**Տորտոսայի ամրոց** (կատ.՝ Suda de Tortosa) կամ **Սուդայի ամրոց** (կատ.՝ Castell de la Suda, *Սուդ* արաբերեն նշանակում է *բերդ, ամրոց*), միջնադարյան պաշտպանական կառույց Իսպանիայի Կատալոնիայի ինքնավար մարզի Տորտոսա քաղաքում։ Քաղաքի գլխավոր տեսարժան վայրն է։

Հայտարարվել է Իսպանիայի պատմամշակութային հուշարձան և ստացել է RI-51-0006747 գրանցման համարը։

Պատմություն
-----------

Ամրոցը քաղաքի ամենահին կառույցներից մեկն է և վերաբերում է նրա առաջին բնակիչներին։ Ռեկոնկիստայի ժամանակ ամրոցը բաժանվել է երեք մասի։ Քրիստոֆոր Դեսպուջը (կատ.՝ Cristòfor Despuig) իր «Տրակտատ Տորտոսա հայտնի քաղաքի մասին» (կատ.՝ Los Col·loquis de la insigne ciutat de Tortosa) երկում գրում է, որ Ռամոն Բերենգեր IV-ը ամրոցը մասամբ նվիրել է այն ասպետներին, ովքեր ամրոցի գրավման ժամանակ առաջին են բարձրացել նրա պատերի վրա։ Ամրոցի մի մասը հասել է Գիյեմ Ռամոն I դե Մոնկադային (կատ.՝ Guillem Ramon I de Montcada), երկրորդը՝ Պեռ դե Սենմենատին, իսկ երրորդ մասը Ռամոն Բերենգեր IV-ը թողել է իրեն։

Ամրոցի գլխավոր աշտարակ
Ամրոցի առաջին պատերը կառուցվել են հռոմեացիների իշխանության օրոք։ Հետագայում ամրոցը զարգացրել են մուսուլմանները և մասնավորապես խալիֆ 
Աբդ ար-Ռահման III-ը։ Ռեկոնկիստայի ժամանակ՝ 1148 թվականի դեկտեմբերին, ամրոցը գրավվել է Ռամոն Բերենգար IV-ի կողմից և հանձնվել Մոնկադա տանն ու տաճարականներին՝ ի նշան երախտագիտության պատերազմում իրեն օգնելու համար։
Արագոնի թագավոր Խայմե Նվաճողն ամրոցը դարձրել է իր նստավայրն ու իր հենարանը Մորելյայի, Պենիսկոլայի ու Բուրիանայի նվաճման ժամանակ։ 1294 թվականին, երբ Տորտոսան անցել է թագավորի տիրապետության տակ, ամրոցը դարձել է թագավորի նստավայր, ինչից հետո այնտեղ կառուցվել են նոր շինություններ ու պաշտպանական նոր տարրեր։ Տորտոսայի մարքիզ Ինֆանտ Ֆերանի (կատ.՝ Ferran d'Aragó i de Castella) իշխանության տարիներին ամրոցը եղել է նրա ձեռքում։ 1363 թվականին ամրոցը, ինչպես և քաղաքի գերիշխանությունը վերադարձվել է Պեդրո IV թագավորին, որից հետո ամրոցը կրկին ընդլայնվել է։

Ներկայումս ամրոցի զբոսաշրջային գրասենյակում կարելի է տեսնել երեք հին բուխարիներ ու չորս մեծ պատուհաններ, որ ստեղծված են կատալոնյան գոթիկայի (կատ.՝ Gòtic català) ոճով։ Ամրոցում պահպանվում է նաև զենքերի հավաքածուն։

Միջնադարում ամրոցում տեղավորված է եղել դատարան։ Հռամեական ամրաշինական կառույցները փակվել են 17-րդ և 18-րդ դարերի շինություններով, որ երկու հարևան բլուրները միացրել են ամրաշինական մեկ համակարգի մեջ։

Ամրոցի մուտքի մոտ գտնվում է մուսուլմանների գերեզմանոց։ 1972 թվականին այնտեղ գտնվել են 10-րդ դարի էպիտաֆիա, որում հիշատակվում է քաղաքագլուխը, և դագաղի կափարիչ (ներկայում պահվում է Տորտոսայի քաղաքային թանգարանում), որի վրա փորագրված է եղել հատված Ղուրանից։

Պատկերասրահ
-----------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Հարավարևմտյան անկյունը

 |
| Հարավարևմտյան անկյունը

  |

|  |
| --- |
| Գլխավոր աշտարակն ու արևելյան ճակատամասը

 |
| Գլխավոր աշտարակն ու արևելյան ճակատամասը

  |

|  |
| --- |
| Ներքևի հատվածի ներքին դարպասները

 |
| Ներքևի հատվածի ներքին դարպասները

  |

|  |
| --- |
| Միջին հատվածի դարպասները

 |
| Միջին հատվածի դարպասները

  |

|  |
| --- |
| Վերին հատվածի դարպասները

 |
| Վերին հատվածի դարպասները

  |

|  |
| --- |
| Զբոսաշրջային գրասենյակ

 |
| Զբոսաշրջային գրասենյակ

  |

|  |
| --- |
| Մուսուլմանների գերեզմանոցի մի հատված

 |
| Մուսուլմանների գերեզմանոցի մի հատված

  |

|  |
| --- |
| Հռոմեական սյուների մնացորդներ

 |
| Հռոմեական սյուների մնացորդներ

  |

|  |
| --- |
| Ցիստեռն
 |
| Ցիստեռն
  |

|  |
| --- |
| Մուտքի դարպասներ

 |
| Մուտքի դարպասներ

  |

 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  Anna Sàez. Les set vides d'un castell,*Sàpiens*, Барселона,**№ 100**, 2011 թվականի փետրվար, էջ 80, issn 1695-2014
3. ↑  Jacobo Vidal Franquet.|Les obres de la ciutat: L'activitat constructiva i urbanística de la Universitat de Tortosa a la Baixa Edat Mitjana, Publicacions de l'Abadia de Montserrat, Barcelona, 2008. isbn 978-84-8415-399-3

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տորտոսայի ամրոց» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական |

 |