**Յանկել Յակուբ Ադլեր** (լեհ.՝  Jankiel Adler հուլիսի 26, 1895(1895-07-26)[…], Tuszyn, Łódź East County, Լոձի վոյեվոդություն, Լեհաստան - ապրիլի 25, 1949(1949-04-25)[…], Whitley Cottage, Aldbourne, Ուիլթշիր, Ուիլտշիր, Միացյալ Թագավորություն), լեհ-հրեա նկարիչ, գրաֆիկ ու դիզայներ, պոետ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Բելառուսից ներգաղթած հրեական ընտանիքում։ 1912 թվականին Բելգրադում իր հորեղբոր մոտ սկսել է սովորել փորագրության արվեստը։ Նույն թվականին սկսեց աշխատել որպես փորագրող Բելգրադի փոստային բաժանմունքում։

1914 թվականին տեղափոխվել է Գերմանիա, որտեղ որոշ ժամանակ ապրել է Բարմենում և սովորել «Կիրառական արվեստի դպրոցում»՝ պրոֆեսոր Գ. Վիտյուհտերի ղեկավարության տակ։

1918-1919 թվականներին ապրել է Լոձում, որտեղ դարձել է «Երիտասարդ իդիշ» նկարիչների ավանգարդ խմբի հիմնադիրներից և առաջատար նկարիչներից մեկը։ 1918 թվականին Լոձում կայացավ նրա աշխատանքների առաջին ցուցահանդեսը, որը կազմակերպել էր «Նկարիչների և կերպարվեստի սիրահարների ասոցիացիան»։ Այստեղ՝ Լոձում, նա սկսեց հրատարակել իր բանաստեղծությունները։

1919 թվականին Ադլերը ներկայացրել է իր աշխատանքները Վարշավայի *«Polonia»* հյուրանոցի լեհական արվեստի ակումբում։

Մինչև 1920 թվականը ապրել է Վարշավայում։ 1920 թվականին մեկնում է Բեռլին, որտեղ ընկնում է *«Die Aktion»*-ի շուրջ համախմբված նկարիչների շրջան։ 1921 թվականին վերադառնում է Բարմեն և դառնում *«Die Wupper»* նկարիչների խմբի անդամ։

1922 թվականից ապրել և աշխատել է Մ. Էռնստի և Գ. Կամպենդոնկի հետ Դյուսելդորֆում։ Եղել է Հռենոսյան մոդեռնի անդամ։

1931-1933 թվականներին դասավանդել է «Դյուսելդորֆի գեղարվեստի ակադեմիայում» և ընկերություն է արել Պաուլ Կլեեի հետ։

1935 թվականին ունեցել է ցուցահանդես, որին հաջորդել են ցուցահանդեսներ Իտալիայում, Չեխոսլովակիայում և ԽՍՀՄ-ում։ 1937 թվականին Ադլերը դարձավ այն նկարիչներից մեկը, ում աշխատանքները ցուցադրվեցին Մյունխենում՝ «Դեգեներատիվ արվեստ» ցուցահանդեսում։ Նույն թվականին նա հանդիպում ունեցավ Պիկասոյի հետ։ Այդ ժամանակից ի վեր Ադլերի նկարչական ոճը դարձել է ավելի մոնումենտալ ու հարուստ գույներով։

1940 թվականին նա կամավոր մեկնել է լեհական բանակ Ֆրանսիայում, որտեղ տարհանվել է Շոտլանդիա, ավելի ուշ հիվանդության պատճառով զորացրվել։

1943 թվականից մինչև իր մահը ապրել է Լոնդոնի մերձակայքում գտնվող Ալդբորնում։ Մահացել է սրտի կաթվածից, երբ իմացել է, որ իր ողջ ընտանիքը՝ այդ թվում 10 եղբայրներն ու քույրերը, մահացել են Հոլոքոստի ժամանակ։

Ստեղծագործություն
-----------------

Աշխատել է Վարշավայում, Բեռլինում, Դյուսելդորֆում, Փարիզում ու Լոնդոնում։

Ադլերը Լեհաստանում հրեական մշակութային շարժման մի մասն էր, նրա ստեղծագործություններից շատերը եղել են հրեական թեմայով։

1917 թվականից նա ստեղծել է մի շարք նկարներ էքսպրեսիոնիզմի ոգով։

Դրամատիկ նոստալգիան, հոռետեսական ֆատալիզմը, աղետի կանխազգացումը համակել էին նրա նախապատերազմյան նկարները, որոնք եղել են հրեական բանահյուսության, աստվածաշնչյան և թալմուդյան պատմությունների թեմաներով։ Նա մեկնաբանեց քրիստոնեական պատկերագրության առակները, որպես հրեական ավանդույթի վերածննդի խորհրդանշական արտահայտություն։

Ժամանակի ընթացքում նա հեռացավ էքսպրեսիոնիզմից։ Կուբիզմի և կոնստրուկտիվիզմի ազդեցության տակ նա ստեղծել է ոճավորված ֆիգուրատիվ կոմպոզիցիաներ՝ չհրաժարվելով պատմողական մոտիվներից։ Գաղափարական ուղղության ոլորտում նա ձգտել է համադրել անձնական փորձը, ազգային ինքնությունը և կրոնական ու էթնիկական արժեքները։ Վաղ կուբիզմի գեղագիտության համաձայն՝ նա թեման արտահայտել է միաժամանակ մի քանի տեսակետից։ Նատյուրմորտներում նա կպցրեց պաստառի կտորներ տարբեր նախշերով և թերթերի հատվածներով. ընդօրինակել է փայտի հյուսվածքը, կոմպոզիցիայի դաշտում մուտքագրել տառեր և թվեր, ինչպես նաև եբրայերեն գեղագրություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Jankel Adler (նիդերլ.)
3. 1 2 3 4  Adler, Yankel // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2018. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00000970
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118647024 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. 1 2
6. ↑  Ժամանակակից արվեստի թանգարանի առցանց հավաքածու
7. ↑
8. ↑  Benus Benjamin։ «Figurative Constructivism, Pictorial Statistics, and the Group of Progressive Artists, c. 1920-1939»։ *DRUM*։ University of Maryland։ Վերցված է 6 February 2018
9. ↑  «Kirkcudbright Galleries»։ June 2019։ Վերցված է 28 June 2019
10. ↑  Lee David, Shuttleworth Malcolm, eds. (2000)։ *The Millennium Book of Aldbourne - A Snapshot of the Parish in the Year 2000*։ Aldbourne: Trustees of the Aldbourne Memorial Hall։ էջ 201