**Իմպուլսիվություն** (լատին․՝ Impulsus - հարված, դրդում), հակում իմպուլսիվ գործողությունների նկատմամբ, որոնք հաճախ ագրեսիվ բնույթ են ունենում։ Իմպուլսիվության որոշման համար օգտագործվում են հատուկ մասնագիտական հոգեբանական թեստեր և մեթոդ-հարցարաններ, ինչպես օրինակ՝ Ժերոմ Կագանի Matching Familiar Figure թեստը, Հանս Այզենկի իմպոլսիվության հարցարանը, Բարատտայի՝ իմպուլսիվության ինքնաշտորոշման թեստը (BIS-11): Բարատտի սանդղակի առաջին տարբերակը մշակվել է դեռևս 1959 թվականին, իսկ դրանից հետո այն անընդհատ ենթարկվել է փոփոխությունների։ BIS-11-ը թեստի տասնմեկերորդ տարբերակն է և ամենատարածվածը, թեև գիտական աշխատանքներում և կլինիկական պրակտիկայում երբեմն կիրառվում են իմպուլսիվության սանդղակի փոփոխված տարատեսակներ։ Այս մասնագիտացված հարցարանն ստեղծվել է հոգեբան Էռնեստ Բարրատի և Գալվեսթոնում Տեխասի համալսարանի իր գործընկերների կողմից։

Իմպուլսիվությունը ինքնակառավարման գլխավոր խնդիրներից մեկն է։ Իմպուլսիվության ամենակարևոր վարքագծային առանձնահատկությունն այն է, որ կյանքի գրեթե բոլոր ոլորտներում գործնականում մեծացնում է ինքնակառավարման խնդիրների հավանականությունը։

Լաբորատոր թեստավորումների ընթացքում առավել իմպուլսիվ կամավոր-փորձարկվողները հաճախ կատարում են այն գործողությունը, որն այդ պահին փոքրիկ մրցանակ է տալիս, բայց կարևորը առանց հետաձգելու և մերժում են այն առաջարկը, որն ապահովում է ավելի մեծ մրցանակ, բայց ապագայում։

Իմպուլսիվության որոշում
-----------------------

Իմպուլսիվության աստիճանը որոշելու համար գիտնականներն օգտագործում են մի քանի եղանակներ։ Իմպուլսիվությունը կարելի է պայմանականորեն բաժանել հետևյալ 4 բաղկացուցիչների՝

* շտապողականություն — հակվածություն գործել չափից դուրս արագ և անսպասելիորեն, հատկապես սթրեսի և գայթակղության ազդեցության տակ։ Օրինակ՝ վատնել գումարը՝ ցուցափեղկի վրա գեղեցիկ հագուստ տեսնելիս։
* սեփական գործողությունների մասին ոչ բավարար չափով մտածելու հակվածություն — մարդը որոշում է կայացնում որևէ քայլի համար՝ անտեսելով հնարավոր հետևանքները։ Օրինակ՝ վերցնում է վարկ բարձր տոկոսադրույքով, որովհետև հենց այդ պահին ցանկանում է մեքենա գնել։
* հաստատակամության անբավարարություն — մարդն ի վիճակի չէ երկար մտածել որևէ խնդրի լուծման համար, նա հաճախ շեղվում է։ Զբաղվում է տարատեսակ գործողություններով, միայն թե չաշխատի տվյալ նախագծի վրա։
* սուր զգացողությունների մշտական փնտրտուք տարբեր ոլորտներում։ Օրինակ՝ սպորտի էքստրեմալ տիպեր, պատահական կապեր, էկզոտիկ ուտեստների նկատմամբ սեր, դավաճանություններ, վտանգավոր մասնագիտություններ, թմրադեղեր, ալկոհոլ։

Իմպուլսիվ գործողություններ
--------------------------

Մարդու այնպիսի գործողությունները, որոնք կատարվում են անսպասելի ու չգիտակցված մղումների կամ աֆեկտների ազդեցության տակ։

Պսիխոմոտորիկայի (հոգեշարժողության) տեսակներից մեկն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Patton J. H. Stanford M. S. Barratt E. S. Factor structure of the Barratt impulsiveness scale // Journal of Clinical Psychology. 1995 Nov; 51 (6):768–74.
2. 1 2  Իմպուլսիվության թեստ և բնութագիր
3. ↑  Moeller F. G. Barratt E. S. Dougherty D. M. Schmitz J. M. Swann A. C. Psychiatric aspects of impulsivity // The American Journal of Psychiatry. 2001 Nov; 158 (11): 1783–93.
4. ↑  Chamorro J. Bernardi S. Potenza M. N. Grant J. E. Marsh R. Wang S. Blanco C. Impulsivity in the general population. a national study // Journal of Psychiatric Research. 2012 Aug; 46 (8): 994–1001.

Աղբյուրներ
----------

* Նալչաջյան Ա. Ա. (1984 թ.). *Հոգեբանական բառարան* (Լույս ed.). Երևան. էջ 240 էջ.

Տես նաև
-------

* Աֆեկտ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Chamberlain, Samuel R; Sahakian, Barbara J (May 2007). «The neuropsychiatry of impulsivity». *Current Opinion in Psychiatry*. **20** (3): 255–261. doi:10.1097/YCO.0b013e3280ba4989. PMID 17415079. S2CID 22198972.