Չշփոթել Ուլտրամարին հոդվածի հետ։

**Ծովակն** կամ **ակվամարին** (*լատին․՝ aqua marina — ծովային ջուր)*,հանքանյութ, բերիլի օղականման կառուցվածքի տարատեսակ՝ բերիլիումիալյումասիլիկատ։ Ակվամարինի կառուցվածքում, ինչպես և բոլոր բերիլներում, օղակները հավասարակողմ վեցանկյունաձև են (hexagonal) [Si6O18], որոնք դասավորված են իրար վրա, ձևավորելով սնամեջ խողովակներ։ Ակվամարինը պահպանել է իր այն անունը, որը նրան տվել է Պլինիոս Ավագը, որը բերիլների նկարագրության մեջ նշել է, որ նրանցից առավել արժեքավորները իրենց գույնով հիշեցնում են ծովային ջրերի մաքուր կանաչը *(լատին․՝ aqua - ջուր,* mare*- ծով)*։ Նա գրել է զմրուխտի և ակվմարինի նմանության մասին։

Հատկություններ
--------------

Նամիբիայից հայտնաբերած ծովակներ
Հանքաքարը միառանցք է, օպտիկապես բացասական է։ Բյուրեղները երկար ձողային վեցանկյուն պրիզմաներ են։ Սուր, ապակե փայլով։ Կրկնակի բեկումը՝ 0,006։ Պլեոքրուզմը (դիխրոիզմ) հստակ է, բաց երկնագույնից մինչև երկնքի կապույտ։ Լյումինեսցենցիան բացակայում է։ Սպեկտրի կլանման գծերը՝ 537, 456, 427։ Ունի բազմաթիվ խառնուրդներ․ բյուրեղի նիստերին զուգահեռ երկար խոռոչները հեղուկով լցվելիս բյուրեղին շագանակագույն երանգ են հաղորդում։ Խառնուրդներից են նաև գազի պղպջակները, հարթ խատնուրդները (քրիզանթեմանման), փաթիլանման, աստղաձև խառնուրդները։ Հաճախ հանդիպում են բիոտիտի, ֆլոգոպիտի, ռուտիլի, պիրիտիև իլմենիտի խառնուրդներ։ Հնարավոր է աստերիզմ և «կատվի աչքի» ազդեցություն։

Գունավորումը պայմանավորված է երկաթի խառնուրդի առկայությամբ։ Արևի ազդեցությանբ խամրում է։ Գունավորման ինտենսիվությունը ավելանում է մինչև 400 °C տաքացումից հետո։ Փխրունության պատճառով քարը հեշտությամբ փշրվում է։

Ակվամարինը կարելի է շփոթել այլ, նմանատիպ գունավորմամբ քարերի հետ, ինչպիսիք են՝ կապույտ տոպազը, կիանիտը, ցիրկոնը,տուրմալինը, էվկլազը։

Հանքավայրեր
-----------

Ակվամարիններ արդյունահանում են պեգմատիտներից, որոնք հաճախ խոշոր հատիկավոր գրանիտներում են գտնվում։

Հանքավայրեր կան բոլոր մայրցամաքներում, առավելապես Բրազիլիայում (Մինաս Ժերայս, Բահիա, Էսպիրիտու Սանտու), Մադագասկարում, Ռուսաստանում (Ուրալ, Անդրբայկալ)։

Փոքր քանակությամբ ակվամարիններ հանդիպում են նաև այլ երկրներում՝ Ավստրալիայում (Նոր Հարավային Ուելս), Մյանմայում, Շրի Լանկայում, Հնդկաստանում, Քենիայում, Նամիբիայում, Մոզամբիկում, Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում, Տանզանիայում, *Ուկրաինա*յում (Վոլին), ԱՄՆ (Կոլորադո, Կոնեկտիկուտ, Կալիֆոռնիա, Մեն, Հյուսիսային Կարոլինա)։

Ոսկերչական որակի ամենամեծ բյուրեղը հայտնաբերվել է 1910 թվականին Բրազիլիայում (զանգվածը 110,5 կգ, տրամագիծը՝ 42 սմ։ Այդ բյուրեղից ստացվել է 220 հազար կարատ նիստավորման նյութ։ Նույն տեղում ավելի վաղ գտնվել է 18 կգ զանգվածով ծովակն, որը կոչել են *Ժակետո*, որից ստացվել է մոտ 30 հազար կարատ ոսկերչական նյութ։

Կիրառում
--------

Մշակված ծովակն
Հանդիպում են ապակե իմիտացիաներ։ Սինթետիկ ծովակնը արդյունաբերական ծավալներով չեն արտադրում (տնտեսապես աննպատակահարմար է)։ *Արհեստական ակվամարինների* տեղ են անցնում հաճախ սինթետիկ շպինելները կամ կորունդը։

Ծովակնը արժեքավոր թանկարժեք քար է։ Հումքի համեմատաբար մեծ առաջարկը հանգեցնում է նրան, որ պահանջված են, առաջին հերթին, խոշոր՝ ավելի քան 10 կարատ մուգ երկնագույն քարերը։ Այդ արդյունքը ստանալու համար քարերի մեծ մասը երեսակումից հետո ենթարկվում է տաքացման (մինչև 400-500 °C) կամ ճառագայթման, ընդ որում եռավալենտ երկաթի վերականգնման արդյունքում տեղի է ունենում գույնի փոփոխություն, օրինակ ՝ կանաչավուն երկնագույնից երկնագույն։ Ոսկերչական արտադրության քարերի որակի գնահատման համար հաշվի է առնվում բյուրեղի չափը, ճաքերի առկայությունը և խառնուրդայնությունը։ Միջազգային շուկայում ամենամեծ արժեք են ներկայացնում ավելի քան 3 կարատ կշռով ինտենսիվ կապույտ նիստավոր քարերը։ Ճաքերի և խառնուրդների առկայությունը քարի արժեքը նվազեցնում է 60-70 % - ով։

Խոշոր օրինակները գտնվում են՝ Բրիտանական թանգարանի, Ազգային պատմության ամերիկյան թանգարանի,Սմիթսոնյան ինստիտուտի հավաքածուներում։ Ակվամարինի խոշոր հավաքածուներ կան նաև Ռուսաստանում, Իրանում ու Թուրքիայում։ Ուկրաինական 139 գրամ զանգվածով կամ 695 կարատ երեսակված ծովակնը գտնվում է Մոսկվայի *Գունավոր քարեր* սալոնում (1985 թվականի դրությամբ)։

Ակվամարինով զարդարել են թագավորական թագերը, օգտագործվե է որպես ակնոցների ոսպնյակ (առաջին ոսպնյակները թվագրվում են 1300 թվականին)։  Հայտնի հղկված քարերից ամենամեծը կշռում է 2594 կարատ։ Հղկված ամենախոշոր ակվամարիններից մեկը (184 գրամ կամ 920 կարատ) տեղադրված է անգլիական թագուհու թագի վրա։

Ակվամարինը սովորաբար երեսակում են աստիճանական երեսակմամբ, իսկ ուղղանկյուն կամ օվալ ձևի դեպքում սեպերով երեսակմամբ, սակայն առավել հաճախ կիրառվում է զմրուխտային երեսակումը։

Գրականություն
-------------

* Самоцветы СССР, Я. П. Самсонов, А. П. Туринге. — Москва, «Недра», 1985.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Я.П.Самсонов, А.П.Туринге*. «Самоцветы СССР». — Москва, «Недра», 1984 г. — С. 61.
2. ↑  Aquamarin (գերմաներեն)
3. ↑  Mineralienatlas:Mineralienportrait Aquamarin

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ակվամարինը միներալների ատլասում (անգլերեն, գերմաներեն, իսպաներեն)
* Ակվամարինը միներալների բազայում ((անգլ.))

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարերԸստ *Եվգենի Կիևլենկոյի դասակարգման, 1980* |
| --- |
|  |
| Ոսկերչական (Թանկարժեք քարեր) | 

|  |  |
| --- | --- |
| *I կարգ* | 
Ալմաստ ·
Սուտակ ·
Զմրուխտ ·
Շափյուղա կապույտ ·
Ալեքսանդրիտ ·
Բնական ծովային մարգարիտ
 |
| *II կարգ* | 
Շափյուղա վարդագույն ·
Դեմանտոիդ ·
Ցավորիտ ·
Շպինելներ ·
Սև Ծիածանաքար ·
Տանզանիտ. 
 |
| *III կարգ* | 
Շափյուղա դեղին, կանաչ, մանուշակագույն .
Ծովակն ·
Տոպազ նարնջագույն (իմպերիալ) ·
Ռուբելիտ ·
Սպիտակ և հրային Ծիածանաքար
 |
| *IV կարգ* | 
Տուրմալին, Ինդիգոլիտ, բազմագույն ·
Բերիլ — Գելիոդոր, վարդագույն, դեղնականաչավուն ·
Տոպազ դեղին, երկնագույն, վարդագույն ·
Քրիզոլիթ ·
Նռնաքարեր, Ռոդոլիտ, Ալմանդին, Պիրոպ ·
Ամեթիստ ·
Ցիտրին ·
Փիրուզ (քար) երկնագույն
 |

 |
|  |
| Ոսկերչական-շինվածքայինքարեր | 

|  |  |
| --- | --- |
| *I կարգ* | 
Լազուրիտ ·
ժադեիտ ·
Նեֆրիտ ·
Մալաքիտ ·
Սաթ (Բալթիական սաթ) ·
Քրիզոպրազ ·
Չարոիտ
 |
| *II կարգ* | 
Ագաթ ·
Ռոդոնիտ ·
Ամազոնիտ ·
Լեռնային բյուրեղապակի անգույն և ծխագույն ·
Հեմատիտ-արնագույն ·
Վարդագույն քվարց ·
Սովորական Ծիածանաքար ·
Ոչ թափանցիկ դաշտային սպաթներ
 |

 |
|  |
| Շինվածքային քարեր | Հասպիս ·
Հրեական քար ·
Քարե ծառ ·
Ծիածանաքար ·
մարմարե օնիքս ·
Վանակատ ·
Լիստվենիտ ·
Գիշերասաթ ·
Լուսնաքար ·
Ֆլյուորիտ ·
Սերպենտինիտ ·
Ավենտուրին ·
Քվարցիտ ·
Օֆիկալցիտ ·
Ագալմատոլիտ |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ծովակն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Giant Bomb |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Տեխնիկական (1 հրտ.) · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4710786-8 |

 |