**Լյուսիեն Բոնապարտ** (ֆր.՝ Lucien Bonaparte, մայիսի 21, 1775(1775-05-21), Այաչչո - հունիսի 29, 1840(1840-06-29), Վիտերբո, Լացիո, Իտալիա), Կանինոյի առաջին արքայազն 1814 թվականից, Ֆրանսիայի ներքին գործերի նախարար (1799-1800)։ 

Նապոլեոն Բոնապարտի փոքր եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

### Պատանեկան տարիներ

Կառլո Բուոնապարտյի և Լետիցիա Ռամոլինոյի երրորդ որդին է, Նապոլեոն Բոնապարտի փոքր եղբայրը։ 7 տարեկանից ավագ եղբոր՝ Ժոզեֆի հետ սովորել է Օտյունում, այնուհետև տեղափոխվել է Բրիեն լը Շատո, որտեղ հանդիպել է երկրորդ եղբորը՝ Նապոլեոնին։ Լյուսիենը չէր ցանկանում ընդունվել զինվորական ծառայության, նա որոշել էր իրեն նվիրել հոգևոր կարիերային և ընդունվել է Էքս ան Պրովանսի սեմինարիա։ Ֆրանսիական հեղափոխությունը նրան ստիպել է վերադառնալ Այաչչո։ 15 տարեկանում դարձել է Պասկուալ Պաուլիի քարտուղարը։ 1793 թվականին լքել է Պաուլիին և ընտանիքի մյուս անդամների հետ անցնելով Ֆրանսիայի և Կոնվենտի կողմը՝ վտարվել է կղզուց և բնակություն հաստատել Պրովանսում։ Այնտեղ նա օգտվել է ավագ եղբոր՝ Ժոզեֆի փաստաթղթերից, որոնք նրան 7 տարով մեծ էին դարձնում։ 1794 թվականին ամուսնացել է պանդոկապանի դստեր՝ Քրիստինա Բուայնեի հետ։

### Քաղաքականություն

Լյուսիենը, ինչպես և եղբայրները, Մաքսիմիլիեն Ռոբեսպիեռի անկումից հետո խիստ վարկաբեկվել է։ 1795 թվականին Լյուսիենը ձերբակալվել է և բանտարկվել, որտեղ մնացել է վեց ամիս, և միայն Պոլ Բարրասի շնորհիվ է Նապոլեոնին հաջողվել ազատել նրան։ Շուտով նա Ռեյնլանդի բանակում զբաղեցրել է ռազմական կոմիսարի պաշտոնը, ապա նույն պաշտոնն զբաղեցրել է Կորսիկայում։ Նապոլեոնի փառքի շնորհիվ նրան հաջողվել է ընտրվել Լիամոնի դեպարտամենտի Հինգհարյուրի խորհրդում։ Լյուսիեն Բոնապարտը, գլխավորելով Հինգհարյուրի խորհուրդը, վճռորոշ դեր է խաղացել 1799 թվականի բրյումերի 18-ի (նոյեմբերի 9) պետական հեղաշրջման ժամանակ։ Արդյունքում ամբողջ իշխանությունը կենտրոնացվել է Առաջին կոնսուլի՝ Նապոլեոն Բոնապարտի ձեռքում, որը երկրում ստացել է դիկտատորի լիազորություններ։ Լյուսիենն սկզբում նշանակվել է ներքին գործերի նախարար, իսկ 1800-1801 թվականներին գտնվել է դիվանագիտական ծառայության մեջ։

Լյուսիենն աչքի էր ընկնում իր գերատեսչությունն անփույթ վարելով և կասկածելի ազնվությամբ, այդ պատճառով էլ Նապոլեոնը եղբորն ազատել է իր պարտականություններից և ուղարկել պատվավոր աքսորի՝ նշանակելով Իսպանիայի դեսպան։ Մադրիդում նրան հաջողվել է շահել Կառլ IV-ի համակրանքը և հասնել Պորտուգալիայի դեմ Իսպանիայի ու Ֆրանսիայի միջև դաշինք կնքելուն։ 1802 թվականին՝ դիվանագիտական մի քանի անհաջող քայլերից հետո, նա վերադարձել է Փարիզ և հարուստ ռանտյեի կյանք վարել։

1800 թվականին՝ կնոջ մահից հետո, մնալով 2 դուստրերի հետ, ամուսնացել է Ալեքսանդրինե Բլեշամի հետ, որը 1803 թվականին որդի է ունեցել՝ Կառլ Լյուսիենին։ Նրա ամուսնությունն առաջացրել է Նապոլեոնի դժգոհությունը, որը հայտարարել է, որ ինքն այդ ամուսնությունը երբեք օրինական չի ճանաչի։ Դրանից հետո Լյուսիենը կնոջ հետ հեռացել է Հռոմ, որտեղ ապրել է՝ օգտվելով Պիոս VII պապի բարեհաճությունից։ Վերջինս նրան տվել է Կանինո քաղաքի մոտ գտնվող Վիտերբոյի հողերը և Լյուսիենին հռչակել Կանինոյի իշխան։ Նապոլեոնը մի քանի անգամ Լյուսիենին առաջարկել է Էտրուրիայի թագը վերջինիս ամուսնալուծության պայմանով, և 1807 թվականին Մանտովայում նրա հետ անձամբ հանդիպելով ու եղբոր կողմից վճռական մերժում ստանալով՝ նրան արգելել է մնալ Հռոմում։ 1810 թվականին Լյուսիենը մեկնել է ԱՄՆ, բայց ճանապարհին բռնվել է անգլիացիների կողմից և տեղափոխվել Մալթա, այդտեղից էլ Պլիմուտ։ Հաշտվելով Նապոլեոնի հետ՝ նա ամբողջ ուժով նպաստել է Էլբա կղզուց նրա վերադարձին։ Հարյուր օրից հետո Լյուսիենը բոլոր Բոնապարտների հետ ստիպված է եղել լքել Ֆրանսիան։ Մահացել է 1840 թվականին աքսորի մեջ։

Երեխաներ
--------

Քրիստինա Բուայնե՝ Լյուսիեն Բոնապարտի առաջին կինը: Դիմանկարի հեղինակ՝ Ժան-Բատիստ Իզաբե: 19-րդ դարի առաջին քառորդ: Նապոլեոնի թանգարան, Հռոմ
Քրիստինա Բուայնեի հետ (1773-1801) ամուսնությունից ունեցել է 4 երեխա՝

1. Շառլոտա (1795-1865), սկզբում (1815 թվականից) ամուսնացած է եղել դոն Մարիոյի, ապա (1842 թվականից)՝ ասպետ Սետիմիո Սենտամորիի հետ։
2. որդի (ծնվել և մահացել է 1796 թվականի մարտի 13-ին)
3. Վիկտորի Գերտրուդա (1797-1797)
4. Քրիստինա Եգիպտացի (1798-1847), ամուսնացած է եղել նախ շվեդ կոմս Արվեդ Պոսսեի (1818-1824), ապա (1824 թվականից) լորդ Դադլի Քաութս-Ստյուարտի հետ (Շոտլանդիայի թագավոր Ռոբերտ II-ի հետնորդ)։

Ալեքսանդրինե դե Բլեշամի (1778-1855) հետ ամուսնությունից Լյուսիենն ունեցել է 10 երեխա.

1. Շառլ Լյուսիեն (1803-1857), Կանինոյի կոմս, վաստակավոր կենդանաբան, 1822 թվականին ամուսնացել է Ժոզեֆ Բոնապարտի դուստր Զենաիդայի հետ
2. Լետիցիա (1804-1871) – ամուսինը (1821 թվականից)՝ Թոմաս Վայնզ
3. Ժոզեֆ (1806-1807)
4. Ժաննա (1807-1829), ամուսինը (1825 թվականից)՝ Օնորատո, Օնորատոյի մարկիզ
5. Պոլ Բոնապարտ (1808-1827)
6. Լուի Լյուսիեն (1813-1891), լեզվաբան, բասկերենի մասնակգետ, ամուսնացած է եղել Մարիա-Աննա Չեկկիի (1832-1850 թվականներին) և Կլեմենս Ռիչարդի (1891 թվականից) հետ
7. Պիեռ Նապոլեոն (1815-1881), կինը՝ բանվորի դուստր Յուսթին Էլեոնոր Ռյուֆեն
8. Անտուան (1816-1877), կինը (1839 թվականից)՝ Կառոլինա Մարիա Աննա Կարդինալի
9. Մարիա Ալեքսանդրինա (1818-1874), ամուսինը (1836 թվականից)՝ Վինչենցո, կոմս Վալենտինի դի Լավիանո
10. Կոնստանցիա (1823-1876), Հռոմի Սուրբ Սիրտ վանքի մայրապետ

Աշխատություններ
---------------

Քաղաքականությունից ազատ ժամանակ Լյուսիեն Բոնապարտն զբաղվել է գրականությամբ և 1799 թվականին տպագրել «*La Tribu indienne, ou Edouard et Stellina*» (Հնդկական ցեղ, կամ Էդուարդ և Ստելլինա) վեպը։ 1834 թվականին մեկը մյուսի հետևից լույս են տեսել 2 ստեղծագործություններ՝ «*La Verité sur les Cent-Jours*» (Հարյուր օրվա ճշմարտություն, Փարիզ, 1835), «*Mémoires de Lucien Bonaparte, prince de Canino, écrits par lui-même*» (Լյուսիեն Բոնապարտի հուշերը՝ գրված իր կողմից, Փարիզ, 1836), որոնք լայն տարածում են ստացել։ Վերջինում նա նկարագրել է իր պատանեկան տարիները։ Նա նաև գրել է «*Charlemagne ou l'Église sauvée*» (Շառլեման կամ եկեղեցու ազատումը, 26 մասից կազմված պոեմ, Փարիզ, 1815) և «*La Cyrnéïde ou la Corse sauvée*» (Սիրնեիդա կամ Կորսիկայի ազատումը, Փարիզ, 1819) պոեմները։

Վավերագրական ֆիլմեր
-------------------

* 2011 - Լյուսիեն Բոնապարտ / Lucien Bonaparte, le frère rebelle (ռեժիսոր՝ Դոմինիկ Լանզալավի / Dominique Lanzalavi)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Sycomore (ֆր.) / Assemblée nationale
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  *Lundy D. R.* The Peerage
4. 1 2 3 4 5 6  Kindred Britain

Գրականություն
-------------

* «Բոնապարտներ»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բոնապարտների ծագումնաբանություն

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · WikiTree · WeRelate · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Սիտինի ռազմական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNC: a11245062 · BNE: XX1535572 · BNF: 12521132v · GND: 118513141 · ICCU: TO0V259405 · ISNI: 0000000110261579 · LCCN: n82141622 · NKC: jx20140224002 · NLA: 44814337 · NLG: 149076 · NLP: a0000001613353 · NTA: 070963053 · NUKAT: n2009113704 · PTBNP: 100435 · LIBRIS: 254033 · SUDOC: 027671747 · VIAF: 46869293 · ULAN: 500434786 · WorldCat VIAF: 46869293 |

 |

 |