**Բեսսի Շոնբերգ** (*գերմ.՝ Elisabeth 'Bessie' Schönberg*, դեկտեմբերի 27, 1906(1906-12-27), Հաննովեր, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն - մայիսի 14, 1997(1997-05-14), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), 20-րդ դարի խիստ ազդեցիկ ամերիկյան պարուհի, խորեոգրաֆ և պարուսույց։ Նա արդի ժամանակակից պարի կենտրոնում է եղել Բենինգթոնի քոլեջում իր գործունեության սկզբից մինչև իր մահը։ Նա գործել է վաթսունհինգ տարի և նրա օգնությամբ ձևավորել է ժամանակակից պարողների նոր սերունդ. նրա սաներից են Լյուսինդա Չայլդսը, Էլիզաբեթ Քինը, Մերեդիտ Մոնքը և Քերոլին Ադամսը։

> Բեսսի Շոնբերգի կյանքի և ստեղծագործության մասին պատկերացում կազմելը հնարավոր է, եթե հիշենք պրիզմայի պատկերը, բազմադեմ բյուրեղային առարկա, որը չի կարող ընկալվել ամբողջությամբ, բայց կարելի է գնահատել և հասկանալ՝ նրա տարբեր կողմերից լույսի շողեր որսալով։
> 
> 

*«Բեսսի» մրցանակը* «Նյու Յորքի պարի և կատարման մրցանակ» է, որն ամենահեղինակավոր մրցանակներից մեկն է, որը կարելի է ստանալ պարի աշխարհում։

Կենսագրություն
--------------

Էլիզաբեթ Շոնբերգը, ով շատերին հայտնի է պարզապես **Բեսսի** անունով, մեծացել է Գերմանիայի Դրեզդեն քաղաքում։ Ռոուզ Էլիզաբեթ Մաքգրյուն՝ նրա մայրը, ամերիկացի օպերային երգչուհի էր։ Նա երգեցողություն էր սովորել Գերմանիայում և հանդիպել Բեսիի հորը՝ Ալեքսանդր Շյոնբերգին, երբ նա համալսարանի ինժեներ-ուսանող էր։

Բեսսին ընտանիքի երեք երեխաներից կրտսերն է եղել։ Մոր շնորհիվ երեխաները մեծացել են արվեստով շրջապատված։ 1911 կամ 1912 թվականներին մայրը վերադարձել է Միացյալ Նահանգներ։ Երբ Բեսսի հայրը զորակոչվել է զինվորական ծառայության Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, երեխաները 1914 թվականից ապրել են Դրեզդենում իր հորաքույրերից մեկի հետ, ով լուսանկարիչ էր։ Այդ ընթացքում նա մասնակցել է ռիթմիկ կրթության դասընթացների Էմիլ Ժակ-Դալկրոզի հետ Հելերաոյում (սաքսոնական Դրեզդեն) և տեսել է գերմանացի հայտնի պարուհի Մերի Վիգմանի կատարումները։ Նա սիրահարվել է Դալկրոզին և, ի սարսափ հոր, շեղվել ուսումից։ Նրա հայրը շուտով դադարեցրել է դասերը և բացատրել նրան, որ պարը «միայն ցածր խավին հարմար մասնագիտություն է»։

Դրեզդենում թրծվել է Բեսսին արվեստի, ճարտարապետության, երաժշտության և պարի ավանդույթների և ավանգարդիզմի խառնուրդով։

1925 թվականին Շոնբերգը մոր հրավերով գաղթել է ԱՄՆ, Յուջին (Օրեգոն)։ նա շարունակել է պարային ուսուցումը Օրեգոնի համալսարանում, որտեղ նա մասնագիտանում էր կերպարվեստի ոլորտում։ Հենց այստեղ նա սկսել է հաճախել իր առաջին պարի դասընթացին։ Լիլիան Ստուպը՝ նրա առաջին պարի ուսուցիչը, թողել է Օրեգոնի համալսարանը 1927 թվականին և նրան փոխարինել է Մարթա Հիլլը։ Հիլլը, որը գիտակ և մեծ փորձ ուներ պարում, Շոնբերգին տվել է այն ուղղությունն ու հմտությունները, որոնց նա ձգտում էր։ Հիլլը նրան ներկայացրել է Նյու Յորքի պարի աշխարհը և ծանոթացել է բոլոր ժամանակների ամենահայտնի ժամանակակից պարուսույցներից և պարուհիներից մեկի՝ Մարթա Գրեհեմի հետ։ Երկու տարի Հիլլի հետ սովորելուց հետո Շոնբերգը որոշել է դադարեցնել իր ուսումը և իր պարային գործունեությունը շարունակել Նյու Յորքում։

Շոնբերգը Նյու Յորք էր եկել ԱՄՆ-ում ժամանակակից պարի համար առանցքային ժամանակաշրջանում։ Ժամանակակից պարի նոր սերունդը, ինչպիսիք են Գրեհեմը, Շոնբերգը, Դորիս Համֆրին և Հելեն Թամիրիսը, օգնեցին ամրապնդել ժամանակակից պարը 1920-ականներին։ Այս երկրորդ սերնդի պարողները ցանկանում էին ստեղծել արտահայտիչ շարժում՝ ավանդական բալետի սահմաններից դուրս գալով։ Շոնբերգն ու Գրեհեմը համագործակցել են երկու տարի, և նա հանդես եկավ Գրեհեմի ամենահայտնի գործերում, այդ թվում՝ «Հերետիկոսական» և «Նախնադարյան առեղծվածներ» պարերը։

Սակայն 1931 թվականին ծնկի վնասվածքի հետևանքով Շոնբերգը դադարեցրել է ելույթներով հանդես գալ։ Սակայն նա շարունակել է ազդեցություն ունենալ պարի աշխարհի վրա։ Նա վերսկսել է սովորել և 1936 թվականին ստացել է արվեստի բակալավրի աստիճան Բենինգթոն քոլեջում։ 1938 թվականից նա թատրոն և պար է դասավանդել Սառա Լոուրենս քոլեջում, որտեղ եղել է տնօրեն 1956-1975 թվականներին։ Քոլեջում եղած տարիներին նա ստեղծել է ամերիկյան բարձրագույն կրթության առաջին պարային բաժիններից մեկը։ Սառա Լոուրենսի պարային բաժինը ծառայել է որպես մոդել, որից աճել են քոլեջի այլ պարային բաժինները։ Նա նաև գործել է որպես խորեոգրաֆիկ խորհրդատու Մարտաս Վինեյարդի YARD-ում՝ երիտասարդ խորեոգրաֆների լավագույն հանգստավայրերից մեկն էր [www.DanceTheYard.org], դասավանդել է Ջուլիարդի դպրոցում և սեմինարներ վարել Dance Theatre Workshop պարային ընկերությունում և Նյու Յորքի համալսարանի Թիշի արվեստի դպրոցում (Tisch):

Բեսսի Շոնբերգը շարունակել է դասավանդել Նյու Յորքում մինչև իր մահը՝ 1997 թվականը։ Մահվան օրը նա դաս ուներ Ջուլիարդում։

Բեսսի Շոնբերգն ամուսնացած էր ռուսաստանաբնակ բրուտի և գործարար Դմիտրի Վարլիի հետ 50 տարի մինչև նրա մահը՝ 1984 թվականը։

Գլխավոր գործեր
--------------

Չնայած Շոնբերգը հայտնի է պարային աշխարհում, շատերը կարող են տեղյակ չլինեն նրա և նրա ձեռքբերումների մասին, քանի որ նա հիմնականում աշխատել է կուլիսներում որպես դաստիարակ։ Նաև երիտասարդ տարիքում ստացած վնասվածքի պատճառով նա չի նկարահանվել այլ ստեղծագործություններում, բացի *Heretic* և *Primitive Mysteries*: Այնուամենայնիվ, նա անցկացրել է ամենամյա խորեոգրաֆիայի սեմինար *Jacob's Pillow* պարային կենտրոնում (Բերկշիր), որտեղ նա ցուցադրել է իր օրիգինալ խորեոգրաֆիայի մի մասը։

Դասավանդման մեթոդիկա
--------------------

Որպես պարուսույց՝ աշխատել է տարբեր մեթոդներով։ Չնայած Շոնբերգը, ինչպես ժամանակակաից պարի մյուս պիոներները, հիանում էր Այսեդորա Դունկանով, նա գերադասում էր շարժումը, որը պահանջում էր ավելի շատ կարգապահություն և արտահայտում էր ավելի ծանր զգացում։ Նա սովորել էր Գրեհեմի տեխնիկան, բայց իրեն չէր կապում ժամանակակից պարի որևէ կոնկրետ ոճի հետ։ Որպես պարուսույց և ուսուցիչ, նա ստիպել է իր պարողներին ուսումնասիրել ձգողականության, տարածության, ժամանակի և ռիթմի գաղափարները։ Նա նաև իր պարողներին տալիս էր բարդ առաջադրանքներ, որոնք նրանք պետք է լուծեին շարժման միջոցով։ Նա կարծում էր, որ ուսուցման այս մեթոդը ստեղծագործ և ազատամիտ շարժվողներ է ծնում։

Շոնբերգն իր ողջ կարիերայի ընթացքում որպես պարուսույց օգտագործել է դասավանդման տարբեր մեթոդիկա։ Նա իր մանկավարժական ոճերը սերտորեն կապել է Մարթա Հիլլի՝ իր հիմնական պարի ուսուցչի ոճին։ Նա կարծում էր, սակայն, որ իր մոտեցումը պարարվեստի և խորեոգրաֆիայի կրթությանն իրոք բխում է «իր ուսանողների հետ կայուն շփումից»։ Նա պնդում է, որ այն, ինչ [նա] սովորել է [իր] ուսանողներին սովորեցնելու մասին, սովորեցրել է [իրեն]»։

Ժառանգություն
-------------

1988 թվականին նա ստացել է «Նյու Յորքի պարի և կատարման մրցանակ» (*New York Dance and Performance Award*), որն այդուհետ կկոչվի նրա պատվին *«Բեսսի» մրցանակ*, որն ամենահեղինակավոր մրցանակներից մեկն է, որը կարելի է ստանալ պարի աշխարհում։ Այս մրցանակները շնորհվել են 1984-2008 թվականներին *Պարի թատրոնի արհեստանոցի* (*Dance Theater Workshop*) կողմից, իսկ 2009 թվականից սկսած Dance/NYC-ի կողմից պարուսույցներին կամ պարողներին, ովքեր ունեցել են «գեղարվեստական ակնառու նվաճումներ ժամանակակից պարի կատարման ոլորտում»։

Մրցանակներ
----------

* Նյու Յորք նահանգի նահանգապետի մրցանակ արվեստի համար (1989)
* Արվեստների ազգային հիմնադրամը նրան ընտրել է որպես *Ուսուցիչ/մենթոր կրթաթոշակի* առաջին մրցանակակիր՝ կյանքի ձեռքբերումների համար (1993 թ.)
* Էրնի մրցանակ ( *Ernie Award*, 1994):

Շոնբերգը նշանակալից դասավանդման համար ստանալու էր «Ամերիկյան պարային փառատոնի» Բալասարասվատի/ Ջոյ ԱՆՆ Դեվեյ Բեյնեկե (Balasaraswati/Joy Ann Dewey Beinecke) աթոռը, սակայն մահվան պատճառով չստացավ այն։

Ֆիլմագրություն
--------------

* «Բեսսի. Բեսսի Շոնբերգի դիմանկարը» (*Bessie: A Portrait of Bessie Schonberg*), ռեժիսորներ` Քրիս Հեգեդուս և Դոն Ալան Փենեբեյքեր, 1998 (58 րոպե)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3  Noble, Cynthia (2005). *Bessie Schonberg, Pioneer Dance Educator and Choreographic Mentor*. Lewiston, New York: Edwin Mellen. ISBN 978-0-7734-6052-2.
3. 1 2  «About». *The Bessies* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ մարտի 28-ին.
4. ↑  Partsch-Bergsohn, Isa (1994). *Modern dance in Germany and the United States : cross currents and influences*. Chur: Harwood Academic Publishers. ISBN 3-7186-5365-6. OCLC 26934952.
5. ↑  «Sally Hess: Bessie Schönberg: Making Sausages, Dance Heritage Coalition 2012 - National Alliance Of Institutions» (ամերիկյան անգլերեն). 2020 թ․ հունվարի 28. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 28-ին.
6. 1 2  Norton, Owen (1997). «Bessie Schonberg: 1906–1997 – dance teacher». *Dance Magazine*. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 28-ին.
7. ↑  Bennington College Alumni Directory 1991
8. ↑  Ware, Susan (2004). *Notable American Women*. ISBN 9780674014886.
9. ↑  *Notable American women : a biographical dictionary completing the twentieth century*. Susan Ware, Stacy Lorraine Braukman, Radcliffe Institute for Advanced Study. Cambridge, Mass: Belknap Press. 2004. ISBN 0-674-01488-X. OCLC 56014756.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ այլ (link)
10. ↑  «About Us». *web.archive.org*. 2006 թ․ սեպտեմբերի 1. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ սեպտեմբերի 8-ին. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 28-ին.
11. ↑  «Dance/USA — The national service organization for professional dance». *web.archive.org*. 2014 թ․ հունվարի 22. Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հունվարի 22-ին. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 28-ին.
12. ↑  «Bessie: A Portrait of Bessie Schonberg». *Film at Lincoln Center* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ մարտի 28-ին.
13. ↑  *Bessie: A Portrait of Bessie Schonberg (1998) - IMDb* (ամերիկյան անգլերեն), Վերցված է 2023-03-28-ին

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արխիվային կադրեր 1986 թվականին Jacob's Pillow Dance Festival-ի հարցազրույցից, որտեղ Բեսսի Շոնբերգը խոսում է այն մասին, թե ինչպես նայել պարին
* «bessie schonberg». Վերցված է 2023 թ․ մարտի 28-ին.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10537176 · BNF: 12477627z · GND: 130677868 · ISNI: 0000000061357960 · LCCN: n97859046 · NKC: jx20070525018 · NTA: 074437992 · SUDOC: 033973709 · VIAF: 24702397 · WorldCat VIAF: 24702397 |

 |

 |