recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Հնգադեմ կուռք**, Ք.ա․ 2-րդ հազարամյակով թվագրվող քարե հնգադեմ արձան։ 

Հնգադեմ կուռք

Բնութագիր
---------

Արձանը հայտնաբերվել է Գորիսի տարածաշրջանի Հարժիս գյուղում, որը գտնվում է քաղաքից 24 կմ հեռավորության վրա։ Շրջակայքը հարուստ է պատմամշակութային ժառանգությամբ՝ եկեղեցիներ, քարավանատներ, դամբարանադաշտեր, խաչքարերով գերեզմանոցներ, կամուրջ և այլն։ Նոր գյուղը փռված է հնագույն բնակավայրի և դամբարանադաշտի վրա։ Արձանը հայտնաբերվել է պատահականորեն տնաշինական աշխատանքների ժամանակ։ Տարածքում լուրջ հնագիտական հետազոտություններ չեն իրականացվել։ Արձանը թանգարան է բերվել 1950-1960 թթ․։

Հնգադեմ կուռքի պաշտամունքի հետքեր կան նաև հնդկական, եգիպտական և այլ քաղաքագակրթություններում։

* Հնգադեմ կուռք
* Հնգադեմ կուռք

Գրականություն
-------------

* Օնիկ Խնկիկյան, «Սյունիքը ուրարտական ժամանակաշրջանում (ըստ հնագիտական տվյալների)», 2016 թ․
* Hayk Avetisyan, Artak Gnuni, Gagik Sarkgsyan, Arsen Bobokhyan, Henry Danielyan, "Human Images from the Eastern Urartian Periphery: Anthropomorphic Sculpture of Syunik on the Cusp of the 2nd and 1st Millenia BC," 2019
**Մոշկարինի փողոց** (ռուս.՝ Улица Мошкарина), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է Յալթայի պարտիզանական ջոկատի հրամանատար Դմիտրի Գրիգորևիչ Մոշկարինի պատվին։ Սկիզբ է առնում Խալտուրինի փողոցից, 180 աստիճանով շրջադարձ կատարում դեպի նույն փողոցը և ավարտվում թիվ 9 շենքի մոտ։ Երկարությունը մոտ 310 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Յալթա քաղաքի Մոշկարինի փողոցը սկսվում է Խալտուրինի փողոցից, ընթանալով հարավարևելյան ուղղությամբ՝ հատում է Ավերկինի փողոցը, Լուկոմսկու փողոցը, 180 աստիճանով շրջադարձ կատարում դեպի Խալտուրինի փողոցը և ավարտվում թիվ 9 շենքի մոտ։ Փողոցում կա համարակալված 20 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 13 շենք, աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 7։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 310 մետր է։

Մոշկարինի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298609։

Փողոցն անվանվել է Յալթայի պարտիզանական ջոկատի հրամանատար, կոմունիստ Դմիտրի Գրիգորևիչ Մոշկարինի պատվին։ Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին տարում՝ 1941 թվականի հոկտեմբերի սկզբին Յալթայի և Գուրզուֆի 105 պարտիզաններ բարձրացան լեռներ, իսկ նոյեմբերի 7-ին, ֆաշիստների գալու նախօրեին, նրանց միացան ևս 35-ը տարբեր բնակավայրերից։ Երկու խմբից ձևավորվեց Յալթայի պարտիզանական ջոկատը, որի հրամանատար նշանակվեց հասարակական սննդի միավորման տնօրեն Դմիտրի Մոշկարինը։ Ջոկատը մասնակցել է բազմաթիվ գործողությունների՝ զգալի կորուստներ հասցնելով թշնամուն։ 1941 թվականի դեկտեմբերի 13-ին ֆաշիստական պատժիչ ուժերը, որոնք զգալիորեն գերազանցում էին ղրիմցիներին, հարձակվեցին Յալթայի պարտիզանական ջոկատի վրա։ Անհավասար մարտում զոհվեց 21 պարտիզան, այդ թվում՝ հրամանատար Դ. Գ. Մոշկարինը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «Ялта, которую мы должны помнить»։ Վերցված է 2019 Ապրիլ 16

Աղբյուրներ
----------

* Улица Мошкарина в Ялте
* Подробная карта улица Мошкарина, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Ялта, улица Мошкарина Archived 2019-04-16 at the Wayback Machine.
Գիտելիքահենք համակարգերը հեշտորեն որոշվում են համակարգչային համակարգերի կողմից և նպաստում են խնդիրների լուծմանը։ Գիտելիքահենք հասկացությունը գոյություն ունի տարաբնույթ կազմակերպություններում։ Դրանցից որոշ մասն անշոշափելի են, մինչդեռ մնացյալը, ընդհակառակը, շոշափելի են։ Անշոշափելի գիտելիքի օրինակներ են կազմակերպության ակտիվները, տվյալների բազաները, մշակված պրոցեդուրաները, դասագրքերը, ինչպես նաև հետազոտական փաստաթղթերը։ Իսկ անշոշափելի գիտելիքի օրինակներ են կազմակերպության կապիտալը՝ ներառյալ կազմակերպության ներքին մշակույթը, աշխատողների աշխատանքային փորձն ու գիտափորձը, ինչպես նաև աշխատախմբերի համագործակցությունը։ Ինչ վերաբերում է գիտելիքի կառավարման համակարգին, ապա դա գործընթացների հավաքածու է, որը ղեկավարում է գիտելիքի ստեղծումը, տարածումն ու օգտագործումը։

Գիտելիքի կառավարման համակարգի հաջողությունները միայն կախված է ճիշտ հավաքագրված տվյալներից և կազմակերպչական գործընթացներից, այլև որոշումների ընդունման կարևոր գործողությունների միավորումից։ Այժմյան կազմակերպություններն արդեն իսկ սկսել են գիտելիքը գնահատել որպես կարևորագույն և անփոխարինելի ռեսուրս։ Դա նշանակում է, որ պետք է մշակվեն ռազմավարական անհրաժեշտ ուղիներ՝ այդ գիտելիքը կառավարելու համար։ Այդ իսկ պատճառով կազմակերպությունները հաճախակի անց են կացնում գիտելիքի հետազոտում և գիտելիքի պլանավորում։ Իսկ գիտելիքի կառավարման համակարգի ռազմավարությունը հաջողվում է այն կազմակերպությունում, որտեղ այն ճիշտ է ընկալվում և գնահատվում է ըստ արժանվույնս։

Գիտելիքի կառավարման համար անհրաժեշտ է ներդնել համակարգչահենք տեխնիկայի մի շարք կարևոր բաղադրիչներ և որոշումների ընդունմանն աջակցող համակարգեր՝ համատեքստային կառավարում, կառուցվածքների կառավարում, գծագրերի կառավարում, կանոնների կառավարում, տվյալների բազաների կառավարում, հաշվետվությունների կառավարում, ծրագրերի կառավարում, հաղորդագրությունների կառավարում և այլն։

Կազմակերպություններն աստիճանաբար ավելի ու ավելի են սերտանում մարդ-համակարգիչ գիտելիքային համակարգի հետ։ Իսկ համակարգի հետ առնչվող մասնակիցները գնահատվում են որպես գիտելիքային աշխատակիցներ, որոնց աշխատանքյին առավելություններն են՝

* նախագծել գիտելիքը և կառավարել գիտելիքահենք կազմակերպությունը
* հստակորեն պատկերացնել կազմակերպության ռեալ հնարավորությունները
* հասկանալ և լավ վերաբերվել տարբեր տիպի կանչերին և բողոքներին

Ինչ վերաբերում է գիտելիքների կառավարման համակարգերի կառավարմանը, ապա այդ պատասխանատու պաշտոնն է ստանձնում գիտելիքի կառավարման գլխավոր տնօրենը (Chief Knowledge Officer։ CKO)։ Նա է իր վրա պատասխանատվություն կրում կազմակերպության գիտելիքի և ուսման համար, կազմակերպության մշակույթի փոփոխման և անհատական բնավորության կերտման համար։ Նա է նախագծում, ձևակերպում և մշակում կազմակերպության համակարգչահենք գիտելիքը։ Նա իր ենթակայության տակ ունի այլ բաժինների կառավարիչների, որոնք հաշվետու են նրան իրենց գործունեությամբ և տեղեկատվության ապահովմամբ։
**408-րդ Հայկական հրաձգային դիվիզիա**, ԽՍՀՄ ռազմական ստորաբաժանում, որը մասնակցել է Հայրենական Մեծ պատերազմին։

Պատմություն
-----------

408-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար Պ. Ն. Կիցուկ, Հայաստանի Հանրապետության հոբելյանական նամականիշ
Կազմավորվել է 1941 թվականի օգոստոսին՝ Երևանում։ Հրամանատար՝ գնդապետ Պ. Ն. Կիցուկ։ 1942 թվականի մարտին վերակազմվեց հայկականի։ Հրատարակում էր «Հանուն հայրենիքի» հայերեն թերթը։ 1942 թվականի մարտ-սեպտեմբերին գտնվում էր խորհրդա-թուրքական սահմանում։ 1942 թվականի սեպտեմբերի 15-ին 408-րդ դիվիզիան ժամանեց Նովոռոսիյսկի պաշտպանական շրջանը և 47-րդ բանակի կազմում դիրքեր գրավեց Ցեմեսյան ու Ռիբացկի ծովախորշերում, Կաբարդինկա տեղամասում։ Ծովից Գելենջիկը գրավելու անհաջող փորձերից հետո թշնամին գրոհեց Աբինսկի բնակավայրի կողմից՝ անտառների և լեռների միջով։ Կանգնեցնելով թշնամու գրոհը՝ սեպտեմբերի 25-ին դիվիզիան անցավ հակահարձակման և ազատագրեց Երիվանսկի, Չումատովո և այլ բնակավայրեր։ Հատկապես աչքի ընկավ 672-րդ գունդը (հրամանատար՝ մայոր Տ. Սայադյան)։ 1942 թվականի հոկտեմբերին փոխադրվեց Տուապսե և մարտերի մեջ մտավ Պշիշ գետի հովտում՝ Ալթուբինալ, Պերեվալնի, Պելիկո և Դոյտխ բնակավայրերի շրջանում։ Հոկտեմբերի 14-ին թշնամին ճեղքեց խորհրդային զորքերի պաշտպանությունը, 408-րդ դիվիզիան կտրվեց թիկունքից, բայց հոկտեմբերի 21-ին կանգնեցրեց թշնամու կատաղի գրոհը։ Հատկապես աչքի ընկավ 963-րդ հրետանային գնդի հաուբիցային դիվիզիոնը, որը տասնօրյա կատաղի մարտերով ճեղքեց հակառակորդի օղակը և դուրս եկավ շրջափակումից։ Դիվիզիոնի 15 մարտիկներ պարգևատրվեցին շքանշաններով ու մեդալներով։ 18-րդ բանակի հրամանատարության որոշմամբ 1942 թվականի հոկտեմբերի 25-ին 408-րդ դիվիզիան դուրս բերվեց առաջավոր գծից, իսկ նոյեմբերին վերակազմվեց 7֊րդ հետևակային բրիգադի։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 174)։*  |
**Կյուրոպեդիա (Կյուրոսի դաստիարակությունը)**, Սոկրատեսի աշակերտ Քսենոփոնի երկը, որը գրվել է Ք.ա. 370 թվականին։ Այն բաղկացած 8 գրքից։ Աշխատության հիմնական բովանդակությունը պարսից միապետության հիմնադիր Կյուրոս Մեծի կյանքն ու գործունեությունն է (Ք. ա. 600-530 թթ.)։ «Կյուրոպեդիան» լայն տարածում է ունեցել հունա-հռոմեական աշխարհում։

Բովանդակություն
---------------

Երկը «քաղաքական ռոմանտիկա է, որը նկարագրում է իդեալական տիրակալի դաստիարակությունը»։ Այստեղ Քսենոփոնը գովաբանում է բարոյական այն սկզբունքները, որոնց վրա հիմնվում էր Կյուրոսի թագավորական իշխանությունը։ Այստեղ տեսանլի է Քսենոփոնի կողմնորոշումը հօգուտ միապետության, որը նա գերադասում է դեմոկրատիայից, օլիգարխիայից և բռնատիրությունից՝ տիրանիայից, վերջիններիս հակադրելով միապետական կայունությունը։

Չնայած «ընդհանուր առմամբ ընդունվել է», որ Քսենոփոնը «Կյուրոպեդիան գրելիս չի նախատեսել այն որպես պատմություն» գրել, ապա անհասկանալի է մնում մի բան՝ այդ ժամանակաշրջանի ո՞ր ժանրին է պատկանում այս երկը։ Քսենոփոնը միշտ չէ, որ հավատարիմ է մնում պատմական իրական փաստերին։ Այսպես, Հերոդոտոսի պատմությունից հայտնի է, որ Կյուրոսը սպանվել է մասսագետների (հայկական աղբյուրներում՝ մաքսութներ) դեմ պատերազմելիս, մինչդեռ «Կյուրոպեդիայում» նա խաղաղ պայմաններում երանության մեջ մահանալուց առաջ, զոհեր է մատուցում իր աստվածներին, բարոյախրատական երկար ճառով հրաժեշտ է տալիս իր որդիներին ու բարեկամներին և դատողություններ անում հոգու անմահության մասին փիլիսոփայական մեծ վերացականությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Sancisi-Weerdenburg, Heleen (1993), «Cyropaedia», *Encyclopaedia Iranica*, **6.5**, Costa Mesa: Mazda,
2. ↑  Xenophon (1914), Miller, Walter, ed։, *Cyropaedia: The Education of Cyrus*, London: William Heinemann Ltd.
3. ↑  Nadon, Christopher (2001), *Xenophon's Prince: Republic and Empire in the Cyropaedia*, Berkeley: UC Press, ISBN 0-520-22404-3
4. ↑  Քսենոփոն, «Կյուրոպեդիա»


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Իրանիկա · Մեծ կատալոնական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX2032288 · BNF: 12008443r · GND: 4220658-3 · LCCN: n85311890 · NLA: 51707859 · SUDOC: 029994802, 028201272 · VIAF: 167152138606110981598, 178595334 · WorldCat VIAF: 167152138606110981598, 178595334 |

 |

 |
Հին Բաբելոնյան կավե սալիկ, որում նկարագրվում է Հալլեյի գիսաստղը (Ք. Ա. 164 թվական)
**Բաբելոնյան աստղագիտություն**, աստղագիտությունը Հին Բաբելոնի պետություններում։ Բաբելոնցիների դարավոր աստղագիտական ուսումնասիրությունների շնորհիվ աստղագիտությունը Բաբելոնում մեծ նվաճումների է հասել օրացույցային համակարգի ու աստղագիտական հետազոտությունների բնագավառներում։ Բաբելոնցի աստղագետներին հաջողվել է անգամ կանխագուշակել խավարումները։

Զարգացման նախադրյալներն ու պատճառները
-------------------------------------

Բաբելոնյան աստղագիտությունը սերտորեն կապված էր աստղագուշակության հետ։ Հետազոտությունների մեծ մասը կատարվում էին ոչ թե գիտական նկատառումներով, այլ աստղագուշակության մեջ կիրառելու նպատակով[1]։ Աստղագիտությունն անհրաժեշտ էր նաև օրացույցային համակարգի զարգացման համար, որը հնարավորություն էր տալիս բաշխել ժամանակամիջոցները[2]։ Բացի այդ աստղագիտության զարգացումը միշտ խրախուսում էր Բաբելոնի արքա Համմուրաբին[3]։

Մինչև բաբելոնյան աստղագիտության զարգացումը Շումերում ու Աքքադում, որոնք նախորդում էին Բաբելոնին, արդեն աստղագիտական նվաճումների էին հասել։ Բաբելոնցիներն այդ նվաճումներն օգտագործել են իրենց աստղագիտության զարգացման համար[2]։

Աստղադիտարաններ
---------------

Շումերաաքքադական ու բաբելոնյան աստղագետները, ովքեր նաև քուրմեր էին[1], երկինքն օգտագործում էին հատուկ աշտարակ-աստղադիտակներով, որոնք, որպես կանոն տեղակայված էին զիկուռատներում[2]։

Այդպիսի աստղադիտարաններ կային բոլոր շումերաաքքադական ու բաբելոնյան քաղաքներում, ինչի մասին վկայում էին այդպիսի աշտարակների մնացորդների հնագիտական ուսումնասիրությունները[2]։

Նվաճումները
-----------

Բազմադարյա ուսումնասիրությունների շնորհիվ բաբելոնյան աստղագետները կարողացան ստեղծել իրենց օրացույցը։ Նրանք օրը բաժանում էին 12 ժամի, իսկ ժամը՝ 30 րոպեի, տարին կազմված էր 365 օրից[1][2]։ Բաբելոնցի աստղագետների ենթադրությունները միանգամայն ճշմարիտ էին, դրանցից օգտվում են անգամ ժամանակակից գիտնականները[1]։

Հատկապես մեծ ուշադրություն էր դարձվում աստղերի ու մոլորակների շարժմանը[1]։ Նրանց գիտելիքները երկնային լուսատուների շարժման բնագավառում բավականին զարգացած էին։ Հաշվումների ճշգրտությունը բավականին բարձր էր գնահատվում[1]։

Բաբելոնյան աստղագետները կարողանում էին կանխագուշակել խավարումներն ու ճշգրտորեն հաշվում էին գիշերահավասարը։ Աստղագիտությունը Բաբելոնում իր զարգացման գագաթնակետին հասավ մ. թ. ա. 8-6-րդ դարերում[2]։ Նաբուգոդոնոսոր արքայի կառավարման ժամանակ աստղագիտությունը նոր բարձունքների հասավ, մասնավորապես, ի հայտ եկավ կենդանակերպը[3]։

Հունական աստղագիտությունը զարգացավ բաբելոնցիների նվաճումների հիմա վրա[1]։ Անտիկ հույն աստղագետներն ընդօրինակում էին բաբելոնյան հաշվարկներն ու մեթոդները, նաև որոշ սարքավորումներ[3]։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Тураев, 1935
2. 1 2 3 4 5 6  Авдиев, 1953
3. 1 2 3  Ричард Коэн, 2013

Գրականություն
-------------

* **Авдиев, Всеволод Игоревич** Астрономия // История Древнего Востока. — Ленинград: Госполитиздат, 1953.
* **Тураев, Борис Александрович** Вавилонская религия и культура // История Древнего Востока / под редакцией В. В. Струве и И. П. Снегирева. — Ленинград, 1935. — Т. 1.
* *Ричард Коэн* В погоне за Солнцем. — 2013. — 12626 с. — ISBN 5457490645
**Ռուս-վիետնամական հարաբերություններ** (ռուս.՝ *Российско-вьетнамские отношения*, վիետ․՝ Các mối quan hệ Nga-Việt), դիվանագիտական հարաբերությունները Ռուսաստանի Դաշնության և Վիետնամի Սոցիալիստական Հանրապետության միջև։

Պատմություն
-----------

Դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են Խորհրդային Միության ժամանակաշրջանում՝ 1950 թվականին։ Վիետնամում պատերազմի դադարեցման և ժնևի համաձայնագրերի (1954) կնքման գործում նշանակալի դեր ունցեվ ԽՍՀՄ-ը[*փա՞ստ*]։ ԽՍՀՄ-ը և սոցիալիստական ճամբարի մյուս երկրները զգալի անհատույց օգնություն ցույց տվեցին ՎԴՀ-ին։ Ստորագրվել էին համաձայնագրեր ԽՍՀՄ բարձրագույն և միջնակարգ ուսումնական հաստատություններում ՎԴՀ-ի քաղաքացիների ուսուցման (1955), մշակութային համագործակցության (1957) վերաբերյալ, առևտրի և ծովագնացության պայմանագիր (1958), գիտատեխնիկական համագործակցության (1959), ՎԴՀ-ի 1961-1965 թվականների ժողովրդատնտեսական պլանների իրագործմանը տնտեսական և տեխնիկական օգնություն ցույց տալու (1960) համաձայնագրեր ու արձանագրություններ։ 1965 թվականի կոմյունիկեում կողմերը համաձայնեցրին ՎԴՀ-ի ինքնավարությունը պաշտպանելու միջոցները, Խորհրդային Միությունը պարտավորվում էր անհատույց տնտեսական և ռազմական օգնություն ցուցաբերել ՎԴՀ-ին (1968), որը շարունակվեց 1970-ական թվականներին։ 1975 թվականի դեկլարացիան նախատեսում էր երկու եղբայրական կուսակցությունների և ժողովուրդների բազմակողմանի կապերի զարգացման հիմնական ուղղությունները։ 1970-ական թվականների 2-րդ կեսին և 1980-ական թվականների սկզբին կնքվեցին բարեկամության ու համագործակցության պայմանագիր, մի ամբողջ շարք տնտեսական և տեխնիկական (1978 և 1979), 1981-1985 թվականների տնտեսական, տեխնիկական, մշակութային և գիտական համագործակցության ծրագրեր (1981 և 1983)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 11)։*  |
**Գյումրու (Շիրակի) արտեզյան ավազան**, գտնվում է Շիրակի դաշտում և զբաղեցնում մոտ 300 - 320 կմ2 տարածք։ Նրա ուղղաձիգ կտրվածքում առանձնացվում են գրունտային և ճնշումային ջրերի մի քանի հորիզոն։ Գրունտային ջրերը բաժանվում են վերտուֆային և ենթատուֆային հորիզոնների։ Առաջին հորիզոնը գերազանցապես կրում է տեղական բնույթ, իսկ երկրորդի ջրերը, որոնք ձորակներում բեռնաթափվում են աղբյուրների ձևով, օգտագործվում են ջրամատակարարման նպատակով։

Հիդրոերկրաբանական տեսակետից նրա սահմաններում առանձնացված են հյուսիսային՝ անուշահամ ջրերի և հարավային՝ հանքային ջրերի տարածման տեղամասերը։ Հյուսիսային տեղամասի վերին ճնշումային ջրատար հորիզոնը կապված է 10 - 12, 5 մ հզորության ավազա-գլաքարային նստվածքների և անդեզիտա-բազալտների հետ։ Հորատանցքերով ստացվող ջրի տեսակարար ծախսը կազմում է 10 - 13 մ/վրկ, իսկ ջրատար ապարների ծծանցման գործակիցը՝ 110 - 120 մ/օր։ Երկրորդ (ստորին) հորիզոնի ճնշումային ջրերը կապված են լճա-գետային նստվածքների կտրվածքում գտնվող խիստ ճեղքավոր անդեզիտաբազալտների հետ։ Հորատանցքերի տեսակարար ծախսը հասնում է 50 - 55 մ/վրկ, իսկ ջրատար ապարների ծծանցման գործակիցը՝ 230 - 250 մ/օր։

Քաղցրահամ ջրերը կուտակված են խճերից, կոպիճներից, կավավազներից ու բազալտային անդեզիտներից կազմված վերտուֆային և ենթատուֆային հորիզոններում։ Ջրերը հիդրոկարբոնատային են, հանքայնացումը՝ 0, 3-0, 5 գ/լ, ջերմաստիճանը՝ 8-10 °C։ Քաղցրահամ ջրապարունակ հորիզոնները կարևոր նշանակություն ունեն Գյումրու ջրամատակարարման համար։ Նախկինում ջրերն օգտագործվել են ջրհորերի ու քահրիզների միջոցով։ Քահրիզների ջրաքանակը մեծացնելու նպատակով փորվել են (1937) հորատանցքեր և հայտնաբերվել ճնշումային քաղցրահամ ջրեր (ծախսը՝ 15-20 լ/վ)։ Դրանց ամենամեծ քանակությունը կուտակված է Արևիկ գյուղի բազալտային անդեզիտների ջրապարունակ հորիզոնում։

Շիրակի արտեզյան ավազանի հանքային ջրերի տեղամասը զբաղեցնում է Ախուրյան գյուղից հյուսիս-արևմուտք և Ախուրիկ ու Իսահակյան գյուղերի միջև գտնվող տարածքը։ Հանքային ջրերը հարուստ են ծծմբաջրածնային և ածխաջրածնային գազերով, բարձր ճնշումային են, հանքայնացումը՝ 1, 2-4, 8 գ/լ, ջերմաստիճանը՝ 12֊ 21 °C։ Ջրապարունակ հորիզոնները հանդիպում են տարբեր հաստության (2-17 մ) ավազային և ավազախճային շերտերում։ Հորատանցքերը շատրվանում են մինչև 10-12 մ, ծախսը՝ 1-15 լ/վ։

Ջրատար հորիզոնները սնվում են Շիրակի դաշտը եզրափակող լեռնաշղթաներից ներծծվող մթնոլորտային և մակերևութային ջրերից։ Գյումրու արտեզյան ավազանի ստորերկրյա ջրերը բարձրորակ են, անուշահամ, պիտանի խմելու համար, ունեն մեծ պաշարներ և լայն հեռանկարներ ջրամատակարարման բնագավառում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 551)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Չափահաս մարդու գլխուղեղի հորիզոնական կտրվածք
**Ենթակեղևային գոյացություններ**, գորշ նյութի կուտակումներ գլխուղեղի մեծ կիսագնդի հաստության մեջ։

Ենթակեղևային գոյացություններ են պոչավոր կորիզը (ո․ caudatus), կճեպը (putamen), դժգույն կորիզը (globus pallidus), պատնեշը (claustrum), նշաձև կորիզը (ո․ amygdale)։ Պոչավոր կորիզի և կճեպի բջջային կառուցվածքի ու ֆունկցիոնալ նմանության համար Կապերսը (1908) նրանց միավորել է և անվանել նոր զոլավոր մարմին (corpus neostriatum)։ Ներկայումս պոչավոր կորիզը, կճեպը և դժգույն կորիզը միասին անվանում են ստրիոպալիդար համակարգ։ Վերջինս բազմաթիվ առբերող թելերով կապված է տեսաթմբերի (որտեղից ստանում է զգայական և տեսողական գրգիռներ), գլխուղեղի մեծ կիսագնդերի զգայաշարժական գոտու և ուղեղիկի հետ։ Զոլավոր մարմինը արտատար թելերով կապված է դժգույն կորիզի, իսկ վերջինս՝ միջանկյալ և միջին ուղեղի շարժիչ կորիզների հետ։ Ցածրակարգ ողնաշարավոր կենդանիները գլխուղեղի կեղև չունեն, նրանց ենթակեղևային գոյացություններն են ապահովում միջավայրի պայմաններին հարմարվելը, վարքը։ Կաթնասունների և մարդու գլխուղեղի կեղևի զարգացման ու հիմնական ֆունկցիաների կեղևայնացման շնորհիվ ենթակեղևային գոյացությունները կորցրել են իրենց այդքան կարևոր ֆունկցիան և պայմանավորում են չգիտակցված, ինքնաբեր շարժումներ, ինչպես նաև պաշտպանական և հուզական-արտահայտչական որոշ գործողություններ։ Ենթակեղևային գոյացություններ ախտահարվելիս նկատվում է կամայական շարժումների սահունության և ճկունության կորուստ, շարժումները դառնում են աններդաշնակ, կոպիտ, սխեմատիկ։ Զոլավոր մարմինը դժգույն կորիզի նկատմամբ ունի արգելակող ազդեցություն։ Առաջինի մեկուսի ախտահարումից նկատվում է շարժումների աշխուժացում։ Առաջանում են աննպատակ, անկանոն շարժումներ, հատկապես ծայրանդամների հեռադիր հոդերում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 515)։*  |
**Մոկրոուսովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Мокроусова), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Նախկինում կոչվել է 1-ին Պերեեզդնի նրբանցք։ Անվանվել է Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ակտիվ մասնակից և Հայրենական մեծ պատերազմում պարտիզանական շարժման մասնակից Ա. Վ. Մոկրոուսովի պատվին։

Պատմություն
-----------

Մոկրոուսովի փողոցը նախկին 1-ին Պերեեզդնի նրբանցքն է, որը 1965 թվականին քաղաքի գործադիր կոմիտեի որոշմամբ վերանվանվել է ի պատիվ Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ակտիվ մասնակից և Հայրենական մեծ պատերազմում պարտիզանական շարժման մասնակից Ալեքսեյ Վասիլևիչ Մոկրոուսովի։

Մոկրոուսովի փողոցը սկիզբ է առնում Գագարինի փողոցից և ավարտվում Ռոսիյսկայա փողոցում։

Մոկրոուսովն ապրել է անհանգիստ կյանք։ 1905 թվականին, լինելով հանքափոր Դոնբասում, նա մասնակցել է քաղաքական գործադուլների և զինված ապստամբությունների ինքնակալության դեմ։ 1909 թվականին Բալթյան նավատորմ զորակոչված Մոկրոուսովը հեղափոխական քարոզչություն է անցկացրել «Պրիտկի» ականակրի նավաստիների շրջանում։ Այստեղ նա ձերբակալվել է, բայց կարողացել է փախչել։ Սավինի անունով անձնագրով արտագաղթել է արտասահման, այցելել Շվեդիա, Դանիա, Անգլիա, Արգենտինա, Ավստրալիա։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո Մոկրոուսովը վերադարձել է Ռուսաստան։ Բոլշևիկյան ցուցակով ընտրվել է Սևաստոպոլի խորհրդի պատգամավոր։

Հոկտեմբերյան հեղաշրջումից անմիջապես առաջ Մոկրոուսովը Սևաստոպոլից ուղևորվել է Բալթյան նավատորմ որպես հեղափոխական նավաստիների պատվիրակ։ Պատմական հեղաշրջման ժամանակ նա ղեկավարում էր մայրաքաղաքի հեռագրատունը գրաված ջոկատը։ Սևաստոպոլ Ալեքսեյ Վասիլևիչը վերադարձել է երկրի հարավում հակահեղափոխության դեմ պայքարի ժողովրդական կոմիսարի մանդատով։ 1917 թվականի դեկտեմբերի սկզբին նրա ջոկատը մեկնել է ճակատ։ 1918 թվականի փետրվարի 11-ին նավաստիների ջոկատը Սուլինից դուրս է մղել կալեդինցիներին։ Հետագայում Մոկրոուսովը ղեկավարել է բրիգադ, որը Հյուսիսային Կովկասում և Ուկրաինայում պայքարել է Դենիկինի դեմ, գլխավորել է պարտիզանական շարժումը Վրանգելի թիկունքում։

Քաղաքացիական պատերազմի ավարտից հետո Մոկրոուսովը վարել է դիվանագիտական և տնտեսական աշխատանք։ Երբ սկսվել է Իսպանիայում նացիստների դեմ պատերազմը, նա մեկնել է այնտեղ որպես կամավոր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Մոկրուսովը սկզբում ղեկավարում էր Ղրիմի թերակղզում պարտիզանական շարժումը, այնուհետև կռվում էր խորհրդային զորքերի շարքերում։ Պատերազմից հետո վետերանը բնակություն է հաստատել Սիմֆերոպոլում, որտեղ մահացել է 1959 թվականին։ Սոցպոսյոլոկ ավանի փողոցներից մեկն այժմ կոչվում է նրա անունով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Улица Мокроусова»։ Վերցված է 2019 Մարտ 23

Գրականություն
-------------

* Мякинченко, В. Легендарный командир / В.Мякинченко // Власть советов. – 1981. – 1 апреля.
* Горная, Л. Пройдусь по Гимназической, сверну на Ярославскую / Л.Горная // Красный бумер. – 2006. - №36.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Улица Мокроусова в Красном Сулине
**Բենիլյուքսի միջխորհրդարանական խորհրդատվական խորհուրդ** (հայտնի նաև որպես **Բենիլյուքսի խորհրդարան**), Բենիլյուքսի տնտեսական միության կառույցներից մեկը։

Խորհրդարանը ստեղծվել է 1955 թվականի նոյեմբերի 5-ին Բելգիայի Նիդերլանդների և Լյուքսեմբուրգի միջև կնքված համաձայնագրով, ինչը նշանակում է, որ այն արդեն 3 տարի գոյություն ուներ նախքան Բենիլյուքսի միության ստեղծումը 1958 թվականի փետրվարի 3-ին։ Բենիլյուքսի խորհրդարանը կառավարություններին խորհուրդ է տալիս տնտեսական և տրանսնացիոնալ համագործակցության հարցերով։ Նրա առաջարկությունները կարող են վերաբերել նաև այլ հարցերի, եթե այդպես են պահանջում ընդհանուր շահերը կամ ընթացիկ իրադարձությունները։ Խորհրդարանը նաև երեք կառավարություններին տեղեկացնում է այն կարծիքների մասին, որոնք առաջանում են խորհրդարանական համագումարներում։

Անդամներ
--------

Բենիլյուքսի խորհրդարանը բաղկացած է 49 անդամից, որից 21 պատգամավորներ ներկայացնում Բելգիան, 21-ը` Նիդերլանդները և 7` Լյուքսեմբուրգը։ Բելգիայի 21 անդամներն ընտրվում են Բելգիայի դաշնային խորհրդարանի երկու պալատներից և Բելգիայի համայնքների և տարածաշրջանների խորհրդարանների կողմից։ Նիդերլանդների 21 անդամներն ընտրվում են Նիդերլանդների Սենատի և Ներկայացուցիչների պալատի անդամներից։ Լյուքսեմբուրգի 7 անդամներն ընտրվում են Լյուքսեմբուրգի Պատգամավորների պալատից։ Գործում է նաև 49 անդամներից յուրաքանչյուրի համար մեկ գործող անդամ, որը կարող է անհրաժեշտության դեպքում փոխարինել այդ անդամին։

Բենիլյուքսի խորհրդարանի անդամները բաժանված են երեք խմբակցությունների։ Քրիստոնեական խմբակցությունը ներառում է քրիստոնեա-դեմոկրատական և ֆլամանդացիների կուսակցությունը և նոր ֆլամանդական ալյանսը Բելգիայից, քրիստոնեա-դեմոկրատական կանչը և քրիստոնեական խորհուրդը Նիդերլանդներից և Սոցիալ-քրիստոնեական ժողովրդական կուսակցությունը Լյուքսեմբուրգից։

Սոցիալիստական խմբակցությունում ընդգրկված են Սոցիալիստների կուսակցությունը, Ֆլանդրիայի սոցիալիստների կուսակցությունը, Կանաչների կուսակցութունը և Էկոլո կուսակցությունը Բելգիայից, Լեյբորիստների կուսակցությունը Նիդերլանդներից, Կանաչների կուսակցությունը, Ձախերի կուսակցությունը և Լյուքսեմբուրգի սոցիալիստական աշխատավորների կուսակցությունը Լյուքսեմբուրգից։

Նստավայրը
---------

Բենիլյուքսի խորհրդարանի նստավայրը տեղակայվում է Բրյուսել, Հաագա և Լյուքսեմբուրգ քաղաքներում։ Այս քաղաքներից յուրաքանչյուրը երկու տարի ընդունում է Բենիլյուքսի խորհրդարանի լիագումար նիստերը։ Բենիլյուքսի խորհրդարանի քարտուղարությունը գտնվում է Բրյուսելում։

Հղումներ
--------

1. Benelux Parliament Archived(չաշխատող հղում)
 , at the Wayback Machine.benelux-parliament.eu. Retrieved 2014-3-4
2. ᐱ(չաշխատող հղում)
(in Dutch) 3 politieke fracties Archived(չաշխատող հղում)
 November 7, 2012, at the Wayback Machine. benelux-parliament.eu. Retrieved 2014-3-4.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Benelux Parliament Archived March 3, 2014, at the Wayback Machine. benelux-parliament.eu. Retrieved 2014-3-4.
2. ↑  Կաղապար:Nl icon 3 politieke fracties Archived November 7, 2012, at the Wayback Machine. benelux-parliament.eu. Retrieved 2014-3-4.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բենիլյուքսի խորհրդարանի պաշտոնական կայք
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վիվա (այլ կիրառումներ)

**Վիվա. Բժիշկները և կամավորները՝ Հայաստանին** (ռուս.՝ Вива. Врачи и волонтёры — Армении), Ռուսաստանում հիմնադրված և Հայաստանում, առաջին հերթին՝ Արցախում, գործող բարեգործական հիմնադրամ։ Հիմնադրամի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Մոսկվայում, մասնաճյուղը՝ Երևանում։

Նպատակներ
---------

Կազմակերպության նպատակներն են.

* Հայաստանի, առաջին հերթին՝ Արցախի, հիվանդանոցների տեխնիկական ապահովվածության մակարդակի բարձրացումը.
* Հայաստանի բնակչության համար Վիվայի բժիշկների կողմից անվճար կոնսուլտացիաների, վիրահատությունների անցկացումը։
* ֆինանսական օգնություն՝ անապահով ընտանիքների հիվանդ անդամների բուժման համար։
* Հայերի ոսկրածուծի դոնորական բանկի ստեղծում։

Սկզբունքներ
-----------

Կազմակերպության սկզբունքներից է գործունեության, ֆանդրայզինգի և միջոցների բաշխման մաքրությունը, թափանցիկությունը։ Գործունեությանն առնչվող բոլոր փաստաթղթերը հրապարակվում են կազմակերպության էջերում։

Պատմություն
-----------

Կազմակերպությունը պաշտոնապես հիմնադրվել է 2016 թվականի ապրիլի 7-ին, սակայն փաստացի սկսել է գործել ապրիլի 2-ից՝ Ապրիլյան պատերազմի սկսման հետ։ Քառօրյա պատերազմի օրերին կազմակերպությունը Արցախ ճակատ է ուղարկել հակաայրվածքային միջոցներ, վիրակապել և բազմաթիվ այլ միջոցներ, իսկ օրեր անց կազմակերպել են շտապ օգնության մեքենայի գնման համար գումարի հավաքում։ 2016-2017 թվականների ընթացքում կազմակերպության միջոցներ կահավորվել է Արցախի արյան փոխներարկման միակ կայանը, գնվել է Արցախ են ուղարկվել շտապ օգնության մի քանի մեքենա, Ստեփանակերտի և Մարտակերտի վիրահատության և վերակենդանացման բաժինների սարքավորումներ և այլն։ Ընդհանուր առմամբ 2016 թվականի ընթացքում Արցախ է ուղարկվել ավելի քան 100 հազար ԱՄՆ դոլարի հումանիտար օգնություն։ Հայաստան և Արցախ է ուղարկվել չունեվոր ընտանիքների համար 2 տոննա իրեր։

Կազմակերպության ֆինանսական միջոցներ հավաքելու հիմնական եղանակն է Մոսկվայում աճուրդների կազմակերպումը, սակայն աճուրդի իրերը բերվում են ողջ աշխարհից։

Անձնակազմ
---------

* Տատյանա Հովհաննիսյան, ղեկավար։
* Ջուլիանա Կադրիա, մամլո խոսնակ։

Տես նաև
-------

* Հայկական բժշկական գիտական միություն
* Մոսկվայի հայ երիտասարդության ասոցիացիա

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մոսկվայում գործող «Հույսի ցուցակ» և «Վիվա» կազմակերպություններն իրենց օժանդակությունն են բերել Արցախին
* Վիվա. Հայաստանի բժիշկներ և կամավորները (ռուս.) Ֆեյսբուքում
* Татьяна Оганесян: «ВИВА – это про жизнь» (ռուս.)
* Сила в сплоченности: благотворительный вечер в поддержку Арцаха в Москве (ռուս.)
* При содействии функционирующей в Москве организации «ВИВА» в Степанакерте будет создана станция переливания крови (ռուս.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Վիվան Հայաստանից չէ, բայց Հայաստանի համար է (ռուս.)
2. ↑  Վիվան Հայաստանից չէ, բայց Հայաստանի համար է (ռուս.)
**Լևոն Գըլճյան (Գլըճյան, Գլլըչյան)** (մոտ 1885, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - 1918), հայ բժիշկ, հոգեբան։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է մոտ 1885 թվականին, Կոս­տանդ­նու­պոլ­սի Սամաթիա թաղամասում։

1908 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը։

1908-1912 թվականներին ներքին հիվանդությունների բաժնի մնայուն օգնական բժիշկ է աշխատել Կ. Պոլսի սբ. Փրկիչ ազգային հիվանդանոցում։

1909 թվականին Կիլիկիայի աղետից հետո «Կար­միր խա­չի» բժշկական խմբի հետ մեկնել է Ադանա և բազմաթիվ վիրավորներ բուժել։

Հայ հեղափոխական դաշնակցության դարասկզբի հայտնի գործիչներից է։ Եղել է ՀՅԴ Կ. Պոլսի պատասխանատու մարմնի (կենտրոնական կոմիտեի) անդամ։ 1914 թվականին Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և ծառայել Բրուսայի նահանգի Բանդրմա քաղաքի զինվորական հիվանդանոցի զինվորական բժիշկ՝ փոխ-բժշկապետի պաշտոնով։

1918 թվականին, Բանդրմայում մահացել է ժանտախտից՝ մոտ 33 տարեկանում։

Ըստ այլ տպագիր աղբյուրների՝ զոհվել է օսմանյան բանակի կազմում։

Գրականություն
-------------

* Թէրզեան Յակոբ Յ. Կիլիկիոյ աղէտը, Կ. Պոլիս, 1912։
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Ազգային հիւանդանոցի մէջ պաշտօնավարած բժիշկները, Ընդարձակ տարեգիրք Ազգային հիւանդանոցի, Իսթանպուլ, 1939։
* Յուշամատեան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, Ալբոմ-ատլաս, Ա. հատոր, Դիւցազնամարտ, 1890-1914, Լոս Անճելըս, 1992։
* Գրիգորյան Սասուն, «Հա­վեր­ժու­թյան լու­սա­մա­տյան», Ե. 2002։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Սուրբ Բավոնի տաճար** (հոլ.՝  Kathedrale Basiliek Sint Bavo), նիդերլանդական Հաարլեմ քաղաքում գտնվող կաթոլիկ եկեղեցի։ Հանդիսանում է Հաարլեմ-Ամստերդամ թեմի մայր տաճարը։ Օծվել է ի պատիվ բելգիական Գենտ քաղաքի և ընդհանրապես ամբողջ Բելգիայի, ինչպես նաև նիդերլանդական Հաարլեմի հովանավոր Սուրբ Բավոնի, որը, ըստ ավանդազրույցի, երիտասարդ հասակում ցոփ ու շվայտ կյանք է վարել և միայն իր սրբակյաց կնոջ մահից հետո, Սուրբ Ամանդուսի ազդեցությամբ, դարձել է ոչ միայն օրինավոր քրիստոնյա, այլև ճգնավոր, ողջ կարողությունը բաժանել աղքատներին։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Բավոնի եկեղեցին կառուցվել է 1885—1898 թվականներին, այն բանից հետո, երբ վերականգնվել է Հաարլեմ-Ամստերդամի կաթոլիկ թեմը։ Բանն այն է, որ հարյուրավոր տարիներ գոյություն ունեցած կաթոլիկ այդ թեմը 1578 թվականին փոխարինվել էր ռեֆորմիստական՝ կալվինիստական բողոքական թեմով և միայն 1853 թվականին վերականգնվել։ Եկեղեցու փայտե շինության հետ մեկտեղ կալվինականները տիրացել էին նրանում եղած արվեստի գործերին։

Նախատեսված էր եկեղեցու նոր շենքի նախագծերը պատվիրել ճարտարապետ *Պիտեր Կյոյպերս*ին, սակայն վերջինս, նկատի առնելով իր առաջացած տարիքը, հրաժարվել է և այդ աշխատանքը վստահել իր որդուն՝ Ջոզեֆին, որը եկեղեցին կառուցել է *նեոռոմանական* ոճով՝ հավելելով *մոդեռնիզմ*ի տարրեր։

1906 թվականին եկեղեցին վերակառուցվել է, ավելի ճոխ ու շքեղ տեսք ձեռք բերել։

1898 թվականի ապրիլի 1-ին տաճարը օծվել է։ 1948 թվականին Հռոմի պապ *Պիոս Տասներկուերորդ*ը տաճարին շնորհել է *փոքր բազիլիկ*ի կարգավիճակ։

Գրականություն
-------------

* Palette Architecture des églises
* Portail|architecture chrétienne|catholicisme|Pays-Bas

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Deugd boven geweld, Een geschiedenis van Haarlem, 1245-1995, edited by Gineke van der Ree-Scholtens, 1995, 90-6550-504-0

Արտաքին հղումներ
----------------

* Official website
* Haarlem Shuffle - St Bavo Catholic Cathedral
* Offizielle Website der St.-Bavo-Kathedrale (niederländisch)
* *St.-Bavo-Kathedrale* Archived 2018-06-19 at the Wayback Machine. In: *holland.com* (deutsch)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Discogs |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4497374-3 · LCCN: n98013454 · VIAF: 126844998 · WorldCat VIAF: 126844998 |

 |
**Իգոր Բորիսովիչ Բոնդարևսկի** (ռուս.՝ И́горь Бори́сович Бондаре́вский, հունվարի 6, 1956(1956-01-06), Դոնի Ռոստով, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս բանաստեղծ, «Զաօզեռնայա շկոլա» բանաստեղծական խմբի հիմնադիրներից մեկը։

Մասնագիտությամբ հոգեբան է։ Համալսարանն ավարտելուց հետո քիմիական գործարանում աշխատել է որպես ինժեներ-սոցիոլոգ։ Եղել է «Զաօզեռնայա շկոլա» բանաստեղծական խմբի հիմնադիրներից (Գենադի Ժուկով, Վիտալի Կալաշնիկով, **Իգոր Բոնդարևսկի**, Վլադիմիր Երշով, Ալեքսանդր Բրունկո)։ Զբաղվում է գեղարվեստական ստեղծագործությամբ, գրքերի ձևավորմամբ, նկարում է։

1989 թվականին Ժուկովը, Կալաշնիկովն ու Բոնդարևսկին միաժամանակ թողարկել են բանաստեղծությունների մի գիրք և ստացվել է «Զաոզյոռնայա շկոլա»-ի փոքրիկ շարք։ Իգորևի գիրքը կոչվում էր «Словно непобежденные мельницы ветряные»:
1990 թվականին Իգորը եղել է «Ռոստով ժամանակ» անթոլոգիայի խմբագիրը, որտեղ նա հրապարակել է իր ընտրանին։
1990 թվականին Բոնդարևսկին Տիմայի հետ փոքր քանակով թողարկել է «Тряхинапуты» նկարազարդումներով գիրքը։ 1990-ական թվականների սկզբում փորձել է մուտք գործել գրականության ինստիտուտ։ Նրան չեն ընդունել` անդրադառնալով այն փաստին, որ նա «լիովին ձևավորված հեղինակ է» և սովորելու ոչինչ չունի։ Բոնդարևսկին վերադարձել է Ռոստով և գործնականում մեկուսացված էր։

Բոնդարևսկին ունի արձակ՝ ֆանտաստիկ, սյուրռեալ-մեդիտատիվ պատմվածքներ։

Երկեր
-----

* Игорь. …Словно непобежденные мельницы ветряные. - Ростов н/Д: Кн. изд-во, 1989. - 95 с. - ISBN 5-7509-0083-5.
* Тряхенапуты: Стихи / Игорь (автор); Тимофей (художник). - Ростов н/Д, 1991. - 16 с.
* Секс во время застоя: Стихи / Игорь (автор); Тимофей (художник). - Ростов н/Д, 1991. - 16 с.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Сафронова Е.* Братство «бессмертных» // Литературные известия. - 2010. - № 38. - С. 7-8.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Игорь Бондаревский на сайте **www.bards.ru**
* Игорь Бондаревский в комьюнити «Неофициальный Ростов 1980-1990»
**Մեծոփավանք**, *Սբ. Աստվածածնի վանք*, հայկական վանք Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի Աղիովիտ գավառում, Ականց (Արճեշ) գյուղաքաղաքից մոտ 14 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Անվանումն ստացել է վանքից վերև գտնվող Մեծոփ (մեծ փոս) լճակի անունից։

Պատմություն
-----------

Ըստ արձանագրությունների՝ Մեծոփավանքը կառուցվել է 1120 թվականին։ 1201 թվականին Աստվածատուր Արճիշեցին կառուցել է վանքի Ս. Աստվածածին եկեղեցին։ Եկեղեցուց արևելք գտնված երկու մատուռներից մեկը կոչվել է Սբ. Հակոբ։ Մեծոփավանքը եղել է գավառի առաջնորդանիստ։

12-րդ դարի վերջից վանքում գործել է դպրոց։ 13-րդ դարի սկզբին այն ղեկավարել է «յոյժ իմաստուն և գիտնական» Թովման, իսկ դարավերջին (մինչև 1337 թվականը)՝ Գլաձորի համալսարանի սան Մխիթար Սասնեցին։ Նրան գործակցել է դասակից Հովհաննես Ոսպնակեր Արճիշեցին։ Իր ծաղկմանն է հասել 14-րդ դարում։ Այստեղ ապրել և գործել են բարձրակիրթ կրոնավորների մի քանի սերունդներ։ Մխիթար Սասնեցու օրոք Մեծոփավանքի դպրոցը, Գլաձորի համալսարանի ղեկավարությամբ, պայքարել է միարարների դեմ։

14-րդ դարի վերջին դպրոցի վարդապետը եղել է Տաթևի համալսարանի սան, Հովհան Որոտնեցու աշակերտ Հովհաննես Մեծոփեցին, որը վերակառուցել է Մեծոփավանքը և օժանդակ շինություններ կառուցել։ 1408 թվականին Գրիգոր Տաթևացին վանքում հիմնադրել է բարձր տիպի դպրոց (160 աշակերտով և 8 վարդապետով), որտեղ ավելի ուշ րաբունապետ են եղել Գրիգոր Խլաթեցին ու Թովմա Մեծոփեցին։

Մեծոփավանքի դպրոցը փաստորեն Խառաբաստավանքի և Տաթևի վանքի բարձր տիպի դպրոցների շարունակությունն էր։ Այստեղ գրվել ու ընդօրինակվել են մի շարք մատյաններ (Քարոզգիրք, Ճաշոց, Ավետարան, Հայսմավուրք, Շարակնոց, Ժամագիրք, «Գիրք հարցմանց», «Դավթի լուծմունք ճառից Աստուածաբանի», «Կարմիր Ավետարան» և այլն)։

Վանքն ունեցել է հարուստ մատենադարան. դպրոցում ծաղկել է հատկապես գրչության և մանրանկարչության արվեստը։ Սաներից հայտնի են 22 գրիչներ՝ Հովհաննես Մանկասարենցը, Հունանը, Հակոբը, Հովհաննես Բաղիշեցին, Պետրոսը, Թովման, Ղազարը, Մկրտիչը, Զաքարիան, Հակոբ Բերկրեցին, Կարապետ Վանեցին, Ստեփանոսը, Հայրապետը, Ներսեսը, Հովհաննես Արծկեցին, Կիրակոս Բանասերը և ուրիշներ, որոնցից մեզ է հասել շուրջ 200 ձեռագիր։

Մանրանկարիչներից հայտնի է վանքի դպրոցի սան Մինաս ծաղկողը, որին աշակերտել են նշանավոր ծաղկողներ Կարապետ Բերկրեցին, Կարապետ Աղթամարցին։ Հայտնի է նաև Հայրապետ կազմողը։ Այստեղ խմբագրվել, սրբագրվել, մեկնվել են բազում երկեր, շարադրվել պատմություններ, տոմարագիտության, գրչության արվեստի, երաժշտության վերաբերյալ երկեր, նկարազարդվել, կազմվել, նորոգվել են բազմաթիվ գրքեր։ Անապահով է եղել Մեծոփավանքի դպրոցը. մի քանի անգամ տեղափոխվել է մե՛րթ Բաղեշ, մե՛րթ Մշո Ս. Առաքելոց վանք։

16-րդ դարում Մեծոփավանքն այրվել է։ 18-րդ դարում հիշվում է միայն Մեծոփավանքի մատենադարանը, որը կողոպտվել է 1895 թվականին։ Պահպանված 100 ձեռագրերը 1915 թվականին անցել են քրդերի ձեռքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մաթևոսյան Արտաշես (2002)։ *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան*։ Երևան: Հայկական հանրագիտարանի գլխ. խմբ.։ էջ 714
**Կոռնելիս վան Հաուտեն** (հոլ.՝ Cornelis Johannes van Houten, փետրվարի 18, 1920(1920-02-18), Հաագա, Նիդերլանդներ - օգոստոսի 24, 2002(2002-08-24), Հաագա, Նիդերլանդներ), հոլանդացի աստղագետ, աշխատել է Լեյդենի համալսարանում, զբաղվել է աստերոիդների որոնմամբ և հետազոտություններով։

Կոռնելիս վան Հաուտեն ծնվել է Հաագայում, իր կյանքի մեծ մասն աշխատել է Լեյդենի համալսարանում, բացառությամբ կարճ ժամանակահատվածի (1954-ից 1956), երբ նա աշխատել է որպես գիտաշխատող Յերկյան աստղադիտարանում։ Նա ստացել է իր ուսանողական կոչումը 1940 թվականին, սակայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը ընդհատել է նրա հետազոտությունները, Փիլիսոփայության դոկտորի կոչում նա ստացել է միայն 1952 թվականին։ Ամուսնացել է աստղագետ Ինգրիդ Գրունևելդի հետ (հոլ.՝ Ingrid Groeneveld, ամուսնությունից հետո՝ Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդ, հոլ.՝ Ingrid van Houten-Groeneveld), հետագայում նրանք հետազոտում էին աստերոիդները միասին։ Նրանք ունեին մեկ որդի, Կարելը (Karel)։

Կոռնելիսը և Ինգրիդը համատեղ Թոմ Գերելսի հետ (անգլ.՝ T. Gehrels) հայտնաբերել են մի քանի հազար աստերոիդներ։ Կոռնելիսը հայտնաբերել է, որ աստերոիդները միավորվում են որոշակի «ընտանիքներով»։ Նա նույնպես ուսումնասիրել է մոտ գտնվող կրկնակի աստղերի շառավղային արագությունները։ Նա երբեք չի դադարեցրել իր հետազոտությունները, նոր աշխատանքներ և հետազոտության արդյունքներ հրատարակվել են մինչև նրա մահը։

Տես նաև
-------

* Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդ
* Թոմ Գերելս

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Czech National Authority Database
2. ↑  Mathematics Genealogy Project — 1997.

Արտաքին հղումներ
----------------

Կենսագրությունը Archived 2011-07-18 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Mathematics Genealogy Project |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1219236349 · ISNI: 0000 0003 9207 6020 · NKC: mub2015880205 · NTA: 127492666 · VIAF: 286067668 · WorldCat VIAF: 286067668 |

 |
**Քիլդիմ** (անգլ.՝ Kill Dim), հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը նկարագրող հայկական երգիծական կարճամետրաժ մուլտսերիալ։ Համաձայն հայկական ԶԼՄ-ների, մուլտեսերիալը մեծ սեր է վաստակել հանրության շրջանում՝ ինչպես իմաստային, այնպես էլ տեխնիկական լուծումների շնորհիվ։ Սերիալը մասնավորապես հայ ու ադրբեջանցի զինծառայողների մասին է, ու թե ինչպես են վերջիններս անդադար հիմար իրավիճակներում հայտնվում։ Մուլտֆիլմում կան նաև նախագահներ Իլհամ Ալիևի և Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի պատկերները։

Համաձայն օրաթերթերից մեկում տարածված տեղեկության, «Քիլդիմ» անիմացիոն նախագիծը ստեղծված է Դավիթ Սահակյանցի ստեղծագործական խմբի կողմից։ Համաձայն բլոգերներից մեկի, ով հղվում է 2010 թվականի հոկտեմբերի 23-ին թերթերից մեկում հրապարակված տեղեկության, մուլտֆիլմը նկարում է «Ռոբերտ Սահակյանց» ստուդիան, ինչպես նաև, համաձայն նույն բլոգերի, նախածգի հովանավորն է «ՄԱՊ» ընկերությունը։ Ըստ մուլտսերիալի պաշտոնական կայքի, մուլտֆիլմը նկարահանում է «Kill Dim Production»-ը։

Լրատվամիջոցներից մեկին մուլտսերիալի հեղինակները պատմել են.

> 
> 
> Մենք ցանկանում ենք ստվերում մնալ, որպեսզի հանգիստ շարունակենք մեր «սև» պայծառ գործը։)։ Ինչ տարբերություն, թե ովքեր են հեղինակները, կարևորը, որ նման աշխատանք է իրականացվում»,- պատմում են հեղինակները

Համաձայն մուլտսերիալների հեղինակների.

> 
> 
> Սա պատասխան է ադրբեջանական կողմից իրականացվող ապատեղեկատվությանը։ Արդեն վաղուց ժամանակն է որևէ կերպ արձագանքել ու պատասխանել նրանց գոնե տեղեկատվական դաշտում, թեկուզ ծաղրանքի միջոցով։ Բոլորը չէ, որ կարդում են քաղաքական հոդվածներ։ Այս ոճը ավելի մասսայական է, ու քանի որ մեր աշխատաոճը երգիծանքն է, մենք պատասխանի այս տարբերակն ենք ընտրել

> 
> 
> Մենք ոչ մի դեպքում չենք ուզում ծաղրի ենթարկել ազգը, բազմաթիվ ադրբեջանցի ընկերներ ունենք։ Ռասայական ոչ մի կոնտեքստ չկա։ Մեր ծաղրանքը ուղղված է կոնկրետ քաղաքական գործիչներին ու նրանց գործողություններին

Ինչպես պատմում են մուլտֆիլմի հեղինակները, իրենց տարբեր երկրներից աջակիցներ և օգնողներ ունեն, սակայն, քանի որ մուլտֆիլմերը նրանք ստեղծում են սեփական ուժերով՝ իրենց ֆինանասական աջակցության կարիք ունեն։

Շարքի լուսաբանած որոշ թեմաներից են Ռամիլ Սաֆարովի արտահանձնումը և՝ հայ-ադրբեջանական պատերազմի (2020)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայերս տոնում ենք անիմացիայի 75-ամյակը
2. 1 2  Էս ի՞նչ կիլդիմա
3. 1 2 3 4  «Kill Dim». Էքսկլուզիվ հարցազրույց հեղինակների հետ
**Զառիթափ սարավանդ**, սարավանդ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Վայքի լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջին, Արփա գետի միջին հոսանքից ձախ Գոմուր, Ազատեկ, Զառիթափ գյուղերի շրջակայքում։

Բարձրությունը 1500-1700 մ է։ Ձգվածությունը արևելքից արևմուտք մոտ 15 կմ է, հյուսիսից հարավ՝ 4-5 կմ։ Կազմված է էոցենի նստվածքահրաբխածին ապարներից, տեղ-տեղ պահպանվել են չորրորդականի պրոլյուվիալ գլաքարային ծածկույթի մնացուկներ։ Ունի հյուսիսից դիրքադրություն և մասնատված է Արփա գետի Կապույտք, Փշոնք, Փոռ, Ազատեկ և այլ վտակներով։ Տեղ-տեղ հանդիպում են մինչև 180 մ հարաբերական բարձրության բլուրներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 43 — 150 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 661)։*  |
**Էկոգյուղ**․ միջազգային համայնք, որի նպատակը սոցիալապես, տնտեսապես և էկոլոգիապես ավելի կայուն դառնալն է։ Հիմնականում էկոգյուղերի բնակչությունը տատանվում է 50֊ից 150 անհատների սահմաններում, չնայած կան ավելի փոքր, ինչպես նաև մինչև 2000 բնակիչներ ունեցողները, որոնք ավելի փոքր ենթահամայնքների ցանց են կազմում։ Որոշ էկոգյուղեր աճում են այն անհատների, ընտանիքների և այլ փոքր խմբերի հաշվին, ովքեր անպայմանորեն այդ գյուղերի անդամներ չեն, սակայն բնակվում են տվյալ համայնքների ծայրամասերում և արդյունավետ կերպով մասնակցում են վերջիններիս կյանքին։ 
Էկոգյուղերը միավորվում են էկոլոգիական, սոցիալ տնտեսական և մշակութային համատեղ արժեքներով [1]: Ավելի կոնկրետ էկոգյուղացիները փնտրում են էկոլոգիապես վնասակար էլեկտրական, ջրային, տրանսպորտային և աղբահավաք համակարգի այլընտրանքային ձևեր, ինչպես նաև ավելի ընդարձակ սոցիալական համակարգեր, որ արձագանքում և աջակցում են նրանց։ Շատերը կարծում են, որ համայնքի ավանդական ձևերի, սպառողական վատնող կյանքի, բնական միջավայրի ոչնչացման, ուրբանիստական աճի, գործարանների ձևավորման և բրածո վառելիքի չարաշահման անկումը էկոլոգիական աղետները կանխելու միջոցներ են։ Էկոգյուղացիները որպես այլընտրանք առաջարկում են փոքրամաշստաբ համայնքներ նվազագույն էկոլոգիական ազդեցությամբ կամ ռեգեներացնող ազդեցությամբ։ Այնուամենայնիվ այսպիսի համայնքները հաճախ սեփական ցանցի մեջ համագործակցում են զուգահեռ գյուղերի հետ (օրինակ՝ Էկոգյուղերի գլոբալ ցանցը)։ Հավաքական գործունեության այս մոդելը նման է նման է Տասը հազար գյուղերին, որոնք աջակցում են արդար առևտրին ամբողջ աշխարհում։

Պատմություն
-----------

Համայնքների նկատմամաբ մերօրյա հետաքրքրությունը բնութագրվում է 1960֊ականների և 70֊ականների համայնքային շարժմամաբ, որն ավելի կենտրոնացած և կազմակերպված էր գործում 1980֊ականների այլընտրանքային համայնքային շարժումներում և համակեցության մեջ։ Հետագայում Ռոբերտ Ջիլմանը և Դիանե Ջիլմանը համահեղինակեցին «Էկոգյուղեր և կայուն համայնքներ» սաղմնային աշխատությունը։
Էկոգյուղային շարժումները սկսեցին միավորվել 1995 թ․ Շոտլանդիայում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էկոգյուղերի ցանց Արցախում Archived 2017-12-29 at the Wayback Machine.
**«Ախրապատին»** (արաբերեն ակրաբադին - դեղաբանություն), հայ հին գրականության մեջ այս անունով են կոչվել թարգմանական կամ ինքնագիր դեղաբանական և դեղագործական գրվածքները։

Պատմություն
-----------

XII դարում Մխիթար Հերացին օգտագործել է արաբական ակրաբադին ձևը, բայց հետագա դարերում, միջին հայերենի ազդեցությամբ ձևափոխվելով, դարձել է *ախրապատին*։

«Ախրապատին»–ներ ունեն հայ բժիշկներ Ամիրդովլաթ Ամասիացին, Գալուստ Ամասիացին և ուրիշներ։ Բժշկական ձեռագրերում կան նաև «ախրապատին» խորագրով կամ անխորագիր դեղաբանական բազմաթիվ անանուն երկեր, որոնք ընդհանրապես ուրույն հեղինակություններ են, իսկ երբեմն նաև տարբեր աղբյուրներից խմբագրված երկեր (Երևանի Մեսրոպ Սաշտոցի անվան Մատենադարան, ձեռագիր № 412, Թբիլիսիի Կ. Կեկելիձեի անվան ձեռագրերի ինստիտուտ, հայերեն ձեռագիր № 210 և այլն)։

Գրականություն
-------------

* Անասյան Հ. Ս. Հայկական մատենագիտություն, հ. 1, էջ 468–76

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 204)։*  |
**Իրադարձություն**, ֆիզիկայում և մասնավորապես հարաբերականության տեսության մեջ տարածաժամանակում (որը տրված իներցիալ հաշվարկման համակարգում է) որոշարկված կետ և այդ կետին զուգակցվող ֆիզիկական իրադրությունը կամ պատահարը։ Օրինակ, հատակին բախվող բաժակն իրադարձություն է. այն տեղի է ունենում եզակի վայրում և եզակի պահին, տրված հաշվարկման համակարգում[1]։

Խստորեն ասած, իրադարձության մասին նշումն իդեալականացված է այն իմաստով, որ այն հատկորոշում է հստակ ժամանակ և տարածություն, մինչդեռ ցանկացած ֆիզիկական իրադարձություն սահմանափակ ընդգրկում ունի տարածության և ժամանակի մեջ[2]։ Հարաբերականության տեսության նպատակներից մեկը մի իրադարձության կողմից մյուսի վրա ազդելու հնարավորությունը որոշելն է։ Դա արվում է մետրիկ թենզորի միջոցով, որը թույլ է տալիս որոշել տարածաժամանակի պատճառական կառուցվածքը։ Երկու իրադարձությունների տարբերությունը (կամ ինտերվալը) կարելի է դասակարգել տարածանմանի, լուսանմանի և ժամանականմանի։ Երկու իրադարձություններ ազդում են միմյանց վրա միայն այն դեպքում, երբ բաժանված են լուսանման կամ ժամանականման ինտերվալներով։

Հարաբերականության հատուկ տեսությունում իրադարձությունը Մինկովսկու հարթ տարածության տարր է, իսկ հարաբերականության ընդհանուր տեսությունում՝ կորացած պսևդոռիմանյան տարածաժամանակի տարր։

Ցանկացած իրադարձություն կարելի է միարժեքորեն նշել որոշակի հաշվարկման համակարգում տրված *xi* = (*x*0, *x*1, *x*2, *x*3) չորս տարաժածամանակային կոորդինատների օգնությամբ (իրադարձության *x*0 ժամանակ կոորդինատ և եռաչափ տարածության *x*1, *x*2, *x*3 կոորդինատներ)։ Այլ հաշվարկման համակարգում իրադարձության կոորդինատներն այն կլինեն, սակայն նոր *x'i* կոորդինատները կարող են հաշվարկվել կոորդինատների ձևափոխության բանաձևերի օգնությամբ։ Հատուկ հարաբերականության տեսության մեջ դա Լորենցի ձևափոխություններն են. *x'i* = Λ*ijxj*, որտեղ Λ*ij*-ն լորենցյան ձևափոխության մատրիցն է, և ըստ կրկնվող ինդեքսների գումարում է կատարվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  A.P. French (1968), Special Relativity, MIT Introductory Physics Series, CRC Press, ISBN 0-7487-6422-4, p 86
2. ↑  Leo Sartori (1996), Understanding Relativity: a simplified approach to Einstein's theories, University of California Press, ISBN 0-520-20029-2, p 9