recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Կարապետ Գևորգի Մելիքյան** (1883, Արաբկիր, Խարբերդի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - 1915, Քղի), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Կարապետ Մելիքյանը ծնվել է 1883 թվականին, Խար­բեր­դի նա­հան­գի Խարբերդի գավառի Արաբ­կիր քաղաքում։ Ավարտել է ծննդավայրի ուսումնարանը։ 1901 թվականին ավարտել է ամերիկացի միսիոներների Խարբերդի Եփ­րատ քո­լե­ջը։

1901-1907 թվականներին սովորել է Բեյրութի Ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։ 1907 թվականին բժշկի վկայական ստանալով վերադարձել է հայրենի Արաբկիր։ 1907-1910 թվականներին տեղափոխվել է Կա­րի­նի նահանգի Կա­րի­նի գա­վա­ռի Քղիի գավառակի կենտրոն Քղի ավանը և թաղապետարանի բժիշկ աշխատել։

Քղիում ամուսնացել է Նիկողոս էֆենդի Օհանյանի աղջկա հետ։

Բալ­կա­նյան պա­տե­րազ­մի ժամանակ զինվորական բժիշկ է ծառայել օսմանյան բանակում, եղել Ադ­րի­ա­նա­պոլ­սում և այլուր։

1915 թվականի ապրիլին Քղիի մոտերքը զոհ է դարձել թրքական յաթաղանին՝ 32 տարեկանում։

Գրականություն
-------------

* «Տե­ղե­կա­տու», 1951, 36, էջ 1901։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
* Փոլատեան Ս. Պատմութիւն հայոց Արաբկիրի, Նիւ Եորք, 1969։
* Խաչատրյան Լ. և ուրիշ. Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923 թթ.), հ. 2, Խարբերդի նահանգ, Երևան, 2004։
* Քէստենեան Հ. Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազ­դակ», 1.11.2012

Աղբյուր
-------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Սըր Հենրի Նորիս** (անգլ.՝ Sir Henry Norris, մոտ 1482, Բրեյ, Վինձոր և Մեյդենհեդ, Բերկշիր, Անգլիայի թագավորություն - մայիսի 17, 1536(1536-05-17), Լոնդոն, Անգլիայի թագավորություն), Անգլիայի արքա Հենրի 8-րդի պալատականը, թագուհի Աննա Բոլեյնի մերձավորներից մեկը։ Մահապատժի է ենթարկվել թագուհուն ենթադրյալ դավաճանության համար, Աննայի եղբոր՝ Ջորջ Բոլեյնի, Մարկ Սմիթոնի, Ֆրանսիս Ուեսթոնի և Ուիլյամ Բրետոնի հետ։

Կենսագրություն
--------------

### Ծագում

Հենրի Նորիսը Բերքշիրից հողատեր Սըր Էդուարդ Նորիսի և նրա կնոջ Ֆրիդեսվիդսի երկրորդ որդին էր։ Վերջինս Լովելի 8-րդ դուքսի Ջոն Լովիլի դուստրն էր և Լովելի 1-ին վիկոնտ Ֆրենսիսի քույրը, ով 1487 թվականին պաշտպանելով Լամբերտ Սիմնելին ընդդիմացել է Հենրի 7-րդին, բայց պարտվել է Ստոկ Ֆիլդում։ Նույն ճակատամարտում, բայց Թյուդորների կողքին, կռվել է Հենրիի Նորիսի պապը` Ուիլյամը։

Ըստ այլընտրանքային վարկածի ՝ Հենրին Էդուարդի տղան չէր, այլ թոռը Ռիչարդ Նորիսի միջոցով։

### Վաղ տարիներ և կարիերա

Հենրի Նորիսը ծնվել է մոտ 1482 թվականին։ Արդեն 1487 թվականին հայրը մահացել է։ Փոքր տարիքից Նորիսն ապրել է թագավորական արքունիքում, որտեղ դարձել է Հենրի 8-րդի մտերիմ ընկերը։ Նա ծառայել է թագավորին պատվով և 1515 թվականից սկսած բազմաթիվ պատվավոր և շահավետ պաշտոններ է ստացել նրանից։ 1519 թվականին նա ստացել է 50 նամականիշով ամենամյա ռենտան, 1520 թվականին ներկա է գտնվել Ֆրանսիայի թագավոր Ֆրանցիսկոսի հետ Հենրի 8-րդի հանդիպմանը Ոսկե դիպչի դաշտում, իսկ 1523 թվականին նշանակվել է Ուոթլինգտոնի կարգադրիչ։ 1526 թվականին Նորիսը սըր Ուիլյամ Քոմփթոնին փոխարինել է «պալատականը գիշերանոթի մոտ» պաշտոնում, և գլխավորել է ազնվականներին, որոնք ծառայում էին թագավորին իր անձնական հարկաբաժնում։ Համարվում է, որ այս ժամանակահատվածում նա եղել է Հենրի 8-րդի մտերիմ ընկերը։

Ենթադրվում է, որ Նորիսը Թոմաս Ուոլսի` մինչև 1529 թվականը՝ կանցլերը և Անգլիայի երկրորդ հզոր մարդու համակիրներից մեկն էր։ Ուոլսի անկումից քիչ առաջ Նորիսը նրան է հանձնել իր պալատական հակաբաժինը (նա թշնամիների մեքենայությունների պատճառով մնացել էր առանց ապաստարանի), պահպանվել է նրա նամակը նախկին կանցլերին ՝ գրված շատ բարյացակամ ձևով։ Բայց Ուոլսի հեռացումը և նրա թշնամիների իշխանության գալը` Թոմաս Քրոմվելի գլխավորությամբ չեն անդրադարձել Նորիսի դիրքի վրա։ Նույն 1529 թվականին, նա թագավորից ստացել է 100 ֆունտ ստեռլինգ պարգև։

Ընտանիք
-------

Հենրի Նորիսը ամուսնացած էր Դակրի 8-րդ բարոն Թոմաս Ֆայնսի դստեր` Մերի Ֆայնսի և Էնն Բուրշեի հետ։ Այս ամուսնության մեջ երեք երեխա է ծնվել.

* Հենրի Նորիս, 1-ին Նորիս բարոնը Ռիկոտից
* Էդուարդ Նորիս (1524-1529),
* Մերի Նորիս (1526–1570), սըր Ջորջ Քերյուի և Սըր Արթուր Չամպեռնոնի կինը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2 3  *Lundy D. R.* The Peerage
3. 1 2  Archbold, 1895, р. 121-122
4. ↑  Ives, 2009

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · WikiTree · WeRelate |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Օքսֆորդի կենսագրական · Dictionary of National Biography |

 |
**Հենրիկ Հոլմ** (նորվ.՝ Henrik Holm, սեպտեմբերի 12, 1995(1995-09-12), Օսլո, Նորվեգիա), նորվեգացի դերասան, հայտնիություն է ձեռք բերել դեռահասական «SKAM» հեռուստասերիալում խաղացած Իվընի դերով։

Կյանք և գործունեություն
-----------------------

Հոլմը ծնվել է նորվեգական Թրոմսյո քաղաքում, 1995 թվականի սեպտեմբերի 12-ին։ Հենրիկն այս քաղաքում ապրել է այնքան ժամանակ, քանի դեռ ընտանիքը 1997 թվականին տեղափոխվել է Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլո։ Հոլմն ավարտել է «Uranienborg» միջնակարգ դպրոցը, որտեղ և սկսել է ստեղծագործական ուղին։

Երիտասարդ տղայի տաղանդը միանգամից նկատելի է դառնում։ «Halvbroren» հեռուստասերիալում խաղացած դերն էլ նրա մոտ հետաքրքրություն են առաջացնում արվեստի և բեմադրության նկատմամբ։ 2015 թվականի ամռանը ուղևորվում է ԱՄՆ։ Նյու Յորքում անցնում է յոթամսյա ինտենսիվ դասընթացներ Maggie Flanigan Studio դերասանական դպրոցում։ 2017 թվականի մայիսին պայմանագիր է ստորագրում դանիական "Panorama" դերասանական գործակալության հետ։ Հարաբերությունների մեջ է Լեա Մայերի հետ։

### Կարիերա

«Կիսաեղբայր» հեռուստասերիալը դարձել է հեռուստասերիալում նրա կարիերայի հենակետը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database |

 |
**Մերուժան Հայկարամի Գալստյան** (նոյեմբերի 5, 1949(1949-11-05), Ձորագյուղ, Մարտունու շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ագրոքիմիկոս-հողագետ, գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (2007), պրոֆեսոր (2013)։

Կենսագրություն
--------------

Մերուժան Գալստյանը ծնվել է 1949 թվականի նոյեմբերի 5-ին Ձորագյուղում (այժմ՝ Գեղարքունիքի մարզում)։ 1971 թվականին ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը, 1987 թվականին՝ Բարձրագույն կուսակցական դպրոցը։

1971-1973 թվականներին աշխատել է Հայաստանի Մարտունիի շրջանում որպես գյուղատնտես, 1973-1985 թվականներին եղել է ՀԼԿԵՄ, ՀԿԿ Մարտունիի շրջկոմի քարտուղար, 1985-1989 թվականներին՝ շրջգործկոմի նախագահ, 2000-2003 թվականներին՝ ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության սպասարկումների բաժնի պետ, միաժամանակ՝ ՀԱԱՀ դասախոս, 2008 թվականին դարձել է ագրոէկոլոգիայի ամբիոնի և էկոլոգիայի ու օրգանական գյուղատնտեսության պրոբլեմների լաբորատորիայի վարիչ։

Համահեղինակ է «ՀՀ կենսաբազմազանությունը և բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ» (2009), «Բնապահպանության հիմունքներ» (2010), «ՀՀ բնական ռեսուրսները» (2013) ուսումնական ձեռնարկների և սիսեռի՝ «Արփի» և ոսպի՝ «Համիդ» սորտերի։

Աշխատանքները վերաբերում են բույսերի սննդառության, շրջանային և միջշրջանային, բնօգտագործման, օրգանական գյուղատնտեսության հիմնախնդիրներին, տեխնածին աղտոտված տարածքից էկոլոգիական անվտանգ սննդամթերքի ստացմանը։

Պարգևներ
--------

2009 թվականին արժանացել է ՌԴ Լոմոնոսովի անվան մեդալի։

Երկեր
-----

* Աշնանացան ցորենի և կարտոֆիլի պարարտացման արդյունավետությունը Սևանի ավազանի պայմաններում, Ե. 2007:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Մաթիաս Սվանբերգ** (շվեդ.՝ Mattias Svanberg, հունվարի 5, 1999(1999-01-05), Մալմյո) շվեդ ֆուտբոլիստ, Բոլոնիա ՖԱ-ի և Շվեդիայի հավաքականի կիսապաշտպան։

Ակումբային կարիերան
-------------------

Մաթիասը հանդիսանում է «Բունքեֆլու» ակումբի սան։ 2013 թվականից հանդիսանում է «Մալմյո»-ի անդամ։ 2015 թվականին կայանալիք մրցաշրջանում մասնակցել է հիմնական թիմի հետ մարզումներին, չորս հանդիպումներին էլ եղել է հայտացուցակում, բայց խաղերին չի մասնակցել։ 2016 թվականի մարտի 4-ին կնքել է իր առաջին պայմանագիրը ակումբի հետ չորս տարի ժամկետով։ 2016 թվականին մրցաշրջանում մարզումներ է անցկացրել հիմնական կազմում։ 2016 թվականի մայիսի 28-ին իր նորամուտը նշում է շվեդական առաջնությունում՝ Էստերսունդ ՖԱ-ի դեմ խաղում՝ 82-րդ րոպեին Մարկուս Ռուսենբերգ-ի փոխարեն դուրս գալով խաղադաշտ և դառնալով գոլային փոխանցման հեղինակ։ 2018 թվականին Մաթիաս Սվանբերգը տեղափոխվում է «Բոլոնիա ՖԱ» իտալական ակումբ։ Պայմանագրի գումարը կազմում էր 5 մլն եվրո։ Սեպտեմբերին Ջենոայի դեմ խաղում Սվանբերգը նորամուտը նշեց Սերիա A-ում։

Կարիերան հավաքականում
---------------------

Շվեդիայի միչև 17 տարեկանների հավաքականի հիմնական խաղացող է։ Մանակցել է միչև 17 տարեկանների 2016 թվականի Եվրոպայի առաջնությանը` խաղալով բոլոր չորս հանդիպումներում։ 2019 թվականից Մաթիասը մասնակցել է Շվեդիայի հավքականի խաղերին։ Ազգային հավաքականի կազմում իր առաջին գոլը Սվանբերգը խփել է 2020 թվականի նոյեմբերի 18-ին Ազգերի լիգայի խաղում՝ գրավելով Ֆարերյան կղզիների հավաքականի դարպասը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. ↑  «MFF skriver A-kontrakt med Svanberg» (շվեդերեն)։ Վերցված է 17 июля 2016  `|description=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
3. ↑  «Ostersunds - Malmo» (անգլերեն)։ Վերցված է 17 июля 2016  `|description=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆուտբոլիստի էջը *soccerway.com* կայքում(անգլ.)
* Պրոֆիլը *transfermarkt.com* կայքում(անգլ.)
| **՞**Բևեռային որոր |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Larus glaucoides
Meyer, 1822 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 144203 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Բևեռային որոր** կամ **իսլանդական որոր** (*Larus glaucoides*), որորների (*Laridae*) ընտանիքի խոշոր թռչուն։

Արտաքին տեսք
------------

Բևեռային որորը ջրի վրա
Բոլոր տեսակները ֆենոտիպորեն ներկված են բաց տոներով և մուգ գույնի փետուրները բացակայում են։ Սեռահասուն ձևերը ունեն բաց մոխրագույն փետրածածկ և դեղնականաչավուն կտուց։ Ոչ հասուն տեսակների մոտ կտուցը որպես կանոն ներկված է բաց գույնով։

Պոչը փոքր-ինչ ավելի մուգ է և ունի վարդագույն երանգ։ Բևեռային որորի արձակած ձայները նման են արծաթափայլ որորի (Larus argentatus) ձայներին։ Մարմնի երկարությունը կազմում է 50-66 սմ, իսկ թևերի չափը՝ մինչև 140 սմ-ի։ Բևեռային որորների քաշը տատանվում է 820-1100 գրամ։

*Larus glaucoides*

Տարածվածություն
---------------

Բնադրում են Կանադայի և Գրենլանդիայի արկտիկական շրջաններում։

Թռչունները ձմեռում են Ատլանտյան օվկիանոսի հյուսիսային շրջաններից մինչև Բրիտանական կղզիները ընկած տարածքներում, ինչպես նաև Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում և Մեծ լճերի տարածաշրջանում։ Եվրոպայում բևեռային որորները հանդիպում են հազվադեպ։

Վարք
----

Բևեռային որորների գաղթօջախներում կան առանձին ափամերձ քարեր և ժայռեր։ Որպես կանոն՝ բնում լինում են երկու-երեք ձու։
Որորի ճուտիկները դառնում են սեռահասուն թռչուններ չորս տարեկան հասակում։

Սնունդ
------

Ինչպես որորների ցեղի բոլոր թռչունները, այնպես էլ բևեռային որորը ամենակեր է։ Սնունդ հայթայթելու նպատակով այս թռչունները կարող են երկար ժամանակ թռչել ծովի վրայով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Бёме Р. Л. Флинт В. Е.* Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз. «РУССО», 1994. — С. 90. — 2030 экз.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բեւեռային չայկան: տեղեկատվությունը կայքում IUCN Կարմիր գրքի

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · Neotropical Birds · IRMNG · ITIS TSN · SeaLifeBase · WoRMS |

 |
**Հովասափ Սեբաստացի** (մոտ 1510, Սեբաստիա - մոտ 1564), XVI դարի հայ տաղասաց, գրիչ, վկայագիր։ Կրթությունն ստացել է հոր՝ Թադեոս քահանայի մոտ։ Հովասափ Սեբաստացիից մեզ են հասել սիրո երգեր, պատմական պոեմներ, բանաստեղծություններ, բարոյախրատական, ինչպես նաե հոգևոր թեմաներով գրված և տոմարագիտական գործեր, որոնք արտացոլում են հայ ժողովրդի, մասնավորապես Արևմտյան Հայաստանի բնակչության կյանքը, միջնադարյան Հայաստանի քաղաքական անցուդարձերը։ 1535 թ-ին Հովասափ Սեբաստացին ընդօրինակել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու պատմությունը։ Երկի վերջում եղած հիշատակարանը վկայում է, որ նա իր սիրերգերը, օժտված կյանքի ու բնության նկատմամբ լավատեսությամբ, ստեղծել է 1535 թ-ին։ Հովասափ Սեբաստացին գրել է նաև 17 տնից բաղկացած մի տաղ, որը նվիրված է Կոճա Սեբաստացուն (տաղի 7 տների ծայրակապն է «Ցովասաբ» բառը)։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17632 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 551)։*  |
**Գրիգոր Միսքճյան** (1865, Կ.Պոլիս - 1915, օգոստոսի 5), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1865 թվականին Կ.Պոլսում՝ հայ կաթոլիկ ընտանիքում։ Բժիշկ Ստեփան Միսքճյանի եղբայրն է։ Նախնական կրթությունն ստացել է Կ. Պոլսի Միջա գյուղում(Օրթաքեոյ)։ Դեղագործական կրթություն է ունեցել և դեղագործ աշխատել։ 1915 թվական ապրիլին բանտարկվել է Կ. Պոլսի բանտում, ապա աքսորվել Չանղըրը։ Անունը փորագրվել է Չանղըրըում հավաքված համրիչի 99 հատիկներից մեկի վրա։ 1915 թվականի օգոստոսի 5-ին Օր­թա­գյուղից նորից աքսորվել է։ Կոնիայից 2 ժամ հեռավորության վրա գտնվող վայրում, Անկարայի մոտ սրախողխող է արվել եղբոր՝ Ստեփանի հետ։

Աղբյուրներ
----------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տժուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պո­լիս, 1919։
* Պալաքեան Գրիգորիս ծ. վրդ. Հայ գողգոթան, Վիեննա, 1922 թվական։
* Թէոդ իկ, Յուշարձան նա հատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Պալաքյան Գրիգորիս ծ. վրդ. հայ գողգոթան, Երևան, 1991։
* Ավագյան Կարինե, Եղեռ նահուշ մասունք կամ խոս տովանողք և վկայք խաչի, Երևան, 2002։
* Ավագեան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թ. ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարա նային ցուցանմոյշը,
| **՞**Եղեգնուտի եղեգնաթռչնակ |
| --- |
| Եղեգնուտի եղեգնաթռչնակ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Ճնճղուկանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Շահրիկներ |
|
|
|
| Ցեղ | Իսկական եղեգնաթռչնակներ |
|
|
| Տեսակ | **Եղեգնուտային եղեգնաթռչնակ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Acrocephalus scirpaceus  (Hermann, 1804) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**558429**NCBI**48156**

 |
| --- | --- | --- |

 |


*Cuculus canorus canorus* + *Acrocephalus scirpaceus*
**Եղեգնուտի եղեգնաթռչնակ** (լատին․՝ Acrocephalus scirpaceus), շահրիկների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, տարածված։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 13 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 17-21 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 10-12 գ։ Ոտքերը մուգ գույնի են, մարմինը վերևից ձիթապտղագույն-դարչնագույնից մոխրագույն–դարչնագույն է, գոտկատեղը՝ դարչնագույն-շիկակարմիր երանգով, ներքևից՝ սպիտակ, կողքերը՝ բաց դարչնագույն-դեղին երանգով։ Հոնքը կարճ է, բաց գույնի։

Կենսակերպ
---------

Թաքնված թռչուն է, սակայն արագաշարժ է, ճարպիկ և աղմկարար, տեսադաշտում հայտնվում է մի քանի վայրկյան։ Բնակվում է եղեգով ու ջրեղեգով պատված ճահճուտներում։ Սնվում է անողնաշարավորներով։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Գարնանային վերադարձը՝ ապրիլի 1-ին տասնօրյակում։ Հարսանեկան զույգերը ձևավորում են ապրիլի ընթացքում և մայիսի սկզբին։ Ձվադրման պատրաստ բները հայտնվում են մայիսի 2-րդ կեսին։ Կառուցում են էգը և արուն։ Բույնը գավաթաձև է՝ տերևներից հյուսված։ Բնադրում է փարթամ բուսուտներում։ Ձվերը բներում հայտնվում են մայիսից հունիսի վերջը, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ ավելի ուշ։

Դնում է 18 մմ տրամագծով, բաց կանաչ՝ կանաչավուն պտերով 3-5 ձու։ Ձագերը բնից հեռանում են և երիտասարդ ընտանեկան խմբեր կազմում հունիսի վերջից օգոստոսի սկիզբ։ Աշնանային չուն՝ սեպտեմբերից հոկտեմբերի սկզբին։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4219284-5 · LCCN: sh96010633 |

 |
**Միրոե Ասադ** (իսկականը՝ Մստոյան Միրո Ասադի, սեպտեմբերի 5, 1919(1919-09-05), Ալագյազ, Շարուր-Դարալագյազի գավառ - *անհայտ*), քուրդ խորհրդային գրող, արձակագիր, բանաստեղծ, թարգմանիչ։ ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1970)։ ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1919 թվականի սեպտեմբերի 5-ին, Մեծ Ջամուշլու (ՀԽՍՀ Արագածի շրջանի Ալագյազ) գյուղում։ 1937 թվականին ավարտել է Երևանի քրդական մանկավարժական տեխնիկումը։ Ավարտել է Մոսկվայի համամիութենական հեռակա իրավաբանական ինստիտուտը (1947)։ 1937-1943 թվականներին աշխատել է Ալագյազի միջնակարգ դպրոցում։ 1943-1944 թվականներին եղել է Հայաստանի քրդական շրջիկ պետթատրոնի տնօրեն, 1944-1948 թվականներին՝ ՀԿԿ Ալագյազի շրջկոմի բաժնի վարիչ, 1948-1951 թվականներին՝ Ալագյազի, այնուհետև Ապարանի շրջդատախազ, 1951-1952 թվականներին՝ ՀՀԿ Ապարանի շրջկոմի երկրորդ քարտուղար 1952-1955 թվականներին՝ հանրապետական դատախազության ընդհանուր հսկողության բաժնի դատախազ։ 1955 թ.-ից «Ռյա թազա» քրդերեն թերթի խմբագիրն է։ Մ․ Ա․ հրատարակել է (քրդերեն) «Սիսե» (1961 թ.) պատմվածքների, «Հայրենիքի զավակը» (1969 թ.) և «Սրտի զգացումը» (1973 թ.) բանաստեղծությունների ժողովածուները։

Քրդերեն է թարգմանել Հովհաննես Թումանյանի, Եղիշե Չարենցի և այլ գրողների գործերից։ Կազմել է (Ղաչաղե Մուրադի հետ) դասագրքեր քրդական դպրոցների համար։ 1964 թ.-ից ՀԿԿ Կենտկոմի անդամ է։ Հայաստանի Խորհրդային Սոցալիստական Հանրապետության (ՀԽՍՀ) VII-X գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ է, Հայաստանի Խորհրդային Հանրապետության Գերագույն սովետի նախագահի տեղակալ (1971 թ.-ից)։
Մահացել է 2008 թ. փետրվարի 4-ին Երեւանում, 89 տարեկան հասակում։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ Աշխատանքային կարմիր դրոշի և «Պատվո նշան» շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 620—621.
2. ↑  Հայկ Խաչատրյան։ Գրական տեղեկատու։ Երևան, «Սովտական գրող» հրատարակչություն։ 1981, 311-312 էջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 620)։*  |

Հղումներ
--------
**Հովհաննես** (*Հաննա էլ Արմանի, Հովհաննես Երուսաղեմցի*, ծնննդյան և մահվան թվականներն անհայտ), XVIII դարի հայազգի նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ստեղծագործել է Եգիպտոսում, հատկապես՝ Կահիրեում, ուր ղպտական եկեղեցիներում և արվեստի թանգարաններում պահպանվել են Հովհաննեսի մոտ 320 աշխատանքներ, թվագրված են 1721-1784 թթ.։ Նկարիչն ստորագրել է՝ «Յուհաննա», «Հաննա», «Հաննա Էլ-Արմանի էլ-քուտսի» (Հաննա հայազգի Երուսաղեմցի), «Հաննա Էլ-Արմանի» (Հաննա հայազգի), նկարներից մեկի տակ՝ «Հաննա Կարապետ» (ենթադրվում է, թե Կարապետը հայրն է), Հին Կահիրեի Սուրբ Կույսի եկեղեցում՝ «գործ նվաստ հայ Հովհաննեսի»։ Նշանակալից են Սուրբ Հովհաննեսի, Սուրբ Գևորգի, Հիսուսի կյանքի դրվագները պատկերող նկարները, որոնք Հովհաննես (Հաննա էլ Արմանի), «Մկրտություն» (XVIII դար, ղպլռական եկեղեցի, Կահիրե) կրում են բյուգանդական արվեստի ազդեցությունը, իսկ թեմաների մեկնաբանումով մոտ են հայկական միջնադարյան մանրանկարչությանը։ Հովհաննեսի սրբապատկերներում առկա է գեղանկարչական որոշակի կուլտուրա, կառուցվածքային պարզություն։ 1740-ական թթ. որոշ աշխատանքներ կատարել է արաբ նկարիչ Իբրահիմ էլ Նասիխի հետ միասին («Միքայել հրեշտակապետը», «Քրիստոսը գահի վրա», «Աստվածամայրը»), որոնցում առկա են արևելյան արվեստին բնորոշ հարթապատկերային լուծումներ, ֆիգուրների փոքրաչափ, գրաֆիկական կերպավորումներ։ Վերջին շրջանի աշխատանքներին («Սուրբ Գևորգ», «Սուրբ Մինաս» և այլն) բնորոշ է գեղարվեստական անհատականացումը։ Նկարչությամբ է զբաղվել նաև նրա որդին՝ Հովսեփը (Կերգեսը), որի ստորագրված մի քանի աշխատանքները պահպանվում են Կահիրեի ղպտական արվեստի թանգարանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 6. — էջ 555.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 555)։*  |
**Մասիս Աղասարի Սարգսյան** (օգոստոսի 2, 1949(1949-08-02), Ճամբարակ, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կենսաբան, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1999)։

Կենսագրություն
--------------

Մասիս Սարգսյանը ծնվել է 1949 թվականի օգոստոսի 2-ին Վերին Ճամբարակ գյուղում (ներկայում՝ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում)։ 1973 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1984 թվականին սկսել է աշխատել Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարարության Երկրագործության և բույսերի պաշտպանության գիտահետազոտական ինստիտուտի (այժմ՝ գիտական կենտրոն) անտառի պաշտպանության լաբորատորիայում․ 1998 թվականին դարձել է վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են Հայաստանում գյուղատնտեսական մշակաբույսերի և անտառային գլխավոր վնասատուների դեմ բակտերիային պատրաստուկների կիրառման կենսաէկոլոգիական խնդիրներին։ Ստեղծել է հինգ բակտերիային պատրաստուկներ և քիմիական իմունաընկճողների ենթամահացու կոնցենտրացիաերի զուգակցմամբ բարձրացրել դրանց արդյունավետությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Հովհաննես վարդապետ Նուրտինյան** (արմտ. հայ.՝ Յովհաննէս վարդապետ Նուրտինեան, 1747, Դիարբեքիր, Դիարբեքիրի գավառ, Դիարբեքիրի էլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - 1803, Լիվոռնո, Տոսկանա, Իտալիա), հայ եկեղեցական գործիչ, պատմիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1747 թվականին Տիգրանակերտում։ Նրա ծնողներն են՝ Բաղեշից քրդերի պատճառով գաղթած Սահակ Քյոսյանցը և Մարթա Նուրտինյանը։

Արղնիի Բարձրահայց վանքում աշակերտել է իր քեռուն՝ Աբրահամ եպիսկոպոս Նուրտինյանին։ Նվիրակությամբ Դիարբեքիրում եղած Հովակիմ եպիսկոպոս Քանաքեռցին (հետագայում՝ Երուսաղեմի Հայոց պատրիարք) տեսնելով որբ Հովհաննեսին, կարեկցում է նրան և հետը Դամասկոս տանում, որտեղ էլ նրան ձեռնադրում է սարկավագ (1763) և իր հետ տանում Երուսաղեմ, իբրև Սուրբ Հակոբյանց վանքի միաբան։ 1765 թվականին Հովակիմ եպիսկոպոսի հետ գնում է Կոստանդնուպոլիս։ 6 ամիս նրա մոտ մնալուց հետո Հովհաննեսը աշակերտում է Կոստանդնուպոլսի Օրթագյուղ թաղամասում հաստատված Սարգիս արքեպիսկոպոս Սարաֆյանին, նրա կողմից 1769 թվականին ձեռնադրվում վարդապետ և որի հետ էլ 1772 (1773) թվականին գնում է Իտալիայի Լիվոռնո քաղաք։ 1773 թվականից մշտապես բնակվել է Լիվոռնո քաղաքում։

Մահացել է Լիվոռնոյում, 1803 թվականին։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Հեղինակ է մի շարք մանր երկասիրությունների, որոնցից նշանավոր է 1779 թվականին գրված իր ուսուցչի՝ Սարգիս արքեպիսկոպոս Սարաֆյանի մասին ոտանավոր կենսագրությունը, որը 1908 թվականին հրատարակվել է Գրիգորիս Գալեմքյարյանի կողմից Վիեննայում՝ Մխիթարյան միաբանության տպարանում։ Այս երկասիրությունը հայտնի է երկու օրինակով։ Առաջինը՝ Օրթագյուղի Անտոնյան միաբանության թիվ 653 ձեռագիրն է, իսկ երկրորդը՝ Վիեննայի Մխիթարյան մատենադարանի թիվ 773 ձեռագիրը, ընդ որում, առաջինը՝ ինքնագիր է։

Երկը հանգավոր գրվածք է, բաժանված 10 գլուխների կամ, ինչպես հեղինակն է անվանում, երգերի։ Վերջին՝ 11-րդ երգը նվիրված է հեղինակի կենսագրությանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 3, Ցուցակ 1, Էջ 702-703.
2. 1 2  «Ազգային մատենադարան, ԾԵ.», Գրիգորիս Գալեմքյարյան, Վիեննա. Մխիթարեան տպարան, 1908.
3. 1 2 3 4 5  «Էջմիածին» ամսագիր, 2001, հունվար, էջ 93․
4. 1 2  «Միաբանք եւ այցելուք Հայ Երուսաղէմի», Մկրտիչ Աղավնունի, Երուսաղեմ, 1929.
**Մարիա Բրաբանտացի** (հոլ.՝ Maria van Brabant, ֆր.՝ Marie de Brabant, մայիսի 13, 1254(1254-05-13), Լյուվեն, Լյովեն, Բելգիա - հունվարի 12, 1321(1321-01-12), Մյոլան ան Իվելին, arrondissement of Mantes-la-Jolie, Ֆրանսիա), Բրաբանտի դուքս Հենրիխ III-ի և Ադելաիդա Բուրգունդացու դուստրը, Ֆրանսիայի թագավոր Ֆիլիպ III Համարձակի կինը, Ֆրանսիայի թագուհին 1274-1285 թվականներին։

Կենսագրություն
--------------

Մարիան ծնվել է 1254 թվականի մայիսի 13-ին Լյովենում։ Նա Բրաբանտի և Ստորին Լոթարինգիայի դուքս Հենրի III Բարեսրտի և նրա կնոջ՝ Ադելաիդա Բուրգունդացու միակ դուստրն էր։ Նրանից բացի ընտանիքն ուներ երեք որդի՝ Հենրին, Ժանն ու Գոդֆրիդը։

1274 թվականի օգոստոսի 21-ին Վինսենում Բրաբանտի Մարիամի և Ֆրանսիայի թագավոր Ֆիլիպ III-ի միջև կնքվեց ամուսնական պայմանագիր։ 1275 թվականի հունիսի 24-ին Մարիան թագադրվեց Փարիզի Սենտ Շապել սուրբ մատուռում ։ Թագավորի համար սա երկրորդ ամուսնությունն էր։ Իզաբելլա Արագոնցու հետ առաջին ամուսնությունից նա ունեցել է երեք որդի։
Մերին և Ֆիլիպը երեք երեխա ունեին.

* Լյուդովիկոս (1276-1319)
* Բլանկա (1278-1305)
* Մարգարիտա (1282-1317)

1276 թվականին Ֆիլիպի առաջին ամուսնությունից ծնված առաջնեկը՝ Լյուդովիկոսը հանկարծամահ է լինում։ Այն խմբավորումներից մեկը, որը պայքարում էր թագավորի վրա ազդեցություն ունենալու վրա, լուրեր է տարածել, որ նրա կինն իբր ցանկանում էր գահի ճանապարհ հարթել սեփական երեխաների համար։ Լուրը չհաստատվեց, և որոշ ժամանակ անց Պիեռ դե լա Բրոսուն, ով արքունիքում սենեկապետ էր, բռնեցին և մահապատժի ենթարկեցին։ Գործի տարօրինակն այն էր, որ այն բավականին հանկարծակի էր և դատարանում չէր քննվել։

Ֆիլիպ III-ի կառավարման օրոք Մարիան մեծ ազդեցություն ունեցավ նրա վրա, քանի որ նրա ամուսինը անզոր և թույլ կամք ունեցող անձնավորություն էր, որը հեշտությամբ տրվում էր ներշնչանքներին։ Բայց 1285 թվականին նրա մահից հետո, թագուհին կորցրեց ողջ քաղաքական ազդեցությունը արքունիքում և իրեն նվիրեց երեխաների դաստիարակությանը։ Ֆրանսիայի թագը ժառանգել է նրա տասնյոթամյա խորթ որդին՝ Ֆիլիպը։
Մարիա Բրաբանացին երկար կյանք ապրեց՝ գերազանցելով իր բոլոր երեխաներին։ Նրա դուստր Բլանկան, ով դարձել է Հաբսբուրգի արքայազն Ռուդոլֆի կինը, մահացել է ծննդաբերության ժամանակ 1305 թվականին։ Մարգարեթը, ով դարձավ Անգլիայի թագուհի, ութ տարի ապրեց երջանիկ ամուսնության մեջ և մահացավ ամուսնուց հետո 1317 թվականին։ Լուի դ'Էվրոն, ով առանձնանում էր հանգիստ և բարի բնավորությամբ, փորձում էր հեռու մնալ քաղաքական ինտրիգներից։ Նա մահացել է երկու տարի անց։ Մարիան ականատես է եղել իր հանգուցյալ ամուսնու երկու թոռների՝ Լուիի և Ֆիլիպի գահակալմանը։ Ինքը՝ Մարիան մահացավ 1321 թվականի հունվարի 10-ին վաթսունվեց տարեկան հասակում և հուղարկավորվեց Փարիզի Ֆրանցիսկյան վանքում։

Մշակույթում
-----------

Մարիա Բրաբանտացուն է նվիրված Գի Բրետոնի «Սիրո պատմություն Ֆրանսիայի պատմության մեջ» աշխատության առաջին հատորում զետեղված պատմվածքներից մեկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.
2. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage
3. 1 2 3  Kindred Britain
4. ↑  Генеалогия герцогов Брабантских
**Մովսեսը Եգիպտոսում** (իտալ.՝ Mosè in Egitto), իտալացի կոմպոզիտոր Ջոակինոր Ռոսսինիի օպերա երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոյի հեղինակ Անդրեա Լեոնե Տոտտոլա։ Օպերայի առաջնախաղը կայացել է 1818 թվականի մարտի 5-ին Նեապոլի «Սան Կարլո» թատրոնում։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Օպերայի պատվիրվել է Ռոսսինիին հայտնի իտալացի իմպրեսարիո Դոմենիկո Բարբայայի կողմից 1818 թվականին։ Լիբրետտոն գրել է իտալացի գրող Անդրեա Տոտտոլան, որը տեքստի հիմքում դրել է Ֆրանչեսկո Ռանիերիի «Օսիրիս» թատերգությունը։

Օպերայի առաջնախաղը տեղի է ունեցել 1818 թ. մարտի 5-ին և մեծ ջերմությամբ է ընդունվել հանդիսատեսի կողմից։ Մեկ տարի անց՝ 1819 թվականին, Ռոսսինին ավելացրել է Մովսեսի և երգչախմբի համար աղոթքը (*Dal tuo stellato soglio*), որը համարվում է օպերայի առավել հայտնի դրվագներից մեկը։

Մի քանի տարի անց կոմպոզիտորը ստեղծել է օպերայի ֆրանսերեն տարբերակը Փարիզի «Գրանդ օպերայի» («Օպերա Գարնիե») համար, որը բեմադրվել է «Մովսես և փարավոն կամ Անցում Կարմիր ծովով» (ֆր.՝ *Moïse et Pharaon, ou Le Passage de la mer Rouge*) անունով։ Նոր խմբագրության մեջ ավելացվել է չորրորդ գործողությունը, ընդլայնվել է գործող նաձանց ցանկը, ինչպես նաև փոփոխվել են հերոսների անունները։ Նոր խմբագրությամբ օպերայի առաջնախաղը կայացել է 1827 թվականի մարտի 26-ին։

Սյուժե
------

Օպերայի գործողությունները տեղի են ունենում Եգիպտոսում մ.թ.ա. XV—XIII դարերում (հրեա ժողովրդի՝ եգիպտական գերությունից ազատվելու ժամանակաշրջան՝ ըստ Աստվածաշնչի «Ելից» գրքի)։

Գործող անձինք
-------------

| Դերերգ | Ձայն |
| --- | --- |
| **Մովսես** | բաս |
| **Ահարոն**, *Մովսեսի եղբայր* | տենոր |
| **Ամենոֆիդե**, *Մովսեսի քույր* | մեցցո-սոպրանո |
| **Գելցիա**, *Ամենոֆիդեի դուստր* | սոպրանո |
| **Փարավոն** | բաս |
| **Ամալտեա**, *փարավոնի կին* | սոպրանո |
| **Օսիրիս**, *փարավոնի որդի* | տենոր |
| **Մամբրես**, *Իզիդա աստվածուհու քուրմ* | տենոր |

 «Մովսես և Փարավոն» օպերայի փարիզյան առաջնախաղի դեկորացիաները, 1827

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Archivio Storico Ricordi — 1808.
2. ↑  Ringhieri, 1760

Գրականություն
-------------

* Ringhieri, Francisco (1760). L'Osiride. Tragedia del p.d. Francesco Ringhieri monaco ulivetano e lettore di teologia. Padua: Conzatti. Eight volumes of the tragedies of Ringhieri, an Olivetan monk (1721–1787), were also published in Venice 1788–1789.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | International Music Score Library Project · MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 13918035x · GND: 300132662 · LCCN: n81119135 · VIAF: 178616053 · WorldCat VIAF: 178616053 |

 |
| **՞**Օդուենի որոր |
| --- |
| *Օդուենի որորներ*  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Վերնաթագավորություն | Կորիզավոր |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Քարադրանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Որորներ |
|
|
|
| Ցեղ | Որորներ |
|
|
| Տեսակ | **Օդուենի որոր** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| *Larus audoinii*
 *Payraudeau*, 1826 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակIUCN 3.1 *Near Threatened* : ??? |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**824066**NCBI**126680**EOL**1049301**

 |
| --- | --- | --- |

 |


*Ichthyaetus audouinii*
**Օդուենի որոր** (լատին․՝ *Larus audoinii*), որորների ցեղի ներկայացուցիչ։ Անվանակոչվել է ի պատիվ ֆրանսիացի բնագետ Ժան Օդուենի (ֆր.՝ *Jean Victor Audouin*, 1797—1841)։

Նկարագիր
--------

Մարմնի երկարությունը կազմում է 49—51 սմ երկարություն։ Թևերի բացվածքը 1,15-1,40 մ է, քաշը՝ 500—600 գրամ։

Ի տարբերություն այլ որորների, Օդուենի որորը ավելի քիչ հանդիպող թռչանտեսակ է։ Նրանց թվաքանակը մշտապես փոքր է եղել, իսկ բնական արեալն ընդգրկում է Միջերկրական ծովի կղզեխմերը։ Բնակվում են Հունաստանում, Կիպրոսում, Իսպանիայում, Ալժիրում, Իտալիայում, Կորսիկայում, որտեղ 1950 թվականին թռչունների թվաքանակը կազմել է 63 զույգ, իսկ 1974 թվականին՝ միայն երկու զույգ։ Համեմատաբար մեծ գաղութ գտնվում է Չաֆարինաս կղզեխմբում՝ Մուլույա գետի (արաբ․՝ وادي ملوية‎‎) գետաբերանի շրջակայքում, Մարոկկոյի հյուսիս-արևելքում տեղակայված գերտերի շրջակայքում։ Այդտեղ գտնվում է Օդուենի որորի ողջ պոպուլյացիայի 2/3 մասը։ 1982 թվականին Օդուենի որորի ողջ թվաքանակը գնահատվել է 3000—3500 առանձնյակ։ Հայտնի չէ, թե դրանից առաջ որքան է եղել այս տեսակի թվաքանակը։ Բազմացման ժամանակահատվածից հետո Օդուենի որորները թռչում են Ատլանտյան օվկիանոսի ջրերով ողողողված Աֆրիկայի ափերը, որոշները հասնում են նույնիսկ՝ Սենեգալ։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

 |
|  |
| --- |
| **Երկբծավոր արտույտ** |
| Երկբծավոր արտույտԵրկբծավոր արտույտ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Ճնճղուկազգիներ (Passeriformes) |
| **Ընտանիք** | Արտույտներ (Alaudidae) |
| **Ցեղ** | **Melanocorypha** |
| **Տեսակ** | **Երկբծավոր արտույտ** *(M. bimaculata)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Melanocorypha bimaculata***Ménétries, 1832 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Երկբծավոր արտույտ** (լատին․՝ Melanocorypha bimaculata), արտույտների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, քիչ տարածված։

*Melanocorypha bimaculata*

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 16-17 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 33-41 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 40-72 գ։

Մարմնի վերին մասը մուգ դարչնագույն է՝ խայտերով, թևերի թափահարող փետուրները՝ մոխրադարչնագույն՝ սպիտակ պտերով, կրծքին կան սև բծեր։ Պոչի փետուրների ծայրերին (բացառությամբ կենտրոնական զույգի) կան սպիտակ պտեր, որոնք լավ երևում են թռչելիս։ Կտուցը մեծ է, գլխին կա արտահայտված նախշ։ Տարածված է կիսաանապատներում, տափաստաններում։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է խոտաբույսերի սերմերով, միջատներով։

Բնադրում
--------

Գարնանային վերադարձը՝ մարտի կեսերից ապրիլի սկիզբը (արուներն էգերից՝ 2-4 օր շուտ)։ Հարսանեկան խաղերի ժամանակ արուն սրնգի թովիչ ձայներ հիշեցնող երգով, թևերը մեղմ թափահարելով՝ թռչում է պտույտներով, մեղմ վայրէջք կատարում և հետապնդում մոտակայքում կքանստած էգին։ Բնադրում է ապրիլ-մայիսին՝ գետնին։ Բույնը (տրամագիծը՝ 112 մմ) կառուցում է միայն էգը՝ փոքրիկ գավաթաձև փոսիկում՝ չորացած խոտաբույսերից։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Մայիսի սկզբից հունիսի սկիզբը դնում է 24 մմ տրամագծով, սպիտակ՝ դարչնագույն պտերով 3-5 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 12-13 օր։ 11-12 օրական ձագերը (որոնք դեռևս թռչել չեն կարողանում) դուրս են գալիս բնից, կեր հայթայթում ծնողների օգնությամբ, ինքնուրույն են դառնում 30-35 օրականում։ Ձագերի կորուստը մեծ է՝ 65% (կախված է արտաքին ազդակներից)։ 
Աշնանային չուն՝ մինչև սեպտեմբերի 2-րդ տասնօրյակը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Երկբծավոր արտույտ - Հայաստանի թռչունները

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |
Ջեյն Էյր՝ 1847 թվականի նույնանուն դաստիարակչական վեպի հերոսուհի
**Դաստիարակչական վեպ** (գեր. Bildungsroman ['bɪldʊŋs.ʁoˌmaːn]), վեպի տեսակ, որը տարածված է գերմանական Լուսավորության գրականության մեջ։ Դրա բովանդակությունը գլխավոր հերոսի հոգեբանական, բարոյական և սոցիալական ձևավորումն է։

Ծագում
------

Տերմինը ներկայացրել է բանասեր Կառլ Մորգենշտերնը 1820-ական թվականներին՝ «ձևավորվող» չափահաս մարդուն սահմանելու համար։ Տերմինը հայտնի է դարձել Վիլհելմ Դիլթայի 1870 թվականի հայտարարությունից հետո, որ Դաստիարակչական վեպի հիմքում ընկած է Յոհան Վոլֆգանգ ֆոն Գյոթեի «Վիլհելմ Մայստերի ուսմունքի տարիները» (1796) ստեղծագործությունը, որտեղ գլխավոր հերոսը ունի երկու խնդիր՝ ինքնաճանաչում և սոցիալականացում։ Ավելին, վեպի ձևը նման է ավելի վաղ ֆրանսիական փիլիսոփայական վեպերին, որոնցից են Վոլտերի «Կանդիդա» (1759) և Ժան-Ժակ Ռուսոյի «Էմիլյա» վեպերը։

XIX-XX դարեր
------------

XIX դարի գրականության մեջ դաստիարակչական վեպի դասական օրինակներ տվել են Չարլզ Դիքենսը («Դավիթ Կոպպերֆիլդ», 1849), Գյուստավ Ֆլոբերը («Զգացմունքների դաստիարակում», 1869), Իվան Գոնչարովը («Սովորական պատմություն», 1847), Ֆեոդոր Դոստոևսկին («Նետոչկա Նեզվանովա», 1849; «Դեռահասը», 1875)։

Հետպատերազմյան շրջանում դաստիարակչական վեպը վերակենդանացել է և նոր հռչակ ձեռք բերել։ Համաշխարհային ռեզոնանս են ստացել պատերազմյան և հետպատերազմյան շրջանում պատանիների հասունացման մասին այնպիսի գրքեր, ինչպիսիք են Ջերոմ Դեյվիդ Սելինջերի «Տարեկանի արտում՝ անդունդի եզրին» և Գյունտեր Գրասի «Դաժան թմբուկ» գրքերը։

Ենթաժանրեր
----------

Գրականագիտությունում առանձնանում են հետևյալ ժանրի տարբեր տեսակներ, մասնավորապես՝ դաստիարակչական արկածային վեպ (Ռոբերտ Լուիս Սթիվենսոնի «Գանձերի կղզին», Ռեդյարդ Քիփլինգի «Համարձակ կապիտանները», Մարկ Տվենի «Հեքլբերի Ֆիննի արկածները», Վենիամին Կավերինի «Երկու կապիտաններ») և «գեղարվեստական վեպ»՝ Künstlerroman («Նկարչի դիմանկարը պատանեկության ժամանակ», «Արսենևի կյանքը», «Ձիրք»)։ 1830-ական թվականներինն դաստիարակչական վեպում առանձնանում է կարիերայի վեպը, որին հետևում է երիտասարդ Ժուլիեն Սորելի և Էժեն դե Ռաստինյակի բարոյական էվոլյուցիան։

Քննադատություն
--------------

Ըստ պատմաբան և հրապարակախոս Կոդի Դելիստրեյթիի (անգլ. Cody Delistraty), այս ժանրի գրական ստեղծագործությունները հնարավորություն են տալիս մեկընդմիշտ գտնել սեփական «ես»-ը, որը թաքցնված է մարդու ներսում, մինչդեռ այդ «ես»-ը անընդհատ փոխվում է։ Չափահաս տարիքում սեփական «ես»-ը գտնելու հավատը կեղծ է, քանի որ «ես գտա ինձ» հասկացողությունը ողջ կյանքի ընթացքում կայուն չէ։ Ժամանակակից հոգեբանությունը աջակցում է անհատականության փուլային զարգացման գաղափարը, հասունացման և սեփական փորձի կուտակման փոփոխականությունը (փոփոխական, անկայուն «ես»)։

Տես նաև
-------

* Դեռահասային գրականություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «The coming-of-age con»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դաստիարակչական վեպը Բրիտանիկա հանրագիտարանում(անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX550593 · BNF: 119571523 · GND: 4112765-1 · LCCN: sh2003003087 · NKC: ph127479 |

 |
**Յաբեզ Ալիես** (անգլ.՝ Jabez Allies, հոկտեմբերի 22, 1787(1787-10-22) կամ 1787 - հունվարի 29, 1856(1856-01-29) կամ 1856), անգլիացի բանագետ և հնագետ։ Եղել է Ֆոլկլորի վերաբերյալ առաջին հեղինակներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Ալիեսը Վիլյամ Ալիեսի երկրորդ որդին է, ծնվել է 1787 թվականին, Վուսթերշայր կոմսության Լալսլի գյուղում, որտեղ նրա ընտանիքը բնակվել է սերունդներով։ Վաղ երիտասարդության ժամանակ նա տպավորպած է եղել Հռոմեական և Անգլոսաքսյան դարաշրջանի ուշ հետքերով, նաև տպավորված էր պաստորալ կյանքով, որը բնութագրում էր նրա ծննդավայրը։ Նա ծառայել է Լոնդոնում որպես գրասենյակային աշխատող և մի քանի տարի փորձ է ձեռք բերել որպես փաստաբան։ Նրա բազմաթիվ աշխատանքները ընթերցվել են Լոնդոնի հնությունների ընկերությունում, որի կազմում նա անդամ է դարձել մոտավորապես 1840 թվականին, և Հնագիտական թագավորական ինստիտուտում։ Նա մեծ ընդունակություն է ցուցաբերել հնագիտական իրեր հայտնաբերելիս և լույս է գցել հռոմեական շրջափակման ժամանակաշրջանի իրերի հետքերի վրա իր հայրենի կոմսությունում, որը Նաշը և այլ պատմաբաններ որակել էին որպես չճանաչված։

Ամուսնանալով Վիլյամ Հարթշորնի դստեր` Քեթրինի հետ, ումից ունեցել է միայն մեկ երեխա, նա դուրս է եկել Լոնդոնից և մի քանի տարի բնակություն է հաստատել Քեթրին Վիլայում, որն այժմ Վուսթերի մի մասն է, մասնակցելով վերամիավորման բոլոր միջողառումներին և շարժումներին, որոնք կապված էին Վուսթերշեյրի և դրա պատմության հետ։

Մահացել է 1856 թվականին, Չելթնհեմի Թիվոլի տանը, որը նա գնել էր մի քանի տարի առաջ։ Թաղված է Լեքամփթոնի եկեղեցու բակում իր կնոջ կողքին, ով մահացել էր ավելի վաղ, 1855 թվականի մայիսի 28-ին, 74 տարեկան հասակում։

Մատենագրություն
---------------

* *Observations on Certain Curious Indentations in the Old Red Sandstone of Worcestershire and Herefordshire considered as the Tracks of Antediluvian Animals*, p. PR1, at Google Books (1835)
* *On the Causes of Planetary Motion* (1838)
* *On the Ancient British, Roman, and Saxon Antiquities of Worcestershire* (1840)
* *The Jovial Hunter of Bromsgrove. Horne the Hunter, and Robin Hood* (1845)
* *The Ignis Fatuus, or Will o' the Wisp and the Fairies*, p. PP7, at Google Books (1846)
* *On The Ancient British, Roman, and Saxon Antiquities and Folk-lore of Worcestershire*, p. PP1, at Google Books (1852) This was a much extended edition of the 1840 publication.

Բացի Archæological Journal պարբերականում տպագրված աշխատանքները, նա գրել է մի շարք հետաքրքիր ակնարկներ իր սիրելի թեմաներով, որոնք տպագրվել են Literary Gazette (1845) և այլ պարբերականներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Library of the World's Best Literature / C. D. Warner — 1897.
2. ↑  Wardle, Terry *Heroes & Villains of Worcestershire* 2010 The History Press, Stroud, Gloucestershire. p11 978 0 7524 5515 0

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Օքսֆորդի կենսագրական · Dictionary of National Biography |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000002456598 · LCCN: n2011072534 · SUDOC: 151243921 · VIAF: 64351276 · WorldCat VIAF: 64351276 |

 |
**Համիդ Իմամգուլու օկլի Գուրբանով** (ադրբ.՝ Malıbəyli Həmid, 1869, Malıbəyli, Շուշիի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - մարտի 22, 1922(1922-03-22), Ակնա, Շուշիի գավառ), ադրբեջանցի խանենդե, թառահար, Ղարաբաղյան մուղամի դպրոցի ներկայացուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

Մալիբեկլի Համիդը ծնվել է 1869 թվականին։ Որոշ ժամանակ աշխատել է որպես կառապան, իսկ հետո միացել է Հաջի Հուսուի կողմից կազմակերպած «Խանանդաների մաջլիս»ին։ Այստեղ նա սովորել է դասական արևելյան և ադրբեջանական մուղամներ Հաջի Հուսուից և Մաշադի Իսիից։ Համիդը սովորել էր նաև թառ նվագել։ Առաջին անգամ Սադիղջանը սովորեցրել է նրան թառ նվագել։

Ղարաբաղի մեջլիսներում Համիդը հայտնի էր եղել որպես խանենդե։ Նրա առաջին ելույթը տեղի էր ունեցել Նաջաֆղուլու Աղա անունով մի մարդու մեջլիսում՝ Հաջի Հուսուի, Մաշադի Իսիի, Սադըղջանի և Ավանեսի հետ։ Այս մեջլիսում իր ելույթից հետո Համիդին հաճախ են հրավիրում հանրային տոնակատարությունների։

Մալիբեկլի Համիդն աշխատել է նաև որպես դերասան։ Նրա անունը կարելի էր գտնել օպերային ներկայացումների պաստառների վրա, ինչպիսիք են Ուզեիր Հաջիբեկովի «Լեյլի և Մաջնունը», Մաշադի Ջամիլ Ամիրովի «Սեյֆալ-Մուլքը»։

1910 թվականին Մալիբեկլի Համիդը, ով հրավեր է ստացել «Գրամֆոն» ընկերությունից, գնալ է Ռիգա և ձայնագրել իր ձայնը գրամոֆոնի ձայնագրության վրա։ Մալիբեկլի Համիդի ռեպերտուարում եղել են «Սեգահ», «Շահնազ», «Օրթա Մահուր», «Ղարաբաղի շիքյաստա», «Շուշտար», «Հեյրատի», «Օվշարը» մուղամները։ Մուղամներից բացի, Ջումշուդ Մալիբեկլին կատարել է նաև ժողովրդական երգեր։

Մալիբեկլի Համիդը մահացել է 1922 թվականի մարտի 22-ին։

Տես նաև
-------

* Խան Շուշինսկի
* Իսլամ Ռզաև
* Հաջի Հուսու
* Մալիբեկլի Ջումշուդ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մալիբեկլի Համիդ
2. ↑  Фиридун Шушински. Малыбәјли Һәмид // Азәрбајҹан халг мусигичиләри. Бакы: Јазычы. 1985. С. 188–191.
3. ↑  Малыбейли Гамид // Енциклопедия азербайджанского мугама (rus). Баку: Шарг-Гарб. 2012. С. 147.
**Մելիք Բայանդուր** (ծննդ թվ անհայտ - մահվ. թվ. անհայտ, հավանաբար Տփղիս), հայազգի պետական գործիչ, մելիք, Տփղիսի քաղաքապետ։

Մելիք Բայանդուրի մասին քիչ կենսագրական տվյալներ են հայտնի։ Զաքարիա Քանաքեռցու մի վկայության համաձայն 1650 թվականից նա Տփղիսի մելիքն էր։ Քաղաքապետ է նշանակվել պարսից Շահ-Աբաս Փոքրի (1642-1666) կողմից։

Չնայած չկան վկայություններ, որ Բայանդուրը Բեհբուդյան տոհմի ներկայացուցիչ էր, այնուամենայնիվ, քանի որ նրա հաջորդները Բեհբուդյան իշխանական տան ներկայացուցիչներ էին, ուսումնասիրողները ենթադրել են, որ նա ևս Բեհբությանների տոհմից է։

Ամենայն հավանականությամբ Մելիք Բայանդուրը թաղված է եղել Թբիլիսիի հայկական Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Գերեզմանը ոչնչացվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Սամվել Կարապետյան, «Թիֆլիսի քաղաքագլուխները», գիրք Ե։ ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն, Երևան 2003թ. ISBN 5-8080-0520-5. (հայ.) Archived 2019-02-07 at the Wayback Machine. (ռուս.)
2. ↑  Զաքարեայ սարկավագի Պատմագրութիւն, Վաղարշապատ, 1870, էջ 98։
3. ↑  «ՀԵՏԱՔՐՔՐԱԿԱՆ - Թբիլիսիի քաղաքագլուխները», Ալիք օրաթերթ 2013թ.:(չաշխատող հղում)
Էլեկտրաօսմոս հոսքի սխեմա
**Էլեկտրաօսմոս**, (< էլեկտր… և օսմոս), արտաքին հաստատուն էլեկտրական դաշտի ազդեցությամբ մազանոթների, ծակոտկեն միջնորմների, թաղանթների միջով հեղուկի (կամ գազի) տեղաշարժ դեպի էլեկտրոդ։

Էլեկտրաօսմոսը հետևանք է անշարժ պինդ ֆազի և շարժվող հեղուկի (գազի) շփման մակերևույթին առաջացող կրկնակի էլեկտրական շերտի, որի պատճառով շարժվող և անշարժ ֆազերը լիցքավորվում են տարբեր նշանով։ Էլեկտրաօսմոսը կիրառում են դիսպերս համակարգերը բաժանելու, գլիցերինը, դոնդողանյութը, ջուրը և այլ նյութեր մաքրելու նպատակով, նաև՝ բժշկության, կենսաբանության մեջ և կաշվի դաբաղման գործում։

Տես նաև
-------

* Մազանոթային էլեկտրաֆորեզ
* Էլեկտրաքիմիա

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Էլեկտրաօսմոս** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 26)։*  |
**Մուրատ Քարայալչըն** (թուրքերեն՝ Murat Karayalçın, 1943, Սամսուն, Թուրքիա), համշենահայ ծագմամբ թուրք քաղաքական գործիչ, Թուրքիայի արտաքին գործերի նախկին նախարար (1994-1995), նախկին փոխվարչապետ, Անկարա քաղաքի նախկին քաղաքապետ (1989–1993), Թուրքիայի Սոցիալ-դեմոկրատական ժողովրդական կուսակցության հիմնադիր։

Քարայալչընը ուսումը ստացել է Անկարայի համալսարանի քաղաքագիտության ֆակուլտետում (1968 թվական) և Արևելյան Անգլիայի համալսարանում, որտեղ նա ստացել է տնտեսագիտության մագիստրոսի կոչում (1977 թվական)։ 1993 թվականի սեպտեմբերի 11-ին ընտրվել է Թուրքիայի Սոցիալ-դեմոկրատական պոպուլիստական կուսակցության առաջնորդի պաշտոնում՝ փոխարինելով Էրդալ Ինյոնուին և դառնալով Թուրքիայի 50-րդ կառավարությունում փոխվարչապետ։ 1995 թվականին Սոցիալ-դեմոկրատական պոպուլիստական կուսակցությունը ձուլվել է Թուրքիայի Ժողովրդահանրապետական կուսակցությանը։

2009 թվականին Մուրատ Քարայալչընը Ժողովրդահանրապետական կուսակցության կողմից Անկարայի քաղաքապետի ընտրություններում առաջադրվել է որպես թեկնածու, որտեղ հավաքել է ընտրողների ձայների 31.50%-ը։ 2002 թվականին հիմնադրել է նոր Սոցիալ-դեմոկրատական ժողովրդական կուսակցությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Biyografi.info - *Biography of Murat Karayalçın*(թուրքերեն)
2. 1 2  The Hemshin: History, Society and Identity in the Highlands of Northeast Turkey, Hovann S. Simonian.(անգլ.)
3. ↑  20th Century Press Archives — 1908.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Biyografi.info - *Biography of Murat Karayalçın*(թուրքերեն)
* Biyografi.net - *Biography of Murat Karayalçın*(թուրքերեն)
**Վիեդմա լիճ** (իսպ.՝ Lago Viedma), սառցադաշտային ծագման լիճ Հարավային Պատագոնիայում՝ Արգենտինայի և Չիլիի սահմանի մերձակայքում։

Իր մեծությամբ երկրորդն է Արգենտինայում։ Լիճն այդպես է անվանվել ի պատիվ իսպանացի ճանապարհորդ, Հարավային Ամերիկայի հետազոտող Անտոնիո դե Վիեդմայի, ով 1783 թվականին, առաջինը եվրոպացիների մեջ, հասել է այս ափերին։ Լճի մերձակայքում են գտնվում Էլ Չատլեն քաղաքը և Անդյան լեռնաշղթայի բարձր գագաթներից Սեռո Տոռեն ու Ֆիցռոյը (բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 3375 մետր), որոնք ընդգրկված են լեռնագնացների (ալպինիստների) շրջանում հետաքրքրություն առաջացնող լեռնագագաթների ցանկի մեջ։

Լիճը հիմնականում սնվում է Վիեդմա սառցադաշտի հալոցքի ջրերով. սառցադաշտի լեզվակներից մեկը՝ հինգ կիլոմետր լայնությամբ, կպած է լճի արևմտյան ափին։ Սարալանջին և հարթավայրում գերակշռող դարչնագույնը, կանաչի բացակայությունը բացատրվում են հողածածկի վրա սառույցների գործած ազդեցությամբ։

Վիեդմա լիճը գտնվում է ծովի մակերևույթից 254 մետր բարձրության վրա։

Նրանից սկիզբ է առնում Լեոնա գետը, որը մուտք է գործում Արխենտինո լիճը, հատում այն և այնուհետև Ռիո Սանտա Կրուս անվան տակ շարունակում իր ճանապարհը դեպի Ատլանտյան օվկիանոս։

Լճի մեծ մասը գտնվում է Արգենտինայի տարածքում։ Նրա արևմտյան ափը հասնում է Հարավային Պատագոնիայի սառույցների դաշտին, որտեղ Արգենտինայի և Չիլիի միջև սահմանը դեռևս մնում է առկախյալ, անորոշ վիճակում։

Վիեդմա լիճը ներառված է *Լոս Գլասիարիս* ազգային պարկի մեջ, որը, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի որոշմամբ, 1981 թվականից ի վեր համարվում է համաշխարհային ժառանգության մաս։

Տես նաև
-------

* Սան Մարտին (լիճ)
* Լագո Արխենտինո

Վիեդմա լիճը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Principal Lagos de la Republica Argentina", accessed 20 Jul 2018

Արտաքին հղումներ
----------------

* (Իսպաներեն) Carte détaillée de la province de Santa Cruz

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 243210806 · WorldCat VIAF: 243210806 |

 |