recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Մոխրաթափ**, բնական երևույթ, մի քանի կիլոմետր բարձրությունից հրաբխային մոխրի անկում, հրաբխի ժայթքման հետևանքներից մեկը։ Մոխրաթափի ուժը գնահատվում է մակերեսի քառակուսի մետրում նստած մոխրի գրամներով։

Երևույթի տարածվածություն
------------------------

Տեղի է ունենում գործող հրաբուխների մոտակայքում։

Աշխարհի գործող հրաբուխների մեծ մասը գտնվում է Խաղաղօվկիանոսյան հրաբուխների հրե օղակի ռուսական մասում՝ Կամչատկայում, Կուրիլյան կղզիներում։ Կան նաև հրաբուխներ Ատլանտյան օվկիանոսի կղզիներում, որոնք գտնվում են Միջինատլանտյան լեռնաշղթայում՝ Իսլանդիայում, Տրիստան դա Կունյայում և այլուր։

Բնակչության համար վտանգ
-----------------------

Մոխրաթափը պետք է դասվի վտանգավոր բնական երևույթների շարքին։

Հրաբխի ժայթքումից անմիջապես հետո մթնոլորտում քամուց ձգված շլեյֆի տեսքով մոխրի կախույթահեղուկը որոշակի վտանգ է ներկայացնում ավիացիայի համար։

Նոր թափված հրաբխային մոխիրը կարող է շատ վտանգավոր լինել տեղի բնակիչների համար։ Այն չափազանց հղկող է, քանի որ բաղկացած է ապարների և հրաբխային ապակու ամենափոքր և ամենաբարակ սուր բեկորներից։ Բացի այդ, մոխրի ամենափոքր մասնիկներին մնում է էլեկտրաստատիկ լիցք, ինչպես նաև ջրի կաթիլներ և թթուներ։ Այս առումով, մոխրաթափի ժամանակ օդը զգալիորեն էլեկտրականացվում է, դա կարող է հանգեցնել էլեկտրական սարքերի անսարքության։ Օդում ծծմբային և այլ քիմիապես ակտիվ միացությունների առկայությունը կարող է բնակչության մոտ առաջացնել տարբեր տեսակի հիվանդություններ (ալերգիկ ռեակցիա, շնչառական հիվանդությունների և այլն), կենդանիների և ջրի թունավորում բաց ջրամբարներում, սարքավորումների խափանում և այլն։

Տես նաև
-------

* Պիրոկլաստիկ հոսք
* Հրաբխային ռումբ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Толковый словарь Ожегова. С. И. Ожегов, Н. Ю. Шведова. 1949—1992.
2. 1 2  «Шивелуч засыпал пеплом Ключи, пеплопад затмил Солнце»։ *Байкал24* (ռուսերեն)։ Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 12
3. ↑  «СИАА | Пеплопад в райцентре на Камчатке не опасен для жизни людей»։ www.siaa.ru։ Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 12
4. ↑  «В камчатском поселке из-за пеплопада закрылись детские сады»։ *Interfax.ru* (ru-RU)։ 2017 թ․ հունիսի 15։ Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 12
5. ↑  «Извергающийся вулкан Эбеко посыпал пеплом Северо-Курильск»։ *Interfax.ru* (ru-RU)։ 2016 թ․ դեկտեմբերի 14։ Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 12
6. ↑  Камчатский Научный Центр ДВО РАН. Как защитить свою семью, оргтехнику дома и на работе от пепла (памятка населению Камчатки).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 20113989 |

 |
**Յոսիպ Մուրն** կեղծանուն *Ալեքսանդրով* (սլովեն.՝  Josip Murn – Aleksandrov, մարտի 4, 1879(1879-03-04), Լյուբլյանա, Կրայնա դքսություն, Ավստրո-Հունգարիա - հունիսի 18, 1901(1901-06-18), Լյուբլյանա, Կրայնա դքսություն, Ավստրո-Հունգարիա), սլովենացի բանաստեղծ, մոդեռնիզմի ներկայացուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

Յոսիպը աղքատ սպասուհու ապօրինի զավակ էր։ Մայրը թողել է նրան հարազատների խնամքին, իսկ ինքը տեղափոխվել Տրիեստ։ Տղան մեծացել է ամաչկոտ։ Վաղ տարիքից սկսել է բանաստեղծություններ գրել, 1896 թվականին մամուլում իր դեբյուտը կատարել է որպես միջնակարգ դպրոցի աշակերտ։ Գիմնազիայում ծանոթացել է Իվան Ցանկարի, Օտոն Զուպանչիչի, *Դրագոտին Կետեի* հետ։ Բարձր հովանավորությունը նրան թույլ է տվել սովորելու գնալ Վիեննա (1898-1899)։ Այնտեղ Մուրնը ենթարկվել է Սեցեսիոն արվեստի՝ դարավերջի պոեզիայի ուժեղ ազդեցությանը։ Վերադարձին նա շրջել է Սլովենիայի նահանգներով, հետաքրքրվել Վերին Կարնիոլայի բանահյուսությամբ, այլ երկրների (Սլովակիա, Շոտլանդիա, Իռլանդիա, Լատվիա) ժողովրդական արվեստով։ Թարգմանել է Գյոթեի, Միցկևիչի երգերի խոսքերը։ Նա նաև շրջել է ավստրիական Պրիմորիեում, այցելել մորը Տրիեստում։ Լյուբլյանայում նա մի փոքր սենյակ վարձեց Լյուբլյանիցայի վերևում գտնվող նախկին շաքարի գործարանում, որտեղ 1899 թվականին մահացավ նրա ընկերը՝ բանաստեղծ Դրագոտին Կետտեն, և որտեղ նա շուտով մահացավ՝ նույնպես տուբերկուլյոզից։

Ստեղծագործություն և ճանաչում
----------------------------

Իր կենդանության օրոք Մուրնի և նրա զինակիցների պոեզիան ժամանակակից պահպանողական գրական քննադատության կողմից ընկալվել է որպես անկումային արվեստ, անեմիկ, կենսական արմատներից զուրկ և այլն։ Միայն 1903 թվականին իր հետմահու սիրելի երգերի և սիրավեպերի թողարկումից հետո բանաստեղծը համբավ ձեռք բերեց, իսկ 1900-ականների վերջին՝ համբավ. Դրան շատ առումներով նպաստեց բանաստեղծ Օտոն Զուպանչիչը, ով այդ ժամանակ արդեն ճանաչված էր, Մուրնի ընկերը։ Մուրնի երգերը ազդել են Սրեչկո Կոսովելի, Ալոիզ Գրադնիկի, Ֆրանցե Բալանտիչի, Էդվարդ Կոցբեկի, Միրան Յարկի, Դեյն Զայչի, Յոժե Սնոյի, Նիկո Գրաֆենաուերի և սլովեներեն լեզվի այլ խոշոր բանաստեղծների ստեղծագործությունների վրա։ Նրա մի քանի բանաստեղծություններ երաժշտության են ենթարկել Բենիամին Իպավեցը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. ↑  Plut-Pregelj Leopoldina, Kranjc Gregor, Lazarević Žarko, Rogel Carole (2018-02-22)։ «Historical Dictionary of Slovenia» (անգլերեն)։ Rowman & Littlefield։ Վերցված է 2022-01-20
4. ↑  Plut-Pregelj Leopoldina (2018)։ «Historical dictionary of Slovenia»։ Վերցված է 2022-01-20
5. ↑  «Lonesome Poplar Tree: Selected Poems – Litterae slovenicae»։ *litteraeslovenicae.si*։ Վերցված է 2022-01-20
6. ↑  «Josip Murn Aleksandrov – Litterae slovenicae»։ *litteraeslovenicae.si*։ Վերցված է 2022-01-20

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальная страница поэта(սլովեն.)
* Страница в Словенском биографическом словаре(չաշխատող հղում)
(սլովեն.)
* Статья в КЛЭ(ռուս.)
**Մանկական մարմնավաճառություն**, առևտրային նպատակով երեխայի սեռական շահագործում։ Եզրը սովորաբար վերաբերում է անչափահասների կամ սեռական համաձայնության տարիքից ցածր անձանց մարմնավաճառությանը։ Արդարադատությունների մեծ մասում մանկական մարմնավաճառությունը անօրինական է։

Մանկական մարմնավաճառությունը սովորաբար արտահայտվում է սեռական թրաֆիքինգի միջոցով․ երբ երեխան առևանգման կամ խաբեության միջոցով ներգրավվում է սեքսի առևտրի կամ այսպես կոչված «փրկության սեքս»–ի մեջ (երբ երեխան սեռական գործունեությամբ է զբաղվում առաջին անհրաժեշտության կարիքներ ձեռք բերելու համար, ինչպես օրինակ՝ սնունդ և կացարան)մ։ Երեխաների մարմնավաճառությունը սովորաբար կապվաճ է մանական պոռնոգրաֆիայի հետ, և հաճախ նրանք մասնակի կերպով համընկնում են։ Որոշ մարդիկ ճանապարհորդում են արտասահման մանկական սեքս տուրիզմով զբաղվելու համար։ Ըստ հետազոտությունների՝ մանկական մարմնավաճառության մեջ ներքաշված երեխաների քանակը գերազանցում է 10 միլիոնը։ Խնդիրն ամենատարածվածն է Հարավային Աֆրիկայում և Ասիայում, բայց մանկական մարմնավաճառությունը գոյություն ունի ամբողջ աշխարհում, ինչպես ոչ զարգացած, այնպես էլ զարգացած երկրներում։ Մանկական մարմնավաճառության մեջ ներգրավված երեխաների մեծ մասը աղջիկներ են, չնայած շուկայում աճում է տղաների քանակը։

Միավորված ազգերի կազմակերպությունը անօրինական է ճանաչել մանկական մարմնավաճառությունը, և բազմաթիվ կազմակերպություններ ստեղծվել են դրա գոյությունը դե բողոքելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Willis Brian M. Levy Barry S. (2002 թ․ ապրիլի 20)։ «Child prostitution: global health burden, research needs, and interventions»։ *Lancet* **359** (9315): 1417–22։ PMID 11978356։ doi:10.1016/S0140-6736(02)08355-1
2. ↑  Lim, 1998, էջ 171
3. ↑  Jaffe, Rosen, էջ 10
**Մոնրեալի ակվարիում** (ֆր.՝ Aquarium de Montréal), հանրային ակվարիում է Կանադայի Քվեբեկ նահանգի Սուրբ Հելեն կղզում Մոնրեալ քաղաքում։ Կառուցվել է 1966 թվականին Էքսպո 67-ի համար և փակվել է 1991 թվականին։ 1995-2007 թվականներին վերաբացվել է որպես «Նինթենդո Մեգադոմ»։ Ցուցահանդեսի տաղավարը սկզբնապես հովանավորվել է «Ալկան Ալյումինիում» ՍՊԸ-ի կողմից, ով Մոնրեալ քաղաքի և Մոնրեալի կենդանաբանական կազմակերպության հետ այդ վայրում կառուցեց համատեղ ձեռնարկություն։ Գլխավոր ակվարիումը նախատեսված էր պինգվինների ավազանի, ցուցահանդեսի անցկացման վայրի ու նվերների խանութի համար։ Դելֆինների համար նախատեսված առանձին ավազանը ուներ հանդիսատեսի 900 տեղանոց սրահ, շոուների ավազան ու ջրի բաքեր։

Պատմություն
-----------

1980 թվականի փետրվարին աշխատակիցների գործադուլից հետո, երկու դելֆին սովամահ եղան։ Փրկված դելֆինները վաճառվեցին Ֆլիպպերի ծովային դպրոցին, որը Ֆլորիդայում ճանապարհի եզերքին գտնվող դելֆինների ատրակցիոն էր։ Արդեն ձախողած ակվարիումը նույնիսկ արժանացավ հասարակության բացասական վերաբերմունքին։

1988 թվականին քաղաքը որոշեց ակվարիումը տեղափոխել Մոնրեալի ավելի հայտնի Հին Նավահանգստի տարածք, բայց ծրագիրը չիրականացավ, երբ վաղ 1990-ականներին քաղաքն ընկավ խորը ճահճացման մեջ։

1991 թվականի սեպտեմբերի 1-ին աքվարիումը պաշտոնապես փակվեց։ Դրա շատ ցուցահանդեսներ տեղափոխվեցին Բիոդոմ։ Նախկին աքվարիումի տեղն այժմ պատկանում է Լա Ռոնդ զվարճանքների այգուն։ Այսօր ակվարիումի գլխավոր շենքը Անցակետ է, իսկ դելֆինների ավազանը թափուր ու փակ է հասարակության կողմից։

### Նինթենդո Մեգադոմ (1995-2007)

«Նինթենդո Մեգադոմը» բացվել է 1995 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Dr François Lubrina։ «La fin pitoyable et tragique des dauphins de Montréal» (ֆրանսերեն)։ Vetérinet։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 24-ին։ Վերցված է 2009 թ․ դեկտեմբերի 27  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
2. ↑  spacemtfan (2016 թ․ հունիսի 10)։ «The Vampire of Montreal: Part 18 of the Inverted Coaster Serie»։ *ParkVault*։ Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նինթենդո Մեգադոն Անգլիայում
* Լուսանկարի և հատակի նախագիծ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |

 |
**Մակեդոնական խաչ** (մակեդոներեն՝ Македонски крст, *Makedonski krst*), քրիստոնեական խաչի տեսակ, հիմնականում կապված է Հյուսիսային Մակեդոնիայի քրիստոնեության հետ։ Հայտնի է նաև Վելյուսական խաչ (Вељушки крст, Veljuški krst) կամ Վելյուսայից խաչ (Крстот од Вељуса, Krstot od Veljusa) և Ստրումիցայի խաչ (Струмички крст, Strumički krst) անուններով։

Խաչը Մակեդոնական Ուղղափառ Եկեղեցու խորհրդանիշն է։ Խաչը կարելի է տեսնել Հյուսիսային Մակեդոնիայի բազմաթիվ եկեղեցիներում, այն պատկերված է Մակեդոնական Ուղղափառ Եկեղեցու զինանշանի վրա, խաչը նաև Մակեդոնական Ուղղափառ Եկեղեցու «Սուրբ մակեդոնական Խաչի սեղանի շխանշանի» գլխավոր տարրն է։

Մակեդոնական(չաշխատող հղում)
 խաչ

Պատմություն
-----------

Խաչն առաջին անգամ ցուցադրվել է Ստրումիցայի մոտակայքում գտնվող Վելյուսա վանքի «Սուրբ Աստվածածին» եկեղեցում։ Հայտնի է, որ եկեղեցին կառուցվել է մ.թ. 1085 թվականին։ Խաչը նկարվել է եկեղեցու ճակատային մասում։ Սկզբում այս խաչը ասոցացվում էր Վելյուսա վանքի և Ստրումիցայի շրջանի հետ, բայց հետագայում այն դարձավ Մակեդոնիայի եկեղեցու հայտնի խորհրդանիշ։

Պատկերասրահ
-----------

* Վելյուսա վանքի «Սուրբ Աստվածածին» եկեղեցու ճակատային մասի խաչըՎելյուսա վանքի «Սուրբ Աստվածածին» եկեղեցու ճակատային մասի խաչը
* Խաչ Vodoča վանքումԽաչ Vodoča վանքում
* Մակեդոնական խաչՄակեդոնական խաչ
* Մակեդոնական խաչի այլ տարբերակՄակեդոնական խաչի այլ տարբերակ
* Մակեդոնական խաչ սև և սպիտակ գույներովՄակեդոնական խաչ սև և սպիտակ գույներով

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «МПЦ додели највисоки одличја на 22 еминентни научници, уметници и бизнисмени» (Macedonian)։ Премин։ 2011 թ․ ապրիլի 6։ Վերցված է 2012 թ․ ապրիլի 6
2. ↑  Горгевски Бранко (2008-04-13)։ «Македонскиот крст од Велјуса доби благослов» (Macedonian)։ Дневник։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 8-ին։ Վերցված է 2012 թ․ ապրիլի 6  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
**Մանուշակագույն**, գույն տեսանելի լույսի առավել կարճ ճառագայթման վերջում՝ կապույտի և տեսանելի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների միջև։ Այն Իսահակ Նյուտոնի առանձնացրած յոթ գույներից մեկն է, երբ նա 1672 թվականին բաժանել է տեսանելի լույսի ճառագայթումը։ Գտնվում է էլեկտրամագնիսական ճառագայթման 380-450 նանոմետր երկարությամբ ալիքների տիրույթում։ Գույնի անունն առաջացել է մանուշակ ծաղկի անունից ։ *MS Windows* գունային համակարգում (հաշվարկման տասնվեցական համակարգ՝ hex) մանուշակագույնին համապատասխանում է 180 երանգը՝ կոդ 8000FF։ RGB համակարգում (կարմիր, կանաչ, կապույտ՝ լույսի երեք հիմնական գույները) 3-րդ շարքի գույն է (կապույտի և ծիրանագույնի (պուրպուր) միջև), այն կարելի է բնութագրել որպես կապտակարմրակապույտ։ Մետամերիզմի շնորհիվ մանուշակագույնը RGB համակարգում ստացվում է որպես կարմիր և կապույտ լույսերի խառնուրդ (ավելի շատ կապույտ, քան կարմիր), կիրառվում է համակարգիչների և հեռուստատեսային էկրաններին։ CMYK համակարգը կիրառվել է տպագրության մեջ, մանուշակագույնն ստեղծվել է մաջենտա (վարդագույն, ֆուքսին) և ցիան (կապտականաչ գույն) գունանյութերի խառնուրդից, որտեղ գերակշռում է ցիանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Georgia State University Department of Physics and Astronomy։ «Spectral Colors»։ *HyperPhysics site*։ Վերցված է 20 October 2017
2. ↑  «Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Էդուարդ Բագրատի Աղայան - ՄԱՆՈՒՇԱԿԱԳՈՒՅՆ»։ *nayiri.com*։ Վերցված է 2021-03-24
3. ↑  «violet, n.1»։ *OED Online*։ Oxford University Press։ Վերցված է 2020-04-06
4. ↑  «Violet»։ *Webster's Third New International Dictionary, Unabridged*։ Վերցված է 2020-04-06
**Յուսուֆ Հալաչօղլու** (թուրքերեն՝ Yusuf Halaçoğlu, մայիսի 10, 1949(1949-05-10), Սիս, Ադանայի մարզ, Թուրքիա), թուրք պատմաբան և քաղաքական գործիչ։ Թուրքական պատմական ընկերակցության անդամ։ Ազգայնական շարժման կուսակցությունից ընտրվել է Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի պատգամավոր՝ ներկայացնելով Կայսերիի մարզը։ Հրապարակայնորեն ժխտում է Հայոց ցեղասպանությունը։

Սովորել է Ստամբուլի համալսարանի պատմության ֆակուլտետում, որտեղ շարունակել է աշխատել մինչև 1974 թվականը։ 1983 թվականին դարձել է պրոֆեսորի օգնական։ 1986 թվականին աշխատանքի է անցել Մարմարա համալսարանում։ 1989 թվականին ստացել է պրոֆեսորի կոչում։ Թուրքիայի պետական արխիվում բարձր պաշտոններ զբաղեցնելուց հետո՝ 1992 թվականին վերադարձել է համալսարան։ 1993 թվականից գլխավորել է Թուրքական պատմական ընկերակցությունը։ 2008 թվականին Հայ-թուրքական արձանագրությունների ստորագրումից հետո, հեռացվել է զբաղեցրած պաշտոնից։ Հետագայում զբաղեցրել է Գազի համալսարանի ամբիոններից մեկի վարիչի պաշտոնը։

2011 թվականի ընտրությունների ժամանակ, ընտրվել է Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի պատգամավոր։ Վերընտրվել է 2015 թվականին։ Ազգայնական շարժման կուսակցությունը նրան առաջադրել էր Մեջլիսի խոսնակի պաշտոնում, սակայն քվեարկության արդյունքում զբաղեցրեց չորրորդ հորիզոնականը։

Քաղաքական հայացքներ
-------------------

Յուսուֆ Հալաչօղլուն հրապարակայնորեն ժխտում է Հայոց ցեղասպանությունը։ Նա հրապարակել է մի շարք աշխատություններ, որտեղ անդրադարձել է «հայերի տեղահանությունների» խնդրին։ Նրա պնդմամբ տեղահանությունների ժամանակ, որը նա անվանում է «հարկադիր տեղահանություն», զոհվել է 9,000- 10,000 հայ։ Նրա հայացքները համադիր են թուրքական կառավարության պաշտոնական կարծիքին, համաձայն որի տեղահանությունները և ջարդերը չեն կարող բնութագրվել որպես ցեղասպանություն։ Յուսուֆ Հալաչօղլուն բազմիցս քննադատվել է թուրք հայտնի պատմաբան Թաներ Աքչամի կողմից։ 2008 թվականին հեռացվել է թուրքական պատմական ընկերակցության ղեկավարի պաշտոնից՝ հայերի և քրդերի վերաբերյալ թշնամական արտահայտությունների համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #132561441 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. ↑  Տես Yusuf Halaçoğlu, "Realities Behind Relocation," in *Armenians in the Late Ottoman Period*, ed. Türkkaya Ataöv. Ankara: Turkish Historical Society, 2001, pp. 109-42, figure on p. 140.
4. ↑  Taner Akçam, *The Young Turks' Crime Against Humanity: The Armenian Genocide and Ethnic Cleansing in the Ottoman Empire*. Princeton: Princeton University Press, 2012, pp. 354-56.
5. ↑  «Controversial historian dismissed from office»։ Hurriyet։ հուլիսի 24, 2008

Արտաքին հղումներ
----------------

* Tribes of Anatolia, about the author (in Turkish)
* Grand National Assembly of Turkey, list of deputies (in Turkish)
*
**Մարկ Անդրեաս Շեփարդ** (անգլ.` Mark Andreas Sheppard, մայիսի 30, 1964(1964-05-30), Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն), անգլիացի դերասան և երաժիշտ, իռլանդական և գերմանական ծագումով։ Ավելի հայտնի է «Հաջողության զինվորները» սերիալի Կրիստոֆեր Եթսի, «Գերբնականը» հեռուստասերիալում Քրոուլիի և շատ ժամանակակից և հայտնի հեռուստասերիալների հիմնականում բացասական դերերով։

Կենսագրություն
--------------

Մարկ Շեփարդը ծնվել է 1964 թվականի մայիսի 30-ին Լոնդոնում։ Նրա հայրը հայտնի դերասան Ուիլյամ Մորգան Շեփարդն է։

Անձնական կյանքը
---------------

Մարկն ամուսնացել է 2004 թվականի մարտի 6-ին Ջեսիկա Մարկի հետ։ Նրանք ունեն երկու երեխա՝Մաքսիմիլլան և Ուիլյամ։ Ապրում են Կալիֆոռնիա նահանգի Լոս Անջելես քաղաքում։

Կարիերա
-------

### Երաժիշտ

15 տարեկանից դարձել է պրոֆեսիոնալ երաժիշտ։ Եղել է «Television Personalities» խմբի անդամ և հայտնի անգլիացի երաժիշտ Ռոբին Հիչքոքի հետ (անգլ. Robyn Hitchcock) մասնակցել է համերգների։ Այնուհետև թմբկահարի կարգավիճակով մասնակցել է « Light a Big Fire» խմբի երաժշտական ալբոմի ձայնագրմանը։ Բայց երաժշտական կարիերան անցնում է երկրորդ պլան, երբ Շեփարդը մեկնում է ԱՄՆ։

### Դերասան

Նրա առաջին քայլը դեպի դերասանական կարիերա եղել է 1992 թվականի «Մետաքսե թելեր» ֆիլմում մի էպիզոդիկ դերում նկարահանվելը։ Դրանից միայն մեկ տարի անց Շեփարդն արդեն նկարահանվում է «Տիրոջ համար» (գլխավոր դերում Դանիել Դեյ-Լյուիս) ֆիլմում։ Դրանից հետո նա սկսում է հայտնվել հայտնի հեռուստասերիալներ «Գաղտնի տվյալները», «Հաջողության զինվորները» (Կրիստոֆեր «Սի-Ջեյ» Եթս՝գլխավոր դերերից մեկը), «Սողացողները», «Չինացի քաղաքայինը», «Աստղային ճանապարհ», «Անտեսանելի մարդր», «Կախարդանք», «Լուսատտիկ», «Որսորդներ դևերի հետևից», «24 ժամ» և այլն։ Վերջին հիշարժան դերերից մեկը դեմոն Քրոուլին է «Գերբնականը» գերժամանակակից հեռուստասերիալում։ Իսկ 2011 թվականի մարտին նկարահանվել է «Դոկտոր Ո՞վ» հայտնի հեռուստասերիալի 2 մաս, որտեղ իր հոր հետ տանում է նույն դերը, տարբեր տարիքային ժամանակներում։

### Ռեժիսոր, պրոդյուսեր, սցենարիստ

1997 թվականին ստանձնում է «Ամերիկյան վամպիր» կոմեդիայի ռեժիսորի առաջին տեղակալի պաշտոնը։ 2001 թվականին դառնում է «Սենյակ համար 101» ֆիլմի ռեժիսոր, պրոդյուսեր և սցենարիստ, որտեղ գլխավոր դերը ստանձնել էր իր հայրը։ Մոտ ապագայում սպասվում է «Խորհրդավոր կղզին» ֆիլմի բեմելը, որի գլխավոր դերը (կապիտան Նեմո) և ռեժիսուրան ստանձնել է Մարկ Շեփարդը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Discogs — 2000.
2. ↑  «Mark Sheppard»։ *IMDb*։ Վերցված է 2015-10-22

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14541505r · ISNI: 0000000114448365 · LCCN: no2008030329 · NUKAT: n2009029460 · SUDOC: 176380876 · VIAF: 56413436 · WorldCat VIAF: 56413436 |

 |

 |
**Մորիս «Մո» Բերգ** (մարտի 2, 1902(1902-03-02), Հառլեմ, Նյու Յորք շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - մայիսի 29, 1972(1972-05-29) կամ մայիսի 30, 1972(1972-05-30), Բելվիլ, Էսեքս շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ), ամերիկացի բեյսբոլիստ-քեթչեր, Բեյսբոլի բարձրագույն լիգայի մարզիչ, որը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ դարձել է Ռազմավարական ծառայությունների վարչության լրտես։ 1933 թվականին դարձել է Ամերիկյան լիգայի չեմպիոն։ Չնայած որ հանդես է եկել բարձրագույն լիգայի 15 մրցաշրջաններում, խաղալով Ամերիկյան լիգայի 4 թիմերում։ Բերգը մշտապես եղել է միջին որակի խաղացող, որը, որպես կանոն, մշտապես օգտագործվել է որպես պահեստային քեթչեր։ Նրան հաճախ անվանել են «բեյսբոլի ամենախելացի տղա»։ Բեյսբոլիստ Քեյսի Սթենգելը մի անգամ Բերգին անվանել է «ամենատարօրինակ մարդը, որը երբևէ խաղացել է բեյսբոլ»։

Բերգն սովորել է Փրինսթոնի համալսարանում և Կոլումբիայի համալսարանի իրավաբանության ֆակուլտետում։ Բերգը խոսել է մի քանի լեզուներով և օրվա ընթացքում մշտապես կարդացել մինչև 10 թերթ։ Նրա հեղինակությունը պայմանավորված է եղել «Information, please!» ռադիովիկտորինայի ժամանակ հաջողությամբ հանդես գալով, որտեղ նա պատասխանել հունական և լատինական ծագմամբ անունների և բառերի ստուգաբանության, Եվրոպայի և Հեռավոր Արևելքի պատմական իրադարձությունների, ինչպես նաև ընթացիկ քաղաքական գործընթացների վերաբերյալ հարցերին։

ԱՄՆ կառավարության լրտեսի կարգավիճակում մեկնել է Հարավսլավիա՝ Դիմադրության շարժման խմբերի վերաբերյալ տեղեկատվություն հավաքելու համար, որոնց աջակցության հարցը դիտարկում էր ԱՄՆ կառավարությունը։ Այնուհետ նա ուղարկվել է Իտալիա, որտեղ հանդիպել է մի շարք գիտնականների հետ, այդ թվում հայտնի մեխանիկ Անտոնիո Ֆերիի և ֆիզիկոսների հետ, որոնք աշխատում էին Գերմանական միջուկային ծրագրում։

Պատերազմից հետո Բերգը որոշ ժամանակ աշխատել է Ռազմավարական ծառայությունների վարչության հենքի վրա ստեղծված Կենտրոնական հետախուզական վարչությունում, սակայն 1950-ական թվականների կեսերին դարձել է գործազուրկ։ Իր կյանքի վերջին երկու տասնամյակն անց է կացրել առանց աշխատանքի՝ ապրելով իր եղբայրների և քույրերի հետ։

2018 թվականին թողարկվել է «Լրտեսական խաղ» ֆիլմը, որտեղ Բերգի դերը մարմնավորել է Փոլ Ռադը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  SNAC — 2010.
2. 1 2  Find A Grave — 1996.
3. 1 2
4. 1 2
5. 1 2
6. 1 2  Library of Congress Authorities — Library of Congress.
7. 1 2
8. ↑
9. ↑
10. ↑  Davidoff, p.17
11. ↑  Berger Ralph։ «Moe Berg»։ *The Baseball Biography Project*։ The Society for American Baseball Research։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հոկտեմբերի 7-ին։ Վերցված է 2007 թ․ մարտի 11
12. ↑  Dawidoff, 15-16.

Գրականություն
-------------

* *Nicholas Dawidoff* The Catcher was a Spy: The Mysterious Life of Moe Berg. — New York: Vintage Books, 1994. — ISBN 0-679-76289-2

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Baseball-Reference.com · Baseball-Reference.com (բացի MLB) · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 119402831 · ISNI: 0000000066747431 · LCCN: nr93001965 · NDL: 00620355 · NTA: 312798873 · VIAF: 5740511 · WorldCat VIAF: 5740511 |

 |

 |
**Շենգեն գոտի** (անգլ.՝ Schengen Area, գերմ.՝ *Schengen-Raum*, ֆր.՝ l'espace Schengen), Եվրոպական 26 երկիր ընդգրկող տարածք, որոնց անդամ երկրները պաշտոնապես վերացրել են միմյանց միջև սահմանին անձնագրային և այլ տեսակի հսկողությունները։ Տարածքը հիմնականում գործում է որպես մեկ միասնական իրավական շրջան միջազգային զբոսաշրջության համար՝ ընդհանուր վիզային քաղաքականությամբ։ Տարածքի անունը գալիս է շենգենյան համաձայնագրից։ Շենգեն գոտու անդամ երկրներն ունեն ուժեղ սահմանային հսկողություն ոչ շենգեն երկրների համար։

Եվրոպական միությանն անդամ 28 երկրներից 22-ն անդամակցում են շենգեն գոտուն։ ԵՄ անդամ 6 երկրներ շենգեն գոտու մեջ չեն։ Դրանցից չորսը՝ Բուլղարիան, Խորվաթիան, Կիպրոսը և Ռումինիան իրավաբանորեն պարտավորված են միանալ տարածքին, իսկ երկուսը՝ Իռլանդիան և Մեծ Բրիտանիան չունեն այդ պարտավորությունը։ Ազատ առևտրի եվրոպական ասոցիացիայի անդամ չորս երկրներ՝ Իսլանդիան, Լիխտենշտայնը, Նորվեգիան և Շվեյցարիան Եվրամիության անդամ չեն, սակայն ստորագրել են շենգենյան համաձայնագիրը։ Եվրոպայի 3 քաղաք-պետություններ՝ Մոնակոն, Սան Մարինոն և Վատիկանը դե ֆակտո հանդիսանում են շենգեն գոտի։

Շենգեն գոտու 4'312'099 քառ․ կմ տարածքում բնակվում է 400 միլիոն մարդ։ Մոտ 1,7 միլիոն մարդ աշխատանքի համար ամեն օր հատում է եվրոպական սահմանը։ Որոշ շրջաններում այս ցուցանիշը հասնում է աշխատողների մեկ երրորդին։ Յուրաքանչյուր տարի մոտ 1,3 մլրդ մարդ հատում է Շենգեն գոտու սահմանները։

Սահմանի 57 միլիոն հատումները կապված են ավտոմոբիլներով բեռների փոխադրման հետ, որոնց արժեքը տարեկան կազմում է €2,8 տրիլիոն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  *The Schengen Area* (PDF)։ European Commission։ 2008 թ․ դեկտեմբերի 12։ ISBN 978-92-79-15835-3։ doi:10.2758/45874։ Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 13
3. ↑  European Parliamentary Research Service (March 2016)։ «The economic impact of suspending Schengen»։ Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 15
4. ↑  European Council on Foreign Relations (2016)։ «The Future of Schengen»։ Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 15
5. ↑  «Schengen’s economic impact: Putting up barriers»։ *The Economist*։ 2016 թ․ փետրվարի 6։ Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 15
**Մատամորոս** (իսպ.՝ Matamoros), լրիվ պաշտոնական անվանումը Էրոյկա–Մատամորոս (իսպ.՝ Heroica Matamoros) համանուն մունիցիպալիտետային քաղաք և վարչական կենտրոն մեքսիկական Տամաուլիպաս նահանգում։ Գտնվում է Ռիո Գրանդե գետի աջ ափին՝ գետաբերանի մոտ՝ Միացյալ Նահանգների սահմանին։ Քաղաքի հակառակ կողմում՝ գետի ձախ ափին, գտնվում է Տեխաս նահանգի Բրաունսվիլ քաղաքը։

Պատմություն
-----------

291x291փքս(չաշխատող հղում)

Տարածքը, որի վրա այժմ գտնվում է քաղաքը, ժամանակին բնակեցված էր կոավիլտեկներով, բայց Մեքսիկան իսպանացիների կողմից գրավելու ժամանակ նրանք գրեթե ամբողջությամբ վերացան։ 18-րդ դարի վերջին Իսպանիայի կառավարությունը ձեռնարկեց մի շարք միջոցառումներ՝ հյուսիսային Մեքսիկան կոլոնիստներով բնակեցնելու համար։ 1774 թվականին տասներեք ընտանիք բնակություն հաստատեց մի վայրում, որը անվանեցին Սան Խուան դե լոս Էստերոս Էրմոսոս։ 1793 թվականին այստեղ, ինչպես և ամենուր Նոր Սանտանդեր քաղաքում, հիմնադրվեց կաթոլիկ առաքելություն։ 1826 թվականին Մեքսիկայի անկախության պատերազմի հերոս Մարիանո Մատամորոսի պատվին քաղաքը վերանվանվեց Մատամորոս։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

Քաղաքը ազգային հեղինակություն և տխրահռչակ փառք ձեռք բերեց 1989 թվականի գարնանը` սերիական մարդասպան և գաղտնի գործիչ Ադոլֆո Կոնստանցոյի բանդայի բացահայտումից հետո․ նա որպես զոհաբերություններ քաղաքում կատարեց մի շարք առևանգումներ և դաժան սպանություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «Drugs, Death and the Occult Meet In Grisly Inquiry at Mexico Border. Published: April 13, 1989»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Քաղաքապետարանների մասին տեղեկատվական ազգային համակարգ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 123566510 · VIAF: 145144648537774718529 · WorldCat VIAF: 145144648537774718529 |

 |
Մուգարների Օմնի թատրոն
**Մուգարների Օմնի թատրոն**, *IMAX* թատրոն Մասաչուսեթսի Բոստոն քաղաքի Գիտության թանգարանում

Պատմություն
-----------

Մուգարների թատրոնը անվանել են Մարիան և Ստեփան Մուգար ամուսինների պատվին։ Վերջինս *Star Market* սուպերմարկետների ցանցի հիմնադիրն է։ Թատրոնը շահույթ չհետապնդող կառույց է և հիմնադրվել է 1987 թվականին։ Առաջին տարին թատրողը ունեցել է 900,000 այցելու։ Այն Նոր Անգլիայի միակ *IMAX* գմբեթավոր թատրոնն է։ Նստարանները տեղադրված են շեղ՝ 30 անկյան տակ, յուրաքանչյուր էկրան ունի գրեթե 15 մետր երկարություն և շրջապատված է հիանալի ձայնային համակարգով։ Քանի որ էկրանը զբաղեցնում է դիտողի ողջ տեսադաշտը և նա ընկղմվում է շրջապատի ձայների մեջ, ստեղծվում է այնպիսի տպավորություն, որ իրենք են իրենց մաշկի վրա վերապրում այդ ֆիլմը։ Ամբողջությամբ ֆիլմը էկրանին տեսնելու համար դիտողները պետք է անընդհատ իրենց գլուխները տանեն աջ, ձախ, վերև, ներքև։ Թատրոնում ցուցադրվում են կրթական և գիտական ֆիլմեր, օրինակ՝ *Bears*, *Beavers*, *Amazing Caves, Shackleton's Antarctic Adventur* ֆիլմերը։ Լեոնարդ Նիմոյը ներկա է եղել թատրոնի բացման արարողությանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Museum of Science, Boston | Imax
2. ↑  «Big Movie Zone -- Mugar Omni Theater, Museum of Science, Boston»
3. ↑  White Oak Associates, Inc. - About Us Archived 2007-08-19 at the Wayback Machine.
4. ↑  Mugar Omni IMAX Theater At Boston Museum of Science | Boston Central
5. ↑  «Experience Dune with up to 40% More Picture, Only in Select IMAX® Theatres»։ *www.imax.com* (անգլերեն)։ 2021 թ․ սեպտեմբերի 28։ Վերցված է 2022 թ․ հոկտեմբերի 2
6. ↑  Mugar Omni Theater at Boston's Museum of Science

Արտաքին հղումներ
----------------

* IMAX Think Big official website
**Մարկո Բիասսոնի** (իտալ.՝ Marco Biassoni, 1930, Ջենովա, Իտալիա - 2002, Միլան, Իտալիա), իտալացի մուլտիպլիկատոր, երգիծաբան և ֆիլմ արտադրող։ Նա պատկերազարդող էր, աշխատել է իտալական գովազդի ոլորտում։

Կենսագրություն
--------------

Բիասսոնին ծնվել է Ջենովայում։ Վաղ տարիքում Ջենովայում նա սկսել է հետաքրքրվել գրաֆիկայով` նախքան *Studio Firma*-ն հիմնելը։ Նա սկսել է աշխատել գովազդի ոլորտում մի ընկերությունում Լուզատիի, Կոստանտինիի, Պիոմբիոյի և Վերուջոյի հետ. ընկերության հաճախորդների թվում էին 60-ականների առաջատար ընկերություններ, ինչպես, օրինակ` Ilva-Italsider, Esso և Shell:

Նրա ամենահայտնի արշավներից մեկը Արթուր արքայի պատկերումն էր Պավեսիի համար 1964-1975 թվականներին` հետևյալ կարգախոսով` "Arriva Lancilotto, succede un 48:"

Նա մահացել է 2002 թվականին, Միլանում։

2003 թվականի փետրվարին, "Մեծարանք Բիասոնիին" վերնագրով ցուցահանդես է կազմակերպվել Միլանում` նշանավորելու նրա երկար և արդյունավետ կարիերան։ 2004 թվականից սկսած Կարլո Սկուիլանտեի և Վիտտորիո Պիցցոլատոյի նախաձեռնությամբ, Humour Gallarate ամենամյա միջոցառման հիմնական մրցանակը կոչվել է «Մարկո Բիասսոնիի մեծ մրցանակ»։

Գրքեր
-----

* Il piccolo elefante
* La streghetta dispettosa
* La streghetta al supermarket
* W Papà Natale!
* Cipcip nel bosco delle favole
* Re Rirò nel paese di Nonso

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Artnet — 1998.
2. 1 2 3 4  OPAC SBN (իտալ.)
3. ↑  «Biography Marco Biassoni»։ Վերցված է 2014-03-07
4. ↑  «Grand Prix Marco Biassoni pro loco Gallarate»։ Վերցված է 2014-03-07
5. ↑  Biassoni Marco։ *Il piccolo elefante*։ EL
6. ↑  Biassoni Marco։ *La streghetta dispettosa*։ EL։ ISBN 8847706092
7. ↑  Biassoni Marco։ *La streghetta al supermarket*։ EL
8. ↑  Biassoni Marco։ *W Papà Natale!*։ EL։ ISBN 8847707994
9. ↑  Biassoni Marco։ *Cipcip nel bosco delle favole*։ EL
10. ↑  Biassoni Marco։ *Re Rirò nel paese di Nonso*։ Giunti Editore։ ISBN 8809022602

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 118662910 · ICCU: SBLV062340 · ISNI: 0000000382076350 · LCCN: no2011012688 · VIAF: 263544418 · WorldCat VIAF: 263544418 |

 |
**Նաբիլ ալ-Արաբի** (արաբ․՝ نبيل العربي‎‎, մարտի 15, 1935(1935-03-15), Կահիրե, Եգիպտոս), արաբ պետական և քաղաքական գործիչ, իրավաբան։

2011 թվականի մարտի 6-ից մինչև հուլիսի 1-ը զբաղեցրել է Եգիպտոսի արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը։ 2011 թվականի հուլիսի 1-ին ստանձնել է Արաբական Պետությունների Լիգայի գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը։

Կենսագրություն
--------------

Նաբիլ ալ-Արաբին ծնվել է 1935 թվականի մարտի 15-ին Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության մայրաքաղաք Կահիրեում։

Միջնակարգ կրթությունը ավարտելուց հետո սովորել է Կահիրեի պետական համալսարանում և ապա ուսումը շարունակել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում՝ Նյու Յորքի համալսարանին կից գործող իրավունքի դպրոցում։

1994-2004 թվականներին եղել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր վեհաժողովի միջազգային իրավունքի հանձնաժողովի անդամ, իսկ 2004-2006 թվականներին՝ Արդարադատության միջազգային դատարանի դատավոր։

2008 թվականից մինչև 2011 թվականը եղել է Միջազգային առևտրային արբիտրաժի, Կահիրեի տարածաշրջանային կենտրոնի և Սուդանի Արաբական Հանրապետության հետ իրավախորհրդատու կառավարության հանձնաժողովի ղեկավար։

2011 թվականի մարտի 6-ին Եգիպտոսի նախագահի հրամանագրով նշանակվել է Եգիպտոսի արտաքին գործերի նախարար։ 2011 թվականի մայիսի 15-ին զբաղեցրել է Արաբական Պետությունների Լիգայի գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը և մինչ օրս գործում է սույն պաշտոնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
2. ↑  «Եգիպտոսում փոխարինվել են երեք նախարարներ. արտաքին գործերի նախարար»։ Lenta.ru։ 06.03.2011
3. ↑  «Եգիպտոսի ԱԳ նախարար Նաբիլ ալ-Արաբը ընտրվել է Արաբական պետությունների լիգայի գլխավոր քարտուղար»։ Полит.ру։ 2011 թ․ մայիսի 15։ Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 15

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Լենտապեդիա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 171291396 · EGAXA: vtls002655074 · GND: 1180710916 · GTAA: 230435 · ISNI: 0000000361154970 · LCCN: no2012011246 · VIAF: 222154539 · WorldCat VIAF: 222154539 |

 |

 |
**Գորշկովա Նադեժդա Նիկոլաևնա** (ամուսնական ազգանունը՝ Շևալովսկայա, ռուս.՝ Надежда Николаевна Горшкова, հունիսի 27, 1956(1956-06-27), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ԽՍՀՄ-ի գեղասահորդուհի, 1973/74-1975/76 թվականների ԽՍՀՄ չեմպիոնատի արծաթե մեդալակիր, 1975 և 1976 թվականների Եվրոպայի չեմպիոնատի, 1976 թվականի աշխարհի չեմպիոնատի զուգասահքի մասնակից։ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ։

Հանդես է եկել Եվգենի Շևալովսկու հետ։ Նրանց մարզում էր Ալեքսանդր Գորելիկը և Ստանիսլավ Ժուկը։ Զույգը երկու անգամ հաղթել է «Московские новости» թերթի մրցանակի համար մրցաշարում։

Հետագայում Նադեժդա Շևալովսկայան աշխատել է որպես մարզիչ, մասնավորապես, 1983-1985 թվականներին մարզել է Գորդեևա-Գրինկով զույգին։

Սպորտային ձեռքբերումներ
-----------------------

| Միջոցառումներ/Մրցաշրջաններ | 1972-73 | 1973-74 | 1974-75 | 1975-76 | 1976-77 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Աշխարհի չեմպիոնատներ |  |  |  | 6 |  |
| Եվրոպայի չեմպիոնատներ |  |  | 5 | 6 |  |
| ԽՍՀՄ չեմպիոնատներ | 4 | 2 | 2 | 2 |  |
| «Московские новости» թերթի մրցանակ |  |  | 1 | 1 | 2 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Горшкова Надежда Николаевна | Василий Соловьёв | ИМПЕРИЯ МУЗЫКИ Менеджмент»։ *www.solovieff.ru*։ Վերցված է 2020-07-21

Արտաքին հղումներ
----------------

* Профиль на сайте В.Соловьёва

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FSkate.ru |

 |
**Նադեժդա Վիգենի Սարգսյան** (հոկտեմբերի 17, 1954(1954-10-17), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հուլիսի 2, 2018(2018-07-02), Երևան, Հայաստան), հայ երգչուհի, ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2010)։

Քանդակագործ Դավիթ Բեջանյանի կինն է, երգչուհի Էմմիի մայրը։

Կենսագրություն
--------------

1971 թվականին ավարտել է Հայֆիլմի կինոդերասանի ստուդիան, 1992 թվականին՝ Մոսկվայի թատերարվեստի ինստիտուտը։ 1973-1978 թվականներին` «Սերպանտին» վոկալ-գործիքային անսամբլի, 1978-1987 թվականներին` Հայաստանի պետական էստրադային նվագախմբի մենակատար, 1988-1992 թվականներին՝ «Հայեր» անսամբլի և մշակութային կենտրոնի գեղարվեստական ղեկավար, 1992 թվականից, միաժամանակ՝ «Էնի Բի» պրոդյուսերական կենտրոնի տնօրեն, «Դո-ռե-մի» մրցույթի և վոկալ ստուդիայի հիմնադիր և գեղարվեստական ղեկավար, 2003 թվականից՝ Երևանի մշակույթի պետական քոլեջի տնօրեն։ 1995-1999 թվականներին եղել է ՀՀ Ազգային Ժողովի պատգամավոր, ֆինանսավարկային, բյուջետային և տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ 2007 թվականից Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերությունում եղել է բազմաթիվ նախագծերի պրոդյուսեր՝ «Տարեմուտի երեկո 2008», «Երկու աստղ» և այլն։ 2008-2009 թվականներին եղել է «Մանկական Եվրատեսիլ» և «Նոր ալիք» երգի միջազգային մրցույթների Հայաստանը ներկայացնող պրոդյուսեր, նաև ընդգրկվել է Հանրային խորհրդի «Կրոնի, սփյուռքի և միջազգային ինտեգրման» հանձնաժողովում։ Հյուրախաղերով եղել է աշխարհի 40 երկրներում։ Երգացանկում են՝ Կոնստանտին Օրբելյանի, Ռոբերտ Ամիրխանյանի, Մելիք Մավիսակալյանի, Արամ Սաթյանի, Ստեփան Շաքարյանի և այլոց երգերից։

Մահ
---

Մահացել է 2018 թվականի հուլիսի 2-ին Նաիրի բժշկական կենտրոնում։ Թաղված է Երևանի քաղաքային պանթեոնում։

Պարգևներ, մրցանակներ
--------------------

* Երևանի քաղաքապետի ոսկե մեդալ, (2016)
* Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2010),
* Միջազգային փառատոնի դափնեկիր, Սոչի, (1977),
* Համամիութենական մրցույթի դափնեկիր, Ռիգա, (1976)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Մահացել է ՀՀ վաստակավոր արտիստ Նադեժդա Սարգսյանը
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
3. ↑  «Մահացել է Նադեժդա Սարգսյանը»։ Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 3
4. ↑  «yerevan.am | ՔԱՂԱՔԱՊԵՏԻ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐ»։ *www.yerevan.am*։ Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 10
5. ↑  ՀՀ պատվավոր կոչումներ շնորհելու մասին

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նադեժդա Սարգսյանը Էյ Վի Փրոդաքշն կայքում Archived 2020-12-04 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հանրային ռադիոյի արխիվ · Հայաստանի Ազգային ժողով · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |

 |
**Մարգարետ Հելեն Բարնարդ** (անգլ.՝ Margaret Helen Barnard, 1898, Բենգալիա - 1992), նկարչուհի և լինոփորագրությունների հեղինակ։ 
Բարնարդը ծնվել է Բենգալիայում, որտեղ իր հայրը ծառայում էր Հնդկաստանի ոստիկանական ուժերում։ Յոթ տարեկանում նա վերադարձել է Բրիտանիա` կրթություն ստանալու համար և հաճախել է Բաթի ավագ դպրոց, ինչպես նաև` Սուրբ Լեոնարդի դպրոց։

Բարնարդը 1917-1923 թվականներին սովորել է Գլազգոյի արվեստի դպրոցում։ Այնուհետև նա տեղափոխվել է Լոնդոն, որտեղ նա հաճախել է Գրոսվեմորի Ժամանակակից արվեստի դպրոց իր տարեկից Սիբիլ Անդրյուսի հետ, նրանց դասավանդել է Քլաուդի Ֆլայթը։

1924 թվականին նա ամուսնացել է նկարիչ Ռոբերտ Ջորջ Սենգ Մաքեչինի հետ, որը 1927 թվականին պետք է դառնար բրիտանական «Յոթ և հինգ միություն» արվեստի խմբի անդամ։

Զույգը մի քանի տարի ապրել է Իտալիայում, հետո նրանք տեղափոխվել են Ռայ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում նա եղել է շտապ օգնության վարորդ, հող է մշակել և նապաստակներ պահել. նա վերսկսել է նկարչությունը պատերազմի ավարտից հետո և շարունակել է ցուցադրվել Թագավորական ակադեմիայում մինչև իր մահը։

1990 թվականին նա իր սեփական և իր ամուսնու, ինչպես նաև` իրենց անձնական հավաքածուում գտնվող ուրիշ նկարիչների աշխատանքները հանձնել է Ռեյի Արվեստի Պատկերասրահին։

Բարնարդը մահացել է 1992 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Art UK painters database
2. ↑
3. 1 2  «Margaret Barnard | Limited Edition Prints | Bookroom Art Press»։ *Bookroom Art Press* (en-US)։ Վերցված է 2018-08-05
4. 1 2  «Robert George Sang Mackechnie and Margaret Helen Barnard - GSA Archives & Collections»։ *GSA Archives & Collections* (en-US)։ 2018-04-23։ Վերցված է 2018-08-05
5. ↑  «About The Collection - Rye Art Gallery»։ *www.ryeartgallery.co.uk* (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-08-05

Արտաքին հղումներ
----------------

* Rye Art Gallery collection.
**Մարս-2Մ համար 521** (ռուս.՝ Марс 2М № 521, կամ՝ **Марс 1969A**, **Mars M-69 No.521**), խորհրդային ավտոմատ միջմոլորակային կայան, որը նախատեսված էր Մարսի ուղեծիր դուրս գալու համար։ Կայանը ուներ երեք տեսախցիկներ, որոնց պատկերը նախատեսված էր ուղարկել երկիր որպես հեռուստատեսային ազդանշան։ Կայանի վրա տեղադրված էին նաև ռադիոմետր, մի շարք սպեկտրոմետրեր և Մարսի մթնոլորտում ջրի գոլորշիները հայտնաբերելու համար նախատեսված գործիք։ Խորհրդային Միության Մարս ծրագրի շրջանակներում արձակված հերթական կայանը։ Կայանը կառուցվել է 2Մ միջմոլորակային կայանների հենքի վրա։ Կրող հրթիռի հետ կապված խնդրի պատճառով այն կործանվեց Ալթայի լեռներում։

Արձակում
--------

Կայանը արձակվել է Բայկոնուր տիեզերակայանից 1969 թվականի մարտի 27-ին ժամը 10:40:45-ին, արձակման համար օգտագործվեց Պրոտոն կրող հրթիռ։ Հրթիռի առաջին երկու աստիճանները գործեցին ինչպես նախատեսված էր, սակայն երրորդ աստիճանի շարժիչը չմեկնարկեց, և հրթիռը պայթեց։ Երրորդ աստիճանի մնացորդները և կայանը վայր են ընկել Ալթայի լեռներում։ 

Քննությունը պարզել է, որ երրորդ փուլի օքսիդիչ տուրբոպոմպի ռոտորն է առաջացրել հրդեհ, ինչը հանգեցրել է շարժիչի պայթյունի։

Տես նաև
-------

* Մարս ծրագիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Mars 1969A»։ NASA NSSDC։ Վերցված է 2010 թ․ հուլիսի 27
2. ↑  Wade Mark։ «Mars M-69»։ Encyclopedia Astronautica։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ սեպտեմբերի 8-ին։ Վերցված է 2010 թ․ հուլիսի 27  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
3. ↑  McDowell Jonathan։ «Launch Log»։ Jonathan's Space Page։ Վերցված է 2010 թ․ հուլիսի 27
4. ↑  Krebs Gunter։ «Mars M69 #1, #2»։ Gunter's Space Page։ Վերցված է 2010 թ․ հուլիսի 27

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cornell University's Mars Missions page
* The Soviet Mars program, Professor Chris Mihos, Case Western Reserve University

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Մարս ծրագիր |
| --- |
|  |
| Իրականացված | **1Մ** (*1Մ համար 1* | *1Մ համար 2*) || **2ՄՎ** (*2ՄՎ-4 համար 1* | **Մարս-1** | *2ՄՎ-3 համար 1*) || **2Մ/Մ69** (*2Մ համար 521* | *2Մ համար 522*) || **3ՄՎ** (*3ՄՍ համար 170* (Կոսմոս-419)) || **4ՄՎ** (**Մարս-2** | **Մարս-3** | **Մարս-4** | **Մարս-5** | **Մարս-6** | **Մարս-7**)  |
|  |
| Չեղարկված | Մարս-4ՆՄ | Մարս-5ՆՄ | Մարս-5Մ |
|  |
| *Շեղագիրը* նշանակում է արձակման վթար |

 |
**Մտիրալա ազգային պարկ** (վրաց.՝ მტირალას ეროვნული პარკი), ազգային պարկ Վրաստանի հարավ-արևմուտքում՝ Աջարիայի շրջանում։ Այգին գտնվում է Փոքր Կովկասի արևմտյան մասում։ Այգուն հարում են նաև «Քինտրիշիի պահպանվող լանդշաֆտ» արգելոցի տարածքները (ԲՊՄՄ I աստիճան)։

Ստուգաբանություն
----------------

Ազգային պարկի, ինչպես նաև նրա տարածքում գտնվող Մտիրալա լեռան անունը վրացերենից թարգմանվում է որպես *լաց*։ Դա պայմանավորված է այդ տարածաշրջանին բաժին ընկնող տեղումների մեծ քանակությամբ՝ մինչև 4520 մմ մեկ տարվա ընթացքում, ինչն այն դարձնում նախկին Խորհրդային Միության ամենախոնավ տարածքներից մեկը։

Ֆլորա
-----

Այգու բուսականությունը կազմում են կոլխիդային խոնավ լայնատերև և խառը կուսական անտառները, որոնց թվում առկա են ցանովի շագանակենի և արևելյան հաճարենի։ Որպես մանրանտառ աճում են պոնտոսյան ռոդոդենդրոնը, դափնեկեռասը, կոլխիդյան տոսատը և տարբեր լիանաներ։

Ֆաունա
------

Այգում հայտնաբերվել են գորշ արջ, այծյամ և վայրի արջ, իսկ օրնիտոֆաունան ներառում գաճաճ արծիվ, բուեր և պիրոլ։ Այգում բնակվող երկկենցաղներից են կովկասյան սալամանդրը, կովկասյան դոդոշը և կովկասյան իժը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Nakhutsrishvili George (2012 թ․ օգոստոսի 23)։ *The Vegetation of Georgia (South Caucasus)*։ Springer Science & Business Media։ էջեր 223–։ ISBN 978-3-642-29915-5
2. ↑  «Mtirala National Park»։ Caucasus Nature Fund։ Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 24

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մտիրալա ազգային պարկի վարչություն
* В Аджарском национальном парке «Мтирала» новый «АТТРАКЦИОН»

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
(չաշխատող հղում)
Կալմիկ լամա
**Լամա** (տիբեթերեն՝ བླ་མ་, Վայլի։ *bla ma*), տիբեթական բուդդիզմում կրոնական ուսուցիչ։

***Լամա*** անվանումը համապատասխանում է սանսկրիտական «Գուրու» հասկացությանը և կարող է օգտագործվել վանականին հարգանքով դիմելու համար, նրա համար, որ ընդգծվի նրա հոգևոր կատարելությունը ու հմտությունները or heads of monasteries. կամ կարող է լինել տիբեթցի լամաների հիերարխիայի կրոնական տիտղոսի բաղկացուցիչ մասը, ինչպես՝ Դալայ-լամա, Պանչեն-լամա, ինչպես նաև հյուսիսային բուդդիզմի հիերարխիայի տիտղոս (Բուրյաթիա, Տիվան, Ալթայ)՝ Համբո-լամա, Կամբը-լամա։

Հնարավոր է, որ տիբեթական բուդդիզմը ոչ ճիշտ ընկալման պատճառով, լամա տերմինը պատմականորեն, ինչպես նաև սխալմամբ օգտագործվել է բոլոր տիբեթական բուդդիզմի ներկայացուցիչներին արևմտյան գիտնականների կողմից։ Նաև տիբեթական բուդդիզմը հաճախ անվանվել է *լաամիզմ*, քանի որ արևմտյան գիտնականները և ճամփորդները չէին ընդունում այդ տեսակը, որպես բուդդիզմի մի մաս։ Այժմ *լամաիզմ* տերմինը համարվում է սխալ։

(չաշխատող հղում)
Դալայ-Լամա

Նշանակություն
-------------

Անվանումը օգտագործվում է վանականերին պատիվ ցուցաբերելու համար Նյինգմա, Կագյու և Սակյա դպրոցներում։ Արևմուտքում լամաներին անվանում են նրանց, ովքեր զգալի ձեռքբերումներ են ունեցել հոգևոր կատարելագործման մեջ։

Լամա(չաշխատող հղում)
 պար, Դարամսալա, Հնդկաստան 1980 թվական
(չաշխատող հղում)
Մոնղոլական Լամա, 1981 թվական
ֆրանսիական(չաշխատող հղում)
 ծագում ունեցով տիբեթական Լամա

Լամայի դերը
-----------

Լամայի դերը աշակերտի բացահայտումն է, նրա ուսման պրակտիկան։

«Բուդդիստ ուսուցիչը պետք է ունենա անկեղծ կարեկցանքի հատկանիշներ և Դհարմայի խորը գիտելիքներ։ Բացի այդ, լաման ոչ միայն կիսվում է իր գիտելիքներով, այլև նա պետք է գործարկի այն, ինչ սովորում է, վստահի և նրան, ինչ հաղորդում է մյուսներին» - նշում է Տրինլե Տհաե Դորջեն։

Ռինպոչէ
-------

Ռինպոչէ (նաև ռիմպոչէ) (տիբեթերեն՝ རིན་པོ་ཆེ་, վայլի՝ *rin po che*), բառացի նշանակում է «թանկարժեք», հարգալից տիտղոս բարձրագույն լամաների համար Բոնում և տիբեթական բուդդիզմում։ Ռինպոչէ տիտղոսը ավելանում է լամայի անվանը։ Տիբեթում և Բութանում ռինպոչէ բառը, նշանակում է Պադմացամբխավու, որին անվանում են «Գուրու Ռինպոչէ»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Lama:definition Archived 2011-07-24 at the Wayback Machine. at About.com
2. ↑  Marcotte Amanda (2000 թ․ հունվարի 14)։ «Who Are the Tibetan Lamas?»։ Slate.com։ Վերցված է 2013 թ․ հուլիսի 17
3. ↑  «Le rôle du lama extérieur est donc de révéler au disciple, grâce aux enseignements et à la pratique, le lama intérieur qui n’est autre que la nature de bouddha en lui. Dès qu’il l’a réalisé, le disciple n’est plus jamais séparé du maître et toutes les circonstances deviennent des rappels du maître intérieur.» — *Philippe Cornu* Dictionnaire encyclopédique du Bouddhisme. — Paris: éditions du Seuil, 2001.— P. 346. (ISBN 2-02-036234-1)
4. ↑  «Online Etymology Dictionary»։ Etymonline.com։ Վերցված է 2013 թ․ հուլիսի 17
**Նուրհան արքեպիսկոպոս Մանուկյան** (Նուրհան Արքեպիսկոպես Մանուկեան Երուսաղէմի Հայ Պատրիարք, եբրայերեն՝ כבוד הפאטריאך הארמני‎, հունիսի 24, 1948(1948-06-24), Հալեպ), Հայ առաքելական եկեղեցու Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքության 97-րդ պատրիարք։ Հաջորդել է Թորգոմ արքեպիսկոպոս Մանուկյանին (1990-2012)։ Նուրհան Մանուկյանը Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքության 97-րդ պատրիարք է ընտրվել 2013 թվականի հունվարի 24-ին։

Կենսագրություն
--------------

Նուրհան Մանուկյանը (ավազանի անունը` Պողոս) ծնվել է 1948 թվականի հուլիսի 22-ին, Հալեպում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Հալեպի Հայկազյան վարժարանում։ 1961 թվականին ընդունվել է Կիլիկիո Կաթողիկոսության Անթիլիասի դպրեվանք, 1966 թվականին՝ Երուսաղեմի ժառանգավորաց վարժարան։ 1968 թվականի հուլիսի 27-ին ձեռնադրվել է սարկավագ, 1971 թվականի հունիսի 15-ին՝ կուսակրոն քահանա` ձեռամբ Եղիշե պատրիարք Տերտերյանի` վերակոչվելով Նուրհան աբեղա։

1971-1972 թվականներին եղել է Երուսաղեմի ժառանգավորաց վարժարանի փոխտեսուչ, 1975 թվականին՝ նույն վարժարանի տեսուչ։ 1972-1973 թվականներին նշանակվել է Շվեյցարիայի (Ժնև) հայոց թեմի հոգևոր հովիվ, 1973 թվականին ստացել է վարդապետական աստիճան։ 1974-1980 թվականներին եղել է Իսրայելի (Հայֆա-Յաֆա) հոգևոր հովիվ, դասավանդել է Երուսաղեմի հայկական թաղամասի Սուրբ թարգմանչաց դպրոցում։ 1979 թվականին ծառայել է Նիդերլանդների Ալմելո քաղաքի հայկական համայնքում։

1982 թվականին Թորգոմ արքեպիսկոպոս Մանուկյանի հրավերով մեկնել է Նյու Յորք, ուսանել եպիսկոպոսական Ընդհանուր աստվածաբանական ճեմարանում, որն ավարտել է 1985 թվականին։ ԱՄՆ-ում անցկացրած տարիների ընթացքում եղել է Ֆիլադելֆիայի, Փենսիլվանիայի, Սփրինգֆիլդի, Մասաչուսեթսի, Հյուսթոնի (Տեխաս նահանգ, Սուրբ Գևորգ եկեղեցի) հոգևոր հովիվ։

Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքություն
--------------------------------

1998 թվականին Հայր Նուրհանն ընտրվել է Երուսաղեմի Սուրբ Աթոռի լուսարարապետ։ 1999 թվականի դեկտեմբերի 14-ին ձեռամբ Ամենայն Հայոց Գարեգին Բ. Կաթողիկոսի ձեռնադրվել և օծվել է եպիսկոպոս։ 2009 թվականին Երուսաղեմի Հայոց պատրիարք ամենապատիվ Տ. Թորգոմ արքեպիսկոպոս Մանուկյանի կողմից նշանակվել է պատրիարքական փոխանորդ։

2014 թվականի փետրվարի 6-ին Մանհեթանի (Նյու Յորք) ընդհանուր հոգևոր ճեմարանից ստացել է աստվածաբանության պատվավոր դոկտորի կոչում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «Իսրայելի կառավարությունը պաշտոնապես ճանաչել է Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքին»։ *armenpress.am*։ Վերցված է 2018-11-10
3. ↑  Երուսաղեմի Հայոց պատրիարք է ընտրվել Նուրհան արքեպիսկոպոս Մանուկյանը
4. ↑  «Երուսաղեմի Հայոց պատրիարք է ընտրվել Նուրհան արքեպիսկոպոս Մանուկյանը»։ *www.civilnet.am* (հայերեն)։ Վերցված է 2018-11-10  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
5. ↑  Պատրիարք Նուրհան արքեպիսկոպոս Մանուկյան

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Նախորդող՝**Թորգոմ արքեպիսկոպոս Մանուկյան** | **Երուսաղեմի Հայոց պատրիարք**2013 թվականից | Հաջորդող՝**պաշտոավարում է** |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | SUDOC: 136812147 · VIAF: 212230417 · WorldCat VIAF: 212230417 |

 |
**Նվարդ Ձերոն-Կոշկարյան (Կոշկակարյան)**, ամերիկահայ երգչուհի, սոպրանո, առաջին ձայնագրված հայ երգչուհին։

Կենսագրություն
--------------

Նվարդը ծնվել է Մանուկ և Հեղինե Կոշկակարյանների ընտանիքում, ծագումով Արևմտյան Հայաստանի Խարբերդ նահանգի Փարաչանջ գյուղից էր։ Սովորել է Չիկագոյի Արվեստների ինստիտուտում, ուսումը շարունակել է Ֆրանսիայում և Իտալիայում։ Երգչուհին Ամերիկայի տարբեր քաղաքներում կազմակերպել է համերգներ` ներկայացնելով հայկական ազգային երաժշտությունը, ազգային հագուստը՝ տարազներն ու մշակույթը։ Նրա նախաձեռնությամբ ստեղծվել է ԱՄՆ-ի առաջին հայկական երգախումբը։ Նվարդ Ձերոնը հանդես է եկել տարբեր երաժշտական ներկայացումներում, մասնավորապես՝ «Մոնթեսումայի դիմակը» մյուզիքլում` Մարինայի դերում։ Ամերիկահայ երգչուհին ձայնագրություններ է կատարել ԱՄՆ-ում 1919-1920 թվականների ընթացքում։ Կոնգրեսի գրադարանում նրա կատարմամբ պահպանվում են հետևյալ վեց երգերի ձայնագրությունները` «Ալեճարճար», «Մանիր, մանիր, իմ ճախարակ», «Կռունկ», «Հայկական օրորոցային», «Գնաց աշուն, եկավ գարուն», «Ջան գյուլում»։

Դիմանկար
--------

1912 թվականին ամերիկացի նկարիչ Ռալֆ Էլմեր Քլարկսոնը պատկերել է երգչուհուն «Նվարդ Ձերոն` Հայաստանի դուստրը» դիմանկարում, որն այժմ գտնվում է Չիկագոյի պատկերասրահում։ Նվարդը եղել է Քլարկսոնի աշակերտներից մեկը և նրա համար կեցվածք է ընդունել հագեցած կապույտ ու ոսկե հանդերձով։ Քլարկսոնը կիրառել է Վելասկեսի և Էդուարդ Մանեի՝ լույսի ու ստվերի փոխանցման ոճը։ Նվարդի դիրքը հիշեցնում է խանութի ցուցափեղկի մանեկեններին։ Դիմանկարն սկզբում կոչվել է «Նվարդ Ձերոն» և կերպավորել է արևելյան գեղագիտության մասին ընդհանուր պատկերացումները։ Սակայն 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանությունից հետո Քլարկսոնի ստեղծած կերպարն այլ իմաստ է ձեռք բերել և ստացել երկրորդ անվանում՝ «Հայաստանի դուստրը»։ 1920-ական թվականներին երկու անվանումները միացվել են իրար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Center Armenian Information։ «Նվարդ Ձերոն` առաջին ձայնագրված հայ երգչուհին»։ *yn.am*։ Վերցված է 2022 թ․ հոկտեմբերի 31
2. ↑  «Արևելյան գեղեցկություն. Հայուհիները՝ արևմտյան նկարիչների վրձնով»։ *PanARMENIAN.Net*։ Վերցված է 2022 թ․ հոկտեմբերի 31
3. ↑  Clarkson, Ralph Elmer (1912), *Nouvart Dzeron, A Daughter of Armenia*, վերցված է 2022-10-31
4. ↑  «Нвард Дзерон — дочь Армении»։ *Армянский музей Москвы и культуры наций* (en-CA)։ Վերցված է 2022 թ․ հոկտեմբերի 31