recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**NYSE Euronext,** ընկերությունների խումբ, ձևավորված աշխարհում ամենամեծ Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայի (NYSE) և Euronext Եվրոպական բորսայի միաձուլման հետևանքում։ Ղեկավարել է Նյու Յորքի, Փարիզի, Ամստերդամի, Բրյուսելի և Լիսաբոնի ֆոնդային բորսաներին, նաև Լոնդոնի ֆինանսական ֆյուչերսների և օպցիոնների միջազգային բորսա (LIFFE)։

Ընկերությունը ձեռք է բերվել Intercontinental Exchange բորսայի կողմից 2013 թ. նոյեմբերին 8,2 միլիարդ դոլարով և դադարել է գոյություն ունենալ որպես իրավաբանական անձ, նրա դուստր ձեռնարկությունները գործում են նոր սեփականատերերի որոշումների համաձայն։

NYSE Euronext*-*ը հանդիսանում էր, ոչ միայն ԱՄՆ գլխավոր բորսան, այլ նաև աշխարհում ամենաազդեցիկ և ամենահին բորսաներից մեկը։ Այն ներկայացնում էր ֆինանսական իշխանության խորհրդանիշը և, իրավամբ, կապիտալիզացիայի ծավալով զբաղեցնում էր առաջին տեղն աշխարհում քսան խոշորագույն ֆոնդային բորսաների միջև։ Բորսայում վաճառված ընկերությունների կապիտալիզացիայի ծավալը հասնում էր 28,5 տրիլիոն դոլարի։

NYSE բորսան հիմնադրվել է 1792 թ. Նյու Յորքի 24 բրոքերների կողմից։ 20-րդ դարի երկրորդ կեսին բորսան դարձել է ոչ առևտրային կորպորացիա։ Ներկայումս նրա անդամների թիվը կազմում է 1366 և չի փոխվում 1950-ականներից։ Անդամակցությունը կարող է վաճառվել, և նրա արժեքը հասնում է 3 միլիոն դոլարի։

Ինչ վերաբերում է Euronext Եվրոպական ֆոնդային բորսային, ապա այն ստեղծվել է 2000 թ. Փարիզի, Ամստերդամի եւ Բրյուսելի ֆոնդային բորսաների միաձուլման արդյունքում։ Այս միության նպատակը եվրոպական ֆինանսական շուկայում առավելություն ձեռք բերելու մտադրությունն էր։ Ձևավորվելուց հետո հաջորդեց մի շարք միաձուլումներ Euronext-ի և Եվրոպայի այլ խոշոր բորսաների՝ Լոնդոնի և Պորտուգալիայի ֆոնդային բորսաների հետ։

Չնայած իր փոքր պատմությանը, Euronext ֆոնդային բորսան, մինչև NYSE*-ի* հետ միաձուլումը, աշխարհի ամենախոշոր ֆոնդային բորսներից մեկն էր, և նրա կապիտալիզացիան կազմում էր 2,9 տրիլիոն դոլար։ Պետք է նշել, որ սակարկումների արդյունքում այս բորսայում ձևավորվում է Euronext 100 ամենակարևոր միջազգային տնտեսական ցուցանիշներից մեկը։

Բորսաները ներկայանում էին NYSE Euronext անվան տակ և ունենում էին իրենց գերակայության տակ Նյու Յորքի, Ամստերդամի, Լիսաբոնի, Փարիզի, Բրյուսելի ֆոնդային բորսաները, ինչպես նաև Լոնդոնի ֆինանսական ֆյուչերսների և օպցիոնների միջազգային բորսան։ NYSE Euronext բորսայի դուստր ընկերությունների շարքում են NYSE Arca և Euronext life:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Market Identifier Code — ed. size: 1242
2. ↑  Завершено поглощение крупнейшего биржевого оператора


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 165987864 · ISNI: 0000 0004 0583 2586 · LCCN: no2007134454 · VIAF: 139935759 · WorldCat VIAF: 139935759 |

 |
Կարլ Մարքս և Ֆրիդրիխ Էնգելս
**«Գոթայի ծրագրի քննադատությունը»** (գերմ.՝ *Kritik des Gothaer Programms*), փաստաթուղթ, հիմնված Կառլ Մարքսի` 1875 թվականի մայիսի սկզբին Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցությանը (ԳՍԴԲԿ) ուղղված գրված «Դիտողություններ գերմանական բանվորական կուսակցության շուրջը» անվամբ նամակի վրա։ Համարվում է մարքսիզմի ծրագրային փաստաթղթերից մեկը։ Հրատարակվել է Ֆրիդրիխ Էնգելսի կողմից, 1891 թվականին։ Լրիվ տեքստն առաջին անգամ հրատարակվել է նախկին ԽՍՀՄ-ում, 1932 թվականին՝ ռուսական, 1933 թվականին՝ գերմանական տարբերակներով։

Նկարագրություն
--------------

Մարքսը «կապիտալ» աշխատությունում կատարած հետազոտությունների հիման վրա «Գ․ծ․ք․»-ում առաջին անգամ հստակ ձևակերպում է կոմունիստական հասարակության զարգացման երկու փուլերի՝ սոցիալիզմի և կոմունիզմի վերաբերյալ դրույթը, բնութագրում է դրանց տարբերիչ և ընդհանուր գծերը։ Տալով լիակատար կոմունիզմի համակողմանի բնութագիրը՝ նշում է, որ միայն այսպես կոչված լիակատար կոմունիզմի ժամանակ հասարակությունը կազատվի անցյալի մնացուկներից, կվերանա աշխատանքի հասարակական բաժանման հին ձևը, կանհետանա մտավոր և ֆիզիկակաև աշխատանքի հակադրությունը, աշխատանքը, մնալով իբրև ապրուստի անհրաժեշտ միջոց, միաժամանակ կդառնա առաջին կենսական պահանջմունքը, արտադրողական ուժերի զարգացման հիման վրա կստեղծվի կենսական բարիքների լիակատար առատություն և հնարավոր կլինի իրականացնել կոմունիզմի այսպես կոչված՝ մեծ սկզբունքը՝ «Յուրաքանչյուրն ըստ ընդունակությունների, յուրաքանչյուրին ըստ պաևաևջմունքների»։

Կոմունիզմը Մարքսը դիտում էր որպես «բնապատմական պրոցեսի արդյունք» և հարցը քննարկում հետևյալ կերպ. «․․․ ինչպես բնագետը կդներ մի նոր, ասենք, բիոլոգիական տեսակի զարգացման հարցը, երբ մենք գիտենք, որ այն հենց այս կերպ է ծագել ու այսինչ որոշ ուղղությամբ է կերպարանափոխվում»։ Մարքսը հաստատում էր կապիտալիզմից սոցիալիզմին անցումային շրջանի քաղաքական իշխանության ուրույն ձևի հաստատման անխուսափելիությունը, գտնելով, որ այդ շրջանի պետությունը պետք է լինի «պրոլետարիատի հեղափոխական դիկտատուրան»։ Քննարկվում է նաև կոմունիստական հասարակությունում պետության էվոլյուցիայի հարցը, ցույց է տրվել, որ պետության մահացման պրոցեսի էությունը պետական ֆունկցիաները հասարակականի վերածվելու մեջ է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 146)։*  |
**Կակոս** (*Կակի, Կակ* հին հունարեն՝ Κακός «վատ», «տգեղ»), առասպելական կերպար հին հունական (հետագայում նաև՝ հին հռոմեական) դիցաբանությունում, Հեփեստոսի որդին։ Ըստ լատինական բանաստեղծների հրաշունչ մարդակեր, հսկա, ով ապրում էր Ավենտին լեռան վրա՝ Հռոմի ապագա տեղում (մեկ ուրիշ վարկածով Պալատին լեռան վրա), քարանձավում՝ շրջապատված իր կողմից կերված մարդկանց մարմինների մնացորդներով։ Կակիի եղբայրը։

Հերիոնի նախրից գողացել է Հերակլեսի չորս ցուլերին և չորս հորթերին ու հետքերը խառնելու համար, կենդանիներին պոչերից քաշ տալով տարել իր քարանձավը (որպեսզի հետքերից թվա, թե կենդանիները ոչ թե մտել, այլ դուրս են եկել քարանձավից)։ Լսելով կովերի բառաչը՝ Հերակլեսը գտնում է Կակոսին և խեղդում նրան։ Պրոպերցիայի աշխատություններում Կակոսը նկարագրվում է որպես եռակի բերանով հրեշ։

Ըստ Դիոդորոսի նկարագրության, Կակին ապրել է Պալատինում և սիրալիր ընդունելություն ցույց տվել Հերակլեսին։ Պալատինում գոյություն ունի Կակիի իջվածք՝ քարե աստիճաններով, որտեղ մի ժամանակ կանգնած էր Կակիի տունը։ Ըստ Դիոնիսոսի, նա գողացել է Հերակլեսի կովերին, Հերակլեսը սպանել է նրան մահակով, ավերել քարանձավը և տեղաշարժել Զևսի զոհասեղանը։

Ըստ էվգեմերիստական մեկնաբանության՝ Կակուսը եղել է բարբարոսների առաջնորդը, ով պարտության է մատնվել Հերակլեսի գլխավորած հելլենական բանակի կողմից։

Գրականության մեջ
----------------

* Վերգիլիոսի մոտ (VIII, 193—267) դա կես մարդ - կես կենդանի է՝ ծուխ ու կրակ է ժայթքող, արյունռուշտ մարդասպան ։ Դանթեն վերածում է նրան մարդաձիու (կենտավրի) և իր արարքի համար տեղավորում է դժոխքի 8-րդ շրջանում։
* Դանթե Ալիգերի, Աստվածային կատակերգություն, Պերմյան գիրք, 1994, 479 էջ, isbn = 5-7625-0380-1

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Щукарев А. Н. (1890–1907)։ «Как»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ
2. ↑  Вергилий. Энеида VIII 193—199; Овидий. Фасты I 550—580
3. ↑  Проперций. Элегии IV 9, 10, возможно, здесь смешение с Герионом
4. ↑  Дионисий Галикарнасский. Римские древности I 42, 2


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11964149p · GND: 131786709 · LCCN: no2019114443 · SUDOC: 078602556 · VIAF: 13451695, 188476461 · WorldCat VIAF: 13451695, 188476461 |

 |
|  |
| --- |
| **Կակաչ արևելյան** |
| Կակաչ արևելյանԿակաչ արևելյան |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Գորտնուկածաղկավորներ (Ranunculales) |
| **Ընտանիք** | Կակաչազգիներ (Papaveraceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Կակաչայիններ (Papaveroideae) |
| **Ցեղ** | Խաշխաշ *(Papaver)* |
| **Տեսակ** | **Կակաչ արևելյան** *(P. orientale)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Papaver orientale***L. 1753 |

**Կակաչ արևելյան** (լատ.՝ Papaver orientale), կակաչազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա դեղաբույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Հաստ ցողունով, 50-90 սմ բարձրությամբ թավոտ բազմամյա խոտաբույս է։ Բազմաթիվ առէջները բարակ առէջաթելերով են։ Մանր սերմերով պտուղը գլանաձև երկարավուն մերկ տուփիկ է։ Մինչև 20 սմ տրամագծով ծաղիկները խոշոր են, իսկ վառ կարմիր, նարնջակրակակարմրավուն, հասարակ կամ լիաթերթիկ, հիմքում սև ու մանուշակագույն, գրեթե քառակուսի բնով պսակաթերթիկները 4-6 հատ են։ Կոշտ աղվամազով ծածկված տերևները փետրաբաժան են։ Ցողունի բարձրությունը հասնում է 50-90 սմ-ի։ Ծաղկում է հունիսին։ Բազմացնում է սերմերով և արմատային կտրոններով։ Ցանքը կատարում են մարտ-ապրիլին՝ անմիջապես բաց գրունտի պայմաններում։ Լուսասեր է, բավականին չորադիմացկուն և պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ։

Տարածվածություն
---------------

Հայրենիքը Հայաստանն է։ Աճում է չոր, քարքարոտ լանջերում ու թփուտներում, միջին և վերին լեռնային գոտիներում։ Տարածված է Շիրակի դաշտերում, Արագածի լանջերում, Լոռիում, հյուսիսարևելյան շրջաններում, Ապարանում, Սևանի ավազանում, Արարատյան դաշտի նախալեռնային գոտում, Վայքում, Զանգեզուրում։ Հանդիպում է նաև Իրանում, Փոքր Ասիայում։ Գեղազարդային բույս է։

Նշանակություն
-------------

Բուժական նպատակներով օգտագործում են վերգետնյա զանգվածը։ Տերևներն ու ցողունները պարունակում են ալկալոիդներ (օրիպավին, կվերցետին և այլն), ճարպային յուղեր, սպիտակուցներ, C, E վիտամիններ, կարոտին և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ *Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր* (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
2. 1 2  Լ. Վ. Հարությունյան «Քո շրջապատի ծաղիկները»


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776768947 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Papaver orientale
* BioLib: 38428
* EoL: 594729
* EPPO: PAPOR
* FNA: 233500852
* FoC: 233500852
* GBIF: 2888437
* GRIN: 26693
* iNaturalist: 166114
* IPNI: 673641-1
* IRMNG: 11011631
* ITIS: 18892
* MichiganFlora: 1898
* NBN: NBNSYS0000034065
* NCBI: 22694
* NZOR: c2bfef2e-aaeb-4aaa-85a2-18c0cfb9ccbf
* PFI: 12784
* Plant List: kew-2561370
* PLANTS: PAOR5
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:673641-1
* Tropicos: 24000138
* VASCAN: 7118
* WisFlora: 4416

 |

 |
|  |
| --- |
| **Վարդատերեփուկ թուրանական** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ինֆրաթագավորություն** | *Streptophyta* |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Աստղածաղկազգիներ (Asteraceae) |
| **Ցեղ** | Վարդատերեփուկ *(Amberboa)* |
| **Տեսակ** | **Վարդատերեփուկ թուրանական** *(A. turanica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Amberboa turanica***Iljin, 1932 |

**Վարդատերեփուկ թուրանական** (լատ.՝ Amberboa turanica) բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Միամյա բույս է, որն ունի 2-15 սմ բարձրություն։ Ցողունները կարճ են՝ ծածկված կարճ-գանգուր մազիկներով։ Արմատամերձ տերևները ամբողջական եզրերից ատամնավոր են, ցողունային տերևները՝ փետրաձև-բլթակավոր կամ փետրաձև բաժանված։ Զամբյուղները գագաթնային են, միայնակ, կարճ ծաղկակոթերի վրա։ Եզրային ծաղիկները սակավաթիվ են, բաց դեղին։ Սերմնիկները պապուսի հետ միասին ունեն 4-5,5 մմ երկարություն։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հայտնի է Երևանի (Խոր Վիրապ ամրոցի շրջակայքից) և Մեղրու (Կարչևան, Ագարակ) ֆլորիստիկական շրջաներում։ Հանդիպում է նաև Հարավային և Արևելյան Անդրկովկասում, Ռուսաստանում, Իրանում, Կենտրոնական և Միջին Ասիայում, Աֆղանստանում, Պակիստանում, Արևմտյան Սիբիրում։

Էկոլոգիա
--------

Հայաստանում աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700-800 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին, կիսաանապատային բուսականության կազմում։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում՝ մայիս-հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Առկա է 2 ֆլորիստիկական շրջաններում։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Ռուբեն Լազարի Պարոնյան** (նոյեմբեր 1894, Բաքու, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 14, 1978(1978-11-14), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային վիրաբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1954 թ.), պրոֆեսոր (1956 թ.)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1965 թ.)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Սարատովի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը (1924 թ.), մինչև 1937 թվականը աշխատել Դոնբասի մարզի հիվանդանոցներում, 1937 թվականից՝ Երևանի բժշկական ինստիտուտի վիրաբուժության ամբիոնում։ 1938-1954 թվականներին Պարոնյանի համատեղության կարգով եղել է հեմատոլոգիայի և արյան փոխներարկման ԳՀԻ-ի տնօրենի գիտական գծով տեղակալ, 1954-1956 թվականներին՝ բժշկական ինստիտուտի սան ֆակուլտետի վիրաբուժության, 1956-1971 թվականներին՝ բուժական ֆակուլտետի ֆակուլտետային վիրաբուժության ամբիոնների վարիչ, 1971-1978 թվականներին՝ գիտական խորհրդատու։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին (1941-1945 թթ.) Պարոնյանի Երևանի էվակոհոսպիտալների վիրաբույժ խորհրդատուն էր։ 1946 թվականին Պարոնյանի նախաձեռնությամբ կազմակերպվել են 3-րդ հիվանդանոցին կից անհետաձգելի վիրաբուժության (ղեկավարել է մինչև 1952 թվականը), 1954 թվականին՝ 4-րդ հիվանդանոցին կից վիրաբուժական բաժանմունքները (ղեկավարել է մինչև 1956 թվականը)։

Ռուբեն Պարոնյանին նվիրված հուշատախտակ Երևանի Օրբելի եղբայրների փողոցում

Գիտական աշխատանքներ
-------------------

Գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են արյան փոխներարկման, կլինիկական վիրաբուժության հարցերի ուսումնասիրությանը։ 1940 թվականին Պարոնյանի ՀԽՍՀ-ում առաջինն է կատարել ստամոքսի մասնահատում խոցային հիվանդության ժամանակ, լայնորեն կիրառել ողնուղեղային անզգայացումը սովկաինով (1946 թ.)։ Մշակել է լյարդի պունկցիայի նոր մեթոդ, որն ունի ախտորոշիչ կարևոր նշանակություն։ Պարոնյանը եղել է ՀԽՍՀ առողջապահության մինիստրության գլխավոր վիրաբույժ (1954-1958 թթ.)։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 205)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Պորվենիր (այլ կիրառումներ)

**Պորվենիր** (իսպ. *Porvenir* (թարգմ. ազատություն)), բնակավայր Չիլիում՝ Իսլա-Գրանդե դե Տյերրա դել Ֆուեգո կղզու վրա՝ Կրակի Երկիր (Tierra del Fuego) կղզիախմբում, որը հիմնադրվել է 1883 թվականին։ Ադմինիստրատիվ կենտրոնը Տյերրա դել Ֆուեգոն է որը նույնանուն է համայնքի և պրովինցիաին։ Բնակչությունը 2002 թվականի տվյալներով կազմում է 4734 մարդ, որոնցից մոտ երկու հազարը Չիլիի կայազորի անդամներ են։ Բնակիչների մեծամասնությունը ունեն Խորվաթական արմատներ։ Այնտեղ բնակվում են նաև Չիլոեի ներգաղթածները։ Բնակավայրը և համայնքը կազմում են Տյերրա դել Ֆուեգոի մաս ինչպես նաև Մագալյանես և Չիլիյան Անտարկտիկա շրջանի մաս։ Համայնքի տարածքը կազմում է 9707,4 կմ²։ 2007 թվականի տվյալներով բնակչությունը 5591 բնակիչ է։ Բնակչության խտությունը 0,79 մարդ/կմ²։
Հիմնական եկամուտը ոչխարաբուծությունն է և մանր ձկնորսությունը։ Առկա է նաև Չիլիյան բանակային կայազորի զինվորներ և մեծ անվտանգությամբ քրեակատարողական գաղութ։

Գտնվելու վայրը
--------------

Բնակավայրը գտնվում է շրջանի ադմինիստրատիվ կենտրոն Պունտա-Արենասից 41 կիլոմետր հարավ-արևելք։
Բնակավայրին հարակցում են
Հյուսիսում - Պրիմավերա բնակավայրին
Արևելքում - Արգենտինյան Tierra del Fuego պրովինցիաին
Հարավում - Տիմաուկել համայնքին
Արևմուտքում - Պունտա-Արենաս համայնքին

Պատմություն
-----------

Առաջին հիմնական բնակիչները սկսել են բնակություն հաստատել ժամանակակից Պորվենիրում 1883 թվականից իսկ 1899 թվականի Դեկտեմբերի 13-ից անվանել բնակավայրը Պուերտո-Պորվենիր։
Այժմ Մագելլանի նեղուցով ափի մյուս կողմում է գտնվում Պունտա-Արենաս քաղաքը որը հանդիսանում է մայրցամաքային աշխարհի ամենահարավային քաղաքը։

Կլիմա
-----

Կլիման քաղաքում ծովային սառն է սակայն համեմատաբար չոր։ Ջերմաստիճանը տատանվում է 1,0-1,5°С հուլիսին, և 10,0-10,5 °C հունվարին (տարեկան միջինը, մոտ 6 °C)։ Տեղումները հավասարաչափ են ամեն ամիս, տարեկան մոտ 370մմ։ Ամառային ժամանակ տեղումները լինում են անձրևի տեսքով, իսկ ձմեռային ժամանակ անձրևի, ձյան կամ միաձուլվաձ տեսքով։
**Բուենոս Այրեսի քաղաքապետարան** (իսպ.՝ Palacio Municipal de la Ciudad de Buenos Aires, կամ՝ Palacio de la Jefatura de Gobierno de la Ciudad de Buenos Aires), Արգենտինայի մայրաքաղաք Բուենոս Այրեսի քաղաքային վարչակազմի նստավայրը։ Գտնվում է Plaza de Mayo-ի (Մայիսյան հրապարակի) վրա։

Պատմություն
-----------

1880 թվականին արգենտինյան դաշնային պետության ստեղծումը արտաքին առևտրի բումի և ներգաղթի ալիքի ազդակ դարձավ, որն իր հերթին հանգեցրեց մայրաքաղաքի բնակչության թվաքանակի կտրուկ աճի։ Ոստիկանության շենքի երկրորդ հարկում 1860 թվականից ի վեր տեղական իշխանությանը տրամադրված սենյակները այլևս չէին բավականացնում աշխատանքները բնականոն հունով կազմակերպելու համար, և 1890 թվականին քաղաքապետ Ֆրանսիսկո Բոլինիին լիազորվեց հոգ տանել քաղաքապետարանի առանձին շենք կառուցելու մասին։ Սակայն 1890 թվականի տնտեսական ճգնաժամը, որն այսօր հայտնի է 1890 թվականի խուճապ անունով, իր ազդեցությունը գործեց և ստիպեց կրճատել քաղաքապետարանի շենքի շինարարության համար նախատեսված ծախսերը, ըստ ամենայնի խնայել, տնտեսել միջոցները։ Այդ պատճառով էլ որոշվեց կառուցել համեմատաբար համեստ մի շինություն, ընդ որում՝ դարձյալ խնայողության նկատառումներից ելնելով՝ նախագծման աշխատանքների ղեկավարման գործը հանձնարարվեց հասարակական աշխատանքների փոխնախարարին, որն այդ գործը պիտի կատարեր գրեթե անվճար։ Բացի այդ, քաղաքապետարանի շենքի կառուցման համար օգտագործվեցին Avenida de Mayo-ի (Մայիսյան պողոտայի) կառուցման պատճառով քանդման ենթարկված մասնավոր մի տան շինանյութերն ու զարդատարրերը։

Շենքի շինարարությունն սկսվեց 1890 թվականի հունվարի 31-ին , ավարտվեց 1892 թվականի վերջերին, իսկ բացման հանդիսավոր արարողությունը տեղի ունեցավ հաջորդ տարվա մարտին։ Կառուցման ծախսը կազմեց ընդամենը 150 հազար պեսո (2010 թվականի ապրիլի 8-ի դրությամբ՝ 29 հազար եվրո)։ Շենքի օգտագործելի մակերեսը կազմում էր 860 քառակուսի մետր, որը մի փոքր էր միայն ավելի ոստիկանության շենքում ունեցածից։ Լրացուցիչ տարածքի խնդիրը կարգավորվեց 1911 թվականին, երբ քաղաքապետարանը հնարավորություն ունեցավ գնելու հարևանությամբ գտնվող սեփական առանձնատունը՝ դրանով իսկ գրեթե կրկնակապատկելով իր տրամադրության տակ գտնվող աշխատասենյակային մակերեսը։ Քաղաքապետարանի այդ նոր մասնաշենքի արտաքին ձևավորումը նախագծվեց և իրականացվեց՝ նմանեցնելով հիմնական շենքին, այսինքն՝ դարձյալ կիրառվեցին ֆրանսիական ոճի կառուցատարրեր։ Այդ աշխատանքներն իրականացվեցին Bonneu Ibero, Parodi & Figini ընկերության կողմից և ավարտվեցին 1914 թվականին։

1988 թվականին քաղաքապետարանի մասնաշենքերի քանակն ավելացավ ևս մեկով. նախկինների հարևանությամբ շարք մտավ Casa de la Cultura-ն՝ Բուենոս Այրեսի մշակույթի տունը,, որը կից կառուցապատումներով միացվեց մյուս մասնաշենքերին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Palacio Municipal de Buenos Aires (Իսպաներեն) Archived June 2, 2009, at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* El edificio escondido por Sergio Kiernan. Suplemento *M2*, Diario *Página|12*. 5/08/2006.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
Սուվլակի
**Կիպրական խոհանոց** (հուն․՝ Κυπριακή κουζίνα), Կիպրոսի Հանրապետության և դե ֆակտո կերպով ճանաչված Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետության ազգային խոհանոցը։ Կիպրոական խոհանոցը սերտորեն կապված է հունական և թուրքական խոհանոցների հետ։ Ճաշատեսակների յուրահատուկ համի և բաղադրության ձևավորման համար կիպրական խոհանոցի վրա նաև մեծ ազդեցություն են ունեցել հարևան տարածաշրջանի՝ բյուզանդական, ֆրանսիական, իտալական, կատալոնական, օսմանյան և Մերձավոր Արևելքի երկրների ազգային խոհանոցները։ Կիպրական խոհանոցին բնորոշ նշանավոր ճաշատեսակներից մեկը Հալումի կոչվող կիպրական պանիրն է, որը Կիպրոսում սկսել են պատրաստել միջնադարյան ժամանակաշրջաններից ի վեր։ Կիպրական այս պանիրը կարող է ծառայել որպես թարմ ուտեստ, խորոված և նախուտեստ։ Կիպրական խոհանոցում նաև կարևոր նշանակություն ունի ծովամթերքը։ Կիպրոսի խոհարարները ծովամթերքներից առավել շատ օգտագործում են խորոված կաղամար, ութոտնուկ, կարմրուկ ինչպես նաև մի շարք ծովային բույսեր, որոնք կարող են ծառայել որպես լավ նախուտեստ։ Լինելով հունական խոհանոցի հետևորդը, կիպրական խոհանոցում ևս լայնորեն օգտագործվում են բանջարեղենները, մասնավորապես աղցանների համար լայնորեն կիրառվում է լոլիկ և վարունգ։ Բացի լոլիկից և վարունգից, լայնորեն կիրառվում է նաև մի շարք մրգերի տեսակներ՝ ընկույզ, խնձոր, խաղող, նարինջ, մանդարին, կեռաս, ելակ, թուզ, ձմերուկ, սեխ, ավոկադո, կիտրոն, նուշ, շագանակ և կաղին։ Համեմունքներից կիպրական խոհանոցում օգտագործվում է մաղադանոս, պղպեղի զանազան տեսակներ (մասնավորապես սև պղպեղ), ինչպես նաև սերմեր։ Հաճախակի օգտագործվող բանջարեղեններից են կանաչ պղպեղ, բամիա, կանաչ լոբի, արտիճուկներ, գազար, լոլիկ, վարունգ, հազար, խաղողի տերևներ և այլն։ Կիպրական խոհանոցում օգտագործվում է ալանի սև հաց, որը օգտագործովում է նաև թուրքական խոհանոցում։ Կիպրոսի ազգային խոհանոցը հայտնի է նաև իր բազմապիսի աղանդերներով, որոնցից նշանավորը լոխումն է։ Կիպրոսի ազգային խոհանոցի կարևորագույն բաղադրիչներից է նաև ընկույզը, որը օգտագործվում է ճաշատեսակների մեծ մասի մեջ։ Կիպրոսի ազգային խոհանոցը չի կարելի պատկերացնել առանց համեմունքների և խոտաբույսերի։ Նշանավոր համեմունքներն են պղպեղը, մաղադանոսը, նեխուրը, թարմ համեմը, ուրցը և այլն։ Դաղձը կիպրական խոհանոցի կարևորագույն խոտաբույսն է։ Տեղացիները տաղձը օգտագործում են ճաշատեսակներում, ինչպես նաև մսի հեմեմելու համար։ Կիպրական խոհանոցը զարդարում են բազմաթիվ և բազմագույն աղցանները, որոնց հիմնական բաղադրիչները լոլիկը և վարունգն է, որը բնորոշ է հունական խոհանոցին։ Կարևոր նշանակություն ունի հունական աղցանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Sitas, Amaranth (1995) Kopiaste: the cookbook of traditional Cyprus food. Limassol: K. P. Kyriakou (Books & Stationery) Ltd ISBN 9963-76170-4 (first published by the author in 1968; published by Kyriakou since 1986)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 16916263n · LCCN: sh88001267 |

 |
**Փոքրլեհական վոյեվոդության մշակութային հուշարձան**։ Գրանցման համար՝ *A-467/M*

**Զինվորական գերեզմանատուն № 129 (Գրիբուվ)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 129 - Grybów), զինվորական գերեզմանատուն, որը գտնվում է Գրիբուվ գյուղի շրջակայքում (Նովոսոնչենսկի շրջան, Փոքրլեհական վոյեվոդություն)։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Ավստրո-Հունգարիայի և Ռուսաստանի բանակների՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1914 թվականի դեկտեմբերին, զոհված զինծառայողներ։ Փոքրլեհական վոևոդության պահպանվող հուշարձան է։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից 1914 թվականին, ավստրիացի ճարտարապետ Հանս Մայրի նախագծով։ 150 քմ մակերեսով գերեզմանատանը գտնվում են 24 անհատական գերեզմաններ, որտեղ թաղված են 19 ավստրիացի և 5 ռուս զինվորներ։

1974 թվականին գերեզմանատան տարածքը և գերեզմանների հուշարձանները կարգի են բերվել և վերականգնվել են։

2009 թվականի ապրիլի 16-ին գերեզմանատունը ներառվել է Փոքրլեհական վոյեվոդության հուշարձանների ռեեստրի մեջ (№ А-467/M):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie(չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.
* Roman Frodyma Galicyjskie Cmentarze wojenne t. I Beskid Niski i Pogórze (Okręgi I—IV), Oficyna Wydawnicza «Rewasz», Pruszków 1998.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Okręg III Gorlice, Cmentarz wojenny nr 129 — Grybów Archived 2017-02-03 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
| **՞**Կիպրոս Քվիհոյի |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | բոգածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | ձիթազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Կիպրոս |
|
|
| Տեսակ | Կիպրոս Քվիհոյի |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| L. qսiհօսi Carr

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |



**Կիպրոս Քվիհոյի** (լատ.՝  L. qսiհօսi Carr), ձիթազգիների ընտանիքի, կիպրոս ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ թուփ է' մինչև 2 մ բարձրությամբ։ Կարճ կողմնային ճյուղերը հաճախ փշապատ են։ Ընձյուղները աղվամազապատ են, մոխրադեղնավուն։ Տերևները էլիպսաձև են, երկարավուն էլիպսաձև կամ երկարավուն հակառակ ձվաձև, 1-4 սմ երկարությամբ, 0,5-1,5 սմ լայնությամբ, բութ գագաթով, թաղանթանման, մերկ, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, ներքևի կողմից՝ բաց կանաչավուն, լայն սեպաձև հիմքով, դեպի ցած ոլորված եզրերով։ Տերևակոթունները կարճ են, մազմզուկապատ։ Ծաղկաբույլերը գագաթնային են և կողային, մազմզուկապատ առանցքով։ Ծաղիկները մանր են, սպիտակ,
անախորժ հոտով, հավաքված նստադիր փնջերում, առաջացնում են 4 սմ երկարությամբ և 1,5 սմ լայնությամբ գլանաձև հասկիկներ, որոնք իրենց հերթին հավաքված են 10-20 սմ երկարությամբ գլանաձև հուրաններում։ Պսակի խողովակը կրկնակի անգամ երկար է բաժակից։ Բաժակի մասերը կարճ են խողովակից։ Փոշանոթները ավելի երկար են բաժակի մասերից։ Պտուղը ձվաձև է, փայլուն, մուգ մանուշակագույն, 0,5 սմ տրամագծով։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբեր-նոյեմբերին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Չինաստանում, Սիչուան, Շենսի, Յունան նահանգներում, լեռներում, ծովի մակարդակից մինչև 2500 մ բարձրության վրա։

Հայաստանի հանրապետությունում հանդիպում է հիմնականում Երևանի բուսաբանական այգում և նրա Վանաձորի բաժանմունքում։ Երկու դեպքում էլ առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է։ Ցուրտ և երկարատև ձմռան դեպքում Երևանում ցրտահարվում են միամյա
շիվերը։ Վանաձորում երբեմն ավելի ուժեղ է ցրտահարվում։ Հեռանկարային է հանրապետության ստորին և միջին լեռնային գոտիների համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 256։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Փոքրլեհական վոևոդության մշակութային հուշարձան**։ գրանցման համար՝ *А-577*
**Զինվորական գերեզմանատուն № 81 (Մենցինա Վելկա)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 95 - Stróżówka), զինվորական գերեզմանատուն, գտնվում է Լեհաստանի Փոքրլեհական վոևոդության Մենցինա Վելկա գյուղի շրջակայքում։ Գերեզմանատունը մտնում է Առաջին աշխարհամարտի տարիների Արևմտագալիցյան զինվորական դամբարանների խմբի մեջ։ Գերեզմանատանը թաղված են Ավստրիական և Ռուսական բանակների զինծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականի մայիսին։ Փոքրլեհական վոևոդության հուշարձան։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է 1915 թվականին Կրակովի զինվորական դամբարանների և ռազմական պարետատան դեպարտամենտի կողմից, ավստրիացի ճարտարապետ Հանս Մայրի նախագծով։ 163 քմ մակերեսով գերեզմանատանը գտնվում են 8 եղբայրական և 9 անհատական գերեզմաններ, որոնցում թաղված են 17 ավստրիացի և 28 ռուս զինվորներ։

1988 թվականի հունիսի 30-ին գերեզմանատունը ներառվել է Փոքրլեհական վոևոդության հուշարձանների ռեեստրի մեջ (№ А-570):

Նկարագրություն
--------------

Գերեզմանատունը գտնվում է Մենցինա Վելկա և Մենցինա Մալա գյուղերի միջև գտնվող ճանապարհի կողքին։ Գերեզմանատան վիճակը լավ է, այն շրջափակված է քարե պատերով։ Գերեզմանատան տարածքում գտնվում է խաչի տեսքով հուշարձան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych — województwo małopolskie(չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cmentarz wojenny nr 95 — Stróżówka Archived 2016-12-20 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
| **՞**Կիպրոս չինական |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Բոգածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ձիթազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Կիպրոս |
|
|
| Տեսակ | Կիպրոս չինական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| L. sinense Lour

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |



Բոնսայը
**Կիպրոս չինական** (լատ.՝  L. sinense Lour), ձիթազգիների ընտանիքի, կիպրոս ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Կիսամշտադալար փոքր ծառ է՝ մինչև 7 մ բարձրությամբ։ Տաք և կարճատև ձմեռների դեպքում (երբեմն Արարատյան դաշտում) սաղարթը պահպանվում է, և գարնանը նոր տերևների բացվելու հետ միաժամանակ հին տերևները թափվում են։ Խիստ և երկարատև ձմեռների դեպքում ցրտահարվում են ոչ միայն տերևները, այլև սաղարթի մի զգալի մասը։ Ընդհանրապես Արարատյան դաշտի պայմաններում թփանման տեսք ունի՝ 1 -1,5 մ բարձրությամբ։ Սաղարթը այստեղ կազմավորվում է հիմնականում միամյա շիվերի հաշվին։ Միամյա և երկամյա շիվերը դեղնավուն են, սկզբում մազմզուկապատ, հետագայում՝ մերկ, ծածկված ոսպնյակներով։ Տերևները էլիպսաձև են կամ երկարավուն էլիպսաձև, 3-5 սմ երկարությամբ և 1,5-2 սմ լայնությամբ, կարճ սրածայր կամ բութ գագաթով, հիմքում կլորավուն կամ սեպաձև, վերևի կողմից՝ անփայլ կանաչ, ներքևի կողմից՝ բաց դեղնականաչավուն, կարճ մազմզուկապատ, կամ էլ մազմզուկապատ միայն գլխավոր ջիղի ուղղությամբ։ Տերևակոթուններըը կարճ են՝ 0,3-0,6 մմ երկարությամբ։ Ծաղկաբույլերը նոսր են, 6-10 սմ երկարությամբ և 3-5 սմ լայնությամբ, աղվամազապատ առանցքով։ Պսակի խողովակը հավասար է բաժակին կամ նրանից մի փոքր երկար է։ Բաժակը մազմզուկապատ է։ Պտուղները գնդաձև են, 0,4 սմ տրամագծով։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-
հոկտեմբերին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Չինաստանում (Յունան)։ Հեռանկարային է մեր հանրապետության ստորին լեռնային գոտու համար, հյուսիսարևելյան շրջաններում՝ ծովի մակարդակից 1200, Արարատյան դաշտում՝ 900 մ բարձրությունների վրա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 255։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776857674 |

 |
Նարնջի թարմ մաքրված ցիտրուսակեղև
**Ցիտրուսակեղև** (իտալերեն՝ cedro կիտրոն), տարատեսակ ցիտրուսային պտուղների (փոթոթահամի (Citrus aurantium), կիտրոնի (Citrus limonum), նարնջի, մանդարինի (Citrus nobilis) և թուրինջի (Citrus paradisi)) պտղապատյանի արտաքին գունավոր շերտը։

Նրանում առկա են երկաթ պարունակող զետեղարաններ, որոնք ունեն եթերային յուղեր, որոնցով էլ պայմանավորված է պտուղների բույրը։ Ցիտրուսակեղևն օգտագործում են խոհարարության և ալկոհոլային խմիչքի արտադրության մեջ։ Ցիտրուսակեղևն ունի դառնաքաղցրավուն մրգային բուրմունք, մի փոքր քաղցր համ։

Խոհարարության մեջ օգտագործման նպատակով ցիտրուսակեղևն առանձնացնում են իր տակ փռված սպիտակ, փխրուն շերտից, ինչից հետո չորացնում և աղում են (կամ թակում)՝ դարձնելով փոշի։ Ցիտրուսակեղևը համարվում է պատրաստ, երբ դառնում է փխրուն։ Ցիտրուսակեղևի ցանկացած տեսակ չորացնելու համար անհրաժեշտ է այն բարակ շերտով շարել ափսեի մեջ, 2-3 օր պահել սենյակային ջերմաստիճանում՝ ամեն օր խառնելով։

Նարնջի կեղևահանում
Կախված այն հանգամանքից, թե ինչ պտղից է հանվում կեղևը, տարբերակում են կիտրոնի, նարնջի, թուրինջի և ցիտրուսի այլ տեսակներ։ Բոլոր տարատեսակները պատկանում են թույլ, նրբահամ համեմունքների շարքին, այդ իսկ պատճառով կարող են կիրառվել ավելի նշանակալի չափաբաժիններով (այլ համեմունքների համեմատությամբ), այսինքն՝ ոչ թե դոլյաներով, այլ գրամներով։

Ըստ այդմ՝ չափանիշը պետք է լինի համը՝ թույլատրելի սահմանն անցնելուց հետո դառնավուն համի ի հայտ գալը։

Մնացածի համեմատ՝ խոհարարության մեջ ավելի հաճախ կիրառվում է լիմոնի կեղևը։ Այն ավելացնում են այն կերակրատեսակների մեջ, որոնք պատրաստված են մսից, ձկից, թռչնամսից, մրգից, բանջարեղենից։ Այն ներառված է նաև ապուրների բաղադրության մեջ՝ ինչպես սառը (մածնաբրդոշ, ճակնդեղի կերակուր), այնպես էլ դասական (բանջարաթթվապուր, կաղամբապուր, ձկնապուր)։ Առանց ցիտրուսակեղևի անհնար է պատկերացնել թե՛ տարատեսակ աղանդերները, թե՛ թխածները (բուլկի, բիսկվիթ, կեքս, շառլոտկա), քաղցր պուդինգներ, պաղպաղակ։

Մանդարինի չորացրած ցիտրուսակեղև
Նարնջի և մանդարինի կեղևներն օգտագործվում են աղանդերներին, քաղցր սոուսներին և հրուշակեղենին յուրահատուկ բուրմունք հաղորդելու համար։ Թուրինջի կեղևը կիրառվում է այն համադամասերների կողմից, ովքեր սիրում են նաև կիտրոնի համը, բայց հարկ է նշել, որ թուրինջի կեղևը ճաշատեսակներն ավելի բուրումնավետ է դարձնում։

Փոթոթահամի ցիտրուսակեղևն ավելի հաճախ ավելացնում են կաթնաշոռով և բրնձով ճաշատեսակին, մսի խճողակին։ Եվ, իհարկե, ցիտրուսակեղևի բոլոր տեսակներն օգտագործվում են ալկոհոլային և ոչ ալկոհոլային խմիչքների, մուրաբաների, կոմպոտների, անուշապուրների, դոնդողների պատրաստման համար։

Առավել հաճախ ցիտրուսակեղևն օգտագործվում է կենցաղում՝ միկրոալիքային վառարանի հոտից ձերբազատվելու, մետաղյա մակերեսների, ապակիների, մասնատված գրատախտակների մաքրման և փայլի հաղորդման համար։ Ինչպես նաև հայտնի է, որ կիտրոնի կեղևի հոտը վանում է միջատներին։

Կոսմետոլոգիական նպատակով ցիտրուսակեղևը կիրառում են ոտքի մաշկի փափկեցման, ինչպես նաև եղունգների կոտրման և լնդերի արյունահոսության դեմ պայքարելու նպատակով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *цедра* հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում

Գրականություն
-------------

* В. В. Похлебкин — Все о пряностях. М. Центрполиграф, 2005, ISBN 5-9524-1888-0
Հուշարձան
**Զինվորական գերեզմանատուն № 6 (Կրեմպնա)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 6 - Krempna), զինվորական գերեզմանատուն, որը գտնվում է Կրեմպնա գյուղի մերձակայքում՝ Անդրկարպատյան վոևոդությունում։ Գերեզմանը մաս է կազմում Արևմտագալիցիական զինվորական գերեզմանոցի, որը ստեղծվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Գերեզմանոցում հուղարկավորված են ավստրիական, գերմանական և ռուսական բանակի զինծառայողները, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը հիմնվել է 1915 թվականին սլովակ ճարտարապետ Դուշան Յուրկովիչի նախագծով։

Գերեզմանատանը հուղարկավորված են 53 ավստրիացի, 33 ռուս և 34 գերմանացի անհայտ զինվորներ։ 1914 թվականին Կրեմպնա գյուղում գտնվող Սուրբ Կոսմի և Դեմիանի եկեղեցիները եղել են դաշտային հիվանդանոց և ենթադրվում է, որ այստեղ թաղված են զինվորներ, ովքեր զոհվել են վերքերից։

Բնութագիր
---------

Գերեզմանատունը ցանկապատված է քարե ցանկապատով։ Գերեզմանատան կենտրոնում գտնվում է հուշարձան, կազմված չորս քարե սյուններից, որոնց գագաթներ միանում են քարե ծաղկեպսակով։ Այս հուշարձանը տեղադրվել է 1990 թվականին և ստեղծել են արաբ փորագրիչները լեհ և ավստրիացի զինվորականների պատվերով, ովքեր խաղաղապահներ են Գոլանի բարձունքներում։

Աղբյուրներ
----------

* Roman Frodyma: Galicyjskie cmentarze wojenne, tom I. Beskid niski i Pogórze. Warszawa — Pruszków: Oficyna Wydawnicza «Rewasz», 1995, s. 32-33. ISBN 83-85557-20-2.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cmentarze z I wojny światowej, Okręg I Nowy Żmigród Archived 2017-02-03 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
**Կիպրոսի աշխատավոր ժողովրդի առաջադիմական կուսակցություն** (հուն․՝ Ανορθωτικό Κόμμα Εργαζόμενου Λαού (ΑΚΕΛ), [**ԱԿԷԼ**], թուրքերեն՝ Emekçi Halkın İlerici Partisi), մարքսիստ-լենինիստական և կոմունիստական ուղղվածության քաղաքական կուսակցություն Կիպրոսում։

Կիպրոսի կոմունիստական կուսակցությունը հիմնվել է 1926 թվականին։ 1941 թվականի ապրիլին, ԿԿԿ մի քանի անդամներ հիմնեցին Կիպրոսի աշխատավոր ժողովրդի առաջադիմական կուսակցությունը։ 1955 թվականին անգլիական իշխանություններն արգելեցին ԱԿԷԼ-ի, ինչպես և մի շարք կազմակերպությունների գործունեությունը։ 1959 թվականին կուսակցությունն ստացավ լեգալ գործելու հնարավորություն։ 10-րդ համագումարը (1962) ընդունեց նոր ծրագիր, ըստ որի Կիպրոսի ժողովրդի գլխավոր թշնամին իմպերիալիզմն էր, և պայքարի ժամանակակից փուլը պետք է կրի հակաիմպերիալիստական, ազգային-ազատագրական բնույթ։

1974 թվականի հուլիսի 15-ի զինված հեղաշրջման փորձից և թուրքական զորքերի Կիպրոս ներխուժելուց (1974 թվականի հուլիսի 20) հետո ԱԿԷԼ-ի ԿԿ հայտարարեց, որ կիպրական հարցը պետք է լուծվի Կիպրոսի անկախության, տարածքային ամբողջականության և կիպրական ժողովրդի սուվերեն իրավունքների պահպանման հիման վրա՝ բոլոր օտարերկրյա զորքերը երկրից դուրս բերելու, դեմոկրատական կառավարություն ստեղծելու, բոլոր քաղաքացիների (ինչպես հույների, այնպես էլ թուրքերի) իրավահավասարությունն ապահովելու ճանապարհով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Nordsieck Wolfram (2016)։ «Cyprus»։ *Parties and Elections in Europe*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 443)։*  |
**Զինվորական գերեզմանատուն № 8 (Նովի Ժմիգրուդ)** (լեհ.՝  Cmentarz wojenny nr 8 - Nowy Żmigród), զինվորական գերեզմանատուն, որը գտնվում է Նովի Ժմիգրուդ գյուղի մերձակայքում՝ Յասլենսկի մարզ՝ Անդրկարպատյան վոևոդությունում։ Գերեզմանը մաս է կազմում Արևմտագալիցիական զինվորական գերեզմանոցի, որը ստեղծվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Գերեզմանատանը հուղարկավորված են Ավստրո-հունգարական, գերմանական և ռուսական բանակի ծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1914 թվականին և 1915 թվականի մայիսին։ Անդրկարպատյան վոևոդության պատմական հուշարձան։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է 1915 թվականին Ռազմական գերեզմանների վարչության Կ. և Կ. զինվորական պարետատան Կրակովի կողմից ավստրիացի ճարտարապետ Դուշան Յուրկովիչի ծրագրով։ 1650 քառակուսի մետր տարածք ունեցող գերեզմանատանը գտնվում են 27 եղբայրական և 157 անհատական գերեզմաններ, որոնցում հուղարկավորված են 1 լեհ, 58 ավստրիացի, 5 գերմանացի, 149 ռուս զինվորներ Գրեմենչուգսկիի 32-րդ հետևակային զորքերից, Իզմաիլսկի 189-րդ հետևակային զորքերից, Օչակովսկիի 190-րդ հետևակային զորքերից և Ինսարսկի 196-րդ հետևակային զորքերից և 1 խաղաղ բնակիչ։

1991 թվականի հունվարի 6-ին գերեզմանատունը ընդգրկվել է Անդրկարպատյան վոևոդության պատմական հուշարձանների ցանկում (№ 293):

Բնութագրում
-----------

Գերեզմանատունը ունի ուղղանկյան ձև և ցանկապատված է փայտե և քարե ցանկապատերով։ Գերեզմանատան կենտրոնում գտնվում է հուշարձան հինգ սյուների տեսքով, որոնք տեղադրված են պատվանդանի վրա։ Խոյակների վրա առկա են ծաղկե զարդաքանդակներ։

Գերեզմանատունը զբաղեցնում է առանձին տարածք ծխական գերեզմանատանը։ Գերեզմանատունը մյուսներից տարբերվում է մյուս Արևմտագալիցիական զինվորական գերեզմանոցներից նրանով, որ 149 զոհված ռուս զինվորների անուննից հայտնի են 50 անուն։

Բացի Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից զինծառայողներից, գերեզմանատանը հուղարկավորված են լեհ նորակոչիկներ, ովքեր զոհվել են 1920 թվական փետրվարի 11-ին Լեհ-խորհրդային և Մաիրա Սկոլուդի պատերազմների ժամանակ, 1945 թվականին գերմանացիների կողմից գնդակահարված։

Գրականություն
-------------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cmentarz wojenny nr 8 Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
**Աշոտ Ա Կյուրոպաղատ** (վրաց.՝ აშოტ I კურაპალატი, 8-րդ դար - հունվարի 29, 826, Nigali valley), հայտնի է նաև, որպես **Աշոտ I Մեծ**, Բագրատունի թագավոր 809 թվականից, Տայքի կյուրոպաղատ։

Աշոտ Ա Կյուրոպաղատը միութենական պայմանագիր է կնքել Բյուզանդիայի հետ՝ արաբական տիրապետությունից Վրաստանը ազատելու համար և ընդունել է *կյուրոպաղատի* տիտղոսը։ Նա Տայքի կյուրոպաղատության մայրաքաղաքն է դարձել իր կողմից ամրացված Արտանուջ (այժմ՝ Արդանուչ) քաղաքը, որը հաջող դիրք էր զբաղեցնում է Մետաքսե մեծ ճանապարհի երկարությամբ։

Աշոտ Բագրատունին հզոր և խոշոր պետություն է ստեղծել, որի հետ հաշվի էին նստում իր ժամանակորդ վրացական և օտարերկրյա պետական գործիչները։

Կենսագրություն
--------------

Աշոտ Ա Կյուրոպաղատն ունի հայկական ծագում։ Աշոտը եղել է Տայքի հայ կառավարիչ Ատրներսեհ Ա-ի որդին և հայոց սպարապետ Աշոտի թոռը՝ հայոց Բագրատունիների թագավորական տոհմից։

Արևելյան Վրաստանը գտնվում էր Արաբական խալիֆայության իշխանության տակ։ Աշոտ I-ը շարունակելով իր նախնինների գործը ցանկանում էր պետականություն ստեղծել Վրաստանում։ Աշոտն իր կողմնակիցների հետ ապաստանել է Քարթլիում՝ հարավային Վրաստանում։

Նրան հաջողվում է գրավել Արտանուջ քաղաքը և այն դարձնել իր նստավայրը։ Չնայած նրան, որ Բյուզանդիայի կայսր Միքայելը Աշոտին շնորհում է կյուրոպաղատի տիտղոսը՝ նա փորձում է չսպասել Բյուզանդական կայսրության օգնությանը և իր քայլերում լինել անկախ։

Աշոտը հաղթական կռիվներ է մղում արաբների դեմ և աստիճանաբար ընդլայնում իր իշխանությունն ամբողջ Հարավային Վրաստանում։ Աշոտը իր թագավորությանն է միացնում նաև Քվեմո Քարթլին։

Աշոտի թագավորությունը կոչվում էր Տայք-Կղարջքի իշխանություն։ 826 թվականին Աշոտը արաբների դեմ հերթական կռվի ժամանակ դավադրաբար զոհվում է։ Նա զոհ է գնում արաբների կողմից կաշառված վրացիներին, ովքեր ներխուժելով եկեղեցի, սպանում են վրաց թագավորին։

Աշոտ Կյուրոպաղատը դասվում է վրաց ուղղափառ եկեղեցու սրբերի շարքին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Pas L. v.* Genealogics — 2003.
2. 1 2 3  Гургенидзе Н. М. Сургуладзе М. Ашот I Великий // Православная энциклопедия. Том IV. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2002. — С. 229—230. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-009-9

Գրականություն
-------------

* Гургенидзе Н. М. Сургуладзе М. Ашот I Великий // Православная энциклопедия. Том IV. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2002. — С. 229—230. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-009-

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WeRelate · Rodovid · Rodovid |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Վրաստան**   **Պատմություն**
 |
**Զինվորական գերեզմանատուն № 7 (Դեշնիցա)** (լեհ.՝ Cmentarz wojenny nr 7 - Desznica), զինվորական գերեզմանատուն, որը գտնվում է Դեշնիցա գյուղի Յասլենսկի մարզի մերձակայքում՝ Անդրկարպատյան վոևոդությունում։ Գերեզմանը մաս է կազմում Արևմտագալիցիական զինվորական գերեզմանոցի, որը ստեղծվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Գերեզմանոցում հուղարկավորված են  Ավստրո-հունգարական, գերմանական և ռուսական բանակի ծառայողներ, ովքեր զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

Պատմություն
-----------

Գերեզմանատունը կառուցվել է 1915 թվականին Ռազմական գերեզմանների վարչության Կ. և Կ. զինվորական պարետատան Կրակովի կողմից ավստրիացի ճարտարապետներ Դուշան Յուրկովիչի և Ադոլֆ Կաշպարի ծրագրով։ Գերեզմանատունը ունի ուղղանկյունի ձև և 427  քառակուսի մետր տարածք, որտեղ կան 3 եղբայրական և 35 անհատական գերեզմաններ, որոնցում հուղարկավորված են 32 ավստրիացի, 2 գերմանացի, 2 խաղաղ բնակիչ և 39 ռուս զինվորներ։

Բնութագրում
-----------

Գերեզմանատունը գտնվում է լավ վիճակում և գտնվում է գյուղական ճանապարհի մոտ Դիմիտրի Սոլունսկի եկեղեցու հարևանությամբ, կառուցված 1790 թվականին։ Գերեզմանատան մուտքը տեղակայված են հետնամասից (եկեղեցու կողմից)։ 90-ական թվականներին գերեզմանատունը վերակառուցվել է, նախնական ծրագրի համաձայն վերականգնվել է քարե պատը, տարածքը մաքրված է։ Քանդակազարդի երկու կողմերում տեղակայված են հուշատախտակներ գերմաներեն գրվածքներով.


|  |
| --- |
|  **DANKBAR SCHMUCKET DIE  GRUFT SEINER SIEGREICHEN SOHNE, KRAFTVOLL ER-  STARKT DAS VOLK MIT DEM** |



|  |
| --- |
|  **DA EUCH DIE WAFFE ENT =  FIEL, WURDET IHR BRUDER  DEN SIEGERN. — FRIEDLICH ENGT EUCH DER TOD IN  DEM GEHEILIGHTEN RAUM** |

Աղբյուրներ
----------

* Oktawian Duda: Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1995. ISBN 83-85548-33-5.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cmentarz wojenny nr 7 — Desznica Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine. (լեհ.)
* Метрика кладбища (լեհ.)
**Տոսա դե Մար** (իսպ.՝ Tossa de Mar), մունիցիպալիտետ Իսպանիայի Կատալոնիա ինքնավար համայնքի Ժիրոնա նահանգի Սելվա շրջանում։ Զբաղեցնում է 38,18 կմ² մակերես։ Բնակությունը կազմում է 5976 մարդ (2010 թվական)։ 

Տեսարան ծովափից դեպի ամրոց
Լողափ Տոսայում
Տոսան իրենից ներկայացնում է ոչ մեծ զբոսաշրջային հանգստավայր-քաղաք՝ Կոստա Բրավայի ափին։ Գտնվում է Բարսելոնայից 90 կմ դեպի հյուսիս։ Այս հանգստավայրը զբոսաշրջիկներին ներկայանում է ոչ միայն իր լողափերով, այլև՝ պատմամաշակութային ժառանգությամբ։ Ի թիվս այս ամենի Տոսայում է գտնվում նաև մի ամրոց, որը ժամանակին ծովահենների դեմ պաշտպանական կառույց է ծառայել։ Ներկայումս մունիցիպալիտետը ծաղկում է ապրում ի շնորհիվ զարգացող զբոսաշրջության։ 18-19-րդ դարերում Տոսան հայտնի է եղել թանկարժեք գինիների համար նախատեսված խցանների արտադրությամբ։

Չնայած, որ աշխարհի տարբեր վայրերից այստեղ հանգստանալու են գալիս բազմաթիվ զբոսաշրջիկներ, միևնույն է Տոսան կարողացել է պահպանել իր ազգային սովորություններն ու մշակույթը։ Տոսայի խոշոր լողափերից են Պլատյա Գրանն (Platja Gran) ու Մար Մենուդան (Mar Menuda), որոնք տեղակայված են քաղաքի կենտրոնական մասում։ Չնայած, որ Տոսայի հյուրանոցների մեծ մասը բարձրակարգ են և թանկ արժեն, միևնույն է հյուրանոցներում հանգրվանելու համար անհրաժեշտ է նախօրոք տեղ պատվիրել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  art.6 // *(unspecified title)*
2. ↑  Աշխարհագրական դիրք
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լենինի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Վ. Ի. Լենինի հուշարձան Կրեմլում** (ռուս.՝ Памятник В. И. Ленину в Кремле), հուշարձան Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը նվիրված է ռուս հեղափոխական գործիչ, բոլշևիկ, Հոկտեմբերյան հեղափոխության առաջնորդ Վլադիմիր Լենինին։ Գտնվել է Մոսկովյան Կրեմլում, Տայնիցկի այգում։ 1995 թվականին ապամոնտաժվել է և տեղափոխվել Լենինսկիե Գորկի։

Պատմություն
-----------

1967 թվականին, Հոկտեմբերյան հեղափոխության 50-ամյակի տարում, անցկացվեց Մոսկովյան Կրեմլում Վ. Ի. Լենինի լավագույն հուշարձանի մրցույթ, որին մասնակցեց ավելի քան 50 հեղինակ։ Լավագույնը ճանաչվեց լենինգրադցիներ` քանդակագործ Վենիամին Պինչուկի և ճարտարապետ Սերգեյ Սպերանսկու աշխատանքը։

Հուշարձանը հանդիսավորությամբ բացվեց 1967 թվականի նոյեմբերի 2-ին, Տայնիցկի այգում։ Այն պատրաստված էր բրոնզից, իսկ պատվանդանը` Ուկրաինայում արդյունահաված մուգ մոխրագույն գրանիտից, հարթակը հուշարձանի շուրջը սալապատված էր լաբրադորիտե ողորկված սալերով։

Վ. Բ. Պինչուկը երկար տարիներ աշխատել է Լենինի կերպարի վրա։ Հայտնի են նրա «Վ. Ի. Լենինը Ռազլիվում» (1935), «Վ. Ի. Լենինը ամբիոնի մոտ» (1973) աշխատանքները։ Այդ իսկ պատճառով Կրեմլի տարածքում կառուցված հուշարձանում նրան հաջողվել էր ստեղծել Լենինի պատմականորեն նույնական կերպարը։ Հեղինակը պատմում էր, որ ցանկացել է Լենինին ցույց տալ պուրակում նստարանին նստած, որ դիտողը ցանկանար կանգնել հուշարձանի մոտ։

Լենինն ապրել ու աշխատել է Կրեմլում ավելի քան հինգ տարի` 1918 թվականի մարտից, երբ մայրաքաղաքը տեղափոխվեց Մոսկվա, մինչև 1923 թվականի մայիս։ Լենինի անձնական բնակարանը և գրասենյակը գտնվում էին Սենատի նախկին շենքի երրորդ հարկում։ 1955-1994 թվականներին դա թանգարան էր, որն այցելել էր ավելի քան երկու միլիոն մարդ։

1898-1918 թվականներին Տայնիցկի այգում գտնվել է կայսր Ալեքսանդր II-ի հուշարձանը։ Այստեղ 1920 թվականի մայիսի 1-ին անցկացվել է համառուսաստանյան շաբաթօրյակ, որին մասնակցել է Լենինը և անձամբ կազմակերպել մեծ իշխան Սերգեյ Ալեքսանդրովիչի հուշարձանի քանդումը։

1995 թվականին Լենինի հուշարձանը ապամոնտաժվել է, քանդակը տեղափոխվել է Կրիմսկայա առափնյա փողոցում գտնվող «Արվեստների զբոսայգի» («Մուզեոն»), այնուհետև` Լենինսկիե Գորկի, որտեղ այն գտնվում է մինչ օրս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Популярная художественная энциклопедия, 1986
2. ↑  *И. К. Мячин* По Москве-реке. — М.: Московский рабочий, 1977. — 336 с.

Գրականություն
-------------

* *И. Г. Абельдяева* Памятник В. И. Ленину в Кремле. — М.: Московский рабочий, 1984. — 64 с.
* *Р. Ф. Кожевников* Скульптурные памятники Москвы. — М.: Московский рабочий, 1983. — 320 с.