**Ստամեն Պանչևի հուշարձան** (բուլղար․՝ Паметникът на Стамен Панчев), հուշարձան Բուլղարիայի Բոտևգրադ քաղաքում, գտնվում է Ազատագրման հրապարակում և քաղաքի տեսարժան վայրերից մեկն է։ Հուշարձանը նվիրված է Բոտևգրադի բանաստեղծ, բուլղարական զորքերի հետմահու պորուչիկ Ստամեն Պանչևին։

Հուշարձանի բացում
-----------------

Հուշարձանի հիմնադրման նախաձեռնությունը պատկանում էր «Սուրսուվուլ» սպայական միությանը։ Բանաստեղծ Ստամեն Պաննևը կրտսեր ռեզերվային սպա էր և Առաջին Բալկանյան պատերազմի ժամանակ զոհվել էր ռազմաճակատում. չնայած իր վնասվածքներին, նա վերադարձել է ճակատ, վերցնելով Ադրիանոպոլիսի գրավումից հետո։ օրխանիեցիները սգում էին իրենց հայրենակցի համար, որը հայտնի էր նաև որպես բանաստեղծ։ 1938 թվականին, նրա մահվան 25-ամյակի կապակցությամբ հիմնադրվել է հիմնադրամ բանաստեղծի հուշարձանի կառուցման միջոցների հավաքման համար։ 1938 թվականի մայիսի 24-ին առաջին քարը հանդիսավոր կերպով դրվեց ապագա հուշարձանի հիմքում՝ բազմաթիվ քաղաքացիների ներկայությամբ. պատվիրակությունը ղեկավարում էր բանաստեղծի համազինակից կապիտան Կրիստևը։ 1939 թվականի հոկտեմբերի 22-ին հուշարձանը հանդիսավոր բացվեց բանաստեղծի կնոջ՝ Ռայնայի և որդու՝ Պավելի ներկայությամբ, որին Սթամենը նվիրել էր «Իմ որդին» («Сине мой» բուլղար․՝ Сын мой) բանաստեղծությունը։

Ճարտարապետական իմաստով հուշարձանը կառուցվել է եռակցված գրանիտե բլոկներից։ Խորաքանդակը պատրաստված է բրոնզից, հեղինակը քանդակագործ Յանկո Պավլովն է։ Գրանիտի պատվանդանի հակառակ կողմում պատկերված են Պանչևի բանաստեղծությունների տողերը։ Հուշարձանի շրջակայքում գտնվում էին ցածր դեկորատիվ թփերով կանաչապատված գոտի և մետաղյա ցանկապատ, իսկ հետագայում կառուցվել է շատրվան։ Հուշարձանը տեղակայված էր Ազատագրման հրապարակում, որտեղ անցկացվում էին տոնակատարություններ և մեծարման հանդիսություններ։

Տեղափոխում և վերականգնում
-------------------------

1950-ականներին Բոտևգրադի ավտոբուսային կայարանը հայտնվել է հրապարակում, իսկ քաղաքով սկսեց անցնել մայրուղին Սոֆիայից մինչև Ռուսե և Վառնա։ Արդյունքում անհրաժեշտ էր ապամոնտաժել հուշարձանը։ Հետագա մի քանի տարիների ընթացքում գրանիտե բլոկները և խորաքանդակը պահվում էին Նիկոլա Վապցարովի անվան միջնակարգ դպրոցի կառուցվող շենքում։ Բանաստեղծի ընտանիքը պահանջել էր, որ Բուլղարիայի մշակույթի նախարարությունը անհապաղ լուծի այդ հարցը։ Բոտևգրադի քաղաքային խորհրդի նախագահ Սավո Դոնչևը ցավակցական հեռագիր է ստացել վարչապետ Վիլկո Չերենկովից հուշարձանի անհապաղ և հնարավորինս շուտ վերականգնման պահանջով։ 1954 թվականի հունվարին խիստ ցրտերի ժամանակ աշխատողները կարողացան գրանիտ բլոկները միացնել եռման ցեմենտով և հավաքել հուշարձանը Վապցարովի անվան դպրոցի բակում։

Հուշարձանը տեղափոխվել է Ստամեն Պանչևի փողոց, որտեղ կանգնած է եղել 43 տարի։ Միայն այս կերպ էր հնարավոր լուծել թնջուկը և առաջացած հարցերը։ 1996 թվականին Օրխանիեի միությունը նամակ է ուղարկել Բոտևգրադի քաղաքապետ Գեորգի Պեևին և համայնքային խորհրդին՝ հուշարձանը Ազատագրման հրապարակ վերադարձնելու խնդրանքով։ Պեևը համաձայնել է, ստանալով Մշակույթի նախարարության թույլտվությունը, և 1996 թվականի հոկտեմբերի 31-ին, Ազգային լուսավորիչների օրվա նախօրեին հուշարձանը հանդիսավոր բացվեց։ Բացման արարողությանը ներկա էին բանաստեղծի թոռնուհին՝ Ռայնա Պանչևան, և ծոռը՝ Ստամենը, ինչպես նաև Պանչև ընտանիքի բազմաթիվ անդամներ, աշակերտներ և շարքային քաղաքացիներ.:

Պատկերասրահ
-----------

* 1938 թվականի մայիսի 24-ին հուշարձանի հիմքում առաջին քարի տեղադրման հանդիսավոր արարողությունը1938 թվականի մայիսի 24-ին հուշարձանի հիմքում առաջին քարի տեղադրման հանդիսավոր արարողությունը
* Հուշարձանի բացումը 1939 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Պանչևի ծննդյան 60-ամյակի օրըՀուշարձանի բացումը 1939 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Պանչևի ծննդյան 60-ամյակի օրը
* Գրող Զմեյ Գորյանինը հուշարձանի բացման ժամանակԳրող Զմեյ Գորյանինը հուշարձանի բացման ժամանակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Дончев, Саво (1997). *Спомени. Ръкопис*. `{{cite book}}`: Cite has empty unknown parameter: `|coauthors=` (help)
2. ↑  Влайкова, Симеонка. *Ботевград през годините, ч. 3*. pp. 130–133. `{{cite book}}`: Cite has empty unknown parameter: `|coauthors=` (help)