**Մրցավարների տեսաօգնության համակարգ** (անգլ.՝ Video assistant referee), կրճատ՝ **VAR** կամ **մրցավարի տեսաօգնական**, տեխնոլոգիա ֆուտբոլում, որը թույլ է տալիս մրցավարին որոշումներ ընդունել հանդիպման վիճելի պահերին կրկնապատկերների միջոցով։ 2018 թվականին միջազգային մրցաշարերում պաշտոնապես ընդգրկվել է Ֆուտբոլ խաղալու կանոնների մեջ։

Համակարգի աշխատանքի սկզբունքներ
-------------------------------

Տեսաօգնության համակարգը թույլ է տալիս դիտարկել չոր տեսակի վիճելի պահ և օգնել մրցավարին ճիշտ որոշում կայացնել. կանոնների խախտումով խփված գոլերի, *տասնմեկմետրանոցների* նշանամամբ դրվագների, *կարմիր քարտի* սխալ ցուցադրման (երկրորդ դեղինի դեպքերը չեն դիտարկվում) և *սխալներ պատժված խաղացողների նույնականացման հետ կապված* (թույլ է տալիս որոշել՝ ով է խախտում կատարել, որ որևէ քարտ ստանա) ժամանակ։ Այդպիսով, տեսաօգնության համակարգը պաշտոնապես թույլ է տալիս խաղի ընթացքում հայտնաբերել և հաստատել մրցավարի «ակնհայտ սխալները»։

Յուրաքանչյուր խաղի ժամանակ հատուկ տեսասենյակում (անգլ.՝ video operation room) աշխատում են տեսամրցավարը, նրա օգնականը և կրկնապատկերների օպերատորը, որոնք հետևում են խաղին մի քանի էկրաններով տարբեր կողմերից և ռադիոկապով կապ են պաշտպանում գլխավոր մրցավարի հետ։ Տեսամրցավարի պաշտոնին կարող է նշանակվել ինչպես գործող միջազգային մրցավար, այնպես էլ խաղային կարիերան ավարտած մրցավար։ Տեսամրցավարը պարտավորվում է հետևել խաղի իրադարձություններին և տեղեկացնել ազգային հեռարձակողներին կրկնապատկերների կիրառման անհրաժեշտության մասին։ Հանդիպման ընթացքում տեսամրցավարը կարող է օպերատորին խնդրել ցույց տալ խաղի ցանկացած վիճելի պահ, և եթե տեսաօգնության համակարգը հայտնաբերի «ակնհայտ սխալի» փաստ մրցավարի կողմից, ապա թիմը կհայտնի գլխավոր մրցավարին այդ մասին (եթե խախտումներ չեն եղել, ապա մրցավարին ոչինչ չեն հայտնում)։ Մրցավարը կարող է համակարգից օգնություն խնդրել, եթե կասկածում է ընդունած որոշման մեջ։ Նմանապես VAR-ը կարող է առաջարկել մրցավարի պահի կրկնակի դիտում։ Ընդհանուր առմամբ մրցավարը VAR հաղորդումից հետո կարող է ընտրել երեք տարբերակներից մեկը. թողել իր որոշումը ուժի մեջ, հայտարարել դադարի մասին՝ էկրանով դիտելու իրավիճակը կամ ընդունել տեսաօգնականի առաջարկությունը և չեղարկել սեփական որոշումը։ Եթե թիմերից մեկն ունի խաղային առավելություն, մրցավարը իրավունք չունի կանգնեցնել խաղը տեսապատկեր դիտելու համար։ Եթե դատավորը գնում է կրկնապատկեր դիտելու, ապա նա զգուշացնում է այդ մասին՝ օդում ցուցամատերով ուղղանկյուն՝ տեսաէկրանի խորհրդանիշ գծելով։ Իրենք՝ խաղացողները, իրավունք չունեն նման ժեստերով մրցավարից կրկնապատկերը դիտելու պահանջ ներկայացնել կամ մտնել այն գոտի, որտեղ մրցավարը դիտում է կրկնապատկերը. խաղացողները դրա համար պատժվում են դեղին քարտով, իսկ մարզչական շտաբի անդամներին հեռացնում են մինչև խաղի ավարտը։

Գոյություն ունի կրկնապատկերները օգտագործելու կանոնների շարք։ Այսպես, դանդաղեցված ցուցադրությունն առաջարկվում է օգտագործել այնպիսի խախտումները դիտարկելու ժամանակ, ինչպիսիք են՝ պայքարը և ձեռքով խաղը։ Նորմալ արագությամբ կրկնապատկերը օգտագործվում է այն բանի համար, որպեսզի որոշվի՝ խախտումը մտադրաբար է կատարվել, թե ոչ։ Գոլային պահերի, տասնմեկմետրանոցի և «վերջին հույսի խախտման» համար կարմիր քարտի մասին որոշման ներկայացումը սկսվում է այն պահից, երբ հարձակվող թիմը ստանում է գնդակը, խաղի այլ վիճելի դրվագներում դիտարկվում է հենց խախտման պահը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Видеопомощник арбитра (VAR). Как работает система видеоповторов будущего". Football24. 2017 թ․ դեկտեմբերի 12. Retrieved 2018 թ․ հունիսի 13.
2. ↑  "Historic step for greater fairness in football". *International Football Association Board*. 2018 թ․ մարտի 3. Արխիվացված է the original 2018 թ․ հուլիսի 21-ին. Retrieved 2018 թ․ մարտի 3.
3. 1 2 3  "Video Assistant Referees (VARs) Experiment – Protocol (Summary)" (PDF). International Football Association Board. 2017 թ․ ապրիլի 26. Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 26.
4. ↑  Podcast, Planet Futbol. "Howard Webb on video replay and its future in soccer". *SI.com*. Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 26.
5. 1 2 3 4  Platt, Oli (2018 թ․ հունվարի 18). "What is VAR? The video assistant referee system's World Cup & Premier League future | Goal.com". *Goal* (in անգլերեն). Retrieved 2018 թ․ մարտի 3.
6. 1 2  "VIDEO ASSISTANT REFEREES (VARs) - Implementation handbook for Competitions". IFAB. Retrieved 2018 թ․ մարտի 3.
7. ↑  Rumsby, Ben (2018 թ․ հունվարի 7). "Video technology will not make football a mistake-free sport, warns referee chief Mike Riley". *The Telegraph*. Retrieved 2018 թ․ մարտի 3.