recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Իգոր Վոլկ** (ռուս.՝ Игорь Петрович Волк, ուկրաիներեն՝ Ігор Петрович Волк, ապրիլի 12, 1937(1937-04-12), Զմիյով, ԽՍՀՄ - հունվարի 3, 2017(2017-01-03), Պլովդիվ, Բուլղարիա), Խորհրդային Միության տիեզերագնաց և փորձարկող օդաչու։

Ռազմական և փորձարարական օդաչու
------------------------------

Իգոր Վոլկը դարձել է օդաչու Խորհրդային Միության օդային զինուժում 1956 թվականին։ 1965 թվականին ավարտելով փորձարարական օդաչուական դպրոցը, նա ընդունվեց Գրոմովի անվան օդաչուական գիտահետազոտական ինստիտուտը։ Նա օդում է անցկացրել ավելի քան 7000 ժամ՝ շուրջ 80 տարբեր տեսակի օդանավերով։ Ժամանակի ընթացքում նա թռիչքներ է իրականացրել Խորհրդային բոլոր տեսակի կործանիչ, մարտական և բեռնատար ինքնաթիռներով։ Նա ակնառու ունակություններ է դրսևորել զանազան ինքնաթիռների փորձարկումներում՝ կտրուկ և շեղակի հարձակումներ, շրջադարձեր և պտույտներ։ Նա առաջինն էր, որ փորձարկել է ինքնաթիռի վարքագիծը բարձր, շեշտակի (շուրջ 90°) գրոհների ժամանակ և իրականացրել է այնպիսի հնարքներ, ինչպիսին է «Կոբրա» խուսանավումը։

Տիեզերական նախագիծ
------------------

1977 թվականի հուլիսի 12-ին Իգոր Վոլկը ընտրվեց որպես հետազոտող֊տիեզերագնաց և «Սոյուզ T-12» տիեզերանավով թռիչք կատարեց դեպի «Սալյուտ 7» տիեզերակայան։ Թռիչքի նպատակներից մեկը երկարաժամկետ տիեզերական թռիչքի արդյունավետությունների ստուգումն էր։ Վոլկը ղեկավարել է տիեզերագնացների պատրաստման «Բուրան» նախագիծը, իսկ նախագծի չեղարկումից հետո` 1995 թվականին ստանձնել է Գրոմովի անվան թռիչքային հետազոտական ինստիտուտի փորձարարական թռիչքների ղեկավարի օգնականի պաշտոնը, մինչև 1996 թվականին թոշակի անցնելը։ Եղել է Ռուսաստանի Դաշնության Ազգային օդանավային ակումբի նախագահ և «Fédération Aéronautique Internationale»֊ի փոխնախագահ։ 1984 թվականի հուլիսի 29֊ին Վոլկին շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում՝ օդաչուական և տիեզերագնացության ոլորտում ներդրած մեծ ավանդի համար։

Այլ ձեռքբերումներ
-----------------

Վոլկը նաև գյուտարար էր և նախագծել է նոր, չորս ուղևոր տեղավորող թռչող ավտոմեքենա՝ «Լարկ֊4»֊ը, որը զարգացնում է ժամում 45 կմ արագություն, օգտագործում 27 մետրանոց թռիչքուղի և յուրաքանչյուր 100 կիլոմետրի համար ծախսում 11լ վառելիք։

Անձնական կյանք
--------------

Վոլկը ամուսնացած էր և ուներ երկու երեխա։ Նա մահացել է 2017 թվականի հունվարի 3֊ին՝ 79 տարեկան հասակում, Բուլղարիայի Պլովդիվ քաղաքում, ուր մեկնել էր հանգստանալու։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Detailed biography of Igor Volk
* Biography at Astronautix

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ушел из жизни Игорь Петрович Волк — 2017.
2. 1 2 3  ВОЛК Игорь Петрович // Авиация России : биографическая энциклопедия : 1909-2009 : А--Я (ռուս.) / под ред. А. Н. Зелин — М.: 2009. — 880 с. — ISBN 978-5-903989-03-4
3. ↑   (ռուս.)
4. ↑  Hall, Rex; Shayler, Davide; Vis, Bert (2005). *Russia's Cosmonauts: Inside the Yuri Gagarin Training Center*. Chichester, UK: Praxis Publishing. էջեր 335–6. ISBN 0-387-21894-7.
5. ↑  «Cosmonaut Igor Volk dead at 79». *SpaceFlight Insider*. 2017 թ․ հունվարի 4. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հունվարի 13-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 11-ին.
6. ↑  Մահացել է Իգոր Վոլկը
**Ալադդին Ասլան-օղլի Աբբասով** (ադրբ.՝ Ələddin Abbasov, մայիսի 5, 1922(1922-05-05), Գանձակ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ - հուլիսի 13, 2014(2014-07-13), Գանձակ, Ադրբեջան), սովետական և ադրբեջանցի կինոյի և թատրոնի դերասան, Ադրբեջանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1922 թվականի մայիսի 5-ին Գյանջայում։ Եվ արդեն 1939 թվականից Կիրովաբադի դրամատիկական թատրոնում նա փոքր դերեր էր խաղում թատրոնում։

Նա եղել է Երկրորդ աշխարհամարտի մասնակից։ Պատերազմից վերադառնալուց հետո նա շարունակել է իր բեմական կարիերան՝ խաղալով ավելի քան 300 դեր։

Նա նկարահանվել է «Կուրը աննկատելի», «Ես դեռ կվերադառնամ», «Քո առաջին ժամը», «Վրեժը Գյանաբասարից», «Նիզամի», «Կատարման օրը», « Կորոգլի », «Այլմոլորակային ժամանակ», «Ես գեղեցկուհի չէի» «Արդար քամի» և շատ ուրիշ ֆիլմերում։

1971 թվականին ստացել է Ադրբեջանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչում։ 2005 թվականին նա արժանացել է «Ոսկե Դերվիշ» թատրոնի մրցանակին։ 2013 թվականն նրան շնորհվել է «Ազգային կինոմրցանակ»՝ ադրբեջանական կինոյի բարձրագույն մրցանակը։

Մահացել է 2014 թվականի հուլիսի 14-ին Գյանջայում, նույն օրը, Գյանջայի դրամատիկական թատրոնում տեղի ունեցավ հրաժեշտի արարողությունը, այնուհետև նրան թաղեցին քաղաքի գերեզմանատան պատվավոր անձանց գերեզմատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  Аладдин Аббасов — последнее интервью: «Я счастлив, что смог оставить свой след в искусстве»
3. ↑  Аладдин Аббасов удостоен Национальной кинопремии
4. ↑  «В Гяндже прошла церемония прощания с Аладдином Аббасовым». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ հուլիսի 22-ին. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 23-ին.
**Սայմոն Դալլոու** (անգլ.՝ Simon Dallow, հունիսի 18, 1964(1964-06-18), Ռոտորուա, Բեյ օֆ Փլենթի, Նոր Զելանդիա), նորզելանդացի լրագրող, բարիստեր, հաղորդավար։

Մանկություն և պատանեկություն
----------------------------

Դալլոուն ծնվել է ոստիկան Ռոսս Դալլոուի ընտանիքում։ Սայմոն Դալլոուն սովորել է Լիստոն քոլեջում, այնուհետև` Սուրբ Պետրոս քոլեջում։ Դալլոուն բարձրագույն կրթություն է ստացել Օքլենդի համալսարանում, որտեղ ավարտել է իրավաբանության բաժինը։ Ուսումն ավարտելուց հետո զբաղվել է իրավաբանությամբ` Օքլենդում լինելով դատական և ապահովագրական իրավաբան։ 1987 թվականին, այն ժամանակ, երբ Դալոուն աշխատում էր արտասահմանում, տեղի է ունենում «Սև երկուշաբթին», որը ստիպում է նրան փոխել իր կարիերան, քանի որ սնանկության ոլորտում իրավաբանի ապագան նա համարում էր ոչ գրավիչ։ Սայմոն Դալլոուն մեկնել է Եվրոպա, որտեղ վեց տարի աշխատել է զբոսաշրջության բիզնեսի ոլորտում։ Նոր Զելանդիա է վերադարձել 1993 թվականին։ 1996 թվականին Սայմոն Դալլոուն ամուսնացել է Լիսոն Մաուի հետ, նրանք ունեցել են երկու երեխա։ 2009 թվականին, տասներեք տարվա համատեղ կյանքից հետո, նրանք բաժանվել են։

Կարիերա
-------

Սայմոն Դալլոուն որպես հաղորդավար աշխատել է «TVNZ» հեռուստաընկերությանը պատկանող «TV2» հեռուստաալիքում։ Նա եղել է մի քանի տեղեկատվական և վերլուծական հաղորդումների հաղորդավար։ Ըստ 2014 թվականի մայիսի տվյալների` Սայմոն Դալլոուն «One News» հաղորդման գլխավոր հաղորդավարներից մեկն էր։ Ծրագիրը ուղիղ եթեր է հեռարձակվում Օքլենդի ստուդիայից, սակայն Դալլոուն հաճախ ուղիղ եթեր է մտնում դեպքի վայրից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «Wendt awarded top New Zealand honour» (անգլերեն). The Dominion Post. 5-09-2013. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 1-ին.
3. ↑  «Simon Dallow» (անգլերեն). Television New Zealand Limited. 28-06-2004. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 1-ին.

Գրականություն
-------------

* *Darrin Hodgett, Alison Barnett, Andrew Duirs, Jolene Henry, Anni Schwanen* Maori media production, civic journalism and the foreshore and seabed controversy in Aotearoa.(անգլ.) // *Pacific Journalism Review*. — Pacific Media Centre, September 2005. — В. 2. — № 11. — С. 191-208.
* *Bronwyn E. Beatty* The media event: the future of television in New Zealand // *New Zealand Journal of Media Studies*. — , 2012. — В. 13.2. — С. 117-129. Архивировано из первоисточника 2 Մայիսի 2014.

Արտաքին հղումներ
----------------

* ONE News(անգլ.)
* Simon Dallow | TVNZ(անգլ.)
**Ջամալ Ահմադ Մուհամմադ Ալի ալ-Բադավի**, (արաբ․՝ جمال محمد البدوي‎‎, հուլիսի 22, 1960(1960-07-22), Mukayras District, Al Bayda' Governorate - հունվարի 1, 2019(2019-01-01), Marib Governorate, Եմեն), եմենցի ահաբեկիչ, Ադեն քաղաքում 2000 թվականի հոկտեմբերի 12-ին «Քոուլ» ամերիկյան կործանիչ ականակրի վրա հարձակման գլխավոր կազմակերպիչներից մեկն էր, որի արդյունքում մահացել են 17 ամերիկացի նավաստի։

Երկու անգամ փախել է Եմենի բանտերից, որոնցից մեկի ժամանակ՝ երբ արդեն պատրաստ էր իմ մահվան դատավճիռը։ Մինչ նրան վերացնելը նրա անունը ԱՄՆ Հետաքննությունների դաշնային բյուրոյի կողմից դասվում էր աշխարհի ամենաորոնվող ահաբեկիչների տասնյակում։ Նրա ձերբակալման վարձատրությունը կազմում էր մինչև 5 միլիոն դոլար։

Փախուստ բանտից
--------------

Ալ-Բադավին իր առաջին փախուստն իրականացրել է 2003 թվականի ապրիլին, նա այդ ժամանակ փախել է 9 ուրիշ ձերբակալվածների հետ։ Սակայն 2004 թվականի մարտ ամսին նորից բռնվել է։ 2006 թվականի փետրվարի 3-ին 23 դատապարտյալների հետ նորից է փախուստի դիմել։ Այդ օրվանից Ալ-Բադավին գտնվել է միջազգային հետախուզման մեջ։

Ոչնչացում
---------

2019 թվականի հունվարի 1-ին ոչնչացվել է Եմենում՝ ավիահարվածի հետևանքով։ Մահացել է ավտոմեքենայի մեջ, որտեղ նա մենակ է եղել։ Ավիահարվածի ժամանակ կողմնակի վնաս չի հասցվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Десять самых разыскиваемых террористов мира (по версии ФБР)
2. ↑  
«Hunt on for Yemeni jailbreakers». BBC. 2006 թ․ փետրվարի 4. Վերցված է 2007 թ․ դեկտեմբերի 26-ին.
3. ↑  «Trump: US military killed terrorist behind USS Cole bombing».
4. ↑  «В Йемене ликвидировали одного из самых разыскиваемых США террористов». gordonua.com. Վերցված է 2019 թ․ հունվարի 7-ին.
**Նաջիե Սուման** (հայտնի է նաև որպես **տիկին Նաջիե** կամ **Նաջիե հանըմ**, թուրքերեն՝ Naciye Suman; ապրիլի 23, 1881(1881-04-23), Սկոպիե, Օսմանյան կայսրություն - հուլիսի 23, 1973(1973-07-23), Անկարա, Թուրքիա), Թուրքիայի առաջին կին պրոֆեսիոնալ լուսանկարչուհին։

Կենսագրություն
--------------

Սումանը ծնվել է 1881 թվականին օսմանյան Սկոպյե քաղաքում սպայի ընտանիքում։ 1903 թվականին ամուսնացել է սպա Իսմայիլ Հաքքի բեյի հետ, որից ունեցել է երեք զավակ։ Նրա որդին՝ Նուսրեթ Սումանը, դարձել է հայտնի քանդակագործ։ Բալկանյան պատերազմների պատճառով, ընտանիքը ստիպված է եղել փախչել Անատոլիա։ Նրանք հաստատվել են Ստամբուլում, իսկ ընկերներից մեկը օգնել է տեղափոխվել Վիեննա։ Այնտեղ Սուման ծանոթացել է լուսանկարչության նոր տեխնոլոգիաների հետ։ Սակայն 1914 թվականին նրա ամուսինը ստիպված է եղել տեղափոխվել Թուրքիա։ Նրանք բնակություն են հաստատել Ստամբուլի Բեշիկթաշ շրջանի Յըլդըզ թաղամասի Սաիտփաշա առանձնատանը։ Սումանը Վիեննայից իր հետ բերել էր ֆոտոսարքավորումները և իրենց տան ձեղնահարկում բացել է ոչ մեծ ֆոտոստուդիա։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Սումանի ամուսինը ծառայել է ռազմաճակատում։ Թուրքիայի անկախության պատերազմի ժամանակ ընտանիքը ունեցել է ֆինանսական լուրջ խնդիրներ։ 1919 թվականին Սումանը փորձել է վաճառել ընտանեկան արծաթեղենը, որպեսզի սնի ընտանիքին։ Նա տան վրա փակցրել է «*Türk Hanımlar Fotoğrafhanesi — Naciye*» (*Թուրք կանանց ֆոտոատելյե՝ Նաջիե*)՝ դառնալով իսլամական աշխարհի առաջին կին լուսանկարիչներից մեկը։ Սա անսովոր երևույթ էր, քանի որ այդ ժամանակներում Օսմանյան կայսրությունում կանայք, սովորաբար, չէին աշխատում։ 1921 թվականին նա հրաժարվել է առանձնատնից և տեղափոխվել է ավելի փոքր բնակարան՝ տեղափոխելով ֆոտոստուդիան մեկ այլ վայր։ Ֆոտոստուդիան վերաբացվել է «*Kadınlar Dünyası*» (*Կանանց աշխարհ*) անունով։ Բացի պատկերներից և հարսանեկան լուսանկարներից, Սուման դասախոսություններ է կարդացել Մեհմեդ V սուլթանի պալատում։ Պատերազմի ավարտից հետո նա բաժանվել է ամուսնուց և սկսել ապրել ֆոտոստուդիայից ստացած միջոցների հաշվին։ 1930 թվականին թողել է բիզնեսը և աղջկա հետ միասին տեղափոխվել Անկարա։ 1934 թվականին կառավարության կողմից ընդունված «Պարտադիր ազգանունների մասին» օրենքից հետո, վերցրել է *Սուման* ազգանունը։

Սումանը մահացել է 1973 թվականին Անկարայում։ Երկար ժամանակ նրա նկարները համարվել են կորած։ Հետագայում դրանք հայտնաբերվել են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Naciye Suman im Frauenmuseum Istanbul (türkisch), abgerufen am 24. März 2017
2. 1 2 3  Gülderen Bölük: *Kızı, Türkiye’nin İlk Kadın Fotoğrafçısı Naciye Suman'ı Anlattı* Archived 2016-04-02 at the Wayback Machine. Yeni Aktüel (türkisch), abgerufen am 24. März 2017
3. 1 2 3  Muzaffer Karaaslan Naciye Suman Kim Archived 2016-04-02 at the Wayback Machine. Feymag, 9. November 2015
4. 1 2  Nagihan Şekercioğlu: *Naciye Hanım Anısına: Naciye Suman Dosyası* Archived 2015-07-31 at the Wayback Machine. nsekercioglu.com, 31. Juli 2015
5. ↑  *Collector of Ottoman photographs Gülderen Bölük (Photographer-writer)*. In: *Swissper*. Nr. 32, 2012, S. 27f
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Շահինյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ավետիս Փանոսի Շահինյան** (հունվարի 6, 1913(1913-01-06), Մարաշ, Ադանայի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - նոյեմբերի 27, 1988(1988-11-27), Սան Պաուլո, Բրազիլիա), հայ լուսանկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ավետիս Շահինյանը ծնվել է 1913 թվականին Մարաշում։ 1922 թվականին Շահինյան ընտանիքը մեծ եղեռնից մազապուրծ հաստատվել է Հալեպում։ 1930 թվականին Ավետիսը զբաղվել է լուսանկարչական աշխատանքով, Վ. Տերունյանի լուսանկարչատանն աշխատել է որպես շրջիկ թղթակից։ Լուսանկարել է սիրիական քրոնիկան, որտեղ կան բազմաթիվ լուսանկարներ կոտորածներից փրկված հայերի կյանքից։ 1940-1950 թվականներին բազմաթիվ ռեպորտաժային լուսանկարներ է կատարել բանակի կյանքից։ 1940-1960 թվականներին եղել է ՀԲԸՄ մասնակից։ 1944 թվականին բացել է «Շահինյան» լուսանկարչատունը, որտեղ լուսանկարվել են Մեծի Տանն Կիլիկիո Գարեգին Ա վեհափառը, Հակոբ Օշականը, Արշակ Չոպանյանը, Աշոտ Զորյանը, Սարուխանը։ Բրազիլիա տեղափոխվելուց հետո նա շարունակել է «Շահինյան» անունը կրող լուսանկարչատան գործունեությունը մինչև 1980-ական թվականները։

1950-1960 թվականներին լուսանկարել է Սիրիայի պաշտոնատար անձանց` Շոքրի Քութալիին, Հուսնի Զայիմին, Չիչեքլիին, Գամալ Աբդուլ Նասերին և այլոց, լուսանկարել է արաբ արվեստագետների` երգչուհի Ֆեյրուզին, արձանագործ Ֆաթհի Մուհամմեդին։

Համագործակցել է Հալեպի Սենտ Լուիս հիվանդանոցի առաջատար ֆրանսիացի վիրաբույժ Ֆրիշոյի հետ, պատրաստել լուսանկարներ բժշկական գրքի համար, ստեղծել վիրահատական գործողություններին նվիրված կինոժապավեն։ Աշխատակցել է եվրոպական հնագիտական արշավախմբերի, Սիրիայի անապատներում կատարած հնագիտական պեղումների հարուստ նյութերից պատրաստել բազմաթիվ լուսանկարներ և կինոժապավեններ։

1955 թվականին Հալեպում բացվել է «Սարյան» ակադեմիան, որի հիմնադիրներն են եղել Ռոբերտ Ճեպեճյանը, Զարեհ Կարապետյանը, Անահիտ և Ավետիս Շահինյան ամուսինները։

1962 թվականին Ավետիսը որդու՝ Հրայրի հետ այցելել է Հայաստան, Երևանում հյուրընկալվել եղբոր՝ Գեղամ Շահինյանի մոտ, որը Երևանի պետական համալսարանի ռոմանա-գերմանական բաժնի ֆրանսիական ամբիոնի վարիչն էր։ Այդ ընթացքում լուսանկարել է Հարություն Կալենցին, Հովհաննես Շիրազին, Երվանդ Քոչարին, Հովհաննես Բադալյանին, Նար Հովհաննիսյանին և այլ հայ արվեստագետների։

1963 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Բրազիլիա, հաստատվել Սան Պաուլո քաղաքում, որտեղ շարունակել է ստեղծել վավերագրական լուսանկարներ։ Բրազիլիայում հիմնադրել է Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության բաժանմունքը, 1981 թվականին՝ Թեքեյան մշակութային միության մասնաճյուղը Սան Պաուլոյում։

Մրցանակներ
----------

* Ֆրանսիայում կայացած լուսանկարչական ցուցահանդեսում արժանացել է մրցանակի, 1937
* Ալեք Մանուկյանից ստացել է ՀԲԸՄ վետերանի անդամի շքանշան

Ընտանիք
-------

1946 թվականին Ավետիսն ամուսնացել է Անահիտ Տեր-Պետրոսյանի հետ։ 1947 թվականին ծնվել է նրանց առաջին որդին Հրայրը, այնուհետև լույս աշխարհ են եկել Կատրինը և Նաիրին։ Տղան՝ Հրայրը և թոռը՝ Նորայրը, ճարտարապետներ են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Վահան Քոչար, «Հայ լուսանկարիչներ», Երևան, Հեղինակային հրատարակություն, 2007
2. ↑  «Նորայր Շահինյան – Կյանքի պատմություն, որն արժե կարդալ». *AURORA PRIZE*. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 20-ին.
**Արա Ղազարյան** (նոյեմբերի 24, 1971(1971-11-24), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ամերիկաբնակ հայ հաղորդավար, պրոդյուսեր, լրագրող։

Կենսագրություն
--------------

Արա Ղազարյանը ծնվել է 1971 թվականի նոյեմբերի 24-ին Երևան քաղաքում։ Սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի ռեժիսորական բաժնում։ 2000 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ։

Գործունեություն
---------------

12 տարեկանից սկսել է զբաղվել հաղորդավարական գործունեությամբ․ աշխատել է Հայաստանի պետական ռադիոյի «Պիոներական լուսաբաց», «Վաղորդյան զանգակներ» և Հայաստանի պետական հեռուստատեսության առաջին ալիքի «Խառուկ» հաղորդաշարերում։

1987-1992 թվականներին որպես հաղորդավար աշխատել է հեռուստաֆիլմերի «Երևան» ստուդիայում, պետական հեռուստատեսության «Մայրաքաղաք» խմբագրությունում։ Այնուհետև Արմենիա հեռուստաընկերությունում վարել է «Հրատ» հեղինակային հաղորդաշարը։ Դրանից հետո գործունեությունը շարունակել է «Պրոմեթևս» հեռուստաընկերության «Բարի լույս Հայաստան» շոու ծրագրում՝ որպես հաղորդավար։

2001-2008 թվականներին Լոս Անջելեսի «Հորիզոն» հեռուստաընկերությունում հեղինակել և վարել է «Prime time» շոու ծրագիրը։ Միաժամանակ Գլենդելի, Հոլիվուդի և Փասադենայի համերգասրահներում կազմակերպել և վարել է տարբեր մրցանակաբաշխություններ, համերգներ և այլ նախագծեր։

2008 թվականից սկսել է համագործակցել «USArmenia» հեռուստաընկերության հետ։ Մինչև 2010 թվականը Լոս Անջելեսից վարել է «Բարի գիշեր հայեր» հեռուստակամուրջը։ Մեկ տարի անց սկսել է զբաղվել պրոդյուսերական գործունեությամբ․ որպես գլխավոր պրոդյուսեր առաջին անգամ սփյուռքում սկսել է հեռուստատեսային բազմասերիանոց ֆիլմերի արտադրությունը՝ «Էմիգրանտները» (2009), «Լոս» (2010), «Մեղավորները» (2011)։

2012 թվականին հեղինակել է «Անմեղ մեղավորները» գեղարվեստական ֆիլմը։ Այն 45 օր ցուցադրվել է Երևանում, իսկ Լոս Անջելեսում դիտվել է ռեկորդային քանակությամբ` 8000 դիտում։

2013 թվականին Լոս Անջելեսի «ARTN Shant» հեռուստաընկերությունում հաղորդավար Ռուբեն Հակոբյանի և Կարեն Մանթաշյանի հետ վարել է «Նորք Հոլիվուդ» թոք-շոուն։

2015 թվականին ԱՄՆ-ում և Հայաստանում վարել է «Երեկոն Արա Ղազարյանի հետ» հաղորդաշարը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Արա Ղազարյանի մասին avproduction.am կայքում». Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ դեկտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 10-ին.
2. 1 2  Արա Ղազարյանի ատելի ու սիրելի Նոր տարիները
**Հասմիկ Փիլիպոսյան** (մարտի 20, 1943(1943-03-20), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ արվեստաբան, արվեստագիտության թեկնածու (1978)։ Հայաստանի ժուռնալիստների և նկարիչների միությունների անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Հասմիկ Փիլիպոսյանը ծնվել է 1943 թվականին Երևանում։ 1962-1968 թվականներին սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի արվեստի պատմության և տեսության բաժնում, 1971-1974 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։ 1968-1971 թվականներին եղել է Հայաստանի Նախարարների խորհրդին առընթեր հեռուստատեսության և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեի հեռուստատեսության ստուդիայի խմբագիր, արվեստի հաղորդումների հեղինակ և վարող, 1974-1981 թվականներին՝ Հայաստանի լուսավորության նախարարության մանկավարժական գիտությունների գիտահետազոտական ինստիտուտի գեղագիտական դաստիարակության բաժնի վարիչ, 1976-1997 թվականներին դասավանդել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում, 1986 թվականից՝ դոցենտ, 1996 թվականից` պրոֆեսոր, 1991-1996 թվականներին՝ նույն բուհի արվեստի պատմության և տեսության ամբիոնի վարիչ։ 1997 թվականից արվեստի պատմություն և մշակույթ է դասավանդել Երևանի մի շարք բուհերում։ «Հայաստան-Շվեդիա» ընկերության նախագահն է։

Ստեղծագործական գործունեություն
------------------------------

Հեղինակ է Հայաստանի մշակույթի և արվեստի խնդիրներին նվիրված գիտական հոդվածների, հրապարակումների, 1971-1974 թվականներին հեղինակել է Երվանդ Քոչարի արվեստի առաջին ամբողջական գիտական ուսումնասիրությունը։ 1974 թվականից գիտական հետազոտություններ է կատարել դպրոցականների գեղագիտական դաստիարակության նոր համակարգի ներդրման ոլորտում` գեղագիտական առարկաների ծրագրերի բարելավում, համամիութենական ծրագրերի տեղայնացում, նորերի ստեղծում։

### Հեռուստատեսություն

1968-1982 թվականներին հեղինակել է հայկական հեռուստատեսության «Մի ստեղծագործության պատմություն», «Նկարիչն ու ժամանակը», «Աշխարհի նշանավոր թանգարանները» գիտահանրամատչելի հաղորդումների սցենարները, եղել է հաղորդավար։

Երկեր
-----

* Հակոբ Գյուրջյան, Երևան, ՀԱՊ, 2007, 93 էջ։
* Հայկական քանդակագործություն, Երևան, ՀԱՊ, 2004, 136 էջ։

### Հոդվածներ

* Արարատ Աղասյան. Սիմվոլիզմն ու Մարտիրոս Սարյանի ստեղծագործությունը, «Պատմաբանասիրական հանդես», Երևան, 2012, ՀՀ ԳԱԱ. Էջ 220-225։
* Երվանդ Քոչարն ու «Սասունցի Դավիթ» էպոսը, «Հումանիտար գիտությունների արդի հիմնախնդիրները Հայաստանում» գիտական հոդվածների ծողովածու, Երևան, 2011, «Գլաձոր», էջ 462 – 479:
* Երվանդ Քոչարն ու մոդեռնիզմի մշակույթը, «Պետություն, պատմություն, տնտեսություն, մշակույթ» գիտական հոդվածների ժողովածու, Երևան, 2009, «Գլաձոր», էջ 457 – 468:
* Հակոբ Գյուրջյանի արվեստը, «Գլոբալացվող աշխարհը և հումանիտար կրթության ու գիտության հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետությունում» գիտական հոդվածների ժողովածու, Երևան, 2007, էջ 318 – 342:
* Հայկական քանդակի զարգացման ուղիները, «Հումանիտար գիտությունների արդի հիմնախնդիրները Հայաստանում» գիտական հոդվածների ժողովածու, Երևան, 2005, էջ 274 – 293:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Baghdasaryan, Aram. «AV Production - Հասմիկ Փիլիպոսյան». *avproduction.am*. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 20-ին.(չաշխատող հղում)
2. ↑  «Հասմիկ Սուրենի Փիլիպոսյան». *ysu.am* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 20-ին.
**Սթիվեն Անուշավանի Քյուրքչյան** (անգլ.՝ Stephen A. Kurkjian, օգոստոսի 28, 1943(1943-08-28), Բոստոն, ԱՄՆ), ամերիկահայ գրող, լրագրող, Պուլիցերյան մրցանակի եռակի դափնեկիր։

Կենսագրություն
--------------

Սթիվեն Քյուրքչյան ծնվել է 1943 թվականին Բոստոն քաղաքում։ Պապը սպանվել է ցեղասպանության ժամանակ, իսկ երեքամյա հայրը քրոջ ու եղբոր հետ հազիվ են փրկվել։ Հաջորդ գարնանաը քույրն ու եղբայրը մահանում են խոլերայից, իսկ հայրը հայտնվում է Ամերիկայում։ Հայրը նկարիչ է եղել, մայրը՝ Ռոզելա Կյուրեղյան-Քյուրքչյանը, աշխատել է գրադարանավար։ Սթիվենն ավարտել է Բոստոնի նահանգի դպրոցն ու նահանգի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Համալսարանին ավարտելուց հետո՝ 1968 թվականից Սթիվեն Քյուրքչյան աշխատել է The «Boston Globe»-ում որպես խմբագիր ։ Սթիվեն Քյուրքչյանը Պուլիցերյան մրցանակի արժանացել է 1972 և 1980 թվականներին հետաքննական հոդվածների համար։ Վերջին անգամ՝ 2003 թվականին «Բոստոն Գլոբի» խմբագրակազմով կաթոլիկ եկեղեցում սեքս սկանդալը բացահայտելու համար։ Քյուրքչյանը Հոլիվուդում նկարահանվել է «Ուշադրության կենտրոնում» գեղարվեստական ֆիլմը, որը պատմում է հենց «Բոստոն Գլոբի» լրագրողների հետաքննության մասին։ Ֆիլմն արժանանում է «Օսկարի», հետագայում պարզվում է, որ մի հերոսը հենց Սթիվեն Քյուրքչյանն է:Սթիվեն Քյուրքչյանը նաև Բոստոնի Իզաբելլա Գարդներ թանգարանից 1990 թվականին կատարված աղմկահարույց գողության մասին պատմող «Master Thieves» գրքի հեղինակն է, որը պատմում է թանգարանից Ռ. Ռեմբրանդի, Է. Դեգայի և այլ աշխարհահռչակ հեղինակների աշխատանքների դեռևս չբացահայտված գողությունների մասին։ Քյուրքչյանը երեք անգամ այցելել է Հայաստան։ Առաջին անգամ նա եկել է 2002 թվականին ԵՊՀ հրավերով՝ ապագա լրագրողներին վերապատրաստելու, Հայաստան-Սփյուռք 2-րդ համաժողովին մասնակցելու համար։ Երկրորդ անգամ՝ 2016 թվականի ապրիլին «Ավրորա» մրցանակաբաշխությանը ներկա լինելու համար, երրորդ անգամ նույն թվականի ամռանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  History vs. Hollywood: SPOTLIGHT (2015)
2. ↑  Стивен Кюркчян: Пулитцеровские награды и Оскар за правду о самых громких преступлениях в США
3. ↑  Kurkjian, Stephen (2014 թ․ ապրիլի 22). «Kiss My Children's Eyes: A Search for Answers to the Genocide Through One Remarkable Photograph». *Armenian Weekly*. «...my grandfather had been killed in the genocide, yet my father, a three-year-old in 1915, had survived to come to America to thrive.»
4. ↑  Kurkjian, Stephen (1993 թ․ ապրիլի 18). «Roots of Sorrow». *Boston Globe*. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ սեպտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 10-ին.
5. ↑  Սթիվ Քյուրքչյան. Spotlight-ը հոգ է տանում «փոքր մարդկանց» համար
6. ↑  Aurora Dialogues. Մարդասիրական ոլորտի խնդիրների քննարկման նոր հարթակ
7. ↑  Aurora Prize Guests: Stephen Kurkjian

Աղբյուրներ
----------

* Սթիվեն Քյուրքչյանը՝ լրագրության, սեքս սկանդալների և ամենացավոտ թեմաների մասին Archived 2019-02-18 at the Wayback Machine.
**Մարգարիտա Հրանտի Շահինյան** (փետրվարի 19, 1908(1908-02-19), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - 2010), հայ ատամնաբույժ, լուսանկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Մարգարիտա Շահինյանը ծնվել է 1908 թվականին Թիֆլիսում։ 1915-1916 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի իգական գիմնազիայում։ 1925 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել են Երևան։ 1928 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական տեխնիկումը, 1940 թվականին՝ Երևանի ստոմատոլոգ-պրոթեզավորողների դասընթացը։ 1940-1948 թվականներին որպես ատամնաբույժ աշխատել է Երևանի Կլարա Ցետկինի անվան կարի ֆաբրիկայի բուժկենտրոնում, 1948-1950 թվականներին` Երևանի թիվ 2 պոլիկլինիկայում։

Գրական գործունեություն
----------------------

Բժշկությունից բացի զբաղվել է գրական-գեղարվեստական գործունեությամբ։ Գրել է ռադիոէսսեներ, մանկական պատմվածքներ, բանաստեղծություններ, հումորեսկներ, բժշկական գիտահանրամատչելի հուշաթերթիկներ և այլն։ Պիեսները բեմադրվել և հաղորդվել են ռադիոթատրոններով, պատմվածքներն ու բանաստեղծությունները հրապարակվել են մամուլում։ 2002 թվականին լույս է տեսել Մարգարիտա Շահինյանի «Բանաստեղծություններ, հումոր և պատմվածքներ» ժողովածուն։

Լուսանկարչություն
-----------------

1970 թվականից զբաղվել է լուսանկարչությամբ։ Օգտագործել է «Ֆեդ» (հետագայում` նաև «Զենիթ-4») ֆոտոխցիկը։ Տպագրվել է «Առողջապահություն», «Գարուն», «Հայաստանի աշխատավորուհի», ամսագրերում և «Ավանգարդ», «Գրական թերթ», «Հայրենիքի ձայն», «Պիոներ կանչ» թերթերում։ Լուսանկարել է երեխաների, աշխատավորների, գիտնականների, արվեստագետների (լուսանկարել է Արուս Ասրյանին, Հովհաննես Բադալյանին, Արտեմի Այվազյանին և այլոց)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Վահան Քոչար, «Հայ լուսանկարիչներ», Երևան, Հեղինակային հրատարակություն, 2007
2. ↑  «Медицинский труэнтизм как важная проблема культуры и развития общества :: Петрозаводский государственный университет». *petrsu.ru*. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 18-ին.
3. ↑  «Բժիշկ-արվեստագետ. մեկ դար... մեկ կյանք...». Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունիսի 26-ին.
**Կարոլ Ռաբադի** (Carol Rabadi, դեկտեմբերի 14, 1977(1977-12-14), Ամման, Հորդանան), հորդանանցի օդաչու, Royal Jordanian ավիաընկերության աշխատակից։ 2009 թվականին եղել է արաբ կանանց առաջին թռիչքային անձնակազմի կապիտան։ Կարոլն օդային գծի հրահանգիչ է, սիմուլյատորի հրահանգիչ և A320 ինքնաթիռի օդուղին ստուգող կապիտան։

Գործունեություն
---------------

Կարոլ Ռաբադին ավիացիայի բնագավառում կարիերա սկսելու մասին մտածել է դեռ մանկուց, երբ Կիպրոս Հորդանան թռիչքի ժամանակ նստել է օժանդակ նստատեղի վրա։ Ավիացիոն գիտությունների բակալավրի աստիճան ստացել է Ֆլորիդայի Դեյթոն Բիչ քաղաքի Էմբրի Ռիդլ ավիացիոն համալսարանից։ Ավարտելուց երկու ամիս անց` 1999 թվականին, միացել է Royal Jordanian ավիաընկերությանը։ 2009 թվականին Հորդանանի պատմության մեջ դարձել է երկրորդ կին կապիտանը։ Հորդանանի առաջին կին կապիտան 1985 թվականին դարձել է Թաղրիդ Ակաշեհը։

Ի սկզբանե Ռաբադին երկու տարի աշխատել է որպես ավիաընկերության օժանդակող անձնակազմում, որը բնորոշ էր ավիաընկերության հավաքագրման քաղաքականությանը կադետ օդաչուների համար։ Ռաբադին շուրջ վեց տարի եղել է երկրորդ օդաչու` թռիչքներ կատարելով Airbus A320 ընտանեկան և A340 օդանավերով։ Դեռ այն ժամանակ նա կարողանում էր որպես կապիտան հանդես գալ Embraer E-Jet ընտանեկան օդանավով։ Ավելի քան 100 ուղևորի հետ առաջին թռիչքն իրականացրել է 2009 թվականի հոկտեմբերին` վերադառնալով Աթենքից։ Այս թռիչքը Royal Jordanian ավիաընկերությունն առաջին անգամ էր իրականացնում միայն կին անձնակազմով, որին հաջորդել են նմանատիպ բազմաթիվ թռիչքներ։ Ռաբադին անդամակցում է ԿԻն օդաչուների «99» միջազգային կազմակերպությանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Girl Power – JORDAN'S FEMALE PILOT REVOLUTION». *Aviator*. 2006 թ․ մարտ. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ նոյեմբերի 24-ին. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
2. 1 2  Rabadi, Carol. «The Big Story: a testimony from Carol Rabadi, the second Jordanian female airline captain» (PDF). UNESCO. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
3. ↑  «Female Pilots are Living the Dream». Dubai Air Show. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ դեկտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
4. ↑  Wright, Mike (2014 թ․ մարտ). «The Dawn of Women in Aviation». *Global Aviator*. Vol. 6, no. 3. էջ 10. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ դեկտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
5. ↑  «Arab women take to the skies in landmark move». *Al Arabiya*. 2009 թ․ հոկտեմբերի 20. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
6. ↑  «Royal Jordanian operates first all-female crew flight». Embassy of the Hashemite Kingdom of Jordan. 2009 թ․ հոկտեմբերի 20. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ դեկտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
7. ↑  «Arabian Section 99's female pilots enjoy Abu Dhabi tour». *Saudi Gazette*. Վերցված է 2017 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ‎Գայանե Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)

**Գայանե Ռազմիկի Հովհաննիսյան** (մարտի 6, 1965(1965-03-06), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ լեզվաբան։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (2000), պրոֆեսոր (2005)։

Կենսագրություն
--------------

Գայանե Հովհաննիսյանը ծնվել է 1965 թվականին Երևանում։ 1987 թվականին ավարտել է Երևանի ռուսաց և օտար լեզուների ինստիտուտը։
1993 թվականին ՌԴ ԳԱԱ Լեզվաբանության ինստիտուտում պաշտպանել է թեկնածուական թեզը։ 1993-1996 թվականներին անգլերեն է դասավանդել Մոսկվայի բուհերում, 1996-2001 թվականներին դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանի ռոմանագերմանական ֆակուլտետում, 2000 թվականին ՀՀ ԳԱԱ լեզվաբանության ինստիտուտում պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսությունը։ 2000-2007 թվականներինեղել է Հայաստանի պետական մանկավարժական համալսարանի ռոմանագերմանական բանասիրության ամբիոնի հիմնադիր-վարիչը, 2000 թվականից դասախոսել է Երևանի պետական լեզվահասարակագիտական համալսարանում։ 2003-2013 թվականներին աշխատել է ՀՀ արդարադատության նախարարության փորձագիտական կենտրոնում որպես փորձագետ-լեզվաբան։
2013-2021 թվականներին դասավանդել է Մասկատի Տեխնոլոգիական համալսարանում, Օման։ 2021 թվականից աշխատում է Բրյուսովի պետական համալսարանում։

Աշխատանքները վերաբերում են կիրառական, կոգնիտիվ (ճանաչողական) լեզվաբանության խնդիրներին, լեզվուսուցման, լեզվական մտածողության և գիտակցության խնդիրներին։ Հեղինակ է մոտ 80 գիտական աշխատության, այդ թվում` մենագրության, բուհական դասագրքերի, ձեռնարկների և հոդվածների` տպագրված ՀՀ֊ում և այլ երկրներում։

Մրցանակներ
----------

* Խաչատուր Աբովյանի հուշամեդալ, 2004

Երկեր
-----

* Ժամանակի հոգելեզվաբանական հայեցակարգը (մենագրություն) 2001։
* Հոգելեզվաբանության ներածություն (բուհական ձեռնարկ) 2003։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.
3. ↑  Hovhannisyan, Gayane. *ARMENIAN AND ENGLISH LANDUAGE DOCUMENTATION AND DESCRIPTION A Handbook for MA Students of General and Applied Linguistics Yerevan, 2014* (անգլերեն).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Առաքելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Սենեքերիմ (Սեմ) Առաքելյան** (անգլ.՝ Senekerim Arakelian, մայիսի 1, 1902(1902-05-01) - սեպտեմբերի 9, 2000(2000-09-09), ԱՄՆ), Առաջին համաշխարհային պատերազմի հայ մասնակից։ Սենեքերիմ Առաքելյանի անունը ներառված է Առաջին համաշխարհային պատերազմի վերջին վետերանների ցանկում։

Վերապրելով Հայոց ցեղասպանությունը՝ 16 տարեկանում մասնակցել է Սարդարապատի ճակատամարտին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո գաղթել է ԱՄՆ, 1957 թվականին հաստատվել է Մոնտեբելլոյում։ Մահացել է 2000 թվականի սեպտեմբերի 9-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Accorded belligerent status at the Paris Peace Conference in 1919.
2. ↑  «List of veterans of World War I who died in 2000». *Gerontology Wiki* (անգլերեն). Վերցված է 2017 թ․ մարտի 1-ին.
3. ↑  «SGV Tribune. «Մոնտեբելլոյում բացվել է Հայոց ցեղասպանության ցուցահանդես»». *Առավոտ - Նորություններ Հայաստանից*. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 1-ին.
4. ↑  «Montebello hosts exhibit commemorating 98th anniversary of Armenian Genocide» (անգլերեն). Վերցված է 2017 թ․ մարտի 1-ին.
**Սաբինա ֆոն Շտեյնբախ** (գերմ.՝ Sabina Von Steinbach, 13-րդ դար - 14-րդ դար), 13-րդ դարի կիսալեգենդար կին-քանդակագործ և քարտաշ Էլզասից։

Ճարտարապետ և շինարար Էրվին ֆոն Շտեյնբախի դուստրը։

Կենսագրություն
--------------

«Եկեղեցի» և «Սինագոգ» քանդակները
Սաբինան եղել է հայտնի ճարտարապետ Էրվին ֆոն Շտեյնբախի դուստրը, ով զբաղվել է Ստրասբուրգի Աստվածամոր տաճարի կառուցմամբ։ Նրա հայրը մահացել է այդպես էլ չավարտելով կառուցումը։ Այդ պատճառով նրա տեղը զբաղեցրեց Սաբինայի եղբայր՝ Յոհանը, ով կառուցման համար վարձեց իր քրոջը որպես փորձառու քանդակագործի և քարտաշի։

Սաբինայի հեղինակած քանդակների թվին դասում են երկու եկեղեցին և սինագոգը ներկայացնող քանդակներ, որոնք տեղակայված են այլ քանդակների շարքում Ստրասբուրգի տաճարի պատերից մեկի վրա, հարավային մուտքից ոչ հեռու։ Սաբինայի մասին առաջին հիշատակությունը կապված է այդ ֆիգուրաների հետ և գտնվում է 1617 թվականի գրքում։

Գրքում նկարագրվում է Ստրասբուրգյան տաճարը և նրա քանդակները, և ինչպես վկայում է գիրքը , քանդակներից մեկի վրա եղած գրությունը հայտարարում է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Շնորհակալություն բարեպաշտ կնոջը՝ Սաբինային, ով տվեց ինձ ձև այս ամուր քարից։ |  |

Բայց այժմ այդ գրությունը համարվում է կորսված։

19-րդ դարում Ստրասբուրգյան տաճարի մոտ, ոչ հեռու Էրվին ֆոն Շտեյնբախի հուշարձանից, տեղադրվեց Սաբինա ֆոն Շտեյնբախի հուշարձանը։

Վեճեր գոյության վերաբերյալ
--------------------------

Այն, որ առաջին հիշատակությունը Սաբինայի մասին արված է եղել 17-րդ դարի գրքում, այն դեպքում, երբ նա ապրել է 13-րդ դարում, առաջ է բերել կասկածներ որոշ ուսումնասիրողների մոտ նրա գոյության վերաբերյալ։ Որոշ գիտնականներ ենթադրում են, որ Սաբինան ոչ ավելին է քան լեգենդ և միստիկայնություն, ստեղծված և տարածված 17-րդ դարում։ Մյուսները կարծում են, «Սաբինա» անունը հայտնվել է քանդակի վրա գրության ոչ ճիշտ ընթերցման արդյունքում և միայն հետո է պատվել լեգենդներով և ենթադրություններով։ Այնուհանդերձ համարվում է ,որ նման կին լիովին կարող էր գոյություն ունենալ Էլզասում 13-րդ դարում։ Քանի որ դեպքերը երբ կանանց սովորեցնում էին ընտանեկան արհեստին և այնուհետ ժառանգում էին նրանց արհետանոցները, եղել են միանգամայն սովորական այդ ժամանակաշրջանի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Kidd, Karen* Haunted Chambers: the Lives of Early Women Freemasons.. — USA: Cornerstone Book Publishers..
2. 1 2  *Ross, L.* Artists of the Middle Ages.. — Greenwood Press..
3. ↑  «Monument (XIX C.) For Sabina Von Steinbach. Strasbourg, France Stock Photo - Image of religion, stonemason: 30195618». www.dreamstime.com. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 18-ին.
4. ↑  *Natalie Harris Bluestone* Double Vision: Perspectives on Gender.
5. ↑  Natalie Harris Bluestone. the Visual Arts. — University Presses, 1995.
**Մայա Պետրոսի Քելյան** (բուլղար․՝ Мая Бедрос Келиян, մայիսի 18, 1957(1957-05-18), Պլովդիվ, Բուլղարիա), ծագումով հայ բուլղարացի սոցիոլոգ։ Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի պրոֆեսոր։ *Philosophical Alternatives* ամսագրի խմբագրական խորհրդի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Մայա Քելյանը ծնվել է 1957 թվականի մայիսի 18-ին, Պլովդիվում։ 1979 թվականին ավարտել է Սոֆիայի համալսարանի սոցիոլոգիայի և փիլիսոփայության ֆակուլտետները։ 1993 թվականին մասնագիտական որակավորման դասընթաց է անցնել Էսսեքսի համալսարանում (Մեծ Բրիտանիա), 1994-1995, 2004-2005, 2012-2013 թվականներին՝ Կիոտոյի համալսարանում, 1997-1998 թվականներին՝ Տեխնոլոգիական համալսարանում, 2015-2016 թվականներին՝ Կիոտոյի ճապոնական հետազոտությունների միջազգային կենտրոնում, Ճապոնիա, 2006 թվականին՝ Հոնկոնգի համալսարանում, 2014 թվականին՝ Չժենչոյի ազգային համալսարանում, Թայբեյ։ 1990 թվականին դարձել է գիտությունների թեկնածու, 1991 թվականից` գիտաշխատող, 2000 թվականից՝ II աստիճանի ավագ գիտաշխատող, 2009 թվականից` գիտությունների դոկտոր, 2011 թվականից` Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի սոցիոլոգիայի ինստիտուտի պրոֆեսոր։ 2008 թվականին ղեկավարել է ինստիտուտի «Համայնքների և սոցիալական շերտավորման» բաժինը։ Աշխատում է սոցիալական շերտավորման, տեղական համայնքների, սպառման, կենսակերպի և սոցիալական կառույցների հեռանկարների վրա Բուլղարիայում, Ճապոնիայում, Չինաստանում և Թայվանում։ Դասավանդել է Նեոֆիտ Ռիլսկու անվան հարավարևմտյան համալսարանում, Բլագոևգրադ (1998-2001), Սոֆիայի համալսարանում (2001-2002, 2006) և Բուրգասի ազատ համալսարանում (2002-2003)։

Անդամակցություն
---------------

* Սոցիոլոգիական միջազգային ասոցիացիայի (RC 28 Social Stratification in ISA, 1991-) սոցիալական հետազոտությունների հանձնաժողովների անդամ
* «Ազատ ժամանակի սոցիոլոգիա» միջազգային սոցիոլոգիական ասոցիացիայի անդամ (RC 13 Sociology of Leisure at ISA) (2007-)
* Գյուղական սոցիոլոգիայի եվրոպական ընկերակցություն (European Association of Rural Sociology, 1991-)
* Ճապոնական հետազոտությունների եվրոպական ընկերակցություն (European Association for Japanese Studies (EAJS) (1995-)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Philosophical Alternatives – Институт за изследване на обществата и знанието» (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2019 թ․ մարտի 19-ին.
2. ↑  «Maya Kelyan». *www.omda.bg*. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 19-ին.
3. ↑  Кацунов, Валери, Джени Иванова, Цветана Величкова. Жените в историята на академичната наука в България (Хабилитираните жени в БАН). Ропринт. с. 149 – 150.
**Կարո Երեմի Կարապետյան** (առավել հայտնի՝ որպես **Յուվեցի Կարո**, մայիսի 12, 1960(1960-05-12) կամ մարտի 17, 1960(1960-03-17), Շահումյան, Արտաշատի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ և Շահումյան, Արտաշատի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 6, 2018(2018-10-06), Երևան, Հայաստան), հայ քաղաքական գործիչ, իրավագետ, Բարգավաճ Հայաստան կուսակցության անդամ, ՀՀ Ազգային ժողովի 4-րդ և 5-րդ գումարումների պատգամավոր։

Կենսագրություն
--------------

1991 թվականին ավարտել է Կիևի ոստիկանական ակադեմիան։ Տարբեր տարիների Մասիսի, Աշտարակի, Արտաշատի և Էջմիածնի ներքին գործերի բաժնում։

2003-2007 թվականներին զբաղեցրել է Աշտարակի շրջանի ներքին գործերի բաժնի պետի պաշտոնը։

Քաղաքական գործունեություն
-------------------------

2007 թվականին ԲՀԿ-ի համամասնական ցուցակով ընտրվել է Ազգային ժողովի պատգամավոր։ եղել է Ազգային ժողովի պաշտպանության, ազգային անվտանգության և ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։

2012 թվականի մայիսի 6-ին Ազգային ժողովի պատգամավոր է ընտրվել համամասնական ընտրակարգով «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունից։

Սպանություն
-----------

Կարո Կարապետյանը 2018 թվականի հոկտեմբերի 6-ին սպանվել է Նորք-Մարաշ վարչական շրջանում։ Սպանության մեջ մեղադրվող ԱԺ նախկին պատգամավոր Հարություն Ղարագյոզյանը մեկ օր հետո ինքնասպան է եղել։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է «Վազգեն Սարգսյան», «Անդրանիկ Օզանյան» և միլիցիայի գերազանցիկության մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Կարո Երեմի Կարապետյանը ՀՀ ԱԺ պաշտոնական կայքում». *parliament.am*.
2. ↑  ««Յուվեցի Կարո»-ն սպանվել է հացատանը. կա նաև վիրավոր. մանրամասներ». *aravot.am*. 06.10.2018.
3. ↑  «Հայտնաբերվել է նախկին պատգամավոր Կարամելի Հարութի դին՝ գլխի շրջանում հրազենային վնասվածքով». 07/10/2018.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կարո Կարապետյանի էջը «Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ» կազմակերպության ընտրակեղծարարների պատ էջում
**Լուիզա Հելենա Էլիզաբեթ Դանց** (գերմ.՝ Luise Helene Elisabeth Danz, դեկտեմբերի 11, 1917(1917-12-11), Վալդորֆ, Մայնինգեն, Landkreis Meiningen, Գերմանիա - հունիսի 21, 2009(2009-06-21)), կանանց համակենտրոնացման ճամբարների վերակացու։ Ցմահ ազատազրկման է դատապարտվել, սակայն ավելի ուշ բաց է թողնվել։

Կենսագրություն
--------------

Լուիզա Դանցը ծնվել է 1917 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Գերմանիայի Վալդորֆ բնակավայրում։ Ժողովրդական դպրոցն ավարտելուց հետո աշխատել է բրանդերբուրգյան հացի խանութում։ 1940 թվականին վերադարձել է ծնողների մոտ և սկսել է ծառայել փոստում։ 1943 թվականի հունվարի 24-ին աշխատանքի հրավեր է ստացել որպես վերակացու ՍՍ֊ի կանանց օժանդակ ստորաբաժանումներում։ Նա սկսել է աշխատել Ռավենսբրյուկ համակենտրոնացման ճամբարում, ապա նրան տեղափոխել են Մայդանեկ։ Ավելի ուշ Դանցը ծառայել է Օսվենցիմում և Մալխովում։

Ձերբակալվածները հետագայում պատմում էին, որ դաժան վերաբերմունքի են արժանացել Դանցի կողմից։ Նա ծեծում էր նրանց, վերցնում էր ձմռան համար տրված հագուստը։ Մալխովում, որտեղ Դանցն ուներ ավագ վերակացուի պաշտոն, նա ձերբակալվածներին քաղցած էր պահում՝ չտալով ուտելիք երեք օր շարունակ։ 1945 թվականի ապրիլի 2-ին նա սպանել է անչափահաս աղջկա։ Պատմաբան Ս․ Էրպելը *Gefolge der SS: Aufseherinnen des Frauen-KZ Ravensbrück. Begleitband zur Ausstellung* գրքում գրում է, որ «կանանց կտտանքները նրան բավականություն էին պատճառում»։

Դանցը ձեբակալվել է 1945 թվականի հունիսի 1-ին Լյուտցով քաղաքում։ 1947 թվականի նոյեմբերի 24-ից մինչև դեկտեմբերի 22-ը տևած Վերին ազգային տրիբունալի դատի ընթացքում նրան ցմահ ազատազրկել են։ Ազատվել է 1956 թվականին առողջության խնդիրների պատճառով։ 1996 թվականին նրա դեմ մեղադրանք են ներկայացրել վերը նշված երեխայի սպանության համար, սակայն այդ մեղադրանքը հանել են այն բանի պատճառով, որ բժիշկներն ապացուցել են, որ Դանցի համար չափազանց ծանր կլինի կրկնակի ազատազրկումը։ Նա բնակվում է Գերմանիայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Kompisch, 2008, էջ 185
2. ↑  Erpel, 2007, էջ 306
3. ↑  «Auschwitz Trial». *jewishvirtuallibrary.org* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ սեպտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2012 թ․ ապրիլի 26-ին.
4. ↑  «Polen». *uni-marburg.de* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ սեպտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2012 թ․ ապրիլի 26-ին.

Գրականություն
-------------

* , ISBN 83-85047-35-2։
* — 276 p, ISBN 3593377306։
* — 107 p, ISBN 978-0930860141։
* — 374 p, ISBN 3593377306։
* — 277 p, ISBN 978-3412201883։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դանցի մասին գրականության ցանկ (գերմ.) Գերմանիայիազգային գրադարանի կայքում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 134104412 · ISNI: 0000000022233500 · VIAF: 8595603 · WorldCat VIAF: 8595603 |

 |
**Սուքիաս Հեգելի Ավետիսյան** (ապրիլի 28, 1959(1959-04-28), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), տնտեսագետ, քաղաքագետ։

Կենսագրությունը
---------------

1976 - 1981 թվականներին սովորել է Երևանի պոլիտեխնիկական իստիտուտի Լենինականի մասնաճյուղում, ինժեներ-շինարար է։

2004 թվականին ավարտել է Հայաստանի կառավարման և տնտեսական բարեփոխումների ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ Էկոլոգիայի և հասարակության միջազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս։ Տնտեսագիտական գիտության թեկնածու։ Պարգևատրվել է «Աշխատանքի տարբերության համար» մեդալով (1981)

1982 - 1983 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում

1981 - 1982 թվականներին աշխատել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի Լենինականի մասնաճյուղում, ԼԿՄԵ կոմիտեի քարտուղար, ԼԿՄԵԱ- ի Լենինականի քաղաքային կոմիտեի կազմակերպչական բաժնի ղեկավար, ԼԿՄԵԱ-ի Մոսկվայի մարզային կոմիտեի առաջին քարտուղար, 1989 -

1990 - ՀԿԿ Լենինականի քաղաքային կոմիտեի հրահանգիչ։

1990 - 1991 թվականներին աշխատել է «Շիրակստրոյի» տրեստում որպես գծագրող։

1991 - 1993 թվականներին Մոսկվայի վարչական շրջանի (Գյումրի) բնակարանային կառավարման բաժնի գլխավոր ինժեներ։

1994 - 1996 թվականներին Քաղաքային խորհրդի Գյումրի գործադիր կոմիտեի նախագահի տեղակալ, Տնային տնտեսության և կոմունալ ծառայությունների վարչության պետ։

1996 - 1999 թվականներին Գյումրիի քաղաքապետի տեղակալ։

1995 - 1999 թվականներին Հայաստանի խորհրդարանի ընտրված անդամ։ «Բարեփոխումներ» պատգամավորական խմբի անդամ, ապա «Երկրապահ»։

1999 - 2003 թվականներին խորհրդարանի անդամ էր։ Պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ Միասնության խմբակցության անդամ։

2003 - 2007 թվականներին կրկին պատգամավոր էր։ Գիտության, կրթության, մշակույթի և երիտասարդության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ և 2004 թվականից `սոցիալական և առողջապահական հարցերի վերաբերյալ։ «ՀՀԿ» անդամ։

2000 թվականից սեղանի թենիսի ֆեդերացիայի նախագահի տեղակալ Շիրակի մարզ։

2001 թվականից փոքրիկ-ֆուտբոլի ասոցացիայի անդամ Հայաստանում։ МАНПО ակադեմիկ (2001)։

2003 թվականից փոքր-ֆուտբոլի ֆեդերացիայի նախագահ Շիրակի մարզում։

2003 հունիսից մինչև 2004 թվականի սեպտեմբերից` Ազգային ժողովի սոցիալական, առողջապահության և բնության պահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ, իսկ 2006 թվականի սեպտեմբերից` նույն հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։ ՀՀԿ խմբակցության անդամ։

2005 թվականին Նշանակվել է Գյումրու պետական մանկավարժական ինստիտուտի կառավարման խորհրդի անդամ։

2006 թվականից ՀՀ ֆուտբոլի ֆեդերացիայի գործադիր կոմիտեի անդամ է։
2008 թ. մայիսի 13-ին Ազգային ժողովի պատգամավոր է ընտրվել համամասնական ընտրակարգով Հայաստանի Հանրապետական կուսակցությունից։ ՀՀԿ անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հուլիսի 27-ին. Վերցված է 2019 թ․ հուլիսի 27-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրություն

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի Ազգային ժողով · Հայաստանի Ազգային ժողով · Հայաստանի Ազգային ժողով · Հայաստանի Ազգային ժողով · Հայաստանի Ազգային ժողով |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |

 |
**Վիլիկ Սիրակի Հարությունյան** (դեկտեմբերի 5, 1938(1938-12-05), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ քիմիկոս-օրգանիկ։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1988), պրոֆեսոր (1991): ԽՍՀՄ գյուտարար (1984):

Կենսագրություն
--------------

Վիլիկ Հարությունյանը ծնվել է 1938 թվականի դեկտեմբերի 5-ին, Երևանում։ 1964 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1966-1969 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետի ասպիրանտուրայում։ 1966 թվականից աշխատում է Երևանի պետական համալսարանի օրգանական քիմիայի ամբիոնում։ 1971-1983 թվականներին եղել է ԵՊՀ օրգանական քիմիայի ամբիոնի ասիստենտ, 1984-1999 թվականներին՝ ԵՊՀ օրգանական քիմիայի ամբիոնի դոցենտ, 1990 թվականից՝ ԵՊՀ օրգանական քիմիայի ամբիոնի պրոֆեսոր, 2000 թվականից՝ վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են ֆունկցիոնալ տեղակալված հագեցած լակտոնների և հարակից կառուցվածքով տարացիկլային, այդ թվում կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների սինթեզի եղանակների մշակմանն ու քիմիական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հարությունյանի առաջարկած մի շարք նյութերի ստացման եղանակներ ներդրվել են Երևանի քիմիական ռեակտիվների գործարանում, իսկ որոշ միացություններ (Ազովի ձկնատնտեսության ԳՀԻ հետ համատեղ)՝ ավազանային ձկնարդյունաբերության մեջ՝ որպես աճման խթանիչներ, ջրավազանների սանիտարական վիճակը բարելավող, բակտերիաների և վնասատու ջրիմուռների աճը կանխող միջոցներ։

Անդամակցություն
---------------

* Էկոլոգիայի միջազգային ակադեմիայի անդամ (1996)։
* ՀՃԱ թղթակից անդամ (2003)։
* ՀՀ ԳԱԱ ՕՔԻ մասնագիտական խորհրդի անդամ։
* ԲՈՀ-ի 010 մասնագիտական խորհրդի անդամ։

Պարգևներ
--------

* «ԽՍՀՄ գյուտարար» կրծքանշան։
* ԵՊՀ ոսկե մեդալ (2009)։

Երկեր
-----

* Синтезы на базе α-замещенных-γ-ацетилбутиролактонов, Автореферат кандидат. диссертации, Ереван 17-ого октября 1969:
* Օրգանական քիմիան քիմիական օլիմպիադաներում, Խնդիրների ժողովածու իրենց լուծումներով, Երևան, «Լույս» 1985։
* Кетолактоны и кетокислоты–синтоны для синтеза новых гетероциклов и родственных соединений, (Автореферат доктор. диссертации), Ереван, 1988:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։
3. ↑  Ավետիսյան, Աիդա Ավետիսի; Հարությունյան, Վիլիկ Սիրակի (1985). *Օրգանական քիմիան քիմիական օլիմպիադաներում*. Երևան: Լույս.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
**Ալֆրեդ Նիեդոլս** (ռուս.՝ Алфред Ниедолс, լատիշ․՝ Alfrēds Niedols, նոյեմբերի 12, 1929(1929-11-12), Medze Parish, Լատվիա - փետրվարի 12, 2017(2017-02-12), Լատվիա), խորհրդային և լատվիացի լուսանկարիչ։ Տարբեր լուսանկարչական մրցույթների հաղթող։ «FOTAST»-ի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ալֆրեդ Նիեդոլսը ծնվել է 1929 թվականի նոյեմբերի 12-ին Լատվիայի Մեձյան ավանում։ 1944-1950 թվականներն աշխատել է հոր ագարակում և «Dzintars» կոլխոզում։ 1950 թվականին զորակոչվել է խորհրդային բանակ։ 1953-1985 թվականներն աշխատել է որպես մետաղագործ, ապա Լիեպայայի «Կարմիր մետաղագործ» գործարանում որպես հերթափոխի պետ։

Նիեդոլսի առաջին ցուցադրությունը տեղի է ունեցել 1958 թվականին։ 1965 թվականից Լիեպայայի ժողովրդական ֆոտոստուդիայի լուսանկարիչն է եղել։ Մասնակցել է մի շարք ֆոտոցուցահանդեսների, Լիեպայայում ունեցել է նաև անհատական ցուցահանդեսներ՝ 1979, 1999, 2004 և 2010 թվականներին։ Նիեդոլսի աշխատանքները տեղ են գտել բազմաթիվ գրքերում և ալբոմներում։

2004 թվականին պարգևատրվել է Բարիկադի մասնակցի հուշամեդալով։ Ամուսնացած էր լուսանկարիչ Էլգա Նիեդոլեի հետ։

Մահացել է 2017 թվականի փետրվարի 12-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Zināmi Liepājas fotokonkursa uzvarētāji». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 15-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 14-ին.
2. ↑  Alfrēda Niedola «Foto izstāde» Rucavas Kultūras namā

Արտաքին հղումներ
----------------

* Tiks atklāta Latvijas dzimšanas dienai veltīta fotogrāfiju izstāde
* V. Lēvalde «*Liepājnieki no A līdz Z biogrāfiskajā vārdnīcā*»
* Sākumlapa > Raksti > Liepājnieki > Mūžībā aizgājis ilggadējais kluba «Fotast» biedrs Alfrēds Niedols