**Միջին ֆրանսերեն** (ֆր.՝ le moyen français), ֆրանսերենի պատմական բաժին, որն ընդգրկում է 14-րդ դարից մինչև 17-րդ դարի վաղ ժամանակները։ Դա անցումային շրջան էր, որի ընթացքում․

* ֆրանսերենը հստակ տարբերվում էր մյուս մրցակից Օիլի լեզուներից, որոնք երբեմն ներառվում էին հին ֆրանսերենի հասկացության մեջ (*l’ancien français*)
* ֆրանսերենը լատիներենի, օքսիտաներենի և Օիլի լեզուների փոխարեն դարձավ Ֆրանսիական թագավորության պաշտոնական լեզուն։
* ֆրանսերենի գրական զարգացումը նախապատրաստում էր դասական ֆրանսերենի բառապաշարն ու քերականությունը (*le français classique*), որով խոսել են 17-18-րդ դարերում։

Պատմություն
-----------

Միջին ֆրանսերենի ամենակարևոր փոփոխությունը գոյականի հոլովական համակարգի ամբողջական անհետացումն է (այն դարեր շարունակ ընթացքի մեջ էր)։ Ուղղական հոլովը ոչնչով չէր տարբերվում անուղղակի (թեք) հոլովից, և հոգնակիները նշվում էին պարզապես «s»-ով։ Այս փոփոխությունը պահանջում է նախադասության մեջ բառերի հերթականության խիստ համապատասխանեցում, որը քիչ թե շատ դարձավ ժամանակակից ֆրանսերենի շարահյուսությունը։

Էլիտաների շարքում լատիներենը դարձյալ մնում էր կրթության, կառավարման և բյուրոկրատիայի լեզուն։ Սա փոխվել էր 1539 թվականին Վիլլերս-Կոտտերցայի կանոնադրությամբ, որով Ֆրանցիսկոս I-ը ֆրանսերենը հռչակեց իրավական ակտերի լեզու։ Տարածաշրջանային տարբերություններն ամբողջ Ֆրանսիայով վառ տեսանելի էին։ Ֆրանսիայի հարավում գերակշռում էին Օքսիտանական լեզուները, կենտրոնում և արևելքում՝ Ֆրանկո-Պրովանսյան լեզուները, Ֆրանսիայի հյուսիսում բացի ֆրանսիենից դեռ շարունակվում էր խոսվել Օիլի լեզուներով։

Դասական տեքստերի հմայքը հանգեցրեց լատիներենից և հունարենից բազմաթիվ փոխառությունների։ Ավելացվել էին լատիներեն արմատներ ունեցող նորաբանություններ և որոշ գիտնականներ փոփոխել են ֆրանսերեն բառերի ուղղագրությունը՝ երբեմն սխալմամբ ցանկանալով դրանք համապատասխանեցնել իրենց լատինական արմատների ուղղագրությանը։ Սա հաճախ հանգեցնում էր բառի ուղղագրական և արտասանության արմատական տարբերությունների առաջացմանը։

Իտալիայում ֆրանսիական պատերազմներն ու ֆրանսիական դատարանում իտալացիների ներկայությունը հանգեցրեց ֆրանսերենում իտալական հումանիզմին։ Ռազմական (alarme, cavalier, espion, infanterie, camp, canon, soldat) և գեղարվեստական (հատկապես ճարտարապետական․ arcade, architrave, balcon, corridor; also literary: sonnet) մի շարք բառեր փոխառվել են իտալերենից։ Այս միտումները կշարունակվեին դասական ֆրանսերենում ևս։

Կան բառեր, որոնք փոխառնություն են իսպաներենից (*casque*), գերմաներենից (*reître*) և ամերիկացիներից (*cacao*, *hamac*, *maïs*)։

Անգլո-նորմանների անգլերենի վրա ազդեցությունը ֆրանսիական և նորմանական արմատներով մի շարք բառեր է թողել։ Հռոմեական ծագմամբ որոշ բառեր արդեն համարվում են ֆրանսիական ծագումով բառեր, քանի որ դրանք փոխանցվել են պատերազմների և առևտրական շփումների միջոցով։

Բացի այդ, հին ֆրանսերենից շատ բառերի իմաստներն ու օգտագործումը վերափոխվել են։

Այս շրջանում բառերի ուղղագրությունը և նախադասությունների կետադրությունը չափազանց տարբերվում էին հին ֆրանսերենից։ 1470 թվականին տպագրության մեջ կարևորվեց ուղղագրության բարեփոխումների անհրաժեշտությունը։ Բարեփոխում առաջարկվողներից մեկը Ժակ Պելեթիեր դյու Մանսն էր, որը մշակել է հնչյունական ուղղագրության համակարգ և ներկայացրել նոր տպագրական նշաններ (1550)։ Սակայն այս քայլը չէր թույլատրվել։

Այս շրջանում առաջին անգամ հրատարակվել է ֆրանսերենի քերականությունն ու բառարանագետ Ռոբերտ Էստիեննի ֆրանսերեն-լատիներեն բառարանը (1539 թ.)։

Նշումներ
--------

1. ↑  Larousse, v.
2. ↑  Larousse, xxvi.
3. ↑  Larousse, vi, xiii-xiv, xvii; Bonnard, pp. 113–114.
4. ↑  Wartburg, p. 160; Bonnard, p. 114.
5. ↑  Bonnard, p. 114.

Ծանոթագրություններ
------------------

* *Larousse dictionnaire du moyen français.* Paris: Larousse, 1992.
* H. Bonnard. *Notions de style, de versificiation et d'histoire de la langue française.* Paris: SUDEL, 1953.
* W. von Wartburg. *Évolution et structure de la langue française.* Berne (Switzerland): Francke A.G. 1946.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Dictionnaire du Moyen Français

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Ռոմանական լեզուներ |
| --- |
|  |
| Իբերա-ռոմանական ենթախումբ | **գալիսա-պորտուգալերեն** (պորտուգալերեն  · գալիսերեն  · ֆալա դե Շալիմա) • **ասթուրլեոներեն** (ասթուրերեն  · լեոներեն  · միրանդերեն  · էստրեմադուրերեն { · կանտաբրերեն  · գալիսա-ասթուրերեն) • **իսպաներեն** (կալո  · կաստուո  · պորտունյոլ  · սեֆարդերեն  · յանիթո  · չավականո) • **արագոներեն** |
|  |
| Օհսիթանորմանական ենթախումբ | **օքսիտաներեն** (օվերներեն  · գասկոներեն (*առաներեն*)  · լիմուզեներեն  · լանգեդոքերեն  · պրովանսալերեն  · վիվարալպերեն  · շուադիթ) • **կատալաներեն** |
|  |
| Գալա-ռոմանական ենթախումբ | **ֆրանսապրովանսերեն** • **ֆրանսերեն** (վալոներեն) • **նորմանդերեն** • **պիկարդերեն** • **լոտարինգերեն** • **պուաթվեն-սենթոնժեներեն** (պուաթևերեն, սենթոնժերեն) |
|  |
| Իտալա-ռոմանական ենթախումբ | **իտալերեն** (*Հյուսիսային խումբ*՝ ժամանակակից վենեթերեն  · լիգուրերեն  · լոմբարդերեն  · պիեմոնտերեն  · էմիլիանա-ռոմանոլերեն • *Կենտրոնական խումբ*՝ կորսիկերեն  · հռոմերեն  · տոսկաներեն  · ումբրերեն • *Հարավային խումբ*՝ աբրուցերեն  · ապուլերեն  · կալաբրերեն  · նեոպոլիտաներեն • սիցիլերեն) • **սարդիներեն** • **իստրառոմաներեն** |
|  |
| Ռետա-ռոմանական ենթախումբ | **ռետառոմաներեն (ռոմանշերեն)** • **ֆրիուլիերեն** • **լադիներեն** |
|  |
| Դալմաթյան ենթախումբ | **դալմաթերեն** |
|  |
| Բալկան-ռոմանական ենթախումբ | **առումիներեն** • **իստրառումիներեն** • **մեգլենառումիներեն** • **ռումիներեն** • **մոլդավերեն** |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85051831 · Microsoft: 2777294762 |

 |