recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Անժելա Բակունց** (հոկտեմբերի 7, 1953(1953-10-07), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ռեժիսոր, ՀՀ ԱԺ նախկին պատգամավոր։

Կենսագրություն
--------------

Անժելա Բակունցը ծնվել է 1953 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Երևանում։ Ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը` ռեժիսորի որակավորմամբ։ 1972 թվականից աշխատել է հեռուստատեսությունում որպես ռեժիսորի օգնական, ռեժիսոր, ծրագրերի տնօրինության թողարկման բաժնի ավագ թողարկիչ։ 1995 թվականին ընտրվել է ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավոր, և այդ պաշտոնում է եղել մինչև 1999 թվականը։ ԱԺ-ում ծավալած գործունեության ընթացքում եղել է սոցիալական, առողջապատության եւ բնության պահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի, ինչպես նաև «Շամիրամ» խմբակցության անդամ։ Այժմ համարվում է Ազգային Ժողովի «Շամիրամ» հասարակական-քաղաքական կազմակերպության անդամ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Կենսագրությունը Հայաստանի Ազգային ժողովի պաշտոնական կայքում
3. ↑  Ազգային ժողովի 1-ին գումարման կին պատգամավորները(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անժելա Բակունցի կենսագրությունը Հայաստանի Ազգային ժողովի պաշտոնական կայքում
* Ազգային ժողովի 1-ին գումարման կին պատգամավորները(չաշխատող հղում)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի Ազգային ժողով |

 |
**Նաիրա Կարապետյան** (հոկտեմբերի 25, 1977(1977-10-25), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ արևելագետ, ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավոր, Միացյալ Ազատական ազգային կուսակցության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Նաիրա Կարապետյանը ծնվել է 1977 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Գյումրիում։ 1999 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի արաբագիտության բաժինը՝ արևելագետ-դիվանագետ որակավորմամբ։ 2002 թվականին ավարտել է ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի արևելագիտության ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ 2003 թվականից մինչև 2011 թվականը «Քաղաքական հմտությունների զարգացում» թեմայով մասնակցել է մի շարք ուսուցողական ծրագրերի, այդ թվում՝ Միջազգային ռազմավարական հետազոտությունների հիմնադրամ (2005, Վրաստան), «Կոնրադ Ադենաուեր» հիմնադրամի ուսուցողական կենտրոն (2009, Գերմանիա), Քենտի արքայազն Մայքլի հիմնադրամ (2011, Մեծ Բրիտանիա)։

### Անձնական կյանք

Ամուսնացած է, ունի մեկ դուստր։

Աշխատանքային գործունեություն
----------------------------

2003-ից մինչև 2005 թվականը եղել է ՀՀ ԱԺ պատգամավորի օգնական։ 2005 թվականից մինչև 2008 թվականն աշխատել է ՀՀ սոցիալական ապահովագրության պետական հիմնադրամի (2008 թվականի հունվարից` ՀՀ ԱՍՀՆ սոցիալական ապահովության պետական ծառայություն) միջազգային համագործակցության և հասարակայնության հետ կապերի վարչության միջազգային ծրագրերի զարգացման և հանրային կապերի (PR) պատասխանատու։ 2010-2012 թվականներին եղել է ՀՀ ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ազգային խորհրդի քարտուղարության հանրային կապերի (PR) պատասխանատու։

2010 թվականից «Կանանց ակումբ»-ի համահիմնադիր է։

2008 թվականից Միացյալ Ազատական Ազգային Կուսակցության (ՄԻԱԿ) անդամ է, իսկ 2009 թվականից՝ կուսակցության խորհրդի և քարտուղարության անդամ։

2012 թվականի մայիսի 6-ին համամասնական ընտրակարգով Հայաստանի Հանրապետական կուսակցությունից ընտրվել է ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավոր։

Գիտական մի շարք աշխատությունների հեղինակ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Կենսագրությունը ՀՀ ԱԺ պաշտոնական կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հարցազրույց Նաիրա Կարապետյանի հետ. «Ժպտա կյանքին, և կյանքն էլ կժպտա քեզ»(չաշխատող հղում)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի Ազգային ժողով |

 |
**Ջումա մզկիթը** (ադրբ.՝ Cümə Məscidi) 19-րդ դարի մզկիթ է, որը գտնվում է Բաքվի Իչարի Շահար տարածքում։ Պատկանում է Իչարի Շահար պետական պատմական արգելավայրը։

Պատմություն
-----------

Ջումա մզկիթի տեսքը
1898 թ. Բաքվի միլիոնատեր, բարերար Հաչի շեյխալի Ագա Դադաշովը Ջումա մզկիթ կառուցեց բարեգործական նպատակներով։ Խորհրդային տարիներին մզկիթը գործում էր որպես գորգերի թանգարան։ 1990-ականներից ի վեր նա աշխատում է որպես մզկիթ։ Ջումա մզկիթը վերանորոգվել և վերականգնվել է 2008 թվականին։

Շենքի կառուցման մեջ օգտագործվել է դասական արևելյան և եվրոպական դրդապատճառները։ Մզկիթն ամբողջությամբ վերականգնվել է շինարարության փորձագետների, ճարտարապետների և արվեստագետների կողմից 2008 թվականին։ Մզկիթում տեղադրված են ժամանակակից ջեռուցման և լուսավորման համակարգեր։

Պատկերասրահ
-----------

* Մզկիթի պատկերը
* Մզկիթը ներկա պահինՄզկիթը ներկա պահին
* Մզկիթի ներքին տեսակետըՄզկիթի ներքին տեսակետը
* «Ջումա մզկիթ(Բաքու)»«Ջումա մզկիթ(Բաքու)»
* «Ջումա մզկիթ(Բաքու)»«Ջումա մզկիթ(Բաքու)»

Տես նաև
-------

* Իչարի Շահար (Բաքվի թաղամաս)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Бретаницкий Л. С. Зодчество Азербайджана XII-XV вв. и его место в архитектуре Переднего Востока / Главная редакция восточной литературы. — М.: Наука, 1966. — С. 400. — 556 с.
2. ↑  Бретаницкий, 1970, с. 42.
3. ↑  Իչարի Շահար «Ջումա մզկիթ»ը
**Մարինե Մարաբյան** (օգոստոսի 26, 1976(1976-08-26), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ արևելագետ, բանասեր, ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավոր։

Կենսագրություն
--------------

Մարինե Մարաբյանը ծնվել է 1976 թվականի օգոստոսի 26-ին Երևանում։ 1998 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետը՝ բանասեր արևելագետի մասնագիտացմամբ։

1998-1999 թվականներին «ՍԵՄ ԵՎ ԿՈ» ընկերությունում աշխատել է թարգմանիչ, ապա` մենեջեր։ 1999 թվականից մինչև 2000 թվականն աշխատել է «Գրանդ Տոբակո» հայ-կանադական ՀՁ ՍՊԸ-ում` որպես տեխնոլոգ։ 2000-2002 թվականներին «Գրանդ Քենդի» ՀՁ ՍՊԸ-ում զբաղեցրել է միջազգային հարաբերությունների գծով մասնագետի պաշտոնը։ 2002-2003 թվականներին եղել է «Գրանդ Քենդի» ՀՁ ՍՊԸ նախագահի գործերի կառավարիչ։ 2003 թվականից մինչև 2005 թվականը եղել է «Մասիս Տոբակո» հայ-հունական ՀՁ ՍՊԸ առևտրային գծով տնօրեն, 2005-2012 թվականներին` «Ինտերնեյշնլ Մասիս Տոբակ» ՍՊԸ գործադիր տնօրեն։ 2006 թվականից մինչև 2012 թվականը համատեղության կարգով ղեկավարել է «Մասիսի Գոֆրոտարա» ՍՊԸ-ն։

2012 թվականի մայիսի 6-ին թիվ 40 ընտրատարածքից ընտրվել է ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավոր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Կենսագրությունը ՀՀ ԱԺ պաշտոնական կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անծանոթ պատգամավորը. Մարինե Մարաբյան

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի Ազգային ժողով |

 |
**Տաթև (Հովհաննես) արքեպիսկոպոս Ղարիբյան**  (ապրիլի 15, 1937(1937-04-15) - նոյեմբերի 26, 2014(2014-11-26), Սան Պաուլո, Բրազիլիա), Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի երիցագույն միաբան, Բրազիլիայի հայոց թեմի առաջնորդ (1980-2013 թթ.)։

Կենսագրություն
--------------

Տաթև արքեպիսկոպոս Ղարիբյանը նախնական կրթությունն ստացել է Հալեպի Վարդանանց վարժարանում՝ Հիսուսյան հայրերի մոտ։ 1952 թվականին ավարտելով ուսումը՝ շարունակել է զբաղվել ինքնակրթությամբ, սովորել է Երուսաղեմի ժառանգավորաց վարժարանում, որի ընծայարանն ավարտել է 1963 թվականին։ 1963 թվականի հուլիսի 21-ին ձեռամբ Երուսաղեմի Պատրիարք Տ. Եղիշե արքեպիսկոպոս Տերտերյանի ձեռնադրվել է կուսակրոն քահանա՝ համալրելով Երուսաղեմի Սրբոց Հակոբյանց միաբանության շարքերը։
1963-1966 թթ. վարել է Ժառանգավորաց վարժարանի և ընծայարանի փոխտեսչի պաշտոնը։ 1966 թվականին ստացել է մասնավոր վարդապետության աստիճան և Հարավային Ամերիկայի հայրապետական պատվիրակ Տ. Բաբկեն արքեպիսկոպոս Ազատյանի հրավերով մեկնել է Արգենտինա։ 1966-1980 թթ. ծառայել է Արգենտինայում որպես Կորդոբայի հայ համայնքի հոգևոր հովիվ։ 1975 թվականին ստացել է ծայրագույն վարդապետության աստիճան ձեռամբ Տ. Բաբկեն արքեպիսկոպոս Ապատյանի, 1980 թվականին ընտրվել է Բրազիլիայի հայոց թեմի առաջնորդ։ 1984 թվականի հոկտեմբերի 14-ին ձեռամբ Վազգեն Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ձեռնադրվել և օծվել է եպիսկոպոս։ 1993 թվականի հունվարին նրան շնորհվել է Արքության պատիվ։

Տաթև արքեպիսկոպոս Ղարիբյանի պաշտոնավարության ընթացքում ստեղծվել են բրազիլահայ գաղութի պաշտոնաթերթը, «Արևագալ» պատանիների երգչախումբը և եկեղեցու նոր դպրաց դասը, նորոգվել է եկեղեցին, կառուցվել «Սահակ-Մեսրոպ» վարժարանի նոր շենքը, որի հայերեն բաժնի տնօրինությունը վարել է մինչև իր պաշտոնավարության վերջը։

Պարգևներ
--------

* Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու «Սուրբ Ներսես Շնորհալի» պատվո բարձր շքանշան, Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի կողմից քահանայագործության հիսնամյա հոբելյանի առիթով, 2013 թ.
* Սան Պաուլոյի համալսարանի պատվավոր դիպլոմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մահազդ. Ի Տեր հանգչեց Տ. Տաթև արքեպիսկոպոս Ղարիբյանը
2. ↑  His Eminece Archbishop Tatev Gharibyan Enters Eternal Rest(չաշխատող հղում)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Մանյա Միքայելի Ղազարյան** (հունվարի 20, 1924(1924-01-20), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - մարտի 8, 1998(1998-03-08), Երևան, Հայաստան), հայ արվեստաբան։ Արվեստագիտության դոկտոր (1996)։
ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1983)։

Կենսագրություն
--------------

1948 թվականին ավարտել է Երևանի թատերական ինստիտուտը։ 1953-1959 թվականներին աշխատել է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, 1959 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտում։

Ուսումնասիրությունները վերաբերում են միջնադարյան, նոր և նորագույն շրջանի կերպարվեստի ու կիրառական արվեստի հարցերին («Նոր Ջուղայի գեղանկարչությունը 17-18-րդ դարերում» (1985 թվական, պարսկերեն), «Հայկական գորգ» (1988 թվական, հայերեն, անգլերեն) և այլն)։

Մանյա Ղազարյանը կազմել է Սուրբ Էջմիածնի վանքի թանգարանների, Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզու վանքի, Անթիլիասի կաթողիկոսարանի, Հալեպի Զարեհյան գանձատան, Դեթրոյթի «Ալեք և Մարի Մանուկյան» թանգարանի կատալոգները։

Երկեր
-----

* Վարդգես Սուրենյանց, Երևան, 1960։
* Հայ կերպարվեստը XVII- XVIII դարերում, Երևան, 1974։
* Գրիգոր Խանջյան, Երևան, 1978։
* Փայտի գեղարվեստական փորագրությունը Հայաստանում, Երևան, 1989։
* Արցախի արուեստի գանձերը, Անթիլիաս, 1993։
* Художники Овнатаняны, М. 1968.
* Изобразительное искусство Армянской ССР, М. 1978.

### Մամուլ

* Առաջնորդի հուշարձանը։ «Գարուն», 1967 թ. № 4, էջ 9-11։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Armenian carpet by Manya Ghazarian
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*.
**Ստամբուլի միջազգային կինոփառատոն** (թուրքերեն՝ Uluslararası İstanbul Film Festivali), թուրքական միջազգային կինոփառատոն։ Ստեղծվել է 1982 թվականին Ստամբուլի մշակույթի և արվեստների ֆոնդի կողմից։ 1984- 1988 թվականներին կոչվել է «Ստամբուլի միջազգային ֆիլմերի օրեր»։ Կինոփառատոնը տեղի է ունենում ամեն տարի ապրիլ ամսին։ Կինոփառատոնի տնօրենն է Քերեմ Այան։

Կինոփառատոնում ներկայացվում են ազգային և միջազգային ֆիլմեր։ 1989 թվականին գրանցվել է «Կինոպրոդյուսերների միջազգային ասոցիացիայի» կողմից։ Կինոփառատոնի գլխավոր մրցանակը «Ոսկե կակաչն» է։

Միակ խորհրդային ֆիլմը, որը 1987 թվականին հաղթել է Ստամբուլի կինոփառատոնում եղել է Ռոման Բալայանի «Պաշտպանիր ինձ, իմ թալիսման» ֆիլմը։ 2012 թվականին հաղթանակ է տարել գերմանաամերիկյան արտադրության «Շատ միայնակ մոլորակ» ֆիլմը, որի ռեժիսորը եղել է Ջուլիա Լոկտևը։

Գրաքննություն
-------------

1988 թվականին թուրքական կառավարության որոշմամբ կինոփառատոնին ներկայացված 160 ֆիլմերից հինգը ենթարկվել են գրաքննության։ Արդյունքում Թենգիզ Աբուլաձեի «Աղաչանք» ֆիլմը արգելվել է ցուցադրել Թուրքիայում՝ «հակաիսլամական» տարրեր ունենալու պատճառով։ Չորս այլ ֆիլմերից էլ հանվել են էրոտիկ տեսարանները։ Գրաքննության հետ կապված, ժյուրիի նախագահ Էլիա Կազանը հայտնել է իր բողոքը, որից հետո Թուրքիայի մշակույթի նախարարը օրենսդրորեն ազատել է կինոփառատոնին գրաքննությունից։

Անվանակարգեր
------------

* Ոսկե կակաչ (լավագույն արտասահմանյան ֆիլմի համար)
* Տարվա լավագույն թուրքական ֆիլմ
* Տարվա լավագույն թուրք ռեժիսոր
* Ժյուրիի հատուկ մրցանակ
* Հատուկ հիշատակում
* Լավագույն դերասան և լավագույն դերասանուհի (ազգային մրցույթ)
* Պատվավոր մրցանակ
* Անձնական ներդրման համար մրցանակ
* Եվրոպական կինոակադեմիայի մրցանակ
* Եվրոպայի խորհրդի կինոմրցանակ
* Հանդիսատեսի համակրանք մրցանակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Festivalde görev değişikliği». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ մայիսի 15-ին. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 22-ին.
2. ↑  «Istanbul Film Festival In Censorship Dispute»
3. ↑  (eds.) Pinhas, Yusuf; Omaç, Nuray (2006). Anlar/Moments. 2. İstanbul: IKSV. ISBN 975-7363-53-7.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք էջ
**Ալմա Ջեյն Ֆրիսբի** (հուլիսի 8, 1857(1857-07-08), West Bend, Վիսկոնսին, ԱՄՆ - նոյեմբերի 12, 1931(1931-11-12), Սանտա Բարբարա, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի բժշկուհի և համալսարանի պրոֆեսոր։

Վաղ կյանք
---------

Ալմա Ջեյն Ֆրիսբին ծնվել է Վիսկոնսին նահանգի Ուեսթ Բենդ քաղաքում՝ փաստաբան Լեանդր Ֆրանկլին Ֆրիսբիի և Ֆրանսիս Է. Ռուկեր Ֆրիսբիի ընտանիքում։ Դատավոր Ֆրանկլին Լեանդեր Գիլսոնը եղել է նրա զարմիկը։ 1878 թվականին ավարտել է Վիսկոնսինի համալսարանը, նույն թվականին համալսարանի բացման արարողությանը ելույթ են ունեցել Ալմա Ֆրիսբին և նրա քույր Էլիս Ֆրիսբին։ Ալմա Ֆրիսբին սովորել է Բոստոնի համալսարանի բժշկական դպրոցում՝ 1883 թվականին ստանալով բժշկուհու կոչում։

Կարիերա
-------

Միլուոքի քաղաքում Ֆրիսբին անց է կացրել մասնավոր բժշկական պրակտիկա։ 1886-1887 թվականներին եղել է Ֆիլադելֆիայի, Փենսիլվանիա նահանգի Կանանց հոմեոպատիկ հիվանդանոցի մշտական բժիշկ, իսկ 1887 թվականին ամռանը Կացկիլսի հյուրանոցներից մեկում եղել է բժիշկ։ 1887 թվականին Վիսկոնսինի նահանգի հոմեոպաթիկ բժշկական ասոցիացիային ներկայացրել է մի հոդված, որը վերնագրված է եղել «Տեղականն ընդդեմ արգանդի հիվանդության բուժման ներքին դեղամիջոցների»։ Ալման եղել է առաջին կինը, որը նշանակվել էր Վիսկոնսինի Պետական վերահսկիչ խորհրդի անդամ (1905 թվականից մինչև 1912 թվականը)` հետևելով նահանգի ուղղիչ հիմնարկներին, բանտերին, հիվանդանոցներին և բարեգործական հաստատություններին։

Անձնական կյանք
--------------

Ալմա Ջեյն Ֆրիսբին մահացել է 1931 թվականին , Կալիֆոռնիայի Սանտա Բարբարա քաղաքում, 74 տարեկան հասակում։ Նրա աշխատանքները արխիվացված են Վիսկոնսինի պատմական ընկերությունում։ Վիսկոնսին նահանգի Մարշֆիլդ քաղաքում կա Ալմա Ֆրիսբիի անունով երկաթուղային կայարան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7
2. 1 2  Frances Elizabeth Willard, Mary Ashton Rice Livermore, *A Woman of the Century* (Moulton 1893): 303-304.
3. ↑  Almah J. Frisby, "Topical vs. Internal Medication in the Treatment of Uterine Disease" *United States Medical Investigator* 23(8)(August 1, 1887): 30. via ProQuest
4. ↑  "Biennial Report of the State Board of Control" *Public Documents of the State of Wisconsin* (1911): 2.
5. ↑  Robert E. Gard. *The Romance of Wisconsin Place Names*. Madison: Wisconsin Historical Society, p. 120. 9780870207082

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000394474903 · NTA: 261789112 · VIAF: 289017626 · WorldCat VIAF: 289017626 |

 |
**Մերուժան Գրիգորի Մարգարյան** (հունվարի 17, 1941(1941-01-17), Աշնակ, Թալինի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունվարի 21, 1994(1994-01-21)), ազատամարտիկ։ Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտի ուսանողական կամավորական ջոկատի հրամանատար և «Արցախին օգնություն» բարեգործական միության նախագահ (1988)։ Մանկավարժական գիտությունների թեկնածու (1979), դոցենտ (1991)։ Սպորտի վարպետ, դասական ոճի ըմբշամարտի ՀԽՍՀ և ԽՍՀՄ բազմակի չեմպիոն։

Գործունեություն
---------------

Մերուժան Մարգարյանը ծնվել է Թալինի շրջանի (այժմ՝ ՀՀ Արագածոտնի մարզում) Աշնակ գյուղում։ 1958-1961 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ-ում։ 1968 թվականին ավարտել է Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտը։ Մասնակցել է բազմաթիվ առաջնությունների, իսկ 1965 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ ըմբշամարտի չեմպիոն՝ արժանանալով ոսկե մեդալի։ 1968 թվականից աշխատել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտում, 1991 թվականից եղել է ֆիզիկական դաստիարակության ամբիոնի վարիչի տեղակալ։

1988-1994 թվականներին մարդասիրական օգնություն է առաքել Արցախ, ուսանողական կամ ՀՀԴ կուսակցության Թալինի կամավորական ջոկատների կազմելուն մասնակցել ԼՂՀ Հադրութի (Ծամձոր, Խծաբերդ, Ջրաբերդ), Ֆիզուլիի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Մահացել է 1994 թվականին, Արցախի Ֆիզուլիի շրջանի Կարախանբեկլու գյուղում։

Հիշատակ
-------

Աշնակի միջնակարգ դպրոցում Մարգարյանի անունով կոչվել է դասարան, գյուղում տեղադրված է նրա հիշատակը հավերժացնող հուշահամալիր (քանդակագործ՝ Հ. Դավթյան, ճարտարապետ՝ Մ. Հարությունյան)։

Պարգևներ
--------

Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիություն» և ԼՂՀ «Մարտական ծառայություն» մեդալներով։

Գրականություն
-------------

* Հակոբյան Ս. Գոտեմարտ, Ե. 1994, Մուրադյան Ա. Ձոն թալինյան ազատամարտիկներին, Ե.. 1999։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ԵՍ ԿՍՊԱՍԵՄ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՄԵՂՐԻՆ, ՀԱՅՐԻ՛ԿՍ
2. ↑  Տղերքը. Մերուժը. 4 երեխաների ու մի ջոկատ զինվորի հայր ազատամարտիկը

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Սպենսեր Քոմփթոն, Ուիլմինգթոնի կոմս** (անգլ.՝ Spencer Compton, 1st Earl of Wilmington;մոտ 1674, Ուորիքշիր, Անգլիա - հուլիսի 2 (13), 1743, Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն) բրիտանացի պետական գործիչ, «Վիգեր» կուսակցության անդամ, իսկ կառավարության անդամ հանդիսացել է՝ 1715 թվականից մինչ մահ։ Ի դեպ, 1742-1743 թվականներին նա Միացյալ Թագավորության վարչապետն էր, մինչդեռ երկիրն իրականում ղեկավարում էր Պրիվն Քարտերեթը՝ Գաղտնի խորհրդի ղեկավարը։

Մանկություն
-----------

Սպանսեր Կոմպտոնը երրորդ որդին էր Ջեյմս Քոմփթոնի երկրորդ ամուսնությունից։ Կրթություն է ստացել Լոնդոնի Սուրբ Պողոսի դպրոցում և Օքսֆորդի Երրորդության քոլեջում։ Նա առաջին անգամ մուտք է գործել Միացյալ Թագավորության համայնքների պալատ 1698 թվականին։

Քաղաքական կարիերա
-----------------

Չնայած այն փաստին, որ նրա ընտանիքը պատկանում էր «Թորի» կուսակցության վերին օղակին, նա եղբոր հետ վիճաբանությունից հետո դարձավ «Ուիգ» կուսակցության անդամ։ Միացյալ Թագավորության խորհրդարանում նա արագորեն իրեն ապացուցեց որպես ականավոր պետական գործիչ Վիգերի միջից և դարձավ Ռոբերտ Ուոլպոլի ընկերակիցը, որի հետ նրա ընկերությունը տևեց ավելի քան քառասուն տարի։

### Վարչապետ

1742 թվականի հունվարին նա փոխարինեց Ռոբերտ Ուոլփոլին որպես Գանձապետարանի առաջին լորդ և Վարչապետ, չնայած Ջոն Քարրեթը իրականում ղեկավարում էր կառավարությունը։ Սփենսեր Քոմփթոնի առողջությունն այդ ժամանակ ցնցվեց, և որոշումներ կայացվեցին առանց նրա իմացության։ Նա մնաց պաշտոնում մինչև իր մահը և մահացավ չամուսնացած և կամք չթողեց. արդյունքում ոչ ոք երբևէ չի ժառանգել նրա բոլոր կոչումները։

Թաղված է Ուորվիքշիրում՝ Կոմպտոն Ուայնյատսի ընտանեկան կալվածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Oxford Dictionary of National Biography / C. Matthew — Oxford: OUP, 2004.
2. 1 2 3 4  The History of Parliament
3. 1 2  Encyclopædia Britannica
4. 1 2 3 4  *Lundy D. R.* The Peerage
5. 1 2  Kindred Britain
**Վարազդատ Մյասնիկի Զատիկյան** (ապրիլի 10, 1959(1959-04-10), Ախալքալաքի շրջան, Սամցխե-Ջավախեթի մարզ, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 17, 2018(2018-10-17)), Հայաստանի Հանրապետության ազգային ժողովի նախկին պատգամավոր հայ քաղաքական գործիչ, ըմբշամարտի մարզիչ Վահան Զատիկյանի կրտսեր եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Վարազդատ Զատիկյանը ծնվել է 1959 թվականի ապրիլի 10-ին Վրաստանի Ախալքալաքի շրջանի Լոմատուրցխ գյուղում։ 2000 թվականին ավարտել է Երևանի «Հայբուսակ» ինստիտուտը։ Ստացել է տնտեսագետի որակավորումը։ 1979-1981 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1981-1982 թվականներին Երևանի մետաքսի կոմբինատում աշխատել է էլեկտրիկ-փականագործ, 1982-1983 թվականներին գրադարանային կոլեկտորում՝ բանվոր, 1983-1986 թվականներին «Անուշ» ԱՄ-ում՝ էլեկտրավերանորոգող, բրիգադիր, փականագործ, պահեստապետ։ 1986-1990 թվականներին «Անահիտ» կոոպերատիվում եղել է բանվոր, 1990-200 թվականներն «Անուշ» ԱՄ-ում՝ արտադրամասի պետ։ 2000 թվականի մայիսի 21-ին ընտրվել է Ազգային ժողովի պատգամավոր թիվ 16 ընտրատարածքից։ Եղել է Ազգային ժողովի պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ Խմբակցություններում և պատգամավորական խմբերում ընդգրկված չէ։ Եղել է ՀՀԿ անդամ։

Մահացել է 2018 թվականի հոկտեմբերի 17-ի գիշերը։

Անձնական կյանք
--------------

Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «National Assembly of Armenia | Official Web Site | parliament.am». *www.parliament.am*. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 5-ին.
2. ↑  «Վարազդատ Զատիկյան | ArmNew News». *armnew.news*. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 7-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 5-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մահացել է ԱԺ նախկին պատգամավոր Վարազդատ Զատիկյանը

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի Ազգային ժողով |

 |
**Սիկանդար Միրզա** (կամ **Իսկանդեր / Ալեքսանդր Միրզա**) (մահ. 1613), հայ վաճառական, որը ճանապարհորդում է Հալեպից Լահոր և դառնում Մեծ մողոլների կայսրության Աքբար Մեծի դատարանի վստահելի գործիչ։

Ըստ Մեսրովբ Հակոբ Սեթի՝ նա ամուսնացել է լեդի Ջուլիանայի հետ (մահ.՝ 1598 թ.), որը բժիշկ էր Աքբարի ապարանքում և ազգությամբ հայ գլխավոր դատավոր Աբդուլ Հայի դուստրն էր։ Սեթը վկայում է, որ աղջկան Սիկանդարին ամուսնության է տվել Աքբարը։

Նրա որդին էր Միրզա Զուլքարնայնը (մոտ 1594 - մոտ 1656), որը կարևոր պաշտոնյա էր Շահ Ջահանի արքունիքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Mirza Zulqarnain - An Armenian Noble" by Ruquiya K. Husain, *Proceedings of the Indian History Congress*, Vol. 59 (1998), pp. 260-265. Via Jstor.org (subscription required)
2. ↑  Seth, Mesrovb Jacob. (2005). *Armenians in India, from the Earliest Times to the Present Day: A Work of Original Research*. New Delhi: Asian Educational Services. էջ 205. ISBN 81-206-0812-7.
3. ↑  Not to be confused with Lady Juliana of Agra
4. ↑  Seth, p. 93.
5. ↑  Seth, p. 2.
6. ↑  Seth, p. 3.
Blue Flag, 2007
**Կապույտ դրոշ**, միջազգային պարգև, որը սկսած 1987 թվականից ամեն տարի տրվում է այն լողափերին և նավահանգիստներին, որոնց ջուրը համապատասխանում է որակի բարձր չափանիշներին և պիտանի է անվտանգ լողալու համար։ Կապույտ դրոշի հայրենիքն է համարվում Ֆրանսիան, որտեղ 1985 թվականին տեղի է ունեցել առաջին պարգևատրումը։

Կապույտ դրոշ անվանակարգը գտնվում է Էկոլոգիական կրթության ֆոնդի (FEE) ղեկավարության տակ, որը ոչ առևտրային ոչ պետական կազմակերպություն է հանդիսանում։ Ֆոնդը կազմված է Եվրոպան, Աֆրիկան, Օվկիանիան, Ասիան, Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկան ներկայացնող և աշխարհի 60 երկրներում գտնվող 65 կազմակերպություններից։

Կապույտ դրոշին համապատասխանող չափանիշները պահանջում են ջրի որակի, անվտանգության և էկոլոգիական կրթության խիստ ստանդարտներ։ Եվրամիության կազմի մեջ մտնող երկրներում այդ վայրերի համար անհրաժեշտ է նաև ընդունված հրահանգների լիովին պահպանումը։

Ամենամյա պարգևատրությունը կատարվում է հունիսի 5-ին (Եվրոպայի, Կանադայի, Մարոկկոյի, Թունիսի և նմանատիպ աշխարհագրական տեղանքով երկրների համար) և նոյեմբերի 1-ին (Կարիբյան ավազանի, Նոր Զելանդիայի, Հարավային Աֆրիկայի և Հարավային կիսագնդում գտնվող նմանատիպ երկրների համար)։

2009 թվականին ավելի քան 3450 լողափերի և նավահանգիստների տրվել է Կապույտ դրոշ։

Այժմ Կապույտ դրոշի ծրագրին մասնակցում են աշխարհի հետևյալ երկրները. Բահամյան կղզիներ, Բելգիա, Բուլղարիա, Բրազիլիա, Կանադա, Խորվաթիա, Կիպրոս, Դանիա, Դոմինիկյան Հանրապետություն, Անգլիա, Էստոնիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա, Հունաստան, Իսլանդիա, Իռլանդիա, Իսրայել, Իտալիա, Հորդանան, Լատվիա, Լիտվա, Մեքսիկա, Մալթա, Չերնոգորիա, Նիդերլանդներ, Նոր Զելանդիա, Նորվեգիա, Լեհաստան, Պորտուգալիա, Պուերտո Ռիկո, Ռումինիա, Շոտլանդիա, Սերբիա, Սլովենիա, Հարավային Աֆրիկա, Իսպանիա, Շվեդիա, Տրինիդադ և Տոբագո, Թունիս, Թուրքիա, Ուկրաինա, Ուելս, Արաբական Միացյալ Էմիրություններ։ Արուբայում ծրագիրն աշխատում է փորձնական մակարդակով։

Շատ երկրների հանգստացողներ իրենց հանգիստը պլանավորելիս ղեկավարվում են տվյալ վայրին Կապույտ դրոշի տրված գնահատականով։

Ռուսաստանում միակ լողափը, որը պարգևատրվել է Կապույտ դրոշով գտնվում է Կալինինգրադի շրջանի Յանտարնի ավանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Балтийский пляж первым в России получил "Голубой флаг"». Российская газета. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 26-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт
**Հակոբ Քռնեցի** (նաև՝ **Հակոբ Թարգման**, *անհայտ*, Քռնա - *անհայտ*), XIV դարի 1-ին կեսի թարգմանիչ, ունիթորական շարժման գործիչ։ Քռնայի հայ-դոմինիկյան միաբանության անդամ։ Հովհաննես Քռնեցու աջակցությամբ 1330-40-ական թվականներին գրական բեղմնավոր գործունեություն է ծավալել Քռնայի դպրոցում, հայերեն է թարգմանել Ժիլբեր Պոռետացու, Ալբերտ Մեծի, Թովմա Աքվինացու և ուրիշների աշխատությունները։ Հակոբ Քռնեցու օգնությամբ Քռնայի վանքում գործել են Բարդուղիմեոս Բոլոնիացին, Պետրոս Արագոնացին և Հովհան Անգլիացին, որոնց աշխատությունները Հակոբ Քռնեցու (և այլոց) թարգմանությունների շնորհիվ փրկվել են կորստից։ Արդեն XIV դարի կեսից Հակոբ Քռնեցու թարգմանությունները տարածվել են հայ կրթական կենտրոններում, նպաստել կաթոլիկական եկեղեցու գաղափարախոսության դեմ մղած պայքարի հաջողությանը։ Հակոբ Քռնեցու գործունեությունը խորացրել է հայ-արևմտաեվրոպական գրական և գիտական կապերը, նպաստել հայ ընթերցողների ծանոթությանը եվրոպական փիլիսոփայական մտքի հիմնական ուղղություններին։ Հակոբ Քռնեցու թարգմանությունների բազմաթիվ գրչագրեր պահպանվում են Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում և արտասահմանյան ձեռագրատներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 15123 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 70)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Մարսել Կիպաչ** (խորվ.՝ Marcel Kiepach, փետրվարի 12, 1894(1894-02-12), Կրիժևցի, Koprivnica-Križevci County, Խորվաթիա - օգոստոսի 12, 1915(1915-08-12)), խորվաթ գյուտարար։ Այս հրաշամանուկի աշխատանքներն ու գյուտերը վերաբերում են էլեկտրոնիկայի, մագնիսականության, ակուստիկայի, ձայնային ազդանշանների փոխանցման և տրանսֆորմատորների ոլորտներին։

Կենսագրություն
--------------

Մարսելը ծնվել է Կրիժևցի քաղաքում` Կիպաչների նշանավոր ընտանիքում, որը հաստատվել էր այդ քաղաքում 19-րդ դարի սկզբին և այնտեղ բավականին մեծ ազդեցություն ուներ։ Նա Բեռլինում ուսումնասիրել է տնտեսագիտություն և Շառլոտենբուրգում` էլեկտրատեխնիկա։

1910 թվականի մարտի 16-ին Բեռլինում` 16 տարեկան հասակում, Մարսելն արտոնագրել է ծովային կողմնացույց, որը մատնանշել է դեպի հյուսիս ուղղությունը` անկախ երկաթի կամ մագնիսական ուժերի առկայությունից։ Նա դրա բարելավված տարբերակն արտոնագրել է Լոնդոնում 1911 թվականի դեկտեմբերի 20-ին։ Այս երկրորդ տարբերակը ծովային կողմնացույցի հեռավոր «նախնին» էր` բաղկացած ամպերմետրերից` որպես նավի տարբեր մասերում գտնվող ցուցասարքեր, որոնք դիմակայուն էին մագնիսական ուժերի կամ մագնիսական զանգվածների ազդեցության հանդեպ նրանց անմիջական հարևանությամբ։

1912 թվականին Ֆրանսիայում նա արտոնագրել է դինամո-մեքենա` ավտոմեքենա լուսավորելու համար։ Դա էլեկտրական գեներատոր էր` զուգորդված հենց ավտոմեքենայի մեխանիկական շարժիչով։ Նույն թվականին նա արտոնագրել է ռենտգեն սարքերի համար նախատեսված սնուցման անջատիչ, որն աշխատում էր գազի ճնշման հիման վրա։ Նրա «փոքրիկ տրանսֆորմատորը»` նախատեսված ցածր լարման համար, լայն կիրառություն է գտել «Կիպաչ-Վեյլանդ համակարգի» կազմում հանքափորների և ատամնաբուժական լամպերի, մերսման շարժիչների և այլնի մեջ։ Նա ակտիվություն է ցուցաբերել մեխանիկայի և էլեկտրոնիկայի տարբեր ոլորտներում, նամակագրություն է վարել հայտնի գիտնականների և գյուտարարների հետ։

Երբ սկսվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմը, Կիպաչը կամավոր գնացել է բանակ։ Նա մահացել է 1915 թվականին ռուսական ռազմաճակատում 21 տարեկանում։ Նրա մասունքները Կրիժևցի են բերվել 1917 թվականին և թաղվել քաղաքային գերեզմանատան ընտանեկան դամբարանում։

Նրա երկու արտոնագրերը ներառվել են «Բնական գիտության հարյուրամյակը Խորվաթիայում. տեսություն և կիրառումը» մեծ ցուցահանդեսում (1996 թվականի հունիս-հոկտեմբեր, Կլովիչևի Դվորի պատկերասրահ)։ 1993 թվականին պրոֆեսոր Վլադիմիր Մուլևիչը նրա աշխատանքի մասին դասախոսություններ է կարդացել Նոր տեխնոլոգիաների 4-րդ միջազգային սիմպոզիումի ժամանակ։ Այսօր Կրիժևցիում գործում է Մարսել Կիպաչի նորարարական ընկերությունը։ Քաղաքային թանգարանում պահվում են բազմաթիվ փաստաթղթեր ու ընտանեկան լուսանկարներ։ 2004 թվականին Կրիժևցիում բացվել է ցուցահանդես Կիպաչների ընտանիքի մասին։

Գրականություն
-------------

* *Zoran Homen* Marcel pl. Kiepach — zaboravljeni izumitelj na polju elektrotehnike. Cris, god. VII. br. 1/2005. str. 113—122(խորվ.)(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մարսել Կիպաչ, նրա կյանքը և ստեղծագործությունը(խորվ.)
* Marcel Kiepach in the Town Museum of Križevci(խորվ.)
* Križevci.eu - Marcel pl. Kiepach(խորվ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |

 |
**Մկրտիչ Թարաքջյան** (անգլ.՝ Megerditch Tarakdjian, դեկտեմբեր 1952, Հալեպ), կանադահայ բժիշկ, քանդակագործ։

Կենսագրություն
--------------

Մկրտիչ Թարաքջյանը ծնվել է Սիրիայի Հալեպ քաղաքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է 1960-1966 թվականներին տեղի հայկազյան Վարժարանում , հետո շարունակել է Քարեն Եփփե Ազգային Ճեմարանում (1966-1972)։ Հաճախել է Հալեպի «Սարյան» արվեստի ակադեմիան։ Բարձրագույն կրթությունը ստացել է Հալեպի բժշկական համալսարանում 1972-1978 թվականներին։ Հետո տեղափոխվել է Մոնրեալ, որտեղ (1985-1986 թվականներին շարունակել է բժշկական կրթությունը ՄաքԳիլ համալսարանում (անգլ.՝ McGill University Medical School):

Ստեղծագործություններ
--------------------

ի աշխատանքները կարելի է գտնել Կանադայի, ԱՄՆ-ի և Հայաստանի տարբեր պետական հաստատություններում։ Թարաքջյանի ստեղծած կանադացի լուսանկարիչ Յուսուֆ Քարշի հուշարձանը կանգնած է Կանադայի մայրաքաղաքում։ Արմեն Գարոյի հուշարձանը տեղադրվել է Վաշինգտոնում ՀՀ դեսպանության առջև, իսկ Կոմիտասի հուշարձանը՝ Քվեբեկի Մոնրեալ քաղաքի Հայ Կենտրոնի մուտքի մոտ։ Նկարչի մեկ այլ հանրային աշխատանք՝ «Ընթերցողը» վերնագրով, տեղադրված է Քվեբեկի Մաունթ Ռոյալ քաղաքի հանրային գրադարանի դիմաց։

Մկրտիչ Թարաքջյանը Արամ Խաչատրյանի տուն-թանգարանին է նվիրել մեծ կոմպոզիտորի բրոնզե կիսանդրին, որի բացումը տեղի է ունեցել 2021 թվականի սեպտեմբերի 10-ին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մկրտիչ Թարաքջյանի յուրահատուկ ցուցահանդեսը
* «Արվեստի նվիրյալը» Մկրտիչ Տարագճյան
* A tour in the world of Artist/Sculptor Dr Megerditch Tarakdjian

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Home». *M. Tarakdjian* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ սեպտեմբերի 10-ին.
2. ↑  ANCA (2018 թ․ հուլիսի 3). «Armen Garo Statue Unveiled at Armenian Embassy in Washington, D.C.». *The Armenian Weekly* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ սեպտեմբերի 10-ին.
3. ↑  «Մոնրէալի Մէջ Բացումը Կատարուեցաւ Կոմիտաս Վարդապետի Կիսանդրիին». *Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon)* (ամերիկյան անգլերեն). 2020 թ․ սեպտեմբերի 8. Վերցված է 2021 թ․ սեպտեմբերի 10-ին.
4. ↑  «Մոնրէալաբնակ Արուեստագէտ Մկրտիչ Տարագճեանը Կը Հարստացնէ «Մոն Ռուայալ»-ի Հանրային Արուեստի Հաւաքածոն Իր «Ընթերցողը» Քանդակով». *Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon)* (ամերիկյան անգլերեն). 2017 թ․ հունիսի 12. Վերցված է 2021 թ․ սեպտեմբերի 10-ին.
5. ↑  ««Երկրի հյուրասրահ»-ի տաղավարում է քանդակագործ Մկրտիչ Տարագճեանը». Վերցված է 2021 թ․ սեպտեմբերի 11-ին.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վահան (այլ կիրառումներ)

**Վահան** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ), Պավլիկյան շարժման հայազգի առաջնորդ է, թվով վեցերորդ աղանդապետը։ Գործել է VIII դարի վերջից IX սկզբին, հավանաբար Նեոկեսարիայի շրջանում (Փոքր Հայք)։ Բյուզանդական աղբյուրները Վահանին անվանում են «զազիր» մականվամբ, գրում, թե իբրև ապօրինածին էր։ Վահանն ապավինել է իր նախորդի՝ Հովսեփ Լպափրոդիակոսի գաղափարներին, Սերգիոս Տյուքիկոսի գաղափարական նորամուծությունների դեմ գլխավորել պահպանողական թևը։ Վահանը և նրա կողմնակիցները՝ «վահանյանները», այդ պայքարում պարտություն են կրել։ Աղանդապետ է դարձել Սերգիոս Տյուքիկոսը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 243)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տիգրան Կարապետյան (այլ կիրառումներ)

**Տիգրան Կարապետի Կարապետյան** (մայիսի 16, 1945(1945-05-16), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 21, 2021(2021-10-21), Երևան, Հայաստան), հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, բանաստեղծ։ ԱԼՄ Հոլդինգի և Ժողովրդական կուսակցության նախագահ։

ԱԼՄ Հոլդինգ
-----------

2001 թ. Կարապետյանը հիմնադրեց ԱԼՄ մեդիա հոլդինգը։ Հեռուստալիքով ցուցադրվում էին համերգներ, որտեղ կարող էին մասնակցել գրեթե բոլոր ցանկացողները, ինչպես նաև Կարապետյանի բարեգործական ակցիաները։ Կարապետյանը ուներ նաև ծրագրեր, որտեղ նա վերլուծում էր քաղաքական իրադարձությունները ժողովրդի լայն զանգվածներին հասկանալի լեզվով։

2010 դեկտեմբերին ընդունվեց որոշում ԱԼՄ-ի փակելու մասին։ Կարապետյանը եթերում հայտարարեց, որ դա քաղաքական որոշում է և կոչ արեց պայքարել այդ անարդարության դեմ։ 2011 թ. հունվարի 7-ից Երևանում, Գյումրիում, Վանաձորում տեղի ունեցան հանրահավաքներ։

Հունվարի 19-ին Մատենադարանի մոտ տեղի ունեցավ բազմահազարանոց հանրահավաք, որտեղ նա հայ ժողովրդի անունից 15 կետերից պահանջ ներկայացրեց իշխանություններին։

Հունվարի 20-ին եթեր հեռարձակվեց ԱԼՄ-ի վերջին հաղորդումը.

Տիգրան Կարապետյանը մահացել է 2021 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Երևանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Տիգրան Կարապետյանը մահացել է
2. 1 2  Մահացել է Տիգրան Կարապետյանը
3. ↑  Արմենիա, Sputnik (20211021T1948+0400). «Տիգրան Կարապետյանը մահացել է». *Sputnik Արմենիա* (ամհարերեն). Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 21-ին.
4. ↑  Տիգրան Կարապետյանը մահացել է

Մահացել է Տիգրան Կարապետյանը:


1. ↑  «Մահացել է Տիգրան Կարապետյանը». *Bavnews․am*. 2021 թ․ հոկտեմբերի 21. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 24-ին.
**Կատրին Շնեբերգեր** (գերմ.՝ Katrin Schneeberger, 1967), շվեյցարացի տնտեսական աշխարհագրագետ, Շվեյցարիայի շրջակա միջավայրի դաշնային գրասենյակի (FOEN) տնօրեն։

Կենսագրություն
--------------

Կատրին Շնեբերգերն միջնակարգ դպրոցն ավարտել է Բեռնում, այնուհետև Բեռնի համալսարանում ուսանել է սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրություն և տնտեսագիտություն։ 2000 թվականին ավարտել է իր դոկտորական աշխատանքը տնտեսական աշխարհագրության և տարածաշրջանային հետազոտությունների թեմայով՝ Լյուցեռնում և Գշտադում հյուրանոցային և հասարակական սննդի ոլորտում աշխատանքային պայմանների վերաբերյալ։ Որպես այցելու հետազոտող երկու կիսամյակի ընթացքում շարունակել է հետազոտությունը Մեծ Բրիտանիայի Լանկաստերի համալսարանում։ Շնեբերգերի գիտական գործունեությունը ներառում է նաև համագործակցություն Շվեյցարիայի ազգային գիտական հիմնադրամի (SNSF) երկու հետազոտական ծրագրերում՝ ներառյալ «Բնապահպանական նորարարությունները և տարածաշրջանային համատեքստը» նախագիծը։

Կատրին Շնեբերգերը իր գործունեությունը շարունակել է պետական կառավարման համակարգում։ Շուրջ ութ տարի աշխատել է որպես փոխտնօրեն, այնուհետև՝ Դաշնային ճանապարհների գրասենյակի (FEDRO) փոխտնօրեն և ղեկավարել է կառավարչական գործերի բաժինը։ 2002-2005 թվականներին իրականացրել է Տեխնոլոգիաների գնահատման կենտրոնի (TA-Swiss) հասարակության հետ կապերի բաժնի ղեկավարումը, 2005-2012 թվականներին եղել է Բեռնի Քաղաքացիական ճարտարագիտության, տրանսպորտի և քաղաքային կանաչապատման տնօրինության գլխավոր քարտուղարը։ Այս տարիների ընթացքում Կատրին Շնեբերգերն վերապատրաստվել է հաղորդակցության և առաջնորդության ոլորտներում։

2020 թվականի սեպտեմբերի 1-ից Շնեբերգերը ստանձնել է *FOEN*-ի (Շվեյցարիայի շրջակա միջավայրի դաշնային գրասենյակ) տնօրենի պաշտոնը։

Կատրին Շնեբերգերը բնակվում է Բեռնում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Katrin Schneeberger, Paul Messerli: Labour relations at the transition from Fordism to Postfordism, or : why are an increasing number of «foreign foreigners» employed in the Swiss hotel and catering industry today? 2002, doi:10.5169/seals-872272
3. ↑  Katrin Schneeberger, Direktorin

Արտաքին հղումներ
----------------

* Direktion des BAFU
* Medienmitteilung vom 28. Mai 2020: Katrin Schneeberger wird neue Direktorin des Bundesamts für Umwelt
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գևորգյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Զաքարիա Հակոբի Գևորգյան** (1841, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - 1910, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն), մանկավարժ, հրատարակիչ։

Կենսագրություն
--------------

1867 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանը։

1868–1878 թվականներին դասավանդել է Թիֆլիսի Մարիամյան օրիորդաց դպրոցում։

1869–1895 թվականներին համալսարանի ընկերների հետ հիմ­նադրել է Թիֆլիսի Գայանյան օրիորդաց դպրոցը, որտեղ դասավանդել է, եղել է նաև տեսուչ (ընդմիջում­ներով)։

1874 թվականին Երևանում բացել է գրավաճառանոց, տպարան, որտեղ տպագրվել են պաշտոնոնական և ոչ պաշտոնական գրություններ, հայտարարություններ, ինչպես նաև հայ գրողների գործեր՝ Էմին Տեր-Գրիգորյանի «Թռչնիկ» (1876 թվականին) բանաստեղծությունների ժողովածուները, Ա. Գուլամիրյանի «Սենեքերիմ թագաւոր հայոց Վասպուրականի» (1878) ուղեգրությունը, Խաչատուր Տեր-Խաչատրյանի «Քնար։ Ժողովրդական երգեր»-ը (1880)։

1880 թվականից տպարանը կոչվել է «Զաքարիա Գևորգյան և ընկերներ»։

Մանկավարժական ձեռնարկների և աշխատությունների հեղինակ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**«Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» բժշկական կենտրոն**, ՀՀ առողջապահության նախարարության ենթակայության տակ գտնվող բազմաֆունկցիոնալ հիվադանոց, Երևանի Նոր Նորք վարչական շրջանում։ Կառուցվել է 1977 թվականին։ Հիմանդիրն էր Սուրեն Ավդալբեկյանը։

Պատմություն
-----------

«Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» բժշկական կենտրոնը հիմանդրվել է 1977 թվականին, որի հիմնադիրն էր Սուրեն Ավդալբեկյանը։ Սկզբնական անվանումը եղել է Քաղաքային շտապ օգնության թիվ 2-րդ հիվանդանոց։ 2004 թվականից բժշական կենտրոնի կառուցվածքի մեջ ներգրավվել է մի քանի բուժհասատություններ, որոնք են թիվ 4 կլինիկական ծննդատունը, թիվ 14 մեծահասակների պոլիկլինիկան, թիվ 5 մանկական պոլիկլինիկան և թիվ 2 մանկական նյարդաբանական կենտրոնը։

Կառուցվածք
----------

Բժշկական կենտրոնմ ունի 20 բաժանմունք՝ 774 մահճակալով։
Բաժանմունքներն են

* Կրծքային վիրաբուժական բաժանմունք
* Վիրաբուժական բաժանմունք
* Վնասվածքաբանական և օրթոպեդիկ բաժանմունք
* Ուրոլգիական բաժանմունք
* Քիթ-կոկորդ-ականջաբանության բաժանմունք
* Նեյրովիրաբուժության բաժանմունք
* Ակնաբուժության բաժանմունք
* Ընդհանուր թերապիայի բաժանմունք
* Սրտաբանական բաժանմունք
* Նեֆրոլոգիայի բաժանմունք
* Ընդհանուր և անոթային նյարդաբանության բաժանմունք
* Հեմոդիալիզի բաժանմունք
* Շտապ օգնության և վերակենդանացման բաժանմունք
* Ընդհանուր մանկաբուժական բաժանմունք
* Մանկաբարձական բաժանմունք
* Նորածինների բաժանմունք
* Հղիների պաթոլոգիայի բաժանմունք
* գինեկոլոգիական բաժանմունք

2008 թվականից սկսած բժշկական կենտրոնի պոլիկլինիկայի մասնաշենքի վարածքում սկսել է գործել «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» ԲԿ-ի Պետական բժշկական քոլեջը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ««ՍՈՒՐԲ ԳՐԻԳՈՐ ԼՈՒՍԱՎՈՐԻՉ» ԲԺՇԿԱԿԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆ». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հունվարի 15-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 15-ին.
**Արմեն Գառնիկի Տեր-Ստեփանյան** (հունվարի 14, 1946(1946-01-14), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 5, 2021(2021-05-05), Երևան, Հայաստան), հայ բանասեր, աղբյուրագետ, մատենագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու (1986)։ Գառնիկ Ստեփանյանի որդին է և Պերճ Ստեփանյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Արմեն Տեր-Ստեփանյանը ծնվել է 1946 թվականի հունվարի 14-ին Երևանում։ 1969 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1969-1980 թվականներին աշխատել է ԵՊՀ հայագիտական կենտրոնում, 1980 թվականին դարձել է Մատենադարանի գիտաշխատող (1985-1992 թվականներին վարել է Մատենադարանի գիտքարտուղարի պաշտոնը), 1985-1989 թվականներին դրա հետ միաժամանակ դասավանդել է Գևորգյան ճեմարանում, 1991-1995 թվականներին՝ ԵՊՀ-ում։ 1992 թվականին դարձել է «Աստվածաշնչային մեկնություններ» մատենաշարի գլխավոր խմբագիր։

Հրատարակության է պատրաստել Կորյունի «Վարք Մաշտոցի» (6 լեզվով, 2005) երկը, Հ. Աճառյանի «Բանասիրական ուսումնասիրություններ» (1976, Ա. Մադոյանի հետ) աշխատությունը, կազմել է «Մայր ցուցակ Փարիզի Ազգային գրադարանի հայերեն ձեռագրերի» (ֆրանսերեն, 1998, համահեղինակ), «Սբ Գրքի հայերեն մեկնությունների մատենագիտությունը» (2002, Ե. Պետրոսյանի հետ)։ Արմեն Տեր-Ստեփանյանի աշխատասիրությամբ լույս են տեսել Հովհաննես Մուշի Որդու «Մեկնութիւն Եսայեայ» (համահեղինակ, 2009), «Յովհաննէս եպս. Շահխաթունեանց։ Ստորագրութիւն Կաթողիկէ Էջմիածնի եւ գաւառացն Արարատայ» (2014) երկերը։

Արմեն Տեր-Ստեփանյանը մահացել է 2021 թվականի մայիսի 5-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արմեն Տեր-Ստեփանյան
2. ↑  Վախճանվել է Արմեն Տեր-Ստեփանյանը

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Բյուզանդ Եղիյան** (1900, Ադանա, Ադանայի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - 1995), գրող, խմբագիր, հրապարակագիր։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Տարոնի և Իզմիրի ամերիկյան քոլեջներում, Ժնևի համալսարանում։

1929 թվականից դասավանդել է Անթիլիասի դպրեվանքում, Բեյրութի Դարուհի Հակոբյան և Հովակիմյան-Մանուկան ու Կիպրոսի Մելգոնյան վարժարաններում։ 1939–1949 թվականներին՝ «Ծիածան» պարբերաթերթի խմբագիր, 1949–1950 թվականներին՝ «Հասկ» տարեգրքի խմբագրակազմի անդամ։

Լույս են տեսել Եղիյանի «Կրօնաբարոյական դասեր։ Միջին կարգ» (1929 թվական), «Աղօթքի հոգեբանութիւնը» (1954 թվական), «Մանկավարժական դասախօսութիւններ» (1965 թվական), «Ատանայի հայոց պատմութիւնը» (1970 թվական, 2012 թվական), «Հայ կաթոլիկ եւ աւետարանական յարանուանութեանց բաժանումը ԺԹ դարուն» (1971 թվական), «Քննական պատմութիւն սուրբգրական ժամանակներու» (1972 թվական), «Ժամանակակից պատմութիւն կաթողիկոսութեան հայոց Կիլիկիոյ, 1914–1972» (1975 թվական), «Սելճուկ-թաթար-օսմանեան թիւրքերու պատմութիւն։ ԺԱ–ԺԵ դարեր» (1989 թվական), «Կիլիկիոյ հայոց թագաւորութեան երեք դարերը» (1994 թվական), «Կրօնքների պատմութիւն» (2005 թվական) պատմագիտական և մակավարժական աշխատությունները, «Հայաստանի հերոսներ» (անգլերեն, 1993 թվական) պատմական դրամատիկական վեպը, «Կարաւանը» (1979 թվական) պատմվածքների ժողովածուները։

Եղիյանի երկերի մեծ մասը տպագրվել է Անթիլիասում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ավագյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հրաչիկ Սարգսի Ավագյան** (մայիսի 22, 1930(1930-05-22), Պառավաքար - մարտի 18, 2016(2016-03-18)), հայ երկրաբան։ Երկրաբանահանքաբանական գիտությունների դոկտոր (1990)։

Կենսագրություն
--------------

1949-1954 թվականներին սովորել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի լեռնային ֆակուլտետում, ստացել է ճարտարագետ-երկրաբանի որակավորում «Օգտակար հանածոների հանքավայրերի որոնում և հետախուզում» մասնագիտությամբ։ 1994 թվականից եղել է ՀՀ ԳԱԱ Միքայել Քոթանյանի անվան Տնտեսագիտության ինստիտուտի գլխավոր գիտաշխատող, «Բնօգտագործման և բնապահպանության» բաժնի վարիչ, 1980-2004 թվականներին եղել է Հայաստանի գունավոր մետալուրգիայի վարչության երկրաբանահետախուզական տրեստի Ազատեկի արշավախմբի պետ, նույն տրեստի բաժնի վարիչ, 1954-1992 թվականներին` Հայաստանի Հանրապետության վարչության համամիութենական տնտեսագիտական միության նախագահի տեղակալ։ 1976-1980 թվականներին աշխատել է Հայաստանի Երկրաբանական Վարչության արշավախմբում՝ որպես երկրաբան Հանքավանի երկրաբանահետախուզական պարտիայում (1954-1956 ), Ղազմայի արշավախմբի գլխավոր ինժեներ՝ տեխնիկական ղեկավար (1956-1959), Սարիգյուղի բենթոնիտային կավերի հետախուզական պարտիայի պետ (1960-1963), Արևիսի ոսկու հանքավայրի հետախուզական պարտիայի պետ (1964), Սիսիանի երկրաբանական արշավախմբի պետ (1965-1970), Ալժիրի ժողովրդա-դեմոկրատական Հանրապետության խորհրդային երկրաբան մասնագետների խմբի ղեկավար (1970-1971), Հայաստանի բնական ցեոլիտների որոնողական արշավախմբի պետ (1972-1975), Իջևանի քարածխի հանքաերևակման հետախուզական արշավախմբի գլխավոր երկրաբան (1975-1977)։

Գործունեություն
---------------

Աշխատանքները վերաբերում են ՀՀ հանքային պաշարների երկրաբանությանը և տեղաբաշխման խնդիրներին։ Հայտնաբերել և հետախուզել է Սարիգյուղի բենթոնիտային կավերի, Նոյեմբերյանի ցեոլիտների հանքավայրերը։

Երկեր
-----

* Հայաստանի Հանրապետության ոչ մետաղական օգտակար հանածոների արդյունավետ օգտագործման հիմնախնդիրները։ Ե. 2002։
* Հայաստանի հանքահումքային ռեսուրսները։ Օգտագործման արդի վիճակը և արդյունավետության բարձրացման ուղիները։ ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն», 2004 թվական, 431 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ավագյան Հրաչիկ Սարգսի, ՀՀ ԳԱԱ, Միքայել Քոթանյանի անվան տնտեսագիտության ինստիտուտ(չաշխատող հղում)
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.
3. ↑  Հայաստանի հանքահումքային ռեսուրսները

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
Մոսկվաբնակ հայերը բողոքում են Սաֆարովի արտահանձման և ազատման դեմ, 2012 թ. սեպտեմբերի 14
**Ռամիլ Սաֆարով** (ադրբ.՝ Ramil Sahib oğlu Səfərov, օգոստոսի 25, 1977(1977-08-25), Իշխան, Ջեբրաիլի շրջան (Ադրբեջանական ԽՍՀ), Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի մարդասպան, որը հայտնի է դարձել Բուդապեշտում իր կատարած հանցագործության՝ հայկական բանակի լեյտենանտ Գուրգեն Մարգարյանի դաժան սպանության պատճառով։ Սաֆարովը Գուրգեն Մարգարյանի հետ մասնակցում էր ՆԱՏՕ-ի «գործընկերություն հանուն խաղաղության» ուսումնական ծրագրին։ Սաֆարովը վերջինիս քնած ժամանակ կացնահարել է և մտադիր է եղել սպանել ևս մեկ հայ սպայի՝ Հայկ Մուկուչյանին, սակայն դա չի հաջողվել։

2006 թվականին Բուդապեշտի քաղաքային դատարանը Սաֆարովին դատապարտել է ցմահ ազատազրկման, 30 տարով առանց ներման թույլտվության։

2012 թվականի օգոստոսի 31-ին Հունգարիան Սաֆարովին արտահանձնել է Ադրբեջան, որտեղ երկրի նախագահ Իլհամ Ալիևի հրամանագրով նրան նույն օրը ներում է շնորհվել, Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարության կողմից կոչումը բարձրացվել լեյտենանտից մայորի, բնակարան է ստացել և ֆինանսապես վարձատրվել։

Արտահանձնումից 10 օր անց ռուսական Ռոսիա 1 հեռուստաալիքի հետ զրույցում Սաֆարովն անդրադարձել է հայ սպային սպանելու դրդապատճառներին։ Նա մասնավորապես նշել է, որ դասընթացներին մասնակցելու նպատակով Բուդապեշտում էին գտնվում երկու հայ զինծառայող, որոնց նա անգամ չէր էլ ողջունում, սակայն մի անգամ երկուսին միասին «քչփչալով» տեսնելիս որոշել է սպանել նրանց՝ գլուխները կտրելով։ Լրատվամիջոցների փոխանցմամբ՝ երկրորդ սպայի սպանությունը կանխվել է՝ նրա հետ նույն սենյակում բնակվող լիտվացի սպայի շնորհիվ։

2013 թվականի մարտին Մարգարյանի իրավահաջորդները դիմել են Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան` ներկայացնելով անհատական հայց Ադրբեջանի և Հունգարիայի դեմ։ Նրանք պահանջում են ճանաչել, որ Հունգարիայի կողմից Ադրբեջանին մարդասպան Ռամիլ Սաֆարովի փոխանցումը և Ադրբեջանի կողմից նրան ներում շնորհումը, ըստ էության` արդարացումը և հերոսացումը խախտում է Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածով (այն է՝ կյանքի իրավունք), 14-րդ հոդվածով (խտրականության արգելք) ամրագրված հիմնարար իրավունքները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  REGNUM. Հինգ տարի առաջ դաժանորեն սպանվել է հայ սպա Գուրգեն Մարգարյանը ՏՎ
2. ↑  Հայի սպանության համար ադրբեջանցի զինվորականը ցմահ դատապարտվել է
3. ↑  Ռամիլ Սաֆարովը Ադրբեջան է վերադարձել
4. ↑  Ադրբեջանի նախագահի հրամանագիրը Ռ. Ս. Սաֆարովին ներման շնորհման մասին
5. ↑  Ազատություն ռադիոկայան, Գուրգեն Մարգարյանի իրավահաջորդները դիմել են ՄԻԵԴ, 01.03.2013

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բուդապեշտյան գործ Archived 2011-09-04 at the Wayback Machine. Սաֆարովի գործին նվիրված հայկական կայք(անգլ.)
* Ռամիլ Սաֆարով. «Եկավ ժամանակն ու նախագահը լուծեց այս հարցը»
**Գայանե Խաչատուրի Գյուլամիրյան** (նոյեմբերի 24, 1947(1947-11-24), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), գրաֆիկ, նկարիչ-ձևավորող։ Խաչատուր Գյուլամիրյանի դուստրը։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտը (1973 թվական)։ 1980–1987 թվականներին աշխատել է «Սովետական գրող», 1987–1991 թվականներին՝ «Արևիկ», 1991–2011 թվականներին՝ «Լույս» հրատարակչություններում՝ որպես գեղարվեստական խմբագիր։

Նկարազարդել և ձևավորել է «Հայոց լեզու» (2002 թվական) և «Այբբենարան» (2004 թվական)՝ Կալիֆոռնիայի նահանգի (Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ) հայկական դպրոցների համար, «Օտարախօսներու համար հայերէն լեզուի ձեռնարկ» (1993 թվական), «Մայրենի 1» (1997 թվական, 2003 թվական), «Մայրենի 2» (2002 թվական), «Մաթեմատիկա 1» (2003 թվական), «Մաթեմատիկա 2»
(2007 թվական), «My ABC Book English» (1993 թվական), «English 1», «English 2», «English 4» (բոլորն էլ՝ 1995 թվականի) դասագրքերը, «Հայկական ժողովրդական հեքիաթներ» (1997 թվական), Հանս Քրիստիան Անդերսենի «Մատնաչափիկը» (1983 թվական), Գրիմ եղբայրների «Մոխրոտը» (1985 թվական), Կոռնեյ Չուկովսկու «Տզզան ճանճը և այլ հեքիաթներ» (1988 թվական), Սուրեն Մուրադյանի «Մրգաքաղ» (1990 թվական), Էդուարդ Ուսպենսկու «Կոկորդիլոս Գենան» (1996 թվական), Յուրի Սահակ­յանի «Այբբենարանի ուղեկից» (2009 թվական), «Հեքիաթների քո աշխարհը» (ժողովածու, 2010 թվական), Գրիգոր Հարությունյանի «Հրաշք գրքույկ» (2011 թվական), Ա. Գալստյանի
«Ուրախ տառեր» (2012 թվական)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |