recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Արթուր Քվիլեր-Քաուչ** (անգլ.՝ **Arthur Thomas Quiller-Couch**, նոյեմբերի 21, 1863(1863-11-21)[…], Bodmin, Քորնուոլ, Կոռնուոլ, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - մայիսի 12, 1944(1944-05-12)[…], Ֆոուեյ, Քորնուոլ, Կոռնուոլ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), բրիտանացի գրող։

Ավարտել է Օքսֆորդի համալսարանի Տրինտի քոլեջը, 1880 թվականների վերջին կարճ ժամանակ դասավանդել է այնտեղ, այնուհետև աշխատել է Լոնդոնում որպես լրագրող, իսկ 1891 թվականին հաստատվել է Կոռնուոլում, Ֆոյ քաղաքում, որտեղ անցել է գրեթե իր ողջ կյանքը։ 1911 թվականից մինչև կյանքի վերջը նա եղել է քաղաքի զբոսանավերի ակումբի նախագահ։ Միևնույն ժամանակ, 1912 թվականից Քուիլլեր Քոուչն Անգլիայի գրականության պրոֆեսոր էր Քեմբրիջի համալսարանում։

Գրականության մեջ իր դեբյուտը նշել է 1880-ական թվականների վերջին, 1890 թվականների սկզբին, Ռոբերտ Լուիս Սթիվենսոնի ոճին մոտ արկածային վեպերի շարքով, նաև ավարտին է հասցրել Սթիվենսոնի «Սենթ Իվ» վեպը։ Ավելի ուշ նա գրել է մի շարք վեպեր Կոռնուոլի պատմությունից, որոնք 1928 թվականին հավաքել է 30 հատորանոց երկերի ժողովածւում։ Քվիլեր-Քաուչը հրատարակել է նաև մի քանի բանաստեղծական ժողովածուներ, իր թարգմանությամբ ֆրանսիական հեքիաթների գիրք, բազմաթիվ քննադատական հոդվածներ և պատրաստել է Ուիլյամ Շեքսպիրի պիեսների ակադեմիական հրատարակչությունը։ Հեղինակի գրական ժառանգության մեջ մեծ դեր ունի նրա կողմից կազմված «Անգլիական բանաստեղծության օքսֆորդյան գիրքը» (անգլ.` Oxford Book of English Verse, 1250–1900) անթոլոգիան, որն առաջին անգամ հրատարակվել է 1900 թվականին և վերահրատարակվելիս լրացվել նյութերով մինչև 1918 թվականը. այս գիրքը անգլիական պոեզիայի դասական չափանիշային հավաքածուն է եղել ավելի քան կես դար։

Քվիլեր-Քաուչը ընկերություն էր անում Քենեթ Գրեհեմի հետ և համարվում է, որ ինքն է եղել Քամին ուռիների մեջ գրքի քեռի Քրիսի նախատիպը։ Քուիլլեր Քոուչի դուստրը Դաֆնա Դյումորիեի ընկերուհին էր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
3. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
4. ↑  Flood Alison (2010-03-24)։ «First edition of The Wind in the Willows sells for £32,400»։ *The Guardian* (անգլերեն)։ 0261-3077։ Վերցված է 2020-02-12

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հիշատակի կայք (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz · Գուտենբերգ նախագիծ · Internet Speculative Fiction Database · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Օքսֆորդի կենսագրական · Treccani |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10080110 · BNC: a10908158 · BNE: XX1195141 · BNF: 13481344m · CiNii: DA01503969 · CONOR: 14079075 · GND: 118787500 · ICCU: LO1V035590 · ISNI: 0000000368649781, 0000000122759606 · LCCN: n80076613 · NDL: 00453516 · NKC: xx0004007 · NLA: 35437909 · NLG: 121241 · NLP: a0000001745624 · NTA: 067531296 · NUKAT: n98023022 · PTBNP: 181016 · LIBRIS: 197302 · SUDOC: 035415509 · VIAF: 5082639 · WorldCat VIAF: 5082639 |

 |

 |
**Արունդել դղյակ** (անգլ.՝ Arundel Castle), գտնվում է Արևմտյան Սուսեկսի վարչաշրջանում։ Դղյակի առաջին սեփականատերը եղել է Ռոջեր Մոնտգոմերին, որն այն հիմնադրել է 1067 թվականին։ Նա եղել է Վիլհելմ I Նվաճողի մտերիմներից մեկը։ Դղյակի սեփականատերը ավանդաբար կրում էր Արունդելի կոմս տիտղոսը (Բրիտանական հին տիտղոս)։ XV-րդ դարից սկսած դղյակը ծառայել է որպես Գովարդների արքայատոհմի Նորֆոլկի դուքսերի հիմնական նստավայր։

Սկզբնական դղյակը (գրավված դեռևս Էդուարդ Իսպովեդնիկի կողմից) մի քանի անգամ ընդլայնվել է XII-րդ դարում նախ Մատիլդա թագուհու բնակեցման պատճառով, ապա՝ Հենրի II Պլանտագենետի հրամանով։ 1830 թվականին Հենրի IV կոմսը խաղացել է Արունդելում՝ Մարիա դե Բոգունի հարսանիքին։

Սկսած Ռիչարդ I Առյուծասիրտի գահակալման տարիներից՝ դղյակը պատկանել է Վիլյամ դ’Օբինյիի և Ադելիզա Լուվենսկայայի սերունդներին։ Օբինյիների տոհմի ոչնչացումից հետո դղյակն անցավ Ֆիցալանիների տոհմին։ 1580 թվականին Ֆիցալանովների ունեցվածքը ժառանգեցին դղյակի ներկայիս սեփականատերերը՝ Գովարդները։ Դղյակի սեփականատերերը մի քանի անգամ հիշատակվել են Շեքսպիրի ստեղծագործություններում։

Արունդելի դղյակը մեծ վնասներ է կրել Անգլիական բուրժուական հեղափոխության տարիներին։ Դղյակի շինարարությունը վերսկսվել է Վիկտորյական դարաշրջանում, մասնավորապես Վիկտորյա թագուհու գահակալման տարիներին։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  National Heritage List for England
3. ↑
4. ↑  «History of Arundel Castle»։ *www.arundelcastle.org*։ Արխիվացված է օրիգինալից փետրվարի 13, 2014-ին։ Վերցված է մայիսի 12, 2017  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Արունդել դղյակ
* Earl's Garden-ի կոլեկտորը Արունդել դղյակում
**Բուրջու Օզբերք** (թուրքերեն՝ Burcu Özberk, դեկտեմբերի 12, 1989(1989-12-12), Էսքիշեհիր, Թուրքիա), թուրք դերասանուհի։

Կենսագրություն
--------------

Բուրջու Օզբերքը ծնվել է 1989 թվականի դեկտեմբերի 12-ին, Թուրքիայի Էսքիշեհիր քաղաքում։ Ունի մեծ քույր։ Ավարտել է Հաջիտեպի համալսարանի թատրոնի բաժինը։ Բնակվում է Ստամբուլում։

Կարիերա
-------

Դերասանուհին խաղում է Տատբիկատ թատրոնում՝ Էրդալ Բեշիկչիոլի ղեկավարությամբ։ Մասնակցել է «Վոյցեխի հեքիաթ», «Հիմար սեր» և այլ բեմադրություններում։ Ֆիլմում դեբյուտը Պարգալ Իբրագիմա փաշայի և Խատիջե Սուլթանի դստեր՝ մեծահասակ Խուրիջիխան Սուլթանի դերն էր, «Հոյակապ դար» սերիալում։ 2015-2016 թվականներին նկարահանվել է «Գյունեշի աղջիկները» սերիալում, Նազլիի դերում։ Ծրագրի ավարտից հետո՝ 2016 թվականի մայիսին «Հրաշալի փեսա» հեռուստասերիալում ստացել է Մելիկեի դերը։ 2017 թվականին Բուրջուն «Ըմբոստ Կարատայ» լիամետրաժ պատմական ֆիլմում ստացել է գլխավոր կնոջ դերը։ Ինչպես նաև 2017 թվականին նկարահանվել է «Նշով քաղցրավենիք» սերիալում, որտեղ կատարել է Այշեի դերը։ Նույն թվականի աշնանը Բուրջուն սկսեց աշխատել «Ասլանի ընտանիքը» սերիալի վրա։ 2019 թվականի ապրիլին սկսել է նկարահանվել «Սեր բոլորի դիմաց» սերիալում, որտեղ Չագլար Էրթուգլուրը դարձավ աղջկա զուգընկերը։

Անձնական կյանք
--------------

2017 թվականին դերասանուհին սիրային կապեր սկսեց դերասան Ալպերն Դուիմազի հետ, նրանց հարաբերությունները տևեցին մեկ տարուց պակաս։ 2019 թվականի գարնանը աղջիկը սկսել է հանդիպել «Ֆեներբահչե» վոլեյբոլի ակումբի ավագի՝ Ուլաշ Կիակի հետ։

Ֆիլմագրություն
--------------

| Տարեթիվ |  | Հայերեն անվանում | Բնօրինակ անվանում | Դեր |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2013-2014 | սերիալ | Հոյակապ դար | Muhteşem Yüzyıl | Խուրիջիխան Սուլթան |
| 2015-2016 | սերիալ | Գյունեշի աղջիկները | Güneşin kizlari | Նազլի Իլմազ |
| 2016 | սերիալ | Հիանալի փեսացուն | Şahane Damat | Մելիկե Սագլամ |
| 2017 | սերիալ | Նշով քաղցրավենիք | Badem Şekeri | Այշե |
| 2017 | սերիալ | Ասլանի ընտանիքը | Aslan Ailem | Բուրջու Օլգուն |
| 2018 | ֆիլմ | Ըմբոստ Քարաթայ | Direniş Karatay | Տուրկան |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «SARAY DIŞINDA DA BERABERLER.» (թուրքերեն)։ Milliyet։ Վերցված է 2014-08-2

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Արուսյակ Հրաչյայի Թամրազյան** (հոկտեմբերի 30, 1980(1980-10-30), Դիլիջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), երաժշտագետ, երգեհոնահար։ Արվեստագիտության թեկնածու (2016 թվական)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի Պյոտր Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի բաժինը (1998 թվական, դասատու՝ Ս. Սարաջյան), Երևանի պետական երաժշտագիտության (2003 թվական) և երգեհոնի (2005 թվական, Ալիսա Ադամյանի դասարան) բաժինները, Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արվեստի ինստիտուտի ասպիրանտուրան (2011 թվական, ղեկավար՝ Աննա Ասատրյան)։

2004–2009 թվականներին հատուկ ծրագրով աշխատել է երեխաների հետ, հանդես եկել երգեհոնային մենահամերգներով, հրատարակել էսսեներ, հեքիաթների ժողովածու (2009 թվական)։

2005 թվականից՝ Մատենադարանի արվեստի պատմության և գրչության կենտրոնների ուսումնասիրման բաժնի գիտաշխատող։ Ուսումնասիրության ոլորտները՝ հայ միջնադարյան արվեստի տեսություն, գեղագիտություն, խորհրդաբանակաև մեկնողական համակարգ (մասնավորապես՝ նորպլատոնական գեղագիտ-իմացաբանական կատեգորիաները և միջնադարյան արվեստի տեսությունը), համապարփակ խորհրդաբանության արտացոլումը երաժշտության վերապրման և տեսության մեջ, խազագրություն, երաժշտածիսական Մանրուսման ձեռագրեր, Հովհաննես Պլուզ Երզնկացու, Ներսես Լամբրոնացու մեկնությունները, Գրիգոր Նարեկացու խորհրդաբանության որոշ հատկանիշներ։

2021 թվականին եղել է Ցյուրիխի համալսարանի Ցյուրիխի անտիկ ուսումնասիրությունների կենտրոնի կրթաթոշակակիր։

Երկեր
-----

* Էսսեներ և ուսում­նասիրություններ, Ե. 2013:
* Գրիգոր Նարեկացուն վերագրվող "Մեկնութիւն "Ո՞վ է դա"-ի" երկը։ Արուսյակ Թամրազյան։ Նաիրի, 2019։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Supreme Certifying Committee»։ *bok.am* (հայերեն)։ Վերցված է 2023-02-08  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
2. ↑  Թամրազյան Արուսյակ (2019)։ *Գրիգոր Նարեկացուն վերագրվող "Մեկնութիւն "Ո՞վ է դա"-ի" երկը* (հայերեն)։ Nairi։ ISBN 978-5-550-01834-7  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
3. ↑  Dr. Arusyak Tamrazyan, ZAZH-Stipendiatin

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Գենադի Գագուլիա** (աբխ.՝ Геннадии Леонид-иҧа Гагәлиа, հունվարի 4, 1948(1948-01-04), Լիխնի, Աբխազական Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 8, 2018(2018-09-08), Միսրա, Աբխազիայի Հանրապետություն), աբխազ քաղաքական գործիչ, Աբխազիայի վարչապետ (1995-1997, 2002-2003, 2018)։

Կենսագրություն
--------------

1972 թվականին ավարտել է Բելառուսի տեխնիկական ազգային համալսարանի շինարարական ֆակուլտետը։ 1973-1977 թվականներին՝ շինվարպետ, աշխղեկ, գլխավոր ճարտարագետ, շինարարական տեղամասի պետ, 1977-1986 թվականներին՝ Ռիցա լճի հանրային սննդի կոմբինատի տնօրենի տեղակալ, 1986-1991 թվականներին՝ Գուդաութի շրջանի սպառողական կոոպերացիայի նախագահ։

1991 թվականից՝ Աբխազական Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության մինչտնտեսական կապերի պետական կոմիտեի նախագահ, 1992-1995 թվականներին՝ Աբխազիայի մինիստրների խորհրդի նախագահի տեղակալ, 1995-1997 թվականներին՝ վարչապետ։ 1997 թվականից աշխատել է որպես Պետական Դումայի պատգամավորի օգնական, 2002 թվականին ղեկավարել է Աբխազիայի առևտրա-արդյունաբերական պալատը, 2002-2003 թվականներին կրկին զբաղեցրել է վարչապետի պաշտոնը։ 2003-2004 թվականներին եղել է Աբխազիայի նախագահի աշխատակազմի ղեկավար։ 2005 թվականից ղեկավարել է Աբխազիայի առևտրա-արդյունաբերական պալատը։

2018 թվականի սեպտեմբերի 8-ին ճանապարհատրանսպորտային պատահարի հետևանքով զոհվել է։ Կառավարական ավտոշարասյունը վթարի է ենթարկվել Աբխազիայի Միսրա քաղաքային տիպի ավանի մոտակայքում։ Քաղաքական գործիչը գալիս էր Սոչի քաղաքի օդանավակայանից։ Կառավարության ղեկավարը եղել աբխազական պատվիրակության կազմում և պաշտոնական այցով գտնվում էր Սիրիայում։ Հուղարկավորությունը տեղի կունենա սեպտեմբերի 12-ին Գուդաութի շրջանի Լիխնի գյուղում։

Ընտանիք
-------

Ամուսնացած էր, կինը՝ Զաիրա Օտիրբա։ Երկու երեխաների հայր։ Դուստրը՝ Ասիդա և որդին՝ Աստամուրան։ Գագուլիան ունի երկու հարազատ եղբայր՝ Գիվին և Իգորը, ինչպես նաև քույրը՝ Շուշանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Росбизнесконсалтинг, 25 апреля 2018. Президент Абхазии отправил в отставку премьер-министра республики
2. ↑  Премьер-министр Абхазии Геннадий Гагулия погиб в ДТП
3. ↑  «Погибшего в ДТП премьера Абхазии похоронят 12 сентября в родовом селе»։ *Interfax.ru* (ru-RU)։ 2018-09-09։ Վերցված է 2018-09-10

Գրականություն
-------------

* *Лакоба С.* Абхазия после двух империй XIX-XXI вв. // *21st Century COE Program Slavic Eurasian Studies*. —Sapporo, 2004. — № 5.
**Բոյուք Մամմեդ օկլի Աղաև** (ադրբ.՝ Böyük Məmməd oğlu Ağayev, դեկտեմբերի 10, 1907(1907-12-10), Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 18, 1965(1965-10-18), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Ադրբեջան-խորհրդային պետական գործիչ, Ադրբեջանական ԽՍՀ առողջապահության նախարար (1958–1963)։

Կենսագրություն
--------------

Բոյուք Աղաևը ծնվել է 1907 թվականին։ 14 տարեկանում ընդունվել է ուսուցչական սեմինարիատը և հինգ տարի անց սկսել դասավանդել Շամախու շրջանի գյուղական դպրոցներից մեկում։ Հետագայում աշխատել է Շիրվանի թաղամասի հանրակրթության բաժնի տեսուչ, Գութգաշեն շրջանի հանրակրթության բաժնի պետ։ 1935 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի մանկավարժական ինստիտուտը, իսկ 1942 թվականին՝ Ադրբեջանի բժշկական ինստիտուտի բուժկանխարգելիչ ֆակուլտետը։

Համալսարանն ավարտելուց հետո Բոյուք Աղաևն աշխատել է Գոյչայ առողջարանային-համաճարակաբանական կայանում որպես մալարիայի բժիշկ, եղել է Քյուրդամիրի արևադարձային կայանի տնօրենը։ 1948-1953 թվականներին եղել է Ադրբեջանական ԽՍՀ Պետական վերահսկողության նախարարության գլխավոր վերահսկիչ, 1953 թվականի ապրիլից՝ Ադրբեջանական ԽՍՀ առողջապահության փոխնախարար, իսկ 1958 թվականի փետրվարից՝ Ադրբեջանական ԽՍՀ առողջապահության նախարար։

Բոյուք Մամեդովը 1963 թվականի մայիսից մինչև կյանքի վերջ եղել է Ադրբեջանի բժիշկների կատարելագործման պետական ինստիտուտի տնօրենը և ընտրվել Ադրբեջանական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի 5-րդ գումարման պատգամավոր։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով (1961թ.) և մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Бөјүк Мәммәд оғлу Ағајев // Азәрбајҹан ССР Али Совети депутатларынын тәрҹүмеји-һаллары. Бешинҹи чағырыш: 15 март 1959-ҹу ил. Бакы. 1960. С. 362.
2. ↑  Ağayev Böyük Məmməd oğlu // Fəxri Xiyaban. Bakı: Heydər Əliyev Fondu. 2007. səh. 20.
3. ↑  Инсанов, 2003, с. 594.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Beyuk Aghayev» (անգլերեն)։ Find a Grave։ Վերցված է 28 դեկտեմբեր 2021
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սաֆարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արծրուն Մարտիրոսի Սաֆարյան** (1954, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ճարտարագետ-քիմիկոս, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1992), պրոֆեսոր (2009)։

Կենսագրություն
--------------

Արծրուն Սաֆարյանը ծնվել է Երևանում, 1954 թվականին։ 1976 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1975-1978 թվականներին աշխատել է Խորհրդային Հայաստանի գիտությունների ակադեմիային կից Ընդհանուր և անօրգանական քիմիայի ինստիտուտում, եղել է լաբորանտ, ճարտարագետ, կրտսեր գիտաշխատող։

Եղել է Լենինգրադի Լենսովետի անվան տեխնոլոգիական ինստիտուտի ասպիրանտ, թեկնածուական ատենախոսությունը պաշտպանել է 1982 թվականին։ 1983-1985 թվականներին սովորել է ՀԿԿԿ-ին կից Մարքսիզմի-Լենինիզմի համալսրանում 1982-1988 թվականներին Ընդհանուր և անօրգանական քիմիայի ինստիտուտում եղել է ավագ գիտաշխատող, 1988-1992 թվականներին՝ Լենսովետի անվան տեխնոլոգիական ինստիտուտի դոկտորանտ։ Սանկտ Պետերբուրգի «Նևաստիտ» միավորումում աշխատել է որպես փորձագետ՝ 1993-1995 թվականներին, որից հետո՝ մինչև 1997 թվականը զբաղեցրել է Ռուսաստանի Դաշնության Կինգիսեսպ քաղաքի թիվ 7 դպրոց-գիմնազիայի փոխտնօրենի պաշտոնը։

1997-2003 թվականներին Արծրուն Սաֆարյանը եղել է «Կրուիզ 99» կոոպերատիվի փոխտնօրեն, իսկ 2003-2008 թվականներին «Բեյզ մեթըըս» ՍՊԸ-ի գործադիր տնօրենի խորհրդական։

Երևանի Ճարտարապետության և շինարարարության Հայաստանի ազգային համալսարանում 2000-2009 թվականներին եղել է քիմիայի և կապակցող նյութերի ամբիոնի դոցենտ, հետագայում՝ նույն ամբիոնի պրոֆեսոր։

Արծրուն Սաֆարյանի աշխատանքները վերաբերում են ՀՀայաստանի Հանրապետության ընդերքի քիմիական հետազոտություններին և դրանց հիման վրա քիմիական ու շինարարական տեխնոլոգիաների մշակման հարցերին։

Մոտ 160 գիտական աշխատության, 2 մեթոդական ձեռնարկի, 29 հեղինակային վկայականի, 7 գյուտի արտոնագրի կեղինակ է, ինչպես նաև հեղինակ է «Силикатные матералы при переработке высококремнеземнистого алюмосиликатного сырья» (Е. 1992) մենագրության։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Սաֆարյան Արծրունի Մարտիրոսի»։ *nuaca.am*։ Վերցված է 2021-08-27
2. ↑  «Koha online catalog › Entry»։ *haygirk.nla.am*։ Վերցված է 2021-08-27

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայ քիմիկոսներ, Ռոմիկ Հարությունյան, Սերգեյ Գրիգորյան, ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ, էջ 252 Archived 2021-08-26 at the Wayback Machine.
**Դու այստե՞ղ ես, Աստված։ Այդ ես եմ՝ Մարգարեթը** (անգլ.՝ Are You There God? It's Me, Margaret), ամերիկացի գրող Ջուդի Բլումի վեպ, գրվել է 1970 թվականին, նախատեսված է դեռահասների և պատանեկան տարիքի ընթերցողների համար։

Սյուժե
------

Ստեղծագործության գլխավոր հերոսուհին 11-ամյա աղջնակ Մարգարեթն է, ով հասակ է առնում հավատացյալ ընտանիքում (մայրը քրիստոնյա է, հայրը՝ հրեա) և փորձում է կողմնորոշվել սեփական հավատքի և դավանանքի հարցում։

Սյուժեն զարգանում է Մարգարեթի՝ Աստծուն ուղղված աղոթքներով և հարցերով, որոնք միշտ սկսվում են այսպես․ «Դու այստե՞ղ ես, Աստված։ Այդ ես եմ՝ Մարգարեթը»։ Դպրոցում ստանալով տարեկան հետազոտական աշխատանք կատարելու հանձնարարություն, աղջիկը ընտրում է հավատքի թեման։ Աշխատանքի ընթացքում Մարգարեթը բացահայտում է ինքն իրեն և ի վերջո հասկանում է, որ ընտրված թեման չափազանց բարդ է։ Աստիճանաբար Մարգարեթը հայտնվում է ընտանեկան վեճերի կիզակետում, որոնք հրահրվում էին հայրական և մայրական կողմի տատիկ-պապիկների դավանաբանական տարբեր հայացքների բախման արդյունքում։ Մարգարեթին զայրացնում են այս վեճերը, և նա դադարում է զրուցել Նրա հետ։ Գրքի վերջաբանում, այուամենայնիվ, Մարգարեթը «ներում է» Աստծուն և դիմում է նրան վստահությամբ և երախտագիտությամբ։ Հավատքին վերաբերող հարցերից բացի, որոնց պատասխանը նա փորձում է ինքնուրույն գտնել, Մարգարեթն իր նոր ընկերուհու՝ Նենսիի հետ ուսումնասիրում է տղաներին և այնպիսի հարցեր, որոնք հուզում են հասակակից աղջնակներին։ Սիրահարվում է դասընկերոջը և նույնիսկ համբուրում է նրան դպրոցական երեկույթի ժամանակ։

Պարգևներ
--------

2005 թվականին *Time* ամսագիրը գիրքն ընդգրկել է 1923 թվականից հետո գրված 100 լավագույն անգլերեն գրքերի ցանկում։

Քննադատություն
--------------

*«Դու այստե՞ղ ես, Աստված։ Այդ ես եմ՝ Մարգարեթը»* գիրքը Ջուդի Բլումի մյուս գրքերի հետ միասին ընդգրկվել է Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի 100 գրքերի ցանկում, որոնք առավել հաճախ են ենթարկվել արգելքների և սահմանափակումների, ընդհուպ՝ մինչև դպրոցական գրադարաններից հանելը։

Ծաղրանմանակված անվանումներ
--------------------------

Անսովոր վերնագրի պատճառով գիրքը հանրաճանաչ է դարձել զանգվածային մշակույթում և ծաղրանմանակվել է։ Չելսի Հենդլերի 2008 թվականին գրված բեսթսելլերը վերնագրվել է «Դու այստե՞ղ ես, Օղի։ Այդ ես եմ՝ Չելսին»։ Որոշ հեռուստասերիալներ գրքի վերնագիրը կիրառել են առանձին սերիաներ վերնագրելու համար․ «Աստված, դու այստե՞ղ ես։ Այս ես եմ՝ Հիսուսը» «Հարավային այգի» մուլտսերիալում, «Դու այստե՞ղ ես, Աստված։ Այդ ես եմ՝ Դին Վինչեսթերը» «Գերբնական» հեռուստասերիալում, «Դու այստե՞ղ ես, Աստված։ Այդ ես եմ՝ Դինը» «Վենտուրա եղբայրներ» մուլտսերիալում, «Դու այստե՞ղ ես, Աստված։ Այդ ես եմ՝ Պիթերը» «Գրիֆինների ընտանիքը» սիթքոմում, «Դու այստե՞ղ ես, Օննա։ Այդ ես եմ՝ Յենը» «Անամոթները» ամերիկյան հեռուստասերիալում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Grossman Lev (16 October 2005)։ «All Time 100 Novels»։ Time Magazine։ Վերցված է 10-01-2011
2. ↑  «100 most frequently challenged books by decade»։ The ALA Office for Intellectual Freedom (OIF)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ջուդի Բլումի կայքէջ(անգլ.)
**Բորորո**, հնդկացի ազգ Բոլիվիայում (2 հազար մարդ) և Բրազիլիայում (հազար մարդ)։ Ինքնանվանումը՝ *օրարիմուգուդոգե*, այսինքն՝ «օրարի ձկների մարդիկ»։ Բրազիլիայում հիմնականում ապրում են Մատու Գրոսու նահանգում։ Լեզուն բորորոն է՝ բորորոների լեզվաընտանիքից։ Դավանում են քրիստոնեություն և պահպանում ավանդական հավատալիքները։

Պատմություն
-----------

18-րդ դարում բորորոներն առաջին շփումներն են հաստատել եվրոպացիների հետ։ Այդ ընթացքում նրանք ապրում էին Գուապորե և Արագուա գետերի ավազաններում։ 20-րդ դարում ձուլվել են։ Բաժանվել են երկու խմբի՝ արևմտյան և արևելյան։ Արևմտյան խմբում առանձնանում էր ևս մեկ հատուկ խումբ՝ ումուտինան, ինքնանվանումը՝ բալորիե։ Նրանք բոլորից տարբերվում էին մշակութային և մարդաբանական առումներով։

20-րդ դարի կեսերին նրանք խառնվել են շավանտե ժողովրդի հետ։

Տնտեսություն
------------

Հիմնական զբաղմունքներն են երկրագործությունը, ձկնորսությունը, որսորդությունը, հավաքչությունը։ Հիմնական մշակաբույսերն են եգիպտացորենը, դառը և քաղցր մանիոկան, բրինձը, բամբակենին, ծխախոտը և այլն։

Տղամարդկանց առօրյա հագուստ է ծառայում սեռական օրգաններին դրված տերևը։ Արարողությունների ժամանակ կրում են զարդարանքներով, տարբերիչ նշաններով գոտի։ Ստորին շուրթը դակում էին զարդեր կրելու համար։

Ավանդական կացարանը երկար շալաշն էր, 20-րդ դարում սկսել են կառուցել երկթեք տանիք ունեցող ուղղանկյուն տներ, որոնք փոխառել են կրեոլներից։

Սոցիալական կազմակերպվածություն
------------------------------

Ընտանիքն ընդլայնված է։ Սերունդը մայրական գծով է, տոտեմային։ Ցեղը բաժանված էր էկզոգամ ֆրատրիաների։ Նրանց տները գտնվում էին գյուղի ծայրերում՝ իրար դիմաց։ Գյուղն ունեցել է օղակաձև հատակագիծ, կենտրոնում տղամարդկանց տունն է եղել։ Հուղարկավորության արարողությունները, տղամարդկանց նախաձեռնություններն անցկացվել են առանց կանանց (արգելք)։

Արարողություններն անցկացվել են պարզունակ երաժշտական գործիքների օգտագործմամբ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Bororo language»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մայիսի 29-ին։ Վերցված է 2007 թ․ սեպտեմբերի 21  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
2. ↑  «Last of the Bororos 1930–1931»։ *Human Studies Film Archives*։ Smithsonian Institution
3. ↑  Lévi-Strauss Claude (1990)։ *The Raw and the Cooked*։ Chicago: University of Chicago Press։ ISBN 978-0-226-47487-8

Գրականություն
-------------

* Across Unknown South America by Arnold Henry Savage Landor
* Березкин Ю. Е. Голос дьявола среди снегов и джунглей. Лениздат.-1987.
**Արմաղան**, *Արմաղան լեռ, Աբգելսար, Աբդըլասար, Աբդլասար, Արգուլլանսար, Աբդուլնասար, Աբդուլհիսար, Աղմաղան, Մաղմաղան*, հրաբխային լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Սևանա լճից հարավ-արևմուտք, Արգիճի գետահովտից հյուսիս, Գեղամա և Վարդենիսի լեռնաշղթաների սահմանագլխին։ Լեռան բարձրությունը 2829 մ է։ Գագաթին է գտնվում 50 մ տրամագծով և 1,5 մ խորությամբ փոքր լիճ։ Լեռնագագաթը Գեղամա լեռնաշղթայում է, Վերին Գետաշեն համայնքի տարածքում, Մարտունուց 20 կմ հեռավորության վրա։ Գագաթային մասում ունի հրաբխային խառնարան, որն ունի 400 մ տրամագիծ և 50 մ խորություն, որը մասամբ լցված է ջրով։ Փոքրիկ լճակը շրջապատված է ալպիական բուսածածկով։ 2009 թվականին լեռնագագաթին՝ հին մատուռի տեղում, կառուցվել է սրբատաշ, բազալտե, գմբեթավոր եկեղեցի։ Ըստ ավանդույթի՝ երբեմն երկնային փերիներն իջնում են լճից ջուր խմելու, և որպեսզի մնան մարդկանց անտեսանելի, այդ պահին լեռնագագաթն ամբողջությամբ մառախուղով է պատվում։

Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Բնապահպանության նախարարության բնության պետական հուշարձանների ցանկում։ Բնության պետական հուշարձանների ցանկում ներառվել է 2008 թվականի օգոստոսի 14-ին ընդունված «Հայաստանի Հանրապետության բնության հուշարձանների ցանկը հաստատելու մասին» ՀՀ Կառավարության որոշման համաձայն։

Լեռան վրա է գտնվում 2009 թվականին բազալտից կառուցված եկեղեցին, որի մուտքը սխալ տեղից է կառուցված։ Եկեղեցու տեղում նախկինում եղել է հին մատուռի ավերակներ։

Արմաղանը հանդիսանում է սկսնակ լեռնագնացների սիրված վայրերից մեկը։

Պատկերներ
---------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 19 — 150 էջ։
2. ↑  Գեղարքունիքի մարզի ուղեցույց, 2012 թ
3. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 465 — 992 էջ։
4. ↑  «Հայաստանի Հանրապետության բնության հուշարձանների ցանկը հաստատելու մասին»։ *www.arlis.am*։ 14 oգոստոսի 2008 թվական։ Վերցված է 2015-11-30
5. ↑  «Հայաստանի Հանրապետության բնապահպանության նախարարություն, Բնության հուշարձանների ցանկ»։ *www.mnp.am*։ Վերցված է 2015-11-30

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 89)։*  |
**Արտավազդ Բաղումյան** (1953, Իրան), իրանահայ իրավաբան, քաղաքագետ, Իրանի Խորհրդարանի պատգամավոր (4 նստաշրջան)։

Կենսագրություն
--------------

Արտավազդ Բաղումյանը ծնվել է 1953 թվականին Սպահանի Ֆերեյդան գավառի Գիբարան գյուղում։ Սովորել է տեղի դպրոցում, այնուհետև կրթությունը շարունակել է Սպահանի համալսարանի հաշվապահության բաժնում, մագիստրատուրան սովորել է Թեհրանի Շահիդ Բեհեշտի համալսարանի քաղաքական գիտությունների ֆակուլտետում։ 1979 թվականին, Իրանում հեղափոխության հաղթանակից հետո, մի քանի նստաշրջան անընդմեջ ընտրվել է Իրանի խորհրդարանի Սպահանի և հարավային իրանահայության պատգամավոր։ 1984 թվականին ընտրվել է Իրանի խորհրդարանի հարավային իրանահայության պատգամավոր, եղել խորհրդարանական տարբեր հանձնաժողովների անդամ։ Իրանի խորհրդարանի 3-րդ, 4-րդ, 5-րդ նստաշրջաններում ևս ընտրվել է Սպահանի և հարավային իրանահայության պատգամավոր, անդամակցել է նավթի հանձնաժողովին, մասնակցել միջազգային և ՕՊԵԿ նիստերին։

Իրան-Իրաք պատերազմի տարիներին իրանահայության օգնությունները հասցրել է ճակատ։

Խորհրդային միության փլուզումից հետո առանցքային դեր է ունեցել Իրան-Հայաստան հարաբերությունների ամրապնդման հարցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ԻՍԼԱՄԱԿԱՆ ՀԵՂԱՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ՄԻՆՉԵՎ ՄԵՐ ՕՐԵՐԸ․ ԻԻՀ ՊԱՌԼԱՄԵՆՏԸ ԵՎ ԻՐԱՆԱՀԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ - Diplomat.am»։ *www.diplomat.am*։ Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 14
2. 1 2 3 4 5  Իրանահայոց հանրագիտարան։ Կազմող` Ժանետ Տ. Լազարյան։ Երևան, «ՎՄՎ-Պրինտ, 2012
Հայելային արտացոլում Քարի լճի վրա
Օպտիկական երևույթներ ծովի ալիքի վրա
**Ֆոտոմետեոր (**հին հունարեն φωτός / phōtós («լույս») և μετέωρος / metéōros («օդերում»), մթնոլորտային օպտիկայի մեջ պայծառ օբյեկտ կամ այլ օպտիկական երևույթ, որը հայտնվում է Երկրի մթնոլորտում, երբ արևի լույսը կամ լուսնի լույսը որոշակի հանգամանքներում ստեղծում է արտացոլում, բեկում, դիֆրակցիա կամ ինտերֆերենցիա։

Տեսակներ
--------

Ամենատարածված օրինակները ներառում են լուսապսակներ, ծիածաններ, մառախուղե ծիածաններ, ամպերի ծիածանափայլեր (կամ երփներանգություն), գլորիաներ, Բիշոպի օղակներ, պսակներ, մթնշաղային ճառագայթներ, կեղծ արևներ, կեղծ լուսիններ լուսային սյուներ, միրաժներ, փայլատակումներ և կանաչ փայլատակումներ։

Սովորական եղանակային դիտարկումներում ֆոտոմետեորների մասին չի հաղորդվում։

### Բևեռափայլ

2015 թվականի փետրվարին բևեռափայլ Իսլանդիայի հարավում
Բևեռափայլերը միևնույն ժամանակ էլեկտրամետեորներ են և ֆոտոմետեորներ, քանի որ դրանք առաջանում են արեգակնային ծագման մասնիկների (պրոտոններ և էլեկտրոններ) երկրային ատոմների և մոլեկուլների (մասնավորապես թթվածնի և ազոտի) հետ փոխազդեցությունից։ Այս մասնիկները ուղղվում են Երկրի մագնիսական դաշտի ուժային գծերով դեպի բևեռներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Integrated Publishing TPub։ «PHOTOMETEORS»։ *Meteorology Training*։ TPub Integrated Publishing։ Վերցված է 2017 թ․ մարտի 24
2. ↑  «Les photométéores»։ *archive.wikiwix.com*։ Վերցված է 2022 թ․ օգոստոսի 22

Արտաքին հղումներ
----------------

* South pole halos - հարավային բևեռային արևի շուրջ լուսապսակների և աղեղների օրինակ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Ֆոտոմետեոր** կատեգորիայում։ |
**Դուրմիտոր լեռ** (չեռնոգոր.՝ Durmitor), գտնվում է Չեռնոգորիայի ազգային պարկում։ Ամենաբարձր կետը Բոբոտով-Կուկն է, որի բարձրությունը հասնում է 2523 մետրի։

Ազգային պարկ
------------

Դուրմիտոր ազգային պարկը ստեղծվել է 1952 թվականին։ ներառում է Դուրմիտոր լեռնային զանգվածը, ձորեր, գետեր, Տարան, Սուշիցան և Դրագան, ինչպես նաև Կորմանիցա բարձրավանդակի վերին մասը։ Ընդհանուր տարածքը 390.000 կմ² է։ 1980 թվականին այն հատարարվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Ազգային պարկը ներառում է Թարա կիրճը, որի երկարությունը հասնում է 80 կիլոմետրի, իսկ խորությունը՝ 1300 մետրի։ Այս կիրճը առաջին ամենախոշոր կիրճն է Եվրոպայում և երկրորդն է աշխարհում ԱՄՆ-ի Գրանդ-Կանոնոմի Արիզոնա կիրճից հետո։

Զբոսաշրջություն
---------------

Դուրմիտոր լեռնային զանգվածը Չեռնոգորիայի լեռնային տուրիզմի կենտրոնն է։ Տուրիստական ենթակառուցվածքը հիմնականում կենտրոնացված է Ժաբլյակ քաղաքում։ Ձմռանը հիմնական մարզաձևերից են՝ դահուկային սպորտը և սնոուբորդը։ Իսկ ամռանը կարելի է զբաղվել ալպինիզմով և հետիոտնային զբոսաշրջությամբ։ Նշանավոր վայրերի շարքում առավել շատ ուշադրության են մտանվում 18 սառցադաշտային լճերը։ Առավել հայտնի է Ցրնո-Էզերոն (սերբերեն Ցրնո-Էզերո նշանակում է «Սև լիճ»)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Durmitor - Peakbagger.com»։ *peakbagger.com*։ Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 13
2. ↑  Достопримечательности Черногории: Каньон реки Тара

Արտաքին հղումներ
----------------

* Страница национального парка «Дурмитор»

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4498405-4 · LCCN: sh92005847 · NKC: ge242733 · VIAF: 315160531 · WorldCat VIAF: 315160531 |

 |
**Արման Սերգեյի Աղաջանյան** (դեկտեմբերի 13, 1973(1973-12-13), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կինոռեժիսոր, երգիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1973 թվականի դեկտեմբերի 13-ին, Երևանում։ Եղել է ընտանիքի հինգերորդ զավակը։ 1989 թվականին ավարտել է Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնին կից ստուդիան։ 1990-1995 թվականներին աշխատել է նույն թատրոնում՝ որպես դերասան։ 1992-1997 թվականներին սովորել է ջազ քոլեջում, միաժամանակ՝ Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի կուլտուրայի ֆակուլտետի կինոռեժիսուրայի բաժնում։ Ուսանել և աշխատել է նաև Հայաստանի Երգի պետական թատրոնում։

Ձայնագրել և թողարկել է երկու ձայնասկավառակ՝ որպես «Կասկադ ֆոլկ եռյակ» խմբի անդամ և մեկ անհատական ձայնասկավառակ՝ հայ երգարվեստի լավագույն ներկայացուցիչների մասնակցությամբ։ Որպես ռեժիսոր արտադրել է ավելի քան երեսուն երաժշտական և գովազդային հոլովակ։ 1997 թվականից տեղափոխվել և բնակություն է հաստատել ԱՄՆ-ի Նյու Յորք քաղաքում, իսկ 2003 թվականից տեղափոխվել է Լոս Անջելես, որտեղ մինչ այսօր զբաղվում է կինեմատոգրաֆիայով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  ԱՐՄԱՆ ԱՂԱՋԱՆՅԱՆ
2. ↑  «Arman Aghajanyan discography»։ *RateYourMusic*։ Վերցված է 2020-09-10

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բենեֆիս. Արման Աղաջանյան, Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերություն Archived 2021-04-14 at the Wayback Machine.
**Արտաքսում. Դեպի անհայտություն** (անգլ.՝ Nowhere, a Story of Exile), ամերիկահայ գրող, իրավապաշտպան, ակտիվիստ և հասարակական գործիչ Աննա Աստվածատուրյան Թերքոթի ինքնակենսագրական գիրքը, որը պատմում է Բաքվի հայերի կյանքի, Բաքվի ջարդերի ու նրա ընտանիքի հետագա կյանքի բարդությունների մասին։ Այս գրքում նա Բաքվի ջարդերի, բնաջնջման և ազգային հողի վրա բռնության մասին պատմում է առաջին դեմքից։

Գիրքն առաջին անգամ լույս է տեսել 2012 թվականին անգլերեն։ Հետագայում այն թարգմանվել է նաև ռուսերեն։ Գրքի հայերեն հրատարակության շնորհանդեսը կայացել է 2022 թվականի նոյեմբերի 1-ին։ Հրատարակվել է Newmag հրատարակչության կողմից։ Այն ռուսերենից հայերեն է թարգմանել Անուշ Մարտիրոսյանը։

Բովանդակություն
---------------

Սա պատմություն է հայ ժողովրդի ողբերգական էջերից մեկի մասին՝ մի ընտանիքի օրինակով։ Խեղված ճակատագրերի, հայրենիքում օտար լինելու և օտարության մեջ տուն փնտրելու մասին պատմող այս գիրքը տարիներ առաջ դեռահասի օրագիր էր։ Այն նախ գրվեց՝ ընտանիքում եղած լուռ ցավը հաղթահարելու համար, հետո դարձավ գիրք։ Գիրքը պատմում է ադրբեջանական վայրագությունների մասին՝ փախստական աղջնակի աչքերով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   *Լույս է տեսել Աննա Աստվածատուրյան Թերքոթի «Արտաքսում. դեպի անհայտություն» գիրքի հայերեն տարբերակը*, վերցված է 2022-11-01
2. 1 2  info@f-s.am FutureSystems։ «Արտաքսում. Դեպի անհայտություն»։ *Newmag Publishing House*։ Վերցված է 2022-11-01
3. ↑  «Բաքվի վայրագությունները՝ փախստական աղջնակի աչքերով. հրատարակվել է Աննա Աստվածատուրյան-Թերքոթի «Արտաքսում. դեպի անհայտություն» գիրքը»։ *armenpress.am*։ Վերցված է 2022-11-01
**Դուրրասի հնագիտական թանգարան** (ալբ․՝ Muzeu Arkeologjik), 1951 թվականին Ալբանիայի Դուրրաս քաղաքում հիմնադրված թանգարան։ Համարվում է երկրի ամենամեծ հնագիտական թանգարանը։ Թանգարանը գտնվում է ծովափին մոտ, նրա հյուսիսային պատը VI դարի բյուզանդական պատ է, որը կառուցվել է վեստգոթերի 481 թվականի արշավանքներից հետո։ 1997 թվականի Ալբանիայի ապստամբության ժամանակ թանգարանը լուրջ վնասներ է կրել։

Հավաքածու
---------

Թանգարանի հավաքածուն բաղկացած է Դուրրասի հնագույն վայրերից գտնված իրերից, ինչպես նաև ներառում է Հին Հունաստանի, հելլենականության և հռոմեական ժամանակաշրջանների հավաքածուներ։ Հատկանշական են հռոմեական թաղման արարողակարգի իրերը, քարե սարկոֆագները, Դուրրասի գեղեցկուհին խճանկարը, Վեներա աստվածուհու մանրաքանդակ կիսանդրիները։

Վերակառուցում
-------------

2010 թվականին Դուրրասի հնագիտական թանգարանն ամբողջովին վերակառուցվել է։ Չնայած թանգարանը ներառում է կարևորագույն հնագիտական նմուշներ, այն անկախ կառույց չէ և գործում է Դուրրասի հուշարձանների տարածքաշրջանային տնօրինության ներքո։ Թանգարանին աջակցում են Ալբանիայի հնագիտական ինստիտուտը և Գիտությունների ակադեմիան։

Ալբանիայի տուրիզմի, մշակույթի, երիտասարդության և սպորտի նախարարության կողմից բացվել է հիմնադրամ՝ թանգարանին նոր գիտական բաժին, անձնակազմ, լաբորատորիա և վարչական կազմ ապահովելու համար։ Վերակառուցման ընցաքում ի հայտ են եկել խնդիրներ. թանգարանը, գտնվելով ծովի մոտ, աղի յոդային պարունակության և խոնավության պատճառով բախվում է էրոզիայի վտանգների։

Թանգարանը վերաբացվել է 2015 թվականի մարտի 20-ին վարչապետ Էդի Ռամայի կողմից։

Գործում է ամեն օր, բացի երկուշաբթի օրերից, ժամը՝ 9:00-15:00։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Saltzman, Michael (2003)։ *The World of Learning 2004* (54 ed.)։ Europa Publications, Routledge։ ISBN 1-85743-182-0
2. ↑  Knuth, Rebecca (2006)։ *Burning books and leveling libraries: extremist violence and cultural destruction*։ Greenwood Publishing Group։ էջ 191։ ISBN 0-275-99007-9
3. ↑  Durrës Guide, Direct Ferries
4. 1 2  Garwood, Duncan։ *Mediterranean Europe* (9 ed.)։ Lonely Planet։ էջ 57։ ISBN 1-74104-856-7
5. 1 2 3 4  «Një muze kombëtar arkeologjik për Durrësin» (Albanian)։ Lajme Shqiperia։ հուլիսի 16, 2010։ Վերցված է օգոստոսի 9, 2010
6. ↑  «Durrës, përurohet Muzeu arkeologjik, Rama: Ditë e rëndësishme për trashëgiminë kombëtare» (Albanian)։ Balkanweb։ մարտի 21, 2015։ Վերցված է սեպտեմբերի 3, 2015
**Գերմանիայի կայսր** (գերմ.՝ Deutscher Kaiser), Գերմանական կայսրության պետության ղեկավարի և ժառանգական միապետի պաշտոնական անվանումը։ Պաշտոնը գործել է 1871 թվականի հունվարի 1-ի սահամանադրությամբ և ավարտվել է Վիլհելմ II-ի կողմից գահից հրաժարումով 1918 թվականի նոյեմբերի 28-ին։ The Սուրբ Հռոմի կայսրերին երբեմն կոչել են «Գերմանիայի կայսր», երբ պատմական տեսանկունից Սրբազան Հռոմեական կայսրությունը պաշտոնապես կոչվել է «Գերմանական Ազգի Սրբազան Հռոմեական կայսրություն» 1512 թվականից։

1918 թվականի հեղափոխությունից հետո պետության ղեկավարի գործառնույթները փոխանցեց **Ռայխի նախագահին** (գերմ.՝ Reichspräsident), սկսած Ֆրիդրիխ Էբերտից։

Գերմանական կայսրույթյուն (1848–49)
----------------------------------

1848 թվականի հեղափոխությունից հետո Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ IV-ին առաջարկեցին «Գերմանացիների կայսր» (գերմ.՝ Kaiser der Deutschen) տիտղոսը Ֆրանկֆուրտի խորհրդարանի կողմից 1849 թվականին, սակայն նա հրաժարվեց, քանի որ «խորհրդարանը չպետք է տա այն»։ Ֆրիդրիխ Վիլհելմը հավատում էր, որ միայն Գերմանիայի իշխանները կարող են նման առաջարկ անել համաձայն Սրբազան Հռոմեական կայսրության ավանդույթների։

Կազմավորում
-----------

Վիլհելմ I-ը հռչակվեց Գերմանիայի կայսր Վերսալի պալատի Հայելիների դահլիճում, Ֆրանսիա (նկարը Անտոն ֆոն Վերների)
Տիտղոսը ընտրել է Պրուսիայի գլխավոր նախագահ և Հյուսիսգերմանական կոնֆեդերացիայի կանցլեր Օտտո ֆոն Բիսմարկի կողմից, երկար քննարկումներից հետո, մինչև Վիլհելմ I-ը հռչակվեց Գերմանիայի կայսր Վերսալի պալատի Հայելիների դահլիճում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Statement of Abdication of William II
2. ↑  William Dawson (2017 թ․ հուլիսի 14)։ *History of the German Empire*։ Merkaba Press։ էջ 355 (չաշխատող հղում)
3. ↑  Ernst Rudolf Huber: *Deutsche Verfassungsgeschichte seit 1789. Band III: Bismarck und das Reich.* 3rd edition, W. Kohlhammer, Stuttgart 1988, p. 750-753.
**Բուժենինա** (ռուս.՝ Буженина), ռուսական խոհանոցի ավանդական տոնական ուտեստ՝ խոզի կամ տավարի (ավելի հազվադեպ` գառան, արջի միս) կոնքազդրային ոսկրահան մսից, խոշոր կտորներով տապակած վիճակում։ Այս ուտեստի նմանօրինակը (այսինքն՝ խոզի՝ խոշոր կտորներով տապակած միսը) հայտնի է Քվեբեկի խոհանոցում (ֆր.՝ rôti de porc):

Նիկոլայ Կուրգանովը (1726-1796), որը ռուս մանկավարժ է, ուսուցիչ, մաթեմատիկոս, Սանկտ Պետերբուրգի Գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, զինվորական նավաստի, դասագրքերի հեղինակ և կազմող, «Նամակագրքում» բուժենինան նկարագրել է որպես համեմունքային ապխտած խոզապուխտ։

Հայտնի են բուժենինա պատրաստելու տարբեր եղանակներ։ Ա. Տոլիվերովը (1842-1918) առաջարկել է հետևյալ եղանակը. «*Վերցրեք երիտասարդ խոզի ազդր, մաքրեք, դանակով հանեք կաշին, կաշվի կողմից և ճարպին հնարավորինս շատ կտրատեք մեխակ, աղ լցրեք, ծածկեք կաշվով և դրեք տապակին։ Տապակի վրա դրեք խոզի ճարպի կտորներ և 12 կտոր մեծ, հում կարտոֆիլ։ Ազդրամսի վերին կողմը գիրուզեք խոզի ճարպով, դրեք ջեռոցում, թողեք այն եփվի ½ ժամ, այնուհետև բուժենինան մյուս կողմի վրա շրջեք, թողեք տապակվի և մատուցեք սեղանին։ Եթե ցանկանում եք, համեմեք սխտորով և պղպեղով*»:

Ելենա Մոլոխովեցը իր հանրահայտ խոհարարական գրքում ներկայացրել է բուժենինայի հետևյալ բաղադրատոմսը. «*Լվացեք խոզի ետևի ազդրամսի մի կտոր, կապեք անձեռոցիկի մեջ, կաթասյի մեջ լցրեք սառը ջուր և երկու մեծ բուռ թարմ, անուշահոտ խոտափշուր, մեկ կամ երկու անգամ եփեք այն, ապա խոզի միսը անձեռոցիկից հանեք, դրեք այն կաթասյի մեջ, լցրեք 5-10 հատիկ սովորական պղպեղ, 2-3 հատ դափնու տերև, լցրեք մի շիշ սև գարեջուր, ծածկեք, թողեք այնքան, մինչև եփի։ Մատուցեք՝ վրան լցրեք նույն սոուսը, որից հեռացվել է ճարպը և որը կարելի է կարգավորել ալյուրով*»։

1915 թվականի խոհարարական ժողովածուն պարունակել է թթու դրած բուժենինայի բաղադրատոմսեր, որոնց պատրաստումը բաղկացած է երկու-երեք օրվա ընթացքում քացախի և գինու մեջ համեմած խոզապուխտի նախնական թթվեցումից և հետագայում ջեռոցում տապակելուց։

1884 թվականի «*Домострой*» ամսագրում ներկայացված են շոգեխաշած բուժենինայի նման բաղադրատոմսեր։ Այդ բաղադրատոմսը տարբերվում է նրանով, որ խոզի մսակտորը եփում են գարեջրի մեջ՝ արմտիքի, գազարների, սոխի, սոխի կճեպի և խոտաբույսերի հետ, այնուհետև վրան լցնում են մանրացրած սխտոր, համեմունքներ, հովանալուց հետո մատուցում են սեղանին։

Խաշած բուժենինան պատրաստվում է հետևյալ կերպ. ազդրամիսը պատվում է մեխակով, սխտորով, աղով, պղպեղով և կապվում հաստ պարանով։ Այնուհետև այն դրվում է մեծ կաթսայի մեջ և եփում դափնու տերևով, պղպեղով մոտ 15 րոպե՝ եռացող ջրի մեջ։ Այնուհետև այն հանում են, պատում խոտաբույսերով, աղով և պղպեղով և մեկ օր թողնում սառչի։ Մատուցում են քացախով, մանանեխով և ծովաբողկով։

Բուժենինան Ռուսաստանի կայսրուհի Աննա Յոհանովնայի սիրելի ուտեստն է եղել։

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  ГОСТ Р 55795-2013
2. ↑  Подарок молодым хозяйкам или средство к уменьшению расходов в домашнем хозяйстве. Е.Молоховец (1901)
3. ↑  Vanya Pilim (2014-03-23)։ «Российская Империя. серия 3 Анна Иоанновна и Елизавета Петровна.»։ Վերցված է 2018-07-30

Գրականություն
-------------

* Буженина — Краткая энциклопедия домашнего хозяйства/ред. И. М. Скворцов и др. — М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия» — 1959.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բուժենինայի պատրաստման եղանակը
Ռյուրիկովիչների արքայատոհմի ներկայացուցիչ, Կիևի մեծ իշխան Վլադիմիր Մոնոմախը ռուսական դրուժինայով շրջապատված։
**Դրուժինա** (ռուս.՝ дружи́на, ռուսերենից թարգմանաբար՝ «ընկերակցություն»), իշխանի կամ թագավորի շուրջը համախմբված զինվորականների ջոկատ միջնադարյան Լեհաստանում և Կիևյան Ռուսիայում։ Բնորոշ է եղել տոհմատիրական կարգերի քայքայման և ֆեոդալական կարգերի հաստատման շրջանին։

Դրուժինան պարտավոր էր պաշտպանել առաջնորդին, իսկ վերջինս՝ խնամակալել նրան․ այն նպաստել է սլավոնական երկրներում առաջնորդի իրավասությունների բարձրացմանը և թագավորական իշխանության առաջացմանն ու ամրապնդմանը։ Դրուժինայի անդամները նվաճումների և նվիրատվությունների հետևանքով ժամանակի ընթացքում դարձել են խոշոր հողատերեր՝ ձեռք բերելով տոհմական կալվածքներ։

Պատմություն
-----------

Վաղ շրջանի ռուսական պետություններում դրուժինան օգնում էր իշխանին կամ թագավորին իրականացնել սեփական իշխանությունը, ինչպես նաև ձևավորել ռազմական որոշակի մասնավորեցված ուժ։ Ռուսական խագանության առաջին դրուժինան ձևավորվել է բացառապես վարյագներից (բալթիկ ծագմամբ ժողովուրդ էին, ովքեր 9-11-րդ դարերում Արևելյան Եվրոպայի գետերով արշավում էին ներկայիս Ռուսաստան)։ Շուտով դրուժինայի մաս են սկսում կազմել նաև տեղացի ազնվականները, ովքեր կարճ ժամանակահատվածում մեծ հեղինակություն են ձեռք բերել երկրում։ Կիևյան Ռուսիայի շրջանի դրուժինան կազմված էր երկու խմբերից՝ ավագ անդամներ (կոչվել են նաև բոյարներ) և կրտսեր անդամներ։ Բոյարները եղել են Կիևյան Ռուսիայի մեծ իշխանի գլխավոր խորհրդականները, որոնք ունեցել են բավականին բարձր պետական գործառույթներ։

Կրտսեր անդամները գահակալի թիկնապահներն էին, ովքեր ձևավորում էին նաև ռուսական բանակի կարևորագույն ենթակառուցվածքները։ Կրտսեր ազնվականները կազմակերպում էին նաև պալատական արարողությունները, մասնավորապես՝ թագադրում կիևյան իշխանին։ Իշխանական դրուժինայի անդամներն ունեին ընդարձակ ազատություններ և ազատ էին կամովի կառավարել սեփական անձը։ Բացի այդ, դրուժինայի կրտսեր անդամները և բոյարները խոշոր հողատերեր էին և ձևավորում էին ավատատիրական հարաբերությունների առանձին ենթաշերտ։

Գերմանացի խաչակիրների «Սառցաջարդ»-ի ժամանակ Նովգորոդի հանրապետության բանակը կազմված էր 5000 մարտիկներից։ Հատկանշական է, որ նրանցից 3000-ն այդ վճռական մարտում եղել են Ալեքսանդր Նևսկու պալատական դրուժինայի անդամները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Online Etymology Dictionary»։ *www.etymonline.com*։ Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 13
2. ↑  Zeno։ «Drushine»։ *www.zeno.org*։ Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 13
3. ↑  «druzhina - Russian history»։ Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 13
4. ↑  «Kievan Rus - historical state»։ Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 13
5. ↑  «Druzhina»։ Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 13 – via The Free Dictionary

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Universalis |

 |
**Լրագրողների համերաշխության միջազգային օր** (անգլ.՝ International Day of Journalists' Solidarity), լրագրողների, լրահաղորդների և թղթակիցների համերաշխության միջազգային օր։ Տոնվում է ամեն տարի՝ սեպտեմբերի 8-ին, ամբողջ աշխարհում։

Պատմություն և տոնակատարություն
------------------------------

Լրագրողների համերաշխության միջազգային օրը սահմանվել է 1958 թվականին աշխարհի ամենահին և ամենախոշոր լրագրողական միավորման՝ լրագրողների միջազգային կազմակերպության 4-րդ կոնգրեսի որոշմամբ։

Այս միջազգային օրվա անցկացման ամսաթիվը պատահական չի ընտրվել։ 1943 թվականի հենց այդ օրը Բեռլինում նացիստների կողմից մահապատժի է ենթարկվել 1942 թվականի ապրիլին գեստապոյում ձերբակալված Չեխոսլովակիայի լրագրող, գրական և թատերական քննադատ, հրապարակախոս, Չեխոսլովակիայի կոմկուսի ակտիվիստ Յուլիուս Ֆուչիկը։ Նույնիսկ նացիստական բանտերում Յուլիուսը մասնագիտությունը չի թողել և հասցրել է գրել «Ռեպորտաժ՝ օղակը պարանոցին» (չեխ․՝ Reportáž psaná na oprátce) գիրքը, որի համար 1950 թվականին հետմահու արժանացել է Խաղաղության միջազգային մրցանակի։

Ավանդույթի համաձայն՝ լրագրողների համերաշխության օրն ամբողջ աշխարհում տեղի են ունենում ժողովներ և խորհրդաժողովներ, որոնց մասնակցում են լրագրողներ աշխարհի տարբեր երկրներից։ Այդ մասնագիտական համագումարներում չորրորդ իշխանության ներկայացուցիչները կիսվում են իրենց լրագրողական փորձով և նշում իրենց միջավայրում առավել արժանավորներին։

Պուլիցերյան մրցանակը, որը ԱՄՆ-ի ամենահեղինակավոր մրցանակն է գրականության, ժուռնալիստիկայի, երաժշտության և թատրոնի ոլորտներում, գրեթե միշտ հանձնվում է սեպտեմբերի 8-ին՝ լրագրողների համերաշխության միջազգային օրը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Международный день солидарности журналистов — 8 сентября. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010
2. ↑  63 года исполняется сегодня Международной организации журналистов

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լրագրողների համերաշխության միջազգային օր
* «Անպատժություն ցանկ» լրագրողների պաշտպանության կոմիտե․ Երկրների ցանկ, որտեղ լրագրողների սպանությունները մնում են անպատիժ Archived 2019-12-04 at the Wayback Machine.
**Բարդհիլ Չաուշի** (ալբ․՝ Bardhyl Çaushi, սերբ.՝ Бардил Чауши, 1936, Ջակովիցա, Կոսովո - 1999), Կոսովոյի ալբանացի իրավապաշտպան և ակտիվիստ։ Չաուշին սովորել է Զագրեբի համալսարանում, Կոսովոյում մարդու իրավունքների ոտնահարման գործերով ակտիվորեն մասնակցություն է ունեցել, եղել է Պրիշտինայի համալսարանի իրավաբանական դպրոցի դեկան և «*Կոսովոյի անկախ իրավաբանների»* առաջին ղեկավարը։ Հյուսիսատլանտյան դաշինքի կազմակերպության Հարավսլավիայի ռմբակոծության ժամանակ նա առևանգվել է հարավսլավական ուժերի կողմից և պահվել Սերբիայի տարածքում գտնվող բանտերում։ Չաուշիի վիճակն անհայտ էր մինչև 2005 թվականը, երբ նրա աճյունը հայտնաբերվել և նույնականացվել է մեկ ամսվա ընթացքում։ Նրա մարմինը վերադարձվել է Կոսովո, որտեղ նրան վերահուղարկավորել են նախագահական պատիվներով։

Բարդհիլ Չաուշին ալբանացիները հաճախ ցուցադրում են, որպես սերբական բռնության հազարավոր օրինակներից մեկը։

Հիշատակ
-------

Մասամբ ճանաչված Կոսովոյի Հանրապետության (1999 թվականի դրությամբ չճանաչված) երկրորդ նախագահը՝ Իբրահիմ Ռուգովան, հետմահու «Կոսովոյի անկախության» շքանշանի արժանացավ։ Այն փոխանցվեց Բարդհիլ Չաուշի ազգականներին, որոնք ապրում էին Պրիշտինայում՝ Կոսովոյի ընդունված մայրաքաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Hearing on the Balkans* p. 46
2. ↑  *Daily Report: East Europe – Issues 63-73* P. 43
3. ↑  *Kosovo's Displaced and Imprisoned* p. 87
4. ↑  «Bardhyl Caushi»։ *prabook.com* (en-EN)։ Վերցված է 2023-04-23
**Կարապետ Սիմոնի Ութուճյան** (հոկտեմբերի 27, 1823(1823-10-27), Բալաթ, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - 1904, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն), հասարակական-քաղաքական գործիչ, խմբագիր, մանկավարժ, արևմտահայ լիբերալ-բուրժուական հոսանքի պարագլուխ։ Նախնական կրթությունն ստացել է Սկյուտարի ճեմարանում, այնուհետև ավարտել Փարիզի Ավետարանական բարձրագույն վարժարանը (1851)։ 1852 - 1884 թվականներին Կ․ Պոլսում հրատարակել է «Մասիս» պարբերականը։ 1850-ական թթ․ ծավալված «գրաբար-աշխարհաբար» գրապայքարում պաշտպանել է աշխարհաբարը, գրել այդ լեզվով հոդվածներ։

Ութուճյանը քաղաքական հարցերում չափավոր դիրք է գրավել, արձանագրելով հայ ժողովրդի ողբերգական վիճակը թուրքական բռնատիրության պայմաններում՝ նա միաժամանակ դատապարտել է ազգային-ազատագրական և հեղափոխական շարժումները, քննադատել արևմտահայ ազատամիտներին, մերժել ազգային-ազատագրական պայքարի Ստ․ Ոսկանյանի առաջադրած ծրագրերը։ 1859 թվականի մայիսին ընտրվել է Ազգային սահմանադրությունը նախապատրաստող հանձնախմբի անդամ, պաշտպանել սահմանադրությունը, սակայն դեմ է արտահայտվել սահմանադրական շարժմանը՝ վախենալով դրա ծավալումից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Հայաստանի գրադարանների համահավաք գրացուցակ
3. ↑  «Վիեննայի մենաստանի մամուլի շտեմարան- ՄԱՍԻՍ»։ Վերցված է 2023-01-13
4. ↑  «Համահայկական թվանշային գրադարան»

Արտաքին հղումներ
----------------

* ragmamoul.net: Պատմութեան Մէջ Այսօր. ԿԱՐԱՊԵՏ ԻՒԹԻՒՆՃԵԱՆ

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 15227 · BNF: 16549646t · ISNI: 0000000359010724 · LCCN: n00051086 · SUDOC: 228210844 · VIAF: 214016628 · WorldCat VIAF: 214016628 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |