**Արբատ ամրոց** (արաբերեն «ռաբատ»՝ «ռազմական կետ» բառից), կառուցվել է 17-րդ դարում օսմանյան բանակի կողմից, գտնվում է Արբատի ցամաքալեզվակի ամենահարավային մասում։ Նրա նպատակն է եղել պաշտպանել ցամաքալեզվակը և Ղրիմը ներխուժումներից։ Այն ընդմիջումներով օգտագործվել է մինչև 1853-1856 թվականների Ղրիմի պատերազմը։

Անվանում
--------

Արբատ ամրոցի անունը գալիս է կամ արաբական «ռաբատ» -ից, որը նշանակում է «ռազմական կետ», կամ թյուրքական լեզվախմբի «ռաբադ» -ից, որը նշանակում է արվարձան և հանդիսանում է Արբատի ցամաքալեզվակի անվանման աղբյուրը։

Պատմություն
-----------

### Նախապատմություն։ դասական հնություն

Կան տեղեկություններ այն ամրությունների մասին, որոնք այս վայրում կանգնած են եղել Բոսֆորի թագավորության ժամանակ (թագավորությունը գոյություն է ունեցել մ. թ. ա. 5 - րդ դարից մինչև մ. թ. 4-րդ դար)։

### Օսմանյան ամրոց

1475 թվականին թուրքական ներխուժումը Ղրիմ սգո ազդանշան էր այնտեղ գտնվող ջենովական գաղութների համար, ինչը հանգեցրել է թերակղզու ջենովական ամրոցների ոչնչացմանը։ Թուրքերը կառուցել կամ վերակառուցել են ամրոցներ թերակղզու ռազմավարական կարևոր բոլոր կետերում, նրանց հիմնական ամրոցներն էին Օր-Կապին (Ղրիմի թաթարերեն՝ Or Qapu (Or)) Պերեկոպում, Արբատը, Ենի-Կալեն (Ղրիմի թաթարերեն՝ Yeñi Qale) Կերչի նեղուցում, Եվպատորիան և Թեոդոսիան։

Ամրոցը հավանաբար կառուցվել է 17-րդ դարի երկրորդ կեսին թուրքական բանակի կողմից և առաջին անգամ պատկերվել է 1651 թվականին՝ Յակոբ ֆոն Զանդղարտի (գերմ.՝ Jacob von Sandrart) կազմած քարտեզի վրա։ Այս քարտեզը հիմնված էր ֆրանսիացի ռազմական ինժեներ և քարտեզագիր Գիյոմ Լե Վասեր դե Բոպլանի (ֆր.՝ Guillaume Le Vasseur de Beauplan)՝ 1651 թվականի «Ուկրաինայի նկարագրությունը» գրքի հեղինակ, հավաքած նյութերի վրա։

Ամրոցն ունեցել է համեմատաբար առաջադեմ ռազմական ձևավորում, ութանկյուն ձև՝ 3 մետր հաստությամբ քարե պատերով և շրջապատված էր հողե պատնեշով ու պաշտպանական ամբարտակով։ Այն բաղկացած էր հինգ աշտարակներից և երկու դարպասներից։ Հրակնատների մի քանի շարքեր նայում էին դեպի արևելք, հյուսիս և արևմուտք ու նախատեսված են եղել տարբեր տեսակի հրետանու համար։ Մինչդեռ ամրոցը դժվար էր նվաճել պատշաճ պաշտպանության պատճառով, նրա հեռավոր դիրքը Թուրքիայից նշանակում էր, որ կայազորը հաճախ թերհամալրված էր, ինչը թույլ է տվել ռուսական զորքերին շրջանցել այն 1737 թվականին և գրոհել 1771 թվականին։

### Ռուսական կայսրություն

Այն բանից հետո, երբ 1783 թվականին Ղրիմը դարձել է Ռուսաստանի մաս, ամրոցը լքվել է, բայց հետագայում վերափոխվել և օգտագործվել է ռուսների կողմից 1853-1856 թվականների Ղրիմի պատերազմի ժամանակ՝ Ղրիմի ափերը պաշտպանելու համար։ Պատերազմից հետո ամրոցը կրկին լքվել է և նրա պարիսպներն օգտագործվել են մոտակա Արբատ փոքրիկ գյուղի բնակիչների կողմից՝ որպես քարի աղբյուր։

### Խորհրդային Միություն

Արբատի ցամաքալեզվակում կրկին կատաղի մարտեր են տեղի ունեցել 1920 թվականին Խորհրդային Կարմիր բանակի և Սպիտակ շարժման, և 1941-1944 թվականներին գերմանական բանակի միջև՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

1968 թվականին այնտեղ նկարահանվել են խորհրդային հայտնի «Ծառայում էին երկու ընկեր» ֆիլմի որոշ տեսարաններ։

### Ուկրաինա

Google Earth-ի արբանյակային լուսանկարները ցույց են տալիս, որ ամրոցը զինված ուժերի կողմից օկուպացվել է 2014 թվականին՝ Ռուսաստանի Դաշնության կողմից Ղրիմի բռնակցումից հետո։

Ծանոթագրություններ
------------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Արբատ ամրոց Վիքիպահեստում |

1. 1 2 3  Guillaume Le Vasseur de Beauplan (1660)։ *Description d'Ukranie* (French)
2. 1 2 3  Arabat Foretress Archived 2014-03-23 at the Wayback Machine. (in Russian)
3. 1 2 3  Semenov, p.111
4. ↑  Shutov, Introduction Archived 2013-02-04 at the Wayback Machine.
5. 1 2 3 4 5  Shutov, Part 1 Archived 2013-02-04 at the Wayback Machine.