| **Հայեր** |
| --- |
| Հայկական մշակույթ |
| Ճարտարապետություն · Արվեստ · Հայկական անունԽոհանոց · Պարարվեստ · ՀագուստԳրականություն · Երաժշտություն  · Պատմություն |
| Հայկական պետություններ |
| Հայաստան ·Արցախ

---

**Հայկական սփյուռք**Ռուսաստան ·ՖրանսիաԱՄՆ ·Իրան ·ՎրաստանԱդրբեջան ·Արգենտինա ·ԲրազիլիաԼիբանան ·Սիրիա ·ՈւկրաինաԼեհաստանում ·Կանադա ·ԱվստրալիաԹուրքիա ·Հունաստան ·Կիպրոս |
| Ենթախմբեր |
| Համշենցիներ · Չերքեզահայեր |
| Կրոն |
| Հայ Առաքելական ·Հայ Կաթողիկե ·Հայ Ավետարանական |
| Լեզու, ճյուղեր և բարբառներ |
| Հայերեն. Արևելյան · Արևմտյան · Բարբառներ |
| Հետապնդումներ |
| Ցեղասպանություն ·Համիդյան կոտորածներԱդանայի կոտորած ·Հակահայկականություն |
| **Հայաստան Պորտալ** |
| * դ
* ք
* խ
 |

**Հայկական անուն**, անձնանուններ և ազգանուններ՝ տարածված ամբողջ աշխարհի հայերի շրջանում։

Անուն
-----

Տե՛ս նաև՝ Հայկական ծագում ունեցող անձնանունների ցանկ
Ըստ ծագման՝ անձնանունները բազմազան են։ Մեծ խումբ են կազմում վաղնջորեն հայերեն և ուրարտերեն (լեզուն գոյություն է ունեցել մինչև մ.թ.ա. 6-րդ դար) անուններ։ Դրանց մի մասը կապված է հեթանոսական հայ աստվածների և դիցաբանության հետ։

4-րդ դարի սկզբից քրիստոնեությունը դարձավ հայկական պետականության պաշտոնական կրոն, և առօրյա գործածության մեջ մտան հրեական և հունական ծագման աստվածաշնչյան անուններ։ Հայաստանի առաջին բաժանումից հետո՝ 4-7-րդ դարերում, երկրի մի մասը պատկանում էր Պարսկաստանին (Իրան), ինչի հետևանքով առաջացել են պարսկական (իրանական) ծագման անուններ։ 7-րդ դարում երկիրը հափշտակվել է արաբների կողմից, և արաբական որոշ անուններ գործածության մեջ են մտել հայերի շրջանում։ 11-րդ դարի սկզբից Հայաստան են ներխուժել թուրք-սելջուկ ցեղերը, և բնակչությունն ընդօրինակել է թուրքական անուններ։ 18-րդ դարի սկզբից Հայաստանը մտել է Ռուսական կայսրության կազմի մեջ, և Ռուսաստանում, իսկ ավելի ուշ՝ ԽՍՀՄ-ում, սկսել են գործածության մեջ մտնել տարածված անուններ։

19-րդ դարում հանդիպում են գրական ստեղծագործությունների և կինոարվեստի կերպարների անուններ՝ Համլետ, Օֆելյա։

Ըստ Հայաստանի ազգային վիճակագրական ծառայության՝ երկրում նորածիններին տրվող ամենատարածված անուններն են․

| Հորիզոնական | 2012 | 2013 | 2016 | 2019 | 2012 | 2 013 | 2016 | 2019 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Միլենա | Նարե | Նարե | Նարե | Նարեկ | Նարեկ | Դավիթ | Դավիթ |
| 2 | Մարիա | Մանե | Մարի | Մարիա | Գոռ | Դավիթ | Նարեկ | Նարեկ |
| 3 | Մանե | Անի, Աննա | Մանե | Մանե | Հայկ | Արման | Ալեքս | Հայկ |
| 4 | Անի | Մարիամ | Մարիա | Մարի | Ալեքս | Արթուր | Տիգրան | Տիգրան |
| 5 | Էլեն | Մերի | Միլենա | Արփի | Էրիկ | Սամվել | Հայկ | Մարկ |
| 6 | Անահիտ | Միլենա | - | - | Արման | Գոռ | - | - |
| 7 | Մարիամ | Լուսինե | - | - | Սամվել | Էրիկ | - | - |
| 8 | Աննա | Էլեն | - | - | Տիգրան | Տիգրան | - | - |
| 9 | Մերի | Հասմիկ | - | - | Արամ | - | - | - |

2012 թվականից տևական ժամանակ Հայաստանում երեխաների ամենահանրահայտ անունները եղել են Միլենան և Նարեկը։

Ազգանուն
--------

### Վերջածանցներ

Ժամանակակից հայերեն ազգանունները սովորաբար ավարտվում են **-յան** վերջածանցով՝ ցույց տալով պատկանելությունը, և վերջինս ամենից հաճախ օգտագործվում է որպես հայրանուն։ Շատ հազվադեպ այդ ազգանուններն առաջանում են որևէ որակի կամ հատկանիշի մատնանշումից։

Որոշ ազգանուններ ունեն **-ունի** վերջածանցը՝ իմաստով համանման *-յան*-ին, և վերաբերում են մ.թ.ա. առաջին հազարամյակի քաղաք-պետությունների հնագույն արիստոկրատական տոհմական անուններին (Արշակունիներ, Բագրատունիներ, Պահլավունիներ)։

**-նց** վերջածանցը՝ գրաբարյան սեռական հոլովի հոգնակի թվի վերջավորությունը, կարող է գործածվել ինչպես առանձին, այնպես էլ ավելանալ *-յան*-ին և *-ունի*-ին։ Վերջածանցն արտահայտում է ծագման պատկանելությունը՝ սկսած նախահորից, որի անունը կարող է օգտագործվել որպես ազգանուն (Թոնունց)։ Այսպես, «Սարգսյան» ազգանունն արտահայտում է ամենամերձավոր բարեկամություն (դուստր կամ Սարգիս որդի). այս ձևը կիրառվել է մոտավորապես 18-րդ դարից, երբ Օսմանյան կայսրության կառավարությունն սկսել էր անցկացնել կանոնավոր մարդահամարներ։ Իր հերթին՝ «Սարգսյանց» ազգանունը ցույց է տալիս պատկանելություն Սարգսից առաջացող մի ամբողջ ցեղի։ Այս ձևը, ամենայն հավանականությամբ, առաջացել է Արևելյան Հայաստանի ժամանակաշրջանում ավատատիրական հարաբերությունների հաստատման ժամանակ և համարվում էր արտոնյալ դասի պատկանելության նշան։

**-յան**-ից և **ունի**-ից առաջ գոյություն են ունեցել **-լի** և **-ճի** վերջածանցները, ինչը նշանակում է, որ ազգանունն առաջացել է մասնագիտության կամ աշխարհագրական անունից։

Անդրկովկասի՝ Ռուսական կայսրությանը անդամակցությունից հետո արևելահայերից շատերի ազգանունները ստացել են ռուսականացված տարբերակ և **-ով** ածանցով վերջ (Սարկիսով, Օգանեսով, Հարությունով և այլն)։

Որոշ սփյուռքահայեր հանել են վերջածանցները (Շառլ Ազնավուր և Էնդի Սերքիս)։

### Արմատներ

Ըստ ծագման՝ ազգանունների արմատները կարող են լինել․

* արաբական,
* հրեական,
* հունական,
* իրանական` Նալբանդյան, Բաղրամյան, Եդիգարյան, Շահնազարյան, Միհրանյան, Արշակունի, Պահլավունի, Տիգրանյան, Արտաշեսյան, Շահբազյան, Զարգարյան,
* թուրքական՝ Օզանյան, Կարախանյան, Քոչարյան, Կապուտիկյան, Շահինյան, Քարդաշյան, Գյուլբենկյան, Դեմիրճյան, Փարաջանով, Դոլուխանովա, Իգիթյան։

Տեր նախամասնիկը նշանակում է քահանայի վերածել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Որոնք են ամենատարածված հայկական անունները». 2012 թ․ օգոստոսի 27.
2. ↑  Официальная статистика самых популярных детских имен в Армении 2016
3. ↑  В Армении назвали самые популярные имена, которые дают детям 2019
4. ↑  J̌ahukyan, Geworg (1998) Hin hayereni verǰacancʿneri cagumə Древне-армянские суффиксы, Ереван: Anania Širakacʿi, стр. 5–48
5. ↑  J̌ahukyan, Geworg (1987) Hayocʿ lezvi patmutʿyun; naxagrayin žamanakašrǰan История армянского языка, Ереван: Academy Press, стр. 441–442
6. ↑  Seferian, Nareg (2011 թ․ հունվարի 27). «Seferian: What's in an Armenian Name?». *Armenian Weekly*. Վերցված է 2014 թ․ փետրվարի 14-ին.
7. ↑  «Sherlock Holmes of Armenian Surnames Shares His Detective Work» (անգլերեն). The Armenian Weekly. 2018 թ․ դեկտեմբերի 18. `{{cite news}}`: `|first=` missing `|last=` (օգնություն)