Արենի-1 քարանձավային համալիրի մուտքը
**Արենի-1 գինու գործարան**, 6100 տարեկան գինեգործարան, որը հայտնաբերվել է 2007 թվականին Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Արենի գյուղի Արենի-1 քարանձավային համալիրում՝ հայ և իռլանդացի հնագետների թիմի կողմից։ Պեղումները կատարել են Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի հնագետ Բորիս Գասպարյանն ու Իռլանդիայի Քորքի ազգային համալսարանի հնագետ Ռոն Փինհասին։ Աշխատանքները հովանավորել է ԱՄՆ Gfoeller հիմնադրամը և Քորքի համալսարանի քոլեջը։ 2008 թվականին ծրագրին է միացել նաև Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանը, և պեղումները հովանավորել են նաև Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանն ու Ազգային աշխարհագրական կազմակերպությունը։ Գինեգործարանի պեղումներն ավարտվել են 2010 թվականին։

Գինեգործարանն ունեցել է գինու խմորման գուռեր, մզարան, պահեստային սափորներ, խեցեգործարան և համարվում է Իսրայելի Հուդեա և Սամարիա մարզից 1963 թվականին հայտնաբերված գինեգործարանից ավելի քան հազար տարի մեծ։

2008 թվականին նույն քարանձավում է հայտնաբերվել Արենի 1 կոշիկը։

Հայտնաբերում
------------

Արենի-1-ի պեղումները սկսվել են 2007 թվականին և շարունակվել մինչև 2010 թվականի սեպտեմբեր, երբ հայ, ամերիկացի և իռլանդացի հնագետներն ամբողջությամբ հայտնաբերել են լայնածավալ, լավ պահպանված 2 ոտնաչափ խորությամբ (60 սանտիմետր) գուռ 3,5 ոտնաչափ (մեկ մետր) երկարությամբ մալվիդինով պատված կավե ամանի հետ։ Բացի այդ, հայտնաբերվել են նաև խաղողի սերմեր, սեղմված խաղողի, սալորաչրերի, ընկույզի և չոր որթատունկերի մնացորդներ։ Հարևանությամբ հին գերեզմանատան մոտ հայտաբերված խմելու բաժակներից կարելի է ենթադրել, որ այդ վայրն օգտագործվել է թաղման արարողությունների և ծիսակարգերի համար։ Քարանձավը լքվել է, երբ տանիքում խոռոչ է առաջացել, իսկ օրգանական նյութը պահպանվել է ոչխարի գոմաղբի շնորհիվ, որը խոչընդոտել է սնկերին վնասելու մնացորդները։

Արենի-1-ի համայնաատկերը Արփա գետի հովտում

Վերլուծություն
--------------

Մզարանի և գուռերի նստվածքների քիմիական անալիզի նախնական արդյունքները տպագրվել են 2011 թվականի հունվարին *Journal of Archaeological Science*-ում (Հնագիտության ամսագիր)։

Իրվայնի կալիֆորնիական և Օքսֆորդի համալսարանների հետազոտողների կողմից իրականացված բուսաբանական հետազոտություններն ու ռադիոկարբոնային փորձարկումները բացահայտել են, որ Արենի-1 գինեգործարանը ստեղծվել է մ.թ.ա. 4100 կամ մ.թ.ա. 4000 կամ ուշ էնեոլիթ ժամանակաշրջանում։ Ըստ Արեշյանի՝ գինեվաճառները կավե ամանների մեջ ոտքերով ճզմել են խաղողը, որի հյութն այնուհետև գնացել է գուռի մեջ և այնտեղ խմորվել մինչև տարրաների մեջ լցնելը։ Տակառների տարողությունը եղել է մոտ 14-15 գալոն։

Տես նաև
-------

* Արենի 1 կոշիկ
* Գինեգործության պատմություն
* Գինեգործությունը Հայաստանում
* Անդին. հայոց ճանապարհորդության տարեգրություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Գինեգործ. Արենիի գինեգործարանը բացառիկ հայտնագործություն է, բայց հայերը դա չեն գիտակցում». *news.am*. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 17-ին.
2. 1 2  Maugh II, Thomas H. "Ancient winery found in Armenia." *Los Angeles Times*. January 11, 2011. Retrieved January 14, 2011.
3. 1 2  Santini, Jean-Louis. "Scientists find 'oldest ever' winery in Armenia." *Agence France Press*. January 11, 2011. Retrieved January 14, 2011.
4. 1 2 3  Owen, James. "Earliest Known Winery Found in Armenian Cave." *National Geographic Society|*. January 10, 2011. Retrieved January 14, 2011.
5. ↑  «Հայտնաբերվել է աշխարհի հնագույն գինեգործարանը - Media-inform.com». Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 17-ին.(չաշխատող հղում)
6. ↑  Belluck, Pam. "Cave Drops Hints to Earliest Glass of Red." *New York Times*. January 11, 2011. Retrieved January 16, 2011.
7. ↑  Squires, Nick. "World's earliest known winery discovered in Armenia." *The Telegraph*. January 11, 2011. Retrieved January 14, 2011.
8. ↑  Barnard, Hans et al. "Chemical evidence for wine production around 4000 BCE in the Late Chalcolithic Near Eastern highlands." *Journal of Archaeological Science*, (2010), doi:10.1016/j.jas.2010.11.012

Գրականություն
-------------

* Areshian G, et al. "The Chalcolithic of the Near East and South-Eastern Europe: Discoveries and New Perspectives from the Cave Complex Areni-1, Armenia," Antiquity 86 (2012):115–130.