**Դելեզիո Անտոնիո Բեռնի** (իսպ.՝ Delesio Antonio Berni, մայիսի 14, 1905(1905-05-14), Ռոսարիո, Սանտա Ֆե նահանգ, Արգենտինա - հոկտեմբերի 13, 1981(1981-10-13)[…], Բուենոս Այրես, Արգենտինա), արգենտինացի ֆիգուրատիվ նկարիչ։ Կապված էր արվեստի շարժման հետ, որը հայտնի է որպես «Նոր ռեալիզմ» (իսպ.՝ Nuevo Realismo), սոցռեալիզմի լատինաամերիկյան ճյուղ։ Հատկապես հայտնի է *Խուանիտո Լագունայի* մի շարք կոլաժներով, որոնք պատկերում են աղքատությունը և արդյունաբերականացման հետևանքները Բուենոս Այրեսում։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ կյանք (1905-1925 թվականներ)

Բեռնին ծնվել է 1905 թվականի մայիսի 14-ին Ռոսարիո քաղաքում։ Նրա մայրը՝ Մարգարիտա Պիկկոն, իտալացի ներգաղթյալների դուստրն էր, իսկ հայրը՝ Նապոլեոնը՝ Իտալիայից ներգաղթյալ դերձակ, մահացել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

1914 թվականին Բեռնին դարձավ կատալոնացի արհեստավոր Ն *.* Բրյուսադերի աշակերտը *Buxadera and Co* վիտրաժների արտադրական աշխատանքներում։ Հետագայում նա նկարչություն է սովորել Ռոսարիո Կատալա կենտրոնում, որտեղ նրան նկարագրել են որպես հրաշամանուկ երեխա։ 1920 թվականին նրա կտավներից տասնյոթը ցուցադրվել են Salon Marie-ում։ 1923 թվականի նոյեմբերի 4-ին *La Nación* և *La Prensa* օրաթերթերում հրապարակված հոդվածներում քննադատները բարձր են գնահատել նրա իմպրեսիոնիստական բնապատկերները։

### Փարիզ (1925-1931 թվականներ)

Ռոսարիոյի ժոկեյ ակումբը 1925 թվականին Բեռնիին Եվրոպայում սովորելու կրթաթոշակ է տրամադրել։ Նա ընտրեց այցելել Իսպանիա, քանի որ իսպանական գեղանկարչությունը մոդայիկ էր, մասնավորապես Խոակին Սորոլլայի, Իգնասիո Զուլոագայի, Կամարաս Անգլադայի և Խուլիո Ռոմերո դե Տորեսի արվեստը։ Բայց Մադրիդ, Տոլեդո, Սեգովիա, Գրանադա, Կորդոբա և Սևիլիա այցելելուց հետո նա հաստատվեց Փարիզում, որտեղ աշխատել են արգենտինացի Օրասիո Բաթլերը, Ակվիլես Բադին, Ալֆրեդո Բիգատին, Խուլ Սոլարը, Հեկտոր Բասալդուան և Լինո Էնեա Սպիլիմբերգոն։ Նա մասնակցել է «Լույսերի քաղաք» վարպետության դասերին, որոնք դասավանդում էին Անդրե Լոտը և Օտոն Ֆրիզը Grande Chaumière ակադեմիայում։ Բեռնին նկարել է Arceuil-ի երկու բնապատկեր, Փարիզի մի բնապատկեր ( իսպ.՝ Paisaje de París *),* *դեղին սփռոց* *( իսպ.՝ Mantel amarillo ),* *House of Crime* *( իսպ.՝ La casa del crimen ),* *մերկ ( իսպ.՝ Nude )* և *նատյուրմորտ կիթառով* *(իսպ.՝ Naturaleza muerta con guitarra* )։

Նա մի քանի ամսով վերադարձավ Ռոսարիո, բայց արդեն 1927 թվականին նա վերադարձավ Փարիզ Սանտա Ֆե նահանգի դրամաշնորհով։ Ուսումնասիրելով Ջորջիո դե Կիրիկոյի և Ռենե Մագրիտի ստեղծագործությունները՝ Բեռնին հետաքրքրվեց սյուրռեալիզմով և այն անվանեց «արվեստի և աշխարհի նոր տեսլական, շարժում, որը ներկայացնում է ողջ երիտասարդությունը, նրանց տրամադրությունն ու ներքին վիճակը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո»։ Դինամիկ և իսկապես ներկայացուցչական շարժում»։ 1920-ականների վերջի և 1930-ականների սկզբի նրա սյուրռեալիստական ստեղծագործությունները ներառում են *«Էյֆելյան աշտարակը Պամպայում»* ( *իսպ.՝ La Torre Eiffel en la Pampa* ), *«Երազը և նրա երազանքը»* ( *իսպ.՝ La siesta y su sueño* ) և «*Մահը թաքնված է ամեն անկյունում*» *իսպ.՝ La muerte acecha en cada esquina* )։

Բեռնին սկսեց նաև ուսումնասիրել հեղափոխական տեսությունը և քաղաքականությունը, ներառյալ Անրի Լեֆևրի մարքսիստական տեսությունը, որը նրան ծանոթացրեց բանաստեղծ և կոմունիստ Լուի Արագոնի հետ 1928 թվականին Ֆրանսիայից հեռանալուց հետո Բեռնին շարունակեց նամակագրությունը Արագոնի հետ՝ հետագայում հիշելով. «Ափսոս, որ կորցրած բաների թվում էին նաև նամակները, որոնք ստացել էի Արագոնից մինչև Ֆրանսիայից. եթե դրանք գոյատևեին այսօր, կարծում եմ, որ դրանք հիանալի փաստաթղթեր կլինեին, քանի որ այդ նամակագրության մեջ մենք քննարկել ենք այնպիսի թեմաներ, ինչպիսիք են քաղաքականության և մշակույթի հարաբերությունները, արվեստագետի և մտավորական հասարակության պարտականությունները, գաղութատիրական երկրներում մշակույթի խնդիրները, ազատության խնդիր։

Մի քանի ասիական փոքրամասնությունների խմբեր ապրում էին Փարիզում, և Բեռնին օգնեց տարածել ասիական թերթեր և ամսագրեր, որոնց համար նա նկարազարդումներ էր ստեղծում։

### Նոր ռեալիզմ (1931-1941 թվականներ)

1931 թվականին Բեռնին վերադարձավ Ռոսարիո, որտեղ կարճ ժամանակով ապրեց ֆերմայում, այնուհետև աշխատանք գտավ որպես քաղաքապետարանի աշխատակից։ 1930-ականների Արգենտինան շատ էր տարբերվում 1920-ականների Փարիզից։ Նա ականատես եղավ աշխատանքային ցույցերի և գործազրկության հետևանքների և ցնցված էր Բուենոս Այրեսում ռազմական հեղաշրջման լուրից (տե՛ս Անփառունակ տասնամյակ)։ Սյուրռեալիզմը չէր փոխանցում Արգենտինայի ժողովրդի հիասթափությունն ու հուսահատությունը։ Բեռնին կազմակերպեց Ուսանողների և նկարիչների փոխօգնության միությունը (Mutualidad de Estudiantes y Artistas) և դարձավ տեղի Կոմունիստական կուսակցության անդամ։

Բեռնին հանդիպեց մեքսիկացի որմնանկարիչ Դեյվիդ Սիկեյրոսին, ով մեծ որմնանկարներ էր նկարում հասարակական շենքերի վրա և այցելեց Արգենտինա՝ դասախոսություններ կարդալու։ Նա նաև ցուցադրեց իր աշխատանքները՝ «խրախուսելու արվեստագետներին մասնակցել պրոլետարական արվեստի զարգացմանը»։ 1933 թվականին Բեռնին, Սիկեյրոսը, Սպիլիմբերգոն, Խուան Կառլոս Կաստանինոն և Էնրիկե Լազարոն ստեղծեցին *Ejercicio Plástico* որմնանկարը («*Պլաստիկ վարժություն»* )։ Բայց, ի վերջո, Բեռնին չէր հավատում, որ որմնանկարները կարող են ոգեշնչել սոցիալական փոփոխություններ և նույնիսկ տեսավ կապ Սիկեյրոսի արվեստի և Արգենտինայի արտոնյալ խավերի միջև՝ ասելով. հարկադրված էր օգտագործել այն, ինչ իրեն առաջարկել էր բուրժուազիան»։

Փոխարենը, Բեռնին վերադարձավ ռեալիզմին և սկսեց նկարներ նկարել Արգենտինայի ժողովրդի պայքարի և տառապանքների մասին։ Նրա հայտնի «Նոր ռեալիզմ» կտավները ներառում են *Desocupados* ( *Գործազուրկ* ) և *Manifestación* ( *Դրսևորում* )։ Երկուսն էլ ոգեշնչված էին Բեռնիի արած լուսանկարներից՝ փաստելու «իր շրջապատի ողբալի պայմանները»։ Ինչպես նշել է քննադատներից մեկը, «նրա աշխատանքի որակը կայանում է նրանում, որ նա ձեռք է բերել խորը սոցիալական բովանդակությամբ պատմողական նկարչության և գեղագիտական ինքնատիպության ճշգրիտ հավասարակշռության մեջ»։

1936 թվականի հարցազրույցում Բերնին ասաց, որ արվեստի անկումը ցույց է տալիս բաժանում նկարչի և հասարակության միջև, և որ սոցիալական ռեալիզմը խրախուսում է շրջապատող հոգևոր, սոցիալական, քաղաքական և տնտեսական իրականության արտացոլումը։

### 1940-ական և 1950-ական թվականներ

1941 թվականին Մշակույթի ազգային խորհրդի խնդրանքով Բեռնին մեկնեց Բոլիվիա, Էկվադոր, Պերու և Կոլումբիա՝ ուսումնասիրելու նախակոլումբիական արվեստը։ Նրա *Mercado indígena* ( *Հնդկական շուկա* ) նկարը հիմնված է այդ ճանապարհորդության ընթացքում արված լուսանկարների վրա։

Երկու տարի անց նա արժանացավ «Գրան Պրի» պատվավոր մրցանակին Salón Nacional-ում և համահիմնեց նկարչական սեմինարը իր գործընկեր նկարիչներ Սփիլիմբերգոյի, Խուան Կառլոս Կաստանինոյի, Դեմետրիո Ուրուչուայի և Մանուել Կոլմեյրոյի հետ միասին։ Նկարիչները զարդարել են Galerías Pacifico-ի գմբեթը։

1940-ականներին Լատինական Ամերիկայում տեղի ունեցան տարբեր հեղափոխություններ և պետական հեղաշրջումներ, ներառյալ Արգենտինայի նախագահ Ռամոն Կաստիլյոյի պաշտոնանկությունը 1943 թվականին։ Բերնին արձագանքեց այս փոփոխություններին *մեծ թվով քաղաքական ֆիլմերով, այդ թվում՝ «Ջարդը»* *և* *«El Obrero Muerto»* -ն։

1951-1953 թվականներին Բերնին ապրել է Արգենտինայի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող Սանտյագո դել Էստերո նահանգում։ Նահանգը ահռելի բնապահպանական վնաս է կրել, այդ թվում՝ քեբրախո ծառերի հատումը։ Սանտյագո դել Էստերոյում եղած ժամանակ նա նկարել է «Motivos santiagueños» և «Chaco» շարքերը, որոնք հետագայում ցուցադրվել են Փարիզում, Բեռլինում, Վարշավայում, Բուխարեստում և Մոսկվայում։

1950-ականներին Բերնին վերադարձավ էքսպրեսիոնիզմին այնպիսի գործերով, ինչպիսիք են *Los hacheros* *(Փայտահատները)* և *La comida* *(Սնունդը)* և սկսեց մի շարք գյուղական լանդշաֆտներ, այդ թվում՝ *Villa Piolín* *(Tweety's Villa),* *La casa del sastre* *(The)*. *Դերձակի տուն),* *La iglesia* (*Եկեղեցին* ), *El tanque blanco* ( *Սպիտակ տանկը* ), *La calle* ( *Փողոց* ), *La res* ( *Պատասխան* ), *Carncería* *(Ջարդը)*, *La luna y su eco* ( *Լուսինը և նրա) Արձագանքները* ) և *Mañana helada en el páramo desierto* ( *Առավոտյան սառնամանիք Մավրի վրա* )։ Նա նաև *ստեղծել է Negro y blanco* *(սև և սպիտակ),* *Utensilios de cocina sobre un muro celeste* *(Խոհանոցային պարագաներ բաց կապույտ պատի վրա)* և *El caballito* *(Պոնի)*։

### Խուանիտո Լագունա (1960-1976 թվականներ)

Բեռնիի աշխատանքը 1950-ականներից հետո կարելի է համարել փոփ արվեստի և սոցիալիստական ռեալիզմի սինթեզ»։ 1958թվականին նա սկսեց նյութեր հավաքել և դասավորել Խուանիտո Լագունա անունով մի կերպարով ստեղծագործությունների շարք ստեղծելու համար։ Սերիալը դարձավ սոցիալական պատմություն ինդուստրացման և աղքատության մասին և մատնանշեց ծայրահեղ տարբերությունները, որոնք գոյություն ունեին արգենտինական հարուստ արիստոկրատիայի և աղքատ թաղամասերից եկած «խուանիտաների» միջև

Ինչպես նա բացատրեց 1967 թվականին *Le Monde-* ին տված հարցազրույցում. «Մի ցուրտ, ամպամած գիշեր, երբ անցնում էի Խուանիտո թշվառ քաղաքով, արմատական փոփոխություն տեղի ունեցավ իրականության իմ տեսլականում և դրա մեկնաբանության մեջ։ Ես գտա ցրված դեն նետված նյութեր փողոցներում և դատարկ տարածքում, որը կազմում էր Խուանիտո Լագունայի իսկական միջավայրը՝ հին փայտ, դատարկ շշեր, երկաթ, ստվարաթղթե տուփեր, մետաղական թիթեղներ և այլն, որոնք օգտագործվում էին նման քաղաքներում տնակներ կառուցելու համար։ մեկը՝ խեղդված աղքատության մեջ»։

Լատինաամերիկյան արվեստաբան Մարի Կարմեն Ռամիրեսը Խուանիտոյի շարքը նկարագրել է որպես փորձ՝ «գտնելու և արձանագրելու թերզարգացած երկրների բնորոշ կենդանի ճշմարտությունը և վկայություն տալու նեոգաղութատիրության սարսափելի պտուղների՝ դրա հետևանքով աղքատության, տնտեսական հետամնացության և բնակչության վրա դրանց ազդեցության մասին։ առաջընթացի, աշխատանքի և պայքարի հակվածության կատաղի ցանկությամբ»։ Խուանիտոյի շարքի նշանավոր գործերից են *Retrato de Juanito Laguna* («*Խուանիտո Լագունայի դիմանկարը* ), *«El mundo prometido a Juanito»* ( *Խուանիտոյի խոստացած խաղաղությունը* ) և *«Janito va a la ciudad»* (*Ջանիտոն գնում է քաղաք*։ Խուանիտոյի (և Ռամոնա Մոնտիելի՝ կին կերպարի) մասին ստեղծագործությունները Բեռնիին արժանացան Վենետիկի բիենալեի Գրան պրիին 1962 թվականին։

1965 թվականին Instituto di Tella-ն կազմակերպեց Բեռնիի աշխատանքների հետահայաց ցուցադրություն, ներառյալ «Հրեշներ *» կոլաժը*։ Դրա տարբերակները ցուցադրվել են ԱՄՆ-ում, Արգենտինայում և Լատինական Ամերիկայի որոշ երկրներում։ Կոմպոզիցիաները, ինչպիսիք են *Ramona en la caverna* ( *Ռամոնա քարանձավում* ), *El mundo de Ramona* ( *Ռամոնայի աշխարհը* ) և *La masacre de los inocentes* ( *Անմեղների կոտորածը* ) ավելի բարդ էին դառնում։ Վերջինս ցուցադրվել է 1971 թվականին Փարիզի ժամանակակից արվեստի թանգարանում։ 1970-ականների վերջին Բեռնիի Խուանիտոյի և Ռամոնայի նկարները վերածվել էին եռաչափ զոհասեղանների։

### Հետագա տարիներ և մահ (1976–1981 թվականներ)

1976 թվականի մարտին Արգենտինայում տեղի ունեցած հեղաշրջումից հետո Բեռնին տեղափոխվեց Նյու Յորք, որտեղ շարունակեց նկարել, փորագրել, կոլաժ անել և ցուցադրել։ Նյու Յորքը նրան թվում էր շքեղ, սպառողական, նյութապես հարուստ և հոգեպես աղքատ։ Այս դիտարկումները նա փոխանցել է հետագա աշխատություններում սոցիալական հեգնանքով։ Նրա Նյու Յորքի նկարները ցույց են տալիս գունային մեծ բազմազանություն և ներառում են «*Aeropuerto»* ( *օդանավակայան* ), «*Los Hippies»*, «*Calles de Nueva York»* ( *New York Streets* ), «*Almuerzo»* ( *Ճաշ* ), «Chelsea *Hotel* *»* և «*Promesa de castidad»* («*Անկեղծության խոստում»*)։ Նա նաև ստեղծել է մի քանի դեկորատիվ պանելներ, սցենոգրաֆիկ էսքիզներ և նկարազարդումներ

Բեռնիի աշխատանքը աստիճանաբար դարձավ ավելի հոգևոր և արտացոլող։ 1980 թվականին նա ավարտեց *«Ապոկալիպսիս»* ( *Ապոկալիպսիս* ) և *«Խաչելություն*» ( *Խաչելություն* ) կտավները Լաս Գերասում գտնվող Սան Լուիս Գոնզագայի մատուռի համար, որտեղ դրանք տեղադրվեցին հաջորդ տարի։

Անտոնիո Բերնին մահացել է 1981 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Բուենոս Այրեսում, որտեղ աշխատում էր Մարտին Ֆիերոյի հուշարձանի վրա։ Հուշարձանի բացումը տեղի ունեցավ նույն թվականի նոյեմբերի 17-ին Սան Մարտինում։Իր մահից քիչ առաջ տված հարցազրույցում նա ասել է. «Արվեստը կյանքի պատասխանն է։ Արվեստագետ լինելը նշանակում է ռիսկային ապրել, ընդունել ազատության ամենամեծ ձևերից մեկը, չգնալ զիջումների։ Նկարչությունը սիրո ձև է, որը տարիներ է փոխանցում արվեստում»։

ժառանգություն
-------------

1960-ականների վերջից տարբեր արգենտինացի երաժիշտներ երգեր են ձայնագրել Խուանիտո Լագունայի մասին։ Mercedes Sosa-ն ձայնագրել է *Juanito Laguna remonta un barrilete* (ներառված է 1967 թվականի *Para cantarle a mi gente* ալբոմում) և *La navidad de Juanito Laguna* (ներառված է 1970 թվականի *Navidad con Mercedes Sosa* ալբոմում) երգերը։ 2005 թվականին Բեռնիի 100-ամյակին նվիրված սկավառակը ներառում էր Սեզար Իսելլայի, Մարսելո Սան Խուանի, Դու Սալտենիոյի, Էդուարդո Ֆալուի և Լաս Վուս Բլանկասի երգերը, ինչպես նաև Բեռնիի հետ հարցազրույցների երկու կարճ ձայնագրություններ ։

Արգենտինայի մի քանի կառավարական կազմակերպություններ նույնպես նշել են Բեռնիի հարյուրամյակը 2005 թվականին, այդ թվում՝ կրթության նախարարությունը, Ազգային տեխնոլոգիաների և ազգային վարչակազմը և Զբոսաշրջության քարտուղարությունը։ Բեռնիի դուստրը՝ Լիլին, վարում էր *Un cuadro para Juanito, 40 años después* ( *Նկարչություն Խուանիտոյի համար, 40 տարի անց* ) արվեստի ցուցահանդեսը։ De Todos Para Todos (Ամեն ինչ բոլորի համար) կազմակերպության միջոցով ամբողջ Արգենտինայի երեխաները ուսումնասիրեցին Բերնիի արվեստը, այնուհետև ստեղծեցին իրենցը` օգտագործելով նրա կոլաժային տեխնիկան։

2008 թվականի հուլիսին գողերը, որոնք քողարկվել էին ոստիկանների կերպարանքով, գողացան Բերնիի տասնհինգ նկար, որոնք արվարձաններից տեղափոխվում էին Բելաս Արտես ազգային թանգարան։ Մշակույթի նախարար Խոսե Նունը նկարներն անվանել է «ազգային մեծ արժեք» և կողոպուտն անվանել «մեծ կորուստ արգենտինական մշակույթի համար»։

Ընտանիք
-------

* Նապոլեոն Բերնի (? - մոտ 1919) - հայր, դերձակ - ներգաղթած Իտալիայից, մահացել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
* Մարգարիտա Պիկկո (12/31/1876 -?) - Իտալիայից գաղթածների մայր, դուստր
	+ Վիկտորիա Բերնի (08/05/1899 -?) - քույր
* Պաուլի Կազնավ - կին
	+ Լիլի Բերնի (1930 - 06/25/1913) - դուստր

Տես նաև
-------

* Փոփ Արտ
* Լուի Արագոն

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4 5 6 7 8
2. 1 2 3 4 5 6
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
4. 1 2  Antonio Berni (նիդերլ.)
5. 1 2  Antonio Berní // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2018. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00017785
6. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
7. ↑
8. 1 2 3  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
9. ↑  «Antonio Berni». Buenos Aired Ciudad. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ դեկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 27-ին.
10. ↑  «Biografia de Antonio Berni». Olimpiadas Nacionales de Contenidos Educativos en Internet. Արխիվացված օրիգինալից 2001 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 28-ին.
11. ↑  «Antonio Berni». Vivre en Argentine. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 17-ին. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 2-ին.
12. ↑  «Biografia de Antonio Berni». Olimpiadas Nacionales de Contenidos Educativos en Internet. Արխիվացված օրիգինալից 2001 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 28-ին.
13. 1 2  «Antonio Berni». Buenos Aired Ciudad. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ դեկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 27-ին.
14. ↑  «Antonio Berni». Vivre en Argentine. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 17-ին. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 2-ին.
15. ↑  «Biografia de Antonio Berni». Olimpiadas Nacionales de Contenidos Educativos en Internet. Արխիվացված օրիգինալից 2001 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 28-ին.
16. ↑  «Biografia de Antonio Berni». Olimpiadas Nacionales de Contenidos Educativos en Internet. Արխիվացված օրիգինալից 2001 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 28-ին.
17. 1 2 3 4 5  Salinas, Esmeralda. «Antonio Berni: From Social Realism to Social Phenomenon». Academia.edu. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ դեկտեմբերի 27-ին. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 2-ին.
18. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Salinas, Esmeralda. «The Power of Juanito: Antonio Berni and the Continuing Legacy of Juanito Laguna». Academia.edu. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ դեկտեմբերի 27-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 27-ին.
19. ↑  «Antonio Berni». Encyclopædia Britannica. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ դեկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 27-ին.
20. ↑  «Biografia de Antonio Berni». Olimpiadas Nacionales de Contenidos Educativos en Internet. Արխիվացված օրիգինալից 2001 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 28-ին.
21. ↑  «Biografia de Antonio Berni». Olimpiadas Nacionales de Contenidos Educativos en Internet. Արխիվացված օրիգինալից 2001 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 28-ին.
22. ↑  Plastic Exercise
23. ↑  «Modern Teachers». *Antonio Berni*. Museum of Modern Art. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 27-ին.
24. ↑  Barnitz, Jacqueline. *Twentieth-Century Art of Latin America*. The University of Texas Press, 2001, p. 84.
25. ↑  «Biografia de Antonio Berni». Olimpiadas Nacionales de Contenidos Educativos en Internet. Արխիվացված օրիգինալից 2001 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 28-ին.
26. ↑  «Antonio Berni». Buenos Aired Ciudad. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ դեկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 27-ին.
27. ↑  «Biografia de Antonio Berni». Olimpiadas Nacionales de Contenidos Educativos en Internet. Արխիվացված օրիգինալից 2001 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 28-ին.
28. ↑  «Biografia de Antonio Berni». Olimpiadas Nacionales de Contenidos Educativos en Internet. Արխիվացված օրիգինալից 2001 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 28-ին.
29. ↑  «Antonio Berni». Vivre en Argentine. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 17-ին. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 2-ին.
30. ↑  «Biografia de Antonio Berni». Olimpiadas Nacionales de Contenidos Educativos en Internet. Արխիվացված օրիգինալից 2001 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 28-ին.
31. ↑  «Antonio Berni». Vivre en Argentine. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 17-ին. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 2-ին.
32. ↑  «Antonio Berni». Buenos Aired Ciudad. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ դեկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 27-ին.
33. ↑  Ramírez, Mari Carmen. *Cantos Paralelos*. The University of Texas at Austin, 1999, p. 190.
34. ↑  «Antonio Berni». Buenos Aired Ciudad. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ դեկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 27-ին.
35. ↑  «Antonio Berni». Buenos Aired Ciudad. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ դեկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 27-ին.
36. 1 2  «Antonio Berni». Vivre en Argentine. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ հունիսի 17-ին. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 2-ին.
37. ↑  «Biografia de Antonio Berni». Olimpiadas Nacionales de Contenidos Educativos en Internet. Արխիվացված օրիգինալից 2001 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 28-ին.
38. ↑  «Antonio Berni». Buenos Aired Ciudad. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ դեկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 27-ին.
39. ↑  «Antonio Berni». Buenos Aired Ciudad. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ դեկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 27-ին.
40. ↑  «Biografia de Antonio Berni». Olimpiadas Nacionales de Contenidos Educativos en Internet. Արխիվացված օրիգինալից 2001 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 28-ին.
41. ↑  Rouillon, Jorge (2005 թ․ հուլիսի 15). «Juanito Laguna, revivido en fotos por chicos de las villas». LaNacion.com. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 2-ին.
42. ↑  «Fake cops steal valuable Berni paintings in Argentina». AsiaOne News. 2008 թ․ հուլիսի 27. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 12-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 27-ին.
43. ↑  «Murió Lily, la hija de Antonio Berni». www.telam.com.ar. Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ օգոստոսի 16-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 15-ին.

1.