recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սուրբ Մարտինի եկեղեցի**, եկեղեցի Նիդերլանդների Գրոնինգեն քաղաքում։ Վերջինիս կենտրոնական հրապարակը գտնվում է եկեղեցու դիմաց։

Եկեղեցին նվիրված է Սուրբ Մարտինին (316-397), Ուտրեխտի եպիսկոպոսարանի հովանավորին (եպիսկոպոսարանը երկար ժամանակ պատկանում էր Գրոնինգենին)։ Լեգենդի համաձայն, Մարտինը մի անգամ իր թիկնոցի կեսը տվել է աղքատին, մեկ այլ վարկածի համաձայն, նա ասպետ էր, որն իր սուրը օգտագործել է, որպեսզի թիկնոցը բաժանի երկու մասի։ Սուրբ Մարտինի օրն է համարվում նոյեմբերի 11-ը։

Եկեղեցու պատմություն
--------------------

Այս վայրում առաջին քարե եկեղեցին կառուցվել է մոտավորապես 1000 թվականին։ Այն պատրաստված է եղել տուֆից։

12-րդ դարի սկզբին այս տարածքում արդեն գոյություն ուներ մեծ եկեղեցի, որը կառուցված էր ռոմանագոթական ճարտարապետության ոճով։ Այն իրենից ներակայացնում էր եռանավ կառույց, որի հատակագիծը լատինական խաչ էր՝ երեք աբսիդներով, ցածր նավերով և բարձր երգչախմբային տաղավարով։ Այս կառույցի հետքերը դեռևս տեսանելի են հյուսիսային և հարավային պատերին։

Սկզբում եկեղեցու աշտարակը առանձնացված էր եկեղեցու շենքից, սակայն 1468 թվականին շինարարական աշխատանքների ժամանակ այն փլվել է և կրկին վերականգնվել 1470-1550 թվականներին։ Այնուհետև, եկեղեցու շենքը ընդարձակելուց հետո, աշտարակը կցված էր դրան։

1627 թվականին աշտարակի վերնաշենքը փայտով կառուցելուց հետո, բարձրությունը դարձավ 97 մ։ Բարենպաստ տնտեսական իրավիճակը և շինարարական սարքավորումների առաջընթացը թույլ տվեց բարձր պատուհաններ բացել, ինչն ավելի շատ լուսավորեց շենքը, և այն գոթական կառույցի տեսք ստացավ։

### Երգչախումբ

Վերականգնման աշխատանքների ժամանակ երգչախումբը և կենտրոնական նավը վերականգնվել են, ստանալով 1460 թվականի տեսքը։ Ավելի ուշ կատարվել են փոփոխություններ, և վերականգնվել են ռոմանագոթական ճարտարապետական ոճի տարրերը։

Պատերին տեղ են գտել նկարներ, որոնք նկարվել են 1545 թվականին անհայտ վարպետի կողմից։ Դրանցում արտացոլված է Քրիստոսի կյանքը։

### Երգեհոն

Եկեղեցու առաջին երգեհոնը տեղադրվել է 1480 թվականին հումանիստ Ռուդոլֆ Ագրիկոլայի խորհրդատվությամբ և մասնակցությամբ։

Երգեհոնն իր վերջնական տեսքը ձեռք է բերել 18-րդ դարում, երբ այն ընդլայնվեց Արփ Շնիտգերի, նրա որդու, Ֆրանց Կասպարի և Ալբերտուս Հինստցի ջանքերով։

1984 թվականին երգեհոնը բերվել է 1740 թվականի տեսքի։ Այժմ ունի 53 ստեղն և կազմված է 3500 խողովակներից։ Այն հյուսիային եվրոպական խոշորագույն գործիքներից մեկն է։

### Ժամանակակից օգտագործում

Ներկայումս եկեղեցու տարածքը օգտագործվում է ոչ միայն կիրակնօրյա եկեղեցական պատարագների համար, այլ նաև որպես տարբեր հանրային նշանակության տոնակատարությունների դահլիճ։

Պատկերասրահ
-----------

* Մարտին եկեղեցին և նրա աշտարակըՄարտին եկեղեցին և նրա աշտարակը
* Մարտին եկեղեցին (Գրոնինգեն)Մարտին եկեղեցին (Գրոնինգեն)
* Մարտին եկեղեցու ձևավորումներիցՄարտին եկեղեցու ձևավորումներից
* Մարտին եկեղեցու երգեհոնՄարտին եկեղեցու երգեհոն
* Մարտին եկեղեցին գիշերըՄարտին եկեղեցին գիշերը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Նիդեռլանդների հուշարձանների ցուցակ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Martinikerk, official website
* Page sur le site des *Rijksmonumenten* Archived 2016-03-03 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 153810192 · WorldCat VIAF: 153810192 |

 |
**Ուլուքըշլա** (թուրքերեն՝ Ulukışla), քաղաք և շրջան Թուրքիայի հարավային հատվածում, Նիղդեի մարզում։ Տարածքը կազմում է 1,502 կմ², իսկ բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 1,427 մ։ Շրջանի բնակչությունը կազմում է 22 728 մարդ, որոնցից 5 594-ը բնակվում են շրջանային կենտրոնում։

Ուլուքըշլա քաղաքը գտնվում է Մեդեթսիզ և Բոլկար լեռների միջև ընկած հովտում, որոնք պատկանում են Տավրոսյան լեռնահամակարգին։ Այն գտնվում է Միջերկրական ծովի, Կոնիայի հարթավայրի և Կենտրոնական Անատոլիայի հատման խաչմերուկում։ Ուլուքըլշլայի լեռներում կան այնպիսի հանածոներ, ինչպիսիք են ոսկին, արծաթը, ածուխը, կապարը, կրաքարը, որոնք այստեղ արդյունահանվել են մի քանի հարյուրամյակ։ Կլիման չոր է և տաք, ինչպես Կենտրոնական Անատոլիայի մյուս հատվածներում։ Հովտում աճեցնում են ցորեն։ Ամառը Ուլուքըշլայում տաք է և չոր, իսկ ձմեռը՝ ցուրտ և ձյունառատ։

Պատմություն
-----------

Այստեղ հայտնաբերվել են խեթական ժամանակների դամբարաններ և մարդկային գործունեության տարբեր դրսևորումներ։ Ավելի ուշ, տարածքը անցել է Փռյուգիայի և Հռոմեական կայսրության կազմը։ Բաշմաքչի գյուղում պահպանվել է կայսր Մարկոս Ավրելիոսի կնոջ Ֆաուստինա կրտսերի դամբարանը, իսկ Չիֆթեհանե գյուղում պահպանվել են բաղնիքներ, որոնք կապված են Կլեոպատրայի անվան հետ։ Բյուզանդական ժամանակաշրջանում այստեղ եղել է բանակային ռազմակայան։ Օսմանյան ժամանակաշրջանում քաղաքը պահպանել է իր նշանակությունը։

Ուլուքըշլան այսօր
-----------------

Ներկայումս Ուլուքըշլան ոչ մեծ առևտրային քաղաք է։ Այնտեղով անցնում է երկաթգիծ, ինչպես նաև Ադանան Անկարային միացնող ճանապարհը։ Ուլուքըշլայում է գտնվում նաև Նիղդեի համալսարանի տեխնիկական քոլեջը։

Տեսարժան վայրեր
---------------

* Չիֆթեհան բաղնիքի բուժիչ հանքային ջրեր
* Էքյուզ Մեհմեդ փաշայի 17-րդ դարի քարվանսարայ- ճանապարհային իջևանատան դասական օրինակ, որը կառուցվել Իրանից եկող Մետաքսի ճանապարհի վրա։ Ֆարուք Նաֆիզ Չամլըբելը գրել է «Խան Դուվարլարը» պոեմը, որի իրադարձությունները տեղի են ունենում այս իջևանատանը։
* Մեդեթսիզ և Բոլկար լեռներ- լեռների ժայռերը և կանյոնը հայտնի են էքստրեմալ սպորտաձևերի սիրահարների շրջանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Statistical Institute Archived 2011-08-24 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Շրջանի պաշտոնական կայք (թուրքերեն)
* Քաղաքի պաշտոնական կայք (թուրքերեն)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 239669653 · WorldCat VIAF: 239669653 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արտագերս (այլ կիրառումներ)

**Արտագերս**, պատմական բերդ Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Արշարունիք գավառում։ Մինչ այժմ նրա հստակ տեղը ճշտված չէ։ Ոմանք այն նույնացնում են նույն գավառում գտնվող և հետագա պատմիչների կողմից հիշատակվող Կապույտ բերդի հետ։ Հիշատակվում է հայ և օտար պատմիչների երկերում կապված IV դարի պատմական անցքերի հետ։ Արշակ Բ վերակառուցել է այն՝ պահելով այնտեղ արքունի գանձարանը։ Արտագերսում էր պատսպարվել նրա կին՝ Փառանձեմը՝ թագավորի գերվելուց հետո, երբ պարսկական բանակը արշավեց Հայաստանի վրա։ Բերդապահ զորքը թագուհու գլխավորությամբ ավելի քան մեկ տարի (368-369 թթ.) դիմադրել է թշնամուն, որը պաշարել էր ամրոցը։

Աղբյուրներ
----------

* Թ. Խ. Հակոբյան, Հայ ժողովրդի պատմության հիշարժան վայրերը, Երևան, 1990։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 120)։*  |
Ֆրանկֆուրտի ազգային ժողով: Նախագահի սեղանի շուրջը գտնվում է գերմանացի Ֆիլիպ Ֆեյթի հայտնի այլաբանական «Գերմանիան» նկարը
**ՖրանկՖուրտի ազգային ժողով** (գերմ.՝ Frankfurter Nationalversammlung), ՖրանկՖուրտի պառլամենտ, համագերմանական ազգային ժողով։ Հրավիրվել է 1848-1849 թվականների հեղափոոխության ժամանակ երկիրը միավորելու և սահմանադրություն մշակելու նպատակով։ Բացվել է 1848 թվականի մայիսի 18-ին Մայնի ՖրանկՖուրտում։ Լիբերալ-բուրժուական մեծամասնության տատանման, ինչպես նաև մանրբուրժուական ձախ թևի անհետևողականության պատճառով ժողովն ի վիճակի չեղավ լուծելու հեղափոխության հիմնական հարցը՝ երկրի միավորում։

Միայն 1849 թվականի մարտին, երբ հետադիմությունն արդեն հաղթանակել էր Պրուսիայում և Ավստրալիայում, ՖրանկՖուրտի ազգային ժողովը ավարտել է կիսավարտ սահմանադրության մշակումը։ Ըստ այդ սահմանադրության գերմանական պետությունները կազմելու էին միապետական ֆեդերացիա։ Սակայն ՖրանկՖուրտի ազգային ժողովը չկարողացավ իրագործել սահմանադրությունը։

Շուտով Ավստրալիայի և Պրուսիայի կառավարությունները ՖրանկՖուրտից ետ են կանչել իրենց պատգամավորներին։ Այնուհետև ժողովից հեռացել են գերմանական մյուս պետությունների լիբերալ պատգամավորները։ Մանրբուրժուական ձախ թևի պատգամավորները նիստերը տեղափոխել են Շտուտգարտ, սակայն 1849 թվականի հունիսի 18-ին Վյուրտեմբերգի կառավարության զորքերը ցրել են ժողովը։

1848 թվականի մայիսի 18-ից մինչև 1849 թվականի մայիսի 30-ը, Սուրբ Պողոսի նույն եկեղեցում խորհրդարանի 568 անդամներից առաջինը ընտրվել է Հենրիխ ֆոն Գագերնը, այնուհետև (1848 թվականի դեկտեմբերից)՝ Էդուարդ ֆոն Սիմսոնը։

### Ֆրանկֆուրտի խորհրդարանի կուսակցությունները.

* աջ, արիստոկրատական-աբսոլյուտիստական (Ռադովից),
* աջ կենտրոնը (Միթերմայեր,Սիմսոն, Մոլ, Դալման, Գագերն), պաշտպանելով միապետությունը և Ավստրիայի արտաքսումը Գերմանիայից,
* ձախ կենտրոնը (Ուլանդ, Վենեդեյ,Ֆալմերայեր)
* ձախ (Ռոբերտ Բլյում, Կառլ Ֆոգտ, Բրենտանո, Վիլգելմ Ցիմերման, Մորից Հերտման), մեծ գերմանական և հանրապետական

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 700)։*  |
| **՞**Գազ բեկված |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Լոբազգիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Գազ բեկված |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Astragalus refractus

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


 **Գազ բեկված** (լատ.՝ Astragalus refractus), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա անցողուն, ծածկված երկծայր մազիկներով բույս է։ 20-40 սմ բարձրությամբ ծաղկակիրները դուրս են գալիս տերևների արմատամերձ կենտրոնից, կանգնած են ամուր և ուղիղ։ Ծաղկաբույլը կազմված է 20-30 ծաղիկներից, որոնք խիտ են, իսկ պտղի ժամանակ ծատ երկարացած են։ Պսակը դեղին է, իսկ ունդերը կախված են և գծային։

Տարածվածություն
---------------

Հայտնի է Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանից (Աշոտավան գյուղ շրջակայք, ջրվեժ Շաքի)։ Աճում է նաև Արևելյան Անդրկովկասում, Թալիշում և Հյուսիսային Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ծովի մակարդակից 1500-1700 մ բարձրությունների վրա, միջին լեռնայի գոտում չոր մարգագետիններում և մարգագետնատափաստանում։ Ծաղկում է մայիս-հուլիսին, պտղաբերում է հունիս-օգոստոս ամիսներին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող հազվագյուտ տեսակ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա 10 կմ²-ից պակաս տարածման և բնակության շրջանների մակերեսով։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականցվում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Astragalus refractus
* EoL: 646403
* GBIF: 5343958
* GRIN: 5866
* IPNI: 479518-1
* NCBI: 339521
* Plant List: ild-37248
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:479518-1

 |

 |
|  |
| --- |
| **Գազ բծավոր** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Galegeae* |
| **Ցեղ** | Գազ *(Astragalus)* |
| **Տեսակ** | **Գազ բծավոր** *(A. guttatus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Astragalus guttatus***Banks & Sol. 1794 |

**Գազ բծավոր** (լատ.՝ Astragalus guttatus), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

8-20 սմ բարձրությամբ, միամյա մերկ բույս է։ Տերևների երկարությունը 2,5-5,5 սմ է։ Տերևիկները 4-9-ական զույգ են։ Ծաղկաբույլի ծաղիկները 1-3-ն են։ Պսակը բաց գույնի է, դրոշը՝ մանուշակագույն ջղերով, 6-9 մմ երկարությամբ։ Ունդերը ոտիկով են, կիսալուսնաձև, 12-22 մմ երկարությամբ, 4-5 մմ լայնությամբ։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում («Էրեբունի» պետական արգելոց, Ջրվեժի անտառպուրակ, Երախի լեռնաշղթայի արևմտյան ծայրամաս)։ Աճում է նաև Դաղստանում, Արևելյան Անդրկովկասում, Ղրիմում, Անատոլիայում, Հարավարևմտյան և Միջին Ասիայում, Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1200-1400 մ բարձրությունների վրա, չոր կավային տեղերում, տափաստանային բուսականության կազմում։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում՝ մայիս-հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա՝ 500 կմ²-ից պակաս տարածման և բնակության շրջանների մակերեսով։ Արեալը մասնատված է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Էրեբունի» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI · IRMNG |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Astragalus guttatus
* EoL: 703812
* EPPO: ASAGT
* FoIO: ASTGUT
* GBIF: 5344051
* GRIN: 414993
* IPNI: 477706-1
* IRMNG: 11158989
* NCBI: 144106
* Plant List: ild-32063
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:477706-1
* Tropicos: 13026008

 |

 |
Պահածոյացված տոմատի պյուրե
«Բերթոլդ-Վայս»` աշխարհի առաջին խոշորագույն վերամշակող ֆաբրիկաներից (Չեպել թաղամաս, Բուդապեշտ, 1885)
**Պահածոյացում**, միջոցառումների համակարգ, որի շրջանակներում սնունդը ենթարկվում է մշակման և պահվում հերմետիկ միջավայրում։

Ըստ բաղադրատոմսի՝ պահածոները լինում են պարզ և բարդ։ Պարզ բաղադրատոմսով պահածոներից են բնական հյութերը, պյուրեները, որոնք կազմված են մեկ բաղադրիչից։ Պարզ են համարվում նաև երկբաղադրիչ պահածոները, որոնցից են մրգային կոմպոտները և բանջարեղենային բնական պահածոները։

Բարդ բաղադրատոմսով պահածոներն են՝ բանջարեղենների խորտիկային, ճաշատեսակային և խտացրած մրգային ու բանջարեղենային պահածոները։

Բաղադրատոմսով են պայմանավորված պահածոյի զգայաորոշիչ, քիմիկաֆիզիկական ցուցանիշները, որոնք պետք է համապատասխանեն որոշակի ստանդարտի։ Որքան բարդ է բաղադրատոմսը, այնքան ավելի շատ ցուցանիշներ են մտնում տվյալ պահածոյի ստանդարտում։

Բոլոր տեսակի պահածոների համար գոյություն ունեն հումքի և օժանդակ նյութերի ծախսերի հաստատված նորմաներ։ Ծախսի նորմաները որոշվում են հումքից սննդում առաջացող մնացորդներով, որոնք կամ սննդում ընդհանրապես, կամ տվյալ պահածոյում չեն օգտագործվում։
երկարատև պահելու համար հատուկ մշակված բուսական կամ կենդանական ծագում ունեցող սննդամթերք։ Պահածոների կշռաբաշխումը, հերմետիկ խցանում են մետաղե, ապակե կամ պոլիմերային տարաներում և ջերմամշակում։

Պահպանում
---------

Պահածոյացմամբ ոչ միայն պահպանվում, այլև բարձրացվում է մթերքի սննդային արժեքը՝ հումքի՝ ուտելու համար սակավ պիտանի մասերը հեռացնելու, ճարպեր (բանջարեղենը տապակելիս), շաքար (ջեմեր, մուրաբաներ եփելիս) ավելացնելով։ Երկարատև պահելու դեպքում Պահածոների սննդային արժեքը աննշան փոփոխվում է։ Պահածոնորի տեսականին բազմազան է․ բանջարեղենի, պտղի, մսի, ձկան և կաթի։

Բանջարեղենի Պահածո լինում են բնական (կանաչ ոլոռ, ծաղկակաղամբ, լոբի, շաքարային եգիպտացորեն և), հյութեր (գազարի, տոմատի, ճակնդեղի), խտացված տոմատամթերքներ (մածուկ, սոուսներ, խյուս), բուսական յուղով տապակած բանջարեղենից պատրաստված նախաճաշի պահածո (լցոնած բանջարեղեն, տոլմա, բանջարեղենի խավիար և այլն), բանջարեղենի և մսաբանջարեղենի, թթու դրած և մարինադացված։

Պաղի պահածո են կոմպոտները, մրգահաւոապտղի մածուկները, խյուսերը, սոուսները, հյութերը, մուրաբաները, ջեմերը, պովիդլոն, դոնդողը, օշարակները։ Պահածոնորի շարքին են դասվում նաև սառեցրած պտուղները և բանջարեղենը։ Մսի պահածոններ լինում են բնական (տավարի, խոզի, հավի ևն), խոհարարական մշակման ենթարկված թռչնամթերքներից և մսից (լյարդի, մսի և այլն), պահածոյացված նրբերշիկի, երշիկի տեսքով։

Մսիբուսական Պահածո ստանում են միսը ոլոռի, լոբու, ձավարեղենի, մակարոնեղենի հետ պահածոյացնելով։ Ձկան պահածոները լինում են բնական (թառափի, սաղմոնի, խեցգետնի ևն), տոմատի սոուսում կամ յուղում տապակած, ապխտած ձկից։ Ձկան բոլոր պահածոները վարակազերծում են, բացի պրեսերվներից (հատուկ ձևով աղադրած որոշ ձկնատեսակներ՝ կիլկա, տառեխուկ ևն)։ Կաթի Պահածո են խտացրած կաթնամթերքը (կաթ, կաթնասեր)՝ շաքարով և առանց շաքարի։

Գրականություն
-------------

* *«Պահածոյացման տեխնոլոգիա»*, Ժ. Գ. Աղաջանյան, խմբ. Ա. Ա. Ֆահրադյան. - Երևան։ «ՀՊԱՀ», 2011, Մաս 1 - 405 էջ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 95)։*  |
### Կիրառությունը

Համեմետաբար մեծ քանակությամբ գազեր հավաքելու և պահելու համար լաբորատորիաներում օգտագործում են գազամետր։ Ի տարբերություն Կիպի ապարատի, գազամետրը կարող է ապահովել գազի հավասարաչափ և համեմատաբար
երկարատև հոսք։ Այն պատրաստվում է ապակուց կամ մետաղից և լինում է տարբեր տարողության։

### Ապակյա գազամետր

Ապակյա գազամետրը բաղկացած է երկանցքանի գլանաձև անոթից և ձագարից, որն ունի ծորակ։ Անոթի վերին անցքը
փակվում է ռետինե խցանով, որի միջով անցնում է ծորակ ունեցող գազատար խողովակը, իսկ ստորին անցքը ռետինե կամ ապակե խցանով։ Հերմետիկությունն ապահովելու համար գազամետրի պարանոցի ներսի մասը և նրա հետ շփվող ձագարի
վզիկի հատվածը հղկված են և պատվում են վազելինով։ Վազելինապատվում են նաև ծորակները։
Գազամետրը գազով լցնելուց առաջ հարկավոր է արտամղել նրանում եղած օդը, որի համար պետք է բացել ծորակները, ձագարից լցնել ջուր մինչև օդի լրիվ հեռանալը և ապա փակել ծորակները։ Գազամետրը գազով լցնելու համար պետք է բացել ներքևի անցքը (եթե սարքը հերմետիկ է, այդ անցքից ջուր չպետք է թափվի), նրա մեջ մտցնել գազի աղբյուրին միացած խողովակի ծայրը։ Գազը կհավաքվի գազամետրի մեջ, արտամղելով ջուրը, որը կլցվի տեղադրված ամանի մեջ։ Գազամետրը գազով լցնելուց հետո անհրաժեշտ է փակել գազի մուտքի անցքը։
Հավաքված գազն օգտագործելու համար այն պետք է դուրս մղել գազամետրից, ձագարի մեջ լցնելով ջուր և բացելով ծորակները։ Ջուրը ձագարից կլցվի անոթի մեջ, արտամղելով գազը վերին անցքից։ Գազի հոսքը կարգավորվում է ծորակի
միջոցով։
Ինքնին հասկանալի է, որ գազամետրում կարելի հավաքել և պահել միայն այնպիսի գազեր, որոնք ջրի հետ չեն փոխազդում։ Գազամետրի մեջ չի կարելի պահել պայթման տեսակետից վտանգավոր այնպիսի գազեր, ինչպիսից են ջրածինը, ածխածնի օքսիդը, ացետիլենը, մեթանը և այլն։
Գազամետրում ջրի փոխարեն հաճախ օգտագործում են աղաջուր՝ գազերի լուծելիությունը փոքրացնելու նպատակով։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Միչուրինի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Միչուրինի փողոց** (ռուս.՝ Мичуринская улица), փողոց Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքի Լենինյան շրջանում։ Անվանվել է խորհրդային կենսաբան, ԽՍՀՄ-ում պտղատու, հատապտղատու և այլ մշակաբույսերի գիտական սելեկցիայի հիմնադիր Իվան Վլադիմիրովիչ Միչուրինի (1855-1935) պատվին։ Սկիզբ է առնում Միչուրինի հրապարակից և ավարտվում Մադոյան փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 2300 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Դոնի Ռոստով քաղաքի Միչուրինի փողոցը սկսվում է Միչուրինի հրապարակից, հատում Կրայնյայա, Զապորոժսկայա, Անդրեյ Սլադկովի, Չերեպովեցկայա, Մանեժնայա, Ռիժսկայա, Կալինինի, Ռովենսկայա, Միլլերովսկայա, Տոլմաչովի, Կուստանայսկայա, Ռազվիլենսկայա, Բլագոդատնայա, Սմոլենսկայա, Մեչետինսկայա, Ակմոլինսկայա, Լեսոպարկովայա, Չուկոտսկայա, Տոմսկայա փողոցները, Սնեգովոյ, Սորտովոյ նրբանցքները, Մակարովի փողոցը, Արարատյան, Պետրոպավլովսկի, Վիշնյովի նրբանցքները, Երյոմենկոյի փողոցը, Շտուրմանսկի նրբանցքը և ավարտվում Մադոյան փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 2300 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 254 շինություն։

Միչուրինի փողոցի փոստային դասիչներն են՝ 344041, 344090, 344103։

Փողոցն անվանվել է խորհրդային կենսաբան, ԽՍՀՄ-ում պտղատու, հատապտղատու և այլ մշակաբույսերի գիտական սելեկցիայի հիմնադիր, ԽՍՀՄ ԳԱ պատվավոր անդամ, ՀամԳԳԱ ակադեմիկոս Իվան Վլադիմիրովիչ Միչուրինի (1855-1935) պատվին։ Իվան Միչուրինը մեծ ավանդ ունի գենետիկայի զարգացման գործում։ Նա ուսումնասիրել է ժառանգականությունը՝ կապված օնտոգենեզի օրինաչափությունների և արտաքին միջավայրի հետ, ստեղծել ուսմունք դոմինանտության մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 7, էջ 566»

Աղբյուրներ
----------

* Мичуринская улица в Ростове-на-Дону
* Подробная карта Мичуринская улица, город Ростов-на-Дону со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс Мичуринская улица, г. Ростов-на-Дону
|  |
| --- |
| **Գազ սաղանլուղի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Galegeae* |
| **Ցեղ** | Գազ *(Astragalus)* |
| **Տեսակ** | **Գազ սաղանլուղի** *(A. saganlugensis)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Astragalus saganlugensis***Trautv. 1858 |

**Գազ սաղանլուղի** (լատ.՝ Astragalus saganlugensis), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ճիմ առաջացնող, կոճղարմատավոր բազմամյա բույս է, որը խիտ ծածկված է պարզ մազիկներով։ Ցողունները փռված են։ Տերևների երկարությունը 2-4 սմ է, իսկ տերևիկներինը՝ 6-7 մմ։ Ծաղկաբույլը գլխիկավոր է և բաղկացած է 12-18 ծաղիկներից։ Պսակը կարմրավուն է, ունդը՝ բաժակին հավասար։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Զանգեզուրի (լեռնագագաթ՝ Կապուտջուղ) և Դարեղեգիսի (Ջերմուկի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։

Էկոլոգիա
--------

Բույսը աճում է վերին և ենթալպյան լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1800–2700 մ բարձրությունների վրա, խճաքարոտ լանջերին, մարգագետիններում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս–օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Հայտնի են երկու պոպուլյացիաներ։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI · IRMNG |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 643866
* GBIF: 5343312
* IPNI: 479630-1
* IRMNG: 10966437
* NCBI: 1264832
* Plant List: ild-32302
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:479630-1
* Tropicos: 13026785

 |

 |
**Սլովակիայի Ազգային բանկ** (սլովակ.՝ Národná banka Slovenska), կենտրոնական բանկ Սլովակիայում, Եվրոպական Միության և կենտրոնական բանկերի եվրապական սիստեմի անդամ։ 2009 թվականի հունվարի 1-ից կազմում է Եվրոսիստեմի անդամ։ Բանկի գրասենյակը գտնվում է Բրատիսլավայում, այն մասնաճյուղեր ունի նաև հինգ այլ քաղաքներում։

Պատմություն
-----------

Սա մի անկախ կառույց է, որի հիմնական նպատակն է պահպանել գների կայունություն։ Այն ստեղծվել է 1993 թվականի հունվարի մեկին, Չեխիայի ազգային բանկի հետ միասին, ստեղծման շարժառիթը Չեխոսլովակիայի պետական բանկի պառակտումն էր։

Լիազորված Սլովակիայի կառավարությունից, բանկը ներկայացնում է Սլովակիան միջազգային ֆինանսական հաստատություններում և կատարում է միջազգային դրամական շուկայի գործարքների իրականացում։

Բարձրադիր ղեկավար մարմինը Սլովակիայի ազգային բանկի խորհուրդն է, որն իրականացնում է վարկային քաղաքականություն, կիրառում համապատասխան գործիքներ և ղեկավարում է դրամական միջոցներ։ Այն բաղկացած է նախագահից և երկու փոխնախագահներից, որոնք ընտրվում և ազատ են արձակվում Սլովակիայի նախագայի և ութ անդամների կողմից, անդամները նշանակվում են Սլովակիայի կառավարության կաղմից։ Բանկի խորհրդի երեք անդամները պետք է բանկի հետ աշխատանքային հարաբերությունների մեջ չլինեն։

2010 թվականի հունվարի մեկից Սլովակիայի ազգային բանկի ղեկավարը եղել է Ժոզեֆ Մաքուչը։ Այդ թվականին նա նշանակվել է նախագահ Սլովակիայի նախագահի կողմից։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սլովակիայի ազգային բանկի գլխավոր կայք
* Եվրոսիստեմի գլխավոր կայք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Slovakias nasjonalbank – *Local offices* Archived 2016-04-01 at the Wayback Machine. besøkt 22. januar 2012.
**Հարություն Կարապետի Փաշապեզյան** (կամ՝ Թորոսի, 1872, Սիս, Քոզանի գավառ, Ադանայի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - սեպտեմբերի 12, 1922(1922-09-12), Իզմիր, Իզմիրի մարզ, Թուրքիա), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1872 թվականին Ադանայի նահանգի Քոզանի գավառի Սիս քաղաքում։ Ավագ եղբայր՝ Սարգիսը, եղել է բժիշկ և երիտասարդ տարիքում մահացել հիվանդությունից, կրտսեր եղբայրը՝ Միսաքը եղել է դեղագործ։ Ավարտել է Սիս քաղաքի ազգային վարժարանը։ 1907 թվականին ավարտել է Բեյրութի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսիական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Վերադարձել է Սիս և կարճ ժամանակ աշխատել ներքին հիվանդությունների բժիշկ և մանկաբարձ։ Սսում, Կիրակոս Պարիտյանի կինը ծննդաբերության ժամանակ մեռնելու պատճառով, մի քանի տարի եղել է դատական քաշքշուքների մեջ։ Այդ պատճառով տեղափոխվել է Զմյուռնիա և կարճ ժամանակ անց քաղաքի ճանաչված բժիշկներից մեկը դարձել։

1914-1918 թվականներին՝ Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժիշկ ծառայել։ 1918 թվականին՝ պատերազմից հետո, վերադարձել է Զմյուռնիա և աշխատել բժիշկ, իսկ որոշ ժամանակ եղել է Ազգային հիվանդանոցի բժիշկը։ 1922 թվականի սեպտեմբերի սկզբին՝ Զմյուռ­նի­ա­յի աղե­տի ժամանակ, բազմաթիվ հայերի հետ գերի է ընկել թուրքերի ձեռքը և սեպտեմբերի 12-ին հույների բարեկամ լինելու մեղադրանքով սպանվել Քորտելիո թաղամասում։

Կինը և զավակները 1945 թվականին բնակվել են Աթենքում։

Գրականություն
-------------

* Քէլէշեան Միսաք, Սիս Մատեան, Պէյրութ, 1949։
* Տէրենց Յա. (Տէր-Յակոբեան), Իզմիրի աղէտը եւ մեծ հրդեհին մանրամասնութիւնները, «Ազգ», Ե. 8.12.2007։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Անհաղթ Արև** (լատիներեն՝ Sol Invictus), Հռոմեական կայսրության վերջին շրջանի արևի պաշտոնական աստված և զինվորների հովանավոր։

Անհաղթ Արևի պաշտամունքի ծագումը
-------------------------------

Անհաղթ Արևի պաշտամունքը ծագում է Սիրիայում և կարևոր դեր է խաղում Անտոնինոս Պիոս և Սեպտիմիոս Սևերոս կայսրերի օրոք, սակայն պետական կարգավիճակ ստանում է միայն Ավրելիանոս կայսեր կառավարման շրջանում։

Invictus (անհաղթ,անխոցելի) մակդիրը հաճախ է վերագրվել հռոմեական պանթեոնի տարբեր աստվածներին, մասնավորապես Յուպիտերին և Մարսին։
Որոշ ժամանակ այն նաև կապվել է Միհրի անվան հետ, ով Հռոմեական կայսրության վերջին շրջանի այլ տարածված պաշտամունքներից մեկի կենտրոնական աստվածությունն էր։

Ավրելիանոս
----------

Կայսր Ավրելիանոսը կարգում է Անհաղթ Արևին որպես առաջնային աստված։ Կառուցվում են Արևին և այլ մոլորակների աստվածներին նվիրված սրբավայրեր (լատիներեն՝ septizonium)։ Ավրելիանոսը այդ քայլով ցանկանում էր կասեցնել հետևողական բարոյական անկումը և ամրապնդել սեփական իշխանությունը։
Նույնիսկ կայսր Կոնստանտինոսը, հիսուն տարի անց, տատանվում էր Քրիստոսի և Արևի միջև։ Որոշ ընթացքում, նրա քաղաքականությունը միտված էր ապահովել քրիստոնեության և Արևի պաշտամունքների իրավահավասարությունը ։ Վերջիվերջո, Արևի կուլտը արգելվում է, քրիստոնեությունը դառնում է միակ պաշտոնական կրոնը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Խորհրդավոր կրոններ, հունա֊հռոմեական կրոն
2. ↑  Հելենեսթիկական կրոններ
3. ↑  Steven Ernst Hijmans, *Sol: The Sun in the Art and Religions of Rome* (diss. University of Groningen 2009), p. 18, with citations from the *Corpus Inscriptionum Latinarum.*
4. ↑  Հին Հռոմ


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 124659187 · VIAF: 50166625 · WorldCat VIAF: 50166625 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Միչուրինի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Միչուրինի փողոց** (ռուս.՝ Улица Мичурина), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Անվանվել է խորհրդային կենսաբան, ԽՍՀՄ-ում պտղատու, հատապտղատու և այլ մշակաբույսերի գիտական սելեկցիայի հիմնադիր Իվան Վլադիմիրովիչ Միչուրինի (1855-1935) պատվին։ Սկիզբ է առնում Տեատրալնայա փողոցից և ավարտվում Զելյոնայա և Սուվորովի փողոցները միացնող ճանապարհի հետ հատվելով։ Երկարությունը 370 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Միչուրինի փողոցը սկսվում է Տեատրալնայա փողոցից, հատում Սևաստոպոլի փողոցը և ավարտվում Զելյոնայա և Սուվորովի փողոցները միացնող ճանապարհի հետ հատվելով։ Զուգահեռ է Սուվորովի փողոցին։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 370 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 16 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)` 6 շինություն, աջ կողմում (զույգ համարներ)` 10։

Միչուրինի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346353։

Փողոցն անվանվել է խորհրդային կենսաբան, ԽՍՀՄ-ում պտղատու, հատապտղատու և այլ մշակաբույսերի գիտական սելեկցիայի հիմնադիր, ԽՍՀՄ ԳԱ պատվավոր անդամ, ՀամԳԳԱ ակադեմիկոս Իվան Վլադիմիրովիչ Միչուրինի (1855-1935) պատվին։ Իվան Միչուրինը մեծ ավանդ ունի գենետիկայի զարգացման գործում։ Նա ուսումնասիրել է ժառանգականությունը՝ կապված օնտոգենեզի օրինաչափությունների և արտաքին միջավայրի հետ, ստեղծել ուսմունք դոմինանտության մասին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 7, էջ 566»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Мичурина в Красном Сулине
* Подробная карта Улица Мичурина, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Красный Сулин, улица Мичурина(չաշխատող հղում)
|  |
| --- |
| **Գազ Օրդուբադի** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Galegeae* |
| **Ցեղ** | Գազ *(Astragalus)* |
| **Տեսակ** | **Գազ Օրդուբադի** *(A. ordubadensis)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Astragalus ordubadensis***Grossh. 1927 |

**Գազ Օրդուբադի** (լատ.՝ Astragalus ordubadensis), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

10-20 սմ բարձրությամբ, երկծայր մազիկներով ծածկված բազմամյա անցողուն բույս է։ Նախորդ տարիների տերևների առանցքները պահպանվող են։ Միմյանցից հեռացած և երկարավուն-նշտարաձև տերևիկները 5-8 ական զույգ են։ Տերևին հավասար, 5-20 մմ երկարությամբ ծաղկակիրները թույլ են և բարակ։ Ծաղկաբույլերը 3-11 ծաղիկներով են, ծաղիկները՝ միմյանցից հեռացած։ Պսակը վարդամանուշակագույն է, իսկ դրոշը՝ 18-20 մմ երկարությամբ։ 20-40 մմ երկարությամբ ունդը սկզբում վերև և հորիզոնական ուղղված է, հետագայում՝ կախված։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Մեղրու ֆլորիստիկական շրջաններում, Կարճևան և Ագարակ գյուղերի միջև։ Հայաստանից բացի աճում է նաև Նախիջևանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 600-1000 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ, խճաքարոտ, կրաքարային լանջերին, ֆրիգանման բուսականության մեջ։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում՝ մայիս-հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է և Հարավային Անդրկովկասի էնդեմիկ։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Աճում է ինտենսիվ լեռնահանքային արդյունաբերության և հողերի յուրացման տարածքում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։ Անհրաժեշտ է ստեղծել նոր ԲՀՊՏ Ագարակավանի շրջակայքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · IRMNG |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 684096
* GBIF: 5345253
* IPNI: 478997-1
* IRMNG: 10578187
* Plant List: ild-54193
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:478997-1
* Tropicos: 13038670

 |

 |
**Անհավասարություն** (մաթեմատիկա), առնչություն թվերի կամ մեծությունների միջև, որ ցույց է տալիս, թե որն է դրանցից մեծ (փոքր) մյուսից։ Գրում են {\displaystyle a>b}, {\displaystyle b<a} (a–ն մեծ է b-ից, b-ն փոքր է a–ից), {\displaystyle a\geq b}, {\displaystyle b\leq a} (a-ն մեծ կամ հավասար է b, b-ն փոքր կամ հավասար a), իսկ եթե a–ն հավասար չէ b-ին, ապա գրում են {\displaystyle a\neq b}։ Տարրական մաթեմատիկայում ուսումնասիրում են թվային անհավասարություններ, ընդհանրապես անհավասարություններ քննարկում են նաև հանրահաշվում, անալիզում, երկրաչափությունում բնության ոչ թվային օբյեկտների միջև։

Անհավասարության տեսակներ
------------------------

Երկու (տարերի) օբյեկտների խիստ անհավասարությունները

* {\displaystyle a<b} —ցույց է տալիս, որ a փոքր է, քան b,
* {\displaystyle a>b} — ցույց է տալիս, որa մեծ է, քան b,
* {\displaystyle a\neq b} — a հավասար չէ b։

Խիստ անհավասարությունների համեմատ ոչ խիստ անհավասարությունները թույլատրում են հավասարությունը երկու օբյեկտների միջև

* {\displaystyle a\leqslant b} ցույց է տալիս, որ a փոքր է կամ հավասար էb,
* {\displaystyle a\geqslant b} — a մեծ է կամ հավասար b։

Բացի այդ, երբեմն պահանջվում է ապացուցել մի քանի քայլերով, որ մեծություններից մեկը մեծ է մյուսից։

* {\displaystyle a\gg b} ցույց է տալիս, որ a ավելի մեծ b։

Երբեմն չի պահանջվում իմանալ արդյունքը և այդ ժամանակ կարելի է որոշել ձևական անհավասարությունը ինչպես երկու մեծությունների կամ հանրահաշվական արտահայտությունների միջև՝ օգտագործելով անհավասարության նշաններ >, <, ≠։

Անհավասարության հիմնական հատկություններ
---------------------------------------

Անհավասարության հիմնական հատկություններն են. 1.եթե a>b, ապա a±c>b±c, 2.եթե a>b և c>0, ապա ac>bc, իսկ եթե c<0, ապա ac<bc։
Ֆունկցիոնալ անհավասարությունները ֆունկցիաները միմյանց հետ են կապում ≥ (≤) նշանով։ Լուծել ֆունկցիոնալ անհավասարություն նշանակում է գտնել փոփոխականի այն արժեքները, որոնք բավարարում են նրան։ Օրինակ 2x<4 անհավասարության լուծումն է x<2։ x2+ 2<1 անհավասարությունը լուծում չունի, քանի որ չի բավարարում X փոփոխականի ոչ մի արժեքի։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4139098-2 · Microsoft: 45555294 · NDL: 00563806 · NKC: ph123242 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 423)։*  |
**Առաջին համաշխարհային պատերազմի հերոսների հուշանշան**, հուշարձան ՌԴ Ռոստովի մարզի Շախտի քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Քաղաքի օրը և Հանքագործի օրը՝ 2014 թվականի օգոստոսի 31-ին, Շախտի քաղաքի Ալեքսանդրի զբոսայգում հանդիսավորությամբ բացվեց հուշահամալիր՝ նվիրված Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) հերոսներին։ Արձանի տեղադրումը նվիրված է Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբի 100-ամյակին։ Այդ պատերազմի մարտերում Դոնի երկրամասից մասնակցել է մոտ 125 հազար կազակ, վաթսուն հեծելագունդ, երեսուներեք հեծելազորային մարտկոց, վեց պլաստունյան գումարտակ, հինգ պահեստային զորագունդ, երեք պահեստային մարտկոց և ավելի քան ութսուն առանձին հատուկ հարյուրյակ։ Դոնցիները մասնակցել են ռազմական գործողությունների մեծամասնությանը։

1914-1918 թվականների գործողությունների ընթացքում Դոնի կազակները ողջ աշխարհի համար դարձան տոկունության, քաջության և հերոսության օրինակ։ 193 սպա և ավելի քան 3700 շարքային կազակներ պարգևատրվել են Սուրբ Գեորգիի շքանշանով, Գեորգիևյան զենքով, Գեորգիևյան խաչերով և մեդալներով։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակաշրջանում ամենապատվաբեր զինվորական պարգևով՝ Գեորգիևյան խաչով պարգևատրված առաջին ստորին աստիճանավորը եղել է ծնունդով Նիժնե-Կալմիկովսկի խուտորից Դոնի կազակ, Երմակ Տիմոֆեևիչի անվան Դոնի կազակական 3-րդ գնդի 6-րդ հարյուրավորի եֆրեյտոր Կուզմա Ֆիրսովիչ Կրյուչկովը։

Հուշանշանը տեղադրելու նախաձեռնողը դարձել է Շախտիի Յակով Պետրովիչ Բակլանովի անվան կազակական կադետական կորպուսը։ Նախագիծը մշակվել է շախտիեցիների կողմից։ Հուշարձանն օծել է Շախտիի և Միլլերովոյի եպիսկոպոս Սիմոնը։ Տոնական և հանգստյան օրերին այստեղ հիշատակի հերթապահություն են իրականացնում Շախտիի Յակով Պետրովիչ Բակլանովի անվան կազակական կադետական կորպուսի սաները։

Նկարագրություն
--------------

Պատվանդանին երկգլխանի արծիվ է, որը ճանկերում սեղմում է կադետական դրвշակը, որը զարդարված է ռուսաց վերջին կայսր Նիկոլայ II-ի անվանագրով։ Երկգլուխ արծվի թևերի տակ գտնվող սալիկներին փորագրված են Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած Դոնի կազակական բոլոր զորամիավորումների անունները։

Աղբյուրներ
----------

* К 100-летию начала Первой Мировой войны
* Памятник героям Первой мировой войны открыт в Шахтах Archived 2017-02-16 at the Wayback Machine.
* Донское казачество в Первой мировой войне Archived 2017-05-27 at the Wayback Machine.
**Գրգուռ**, լեռնագագաթ Հայկական լեռնաշխարհում, Հայկական Տավրոս լեռնահամակարգում, Վանա լճի հարավ֊արևմտյան ափին, Բիթլիս֊Մուշ ճանապարհից աջ, Ռահվա հովտի հյուսիսային կողմում։ Ունի հրաբխային ծագում։ Բարձրությունը՝ 2457 մետր։ Ունի 5 ոչ սրածայր գագաթներ, հարավ֊արևելքից պատկերանում է իբրև միաձույլ զանգված, որի խիստ թեք և ուղղաձիգ կողերը արևմուտքում և հարավ֊արևմտուտում հակվում են անտառապատ լեռներին և բլուրներին։ Գագաթային մասում կան 7 փոքրիկ լճակներ, որոնց ջրերն ունեն ծծմբաերկաթային բաղադրություն։ Ոմանք այդ լճակները համարում են Արածանիի ձախակողմյան վտակ Մեղրագետի ուկունքը։ Գրգուռի ստորոտում էր գտնվում Ջրհոր հայկական գյուղը։

Ըստ Հին Հայկական ավանդության Նոյի տապանը իբր այստեղով անցնելիս, դիպել է Գրգուռին և դղրդացել, որից լեռը ստացել է իր Գրգուռ անունը (գռգռալ, գռգռոց)։ Մեկ այլ ավանդությամբ՝ անունը դնողը եղել է պարսիկ զորավար Վախթանգը՝ ի հիշատակ իր Գրգռոս որդու։ Ասվում է նաև, որ Գրգուռի ստորոտում է Հայկ Նահապետի նետով սպանել բռնակալ Բելին։

Լեռանստորոտում կան բնական հսկայական քարերի շարքեր, որոնք ժողովրդի կողմից կոչվում են Նեմրութի քարավան կամ Բելի քարավան։ Ժողովրդական ավանդությունն ասում է, որ դրանք իբր Բելի մարդիկ էին, որ իրենց առաջնորդի տապալումը տեսնելով քարացել են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 961 — 992 էջ։
|  |
| --- |
| **Գազ կորաեղջյուրավոր** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Galegeae* |
| **Ցեղ** | Գազ *(Astragalus)* |
| **Տեսակ** | **Գազ կորաեղջյուրավոր** *(A. camptoceras)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Astragalus camptoceras*** |

**Գազ կորաեղջյուրավոր** (լատ.՝ Astragalus camptoceras), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

5-20 սմ բարձրությամբ միամյա բույս է։ Տերևը 3-7 սմ երկարությամբ են։ Տերևիկները 7-12-ական զույգ են, սեպաձև և գոգավոր գագաթով։ Ծաղկակիրները 1-2 ծաղիկներով են։ Պսակը դեղնավուն է, 1,5-3 սմ երկարությամբ ունդերը կորացած են, գծային և կեռիկանման թեքված կտուցով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում աճում է Երևանի (Երևանի և Վեդու շրջակայք) և Դարեղեգիսի (Եղեգնաձոր շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Անատոլիայում, Իրանում և Միջին Ասիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ծովի մակարդակից 1000-1500 մ բարձրությունների վրա, միջին լեռնային գոտում, չոր կավային և աղակալված տեղերում, կիսաանապատում և տափաստային բուսականության մեջ։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին, պտղաբերում է մայիս-հունիս ամիսներին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգաված տեսակ է։ Հայտնի է միայն երկու ֆլորիստիկական շրջաններում։ Արեալը խիստ մասնատված է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Ընդգրկված չէ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ և CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Էրեբունի» պետական արգելոցի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI · IRMNG |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* EoL: 646331
* GBIF: 5343443
* IPNI: 476615-1
* IRMNG: 10856190
* NCBI: 144072
* Plant List: ild-36435
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:476615-1
* Tropicos: 13025519

 |

 |
**Բիժուտերիան** (ֆրանսերեն bijouterie) ոչ թանկարժեք նյութերից պատրաստված զարդ,արտադրության մեջ օգտագործվում են տարբեր մետաղներ և ձուլվածքներ, թափանցիկ և գունավոր ապակու տարբեր տեսակներ, պլաստմաս, կերամիկա և այլն։ Արտաքինից բիժուտերիան կարող է շատ նման լինել «իսկական» ոսկերչական գործի, սակայն նրա արժեքն էականորեն ցածր է։

XX դարի կեսերից սկսած՝ բարձր նորաձևության վարպետների կամ նկարիչների կողմից ստեղծված բիժուտերիան սկսվել է բարձր գնահատվել։

Նյութեր
-------

Սկզբնական շրջանում նորաձև զարդերը պատրաստվել են ոչ թանկ քարերից, որոնք նման էին թանկարժեք քարերի, ինչպիսիք էին արհեստական քարերը կամ օրգանիկ ապակին։ Ժամանակակից բիժուտերիայում օգտագործվում են նյութերի լայն տեսականի։ Բարձրորակ բյուրեղները, ֆիանիտը նմանակում են ադամանդին, մի շարք կիսաթանկարժեք քարեր օգտագործվում են թանկարժեք քարերի փոխարեն։ Ոսկեջրման և արծաթաջրման օգնությամբ նմանակվում են թանկարժեք մետաղներին։ Էժանագին զարդերը կարող են պարունակել արճիճ, նիկել և այլ ձուլվածքներ։

Բիժուտերիան կարող է բաղկացած լինել պլաստիկից, կաշվից կամ փայտից։ Իրերի մեջ կարող են կիրառվել տարբեր ուլունքներ և մարգարիտներ։

Տես նաև
-------

* Հարդարանք

Գրականություն
-------------

* Յուրովա Ե․Ս․ Բիժուտերիայի փայլն ու աղքատությունը։ Ռուսաստանի և ԽՍՀՄ–ի ամենօրյա զարդարանքները, 1880-1980 թվականներ Մ․ Էտերնա 2016 թվական էջ 208 | isbn=978-5-480-00218-8
Բյուրետի եղանակի դրական արդյունք
**Բյուրետի եղանակ**, լուծույթում սպիտակուցների քանակական որոշման կալորիմետրիկ եղանակ։ Հայտնաբերվել է 1949 թվականին, սակայն այժմ քիչ է օգտագործվում բիոքիմիական լաբորատորիաներում ցածր արդյունավետության պատճառով։

Փորձի ընթացքը
-------------

Նմուշի ջրային լուծույթը մշակում են հավասար ծավալի 1% ուժեղ հիմքով (KOH կամ NaOH), ավելացնում են մի քանի կաթիլ CuSO4 ջրային լուծույթ։ Եթե լուծույթը դառնում է մանուշակագույն, ապա լուծույթում առկա է սպիտակուց. կարող ենք հայտնաբերել 5-160 մգ/մլ սպիտակուց։

Բյուրետի ռեագենտ
----------------

Cu2+ և սպիտակուցների միջև ռեակցիան, որը բերում է Cu+ պարունակող կոմպլեքսի առաջացմանըԲյուրետի ռեագենտը պատրաստում են նատրիումի հիդրօքսիդից և հիդրատացված պղնձի (II) սուլֆատից, ապա կոմպլեքսին ավելացնում են նատրիումի ու կալիումի տարտրատներ, որպեսզի պղնձի իոնները կայունանան։ Հիմնային միջավայրում սպիտակուցները վերականգնում են Cu2+ մինչև Cu+, որը իր հերթին կապվում է սպիտակուցի հետ և գույնը կապույտից փոխվում է մանուշակագույնի։

Սպիտակուցների հայտնաբերման այլ մեթոդներ
---------------------------------------

* Լոուրիի եղանակ
* Միկրոբյուրետային եղանակ
* Բրեդֆորդի եղանակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Chemistry of Protein Assay" Thermo Scientific Protein Methods Library. www.piercenet.com
2. ↑  Ferdinand Rose (1833) "Über die Verbindungen des Eiweiss mit Metalloxyden" (On the compounds of albumin with metal oxides), Poggendorfs *Annalen der Physik und Chemie*, vol. 104, pages 132-142, doi:10.1002/andp.18331040512. "Eine neue Reaction auf Eiweisskörper und ihre näheren Abkömmlinge" *Sitzungsberichte der Kaiserliche Akademie der Wissenschaften in Wien, mathematisch-naturwissenschaftliche Classe* (Proceedings of the Imperial Academy of Philosophies in Vienna, mathematical-natural sciences section), vol. 24, pages 335-337.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սպիտակուցի որոշումը արյան շիճուկի մեջ Archived 2007-12-22 at the Wayback Machine.
* Քիմիական ռեագենտներ Archived 2010-02-13 at the Wayback Machine.
**Մաթեմատիկական ֆիզիկայի հավասարումներ**, մասնական ածանցյալներով հավասարումներ, ինչպես նաև ինտեգրալ, ինտեգրադիֆերենցիալ և ֆունկցիոնալ հավասարումներ, որոնց է հանգում բնության ֆիզիկական երևույթների մաթեմատիկական վերլուծությունը։ Մաթեմատիկական ֆիզիկայի դասական դարձած հավասարումներից են Լապլասի հավասարումը, ալիքային հավասարումը և ջերմահաղորդականության հավասարումը՝

{\displaystyle {\frac {\partial u}{\partial t}}=a^{2}\left[{\frac {\partial ^{2}u}{\partial x^{2}}}+{\frac {\partial ^{2}u}{\partial y^{2}}}+{\frac {\partial ^{2}u}{\partial z^{2}}}\right]},
որոնք համապատասխանաբար էլիպսական, հիպերբոլական և պարաբոլական տիպի մասնական ածանցյալներով հավասարումներ են։ Էլեկտրական դաշտի պոտենցիալը (երբ տիրույթում բացակայում են լիցքերը) բավարարում է Լապլասի հավասարմանը։ Համասեռ մարմնի ջերմաստիճանը բավարարում է ջերմահաղորդականության հավասարմանը։ Ալիքային հավասարումով են նկարագրվում էլեկտրամագնիսական և ձայնային ալիքների հետ կապված շատ պրոցեսներ։

Մաթեմատիկական ֆիզիկայի հավասարումների տեսության զարգացման սկզբնական շրջանում հիմնական ուշադրություն էր դարձվում այդ հավասարումների ընդհանուր լուծումը գտնելուն։ Բայց, պարզվեց, որ ի տարբերություն դիֆերենցիալ հավասարումների, մաթեմատիկական ֆիզիկայի շատ քիչ հավասարումների համար կարելի է անջատել բավականաչափ պարզ բանաձևերով տրվող լուծումների մի ընդհանուր դաս։ Մյուս կողմից, մաթեմատիկական ֆիզիկայի հավասարումներով նկարագրվող ֆիզիկական երևույթների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ այդ հավասարումների հետ մեկտեղ առաջանում են լրացուցիչ պայմաններ, որոնց բնույթն էապես ազդում է դրանց լուծումների ուսումնասիրության վրա (տես Կոշիի խնդիր)։ Մաթեմատիկական ֆիզիկայի հավասարումներն այդ լրացուցիչ պայմանների հետ միասին կոչվում են մաթեմատիկական ֆիզիկայի խնդիրներ։ Մաթեմատիկական ֆիզիկայի շաա խնդիրներ բերվում են ինտեգրալ և ինտեգրադիֆերենցիալ հավասարումների։

Տես նաև
-------

* Մաթեմատիկական ֆիզիկա
* Մասնակի ածանցյալներով հավասարումներ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 143)։*  |
**Ջերդապ**, ազգային պարկ Սերբիայի արևելյան մասում, Ռումինիայի հետ սահմանին։ Ազգային պարկի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 63 608 հա, իսկ պաշտպանված գոտու հետ միասին` 93 968 հա։ Այս տարածքի գլխավոր բնական երևույթը (ֆենոմենը) հսկայական Ջերդապի լեռնաձորն է, որի միջով հոսում է Դանուբ գետը։

Աշխարհագրական դիրքը
-------------------

Ազգային պարկը տարածվում է Դունայ գետի աջ ափի երկայնքով մոտ 100 կմ, Գոլուբացայից մինչև Կլադովո։ Գտնվում է Բրանիչևի և Բորի շրջանում (օկրուգում)։

Բնությունը
----------

##### Ռելիեֆ

Պարկը գտնվում է լեռնային շրջանում, ծովի մակարդակից մոտավորապես 50-ից 800 մետր բարձրության վրա։

##### Ֆլորա և ֆաունա

Պարկի բուսականությունը բնութագրվում է ոչ միայն բազմազանությամբ և հարստությամբ, այլ նաև ռելիկտային բույսերի տեսակների մեծ թվով։ Այստեղ աճում են 1100-ից ավելի բուսատեսակներ։

Այստեղ ապրում են արջեր, գայլեր, շնագայլեր, լուսաններ, սպիտակապոչ արծիվ, բվեճներ, սև արագիլներ և բազմաթիվ այլ կենդանատեսակներ։

Պատմական հուշարձաններ
---------------------

Պարկի տարածքում են գտնվում տարբեր հնագիտական բացահայտումներ և պատմա-մշակութային հուշարձաններ։

1. Լեպենսկի-Վիրի միջին քարեդարյան որսորդների կանգառը
2. Տրայանոսի անտիկ կամուրջը
3. Միջնադարյան Գոլուբաց ամրոցը

Աղբյուրներ
----------

1. Աշխարհագրական բառարան։ աշխարհագրական անվանումը / Խմբ.` Ա. Ֆ. Տրյոշնիկով. — 2-րդ հրատարակ.: Սովետական հանրագիտարան, 1989.-Ս. 583. — 210 000. — ISBN 5-85270-057-6.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4494122-5 · NKC: ge976201 · VIAF: 247375093 · WorldCat VIAF: 247375093 |

 |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Սերբիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ |
| --- |
|  |
|  | 
* **Գամզիգրադ**
* **հին քաղաք Ստարի Ռաս** և **Սոպոչանի**
* **Ստուդենիցա**
* **Կոսովոյի միջնադարյան հուշարձաններ**
	+ Վիսոկի Դեչանի
	+ Պեչի պատրիարքարան
	+ Լևիշկայի Աստվածածնի եկեղեցի
	+ Գրաչանիցա
* **Ստեչկի** (Բոսնիա և Հերցեգովինա, Խորվաթիա և Մոնտենեգրո)

 |  |

 |
Ջրի բյուրեղացումը սառույցի առաջացմամբ
Բյուրեղի աճման գործընթացը
**Բյուրեղացում**, նյութի անցումը գազային, հեղուկ և ամորֆ վիճակից բյուրեղային վիճակի։ Բյուրեղացումը կատարվում է գերհագեցած լուծույթներից, գերսառեցված հալույթներից, գոլորշիներից և ուղեկցվում ջերմության անջատմամբ։ Այն սկսվում է սաղմնային բյուրեղիկների (բյուրեղացման կենտրոններ) առաջացմամբ և ընդանում ինքնաբերաբար, բյուրեղներին շերտ առ շերտ միանում են նյութի մասնիկները և պայմանավորում բյուրեղի աճը։ Վերջինս դադարում է, երբ դինամիկ հավասարակշռություն է հաստատվում գազային, հեղուկ և պինդ վիճակների միջև։ Բյուրեղացման կենտրոնները կարող են գոյանալ ինքնաբերաբար և ստիպողաբար, երբ կենտրոններ են դառնում հեղուկի մեջ եղած պինդ մասնիկները՝ կաղապարի պատերը։ Գերհագեցման աստիճանը, միջավայրի շարժումը և խառնուկների առկայությունը բյուրեղացման ընթացքը բնորոշող հիմնական գործոններն են։ Դրանց կարգավորմամբ կարելի է փոխել նյութի կառուցվածքը և հատկությունները։ Ջրի բյուրեղացումը կարևոր նշանակություն ունի մթնոլորտում և հողում ընթացող երևույթների համար։ Կիսահաղորդչային, օպտիկական, պիեզոէլեկտրական և այլ նյութերի ստացման, ինչպես նաև մետալուրգիայի հիմքում ընկած է բյուրեղացման երևույթը։ Բյուրեղացումը լայնորեն կիրառվում է քիմիայում, սննդի արդյունաբերության և դեղագործության մեջ (նյութերի մաքրում, պարարտանյութերի, աղի, շաքարի, քիմիական նյութերի և դեղերի արտադրություն)։ Բյուրեղացման ուսումնասիրությունը նպաստում է օգտակար հանածոների առաջացման բացահայտմանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 483)։*  |