**Իմպհալ** (անգլ.՝ Imphal Լսել ɪmˈfɑl), հնդկական Մանիպուր նահանգի մայրաքաղաք։ Գտնվում է հովիտում, որը շրջափակված է բլուրներով, որոնցից հոսում են մի քանի ոչ մեծ գետեր։

Քաղաքի կենտրոնում են գտնվում Կանգլա հին ամրոցի փլատակները, որոնք մինչև 2009 թվականը զբաղեցված էին հնդկական զորքերի զինված ստորբաժանումներով։

Իմպհալում է գտնվում պոլո խաղի համար նախատեսված աշխարհի ամենահին խաղադաշտը։ «Իմպհալ» անվանումը առաջացել է մանիպուրսկերեն «Յումպհալ» բառից, որը թարգմանաբար նշանակում է «տների հավաքածու»։

Պատմություն
-----------

Կանգլա ամրոցի գլխավոր մուտքը
Մանիպուրի հովտի դժվարամատչելությամբ և աշխարհագրական մեկուսացվածությամբ է պայմանավորված Մանիպուրի և նրա մայրաքաղաք Իմպհալի անկախ զարգացումը։ 1891 թվականին, օգտվելով իշխող դինաստիայի ներքին տարաձայնություններից, հովիտ են ներխուժել անգլիացիները։ Անգլիացիների ներխուժումը առաջացնում է տեղացիների զայրույթը, որը հանգեցնում է ապստամբության և առաջին անգլո-մանիպուրյան պատերազմին, որի ընթացքում շատ են վնասվել 17-րդ դարում Կհագեմբա թագավորի և նրա որդի Կհունջաբայի կողմից կառուցված Կանգլայի պալատը։ 1891 թվականից մինչև Հնդկաստանի անկախացումը Իմպհալը գտնվել է բրիտանացիների տիրապետության ներքո։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Իմպհալում են տեղավորվել բրիտանական զորքերը։ 1944 թվականին այստեղ տեղի է ունեցել Իմպհալի հայտնի ճակատամարտը՝ Բուրմայից եկած ճապոնական և այդտեղ տեղավորված բրիտանական զորքերի միջև։ Իմպհալի ճակատամարտում ճապոնացիներն առաջին անգամ պատերազմում կորցրեցին իրենց ստրատեգիական նախաձեռնությունը։

1972 թվականից Մանիպուր նահանգի մայրաքաղաքն է։

Ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագիր
-----------------------------

Իմպհալը գտնվում է Մանիպուրի օվալաձև հովտի կենտրոնում և շրջապատված է բարձր լեռնաշղթաներով։ Ծովի մակարդակից միջին բարձրությունը 786 մ է։

Իմպհալի կլիման մերձարևադարձային մուսսոնային է (Կյոպպենի կլիմաների դասակարգում Cwa)՝ մեղմ, չոր ձմեռներով և մուսսոնային շոգ եղանակով։ Հուլիս ամսվա միջին ջերմաստիճանը 32 °C է։ Ամենացուրտ ամսվա՝ հունվարի միջին նվազագույն ջերմաստիճանը 4 °C է։ Տարեկան տեղումների քանակը 1320 մմ է։ Ամենաշատ տեղումները նկատվում են հունիսին։

Բնակչություն
------------

Ըստ Հնդկաստանի 2011 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 264 986 մարդ (128 931 տղամարդ և 136 055 կին)։ Գրագիտության մակարդակը 91,7% է․ ավելի բարձր, քան ազգային միջին մակարդակը։ Տղամարդկանց գրագիտությունը միջինում կազմում է 95,87%, կանանց շրջանում` 87,80%։ Բնակչության 9,77%-ը մինչև 6 տարեկան երեխաներն են։

Տեսարժան վայրեր
---------------

**Ռազմական գերեզմանատուն**

Ռազմական գերեզմանատանն են գտնվում Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ զոհված բրիտանացի և հնդիկ զինվորների գերեզմանոցները։

**Կանացի շուկա**

Կանացի շուկան քաղաքի գլխավոր առևտրային կենտրոնն է։ Շուկան բաժանված է երկու հիմնական մասի՝ մթերային և մանածագործական։ Մթերային մասում վաճառվում են բանջարեղեն, մրգեր և խմիչքներ, մանածագործական մասում՝ գործվածքներ և հագուստ՝ պատրաստված ձեռքի ջուլհակային հաստոցներով։

Շուկայի առանձնահատկությունն այն է, որ այնտեղ գրեթե 3000 կին վաճառում է իր ապրանքները։

**Մանիպուրի կենդանաբանական այգի**

Կենդանաբանական այգում պահվում է ոչնչացման եզրին գտնվող մի քանի Սանգայի եղնիկ․ մնացել է այս տեսակի 162 առանձնյակ։

**Մինիպուր նահանգի թանգարան** 

Թանգարանում պահվում է հնագիտական գտածոների հավաքածու, տարբեր ժամանակաշրջանների շարքային մարդկանց և զինվորականների հագուստ, փաստաթղթեր և զենքեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արտասահմանյան երկրների աշխարհագրական անվանումների բառարան / խմբ․ Ա․ Մ․ Կոմիկով. — 3֊րդ հրատարակություն. — Մոսկվա: Նեդրա, 1986. — С. 133.
2. ↑  Historical perspective of Imphal
3. 1 2  History Of Imphal — Imphal History
4. ↑  «Climate: Imphal - Climate graph, Temperature graph, Climate table»։ Climate-Data.org։ Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 31

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · Open Directory Project |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4410551-4 · LCCN: n78002738 · VIAF: 151246729 · WorldCat VIAF: 151246729 |

 |