Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ամրոց (այլ կիրառումներ)
Խոտին ամրոցը (XIII դար) Ուկրաինայում
Շիլիոնի դղյակը Շվեյցարիայում (IX–XV դարեր)
Ամբերդ ամրոցը (X դար) հյուսիս-արևմուտքից
Հիմեձի ամրոցը, Ճապոնիա
Պետրոպավլովյան ամրոցը Սանկտ Պետերբուրգում (XIX դարի 2-րդ կես)
**Ամրոց**, արհեստական կերպով ամրացված դիրք կամ ռազմական կառույց հակառակորդի հարձակումներից պաշտպանվելու համար։

Ամրոցների նկարագրությունը
-------------------------

Ամրոցը կամ բերդը բոլոր կողմերից պաշտպանված և
պաշարման պայմաններում երկարատև պայքարի նպատակով ամրացված բնակավայր է։
Հնագույն ամրոցներն իրար հաջորդող կիսակլոր կամ ուղղանկյուն աշտարակներով և ամրացված մուտքերով աղյուսից, քարից ու այլ շինանյութերից կառուցված պաշտպանական շրջապարիսպներ էին, որոնց ներսում սովորաբար կառուցվում էր միջնաբերդը։

Ամրոցների պատմությունը
----------------------

Ամրոցների նախատիպեր են կիկլոպյան կառույցները, որոնք խոշոր քարերով, առանց շաղախի զանգվածեղ շինություններ էին։

Ստրկատիրական պետությունների շատ քաղաքներ նաև ամրոցներ էին։ Միջնադարում ամրացվում էին նաև վանքերը։ 15–16-րդ դարերում ամրոցների կառուցվածքում նշանակալի փոփոխություն է մտցրել հրետանու զարգացումը։ Բարձր պատերին փոխարինել են քարե պատերով ամրացված հողաթմբերը, իսկ անկյունային աշտարակներին՝ բաստիոնները (ամրոցի պարիսպների անկյուններում կառուցված հնգանկյուն ամրություն)։ 19-րդ դարում, պայմանավորված հրետանու հետագա զարգացմամբ, կառուցվել է պաշտպանական ամրոցների նոր տեսակ՝ կազմված միջուկից (հին ամրոցից) և 2–3 կմ շառավղով առանձին ամրությունների գոտուց։
Առաջին համաշխարհային պատերազմից (1914–18 թթ.) հետո հրաժարվել են ներփակ ամրոցներից և կառուցել ամրացված շրջաններ ու գոտիներ. օրինակ՝ Ֆրանսիայում՝ Մաժինոյի, Գերմանիայում՝ Զիգֆրիդի, Ֆինլանդիայում՝ Մաններհայմի գծերը և այլն։

Հայկական ամրոցներ
-----------------

Հայկական հնադարյան ամրոցները սովորաբար կառուցվել են դժվարամատույց և բարձրադիր տեղանքներում, շրջափակվել աշտարակավոր կամ բրգաձև պարիսպներով, պատնեշվել հողաթմբերով ու ջրածածկ խրամներով։ Աշտարակները կամ բուրգերը բազմահարկ կառույցներ են։ Մ. թ. ա. IX–VI դարերում Վանի թագավորության քաղաքները միաժամանակ ամրոցներ էին՝ Տուշպա-Վանը, Արգիշտիխինիլի-Արմավիրը, Էրեբունի-Երևանը և այլն։ Անտիկ շրջանի ամրոցաշինության փայլուն օրինակներից է Գառնին։

Հայկական հզոր ամրոցներից են նաև Ամբերդը, Սմբատաբերդը, Ներքին Թալինը, Լամբրոնը և այլն։ Սահմանապահ ամրոցներում սովորաբար, բացի կայազորից, այլ բնակիչներ չեն եղել։

Միջնադարյան Հայաստանում ամրոցները կառուցվել են ավատատիրական տների, դղյակների, ամրացված քաղաքների և վանքերի տեսքով։ Ամրոց-դղյակների թիվը Հայաստանում, այդ թվում՝ Կիլիկիայում (Այաս, Կոռիկոս, Չանդր, Լևոնբերդ և այլն), հասել է հազարների։

Հայաստանի ամրոցների ցանկը
-------------------------

Հիմնական հոդված՝ Հայաստանի Հանրապետության ամրոցների ցանկ
Մխիթար Սպարապետի ամրոց, Հին Խնձորեսկ, 1727 թվականի դժվարամատ­չե­լի քարայրերի համալիր
Կաթնաղբյուր ամրոց «Զաքարի բերդ», 3-5-րդ դարերի ամրոց
* Տափի բերդ
* Կոշաբերդ
* Կորաբերդ
* Ջրաբերդ
* Բաղաբերդ
* Սև բերդ
* Հոռոմի բերդ
* Հալիձորի բերդ
* Լճաշենի կիկլոպյան ամրոց
* Բոլորաբերդ ամրոց
* Բերդավանի ամրոց
* Արայի բերդ-ամրոց
* Ախթալայի բերդ կամ Կըզ Կալա
* Աղջկա ամրոց կամ Կոշի բերդ
* Կայանբերդ
* Կայան բերդ
* Աղջկաբերդ
* Տավուշի բերդ կամ Ցլիկ Ամրամի ամրոց
* Էրեբունի ամրոց
* Մեղրու բերդ
* Քաղենիի ամրոց կամ Դաշտադեմի ամրոց
* Սմբատաբերդ
* Ամբերդ ամրոց
* Լոռի բերդ
* Մանթաշաբերդ կամ Աշոտ Երկաթի ամրոց
* Որոտնաբերդ
* Գառնու ամրոց
* Կայծոն
* Զաքարի բերդ
* Բերդկունքի ամրոց կամ Սպիտակ բերդ
* Օձաբերդ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գագիկ Հարությունյան (պատմաբան), Սուրեն Մարտիկյան, Արտակ Մովսիսյան (պ.գ.թ.), Մեր հաղթանակները, հ. Ա (խմբ. Էդուարդ Լ.Դանիելյան), Երևան, ««Գասպրինտ» ՍՊԸ», 2010 — 259, էջեր 259 — 259 էջ. — 500 հատ։
2. ↑  «Հայաստանի Հանրապետության բնակավայրերի բառարան» (PDF). *web.archive.org*. Վերցված է 2024 թ․ փետրվարի 24-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայկական Հանրագիտարան, Ամրոց

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Սիտինի ռազմական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 169030933 · GND: 4016934-0 · NKC: ph124065 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 333)։*  |