recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Թալիշական խանություն** (ադրբեջաներեն՝ Talış xanlığı, тал. Толъши ханәти), որը հայտնի է նաև որպես Լենքորանի խանություն (ադրբեջաներեն՝ Lənkəran xanlığı)- ֆեոդալական պետություն է, որը սկիզբ է արել XVIII- ից մինչեւ XIX դարը Կասպից ծովի հարավ-արևմտյան ափին։ Գտնվում է Ադրբեջանի հարավ-արեւելքում և Իրանի հյուսիս-արևմտյան հատվածում։ Խանության մայրաքաղաքը Լենկորան քաղաքն է։

Բնակչության տարածքը և զբաղվածություն
------------------------------------

Թալիշական խանությունը ստեղծվել է XVIII դարի կեսերին։ Այն ընդգրկում էր ժամանակակից Ադրբեջանի հարավ-արևելյան հողերը Թալիշ լեռների, Կասպից ծովի և Մուղանյան տափաստանի միջև։ Սահմանակցում էր Գիլանի, Արդեբիլի և Սալյանի հետ։ Խանության կենտրոնը սկզբում եղել է Աստարան, իսկ հետո `Լենկորան քաղաքը։ Բնակչությունը զբաղվում էր գյուղատնտեսությամբ (հատկապես բրնձի մշակմամբ) և անասնաբուծությամբ։ Նույնպես զարգացած էին ձկնաբուծությունն ու մեղվաբուծությունը։

Խանական տան ստեղծումը
---------------------

Ըստ Միրզա Ահմադ Միրզա օղլու Խուդավերդիի թալիշական ցեղի խաները Հիր Հալհալսկովի (անգլերեն) ռուսերեն՝ Մադալան Արդդեյլից են։ Վերջինս ծանր ֆինանսական վիճակի պատճառով, իր նախկին տեղը թողեց և Թալիշի տարածքով մեկնեց Շիրվան։ Ըստ լեգենդի, նա գիշերն անցկացրեց Թալիշում և երազ տեսավ, որտեղ նրան հայտնում են, որ նրա հետևորդները կդառնան այս տարածաշրջանի իշխողները։ Հավատալով այս երազին, նա բնակվում է Խարհաթան (անգլերեն) ռուսերեն .. գյուղում։ Նրա որդի, Սեյիդ Աբբասը, դարձավ իշխող խաների դինաստիայի հիմնադիր։ Սեյիդ Քազըմ Ալի բեյը օղլուն՝ XIX դարի հեղինակը, հենվելով Շահ Աբբաս Բ 1654 թ․-ի, Սեյիդ Աբբասին անվանում է 28-րդ հետնորդը Նահատակ (Շահիդ) Զեյդի, չորրորդ իմամ շիայի որդուն - Սաջադ։

Ապրելով Խարհաթանը, նրանք բարեկամ դարձան տեղական ֆեոդալական ազգություններին։ Սեյեդ Աբբասը ամուսնացել է գյուղի սեփականատիրոջ՝ Ասադ բեյ Հուսեյն բեկ օղլու Բորադյագսկու քրոջ հետ։ Այս ամուսնության շնորհիվ ծնվեց Սեյեդ Ջամալլեդի Բեյը, որին 1736 ուղարկեցին Նադիր շահի մոտ ծառայության, որտեղ նա շուտով ստացավ յուզբաշու կոչում։ Սև մաշկու պատճառով պադիշայի պաշտոնյաները նրան անվանեցին Գարա-բեկ։ Գարա-բեյը մասնակցել է Դաղստանում Նադիր-Շահի արշավին և 1741/1742 թթ. նա ստացել է ժառանգական Խանի կոչում լավ ծառայության համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Абдуллаев Г. Б.* Из истории Северо-Восточного Азербайджана в 60-80-х гг. XVIII в. — Издательство Академии наук Азербайджанской ССР, 1958. — С. 67. — 209 с.
> Вместе с тем, для отпора общему врагу с Кубой объединились Талышское (Ленкоранское) ханство и шамхальское Тарковское.

Աղբյուրներ
----------

* *Ахмад Мирза Худавардизаде*. Ахбар-наме История Талышского ханаства. Баку, 2000
* *Теймур бек Байрамалибеков*. История Талышского ханства Archived 2016-03-03 at the Wayback Machine.. 1885.

Գրականություն
-------------

* *Исмаилов Э. Э.* Генеалогия Талышинских-Талишхановых. — Баку: Абилов, Зейналов и сыновья, 2001. — 78 с.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 126)։*  |
**Ժոզեֆ-Միշել Մոնգոլֆիե** (ֆր.՝ Joseph-Michel Montgolfier), օգոստոսի 26, 1740(1740-08-26)[…], Դավազիե - հունիսի 26, 1810(1810-06-26)[…], Balaruc-les-Bains), առաջին օդապարիկը ստեղծած Մոնգոլֆիե եղբայրներից ավագը։

Կենսագրություն
--------------

Ընտանիքում 16 երեխաներից եղել է տասներկուերորդը։ Կրտսեր եղբոր՝ Ժակ-Էտյենի (1745—1799) հետ իրեն նվիրել է մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի ուսումնասիրմանը։ Նրա հետ մեկտեղ էլ ստանձնել է հոր ՝ Անոնեում գտնվող թղթի ֆաբրիկայի կառավարումը։ 1783 թվականին նրանք պատրաստեցին առաջին օդապարիկը, որը օդ բարձրացավ տաքացված օդի շնորհիվ (հետագայում այդ տիպի օդապարիկները նրանց անունով կոչվեցին մոնգոլֆիեր)։

1784 թվականին Ժոզեֆ-Միշելը հայտնագործեց անկարգելը (ռուս.՝ парашют), 1794 թվականին ՝ ճախրելու համար նախատեսված հատուկ սարք։ 1796 թվականին Պիեր Ամի Ֆրանսուա Արգանտի հետ միասին ստեղծեց ջրաբաշխական եղանակով աշխատող խոյահարող սարք։ Ի դեպ, 1797 թվականին փարիզցի օդագնացներից մեկը՝ Անդրե-Ժակ Գարներենը, համարձակվեց փորձարկել Մոնգոլֆիեի պատրաստած անկարգելը։ Փորձարկումը հաջողությամբ պսակվեց, և նա դարձավ աշխարհի առաջին պարաշյուտիստը։

Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակաշրջանում Ժոզեֆ-Միշելը մեկնեց Փարիզ, դարձավ *Արվեստների և արհեստների թանգարանի* վարիչ և արվեստների և արհեստների խորհրդակցական բյուրոյի անդամ։ Նա մասնակցել է նաև Ազգային արդյունաբերության զարգացումը խրախուսող ընկերության հիմնադրման աշխատանքներին։

1807 թվականին Մոնգոլֆիեն պարգևատրվել է Պատվո լեգեոնի շքանշանով, որը նրան հանձնել է անձամբ Նապոլեոն Բոնապարտը։

Եղել է մասոն, 1784 թվականից ՝ Ֆրանսիայի Մեծ արևելքի «Ինը քույրեր» օթյակի անդամ։

Պատկերասրահ
-----------

* Տաքացված օդով լցված օդապարիկՏաքացված օդով լցված օդապարիկ
* ժամանակակից մոնգոլֆերժամանակակից մոնգոլֆեր
* 1797 թվական, օդապարիկի փորձարկում1797 թվական, օդապարիկի փորձարկում

Տես նաև
-------

* Մոնգոլֆիե եղբայրներ
* Аэростат
* Аэронавтика

Գրականություն
-------------

* «Монгольфье»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Base Léonore (ֆր.) — ministère de la Culture.
3. 1 2 3 4  Gran Enciclopèdia Catalana (կատ.) — Grup Enciclopèdia, 1968.
4. 1 2  GeneaStar


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Catholic (1997—…) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11963906c · GND: 118583751 · ISNI: 0000000121377147 · LCCN: n82164071 · NKC: mzk2007411298 · NTA: 06947267X · LIBRIS: 282852 · SUDOC: 027640841 · VIAF: 67257803 · ULAN: 500078201 · WorldCat VIAF: 67257803 |

 |

 |
Մինարեթ
**Էրդ** (հունգ.՝ Érd, գերմ.՝ Hanselbeck, խորվ.՝ Andzabeg), քաղաք, որը գտնվում է Հունգարիայի կենտրոնական մասում, Պեշտ վարչական միավորում։ Մտնում է Մեծ Բուդապեշտի ագլոմերացիայի մեջ։ Բնակչությունը հասնում է 63 294-ի (2014 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով)։

Աշխարհագրական դիրք և տրանսպորտ
------------------------------

Քաղաքը գտնվում է Բուդապեշտի կենտրոնից 20 կմ դեպի հարավ-արևելք և 5 կմ է հեռու հունգարական մայրաքաղաքի հարավ-արևմտյան շրջաններից։ Էրդի մեծ երկաթուղային և ավտոմոբիային ճանապարհները տանում է դեպի Բուդապեշտ, հարավ-արևելք, դեպի Սեկեշֆեհերվար և Բալատոն (լիճ) և հարավ` դեպի Պեչ։ Գնացքով դեպի Բուդապեշտ կարելի է հասնել 20 րոպեում Կելենֆյոլդ կայարանից և 30 րոպեում` Դելի կայարանից։

Պատմություն
-----------

Սբ. Միքայելի եկեղեցին
Շրջանը բնակեցվել է դեռ հին ժամանակներից։ Ճարտարապետական պեղումներն Էրդի տեղում հաստատում են առնվազն 50.000 ամյա բնակավայրի գոյությունը։ 

Առաջին անգամ քաղաքը Էրդ անունով հիշատակվել է 1243 թվականին։ Քաղաքի անունը հունգարական ստուգաբանություն ունի, գալիս է կամ հունգ.՝ erdő` անտառ, կամ էլ հունգ.՝ ér` հեղեղ բառերից։ 

1543-ից 1684 թվականները Էրդը գտնվել է Օսմանյան կայսրության տիրապետության տակ։ Թուրքերն այստեղ կառուցել էին ամրացված պալատ և մզկիթ։ Թուրքերի տիրապետության ժամանակ քաղաքը ունեցել է Համզաբեգ անվանումը։ 

XVIII—XIX դարերին քաղաքը արագ աճել է` միևնույն ժամանակ մնալով հիմնականում գյուղատնտեսական շրջանի կենտրոն։ նոր արդյունաբերական ձեռնարկություններն այստեղ առաջացել է 20-րդ դարի 70-ական թվականներին։ 20-րդ դարի 90-ական թվականներին Էրդը դարձել է երկրի ամենաարագ աճող քաղաքը` հարաբերականորեն հաջող տնտեսական դրության շնորհիվ։ Միևնույն ժամանակ հունգարական մյւոս շրջանները ապրում էին ծանր ճգնաժամ։ Քաղաքի բնակչության արագ աճը մինչև օրս էլ շարունակվում է։

Տեսարժան վայրեր
---------------

* **Էրդի պալատի ավերակներ**։
* **Սբ. Միքայելի ծխական եկեղեցի**։
* **17-րդ դարի թուրքական մինարեթ**։

Բարեկամ քաղաքներ
----------------

* Սլովակիա` Լեվիցե (Սլովակիա)
* Լեհաստան` Լյուբաչուվ (Լեհաստան)
* Միացյալ Թագավորություն` Պոյտոն (Մեծ Բրիտանիա)
* Ռումինիա` Ռեգին (Ռումինիա)
* Սերբիա` Սուբոտիցա (Սերբիա)
* Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն` Չժուչժոու (Չինաստան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Magyarország helységnévtára, Detailed Gazetteer of Hungary (հունգ.) — KSH, 2023.
2. ↑  Ежегодное издание «Административная Венгрия», Центральное Статистическое Бюро, 2014.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4239368-1 · LCCN: n85354271 · NKC: ge874699 · VIAF: 138452614 · WorldCat VIAF: 138452614 |

 |
|  |
| --- |
| **Թամամշյանիելա կարմրավուն** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հովանոցածաղկավորներ (Apiales) |
| **Ընտանիք** | Նեխուրազգիներ (Apiaceae) |
| **Ցեղ** | **Eleutherospermum** |
| **Տեսակ** | **Թամամշյանիելա կարմրավուն** *(E. rubellum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Eleutherospermum rubellum***E.A.Busch |

**Թամամշյանիելա կարմրավուն** (լատին․՝ Tamamschjaniella rubella), հովանոցավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա, երկար սողացող կոճղարմատով խոտաբույս է, որի բարձրությունը հասնում է 40-90 սմ-ի։ Արմատամերձ տերևները կրկնակի փետրաձև հատված են։ Ծածկոցի և ծածկոցիկի թերթերը բացակայում են կամ 1-3 հատ են, բզաձև։ Բաժակի ատամները բացակայում են։ Պսակաթերթերը վարդագույն, մանուշակագույն կամ մուգ մանուշակագույն են։

Տարածում
--------

Հայաստանում հանդիպում է միայն Լոռու ֆլորիստիկական շրջանում (Գարգառ գյուղի շրջակայք)։ Աճում է նաև Մեծ Կովկասյան լեռների վրա, Արևմտյան, Կենտրոնական և Արևելյան Անդրկովկասում, Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1500-1800 մ բարձրությանների վրա, հաճարենու անտառների բացատներում։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս-սեպտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Կովկասի էնդեմիկ է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակչության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |
«**Ժողովուրդ**», քաղաքական և գրական օրաթերթ։

Պատմություն
-----------

Ֆրանսիայի Հայ ազգային ճակատի, այնուհետև՝ Ֆրանսահայ ազգային ընդհանուր միության պաշտոնաթերթ։ 

Լույս է տեսել 1943–1948 թվականներին Փարիզում։ Խմբագիրներ՝ Շահե Տատուրյան, Աբել Նազարյան։ 

Ֆաշիստների կողմից Ֆրանսիայի բռնագրավման շրջանում «Ժողովուրդ» առաջին հայկական թերթն էր, կազմակերպել և համախմբել է Դիմադրության հայկական ուժերի պայքարը գերմանակն ֆաշիզմի դեմ։ Հետագայում սատարել ու նպաստել է Սփյուռքի, մասնավորապես՝ ֆրանսահայության և հայրենիքի կապերի ամրապնդմանը, մասնակցել է հայրենադարձության կազմակերպմանը։

Թղթակցել են Դ. Դավիթյանը, Լևոն Մեսրոպը, Համբարձում Պերպերյանը, Ռուբեն Շիշմանյանը, Զարեհ Որբունին, Հովհաննես Զարդարյանը, Մառի Աթմաճյանը, Մհրան Մավիյանը, Արմենակ Դարբինյանը և ուրիշներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**«Ծիծաղելի պչրուհիներ»** (ֆր.՝ Les Précieuses ridicules), Մոլիերի կատակերգություններից, որն առաջին անգամ բեմադրվել է 1659 թվականի նոյեմբերի 18-ին փարիզյան Պտի-Բուրբոն թատրոնում։

«Ծիծաղելի պչրուհիներ»-ը Մոլիերի առաջին տպագրված կատակերգությունն է։ Մոլիերը չէր ցանկանում հրատարակել իր թատերգությունը, բայց ստիպված էր դա անել, որպեսզի առաջ ընկներ Ժ․ Ռիբայից, ով գողացել էր նրա ստեղծագործությունը և ցանկանում էր հրատարակել առանց հեղինակի իմացության։

Կերպարներ և դրանց առաջին մարմնավորումներ
----------------------------------------

* **Լագրանժ** (Շարլ Վարլե) և **Դյու-կրուազի** (Ֆիլիբեր Գասո), մերժված փեսացուներ
* **Գորժիբյուս**, բուրժուա (Ֆրաունսա Բեդո)
* **Մադլոն**, նրա դուստրը (Մադլենա Բեժար) և **Կատո**, նրա զարմիկը (տիկին Դեբրի), սեթևեթուհիներ
* **Մարոտա**, նրանց աղախինը (Մարի Ռագնո)
* **Ալմանզոր**, իրենց տղա ծառան (Էդմ Վիլկեն)
* **Մարկիզ դե Մասկարիլ**, Լագրանժի սպասավորը (Մոլիեր)
* **Վիկոնտ դե Ժոդ**, Դյու Կրուազի սպասավորը (Ժոբլե)
* **Երկու բեռնակիր**
* **Հարևաններ և հարևանուհիներ**
* **Երաժիշտներ**

 «Ծիծաղելի պչրուհիները»

Սյուժե
------

Գործողությունները տեղի են ունենում Փարիզում, Գարժիբյուսների տան ներքևի հյուրասենյակում։

Դյու Կրուազան և Լանգրաժը վիրավորված էին Գարժիբյուսների տան, Մադլոնի և Կատոյի սառը ընդունելությունից։ Նրանք որոշում են դաս տալ քմահաճ աղջիկներին։

Աղջիկները ձգտում էին սեթևեթության։ Նրանք չէին ընդունում շփման ցանկացած ձև։ Տուն են գալիս մարկիզ դե Մասկարիլը և վիկոնտ դե Ժոդլեն։ Նրան գրավում են աղջիկներին խոսակցության սեթևեթական ձևով։ Նրանք պատմում են իրենց մասին իրականության ոչ մոտ պատմություններ, գովում են աղջիկների և իրենց հրաշքները։ Լանգրաժն ու Դյու-կրուազին անսպասելի մտնում են տուն։ Նրանք ձեռնափայտով հարվածելով պատժում են Մասկարիլին և Ժոդլեին, ովքեր պարզում, որ իրենց սպասավորներն էին։ Գարժիբյուսը բացատրում է իր արած հիմարությունների պատճառը․

> *վեպեր, բանաստեղծություններ, երգեր, սոնետներ և քառյակներ, գրողը ձեզ տանի։*
> 
>

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Мольер. Сочинения», М.- «Книжная палата», 2003, стр. 191; пер. П. П. Гнедича.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ն․ Յակովլևայի թարգմանությունը
* Տեքստը ֆրանսերենով

Աղբյուրներ
----------

* «Мольер. Сочинения.» Составитель А. М. Горбунов,М.- «Книжная палата», 2003
* Г.Н.Бояджиев. Жан-Батист Мольер

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11998592h |

 |
**Դևիդ Կինլի** (անգլ.՝ David Kinley, օգոստոսի 2, 1861(1861-08-02), Դանդի, Շոտլանդիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - դեկտեմբերի 3, 1944(1944-12-03)), ամերիկացի տնտեսագետ, Ուրբանա Շամպեյնի Իլինոյսի համալսարանի վաստակավոր պրոֆեսոր, 1913 թվականին Ամերիկյան տնտեսական ասոցիացիայի նախագահ, 1920-1930 թվականներին Իլինոյսի համալսարանի նախագահ։

Կենսագրություն
--------------

Դևիդը ծնվել է 1861 թվականի օգոստոսի 2-ին Շոտլանդիայի Դանդի քաղաքում։ Ընտանիքը ԱՄՆ է տեղափոխվել 1872 թվականին։ Սովորել է Մասաչուսեթսի Անդովեր քաղաքի Ֆիլիպսի ակադեմիայի մասնավոր դպրոցում։

1884 թվականին բակալավրի աստիճան է ստացել Եյլի համալսարանում, որից հետո 1884-1890 թվականներին աշխատել է Հյուսիսային Անդովերի դպրոցի տնօրեն։ 1890-1892 թվականներին սովորել է Ջոնս Հոփքինսի համալսարանում, և 1892 թվականին արժանացել է մագիստրոսի կոչման։ 1893 թվականին Վիսկոնսին Մեդիսոնի համալսարանում ստացել է իր դոկտորի կոչումը։ Նրա գիտական ղեկավարը Ռիչարդ Էլին էր։

1893 թվականին դարձել է պրոֆեսորի օգնական, իսկ 1895 թվականին՝ Իլինոյսի համալսարանի տնտեսության լրիվ պրոֆեսոր։ 1895 թվականին նշանակվել է տնտեսագիտության ամբիոնի վարիչ։ Այդ պաշտոնում նա աշխատել է մինչև 1915 թվականը (քսան տարի)։ Համարվում է համալսարանի Տնտեսագիտական ֆակուլտետի հիմնադիրը։ Զուգահեռաբար նշանակվել է գրականության և արվեստի քոլեջի դեկան՝ այդ պաշտոնում աշխատելով մինչև 1906 թվականը։ 1902 թվականին կազմակերպել և դարձել է Կոմերցիայի դպրոցի տնօրեն։ Կարդացել է ասպիրանտների դասընթացներ և 1906 թվականին նշանակվել է ասպիրանտուրայի դեկան՝ այդ պաշտոնում աշխատելով մինչև 1914 թվականը։ 1914 թվականին դարձել է համալսարանի փոխնախագահ, իսկ 1919-1920 թվականներին՝ համալսարանի նախագահի պաշտոնակատար, իսկ 1920-1930 թվականներին՝ Իլինոյսի համալսարանի նախագահ։ 1913 թվականին դարձել է Ամերիկյան տնտեսական ասոցիացիայի նախագահ։

1906-1907 թվականներին եղել է Իլինոյսի արդյունաբերական ապահովագրական ընկերության անդամ, իսկ 1910 թվականին և 1930 թվականին՝ Իլինոյս նահանգի հարկային հանձնաժողովի անդամ։

### Ընտանիք

1897 թվականին Դևիդն ամուսնացել է Քաթ Ռութ Նիլի հետ։ Քաթը հանկարծամահ է եղել 1931 թվականին՝ Հոնկոնգում ամուսնու հետ ճանապարհորդելիս։

Հիշատակ
-------

Դևիդ Կինլիի պատվին անվանվել է Իլինոյսի համալսարանի լսարանը։

Մատենագրություն
---------------

* Kinley D. The Independent Treasury of the United States and Its Relation to the Banks of the Country- Washington։ Govt. Print. Off, 1910 — p. 394

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  SNAC — 2010.
2. ↑  Mathematics Genealogy Project — 1997.
3. 1 2  *Leuthold J.H.* History of the Department // *Quarterly Review of Economics and Finance*. — 1996. — Т. 36.
4. 1 2  *Litman S.* David Kinley 1861-1944 // *American Economic Review*. — December 1945. — № 35 (5). — P. 1041–1044.


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Mathematics Genealogy Project · Find A Grave |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1439492, XX1308968 · GND: 1103843583 · ISNI: 0000000081574305 · LCCN: n80123813 · NLG: 155346 · PTBNP: 50780 · SUDOC: 101305443 · VIAF: 94294714, 76693801 · WorldCat VIAF: 94294714, 76693801 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Էրեբունի (այլ կիրառումներ)

**«Էրեբունի» հրատարակչություն**, Ֆրանսիայի մայրաքաղաք Փարիզում 1968 թվականին (Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման 2750-ամյակի հոբելյանական օրերին) հիմնված հայկական հրատարակչություն, որը գործել է մինչև 1990-ական թվականների սկիզբը։ Մասնաճյուղեր է ունեցել Լիբանանում (Բեյրութ), ԱՄՆ–ում (Նյու Յորք)։

Գործունեություն
---------------

«Էրեբունի» հրատարակչությունը սփյուռքահայ դպրոցների և դպրոցահասակ երեխաների համար տպագրել է հայ դասական և ժամանակակից գրողների մանկական և այլ ստեղծագործություններ, նպաստել հայ մշակույթի տարածմանը արտասահմանյան երկրների հայկական և օտար շրջաններում։ 

Հրատարակել է Հովհաննես Թումանյանի «Գիքորը», «Քաջ Նազարը», «Անբախտ վաճառականները», «Փարվանան», «Թմկաբերդի առումը», «Շունն ու կատուն», «Մի կաթիլ մեղրը», «Աղավնու վանքը», Դերենիկ Դեմիրճյանի «Պույ-պույ մուկիկը», Ավետիք Իսահակյանի «Առակները», Ստեփան Զորյանի «Սմբատ Բագրատունին», Վախթանգ Անանյանի «Որսորդական պատմվածքները» (11 պրակ)՝ հայ նկարիչների (Գրիգոր Խանջյան, Ալեքսանդր Գրիգորյան, Կարեն Սմբատյան, Արտո Յարալյան, Ռուբեն Մանուկյան, Ա. Ազիզյան) պատկերազարդումներով։ 

«Մատենաշար ժամանակակից սփյուռքահայ բանաստեղծության» խորագրով «Էրեբունի» հրատարակչությունը լույս է ընծայել Բյուզանդ Թոփալյանի, Անդրանիկ Ծառուկյանի, Եղիվարդի, Գառնիկ Ադդարյանի, Մուշեղ Իշխանի, Զահրատի, Զարեհ Խրախունու, Արսեն Ճանյանի, Վարդերես Գարակյոզյանի և ուրիշների բանաստեղծությունների ժողովածուները։ Իրականացրել է «Հայկական խաչքարեր» գեղատիպ ալբոմի տպագրությունը (1973)։ «Էրեբունիում» են լույս տեսել «Էջմիածնի գանձեր» (1984) և Մանյա Ղազարյանի «Հայկական գորգ» (1988) ալբոմները։ Հրատարակել է (1970-ից) Հայաստանի պատմական հուշարձանների և տեսարժան վայրերի պատկերներով գունատիպ պատի օրացույցներ, բացիկներ։ 

«Էրեբունի» հրատարակչությունը նպաստել է հայրենիք-սփյուռք կապերի ամրապնդմանը, կազմակերպել է հայ նկարիչների գործերի ցուցահանդես–վաճառք Բեյրութում (1974), Ֆրանսիայում (1977)։

Խմբագիր
-------

«Էրեբունի» հրատարակչության անփոփոխ գլխավոր խմբագիրն է եղել Վարդերես Գարակյոզյանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Այվազյան Հովհաննես, ed. (2015)։ *Հայ գրատպություն և գրքարվեստ. հանրագիտարան*։ Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն։ էջ 398։ ISBN 978-5-89700-042-5


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 91)։*  |
**Բուտ** (ծննդյան և մահվան թվերն անհայտ են), ճարտարապետ։

Կենսագրություն
--------------

Ստեղծագործել է իշխան Ջալալ Օրբելյանի տիրույթում, նրա և կնոջ՝ Իվանե Զաքարյանի դուստր Գոնցայի պատվերով, վանահայր Կիրակոս վարդապետի ղեկավարությամբ 1301 թվականին կառուցել է Սուրբ Հովհաննես-Կարապետ եկեղեցին (Հայաստանի Արարատի մարզում՝ լքյալ Զինջիրլու գյուղի մոտ՝ Ուրծի լեռների հյուսիսային փեշին՝ Վեդի-Լուսաշող ճանապարհի աջ կողմում) Սպիտակավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, ըստ Ա. Բարխուդարյանի՝ նաև անթվական ու անստորագիր մյուս բոլոր շենքերը՝ տապանատունը, բրգանման եկեղեցի - «զանգակատունը»՝ «իրար խիստ նման»։

Սպիտակավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու գլանաձև թմբուկի չորս կողմերի վրա բացվող լուսամուտների կողքերին կան արձանագիր-գրիչ Տիրացուի և ճարտ. Բուտի (ԲՏ-Բուտ, Տհ ՅՇ - Տիրացու յիշեցէք) անունների՝ զարդաքանդակներին փոխարինող սղում-զարդագրերը։

Սուրբ Հովհաննես-Կարապետ եկեղեցի
Եկեղեցու միակ՝ արևմտյան շքամուտքի ճակատակալ քարին Սարգիս Վարդապետ Նկարչի բարձրարվեստ քանդակներն են։

Եկեղեցու ներսում, հարավային պատին հպված կիսասյան արևմտյան երեսին, Բուտի անունն է՝ «ժրաջան աշխատող» համարումով, հինգ տող արձանագրությամբ։

Գրականություն
-------------

* Բարխուդարյան Ս. Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ Ա քարգործ վարպետներ, Երևան, 1963, Էջ 101-103։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 616)։*  |
|  |
| --- |
| **Եգիպտական թռչող շնիկ** |
| Եգիպտական թռչող շնիկԵգիպտական թռչող շնիկ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Կաթնասուն (Mammalia) |
| **Կարգ** | Ձեռնաթևավորներ (Chiroptera) |
| **Ընտանիք** | Թևոտուկազգիներ (Pteropodidae) |
| **Ցեղ** | **Rousettus** |
| **Ենթացեղ** | **Rousettus** |
| **Տեսակ** | **Եգիպտական թռչող շնիկ** *(R. aegyptiacus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Rousettus aegyptiacus***Geoffroy, 1810 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Եգիպտական թռչող շնիկ** (լատին․՝ Rousettus aegyptiacus), չղջիկի տեսակ։

Բնութագիրը
----------

Եգիպտական թռչող շնիկը չղջիկների փոքրի տեսակ է, որի երկարությունը հասնում է մինչև 17 սմ-ի։ Ունեն թևերի լայն բացվածք։ Արուները ավելի մեծ են և ունեն տեսանելի պարկ, որով տարբերվում են էգերից։ Նրանց մարմինը բաց դարչնագույն է, իսկ թևերի մասը՝ մուգ դարչնագույն։ Ականջները երկար են և սուր, աչքերը մեծ են և մուգ։ Մորթին փափուկ է։ Թռչող շնիկներն ունեն երկար լեզու։

Տարածումը և բնական միջավայրը
----------------------------

Եգիպտական թռչող շնիկները տարածված են Եիգպտոսից մինչև Արաբական թերակղզի։
Ապրում են հարթավայրերում, լեռներում։ Հեշտությամբ ադապտացվում են միջավայրի պայմաններին։

Վարքը
-----

Հիմնականում ապրում են խմբերով և ակտիվ են գիշերվա ընթացքում։ Ի տարբերություն այլ չղջիկների, Եգիպտական թռչող շնիկներն օգտագործում են իրենց ձայնի արձագանքը։ Թռիչքի ժամանակ մթության մեջ նրանք բարձր ձայներ են արձակում և արձագանքով կողմորոշվում տվյալ տարածքում։

Սննդակարգը
----------

Սննդակարգի մեծ մասը կազմում է հասուն արևադարձային պտուղները՝ թուզ, նարինջ, արմավ, բանան և այլն։ Սնունդ հայթայթելու համար մեկ գիշերվա ընթացքում կարող են անցնել 40 կմ տարածություն։

Բազմացումը
----------

Բազմացման շրջանը տևում է հուլիս մասից մինչև սեպտեմբեր։ Հղիությունը տևում է 115-120 օր։ Սովորաբար ունենում են մեկ ձագ։ Գրեթե վեց շաբաթ էգը ձագին իր մոտ է պահում, իսկ ավելի ուշ ձագը կախվում է բնի ցցված ժայռերից։ Ձագերը սեռահասուն են դառնում կյանքի 9-րդ ամսում։

Պահպանման կարգավիճակը
---------------------

Բնության Պահպանության Միջազգային Միության Կարմիր գրքում (IUCN) գրանցված է որպես «Քիչ վտանգված» տեսակ (Least Concern): Տեսակի նվազման հիմնական պատճառը գյուղատնտեսության զարգացումն է տվյալ տարածքներում, ինչպես նաև բնական թշնամիները՝ նրանցով են սննվում օձերը, գիշատիչ թռչունները, կզաքիսները և այլն։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | CMS · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
Վարնհեմսկայում գտնվող Էրիկի գերեզմանոցը
Էրիկ Շեպելյավի կնիքը
**Էրիկ Շեպելյավի** (շվեդերեն՝ Erik Eriksson, Erik XI, Erik läspe och halte; նաև *Էրիկ Էրիկսոն*, 1216[…] - փետրվարի 2, 1250(1250-02-02)), 1222-1250 թթ. Շվեդիայի թագավոր։

Նրա հայրը եղել է Էրիկ X-րդը։ Մայրը եղել է Էրիկան, նա եղել է Ռիհեզայի թագուհի։ 1216 թվականին, երբ քրոջ ամուսինը մահացել է, նրանք եկել են Վալդեմար II թագավորի մոտ։ Մեկնել են Դանիա, որտեղ էլ շուտով ծնվել է ապագա շվեդ թագավորը։

1222 թվականին Էրիկը ընտրվում է, որպես Շվեդիա թագավոր։ Որոշ ժամանակ անց նրա դեմ պայքարի դուրս գալիս Կնուտ II-ը, որը սերում էր Սուրբ Էրիկ IX-րդից։ 1229 թվականի նոյեմբերի 28-ին Օլյուստրումե մատույցներում, նա պարտության է մատնում Էրիկի զորքին Սեդերմանլանդում, և թագավորը ստիպված էր փախչեր Դանիայից։ 1234 թվականին Կնուտի մահից հետո է միայն Էրիկին հաջողվում հետ վերադարձնել թագը։

1237 թվականին Հռոմի պապ Գրիգորի IX-ը Էրիկին կանչում է, որպեսզի նա ավարտի խաչակրաց արշավանքը դեպի Տավաստլանդ։ Նա այդ արշավանքը գլխավորեց եղբոր՝ Բիրգեր թագավորի հրամանով։ 1240 թվականին, համաձայն ռուսական տեղեկությունների նրանք գրավում են Հին Լադոգան, սակայն նոր ընտրված արքայազ Ալեկսանդր Նեվսկին նրանց ջախջախում է Նեվիի մատույցներում։

1247 թվականին Կնուտ Երկար Հոլմգերի տղան դուրս է գալիս Էրիկի դեմ, բայց նա 1248 թվականին Ուպլանդի մատույցներում պարտվում է, և մահանում է։

Էրիկը ամունացած էր Ֆոլկունգովների տոհմի թագավոր Սունե Կատարինի աղկա հետ։
Թագավորը մահացել է 1250 թվականի փետրվարի 2-ին և թաղված է Վարնհեմսկիի եկեղեցու նկուղում։ Նրա մահով ավարտվում է Սուրբ Էրիկների տղամարդկանց տոհմը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Erik Eriksson (շվեդերեն) — 1917.
2. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage
3. 1 2  Kansallisbiografia (фин.) / M. Klinge — Suomalaisen Kirjallisuuden Seura, Suomen Historiallinen Seura. — ISSN 1799-4349
4. ↑  Olustra // Nordisk familjebok, B. 20. — Stockholm, 1914.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · WikiTree · WeRelate · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Շվեդական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LIBRIS: 373951 · VIAF: 308301698 · WorldCat VIAF: 308301698 |

 |
**Լեռան քարոզը և բորոտի բժշկումը** (իտալ.՝ Discorso della montagna e guarigione del lebbroso), Կոզիմո Ռոսելլիի հեղինակած որմնանկարը, որը ստեղծել է 1480-1482 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Գտնվում է Վատիկանի Սիքստինյան կապելլայում։

Պատմություն
-----------

1480 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Ռոսելլին, Ֆլորենցիայից այլ նկարիչների հետ միասին, որոնք թվում էին Դոմենիկո Գիրլանդայոն և Սանդրո Բոտիչելլին, ժամանել է Հռոմ, ուր նրանք հրավիրվել էին մասնակցելու Ֆլորենցիայի Հանրապետության փաստացի կառավարիչ Լորենցո դե Մեդիչիի և Հռոմի պապ Սիքստոս IV-ի հաշտեցման ծրագրին։ 1481 թվականի գարնանը Ֆլորենցիայից եկած նկարիչներն սկսել են աշխատել Սիքստինյան կապելլայում Պիետրո Պերուջինոյի հետ միասին, որն ավելի վաղ էր սկսել աշխատանքը։

Նկարի թեման զուգահեռ է Մովսեսի և Հիսուս Քրիստոսի պատմությունների միջև, որպես Հին և Նոր Կտակարանների շարունակականության խորհրդանիշ, ինչպես նաև Մովսեսին տրված օրենքի և Հիսուսի ուղերձի շարունակականություն, որն իր հերթին ընտրել է Սուրբ Պետրոսին (առաջին Հռոմի պապ)՝ որպես իր իրավահաջորդ․ այն պետք է ծառայեր Սուրբ Պետրոսի ժառանգների՝ պապերի օրինականության հռչակմանը։

Աշխատանքի մեծ ծավալի պատճառով նկարիչները բերել բազմաթիվ օգնականներ, Ռոսելլին, մասնավորապես, իր հետ վերցրել է իր աշակերտ Պիեռո դի Կոզիմոյին։

Նկարագրություն
--------------

Որմնանկարը Հիսուսի պատմության մի մասն է և նրանում, ինչպես և կապելլայի մյուս որմնանկարներում, պատկերված է Ավետարանից միանգամից մի քանի դրվագ։ Գտնվում է կապելլայի հարավային պատին՝ «Վայէջք Սինա լեռից» նկարի դիմաց, որը նույնպես պատկանում է Ռոսելիի վրձնին։ Առկա է մի տեսակ զուգահեռ լեռան պատկերում՝ որպես վայր, որտեղ Աստված մարդկանց հայտնում է իր կամքը։ Կենտրոնում Հիսուսը, շրջապատված առաքյալներով, ժողովրդի առաջ քարոզում է իր վարդապետության էթիկական սկզբունքները։ Աջ կողմում Հիսուսը, շրջապատված առաքյալներով և այլ մարդկանցով, բուժում է բորոտին։ Բազմության մեջ շատ են նկարչի ժամանակակիցների դիմանկարները, իսկ ձախ կողմից սև գլխարկով մարդը, հավանաբար, Ռոսսելին է։

Ջորջո Վազարիի կարծիքով, այդ որմնանկարի վրա հատկապես հաջողվել է ֆոնային բնանկարը՝ քաղաքով և անտառով գերաճած բլուրներով, որը պատկանում է Ռոսսելիի աշակերտ Պիեռո դի Կոզիմոյի վրձնին.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Вазари, 2008, էջ 374

Գրականություն
-------------

* *Blumenthal,, Arthur R.* Cosimo Rosselli: painter of the Sistine Chapel. — George D. and Harriet W. Cornell Fine Arts Museum, Rollins College, 2001.
* *Вазари, Джорджо.* Жизнеописание Козимо Россели, флорентийского живописца // Жизнеописания наиболее знаменитых живописцев, ваятелей и зодчих. — М.: Альфа-Книга, 2008. — 1278 с. — ISBN 978-5-9922-0101-7
|  |
| --- |
| **Ծխախոտ հոտավետ** |
| Ծխախոտ հոտավետԾխախոտ հոտավետ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մորմածաղկավորներ (Solanales) |
| **Ընտանիք** | Մորմազգիներ (Solanaceae) |
| **Ցեղ** | Ծխախոտ (բույս) *(Nicotiana)* |
| **Տեսակ** | **Ծխախոտ հոտավետ** *(N. alata)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Nicotiana alata***Link & Otto, 1830 |

**Ծխախոտ հոտավետ**, կողճղարմատավոր բազմամյա ծածկաբույս՝ խոշոր, լայն տերևներով և երկար խողովակաձև ծաղիկներով, որոնք հավաքված են ցանցառ ծաղկաբույլերում։ Պատկանում է մորմազգիների ընտանիքին։ Ծաղկում է ամռան սկզբից մինչև աշուն, ընդ որում բուրումնավետ ծաղիկները բացվում են գիշերը կամ ամպամած եղանակին։ Սպիտակ, խոշոր ծաղիկների բուրմունքը առանձնապես ուժեղ է զգացվում ամռան տաք գիշերներին։ Բույսի բարձրությունը հասնում է 80 սմ-ի։ Մեր պայմաներում մշակվում է որպես միամյա ծաղկաբույս։ Ունի նաև ցածրաճ ձև (նանա կերմեզինա), որի բարձրությունը հասնում է մինչև 45 սմ-ի, իսկ ծաղիկները բուրումնավետ չեն, բազմանում է կտրոններով, սերմերով և կոճղարմատներով։ Հայրենիքը Հարավային Ամերիկան է։ Ծաղկում է գիշերը, քանի որ այս բույսը փոշոտող միջատը իր հայրենիքում գիշերային կյանք է վարում։ Բուրմունքի միջոցով այդ միջատները գիշերային խավարում գտնում և փոշոտում են ծաղիկները։ Ցանքը կատարում են մարտին ջերմոցներում կամ ուղակի գրունտում։ Սերմերը և ծիլերը շատ մանր են, անհրաժեշտ է շատ զգույշ ցանել, վերատնկել և քաղհանել։ Գերադասում է լավ պարարտացրած, փուխր, ստրուկտուրային չափավոր խոնավ հողերը։ Արարատյան դաշտի պայմաններում առատ որոգում է պահանջում։ Լուսասեր է սակայն լավ է աճում նաև ստվերում։ Բավականին ջերմասեր է։ Օգտագործվում է ծաղկադեկորատիվ այնպիսի ձևավորումներում, որոնք ավելի շատայցելուներ են գրավում երեկոյան ժամերին (պարահրապարակներ, էստրադա, կինոթատրոն և այլն)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ. Վ. Հարությունյան, Քո շրջապատի ծաղիկները, Երևան, «Արևիկ», 1987


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Ժորժ Շահպարոնյան** (1897, Գանձակ, Ռուսական կայսրություն - 1956, Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), հայազգի թառահար։

Կենսագրություն
--------------

Ժորժ Շահպարոնյանը ծնվել է 1897 թվականին Գանձակում (ներկայում՝ Գյանջա, Ադրբեջան)։ Փոքր տարիքից նվագել է թառ, հանդես եկել երաժշտական միջոցառումներում։ 1919 թվականից նվագել է «Սուրաբյան թատերախմբում», որի հետ շրջագայել է Հյուսիսային Կովկասում, Կ. Պոլսում։ 

1920-ական թվականների սկզբներին կնոջ՝ Ժենյա Շահպարոնյանի հետ մեկնել է Փարիզ։ Նվագել է Միշա Ազնավուրյանի օպերետային խմբում, եղել գեղարվեստական ղեկավար։ 1927 թվականին կնոջ հետ տեղափոխվել է ԱՄՆ. շուրջ 25 տարի ապրել են Նյու Յորքում, ապա՝ Լոս Անջելեսում։ Հանդես են եկել համերգներով, արժանացել բարձր գնահատականի։ Կատարել է իր հորինած մեղեդիները։

Ժորժ Շահպարոնյանը մահացել է 1956 թվականին Լոս Անջելեսում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
|  |
| --- |
| **Եզնակող Սոսնովսկու** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հովանոցածաղկավորներ (Apiales) |
| **Ընտանիք** | Նեխուրազգիներ (Apiaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Նեխուրայիններ (Apioideae) |
| **Ցեղ** | Եզնակող *(Bupleurum)* |
| **Տեսակ** | **Եզնակող Սոսնովսկու** *(B. sosnowskyi)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Bupleurum sosnowskyi***Manden. 1937 |

**Եզնակող Սոսնովսկու** (լատին․՝ Bupleurum sosnowskyi), հովանոցավորների ընտանիքին պատկանող բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա թխակապույտ խոտաբույս է, որի բարձրությունը հասնում է մինչև մեկ մետրի։ Ցողունները վերևում ուժեղ գալարաձև են, իսկ տերևները` շատ ստվար։ Ծածկոցի թերթերը 5-8-ն են, խոշոր ու պահպանվող։ Պտղի ակոսիկներում եթերայուղային խողովակները միայնակ են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Վերին Ախուրյանի, Շիրակի և Սևանի ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Հարավարևմտյան և Արևելյան Անդրկովկասում, Նախիջևանում և Անատոլիայի հյուսիսարևելյան մասում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին լեռնային գոտում, ծովի մակարդակից 1800-2000 մ բարձրությունների վրա, լեռնային տափաստաններում, մարգագետիններում։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է։ Արեալը մասնատված է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 2000կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին տնտեսական գործունեության հետևանքով սպառնում է աճելավայրերի խախտման սպառնալիք։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պոպուլացիայի մի մասը պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի և «Արփի լիճ» ազգային պարկի սահմաններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |
| **՞**Լեռնային դրախտապան |
| --- |
| Լեռնային դրախտապան  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Ճնճղուկանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Դրախտապաններ |
|
|
|
| Ցեղ | Իսկական դրախտապաններ |
|
|
| Տեսակ | **Լեռնային դրախտապան** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Emberiza cia Linnaeus, 1766 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**559875**NCBI**504296**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Լեռնային դրախտապան** (լատին․՝ Emberiza cia), դրախտապանների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, տարածված։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 16 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 21, 5-27 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 22-25 գ։ Հասուն արուի մարմինը դարչնագույն-նարնջագույն է, վերևից՝ սև խայտերով։ Գլուխը և վիզը բաց մոխրագույն են, դիմային մասի և գագաթի շերտերը՝ սև, հոնքը՝ սպիտակ։ Էգն ավելի խամրած է, գլուխը և կուրծքը՝ մանր սև խայտերով։ Երիտասարդը խամրած դարչնագույն է՝ մանր խիտ խայտերով, դիմային մասը՝ նեղ սևավուն շերտով։ Հաճախ կերակրվում է ճամփեզրերին, նստում է քարերին կամ թփուտներին։ Բնակվում է չոր լեռնալանջերին, գիհու նոսրանտառներում, կիսաանապատներում։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է սերմերով, անողնաշարավորներով։

Բնադրում
--------

Հարսանեկան զույգերը ձևավորվում են մարտի սկիզբ-հունիսի վերջին (կրկնակի բնադրման դեպքում)։ Ձվադրմանը պատրաստ բները հայտնվում են ապրիլից հունիս, նաև հուլիսի 1-ին կեսին։ Բույնը գավաթաձև է՝ խոտաբույսերից։ Բնադրում է գետնին, հազվադեպ՝ թփուտներում։ Առաջին ձվերը հայտնվում են ապրիլի վերջից հուլիսի առաջին կեսը։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Դնում է 21 մմ տրամագծով, մոխրավուն-սպիտակ՝ դարչնագույն սև գծերով 5-6 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 13-14 օր։ Նորելուկ ձագերը Խոսրովի անտառ արգելոցում գրանցվել են մայիսի 1-ին կեսի վերջից, բնից հեռանում են 8-11 օրականում, ևս 10-15 օր ձեռք են բերում ինքնուրույն թռչելու ունակություն և ընտանեկան խմբեր են կազմում օգոստոս-սեպտեմբերին։ Դաշտային պայմաններում հեշտ ճանաչելի է և առանձնապես աչքի չի ընկնում զգուշությամբ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Էքսպրեսիոնիզմ,** ճարտարապետական ոճ Առաջին համաշխարհային պատերազմի և 1920-ական թվականների ընթացքում Գերմանիայում («աղյուսե էսպրեսիոնիզմ»), Նիդերլանդներում (ամստերդամյան դպրոց) և սահմանակից երկրներում, որին հատուկ է ավանդական ճարտարապետական ոճերից շեղումը՝ հանդիսատեսի վրա զգայական առավելագույն տպավորություն թողնելու նպատակով։ Հաճախ առավելությունը տրվում է այնպիսի ճարտարապետական ձևերին, որոնք հիշողության մեջ արթնացնում են բնական լանդշաֆտներ (լեռներ, ժայռեր, քարանձավներ, շթաքարեր և այլն)։

Նկատի ունենալով Վայմարյան հանրապետության ֆինանսական ծանր դրությունը՝ էքսպրեսիոնիզմի ոգով ստեղծվող շինությունների առավել համարձակ նախագծերը մնացին թղթի վրա։ Իրական շինությունների կառուցման փոխարեն շատ ճարտարապետներ ստիպված էին բավարարվել ցուցահանդեսների համար ժամանակավոր տաղավարներ, ինչպես նաև թատրոնների և կինեմատոգրաֆիայի բեմադրությունների համար դեկորացիաներ մշակելով։

* Էյնշտեյնի աշտարակը ՊոտսդամումԷյնշտեյնի աշտարակը Պոտսդամում
* Ռուդոլֆ Շտայների գյոթեանումըՌուդոլֆ Շտայների գյոթեանումը
* Ապակեպատ տաղավարԱպակեպատ տաղավար
* Մեծ դրամատիկական թատրոն (Բեռլին)Մեծ դրամատիկական թատրոն (Բեռլին)
* Գրունդտվիգի եկեղեցին (Կոպենհագեն)Գրունդտվիգի եկեղեցին (Կոպենհագեն)
* Նավ (տուն Ամստերդամում)Նավ (տուն Ամստերդամում)
* Չիլիհաուս (Համբուրգ)Չիլիհաուս (Համբուրգ)
* Մարտյան ապստամբության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան (Վ․ Գրոպիուս)Մարտյան ապստամբության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան (Վ․ Գրոպիուս)

Էքսպրեսիոնիզմի դարաշրջանը Գերմանիայում և սահմանակից երկրներում կարճ տևեց։ 1925 թվականից հետո առաջատար ճարտարապետները, ներառյալ Վ․ Գրոպիուսին և Է․ Մենդելսոնին, սկսում են հրաժարվել ցանկացած դեկորատիվ տարրից և ռացիոնալ կերպով օգտագործել տարածությունը՝ գնալով «նոր նյութականության» հունով (տես՝ Բաուհաուզ)։ 

Ժամանակակից ճարտարապետության զգայական բաղադրիչը (ի հակակշիռ ռացիոնալ բաղադրիչի) սկիզբ է առել հետպատերազմյան շրջանում՝ «կառուցվածքային էքսպրեսիոնիզմ» անվանմամբ։ Նեոէքսպրեսիոնիստական ճարտարապետության վիթխարի օբկեկտները սփռված են ամբողջ աշխարհում՝ Նյու Յորքից (TWA Flight Center–ը Քենեդու անվան օդանավակայանում, ճարտարապետ՝ Էրո Սարինեն) մինչև Ավստրալիա (Սիդնեյի օպերային թատրոն, ճարտարապետ՝ Յորն Ուդզոն)։

Գրականություն
-------------

* Sharp, Dennis. *Modern Architecture and Expressionism*. George Braziller: New York, 1966.
* Pehnt, Wolfgang. *Expressionist Architecture*. Thames and Hudson, 1973. ISBN 0-500-34058-7
| **՞**Թավշաոտ ճուռակ |
| --- |
| Թավշաոտ ճուռակ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Բազեանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ճուռակներ |
|
|
|
| Ցեղ | Իսկական ճուռակներ |
|
|
| Տեսակ | **Թավշաոտ ճուռակ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Buteo lagopus  Pontoppidan, 1763 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
|      Տարածքներ, որտեղ բնադրում են      Ձմեռելու վայրեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**175373**NCBI**115229**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Թավշաոտ ճուռակ** (լատին․՝ Buteo lagopus), ճուռակների ընտանիքի թռչուն։ Ձմեռող է, հազվագյուտ։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմնի երկարությունը 50-60 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 120-150 սմ։ Թևերը լայն են, դաստակաբիծը՝ խոշոր, սևավուն, պոչը՝ երկար։ Հասունի մարմինը վերևից մուգ է, ներքևից՝ ավելի բաց գույնի, փորը՝ մուգ, պոչը՝ սպիտակ՝ լայն, մուգ նախածայրաշերտով։ Երիտասարդի փետրածածկը ավելի բաց գույնի է, մեջքը՝ սպիտակ խայտերով, պոչի շերտը՝ թույլ արտահայտված։ Որս անելիս հաճախ կանգ է առնում օդում։ Բնակվում է լեռնատափաստաններում, դաշտերում։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է մանր կաթնասուններով, թռչուններով։

Վերջին գրանցումները վերաբերում են 1994-95-ին, որոնք վկայում են թվաքանակի աճի և տարածման շրջանների ընդլայնման միտում։ Ձմռանը որոշակի դեր ունի մկնանման կրծողների ոչնչացման գործում։

Ընդհանուր տեղեկություններ ճուռակի մասին
---------------------------------------

Ճուռակները կազմում են բազեանմանների կարգի գիշատիչ թռչունների ընտանիքը։ Հայտնի է 122 տեսակ՝ տարածված ամենուրեք, բացի Անտարկտիդայից և Արկտիկայից։ Հայաստանում բնադրում են 27 տեսակ՝ անգղեր, արծիվներ, մկնաճուռակներ, ցիներ, լորաճուռակ, եվրոպական ճնճղաճուռակ, թավշաոտ ճուռակ, մեծ ճուռակ, կրետակեր, տափաստանային ճուռակ, ցախաքլորաորս, թուրքմենական ճնճղաճուռակ և այլն։ Մարմնի երկարությունը 28–115 սմ է, կենդանի զանգվածը՝ 100 գ – 6,5 կգ։ Թևերը լայն են, կլորացած, փետրածածկը՝ հիմնականում մուգ կամ բաց շագանակագույնից շիկակարմիր, մուգ մոխրագույն, կուրծքը կամ մեջքը՝ մուգ շերտերով, ոտքերը՝ հիմնականում՝ դեղին, կտուցը՝ սրածայր, կեռ, մագիլները՝ սուր։ Վերնակտուցի եզրը չունի ատամնավոր ելուստ։ Զոհին որսում է գետնին կամ թռիչքի ընթացքում։ Ճուռակների մեծ մասը չվող է։ Բնադրում են ծառերի, ժայռերի վրա, գետնին։ Թխսակալում է էգը կամ արուն։ Սնվում են մանր ողնաշարավորներով, լեշերով, փափկամարմիններով, միջատներով։ Ճուռակների 11 տեսակ գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · CMS · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · Neotropical Birds · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2004001436 · NKC: ph867743 |

 |
Արթուր Սալիվանի «Գվարդիայի Յոմենը» օպերայի 1-ին ակտի ձեռագիրը (1888)
**«Թատերական երաժշտություն**, երաժշտություն թատերական ներկայացումների համար։

Դրամատիկական թատրոնում այն չունի հիմնորոշ դեր, սակայն լրացնում, հարստացնում է թատերական գործողության հուզական բովանդակությունը, նպաստում դրամատիկական բախումների բացահայտմանը, գործող անձանց բնութագրմանը։

Օգտագործման չափն ու բնույթը պայմանավորված են՝ դրամատուրգի ուղղակի նշումներով (օրինակ՝ Ուռենու երգը՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի «Օթելլո» ողբերգության մեջ, Անհույս սիրո երգը՝ Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անօժիտը» դրամայում, Կակուլիի, Կեկելի, Էփեմիայի երգերը՝ Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո» կատակերգության մեջ, հեռացող զինվորական նվագախմբի քայլերգը՝ Անտոն Չեխովի «Երեք քույր» դրամայում), պիեսի բովանդակությամբ (օրինակ՝ Միխայիլ Լերմոնտովի «Դիմակահանդես», Հ. Իբսենի «Պեր Գյունտ», Շիրվանզադեի «Նամուս», Նաիրի Զարյանի «Արա Գեղեցիկ»), ռեժիսորի մտահղացմամբ (օրինակ՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի «Օթելլո», երաժշտությունը՝ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի, 1925 թվական, Հակոբ Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ», երաժշտություն՝ Սարգիս Բարխուդարյանի, 1934 թվական, Դերենիկ Դեմիրճյանի «Նապոլեոն Կորկոտյան», երաժշտությունը՝ Արամ Սաթյանի, 1934 թվական, Ալեքսանդր Արաքսմանյանի «Վարդեր և արյուն», երաժշտությունը՝ Վաղարշակ Կոտոյանի, 1957 թվական, Պեյո Յավորովի «Վիտոշի փեշերին», երաժշտություն՝ Մարտին Վարդազարյանի, 1966 թվական)։

Հայտնի են թատերական երաժշտության նմուշներ, որոնք կատարվում են պիեսից և ներկայացումից անկախ (օրինակ՝ Էդվարդ Գրիգի երաժշտությունը՝ Հենրիկ Իբսենի «Պեր Գյունտ»-ի, Արամ Խաչատրյանի երաժշտությունը՝ Մ․ Լերմոնտովի «Դիմակահանդես»-ի, Գրիգոր Եղիազարյանի երաժշտությունը՝ Ն. Զարյանի «Արա Գեղեցիկ»-ի համար)։

Պայմանավորված ամերիկյան դրամատիկական թատրոններում երաժշտության ակնհայտ գերակշռությամբ՝ 1920–1930-ական թվականներին սկզբնավորվել է մյուզիքլ ժանրը։

Թատերական երաժշտություն են են գրել նաև Լևոն Խոջա-Էյնաթովը, Սերգեյ Բալասանյանը, Կարո Զաքարյանը, Անուշավան Տեր-Ղևոնդյանը, Ալեքսանդր Դոլուխանյանը, Գրիգոր Եղիազարյանը, Էդգար Հովհաննիսյանը, Ալեքսանդր Աճեմյանը, Ջիվան Տեր-Թադևոսյանը, Էդուարդ Բաղդասարյանը, Ա. Բաբաջանյանը, Արամ Սաթունցը, Ծովակ Համբարձումյանը, Տիգրան Մանսուրյանը, Ավետ Տերտերյանը, Ռոբերտ Ամիրխանյանը, Ա. Սաթյանը, Ստեփան Լուսիկյանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4280160-6 · LCCN: sh87002062 · Microsoft: 2776215361 · NKC: ph1063864 |

 |
| **՞**Եթովպական ոզնի |
| --- |
| Եթովպական ոզնի  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Միջատակերներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ոզնիներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | **Եթովպական ոզնի** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Paraechinus aethiopicus  (Ehrenberg, 1832) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 40606 |
|  Տեսակներ |
| 
* *Hemiechinus aethiopicus*

 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Եթովպական ոզնի** (լատին․՝ Paraechinus aethiopicus), ոզնիների ընտանիքին պատկանող կաթնասուն կենդանատեսակ։

Չորասեր կենդանի է և տարածված է հիմնականում անապատային և կիսաանապատային կլիմայական գոտում գտնվող պետությունների տարածքներում։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է անապատային և կիսաանապատային կլիմայական գոտիներում։ Ապրում է արաբական պետությունների տարածքներում։

Տարածման արեալը ընդգրկում է գրեթե ամբողջ Արաբական թերակղզին և Հյուսիսային Աֆրիկայի մի փոքր հատված՝ այդ թվում Եգիպտոսի և Լիբիայի հյուսիսային ափամերձ հատվածը։

Ապրում է հիմնականում անապատներում։ Ապրում է Արևմտյան Սահարայի, Թունիսի, Եգիպտոսի, Եթովպիայի, Սիրիայի, Իրաքի, Հորդանանի, Արաբական Միացյալ Էմիրությունների, Եմենի, Օմանի, Սաուդյան Արաբիայի և Քուվեյթի տարածքներում։

Որոշ պոպուլյացիաներ հայտաբերվել են նաև Իրանի արևմուտքում՝ Իրաքի հետ սահմանի մոտ։ Սուդանում և Իսրայելում ապրում են մեկուսացված պոպուլյացիաներով։

Նկարագրություն
--------------

Մարմնի երկարությունը կազմում է 15-25 սմ, որը միջինում կազմում է 18,5 սմ։ Պոչը կարճ է և ունի 1-4 սմ երկարություն և շատ դեպքերում նկատելի չէ։

Կաթնասունների քաշը բավականին չնչին է՝ 400-ից առավելագույնը 700 գրամ։ Ունեն մարմնի համաչափ կառուցվածք։ Ոզնու ասեղները ունեն վառ շագանակագույն գունավորորում։

Ճակատը և կոկորդային հատվածը առավելապես սպիտակ են։ Ականջները կլորացած են և մարդու աչքի համար հստակ տեսանելի։ Ոտքերը կարճ են և ունեն մուգ գույն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ռեշետնիկով Յու. Կոտլյար Ա. Ն. Ռասս Տ. Ս. Շատունովսկի Մ. Ի. Կենդանիների անունների հնգալեզու բառարան։ «Կաթնասուններ». լատիներեն, ռուսերեն, անգլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |