**Սանյա Իվեկովիչ** (խորվ.՝  Sanja Iveković, հունվարի 6, 1949(1949-01-06) կամ հունիսի 1, 1949(1949-06-01), Զագրեբ, Խորվաթիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ), խորվաթ նկարչուհի, քանդակագործ, լուսանկարչուհի։ Նա համարվում է նախկին Հարավսլավիայի առաջատար նկարչուհիներից մեկը և շարունակում է ոգեշնչել բազմաթիվ երիտասարդ նկարչուհիների։

Կենսագրություն
--------------

1968-1971 թվականներին Սանյա Իվեկովիչը սովորել է Զագրեբի Գերավեստի ակադեմիայում։ Նրա՝ նկարչուհու կարիերան սկսվել է Խորվաթական գարնան ժամանակ՝ 1970-ական թվականների սկզբին, երբ մյուս երիտասարդ նկարիչների հետ նա հրաժարվեց հետևել իշխող միտումներին՝ ընտրություն կատարելով հօգուտ նորարարական տեսագրությունների, կոնցեպտուալ ֆոտոմոնտաժների և պերֆոմանսների։ Իր աշխատանքների մեջ Իվեկովիչը կենտրոնացնում է ուշադրությունն իր կյանքի և կնոջ դերը ժամանակակից հասարակության մեջ թեմայի վրա։ Նա դարձավ առաջին խորվաթ նկարչուհին, որը հայտարարել է իր ֆեմինիստական հայացքների մասին։ 1994 թվականին Իվեկովիչը դարձավ Կանանց ուսումնասիրությունների կենտրոնի հիմնադիրներից մեկը Զագրեբում։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

Իր կարիերայի հենց սկզբից Իվեկովիչին հետաքրքրում էր կնոջ կերպարը հասարակության մեջ։ Նրա աշխատանքների մեջ կարելի է առանձնացնել այնպիսի գործեր, ինչպես «*Double Life*»-ը (1975), որտեղ նկարչուհին զույգերով դասավորել է 66 լուսանկար՝ իր անձնական կյանքից և նման մոդելների լուսանկարներ` ամսագրային գովազդներից, «*Make Up - Make Down*»-ը (1978)՝ կազմված նրա ինքնանկարներից, որոնք արվել էին կինո և լուսաժապավենների վրա, *«General Alert: Soap Opera»* (1995), որը վերաբերում է կանանց կերպարին հեռուստատեսության մեջ, և *«Figure & Ground»*` կոլաժների շարք, որտեղ պատկերված են կին-մոդելներ, որոնք նման են զինված ահաբեկիչների, ողողված են կեղծ արյունով և կրում են առաջատար դիզայների զինվորական ոճի հագուստ։

  

Իվեկովիչը նաև հայտնի է որպես քանդակագործ։ 2001 թվականին նա պատրաստեց արձան, որը կրկնօրինակում էր Ոսկե տիկնոջը` Լյուքսեմբուրգի ազգային խորհրդանիշը, սակայն այն պատկերել է հղի վիճակում։ Որոշ ժամանակ արձանը, որը ստացել է «Ռոզա Լյուքսեմբուրգ» անվանումը, գտնվում էր բնօրինակից ոչ հեռու` ցնցելով պատահական անցորդներին։ «*Women’s House*» նախագիծը, որն իրականացվում էր 1998 թվականից, իրենից ներկայացնում է բռնության ենթարկված կանանց դեմքերի` գիպսե ծեփակերտների կիսաշրջանով շարված պատկերասրահ։

2010 թվականին Կվանգջուի բիենալեում Իվեկովիչը ներկայացրեց «*On the Barricades*» պերֆոմանսը՝ ի հիշատակ 1980 թվականի մայիսի 18-ին Կվանգջուում տեղի ունեցած ապստամբության։ Ինչպես և «*Rohrbach Living Memorial*» (2005) պերֆոմանսում, որը նվիրվել է գնչուների ճակատագրին` Հոլոքոստի զոհերի հիշատակին, նրան օգնեցին կամավորներ, որոնք պատկերում էին զոհերի արձանները։ Նրանց վրա 10 մոնիտորներ կային, որոնց վրա հեռարձակվում էր 545 զոհերի լուսանկարների սլայդ-շոուն, որոնց աչքերը նկարչուհին դիտմամբ փակել էր։

Ճանաչում
--------

2009 թվականին Իվեկովիչը Գրաց քաղաքում դարձավ *Camera Austria Award* մրցանակակիր, քանի որ լուսանկարը ճանաչվեց նրա կոնցեպտուալ աշխատանքների անբաժանելի մասը։ Ժյուրին նշեց նրա աշխատանքների ակտուալությունը և դրա նշանակությունը երիտասարդ սերնդի համար, ինչպես նաև նկարչուհու սոցիալական և քաղաքական ակտիվությունը, որը գրավում է ուշադրությունը հասարակության մեջ կնոջ դերի վրա այնպիսի ստեղծագործությունների միջոցով, ինչպես «*Women’s House*»-ն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
2. 1 2 3 4  Բարսելոնայի ժամանակակից արվեստի թանգարան — 1995.
3. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
4. ↑  «Sanja Iveković: General Alert, Selected Works 1974—2007» Archived 2012-09-09 at Archive.is. (շվեդ.) Retrieved 25 February 2011.
5. ↑  Roxana Marcoci, «New at MoMA: Sanja Iveković's *Double Life*», *MoMA*, April 15, 2010. Retrieved 25 February 2011.
6. ↑  «Sanja Iveković», *Media Art Net*. Retrieved 25 February 2011.
7. ↑  Katarzyna Pabijanek, «'Women’s House': Sanja Iveković Discusses Recent Projects» Archived 2018-02-28 at the Wayback Machine. *ArtMargins*. Retrieved 25 February 2011.
8. 1 2  Vivian Rehberg, «Sanja Iveković» Archived 2010-10-02 at the Wayback Machine. *Frieze Magazine*, No 125, September 2009. Retrieved 25 February 2011.
9. ↑  «Sanja Ivekovic at Gwangju Art Biennale 2010», *Designboom*. Retrieved 26 February 2011.
10. ↑  Camera Austria-Preis der Stadt Graz für zeitgenössische Fotografie 2009 Archived 2011-05-31 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հակիրճ կենսագրություն (անգլ.)
* Հոդված New York Times ամսագրում, (անգլ.)
* Սանյա Իվեկովիչը Youtube-ում

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Discogs · Internet Movie Database · RKDartists |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 12006193 · BNC: a1175364x · BNF: 16183937c · CONOR: 25459299 · GND: 122765532 · ISNI: 0000000078669135 · LCCN: nr2004010087 · NKC: jo2002104834 · NSK: 000032969 · NTA: 318664712 · NUKAT: n2009029282 · SUDOC: 130812668 · VIAF: 96573375 · ULAN: 500120941 · WorldCat VIAF: 96573375 |

 |

 |