|  |
| --- |
| **Գլոքսինիա** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խուլեղինջածաղկավորներ (Lamiales) |
| **Ընտանիք** | Գեսներիազգիներ (Gesneriaceae) |
| **Ցեղ** | **Գլոքսինիա** *(Gloxinia)*L'Hér. 1789 |

**Գլոքսինիա** (լատին․՝ Gloxinia), պատկանում է գեսներայինների (*Gesneriaceae*) ընտանիքին։ Հայրենիքը արևադարձային Ամերիկան է։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Այս ընտանիքին պատկանող դեկորատիվ բույսերի մեջ բոլորի կողմից սիրվածը գլոքսինիան է (*G.hybrida Hort.*), որի գեղեցիկ, բարձր դեկորատիվ սորտերը մշակության մեջ հանդիպում են ամենուրեք։ Թավշակերպ տերևները լայն են, օվալաձև, բութ ծայրով, ծածկված են մանրիկ, խիտ աղվամազով։ Ծաղիկները խոշոր են, կլոր, երկարավուն, զանգակաձև 10-12 սմ տրամագծով, նստած են երկար, փխրուն ծաղկակոթունների վրա, բազմերանգ են, մաքուր սպիտակ կամ վառ, կարմիր, կապույտ, մանուշակագույն, եռագույն, շերտերով, բծերով և այլն։

Մշակում
-------

Բազմացվում է պալարների բաժանումով, սերմերով և կտրոններով, ինչպես նաև բեգոնիա-ռեքսի նման՝ տերևամասերով։ Ցանկը կատարվում է հունվար-փետրվար, ինչպես նաև նոյեմբեր-մարտ ամիսներին, կավաթասերի մեջ լցված խառը տորֆահողի և խառը տերևահողի խառնուրդում։ Սերմերը շատ մանր են, դրանք կարելի է չծածկել հողով։ Անհրաժեշտ է միայն ձեռքի տախտակյա փոքրիկ հարթիչով զգուշությամբ, թեթևակի սեղմել, ամրացնել հողի մակերեսը։ Կավաթասը վերևից անհրաժեշտ է ծածկել ապակե թիթեղով և դնել ստվերում, տաք տեղ։ Մինչև ծլումը ջուրը տրվում է կավաթասի տակից, վերջինս մինչև շուրթերը իջեցնելով ջրի մեջ։ Ապակե ծածկոցը կավաթասի վրայից անհրաժեշտ է հաճախակի վերցնել, որպեսզի օդափոխություն կատարվի և հողի մակերեսին բորբոս չբռնի։

### Ծլում

Ծլած բուսակները նախքան թաղարների մեջ տնկելը երկուսից-երեք անգամ նախասածիլում են արկղերի մեջ։ Այդ նպատակի համար օգտագործում են հողախառնուրդ, կազմված 1 մաս տորֆահողից, 1 մաս արևահողից 0,5 մաս ավազից։ Վերջին նախասածիլումից հետո բույսերը տեղափոխում են սկզբում 7-9, իսկ այնուհետև՝ 10-13 սմ-անոց թաղարների մեջ։ Որպես մերձարևադարձային բույս նախընտրում է խոնավ, գոլորշիներով հագեցած մթնոլորտ։ Ահա թե ինչու, նպատակահարմար է օրական մի քանի անգամ բույսը ցողել ջրով։ Թաղարների մեջ փոխադրված և արդեն արմատակալած բույսերը սնուցում են հաճախակի։

Պարարտանյութը տրվում է լուծված վիճակում։ Սկզբնական շրջանում մի քանի անգամ տալիս են ազոտական պարարտանյութ (ազոտաթթվական կալիում), 1 լիտր ջրում լուծելով 1 գ։ Հետագայում այդ սնուցումը կրկնում են բույսի կոկոնները կազմակերպվելուց 2-3 շաբաթ հետո։ Լավ խնամքի դեպքում, ցանկի օրից հաշված, բույսերը կարող են ծաղկել 6-7 ամսում։ Բույսի գեղեցիկ տեսքը պահպանելու նպատակով ծաղկաթափ եղած ծաղկակոթուններն անհրաժեշտ է հեռացնել։

### Ծաղկում

Ծաղկումը դադարլուց հետո պետք է աստիճանաբար կրճատել բույսերին տրվող ջրի քանակը, որի հետևանքով տերևները սկսում են դեղնել, չորանալ։ Երբ բույսի բոլոր տերևները մահանում և պալարներն անցնում են հանգստի շրջան, ջրելը բոլորովին պետք է դադարեցնել։ Պալարները հենց թաղարների մեջ կարելի է պահել ջերմատանը, կողք-կողքի պառկեցրած վիճակում։ Սակայն ավելի նպատակահարմար է դրանք հանել թաղարներից լավ չորացնել և պահել տորֆահողի մեջ ջերմատան ստվերոտ և մութ բաժիններում 10-12° ջերմության պայմաններում։ Մինչև պալարների վերատնկելը անհրաժեշտ է հետևել, որպեսզի դրանք չչորանան և կուչ չգան։ Այդ բանը կանխելու նպատակով խորհուրդ է տրվում ժամանակ առ ժամանակ հողը թեթևակի խոնավացնել։

Ձմռան ընթացքում փոքր պալարներն անհրաժեշտ է տեղափոխել սառը տեղ, բույսից հեռու և ջրել խիստ սակավ, իսկ միջակ և խոշոր պալարները հանգստի շրջանն անցկացնելուց հետո փոխադրել թաղարների մեջ և պահել լուսավոր դարակների վրա 20-22° ջերմության պայմաններում։

Տեսակներ
--------



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * *Acanthonema*
* *Achimenantha*
* *Achimenes*
* *Aeschynanthus*
* *Agalmyla*
* *Allocheilos*
* *Alloplectus*
* *Allostigma*
* *Alsobia*
* *Ancylostemon*
* *Anetanthus*
* *Anna*
* *Anodiscus*
* *Asteranthera*
* *Beccarinda*
* *Bellonia*
* *Besleria*
* *Boea*
* *Boeica*
* *Bournea*
* *Briggsia*
* *Briggsiopsis*
* *Bucinellina*
* *Calcareoboea*
* *Capanea*
* *Cathayanthe*
* *Championia*
* *Chirita*
* *Chiritopsis*
* *Chrysothemis*
* *Cobananthus*
* *Codonanthe*
* *Codonanthopsis*
* *Colpogyne*
* *Columnea*
* *Conandron*
* *Corallodiscus*
* *Coronanthera*
* *Corytoplectus*
* *Cremosperma*
* *Cubitanthus*
* *Crantzia*
 | * *Cyrtandra*
* *Dalbergaria*
* *Dayaoshania*
* *Deinocheilos*
* *Depanthus*
* *Diastema*
* *Dichrotrichum*
* *Didissandra*
* *Didymocarpus*
* *Didymostigma*
* *Diplolegnon*
* *Dolicholoma*
* *Drymonia*
* *Episcia*
* *Epithema*
* *Eucodonia*
* *Fieldia*
* *Gasteranthus*
* *Gesneria*
* *Glossoloma*
* *Gloxinella*
* *Gloxinia*
* *Gloxiniopsis*
* *Goyazia*
* *Gyrocheilos*
* *Gyrogyne*
* *Haberlea*
* *Hemiboea*
* *Hemiboeopsis*
* *Henckelia*
* *Heppiella*
* *Hexatheca*
* *Hygea*
* *Isometrum*
* *Jancaea*
* *Jerdonia*
* *Koellikeria*
* *Kohleria*
* *Kohlerianthus*
* *Lagarosolen*
* *Lembocarpus*
 | * *Lenbrassia*
* *Leptoboea*
* *Lietzia*
* *Linnaeopsis*
* *Loxocarpus*
* *Loxonia*
* *Loxostigma*
* *Lysionotus*
* *Mandirola*
* *Metabriggsia*
* *Metapetrocosmea*
* *Micraeschynanthus*
* *Mitraria*
* *Monophyllaea*
* *Monopyle*
* *Moussonia*
* *Napeanthus*
* *Nautilocalyx*
* *Negria*
* *Nematanthus*
* *Neomortonia*
* *Niphaea*
* *Nodonema*
* *Nomopyle*
* *Oerstedina*
* *Opithandra*
* *Orchadocarpa*
* *Oreocharis*
* *Ornithoboea*
* *Oxychlamys*
* *Paliavana*
* *Paraboea*
* *Paradrymonia*
* *Parakohleria*
* *Pearcea*
* *Petrocodon*
* *Pentadenia*
* *Petrocosmea*
* *Pheidonocarpa*
* *Phinaea*
* *Phyllobaea*
 | * *Phylloboea*
* *Platyadenia*
* *Platystemma*
* *Primulina*
* *Protocyrtandra*
* *Pseudochirita*
* *Ramonda*
* *Raphiocarpus*
* *Reldia*
* *Resia*
* *Rhabdothamnopsis*
* *Rhabdothamnus*
* *Rhoogeton*
* *Rhynchoglossum*
* *Rhynchotechum*
* *Rhytidophyllum*
* *Rufodorsia*
* *Sarmienta*
* *Saintpaulia*
* *Schistolobos*
* *Schizoboea*
* *Seemannia*
* *Sepikea*
* *Sinningia*
* *Smithiantha*
* *Solenophora*
* *Sphaerorrhiza*
* *Stauranthera*
* *Streptocarpus*
* *Tengia*
* *Tetraphyllum*
* *Thamnocharis*
* *Titanotrichum*
* *Trachystigma*
* *Tremacron*
* *Trichantha*
* *Trisepalum*
* *Tylopsacas*
* *Vanhouttea*
* *Whytockia*
 |

Գրականություն
-------------

* Ծաղկաբուծություն և դեկորատիվ այգեգործություն, Հ. Ե. Նարինջյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* World Checklist of Gesneriaceae
* Genera of Gesneriaceae(չաշխատող հղում)
* Gesneriad Reference Web
* Gesneriaceae: A Scientific Overview, by Prof. Anton Weber Archived 2007-05-05 at the Wayback Machine.
* The Gesneriad Society
* Annotated Bibliography of the Gesneriaceae
* Phylogenetic relationships in the Gesnerioideae (Gesneriaceae) based on nrDNA ITS and cpDNA trnL-F and trnE-T spacer region sequences Archived 2010-06-26 at the Wayback Machine. (link to abstract)
* Evolution of Cyrtandra (Gesneriaceae) in the Pacific Ocean: the origin of a supertramp clade
* Weber, A. 2004. Gesneriaceae and Scrophulariaceae: Robert Brown and now. *Telopea* 10(2): 543-571.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

 |