Նեյտրոֆիլ ֆագոցիտավորող *Bacillus anthracis* բջիջների միկրոգրաֆը (նարնջագույն): Սկան էլեկտրոնային մանրադիտակ
**Ֆագոցիտներ** (հին հունարեն՝ Φαγεῖν «կուլ տալ» + κύτος «բջիջ»), իմունային համակարգի բջիջներ, որոնք պաշտպանում են մարմինը ՝ կլանելով (ֆագոցիտոզ) վնասակար օտար մասնիկներ (մանրէներ, վիրուսներ), ինչպես նաև մեռած կամ մահացող բջիջներ։ Դրանք կարևոր են վարակի և հետինֆեկցիոն անձեռնմխելիության դեմ պայքարի համար։ Ֆագոցիտոզը կարևոր է կենդանիների ողջ թագավորության համար և շատ զարգացած է ողնաշարավոր կենդանիների մոտ։ Ֆագոցիտների դերը բակտերիաներից պաշտպանվելու գործում առաջին անգամ հայտնաբերեց II Մեչնիկովը 1882 թվականին, երբ նա ուսումնասիրում էր ծովային աստղերի թրթուրները։ Մեչնիկովը պարգեւատրվել է 1908 թվականին Նոբելյան մրցանակ ֆիզիոլոգիայում `անձեռնմխելիության բջջային տեսության ստեղծման համար։ Ֆագոցիտները հանդիպում են բազմաթիվ տեսակների մեջ; որոշ ամեոբաները վարքի շատ մանրամասներով նման են մակրոֆագներին, ինչը ցույց է տալիս, որ ֆագոցիտները հայտնվել են էվոլյուցիայի վաղ փուլերում

Մարդկանց և այլ կենդանիների ֆագոցիտները կոչվում են «պրոֆեսիոնալ» կամ «ոչ պրոֆեսիոնալ» ՝ կախված նրանից, թե որքանով են արդյունավետ ֆագոցիտոզը ։ Մասնագիտական ֆագոցիտները ներառում են նեյտրոֆիլներ, մոնոցիտներ, մակրոֆագներ, դենդրիտային բջիջներ և կայմ բջիջներ   : Մասնագիտական ֆագոցիտների և ոչ պրոֆեսիոնալների հիմնական տարբերությունն այն է, որ պրոֆեսիոնալներն իրենց մակերևույթի վրա ունեն մոլեկուլներ, որոնք կոչվում են ընկալիչներ, որոնք հայտնաբերում են օտարերկրյա օբյեկտներ, օրինակ ՝ մանրէներ ։ Մեծահասակների արյան մեկ լիտրը սովորաբար պարունակում է մոտ 2,5-7,5 միլիարդ նեյտրոֆիլ, 200-900 միլիոն մոնոցիտ  :

Վարակման ընթացքում քիմիական ազդակները ֆագոցիտներին գրավում են այն վայրում, որտեղ հարուցիչը մտել է մարմնին։ Այս ազդակները կարող են գալ բակտերիաներից կամ այնտեղ արդեն առկա այլ ֆագոցիտներից։ Ֆագոցիտները շարժվում են քիմոտաքսիսով ։ Երբ ֆագոցիտը բակտերիայի հետ շփվում է, նրա մակերեսի ընկալիչները կապվում են դրա հետ, ինչը հանգեցնում է ֆագոցիտի կողմից մանրէի կլանմանը : Որոշ ֆագոցիտներ ոչնչացնում են ներխուժող հարուցիչներին ՝ օգտագործելով ռեակտիվ թթվածնի տեսակներ և ազոտի օքսիդ ։ Ֆագոցիտոզից հետո մակրոֆագերը և դենդրիտային բջիջները կարող են նաև մասնակցել անտիգենի ներկայացմանը, գործընթաց, որի միջոցով ֆագոցիտները պաթոգեն նյութը տեղափոխում են իրենց մակերես։ Դրանից հետո այս նյութը ներկայացվում է (ներկայացվում) իմունային համակարգի այլ բջիջներին։ Որոշ ֆագոցիտներ մտնում են ավշային հանգույցներ և նյութը ներկայացնում լիմֆոցիտներին ։ Այս գործընթացը կարևոր դեր է խաղում անձեռնմխելիության ձևավորման գործում : Այնուամենայնիվ, շատ հարուցիչներ կայուն են ֆագոցիտների հարձակումներին :

 Ֆագոցիտոզի երեք փուլեր.

1. Ֆագոցիտների մակերեսի վրա չկապված ընկալիչները չեն առաջացնում ֆագոցիտոզ:

2. Ընկալիչների ընկալումը առաջացնում է դրանց խմբավորում:

3 Ֆագոցիտոզը գործարկվում է, և մասնիկը կլանում է ֆագոցիտը
Ֆագոցիտոզը բջիջների կողմից օտար մասնիկների կլանման գործընթացն է  : Այն ներառում է մոլեկուլային պրոցեսների հաջորդականություն  : Ֆագոցիտոզը տեղի է ունենում օտարերկրյա գործակալի ընկալիչների կապումից հետո (օրինակ ՝ մանրէներ)։ Դրանից հետո ֆագոցիտը շրջապատում է մանրէը և կլանում այն։ Մարդու նեյտրոֆիլի կողմից մանրէի ֆագոցիտոզը տեղի է ունենում մոտ 9 րոպեում ։ Ֆագոցիտի ներսում մանրէը դառնում է ֆագոսոմի մաս։ Մեկ րոպեի ընթացքում ֆագոսոմը միաձուլվում է ֆերմենտներ պարունակող լիզոսոմի կամ հատիկի հետ և առաջացնում ֆագոլիզոսոմ ։ Թակարդված մանրէը հարձակման է ենթարկվում  և մի քանի րոպեից մահանում է ։ Դենդրիտիկ բջիջները և մակրոֆագերը այդքան արագ չեն գործում, և այդ բջիջներում ֆագոցիտոզը կարող է տևել շատ ժամեր։ Մակրոֆագները կլանում են մեծ քանակությամբ օտարերկրյա նյութեր և հաճախ հետ են արձակում որոշ մարսված մասնիկներ։ Այս նյութը ազդանշան է արյան մեջ մակրոֆագների միգրացիայի համար  : Ֆագոցիտներն ունակ են կլանել գրեթե ցանկացած նյութ։

 Մակրոֆագներն ունեն հատուկ ընկալիչներ, որոնք նպաստում են ֆագոցիտոզին
Ֆագոցիտներն իրենց մակերեսին ունեն շատ տարբեր ընկալիչներ, որոնց շնորհիվ նրանք կապում են օտար նյութը : Դրանք ներառում են օպսոնինի ընկալիչները, աղբահան ընկալիչները[en] և տոլլային ընկալիչները ։ Օպսոնինի ընկալիչները ուժեղացնում են մանրէների ֆագոցիտոզը, որոնք պատված են իմունոգլոբուլին G (IgG) կամ լրացումով ։ Կոմպլեմենտը արյան մեջ սպիտակուցային մոլեկուլների համալիր է, որոնք ոչնչացնում են բջիջները կամ նշում դրանց ոչնչացման համար  : Skevenger ընկալիչները կապվում են մանրեների բջիջի մակերեսի մի շարք մոլեկուլների հետ, իսկ Toll- ի նման ընկալիչները `ավելի կոնկրետ մոլեկուլների։ Toll- ի նման ընկալիչների կապումը ուժեղացնում է ֆագոցիտոզը և առաջացնում ֆագոցիտների կողմից մի շարք գործոնների ազատում, որոնք առաջացնում են բորբոքում ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Robinson, Babcock, 1998
2. ↑  Hoffbrand, Pettit, Moss, 2005
3. ↑  Janeway C. A. Jr. «Induced innate responses to infection».
4. ↑  Janeway C. A. Jr. «Antigen Presentation to T Lymphocytes».
5. 1 2  Gene Mayer (2006). «Immunology — Chapter One: Innate (non-specific) Immunity». *Microbiology and Immunology On-Line Textbook*. USC School of Medicine. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 23-ին. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
6. 1 2  Ernst, Stendahl, 2006
7. ↑  Delves, Martin, Burton, Roit, 2006
8. 1 2  Sompayrac, 2008