Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մաշտոցի պողոտա (այլ կիրառումներ)

**Մաշտոցի պողոտա**, քաղաքային նշանակության փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Երևանի ամենակենտրոնական և ամենամեծ պողոտաներից մեկն է։ Սկսվում է Հաղթանակի կամրջից (հարավում) և ավարտվում Մատենադարանով (հյուսիսում)։

Պատմություն
-----------

Արմյանսկայա փողոց, 1907
Պողոտան կրում է հայ մշակույթի նշանավոր գործիչ Մեսրոպ Մաշտոցի անունը։ Պարսկական շրջանում այս տարածում գտնվել են Երևանի խանի բաղերը։ 19-րդ դարում՝ Ռուսական կայսրության մեջ մտնելուց հետո տարածքը կառուցապատվել է ու մտել Նոր թաղ թամասի մեջ, որտեղ բնակեցվել են Պարսկաստանի ներգաղթած հայեր։ Փողոցն այս տարիներին կոչվել է Արմյանսկայա։ Խորհրդային ժամանակներում՝ ըստ Թամանյանի նախագծի փողոցը լայնացվել է ու Երևանի լայնածավալ վերակառուցումն իրականացվել է ըստ քաղաքի գլխավոր պլանի, որը նախապատրաստվել է 1924 թվականին ակադեմիկոս Ալեքսանդր Թամանյանի կողմից։ 1920-ական թվականներից իրականացվող գլխավոր պլանը փաստացիորեն պահպանել է հին Երևանի առանցքներից միայն մեկը՝ Աստաֆյան փողոցը (ներկայում՝ Աբովյան փողոց)։ Քաղաքի փողոցների ցանցը կազմվել է նորից, հին կառույցները քանդվել են։

Վերանվանվել է Սունդուկյան փողոց, որը զգալիորեն ուղղվել է ու լայնացվել։ 1924-1990-ին կոչվել է նախ Ստալինի, ապա Լենինի անունով։ Ճարտարապետական հուշարձաններից պահպանվել է Կապույտ մզկիթը (Գյոյ-ջամի, 1760-ական թվականներ)։

1945 թվականին շահագործման է հանձնվել Հաղթանակի կամուրջը։ 1952 թվականին ավարտվել է Փակ շուկայի շենքի շինարարությունը։

1959 թվականին պողոտայի արևմտյան ծայրի մոտ՝ բլրի լանջին՝ Ստալինի հուշարձանի ներքևում, բացվել է Մատենադարանը՝ հին ձեռագրերի ինստիտուտը։ 1962 թվականին Ստալինի արձանը հանվել է պատվանդանից, իսկ 1967 թվականին դրա վրա տեղ է գտել Մայր Հայաստան հուշարձանը։

Ստալինի արձանը Երևանում։ Ներկայումս արձանի տեղում Մայր Հայաստան հուշահամալիրն է։1972 թվականին բացվել է Ժամանակակից արվեստի թանգարանը։ 1976 թվականին նոր շենք է կառուցվել Սուրբ Սարգիս եկեղեցու համար, որն ընդգրկել է նաև հին շինությունը։

Շենքեր
------

Մաշտոցի պողոտայի տեղադրությունը Երևանի քարտեզի վրա
Սուրբ Սարգիս եկեղեցի

տ. 2/2 — «Մետրոպոլ» հյուրանոց
տ. 3ա — Փակ շուկա (ներկայում՝ «Երևան Սիթի» առևտրի կենտրոն)
տ. 7 — Ժամանակակից արվեստի թանգարան
տ. 9 — Գիտությունների ակադեմիայի բնակելի տուն
տ. 12 — Կապույտ մզկիթ
տ. 13 — Դերասանի տուն
տ. 17 — Եղիշե Չարենցի տուն-թանգարան
տ. 27
տ. 31/10
տ. 33 — Ս. Շահումյանի անվան դպրոց
տ. 37 — Alex-R
տ. 39/12 — Երվանդ Քոչարի թանգարան
տ. 43 — Էդգար Էլբակյանի անվան դրամայի և կոմեդիայի թատրոն
տ. 50 — «Նաիրի» կինոթատրոն
տ. 58 — Կամերային թատրոն
տ. 59 — Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվ․ Մատենադարան
Թումանյան փողոցի հետ հատման վայրին մոտ է տեղակայված Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնը։

Հայտնի բնակիչներ
----------------

Նագուշ Հարությունյանի հուշատախտակը № 9 շենքի պատին
տ. 9 — ակադեմիկոսներ Հովսեփ Օրբելի, Ստեփանոս Մալխասյանց, Հրաչյա Բունիաթյան, Նագուշ Հարությունյան, Գագիկ Դավթյան,
տ. 43 — կոմպոզիտոր Առնո Բաբաջանյան, Երևանի կոնսերվատորիայի ռեկտոր, երաժշտագետ, փիլիսոփա Արշակ Ադամյան,
տ. 54 — կինոռեժիսոր Համո Բեկնազարյան,
Ռեժիսոր և սցենարիստ Հենրիկ Մալյան։

Հատող փողոցներ
--------------

* Արգիշտիի փողոց
* Իսրայելյան փողոց
* Պարոնյան փողոց
* Գրիգոր Լուսավորչի փողոց
* Սարյան փողոց
* Մովսես Խորենացու փողոց
* Ամիրյան փողոց
* Փավստոս Բուզանդի փողոց
* Կարեն Դեմիրճյան փողոց
* Արամի փողոց
* Պուշկինի փողոց
* Հին Երևանցու փողոց
* Թումանյան փողոց
* Սայաթ-Նովայի պողոտա
* Մարշալ Բաղրամյան պողոտա
* Մոսկովյան փողոց
* Իսահակյան փողոց
* Կորյունի փողոց

Պատկերասրահ
-----------

* Մաշտոցի պողոտա 48Մաշտոցի պողոտա 48
* Մաշտոցի պողոտա 42Մաշտոցի պողոտա 42
* Մաշտոցի պողոտա 54Մաշտոցի պողոտա 54
* Համո ԲեկնազարյանՀամո Բեկնազարյան
* 
* ՄատենադարանՄատենադարան
* Լենինի պողոտան 1946 թվականինԼենինի պողոտան 1946 թվականին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երևան քաղաքի քաղաքային նշանակության փողոցների ցանկ
2. ↑  "Феномен Еревана". Արխիվացված է the original 2016 թ․ օգոստոսի 15-ին. Retrieved 2018 թ․ հոկտեմբերի 1.
3. ↑  Тот самый Проспект
4. ↑  "Ереван. Церковь Св. Саргис". Արխիվացված է the original 2016 թ․ օգոստոսի 6-ին. Retrieved 2018 թ․ հոկտեմբերի 1.
5. ↑  "Музей современного искусства". Արխիվացված է the original 2018 թ․ սեպտեմբերի 19-ին. Retrieved 2018 թ․ հոկտեմբերի 1.
6. ↑  "Дом — музей Егише Чаренца". Արխիվացված է the original 2016 թ․ օգոստոսի 17-ին. Retrieved 2018 թ․ հոկտեմբերի 1.
7. ↑  Музей будет открыт в доме на проспекте Маштоца, в котором жил любимый в народе музыкант.
8. ↑  Фасад дома N43 по столичному проспекту Месропа Маштоца украсила еще одна мемориальная доска.

Աղբյուրներ
----------

* Երևան քաղաքի հասցեների տեղեկատու, Երևան, 1983, էջեր 369-506, Երևան քաղաքի փողոցների անվանումները
* Երևան քաղաքի քաղաքային նշանակության փողոցների ցանկ
* Սերգեյ Ավագյան, Երևանի փողոցները, Երևան, «ՎՄՎ-ՊՐԻՆՏ», 2010 — 272 էջ։

Գրականություն
-------------

* Григорян А. Степанян Н. Ереван, Гарни, Гегард, Эчмиадзин, Аштарак. — М.: Искусство, 1985. 207 с.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մաշտոցի պողոտա (ռուս.)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մաշտոցի պողոտա (Երևան)** կատեգորիայում։ |