recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Արամեացիների ազգային դրոշը
**Արամեացիներ** (սիրիերեն՝ ܣܘܪ̈ܝܝܐ կամ ܐܪ̈ܡܝܐ), սեմական լեզվախմբին պատկանող էթնիկական խումբ։ Մ.թ.ա. XIV դարում դուրս գալով իրենց բնօրրանից՝ Արաբական թերակզուց, սկսել են բնակություն հաստատել Բաբելոնում, Միջագետքում, Հրեաստանում, Ասորիքում, Փյունիկիայում։   

Արամեացիներն ընդհանուր անուն չունեին և կոչվում էին ըստ ցեղանունների։ Աքքադական արձանագրություններում հիշատակվում են «արամե» (քոչվոր) ընդհանուր անունով։   

Մ.թ.ա. XI դ. սկզբին արամեացիներն անդամահատեցին և ժամանակավորապես անկման հասցրին հզոր Ասորեստանի տիրապետությունը՝ կլանելով տեղաբնիկ ցեղերի զգալի մասը։ Մ.թ.ա. I հազարամյակի սկզբին առավելապես արամեացվեցին Ասորիքը և Հյուսիսային Միջագետքը։ Ասորիքը մ.թ.ա. XI-VIII դարերում արամեացիների անունով կոչվում էր Արամ։   

Մ.թ.ա. I հազարամյակի երկրորդ կեսին արամեերենը Աքեմենյան աշխարհակալության պաշտոնական երկրորդ լեզուն էր, որի տարածման սահմանները ձգվում էին Կապադովկիայից մինչև Հինդոսի ափերը։ Աքեմենյանների անկումից հետո սեպագիրն իր տեղը զիջեց արամեական գրին։

Հայաստանում տակավին Աքեմենյան տիրապետության ժամանակաշրջանում հիմնվել էին արամեական դիվանատներ, որոնք պահպանվեցին ընդհուպ մինչև մ.թ.ա. II դարերը։ Մեզ հասել են Արտաշես Ա թագավորի արամեական արձանագրությունները։

VII դարից հետո արամեացիները ձուլվեցին արաբներին՝ աստիճանաբար դադարելով ինքնուրույն ժողովուրդ լինելուց։ Արամեացիները փոքր քանակությամբ այժմ բնակվում են Սիրիայի լեռնային Մաալուլա, Ջուբադին, Սեյդնայա գյուղերում, Տուր-աբդին (Հյուսիսային Միջագետք) քաղաքի շրջակայքում, Հայաստանում և Կովկասի այլ վայրերում (ասորիներ)։

Գրականություն
-------------

* Дьяконов И. М. Народы древней Передней Азии, в кн.։ Преднеазиатский этнографический сборник, т. 1, М. 1958.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Ուղղափառ · Ուղղափառ աստվածաբանական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4002557-3 · NKC: ph771834 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 686)։*  |
**«Արտաշատ»**, հասարակական-քաղաքական, գրական-գեղարվեստական կիսամսյա (մինչև 1990 թվականը՝ երկօրյա) թերթ։

Արտաշատի քաղաքապետարանի (մինչև 1990 թվականը՝ ՀԿԿ Արտաշատի շրջկոմի, ժողպատգամավորների շրջանային և քաղաքական խորհուրդների) պաշտոնաթերթ։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսնում 1931 թվականից Արտաշատում (մինչև 1958 թվականը՝ «Հարվածային բրիգադ», ապա՝ «Հարվածային թեմա», «Բոլշևիկյան կոլխոզ», «Կոլտնտեսական կյանք»)։

Խմբագիրներ՝ Նորայր Մանուկյան, Մարգարիտ Հովհաննիսյան, Նելլի Բեգլարյան, Անահիտ Նիկողոսյան (2008 թվականից)։

Լուսաբանում է Արտաշատի մարզկենտրոնի և մարզի համայնքների կյանքը, անդրադառնում սոցիալական, տնտեսական, կրթական և մշակույթի հիմնախնդիրներին, ծանոթացնում է տարածքի պատմական հուշարձաններին, մշակութային ու մարզային առօրյային։

1982–2010 թվականներին լույս է տեսել «Նավասարդ» գրական-գեղարվեստական, հասարակական-քաղաքական հավելվածը, որը 2009 թվականին արժանացել է ՀՀ մշակույթի նախարարության «Հատուկ մրցանակի»։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Արտաշես Արամ** (*Արտաշես Արամի Ղազարյան*), հունվարի 13, 1955(1955-01-13), Կաթնաղբյուր, Թալինի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բանաստեղծ, ՀԳՄ անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1955-ի հունվարի 13-ին, Արագածոտնի մարզի (Թալինի շրջան) Կաթնաղբյուր գյուղում, Սասունից գաղթած շառավիղների ընտանիքում։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Սովորել է Մոսկվայի Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի գրական բարձրագույն դասընթացներում։ Աշխատել է հեռուստատեսությունում, «Ավանգարդ» թերթում, «Նոր-Դար» ամսագրում։ Լույս է ընծայել բանաստեղծությունների տասներկու ժողովածու։ 2008 թվականին Երևանի ժողովրդական արվեստի թանգարանում բացել է կոլաժների ցուցահանդես։ Նրա «Պոստ Սկրիպտում» պիեսը բեմադրվել է հայկական հեռուստատեսությամբ։ Իր իսկ սցենարով հայկական հեռուստատեսությունում բեմադրել է «Ճչան կարապ» ֆիլմ-ներկայացումը։ Հեղինակ է բազմաթիվ պիեսների՝ «Հարպիեի ճերմակ ձիավորը», (Ռուբեն Սևակ), «Ֆիասկո քնարական ընդմիջումներով», «Կոնսիլիում երկուսի համար», «Հարավ-արևելյան ռետրո» (մոնոդրամա)։ 2011 թվականի ապրիլի 5-ին «ԱՐՄՄՈՆՈ» փառատոնի շրջանակներում իր բեմադրությամբ ներկայացվել է «Չափազանց ուրախ և չափազանց տխուր ֆիեստա» խորագիրը կրող պիեսը։ Նույն փառատոնի շրջանակներում 2012 թվականին բեմադրվել է նաև «Սպասասրահ կամ հրաժեշտի կոմպարսիդա» պիեսը։ Հեղինակ է բազմաթիվ գրականագիտական, արվեստաբանական և հրապարակախոսական հոդվածների։

Երկեր
-----

* Դեղձանիկներ, Երևան, 1979 թ.:
* Կապույտ տեսիլներ, Երևան, 1984 թ.:
* Ջութակահար թզուկը, Երևան, 1989 թ.:
* Սփոփանքի ծաղիկ, Երևան, 1990 թ.:
* Սգասյուն տաճար, Երևան, 1992 թ.:
* Գիշերվա ժամ, Երևան, 1998 թ.:
* Նարնջագույն արշիպելագ, Երևան, 2003 թ.:
* Նաիրյան Քրոնիկոն, Երևան, 2004 թ.:
* Noesis (Էսսեներ), երևան, 2006 թ.:
* Ջրերի վրա, Երևան, 2008 թ.:
* Պոեզիայի և հակապոեզիայի ժամանակը, Երևան, 2012 թ.:
* Դիմակների բեմ կամ հասարակների թաղամաս, Երևան, 2014 թ.:

Մրցանակներ
----------

* «Սգասյուն Տաճար» պոեմն արժանացել է Ավետիք Իսահակյանի անվան Գրողների միության ամենամյա մրցանակ, 1992
* «Գիշերվա ժամ» ժողովածուն արժանացել է Պարույր Սևակի անվան մրցանակ, 1998
* «Նաիրյան Քրոնիկոն» գրքին շնորհվել է «Հրանտ և Մանուշակ Սիմոնյան» գրական հիմնադարամի (ԱՄՆ) և ՀԳՄ մրցանակ, 2006
* «Նարցիս» հանդեսի մրցանակ լավագույն բանաստեղծական շարքի համար մրցանակ, 2010
* ՀՀ մշակույթի նախարարության պատվոգիր և Գրիգոր Նարեկացու հուշամեդալ, 2014

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արտաշես Արամի կենսագրությունը ՀԳՄ կայքում


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի գրողների միություն |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10651 |

 |
**Գուրգեն Անդրեասի Շաքարյան** (նոյեմբերի 7, 1908(1908-11-07), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 2, 1990(1990-02-02), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային անասնաբույժ-մանրէաբան։ Անասնաբուժական գիտությունների դոկտոր (1946), պրոֆեսոր (1946), ՀԽՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ (1965)։

Կենսագրություն
--------------

1932 թվականին ավարտել է Անդրկովկասի անասնաբուժական (այժմ՝ Երևանի անասնարածական-անասնաբուժական) համալսարանը։ 1934 թվականից աշխատում է նույն ինստիտուտում։ 1938 թվականից մանրէաբանության և վիրուսոլոգիայի ամբիոնի վարիչն է, միաժամանակ, 1942-1955 թվականներին՝ տնօրեն։ 1941-1942 թվականներին եղել է Հայկական անասնաբուժության ԴՀԻ-ի տնօրեն։

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են գյուղատնտեսական կենդանիների մի շարք վարակիչ հիվանդությունների, անտիբիոտիկների ազդեցության, իմունիտետի և այլ խնդիրներին։ ԽՍՀՄ-ում առաջինն է նկարագրել ոչխարների վարակիչ ինկտինան, Անդրկովկասում՝ խոշոր եղջերավորների լեպտոսպիրոզը, ՀԽՍՀ-ում՝ ոչխարների ստաֆիլակոկային հիվանդությունները։ Կարևոր են նաև բրուցելոզի պատճառագիտության, էպիզոստոլոգիայի, բուժման և կանխարգելման, թեյի սնկի մշակույթի, իմունիտետի վրա անտիբիոտիկների ազդեցության հարցերին նվիրված աշխատանքները։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» 2 շքանշանով և մեդալներով։ ԽՄԿԿ անդամ 1941 թվականից։

Երկեր
-----

* Թեյի սնկի կուլտուրան և նրա կիրառումը անասնապահության մեջ, Երևան, 1959 (համահեղինակ)։
* Անտիբիոտիկներիօգտագործումը անասնապահության մեջ , Երևան, 1961 (համահեղինակ)։
* Միկրոօրգանիղմների դերը անասնապահության մեջ, Երևան, 1964։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 8448 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 473)։*  |
**Արթիկի տուֆի հանքավայր**, գտնվում է Հայաստանի Շիրակի մարզում՝ Արագած լեռան զանգվածի հյուսիսարևմտյան լանջին, 1600-2100 մ բարձրության վրա, Արթիկ քաղաքի, Պեմզաշեն, Հառիճ, Սարալանջ, Տուֆաշեն և Հայկասար գյուղերի մոտակայքում։ Տարածքը մոտ 250 կմ²։

Հայտնի է վաղ անցյալից (III դար - V դար)։ Տուֆերի ուսումնասիրությամբ XIX դարի 50-ական թվականներին առաջին անգամ զբաղվել է գերմանացի երկրաբան Հերման Աբիխը։ Կանոնավոր հետախուզական աշխատանքներն սկսվել են 1927-1929 թվականներին։ Համարվել է վարդագույն տուֆի խոշորագույն հանքավայրը նախկին Խորհրդային Միությունում։

Առաջացել է վերին պլիոցեն-անթրոպոգենի հրաբխային գործունեության ժամանակ՝ միջին անթրոպոգենի իգնիմբրիտային ժայթքումներից։ Տեղադրված է վերին պլիոցենի և ստորին անթրոպոգենի անդեզիտների, բազալտային անդեզիտների, դացիտների, խարամների վրա և ծածկված է միջին ու վերին անթրոպոգենի դացիտային լավաներով, գետալճային ու տային նստվածքներով։ Արդյունավետ շերտում մասնակցում են պեմզա, պեմզային ավազներ, երկրորդական նշանակության Երևան-Գյումրու տիպի տուֆեր, որոնց վրա տեղադրված է վարդագույն ու վարդմանուշակագույն տուֆաշերտը (միջին հաստությունը՝ 6-8 մ)։ Հետախուզված պաշարները ավելի քան 170 միլիոն մ³ են։

Արթիկի տուֆի հանքավայրի շահագործման տեխնիկա-տնտեսական պայմանները բարենպաստ են։ Տուֆի հանույթի և տեղափոխման աշխատանքները մեքենայացված են։ 17 հանքից յոթն ունեն համալիր մեքենայացում։ Առանձին տեղամասերում կատարվում է պահանջվող ձևի և չափի քարի անմիջական հանույթ, որն առանց հետագա մշակման օգտագործվում է շինարարության մեջ։ Հանույթից ստացվող քարի մանրուքի բազայի վրա գործում է արհեստական տուֆաբլոկների կոմբինատը։

Տես նաև
-------

* Արթիկի տիպի տուֆ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 53)։*  |
**Բենջամին Բաննեկեր** (անգլ.՝ Benjamin Banneker), ամերիկացի աստղագետ և աստղագիտական ալմանախի (աստղագիտական օրացույց) հեղինակ, որը 1771 թվականին իրականացրելէ Կոլումբիայի շրջանի տարածքների չափումը։ Համարվում է աֆրոկա-ամերիկյան առաջին մտավորականներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Բաննեկերի հայրը և նրա մորական պապիկը եղել են ազատ արձակված ստրուկներ, իսկ հորական տատիկը՝ աղախին, ով Բենջամինին սովորեցրել է կարդալ և գրել ըստ Աստվածաշնչի.: Բենջամինը մեծացել է Բալթիմորում իր հոր ֆերմայում, որը ժառանգել էր 1759 թվականին։ Բենջամինն ուներ երեք քույր, բայց նրանք ամուսնացել էին, և Բենջամինի կյանքի մեծ մասը այդ ֆերմայում անցել էր միայնության մեջ.:

Չնայած մանուկ հասակում Բենջամինը հաճախում էր կրոնական ուղվածություն ունեցող մեկ սենյականոց դպրոց, հիմնականում սովորում էր ինքնուս՝ կարդալով գրքեր։ Վաղ տարիքում ցուցադրում էր մաթեմատիկական իր հնարավորությունները, իսկ 20 տարեկանից ինքնուրույն սկսել է հավաքել փայտե ժամացույցներ պատրաստել.:

1771 թվականին հարևոն ֆերմաները վերցրեցին Էլլիոթ եղբայրները, և նրանցից մեկը՝ աստղագիտության սիրահար Ջորջ Էլլիոթը, հաճախ հարևաններին ցուցադրում էր իր աստղագիտական սարքավորումներն ու հմտությունները, այդ թվում նաև Բաննեկերին։ 1789 թվականին Էլլիոթը նկատեց Բաննեկերի հետաքրքրությունը և նրան առաջարկեց աստղադիտակ, հին սեղան-պատվանդան և մի քանի գիրք աստղագիտության մասին, ինչի շնորհիվ նա կարողացավ սովորել աստղագիտություն՝ սովորելով հաշվել երկնային օրագրություններ և խավարումներ.:

1791 թվականին երկրաբաշխ Էնդրյու Էլլիոթթի հետ, ով իր զարմիկ Ջորջն էր, մեկն ել է Վիրջինիա և Մերիլենդ, որպեսզի չափեն 10 մղոն քառակուսի տարածք, որոնցից ստեղծվել էր Կոլումբիայի շրջանը։ Ճանապարհորդության ժամանակ նա չկարողացավ օգտագործել Էնդրյուի գրքերը և 1792 թվականին կազմել Փենսիլվանիայի, Դելավերի, Մերիլենդի և Վիրջինիայի ալմանախը (աստղագիտական օրացույց).: Բաննեկերը քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանության ու ստրկության դեմ պայքարի էսսեների և պարսավագրերի հեղինակ էր։ 1791 թվականին այն ժամանակվա պետքարտուղար Թոմաս Ջեֆերսոնին նամակ գրեց, խնդրելով աֆրոամերիկացիների կյանքի բարելավման մասին, և նամակին որպես աֆրոամերիկացիների հմտությունների ապացույց, կցեց իր ալմանախը։

Հետևյալ նամակագրությունը հրատարակվեց որպես պարսավագիր և լայնորեն տարածում գտավ, իսկ ալմանախը (օրացույցը) հովանավորեցին ստրկությոնը վերացնող Փենսիլվանիայի և Մերիլենդի հասարակական հասարակական աբոլիցիոնիստները, ինչի շնորհիվ վաճառվեցին ալմանախի մեծ թվով օրինակներ։ Բաննեկերը շարունակում էր առանձռնացնել օրագրություններ, և նրա օրացույցներն ընդհանուր առմամբ թողարկվում էին ամենաշատը 28 հրատարակություններում, սակայն 1797 թվականին աբոլիցիոնիստական հետաքրքրությունների նվազման պատճառով Բաննեկերը չկարողացավ հրատարակիչ գտնել։

Բաննեկերը մահացել է 1806 թվականի օգոստոսի 9-ին կամ 19-ին։ Այն գրքերն ու գործիքները, որոնք վերցրել էր Էլլիոթից, հետ վերադարձվեցին, իսկ Բաննեկերի տունն այրվեց թաղման ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
2. ↑  Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
3. ↑  Encyclopædia Britannica
4. ↑
5. ↑  Identifiants et Référentiels (ֆր.) — ABES, 2011.
6. 1 2 3  «Benjamin Banneker» (անգլերեն)
7. 1 2 3 4 5  Banneker, Benjamin // African American Lives, 2004, p. 44-45
**Անդրանիկ Ներսիսյան** (1977, Աթենք, Հունաստան), հայազգի դաշնակահար։

Կենսագրություն
--------------

Անդրանիկ Ներսիսյանը ծնվել է 1977 թվականին Աթենքում։ Ավարտել է Աթենքի Արդի երաժշտության վարժարանը (դասատու՝ Յ. Ջոնգր)։ Է. Գրիգի դաշնամուրի կոնցերտով հանդես է եկել նաև Երևանում։

1994 թվականից կատարելագործվել է Նյու Յորքի Ջուլիարդի երաժշտական բարձրագույն դպրոցում (ղեկ.՝ հունգար դաշնակահար Գ. Շանդոր), ապա՝ Լոնդոնի թագավորական երաժշտական քոլեջում (ղեկ.՝ Ջ. Բարսթոու)։ Արժանացել է քոլեջի «Էրիկ Հարիսոն» և «Փավոր» մրցանակներին։

Համերգով հանդես է եկել Բեյրութում։ 1994 թվականին Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ կատարել է Ս. Վ. Ռախմանինովի 2-րդ, 1995 թվականին՝ Լ. վան Բեթհովենի 3-րդ կոնցերտները։ Երկացանկում ընդգրկված են Կոմիտասի, Ա. Հովհաննեսի, Լ. Բազիլի, Ռ. Յարդումյանի, Լ. Ճգնավորյանի, Ա. Բաբաջանյանի, Ա. Խաչատրյանի և ուրիշների երկերից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Արթո Չիֆթչյան** (1949, Պլովդիվ, Բուլղարիա), հայ դիրիժոր։

Կենսագրություն
--------------

Արթո Չիֆթչյանը ծնվել է 1949 թվականին Պլովդիվում (Բուլղարիա)։ 1970 թվականից սովորել է Սոֆիայի պետական երաժշտական ակադեմիայում (ղեկավար՝ Կ. Իլև)։

1972 թվականին Բուլղարիայի կամերային նվագախմբի հետ Գերմանիայում մասնակցել է Երիտասարդական միջազգային փառատոնի համերգներին, հաճախել Է Լայնսդորֆի ղեկավարած դիրիժորական վարպետության դասընթացներին։ Ավարտական համերգով հանդես է եկել Պլևենի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ, արժանացել բարձր գնահատականի։

1978 թվականին Արթո Չիֆթչյանը՝ որպես հրավիրյալ դիրիժոր, Ռոուզի օպերային թատրոնում ղեկավարել է Ռ. Շտրաուսի «Չղջիկը» ներկայացումը, որով սկսվել է նրա դիրիժորական գործունեությունն այդ թատրոնում։ Ղեկավարել է նաև Ջ. Վերդիի «Տրավիատա», «Տրուբադուր», Օ. Նիկոլայիի «Վինձորի զվարճասեր կանայք» և այլ օպերաներ, Մ. Գոլեմինովի «Նեստինարկա» բալետը և այլ բեմադրություններ։

Արթո Չիֆթչյանը նաև Պլովդիվի Երիտասարդական սիմֆոնիկ նվագախմբի հիմնադիր-դիրիժորն է, որի հետ համերգներով շրջագայել է Անգլիայում, Գերմանիայում, Հունաստանում, Ռուսաստանում, Հայաստանում և այլուր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Arto Tchiftchian conducts Ludwig van Beethoven - Egmont Overture, Op. 84

Արտաքին հղումներ
----------------

* Arto Tchiftchian conducts Ludwig van Beethoven - Egmont Overture, Op. 84

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Բեսեմերյան պրոցես**, թուջի բեսեմրում, առանց վառելիքի ծախսի հեղուկ թուջից պողպատ ստանալու եղանակ։ Առաջարկել է Հ․ Բեսեմերը 1856-ին։ Բեսեմերյան պրոցեսը կատարվում է կոնվերտերում, որի մեջ լցված հեղուկ թուջի միջով կոնվերտերի հատակին արված հատուկ անցքերով՝ ֆուրմերով, փչվում է խտացված օդ (մթնոլորտային կամ թթվածնով հարստացված)։ Թուջի խառնուկները (սիլիցիում, մանգան, ածխածին) օքսիդանալով՝ անջատում են զգալի քանակությամբ ջերմություն, որի շնորհիվ պակասում են խառնուկները և բարձրանում է մետաղը հեղուկ վիճակում պահելու համար անհրաժեշտ ջերմաստիճանը (մինչև 1600-1650°С), այսինքն՝ առանց վառելիք ծախսելու ստացվում է հեղուկ պողպատ։ Ձևավոր ձուլման պողպատը ստանում են կողմնային փչահարմամբ փոքր կոնվերտերներում։ Այդ պրոցեսը կոչվում է փոքր բեսեմերում։ Բեսեմերյան պրոցեսի ընթացքը կախված է ջերմաստիճանային ռեժիմից։ Ջերմաստիճանը կարգավորվում է փչվող օդի քանակը փոփոխելով կամ կոնվերտերի մեջ եղած մետաղին հավելանյութ ավելացնելով (հաճախ ավելացնում են սիլիցիումով հարուստ ֆեռոհամաձուլվածքներ)։ Փչահարված մետաղը՝ բեսեմերյան պողպատը, լուծույթում պարունակում է թթվածնի ավելցուկ՝ երկաթի ենթօքսիղի {\displaystyle (FeO)} ձևով։ Ուստի հալման վերջին փուլում մետաղն ապօքսիդացնում են ֆեռոհամաձուլվածքներով։ Մի շարք առավելությունների (հալում առանց վառելիքի, կոնվերտերի պարզ կառուցվածք, պատրաստման ու շահագործման փոքր ծախսեր ևն) կողքին Բեսեմերյան պրոցեսն ունի նաև թերություններ (վնասակար խառնուկների՝ ֆոսֆորի և ծծմբի հեռացման անհնարինություն, լեգիրված պողպատ ստանալու և մետաղաջարդոնը վերահալելու դժվարություններ ևն)։ Բեսեմերյան պողպատի արտադրությունը (%-ով՝ պողպատի ընդհանուր արտադրության նկատմամբ) ԱՄՆ–ում՝ 0,2 է, Ֆրանսիայում՝ 0,3, Անգլիայում՝ 0,6։ Առավել հեռանկարային են մարտենյան, իսկ վերջին տասնամյակներում՝ թթվածնա–կոնվերտերային պրոցեսները։

Տես նաև
-------

* Մարտենյան արտադրություն
* Թթվածնա-կոնվերտերային պրոցես

Գրականություն
-------------

* Ավանեսյան Տ․ Գ․, Ընդհանուր մետալուրգիայի հիմունքները, Ե․, 1959։
* Афанасьев С․ Г․, Исследование бессемеровского процесса, М․, 1957․

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 408)։*  |
**Գրադարանամատենագիտական կրթություն**, բարձրագույն ու միջին որակավորման գրադարանավարների և մատենագետների պատրաստման համակարգ։

Պատմություն
-----------

Սկզբնավորվել է Գյոթինգենի համալսարանում (Գերմանիա)՝ գրադարանագիտության և մատենագիտության ամբիոնի ստեղծմամբ (1886)։

Երևանում քաղլուստեխնիկում (գրադարանային բաժնով) կազմակերպվել է 1929 թվականին, որը հետագայում կոչվել է ակումբագրադարանային տեխնիկում. գործել է մինչև 1961 թվականը (1941-1946 թվականներին չի գործել)։ 1961-1969 թվականներին ակումբագրադարանային բաժին է ունեցել Ա. Բակունցի անվան մանկավարժական ուսումնարանը։ 1969 թվականին ակումբագրադարանային ուսում­նարան է հիմ­նադրվել Էջմիածնում (առկա և հեռակա բաժիններով)։ Բարձրագույն գրադարանային բաժին է գործել ԵՊՀ-ում (1949-1955 թվականներին՝ առկա, 1960-1970 թվականներին՝ հեռակա), Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտում (1954-1964)։

Խորհրդային տարիներին ՀԽՍՀ մշակույթի նախարարությունը պարբերաբար գրադարանավարների 1–2-ամսյա վերապատրաստման դասընթացներ է կազմակերպել տեղերում։ 1970 թվականին ՀՊՄՀ մշակույթի ֆակուլտետում հիմ­նադրվել է գրադարանագիտության և մատենագիտության ամբիոն (1999 թվականից վարիչ՝ Գագիկ Սուքիասյան), դասավանդվում է «Գրադարանագիտություն» առարկան։

2009 թվականից ՀՀ ԳԱԱ գիտակրթական միջազգային կենտրոնում իրականացվում է «Գրադարանային-տեղեկատվական աղբյուրներ» մագիստրոսական կրթական ծրագիր, որի նպատակը գրադարանային գործում ՏՏ ոլորտի ձեռքբերում­ների կիրառման տեխնոլոգիան ուսանողներին սովորեցնելն է՝ հասարակության փոփոխվող կարծիքները բավարարելու համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Բորջիա** ընտանիքը Իտալական Ռենեսանսի ժամանակաշրջանում հայտնի իսպան-իտալական ազնվական ընտանիք է։ Նրանք Վալենսիայից էին, իրենց ազգանունը եկել է իսպանական Բորխա տեղանունից։

Բորջիաները նշանավոր հոգևորականներ և քաղաքական գործիչներ էին 15-րդ և 16-րդ դարերում։ Այս ընտանիքը Հռոմի 2 պապ է տվել՝ Ալֆոնսո դի Բորջիան (ով կառավարել է որպես Կալիստրատոս III Պապ` 1455-1458 թթ․) և Ռոդրիգո Լենզոլ Բորջիան (Ալեքսանդր VI Պապ՝ 1492-1503թթ․):

Հատկապես Ալեքսանդր VI-ի կառավարման շրջանում, Բորջիաները կասկածվում էին մի շարք հանցանքների մեջ, ներառյալ՝ դավաճանություն, ինցեստ, հոգևոր պաշտոնների առք ու վաճառք, կաշառակերություն, գողություն և սպանություն (հատկապես` թունավորումներով սպանություններ)։ Իրենց իշխանությամբ տարվածությունը թշնամիներ ստեղծեց իրենց համար՝ Մեդիչի, Սֆորզա ընտանիքները, Դոմինիկյան Սավոնարոլա վանականը և այլք։ Նրանք նաև արվեստի մեկնասներ էին, ովքեր նպաստեցին Ռենեսանսին։

Բորջիա ընտանիքը պատմության մեջ մնացել է որպես մեղքերի և անբարոյականության մեջ խրված ընտանիք, այնուամենայնիվ կան փաստարկներ, որոնք ենթադրում են, որ նրանց մասին դիտարկումները միակողմանի են։

Պատմություն
-----------

### Վաղ պատմություն

Բորջիա կամ Բորջա ընտանիքը ծագել է Վալենսիայի թագավորության Բորխա քաղաքում, վերջինս իսպանական Արագոն արքայության տարածքի մաս էր կազմում։ Մի շարք չհիմնավորված կարծիքներ կային, որ ընտանիքը հրեական ծագում ունի։ Այս լուրերը պրոպագանդվել են շատերի կողմից, հատկապես՝ Ջուլիանո դելլա Ռովերեի և ընտանիքը քաղաքական մրցակիցների կողմից նկարագրվել է որպես մառռանական ընտանիք։ Դարերով մշակույթի մեջ պահպանվել են այս լուրերը, թվարկվել են 1912թ․։ Գերդաստանի ներկայացուցիչները իրենք իրենց կեղծորեն ներկայացնում էին որպես 12-րդ դարում Արագոնի թագավորության գահի հավակնորդ Պեդրո դե Ատարեսի՝ Բորխայի լորդի ժառանգները, վերջինս իրականում մահացել է անժառանգ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Arsenic: A Murderous History. Dartmouth Toxic Metals Research Program, 2009
2. ↑  The Menorah journal, Volumes 20-23, Intercollegiate Menorah Association, 1932, page 163
3. ↑  The Borgias: or, At the feet of Venus, Vicente Blasco Ibáñez, P. Dutton & Co. Inc. 1930, pages 242, 313
4. ↑  Lucrezia Borgia: Life, Love and Death in Renaissance Italy, by Sarah Bradford
5. ↑  Nadal Cañellas, Juan (2006). "La permanencia de Rodrigo de Borja (Alejandro VI) en el estudio de Bolonia, según documentos originales". Acta histórica et archaeologica mediaevalia (in Spanish). Barcelona: Universidad de Barcelona. Departamento de Historia Medieval (27–28): 173–205. ISSN 0212-2960.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բերդաձոր (այլ կիրառումներ)

**Բերդաձորի առանձին մոտոհրաձգային գումարտակ** (հայտնի է նաև Բերդաձորի 51-րդ գումարտակ անունով), Արցախի Հանրապետության պաշտպանության բանակի կազմում 1992-1994 թվականներին Արցախյան ազատամարտին մասնակցած զինվորական ստորաբաժանում, որը ընդգրկված է եղել Շուշիի պաշտպանական շրջանի կազմում։

Պատմություն
-----------

Բերդաձորի առանձին մոտոհրաձգային գումարտակը կազմավորվել է 1992 թվականի սեպտեմբերին Բերդաձորի ենթաշրջանի գյուղերի կամավորական ջոկատների հիմքի վրա և ներառել նույն թվականին ստեղծված Մեծշեն, Հինշեն, Եղցահող գյուղերի վաշտերը։ 1993 թվականի հունվարի 1-ից գումարտակի հրամանատար է նշանակվել Վլադիմիր Կասյանը։

Մարտական ուղի
-------------

1992 թվականին Բերդաձորի 51-րդ գումարտակը մասնակցել է Շուշիի ազատագրման, Բերձորի հյուսիսային և հարավային մատույցներում մղված ազատագրական և ինքնապաշտպանական մարտերին։ 1993 թվականին ստորաբաժանումը մասնակցել է Կուբաթլուի, Զանգելանի, Ֆիզուլիի, Հորադիզի, Մարտակերտի ազատագրական մարտերին։ 

Գումարտակից Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով պարգևատրվել են Ա. Մկրտչյանը (հետմահու), Վ. Կասյան, Հ. Պհտրոպանը, Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով՝ Ղ. Նասիբյանը, Ի. Հունանյանը (հետմահու), Հ. Նասիբյանը, Ռ. Մինապանը, Կ. Սարգսյանը։

### Հիշատակ

Գումարտակի զոհված ազատամարտիկների հիշատակին Արցախի Հանրապետության Բերձոր-Ստեփանակերտ ավտոճանապարհի ձախ կողմում կառուցվել է հուշահամալիր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան» հանրագիտարան, «Հայկական Հանրագիտարան», 2004 թվական։
2. 1 2  «Դժվար և պատվաբեր ճանապարհ» հոդված artsakhtert.com կայքում, *(արխիվացված 03․07․2022թ․)*։
3. ↑  «Նախագահ Բակո Սահակյանը մասնակցել է Բերդաձորի ազատագրմանը նվիրված միջոցառմանը» հրապարակում president.nkr.am կայքում, *(արխիվացված03․07․2022թ․)*։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Բերդաձորի առանձին մոտոհրաձգային գումարտակ** կատեգորիայում։ |
**Արգաուս** (նաև՝ **Արագավան**, **Արգաս**, **Արգավան**, **Արգաութ**, **Արգաուն**, **Արկա**), քաղաք Փոքր Հայքում, Մելիտենե քաղաքից 40 կմ հյուսիս, Եփրատի աջ կողմում։

Հիշատակություն
--------------

Բյուզանդական աղբյուրներում հիշատակվում է Արգաուս, Արգաութ, Արգաուն ձևերով, որոնց տարընթերցմամբ հետագայում առաջացել են քաղաքի Արգաս և Արկա անվանումները։ Արգաուսը նույնացվում է նրա տեղում գտնվող նոր ժամանակների Արգովան (Արգուվան) բնակավայրի հետ, որը նրա հին՝ Արգավան, Արագավան անվան հավանական տարընթերցումներից և աղավաղումներից է։

Պատմություն
-----------

Արգաուսը նաև հիշատակվում է որպես սովորական բնակավայր և բերդ (ամրոց)։ 4-րդ դարում՝ Բյուզանդական տիրապետության ժամանակ մտնում էր Երկրորդ Հայքի, իսկ 6-րդ դարում՝ Հուստինիանոս Ա-ի օրոք, Երրորդ Հայքի մեջ։ 4-րդ դարի վերջերին այն Երկրորդ Հայքի նշանավոր քաղաքներից մեկն էր, իսկ մինչև 855 թվականը Արգաուսը և Աբարա (Սմարա) գյուղը Բյուզանդիայի դեմ Պավլիկյանների վարած հարձակումների կենտրոններից էր։ Պատերազմական ընդհարումների ժամանակ Արգաուսը ամուր հենակետերից էր։ Արգաուսը կործանվել է Պավլիկյանների դեմ բյուզանդական Բարսեղ Ա Մակեդոնացի կայսեր ձեռնարկած արշավանքների ժամանակ՝ 872 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Դ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 404 — 1008 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 706)։*  |
**Արժեքի հիմնախնդիրը** հիմնականում կապված է ռեսուրների սահմանափակության հետ։ Բարիքի սակավությունը (սահանափակությունը) արժեքի տարր է։ Այս կամ այն ռեսուրսի և բարիքի արժևորման հիմքում դրանց սահմանափակությունն է։ Ռեսուրսի ռացիոնալ օգտագործման անհրաժեշտությունը ստիպում է մարդկանց ստեղծելու տնտեսության կազմակերպման արդյունավետ ձևեր։ Մինչ այժմ մարդկությանը հայտնի ամենաարդյունավետ տնտեսաձևը շուկայականն է, որը հիմնված է ազատ արտադրողների փոխհարաբերության վրա։ Աշխատանքի հասարակական բաժանման արդյունքում փոխանակությունը դառնում է անխուսափելի։ Փոխանակային հարաբերությունների ժամանակ ավելի է ընդգծվում ռեսուրի կամ արդյունքի արժեքի հիմնախնդիրը, թեև բնատնտեության ժամանակ էլ ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործան համար։ Նախնադարում մարդիկ իրենց գոյությունը պահպանելու համար հայթայթում էին բնության բարիքներ։ Քարե կամ փայտե գործիքները նրանց համար մեծ արժեք էին ներկայացնում, որոնց օգնությամբ կարողանում էին սահմանափակ ռեսուսների միջոցով ստեղծել բարիքներ։ Հետևապես՝ արժեքը, որպես տնտեական կատեգորիա, մարդու կողմից սահմանափակ ռեսուրսների գնահատականն է, որոնց բավարարում են նրա այս կամ այն պահանջմունքը։

Արտադրողների համար կարևոր է տարբեր բարիքների փոխանակային հարաբերակցության, այսինքն՝ դրանց արժեքի մեծության որոշումը։ Բարիքների փոխանակությունը բախվում է երկու հիմնական խնդրի. առաջին՝ ի՞նչն է պայմանավորում արժեքը, երկրորդ՝ ո՞րն է դրա մեծությունը, կամ ինչպե՞ս չափել դա։ Սահմանափակ ռեսուրսի արդյունավետ օգտագործման կարևոր ուղի Ադամ Սմիթը համարել է աշխատանքի հասարակական բաժանումը։ Այդ գործընթացը աստիճանաբար նպաստել է արտադրության գործոնների ավելի արդյունավեր օգտագործմանը և տարբեր տնտեսվարող սուբյեկտների միջև փոխանակային հարաբերությունների առաջացմանը։ Անգամ բնատնտեսության ժամանակ եղել է գործունեության ոլորտների բաժանում և դրանց արդյունքների փոխանակություն։ Աշխատանքի հասարակական բաժանմանը նպաստել է նաև ռեսուրսների անհամաչափ բաշխվածությունն ինչպես տարբեր տնտեսական շրջանների, այնպես էլ երկրների միջև։ Աշխատանքի հասարակական բաժանման արդյունքում տարբեր արտադրողներ մասնագիտանում են այս կամ այն արդյունքի արտադրության մեջ, ինչը բարձրացնում է աշխատանքի արտադրողականությունը և նպաստում սահմանափակ ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը։

Աշխատանքի բաժանման վրա հիմնված տնտեսության պայմաններում նախ՝ որևէ տնտեսվարող սուբյեկտ չի կարող բավարարել իր պահանջմունքները՝ առանց մյուսների հետ անհրաժեշտ փոխանակային հարաբերության, երկրորդ՝ արտադրողների միջև ձևավորվում է փոխադարձ կախվածություն, երրորդ՝ ավելի է կարևորվում սեփականության իրավունքի հաստատումը արտադրության համար անհրաժեշտ ռեսուրսների նկատմամբ։ Բարիքների փոխանակության ժամանակ ձևավորվում է դրանց արժեքը։ Վերջինս դրսևորվում է փոխանակային հարաբերությունների միջոցով։ Տեղի է ունենում բարիքների փոխանակություն, որոնք ունեն իրենց արժեքները կամ գնահատականները։

Արժեքը սահմանափակ ռեսուրսների և դրանց միջոցով ստեղծված բարիքների գնահատականն է, որը դրսևորվում է դրանց փախանակային հարաբերակցության միջոցով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Экономическая теория (политэкономия), էջ 69

Աղբյուրներ
----------

* Աղաջանյան Հովսեփ, Տնտեսագիտության տեսության ընդհանուր հիմունքները.-Երևան, Տնտեսագետ, 2008.- 86 էջ։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բերդուս (այլ կիրառումներ)
**Բերդուս**, ամրոց Կիլիկիայի հայկական պետությունում, Մարաշից հյուսիս։

Պատմություն
-----------

11-րդ դարի վերջին եղել է Փիլարտոս Վարաժնունու, ապա Դող Վասիլի տիրույթը։ 1107 թվականին Դող Վասիլը Բեդուսի մոտակայքում պարտության մատնեց սելջուկ–թուրքերի զորաբանակին։ Դող Վասիլի մահից հետո Բերդուսին տիրեցին Իկոնիայի սելջուկները, իսկ 1157 թվականին Թորոս Բ-ի եղբայր Ատեփանեն քաղաքն առավ Իկոնիայի սուլթանից, սակայն Թորոս Բ-ն այն վերադարձրեց Իկոնիայի սուլթանությանը։ 12-րդ դարի վերջերին քաղաքին վերստին տիրել են հայ իշխանները։ Գտնվելով Կիլիկիայի հայկական պետության սահմանագլխին՝ Բերդուսը ենթարկվում էր հարձակումների։ 1208 թվականին Իկոնիայի սուլթան Խոսրով շահը արշավեց Բերդուսի դեմ։ Այս ժամանակ հիշվում են Բերդուսի իշխան Լևոնը և որդին՝ Դրիգորը։ Հիշյալ արշավանքին մասնակցում էր նաև Հալեպի տերը, որն Անտիոքի պատճառով թշնամացել էր Կիլիկիայի Հայոց թագավոր Լևոն Բ–ին։ Հալեպի զորաբանակը Մարաշի մոտ միացավ Իկոնիայի բանակին և գրավեց Բերդուսն՝ ավերելով քաղաքն ու հարակից շրջանները։ Լևոն Բ դիմեց Եգիպտոսի և Դամասկոսի սուլթանին, որը Հալեպի ամիրայի հորեղբայրն էր, և վերջինիս մեջնորդությամբ կնքվեց հաշտություն։ Լևոն Բ ստիպված էր քաղաքը զիջել Իկոնիայի սուլթանությանը, հրաժարվել Անտիոքի դքսության դեմ նոր արշավանքներից։ Մինչև 1915 թվականի Մեծ եղեռնը Բերդուսի շրջակայքում հայեր էին բնակվում։ Նրանք տեղահանվեցին և ցրվեցին այլևայլ երկրներ։ Այժմ բերդն ավերակ վիճակում է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 421)։*  |
|  |
| --- |
| **Արգեմոնե սպիտակ** |
| Արգեմոնե սպիտակԱրգեմոնե սպիտակ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Գորտնուկածաղկավորներ (Ranunculales) |
| **Ընտանիք** | Կակաչազգիներ (Papaveraceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Կակաչայիններ (Papaveroideae) |
| **Տրիբա** | *Papavereae* |
| **Ցեղ** | **Argemone** |
| **Տեսակ** | **Արգեմոնե սպիտակ** *(A. albiflora)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Argemone albiflora***Hornem. |

**Արգեմոնե սպիտակ**, միամյա ծաղկաբույս է՝ է 60-80 սմ բարձրությամբ, պատկանում է կակաչազգիների ընտանիքին, երկշաքիլավոր բույս է։

Նկարագրություն
--------------

Տերևները պարզ են, խոր կտրտված բլթակներով, որոնք իրենց հերթին կտրտված են, սուր ծայրերով։ Ամբողջ բույսը ծածկված է մազմզուկներով։ Տերևադասավորությունը հերթադիր է։ Ծաղիկը բաղկացած է 6 պսակաթերթիկներից, առէջները շատ են։ Վարսանդը մեկն է՝ 3 սռնականի։ Ծաղիկների գույնը մեծ մասամբ սպիտակ է, սակայն հանդիպում են նաև նարնջագույն, կարմիր և կարմրանարնջագույն ծաղիկներ, որոնց տրամագիծը հասնում է մինչև 80 սմ-ի։

Սպիտակ արգեմոնեն ծաղկում է հունիս ամսից մինչև ուշ աշուն։ Պահանջկոտ է հողային պայմանների, խոնավության և լույսի նկատմամբ։ Բավականին ջերմասեր է։ Պիտանի է միքսբորդերների, ծաղկաթմբերի և պարտեզային ձևավորումների համար, ծաղկային օջախներում՝ գազոնի ֆոնի վրա։

Արգեմոնե ցեղը ընդգրկում է 10 տեսակ, որոնք միամյա են կամ երկամյա և մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում ծաղկադեկորատիվ ձևավորումների համար։

### Տարածվածություն

Հայրենիքը Հյուսիսային Ամերիկան է։ Մշաության մեջ տարածված է Արևմտյան Եվրոպայում, Միջերկրական ծովի ավազանում։ ՍՍՀՄ-ում նոր դեկորատիվ կուլտուրա է։ Մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում մեր հանրապետության ստորին և միջին լեռնային գոտիների կանաչապատման համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ․ Վ․ Հարությունյան, Քո շրջապատի շաղիկները, 1987


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Արդյունավետ խոնավության պաշար հողում**, բույսերի կայուն թառամման խոնավությունից բարձր խոնավության քանակը, որն օգտագործում են մշակաբույսերը՝ բուսազանգվածի ստեղծման և բերքի ձևավորման համար։

Նկարագրություն
--------------

Արդունավետ խոնավության պաշարը հաշվարկվում է W = 0,1 qh (u – k) բանաձևով, որտեղ W-ն արդյունավետ խոնավության պաշար է (ջրային շերտը՝ մմ-ով), q-ն՝ հողի տեսակարար կշիռը (գ/սմ3), h-ը՝ այն հողաշերտի հաստությունը (սմ-ով), որում որոշվում է արդյունավետ խոնավության պաշար, u-ն բացարձակ չորհողի խոնավությունն է (%-ով), k-ն՝ կայուն թառամման խոնավությունը (%), 0,1 գործակցով արդյունավետ խոնավության պաշարը վերածվում է ջրային շերտի հաստության (մմ)։ Արդյունավետ խոնավության պաշարը որոշում են հողի յուրաքանչյուր 10 սմ շերտում, իսկ ամենավերևում՝ 5 սմ-ում։ 1 մ հաստության հողաշերտում արդունավետ խոնավության պաշար 100–200 մմ է, առաշերտում՝ 20-ից մինչև 50 մմ։ Վեգետացիայի արդյունաավետ խոնավության պաշարների կտրուկ նվազման դեպքում (100 մմ-ից պակաս՝ 0–20 սմ հողաշերտում) ի հայտ է գալիս հողային երաշտ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Արցախի վտանգված հայկական քրիստոնեական ժառանգությունը** (անգլ.՝ THE ENDANGERED CHRISTIAN ARMENIAN HERITAGE OF ARTSAKH, ռուս.՝ АРМЯНСКОЕ ХРИСТИАНСКОЕ НАСЛЕДИЕ АРЦАХА, ОКАЗАВШЕЕСЯ ПЕРЕД УГРОЗОЙ УНИЧТОЖЕНИЯ), Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի կողմից 2022 թվականին հրատարակված գիրքը հեղինակն է Րաֆֆի Քորթոշյանը։ Հրատարակվել է ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության տրամադրած դրամաշնորհով, ՀՃՈՒ հիմնադրամի գիտական խորհրդի երաշխավորությամբ և պրոֆեսոր Թալին Գրիգորի խմբագրությամբ University of California,Davis :
Բաղկացած է երկու բաժիններից։ Առաջինում ներկայացվում է 1991 թվից մինչև 2020 թթ. Ադրբեջանի ենթակայության տակ գտնվող տարածքներում հայկական հուշարձանների ոչնչացումը փաստող նյութեր (իրականություններն ավելի տեսանելի դարձնելու համար փաստերը ներկայացնել նաև թվային տարբերակով՝ QR կոդերի միջոցով)։ Երկրորդում՝ Արցախյան 44-օրյա պատերազմից հետո Ադրբեջանի զինված ուժերին անցած և վտանգված պատմամշակութային հուշարձաններն ըստ շրջանների (Հադրութ, Քարվաճառ, Քաշաթաղ, Ասկերան, Մարտակերտ, Մարտունի, Շուշի)։ 
Նպատակ ունի մերկացնել Ադրբեջանի Հանրապետության մշակութային ցեղասպանության քաղաքականությունը, ինչպես նաև օտար հանրությանը ներկայացնել Արցախի վտանգված հայկական մշակույթը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հանրային լրատվականի անդրադարձը
* Ֆիլմ գրքի հիման վրա
* golosarmenii-ի լրատվականի անդրադարձը
* golosarmenii-ի լրատվականի անդրադարձը
* Արցախի հանրային ռադիոյի լրատվականի անդրադարձը
* Հայաստանի հանրային ռադիոյի լրատվականի անդրադարձը
«**Գրանշան**», ոչ լատիներեն տառատեսակների ամենամյա մրցույթ (նախաձեռնող և հիմ­նադիր՝ Էդիկ Ղաբուզյան)։

Պատմություն
-----------

Անցկացվում է 2008 թվականից՝ հայկական տառարվեստի զարգացումը խթանելու համար։ «Գրանշան»-ի միջոցառում­ների հիմնական կազմակերպիչն ու հովանավորողը ՀՀ մշակույթի նախարարությունն է, 2010 թվականից՝ նաև Մյունխենի տպագրիչների և դիզայներների միությունը։ Մրցույթները կազմակերպվել են Երևանում (2008, 2009՝ առցանց, 2012), Դուբլինում (2010), Ռեկ­յավիկում (2011), Ամստերդամում (2013)։ Մրցանակների արժանացած տառատեսակները ցուցադրվել են Լինկոլնում, Լոնդոնում, Հեմփշիրում, Մոսկվայում, Ս. Պետերբուրգում, Դոնի Ռոստովում, Չեբոկսարիում, Ալեքսանդրիայում, Հոնկոնգում, Բանգկոկում, Մյունխենում, Երևանում, Օշականում։ 

2008 թվականին առաջին կարգի մրցանակի արժանացած «Մարիամ» և «Գրապալատ» (հեղ.՝ Է. Ղաբուզան, երկուսն էլ՝ Հայաստանի ազգային գրապալատ) տառատեսակները ՀՀ Կառավարության 2010 թվականի որոշմամբ ընդունվել են որպես պետական պաշտոնական տառատեսակներ և դրվել պարտադիր գործածության՝ պետական փաստաթղթաշրջանառության մեջ։ 2010-2012 թվականներին մրցույթի անվանակարգերում ավելացվել են հունարեն, արաբերեն, հնդկերեն, չինարեն տեքստային տառատեսակները։ 

2012 թվականին՝ Երևանում, 2013 թվականին Բանգկոկում հրավիրվել են ոչ լատինագիր տառատեսակների խնդիրներին նվիրված «Գրանշան»-ի միջազգային համաժողովեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Արզումանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Անդրեաս Հոսեփի Արզումանյան** (հուլիսի 18, 1876(1876-07-18), Թաղավարդ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - ապրիլի 24, 1931(1931-04-24), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բժիշկ, նյարդախտաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1914), պրոֆեսոր (1925)։

Կենսագրություն
--------------

Սկզբնական կրթությունն ստացել է Շուշիի ծխական դպրոցում։ 1898 թվականին ավարտել է Լազարյան ճեմարանը, իսկ 1903 թվականին՝ Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Մինչև 1904 թվականը աշխատել է նույն համալսարանի թերապևտիկ կլինիկայում, ապա նշանակվել Կոստրոմայի մարզի երկու տեղամասերի և հիվանդանոցների վարիչ, սակայն շուտով զորակոչվել է և մինչև 1906 թվականը ծառայել որպես գնդի բժիշկ։ Զորացրվելուց հետո աշխատանքի է անցել Մոսկվայի Վ. Ռոտի նյարդային հիվանդությունների կլինիկայում։ 1914 թվականին զորակոչվել և Սիբիրյան գնդի կազմում մասնակցել է ավստրո-գերմանական ճակատի ռազմական գործողություններին։ Պատերազմում աչքի ընկած ծառայությունների համար 1915 թվականին պարգևատրվել է մի շարք մարտական շքանշաններով։

1926-1931 թվականներին ղեկավարել է Երևանի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի նյարդախտաբանության և հոգեբուժության ամբիոնը։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

Մոսկվայում նա կատարել է իր գիտական առաջին ուսումնասիրությունները, որոնցից առավել արժեքավորները հրատարակվել են Ս. Կորսակովի անվան նյարդախտաբանության և հոգեբուժության հարցերին նվիրված գիտական հանդեսում։ Ուսումնասիրել է գիգանտիզմին, սուր բազմակի նևրիտին, ուղեղի հավելումներին ու գանգի հիմի ուռուցքներին, ցրված սկլերոզին վերաբերող հարցեր։ «Գլխուղեղի և ողնուղեղի բազմակի սկրելոզ» աշխատությունը նա 1914 թվականին պաշտպանել է որպես դոկտորական ատենախոսություն։

Անդրեաս Արզումանյանի գիտական աշխատությունները նվիրված են բազմանյարդաբորբի, հիպոֆիզի և գանգի հիմքի ուռուցքների ուսումնասիրություններին։ Հայաստանում աշխատելու տարիներին մեծ ուշադրություն է նվիրել մալարիայի հետևանքով առաջացած նյարդաբորբերի, ընդհանուր և սուր ատաքսիայի, վիրաբուժական տուբերկուլոզի բուժման ընթացքում նյարդահոգեկան ոլորտի բարդությունների հարցերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 2. — էջ 47.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 1.
3. ↑  Կենսագրական հանրագիտարան, Ե. ԵՊՀ հրատ. 2009, էջ 126։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 6202 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 48)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արդվարդ Կանայան (այլ կիրառումներ)

**Արդվարդ Խաչատուրի Կանայան** (նոյեմբերի 15 (28), 1910, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 26, 2001(2001-02-26), Երևան, Հայաստան), հայ խորհրդային ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1971)։

Կենսագրություն
--------------

1932 թվականին ավարտել է Երևանի շինարարական ինստիտուտը (1933-1935 թվականներին եղել է դասախոս)։ 1943 թվականից դասավանդել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում։ ՀԽՍՀ Ժողկոմխորհին առընթեր ճարտարապետական գործերի վարչությունում եղել է հուշարձանների պահպանության բաժնի ավագ ճարտարապետ (1944-1947 թթ.)։ 1950 թվականից աշխատել է Հայարդնախագիծ ինստիտուտում (1957 թվականից՝ նախագծի գլխավոր ճարտարապետ)։ Նրա նախագծերով են կառուցված Գորիսի կինոթատրոնը (1953 թ.), Էջմիածնի մարզադաշտը (1958 թ.), Լենինականի (այժմ՝ Գյումրի) «Անտառային» շրջանի բնակելի առաջին թաղամասը (1958-1964 թթ.), ճանապարհաշինարարական մեքենաշինության գործարանի ինժեներական և 2 արտադրական մսանաշենքերը (1965 թ.), Կիրովականի քիմկոմբինատի պրոֆիլակտորիումը (1976 թ. համահեղինակ՝ Աշոտ Կանայան), պիոներական ճամբարներ ու բնակելի տներ, Երևանի ժամացույցի գործարանի մանկապարտեզը (1953 թ.) և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 5. — էջ 232.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: 2005. — հատոր 1. — էջ 535.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | hush.am |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 18392 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 232)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վարդենիս (այլ կիրառումներ)

**Վարդենիսի լեռներ**, լեռներ Հայկական լեռնաշխարհում՝ Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի մարզերի և Արցախի Հանրապետության սահամանագլխին, Սևանի ավազանի հարավային եզրին։ Ձգվում են Գեղամա լեռների Գնդասար գագաթից մինչև Մեծ Ծարասարի լեռնահանգույցը։ Երկարությունը շուրջ 60 կմ է։ Առավելագույն բարձրությունը Վարդենիս լեռն է, որը ունի 3522 մ բարձրություն։ Հյուսիսային լանջերը մեղմաթեք ձուլվում են Սևանա լճի հարավային եզրին։ 3200-3300 մ բարձրության վրա կան հրաբխային կոներ։ Հարավային լանջերը գառիթտփ են, որոնք զոյացնում են առանձին լեռնաբազակներ։ Տարածքում կան աղբյուրներ։ Ունի բարեխառն կլիմա, բարձր լեռնայ|ւն գոտիները հարուստ են ալպյան բուսականությաճք, տեղ-տեղ պատահում են բազալտի, անդեգիտի և այլ շինաքարերի ու ավազների պաշարներ։ Լեռնաշղթայի տարածքում են գտնվում Վարդենյաց լեռնանցքը և Արփա–Սևան ջրատար թունելը։

Վարդենիսի լեռները թուրքերի կողմից կոչվել են Ալազյոլլու, Գյոզալդարա, Հարավային Գյոգչա անուններով։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 118 — 150 էջ։
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 4 [Ն-Վ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 782 — 804 էջ։
**Գրավի հետազոտություն**, գրավիմետրական հետախուզություն, հետախուզական երկրաֆիզիկայի մեթոդ՝ հիմնված Երկրի գրավիտացիոն դաշտի ուսումնասիրության վրա։ Կիրառման գլխավոր պայմանը երկրաբանական կառուցվածքը կազմող ապարների խտությունների տարբերությունն է, որն ազդում է երկրի մակերևույթին դիտվող ծանրության ուժի արագացման մեծության և ուղղության վրա։ Ծանրության ուժի գրադիենտների չափումը կատարվում է ցանցով, որի խտությունը կախված է գրավիմետրական հանույթի մասշտաբից։ Գրավի հետազոտությունը որպես կանոն, կատարվում է մագնիսահետախուզության, էլեկտարահետախուզության հետ միաժամանակ։ Հետազոտվող տեղամասի երկրաբանական տվյալների, երկրաֆիզիկական այլ մեթոդների արդյունքների և մաթեմաթիկական հաշվարկների հիման վրա եզրակացություն է արվում տվյալ վայրի խորքային երկրաբանական կառուցվածքի մասին, որոշվում է նաև անոմալիա առաջացնող մարմնի ձևը, խորությունը, չափսերը և խտությունը։ Գրավի հետազոտությունը լայնորեն կիրառվում է նավթաբեր կառուցվածքների, քարածխային ավազանների, աղի, երկաթի և այլ օգտակար հանածոների հանքավայրերի, ինչպես նաև երկրագնդի խորքային կառուցվածքի ուսումնասիրության ժամանակ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 204)։*  |
*Մադմուազել Պրևոն Բաքչանտեի դերում, նկարիչ՝ Ժան Ռաու, մոտավորապես* 1723 թվական
**Ֆրանսուազա Պրևո** (մոտ 1680, Փարիզ - 1741, Փարիզ), ֆրանսիացի բալետի պարուհի, որը դասական բալետում հիմնադրել է դրամատիկ պարը։ Նա ոճային էր, արտահայտիչ, թեթև և դրամատիկ։ 1699 թվականին Atys բալետով Պրեվոն հանդես է եկել Փարիզի օպերայում, այնուհետև փոխարինել է Մարի-Թերեզ դե Սուբլինյիին՝ որպես գլխավոր դերակատար։ 1708 թվականին նա ելույթ է ունեցել Ժան Բալոնի հետ Կորնեյլիի Les Horaces- ի վերջին տեսարանում: Ասում են, որ այս ներկայացումը հուզել ու լացացրել է հանդիսատեսին: Պահպանելով իր հետաքրքրությունը պարերի կտրուկ ներուժի վերաբերյալ, 1714 թվականին Պրևոն ստեղծել է հանրահայտ մենապար, որը կոչվում էր «Les Caracteres de la Danse»: Կոմպոզիտոր Ժան Ֆերի Ռեբելը բեմադրել էր այն որպես պարաշարք, որի հերոսները ներկայացնում էին տարբեր տարիքի և սեռի սիրահարների, որոնցից յուրաքանչյուրին Պրևոն ներկայացնում էր տարբեր երաժշտության ներքո։ Նա այս մենապարը ուսուցանել է իր երկու ամենաառաջադեմ ուսանողուհիներին՝ Մարի Կամարգոյին ու Մարի Սալլեին։ Կամարգոն առաջինն է սովորել ու այն ներկայացրել Փարիզի օպերայում իր դեբյուտի ժամանակ: Նրա աճող հաջողությունը խանդ է առաջացրել Պրևոյի մոտ, իսկ Կամարգոն մի անգամ տպավորիչ իմպրովիզացիա է արել բացակայող տղամարդ պարողի փոխարեն։ Մարի Սալլեի ժամանումը և նրա կողմից մենապարի ձևափոխությունը արտացոլում էր այն ժամանակի մոտեցումները պարի նկատմամբ՝ տեխնիկական փայլը հակադրելով դրամատիկ խորությանը։

Պրևոն որպես առաջին պարուհի թոշակի է անցել 1730 թվականին․ նրան փոխարինել են իր ուսանողուհիները։

Տես նաև
-------

* Պարող կանայք

Ծանոթագրություններ
------------------

Source: Encyclopædia Britannica "Françoise Prévost".
Source: Au, Susan, "Ballet and Modern Dance, 2nd edition (New York, 2006)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1175544272 · LCCN: nr99033486 · VIAF: 39299927 · WorldCat VIAF: 39299927 |

 |


1. 1 2 3 4  Sapere.it (իտալ.) — De Agostini Editore, 2001.
2. 1 2  Encyclopædia Britannica
**Բիսերկա Ցվեիչ** (սերբ.՝ Бисерка Цвејић, նոյեմբերի 5, 1923(1923-11-05), Եսենիցե, Upper Carniola Statistical Region, Սլովենիա - հունվարի 7, 2021(2021-01-07), Բելգրադ, Սերբիա), խորվաթական ծագմամբ հարավսլավցի օպերային երգչուհի (մեցցո-սոպրանո), երաժշտության ուսուցիչ, պրոֆեսոր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Սպլիտսկո Դալմատինսկայում, ծնողների հետ տեղափոխվել է Բելգիա, սկսեց երգել եկեղեցում, որտեղ նրան խորհուրդ են տվել սովորել վոկալ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո վերադարձել է Հարավսլավիա։ 

1953 թվականին Իոսիֆ Ռիյավեցայի ղեկավարությամբ ավարտել է Բելգրադի երաժշտական ակադեմիան։ Առաջին անգամ հանդես է եկել Բելգրադի ազգային թատրոնում՝ 1950 թվականին։

1960 թվականից որպես օպերայի մեներգչուհի հանդես է եկել Վիեննայի պետական օպերայում։ 1961 թվականից անընդմեջ շրջագայել է Մետրոպոլիտեն օպերայում (Նյու Յորք), երգել Թագավորական թատրոնում, Կովենտ գարդեն արքունական թատրոնում (Լոնդոն), Լա Սկալայում (Միլան), Փարիզում, Ստոկհոլմում, Մեծ թատրոնում (Մոսկվա), Սանկտ Պետերբուրգում, Զագրեբում և այլ քաղաքների խոշոր օպերային թատրոններում։

Ավելի քան քսան տարի նա վոկալ է դասավանդել Բելգրադի երաժշտական ակադեմիայում, ապա Նովի Սադի երաժշտական ակադեմիայում։ Նրա հայտնի ուսանողների թվում է աշխարհի ամենահայտնի օպերային երգչուհիներից մեկը՝ բարիտոն Ժելկո Լուչիչը։

Սոլո մասեր է կատարել Մոցարտի «Ռեքվիեմից» և Կառլ Օրֆի ստեղծագործություններից։

Բիսերկա Ցվեիչը եղել է Սերբիայի երաժիշտների ասոցիացիայի անդամ։

Ընտրված օպերային ստեղծագործություններ
-------------------------------------

* Կարմեն («Կարմեն» Ժորժ Բիզե)
* Շառլոտա և Դուլչինեա («Վերտեր» և «Դոն Կիխոտ», Ժյուլ Մասնե),
* Դիդո («Դիդոնե և Էնեաս»՝ Հենրի Պյորսել),
* Ամներիս; Էբոլի («Դոն Կառլոս», Ջուզեպպե Վերդի),
* Վերա Բորոնել (Հյուպատոս՝ Ջան Կարլո Մենոտտի)։
* Պոլինա («Ագռավ աղջիկը»՝ Պյոտր Չայկովսկի)

Պարգևներ
--------

* «Պատվո լեգեոն» (2001)
* «Հուլիսի 7-ի մրցանակ», Սերբիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն (Բելգրադ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  filmportal.de — 2005.
2. 1 2  Discogs — 2000.
3. 1 2  Hrvatski biografski leksikon (хорв.) — 1983.
4. 1 2 3 4

Արտաքին հղումներ
----------------

* Biserka Cvejić poklanjaće plaketu najboljim studentima na FMU(սերբ.)
* Цвеич Бисерка Archived 2021-01-12 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 144271641 · CONOR: 114071651 · GND: 132376725 · ISNI: 0000000114597619 · LCCN: n84198903 · NUKAT: n2015187315 · SUDOC: 250665077 · VIAF: 10065953 · WorldCat VIAF: 10065953 |

 |

 |