**Ոզնին**(կամ **Հակատանկային ոզնիներ**,ռուս.՝ Ежи́, Противота́нковые ежи́), հուշարձան, որ տեղադրվել է 1966 թվականին Մոսկվայի մարզի Խիմկի շրջանում՝ Լենինգրադյան խճուղու 23-րդ կիլոմետրի վրա (Մոսկվայի մուտքի մոտ)։

Պատմություն
-----------

«Ոզնիներ» հուշարձանը հանդիսավոր կերպով բացվել է 1966 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Մոսկվայի մարզի Խիմկի շրջանում՝ Լենինգրադյան խճուղու 23-րդ կիլոմետրի վրա։ Որպես բացման ամսաթիվ ընտրվել է այն օրը, երբ քսանհինգ տարի առաջ գերմանացիները ջախջախվել են Խիմկիի մոտ։ Կոմպոզիցիան տեղակայված է այն վայրում, որտեղ 1941 թվականին հակահարված է տրվել գերմանական հարձակմանը։ Նախքան հուշարձանի տեղադրումը կոմերիտականներն ավելի քան երեք ամիս անցկացրել են նախապատրաստական աշխատանքներ. ցամաքեցրել են ճահճոտ տեղանքը, տեղադրել ցցագերաններ։ Ճարտարապետներ Ալեքսանդր Ագաֆոնովի, Ի. Երմիշինի, Ա. Միխեի և ինժեներ Կ. Միխայլովի աշխատանքը, որ կառուցվել է երեք տարբեր նյութերից՝ երկաթից, քարից և երկաթբետոնից, տեղադրվել է երախտապարտ հետնորդների կողմից ի հիշատակ ժողովրդական դիմադրության չորս մոսկովյան և Իվանովո-Վոզնեսենսկի մեկ դիվիզիաների, որոնք 1941 թվականի աշնանը պաշտպանել են Արևմտյան ռազմաճակատի սահմանները, եթե հանկարծ պաշտպանությունը ճեղքվեր։

2011 թվականին ավարտվել է հուշարձանի համալիր վերանորոգումը։ Դրանից առաջ վերականգնողական և պրոֆիլակտիկ աշխատանքներ էին անցկացվել 2003 և 2005 թվականներին։

Ի նշանավորումն Հայրենական մեծ պատերազմում տարված հաղթանակի 70-ամյակի՝ 2015 թվականի մայիսին ռուս մասնագետները հուշարձանի վրա տեղադրել են 3D-լուսավորում։ Վառ կարմիր և սպիտակ լույսի ճառագայթների շնորհիվ, որ գալիս են «Շերեմետևո» օդանավակայանից, մայրաքաղաքից կարելի է հեռվից տեսնել հուշարձանն ու նրա մոտ գտնվող կոթողը։

Խիմկիի վարչության ղեկավար Վլադիմիր Սլեպցովը հուշարձանի վերանորոգման վերաբերյալ ասել է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Հուշարձանի նորոգումն արտակարգ կարևոր է. դա հիշատակ է, որը մենք պետք է պահպանենք ու հարգենք։ «Ոզնիները» Խիմկիի, Մերձմոսկվայի, Մոսկվայի ու Ռուսաստանի այցեքարտն է։ Այսօր Հայրենական հաղթանակի այդ խորհրդանիշը դարձել է ավելի հանդիսավոր ու հսկայական։ |  |

Նկարագրություն
--------------

Հուշարձանային կոմպոզիցիան կազմված է երեք մասից։ Կենտրոնում տեղադրված են վեց մետրանոց (ըստ որոշ տվյալների՝ տասը մետրանոց) երեք հակատանկային ոզնիներ, որոնք պատերազմի տարիներին ծառայել են որպես ապահով պաշտպանություն գերմանական զրահատանկային զորամասերի՝ Մոսկվայի տարածք ներխուժելու դեմ։ «Ոզնիների» դիմաց տեղադրվել է քարե սալ՝ գունավոր ապակուց ու կերամիկայից պատրաստված մայրաքաղաքի պաշտպանության քարտեզով և գրությամբ.

> 
> 
> «Վերջին ժամին։ Գերմանական զորքերի պարտությունը Մոսկվայի մոտ։ ...1941 թվականի դեկտեմբերի 6-ին մեր արևմտյան ռազմաճակատի զորքերը, ուժասպառ անելով թշնամուն նախորդող մարտերում, անցել են հակահարձակման նրա թևային խմբավորումների դեմ։ Սկսված հարձակման արդյունքում այդ երկու խմբավորումները ջախջախվել են, և շուտափույթ հեռացել՝ թողնելով տեխնիկան, զենքը և կրելով հսկայական կորուստներ... Սովինֆորմբյուրո, 1941 թվականի դեկտեմբեր։
> 
> 
> 
> *Բնօրինակ տեքստ* (ռուս.)  
> 
> *В последний час. Поражение немецких войск под Москвой. …6 декабря 1941 года войска нашего западного фронта, измотав противника в предшествующих боях, перешли в контрнаступление против его фланговых группировок. В результате начатого наступления обе эти группировки разбиты, и поспешно отходят, бросая технику, вооружение, и неся огромные потери… Совинформбюро, декабрь 1941».*
> 
> 
> 

Կոմպոզիցիայի անբաժանելի մասն է գրանիտե բարձր կոթողը, որ պատկերում է երկիրը ֆաշիստական նվաճողներից պաշտպանած զինվորներին ու բանվորներին։ Հուշապատի վրա նշված են հուշարձանի հեղինակների անունները և կա գրություն. «Եվ թշնամին երբեք չի հասնի նրան, որ խոնարհվի քո գլուխը» (ռուս.՝ «…И врагу никогда не добиться, чтоб склонилась твоя голова…»)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Противотанковые ежи — легендарное оружие времен Великой Отечественной Войны 1941-1945 гг". 1941-1945.ru. Արխիվացված է the original 2015 թ․ օգոստոսի 10-ին. Retrieved 2015 թ․ հուլիսի 30. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. 1 2 3 4  "МОНУМЕНТ ЗАЩИТНИКАМ МОСКВЫ «ЕЖИ»". Культура.РФ. Retrieved 2015 թ․ հուլիսի 30.
3. 1 2  "«Монумент Ежи»". Каталог для путешественника himki.i-vt.ru. Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2015 թ․ հուլիսի 30. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. 1 2 3 4 5 6  "Памятник «Противотанковые ежи»". Արխիվացված է the original 2015 թ․ օգոստոսի 11-ին. Retrieved 2015 թ․ հուլիսի 30. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. 1 2 3 4  ""Противотанковые ежи" на Ленинградском шоссе украсят 3D-подсветкой". Мосгуберния.ru. Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2015 թ․ հուլիսի 30. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
6. ↑  "Мемориал памятника защитникам г. Москвы – "Ежи"". ВИОЛе-М. Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2015 թ․ հուլիսի 30. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
7. 1 2  "Монумент «Ежи» в Химках засиял новыми красками". zelenograd24.ru. Retrieved 2015 թ․ հուլիսի 30.