**Սամուել Բրենան** (անգլ.՝ Samuel Brannan, մարտի 2, 1819(1819-03-02), Սակո, Յորք շրջան, Մեն, ԱՄՆ - մայիսի 14, 1889(1889-05-14), Escondido, Սան Դիեգո շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի գործարար և լրագրող։

Կենսագրություն
--------------

Երբ Սամուել Բրենանը դեռահաս էր, նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Օհայո։ Այնտեղ Բրենանը  դարձել է տպագրիչի աշակերտ։ Այնուհետև դարձել է Հիսուս Քրիստոսի վերջին օրերի սրբերի (մորմոնական) եկեղեցու անդամ և 1844 թվականին տեղափոխվել է Նյու Յորք, որտեղ սկսել է հրատարակել մորմոնական թերթ։

1840-ականների կեսերին Բրենանին առաջարկվել է գլխավորել մորմոնական գաղութարարներին, որոնք մեկնում էին Վերին Կալիֆոռնիա, որն այն ժամանակ պատկանում էր Մեքսիկային։ 1846 թվականին, 240 գաղութարարների գլխավորությամբ, Բրենանը ծովային ճանապարհով ժամանել է Կալիֆոռնիա՝ Յերբա Բուենա նավահանգստային քաղաք։ Այնտեղ սկսել է հրատարակել California Star թերթը։ 1847 թվականին, այն բանից հետո, երբ ամերիկյան զորքերը գրավում են Կալիֆոռնիան ամերիկա-մեքսիկական պատերազմի արդյունքում, Յերբա Բուենան վերանվանվում է Սան Ֆրանցիսկո։ Բրենանը հիմնել է առաջին դպրոցը Սան Ֆրանցիսկոյում, ինչպես նաև խանութ է բացել Ֆորտ Սաթերում, որը հիմնադրել է Ջոն Սաթթերը:237։

1848 թվականի հունվարի 24-ին Ջեյմս Մարշալը, ով աշխատում էր Ջոն Սաթթերի սղոցարանում, ջրի անիվի մեջ գտել է ոսկու կտորներ։ Դրանից սկսվել է Կալիֆոռնիայի ոսկու տենդը։ Սամուել Բրենանը իմացել է ոսկու հայտնաբերման մասին, երբ Սաթթերի աշխատողներից մեկը իր խանութում մի շիշ բրենդիի համար վճարել է ոսկե ավազ և պատմել, թե որտեղ է հայտնաբերվել այդ ոսկին՝ ապացուցելու համար, որ այն իսկական է։ Դրանից հետո Բրենանը սկսել է գրել իր թերթում ոսկու հանքավայրերի հայտնաբերման մասին։ 1848 թվականի մայիսին Բրենանը գնացել է ոսկու հանքեր, շշի մեջ լցրել ոսկե ավազ, այնուհետև վերադարձալ է Սան Ֆրանցիսկո՝ բղավելով. «Ոսկի՜, Ամերիկյան Ռիվերու՜մ»։ Դրանից հետո, արդեն 1848 թվականի հունիսի կեսերին, Սան Ֆրանցիսկոյի արական բնակչության ¾-ը գնացել է ոսկի փնտրելու։ Այնուհետև Բրենանը ԱՄՆ-ի Արևելքում տարածել է թերթի 2000 օրինակ՝ ոսկու հանքավայրերի մասին հաղորդագրություններով։ Դա արագ հարստացում փնտրողների ներհոսք է առաջացնում Կալիֆոռնիա։

Բրենանը գնել է բահեր, լվացքի դույլեր, տապակներ, քլունգներ և այլ ապրանքներ հետախույզների համար՝ դրանցով լցնելով իր խանութները։ Նրա առևտրային ցանցը դառնում է ամենամեծը Կալիֆոռնիայում, շրջանառությունը հասնում էր օրական մինչև 4000 դոլարի, այն դեպքում, երբ Նյու Յորքում նոր տունն այդ ժամանակ կարելի էր գնել 2500 դոլարով։ Շահույթը կազմել է հասույթի 50-75%-ը։ Ինը շաբաթվա ընթացքում Բրենանը վաստակել է 36,000 դոլար։ 10 դոլարով գնված բահերը Բրենանի խանութներում վաճառվում էին 500 դոլարով։ 4 դոլարով գնված մաղերը վաճառվել են 200 դոլարով։ 20 ցենտով գնված կաթսաները վաճառվել են 15 դոլարով։ Ընդ որում, գներն աճում էին. եթե երկու քլունգը սկզբում վաճառվում էր երկու ունցիա ոսկով, ապա շուտով դրանք վաճառվում էին արդեն չորսի դիմաց։ Եթե գնորդները վրդովված էին, ապա Բրենանը պատասխանել է, որ «ոսկին այժմ ամենուր է և պարզապես ընկնում է գնի մեջ»։

Որպես տեղի մորմոնների ղեկավար՝ Բրենանը հավաքել է նրանց եկամտի 10% -ը եկեղեցու կարիքների համար։ Այդ միջոցները պետք է ուղարկեր Յուտա՝ եկեղեցու կենտրոնակայան, բայց չի արել դա։ Երբ նրան մոտ ուղարկել են սուրհանդակ՝ պահանջելով տալ «Աստծո փողերը», նա պատասխանել է․ «Ես Աստծո գումարըպահելու եմ ինձ մոտ, մինչև չստանամ անդորրագիր, որը ստորագրել է ինքը՝ Աստվածը»:38։

Ոսկու տենդի պատճառով հանցագործությունների աճի պատճառով Բրենանը հիմնել է վիգիլանտների կոմիտե՝ ինքնադատաստանի միջոցով կարգուկանոն հաստատելու համար։ Արդյունքում նրան հեռացրել են մորմոնական եկեղեցուց՝ անմեղ մարդու սպանությանը մասնակցելու մեղադրանքով:125–127։

Սամուել Բրենանը դարձել Է Կալիֆոռնիայի առաջին միլիոնատերը։ Գնել է անշարժ գույք, զբաղվել գինեգործությամբ, ներդրումներ կատարել բանկերում, երկաթուղային ընկերություններում։ 1853 թվականին ընտրվել է Կալիֆոռնիայի սենատոր՝ Սան Ֆրանցիսկո քաղաքի կողմից։

1870 թվականին Բրենանի կինը պահանջել է ամուսնալուծվել, քանի որ Բրենանը անընդհատ դավաճանել է իրեն։ Դատարանը վճռել է, որ Բրենանի կինը նրա կարողության կեսի իրավունք ունի, որից հետո Բրենանից պահանջվել է վաճառել իր անշարժ գույքը, ընդ որում՝ ոչ շահավետ գներով։

Այնուհետև Բրենանը անհաջող փորձել է զբաղվել Մեքսիկայում հողային շահարկումներով։ 1887 թվականին ծայրը ծայրին հասցնելու համար ստիպված էր մատիտներ վաճառել։ Երկու տարի անց մահացել է, և նրանից հետո նույնիսկ բավարար գումար չի մնացել հուղարկավորությունը կազմակերպելու համար։

Մատենագիտություն
----------------

* Bagley, Will (1997). «'Every thing is favourable! and God is on our side': Samuel Brannan and the conquest of California». *Journal of Mormon History*. Ogden, UT. **23** (2): 185–209.
* Bagley, Will (1999). *Scoundrel's Tale: The Samuel Brannan Papers*. Spokane, WA: Arthur H. Clark. ISBN 978-0-87062-274-8. OCLC 40395893. - Also published by Utah State University Press.
* Bailey, Paul (1943). *Sam Brannan and the California Mormons*. Los Angeles, CA.: Westernlore Press. OCLC 1980521.
* Bringhurst, Newell G. (Summer 1997), «Samuel Brannan and His Forgotten Final Years», *Southern California Quarterly*, **79** (2): 139–60, doi:10.2307/41171850, JSTOR 41171850.
* Campbell, Eugene E. (April 1959), «The Apostasy of Samuel Brannan», *Utah Historical Quarterly*, **27** (2): 156–67, doi:10.2307/45058142, JSTOR 45058142, S2CID 254430102, Արխիվացված օրիգինալից 2011-06-14-ին.
* Dickson, Samuel. *Tales of San Francisco.* Stanford: Stanford University Press, 1957.
* Luce, W. Ray (August 1968), «Samuel Brannan: Speculator in Mexican Lands», *Theses and Dissertations*, Master's thesis, Provo, Utah: Department of History, Brigham Young University.
* Scott, Reva Lucile Holdaway (1944), *Samuel Brannan and the Golden Fleece* (2nd ed.), New York: Macmillan Co. OCLC 1579749.

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  Collective Biographies of Women
2. 1 2  SNAC — 2010.
3. ↑  Hunt, Rockwell D. (1950). *California's Stately Hall of Fame*. Stockton, California: The College of the Pacific. էջեր 237–242.
4. ↑  «Profile - Sam Brannan». *www.calgoldrush.com*. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ մայիսի 25-ին.
5. ↑  Quinn, Arthur (1997), *The Rivals: William Gwin, David Broderick, and the Birth of California*, University of Nebraska Press, էջ 38
6. ↑  Stellman, Louis J. (1953). *Sam Brannan: Builder of San Francisco*. New York: Exposition Press. ISBN 1-885852-05-3.