recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Տրիխոցեֆալոզ**, մարդու և կենդանիների ճիճվային հիվանդություն (նեմատոդոզների խմբի)։ Մարդու Տրիխոցեֆալոզի հարուցիչը մազագլուխն է։ Հիվանդությունը տարածված է հիմնականում արևադարձային և մերձարևադարձային գոտիներում։ Հասուն մազագլուխներն ապրում են հաստ աղիքում։ Մակաբույծի ձվիկներն արտազատվում են կղանքի հետ (օրական 1000-3500 ձվիկ), հասունանում հողում։ Մարդը վարակվում է սննդի հետ դրանք կուլ տալիս։ Մարդու աղիքներում ձվիկների զարգացումը տևում է 30-40 օր։ Տրիխոցեֆալոզի հիմնական ախտանշաններն են․ որովայնի ցավեր, փորկապություն կամ լուծ, սրտխառնոց, փսխումներ, գլխացավ, գլխապտույտ, աջ ենթակողային շրջանի ցավեր և սակավարյունություն։ Կանխարգելումը՝ անձնական հիգիենայի կանոնների պահպանում, բնակավայրերի բարեկարգում։ Բուժումը՝ դիֆեզիլ, նավթամոն, թթվածին։ Կենդանիների Տրիխոցեֆալոզը որոճողների, ամենակերների, մսակերների և այլ կաթնասունների հիվանդություն է։ Հարուցիչները կենդանիների հաստ աղիքում մակաբուծվող Trichocephalus սեռի կլոր որդերն (նեմատոդներ) են։ Տրիխոցեֆալներով ինտենսիվ վարակվածության դեպքում փոփոխվում են շատ օրգանների և հյուսվածքների կառուցվածքն ու ֆունկցիան։ Տրիխոցեֆալոզ ախտորոշում են կղանքում տրիխոցեֆալների ձվեր կամ սատկած կենդանիների աղիքներում մակաբույծներ հայտ նաբերելով։ Բուժումը՝ ճիճվամուղ պատրաստուկներ (բուբուլինը՝ խոզերի, պրոմինտիկը՝ ոչխարների համար և այլն)։ Կանխարգելումը՝ անասնաբուժ-սանիտարական ընդհանուր միջոցառումներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Տրիխոմոնոզ**, տրիխոմոնիազ, տրիխոմոնադոզ, մարդու և կենդանիների միզասեռական օրգանների բորբոքային հիվանդություն։

Հարուցիչը մտրակավորների դասի, միաբջիջ օրգանիզմներն են՝ տրիխոմոնասները։ Մարդ ու տրիխոմոնոզի հարուցիչը Trichomonas vaginalis-ն է։ Վարակի աղբյուրը հիվանդ մարդն է կամ տրիխոմոնասակիրը։ Վարակվում են հիմնականում սեռական, երբեմն կենցաղային ճանապարհով՝ անձնական օգտագործման առարկաների միջոցով։ Կանանց տրիխոմոնոզ հիմնականում արտահայտվում է հեշտոցաբորբով, տղամարդկանցը՝ միզուկաբորբով։ Հիվանդությունը բնորոշվում է արտաքին սեռական օրգանների ուժեղ քորով, առատ, փրփրոտ սպիտահոսությամբ, միզարձակման ցավոտությամբ։ Կանանց տրիխոմոնոզ հաճախ ուղեկցվում է նաև արգանդի վզիկի խողովակի լորձաթաղանթի բորբոքումով, տղամարդկանցը՝ սերմնաբշտերի, շագանակագեղձի և մակամորձիների ախտահարումով։ Տրիխոմոնոզի ախտանշանները կախված են հիվանդության փուլերից, պրոցեսի տեղադրությունից։ Ընթացքը երկարատև է, կրկնություններով։ Ախտորոշվում է միզասեռական օրգանների արտազատուկների մանրադիտակային հետազոտության, հիվանդի գանգատների և տվյալների հիման վրա։

Բուժումը դեղորայքներով
----------------------

Բուժման ընթացքում սեռական կյանքն արգելվում է։ Սեռական հիգիենայի կանոնների պահպանում, պայքար վեներական հիվանդությունների դեմ։ Կենդանիներից տրիխոմոնոզով հիվանդանում են հիմնականում խոշոր եղջերավորները, հազվադեպ՝ թռչունները։ Խոշոր եղջերավոր կենդանիների հարուցիչը՝ Trichomonas foe tus-ը, ախտահարում է սեռական օրգանները և տարածվում է առավելապես զուգավորման ժամանակ։ Հիվանդությունն ուղեկցվում է վաղ վիժումներով, ստերջությամբ, սեռական օրգանների յուրահատուկ ախտահարումներով։ Առողջացած ցուլերը հաճախ տրիխոմոնասակիր են։ Տրիխոմոնոզ ախտորոշում են կլինիկական նշանների, համաճարակաբանական տվյալների և մանրադիտակային հետազոտությունների հիման վրա։ Բուժումը՝ ֆուրազոլիդոն, կարբոխոլին են։ Կանխարգելումը՝ տրիխոմոնոզով հիվանդ կենդանիների մեկուսացում և բուժում, արհեստական սերմնավորման կիրառում։ Թռչունների տրիխոմոնոզի հարուցիչն ախտահարում է մարսողական ուղիները, լյարդը և այլ օրգաններ։ Առավել հաճախ հիվանդանում են ճտերը։ Բուժումը՝ տրիխոպոլ, օսարսոլ են։ Կանխարգելումը՝ ճտերի մեկուսացված աճեցում, կերաբաժնում տրիխոմոնադոցիտների օգտագործում։

Ծանոթագրություններ
------------------

Արտաքին հղումներ
----------------

* Տրիխոմոնոզ (տրիխոմոնիազ)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ազգաբնակչության սոցիալիստական օրենք** (ռուս.՝ *Социалистический закон народонаселения*), սոցիալիզմի տնտեսական օրենք։ Փորձում է արտահայտել աշխատանքի դինամիկան և արտադրության գործընթացում դրա օգտագործման բնույթը։ Սոցիալիզմի պայմաններում չի կարող լինել հարաբերական գերբնակչություն[*փա՞ստ*]։ Ժողովրդական տնտեսության մշտական և պլանաչափ զարգացումն ապահովում է աշխատավորների քանակական աճի բարձր տեմպերը, բարձրացնում է բնակչության հարաճուն պահանջմունքների բավարարման մակարդակը։ Գիտատեխնիկական առաջադիմությունը պայմաններ է ստեղծում աշխատանքային օրվա կրճատման, մտավոր ու ֆիզիկական աշխատանքի էական տարբերությունների վերացման և սոցիալ-տնտեսական այլ հարցեր լուծելու համար։

Նյութական արտադրության ճյուղերում աշխատանքի արտադրողականության բարձրացումն առաջացնում է աշխատուժի բաշխման կառուցվածքային փոփոխություններ նյութական և ոչ նյութական արտադրության ոլորտների միջև և դրանց ներսում։ Արտադրողական ուժերի տեղաբաշխման սոցիալիստական սկզբունքներին համապատասխան, տարբեր շրջաններում ստեղծվում են նոր քաղաքներ և արդյունաբերական կենտրոններ, որոնք նպաստում են աշխատանքային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 102)։*  |
**Առաջարկվել է այս հոդվածը ջնջել**  

Վիքիպեդիայի մեկ կամ մի քանի մասնակիցներ առաջարկել են այս հոդվածը ջնջել։ Մանրամասներին ծանոթանալու, ինչպես նաև Ձեր տեսակետը հայտնելու համար այցելեք **Ջնջման ներկայացված հոդվածների** քննարկման էջը։ 
  

**Ուշադրություն** նախքան վերոհիշյալ քննարկման էջում համաձայնության գալը, պետք չէ հեռացնել այս կաղապարը։ Եթե համաձայն չեք առաջարկված ջնջմանը, կարող եք քննարկմանը զուգահեռ ուղղել և բարելավել այս հոդվածը՝ այդպիսով նպաստելով, որ այն պահպանվի։ 

---

**Հիշեցում**. եթե դուք եք տեղադրել այս կաղապարը, ապա մի մոռացեք ջնջման առաջադրված հոդվածանվանումն ավելացնել Ջնջման առաջադրված հոդվածներ քննարկման էջում, մեկ կամ երկու տողով նշելով ջնջման առաջադրելու ձեր պատճառաբանությունը։ Եթե հոդվածը ենթակա է անմիջապես հեռացման, ապա օգտագործեք `{{արագ ջնջում}}` կաղապարը։   
**Ծանոթացեք նաև Վիքիպեդիայի Ջնջման կանոնակարգին։**  

**Ջնջման ներկայացնողին՝** Խնդրում ենք տեղադրել այս `{{subst:Ծանուցում/Ջնջման առաջարկ|Ագրոանտառաբարելավում|}}-- ~~~~` հաղորդագրությունը հոդված ստեղծողի կամ հոդվածի վրա առավել շատ աշխատանք կատարած մասնակցի քննարկման էջում։



Անտառատափաստանային շրջանը Բուրկինա Ֆասոյում: Sorghum աճում են *Faidherbia albida* և *Borassus akeassii* տեսակները
**Ագրոանտառաբարելավում**, անտառատնտեսական միջոցառումների համալիր։

Նպատակն է մասնակիորեն վերացնել գյուղատնտեսական բույսերի վրա բացասաբար ազդող բնական գործոնները։ Իրականացվում է դաշտապաշտպան անտառաշերտերի ստեղծմամբ։ Ագրոանտառաբարելավում բարերար ազդեցություն է գործում կլիմայի և հողի վրա, կանոնավորում է տեղումների քանակը, շրջապատի հողի ու գետերի ջրային ռեժիմը, բարձրացնում օդի հարաբերական խոնավությունը, նվազեցնում քամիների վնասակար ազդեցությունը, արգելակում հողի Էրոզիան, ամրացնում ավազուտները։

Լեռնային շրջաններում ագրոանտառաբարելավում զուգակցվում է խոտացանությամբ և հիդրոտեխնիկական պարզ կառույցներով։

Հայաստանում ագրոանտառաբարելավում սկսվել է 1930-ական թվականներին[*փա՞ստ*]։ Ագրոանտառաբարելավման աշխատանքներ կատարվեցին Ողջաբերդ-Գառնի զանգվածում, Ապարանի և Սիսիանի շրջանների՝ Էրոզիայի ենթարկված, լվացված լեռնալանջերի, ինչպես նաև Սևանի ջրերից ազատված ավազուտների վրա։

Ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, 1965-1968 թվականին ստեղծվել են 14,9 հազար հա անտառային զանգվածներ։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Կանադական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX548446 · LCCN: sh85002507 · Microsoft: 54286561 · NKC: ph391049 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 59)։*  |
Անդրեյ Ռուբլյով, Սուրբ Երրորդություն
**Սուրբ երրորդություն**, Աստծու եռամիասնություն, քրիստոնեական եկեղեցու ամենահիմնական դավանանքներից, ըստ որի, միակ աստվածը գոյություն ունի երեք անձով՝ հայր Աստված, որդի Աստված և Սուրբ հոգի Աստված, և մի բնությամբ։ Անձերը տարբերվում են ծագմամբ․ հայրը անծնունդ է, որդին ծնվում է հորից, իսկ հոգին բխում է հորից։
«Սուրբ երրորդություն» տերմինը առաջադրել են 2-րդ դարի վերջի աստվածաբանները։ Սուրբ երրորդության դավանանքը սահմանվել է Նիկիայի 1-ին (325), հաստատվել Կոստանդնուպոլսի 1-ին (381) տիեզերական ժողովներում և տեղ գտել քրիստոնեության հավատո հանգանակում։ 
Քրիստոնեական եկեղեցիները տարբերվում են Սուրբ հոգու մեկնաբանման հարցում։ 11-րդ դարի կաթոլիկական եկեղեցին մտցրեց Սուրբ հոգու բխումը «և որդուց» ձևակերպումը, որը արևելյան եկեղեցիները, ինչպես և հայ եկեղեցին, չընդունեցին։ Սսի 3-րդ եկեղեցական ժողովը (1251), քննելով Սուրբ հոգու վերաբերյալ Հռոմի Իննովկենտիոս 4-րդ պապի առաջադրած դավանաբանական խնդիրները, ընդունել է «հոգին հորից է բխել և որդու միջոցով երևացել» (Կիրակոս Գանձակեցի, Հայոց Պատմություն, 1982, էջ 238) ձևակերպումը, որը, ըստ էության, մերժել է որդի աստծուց Սուրբ հոգու բխելը և պահպանել դավանաբանական հարցերում հայ եկեղեցու ինքնուրույնությունը։ Սուրբ երրորդության խիստ իռացիոնալ ըմբռնումը սուր վեճեր է հարուցել քրիստոնեության ներսում։ Այն ռացիոնալիստական դիրքերից ժխտել են հակատրինիտականները (լատին․՝ trinitas - «երրորդություն»), որոնց ուսմունքը Ռեֆորմացիայի շրջանում վերածնել են հակատրինիտական բողոքականները՝ ունիտականները (լատին․՝ unitas - «միասնություն»)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 202)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11933629k · GND: 4060909-1 · LCCN: sh85137555 · LNB: 000049492 · Microsoft: 2779416288 · NDL: 00570172 · NKC: ph118144 |

 |

 |
**Կատարյալ թիվ**, այն բնական թիվն է, որը հավասար է իրենից բացի, իր բոլոր բաժանարարների գումարին։

Պատմություն
-----------

Նշված հատկություն ունեցող թվերով հետաքրքրվել են դեռևս հին հույները, ովքեր նկատել էին, որ այդպիսի թվեր շատ քիչ կան բնական թվերի մեջ և նրանց տվել են «կատարյալ» անունը (հին հունարեն՝ *τέλειος αριθμός*). Կատարյալ թվերն ուսումնասիրելով, հույն փիլիսոփա Էվկլիդեսը եկավ այն եզրակացության, որ, եթե որևէ *k* բնական թվի դեպքում 2*k*-1 թիվը պարզ է, ապա n=2*k*-1(2*k*-1) թիվը կատարյալ է։

2*k*−1 տեսքի պարզ թվերն ստացել են Մերսենի թվեր անունը՝ թվերի տեսությունն ու կատարյալ թվերն ուսումնասիրած տասնյոթերորդ դարի վանական Մարեն Մերսենի պատվին։

Օրինակներ
---------

Հիմնական հոդված՝ Կատարյալ թվերի ցանկ
Հին հույներին հայտնի են եղել 6, 28, 496 և 8128 կատարյալ թվերը և նրանց թվացել է, թե այլ կատարյալ թիվ չկա Հույն մաթեմատիկոս Նիկոմաքոսը նշել է 8128 կատարյալ թիվը դեռևս մ.թ.ա. 100 թ.։ 1456-ից 1461 թթ. ժամանակահատվածում գրված ձեռագրում մի անհայտ մաթեմատիկոս արել է ամենավաղ հղումը հինգերորդ կատարյալ 33 550 336 թվի մասին, որն այդ ժամանակ հայտնաբերված է եղել։ 1588 թ. իտալացի մաթեմատիկոս Պիետրո Կատալդին հայտնաբերել է վեցերորդ (8 589 869 056) և յոթերորդ (137 438 691 328) կատարյալ թվերը։

Հատկություններ
--------------

Յուրաքանչյուր կատարյալ թիվ հավասար է առաջին 2(*k*−1)/2 հատ կենտ թվերի խորանարդների գումարին՝

{\displaystyle {\begin{aligned}6&=2^{1}(2^{2}-1)&&=1+2+3,\\[8pt]28&=2^{2}(2^{3}-1)&&=1+2+3+4+5+6+7=1^{3}+3^{3},\\[8pt]496&=2^{4}(2^{5}-1)&&=1+2+3+\cdots +29+30+31\\&&&=1^{3}+3^{3}+5^{3}+7^{3},\\[8pt]8128&=2^{6}(2^{7}-1)&&=1+2+3+\cdots +125+126+127\\&&&=1^{3}+3^{3}+5^{3}+7^{3}+9^{3}+11^{3}+13^{3}+15^{3},\\[8pt]33550336&=2^{12}(2^{13}-1)&&=1+2+3+\cdots +8189+8190+8191\\&&&=1^{3}+3^{3}+5^{3}+\cdots +123^{3}+125^{3}+127^{3}.\end{aligned}}}

Կենտ կատարյալ թվեր
------------------

Մինչև հիմա կենտ կատարյալ թվեր չեն հայտնաբերվել, սակայն, չի ապացուցվել նաև, թե նրանք չկան։ Ապացուցված է, որ կենտ կատարյալ թիվը, եթե այն կա, ունի 75-ից ոչ պակաս պարզ բաժանարար։  

Կենտ կատարյալ թվեր որոնելով կա զբաղվող հատուկ նախագիծ՝ OddPerfect.org Archived 2018-11-06 at the Wayback Machine.։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Գ.Ա.Ղարագեբակյան, Թվերի տեսության դասընթաց, Էդիթ պրինտ, Երևան, 2008 թ.
2. ↑  Dickson L. E. (1919)։ *History of the Theory of Numbers*։ Washington: Carnegie Institution of Washington։ էջեր iii
3. ↑  Munich, Bayerische Staatsbibliothek, Clm 14908
4. ↑  Smith DE (1958)։ *The History of Mathematics*։ New York: Dover։ էջ 21։ ISBN 0-486-20430-8
5. ↑  Peterson I (2002)։ *Mathematical Treks: From Surreal Numbers to Magic Circles*։ Washington: Mathematical Association of America։ էջ 132։ ISBN 88-8358-537-2
6. ↑  Pickover C (2001)։ *Wonders of Numbers: Adventures in Mathematics, Mind, and Meaning*։ Oxford: Oxford University Press։ էջ 360։ ISBN 0-19-515799-0

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 287)։*  |
Խորանարդին արտագծած գնդային մակերևույթ
**Արտագծած գնդային մակերևույթ** (անգլ.՝ circumscribed sphere), գնդային մակերևույթ, որի ներսում գտնվում է բազմանիստ, իսկ վերջինիս բոլոր գագաթները գտնվում են գնդային մակերևույթի վրա։ Այդ դեպքում բազմանիստը կոչվում է ներգծած։ Բազմանիստին արտագծած գնդի շառավիղն անվանում են արտագծած գնդային մակերևույթի շառավիղ և նշանակում R տառով։

Գոյությունը
-----------

Եթե գոյություն ունի գնդային մակերևույթին ներգծված բազմանիստ, ապա պարտադիր չէ, որ այն հանդիսանա ամենաքիչ նիստերով բազմանիստը, որը հնարավոր է ներգծել տրված գնդային մակերևույթին։ Օրինակ, քառանիստը (տետրաեդր), որն առաջանում է վեցանիստի (խորանարդի) չորս գագաթներով (կամայական գագաթ և նրան հարևան երեք գագաթներ) ունի նույն արտագծած գնդային մակերևույթը, ինչ որ վեցանիստը, սակայն քառանիստը (տետրաեդր) հնարավոր է ներգծել ավելի փոքր գնդային մակերևույթի։ Այդ դեպքում քառանիստի (տետրաեդր) երեք հարևան գագաթները կգտնվեն գնդի կենտրոնով անցնող հատույթի՝ մեծ շրջանի վրա։ Այսպիսով, բազմանիստին արտագծած գնդային մակերևույթը կլինի այն ամենափոքր գնդային մակերևույթը, որին հնարավոր կլինի ներգծել տրված բազմանիստը։

Առնչվող հասկացություններ
------------------------

Արտագծած գնդային մակերևույթը հանդիսանում է արտագծած շրջանագծի եռաչափ արտապատկերումը։ Բոլոր կանոնավոր բազմանիստերին կարելի է արտագծել գնդային մակերևույթ, իսկ անկանոն բազմանիստերի մեծ մասին՝ ոչ, քանի որ ոչ բոլոր գագաթները կգտնվել գնդային մակերևույթի վրա։ Եթե բազմանիստի համար գոյություն ունի արտագծած գնդային մակերևույթ, ապա այն հանդիսանում է սահմանափակող մակերևույթի օրինակ։ Ցանկացաց բազմանիստի համար կարելի է որոշել ամենափոքր սահմանափակող մակերևույթը։ Որոշ բազմանիստերի համար կարելի է նշել ներգծած գնդային մակերևույթի և միջնային գնդային մակերևույթի գաղափարը։ Կանոնավոր բազմանիստերի համար միշտ գոյություն ունեն արտագծած, միջնային և ներգծած գնդային մակերևույթներ և նրանք համակենտրոն են։

Տես նաև
-------

* Ներգծած գնդային մակերևույթ
* Միջնագծած գնդային մակերևույթ
* Արտագծած շրջանագիծ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  James, R. C. (1992), *The Mathematics Dictionary*, Springer, p. 62, ISBN 9780412990410,  .
2. ↑  Popko, Edward S. (2012), *Divided Spheres: Geodesics and the Orderly Subdivision of the Sphere*, CRC Press, p. 144, ISBN 9781466504295,  .
3. ↑  Smith, James T. (2011), *Methods of Geometry*, John Wiley & Sons, p. 419, ISBN 9781118031032,  .
4. 1 2  Fischer, Kaspar; Gärtner, Bernd; Kutz, Martin (2003), «Fast smallest-enclosing-ball computation in high dimensions», *Algorithms - ESA 2003: 11th Annual European Symposium, Budapest, Hungary, September 16-19, 2003, Proceedings*, Lecture Notes in Computer Science, **2832**, Springer, pp. 630–641, doi:10.1007/978-3-540-39658-1\_57 .

Գրականություն
-------------

* Coxeter, H.S.M. *Regular polytopes* 3rd Edn. Dover (1973).
* Cundy, H.M. and Rollett, A.P. *Mathematical Models*, 2nd Edn. OUP (1961).

Արտաքին հղումներ
----------------

*
**Հատկացուցիչ**, նախադասության երկրորդական (ստորադաս) անդամ, գոյականով արտահայտված (նաև գոյականաբար առնված) գերադաս անդամի լրացում։ Արտահայտում է ստացականություն՝ պատկանելություն, հատկացում, վերաբերում, սերում (ծագում), ինչպես նաև ամբողջը` մասի հարաբերությամբ, պատճառ, տարածական, խնդրային, ենթակայական ու համատիպ այլ հարաբերություններ։ Սեռական հոլովի հիմնական կիրառություններից մեկն է։ Հատկացուցիչ ունեցող լրացյալը (գերադաս անդամը) կոչվում է *հատկացյալ*։ Շարադասությամբ հատկացուցիչը նախորդում է հատկացյալին։ Եթե հատկացուցչի և հատկացյալի միջև առկա է նախադասության այլ անդամ (օրինակ` որոշիչ), ապա հատկացուցիչն այդ անդամից տրոհվում է բութով։

Հատկացուցիչը պատասխանում է *ու՞մ, ինչի՞, ինչերի՞* հարցերին,

Լինելով գոյականական անդամի լրացում՝ հատկացուցիչը ևս իր բնույթով գոյականական է։ Այն արտահայտվում է՝

* գոյականով - *Արևը չորացնում է գետի խոնավությունը:* (Ակսել Բակունց)
* դերանունով - *Սակայն ձեր մայրերն անհամեմատ ավելի բախտավոր են...* (Ավ. Իսահակյան)
* գոյականաբար գործածված այլ բառերով (ածական, թվական, ոչ առարկայանիշ դերանուններ, որոշ դերբայներ և առհասարակ լեզվական ամեն արտահայտություն, տարր) - *Կեղծավորի մի աստղ էր//Որ ձևացավ ամբողջ կյանքում//Առաքինի, ազգասեր...* (Հովհ. Թումանյան)։

Աղբյուրներ
----------

* Ս. Աբրահամյան, Ժամանակակից հայերենի քերականություն, Երևան, 1975։
* Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987։
**Սյուզաննա Արմենի Գուլակյան** (հուլիսի 14, 1929(1929-07-14), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), հայ գրականագետ, թարգմանչուհի, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ՀՀ Գրողների միության անդամ 1966 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Սյուզաննա Գուլակյանը միջնակարգ կրթությունն ստացել է Երևանում։ 1952 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1952-1958 թվականներին աշխատել է ռուսերեն «Կոմունիստ» թերթի խմբագրությունում՝ որպես գրական աշխատող, ապա պատասխանատու քարտուղարի տեղակալ։ 1958-1969 թվականներին «Լիտերատուրնայա Արմենիա» ամսագրի քննադատական բաժնի վարիչն էր, ապա պատասխանատու քարտուղարը։ Որպես դոցենտ աշխատել է նաև Երևանի Վ․ Բրյուսովի անվան ռուսաց և օտար լեզուների մանկավարժական ինստիտուտում։ 1966 թ. «Դ․ Դեմիրճյանի «Քաջ Նազարը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ ԽՄԿԿ անդամ 1956 թվականից։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

Հայերենից թարգմանում է ռուսերեն։ Սյուզաննա Գուլակյանի թարգմանությամբ ռուսերեն առանձին գրքերով լույս են տեսել Բաղիշ Հովսեփյանի «Սերմնացանները չվերադարձան» (Մոսկվա, 1965), Էդվարդ Ջրբաշյանի «Թումանյանի պոեզիան» (Մոսկվա, 1969)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկ Խաչատրյան (1986)։ *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ 135

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10544 |

 |
**Լենինգրադի բլոկադայի և պաշտպանության թանգարան** (ռուս.՝ Государственный мемориальный музей обороны и блокады Ленинграда, 1946-1952 թթ.` *Լենինգրադի պաշտպանության թանգարան*), թանգարան Սանկտ Պետերբուրգում։ Նվիրված է Լենինգրադի պաշտպանության ու Հայրենական Մեծ պատերազմի պատմությանը։ Թանգարանի հավաքածուն ընդգրկում է շուրջ 20000 ցուցանմուշներ, այդ թվում`

* զենքի ու կենցաղային իրերի նմուշներ,
* ագիտացիոն պատի թերթեր,
* փաստաթղթեր, քարտեզներ, լրագրեր,
* Լենինգրադի բլոկադայի ժամանակվա կենցաղային պայմանների մասին պատմող վավերագրական նյութեր,
* կռվի մասնակիցների նկարներ ու քանդակներ։

Պատմություն
-----------

Լենինգրադի բլոկադայի և պաշտպանության թանգարանը բացվել է 1946 թ. հունվարի 27-ին։ Այն գտնվում է Կուստարյան թանգարանի (1901—1903, ճարտարապետ՝ Պյոտր Տրոֆիմով) նախկին շենքում։

Լենինգրադի պաշտպանության թանգարանի ցուցադրությունները բաց էին դեռ 1944—1953 թթ.։ *Լենինգրադի գործ*ի ընթացքում թանգարանի վնասվել է և մի քանի տասնամյակ մնացել փակ։ Ցուցանմուշների մի զգալի մասը ոչնչացվել է, շենքը փոխանցվել է Ռազմածովային նավատորմի նախարարությանը։

Թանգարանի վերակազմավորումը հնարավոր եղավ միայն *վերակառուցման* տարիներին։ 1989 թ. պատերևազմի վետերանների ու բլոկադայի մասնակիցների նախաձեռնությամբ թանգարանը վերաբացվեց նախկին շենքի 37 սրահներից մեկում։

Աղբյուրներ
----------

* Լենինգրադի բլոկադայի և պաշտպանության թանգարան
* Թանգարանի պաշտոնական կայքը
* А. А. Шишкин, Н. П. Добротворский, Государственный мемориальный музей обороны и блокады Ленинграда Archived 2016-03-11 at the Wayback Machine. История Петербурга, 2004, N 1 (17) էջ 72-78։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սանկտ Պետերբուրգի ադմինիստրացիա Archived 2009-03-28 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n95018127 · VIAF: 138533489 · WorldCat VIAF: 138533489 |

 |
**Լեոպոլդ և Մստիսլավ Ռոստրոպովիչների տուն-թանգարան** (ադրբ.՝ Leopold və Mstislav Rostropoviçlərin ev-muzeyi), թանգարան Բաքվում, որտեղ ծնվել և իր մանկության տարիներն է անցկացրել երաժիշտ, դիրիժոր, թավջութակահար, դաշանակահար, հասարական գործիչ և դասախոս Մստիսլավ Ռոստրոպովիչը։ Թանգարանը գործում է 2002 թվականի մարտի 4-ից։

Թանգարանի մասին
---------------

Լեոպոլդ Ռոստրոպովիչ
Մստիսլավ Ռոստրոպովիչ
Ռոստրոպովիչի հուշատախտակը
Մստիսլավ Ռոստրոպովիչը ծնվել է 1927 թվականի մարտի 27-ին, թավջութակահար Լեոպոլդ Ռոստրոպովիչի և դաշնակահարուհի Սոֆյա Ֆեդոտովայի ընտանիքում՝ Բաքվում, որտեղ նրանց ընտանիքը տեղափոխվել էր Օրենբուրգից։ Լեոպոլդ Ռոստրոպովիչը Ադրբեջանի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր էր։

Տուն-թանգարանը ստեղծվել է նույն տանը, որտեղ ապրել են Ռաստրոպովիչները։ Թանգարանի ցուցադրությունում կան նյութեր, որոնք արտացոլում են Ռոստրոպովիչի մանկությունը, երիտասարդությունը, կյանքը և ստեղծագործական տարիները։ Թանգարանի ցուցադրությունը բաղկացած է երկու մասից։ Առաջին մասը արտացոլում է տան այն վիճակը, երբ որ Ռոստրոպովիչների ընտանիքն ապրել է այնտեղ։ Թանգարանում ցուցադրված նմուշների շարքում կա Լեոպոլդ Ռոստրոպովիչի նամակը (1942) որդին։ Ցուցադրության երկրորդ մասում ներկայացված է Մստիսլավ Ռոստրոպովիչի կյանքն ու ստեղծագործությունը։ Թանգարանում ցուցադրվում են Մստիսլավ Ռոստրոպովիչի մասին ֆիլմեր, մաեստրոյի կողմից գրված ստեղծագործությունների ձայներիզներ և սկավառակներ։ Ռոստրոպովիչի երաժշտությունները մշտապես հնչում են թանգարանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թանգարանների մասին
2. ↑  տուն-թանգարաններ
3. ↑  Լեոպոլդ և Մստիսլավ Ռոստրոպովիչների տուն-թանգարան(չաշխատող հղում)
4. ↑  Biography of Mstislav Rostropovitch
**Անատոլի Ղազարոսի Պապյան** (նոյեմբերի 25, 1924(1924-11-25), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հունվարի 23, 2007(2007-01-23), Երևան, Հայաստան), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1983), պրոֆեսոր (1984)։

Կենսագրություն
--------------

1950 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը, 1951-1953 թվականներին կատարելագործվել Մոսկվայում։ 1953 թվականից դասավանդել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում, 1962 թվականի՝ ԵԳԹԻ-ում

Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Մոսկվայի Արևելքի ժողովուրդների արվեստի պետական թանգարանում և այլուր։

Ստեղծագործական ուղի
-------------------

Անատոլի Պապյանի հուշատախտակը Երևանի Կիևյան փողոցում
Պապյանի դիմանկարներն ու կոմպոզիցիաներն աչքի են ընկնում անմիջականությամբ, ժամանակի (1950-1960-ական թվականներ) անհատի ապրումները, նաև հասարակական գեղագիտական ըմբռնումներն արտահայտելու շեշտված միտումով։ Գունանկարներին բնորոշ են կուռ կառուցվածքը, զուսպ միջոցներով մեծ արտահայտչականության հասնելու վարպետությունը։

* «Մեղեդի», 1960, ՀԱՊ
* «Մեսրոպ Մաշտոց», 1962, ՀԱՊ
* «Առավոտ», 1978, ՀԱՊ
* «Օջախ», 1983, ՀԱՊ
* «Որդիները», 1965, Արևելքի ժողովուրդների արվեստի պետական թանգարան, Մոսկվա
* «Ռեքվիեմ ըստ Նարեկացու», 1987-2000
* «Գարուն ա, ձուն ա արել», 2000
* «Պար հին ծառերի տակ», 2000, մասնավոր հավաքածու, Փասադենա

Առավել տպավորիչ և հուզական են նրա վերջին շրջանի գործերը՝

* «Ռեքվիեմ ըստ Նարեկացու», 2003, եռապատկեր
* «Առավոտ», 2004
* «Կեսօր», 2004
* «Երեկո», 2004

Ցուցահանդեսներ
--------------

Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում (1981, 1999, 2004), Փասադենայում (2000)։

Գրականություն
-------------

* Г. Акопян, Анатолий Папян (буклет), Ереван, 1971.
* Ե. Հովհաննիսյան, Անատոլի Պապյան, «Խորհրդային Հայաստան», 1967 թ. №10։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
2. ↑  Հովհաննես Ալխազյանի ստեղծագործությունները Հայաստանի ազգային պատկերասրահում
**Լիտվայի գեղարվեստի թանգարան** (լիտ.՝ Lietuvos dailės muziejus), գեղարվեստի թանգարան Վիլնյուսում։ Հիմնադրվել է 1933 թվականին՝ որպես Վիլնյուսի քաղաքային թանգարան։ Ներառում է Լիտվայի արվեստի ամենամեծ հավաքածուն։ Անդամակցում է Թանգարանների միջազգային խորհրդին (ICOM): Թանգարանի հիմնադիրն է Լիտվայի մշակույթի նախարարությունը։ Լիտվայի գեղարվեստի թանգարանը ներառում է մի քանի կառուցվածքային ստորաբաժանումներ՝ մասնագիտացված թանգարաններ և պատկերասրահներ Վիլնյուսում և Լիտվայի այլ քաղաքներում։

Պատմություն
-----------

Հաստատությունը հիմնադրվել է XX դարում, երբ մշակութային վերածննդին հաջորդեց Ռուսական կայսրության կողմից լիտվերենի արգելքի վերացումը։ Լիտվայի արվեստի միությանը նվիրաբերվեցին մի շարք ցուցահանդեսների արվեստի նմուշներ, և կառույցը սկսեց մշտական հաստատություն հիմնելու ծրագրեր մշակել, սակայն Առաջին համաշխարհային պատերազմը ընդհատեց այս գործընթացը։ Հետպատերազմյան ժամանակաշրջանում վերսկսվեցին թանգարան ստեղծու ծրագրերը։ 1933 թվականին Վիլնյուսը վերահսկող լեհական կառավարության վարչական մարմին Վիլնյուսի դատավորությունը որոշում է կայացրել ստեղծելու քաղաքային թանգարան։ Արվեստի գործերը հավաքվեցին և պահվեցին տարբեր շենքերում, սակայն այցելուների համար հասանելի չէին։ 1941 թվականի ապրիլին կազմակերպվեց առաջին ցուցահանդեսը. այդ ժամանակ կառույցը կոչվում էր **Վիլնյուսի արվեստի պետական թանգարան**։ Թանգարանը ազգային կարգավիճակ է ստացել 1977 թվականին և հանդիսանում է Լիտվայի մշակույթի նախարարության մաս։

Մասնաճյուղեր
------------

* Թանգարանի մասնաճյուղերն են`
* Վիլնյուսի գեղարվեստի ազգային պատկերասրահ
* Վիլնյուսի կիրառական արվեստի թանգարան
* Ռադզիվիլների պալատի թանգարան
* Վիլնյուսի պատկերասրահ
* Վիտաուտս Կասյուլիսի անվան գեղարվեստի թանգարան
* Պրանաս Դոմշայտիսի անվան պատկերասրահ
* Ժամացույցների թանգարան
* Պալանգայի թանգարան
* Մանրանկարների թանգարան
* Պրանաս Գուդինասի վերականգնման կենտրոն

Հավաքածու
---------

Թանգարանի հավաքածուն ներառում է շուրջ 2500 կտավներ, ոորնք թվագրվում են 16-19-րդ դարեր։ Դրանք հիմնականում XVI-XVIII դարերի Լիտվայի Մեծ դքսության ազնվականության և հոգևորականության դիմանկարներ են, Լիտվայի եկեղեցիների և մենաստանների կրոնական աշխատանքներ։ Ներկայացված են նաև 15-20-րդ դարերի իտալացի, գերմանացի, ֆրանսիացի, ֆլամանդացի, հոլանդացի, լեհ, անգլիացի ու ճապոնացի արվեստագետների ավելի քան 8,000 կտավներ։

20-րդ դարի առաջին կեսից ներկայացված են ավելի քան 12,000 աշխատանքներ, 20-րդ դարի երկրորդ կեսից՝ ավելի քան 21,000 ցուցանմուշներ։ Քանդակների հավաքածուն եվրոպական երկրների մի շարք ցուցանմուշներով արտացոլում է XIV-XX դարերը։

Այլ ուշագրավ հավաքածուներ ներառում են ջրաներկով, լուսանկարչական և այլ աշխատանքներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Касперавичюс, Юозас. Музеи Литовской ССР. — Вильнюс: Минтис, 1972. — С. 6—9. — 128 с. — 10 000 экз.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թանգարանի կայք
* Lithuanian Art Museum at Google Cultural Institute

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000122993582 · LCCN: n97055405 · NKC: kn20120807008 · SUDOC: 163746443 · VIAF: 158446474 · WorldCat VIAF: 158446474 |

 |
**Անտոնիո դա Նեգրոպոնտե** (իտալ.՝ Antonio da Negroponte, 15-րդ դար, Եվբեա, Եվբեա, Կենտրոնական Հունաստան - 15-րդ դար, Վենետիկ, Վենետիկի հանրապետություն), XV դարի վենետիկյան նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ըստ Gemeinsame Normdatei տեղեկությունների՝ նրան, հնարավոր է, անվանում էին Անտոնիուս Խալկիդեուս (Antonios Chalkideus) և նա ծագումով հունացի էր։ Դրա մասին վկայում է նաև իր հունական Խալկիդեվս ազգանունը (այսինքն Եվբեա կղզու մայրաքաղաք Խալկիդայից), այդպես էլ Նեգրոպոնտե ազգանունը (բառացիորեն՝ «սև կամուրջ»)․ այդպես վենետիկցիները անվանել են Խալկիդային։

Նրա ծննդյան և մահվան ճշրիտ տարեթվերը, ինչպես և ծագումը, հայտնի չեն։ Հայտնի է միայն, որ Անտոնիո դա Նեգրոպոնտեն ապրել և արարել է 15-րդ դարում։ Նկարչության իր վարպետությանը նա հասել է մոտ 1440 թվականին։

Միակ պահպանված «Մադոննան գահի վրա Սուրբ նորածնի հետ ծաղիկների և պտուղների ֆոնին» ստեղծագործության հեղինակ, որն այժմ գտնվում է Վենետիկի Սան-Ֆրանչեսկո-դելլա-Վինյա եկեղեցում։

Նկարը պարունակում է «Frater Antonius de Negropon Pinxit» ստորագրությունը։ «Frater» բառը նշանակում է, որ նրա հեղինակը եղել է վանական, հնարավոր է, հաճախ փոխում էր գտնվելու վայրը։ Նրա՝ Վենետիկում մնալը նույնպես կարող էր կարճ լինել, այստեղից էլ նրա մասին տեղեկությունների բացակայությունը։

Նկարը պատկերում է Աստվածամորը, որը նստած է գահի վրա՝ ծնկներին Սուրբ նորածնով, կողքերին և վերևում պուտտիներով, ֆոնին ծաղիկներից և տերևներից ծաղկեպսակով։ Ճարտարապետական ֆոնը և նկարի մասերը շատ մանրկակրկիտ են նկարված։

Կտավը Քվատրոչենտոյի տիպիկ օրինակ է, ինչը նշանակում է Գոթիկա ժամանակաշրջանի անցումային ավելի ուշ շրջանից Վաղ Վերածնունդ։ Նկարչության ձևն արտացոլում է 1456-1459 թվականների նկարիչ Անդրեա Մանտենյայի կողմից Սան-Ձենո Մաջորե (Վերոնա) եկեղեցու խորանի ստղեծման որոշակի ազդեցությունը և մոտ է Պադովայից Ֆրանչեսկո Սկվարչոնե դպրոցին։ Նկարչության ոճը հիշեցնում է Բարտոլոմեո Վիվարինիի աշխատանքը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Relation faite par Jacopo Bellini dans un document du 3 mars 1469, Notice du Grove Art sur answers.com [archive]
2. ↑  Michele De Martin, FRA’ ANTONIO DA NEGROPONTE – MADONNA CON BAMBINO – Chiesa di San Francesco della Vigna Venezia, Venice Cafè.
3. ↑  Sonia H. Evers: From High Gothic To Early Renaissance: Four Transitional Venetian Altarpieces (ang.). savevenice.org. [dostęp 2016-08-13].
**Աշանտի ժողովրդի ավանդական շինություններ**, 13 շինություններից բաղկացած համալիր, որը 1980 թվականին ընդգրկվել է Գանայում Համաշխարհային Ժառանգության օբյեկտների ցանկում։ Շինությունները կառուցվել են տվյալ տարածքում Աշանտի թագավորության ժամանակաշրջանում։

Պատմություն
-----------

Աշանտի թագավորության համար 18-րդ դարը համարվում է «Ոսկե դար»՝ 1806 թվականից մինչև 1901 թվական, երբ Մեծ Բրիտանիան վերջնականապես նվաճել է պետությունը։ Բրիտանացիների կողմից պետության նվաճումը ընթանում է ավանդական շինությունների ավերումով։ 1895 թվականին՝ Ռոբերտ Բադեն-Փաուելլի կարգադրությամբ, ավերվել է Աշանտիի թագավորական պալատը։

Շինությունները համարվում են Աշանտի ժողովրդի պատմության և մշակույթի վերջին ժառանգությունը և նկարագրված են որպես «աստվածների և մարդկանց տներ»։ Շինությունների պահպանման համար անհրաժեշտ են հատուկ միջոցառումներ, քանի որ դրանք կառուցված են կավից, ծղոտից և փայտից, ուստի խոցելի են բնության արհավիրքների առջև։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Традиционные постройки народа ашанти(ռուս.)

Աղբյուրներ
----------

* Michael Swithenbank. *Ahanti fetish houses*. Accra Ghana Univ Press, 1969
* ashanti.com.au
* About Ghana: World Heritage Sites
* conservation practice in Ghana, a case study: the fetish house at Asawasi (Ashanti) (article, pdf)

Արտաքին հղումներ
----------------
**Ուդաբնոյի վանք** (վրաց.՝ უდაბნოს მონასტერი), Դավիթ Գարեջայի վանքային համալիրի մաս կազմող վանք վրաց-ադրբեջանական սահմանին։

Վրաց-ադրբեջանական սահմանի ցայսօր դեմարկացիայի բացակայության պատճառով Ուդաբնոյի վանքը հանդիսանում է Վրաստանի և Ադրբեջանի միջև տարածքային վեճի առարկա։ Տեղակայված է Սուրբ Դավիթ մայրավանքից դեպի հարավ-արևմուտք հատվածում ընկած Ուդաբնո անվամբ ժայռի հարավային մասում։ Համաձայն Վրաստանի վարչատարածքային բաժանման գտնվում է Սագարեջոյի շրջանի հարավ-արևելյան մասում (պատմական Կուխեթ պատմական տարածաշրջանում)։ Համաձայն Ադրբեջանական Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման գտնվում է Աղստևի շրջանի հյուսիս-արևելյան մասում։

Տարածքային վեճ
--------------

2019 թվականի ապրիլի 25-ին լրատվամիջոցները հաղորդել են, որ մի քանի օր առաջ ադրբեջանցի սահմանապահները ներխուժել են Ուդաբնոյի վանքի տարածքի և արգելել զբոսաշրջիկների մուտքը։

Տես նաև
-------

* Դավիթ Գարեջայի վանքային համալիր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Թբիլիսիի և Բաքվի միջև վեճ է հասունանում Դավիթ Գարեջիի վանական համալիրի պատճառով

Գրականություն
-------------

* *აბრამიშვილი გ.*, დავით გარეჯელის ციკლი ქართულ კედლის მხატვრობაში, თბ. 1972
* *Чубинашвили Г. Н.*, Пещерные монастыри Дажид-Гареджи, Тб. 1948

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Դավիթ Գարեջայի վանքային համալիր |
| --- |
|  |
| Կամբեճ գետի աջ ափին | 
* Սուրբ Դավիթ մայրավանք (ka)
* Սուրբ Խաչ վանք (ka)
* Մրավալծղարոս (ka)
* Դոդո Ռքա (ka)
* Բերթուբնի (ka)
* Ծամեբուլի (ka)
* Չիչխիտուրի (ka)
* Թերթրսենակեբիս (ka)
* Ուդաբնոյի վանք
* Քարանձավային վանք (ka)
* Քոլագիրի (ka)
* Աղդգոմիսա (ka)
* Վերանգարեջա (ka)
* Պիրուկուղմարի (ka)

 |
|  |
| Կամբեճ գետի ձախ ափին | 
* Պատարա Քվաբեբի (ka)
* Դիդի Քվաբեբի (ka)

 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Վրաստան**
 |
**«Ապուշների ուղևորությունը»**, 2015 թվականին «Անտարես» հրատարակչության «XXI.» մատենաշարով հրատարակած Հրաչյա Սարիբեկյանի երթուղային վեպը։ Խմբագիր՝ Արքմենիկ Նիկողոսյան, 160 էջ։

Ստեղծագործությունն արժանացել է Հայաստանի գրողների միության և Հայերի համաշխարհային կոնգրեսի անտիպ վեպի «Հայը 20-րդ դարի սկզբին» մրցանակին։

Վեպը եղել է «Արմենպրես» լրատվական գործակալության «Երևանյան բեսթսելեր» նախագծի վարկանիշային աղյուսակում։

Գրքի հանձնարարական
------------------

1990-ականների սկզբի հայաստանյան իրականության բազմաթիվ հարցեր դեռ անպատասխան են մնում, բազմաթիվ հարցեր առեղծվածի քողով են պատված, իսկ բազմաթիվ հարցերի մասին գերադասելին ընդհանրապես լռությունն է։ Հրաչյա Սարիբեկյանի «Ապուշների ուղևորությունը» «երկաթուղային վեպը» ռելսերին է դնում հարցեր, որոնց շուրջ մինչ այժմ առեղծվածային լռություն է։ Օրինակ՝ ի՞նչ եղան Բաքվի ու Ադրբեջանի մյուս քաղաքների հոգեբուժարանների հայ հիվանդները... Ուստի վեպի հերոսների ուղևորությունը յուրատեսակ ուղևորություն է նաև ընթերցողի համար և նույնքան վտանգավոր. «սարիբեկյանական իրականության» մեջ ընթերցողից հերոսի, նույնն է թե ապուշի վերածվելու սահմանը չափազանց հարաբերական է։

Գրախոսություններ
----------------

* Վալերի Փիլոյան. Հրաչյա Սարիբեկյանի «Ապուշների ուղևորությունը» երկը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պատերազմի աբսուրդը «Ապուշների ուղևորության» մեջ (հարցազրույց Հրաչյա Սարիբեկյանի հետ)
* Հայ և ադրբեջանցի «ապուշների» ու պատերազմի մասին (հարցազրույց Հրաչյա Սարիբեկյանի հետ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Պատերազմի աբսուրդը «Ապուշների ուղևորության» մեջ
2. ↑  Երևանյան բեսթսելեր 4/10
**Առաջավորաց պահք**, Հայ առաքելական եկեղեցում ընդունված պահոց շրջան, որն ըստ ավանդության սահմանվել է Գրիգոր Ա Լուսավորչի կողմից։ Հատուկ է միայն Հայ եկեղեցուն։ Լինում է Մեծ պահքից 3 շաբաթ առաջ։ Պահանջվում է խիստ պահեցողություն։ Հնում թույլատրվել է ուտել միայն աղ ու հաց։ Այդ օրերին չի արտոնվում Պատարագ մատուցել, եկեղեցում ընթերցել Սուրբ Գիրք կամ Ավետարան։ Տարբեր մեկնությունների համաձայն, այս պահքը «Առաջավորաց» է կոչվել իբրև ազդարար Մեծ պահքի կամ, իբրև Հայոց պահք՝ նշանակ Հայաստանի հոգևոր լուսավորության։ Ըստ մեկ այլ բացատրության, Աստված 6-րդ օրը մարդուն ստեղծելուց հետո միայն 5-րդ օրն է ուտելու հրաման տվել (Ծննդ. 1.29–30), և չուտիքի հենց այդ 5 օրն է ակնարկում «Առաջավորաց»-ը։ Առաջավորաց պահքի 5-րդ օրը (ուրբաթ) հիշատակվում է ս. Հովնանի քարոզությունն ու Նինվեի ապաշխարությունը, բայց ոչ իբրև Հովնան մարգարեի տոն, այլ իբր մեծ ապաշխարության և ծոմապահության օրինակ։ Առաջավորաց պահքի խորհուրդը հեթանոս. ապականությունից, ադամական մեղքից մարդկային 5 զգայարանների սրբումն է։ Հին եկեղեցում սովորություն կար մկրտությունից առաջ 5 օր ծոմ պահել։ Գրիգոր Ա Լուսավորիչը նույնպես սահմանում է, որ Տրդատ Գ թագավորն ու մյուսները մկրտությունից առաջ 5 օր ծոմ պահեն, ինչի շնորհիվ էլ նրանք փրկվում են այսահարությունից։ Այստեղից էլ Առաջավորաց պահքը կոչվել է նաև Փրկության պահք։ Առաջավորաց պահքը միջնադարում թյուրիմացաբար անվանվել է ս. Սարգսի պահք՝ ելնելով այն հանգամանքից, որ Առաջավորաց պահքին հաջորդող շաբաթ օրը Հայ եկեղեցին տոնում է ս. Սարգսի տոնը։ Հայ մատենագիրների վկայությամբ, Առաջավորաց պահքը հնում գոյություն է ունեցել նաև հույների ու լատինների մոտ։

Աղբյուր
-------

* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002։

Գրականություն
-------------

* Օրմանյան Մ. Ծիսական բառարան, Երևան, 1992։
* Մանուկյան Ա. Հայ եկեղեցու տոները, 6 հրտ. Թեհրան, 1999։
**Նախաճաշ Թիֆընիի մոտ**, ամերիկացի գրող Թրումեն Կապոտեի նովելը։ Հրատարակվել է 1958 թվականին հեղինակի մյուս երեք փոքրիկ նովելների հետ Րանդոմ Հաուսում։ Հայտնի ամերիկացի լրագրող Նորման Մեիլերը Կապոտեին անվանել է «իր ժամանակների լավագույն գրողը»։

Սյուժե
------

Նովելում պատկերված է Հոլլի Գոլայթլիի մեկամյա (1943 թվականի աշնանից մինչև 1944 թվականի աշունը) մտերմությունը անանուն պատմողի հետ։ Հոլլին 18-19 տարեկան մի աղջիկ էր, ով հաճախ այցելում է բարձրաշխարհիկ վայրեր՝ ցանկանալով ծանոթություն հաստատել հաջողակ տղամարդու հետ։ Հոլլին նրան պատմում է իր կյանքի մասին և ասում իր անկեղծ կարծիքը Նյու Յորքի մասին։ Հոլլին հեռանում է Հարավային Ամերիկա, իսկ Ֆրեդը (Հոլլին պատմողին կոչում էր Ֆրեդ, որովհետև նրան նմանեցնում էր իր եղբորը) գրում է վեպ նրա պատվին։

Գլխավոր հերոսներ
----------------

* Հոլլի Գոլայթլի
* Անանուն գրող (Ֆրեդ)
* Միստեր Յունիոշի
* Մադամ Սաֆիա Սպանելա
* Կատու

Հավաքածու
---------

1958 թվականին նովելը հրատարակված էր նույնանուն արտիստական հավաքածուում, որտեղ ներառվել են ևս երեք նովելներ։

* Նախաճաշ Թիֆընիի մոտ / Breakfast at Tiffany's (1958)
* Ծաղկազարդ տունը / House of Flowers (1950)
* Բրիլիանտից կիթառը / A Diamond Guitar (1950)
* Հիշողություններ որևէ Սուրբ Ծնունդից / A Christmas Memory (1956)

Հայերեն հրատարակություն
-----------------------

Հայերեն հրատարակվել է 1987 թվականին «Արևիկ» հրատարակչությունում, «Նախաճաշ Թիֆընիի մոտ» վերնագրով, թարգմանիչ՝ Ռուզաննա Ղազարյան։ 2019 թվականին վերահրատարակվել է «Զանգակ» հրատարակչությունում։

Էկրանավորում
------------

1961 թվականին Բլեյք Էդվարսը նկարահանեց «Նախաճաշ Թիֆընիի մոտ» ֆիլմը, որի գլխավոր դերում հանդես է գալիս Օդրի Հեփբերնը։ Իսկ Հենրի Մանչինին գրել է երաժշտությունը՝ ներառյալ *Moon River* հայտնի երգը (1962 թվականի «Օսկար» լավագույն սաունդթրեքի և լավագույն երգի համար)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Զանգակ» հրատարակչություն. Նախաճաշ Թիֆընիի մոտ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մեջբերումներ Նախաճաշ Թիֆընիի մոտ գրքից
Ներքևում ներկայացված են ամերիկյան Disney Channel ալիքի հայտնի հեռուստասերիալի` «Ուեյվերլի Փլեյսի կախարդները» (անգլ.՝ Wizards of Waverly Place) կերպարների ցանկը։

Գլխավոր հերոսներ
----------------

### Ալեքսնադրա Մարգարիտա Ռուսսո

Հիմնական հոդված՝ Ալեքսնադրա Մարգարիտա Ռուսսո

**Ալեքսնադրա Մարգարիտա «Ալեքս» Ռուսսո**, Դիսնեյ ալիքի «Ուեյվերլի Փլեյսի կախարդները» սիթքոմի գլխավոր հերոսուհին։ Որպես ընտռանիքի միջնեկ երեխա և միակ աղջիկը ընտանիքում, նա հաճախ շատ խարամանկ և դաժան է լինում ընկերների և ընտանիքի անդամների հանդեպ։ Ալեքսը չի սիրում սովորել, այնպես ինչպես դպրոցում, այնպես էլ կախարդանքի դասընթացների ժամանակ, որոնց նրան բերում է հայրը, ով կորցրել է իր կախարդական ուժերը, սակայն սիրում է կախարդանքը, ամեն գերբնական բան և լավ երաժշտությամբ է հետաքրքրված։ Ալեքսի դերը կատարում է Սելենա Գոմեսը։

Ալեքսը խորամանկ և խելացի է, շատ խանդոտ, ինքնամփոփ, ծույլ, անպատասխատատու, սիրում է գրականությունը սակայն թացնում է դա, արտիստիկ և սպորտային է։ Դողդոջյունով մոտենում իր ավագ եղբոր` Ջասթինի տագնապներին։ Ընտանեկան կախարդ է դառցել «Ուեյվերլի Փլեյսի կախարդները» ֆիլմում, սակայն ժամանակի փոփոխման պատճառով հրաժարվել է իր ուժերից։ Սակայն վերջ ի վերջո նա դառնում է ընտանեկան կախարդը, և այդ ամենը տեղի է ունենում Ջաթինի խնդրանքով, ովորոշել էր քրոջը տալ իր ուժերը, քանի որ մրցույթի ժամանակ նա օգնել է Ջասթինին և պարտվել է։

#### Ալեքսի մասին

Ալեքսը միջնեկ երեխան և միակ աղջիկն է Ռուսսոների ընտանիքում։ Նա ծնվել է Նյու Յորքում, տաքսի համար 804-ում (սերիաներից մեկը դրա հետ էին կապված)։ Նա անընդհատ քննարկում և վիրավորում է իր ավագ եղբորը` (որպես միակ աղջիկն ընտանիքում շատ երեսառած է) Ջասթին Ռուսսոին, չնայած որ նա դա անում է այն պատճառով, որ հիանում է իր եղբորով և ցանկանում է նրան նմանվել, քանի որ նա բարի, խիզակ և խելացի է։ Ինչպես նաև նա դյուրագրգիռ, երազող և իմպուլսիվ է, ինչը ամեն դեպքում չի խանգարում նրան զուսպ լինել։

Նրա մանկության լավագույն ընկերուհին` Հարպեր Ֆինկլը (անգլ.՝ Harper Finkle, կատարում է դերասանուհի Ջենիֆեր Սթոունը, ամեն կերպ փորձում է պաշտպանել նրան բոլոր խնդիրենրից, ինչպես նաև հանդիսանում է նրա «խոհեմության ձայնը»։ Սյուժեի շարունակությամբ Ալեքսը ասում է, որ Հարպերը նրա համար որպես քույր է։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Персонажи на Wikia
**Մատենադարանի ձեռագրերը տիեզերագիտության մասին** հոդվածը նվիրված է Մատենադարանի այն ձեռագրերի նկարագրությանը, որոնք վերաբերում են տիեզերագիտությանը կամ տեղեկություններ են պարունակում այդ գիտության մասին։
Ճշգրիտ գիտությունների, մաթեմատիկայի, երկրաչափության, ֆիզիկայի, քիմիայի, աստղագիտության, տիեզերագիտության, աշխարհարգության և տոմարագիտության զարգացումը Հայաստանում սկսվել է շատ հին ժամանակներից, ինչի մասին վկայում է Մատենադարանում պահպանված ձեռագրային ժառանգությունը։

Շիրակացու տիեզերագիտական աշխատությունները
-----------------------------------------

Մատենադարանում պահպանվել են Շիրակացու «Տիեզերագիտությունը», «Կենդանակերպի համաստեղությունների մասին», «Ամպերի և մթնոլորտային նշանների մասին», «Արեգակի ընթացքի (շարժման) մասին», «Երկնքի շրջագայությունների (օդերևութաբանական երևույթների) մասին», «Ծիր կաթինի մասին» և այլ աշխատություններ։ Շիրակացին իր աշխատություններում բերում է եգիպտացիների, հրեաների, ասորիների, հույների, հռոմեացիների և հաբեշների մոտ ընդունված թվագրության սկզբունքները, խոսում է մոլորակների շարժման, Արևի և Լուսնի խավարումների և նրանց պարբերականության մասին և այլն։ Ընդունելով երկրի գնդաձևությունը Շիրակացին գտնում է, որ արևը կարող է լուսավորել երկրի երկու կողմերը օրվա տարբեր ժամերին և երբ երկրի մի կողմում ցերեկ է՝ մյուսում գիշեր։ Նա Ծիր Կաթինը համարում է «խիտ և աղոտ աստղերի կուտակում»։ Պաշտպանում է այն գիտնականների կարծիքը, որոնք գտնում են որ լուսինը սեփական լույս չունի և լույս ստանում է Արևի միջոցով։ Արևի խավարումը բացատրում է Լուսնի՝ Արևի և Երկրի միջև գտնվելով։ Շիրակացին ուշագրավ բացատրություններ է տալիս անձրևի, ձյան, կարկուտի, ամպրոպի, հողմերի, երկրաշարժի և բնության զանազան այլ երևույթների մասին։ Շիրակացու գրչին են պատկանում նաև մի շարք աշխարհագրական, պատմական աշխատություններ։  Archived 2010-05-23 at the Wayback Machine.

Այլ գիտնականների տիեզերագիտական աշխատությունները
------------------------------------------------

Տիեզերագիտական, տոմարագիտական հարցերին անդրադարձել են նաև 12-րդ դարի հեղինակ Ներսես Շնորհալին («Երկնքի և նրա զարդերի մասին»), 13-րդ դարի ականավոր գիտնական Հովհաննես Երզնկացի Պլուզը («Երկնային շարժման մասին»), !4-րդ դարի տոմարագետ Հակոբ Ղրիմեցին, նույն դարի մատենագիր, Հովհան Որոտնեցու աշակերտ Մխիթարը («Խրախճանականներ»), 15-րդ դարի գիտնական Սարգիս Փիլիսոփան և ուրիշներ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մատենադարան

Աղբյուրներ
----------

* Մնացորդք բանից ի լույս ած, Ք.Պատկանյան ՍՊԲ 1977
* Տիեզերագնացություն և տոմար, աշխատասիր. Ա. Աբրահամյան Երևան 1940
* Լուսնի պարբերաշրջանները, աշխատասիր. Ա. Աբրահամյան Երևան 1962
* Вопросы и решения ... изд. и пер. И.А.Орбелян, П. 1918
* Космография, пер. с древнеармянского, предис. и коммент. K.C. Тер Давтяна и С.С.Аревшатяна, Е. 1962

Տես նաև
-------

* Մատենադարան
* Մատենադարանի ձեռագրերը մաթեմատիկայի մասին
**Կոպաոնիկ** (սերբ.՝ Копаоник, ալբ․՝ Kopaoniku), լեռնազանգված Կենտրոնական Սերբիայում և Կոսովոյում։

Գտնվում է Ռաշկա և Ռասինսկի շրջանների միջև։ Երկարությունը 83 կմ է, լայնությունը` 63 կմ։ Ամենաբարձր գագաթը Պանչիչի պիկն է (2017 մ)։ Կոպաոնիկը կազմված է բյուրեղային թերթաքարերից, գրանիտից և սերպենտինիտից։

Լեռնային համալիրի մակերեսը մոտ 2.700 կմ² է։ Կոպաոնիկի կենտրոնական մասի 118 կմ² տարածքը զբաղեցնում է համանուն ազգային պարկը, որ ձևավորվել է 1981 թվականին։

Տարեկան միջին ջերմատիճանը +3.7 °C է, ինչը ցածր է սերբական միջին ցուցանիշից։ Տարվա մեջ մոտ 200 օր արևոտ է, սակայն տեղումների քանակը գերազանցում է 1.000 մմ-ը։ Ձյան ծածկույթն առկա է գրեթե 160 օր` նոյեմբերից մինչև մայիս։ Լեռներում աճում են էնդեմիկ մի քանի բուսատեսակներ, օրինակ` Sempervivum kopaonicense, Cardamine Pancicii и Viola kopaonicensis: Լեռան լանջերը 1500-1600 մետր բարձրության վրա պատված են անտառներով, որտեղ աճում են կաղնի, հաճարենի, սոճի, եղևնի։ Ավելի վերևում փռված են մարգագետիններ, որոնք ամռանն օգտագործվում են որպես արոտավայր։

Կենդանական աշխարհից հանդիպում են սապսան (Falco peregrinus), քարարծիվ (Aquila chrysaetos), բու (Bubo bubo), անտառային կատու (Felis silvestris), այծյամ (Capreolus capreolus):

Կապաոնիկի լեռներում բազմաթիվ հիդրոթերմալ հանքավայրեր կան (36—78 °C): Ազգային պարկի տարածքում է գտնվում Սերբիայի ամենաբարձր ջրվեժը` Ելովարնիկը (71 մ)։

Ձմռանը Կոպաոնիկը լեռնադահուկային հանգստի գոտու է վերածվում։

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Սերբիայի ազգային պարկեր |
| --- |
|  |
| 
* Ջերդապ
* Ֆրուշկա լեռ
* Կոպաոնիկ
* Շար լեռներ
* Տարա

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ge421754 |

 |
| **՞**Կոլրաբի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Brassica oleracea var. gongylodes

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կոլրաբի** (լատին․՝ Brassica oleracea var. gongylodes), երկամյա, սննդային խոտաբույս. բանջարանոցային կաղամբի բուսաբանական տարատեսակը, պատկանում է կաղամբի ընտանիքին, տեսակը՝ կաղամբ (*Brassica*) :

Ձևաբանություն
-------------

Բանջարեղենի անվանումը կարելի է թարգմանել որպես «կաղամբ-շաղգամ», առաջացել է գերմ.՝ Kohlrabi, *Kohl* «կաղամբ» և *Rübe* «շաղգամ»։ Իտալական անվանումն է cavolo rapa:

Տարածում և էկոլոգիա
-------------------

Կոլրաբիի կարմրացողուն տեսակը
Հայրենիքը համարվում է Միջերկրական ծովի արևելքը։ Նրա մշակումը հայտնի է Հին Հռոմի ժամանակներից։

Բուսաբանական նկարագրությունը
----------------------------

Տերևները մեծ են, ձգված, մուգ կանաչ գույնի, ավելի լավ է հարմարեցված սառը կլիմային, ցողունն ավելի արագ է ձևավորվում, քան կաղամբի գլուխը։

Նշանակություն և օգտագործում
---------------------------

Կոլրաբիով թխվածքաճաշ
Կոլրաբիի ուտելի մասը՝ ցողունը, որը վերերկրյա մասում ստանում է գնդաձև կամ շաղգամաձև ֆորմա։ Հանդիսանում է արժեքավոր դիետիկ մթերք, միջուկը հարուստ է գլյուկոզայով, պտղաշաքարով, կալիումի աղերով, В1, В2, РР վիտամիններով։ Վիտամին С-ի պարունակությամբ կոլրաբին գերազանցում է կիտրոնին և նարինջին։

Համը նման է կաղամբի կուրծին, բայց ավելի հյութեղ, քաղցր, առանց կծվության, որը հատուկ է սպիտակագլուխ կաղամբին։

Կոլրաբին կարելի է ուտել հում, եփած և տապակած վիճակում։ Ամենահասարակ օգտագործման եղանակն է` գործածել ինչպես կարտոֆիլը:Կարելի է նաև չորացնել:Դրա համար լավ լվանալ, մաքրել կեղևից և կտրատել մանր ձողիկների, 2-4 րոպեով գցել եռման ջրի մեջ, այնուհետև զովացնել սառը ջրում, ցամաքեցնել սրբիչով և դնել չորանալու։

Ծանոթագրություններ
------------------

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կոլրաբի․ օգտակար և վնասակար հատկությունները

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ph182421 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Brassica oleracea var. gongylodes
* BioLib: 39217
* ButMoth: 12355.0
* EPPO: BRSOG
* FNA: 241000002
* FoC: 241000002
* GBIF: 3042850
* GRIN: 7676
* iNaturalist: 371828
* IPNI: 60452376-2
* ITIS: 530960
* NBN: NBNSYS0000033981
* NCBI: 109379
* NZOR: 04952aef-f1ee-475d-b5f9-92e76ca227a2
* PLANTS: BROLG2
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:60452376-2
* Tropicos: 4100073

 |

 |
**Թիֆլիսի արտիստական ընկերություն**, թատերական կազմակերպություն Թիֆլիսում։ Գործել է 1888 թվականից մինչև 1920 թվականը։

Պատմություն
-----------

Թատերական կազմակերպությունը հիմնադրվել է 1888 թվականին՝ վարչության նախագահ՝ Եսայի Փիթոևի գլխավորությամբ։
Նույն թվականին կազմակերպվել է ընկերության դերասանական ռուսական խումբը (առաջին ներկայացումը՝ Նիկոլայ Գոգոլի «Ամուսնություն»)։ 
Ընկերությունը մեծապես նպաստել է Թիֆլիսի թատերական կյանքի զարգացմանը. հրավիրվել են դերասաններ, դերասանական խմբեր, որոնց
հետ հանդես են եկել նաև տեղի դերասանները։ Թբիլիսիի օպերայի և բալետի թատրոնի նոր շենքի բացումը (1896), ինչպես և սեփական թատրոնի շենքի կառուցումն ավելի են ընդլայնել ընկերության գործունեությունը։

Թատրոնի շենքը կառուցվել է Ե. Փիթոևի միջոցներով, բացվել 1901 թվականին (այժմ՝ Ռուսթավելու անվան վրացական թատրոն), այստեղ ներկայացումներ են տվել հայկական, ռուսական և վրացական թատերախմբերը։

Թիֆլիսի արտիստական ընկերության աշխատանքներին մեծապես նպաստել են հայազգի գործիչներ Պ. Բեժանբեկը, Գ. Տեր-Ասատուրովը, Ե.
Արղուտինսկայա-Կոզլովսկայան, Տ. Օթարովան և ուրիշներ։

Ընկերությունը գոյատևել է մինչև 1920 թվականը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |