recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Աշխատանքի պաշտպանություն**, աշխատանքային գործունեության ընթացքում աշխատողների կյանքի և առողջության պահպանման համակարգ։

Աշխատանք
--------

Ներառում է իրավական, սոցիալ-տնտեսական, կազմակերպատեխնիկական, սանհիգիենիկ, բուժման, կանխարգելման, վերականգնողական միջոցառումներ։ ՀՀ օրենսդրությամբ աշխատողների առողջության և անվտանգության պահպանությունը պարտավոր է ապահովել գործատուն։ Ղեկավարը կազմակերպության մեծությանը և աշխատողների համար արտադրության վտանգավորության աստիճանին համապատասխան կազմակերպությունում կամ ներգրավում է աշխատողների անվտանգության ապահովման և առողջության պահպանման որակավորված ծառայություն, կամ այդ գործառույթն իրականացնում է անձամբ։ Հայաստանի Հանրապետության 2004 թվականի աշխատանքային օրենսգրքով և այլ իրավավական ակտերով սահմանվել են պատշաճ, անվտանգ և առողջության համար անվնաս աշխատանքային պայմանների ապահովմանը վերաբերող նորմեր, որոնց պահպանման նկատմամբ հսկողությունը և վերահսկողությունն իրականացնում է աշխատանքի պետական տեսչությունը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
ԱՄՆ մեկ դոլարանոց թղթադրամի վրա Novus ordo seclorum-ը
**Նոր Համաշխարհային Հասարակարգ**, տերմին, որը օգտագործվում է դավադրությունների տեսության կողմնակիցների կողմից, առ այն, որ ներկայումս աշխարհում ձևավորվում է ընդհատակյա համաշխարհային կառավարություն։

Ընդհանուր առմամբ դավադրության տեսութունների կողմնակիցները համարում են «Նոր Համաշխարհային Հասարակարգ»-ը ստվերային կառավարություն, որը բաղկացած է «Եվրոպական սև արիստոկրատներից», խոշորագույն բանկիրներից, ամենաազդեցիկ թագավորական ընտանիքներից, աշխարհի մեծահարուստ կլաններից, տարբեր բնագավառների մեծագույն կորպորացիաների ղեկավարներից, որոշ քաղաքական և ուժային գործիչներից, այսինքն՝ աշխարհի վերնախավից, որը ձգտում է գլոբալիզացիայի միջոցով հասնել ամբողջ աշխարհի կառավարմանը և վերահսկմանը ընդհուպ մինչև առանձին անհատականությունների աստիճանի, ինչը կփոխարինի ինքնիշխան ազգային պետություններին, և վերջ կդնի ազգային գաղափարախոսությունների համապարփակ քարոզչությանը, ինչը դիտվում է որպես պատմության տրամաբանական ավարտ։ Շատ պատմական և ժամանակակից ազդեցիկ գործիչներ համարվում են այդ դավադիրների խմբի մասնակիցներ, ովքեր իրականացնում են իրենց մտադրությունները կեղծ կազմակերպություններով, աշխարհում կատարվող քաղաքական և տնտեսական իրադարձություններին ազդելու համար։ Ինչպիսիք են, ազգային և միջազգային մակարդակների վիճելի տնտեսագիտական միջոցառումների անցկացման գործում համակարգային ճգնաժամը, համաշխարհային արքայության հասնելու համար։ Նման կազմակերպություններից են՝ «Հռոմի ակումբը», «Բիլդերբերգյան խումբը», «Միջազգային հարաբերությունների թագավորական ինստիտուտը», «Միջազգային հարաբերությունների խորհուրդը», որոնք մի շարք հրապարակախոսներ միավորում են «300-ների կոմիտե» անվան տակ։

Ազդեցություն
------------

«Աշխարհի նոր դասավորության» ստեղծման գաղափարը ավանդական է համարվում սոցիալական ֆուտուրիզմի ժանրում գրականության, երաժշտության և խաղերի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Goldberg, 2001
2. 1 2  Barkun, 2003
3. 1 2  Fenster, 2008
4. 1 2  Camp, 1997
5. 1 2  Berlet, 2000

Գրականություն
-------------

* *Barkun M.* A Culture of Conspiracy: Apocalyptic Visions in Contemporary America[en]. — 1 edition. — University of California Press[en], 2003. — ISBN 0-520-23805-2
* *Berlet C.[en]* Right-Wing Populism in America: Too Close for Comfort. — Guilford Press[en], 2000. — ISBN 1-57230-562-2
* *Camp, Gregory S.* Selling Fear: Conspiracy Theories and End-Times Paranoia. — Commish Walsh, 1997.
* *Goldberg R. A.* Enemies Within: The Culture of Conspiracy in Modern America. — Yale University Press, 2001. — ISBN 0-300-09000-5
* *Keith J.[en]* Black Helicopters over America: Strikeforce for the New World Order. — Illuminet Press, 1995. — ISBN 1-881532-05-4
* *Robertson, Pat.* The New World Order[en]. — W Publishing Group, 1992. — ISBN 0-8499-3394-3
* *Still W. T.* New World Order: The Ancient Plan of Secret Societies. — Huntington House Publishers, 1990. — ISBN 0-910311-64-1
**Անտոն I Կաթողիկոս-Պատրիարրք** (վրաց.՝ კათოლიკოს-პატრიარქი ანტონ I, ավազանի անունը՝ Թեյմուրազ Բագրատիոնի, վրաց.՝ თეიმურაზ ბაგრატიონი, հոկտեմբերի 28, 1720(1720-10-28), Թելավ, Կախեթի թագավորություն - մարտի 12, 1788(1788-03-12), Թիֆլիս, Քարթլի-Կախեթի թագավորություն), Արևելյան Վրաստանի Կաթողիկոս-Պատրիարք, իր ժամանակի վրաց նշանավոր մատենագիրներից և մշակութային գործիչներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

1755 թվականին գահընկեց է եղել կաթոլիկությանը հարելու պատճառով, անցել Ռուսաստան։ 1762 թվականին վերադարձել է հայրենիք, վերագրավել կաթողիկոսական աթոռը։ Տիրապետում էր հունարենին ե հայերենին։ Թողել է ինքնուրույն ե թարգմանական 23 հատոր։ Դավանաբանական ընդդիմախոսական մեծածավալ երկ է «Հակաճառութիուն»–ը (բառացի՝ «Պատրաստաբանութիուն», 3 գիրք՝ գրված 1750—1752, հրտ. 1892), որի Բ գրքի IV ե Գ գրքի XXIII գլուխները վերաբերում են հայերին։ Ուշագրավ են նրա թարգմանությունները հայերենից՝ Թիֆլիսի Հայոց կաթողիկե (այժմ՝ Ս. Գևորգ) եկեղեցու միաբան Փիլիպպե քահանա Ղայթմազաշվիլու աշխատակցությամբ («Եփեսոսի պատմութիուն», թրգմ. 1776, Կյուրեդ Աղեքսանդրացի, «Գանձ», թրգմ. 1788, «Քերականութիուն», որը Մխիթար Սեբաստացու «Քերականութիուն գրաբարի լեզուի Հայկազեան սեռի», 1730, գրքի թարգմանությունն Է)։ Գրել է նաև վարքաբանական֊վկայաբանական գործեր, որոնցից նշանավոր է «Վկայաբանութիուններ»–ը։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ռուսական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1021035742 · ISNI: 0000 0000 3555 0281 · LCCN: n97066165 · NTA: 227402669 · VIAF: 33742803 · WorldCat VIAF: 33742803 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 455)։*  |
**Եվգենի Վլադիմիրովիչ Չետվերգով** (ռուս.՝ Евгений Владимирович Четвергов, մականունը՝ **Նույան Վիդյազ**, էրզ.՝ Нуянь Видяз, մարտի 30, 1934(1934-03-30), Արդատովո, Դուբենսկի շրջան, Mordovskaya Autonomous Oblast, Միջինվոլգյան երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ, Դուբենսկի շրջան, Մորդովիայի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն), խորհրդային գիտնական-գյուղատնտես, էրզիացի և ռուս գրող, «Էրզյան Մաստոր» անկախ թերթի գլխավոր խմբագիր։

Կենսագրություն
--------------

Դուբենսկու միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո (1952) աշխատել է Բաքու քաղաքի Մաքսիմ Գորկու անվան երիտասարդ հանդիսատեսի թատրոնում որպես բեմի աշխատակից։ 1953 թվականից եղել է հայրենի գյուղի գյուղական ակումբի վարիչը։ 1954—1959 թվականներին եղել է Պենզայի գյուղատնտեսական ինստիտուտի գյուղատնտեսական ֆակուլտետի ուսանող։ Վեց տարի Մորդովիայի Արդատովսկի և Կովիլկինսկի շրջաններում գյուղատնտես աշխատելուց հետո ընդունվել է Մորդովիայի համալսարանի ասպիրանտուրան (1965) և 28 տարի շարունակ (1968—1996 թվականներ) դասավանդել համալսարանում։ Ունի գյուղատնտեսական գիտությունների թեկնածու գիտական աստիճան, դոցենտ է։

Հասարակական գործունեություն
---------------------------

Նույան Վիդյազը «Մաստորվա» ժողովրդական շարժման հիմնադիրներից մեկն է եղել (1989—1990 թվականներ), Էրզյաներենի փրկության ֆոնդի կազմակերպիչ (1993), 1994 թվականից՝ «Էրզյան Մաստոր» հասարակական-քաղաքական թերթի գլխավոր խմբագիր։

Տպագրվել է «Սյատկո», «Չիլիսեմա», «Սիբիրյան կրակներ» ամսագրերում ռուսերեն և էրզյաներեն։ Եվգենի Չետվերգովի գրչին են պատկանում «Մանուշակագույն լուսին» (1989), «Велень вайгельть» («Գյուղական ձայներ», 1992), «Сырнень чаволят» (1995), «Иень тюст» («Տարվա գույներ», 2003), «Янгамо» («Փլուզում», 2006) գրքերը։

Գրականություն
-------------

* Четвергов Е. В. Гербициды — на хлебном поле. — 1980
* Четвергов Е. В. Слагаемые качества зерна. — 1985
* Четвергов Е. В. Сиреневая луна.. Рассказы о природе. — 1989
* Эрзянь Масторонть седейсэ. Имена их бессмертны: Килангонь тешкст, нурька статьят ине эрзятнеде / Нуянь Видяз. — Саранск, 2007. — 86 с.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Библиотека Мордовской литературы. Четвергов Евгений Владимирович Archived 2020-10-20 at the Wayback Machine. (ռուս.)
2. ↑  История Мордовии в лицах: Биографический сборник. Кн. 2. — Саранск: Тип. «Красный Октябрь», 1997.—592 с. стр. 545

Արտաքին հղումներ
----------------

* Нуянь Видяз эрзянь сёрмадыцянть марто кортамо (ванмо) (էրզ.)
* Книгань презентациясто.. (ванмо) (էրզ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0000 4560 7798 · LCCN: no2001052078 · VIAF: 16874729 · WorldCat VIAF: 16874729 |

 |
|  |
| --- |
| **Արարատի-1 (սերկևիլենու սորտ)** |
|  |

«**Արարատի-1**», սերկևիլենու հայկական սորտ։ Ստեղծվել է ժողովրդական ընտրասերման ճանապարհով։

Նկարագրություն
--------------

Մշակվում է հիմնականում Արարատյան դաշտավայրի, նրա նախալեռնային գոտու և հյուսիսարևելյան (Նոյեմբերյանի տարածաշրջան) գյուղատնետսական գոտիներում։

Ծառը թույլաճ է, կլորավուն կամ լայն, փռված սաղարթով։ Պտղաբերությունը՝ տնկման 2–3-րդ տարուց։

Պտուղը՝ միջին մեծության (170գ), կլորավուն կամ տափակ կլորավուն, թույլ նիստավոր, թեք հիմքով։ Մաշկը՝ ամուր, հարթ, փայլատ, բաց դեղնավուն, կանաչ երանգով, մոխրադեղնավուն կամ մոխրագույն թավով։ Պտղամիսը՝ դեղին կամ բաց դեղին, պինդ, կռճիկային, թթվաշաքաղցր, միջին տտիպությամբ, ուժեղ բույրով, օդում՝ գորշացող։

Պտուղների հասունանում են հոկտեմբերի վերջին և նոյեմբերի սկզբին։ Բերքատվությունը՝ 150ց/հա։

Լավագույն փոշոտիչներն են Մեղրինկա և Անի սորտերը։

Համեմատաբար դիմացկուն է հիվանդությունների, վնասատուների և ցրտերի նկատմամբ։

Համապիտանի օգտագործման սորտ է։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ֆրից (Ֆրեդերիկ Սոլոմոն) Պերլզ** (հուլիսի 8, 1893(1893-07-08), Բեռլին, Գերմանական կայսրություն - մարտի 14, 1970(1970-03-14), Չիկագո), գեշտալտ թերապիայի հիմնադիրն է։ Սկզբում լինելով հոգեվերլուծության ներկայացուցիչ, ավելի ուշ հիասթափվում է դրանից ու ստեղծում նոր ուղղություն։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1893 թվականին Գերմանիայում՝ հրեաների ընտանիքում։ Մանկության տարիներին Ֆրիցը շատ դժվար է հարմարվել դպրոցին։ Նրան հեռացրել են դպրոցից երկու անգամ յոթերորդ դասարանում մնալուց հետո։ Սակայն հետագայում շարունակել է ուսումը, ավարտել դպրոցն ու ընդունվել բժշկական ֆակուլտետը՝ սկզբում Ֆրեյսբուրգի, ապա Բեռլինի համալսարանում։ Նա ստանում է դոկտորի աստիճան հոգեբուժության ոլորտում։

1926 թվականին աշխատում էր ռազմական ուղեղային վնասվածքների ինստիտուտում Կուրտ Գոլդշտեյնի հետ համատեղ։ 
1927 թվականին տեղափոխվում է Վիեննա և սկսում է լրջորեն զբաղվել հոգեվերլուծությամբ։ Նրա հոգեվերլուծողը Վիլհելմ Ռայխն է եղել։ Նրա հետ աշխատել են Քերըն Հորնին, Օտտո ֆենիխելը, Հելեն Դեյչը և այլք։ 

1933 թվականին, երբ Հիտլերը եկավ իշխանության, Պերլզը փախնում է Հոլանդիա, ապա Հարավային Աֆրիկա, ուր հիմնում է հարավաֆրիկյան հոգեվերլուծության ինստիտուտը։

1936 թվականին տեղի է ունենում բախտորոշ հանդիպումը Զիգմունդ Ֆրոյդի հետ։ Այդ չորսրոպեանոց հանդիպումից հետո սկսում է Պերլզի առանձնացումը հոգեվերլուծությունից։

1942 թվականին տպագրվում է նրա անկյունաքարային «Էգո, սով ու ագրեսիա» աշխատությունը, որը 1946 թվականին վերջնական խզում է կապը հոգեվերլուծողների հետ և տեղափոխվում է ԱՄՆ։ 1952 թվականին Նյու Յորքում հիմնում է գեշտալտ թերապիայի առաջին ինստիտուտը։

Մահացել է 1970 թվականին Վանկուվեր Այլանդում, գեշտալտ թերապևտիկ առաջին համայնքի տարածքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Babelio (ֆր.) — 2007.
2. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  Czech National Authority Database
4. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
5. ↑   Հարյուր մեծագույն հոգեբաններ
6. ↑  Фредерик С. Перлз «Внутри и вне помойного ведра» ISBN 5-88485-006-9


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90131793 · BNC: a11790714 · BNE: XX1650168 · BNF: 11919164r · CONOR: 11786851 · GND: 119155265 · ISNI: 0000 0001 2132 6569 · LCCN: n50009705 · NDL: 00472933 · NKC: xx0014455 · NLG: 63783 · NLP: a0000001286436 · NTA: 068676735 · NUKAT: n2002044423 · SUDOC: 027065456 · VIAF: 51694251 · WorldCat VIAF: 51694251 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արշալույս (այլ կիրառումներ)

**Արշալույս**, հասարակական, գրական, գիտական և առևտրական օրաթերթ։ Լույս է տեսել 1907-1908 թվականներին, Զմյուռնիայում։ Հրատարակիչ և խմբագիր՝ Բ. Քեշիշյան։ «Պաշտոնական», «Ներքին», «Արտաքին» և այլ բաժիններում անդրադարձել է Թուրքիայի իրականության և միջազգային կյանքին։ «Արշալույս»-ը կարևորելով հայ կնոջ լուսավորությունն ու կրթությունը, շոշափել է կնոջ ազատագրության հարցեր։ Տպագրել է զմյուռնահայ գրողների գործերը, թարգմանություններ եվրոպական գրականությունից։ Հոդվածներ է նվիրել ժամանակի հայ գրողների ստեղծագործություններին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 2. — էջ 104.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | ՀՇՀՀԳ: 7917 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 104)։*  |
**Ջրի անալիացումը** ջրում լուծված աղերի պարունակության նվազեցումն է մինչև նրանց անհրաժեշտ կոնցենտրացիան, ջրի որակի բարձրացման եղանակներից է։

Կիրառություն
------------

Ջրի անալիացումը կիրառում են այնտեղ, որտեղ կա մեծ կոնցենտրացիայով աղեր պարունակող ջուր, իսկ անալի կամ քաղցրահամ ջուր բերելն այդ վայր շատ թանկ է։ Անալիացում ջրի ժամանակ լուծված աղերի պարունակությունը նվազեցնում են մինչև որոշակի արժեք, օրինակ՝ ձիերի մատղաշների և մտրուկների համար մինչև 800 մգ/լ, հասուն ոչ խարներին՝ մինչև 5000 մգ/լ։ Գյուղատնտեսական ջրամատակարարումների համար կիրառում են Անալիացում ջրի հետևյալ եղանակները ՝ գերզտում, իոնափոխանակային էլեկտրոդիալիզ, շոգիացում, սառնախտացում։ Աղաջրերի շոգիացումը կատարում են արևային անալիարարներով։ Սառնախտացումը հիմ նված է աղերի ջրային լուծույթների աղի ջրի սառեցման ժամանակ անալի և աղի բյուրեղների խառնուրդի առաջացման վրա։ Ջերմաստիճանի բարձրացման ժամանակ աղի սառույցն ավելի շուտ է վերածվում հեղուկի, քան անալի սառույցը, որի շնորհիվ դրանք կարելի է միմյանցից բաժանել։ Իոնա փոխանակման ժամանակ աղի ջուրն անցկացնում են քիմիապես ակտիվ նյութեր (կատիոնիտներ և անիոնիտներ) պարունակող շերտերով, որոնք փոխազդում են լուծված աղերի հետ։ Կատիոններն ու անիոնները կլանվում են նշված նյութերով, որի արդյունքում կատարվում է Անալիացում ջրի։

Էլեկտրոդիալիզի ժամանակ էլեկտրական հոսանքի ազդեցությամբ յուրահատուկ, իոնափոխանակային (մոլեկուլների համար անթափանց) թաղանթներով ջրում լուծված աղերի կատիոններն ու անիոնները տեղափոխվում են մի լուծույթից մյուսը։ Գերզտման էությունն այն է, որ հիդրատացված իոնները բարձր ճնշման ազդեցությամբ անցնում են յուրահատուկ (ջրի մոլեկուլների համար ոչ թափանցելի) թաղանթներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Այս հոդվածը հանդեսի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք ծաղիկ (այլ կիրառումներ)։

**«Ծաղիկ»**, գրական, հասարակական-քաղաքական տասնօրյա, ապա՝ կիսամսյա հանդես։ Լույս է տեսել 1861-1867 թվականներին, Զմյուռնիայում և Կոստանդնուպոլսում։ Խմբագիրներ՝ Գ. Չիլինկիրյան, Ա. Հայկունի, Մ. Մամուբյան։

Սատարել է աշխարհաբարի և հայ նոր գրականության զարգացմանը։ Ընթերցողներին ծանոթացրել է Միքայել Նալբանդյանի աշխարհայացքին, նյութեր հրապարակել նրա կյանքի ու գործունեության մասին։ Պարզաբանել է Ազգային սահմանադրության էությունը, պայքարել նրա գործադրության համար։ Տպագրել է Ն. Հայկունու, Գ. Չիլինկիրյանի գրական-հրապարակախոսական գործերը, Մ. Մամուրյանի «Անգլիական նամականի», «Զմյուռնիական նամականի» երկերը, Վիկտոր Հյուգոյի, Ալֆրեդ դը Մյուսեի, էմ. դը ժերարդենի, Վիկտոր Լանգլուայի, Ժան Ռասինի ստեղծագործությունները, նյութեր՝ նվիրված կրթության ու դաստիարակության, թատրոնի զարգացման, մամուլի դերի, տնտեսագիտության, կանանց ազատագրության, ազգապահպանման ու համախմբման հարցերին։ Լուսաբանել է Զմյուռնիայի հասարակական և մշակութային կյանքը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 109)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աբասաբադ (այլ կիրառումներ)

**Աբասաբադ**, (նաև՝ **Աբբասաբբանդ**, **Աբբաս Աբբատ**, **Աբբասապատ**), բերդ ներկայիս ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում, Նախիջևան քաղաքից 8-9 կմ հարավ-արևելք, Արաքսի բարձրադիր ձախ ափին, հին հայկական Աստապատ գյուղի տեղում, Երևան-Ջուլֆա երկաթուղու մոտ։

Պատմություն
-----------

Աբասաբադը կառուցել և իր անունով է կոչել Իրանի թագաժառանգ Աբբաս Միրզան 19-րդ դարի սկզբներին՝ եվրոպական մասնագետների օգնությամբ, Աստապատի հին հայկական ամրոցի տեղում, որն ավերել էր Շահ Աբաս I-ը։ Պարսպապատ էր և ամրացված էր աշտարակներով ու խրամով։ 1827 թվականի հուլիսի 7-ին գեներալ Իվան Պասկևիչի հրամանատարությամբ ռուսական զորքերը գրավում են Աստապատը, որից հետո ավերվում է և դադարում գոյություն ունենալ։ Բերդի գրավման ժամանակ գերի են վերցվում 3000 պարսիկ զինվոր ու հրամանատար, մեծ քանակությամբ ավար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 3 — 992 էջ։
**Կարդոնայի ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de Cardona), ռազմական կառույց՝ ամրոց Իսպանիայում։ Համարվում է Կատալոնիայի գլխավոր հենակետերից մեկը, որը գտնվում է 600 մետր բարձրություն ունեցող բլրի վրա՝ Բարսելոնայի հյուսիսում (ներկայումս գտնվում է Կարդոնա քաղաքի տարածքում։

Պատմություն
-----------

Ամրոցը հիմնադրվել է 886 թվականին` կոմս Վիլֆրեդ Մազոտի կողմից։ Ամրոցի համալիրի ներսում 1040 թվականին կառուցվել է եկեղեցի։

Ժամանակի ընթացքում ամրոցը գնալով ընդարձակվել է և դարձել է Կատալոնիայի ամենամեծ ամրոցը։ 17-րդ դարում Կարդոնայի ամրոցը համարվում էր կատալոնական անջատվողականության գլխավոր և հիմնական օջախներից մեկը։

1714 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Իսպանիայի ժառանգության պատերազմի ժամանակ Կարդոնայի ամրոցը պաշարվել է Ֆրանսիայի թագավորության բանակի կողմից և այնուհետև ավերվել։

Այնուամենայնիվ ամրոցից շատ բան է պահպանվել, այդ թվում 11-րդ դարում կառուցված 15 մետրանոց զնդան։ Օրսոն Ուելսը ամրոցի ներսում նկարահանել է «Ֆալստաֆ» ֆիլմը։

1949 թվականին Կարդոնայի ամրոցը պաշտպանել է պետությանը։ 1976 թվականին սկսվել են լայնածավալ վերականգնողական աշխատանքներ, որը ավարտվել է 2014 թվականին Արդյունքում՝ ամրոցը ներկայումս ծառայում է որպես 106 սենյակներից բաղկացած հյուրանոց։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Pedrosa, Andreu (2001). The Castle of Cardona. Sant Vincenç de Castellet: Farell. ISBN 84-930418-8-2

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կարդոնայի ամրոցը Archived 2006-04-24 at the Wayback Machine.
* Կարդոնայի քաղաքային խորհուրդ(Կատալոներեն)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Կարդոնայի ամրոց** կատեգորիայում։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցու տաճար պատմական Մեծ Հայքի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Բաբեկի շրջանի Ճահուկ (Ջահրի) գյուղի հյուսիսարևելյան թաղամասում։

Վիճակը 1980-ականներին կանգուն էր, որմերում ճաքեր կային։ Սակայն ներկա պահին վիճակն անհայտ է։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին կառուցվել է 12-13-րդ դարերում։ Ճարտարապետի և պատվիրատուի անուններն անհայտ են։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցու հորինվածքը՝ քառամույթ գմբեթակիր բազիլիկա։ Տաճարը կառուցվել է սրբատաշ և կիսամշակ քարից, աղյուսից։ 17-րդ և 19-րդ դարերում եկեղեցին վերանորոգվել է։ Մուտքը գտնվում է հարավային ճակատում։ Եկեղեցու աբսիդը կիսաշրջանաձև է, իսկ մույթերը՝ ուղղանկյուն։ Կա ավանդատների մեկ զույգ։ Գմբեթն աղյուսաշեն է և ութանիստ։

Եկեղեցու հարավային և արևմտյան ճակատում կան արձանագրություններ։ Կան նաև 18-19-րդ դարերի որմնանկարներ։ Շրջակայքում եկեղեցին ունեցել է շինություններ, որոնք այժմ քայքայված են։

Տես նաև
-------

* Նախիջևանի հայկական տաճարների ցանկ
* Բաբեկի շրջան
* Ճահուկ (Սյունիքի գավառ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Նախիջևանի ԻՍՍՀ հայկական հուշարձանները
**Մասանց վանք** կամ **Մեյսարու վանք**, հայկական վանք ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Շամախիի շրջանում գտնվող Մեյսարի գյուղի հյուսիս-արեմտյան կողմում, 0,5-1 կմ հեռու, խոր կիրճի ձորաբերանում։

Մեյսարու վանքը հայտնի գրչության կենտրոն էր։ Այստեղ ստեղծված բազմաթիվ ձեռագրերից մի քանիսը հասել է մինչև մեր օրերը։ Դրանցից 2-ը պահպանվում են Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։ Ձեռագրերից մեկը «Աւետարան» է գրված 1695 թվականին Կիրակոս երեցի կողմից (ստացող՝ Սալվար), իսկ մյուսը՝ «Ժողովածու» (17-րդ դարում գրիչ Վլասի կողմից։

Վանական հուշարձանախումբը, որը բաղկացած էր երկու միմյանցից փոքր-ինչ հեռու, առանձին խմբերից ներկայումս գտնվում է հիմնավեր վիճակում։ Այն վերջին տարիներին պայթեցվել է, իսկ սրբատաշ գրեթե բոլոր քարերը տեղափոխվել են գյուղ այլ շենքեր կառուցելու նպատակով։ Ամենացավալին այն է, որ այդ բարբարոսությանը զոհ են գնացել նաև տեղում եկեղեցիների որմերին փորագրված 17-19-րդ դարերին վերաբերող բազմաթիվ արձանագրություններ։

Նախկին հետազոտողները բարեբախտաբար ընդօրինակել ու հրատարակել են Մեյսարու վանքի արձանագրությունները, սակայն դրանցում առկա են բազմաթիվ տարբերություններ, տարընթերցումներ, որը հաճախ կասկածելի է դարձնում թե մեկ և թե մյուս ընդօրինակության ճիշտ լինելու հարցը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մասանց վանքը ՀՃՈւԿ-ի կայքում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Սամվել Կարապետյան, Բուն Աղվանքի հայերեն վիմագրերը, Երևան, 1997, էջ 49
2. ↑  «Ցուցակ Ձեռագրաց», հ. Ա, Երևան, 1965, ձ եռ. N 3187
3. ↑  «Ցուցակ Ձեռագրաց», հատոր Բ, Երևան, 1970, ձ եռ. N 5997
**Քեմերլի** (**Թխաձոր**, ադրբ.՝ Kəmərli), գյուղ Ադրբեջանի Հանրապետության Ղազախի շրջանի հյուսիս-արևմուտքում։

Աշխարհագրություն
----------------

Քեմերլին շրջկենտրոն Ղազախ քաղաքից հեռու է 26 կմ։ Գտնվում է Կողբափոր հովտում՝ համանուն գետակի երկու ափերին։ Ծովի մակերևույթից բարձր է 440-550 մ։

Պատմություն
-----------

Քեմերլի գյուղի տարածքում մինչև 1898 թվականը եղել է հայաբնակ բնակավայր, որը կոչվել է Թխաձոր։ Հայ ազգաբնակչությունը հեռացել է գյուղից և արդեն 19-րդ դարի երկրորդ կեսին նույն տեղում ձևավորվել է թուրքաբնակ գյուղը։ 20-րդ դարի սկզբին այն բաժանված է եղել վերին և ներքին համանուն մասերից, որոնք հետագայում միացվել են՝ ստեղծելով շուրջ 5 կիլոմետր երկարությամբ մեկ բնակավայր։

Հայ-ադրբեջանական համակարտություն
--------------------------------

Բնակավայրը գտնվում է հայ-ադրբեջանական շփման գծին և սահմանակից է Հայաստանի Տավուշի մարզի Բերդավան գյուղին։

Քեմերլիում են տեղակայված Ադրբեջանի սահմանային ռազմական դիրքերը, որտեղ մինչև 2018 թվականի աշնանը մարտական հերթապահություն էր իրականացնում Ադրբեջանի զինված ուժերը։ Գյուղի հատվածում զինված ուժերին փոխարինեցին Ադրբեջանի պետական սահմանապահ ծառայության ստորաբաժանումները, որոնք մարտական ծառայություն են իրականացնում Հայաստանի Հանրապետության հետ շփման գծում։

Գյուղում տեղակայված են Ադրբեջանի պետական սահմանապահ ծառայության ռազմական մի շարք կառույցներ և հենակետեր։

Հայաստանի Տավուշի մարզի Բերդավան և Ադրբեջանի Ղազախի շրջանի Քեմերլի բնակավայրերի միջև տեղակայված ռազմական դիրքերում հաճախակի տեղի են ունենում ռազմական ընդհարումներ։ հայ-ադրբեջանական շփման գծի այդ հատվածում երկու կողմից գրանցվում են զոհեր, գերևարումներ և բնակավայրերի գնդակոծումներ։

Նշումներ
--------

1. ↑  Թուրքաբնակ գյուղի տարածքում մինչև 1898 թվականը եղել է հայկական և կոչվել Թխաձոր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Թ.Խ. Հակոբյան, Ստ.Տ. Մելիք-Բախշյան, Հ.Խ. Բարսեղյան, «Հայաստանի եւ հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», Երեւանի Համալսարանի Հրատարակչություն, Երեւան, 1988։
2. 1 2 3 4 5 6 7  Սամվել Կարապետյան, «Հյուսիսային Արցախ», ՀՃՈՒ գրքաշար, հատոր Զ, Երևան, 2004 թվական (Հայերեն լեզվով Archived 2021-01-23 at the Wayback Machine. English version Archived 2021-11-27 at the Wayback Machine.)։
3. 1 2  «Ադրբեջանը փորձել է մոտեցնել դիրքերը հայկականին, ապա կրակել է» (արխիվացված)։
4. ↑  Войска Эльчина Гулиева заняли границу с Арменией (արխիվացված)․(ռուս.)
5. ↑  «Սահմանամերձ գյուղերը նորից գնդակոծվել են, ադրբեջանական զինուժը մեծ կորուստներ ունի» (արխիվացված)։
6. ↑  «Կարմիր խաչը դիմել է Ադրբեջանի իշխանություններին՝ սահմանն անցած ՀՀ քաղաքացուն տեսակցելու համար» (արծիվացված)։
**Օլաֆ V թագավորի արծաթե հոբելյանին նվիրված մեդալ**, Նորվեգիայի պետական պարգև։

Պատմություն
-----------

Նորվեգիայի Օլաֆ V թագավորի արծաթե հոբելյանին նվիրված միջոցառումը տեղի ունեցավ 1982 թվականին՝ թագավորի թագադրման 25-ամյակի կապակցությամբ։ Այդ օրվան նվիրված հաստատվեց Օլաֆ V թագավորի արծաթե հոբելյանին նվիրված մեդալ։ Այն նախատեսված է թագավորական ընտանիքի անդամներին, պետական պաշտոնյաներին, դատավորներին, զինվորականներին և նորվեգական դեսպանատների աշխատողներին պարգևատրելու համար։

Նկարագրություն
--------------

Մեդալը շրջանաձև է և պատրաստված արծաթից և ունի 33 մմ տրամագիծ։ Վերին հատվածում պատկերված է թագավորական զինանշանը։ Դիմային հատվածում պատկերված է թագավորը, որի շուրջ գրված է *«OLAV • V • NORGES • KONGE •»*: Մեդալի հակառակ կողմում՝ կենտրոնում, պատկերված է Օլաֆ V թագավորի թագադրումը։ Մեդալի վերևի հատվածում՝ թագի վրա, ամրացված է օղակ, որի միջոցով այն ամրացված է ժապավենին։ Մեդալի ժապավենը մետաքսից է, կարմիր գույնի, մեջտեղում՝ հորիզոնական արծաթե սալիկով։ Սալիկի վրա գրված է «1957-1982»:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Harald Hallberg: *Norske dekorasjoner. Tildelt med bånd til å bæres på uniform eller sivilt antrekk*, Ålgård: Dreyer bok, 2012, s. 244.

Աղբյուրներ
----------

* Kingdom of Norway: King Olav V's Anniversary Medal 1957-1982. (նորվեգերեն)
* Olav Vs jubileumsmedalje 1957-1982.(չաշխատող հղում)
 (նորվեգերեն)
**Փոլադլուի եկեղեցի**, ավերված հայկական առաքելական եկեղեցի Ադրբեջանի Հանրապետության Գետաբեկի շրջանի Փոլադլու գյուղի արևելյան մասում, պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Գարդման գավառում։ Ըստ ճարտարապետական առանձնահատկությունների՝ թվագրվում է 16-17-րդ դարերով։

Եկեղեցու անվանումը անհայտ է, այդ իսկ պատճառով կոչվում է բնակավայրի ներկայիս անվանումով։

Ճարտարապետություն
-----------------

Ունի միանավ բազիլիկ հորինվածք։ Կիսակլոր խորանի հյուսիսային և հարավային կողմերից կից են ուղղանկյուն հատակագծով թաղակապ ավանդատներ։ Վերջիններս իրենց ծավալներով դուրս են աղոթասրահի բուն մակերեսից, սակայն կառուցվել են եկեղեցու հետ։ Արտաքին չափերն են՝ 13,20 x 5,65 մ, արևելյան պատն ավանդատների հետ՝ 9,65 մ։ Եկեղեցու մուտքերը երկուսն են՝ հարավից և արևմուտքից։ Հարավային ավանդատունը եկեղեցու հետ հաղորդակցվում է խորանի մեջ բացված նեղ ու երկար մուտքով։ Հյուսիսային ավանդատան մուտքը բացվում է անմիջապես աղոթասրահի մեջ։ Նեղ ու դեպի ներս (լայնացող) պահպանված լուսամուտները երեքն են՝ բոլորն էլ բացված արևելյան ճակատից։ Կառուցված է անմշակ ու կոպտատաշ քարով, կրաշաղախով։ Անկյունաքարերի մի մասը սրբատաշ է։ Պատերը պահպանվել են 1,5-2 մ բարձրությամբ։ Ամբողջովին քանդված են եկեղեցու տանիքը և թաղը, ավանդատների երեսպատման քարերը, մուտքերի անկյունաքարերը։ Շարվածքում կան խաչապատկերներ կրող քարաբեկորներ։

Եկեղեցու շուրջ տարածվում է հին գերեզմանոց, ուր հանդիպում են գետնաթաղ ու կոպտատաշ սալատապաններ, որոնցից շատերը զարդարված են հնաոճ ու պարզ խաչաքանդակներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Սամվել Կարապետյան, Հյուսիսային Արցախ, Երեւան, 2004։
**«Մանզումեի էֆքյար»** («Կարծիքների շարք»), Կոստանդնուպոլսում 1866-1917 թվականներին հրատարակված հայկական թերթ։

Պատմություն
-----------

Մինչև 1896 թվականը հրատարակվել է հայատառ թուրքերենով, այնուհետև՝ հայերենով։ Ունեցել է ժողովրդավարական ուղղություն, հանդես եկել Արևմտյան Հայաստանում բարենորոգումներ անցկացնելու օգտին։ Լուսաբանել է Արևմտյան Հայաստանի բնակչության հասարակական, տնտեսական, ազգային ծանր վիճակը, մերկացրել թուրքական հարստահարողներին և այդ պատճառով մի քանի անգամ արգելվել։

1878 թվականին թերթի հեղինակությունն ընկել է Հայկական հարցը արևմտահայության համար վնասակար համարելու պատճառով։ Ըստ Կ. Փանոսյանի՝ Հայկական հարցի միջազգայնացումը հայերի ապագա դժբախտությունների պատճառ կարող է դառնալ։ Թերթը հավատացել է Թուրքիայի բարենորոգմանը և դրան լծորդել Արևմտյան Հայաստանի կացության բարելավումը։

1908 թվականի երիտթուրքական հեղաշրջումից հետո «Մանզումեի էֆքյարը» քննադատել է Թուրքիայի արտաքին քաղաքականությունը, մասնավորապես՝ թուրք-գերմանաական մերձեցումը։ Հայկական հարցի առնչությամբ հանդես է եկել Արևմտյան Հայաստանի վարչական ինքնավարության օգտին։ Թերթն առանձնապես ընդգծել է հայ և հույն ժողովուրդների բարեկամության գաղափարը և հակադրվել ոչ մուսուլման ժողովուրդների մեջ հակասությունները սրելու երիտթուրքերի ձգտումներին։

«Մանզումեի էֆքյարը» կարևոր ուշադրություն է դարձրել արտասահմանում հայանպաստ կարծիքի ամրապնդմանը և բանավիճել հայատյաց ոուսական մամուլի հետ։ Լուսաբանել է Բալկանյան պատերազմները, 1912-1914 թթ. հայկական բարենորոգումների վերաբերյալ բանակցությունները, քննարկել մեծ տերությունների հակասությունները, որոնք արգելք էին Հայկական հարցի լուծման ճանապարհին։

Խմբագիրներ
----------

* Կարապետ Փանոսյան
* Միսաք Գոչունյան
* Ե. Տեր-Անդրեասյան
* Ա. Անտոնյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կարապետ Փանոսյան


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**«Էշի կաշի»** կամ **«Էշի մաշկ»** (ֆր.՝ Peau d'Âne), Շառլ Պերոյի հեքիաթը, առաջին անգամ հրատարակված 1694 թվականին երկու տարբերակով՝ չափածո և արձակ։ Հեքիաթն ընդգրկվել է «Սագ մայրիկի հեքիաթները» ժողովածուում և բազմիցս էկրանավորվել է։

Բովանդակություն
---------------

Մահվան մահճում թագուհին խնդրեց թագավորին, որ երկրորդ անգամ ամուսնանա, ապա այնպիսի կին ընտրի, որ իրենից խելոք ու գեղեցիկ լինի։ Նոր ընտրյալի անհաջող որոնումներից հետո արքան հասկանում է, որ իր կնոջից ավելի գեղեցիկ իրենց աղջիկն է։ Արքայադուստրը սարսափի մեջ էր ստացած առաջարկից, և իր կնքամայր փերի Յասամանի առաջարկով, թագավորի առաջ դնում է պայմաններ՝ կարել երեք գույնզգույն զգեստ և տրամադրել սիրելի արքայական էշի կաշին։ Հագնելով կաշին՝ արքայադուստրը արյունապղծության վախից փախչում է ամրոցից։ Նրան ետևում է կախարդական սնդուկը՝ երեք զգեստներով։

Արքայադուստրը վարձվում է որպես տնային տնտեսության պահակ մի տան, որտեղ իր անխնամ տեսքի համար ստանում է Էշի Կաշի մականունը։ Մի անգամ բանալու անցքից արքայազնը տեսնում է աղջկա գեղեցկությունը և սիրահարվում։ Նա հրամայում է, որ Էշի Կաշիին իր համար թխի կարկանդակ, ինչպես նաև թագավորության բոլոր աղջիկներին հրամայում է փորձել մատանին. ում այն կբռներ, նրա հետ էլ կամուսնանար։ Գեղեցիկ զգեստ հագնելով՝ Էշի Կաշին կրում է մատանին և դառնում արքայազնի կինը։

Սյուժե
------

Ստեղծագործության սյուժեն վաղուց հայտնի էր ողջ Եվրոպայում և ուներ տարբեր տարբերակներ։ Հատկապես շատ են հիշատակումները ֆրանսիական գրականությունում՝ Ֆրանսիայում հեքիաթի հատուկ ճանաչվածության պատճառով։ Հնարավոր է, որ գլխավոր հերոսուհու կերպարում արտացոլված է կառնավալի, գարնան և Նոր տարվա կերպարը։ Կառնավալային փառատոնների հետ կապվում էին ամուսնական ծեսերը, և հեքիաթում արքայազնը ճանաչում է սիրելիին մատանիով։

Էկրանավորում
------------

* 1970 — Էշի կաշին (ֆր.՝ Peau d'Âne) {{{2}}}Ֆրանսիա;
* 1982 — Էշի կաշին {{{2}}} ԽՍՀՄ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Чеснокова Т.А.* Ослиная Кожа (Ослиная Шкура) / Наталья Будур. — Сказочная энциклопедия. — ОЛМА Медиа Групп, 2005. — С. 365. — 678 с. — ISBN 9785224048182
2. 1 2  *Шарль Перро* Сказки. — М. Л. 1936.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էշի կաշին հեքիաթը գուտենբերգի նախագծում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11959778x · GND: 4269409-7 · LCCN: n2015006374 · SUDOC: 027590526 · VIAF: 213354714 · WorldCat VIAF: 213354714 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Նոր ուղի (այլ կիրառումներ)
**«Նոր ուղի»**, գրական-գեղարվեստական, հասարակական-քաղաքական ամսագիր։ Լույս է տեսել 1929-1932 թվականներին, Երևանում։ Խմբագիրներ՝ Պ․ Մակինցյան, Ա․ Կարինյան, Ե․ Չուբար, Դ․ Սիմոնյան։ Անցյալի գրական ժառանգության գնահատության հարցերում ուղեցույց ունենալով կուսակցության համապատասխան որոշումները նշանակալի չափով նպաստել է հայ սովետական գրականության զարգացմանը, գրական-գեղարվեստական նոր ըմբռնումների ձևավորմանն ու ամրապնդմանը։ Միքայել Նալբանդյանի, Հակոբ Պարոնյանի, Հովհաննես Թումանյանի, Ալեքսանդր Շիրվանզադեի, Ավետիք Իսահակյանի երկերի հետ մեկտեղ տպագրել է Եղիշե Չարենցի, Ակսել Բակունցի, Դերենիկ Դեմիրճյանի, Ստեփան Զորյանի, Մովսես Արազու, Վահան Թոթովենցի, Նաիրի Զարյանի, Ազատ Վշտունու, Գեղամ Սարյանի, Գուրգեն Մահարու, Վ․ Նորենցի և այլոց ստեղծագործությունները։ Գրականագիտական և քննադատական հոդվածներով հանդես են եկել Ա․ Տերտերյանը, Հ․ Սուրխաթյանը և ուրիշներ։ Երաժշտության ու արվեստի հարցերին անդրադարձել են Ռ․ Թերլեմեզյանը, Գ․ Լևոնյանը, Ա․ Սարգսյանը, Վ․ Ղորղանյանը, Ս․ Քոչարյանը։ Ամսագիրն ուներ «Ռուսական գրականություն», «Արտասահմանյան գրականություն», «Անդրկովկասյան գրականություն» բաժիններ, հետևողականորեն լուսաբանում էր ԽՍՀՄ ժողովուրդների գրական կյանքը։ Գիտական բաժնում տպագրվել են Գ․ Ղափանցյանի, Ռ. Գաբրիելյանի, Է․ Հասրաթյանի, Մորուս Հասրաթյանի և ուրիշների հաղորդումներն ու հոդվածները։ Հասարակական-քաղաքական նյութերը նվիրված էին սոցիալիստական շինարարության տարբեր խնդիրներին, դաշնակցության քննադատությանը, հեղափոխական շարժումների պատմության լուսաբանմանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 372)։*  |
Լայպցիգի փողոցը և Լայպցիգյան հրապարակըԼայպցիգի փողոցը և Լայպցիգյան հրապարակը
Խանութներ Լայպցիգի փողոցում
Լայպցիգի փողոց-2009Լայպցիգի փողոց-2009
Բունդեսհագի շենքըԲունդեսհագի շենքը
Դետլեֆֆ Ռովեդերի տունըԴետլեֆֆ Ռովեդերի տունը
**Լայպցիգի փողոց**, խոշոր փողոց Բեռլինի Միտտե շրջանում, Լայպցիգի և Շպիտտելմարկտի հրապարակների միջև։ Փողոցի երկարությունը կազմում է 1,5 կմ։
Լայպցիգի փողոցը հատվում է Բեռլինի կենտրոնում գտնող հայտնի Ֆրիդրիխշտրաս փողոցի և բեռլինյան Վիլգեյմշտրաս փողոցի հետ, որը գտնվում է Միտտե և Կրոյցբերգ շրջաններում։ Բեռլինյան պատի քանդումից հետո փողոցը տրանսպորտային կարևոր կապող օղակ հանդիսացավ արևելքի և արևմուտքի միջև։ Լայպցիգի փողոցի լայնությունը փոփոխական է՝ Շպիտելմարկտի արևելյան շրջանից մինչև Շառլոտտենշտրաս ունի 8 շերտ, իսկ դեպի արևմուտք՝ 4 շերտ։

Պատմություն
-----------

Փողոցը կառուցվել է 1688 թվականին, քաղաքի ընդարձակման ժամանակ։ Փողոցին շատ մոտ, դեպի հյուսիս, ձգվում էր առևտրային և ռազմական նշանակության ճանապարհը դեպի Լայպցիգ, որը սկսվում էր բեռլինյան ամրոցից մինչև Լայպցիգյան դարպասներ իսկ դրանից հետո տանում էր դեպի Յունգֆերնբրյուկի կամուրջ։ Այդ ճանապարհը սկսեցին անվանել Հին Լայբնիցյան փողոց։ Ի տարբերություն այս փողոցի, նոր Լայպցիգյան փողոցը նոր թաղամասով կապվում էր Շպիտելմարկտին, և ավարտվում էր Մաուերշտրասում։ 1734 թվականին քաղաքի հետագա շինարարություներից հետո Լայպցիգի փողոցը ձգվեց մինչև քաղաքային նոր պարիսպի մոտ՝ Պոտսդամսկի կամուրջ։
Մինչև Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ավարտը Լայպցիգի փողոցում էր գտնվում «Գերմանիայի ամենագեղեցիկ, պահանջվող տաճարը», հայտնի առևտրի կենտրոնը՝ «Վեյտխայմը»։ Փողոցի արևելյան հատվածը առևտրային կենտրոն էր, Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմից հետո այստեղ կառուցվեցին նոր բարձրահարկ բնակարաններ և գրասենյակային շենքեր։ Վիլգեյմշտրաս փողոցից մինչև Լայպցիգի փողոց գտնվում էին կառավարական շենքերը։

Տեսարժան վայրեր
---------------

Արևմուտքից արևելք.

* Օրենսդիր մարմնի շենք։
* Ֆինանսների նախարարության շենքը՝ Դետլեֆ Ռովեդերի տանը, մինչ այդ ավիացիայի նախարարությունը, ճարտարապետ՝ Էռնեստ Զագեբիլ։
* Հանրային աշխատանքների նախկին նախարարության լրացուցիչ շենքը։
* Կապի թանգարան, հետագայում՝ անգլիական փոստի թանգարանի շենքը։
* Մորիցա Մեդլերի առևտրի տունը։
* Բուլղարիայի դեսպանատունը Գերմանիայում։
* «Լայպցիգի փողոցի» համալիրը։

Գրականություն
-------------

* Hans-Jürgen Mende, Kurt Wernicke (Hrsg.)։ Berlin Mitte։ Das Lexikon. Stapp Verlag, Berlin 2001, ISBN 3-87776-111-9
* Harald Neckelmann։ Die Leipziger Straße in Berlin. Sutton Verlag, Erfurt 2009, ISBN 978-3-86680-446-3
**Ջուղայի քաղաքային բաղնիք**, պատմամշակութային արժեք ներկայացրած քաղաքային բաղնիք ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Ջուղայի շրջանի վարչական կենտրոն Ջուղա քաղաքում։ Ներկայում ավերված է։

Տեղադրություն
-------------

Քաղաքային բաղնիքը գտնվել է Ջուղայի աշխարհահռչակ քաղաքային գերեզմանատան և Արաքս գետի ափամերձ տարածքի շրջակայքում։

Պատմություն
-----------

Բաղնիքն ամենայն հավանականությամբ կառուցվել է 16-րդ դարում, քանի որ տարածված ավանդության համաձայն այն վերագրվում է Ջուղայի քաղաքապետ խոջա Խաչիկին։

1875 թվականին կատարած իր ճանապարհորդության ժամանակ հուշարձանը նկարագրել է Քաջբերունին՝ պատկերելով նաև բաղնիքի հորինվածքը։

Նկարագրություն
--------------

Քաղաքային բաղնիքը ունեցել է բավականին հետաքրքիր հորինվածք։ Կառուցվել է կրաշաղախով։ Գմբեթավոր բաղնիքի նախասրահը երեք դռնով բացվել է դեպի Արաքս գետը։ Նախասրահը միակ կամարաձև դռնով միացված է եղել կամարակապ շեմին, որի ծայրում եղել են փոքր սենյակներ։ Դրանք հավանաբար ծառայել են հագուստը փոխելու համար։ Շեմից եղել է մուտք դեպի կամարակապ լողարանի մեծ սենյակ, որի գմբեթի վրա եղել են փոքրիկ պատուհաններ։ Լողարանի անկյուններում եղել են փոքրիկ կամարակապ սենյակներ։ Ետևի մասում՝ կամարակապ շինության մեջ, գտնվել է ջրի ամբարը, հնոցը և այլ անհրաժեշտ կառույցներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Արգամ Այվազյան, Ջուղա, «Սովետական գրող» հրատարակչություն, Երևան - 1984 թվական, էջ 29։
2. 1 2  Քաջբերունի, Ճանապարհորդական նկատողությունք, «Փորձ», N 2, թԻՖԼԻՍ, 1877-1878 թվականներ, էջ 354։
**Մաքսիմ Գորկու հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Максиму Горькому), գտնվում է Նիժնի Նովգորոդի Գորկու անվան հրապարակում։ Բացվել է 1952 թվականի նոյեմբերի 2-ին։ Գորկու յոթ մետր բարձրությամբ հուշարձանը ստեղծել են քանդակագործ Վերա Մուխինան, ճարտարապետներ՝ Վիկտոր Լեբեդևը և Պավել Շտելերը։ Հուշարձանը ձուլվել է Լենինգրադի «Մոնումենտսկուլպտուրա» գործարանում։

Հուշարձանը ներառված է Նիժնի Նովգորոդում գտնվող դաշնային և տարածաշրջանային նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտների շարքում։

Պատմություն
-----------

1939 թվականին Մաքսիմ Գորկու հուշարձանի նախագծի համար հայտարարվել է Համամիութենական մրցույթ, որտեղ հաղթել է Վերա Մուխինայի նախագիծը։ Հուշարձանի իրականացման նախագծին խոչընդոտել է 1941 թվականին սկսված Հայրենական մեծ պատերազմը։ Պատերազմից հետո Գորկու հրապարակը վերակառուցվել է, և հուշարձանը բացվել է 1952 թվականի նոյեմբերի 2-ին։

Գորկու հուշարձանը վեր է խոյանում հրապարակում։ Այն տեղադրված է քառանիստ պատվանդանի վրա, կարծես վեր է հառնում գրանիտե ժայռից։ Վեռա Մուխինան ստեղծել է հայրենի Նիժնի Նովգորոդում ապրելու տարիներին երիտասարդ Գորկու կերպարը. հենց այդ ժամանակաշրջանում է Գորկին գրել իր նշանավոր «Մրրկահավի երգը» («Песня о Буревестнике»):

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Նա կանգնած է ուղիղ, ձեռքերը մեջքի հետևում, դեմքը և կրծքավանդակը դեպի հանդիպակաց քամին, որը թափահարում է ուսերի թիկնոցը։ Թիկնոցի մեծ ծալքերը ստեղծում են հուշարձանի գեղեցիկ ուրվագիծ՝ հարստացնելով ընդգծված խիստ ուղղահայց կերպարը։ Խիստ արտահայտված են մեջքն ու ձեռքերը, որոնք գրկել են միմյանց։ Այս ժեստը մեծ ներքին անհանգստություն է հաղորդում, որը զսպված է ուժեղ ցանկությամբ։ |  |

Այլ հուշարձաններ
----------------

Գորկու հրապարակի հուշարձանից բացի, Նիժնի Նովգորոդում Մաքսիմ Գորկուն նվիրված ես 4 հուշարձան կա՝

* Ալյոշա Պեշկովի հուշարձանը Մ. Գորկու անվան «Կաշիրինի տնակ» մանկական թանգարանի բակում (1955-1957 թվականներ, քանդակագործ՝ Ա. Վ. Կիկին)
* Մաքսիմ Գորկու հուշարձանը Ֆեոդորովյան առափնյայում
* Մաքսիմ Գորկու հուշարձանը «Դուբկի» զբոսայգում
* Մաքսիմ Գորկու հուշարձանը Մայիսի 1-ի զբոսայգում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  История памятника М. Горькому

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մաքսիմ Գորկու հուշարձան (Նիժնի Նովգորոդ)** կատեգորիայում։ |
**Կունակություն**, Կովկասյան հնագույն սովորույթ է, որի համաձայն երկու տարբեր ընտանիքներին պատկանող տղամարդիկ այնքան են մտերմանում, որ այդ հարաբերությունները իրենց իմաստով մոտ են դառնում արյունակցական կապերին, ինչն էլ նրանց համար պատվի հարց էր դառնում օգնել մեկը մյուսին։

Պատմություն
-----------

Իր ձևով կունակությունը կովկասյան հյուընկալության հետագա զարգացումն էր, որն իր իմաստով արհեստական բարեկամությունն էր։

Այս սովորույթը գոյություն է ունեցել նաև չեռնոգորցիների, արաբների և այլ ժողովուրդների մոտ։

Կունակությունը կարողացավ ոչնչացնել միջէթնիկ արգելքները, հաստատելով բարեկամություն հարևանների ու այլ ազգի ժողովուրդների հետ։ Այս բարեկամություններից հետագայում աճեցին առևտրական համագործակցությունները։

Անշուշտ, կունակությունը օգնեց բարելավել անվտանգությունը միջէթնիկ շփումներում, սովորույթը կունակներին պարտավորեցնում է ապահովել անվտանգություն մեկը մյուսի հանդեպ, ինչպես հարազատ եղբայրների։ Այս մասին, օրինակ գրել է Ֆյոդոր Անդրեևիչ Շչերբինան այսպես. «Կունակության սովորույթը սրբորեն պահպանվում էր չերքեզների կողմից։ Կունակին վերցնել չերքեզի խրճիթից կարելի էր միայն նրա դիակի վրայով»։

Կունակների հարաբերությունները սովորաբար ստեղծվում էին երկկողմանի համակրանքի վրա, տանտիրոջ և հյուրի միջև տեղի էր ունենում երդման փոխանակություն, արժեքավոր և թանկարժեք նվերների փոխանակում և ծիսական ձևականություններ, օրինակ`խմում են կաթ կամ գինի նույն բաժակից, որի մեջ ոսկեդրամ են տեսնում։

Կունակությունը եղել է դարեր շարունակ, այն փոխանցվել է սերնդեսերունդ, կունակներն ու իրենց երեխաները օգնել են միմյանց բոլոր կարևոր գործերում։ Անգամ եղել է դեպք, երբ կունակը փոխարինել է երեխայի մահացած ծնողներին և խնամել է նրան մինչև չափահաս դառնալը։

Կունակությունը հանդիպում է կովկասյան ժողովուրդների մոտ ներկայում էլ, ընդ որում ընդգրկում են այլ ժողովուրդների ներկայացուցիչներին, կազակներին և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  БСЭ. ст. Куначество
2. 1 2 3 4  Ш. Б. Ахмадов(доктор исторических наук, профессор). Куначество как одна из форм развития межэтнических связей на Кавказе в XVIII—XIX вв.(չաշխատող հղում)
3. ↑  Ф. А. Щербина. «Казачьи герои и сподвижники»
**Գորիսի քաղաքային գրադարան**, գրադարան Գորիսում, որը բացվել է 1921 հուլիսին։

Պատմություն
-----------

Ըստ առաջին գրադարանավարների՝ 1919 թվականին Գորիսում մասնավոր մի տան գործել է շրջիկ գրադարան, որտեղ եղել է 468 կտոր գիրք։ Գրադարանը կոմունիստների միջոցով Զանգեզուրի բնակչությանն է մատակարարել մարքսիստական և այլ տիպի գրականություն։ Գրադարանն ունեցել բավականին ընթերցողներ։ Լեռնահայաստանի կործանումից հետո հենց այդ շրջիկ գրադարանի հիմքի վրա էլ Գորիսում 1921 թվականի հուլիսին բացվում է գավառագիտական գրադարան, որը գործել է մինչև 2000 թվականը։ Գրադարանը գտնվել է ներկայիս Գուսան Աշոտի 23 հասցեում։ Գրադարանի վարիչ է նշանակվել Գառնիկ Պապիկյանը, գրադարանավար՝ Պետրոս (Պետյա) Բադիրյանը, որն էլ հետագայում նշանակվում է գրադարանի վարիչ և աշխատում մինչև 1957 թվականը։

1925 թվականին գրադարանն ուներ 2000, 1930 թվականին՝ 5000 կտոր գրականություն։ 1951 թվականին գրադարանի գրքային ֆոնդը կազմում էր 16000 կտոր գրականություն։ Գրքային ֆոնդի ավելացման հետ աստիճանաբար ավելացել է նաև աշխատողների քանակը։ Գրադարանի վարիչ Պետրոս Բադիրյանը արժանացել է «Աշխատանքային կարմիր դրոշ» շքանշանի, իսկ գրադարանավարուհի ժենյա Բեգլարյանը՝ ՀԽՍՀ կուլտուրայի մինիստրության պատվոգրի։ 1954 թվականին գրադարանը հանրապետական ստուգատեսին շահում է և ստանում դիպլոմ։ 1958 թվականին գրադարանն արժանացել է «Լավագույն աշխատանքի գրադարանի» կոչման։ Այդ շրջանում գրքային ֆոնդը կազմել է 28056 կտոր, որից 16125 հայերեն, 11931՝ ռուսերեն։ Գրադարանն ուներ գրապահոցներ, երկու ընթերցասրահ։ 1959 թվականին գրադարանի վարիչ է նշանակվում Նինան Հովսեփյանը։

Գրադարանն ուներ 15 շրջիկ գրադարան, որոնք աշխատանքներ էին իրականացնում Գորիսի ու գյուղերի արդյունաբերական ձեռնարկությունների բանվոր ծառայողների շրջանում։ Գրադարանը միջգրադարանային աբոնոմենտով կապված էր Մոսկվայի Վ. Լենինի անվան կենտրոնական գրադարանի և Երևանի Ալ․ Մյասնիկյանի անվան հանրապետական գրադարանի հետ։ 1959 թվականի Գորիսի քաղաքայի գրադարանն այդ այդ գրադարաններից ստացվել էր 256 անուն մասնագիտական գիրք։ 1960 թվականին գրադարանը ստանում էր 90 անուն բաժանորդագրված թերթեր և ամսագրեր։

1959 թվականի նոյեմբերի 26-ին՝ գրադարանի հիմնադրման 40-ամյակի առթիվ Գորիսի շրջսովետի գործադիր կոմիտեի որոշմամբ գրադարանը կոչվեց հայ գրող Րաֆֆու անունով։ 1950 թվականին հիմնված 
Գորիսի շրջանային գրադարանը, որի վարիչն էր Շուշիկ Հովհաննիսյանը, միացվել է Րաֆֆու անվան քաղաքային գրադարանին, և գրադարանն անվանվել է Րաֆֆու անվան շրջանային գրադարան։ Գրադարանի ընդհանուր ֆոնդը դառնում է 60000 կտոր գրականություն, ընթերցողների թիվը հասնում է մոտ 4000-ի։ 1964 թվականին գրադարանը հանրապետությունում արժանանում է «Գերազանց աշխատանքի գրադարան» կոչմանը։

1979 թվականի նոյեմբերին Րաֆֆու անվան շրջանային գրադարանի հիմքի վրա ստեղծվում է Գորիսի շրջանի գրադարանների կենտրոնացված համակարգը, որի մեջ ընդգրկվում են քաղաքի և գյուղերի գրադարանները՝ իրենց աշխատողներով ու գրքային ֆոնդով։

Գրադարանների այդ կենտրոնացված համակարգը գործել է մինչև 1997 թվականը։ Շրջանային խորհրդի լուծարումից և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ստեղծումից հետո գյուղական գրադարաններն անցնում են գյուղական համայնքների ենթակայության։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Պարույր Սևակ-Ալբերտ Իսաջանյան. գրական ու մարդկային առնչություններ | Սյունյաց երկիր»։ *syuniacyerkir.am*

Աղբյուրներ
----------

* Սյունյաց երկիր, 2011, մայիսի 28
Անդույետը կտրվածքով
**Անդույետ**, կամ **անդուլյետ** (ֆր.՝ Andouillette) , ֆրանսիական երշիկների տեսակ, որն ավանդական է Շամպայն, Պիկարդիա, Արտուա հին ֆրանսիական երկրամասերի համար։ Պատրաստվում է նաև Ֆլանդրիայում և Լիոնում։
Երշիկի միջուկը (խճողակը) բաղկացած է խոզի (երբեմն տավարի կամ հորթի ) աղիքի և ստամոքսի երկարությամբ բարակ կտրտված զանգվածից, որոնք նախապես լավ լվացվում են, փափկեցվում և թրջում աղ և պղպեղ ավելացված գինու մեջ։ Զանգվածը տեղավորվում է խոզի աղիքի մեջ և լավ եփվում։ Անդույետի պատրաստման ընթացքը նման է անդուլյետ երշիկի պատրաստման ձևին, սակայն աղի և համեմունքների սահմանափակ օգտագործմամբ։ 
Պատրաստի երշիկները իրենց մեջ չեն պարունակում պինդ կտորներ և շրջանաձև կտրտված օգտագործվում են սննդի մեջ ինչպես սառը,այնպես էլ տաք վիճակում, ինչպես խավարտի հետ (օրինակ ՝ տապակած կարտոֆիլ ), այնպես էլ՝ առանձին։ Անդույետը առանձնանում է իր նրբահամությամբ և հոտով։
Այս տեսակի երշիկների պատրաստման և վաճառքի որակը վերահսկվում է «Association amicale des amateurs d’andouillettes authentiques» միավորման կողմից։ Որն էլ հենց գնահատում է արտադրանքը կրճատ ААААА.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Об հապավում AAAAA(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Сайт о продукте андулет Archived 2009-04-28 at the Wayback Machine. (ֆր.)
**Ավստրիայի հայ մամուլի** սկզբնավորումն ու զարգացումը գերազանցապես կապված է Մխիթարյանների գործունեության հետ. 19-20-րդ դարերում նրանք Վիեննայում հրատարակել են 10 անուն հայերեն պարբերականներ։ Առաջինը «Ծանոթությունք վաճառագիտության» (1819, 1 համար) շաբաթաթերթն է։ Հայկական պարբերական մամուլի քաղաքական առաջին լրագիրն այնտեղ լույս տեսած «Եվրոպա» (1847-1863) շաբաթաթերթն է. տպագրել է նյութեր եվրոպական երկրների արդիության, առևտրի, քաղաքական անցուդարձի մասին, ինչպես նաև գիտական, ուսումնական, գրական-գեղարվեստական գործեր, լուրեր հայկական գաղթավայրերից և այլն։ 1984-1987 թվականներին լույս է տեսել «Հրայրք» մշակութային շաբաթաթերթը։

Անգնահատելի է Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության պաշտոնական հրատարակություն՝ «Հանդես ամսօրյա» (1887 թվականից) հայագիտական հանդեսի նպաստը հայ հին ու միջնադարյան գրականության, հայոց պատմության ու մշակույթի ամենաբազմազան հարցերի գիտական լուսաբանման մեջ։

Ներկայումս հրատարակվում են ՀԲԸՄ Ավստրիայի մասնաճյուղի «Գաղութի տեղեկատու» (հայերեն, գերմաներեն), 1981 թվականից՝ Ավստրո-հայկական մշակութային ընկերության՝ «OAK Journal» պարբերականները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |