Ալեքսանդրիայի նավահանգիստը
Ալեքսանդրիայում հայերն սկսել են հաստատվել քաղաքի հիմնադրման օրվանից։ 5-6-րդ դարերում Հայաստանից Ալեքսանդրիա, որը քրիստոնեական արևելքի կարևոր կենտրոններից էր, ուսանելու են եկել հայ երիտասարդներ (Մովսես Խորենացի, Եղիշե)։ Հայերի հոսքն ավելի է ուժեղացել 18-րդ դարի կեսից։ Մուհամեդ Ալիի կառավարման տարիներին Ալեքսանդրիայում աշխատել են արաբական անուններով բազմաթիվ հայ վաճառականներ, մեծ համբավ են վայելել հայ արհեստավորները։

Համայնքի բարգավաճմանը մեծապես նպաստել է մեծահարուստ Պողոս բեյ Յուսուֆյանը, որը 1810 թվականից կապալով վերցրել է Ալեքսանդրիայի նավահանգստի մաքսատունը։ Նրա նվիրատվությամբ կառուցվել է դպրոց։

Համայնքի կարգավիճակը
--------------------

Պողոս Նուբար փաշա
Այժմ Եգիպտոսի հայ համայնքն ունի կրոնական համայնքի կարգավիճակ, որը ղեկավարվում է համայնքային օրենսդիր՝ Եգիպտահայ թեմական ժողովի համագումար Կահիրեի և Ալեքսանդրիայի թեմական ժողովները, որոնք պետական վավերացում է ստացել 1946 թվականի հունիսի 29-ին և գործադիր՝ քաղաքական ժողովները։

Գաղութի ազգային կյանքը ղեկավարում են Ալեքսանդրիայի հայոց թեմական ժողովը և ազգային իշխանությունը։

Եգիպտահայ համայնքի կյանքում նշանակալի ավանդ ունի Նուբարյան գերդաստանը (Նուբար փաշա Նուբարյան, Պողոս Փաշա Նուբարյան)։ Նուբար փաշա Նուբարյանը զբաղվել է Եգիպտոսի հայ գաղութի հարցերով, մշակել օրենսդրական բարեփոխումներ, նպաստել և դրամական միջոցներ է տրամադրել հայ պարբերականների հրատարակման, դպրոցների հիմնադրման համար, վարել բարձր պաշտոններ։

1904 թվականին Ալեքսանդրիայում կանգնեցվել է Նուբար փաշայի արձանը, փաշայի անունով կոչվել են փողոցներ։

Ալեքսանդրայի հայկական եկեղեցիները
---------------------------------

1792 թվականին Ալեքսանդրիայում արդեն գործել է հայկական եկեղեցի։ 1830 թվականին հայկական եկեղեցի է կառուցվել Պողոս Նուբար բեյի նվիրատվությամբ։1884 թվականին բացվել է ներկայումս գործող Սուրբ Պողոս-Պետրոս եկեղեցին, 1927 թվականին կառուցվել է Սուրբ Գևորգ մատուռը, իսկ 1949 թվականից գործում են հայ ավետարանականների աղոթավայրը, Անարատ հղության եկեղեցին։

Ալեքսանդրիայի հայկական դպրոցները
--------------------------------

Ալեքսանդրիայում հայ մեծահարուստ Պողոս բեյ Յուսուֆյանի նվիրատվությամբ կառուցվել են դպրոցներ։ Առաջին կազմակերպված հայկական դպրոցները հիմնադրվել են 19-րդ դարի 2-րդ կեսին։ 1851 թվականից գործում է Արամյան (հետագայում՝ Պողոսյան) դպրոցը։ Տարբեր ժամանակներում գործել են Վենետիկի Վենետիկի Մխիթարյան, Հ.Ոսկերիչյանի «Հայկազյան», Արծրունու «Թարգմանչաց» դպրոցները, Մելքոնյան մանկապարտեզը։

Ալեքսանդրիայի հայազգի բնակչությունն ու մշակութային կյանքը
---------------------------------------------------------

Ալեքսանդրիայի ազգային առաջնորդարանի տվյալներով՝ 1864 թվականին քաղաքում ապրել է 248 հայ, հետագա տարիներին նրանց թիվն ավելացել է հատկապես՝ 1909 թվականի Ադանայի կոտորածից, 1915 թվականի Մեծ Եղեռնից հետո սկսված գաղթի հետևանքով։ 1917 թվականին հայերի թիվը հասել է 4492-ի, 1950-ական թվականներին՝ 7-8 հազարի։ 1899-ից 1900 թվականներին Ալեքսանդրիայում կազմակերպվել է եգիպտահայ առաջին երաժշտական համույթը։ 1915 թվականից գործել է հայկական Կարմիր խաչը։ Գործում է ՀԲԸՄ Ալեքսանդրիայի մասնաճյուղը, «Տիգրան Երկաթ» մշակութային ընկերությունը, «Կամք» մարմնամարզական միությունը։ 1889 թվականին հրատարակվում է առաջինը «Նեղոս» շաբաթաթերթը, երկարակյաց թերթերից էր «Արաքսը» թերթը, որը հրատարակվել է 1925-1965 թվականներին։ Համայնքում մինչև 2000 թվականըը լույս են տեսել 38 անուն պարբերականներ։

Ներկայումս հայ համայնքը Կահիրեում և Ալեքսանդրիայում միասնաբար կազմում է շուրջ 6 000 հոգի, մոտ 2000-ը Ալեքսանդրիայում, ովքեր հիմնականում Եգիպտոսում ծնված ու քաղաքացիություն ունեցող հայեր են։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |