**Ջանեթ Լի** (անգլ.՝ Janet Leigh, ծննդյամբ **Ջինեթ Հելեն Մորիսոն** (անգլ.՝ Jeanette Helen Morrison,հուլիսի 6, 1927(1927-07-06)[…], Merced, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ - հոկտեմբերի 3, 2004(2004-10-03)[…], Բևերլի Հիլզ, Լոս Անջելես շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի երգչուհի և գրող։ Արժանացել է Ոսկե գլոբուս մրցանակի, ինչպես նաև եղել է Օսկար մրցանակի անվանակիր։ Առավել հայտնի է դարձել Ալֆրեդ Հիչքոքի «Պսիխո» ֆիլմի և Օրսոն Ուելսի «Չարի կնիք» ֆիլմի շնորհիվ։

Վաղ տարիներ
-----------

Թանեթ Հելեն Մորիսոնը ծնվել է 1927 թվականի հուլիսի 6-ին Կալիֆոռնիայում՝ Մերսեդ քաղաքում։ Դերասանուհին Հելեն Լիթի և Ֆրեդերիկ Ռոբերտ Մորիսոնի միակ զավակն է։ Նրա պապիկն ու տատիկը Դանիայից էին։ Նրա ունի շոտլանդական, իռլանդական և գերմանական արմատներ։

Եղել է Պասիֆիկ համալսարանի ուսանողուհի, սովորել է երաժշտություն և հոգեբանություն։

Կարիերա
-------

### Կինո

Ջանեթ Լին կինոյում իր կարիերան սկսել է 1945 թվականին՝ Նորմե Շիրերի շնորհիվ, ով սկսնակ դերասանուհու մեջ տեսել է մեծ տաղանդ։ Նա տեսել է դերասանուհու նկարները և խորհուրդ է տվել գործակալ Լյու Վասերմանին։ Նրա նկարը զետեղվել է Լիլիան Բերնսի դրամայի պատրոնաժում։ Մետրո-Գոլդուին-Մայեր ընկերությունը նրան առաջարկել է կնքել համաձայնագիր, որին հաջորդելու էր ֆիլում իր փորձերը և «Ռոձի Ռիջիի սիրավեպը» ֆիլմում իր առաջնելույթը (1947)։

Վերջին տասը տարիներին նա նկարահանվել է տարբեր հայտնի ֆիլմերում։ Նա հինգ ֆիլմերում՝ *Գուդինի* (1953) *Սև Falworth վահան* (1954), Վիկինգները (1958), կատարյալ տոն (1958), Ո՞վ է այս լեդին (1960), նկարահանվել է իր երբեմնի ամուսնու՝ Թոնի Քերթիսի հետ։ Նրանք նաև միասին վեցերորդ ֆիլմում՝ *Պեպե* (1960), իրականացրել են Կամեո։

1958 թվականին Լին Չառլթոն Հեսթոնի հետ նկարահանվել է Օրսոն Ուելսի Չարի կնիքը նուարում, իսկ ավելի ուշ՝ Ալֆրեդ Հիչքոքի Պսիխո ֆիլմում։ Մերիոն Քրեյնի դերը նրա ամենահայտնի դերն է, որտեղ նկարահանվել են նաև Էնթոնի Պերկինսը և Ջոն Գևիսը։ Լիին հոգեպես այնքան վնաս է պատճառել տեսարանը, որ նա երկար ժամանակ խուսափել է ֆիլմերից։ Այդ դերի համար նա արժանացել է Ոսկե գլոբուս մրցանակի, ինչպես նաև առաջարվել է Օսկար մրցնաակ ստանալու համար:Շնորհիվ Մերիոն Քրեյնի նա իր հայրենիքում ստացել է «Միսս Ճիչ» մականունը։

1960-ական թվականների կեսին նա գրեթե դադարել է երևալ էկրանին՝ ֆիլմերում ընդունելով միայն մի քանի մասնակցություն, որից երկուսը «Մառախուղ» (1980) և «Halloween՝ 20 տարի անց» (1998), նա այդ ֆիլմերում նկարահանվել է Ջեյմի Լի Քյորթիսի՝ իր աղջկա հետ։

### Գրական ստեղծագործություն

Նա նաև չորս գրքի հեղինակ է։ Նրա առաջին հուշագրությունը «Սա իրական Հոլիվուդն է» (1984), որը Նյու Յորք Թայմսում դարձել է բեստսելեր։ 1995 թվականին նա հրապարակել է «*Psycho: Դասական թրեյլերի ետնաբեմում»:* 1996 թվականին նա հրապարակել է իր առաջին վեպը՝ «Ճակատագրի տունը», որը ուսումնասիրում է երկու ընկերների կյանքը՝ Հոլիվուդի պատմության փոփոխման ընթացքում։ Գրքի հաջողությունը առաջացնում է հաջորդ վեպը գրելու միտումը՝ «Երազանքների գործարան» (2002)։

Անձնական կյանք և մահ
--------------------

1942 թվականի օգոստոսի մեկին 15 տարեկանում (ձևանալով 18 տարեկան) Լին ամուսնացել է 18-ամյա Ջոնա Քենեթ Քարլայլայի հետ՝ Ռինոյում։ Ամուսնությունը չեղյալ է հայտարարվել չորս ամիս անց՝ 1949 թվականի սեպտեմբերի յոթին։

1951 թվականի հունիսի 4-ին ամուսնացել է Թոնի Քերթիսի հետ։ Ունեցել են երկու աղջիկ՝ Քելլի և Ջեյմի Քյորթիսները, ովքեր նույնպես դարձել են դերասանուհիներ։ Շուտով ամուսնությունը չեղյալ է հայտարարվում և Լին ամուսնանում է մակլեր Ռոբերտ Բրենդթի հետ՝ Լաս Վեգասում: Նրանք միասին ապրել են 42 տարի՝ մինչև Լիի մահը՝ 2004 թվականը։

Լին Խաղաղ Օվկիանոսի Ստոկտոնում՝ Կալիֆոռնիայում գտնվող համալսարանում արժանացել է Գիտությունների դոկտոր կոչման։

Մահացել է 2004 թվականին 77 տարեկանում՝ Բևեռլի Հիլզում, վասկուլիտի (արյան անոթների բորբոքում) դեմ մեկ տարվա պայքարից հետո, մարմինը դիակիզվել է։

Մրցանականեր և անվանակարգեր
--------------------------

1960 թվականի փետրվարի ութին արժանացել է աստղի՝ Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում։

### «Օսկար» մրցանակ

* 1961 թվական — անվանակարգ Օսկար երկրորդ պլանի լավագույն դերասանուհու համար՝ Պսիխո ֆիլմի համար։

### «Ոսկե գլոբուս» մրցնաակ

* 1961 թվական — մրցանակ Օսկար երկրորդ պլանի լավագույն դերասանուհու համար՝ Պսիխո ֆիլմի համար։

Ընտրյալ ֆիլմագրություն
----------------------

***Ջանեթ Լիի ֆիլմագրություն***

Լին կատարել է 50-ից ավելի ֆիլմերում և ավելի քան 30-ից ավելի սերիալներում դերեր, նաև ելույթ է ունեցել 1952 թվականին ռադիոյում։ Ներքևում ներկայացված են դերասանուհու մասնակցությամբ ֆիլմերի ցանկ. 

| Տարեթիվ |  | Հայերեն անվանում | Բնագիր անվանում | Դեր |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1948 | ֆիլմ | Հայրենի բլուրներ | *Hills of Home* | Մարգիտ Միթչել |
| 1948 | ֆիլմ | Բռնության գործողություն | *Act of Violence* | Էդիթ Էնլի |
| 1949 | ֆիլմ | Փոքրիկ կանայք | *Little Women* | Մարգարետ «Մեգ» Մարչ / Բրուք |
| 1949 | ֆիլմ | Կարմիր Դանուբ | *The Red Danube* | Մարիա Բուլեն |
| 1952 | ֆիլմ | Սկարամուշ | *Scaramouche* | Ալինա դե Գավրիլյակ |
| 1953 | ֆիլմ | Պարզ խթան | *The Naked Spur* | Լինա Փեթչ |
| 1953 | ֆիլմ | Հուդինի | *Houdini* | ԲԵսս Գուդինի |
| 1954 | ֆիլմ | Ոստիկան-խաբեբա | *Rogue Cop* | Կարեն Ստեֆենսոն |
| 1957 | ֆիլմ | Օդաչու | *Jet Pilot* | լեյտենանտ Աննա Մարլադովնա Շենոն/ Օլգա Օրլիֆ |
| 1958 | ֆիլմ | Չարի կնիք | *Touch of Evil* | Սյուզան «Սյուզի» Վարգաս |
| 1958 | ֆիլմ | Վիկինգներ | *The Vikings* | Մորգանա |
| 1960 | ֆիլմ | Պսիխո | *Psycho* | Մերիոն Քրեյն |
| 1962 | ֆիլմ | Մանջուրական թեկնածու | *The Manchurian Candidate* | Յուջենի Ռոուզ Չեյնի |
| 1966 | ֆիլմ | Հարփեր | *Harper* | Սյուզան Հարփեր |
| 1975 | հ/ս | Կոլոմբո. Մոռացված տիկին | *Columbo. Forgotten Lady* | Գրեյս Ուիլեր |
| 1980 | ֆիլմ | Մառախուղ | *The Fog* | ՔԵթի Ուիլյամս |
| 1998 | ֆիլմ | *Halloween, 20 տարի անց* | *Halloween H20: 20 Years Later* | Նորմա Ուոթսուն |
| 2005 | ֆիլմ | Վելլեյ Հայից վատ աղջիկներ | *Bad Girls from Valley High* | Միսս Ուիթ |

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4 5 6  Internet Broadway Database — 2000.
3. 1 2
4. 1 2 3  *Lundy D. R.* The Peerage
5. 1 2 3 4 5  Kindred Britain
6. ↑  Weinraub, Bernard (1995 թ․ մայիսի 1). «'Psycho' in Janet Leigh's Psyche». *The New York Times* (անգլերեն). 0362-4331. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 19-ին.
7. ↑  «Hollywood Walk of Fame». *Hollywood Walk of Fame*. Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 15-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Filmportal · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · Rotten Tomatoes · Internet Speculative Fiction Database · The Peerage · Find A Grave · WikiTree · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · American National Biography · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNC: a11776225 · BNE: XX1148043 · BNF: 14031109z · CiNii: DA09966938 · GND: 119370093 · GTAA: 125006 · ICCU: BVEV050715 · ISNI: 0000000121375360, 0000000368643494 · LCCN: n82272543 · NDL: 00514555 · NKC: xx0095173 · NLP: a0000001253422 · NTA: 073257222 · NUKAT: n2009121438 · LIBRIS: 254618 · SUDOC: 03416748X · VIAF: 66665413 · WorldCat VIAF: 66665413 |

 |

 |