**Մուղլայի մարզ** (թուրքերեն՝ Muğla ili, վարչական միավոր Թուրքիայի արևմուտքում՝ Եգեյան տարածաշրջանում։

Աշխարհագրություն
----------------

Մուղլայի մարզը գտնվում է Փոքր Ասիայի արևմուտքում, սահմանակցում է հետևյալ մարզերով. Այդըն (հյուսիս), Դենիզլի (հյուսիս-արևելք), Բորդուր (արևելք) և Անթալիա (հարավ-արևելք)։

Մուղլայի ափամերձ գոտին ամենաերկարն է Թուրքիայի մարզերի շարքում (1100 կմ) և ավելի երկար, քան շատ երկրների ափերը, (նույնիսկ առանց հաշվի առնելով որևէ փոքր կղզիներ)։ Առանձնապես նշանակալի է Դաթչա թերակղզին։ Մարզում կա նաև երկու մեծ լիճ ՝ Բաֆա և Քյոյջեղիզ։ Հարուստ է կոշտատերև և լայնատերև մշտադալար անտառներով։ Մարզը սոճու անտառային մեղրի Թուրքիայի խոշորագույն արտադրողներից է, ցիտրուսային մրգերը աճեցվում են Օրթաչայում, Ֆեթհիեում, Դալամանում։

Պատմություն
-----------

Մուղլայի մարզի տարածքը բնակեցված է եղել հնագույն ժամանակներից։ Այստեղ առաջին բնակավայրերը կառուցվել են մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի ընթացքում՝ կարիացիների և լիկիացիների կողմից։ Մարզկենտրոն Մուղլան հիմնադրվել է ավելի քան 3 հազար տարի առաջ։ Մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակի կեսերին այստեղ իրենց գերիշխանությունն են հաստատել պարսիկները։ Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքներից հետո այստեղ սկսել է հունականության, ապա բյուզանդական դարաշրջանը, որը տևել է մոտ 1.5 հազարամյակ (մ.թ.ա. 4-րդ դար - մ.թ. 11-րդ դար)։ 12-13-րդ դարերում այստեղ պարբերաբար հաստատվում էր Բյուզանդական կայսրության գերիշխանությունը։ Իկոնիայի սուլթանության թուլացումից հետո մարզի տարածքը հայտնվում է Մենթեշեի թյուրքական (1261-1424) իշխանության տակ։ Օսմանյան պետության գերիշխանությունն այստեղ հաստատվել է 15-րդ դարի սկզբից։ Տարածքը մտել է Անատոլիայի կուսակալության մեջ։ 19-րդ դարի թանզիմաթի դարաշրջանում մտնում է Մուղլայի սանջաք-գավառի մեջ՝ Այդընի վիլայեթի կազմում։

Դարեր շարունակ մարզը ղեկավարվել է թուրքերի կողմից։ Իտալա-թուրքական պատերազմից (1911-1912) հետո Եգեյան ծովի մի քանի կղզիներ հայտնվում են Իտալիայի գերիշխանության տակ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմում ծովի հարավային ափերը անցնում են Իտալիայի վերահսկողության ներքո, սակայն կարճ ժամանակով։ Թուրքիայի անկախության պատերազմում քեմալական զորքերն իրենց իշխանությունը հաստատել են ինչպես Մուղլաում, այնպես էլ ամբողջ Փոքր Ասիայում։ 1920-ական թվականներին ձևավորվել են ժամանակակից մարզերը, այդ թվում՝ Մուղլան։

Վարչական բաժանում
-----------------

Հիմնական հոդված՝ Թուրքիայի շրջաններ
Մարզի տարածքը 13,338 կմ² է, բաժանվում է 13 շրջանների։ Դրանք են՝

1. **Մուղլա**, թուրքերեն՝ Muğla
2. Բոդրում, թուրքերեն՝ Bodrum
3. Դաթչա, թուրքերեն՝ Datça
4. Դալաման, թուրքերեն՝ Dalaman
5. Մարմարիս, թուրքերեն՝ Marmaris
6. Միլաս, թուրքերեն՝ Milas
7. Յաթաղան, թուրքերեն՝ Yatağan
8. Ուլա, թուրքերեն՝ Ula
9. Քավաքլըդերե, թուրքերեն՝ Kavaklıdere
10. Քյոյջեղիզ, թուրքերեն՝ Köyceğiz
11. Օրթաջա, թուրքերեն՝ Ortaca
12. Ֆեթհիե, թուրքերեն՝ Fethiye

Բնակչությունը հասել է 967,487 մարդու (2018 թվականի տվյալներով)։ Կենտրոնը Մուղլա քաղաքն է։ Այստեղ գործում է մարզի միակ՝ Մուղլայի համալսարանը, հիմնադրված 1992 թվականին։

Տնտեսություն
------------

Մարզի տնտեսությունը հիմնականում ապավինում է զբոսաշրջությանը և գյուղատնտեսությանը, ինչպես նաև անտառտնտեսությանը և մարմարի քարհանքերին։ Մարզը Աֆյոնքարահիսարից հետո երկրորդ կենտրոնն է՝ մարմարի արդյունաբերության քանակի, բազմազանության և որակի առումով։ Այլ հանքանյութերի արդյունաբերություն կա Յաթաղանում (ածուխ) և Ֆեթհիեում (քրոմ)։ Այդուհանդերձ, մարզի եկամտի հիմնական աղբյուրը զբոսաշրջությունն է։ Այստեղ գործում են երկու միջազգային օդանավակայաններ՝ Դալաման և Միլաս-Բոդրում։ 2018 թվականին նրանք համատեղ սպասարկել են ավելի քան 9 միլիոն ուղևոր։

Պատկերասրահ
-----------

* Մարմարիս ամրոցՄարմարիս ամրոց
* Մուղլայի ծովափՄուղլայի ծովափ
* Լիկիացիների դամբարաններ ԴալյանումԼիկիացիների դամբարաններ Դալյանում
* Բոդրումի ծովափնյա ամրոցԲոդրումի ծովափնյա ամրոց

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Population of provinces by years - 2000-2018". Turkish Statistical Institute. Retrieved 9 March 2019.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Muğla governor's official website
* Muğla municipality's official website
* Muğla weather forecast information Արխիվացված 2005-12-24 Wayback Machine

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Թուրքիա Թուրքիայի վարչական բաժանում |
| --- |
|  |
| Արևելյան Անատոլիա | Աղրը  • Արդահան  • Բինգյոլ  • Բիթլիս  • Էլազըղ  • Էրզինջան  • Էրզրում  • Թունջելի  • Իգդիր  • Կարս  • Հաքյարի  • Մալաթիա  • Մուշ  • Վան | Թուրքիայի շրջաններ |
|  |
| Եգեյան տարածաշրջան | Այդըն  • Աֆյոնքարահիսար  • Դենիզլի  • Իզմիր  • Մանիսա  • Մուղլա  • Քյութահյա  • Ուշաք |
|  |
| Կենտրոնական Անատոլիա | Աքսարայ  • Անկարա  • Էսքիշեհիր  • Կայսերի  • Յոզգաթ  • Նիղդե  • Նևշեհիր  • Չանքըրը  • Սիվաս  • Քարաման  • Քոնյա  • Քըրըքքալե  • Քըրշեհիր |
|  |
| Հարավարևելյան Անատոլիա | Ադըյաման  • Բաթման  • Գազիանթեփ  • Դիարբեքիր  • Մարդին  • Շանլըուրֆա  • Շըրնաք  • Սիիրթ  • Քիլիս |
|  |
| Մարմարածովյան տարածաշրջան | Բալըքեսիր  • Բիլեջիք  • Բուրսա  • Էդիրնե  • Թեքիրդաղ  • Յալովա  • Չանաքքալե  • Սաքարյա  • Ստամբուլ  • Քըրքլարելի  • Քոջայելի |
|  |
| Միջերկրածովյան տարածաշրջան | Ադանա  • Անթալիա  • Բուրդուր  • Ըսփարթա  • Հաթայ  • Մերսին  • Քահրամանմարաշ  • Օսմանիե |
|  |
| Սևծովյան տարածաշրջան | Ամասիա  • Արդվին  • Բայբուրթ  • Բարթըն  • Բոլու  • Գիրեսուն  • Գյումյուշհանե  • Դյուզջե  • Զոնգուլդաք  • Թոքաթ  • Չորում  • Ռիզե  • Սամսուն  • Սինոփ  • Տրապիզոն  • Քասթամոնու  • Քարաբյուք  • Օրդու |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մուղլայի մարզ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 12011702h · GND: 4385756-5 · LCCN: n88073633 · SUDOC: 02824074X · VIAF: 241193536, 129109206 · WorldCat VIAF: 241193536, 129109206 |

 |