**«Ալլահ» անունը** Ղուրանում կրկնվում է շուրջ 2600 անգամ։ Ծագում է ալ-իլահ բառից, որ հենց նշանակում է «Աստված»։ Մինչ իսլամի ի հայտ գալը, հավանաբար, այդպես են անվանել գերագույն աստվածությանը։ Աստծո հատուկ անուններից է նաև ալ-Ռահմանը (Ղուրանում միշտ որոշյալ հոդով է)։ 112 սուրան սկսվում է հենց «Հանուն բարեգութ Աստծո» խոսքով։ Իր քարոզի սկզբնական՝ մեքքայական շրջանում, Մուհամմադը հազվադեպ է ասել Աստծո այս երկու հատուկ անունները, հիմնականում օգտագործել է ռաբ՝ «Տեր» բառը։ Այն Ղուրանում կրկնվում է 990 անգամ, որից 885-ը՝ կից դերանվամբ՝ «իմ Տեր» կամ «քո Տեր» և այլն։ Բացի այս երեք հիմնական անվանումներից Ղուրանը լի է որոշիչ ածականներով։ Ավանդությունն ընդլայնել է անվանումների քանակը՝ հասցնելով 99-ի։ «Ալլահի» ղուրանական ուսմունքը զարգացել է երեք փոխկապակցված ոլորտում. սուֆիզմում, դիալեկտիկական աստվածաբանության և իսլամական փիլիսոփայության մեջ։

Ալլահը Ղուրանում
----------------

Ի տարբերություն իսլամական գաղափարի, աստվածաշնչյան Աստվածն իր սրբությունը հազորդում է իր արարածներին. «Սուրբ եղեք, ինչպես ես՝ ձեր Տեր Աստվածը, սուրբ եմ»։ Աստվածաշնչյան Աստվածը մարդուն ստեղծեց իր նմանությամբ, մի բան, որ արմատապես տարբերվում է իսլամի Աստծուց, որի մասին Հայտնությունն ասում է՝ «Ոչ ոք և ոչինչ չկա նրա նմանությամբ»։

Ալլահն իր մասին խոսում է եզակի երրորդ դեմքով՝ «Նա շուտով կբերի մարդկանց, ում սիրում է, և նրանք էլ կսիրեն իրեն» (5։54), հաճախ անցնում է մեծություն բնորոշոշ հոգնակիի (2։151), երբեմն՝ եզակի առաջին դեմքի (2։186, 2։152, 16։2)։ Նա գործում է որպես գերագույն էակ՝ իր պարզ խոսքով։ Հերիք է, որ նա ասի՝ եղիցի և դա կատարվում է։

Նշենք, որ իսլամական ավանդության համաձայն՝ նա, ով անգիր գիտի բոլոր 99 անունները, դրախտ կմտնի։

Ալլահի 99 անունները
-------------------

Ալլահի 99 անունները (أسماء الله الحسني՝ Ալլահի գեղեցկագույն անունները) իսլամում Ղուրանից և Սուննայից վերցրած աստվածային անուններն են։ Ղուրանի համաձայն՝ «Ալլահը ունի գեղեցկագույն անուններ. «Անվանեք Նրան (Ալլահ) դրանցով (անուններով) և թողեք այն մարդկանց, ովքեր պառակտում են մտցնում Նրա անուններով»(Ղուրան 7:179)։

Ակադեմիական աշխատանքներում անունները դասավորվում են ըստ Ղուրանում դրանց հիշատակման հերթականության։ Գոյություն ունի նաև արաբական այբուբենով դասավորելու սկզբունքը։ «Ալլահ» անվանումը սովորաբար չի ներառվում այս ցուցակի մեջ՝ բնութագրվելով որպես վեհագույն՝ ալ-Իսմ ալ-Ա’զամ՝ الإسم الأعظم և հաճախ համարվում է 100-րդը։ Քանի որ Ղուրանը չի տալիս անվանումների հստակ ցուցակը, տարբեր ավանդույթներում այն կարող է տարբերվել մեկ կամ մի քանի անուններով։
Բոլոր 99 անվանումները պայմանականորեն կարել է բաժանել մի քանի խմբերի։

Առաջին հերթին առանձնացնում են Ալլահի էության՝ ազ-զաթ՝الذات և Նրա որակների՝ աս-սիֆաթ՝ الصفة խմբերը։ Առանձնացնում են նաև անվան ծագումը՝ ավանդական անուններ և անուններ, որոնք անմիջականորեն կամ անուղղակի ձևով ելնում են Ղուրանից։ Իսլամում գոյություն ունեն ավելի մանրամասն դասակարգումներ, մասնավորապես՝ որակների. անունների շարքում կարող են տարբերակվել մեծահոգության և խստության, գեղեցկության և վեհության և այլ խմբեր։

الرَّحْمَان – Առ-Ռահման՝ ողորմած, մեծահոգի  

الرَّحِيم – Առ-Ռահիմ՝ ողորմած, մեծահոգի  

المَلِك – Ալ-Մալիք՝ արքա  

المؤمن – Ալ-Մումին՝ հավատ պարգևող, պահապան  

القُدُّوس – Ալ-Կուդդուս՝ սուրբ  

السَّلام – Աս-Սալամ՝ խաղաղություն, բարեկեցություն պարգևող  

المُهَيْمِن – Ալ-Մուհայմին՝ պահապան, հսկիչ  

العَزِيز – Ալ-Ազիզ՝ ուժեղ, հզոր, սիրելի  

الجَبَّار – Ալ-Ջաբբար՝ ուժեղ, հզոր  

المُتَكَبِّر – Ալ-Մութաքաբբիր՝ հպարտ, կարևոր  

الخَالِق – Ալ-Խալիկ՝ արարիչ, ստեղծող  

البَارِئ – Ալ-Բարի՝ արարիչ, ստեղծող  

المُصَوِّر – Ալ-Մուսավվիր՝ նկարիչ, արարիչ, ստեղծող  

الأوَّل – Ալ-Աուալ՝ առաջին, սկզբնադիր  

الآخِرُ – Ալ-Ախիր՝ վերջին  

الظَاهِر – Ազ-Զահիր՝ տեսանելի, պարզ, ակնհայտ  

البَاطِن – Ալ-Բատին՝ թաքնված, գաղտնի  

السَّمِيع – Աս-Սամի՝ ամեն բան լսող  

البَصِير – Ալ-Բասիր՝ ամենատես  

المَوْلَى – Ալ-Մաուլա՝ տեր, տիրակալ  

النَّصير – Ան-Նասիր՝ պաշտպան, օգնական, աջակից  

العّفوّ - Ալ-Աֆու՝ ներողամիտ, մեծահոգի  

القَدير – Ալ-Կադիր՝ հզոր, ուժեղ, ամենակարող  

اللَّطيف- Ալ-Լատիֆ՝ սիրալիր, բարի  

الخَبِير – Ալ-Խաբիր՝ ամենագետ  

الجَمِيل - Ալ-Ջամիլ՝ գեղեցիկ  

المُحييّ – Ալ-Մուհի՝ կենդանացնող, կյանք պարգևող  

السَّتير – Աս-Սաթիր՝ պահապան  

الكَبِير – Ալ-Քաբիր՝ մեծ, մեծագույն  

المُتَعَال - Ալ-Մութաալ՝ բարձր, վեհ  

الوَاحِد - Ալ-Ուահիդ՝ միակ  

القهَّار - Ալ-Կահհար՝ ամենակարող  

الحَقّ - Ալ-Հակկ՝ ճշմարիտ, արդարացի  

المُبِين - Ալ-Մուբին՝ պարզ, ակնհայտ  

القَويّ - Ալ-Կաուի՝ ուժեղ, հզոր  

المَتِين - Ալ-Մաթին՝ ամուր  

الحيّ - Ալ-Հեյյ՝ կենդանի  

القَيُّوم - Ալ-Կայյում՝ հավերժ, հավերժ գոյություն ունեցող  

العَليّ - Ալ-Ալի՝ բարձր, վեհ  

العَظِيم – Ալ-Ազիմ՝ խոշոր, վեհագույն, մեծագույն  

الشَّكُور – Աշ-Շաքուր՝ շնորհակալ, երախտապարտ  

الحَلِيم – Ալ-Հալիմ՝ համբերատար  

الوَاسِع – Ալ-Ուասի՝ ամենահաս  

العَلِيم – Ալ-Ալիմ՝ իմաստուն, ամենատես  

التُواب – Աթ-Թուաբ՝ ներող, ներողամիտ  

الحَكِيم – Ալ-Հաքիմ՝ իմաստուն  

الغَنِيّ – Ալ-Ղանի՝ հարուստ  

الكَرِيم – Ալ-Քարիմ՝ բարի, մեծահոգի  

الأَحَد - Ալ-Ահադ՝ միակ  

الصَّمَد – Աս-Սամադ՝ հավերժ, անփոփոխ  

القَرِيب – Ալ-Կարիբ՝ մերձավոր, հարազատ  

المُجيب – Ալ-Մուհիբ՝ սիրելի, սիրված  

الغَفُور – Ալ-Ղաֆուր՝ ներող, ներողամիտ  

الوَدود – Ալ-Ուադուդ՝ սիրող  

الوَلِيّ – Ալ-Վալի՝ մոտ, հարազատ  

الحَميد – Ալ-Համիդ՝ գովելի, գովեստին արժանի  

الحَفِيظ - Ալ-Հաֆիզ՝ պահապան  

المَجيد – Ալ-Մաջիդ՝ փառավոր  

الفَتَّاح – Ալ-Ֆաթթահ՝ շնորհներ տվող  

الشَهِيد - Աշ-Շահիդ՝ վկա, վկայող  

المُقَدّم – Ալ-Մուկադդիմ ՝ հատկացնող, շնորհող  

المُؤخّر – Ալ-Մուախխար ՝ հեռու տանող, հեռու քշող  

المَلِيك – Ալ-Մալիք՝ արքա  

المُقْتَدِر – Ալ-Մուկթադիր ՝ ամենակարող  

الجَليل – Ալ-Ջալիլ՝ հզոր, ուժեղ  

القَابِض – Ալ-Կաբիդ՝ պահող, պահապան  

البَاسِط – Ալ-Բասիտ՝ առատաձեռն  

الرَّازِق – Առ-Ռազիկ՝ սնող, սնուցող  

القَاهِر – Ալ-Կահիր՝ հաղթող, անհաղթ  

الديَّان – Ադ-Դայյան՝ դատավոր  

الشَّاكر – Աշ-Շաքիր՝ երախտապարտ  

المنّان – Ալ-Մաննան՝ ողորմած, մեծահոգի, առատաձեռն  

القَادِر - Ալ-Կադիր՝ ուժեղ, հզոր  

الخَلَّاق – Ալ-Խալլակ՝ արարիչ, ստեղծող  

مالك المُلك – Մալիք ալ-Մուլք՝ արքայությունների արքա  

الرَّزَّاق – Առ-Ռազզակ՝ սնուցող, սնող  

الوَكِيل - Ալ-Ուաքիլ՝ պահապան, պաշտպան  

الرَّقِيب – Առ-Ռակիբ՝ հսկող, հետևող  

المُحْسِن - Ալ-Մուհսին՝ բարեգործ  

الحَسيب – Ալ-Հասիբ՝ երևելի  

الشَّافي – Աշ-Շաֆի՝ դարմանող  

الرَّفِيق – Առ-Ռաֆիկ՝ ուղեկից, ընկեր  

المُعْطي – Ալ-Մու’տի` պարգևող, շնորհող  

المُقيت – Ալ-Մուկիթ՝ սնող, սնուցող  

السَّيِّد – Աս-Սայյիդ՝ տեր, տիրակալ  

الطَّيِّب – Ատ-Տայյիբ՝ բարի, մեծահոգի  

الحَكَم – Ալ-Հաքամ՝ դատավոր  

الأَكْرَم – Ալ-Աքրամ՝ ազնվագույն, վեհանձնագույն  

البَرّ – Ալ-Բարր՝ ազնիվ, արդար, բարի  

الغَفَّار – Ալ-Ղաֆֆար՝ ներող, ներողամիտ  

الرَّءوف – Առ-Ռաուֆ՝ կարեկցող, գթասիրտ, ողորմած  

الوَهَّاب – Ալ-Ուահհաբ՝ ամենը պարգևող  

الجَوَاد – Ալ-Ջաուադ՝ առատաձեռն, մեծահոգի  

الرَّشيد – Առ-Ռաշիդ՝ ճշմարիտ  

الوَارِث – Ալ- Ուարիս՝ ժառանգող  

الرَّبّ – Առ-Ռաբբ՝ տեր, տիրակալ  

الأعْلَى – Ալ-Ա’լա՝ վեհագույն  

الصَّبور – Աս-Սաբուր՝ համբերատար

Աղբյուրներ
----------

* http://armislam.livejournal.com/
* Իսլամ- Հանրագիտարանային բառարան
* Գրյունեբաում, ֆոն Գ.- Դասական իսլամ
* Իբն Հիշամ- Մարգարեական սիրա

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85055575 |

 |