**Կատալին Կարադի** (հունգ.՝ Katalin Karády, իսկական ազգանունը՝ **Կանչլեր**, դեկտեմբերի 8, 1910(1910-12-08), Բուդապեշտ, Ավստրո-Հունգարիա - փետրվարի 8, 1990(1990-02-08) կամ փետրվարի 19, 1990(1990-02-19), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), կինոյի և թատրոնի հունգարացի դերասանուհի, երգչուհի։ Հունգարիայում 1940-ական թվականներին ամենահայտնի կինոաստղերից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Բուդապեշտում՝ կոշկակարի ընտանիքում։ Սովորել է արհեստագործական ուսումնարանում։ Իրենից 30 տարով մեծ տղամարդու հետ անհաջող ամուսնությունից հետո սկսել է դերասանի կարիերան։ Ընդունվել է Բուդապեշտի կոմեդիայի թատրոն։

1939-1948 թվականներին կատարել է մի շարք դերեր, որոնց շնորհիվ ձեռք է բերել մեծ ճանաչում և համարվել հունգարական կինոյի ճակատագրական կինը։ Ելույթներ է ունեցել էստրադայում։ Ճակատագրական կնոջ կերպարը հմայիչ արտաքինից բացի ընդգծվել է նաև արտահայտիչ ձայնով, որ համեմատում էին Ցարա Լեանդերի ու Մառլեն Դիտրիխի ձայնի հետ։ Ֆիլմերում հաճախ է նկարահանվել կինոաստղ Պալ Յավորի հետ, ով այն տարիներին եղել է հունգարական կինոյի սեքս-սիմվոլը։

1942 թվականին Կատալին Կարադին հայտնվել է ոստիկանության ուշադրության կենտրոնում այն բանի համար, որ փորձել է ճակատամերձ գոտում գտնվող աշխատանքային ճամբարից ազատել հրեա բանաստեղծ Գեորգ Դենեսին, ով իր համար երգեր էր գրում։

Կատալին Կարադիի կարիերան ավարտվել է այն բանից հետո, երբ 1944 թվականի ապրիլի 18-ին գեստապոն ձերբակալել է նրան՝ ցուցաբերելով դաժան վերաբերմունք ու մի քանի ամիս պահելով կալանքի տակ։

1944 թվականին, երբ գերմանական զորամասերը մտնում են Հունգարիա, Կատալին Կարադին ձերբակալվում է իր սիրեկանի՝ Իշտվան Ուժասժիի հետ միասին։

Գերմանական տանջարանից դուրս գալուց հետո Կատալին Կարադին, իր թանկարժեք զարդերով կաշառելով դահիճներին, մահից փրկել է մի քանի հրեա երեխաների, որոնց պատրաստվում էին գնդակահարել Դանուբի ափին։ Մինչ 1945 թվականը, երբ Բուդապեշտն ազատագրվել է խորհրդային զորքերի կողմից, այդ երեխաներն ապրել են դերասանուհու տանը։

Պատերազմի ավարտից և Հունգարիայում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո Կատալին Կարադին նկարահանվել է ընդամենը մեկ ֆիլմում (1948)։ 1949 թվականին նա տեղափոխվել է Հարավային Ամերիկա՝ Բրազիլիա։ 1977 թվականից ապրել է Նյու Յորքում, որտեղ մինչ իր մահը որպես դերձակուհի աշխատել է գլխարկների ոչ մեծ խանութում։

Կատալին Կարադին մահացել է 1990 թվականի փետրվարի 8-ին Նյու Յորքում։ Նրա աճյունը վերաթաղվել է Բուդապեշտում։

2004 թվականին Կատալին Կարադին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հրեաներին կյանքը փրկելու համար ընդգրկվել է Հոլոքոստի «Յադ Վա Շեմ» հուշահամալիր-թանգարանում՝ Աշխարհի արդարակյացների շարքում։

Ընտրյալ ֆիլմագրություն
----------------------

Կատալին Կարադին նկարահանվել է ավելի քան 25 ֆիլմերում։

* 1939 – *Halálos tavasz*
* 1941 – *Egy tál lencse*
* 1941 – *A szűz és a gödölye*
* 1943 – *Ópiumkeringő*
* 1943 – *Անսանձի սանձահարումը*
* 1943 – *Külvárosi őrszoba*
* 1944 – *Szováthy Éva*
* 1944 – *Machita*
* 1944 – *Valamit visz a víz*
* 1948 – Տաք դաշտեր

Նշումներ
--------

1. ↑  Կատալին Կարադիի սիրեկանը՝ հունգարական բանակի գեներալ Իշտվան Ուժասժին, եղել է գաղտնի գործակալ, ով աշխատել է բրիտանական հետախուզության համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  The Righteous Among the Nations Database
3. 1 2  Katalin Karády - her activity to save Jews' lives during the Holocaust, at Yad Vashem website
4. ↑  Karády Katalin a Kennedy fivérek közbenjárására kapott amerikai vízumot

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կատալին Կարադի (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · ČSFD · Internet Movie Database · MusicBrainz · Find A Grave · gravsted.dk |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 170267854 · GND: 119058855 · ISNI: 0000 0001 1790 4573 · LCCN: n85326740 · NSK: 000720148 · NSZL: 000000005847 · VIAF: 1466932 · WorldCat VIAF: 1466932 |

 |

 |