**Գրենլանդական սառցե վահան**, չափսերով երկրորդ սառցե վահանը աշխարհում Անտարկտիդականից հետո։

 Վահանի տարածքը 1833900 քառակուսի կիլոմետր է, այն զբաղեցնում է Գրենլանդիայի տարածքի մոտ 80% -ը, հյուսիսից հարավ ձգվող երկարությունը գրեթե 2530 կմ է, իսկ հյուսիսում լայնությունը հասնում է 1094 կմ։ Սառույցի միջին հաստությունը 1500 մետր է։ Վահանի ամենամեծ հաստությունը գերազանցում է 3000 մետրը։ Սառույցի տարիքը գնահատվում է մոտավորապես 110 հազար տարեկան, այլ տվյալներով ՝ ավելի քան 200 հազար տարեկան։

Վահանը գտնվում է կղզու կենտրոնում, ծովից առանձնացված է երկրի շերտով, որոշ տեղերում նրա սահմանը գտնվում է գրեթե ափին։ Գրենլանդիայի ափերը խիստ կտրված են խորը և երկար ֆյորդով` հասնելով սառցե վահանի եզրերին։ Գրենլանդական սառցե վահանը կղզու միակ սառցադաշտը չէ, ափերին գտնվում են նաև այլ մեկուսացված սառցադաշտեր և սառցե գլխարկներ։

Վահանի տակ գտնվում է Գրենլանդիայի մեծ կիրճը, որը հյուսիսային ափից ձգվում է 750 կմ հեռավորության վրա։

Տաքացում
--------

Գրենլանդիայի տեղագրական քարտեզ` առանց նրա սառցե ծածկույթի
Գլոբալ տաքացման պատճառով Գրենլանդական սառցե վահանը փոքրանում է։ 2007 և 2008 թվականներին Արբանյակների դիտարկումները ցույց են տվել, որ սառցե վահանի տարածքը հասել է 30 տարվա դիտարկման նվազագույն ցուցանիշին։ Սառցադաշտի ծավալը գնահատվում է 2.85 մլն խորանարդ կիլոմետր, նրա հալման ժամանակ Համաշխարհային օվկիանոսի մակարդակը կբարձրանա ավելի քան 7 մետր։ Ենթադրվում է, որ տարածաշրջանում ջերմաստիճանի ընդամենը 3 °C բարձրացման դեպքում սառցե վահանն ամբողջությամբ կարող է հալվել ավելի քան 1000 տարվա ընթացքում։

Հետազոտություններ
-----------------

Գրենլանդական վահանի բազմադարյան սառույցները գրավում են գիտական արշավախմբերին։ 1870 և 1883 թվականներին գիտական արշավախումբը ղեկավարել է բարոն Ադոլֆ Էրիկ Նորդենշելդը։ 1888 թվականին Ֆրիտյոֆ Նանսենի արշավախումբը առաջին անգամ հատեց սառցե վահանը` Ամմասալիկից շարժվելով դեպի Նուուկ։ Մի քանի արշավներ են իրականացրել Ռոբերտ Պիրին և Կնուդ Ռասմուսենը։ 1930 թվականին Ալֆրեդ Վեգեների ղեկավարած արշավախումբը հիմնադրել է «Այսմիթ» (*«Eismitte»*) բևեռային կայանը», որտեղ մոտ 3000 մետր բարձրության վրա իրականացվել են օդերևութաբանական և գլացիոլոգիական (սառցաբանական) հետազոտություններ։ Մասնավորապես` որոշվել է սառցե վահանի հաստությունը` ըստ սառցադաշտի վրա քարե օթյակի պայթյունի արձագանքի վերադարձի ժամանակի։ Այդ ժամանակի և սառույցի մեջ առաձգական ալիքների տարածման հայտնի արագության միջոցով հաշվարկվել է սառույցի հաստությունը։ 1952-1954 թվականներին գործել է բրիտանական «Նորթայս» կայանը։ 1960-ական թվականներին ամերիկյան զինվորականները մշակում են «Սառցե որդ» նախագիծը։ 1990-1992 թվականներին *Greenland ice core project* նախագծի շրջանակներում հորատվել է 3029 մ խորությամբ հորատանցք` մինչև սառցե վահանի հիմքը։ ՆԱՍԱ-ի հետազոտությունների արդյունքում Բրիստոլի, Կալգարի և Ուրբինսկի համալսարանների գիտնականները 2013 թվականի օգոստոսին հայտնաբերում են երկրի ամենաերկար կիրճը, որը գտնվում է Գրենլանդիայի սառույցի տակ։

Ռուսաստանի Հիդրոմետկենտրոնի գիտական ղեկավար Ռոման Վիլֆանդի տվյալներով 2019 թվականին Սիբիրում տեղի ունեցած անտառային հրդեհներն արագացրել են Արկտիկայում սառույցների աննախադեպ հալումը, որտեղ սկսվել է հալվել գրենլանդական սառցե վահանի 90 տոկոսը։

Տես նաև
-------

* Գրենլանդիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  «Greenland Ice Sheet» (անգլերեն). Encyclopædia Britannica Online. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 3-ին.
2. ↑  *Paul A. Mayewski, Michael Bender* The GISP2 ice core record — Paleoclimate highlights(անգլ.) // *Reviews of Geophysics*. — 1995. — В. S2. — Т. 33. — С. 1287–1296. — doi:10.1029/95RG00498
3. 1 2  «Greenland Icecore Project (GRIP)» (անգլերեն). European Science Foundation. 2016 թ․ դեկտեմբերի 15. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 3-ին.
4. ↑  «Гренландский и антарктический ледяные щиты теряют массу». *Центр новостей*. ООН. 2009 թ․ փետրվարի 25. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 3-ին.
5. ↑  Climate Change 2001: The Scientific Basis. Contribution of Working Group I to the Third Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) / Houghton, J.T.Y. Ding, D.J. Griggs, M. Noguer, P.J. van der Linden, X. Dai, K. Maskell, and C.A. Johnson (eds.). — Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA: Cambridge University Press, 2001. — 881 p. — ISBN 0521807670
6. 1 2  *Gregory, J.M. P. Huybrechts, and S.C.B. Raper* Threatened loss of the Greenland ice-sheet(անգլ.) // *Nature*. — 2004. — № 428. — С. 616. — doi:10.1038/428616a
7. ↑  «Тревожные выводы делают американские ученые: количество льда, попадающее в Атлантический океан с ледников Гренландии, за последние пять лет удвоилось». Эхо Москвы. 2006 թ․ փետրվարի 19. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 3-ին.
8. ↑  Подольский, Евгений (2010 թ․ փետրվարի 26). «Ледяные миры». Элементы. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 3-ին.
9. ↑  Matt Smith (2013 թ․ օգոստոսի 31). «Beneath Greenland's ice, a grand canyon» (անգլերեն). CNN.
10. ↑  Пожары в Сибири спровоцировали таяние льдов в Арктике, 30 августа 2019

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Greenland ice sheet» (անգլերեն). NOAA. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 3-ին.
* Ted Scambos, Julienne Stroeve and Lora Koenig. «Greenland Ice Sheet Today» (անգլերեն). National Snow and Ice Data Center. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 3-ին.
* «Ice Sheets». *State of the Cryosphere* (անգլերեն). NSIDC. 2015 թ․ նոյեմբերի 5. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 3-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գրենլանդական սառցե վահան» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780021526 |

 |