծվել է Կեչուտի ջրամբար թունելը։ Արփայի վրա կառուցված են Ջերմուկի, Ազատեկի, Եղեգնաձորի և Արենիի ՀԷԿ-երը։ 1979-83 թթ. գետի վրա՝ Գյումուշլու բանավանի մոտ, կառուցվել է մոտ 180 միլիոն ջրատարողունակությամբ ջրամբար։

Հնում սովորաբար կոչվեչ է *Արփանյալ*, իսկ վերին հոսանքը՝ *Ջերմ*։

Ագարակաձորի մոտ Արփայի վրա կանգուն է և բանուկ XIII դ կառուցված միակամար կամուրջը։

Վտակներից են՝ ձախ կողմից Դարբ, Գնիշիկ, աջից՝ Հերհեր, Եզեգիս, Ելփին։ Նախիջևանի տարածքներում Արփան սնում էն նրա Ջաղազուր, Յայջի և Ակոռի ոչ մեծ գետակները։

Պատկերասրահ
-----------

* Արփա գետը վերին հոսանքումԱրփա գետը վերին հոսանքում
* Արփայի հովիտըԱրփայի հովիտը
* Արփա գետը ստորին հոսանքումԱրփա գետը ստորին հոսանքում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 22 — 150 էջ։
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 510 — 992 էջ։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 153)։*  |
**Հիդրոգենացում** (լատ. hidrogenium— ջրածին), հիդրում, քիմիական տարրերին և միացություններին ջրածնի միացման կատալիտիկ ռեակցիա։ Հակադարձ ռեակցիան՝ քիմիական միացություններից ջրածնի պոկումը, կոչվում է դեհիդրոգենացում։ Հիդրոգենացումն և դեհիդրոգենացումն օքսիդավերականգնման ռեակցիաներ են և միմյանց հետ կապված են շարժուն հավասարակշռությամբ, օրինակ, էթիլսպիրտի կատալիտիկ փոխարկումը քացախալդեհիդի՝ 

{\displaystyle C\_{2}H\_{5}OH{\rightleftarrows }CH\_{3}CHO+H\_{2}}։
Ջերմաստիճանի բարձրացումը և ջրածնի ճնշման ցածրացումը նպաստում են քացախալդեհիդի, իսկ հակառակ դեպքում՝ էթիլսպիրտի առաջացմանը։ Որպես հիդրոգենացման կատալիզատորներ օգտագործում են մետաղներ (Fe, Pt, Ni, Co, Pd և այլն), օքսիդներ ({\displaystyle NiO,Cr\_{2}O\_{3}<,PtO\_{2},MoO\_{2}} և այլն), սուլֆիդներ ({\displaystyle WS\_{2},MoS\_{2},Cr\_{n}S\_{m}} և այլն)։ Հիդրոգենացման ժամանակ կատալիզատորի մակերևույթին ադսորբվում են ջրածինը և հիդրոգենացվող մոլեկուլները՝ առաջացնելով ակտիվ կոմպլեքս, որը հետագայում փոխարկվում է հիդրոգենացման վերջնանյութի։ Ըստ հիդրոգենացվող նյութերի և կատալիզատորների բնույթի, հիդրոգենացումը կարող է ընթանալ սենյակային կամ բարձր (մինչև 500 °C) ջերմաստիճաններում, նորմալ կամ մինչև 1000 մթն ճնշման տակ, ավտոկլավներում։ Տարբերում են հիդրոգենացման ռեակցիաների երեք խումբ. 

1. ջրածնի միացումը քիմիական տարրերին կամ չհագեցած միացություններին՝

|  |  |
| --- | --- |
| {\displaystyle N\_{2}+3H\_{2}=2NH\_{3}} |  |

 

|  |  |
| --- | --- |
| {\displaystyle CH\_{3}-CH=CH\_{2}+H\_{2}\to CH\_{3}CH\_{2}CH\_{3}} |  |

2. վերականգնում՝ ջրածնի միաժամանակյա միացումով՝ 

|  |  |
| --- | --- |
| {\displaystyle CO+3H\_{2}=CH\_{4}+H\_{2}O} |  |

3. ջրածնի միացում՝ ֆունկցիոնալ խմբի միաժամանակյա պոկումով կամ ցիկլի բացումով։ Վերջին տիպի ռեակցիաները կոչվում են նաև հիդրոգենոլիզ։

Կատալիզատորների բնույթից և բաղադրությունից կախված միևնույն նյութի հիդրոգենացման ժամանակ կարելի է ստանալ տարբեր նյութեր, օրինակ, արդյունաբերության մեջ ածխածնի ենթօքսիդը (CO) ցինկքրոմային օքսիդների առկայությամբ, 300—400 °C-ում և ջրածնի 20—30 Մն/մ² (200—300 կգ/սմ²) ճնշման տակ հիդրոգենացնելիս առաջանում է մեթիլսպիրտ։ Նույն կատալիզատորի այլ բաղադրության դեպքում կարելի է սինթեզել բարձրամոլեկուլային սպիրտներ, տարբեր կատալիզատորների առկայությամբ՝ բենզին, պինդ պարաֆիններ, թթվածին պարունակող օրգանական միացություններ։ Հիդրոգենացման են ենթարկվում նաև ալդեհիդները, նիտրիլները և կրկնակի կապերով միացությունները։ Արդյունաբերության մեջ հիդրոգենացմամբ ստանում են մեթիլսպիրտ, ամոնիակ, կապրոնի և նայլոնի արտադրության միջանկյալ նյութեր և այլն, հեղուկ ճարպերի հիդրոգենացմամբ՝ մարգարին։ Հիդրոգենացումը լայնորեն կիրառվում է միջանկյալ նյութերի ստացման համար, օրինակ, ֆենոլից ցիկլոհեքսանոլ, բենզոլից ցիկլոհեքսան, ադիպինաթթվի դինիտրիլից հեքսամեթիլենդիամին, անիլինից ցիկլոհեքսիլամին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 391)։*  |
Տերմիտներն իրենց մարմնով և թևերով օգտագործում են հիդրոֆիլ մակերևույթները բույսերի վրա հաստատվելու և բազմանալու համար
**Հիդրոֆիլություն**, **ջրասիրություն**, ջրի նկատմամբ նյութի խնամակցությանը բնորոշող հատկություն, որը պայմանավորված է նյութի և ջրի միջմոլեկուլային փոխազդեցության ուժերով։ Հիդրոֆիլությունը լիոֆիլության (որևէ հեղուկի նկատմամբ նյութի խնամակցությունը բնորոշող հատկությունների) մասնավոր դեպք է։ Հիդրոֆիլության չափը մարմնի մակերևույթի և ջրի մոլեկուլների միջև կապի էներգիան է (թրջման ջերմություն)։ Քանի որ ջրի և նրա հետ հպվող ցանկացած նյութի մոլեկուլների միջև միշտ գործում են միջմոլեկուլային ձգողության ուժեր, ապա հիդրոֆոբությունը փաստորեն չափազանց փոքր հիդրոֆիլություն է։ Հիդրոֆիլությունը կարելի է գնահատել նյութի հարթ մակերևույթի հետ նրա վրա գտնվող ջրի կաթիլի կազմած եզրային անկյան՝ արժեքով։ Նյութի հիդրոֆիլությամբ է պայմանավորված նրա թրջելիությունը։ Հիդրոֆիլ են կարբոնատները, սուլֆատները, սիլիկատները, կավը, մետաղների օքսիդները։ Պինդ մարմիններին և մակերևույթներին վերագրվող հիդրոֆոբության և հիդրոֆիլության միաժամանակ առանձին մոլեկուլների և նրանց առանձին մասերի հատկություններ են։ Մակերևութային ակտիվ նյութերի մոլեկուլները ադսորբվում են մարմնի վրա և փոխում նրա մակերևույթի հիդրոֆոբությունը և հիդրոֆիլությունը։ Այդ երևույթը օգտագործվում է հանքանյութերի ֆոտացիոն հարստացման, կտորեղենը ներկելու, սպիտակեցնելու և անջրանցիկ դարձնելու նպատակով։

Տես նաև
-------

* Հիդրոֆոբություն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 402)։*  |
**Բացառական հոլովն** արտահայտում է ելակետի (սկզբնակետի), անջատման կամ հեռացման իմաստ, ցույց է տալիս այն առարկան, որից սկսվում, ծագում է գործողությունը։

Պատասխանում է ինչից , ումից հարցերին։

Բացառական հոլովը կազմվում է ուղղական կամ սեռական հալովաձևերից՝ **ից** կամ **ուց** վերջավորությունների միջոցով, ըստ որում **ուց** վերջավորությունն ստանում են **Ու** արտաքին հոլովման պատկանող բառերը, **ից** վերջավորությունը՝ մյուս հոլովների պատկանող բառերը։ Եթե սեռականի ձևը վերջանում է *ա* ձայնավորով, ապա բացառական հոլովի կազմության մեջ հիմքի և վերջավորության միջև ավելանում է *ն* ներույթը՝ *աղջկանից*, *վաղվանից*։ Հոգնակի բացառականը կազմվում է միայն *ից* վերջավորությամբ, ընդ որում՝ ուղղականի հիմքով՝ *հայրերից*, *եղբայրներից*, *ընկերներից*։ Միայն **ց** հոլովման պատկանող բառերի, նաև *կանայք*, *մարդիկ* հոգնակիների բացառականն է, որ կազմվում է սեռականի հիմքով՝ *մարդկանցից*, *Գրիգորենցից*։

Նախադասության մեջ բացառական հոլովաձևով դրված բառը կարող է լինել՝

* Անջատման անուղղակի խնդիր - *Մեկնելիս դժվար էր բաժանվում ընտանիքից*։
* Ներգործող անուղղակի խնդիր - Ծառն օրորվում է քամուց**։**
* Վերաբերության անուղղակի խնդիր - *Պատմում էր իր ընտանիքից*։
* Սահմանափակման անուղղակի խնդիր - *Դուստրը մաթեմատիկայից ուժեղ է*։
* Տեղի պարագա - *Քաղաքից մեկնեց առավոտյան*։
* Ժամանակի պարագա - *Առավոտից աշխատում է*։
* Պատճառի պարագա - *Ուրախությունից լալիս էր*։
* Հիմունքի պարագա - *Նրան ճանաչել էր քայլվածքից*։
* Որոշիչ - *Հնձվորը ծղոտից գլխարկ էր դրել։*
* Ստորոգելի - *Կտորը մահուդից է*։
* Մասնական ուղիղ խնդիր - *Յարս էլ խմեց այդ ջրից*։

Բացառական հոլովով դրված բառը նախադասության մեջ կարող է լինել նաև բաղկացության խնդիր, մասնակի ենթակա և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Ձևաբանություն, Երևան, 2002
**Արկադի Գրիգորևիչ Մորդվինով**  (ռուս.՝ Аркадий Григорьевич Мордвинов, իսկական ազգանունը՝ **Մորդվիշև** (ռուս.՝ Мордвишев), հունվարի 15 (27), 1896, Q18776845?, Q19721787?, Պոչինկովսկի շրջան - հուլիսի 23, 1964(1964-07-23), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային ճարտարապետ։ ԽՄԿԿ անդամ 1919 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Մոսկվայի բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանի ինժեներական-շինարարական ֆակուլտետը (1930 թ.)։ ՎՕՊՐԱ-ի անդամ (1929-1932 թթ.)։ ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդին կից ճարտարապետական և շինարարական գործերի կոմիտեի նախագահ (1943-1947 թթ.)։ ԽՍՀՄ ճարտարապետական ակադեմիայի նախագահ (1950-1955 թթ.)։

Մոսկվայում հոսքային-արագընթաց մեթոդով բնակելի տների շինարարության նախաձեռնողը (Գորկու փողոցում, 1937-1939 թթ. Մեծ Կալուժսկայա փողոցում, այժմ՝ Լենինի պողոտայի սկզբում, 1939-1940 թթ. ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1941 թ.)։

Մորդվինովի այլ գործերից են Մոսկվայում՝ «Ուկրաինա» հյուրանոցը (Վ․ Օլտարժևսկու և ուրիշների հետ, 1957 թ. նախագիծը՝ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1949 թ.), Նովիե Չերյոմուշկի շրջանի կենտրոնի հատակագծումն ու կառուցապատումը (հեղինակակիցների հետ, 1956-1964 թթ.), Կոմերիտմիության պողոտայի հիմնումն ու կառուցապատումը (հեղինակակիցների հետ, 1958-1965 թթ.)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Мордвинов Аркадий Григорьевич // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 52)։*  |
**Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի (Հոչանց)**, Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի, գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի Հոչանց գյուղում, կառուցվել է 17-րդ դարում։

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմից հետո Քաշաթաղի շրջանի օկուպացվել է Ադրբեջանի կողմից։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցին հիմնել են 17-րդ դարում, Տաթևի անապատից հեռացած երկու եպիսկոպոսները։ Սակայն եկեղեցու մասի առաջին տեղեկությունները մեզ հայտնի են դառել 19-րդ դարի վերջին։ Անցած դարի 60-ական թվականներին արևմտյան պատի մեջ ագուցված էր մի արձանագրություն, որտեղ գրված է հետևյալը․ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Յանուն այ. ես Հէկազ/ սրանոցին հայրէնի/իքն`:Դ։ բաժին/. Ա։ իմ էր` ետ/վի վախմ Ըստ/եփանոս ... (ԴՀՎ 5, 194) |  |

Այս արձանագրությունից պարզ է դառնում որ եկեղեցին կոչվում է Սուրբ Ստեփանոս։

Ճարտարապետություն
-----------------

Այս եկեղեցու կառուցման տարեթվի մասին հստակ տեղեկություններ չկան, բայց դատելով ճարտարապետական տիպից, այն վերագրվում է 17- դարի երկրորդ կեսի։ Եկեղեցին միանավ բազիլիկ է, կառուցված անմշակ քարերով և կրաշաղախով։

Ունի ավագ խորան, մեկ մուտք հարավային կողմից, 4 լուսամուտներ, մկրտության ավազան և պատերի մեջ ագուցված խաչքարեր։ Եկեղեցու արտաքին չափերն են 13,40\*8,15 մետր։

Արցախյան երրորդ պատերազմի ռազմական գործողությունների ընթացքում եկեղեցին չի տուժել, հետպատերազմյան վիճակի մասին տեղեկություններ չկան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հոչանցի Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի»
**Ռազմիկ Արսենի Վասիլյան**, (նոյեմբերի 10, 1960, Երևան - մարտի 15, 2005, Երևան), արցախյան ազատամարտի հերոս, Հ.Ա.Բ. ռազմական կառույցի հիմնադիր և գլխավոր հրամանատար, հայոց բանակի կազմավորողներից։

Կենսագրություն
--------------

Ռազմիկ Վասիլյանը ծնվել է 1960 թվականի նոյեմբերի 10-ին Երևանում։ 1967-1977 թվականներին սովորել է Երևանի թիվ 117 դպրոցում։ 1978-1981 թվականներին սովորել է Երևանի Քիմիա-տեխնոլոգիական տեխնիկումի գազաֆիկացում բաժնում՝ զուգահեռ աշխատելով «Հայգազ»-ում։ Կրթությունը շարունակելու նպատակով 1985 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի ֆինանսա-տնտեսական ինստիտուտը, սակայն կիսատ թողնելով այն, 1988 թվականին վերադարձել է Հայաստան՝ արցախյան շարժմանը մասնակից դառնալու համար։

ՀԱԲ-ի ստեղծումը
---------------

1989 թվականի ապրիլի 24-ին հիմնադրել է Հայոց ազգային բանակ (ՀԱԲ) ռազմաքաղաքական խոշոր կառույցը, որի գլախավոր հրամանատարն էլ դարձել է հենց ինքը։ Կենսական անհրաժեշտություն համարելով հայկական կանոնավոր բանակ ունենալը, Ռազմիկ Վասիլյանը բազմիցս հայտարարել է դրա ստեղծման անհրաժեշտության մասին՝ իր անձը նվիրելով բանակի ստեղծման ու կայացման սուրբ գործին։ Ստեղծման պահից ՀԱԲ-ը սկսեց լայն թափով կազմակերպվել։ Ստեղծվեցին բազմաթիվ ջոկատներ, որոնք հանձն առան Հայաստանի սահմանների պաշտպանությունը՝ ներառելով Արցախը։ Ամենատարբեր տվյալներով ՀԱԲ-ում կար շուրջ 160 հազար զինվոր։ ՀՀ իշխանությունների հետ ունեցած հակասությունների պատճառով, չընտրելով նրանց հետ առճակատման և երկրի ներքին կայունությունը խախտելու ճանապարհը, Ռազմիկ Վասիլյանը որոշեց լուծարել ՀԱԲ-ը, սակայն ջոկատի ազատամարտիկները շարունակեցին մասնակցել պատերազմին տարբեր ջոկատների կազմում,իսկ պատերազմի ավարտից հետո շատերը համալրեցին նաև հայկական բանակի սպայական կազմը։

Ռազմիկ Վասիլյանը մահացել է 2005 թվականի մարտի 15-ին Երևանում՝ պատերազմի տարիներին ձեռք բերած հիվանդության պատճառով։ Աճյունն ամփոփված է Եռաբլուր պանթեոնում։

Պարգևներ
--------

* ՀՀ նախագահի 2011 թվականի հունվարի 24-ի հրամանագրով Ռազմիկ Վասիլյանին հետմահու շնորհվել է Արիության մեդալ
* ՀՀ պաշտպանության նախարարի 2015 թվականի նոյեմբերի 27-ի հրամանագրով, հետմահու պարգևատրվել է Գարեգին Նժդեհ հուշամեդալով
* Պարգևատրվել է նաև մի շարք այլ պետական, գերատեսչական և անվանական մեդալներով։

Աղբյուրներ
----------

* ՌԱԶՄԻԿ ՎԱՍԻԼՅԱՆ ՀԱԲ 25
* Խոսում է անցյալը. Ռազմիկ Վասիլյան
* Ռազմիկ Վասիլյան
* Ռազմիկ Վասիլյանին նվիրված էջ
**Ազատ Արցախ**, Արցախի Ազգային ժողովի և Կառավարության պաշտոնաթերթ 1998 թվականից։

Պատմություն
-----------

Մինչև 1967 թվականը՝ շաբաթաթերթ, ապա՝ երկօրյա թերթ, այնուհետև՝ շաբաթական 3 համար՝ հայերեն, 1 ամփոփիչ համար՝ ռուսերեն։ Տարբեր անուններով լույս է տեսնում 1923 թվականից՝ Շուշիում (1923-1925), 1925 թվականից՝ Ստեփանակերտում (1923 թվականին՝ «Ղարաբաղի գեղջուկ», 1923-1940 թվականներին և 1989-1992 թվականներին՝ «Խորհրդային Ղարաբաղ», 1940-1989 թվականներին՝ «Սովետական Ղարաբաղ», 1992 թվականի ապրիլից - 1995 թվականը՝ «Արցախ», 1995-1998 թվականներին՝ «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն»)։1919-1989 թվականներին՝ Լեռնային Ղարաբաղի կուսակցության մարզկոմի և ժողովրդական պատգամավորների ԼՂԻՄ մարզխորհրդի, 1989 թվականի փետըրվարի 17-ից 1990 թվականի հունվարի 6-ը՝ ԼՂԻՄ Հատուկ կառավարման կոմիտեի, 1990 թվականի հունվարի 7-18-ը՝ ԼՂԻՄ Ազգային խորհրդի, 1990 թվականի հունվարի 19-ից մարտի 29-ը՝ ԼՂԻՄ մարզային կուսակցական կազմակերպությունների և ժողպատգամավորների խորհրդի, 1990-ի մարտի 30-ից 1991 թվականի հունվարի 29-ը՝ Լեռնային Ղարաբաղի մարզային կուսակցական կազմակերպության և ժողպատգամավորների ԼՂԻՄ խորհրդի, 1991 թվականի սեպտեմբերի 2-ից՝ ԼՂՀ ԳԽ պաշտոնաթերթ։ Հայրենական պատերազմի տարիներին, 50-ական թվականներին և 1980 թվականից կրկնօրինակվել է ռուսերեն («Սովետսկի Կարաբախ»)։

Խմբագիրներ
----------

Մ. Աանուցյան, Մ. Հախումյան, Ա. Ավագյան, Մ. Խաչյան, Ա. Բալայան, Գ. Ղազարյան, Գ. Հովհաննիսյան, Հ. Շահրամանյան, Ա. Ավագյան, Բ. Ուլուբաբյան, Լ. Գասպարյան, Հ. Արզումանյան, Ե. Մարգսյան, Մ. Հովհաննիսյան, Կ. Դանիելյան, Գ. Բաղդասարյան, Մ. Հաջյան, Հ. Ղահրիյան (2000 թվականից)։

Գործունեությունը
----------------

Լուսաբանել է մարզի առօրյան, հասարակական-քաղաքական, մշակութային և կրթական կյանքը, երիտասարդությանը հուզող հարցեր, ունեցել գրական և մշակութային էջեր, ներկայացրել նաև Հայաստանի կարևորագույն իրադարձությունները։ Ազգային-ազատագրական շարժման տարիներին մեծ տեղ է հատկացրել մարզի կազմավորման իրական պատմությանը, բազմաթիվ նյութեր ու փաստաթղթեր տպագրել Հայկական հարցի առնչությամբ կատարված խեղաթյորարմների, ադրբեջանական իշխանությունների Արցախը հայաթափելու գործողությունների մասին, մերկացրել նրանց թշնամական վերաբերմունքը մարզի հայ բնակչության նկատմամբ։ 1990 թվականի հունվարին, Ղարաբաղում արտակարզ դրություն մտցվելուց հետո, թերթը լույս է տեսել խիստ գրաքննության պայմաններում։

«Ազատ Արցախ» լուսաբանել է արցախյան հերոսամարտը, զինադսպարից հետո՝ քայքայված տնտեսության վերականգնման, նորաստեղծ հանրապետության պետական կառույցների ստեղծման, Արցախի արդար դատը համաշխարհային հասարակությանը ներկայացնելու, հանրապետության մշակութային, սոցիալ-տնտեսական բարեփոխումների, կրթության, առողջապահության և այլ հարցեր։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ղարաբաղ (այլ կիրառումներ)

**«Ղարաբաղ», գրական-հասարակական եռօրյա թերթ**։ Լույս է տեսել 1911-1912-ին, Շուշիում։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Նիկողայոս Յարամիշյան (փաստացի՝ Վրթանես Փափազյան)։

Լուսաբանել է աշխատավորության տնտեսական վիճակը, անդրադարձել հողազրկությանն ու անգրագիտությանը, մեծ տեղ հատկացրել մատաղ սերնդի դաստիարակությանը։ «Քաղաքական», «Վերջին լուրեր» բաժինները տեղեկացրել են աշխարհի քաղաքական, իրադարձությունների մասին, «Լրատու» բաժինը՝ Շուշիի նորություններին։ «Ղարաբաղ» անդրադարձել է նաև Ռուսաստանի և հայաբնակ այլ վայրերի պարբերական հրատարակությունների նյութերին։ Տպագրել է բանաստեղծություններ, պատմվածքներ, Վրթանես Փափազյանի «Գրական ակնարկներ» հոդվածաշարը, վերլուծականներ՝ Հ․ Հովհաննիսյանի, Գևորգ Դոդոխյանի, Ավետիք Իսահակյանի ստեղծագործությունների մասին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 26)։*  |
**Պեկալոնգան** (ինդոն.՝ Pekalongan), քաղաք Ինդոնեզիայում, գտնվում է Կենտրոնական Ճավա նահանգում։ Քաղաքի տարածքը անկախ վարչական միավոր է, որը ղեկավարում է քաղաքապետարանը։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Քաղաքը գտնվում է Ճավա կղզու հյուսիսային մասում, Ճավայի ծովի ափին։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 16 մետր բարձրության վրա։ Պեկալոնգանը գտնվում է գավառի վարչական կենտրոն Սեմարանգից 77 կմ արևմուտք։

Վարչական բաժանում
-----------------

Պեկալոնգանի տարածքը բաժանված է չորս թաղամասերի (kecamatan), որոնք, իրենց հերթին, բաժանված են 47 գյուղական բնակավայրերի (kelurahan): Տարածքի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 45,25 կմ²։

Բնակչություն
------------

Ըստ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների բնակչության թիվը կազմում է 274 839 մարդ ։

Քաղաքի բնակչության դինամիկան ըստ տարիների.

| 1990 | 2000 | 2005 | 2010 | 2012 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 227 375 | 248 884 | 263 921 | 274 839 | 278 583 |

Պատմություն
-----------

Քաղաքը հիշատակվում է XII դարից սկսած։ Սուն դինաստիայի շրջանում չինացի վաճառականներին քաղաքը հայտնի էր «Pukalong» անունով։ Տեղական արտադրանքներ են՝ պղպեղը, հիլը, մեխակը և կարմիր սանդալան։

XVII դարում Պեկալոնգանը Մատարամ սուլթանության մասն էր կազմում և, իր բարենպաստ դիրքի շնորհիվ, դառնում է այս նահանգի ամենանշանակալի քաղաքներից մեկը։ XVIII դարում քաղաքը հայտնվում է հոլանդական Dutch East India ընկերության հետաքրքրությունների շրջանում, իսկ 1753-ին Պեկալոնգանում կառուցվեց հոլանդական ամրոց։ XIX դարի 30-ական թվականներից Պեկալոնգանը դարձել է տարածաշրջանի խոշորագույն շաքար արտադրողներից մեկը։

Տնտեսություն
------------

Պեկալոնգանն ունի ամենախոշոր ձկնորսական նավահանգիստը Ճավայում։ Բացի այդ, քաղաքը հայտնի է Բատիկի արվեստով։ Ձեռքով ներկված Բատիկ գործվածքները արտադրվում են ինչպես փոքր արհեստագործական արտադրողների, այնպես էլ համեմատաբար խոշոր ձեռնարկությունների կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Indonesian Minister of Home Affairs Decree Number 050-145 of 2022
2. ↑  Central Java Province Administrative Division Data and Code 2015
3. ↑  The Master Book of Indonesian Territory Data 2015 (ինդոն.)
4. ↑  Атлас мира. — М.: Федеральная служба геодезии и картографии России: Издательский Дом ОНИКС, 2000 — стр. 180
5. ↑  Физико-географические данные(անգլ.)
6. ↑  World Gazetteer(անգլ.)
7. ↑  расчётное
8. ↑  Song dynasty Zhou Qufei: Ling Wai Dai Da (Reports from Beyong the Southern Mountains) ISBN 7-101-01665-0
**Ալ-Նաբի մզկիթ** (պարսկերեն՝ مسجد النبی قزوین‎ – Masjed al-Nabi, հայտնի է նաև որպես պարսկերեն՝ مسجد سلطانى‎ – Masjed-e Soltani), հանրահայտ մզկիթ Իրանի Ղազվին քաղաքում։ Զբաղեցնում է մոտավորապես 14,000 քառ. մետր տարածք։ Ըստ մզկիթի արձանագրությունների հիմնադիրը եղել է Ֆաթհ-Ալի շահը Ղաջարիների դինաստիայից։ Այլ աղբյուրներ վկայում են, որ մզկիթը գոյություն է ունեցել դեռևս Սեֆյանների ժամանակաշրջանում։ Ներկայում ենթադրվում է, որ կառույցի ճարտարապետը Ուստադ Միրզա Շիրազին է եղել, իսկ շինարարության սկիզբը համարվում է 1787 թվականը։

Առանձնահատկություններ
---------------------

Ալ-Նաբի մզկիթի մուտքը
Մզկիթի երկակի գմբեթի ներքին տրամագիծը 15 մ է, ներքին գագաթը 20,83 մ բարձրության վրա է, իսկ արտաքին ծայրը՝ 23,25 մետր։

Նախկինում գմբեթի կողքին բարձրանում էր մի մինարե, որի մասին գրել է ֆրանսիացի հետազոտող Մադամ Ջեյն Դյուլաֆոյը։ Մզկիթի բակում կան չորս այվաններ (կամարակապ տարածք իսլամական ճարտարապետությունում)։

Ալ-Նաբիում կան գեղագիր մակագրություններ, որոնք թվագրվում են 1787 թվականին։ Այս մզկիթը ևս, ինչպես և Ղազվինի Ջամե մզկիթը, ունի շաբեստան (իրանական ճարտարապետությանը բնորոշ՝ ծածկով ազատ տարածք), որն այժմ օգտագործվում է որպես գրադարան։

Տես նաև
-------

* Իրանի ճարտարապետություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. 1 2 3  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
3. 1 2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Bozorg-nia Zohreh (2004)։ *Mimaran-i Iran*։ ISBN 964-7483-39-2
**Տյանցզինի Սուրբ Յոզեֆի տաճար** (չինարեն՝ 西开教堂), կաթոլիկ եկեղեցի, որը գտնվում է Չինաստանի Տյանցզին քաղաքում։

Այն հայտնի է նաև *Արևմտյան եկեղեցի* անվանումով։ Սուրբ Յոզեֆի տաճարը մտնում է Տյանցզինի եպիսկոպոսության կազմի մեջ։

1991 թվականից Սուրբ Յոզեֆի տաճարը գրանցված է Տյանցզինի հատուկ պահպանվող հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Յոզեֆի տաճարի շինարարությունը սկսվել է 1913 թվականին Պաուլ Մարիե Դյումոնտի տարածքում, որը կրում էր ֆրանսիական կոնցեսիա անվանումը։

Տաճարի շինարարությունը ավարտվել է 1926 թվականին։ Սուրբ Յոզեֆի տաճարը Տյանցզինի եպիսկոպոսության աթոռանիստն է։

Տաճարի շրջակայքում գործում է նաև թեմական տարրական դպրոց և հիվանդանոց։ 1976 թվականին տաճարը լուրջ վնասվել է՝ պատուհասած երկրաշարժի հետևանքով։ 1979 թվականին սկսվել է տաճարի վերակառուցման աշխատանքներն, որն ավարտվել է 1980 թվականի աշնանը։

1991 թվականից գրանցված է Տյանցզինի հատուկ պահպանվող հուշարձանների ցանկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Սուրբ Յոզեֆի տաճար, Չինաստանի կրոնական հարստությունները և պատմամշակութային հուշարձանները Archived 2013-06-28 at Archive.is Չինաստանի քրիստոնեական եկեղեցիների մասին
Կոորդինատային գնդաձև
**Աշխարհագրական կոորդինատներով** (լատ․՝ co (cum)՝ «համատեղ» և ordinatus՝ «կարգավորված», «որոշված») որոշում են երկրի մակերևույթի, կամ ավելի լայն իմաստով աշխարհագրական թաղանթի որևէ կետի դիրքը։

Աշխարհագրական կոորդինատները որոշվում են գնդաձև սկզբունքով։ Համանման կոորդինատները են օգտագործվում նաև այլ մոլորակների, ինչպես նաև երկնոլորտի համար։

Լայնություն և երկայնություն
---------------------------

Աշխարհագրական լայնությունը՝ \varphi , չափվում է այն անկյունով, որ կազմում է տվյալ կետով անցնող ուղղաձիգ գիծը հասարակածի հարթության հետ (MCN)։ Լայնությունները հաշվում են 0°-ից մինչև 90°, հասարակածից հյուսիս և հարավ։

Երկայնությունը՝ \lambda, չափվում է այն անկյունով, որ կազմում է տվյալ կետի միջօրեականի հարթությունը պայմանականորեն ընդունված սկզբնական («առաջին», «զրոյական») միջօրեականի հարթության հետ (OCN)։ Սկզբնական միջօրեականից արևելք 0°-ից մինչև 180° գտնվող երկայնությունները կոչվում են արևելյան, արևմուտք գտնվողները՝ արևմտյան։ Նախկինում ընդունված էին տարբեր սկզբնական միջօրեականներ։

1884 թվականից, միջազգային համաձայնությամբ, որպես սկզբնական միջօրեական ընդունված է Գրինվիչի միջօրեականը (Լոնդոն)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Геоцентрические координаты // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 594)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լուսաղբյուր (այլ կիրառումներ)

**«Լուսաղբյուր» (ամսագիր)**, գրական, գեղարվեստական և գիտական ամսագիր (հետագայում՝ շաբաթաթերթ, ապա՝ հայերեն-ֆրանսերեն պարբերագիրք)։ Լույս է տեսել 1952-1956, 1959, 1970-1971-ին, Փարիզում։ Հրատարակիչ-խմբագիրներ՝ Պ. էլեկյան, Լ. Մոփոկլյան, Ա. Ալիքսանյան։ «Լուսաղբյուր»-ը համախմբել է ֆրանսահայ առաջադեմ մտավորականներին, ամրապնդել կապը սփյուռքի և հայրենիքի միջև։ Տպագրել է հայ սովետական գրողների ստեղծագործությունները, գրական-բանասիրական ուսումնասիրություններ, հոդվածներ գիտության, արվեստի և մշակույթի խնդիրների շուրջը։ Արժեքավոր են Հ. Զարդարյանի և Մ. Աթամճյանի՝ Սիամանթոյին, Դ. Վարուժանին, Մ. Մանուշյանին նվիրված հուշագրությունները։ Ներկայացրել է նաև խորհրդային և արտասահմանյան հեղինակների (Վ. Մայակովսկի, Յան Ռայնիս, Պ. էլյուար և ուրիշներ) գործերը։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | ՀՇՀՀԳ: 7785 |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 32809455k |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 687)։*  |
**ԱՊՀ ֆուտբոլի ազգային հավաքականը** ԽՍՀՄ հավաքականի հաջորդողն էր։ Գոյատևել է 1992 թվականին։ Այս հավաքականի մեջ չէին խաղում Լատվիայի, Լիտվայի և Էստոնիայի ֆուտբոլիստները, քանի որ այս երկրները չէին մտնում ԱՊՀ-ի մեջ և արդեն ստեղծել էին իրենց ազգային հավաքականները։ Միևնույն ժամանակ հավաքականում հանդես էր գալիս 1992 թվականին դեռ ԱՊՀ-ի մեջ չմտած Վրաստանի ներկայացուցիչ (Կախաբեր Ցխադաձե)։ ԱՊՀ-ի հավաքականը մասնակցեց Եվրո-1992-ին, որի որակավորման փուլն անցել էր ԽՍՀՄ հավաքականը և ԱՊՀ հավաքականը հանդես եկավ ԽՍՀՄ-ի փոխարեն։ Այստեղ հավաքականը հանդես եկավ սպիտակ դրոշի ներքո, որի վրա անգլերեն գրած էր C.I.S (Commonwealth of Independent States), իսկ օրհներգի փոխարեն խաղերից առաջ հնչում էր Բեթհովենի 9-րդ Սիմֆոնիան։ Հավաքականի մարզիչը Անատոլի Բիշովեցն էր։ Եվրո-1992-ում ԱՊՀ-ի հավաքականը խմբում զբաղեցրեց վերջին տեղը՝ 3 խաղերից 2-ում խաղալով ոչ ոքի Գերմանիայի և Հոլանդիայի հետ, իսկ 1-ում պարտվելով Շոտլանդիային 3-0 հաշվով։ Եվրո-1992-ից հետո թիմը լուծարվեց, իսկ թիմի բոլոր արդյունքները փոխանցվեցին Ռուսաստանի հավաքականին։

Արդյունքը Եվրոպայի առաջնությունում
----------------------------------

| Տարի | Ռաունդ | Տեղ | ԱԽ | Հ | Ո | Պ | ԽԳ | ԲԳ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Շվեդիա 1992 | Խմբային փուլ | 8-րդ | 3 | 0 | 2 | 1 | 1 | 4 |
| **Ընդհանուր** | 1/1 | **8-րդ** | 3 | 0 | 2 | 1 | 1 | 4 |

Արտաքին հղումներ
----------------

ԱՊՀ-ի ֆուտբոլի հավաքականը Archived 2009-07-07 at the Wayback Machine.
**Ալկալոիդներ**  (արաբ․՝ ալ կալի‎‎+հուն․՝  εΊδος-տեսակ), ազոտ պարունակող, հիմնականում բուսական ծագում և հիմնային հատկություններ ունեցող օրգանական միացություններ։ Ալկալուդները ունեն բարդ կառուցվածք և ազոտ պարունակող հետերոցիկլային միացությունների ածանցյալներ են։ Պարզագույն ալկալուդները ունեն մինչև 10, իսկ բարդերը՝ 50-ից ավելի ածխածնի ատոմներ։ Բացի ածխածնից, ջրածնից և ազոտից, պարունակում են թթվածին՝ հիդրօքսիլային, կարբոնիլային, եթերային, կարբօքսիլային, էսթերային խմբերում։ Մեծ մասամբ անգույն բյուրեղական նյութեր են։ Առաջին ալկալոիդը (մորֆին) ափիոնից 1806 թ.-ին անջատել է Սեբտյուրները։ Ներկայումս հայտնի են 1000-ից ավելի ալկալուդներ, որոնցից մոտ 700-ի կառուցվածքը պարզաբանված է, իսկ շատերը՝ սինթեզված։ Ալկալուդները գտնվում են բույսերում՝ օրգանական թթուների աղերի լուծույթների ձևով։ Ալկալուդների պարունակությունը բույսերում տատանվում է 0,01-13 %-ի սահմաններում։ Ա–ով հարուստ բույսերը պատկանում են կակաչազգիների, թիթեռնածաղկավորների, գորտնուկազգիների և այլ ընտանիքների։ Սրանք տարածված են նաև Հայաստանի բոլոր շրջաններում։ Միևնույն բույսը սովորաբար պարունակում է մի քանի, երբեմն՝ 15–20 ալկալուդներ։ Այն բույսից անջատելու համար չորացրած և մանրացրած բույսը մշակում են ալկալիների նոսր լուծույթով, էքստրակտում օրգանական լուծիչով և ստացված խառնուրդից նոսր անօրգանական թթուների միջոցով ստանում ալկալուդների աղերի մաքուր թթվային լուծույթ։ Ալկալուդները կենսաբանական ակտիվ նյութեր են, շատերը՝ ուժեղ թույներ։ Ատրոպինի, կոֆեինի, կոդեինի, պապավերինի, ռեզերպինի, սասոչինի, քինինի, էֆեդրինի, անաբազինի, նիկոտինի և այլ ալկալուդների աղերը լայնորեն կիրառվում են բժշկության մեջ՝ որպես դեղանյութեր և գյուղատնտեսության մեջ՝ որպես միջատասպաններ։

Կենսաքիմիական միացությունների հիմնական խմբերը

Ամինաթթուներ ·
Պեպտիդներ ·
Սպիտակուցներ ·
Ածխաջրեր ·
Նուկլեոտիդներ ·
Նուկլեինաթթուներ ·
Լիպիդներ ·
Տերպեններ ·
Կարոտինոիդներ ·
Ստերոիդներ ·
Ֆլավանոիդներ ·
Ալկալոիդներ ·
Գլիկոզիդներ ·
Իրիդոիդներ

 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բաշկիրական · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · MESH ID · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11944043x · GND: 4068543-3 · LCCN: sh85003598 · Microsoft: 2777667214, 2910394072 · NDL: 00560348 · NKC: ph118351 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 179)։*  |
**Սիգնալ** (գերմ.՝ Signal), ամսագիր, որը նախատեսված է եղել Վերմախտի զինվորականների համար։ Լույս է տեսել 1940 թվականի ապրիլի 15-ից մինչև 1945 թվականի մարտի 5-ը։

Պատմություն
-----------

Ամսագրի վաճառքը Պալերմոյում, 1941 թվականի ամառ։
Ամսագիրը ունեցել է փայլուն կազմ, պարունակել իլյուստրատիվ լուսանկարներ ու եղել կառավարության քարոզչական գործիքներից մեկը։ Եղել է ամերիկյան «Life» ամսագրի նացիստական կրկնօրինակը։ Ստեղծման գաղափարը ծնվել է Երրորդ ռայխի քարոզիչներից մեկի՝ գնդապետ Հասսո ֆոն Վեդելի մոտ։ ԱՄՆ-ում հասանելի է եղել մինչև 1941 թվականի դեկտեմբեր ամիսը։

Ի սկզբանե տպագրվել է չորս լեզվով. գերմաներեն, իտալերեն, ֆրանսերեն և անգլերեն։

«Սիգնալում» նկարագրվել են ռազմաճակատում առկա իրավիճակը, ինչպես նաև հոդվածներ տնտեսության, գիտության, արվեստի մասին։ Բացի այդ, ամսագրում գովազդվել են նաև գերմանական հայտնի կոնցերները։ Ամսագիրը եղել է մարտական գործողությունների վայրերից գունավոր լուսանկարների գլխավոր մատակարարը։

Ամսագիրը պատկերազարդել են Նացիստական Գերմանիայի այնպիսի լուսանկարիչներ, ինչպիսիք են Բենո Վունդսհամերը, Հիլմար Պաբելը, Հանս Հուբմանը և Ալֆրեդ Թրիչլերը։

Ամսագրի գլխավոր խմբագիրներն են եղել Հարալդ Լեհենպերգը (1940—1941), Հայնց Մեդեֆինդը (1941), Վիլհելմ Ռիտց (1942—1944) և Հիշլեր Վիրզինգը։

Ամսագիրը թողարկվել է հետևյալ լեզուներով. գերմաներեն, իտալերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, դանիերեն, հոլանդերեն, նորվեգերեն, իսպաներեն, շվեդերեն, հունգարերեն, ռումիներեն, խորվաթերեն, պորտուգալերեն, թուրքերեն, պարսկերեն, հունարեն, ֆիններեն, սլովակերեն, սերբերեն, ռուսերեն, արաբերեն, լեհերեն, ադրբեջաներեն, թաթարերեն, հայերեն, թուրքմեներեն և բուլղարերեն։

Լուսանկարներ
------------

* 1941 թվականի նոյեմբերի 2-ի համարը1941 թվականի նոյեմբերի 2-ի համարը
* 1942 թվականի սեպտեմբերի 1-ի համարը1942 թվականի սեպտեմբերի 1-ի համարը

Ծանոթագրություններ
------------------

Գրականություն
-------------

* Rainer Rutz: *«Signal». Eine deutsche Auslandsillustrierte als Propagandainstrument im Zweiten Weltkrieg.* Klartext, Essen 2007. ISBN 978-3-89861-720-8
	+ Besprechung in: Mittelweg 36 Heft 4 / 2007, Literaturbeilage: Sammelrezension Süselbeck: *Traumprotokolle vergessener Geschichte.*
* Klaus-Richard Böhme & Bosse Schön: *Signal* Nazitysklands Propaganda i Sverige 1941-45, Bokförlaget DN, Stockholm 2005. ISBN 91-7588-540-9

Արտաքին հղումներ
----------------

* Informative Seite über die Geschichte von «Signal»
* Frankfurter Allgemeine Zeitung v. 12. August 2005 zu Paul Karl Schmidt und «Signal»
* Rezension DLF zu Rutz, Signal, 2007
* Rezension H-Soz-U-Kult zu Rutz Signal-Dissertation (2007)
**Հետերոսեքսիզմ** (անգլ.՝ Heterosexism), հայացքների և համոզմունքների համակարգ, որը հիմնված է հետերոնորմատիվության գաղափարների վրա և ենթադրում է հետերոսեքսուալություն մարդու սեքսուալության միակ բնական, բարոյապես և սոցիալապես ընդունելի ձևով։ Ոչ բոլոր հետերոսեքսուալներն են կիսում այս գաղափարախոսությունը, ուստի հետերոսեքսուալությունն ինքնին չի ենթադրում հետերոսեքսիզմ։

Գաղափարախոսութուն
-----------------

Տերմինը օգտագործվում է նաև նման գաղափարախոսության սոցիալական և մշակութային հետևանքները նկարագրելու համար։ Հետերոսեքսիզմ տերմինը ձևավորվում է այնպիսի մոդելի միջոցով, որը տարածված է, ինչպես նաև սեքսիզմը (սեռերի անհավասարության գաղափարը)։ Նույն երևույթը նկարագրելու համար առաջարկվել է նաև «հետերոսեքսուալիզմ» բառը, սակայն այն չի արմատավորվել, քանի որ տերմինաբանական իմաստներ ունի ոչ թե «սեքսիզմ» բառի հետ, այլ համասեռականություն բառի հետ, ինչը մոլորեցնող է, քանի որ տերմինն ուղղակի կապ չունի սեռականության կամ սեռական կողմնորոշման հետ, այլ նկարագրում է սոցիալ-մշակութային իրողությունները։

Տարբերությունը հոմոֆոբիայից
---------------------------

«Հետերոսեքսիզմ» տերմինն առաջարկվել է Գրեգորի Հերեկի կողմից որպես այլընտրանքային, հոմոֆոբիա տերմինին փոխարինող, միևնույն ժամանակ վիրավորական իմաստ չկրելով և գաղափարական կլիշե չհանդիսանալով։ Հերեկը կարծել է, որ այս տերմինն ավելի գիտականորեն կոռեկտ է և ավելի ճշգրիտ է կոնցեպտուալիզացնում երևույթի էությունը՝ այն դասելով սեքսիզմի և շովինիզմի այլ ձևերի, այլ ոչ թե ֆոբիաների հետ։

Որոշ հեղինակներ, մասնավորապես Չարլզ Սոկարայդեսը, սակայն, նշում են, որ այս տերմինները փոխարինելի չեն, և որ հետերոսեքսիզմը, որպես այդպիսին, համարժեք չէ և չի նշանակում հոմոնեգատիվիզմ կամ հոմոֆոբիա, մարդը կարող է ունենալ անկեղծ ներքին համոզմունք, որ միայն հետերոսեքսուալությունն է նորմալ և բարոյապես ընդունելի, կամ անկեղծորեն համարել, որ հետերոսեքսուալներն ավելի լավն են, քան համասեռականները միայն սեփական հետերոսեքսուալության պատճառով, բայց միևնույն ժամանակ բացասական վերաբերմունք չզգալ համասեռականների և համասեռականության նկատմամբ։

Հետերոցենտրիզմ
--------------

Հետերոսեքսիզմը չպետք է խառնվի հետերոցենտրիզմի հետ։ Հետերոցենտրիզմը (հաճախ ենթագիտակցական) ենթադրություն կամ ենթադրություն է, որ այն մարդկանցից յուրաքանչյուրը, ում հետ գործ ունի անհատը, հետերոսեքսուալ է (եթե նրա կողմնորոշումը նախապես հայտնի չէ) և ենթադրությունից բխող հաղորդակցության ձևեր։ Վիճակագրորեն, նման ենթադրությունը շատ դեպքերում ճիշտ կլինի (քանի որ հետերոսեքսուալների մեծամասնությունը), բայց որոշ դեպքերում այն կարող է սխալ լինել։ Հետերոցենտրիզմը կարող է պատահական և ոչ միտումնավոր կերպով դրսևորվել առօրյա կյանքում։ Օրինակ, երբ կինն ասում է, որ գնում է սիրային հանդիպման, շատերը հարցնում են «Ի՞նչ է այդ տղամարդու անունը» կամ «Այդ տղամարդը գեղեցի՞կ է», դրանով իսկ անուղղակիորեն ենթադրելով, որ խոսքը հետերոսեքսուալ սիրո մասին է։

Տես նաև
-------

* Անդրոցենտրիզմ
* Հետերոհայրիշխանություն
* Հեգեմոնիկ առնականություն
* Մասկուլիզմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Corsini, Raymond J. *The Dictionary of Psychology* (2001), ISBN 1-58391-328-9
2. ↑  Herek, Gregory M. Ph.D. «Beyond 'Homophobia': Thinking About Sexual Prejudice and Stigma in the Twenty-First Century» Sexuality Research & Social Policy (April, 2004)
|  |
| --- |
| **Գամմա-բվիկ** |
|  |

**Գամմա-բվիկ** (լատին․՝ Phytometra gamma), բվիկների ընտանիքի թիթեռ, բազմակեր վնասատու, որը վնասում է կտավատը, կանեփը, շատ բակլազգի, բանջարային մշակաբույսեր, շաքարի ճակնդեղը և այլ բույսեր։ Տարածված է Եվրասիայում։

Նկարագրություն
--------------

Թևերի բացվածքը՝ 36–48 մմ, առջևինները՝ հողագույն մոխրագույն, գորշ կամ շիկավուն դարչնագույն՝ սև գծիկներով, ոլորուն շերտերով և անորոշ բծերով, մեջտեղում՝ V– տառի տեսքով արծաթավուն սպիտակ կամ դեղնավուն բծով, հետինները՝ մոխրադեղնավուն, հետին ծայրը՝ գորշ։ Թրթուրների երկարությունը՝ մինչև 32 մմ՝ 3 զույգ հատվածավոր կրծքային և նույնքան փորային զույգ ոտքերով։ Տերևները (սովորաբար եզրերը) կրծոտելով՝ թրթուրները կրճատում են բույսերի յուրացնող մակերևույթը, նրանց աճն ու զարգացումը հետ են մնում, տալիս են առավել ցածրորակ սերմերի սակավ բերք։ Հաճախ կրծոտում են կոկոնները, ծաղիկները, սերմնարանները, չհասունացած պտուղները։ Տարեկան զարգանում է 1-3 սերունդ։ Ձմեռել կարող է զարգացման տարբեր փուլերում, հաճախ՝ թրթուրները։

Պայքարի միջոցառումներ
---------------------

Մոլախոտերի ոչնչացում, խոր աշնանավար, տրիխոգրամի թողարկում, թրթուրների ոչնչացում՝ միջատասպաններով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ալտերնատիվ ռոք** (անգլ.՝ alternative rock, այլընտրանքային ռոք), տերմին ժամանակակից երաժշտության մեջ, որով հասկացվում են ռոք-երաժշտության ոչ ավանդական տարբեր ուղղվածություններ։ Տերմինը հայտնվել է 1980-ականներին ԱՄՆ-ում։ Այժմ ալտերնատիվ ռոքը բաժանվում է երկու խմբի։ Առաջինն 1980-ական թվականների խմբերն են, իսկ երկրորդը 1990-ական թվականներին ստեղծվածները, որոնք կատարավում էին անձնական նույնականացման համար։ 1991-1993 թվականներին այդպիսի նույնականացում էին օգտագործում ավանդական էստրադային խմբերը, որոնք առանց փոխզիջումների գնացին արվեստի ուղղությամբ։

«Ալտերնատիվ ռոք» անվանումն ավելի շատ օգտագործվում է ԱՄՆ-ում։ Ռուսաստանում և Մեծ Բրիտանիայում ավելի հաճախ օգտագործում են «ալտերնատիվ երաժշտություն» և «ալտերնատիվա» արտահայտությունները։

Պատմություն
-----------

ԱՄՆ-ում 1980-ական թվականներին մի քանի ռադիոկայաններում և քոլեջներում առաջին անգամ սկսեցին նվագել ալտերնատիվ ռոք։ Առևտրային ռադիոտների մեծամասնությունը արհամարհում էին այդ ժանրը։ Մեծ Բրիտանիայում ալտերնատիվ ռոք հայտնի դարձավ այնպիսի դիջեյների կողմից, ինչպիսիք էն Ռիչարդ Սկիները, Էննի Նայթենհեյլը և Ջոն Պիլը, որոնք աջակցում էին ալտերնատիվ երաժշտությունը ԲիԲիՍի հեռուստաընկերությունում։ 1980-ական թվականների կեսերին ԱՄՆ-ում ալտերնատիվ ռոքը հայտնի և տարածված դարձավ շատ քոլեջների ռադիոտներում։ Դա հանգեցրեց նրան, որ ԱՄՆ-ում հայտնվեց նոր հասկացություն՝ «քոլեջ-ռոք»։

1986 թվականին MTV-ն Ամերիկայում սկսեց ցուցադրել գիշերային հաղորդաշար ալտերնատիվ ռոքի մասին։ Արդյունքում Հյուսիսային Ամերիկայում WFNX, KROQ ընկերությունները սկսեցին նվագել ալտերնատիվ ռոք։

Ալտերնատիվ ռոքը Հայաստանում
---------------------------

Հայաստանում այս ոճով հանդես եկող խմբերից ամենից շատ ճանաչում են ստացել Լավ Էլի, The Beautified Project, VO.X, Ան Գորդոնախ, Դեղ խմբերը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Allmusic (անգլերեն)
* Alternative Rock Music Archived 2012-03-10 at the Wayback Machine. (անգլերեն)
**Ֆրիտյոֆ Անդերսեն** (նորվ.՝ Frithjof Andersen, ապրիլի 5, 1893(1893-04-05), Քրիստիանիա, Նորվեգիա - հուլիսի 24, 1975(1975-07-24), Օսլո, Նորվեգիա), նորվեգացի հունա-հռոմեական ոճի ըմբիշ, օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր։ Հանդիսանում է առաջին նորվեգացի օլիմպիական մեդալակիրը հունահռոմեական սպրոտաձևում։

Կենսագրություն
--------------

1920 թվականի Անտվերպենի ամառային օլիմպիական խաղերի ժամանակ մրցագորգ է դուրս եկել 67,5 կգ քաշայինների մրցումներում։ Համաձայն մրցաշարի կանոնների՝ մենամարտը տևում է երկու մրցափուլով, յուրաքանչյուրը 10 րոպե տևողությամբ, և եթե այդ ընթացքում մարզիկներից ոչ մեկը պարտեր չի կատարել մրցակցի նկատմամբ, ապա նշանակվում է 20 րոպե տևողությամբ լրացուցիչ մրցափուլ։ Լրացուցիչ մրցափուլից հետո կամ դրա ընթացքում հաղթանակը տրվում է մարզիկին մրցավարների որոշումով։ Առանձին դեպքերում հաղթողին որոշելու համար հնարավոր է նշանակել ևս մեկ մրցափուլ 10 րոպե տևողությամբ։ Սակայն մրցաշարի առաջին օրվանից հետո մրցավարները եզրակացության եկան, որ այդ դեպքում չեն կարողանա հասցնել ավարտել մրցաշարը։

Ֆրիտյոֆ Անդերսենը այդ մրցաշարում նմանատիպ մրցակցային կանոնների պայմաններում արժանացավ օլիմպիական բրոնզե մեդալի՝ մենամարտելով ապագա փոխչեմպիոն Տավե Տամինովին։

Ֆրիտյոֆ Անդերսենը մահացել է 1975 թվականի հուլիսի 24-ին Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Store norske leksikon(նորվ.) — 1978. — ISSN 2464-1480
2. ↑  Frithjof Andersen Bio, Stats, and Results. Archived 2013-09-23 at the Wayback Machine.(անգլ.)
3. ↑  Database United World Wrestling. Archived 2016-09-21 at the Wayback Machine.(անգլ.)
4. ↑  Wrestling at the 1920 Antwerpen Summer Games. Archived 2020-04-17 at the Wayback Machine.(անգլ.)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Sports-Reference.com |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |

 |
«**Արմենի**» (ֆրանս.` *L’Arménie*, «Հայաստան»), քաղաքական և գրական ամսաթերթ։ Լույս է տեսել 1889 թվականի նոյեմբերից Լոնդոնում (ֆրանս. զուգահեռ՝ նաև անգլ.), 1898 թվականից՝ Փարիզում (միայն ֆրանս.)։ Վերջին համարը լույս Է տեսել 1906 թվականի հունվարի 1-ին։ Հրատարակիչն էր Մինաս Չերազը։ Թերթի նպատակն էր Եվրոպայում հայկական հարցի օգտին քարոզչությամբ հասնել Բեոլինի դաշնագրի 61-րդ հոդվածի գործադրությանը։ Նույն նպատակն է հետապնդել նաև Լոնդոնում 1888 թվականից հրատարակվող «Հայաստան» թերթը, 1890-91 թվականներին փորձեր են արվել (համոզել Կ. Հակոբյանին և Մ. Չերազին) միասնական «Արմենի» հրատարակել, սակայն համաձայնությունը չի կայացել։

Մ. Չերազին օգնել են եվրոպացի հայասերներ Գուստավ Ադոլֆ Շրումբֆը, Էդմոն Ֆազին և ուրիշներ։ Թերթում հրապարակված նյութերից հիշատակության արժանի են Չերազի հիշողությունները 1878 թվականին Եվրոպա մեկնած Մ. Խրիմյանի գլխավորած պատվիրակության գործունեության մասին։

Հրապարակելով հայկական հարցին վերաբերող հետաքրքական լուրեր, եվրոպական հասարակայնությանը ներկայացնելով հայ ժողովրդի պատմությունն ու մշակույթը՝ Մ. Չերազը ձգտում էր գտնել հայկական հարցի լուծման խաղաղ, դիվանագիտական ուղիներ։ Նրա այս ուղեգիծը հակադրվում էր մի կողմից հայ ազգային կուսակցությունների դիրքորոշմանը (նպատակին հասնել զինված պայքարով), մյուս կողմից՝ Կ. Պոլսի պատրիարք Մ. Օրմանյանի քաղաքական գծին՝ հաշտ ու խաղաղ հարաբերություններ պահպանել Բարձր դռան հետ՝ խուսափելու համար նոր ջարդերից։ 1900 թվականից հրատարակվող «Պրո Արմենիան» ավելի լայնորեն ձեռնարկեց այն գործը, ինչ անում էր Մ. Չերազը, և հակամարտության տեղիք տվեց Չերազի և թերթի հովանավորների՝ դաշնակցական գործիչների միջև։ Այդ պատճառով Մ. Չերազը դադարեցրեց «Արմենիի» հրատարակումը։ Թերթի վերջին (207-րդ) համարում զետեղված է Բեռլինի կոնգրեսի հայ պատվիրակների խմբանկարը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  The ISSN portal — Paris: ISSN International Centre, 2005. — ISSN 2558-3514

Գրականություն
-------------

* Ալպոյաճյան Ա, Մինաս Չերազ. իր կյանքը և գործը, իր 60-ամյա հոբելյանի առթիվ, Կահիրե, 1927։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Գտեվանք,** եկեղեցի կառուցված 6-րդ դարում, գտնվում է Լոռու մարզի Կուրթան գյուղում։

Ներկայիս վիճակ
--------------

Կուրթան և Վարդաբլուր համայնքների միջև՝ ճամփեզրին մոտ։ Եկեղեցուց դեռևս կանգուն են հիմնապատերը։ Պահպանված են եկեղեցու որմնաշարերի ստորին հատվածները, կառույցի շարվածքից հանված են արտաքին երեսաքարերը, պատերը կանգուն են՝ ամրակուռ կրաշաղախի շնորհիվ։ Շինության մնացորդներից երևում է, որ կառույցը վերարտադրվել է Կուրթանի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու հորինվածքի փոքրացված չափերով։

Ճարտարապետական ոճ
-----------------

Եկեղեցին սրահավոր միանավ թաղակապ դահլիճ է՝ հարավային կողմին կից ավանդատնով, որի արևմտյան պատն արտաքուստ ունի կիսաշրջանաձև խորան։ Գտեվանքի եկեղեցու աղոթասրահը երկայնական ուղղությամբ ավելի քիչ է ձգված։ Ինչպես երևում է հյուսիսային պատին պահպանված որմնամույթի հետքերից, դահլիճը ծածկի միջին մասում ուժեղացված է եղել թաղակիր կամարով։ Ավանդատան մուտքը բացվում է աղոթասրահի բեմառաջքից, որը ծածկված է եղել կիսագլանաձև թաղով և արևելյան պատը խորանի փոխարեն ունեցել է ուղղանկյուն խորշ։ Արտաքին սրահի գոյության մասին, բացի խորանից, վկայում են եկեղեցու արևմտյան պատի երեք պահունակները և արևմտյան կողմում գտնվող պատերի մնացորդները։ Աղոթասրահն ունեցել է երկու մուտք՝ արևմտյան և հարավային կողմերից, որոնք, ինչպես երևում է հետքերից, եզերված են եղել կամարակապ պարակալներով։ Պահպանվել է արևմտյան ճակտոնի հորիզոնական գոտու մի քար՝ շեշտված պայտաձևություն ունեցող կամարիկներով, որից ենթադրելի է, որ Գտեվանքն իր հարդարանքով ևս ընդհանրացել է Կուրթանի Աստվածածին եկեղեցու հետ։

Եկեղեցու հարավային մասում տարածվում է միջնադարյան փոքրիկ գերեզմանոցը՝ պահպանված մոտ մեկ տասնյակ տապանաքարերով։

Պատկերասրահ
-----------

* Գտեվանք եկեղեցու սրահը հիմաԳտեվանք եկեղեցու սրահը հիմա
* Գերեզմանաքար Գտեվանքի տարածքումԳերեզմանաքար Գտեվանքի տարածքում

Աղբյուրներ
----------

* «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ Archived 2015-10-22 at the Wayback Machine.