**«Ջամիլյա»** (ղրղզ.՝ Жамийла), ղըրղզ գրող Չինգիզ Այթմատովի վիպակը, որը հրատարակվել է 1958 թվականին։ Այդ ստեղծագործության շնորհիվ գրողն արժանացել է համաշխարհային ճանաչման։

Սյուժե
------

Պատմողը նկարիչ Սեիտն է՝ գլխավոր հերոսուհու՝ Ջամիյայի ամուսնու կրտսեր եղբայրը։ Վիպակի գործողությունները տեղի են ունենում Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ ղրղզական աիլում (աուլ)։ Ջամիլյան և 15-ամյա դեռահասը ապրում են նահապետական ընտանիքում։ Ջամիլյայի ամուսինը՝ Սադիկը, ինչպես նաև այլ մեծահասակ տղամարդիկ, կռվում են ռազմաճակատում։ Պատերազմում վիրավորվելուց հետո աիլ է վերադառնում Դանիյարը։ Կոլտնտեսությունում աշխատող ձեռքերի պակաս կա, և նրան հանձնարարվում է օգնել Ջամիլյային ու Սեիտին հացահատիկի փոխադրման գորշում։ Սկզբում Ջամիլյան ծիծաղում է մռայլ Դանիյարի վրա, բայց շուտով երիտասարդները սիրահարվում են միմյանց։

Որոշ ժամանակ անց սիրահարները միասին հեռանում են աիլից։ Սերիտը, պատահաբար տեսնելով նրանց հեռանալը, գիտակցում է, որ ինքն էլ է սիրել Ջամիլյային և լալիս է՝ հրաժեշտ տալով մանկությանը։ Համագյուղացիներն ու ճակատից վերադարձած Սադիկը դատապարտում են Ջամիլյայի պահվածքը, բայց Սեիտն ընդունում է նրա ընտրությունը։ Նա շուտով նույնպես լքում է հայրենի աիլը՝ նկարիչ դառնալու համար։ Որպես ավարտական աշխատանք նա նկարում է մի նկար, որում պատկերված են Ջամիլյան ու Դանիյարը։ Այս նկարի հիշատակումով սկսվում և ավարտվում է պատմությունը.

Արձագանքներ
-----------

Ֆրանսիացի գրող Լուի Արագոնը «Ջամիլյա» վիպակն անվանել է աշխարհի ամենագեղեցիկ սիրո պատմությունը։

Օսմոնակուն Իբրահիմովը նշել է երաժշտության մեծ նշանակությունը ինչպես վիպակի, այնպես էլ Այթմատովի համար։ Նրա կարծիքով՝ երաժշտությունը ստեղծագործության գլխավոր իմաստավորող տարրն է։

Թարգմանություններ և էկրանավորումներ
-----------------------------------

1958 թվականին լույս է տեսել «Ջամիլյա» վիպակի ռուսերեն թարգմանությունը, իսկ մեկ տարի անց հրատարակվել է ֆրանսերեն թարգանությունը, որը կատարել է Լուի Արագոնը։ Վիպակը թարգմանվել է աշխարհի բոլոր հիմնական լեզուներով, ընդ որում՝ գերմաներեն թարգմանությունը ընդգրկված է եղել ԳԴՀ-ի դպրոցական ծրագրում։

1960 թվականին կոմպոզիտոր Միխայիլ Ռաուխվերգերը գրել է «Ջամիլյա» օպերան։

Համանուն կինոֆիլմը նկարահանվել է 1968 թվականին Իրինա Պոպլավսկայայի կողմից։ Գլխավոր դերերը կատարել են Նատալյա Արինբասարովան և Սույմենկուլ Չոկմորովը։ Երկրորդ՝ գերմանա-ղրղզական էկրանավորումը, որի ռեժիսորն է Մոնիկա Տոյբեր, թողարկվել է 1994 թվականին։

Ճանաչում
--------

Նամականիշ
1963 թվականին Չինգիզ Այթմատովն ստացել է Լենինյան մրցանակ «Տափաստանների և լեռների վիպակներ» ժողովածուի համար, որում ներառված էր նաև «Ջամիլյան»։

2009 թվականին թողարկվել են Ղրղզստանի հուշադրամներ՝ նվիրված Չինգիզ Այթմատովին և նրա ստեղծագործություններին, ներառյալ «Ջա,իլյա» վիպակըին։ 2009 թվականին թողարկվել է նաև Չինգիզ Այթմատովի ստեղծագործությանը նվիրված նամականիշերի հավաքածու։ Նամականիշերից մեկը նվիրված է «Ջամիլյա» վիպակին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Луи Арагон: Повесть «Жамиля» лучшая сага о любви всех времен и народов». *Радио «Азаттык»*. 2008 թ․ դեկտեմբերի 23. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 1-ին.
2. 1 2  Marie Jégo, Patrick Kéchichian (2008 թ․ հունիսի 13). «Tchinguiz Aïtmatov, écrivain originaire du Kirghizstan». *Le Monde* (ֆրանսերեն). Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 1-ին.
3. ↑  Erich Follath and Christian Neef, «Kyrgyzstan Has Become an Ungovernable Country», *SPIEGEL ONLINE International*, 8 October 2010.
4. ↑  Осмонакун Ибраимов (2017 թ․ նոյեմբերի 9). ««Джамиля» - рождение любви из музыки». *Радио «Азаттык»*. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 1-ին.
5. 1 2  «Чингиз Айтматов «Джамиля»». *fantlab.ru* (ռուսերեն). Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 1-ին.
6. ↑  Осмонакун Ибраимов (2008 թ․ հունիսի 10). «Скончался Чингиз Айтматов». *Взгляд*. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 1-ին.
7. ↑  «Раухвергер Михаил Рафаилович». Biografija.ru :Биографическая энциклопедия. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 25-ին. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 1-ին.
8. ↑  Джамиля(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
9. ↑  «Нацбанк Киргизии выпустит коллекционные монеты в память об Айтматове». РИА Новости. 2009 թ․ ապրիլի 21. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 26-ին. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 1-ին.
10. ↑  «В честь Чингиза Айтматова выпущены почтовые марки». Kloop. 2009 թ․ օգոստոսի 14. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ ապրիլի 16-ին. Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 1-ին.