**Baťa** (չեխ․՝ Baťa, կանադական ապրանքանիշը՝ **Bata Shoes** առանց *t*-ի վրա դրված նշանի), կոշիկ արտադրող ընկերություն, որը հիմնադրել է Թոմաշ Բատյան Զլինում։ Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Եվրոպայում խոշորագույն ընկերություններից մեկն է եղել։ Ներկայումս ընկերությունը գտնվում է Լոզանում, մասնաճուղը գործում է նաև Չեխիայում։

Պատմություն
-----------

«Բատյա» ընկերության գովազդը լեհերեն
1894 թվականին Թոմաշ Բատյան երկու եղբայրների և երեք ծառայողների հետ միասին բացել է իր բիզնեսը Ա․ Բատյա անվանմամբ։
1900 թվականին ընկերությունն իրավաբանորեն գրանցվել է որպես սահմանափակ պատասխանատվությամբ բաց ընկերություն և ընդգրկել 50 աշխատակիցների։ 1908 թվականին Թոմաշ Բատյան դարձել է ընկերության միակ սեփականատերը։

Պատերազմի սկզբում ընկերությունում աշխատում էր 400 մարդ, սակայն 1915 թվականին ավստրո-հունգարական զորքերի պատվերների հետևանքով նրանց թիվը կտրուկ մեծացել է՝ հասնելով 5200-ի։ 1924 թվականին ներդրվել է կոնվեյերային արտադրություն, իսկ 1928 թվականին՝ կոնվեյեր, ինչի շնորհիվ արտադրողականությունը մեծացել է երեք չորրորդով, իսկ աշխատողների քանակը՝ 35 տոկոսով։ 1928 թվականին ստեղծվել են առաջին մասնաճյուղերը սահմանից դուրս, 1930 թվականին հայտարարվել է քառասունժամյա աշխատանքային շաբաթ։ 1931 թվականին իրավաբանական կազմը փոփոխվել է բաժնետիրական ընկերության, Բատյան ուներ բաժնետոմսերի մի ամբողջական փաթեթ։

Բատյան ոչ միայն գործարան է կառուցել, այլև ստեղծել իր և աշխատողների համար բոլոր պայմանները։ Հենց ինքը հումք է արտադրել և վաճառել դրանք առանց միջնորդների, ինչի շնորհիվ էլ ահռելի գումարներ է տնտեսել։ Ունեցել է նաև կաշեգործարան, հաստոցների արտադրության գործարան, եղել է դաշտերի և անտառների սեփականատեր։ Աշխատողների համար կառուցել է «Baťovy domky» (անհատական կացարան) և հանրակացարաններ, ինչը համեմատաբար բարձր աշխատավարձի հետ մեկտեղ Զլինում աշխատուժի ներհոսքի և ֆաբրիկայի աճի հիմնական, գլխավոր պատճառն էր։ Ապագա աշխատակիցների համար կային դպրոցներ, մանկապարտեզներ և այլ ծառայություններ։ Ամբողջ Զլինը ստեղծվել էր ճարտարապետ Ֆրանտիշկ Գահուրայի «Պարտեզի քաղաք» անվանմամբ ֆունկցիոնալ ծրագրով (չեխ․՝ Zahradní město)։

Ընկերությունը Բատյայի մահից հետո
--------------------------------

Baťa առևտրի տունը Վացլավսկյայի հրապարակում 1927—1929
Թոմաշ Բատյայի՝ սեփական ինքնաթիռով ողբերգական մահից հետո (1932) նրա խորթ եղբոր՝ Յան Անտոնին Բատյայի ղեկավարությամբ ընկերությունը ընդլայնել է իր արտադրական ոլորտները։ Ներդրվել է պնևմոտեխնիկայի, ռետինատեխնիկական իրերի, կիսասինթետիկ մանրաթելերի, խաղալիքների, մետաղամշակման հաստոցների, տրիկոտաժային մեքենաների, ինքնաթիռների, հեծանիվների և այլնի արտադրություն։ Կոնցեռնը ներառում է նաև շինարարական արտադրություն և «Atlas» ապահովագրական ընկերություն։

1938 թվականին կոնցեռնին էր պատկանում 63 արտասահմանյան ընկերություն, երկաթուղի մինչև Վիզովիցա (չեխ․՝ Vizovice), տուրիստական գործակալություն, մասնավոր տրանսպորտ, ավիաչվերթներ դեպի Օտրոկովիցե, շինարարական ֆիրմա, առևտրային տներ և կրպակներ՝ շուրջ 8 հազար առևտրային կրպակներ հայրենիքում և ավելի քան 8 հազար արտասահմանում, բնակելի հիմնադրամ, սեփական անտառներ և դաշտեր։ Կոնցեռնը տրամադրել է ավելի քան 67 000 աշխատատեղ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
------------------------------

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի իրադարձությունները մեծ վնաս են հասցրել ձեռնարկությանը։ Կառավարիչները, այդ թվում՝ Յան Անտոնին Բատյան, մեկնել են Ամերիկա։

«Baťa» ընկերության Չեխիայի մասնաճյուղը 1945 թվականի հոկտեմների 27-ին ազգայնացվել և անվանափոխվել է՝ ստանալով «Svit» անվանումը (ժողովրդական ձեռնարկություն)։ Չեխոսլովակիայի կոմունիստական կառավարությունը «Չեբո» ապրանքանիշի տակ «Baťa»-ի գործարաններում կարված կոշիկներ է արտահանել ԽՍՀՄ և սոցիալական ցանցի երկրներ (չեխ․՝ České boty-ից)։ Իսկ օտարերկրյա գործարանների և մասնաճյուղերի համար «Baťa» բաժնետիրական ընկերության կենտրոնը դարձել է Կանադայի Տորոնտո քաղաքը։

Զլինում 1991 թվականին բացվել է մասնաճյուղ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  20th Century Press Archives — 1908.
2. ↑  Bata India - Buy Shoes Online For Men, Women & Kids. Footwear From Leading Brands, Power, Hush Puppies etc
3. ↑  *About Bata Archived 2013-01-15 at the Wayback Machine.* bata.com, March 5, 2013.
4. ↑  "Archived copy". Արխիվացված է the original 2014 թ․ դեկտեմբերի 21-ին. Retrieved 2015 թ․ հունվարի 29.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ արխիվը պատճենվել է որպես վերնագիր (link)
5. ↑  "Categories". *bata.in*. Արխիվացված է the original 2015 թ․ փետրվարի 7-ին. Retrieved 2020 թ․ հոկտեմբերի 29. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
6. ↑   Archived 2016-11-06 at the Wayback Machine.
7. ↑  Dwork, Deborah; van Pelt, Robert Jan, *Auschwitz: 1270 to the Present*, New York: W.W. Norton and Company Inc. 0-393-03933-1
8. ↑  Auschwitz sub-camps- Chelmek
9. ↑  Stephen Moss (2002 թ․ հունիսի 22). "Profile: Tom Stoppard | Film". London: The Guardian. Retrieved 2013 թ․ նոյեմբերի 19.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Բատյա» ընկերության պաշտոնական կայք

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1088802419 · NKC: ko2002101658, kn20010710438 · SUDOC: 152652388 · VIAF: 246290105 · WorldCat VIAF: 246290105 |

 |