**Ռուսական կիթառ** (sometimes referred to as a "Gypsy guitar"),
յոթլարանի կիթառ, որը Ռուսաստանում մշակվել է 18-րդ դարի վերջին։ Իր օրգանաբանական առանձնահատկությունների մեծ մասով կապ ունի իսպանական կիթառի հետ, չնայած որոշ պատմաբաններ պնդում են, որ անգլիական կիթառին նմանությունն է գերիշխում։
Ռուսաստանում այն հայտնի է որպես յոթլարանի կիթառ։

Պատմություն
-----------

Յոթլարանի կիթառը հայտնվել է Ռուսաստանում 18-րդ դարի վերջին։ Նրա իրական ճակատագիրն անհայտ է։ Ըստ որոշ հետազոտողների՝ կիթառի գյուտը պատկանում է Անդրեյ Օսիպովիչ Սիխրային։ 
Չնայած մի շարք աղբյուրներում, ռուսական կիթառի գյուտը վերագրվում է Անդրեյ Սիխրային (1773–1850), կան հիմնավոր պատճառներ ենթադրելու, որ գործիքն արդեն գործածվում էր, երբ Սիխրան սկսեց իր կարիերան։ 
Սիխրան Ռուսաստանում կիթառային արվեստի հիմնադիր է, ով գրել է շուրջ հազար երաժշտական կոմպոզիցիա։ Ռուսական կիթառ ստեղծելու և նվագելու առաջին փորձը նրա կողմից արվել է 1793 թվականին Վիլնյուսում, այնուհետև նա կատարելագործվել է Մոսկվայում, որտեղ տեղափոխվել է 1795 թվականին.:
Սիխրան նաև նվագել է վեցլարանի կիթառ՝ օժտված լինելով երաժշտական ուժեղ տաղանդով և նվագելով վիրտուոզ աստիճանի բծախնդրությամբ։ Նա կիթառին ամրացրել է յոթերորդ լարը՝ միևնույն ժամանակ փոխելով նրա կառուցվածքը։
Սիխրայի թողած ավելի քան հազար կոմպոզիցիայից յոթանասունհինգը վերահրատարակվել են 1840-ական թվականներին Ստելովսկու կողմից, իսկ այնուհետև 1880-ականներին՝ Գուտեիլի կողմից։ Դրանցից մի քանիսը հրատարակվել են դեռևս 1926 թվականին ԽՍՀՄ-ում։
Չնայած մեծ թվով ուսանողների և հետևորդների, Սիխրայի դպրոցի հիմնական կատարողը դարձավ Սեմյեն Նիկոլաևիչ Աքսենովը (1784-1853), որը համարվում էր Մոսկվայի լավագույն վիրտուոզ կիթառահարը։ Սիխրան նրան նվիրեց «Վարժություններ յոթլարանի կիթառի համար»-ը, որը հրատարակվեց 1818 թվականին։ 1814 թվականին Ակսենովը հրատարակեց «Յոթլարանի կիթառի նոր հանդեսը», որն առաջին անգամ յոթլարանի կիթառին հարմարեցնում էր երաժշտական հնարները և բնաձայնական տարբեր նրբերանգները։ Այնուհետև Ակսենովը ուսուցիչը դարձավ 19-րդ դարի ամենաառաջատար յոթլարանի կիթառահարներից մեկին՝ Վիսոցկուն (1791-1837)։
Վիսոցկին ստեղծեց իր յոթլարանի կիթառի դպրոցը, որի սաներն էին Ալեքսի Ալեքսանդրովիչ Վետրովը (1812-1877), Պավել Ֆեդորովիչ Բելոշեյինը (1799-1869, Լյախով Իվան Եգորովիչը (1813-1877), Լիպկին Նիկոլայ Եգորովիչը, Ֆալեև Վասիլի Պետրովիչը, Կլադովշչիկով Պավել Գրիգորիևիչը, Պոլեժաև Ալեքսանդր Իվանովիչը(1804-1838), Գորբունով Իվան Ֆեդորովիչը (1822-1864) և Ապոլոն Գրիգորևը (1822-1864)՝ Վենգերկայի հեղինակը, որի շնորհիվ Ստախովիչը այնուհետև գրել է «Յոթլարանի կիթառների պատմությունը»։

Յոթլարանի կիթառի ռուսական տարբերակը մասնագետների կողմից օգտագործվել է նրա մեծ ճկունության պատճառով, բայց սիրված է եղել նաև սիրողական նվագախմբերում (հատկապես՝ ռուսական բարդեր) որոշ հիմնական ակորդների հարաբերական պարզության և այլընտրանքային բասի նվագման հեշտության շնորհիվ։

Կառուցվածք
----------

Ռուսականի կառուցվածքը շատ նման է արևմտյան վեցլարանի կիթառին, բացի լրացուցիչ լարից։ Նույն հիմնական բաղադրիչները առկա են` գլուխ, ընկուզափող, պարանոց, մատնատախտակ, ստեղն, հենարան, ձայնային փոս, թամբ, կամրջակ։ Օգտագործված փայտանյութը, գործիքի հավաքակազմը նույնպես նման են։

### Տեսակներ

Ռուսական կիթառի երկու հիմնական տեսակ կա՝ «դասական» մոդելը և «գնչուական» մոդելը։ Դասական մոդելը նման է արևմտյան վեցլարանի դասական կիթառին և ունի նեոնե կամ աղիքային լարեր։ Գնչուական մոդելը պողպատալարային է, և նման է արևմտյան վեցլարանի ակուստիկ կիթառին, չնայած որ ավելի մեծ չափի և ձևի տատանումներ են հայտնաբերվում գնչուական կիթառների մեջ։

Ռուսական կիթառի երկու պարանոցով տարբերակը նույնպես ժամանակին սիրված էր. այդ կիթառները սովորաբար ունեին 11 կամ 12 լար՝ մեկը պարանոցի յոթ նոսր լարերով, իսկ մյուսը՝ չորս կամ հինգ չմշակված լարերով։ Կան նաև հազվագյուտ նմուշներ, որոնք օվալաձև մարմնով կառուցվածք ունեն
:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Anatoly Shiryalin, "Guitar poem", Moscow, 1994 p.11
2. ↑  Ширялин А. В. «Поэма о гитаре», М.: Молодая гвардия, 1994. — С.19. — 160 c. — ISBN 5-235-00229-7
3. ↑  Ширялин А. В. «Поэма о гитаре», М.: Молодая гвардия, 1994. — С.23. — 160 c. — ISBN 5-235-00229-7
4. ↑  Ширялин А. В. «Поэма о гитаре», М.: Молодая гвардия, 1994. — С.24. — 160 c. — ISBN 5-235-00229-7
5. ↑  Ширялин А. В. «Поэма о гитаре», М.: Молодая гвардия, 1994. — С.43-51. — 160 c. — ISBN 5-235-00229-7
6. ↑  «Timofeyev, O. and Bazzotti, M.; 'The Seven-String Guitar in 19th-Century Russian Culture'». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ փետրվարի 19-ին. Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.
7. ↑  Ophee, Matayana: *A Brief History of the Russian Seven-String Guitar*

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ռուսական կիթառ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LNB: 000291145 |

 |