recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Օլիվիա Գուեդես Պենտեադո** (անգլ.՝ Olívia Guedes Penteado, մարտի 12, 1872(1872-03-12), Կամպինաս, Սան Պաուլու, Բրազիլիա - հունիսի 9, 1934(1934-06-09), Սան Պաուլո, Բրազիլիա), բրազիլացի արվեստի հովանավոր և բարերար, որը Սան Պաուլո քաղաքում հիմնադրել է Ժամանակակից արվեստի սրահը։ Երկրում մոդեռնիզմի շարժման տարածման համար խթանող ուժ է հանդիսացել, եղել այդ շարժման առանցքային նկարիչների, այդ թվում՝ Անիտա Մալֆատիի, Տարսիլա դու Ամարալի ու Էյտոր Վիլա Լոբոսի ընկերը։

Զարմուհին՝ Իոլանդա Պանտեադոն, նույնպես արվեստի հովանավոր էր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1872 թվականին Կամպինաս քաղաքում և եղել Պիրատինինգայի բարոն, Մոգի Միրիմում սուրճի հզոր ագարակատեր Ժոզե Գուեդես դե Սոուցայի և վերջինիս կնոջ՝ Կարոլինա Լեոպոլդինա դե Ալմեիդա է Սոուցայի դուստրը։ Մանկությունն անցկացրել է հոր՝ Մոգի Միրիմում գտնվող Ֆազենդա դե Բարա կալվածքում։ Կրթությունն ստացել է տանը՝ մասնավոր ուսուցիչներից, որոշ ժամանակ էլ՝ Բոյանաս քոլեջում։ Հետագայում ընտանիքը տեղափոխվել է Սան Պաուլո, որտեղ հայրը դարձել է բարոն Պիրատինինգա։

Փարիզում ապրելիս Պանտեադոն հանդիպել է մոդեռնիստ ընկերների հետ, Բրազիլիա վերադարձել Պաբլո Պիկասոյի ու Մարի Լորանսենի աշխատանքների կրկնօրինակներով, ի թիվս այլոց։ 1923 թվականին հիմնադրել է Ժամանակակից արվեստի սրահը։ 

Օլիվիա Գուեդես Պենտեադոյի գերեզմանը, քանդակագործ՝ Վիկտոր Բրեշերետ
16 տարեկանում ամուսնացել է իր զարմիկ Ինասիո Լեիտ Պենտեադոյի հետ։ Պայքարել է կանանց ընտրական իրավունքի համար և ակտիվորեն մասնակցել 1932 թվականի սահմանադրական հեղափոխությանը։ Մահացել է 1934 թվականին որդանման ելունի բորբոքումից, հուղարկավորվել Սան Պաուլոյի Կոնսոլասան գերեզմանատանը։ Նրա գերեզմանը զարդարված «Թաղում» խորագրով քանդակով, որի հեղինակը Վիկտոր Բրեշերետն է։ Նրա պատվին անվանակոչվել են երկաթուղային կայարանի մեկ կանգառ և մեկ փողոց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2  Ferreira Candeias, Nelly Martins. «Olívia Guedes Penteado e a Revolução de 32» (Portuguese). Jornal Brasileiro de Cultura. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2016 թ․ փետրվարի 26-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
3. ↑  Lopez, Telê Ancona (2008 թ․ ապրիլ). «Modernistas em um diner» [Modernists in a diner]. *Pro-Posições* (Portuguese). **19** (1): 205–208. doi:10.1590/S0103-73072008000100020.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
4. ↑  «SANTA OLÍVIA Município de Santa Rita do Passa Quatro, SP». Estações Ferroviárias do Brasil. 2008 թ․ ապրիլի 14. Վերցված է 2016 թ․ փետրվարի 26-ին.
5. ↑  «Locais em Rua Olívia Guedes Penteado, São Paulo, SP» (Portuguese). Apontador. Վերցված է 2016 թ․ փետրվարի 26-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Օլիվիա Գուեդես Պենտեադո» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 131382500 · ISNI: 0000000044920627 · LCCN: no2003094272 · VIAF: 74983139 · WorldCat VIAF: 74983139 |

 |
**Տոդոր Կաբլեշկով** (Тодор Каблешков) (հունվարի 13, 1851(1851-01-13), Կոպրիվշիտիցա, Սոֆիայի մարզ, Բուլղարիա - հունիսի 16, 1876(1876-06-16), Գաբրոբո, Բուլղարիա), 19-րդ դարի բուլղարացի հեղափոխական և ապրիլյան ապստամբության առաջնորդներից մեկը։

Ծնվել է Կոպրիվշտիցայում հարուստ ընտանիքում, սովորել է իր հայրենի քաղաքում, ապա 1864-1867 թվականներին՝ Պլովդիվում, իսկ 1867 թվականին հիմնադրել է Զորա կրթական հասարակությունը։ Նա շարունակել է իր կրթությունը Ստամբուլի Գալաթասարայի վարժարանում, սակայն հիվանդության պատճառով ստիպված է եղել վերադառնալ Կոպրիվշտիցա։ 1873 թվականին Էդիրնեում աշխատել է որպես հեռագրային օպերատոր, այնուհետև Պազարջիկի մոտակայքում գտնվող կայանի աշխատող, որտեղ զբաղվել է մշակութային և կրթական գործունեությամբ։

Կաբլեշկովը 1876 թվականին սկզբին վերադարձել է Կոպրիվշտիցա և ներգրավվել հեղափոխական աշխատանքին։ Նա նշանակվել է Կոպրիշտիցայի տեղական հեղափոխական կոմիտեի ղեկավար և Պանագյուրիշտե հեղափոխական շրջանի փաստաբանի տեղակալ։ Նա առաջինն էր 1876 թվականի ապրիլի 20-ին հայտարարել ապրիլյան ապստամբության մասին և Պանագյուրիշտեի հեղափոխական շրջանի հայտնի արյունոտ նամակի հեղինակն է։ Կաբլեշկովը Կոպրիվշտիցայի ռազմական խորհրդի ղեկավարն էր և ջոկատի առաջնորդը Պանայոտ Վոլովի հետ միասին, որի հետ նա շրջել է մոտակա գյուղերը։

Օսմանյան կայսրության իշխանությունների կողմից ճնշում գործադրելու հետևանքով, Կաբլեշկովը փախչել է մի փոքրիկ խմբի հետ Ստարա Պլանինայի լեռներ։ Նա կալանավորվել է Տրոյանի մոտ և հետագայում խոշտանգվել Լաչովի և Վելիկո Տիռնովոյի բանտերում։ Տոդոր Կաբլեշկովը, ի վերջո, ինքնասպանություն է գործել Գաբրովոյի ոստիկանության գրասենյակում 25 տարեկան հասակում։

Տոդոր Կաբլեշկովը հիշվում է որպես բուլղար խիզախ հեղափոխականներից մեկը, հատկապես հաշվի առնելով այն երիտասարդ տարիքը, երբ նա մտավ հեղափոխական շարժման մեջ։ Նրա տունը Կոպրիվշտիցայում այժմ վերածվել է թանգարանի, այն տեղում, որտեղ Կաբլեշկովը որոշել է ապստամբություն սկսել, կառուցվել է հուշարձան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2 3 4
3. ↑  Perry, Duncan M. (1993). *Stefan Stambolov and the Emergence of Modern Bulgaria, 1870-1895*. Duke University Press. էջ 31. ISBN 0-8223-1313-8.
4. ↑  Bousfield, Jonathan; Dan Richardson (2002). *The Rough Guide to Bulgaria*. Rough Guides. էջ 1858288827. ISBN 0-8223-1313-8.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տոդոր Կաբլեշկով» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 16152373q · GND: 136403034 · ISNI: 0000000055550465 · LCCN: n90705952 · NKC: js2013750564 · VIAF: 6562823 · WorldCat VIAF: 6562823 |

 |

 |
**Սարկիսով Գեորգի Իլյիչի** (հունիսի 6, 1904(1904-06-06), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 1, 1977(1977-01-01), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ինժեներատեխնիկական ծառայության գեներալ-մայոր (1953), ԽՄԿԿ անդամ (1925)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Թիֆլիսի բանֆակը (1926), ապա Մոսկվայի բարձրագույն ինժեներական-շինարարական ուսումնարանում երեք տարի (1929-1932) սովորելուց հետո՝ Վ․ Վ․ Կույբիշևի անվան ռազմաինժեներական ակադեմիան (1936)։

1936-1941 թվականներին աշխատել է Կիևի զինվորական օկրուգում, եղել զինվորական շինարարական աշխատանքների տեղամասի պետ, գլխավոր ինժեներ, օկրուգի շինվարչության պետ։ Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբից նշանակվել է հարավարևմտյան ռազմաճակատի շինվարչության պետ, 1943-1945 թվականներին գլխավորել Մոսկվայի ռազմաշինարարական աշխատանքները։ 1946 թվականից պատասխանատու պաշտոններ է վարել ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարությունում։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի և Կարմիր աստղի 2 շքանշաններով։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիդարանն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գեորգի Սարկիսով» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 7423 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 234)։*  |
**Իկարիա** (հուն․՝ Ικαρία), տեղացիները հաճախ անվանում են **Նիկարիա**, Հունաստանին պատկանող կղզի Եգեյան ծովում։ Հարևան Սամոս կղզու հետ միասին Իկարիան ձևավորում է Հարավային Սպորադներ կղզեխմումբը։

Խոշորագույն քաղաքը և ադմինիստրատիվ կենտրոնը Այոս Կիրիկոսն է։

Անվան ծագումնաբանություն
------------------------

Ըստ հին հունական ավանդազրույցի՝ աթենացի ավանդական ճարտարապետ Դեդալոսը, իբր, նախանձից սպանելով իր աշակերտին, փախել է Կրետե, որտեղ Մինոս թագավորի հրամանով Մինոտավրոս հրեշի համար կառուցել է Լաբիրինթոս։ Բայց երբ Մինոսի դուստր Արիադնային սովորեցրել է հրեշին սպանած Թեսևսին Լաբիրինթոսից ազատելու հնարը, Իկարոս որդու հետ բանտարկվել է Լաբիրինթոսում։

Այնտեղից փախել են Դեդալոսի պատրաստած արհեստական թևերով։ Պատանի Իկարոսը շատ է մոտեցել արևին, հալվել են թևերի փետուրներն ամրացող մոմերը, և նա ընկել է Եգեյան ծով։ Հայրը որդուն թաղել է մերձակա կղզում, որն այնուհետև կոչվել է Իկարիա։

Աշխարհագրություն
----------------

Իկարիան մտնում է Հյուսիսային Եգեյան կղզիների կղզեախմբի և վարչատարածքային միավորի մեջ։ Իկարիան հիասքանչ բնությամբ գողտրիկ կղզի է, որը գտնվում է ծովի մակարդակից ավելի քան 1030 մետր բարձրության վրա և զբաղեցնում է ընդհանուր հաշվով 255,3 կմ² տարածք։

Իկարիան հայտնի է իր քարանձավների առատությամբ։ Կղզու տարածքում մինչ օրս կան բազմաթիվ չհայտնաբերված և չուսումնասիրված քարանձավներ։ Այստեղ կան նաև մի շարք հանքային աղբյուրներ, որոնց մի մասը հայտնավերրված է եղել դեռևս հին հույների օրոք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GEOnet Names Server — 2018.
2. ↑  *Buettner D.* The Blue Zones: Lessons for Living Longer from the People Who've Lived the Longest
3. ↑
4. ↑  «Population & housing census 2001 (incl. area and average elevation)» (PDF) (հունարեն). National Statistical Service of Greece. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2015 թ․ սեպտեմբերի 21-ին.
5. ↑  Kallikratis law Արխիվացված 2017-07-12 Wayback Machine Greece Ministry of Interior (հուն.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Իկարիա (կղզի)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Դասական հնությունների իրական բառարան · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Նոր |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4239960-9 · LNB: 000338785 · VIAF: 244171325 · WorldCat VIAF: 244171325 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Հունաստան**   **Եվրոպա**   **Աշխարհագրություն**   **Կղզի**
 |
**Կրեյվեն քոթեջ** (անգլ.՝ Craven Cottage), ֆուտբոլային մարզադաշտ Լոնդոնի, Ֆուլհեմ շրջանում։ Հիմնադրվել է 1896 թվականին։ Տնային խաղերը անցկացվում են «Ֆուլհեմ» ֆուտբոլային ակումբի կողմից։ Մարզադաշտը տեղավորում է 25.678 հանդիսատես։ Այն համարվում է Անգլիայի պատմական ամենաարժեքավոր մարզադաշտերից մեկը։

Պատմություն
-----------

Նախքան Կրեյվեն քոթեջը, Ֆուլհեմը երկար ժամանակ փնտրում էր մարզադաշտ, դրանք միայն տասն էին։ Մարզադաշտը գտնվում է Աննա Բոլեյնի նախկին որսի տարածքում։ Մարզադաշտը վերակառուցվել էր, քանի որ այն նախկինում նախատեսված էր կրոկետ խաղալու համար։ Սկզբում տրիբունաները եղել են փայտից, իսկ դաշտը սարսապելի որակի էր։ Նա օգնեց Լեյչ մարզադաշտի զարգացմանը, որը 1906 թվականին օգնել է կառուցել նոր տրիբունա,որն էլ անվանվեց թիմի նախկին ավագն` Դ. Հեյնսայի անունով։ Տրիբունայի հետևում կանգնեցվեց Հեյնսի հուշարձանը։
Ճարտարապետը մարզադաշտի փոքրիկ անկյունում կառուցեց տաղավար, որն այսօր ճարտարապետական արժեք է ներկայացնում։ 2004 թվականին Ֆուլհեմը ժամանակավորապես հեռացավ մարզադաշտի վերակառուցման ընթացքում և տեղափոխվեց Լոֆթուս Ռոուդ, որտեղ ներկայումս ելույթ են ունենում Քուինս Պարկ Ռեյնջերսը։
Ավելի վաղ խաղերի միջին հաճախությունը կազմում էր մոտ 50 հազար հանդիսատես, հիմա չի գերազանցում 25 հազարը։ Ամենահավատարիմ և ակտիվ երկրպագուները տեղակայված են «Հեմմի» տրիբունայում, որը համարվում է «երգող տրիբունա»։ Վերևում գտնվող տանիքը կառուցվել է նախկին խաղացող Ալան Մալերիի գումարով։
«Ռիվերսայդ» տրիբունան գտնվում է Թեմզայի ափին, որը կառուցվել է 1972 թվականին։
Տրիբունաների անկյունների միջև գտնվող տաղավարներ՝ «Պուտնի Էնդ»-ը և «Հեմմի»-ն օգտագործվում են տարբեր ակումբների հանդիպումների և խորհրդակցությունների համար։ Նախկինում այն օգտագործվել է սորպես հանդերձարան խաղացողների համար։ Մյուս տաղավարում կա կորպորատիվ արկղեր։

Ռեկորդներ
---------

### Ֆուլհեմի հանդիպումների միջին հաճախումը

* 1997/98: 9,004 Մարզադաշտի տեսարանը վերևից
* 1998/99: 11,387
* 1999/00: 13,092
* 2000/01: 14,985 Մարզադաշտը ներսից
* 2001/02: 19,389
* *2002/03: 16,707 (խաղացել են Լոֆտուս Ռոունդում)*
* *2003/04: 16,342 (խաղացել են Լոֆտուս Ռոունդում)*
* 2004/05: 19,838
* 2005/06: 20,654
* 2006/07: 22,279
* 2007/08: 23,774
* 2008/09: 24,343
* 2009/10: 23,909
* 2010/11: 25,043
* 2011/12: 25,293

Աղբյուրներ
----------

* Стадион Крэйвен Коттедж на сайте allstadiums.ru
* Наша лондонская дача Արխիվացված 2010-05-12 Wayback Machine (ռուս.)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լուքսոր (այլ կիրառումներ)

**Շարկիայի մարզ** (արաբ․՝ الشرقية‎‎‎‎), Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության 29 մուհաֆազաներից մեկը։ Շարկիայի մաուֆազայի վարչական կենտրոնը համարվում է Զակազիկ քաղաքը, որը հանդիսանում է նաև վարչական միավորի ամենախոշոր բնակավայրը։ Մուհաֆազան ազատ ելք ունի դեպի Կարմիր ծով։

Մաուֆազան զբաղեցնում է 4911 կմ² տարածք և համարվում է 17-րդ ամենամեծ վարչական միավորը երկրի ներսում։ Համարվում է Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության զբոսաշրջային գլխավոր մարզերից մեկը։

Վարչական բաժանում
-----------------

Մաուֆազան իր հերթին բաժանված է 13 շրջանների, որոնցից մի քանիսը ունեն քաղաքային կարգավիճակ։ 13 շրջաններն իրենց հերթին բաժանված են 15 քաղաքների, 2 առանձին քաղաքային շրջանների, 89 գյուղական խորհուրդների և 496 գյուղական բնակավայրերի.

* Աբու Համադ (արաբ․՝ أبو حمد‎‎‎)
* Աբու Քաբիր (արաբ․՝ أبو كبير‎‎)

Բնակչություն
------------

2014 թվականի տվյալներով մաուֆազայի ընդհանուր բնակչությունը կազմում է 5 340 058 մարդ։ Այդ ցուցանիշով այն գրավում է 2-րդ տեղը Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության մարզերի շարքերում։ Բնակչության միջին խտությունը կազմում է 4 911 մարդ/կմ²։

Հիմնական բնակիչները արաբներն են, որոնք իսլամի դավանողներ են։ Մյուս խոշոր ազգային փոքրամասնություններն են բեդվիններն ու նուբիացիները։

Լուքսորի մուհաֆազայի պաշտոնական լեզուն արաբերեն է, որը աֆրասիական ընտանիքի սեմական լեզվախմբին պատկանող լեզու է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության վարչատարածքային բաժանում Մարզեր և շրջաններ
2. ↑  Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության մասին Որոշում Եգիպտոսի վարչատարածքային բաժանման վերաբերյալ և տվյալներ բնակչության թվերի մասին
3. ↑  Եգիպտոսի մուհաֆազաներ և բնակչության թիվ Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության վարչատարածքային բաժանում և վիճակագրական տվյալներ

Նշումներ
--------

1. ↑  Բեդվին են կոչում արաբական այն ցեղերին, անկախ ազգությունից և կրոնական պատկանելիությունից անմիջականորեն առնչվում են անասնաբուծությունն ու անասնապահությունը երկրագործության հետ։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Շարկիա (մուհաֆազա)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7641536-3 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Եգիպտոս**   **Մերձավոր Արևելք**   **Աշխարհագրություն**
 |
**Վիսի,** ռոկոկո ոճի ուխտավայր եկեղեցի, որը կառուցվել է է 1740 թվականին եղբայրներ` *Johann Baptist Zimmermann* և *Dominikus Zimmermann* կողմից։ Այն տեղակայված է Ալպյան լեռների ստորոտում՝ Շտայնգադեն մունիցիպալիտետի Վայլհայմ Շոնգաու շրջանում (Բավարիա, Գերմանիա)։

Ասվում է, որ 1738 թվականին փրկչի արձանի վրա նկատվել են արցունքի կաթիլներ։ Քանդակը տեսնելու համար այստեղ են գալիս հարյուրավոր ուխտավորներ։ 1740 թվականին դրա համար կառուցվել է մի մատուռ, որը փոքր թվով ուխտավորների համար է։ Շտայնգադեն աբբայությունը որոշել է այն կոչել առանձին սրբավայր։ Շատ մարդիկ, ովքեր աղոթում էին Հիսուսի արձանի առջև, ասում էին, թե մարդիկ հրաշքով բուժվել են։

Շինարարությունը սկսվել է 1754 և 1755 թվականների ընթացքում, ինտերիերը զարդարված էր որմնանկարներով։ «Ամեն ինչ արվեց եկեղեցին տեսանելի դարձնելու համար։ Քանդակագործությունն ու որմնանկարչությունը միախառնված են, ընդգծելու համար աստվածային էությունը տեսանելի պատկերի մեջ»։

Կա հայտնի մի համոզմունք, որ Բավարիայի կառավարությունը փորձում էր ռոկոկո գլուխգործոցը վաճառել կամ ոչնչացնել։ Այդպիսով հասանելի աղբյուրներից հայտնի է, որ պատասխանատու պետական հանձնաժողովը հստակ քարոզում էր բնակության համար։

Վիսի ուխտավայր եկեղեցին 1983 թվականին ընդգրկվել է Միավորված ազգերի Կրթության, գիտության և մշակույթի կազմակերպության Համաշխարհային ժառանգությունում և նրա ընդլայնված վերանորոգումը սկսվել է 1985-1991 թվականների ընթացքում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑  White, James F. (2003), *Roman Catholic Worship: Trent to Today*, Collegeville, Minn.: Liturgical Press, էջ 50, ISBN 0-8146-6194-7
3. ↑  Stutzer, Dietmar; Fink, Alois (1982), *Die irdische und die himmlische Wies*, Rosenheim: Rosenheimer Verlag, էջեր 99–100, ISBN 3-475-52355-8

Արտաքին հղումներ
----------------

* Wieskirche: home page
* UNESCO: Wies

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վիսի ուխտավայր եկեղեցի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4079298-5 · LCCN: n82050733 · VIAF: 168840188 · WorldCat VIAF: 168840188 |

 |
**Էնրիկո Ալեքսանդրի Ապրիամով (Աբրահամյան)** (մարտի 14, 1954(1954-03-14), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ռազմական գործիչ, ՀՀ ԶՈՒ Գլխավոր շտաբի պետի առաջին տեղակալ, ՀՀ ԶՈՒ գեներալ-լեյտենանտ։

Կրթություն
----------

Էնրիկո Ապրիամով 1971 թվականին ընդունվել և 1975 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի բարձրագույն հրետանային հրամանատարական ուսումնարանը։ 2000 թվականին ավարտել է ՌԴ Զինված ուժերի Գլխավոր շտաբի ռազմական ակադեմիայի ակադեմիական դասընթացները։

Զինվորական ծառայություն
-----------------------

Էնրիկո Ապրիամովը 1971-1992 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում։ 1992-2000 թվականներին Հայաստանի զինված ուժերում զբաղեցրել է գնդի, ուղղության, բանակային կորպուսի հրամանատարի պաշտոններ։ 2000 թվականին Հայաստանի նախագահի հրամանագրով նշանակվել է Հայաստանի զինված ուժերի Գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ։ 2007 թվականին Հայաստանի նախագահի հրամանագրով շնորհվել է գեներալ-լեյտենանտի կոչում, որից հետո նշանակվել Հայաստանի զինված ուժերի Գլխավոր շտաբի պետի առաջին տեղակալ։ 2017 թվականի մայիսի 3-ին ազատվել է Հայաստանի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետի առաջին տեղակալի պաշտոնից և արձակվել զինվորական ծառայությունից։

Աշխատանքը ՀՀ ԱԻՆ-ում
--------------------

2017 թվականի մայիսի 4-ին Հայաստանի վարչապետի որոշմամբ Էնրիկո Ապրիամովը նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների նախարարի տեղակալ։

Պարգևներ և կոչումներ
--------------------

Էնրիկո Ապրիամովին շնորհվել է են մի շարք կոչումներ և պարգևներ։

Հայաստանի նախագահի հրամանագրով 1997 թվականին նրան տրվել է ՀՀ ԶՈՒ գեներալ-մայորի, իսկ 2007 թվականին՝ ՀՀ ԶՈՒ գեներալ-լեյտենանտի զինվորական կոչումներ։ Պարգևատրվել է Հայաստանի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի, «Արիության», Մարտական ծառայության (2012), «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի (2006), «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի (2015), Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության «Անբասիր ծառայության համար» 3-րդ, 2-րդ և 1-ին աստիճանի, «Մարշալ Բաղրամյան», «Անդրանիկ Օզանյան», «Վազգեն Սարգսյան», «Մարտական համագործակցության համար», Հայաստանի Հանրապետության Ոստիկանության «Համագործակցության ամրապնդման համար» մեդալներով և շքանշաններով։ Նա պարգևատրվել է նաև ԽՍՀՄ «Պատվո նշան» և մի շարք այլ շքանշաններով ու մեդալներով։

Ընտանիք
-------

Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա՝ որդի և դուստր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Հայաստանի Հանրապետության շքանշաններով և մեդալներով պարգևատրելու մասին
3. ↑  Է. Ա. ԱՊՐԻԱՄՈՎԻՆ «ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ ՄԱՏՈՒՑԱԾ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ» 2-ՐԴ ԱՍՏԻՃԱՆԻ ՄԵԴԱԼՈՎ ՊԱՐԳԵՎԱՏՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ։
**Արզուման Գարուշի Հարությունյան** (մայիսի 1, 1958(1958-05-01), Գեղաշեն, Աբովյանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ տնտեսագետ։ Գեներալ-լեյտենանտ։

Կենսագրություն
--------------

Արզուման Հարությունյանը ծնվել է 1958 թվականի մայիսի 1-ին Հրազդանի շրջանի Գեղաշեն գյուղում։ Սովորել է տեղի միջնակարգ դպրոցում։ 1975-1979 թվականներին սովորել և ավարտել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի պլանային-տնտեսագիտական ֆակուլտետը՝ ստանալով տնտեսագետի որակավորում արդյունաբերության պլանավորում մասնագիտությամբ։ 1979 թվականին որպես տնտեսագետ աշխատել է Հայկական ԽՍՀ Աշխատանքի պետական կոմիտեի աշխատանքի գիտական կազմակերպման կենտրոնի աշխատանքային ռեսուրսների բաժնում։ 1979-1981 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում։ 1981-1983 թվականներին որպես ավագ տնտեսագետ աշխատել է Աշխատանքի պետական կոմիտեի աշխատանքի գիտական կազմակերպման կենտրոնի արտադրության ղեկավարման բաժնում, 1983-1984 թվականներին աշխատել է «Պոզիստոր» ԱՄ «Սիրիուս» գործարանի արտադրատնտեսական բաժնում որպես ավագ տնտեսագետ։ 1984 թվականից զինվորական ծառայության է անցել ՀԽՍՀ պետական անվտանգության մարմիններում, 1991-1992 թվականներին աշխատել է Հայաստանի Ներքին գործերի նախարարության եկամուտների թաքցնման դեմ պայքարի 9-րդ հատուկ վարչությունում։ 1992-1996 թվականներին եղել է ՀՀ հարկային տեսչության օպերատիվ վարչության պետի տեղակալ, ապա՝ պետ։ 1996 թվականի օգոստոսից ծառայությունը շարունակել է ՀՀ ազգային անվտանգության համակարգում, 1999 թվականից նշանակվել է Ազգային անվտանգության ծառայության Երևանի քաղաքային վարչության պետ։ 2010-2019 թվականներին եղել է ՀՀ ԱԱԾ տնօրենի տեղակալ։

2019 թվականից հանդիսանում է «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ Խորհրդի անդամ։

Զինվորական կոչումներ
--------------------

* Գեներալ-լեյտենանտ, 2013 թվականի դեկտեմբերի 17
* գեներալ-մայոր, 2008

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ա. Գ. Հարությունյանին գեներալ-լեյտենանտի զինվորկան կոչում շնորհելու մասին
2. ↑  «ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ ԱՐԶՈՒՄԱՆ ԳԱՐՈՒՇԻ – Գեղաշենի Ռազմիկ Ստեփանյանի անվան միջնակարգ դպրոց». *geghashen.schoolsite.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հունվարի 16-ին. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 6-ին.
3. ↑  «Բանկի Ղեկավարները - Արզուման Հարությունյան | ARMBUSINESSBANK». *www.armbusinessbank.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 20-ին. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 6-ին.
**Անդրանիկ Արտավազդի Մակարյան** (մայիսի 12, 1966(1966-05-12), Չինարի, Շամշադինի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ռազմական գործիչ։ Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի պատրաստության գլխավոր վարչության պետ-Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ, գեներալ-լեյտենանտ (2020)։

Կենսագրություն
--------------

Անդրանիկ Մակարյանը ծնվել է 1966 թվականի մայիսի 12-ին, Չինարի գյուղում։ 1991 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ պետական անվտանգության կոմիտեի բարձրագույն սահմանապահ ռազմաքաղաքական ուսումնարանը։ 1995-1998 թվականներին սովորել է ՌԴ պաշտպանության նախարարության Մ. Վ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայում։ 2006 թվականին ընդունվել է ՌԴ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի ռազմական ակադեմիան, որն ավարտել է գերազանց առաջադիմությամբ։

Գործունեություն
---------------

1991 թվականին ԽՍՀՄ պետական անվտանգության կոմիտեի բարձրագույն սահմանապահ ռազմաքաղաքական ուսումնարանն ավարտելուց հետո նշանակվել է ԽՍՀՄ սահմանապահ զորքերի Անդրկովկասյան օկրուգի Հոկտեմբերյանի սահմանապահ ջոկատի ուղեկալի պետի տեղակալ, 1992 թվականի մարտին տեղափոխվել է ՀՀ զինված ուժեր և նշանակվել Տավուշի սահմանապահ պարետատան հետախուզության պետ։ 1993-1994 թվականներին եղել է Տավուշում տեղակայված մոտոհրաձգային գումարտակի հրամանատար, 1994-1995 թվականներին` Տավուշի գնդի հրամանատարի տեղակալ։ 1998-2000 թվականներին վարել է զորամիավորման հրամանատարի տեղակալի, այնուհետև շտաբի պետի պաշտոնները։ 2000 թվականի հոկտեմբերից մինչև 2003 թվականի դեկտեմբեր եղել է Վազգեն Սարգսյանի անվան առանձին մոտոհրաձգային գնդի հրամանատար, 2003 թվականի դեկտեմբերին նշանակվել է բանակային կորպուսի շտաբի պետ։ 2007 թվականի հուլիսից նշանակվել է 5-րդ բանակային կորպուսի հրամանատար, 2010 թվականի օգոստոսին՝ ՊԲ հրամանատարի անձնակազմի հետ տարվող աշխատանքների գծով տեղակալ։

Զինվորական կորչումներ
---------------------

* Գեներալ-լեյտենանտ, 2020
* Գեներալ-մայոր

Պարգևներ
--------

* «Արիության» մեդալ
* Սուրբ Վարդան Մամիկոնյանի շքանշան, 2015

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Ա. Ա. Մակարյանին գեներալ-լեյտենանտի զինվորական կոչում շնորհելու մասին
3. ↑  Գեներալ Մակարյանը պարգևատրվել է Սուրբ Վարդան Մամիկոնյանի շքանշանով

Աղբյուրներ
----------

* Միրզոյան Լավրենտի, Տավուշ։ Վավերագրություն։-Եր. «Աստղիկ» հրատ. 2010.- 856 էջ։
* Հասրաթյան Ս. Հաղթող բանակի զորահանդեսը/Ս.Հասրաթյան.-Եր.։ Տիգրան Մեծ, 2013.-176 էջ։
**Թեսլին** (անգլ.՝ Teslin River), գետ, որը հոսում է Յուկոնում, Կանադայում՝ Բրիտանական Կոլումբիա նահանգի հյուսիսարևելյան հատվածում։ 393 կմ երկարություն ունեցող Թեսլինը սկիզբ է առնում համանուն լճից և թափվում է Յուկոն գետը։ Վերջինս հանդիսանում է Թեսլինի աջ վտակը։

Հիմնական վտակներն են՝ Ջենինգսը, Հեյնեսը, Սվիֆտը, Նասուտլինը, որոնք ևս աջակողմյան վտակներ են։

Պատմություն
-----------

1896-1899 թվականների Կլոնդայկի ոսկե տենդի ժամանակ՝ ոսկու որոնման գործողությունների ընթացքում, գետը ծառայել է ոսկեխույզերի տեղափոխմանը։ Գետի անգլերեն անվանումն վերցված է տեղաբնիկ ցեղերի լեզվից։ Թեսլինի հյուսիսային ափին ապրող Տյուչոն ցեղի լեզվով գետն անվանվում է Դելին Չու, իսկ դլինկիտներն այն անվանում են *Դեյսլի Հինի* (անգլ.՝ Deisleen Héeni):

Տեղի ինլանդական ցեղերի ինքնանվանումը հնչում է, որպես *«Դայսլին Կվան»*, որը թարգմանաբար նշանակում է «Մեծերի հզոր ցեղ»։ Հանքագործներն ու հետախույզները ուսումնասիրություններ անցկացնելով տարածաշրջանում արձանագրել են, որ բնօրինակ անվանումը, որն էլ դարձել է վերջինիս ընթացիկ անունը։ Գետի վերին հատվածը 1904-1951 թվականներին կոչվել է Ուայտսվան։ Թեսլինի մեջ թափվում են ևս երկու այլ գետեր։ Ջենինգսը՝ հարավ-արևելքից, իսկ Սվիֆտը՝ հյուսիս-արևելքից։

Բուսական և կենդանական աշխարհ
----------------------------

Գետի ափագծի մոտ աճող ամենատարածված ծառը դա սև եղևնին է։ Գետում տարածված ամենանշանավոր ձկնատեսակն է սաղմոնն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «The Atlas of Canada — Rivers». Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ մայիսի 20-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 7-ին.
2. ↑  Andrew Hope III (2000). **Map of Tlingit Kwaans and Territories* Alaska Native Knowledge Network*. Paladin. `{{cite book}}`: External link in ``|title=`` (օգնություն)
3. ↑  «Teslin River Resources» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2015 թ․ հոկտեմբերի 9-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 7-ին.

Գրականություն
-------------

* C. Michael Hogan, Black Spruce: Picea mariana, GlobalTwitcher.com, ed. Nicklas Stromberg, November, 2008
* Andrew Hope III, Alaska Native Knowledge Network. 2000. Map of Tlingit Kwaans and Territories
* Parks Canada. 1976. Wild Rivers: Yukon Territory, Published by Wild Rivers Survey, Planning Division, Parks Canada, 84 pages

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Թեսլին (գետ)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh96007818 |

 |
**Ուբաժարա ազգային պարկ** (պորտ.՝ Parque Nacional de Ubajara), ազգային պարկ Սեարա նահանգում, Բրազիլիա։ Այն երկրի 35 ազգային պարկերից ամենափոքրն է և հայտնի է Ուբաժարա քարանձավով։

Տեղագրություն
-------------

Պարկը գտնվում է Կաատինգայում։ Ընդգրկում է 6271 հա տարածք։ Ստեղծվել է 1959 թվականի ապրիլի 30-ին 45.954 հրամանագրով, սակայն փոփոխության է ենթարկվել 1973 թվականի ապրիլի 26-ին ու 2002 թվականի դեկտեմբերի 13-ին։ Ազգային պարկը գտնվում է Չիկո Մենդեսի ինստիտուտի վերհսկողության տակ՝ կենսաբազմազանության պահպանության համար։ Պարկը տեղակայված է Ուբաժարա, Տիանգուա, Ֆրեշեյրինյա և Սեարա մունիցիպալիտետներում։ Արևմուտքից Ուբաժարային սահմանակից է Սերրա դա Իբյապաբա բնապահպանական տարածքը։

Պարկի արևմտյան մասը եզերում է Սեարայի ցածրավայրը և Իբիապաբայի սարահարթը։ Տարեկան տեղումների միջին քանակը կազմում է 1440 մմ։ Ջերմաստիճանը տատանվում է 16 °C-ից 28 °C, միջինը՝ 22 °C։ Ծովի մակարդակից գտնվում է 720-ից 840 մետր բարձրության վրա։ Բուսական աշխարհը բազմազան է. յուրօրինակ՝ անտառի մնացուկներով՝ մացառուտներով։

Պահպանություն
-------------

Ազգային պարկը դասվում է Բնության պահպանության միջազգային միության պահպանված տարածքների II կատեգորիային։ Բնական էկոհամակարգերի մեծ էկոլոգիական հիմնախնդիրներն են՝ ապահովել գիտական հետազոտություններ, բնապահպանական կրթություն, բացօթյա հանգիստ և էկոտուրիզմ։ Պաշտպանված կենդանատեսակներից են օնցիլլան, պուման, *Adelophryne maranguapensis* և այլն։

Ուբաժարա քարանձավ
-----------------

Քարանձավը գտնվում է Իբիապա լեռների սարալանջին, Ֆորտալեզայից 320 կմ հեռավորության վրա։ Հայտնի է ստալակտիտներով և ստալագմիտներով։ Քարայրի կարելի է հասնել ճոպանուղու միջոցով։ Պարկում կան ջրվեժներ և արահետներ, որոնք անցնում են անտառի միջով։ Այցելություններին վերահսկում է շրջակա միջավայրի պահպանության ազգային մարմինը։ Մեկ այլ գրավչություններ են Մորո դե Սեուն՝ 820 մետր բարձրությամբ, Պիրանգի ջրվեժի ակունքը՝ Պեդրա դե Իտագուրուսուն։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Parque Nacional de Ubajara – Chico Mendes
2. 1 2 3 4  Unidade de Conservação ... MMA
3. ↑  APA Serra da Ibiapaba – ISA

Աղբյուրներ
----------

* *APA Serra da Ibiapaba* (պորտուգալերեն), ISA: Instituto Socioambiental, Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 10-ին
* *Parque Nacional de Ubajara* (Portuguese), Chico Mendes Institute for Biodiversity Conservation, Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ նոյեմբերի 9-ին, Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 5-ին`{{citation}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
* *Unidade de Conservação: Parque Nacional de Ubajara* (Portuguese), MMA: Ministério do Meio Ambiente, Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 5-ին`{{citation}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)


|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ուբաժարա ազգային պարկ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85098287 · VIAF: 315127731 · WorldCat VIAF: 315127731 |

 |
**Ալեքսանդր Վասիլևիչ Ակիմով** (ռուս.՝ *Александр Васильевич Акимов*, օգոստոսի 5, 1924(1924-08-05), Ելշանկա, Նիկոլաև, Նիկոլաևսկի շրջան, ԽՍՀՄ - մարտի 12, 1966(1966-03-12), Ուլյանովսկի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային սպա, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։ Պատերազմի ընթացքում եղել է 6-րդ գվարդիական հրաձգային դիվիզիայի 4-րդ գվարդիական հրաձգային գնդի հրաձգային դասակի հրամանատար, Խորհրդային Միության հերոս (1945 թվական), ավագ լեյտենանտ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1924 թվականի օգոստոսի 5-ին, ռուս աշխատավորի ընտանիքում, Ելշանկա գյուղում (այժմ՝ Ուլյանովսկի մարզի Նիկոլաևսկի շրջան)։ Ավելի ուշ ընտանիքը տեղափոխվել է Վ. Լենինի անվան աշխատանքային ավան։ Այնտեղ էլ սովորել է միջնակարգ դպրոցում, որն ավարտել է ութերորդ դասարանով։ 1939 թվականին ընդունվել է Ֆաբրիկագործարանային ուսուցման դպրոց։ Ավարտելուց հետո ստացել է փականագործի մասնագիտություն։

1942 թվականի օգոստոսի 17-ին Ժադովսկու շրջանային զինկոմիսարիատի կողմից զորակոչվել է Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակ։ Տամբովի մարզի Մորշանսկ քաղաքում անցել է կրտսեր լեյտենանտի դասընթաց։ 1943 թվականի օգոստոսի 26-ից եղել է Արևելյան ռազմաճակատում։ Մասնակցել է Ուկրաինայի 1-ին և 2-րդ ճակատային մարտերին։ Պատերազմի ժամանակ երկու անգամ վիրավորվել է։

1945 թվականի հունվարի 12-ին, 4-րդ գվարդիական հրաձգային գնդի (6-րդ գվարդիական հրաձգային դիվիզիոն, 13-րդ բանակ, 1-ին ուկրաինական ռազմաճակատ) հրաձգային դասակի հրամանատար, կրտսեր լեյտենանտ Ալեքսանդր Ակիմովը առանձնահատուկ կերպով առանձնացել է Կելցե քաղաքի հարավարևելյան հատվածում, որի ընթացքում նա ներխուժել է խրամատ և ոչնչացրել է թշնամու երկու կրակակետ և հակառակորդի մոտ երեսուն զինվոր և սպա։

Հունվարի 14-ին Չարնա-Նիդա գետերի մերձակայքում թշնամու դիրքերի համար մղվող մարտերի ժամանակ կրտսեր լեյտենանտ Ակիմովն անձամբ է հարվածել հրետանային զենքը և իր զինվորների հետ ոչնչացրել է հակառակորդի զինվորներին և սպաներին։ Հունվարի 26-ի գիշերը լույս 27-ին Օդեր գետի հատման ժամանակ նա առաջիններից մեկն էր, ով անցել է գետը Շտեյնաու քաղաքի (այժմ՝ Սցինավա, Լեհաստան) մոտ և մասնակցել է պլացդարմի գրավման և ընդլայնման մարտերին։

1945 թվականի ապրիլի 10-ին ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով գերմանացի-ֆաշիտների դեմ մարտերում մարտական առաջադրանքների օրինակելի կատարման և ցուցաբերած քաջության և հերոսության համար կրտսեր լեյտենանտ Ալեքսանդր Ակիմովին շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում և նրան հանձնվել է Լենինի շքանշան (№ 56171) և Ոսկե աստղ (№ 8147):

Պատերազմից հետո Ալեքսանդր Ակիմովն աշխատել է Ուլյանովսկի մարզի Բարիշսկի շրջանի Լենինի անվան ավանի գործարանում։ Մահացել է 1966 թվականի մարտի 12-ին։

Մրցանակներ
----------

* Ոսկե աստղ
* Լենինի շքանշան
* Կարմիր աստղի շքանշան
* Մեդալներ

Հիշատակ
-------

* Լենինի անվան ավանի փողոցներից մեկն անվանակոչել են հերոսի պատվին։
* Գերեզմանին տեղադրված է հուշարձան։
* Ամեն տարի անցկացվում է հոկեյի շրջանային մրցաշար՝ Խորհրդային Միության հերոս Ալեքսանդր Ակիմովի անվան մրցանակով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Երկրի հերոսներ |

 |
**Արամ Հովհաննեսի Վարդազարյան** (1917, Խնձորեսկ, Զանգեզուրի գավառ), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1942): Հայրենական պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Արամ Վարդանյանը ծնվել է 1917 թվականին, Խնձորեսկ գյուղում։ Գորիսի մանկավարժական ուսումնարանն ավարտելուց հետո 1937-1938 թվականներին դասավանդել է Խնածախ գյուղի դպրոցում։

1938 թվականի հոկտեմբերին զորակոչվել է բանակ և ծառայել Սամարղանդ քաղաքում տեղակայված 19-րդ լեռնային հեծյալ դիվիզիայի 71-րդ գնդում։ Ավարտել է պարտադիր զինծառայությունը և կրկին աշխատել հայրենի գյուղի դպրոցում։

1941 թվականին զորակոչվել է գործող բանակ որպես փորձառու զինվոր։ Ծառայել է 409-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայում, որպես 675-րդ գնդի դպրոցի ավագ։ Այնուհետև փոխադրվել է 390-րդ հայկական դիվիզիա և մասնակցել Ղրիմի պաշտպանությանը, հեծյալ զորամասում արիաբար դրսևորելով իրեն։ 1942 թվականին Վարդազարյանը ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը։ 1943 թվականին ավարտել է հրամկազմի ռազմական դասընթացը և ստացել լեյտենանտի կոչում։

89-րդ հայկական Թամանյան դիվիզիայում Վարդանյանը մասնակցել է Ղրիմի ազատագրման մարտերին։ Վիրավորվել է Կերչի համար մղված մարտերից մեկում։ Ապաքինվելուց հետո նորից վերադարձել է Ղրիմ, հրամանատարների պահեստային գունդ և 1944 թվականին՝ զորացրվել։

Արամ Վարդանյանը պարգևատրվել է «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար», «Խիզախության համար» և այլ մարտական ու հոբելյանական մեդալներով։

Հետպատերազմյան տարիներին աշխատել է Գորիս քաղաքում։

Պարգևներ
--------

* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* «Խիզախության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
2. ↑  «ՎԱՐԴԱԶԱՐՅԱՆ ԱՐԱՄ ՀՈՎՀԱՆՆԵՍԻ». *ԶԱՆԳԵԶՈՒՐ* (ռուսերեն). 2010 թ․ մայիսի 6. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 29-ին.
**Արամ Ավվակումի Սաֆարով** (1913, Գեղարքունիքի մարզ, Հայաստան - հոկտեմբերի 8, 1944(1944-10-08), Սերբիա), խորհրդային զինծառայող, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, Խորհրդային Միության հերոս, ուկրաինական 2-րդ ճակատի 46-րդ բանակի 109-րդ գվարդիական հրաձգային դիվիզիայի 309-րդ գվարդիական հրաձգային գնդի հրամանատար, գվարդիայի լեյտենանտ։

Կենսագրություն
--------------

Սաֆարովը ծնվել է 1913 թվականի մարտին Կենդհուրդ գյուղում (այժմ՝ Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի մարզում), այլ տվյալներով՝ Լեռնային Ղարաբաղի Մարտունու շրջանի Ագորտի գյուղում՝ գյուղացու ընտանիքում։ Ազգությամբ հայ է։ 1940 թվականից եղել է Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության անդամ։ Ավարտել է 6 դասարան։

1935-1937 թվականներին անհապաղ ծառայության է անցել Կարմիր բանակում։ Զորացրումից հետո Բաքու քաղաքի «Նավթագազ» գործարանում աշխատել է որպես հյուսն։

1941 թվականին նորից զորակոչվել է բանակ և նույն տարվա նոյեմբերից մասնակցել գերմանական զորքերի դեմ մղվող մարտերին։ Պաշտպանել է Կովկասը, ազատագրել Ուկրաինան, մարտերով հասել մինչև Դանուբ։ 1944 թվականին ավարտել է «Կրակոց» դասնթացները։ Աչքի է ընկել Հարավսլավիայի ազատագրման համար մղվող մարտերում։

Գվարդիայի լեյտենանտ Սաֆարովը 1944 թվականի հոկտեմբերի 7-ին առաջինների շարքում տեղափոխվել է Դանուբի աջ ափ՝ Ռիտոպեկ բնակավայրի շրջան։ Ամրանալով խճուղու երկու կողմում, որով հակառակորդը ուղարկում էր իր ուժերը Բելգրադի պաշտպանության համար, Սաֆարովի վաշտը հետ է մղել հակառակորդի հարձակումներից մի քանիսը։ 1944 թվականի հոկտեմբերի 8-ին, երբ վաշտը հայտնվել է շրջափակման մեջ, Սաֆարովը զորքերին դուրս է բերել հարձակման և զոհվել ձեռնամարտի ժամանակ։

Թաղված է սերբական հողերում՝ Բելգրադի մոտակայքում գտնվող Ռիպոտեկ գյուղում։

Պարգևներ
--------

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահության 1945 թվականի մայիսի 31-ի հրամանով «գերմանաֆաշիստական ուժերի դեմ մղած մարտերում հրամանատարության առաջադրանքների օրինակելի կատարման և դրսևորած քաջության ու հերոսություն համար» գվարդիայի լեյտենանտ Արամ Սաֆարովին հետմահու շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։

Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Неизвестные» бакинцы. Сафарян (Сафаров) Арам Овакимович — Герой Советского Союза

Գրականություն
-------------

* Герои Советского Союза — сыны Азербайджана, Баку, 1965.
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արամ Սաֆարով «Երկրի հերոսներ» կայքում
**Ջիվան Ոսկանի Պետրոսյան** (1920, Վարդենիսի շրջան), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ջիվան Պետրոսյանը ծնվել է 1920 թվականին, Վարդենիսի շրջանում։ Ավարտել է Վարդենիսի շրջկենտրոնի միջնակարգ դպրոցը, 1937 թվականին նշանակվել է տարրական դասարանների ուսուցիչ։ Մեկ տարի է աշխատել դպրոցում։

1938 թվականի դեկտեմբերին զորակոչվել է բանակ, ծառայել 113-րդ հրաձգային դիվիզիայի 115-րդ գնդում։ Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբում նրանց զորամասը գտնվել է Մերձբալթիկայում։ Պատերազմական գործողություններին մասնակցել է 1941 թվականի հուլիսից։ Պետրոսյանը մարտնչել է Լենինգրադի պաշտպանների շարքերում՝ առաջին օրից մինչև քաղաքի շրջափակման լիակատար վերացումը։ Մարտերից մեկում վիրավորվել է և ապաքինվելուց հետո նորից վերադարձել ռազմաճակատ։ Այնուհետև սովորել է Կիևի ռազմաբժշկական ուսումնարանում, որն ավարտել է լեյտենանտի կոչումով և նշանակվել է գնդի սանբաժնի պետ։ Մասնակցել է Ուկրաինայի, Լեհաստանի ազատագրմանը, հաղթանակի օրը դիմավորել է Պրահայում։

1947 թվականին Պետրոսյանը զորացրվել է բանակից։ Լենինգրադի պաշտպանության մարտերում ցուցաբերած արիության համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ Արժանացել է «Արիության համար», «Խիզախության համար» մեդալների։ Պարգևատրվել է նաև Լենինգրադի ռազմաճակատի կարմիր ժապավենով, Լենինգրադի ռազմաճակատի վկայականով։

Պատերազմից հետո Պետրոսյանը շարրունակել է զբաղվել մանկավարժությամբ։ 1958 թվականին ավարտել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի քիմիակենսաբանական ֆակուլտետը։ 1961 թվականից աշխատել է Վարդենիսի № 1 դպրոցի ուսմասվար և կենսաբանության ուսուցիչ։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Արիության համար» մեդալ
* «Խիզախության համար» մեդալ
* Լենինգրադի ռազմաճակատի կարմիր ժապավեն
* Լենինգրադի ռազմաճակատի վկայական

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Պաուլ Ռին** էստ․՝ Paul Rinne, գերմանական ծագմամբ էստոնացի շախմատիստ, Էստոնիայի շախմատի չեմպիոն (1923 թ.)։

Կենսագրություն
--------------

Պաուլ Ռինը ծնվել է 1889 թվականին, Նարվա քաղաքում։ 1907 թվականին դարձել է Նարվայի չեմպիոն։ 1910 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի շախմատային հասարակության մրցաշարում կիսել է 3-5-րդ տեղերը։ 1923 թվականին ճանաչվել է Էստոնիայի շախմատի առաջին պաշտոնական առաջնության չեմպիոն։ 1925 թվականին Էստոնիայի չեմպիոնի կոչման համար խաղում զիջել է Յոհաննես Թուրնին՝ 4½:9½(+1, = 7, -6)։ 1932 թվականին Էստոնիայի առաջնությունում նվաճել է արծաթե մեդալ, 1936 թվականին Էստոնիայի շախմատի առաջին նամակագրության առաջնությունում դարձել է բրոնզե մեդալակիր։ 

Պաուլ Ռինը մասնագիտությամբ եղել է հաշվապահ, 1944 թվականին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մոբիլիզացվել է գերմանական բանակ, գերի է ընկել և 1946 թվականին մահացել բակտերիալ դիզենտերիաից, Գերմանիայի Հոյերսվերդա քաղաքի ռազմագերիների ճամբարում։

Պաուլ Ռինի մահվան ճշգրիտ ամսաթիվը հայտնի չէ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Paul Rinne - ESBL». *esbl.ee*.
2. ↑  «ESBL». *www.esbl.ee*. Վերցված է 2024-04-06-ին.
3. ↑  Eesti meistrid 1923—2005 Արխիվացված 2012-01-18 Wayback Machine
4. ↑  Date of death appear to be unknown. Gaige 1987 is the standard source of basic biographical data on chess players, but the entry for Rinne lists no birth or death dates or locations and simply has "fl. 1920s in Estonia". Gaige, Jeremy (1987), *Chess Personalia, A Biobibliography*, McFarland, էջ 355, ISBN 0-7864-2353-6
5. ↑  «RINNE, PAUL». Արխիվացված է օրիգինալից 2014-01-16-ին. Վերցված է 2014-01-16-ին. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (օգնություն)
6. ↑  Sööt, Margus. «Esimene Eesti malemeister Paul Rinne ja tema lugu» (PDF) (Estonian). Estonian Chess Federation. Վերցված է 10 October 2013-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պարտիաները chessgames.com կայքում
**Ռուբեն Սալտիկով** (1909 - 1976), հայ խորհրդային բժիշկ-իմունաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1966 թվական), պրոֆեսոր (1966 թվական), բժշկական ծառայության գնդապետ։

ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Սարգիս Սալտիկովի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

1931 թվականին ավարտել է Հյուսիս-կովկասյան (այժմ՝ Դոնի Ռոստովի) բժշկական ինստիտուտը։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1961 թվականից ղեկավարել է ԽՍՀՄ ԳԱ Լև Տարասևիչի անվան կենսաբանական պատրաստուկների հսկողության և ստանդարտացման պետական ինստիտուտի պատրաստուկների հսկողության և ստանդարտացման բաժինը։ Դիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են կիրառական իմունաբանության կարևորագույն պրոբլեմներին, զբաղվել է հատուկ վտանգավոր վարակիչ հիվանդությունների, անաերոբ անատոքսինների դեմ կենդանի վակցինայի մշակման, իմունիտետի մեխանիզմների, արդյունավետ իմունացման հիմնական օրինաչափությունների պարզաբանման հարցերով։ Եղել է ԽՍՀՄ առողջապահության մինիստրության վակցինաների և շիճուկների կոմիտեի անդամ։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի և Կարմիր աստղի շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Салтыков (Салтыкян, Чалтикян) Рубен Андреевич

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 129)։*  |
Էֆիմերտեյի 1798 թվականի Կալկուտայում տպագրված առաջին էջը
**Էֆիմերտեն** (հուն․՝ ἐφημερίς «օրագիր», «առօրյա դեպք»), նաև՝ **Էֆիմէրտէ**, **Էֆիմերտէյ**, կամ **Եփրեմվերդին**

Էփիմերտե՝ օրագիր
----------------

Հնում պետական, քաղաքական ու ռազմական գործիչների օրագրերը։ Եգիպտոսում և Հին Հունաստանում Էփիմերտեներում նշում էին ամենօրյա տեղեկություններ, հաշվետվություններ։ Հայտնի են Ալեքսանդր Մակեդոնացու Էփրիմերտեները։

Էփրիմերտե՝ Աստղագուշակության գիրք
---------------------------------

Աստղագիտական հատուկ տվյալներ պարունակող աղյուսակներ և հին օրացույցներ։

Հետագա զարգացումները
--------------------

Հետագայում Էփրիմերտեներում մեծ տեղ են հատկացվել գուշակումներին, երազահանությանը, գրբացությանը, ժողովրդական բժշկությանը, փիլիսոփայական դատողություններին։ Առաջին աստղագիտական Էփրիմերտեն, կազմված 30 տարվա համար, լույս է տեսել 1476 թ. Նյուրնբերգում։ Հետագայում հրատարակվել են Էփրիմերտեներ 100 տարվա համար։

Էֆեմերիդները ժամանակակից աստղագիտությունում
-------------------------------------------

Ժամանակակից աստղագիտությունում **Էֆեմերիդներ** են անվանվում երկնային մարմինների տեղադրության մասին տեղեկությունները։ Դրանք հաշվարկվում են համապատասխան ծրագրային ապահովման միջոցով տարբեր մոլորակների, արբանյակների, աստերոիդների, գիսաստղերի և այլ մարմինների համար, ցանկացած ժամանակային միջակայքի համար։ Արեգակնային համակարգի էֆեմերիդները կարևոր նշանակություն ունեն տիեզերական սարքերի նավավարության համար։

Էֆեմերիդների հաշվարկման ծրագրային ապահովումը ազատ հասանելություն ունի, այս ծրագրերից որոշները ունեն նաև արդեն իսկ հաշվարկված էֆեմերիդներ։

Հայկական Էփրիմերտեները
----------------------

Հայերեն առաջին Էփրիմերտեն լույս է տեսել 1748-ին Վենետիկում։ Հայերեն Էփրիմերտեներում շարադրվել են նաև հռոմեական և հայկական տոմարների աղերսները։ Էփրիմերտեն հայտնի է նաև "Եփրեմվերդի" սխալ անվամբ, ժողովրդական ստուգաբանությամբ՝ իբրև կոնկրետ անձնավորության մարգարեություն։

Աղբյուրներ
----------

* Սաֆարյան, Սարգիս (1798). *Էֆիմէրտէ*. Կալկաթայ: Տպարանի Տր. Յովսէփայ Ստափփանուէան.
* *Րաֆֆի օրացոյց*. Թեհրան, Իրան. 2008.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *American Practical Navigator: An Epitiome of Navigation*. Bethesda, MD: National Imagery and Mapping Agency. 2002. էջ 270.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 98)։*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Էֆիմերտե» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ Յուժակովի · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX527135 · BNF: 11947080v · GND: 4130421-4 · LCCN: sh85044264 · Microsoft: 64828349 · NDL: 00572871 · NKC: ph119775 · SUDOC: 027426882 |

 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սիմոնյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Մովսես Միքայելի Սիմոնյան** (1916, Ախլաթյան, Զանգեզուրի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1943), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Մովսես Սիմոնյանը ծնվել է 1916 թվականին Սիսիանի շրջանի Ախլաթյան գյուղում։ Տեղի տարրական, ապա՝ 7-ամյա դպրոցն ավարտելուց հետո տեղափոխվել է Բաքու։ 1935 թվականին ավարտել է Բաքվի մանկավարժական տեխնիկումը և որպես ուսուցիչ աշխատել Կիրովաբադի շրջանի Զագլիկ գյուղի միջնակարգ դպրոցում։ 1935-1939 թվականներին սովորել և ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը, այնուհետև նշանակվել Սիսիանի շրջանի Բազարչայ գյուղի դպրոցի տնօրեն։

1939 թվականին Սիմոնյանը զորակոչվել է զինվորական ծառայության։ Թերմեզի հրետանային ուսումնարանն ավարտելուց հետո ծառայել է Իրանի հայկական զորամասում։ Այնուհետև գործող բանակում կռվել է գերմանաֆաշիստական զորքերի դեմ, մասնակցել մեր քաղաքների ու բնակավայրերի ազատագրման մարտերին։

Սիմոնյանն աչքի է ընկել Օրյոլ-Կուրսկի ճակատամարտում ցուցաբերած քաջությամբ ու արիությամբ և ներկայացվել «Կարմիր աստղի» շքանշանով պարգևատրման, սակայն 1943 թվականի օգոստոսին Օրյոլ-Կուրսկի ճակատամարտում զոհվել է՝ կրծքին չկրելով պարգևը։

Մովսես Սիմոնյանի աճյունը հանգչում է Օրյոլի մարզի Կիրովսկի շրջանի Վոժով գյուղի եղբայրական գերեզմանոցում, որտեղ հուշարձանին փորագրված է նաև Մովսես Միքայելի Սիմոնյանի անունը։

Պարգևներ
--------

* «Կարմիր աստղի» շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Վարդանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*
 Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արտակ Վարդանյան (այլ կիրառումներ)

**Արտակ Արմենակի Վարդանյան** (փետրվարի 24, 1896(1896-02-24), Երևան, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 25, 1993(1993-05-25), Մոսկվա, Ռուսաստան), հայ հետախույզ, գեներալ-լեյտենանտ։

Կենսագրություն
--------------

Արտակ (Արշակ) Վարդանյանը ծնվել է 1896թ. փետրվարի 24-ին, Երևանում։ Ավարտել է Երևանի գիմնազիան, սովորել է Պետերբուրգի համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետում։ 1925 թ. ավարտել Լենինգրադի ռազմաինժեներական ակադեմիան։ Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ 4-րդ կամավորական հայկական գնդի կազմում մասնակցել է Սարիղամիշի ճակատամարտին։ 1920 թ. կռվել է Արևելյան Հայաստան ներխուժած թուրք զավթիչների դեմ։ Եղել է Հայաստանի առաջին Հանրապետության ԶՈՒ ռադիոկայանի պետը։ 1928 թ.-ից աշխատել է ԲԳԿԲ կապի վարչության գիտատեխնիկական կոմիտեում, 1931-1934 թթ.՝ Հատուկ նշանակության զինվորական դպրոցի ամբիոնի պետ, Կարմիր բանակի կապի վարչության պետի օգնական։ 1934-1940 թթ. գործել է ԱՄՆ-ում։ Հետագայում կատարել է կառավարական հատուկ առաջադրանքներ ԽՍՀՄ ԶՈՒ ԳՇ հետախուզական վարչության գծով։ 1954-1959 թթ. եղել է Կապի ռազմական ակադեմիայի պետի տեղակալ, Ռազմական ԳՀԻ-ի պետ, 1959 թ.-ից` ԽՍՀՄ ԳԱ արևելագիտության ինստիտուտի բաժնի պետ։ Ռադիոպայթյունների կառավարման հայտնի մասնագետ էր։ 1944 թ. փետրվարի 22-ին շնորհվել է գեներալ-մայորի, 1954 թ. մայիսի 31-ին՝ գեներալ-լեյտենանտի զինվորական կոչում։ Ազատ տիրապետել է հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն լեզուներին։ Մահացել է 1993 թ. մայիսի 25-ին, թաղված է Մոսկվայի Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը։

Պարգևներ
--------

* Գեորգիևյան 4-րդ աստիճանի խաչ, 1915 թ.
* Լենինի շքանշան,
* Բոգդան Խմելնիցկու 2-րդ աստիճանի մեդալ,
* Կարմիր աստղ,
* Կարմիր դրոշի երեք շքանշան։

Աղբյուրներ
----------

* Հայկական սովետական հանրագիտարան, հ. 11,
* «Մայր Հայաստան» թանգարանի արխիվային նյութեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 318)։*  |