recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Գեղամ Սիրեկանի Ռաֆայելյան** (1914, Շիրակավան, Հայաստան - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Գեղամ Ռաֆայելյանը ծնվել է 1914 թվականին, Անիի շրջանի Շիրակավան գյուղում։ 1936 թվականին Երևանի հայկական մանկավարժական ինստիտուտի երկրորդ կուրսից թողել է ուսումնառությունը և աշխատանքի անցել Արթիկի շրջանի Նորաշենի դպրոցում։ Դասավանդել է քիմիա և կենսաբանություն։

1939 թվականին զորակոչվել է պարտադիր զինվորական ծառայության։ Սովորել է միջին հրամկազմի դպրոցում, որն ավարտել է Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբին։ 1941 թվականի հուլիսի 20-ին, լեյտենանտի կոչումով, մեկնել է Հարավ-Արևմտյան ռազմաճակատ։ Եղել է դասակի հրամանատար 972-րդ գնդում։ 1941 թվականի օգոստոսին Դնեպրի արևմտյան ափին, Կապուստինո բնակավայրի մոտակայքում Գեղամի դասակին հանձնվել է 82 մմ տրամաչափի 4 ականանետ և տրվել է մարտական առաջադրանք՝ խափանել թշնամու առաջխաղացումը։ Առաջադրանքը կատարվել է գերազանց։ Լազովայա հանգուցային կայարանում կատաղի մարտերի ժամանակ Գեղամը ծառայում էր 34-րդ հեծյալ դիվիզիայի 139-րդ գնդում։ Նրա դասակի 4 «Մաքսիմ» գնդացիրները դիպուկ և անխափան կրակով ապահովել են գնդի հաղթանակը։ Այդ մասին գրել է Խորհրդային Միության մարշալ Հովհաննես Բաղրամյանը «Հերոս քաղաքը Դնեպրի ափին» գրքում։ 1942 թվականի փետրվարին Լիսիչանսկից արևմուտք թշնամու դեմ կռվելիս Գեղամը ծանր վիրավորվել է և որոշ ժամանակ անց, որպես հաշմանդամ, զորացրվել է բանակի շարքերից։

Ռաֆայելյանը զորացրվել է բանակից, սովորել և ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտը։ Ստացել է բարձրագույն կրթություն, երեք տասնամյակ շարունակ նա նվիրվել է աճող սերնդի ուսուցման և դաստիարակության հայրենանվեր գործին։ Պատերազմի վետերանը 1972 թվականին անցել է կենսաթոշակի։ Ռաֆայելյանը պարգևատրվել է «Աշխատանքային արիության համար», «Կովկասի պաշտպանության համար», ԽՍՀՄ զինված ուժերի 60-ամյակի մեդալներով։

Պարգևներ
--------

* «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ
* «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ
* ԽՍՀՄ զինված ուժերի 60-ամյակի մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Արտակ Հակոբի Պետրոսյան** (1911, Երևան, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Արտակ Պետրոսյանը ծնվել է 1911 թվականին Երևան քաղաքում։ 1936 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Տիմիրյազևի անվան ակադեմիայի քիմիական-հողագիտական ֆակուլտետը, նշանակվել Տաշքենդի № 124 միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։

Հայրենական մեծ պատերազմի հենց սկզբից զորակոչվել է կարմիր բանակ, լեյտենանտի կոչումով։ 1941 թվականի հուլիս ամսին մասնակցել է Պետրոպավլովսկում 1078-րդ հետևակային գնդի կազմավորմանը։ 1941 թվականին Պետրոսյանը մեկնել է Լենինգրադի մարզ, որտեղից և սկսվել է նրա մարտական ուղին։ Օգոստոսի 25-ին մեկնել է 3-րդ գումարտակ, ստանձնել հրամանատարությունը, գրավել է «Սախարնայա գորան» բարձունքը։ 1943 թվականի հունվարի 12-18-ին մասնակցել է Լենինգրադի ազատագրման մարտերին, թշնամին դուրս է շպրտվել Լադոգա լճից շուրջ 13 կիլոմետր հարավ, որի հետևանքով Լենինգրադը ազատագրվել է շրջափակումից։ Պետրոսյանը պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ 1943 թվականի հունիսից սովորել է Վորոշիլովի անվան ռազմական ակադեմիայի բարձրագույն սպայական դասընթացներում։ 1943 թվականին նշանակվել է Չիրչիկի տանկային ուսումնարանի դասատու, միաժամանակ աշխատելով Թուրքեստանյան ռազմական օկրուգի շտաբում, որպես բաժնի ավագ ինժեներ։

1946 թվականի սկզբներին Պետրոսյանը զորացրվել է և վերադարձել Երևան։ Նշանակվել է Չկալովի անվան դպրոցի ուսուցիչ, իսկ հետո՝ գյուղատնտեսական ինստիտուտի դասախոս՝ աշխատելով այնտեղ մինչև 1948 թվականը։ Աշխատել է ՀԽՍՀ լուսավորության նախարարությունում որպես բուհերի բաժնի ավագ տեսուչ, միաժամանակ՝ № 7 միջնակարգ դպրոցի քիմիայի ուսուցիչ։ 1952 թվականին ավարտել է Երևանի քաղկոմին կից մարքսիզմ-լենինիզմի համալսարանը, ինչպես և Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի ասպիրանտուրան՝ քիմիական գիտությունների գծով։ 1953 թվականից մինչև 1971 թվականը դասախոսել է Մոսկվայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի Երևանի մասնաճյուղում։ Պետրոսյանն անցել է կենսաթոշակի, բայց շարունակել է մանկավարժական աշխատանքը Եղվարդի № 2 միջնակարգ դպրոցում։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Շիկ Ֆանտամադի Կամարա** (ֆր.՝ **Cheick Fantamady Camara**, մարտի 12, 1960(1960-03-12), Կոնակրի, Գվինեա - հունվարի 6, 2017(2017-01-06), Փարիզի 10-րդ շրջան, Փարիզ), գվինեացի մրցանակակիր կինոռեժիսոր։

Կենսագրություն
--------------

Շիկ Ֆանտամադի Կամարան ծնվել է 1960 թվականին, Գվինեայի մայրաքաղաք Կոնակրիում։ Ֆրանսիայում ապրելու տարիներին՝ քառասունն անց տարիքում մասնակցել է սցենարիստների դասընթացներին (ավարտել է 1997 թվականին)։ Մեկ տարի անց՝ 1998 թվականին կինոռեժիսուրա է ուսումնասիրել Լուի Լումիերի անվան քոլեջում։

Կինոռեժիսորի իր կարիերան սկսել է՝ նկարահանելով կարճամետրաժ կինոնկարներ. 2000 թվականին թողարկել է *Konorofili*-ը, 2004 թվականին՝ *Bé Kunko*-ն։ Դրանից հետո նկարահանել է երկու լիամետրաժ գեղարվեստական կինոնկար՝ *Il va pleuvoir sur Conakry*-ն՝ 2006 թվականին և *Morbayssa*-ն՝ 2010 թվականին։

2007 թվականին Բուկինա Ֆասոյի մայրաքաղաք Ուագադուգուում անցկացված կինոյի և հեռուստատեսության համաաֆրիկյան փառատոնում Կամարան նվաճել է *Prix RFI du Public* մրցանակը, հաջորդ տարում Մարոկկոյի Խուրիբգա քաղաքում կայացած աֆրիկյան կինոյի փառատոնոււմ՝ Prix Ousmane Sembène մրցանակը, որը շնորհվել է *Il va pleuvoir sur Conakry* գեղարվեստական կինոնկարի համար։

Մահը
----

Շիկ Ֆանտամադի Կամարան վախճանվել է 2017 թվականի հունվարի 7-ին՝ 57 տարեկան հասակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Fichier des personnes décédées
3. 1 2
4. 1 2 3 4 5  «Cheick Fantamady CAMARA». *Africultures*. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 10-ին.
5. 1 2 3  «Décès du cinéaste Fantamady Camara : il pleure sur Conakry». *Le Quotidien*. 2017 թ․ հունվարի 9. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 10-ին.
6. 1 2 3 4 5  «Décès du réalisateur guinéen Cheick Fantamady Camara». *Radio France Internationale*. 2017 թ․ հունվարի 9. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 10-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Cheick Fantamady Camara Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 16215666b · GND: 141662131 · ISNI: 0000000119310138 · LCCN: no2010132639 · NTA: 371500575 · SUDOC: 151806691 · VIAF: 122280987 · WorldCat VIAF: 122280987 |

 |

 |
| **՞**Տոնական գնայուկ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Գնայուկ բզեզներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Տոնական գնայուկ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Poecilus festivus

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Տոնական գնայուկ** (լատին․՝ Poecilus festivus), գնայուկ բզեզների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ձգված, չափավոր ուռուցիկ մարմնով, 11-13 մմ երկարությամբ ոչ խոշոր բզեզ է։ Մարմնի վերին մասն ունի վառ գունավորում՝ մետաղական կանաչ, կապտականաչ, հաճախ ոսկեգույն փայլով, որն ավելի ցայտուն է արտահայտված առաջնամեջքի վրա, ստորին մասը սև է։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Հյուսիսարևելյան Թուրքիայում, Հայաստանում՝ Երևանում (Ջրվեժ և Նուբարաշեն ավանների մոտ), «Էրեբունի» պետական արգելոցում, ինչպես նաև Տիգրանաշեն (Արարատի մարզ) և Ռինդ (Վայոց ձորի մարզ) գյուղերի մոտակայքում։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է տարբեր տեսակի կիսաանապատներում, հանդիպում է ապրիլ-հունիս ամիսներին քարերի տակ, գերազանցապես ռելիեֆի փոս ընկած հատվածներում, որտեղ ավելի երկար է պահպանվում հողի խոնավությունը։

Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

Պահպանություն
-------------

Ոչ մեծ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակը ցածր է և հանդիպում են եզակի առանձնյակներով։

Սպառնացող վտանգներից են՝ Երևան քաղաքի անմիջական մոտակայքում (Ջրվեժի լիճ) լանդշաֆտների փոխակերպումները և անասունների չկարգավորված արածեցմամբ պայմանավորված էկոհամակարգերի դեգրադացումը։

Պահպանվում է «Էրեբունի» պետական արգելոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.
| **՞**Սեղմված խխունջ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Փափկամարմիններ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Պիզիդիիդներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Սեղմված խխունջ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Musculium strictum

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Սեղմված խխունջ** (լատին․՝ Musculium strictum), պիզիդիիդների ընտանիքին պատկանող փափկամարմին կենդանի։ Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Մինչև 4,2 մմ երկարությամբ, 3,7 մմ լայնությամբ, կարճ, ձվաձև, խիստ ուռչած խեցին փոքր է։ Ուռուցիկ, նկատելիորեն խեցու մյուս մասերից առանձնացված վերին մասը շատ կարճ է։

Տարածվածությունը
----------------

Տարածված է Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Դանիայում, Վրաստանում (Բորժոմի շրջակայք)։ Հայաստանում հայտնի է մեկ կետից՝ Ջան լճից (Գորիս քաղաքի շրջակայք, Սյունիքի մարզ)։

Էկոլոգիա
--------

Սեղմված խխունջն ապրում է բարձր լեռնային լճերում։ Կենսաբանական առանձնահատկություններ հայտնի չեն։

Պահպանություն
-------------

Հազվագյուտ, ծայրահեղ սահմանափակ արեալով ռելիկտային տեսակ է։ Տարածման վայրում բավականին բազմաթիվ է։ Թվաքանակի տատանումների միտումներ բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոնները ջրամբարի աղտոտումն ու հիդրոլոգիական ռեժիմի խախտումն է։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.
**Ջեյսոն Ֆրեդերիկ Քիդ** (անգլ.՝ *Jason Frederick Kidd*, մարտի 23, 1973(1973-03-23), Սան Ֆրանցիսկո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, բասկետբոլային մարզիչ։ Ներկա պահին հանդիսանում է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Դալաս Մավերիքս» ակումբի գլխավոր մարզիչը։

Քիդը մեծացել է Կալիֆորնիայի Օքլենդ քաղաքում և հանդես եկել Բերքլիում գտնվող Կալիֆորնիայի համալսարանի թիմում, որից հետո մուտք է գործում 1994 թ. NBA-ի դրաֆթ, որտեղ ընտրվում է 2-րդը` «Դալաս Մավերիքսի» կողմից։ 1996-ից 2001 թվականները Քիդը խաղում է «Ֆինիքս Սանսի» կազմում, իսկ 2001-ից 2008-ը՝ «Նյու Ջերսի Նեթսի»։ 2007–08 խաղաշրջանի միջնամասում Քիդը փոխանակման շրջանակում հետ է տեղափոխվում «Դալաս»։ Վերջինիս կազմում Քիդը 2011 թ.-ին հաղթում է NBA-ի չեմպիոնատը։ Բասկետբոլիստի կարիերայի վերջին՝ 2012–13 մրցաշրջանը Քիդն անցկացնում է «Նյու Յորք Նիքս», որից հետո թոշակի է անցնում, սակայն մեկ շաբաթ անց արդեն հանդես գալիս որպես «Բրուքլին Նեթս» (նախկին՝ *«Նյու Ջերսի Նեթս»*) ակումբի գլխավոր մարզիչ։

Հանդես է եկել նաև Միացյալ Նահանգների բասկետբոլի ազգային հավաքականում` Սիդնեյի (2000) և Պեկինի (2008) ամառային օլիմպիական խաղերում։ Համարվել է լիգայի ոչ ագահ բասկետբոլիստներից մեկը, ով միշտ կարողանում էր գրագետ արդյունավետ փոխանցումների հեղինակ դառնալ։

Քիդը 10 անգամ ճանաչվել է աստղ` մասնակցելով բոլոր աստղերի խաղերին։

Տես նաև
-------

* 1000 և ավելի խաղի մասնակցած NBA բասկետբոլիստների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Shoals B.* Encyclopædia Britannica

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* ESPN էջ

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ջեյսոն Քիդ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Basketball-Reference.com (խաղացող) · Basketball-Reference.com (մարզիչ) · Basketball-Reference.com (Եվրոպա) · Eurobasket.com (խաղացող) · Eurobasket.com (մարզիչ) · RealGM · Sports-Reference.com (քոլեջ) · ՖԻԲԱ · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Munzinger · Notable Names Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n96122899 · VIAF: 9120912 · WorldCat VIAF: 9120912 |

 |
**«Էրոտոկրիտոս»** (հուն․՝ Ερωτόκριτος), չափածո վեպ, 17-րդ դարի վենետիկյան վերածննդի շրջանի հունական գրականության գլուխգործոցը։ Գրվել է մոտավորապես 1640 թվականին՝ հույն գրող Վիցենձոս Կորնարոսի կողմից Կրետեում՝ Հերակլիոն քաղաքում։

Այն իրենից ներկայացնում է չափածո վեպ։ Այստեղ համատեղված են ասպետական և ժողովրդական էպոսի հատկանիշները։

Պատմություն
-----------

«Էրոտոկրիտոս»-ի սիրաբանության ստեղծման համար նախահիմք է ծառայել ֆրանսիացի գրող Պյեր դը լա Սիպեդի *«Փարիզ և Վիեննա»* վեպը, որը այդ շրջանում չափազանց հայտնի է եղել ամբողջ Եվրոպայում։

Վեպի իրադարձությունները շարադրված է ազատ ոճով՝ հունարեն լեզվի արևելակրետական բարբառով։ Այս վեպի շնորհիվ Վիցենձոս Կորնարոսը դարձել է նոր շրջանի հունական գրականության ամենահայտնի դեմքերից մեկը։ «Փարիզ և Վիեննա»-ն Կորնարոսի կողմից օգտագործվել է, միայն որպես նախահիմք։ Հեղինակը ստեղծագործությունը հարմարեցրել է հունական ազգային ավանդույթների և ժողովրդական խոսքի առանձնահատկություններին։ Ստեղծագործությունն առաջին անգամ հրատարակվել է 1713 թվականին Իտալիայում՝ Վենետիկում։ Հունաստանում առաջին անգամ հրատարակվել է Հերակալիոն քաղաքում։

19-րդ դարում «Էրոտոկրիտոս»-ը ոգեշնչել է հույն հայտնի գրող Սոլոմոս Դիոնիսոսին իր գրական գործունեության մեջ։ Այն նաև զգալի ազդեցություն է ունեցել բանաստեղծներ Կոստիս Պալամասի, Կոստաս Կրիստալիսի և Յորգոս Սեֆերիսի ստեղծագործությունների վրա։

1987 թվականին ՅՈւՆԵՍԿՕ-ն ընդունել է որոշում առ այն, որ «Էրոտոկրիտոս»-ը պետք է դասվի համաշխարհային մշակույթի երեք հարյուր գլուխգործոցների շարքին։

Տես նաև
-------

* Հունական գրականություն
* Չափածո վեպ

Գրականություն
-------------

* Նիկոլաու Ն.Գ. «Հույն նոր գրականության համառոտ բառարան» — Մոսկվա, Ռուսաստան. «Լիբրոկոմ», 2010. — 296 էջ — ISBN 978-5-397-01373-4
* Չերնիշեվա Տ.Ն. Հունական գրականությունը 17-րդ դարում // Համաշխարհային գրականության պատմություն — Մ.: Գիտություն, 1983—1994. — հ. 4. — 1987. — էջ 335—339.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Էրոտոկրիտոս» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 13568371z · GND: 4341483-7 · LCCN: no00001632 · NLG: 177644 · SUDOC: 090222954 · VIAF: 180825199, 146159474311527662426 · WorldCat VIAF: 180825199, 146159474311527662426 |

 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Հունաստան**   **Եվրոպա**   **Գրականություն**
 |
**Մանժոֆրուա** ֆրանսիացի մարշալ Լուի Ժորժ Էրազմ դը Կոնտադի առանձնատունը, որը գտնվում է Ֆրանսիայի Մեյն դը լուա դեպարտամենտում։

Պատմություն
-----------

1676 թվականին Էրազմ դը Կոնտադը սեփականության իրավունքով ձեռք է բերել այս կալվածքը։ 1772 թվականին Ալսասի նահանգապետ Մարշալ Լուի Ժորժ Էրսմա դե Կոնտադեսը որոշեց վերակառուցել դղյակը որպես առանձնատուն։ Որպես ճարտարապետ նա ընտրում է Ժան Բենոետ-Վինսենթ Բարրիին, ով աշխատում էր տեղական ճարտարապետ Սիմիերի հետ։
Մարշալը Անջուից հեռու էր, աշխատանքով հիմնականում զբաղվում էր իր որդի` լե Մարկիս դը Կոնտադեսը, իր հարս` Ջուլի Կոնտադես դե Մարանցին, նրա դուստր` Հելեն Հերարդին և Էռասմա դե Կոնտադեսի կինը` Մարի-Մարջերիտին Մագոն դե Լա Լանդենը։ Վերանորոգման աշխատանքները տևեց երեք տարի։
Հին դղյակը այրվել էր, սակայն Բարրին գնահատում է դղյակի ձևը և պահում երկու աշտարակները, ինչպես նաև մատուռը, որը թվագրված է 1543 թվականին։
Շենքը հրաշքով փրկվում է Ֆրանսիական հեղափոխությանից և Վանդեական պատերազմներից՝ պահպանելով իր ընդհանուր տեսքը, հարակից գյուղատնտեսական կառույցները, մատուռը և այգին։ Այն նաև պահպանեց իր արխիվները և կահավորանքը, որը ուսումնասիրվել է Պիեր Վերլեթի կողմից։

Ճարտարապետություն
-----------------

Առանձնատունն ունի վեց հյուրասենյակ և քսան սենյակ, հսկայական այգի, որի ճակատն ուղղված է դեպի արևելք։ Եվս երկու սրահներ գտնվում են բակում և այգում։ Հյուրասենյակը օվալաձև է։ Մեծ աստիճանները տեղադրված են սենյակի երկու անկյուններում։ 
Մարշալի աշխատանքային սենյակը կառուցվել է առանձնատան հարավային կողմում։ Առանձնատան պատերը զարդարված են գեղեցիկ աղջիկների դիմանկարներով։ 
1984 թվականի հոկտեմբերի ութին առանձնատունն իր ողջ հմայքով, այգիններով և մատուռով դասվել է որպես պատմական հուշահամալիր։ 
1966 թվականին Մարսել Բլուվալի «Սեր և հնարավորություն» ֆիլմը նկարահանվել է Մանժոֆրուա առանձնատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  base Mérimée (ֆր.) — ministère de la Culture, 1978.
2. ↑  Marivaux (1993). Gallimard (ed.). *Théâtre complet*. Vol. 1. `{{cite book}}`: Unknown parameter `|lien auteur=` ignored (օգնություն), P.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պատմություն և նկարագրություն Արխիվացված 2007-07-13 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մանժոֆրուա» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Mérimée: PA00109179 · VIAF: 239620701 · WorldCat VIAF: 239620701 |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Ֆրանսիա**   **Ճարտարապետություն**   **Պատմություն**
 |
|  |
| --- |
| **Սյունաձև խխունջ** |
| Սյունաձև խխունջՍյունաձև խխունջ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Փափկամարմիններ (Mollusca) |
| **Ենթատիպ** | *Conchifera* |
| **Դաս** | Փորոտանիներ (Gastropoda) |
| **Կարգ** | Ցողունաչքավորներ (Stylommatophora) |
| **Ընտանիք** | Նեղ խխունջներ (Vertiginidae) |
| **Ցեղ** | **Columella** |
| **Տեսակ** | **Սյունաձև խխունջ** *(C. columella)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Columella columella***von Martens, 1830 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Սյունաձև խխունջ** (լատին․՝ Columella columella), նեղ խխունջների ընտանիքին պատկանող փափկամարմին կենդանի, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Վերին կարճ կլորացած մասով խեցին սյունաձև է։ Խեցու բարձրությունը մինչև 2,8-3,5 մմ է, իսկ լայնությունը՝ 1,3-1,5 մմ։ Խիստ ուռուցիկ, ելանցքի մոտ առանց ատամիկների պտույտները 6,5-8-ն են։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայում, Կենտրոնական Եվրոպայի լեռներում, Սիբիրում, Ղրիմում (Յալթա), Հայաստանում (Քաջարան քաղաքի մոտակայք), Միջին Ասիայի լեռներում և Հյուսիսային Ամերիկայում։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է վերին անտառային և ենթալպյան գոտինների արոտավայրերում։ Հանդիպում է բույսերի վրա։ Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

Պահպանություն
-------------

Համարվում է ծայրահեղ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ և սառցային շրջանի ռելիկտ։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Վտանգման հիմնական գործոններից է հանդիսանում անասունների գերարածեցումը և արոտավայրերի հերկումը։

Հայտնի են եզակի նմուշներ, իսկ թվաքանակի փոփոխության միտումներն ուսումնասիրված չեն։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սյունաձև խխունջ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779020993 |

 |
| **՞**Յացենկո–Խմելևսկու առվակային գնայուկ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Գնայուկ բզեզներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Յացենկո–Խմելևսկու առվակային գնայուկ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Duvalius yatsenkokhmelevskii

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Յացենկո–Խմելևսկու առվակային գնայուկ** (լատին․՝ Duvalius yatsenkokhmelevskii), գնայուկ բզեզների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

6,5 մմ մարմնի երկարությամբ, ձգված, չափավոր ուռուցիկ, փայլուն ծածկույթներով կարմրադարչնագույն մանր բզեզ է։

Տարածվածություն
---------------

Համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ և հայտնի է միայն Իջևան քաղաքի շրջակայքից (Տավուշի մարզ)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է սաղարթավոր անտառում` աղբյուրի մոտ։

Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։ Բզեզները հանդիպում են մայիս-հունիս ամիսներին` գերխոնավ հողերում և անտառային փռվածքում։

Պահպանություն
-------------

Ծայրահեղ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Թվաքանակը բարձր չէ, իսկ դրա փոփոխության միտումները հայտնի չեն։

Վտանգման հիմնական գործոնը տեսակի ապրելավայր հանդիսացող աղբյուրի հիդրոլոգիական ռեժիմի փոփոխությունն է։

Հանդիպում է «Իջևան» պետական արգելավայրի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մուրադյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գրիշա Արտեմի Մուրադյան** (1919, Վերին Գետաշեն, Հայաստան - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Գրիշա Մուրադյանը ծնվել է 1919 թվականին Մարտունու շրջանի Վերին Գետաշեն գյուղում։ 1937 թվականին ավարտել է Վարդենիսի շրջանի Վարդենիս ավանի միջնակարգ դպրոցը և նշանակվել Սուխումի շրջանի Աչադարա գյուղի տարրական դպրոցի վարիչ և հայոց լեզվի ուսուցիչ։

1939 թվականի հոկտեմբերին Մուրադյանը զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Պատերազմի տարիներին թշնամու դեմ մարտնչել է տարբեր ռազմաճակատներում՝ Հարավ-Արևմտյան, Կովկասյան, 2-րդ Բելոռուսական։ Պատերազմի սկզբից մինչև հաղթական ավարտը ծառայել է 384-րդ առանձին կապի գումարտակում, որն արժանացել է Թամանյան անվանակոչման և պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։ Մասնակցել է Մոզդոկ, Մալգոբեկ, Կերչ, Սևաստոպոլ քաղաքների ազատագրման և Քյոնիգսբերգ քաղաքի գրավման մարտերին։ Մուրադյանը Կերչ և Սևաստոպոլ քաղաքներն ազատագրելու ժամանակ գլխավորել է կապի գծային վաշտը և, մերձծովյան բանակի շտաբի և գործող դիվիզիաների միջև անխափան հեռախոսային կապ ապահովելու համար, 1944 թվականին պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ Մասնակցել է 2-րդ Բելոռուսական ռազմաճակատի մարտական գործողություններին Լեհաստանի և Գերմանիայի տերիտորիաներում։ Պարգևատրվել է «Կովկասի պաշտպանության համար», «Քյոնիգսբերգի գրավման համար» և «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալներով։ 1943 թվականին ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։

1945 թվականի դեկտեմբերին Մուրադյանը զորացրվել է և նորից անցել մանկավարժական աշխատանքի։ Նշանակվել է Գեղհովիտի յոթնամյա դպրոցի տնօրեն։ 1954 թվականին պարգևատրվել է «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալով։ 1955 թվականին ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի ռուսական բաժնի լեզվագրական ֆակուլտետը և երկար տարիներ ռուսաց լեզու և գրականություն դասավանդել միջնակարգ դպրոցի բարձր դասարաններում։ 1967 թվականին աշխատել է Վերին Գետաշենի միջնակարգ դպրոցում, եղել է արտադասարանական-արտադպրոցական դաստիարակչական աշխատանքների կազմակերպիչ։

Մահացել է 2000 թվականի սեպտեմբերի 5-ին։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ
* «Քյոնիգսբերգի գրավման համար» մեդալ
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
|  |
| --- |
| **Նեղ խխունջ** |
| Նեղ խխունջՆեղ խխունջ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Փափկամարմիններ (Mollusca) |
| **Ենթատիպ** | *Conchifera* |
| **Դաս** | Փորոտանիներ (Gastropoda) |
| **Կարգ** | Ցողունաչքավորներ (Stylommatophora) |
| **Ընտանիք** | Նեղ խխունջներ (Pupillidae) |
| **Ցեղ** | **Vertigo** |
| **Տեսակ** | **Նեղ խխունջ** *(V. angustior)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Vertigo angustior***Jeffreys, 1830 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակ |

**Նեղ խխունջ** (լատին․՝ Vartigo angustior), նեղ խխունջների ընտանիքին պատկանող փափկամարմին կենդանի, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

4,5-5 ուռուցիկ պտույտներով, կարճ գլանաձև, ձախ-ոլորված, շատ բարակ, համաչափ կողաձև մանրագծված, խոշոր հիմային ելուստով, ծոծրակի վրա երկար և խորը երկայնակի ակոսով և կարմրաշագանակագույն խեցու վերջին պտույտը դեպի ներքև խիստ նեղացած է։ Խեցին ունի 1,6-1,8 մմ բարձրություն և 0,8-0,9 մմ լայնություն։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայում, Հյուսիսային Իրանում։ Հայաստանում հանդիպում է միայն Լոռու մարզում (նախկին Լոռու սովխոզում և Ստեփանավան քաղաքի մոտակայքում)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են խոնավ մարգագետիններում՝ խոտերում և մամուռում։ Կենսաբանական առանձնահատկությունները պարզված չեն։

Պահպանություն
-------------

Հազվագյուտ տեսակ է, որը Հայաստանում ներկայացված է միակ ռելիկտային պոպուլյացիայով։ Բնության պահպանության միջազգային միաության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։ Ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և Բեռնի կոնվենցիայի 2-րդ հավելվածում։

Տեսակին սպառնում է ապրելավայրերի մելիորացիայի վտանգը։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նեղ խխունջ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778729626 |

 |
**Վաչագան Հունանի Վանցյան** (մայիսի 14, 1913(1913-05-14), Զակ, Ախալքալաքի շրջան, Սամցխե-Ջավախեթի մարզ, Վրաստան - օգոստոսի 1, 1944(1944-08-01), Ukmergė District Municipality, Լիտվա), Խորհրդային Միության հերոս (24.3.1945, հետմահու), սերժանտ։ Հայրենական պատերազմի (1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Վաչագան Վանցյանը ծնվել է 1913 թվականի մայիսի 14-ին Ռուսական կայսրության Երևանի նահանգի Զակ գյուղում (այժմ՝ Ախալքալաքի շրջան, Ջավախք), գյուղացու ընտանիքում։ 1928 թվականին ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ 1937-1939 թվականներին աշխատել է Բաթումի արդյունաբերական ձեռնարկություններում, այնուհետև՝ կոլտնտեսությունում։ Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբում կամավոր զորակոչվել է Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մարտերում երեք անգամ վիրավորվել է, հայտնի է եղել որպես հմուտ և խիզախ գնդացրորդ։ 1942 թվականի մայիսից մասնակցել է Ռժևսկ-Սիչևյան, 1943 թվականի ապրիլից՝ Բելոռուսական գործողությանը, ցուցաբերել խիզախություն և արիություն։ Շումիլինո երկաթուղային կայարանի շրջանում Վանցյանը ոչնչացրել է հակառակորդի 3 գնդացրային կետ, ետ մղել 2 հակագրոհ։ Աչքի է ընկել Նեմանի գետանցման ժամանակ, երբ ոչնչացրել է հակառակորդի 9 զինվոր։ 1944 թվականի օգոստոսի 1-ին Վանցյանը գրավել է պլացդարմ և պահել այն մինչև հիմնական ուժերի ժամանումը՝ ետ մղելով հակառակորդի 5 գրոհ։ Ծանր վիրավորվել է, բայց չի լքել մարտի դաշտը, արյունաքամ լինելով` պահել է պլացդարմը։ Մնալով մենակ՝ հավաքել է վերջին ուժերը և պայթեցրել հակառակորդի տանկը, իսկ ինքը զոհվել 1944 թվականի օգոստոսի 1-ին Վիտեբսկի շրջանի Շամիլինո երկաթուղային կայարանի մոտ։ Թաղված է Շիլան գյուղում (Բիրտայի շրջան, Լիտվա)։

Հիշատակ
-------

Վաչագան Վանցյանի բրոնզաձույլ կիսանդրին կանգնեցված է հայրենի Զակ գյուղում և շրջկենտրոնի կենտրոնական այգում։

Պարգևներ
--------

Առաջինների թվում Նեմանի հաջող գետանցման, պլացդարմի պահման, արիության և հերոսության համար հաստոցային գնդացրի գնդացրային հաշվարկի (259-րդ Հրաձգային գունդ, 179-րդ Հրաձգային դիվիզիա, 43-րդ Բանակ, 1-ին Մերձբալթյան ռազմաճակատ) հրամանատար սերժանտ Վանցյանին ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախարարի 1945 թվականի մարտի 24-ի հրամանագրով շնորհվել է (հետմահու) Խորհրդային Միության հերոսի կոչում, պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով և «Ոսկե աստղ» մեդալով (ԽՍՀՄ ԳԽՆ վկայականը հանձնվել է կնոջը)։ 

* Խորհրդային Միության հերոս (24.03.1945, հետմահու)
* Լենինի շքանշան (24.03.1945, հետմահու)
* «Արիության համար» մեդալ

Տես նաև
-------

* ԽՍՀՄ հերոսի կոչման արժանացած հայերի ցանկ
* Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Խորհրդային Միության հերոսի կոչում ստացած հայերի ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Խորհրդային Միության հերոսների ցանկը Հայկական Սովետական Հանրագիտարանում, հ 13, էջ 665
2. 1 2  Ջավախքի զավակները Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին
3. ↑  «Ով ով է. Հայեր» Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007, էջ 525:
4. ↑  *Операция "Багратион": освобождение Белоруссии* (ռուսերեն). ОЛМА Медиа Групп. 2004. ISBN 9785224046034.

Գրականություն
-------------

* Амирханян М. Д. Армяне — Герои Советского Союза. Ер. 2005. — 202 с.: ISBN 99930-4-342-7

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վաչագան Վանցյան «Երկրի հերոսներ» կայքում
**Մարիա Մարտինի աշտարակ** (իսպ.՝ Torre de María Martín), միջնադարյան աշտարակի մնացորդները գտնվում են ժայռի վրա, Իսպանիայի Անդալուզիա տարածաշրջանի Խաեն պրովինցիայի Ֆուերտե դել Ռեյ բնակավայրից 4.5 կմ հեռավորության վրա։ 
1993 թվականին հունիսի 22-ին Իսպանիայի մշակույթի նախարարության կողմից Մարիա Մարտինի աշտարակն ընդգրկվել է Իսպանիայի պատմական արժեք ունեցող հուշարձանների ցանկի մեջ՝ RI-51-0007907 գրանցման համարի տակ։

Նկարագրություն
--------------

Աշտարակը գտնվում է հարթ մակերևույթով տարածքի վրա։ Այն իրենից ներկայացնում է շրջանաձև կառույց, որը կանգնեցվել էր քառակուսի հատակագծով հիմքի վրա։ Քառակուսի հատակագծով հիմքը հնարավոր է, որ կառուցված լինի իբիրիցիական ժամանակի շինություն, որի վրա հետագայում կառուցվել է աշտարակը։ Մնացորդներից քիչ հեռու՝ բլրի հյուսիսային մասում, պահպանվել են տարբեր ժամանակահատվածների (իսլամական, հռոմեական, քրիստոնեական) կառույցների մնացորդներ։

Պետական պահպանություն
---------------------

Աշտարակը շատ է վնասվել։ Պահպանվել է հիմքի մի մասը, որի վրա անկանոն շարված են քարաբեկորները։ Ներկայիս աշտարակի տեսքը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ աշտարակի քարերը օգտագործվել են մտոակա բնակավայրերի բնակիչների կողմից իրենց տները կառուցելու համար։

Պատկերասրահ
-----------

* Ruinas de la torreRuinas de la torre
* Arranques de la torreArranques de la torre
* Cortijada de La Torre de María MartínCortijada de La Torre de María Martín
* Vistas hacia el SurVistas hacia el Sur

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. 1 2  Անդալուսիայի մշակութային ժառանգության թվային ուղեցույց (իսպ.)
3. 1 2 3  cita web|url =
4. ↑  Ministerio de Cultura, Patrimonio Histórico
5. ↑

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մարիա Մարտինի աշտարակ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
|  |
| --- |
| **Մեդվեդևի բնդեռիկ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Բզեզներ (Coleoptera) |
| **Ընտանիք** | Թերթիկաբեղավորներ (Melolonthidae) |
| **Ցեղ** | **Pseudopachydema** |
| **Տեսակ** | **Մեդվեդևի բնդեռիկ** *(P. medvedevi)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Pseudopachydema medvedevi*** |

**Մեդվեդևի բնդեռիկ** (լատին․՝ Pseudopachydema medvedevi), թերթիկաբեղավորների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Էգը 9 մմ երկարությամբ մանր բզեզ է, որն ունի խիստ ուռուցիկ, դեպի հետ ձվաձև լայնացող և թույլ փայլով մարմին։ Գունավորումը շիկակարմրավուն կարմիր է, գլուխը և առաջնամեջքը վերնաթևերից նկատելիորեն մուգ են։ Արուն անհայտ է։

Տարածվածություն
---------------

Համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ։ Տարածված է Գառնի գյուղի շրջակայքում։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է չոր լեռնատափաստաններում։

Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։ Օգոստոսին հողը փորելիս բզեզները հավաքվել են փուխր կավահողում։

Պահպանություն
-------------

Խիստ սահմանափակ արեալով շատ հազվագյուտ տեսակ է, որն համարվում է Արևելյան Կովկասի էնդեմիկ սեռին պատկանող երկու տեսակներից մեկը։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Թվաքանակից հայտնի են եզակի նմուշներ։

Վտանգ է հանդիսանում հողերի գյուղատնտեսական յուրացումը։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մեդվեդևի բնդեռիկ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist |

 |
**Պլաս Ստանիսլաս** (ֆր.՝ Place Stanislas, խոսակցական՝ Place Stan),լայնատարած հրապարակ Ֆրանսիայի Նանսի քաղաքում, որը եղել է նախկին Լոթարինգյան կոմսության մայրաքաղաք։ Ստեղծվել է 1752-1755 թթ վերջին լոթարինգյան կոմսի՝ Ստանիսլաս Լեշինսկու նախաձեռնությամբ իր բարեկամ Լյուդովիկոս XV-ի պատվին։ Սա բարոկկոյի ժամանակաշրջանի Եվրոպայի ամենախոշոր քաղաքաշինական նախագծերից մեկն է։

Էմմանուել Էրեի հաղթակամարը
Լյուդովիկոս XV-ի բրոնզե արձանը Էմմանուել Էրե դե Կորնիի (1705—1763) նախագծի համաձայն գտնվում էր «Թագավորական հրապարակի» կենտրոնում։ Արձանը շրջապատված էր ֆրանսիական կլասիցիզմի ոճով կառուցված շենքերով, ինչպիսին է եպիսկոպոսական ամրոցը (ներկայիս Լոթարինգյան Ազգային օպերա) և բժիշկների դպրոցը (ներկայիս Գեղարվեստի թանգարան)։

Ստանիսլաս հրապարակը իրենից ներկայացնում է միասնական քաղաքաշինական համալիր Պլաս դե լա Կարյեր և Պլաս դ՛ Ալյանս հարակից հրապարակներով հանդերձ, որոնք միանում են իրար կիսալուսնաձև սյուներով և հաղթակամարով։ Վերջինս կառուցված է հին հռոմեական Սեպտիմիուս Սևերուսի հաղթակամարի մոտիվներով։ Հրապարակը զարդարված էր նրբագեղ ոսկյա ցանկապատներով, շատրվաններով և լուսարձակներով՝ Ժան Լամուրի (1698—1771) վարպետության դրսևորումներով։

Հեղափոխության սկզբում արքայի արձանը իջեցրին և փոխարինեցին Հաղթանակի այլաբանական արձանով, իսկ հրապարակը Թագավորականից վերափոխվեց սկզբում Ազգայինի, իսկ հետո՝ Նապոլեոնի հրապարակ։ 1830 թվականի Հուլիսյան հեղափոխությունից հետո ստացավ իր ներկայիս անվանումը։ Սյդ ժամանակ էլ այնտեղ հայտնվեց Ստանիսլաս Լեշինսկու բրոնզե արձանը։

1983 թվականին, երբ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն ճանաչեց Լեշինսկու դարաշրջանի երեք հրապարակները որպես Համաշխարհային ժառանգության հուշարձան, Պլաս Ստանիսլասի մեծ մասը օգտագործվում էր որպես ավտոկայանատեղի։ Հրապարակի սեղծման 250 ամյակի կապակցությամբ արխիվի 18-րդ դարի տվյալների հիման վրա անցկացվեցին մեծածախս (9մլն եվրո) վերականգնողական աշխատանքներ, իսկ հրապարակը և նրան մերձակա տարածքը հայտարարվեցին հետիոտային գոտի։

Տես նաև
-------

* Պլաս դե լա Կարյեր
* Պլաս դ՛ Ալյանս
* Պարկ Պեպինիե

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Centre, UNESCO World Heritage. «Place Stanislas, Place de la Carrière and Place d'Alliance in Nancy». *UNESCO World Heritage Centre* (անգլերեն). Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 21-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Video of Place Stanislas — UNESCO World Heritage Centre
* Place Stanislas Արխիվացված 2017-07-24 Wayback Machine, the Tourist Information Office in Nancy

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Պլաս Ստանիսլաս» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4627173-9 · Mérimée: PA00106099, PA00106311 · VIAF: 247390492 · WorldCat VIAF: 247390492 |

 |
|  |
| --- |
| **Հարթ խխունջ** |
| Հարթ խխունջՀարթ խխունջ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Փափկամարմիններ (Mollusca) |
| **Ենթատիպ** | *Conchifera* |
| **Դաս** | Փորոտանիներ (Gastropoda) |
| **Վերնաընտանիք** | *Lymnaeoidea* |
| **Ընտանիք** | Տափակ խխունջներ (Planorbidae) |
| **Ցեղ** | **Gyraulus** |
| **Տեսակ** | **Հարթ խխունջ** *(G. laevis)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Gyraulus laevis***Alder, 1838 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Հարթ խխունջ** (լատին․՝ Gyraulus laevis), տափակ խխունջների ընտանիքին պատկանող փափկամարմին կենդանի։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Խեցին դեղնաեղջրագույն և սկավառալաձև է, լայնությունը մինչև 4 մմ է, իսկ բարձրությունը՝ մինչև 1 մմ, 4 արագ աճող պտույտներով մակերեսն առանց պարուրաձև մանրագծերի է և հարթ։ Վերջին պտույտը, որը վերևից գտնվում է ելանցքի մոտ, 1,8 անգամ նախավերջինից լայն է։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայում, Արևմտյան Աֆրիկայում, Արևմտյան Սիբիրում և Անդրկովկասում։ Հայաստանում հայտնի է միայն Սևանա լճի մոտակայքում գտնվող ոչ խոշոր ջրամբարներից, Սևան քաղաքի և Նորաշեն գյուղի մոտակայքից, Հրազդան գետի ակունքներից։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են աղբյուրամերձ ճահիճներում։ Կենսաբանական առանձնահատուկությունները հայտնի չեն։

Պահպանություն
-------------

Ոչ մեծ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանություն միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը տարծման վայրերում բավականաչափ բարձր էր։ Հայաստանում վերջին 50 տարիների ընթացքում չի հավաքվել։

Վտանգման հիմնական գործոններից է՝ Սևանա լճի մակարդակի իջեցման պատճառով ջրամաբարների հիդրոլոգիական ռեժիմի խախտումը։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հարթ խխունջ» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հարթ խխունջ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2781177360 |

 |
**Պիտիուսյան կղզիներ** (կատ.՝ Pitiusas, իսպ.՝ Las Pitiusas), հայտնի են որպես **Պիտիուսներ** կամ **Պինյան կղզիներ**, Բալեարյան կղզիների կղզիներից Իվիսայի, Ֆորմենտերայի Ս'Էսպալմադորի և այլ փոքր կղզիների հավաքական անվանումն է։ Վարչականորեն պատկանում է իսպանական Բալեարյան կղզիներ պրովինցիային։ Տարածքը կազմում է 654,28 կմ²։ Բնակչությունը կազմում է 161 369 մարդ (2006 թ․)։

Աշխարհագրություն
----------------

Կղզիները գտնվում են Մալյորկա կղզու հարավարևմտյան մասից 100 կիլոմետր հեռավորության վրա և իսկ Պիրենեյան թերակղզում Կապ դե լա Նաույից մոտավորապես 80 կիլոմետր հեռավորության վրա։

Պատմություն
-----------

Հին ժամանակներում կղզիները հայտնի էին որպես Պիտիուսա կղզիներ, որոնք նշված էին Կլավդիոս Պտղոմեոսի աշխարհագրության մեջ, Օֆիուսիս և Էբիսուս անուններով, որոնք նույնանուն քաղաք են ունեցել։ Կղզիները օգտագործվում էին կիլիկյան ծովահենների կողմից, որպես հենակետ։ Հռոմեացի գեներալ Աննիուսը իր մեծ նավատորմով քշեց ծովահեններին և նրանց հետ միասին հռոմեական գեներալ Քվինտոս Սերտորիոսին, ով ապաստան էր փնտրում այնտեղ։

Կառավարում
----------

Պինյան կղզիները երբեմն խմբավորված են միասին որպես Բալեարյան կղզիների մի մաս, կամ այլ կերպ համարվել է վերոհիշյալ կղզիներից առանձնացված մաս։ Քաղաքականորեն նրանք Բալեարյան կղզիներ ինքնավար համայնքի մի մասն են կազմում։

Սկզբում դրանք միևնույն ինքնավար խորհրդի (Իվիսայի և Ֆորմենտերայի) վարչական մաս էին կազմում, սակայն 2007 թվականից նրանք այժմ բաժանվում են Իվիսայի Ֆորմենտերայի ինքնավար խորհուրդների միջև (յուրաքանչյուրը որպես առանձին կոմարկա), որոնք Բալեարյան կղզիների չորս հիմնական վարչական ստորաբաժանումներից են։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Դրոշներ և զինանշաններ
---------------------

* Իսպանիայի դրոշԻսպանիայի դրոշ
* Բալեարյան կղզիների դրոշԲալեարյան կղզիների դրոշ
* Իվիսայի դրոշ Իվիսայի դրոշ
* Ֆորմենտերայի դրոշՖորմենտերայի դրոշ
* Իվիսայի խորհրդի զինանշանԻվիսայի խորհրդի զինանշան
* Սանտ Անտոնի դե Պորտմանիի զինանշանՍանտ Անտոնի դե Պորտմանիի զինանշան
* Սանտ Ջոն դե Լաբրիտխայի զինանշանՍանտ Ջոն դե Լաբրիտխայի զինանշան
* Սանտա Էուլարիա դես Ռիուի դրոշՍանտա Էուլարիա դես Ռիուի դրոշ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  (Իսպաներեն) Lagartija de las Pitiusas - Podarcis pityusensis (Boscá, 1883), *Enciclopedia virtual de los vertebrados españoles*, Alfredo Salvador, Museo Nacional de Ciencias Natural (CSIC), Madrid, published 20-06-2006.
2. ↑  *A new species of rail (Aves, Rallidae) from the Upper Pleistocene and Holocene of Eivissa (Pitiusic Island, Western Mediterranean)*, McMinn M. Palmer M. & Alcocer J.A. *Ibis* journal (ISSN 0019-1019), volume 147, pp. 706-716, published 2005. Referenced by the Mediterranean Institute for Advanced Studies (IMEDEA).

Արտաքին հղումներ
----------------

* Consejo Insular de Ibiza Արխիվացված 2007-10-07 Wayback Machine
* Consejo Insular de Formentera

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4298277-7 · LCCN: n97057502 · VIAF: 124189954 · WorldCat VIAF: 124189954 |

 |
**Նիկոլայ Պետրոսի Սուկոյան** (Սուքոյան, 1915, սեպտեմբերի 12, Բաթում - 2009, դեկտեմբերի 26, Մոսկվա), հայ ճարտարապետ, գեղանկարիչ։ Ռուսաստանի վաստակավոր ճարտարապետ (1991 թ.)։ ՄՃԱ պատվավոր անդամ, Մոսկվայի վաստակավոր շինարար, նկարիչների միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

1937-1943 թվականներին և 1946-1954 թվականներին սովորել և աշխատել է Մոսկվայի ճարտարապետության ինստիտուտում։ 1942 թվականին Տաշքենդում աշխատել է հայտնի ճարտարապետներ Մ. Բարշի և Վ. Կրինսկու մոտ՝ որպես ասիստենտ։ 1943-1945 թվականներին մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ Եղել է Մոսկվայի պաշտպանության, Բեռլինի գրավման. Պրահայի ազատագրման մասնակից։

1946 թվականին վերադարձել է Մոսկվա և զբաղվել մանկավարժական գործունեությամբ, զուգահեռ սովորել ասպիրանտուրայում։ 1945-1954 թվականներին եղել է Մոսկվայի ճարտարապետության ինստիտուտի դասախոս։

Իր ղեկավարի՝ Ի. Ժոլտովսկու հետ աշխատել է մի շարք հայտնի նախագծերի շուրջ՝ Խորհրդարանի տուն, Պանթեոն, բնակելի տներ, շենքեր, թաղամասեր, կինոթատրոններ Մոսկվայում և այլն։ Նախագծել և իրականացրել է Լվովի գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1957 թվականից մի քանի ռուս ճարտարապետների հետ համատեղ նախագծել և կյանքի է կոչել Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահի և Նկարիչների Տան շենքերը։ 1972-1990 թվականներին եղել է Մոսկվայի Կրիմսկի առափնյակի նախագծման և կառուցապատման պատասխանատու, 1990-ականներից՝ «Մոսպրոեկտ 2» շենքերի կառուցման և հասարակական շենքերի նախածերի վարչության ղեկավարը և գլխավոր ճարտարապետը։ Նախագծել է Մոսկվայի Կարմիր Դարպասների պողոտան, Պակրովկայի և Մոդեռն թատրոնների շենքերը, Արվեստների այգին և այլն։

Մոսկվայի նկարչի տուն
Հեղինակել է նաև նատյուրմորտներ, դիմանկարներ, գեղանկարչական այլ աշխատանքներ, որոնց հիմնական թեմաներն են Հայաստանը, Վրաստանը, Իտալիան, Ֆրանսիան, Անգլիան, Հունաստանը, Բայկալ ծովը, եկեղեցիներ, հետպատերազմյան գործեր։ 1950 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների, ունեցել անհատական ցուցահանդեսներ Մոսկվայում։ 1952-2005 թվականներին հեղինակել է բազմաթիվ մասնագիտական հրապարակումներ, հոդվածներ։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի մեդալ
* Պատերազմի 2-րդ կարգի մեդալ
* Ռուսաստանի վաստակավոր ճարտարապետ, 1991 թ.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մոսկվայում վախճանվել է ճարտարապետ Նիկոլայ Սուկոյանը
2. ↑  Նիկոլայ Սուկոյանի կենսագրությունը avproduction.am կայքում(չաշխատող հղում)
3. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Николай Сукоян. "Архитектор и художник"
* Умер архитектор ЦДХ Николай Сукоян
* Скончался архитектор ЦДХ Николай Сукоян
| **՞**Հայկական ծաղկափոշեկեր |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Ծաղկեփոշեկերներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Հայկական ծաղկափոշեկեր |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Anthaxia armeniaca

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հայկական ծաղկափոշեկեր** (լատին․՝ *Anthaxia armeniaca*), ծաղկափոշեկերների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Ոչ լայն ձվաձև մարմնով և 5-6,5 մմ երկարությամբ մանր չափի բզեզ է։ Գունավորումը բացից մինչև մուգ դարչնագույն է, իսկ ոտքերը՝ բաց դարչնագույն։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանի էնդեմիկ է։ Տարածված է Իջևանի քաղաքի շրջակայքում և Թեղուտ գյուղում՝ Հաղարծին վանքի մոտ (Տավուշի մարզ)։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում է անտառների բացատներում և անտառեզրերում, հանդիպում՝ հունիս-հուլիս ամիսներին հովանոցազգի բույսերի ծաղիկների և ծաղկող թփերի վրա։

Կենսաբանական առանձնահատկություններն անհայտ են։

Պահպանություն
-------------

Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային մության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը չափավոր բարձր է, իսկ փոփոխության միտումները՝ անհայտ։

Սպառնացող վտանգներից են ապօրինի հատումների հետևանքով անտառային էկոհամակարգերի դեգրադացումը և հողի վերին շերտի կարծրացումը՝ պայմանավորված չկարգավորված ռեկրեացիոն ծանրաբեռնվածությամբ։

Պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկում և «Իջևան» արգելավայրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.
|  |
| --- |
| **Կովկասյան փարավոն** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Բզեզներ (Coleoptera) |
| **Ընտանիք** | Թերթիկաբեղավորներ (Rutelidae) |
| **Ցեղ** | **Pharaonus** |
| **Տեսակ** | **Կովկասյան փարավոն** *(P. caucasicus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Pharaonus caucasicus*** |

**Կովկասյան փարավոն** (լատին․՝ Pharaonus caucasicus), թերթիկաբեղավորների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Լայն ձվաձև, փայլուն, սև մարմնով, 9 մմ երկարությամբ ոչ շատ մեծ բզեզ է, որն ունի սպիտակադեղնավուն և փայլուն վերնաթևեր։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանի էնդեմիկ տեսակ է։ Նախկինում հայտնի էր Երևանի, Էջմիածնի և Փարաքարի շրջակայքերից, որտեղ հավանաբար պայմանավորված անապատների յուրացմամբ՝ անհետացել է։ Ներկայում հայտնի է միայն Գոռավանի ավազուտներում՝ Վեդի քաղաքի մոտ։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են ջուզգունի թփուտներով ավազոտ անապատներում։ Հանդիպում են մայիսի վերջին և հունիսի առաջին կեսին։ Թռիչքը ցերեկն է։ Թրթուրն ապրում է հողում, իսկ զարգացումը տևում է մեկ տարի։

Պահպանություն
-------------

Ցածր թվաքանակով և կրճատվող արեալով տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

1980-ական թվականների սկզբներին շատ մեծաքանակ էր, դիտվում էր բզեզների պարսում ջուզգունի ծաղկող թփերի վրա։ Ներկայումս թվաքանակը խիստ կրճատվել է և հանդիպում են եզակի առանձնյակներով։

Սպառնացող վտանգներից են անասունների արածեցումը, վառելանյութերի համար ջուզգունի թփերի հատումը, ճանապարհաշինությունը և շինարարական նպատակներով ավազահանումը։

Պահպանվում է «Գոռավանի ավազուտներ» պետական արգելավայրում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |