|  |
| --- |
| *Շարքի մաս* |
| Քաղաքականություն |
| Ballot box |
| Գլխավոր թեմաներ
* Քաղաքականության վերաբերյալ հոդվածների ինդեքս
* Քաղաքականություն ըստ երկրի
* Քաղաքականություն ըստ երկրի վարչատարածքային միավորի
* Քաղաքատնտեսություն
* Քաղաքական պատմություն
* Համաշխարհային քաղաքական պատմություն
* Քաղաքական փիլիսոփայություն

 |
| Քաղաքական համակարգեր
* Անարխիա

* Քաղաք-պետություն
* Ժողովրդավարություն

* Դաշնություն
* Ֆեոդալիզմ

* Դիկտատուրա
* Դիրեկտորիա

* Մերիտոկրատիա
* Միապետություն

* Խորհրդարանական
* Նախագահական

* Հանրապետություն
* Կիսախորհրդարանական

* Կիսանախագահական
* Կրոնապետություն

 |
| Ակադեմիական առարկաներ
* Քաղաքագիտություն(քաղաքագետներ)
* Միջազգային հարաբերություններ(տեսություն)
* Համեմատական քաղաքագիտություն

 |
| Հանրային կառավարում
* Բյուրոկրատիա (փողոցային)
* Ադհոկրատիա

 |
| Կառավարում
* Պետական քաղաքականություն (դոկտրին)

* Ներքին և Արտաքին քաղաքականություն

Քաղաքացիական հասարակություն
* Ընդհանուր բարօրություն

 |
| Կառավարության օրգաններ
* Իշխանությունների բաժանում

* Օրենսդիր իշխանություն
* Գործադիր իշխանություն

* Դատական համակարգ
* Ընտրական հանձնաժողով

 |
| Կապված թեմաներ
* Ինքնիշխանություն
* Քաղաքական վարքի տեսություններ
* Քաղաքական հոգեբանություն
* Կենսաբանական և քաղաքական կողմնորոշում
* Քաղաքական կազմակերպություններ
* Օտարերկրյա ընտրական միջամտություն

 |
| Ենթաճյուղեր
* Ընտրական համակարգեր

* Ընտրություններ (քվեարկություն)

* Ֆեդերալիզմ
* Կառավարություն

* Գաղափարախոսություն
* Քարոզարշավ

* Քաղաքական կուսակցություններ

 |
| * դ
* ք
* խ
 |

Կառավարման համակարգն իրենից ներկայացնում է տվյալ երկրում իշխանության ձևավորման և ժողովուրդ-իշխանություն փոխհարաբերությունների համակարգ։ Ըստ կառավարման համակարգի պետությունները լինում են՝

* հանրապետություններ,
* միապետություններ։

### Հանրապետություն

Հանրապետական կառավարման համակարգի պարագայում իշխանությունը ձևավորվում է ուղղակի կամ անուղղակի ընտրությունների միջոցով, որի դեպքում ժողովուրդը մասնակցում է իշխանության ձևավորման գործընթացին։ Առանձնացվում են հանրապետական կառավարման համակարգի 3 տեսակներ՝

* նախագահական,
* պառլամենտական,
* խառը կամ կիսանախագահական։

Նախագահական կառավարման համակարգի դեպքում գործում է երկմանդատ կառավարման համակարգը, երբ և նախագահը, և խորհրդարանը ընտրվում են ժողովրդի կողմից։ Այստեղ նախագահը հանդիսանում է պետության գլուխը, ինչպես նաև գործադիր իշխանության ղեկավարը, նրան է վերապահված կառավարության ձևավորման իրավունքը և կառավարությունը իր գործունեության համար ավելի շատ հաշվետու է նախագահի առջև, քան պառլամենտի։ Նախագահական հանրապետություններին բնորոշ է օրենսդիր և գործադիր իշխանությունների անկախ գործակցությունը, ինչ նշանակում է, որ նախագահը իրավունք չունի ցրել պառլամենտը, իսկ պառլամենտը չի կարող անվստահություն հայտնել կառավարությանը, սակայն գոյություն ունեն փոխադարձ վերահսկման և հակակշռման մեխանիզմներ, մասնավորապես, նախագահը կարող է վետո դնել պառլամենտի ընդունած օրենքների վրա, իսկ խորհրդարանը իր հերթին կարող է գործի դնել իմփիչմենթի (անվստահություն հայտնելու) գործընթացը։

Խորհրդարանական հանրապետություններում կառավարության ձևավորման իրավունքը պատկանում է խորհրդարանին։ Խորհրդարանական ընտրություններից հետո մեծամասնություն ստացած քաղաքական ուժը կամ մի քանի քաղաքական կուսակցություններ, կոալիցիոն սկզբունքով, ձևավորում են կառավարություն, և կառավարությունը իր գործունեության համար հիմնականում հաշվետու է լինում խորհրդարանի առջև։ Խորհրդարանական հանրապետություններում կարող է գործել նախագահի պաշտոնը, որը ընտրվում է խորհրդարանի կողմից, որոշակի ժամկետով։ Նա հանդիսանում է պետության գլուխը, սակայն նա իրականացնում է զուտ ներկայացուցչական լիազորություններ և օժտված չէ իրական գործադիր լծակներով։ Խորհրդարանական հանրապետություններում, որպես կանոն, կառավարությունները ավելի հաճախ են փոփոխության ենթարկվում և կայուն կառավարման տեսանկյունից ավելի խոցելի են, սակայն ներկայացուցչական դեմոկրատիայի ապահովման տեսանկյունից՝ ավելի ընդունելի։

Կիսանախագահական կառավարման համակարգերը նույնպես շատ տարածված են։ Կիսանախագահական հանրապետությունները բաժանվում են 2 խմբի՝

* նախագահական-խորհրդարանական,
* խորհրդարանական-նախագահական։

Առաջինի պարագայում նախագահը ավելի մեծ լիազորություններ ունի կառավարության ձևավորման գործընթացում։ Նա կարող է ձևավորել կառավարություն, նշանակել վարչապետին, իսկ խորհրդարանը արդեն երկրորդ փուլում կառավարության հաստատման ժամանակ կարող է անվստահություն հայտնել կառավարությանը։ Այդպիսի կարգ էր գործում ՀՀ-ում մինչև սահմանադրական բարեփոխումները՝ 2005 թ. նոյեմբերի 27-ին։ Սահմանադրության բարեփոխումներով կառավարության ձևավորման գործընթացում խորհրդարանի դերը ավելի մեծացավ։ Բարեփոխված սահմանադրությամբ նախագահը վարչապետ է նշանակում խորհրդարանական խումբ-խմբակցությունների հետ խորհրդակցելուց հետո, պատգամավորների մեծամասնության վստահությունը վայելող անձի։ Ռուսաստանում, որը նույնպես կիսանախագահական հանրապետություն է, վարչապետի թեկնածությունը նախագահը առաջարկում է ՊետԴումային, որն էլ քվեարկում է վարչապետի օգտին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* William R. Everdell, "From State to Freestate: The Meaning of the Word Republic from Jean Bodin to John Adams" Արխիվացված 2019-03-24 Wayback Machine (7th ISECS, Budapest, 7/31/87) in *Valley Forge Journal*, June, 1991

|  |  |
| --- | --- |
|  | Տես՝ ***republic*** Վիքիբառարան, բառարան և թեզաուրուս |

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Հանրապետություն*** հոդվածին

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հանրապետություն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Շվեյցարական կենսագրական · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX526814 · BNF: 133186466 · GND: 4177823-6 · LCCN: sh85112978, sh2002006575 · LNB: 000051383 · NKC: ph125146 |

 |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Պետության և պետական կառավարման ձևեր |
| --- |
|  |
| Ավազակապետություն • Ավտոկրատիա • Արիստոկրատիա • Բացարձակ միապետություն • Բռնապետություն • Գերոնտոկրատիա • Դաշնություն • Դիարխիա • Եռապետություն • Թեոկրատիա • Ժողովրդավարություն • Իսլամիստական պետություն • Խորհրդարանական ժողովրդավարություն • Կեսարոպապիզմ • Կոնդոմնիում • Կրիտարխիա • Համադաշնություն • Հանրապետություն • Մերիտոկրատիա • Միակուսակցական պետություն • Միապետություն • Նետոկրատիա •Պարտիտոկրատիա • Պլուտոկրատիա • Պոնտիֆիկատ • Պսևդոկրատիա • Սահմանադրական միապետություն • Տեխնոկրատիա • Ունիտար պետություն • Քառապետություն • Օլիգարխիա • Օխլոկրատիա |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 228)։*  |