recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անտիկիթերայի սարքի ամենամեծ բեկորը
**Անտիկիթերայի սարք** (հուն․՝ Μηχανισμός των Αντικυθήρων), անտիկ ժամանակաշրջանի անալոգային հաշվիչ մեքենա։ Հայտնաբերվել է Անտիկիթերա կղզու մոտ գտնվող հնադարյան նավերի գերեզմանոցում դեռևս 1901 թ.։ Սակայն, վատ պահպանված լինելու և այլ բնօրինակներ չլինելու պատճառով սարքի նշանակությունը հասկացվել է միայն մեկ դար անց։ Սարքի ստեղծման ժամանակը թվագրվում է մ.թ.ա. 1-ին դարի առաջին քառորդում։ Պահպանվում է Աթենքի հնագիտական թանգարանում։

Սարքի պատրաստման որակը թույլ է տալիս ենթադրել, որ այն հասցված է եղել արտադրական մակարդակի և հավանաբար ունեցել է նախատիպեր։ Այդ է վկայում նաև սարքի վրա արված գրառումների լեզուն՝ այսպես կոչված կոյնեն` համընդհանուր հունարենը (κοινή ελληνικά), որն օգտագործվում էր համահունական շփումների ժամանակ։

Անտիկիթերայի սարքի աշխատանքը հիմնված է իր ժամանակի աստղագիտական և մաթեմատիկական տեսությունների վրա և նախատեսված է երկնակամարի անշարժ աստղերի նկատմամբ արևային համակարգի մարմինների (արևի, լուսնի և այն ժամանակ հայտնի հինգ մոլորակների) դիրքերը հաշվարկելու համար։

Անտիկիթերայի սարքը բաղկացած է բրոնզե ատամնանիվներից (քանակը՝ 37) ու լիսեռներից և ամփոփված է եղել փայտե արկղի մեջ (չափսերը՝ 33x18x10 սմ), որը առջևի և հետևի պատերին ունեցել է դռնակներ։ Հետևի դռնակի վրա, ըստ երևույթին, գրված է եղել սարքի օգտագործման եղանակը։ Հետևի և առջևի պատերին ունի երեք ցուցավահանակներ (մեկը առջևի և երկուսը հետևի պատերին) և սլաքներ (7 առջևի և 3 հետևի վահանակներին)։ Վահանակների վրա նշված են ամիսների և տարիների անվանումները, կատարված են նշումներ, որոնք, սլաքների դիրքերից ելնելով, ցույց են տալիս արևի և լուսնի խավարումները, լուսնի փուլերը, մոլորակների դիրքը։ Սարքը գործի էր գցվում սկզբնական տվյալները (տարեթիվը) մուտք անելու և հիմնական (արևի) ատամնանիվը որոշակի անկյունով պտտելու միջոցով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Աթենքի հնագիտական թանգարան». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հունիսի 22-ին. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 24-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Անտիկիթերայի սարք» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 17140696n · GND: 7738934-7 · LCCN: sh2009003044 · Microsoft: 2777616126 · NKC: ph1088794 · VIAF: 196750699 · WorldCat VIAF: 196750699 |

 |

 |
**Գալուստ Աղաջանի Օհանյան** (1911, Վահագնի, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 8, 1944(1944-10-08), Բելառուսական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մանկավարժ։ Փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածու։ ԽՄԿԿ անդամ (1941): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Խորհրդա-գերմանական ճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Գալուստ Օհանյանը ծնվել է 1911 թվականին, Գուգարքի շրջանի Շահալի (այժմ՝ Վահագնի) գյուղում։ Հայրենի գյուղի դպրոցն ավարտելուց հետո մեկնել է Լենինական, սովորել և ավարտել է մանկավարժական տեխնիկումը և ուսուցչական աշխատանքի անցել Թումանյանի շրջանի Օձուն գյուղում։ 1933-1937 թվականներին սովորել է Մոսկվայի փիլիսոփայական-պատմագրական ինստիտուտում, ավարտելուց հետո աշխատանքի անցել Նովոչերկասսկի գյուղատնտեսական ինստիտուտում. եղել է ամբիոնի վարիչ։ 1938 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Պլեխանովի անվան ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի ասպիրանտուրան՝ փիլիսոփայության գծով, պաշտպանել թեկնածուական դիսերտացիա և աշխատել որպես մարքսիզմ-լենինիզմի դասախոս։ 1941 թվականին ընդունվել է կուսակցության շարքերը։

Պատերազմի առաջին օրերից Օհանյանը կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ։ Թշնամու դեմ կռվել է Մոսկվայի մատույցներից մինչև Բելոռուսիայի Կրասնի քաղաքը։ Խիզախության համար պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի» առաջին աստիճանի, Կարմիր աստղի շքանշաններով, «Արիության համար» և այլ մեդալներով։ Գվարդիայի կապիտան, հրետանային դիվիզիոնի կուսկազկմակերպիչ Օհանյանը երեք անգամ վիրավորվել է, բայց ապաքինվելուց հետո վերադարձել գործող բանակ։

1944 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Օհանյանը զոհվել է Բելոռուսական ԽՍՀ Կրասնի քաղաքի ազատագրման համար մղված մարտերից մեկում։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Հայրենական պատերազմի» առաջին աստիճանի շքանշան
* «Արիության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Ալեքսանդր Մակիչի Օրդյան** (1915, Ղուլալի, Հայաստան - 1999), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ (1952): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Խորհրդա-գերմանական ճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ալեքսանդր Օրդյանը ծնվել է 1915 թվականին, Շամշադինի շրջանի Այգեձոր գյուղում։ Միջնակարգ կրթություն ստացել է Թբիլիսիում։ 1932-1933 ուսումնական տարում, որպես քիմիայի ուսուցիչ, աշխատանքի է անցել հայրենի շրջանի Պառավաքար գյուղի յոթնամյա դպրոցում։ Ավարտել է Ադրբեջանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1936-1938 թվականներին եղել է Շամշադնի շրջկենտրոնի միջնակարգ դպրոցի օտար լեզվի ուսուցիչ, ժողկրթբաժնի դպրոցական տեսուչ և ապա՝ նույն դպրոցի տնօրեն։

1941 թվականի վերջին Օրդյանը զորակոչվել է բանակ։ Սովորել և ավարտել է Թբիլիսիի հետևակային № 2 ռազմական ուսումնարանի կարճատև դասընթացները։ Մեկնել է ռազմաճակատ, 810-րդ գնդի կազմում մասնակցել Կովկասի պաշտպանության մարտերին, Կլուխորի լեռնանցքի պաշտպանության ժամանակ կրտսեր լեյտենանտ Օրդյանը վիրավորվել է և անցել բուժման։

1943 թվականին զորացրվել է բանակից և անցել է աշխատանքի ՀԿԿ Շամշադինի շրջկոմում որպես պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնի վարիչ։ 1944 թվականին ընդունվել է ՀԿԿ Կենտկոնի միամյա կուսակցական դպրոցը, 1945 թվականի հոկտեմբերից անցել է աշխատանքի ՀԽՍՀ լուսավորության նախարարության ապարատում։ 1952 թվականին Օրդյանին շնորհվել է ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցչի պատվավոր կոչում, պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի» առաջին աստիճանի շքանշանով, Խաչատուր Աբովյանի անվան մեդալով։

1972 թվականին Օրդյանը եղել է նախարարության արտաքին կապերի բաժնի պետ, կուսկազմակերպության քարտուղար, ՀԿԿ Օրջոնիկիձեի շրջկոմի բյուրոյի անդամ, Սպանդարյան շրջսովետի պատգամավոր։

Ալեքսանդր Օրդյանը մահացել է 1999 թվականին։ Թաղված է Երևանի Թոխմախի գերեզմանատանը։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ
* Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի շքանշան
* Խաչատուր Աբովյանի անվան մեդալ

Երկեր
-----

* Գերմաներեն լեզվի դասագիրք հայկական դպրոցի 10-րդ դասարանի համար։ 3-րդ հրատարակություն, Երևան, Լույս, 1979 (համահեղինակ)։
* Գերմաներենի դասագիրք հայկական դպրոցի IX-րդ դասարանի համար։ Երևան, Լույս, 1985 (համահեղինակ)։
* Գերմաներենի դասագիրք հայկական դպրոցի 9-րդ դասարանի համար։ 2-րդ հրատարակություն, Երևան, Լույս, 1987 (համահեղինակ)։
* Գերմաներենի դասագիրք հայկական դպր. X դաս. համար։ 3-րդ հրատարակություն, Երևան, Լույս, 1988 (համահեղինակ)։
* Գերմաներենի դասագիրք հայկական 10-ամյա դպրոցի 9-րդ դասարանի (11-ամյա դպրոցի 10-րդ դասարան) համար։ 3-րդ հրատարակություն, Երևան, Լույս, 1989 (համահեղինակ)։
* Գերմաներենի դասագիրք հայկական 10-ամյա դպրոցի 10-րդ դասարանի (11-ամյա դպրոցի 11-րդ դասարան) համար։ 3-րդ հրատարակություն, Երևան, Լույս, 1990 (համահեղինակ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
2. ↑  «The memorial of Ordyan Aleqsandr (Ալեքսանդր Օրդյան Մակիչի) buried at Yerevan's Tokhmakh cemetery». *hush.am* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.
3. ↑  «ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար Գիտական Գրադարան քարտարան › Որոնման արդյունքներ համար 'au:"Առաքելյան, Իվետա Նիկիտի," and au:Օրդյան, Ալեքսանդր Մակիչի'». *opac.flib.sci.am*. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 8-ին.
**Արամ Արշակի Առաքելյան** (1924, Արմավիր, Հայաստան), հայ մանկավարժ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1946):

Կենսագրություն
--------------

Արամ Առաքելյանը ծնվել է 1924 թվականին, Հոկտեմբերյանում։ 1941 թվականին ավարտել է Լենինականի մանկավարժական ուսումնարանը և Արագածի շրջանի Լեռնապար գյուղի 7-ամյա դպրոցում զբաղվել ուսուցչական գործունեությամբ։ 1942 թվականին զորակոչվել է բանակ, ուսանել Կրասնոդարի գնդացրաականանետային ուսումնարանում։ 1943 թվականին Առաքելյանը դասակի հրամանատար է նշանակվել Հարավ-արևմտյան ռազմաճակատում, 2-րդ գվարդիական դիվիզիայի 72-րդ գվարդիական հրաձգային գնդում։ 1943 թվականին Դոնեցկի մարզի ազատագրման համար մղված մարտերից մեկում Առաքելյանը ծանր վիրավորվել է, որպես պատերազմի երկրորդ կարգի հաշմանդամ, զորացրվել է բանակից։

1944 թվականից կրկին զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ։ Աշխատել է Ախուրյանի շրջանի Ղարիբջանյան գյուղի 8-ամյա դպրոցում, 1970 թվականից՝ Հոկտեմբերյան քաղաքի № 4 միջնակարգ դպրոցում՝ որպես զինղեկ։ ԽՄԿԿ անդամ է 1946 թվականից։

Մարտական և աշխատանքային ծառայությունների համար Առաքելյանը պարգևատրվել է Կովկասի պաշտպանության համար, Կիևի 1500-ամյակի, ԽՍՀՄ զինված ուշերի 60-ամյակի, Հաղթանակի 30-ամյակի և այլ մեդալներով։

Պարգևներ
--------

* Կովկասի պաշտպանության համար մեդալ
* ԽՍՀՄ զինված ուժերի 60-ամյակի մեդալ
* Հաղթանակի 30-ամյակի մեդալ
* Կիևի 1500-ամյակի մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Եսավ Ասծատուրի Այդինյան** (1916, Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1985), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1966):

Կենսագրություն
--------------

Եսավ Այդինյանը ծնվել է Լեռնային Ղարաբաղի Շուշի քաղաքում։ Ավարտել է բանֆակը և որպես ուսուցիչ աշխատանքի անցել ԼՂԻՄ Մարտունու շրջանում։ 1936-1938 թվականներին եղել է Կարմիր Շուկա ավանի դպրոցի տնօրեն, 1938-1940 թվականներին՝ Մարտունու շրջժողկրթբաժվար։

1940 թվականին զորակոչվել է բանակ։ Ծառայությունը չավարտած մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողություններին։ 9-րդ լեռնահրաձգային դիվիզիայի կազմում վաշտի հրամանատար Այդինյանը մասնակցել է Կուբանի և Կրասնոդարի ազատագրմանը։ 1943 թվականին Այդինյանի վաշտը հերոսաբար մասնակցել է Նովոռոսիյսկի ազատագրման մարտերին, որոնցից մեկում վիրավորվել է։ Բուժվելուց հետո կրկին մեկնել է գործող բանակ։ 1944 թվականին մասնակցել է Ուկրաինայի ազատագրման մարտերին և ծանր վիրավորվել Վինիցիայի մատույցներում։ Վեց ամիս անց կրկին վերադարել է ռազմաճակատ, մասնակցել Սանդոմիրի պլացդարմում մղված հայտնի ճակատամարտին, որտեղ կրկին վիրավորվել է։

Պատերազմի ավարտից հետո մանկավարժ սպան վերադարձել է խաղաղ աշխատանքի, նշանակվել մարզային ժողկրթբաժնի վարիչի տեղակալ, իսկ 1946 թվականին ընտրվել է Լեռնային Ղարաբաղի ԼԿԵՄ մարզկոմի երկրորդ, ապա՝ առաջին քարտուղար։ Անբասիր աշխատանքի համար Այդինյանն արժանացել է շքանշանի և մի շարք մեդալների։

1950 թվականին Այդինյանն ընտանիքով տեղափոխվել է Երևան, կրկին անցնել մանկավարժական աշխատանքի և հայ գրականություն դասավանդել Երևանի հիդրոմելիորատիվ տեխնիկումում, միաժամանակ ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտը։ 1966 թվականին Այդինյանին շնորհվել է հանրապետության վաստակավոր ուսուցչի կոչում։

Եսավ Այդինյանը մահացել է 1985 թվականին։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1966)
* «Պատվո նշան» շքանշան
* «Կարմիր աստղի» շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աշոտ Ալեքսանյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ալեքսանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Աշոտ Գևորգի Ալեքսանյան** (1919, Մաստարա, Էջմիածնի գավառ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Աշոտ Ալեքսանյանը ծնվել է 1919 թվականին Թալինի շրջանի Մաստարա գյուղում։ 1939 թվականին ավարտել է Էջմիածնի մանկավարժական տեխնիկումը և անցել ուսուցչական աշխատանքի։

Երկրորդ աշխարհամարտին մասնակցել է 1941 թվականի հունիսից մինչև 1944 թվականի հունվարի վերջը։ Կռվել է Լենինգրադը պաշտպանողների շարքերում։ 1944 թվականի հունիսին փոխադրվել է 1-ին Ուկրաինական ռազմաճակատ, մասնակցել Լեհաստանի, Չեխոսլովակիայի ազատագրմանը։ Լենինգրադի պաշտպանության մարտերում ցուցաբերած խիզախության համար պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով և Կարմիր աստղի շքանշանով։ Արժանացել է Գերագույն գլխավոր հրամանատարի շնորհակալագրերին։ 1944 թվականի հունվարի 28-ին ծանր վիրավորվել է և բուժվելուց հետո զորացրվել է բանակից։

Ալեքսանյանը շուրջ երկու տասնյակ տարի որպես ուսուցիչ, ուսումնական մասի վարիչ աշխատել է Թալինի շրջանի Կաքավաձոր, Ներքին Բազմաբերդ, Ակունք գյուղերի դպրոցներում։ Աշխատել է իր ծննդավայրում՝ Մաստարա գյուղում։ Երկար տարիներ Աշոտ Ալեքսանյանը եղել է քաղխմբակի պրոպագանդիստ, ընկերական դատարանի նախագահ։

Պարգևներ
--------

* «Արիության համար» մեդալ
* Կարմիր աստղի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Վազգեն Դանիելի Աբգարյան** (օգոստոսի 20, 1922(1922-08-20), Աշտարակ, Էջմիածնի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ - հունիսի 2, 1994(1994-06-02), Երևան, Հայաստան), հայ հոգեբույժ, հոգեբան։ Բժշկագիտության թեկնածու։ Բժշկական ծառայության կապիտան։

Կենսագրություն
--------------

Վազգեն Աբգարյանը ծնվել է Աշտարակում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողություններին, Ստալինգրադի պաշտպանության համար մղած մարտերում վիրավորվել է, տեղափոխվել հոսպիտալ, ապա՝ զորացրվել։ 1945-1950 թվականներին սովորել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի բուժական-կանխարգելողական ֆակուլտետում։ 1950-1952 թվականներին եղել է նույն ինստիտուտի հոգեբուժության ամբիոնի կլինիկական օրդինատուրայում։ 1952-1960 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում՝ որպես զինվորական բժիշկ, ունեցել է բժշկական ծառայության կապիտանի կոչում։ 1960-1967 թվականներին աշխատել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի հոգեբուժության ամբիոնի պրոբլեմային լաբորատորիայում՝ որպես կրտսեր գիտաշխատող։ 1967 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական թեզ՝ «էլեկտրաֆարմակոթերապիայի ազդեցությունը զանազան ծագման ցնցումային վիճակների վրա» թեմայով, և ստացել բժշկագիտության թեկնածուի գիտական աստիճան։ 1967-1983 թվականներին եղել է հոգեբուժության ամբիոնի դոցենտ և պրոբլեմային լաբորատորիայի ավագ գիտաշխատող։ 1960-1969 թվականներին, միաժամանակ աշխատել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի հոգեբանության լաբորատորիայում՝ որպես կրտսեր, 1969-1982 թվականներին՝ ավագ գիտաշխատող։ 1983-1993 թվականներին աշխատել է Նաիրիի շրջանի Եղվարդի բուժմիավորման պոլիկլինիկայում՝ որպես հոգեբույժ։

Հեղինակ է հոգեբուժության և հոգեբանության խնդիրներին նվիրված մի քանի տասնյակ գիտական հոդվածների։

Մահ
---

Մահացել է 1994 թվականի հունիսի 2-ին Երևանում։

Պարգևներ
--------

* «Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի» շքանշան
* «Անբասիր ծառայության համար» շքանշան
* «Մարտական սխրանքների համար» շքանշան
* «Աշխատանքի վետերան» մեդալ
* Հոբելյանական մեդալներ

Հոգեբանական աշխատություններ
---------------------------

* Համակցված սարք որոշ հոգեբանական պրոցեսների ուսումնասիրության համար (ռուսերեն), Խաչատուր Աբովյանի անվան ՀՄԻ հոգեբանության լաբորատորիայի գիտական աշխատությունների ժողովածու, հատոր 3, Երևան, 1960։
* Մտավոր և աշխատանքային գործունեության անհատական առանձնահատկությունների դրսևորման որոշ գործոնների մասին (ռուսերեն), Հոգեբանների անդրկովկասյան 3-րդ գիտաժողովի նյութերը, Բաքու, 1962։
* Մտավոր գործունեության տարբեր տեմպեր ունեցող 2-3 դասարանների աշակերտների ուղեղային գործունեության որոշ հոգեֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների խնդրի մասին (ռուսերեն), Անդրկովկասյան հանրապետությունների հոգեբանների 5-րդ գիտաժողով, 1970։
* Մտածողության տարբեր տեմպեր ունեցող 2-3 դասարանների աշակերտների ԷՈՒԳ-ի անհատական առանձնահատկությունները (ռուսերեն), հանրապետական գիտաժողով, Երևան, 1972։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, 100 հայ հոգեբույժներ, Գիրք Ա, Երևան, 2002։
**Պեդրախա ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de Pedraja), **Հերկուլեսի ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de Hércules) կամ **Լիենկրեսի ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de Liencres) պաշտպանողական ոճի ամրոց է, որը գտնվում է Իսպանիայի Կանտաբրիա պրովինցիայի Լիենկրես բնակավայրի մոտ Լա Պիկոտա (թարգմանաբար նշանակում է «Անարգանքի սյուն») ժայռի վրա։
Իսպանիայի մշակույթի նախարարության կողմից Պեդրախա ամրոց ընդգրկվել է Իսպանիայի պատմամշակութային արժեք ունեցող հուշարձանների ցանկի մեջ՝ RI-55-0000811 գրանցման համարի տակ։

Հավանաբար կառուցվել է 13-րդ դարում՝ Գարցիլասո 1-ին դե լա Վեգայի պատվերով, որը դարձավ Վեգա ընտանիքի սեփականությունը։

Առաջին փաստաթուղթը, որում գրված էր ամրոցի գոյության մասին 1403 թվականի փաստաթուղթն է, որում գրված է, որ ամրոցը դառնում է Վեգայի վարչական և դատական կենտրոնը։

Պեդրախա ամրոցը համարվում է արևելյան հատվածի՝ Աստուրիաս դե Սանտիլանայի, ամենամեծ պաշտպանողական կառույցը։

19-րդ դարում ամրոցը լքվել է։ Վերջին հիշատակությունը նրա մասին կատարել է պադրե Սոտան 1861 թվականին, որը նկարագրում էր նրա ավերվածությունների մասին։ Այն իրենից ներկայացնում էր բավականի հզոր միջնադարյան պաշտպանողական կառույց՝ ամուր աշտարակով, որը բնորոշ էր Կանտաբրիայի մնացած այլ պաշտպանողական կառույցներին։

Ճարտարապետություն
-----------------

Իր ճարտարապետությամ Պեդրախա ամրոցն իրենից ներկայացնում է հռոմեական և գոթական ոճերի խառնուրդին։ Նա ուներ փոս 5 մ լայնությամբ և 2 մ բարձրությամբ, որը պաշտպանվում էր մոտավորապես 36 մ երկարություն ունեցող պարսպաշարով, որի մուտքը պաշտպանվում էր ուղղանկյուն հատակագիծ ունեցող աշտարակով։ Ներկայումս պահպանվել է փոսի, պարսպաշարի և աշտարակի ավերակները։ 2004 թվականին այն համարվել է հնագիտական վայր և գտնվում է պետության հսկողության տակ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  Decreto 80/2004, de 26 de agosto.
3. ↑  VVAA; *La España moderna*, vol. 189, p.112. Ed. La España Moderna (1904).
4. 1 2  VVAA; *Arte español. Vol. 5. El castillo de Liencres*. Ed. *Sociedad Amigos del Arte*. Imp. B. Rodríguez (1921).
5. ↑  www.castillosnet.org Արխիվացված 2013-08-09 Wayback Machine (Última consulta: 17-agosto-2010).
6. ↑  Muñoz Jiménez, José Miguel; *Torres y castillos de la Cantabria medieval*, p. 118. Ed. Ayuntamiento de Santander (1993).
7. ↑  www.cantabria102municipios.com (Última consulta: 17-agosto-2010).

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* Արխիվացված 2016-01-19 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Պեդրախա ամրոց» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 8144647637938901954 · WorldCat VIAF: 8144647637938901954 |

 |
**Կուրիա Յուլիա** (իտալ.՝ Curia Iulia), Հռոմեական սենատի հավաքատեղի Հռոմի ֆորումում։

Պատմություն
-----------

Առաջին կուրիան՝ Կուրիա Հոստիլիան, կառուցվել է այն վայրում, որտեղ այսօր գտնվում է Սանտ Լուկա է Մարտին եկեղեցին (իտալ.՝ Santi Luca e Martina)։ Մ.թ.ա. 52 թվականին այն այրվել է։ Նոր կուրիան կանգնեցվել է Հուլիոս Կեսարի հրամանով (շինարարությունը ավարտվել է օգոստոսին, Մ.թ.ա. 29 թվականին)։ 81-96 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում Կուրիա Յուլիան վերակառուցվել է Դոմիցիանոսի կողմից։ 283 թվականին այն նորից այրվել է, որից հետո վերականգնվել է Մարկոս Ավրելիոս Կարինոս կայսերկողմից։ 284-305 թվականներին Դիոկղետիանոս կայսրը նույնպես վերակառուցել է այն։ Ներկայիս Կուրիայի կառույցը այս ժամանակաշրջանի շինության վերակառուցումն է (1932-1937)։ 7-րդ դարում այստեղ էր գտնվում Սանտ Ադրիանո եկեղեցին։

1923 թվականի հուլիսի 10-ին իտալական կառավարությունը ձեռք բերեց Կուրիա Յուլիան և հարակից Սանտ Անդրիանո եկեղեցին մոտավորապես 16000 լիրայով։

Կուրիայի ներքին սրահում (բարձրությունը՝ 21 մ, երկարությունը` 26 մ, լայնությունը՝ 18 մ) կար շուրջ 300 տեղ սենատորների համար

Կուրիայի նախկին ինտերիերի ձևավորումից ոչինչ չի պահպանվել, միայն գունավոր մարմարից պատրաստված հատակի սալիկների բեկորները։
Այժմ շենքում պահպանվում է երկու մարմարե քանդապատկերներ (այսպես կոչված՝ լատին․՝ Plutei Traiani), որոնք զարդարում էին ճարտասանների տիբունան՝ Ռոստրան։ Դրանցից մեկում ներկայացված է Տրայանոս կայսրը, որը վերացնում է հարկերին վերաբերվող փաստաթղթերը, որպեսզի քաղաքացիներին ազատի հարկերից, երկրորդում՝ կարիք ունեցող հռոմեական ընտանիքների երեխաներին տրվում է նյութական աջակցություն(լատին․՝ Alimenta)։ Կուրիայի բրոնզե դռները կրկնօրինակներ են։ Դրանց բնօրինակները 17-րդ դարում տեղափոխվել են Լաթերանյան բազիլիկ։

Պատկերասրահ
-----------

* Հռոմի ֆորումՀռոմի ֆորում
* Կուրիա ՅուլիաԿուրիա Յուլիա
* Սանտ Լուկա է Մարտին եկեղեցիՍանտ Լուկա է Մարտին եկեղեցի
* ՔանդապատկերՔանդապատկեր

Գրականություն
-------------

* Stierlin, Henri. Imperium Romanum. — Köln: Benedikt Taschen Verlag GmbH, 1996. — ISBN 3-8228-8729-3.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Richardson 1992, p. 103
2. ↑  «Roman Senate house Sold» (PDF). *New York Times*. 1922 թ․ հուլիսի 11. Վերցված է 2007 թ․ օգոստոսի 27-ին.
3. 1 2  Claridge 1998, p. 71

Արտաքին հղումներ
----------------

* Reconstruction of the Curia Julia
* Livius.org: Curia Julia Արխիվացված 2015-12-19 Wayback Machine

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հռոմի ֆորում |
| --- |
|  |
| Պահպանվող կառույցներ | Տաբուլարիում, Հառաչանքների աստիճաններ, Սատուրնի տաճար, Վեսպասիանոսի և Տիտոսի տաճար, Սեպտիմիոս Սևերոսի հաղթակամար, Կուրիա Յուլիա, Ռոստրա (ամբիոն), Էմիլիայի բազիլիկա, Յուլիայի բազիլիկա, Կեսարի տաճար, Ռեգիա, Կաստորի և Պոլիդևքեսի տաճար, Վեստայի տաճար |
|  |
| Կայսերական կոմիցիում (հավաքատեղի) | Կուրիա Յուլիա, Օգոստոսի ամբիոն, Ումբիլիկուս Ուրբիս, Ոսկե անկյունաքար, Սև մարմար, Մաքսենտիոսի բազիլիկա |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կուրիա Յուլիա» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Ստեփան Ալեքսանդրի Ղորղանյան** (1865, Իգդիր, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1925, Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ռազմական և պետական հասարակական գործիչ Ղորղանյանների տոհմից, գեներալ-մայոր։

Գործունեություն
---------------

1885-1888 թվականներին եղել է Սուրմալուի, 1888-1895 թվականներին՝ Նախիջևանի գավառապետի օգնական, 1895-1910 թվականներին՝ Նոր Բայազետի, 1910-1915 թվականներին՝ Քութայիսի գավառապետ, 1919-1920 թվականներին՝ Կարսի նահանգապետ։ Կարսի անկումից (1920 թվականի հոկտեմբերի 30) հետո բնակություն է հաստատել Թիֆլիսում։

Նոր Բայազետում անցկացրել է ջրանցք, բացել հիվանդանոցներ, եղել է Սևանա լճի նավագնացության կազմակերպիչներից, կառուցել է Բայազետից Վարդենիս 75-վերստանոց նոր ճանապարհ։

1886 թվականից «Մշակ» օրաթերթում հրապարակված «Գավառական նամակներ» և «Նյութեր հասարակական կյանքի ուսումնասիրության» (1896) հոդվածաշարում լիբերալ նարոդնիկության դիրքերից փորձել է վերլուծել Հայաստանի տնտեսական կացությունը (հատկապես 1870 թվականի գյուղացիական ռեֆորմը և դրա հետևանքները), դեմ արտահայտվել Ռուսաստանի ցարական կառավարությանը, սատարել «մանր արտադրողի շահերը»։

Անդրկովկասում 11-րդ Կարմիր բանակի ներխուժումից և խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո անցել է կենսաթոշակի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005, էջ 718։

Գրականություն
-------------

* Եղիազարյան Ա.Մ. *Հայ լեգալ նարոդնիկ Ստեփան Ղորղանյան*, «Տեղեկագիր ՀԽՍՀ ԳԱ», 1959, №8

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 118396157X · VIAF: 796155598030715600006 · WorldCat VIAF: 796155598030715600006 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 40)։*  |
**Քոդի Գարետ Ռանելս Ռոուդս** (անգլ.՝ *Cody Garrett Runnels Rhodes*, հունիսի 30, 1985(1985-06-30), Մարիետա, Ջորջիա, ԱՄՆ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ (ռեստլեր)։ Հանդես է գալիս «WWE» կազմակերպությունում։ WWE փառքի սրահի անդամ Դասթի Ռոուդսի որդին է և ըմբիշ Դասթին Ռոուդսի (Գոլդաստ) արյունակից եղբայրը։

Հայտնի է նաև «All Elite Wrestling» (AEW) կազմակերպությունում հանդես գալու տարիներից, որտեղ բացի մարզական կարիերայից, աշխատել է նաև որպես ընկերության գործադիր փոխնախագահ։

Սպորտային ըմբշամարտով զբաղվելու տարիներին երկու անգամ արժանացել է Ջորջիայի սիրողական ըմբշամարտի նահանգային տիտղոսին։

Մասնագիտական կարիերայի ընթացքում մեկ անգամ նվաճել է ROH աշխարհի, մեկ անգամ՝ AEW TNT, մեկ անգամ՝ IWGP Միացյալ Նահանգների ծանրքաշային, երկու անգամ՝ WWE միջմայրցամաքային տիտղոսը, ինչպես նաև վեց անգամ հռչակվել է թիմային վարկածով չեմպիոն (երեք անգամ աշխարհի թիմային և երեք անգամ WWE թիմային չեմպիոն)։ 2013 թվականին եղբոր՝ Գոլդասթի հետ արժանացել է Սլեմմի մրցանակի՝ «տարվա թիմ» անվանակարգում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Սթարդաստ». *«WWE»*. Վերցված է 2014 թ․ դեկտեմբերի 12-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էջը WWE.com կայքում(անգլ.)
* Էջը IMDb կայքում(անգլ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Քոդի Ռոուդս» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database · WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2012138439 · VIAF: 271949260 · WorldCat VIAF: 271949260 |

 |
**Գրիգոր Միհրանի Տոլմաջյան** (հունիսի 23, 1905(1905-06-23), Նոր Նախիջևան, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 5, 1958(1958-10-05), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ավիացիայի գեներալ-մայոր (1943)։ ԽՄԿԿ անդամ` 1927 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

1924 թվականին կամավոր մտել է կարմիր բանակ, ծառայել զանազան ավիացիոն միավորումներում։ Ավարտել է Լենինգրադի ռազմաօդային ուժերի ռազմատեխնիկական դպրոցը, ԽՍՀՄ ոազմաօդային ուժերի Ն․ Ե․ Ժուկովսկու անվան ակադեմիային կից հրամանատարների կատարելագործման դասընթացները (1934), ապա՝ նույն ակադեմիայի գրոհային ֆակուլտետը (հեռակա, 1941)։ 1938 թվականին նշանակվել է Հեռավորարևելյան 2-րդ առանձին բանակի ռազմաօդային ուժերի թիկունքի պետ, 1941 թվականին՝ Հեռավորարևելյան ռազմաճակատի ռազմաօդային ուժերի հրամանատարի տեղակալ, այդ պաշտոնում՝ 1945 թվականին մասնակցել միլիտարիստական Ճապոնիայի ջախջախմանը։ 1953 թվականին զորացրվել է։

Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի 2, Կուտուզովի II աստիճանի և Կարմիր աստղի շքանշաններով։ Թաղված է Մոսկվայի Նովոդևիչի գերեզմանատունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 42)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արմեն Աբրահամյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբրահամյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արմեն Անդրանիկի Աբրահամյան** (դեկտեմբերի 5, 1959(1959-12-05), Վաղավեր, Ջուղայի շրջան, Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ազատամարտիկ, ռազմական գործիչ։ Գեներալ-մայոր (2006)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1984)։ 1984-1988 թվականներին աշխատել է Արմավիրում (Ռուսաստանի Կրասնոդարի երկրամաս)՝ շինարար։ 1988 թվականից մասնակցել է Հադրութի կամավորական ջոկատների ստեղծմանը, եղել գնդի շտաբի պետ, 1997 թվականից՝ ՊԲ սահմանապահ զորամասի հրամանատար։ 1988-1994 թվականներին մասնակցել է Արցախի Հանրապետության Հադրութի, Մարտակերտի, Ֆիզուլիի, Ջաբրայիլի, Քարվաճառի և այլ շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

2006 թ. ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ ԱԱԾ Սահմանապահ զորքերի հրամանատար։

Պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով և Արցախի Հանրապետության «Արիության համար» մեդալով։

2013 թ. ապրիլի 12-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Մարտական ծառայության մեդալով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան (հայ.) — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2004. — էջ 29. — 865 p.
2. ↑  Ա. Ա. Աբրահամյանին Մարտական ծառայության մեդալով պարգևատրելու մասին

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո  (էջ 29)։*  |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայաստանի սահմանապահ զորքերի հրամանատարներ |
| --- |
|  |
| Գրիգոր Գարեգինի Գրիգորյան (1992) • Յուրի Գրիգորիի Խաչատուրով (1992-1993) • Լևոն Վլադիմիրի Ստեփանյան (1993-2003) • Վյաչեսլավ Ավետիսի Ոսկանյան (2003-2006) • Արմեն Անդրանիկի Աբրահամյան (2006-ից)  |

 |
**Ալեգրանսա** (իսպ.՝ Alegranza), կղզի Ատլանտյան օվկիանոսում, Աֆրիկայի ափի մոտ։ Իսպանիայի Կանարյան կղզիներից ամենահյուսիսայինն է, Չինիխո կղզեխմբի մի մասն է և գտնվում է Լաս-Պալմասի նահանգում։ Լանսարոտեի Տեգիսե մունիցիպալիտետի կազմում է։

Աշխարհագրական ակնարկ
--------------------

Տարածքը կազմում է 10,2 կմ²։ Կղզին առանձնանում է 1,1 կմ տրամագծով խառնարանով և 289 բարձրությամբ։ Երկրորդ ամենաբարձր գագաթը` Մոնտանա դե Լոբոսն է, որն ունի 256 մետր բարձրություն։ Հյուսիսային մասը հիմնականում հարթ է։

Պահպանություն
-------------

Կղզին «Չինիխո կղզեխումբ» բնական պարկի մի մասն է կազմում (Parque Natural del Archipiélago Chinijo)։ Կղզում բնակիչ չկա։
Պունտա Դելգադայի փարոսը գտնվում է Ալեգրանսայի արևելյան մասում։ Փարոսը կառուցվել է 1861-1865 թվականներին և 2002 թվականին որակավորվել է որպես պատմական հուշարձան (Bien de Interés Cultural)։

Պատմություն
-----------

Կղզու անունը, որը թարգմանվել է իսպաներեն «ուրախություն» բառից, ըստ որոշ գիտնականներիի տրվել է Ժան դե Բետանքուրի կողմից, քանի որ նա ուրախություն էր զգացել, այդ ցամաքը հայտնաբերելիս։ 1940 թվականից ի վեր կղզին պատկանում է Խորդան-Մարտինոն ընտանիքին։

Պատկերասրահ
-----------

* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «Protected Natural Areas». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 17-ին. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 21-ին.
3. ↑  Boletín Oficial de Canarias, pages 9723 and 9865-7
4. ↑  Boletín Oficial del Estado
5. ↑  Municipios De Lanzarote (Teguise)
6. ↑  «Los dueños de Alegranza proponen gestionar el uso público del islote la zona». *ABC* (Spanish). 2010 թ․ մարտի 15. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 19-ին.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ալեգրանսա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 316736165 · WorldCat VIAF: 316736165 |

 |
**Ջերարդո Դոտտորի** (իտալ.՝ Gerardo Dottori, նոյեմբերի 11, 1884(1884-11-11), Պերուջա, Իտալիա - հունիսի 13, 1977(1977-06-13), Պերուջա, Իտալիա), իտալացի նկարիչ-ֆուտուրիստ, նովեչենտո դպրոցի ներկայացուցիչ։

Կյանք և արվեստ
--------------

Ջերարդո Դոտտորին 1911 թվականին Հռոմում ծանոթանում է Ջակոմո Բալլայի հետ և նրա ազդեցությամբ 1911-1912 թվականներին միանում է ֆուտուրիստական շարժմանը։ 1914-1915 թվականներին նկարիչը հրապուրվում է |ֆուտուրիստական զանազան ստանդարտներով, զորօրինակ *ciclista*: 1920 թվականին նա ստեղծում է աբստրակտ նկարների մի ամբողջ շարք՝ հետևելով ֆուտուրիզմի այնպիսի վարպետներին, ինչպիսիք էին Բալլան, Ջինո Սեվերինին և Ումբերտո Բոչչոնին։ Վերջիններս են դեռևս 1912-1913 թվականներին Իտալիայում հարթել աբստրակցիոնիզմի ուղին։ Մեծ ավանդ է թողել նաև Ջակոմոն իտալական ХХ դարաշրջանի զարդարվեստում. այդ նկարչական ուղիներով նա զբաղվում է ամբողջ կյանքի ընթացքում։ 1920-ական թվականներին նկարչի ստեղծագործական կյանքում գլխավոր թեմատիկան դառնում են Երկրի հեռանկարը՝ ուրվագծված երկնքից. այդ ժամանակի ֆուտուրիստական ուղղվածություններից մեկը՝ *Aeropittura*: Ընդ որում հայտնի չէ, թե Դոտտորին երբևէ բարձրացել է ինքնաթիռով երկինք, թե՝ ոչ։

Երբ Իտալիայում մուտք գործեց ֆաշիզմը, Ջերալդոն, ինչպես և շատ իտալացի ֆուտուրիստներ, ողջունում են նոր կառավարությանը։ 1932 թվականին նկարիչ-ֆուտուրիստ Մարիո Սիրոնիի և Էնրիկո Պրամպոլինիի հետ համատեղ Դոտտորին Հռոմում մասնակցում են մի ցուցահանդեսի՝ «*Mostra della Revoluzione Fascista*» («Ֆաշիստական հեղափոխական ցուցահանդես»)։ 1934 թվականին նա մի շարք նակարիչների հետ միասին՝ Ֆիլիպպո Տոմազո Մարինետտի, Բենեդետտա Կապպա Մարինետտի, Ֆորտունանտո Դեպերո և Բրունո Մուրանի, անդամագրվում են Մուսոլինիին ծառայող «*Manifesto della plastica murale*» մանիֆեստին, որպես ագիտացին-պրոպագանդային քարոզիչներ արվեստի բնագավառում։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո նկարիչը շարունակում էր աշխատել ֆուտուրիստական ոճին հարազատ և շարունակեց այդ թեմայով անընդհատ պրոպագանդան։

Գրականություն
-------------

* Sylvia Martin «Futurismus», Köln 2005.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Gerardo Dottori (նիդերլ.)
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2 3 4  *Rivosecchi V.* Dottori, Gerardo // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2018. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T023460
4. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
5. ↑  RKDartists (նիդերլ.)
6. 1 2  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նկարչին նվիրված կայք(իտալ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ջերարդո Դոտտորի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Իտալացիների կենսագրական բառարան · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14454526g · GND: 119015595 · ICCU: CFIV082401 · ISNI: 0000000110275153 · LCCN: n90717899 · NKC: xx0226424 · NTA: 070444609 · NUKAT: n2005112311 · SUDOC: 06888446X · VIAF: 58247818 · ULAN: 500006380 · WorldCat VIAF: 58247818 |

 |

 |
**Ալ-Ակսա մզկիթ** (արաբ․՝ المسجد الأقصى‎‎, *ալ-մասջիդ ալ-ակսա*, հեռավոր մզկիթ), մուսուլմանների երեք գլխավոր սրբավայրերից մեկը։ Տեղակայված է Իսրայելի մայրաքաղաք Երուսաղեմի Հին քաղաքում՝ Տաճարի լեռան վրա։ Տեղավորում է մինչև 5000 մարդ։ Մուսուլմանների համաձայն, Մուհամմադ մարգարեն տեղափոխվել էր Մեքքայից ալ-Ակսա մզկիթ «Գիշերային ճամփորդության» ընթացքում՝ ալ-Բուրակ ձիու վրա։ Իսլամական ավանդույթում նշվում է, որ սկզբում Մուհամմադը հավատացյալներին աղոթքի ուղղության (կիբլա, արաբ․՝ قبلة‎‎‎‎) էր հրավիրում Երուսաղեմի այս մզկիթը։ 17-րդ ամսից սկսած նա կիբլան ուղղում է Մեքքա՝ Ալլահի հրահանգով։

Ալ-Ակսա մզկիթն ի սկզբանե եղել է փոքր աղոթատեղի, որ կառուցվել էր բարեպաշտ խալիֆներից մեկի՝ Օմարի (634-644) կողմից։ Հետագայում այն ընդլայնում և կառուցապատում է Օմայանների նշանավոր ներկայացուցիչ Աբդ ալ-Մալիք խալիֆը, և կառուցումն ավարտում է իր որդի Վալիդ խալիֆը 705 թվականին։ 746 թվականի երկրաշարժի պատճառով մզկիթն ամբողջովին ավերվել էր, և այն վերակառուցել էր Աբբասյան դինաստիայի հիմնադիր Աբու Ջաֆար ալ-Մանսուր խալիֆը։ 1033 թվականի երկրաշարժից հետո մեկ այլ մզկիթ է կառուցել Ֆատիմյան խալիֆ ալ-Զահիրը, որը կանգուն է մինչ այժմ։ Մուսուլմանական տարբեր դինաստիաներ հարյուրամյակների ընթացքում մզկիթը գեղեցկացրել են, ձևավորել նրա արտաքին ու ներքին տեսքը։

Խաչակրաց առաջին արշավանքի արդյունքում Երուսաղեմը գրավվում է, և ստեղծվում է Երուսաղեմի թագավորությունը։ Մզկիթը գործածվում էր որպես պալատ, իսկ գմբեթը ծառայում էր եկեղեցուն։ 1187 թվականին Եգիպտոսի սուլթան Սալահ ալ-Դինը գրավում է քաղաքը և վերականգնում մզկիթը։ 1967 թվականի արաբա-իսրայելական վեցօրյա պատերազմից հետո Երուսաղեմի հին քաղաքը հրեաների ձեռքում է, սակայն մզկիթի վարչական ղեկավարումը մնում է Հորդանանա-Պաղեստինյան վակֆին։

Տես նաև
-------

* Օմարի մզկիթ
* Ալ-Ակսայի ապստամբություն

Նշումներ
--------

1. ↑  Իսլամի գլխավոր երեք սրբավայրերն են՝ ալ-Հարամ մզկիթը Մեքքայում, Մարգարեի մզկիթը Մադինայում, ալ-Ակսա մզկիթը Երուսաղեմում

Ծանոթագրություներ
-----------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑  *Е. А. Александрова, Галкина Т.А. Дадыкин А.В. и др.* Города мира: энциклопедия. — Росмэн, 2009. — С. 81. — 279 с. — ISBN 9785353039273
3. ↑  РУССИКА. Иллюстрированная энциклопедия. Страны мира. — ОЛМА Медиа Групп. — С. 206-207. — ISBN 9785948498331

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ալ-Ակսա մզկիթ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 155752765 · GND: 4363483-7 · ISNI: 0000000106671380 · LCCN: n83017887 · NKC: ko20231192161 · SUDOC: 029470692 |

 |

 |
***From. WJSN*** (կորեերեն՝ From. 우주소녀), հարավկորեա-չինական գըրլ բենդ Cosmic Girls-ի երրորդ մինի ալբոմ։ Ալբոմը թողարկվել է 2017 թվականի հունվարի 4-ին Starship Entertainment և Yuehua Entertainment լեյբլներով և տարածվել LOEN Entertainment-ի միջոցով։ Ալբոմը խթանելու համար խումբը հայտնվեց մի քանի Հարավ-Կորեական երաժշտական ծրագրերում, ներառյալ *Music Bank*-ը և *Inkigayo*-ն։ «I Wish» երգը թողարկվել է որպես չինական տարբերակով առաջատար սինգլ։

Թողարկում
---------

From. WJSN-ն թողարկվել է 2017 թվականի հունվարի 4-ի կեսգիշերին, մի քանի երաժշտական հարթակներով, այդ թվում նաև Հարավային Կորեայում` Melon-ով։

Պրոմոուշեն
----------

Ալբոմի առաջխաղացման նպատակով խումբը կատարել է «I Wish»-ը մի քանի երաժշտական ծրագրերում։ Նրանք սկսել են առաջխաղացում գրանցել *M Countown-ում* հունվարի 5-ին, ապա *Music Bank-ում* հունվարի 6-ին, *Music Core-ում՝* հունվարի 7-ին և *Inkigayo-ում՝* հունվարի 8-ին։

Կոմերցիոն հաջողություն
----------------------

From. WJSN-ը ալբոմների Gaon չարթում հայտնվել է 6-րդ հորիզոնականում` 2017 թվականի հունվարի 1-ից 7-ը չարթի թողարկումում։ Երկրորդ շաբաթում մինի ալբոմը իջավ մինչև 14-դ հորիզոնական։ Բայց հինգերորդ շաբաթում այն բարձրացավ մինչև 4-րդ` դեբյուտի պահից ամենաբարձր հորիզոնակն։

«I Wish» գլխավոր երգը հայտնվել է Gaon-ի թվային աղյուսակում` 2017 թվականի հունվարի 1-7-ի չարթի թողարկման մեջ, 41 923 բեռնումով, որոնք վաճառվել են առաջին չորս օրվա ընթացքում։

Թրեք-լիստ
---------

| 
Digital download |
| --- |
| # | Անվանում | Arrangement | Տևողություն |
| 1. | «I Wish» (너에게 닿기를; neoege dahgileul) | * Glory Face
* Yang Gaeng
 | 3:38 |
| 2. | «Baby Come to Me»   | Tenzo & Tasco | 3:07 |
| 3. | «Say Yes» (주세요; juseyo) | Yang Gaeng | 3:36 |
| 4. | «Perfect!» (최애; choeae) | * Rovin
* Bronze
 | 3:34 |
| 5. | «Hug U» (이리와; iliwa) | Brother Su | 3:28 |
| 6. | «I Wish» (触碰到你) (Chinese Ver.) | * Glory Face
* Yang Gaeng
 | 3:38 |
| **22:01** |

Չարթեր
------

| Չարթեր (2017) | Բարձր դիրքեր |
| --- | --- |
| South Korea (Gaon Music Chart) | 4 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «From. 우주소녀». *www.melon.com*. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 16-ին.
2. 1 2
3. ↑  «국내 대표 음악 차트 가온차트!». *gaonchart.co.kr*. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 16-ին.
4. ↑  «국내 대표 음악 차트 가온차트!». *gaonchart.co.kr*. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 16-ին.
**Լևոն Կառլենի Մանուկյան** (հունիսի 19, 1956(1956-06-19), Ռիգա, Լատվիական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ռադիոտեխնիկայի բնագավառի ճարտարագետ, տնտեսագետ, փիլիսոփա։ Տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր (2000)։ ՌԴ պետական անվտանգության գեներալ-լեյտենանտ (2006)։ ՌԴ կապի վաստակավոր աշխատող (1996)։

Կենսագրություն
--------------

1978 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կապի էլեկրատեխնիկական ինստիտուտը, 1985 թվականին՝ Մոսկվայի կառավարման ինստիտուտը։

1981-1985 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ կապի նախարարությունում, 1985-2005 թվականներին եղել է «Նամականիշ» դաշնային պետական ձեռնարկության գլխավոր տնօրենը, 2003 թվականից, միաժամանակ՝ ՌԴ պետական անվտանգության, պաշտպանության իրավակարգի հիմնախնդիրների ակադեմիայի նախագահի առաջին տեղակալ։

1988 թվականից տեղեկատվայնացման միջազգային, ՌԴ Կ. Է. Ցիոլկովսկու անվան տիեզերագնացության և մի շարք այլ ակադեմիաների անդամ։

Աշխատանքները վերաբերում են պետական նամականիշերի հրատարակման և տարածման տնտեսագիտության հարցերին։ Հեղինակ է «Խաղերի տեսության։ Միկրոէկոնոմիկայի խնդիրների լուծում» (ռուսերեն, 2000)։

Մրցանակներ
----------

* ՌԴ Պետրոս Մեծի 1-ին և 2-րդ աստիճանի շքանշան, 2003
* Ալեքսանդր Նևսկու 1-ին աստիճանի շքանշան, 2003
* Ռուսական ուղղափառ եկեղեցու Սուրբ Սերգի Ռադոնեժսկու շքանշան, 2003
* Բարեպաշտ Դանիել Մոսկվացու շքանշան, 2003
* Միխայիլ Լոմոնոսովի 1-ին աստիճանի շքանշան, 2006
* Մալթայի ուխտի Սուրբ Հովհաննես Երուսաղեմցու շքանշան, 2003
* Ֆրանսիայի Նապոլեոն Բոնապարտի մեդալ, 1988
* ԱՄՆ-ի կենսագրական ինստիտուտի տարվա մարդ, 1988

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.
**Աախենյան պալատ** (գերմ.՝ Aachener Königspfalz) կամ **Կառլոս Մեծի պալատ** (գերմ.՝ Lieblingspfalz Karls), վիթխարի կայսերական պալտ, կառուցված VIII և IX դարերի սահմանագծին Կառլոս Մեծ-ի կողմից, ժամանակակից աախենյան Կատչհոֆ հրապարակի վայրում, որպեսզի այն ծառայի որպես ֆրանկների կայսրության կառավարչի նստավայր, հատկապես ձմեռային ժամանակաշրջանում։ Ենթադրաբար նախատիպ է հանդիսացել այլ կայսերական նստավայրերի կառուցման ժամանակ։

Պատմություն
-----------

Շինարարական աշխատանքները ղեկավարվում էին Օդո Մեցցիի կողմից։ Որպես շինարարական նյութ օգտագործվել են անտիկ շինությունների զարդանախշերի տարրերը, որոնք առատորեն բերվում էին Իտալիայից։ 805 թվականին Աախեն ժամանած Լևոն III Հռոմի պապը Աստվածամոր անունով օծում է պալատական կապելլան։

Կառլոսի որդին, Լյուդովիկոս Բարեպաշտը, նաքընտրում էր Աաքենում ապրել տարվա ցուրտ ժամանակներում, մինչև Զատիկ։ Նա այստեղ անց է կացրել մի քանի եկեղեցական հավաքներ։ Հետագա կայսրերը պալատում կանգ էին առնում ավելի հազվադեպ։ Այստեղ շատ ժամանակ է անց կացրել կայսր Օտտոն IIը, իր հույն կնոջ Թեոֆանոի հետ։ «Պալատի պահապանների» կարգավիճակում հանդես էին գալիս Լոթարինգյան պֆալցգրաֆերը, հետագայում Կուրպֆալցի կառավարիչները։

Պահպանվածություն
----------------

XIV դարի սկզբներին պալատը գտնվում էր ավերված վիճակում։ Աախենի բնակիչները գահական սրահի տեղում կառուցում են քաղաքային ռատուշան։ Նոր կառույցի մեջ ներառվում է նաև պահպանված պալատի աշտարակը։

Պալատից պահպանվել է Կառլոս Մեծի կապելլան իր դամբարանով, ներառված հետագա Աախենի տաճարի մեջ։ Սկսած Օտտոն I-ից, բոլոր հռոմեա-գերմանական կայսրերը թագադրվել են այդ կապելլայում, բազմելով Կառլոսի գահին։ Այդ ավանդույթը իրավաբանորեն ամրագրվում է 1356 թվականի Ոսկե բուլլաում։

Գրականություն
-------------

* Pierre Riché. *La Vie quotidienne dans l’Empire carolingien*. Paris, Hachette, 1973
* Pierre Riché. *Les Carolingiens. Une famille qui fit l’Europe*. Paris, Hachette, 1983. ISBN 2-01-019638-4.

Արտաքին հղումներ
----------------

* RWTH Aachen Forschungsprojekt Pfalzforschung in Aachen Արխիվացված 2021-07-21 Wayback Machine
* archaeologie-online: *Die Aachener Pfalzanlage wird systematisch erforscht* Արխիվացված 2016-03-03 Wayback Machine
* Artikel zur Pfalz in Aachen

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Աախենյան պալատ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4810603-3 · VIAF: 242316555 · WorldCat VIAF: 242316555 |

 |
**Օվիեդո տաճար** կամ **Սան Սալվադորի տաճար** (իսպ.՝ Catedral de San Salvador de Oviedo), Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցի և փոքր բազիլիկ Օվիեդոյի կենտրոնում, Իսպանիայի հյուսիսում՝ Աստուրիայի շրջանում։

Օվիեդոյի Սան Սալվադորի տաճարը ներկայումս ցուցադրում է ճարտարապետական ոճերի մի շարք՝ նախառոմանական ճարտարապետությունից մինչև բարոկկո, ներառյալ` ռոմանական, գոթական և Վերածննդի ճարտարապետությունները։ Տաճարը սկզբում կառուցվում էր որպես հսկայական նախառոմանական բազիլիկ, ներկայիս գոթական տաճարի տեղում, սակայն Աստուրիայի թագավոր Ալֆոնսո II-ի հրամանով կառուցված առաջին շինության մասին ոչինչ հայտնի չէ։

Պատմություն
-----------

Տաճարը հիմնադրվել է 781 թվականին Աստուրիայի թագավոր Ֆրուելա I-ի կողմից և 802 թվականին ընդարձակվել է նրա որդու՝ Ալֆոնսո II Աստուրիացու կողմից։ Վերջինս Օվիեդոն դարձրեց Աստուրիա թագավորության մայրաքաղաք։ Նա 810 թվականին ստեղծեց Օվիեդոյի Կաթոլիկ արքեպիսկոպոսությունը։ Ներկայիս տաճարի կառուցումը սկսվել է 1388 թվականին Տոլեդոյի եպիսկոպոս Գուտիերեյի (Gutierre of Toledo ) կողմից, իսկ 1528 թվականին Ֆրանցիսկո Մենդոսա դե Բոբադիլլան ավելացրեց աշտարակը։

Տաճարը վերականգնվել է 12-րդ դարում Օվիեդոյի արքեպիսկոպոս Պելագիուսի կողմից։ Եպիսկոպոս Ֆեռնանդո Ալֆոնսոն (1296-1301 թվականներ) ձեռնամուխ եղավ գլխամասի մեկ այլ վերականգնմանը, իսկ նրան հաջորդող Ֆեռնանդո Ալվարեսը (1302-1321 թվականներ) սկսեց սյունաշարերով բակի կառուցումը։ 13-րդ դարի վերջում Գուտիեր դե Տոլեդոն սկսեց նոր գոթական բազիլիկի վերակառուցումը, սակայն կառուցումը ավարտվեց իր հաջորդի՝ Գուիլենի կողմից։ Դիեգո Ռամիրես դե Գուսմանը (1421-1441 թվականներ) կառուցեց հարավային տրանսեպտի երկու մատուռները, եկեղեցու հին մուտքն ու սյունաշարի սրահը՝ մատուռի հարևանությամբ։ Ալոնսո դե Պալենսուելան (1470-1485 թվականներ) ավարտին հասցրեց մյուս տրանսեպտը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Օվիեդո տաճարի պաշտոնական կայք (իսպ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Օվիեդոյի Մայր տաճար» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10013476 · CiNii: DA1015256X · GND: 4381809-2 · LCCN: n81047049 · NKC: kn20140113003 · SUDOC: 050599747 · VIAF: 130193680 · WorldCat VIAF: 130193680 |

 |

 |
Սանտո Դոմինգո
**Սանտա Դոմինգո դե լոս Տսաչիլաս** (իսպ.՝ Provincia de Santo Domingo de los Tsáchilas), պրովինցիա Էկվադորի Հանրապետությունում։ Ստեղծվել է 2007 թվականի հոկտեմբերին` նախկին Պիչինչա պրովինցիայի տարածքից։

Նկարագրություն
--------------

Պրովինցիայի անունը ծագել է Տսաչիլա տեղական էթնիկ խմբի անունից։ Հայտնի է նաև Կոլորադոս անունով, որովհետև տղամարդիկ իրենց մազերը ներկում էին եղրևանուց պատրաստված մածուկով։

Պրովինցիայի կենտրոնը Սանտո Դոմինգոն է։ 2008 թվականին բնակչությունը կազմել է 500000 մարդ։ Բնակչության թվով այն Կոլումբիայի երրորդ ամենամեծ քաղաքն է՝ Գուայակիլ և Կիտո քաղաքներից հետո։ Պրովինցիայի բնակչության աճը պայմանավորված է տեղի ակտիվ առևտրով։ Այստեղ է գտնվում երկրի գյուղատնտեսական կենդանիների ամենամեծ շուկան։ Այն ունի 3523 քառ․ կմ տարածք ու գտնվում է 165 մետր բարձրության վրա։ Սանտո Դոմինգոն հյուսիսից և արևելքից սահմանակից է Պիչինչային, հյուսիս-արևմուտքից՝ Էսմերալդասին, արևմուտքից`Մանաբին, հարավից` Լոս Ռիոն, իսկ հարավ-արևելքից՝ Կոտոպախին։ Կիտոն գտնվում է 133 կմ դեպի արևմուտք։ Սովորաբար ջերմաստիճանն ամռանը տատանվում է 21-33 °C-ի շրջանակներում։ Ձմռանը ջերմաստիճանը տատանվում է 23-32 °C-ի շրջանակներում և երբեմն կարող է հասնել 36 °C-ի։ Միջին ջերմաստիճանը 25․5 °C է։

Այս պրովինցիան համարվում է արևմտյան լեռների տարածքի մի մաս։ Այն պատմականորեն հայտնի է որպես Յումբո պրովինցիա ու Համինգթոն մայրաքաղաք։ Տեղակայված է Լատինական Ամերիկայի խոնավ արևադարձերում։ Կանտոնը հիմնվել է 1967 թվականի հուլիսի 3-ին։ 2006 թվականի նոյեմբերի 26-ին անցկացվել է խորհրդակցություն Կենտրոնական կառավարության և հետազոտողների հետ՝ որոշելու պրովինցիայի կարգավիճակի հարցը։ Գավառի կարգավիճակ է ստացել 2007 թվականի նոյեմբերի 6-ին։ Էսմերալդաս պրովինցիան ունի կոնֆլիկտ Լա Կոնկորդիա կանտոնի հետ։

Այն բաղկացած է մեկ կանտոնից։ Քաղաքատիպ համայնքներ են Սանտո Դոմինգոն, Չիգուիլպեն, Ռիո Վերդեն, Բոմբոլին, Զարակայը, Աբրահամ Կալազակոն ու Ռիո Տոաչին։ Գյուղատիպ համայնքներն են Ալուրիկին, Լուզ դե Ամերիկան, Պուերտո Լիմոնը, Սան Խասինտո դել Բուան, Վալլե Հերմոսոն, Էլ Էսֆուերզոն և Սանտա Մարիա դել Տոաչին։ Այլատիպ ավաններ են Լաս Մերսեդեսը, Խուլիո Մորենոն ու Նոր Իսրայելը։

Քաղաքական բաժանում
------------------

Ի տարբերություն Էկվադորի մյուս պրովինցիաների, Սանտա Դոմինգո դե լոս Տսաչիլասն ունի երկու կանտոն՝ Լա Կոնկորդիան և Սանտո Դոմինգոն, որն իր անունը ստացել է համանուն քաղաքի անունից։ Վերջինս, նաև գավառի մայրաքաղաքն է։

| Կանտոն | Բնակչություն (2001) | Տարածք (քառ․ կմ) | Վարչական կենտրոն/Մայրաքաղաք |
| --- | --- | --- | --- |
| Սանտո Դոմինգո | 287018 | 3805 | Սանտո Դոմինգո |
| Լա Կոնկորդիա | 24924 | 325 | Լա Կոնկորդիա |

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Էկվադորի վարչական բաժանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Principales resultados (իսպ.) / Instituto Nacional de Estadística y Censos (Ecuador)
2. ↑  2010 census of Ecuador
3. ↑  Santo Domingo de los Tsáchilas at www.gptsachila.gob.ec
4. ↑  Santo Domingo de los Colorados Արխիվացված 2012-01-10 Wayback Machine at www.santodomingo.gob.ec

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սանտա Դոմինգո դե լոս Տսաչիլաս (պրովինցիա)» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |