**Արտի Շոու** կամ **Արթուր Ջեյքոբ Արշավսկի** (անգլ.՝ Artie Shaw*, Arthur Jacob Arshawsky,* մայիսի 23, 1910(1910-05-23)[…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - դեկտեմբերի 30, 2004(2004-12-30)[…], Թաուզենդ Օուքս, Վենտուրա շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ),ամերիկացի ջազային կլառնետահար, դիրիժոր, կոմպոզիտոր և գրող, «սվինգի դարաշրջանի» խոշորագույն երաժիշտներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

### Ծագում

Արտի Շոուն (ծննդյան ժամանակ՝ Արթուր Ջեյքոբ Արշավսկի) ծնվել է 1910 թվականի մայիսի 23-ին Նյու Յորքում Ռուսաստանից և Գալիցիայից (այն ժամանակ Ավստրո-Հունգարիայի միապետություն) հրեա ներգաղթյալների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ ծնունդով Օդեսայից, Հարոլդ «Հարի» Արշավսկին 1888 թվականին մանկուց տեղափոխվել է Ամերիկա և աշխատել որպես լուսանկարիչ. մայրը՝ Սառա Շտրաուսը, 1899 թվականին Սամբորից արտագաղթել է Ամերիկա և աշխատել որպես դերձակ։

### Վաղ տարիներ

Ռոսը երաժշտություն է սովորել Նյու Հեյվենում (Կոնեկտիկուտ նահանգ), որտեղ 1925 թվականին որպես սաքսոֆոնահար ընդգրկվել է Ջոնի Կավալարոյի պարային նվագախմբում։ Հաջորդ տարի նա սկսել է նվագել կլառնետ, որը շուտով դարձել է նրա հիմնական գործիքը։ 1926-1929 թվականներին աշխատել է Օսթին Ուայլիի նվագախմբում, որի համար վերադաշնակում էր կատարում, այնուհետև սաքսոֆոն էր նվագում Իրվինգ Ահարոնսոնի մոտ, 1929 թվականին Չիկագոյում մասնակցել է տեղի երաժիշտների հետ ջեմ-սեսիաներին (*jam session*)։ Միևնույն ժամանակ, նա ծանոթացել է է Կլոդ Դեբյուսիի և Իգոր Ստրավինսկու երաժշտությանը, որը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա երաժշտական աշխարհայացքի զարգացման վրա։

### Ստեղծագործական գործունեության սկիզբը

1931-1934 թվականներին, արդեն Արտի Շոու կեղծանվամբ, երաժիշտը հանդես է եկել որպես ազատ արտիստ, իսկ 1936 թվականին «Իմպերիալ» թատրոնում համերգի համար ձևավորել է իր առաջին անսամբլը։ Նրա կազմն անսովոր էր այն ժամանակվա ջազի համար՝ լարային կվարտետ, ռիթմ-սեկցիա և սոլո կլառնետ, սակայն դա չի խանգարել Շոուին մեծ տպավորություն թողնել հանդիսատեսի վրա սեփական «Ինտերլյուդիա in B» ստեղծագործությամբ։ Հետագայում խմբին միացան երկու շեփորահար՝ տրոմբոնիստ, սաքսոֆոնահար և երգիչ, բայց երաժշտական հասարակության զգուշավոր վերաբերմունքը ոչ ստանդարտ կազմին և գործիքավորմանը՝ 1937 թվականի մարտին Շոուին ստիպել է լուծարել այն։

Մեկ ամիս անց Շոուն հավաքել է նոր նվագախումբ, որի հետ շուտով ձայնագրել է Քոուլ Փորթերի «Պարի սկիզբը» (Begin the Beguine) երգը Ջերի Գրեյի գործիքավորմամբ։ Շոուն հայտնի է դառնում, և շատերը սկսում են խոսել նրա մասին՝ որպես Բենի Գուդմենի մրցակից։ Չընդունելով պարող երիտասարդության կուռքի դերերը՝ Շոուն 1939 թվականի նոյեմբերին ժամանակավորապես լքել է բեմը։

### «Գրեմերսիի հնգյակը»

1940-ի սկզբում Շոուն աշխատել է Հոլիվուդում ֆիլմերի երաժշտության վրա, ինչպես նաև ձայնագրել է Frenesi կոմպոզիցիան լարային նվագախմբի հետ։ Նրա հաջողությունը Շոուին դրդել է նվագախմբի և լարային գործիքների հետ մեկնել համերգային շրջագայության։ Այս նվագախմբի կազմից նա ստեղծել է «Գրեմերսիի հնգյակը» (*Gramercy Five*) և ձայնագրել է ևս մի քանի հիթեր՝ *Summit Ridge Drive*֊ը, *Moonglow*֊ն, *Dancing in The Dark*֊ը, *Stardust*֊ը, *I cover the waterfront*֊ը։ Չնայած այն բանին, որ այդ կոմպոզիցիաները դարձել են շատ սիրված, Շոուն շուտով կրկին լուծարել է իր խմբերը և հաստատվել Նյու Յորքում, որտեղ սկսել է ուսումնասիրել նվագախումբը և շարունակել է ձայնագրվել ստուդիաներում։

### 1940-ական թվականներ

1942 թվականի հունվարին Շոուն զորակոչվել է ռազմածովային ուժեր, որտեղ հրամանատարության հանձնարարությամբ կազմավորել է նվագախումբ, որը ղեկավարել է առաջիկա մեկ տարվա ընթացքում։ Շուտով երաժիշտը զորացրվել է, և 1944 թվականին նա ստեղծել է նոր բիգ բենդ, որը շատ ջազի պատմաբանների կարծիքով եղել է լավագույնը, որոնց հետ որ աշխատել են։ Այդ ժամանակաշրջանի հիթերի թվում առավել հայտնի էր դարձել *Little Jazz* կոմպոզիցիան, որը ձայնագրվել է շեփորահար Ռոյ Էլդրիջի հետ։

### Կարիերայի վերջին տարիները

Շոուն նաև վերակենդանացրել է «Գրեմերսիի հնգյակը», իսկ հետո կազմավորել է ևս երկու մեծ նվագախումբ։ Նա ակտիվորեն ելույթ է ունեցել և ձայնագրվել է մինչև 1954 թվականը, որից հետո հայտարարել է, որ դադարեցնում է ելույթները։ Միայն 1983 թվականին Շոուն կրկին հավաքել է իր նվագախումբը և երբեմն խմբավարել այն, բայց հիմնական ղեկավարը դարձել է կլառնետահար Դիկ Ջոնսոնը։

### Ստեղծագործություն

Շոուն հաճախ համեմատվել է այդ ժամանակի մեկ այլ նշանավոր կլառնետիստի՝ Բեննի Գուդմենի հետ։ Բացի այդ, ինչպես և Գուդմենը, Շոուն ուներ բարձր տեխնիկական վարպետություն և արտահայտության լավ զգացողություն, սակայն նրա կատարման ձևը ավելի հանգիստ էր։ Որպես կոմպոզիտոր Շոուն հայտնի է նախ և առաջ կլառնետի նվագախմբի համար իր Համերգով (1940), որն ինքն էլ մեծ հաջողությամբ է կատարել։

### Անձնական կյանք

Ամուսնացած է եղել մի քանի անգամ. նրա կանայք են եղել գրող Քեթլին Ուինզորը, կինոգործիչներ Ավա Գարդները և Լանա Թըրները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
3. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage
4. 1 2  Carnegie Hall linked open data — 2017.
5. 1 2
6. 1 2  Allmusic — 1991.
7. 1 2 3 4  Discogs — 2000.
8. ↑  Распространённая передача фамилии в русских текстах; более точная передача — *Шо*
9. ↑  Artie Shaw, King of the Clarinet

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Արտի Շոու» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Deezer |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · ČSFD · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music · The Peerage · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Համառոտ հրեական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · American National Biography · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 4017449 · BNE: XX871322 · BNF: 138997138 · GND: 119006863 · GTAA: 153223 · ISNI: 0000000368495364, 0000000081138220 · LCCN: n82066691 · LNB: 000070272 · NKC: ola2002159253 · NLA: 35875172 · NLP: a0000001911516 · NTA: 073150622 · NUKAT: n2014077911 · LIBRIS: 211659 · SUDOC: 076618757 · VIAF: 34644584 · WorldCat VIAF: 34644584 |

 |

 |