**Մարտին Կուկուչին** (իսկական անուն-ազգանունը՝ Մատեյ Բենցուր) (սլովակ.՝ Martin Kukučín, մայիսի 17, 1860(1860-05-17)[…], Jasenová, Dolný Kubín District, Ժիլինայի շրջան - մայիսի 25, 1928(1928-05-25), օգոստոսի 21, 1928(1928-08-21) կամ մայիսի 21, 1928(1928-05-21), Պակրաց, Požega-Slavonia County, Խորվաթիա), սլովակ գրող, դրամատուրգ, հրապարակախոս։ Սլովակյան ռեալիստական գրականության ամենավառ ներկայացուցիչներից է, ժամանակակից սլովական արձակի հիմնադիրներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1860 թվականի մայիսի 17-ին գյուղական սոլտիսի ընտանիքում։ Սովորել է Ռևուցայի ավերտարանչական գիմնազիայում, ապա Մարտինում, Բանսկա Բիստրիցաում։ Կրթությունն ավարտել է Շոպրոնում։ Հակասլովակյյան տրամադրություններով պայմանավորված, որը բնորոշ էր այդ ժամանակներին՝ հրաժարվել է աստվածաբանություն ուսումնասիրելուց Բրատիսլավայում և որոշել է բժշկություն ուսումնասիրել Պրահայում։

Ուսումն ավարտելուց հետո 1893 թվականին աշխատել է Բրատիսլավայում, Ինսբրուքում և Վիեննայում, այնուհետև ապարդյուն կերպով փորձել է աշխատանք գտնվել Սլովակիայում։ 1894 թվականին Դալմաթիայում գտնվող խորվաթական Բրաչ կղզում աշխատանքի է անցել որպես գյուղական բժիշկ։ Այստեղ դարձել է «Hrvatski Sastanak» մշակութային միության ակտիվ անդամ, իսկ 1904 թվականին՝ նրա ղեկավարներից մեկը։ 1896-1897 թվականներին անհաջող փորձ է կատարել Սլովակիա վերադառնալու։

1908 թվականին ավելի լավ կյանքի որոնումներով հայտնվել է Հարավային Ամերիկայում, որտեղ ընտանիքով հաստատվել է Չիլիի Պունտա Արենասում և այնտեղ ապրել մինչև 1922 թվականը։ 1922 թվականին վերադարձել է հայրենիք և մինչև 1924 թվականն ապրել Սլովակիայում (արդեն Չեխոսլովակիայի կազմում), այնուհետև տեղափոխվել Խորվաթիա։ 1925 թվականին կարճ ժամանակով մեկնել է Չիլի։

1926 թվականին կնոջ հիվանդության պատճառով վերջնականապես հաստատվել է Խորվաթիայում՝ առողջարանային Լիպիկ քաղաքում, և մահացել հարևան Պակրացի հիվանդանոցում 1928 թվականին։ Սկզբում թաղվել է Զագրեբում, հետագայում 1928 թվականին հոկտեմբերին գրողի աճյունամոխիրը տեղափոխվել ու հուղարկավորվել է Մարտին քաղաքի դամբարանում։

Ստեղծագործություն
-----------------

Մարտին Կուկուչինի արձանը Բրատիսլավայում
Գրական գործունեության մուտքը 1883 թվականին նշանավորվել է «Na hradskej ceste» պատմվածքով։ Սկզբնական փուլում Կուկուչինը հիմնականում գրել է պատմվածքներ և վիպակներ, որոնցում ներկայացրել է իր երիտասարդությունը, առաջին աշխատանքը։ Իր ստեղծագործություններում, որոնք գրված են հումորային-գրոտեսկային ոճով, գրեթե լուսանկարչական ճշգրտությամբ պատկերված են գյուղական կյանքն ու մտածելակերպը։ 1918 թվականից նրա ստեղծագործությունը տրագիկոմեդիկ բնյութ է ստացել՝ երբեմն էքզիստենցիալիստական ու նոստալգիկ մոտիվներով։ Հեղինակն արտահայտվել է իր ժողովրդի ու մարդկության ճակատագրի հանդեպ տագնապ։

Կուկուչինի աշխատանքներին բնորոշ է մարդու նկատմամբ հավատը․ չնայած հեղինակը հաճախ ծիծաղում է իր գրական հերսների վրա, սակայն նախկինի պես հավատում է իր կերպարների հնարավորություններին։

Կուկուչինի պատմվածքները, որոնք ներկայացնում են սլովակյան գյուղի կյանքը, և «Անդունդի վրայի տունը» վեպը (1903-1904) սլովակյան արձակում հիմնավորել են քննադատական ռեալիզմը։

Մարտին Կուկուչինը գրել է հնգահատոր «Մայրը կանչում է» էպոպեա-ժամանակագրությունը (1926-1927) Հարավային Ամերիկա արտագաղթած սլավոնների դժվար կյանքի մասին։ Նրա գրչին են պատկանում «Լուկաշ Բլագոսեյ Կրասոն» և «Բոգումիլ Վալիզլոստ Զաբոր» պատմական վեպերը (երկուսն էլ տպագրվել են հետմահու՝ 1929 թվականին)։

Կուկուչինի գրական ժառանգությունը դուրս է եկել ազգային սահմաններից և թարգմանվել մի քանի լեզուներով։ Հեղինակի որոշ գործեր բեմադրվել են, նրանց սյուժեներով նկարահանվել են ֆիլմեր։

Կուկուչինը զբաղվել է նաև թարգմանությամբ։ Նա թարգմանել է Նիկոլայ Գոգոլի ստեղծագործություններից։

2010 թվականի մայիսի 17-ին Google Doodle-ն անդրադարձել է գրողի ծննդյան 150-ամյակին։

Հատընտիր ստեղծագործություններ
-----------------------------

Արձակ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * 1883 — *Na hradskej ceste*, պատմվածք
* 1885 — *Rysavá jalovica*, պատմվածք
* 1886 — *Neprebudený*, պատմվածք
* 1889 — *Mladé letá*, նորավեպ
* 1890 — *Keď báčik z Chochoľova umrie*, պատմվածք
* 1891 — *Na podkonickom bále*
* 1891 — *Regrúti*
 | * 1892 — *Koniec a začiatok*
* 1892 — *Mišo*, պատմվածք
* 1892 — *Dve cesty*
* 1893 — *Dies irae*, նորավեպ
* 1893 — *Zo stupňa na stupeň*
* 1894 — *Zápisky zo smutného domu*
* 1901 — *Mišo II*
 | * 1903/1904 — *Dom v stráni*, վեպ
* 1926/1927 — *Mať volá*, վեպ
* 1927 — *Košútky*, վեպ
* 1927 — *Klbká*, վեպ
* 1927 — *Rozmajrínový mládnik*
* 1929 — *Lukáš Blahosej Krasoň*, վեպ
* 1929 — *Bohumil Valizlosť Zábor*, վեպ
 |

Ճանապարհորդական գործեր
* 1897 — *V Dalmácii a na Čiernej hore*
* 1901 — *Rijeka — Rohić — Záhreb*
* 1922 — *Prechádzka po Patagónii*
* 1923 — *Dojmy z Francúzska*

Դրամատուրգիա
* 1888 — *Komasácia*
* 1922 — *Bacúchovie dvor*
* 1924 — *Obeta*

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Hrvatski biografski leksikon (хорв.) — 1983.
3. 1 2  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118567942 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. 1 2  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
6. ↑  Steven Serafin, ed. *Twentieth-century Eastern European writers*, Volume 1, Dictionary of literary biography 215, Detroit: Gale, 1999, 9780787631093, p. 202.
7. ↑  «Martin Kukucin's 150th Birthday». *Google*. 2010 թ․ մայիսի 17.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մարտին Կուկուչինը Գրական հանրագիտարանում(չաշխատող հղում)
* Martin Kukučín (սլովակ.)
* Սլովակյան գրական-տեղեկատվական կենտրոն, Martin Kukučín, կենսագրություն(սլովակ.)