recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **՞**Ոսկեգույն ծածան |
| --- |
| Ոսկեգույն ծածան  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Ծածանաձկներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | ***S. aurata*** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Sabanejewia aurata
(De Filippi, 1863) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Ենթատեսակներ |
| 
* *S. a. aralensis*, (Aral Spined Loach)
* *S. a. aurata*, (Golden Spined Loach)

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ոսկեգույն ծածան** (լատին․՝  Sabanejewia aurata), ծածանաձկների ընտանիքի ձուկ։ Հայաստանում հայտնաբերվել է Արաքս և Մեծամոր գետերում։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մարմինն օձանման է՝ կողքերից սեղմված, երկար՝. 5-8 (երբեմն՝ մինչև 10) սմ։ Բերանը նեղ է և փոքր, գտնվում է դնչի ստորին մասում։ Պոչային ցողունը գրեթե մարմնի բարձրության է։ Վերին ծնոտի վրա կան 3 զույգ կարճ բեղիկներ, երկուսը դնչի առջևի մասում են, մեկը՝ բերանի անկյունի վերևամասում։ Աչքի տակ, մաշկային ծալքի մեջ, գտնվում է շարժուն, երկծայր, փշաձև ելուստ (այստեղից՝ անունը)։ Պոչային լողակը կորաեզր է։ Թեփուկները շատ մանր են ու բարակ։ Կողագիծն արտահայտված է միայն մարմնի առջևի մասում։ Մեջքային լողակում կա 8-10 ճառագայթ, հետնալողակում՝ 7-8։ Ալանային ատամները միաշարք են։ Արուների կրծքային լողակի 2-րդ ճառագայթը հաստացած է։

Մարմնի ընդհանուր գունավորումը կեղտոտ դեղնավուն է՝ պատված տարբեր մեծության ու ձևերի սև բծերով։ Խոշոր բծերի 2 շարք է ձգվում կողագծի վրայով՝ գլխից մինչև պոչային լողակը, մյուս շարքը՝ ողնաշարի երկայնքով։ Ավելի փոքրիկ բծեր կան նաև գլխի, մեջքային և պոչային լողակների վրա։ Բծերը լողակների վրա տեղադրված են որոշակի համաչափությամբ և ձևավորում են լողակի լայնությամբ ձգվող ընդհատ գծեր (մեջքի լողակի վրա՝ 4, պոչի լողակի վրա՝ 5)։
Բազմանում է գարնան վերջին և ամռան սկզբին՝ գետերի կամ ջրամբարների առափնյա տեղամասերում։

Սննդառություն
-------------

Կենդանակեր է։ Սնվում է տարբեր բենթոսային մանր անողնաշարավորներով (միջատներ և նրանց թրթուրները, որդեր)։ Կերային ակտիվությունն առավել բարձր է առավոտյան և երեկոյան։

Վարում է մերձհատակային կենսաձև՝ հիմնական ժամանակն անցկացնելով թաքստոցներում։

Հատուկ պահպանություն
--------------------

Հազվադեպ հանդիպող տեսակ է։ Արդյունաբերական նշանակություն չունի։

Աղբյուրներ
----------

* World Conservation Monitoring Centre 1996. Sabanejewia aurata(չաշխատող հղում)
. 2006 Միջազգային կարմիր գրքում(անգլ.)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777068611 |

 |
**Ջալալեդդինի ասպատակությունները Հայաստանում**, Խորեզմի թագաժառանգ Ջալալեդդինը բանակ է կազմում և փորձում է վերականգնել խորեզմի պետությունը, բայց նրան չի հաջողվում։ Հետո նա ասպատակում է Ատրպատականը, Հայաստանն ու Վրաստանը։

Պատմություն
-----------

Մոնղոլների կողմից միջինասիական երկրների նվաճման ժամանակ Խորեզմի թագավոր Ջալալդդինը հեռանում է երկրից և գնում է Հնդկաստան։ Սակայն 1225 թվականին վերադառնում է Պարսկաստան, փորձում է վերականգնել Խորեզմի թագավորությունը։

Ջալալեդդինի դեմ դուրս են գալիս հայ-վրացական ուժերը Իվանե աթաբեկի գլխավորությամբ, սակայն ▪︎Գառնիի մոտ ունեցած ճակատամարտում պարտվում են։

Թշնանմին, հետապնդելով հակառակորդին, 1226 թվականին գրավում են Թիֆլիսը և կողոպտում քաղաքը։ Ջալալեդդինի զորքերը սկսում են հարձակումներ գործել Կարինի, Անիի, Կարսի և Խլաթի վրա՝ փորձելով գրավել այդ քաղաքները, բայց հաջողություն չի ունեցել:Ստեփանոս Օրբելյանի ասելով՝ Ջալալեդդինը որտեղ հասնում էր, այնտեղ ավերում, կողոպտում, սպանում էր՝ չխնայելով ո՜չ մարդկանց, ո՜չ անասուններին։ Ջալալեդդինի ավերածությունները Հայաստանում տևում են շուրջ յոթ տարի։ Նրա դեմ դուրս են գալիս և՜ հայ-վրացական ուժերը և էմիրությունները։

Պայքար Ջալալեդդինի դեմ
----------------------

7Ջալալեդդինի զորքերի դեմ էին դուրս եկել Խլաթի էմիրը, ինչպես նաև Իկոնիայի և Էուբյան սուլթանությունները, որոնք, օժանդակություն ստանալով Կիլիկիայի թագավորությունից
Երզնկայի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում ծանր պարտության մատնեցին նրա զորքերին և ստիպեցին նահանջել դեպի Ատրպատական։ 1231 թվականին Ամիդ քաղաքի մոտ Ջալալեդդինի զորքերը վերջնականապես ջախջախվեցին և ցաք ու ցրիվ եղան։ Ջալալեդդինը իր գերեզմանը գտավ այնտեղ։ Կիրակոս Գանձակեցին ասում է.«այնպէս բարձավ չարն չարյաւ»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայ ժողովրդի պատմություն, Հ. Ժամկոչյան, Երևան, 1975
**Նոկբերգե** (գերմ.՝ Nockberge), ազգային պարկ Ավստրիայում, Կարինտիա շրջանի տարածքում։ Նորկբերգե ազգային պարկի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 184 կմ², ստեղծվել է 1987 թվականին։

Ազգային պարկը գտնվում է Նոքսյան լեռներում՝ Կարինտիայում։ Նոքսյան լեռներից դեպի արևմուտք գտնվում է Բարձր Տաուերնը, դեպի հյուսիս՝ Ցածր Տաուերնը, իսկ դեպի հարավ՝ Ալպերը։ Նոքսյան լեռները ի համեմատ հարևանների համարվում են ամենափոքրերը և նրանցից տարբերվում են իրենց երկրաբանական կառուցվածքով։ Սրանք չուեն պիկեր, գագաթների մեծ մասը ունեն կլորավուն տեսք, բլուրների միջև ընկած են լայնավծավալ մարգագետիններ։ Ազգային պարկի միջին մասը համեմատաբար բարձր է, այստեղ կան ալպյան մարգագետիններ և արոտավայրեր։ Պարկի ծայրամասերում կան անտառներ։

Ազգային պարկում ապրում են բազմաթիվ կենդանիներ, այդ թվում նաև հազվագյուտ հանիդպող և վտանգված տեսակներ։ Ալպյան մարգագետինների ֆլորան խստորեն պահպանվում է։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ազգային պարկի պաշտոնական կայքը Archived 2008-04-10 at the Wayback Machine. (գերմ.), (անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4505478-2 · NKC: ge369091 · VIAF: 16145602333901360312 · WorldCat VIAF: 16145602333901360312 |

 |
**Որմիզդ-Արտաշիր**, առավել հայտնի է դինաստիական անվանմբ՝ **Որմիզդ I Սասանյան** (պարսկերեն՝ هرمز یکم), Սասանյան Պարսկաստանի թվով երրորդ շահնշանը (արքայից արքան), որը կառավարել է ընդամենը մեկ տարի՝ 270 թվականի մայիսից մինչև մյուս տարվա հունիսը։ Եղել է «Արյաց և անարյաց արքայից արքա» Շապուհ I-ի կրտսեր որդին, ով հոր կառավարման տարիներին եղել է Մեծ Հայքի թագավորության արքա։

Ծագումնաբանություն
------------------

Ըստ Արտաշիր արքայի պատմության մասին ավանդազրույցի՝ Որմիզդը եղել է պարսից շահնշահ Շապուհի և Միհրակի դուստր Գուրձադի կրտսեր որդին։ Համաձայն միևնույն պահլավերեն աղբյուրի՝ Միհրակն ազատում է Արտաշիրին, քանի որ մինչ այդ զրադաշտական մոգերն արդեն կանխորոշել էին Պարսկաստանի ապագան՝ տեսնելով, որ գահակալական կռիվների արդյունքում Պարթևստանը կործանվելու է և վերելք է ապրելու Սասանյանների ազնվականական ընտանիքի տոհմական իշխանությունը պարսից երկրում։

Պահլավական մեկ այլ ավանդազրույց պատմում է այն մասին, որ Որմիզդի մայրը՝ Գուրձադը, իր համագյուղացիներից միակն էր, որ ողջ մնաց և չսպանվեց Շապուհի ձեռքով, քանի որ արքան նկատել էր նրան։ Շուտով վերջիններս ամուսնանում են և հենց այդ կապի արդյունքում էլ ծնվում է Որմիզդը։ Շապուհի մյուս կանանցից Որմիզդն ուներ նաև երեք եղբայրներ՝ Վահրամը, Ներսեհը և Շապուհը։

Թեև Որմիզդն ամենակրտսերն էր Շապուհի որդիներից՝ այնուամենայնիվ, անգամ այս հանգամանքը չխանգարեց վերջինիս դառնալ հոր օրինական իրավահաջորդը։ Դա մեծապես պայմանավորված էր նաև մոր կողմից Որմիզդի ունեցած ազնվականական ծագումնաբանությամբ։

Կենսագրություն
--------------

Որմիզդ Սասանյանն առաջին անգամ հիշատակվել է Հռոմեական կայսրության դեպ Շապուհ I-ի դեմ վարած պատերազմների կապակցությամբ։ Նշանավոր պատմաբան Կիրիլ Թումանովի խոսքերով՝ հոր կողմից Որմիզդը նախ և առաջ նշանակվել է որպես Մեծ Հայքի արքա՝ կառավարելով 251-270 թվականներին։ Հոր մահից հետո՝ 270 թվականի մայիսին, բազմել է պարսից գահին։ Ըստ մուսուլման պատմագիր Աբու Մանսուր ալ-Սալիբի՝ Որմիզդ-Արտաշիրը ևս հոր և պապի հետ իշխել է արդարությամբ։ Ծավալել է բուռն քաղաքաշինական գործունեություն։ Նրա անվան հետ է կապված Պարսքում Ռամ-Որմիզդ, Ահվազ և Դաստագիրդ քաղաքների հիմնադրումը։ Վերջինս 7-րդ դարում ծառայել է որպես Խոսրով Բ Փարվեզ արքայի թագավորական նստավայր։ Կառավարման վերջին տարիներին արշավել է Սողդիանա, որի տարածքը շուտով միացրել է Պարսկական տիրակալությանը։

Դեպի Միջին Ասիա տաժանակիր արշավանքից հետո 272 թվականին Հորմիզդը վերադառնում է Էսթախր, որտեղ մեկ տարի անց վերջինս մահանում է։ Որմիզդը անժառանգ մահանում է 273 թվականին և այդ պատճառով էլ գահը ժառանգում է նրա եղբայրը՝ Վահրամը։

Տես նաև
-------

* Սասանյան հեղաշրջում Պարսկաստանում
* Շապուհ I

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Touraj Daryaee, *Sasanian Persia*, (I.B.Tauris Ltd, 2010), 10.
**Մի կաթիլ մեղրը**, բալլադ, որը մշակել է հայ գրող Հովհաննես Թումանյանը։ Բալլադի սյուժեն վերցված է Վարդան Այգեկցու «Կաթ Մեղու պատճառ պատերազմի» առակից։

Պատմություն
-----------

Թումանյանը բալլադը գրել է Մետեխի բանտում, 1909 թվականի փետրվարին։

Բալլադի ինքնագիրը մեզ չի հասել։

Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի համար 1360 ֆոնդում պահվում է Թիֆլիսում լույս տեսած «Հասկեր» ամսագրի` հեղինակի սեփական օրինակը, որի վրա Թումանյանը շատ է աշխատել։

Բալլադը առաջին անգամ հրապարակվել Թիֆլիսի «Հասկեր» ամսագրում, 1909 թվականի 3-րդ համարում, էջ 98-103, 1909, էջ 48-53, «Հեքիաթ» ենթավերնագրով իսկ հետո` որոշ փոփոխություններով, առանձին պատկերազարդ գրքով, ապա` Կ. Պոլսում լույս տեսած բանաստեղծությունների ժողովածուում, էջ 101-107 և Հովհաննես Թումանյանի Երկերի ժողովածուում, էջ 329-333։

1922 թվականի հուլիսի 22-ին Թիֆլիսից Հայաստանի Լուսժողկում Պողոս Մակինցյանին գրված նամակում Թումանյանը գրել է. «Անշուշտ մի նոր «Քաջ նազարը» կամ մի նոր «Մի կաթիլ մեղրը» ձեռք բերելը ձեզ համար ավելի թանկ բան պիտի լինի, քան ուրիշ շատ թանկագին պատրաստի բաներ։ Սրանից եմ օրինակ բերում, որովհետև իմ կարծիքով սրանք եևրոպական մանկական գրականության մեջ էլ պիտի որ նկատվեն...»:

«Մի կաթիլ մեղրը» բալլադի սյուժեն ունի բազմաթիվ միջազգային տարբերակներ։

Սյուժե
------

Մեղր վաճառող գյուղացու մոտ գալիս է մի հովիվ և մեղր է ուզում։ Ամանի մեջ լցնելիս մի կաթիլ մեղր թափվում է, որի վրա կանգնում է մի ճանճ։ Այդ պահին վաճառականի կատուն ցատկում է ճանճի վրա և սպանում, իսկ կատվի վրա ցատկում է հովիվի շունը և սպանում է կատվին։ Դրանից կռիվ է սկսվում, որին մասնակցում է ամբողջ գյուղը. կռվի մեջ մարդիկ սկսում են իրար սպանել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն։ էջեր 564–565
2. ↑  Հովհ. Թումանյան, Երկերի ժողովածու, V հատոր, էջ 470
**Ջավախքի լեռներ** (վրաց.՝ ჯავახეთის ქედი), *Ապոց լեռներ, Դավակրան, Դավաղռան, Դավաղրան, Խոնավ լեռներ, Կանգառք, Կանգարաց լեռներ, Կանգարք, Կանգարքի լեռներ, Կեչուտի լեռնաշղթա, Կեչուտի լեռներ, Կլարջեթի, Կորի Մոկրի, Մթին լեռներ, Ջավախեթիայի լեռներ, Ջավախեթիի լեռներ, Ջավախեթի լեռնաշղթա, Ջավախեթի լեռներ, Ջավախթի լեռնաշղթա, Քյաքոլի լեռ*, հրաբխային լեռնաշղթաների շարք է Վրաստանի հարավում և Հայաստանի Լոռու, Շիրակի մարզերի սահմանագլխին։

Լեռնաշղթայի երկարությունը մոտավորապես 50 կմ է և ձգվում է Թրիալեթից մինչև Բազումի լեռնաշղթա։ Այստեղ են Աշոցքի և Լոռվա սարահարթերը։

Ամենաբարձր գագաթը Աչքասարն է, ծովի մակերևույթից 3196 մ բարձր։ Մյուս նշանակալի գագաթներն են՝ Լեյլի սարը (3154 մ), Էմլեկլին (3054 մ), Գարանլիգ (3039 մ), Աղրիգար (2973 մ), Շամբիանի (2923 մ)։ Ջավախքի լեռնաշղթան հայտնի է նաև իր ջրվեժներով։ Թաց լեռներ անունը պայմանավորված է դրանով։ Լեռնաշղթան հիմնականում ծածկված է ալպյան մարգագետիններով և կանաչ արոտավայրերով։ Բազմաթիվ են փոքրիկ լճերը Ջավախքի լեռնաշղթայի վրա և նրա շրջակայքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 102 — 150 էջ։
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 2 [Դ-Կ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 770 — 992 էջ։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ սովետական (1 հրտ.) |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 72)։*  |
Ուու
«Ւ» հնչյունի պատկերազարդ տարբերակը։
**Ու** (անունը՝ **ւյուն**, մեծատառ՝ «Ու», փոքրատառ՝ «ու»), հայերեն դիգրաֆ, որը հանդիսանում է նաև հայոց այբուբենի 34-րդ տառը՝ յոթ հազար թվային արժեքով։ Ստեղծվել է Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից 405-406 թվականներին և մինչ օրս կիրառական նշանակություն ունի հայերենում։ Միջնադարում օգտագործվել են «երկաթագիր», «գրչագիր», «նոտրգիր», «շղագիր» տառատեսակները։

«Ու»-ն հայերեն այբուբենի միակ դիգրաֆն է։ Հայերենի դասական ուղղագրությամբ «ու» հնչյունն արտահայտվում է «ո» (վօ) և «ւ» (հիւն) տառերի օգնությամբ։ Հայերեն այս դիգրաֆը ստեղծվել է Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից հունարենի նմանությամբ։ Հունարենում նույնպես «ու» հնչյունն արտահայտվում էր «ου» դիգրաֆի միջոցով։ Ժամանակակից արևելահայերեն (խորհրդային) ուղղագրության մեջ «ւ» (հիւն) զրկված է տառային արժեքից, և նրա տեղն այբուբենում զբաղեցնում է «ու» տառակապակցությունը, որը գիտակցվում է որպես մեկ միասնական տառ։

Տես նաև
-------

* Հայկական թվային համակարգ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Էդուարդ Բագրատի Աղայան, Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Երևան, «Հայաստան», 1976։
2. ↑  Հրաչյա Աճառյանի անվան Լեզվի Ինստիտուտ, Ժամանակակից հայոց լեզվի բացատրական բառարան, Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն», 1969։
3. ↑  Աշոտ Մուրադի Սուքիասյան, Հայոց լեզվի հոմանիշների բառարան, Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն», 1967։
4. ↑  Աշոտ Մուրադի Սուքիասյան, Հայոց լեզվի հոմանիշների բացատրական բառարան, Երևան, «Երևանի Պետական Համալսարան», 2009։
**Ուբա**, գետ Ղազախստանում, Իրտիշ գետը վտակը։

Աշխարհագրություն
----------------

Հոսում է Արևելա-Ղազախստանյան մարզի տարածքով։ Գոյանում է Սպիտակ Ուբա և Սև Ուբա գետերի խառնվելուց։ Վերին հոսանքը հյուսիս-արևելքից և արևմուտքից սեղմված է Տիգիրեցյան, Կոկսույսյան և Ուբինյան լեռնաշղթաներով։ Գետի վրա տեղավորված է Շեմոնաիխա քաղաքը։ Թափվում է Իրտիշի Շուլբինյան ջրամբարը՝ դելտա առաջացնելով։

Հիդրոլոգիա
----------

Սառչում է նոյեմբերին-դեկտեմբերի սկզբին, բացվում է ապրիլին-մայիսի սկզբին, վարարում է ապրիլից մինչև հուլիսի կեսը։ Հիմնական վտակներն են՝ Ստանովյան Ուբա, Սակմարիխա, Մոլոուբինկա։ Գետի երկարությունը 278 կմ է, ջրահավաք ավազանի մակերեսը՝ 9850 կմ²։ 1954-1987 թվականներին կատարած հետազոտությունների տվյալների համաձայն ջրի միջին տարեկան ծախսը Շեմոնաիխայում կազմում է 177,79 մ³/վրկ։

Ջրի միջին ամսական ծախս՝

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Ռուսաստանի կայսրության աշխարհագրական և վիճակագրական |

 |
Կիրիլ Լեմոխ, Ծնողական ուրախություն
Garo**Ծնող**, մարդու մերձավոր հարազատներ, ովքեր կազմում են ընտանիքի հիմքը (հայրը և մայրը)։ Տարբեր ազգերի ավանդույթների համաձայն՝ ծնողներ են համարվում առհասարակ նախնիները։

Ծնողները դաստիարակում են երեխային ծննդյան օրվանից ի վեր, մինչ չափահաս տարիքին հասնելը հոգում են նրա նյութական և հոգևոր կարիքները, ինչը հասուն որդու կամ դստեր համար հիմք է դառնում ծնողների առջև մի շարք բարոյահոգեբանական և հասարակական պարտականությունների համար։ Այսպես օրինակ՝ սա իր հստակ տեղն ունի քրիստոնեական ուսմունքի պատվիրանների հինգերորդ տեղում՝ «Պատվի՛ր հորդ ու մորդ»։

Երեխայի հետ հարաբերություններում ծնողների ունեցած դերը կրում է բարդ և խորը բնույթ, ինչը կապ ունի մշակույթի, դավանանքի և ժողովրդի հետ։ Որպես դաստիարակներ՝ ծնողները նույնպես կրում են պատասխանատվություն հասարակության մեջ իրենց երեխայի պահվածքի համար։ Այդ կերպ՝ ծնողական կշտամբանքի բարոյական նորմերը և երեխայի դաստիարակությունը հիմնականում ընկած են ինչպես յուրաքանչյուր մարդու, այնպես էլ ողջ հասարակության բարօրության հիմքում։

Կենսաբանական ծնողներն այն ծնողներն են, ումից սերել և ծնվել է երեխան, իսկ խորթ ծնողներն այն ծնողներն են, ովքեր դաստիարակում են երեխային, սակայն չեն հանդիսանում նրա կենսաբանական ծնողները։

Տես նաև
-------

* Որդեգրում
* Ծնողական սեր
* Ընտանիք

Գրականություն
-------------

* *Ա․ Ա․ Բրոնզով* Ծնողներ և երեխաներ // Ուղղափառ աստվագիտական հանրագիտարան. — СПб.: Պետրոգրադ հրատարակչություն, 1904. — Т. 5.
* Ա․ Ս․ Լիկոշին (1890–1907)։ «Родители»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Гура, 2009, էջ 448


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Համառոտ հրեական · Catholic (1997—…) · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 15770193m · GND: 4152054-3 · LCCN: sh85098016 · Microsoft: 2908536009 · NKC: ph125185 |

 |
**Նովալիս Վարազդատի Դերոյան** (նաև՝ **Տերոյան**, փետրվարի 10, 1929(1929-02-10), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հուլիսի 25, 1995(1995-07-25), Երևան, Հայաստան), երաժշտագետ, մանկավարժ։

Կենսագրություն
--------------

Արվեստագիտության թեկնածու (1971 թվական)։ Պրոֆեսոր (1983 թվական)։ 

Ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիան (1955 թվական, ղեկավար՝ Սերգեյ Կոպտև)։ 

1956–1959 թվականներին՝ ՀՀ հանրապետական գրադարանի երաժշտական կաբինետի վարիչ, 1959–1962 թվականներին՝ հեռուստաստուդիայի երաժշտական հաղորդումների պատասխանատու խմբագիր։ 

1962–1964 թվականներին դասավանդել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում, 1962–1995 թվականներին՝ ԵՊԿ-ում (պրոռեկտոր՝ 1970–1973 թվականներին, երաժշտության տեսության ամբիոնի վարիչ՝ 1973–1974 թվականներին)։

Ուսումնասիրությունները վերաբերում են երաժշտության տեսությանը, գեղագիտությանն ու ընդհանուր մշակութաբանությանը։ Հեղինակ է «Երաժշտական ստեղծագործության վերլուծություն» (1985 թվական) դասագրքի։ 

2015 թվականին լույս է տեսել Դերոյանի «Երկեր» ժողովածուն (կազմող, ներածության և ծանոթագրությունների հեղինակ՝ Ծովինար Մովսիսյան), որտեղ զետեղված են նրա երաժշտատեսական, մշակութաբան-գեղագիտական և գրական-հրապարակախոսական երկերը («Երաժշտական ստեղծագործության ամբողջականության հարցի շուրջ» աշխատությունը, մի շարք ուսումնասիրություններ՝ «Ինվարիանտի պրոբլեմը երաժշտության մեջ», «Մետրառիթմական հակասության 
դիալեկտիկական բնույթը», «Հայ ժողովրդական երգի պոլիֆոնիան»)։ 

Դերոյանի՝ որպես մտավորականի, անհատականության լիարժեք անդրադարձն է «Մարիամի խաչելությունը» ինքնակենսագրական վիպակը։ 

Հրապարակախոսաական նոթերը վերաբերում են 1980–1990-ական թվականների բարդ ու հակասական, նաև ողբերգական իրադարձություններին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Նահապետ Ապտալյան** (1844, Կյուրին, Սիվասի մարզ, Թուրքիա - 1895, Կյու­րի­ն), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1844 թվականին Սե­բաս­տի­ա­յի նահանգի Սեբաստիայի գավառի Կյու­րի­նի գավառակի կենտրոն Կյուրին քաղաքում։ Սովորել է ամերիկացի միսիոներների Մարզ­վա­նի Անա­տո­լիա քո­լե­ջում, որի ուսանողները, բացի մի քանի հույնից, հայեր էին։ Բարձր առաջադիմությամբ աչքի ընկնելով՝ շահել է քոլեջի ամերիկացի տնօրենի համակրանքը և նրա հոգածությամբ մեկնել ԱՄՆ-ի Կոնեկտիկուտ նահանգի Հարթ­ֆորդ քաղաքի աստվածաբանական դպրոցում ուսանելու, որը ևս ավարտել է բարձր առաջադիմությամբ։ 1877 թվականին Հարթֆորդում քարոզիչ է ձեռնադրվել և ամերիկյան քաղաքացիություն ստացել։ Այս տարիներին սովորել է Նյու Յոր­քի բժշկական քոլեջում և հմտացել վիրաբուժության ճյուղի մեջ։ 1879 թվականին ավարտելով բժշկական կրթությունը՝ վերադարձել է Թուրքիա։ 1882 թվականին Բրու­սա­յի նա­հան­գի Նի­կո­մի­դի­այ­ի գավառակի կենտրոն Նիկոմիդիա (Իզմիթ) քաղաքում ամուսնացել է օրիորդ Հայկանուշ Բեյազյանի հետ, այնուհետև կրկին մեկնել ԱՄՆ և իր մոտ հրավիրել կնոջը։ 1884 թվականին Կյու­րին քաղաքի կառավարչության մասնավոր հրավերով վերադարձել է Թուրքիա և հաստատվել իր ծննդավայրում։ 1884-1895 թվականներին Ամերիկյան Պորտի միսիոներ և կառավարական բժիշկ է աշխատել Կյուրինում։

Սպանություն
-----------

1895 թվականին մի օր թուրքերը հարձակվել են Կյուրինի հայկական տների, այդ թվում՝ իրենց լավ ծանոթ բժիշկ Նահապետ Ապտալյանի տան վրա։ Բժշկի կինը զավակների հետ փախել ու ապաստանել է հայոց եկեղեցում։ Բժշկին նախօրոք, վիրաբուժական գործողություն կատարելու պատրվակով, հրավիրել են կառավարչատուն, որտեղ նրա մտերիմ թուրք ժանդարմն սպանել է նրան թունավոր գնդակով՝ 51 տարեկանում։ Այդ ահավոր օրերից հետո տիկին Հայկանուշը մեկնելով Կոստանդնուպոլիս՝ ԱՄՆ-ի հյուպատոսի միջոցով բողոք է հղել Թուրքիայի կառավարությանը՝ ԱՄՆ քաղաքացի ամուսնու սպանության համար և հաջողացրել հատուցում ստանալ։ Հետագայում տիկին Հայկանուշ Ապտալյանը զավակների հետ տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ նրա դուստրը՝ Զապել Ապտալյանը ստացել է բժշկական կրթություն։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։

Գրականություն
-------------

* Պատմագիրք Կիւրինի, պատասխանատու խմբագիր՝ Պետրոս Մինասեան, Պէյրութ, 1974, 823 էջ։
**Աուրելիան Սմիթ կրտսեր** (անգլ.՝ *Aurelian Smith Jr.*, մայիսի 30, 1955(1955-05-30), Գեյնսվիլ, Տեխաս, ԱՄՆ), առավել հայտնի **Ջեյք «Օձ» Ռոբերթս** (*Jake "The Snake" Roberts*) ռինգային անվամբ, ամերիկացի նախկին պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ (ռեստլեր), WWE փառքի սրահի անդամ (2014)։

Առավել հայտնի է «World Wrestling Federation» (WWF, այժմ՝ WWE) կազմակերպությունում հանդես գալով (1986-1992, 1996-97)։

Ելույթներ է ունեցել նաև «National Wrestling Alliance» (NWA), «World Championship Wrestling» (WCW), «Asistencia Asesoría y Administración» (AAA), «Extreme Championship Wrestling» (ECW) և «Total Nonstop Action Wrestling» (TNA) կազմակերպություններում։

Ռեստլինգային շրջանակներում Ռոբերթսի ռինգային կերպարը հայտնի էր ազդեցիկ հոգեբանական պրոմոներով։ Ռոբերթսը հայտնի էր նաև այն հանգամանքով, որ ռինգ էր մտնում վարժեցված պիթոնով, ում անվանում էր Դեմիեն։ Կերպարից զատ, համարվում է «ԴԴՏ» կոչվող հնարքի ստեղծողը։

2014 թվականին առաջադրվել է WWE փառքի սրահ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք Archived 2014-10-06 at the Wayback Machine.(անգլ.)
* Էջը WWE.com կայքում(անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · MySpace · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Notable Names Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2002001708 · VIAF: 19338584 · WorldCat VIAF: 19338584 |

 |
**Նաուել Ուապի** (իսպ.՝ Parque Nacional Nahuel Huapi), ազգային պարկ Արգենտինայում։

Նկարագրություն
--------------

Հիմնադրվել է 1934 թվականին Նաուել Ուապի լճի շրջանում։ Այն համարվում է պետության հնագույն ազգային պարկը։ Ներկայումս արգելոցը զբաղեցնում է 7050 կմ² մակերես՝ Նեուկեն և Ռիո Նեգրո նահանգներում՝ հյուսիսային Պատագոնիայում։ Այն ձգվում է արգենտինաչիլիական սահմանի երկայնքով և կազմում է 130 կմ։ Պարկում՝ սահմանի երկայնքով գտնվում են մի շարք բարձր լեռներ, բազմաթիվ լճեր և ընդարձակ ու դժվարամատչելի անտառներ։ Հյուսիսում նրան միանում է Լանին ազգային պարկը։ Նաուել Ուապի լճի մյուս կողմում գտնվում է Լոս Արաիանես ազգային պարկը։

Ազգային պարկի բարձրությունը ծովի մակարդակից տատանվում է 700-3500 մետր միջակայքում։

Լճի ափին գտնվում է Սան Կառլոս դե Բարիլոչեն, որը համարվում է Արգենտինայի զբոսաշրջական կենտրոնը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություն
---------------

1. ↑  IUCN Commission on National Parks and Protected Areas

Արտաքին հղումներ
----------------

 Archived 2007-08-13 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4357665-5 · LCCN: sh85098292 · SUDOC: 155034219 · VIAF: 130753174 · WorldCat VIAF: 130753174 |

 |
**Ջենեթ Դուգլաս** (անգլ.՝ Janet Douglas, Lady Glamis, 1498- 1537, հուլիսի 17), **լեդի Գլամզ**, շոտլանդացի ազնվական տիկին, որը մեղադրվել է կախարդության մեջ և դատապարտվել ցցի վրա այրվելու՝ Շոտլանդիայի Ջեյմս V թագավորի օրոք։

Դավաճանության և կախարդության մեղադրանք
--------------------------------------

Դուգլաս ընտանիքը հեռու էր Շոտլանդիայի Ջեյմս V թագավորի հետ բարեկամական հարաբերություններ ունենալուց, Ջենեթի եղբայրը՝ Անգասի 6-րդ կոմս Արչիբալդ Դուգլասը, թագավորի խորթ հայրն էր, որը թագավորին բանտարկել էր տվել նրա երիտասարդության տարիներին։ Ջեյմս թագավորի թշնամական վերաբերմունքը տարածվում էր ամբողջ Դուգլաս ընտանիքի և այդ թվում՝ Ջենեթի նկատմամբ։ Հենց որ 1528 թվականի դեկտեմբերին Ջեյմս արքան բանտից ազատվեց, նրա առաջին գործը եղավ Ջենեթին դավաճանության մեջ մեղադրելը։ Մի քանի ուրիշ մարդկանց հետ մեկտեղ նա մեղադրվեց հունիս ամսին Անգասի կոմսի աջակիցներին էդինբուրգ բերելու համար։ Այնուամենայնիվ, 1529 թվականին Ջենեթին տրված մի գրավոր արտոնագրի մեջ նա Ջենեթին կոչում է «մեր սիրելի տիկին Ջոնաթ Դուգլաս»։ Արտոնագիրը թույլ էր տալիս Ջենեթին և նրա մեղսակից Պատրիկ Չարթրիս Քաթիլգարդցուն ուխտագնացության գնալ և ազատվել դատական վարույթներից։ Պատմաբան Ջեյմի Քեմերոնը վերջերս կարծիք է հայտնել սակայն, որ Ջենեթի ուխտագնացության գնալը այնքան էլ հավանական չէ, քանի որ նա մեղադրվում էր մի շարք լուրջ հանցանքներում, այդ թվում ամուսնուն՝ Գլամզի 6-րդ լորդ Ջոն Լայանին թունավորելու մեջ, որը մահացել էր 1528 թվականի սեպտեմբերի 17-ին։ Դատական գործը փակվեց և 1532 թվականի ամռանը Ջենեթն ամուսնացավ երկրորդ անգամ՝ Սքիփնեսի Արչիբալդ Քեմբելի հետ։ Այնուամենայնիվ, 1537 թվականի հուլիսին Ջենեթին կրկին մեղադրեցին եղբայրների՝ Անգասի կոմսի և Ջորջ Դուգլասի հետ համագործակցելու և թագավորին թունավորելու ծրագրի համար։ Ջեյմս արքան նաև մեղադրեց Ջենեթին կախարդության համար, թեև ակնհայտ էր, որ մեղադրանքը կեղծ է։ Նրան ամուսնու հետ միասին փակեցին Էդինբուրգի ամրոցի բանտում, բայց վերջինս փախավ բանտից և ի վերջո սպանվեց։ Ջենեթին բանտարկելը Ջեյմսի համար հեշտ էր, բայց նրա մեղքի ապացույց գտնելն առավել դժվար էր։ «Ապացույց» ձեռք բերելու համար Ջեյմսը սպառնաց Ջենեթի ընտանիքի անդամներին և ծառաներին խոշտանգումների ենթարկել։ Ջենեթին մեղադրեցին և 1537 թվականի հուլիսի 17-ին էդինբուրգի ամրոցի հրապարակում ցից հանելով այրեցին խարույկի վրա՝ ստիպելով, որ նրա փոքրիկ որդին դիտի այն։

Ընտանիք
-------

Ջենեթ Դուգլասը Անգասի տիրոջ՝ Ջորջ Դուգլասի և Եղիսաբեթ Դրամոնցու դուստրն է։ Եղիսաբեթ Դրամոնցին Ջոն Դրամոնցու՝ 1-ին լորդ Դրամոնցու դուստրն է։ Ջենեթ Դուգլասն առաջին անգամ ամուսնացել է Ջոն Լայանի՝ 6-րդ լորդ Գլամզի (1492-1528) հետ և ունեցել չորս երեխա։

* Ջոն Լայան, 7-րդ լորդ Գլամզ
* Ջորջ Լայան
* Մարգարեթ Լայան
* Եղիսաբեթ Լայան

Ջենեթ Դուգլասը երկրորդ անգամ ամուսնացել է Արչիբալդ Քեմբել Սքիփնեսցու՝ Արչիբալդ Քեմբելի երկրորդ որդու հետ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Profile on Douglas Family History

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Lundy D. R.* The Peerage
2. ↑  Cameron, Jamie, *James V*, Tuckwell (1998), pp. 169-181, 204-05.
3. ↑  Balfour Paul, Sir James, *Scots Peerage* vol viii, pp.278-280, Edinburgh 1904
Նավատորմ
**Նավատորմ**, որոշակի նշանակության (տրանսպորտային նավատորմ, արդյունագործական նավատորմ, ռազմածովային նավատորմ), տեսակի (առագաստանավային նավատորմ, թիանավային նավատորմ, դիզելային նավատորմ) կամ տեղաբաշխման շրջանի (խաղաղօվկիանոսյան նավատորմ) նավերի համախումբ։

Ռազմածովային նավատորմը նախատեսված է ռազմական գործողություններ կատարելու համար։ Կարևորագույն խնդիրներն են․ վերերկրյա օբյեկտների կործանում, բազաներում և ծովում հակառակորդի տորմիղի ուժերի ոչնչացում, ծովային դեսանտների տեղափոխում և ափհանում, հակառակորդի օվկիանոսային և ծովային հաղորդակցության ուղիների խափանում, ափի պաշտպանություն՝ ծովային ներխուժումից, սեփական հաղորդակցության ուղիների պաշտպանություն, մերձծովային ուղղություններում ցամաքային զորքերի հետ կրակային համագործակցում։ Կազմված է տարբեր տեսակի ուժերի միավորումներից, սուզանավերից․ վերջրյա նավերից, ծովային ավիացիայից, ծովային հետևակից, հրթիռահրետանային առափնյա զորքերից։ Նավատորմ գլխավորում է հրամանատարը, հրամանատարության կազմի մեջ մտնում են շտաբը և կառավարման օրգանները, ինչպես նաև տարբեր ծառայություններ (թիկունքի, կապի, սպառազինման, նավանորոգման և այլն)։

Ոչ մեծ երկրներն ունեն մեկ ռազմածովային նավատորմ, որ կոչվում է այդ երկրի ՌԾՈԻ։ Խոշոր պետությունները (օրինակ, ԱՄՆ, Ռուսաստան և այլն) ունեն մի քանի ռազմածովային նավատորմեր, որոնք մտնում են ՌԾՈԻ կազմի մեջ։

Տես նաև
-------

* ԱՄՆ ծովային հետևակի կորպուս
* Խաղաղօվկիանոսյան նավատորմ,
* Ռուսաստանի ԶՈւ հյուսիսային նավատորմ,
* Սևծովյան նավատորմ,

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 191)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Giant Bomb |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Վ. Դալի · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4253301-6 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ժամհարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Ջերգիզ Խաչիկի Ժամհարյան** (սեպտեմբերի 7, 1903(1903-09-07), Բաղեշ, Բիթլիսի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - սեպտեմբերի 22, 1984(1984-09-22), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային հայ ռեժիսոր, սցենարիստ, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1940)։

Կենսագրություն
--------------

Ջերգիզ Ժամհարյանը ծնվել է 1903 թվականին Բիթլիսում։ 1915 թվականին փրկվելով եղեռնից՝ փախել է Երևան։ 1922-1925 թվականներին սովորել է ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետում։ 1928 թվականից սկսում է աշխատել Հայֆիլմում որպես բեմադրիչ-ռեժիսոր։ 1930 թվականին ավարտում է ՎԳԻԿ-ի ռեժիսուրայի ֆակուլտետը։ 1936-1950 թվականներին աշխատում է Լենինականի (այժմ՝ Գյումրի), Կիրովականի (այժմ՝ Վանաձոր) դրամատիկական թատրոններում որպես ռեժիսոր։ 1950 թվականից եղել է Հայաստանի վավերագրական ֆիլմերի ստուդիայի ռեժիսոր։

Ֆիլմագրություն
--------------

### Ռեժիսոր

| Տարեթիվ | Ֆիլմ |
| --- | --- |
| 1970 | Էջմիածին |
| 1969 | Հանդիպում հայրենիքի հետ |
| 1964 | Իմ Հայաստանը |
| 1956 | Չարբախ գյուղի կոլխոզում |
| 1954 | Կուսակցության կոչով |
| 1934 | Երբ ծաղկում են այգիները |
| 1933 | Ավտոդոր |
| 1932 | Դեղաբույսեր |
| 1930 | Այղր լիճ |
| 1930 | Ո՞վ է մեղավոր |

### Սցենարիստ

| Տարեթիվ | Ֆիլմ |
| --- | --- |
| 1930 | Ո՞վ է մեղավոր |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ջերգիզ Ժամհարյանի մասին kino-teatr.ru կայքում


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17973 |

 |
| **՞**Ուլտրազավր |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
| Վերնակարգ | Դինոզավրեր |
| Կարգ | Մողեսակոնքայիններ |
|
| Ինֆրակարգ | Զաուրոպոդներ |
|
| Ընտանիք | տվյալներ չկան |
|
|
|
| Ցեղ | Ultrasaurus |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Ultrasaurus Kim, 1983 |
|  Տեսակներ |
| 
U. tabriensis Kim, 1983
 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ուլտրազավր** (լատին․՝ Ultrasaurus), Զավրոպոդների խմբի բուսակեր դինոզավրերի վիճելի ցեղատեսակ, որի քարացած ոսկրային մնացորդները հայտնաբերվել են այժմյան Կորեայի տարածքից։ Գտածո մնացորդների սակավության պատճառով (գտնվել են միայն ուսային հատվածի ոսկորները) դինոզավրի ստույգ երկարությունը չի պարզվել։

Կարգաբանությունը
----------------

Այս տեսակի նկարագրության պատմության մեջ գոյություն ունեն երկու տարբեր անվանումներ, այդ իսկ պատճառով կարգաբանական հարցերը խիստ խառն են և ապացույցների ու պարզաբանումների կարիք ունեն։ Պալեինթոլոգիայի պատմության մեջ կան երկու նույնատիպ ցեղային անվանումներ՝ *Ultrasaurus Kim*, 1983 (նախավերջին տառ U), և *Ultrasauros Olshevsky* տաքսոնը, 1991 (նախավերջին տառ O), որը հիմա համարվում է *Supersaurus Jensen* ցեղատեսակի հոմանիշը, 1985։

Սկզբնական շրջանում ամերիկացի պալեօնթոլոգ *James A. Jensen*ը 1970-ական թվականներին ԱՄՆ-ում գտավ թաղված ոսկորներ (սուպերզավրի մնացորդների հետ), որոնք ցանկացավ նկարագրել Ultrasaurus macintoshi անվան տակ, ինչի մասին պատմել է իր կոլեգաներին (այդ տերմինը բազմիցս օգտագործվել է գիտական ձեռնարկներում), բայց ավելի ուշ հետազոտողը գտնում է, որ բնութագիր կազմելու համար պետք են այլ լրացուցիչ տեղեկություններ, հետևաբար նաև նոր մնացորդներ։

Հետագայում Հարավային Կորեայում գտան մի ոչ այնքան հասկանալի ոսկոր (ուսային շրջանի ոսկորը ընդունել էին, որպես կոնքոսկր, դրանքվ իսկ մեծացնելով դինոզավրի չափերը) և *Haang Mook Kim-ը* նկարագրեց այն որպես *Ultrasaurus tabriensis Kim-ի* նոր ցեղատեսակ, 1983 (նույն *Sauropoda* դիպլոդոկներից)։ Գրեթե միաժամանակ նկարագրվել է *Supersaurus vivianae Jensen* ցեղատեսակը, 1985 և *Ultrasaurus macintoshi Jensen*, 1985։ Պալեօնթոլոգ *Olshevsky-ն* նկատել էր, միևնույն ցեղային անվան տակ ընկալվում են երկու տարբեր դինոզավրեր և 1991 թվականին Ultrasauros-ին տվեց «ամերիկացու» անվանում, փոխելով մեկ տառ, որպեսզի տարբերվի «կորեացուց»։ Ավելի ուշ պարզ դարձավ, որ ԱՄՆ-ում հայտնաբերված ոսկորն իրականում պատկանում է սուպերզավրի։

Կենդանաբանական միջազգային կոդեքսի կարծիքը
-----------------------------------------

Կենդանաբանական նոմենկլատուրայի Միջազգային կոդեքսի համաձայն, այսինքն, խիստ գիտական ձևով, *UltrasaurUs* անունը *nomen nudum* է (այսինքն, չկան կոնկրետ բնութագրական հատկանիշներ, ինչի պատճառով շատ հնարավոր է, որ մոտ ապագայում այն միացվի մոտ ցեղատեսակներից մեկի, դառնալով նրա հոմանիշը)։

Տես նաև
-------

* Սուպերզավր
* Սեյսմոզավր

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ultrasaurus — Ultrasauros

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780593192 |

 |
**Մենտոր** (հին հունարեն՝ Μέντωρ), հին հունական դիցաբանության մեջ
Ալկիմոսի որդին, Ոդիսևսի ընկերը։ Տրոյայի դեմ արշավանքի մեկնելիս, Ոդիսևսը նրան էր հանձնարարել հոգալ իր տան մասին։ Մենտորը դաստիարակել է Ոդիսևսի որդուն՝ Տելեմաքոսին և հակահարված տվել Պենելոպեի փեսացուներին։ Աթենաս աստվածուհին Ոդիսևսին, Տելեմաքոսին կամ Պենելոպեին օգնելու նպատակով հաճախ ընդունում էր Մենտորի կերպարանքը։ Որպես Մենտոր, Աթենասը քաջալերում էր Տելեմաքոսին պայքարել մոր փեսացուների դեմ և ճանապարհ ընկնել պարզելու, թե ինչ է պատահել հորը։ Երբ Ոդիսևսը վերադառնում է Իթակե, Աթենասը մեկ անգամ ևս հայտնվում է նրա պալատում՝ Մենտորի կերպարանքով։
Մենտորի անունով է կոչվել 1984 թվականին հայտնաբերված մի աստերոիդ։

Մենտորություն
-------------

Որպես Տելեմաքոսի դաստիարակ և խորհրդատու, Մենտորը նրան հաճախ էր աջակցում խորհուրդներով և խրատներով և օգնում դուրս գալ անելանելի իրավիճակներից։ Այսպես «Մենտոր» անունը փոխաբերաբար օգտագործվում է որպես հասարակ անուն՝ «խորհրդատու», «ղեկավար» և «պատանեկության դաստիարակ» նշանակությամբ այն մարդկանց բնորոշելու համար, ովքեր կիսվում են իրենց գիտելիքներով և փորձով՝ ավելի անփորձ աշխատակիցների կամ գործընկերների հետ։
Մենտոր անունը լայն ճանաչում գտավ 17-րդ դարի ֆրանսիացի գրող Ֆրանսուա Ֆենելոնի «Տելեմաքոսի արկածները» չափածո վեպի (1699 թ.) միջոցով։ Գրքի գլխավոր հերոսը Մենտորն է։ 18-րդ դարում գիրքը լայն ճանաչում է ձեռք բերում և Մենտոր անվան ժամանակակից գործածությունն առաջացել է հատկապես այդ գրքի շնորհիվ։

Գրականության մեջ
----------------

* «Դարձեք, խնդրեմ, իմ Մենտորը», (Պուշկին «Պետրոս Մեծի արաբը»)
* «Մեր Մենտորը, հիշեցեք նրա թասակը, խալաթը, ցուցամատը, ուսուցման բոլոր հատկանիշները», (Գրիբոյեդով «Խելքից պատուհաս»)
* «Ինչպես ինձ զզվեցրիք ձեր մենտորյան տոնով», (Լեսկով «Անտեսվածները»)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Online Etymology Dictionary - Mentor
3. ↑  Homer. *Odyssey*, Book II, Lines 255 and 268.
4. 1 2  Roberts, Andy. (1999) "The origins of the term mentor". *History of Education Society Bulletin*, No. 64, November 1999, p. 313–329.
5. ↑  Բոտվիննիկ, Կոգան, Ռաբինովիչ, Սելեցկի, Դիցաբանական բառարան, Երևան, «Լույս», 1985, էջ 155։

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* Homer’s Mentor: Duties Fulfilled or Misconstrued—An on-line version of Andy Roberts' paper (see the References section)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Դասական հնությունների իրական բառարան · Կրուգոսվետ · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 163156009968749581914 · WorldCat VIAF: 163156009968749581914 |

 |
**Նարինե Զավենի Ավետիսյան** (1969, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դաշնակահարուհի, երաժշտագետ։ Արվեստագիտության թեկնածու (2004)։ Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ (2005)։ Մասնագիտական կրթության որակի ապահովման համակարգի փորձագետ (2013 թվականից)։

Կենսագրություն
--------------

Նարինե Ավետիսյանը ծնվել է 1969 թվականին Երևանում։ 1988 թվականին ավարտել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի (դասատու՝ Ն. Շահպարոնյան), 1993 թվականին Երևանի պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրի (Մ. Մխիթարյանի դասարան) և 2000 թվականին՝ ասպիրանտուրայի երաժշտագիտության (ղեկեկավար՝ Ի. Տիգրանովա) բաժինները, 2012 թվականին Երևանի պետական համալսարանի «Հոգեբանության» դասընթացները։

1997–2001 թվականներին դասավանդել է Երևանի Կոստանդին Սարաջյանի անվան երաժշտական դպրոցում, 2001 թվականից՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայում, 2011 թվականից Կրթության որակի ներքին ապահովման բաժնի վարիչ է, 2006-10 թվականներին՝ «Արճեշ» հրտարակության տնօրեն, 2007 թվականից Երևանի պետական կոնսերվատորիայի դեցենտ է։

Կրթական և ստեղծագործական «Flashmob» (2012, 2014, 2016), «Արվեստի բուհերի շաբաթ» (2015, 2016) և այլ նախագծերի հեղինակ և կազմակերպիչ է։

Ձայնագրել է Ավետ Տերտերյանի I և II սիմֆոնիաների խտասկավառակը։ 2015 թվականից՝ Սանկտ Պետերբուրգի «Մշակույթ և ապագա» հիմնադրամի և «Տերտերյանի ժամանակը» միջազգային փառատոնի Հայաստանի ներկայացուցիչ։

2016 թվականից ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի Հայրավանք գյուղի «Ավետ Տերտերյան» ամենամյա փառատոնի հիմնադիր-ղեկավար է։

Գիտական և հրապարակախոսական հոդվածների հեղինակ է, 2008 թվականին կազմել է «Գեորգի Գրիգորի Տիգրանով-100» ժողածուն։

Մրցանակներ
----------

* «Հայ երաժշտագիտության հեռանկարներ» մրցանակ (2009)
* Հայ առաքելական եկեղեցու մեդալ (2015, Սանկտ Պետերբուրգ)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի կոմպոզիտորների միություն |

 |
**Մեռյալների կիրճ** (հուն․՝ Φαράγγι των Νεκρών), փոքր կիրճ՝ մոտ 5 կիլոմետր երկարությամբ, գտնվում է Կրետեի արևելյան մասում։ Կիրճի մուտքը գտնվում է Անո Զակրոս (հուն․՝ Ανω Ζάκρος) գյուղի մոտակայքում։ Կիրճն ավարտվում է լողափի ափին և Կատո Զակրոս (հուն․՝ Κάτω Ζάκρος) գյուղի մոտ։

Անվան ծագումնաբանություն
------------------------

«Մեռյալների կիրճ» անվանումը ծագել է հին մինոական քաղաքակրթության ժամանակաշրջանում (մ.թ.ա. մոտ 2000 թվական)։

Պատմություն
-----------

Կիրճն օգտագործվել է որպես հսկայական գերեզմանատուն։ Նույնիսկ հիմա կիրճի պարիսպներում կարելի է գտնել բազմաթիվ քարանձավներ, որոնք նախկինում գերեզմաններ էին։

Այժմ մեռյալների կիրճը բավականին հայտնի զբոսաշրջային վայր է Կրետե կղզու արևելքում։ Բացի այդ, դրա նկատմամբ հետաքրքրությունը բորբոքվում է մինոական պալատի ավերակներով՝ հին Զակրոս բնակավայրի ավերակների մոտակայքում գտնվող քարանձավից հենց դուրս գալու պահին։ Կիրճի հատակի երկայնքով անցնում է քարքարոտ գետի հունը, որը ջրով լցվում է միայն ձմռանը՝ անձրևների ընթացքում։

Տես նաև
-------

* Սամարիա (կիրճ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   Zakros Gorge *Explore Crete*. Viitattu 21.8.2017.
2. ↑   Zakros Gorge *Destination Crete*. Viitattu 21.8.2017.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Φωτογραφιες από το φαράγγι της Ζάκρου (հուն.)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Եղիյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Նարինե Միշայի Եղիյան** (դեկտեմբերի 16, 1981(1981-12-16), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգչուհի, սոպրանո։

Կենսագրություն
--------------

Նարինե Եղիյանը ծնվել է Երևանում, 1981 թվականի դեկտեմբերի 16-ին։ 2006 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան, Նելլի Փիրումովայի դասարանը, 2008 թվականին՝ ասպիրանտուրան, 2013 թվականին՝ Բեռլինի պետական օպերային թատրոնի միջազգային օպերային ստուդիան։

Նարինե Եղիյանն արժանացել է «Ռիխարդ Վագներ» և «Լիզ Մուն» մշակույթի ու երաժշտության հիմնադրամների կրթաթոշակների։ Նա Վարպետության դասեր է առել Բ. Ֆասբենդերից, Դ. Պոլասկիից, Ռ. Թռեկելից և ուրիշ երաժիշտներից։ 2013 թվականից հանդիսանում է Բեռլինի պետական օպերային թատրոնի մեներգչուհի։ Նրա դերերգերից են՝ Տեբալտ (Ջուզեպե Վերդիի Դոն Կառլոս (օպերա)|«Դոն Կարլոս»), Պամինա, Ցերլինա (Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի «Կախարդական սրինգ», «Դոն Ժուան»), Ամոր (Քրիստոֆ Վիլիբալդ Գլյուկի «Օրփեոս և Էվրիդիկե»), Բարբարա (Գեորգ Ֆիլիպ Տելեմանի «Էմմա և Էգինհարդ»), Վոգլինդե (Ռիխարդ Վագների «Հռենոսի ոսկին»), Ջանետ (Գաետանո Դոնիցետտիի«Սիրո ըմպելիք»), Մարցելինա (Լյուդվիգ վան Բեթհովենի «Ֆիդելիո»), Իոլանտա (Պյոտր Չայկովսկու «Իոլանտա») և այլն։

Համերգներ է ունեցել Բեռլինում, Փարիզում, Տերեցինում (Չեխիա), Իսպանիայում, մենահամերգներ է ունեցել Բեռլինի օպերային թատրոնում (2015)։ Նարինե Եղիյանը ելույթներ է ունեցել դիրիժորներ Ֆ. Մարկովիչի, Ա. Ռեբշտայնի, Հ. Գրիֆիտսի, Ռ. Յակոբսի, Բ. Բայլի և ուրիշների ղեկավարությամբ։ Նրա երկացանկում եղել են Ռ. Շտրաուսի աշխատություններից։

Մրցանակներ
----------

* ՀՀ նախագահի մրցանակ (2007)
* Տաթևիկ Սազանդարյանի անվան մեներգիչների հանրապետական մրցանակ (2006)
* «Հանս Գաբորի» մրցանակ (2006, Վիեննա)
* «Նոր ձայներ» (Հատուկ մրցանակ 2009, Գերմանիա)
* Պ. Դոմինգոյի «Օպերալիա» (2011, Մոսկվաա)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բուխարեստի Ռադիոյի դահլիճում հայազգի երաժիշտները կատարել են Մոցարտի ստեղծագործությունները
2. ↑  «Հայկական վոկալ դպրոցի սան Նարինե Եղիյանը՝ Բեռլինի օպերային թատրոնի բեմում»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Programm (PDF; 192 kB)
* Hamburger Symphoniker – Kammerkonzert
* Porträt in der TAZ
* Mozart ist Balsam für die Stimme und Seele

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1054162026 · ISNI: 0000000453096261 · LCCN: no2014167154 · VIAF: 309646556 · WorldCat VIAF: 309646556 |

 |
| **՞** |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Ուռածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ուռազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Ուռենի |
|
|
| Տեսակ | Ուռենի բաբելոնական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Salix babylonica

 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Տվյալների անբավարարությունIUCN *Data Deficient* : ??? |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ուռենի բաբելոնական** (լատին․՝ Salix babylonica), ուռազգիների ընտանիքի, ուռենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Արտակարգ գեղեցիկ, լացող սաղարթով տերևաթափ ծառ է 10-12 մ բարձրությամբ և 50-60 սմ բնի տրամագծով։ Ճկուն, երկար, կարմրավուն կամ դեղնականաչավուն, ընձյուղները սուր անկյան տակ թեքվելով իջնում են մինչև գետին։ Տերևները երկարավուն են կամ նեղ-նշտարաձև, ձգված, թեք սրածայր գագաթով, հիմքում աստիճանաբար սեղմվող, 9-16 սմ երկարությամբ և 1-2,5 սմ լայնությամբ, մանր-սղոցաեզր, ծածկված գեղձիկներով, վերևից մուգ, ներքևից' կապտականաչավուն, նոր բացված ժամանակ ծածկված են թույլ աղվամազով, ավելի ուշ մերկ են։ Տերևակիցները թեք-նշտարաձև են, ատամնաեզր կամ մախաթանման, երբեմն վերածվում են փշերի։ Տերևակոթունը հասնում է մինչև 1 սմ-ի, հաճախ ծածկված է գեղձիկներով և միշտ մազմզուկապատ է։ Առէջները երկուսն են, ազատ, նեկտարանոցները իգական ծաղկաբույլերում մեկ հատ են, արականում՝ երկուսը։ Ջերմասեր է և խոնավասեր, բավականին լուսասեր, պահանջկոտ է հողի նկատմամբ։

Տարածվածություն
---------------

Հայրենիքը հայտնի չէ, ենթադրում են, որ ծագել է հին Պարսկաստանից։ Ներկայումս հանդիպում է միայն Երևանում, որտեղ արտակարգ ցուրտ և երկարատև ձմռան դեպքում խիստ ցրտահարվում է։

Կիրառություն
------------

Հնուց օգտագործվում է Մերձավոր Արևելքի և Առաջավոր Ասիայի, այդ թվում նաև Հայաստանի տարածքում։ Մշակվել է որպես գեղեցիկ սոլիտեր հատկապես ջրային մակերեսների ձևավորման համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 250։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780488777 |

 |
**Ջոն Լանգալիբալելե Դուբե** (զուլուսերեն՝ John Langalibalele Dube;փետրվարի 22, 1871(1871-02-22), Inanda, Էթեկվինի, Կվազուլու-Նատալ, ՀԱՀ - փետրվարի 11, 1946(1946-02-11), Դուրբան, Նատալ, Հարավաֆրիկյան Միություն), հարավաֆրիկացի գրող, քաղաքական և հասարակական գործիչ։ Զուլուսերեն լեզվով առաջին գեղարվեստական ստեղծագործությունների հեղինակն է, Աֆրիկայի ազգային կոնգրեսի առաջին նախագահը։

Կենսագրություն
--------------

Դուբեն ծնվել է 1871 թվականի փետրվարի 12-ին Ամերիկայի զուլուսական առաքելական ընտանիքում, նախ սովորել է Ինանդում և Ամանզիմտոտիում, ավելի ուշ ուսման է ուղևորվել ԱՄՆ։ Նրա սկզբնական մտադրությունը բժշկություն սովորելն էր, բայց, ինչպես իր ժամանակի աֆրիկացի մյուս մտավորականները, նա դարձավ քահանա և ուսուցիչ։ 1901 թվականին Օհլանգում հիմնել է Զուլուսական քրիստոնյա աշխատանքային դպրոցը։ Իր կազմակերպության համար օրինակ էր Տասկինգի համալսարաանը, որը ԱՄՆ-ում ստեղծվել էր Բուկեր Վաշինգտոնի կողմից աֆրոամերիկացիների համար։ Դուբեն նաև հիմնել է դպրոց աղջիկների համար։ Նրա ստեղծման համար նա միջոցներ գտավ Ամերիկայում՝ կարդալով դասախոսություններ և հանդես գալով հարավաֆրիկյան երգերով։ 1903 թվականին նա ստեղծեց «Նատալի արև» (զուլուսերեն՝ Ilanga laseNatal) լրագիրը զուլու լեզվով, ավելի ուշ դարձավ նրա գլխավոր խմբագիրը (լրագիրը դեռևս գոյություն ունի)։ 1912 թվականին ընտրվեց նոր ստեղծված Հարավաֆրիկյան տեղական ազգային կոնգրեսի (այժմ Աֆրիկայի ազգային կոնգրես) նախագահ։ 1914 թվականին Սոլոմոն Պլաակի, Ուոլտեր Ռուբուսանի և այլ աֆրիկացի հասարակական գործիչների հետ ուղևորվեց Մեծ Բրիտանիա՝ 1913 թվականին ընդունված «Բնիկների հողերի մասին» օրենքի դեմ բողոքարկելու համար, որով աֆրիկացիների տիրապետության տակ մնաց ՀԱՄ-ի 9%-ից քիչ տարածք։ 1917 թվականին հեռացավ ԱԱԿ-ի նախագահի պաշտոնից, սակայն մինչև կյանքի վերջ շարունակեց աշխատել Նատալի տեղական կոնգրեսում՝ փորձելով բարելավել բնիկների կյանքի պայմանները։

Զուլուսերեն լեզվով առաջին Insila kaShaka պատամական վեպի («Չակայի ծառան», 1930, 1951 թվականին հրատարակվեց անգլերեն որպես Jeqe, the Bodyservant of King Shaka) և մի քանի այլ ստեղծագործությունների հեղինակն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
2. ↑  Давидсон А. Б. Южная Африка. Становление сил протеста (1870—1924). М. 1972. С. 245.
3. ↑  Там же.

Հղումներ
--------

* ԱԱԿ կայքում Դուբեի մասին հոդված

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 122344723 · ISNI: 0000000027459357 · LCCN: n85016734 · NTA: 23900972X · NUKAT: n2012169633 · SUDOC: 174960492 · VIAF: 64886551 · WorldCat VIAF: 64886551 |

 |

 |