Ճգնաժամի հետևանքով տուժած քաղաքացի (Ֆլորենս Օուենս Թոմփսոն)
**Մեծ ճգնաժամ,** համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամ, որը տեղի է ունեցել հիմնականում 1930-ական թվականներին և սկիզբ առել Միացյալ Նահանգներից։ Մեծ ճգնաժամի ժամանակահատվածը տարբեր երկրներում տարբեր է, շատ երկրներում այն սկսվել է 1929 թվականին և ավարտվել 1941 թվականին։ Այն ամենաերկար, ամենախորը և ամենասփռված տնտեսական ճգնաժամն էր 20-րդ դարում։ 21-րդ դարում Մեծ ճգնաժամի օրինակը օգտագործում են համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամները հաղթահարելու համար։

Ճգնաժամը սկսվեց Միացյալ Նահանգներում երբ 1929 թվականի սեպտեմբերի 4-ին տեղի ունեցավ արժեթղթերի մեծ անկում, և համաշխարհային նորություններում այն հայտնի դարձավ 1929 թվականի հոկտեմբերի 29-ի ֆոնդային բորսաներ ինդեքսների աննախադեպ մեծ անկումից հետո (հայտնի որպես Սև երեքշաբթի)։ 1929-ից 1932 թվականներին համաշխարհային Համախառն ներքին արդյունքը (ՀՆԱ) ընկավ 15%-ով։ Համեմատության համար, 2008-2009 թվականների համաշխարհային ճգնաժամի արդյունքում համաշխարհային ՀՆԱ-ն ընկավ մոտ 1%։ Որոշ տնտեսություններ սկսեցին վերականգնվել 1930-ական թվականների կեսերից, սակայն շատ երկրներում Մեծ ճգնաժամի բացասական հետևանքները տևեցին մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբը։

Մեծ ճգնաժամը ծանր հարված հասցրեց և հարուստ և աղքատ երկրներին։ Անձնական եկամուտը, հավաքված հարկերը, շահույթը և գները անկում ապրեցին, իսկ միջազհգային առևտուրը նվազեց ավելի քան 50%-ով։ ԱՄՆ-ում գործազրկությունը հասավ 25%-ի, իսկ շատ երկրներում այդ ցուցանիշը 33% էր։

Ամբողջ աշխարհի քաղաքներին մեծ հարված հասցվեց, հատկապես նրանց, որտեղ ծանր արդյունաբերություն մեծ տեղ էր գրավում։ Համաշխարհային պահանջարկը մեծ անկում ապրեց։ Գյուղատնտեսությունը նույնպես անմասն չմնաց, քանի որ հացահատիկի գները ընկան 60%-ով։

։

Սկիզբ
-----

Դոու-Ջոնսի արդյունաբերական ցուցանիշը 1928–30 թվականներին:
Տնտեսական պատմիչները սովորաբար Մեծ ճգնաժամի սկիզբ են համարում 1929 թվականի հոկտեմբերի 29-ին ԱՄՆ ֆոնդային բորսայում գների հանկարծակի անկումը։ Այուամենայնիվ որոշները կարծում են, որ այն Մեծ ճգնաժամի առիթներից էր և ոչ հիմնական պատճառը։

Չնայած Ուոլ Սթրիթի ճգնաժամին որոշ ժամանակ լավատեսությունը մնաց։ Ջոն Դևիսոն Ռոքֆելլերն ասել էր,-«Այս օրերում շատերը տուժեցին։ Իմ կյանքի 93 տարիներին ճգնաժամերը եկել և գնացել են։ Միշտ կայունությունը վերադարձել է և կվերադառնա նորից։» Ֆոնդային բորսան սկսեց աճել 1930 թվականի սկզբին` վերադառնալով 1929 թվականի մակարդակին ապրիլին։ Սակայն այն դեռ 30%-ով ցածր էր 1929 թվականի սեպտեմբերի մակարդակից։

Պետությունը և մասնավոր հոտվածը 1930 թվականի առաջին կեսին ավելի շատ ծախսեցին քան նախորդ տարվա միևնույն ժամանակահատվածում։ Մյուս կողմից հաճախորդները, որոնք մեծ կորուստներ ունեցան ֆոնդայում բորսայի անկման ժամանակ, կրճատեցին իրենց ծախսերը 10%-ով։ Բացի դրանից 1930-ական թվականների կեսերին երաշտ մեծ հարված հասցրեց ԱՄՆ-ի գյուղատնտեսությունը։

1930 թվականի կեսերին տոկոսադրույները ընկան ծացրագույն մակարդակին, սակայն սպասված դեֆլացիան և ծասխումների կրճատումը բերեց ներդրումների կրճատման։ 1930 թվականի մայիսին ավտոմեքենաների վաճառքները նվազեցին` հասնելով 1928 թվականի մակարդակին։ Գները հիմնականում անկում ապրեցին, չնայած աշխատավարձերը մնացին կայուն 1930 թվականին։

### Տնտեսական ցուցանիշներ

**Տնտեսական ցուցանիշների փոփոխություն 1929-32 թվականներին**

|  | ԱՄՆ | Միացյալ Թագավորություն | Ֆրանսիա | Գերմանիա |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Արյունաբերական արտադրանք | −46% | −23% | −24% | −41% |
| Մեծածախ գներ | −32% | −33% | −34% | −29% |
| Միջազգային առևտուր | −70% | −60% | −54% | −61% |
| Գործազրկություն | +607% | +129% | +214% | +232% |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  John A. Garraty, *The Great Depression* (1986)
2. ↑  Charles Duhigg, "Depression, You Say? Check Those Safety Nets", *The New York Times*, March 23, 2008.
3. ↑  Barry Eichengreen, *Hall of Mirrors: The Great Depression, The Great Recession, and the Uses-and Misuses-of History* (2014)
4. ↑  Roger Lowenstein, "History Repeating," *Wall Street Journal* Jan 14, 2015
5. ↑  Garraty, *Great Depression* (1986) ch1
6. 1 2  «Commodity Data». US Bureau of Labor Statistics. Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 30-ին.
7. 1 2  Cochrane, Willard W. (1958). «Farm Prices, Myth and Reality»: 15. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (օգնություն)
8. ↑  «World Economic Survey 1932–33». *Ազգերի լիգա*: 43.
9. ↑  «World Economic Survey 1932–33». *Ազգերի լիգա*: 43.
10. ↑  Great Depression, Encyclopædia Britannica
11. ↑  «Economics focus: The Great Depression». The Economist.
12. ↑  Schultz, Stanley K. (1999). «Crashing Hopes: The Great Depression». *American History 102: Civil War to the Present*. University of Wisconsin–Madison. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մարտի 23-ին. Վերցված է 2008 թ․ մարտի 13-ին.
13. ↑  «1998/99 Prognosis Based Upon 1929 Market Autopsy». Gold Eagle. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մայիսի 17-ին. Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 22-ին.
14. ↑  «Drought: A Paleo Perspective – 20th Century Drought». National Climatic Data Center. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 8-ին. Վերցված է 2009 թ․ ապրիլի 5-ին.
15. ↑  Hamilton, James (1987). «Monetary Factors in the Great Depression». *Journal of Monetary Economics*. **19** (2): 145–69. doi:10.1016/0304-3932(87)90045-6.
16. ↑  Jerome Blum, Rondo Cameron, Thomas G. Barnes, *The European world: a history* (2nd ed 1970) 885 pp.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մեծ ճգնաժամ** կատեգորիայում։ |