Ֆրանց ֆոն Շտուկ. «Սալոմե», 1906
**Ճակատագրական կին** (ֆր.՝ la femme fatale), գրականության և կինոյի մեջ սեքսուալ (սեռապես գրավիչ) կնոջ կերպար, որը խարդավանքների է ենթարկում տղամարդուն սիրախաղի միջոցով։ Նա այն կինը չէ, ինչ հնարավոր է թվալ սկզբում։ Հերոսին դժվար է դիմադրել ճակատագրական կնոջ կախարդանքներին, որին ձգտում է անկախ իր կամքից, երբեմն էլ այդ տենչանքը հանգեցնում է հերոսի վախճանին։

Պատմություն
-----------

Թեպետ կերպարի ակունքները մասնագետները գտնում են «Աստվածաշնչում» (Դալիլա, Հեզաբել, Սալոմե), ճակատագրական գայթակղողի ծանոթ կերպարի ձևավորումը կայացել է վաղ ռոմանտիզմի շրջանում։ Այդ դարաշրջանում պոեմների էջերում կարելի է հանդիպել հերոսի համար կործանարար սիրո կրողների այնպիսի կերպարներ, ինչպես Գյոթեի «կորնթոսյան հարսնացուն», Սամուել Քոլրիջի հանելուկային Ջերալդինան, Ջոն Քիթսի *La Belle Dame sans Merci* և լամիան։ Նրանք հաճախ հերոսի մոտ գալիս են անդրշիրիմյան աշխարհից։

Հետևելով ռոմանտիզմի այնպիսի հերոսուհիների, ինչպիսին կորնթոսյան հարսնացուն և լեսբուհի Կարմիլան էին, համր կինոյում ճակատագրական կինը մեկնաբանվել է որպես սեքսուալ և անհագ վամպիրուհի, որից էլ գալիս է ֆրանսերեն տերմինի ամերիկյան հոմանիշը՝ *vamp*։ Բառի այսպիսի կիրառության ակունքները տեսնում են ոչ միայն Ռեդյարդ Քիփլինգի «Վամպիրուհի» պոեմում, որի մոտիվներով 1915 թվականին նկարահանվել է «Կար-չկար հիմար» ֆիլմը, գլխավոր դերում՝ Թեդա Բարա։ Նրանից դեռ շատ առաջ ճակատագրական կնոջ կերպարը էկրանին մարմնավորել է Հելեն Գարդները։

### Նուար ֆիլմեր

Նուար ֆիլմերի համար ճակատագրական կինը անբաժանելի մաս է կազմում, ինչպես և մասնավոր խուզարկուի կերպարը, որը վարում է հետաքննություն։ Գիշատչի դասական կերպարը, որը գլխավոր հերոսին քաշում է իր ստերի սարդոստայնը, ստեղծել է Բարբարա Սթենվիկը քառասունականների ֆիլմերում, ինչպես օրինակ «Երկակի ապահովագրություն» (1944)։ Երբեմն ճակատագրական կնոջ արտաքինի տակ թաքնվել է տղամարդու խոցված զոհը, ավելի հաշվենկատ և զորեղ, քան նրանով տարված գլխավոր հերոսը։ Այդպիսին է օրինակ Ռիտա Հեյուորթի հերոսուհին «Գիլդա» ֆիլմում (1946)։

> 
> 
>  Մահացու կնոջ կերպարը՝ սարդ կին, նուարի աշխարհում կանացիության առավել վառ մարմնավորումներից է՝ անհաղթահարելի գայթակղիչ, երկերեսանի և անկողնում անկուշտ։ Նա մարտահրավեր է նետում հայրիշխանական հասարակությանը իր անկախությամբ, իր խելքով և ճարպկությամբ։ Նա ոչ մի կերպ չի ներառվում այն սովորական պատկերացման մեջ, որ կինը ի վիճակի է լիարժեք գիտակցել իրեն միայն որպես կին և մայր։ Նրա արտաքին տեսքը միշտ սեքսուալ է՝ արձակ երկար մազերով, բաց զգեստներով, որոնք ընդգծում են երկար, զգայական ոտքերը, ինչպես նաև վառ դիմահարդարմամբ։

* Ճակատագրական կնոջ դերերով հայտնի դերասանուհիներ
* Համր կինոյի աստղ Թեդա Բարան Կարմենի կերպարում (1915)Համր կինոյի աստղ Թեդա Բարան Կարմենի կերպարում (1915)
* Բարբարա Սթենվիկը 1940-ական թվականներին ստեղծել է անսկզբունք գիշատիչ կանանց կերպարների ամբողջ շարքԲարբարա Սթենվիկը 1940-ական թվականներին ստեղծել է անսկզբունք գիշատիչ կանանց կերպարների ամբողջ շարք
* Էնն Սևիջը «Շրջուղի» ֆիլմում՝ զոհը և գիշատիչը մեկ կերպարումԷնն Սևիջը «Շրջուղի» ֆիլմում՝ զոհը և գիշատիչը մեկ կերպարում
* Ռիտա Հեյուորթը հայտնի է դարձել «Լեդին Շանհայից» և «Գիլդա» ֆիլմերում ճակատագրական գեղեցկուհիների դերերովՌիտա Հեյուորթը հայտնի է դարձել «Լեդին Շանհայից» և «Գիլդա» ֆիլմերում ճակատագրական գեղեցկուհիների դերերով
* Ֆրից Լանգի «Մեղքերի փողոց» ֆիլմում (1945) Ջոան Բենեթի հերոսուհին ձախողում է տաղանդավոր նկարչի կարիերանՖրից Լանգի «Մեղքերի փողոց» ֆիլմում (1945) Ջոան Բենեթի հերոսուհին ձախողում է տաղանդավոր նկարչի կարիերան

Ճակատագրական տղամարդ
--------------------

Ճակատագրական կնոջ կերպարի հայելային անդրադարձը ռոմանտիզմի գրականության մեջ եղել է ճակատագրական տղամարդու (Բայրոնյան հերոս, l’homme fatal) կերպարը, ինչպիսիք են օրինակ Դոն Ժուանը, Պեչորինը կամ Հիթքլիֆը։ Կինոգիտության մեջ այդ տերմինը նշանակում է նաև տղամարդ, որը ճակատագրական կնոջ տեղն է զբաղեցնում հոմոսեքսուալ թեմայով նեո նուար ֆիլմերում (օրինակ՝ Ֆասբինդերի «Կերելը» կամ Պեդրո Ալմոդովարի «Վատ դաստիարակությունը»)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Toni Bentley. *Sisters of Salome*. Uinversity of Nebraska Press[en], 2005. Page 28.
2. ↑  Adriana Craciun. *Fatal Women of Romanticism*. Cambridge University Press, 2003. ISBN 9780521816687. Page 16.
3. ↑  *Фелиция Фистер.* Обзор фильма «Клеопатра» (1912) (անգլ.) на сайте *tcm.com*
4. ↑  *Джой Уоллес Дикинсон.* Early Screen Queen Turns Heads Again Archived 2014-02-22 at the Wayback Machine. (անգլ.) на сайте *orlandosentinel.com*, 25 марта 2001
5. 1 2  Andrew Spicer. *Film Noir*. ISBN 9780582437128. Pages 90, 100.
6. ↑  Andrew Spicer. *Historical Dictionary of Film Noir*. Scarecrow Press, 2010. Page 329.
7. ↑  Sheri Chinen Biesen. *Blackout: World War II And The Origins Of Film Noir*. The Johns Hopkins University Press[en], 2005. Page 146.
8. ↑  Leo Weinstein. *The Metamorphoses of Don Juan*. Stanford University Press[en], 1959. Page 87.
9. ↑  Johnson Reed (2006 թ․ դեկտեմբերի 31)։ «A leading man of the world»։ *Los Angeles Times* (անգլերեն)։ 0458-3035։ Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 15

Գրականություն
-------------

* Dominique Mainon and James Ursini (2009) *Femme fatale*, 0879103698. Examines the context of film noir.
* Giuseppe Scaraffia (2009) *Femme fatale*, 9788838903960.
* Toni Bentley (2002) *Sisters of Salome*, 9780803262416. Salome considered as an archetype of female desire and transgression and as the ultimate *femme fatale*.
* Bram Dijkstra (1986) *Idols of Perversity: Fantasies of Feminine Evil in Fin-De-Siecle Culture*, 0195056523. Discusses the *Femme fatale*-stereotype.
* Bram Dijkstra (1996) *Evil Sisters: The Threat of Female Sexuality in Twentieth-Century Culture*, 0805055495.
* Elizabeth K. Mix *Evil By Design: The Creation and Marketing of the Femme Fatale*, 9780252073236. Discusses the origin of the *Femme fatale* in 19th century French popular culture.
* Mario Praz (1933) *The Romantic Agony*, 9780192810618. See chapters four, 'La Belle Dame Sans Merci', and five, 'Byzantium'.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Giant Bomb |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4209638-8 · LCCN: sh85047762 |

 |