Ինկրետինների և նրանց ինհիբիտորների ազդման գծապատկեր
**Ինկրետիններ**, նյութափոխանակային հորմոնների խումբ, որոնք խթանում են արյան գլյուկոզի մակարդակի նվազումը։ Ինկրետինների ազդեցության հիմքում ընկած է այն, որ սնունդ ընդունելուց հետո սրանք խթանում են ինսուլինի արտադրությունը ենթաստամոքսային գեղձի բետա բջիջների կողմից՝ մինչև արյան գլյուկոզի մակարդակի ավելացումը։ Սրանք նաև նվազեցնում են սննդանյութերի ներծծման արագությունը՝ ստամոքսի դատարկման դանդաղեցման միջոցով և կարող են նվազեցնել ընդունվող սննդի քանակը։

Ինկրետինները թուլացնում են գլյուկագոնի արտադրությունը ենթաստամոքսային գեղձի ալֆա բջիջների կողմից։

Ինկրետիններին են պատկանում աղիքային պեպտիդներ գլյուկագոնանման պեպտիդ-1-ը (ԳՆՊ-1) և ստամոքսային արգելակող պեպտիդը (ՍԱՊ)։ Վերոհիշյալ հորմոններն անմիջապես ապաակտիվացվում են դիպեպտիդիլ պեպտիդազ-4 ֆերմենտով։

Գլյուկագոնանման պեպտիդ-1-ը սինթեզվում է մարսողական ուղու L բջիջների, իսկ ստամոքսային արգելակող պեպտիդը՝ K բջիջների կողմից։

ԳՆՊ-1-ը այնքան էլ արդյունավետ չէ 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետի բուժման համար, քանի որ այն պետք է շարունակաբար ներարկվի ենթամաշկային եղանակով։ 
Սինթեզվել են ինսուլինանման ակտիվությամբ օժտված որոշ նյութեր, որոնցից երեքը՝ էքսենաթիդը (exenatide, Byetta), լիրագլյուտիդը (liraglutide, Victoza) և exenatide extended-release-ը (Bydureon) թույլատրվել են ԱՄՆ-ում օգտագործման համար։ ԳՆՊ-1-ի վերոհիշյալ համարժեքների հիմնական թերությունն այն է, որ սրանք պետք է ներարկվեն ենթմաշկային եղանակով։

Մեկ այլ մոտեցում է այն ֆերմենտների ակտիվության ճնշումը, որոնք ապաակտիվացնում են ԳՆՊ-1-ին և ՍԱՊ-ին։ Կան բերանով ընդունվող հաբեր, որոնք ճնշում են դիպեպտիդիլ պեպտիդազ-4 ֆերմենտի ակտիվությունը։

Պատմություն
-----------

1902 թվականին Բայլիսն (Bayliss) ու Սթարլինգը ենթադրեցին, որ աղիքի լորձաթաղանթը արտադրում է հորմոն (հայտնաբերումից հետո այն անվանվեց սեկրետին), որը խթանում է ենթաստամոքսային գեղձի հյութազատությունը։ Սակայն, աղիքի լորձաթաղանթից ստացված մզվածքի ներարկումը չօգնեց 1-ին տիպի շաքարային դիաբետով հիվանդներին։ 1932 թվականին Լա Բարրեն (La Barre) առաջարկեց աղիների վերին հատվածի լորձաթաղանթի մզվածքի հորմոնը, որն առաջացնում էր արյան գլյուկոզի քանակի նվազում, անվանել ինկրետին և օգտագործել շաքարային դիաբետի բուժման նպատակով։ 1939–1940 թվականներին, հիմնվելով հետազոտությունների արդյունքների վրա, Leow-ն և գործընկերները կասկածի տակ դրեցին ինկրետինների առկայության փաստը։ Դրանից հետո մոտ 30 տարի այդ ուղղությամբ հետազոտություններ համարյա չկատարվեցին։

Վերջին հետազոտություններ
------------------------

1970 թվականին աղիքի լորձաթաղանթից առանձնացվեց ՍԱՊ-ը (JC Brown)։ Սկզբում այն անվանվեց ստամոքսային արգելակող պեպտիդ։ Բայց 1973 թվականին, երբ ցույց տրվեց, որ այս հորմոնը խթանում է ինսուլինի արտադրությունը, այն վերանվանվեց գլյուկոզ-կախյալ ինսուլինատրոպ պեպտիդ։ Սակայն հետազոտությունները չկարողացան փաստել սրա արդյունավետությունը շաքարային դիաբետի բուժման տեսակետից։ 1982 թվականին Lund-ի և գործընկերների կողմից anglerfish-ի մոտ հայտնաբերվեց նախագլյուկագոն պեպտիդը, իսկ 1983 թվականին Գ․ Բելլի (G. Bell) և գործընկերների կողմից կլոնավորվեց այս հորմոնի գենը։ ԳՆՊ-1-ի фմբողջական մոլեկուլը ազդեցություն չի թողնում ինսուլինի քանակի վրա։ ԳՆՊ-1-ի միայն մեկ հարջորդականություն հայտնաբերվեց, որը թողեց ինսուլինախթանիչ արդյունք (ԳՆՊ-1 (7-36))։ Սրա կիսատրոհման պարբերությունը 1-2 րոպե է, քանի որ արագորեն ապաակտիվացնում է մինչև ԳՆՊ-1 (9-36)։ ՍԱՊ-ը նույնպես արագորեն ապաակտիվանում է մինչև ՍԱՊ (3-42)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Glucagon.com - site of Daniel J. Drucker's laboratory that studies incretins
2. ↑  Drucker DJ, Nauck MA (November 2006). "The incretin system: glucagon-like peptide-1 receptor agonists and dipeptidyl peptidase-4 inhibitors in type 2 diabetes". *Lancet*. **368** (9548): 1696–705. doi:10.1016/S0140-6736(06)69705-5. PMID 17098089.
3. ↑  Amori RE, Lau J, Pittas AG (July 2007). "Efficacy and safety of incretin therapy in type 2 diabetes: systematic review and meta-analysis". *JAMA*. **298** (2): 194–206. doi:10.1001/jama.298.2.194. PMID 17622601.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)
4. ↑  Bayliss W, Starling EH (1902 թ․ սեպտեմբերի 12). "The mechanism of pancreatic secretion" (PDF). *J. Physiol. (London)*. **28** (5): 325–353. doi:10.1113/jphysiol.1902.sp000920. PMC 1540572. PMID 16992627. `{{cite journal}}`: Cite has empty unknown parameter: `|month=` (help)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ներզատական համակարգ |
| --- |
|  |
| Ներզատականգեղձեր | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Հիպոթալամուս-հիպոֆիզ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Հիպոթալամուս | Գոնադոտրոպին ռելիզինգ հորմոն • Թիրեոտրոպին ռելիզին հորմոն • Պրոլակտին ռելիզինգ հորմոն • Կորտիկոտրոպին ռելիզին հորմոն • Սոմատոտրոպին ռելիզինգ հորմոն • Մելանոխթանիչ ռելիզինգ հորմոն • Սոմատոստատին • Մելանոստատին • Պրոլակտոստատին • Էնդորֆիններ • Էնկեֆալիններ • P-նյութ |
| Նեյրոհիպոֆիզ | Հակամիզամուղային հորմոն • Օքսիտոցին |
| Գեղձային հիպոֆիզ | Պրոօպիոմելանոկորտին • Աճի հորմոն • Պրոլակտին • Մելանոխթանիչ հորմոն • Ֆոլիկուլախթանիչ հորմոն • Լյուտեինացնող հորմոն • Թիրեոտրոպ հորմոն • Ադենոկորտիկոտրոպ հորմոն • Թավիկային գոնադոտրոպին ալֆա • Լիպոտրոպին |

 |
| Հիպոթալամուս-հիպոֆիզ-մակերիկամներ ուղի | 

|  |  |
| --- | --- |
| Մակերիկամներիկեղև | Ալդոստերոն • Կորտիզոլ • Դեհիդրոէպիանդրստերոն |
| Մակերիկամներիմիջուկ | Ադրենալին • Նորադրենալին |

 |
| Հիպոթալամուս-հիպոֆիզ-վահանագեղձ ուղի | 

|  |  |
| --- | --- |
| Վահանագեղձ | Յոդ պարունակող հորմոններ (T3 • T4) • Կալցիտոնին |
| Հարվահանագեղձեր: | Պարաթհորմոն |

 |
| Հիպոթալամուս-հիպոֆիզ-սեռական գեղձեր ուղի | 

|  |  |
| --- | --- |
| Սերմնարաններ | Տեստոստերոն • Հակամյուլերյան հորմոն • Ինհիբին |
| Ձվարաններ | Էստրադիոլ • Պրոգեստերոն • Ինհիբին • Ռելաքսին |
| Ընկերք | Մարդու խորիոնային գոնադոտրոպին • Մարդու պլացենտային լակտոգեն • Էստրոգեն • Պրոգեստերոն |

 |
| Ենթաստամոքսայինգեղձ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ենթաստամոքսային գեղձ | Գլյուկագոն • Ինսուլին • Ամիլին • Սոմատոստատին • Պանկրեատիկ պոլիպեպտիդ |

 |
| Էպիֆիզ | 

|  |
| --- |
| Մելատոնին • Սերոտոնին |

 |

 | Հիպոթալամուս |
|  |
| Այլգեղձեր | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ուրցագեղձ | Թիմոզին (Թիմոզին α1, Թիմոզին բետտա) • Թիմոպոետին • Թիմուլին |
| Մարսողական համակարգ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ստամոքս | Գաստրին • Գրելին |
| Տասներկումատնյա աղիք | Խոլեցիստոկինին* Ինկրետիններ
	+ Ստամոքսաարգելակող պեպտիդ
	+ Գլյուկագոնանման պեպտիդ-1
* Սեկրետին • Մոթիլին • Անոթաակտիվ աղիքային պեպտիդ
 |
| Աղիճ աղիք | Էնտերոգլյուկագոն • Պեպտիդ YY |
| Լյարդ | Աճի ինսուլինանման գործոն (Աճի ինսուլինանման գործոն 1 • Աճի ինսուլինանման գործոն 2) |

 |
| Ճարպային հյուսվածք | Լեպտին • Ադիպոնեցիտին • Ռեզիստին |
| Ոսկրեր | Օստեոկալցին |
| Երիկամներ | Կծիկամերձ համակարգ (Ռենին)
Հարխողովակային բջիջներ (Էրիթրոպոետին • Կալցիտրիոլ • Պրոստագլանդին) |
| Սիրտ: | Նատրիումամուղ հորմոն (Նախասրտերի նատրիումամուղ հորմոն • Ուղեղի նատրիումամուղ հորմոն) |

 |

 |