recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սանդրինգհեմյան պալատ** (անգլ.՝ Sandringham House), Վինձորյան արքայատոհմին պատկանող կալվածք, որը գտնվում է [[Նորֆոլկ]]ի 20 հազար ակր որսատեղիում։ Կալվածքը ձեռք է բերել Վիկտորյա թագուհին 1862 թվականին լորդ Պալմերստոնի որդեգրից Ուելսի արքայազնի խնդրանքով, երբ վերջինս պատրաստվում էր ամուսնանալ Ալեքսանդրա Դանիացու հետ։ Որպեսզի ձմռանը ավելի երկար ժամանակ անցկացնի որսատեղիում, արքայազնը հրամայեց, որ Սանդրինգհեմում ժամացույցների սլաքները կես ժամով առաջ տան։ Այս կարգադրությունը ուժի մեջ մնաց մինչև 1936 թվականին Էդուարդ VIII-ի գահ բարձրանալը։

Ալեքսանդրային դուր էր գալիս Սանդրինգհեմը, և այն դարձել էր նրա ժամանցի հիմնական վայրը «Նոր արքունիքում»։ Նրանց ընտանիքի աճին զուգընթաց հին կալվածքը սկսեց փոքր թվալ։ 1860-ական թվականներին այն դարձյալ էականորեն ընդարձակվեց, ընդունելով ներկայիս տեսքը՝ Թյուդորների և Աննա թագուհու ժամանակների ոճերի միասնությամբ։ Վիկտորիական դարաշրջանի համար կալվածքի ներքին կառուցվածքը համարվում էր հարմարավետության գագաթնակետ։ Այն լուսավորվում էր ցնցուղի նմանվող գազային լուսավորությամբ։

Ամուսնու մահից հետո Ալեքսանդրա թագուհին շարունակեց ապրել Սանդրինգհեմում մինչև մահ։ Այստեղ են մահացել նաև նրա որդի Գեորգ V-ը և թոռը՝ Գեորգ VI-ը։ Նրանցից առաջինի բնակվելու համար այգում կառուցվել էր ոչ մեծ տուն՝ (Յորք-տնակը), իսկ երկրորդը ստիպված էր գնել կալվածքը (ոչպես մասնավոր, ոչ պետական սեփականություն) իր ավագ եղբորից՝ Էդուարդ VIII-ից, գահից վերջինիս հրաժարվելուց հետո։ Մեծ Բրիտանիայի ներկայիս թագուհին՝ Եղիսաբեթ Երկրորդը, ևս առնչություն ունի Սանդրինգհեմյան պալատի հետ։ Այստեղ նա հարազատների հետ հանդիպել է հոր մահվան ժամանակ, շարունակել է նրանց հետ հանդիպել սեփական թագադրման տարելիցների ժամանակ, ինչպես նաև Ծննդյան տոներին ու Ամանորին։

Սանդրինգհեմյան կալվածքի Էփլթոն հաուսում մինչև Նորվեգիայի անկախություն ձեռք բերելը ապրում էր այդ երկրի ապագա թագավոր Հոկոն VII-ը իր բրիտանացի կնոջ հետ։ Այստեղ ծնվել է նրանց միակ որդին` արքայազն Ալեքսանդրը (ապագա Ուլաֆ V-ը)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3
3. ↑  Mapping Museums — 2016.
4. ↑  National Heritage List for England

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սանդրինգհեմյան պալատ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BIBSYS: 12052471 · GND: 4607969-5 · LCCN: sh97000268 · VIAF: 248729433 · WorldCat VIAF: 248729433 |

 |
42°45′57″ հս․ լ. 25°14′19″ ավ. ե.HGЯOL

Ուզանայի ընդհանուր տեսարանը
**Ուզանա**, Բուլղարիայի աշխարհագրական կենտրոնն է, գտնվում է Գաբրովոյի մարզում, Իսպոլին լեռան ստորոտին (1524 մետր)։ Գաբրովո քաղաքից գտնվում է 22 կմ հեռավորության վրա, որտեղից Ուզանա կարելի է հասնել ասֆալտապատած ճանապարհի միջոցով։

2009 թվականից հանդիսանում է Բուլղարիայի առողջարանային համալիրներից մեկը։

1991 թվականից դարձել է Բուլղարիայի աշխարհագրական կենտրոն։ Ժամանակին Ուզանայում Բուլղարիայի դրոշի գույներով բրգաձև ցուցանակ է տեղադրված եղել՝ սպիտակ կանաչ և կարմիր։

2008 թվականին Ուզանան ընդգրկվել է «Բուլղարիայի 100 զբոսաշրջային օբյեկտների» ցանկում՝ լինելով 19-րդը։ Ցանկում ընդգրկվել են Գաբրովոյի այլ տեսարժան վայրերը, որոնցից են Հումորի և երգիծանքի տունը, Կրթության և ճարտարապետության ազգային թանգարանը («Էտիր» (բուլղար․՝ Етър):

Տեղանքն ավանդաբար զուգակցվում է բնության գրկում հանգստի հնարավարությունների հետ։ Ուզանան ընդարձակ բացատ է Բալկանյան լեռներում՝ բոլոր կողմերից շրջապատված հաճարենու դարավոր անտառներով։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից 1220-ից 1350 մետր է, ամենաբարձր կետը Մարկով ստոլն է (1352 մ)։ Տեղանքը հարմար է հետիոտն և հեծանվային արշավների համար։ Ձմեռային հայտնի առողջավայր է. այստեղ ութ լեռնադահուկային թեքություներ (լանջեր) կան, բոլորն էլ՝ վերելակներով։ Ձյունածածկ բացատը բավականին հարմարավետ դաշտ է քայթսեֆինգի համար։ Զբոսաշրջիկները տեղավորվում են մի քանի հյուրանոցներում, «Էդելվեյս» հյուրատանը և լեռնային «Ուզանա» ու «Անտառային տուն» կացարաններում։

* Ուզանա
* Բուլղարիայի աշխարհգրական կենտրոնի ցուցանակը Բուլղարիայի աշխարհգրական կենտրոնի ցուցանակը
* Ուզանան ձմռանը Ուզանան ձմռանը
* Ուզանան և Տրիգլավ լեռը (2276 մետր) Ուզանան և Տրիգլավ լեռը (2276 մետր)
* Ուզանայի պանորամային տեսքըՈւզանայի պանորամային տեսքը
* Ուզանան Իսպոլին լեռան գագաթիցՈւզանան Իսպոլին լեռան գագաթից

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Ուզանայի» տեղեկատվական կենտրոն Արխիվացված 2007-05-18 Wayback Machine
* Գաբրովոյի մարզի

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ուզանա» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Բուլղարիա**
 |
**Նուբար Փաշա** (**Նուբար Նուբարյան**) (հունվար 1825, Իզմիր, Անատոլիայի էլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - հունվարի 14, 1899(1899-01-14), Փարիզ), եգիպտահայ քաղաքական գործիչ, Եգիպտոսի առաջին վարչապետ։

Նուբարյաններ հայ գերդաստանի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Նուբար Նուբարյանը(Նուբար Փաշան) ծնվել է 1825 թ.-ի հունվարին` Օսմանյան կայսրության Իզմիր քաղաքում։Ծննդավայրում ավարտելով հայկական դպրոցը՝ տեղափոխվել է Եգիպտոս։ Ուսումը շարունակել է Փարիզում։ Վերադառնալով Եգիպտոս՝ 1850 թվականից անցել է պետական ծառայության, 1878-1879, 1884-1889, 1894 թվականներին զբաղեցրել է Եգիպտոսի վարչապետի պաշտոնը։ Կազմավորվող ազգային բուրժուազիայի շահերից ելնելով իրականացրել է մի շարք առաջադիմական բարեփոխումներ։
Նուբար Փաշան զբաղվել է ինչպես Եգիպտոսի հայ գաղութի, այնպես էլ ամբողջ հայ ժողովրդի քաղաքական ճակատագրի, մշակույթի ու լուսավորության հարցերով։ Գլխավորել է գաղութահայ ազգային–թեմական իշխանությունը, սատարել Թուրքիայից Եգիպտոս անցած հայ տարագիրների օգնության գործին, նպաստել ու դրամական միջոցներ տրամադրել պարբերականների հրատարակմանն ու դպրոցների հիմնադրմանը, կազմակերպել հայ մատենագիրների ֆրանսերեն թարգմանությունն ու հրատարակությունը և այլն։ 1878 թվականին կազմել և Բեռլինի կոնգրեսին է հղել թուրքական տիրապետության տակ գտնվող հայերի վիճակի բարելավման իր ծրագիրը, որը, սակայն, չի ներկայացվել կոնգրեսին։ Նուբար Փաշայի ծրագիրը ելնում էր այն հիմնադրույթից, որ հայերը քաղաքական անկախության չեն հավակնում, բայց պահանջում են քաղաքացիական ազատություններ ու իրավունքներ, որոնք կապահովեին նրանց անվտանգությունը, գույքի անձեռնմխելիությունը։ Նուբար Փաշան գտնում էր, որ թուրքական կառավարության նախաձեռնած նախորդ բարեփոխումները տարբեր պատճառներով անցել են ապարդյուն։ Բարենորոգումների հաջողությունն ապահովելու համար ծրագրի հեղինակը գտնում էր, որ անհրաժեշտ է ունենալ մի ընդհանուր կառավարիչ, որը լիներ հայ, հաստատվեր սուլթանի կողմից և ստանար եվրոպական պետությունների հովանավորությունը։ Ընղհանուր կառավարչի ղեկավարությամբ պետք է իրականացվեր 3 կարևորագույն բարեփոխում, կառավարչին կից պետք է ստեղծվեր պահակազոր, թալանի ու ասպատակությունների դեմն առնելու համար, դատական բարեփոխում, որը ստեղծեր անձի ու գույքի ապահովություն, հարկահավաքման համակարգի փոփոխություն, երբ հայերը պետք է իրավունք ստանային գանձել իրենց տուրքերը նահանգի դպրոցական ու հոգևոր հաստատությունների ծախսերը հոգալու համար։ Նուբար Փաշայի ծրագիրը շատ ավելի չափավոր էր, քան Ներսես Վարժապետյանի Բեռլինի կոնգրեսին ներկայացված ծրագիրը։ Սակայն թուրքական վարչակարգի պայմաններում անհնար էր նույնիսկ նման չափավոր ծրագրի իրականացումը։

Պողոս Նուբար Փաշայի կիսանդրին Երևանի Նուբարաշեն համայնքում
Նուբար Փաշայի անունով են կոչվել երկու փողոց, մեկը Կահիրեյում, մյուսը՝ Ալեքսանդրիայում։ Նրա անունով է նաև կոչվել Երևան քաղաքի Նուբարաշեն թաղամասը։

Գրականություն
-------------

* Բերթրան Է. Նուպար Փաշա (1825-1899), ԿՊ, 1910։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Swartz A.* Open Library — 2007.
2. 1 2  Faceted Application of Subject Terminology
3. 1 2  Trove — 2009.
4. 1 2  Encyclopædia Britannica

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Չշփոթել պարահելիում հոդվածի հետ։

**Պարհելիում** (հին հունարեն՝ παρα- և ἥλιος կեղծ արև), կեղծ Արեգակ, անգլերեն՝ «Արևի շներ», հալոյի տեսակ, Արեգակի մակարդակին երևացող լուսավոր ծիածանային բիծ։ Առաջանում է Արևի լույսի բեկման հտևանքով, Երկրի մթնոլորտում առկա սառույցի անիզոտրոպ բյուրեղներում։ Նմանատիպ երևույթ դիտվում է նաև Լուսնի շուրջը (պարսելենա՝ կեղծ Լուսին)։

Պարհելիումային շրջան
--------------------

Պարհելիումի ամենավաղ պատկերը գեղանկարչության մեջ (Ստոկհոլմ, 20 ապրիլի 1535 թ․։)
Պարհելիումային շրջանը սպիտակ, լուսավոր (երբեմն՝ տեղ֊տեղ ծիածանագույն) շրջան է, տարածվում է երկնքով մեկ՝ հորիզոնին զուգահեռ, Արեգակի բարձրության վրա։
Բոլոր պարհելիումները տեղաբաշխվում են այդ շրջանի վրա։

Պարհելիումի տեսակները
---------------------

* 22° պարհելիում ֊ հալոյի ամենատարածված տարրերից մեկը։ Արևի բարձրության վրա երկու վառ բծերի տեսք ունի, որոնք մոտավորապես նույնքան են հեռու Արևից, որքան՝ փոքր հալոն (22°)։
* Երկրորդային պարհելիում ֊ հաստ սառույցի թիթեղների տեսքով բյուրեղների դեպքում վառ 22° պարհելիումը կարող է առաջացնել իր սեփական կեղծ արևները, որոնք կգտնվեն արևից 44° հեռավորության վրա։
* 120° պարհելիում ֊ կետեր արևից 120° հեռու պարհելիումային շրջանի վրա։
* Լիլեկվիստի պարհելիում ֊ պարհելիումային շրջանի հաստացում արևից 150—160° հեռավորության վրա։
* Հակահելիում ֊ արևից 180° հեռու։

Կեղծ արևածագ
------------

Երբեմն պարհելիումը սխալմամբ անվանում են արևի կեղծ ծագում, երբ արևի կեղծ պատկերը բարձրանում է հորիզոնի վրա, այն դեպքում, երբ արևը դեռ հորիզոնից ներքև է։
Իրականում դա կարճ արեգակնային սյուն է, որը կարող է այնքան վառ լինել, որ ծագող արևի հետ շփոթեն։ Նման երևույթ է լինուն նաև մայրամուտին։

Դասական հիշատակումները արվեստում
--------------------------------

Պարհեիլումի երևույթը հիշատակվում է Շեքսպիրի «Հենրիխ VI» պիեսում, Շուբերտի «Ձմեռային ճանապարհ» շարքի *Die Nebensonnen* երգում, ինչպես նաև նկարագրված է Ջեկ Լոնդոնի «Կեղծ արևների արահետով» պատմվածքում։

«Ասք Իգորի արշավանքի մասին» պոեմում պատմվում է, որ հարձակումից առաջ երևացող չորս արևները զինվորներն ընկալել են որպես մեծ դժբախտության նախանշան։

Տես նաև
-------

* Հալո
* Զենիթային աղեղ
* 22° լուսապսակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ռուս֊հայերեն պոլիտեխնիկական բառարան

Գրականություն
-------------

* Зверева С. В. В мире солнечного света, Л.Гидрометеоиздат, 1988, 160 ст.


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Sun dog***էջը Վիքիպահեստում |



|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Պարհելիում» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 91615142 |

 |
**Ֆիլիկուդի** (իտալ.՝ Isola Filicudi), կղզի Իտալիայի հարավում, որը Լիպարյան կղզեխմբի ութ կղզիներից մեկն է։ Տեղակայված է Սիցիլիա կղզուց 30-50 կմ դեպի հյուսիս-արևելք։ Այն Լիպարի կոմունայի մի մասն է։

Աշխարհագրություն
----------------

Ընդհանուր մակերեսը կազմում է 9,5 կմ2։ Կղզու վրա կան մի քանի փոքր գյուղեր, որոնցից են Պեկորինի Մարնեն և Վալդիկիեզան։ Ֆիլիկուդիում արտադրվում է գինի, ձիթապտղի յուղ, հացահատիկ և բանջարեղեն։ 1997 թվականին կղզու երեք քառորդը, որն ընդգրկում է մոտավորապես 7 կմ2 տարածք, դարձավ բնական արգելավայր։

Ֆիլիկուդիի ամենաբարձր կետը Ֆոսսա Ֆելչի լեռն է, որն ունի 774 մ բարձրություն։ Այլ լեռներից են Մոնտե Մոնտանյոլան, որն ունի 349 մ բարձրություն և Մոնտե Տերիոնեն։ Վերջինիս բարձրությունը 278 մ է։ Կապո Գրացիանոն բրոնզե դարի գյուղի մնացորդներ են։ Ափի աջակողմյան հատվածում վեր է խոյանում է Լա Կաննա հրաբխային քարաժայռը, որը գտնվում է ծովի մակարդակից 74 մ բարձրության վրա։

Պատմություն
-----------

Ֆիլիկուդին կղզու ժամանակակից անունն է, որը «Փյունիկիա» հին հունական անվան աղավաղված տարբերակն է։ Ֆիլիկուդին մյուս Լիպարյան կղզեխմբի կղզիների պես բնակեցված է եղել նեոլիթյան դարաշրջանից սկսած։ Ինչպես վկայում են հնագիտական գտածոները, կղզին բնակեցվել է դեռևս բրոնզե դարում։ Ֆիլիկուդին անմարդաբնակ է եղել դարեր շարունակ, մինչև որ այն գրավել են հույները։ Հռոմեական և բյուզանդական մնացորդներ ևս կարելի է գտնել կղզու վրա։
Սկսած 1970-ական թվականներից կղզին վերահայտնագործվել և բնակեցվել է լուսանկարիչների ու արվեստագետների կողմից, ինչպիսիք են Սերգիո Լիբիսզևսկին, Էտտորե Սոտտսասսը, նովելիստ Ռոլանդ Զոսը և խմբագիր Ջուլիո Էյնաուդին։ Նրանց շնորհիվ Ֆիլիկուդին ժամանակակից զբոսաշրջության կենտրոն է։

Մարդիկ
------

* Ջոն Բոնիկա (ծնվել է 1917 թվականին) անեսթեզիոլոգ և պրոֆեսիոնալ ըմբիշ
* Ռոլանդ Զոս (ծնվել է 1951 թվականին) վիպագիր և կոմպոզիտոր

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Private page of a novelist living on Filicudi Արխիվացված 2012-09-26 Wayback Machine
* A commercial touristic website about Filicudi
* Info about the island
* Filicudi Society of Waltham Massachusetts

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ֆիլիկուդի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 14555544t · GND: 4551989-4 · LCCN: sh2002001710 · NKC: ge822427 · VIAF: 315528983 · WorldCat VIAF: 315528983 |

 |
**Լեոպոլդ Լայեր** (սլովեներեն՝ **Leopold Layer**, նոյեմբերի 20, 1752(1752-11-20), Կրան, Կրայնա դքսություն, Սրբազան Հռոմեական կայսրություն - ապրիլի 12, 1828(1828-04-12), Կրան, Կրայնա դքսություն, Ավստրիական կայսրություն), 18-19-րդ դարերի սլովեն նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Լեոպոլդը սլովեն նկարիչ և քանդակագործ Մարկո Լայերի որդին է։ Հենց հորից էլ առել է նկարչության իր առաջին դասերը։ Հետագայում մասնագիտական կրթություն չի ստացել և ուսման թերին լրացրել է ինքնակրթությամբ, նկարչական իր հմտությունները զարգացրել ու կատարելագործել է գերմանացի ու իտալացի վարպետների գործերը կրկնօրինակելով։ Հոր մահից հետո՝ 1808 թվականից, տնօրինել է ընտանեկան արվեստանոցը։ Ժամանակակիցների շրջանում լայն ճանաչման է արժանացել ոչ միայն իր հեղինակած սրբապատկերների ու աշխարհիկ թեմաներով ստեղծագործությունների, այլև Նապոլեոն Բոնապարտի տիրապետության տարիներին կատարած դրամանենգության փորձի, բռնվելու և բանտարկվելու արդյունքում։ Ավանդազրույցի համաձայն՝ բանտարկության տարիներին երդվել է, որ ազատվելու դեպքում կպատկերազարդի Բրեզիեի Աստվածամոր բազիլիկը և, իրոք, 1814 թվականին ազատություն ստանալով՝ կատարել է խոստումը։ Սակայն արվեստի պատմաբաններից շատերի կարծիքով նա այդ աշխատանքը կատարել է նախքան իր բանտարկվելը՝ 1800 թվականին, այսինքն՝ մատուռի շինարարության ավարտին։ Մասնագետները Լեոպոլդ Լայերի՝ աստվածաշնչյան թեմաներով ստեղծած նկարներից հիշատակության արժանի են համարում հատկապես «Մարիամի օգնությունը» և «Վերոնիկան՝ Հիսուսի վարշամակով» գործերը, աշխարհիկ թեմաներով նկարներից՝ «Ինքնանկար կնոջ հետ» և «Վիրաբույժ Հայնեի ընտանիքը» աշխատանքները։

Բրեզիեի բազիլիկի Մարիամ Աստվածածինը
Լեոպոլդ Լայերը համարվում է բարոկկո ոճով ստեղծագործած վերջին անվանի նկարիչը սլովենական կերպարվեստի պատմության մեջ, նկարիչ, ով միաժամանակ քայլ է կատարել այդ ասպարեզում ռեալիզմի տարրեր ներմուծելու, արմատավորելու ուղղությամբ։ Նրան աշակերտել, նրանից վարպետության դասեր են առել Յ. Էգարտները, Մ. Գորիննիկը, Գետցլ տոհի նկարիչներից երկուսը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2  Leopold Layer — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2  Cevc, Emilijan, Slovenska umetnost, Prešernova družba 1966, str. 144
4. 1 2   Urbančič: Marija in 15 milijonov častilcev |accessdate= 13.7.2015|date=24.5.2014 |format= |work= Delo.si}}
5. ↑   Pomagaj |accessdate= 13.7.2015|date= 17. april 2005 |format= |work= Ikone Albine Nastran}}
6. ↑   Ali je to najbolj znana slovenska slika? Ob 200-letnici Layerjeve podobe brezjanske Marije|accessdate= 13.7.2015|date=18.5.2014 |format= |work= RTVSLO.si: Moja generacija, spletno mesto za zrela leta}}
7. 1 2  F. Stele, *Oris zgodovine umetnosti pri Slovencih*, Ljubljana 1924

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լեոպոլդ Լայեր» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · RKDartists |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | CONOR: 31785059 · GND: 1018932283 · ISNI: 0000000364356754 · VIAF: 227415883 · WorldCat VIAF: 227415883 |

 |
**Կեյկո** (անգլ.՝ Keiko, մոտ 1976, Իսլանդիա - դեկտեմբերի 12, 2003(2003-12-12), Նորվեգիա), արու խոյադելֆին, առավել հայտնի է «Ազատ Վիլլի» սերիալում նկարահանումներից։

Կյանք
-----

Կեյկոյին բռնել են 1979 թվականին Իսլանդիայի ափերի մոտ և ուղարկել են իսլանդական Հաբնարֆյորդյուր քաղաքի ակվարիում։ Երեք տարի անց նրան վաճառել են Օնտարիոյում, իսկ 1985 թվականինին նա սկսել է ելույթ ունենալ Մեխիկոյի զվարճանքի պարկում։

1993 թվականին էկրան բարձրացավ «Ազատ Վիլլի» կինոնկարը։ Կեյկոն, որը խաղում էր ֆիլմի գլխավոր դերերից մեկը, դարձավ իսկական աստղ։ Նրա համար սկսեցին կատարել նվիրատվություններ։ Հասարակությունը պահանջում էր ավելի լավ կյանքի պայմաններ խոյադելֆինի համար, որն այդ ժամանակ հիվանդ էր, և պատրաստել նրան ազատման։ Նվիրատվություն հայթայթելու համար 1995 թվականին ստեղծվեց «Օգնենք Կեյկոյին» ֆոնդը։ 1996 թվականին հավաքված գումարով նա տեղափոխվեց Նյուպորտի (Օրեգոնի նահանգ) ակվարիում, որտեղ և բուժում ստացավ։

1998 թվականին Բոինգ C-17-ով Կեյկոյին տեղափոխեցին իր հայրենիք՝ Իսլանդիա։ Ռեյկյավիկում Կեյկոյի համար հատուկ սենյակ կառուցեցին, որտեղ նրան սկսեցին պատրաստել ազատ արձակման համար։ Չնայած այն հանգամանքին, որ խոյակետի վերադարձը վայրի բնություն առաջացրեց հակասություններ հասարակության մոտ (որոշ փորձագետներ կարծիք հայտնեցին, որ այն չի կարողանա ինքնուրույն գոյատևել իր համար նոր պայմաններում), 2002 թվականին նա բաց թողնվեց վայրի բնություն։ Կեյկոյի վերահսկումը վստահվեց Ocean Futures խմբին։

Ազատ մնալուց հետո Կեյկոն լողաց մոտ 1400 կիլոմետր, և բնակություն հաստատեց Նորվեգիայի արևմտյան Տակնես ֆյորդում։ Չնայած Կեյկոն որոշակի հետաքրքրություն ուներ իր ազգականների հանդեպ, այնուամենայնիվ նա ավելի շատ կապված էր մարդկանց հետ։ Նրան հետևող մասնագետները շարունակում էին վայրի բնության մեջ կերակրել նրան։

Կեյկոն չկարողացավ հարմարվել վայրի բնության կյանքին։ Նա սատկեց 2003 թվականի դեկտեմբերի 12-ին թոքաբորբից։ Օրեգոնի ծովային ակվարիումում տեղի ունեցավ նրա հիշատակը հավերժացնող արարողություն։

Կինոմատոգրաֆիա
--------------

* 1987. Տասնհինգամյա (սերիալ) / *Quinceañera*
* 1990. Կեյկոն վտանգի մեջ / *Keiko en peligro*
* 1993. Ազատել Վիլիին / *Free Willy*
* 1995. Ազատել Վիլիին 2 / *Free Willy 2: The Adventure Home*
* 1996. Կապույտ տալ (սերիալ) / *Azul*
* 1997. Ազատել Վիլիին 3 / *Free Willy 3: The Rescu*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2
3. ↑  «Кит из фильма «Освободите Вилли» не смог жить на воле». NEWSru.com. 30.08.2001.
4. ↑  «Oregonians bid farewell to Keiko, popular killer whale» (անգլերեն). The World Link. 23.02.2004.

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Free Willy Keiko Foundation — сайт фонда, созданного в помощь Кейко; ныне сайт памяти (անգլ.)
* Кейко (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կեյկո» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Internet Movie Database · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական · Notable Names Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2013017876 · VIAF: 296450098 · WorldCat VIAF: 296450098 |

 |
**Սարգիս Ապուչեխցի**, Սարգիս Ակնեցի (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ են), 17-րդ դարի վերջի - 18-րդ դարի սկզբի հայ տաղասաց։

Կյանքն ու ստեղծագործությունները
-------------------------------

Կյանքի և ստեղծագործության վերաբերյալ միակ աղբյուրը Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի ․ համար 4426 ձեռագիր տաղարանն է, որ 1765 թվականին ընդօրինակել է գրիչ Հայրապետ Ագուլեցին։ Այստեղ, Նաղաշ Հովնաթանի, նրա որդի Հակոբ Նաղաշի և այլ տաղերգուների գործերից բացի, տեղ են գտել նաև Սարգիս Ապուչեխցու 18 տաղերը, որ ունեն «Տաղ Ակընցի գուղէն Ապուչեղցի տիրացու Սարքիսէ զարդարեալ վասն սիրոյս» խորագիրը և պարունակում են մի ակրոստիքոս։

Սարգիս Ապուչեխցին շարունակել է հայ միջնադարյան տաղերգության (մասնավորապես՝ Բաղդասար Դպիրի, Պետրոս Ղափանցու, Գրիգոր Օշականցու) ավանդույթները, երգել է բնություն , գարուն , վարդ ու սոխակ՝ իր ստեղծագործության մեջ ներհյուսելով
ժողովրդական ու աշուղական բանաստեղծությանը հատուկ մոտիվներ։ Գրել է նաև հոգևոր երգեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 216)։*  |
**Վելա Բլագոևա** (բուլղար․՝ Вела Благоева, սեպտեմբերի 29, 1859(1859-09-29) կամ սեպտեմբերի 29, 1858(1858-09-29), Վելիկո Տիռնովո, Օսմանյան կայսրություն - հուլիսի 21, 1921(1921-07-21), Սոֆիա, Բուլղարիա), բուլղարացի գրող, լրագրող, մանկավարժ, բուլղարիայում կանանց շարժման հիմնադիրներից։ Հիմնական կրթությունն ստացել է Օսմանյան կայսրությունում, այնուհետև զբաղվել է ուսուցչությամբ, նախքան Ռուսաստանում ուսումը շարունակելու համար կրթաթոշակ ստանալը։ Ռուսաստանում մանկավարժական դասընթացների մասնակցելուց հետո դարձել է սոցիալիստ։ Վերադառնալով Բուլղարիա՝ դասավանդել է դպրոցում և խմբագրականներ է գրել մի շարք հրատարակչություններում։ 1901 թվականին մի խումբ ֆեմինիստների հետ հիմնադրել է Բուլղարացի կանանց միությունը։ Երկու տարի անց Բուլղարիայում կազմակերպել է սոցիալիստ կանանց կազմակերպությունը և առաջին համաժողովը։

Կենսագրություն
--------------

Վիկտորիա Ատանասովա Ժիվկովան ծնվել է 1859 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Օսմանյան Բուլղարիայի Վելիկո Տիռնովո քաղաքում Նեդա Սպիրիդոնովայի և Ատանաս Ժիվկովի ընտանիքում։ Ընտանիքի հինգ երեխաներից եղել է կրտսերը քույրերը՝ Մարիոլան և Ռոզը,  և եղբայրները՝ Գեորգի Ժիվկովը եղել է քաղաքական գործիչ և երեք անգամ եղել է Բուլղարիայի խորհրդարանի նախագահը, Նիկոլա Ժիվկովը՝ ով հիմնել է Բուլղարիայում առաջին մանկապարտեզը, եղել է գրող, գրել է ազգային օրհներգի՝ «Շումի Մարիցայի» բառերը։ Ընտանիքի հայրը մահացել է, երբ երեխաները դեռ փոքր էին, և ընտանիքի հոգսն ընկել է ավագ որդիների վրա։ Վելան ավարտել է Տիռնովոյի միջնակարգ դպրոցը և ուսումը շարունակել Գաբրովոյի ավագ դպրոցում,, 1871 թվականին ավարտել է Գաբրովոյի իգական դպրոցը։ Աշխատել է որպես ուսուցիչ, դասավանդել է Բերկովիցայի, Ստամբուլի, Վառնայի դպրոցներում։ 1874 թվականին Ժիվկովան և եղբայրը՝ Նիկոլան, ամառային արձակուրդների ընթացքում գումար են հավաքում Վառնայում աղջիկների դպրոց և եկեղեցի կառուցելու համար։ Ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ Վելան Սվիշտովի 50-րդ դաշտային հոսպիտալում բուժքույր է եղել։ Պատերազմի ավարտից հետո՝ 1878 թվականին Ժիվկովան Սանկտ Պետերբուրգի սլավոնական բարեգործական կոմիտեից կրթաթոշակ է ստանում  և հաճախում Մարիինսկի աղջիկների ավագ դպրոցի մանկավարժական դասընթացներին, որն ավարտում է 1881 թվականին։ Բուլղարիա վերադառնալով՝ դասավանդում է Ադրիանապոլիսում, այնուհետև՝ Բիտոլայում։ Ռուսաստան վերադառնալով՝ 1882-1884 թվականներին մանկավարժական աստիճան ստանալու համար ուսանում է Սանկտ Պետերբուրգում։ Ռուսաստանում անցկացրած տարիներին նրա վրա ազդել են ցարական ինքնակալության դեմ ուսանողական բողոքի ցույցերը, որտեղ էլ նա հանդիպել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի ուսանող Դիմիտար Բլագոևին և ամուսնացել նրա հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  WeChangEd
2. 1 2 3 4  Daskalova, 2006, էջ 62
3. 1 2 3 4  Герчева, 2011
4. ↑  Nenieto, 2015
5. ↑  *Борба*, 2013
6. ↑  Недева, 2013

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000023311355 · LCCN: n84050559 · VIAF: 53083842 · WorldCat VIAF: 53083842 |

 |
**Շիրին Էբադի** (պարս.՝ شیرین عبادی — *Širin Ebâdi*), (հունիսի 21, 1947(1947-06-21)[…], Համադան, Իրան), իրանցի իրավաբան, դատավոր, մարդու իրավունքների ակտիվիստ, գրող, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (2003), նախկին քաղբանտարկյալ, Ավրորա մրցանակի ընտրող հանձնաժողովի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Շիրին Էբադին ծնվել է 1947 թվականին Համադան քաղաքում, կոմերցիոն իրավունքի պրոֆեսոր Մուհամմադ Ալի Էբադի ընտանիքում, որը եղել է Համադանի նախկին գլխավոր նոտարը։ 1969 թվականին Շիրին Էբադն ավարտել է Թեհրանի համալսարանի իրավունքի և քաղաքագիտության ֆակուլտետը և կես տարի փորձաշրջան անցնելուց հետո նշանակվում է դատավոր։ 1971 թվականին նա պաշտպանել է դիսերտացիա և 1975 թվականին դարձել է առաջին կին դատավորը, որը գլխավորել է Թեհրանի քաղաքային դատարանը։ Շատ իրանցիների պես ի սկզբանե ողջունած լինելով իրանական հեղափոխությունը՝ նա շուտով դառնում է հեղափոխության դաժան քննադատը, քանի որ ըստ նոր իշխանության կինը չպետք է որոշումներ կայացնի տղամարդկանց համար։ Էբադին տաս տարուց ավելի չի կարողանում աշխատել իրավական ոլորտում, բայց այդ ընթացքում նա անվճար իրավաբանական գործունեություն է ծավալում։ Երկար տարիներ Էբադին անցկացնելով մենախցում՝ դարձավ Իրանի մարդու իրավունքների թիվ մեկ ակտիվիստը, հիմնեց Մարդու իրավունքների պաշտպանի կենտրոնը և օգնեց կազմակերպելու «Մեկ միլիոն ստորագրություն» ժողովրդական նախաձեռնությունը։ 

 Հանդիպում Արգենտինայի նախագահը Մաուրիսիո Մակրիի հետ 2016 թվական1990 թվականին նա հնարավորություն ստացավ դասախոսելու Թեհրանի համալսարանում։ Նա մեծ դեր խաղաց Իրանի 5-րդ նախագահ Մոհամադ Խաթամիի 1997 թվականի նախագահական ընտրությունների ժամանակ։ Էբադին համարվում է արևելքի մի շարք երկրների, այդ թվում նաև Բրիտանական Կոլուբիայի համալսարանի, Տորոնտոյի համալսարանի պատվավոր դոկտոր։ 2009 թվականի հունիսին Իրանում աճող բռնաճնշումների հետևանքով ստիպված լքել է երկիրը։ 2004 թվականին Forbes պարբերականի կողմից Շիրին Էբադին ընդգրկվել է «Աշխարհի հզորագույն 100 կանանց» ցանկում։ Նա ընդգրկված է նաև «Բոլոր ժամանակների 100 ամենաազդեցիկ կանանց» ցուցակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
3. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AlloCiné · Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 4004215 · BNC: a11257659 · BNE: XX5801531 · BNF: 14551896x · CiNii: DA16188038 · CONOR: 118364003 · GND: 128915706 · GTAA: 95865 · ISNI: 0000000118165311 · LCCN: nr94000522 · NDL: 01105411 · NKC: js20061020003 · NLA: 41372729 · NLP: a0000002022998 · NTA: 263425517 · NUKAT: n2003140834 · PTBNP: 1366135 · LIBRIS: 171007 · SUDOC: 074430955 · VIAF: 119834922 · WorldCat VIAF: 119834922 |

 |

 |

Աղբյուրներ
----------

* Archived 2019-04-08 at the Wayback Machine.
**Բրայան Դեյսոն** (1935, ԱՄՆ), Կոկա-Կոլա ընկերության նախկին գործադիր տնօրեն։ Ընկերությունը ղեկավարել է 1986-1991 թվականներին։ Դեյսոնն աշխատել է Կոկա-Կոլա ընկերությունում ավելի քան 35 տարի։ Նա միացել է ընկերությանը 1959 թվականին Վենեսուելայում և երկար տարիներ աշխատել է Հյուսիսային Ամերիկայում, Կարիբյան ավազանում և Մեքսիկայում։ 1978 թվականին Դեյսոնը դարձավ Միացյալ Նահանգների Կոկա-Կոլա ընկերության զովացուցիչ ըմպելիքների բաժնի նախագահ։ 1983 թվականին նա դարձավ Հյուսիսային Ամերիկայի ամբողջ Կոկա-Կոլա ընկերության նախագահը։ 1986 թվականին Դեյսոնը դարձավ Կոկա-Կոլա ձեռնարկատիրության գործադիր տնօրեն։ Նա եղել է Linley Capital ընկերության խորհրդատուն։ 1995 թվականի մայիսից սկսած Դեյսոնն աշխատել է որպես Audits & Surveys Worldwide Inc ընկերության տնօրեն։ 1993 թվականի դեկտեմբերից սկսած Դեյսոնը եղել է Chatham միջազգային կորպորացիայի նախագահ։ Ստացել է բակալավրի աստիճան՝ ավարտելով Բուենոս Այրեսի համալսարանի տնտեսագիտության ֆակուլտետը։ Այնուհետև հաճախել է Հարվարդի բիզնես դպրոց։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բրայան Դեյսոնի լեգենդար 30 վայրկյանանոց ելույթը։ Archived 2017-02-04 at the Wayback Machine.
* Դեյսոնի գիրքը։
**Թուրինի աստղադիտարան** (իտալ.՝ Osseratorio astronomico di Torino), Իտալիայի Աստղաֆիզիկայի ազգային ինստիտուտին (INAF) պատկանող աստղադիտարանը։ Աստղադիտարանը գտնվում է Իտալիայի Պինո Տորինեզե քաղաքի բլրի վրա։ Աստղադիտարանը հիմնադրվել է 1759 թվականին։ 1913 թվականին աստղադիտարանը տեղափոխել են նոր վայր։ Հին տեղամասը ստացել է աստղադիտարանի «475» ծածկագիրը։ Թուրինի աստղադիտարանում աշխատել է Վինչենցո Զապալան։

Պատմություն
-----------

Թուրինի աստղաֆիզիկական աստղադիտարանը Պիեմոնտեզի մայրաքաղաքի կարևորագույն հետազոտական ինստիտուտներից մեկն է, որի պատմությունը սկսվում է 18-րդ դարի կեսերից։
1759 թվականին հայր Ջովանի Բատիստա Բեկկարիան հետազոտել և չափել է Թուրինի միջօրեական աղեղը։ Թագավորը իր միջոցներով վերականգնել է կենտրոնական Վիա Պոյի շենքի տանիքը, որտեղ Բեկարիան տեղադրեց իր աստղագիտական գործիքները։
Առաջին իսկական աստղադիտակը կառուցվել է 30 տարի անց Գիտությունների ակադեմիայի շենքի վրա և մնացել է այստեղ մինչև 1822 թվականը, երբ Ջովանի Պլանան կարողացել է ավարտել նոր աստղադիտարանի կառուցումը Պալացցո Մադամայի արևմտյան աշտարակի վրա։ Աստղադիտարանը Ջովաննի Բոկկարդիի ջանքերով 1912 թվականի վերջին Պորրոյից տեղափոխվել է Պինո Տորինեզե, որը գտնվում է Թուրինից մոտ 15 կմ հեռավորության վրա։

Թուրինի աստղադիտարանում բացահայտված աստերոիդներ
-----------------------------------------------

| Անվանում | Հայտնագործման օր | Հայտմագործող(ներ) |
| --- | --- | --- |
| 1107 Լիկտորիա | մարտի 30, 1929 | Լուիջի Վոլտա |
| 1115 Սաբաուդա | դեկտեմբերի 13, 1928 | Լուիջի Վոլտա |
| 1191 Ալֆատորնա | փետրվարի 11, 1931 | Լուիջի Վոլտա |
| 1238 Պրեդապիա | փետրվարի 4, 1932 | Լուիջի Վոլտա |
| 1332 Մարկոնիա | հունվարի 9, 1934 | Լուիջի Վոլտա |
| (30768) 1983 YK | դեկտեմբերի 29,1983 | Ջուզեպպե Մասոնե և Ջովանի դե Սանկտիս |

Տես նաև
-------

* Կամպո Իմպերատորեյի Երկրին մոտեցող աստերոիդների հետազոտություն (CINEOS)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Adminsito (2018 թ․ հունիսի 21). «Osservatorio Astrofisico di Torino» (իտալերեն). Վերցված է 2022 թ․ նոյեմբերի 24-ին.
2. ↑  Adminsito (2018 թ․ հունիսի 20). «INFORMAZIONI STORICHE» (իտալերեն). Վերցված է 2022 թ․ նոյեմբերի 24-ին. `{{cite web}}`: Text "Osservatorio Astrofisico di Torino" ignored (օգնություն)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 16257086m · GND: 66456-X · ISNI: 0000000121577237 · LCCN: n84177642 · SUDOC: 060617268 · VIAF: 130774538 · WorldCat VIAF: 130774538 |

 |

 |
**Սառա Էնն Բլոքեր** (անգլ.՝ Sarah Ann Blocker, հոկտեմբերի 27, 1857(1857-10-27) - ապրիլի 15, 1944(1944-04-15)), ամերիկացի մանկավարժ, Ֆլորիդայի հիշատակի քոլեջի հիմնադիր։ 2003 թվականին ներառվել է Ֆլորիդայի կանանց պատվո մատյանում։

Կենսագրություն
--------------

Սառա Էնն Բլոքերը ծնվել է 1857 թվականին։ Ուսուցչի հավաստագիր ստացել է 1883 թվականին Ատլանտայից։ Ֆլորիդայի բապտիստական ակադեմիայում դասավանդել է 1892 թվականից, եղել է նորմալ բաժնի պետ։ Բլոքերը համարվում է Ֆլորիդայի հիշատակի քոլեջի համահիմնադիրներից։ Նա կազմակերպել է Ֆլորիդայի բապտիստական ինստիտուտի և Ֆլորիդայի բապտիստական ակադեմիայի միաձուլումը, որի արդյունքում ձևավորվել է Ֆլորիդայի հիշատակի և Արդյունաբերական հիշատակի ինստիտուտը։ 1935 թվականին ինստիտուտում եղել է Կանանց ամբիոնի ղեկավար։ Բապտիստական ակադեմիայում նրա ուսանողներից է եղել բարերար Էրթա Մ. Մ. Ուայթը։

Մահացել է 1944 թվականին 86 տարեկան հասակում։ 2003 թվականին կառավարիչ Ջեբ Բուշը Սառա Էնն Բլոքերին ներկայացրել է Ֆլորիդայի կանանց պատվո մատյանում ներառելու համար։ 1945 թվականին Ֆլորիդայի հիշատակի համալսարանի 125-ամյա հոբելյանի առթիվ հետմահու արժանացել է համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչման։ Ամեն տարի Ֆլորիդայի հիշատակի համալսարանը հանձնում է Սառա Է. Բլոքերի անվան վաստակավոր գործիչ մրցանակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑
3. 1 2 3 4  Michael Reed, "Sarah Ann Blocker Inducted into State's Women's Hall of Fame" Archived 2017-02-17 at the Wayback Machine. *St. Augustine Record* (November 18, 2003).
4. ↑  Florida Memorial University, Our History Archived 2014-09-11 at the Wayback Machine..
5. ↑  John William Gibson, *The Colored American from Slavery to Honorable Citizenship* (J. L. Nichols 1903): 122.
6. ↑  Carole Elizabeth Boyce Davies, ed. *Encyclopedia of the African Diaspora* (ABC-CLIO 2008): 446. ISBN 9781851097050
7. ↑  "Florida Normal Retains High Rating by Southern Association" *Pittsburgh Courier* (January 12, 1935): 2. via Newspapers.comհրապարակում բաց հնարավորություն
8. ↑  "Founders Honored at Florida Normal" *News Tribune* (June 2, 1957): 14. via Newspapers.comհրապարակում բաց հնարավորություն
9. ↑  Florida Commission on the Status of Women, Sarah Ann Blocker Archived 2016-01-22 at the Wayback Machine..
10. ↑  Florida Memorial University, Traditions Archived 2017-02-06 at the Wayback Machine..

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |

 |
Սեղան-ՊատվանդանՍեղան-Պատվանդան
**Սեղան-պատվանդան** ծալովի կահույք՝ արտադրանք, բացված վիճակում կատարում է սեղանի դեր, ծալված վիճակում կատարում է պատվանդանի դեր։ Կենցաղում նաև անվանում են «սեղան-գիրք»,
որովհետև ծալվում է գրքի պես։

Սեղանը ավելի հավաք է ծալված վիճակում, որը թույլ է տալիս ավելի նպատակահարմար օգտագործել ոչ մեծ բնակարանների և փոքրածավալ տների տարածքը։

Առավել ֆունկցիոնալ դարձնելու համար կահավորում են ներքին դարակներով։ Սեղան-պատվանդանը կարող է օգտագործվել նաև որպես գրասեղան, ճաշասեղան և աշխատանքային սեղան, ինչպես նաև կարող է ծառայել տարբեր առարկաներ նրա մակերեսին և ներքին դարակներում պահպանելու համար։

Պատմություն
-----------

Նման կահույքներ առաջին անգամ արտադրվել է Անգլիայում XVI կամ XVII դարում և պատրաստվել է հասարակ կաղնուց։ Նման սեղանիների մակերեսները սովորաբար կազմված են եղել երեք մասից. կենտրոնական հատվածը եղել է անշարժ, իսկ կողայինները՝ ծալովի։ Հնարավոր է եղել նրանք ոչ միայն դուրս հրել, այլ նաև ներս հրել, եթե այն անհրաժեշտ չէ, ինչպես նաև բերել ուղղաձիգ վիճակի։ Ծալվող հատվածները հենվել են որքերին, որոնք ամրացված են եղել միմյանց վերևից և ներքևից հորիզոնական տարրերով, իրենցից ներկայացնելով դարպասի կառուցվածքին նմանվող ձև։ Առավել մեծ չափերի սեղան-պատվանդանների ծալվող հատվածները ծալված վիճակում ծառայել են որպես հնասյուներ, որ հնարավորություն ընձեռվի մարդկանց սեղանի ոտքերը ծալել սեղանի տակ՝ կենտրոական հատվածում։

XVIII դարի վերջում հայտնագործվեց սեղան-պատվանդանի մի քանի նոր տեսակ, այդ թվում ոչ միայն Մեծ Բրիտանիայում,այլ նաև հյուսիսամերիկյան գաղութներում։ Բացի այդ XVIII դարի վերջին քարորդում՝ Անգլիայում, առավել հայտնի դարձան «սարդի ոտքերով» սեղան-պատվանդանները, որոնց ծալվող հատվածների ոտքերը եղել են շատ բարակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ГОСТ 20400-80 Продукция мебельного производства. Термины и определения
2. ↑  «Fiske & Freeman: Early English Gateleg Tables». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ մայիսի 23-ին. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 30-ին.
3. ↑  History of Tables
4. ↑  History of Antique English and American Furniture
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թարգյուլյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հովհաննես Միհրանի Թարգյուլյան** (1901, Վան - 1939), հայ կուսակցական գործիչ, խմբագիր, գյուղատնտես։

Ծնվել է փաստաբան-թարգմանչի ընտանիքում։ Տարրական կրթությունը ստացել է իր ծննդավայրի Վանի Երամյան վարժարանում։ 1915 թվականի ծնողների հետ գաղթել է Ալեքսանդրապոլ և ապա Թիֆլիս, որտեղ ընդունվում է Ներսիսյան դպրոց։ Փոքր հասակից սիրելով բույսերը, նա որոշում է բուսաբան դառնալ։ Դպրոցում Ալեքսանդր Արարատյանի հիմնած բուսաբանական խմբակի ամենաեռանդուն անդամն էր և այդ խմբակի փաստական ղեկավարը։

1920 թվականին ավարտում է Ներսիսյան դպրոցը և ընդունվում Անդրկովկասյան նորաբաց համալսարանի կենսաբանական ֆակուլտետը։ Վրաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո մեկնում է Մոսկվա և ընդունվում Տիմիրյազևի անվան գյուղատնտեսական ակադեմիան։ Սովորելու հետ միաժամանակ Հովհաննեսը եռանդուն մասնակցություն է ցուցաբերում ակադեմիայի կուսակցական կյանքին և ընտրվում կուսկազմակերպության բյուրոյի անդամ, ինչպես նաև նշանակվում է ակադեմիայի տպագիր օրգանի խմբագիր, 1925 թվականին ավարտելով գյուղատնտեսական ակադեմիան, ընդունվում է կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտի գյուղատնտեսության էկոնոմիկայի ֆակուլտետը, որն ավարտելուց հետո նշանակվում ԽՍՀՄ հողագործության ժողովրդական կոմիսարիատի «Սոցիալիստիչեսկոյե զեմլեդելիե» ամսագրի խմբագիր և, որպես այդպիսին, մտնում ԽՍՀՄ հողագործության ժողովրդական կոմիսարիատի կոլեգիայի կազմի մեջ։ Այդ ժամանակ նա հաճախ ծրագրային հոդվածներով հանդես էր գալիս «Պրավդա» թերթում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Անմոռաց դեմքեր (Ներսիսյան դպրոցի սաներ), Ե. «Հայաստան», 1965, էջ 54-55։
**Յուրիկ Բուդաղյան** (1943 թ. գ. Շնող, Թումանյանի շրջան), խորհրդային նշանավոր այլախոհ։ Սովորել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ Գերազանց ավարտելով՝ ընդունվել է ասպիանտուրա։ Աշխատել է Երևանի ջերմաէլեկտրակայանում՝ ավագ ինժեների պաշտոնում։ 1966 թ․-ից գաղտնի գործող *«Հայաստանի Վերամիավորման Միության»* անդամ։ Սկսել է ազգային-հայրենասիրական գործունեությամբ զբաղվել Վալտեր Միքայելյանի հետ։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել «Ազգային վերամիավորման միության» ԱՎՄ կազմակերպման աշխատանքներին։ Եղել է կամզմակերպության կանոնադրության հեղինակը։ ՀՎՄ-ն ստեղծվել և ձևավորվել է այն ժամանակ, երբ երկրում արդեն գոյություն ունեին կազմակերպություններ և մարդիկ, ովքեր բացի տարածքային պահանջներից և հայրենասիրությունից, բարձրացնում էին նաև անկախության խնդիրը՝ պայքարելով սովետական կարգերի դեմ։ Միության գլխավոր նպատակը Հայաստանի կորցրած տարածքների՝ Արցախի և Նախիջևանի խնդրի լուծումն էր։ Սրանից էլ ծնվել էր միության անվանումը։
Յուրիկ Բուդաղյանը 1971 թ. փետրվարին հակասովետական գործունեության համար կալանավորվել է և դատապարտվել 3 տարի 6 ամիս ժամկետով։ Պատիժը կրել է Մորդովիայի և Պերմի քաղաքական բանտարկյալների համար նախատեսված կալանավայրերում։ Պատիժը կրելուց հետո վերադարձել է Երևան և գտնվել ոստիկանության հսկողության ներքո։ Աշխատել է Էներգոհամակարգում։ Այժմ ապրում է Երևանում։

Տես նաև
-------

* :

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ընտանի՞ք, թե՞Հայրենիք. «Քաղբանտարկյալի օրագիրը» ` Յուրիկ Բուդաղյան
2. ↑  Վարդան Հարությունյան, Այլախոհությունը խորհրդային Հայաստանում, էջ 141 10http://www.aniarc.am/2017/02/15/vardan-harutyunyan-book-ani-whole-pdf/
**Սլավիկ Առուշանի Առուշանյան** (հունվարի 1, 1949(1949-01-01), Դահրավ, Խոջալուի շրջան), Ղարաբաղյան շարժման մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

1968-1970 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ-ում։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը (1978)։ 1978-1990 թվականներին աշխատել է Ասկերանի կուսշրջկոմում։ 1987 թվականի օգոստոսին ստեղծել է Ղարաբաղյան շարժման Ասկերանի նախաձեռնող խումբը, կազմակերպել Արցախը Հայաստանին վերամիավորելու հարցի քննարկումը, 1988 թվականի փետրվարի 13-ին՝ առաջին հանրահավաքը Ստեփանակերտում, 1988 թվականի փետրվարի 21-ին՝ Ասկերան ավանի ինքնապաշտպանությունը (Ասկերանի դեպքեր 1988)։ 1989-1990 թվականներին՝ Ազգային խորհրդի անդամ, 1990-1995 թվականներին՝ Ասկերանի շրջխորհպի գործկոմի նախագահի պաշտպանության հարցերով տեղակալ, բռնագադթածների և մարդասիրական օգնության բաժնի վարիչ, ինքնապաշտպանության շրջանային շտաբի անդամ։ Մասնակցել է Ասկերանի շրջանի ինքնապաշտպանական առաջին ջոկատների կազմավորման, գումարտակի նյութատեխնիկական բազայի ստեղծման և անձնակազմի հավաքագրման աշխատանքներին և Ասկերան ավանի ինքնապաշտպանական մարտերին։

ՀՀ ԳԽ (1990-1995, պաշտպանության, ներքին գործերի և Արցախի հարցերով հանձնաժողովների անդամ) և ԼՂՀ Աժ (1995-2000) պատգամավոր է։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մխիթար Գոշ» շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Թոմաս Լեոպոլդ "Քարբայդ" Ուիլսոն** (անգլ.՝ Thomas Leopold "Carbide" Willson, մարտի 14, 1860(1860-03-14), Փրինսթոն, Օնտարիո, Blandford-Blenheim, Oxford County, Օնտարիո, Կանադա - դեկտեմբերի 20, 1915(1915-12-20), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), կանադացի գյուտարար։

Կենսագրություն
--------------

Թոմաս Ուիլսոնը ծնվել է 1860 թվականին Օնտարիոյի Փրինսթոն համայնքին մոտ գտնվող ֆերմայում։ Դպրոց հաճախել է Համիլթոնում, Օնտարիո։ 21 տարեկանում նա նախագծել և արտոնագրել է Համիլթոնում օգտագործվող առաջին էլեկտրական աղեղնավոր լամպը։ Տեղափոխվել է Միացյալ Նահանգներ իր գաղափարները վաճառելու փնտրտուքներում։

1892 թվականին Ուիլսոնը հայտնաբերել է կալցիումի կարբիդ ստեղծելու համար տնտեսապես արդյունավետ մեթոդ, որն օգտագործվում է ացետիլենային գազի արտադրության մեջ։ 1895 թվականին նա իր արտոնագիրը վաճառել է Union Carbide- ին։

Ուիլսոնի փորձարարական ֆոսֆատային գործարանը Գատինո այգում
Նույն թվականին Կալիֆոռնիայում ամուսնացել է Մերի Փարկսի հետ և վերադարձել Կանադա։ 1895 թվականին Օնտարիո նահանգի Վուդսթոք քաղաքում մոր համար տուն է կառուցել։ 1900-1901 թվականներին տեղափոխվել է Օտտավա և կարբիդի գործարաններ բացել Օնտարիոյում (Մերիտոն և Օտտավա) և Քվեբեկում (Շավինիգան)։ 1911 թվականին ստեղծել է Ծովային միջազգային ազդանշանային ընկերությունը` ծովային խարսխավոր լողանների և փարոսների ազդանշանների արտադրության համար։

Ուիլսոնն առաջին մարդն էր Օտտավայում, որն ավտոմեքենա ուներ։

1907 թվականին Միչ լճի շրջակայքում Ուիլսոնը կառուցեց ամառանոց, որն այժմ գտնվում է Գատինո այգում (տունն այժմ պատկանում է դաշնային կառավարությանը և հայտնի է որպես Միչ լճի պայմանագրի շուրջ բանակցությունների վայր )։ 1911 թվականին Ուիլսոնը Միչ լճի այգում գտնվող գործարանում սկսեց փորձարկել օրթոֆոսֆորական թթու խտացմամբ պարարտանյութերի արտադրություն։ Այս ռիսկային ձեռնարկման շնորհիվ նա կորցրեց իր կապիտալը և գրեթե ամբողջ ունեցվածքն անցավ նրա պարտատեր ամերիկյան ծխախոտային թագավոր Ջ. Բ. «Բաք» Դյուքին։

Ուիլսոնը մահացել է 1915 թվականին Նյու Յորքում սրտի կաթվածից, երբ փորձում էր Լաբրադորի հիդրոէլեկտրակայանի նախագծի համար գումար հավաքել։ Նրա երազանքն իրականացվել է 1974 թվականին՝ որպես Չերչիլ ջրվեժի ծրագիր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *University of Toronto, Laval University* Dictionary of Canadian Biography, Dictionnaire biographique du Canada / G. Brown, D. Hayne, F. Halpenny, R. Cook, J. English, M. Trudel, A. Vachon, J. Hamelin — UTP, Presses de l'Université Laval, 1959. — ISSN 0420-0446; 0070-4717
2. 1 2 3 4  Biography at the Dictionary of Canadian Biography Online, Thomas Willson

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000073987935 · LCCN: n77007580 · VIAF: 13559108 · WorldCat VIAF: 13559108 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թումանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սեդա Թումանյան** նաև **Սեդա-Հայկանուշ Թումանյան** (1905, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - 1988), հայ գյուղատնտես և թարգմանչուհի։

Բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի դուստրը։

Անվան պատմությունը
------------------

Ծննդյան վկայականում Սեդա անվան դիմաց գրված է նաև Հայկանուշ։ Այն մի պատմական հանդիպման արդյունք է, որը տեղի ունեցավ մինչ աղջկա ծնունդը Անդրանիկ զորավարի և Հովհաննես Թումանյանի միջև։ Իմանալով, որ Թումանյանների ընտանիքում համալրում է սպասվում, Անդրանիկ զորավարն առաջարկում է Հովհաննես Թումանյանին տղա ծնվելու դեպքում, ի նշան իրենց բարեկամության, երեխային կոչել Հայկ՝ իր քեռորդու անունով, ով ընկել էր հերոսի մահով, իսկ աղջկա դեպքում Հայկանուշ՝ ի հիշատակ իր քրոջ վաղամեռիկ դստեր։ Հովհաննես Թումանյանը չի անտեսում իր բարեկամի կամքը, բայց և կատարում է իր ընտանիքի կամքը` նորածնին կոչելով՝ Սեդա-Հայկանուշ։

Կենսագրություն
--------------

Սեդա Թումանյանը ծնվել է 1905 թվականին Թիֆլիսում։ Գայանյան օրիորդաց դպրոցն ավարտելուց հետո Սեդան սովորել է Երևանի պետական համալսարանի գյուղատնտեսական ֆակուլտետում և Եսսենտուկիում մասնակցել ռենտգենոլոգիայի դասընթացներին։ Թարգմանել է Պոլ դե Կրայֆի «Միկրոբներ որոնողները» գիրքը, որ պատմում է Կոխի, Պաստերի, Մեչնիկովի մասին։ Սեդան մեծ մասնակցություն է ունեցել Թիֆլիսի իրենց բնակարանից իրերի` Երևան փոխադրման և հուշասենյակների ձևավորման գործում։

Ունեցել է մեկ դուստր` Իրմա անունով։

Մահացել է 1988 թվականին։

Պատկերասրահ
-----------

* Թումանյանների ընտանիքըԹումանյանների ընտանիքը

Աղբյուրներ
----------

* Հովհաննես Թումանյանի զավակները
* Հովհաննես Թումանյանի զավակները Archived 2017-11-14 at the Wayback Machine.
**Անդրանիկ Կենջյան** (դեկտեմբերի 28, 1873(1873-12-28), Ադափազար, Թուրքիա - սեպտեմբերի 6, 1957(1957-09-06), Փարիզ), հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, խմբագիր, գրող։ ՍԴՀԿ անդամ։

Գործունեություն
---------------

1910-1911 թվականներին եղել է ազգային երեսփոխան Իզմիթի շրջանից։ Մեծ եղեռնի ժամանակ տարագրվել է Դեյր էզ Զոր, 1918 թվականին հաստատվել Դամասկոսում, ընտրվել Ազգային միության ատենապետ։ 1919 թվականին Ադանայում գործուն մասնակցություն է ունեցել Կիլիկիայի իրադարձություններին, խմբագրել «Տավրոս» օրաթերթը։ Կիլիկիան անկախ հանրապետություն հռչակվելուց (1920, օգոստոստի 4) հետո նշանակվել է ֆինանսների նախարար։ Կիլիկիայի հայաթափումից հետո հաստատվել է Բեյրութում, գործակցել է Սահակ Բ Խապայանի հետ, ընտրվել (1926) Լիբանանի ազգային գավառական ժողովի անդամ։ Այնուհետև տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ 1929-1931 թվականներին անդամակցել է «Հնչակյան մամուլ» շաբաթաթերթի խմբագրակազմին, ապա աշխատակցել տարբեր պարբերականների։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* «Կորնեյ Վասիլև» (1910 թվական, Կ. Պոլիս)
* «Լեո եւ հնչակեան կուսակցութիւնը» (1935 թվական, Փարիզ)
* «Ազգային հարց եւ Տաճկահայաստան» (1936 թվական, Փարիզ)
* «Սոցիալական դեմոկրատական հնչակեան կուսակցութիւնը եւ Կիլիկեան ինքնավարութեան ակտը» (1958 թվական, Բեյրութ)
* «Հալածականի յուշեր» (1964 թվական, Բեյրութ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 18439 |

 |
Սպիտակ լույսը դիսպերսիայի է ենթարկվում եռանկյուն պրիզմայի միջոցով՝ ընկալելի դառնալով տեսանելի սպեկտրում։
**Տեսանելի ճառագայթում**, **տեսանելի լույս**, մարդու աչքին ընկալելի էլեկտրամագնիսական ալիքները։ Մարդու աչքի զգայունությունը էլեկտրամագնիսական ճառագայթումից կախված է ճառագայթման ալիքի երկարությունից (հաճախությունից), ընդ որում առավելագույն զգայունությունը ընկնում է 555 նմ-ին (540 ՏՀց)։
Քանի որ առավելագույն կետից հեռանալու դեպքում զգայունությունը աստիճանաբար նվազում է մինչև 0, ապա տեսանելի ճառագայթման սպեկտրալ ընդգրկույթի ճշգրիտ սահմանները հնարավոր չէ նշել։
Սովորաբար, որպես կարճալիք սահման ընդունում են 380-400 նմ (750-790 ՏՀց), իսկ երկարինը՝ 760-780 նմ ( 385-395 ՏՀց)։ Այսպիսի երկարությամբ ալիքների էլեկտրամագնիսական ճառագայթումը նույնպես անվանում են տեսանելի լույս կամ պարզապես լույս։
Սպեկտրում ընդգրկված են ոչ բոլոր գույները, որոնք տարբերում է մարդու աչքը։ Օրինակ, վարդագույնը չկա տեսանելի ճառագայթման սպեկտրում, այն ձևավորվում է երկու գույնի խառնումից։

Մաքուր օդը ցրում է երկնագույն լույսը բավականին ուժեղ, քան մեծ երկարություններով ալիքների լույսը (սպեկտրի կարմիր կողմը), այդ պատճառով կեսօրին երկինքը կապույտ է։
Կան կենդանիներ, որոնք ընդունակ են տեսնել ճառագայթումը, որը տեսանելի չէ մարդու աչքին։ Օրինակ, մեղուները և այլ միջատներ ընդունակ են տեսնել ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ընդգրկույթը։

Տեսանելի լույսի սահմանների բնութագիրը
-------------------------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ալիքի երկարություն, նմ | 740 | 380 |
| Ֆոտոնի էներգիա, Ջ | 2,61.10−19 | 4,79.10−19 |
| Ֆոտոնի էներգիա, էՎ | 1,6 | 3,1 |
| Հաճախականություն, Հց | 3,94.1014 | 7,49.1014 |
| Ալիքային թիվ, սմ−1 | 1,35.104 | 2,63.104 |

Տեսանելի ճառագայթման սպեկտր
---------------------------

Սպիտակ գույնի ճառագայթի ընդլայնման դեպքում ձևավորվում է սպեկտր, որտեղ տարբեր երկարությամն ալիքների ճառագայթները բեկվում են տարբեր անկյուններով։ Այն գույները, որոնք ստացվում են լույսի մեկ երկարությամբ ալիքի օգնությամբ, անվանում են *գույների սպեկտր*։ Հիմնական գույների սպեկտրը ներկայացված է հետևյալ աղյուսակում։

| Գույն | Ալիքի երկարության ընդգրկույթ, նմ | Հաճախականության ընդգրկույթ, ՏՀց | Ֆոտոնի էներգիայի ընդգրկույթ, էՎ |
| --- | --- | --- | --- |
| Մանուշակագույն | 380-440 | 680-790 | 2,82-3,26 |
| Կապույտ | 440-485 | 620-680 | 2,56-2,82 |
| Երկնագույն | 485-500 | 600-620 | 2,48-2,56 |
| Կանաչ | 500-565 | 530-600 | 2,19-2,48 |
| Դեղին | 565-590 | 510-530 | 2,10-2,19 |
| Նարնջագույն | 590-625 | 480-510 | 1,98-2,10 |
| Կարմիր | 625-740 | 400-480 | 1,68-1,98 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Cuthill, Innes C (1997). «Ultraviolet vision in birds». In Peter J.B. Slater (ed.). *Advances in the Study of Behavior*. Vol. 29. Oxford, England: Academic Press. էջ 161. ISBN 978-0-12-004529-7.
2. ↑  Jamieson, Barrie G. M. (2007). *Reproductive Biology and Phylogeny of Birds*. Charlottesville VA: University of Virginia. էջ 128. ISBN 1578083869.