Ծիր կաթինը՝ նկարչի պատկերացմամաբ, «Սպիտցեր » աստղադիտակի տվյալների հիման վրա։ Ընդգծված են գալակտիկական երկայնության աստիճանները Արեգակի նկատմամաբ։ Շառավղային նշումները ցույց են տալիս հեռավորությունը՝ յուրաքանչյուր քայլը 5000 լուսատարի։
**Գալակտիկական կոորդինատային համակարգ,** երկնային մարմինների կոորդինատային համակարգ, որի հաշվարկման սկիզբը Արեգակն է, իսկ հաշվարկման ուղղությունը՝ Ծիր Կաթին գալակտիկայի կենտրոնից դեպի դուրս ուղղությունն է։ Գալակտիկական կոորդինատային համակարգի հարթությունը համընկնում է գալակտիկայի սկավառակի հարթության հետ։ Աշխարհագրական համակարգի նման, նա էլ ունի լայնություն և երկայնություն։

Նշանակում
---------

Գալակտիկական կոորդինատային համակարգում լայնությունը և երկայնությունը նշվում են համապատասխանաբար լատիներեն b և l տառերով։ Գալակտիկական լայնությունը հաշվարկվում է գալակտիկայի հարթությունից մինչև օբյեկտ, օգտագործելով Արեգակը, որպես գագաթ։ Այն կարող է ընդունել -90 ° -ից մինչև + 90 °արժեքներ։ Գալակտիկական երկայնությունը հաշվարկվում է Գալակտիկայի հարթությունում։ Այն՝ Արեգակը և գալակտիկական կենտրոնը միացնող առանցքից, ունի նույն ուղղությունը, որ ունի երկրորդ հասարակածային կոորդինատային համակարգում, ուղղակի ծագումը։ Գալակտիկական երկայնությունը ընդունում է 0-ից մինչև 360 ° արժեքները։ Գալակտիկայի հյուսիսային բևեռը գտնվում է Վերոնիկայի Վարսեր համաստեղությունում։ Գալակտիկայի Հարավային բևեռը գտնվում է Քանդակագործ համաստեղությունում։

Սահմանում
---------

Գալակտիկական կոորդինատների սխեմատիկ պատկերում *b* ՝ լայնություն,*l* ՝ երկայնություն.
Երրորդ աստղագիտական եռանկյուն(*վարդագույն*), գալակտիկական կոորդինատային համակարգ*(դեղին*) և երկրորոդ հասարակածային կոորդինատային համակարգ(*կանաչ*)
1958 թվականին Մոսկվայում տեղի ունեցող 10-րդ գլխավոր ասամբլեայի Ժամանակ Միջազգային Աաստղագիտական Միությունը, սահմանեց գալակտիկական կոորդինատային համակարգը, կապելով հասարակածային կոորդինատային համակարգի հետ։ Գալակտիկական հյուսիսային բևեռը որոշվեց ուղղակի ծագմամբ 12h 49m (192°,25) և թեքությամբ +27,4°(*B1950* դարաշրջանում)։ Երկնային հասարակածի վրա գալակտիկական հասարակածի ծագող հանգույցն ունի 33° երկայնությունը։ Ընթացիկ J2000.0 դարաշրջանում, հյուսիսային բևեռը որոշվում է 12h 51m 26,282s և +27° 07′ 42,01″ կոորդինատներով։

Անցում երկրորդ հասարակածայնից՝ գալակտիկականին
---------------------------------------------

Գծենք գալակտիկական հասարակածային KCK' հարթությունը և նրան ուղղահայաց GSG' գիծը, որը միացնում է գալակտիկական G հյուսիսային բևեռը, Արեգակը և գալակտիկական G' բհարավային բևեռը։ Տանենք թեք δ' = 27°,4 ( B1950 դարաշրջանի համար)՝ GSG' համար, PSP' աշխարհի առանցքը և դրան ուղղահայաց երկնային հասարակածի QCQ' հարթությունը։ Ենթադրենք՝ α-ն լուսատուի ուղղակի ծագումն է, δ՝ թեքումն է, R՝ ինքը լուսատուն է, *b*-ն նրա գալակտիկական լայնությունը, *l-ն* ՝գալակտիկական երկայնությունը, α' = 192°,25 ( B1950 դարաշրջանի համար) հյուսիսային բևեռի ուղղակի ծագումն է, *l'* = 90° + 33° = 123° ( B1950 դարաշրջանի համար) գալակտիկական հյուսիսային բևեռի երկայնությունը։ Այս դեպքում, գալակտիկական և երկրորդ հասարակածային կոորդինատային համակարգերը կկապի GPR գնդային եռանկյունը, որը կոչվում է երրորդ աստղագիտական եռանկյուն։ Երկրորդ հասարակածային կոորդինատային համակարգից՝ գալակտիկական կոորդինատային առանցքին անցման բանաձևերն ունեն հետևյալ տեսքը․

{\displaystyle \sin b=\sin \delta \sin \delta '+\cos \delta \cos \delta '\cos(\alpha -\alpha '),}
{\displaystyle \cos b\sin(l'-l)=\cos \delta \sin(\alpha -\alpha '),}
{\displaystyle \cos b\cos(l'-l)=\cos \delta '\sin \delta -\sin \delta '\cos \delta \cos(\alpha -\alpha ').}

J2000.0 դարաշրջանի և այլ դարաշրջանների համար այս բանաձևերում պետք է տեղադրել տվյալ դարաշրջանին համապատասխան α', δ', *l'*։

Անցման բանաձևերի դուրսբերում  

Գնդային եռանկյունաչափության մեջ գնդային GPR եռանկյան վրա բանաձևերի կիրառման հեթականությունը նույնն է, ինչ որ խավարածրային կոորդինատային համակարգի դեպքում։ 1․Կոսինուսների թեորեմ․2․Սինուսների թեորեմ․3․Հինգ տարրերի բանաձևը։

{\displaystyle \cos(90^{\circ }-b)=\cos(90^{\circ }-\delta ')\cos(90^{\circ }-\delta )+\sin(90^{\circ }-\delta ')\sin(90^{\circ }-\delta )\cos(\alpha -\alpha '),}
{\displaystyle \sin b=\sin \delta '\sin \delta +\cos \delta '\cos \delta \cos(\alpha -\alpha ').}
Առաջին բանաձևն ստացվեց։ Հիմա կիրառենք սինուսների թեորեմը նույն գնդային եռանկյան նկատմամաբ։

{\displaystyle {\frac {\sin(90^{\circ }-\delta )}{\sin(l'-l)}}={\frac {\sin(90^{\circ }-b)}{\sin(\alpha -\alpha ')}},}
{\displaystyle \cos b\sin(l'-l)=\cos \delta \sin(\alpha '-\alpha ).}
Երկրորդ բանաձևը ստացվեց։ Հիմա գնդային եռանկյան նկատմամբ կիրառենք հինգ տարրերի բանաձևը։

{\displaystyle \sin(90^{\circ }-b)\cos(l'-l)=\cos(90^{\circ }-\delta )\sin(90^{\circ }-\delta ')-\sin(90^{\circ }-\delta )\cos(90^{\circ }-\delta ')\cos(\alpha -\alpha '),}
{\displaystyle \cos b\cos(l'-l)=\sin \delta \cos \delta '-\cos \delta \sin \delta '\cos(\alpha -\alpha ').}
Երրորդ բանաձևն ստացված է։ Այսպիսով բոլոր երեք բանաձևերն ստացվեցին մեկ գնդային եռանկյունու վրա բանաձևերի կիրառմամբ։

Անցում երկրորդ հասարակածային կոորդինատային համակարգին
-----------------------------------------------------

Այս անցումը ավելի քիչ է կիրառվում, քան հակառակ անցումը։Դուրս է բերվում նույն գնդային եռանկյունով, օգտագործելով նույն եռանկյունաչափական բանաձևերը։ Նրանք ունեն հետևյալ տեսքը․

{\displaystyle \sin \delta =\sin \delta '\sin b+\cos \delta '\cos b\cos(l'-l),}
{\displaystyle \cos \delta \sin(\alpha -\alpha ')=\cos b\sin(l'-l),}
{\displaystyle \cos \delta \cos(\alpha -\alpha ')=\cos \delta '\sin b-\sin \delta '\cos b\cos(l'-l).}

Տես նաև
-------

* Գալակտիկայի պտտման կոր
* Գուլդի գոտի
* Խավարածրային կոորդինատային համակարգ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Цесевич В. П.* Что и как наблюдать на небе. — 6-е изд. — М.: Наука, 1984. — 304 с.
2. ↑  *Blaauw A. Gum C. S. Pawsey J. L. Westerhout G.* The new I. A. U. system of galactic coordinates (1958 revision) // *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society*. — 1960. — Vol. 121. — P. 123—131. — Bibcode: 1960MNRAS.121..123B
3. ↑  *Абалакин В.К.* Преобразование экваториальных координат в галактические // Основы эфемеридной астрономии. — Наука, 1979. — С. 58. — 448 с.
4. ↑  Н. Александрович «Галактическая система координат» Archived 2010-07-01 at the Wayback Machine..
5. ↑  Астрономический календарь. Постоянная часть / Ответственный редактор Абалакин В. К.. — 7-е изд. — М.: Наука, 1981. — С. 34.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Н.Александрович. Основы астрономии. Галактическая система координат.
* К. А. Постнов. Система координат, галактическая