**Մծղնեություն**, աղանդավորական շարժում Հայաստանում, V դարում։ Անունը հավանաբար առաջացել է Ասորիքում տարածված «մսալյանա» (աղոթողներ) աղանդից։ Մծղնեություն դատապարտվել է Շահապիվանի եկեղեցական ժողովում (444)։

Պատմություն
-----------

Ըստ ընդունած որոշումնների՝ պարզ է դառնում, որ շարժումը մեծ վնասներ է հասցրել հայ եկեղեցուն և ֆեոդալական համակարգին։ 

Սահակ Պարթևի և Մեսրոպ Մաշտոցի մահվանից հետո, խախտված է եղել եկեղեցական կարգն ու կանոնը («լինէր եղծումն և քայքայումն կարգաց և օրինաց և եկեղեցւոյ»), ակտիվացել էին մծղնեության հետևորդները, ուստի նրանց նկատմամբ անհրաժեշտ է եղել վճռական քայլեր սկսել։

Թե ովքե՞ր էին մծղնեականները, ո՞ր շրջաններում էին տարածված նրանք և ինչի՞ համար էին պայքարում պաշտոնական եկեղեցու դեմ պատմական աղբյուրներում շատ տեղեկություններ չկան։

Դատելով Շահապիվանի ժողովի` մծղնեության դեմ ընդունած պատժի խստության աստիճանից, պետք է ենթադրել, որ այդ շարժման հետևորդները հայ եկեղեցու կատաղի հակառակորդներն են եղել, այլապես անիմաստ կլիներ նման որոշման կարիքը «անօրէն աղանդաւորների» դեմ։

Ժողովի կանոններից երևում է, որ Մծղնեությանը հարել են ոչ միայն ժողողովրդական խավերը, այլև հոգևորականներ ու իշխանավորներ։ Մծղնեության մեջ մեղադրվողների նկատմամբ գործադրված դաժան պատիժներն ու խոշտանգումները ցույց են տալիս, որ շարժումն ունեցել է հակաեկեղեցական և հակաֆեոդալական բնույթ։ 

Ըստ Շահապիվանի ժողովի 19-րդ կետիմծղնեությանը հարող մարդու կամ կնոջ ձեռքերի և ոտքերի ջլերը պետք է կտրել, աղվեսադրոշմ  (աղվեսախարան, աղվեսակնիք) դնել նրա ճակատին և տանել բորոտների մոտ, որպեսզի նրանք կարողանան ապաշխարեն։ 

Մյուս կետով ասվում էր, որ մծղնեության հարած ծնողների երեխաները, եթե գիտակցական հասակ ունեն, ապա պետք է կրկնեն ծնողների ճակատագիրը, իսկ եթե մանկահասակ են, ապա երեխաներին պետք է վերցնել ծնողներից և տալ եկեղեցուն՝ դաստիարակություն ստանալու համր։

Եթե մծղնեության մեջ մեղադրվում է եկեղեցականը և դա առաջին անգամն է, ապա նրան կարգալույծ պիտի անել իր պաշտոնից, ճակատին աղվեսադրոշմ դնել և ուղարկել ճգնելու, իսկ եթե եկեղեցականը երկրորդ անգամ է մեղադրվում այդ նույն հանցանքում, արդեն կտրվում են նաև նրա ոտքերի և ձեռքերի ջլերը։

Հավատացյալ մարդը տեսնելով «նզովված մարդու» ճակատի դրոշմը, ոչ միայն պետք է խուսափեր փոխհարաբերություն ունենալ նրա հետ, այլև պարտավոր էր նրան հալածել որպես «հասարակության թշնամի»։

Շահապիվանի ժողովը, սակայն, պատիժներ է սահմանել ոչ միայն մծղնեական շարժման հարողների, այլև այն քաղաքացիների նկատմամբ, ովքեր այս շարժման հարողներին կթաքցնեն իշխանությունից։ Եթե մծղնեականին թաքցնողը հասարակ քահանա է, օրենքով պետք է կտրել նրա ոտքի և ձեռքի ջլերը, եթե բարձրաստիճան եկեղեցական է, նզովվում և պաշտոնից է հեռացվում, իսկ եթե ազնվական ծագում ունեցող մարդ է, միայն նզովվում է։

Չնայած շարժման դեմ սկսված համառ պայքարին, շարժումն ամբողջությամբ արմատախիլ չեղավ 5-րդ դարում։ Հետագայում մծղնեները ձուլվել կամ հարել են պավլիկյաններին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ժամկոչյան, Հ․; Աբրահամյան, Ա․; Մելիք-Բախշյան, Ստ․; Պողոսյան, Ս․ (1975թ․). *Հայ ժողովրդի պատմություն, սկզբից մինչև 18-րդ դարի վերջ*. Երևան: Երևանի Պետական Համալսարան.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 638)։*  |