recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Դերեկի եկեղեցի** (հայտնի է նաև որպես **Ջառջառիսի եկեղեցի**), Հայաստանի վաղ միջնադարի ամենախոշոր միանավ եկեղեցիներից։ Գտնվում է Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Դերեկ գյուղի հյուսիսային ծայրամասում, Փամբակի լեռնաշղթայի հարավային լանջին։ Կառուցված է բազմաստիճան որմնախարսխի վրա, մոխրագույն, սրբատաշ տուֆից։ Պահպանվել են հյուսիսային պատը լրիվ և արևելյանի կեսից ավելին։ Աղոթասրահը (6, 62 մ x 17, 63 մ) արևելքից ավարտվում է ներսից պայտաձև, արտաքուստ հնգանիստ խորանով, որը լուսամուտ չունի, դրա տեղում քանդակված է շրջանագծի մեջ վերցված հավասարաթև խաչ։ Սրահը երեք զույգ որմնամույթերով և թաղակիր կամարներով բաժանվում է չորս հատվածի։ Երկայնական պատերին կից, որմնամույթերի միջե ձգվում են կամարներ, որոնցից արևելյանները սլաքաձև են (երկկենտրոն), իսկ մյուսները՝ պայտաձև։

Դերեկի եկեղեցու որմնակամարները Հայաստանում այդ տիպի կամարի հնագույն օրինակներից են։ Որմնամույթերի իմպոստները իրենց ձևով (կորագիծ վերջավորությամբ պատին ձուլվող սալիկ) բնորոշ են վաղ միջնադարի կառույցներին։ Եկեղեցու հյուսիսային պատը զուրկ է բացվածքներից, մուտքը հավանաբար եղել է արևմտյան կողմից։ Արևելյան ճակատում պահպանվել են մոդուլյոններով քիվի մնացորդներ։ Տանիքը ծածկված է եղել կղմինդրով։ Քիվը, խորանի հավասարաթև խաչը ներկված են կարմրավուն ներկով։

Դերեկի եկեղեցին իր հատակագծային ու ծավալատարածական հորինվածքի առանձնահատկությունների, մանրամասների հնագույն ձևերի հիման վրա թվագրվում է IV - V դդ.։

Ներկա վիճակը
------------

Հուշարձանը զգալի տուժել է նաև 1988 թ. երկրաշարժի ժամանակ։ Մասնավորապես քանդվել է մինչ այդ կանգուն հյուսիսային պատի արևմտյան թևը։ Ներկայումս կանգուն են հյուսիսային պատի մի մասը և խորանի մի փոքր հատվածը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դերեկի (Ջառջառիսի) եկեղեցու մասին Monuments.am կայքում(չաշխատող հղում)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Որսորդության համար նախատեսված վայր
**Առաջին ժամանակակից մարդիկ,** մարդկային տեսակ է, որը հաջորդել է նախամարդուն և առաջացել նախամարդու էվոլուցիայի՝ զարգացման շնորհիվ։ Հայտնի են 30-40 հազար տարի առաջ ձևավորված առաջին ժամանակակից մարդկանց` կրոմանյոնյան մարդկանց կմախքների, գանգերի և գործիքների շատ գտածոներ։
Այդպիսի մարդկանց աճյուններ հայտնաբերվել են նաև Վորոնեժ քաղաքից հարավ,Դոն գետի աջ ափին։ Դրանք գտնվել են նաև Աֆրիկայում, Ասիայում և Ավստրալիայում։

Ֆիզիկական հատկանիշները
----------------------

Մարդկային գանգ
Առաջին զարգացած մարդիկ ունեին մինչև 180 սանտիմետր հասակ, բարձր, ուղիղ ճակատ և մինչև 1600 սմ3 ծավալով գանգատուփ, հոծ վերակնյա թմբիկ չունեին։ Կզակի զարգացած ելունը ցույց է տալիս, որ նրանք ունեցել են լավ զարգացած խոսք։ Կրոմանյանցիները բնակվում էին իրենց պատրաստած կացարաններում։ Քարանձավներում` պատերի վրան, գտնվել են նկարներ, որոնց վրա պատկերված են որսի տեսարաններ, պարող մարդիկ և այլն։ Նկարված էին հանքային ներկերով, դեղնահորով և կամ էլ պատերի վրա քերված։ Կրոմանյանցիները ոսկրե կամ կայծքարե ասեղներով կարված մորթե զգեստներ։ Աշխատանքի գործիքներ և կենցաղային առարկաներ պատրաստելու տեխնիկան շատ ավելի կատարյալ էր, քան նեանդերթալցիներինը։ Եղջյուրից, ոսկրից, կայծքարից պատրաստված գործիքները բազմազան են, փորագրազարդ։ Մարդը կարողանում էր կենդանիներ և առաջին քայլերն էր անում հողագործության մեջ։ Կրոմանյոնյան մարդու և ժամանակակից մարդիկ կազմում են հոմոսափյենս` (լատին․՝ Homo sapiens) բանական մարդ տեսակը։ Այն դասվում է մարդկանց ցեղի երրորդ ենթացեղին։ Կրոմզնյոնցիների զարգացման մեջ կարևոր էր էին խաղում սոցիալական հործոնները։

Աշխատանքային գործիքներ
Կրոմանյոնցիները նախորդների առավելապես կենսաբանական էվոլուցիայից անցած սոցիալական էվոլուցիային։ Նրանց զարգացման մեջ հատուկ դեր սկսեցին խաղալ դաստիերակությունը, ուսումը, փորձի հաղորդումը։ Նոր մարդկանց պոպուլյացիաները գոյության կռվում հաղթում էին մյուս բոլոր պոպուլյացիաներին ոչ միայն ճարպկությամբ և խելամտությամբ, այլ ամենից առաջ պահպանելով իրենց սերունդը` ապագան, և ծերերին՝ կուտակված փորձի կենդանի կրողներին (որսի եղանակները, գործիքների պատրաստումը, սովորույթները)։ Մարդու մոտ զարգանում էր պոպուլացիայի, տոհմի, ընտանիքի համար զոհաբերվելու գիտակցությունը։

Տես նաև
-------

* կրոմանյոնյան մարդ
* բանական մարդ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Առաջին ժամանակակից մարդկանց տաածվածությունը և ընդհանուր նրանց կենցաղի մասին
2. ↑  Առաջին ժամանակակից մարդու մասին
3. ↑  Բանական մադ
**Բիոկո** (մինչև 1979 թվականը Ֆեռնանդո Պո, 1973-79-ին՝ Մասիաս Նգեմա Բիյոգո), հրաբխային կղզի Ատլանտյան օվկիանոսի Գվինեական ծոցում, Աֆրիկայի ափերի մոտ։

Պատկանում է Հասարակածային Գվինեային։ Տարածությունը 2017 կմ² է։ Առաջացել է երեք հրաբխային զանգվածների միացումից։ Բարձրությունը մինչև 3008 մ է։ Կան մշտադալար արևադարձային անտառներ։ Բիոկոյում է գտնվում Հասարակածային Գվինեայի մայրաքաղաք Մալաբոն։

Պատմություն
-----------

Մինչև եվրոպացիների կողմից կղզու բացահայտումը՝ 1778 թվականը, կղզին պատկանելիս է եղել Պորտուգալիային, դրանից հետո Էլ Պարդոյի պայմանագրով անցել է Իսպանիային։ Իսպանիայի կազմում այն մնացել է մինչև 1968 թվականը, այնուհետև անցել է Հասարակածային Գվինեային։

Բնակչություն
------------

Բուբիի դրոշ
Տեղաբնիկները բուբիներն են։ Գաղութային շրջանում ալկոհոլիզմից և տարբեր հիվանդություններից մահացողները աստիճանաբար վերականգնում են իրենց թվաքանակը և կազմում կղզու 260-հազարանոց բնակչությունը։ Այնպես նաև կղզում բնակվում են ֆերնանդինոները, որոնք տեղափոխվել են կղզի XX դարում, իսպանացիները, Մբինիից, Նիգերիայից և Կամերունից արտագաղթյալները։ Կղզում գերակշռող լեզուն իսպաներենն, որը հետ է մղում կրեոլյան անգլերենին, որն այստեղ գերակշռում էր մինչև XIX դարի վերջը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* պաշտոնական կայքը (անգլ.)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |



1. 1 2
2. ↑
3. ↑
4. ↑
**«Առաջին փորձությունները»** (ռուս.՝ «Первые испытания»), պատմահեղափոխական երկսերիանոց կինոնկար, որը նկարահանվել է Յակուբ Կոլասի «На ростанях» եռագրության հիման վրա 1960-1961 թվականների «Բելառուսֆիլմ» կինոստուդիայում ռեժիսոր Վլադիմիր Կորշ-Սաբլինի կողմից։

Առաջին սերիայի պրեմիերան կայացել է 1960 թվականի հուլիսի 28-ին, երկրորդ սերիայինը՝ 1961 թվականի սեպտեմբերի 4-ին։

Սյուժե
------

Ֆիլմը նվիրված է 1905-1907 թվականների ռուսական հեղափոխության իրադարձություններին։ Ի տարբերություն Յակուբ Կոլասի բնօրինակ ստեղծագործության՝ ֆիլմում ներկայացվել են նոր հերոսներ, որոշ չափով փոխվել է իրադարձությունների ժամանակագրությունը, հերոսների արարքների մոտիվացիան, և, ընդհանուր առմամբ, սյուժեն։ Երիտասարդ ինտելիգենտ Անդրեյ Լոբանովիչը գնում է որպես ուսուցիչ աշխատելու բելառուսական Տելշինո գյուղում։ Այստեղ Ա. Լոբանովիչը ֆիկտիվ ամուսնանում է հեղափոխական Օլգա Անդրոսովայի հետ։ Յադվիսյան, որին սիրում է Անդրեյը, համաձայնում է սպասել նրա ամուսնալուծությանը։ Ուսուցիչների ապօրինի համագումարում Ա. Լոբանովիչին ձերբակալում են։ Յադվիսյան ցանկանում է երջանիկ ընտանեկան կյանք առանց քաղաքական ցնցումների և խնդրում է Անդրեյին մոռանալ իր մասին։ Անդրեյի հետ միասին աքսորավայր է մեկնում Օլգա Անդրոսովան։ Նկարահանող խմբի ստեղծագործական հաջողությունների թվում քննադատները նշում են ֆիլմի պատկերային լուծումը՝ բելառուսական բնության նատուրալ դրվագները, որոնք մոտ են կոլասովյան արձակի ոճին։ Նշվում է նաև Ա. Կիստովի (հայր Վլադիմիր) և Գլեբ Գլեբովի (ատենադպիր Բուտյանովսկի)։

Դերերում
--------

* Էդուարդ Իզոտով – *Անդրեյ Լոբանովիչ*
* Նատալյա Կուստինսկայա – *Յադվիսյա*
* Ելենա Կոռնիլովա – *Օլգա Անդրոսովա*
* Իվան Շատիլո – *Գլեբ*
* Յուրի Դեդովիչ – *Սադովիչ*
* Նիկոլայ Երյոմենկո (ավագ) – *Տոդորիկ*
* Վիկտոր Տարասով – *Աքսեն Կալ*
* Ալեքսանդր Կիստով – *(հայր Վլադիմիր)*
* Գլեբ Գլեբով – *(ատենադպիր Բուտյանովսկի)*

Նկարահանող խումբ
----------------

* Սցենարի հեղինակ՝ Արկադի Կուլեշով, Մաքսիմ Լուժանին
* Ռեժիսոր՝ Վլադիմիր Կորշ-Սաբլին
* Բեմադրող օպերատոր՝ Անդրեյ Բուլինսկի
* Կոմպոզիտոր՝ Եվգենի Գլեբով
* Բեմադրող նկարիչներ՝ Վլադիմիր Բելոուսով, Յուրի Բուլիչև

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Гісторыя кінамастацтва Беларусі : У 4 т. Т. 2 : 1960—1985 гг. / Г. В. Ратнікаў, А. А. Карпілава, А. В. Красінскі. Мінск : Беларуская навука, 2002. — С. 22-26.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Առաջին փորձությունները» ֆիլմը «Энциклопедия отечественного кино» կայքում
* «Առաջին փորձությունները»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Բիլոնային մետաղադրամներ** ( ֆր.՝ billon), ոչ լիարժեք (մանրադրամային, կրեդիտային) մետաղադրամներ, որոնց գնողունակությունը գերազանցում է նրանց մեջ պարոնակվող մետաղի արժեքին։ Ավելի նեղ իմաստով դրանք այնպիսի մետաղադրամներն են, որոնցում ազնիվ մետաղների (ոսկու կամ արծաթի) կազմում է փոքր մասը, իսկ լիգատուրան՝ մեծ մասը։ Ավելի նեղ իմաստով՝ արծաթե մետաղադրամներ 500-րդ կամ ավելի ցածր հարգի, որտեղ լիգատուրային մետաղի դերում, որպես կանոն, հանդես է գալիս պղինձը։

Բիլոն
-----

13-րդ դարում Ֆրանսիայում «բիլոն» (ֆր.՝ billon) բառով անվանում էին որպես մետաղադրամ չհատված ազնիվ մետաղը, այսինքն ոսկին կամ արծաթը ձուլակտորի տեսքով կամ նույնիսկ ամբողջովին չմշակված տեսքով։ Անգլիայում այն տրանսֆորմացվեց հասկացության (ներդրումային, քաշային մետաղադրամ)։ Ֆրանսիայում, ինչպես նաև շատ այլ երկրներում (մասնավորապես Ռուսաստանում) 15-րդ դարում «բիլոն» բառը սկսեց նշանակել համաձուլվածք ազնիվ մետաղի աննշան պարունակությամբ , ավելի նեղ իմաստով՝ պղնձի և արծաթի համաձուլվածք, որտեղ արծաթի պարունակությունը կազմում է 50 %-ից պակաս («սպիտակ պղինձ»)։

Բիլոնային մետաղադրամների օրինակներ
----------------------------------

Բիլոնը կիրառվում էր մետաղադրամների պատրաստման համար (բիլոնային մետաղադրամն այդ իմաստով՝ արծաթե մետաղադրամ 500-ից պակաս հարգով), ինչպես նաև զարդերի պատրաստման համար։ Հայտնի են բիլոնային մետաղադրամներ, որոնք հատվել են մ.թ.ա. 6-5 դարերում Փոքր Ասիայում, Լեսբոս կղզում և որոնք պարունակում էին 40 % արծաթ և 60 % պղինձ։ Այն բիլոնային մետաղադրամների պատրաստումը, որոնց լիգատուրային համաձուլվածքի մեջ գերակշռում էր պղինձը, մեծ թափ ստացավ Հռոմեական կայսրությունում (դենարիաներ, անտոնինիաներ), հասնելով իրենց գագաթնակետին Գալիեն կայսրի ժամանակ (253-268 թթ)։ Որպես մաշվածության հետևանք բազմաթիվ բիլոնային մետաղադրամներ պատրաստվում էին միջին դարերում։ Ըստ մետաղի գույնի տարբերում էին սպիտակ (լատին․՝ argentum album) և սև մետաղադրամներ (լատին․՝ argentum nigrum), համապատասխանաբար բարձր (օրինակ պրահյան գրոշ) և ցածր հարգի (չեխական դենարի)։

Ռուսական կայսրությունում 1867-ից մինչև 1917 թվականները 5,10,15 և 20 կոպեկ անվանական արժեքով մետաղադրամները հատվում էին բիլոնից 50% արծաթի պարունակությամբ (մինչև 1867 թվականը այդ մետաղադրամները թողարկվում էին 868 կամ 750 հարգի արծաթից). ՌԽՖՍՀ-ում (ավելի ուշ ԽՍՀՄ-ում) 1921-ից մինչև 1931 թվականները 10, 15 և 20 կոպեկ մետաղադրամները նույնպես թողարկվում էին բիլոնից (500 հարգի արծաթ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  НС, 1980, «Биллонная монета»
2. ↑  ЭСБЕ, 1890-1907, «Монета, деньги»
3. 1 2 3  СН, 1993, «Биллонная монета»
4. ↑  СН, 1993, «Биллон»
5. ↑  Мэттингли, 2005, էջ 110, 32-40
6. ↑  ЭСБЕ, 1890-1907, «Биллон, сплав»
7. ↑  ЭСБЕ, 1890-1907, «Разменная монета»

Աղբյուրներ
----------

* Нумизматический словарь / [Автор։ Зварич В.В.]. - 4-е изд.. - Львов։ Высшая школа, 1980.
* Словарь нумизмата / [Авторы։ Фенглер Х. Гироу Г. Унгер В.] / Пер. с нем. М. Г. Арсеньевой / Отв. ред. В. М. Потин. - 2-е изд. перераб. и доп.. - М.։ Радио и связь, 1993. - ISBN 5-256-00317-8.
* словарь Брокгауза и Ефрона Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. - СПб.։ Семеновская типолитография (И. А. Ефрона), 1890-1907. - «Викитека»
* *Мэттингли Г.* Монеты Рима. С древнейших времен до падения Западной Империи. - М.։ Collector's Books, 2005. - ISBN 1-932525-37-8.
Դերսիմը 1911 թ-ին
Մնձուր գետի ակունքները Օվաճըգ գավառակում
**Դերսիմ**, ներկայիս Թուրքիայի Թունջելիի մարզի տարածքի օսմանյան տիրապետության շրջանում (մինչև 1936 թ.) ընդունված անունը։ Պատմական Հայաստանի Ծոփաց աշխարհը։ Տարածվում է հին Դարանաղի գավառից հարավ և Քղիից (Խորձեան գավառ) արևմուտք։ Գտնվում է Հայկական Տավրոսի արևմտյան ճյուղի շրջանում։ Դերսիմի միջով է հոսում Մնձուր գետը։

Հայկական բազմաթիվ աղբյուրների համաձայն՝ Դերսիմի հյուսիսում՝ պատմական Եկեղյաց գավառում էին գտնվում հայոց հեթանոսական կրոնի՝ Արամազդի, Անահիտի ու Միհրի մեհյանները։ Շրջանը քեմալական իշխանության օրոք վերանվանվեց Թունջելի։

Պատմական Դերսիմը բաժանված էր երկու մասի՝ Դաշտային և Լեռնային։ Դաշտային Դերսիմն ընդգրկում էր հայ, զազա և ղզլբաշ բնակչություն ունեցող Դերջանի ու Չարսանճագի գավառները, իսկ Լեռնային Դերսիմը` Խութաց Ձորն ու Տուժիկ Պապա լեռը ըստ Խորենացու` Առյուծ լեռը։

Դերսիմի բարձրավանդակը զբաղեցնում է 8-10 հազար կմ² տարածություն։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին մտել է Խարբերդի նահանգի կազմի մեջ՝ կազմելով առանձին գավառ։ Դերսիմի գավառը բաժանվել է Դերսիմ, Խոզաթ, Ղզլքիլիսա, Մեծկերտ, Չարսանջակ, Չմշկածագ և Օվաճըգ գավառակների։

Ըստ ավանդության Դերսիմ տեղանունը ծագում է հայ քահանա Տեր Սիմոն անունից, որը թուրքական ներխուժումների շրջանում իբր համոզել է հայ բնակչությանը հավատափոխ լինել՝ ընդունել ալևիություն և դրանով խուսափել կոտորվելուց։

Ներկայիս բնակչությունը հիմնական մասը ալևի զազաներն են։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գասպարյան, Հ. Հ. (1979) Դերսիմ (Պատմաազգագրական ակնարկ). Պատմա-բանասիրական հանդես, № 2. pp. 195-210.
* Ռուբեն Մելքոնյան «Անդրադարձ Դերսիմի հայության պատմության և արդի խնդիրներին»
* Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 365)։*  |
**Գայանյան օրիորդաց դպրոց**, հիմնվել է 1869 թվականին՝ Թիֆլիսի Մուղնու Սուրբ Գևորգ եկեղեցուն կից՝ մի խումբ համալսարանավարտ երիտասարդների նախաձեռնությամբ։ Մինչև 1875 թվականը երկդասյան էր, ապա դարձել է միջնակարգ ուսումնարան։ 1878 թվականին ուներ հինգ հիմնական և երկու նախապատրաստական դասարաններ։ 1879 թվականին կառուցվել է դպրոցի նոր շենք։ 1911-1912 ուսումնական տարում վերածվել է միջնակարգ դպրոցի՝ մանկավարժական ուղղվածությամբ։ Դասավանդել են Տ. Մարգարյանը, Տ. Ռաշմաճյանը, Ստեփան Պալասանյանը, Գրիգոր Արծրունին, Լևոն Շանթը, Ա. Եզեկյանը և ուրիշներ։ Սովորել են հիմնականում արհեստավորների և գյուղացիների դուստրերը։ 1921 թվականին վերածվել է երկրորդ աստիճանի երկսեռ դպրոցի։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 677)։*  |
«**Արքայազնը և աղքատը**» (լատին․՝ The Prince and the Pauper), Մարկ Տվենի առաջին և ամենահայտնի պատմական վեպը։ Հեղինակն այն գրել է Կոննեկտիկուտի իր տանը, առաջին անգամ հրատարակվել է 1881 թվականին, Կանադայում։ Վեպում հեգնանքով են նկարագրված անգլիական պետականության և 16-րդ դարի դատական համակարգի անկատարությունները և թերությունները։

Սյուժե
------

1547 թվականին Լոնդոնում Թոմ Քենթին՝ հոր կողմից ծեծի ենթարկվող աղքատ տղան, ընկնում է թագավորական պալատ և հագուստներով փոխվում է իրեն զարմանալիորեն նման Էդուարդ 6-րդ արքայազնի հետ։ Պալատից դուրս գալով՝ վերջինս իմանում է անգլիական հասարակության ստորին խավի իրավազրկության մասին։ Նա տեսնում է կանանաց խիստ մահապատիժները, ընկնում է բանտ և ավազակների կողմից զվարճալի թագադրության է ենթարկվում։ Էդուարդ 6-րդը երդվում է, որ թագավոր դառնալով՝ կփոխի ամեն ինչ և իր ենթականերին գթասրտորեն և արդար կկառավարի։

Մինչդեռ պալատում մնացած Թոմը փորձում է յուրացնել արքայական նիստ ու կացը։ Նրա էթիկայի կանոններին չտիրապետելը բացատրում են նրանով, որ վերջինիս մոտ հիշողության կորուստ է եղել։ Երբ Թոմը պետք է ժառանգեր գահը Հենրիխի 8-րդի մահից հետո, պալատում հայտնվում է Էդուրադ 6-րդը և որպես գահը ժառանգելու իրավահաջորդ լինելու ապացույց՝ ցույց է տալիս թագավորական կորսված Մեծ գրության տեղը։ Նա թագավոր է դառնում, իսկ Թոմը պաշտոն է ստանում նրա արքունիքում։

Բեմադրություններ և էկրանավորում
-------------------------------

«Արքայազնը և աղքատը» հիմք են հանդիսացել բազում կոմիքսների, մուլտսերիալների, ֆիլմերի համար։ Բոլոր բեմադրությունների և էկրանավորումների շարքում հարկ է նշել.

* «Արքայազնը և աղքատը» 1915 - ԱՄՆ
* «Արքայազնը և աղքատը» (ֆիլմ, 1937) - ԱՄՆ
* Թոմ Քենթի - Սերգեյ Միխալկովի կատակերգություն, 1938
* «Արքայազնը և աղքատը» (ֆիլմ, 1942) - ԽՍՀՄ
* «Արքայազնը և աղքատը» (ֆիլմ, 1971) - Չեխոսլովակիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն
* «Արքայազնը և աղքատը» (ֆիլմ, 1972) - ԽՍՀՄ
* «Արքայազնը և աղքատը» (ֆիլմ, 1977) - Մեծ Բրիտանիա, ԱՄՆ
* «Արքայազնը և աղքատը» (ֆիլմ, 1985) - ֆիլմ-բալետ, ԽՍՀՄ
* «Արքայազնը և աղքատը» (ֆիլմ, 1996) - մինիսերիալ, Մեծ Բրիտանիա
* «Արքայազնը և աղքատը» (ֆիլմ, 2000) - Հունգարիա, Մեծ Բրիտանիա
* «Արքայազնը և աղքատը» (մուլտֆիլմ) - 1990, Walt Disney Pictures ստուդիայի արտադրություն

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNE: XX2212338 · GND: 4718249-0 · LCCN: no2006032654 · NLA: 35028968 · VIAF: 235238105 · WorldCat VIAF: 235238105 |

 |
**Արքեպիսկոպոս** (հին հունարեն՝ ἀρχιεπίσκοπος հին հունարեն՝ ἀρχή- «սկիզբ» և ἐπίσκοπος - եպիսկոպոս - վերակացու, «խնամակալ»), ավագ եպիսկոպոս, պատմական եկեղեցիներում եպիսկոպոսի պատվավոր կոչում։ Ուղղափառ եկեղեցիներում (բացի Երուսաղեմի) արքեպիսկոպոսը հանդիսանում է տվյալ եկեղեցու ներկայացուցիչ։ Արքություն, տրվում է վաստակաշատ եպիսկոպոսներին (արքեպիսկոպոս)։ Արք կամ արհի նշանակում է մեծ։ Այն եպիսկոպոսը, որն իր վարչական իրավասության ներքո ունի մեկ կամ ավելի եպիսկոպոս, կոչվում է մեծ եպիսկոպոս, այսինքն՝ արքեպիսկոպոս։

Արևելյան եկեղեցում
------------------

Ավանդաբար արքեպիսկոպոսի աստիճանը տրվում է եպիսկոպոսին, ով տվյալ տեղական եկեղեցական համայնքում ավագն է։ Հետևաբար, որպես կանոն, արքեպիսկոպոսը գահանիստ քաղաքի ղեկավարող եպիսկոպոսն է։ Պատվո աստիճանը ձևավորվել է IV դարում։

Հայ եկեղեցում արքեպիսկոպոսը նվիրապետական աստիճան չէ, այլ տիտղոս և պատիվ, որ շնորհվում է կաթողիկոսական կոնդակով։ Արքեպիսկոպոսը և պատրիարքը ձեռնադրությամբ և օծումով եպիսկոպոսներ են։ Երուսաղեմի և Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքներն արքեպիսկոպոսներ են ի պաշտոնե։

Արևմտյան եկեղեցում
------------------

Հռոմեակաթոլիկական արքեպիսկոպոսական զինանշան
Ժամանակակից հռոմեակաթոլիկ եկեղեցում արքեպիսկոպոսները բաժանվում են․

* մետրոպոլիտներ, ովքեր ղեկավարում են հոգևոր համայնքները, մետրոպոլիտը զբաղեցնում է արքեպիսկոպոսի աթոռը,շրջանի մյուս աթոռները հանդիսանում են կախյալ
* արքեպիսկոպոսներ, ովքեր ղեկավարում են եպիսկոպոսությունները և չեն հանդիսանում համայնքի ղեկավար
* անհատական արքեպիսկոպոսներ, ում տիտղոսը տրվում է Պապի կողմից անհատապես
* տիտղոսակիր արքեպիսկոպոսներ, ովքեր զբաղեցնում են ներկայումս գոյություն չունեցող հին քաղաքների աթոռները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Ուղղափառ · Catholic (1997—…) · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4015471-3, 1088457339 · LNB: 000073136 · NKC: ph118592 |

 |
**Բարբի, սուպեր արքայադուստր** (անգլ.՝ Barbie in Princess Power), ռեժիսոր Իզեկիլ Նորթոնի ամերիկյան լիամետրաժ համակարգչային անիմացիոն ֆիլմը։

Սյուժե
------

Կառան ժամանակակից արքայադուստր է` առօրյա, երբեմն ձանձրալի կյանքով։ Ծնողները չեն ցանկանում նրան հասկանալ` պնդելով, որ տոնակատարություններն ու խնջույքներն ավելի մեծ կարևորություն ունեն, քան սեփական ցանկությունները։ Նրա կյանքը մեծապես փոխվում է, երբ բարոն Ֆոն Ռեվենդեյլի գիտափորձերի զոհը` թիթեռնիկը, համբուրում է կապուտաչյա շիկահերին։ Այժմ սուպեր հերոսական կարողությունների հետ Կառան ձեռք է բերում նոր անուն` Սուպեր Փայփլուք։ Հասարակության համար գաղտնի այս անունով նա պայքարում է հանցագործների դեմ և փրկում է մարդկանց հնարավոր վտանգներից։ Սակայն նրա հայտնիությունը նախանձ է առաջացնում Կորինի մոտ, որն իմանում է նրա փոխակերպման գաղտնիքը։ Այժմ հայտնվում է մյուս հերոսուհին` Սև Փայփլուքը։ Կառային դուր չի գալիս մրցակցուհու հայտնվելը, քանի որ հիմա մամուլի ուշադրությունն ուղղվելու է նրան։ Սակայն հայտնիության համար վեճը երկար չի շարունակվում, քանի որ իշխանություն սիրող բարոնը թագավորությունում հաստատվելու համար պետք է իր ճանապարհից հեռացնի աղջիկներին։

Դերերը կրկնօրինակել են
----------------------

* Կելլի Շերիդեն` Կառա, Սուպեր Փայլփլուք
* Բրիտնի Իրվին` Կորին, Սև Փայփլուք
* Մայքլ Կոպսա` բարոն Ֆոն Ռևենդել

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2
3. ↑  IMDb Barbie in Princess Power(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Բարբի. սուպեր արքայադուստր»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · FilmAffinity · Internet Movie Database |

 |
**Բժիշկ Ռեյի դիմանկարը**, նկար Վինսենթ վան Գոգի կողմից՝ նկարված 1889 թվականին։

Նկարագրություն
--------------

Նկարում պատկերված է պրակտիկանտ Ֆելիքս Ռեյը. նա աշխատում էր Առլի հիվանդանոցում, որտեղ գտնվում էր Վինսենթ վան Գոգը։ Բժիշկը նկարչին օգնում էր նոպաների ժամանակ, և որպես շնորհակալություն վան Գոգը նկարել է բժշկի դիմանկարը, որը ժամանակակիցների վկայությամբ բավական հաջող է ստացվել։
Վան Գոգին հաջողվել է դիմանկարի միջոցով փոխանցել բժշկի հիմնական հատկությունները՝ ֆիզիկական ամրությունը և ինքնավստահությունը։ Սակայն բժիշկ Ռեյին արվեստը չէր հետաքրքրում, և նա նվեր ստացած դիմանկարը թաքցրեց ձեղնահարկում։ Հետագայում նկարը օգտագործվում է հավանոցում անցք փակելու համար։ 1900 թվականին նկարիչ Շառլ Կամյուն հայտնաբերում է դիմանկարը բժշկի տան բակում։
Մինչ 1918 թվականը դիմանկարը գտնվում էր Ս․ Ի․ Շչուկինի հավաքածուում ՝Մոսկվայում, այնուհետև արևմտյան արվեստների պետական թանգարանում, իսկ 1948 թվականից մինչ այսօր գտնվում է Մոսկվայի Պուշկինի անվան թանգարանում։
Դիմանկարի ստեղծման պատմության մասին կա համանուն պիես։

Ծանոթագրություններ
------------------


1. ↑  Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина. Галерея искусства стран Европы и Америки XIX—XX веков. — М.: Красная площадь, 2007. — С. 102. — ISBN 978-5-900743-34-9 (ռուս.)
2. ↑  Вдовин А. Портрет доктора Рея (ռուս.)
**Բարդող**, **Բարդուղ**, **Բարթուղյան լեռներ**, **Թակալթու**, **Թաքալդու**, **Թաքյալթի**, **Թաքյալթու**, **Տակյալտու**, **Տակյատլու**, լեռնաճյուղ և լեռնագագաթ Հայկական պար լեռնահամակարգում։ Սկսվում է Հայկական պար լեռների Սինակ գագաթից հյուսիս-արևմուտք և ձգվում է դեպի հյուսիս-արևելք՝ մոտ 28 կմ երկարությամբ, վերջանալով համանուն սրածայր լեռնագագաթով, որի բարձրությունը 2562 մ է։ Ունի հրաբխային ծագում։ Ջրառատ է ու ծաղկավետ։ Հարուստ է կերակրի աղի պաշարներով։ Նրա ստորոտին է գտնվում Կողբի հայտնի աղհանքերը։ Հնում մտնում էր Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի Ճակատք գավառի մեջ։ 1387 թվականին Լենկթեմուրի առաջին արշավանքի ժամանակ Մարտիրոս Կողբացին այս լեռան վրա ամրանալով դիմադրություն է ցույց տվել Լենկթեմուրին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 653 — 992 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 314)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Պետրոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Արֆո (Արփենիկ) Ավետիսի Պետրոսյան** (փետրվարի 15, 1909(1909-02-15), Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 23, 1985(1985-09-23), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1952 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Արֆո Պետրոսյաը ծնվել է Շուշի քաղաքում։ 1936 թվականին ավարտել է Մոսկվայի ժուռնալիստիկայի կոմունիստական ինստիտուտը։ 1938-1945 թթ. աշխատել է ԽՄԿԿ Կենտկոմի ապարատում։ 1946-1951 թթ. եղել է ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդին առընթեր արվեստի գործերի վարչության նախագահի տեղակալը։ 1951-1970 թթ. աշխատել է Մաքսիմ Գորկու անվան համաշխարհային գրականության ինստիտուտում (1955 թվականից՝ տնօրենի առաջին տեղակալ), ղեկավարել է ԽՍՀՄ ազգային գրականությունների մատենաշարի և «Բազմազգ խորհրդային գրականության պատմություն» վեցհատորյակի ստեղծման աշխատանքները։ 1970 թվականից «ԽՍՀՄ ժողովուրդների էպոսները» ակադեմիական մատենաշարի գլխավոր խմբագիրն էր։

Ռուսերեն լույս են տեսել նրա «Գրականության կուսակցականությունը» (1952, Մոսկվա), «Ժողովրդական պատմությունը և նրա էպոսը» (նվիրված «Սասնա ծռերին», 1982, Մոսկվա) և այլ գրքեր։ Պարգևատրվել է Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով։ Մահացել է Մոսկվայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ 1986։ էջ էջ 451


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 8751 |

 |
**Գասպար Մալլարյան** (հունվարի 13, 1866(1866-01-13), Արևմտյան Հայաստան - 1901, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), հայ գրականագետ, թարգմանիչ, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1866 թվականին Արևմտյան Հայաստանում։ 1881-1884 թվականներին սովորել է Մարզվանի ամերիկյան քոլեջում։

1897 թվականին մեկնել է ԱՄՆ, որտեղ բարձրագույն կրթություն է ստացել։ Քորնել համալսարանում «Դրամատիկական վերաբերմունքը և մարդկային արարքներն ու կրքերը Պիեռ Կոռնելի ողբերգություններում և կատակերգություններում» աշխատության համար արժանացել է գիտության թեկնածուի աստիճանի։ Աշխատել է տարբեր նահանգների քոլեջներում որպես հին և նոր լեզուների ուսուցչապետ։ Տիրապետել է մի շարք լեզուների։ Դասավանդել է լատիներեն, հունարեն, գերմաներեն, իտալերեն, իսպաներեն և ֆրանսերեն լեզուներ։
1899 թվականին նշանակվել է Հյուսիսային Դակոթա նահանգի երկրագործական քոլեջի նոր լեզուների և փիլիսոփայության ուսուցչապետ։

Երկեր
-----

Գրել է անգլերեն աշխատություններ, որոնք մնացեալ են անտիպ.

* «Վեպը որպես գրական ձև»,
* «Վեպի զարգացումը որպես գրական արվեստ»,
* «Մարդկային կրքերի վերաբերմունքը Շեքսպիրի «Համլետում»,
* «Կարդինալ Նյումենը որպես անգլիական արձակագիր»,
* «Ջորջ Էլիոթի «Դանիել Դերոնդան»,
* «Բարոյական հարաբերությունը և կրքի ճակատագրապաշտությունը Շեքսպիրի ողբերգություններում»։

Հայ մամուլում հանդես է եկել բանաստեղծություններով և թարգմանություններով։ Մալլարյանի ստեղծագործությունները բարձր է գնահատել Վահան Թոթովենցը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արծվի Բախչինյան, Հայազգի գործիչներ, Երևան, 2002
**Բեն 10** (անգլ.՝ Ben 10), ամերիկական մուլտֆիլմ, որը ստեղծվել է Cartoon Network Studios կազմակերպությունում և «Man of Action» ստեղծագործական խմբի շնորհիվ (խմբի անդամներն են՝ Դունկան Ռուլը, Ջո Քեյսին, Ջո Քելլին և Ստիվեն Տի Սիգալեն)։ Առաջին սերիան նկարահանվել է 2005 թվականի դեկտեմբերի 27-ին, որպես Cartoon Network շաբաթօրյա ծրագրի մաս։ Երկրորդ սերիան ցուցադրվել է Cartoon Network ծրագրի ժամանակ, ուրբաթ օրը 2006 թվականի հունվարի 13-ին, հենց այդ օրն էլ առաջին և երկրորդ սերիաները ցուցադրվել են միմյանց հաջորդելով։ Սերիալի հիմնական երգը գրվել է Էնդի Ստյորմերի կողմից (անգլ.՝ Andy Sturmer), որը կատարել է երգչուհի Մոկսը։ Սերիալը կրկնօրինակվել է ռուսերենով (2005 թվականի փետրվարից) Videofilm International Ltd կինոստուդիայում Cartoon Network-ի պահանջով.ռուսական տարբերակի հեղինակն ու ռեժիսորը հանդիսանում է Տատյանա Սոբլը (Խվոստիկովան)։ Երգի ռուսերեն բառերի հեղինակն է՝ Անդրեյ Կաշկերը (իսպ՝. Բորիս Սոլտանովը)։

Սյուժե
------

Տասնամյա Բեն Թենիսոնը, նրան հասակակից զարմուհի Գվենը և նրանց խորհրդավոր պապիկ՝ Մակսը, դպրոցական արձակուրդներին գնում են Կեմպինգ (ամառային ճամբար)՝ հանգստանալու բնության գրկում։ Բենը միայն ձանձրույթ էր ակնկալում նման ժամանցից, սակայն անտառում հենց առաջին գիշերը, նա գտնում է օտար սարք՝ Օմինիտրիքս անունով, որը նման էր ձեռքի ժամացույցի և որի շնորհիվ նա կարող էր վերածվել տիեզերքի 10 լավագույն հերոսներից մեկին, ովքեր օժտված էին եզակի կարողություններով։ Ժամանակի ընթացքում լավագույն հերոսների թիվը Օմինիտրիքսում կմեծանա։

Օտար ժամացույց՝ Օմինիտրիքսը, կլանում է իր մեջ Բենի ԴՆԹ-ն և չնայած իր փոքր տարիքին, նա դառնում է Երկիր մոլորակի պաշտպան, պայքարում է հանցագործների և օտար զավթիչների դեմ։ Նրա, քույրիկի և պապիկի համար ամառային արձակուրդները վերածվում են մեծ արկածի։

Բայց շուտով նա բախվում է ուժեղ թշնամու՝ Վիլգակսի հետ, ով ուզում էր այդ սարքի օգնությամբ տիրանալ ամբողջ տիեզերքին։ Բենը կհանդիպի ժամացույցը ստեղծող՝ Ազիմուսի հետ, նրա զարմուհի Գվենը ձեռք կբերի մոգական ունակություն, իսկ պապիկ Մակսը՝ կբացահայտի իր կարևոր գաղտնիքը։

Նրանք երեքով ճանապարհորդում են ամբողջ աշխարհով և երկիրը փրկում այլևայլ օտար ոճրագործներից։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Բեն-10»(անգլ.) անգլիական կայքCartoon Network
* «Բեն-10» Archived 2015-04-22 at the Wayback Machine. ռուսական կայք Cartoon Network
* «ԲԵն-10»(անգլ.) կայքում Big Cartoon DataBase

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AlloCiné · ČSFD · Internet Movie Database · Metacritic |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2009120492 · VIAF: 177296320 · WorldCat VIAF: 177296320 |

 |

1. ↑  Fernsehserien.de (գերմ.)
Համայնապատկեր
**Բարձր Թաուերն** (գերմ.՝ *Hohe Tauern*), լեռնաշղթա Արևելյան Ալպերում, Ավստրիայում։

Երկարությունը մոտ 120 կմ է։ Կազմված է մինչև 3797 մ (Գրոսգլոքներ լեռ) բարձրության ալպյան տիպի ռելիեֆ ունեցող լեռնազանգվածներից։ Բարձր Թաուերից են սկիզբ առնում Զալախ գետի աջ և Դրավա գետի ձախ վտակները։ 1800–2000 մ բարձրությունները ծածկված են փշատերև անտառներով, ավելի բարձր՝ թփուտային և մարգագետնային բուսականությամբ։ Արմ․ մասում կան բազմաթիվ կաբային և հովտային սառցադաշտեր։

Կաղապար:Ավստրիա-անավարտ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 321)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85061392 · NKC: ge138006 · VIAF: 248954708 · WorldCat VIAF: 248954708 |

 |
| **՞**Դիատոմային ջրիմուռներ |
| --- |
| Դիատոմային ջրիմուռներ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Նախակենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Օքրոֆիտային ջրիմուռներ |
|
|
| Դաս | Դիատոմային ջրիմուռներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Bacillariophyceae
Haeckel, 1878 |
|  Կարգերը |
| 
* Thalassiosirales
* Coscinodiscales
* Melosirales
* Chaetocerotales
* Fragilariales
* Tabellariales
* Achnanthales
* Cymbellales
* Naviculales
* Bacillariales
* Surirellales

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**2286**NCBI**2836**EOL**3686**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Դիատոմային ջրիմուռներ** (լատին․՝ Diatomeae, Bacillariophyta), ջրիմուռների բաժին։ Հայտնի է մոտ 10 հազար բրածո և ժամանակակից, ՀՀ-ում՝ 150 տեսակ, որոնք պատկանում են Պինուլարիա (լատին․՝ Pinnularia), Ամֆորա (լատին․՝ Amphora), Նավիկուլա (լատին․՝ Navicula), Մելոզիրա (լատին․՝ Melosira) և այլ ցեղերի։ Տարածված են լճերում, լճակներում, գետերում, առուներում, խոնավ հողում և այլն։

Նկարագրություն
--------------

Միաբջիջ, մանրադիտակային օրգանիզմներ են՝ միայնակ կամ գաղութային (շղթայաձև, թելանման, ժապավենաձև, աստղաձև և այլն), դեղնագորշ, անշարժ կամ ակտիվ շարժվող։ Բջիջներն արտաքուստ պատված են երկփեղկ, կարծր սիլիկահողային զրահով (նմանվում է կափարիչով ծածկված տուփիկի, որի վերին մասը կոչվում է էպիտեկա, ստորինը՝ հիպոտեկա)։

Քիմիական բաղադրություն
----------------------

Դիատոմային ջրիմուռների մահանալուց հետո դրանց զրահները կուտակվում են ջրի հատակին և առաջացնում սիլիկահողային ապար՝ դիատոմիտ, որը կիրառվում է քիմիական, բժշկ. արդյունաբերության և շինարարության մեջ։ Արտաքին միջավայրի հետ նյութափոխանակությունն իրականացվում է զրահի պատերում գտնվող անցքերի միջոցով։ Բջիջը միակորիզ է, քրոմատոֆորները՝ տարբեր ձևերի, չափերի և քանակների։ Պարունակում են քլորոֆիլ a և c, կարոտին (A-նախավիտամին), քսանտոֆիլ և դիատոմին գունակները։ Պաշարանյութերն են յուղը, վոլյուտինը, խրիզոլամինարինը։ Բազմանում են վեգետատիվ և սեռական ճանապարհներով։ Սնունդ են ջրային շատ օրգանիզմների համար։

Տարածվածությունը Հայաստանում
----------------------------

Հարուստ և բազմազան է դիատոմային ջրիմուռների կազմը Սևանա և Մեծամոր (Այղր) լճերում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 374)։*  |
| **՞**Ասիական ցիվետ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Viverra zibetha
Linnaeus, 1758 |
|  Հոմանիշներ |
| 
* Viverra tainguensis Sokolov, Rozhnov & Pham Chong, 1997

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակIUCN 3.1 *Near Threatened* : 41709 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ասիական ցիվետ**, **մեծ ցիվետ** կամ **հնդկական ցիվետ** (լատին․՝ Viverra zibetha), գիշատիչների կարգի ցիվետների ընտանիքին պատկանող կենդանատեսակ։

Տարածված է Հեռավոր Արևելքում։ Վերջին տարիներին կենդանատեսակների թիվը կտրուկ նվազել է և ասիական ցիվետը Բնության պահպանության միջազգային միության կողմից գնահատվել է, որպես վտանգման սպառնացող տեսակ։

Քիչ քանակությամբ պահպանվել են միայն Հարավարևելյան Ասիայի որոշ հատուկ պահպանվող տարածքներում՝ արգելոցներում և ազգային պարկերում։

Տարածվածութուն
--------------

Տարածված են Հարավարևելյան Ասիա տարածաշրջանի պետությունների տարածքներում։

Ազատության մեջ ապրում են Լաոսում, Թաիլանդում, Վիետնամում, Կամբոջայում, Նեպալում, Բութանում, Մյանմայում, Սինգապուրում, Չինաստանի հարավում, Հնդկաստանի հյուսիս-արևելքում, ինչպես նաև ամբողջ Մալակկա թերակղզու տարածքում։

Այս տեսակները հայտնաբերվել են Հեռավոր Արևելքի կուսական անտառներում, ինչպիսիք են սաղարթավոր և մշտադալար անտառները։

Ապրում են նաև տնկադաշտերում և միջնակարգ անտառներում՝ ծովի մակադրակից մինչև 1600 մետր բարձրության վրա։

Նկարագրություն
--------------

Առանց պոչի մարմնի երկարությունը կազմում է 50-95 սմ։ Պոչը բավականին երկար է՝ 38-59 սմ։ Կշռում է 3,4-9,2 կգ։

Կոկորդի վրա ունի զարդանախշեր՝ սև և սպիտակ գույներով։ Մարմնի հիմնական գույնը կարմրավուն կամ մոխրագույն է, ոչ հաճախ նաև շագանակագույն։

Պոչը գծավոր է և հզոր։ Այն ունի գրեթե նույն գունավորումը, ինչ որ կոկորդային հատվածը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Ռեշետնիկով Յու. Կոտլյար Ա. Ն. Ռասս Տ. Ս. Շատունովսկի Մ. Ի. Կենդանիների անունների հնգալեզու բառարան։ «Կաթնասուններ». լատիներեն, ռուսերեն, անգլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն. էջ 106
2. ↑  Սոկոլով Վ.Ե. Աշխարհի ֆաունա // Կաթնասուններ. տեղեկատու — Մ.: Ագրոպրոմիզդատ, 1990. — С. 108. — 254 էջ — ISBN 5-10-001036-3


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Գանս Դիթեր Բոկ** (գերմ.՝ Hans Dieter Bock, մարտի 3, 1939(1939-03-03), Դեսսաու, Landkreis Dessau-Köthen, Free State of Anhalt, Նացիստական Գերմանիա - մայիսի 12, 2010(2010-05-12), Համբուրգ, Գերմանիա), գերմանացի իրավաբան, ձեռնարկատեր, արվեստի ստեղծագործությունների հավաքորդ։ Ամենահարուստ գերմանացիներից մեկը՝ 500 մլն ֆունտ կարողությամբ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է միջազգային Agfa-Gevaert ընկերության տնօրենի ընտանիքում։ 1953 թվականին նրա ընտանիքը Գերմանիայի դեմոկրատական հանրապետությունից փախել է Մյունխեն։ Սովորել է Մարբուրգի համալսարանում և ստացել իրավաբանի որակավորում։ 1973 թվականին Մայնի Ֆրանկֆուրտ քաղաքում հիմնադրել է հարկային խորհրդատվական ընկերություն։

Ավելի ուշ սկսել է զբաղվել անշարժ գույքով։ 1970-ական թվականների վերջերին իր հիմնական *Advanta* ընկերության միջոցով ընդլայնել է իր գործունեությունը Հարավային Աֆրիկայում և ԱՄՆ-ում, որը նաև տիրապետել է *Kempinski* հյուրանոցային ցանցի բաժնետոմսերի վերահսկիչ փաթեթներին և գերմանական առաջատար շինարարական *Philipp Holzman ընկերության* բաժնեմասին։ 1990-ական թվականներին զբաղվել է անշարժ գույքի և բաժնետոմսերի շահարկումներով՝ շնորհիվ իր *Lonrho* բաժնետոմսերի ընկերության, որը գործել է նաև աֆրիկյան մի շարք երկրներում։

Վերջին տասնամյակների ընթացքում Բոկը կենտրոնացել է հյուրընկալության ոլորտի վրա։ Եղել է «Աշխարհի առաջատար հյուրանոցների» (the Leading Hotels of the World) անդամ՝ հարավաֆրիկյան *Մորոկա Սվելոուզ* ֆուտբոլային թիմի սեփականատեր։ Հովանավորել է Ֆանկֆուրտի ժամանակակից արվեստի թանգարանը։ Ձեռք է բերել որոշ արվեստի գործեր և նվիրել թանգարանին։ 2009 թվականին Գերմանիայի 500 ամենահարուստ բնակիչների ցուցակում զբաղեցրել է 15-րդ տեղը։

Մահացել է 2010 թվականին այն բանից հետո, երբ Համբուրգի իր *Atlantic Kempinski* հյուրանոցներից մեկում խեղդվել է սթեյքից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Գերմանիայի ազգային գրադարանի կատալոգ (գերմ.)
2. 1 2
3. ↑  По данным *Sunday Times Rich List* на май 2014 года
4. ↑  Hotelier erstickt an Abendessen
5. ↑  Пятизвездочный отель *Atlantic Kempinski* использовался для съёмок знаменитого фильма о Джеймсе Бонде «Tomorrow Never Dies», в котором снялся Пирс Броснан в 1997 году

Արտաքին հղումներ
----------------

* Dieter Bock Net Worth
* Մահախոսական

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1080845577 · VIAF: 223458805 · WorldCat VIAF: 223458805 |

 |
**Ասորա–հռոմեական դատաստանագիրք**- ասորական (սիրիական) ստրկատիրական իրավունքի նորմերի ժողովածու, որը կազմվել է Փոքր Ասիայում, հավանաբար, 476–477 թվականներին, Արևելյան Հռոմեական կայսրության (Բյուզանդիայի) առաջացման ժամանակաշրջանում։ Այդ են վկայում դատաստանագրքի ներածությունը և մի շարք հոդվածներ, որտեղ հիշատակված են 4-5 դարերի կայսրեր, որոնց անունով ժողովածուն հայտնի է նաև «Օրենք յաղթող թագավորացն Կոստանդիանոսի, Թէոդոսի և Լևոնի»։ Դատաստանագրքում կայսրերի անունների հիշատակումը մի շարք հետազոտողների հանգեցրել է այն եզրակացության, թե իբր այն իր ծագումով և բնույթով հռոմեական է։ Մինչդեռ հիշատակումն արված է ժողովածուին բարձր արժեք ն հեղինակություն ապահովելու նկատառումով։ Իսկ դատաստանագրքի «Ասորա–հռոմեական» անվանումը առաջացել է հետագայում, թյուրիմացաբար։ «Ասորա-հռոմեական դատաստանագիրքը» տարածված է եղել ողջ Առաջավոր Ասիայում, այդ թվում և Հայաստանում, նրա մի քանի հոդվածներն իրենց արտացոլումն են գտել Մխիթար Գոշի Դատաստանագրքի մեջ։ Ժողովածուն մեզ է հասել ասորերեն, հայերեն և արաբերեն լեզուներով, որոնք գերմաներեն թարգմանություններով հանդերձ 1880թվականին հրատարակել է Բեռլինի համալսարանի պրոֆեսոր Կ․Բրունսը՝ Ե. Զախաուի աշխատակցությամբ։ Այս հրատարակության մեջ հայերեն խմբագրությունը ունի 141, իսկ Արսեն Ղլտճյանի 1917թվականին Էջմիածնում հրատարակածը՝ 151 հոդված։

Դատաստանագիրքը բնագրից հայերենի է թարգմանել Ներսես Լամբրոնացին 1197թվականին, թեև բացառված չէ, որ եղել է նաև ավելի վաղ թարգմանություն։ Հայերեն տարբերակը ասորականի սոսկ թարգմանությունը չէ, այլ նոր խմբագրություն, որն անտեղյակության կամ թյուրիմացության հետևանքով համարվել է հայկական ու Մխիթար Գոշի Դատաստանագրքի հետ միասին թարգմանվել վրացերենի և մտել Վախթանգ VI թագավորի օրենքների ժողովածուի մեջ՝ «Հայկական օրենքներ» ընդհանուր վերնագրով։ Դատաստանագիրքը հիմնականում քաղաքացիական օրենսգիրք է, հոդվածների ճնշող մեծամասնությունը նվիրված է գույքային հարաբերություններին։ Նրա համակարգը մոտավորապես հետևյալն է. առուծախի պայմանագրեր, քաղաքացիական գործարքների վաղեմություն, պարտավորություններ և գրավի իրավունք, ժառանգական իրավունք, ստրկատիրական իրավունք, հոգևորականների, բժիշկների և գիտնականների ապահարկության և այլ գույքային արտոնություններ, ամուսնություն և ապահարզան, ամուսինների գույքային և ոչ գույքային հարաբերություններ, ծնողների և զավակների փոխհարաբերություններ, քրեական և դատավարական իրավունք։ Դատաստանագիրքը դեռևս չունի գիտական հրատարակություն և հայերեն լեզվով չի ենթարկվել մանրազնին ուսումնասիրության։

Գրականություն
-------------

* Ասորական դատաստանագիրք, լույս ընծայեց Արսեն վրդ. Ղլտճյանց, Էջմիածին, 1917։
* Սամուելյան Խ. Հին հայ իրավունքի պատմություն, հ. 1, Ե. 1939։ Էջ 59-73
* Թովմասյան Ա. Թ. Հին և միջնադարյան հայ քրեական իրավունք, Ե. 1962։
* Сукиасян А. Г. Общественно-политический строй и право Армении в эпоху раннего феодализма ( III- IX вв. н. э.), Е. 1963.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 567)։*  |
«**Արևմուտք**», կիսամսյա հանդես։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսել 1859, 1864–1865 թվականներին Փարիզում։ Խմբագիր՝ Ստեփան Ոսկանյան (Ոսկան)։ 

Ունեցել է ժողովրդավարական դիրքորոշում, պամֆլետներով և հրապարակախոսական հոդվածներով հանդես է եկել ազգային առաջընթացը խոչընդոտող գործիչների դեմ։ 

Մեծ տեղ է հատկացրել հայ գեղարվեստական գրականությանը, ընդարձակ գրախոսական է տպագրել Խաչատուր Աբովյանի «Վերք Հայաստանի» վեպի մասին, թարգմանաբար հրատարակել ֆրանսիացի գրողների գործեր։ 

Նպաստել է հայ երգարվեստի զարգացմանը, հրատարակել է երգերի տեքստեր։ 

Զետեղել է նյութեր արևմտահայերի Ազգային սահմանադրության (1860) վերաբերյալ, համակրանքով արտահայտվել «Հիւսիսափայլի» և Միքայել Նալբանդյանի, ազատագրական պայքարի հույն և իտալացի հերոսների՝ հատկապես Ջուզեպպե Գարիբալդիի մասին։

«Արևմուտք» նշանակալի դեր է ունեցել աշխարհաբարի զարգացման գործում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
| **՞**Աֆալինա |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Կետանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Դելֆիններ |
|
|
|
| Ցեղ | Աֆալինա |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Tursiops truncatus Gervais, 1855
(Montagu, 1821) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 22563 |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**180425**NCBI**9738**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Աֆալինա** (լատին․՝ Tursiops truncatus), դելֆինի տեսակ։ Դելֆինը կետի ազգակիցն է և նա իր ձագերին կերակրում է կաթով։ Դելֆինի թռիչքն արևի տակ դիտողին ուրախ խաղ է թվում, սակայն հաճախ դրանք որսորդական հնարքներ են։ Այս կենդանու երկարությունը կազմում է մոտ 2 մետր, իսկ քաշը 300-400 կգ։ Դելֆինը օվկիանոսի առաջին բնակիչներից մեկն է, որի հետ ծանոթացել է մարդը։ Դելֆիններին հին հույներն ու հռոմեացիները սուրբ են համարել, նրա որսն արգելված էր։ Միջին դարերում նրանց կոչում էին "մեծազարմ" և նրանց պատկերներն առյուծների ու արծիվների հետ հավասար համարում էին բարձր դասի զինանշանները

Դելֆիները շատ ընդունակ են և հենց դա է թույլ տալիս, որպեսզի նրանց վարժեցնեն կրկեսներում։ Դելֆինները սիրում են մարդկանց, սիրում են, երբ իրենց շոյում են կամ կերակրում մանր ձկներով։ Ունեն ձայներ ընդօրինակելու մեծ վարպետություն։ Հաճախ ընդօրինակում են նաև մարդկային խոսակցությունները, միայն թե շատ արագ են "խոսում"։ Դելֆինի մարմնի ձևն ու մաշկի կառուցվածքը նրան օգնում են շատ ազատ շարժվել ջրում և սլանում են մինչև 60 կմ արագությամբ։

Փորձարկումներ
-------------

Դելֆինների «լեզուն» հասկանալու համար դոկտոր Լիլին օգտագործեց էլեկտրական հոսանքով գլխուղեղի որոշակի տեղամասերի գրգռման ժամանակակից նեյրոֆիզիոլոգիական մեթոդը, որի հետևանքով կենդանում մոտ ի հայտ են գալիս՝ քաղցի, ծարավի, ցավի, սարսափի զգացումներ։ Յուրաքանչյուր գրգռման ժամանակ դելֆիններն անմիջապես արձագանքում են ձայնով, որը գիտնականին թույլ տվեց կազմել դելֆինյան «լեզվի» բառարան։ Այնուհետև նա փորձն ավելի բարդացրեց։ Նա հոսանքի անջատիչը տեղդրեց ավազանի մեջ։ Երբ դելֆինի մոտ առաջանում էր հաճելի զգացումներ, ապա նա ինքն էր միանում հոսանքը։ Տհաճ զգացումների դեպքում նա անմիջապես անջատում էր այն։ Երբ գիտնականը նրանց զրկեց անջատիչով կառավարելու հնարավորությունից, նրանք սկսեցին սրտնեղել, որն արտահայտվեց անհասկանալի ձայների մի ամբողջ սերիայով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Դելֆինի մասին տվյալներ

Գրականություն
-------------

* Ս. Գ. Ստեփանյան, Գ. Ե. Ավագյան-«Կենդանական աշխարհի հսկաները», Երևան, 1975. 94 էջ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776840061, 2909030364 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գարեգին Հովսեփյան (այլ կիրառումներ)

**Գարեգին Եղիշեի Հովսեփյան** (մայիսի 1, 1914(1914-05-01), Սևքար, Ղազախի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 3, 1993(1993-08-03), Երևան, Հայաստան), հայ գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1975)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Գարեգին Հովսեփյանը ծնվել է 1914 թվականի մայիսի 1-ին, Իջևանի շրջանի Սևքար գյուղում։ Սկզբնական կրթությունն ստացել է Սևքարում, հետո սովորել է Դիլիջանում և Ստեփանավանում։ 1932 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-արդյունաբերական տեխնիկումը, 1937 թվականին ավարտել է ԵՊՀ պատմագրական ֆակուլտետը։ 1938-1941 թվականներին սովորել է համալսարանի ասպիրանտուրայում։ 1938-1942 թվականներին աշխատել է «Ավանգարդ», «Սովետական Հայաստան» թերթերի խմբագրություններում, 1942 թվականներին, մի քանի ամսով, եղել է «Գրական թերթ»-ի խմբագրի պաշտոնակատար։ 1942-1943 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1943-1944 թվականներին աշխատել է «Սովետական Հայաստան» թերթում որպես կուսակցական և ռազմաճակատային բաժնի վարիչ, 1944-1966 թվականներին՝ Հայպետհրատում (որպես գեղարվեստական գրականության խմբագրության վարիչ)։ 1962 թվականին «Հովհաննես Հովհաննիսյան. կյանքը և գործը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1966 թվականից ավագ գիտաշխատող է ՀԽՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտի հայ պարբերական մամուլի պատմության բաժնում։ 1975 թվականին «Չարենցի պոեզիան» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ ԽՄԿԿ անդամ 1941 թվականից։

Աշխատությունները վերաբերում են հայ դասական և արդի գրականությանը («Ստեփան Զորյանի ստեղծագործությունը», 1951, «Հովհաննես Հովհաննիսյան․ կյանքը և գործը», 1957, «Նար-Դոս», 1961, «Չարենցի պոեզիան», 1969 և այլն)։

Մահացել է 1993 թվականի օգոստոսի 3-ին Երևանում։

Երկեր
-----

* Ստեփան Զորյանի ստեղծագործությունը (քննադատական ակնարկ), Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 248 էջ։
* Հովհաննես Հովհաննիսյան. կյանքը և գործը, Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 294 էջ։
* Նար-Դոս, Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 482 էջ։
* Չարենցի պոեզիան, Երևան, «Հայաստան», 1969, 478 էջ։
* Հմայակ Սիրաս (գրականագիտական ակնարկ), Երևան, «Լույս», 1980, 48 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր առաջին, գլխավոր խմբագիր՝ Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն Երևան, 2007։
3. ↑  Գրական տեղեկատու։ Երևան։ «Սովետական գրող»։ 1986։ էջ 261-262

Աղբյուր
-------

* Հայկական համառոտ հանրագիտարան. Հատոր 4, 2003

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9652 · BNF: 165835207 · VIAF: 233303005 · WorldCat VIAF: 233303005 |

 |