Պարասիմպաթիկ նյարդային համակարգ
**Պարասիմպաթիկ նյարդային համակարգ** (ՊՆՀ), վեգետատիվ նյարդային համակարգի բաժին։ Հիմնականում դրդվում է հանգստի պայմաններում և նպաստում է նյութերի սինթեզին, էներգիայի կուտակմանն ու պահեստավորմանը։

Կառուցվածք
----------

ՊՆՀ-ի նյարդաթելերը սկսվում են հետին ուղեղից և ողնուղեղի սրբանային բաժնից։

Պարասիմպաթիկ նախահանգուցային թելերը 4 զույգ (III, VII, IX, X) գանգուղեղային նյարդերով դուրս են գալիս միջին ուղեղից ու երկարավուն ուղեղից (ուղեղաբնից) և նյարդավորում են աչքի հարթ մկանները, գլխի գեղձերը, կրծքի խոռոչի ու որովայնի օրգանները։

Ողնուղեղի սրբանային բաժնից (S2-S4) սկսվում են պարասիմպաթիկ նյարդաթելերը, որոնք մտնում են կոնքային նյարդերի կազմության մեջ և նյարդավորում հաստ աղիքի վարընթաց մասն ու կոնքի օրգանները (ուղիղ աղիք, միզապարկ, սեռական օրգաններ)։

Պարասիմպաթիկ հանգույցները գտնվում են էֆեկտոր օրգանի պատի հաստության մեջ (ներպատային, ինտրամուրալ հանգույցներ) կամ օրգանին մոտ (սահմանային հանգույցներ), այդ պատճառով պարասիմպաթիկ նախահանգուցային նյարդաթելը երկար է, իսկ հետհանգուցայինը՝ կարճ։

ՊՆՀ-ի հանգուցյներում և հետհանգուցային սինապսներում սինապսային հաղորդումն իրականացվում է ացետիլխոլինով։ Հանգույցներում տեղադրված են Ն-խոլինաընկալիչներ, իսկ հետհանգույցային սինապսներում՝ Մ-խոլինաընկալիչներ։

Պարասիմպաթիկ նյարդային համակարգի նշանակությունը
-----------------------------------------------

Պարասիմպաթիկ նյարդային համակարգը նյարդավորում է ստամոքսաաղիքային ուղու հարթ մկանները, մարսողական գեղձերը, միզասեռական օրգանները, թոքերը, նախասրտերը, արցունքագեղձերը, աչքի մկանները։

Պարասիմպաթիկ նյարդեր չունեն արյան անոթների մեծ մասը (մաշկի, որովայնի օրգանների, մկանների) զգայարանները, փայծաղը, մակերիկամի միջուկը, կմախքային մկանները, ԿՆՀ-ն։ Արյունատար անոթների մեծ մասն ունի միայն սիմպաթիկ նյարդավորում, սակայն կան անոթներ (լեզվի, թքագեղձերի, սեռական օրգանների), որոնք նյարդավորվում են նաև պարասիմպաթիկ անոթալայնիչ նյարդերով։

Պարասիմպաթիկ նյարդային համակարգի (ՊՆՀ) ազդեցություններն ավելի տեղայնացված են և նյարդավորվող օրգանների վրա թողնում են սահմանափակ ազդեցություն։
ՊՆՀ-ն օրգանիզմի տարբեր ֆունկցիաների վրա թողնում է հանգստացնող, թուլացնող ազդեցություն. նվազում են ԿՆՀ-ի և սրտամկանի դրդելիությունը, նյութափոխանակության ուժգնությունը, սրտի կծկումների հաճախությունը և ուժը, արյան ճնշումը, թոքային օդափոխության ծավալը, մարմնի ջերմաստիճանը, շատանում է ինսուլինի հյութազատությունը, որի շնորհիվ արյան գլյուկոզի քանակը նվազում է, իսկ շատանում գլիկոգենի քանակը, ուժեղանում են ստամոքսաաղիքային ուղու շարժողական, հյութազա-տական և ներծծման ֆունկցիաները։ ՊՆՀ-ն գլխավորապես ուժեղացնում է նյութագոյացման (անաբոլիզմի) ռեակցիաները։ Դրա ազդեցությունը հիմնականում գերակշռում է քնի և հանգստի ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Pocock, Gillian (2006). Human Physiology (3rd ed.). Oxford University Press. pp. 63–64. ISBN 978-0-19-856878-0.
2. ↑  Moore, Keith L.; Agur, A. M. R. (2007). Essential Clinical Anatomy (3rd ed.). Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-0-7817-6274-8.
3. ↑  Moore, K.L. & Agur, A.M. (2007). Essential Clinical Anatomy: Third Edition. Baltimore: Lippincott Williams & Wilkins. 34-35. ISBN 978-0-7817-6274-8
4. ↑  McCorry, LK (Aug 15, 2007). "Physiology of the autonomic nervous system.". American journal of pharmaceutical education 71 (4): 78. PMID 17786266.
5. ↑  "The Vertebral Column and Spinal Cord". www.emery.edu. 1997-08-21. Retrieved 2013-03-21.