**Հենրի Քրիսթալ** (լեհ.՝ Henyek Krysztal; ապրիլի 22, 1925(1925-04-22), Սոսնովեց, Լեհաստան - հոկտեմբերի 8, 2015(2015-10-08), Bloomfield Hills, Օկլենդ շրջան, Միչիգան, ԱՄՆ), ամերիկացի հոգեբույժ, հոգեվերլուծաբան, Միչիգանի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր, «ողջ մնացածի մեղքը» տերմինի հեղինակ։

Կենսագրություն
--------------

Հենրի Քրիսթալը ծնվել և մեծացել է Լեհաստանի Սոսնովեցա քաղաքում։ Նրա հայրը հաշվապահ էր, իսկ եղբայր Սամուիլը՝ բժիշկ։ 1938 թվականին Լեհաստան ներխուժեցին նացիստները։ Արդյունքում նա եղավ իր ընտանիքից միակ ողջ մնացածը և բանտարկություն, ճամբարներում կտտանքներ և Մահվան երթը վերապրածը։

1942 թվականին Հենրիին ուղարկել էին աշխատանքային ճամբար Ստարախովիցե, հետո Օսվենցիմ, Բուխենվալդ, ի վերջո՝ Զաքսենհաուզեն։

Երբ սկսվել էին գերմանական զորքերի գլոբալ նահանջը, Հենրի Քրիսթալին հաջողվել էր փախչել։ «*Ես չէի կարող ուրախություն զգալ,* - ասել է 1996 թվականի հարցազրույցում, - *Միգուցե ազատ արձակվելուց մեկ օր կամ երկու օր առաջ մտքովս անցավ, որ եթե ես մեռնեմ,... ապա աշխարհում ոչ ոք ... չի կարոտի ինձ»:*

Պատերազմի ավարտից հետո Հենրի Քրիսթալը տեղափոխվել է Ֆրանկֆուրտ, սովորել է Գյոթեի համալսարանում, իսկ հետո գաղթել Միչիգան նահանգի Դետրոյթ քաղաք։ 1953 թվականին ուսումը ավարտել է Ուեյնի համալսարանի բժշկական դպրոցում, որտեղ նաև հանդիպել է ապագա կնոչը՝ Էսթեր Ռոուզին։

Հոգեբուժական ուսուցումն ավարտելուց հետո Հենրի Քրիսթալը վերլուծական վերապատրաստում է անցել Միչիգանի հոգեվերլուծական ինստիտուտում և զբաղվել մասնավոր պրակտիկայով։

Յեյլի հոգեբուժության ամբիոնի նախագահ Ջոհն Քրիսթալը և Դյուկի հոգեբուժության պրոֆեսոր Էնդրյու Քրիսթալը Հենրի Քրիսթալի որդիներն են։

Հենրի Քրիսթալը մահացել է 2015 թվականի հոկտեմբերի 8-ին խորացված Պարկինսոնի հիվանդությունից՝ 90 տարեկանում։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

Կլինիկական տվյալների հիման վրա Քրիսթալը որոշեց, որ հոգեբանական տրավման խաթարում է մարդու կարողությունը՝ օգտագործելու սեփական էմոցիաները ինքնակարգավորման և հարմարվողական վարքագծի համար։ Նա նշել է, որ սթրեսային վիճակում տրավմատիկ մարդիկ կորցնում են իրենց հուզական վիճակը ճշգրիտ որոշելու և արտահայտելու ունակությունը (այդ երևույթը կոչվում է ալեքսիթիմիա)։ Այսպիսով, տեղի է ունենում զգացմունքների սոմատիզացիայի գործընթացը, և նրանք սկսում են դրսևորվել այդպիսի մարդկանց մեջ ֆիզիկական սենսացիաներով։ Այս հատկանիշները հանգեցրին նրան, որ տրավմատիկ անհատներն ավելի հաճախ դիմում էին որոշակի իրավիճակներում իմպուլսիվ վարքագծի կիրառմանը և մեծացնում էին կախվածության զարգացման ռիսկը՝ որպես սթրեսի և բացասական փորձառությունների դեմ պայքարի ռազմավարություն։

1960-ականների սկզբին Հենրի Քրիսթալը հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման (ՀՏՍԽ) վերաբերյալ միջազգային սիմպոզիումների նախագահն էր։ Այս կոնֆերանսների արդյունքում 1968 թվականին լույս է տեսել «Հոգեբանական տրավմայի զանգված» գիրքը՝ Քրիսթալի խմբագրությամբ։ Այս գիրքը մանրամասնում է Հոլոքոստի, Հիրոսիմայի ռմբակոծության և այլ ծայրահեղ հոգեբանական տրավմայի զոհերի բնութագրերը։ Այս ամենը հնարավորություն է տվել հիմնավորել երկարաժամկետ հոգեբանական համախտանիշի (ՀՏՍԽ) առկայությունը, որը հոգեբանական տրավմայի արդյունք է։

Դոկտոր Ուիլյամ Գ. Նիդերլերլենդի հետ ուսումնասիրություններից մեկը ցույց տվեց, որ նախկին համակենտրոնացման ճամբարի բանտարկյալները տառապում էին «ողջ մնացածի մեղքով», որը դրսևորվում էր որպես «ախտաբանական սգի ձև» և ուրախություն զգալու անկարողություն։

Հետագայում, իր անձնական պրակտիկայում, Հենրի Քրիսթալը մշակել և բարելավել է հոգեթերապևտիկ մեթոդները, որոնք սկսվեցին նրանից, որ մարդիկ սկզբում սովորեցին թույլ տալ իրենց զգալ իրենց զգացմունքները, այնուհետև մեկուսացրեցին և ուսումնասիրեցին իրենց հուզական փորձառությունները, որպեսզի հասկանան դրանք և «աճեն» իրենց տրավմատիկ փորձից։

Հարկ է նշել, որ Հենրի Քրիսթալի աշխատություններն ու գիտական զարգացումները ոչ միայն որպես տեսողական օգնություն են ծառայում գիտնականների և կլինիկաների սերունդների համար (հիմնականում կոգնիտիվ հոգեթերապիայի ոլորտում), այլև առանձնանում են խոր հումանիզմով՝ հիմնված նրա անձնական փորձի վրա, ինչպես նաև՝ որպես հոգեվերլուծության, կլինիկական հոգեբուժության, արվեստի, փիլիսոփայության, մշակութային մարդաբանության, կոգնիտիվ հոգեբանության և նյարդաբանության լայն գիտելիքներ։

Մասնագիտական ճանաչում
---------------------

* Վնասվածքային սթրեսի ուսումնասիրման միջազգային միության «Պիոներ» մրցանակ
* Ամերիկյան հոգեվերլուծական կազմակերպության «Լաֆլին» մրցանակ
* Դետրոյտի հրեական ֆեդերացիայի «համաշխարհային առողջացում» մրցանակ
* Էլիզ Մ. Հեյմանի մրցանակ Հոլոքոստի և ցեղասպանության ուսումնասիրության համար

Հիմնական աշխատանքներ
--------------------

* Massive Psychic Trauma, 1969, ISBN 978-0-8236-8146-4
* Drug Addiction: Aspects of the Ego Function, 1983, ISBN 978-3-525-45657-6
* Drug Dependence: The Disturbances in Personality Functioning That Create the Need for Drugs, 1993, ISBN 978-1-56821-139-8
* Интеграция и самоисцеление: аффект, травма, алекситимия, 1994, ISBN 978-0-88163-180-7
* The Elements of You: Comfort, Image and Thirst, 2013, ISBN 978-1-4935-6189-6

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. 1 2  «Henry Krystal, psychiatrist - obituary».. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ նոյեմբերի 16-ին. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 16-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|website=`` (օգնություն)
3. ↑  «Henry Krystal - September 19, 1996».. `{{cite web}}`: External link in ``|website=`` (օգնություն)
4. ↑  Channing Lipson. «In Memoriam (1925 - 2015)».. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունիսի 13-ին. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 16-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|website=`` (օգնություն)
5. 1 2  «Obituary: In Memoriam: Henry Krystal».. `{{cite web}}`: External link in ``|website=`` (օգնություն)
6. ↑  Sam Roberts. «Henry Krystal, Holocaust Trauma Expert, and Survivor, Dies at 90».. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 8-ին. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 16-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|website=`` (օգնություն)
7. ↑  Henry Krystal. «Desomatization and the consequences of infantile psychic trauma».. `{{cite web}}`: External link in ``|website=`` (օգնություն)
8. ↑  Henry Crystal. «Psychotherapy with Alexithymic Patients».. `{{cite web}}`: External link in ``|website=`` (օգնություն)
9. ↑  «Past Lifetime Achievement Award Winners».. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ հուլիսի 11-ին. Վերցված է 2019 թ․ մարտի 17-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|website=`` (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Krystal, Henry(անգլ.)
* Henry Krystal’s books(անգլ.)