**Յարոսլավլի «Բալկանյան աստղ» ծխախոտի ֆաբրիկա** (ռուս.՝ Ярославская табачная фабрика «Балканская звезда»), Ռուսաստանի ամենահին ծխախոտի ֆաբրիկան, որը գործել է 1850-2017 թվականներին։ Գտնվել է Յարոսլավլ քաղաքում՝ Հաղթանակի փողոցի թիվ 22 շենքում։

Պատմություն
-----------

Ուգլիչի գավառի Ուլեյմինսկայա վոլոստի Ֆոմկինո գյուղի պետական գյուղացի Նիկոլայ Ֆյոդորովիչ Դունաևը 1850 թվականին հիմնել է Յարոսլավլի ծխախոտի ֆաբրիկան։ 1854 թվականին ֆաբրիկան տեղափոխվել է նոր վայր, որտեղ գտնվել է մինչև փակվելը։ 1855 թվականին ֆաբրիկայում աշխատել է մեկ վարպետ (ինքը՝ Դունաևը)՝ 8-ական ենթավարպետներ և բանվորներ, գործել է 2 մեքենա։ Հումքը եղել է ծխախոտի տերևները, որը մթերվել է Չերնիգովի և Պոլտավայի նահանգներից։ Ապրանքները վաճառվել են Յարոսլավլում և մեծ տոնավաճառներում, իսկ 1860-ականների սկզբից նաև Կոստրոմայի և Նիժնի Նովգորոդի նահանգներում։ 1860 թվականից Դունաևը նշանակվել է գնորդ։

1878 թվականին ռուս-թուրքական պատերազմում տարած հաղթանակի պատվին գործարանը կոչվել է «Բալկանյան աստղ»։ Այդ ժամանակ ֆաբրիկայում աշխատել է մեկ վարպետ (ինքը՝ Դունաևը), 6 արհեստավոր և 60 բանվոր։ 1880 թվականին Նիկոլայ Ֆեդորովիչը մահացել է, իսկ ֆաբրիկայի սեփականատեր է դարձել նրա որդին՝ Իվան Նիկոլաևիչը։ Ֆաբրիկան ամբողջությամբ վերակառուցվել և զգալիորեն ընդլայնվել է։ 1881 թվականին ֆաբրիկայում արդեն աշխատել է 124 մարդ, գործել է կաթսայատունը և 2 տպագրական մեքենա։ 1882 թվականին ֆաբրիկայում արտադրվել էր 156,225 փութ ծխախոտ և քթախոտ։ 1885 թվականին գնվել են նոր մեքենաներ և մեխանիզմներ, ֆաբրիկայում աշխատել են 240 տղամարդ և 80 կին։ Ֆաբրիկայի արտադրանքը բազմիցս արժանացել է մրցանակների, այդ թվում՝ 1894 թվականի Բորովիչի ցուցահանդեսում, 1896 թվականի համառուսաստանյան ցուցահանդեսում (գործարանին շնորհվել է իր արտադրանքի վրա պետական զինանշան տպագրելու իրավունք), 1900 թվականի համաշխարհային ցուցահանդեսում և 1902 թվականի Լոնդոնի ցուցահանդեսում։ 1896 թվականին ֆաբրիկան հայտնի է դարձել որպես մախորկայի առաջին մեծագույն գործարան։ 1896-1904 թվականներին իրականացվել է նոր շենքերի կառուցում, անցկացվել է էլեկտրականություն։ 20-րդ դարի սկզբին ֆաբրիկայի արտադրանքը վաճառվել է Ռուսաստանի շատ քաղաքներում, ինչպես նաև արտահանվել է Մոնղոլիա, Չինաստան և Իրան։ 1903 թվականին Իվան Նիկոլաևիչը մահացել է, և ֆաբրիկայի ղեկավարությունն անցել է նրա անչափահաս երեխաների խնամակալներին։ 1908 թվականին ֆաբրիկայում նոր մեքենաներ են տեղադրվել, արտադրանքը հասել է տարեկան 450,000 փութի։ 1913 թվականին ֆաբրիկայում արտադրվել է 720,000 փութ ծխախոտ։ Մինչև 1912 թվականը ընկերությունում աշխատել է ավելի քան հազար մարդ։ 1916 թվականին մախորկայի արտադրությունը կազմել է 465,000 արկղ։ 1911 թվականին ռուսական ձեռնարկություններին մատակարարվող ծխախոտի հումքի շուրջ մեկ հինգերորդ մասը բաժին է ընկել Յարոսլավլի ֆաբրիկային։ 1911 թվականին ստեղծվել է բաժնետիրական ընկերություն՝ 4 միլիոն ռուբլի կապիտալով։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում ընկերության եկամուտները սկսել են նվազել։ 1918 թվականի ամռանը Յարոսլավլի ապստամբության ճնշման արդյունքում գործարանն ամբողջությամբ ավերվել է, բայց 1919 թվականին այն մասամբ վերականգնվել է բանվորների ուժերով։ Գործարանն ամբողջությամբ սկսել է գործել միայն 1922 թվականից։

1955 թվականին տեղի է ունեցել ֆաբրիկայի վերակառուցում, կազմակերպվել է սիգարետների արտադրություն (մախորկայի ծխախոտ)։ 1957 թվականին ֆաբրիկայի կազմում ընդգրկվել է մեխանիկական գործարան, որն արտադրել է տեխնոլոգիական սարքավորումներ և պահեստամասեր երկրի ծխախոտի արդյունաբերության ձեռնարկությունների համար։ 1962 թվականին տեղի է ունեցել վերակառուցում, կազմակերպվել է ծխախոտի գլանակների արտադրություն։

1992 թվականին ֆաբրիկայում կազմակերպվել է բաժնետիրական ընկերություն։ 1993 թվականին գործարանին է վերադարձվել «Բալկանյան աստղ» նախկին անվանումը։ Ֆաբրիկան սկսել է թողարկել ծխախոտի սեփական տեսականին` «Բալկանյան աստղ», «BS» և «Ռաուտ»։ 1994 թվականին արտադրությունը վերակառուցվել է։ 1998 թվականին սկսվել է «Ոսկե մատանի» ծխախոտի արտադրությունը։ 2000 թվականին գործարկվել է ծխախոտի նոր արտադրամաս։ 2000-ականների կեսերին «Բալկանյան աստղ»-ը զբաղեցրել է էժան ֆիլտրով ծխախոտի ոլորտը և դարձել Ռուսաստանի ծխախոտի վեց խոշոր և անկախ արտադրողներից մեկը։ 2004 թվականին «Բալկանյան աստղ» ՓԲԸ-ն 147 միլիոն եվրոյով ձեռք է բերել «Altadis» միջազգային ծխախոտային կոնցեռնը, որը 2007 թվականին գնել է «Imperial Tobacco» ծխախոտային միջազգային ընկերությունը։ 2011 թվականին ընկերությունը վերակազմավորվել և սկսել է կոչվել «Իմպերիալ Տոբակո Յարոսսլավլ» ՓԲԸ։
2017 թվականի հունվարի 1-ից Յարոսլավլի ֆաբրիկան փակվել է ռուսական ծխախոտի շուկայի անկման և ծխախոտի ակցիզային հարկերի բարձրացման պատճառով։

Արտադրանք
---------

Վերջին տարիներին ֆաբրիկան արտադրել է ֆիլտրով ծխախոտ «Բալկանյան աստղ» (դասական, հատուկ, թունդ, թեթև, փափուկ համի), «Ոսկե մատանի» (հատուկ, դասական, թեթև), «Պրիմա», «Իսկրա» (լիարժեք անուշաբույր, թեթև) և առանց ֆիլտրի ծխախոտ «Պրիմա» (ոչ նրբահամ, զինվորական) և «Իսկրա» (թիվ 1, 2, 3) ծխախոտներ։

Գրականություն
-------------

* Балканская звезда: страницы истории: К 150-летию Ярославской табачной фабрики / Отв. за вып. В. И. Корно; Ред. М. Г. Китайнер; Худож. ред. Н. Д. Шадуров; Текст А. Л. Лебедева, А. Ю. Данилова, Н. В. Обнорской. — Ярославль: Нюанс, 2000. — 220 с.
* *Коняев А.* «Давай закурим, товарищ, по одной». Ярославская махорочная фабрика в годы Великой Отечественной войны // 4 года из 1000: 65-летию Победы посвящается: [ярославцы в Великой Отечественной войне: альманах]. Выпуск 2. — Ярославль: Ярновости, Рыбинск: Рыбинский дом печати, 2011. — С. 45—61. — 238 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-88697-213-9
* *Смирнов Б.Е.* Первая величайшая в России фабрика под фирмой «Балканская звезда» // Краеведческие чтения. Из истории Ленинского района. (Материалы чтений. Избранное) (Archived 2019-07-12 at the Wayback Machine.) / Библиотека-филиал № 19 г. Ярославля. — 2012. — С. 8—14. — 26 с.
* *Коваленко В.* Звёздные войны. Как «Балканская звезда» вошла в тройку самых продаваемых сигарет в России. *advertology.ru*. 22.10.2003.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Imperial Tobacco закрывает старейшую в России табачную фабрику — ВЕДОМОСТИ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք(ռուս.)(անգլ.)