**«Վինչա» միջուկային հետազոտությունների ինստիտուտ** (սերբ.՝ Институт за нуклеарне науке „Винча"), Սերբիայի միջուկային ֆիզիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտ, գտնվում է Բելգրադում։ Գիտական ինստիտուտը այժմ Բելգրադի համալսարանի մասն է կազմում։

1948 թվականին ստեղծված երկու ռեակտորներից մեկը փակվել է 1984 թվականին (РА), իսկ մյուս ռեակտորը (РБ) գործում է առ այսօր։ Այժմ ինստիտուտում աշխատում է 750 մարդ, որոնցից 250 -ը՝ գիտությունների դոկտորներ են։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1948 թվականին Հարավլավիայի Սոցիալիստական Դաշնային Հանրապետության միջուկային ծրագրի և ֆիզիկայի, քիմիայի և կենսաբանության հետազոտական աշխատանքներ իրականացնելու համար։ Դրա հիմնադիրը եղել է Պաուլ Սավիչը, որը 1945 թվականից աշխատել է խորհրդային ակադեմիկոս Պիտեր Լեոնիդավիչ Կապիցայի հետ։ Ինստիտուտի աշխատանքները սկսելուց նրա գիտական կոլեկտիվի կորիզը կազմել են երիտասարդ նորաթուխ գիտնականներ։ Սարքավորումների զգալի մասն ինստիտուտը ստացել է արտերկրից՝ որպես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիների ընթացքում պատճառված վնասի փոխհատուցում։

1968 թվականին հարավսլավական միջուկային ծրագիրը փակվել է, և այդ ժամանակից ի վեր «Վինչա» ինստիտուտը գործում է որպես մի քանի մասնագիտացված լաբորատորիաների միավորում. մասնավորապես երկու լաբորատորիաներ մտել են Միխայիլ Պուպինի ինստիտուտի կազմի մեջ։

Ինստիտուտում գտնվում են երկու ռեակտորներ՝ РА և РБ։ Ծանր ջրային РА հետազոտական ռեակտորը ձեռք էր բերվել ԽՍՀՄ - ից 1955 թվականին և մեկնարկել է 1959 թվականի դեկտեմբերին։ РБ ռեակտորը մշակվել է հարավսլավացի գիտնականների կողմից 1957 թվականին, աշխատել սկսել է 1958 թվականին։ Երկու ռեակտորներից մեծի հզորությունը գնահատվում էր 6,5 ՄՎ և օգտագործած հարստացված ուրանի 80%-ը ԽՍՀՄ-ն էր մատակարարել։

Վթար
----

1958 թվականի հոկտեմբերի 15-ին հետազոտական ռեակտորներից մեկում չղեկավարվող միջուկային ռեակցիայի հետևանքով վթար է տեղի ունեցել։ Աշխատակիցներից վեցը ճառագայթային մեծ դոզա են ստացել, որոնցից մեկը շուտով մահացել է։ Ողջ մնացածներին կատարել են Եվրոպայում առաջին ոսկրածուծի պատվաստումները։

1984 թվականի օգոստոսին ռեակտորի աշխատանքը ժամանակավորապես դադարեցվել է։ Աշխատանքի դադարեցման մասին որոշումը ընդունվել է 2002 թվականին։

Ռադիոակտիվ թափոնների հեռացում
-----------------------------

«Վինչա» միջուկային հետազոտությունների ինստիտուտ
2009 թվականին հայտնի է դարձել, որ ռադիոակտիվ թափոնների պահեստավորման ավազանը, որը պարունակում է մեծ քանակությամբ ճառագայթաակտիվ թափոններ, գտնվում է ծայրահեղ անմխիթար վիճակում։ 2010 թվականին «Վինչա» միջուկային հետազոտական ինստիտուտից Ռուսաստանի «Մայակ» արտադրական միավորում է տեղափոխվել 2,5 տոննա թափոն, այդ թվում 13 կգ 80% հարստացված ուրան։

2010 թվականին ՄԱԳԱՏԷ-ն դրանք հետագա վերամշակման ենթարկելու համար Ռուսաստան առաքելու մասին նախագիծ իրականացրեց։ Ընդ որում, թափոնների պահպանության համար պահակախմբի մեջ ներգրավված են եղել հազարավոր ոստիկաններ։ Սա ՄԱԳԱՏԷ-ի ամենախոշոր տեխնիկական համագործակցության ծրագիրն էր։ Միջուկային թափոնների մաքրումը հնարավորություն է տալիս շահագործումից հանել Վինչայում մնացած ռեակտորը։

Տես նաև
-------

* Կուրչատովի ինստիտուտ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բաց մատչելիության ամսագրերի տեղեկատու — 2003.
2. ↑  "Vinca" Institute of Nuclear Sciences
3. ↑  The History of the University. Archived 2022-09-01 at the Wayback Machine. University of Belgrade.
4. ↑  "Vinca Special Weapons Facilities - Serbia".
5. ↑  "Q&A: Fuel Repatriation Project from Vinca Institute".
6. ↑  *Wm. Robert Johnston.* Vinca reactor accident, 1958
7. ↑  Fukushima, radiazioni elevate da nucleo 3 Sarkozy: "Chiuderemo le centrali non sicure"
8. ↑  Serbs send nuclear fuel to Russia, citing security.
9. ↑  NTI Commits $5 Million To Help Secure Nuclear Material.
10. ↑  "Massive Operation Safely Secures Serbian Nuclear Fuel in Russia."
11. ↑  Nuclear decommissioning of Vinča this year.

Արտաքին հղումներ
----------------

* "Պաշտոնական կայք". Retrieved 2015 թ․ ապրիլի 16.
* "Подготовка и вывоз ОЯТ реактора RA из института «Винча» (Сербия) в Россию". Արխիվացված է the original 2016 թ․ հունիսի 4-ին. Retrieved 2015 թ․ ապրիլի 16. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | CONOR: 341532515 · ISNI: 0000000114573481 · LCCN: no2009104292 · VIAF: 159144071 · WorldCat VIAF: 159144071 |

 |