recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Չերքեզի ձոր
**Չերքեզի ձոր**, կանաչ գոտի Գյումրիի ռուսական Կարմիր բերդի հարևանությամբ։

Պատմություն
-----------

Չերքեզի ձորը, որը գտնվում է ռուսական պատմական Կարմիր բերդի հարևանությամբ, գյումրեցիների համար մշտապես եղել է հանգստի սիրելի վայր, սակայն երկրաշարժից հետո լքվել է ու մոռացության մատնվել։ Էներգետիկ ճգնաժամի տարիներին բազմաթիվ ծառահատումներ են տեղի ունեցել։ Պատճառը՝ մի կողմից, ձորի անբարեկարգ վիճակն էր, մյուս կողմից՝ քաղաքում տիրող հոգեբանական մթնոլորտը։ Երկրաշարժից տասը տարի անց՝ 1999 թվականին, մասնագիտությամբ ճարտարապետ, գործարար Հմայակ Գևրգյանը ստեղծեց «Չերքեզի ձոր» ընկերությունը՝ խնդիր դնելով վերականգնել ձորի երբեմնի համբավը։ Աշխատակիցների փոքր խմբի հետ՝ Հմայակ Գևորգյանն այստեղ կառուցել է ավազաններ և ձորում հոսող աղբյուրների սառը ջուրն օգտագործելով՝ հիմնել ձկնաբուծարան։ Ավազանների թիվն ու բուծվող ձկնատեսակներն աստիճանաբար ավելացել են։ Այցելուները հենց ավազանների կողքին ճաշակում են ձկնատեսակները՝ վայելելով ձորի բնությունը, մաքուր օդը, պաղ ջուրը։ Հետզհետե ձորը ոչ միայն երբեմնի համբավը վերագտավ, այլև նշանավորվեց որպես «Ձկան ձոր»։ Գյումրեցներից շատերն այդպես էլ կոչում են իրենց մանկության հուշերի սիրելի վայրը։

Անվանումը
---------

«Չերքեզի» ձորի տեղանվան վերաբերյալ երկու պատմական կարծիք կա։ Ըստ առաջինի, ձորի անվանումը կապվում է Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանի կազմի մեջ մտցնելու իրադարձությունների հետ։ Ռուսական կայսրությունում չերքեզները՝ Հյուսիսային Կովկասի ժողովուրդները, որոնք 19-րդ դարում պայքարել են ռուսական պետության դեմ անկախություն ձեռք բերելու համար, Օսմանյան կայսրություն գաղթելու նպատակով, վրաններ են խփել այս ձորում մինչև իրենց կազմակերպված տեղափոխումը։ Մյուս վարկածի համաձայն՝ ռուսական երկու գնդերից մեկը, որ մասնակցել է 1826-1829 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմին, կոչվել է չերքեզական։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Չերքեզի ձորը»՝ ոչնչացման եզրին

Արտաքին հղումներ
----------------

* No Fish Tale: Good Eats in Gyumri

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Չերքեզի ձոր** կատեգորիայում։ |
**Դիմաքսյաններ**, նախարարական տոհմ հին և միջնադարյան Հայաստանում։

Պատմություն
-----------

Ըստ Մովսես Խորենացու, նախարարական աստիճանի է բարձրացրել Արտաշես Ա-ի օրոք, երբ վերջինիս դայակորդի Գիսակը փրկելով նրան՝ զոհվել է դեմքը սրով երկատվելուց, այստեղից էլ ըստ պատմիչի՝ նախարարության Դիմաքսյան անվանումը։ Մ.թ.ա. I դ. 40-ական թթ. Դեմոնաքս իշխանի գլխավորությամբ հայ ավագանին դիմագրավել է Հայաստան ներխուժած հռոմեա-իբերական զորքին։ Ըստ Գահնամակի, Դիմաքսյանները ունեցել են չորս ճյուղ, Հայոց արքունիքում գրավել 34, 35, 37 և 67-րդ գահերը, բանակին տվել 600 հեծյալ։ Նրանք ժառանգական տիրույթներ են ունեցել Շիրակում, Տայք նահանգի Բուխա գավառում՝ նստոց ունենալով Բողբերդ ամրոցը։ Դիմաքսյանների մի ճյուղը կալվածներ է ունեցել Վանանդում, ուստի Եղիշեի Պատմության մեջ հիշատակվող զորապետ Թաթուլ Դիմաքսյանը Ղազար Փարպեցու մոտ ունի «Վանանդեցի» վերադիրը։ 380-ական թվականներին Դիմաքսյաններից Աշխադարը, ուրիշ ազատների հետ, Արշակ Գ թագավորի գանձերը Հայաստանի բյուզանդական հատվածից գաղտնի տեղափոխել է երկրի մյուս մասում թագավորող Խոսրով Դ Արշակունու մոտ, փոխարենը ստանալով գյուղեր և ագարակներ։ V դ. կեսի ազատագրական պատերազմում Վարդան Մամիկոնյանին զինակցել է Հմայակը։ Նույն ժամանակ Խաղխաղի ճակատամարտին մասնակցել է Դիմաքսյանների զորագունդը՝ Գազրիկի և Մուշի գլխավորությամբ։ Դիմաքսյաններից Վարդանի կուսակիցների թվում էին նաև Թաթուլը, Սատը և երկու ուրիշ ազատներ։ VII դ. սկզբին Վրկանից մարզպան Սմբատ Բագրատունու զինակիցներից են Դիմաքսյաններ Միհրուն և Սարգիսը։ 653 թվականի հայ-արաբական պայմանագրի կնքումից հետո զորքով Հայաստան ներխուժած բյուզանդական կայսր Կոստանդինին դիմավորող հայ նախարարների թվում հիշվում են նաև Դիմաքսյաններ, որոնք այնուհետև չեն երևում պատմաբեմում։

Տես նաև
-------

* Գիսակ Դիմաքսյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 391)։*  |
**Սան Էստեբան դե Դեյո** (իսպ.՝ Castillo de San Esteban de Deyo), կոչվում է նաև Մոնջարդին, փլված ամրոց Նավառայում` բլրի վրա` դեպի Վիլլմայոր դե Մոնջարդին նայող։ Ամրոցը գտնվում է 890 մետր բարձրության վրա։ Կառուցվել է հռոմեական ճարտարապետությամբ, բազմիցս վերակառուցվել է դարերի ընթացքում։ Դա Բանյու Գաստի վերջին բերդերից մեկն է, մինչև 914 թվականին թագավոր Սանչո Նավվարացու կողմից գրավվելը պատկանում էր մուսուլմանական դինաստիայի։ Համաձայն «Պատմություն թագավոր Մագնիի և Ռոթոլանդի»` ձեռագրի`գտնված 12-րդ դարում, ամրոցը ակնհայտորեն գրավվել է Ֆուրրե անունով նավվարացի իշխանի կողմից։ Այսօր մնացել են միայն ամրոցի պատերը։ Շատ քարեր վերցվել կառուցելու համար Բարոկկո Ժառանգության էրմիտաժ։

Պատկերասրահ
-----------

* Բարոկկո ոճի կառույց ամրոցի քարերովԲարոկկո ոճի կառույց ամրոցի քարերով
* Տեսարան` ամրոցի քանդած պատերովՏեսարան` ամրոցի քանդած պատերով
* Ամրոցը` բլրի վրաԱմրոցը` բլրի վրա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  David M. Gitlitz and Linda Kay Davidson, *The Pilgrimage Road to Santiago: The Complete Cultural Handbook* (St. Martin's Press, 2000), p. 111.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սան Էստեբան դե Դեյո** կատեգորիայում։ |
**Սոսյաց անտառը** գտնվում է Հայաստանի Արմավիրի մարզում։ Աշխարհի ամենահին արհեստական անտառներից է, որը պատմության մեջ հայտնի է նաև Արմենակ նահապետի անունով։ Ըստ ավանդության անտառը տնկել է Արմենակ նահապետը։

Արիական Բուն մշակույթի կրող Բնապաշտ հայերը պատերազմ էին գնում իրենց զինանշաններին կրելով Սոսի ծառի պատկերը։

Հայերը սրբագործել են սոսին և բարդին։ Սոսիի մասին հիշատակում է Մովսես Խորենացին։ Նա գրում է, որ Արա Գեղեցիկի մահից հետո մնում է նրա որդին՝ Անուշավանը, որին անվանում էին *Սոսանվեր*, որովհետև նա նվիրված էր Արմավիրում գտնվող Սոսյաց անտառին, որը պաշտամունքի վայր էր։ Անտառում աճել են հիմնականում սոսիներ։ Սոսի ծառը հայ ժողովրդի մոտ հայտնի է նաև չինար անունով։ Ի դեպ, թե մեկը, թե մյուսը ժամանակի ընթացքում դարձել են անձնանուններ։ Առաջինը՝ արական, Սոս ձևով, երկրորդը՝ իգական, Չինար ձևով։

Սոսյաց անտառը Հայաստանի արհեստական անտառներից էր։ Դրանից հետո՝ հելլենիզմի դարաշրջանում, Երվանդ Դ արքան (մ. թ. ա. 220-201) Շիրակում տնկել է Ծննդոց անտառը։ Խոսրով Կոտակ թագավորի օրոք (330–338) տնկել են Խոսրովակերտ և Տաճար մայրի անտառները, որոնք շրջափակել են պարիսպներով և բնակեցրել կենդանիներով ու թռչուններով։ Ինչպես սոսյաց անտառը, այդպես էլ Հայաստանի մյուս անտառների զգալի մասը միջին դարերում ոչնչացվել է օտար նվաճողների արշավանքների հետևանքով։

Սոսին հայերի մոտ հեթանոսական շրջանում համարվել է նվիրական և պաշտելի ծառ։ Այս անտառում հմայություն էին անում, ունկնդրելով ծառերի սոսափյունը։ Սոսյաց անտառի նվիրյալը դյուցազն էր համարվում։ Հռոմեացիներն սոսի ծառն անվանել են «Հայկական սոսի»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կամսար Ավետիսյան, Պատմական Հայաստանի սրբագործված անտառները
2. ↑  Հայկական հանրագիտարան, Անտառներ


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայկական դիցաբանություն |
| --- |
|  |
| Սրբազանվայրեր | 
Արագած •
Արարատ •
Նեմրութ •
Պորտաքար •
Քարահունջ
 |  |
|  |
| Հավատալիքներև ծեսեր | 
Տոներ
(Բարեկենդան •
Նավասարդ •
Վարդավառ)
Բագին •
Մատաղ •
Սոսյաց անտառ
 |
|  |
| Գլխավոր աստվածներ | 
Անահիտ •
Անգեղ •
Ամանոր •
Աստղիկ •
Արա Գեղեցիկ •
Արամազդ •
Արեգ •
Բարշամին •
Գիսանե •
Դեմետր •
Լուսինե•
Ծովինար •
Հայկ •
Միհր •
Նանե •
Սպանդարամետ •
Տիր •
Վահագն •
Վանատուր •
 |
|  |
| Այլ աստվածներ,աստվածություններ և ոգիներ | 
Աժդահակ •
Ալ •
Արալեզ •
Բախտ •
Գիշերամայրեր •
Գրող •
Դև •
Ժուկ ու ժամանակ •
Նար •
Նուրին •
Տորք Անգեղ •
Վիշապ •
Քաջքեր
 |
|  |
| Հերոսներև նահապետեր | 
Ամասիա •
Արա Գեղեցիկ •
Արամանյակ •
Արամայիս •
Զարմայր •
Գեղամ •
Հայկ Նահապետ •
Հարմա
 |
|  |
| Տաճարներ | 
Աշճիշատ •
Արամազդի դպիրի դիվանը •
Արմավիր •
Բագառիճ •
Բագարան •
Գառնի •
Երիզա •
Թորդան •
Կուառս •
Յոթնփորակյան բագինք
 |

 |
**Հայաստանի Հանրապետության բարձրագույն որակավորման կոմիտե, ՀՀ ԲՈԿ**, ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության կազմում գործող պետական կառավարման մարմին, որը հաստատում և վկայագրով ամրագրում է մասնագիտական խորհրդի կողմից՝ գիտական աստիճանի, և գիտական խորհրդի կողմից՝ գիտական կոչման շնորհումը, համակարգում է բուհերում և գիտական կազմակերպություններում գործող ատենախոսության պաշտպանության շուրջ 60 մասնագիտական խորհուրդների գործունեությունը։

Գործառույթներ
-------------

ՀՀ ԲՈԿ-ի հիմնական գործառույթներն են մասնագիտական խորհուրդների ստեղծումը, գիտական աստիճանաշնորհման անվանացանկի պարբերական մշակումը, որակավորման քննությունների և ստուգարքի անցկացումը, գիտական աշխատանքների որակի համապատասխանության ստուգումը պետական չափանիշների պահպանման նախապայմանով, փորձաքննության կազմակերպումը, ատենախոսությունների արդյունքների և դրույթների հրատարակման համար գիտական հրատարակությունների ցանկի կազմումը, գիտական աստիճանների և կոչումների պետական նմուշի վկայագրերի հանձնումը, արտերկրում ստացած գիտական աստիճանների կամ կոչումների փաստաթղթերի համապատասխանեցումը, ինչպես նաև որակավորման գործերի արխիվացումը, ատենախոսությունների հանձնումը ազգային գրադարան, տեղեկատվական բազայի ստեղծումն ու շահագործումը, միջազգային կապերի ապահովումը և այլն։

Պատմություն
-----------

Ստեղծվել է ՀՀ Կառավարության 1993-ի մայիսի 17-ի որոշմամբ։ ՀՀ ԲՈԿ-ի գործառույթները սահմանվել են «Գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքով (2000), ըստ որի՝ ՀՀ-ում շնորհվում են գիտական թեկնածուի և գիտական դոկտորի գիտական աստիճաններ, ինչպես նաև դոցենտի և պրոֆեսորի գիտական կոչումներ։ ՀՀ-ում տրվում է գիտական աստիճանի եռալեզու (հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն) վկայագիր՝ հիմք ընդունելով գիտական աստիճանի վկայագրերի համադրելիության անհրաժեշտությունը։

2002-ից ԲՈԿ-ը ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության կազմում է։

Վիճակագրություն
---------------

Հայաստանի Հանրապետության անկախացումից հետո հաստատվել են գիտական դոկտորի՝ 864, թեկնածուի՝ 5967, պրոֆեսորի՝ 752, դոցենտի 2480 որակավորման գործեր։ Միայն 2011-ին հաստատվել են գիտական դոկտորի՝ 46, թեկնածուի՝ 446, պրոֆեսորի՝ 70, դոցենտի 217 որակավորման գործեր, ինչպես նաև դոկտորի՝ 1, թեկնածուի 32 գիտական աստիճանի վկայագրեր են ստացել օտարերկրյա քաղաքացիներ, համապատասխանեցվել են արտերկրում պաշտպանած դոկտորի՝ 2, թեկնածուի 16 գիտական աստիճանի վկայագրեր։

Հանձնաժողովի նախագահներ
-----------------------

ՀՀ ԲՈԿ-ի նախագահներ են եղել.

* 1993-1998, Արեգ Գրիգորյան,
* 1998-2002, Գևորգ Բաղդասարյան,
* 2002-2010, Արմեն Թռչունյան,
* 2010-2013, Արտուշ Ղուկասյան,
* 2013-2018, Լիլիթ Արզումանյան,
* 2018 թվականից Սմբատ Գոգյան։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տեղեկություն ՀՀ ԲՈՀ-ի մասին՝ պաշտոնական կայքում

Գրականություն
-------------

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Ստանկովյան լեռնաշղթա** (ռուս.՝ Станово́й хребе́т, չինարեն՝ 外興安嶺 *Wài xìng'ān lǐng*), լեռնաշղթաների համակարգ Արևելյան Սիբիրում, արևմուտքում՝ Օլյոկմա գետի միջին հոսանքից մինչև արևելք՝ Ուչուր (Ալդանի ավազան) գետի ակունքները։ Երկարությունը մոտ 725 կմ է, լայնությունը՝ 100—180 կմ, գերակշռող բարձրությունը՝ 1500—2000 մ (առավելագույնը՝ 2482 մ, Սկալիստի լեռ)։ Ստանկովյան լեռնաշղթան ջրբաժան է Ալդանի և Զեյայի ավազանների միջև։ Կազմված են բյուրեղային ապարներից։ Կան ոսկու, հազվագյուտ մետաղների, երկաթի հանքավայրեր։ Բնորոշ են գմբեթաձև և հարթագագաթ լեռնաշղթաներն ու լայն հովիտները։ Կլիման խիստ է, ցամաքային։ Լանջերին լեռնային սաղարթավոր տայգան է, 1200 մ-ից բարձր՝ մայրու մացառուտներ, վերին մասերում՝ լեռնային տունդրան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Mountains of Southern Siberia


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4663523-3 · VIAF: 243871643 · WorldCat VIAF: 243871643 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 106)։*  |
**Հայաստանի** (ՀԱԸ), միջեկեղեցական կազմակերպություն։ Նպատակն է Աստվածաշնչի հայերեն թարգմանությունն ու հրատարակումը՝ առանց մեկնությունների ու դավանաբան. ծանոթագրությունների, և նրա տարածումը։ Ստեղծվել է 1991 թ.-ին։ Աստվածաշնչային առաջին ընկերությունը հիմնադրվել է 1710 թ.-ին, Գերմանիայում՝ ժողովրդին հասկանալի լեզվով և մատչելի գնով Աստվածաշունչ մատակարարելու նպատակով։ 19-րդ դարի սկզբին աստվածաշնչային ընկերություններ են ստեղծվել Անգլիայում, Ամերիկայում, Ռուսաստանում և այլ երկրներում։ Բրիտանական աստվածաշնչային ընկերությունը Աստվածաշունչը տարածել է ոչ միայն Անգլիայում և բրիտանական մյուս երկրներում, այլև ամբողջ աշխարհում՝ տվյալ երկրի ժողովրդի լեզվով։ 1813 թ.-ին ստեղծված Ռուսաստանի աստվածաշնչային ընկերությունը Ռուսական կայսրության տիրապետության տակ գտնվող բոլոր ժողովուրդների լեզուներով Սուրբ Գիրք և կրոնական գրականություն է տպագրել Ռուսական կայսրության տարբեր ազգերի հոգևոր առաջնորդներ անդամակցել են Ռուսական աստվածաշնչային ընկերությանը և աջակցել նրա գործունեությանը։ Հայոց կաթողիկոս Եփրեմ Ա Ձորագեղցին (1809–1830 թթ.) դարձել է այդ ընկերության փոխնախագահներից մեկը։

19-րդ դար
---------

Մինչև 19-րդ դարի 1-ին քառորդը Ռուսական և Բրիտանական աստվածաշնչային ընկերությունները համատեղ հազարավոր օրինակ հայական (գրաբար և աշխարհաբար), ինչպես նաև հայատառ թուրքական Աստվածաշունչ և նրա առանձին մասեր են տպագրել ու զեղչ գներով, երբեմն էլ՝ անվճար, բաժանել ժողովրդին։ Աշխարհի բոլոր աստվածաշնչային ընկերությունների միջև հարաբերությունների սերտացման և նրանց ջանքերի համատեղման անհրաժեշտությունը ծնունդ է տվել աստվածաշնչային ընկերությունների շարժման։ 1946 թ.-ին ստեղծված Միացյալ աստվածաշնչային ընկերությունը, որպես մասնագիտացված կազմակերպություն, աշխարհի 200-ից ավելի աստվածաշնչային ընկերություններին և գրասենյակներին, այդ թվում՝ ՀԱԸ-ին, հնարավորություն է ընձեռում օգտվելու իր մասնագետների՝ լեզվաբանների, հրատարակիչների, թարգմանիչների, ինչպես նաև տպարանների ուղղակի կամ անուղղակի ծառայություններից։ ՀԱԸ ընդգրկված է Եվրոպա-Միջին Արևելք տարածաշրջանի կազմում, որի աշխատանքները համակարգվում են Անգլիայի Քրոլի քաղաքում գործող տարածաշրջանային կենտրոնի գրասենյակում։ ՀԱԸ մասնակցում է տարածաշրջանային տարբեր բնույթի ժողովների ու խորհրդակցությունների, ութ տարին մեկ՝ Միացյալ աստվածաշնչային ընկերության համաշխային համագումարին, որը սահմանում է ընկերության գործունեության համընդհանուր սկզբունքները և երկկողմանի հարաբերություններ զարգացնում տարբեր երկրների աստվածաշնչային ընկերությունների հետ։ ՀԱԸ ղեկավարում են Ազգային համագումարը (հրավիրվում է տարին մեկ) և հոգաբարձուների խորհուրդը՝ ընկերության գլխավոր քարտուղարի միջոցով։ Ներկայումս ՀԱԸ-ի հոգաբարձուների խորհուրդը բաղկացած է յոթ հոգուց՝ չորսը՝ Հայ առաքելական, երկուսը՝ Հայ ավետարանական, մեկը՝ Հայ կաթողիկե եկեղեցուց։ Հոգաբարձուների խորհրդի առաջին ատենապետն է եղել Ներսես արքեպիսկոպոս Պոզապալյանը։ Ներկայիս ատենապետն է Եզնիկ եպիսկոպոսը Պետրոսյանը, փոխնախագահներն են Ներսես արքեպիսքոպոսը Տեր-Ներսեսյանը՝ Հայ կաթողիկե եկեղեցուց, և վերապատվելի Ռընե Լևոնյանը՝ Հայ ավետարանական եկեղեցուց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Աստվածաշնչային ընկերություն - Պատմություն
**Կառլ Ֆրիդրիխ Լեհման-Հաուպտ** (գերմ.՝ Carl Friedrich Lehmann-Haupt, մարտի 11, 1861(1861-03-11), Համբուրգ, Գերմանական միություն - հուլիսի 24, 1938(1938-07-24), Ինսբրուք, Ավստրիա), գերմանացի ասուրագետ, ուրարտագետ և հայագետ։ Բեռլինի համալսարանի պրոֆեսոր (1901-ից)։

1898–99-ին Վ. Բելքի հետ գլխավորել է Բեռլինի հնագիտական արշավախումբը Արևմտյան Հայաստանում (պեղել է Թոփրախ կալեն) և Միջագետքում։ Հետազոտել և արժեքավոր տվյալներ է հավաքել Վասպուրականի, Տուրուբերանի, Մոկքի, Ծոփքի, Աղձնիքի և Միջագետքի վերաբերյալ։ Հրատարակել է ուրարտական արձանագրությունների՝ իր ժամանակի համար լիակատար ժողովածուն։

Տեղորոշել է արձանագրություններում հիշատակվող բնակավայրերը, երկրները։ Հանգամանորեն ուսումնասիրել է Քսենոփոնի գլխավորությամբ մ. թ. ա. 401–400-ին հունական զորքի նահանջի ճանապարհը։

Լեհման-Հաուպտը Տիգրանակերտ քաղաքը տեղադրել է այժմյան Ֆարկինի (Նփրկերտ) տեղում։ Հայաստանին նվիրված գործերում զետեղված են նաև պատմահնագիտական, ազգագրական արժեքավոր տվյալներ բնակչության կենցաղի, սովորությունների ևնի մասին։

Ասուրագիտական որոշ գործերում ձգտել է պարզել չափերի և կշիռների բաբելոնական համակարգի գիտական հիմքը և այդ համակարգի ազդեցությունը (Հին Հունաստանի և Հռոմի միջոցով) ժամանակակից եվրոպական չափագիտության վրա։

Երկեր
-----

* Armenien Einst und Jetzt, Bd 1–2, B. 1910–31
* Corpus inscriptionum Chaldi-carum, Bd 1–2, B. 1928–35։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2
3. 1 2 3  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #116872381 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 532)։*  |
**Կիլոն** (հին հունարեն՝ Κύλων, մ.թ.ա. 7-րդ դար, Աթենք, Հունաստան - մ.թ.ա. 7-րդ դար, Աթենք, Հունաստան), մ. թ. ա. մոտ 640 թվականին Աթենքում եվպարիղների իշխանության դեմ ուղղված դավադրության (Կիլոնյան խռովություն) ղեկավար։ Կողմնակիցների հետ գրավել է Ակրոպոլիսը և ընկել շրջապատման մեջ։ Կիլոնը եղբոր հետ փախել է, իսկ կողմնակիցները զոհվել են։ Կիլոնի դավադրությունը մ. թ. ա. 7-րդ դարում Աթենքում սրված հասարակական-տնտեսական հակասությունների արտահայտությունն էր։

Որոշ կենսագրական տվյալներ
-------------------------

Կիլոնը պատկանում է ազնվական ընտանիքի։ Նա ամուսնացած է եղել բռնակալ Մեգար Ֆեագենայի դստեր հետ։ Հաղթելով 35 օլիմպիական խաղերի վազքի մրցույթը (մ. թ. ա. 640 թ.), Կիլոնը ձեռք է բերել մեծ հեղինակություն, որպես «օլիմպիոնիկ» և հետևողական, յուրահատուկ, ողորմությամբ և աստվածների պաշտպանության մարդ։ Ելնելով դրանից Կիլոնը փորձում էր լինել բռնակալ, հիմք ընդունելով բնակչության աջակցությունը։

Կիլոնական անախորժություններ
---------------------------

Կիլոնը բանակի և ընկերների հետ գրավեցին Միջնաբերդը, այն օրերին, երբ Օլիմպոսում նշում էին Զևսի տոնը (հուլիս)։ Բայց Կիլոնը չհանդիպեց ոչ մի աջակցության։ Ատհենիանսը մազապուրծ դաշտում արագ հավաքեց բանակ և արագ պաշարեցին Միջնաբերդը։ Երբ ապստամբները, որոնք հոգնած ու սովի էին մատնված, նստել էին խորանին և սպաում էին պաշտպանության, այդ նույն ժամանակ բռնակալ Մեգակլը խոստացավ նրանց անվտանգություն և համոզեց իջնել բերդից և ենթարկվեն, բայց հազիվ համոզվեցին և լքեցին Ակրոպոլը, ոմանք զոհվեցին, ոմանք հանձնվեցին։ Իսկ Կիլոնը եղբոր հետ հասցրեց փախչել։

Գրականություն
-------------

### Աղբյուրներ

* Ֆուկուդիդ, Պատմություն
* Պլուտարքոս, Սոլոն

### Ուսումնասիրություններ

* *А. И. Зайцев* Заговор Килона в Афинах // *Античный мир. Проблемы истории и культуры* : Сб. статей к 65-летию Э. Д. Фролова  / Ред. И. Я. Фроянов. —СПб, 1998. — С. 57—68. — ISBN 5-288-02074-4.
* Эндрюс А. Рост Афинского государства (III. От Килона до Солона) // Кембриджская история древнего мира. Т. III. Ч. 3: Расширение греческого мира. М.: Ладомир, 2007. ISBN 978-5-86218-467-9

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 429)։*  |
**Պարապսիխոլոգիա** (պսիխո և լոգիա), պարահոգեբանություն, գիտության զարգացման տվյալ փուլում անբացատրելի հոգեֆիզիոլոգիական-ֆիզիկական որոշ պրոցեսների մեկնաբանումը որպես՝  

ա․ արտազգայական (մեզ հայտնի զգայարանների գործունեությամբ չհիմնավորվող) ընկալում,  

բ․ արտաքին ֆիզիկական երևույթների, օբյեկտների, ինչպես նաե իրադարձությունների վրա մտովի ներգործություն։  

Պարահոգեբանները տարբերում են արտազգայական ընկալման հետնյալ ձևերը․  

1․ հեռազգայություն (տելեպաթիա)՝ մտովի հաղորդակցում, երբ ինդուկտորի մտքերը, նրա ցանկությունից անկախ հայտնի են դառնում պերցիպիենտին (ընկալող),  

2․ պայծառատեսություն (տելեստեզիա)՝ առանց ինդուկտորի մասնակցության, որևէ իրադարձության կամ առարկայի մասին ինֆորմացիա ստանալու ընդունակություն,  

3․ կանխատեսություն՝ (պրոսկոպիա)՝ ապագա իրադարձությունների կամ այլ անձի ապագա մտքերի գուշակում,  

4․ կենսաբանական էֆեկտ՝ օժանդակ ինդիկատորի (շիվ, կոր մետաղալար են) օգնությամբ ընդերքի «հետախուզում»,   

5․ պարաախտորոշաբանություն՝ առանց հիվանդի հետ շփվելու, պայծառատեսության վրա հիմնված ախտորոշում։  

Արտաքին ֆիզիկական երևույթների, օբյեկտների, ինչպես նաև իրադարձությունների վրա պարահոգեբանական ներգործության ձևերից առանձնացվում է պսիխոկինեզը (հոգեներգործություն), որը տարբերվում է, իբր, նոր իրավիճակ առաջացնելու կարողությամբ։ Պարահոգեբանական հետազոտությունների հիմնական մեթոդը գիտափորձն է, որի արդյունքներն ամփոփվում են հավանականային վիճակագրական գնահատման եղանակով՝ պարահոգեբանական երևույթի դրսևորումը կարող է վկայվել միավորների այնպիսի հարաբերակցությամբ, որը բացատրվում է միայն այդ երևույթով, և որի պատահական առաջացումը քիչ հավանական է։ Չնայած գիտափորձերի տեխնիկայի կատարելագործմանը, սխալմունքի կամ խաբեության հնարավորությունները չեն բացառվում։ Միաժամանակ պարահոգեբանական պրոցեսները չեն վերարտադրվում, այսինքն՝ չեն բավարարում գիտական փաստի հավաստիությանը ներկայացվող պահանջները։ Պարահոգեբանների մի մասի կարծիքով, որպես կենսաբանական կապի միջոց և ինֆորմացիա կրող հանդես է գալիս օրգանիզմների էլեկտրամագնիսական դաշտը։ Պարահոգեբանական հետազոտություններն սկզբնավորվել են 1882-ին, երբ Լոնդոնում կազմակերպվել է «Հոգեկան երևույթների ուսումնասիրման ընկերությունը»։ 1970-ական թթ․ վերջին ավելի քան 30 երկրներում գործում էին հատուկ լաբորատորիաներ և ընկերություններ, որոնցից շատերը միավորված են Միջազգային պարահոգեբանական ասոցիացիայում (Նյու Յորք)։ ՍՍՀՄ-ում հետազոտությունները ձեռնարկվել են 1920-ական թթ․ Լենինգրադում, 1960-ականներից շարունակվել Մոսկվայում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Քարնաբի փողոցը 1968 թվականին
Քարնաբի փողոցը 1968 թվականին
**Քարնաբի** (անգլ.՝ Carnaby Street), փոքրիկ անցումային փողոց Լոնդոնում, Ռիջենտ և Օքսֆորդ փողոցների մոտակայքում։ 1960-ական թվականներին փողոցը գտնվում էր «ճոճվող Լոնդոնի» կենտրոնում։ Այժմ Քարաբի փողոցի վրա են բուտիկները, բայց նրանցից շատերը ցուցադրում են ժամանակակից նորաձևության զանգվածային միտումները։

Պատմություն
-----------

Փողոցը Քարնաբի է անվանվել Քարնաբի-հաուս (անգլ.՝ Karnaby House) բարձր շենքի պատվին։ Քարնաբի-հաուսի ծագման մասին տեղեկություններ չկան։ Ենթադրաբար Քարնաբի փողոցը կառուցվել է 1685 կամ 1686 թվականներին։ Վերջնականապես կառուցվել է 1690 թվականին փոքրիկ տներով։

1934 թվականին բացվել է Florence Mills Social Club ջազ-ակումբը, որտեղ հավաքվում են պանաֆրիկանիզմի կողմնակիցները։

1958 թվականին Ջոն Սթիվենը Քարնաբի փողոցի վրա բացեց իր առաջին բուտիկ His Clothes-ը։ Նրան հետևեցին I Was Lord Kitchener’s Valet, Kleptomania, Mates, Ravel և այլ բուտիկներ։

1960-ական թվականների սկզբներին Քարնաբին դարձավ նորաձևությամբ հայտնի փողոց։ Շատ անկախ դիզայներներ, ինչպիսիք են Մերի Քուանտը, Ֆոալե ի Տաֆֆինը, Լորդ Ջոնը, Merc-ը, Take Six-ն ու Irvine Sellars-ը բնակվում էին Քարնաբի փողոցում։ Հարակից փողոցներում իրենց տեղն էին գտել նկուղային ակումբները, որտեղ ելույթ էին ունենում Small Faces-ը, The Who-ն и Rolling Stones-ը։ Քարնաբի փողոցը դարձավ Լոնդոնի գլխավոր փողոցներից մեկը։

1973 թվականի հոկտեմբերին Լոնդոնի Մեծ Խորհուրդը մասամբ պատրաստել է հետիոտնային գոտի, արգելելով երթևեկությունը 11.00-ից մինչև 20.00-ը։
**Կիլո**-ն (հունարեն՝ χίλιοι – «հազար» ) (հայերեն նշանակումը՝ կ, միջազգային նշանակումը՝ k) տասնորդական նախածանց է, որը մեծացնում է ֆիզիկական մեծությունը 103 (1000) անգամ։

Օրինակ՝

1 կիլոգրամ (1 կգ) — 1000 գրամ

1 կիլոմետր (1 կմ) — 1000 մետր

1 կիլովատտ (1 կՎտ) — 1000 վատտ

1 կիլոջոուլ (1 կՋ) — 1000 ջոուլ

1 կիլոֆլոպս — 1000 ֆլոպս

Կիլոն որպես երկուական նախածանց
------------------------------

Թվային տեխնոլոգիաների հետ կապված բնագավառներում հաճախ մեծությունները պատիկ են լինում եկուսի որևէ աստիճանի, և այդ պատճառով հաճախ այդ բնագավառներում կիլոբայթ ասելով նկատի են ունենում ոչ թե 1000 բայթ, այլ՝ 1024 (1024=210)։ Շփոթություններից խուսափելու նպատակով 1999 թ․ Միջազգային էլեկտրոտեխնիկական կոմիտեն նոր ստանդարտ մտցրեց, որը սահմանում է նոր նախածանց՝ կիբի, որն արդեն մեծացնում է մեծությունը 1024-ով և ոչ թէ հազարով։ Չնայած ստանդարտին՝ լայնորեն տարածված է, որ կիլոբայթը=1024բայթ։

Տես նաև
-------

* Տասնորդական նախածանցներ
* Կիբի

Ծանոթություն
------------

1. ↑


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Տասնորդական նախածանցներ |
| --- |
|  |
| Բացասական աստիճանով | յոկտո 10−24  · զեպտո 10−21  · ատտո 10−18  · ֆեմտո 10−15 · պիկո 10−12  ·նանո 10−9  · միկրո 10−6  · միլի 10−3  · սանտի 10−2 · դեցի 10−1 |
|  |
| Դրական աստիճանով | դեկա 101 ·հեկտո 102 ·կիլո 103 ·մեգա 106 · գիգա 109 · տերա 1012 · պետա 1015 · էկսա 1018 · զետտա 1021 · յոտտա 1024 |

 |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 429)։*  |
**Կարոլին Շուլց** (լեհ.՝ Karola Szulc, մայիսի 20, 1867(1867-05-20), Վարշավա, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 6, 1926(1926-01-06), Փարիզի 8-րդ շրջան, Փարիզ), լեհ բժիշկ, որն աշխատել է Ֆրանսիայում։

Կենսագրություն
--------------

Շուլցը ծնվել է Լեհական թագավորության Վարշավա քաղաքում։ Հայրը եղել է երաժիշտ։

Շուլցը բակալավրի աստիճանը ստացել է 1884 թվականին, այնուհետև դարձել է Փարիզի համալսարանի բժիշկ-ուսանող։ 1888 թվականին, 22 տարեկանում գրել է ատենախոսություն «*Կին բժիշկը 19-րդ դարում»* վերնագրով։ Շուլցն իր ատենախոսության մեջ պնդել է, որ կին բժիշկների նվաճումները եղել են 1850-ական թվականներին սկսված «կանանց մտավոր և մասնագիտական էմանսիպացիա» շարժման մի մասը։ Ատենախոսությունը մեծ աղմուկ էր բարձրացրել ժողովրդի մեջ և, օրինակ, ժամանակակից նյարդաբանության հիմնադիր Ժան-Մարտին Շարկոն դեմ էր այն մտքին, որ բժշկության մեջ կանայք տղամարդկանց հավասար կարող են գործունեություն ծավալել։ Այնուամենայնիվ, թեզը պաշտպանվել է, և Շուլցը ստացել է դոկտորի աստիճան։

Շուլցի ատենախոսությունը ազդեցիկ էր․ կանանց հետ կապված թեմաները ոգեշնչել էին այլ ֆրանսիացի կին գիտնականների։ Շուլցը՝ որպես գիտական աստիճաններ ստացած հազարավոր կանանցից մեկն էր, որը տասնիններորդ դարի վերջին կանանց կրթության գործում մեծ ավանդ է ունեցել։ Նա նաև իր ժամանակի շատ կանանցից մեկն էր, որոնք իրենց հայրենիքում որակավորումից զրկված լինելով, տեղափոխվել են այլ երկիր։

1888 թվականին Շուլցը եղել է *«La Revue scientifique des femmes»*-ի հեղինակներից մեկը, որը կարճ ժամանակում խմբագրվել է ֆեմինիստական կուսակցության ակտիվիստուհու՝ Սելին Ռենուզի կողմից։ Ավելի ուշ Շուլցն աշխատել է *«La Poste»*-ում՝ ֆրանսիական փոստային, հեռագրական և հեռախոսային ծառայությունում՝ որպես գլխավոր բժիշկ՝ կին ծառայողների համար։

Շուլցն ամունացել է վիճակագիր Ժակ Բերտիլոնի հետ, նրանք ունեցել են 2 դուստր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8
2. 1 2 3 4  Clark, Linda L. (2008), *Women and Achievement in Nineteenth-Century Europe*, Cambridge: Cambridge University Press, p. 197,
3. 1 2 3  Moulinier, Pierre (2013), «Bertillon (Caroline) née Schultze», *Histoire de la santé* (Bibliothèque interuniversitaire de santé), վերցված է 2 June 2015
4. 1 2 3 4  Offen, Karen M. (2000), *European Feminisms, 1700–1950: A Political History*, Stanford, CA: Stanford University Press, p. 177,
5. ↑  Harvey, Joy (2000), «Renooz, Céline (1849–1926?)», in Ogilvie, Marilyn; Harvey, Joy, *The Biographical Dictionary of Women in Science: Pioneering Lives from Ancient Times to the Mid-20th Century*, **2**, New York: Routledge, pp. 1089–90,


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 14042249 · GND: 139957685 · ISNI: 0000 0004 2660 5964 · NTA: 180805746 · NUKAT: n2014092586 · SUDOC: 234428856 · VIAF: 103280010 · WorldCat VIAF: 103280010 |

 |

 |
**Ելույթ վերելակի համար**  (կամ **ճառ վերելակի համար**) (անգլ.՝ Elevator Pitch կամ Elevator Speech), ապրանքի, նախագծի կամ ծառայության հայեցակարգի վերաբերյալ կարճ պատմություն։ Եզրը արտացոլում է ժամանակային սահմանափակվածությունը․ ներկայացման երկարությունը պետք է այնպիսին լինի, որ այն ամբողջովին կարողանա պատմվել վերելակի շարժման ընթացքում, այսինքն՝ գրեթե երեսուն վայրկյան կամ 100-150 բառ։

Եզրը սովորաբար գործածվում է անթեփրենյորի ելույթի ենթատեքստում իր նոր բիզնես գործընկերոջը ներդրումային հայեցակարգը ներկայացնելու համար։ Քանի որ վենչուրային ֆոնդերի ներկայացուցիչները ձգտում են ինչքան հնարավոր է շուտ որոշում կայացնել այս կամ այն թիմի կամ նախագծի հեռանկարային լինելու կամ չլինելու վերաբերյալ, ընտրության առաջնային չափանիշը դառնում է «վերելակի համար ելույթը»։ Համապատասխանաբար, այդ ելույթի որակը և ներկայացման մակարդակը ունեն կարևորագույն նշանակություն ստարտափի ղեկավարի համար, որը ձգտում է ֆինանսավորում գտնել։

Վերելակի համար ճիշտ կազմված ելույթը պատասխանում է որոշակի հարցերի․

* Ինչպիսի ապրանք է առաջարկվում։
* Ինչպիսի առավելություններ ունի ապրանքը։
* Տեղեկատվություն ընկերության վերաբերյալ։

Տեքստերը, որոնք կարելի է անվանել «ելույթ վերելակի համար», հաճախ օգտագործվում են այլ մասնագիտության տեր անձանց համար․ վաճառողների, նախագծերի մենեջերների, այսինքն՝ մարդկանց, որոնց համար անհրաժեշտ է արագորեն հիմնական գաղափարը փոխանցել ունկնդրին, չնայած ինքը՝ եզրը, որպես կանոն, այդ տեսքով չի օգտագործվում։ «Վերելակի համար ելույթի» տարատեսակ կարելի է համարել գրքերի շապիկների վրայի կարճ գրվածքները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ինչ է Elevator Pitch-ը։
2. ↑  «Elevator Pitch»։ Առաջարկություններ «վերելակային վաճառքների» վերաբերյալ(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Business Know-How - The Art of the Elevator Pitch
**Փարիզի խաղաղության կոնֆերանս** 1946, միջազգային կոնֆերանս, որ հրավիրվել է երկրորդ համաշխարհային պատերազմում (1939-1945) հաղթանակած հակահիտլերյան կոալիցիայի պետությունների և Եվրոպայում ֆաշիստական Գերմանիայի նախկին դաշնակիցների (Իտալիա, Ռումինիա, Բուլղարիա, Հունգարիա և Ֆինլանդիա) միջև հաշտության պայմանագրերի նախագծերը քննարկելու համար։ Տեղի է ունեցել հուլիսի 29-ից հոկտեմբերի 15-ին, Փարիզում։ Կոնֆերանսի աշխատանքներին մասնակցել են ՍՍՀՄ, ԱՄՆ, Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Չինաստանը, Ավստրալիան, Բելգիան, Բելառուս ՍՍՀ, Բրազիլիան, Եթովպիան, Լեհաստանը, Կանադան, Հարավսլավիան, Հարավ-Աֆրիկյան Հանրապետությունը, Հնդկաստանը, Հունաստանը, Նիդերլանդները, Նոր Զելանդիան, Նորվեգիան, Չեխոսլովակիան, Ուկրաինա ՍՍՀ։ Բանավեճերին մասնակցելու իրավունքով հրավիրվել են Ալբանիայի, Ավստրիայի, Եգիպտոսի, Իրանի, Իրաքի, Կուբայի և Մեքսիկայի ներկայացուցիչները։ Փարիզի խաղաղության կոնֆերանսում սովետական պատվիրակությունը պաշտպանեց բոլոր ժողովուրդների ազգային անկախությունը և վճռաբար մերժեց արևմտյան պետությունների (ամենից առաջ՝ ԱՄՆ–ի և Մեծ Բրիտանիայի) փորձերը՝ իրենց իրավունք վերապահելու միջամտել Գերմանիայի նախկին դաշնակիցների, մասնավորապես Բուլղարիայի, Ռումինիայի և Հունգարիայի (որտեղ հաղթանակել էին ժողովրդադե– մոկրատական կարգերը) ներքին գործերին։ Սովետական պատվիրակության հաստատակամ դիրքորոշման շնորհիվ կոնֆերանսը հավանություն ավեց Արտաքին գործերի մինիստրների խորհրդի կողմից նախապես համաձայնեցված դրույթների գերակշիռ մեծամասնությանը։ Սակայն արևմտյան պետությունները (խախտելով հանձնարարականները ձայների 2/3-ով ընդունելու համաձայնեցված կարգը) ձայների պարզ մեծամասնությամբ անցկացրեցին իրենց ձեռնտու որոշ հանձնարարականներ (Դանուբի միջազգայնացման մասին են)։ Հաշտության պայմանագրերի չհամաձայնեցված հոդվածները կարգավորվեցին արտաքին գործերի մինիստրների խորհրդի Նյու Յորքի նստաշրջանում (1946 թ.-ի նոյեմբերի 4-ից դեկտեմբերի 12-ը)։ Տես Փարիզի հաշտության պայմանագրեր 1947։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Փոքր Խինգան լեռնասղթա**, Սյաոսինանլին լեռներ ԽՍՀՄ-ում (ՌՍՖՍՀ Խաբարովսկի երկրամասում ու Ամուրի մարզում) և Չինաստանի հյուսիս-արևելքում։ Երկարությունը մոտ 500 կմ է, առավելագույն բարձրությունը՝ 1150 մ (Դույմյանշան լեռ, Չինաստանում)։ Փոքր Խինգանի Չինական մասը շրջապատված է Նունցզյան, Աունգարի գետերի հովիտներով, Սունլյաո և Սանցզյան հարթավայրերով։ Ամուրի կիրճից արևելք մինչև Տիրմա գետի վերին հոսանքները, 150 կմ երկարությամբ ձգվում է Փոքր Խինգանի սովետական մասը։ Տիրապետում է հարթ, հաճախ ճահճացած ջրբաժաններով և առանձին բարձրություններով միջին բարձրության լեռնային ռելիեֆը։ Կազմված է գրանիտներից, գնեյսներից, բյուրեղային թերթաքարերից, բազալտներից։ Արևմուտք ստորոտին է Ուդալյանչի հրաբուխը (ժայթքել է 18-րդ դարում)։ Կան ածխի, գրաֆիտի, ոսկու, երկաթի և անագի հանքավայրեր։ Լանջերը ծածկված են անտառներով։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ ռուսական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2012002866 · VIAF: 315168475 · WorldCat VIAF: 315168475 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Կարո Չարչօղլյան** (1905, Ալեքսանդրապոլ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1956, Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երաժիշտ, դուդուկահար։ Հայտնի էր որպես դուդուկահար Փանչո Կարո։

Կենսագրություն
--------------

Կարո Չարչօղլյանը ծնվել է 1905 թվականին Ալեքսանդրապոլում (այժմ Գյումրի)։ Որոշ ժամանակ նվագել է Վարդան Բունու ղեկավարած Արևելյան Սիմֆոնիկ նվագախմբում, նաև Ռադիոյի ժողգործիքների անսամբլում (ղեկավար՝ Արամ Մերանգուլյան)։ Կյանքի երկրորդ կեսը ապրել է Բաքվում, նվագել է Բաքվի ժողգործիքների պետական նվագախմբում։ Հուզեիր Հաջիբեկովի համահեղինակությամբ դուդուկի դասագիրք է գրել։ Երկար տարիներ Բաքվում նվագել է բժիշկ Ավանես Իոաննիսյսնի հայտնի նվագախմբում, իսկ 1930 թվականին արժանացել է համամիութենակն մրցույթի դափնեկրի կոչման։

Կարո Չարչօղլյանը բացի ազգային նվագացանկից դուդուկով կատարել է նաև արևելքի դասական երաժշտության մուղամաթի նմուշներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Անահիտ Կիրակոսյան, Հայ ժողովրդական նվագարանային կատարողական արվեստ, Երևան 2011


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs |

 |
Ֆենիլացետիլեն
Ինդեն
Ացետիլենի մոլեկուլի կառուցվածքը
**Ֆլուօրադենը** միակ ածխաջրածինն է, որն ունակ է դիսոցվել ջրային միջավայրում։

Ըստ էլեկտրոլիտիկ դիսոցման տեսության թթու են համարվում այն նյութերը, որոնք դիսոցվելիս առաջացնում են պրոտոն։ Օրգանական քիմիայում հանդիպում են հիմնականում 4 տեսակ թթուներ՝ CH, NH, OH, SH։ Ածխաջրածինների թթվային հատկությունների դրսևորումը պայմանավորված է C-H կապի բևեռացվածության աստիճանով։ Ծայրային եռակի կապ պարունակող ալկինները ցուցաբերում են թույլ թթվային հատկություններ և ընդունակ են պրոտոնացվելու միայն շատ ուժեղ հիմքերի՝ ալկալիների ազդեցությամբ։

Ածխածնային շղթայի աճին զուգահեռ ծայրային եռակի կապով ածխաջրածնի ածխածնի և ջրածնի կապի բևեռայնությունը, հետևաբար նաև թթվային հատկություններըփոքրանում են։ Այսպես, օրինակ, պրոպիլ խումբն ավելի մեծ էլեկտրադոնոր հատկություններ է ցուցաբերում քան էթիլ խումբը։ Ացետիլենային ածխաջրածինների թթվային հատկություններն արտահայտվում են նատրիումի ամիդի, միարժեք պղնձի և արծաթի աղերի(ջրային լուծույթում) հետ ռեակցիաներում։ Այս ռեակցիաների ընթացքում առաջանում են ացետիլենիդներ։ Միայն ծայրային եռակի և եզակի կապեր պարունակող ածխաջրածիններից ամենաուժեղ թթվային հատկությոյնն ունի ացետիլենը։ Թթվային հատկությունների դրսևորման համար անհրաժեշտ է, որ ծայրային եռակի կապ պարունակող ածխածինը միացված լինի էլեկտրաբացասական ածխաջրածնային խմբի։ Քանի որ վինիլ խումբը բավական էլեկտրաբացասական է, վինիլացետիլենը կունենա թթվային հատկություններ, որը սակայն ջրում չի դրսևորվում։ Եռակի կապ չպարունակող օրգանական նյութերից որոշակի թթվային հատկություններ ունի նաև ինդենը։ Ինդենը, ինչպես նաև ֆենիլացետիլենը և ացետիլենը իրենց համեմատաբար շարժուն ջրածինը փոխանակում են ծանր ջրով կամ սպիրտով, սակայն միայն ուժեղ հիմքով կատալիզվելու դեպքում։ Հայտնի է միայն մեկ ածխաջրածին, որը կարող է հեշտությամբ փոխանակել իր ջրածինը ամֆոտեր լուծիչի հետ առանց կատալիզատորի։ Դա ֆլուօրադենն է։ Ինդենը, ֆենիլացետիլենը և ացետիլենը օժտված են որոշակի թթվային հատկություններով, սակայն սրանց շարժուն ջրածինը չի դիսոցվում ջրում։ Ֆլուօրադենի բևեռացված H-ը դիսոցվում է։ Համոզվելու համար կարելի է համեմատել այդ նյութերի pK-ների արժեքները ջրային և դիմեթիլսուլֆօքսիդային միջավայրում։ Ջրում ֆլուօրադենն ու ֆենոլն ունեն մոտավորապես հավասար pK-ներ։ Ֆլուօրադենը դարձելի ռեակցիաների մեջ է մտնում հիմքերի հետ։ Ֆլուօրադենը չունի արտադրական նշանակություն և սինթեզի եղանակներ դեռևս չկան։ Ֆլուօրադենը որոշակի քանակով պարունակվում է նավթում։

| ՆՅՈՒԹ | pKa(ջուր) | pKa(DMSO) |
| --- | --- | --- |
| Ֆլուօրադեն | 1,1 | 20,1 |
| Ինդեն | չի դիսոց. | 20,1 |
| Ֆենիլացետիլեն | չի դիսոց. | 28,85 |
| Ացետիլեն | չի դիսոց. | 29,7 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  FLUORENE
2. ↑  *Bradley J. Williams A. J. Andrew S.I.D. Lang* Jean-Claude Bradley Open Melting Point Dataset // *Figshare* — 2014. — doi:10.6084/M9.FIGSHARE.1031637.V2

Աղբյուր
-------

* Fluoradene,Henry Rapoport , Gerald Smolinsky,J. Am. Chem. Soc. 1960, 82 (4), pp 934–941, Publication Date: February 1960
* Two fluoradene derivatives։ pseudosymmetry, eccentric ellipsoids and a phase transition Archived 2010-06-28 at the Wayback Machine.
* Excimer formation of fluoradene
* ADVANCES IN THEORETICALLY INTERESTING MOLECULES VOLUME 4
| **Հայեր** |
| --- |
| Հայկական մշակույթ |
| Ճարտարապետություն · Արվեստ · Հայկական անունԽոհանոց · Պարարվեստ · ՀագուստԳրականություն · Երաժշտություն  · Պատմություն |
| Հայկական պետություններ |
| Հայաստան ·Արցախ

---

**Հայկական սփյուռք**Ռուսաստան ·ՖրանսիաԱՄՆ ·Իրան ·ՎրաստանԱդրբեջան ·Արգենտինա ·ԲրազիլիաԼիբանան ·Սիրիա ·ՈւկրաինաԼեհաստանում ·Կանադա ·ԱվստրալիաԹուրքիա ·Հունաստան ·Կիպրոս |
| Ենթախմբեր |
| Համշենցիներ · Չերքեզահայեր |
| Կրոն |
| Հայ Առաքելական ·Հայ Կաթողիկե ·Հայ Ավետարանական |
| Լեզու, ճյուղեր և բարբառներ |
| Հայերեն. Արևելյան · Արևմտյան · Բարբառներ |
| Հետապնդումներ |
| Ցեղասպանություն ·Համիդյան կոտորածներԱդանայի կոտորած ·Հակահայկականություն |
| **Հայաստան Պորտալ** |
| * դ
* ք
* խ
 |

**Չերքեզահայեր**, նաև՝ **լեռնահայեր**, **անդրկուբանյան հայեր**, **էրմելներ** (կաբ.-չերք.՝ Адыгэ ермэлы, ռուս.՝ Черкесогаи), 15-րդ դարում Կովկասի հյուսիսարևմտյան մասում (ժամանակակից Կրասնոդարի երկրամասը և Ադիգեայի Հանրապետությունը) կազմավորված հայերի ենթախումբ։ Դարեր շարունակ ադիգական լեզվական միջավայրում բնակեցումը առաջացրել են հատուկ էթնալեքտի կազմավորում։ Մարդաբանական առումով չերքեզահայերը պատկանում են հյուսիսկովկասյան տիպին (ուղիղ քիթ, բարձր հասակ)։ 19-րդ դարի առաջին կեսին չերքեզահայերն սկսել են տեղափոխվել Ռուսական կայսրության դաշտային տարածքները, որտեղ հիմնել են Արմավիր քաղաքը։ Այժմ չերքեզահայերի կուտակումը բարձր է Արմավիրում և Մայկոպում։ Նրանց մեծ մասը այլևս ռուսերեն են խոսում որպես մայրենի լեզու։

Ռուսաստանի Դաշնության 2002 թվականին կայացած մարդահամարի տվյալներով՝ Ռուսաստանում բնակվող 452 հայ է ադիգերեն խոսում որպես մայրենի լեզու։

Չերքեզահայերի հայտնի ներկայացուցիչների թվում են ռուսաստանցի գործարար Արտյոմ Տարասովը և ֆրանսիացի գրող Անրի Թրուայա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ.Վ. Բուրկինա։ Հյուսիս-արևմտյան Կովկասյի չերքեզահայերը 19-րդ դարում: (ռուս.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մ.Վ. Սավվա, Կրասնոդարի երկրամասի հայերը Archived 2009-09-16 at the Wayback Machine.
* Վ.Բ. Վինոգրադով, Միջին Կուբանը. համաերկրացիներ և հարևաններ
* Արմավիրի և չերքեզահայերի պատմությունը, Եկատերինոդար, 1916
**Կարապետ (Կարո) Քահքեջյան** (մականունը՝ **Սպիտակ Արջ, Մաղավուզի Կարո**, մարտի 24, 1962 թ. Հալեպ - հունիսի 26, 1993 թ. «Պուշկենյալ» բարձունք, Մարտակերտի շրջան), սիրիահայ ազատամարտիկ, Խաչակիրներ կամավորական ջոկատի հիմնադիր-հրամանատար։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Սիրիայի Հալեպ քաղաքում։ 1978 թվականին տեղափոխվել է Գերմանիա, սովորել ճարտարապետություն Ֆրանկֆուրտի ճարտարագիտական համալսարանի մեխանիկամեքենաշինական ֆակուլտետում։ Ապա հաստատվել է Կալիֆոռնիայի Ֆրեզնո քաղաքում։ Լիբանանում ապրած տարիներին մասնակցել է Բեյրութի հայկական թաղամասի ինքնապաշտպանական մարտերին։

1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժի ժամանակ եկել է Հայաստան օգնելու նպատակով։ Շահե Ա. Աճեմյանի հետ կազմել է Խաչակիրներ ջոկատը։ 1991-1993 թվականներին մասնակցել է Հայաստանի Արարատի, Տավուշի, Արցախի Ասկերանի, Մարտակերտի, Քարվաճառի շրջանների, Բերդաձորի ենթաշրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ «Պուշկենյալ» բարձունքի ազատագրման ժամանակ՝ մինչև հիմնական ուժերի հարձակումը, իր ջոկատով մարտնչել է հակառակորդի գերակշռող ուժերի դեմ, պահպանել բարձունքը և մարտում զոհվել։

Նրա աճյունը ամփոփված է Եռաբլուրում, որտեղ կանգնեցված է նրա հուշարձանը։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մենք ֆետայի կոչուելու պատիւին արժանացանք, ուշադիր պէտք է ըլլանք որ մեր վրայ խօսք չի գայ- Կարո Քահքեջյան |  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Բոլորը թող իմանան, դիւանագիտութիւն ալ կը խաղանք, սրիկաներ կուգան մեր մօտ, երեսնին ալ կը խնդանք, բարի տեսքով...բայց հետ այսու մեր ատամները պողպատ են, մենք ալ 1915-ի հայը չենք, մեր թշնամիներուն վիզերը կը պոկենք- Կարո Քահքեջյան |  |

Պատկերասրահ
-----------

* Հուշարձան՝ նվիրված Կարո Քահքեջյանին Երևանի Էռնստ Թելմանի անվան թիվ 13 դպրոցի բակումՀուշարձան՝ նվիրված Կարո Քահքեջյանին Երևանի Էռնստ Թելմանի անվան թիվ 13 դպրոցի բակում
* Հուշարձան՝ նվիրված Կարո Քահքեջյանին Երևանի Էռնստ Թելմանի անվան թիվ 13 դպրոցի բակումՀուշարձան՝ նվիրված Կարո Քահքեջյանին Երևանի Էռնստ Թելմանի անվան թիվ 13 դպրոցի բակում
* Կարո Քահքեջյանի գերեզմանաքարըԿարո Քահքեջյանի գերեզմանաքարը
* Կարո ՔահքեջյանԿարո Քահքեջյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  1993 թ. այս օրը սպանվեց «Արաբո» ջոկատի հրամանատար Կարո Քահքեջյանը
2. 1 2  Կարո Քահքեջյանի մասին copypaste.am կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Կարո Քահքեջյան*** հոդվածին

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Քրեական պատմություններ** կամ **Քրեական պատմություն** (անգլ.՝ Crime Story, 1986—1988), հեռուստասերիալ քրեական դրամայի ժանրում, ստեղծված Չակ Ադամսի և Գուստավ Ռեյնինգերի կողմից։

Սյուժե
------

1960 - ականների սկզբին Չիկագոյում հայտնվում է նոր հանցախումբ, որը գլխավորում է երիտասարդ ավազակ (գանգստեր) Ռեյ Լուկան։ Ոստիկանության լեյտենանտ Մայք Թորելոն Լուկայի հետ մտնում է դաժան հակամարտության մեջ, որը ձգձգվում է շատ տարիներ։

Դերերում
--------

* Դենիս Ֆարինա — *լեյտենանտ Մայք Թորելո*
* Էնտոնի Ջոն Դենիսոն — *Ռեյ Լուկա*
* Ջոն Սանտուչի — *Պոլի Տագլիա*
* Սթիվեն Լենգ — *Դեվիդ Աբրանս*
* Բիլ Սմիտրովիչ — *սերժանտ Դենի Կրայչեկ*
* Բիլ Քլեմպբել — *հետախույզ Ջոուի Ինդելի*
* Պոլ Բատլեր — *հետախույզ Վոլեր Կլեմսոն*
* Սթիվ Ռայան — *հետախույզ Նեյթ Գրոսման*
* Թեդ Լիվայն — *Ֆրենկ Հոլման*
* Էնդրյու Դայս Քլեյ — *Մաքս Գոլդման*
* Ջոն Պոլիտո — *Ֆիլ Բարտոլի*
* Ժոզեֆ Վայսման — *Մենի վեյսբորդ*
* Դարլեն Ֆլյուդեր — *Ջուլի Թորելո*
* Դրվագային դերերով ֆիլմում հայտնվել են Ջուլիա Ռոբերտս, Քևին Սփեյսի, Քրիստիան Սլեյթեր, Մայքլ Մեդսեն և ուրիշներ։

Ստեղծում և ցուցադրում
---------------------

«Քրեական պատմություններ» սերիալը մտածված է Գուստավ Ռեյնիգերի և Չակ Ադամսի կողմից, գործադիր պրոդյուսերը դարձել է Մայքլ Մաննը։ Նկարահանող խմբի մի քանի անդամներ առնչություն ունեին խաղաղության հետ, ինչի մասին պատմում է սերիալը։ Այսպես, Չակ Ադամսը և լեյտենանտ Թորելոյի դերը կատարող Դենիս Ֆարինան ծառայել են Չիկագոյի ոստիկանությունում, իսկ Ջոն Սանտուչին, ով կատարել է Պոլի Թագլիայի դերը, եղել է պրոֆեսիոնալ գող։ Շատ դրվագներ հիմնված են եղել Սանտուչիի կատարած իրական հանցագործությունների վրա։ Հատուկ սերիալի անոնսի համար 1960 - ական թվականների հայտնի երգիչ Դել Շենոնը երգեց իր «Runaway» հին հիթը։

Երկու թռիչքային սերիաները, որոնք նկարահանվել են ռեժիսոր Աբել Ֆերարի կողմից, ցուցադրվել են 1986 թվականի սեպտեմբերի 18 - ին NBC ալիքով։ Սերիալի վերջին սերիան ցուցադրվել է 1988 թվականի մայիսի 10 - ին։ Երկու տարվա ընթացքում ցուցադրվել է քառասունչորս սերիա՝ բաժանված երկու եթերաշրջանների։

Սերիալը ցուցադրվել է Ֆրանսիայում (1988), Գերմանիայում և Մեծ Բրիտանիայում (1989), Շվեդիայում (1991), Իտալիայում, Իսպանիայում, Ֆինլանդիայում։ Ռուսաստանում ցուցադրվել է Ռոսիա 1 հեռուստաալիքով 1993 թվականին, ցուցադրման հովանավորը եղել է ամերիկական Brown & Williamson ծխախոտի ընկերությունը։

Քննադատություն
--------------

Թռիչքային սերիաների ցուցադրումից հետո «Նյու Յորք Թայմս» ամսագիրը ընդգծեց, որ հավաստիության համար սերիալը նման է Էլնոր Լեոնարդի վեպին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990.
2. ↑  Рекламная кампания «Lucky Strike» началась показом детектива
3. ↑  John O’Connor. «A Preview of Crime Story» (անգլ.)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes |

 |
**Ավտոգենեզ** (հունարեն՝ αὐτός - ավտո և γένεσις ֊ ծագում), ուսմունք, որը ձգտում է օրգանիզմների էվոլյուցիան բացատրել արտաքին միջավայրից կտրված, միայն ներքին գործոններով։

Տարրեր
------

Ավտոգենեզի տարրեր նկատվել են Լամարկի տեսությունում, իսկ կենդանաբաններ Բերը, Կյոլիկերը, Բերգը, բուսաբաններ Նեհելին, Կորժինսկին, հնէաբան
Կոպը և ուրիշներ ավելի հետևողականորեն են զարգացրել այն։

Զարգացման ենթադրվող ներքին գործոնը անվանել են«կատարելագործման սկզբունք» (Նեհելի), «աճման ուժ» կամ «բաթմիզմ» (Կոպ) և այլն։ Ավտոգենեզ իդեալիստական տեսություն է, կենսաբանության մեջ նրա արտահայտություններն են նեոդարվինիզմը և վիտալիզմը։ Ավտոգենեզ հիմնավորված քննադատել են Դարվինը, Վայսմանը, Տիմիրյազևը, Սևերցովը։

Տես նաև
-------

* Դարվինիզմ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Автогенез Экологический энциклопедический словарь. — Кишинев: Главная редакция Молдавской советской энциклопедии. И.И. Дедю. 1989.
2. ↑  megabook.ru, Автогенез.
3. ↑  Автогенез Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969—1978.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 640)։*  |
Պարաշյուտիստը ինքնաթիռից դուրս ցատկելից
**Պարաշուտային սպորտ**, **պարաշուտինգ**, **սկայդայվինգ** ավիացիոն սպորտի ձև։ Ընդգրկում է թռչող տարբեր ապարատներից (ինքնաթիռ, ուղղաթիռ, պլաներ, դիրիժաբլ, օդապարիկ) վայրէջք՝ պարաշյուտով։ Պարաշուտային սպորտի ժամանակակից ծրագիրն է․ անհատական և խմբակային ցատկեր ճշգրիտ վայրէջքով (600—1500 մ բարձրությունից), ազատ անկման ընթացքում (2000 մ) ակրոբատիկական տարրերի կատարում, չսահմանափակված բարձրությունից տևական անկում՝ հապաղումով, ազատ անկումով խմբակային թռիչք՝ էստաֆետային փայտիկի փոխանցումով (2400 մ), խմբակային ցատկեր ակրոբատիկական հանձնարարված տարրերի կատարումով (2400—4000 մ) և պարաշյուտային բազմամարտ (վայրէջքի ճշգրտություն, կրոս, լոզ, հրաձգություն փոքր տրամաչափի հրացանից)։ Պարաշուտային սպորտը սկզբնավորվել է 20-րդ դարի 20—30-ական թվականներին։

Մարզաձևը զարգացած է ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Կանադայում։ Հայաստանում 1933 թվականին ստեղծվել է պարաշյուտիստների առաջին խմբակը (Երևան, հետագայում՝ ՀԽՍՀ ԴՕՍԱԱՖ-ի աերո ակումբի կազմում)։ Առաջին ցատկերը կատարել են Ն․ Ղարաջյանը, Կ․ Մելքումյանը, Պ․ Ավետիսյանը, Ա․ Խաչատրյանը և ուրիշներ։ Հայ մարզիկները համամիութենական մրցումների մասնակցում էին 1946 թվականից։ 1972 թվականին Երևանում անցկացվել է ԽՍՀՄ առաջնություն։ 1973 թվականին Հայաստանի հավաքականը ԴՕՍԱԱՖ-ի առաջնությունում նվաճել է բրոնզե մեդալ։ Հայաստանի մարզիկներից աշխարհի ռեկորդակիրներ են Ս․ Բաբայանը, Դ․ Մարտինովը, Վ․ Ռիբինը։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX526083 · BNF: 119415489 · GND: 4016376-3 · LCCN: sh85097736 · NDL: 00571658 · NKC: ph137695 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |