Ուժեր, որոնք ազդում են ինքնաթիռի թևի վրա՝ թռիչքի ժամանակ
Հոսքի ժամանակ թևի պրոֆիլը
**Վերամբարձ ուժ** —ընդհանուր աերոդինամիկ ուժեր,հեղուկում կամ գազային միջավայրում այն ուղղահայաց է շարժվող մարմնի արագության վեկտորին, առաջանում է մարմնի շուրջ հոսքի անհամաչափության հետևանքով։ Ընդհանուր աերոդինամիկ ուժը թևի պրոֆիլի վրա ազդող ճնշման ինտեգրալն է։

{\displaystyle \mathbf {Y} +\mathbf {P} =\oint \limits \_{\partial \Omega }p\mathbf {n} \;d\partial \Omega }

որտեղ՝ 

* **Y** — վերամբարձ ուժ,
* **P** — քարշանք,
* {\displaystyle \partial \Omega } — պրոֆիլի սահման,
* *p* — ճնշում,
* **n** — պրոֆիլին նորմալ(ուղղահայաց՝ շոշափման կետով անցնող ուղիղ գծի մակերևույթի նկատմամբ)

Համաձայն Ժուկովսկու թեորեմի վերամբարձ ուժը համեմատական է միջավայրի խտությանը, հոսքի և հոսքի շրջապտւյտի արագությանը։ 
Վերամբարձ ուժի առաջացումը բացատրվում է հետևյալ կերպ՝ իներցիայի և մածուցիկության առկայության պայմաններում թևի շուրջ հոսող գազի ոչ զրոյական գրոհի անկյան տակ գազի հոսքը արագանում է՝ իներցիան հաղթահարելով, որպեսզի հասնի «վազող» թևի մակերևույթին, իսկ հակառակ կողմից սեղմվում է վազող մակերևույթի ազդեցության տակ։ Այդ ամենի ելնելով ստանում ենք վերամբարձ ուժի հետևյալ բաղադրիչները․

* գազի հոսքի ուղղության փոփոխություն և հոսքի արագության մեծացում մի կողմում, և դանդաղեցում մյուս կողմում, վերամբարձ ուժի հավասարակշռման՝ իմպուլսի պահպանման օրենքին համապատասխան։
* ճնշման տարբերություն՝ թևի մի կողմում նոսրացման և մյուս կողմում սեղմամբ պայմանավորված առաջանում են ուժեր, որոնք ուղղված են գրոհի անկյան դրական կողմը։

Արագության դաշտերի արագության, իներցիայով ճնշման և միջավայրի մածուցիկության վերաբերյալ ավելի մանրամասն հնարավոր է իմանալ Բեռնուլիի և Նավիե-Ստոքսի հավասարումների նկարագրություններում։
Եթե օդի հոսքի արագությունը թևի վրա {\displaystyle v\_{1}} ավելի մեծ է, քան թևի ներքևի օդի {\displaystyle v\_{2}} հոսքի արագությունը, ապա Բեռնուլիի օրենքի համաձայն այն հանգեցնում է ճնշման անկմանը {\displaystyle \Delta p=p\_{2}-p\_{1}}։ Վերամբարձ ուժը կարող եք հաշվել բանաձևով՝ {\displaystyle F\_{p}=(p\_{2}-p\_{1})S={\frac {\rho }{2}}(v\_{1}^{2}-v\_{2}^{2})S}, որտեղ {\displaystyle \rho }՝ օդի խտություն, {\displaystyle S}՝ թևի մակերես։ Նշելով օդի հոսքի արագությունը թևի նկատմամբ՝{\displaystyle u} և հոսքի շրջապտույտի արագությունը՝ {\displaystyle v}, կստանաք {\displaystyle v\_{1}=u+v}, {\displaystyle v\_{2}=u-v}, {\displaystyle F\_{p}={\frac {\rho }{2}}(v\_{1}^{2}-v\_{2}^{2})S={\frac {\rho }{2}}(v\_{1}+v\_{2})(v\_{1}-v\_{2})S={\frac {\rho }{2}}2u2vS=2{\rho }Svu}՝ Ժուկովսկու բանաձև.

Վերամբարձ ուժի գործակից
-----------------------

Վերամբարձ ուժի գործակից— անչափելի մեծություն, վերամբարձ ուժի բնութագրիչ՝ թևի որոշակի պրոֆիլի դեպքում, հայտնի գրոհի անկյան պայմաններում։ Գործակիցը որոշվում է փորձարկման ճանապարհով՝ աերոդինամիկ խողովակի օգնությամբ, կամ էլ Ժուկովսկիի թեորեմի միջոցով։

XIII դարում արդեն Ջոն Սմիթոնը հաշվել է վերամբարձ ուժի ուղղման գործակիցը՝ վերամբարձ ուժի հաշվարկման բանաձևի համար։ Բանաձևը ունի հետևյալ տեսքը՝:

{\displaystyle Y=C\_{y}{\frac {\rho V^{2}}{2}}S}
որտեղ՝ 

{\displaystyle Y} — վերամբարձ ուժ (Н),
{\displaystyle C\_{y}} — վերամբարձ ուժի գործակից, կախված է գրոհի անկյունից (տարբեր պրոֆիլ ունեցող թևերի համար որոշվում է փորձնական ճանապարհով)
{\displaystyle \rho } — օդի խտությունը թռիչքային բարձրության վրա (կգ/մ³),
{\displaystyle V} — հոսքի արագությունը (մ/վ),
{\displaystyle S} — բնութագրող մակերես (մ²).
Հաշվարկի բանաձևը նման է վերոհիշյալ բանաձևին, միայն այն տարբերությամբ, որ այս դեպքում կիրառվում է ցանկացած դիմադրության գործակից {\displaystyle C\_{x}} վերամբարձ ուժի գործակցի {\displaystyle C\_{y}} փոխարեն։

ՈՒղղման գործակիցը, որի արժեքը Սմիթոնի հաշվարկով կազմում էր 1,005, կիրառվել է ավելի քան 100 տարի, և միայն Ռայթ եղբայրների փորձը ցույց տվեց, որ վերամբարձ ուժը, որը ազդում է սավառնակի վրա, քիչ է հաշվարկված, և ուղղեցին «Սմիթոնի գործակիցը», հասցնելով 1,0033-ի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Airflow across a wing» (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ ապրիլի 27-ին. Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 15-ին.
2. ↑  *Кабардин О. Ф. Орлов В. А. Пономарева А. В.* Факультативный курс физики. 8 класс. — М.: Просвещение, 1985. — Тираж 143 500 экз. — С. 151—152.
3. ↑  *Clancy L. J.* Aerodynamics, Section 4.15

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* Արխիվացված 2022-12-31 Wayback Machine
* Подсчёт подъёмной силы, действующей на тело конечных размеров в потоке сплошной среды. Методика классического решения в пространстве.