**Ռալֆ Ջոնսոն Բանչ** (անգլ.՝ Ralph Johnson Bunche, օգոստոսի 7, 1904(1904-08-07)[…], Դետրոյթ, Միչիգան, ԱՄՆ - դեկտեմբերի 9, 1971(1971-12-09), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի դիվանագետ և իրավապաշտպան, Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր։ Առաջին աֆրոամերիկացի (և ընդհանրապես՝ սևամորթ) Նոբելյան մրցանակակիրը։

Վաղ տարիներ և կրթություն
------------------------

Բանչը ծնվել է 1904 թվականին ԱՄՆ-ի Միչիգան նահանգի Դետրոյթ քաղաքում։ Նրա հայրը եղել է վարսավիր, իսկ մայրը՝ երաժիշտ։ Երբ Ռալֆը դեռ երեխա է եղել, նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Ալբուկերկե, Նյու Մեքսիկո։ Սակայն շուտով նրանք մահացել են, և տղան տատիկի հետ հաստատվել է Լոս Անջելեսում։

Սովորում է միջնակարգ դպրոցում։ Բանչը եղել է ոչ միայն որպես ունակ ուսանող, այլև որպես գերազանց խոսնակ և մարզիկ։ Իր մարզական կրթաթոշակի շնորհիվ կարողացել է ընդունվել Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարան՝ 1927 թվականին ավարտելով միջազգային հարաբերությունների բակալավրի կոչումը։ Ուսումը շարունակել է Հարվարդի համալսարանում, որտեղ 1928 թվականին ստացել է մագիստրոսի կոչում, իսկ 1934 թվականին՝ դոկտորի կոչում։ Միևնույն ժամանակ, Բանչը եղել է Վաշինգտոնի Հովարդի համալսարանի քաղաքագիտության պրոֆեսոր։ 1936-1938 թվականներին մարդաբանական հետազոտություններով է զբաղվել Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցում, ինչպես նաև Քեյփթաունի համալսարանում։

Գործունեություն
---------------

1928-1950 թվականներին Բանչը գլխավել է Հովարդի համալսարանի Քաղաքագիտության բաժինը։ Եղել է Ամերիկայի ուսուցիչների ֆեդերացիայի անդամ։ 1936 թվականին դարձել է Սվարտմոր քոլեջի ռասայական հարաբերությունների ինստիտուտի համանախագահներից մեկը։ Միևնույն ժամանակ, հրատարակել է «Համաշխարհային ցեղի հետազոտություն» աշխատությունը (անգլ.՝ A World View of Race), իսկ 1944 թվականին շվեդ սոցիոլոգ Գուննար Մյուրդալի հետ միասին, հրատարակել «Ամերիկյան երկընտրանք» գիրքը (անգլ.՝ An American Dilemma): Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտի կառավարման տարիներին Բանչը եղել է այսպես կոչված, «կաբինետի» անդամ, զբաղվել է ռասայական փոքրամասնությունների հարցերով։ Եռանդորեն դեմ է արտահայտվել ցեղային նախապաշարմունքներին և հայտարարել ռասայական տարանջատման և ժողովրդավարության անհամատեղելիության մասին։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Բանչը աշխատել է Ռազմավարական ծառայությունների գրասենյակում՝ որպես գաղութային վերլուծաբան։ 1943 թվականին աշխատանքի է անցել ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտում։ 1946 թվականին ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Տրյուգվե Լիի աջակցությամբ նախագահել է ՄԱԿ-ի հոգաբարձության խորհուրդը։

1948-1949 թվականներին Բանչը վճռորոշ դեր է խաղացել արաբա-իսրայելական հակամարտության կարգավորման գործում։ Ի սկզբանե եղել է Բերնադոտի օգնականը, որը ՄԱԿ-ի միջնորդի դեր է կատարել Մերձավոր Արևելքում։ Սակայն 1948 թվականի սեպտեմբերին Բերնադոտի սպանությունից հետո բանակցությունների վարումը հանձնարարվել է Բանչին։ Նրան հաջողվել է հասնել հրադադարի, իսկ հետագայում՝ խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման։ 1950 թվականին հակամարտության կարգավորման համար արժանացել է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի՝ դառնալով նրա առաջին սևամորթ դափնեկիրը։

Շարունակելով իր աշխատանքը ՄԱԿ-ում` 1954 թվականին դարձել է Հատուկ քաղաքական հանձնարարությունների գծով քարտուղարի տեղակալ, իսկ 1967-1971 թվականներին` որպես գլխավոր քարտուղարի տեղակալ։ Եղել է ՄԱԿ-ի ներկայացուցիչն այնպիսի թեժ կետերում, ինչպիսիք են Կոնգոն, Եմենը, Քաշմիրը և Կիպրոսը։

1963 թվականին պարգևատրվել է նաև «Ազատության» մեդալով։

Բանչը մահացել է 1971 թվականին՝ 68 տարեկան հասակում։ Թաղված է Բրոնքսում (Նյու Յորք)։

Ճանաչում
--------

Նյու Յորքի ՄԱԿ-ի գլխավոր գրասենյակի դիմացի այգին Ռալֆ Բանչի անունով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Utter G. H.* Bunche, Ralph J. // American Political Scientists: A Dictionary — 2 — Greenwood Publishing Group, 2002. — ISBN 978-0-313-31957-0
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2  Encyclopædia Britannica
4. 1 2 3 4
5. 1 2  Nobelprize.org — Nobel Foundation.
6. 1 2 3  *Utter G. H.* American Political Scientists: A Dictionary — 2 — Greenwood Publishing Group, 2002. — ISBN 978-0-313-31957-0
7. ↑  The Nobel Peace Prize 1950 — Nobel Foundation.
8. ↑  Table showing prize amounts — Nobel Foundation, 2019.
9. ↑
10. ↑  Benjamin Rivlin. «Ralph Johnson Bunche» (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունիսի 28-ին.
11. ↑  «Ralph Bunche Park - Historical Sign». *New York City Department of Parks & Recreation* (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ դեկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2012 թ․ դեկտեմբերի 14-ին.

Գրականություն
-------------

* *Ben-Dror, Elad* Ralph Bunche and the Arab-Israeli Conflict: Mediation and the UN 1947–1949,. — Routledge, 2016. — ISBN 978-1138789883

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ռալֆ Բանչ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · American National Biography · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90575775 · BNF: 121867657 · GND: 118664956 · GTAA: 87390 · ISNI: 0000000081248972 · LCCN: n50045583 · NKC: ola2002158004 · NTA: 071625860 · NUKAT: n2016011641 · PTBNP: 128933 · SUDOC: 030457165 · VIAF: 46805351 · WorldCat VIAF: 46805351 |

 |

 |