**Աջարիա**, **Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետություն** (վրաց.՝ აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა, աճարիս ավտոնոմիուրի ռեսպուբլիկա), պատմական, աշխարհագրական և վարչական երկրամաս Վրաստանի հարավ-արևմուտքում։ Հիմնադրվել է 1921 թվականի հուլիսի 16-ին որպես Աջարական ԻԽՍՀ, ներկայիս անվանումը 1990 թվականից է։ Աջարիայի մայրաքաղաքը Բաթումն է։ Ծովամերձ մասում գտնվում են առողջարաններ, հիմնականում հիմնադրված խորհրդային իշխանության տարիներին՝ Քոբուլեթ, Մախինջաուր, Գոնիո, Սարփ։ Հիմնական բնակչությունը՝ աջարացիներեն են՝ վրացիների ազգագրական խմբերից մեկը, որոնց մոտ մեծ տարածություն է ստացել իսլամը։

Աշխարհագրություն
----------------

Հարավում Աջարիան սահմանակցում է Թուրքիայի հետ (121 կմ), արևմուտքից և հյուսիս-արևմուտքից ափը ողողում է Սև ծովը։ Մակերեսը՝ 2,9 կմ² է։ Աջարիայի տարածքը բնության յուրահատկություններով կարելի է բաժանել երկու մասի՝ ծովամերձ և լեռնային։ **Ծովամերձ Աջարիան** տարբերվում է մերձարևադարձներին բնորոշ տարեկան բարձր միջին ջերմաստիճաներով (+14,5 °C և ձմռան ամենացուրտ ամսվա՝ հունվարի ջերմաստիճանը +6,5 °C է), մթնոլորտային տեղումների առատությամբ (տարեկան 2500 մմ) և արևոտ օրերով։ Ծովամերձ Աջարիայի մերձարևադարձները պատկանում են խոնավ մերձարևադարձների ենթատիպին և տարբերվում են Հյուսիսային և Արևմտյան Մերձսևծովյան շրջանների չոր միջերկրածովային մերձարևադարձներից։

Ջրագրություն
------------

Աջարիայի գրեթե բոլոր գետերը պատկանում են Սև ծովի ավազանին։ Ամենաջրառատ գետը Ճորոխն է, որի գետաբերանը Վրաստանում է (Ճորոխ գետի հունի ձգվածությունը Աջարիայի տարածքում 26 կմ է), Աջարիայի տարածքով են անցնում նաև Ճորոխի երկու վտակները՝ Աջարիսցկալին և Մաչախելան։ Անմիջապես Սև ծով են թափվում՝ Կինտրիշի, Չակվիսցկալի, Կորոլիսցկալի գետերը։ Աջարիայի ջրառատ լեռնային գետերն ունեն բարձր ջրաէներգետիկ պոտենցիալ։

Վարչական բաժանում
-----------------

Հիմնական հոդված՝ Աջարիայի վարչական բաժանում
Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետությունը կազմված է հանրապետական նշանակության 1 քաղաքից և 5 շրջաններից՝

* ք. Բաթում
* Քեդայի շրջան
* Քոբուլեթի շրջան
* Շուախևի շրջան
* Խելվաչաուրի շրջան
* Խուլոյի շրջան

Պատմություն
-----------

Անտիկ ժամանակներում Աջարիան եղել է Վրաստանի ամենախիտ բնակեցված, տնտեսական և մշակութային ամենազարգացած երկրամասերից մեկը։

Բնակչություն
------------

Բաթումը
Աջարիայի միջէթնիկական հարաբերությունները մեծամասնությամբ հանգիստ են։ Ըստ 2014 թվականի տեղեկությունների Աջարիայի բնակչությունը 333 հազար մարդ է (երկրի բնակչության 9,0 %)։

* Վրացիներ - 96,04 %
* Հայեր - 1,64 %
* Ռուսներ - 1,10 %
* Ուկրաինացիներ - 0,24 %
* Հույներ - 0,17 %
* Ադրբեջանցիներ - 0,10 %
* Աբխազներ - 0,09 %

Հայերն Աջարիայում
-----------------

Աջարիայում հայերը հաստատվել են վաղ միջնադարում, համայնքը ստվարացել է 18-րդ դարի սկզբին՝ հիմնականում համշենահայերի հաշվին, իսկ խորհրդային տարիներին՝ նաև հայաբնակ Ջավախքից և այլ վայրերից տեղափոխված հայ ընտանիքներով։ Նրանք կենտրոնացած են Բաթում և Քոբուլեթ քաղաքներում։ Համայնքը խորհրդային տարիներին ունեցել է եկեղեցի, երկսեռ դպրոց, թատրոն, լույս են տեսել թերթեր։ Ներկայիս արտագաղթի հետևանքով հայերի թիվը բավականին նվազել է։ Վերջին տվյալներով Աջարիայում բնակվում է շուրջ 10000 հայ։ Բաթումում գործում է Հայաստանյայց Առաքելական Ս. Փրկիչ եկեղեցին, եկեղեցուն կից կիրակնօրյա և վրաց-հայկական միջնակարգ դպրոցները։ Աջարիայում գործում են «Աջարիայի հայերի միություն» և «Երիտասարդական միություն» կազմակերպությունները։

Աջարիայում հայերի անցյալի ու ներկայի մասին է պատմում 2014 թվականին նկարահանված «Հայերն Աջարիայում» ֆիլմը (ռեժիսոր՝ Գ․ Կևորկով, սցենարիստ՝ Ռ․ Գևորգյանց)։ Ֆիլմը նկարահանվել է Հայաստանի վավերագրական ֆիլմերի «Հայկ» կինոստուդիայում Հայաստանի մշակույթի նախարարության պատվերով։

Աջարիայի հայ հավատացյալները մտնում են Հայ Առաքելական եկեղեցու վիրահայոց թեմի մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  "«Հայերն այսօր» պարբերական․ *Վրաստանի հայ համայնք*". Արխիվացված է the original 2016 թ․ փետրվարի 1-ին. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 17. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  News.am. *«Հայերն Աջարիայում» ֆիլմի բացումը Բաթումում*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության կայքը Archived 2016-04-19 at the Wayback Machine.
* Աջարական ԻՍՍՀ՝ հոդված 1931 թվականի ՄՍՀ-ից։ (ռուս.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Աջարիա Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետություն Վրաստան |
| --- |
|  |
| Մունիցիպալիտետներ | Քեդայի · Քոբուլեթի  · Շուախևի  · Խելվաչաուրի  · Խուլոյի | Աջարիան Վրաստանի քարտեզին |
|  |
| Քաղաքներ | **Բաթում** · Քոբուլեթ |
|  |
| Քաղաքատիպ ավան | Մախինջաուր · Չաքվա · Օչխամուր  · Քեդա · Խելվաչաուր · Շուախև · Խուլո |
|  |
| Պորտալ:Վրաստան |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Վրաստան Վրաստանի վարչական բաժանում |
| --- |
|  |
| Մայրաքաղաք | Թբիլիսի | Վրաստանի քարտեզը |
|  |
| Ինքնավար հանրապետություններ | Աբխազիա1 · Աջարիա |
|  |
| Մարզեր | Գուրիայի մարզ • Իմերեթի մարզ • Կախեթի մարզ • Քվեմո Քարթլի • Մցխեթ-Մթիանեթ • Ռաճա-Լեչխում և Քվեմո Սվանեթ • Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ • Սամցխե-Ջավախք • Շիդա Քարթլի |
|  |
| 1 Որոշ երկրներ Աբխազիան ճանաչել են որպես անկախ պետություն2 Այդ մարզերի որոշ մասերը գտնվում են մասամբ ճանապված Հարավային Օսիա Հանրապետության վերահսկման տակ |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Կովկասի երկրներ և ինքնավար հանրապետություններ |
| --- |
|  |
| Ադրբեջան Ադրբեջան | Ադրբեջան Նախիջևան |
|  |
| Ռուսաստանի Դաշնություն Ռուսաստան | Ադըղեա Ադըղեա  • Դաղստան Դաղստան  • Ինգուշեթիա Ինգուշեթիա • Կաբարդա-Բալկարիա Կաբարդա-Բալկարիա  • Կարաչայ-Չերքեզիա Կարաչայ-Չերքեզիա  • Կրասնոդարի երկրամաս Կրասնոդարի երկրամաս  • Հյուսիսային Օսիա Հյուսիսային Օսիա  Ստավրոպոլի երկրամաս Ստավրոպոլի երկրամաս  • Չեչնիա Չեչնիա |
|  |
| Վրաստան Վրաստան | Աջարիա Աջարիա |
|  |
| Հայաստան Հայաստան | *Հայաստանն իր կազմում չունի ինքնավար հանրապետություններ։* |
|  |
| Չճանաչված պետություն | Արցախ Արցախ |
|  |
| Մասամբ ճանաչված պետություններ | Աբխազիա Աբխազիա  • Հարավային Օսիա Հարավային Օսիա |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ge754011 |

 |