**Համբար Քելիքյան** (ծննդյան անունը՝ Համբարձում Քեքլիքյան, հունվարի 17, 1899(1899-01-17), Հաճն, Ադանայի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - հուլիսի 24, 1983(1983-07-24), Չիկագո), ամերիկահայ օրթոպեդ վիրաբույժ։ Վնասված վերջույթների վերականգնման ռահվիրա։ Մեծ դեր է ունեցել ԱՄՆ սենատոր Բոբ Դոուլի բուժման գործում։

Կենսագրություն
--------------

Համբար Քելիքյանը ծնվել է Հաճնում, 1899 թվականի հունվարի 17-ին։ 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ, Համբարի ծնողները տեղահանվել են և հասել Հալեպ։ Թուրքերը սպանել են Համբարի երեք քույրերին։ Երիտասարդ Համբարին հաջողվել է փախչել թուրքական հետապնդումներից, նա չի միացել ծնողներին և հասել է Պոլիս, որտեղից էլ մեկնել է ԱՄՆ։ Վիրաբույժ դառնալու հարցում նրան ոգեշնչել էր հորեղբայրը, ով որպես բժիշկ աշխատել է օսմանյան բանակում։ 1920 թվականին՝ Չիկագո գաղթելուց հետո, Անտրանիկ Ա Պետիկյանի նախաձեռնությամբ Չիկագոյի համալսարանում աշխատել է որպես մատուցող։ Չիկագոյի համալսարանում նախագահ Հարրի Պրատ Ջադսոնից ստացել է կրթաթոշակ՝ սովորելու Չիկագոյի համալսարանում և Ռաշ բժշկական քոլեջում։ Քուկ շրջանի հիվանդանոցում ավարտել է պրակտիկան, իսկ 1929 թվականին դարձել է Ֆիլիպ Կրոյշերի օգնականը, ով գործնականում աշխատել է ոսկրային հյուսվածքի մասնագետ Ջոն Մերֆիի հետ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Քելիքյանը 297-րդ գլխավոր հիվանդանոցում ծառայել է որպես գլխավոր օրթոպեդ և փոխգնդապետ։ Բոբ Դոուլը նրա բազմաթիվ հիվանդներից մեկն էր, և Քելիկյանը հրաժարվել է որևէ վճար ընդունել երիտասարդ վետերանից, քանի որ նրա եղբայր Սիրագանը սպանվել էր Իտալիայում 1943 թվականին։ Ընդհանուր առմամբ, Քելիկյանը յոթ վիրահատություն է կատարել 1947-1953 թվականներին՝ վերականգնելու Դոուլի ձեռքը՝ փոխպատվաստելով ոտքի ոսկորն ու մկանը աջ ուսին և ձեռքին։ Քելիկյանը փրկել է երիտասարդ Վիկտոր Ա. Լանդիի ձախ ձեռքը, որը հետագայում դարձել է Սարասոտա մոդեռնի առաջատար ճարտարապետ։ Չիկագո վերադառնալուց հետո միացել է Ուեսլի հիվանդանոցի (անգլ.՝ Northwestern Memorial Hospital) և Հյուսիսարևմտյան բժշկական դպրոցի անձնակազմին։

Ավելի ուշ Քելիքյանը դարձել է օրթոպեդիկ վիրաբուժության պատվավոր դոցենտ՝ 80 տարեկանում շաբաթական տասը վիրահատություն կատարելով։ Նա գրել է երեք դասական մենագրություն ձեռքի, կոճի և ոտքի վիրահատության, ինչպես նաև մի գիրք հայ պոեզիայի մասին։ Մասնագիտացել է նաև բնածին դեֆորմացիաների, մասնավորապես թալիդոմիդի հետևանքով առաջացած գիգանտիզմի և ֆոկոմելիայի մեջ։ Հայերից երբեք բուժման գումար չի գանձել։

Քելիքյանը մահացել է 1983 թվականի հուլիսի 24-ին՝ 84 տարեկանում, Չիկագոյի Հյուսիսարևմտյան Մեմորիալ հիվանդանոցում։

Ընտանիք
-------

Ամուսնացել է Օվսաննա Կուպելյանի հետ։ Որդի Արմենը՝ նույնպես վիրաբույժ է եղել։ Դուստրերն են՝ Ալիս և Վիրջինիա։

Պարգևներ
--------

* Միացյալ Նահանգների բանակում ծառայության տարիներին նախագահ Հարի Թրումանի կողմից արժանացել է մեդալի։
* Գարեգին Բ. Կաթողիկոսի ձեռամբ պարգևատրվել է «Կիլիկյան Իշխան» շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Archived copy»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-05-11-ին։ Վերցված է 2010-08-24  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
2. 1 2  Breu Giovanna (8 October 1979)։ «Dr. Hampar Kelikian Is a Dear and Glorious Surgeon and, at 80, Still Among the Best»։ *People Magazine* **12** (15)
3. ↑  «Abril Books - Books - Truth Will Set Us Free, the»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-07-07-ին։ Վերցված է 2010-08-24  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
4. ↑  Power Samantha (2013)։ *A Problem From Hell America and the Age of Genocide.*։ New York: Basic Books։ ISBN 978-0465050895
5. ↑  «Հայոց Ցեղասպանութենէն Վերապրած Բժիշկ Համբար Քելիքեան (Համբարձում Քեքլիքեան) – Aztag Daily – Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon)»։ *www.aztagdaily.com*։ Վերցված է 2023-08-22

Արտաքին հղումներ
----------------

* "Hampar Kelikian
* ‘The unparalleled champion’: Bob Dole’s forgotten fight to get Washington to recognize the Armenian genocide

Աղբյուրներ
----------

* Արմենեան, Կարօ, Ոչ եւս է հայ ժողովուրդի մեծ բարեկամ, Ա․Մ․Ն․-ի կողմէ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման դատի առաջամարտիկ, պատերազմի հերոս՝ ծերակուտական Ռապըրթ Տոլ, «Հորիզոն» շաբաթաթեր, 6 դեկտեմբեր 2021։
* Տէր Խաչատուրեան, Արտաշէս, Հայ Գիրքի Մատենագիտական Գործեր, Տոքթ. Համբարձում Քեքլիքեան, «Poetry and the Armenian image», Part II, Ararat (N. Y. ), Vol. II, No 4 (Autumn 1961).

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 140716459 · LCCN: n83009119 · NTA: 070851441 · NUKAT: n2019144139 · SUDOC: 191762636 · VIAF: 30905024 · WorldCat VIAF: 30905024 |

 |

 |