|  |
| --- |
| **Կանաչ մամբա** |
| Կանաչ մամբաԿանաչ մամբա |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Սողուններ (Reptilia) |
| **Կարգ** | Թեփուկավորներ (Squamata) |
| **Ընտանիք** | Ասպիդներ (Elapidae) |
| **Ցեղ** | Մամբա *(Dendroaspis)* |
| **Տեսակ** | **Կանաչ մամբա** *(D. viridis)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Dendroaspis viridis***Hallowell, 1844 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Կանաչ մամբա** կամ **արևմտյան մամբա** (լատին․՝ Dendroaspis viridis), թունավոր օձ։ Հանդիպում է Արևմտյան Աֆրիկայի խոնավ արևադարձային անտառներում։ Ակտիվ է հիմնականում օրվա լուսավոր ժամերին, սակայն բարենպաստ պայմաններում կարող է դուրս գալ որսի նաև գիշերը։ Բնական պայմաններում որսում է թռչուններ, մողեսներ և մանր կաթնասուններ։ Կանաչ մամբային առավել մոտ տեսակներ են սև և նեղգլխանի մամբաները։ Թույնը պարունակում է արագ գործող նեյրոտոքսիններ, որոնք կարող են առաջացնել հյուսվածքների նեկրոզ և համակարգային լուծանք։ Օձի խայթոցից տուժած մարդու համար հակաթույնի ուշացումը կարող է հանգեցնել մահվան։

Նկարագրություն
--------------

Մամբաները վայելչակազմ են՝ երկար կոնաձև ագիով։ Մեծահասակ առանձնյակների միջին երկարությունը տատանվում է 1,8-2,1 մետրի սահմաններում։ Առավել խոշոր տեսակները հասնում են 2,4 մետր երկարության։ Գլուխը նեղ է, երկարացված և սահուն անցում է կատարում իրանին։ Երբ օձն օդում ուղղահայաց պահում է պարանոցը, այն փոքր-ինչ ամրանում է, սակայն կոբրաների պարանոցի նման չի լայնանում։ Բիբերը կլոր են, ծիածանաթաղանթը՝ դարչնագույն և դեղին։

Պաճուկը հարթ է։ Իրանի վերին մասը վառ դեղնականաչից անցնում է կանաչի՝ թեփուկների վրա դեղին նեղ եզրանախշերով։ Թեփուկների մի մասը պատված է սև շեղանկյունաձև պատկերներով։ Պաճուկների միջև ընկած մաշկի սև հատվածներն առավել զարգացած են գլխի և պոչի վրա։ Գլխի վերին մասը գունավորված է, ինչպես իրանի դիմացի մասը, կամ ավելի մուգ։ Գլխի ստորին մասը, կոկորդը, ենթապոչային հատվածը և որովայնը բաց դեղին կամ դեղնականաչ են։ Սրբանային վահանակը բաժանված է։

| Մաշկածածկույթ |
| --- |
| Մարմնի մաս | Պաճուկների թիվ |
| Իրանի միջին հատված | 11-15 |
| Որովայն | 210-242 |
| Ենթապոչային հատված | 205-125 |
| Վերշուրթային հատված | 7-8 |
| Ենթաշուրթային հատված | 11-13 |
| Քունքային հատված | 2+2 (երբեմն 2+3 կամ 2+4) |
| Ակնակապիճի դիմային հատված | 2-3 |
| Ակնակապիճի հետին հատված | 3-4 |

Տարածում
--------

Տարածման արեալը ներառում է Արևմտյան Աֆրիկայի հասարակածային շրջանները՝ հարավարևմտյան Սենեգալը, Գամբիան, Գվինեան, Սյերա-Լեոնեն, Լիբերիան, Կոտ դ'Իվուարը, հարավային Գանան, Տոգոն և հյուսիսային Բենինը։ Մի շարք աղբյուրներում հիշատակվում է նաև Նիգերիան, սակայն 21-րդ դարի սկզբում խոստովանել են, որ այդ լուրը կեղծ էր։ Հանդիպում են ծովի մակարդակից 1000 մետր բարձրության վրա։

Բնակեցման հիմնական վայրերն արևադարձային խոնավ անտառներն են, որոնց տեղումների տարեկան քանակը կազմում է ավելի քան 1500 միլիմետր։ Տոգոյի հարավում օձը թափանցում է կիսաչոր նոսր անտառներ, Գվինեայում հանդիպում են սավաններում և ծովի ջրով ծածկվող մակընթացություններում։ Գամբիայում և Գվինեա Բիսաույում մամբաները բնակվում են անտառների մեկուսացված հատվածներում, ինչպես նաև թփերի մացառուտներում։ Մամբային երբեմն կարելի է հանդիպել բնակավայրերի պուրակային տարածքներում։

Վարքի առանձնահատկություններ
---------------------------

Կանաչ մամբան վարում է ինչպես ծառաբնակ, այնպես էլ ցամաքային կենսակերպ։ Առավել ակտիվ է օրվա լուսավոր ժամերին, ժամանակ առ ժամանակ գիշերն է դուրս գալիս որսի։ Որսից հետո թաքնվում է խիտ սաղարթամասերում, որտեղ, տերևներով շրջապատված, քիչ նկատելի է դառնում։ Բավականին աշխույժ և արագաշարժ օձ է։ Մարդու հետ շփումներից խուսափում է, հանդիպման ժամանակ նախընտրում է փրկվել՝ թաքնվելով ծառի վրա կամ թփերի մեջ։ Երբ մարդը մոտենում է, իրեն ագրեսիվ է պահում. բարձր ֆշշում է և մի քանի անգամ հարձակվում թշնամու վրա՝ օգտագործելով թունավոր ատամները։

Սնունդ
------

Սնվում է թռչուններով և մանր կաթնասուններով, առաջին հերթին՝ կրծողներով՝ առնետներով, մկներով, սկյուռանմաններով, ինչպես նաև չղջիկներով, գետնափորերով և սպիտակափոր մողեսներով։ Սննդի մեջ կիրառում է նաև անպոչ երկկենցաղներ, մողեսներ և թռչունների բներ։ Որսի ժամանակ հետապնդում և խայթում է զոհին այնքան անգամ, քանի դեռ նա չի մահանում թույնի ազդեցությունից։

Թույն
-----

Ըստ բաղադրիչների ամբողջության՝ կանաչ մամբայի թույնը համանման է այլ օձերի թույնի հետ և տարբերվում է թունավորության աստիճանով։ Այն պարունակում է նեյրոթույներ՝ խոլիներգիական սինապսական ά նեյրոթույներ, դենդրոթույներ, ֆասցիկուլիններ և մի շարք այլ վտանգավոր նյութեր։ Խայթոցից տուժած մարդը զգում է այրող ցավ, և վերքի շրջակայքն այտուցվում է։ Հնարավոր է տեղական նեկրոզ, շարժումների կոորդինացիայի կորուստ, սրտխառնոց, փսխում, գլխապտույտ, գերճնշում, լուծ, լուծանք և դժվարացած շնչառություն։ Հակաթույնի բացակայության դեպքում նոր՝ ավելի լուրջ ախտանշանները ժամանակի ընթացքում աստիճանաբար սաստկանում են։ Մահը սովորաբար վրա է հասնում շնչահեղձությունից, որն առաջանում է շնչառական մկանների կաթվածահարությունից։ Ըստ վիճակագրական տվյալների՝ մահը վրա է հասնում խայթոցից 30 րոպե հետո։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Книга:Пятиязычный словарь названий животных. Амфибии и рептилии|страницы=345
2. ↑  Банников, 1985, էջ 320
3. 1 2 3 4 5 6  «Dendroaspis viridis»։ *WCH Clinical Toxinology Resources* (անգլերեն)։ The University of Adelaide։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ նոյեմբերի 8-ին
4. 1 2  Venomous Snakes of the World, 2013, էջ 200
5. 1 2  Wallach et al. 2014, էջ 223
6. ↑  O'Shea, 2011
7. 1 2  Luiselli, L. & Segniagbeto, G.։ «Dendroaspis viridis»։ *The IUCN Red List of Threatened Species 2013*։ Международный союз охраны природы։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ նոյեմբերի 13-ին
8. ↑  Trape & Mané, 2006
9. ↑  Segniagbeto et al. 2011
10. 1 2 3  Spawls & Branch, 1995, էջ 51—52
11. ↑  Ernst & Zug, 1996
12. 1 2  Bargar & Johnson, 1987
13. ↑  Gupta, 2015, էջ 413
14. ↑  Chippaux JP. (2006)։ *Snake Venoms and Envenomations*։ United States: Krieger Publishing Company։ էջ 300։ ISBN 978-1-57524-272-9
15. ↑  «Immediate First Aid for bites by Western Green Mamba (*Dendroaspis viridis*)»։ *Toxicology*։ University of California, San Diego։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ նոյեմբերի 13-ին

Գրականություն
-------------

* *Банников, А. Г. (Ред.)* Жизнь животных в 7-ми т.. — 2-е изд. перераб.. — М.: Просвещение, 1985. — Т. 5. Земноводные и пресмыкающиеся. — 399 с.
* *Bargar, Sherie; Johnson, Linda.* Mambas. — Rourke Publishing Group, 1987. — 24 p. — ISBN 978-0865929609
* *Department of the Navy Bureau of Medicine and Surgery; Shupe, Scott.* Venomous Snakes of the World: A Manual for Use by U.S. Amphibious Forces. — Skyhorse Publishing, 2013. — 336 p. — ISBN 978-1620876237
* *Ernst, Carl H.; Zug, George R.* Snakes in Question: The Smithsonian Answer Book. — Smithsonian Inst Pr, 1996. — 203 p. — ISBN 978-1560986485
* *Gupta, Ramesh C. (Editor).* Handbook of Toxicology of Chemical Warfare Agents. — Academic Press, 2015. — 1198 p. — ISBN 978-0128001592
* *Segniagbeto, G. H.; Trape, J-F.; David, P.; Ohler, A.; Dubois, A.; Glitho, I. A.* The snake fauna of Togo: systematics, distribution and biogeography, with remarks on selected taxonomic problems // *Zoosystema*. — 2011. — Т. 33. — № 3. — С. 325—360. — doi:10.5252/z2011n3a4
* *O'Shea, Mark.* Venomous Snakes of the World. — Princeton University Press, 2011. — 160 p. — ISBN 978-0691150239
* *Spawls, Stephen; Branch, Bill.* Dangerous Snakes of Africa: Natural History - Species Directory - Venoms and Snakebite. — Ralph Curtis Pub, 1995. — 192 p. — ISBN 978-0883590294
* *Trape, J. F.; Mané, Y.* Guide des serpents d'Afrique occidentale : Savane et désert. — IRD Orstom, 2006. — ISBN 978-2709916004
* *Wallach, Van; Williams, Kenneth L.; Boundy, Jeff* Snakes of the World: A Catalogue of Living and Extinct Species. — CRC Press, 2014. — 1237 p. — ISBN 978-1482208474

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |