Հելը և Հարմը
**Դժոխային շուն**, շան կերպարանքով առասպելական գերբնական արարած։ Ամենից հաճախ բնութագրվում է որպես հսկայական սև շուն՝ երբեմն շագանակագույն բծերով, առկայծող կարմիր կամ դեղին աչքերով, շատ հզոր և արագաշարժ, ունի ուրվականային կամ տեսիլային էություն և տհաճ հոտ, իսկ երբեմն անգամ խոսելու ունակություն։ Նրանց հիմնականում հանձնարարված է հսկել դեպի մահացածների աշխարհ տանող մուտքը կամ այլ պարտականություններ կատարել՝ կապված հանդերձյալ կամ գերբնական աշխարհի հետ, այնպիսին, ինչպիսիք են մոլորված ոգիների որսը և գերբնական իրերի հսկողությունը։

Բանահյուսության մեջ
-------------------

Ամենահայտնի դժոխային շունը, երևի, Կերբերոսն է՝ Հադեսի պահապանը հունական առասպելաբանության մեջ։ Դժոխային շունը հայտնվում է նաև հյուսիսային-եվրոպական առասպելաբանության և բանահյուսության մեջ որպես Վայրի Որսի մաս։ Այդ շները տարբեր անուններ ունեն տեղական բանահյուսություններում, սակայն տիրապետում են դժոխային շների տիպիկ բնավորության գծերին։ Մեծ Բրիտանիայում շատ անուններ տրվում են երևույթներով․ Արևելյան Անգլիայի *Սև Շակ* (որը իր առասպալական արմատներով մտնում է վիկինգների, ինչպես նաև կելտերի առասպելաբանության մեջ), Մեն կղզու *Մուդդի Դուն*, *Ուելսի Գվիլլուն* և այլն։ Բացի այդ՝ հարկ է նման անուններն անվանել ինչպես Գարմը՝ սկանդինավյան առասպելաբանության մեջ, և Հեկատան՝ հունական առասպելաբանության մեջ, քանի որ դժոխային շները, որոնք հսկում էին խաչմերուկները, ոռնոցով ազդարարում էին նրա գալուստը։ Դժոխային շների մասին ամենահին հիշատակումները հանդիպում են Վալտեր Մապի De nugis curialium (1190), ում և վալիական առասպելաբանության Մաբինոգիի Չորս ճյուղերը շարքում (10-12-րդ դարեր)։

Հարավային Մեքսիկայի և Կենտրոնական Ամերկայի բանահյուսության մեջ դժոխայն շունը կրում է Կախեդո անունը և ներկայանում է մեծ սև շան տեսքով, որը ուշ գիշերով գյուղական ճանապարհներին հետևում է ճանապարհորդներին։ Այս տերմինը տարածվել է ամերիկական այնպիսի բլյուզ երաժշտության մեջ, ինչպիսին է Ռոբերտ Ջոնսոնի «Hellhound on my Trail» երգը։

### Բարգեստ

Հյուսիսային Անգլիայում՝ հիմնականում Յոքշիրում, Բարգեստ անունը տրվում է լեգենդար հրեշավոր սև շանը, որն ունի հսկա մագիլներ, չնայած այս տարածաշրջանում այդ նույն անունը տրվում է նաև ուրվական կամ տան ոգի էլֆին (օրինակ Նորտամբերլենդում և Դարեմում)։ Գիշերները բարգեստները հսկում են իրենց տերերի գերեզմանները և նրանց հետ հանդիպումը, հավատանքի համաձայն, անհաջողություն և արագ մահ է բերում։ Որոշ հավատալիքների համաձայն այս հրեշները հանդիսանում են Կատաղի Որսի նախանշան։
Ըստ այլ լեգենդների՝ բարգեստները աստվածային պատժի արտահայտումն ու անձնավորված հատուցումն են։ 
*Բարգեստ* բառի ծագումն ու գրությունը վիճելի են։ *Ghost*-ը Անգլիայի հյուսիսում երբեմն արտասանում են *guest*, և ոգու անունը ստանում է burh-ghest տեսքը, ասյինքն՝ քաղաք-ուրվական։
Նաև համարվում է, որ բառը ծագում է գերմաներեն Berg-geist (*լեռնային ոգի*) կամ Bär-geist (*արջ-ոգի*), ակնարկելով նրա հայտնվելը արջի տեսքով։ Կա տարբերակ այն մասին, որ բառը ծագում է Bier-Geist-ից, այսինքն *գերեզմանային ոգի*։

### Դիպ

Կատալոնական առասպելում չար սև մազոտ շունը, որը ծծում է մարդկանց արյունը և հանդիսանում է սատանայի կամակատարը, կոչվում է Դիպ։ Կատալոնական առասպելներում, ինչպես այլ արարածներ, որոնք կապված են սատանայի հետ, Դիպը կաղում է մի ոտքից։ Չնայած այդքան չարագին էության, Դիպը պատկերված է կատալոնական Պրատդիպ տեղական իշխանության գերբի վրա։

### Մուդդի Դու

Մուդդի Դու անունը Մեն կղզու բանահյուսության մեջ կրում է սև շունը, որը ապրում է բացառապես Պիլ ամրոցում։ Շանը նկարագրում են որպես «մեծ, հորթի հասակի, անագե ամանների չափի աչքերով»։ Ամենից հաճախ Մուդդի Դուին տեսնում է ամրոցի թիկնազորը, որից էլ դուրս են եկել ուրվական-շան մասին առաջին խոսակցությունները։ 

### Եկեղեցական Գրիմ

Եկեղեցական *Գրիմը* անգլիական և սկանդինավյան բանահյուսության կերպարներից է։ Գրիմները եկեղեցու ոգիների ուղեկցողներն են և կոչված են հսկել եկեղեցու բարեկեցությունը։ Նրանք կարող են հայտնվել սև շների կամ ձևափոխաված մարդկային փոքրիկ սևամորթ կերպարանքների ձևով։

Շվեդական *Կիրկգրիմը* նույնացվում է այն կենդանիների ոգիների հետ, որոնց նորակառույց եկեղեցիներում զոհաբերել են վաղ քրիստոնյաները։ Եվրոպայի որոշ մասերում, ներառյալ Մեծ Բրիտանիան և Սկանդինավիան, ընդունված էր կառուցվող եկեղեցու հյուսիսային մասում ողջ-ողջ թաղել սև շներին՝ այդպիսով ստեղծելով պահապան ոգի՝ եկեղեցական գրիմ, որը պիտի պաշտպաներ եկեղեցին սատանայից։

Գրիմի կերպարը հիմնավորվել է գրականության մեջ։ Այսպես, 1914 թվականին «The Century Magazine» պարբերականում հրատարակվեց Դեն Ֆիլպոտտսի «The Church-grim» պատմությունը։ Որպես վտանգի նախազգուշացում՝ գրիմը հայտնվում է նաև Հարրի Փոթերի մասին պատմող գրքի 3-րդ մասում։

Մշակույթում
-----------

Ավելի ուշ շրջանում դժոխային շների կերպարը զարգացում է գտել գրականության մեջ․ ավելի հայտնի կերպարներ, ինչպես Գրիմը, հիշատակվում են «Հարրի Փոթերում» և Շերլոկ Հոլմսի մասին պատմող վեպում (Բասկերվիլների Շունը)։ Նաև հայտնվում է Ռիկ Ռիորդանի գրքերի շարքում։

Համակարգչային և դերային խաղերում այս կերպարը հանդիասնում է ամենահայտնիներից մեկը․ դժոխային շները տարբեր սատանայական արարածների ուղեկցորդն են։ Նրանք կարող են կրակ արտաշնչել և անխոնջաբար հետևել փախստականների։ Դժոխային շունը որոշ աղբյուրներում սատանայի ծառան է և հայտնվում է տանելու այն մարդու հոգին, որը նրա հետ պայմանագիր է կնքել։ Դժոխային շները հիշատակվում են «Գերբնականը» սերիալում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Rose, Carol* Giants, Monsters & Dragons: An Encyclopedia of Folklore, Legend, and Myth. — New York: Norton, 2000. — ISBN 0-393-32211-4
2. ↑  Micha F. Lindemans. «Barghest». Encyclopedia Mythica. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 1-ին. Վերցված է 18.08.2008-ին.
3. 1 2  Mackillop, James (1998), *Dictionary of Celtic Mytholgy*, Oxford: Oxford University Press, ISBN 0192801201
4. ↑  Killip (1976), Folkore of the Isle of Man, p. 150
5. ↑  Rose, Carol. Giants, Monsters & Dragons: An Encyclopedia of Folklore, Legend, and Myth. New York: Norton, 2000. Print
6. 1 2  *Arrowsmith, Nancy* A Field Guide to the Little People. — London: Pan, 1978. — ISBN 0-330-25425-1
7. ↑  Scandinavian Folk Belief and Legend, Reimund Kvideland, Henning K. Sehmsdorf, p247, 1991, ISBN 0-8166-1967-0 accessed 2008-10-20

Արտաքին հղումներ
----------------

* Hellhounds, Werewolves, Trolls and the Germanic Underworld Արխիվացված 2005-09-05 Wayback Machine