**Մարմնական վնասվածքներ**, ըստ քրեական իրավունքի, մեկ անձի հասցրած վնասը մյուսի առողջությանը, որի հետևանքով տուժողը ստանում է որևէ օրգանի կամ հյուսվածքի անատոմիական ամբողջականության կամ ֆիզիոլոգիական ֆունկցիայի խախտում։ Տարբերում են՝ ծանր, նվազ ծանր և թեթև մարմնական վնասվածքներ։ Մարմնական վնասվածքները ծանր են, եթե կյանքի համար վտանգավոր են (անկախ հետևանքից), առաջացնում են տեսողության, լսողության կամ մարմնի որևէ օրգանի կորուստ, կամ օրգանի ֆունկցիայի անկում, կամ հոգեկան հիվանդություն, կամ աշխատունակության 1/3-ից ավելի կայուն կորուստ, կամ հղիության ընդհատում, կամ դեմքի անջնջելի այլանդակում։ Նվազ ծանր մարմնական վնասվածքները կյանքի համար վտանգավոր չեն, չեն առաջացնում հիշյալ հետևանքները, սակայն պատճառում են առողջության երկարատև խախտում (չորս շաբաթից ավելի) և 1/3-ից պակաս աշխատունակության կայուն կորուստ։ Թեթև մարմնական վնասվածքներ են համարվում այն վնասվածքները, որոնց հետևում են առողջության կարճատև խախտում (7 օրից 4 շաբաթ) կամ աշխատունակության աննշան կայուն կորուստ, ինչպես նաև այն մարմնական վնասվածքները, որոնք այդպիսի հետևանքներ չեն առաջացրել։

Վնասվածքների դասակարգումը և տեսակները
-------------------------------------

```
Տրավմա տերմինը (հունարեն. Trauma - վերք) նշանակում է հյուսվածքների և օրգանների ամբողջականության խախտում `շրջակա միջավայրի գործոնների ազդեցության հետեվանքով։
```

Վնասվածքները ՝ ոչ դիտավորյալ կամ դիտավորյալ, հանդիսանում են հանրային առողջության մեծ խնդիր, որն ամեն տարի սպանում է ավելի քան 5 միլիոն մարդու ամբողջ աշխարհում և առաջացնում է հաշմանդամության շատ ավելի դեպքեր։ Բոլոր տնտեսական խմբերը բախվում են մահացու վնասվածքների հետ, բայց վնասվածքների պատճառով մահացության մակարդակը ավելի բարձր է ցածր եկամուտ ունեցող խմբերի մոտ, ինչը պայմանավորված է նաև հետվնասվածքային լիարժեք ռեաբիլիտացիայի անհնարինության հետ։
Ներկայումս վնասվածքները անաշխատունակության, հաշմանդամության և մահացության հիմնական պատճառներից են և, հետևաբար, մեծ սոցիալ-տնտեսական նշանակություն ունեն։

```
Վնասվածքների մի քանի դասակարգում կա։  Նրանցից մեկը վնասվածքները բաժանում է ըստ դրանց առաջացման ժամանակի ՝ սուր և քրոնիկ։
```

```
Սուր վնասվածքը մարդու օրգանիզմի վրա տարբեր արտաքին գործոնների (մեխանիկական, ջերմային, քիմիական, ճառագայթային և այլն) միամոմենտ,  հանկարծակի ազդեցություն է, ինչը բերում է հյուսվածքների անատոմիական ամբողջականության, կառուցվածքի եւ դրանց կողմից իրականացվող գործառույթների խախտմանը:Վնասված հյուսվածքի բնույթից կախված տարբերում են մաշկային (սալջարդներ, վերքեր եւ այլն.), ենթամաշկային (կապանների, ջլերի պատռվածքներ, ոսկրերի կոտրվածքներ եւ այլն.) եւ խոռոչային (որովայնի խոռոչի, կրծքավանդակի, հոդերի եւ այլնի սալջարդներ, արյունազեղումներ) վնասվածքներ։
Քրոնիկ վնասվածքը առաջանում է նույն տրավմատիկ գործոնի կրկնվող և մշտական ոչ ինտենսիվ ազդեցության հետևանքով (մասնագիտական հիվանդությունների մեծ մասը ներառում է դրանք)։
```

Վնասակար ազդակի տեսակից կախված բոլոր վնասվածքները կարելի է բաժանել՝

```
մեխանիկական
ջերմային (այրվածքներ, ցրտահարություն),
քիմիական
բարոտրումա (շրջակա միջավայրի ճնշման կտրուկ փոփոխության պատճառով վնաս),
էլեկտրական վնասվածքներ
համակցված (մեխանիկական և ոչ մեխանիկական վնասների համադրություն, օրինակ ՝ կոտրվածք և այրվածք և այլն)։
```

Ըստ հանգամանքների որոնցոմ սռաջացել է վնասվածքը՝

```
կենցաղային 
արտադրական
սպորտային
մարտական և այլն։
```

Վնասվածքները լինում են բաց և փակ կախված 

```
մաշկի ամբողջականության խախտման առկայությունից  կամ բացակայությունից։
```

Նաև վնասվածքները կարելի է բաժանել վնասվածքի ծավալի չափով.

```
մեկուսացված (մեկ օրգանի վնաս կամ մկանային-կմախքային համակարգի միևնույն հատվածում);
բազմակի (մի քանի օրգանների կամ վերջույթների մի քանի հատվածների վնասվածքներ, այսինքն ՝ կան մկանային-կմախքային համակարգի երկու կամ ավելի հատվածների կամ հատվածների միաժամանակյա կոտրվածքներ);
համակցված (ներքին օրգանների և մկանային-կմախքային համակարգի միաժամանակյա վնաս)։
```

կոմբինացված (ազդրոսկրի կոտրվածք + ոտնաթաթերի ցրտահարում)։ Վնասվածք առաջացնող մեխանիկական գործոնի ազդեցությունը արտահայտվում է ճնշման, գերձգման, պատռվածքի, պտտման կամ հակահարվածի տեսքով։ Արտաքին գործոնի ազդեցության վրա ազդում են վնասող ուժի ուղղությունը, դրա անկյունը, վնասող ազդակի կինետիկ էներգիան, ազդեցության երկարատեւությունը (ցրտահարությունների, այրվածքների, ճնշումների ժամանակ)

```
Աշխարհում մեխանիկական վնասվածքների ամենատարածված տեսակներն են ՝ սալջարդ,գերձքում,ցնցում, կապանների, մկանների և ջիլերի պատռում, ինչպես նաև ոսկորների կոտրվածք։  Դրանց թվում ամենատարածվածը, անկասկած  սալջարդն է .
```

Սալջարդ. Տարբերակիչ հատկություններ և բուժում

```
Սալջարդը փափուկ հյուսվածքների  փակ մեխանիկական վնասվածք  է  առանց արտաքին ծածկույթների տեսանելի խախտման, որը տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ բութ առարկան հարվածում է համեմատաբար ցածր կինետիկ էներգիայով կամ ազդեցության զգալի մակերեսով։  Սալջարդը երբեմն ուղեկցում է այլ վնասվածքներին (կոտրվածք և այլն)։
```

```
Որպես կանոն, սալճարդը ուղեկցվում է հետագա արյունազեղմամբ փոքր անոթների քայքայմամբ, որը զարգանում է ենթամաշկային հյուսվածքի ամբողջականության խախտման արդյունքում։  Վնասվածքի կլինիկական պատկերը կախված է վնասվածքի մեխանիզմից, տրավմատիկ գործոնի  կիրառման ուժից և տեղից, տուժածի տարիքից և վիճակից։  Ամենից հաճախ հայտնաբերվում են մարմնի անպաշտպան մասերի Սալջարդ`գլխի, վերջույթների  (հատկապես երեխաների մոտ)։
```

```
Մակերեսային փափուկ հյուսվածքների Սալջարդը միշտ ուղեկցվում է ախտահարման շրջանի այտուցվածությամբ `ավշի, արյան ինֆիլտրացիայի հետևանքով՝ զարգացնելով տեղային  ասեպտիկ բորբոքում։  Այտուցի արտահայտվածության աստիճանը կախված է Սալջարդի տեղում ենթամաշկային ճարպաբջջանքի ամբողջականության խախտման մեծությունից։  Գլխի ուղեղային հատվածում ենթամաշկային ճարպաբջջանքի շերտը աննշան է, ուստի այտուցը սովորաբար փոքր է, հակառակ դրան դեմքի վրա զանգվածային այտուց է զարգանում նույնիսկ համեմատաբար փոքր սալջարդի հետևանքով։
```

```
Սալջարդը սովորաբար ուղեկցվում է տարբեր ինտենսիվության ցավով։  Այսպիսով, խոշոր նյարդերի և դրանց վերջավորությունների Սալջարդի ժամանակ  ցավը միշտ սուր է, ։  Հեմատոման կարող է զարգանալ Սալջարդի  տեղում ինչպես մի քանի րոպեի ընթացքում, այնպես էլ մի քանի ժամվա ընթացքում և նույնիսկ մեկ օրում, ինչը որոշվում է վնասվածքի խորությամբ։  Հեմատոմայի գույնը կախված է վնասվածքի վաղեմությունից. Թարմը ունի կապտավուն գույն, 3-4 օր հետո այն դառնում է կապոտադեղին, իսկ 5-6-րդ օրը այն դառնում է դեղին։  Միջքաղաքային և վերջույթների Սալջարդները (ուս, ազդր) ուղեկցվում են ուժեղ հեմատոմաներով, սաստիկ ցավերով, երբեմն ` մակերեսային թմրածությամբ։  Հոդի վնասվածքի դեպքում նկատվում է արտահայպծտված այտուց, երբեմն կարող է զարգանալ հեմարթրոզ։  Հոդում արյան կամ սինովյան հեղուկի զգալի կուտակումը ցուցում է հանդիսանում  պունկցիա իրականացնելու համար։
```

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 329)։*  |