recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Մետրոպոլիս**, հորինված քաղաք, որ հայտնվում է DC Comics֊ի կողմից հրատարակված կոմիքսներում։ Համարվում է այն քաղաքը որում ապրում է Սուպերմենը։ «Մետրոպոլիս» անվանումը առաջին անգամ հայտնվել է Action Comics # 16 (սեպտեմբեր, 1939)։ DC Universe֊ում Մետրոպոլիսը պատկերվում է որպես աշխարհի ամենամեծ և ամենահարուստ քաղաքներից մեկը։ Մետրոպոլիսի նախատիպերից են Նյու Յորքը, Չիկագոն, Քլիվլենդը, Դեթրոյթը, Տորոնտոն, Վանկուվերը և Լոս Անջելեսը։ Մետրոպոլսի հատկանշական մասերի մեծամասնությունը վերցված է Նյու Յորքից։

Դիրք
----

Ինչպես շատ DC֊ի հորինված քաղաքներում, Մետրոպոլիսի գտնվելու վայրը փոխվում է տարիների ընթացքում։ Մետրոպոլիսը գտնվում է ԱՄՆ֊ի արևելյան ափի մոտ, ինչը նշանակում է, որ Մետրոպոլիստ համարվում է DC Universe֊ի Նյու Յորքը։ Սուպերմենի ստեղծողներից մեկը՝ Ջա Շուստերը 10 տարեկանում տեղափոխվել է Քլիվլենդ (Օհայո)։

Գրականություն
-------------

* Scott Vollum, Cary D. Adkinson. The portrayal of crime and justice in the comic book superhero mythos Archived 2013-05-09 at the Wayback Machine. Journal of Criminal Justice and Popular Culture, 10(2) (2003) 96-108.
|  |
| --- |
| **Վավիլովիա** |
| ՎավիլովիաՎավիլովիա |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Fabeae* |
| **Ցեղ** | Վավիլովիա *(Vavilovia)* |
| **Տեսակ** | **Վավիլովիա** *(V. formosa)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Vavilovia formosa***Fed. |

**Վավիլովիա նրբագեղ** (լատ.՝ Vavilovia formosa), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Սողացող կոճղարմատով բազմամյա բույս է։ Ցողունը ունի 20 սմ բարձրություն։ Տերևակիցները մանր են։ Տերևները 1 զույգ են, առանց բեղիկների։ Ծաղկակիրները մեկ ծաղկով են։ Պսակը վառ վարդագույն է, դրոշը՝ 16-18 մմ երկարությամբ։ Ունդը կողքերից սեղմված է, նշտարաձև։ Սերմերը հարթ են։

Տարածում
--------

Հանդիպում է Գեղամի (լեռնագագաթներ՝ Սևսար, Զիարեթ) և Զանգեզուրի (լեռնագագաթներ՝ Կապուտջուղ, Փառական, Մեծ Իշխանասար, Ուխտասար) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Հանդիպում է նաև Մեծ Կովկասում, Արևելյան Անդրկովկասում, Հարավային և Արևելյան Անատոլիայում, Հյուսիսային և Հյուսիսարևմտյան Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից 3000-3500 մ բարձրությունների վրա։ Ծաղկում է հուլիս-սեպտեմբեր ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս-սեպտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Արեալը մասնատված է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Vavilovia formosa* | 
* Վիքիցեղեր: Vavilovia formosa
* EoL: 645455
* GBIF: 2964765
* GRIN: 311564
* iNaturalist: 559627
* IPNI: 524461-1
* IRMNG: 10856183
* NCBI: 512756
* Plant List: ild-35680
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:524461-1
* Tropicos: 13062383

 |
|  |
| *Orobus formosus* | 
* GBIF: 2964771
* GRIN: 311565
* IPNI: 510938-1
* IRMNG: 10662604
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:510938-1
* Tropicos: 13030848

 |

 |
**Ցոլակ Ալեքսանդրի Ստեփանյան** (հունվարի 1, 1911(1911-01-01) կամ դեկտեմբերի 19, 1910(1910-12-19), Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 8, 2002(2002-10-08), Մոսկվա, Ռուսաստան), խորհրդային փիլիսոփա։ ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1964)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Մոսկվայի Կ․ Լիբկնեխտի անվան մանկավարժական ինստիտուտը (1933)։ 1933 թվականից փիլիսոփայություն է դասավանդել Մոսկվայի բուհերում։ 1939-1941 թվականներին եղել է «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» թերթի պրոպագանդայի բաժնի վարիչ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝ Մոսկվայի զինվորական օկրուգի քաղվարչության դասախոս։ 1945-1946 թվականներին ղեկավարել է Մոսկվայի Էներգետիկական ինստիտուտի մարքսիզմ-լենինիզմի ամբիոնը։ 1946 թվականից զանազան պաշտոններ է վարել ԽՍՀՄ ԳԱ փիլիսոփայության ինստիտուտում, 1965 թվականից՝ գիտական կոմունիզմի սեկտորի (1972 թվականից բաժնի) վարիչ։ 1947-1968 թվականներին եղել է «Վոպրոսի ֆիլոսոֆիի» («Bonросы философии») ամսագրի պատմական մատերիալիզմի (հետագայում՝ գիտական կոմունիզմի) բաժնի վարիչ։ 1951-1955 թվականներին եղել է նաև ԽՄԿԿ ԿԿ-ին կից Հասարակական գիտությունների ակադեմիայի դիալեկտիկական և պատմական մատերիալիզմի ամբիոնի վարիչ։ 1958-1959 թվականներին «Պրոբլեմի միրա ի սոցիալիզմա» («Проблемы мира и социализма») ամսագրի (Պրահա) սոցիալիստական երկրների բաժնի վարիչ։ Ստեփանյանը պաշտպանել է գիտական կոմունիզմը որպես դասավանդման և գիտական հետազոտության ինքնուրույն առարկա առանձնացնելու տեսակետը։ Նա ԽՍՀՄ ԳԱ Կոմունիստական հասարակական հարաբերությունների և սոցիալիստական հասարակության հոգևոր կյանքի զարգացման օրինաչափությունների գծով գիտական խորհրդի նախագահն էր։ Հիմնական աշխատությունները նվիրված են կոմունիստական ֆորմացիայի ձևավորման և զարգացման օրինաչափությունների, սոցիալիզմի օրոք հակասությունների և դրանց հաղթահարման խնդիրներին։ Բազմաթիվ կոլեկտիվ աշխատությունների խմբագիր է և հեղինակ, «Գիտական կոմունիզմ» բուհական դասագրքի հեղինակներից։ Պարգևատրվել է 5 շքանշանով։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n81078984 · NKC: jx20071126021 · NTA: 192008730 · NUKAT: n2005009647 · VIAF: 1334916 · WorldCat VIAF: 1334916 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 133)։*  |
**Լեյլի (Լեյլի Սամվելի Եփրիկյան)** (նոյեմբերի 6, 1942(1942-11-06), Ղաուրմա, Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետ, Սամցխե-Ջավախեթի մարզ, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ աշուղ։

Կենսագրություն
--------------

Լեյլի Եփրիկյանը ծնվել է Վրաստանի Բոգդանովկայի շրջանի Ղաուրմա գյուղում, 1942 թվականի նոյեմբերի 6-ին։ Գյուղի միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո 1964 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան։ Ավարտել է Կիրովականի մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրության ֆակուլտետը, դասավանդել է դպրոցում, միաժամանակ եղել «Ջավախք» երգի-պարի անսամբլի ղեկավարը։ 1998 թվականին ընդունվել է Ջիվանու անվան աշուղական դպրոցը։

2003 թվականին «Սայաթ-Նովա» մշակութային կենտրոնի և Հայ աշուղների միության կողմից Լեյլի Եփրիկյանին շնորհվել է վարպետ աշուղի կոչում։

Մոտ 4000 բանաստեղծության և 500-ից ավելի աշուղական երգի հեղինակ է՝ «Խաս բաղի մեջ», «Ով բախտ անարդար», «Արի ղարիբ ջան», «Եղնիկ յար», «Նաիրուհի», «Կարոտի թևով», «Ջավախքը իմ երգն է»։

Նվագում է դափ։

Աշուղական երգի «Սայաթ-Նովա» փառատոնի մրցանակակիր է։

Ընտանիք
-------

Ամուսնացած է, ունի վեց զավակ, 2004 թվականին աշուղի կոչում է շնորհվել նաև Լեյլիի քրոջը՝ Զարուհի Եփրիկյանին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լեյլի Սամվելի Եփրիկյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աշուղ Լեյլի

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Բիմմեն**, Գերմանիայի Կլեվե քաղաքի վարչական շրջան (Հյուսիսային Հռենոս-Վեսթֆալիա), 209 հա-ում հաշվվում է 170 բնակիչ։

Աշխարհագրական դիրքը
-------------------

Բիմմենը գտնվում է Կլեվե քաղաքի արևմուտքում՝ Ռեյնում, Նիդերլանդների հետ սահմանին։ Այստեղ հնում տեղակայված է եղել Գերմանիա-Նիդերլանդներ սահմանագծային անցումը, որը ներկայումս կորցրել է իր նշանակությունը։

Պատմություն
-----------

Բիմմենը, ըստ հնագիտական հետազոտությունների, որպես բնակավայր հիմնադրվել է պատմության հռոեական շրջանում, բայց Հռենոսի վրա գտնվելու հետևանքով, այն մասամբ տեղափոխվել է։ 891-892 թվականներին Բիմմենն առաջին անգամ փաստաթղթերով հիշատակվում է Լորշի վանքի տարեգրություններում։ 1242 թվականին հիշատակվում է Բիմմենի եկեղեցում ծառայած քահանա։ Սուրբ Մարտինի ժամանակակից եկեղեցին կառուցվել է XV-XVI դարերում, և դրա կառուցման համար օգտագործվել են հին կառույցի տուֆե մեծաղյուսներ։ Միջնադարում և դրանից քիչ հետո բնակավայրը պատկանել է Դյուֆելի վարչական կառավարմանը։

Տնտեսությունը
-------------

Լինելով փոքր բնակավայր՝ Բիմմենն ունի գյուղատնտեսական վառ արտահայտված մասնագիտացում. ինտենսիվ կաթնային անասնապահություն`ընդարձակ արոտավայրերով։ Տարածքի մի մասը օգտագործվում է բուսաբուծության համար։ Բիմմենը մինչ այսօր սերտ տնտեսական կապեր ունի հարևան Նիդերլանդական Միլինգեն բնակավայրի հետ։

Բնության պահպանություն
----------------------

Ձմռանը Բիմմենի տարածքը ձմեռելու վայր է հանդիսանում Սկանդինավիայից և Եվրոպական Ռուսաստանի հյուսիսային տարածքներից ժամանող վայրի սագերի համար, ուստի այն նշված է որպես հատուկ պահպանվող բնական արգելոց։ Հռենոսի վրա գործում է հիդրոլոբիոլոգիական միջազգային կայան, որի խնդիրն է որոշել գետի ջրի որակը` գետային կակղամորթերի հետազոտման օգնությամբ։ Այն բացվել է 1970 թվականիին, և այդ ժամանակվանից ի վեր մի շարք կենսաբանական դիտարկումներ է իրականացրել Նիդերլանդների մասնագետների հետ։ 1974 թվականին նիդերլանդական հատվածում՝ Լոբիխեյում, բացվեց դրա մասնաճյուղը։ 11 մասնագետ 35 խորհանարդ մետր ջրի ամենժամյա հետազոտություն են իրականացնում կենսաբանական, քիմիական և ֆիզիկական մեթոդներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Kleve in Kürze. Stadt Kleve Gearchiveerd op 23 april 2019. Geraadpleegd op 12 mei 2020.
2. ↑  Kleve in Kürze. In: kleve.de. Abgerufen am 23. April 2019.
3. ↑  (Գերմաներեն)Zur Keekener Geschichte, die Mayblume

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բիմմեն Archived 2020-09-22 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4374386-9 · VIAF: 238751209 · WorldCat VIAF: 238751209 |

 |
**Հինգ հարյուր մետր ատրամագծով ռադիոաստղադիտակ** (չինարեն՝ 五百米口径球面射电望远镜), տեղակայված է Չինաստանի հարավարևմտյան մասում` Գույչժոուի մարզում։ Շինարարությունը սկսվել է 2011 թվականի մարտին, ավարտին կհասցվի 2016 թվականի սեպտեմբերին, ունենալով 196.000 մ², 500 մ տրամագիծ` կդառնա ամենամեծն աշխարհում։ Այն տեղադրված խորության մեջ՝ փոս ընկած տեղում, ինչն էլ գումարվելով աստղադիտակի մեծ չափերին՝ գործնականում անհնար է դարձնում դրա տեղաշարժը, սակայն մակերևույթի ձևը, ինչպես նաև անտենայի հիմքը, որտեղ կենտրոնացվում են ռադիոալիքները, ենթակա են փոփոխման։ Ռադիոաստղադիտակն ունի մեծապես ընդլայնված հնարավորություններ, որոնք մինչ այս կիրառություն չեն ունեցել այլ սարքերի դեպքում, այն երեք անգամ մեծացնում է տիեզերքի խորքերը ներթափանցելու և մանրամասնորեն ուսումնասիրելու հնարավորությունները, կարող է հետազոտել երկինքը տասն անգամ ավելի արագ, քան Արեսիբոյի աստղադիտակը (Պուերտո Ռիկո), որն այս պահին լավագույններից մեկն է աշխարհում։ Ռադիոաստղադիտակի հիմնական գործառույթների մեջ է մտնում հայտնի պուլսարների (ռադիոճառագայթման բաբախող աղբյուրներ) թվերի եռապատկումը 2000-ից 6000, և այլմոլորակային քաղաքակրթությունների որոնումն ու հայտնաբերումը մինչև 1000 լուսային տարի հեռավորության վրա, նոր սարքավորմամբ նաև հնարավոր է դառնում նոր աստղերի հայտնաբերումն ու դրանց վերաբերյալ տեղեկույթի ստացումը։ Ռադիոաստղադիտակը վերջինն է նոր ստեղծված հսկայական աստտղադիտակների այժմյան շարքի մեջ, որwnq կառուցվել են ամբողջ աշխարհում 21-րդ դարի սկզբին՝ սկզբնավորելով աստղագիտական նվաճումների նոր դարաշրջանը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Китай построит крупнейшую сферическую антенну / № 1.2009 Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
* Пятисотметровый сферический радиотелескоп (FAST) (The Five-Hundred-Meter Aperture Spherical Radio Telescope (FAST) Project)
* Астрофорум

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |

 |
**«Նյու Յորք, Նյու Յորք»** (անգլ.՝ New York, New York), երգ և երաժշտական թեմա, որն առաջին անգամ հնչել է Լայզա Մինելիի կատարմամբ Մարտին Սկորսեզեի «Նյու Յորք, Նյու Յորք» ֆիլմում (պրեմիերա՝ 1977 թվականի հունիսի 21)։ Ստեղծագործությունը հատուկ գրվել է երգահան Ջոն Քանդերի և բառերի հեղինակ Ֆրեդն Էբի կողմից այդ երաժշտական ֆիլմի համար։ 1979 թվականին երգը մի փոքր այլ ձևով գործիքավորվեց և կրկին կատարվեց Ֆրենկ Սինատրայի կողմից «Trilogy: Past Present Future» ձայնասկավառակի համար։ Այդ ժամանակվանից երգն անքակտելիորեն կապված է այդ երկու երաժիշտների հետ։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Համաձայն մի հարցազրույցի, որը տվել են Քանդերը և Էբը 2002 թվականին ԱՄՆ խոշորագույն ազգային NPR ռադիոկայանին, երգը «ծնվել է զայրույթում»։ Հեղինակները Սկորսեզեի կողմից հրավիրվել էին նոր կինոֆիլմի համար հինգ ստեղծագործություններ ստեղծելու համար, ներառյալ՝ գլխավոր թեման։ Սկզբնական տարբերակը ներկայացվել էր ռեժիսորին և դերասաններ Լայզա Մինելլիին և Ռոբերտ Դե Նիրոյին։ Վերջինս կարծիք էր հայտնել, որ երգը «պետք է ավելի ուժեղ լինի… հնարավո՞ր է ևս մեկ անգամ փորձել»։ Երգահանը և բանաստեղծը լսումներից զարմացած էին հեռացել, քանի որ կարծում էին, որ երիտասարդ դերասանները նրանց ստեղծագործել են սովորեցնում։ Հետագայում Էբը խոստովանեց, որ Դե Նիորն իրավացի էր, սակայն զայրույթի ժամանակ երգն ավելի արագ էր վերանայվել։ Ֆիլմը մեծ հաջողություն չունեցավ, սակայն Մինելլին շարունակում էր կատարել երգը իր համերգների ժամանակ։ 1979 թվականին «New York, New York» երգի թեման օգտագործեց Սինատրան՝ փոխարինելով որոշ բառեր (փոխեց *My old town blues*-ը *These little town blues*-ով և *To find I’m king of the hill, Head of the list*-ը *And find I’m a number one, top of the list*-ով)։ Էբը խոստանում է, որ նա այդ փոփոխությունների հեղինակը չէ, սակայն շնորհակալ է Սինատրային նրա համար, որ երգն այդքան հանրահայտ է դարձրել։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

«Նյու Յորք Յանկիզ» բեյսբոլային ակումբի տնային խաղերի հաղթանակած ավարտին մարզադաշտում հնչում էր Ֆրենկ Սինատրայի կատարմամբ «New York, New York» երգը, պարտությունների ժամանակ՝ Մինելլի կատարումը։ Ներկայումս երգչուհու երկրպագուների բազմաթիվ բողոքների պատճառով այդ ավանդույթը այլևս չի շարունակվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Интервью Кандера и Эбба для радиостанции National Public Radio (28 հունվարի 2002 թվական).
2. ↑  Интересные факты о стадионе «Янки»
**Օննիկ Սյուրմելյան** (1905 - 1994), հայ ջութակահար, դիրիժոր, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Օննիկ Սյուրմելյանը ծնվել է 1905 թվականին։ Տրապիզոնից մեկնել է Կ. Պոլիս, ապա՝ Սիրիա և Իրան, 1939 թվականին հաստատվել է Բեյրութում։ Ավարտել է Վիեննայի երաժշտական ակադեմիայի ջութակի բաժինը (1926), նվագել սիմֆոնիկ նվագախմբերում։ Եղել է Բեյրութի կոնսերվատորիայի սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժոր, ջութակի դասարանի հիմնադիր-ղեկավար (պրոֆեսոր)։

Բեյրութում հիմնադրել է «Կոմիտաս» քառյակը և «Լիբանանյան» եռյակը, որոնց հետ համերգներով շրջագայել է Լիբանանում, Սիրիայում, Իրաքում, Իրանում, Հարավային Ամերիկայում և այլուր. երկացանկում ընդգրկվել են Լ. վան Բեթհովենի, Ռ. Շումանի, Ֆ. Մենդելսոնի, Պ. Ի. Չայկովսկու, Ա. Տ. Գրեչանինովի, Ա. Ս. Արենսկու, Ա. Խաչատրյանի, Գ. Ալեմշահի, Գ. Չեբոտարյանի և ուրիշների ստեղծագործություններից։

Օննիկ Սյուրմելյանը դաստիարակել է ջութակահարների մի քանի սերունդ (հայ, արաբ, հույն, հրեա), լավագույններից են Միհրան և Վարուժան Գոճյանները, Սարգիս Խարտալյանը և ուրիշներ։

Օննիկ Սյուրմելյանը մահացել է 1994 թվականին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Պարզագույն լամպային գեներատորի սխեման
**Լամպային գեներատոր**, էլեկտրոնային լամպ պարունակող սարք, որը հաստատուն հոսանքի աղբյուրի էներգիան փոխակերպում է բարձրահաճախային տատանումների էներգիայի։ Եթե փոխակերպումն իրագործվում է արտաքին կառավարմամբ, գեներատորը կոչվում է պարամետրական, հակառակ դեպքում՝ ինքնագեներատոր։ Տարբերում են 

* սինուսոիդային
* ոչ սինուսոիդային տատանումների լամպային գեներատորներ։

Կառուցվածք
----------

Մինուսոիդային տատանումների պարզագույն լամպային գեներատորը կազմված է տրիոդից և տատանողական կոնտուրից։ Տատանումների էներգիայի լրացումն իրագործվում է լամպի և հետադարձ կապի (փոխինդուկցիան լամպային ցանցերի և նրա կոճերի միջև) միջոցով։ Կոնտուրի փոփոխական հոսանքները մակածում են համապատասխան նշանի լարում տրիոդի ցանցի վրա, որը կառավարում է անոդային հոսանքը՝ ապահովելով անոդային (Սա) մարտկոցի էներգիայի բաժինների ներմուծումը կոնտուր։

Հետադարձ կապ
------------

Հետադարձ կապը կարող է ապահովվել նաև ունակության կամ ավտոտրանսֆորմատորի միջոցով։ Սինուսոիդային տատանումների RC լամպային գեներատոր տատանողական կոնտուր չունի, հետադարձ կապի շղթան պարունակում է մի տեսակի ռեակտիվություն (սովորաբար C) և ակտիվ տարրեր, այնպես, որ փուլերը հավասարակշռվում են միայն մի որոշակի հաճախականության համար։

Տատանումների ձևն այնքան ավելի հեռու է սինուսոիդայինից, որքան հաճախականությունների ավելի լայն տիրույթում են հավասարակշռվում են փուլերը։ Լամպային գեներատոր կարող է գրգռել հարյուրավոր կվա հզորության տատանումներ, սակայն նրա օգտակար գործողության գործակիցը չի անցնում 75%-ից։

Տես նաև
-------

* Ռեչաքսացիոն տատանումներ
* Տրանզիստորային գեներատոր

Գրականություն
-------------

* Бонч-Бруевич А.М. Радиоэлектроника в экспериментальной физике, М. 1966, Ռ. Ղազարյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 480)։*  |
|  |
| --- |
| **Եղրևանի Կոմարովի** |
| Եղրևանի ԿոմարովիԵղրևանի Կոմարովի |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Ձիթենազգիներ (Oleaceae) |
| **Տրիբա** | *Oleeae* |
| **Ենթատրիբա** | *Ligustrinae* |
| **Ցեղ** | Եղրևանի *(Syringa)* |
| **Տեսակ** | **Եղրևանի Կոմարովի** *(S. wolfii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Syringa wolfii***C.K.Schneid. 1910 |

**Եղրևանի Կոմարովի** (լատ.՝ Տ. wolfi C. K. Schneid.), ձիթազգիներ ընտանիքի, եղրևանի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Թուփ է՝ մինչև 6 մ. բարձրությամբ, ուղղաձիգ, մոխրագույն, հարթ ճյուղերով, նոսր ոսպնյակներով։ Ընձյուղները մոխրագույն են, երբեմն' աղվամազապատ, նույնպես ծածկված ոսպնյակներով։ Տերևները երկարավուն էլիպսաձև են, 10-16 սմ երկարությամբև 2-10 սմ լայնությամբ, սրածայր, սեպաձև հիմքով, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, մերկ, փայլուն, ներքևի կողմից՝ մոխրականաչավուն, հարթ, ջղերի ուղղությամբ թեթևակի մազմզուկապատ, թարթիչաեզր, տերևակոթունները մազմզուկապատ են, 1 -1,5 սմ երկարությամբ։ Ծաղկաբույլերը գագաթնային են, 20-30 սմ երկարությամբ, 5-17 սմ լայնությամբ, նեղ բրգաձև, ուղղաձիգ։ Ծաղիկները բուրումնավետ են, կապտակարմրամանուշակագույն։ Բաժակը ատամնավոր է, աղվամազապատ, պսակի խողովակը ձագարաձև է, 1,5-1,8 սմ երկարությամբ։ Պսակաթերթիկները սկզբում ձագարանման։ Ծաղկում է հունիսին, պտուղները հասունանում են օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին։ Էկոլոգիական խումբը' XI: Մշակության հավանական շրջանները՝ 1 -32:

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Մերձավոր Արևելքում (Պրիմորսկի երկրամաս), Կորեայում, հյուսիսարևելյան Չինաստանում, խառն անտառներում։ Մեր հանրապետությունում մշակվում է սահմանափակ քանակությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. (2), Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (248)։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

 |
**Գրանիկոս** (թուրքերեն՝ Biga Çayı, **Բիգաչայ**, հին հունարեն՝ Γρᾱνῑκός), գետ Թուրքիայում։ Գետը սկսվում է Իդա լեռան լանջից։ Գետի երկարությունը կազմում է 80 կմ։ Թափվում է Մարմարա ծով։ Գետի ջրի քանակը խիստ փոփոխվում է եղանակային պայմանների հետ կապված։ Գետը վարարում է ձմռանը, ջրառատ է հատկապես նոյեմբերից դեկտեմբեր ամիսներին։ Գետի ջրի մակարդակի ամենաքիչ ծավալը դիտվում է ամռանը՝ օգոստոսից սեպտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում։

Տեղը պատմության մեջ
-------------------

Մ.թ.ա. 334 թվականին Ալեքսանդր Մեծի մակեդոնական և պարսկական զորքերի միջև ճակատամարտ է տեղի ունեցել Գրանիկոս գետի ափին (Գրանիկոսի ճակատամարտ)։

Անվանումը
---------

Ժամանակակից թուրքականը անումը Բիգչայ է (*Biga Çayı*) կապված Բիգա քաղաքի անվան հետ, որը գտնվում է Գրանիկոսի ափին։ *Çay* թուրքերեն նշանակում է «գետ»։ Իր հերթին «Բիգա» բառը առաջացել է քաղաքի հունական անվան ձևից *Πηγαί* < *πηγή*, որը նշանակում է «ջրային հոսք»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ВТ-ВЭС|Граник
2. ↑  George Sotiriadis: An Ethnological Map Illustrating Hellenism in the Balkan Peninsula and Asia Minor, 1918

Գրականություն
-------------

* Щепкин Е. Н. (1890–1907)։ «Граник»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Դասական հնությունների իրական բառարան · Մեծ նորվեգական · Սիտինի ռազմական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4093887-6 · NKC: ge780818 · VIAF: 248990497 · WorldCat VIAF: 248990497 |

 |
Կենդանիների և բույսերի բնական միջավայր առանց մարդու միջամտության
**Բնական միջավայրը**, բնության այն մասն է, որ շրջապատում է կենդանի օրգանիզմներին և նրանց վրա ունենում է ուղղակի կամ անուղղակի ազդեցություն։ Շրջակա միջավայրից մարմինները ստանում են կյանքի համար բոլոր անհրաժեշտությունները, և այնտեղ էլ արտազատում են նյութափոխանակության արդյունքները։ Յուրաքանչյուր օրգանիզմի միջավայրը բաղկացած է բազմաթիվ անօրգանական և օրգանական բնույթի տարրերից, որոնք ներկայացվում են մարդու և նրա արտադրական գործունեության հետևանքով։ Ընդ որում, որոշ տարրերի նկատմամբ մարմինները կարող են մասամբ կամ ամբողջովին անտարբեր մնալ, մինչդեռ մյուսները հարկավոր են, իսկ մյուսները կրում են բացասական ազդեցություն։

Առանձնացնում են բնական և արհեստական (մարդու կողմից ստեղծված) բնական միջավայր։
Օրգանիզմների վրա ազդող անհատական հատկությունները և շրջակա միջավայրի տարրերը, կոչվում են էկոլոգիական գործոններ։ Բոլոր էկոլոգիական գործոնները կարելի է բաժանել երեք մեծ խմբի՝

* Աբիոտիկ գործոններ - անօրգանական միջավայրի պայմանների համալիր, որը ազդում է մարմնի վրա (լույս, ջերմաստիճան, քամի, օդ, ճնշում և այլն)։
* Բիոտիկ գործոններ - մի օրգանիզմի մյուսի վրա ազդեցությունների համալիր (բույսերի և կենդանիների ազդեցությունը էկոհամակարգի մյուս անդամների վրա)։
* Անթրոպոգեն ազդեցություն - մարդկային հասարակության գործունեության բոլոր ձևերը, որոնք փոփոխում են բնությունը որպես կենդանի օրգանիզմների ապրելավայրեր կամ էլ ուղղակիորեն ազդում են դրանց կյանքի վրա։ Մարդկային գործոնների մեկուսացումը առանձին խմբում պայմանավորված է նրանով, որ ներկայումս Երկրի հողային ծածկույթի և առկա օրգանիզմների բոլոր տեսակների ճակատագիրը գործնականում գտնվում է մարդկային հասարակության ձեռքում։

Հնարավոր է նաև առանձնացնել շրջակա միջավայրի հետևյալ տարրերը՝ շրջակա միջավայրի բնական մարմիններ, հիդրոմիջավայր, օդային տարածություն, մարդածին մարմիններ, ճառագայթային դաշտ և շրջակա միջավայրի ձգողականություն։
ՄԱԿ –ը ստեղծել է հատուկ կազմակերպություն՝ ՄԱԿ-ի շրջակա միջավայրի մասին ծրագիր (UNEP)։ Շրջակա միջավայրի խնդիրների նկատմամբ ուշադրություն գրավելու նպատակով ՄԱԿ-ը սահմանել է [[Շրջակա միջավայրի հ
ամաշխարհային օր]]։

Գրականություն
-------------

*Афанасьев В. Г.* Мир живого. Системность, эволюция и управление. - М։ Изд. полит. л-ры, 1986.
**Բնածին պղինձ**, բնածին հանքանյութերին պատկանող տարր` Cu: բնածին պղինձը պարունակում է 97-99% Cu: Բացի դրանից, այն կարող է պարունակել Fe, Ag, Au, Zn, Pb, Hg, Bi, Sb, V, Ge:

Սինգոնիան խորանարդային է, կառուցվածքը՝ կոորդինացված։

Բյուրեղի տեսքը խորանարդաձև է, տասներկուանիստ, երբեմն ութանիստ։ Պարզ բյուրեղներ հազվադեպ են լինում։ Սովորաբար երկվորյակային սերտաճվածքներ են։ Առանձնահատկություններն են՝ հարթ և մասշտաբային դենդրիտներ, հանքաշերտեր, խիտ ամուր զանգվածներ (ամենամեծ բնածինը կշռում էր 420 տոննա), փոքր միացություններ, փոշենման և գնդաձև արտազատումներ։

Գույնը՝ հանքանյութի թարմ կոտրվածքում բաց վարդագույն է, փոխակերպվում է մուգ կարմիրի, իսկ հետո շականակագույնի։ Ունի մետաղական փայլ, կոտրվածքը՝ կեռաձև։ Ամրությունը՝ 2.5—3: Խտությունը՝ 8.4—8.9: Դյուրակուռ է։ Ունի շատ բարձր էլեկտրահաղորդականություն։

Բնածին պղինձ
Բնածին պղինձը ձևավորվում է ներածին և արտածին պրոցեսներում։ Նրա հետ զուգակցվում են հետևյալ հանքանյութերը՝ կուպրիտներ, ազուրիտներ, մալաքիտներ, քրիզոկոլաների, տենորիտների։ Հարստացվում է հիմանակնում ֆլոտացիայի եղանակով։ Ամենաամեծ ծննդավայրը գտնվում է Վերին լճում (ԱՄՆ)։ Ռուսաստանում հսկայական ծննդավայրերից է Ուդոկանսկի ծծնդավայրը Անդրբայկալյան երկրամասում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  mineralienatlas
2. ↑  *Back M. E. Mandarino J. A.* Fleischer’s Glossary of Mineral Species 2008 — 10 — Tucson: The Mineralogical Record, 2008.
3. ↑  *Back M. E. Mandarino J. A. Fleischer M.* Fleischer’s Glossary of Mineral Species 2014 — 11 — Tucson: The Mineralogical Record, 2014.
4. 1 2 3 4  Малая горная энциклопедия. В 3 т. = Мала гірнича енциклопедія / *(На укр. яз.).* Под ред. В. С. Белецкого. — Донецк: Донбасс, 2004. — ISBN 966-7804-14-3
5. ↑  Copper: Copper mineral information and data
**Զարթնիր** (անգլ.՝ Zartnir), Հայաստանում և Արցախի Հանրապետությունում գործող միջազգային հասարակական կրթական ծրագիր։

Նպատակ
------

Նախագծի առաքելությունն է խթան հանդիսանալ՝ դպրոցականներին սեփական ներուժը իրացնելու համար, իսկ նպատակն է՝ համագործակցել Հայաստանի և Արցախի Հանրապետության դպրոցների հետ՝ ընթերցանության և զարգացող պրակտիկաների միջոցով փոխել Հայաստանի մշակութային պատկերը։

Պատմություն
-----------

Նախագիծը հիմնադրվել է տնտեսագետ Արեգ Աբրահամյանի և համախոհների կողմից 2017 թվականին։ Նախագծի միջոցով զանազան մասնագետների, այդ թվում՝ մանկական հոգեբանների մասնակցությամբ մշակվում է 6-10-րդ դասարանների աշակերտներին տվյալ աշխատության կանոնավոր դասավանդման մեթոդաբանությունը, Հայաստանի հրատարակչություններից ձեռք է բերվում համաշխարհային հայերեն թարգմանությամբ և հայ գրականություն և տրամադրվում է Հայաստանի Հանրապետության և Արցախի Հանրապետության դպրոցներին՝ այդ մշակված մեթոդաբանությամբ ներկայացնելու համար։ Դասավանդման գործընթացին մասնակցում են Դասավանդիր, Հայաստան միջազգային կրթական կազմակերպության ուսուցիչները, ինչպես նաև կազմակերպությունների մեջ չներգրավված անհատ մասնագետներ։

Այժմ նախագիծը ընդգրկում է Քաշաթաղի շրջանի, Լոռու, Տավուշի, Արմավիրի և Արարատի մարզերի մի շարք դպրոցներ։

Տես նաև
-------

* Հայաստանի հրատարակչություններ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Զարթնիր նախագիծը. ընթերցանություն, որը կփոխի Հայաստանը (ռուս.)
**Ռիլա** (բուլղար․՝ Рила, Рила-Планина), լեռնաշղթա Բուլղարիայի հարավարևմտյան մասում։ Ամենաբարձր գագաթը՝ Մուսալան է (2925մ)։ Այն ամենաբարձրն է թե' Բուլղարիայում, թե' Բալկանյան թերակղզում և թե' Արևելյան Եվրոպայում։ Մինչև ծովի մակարդակից 2000մ բարձրությունը լեռների լանջերը պատված են խառը տիպի անտառներով (կաղնի, հաճարենի), ավելի մեծ բարձրություններում ալպյան մարգագետիններն են սառցադաշտի ոչ մեծ լճերով՝ Ռիլայի յոթ լճեր, Չեռնոպոլյանսկի լճեր։ Լեռնաշղթայից հոսում են գետեր, որոնցից խոշորներն են Իսկիրը, Մարիցան, Մեստան։ Ռիլան Էգեյան և Սև ծովերի խոշորագույն ջրբաժանն է։ Գագաթներին տարվա մեծ մասում ջերմաստիճանը ցածր է 0°С-ից։

Զարգացած են անտառօգտագործման և անասնապահության ոլորտները։ Լեռնաշղթայի մեծ մասը կազմում է ազգային պարկը։

Լեռներում զարգացած են զբոսաշրջությունը, լեռնագնացությունը, լեռնադահուկային մարզաձևը։ Ռիլայում են տեղակայված հանքային ջրերով հայտնի մի քանի խոշոր առողջարաններ, որոնցից ամենահայտնին Բորովեցն է։

Լեռնաշղթայի հարավարևմտյան մասում գտնվում է 10-րդ դարում հիմնադրված Ռիլայի վանական համալիրը, որ ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում և մեծ հետաքրքրություն է վայելում զբոսաշրջիկների շրջանում։ Հարավային մասում՝ Դոբիրսկո գյուղում, կա եկեղեցի՝ նվիրված սուրբ Ֆյոդոր Տիրոնին և Ֆյոդոր Ստրատիլատին։ Եկեղեցին թվագրվում է 1614 թվականին։

Պատկերասրահ
-----------

* Հուշարձան Մուսալա լեռան վրաՀուշարձան Մուսալա լեռան վրա
* Մալյովիցա լեռը ձմռանըՄալյովիցա լեռը ձմռանը
* Մարիցա գետի ակունքներըՄարիցա գետի ակունքները
* Ռիլայի յոթ լճերից մեկըՌիլայի յոթ լճերից մեկը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռիլայի ազգային պարկ Archived 2003-05-17 at the Wayback Machine.
* Ռիլա լեռնաշղթայի լուսանկարներ
* Ռիլայի լուսանկարների պատկերասրահ Archived 2016-04-24 at the Wayback Machine.
**Ծարիրային հանքանյութեր**, բնական հանքատեսակներ, որոնցից ծարիրի արդյունաբերական կորզումը տնտեսապես շահավետ է։ Ծարիրն արդյունահանվում է
գլխավորապես հիդրոթերմալ հանքավայրերի սուլֆիդային հանքանյութերից, որոնք սովորաբար առաջացնում են շերտաձև կուտակներ կրաքարերում կամ հատող երակներ տարբեր ապարներում։

Կարևոր միներալը անտիմոնիտն է։ Նվազ նշանակություն ունեն ծարիրի և այլ մետաղների համալիր սուլֆիդները՝ ջեմսոնիտը, բուլանժերիտը, պիրարգիրիտը, տետրաէդրիտը, բուռնոնիտը։ Ծարիրային հանքանյութերի հիդրոթերմալ հանքավայրերի մերձմակերևութային մասերում առաջանում են օքսիդացած հանքանյութեր, որոնք կազմված են կերմեզիտից, սերվանտիտից, ստիբիոկոնիտից և ծարիրի այլ երկրորդային միներալներից։ Սուլֆիդային և օքսիդացած հանքանյութերի ուղեկից միներալներն են՝ քվարցը, կինովարը, կալցիտը, բարիտը։

Տեղակայում
----------

Ծարիրային հանքանյութերի հանքավայրեր կան Միջին Ասիայում, Ղազախստանում, Կովկասում և Արևելյան Սիբիրում, Չինաստանում Չեխիայում, Սլովակիայում, Ալժիրում և այլուր։ Հայաստանում հայտնի էր Ազատեկի
hանքավայրը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 121)։*  |
«**Խնձորների համար**» (ռուս.՝ За яблочки), 19-20-րդ դարերի ռուս գրող Անտոն Պավլովիչ Չեխովի պատմվածքը, որը գրվել է 1880 թվականին և առաջին անգամ հրատարակվել է 1880 թվականի օգոստոսի 17-ին «Չեխոնտե» կեղծանունով՝ «Ստրեկոզա» գեղարվեստա-կատակերգական հանդեսի երեսուներեքերորդ համարում։ Գրաքննության հանձնաժողովի թույլտվությունը ստացվել է օգոստոսի 14-ին։

Կալվածատեր Տրիֆոն Սեմենովիչը, շրջելով իր պարտեզում, հայտնաբերում է, որ մի գյուղացի զույգ ուտում է իր խնձորները։ Այդ ժամանակի հողատերերին բնորոշ կամայականությամբ Տրիֆոն Սեմենովիչը նախ ստիպում է գեղջկուհուն ծեծել տղային, իսկ այնուհետև տղային ստիպում է «դաս տալ» աղջկան։ Դրանից հետո կալվածատերը հանգիստ գնում է թեյ խմելու, իսկ գյուղական զույգը բռնկվում է ցասումով։

Պատմվածքը ստեղծվել է որպես սոցիալ-հոգեբանական ծաղր կալվածատիրական կենցաղի և ժամանակի կարգերի մասին։

Ավելի ուշ պատմվածքի սյուժեն փոխառել է Ա. Պազուխինը, որի մոտ ստացվել է ավելի պարզ կենցաղային խնդուկ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Громов, 1983, էջ 563
2. 1 2  Громов, 1983, էջ 39-45

Գրականություն
-------------

* *Громов М. П.* Примечания // А. П. Чехов. Полное собрание сочинений и писем в тридцати томах / под ред. Н. Ф. Бельчикова. — Москва: Наука, 1983. — Т. 1. — С. 563. — 607 с. — 400 000 экз.
**Ծատուրի կամուրջ**, միջնադարյան կամուրջ Վայոց ձորի մարզի Շատին գյուղի շրջակայքում։ Ընդգրկված է Շատինի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Ծատուրի կամուրջը գտնվում է Շատին գյուղից 4 կմ հարավ, Եղեգիս գետի աջ ափին, հիդրոէլեկտրակայանի դիմաց։ Միջնադարյան կամրջից պահպանվել է միայն աջափնյա խելը, իսկ արևմտյան մասը՝ շինարարական արձանագրության հետ միասին, քանդվել է գետի հեղեղման պատճառով։ Ըստ շինարարական արձանագրության, որի մասին հիշատակում է Ղևոնդ Ալիշանը, կամուրջը կառուցվել է 1666 թվականին, Շատիվանքի Սարգիս վարդապետի և վանականների ջանքերով։ Միաթռիչք, սլաքաձև կամարով կամուրջը կառուցված է կրաշաղախով շարված բազալտե քարերով։ Ճակատային պատերի համար օգտագործված են կոպտատաշ, իսկ թաղի համար՝ սրբատաշ քարեր։ Կամրջի հենամիջյան տարածությունը 13,0 մ է, բարձրությունը՝ 9,0 մ, թաղի լայնությունը՝ 4,5 մ։  

Շատին վանքի կամուրջը՝ իր ճարտարապետական և կոնստրուկտիվ լուծումներով, 17-րդ դարի կամրջաշինության լավագույն հուշարձաններից է։

Գրականություն
-------------

* Հարությունյան Վ. Միջնադարյան Հայաստանի քարավանատներն ու կամուրջները, Երևան, 1960։
* Հասրաթյան Մ. Սյունիքի 17-18-րդ դարերի ճարտարապետական համալիրները, Երևան, 1973։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  ՀՀ Մշակույթի նախարարություն, «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ, Ծատուրի կամուրջը(չաշխատող հղում)
|  |
| --- |
| **Կարամբոլա** |
| ԿարամբոլաԿարամբոլա |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Թթվառվույտածաղկավորներ (Oxalidales) |
| **Ընտանիք** | Թթվառվույտազգիներ (Oxalidaceae) |
| **Ցեղ** | **Averrhoa** |
| **Տեսակ** | **Կարամբոլա** *(A. carambola)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Averrhoa carambola***L. 1753 |

**Կարամբոլա** (լատ.՝ Averrhoa carambola), մշտադալար կանաչ ծառ, որն աճում է Շրի Լանկայում, Հնդկաստանում և Ինդոնեզիայում, իսկ այժմ նաև տարածված է Հարավային և Հարավարևելյան Ասիայում, պատկանում է Ավերոա տեսակին։

Կլիմայավաժեցված է Բրազիլիայում, Գանայում, Գավայում, Ֆրանսիական Պոլինեզիայում, ԱՄՆ-ի Ֆլորիդա, Հավայի նահանգներում), Իսրայելում։

Կարամբոլայի տեսքը
-----------------

Կարամբոլան ունի բարդ ակացիայի նման տերևներ մինչև 50 սմ երկարությամբ, վարդագույն ծաղիկներ։ Ի տարբերություն արևադարձային բույսերի՝ կալամբուրային շատ լույս պետք չէ։ Ինչպես բոլոր թթու մրգերի մոտ, տերևների թերթիկներին կպչելուց դասավորվում են։ Ծառը խոնավասեր է, բայց կարող է աճել տնային պայմաններում։

Պտուղներ
--------

Կարամբորայի պտուղները հայտնի են նաև «արևադարձային աստղեր » անունով, լինում են դեղին կամ դեղնաշականակագույն։ Պտուղը փայլուն դեղնականաչավուն է և կտրելու ժամանակ ունի աստղի ձև:Պտուղները խրթխրթան են, հյութալի և լինում են թթու, քաղցր։ Հանդիսանում է C վիտամինի աղբյուր ։
Կարամբոլայի հասունացման շրջանը սկսվում է մայիսին և ավարտվում է օգոստոսին։ Կարամբոլան օգտագործում են հիմնականում աղանդերները և կոկտելները զարդարելու համար։ Համը ինքնատիպ է և փորձելուց հետո փոքր-ինչ տհաճ։ Կարամբոլան կարելի է պահել սառնարանում մինչև երեք շաբաթ։

Հակացուցումներ
--------------

Մարդիկ, ովքեր տառապում են հաստ աղիքի բորբոքումից, գաստրիտից, ստամոքսի խոցից, տասներկումատնյա աղիքի խոցից, հատկապես սուր շրջանում չի թույլատրվում ուտել կալամբորա, թրթնջակաթթվի առկայության համար։ Մեծ քանակությամբ օգտագործելու դեպքում կարող են զարգանալ երիկամային հիվանդությունները և առաջանալ աղային կուտակումներ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Вкус карамболы своеобразный и сложно поддается описанию. Некоторые люди сравнивают вкус этого «корнишона» с крыжовником и огурцом, некоторые со сливой и виноградом, а кто-то вообще чувствует яблоко или апельсин на вкус. Поэтому лучше всего попробовать этот экзотический фрукт и найти что-то свое в его необыкновенном вкусе.
**«Աքլորիկ, ոսկե կատարիկ»** (ռուս.՝ Петушок — золотой гребешок), 1955 թվականին նկարված մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ։ Նույնանուն ռուսական հեքիաթի էկրանավորումն է` ըստ Ա. Ն. Տոլստոյի վերամշակման։

Սյուժե
------

Մուլտֆիլմը նկարահանվել է ըստ ռուսական նույնանուն ժողովրդական հեքիաթի մոտիվների, Ա. Ն. Տոլստոյի վերամշակումով (այս մասին նշված է մուլտֆիլմի լուսագրերում)։

Անտառային խրճիթում ապրում էին Կատուն, Կեռնեխը և Աքլորը։ Ապրում էին նրանք հաշտ և ուրախ, քանի դեռ Աղվեսը չէր մտերմացել նրանց հետ. վերջինս ցանկանում էր աքաղաղին գողանալ։ Նա օգտագործում էր բոլոր հնարքները, որպեսզի Աքաղաղին տնից դուրս հաներ, երբ Կատուն և Կեռնեխը գործով գնում էին, բայց ամեն անգամ նրա ջանքերը չէին արդարացվում, Կատուն ու Կեռնեխը Աքաղաղին նրա ձեռքից խլում էին, իսկ Աղվեսին` լավ պատժում։ Բայց Աղվեսը չէր հանձնվում և իմանալով Աքաղաղի անուղղելի միամտության մասին, շարունակում էր հետևել նրան, մինչև խաբեության միջոցով կարողանում է նրան տանել հեռու և մութ անտառ` իր բույն։ Միայն իր ընկերների և բարի նապաստակի մեծ ջանքերի շնորհիվ Աքաղաղը վերադառնում է տուն, իսկ ընկերներն այլևս երբեք չեն շփվում Աղվեսի հետ։

Հեղինակներ
----------

|  |  |
| --- | --- |
| **Սցենարի հեղինակ** | Պյոտոր Նոսով |
| **Ռեժիսորներ**  | Պյոտոր Նոսով, Դմիտրի Անպիլով |
| **Բեմադրող նկարիչներ**  | Վլադիմիր Արբեկով, Վասիլի Իգնատով |
| **Կոմպոզիտոր**  | Ռոդիոն Շեդրին |
| **Օպերատոր**  | Ա. Աստաֆև |
| **Հնչյունային օպերատոր**  | Գեորգի Մարտինյուկ |
| **Տեխնիկական օգնական**  | Ե. Տուրանովա |
| **Մոնտաժողի օգնական**  | Ա. Ֆիրսովա |
| **Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ**  | Ռոման Կաչանով, Մստիսլավ Կուպրաչ, Տատյանա Ֆյոդորովա, Վլադիմիր Կրումին, Ռենատա Միրենկովա, Ելենա Խլուդովա, Բորիս Բուտակով, Ռոման Դավիդով, Վիկտոր Լիխաչով |
| **Նկարիչ-դեկորատորներ**  | Գալինա Նևզորովա, Իրինա Սվետլիցա, Իրինա Պրոկոֆևա, Ալլա Գորևա |

Վերաթողարկումը DVD ձևաչափով
---------------------------

Մուլտֆիլմը հաճախ վերաթողարկվել է DVD ձևաչափով, հետևյալ մուլտֆիլմերի ժողովածուներում.

«Հավիկ Րյաբա», Սոյուզմուլտֆիլմ, DVD ձևաչափ, սկավառակի վրա ներառված են եղել հետևյալ մուլտֆիլմերը. 
«Պապիկի, տատիկի և հավիկ Րյաբայի մասին»(1982), «Աքլորիկ, ոսկե կատարիկ»(1955), «Աքլորն ու ներկերը»(1964), «Ծուղ-րու-ղու՜»(1963),
«Գյուղական զավեշտախաղ»(1993), «Հեքիաթ Գնդլիկ Բոքոնիկի մասին»(1969), «Ծղոտե ցլիկ»(1954), «Դեղնիկը» (1966), «Կար-չկար, մի հավիկ կար»(1977)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Петушок — золотой гребешок» м/ф на youtube
2. ↑  DVD «Курочка Ряба»


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
Անձրևացման եղանակով ոռոգվող հողատարածք
Ակոսային ոռոգում
**Ոռոգելի երկրագործություն**, ջրովի երկրագործություն, գյուղատնտեսական բույսերի մշակումը ոռոգման պայմաններում, ինտենսիվ երկրագործության ձև։ Ձևավորվել է դեռես նեոլիթի ժամանակաշրջանում։ Ընդգրկում է անապատային, կիսաանապատային և չորային գոտիները (օրինակ, Միջագետք, Եգիպտոս են, Միջին Ասիա, Անդրկովկաս, Հարավային Սիբիր), ինչպես նաև վեգետացիայի տարբեր փուլերում անբավարար խոնավություն ունեցող շրջանները։ Ոռոգման խոշոր համակարգեր (ջրանցքներ, ամբարտակներ և այլն) ստեղծվել են ստրկատիրական հասարակարգի ժամանակներում, դրանք ընդարձակվել և կատարելագործվել են հետագայում և հատկապես XX դարում։ Ոռոգելի երկրագործության պայմաններում գյուղատնտեսական բույսեր աճեցնելու համար ստեղծում են ոռոգման համակարգեր (տես Ոռոգում), ցանքերի կառուցվածքը խիստ մասնագիտացնում են ըստ մշակվող հիմնական բույսի, կիրառվում են ցանքաշրջանառության համապատասխան ձևեր։ Ջրվող բույսերի մշակության տեխնոլոգիայում կարևոր են ոռոգման ճիշտ նորման (1 հեկտար դաշտին միանվագ տրվող ջրի քանակը), ժամկետները և ոռոգման նորման (1 հեկտարին տրվող ջրի քանակը վեգետացիայի ընթացքում)։ Դրանք կախված են կլիմայական և հողային պայմաններից, մշակվող բույսի տեսակից, սորտից և այլն։ Ջրման արդյունավետության համար կարևոր է նաև ոռոգման համակարգի ձևերի (մարգեր, ակոսներ, անձրևացում, կաթիլային եղանակ և այլն) կիրառումը։ Ոռոգելի երկրագործության ժամանակ պարտադիր է հողի հիմնական (կապիտալ) և ընթացիկ (շահագործական) պլանավորումը, ցելը (30–35 սմ), նախացանքային մշակումը, ետհնձյա ցանքը, կրկնացան, խոզանացան, ոռոգման համակարգերի ստեղծումը։ Բացի այդ, ըստ հողի մեխանիկական կազմի և դաշտի թեքության պետք է ճիշտ սահմանել ջրման տեխնիկայի տարրերի չափը (ջրի շիթի մեծությունը, ակոսների երկարությունը, լայնությունը, խորությունը)։ Ոռոգելի երկրագործությունում ստեղծվում են նպաստավոր պայմաններ պարարտանյութերի արդյունավետության բարձրացման համար։ Ջրելու ժամանակ բույսերն ավելի արագ և լրիվ են յուրացնում պարարտանյութերը, որովհետև ջուրը բարձրացնում է հողի կենսաբանական պրոցեսների և քիմիական փոխարկումների ակտիվությունը։ Սննդանյութերի արագ կլանմանը նպաստում է նաև ջրվող բույսերի հզոր արմատային համակարգի և վերերկրյա օրգանների զարգացումը։ Հանքային պարարտանյութերի չափաքանակը մեծացվում է (սովորաբար 30–50%) ըստ ոռոգման նորմայի։ Ոռոգելի երկրագործության համար առանձնահատուկ են հողի մշակման ու մոլախոտերի դեմ պայքարելու համակարգերի, ոռոգման հետևանքով առաջացող էրոզիայի, ճահճացման և աղակալման դեմ միջոցառումների կիրառումը։ Հայկական լեռնաշխարհում ոռոգելի երկրագործությունը զարգացած է եղել դեռես մեր թվարկությունից առաջ IX–VIII դարերում։ Մեծ թափով զարգացել է խորհրդային շրջանում։ 1913 թվականին ոռոգելի հողատարածությունը եղել է 96 հազար հեկտար, 1920 թվականին՝ 60 հազար, 1980 թվականին՝ 282 հազար հեկտար։

Հայաստանում ոռոգելի երկրագործության հիմնական շրջաններն են․ Արարատյան դաշտը, նախալեռնային, Շիրակի, Զանգեզուրի, Վայքի, որոշ չափով՝ մնացած գոտիները։ Մշակվում են կերային, հացահատիկային, բանջարաբոստանային, պտղատու, տեխնիկական կուլտուրաներ (խորդենի, ծխախոտ, ճակնդեղ), խաղող։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Կարեն Վլադիլենի Բալյան** (մայիսի 25, 1953(1953-05-25), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ճարտարապետ, ճարտարապետության տեսաբան, պրոֆեսոր, Ճարտարապետության միջազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ, կոմպոզիտոր Վլադիլեն Բալյանի որդին։

Կենսագրություն
--------------

Կարեն Բալյանը ծնվել է 1953 թվականի մայիսի 25-ին, Գյումրի քաղաքում, ՀՀ ժողովրդական արտիստ Վլադիլեն Բալյանի ընտանիքում։ 1975 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ճարտարապետության ֆակուլտետը, որից հետո ասպիրանտուրան ավարտել է Մոսկվայի Ճարտարապետության տեսություն և պատմություն գիտահետազոտական ինստիտուտում։ Նրա պաշտպանած թեկնածուական ատենախոսությունը վերաբերվել է ազգային ճարտարապետության խնդիրներին։

1981 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ ճարտարապետների միության անդամ, 1991 թվականից՝ ՌԴ ճարտարապետների և Հայաստանի ճարտարապետների միությունների անդամ, 1994 թվականից ճարտարապետության և քաղաքաշինության դոկտորանտ է։

Հեղինակ է ժամանակակից ճարտարապետության տեսության և պատմության մասին մոտ 100 մենագրությունների և գիտական հոդվածների, նրա աշխատությունները հրատարակվել են տարբեր երկրներում։

Հանդիսանում է «Կարեն Բալյան» ճարտարապետա-գեղարվեստական ստուդիայի» գլխավոր տնօրենը, իրականացրել է տասնյակ նախագծեր Մոսկվայի և Մոսկվայի մարզում ինտերիերի և առանձնատների համար։ Նրա մի շարք նախագծեր տպագրվել են «SALON-interior» և «Ideas for Your Home» ամսագրերում։

Մասնակցել է ճարտարապետական ցուցահանդեսների, արժանացել է խորհրդային և միջազգային մրցանակների։

Մատենագրություն
---------------

* Современная национальная архитектура Армении. 1987,
* Мемориал Егерн. Екатеринбург. 2015, և Аэропорт Звартноц, Екатеринбург

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Карен Бальян

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ճարտարապետական հետընթաց. Կարեն Բալյան
* Карен Бальян
* Книги, монографии, диссертации
* Կարեն Բալյան - Ֆենիքս Դարբինյան
**«Մարտակոչ»**, խորհրդային շրջանի օրաթերթ, Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցության Անդրկովկասյան երկրամասային կոմիտեի օրգան։ Լույս է աեսել 1923-1927 թվականներին, Թիֆլիսում։ Խմբագիրներ՝ Ալեքսանդր Մյասնիկյան, Հարություն Սուրխաթյան, Աշոտ Խումարյան, Արամայիս Երզնկյան, Սարգիս Խանոյան։ 

Պրոպագանդել է խորհրդային գաղափարախոսություն, քննադատել մենշևիկյան և բոլշևիզմին դեմ արտահայտված այլ կուսակցությունների գաղափարախոսությունը։ Տպագրել է մարքսիզմ–լենինիզմի դասական համարվողների աշխատությունները։ Մեծ ուշադրություն է նվիրել Անդրկովկասի և միութենական մյուս հանրապետությունների արդյունաբերության և գյուղատնտեսության՝ խորհրդային ստանդարտներով զարգացման հարցերին, կարևորել աշխատավորության գեղագիտական դաստիարակությունն ու անգրագիտության վերացումը։ Ներկայացրել է երկրամասի մշակութային կյանքը, գրականության և արվեստի նորությունները։ 

Թերթում հոդվածներով և այլ նյութերով հանդես են եկել կուսակցական և պետական գործիչներ, գիտնականներ, աշխատավորության ներկայացուցիչներ։ Տպագրել է Հովհաննես Թումանյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Հակոբ Հակոբյանի, Եղիշե Չարենցի և ուրիշների ստեղծագործությունները։ 

«Մարտակոչ»-ին զուգահեռ՝ որպես գրական–գեղարվեստական հավելված, լույս է տեսել նույնանուն շաբաթական պատկերազարդ հանդեսը (խմբագիր՝ Հարություն Սուրխաթյան), ուր լուսաբանվել են գրականության ու արվեստի տեսական հարցեր, պարբերաբար տպագրվել հայ խորհրդային հեղինակների նոր գործերը, թարգմանություններ ԽՍՀՄ ժողովուրդների գրականությունից։ 

«Մարտակոչ»-ին նախորդել է «Կարմիր աստղ» (1920-1923) թերթը, հաջորդել՝ «Պրոլետարը» (1927-1938)։

Արտաքին հղումներ
----------------

* No.148-300 Մարտակոչ 1926 (լուսածրում)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 342)։*  |
**Նախաարտադրության** շրջանը կինոարտադրության մեջ, հիմնականում ֆիլմի հեղինակի կամ պրոդյուսերի ձեռնարկած միջոցառումն է, որը կազմակերպչական բնույթ է կրում։

Կինոարտադրության ընթացքում *նախաարտադրություն* կոչվող շրջանը սկիզբ է առնում, երբ արդեն որոշված են մի քանի սկզբունքային մասեր, ինչպիսիք են՝ սցենարը կամ ընդհանուր մտահղացումը, ֆինանսական որոշ կապերի ձեռքբերումը, արտադրող և հրատարակող կազմակերպությունների ընտրությունը։

Նախաարտադրության ընթացքում որոշվում է՝

* ֆիլմի ռեժիսորը
* գլխավոր օպերատորը
* համաձայնեցվում և խմբագրվում է սցենարը ըստ բյուջեի
* որոշվում են գլխավոր և երկրորդական դերակատարները։

Նախաարտադրության ընթացքում սցենարը բաժանվում է առանձին տեսարանների և որոշվում է ամեն տեսարանի համար առանձին՝

* նկարահանման վայրերը
* թատերական իրերը
* նկարահանող աշխատակազմը
* հագուստները
* հատուկ և համակարգչային էֆֆեկտները

Տվյալ շրջանում շատ մանրակրկիտ ժամանակացույց է կազմվում ֆիլմի նկարահանման համար և ձեռք է բերվում բոլոր անհրաժեշտ պայմանավորվածությունները։ Կառուցվում են դեկորացիաները, վարձակալվում է աշխատող անձնակազմը և հայտարարվում է նկարահանման առաջին փորձի օրը։ *Նախաարտադրության* շրջանում բոլոր մասնագետներն ովքեր առնչություն ունեն ֆիլմի սցենարի հետ, այն մանրակրկիտ ուսումնասիրում են, դերասանները սովորում են իրենց խաղարկային տեքստերը, ռեժիսորն ու գլխավոր օպերատորը հետազոտում և պլանավորում են սցենարի նկարահանման ընթացքը։

Նաև սցենարիստը դեռ աշխատում է սցենարի վրա, սովորաբար այն համարակալված է լինում ըստ տեսարանների կամ այլ կրիտերիաների և համարյա միշտ ենթարկվում է փոփոխության, առաջին հերթին դերասանների, պրոդյուսերների և ռեժիսորի հայեցողությամբ։ Սցենարն այս շրջանում ենթարկվում է նաև ֆինանսական ազդեցության փոփոխությունների, դա կապված է տվյալ արտադրության ֆինանսական աղբյուրներից, այդպիսի խնդիր չեն ունենում[*փա՞ստ*] ամերիկյան մեծ կինոկազմակերպությունները, քանի-որ նրանց նախագծերը ֆինանսավորվում են հենց այդ կազմակերպությունների կողմից։ Այլ երկրներում, որտեղ կինոարտադրությունը դեռ չի գտել լայն տարածում, տվյալ խնդիրը կարող է կանգնեցնել շատ բարդ լուծելի խդիրների առջև և հաճախ միայն պետական աջակցության դեպքում է նախագիծն իրականանում։

Չնայած դրան նորեկ ռեժիսորներն ու պրոդյուսերները գտնում են իրենց հարմար աշխատանքային սկզբունքներն ու ֆինանսները, գոյություն ունեն բազմաթիվ ցածրաբյուջե ֆիլմեր, որոնք լայն տարածում և մեծ հաջողություն են վայելել, բարձրացնելով իրենց ստեղծողների և հեղինակությունը և ֆինանսական դրությունը։
**15 cm sFH 13**, լրիվ անվանումը **15 cm schwere Feldhaubitze 1913** (գերմ.՝ 1913 թվականի 15 սանտիմետրանոց ծանր դաշտային հաուբից 
), գերմանական ծանր հաուբիցը երկու համաշխարհային պատերազմների ժամանակներից է։ Եղել է նաև Թուրքիայի, Բելգիայի և Նիդեռլանդների զինանոցում։

Պատմություն
-----------

Այս հաուբիցը փոխարինել է նույն 15 cm sFH 02 տրամաչափի հաուբիցին։ Նույն զինամթերքի հետ բարելի երկարության ավելացման հաշվին բեռնախցիկի ռեսուրսն աճել է 15 տոկոսով։ Մինչև պատերազմի ավարտը հաուբիցը Գերմանական կայսրության սպառազինությունն էր, Վերսալյան աշխարհից հետո այդ զենքերի մեծ մասը փոխանցվել է Բելգիային և Նիդեռլանդներին՝ որպես ռազմական ռեպարացիաներ (Բելգիայում նրանք ստացել են Obusier de 150 L/17 անվանումը)։

Մինչև 1933 թվականը նա մնացել էր ծանր զենքի միակ տեսակը, որը թաքցնում էին գերմանացիները։ 1933 թվականին նացիոնալ-սոցիալիստների իշխանության գալուց հետո նոր հաուբիցա է դարձել 15 cm sFH 18-ը, իսկ 1913 թվականի նմուշի հին հաուբիցան հանձնվել է պահուստային ստորաբաժանումներ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբնական փուլում այդ հաուբիցների մարտկոցները մասնակցել են հրետակոծություններին Հոլանդիայի, Բելգիայի, Ֆրանսիայի և Լյուքսեմբուրգի օկուպացիայի ընթացքում։  Գրավված ռազմադաշտային հաուբիցները ստացել են 15 cm sFH 409(b) (բելգիական) և 406(h) (հոլանդական) կոդային նշաններ։

1942 թվականի ամռանը 40 դաշտային զենքեր տեղադրվեցին Marder I-ի նոր ինքնագնացքների վրա, որոնք վերափոխվեցին Lorraine 37L ֆրանսիական ռազմատիեզերական զրահամեքենաներից, դրանք հուլիս-օգոստոս ամիսներին մեկնեցին Հյուսիսային Աֆրիկա։ Ավելի ուշ վերափոխվեցին ևս 54 մեքենաներ։ Նրանց մի մասը ստացել է 1943 թվականի ամռանը ձևավորված 21-րդ տանկային դիվիզիան, որը մասնակցել է Նորմանդիայի պաշտպանությանը։ Այդ պահին Ֆրանսիայում 54 ինքնագնաց հրացաններ են եղել։

Յուրաքանչյուր հաուբիցի զանգվածը գերազանցել է 2,2 տոննան, մոտ 39,17 կգ զանգվածով կրակոցները կարող էին իրականացվել մինչև 8900 մ հեռավորության վրա։

Պատկերասրահ
-----------

* 150 մմ հաուբիցով ինքնագնաց ատրճանակը ԱՄՆ-ի բանակի ռազմական թանգարանում150 մմ հաուբիցով ինքնագնաց ատրճանակը ԱՄՆ-ի բանակի ռազմական թանգարանում
* SFH 13 հաուբիցի մարտկոցը Արասի ճակատամարտումSFH 13 հաուբիցի մարտկոցը Արասի ճակատամարտում

Անալոգներ
---------

* 1915 թվականի նմուշի 6 դյույմանոց հաուբից

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Hogg I. V.* Twentieth-Century Artillery — Friedman/Fairfax Publishers, 2000. — P. 52. — ISBN 978-1-58663-299-1
2. 1 2  Terry Gander, Peter Chamberlain, S. 194
3. 1 2  Terry Gander, Peter Chamberlain, S. 198
4. ↑  Wolfgang Fleischer, Richard Eiermann, S. 74, 75

Գրականություն
-------------

* Engelmann, Joachim and Scheibert, Horst. *Deutsche Artillerie 1934-1945: Eine Dokumentation in Text, Skizzen und Bildern: Ausrüstung, Gliederung, Ausbildung, Führung, Einsatz*. Limburg/Lahn, Germany։ C. A. Starke, 1974
* Wolfgang Fleischer, Richard Eiermann։ Die motorisierte Artillerie und Panzerartillerie des deutschen Heeres 1935–1945, Podzun-Pallas Verlag, ISBN 3-7909-0721-9

Արտաքին հղումներ
----------------

* List and pictures of WW1 surviving 15 cm sFH 13 and 15 cm sFH 13 lang howitzers

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4473564-9 |

 |