**Գնդակահարություն Օրյոլի մոտ** (ռուս.՝ Расстрел под Орлом), Օրյոլի բանտի քաղբանտարկյալների մահապատիժը (նաև հայտնի է որպես Մեդվեդևսկու մահապատիժ և Օրյոլի մահապատիժ) իրականացվել է սպաների կողմից 1941 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Մեդվեդևսկի անտառում, որը գտնվում է Օրյոլի հյուսիսում։ Գնդակահարվել է 157 մարդ, այդ թվում՝ պետական, կուսակցական և գիտական ​​ականավոր գործիչներ:Մահապատիժը նախաձեռնել է ԽՍՀՄ ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսար Լ.Պ.Բերիան և թույլտվություն տվել ԽՍՀՄ պաշտպանության պետական ​​կոմիտեի կողմից՝ Ստալինի գլխավորությամբ։ Բոլոր դատապարտվածները մեղադրվում էին «պարտվողական քարոզչություն իրականացնելու և դիվերսիոն աշխատանքը վերսկսելու համար փախուստներ նախապատրաստելու փորձի մեջ»։

Մեդվեդևսկու անտառում տեղի ունեցած իրադարձությունները նախադեպ չէին:զանգվածային գերեզմանները Օրյոլի տարածքում և նրա շրջակայքում սկսեցին հայտնվել դեռևս 1930-ական թվականներին՝ Մեծ տեռորի ժամանակաշրջանում։ Այսպիսով, Օրյոլի Երրորդության գերեզմանատան հյուսիսում և արևմուտքում կար, այսպես կոչված, «Սատանայի խրամատը»՝ ձոր, որտեղ կոտորում էին քաղբանտարկյալներին, այնուհետև թաղում։

1980-ականների վերջին Օրյոլի մոտ մահապատժի ենթարկվածների զգալի մասը վերականգնվել է։ Մնացած 108 հոգու համար պատիժը բեկանվել է 1990 թվականին։

Կրակելու որոշում կայացնելը
--------------------------

Հիշատակի նշան Մեդվեդևսկու անտառում, որը տեղադրվել է 1930-1940-ական թվականների և 1950-ականների սկզբի (1991) բռնաճնշումների զոհերի հիշատակին:
ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1941 թվականի հունիսի 22-ի հրամանագրով Օրյոլի շրջանը, ԽՍՀՄ մի շարք արևմտյան շրջանների թվում, հայտարարվեց ռազմական դրության մեջ։ Այս կապակցությամբ պաշտպանության, հասարակական կարգի և պետական ​​անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների բոլոր գործերը փոխանցվել են զինվորական տրիբունալներին, որոնք իրավունք են ստացել գործերը քննել մեղադրական եզրակացությունը ներկայացնելու օրվանից 24 ժամ հետո։ «Երբ գերմանացիները մոտեցան Օրյոլին, բոլոր կրկնվող հանցագործներին ուղարկեցին ավելի հեռավոր ճամբարներ, իսկ քաղաքականներին թողեցին այնտեղ», - հիշում է Խ.Գ. Ռակովսկու զարմուհի Լ. Տինևան։

1941 թվականի սեպտեմբերի 5-ին ԽՍՀՄ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսար Լ.Պ. Բերիայի և նրա տեղակալը նախկինում դատապարտվել են հակահեղափոխական հանցագործությունների համար և իրենց պատիժը կրել Օրյոլի բանտում։ Ստորագրվել է 1-ին հատուկ վարչության պետ Լ.Ֆ. Բաշտակովի և բանտի վարչակազմի ղեկավար Մ.Ի.Նիկոլսկու կողմից, ցուցակը ներառում էր յուրաքանչյուր բանտարկյալի համար տեղադրման տվյալների համառոտ ամփոփում:76 հոգու առնչությամբ նշվել է, որ բանտում գտնվելիս նրանք հակասովետական ​​քարոզչությամբ են զբաղվել:Ինչպես ավելի ուշ հայտնել է Բաշտակովը, ցուցակի կազմման նախաձեռնողը եղել է Քոբուլովը, ով անմիջական մասնակցություն է ունեցել դրա գործընթացին։ Հենց Քոբուլովն է ցուցակում տարբեր տեսակի գրառումներ արել, ինչպես նաև որոշել յուրաքանչյուր բանտարկյալի ճակատագիրը։

Հաջորդ օրը՝ սեպտեմբերի 6-ին, Բերիան իրեն կից ցուցակով նամակ է ուղարկել՝ ուղղված ԽՍՀՄ պաշտպանության պետական ​​կոմիտեի նախագահ Ի.Վ.Ստալինին՝ խնդրելով ցուցակում նշված անձանց նկատմամբ կիրառել մահապատիժ՝ մահապատիժ։ Նամակի տեքստում ՆԳ ժողովրդական կոմիսարը թվարկված բանտարկյալներին անվանել է Օրյոլի բանտում պահվողների «ամենադառը մասը» և նշել, որ այդ մարդիկ «պարտվողական քարոզչություն են վարում և փորձում են փախուստներ պատրաստել՝ դիվերսիոն վերսկսելու համար։ աշխատանք»։ Բերիան առաջարկել է ներկայացված նյութերի քննարկումը վստահել ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանի ռազմական կոլեգիային (ԳԴՀ)։ Նույն օրը Ստալինը, ով պաշտպանում էր Բերիայի առաջարկը, ստորագրեց թիվ GKO-634ss հրամանագիրը, որով թույլատրվում է մահապատիժ կիրառել 170 բանտարկյալների նկատմամբ, որոնք «տարբեր ժամանակներում դատապարտվել են ահաբեկչական, լրտեսության, դիվերսիայի և այլ հակահեղափոխական աշխատանքների համար»։

1941 թվականի սեպտեմբերի 8-ին, ինչպես և սպասվում էր, ԽՍՀՄ համառուսական ռազմական հանձնաժողովը, որը բաղկացած էր Վ.Վ.Ուլրիխից (Կոլեգիայի նախագահ), Դ.Յա.Կանդիբինից և Վ.Վ.Բուկանովայից, առանց քրեական գործ հարուցելու կամ վարույթ վարելու, հրապարակեց ՌՍՖՍՀ Քրեական օրենսգրքի 58-10-րդ հոդվածի 2-րդ մասով 161 բանտարկյալի նկատմամբ մահապատիժ։ Ցուցակում մնացած ինը հոգի, այդ ժամանակ, ինչպես պարզվեց, այլևս Օրյոլի բանտում չէին. ոմանք մահացել են, մյուսներն ազատ են արձակվել իրենց գործերի վերանայումից հետո։ Այսպես, գնդակահարվեց անգամ Բորիս Վորովիչը, ով մայիսի 28-ին դե յուրե արդարացվեց, բայց անհայտ պատճառներով շարունակեց պահել Օրյոլի բանտում։ Այս և այլ սխալների պատճառն այն էր, որ ցուցակը կազմվել է հապճեպ, և տվյալները չեն ստուգվել։ Այս հանգամանքը հարցաքննության ժամանակ մատնանշել է ՆԿՎԴ բանտային վարչության նախկին պետ Նիկոլսկին ։

Ըստ Օրյոլի շրջանի ՆԿՎԴ-ի նախկին ղեկավար Կ.Ֆ.Ֆիրսանովի, գործողությունն իրականացվել է առանձնակի գաղտնիությամբ և մանրակրկիտությամբ։ «Մոտ 200 դատապարտյալներ շարունակել են գտնվել խցերում՝ գնդակահարվողների հետ», - ավելի ուշ հայտնել է Ֆիրսանովը։ «Սա արվել է առաջիկա ակցիան քողարկելու նպատակով»։ Մեդվեդևսկի անտառում մահապատժի հաջորդ օրը մահապատժի ենթարկված բանտարկյալների բոլոր խցակիցները տարհանվել են։

Մահապատժի ենթարկված բանտարկյալների ցուցակ
-----------------------------------------

Օրյոլի բանտում մահապատժի դատապարտվածների թվում կային մի քանի ականավոր քաղաքական գործիչներ։ Խ.Գ.Ռակովսկի - ազգությամբ բուլղարացի, ՌԿԿ (բ) Կենտկոմի նախկին անդամ 1918 թվականից և Ուկրաինական ԽՍՀ Ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի նախագահ, 1938 թվականին Մոսկվայի երրորդ դատավարության շրջանակներում, նա դատապարտվել է 20 տարվա ազատազրկման՝ որպես «անգլիացի և ճապոնական լրտես»։ Հայտնի հեղափոխական, ձախ սոցիալիստ հեղափոխականների առաջնորդներից Մ. Կ.Ե.Վորոշիլովի դեմ մահափորձ նախապատրաստելու մեղադրանքով։ Սպիրիդոնովայի ճակատագիրը կիսում էր նրա ամուսինը՝ նաև նախկին սոցիալ-հեղափոխական, Ի.. Մայորովի հետ նույն խցում էին Սոցիալիստական ​​հեղափոխական կուսակցության Կենտկոմի նախկին անդամ Վ.Ա.Չայկինը, սոցիալիստ հեղափոխական կին Ա.Ա.Իզմայիլովիչը և Կիևի համալսարանի հռոմեական իրավունքի պրոֆեսոր Վ.Վ.Կարպեկոն։ Թվարկված բանտարկյալներից բացի, Մեդվեդևսկու անտառում գնդակահարվել են հետևյալը. Վ.Վ. Առնոլդը, ով ժամանակին մեղադրվել է Վ.Մ. Մոլոտովի, Կուզբասուգոլի նախկին ինժեներ Մ. Գերմանիայում ԽՍՀՄ դեսպանատան նախկին խորհրդական Ս.Ա.Բեսսոնովը, «Կարմիր պրոֆեսոր» Ա. Յու. Այխենվալդ,Կոմինտերնի պատասխանատու աշխատակից Վ.Դ.Կասպարովան։

Նույն ճակատագրին են արժանացել նաև նախկին ֆինանսների ժողովրդական կոմիսար, ձախ կոմունիստ Վ.Ն. Յակովլևան, Տրոցկու քույրը և Լև Կամենևի կինը՝ Օ.Դ. մորաքույր Օկուջավա) և Գ.Ի. Պետրովսկի Պետրոսի կրտսեր որդին, Ն.Ի. Եժով Սերգեյի եղբայրը։

Բազմաթիվ դատապարտյալներ ունեին օտարերկրյա պետության քաղաքացիություն/ազգություն կամ օտարերկրյա ծագում։ Վերջինիս մեջ էր, մասնավորապես, գերմանացի մաթեմատիկոս Ֆրից Նոյթերը, ում ազատ արձակման համար ժամանակին ինքը՝ Ալբերտ Էյնշտեյնը, միջնորդեց ԽՍՀՄ իշխանություններին։ Մահապատժի ցուցակի զգալի մասը բաղկացած էր ասիական անուններից. նրանցից մեկը Խուսրավբեկով Աշուրբեկն էր (ծնունդով Տաջ ԽՍՀ Շուգնանի շրջանի Պիշ Դարմորախտ գյուղից, տաջիկ, ազգությունը՝ ԽՍՀՄ)։ Դատապարտվածների մեջ հատկապես շատ չինացիներ կային։

* Հ.Գ.ՌակովսկիՀ.Գ.Ռակովսկի
* Մ. Ա ՍպրինդոնովՄ. Ա Սպրինդոնով
* Օ.Դ.ԿամենևաՕ.Դ.Կամենևա
* Դ.Դ.ՊլետնևԴ.Դ.Պլետնև
* Վ.Ն.ՅակովլևաՎ.Ն.Յակովլևա
* Ֆրից ՆեթերՖրից Նեթեր
* Գարեգին ԱպրեսովԳարեգին Ապրեսով

Կատարման գործընթացը
-------------------

1941 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Մեդվեդևսկի անտառում մահապատժի ենթարկվեց 157 դատապարտյալի նկատմամբ։ Ըստ Օրյոլի բանտի նախկին ղեկավար Ս.Դ. Յակովլևի, այդ նպատակով ԽՍՀՄ ՆԿՎԴ-ն քաղաք է ուղարկել հատուկ օպերատիվ խումբ, ավագ խումբը եղել է ԽՍՀՄ ՆԿՎ-ի հատուկ հանձնարարությունների աշխատակից, պետական ​​անվտանգության ավագ լեյտենանտ։ Սեմենիխին Դ.Ե. ԽՍՀՄ ՀՔԱՖ-ի հրամանը ստացվել է Օրյոլում այն ​​ժամանակ, երբ բանտում գտնվող բանտարկյալները տարհանվում էին, և քաղաքը ենթարկվում էր հաճախակի և ուժեղ ռմբակոծությունների առաջխաղացող գերմանացիների կողմից։ Հետևելով Կ.Ֆ.Ֆիրսանովի ցուցմունքին՝ նա և դատախազը հետամուտ են եղել դատապարտյալների փոխարինումը կանխելու և նրանց նկատմամբ ծաղրի ցանկացած փաստի վերացման գործին։ Դրա համար նրանք դատախազության աշխատակցի հետ ուսումնասիրել են բանտարկյալների անձնական գործերը՝ դրանցում ներկայացված տվյալները համեմատելով դատապարտյալների հարցման ժամանակ ստացված տվյալների հետ։

Մահապատժի օրը, ըստ դատապարտված, բռնադատված անվտանգության աշխատակից Սուրեն Ղազարյանի խցակցի ցուցմունքի, միջանցքում արտառոց աղմուկ է բարձրացել։ Իր «Սա չպետք է նորից պատահի» հուշերում նա հիշեց, որ երբ Չայկինին, Մայորովին և Կարպեկոյին տարան, իսկ հետո հերթապահը եկավ և տարավ նրանց իրերը, նա «սողում էր»։ Հաջորդ օրը Ղազարյանը բանտի բակում փորձել է գտնել Բեսսոնովին և Պետրովսկուն, սակայն նրանք էլ «չկային»։ Նախքան մահապատժի վայր մեկնելը, յուրաքանչյուր դատապարտյալին տեղափոխում էին հատուկ սենյակ, որտեղ բանտի անձնակազմից հատուկ ընտրված անձինք նրա բերանն ​​էին մտցնում գործվածքի ճարմանդը, կապում այն ​​լաթով, որպեսզի կանխեն շղարշը դուրս հրելու հնարավորությունը, և ապա կարդացեք մահապատժի դատավճիռը։ Դրանից հետո դատապարտյալները ձեռքով դուրս են բերվել բանտի բակ և տեղավորվել հատուկ սարքավորված ծածկված մեքենայի մեջ՝ կողքերով փամփուշտներով։ Նրանց տեղափոխել են անտառ, որտեղ գնդակահարվել են։ Բանտի աշխատակիցներից ոչ մեկը, ինչպես պնդում էր Յակովլևը, չի մասնակցել մահապատժին։ Ինքը՝ ՆԿՎԴ-ի ղեկավար Ֆիրսանովը ներկա չի եղել (իր խոսքերով)՝ պատժի կատարման, այսպես կոչված, հանձնաժողովի կազմում ընդգրկված են եղել նրա ենթակաները՝ Կ. Ա. Չեռնոսով, Ն. Ի. Սլյունյաև, Գ. Ի. Տերեբկով։:

Պատժի կատարման մասին 1941 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ակտը ստորագրել են

* Ֆիրսանով Կ.Ֆ. Օրյոլի շրջանի NKVD տնօրինության ղեկավար, պետական ​​անվտանգության կապիտան;
* Սեմենիխին Դ.Ե. ԽՍՀՄ ՆԿՎԴ-ի հատուկ հանձնարարությունների սպա, պետական ​​անվտանգության ավագ լեյտենանտ;
* Չերնուսով Կ.Ա. ՆԿՎԴ-ի Օրյոլի շրջանի տնօրինության առաջին հատուկ վարչության պետ, պետական ​​անվտանգության ավագ լեյտենանտ;
* Սլյունյաև Ն.Ի. ՆԿՎԴ-ի Օրյոլի շրջանի տնօրինության քարտուղարության պետ, պետական ​​անվտանգության կրտսեր լեյտենանտ;
* Տերեբկով Գ.Ի. Օրյոլի շրջանի ՆԿՎԴ տնօրինության հրամանատար, պետական ​​անվտանգության սերժանտ.

Ֆիրսանովի խոսքով, այն ծառերը, որոնք գտնվում էին անտառում՝ դատապարտյալների դիակների թաղման վայրում, սկզբում փորվել են արմատների հետ, իսկ մահապատժի ենթարկվածների հուղարկավորությունից հետո դրանք կրկին տնկվել են իրենց տեղերում։ Մինչև 1941 թվականի հոկտեմբերի 3-ը, այն օրը, երբ Օրյոլը գրավվեց գերմանացիների կողմից, Օրյոլի շրջանի ՆԿՎԴսպաները բազմիցս գնացին մահապատժի վայր սնկով հավաքողների անվան տակ՝ ստուգելու թաղման վայրի վիճակը։ Այնտեղ իրավիճակը, իրենց ստացած տվյալներով, չի խախտվել։

Դատապարտվածների ցուցակից չորսը՝ Վ.Լ.Կորխոնեն, Է.Ա.Լիսովա-Մուխոտդինովա, Է.Պ.Սեմենով, Գ.Կ.Շնայդեր — պատժի կատարման պահին նրանք տեղափոխվել են կալանավայրեր և գնդակահարվել կալանավայրում 1941 թվականի սեպտեմբերի 13-ից սեպտեմբերի 18-ն ընկած ժամանակահատվածում։

Օրյոլի մահապատժի հիշողություն
-----------------------------

### Մահապատժի ենթարկվածների վերականգնում

1989 թվականի հունվարի 18-ին ԽՍՀՄ դատախազությունը, ղեկավարվելով ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանի պլենումի 1988 թվականի հունիսի 13-ի թիվ 40-88 մասնավոր որոշմամբ՝ դատավճռով դատապարտված Պյատակովի, Ռադեկի և մյուսների գործով։ ԽՍՀՄ բարձրագույն ռազմական հանձնաժողովը 1937 թվականին քրեական գործ հարուցեց Մեդվեդևսկի անտառում տեղի ունեցած իրադարձությունների վերաբերյալ։ Գործի քննության արդյունքների հիման վրա Գերագույն դատարանի պլենումը որոշեց 1941 թվականի սեպտեմբերի 8-ին ԽՍՀՄ Համառուսաստանյան ռազմական հանձնաժողովի վճռի հետ կապված նյութերը փոխանցել ԽՍՀՄ գլխավոր դատախազ Ա. Յաին։ Սուխարևին` դրանց վերաբերյալ օրինական որոշում կայացնելու համար։ ԽՍՀՄ դատախազության կողմից հարուցված քրեական գործն իր հերթին ստացվել է գլխավոր զինվորական դատախազություն։

1990 թվականի ապրիլի 12-ին Գլխավոր զինվորական դատախազության վերականգնողական բաժնի 1-ին բաժնի զինդատախազ, արդարադատության փոխգնդապետ Զիբցևը, քննելով թիվ 1-89 քրեական գործը, որոշում է կայացրել կարճել քրեական գործի վարույթը։ ԽՍՀՄ համառուսական ռազմական հանձնաժողովի անդամներ Ուլրիխը, Կանդիբինը և Բուկանովը, ընդունելով իրենց գործողություններում հանցակազմի բացակայությունը։ Նշելով Օրյոլի բանտի 161 բանտարկյալների առնչությամբ VKVS-ի դատավճռի անօրինականությունն ու անհիմնությունը, Զիբցևը, այնուամենայնիվ, եզրակացրեց, որ Կոլեգիայի որոշումը հանցավոր չէ, քանի որ այն ընդունվել է Պաշտպանության պետական ​​կոմիտեի որոշման հիման վրա։ ԽՍՀՄ - այդ ժամանակվա պետական ​​բարձրագույն մարմինը։ Բերիայի և Քոբուլովի մահապատիժը նախաձեռնողների հանցավոր գործողությունների վերաբերյալ Զիբցևը նշել է, որ նրանք երկուսն էլ արդեն մեղավոր են ճանաչվել և դատապարտվել մահապատժի 1953 թվականին իրենց կատարած հանցագործությունների համար։ Զինդատախազը նաև անմեղ է համարել պատժի կատարմանը մասնակցած անձանց հանցանք կատարելու մեջ, քանի որ նրանք «չէին կարող իմանալ, որ դատարանի այս (...) որոշումը ապօրինի է»։

1990 թվականի հուլիսի 26-ին ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանի պլենումը բեկանեց 1941 թվականի սեպտեմբերի 8-ին դատապարտված 108 անձանց նկատմամբ կայացված դատավճիռը՝ հանցագործության ապացույցների բացակայության պատճառով։ Մնացած մահապատժի ենթարկվածների նկատմամբ հարուցված քրեական գործերը նախորդ տարիներին կարճվել են։

### Հետաքրքրություն թեմայի նկատմամբ

Նույնիսկ Օրյոլի մոտ մահապատժի ենթարկվածների մեծ մասի վերականգնումից առաջ՝ 1988 թվականի մայիսին, մոսկվացի երիտասարդ հետազոտող Դմիտրի Յուրասովը խոսեց Մեդվեդևսկու անտառում տեղի ունեցածի մասին։ Նա գրել է, որ «քչերը գիտեն 1941 թվականի աշնանը Օրյոլի քաղբանտում տեղի ունեցած սարսափելի մահապատիժների մասին»։: Մեդվեդևսկու անտառում մահապատժի մասին առաջին հրապարակումներից ի վեր հանրային հետաքրքրությունը 1941 թվականի սեպտեմբերի 11-ի իրադարձությունների նկատմամբ սկսեց շարունակաբար աճել։ Օրյոլի շրջանի նախկին ՊԱԿ-ի աշխատակիցները, ովքեր սկսեցին նյութեր փնտրել այս թեմայով, պարբերաբար հանրությանը տեղեկացնում էին նոր տեղեկությունների ի հայտ գալու մասին։ 1989 թվականից մինչև 1992 թվականն ընկած ժամանակահատվածում մամուլը ակտիվորեն հետաքրքրություն ցուցաբերեց Օրյոլի մերձակայքում գտնվող բանտարկյալների մահապատժի և դրա հանգամանքների հետաքննության նկատմամբ։ Տարածաշրջանային «Օրլովսկայա պրավդա» թերթը մի շարք հրապարակումներ է նվիրել Մեդվեդևսկի անտառի իրադարձություններին, այդ թվում՝ «Սև սեպտեմբեր 1941» (25 օգոստոսի, 1990 թ.) և «Հավերժ հիշողություն» (21 սեպտեմբերի, 1991 թ.): Այս թեմայի վերաբերյալ հոդվածներ հայտնվեցին նաև ավելի լայնածավալ թերթերում, ինչպիսիք են «Իզվեստիան» («Բերիան հարցրեց, Ստալինը ստորագրեց», 1990 թ. հունիսի 6), «Երեկոյան Մոսկվա» («Դահիճների տան վարպետ», 27 հուլիսի, 1990 թ.): Արխիվային փաստագրական նյութեր տպագրվել են մի շարք այլ տեղական և կենտրոնական հրատարակություններում։ 1991 թվականի հունվարի 11-ին «Օրլովսկայա պրավդա» թերթը «Ողբերգություն Մեդվեդևսկի անտառում» հոդվածում առաջին անգամ հրապարակեց 1941 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Օրյոլի մոտ մահապատժի ենթարկվածների ամբողջական ցուցակը։

Ժամանակի ընթացքում բազմաթիվ հրապարակումներում մի շարք անճշտություններ են հայտնաբերվել Մեդվեդևսկի անտառում տեղի ունեցածի վերաբերյալ։ Մի շարք հրապարակումներ, այդ թվում «Կենտրոնական Ռուսաստան» թերթը (հոդված «Օրյոլի դատապարտյալի կենտրոն. 11 սեպտեմբերի, 1941 թ.») նշում են, որ Օրյոլի մոտ գնդակահարվածների թվում են բանաստեղծուհի Մ.Ի. Ցվետաևայի ամուսինը, ծագումով գերմանացի դերասանուհի Էֆրոնը։ Կարոլա Նեհեր-Գենշկե, գրող Ն.Ա.Կլեպինինը և նրա կինը, ինչպես նաև Պ.Ն.Տոլստոյը։ Կենտրոնական Ռուսաստանում հրապարակման հեղինակի խոսքով՝ բոլոր այս մարդիկ մահապատժի են ենթարկվել Մեդվեդևսկի անտառում՝ չնայած ցուցակում նրանց բացակայությանը։ Օրյոլի մոտ գնդակահարվածների թվում, ի թիվս այլ բաների, նշվել են բռնադատված խորհրդային պետական ​​և ռազմական ղեկավարների ամուսինները՝ Բ. Ս. Գամարնիկը, Գ. Ա. Եգորովան, Է. Ի. Կորկը, Օ. Դ. Կամենևան, Ն. Վ. տվյալներով՝ նշված կանանցից միայն Կամենևի և Ուգարովի կանայք են նշված։ Գամարնիկի, Ուբորևիչի, ինչպես նաև Ցվետաևայի ամուսնու ամուսինների ճակատագիրը պարզաբանելու ավելի վաղ խնդրանքների վերաբերյալ հաղորդվել է 1990-1991 թվականներին «Օրլովսկայա պրավդա»-ի հրապարակումներում, ինչպիսին է «Հավերժական հիշողություն» (21 սեպտեմբերի, 1991 թ.): Նրանք բոլորը, ըստ վերջին տվյալների, դատապարտվել են ԽՍՀՄ բարձրագույն ռազմական հրամանատարության կողմից դեռ 1941 թվականի հուլիսին, դատապարտվել մահապատժի և գնդակահարվել Մոսկվայում։ Կլեպինինի ամուսինների, Ա. Ի. Եգորովի և Ա. Ի. Կորկի կանանց, դերասանուհի Կարոլին (Կարոլա) Նեեր-Գենշկեի, ինչպես նաև Ա. ԽՍՀՄ և տպագրվել է նաև «Օրլովսկայա պրավդա»-ում. այդ մարդկանցից ոչ մեկը չի գնդակահարվել Օրյոլում կամ նրա շրջակայքում։: Այն, որ Էֆրոնը և նախկին առաջնորդների կանայք մահացել են Մեդվեդևսկի անտառում, սխալմամբ ենթադրել է այս հարցն ուսումնասիրող Դմիտրի Յուրասովը։ Հատկանշական է, որ Էֆրոնից բացի, նա անվանել է նաև հայտնի գրող Բրունո Յասենսկիի անունը, որը, ինչպես պարզվեց ավելի ուշ, գնդակահարվել է դեռևս 1938թ թվականին։ Հայտնի դրամատուրգ Ա.Ի.Վակսբերգն առաջ քաշեց այն ենթադրությունը, որ կուսակցության առաջնորդ Ն.Կ.Անտիպովը, ով բռնադատվել էր 1937 թվականին, նույնպես մահացավ Օրյոլի մոտ, իսկ պատմաբան Ա.Վ.Անտոնով-Օվսեենկոն զոհերի թվում անվանեց տնտեսագետ և վիճակագիր Վ.Վ.Օբոլենսկին, ինչպես նաև Ստալինին Սվանիձեի առաջին կնոջ ընկերն ու եղբայրը։ Երեքի վերաբերյալ վարկածները չհաստատվեցին. ինչպես պարզվեց, Անտիպովին և Օբոլենսկին գնդակահարել են 1938 թվականին Մոսկվայում, իսկ Սվանիձեն մահացել է 1941 թվականին, բայց ոչ Մեդվեդևսկու անտառում։

Հիշողություն
------------

Երկար ժամանակի ընթացքում առաջին անգամ Օրյոլի բնակիչները հիշել են 1989 թվականին Մեդվեդևսկի անտառում մահապատիժը։ Այնուհետ Օրյոլի հուշահամալիրի ակտիվիստները ծաղիկներ դրեցին բանտի պատին, իսկ քաղաքապետարանի գործկոմի դահլիճում տեղի ունեցավ բռնաճնշումների զոհերի հիշատակի երեկո։ Դահլիճը, ըստ միջոցառմանը ներկա Յու.Անտյուխովի, գերբեռնված էր. Երեկոն բացեց և նախագահեց վերականգնված քաղաքացիների իրավունքների և շահերի ապահովման գործում խորհրդային իշխանություններին աջակցության տարածաշրջանային հանձնաժողովի ղեկավար Ա.Ի. Բաչուրինը։ Ներկաները մեկ րոպե լռությամբ հարգեցին զոհված խորհրդային քաղաքացիների հիշատակը, որից հետո ներկաների հետ խոսեցին ՕԳՊԻ ուսուցիչ, ՕՊՀ պատմության ֆակուլտետի ապագա դեկան Ս.Տ.Մինակովը և օրյոլցի հայտնի պատմաբան և բանաստեղծ Վ.Մ.Կատանովը։ Վերջինս առաջարկել է քաղաքի փողոցներից մեկն անվանակոչել Քրիստիան Ռակովսկու անունով, ինչպես նաև Օրյոլի երկրագիտական ​​թանգարանում հատկացնել ռեպրեսիաների զոհերի հիշատակի սրահ։ Էլեկտրիկ Դ.Ա.Կրայուխինը կարդաց ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավոր Վ.Ի.Սամարինի ողջույնը, ով արձագանքեց հիշարժան երեկո անցկացնելու առաջարկին և հանդես եկավ հուշարձանի կառուցման համար հատուկ հաշվեհամար բացելու նախաձեռնությամբ, ինչպես նաև սեպտեմբերի 11-ը հայտարարելու Ա. համաքաղաքային Հիշատակի օր. Սամարինի գաղափարին աջակցել են Ժելեզնոդորոժնի շրջանի պատերազմի վետերանների ընկերության նախագահ Ն. Գ. Եֆրեմովը, ինտերնացիոնալիստ մարտիկ Վ.Կ. Տարածաշրջանային դատախազ Լ.Պ. Պավլովը ներկաների հետ կիսվել է ՊԱԿ-ի հետ համատեղ իրականացվող վերականգնողական հանձնաժողովի աշխատանքի մասին տեղեկություններով։ Հանդիպումն ավարտվեց թիվ 10 երեկոյան դպրոցի ուսուցչուհի, Մեմորիալ հասարակության ներկայացուցիչ Բ.Ա.Պոպովի ելույթով։ Եզրափակելով՝ երեկոյի մասնակիցները որոշում ընդունեցին բռնաճնշումների զոհերի հիշատակը հավերժացնող ցուցանակի համար միջոցներ հավաքելու և սեպտեմբերի 11-ը Հիշատակի օր հռչակելու վերաբերյալ։

1990 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Մեդվեդևսկի անտառում կառուցվեց հուշահամալիր՝ գրանիտե մոնոլիտ՝ «30-ականների, 40-ականների և 50-ականների սկզբի բռնաճնշումների զոհերի հիշատակը» մակագրությամբ, որը տեղադրված է բետոնե հիմքի վրա։ Հուշարձանի բացման կապակցությամբ այնտեղ հանրահավաք է տեղի ունեցել, որին, ի թիվս այլոց, մասնակցել են ստալինյան բռնաճնշումների ականատես Օրյոլցիները։ Նիստը բացեց Օրյոլի ժողովրդական պատգամավորների քաղաքային խորհրդի նախագահ Ա. ԽՄԿԿ քաղաքային և մարզային կոմիտեներ։ Ժողովի ավարտին հուշահամալիրի ոտքերին ծաղիկներով զամբյուղներ դրվեցին շրջխորհրդի, ժողովրդական պատգամավորների և ԽՄԿԿ շրջկոմի, քաղաքային խորհրդի և ԽՄԿԿ քաղկոմի, բանվորական կոլեկտիվների կողմից։ Օրյոլ քաղաքը։

1990թ.-ի հետաքննությունը չի կարողացել պարզել մահապատժի ենթարկվածների մահապատժի և թաղման ճշգրիտ վայրը։

2011 թվականին հրապարակված «Օրիոլի նեկրոպոլիս» ուսումնասիրության մեջ Օրյոլի տեղացի պատմաբան Վ.Ա.Լիվցովը հայտնում է. որ «վերջերս հուշարձանի կողքին հայտնվեց Ռուս ուղղափառ եկեղեցու նոր վանքը՝ նվիրված բոլոր նրանց, ովքեր իրենց կյանքը զոհեցին այս տրակտում»։: Վանքը հիմնադրվել է 2006 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «01068». *www.knowbysight.info*. Վերցված է 2023 թ․ դեկտեմբերի 31-ին.
2. 1 2  Ливцов, 2011, էջ 35
3. ↑  *Бородулин, В. И. Тополянский, В. Д.* Дмитрий Дмитриевич Плетнёв(ռուս.) // *Вопросы истории* : журнал. — 1989. — № 9. — С. 51.
4. ↑  Балакин и др. 1994, էջ 85
5. 1 2  Балакин и др. 1994, էջ 92
6. 1 2  Балакин и др. 1994, էջ 85—86
7. 1 2  Балакин и др. 1994, էջ 84
8. ↑  Балакин и др. 1994, էջ 93—94
9. 1 2  *Маслова, Е.* Медведевский расстрел: правда и вымысел(ռուս.) // *Орловская среда* : газета. Архивировано из первоисточника 9 Հուլիսի 2021.
10. 1 2 3 4  *Катанов, В.* Тайна орловского расстрела(ռուս.) // *Вешние воды* : еженедельник. — 1990, сентябрь. — № 7. — С. 7.
11. ↑  «Списки жертв». Արխիվացված օրիգինալից 2023 թ․ հունիսի 15-ին. Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 13-ին.
12. ↑  Parrish, 1996, էջ 69—70
13. ↑  «Списки жертв – Мемориал». Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ դեկտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2017 թ․ մայիսի 2-ին.
14. ↑  Балакин и др. 1994, էջ 92—93
15. ↑  Балакин и др. 1994, էջ 93
16. 1 2  Балакин и др. 1994, էջ 94
17. ↑  «Книга памяти жертв политических репрессий на Орловщине, том 1». Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ հուլիսի 16-ին. Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 8-ին.
18. ↑  Балакин и др. 1994, էջ 91—92
19. 1 2  *Группа общественных связей Управления МБ РФ по Орловской области.* И снова о трагедии(ռուս.) // *Орловская правда* : газета. — 1992-07-11.
20. ↑  Parrish, 1996, էջ 70
21. ↑  *Антюхов, Ю.* Никто не забыт — ничто не забыто. Память — это жизнь души(ռուս.) // *Маяк* : газета |Залегощенского района. — 1989-09-26.
22. ↑  *Фролов, П.* Митинг в Медведевском лесу(ռուս.) // *Орловская правда* : газета. — 1990-09-11.
23. ↑  Скит Новомучеников и Исповедников Российских

Գրականություն
-------------

* *Michael Parrish.* The Lesser Terror: Soviet State Security, 1939-1953. — Greenwood Publishing Group, 1996. — 424 p. — ISBN 0-275-95113-8
* *Ливцов В. А.* Орловский некрополь. — Орёл: ИП Науменко Д. В. 2011. — 46 с.
* Трагедия в Медведевском лесу // Реквием: книга памяти жертв политических репрессий на Орловщине / Составители — группа сотрудников управления МБ под руководством Ю. Н. Балакина. — Орёл, 1994. — Т. первый. — С. 84—95. — 263 с. — ISBN 5-89989-003-7

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Кузнецова С.* «Специально подобранные лица вкладывали в рот осужденному матерчатый кляп»(ռուս.) // *Коммерсантъ-Власть* : журнал. — 2011-04-18. — № 15 (919). — С. 54.
* *Маслова Е.* Медведевский расстрел: правда и вымысел(ռուս.) // *Орловская среда* : газета. — 2012-01-25.