**Ծորենի** (լատ.՝ Berberis), կծոխուր, զրիշկ, ծորենազգիների (Berberidaceae) ընտանիքի բազմամյա թփերի, երբեմն՝ ոչ մեծ ծառերի ցեղ։

Տարածում և էկոլոգիա
-------------------

Տարածված է Արագածոտնի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի մարզերում։ Աճում է անտառեզրերին, չոր լանջերի թփուտային մացառուտներում, գետահովիտներում և այլն։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Բարձրությունը ՝ 0,5-2 (3) մ է, երիտասարդ ճյուղերը շագանակագույն են, գորշդեղնավուն, կարմրավուն, դեղնակարմրավուն։ Բույսն ամբողջությամբ պատված է փշերով։ Տերևները պարզ են, հերթադիր, կոշտ, ւստամնաեզր։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է, ծաղիկները՝ մանր, դեղին։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին։ Պտուղը երկարավուն, վառ կամ մուգ կարմիր, թթվաշ հատապտուղ է։ Բազմանում է սերմերով, կտրոններով, թփի կիսմամբ։ Պարունակում է ալկալոիդներ (բույսի բոլոր օրգանները), եթերայուղեր, վիտամիններ C, E, ներկւսնյութեր, աղաղանյութեր և այլն։

Կիրառություն և նշանակություն
----------------------------

Պատրաստուկներն օգտագործում են որպես լեղամուղ միջոց։ Պտուղներից պատրաստում են մուրաբա, լիկյոր և այլ ըմպելիքներ։ Բնափայտն ամուր է, օգտագործվում է ատաղձագործության մեջ։ Մեղրատու է և գեղազարդիչ։ Ծվծվուկ (Silene), ծտի փլավ, կաթնիկ, մեխակազգիների ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։

Տեսակներ
--------

Հայտնի է մոտ 170 (այլ տվյալներով՝ 300), Հայաստանում՝ 3 տեսակ՝ ծորենի սովորական (B. vulgaris), ծորենի արևելյան (B. orientalis) և ծորենի վրացական (B. iberica)։ 
Հայտնի է մոտ 580 (այլ տվյալներով՝ 400), Հայաստանում՝ 33 տեսակ՝ ծորենի ավազուտային (Տ. arenosa), ծորենի արարատյան (Տ. araratica), ծորենի Սիսիանի (Տ. sisianica), ծորենի թավածաղիկ (Տ. lasiantha), ծորենի լայնատերև (Տ. latifolia) և այլն։ Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է ստորին լեռնայինից մինչև ենթալպյան գոտու քարքարոտ լանջերին, թփուտներում, անտառեզրերին, մարգագետիններում և այլն, աղբոտում է ցանքերը։ Որոշ տեսակներ՝ ծորենի Թալիշի (Տ. talyschensis) և ծորենի Հատանի (Տ. tatjanae) և այլն, բնաշխարհիկներ են։

Ցողունի կառուցվածք
------------------

Ցողունը կանգուն է, վերին մասում՝ ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ մինչև 70 սմ։ Տերևները հակադիր են, ամբողջական, գծաձև կամ նշտարաձև, մազմզուկապատ։ Ծաղկաբույլը՝ ողկուզանման, գլխիկանման, վահանանման և այլն, ծաղիկները՝ երկսեռ, հազվադեպ՝ միասեռ, միատուն կամ երկտուն, սպիտակ, վարդագույն, դեղնականաչավուն։ Ծաղկում է ապրիլ - օգոստոսին։ Պտուղը եռաբուն տուփիկ է։ Սերմերը տափակ երիկամաձև են։ Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են. պարունակում են սապոնիններ, վիտամիններ C, E, կարոտին (A-նախավիտամին) և այլն։ Պատրաստուկներն օգտագործվում են որպես խորխաբեր միջոց, «կարմիր քամի» հիվանդության ժամանակ և այլն։ Որոշ տեսակների մատղաշ ընձյուղներն ու տերևներն օգտագործվում են սննդի մեջ, իսկ որոշ տեսակներ մշակվում են որպես գեղազարդիչ բույս։

Տաքսոնոմիա
----------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|   | 1 ենթաընտանիք (համաձայն համակարգ APG II) |   | 11-14 դաս |   |
|   |   |   |   |   |
|   | **Ծորենազգիներ** ընտանիք |   |   | ցեղ **Ծորենազգիներ** |   |   | f1 |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   | **Գորտնուկածաղկավորներ** շարք |   |   | ենթաընտանիք **Ծորենազգիներ** |   |   | դաս *Ծորենի'* |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |
|   | 9 ընտանիք (համաձայն համակարգ APG II) |   | ևս 1 ցեղ (համաձայն համակարգ APG II) |   | f2 |
|   |   |   |

*

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ծորենի Archived 2022-03-04 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Species of Berberis по данным сайта The Plant List(անգլ.)(լատ.)

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«ծորենի»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 139)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777288208 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Berberis
* APDB: 188624
* APNI: 114147
* EoL: 61051
* EPPO: 1BEBG
* FNA: 103816
* FoAO2: Berberis
* FoC: 103816
* FoIO: berberis
* GBIF: 3033893
* GRIN: 1403
* iNaturalist: 58728
* IPNI: 3937-1
* IRMNG: 1333459
* ITIS: 18814
* NBN: NHMSYS0000456429
* NCBI: 22774
* NZOR: cac7717f-f041-4f67-8296-1d1e85697275
* PLANTS: BERBE
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:328526-2
* Tropicos: 40026670
* uBio: 5871352
* VASCAN: 893
* VicFlora: 6cc2e9c9-7c72-4397-8fe8-d3399bcfb928
* WoRMS: 426090

 |

 |