**Արաբերենի քերականություն** (արաբ․՝ النحو العربي‎‎‎՝ ան-նահու ալ-արաբի կամ արաբ․՝ قواعد اللغة العربية‎‎՝ կավաիդ ալ-լուղա ալ-առաբիա), գրական արաբերեն լեզվի կանոնների համակարգ։ Ունի մի շարք ընդհանրություններ սեմական լեզվաընտանիքի մյուս լեզուների քերականական համակարգի հետ։ Ուսումնասիրվում է նաև տեղական բարբառների՝ ընդհանուր ու մասնավոր լեզվական մշակույթը՝ իր հնարավոր կանոնակարգվածությամբ։

Արաբական լեզվաբանական ավանդույթում առանձնացվում են լեզվի նկարագրման երեք ոլորտ՝ nahw (օգտագործվում է երկու իմաստով՝ ընդհանուր քերականություն, շարահյուսություն), sarf (tasrif ձևաբանություն, ուսմունք փոփոխությունների մասին), tagwid (հնչյունաբանություն)։ Վերջինս հայտնի է նաև iddigam ՙձուլում, միավորում՚ տերմինով։ Այս բաժանումը տվել է Բասրայի լեզվաբանական դպրոցի ներկայացուցիչ, Ալ-Խալիլ իբն Ահմադի աշակերտ Սիբաուեյհին։ Արաբական քերականության մեջ հատուկ տեղ է գրավում բառակազմությունը (istiqaq)։ Այն ներառում է որոշ իմաստաբանության որոշ տարրեր։

Արաբական քերականական աշխատություների ավանդական կառուցվածքը հանգում է շարահյուսության, ձևաբանության և հնչյունաբանության հարցերի հետևողական շարադրանքին. բացառություն է կազմում ալ-Զամախշարիի «Ալ-Մու‎ֆ‎ասսալ» երկը, որտեղ քերականական հարցերը շարադրված են ըստ խոսքի մասերի՝ անուն, բայ, մասնիկ։

Ընդհանուր քերակաանություն
-------------------------

Nahw բաժնում դիտարկվում են առաջին հերթին նախադասությունների կազմությունը, դրանց տեսակները և անդամատումը, ապա բառերի արտասանության ժամանակ տեղի ունեցող փոփոխությունները՝ կապված բառի շարահյուսական գործառույթի հետ և վերջապես թվի, սեռի (անվանական և բայական) կազմությունը, կապակցական դերանունների հավելումը և ընդհանրապես բոլոր այն փոփոխությունները, որ տեղի են ունենում բառերի հետ նույն խոսքի մասի սահմաններում, որ առաջացել են կամ բառի շարահյուսական կիրառման հետ կապված։

Ձևաբանություն
-------------

Sarf-ի ուսումնասիրությունն ներառում է արմատների փոփոխության մասին ուսմունքը, բառի կազմում այնպիսի ձևափոխությունների ուսումնասիրությունը, որոնք հանգեցնում են դրանց անցմանը մի խոսքի մասից մյուսը և համապատասխան հնչյունական փոփոխությունները։

Հարֆերի արտասանության մասին ուսմունքը ներառում է ճիշտ արտասանության որոշ կանոններ, հնչյունների դասակարգումը, հնչյունների գրային արտահայտության կանոնները, հնչյունաբանության՝ ռիթմիկայի և երգեցողության հետ կապը։ Քերականության այս բոլոր բաժինները միավորվում են ինչպես գործառութային, այնպես էլ սահմանային կատեգորիաներով։

Հնչյունները դիտարկվում են այս երեք բաժիններում իրենց տարբեր գործառույթներով։ Սիբաուեյհին սկսում է nahw բաժնից՝ տալով խոսքի մասերի բաժանումը, ապա բացատրում է iεrab տերմինը, ինչպես նաև որոշ բառակապակցությունների նկարագրությունը՝ դրված rafε բառափոխական ձևով և դրանց հետագա փոփոխությունները nasb բառափոխական ձևի. սրանով փաստացի ավարտվում է անվան տեսության ներկայացումը։ Sarfi բաժնում Սիբահուեյին տալիս է բառակազմության հիմնական գաղափարները, մոդելները, masdar-ը, ինչպես նաև բեկված հոգնակի թվի կազմության ձևերը։ Վերջին բաժնում շարադրվում է tagvid-ի ուսմունքը, այն է՝ հնչյունների օգտագործումը բառերի կցասահմանում, բայական և անվանական ձևերի կազմության ժամանակ հանդես եկող հնչյունները, waw-ի և ya’-ի փոփոխությունները բառի կազմում տարբեր դիրքերում և վերջապես հնչյունների դասակարգումը ըստ արտաբերման տեղի և ձևի։

Հնչյունաբանություն
------------------

Քերականության կառուցվածքի ներկայացման փոքր-ինչ այլ ձև է մշակել Զամախշարին՝ բաղկացած երեք բաժիններից՝ գիտություն անվան մասին, գիտություն բայի մասին և գիտություն մասնիկի մասին։ Այս երեք բաժինների ավելացվում է նաև չորրորդը, որում պարունակվում են տեղեկություններ հնչյունաբանության մասին։

Tagwid ուսմունքը նկարագրում է այն հնչյունական փոփոխությունները, որոնք կապված են արտասանության հետ, այբուբենի հարֆերի ճիշտ արտասանությունը։ Հնչյունները դասակարգվում են ըստ արտաբերման տեղի՝ միավորվելով 16 խմբերում՝

* կոկորդային՝ իր երեք խմբերով
* ետնալեզվային՝ երկու խմբերով
* առաջնալեզվային
* միջնալեզվային
* միջնատամնային
* շրթնային

Սիբաուեյհիի կողմից առաջարկված այս դասակարգումը կիրառվում է մինչ օրս։ Հնչյունների դասակարգումը բաղաձայների և ձայնավորների երկրորդական պլան է մղվում՝ կապված հարֆի՝ երկկազմ բնույթի հետ։

Արաբ քերականները, ինչպես երևում է վերը նշվածից, ստեղծել են բավականին ինքնատիպ և ամբողջական համակարգ, որը հետագայում մեծ ազդեցություն է թողել եվրոպական լեզվաբանության վրա՝ մասնավորապես, արմատի և բառի փոփոխվող մասի ուսմունքը։ Ի տարբերություն միջնադարյան մյուս քերականական համակարգերի արաբական քերականությունն իր մեջ պարունակում է լեզվի մակարդակների (ձևաբանական, հնչյունաբանական, բառային) մասին անհրաժեշտ տվյալներ, ընդ որում այդ նկարագրությունը տրվում է դրանց միջև կապի համատեքստում։

Տես նաև
-------

* Արաբերենի այբուբեն

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Արաբերեն |
| --- |
|  |
| Ընդհանուր | 
* Լեզու
* Այբուբեն
* Պատմություն
* Ռոմանականացում
* Թվաբանություն
* Ազդեցություն այլ լեզուների վրա

 |
|  |
| Այբուբեն | 
* Արաբական թվեր
* Արևելյան թվեր
* Արաբերեն բրեյլ
* Ձայնանիշեր
* Համզա
* Թա մարբուտա

 |
|  |
| Տառեր | 
* Ալիֆ
* Բա
* Թա
* Սա
* Ջիմ
* Հա
* Խա
* Դալ
* Զալ
* Ռա
* Զայն
* Սին
* Շին
* Սադ
* Դադ
* Տա
* Զա
* Այն
* Ղայն
* Ֆա
* Կղաֆ
* Քաֆ
* Լամ
* Միմ
* Նուն
* Հա
* Ուաու
* Յա

 |
|  |
| Արաբերենի բարբառներ | 

|  |  |
| --- | --- |
| Վաղ | 
* Հյուսիսարաբական լեզուներ

 |
|  |
| Ստանդարտացված | 
* Դասական
* Արդի արաբերեն
* Մալթայերեն

 |
|  |
| Տեղական | 
* Նեղոս-եգիպտական
* Լևանտի
* Մաղրեբի
* Միջագետքի
* Թերակղզու

 |
|  |
| Էթնիկ  /  կրոնական | 
* Հրեա-արաբական

 |

 |
|  |
| Ակադեմիական | 
* Գրականություն
* Անուններ

 |
|  |
| Լեզվաբանություն | 
* Հնչյունաբանություն
* Արևային և լուսնային հարֆեր
* Ձևաբանություն
* Իռաբ
* Քերականություն
* Եռահարֆ արմատ
* Մատրես լեկցիոնիս
* Շարահյուսություն
* Ղուրանի արաբերեն

 |
|  |
| * Գեղագրություն
* Գիր
 | 
* Դիվանի
* Ջավայան
* Քուֆայական
* Մաշկ
* Մուշակկակ
* Նասխ
* Թալիկ
* Նասթալիկ
* Ռուկա
* Շահմուխի
* Սինի
* Սուլուս

 |
|  |
| Տեխնիկական | 
* Արաբական ստեղնաշար
* Արաբական յունիքոդ
* ISO/IEC 8859-6
* Windows-1256
* MS-DOS կոդային էջեր
	+ 708
	+ 709
	+ 710
	+ 711
	+ 720
	+ 864
* MacArabic encoding

 |

 |