recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Հայրապետովի տան վերակառուցման նախագիծը, 1861 թվական
**Հայրապետովի տուն** (ռուս.՝ Дом Гайрабетова), հնագույն եռահարկ շենք Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքի կենտրոնական մասում, նրա պատմական հատվածում։ Ունի պատմության և ճարտարապետության հուշարձաննի դաշնային նշանակության կարգավիճակ։ Ներկայումս շենքում գործում է Տագանրոգի Չեխովի անվան մանկավարժական ինստիտուտի օտար լեզուների ֆակուլտետը։

Հայրապետովի տունը մեր օրերում

Պատմություն
-----------

1861 թվականին նախիջևանցի վաճառական Կարապետ Մարկոսի Հայրապետովը որոշեց վերակառուցել Պետրովսկայա փողոցում գտնվող իր երկհարկանի տունը։ Աշխատանքն իրականացվում էր Տագանրոգի առաջին քաղաքային ճարտարապետ (1867-1873) Միխայիլ Պետրովի նախագծով։ Ավելացվեց մեկ հարկ, ճակատը զարդարվեց եռանկյունաձև ճակտոններով ութ սյունով։ Առաջին հարկում կատարվեց ռելիեֆային շարվածք։

Մինչև Հայրապետովի կողմից տունը գնելը, առաջին հարկում գտնվում էր քաղաքում հանրաճանաչ «Տրատորիա» սրճարանը։ 1860 թվականից շենքում գտնվում էր առևտրային ժողովի ակումբը, ապա` հանրային ժողովի ակումբը։ Շենքի մի մասը զբաղեցնում էին կոշիկի (տերը` Տ. Ի. Իլյենկո), տղամարդկանց գլխարկների (տերը` Ի. Լև), հեծանիվների, կարի մեքենաների և այլնի (տերը` Ի. Ռոզենշտեյն) խանութները։ Այստեղ էին նաև Ա. Գ. Կարելինի «Ծխախոտ» և «Թեյի» խանութները։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին տանը գործում էր զինվորական հիվանդանոց։ 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո շենքը զբաղեցրել են Արհմիութենական աշխատողների տունը, Ատամանյան գնդի ակումբն ու թանգարանը, նահանգային դասընթացները և այլն։

Հայրենական մեծ պատերազմից հետո տանն աշխատել է Սննդարդյունաբերության տեխնիկումը, 1955 թվականից շենքը զբաղեցնում է Մանկավարժական ինստիտուտը։

Հայրապետովի տունը պատմության և ճարտարապետության դաշնային նշանակության հուշարձան է։

Ճարտարապետական առանձնահատկություններ
------------------------------------

Շենքը ներկայիս տեսքը ձեռք է բերել 1861 թվականի վերակառուցումից հետո։ Շենքի ճակատային մասում կառուցվել է ութ սյուն, առաջին հարկը երեսպատվել է կոպտատաշ քարով, շենքի կենտրոնական մասին ավելացվել է մեկ հարկ, և այն դարձել է եռահարկ։ 

Փողոցի կողմից շենքն ունեցել է մի քանի մուտք։

Ներկա վիճակ
-----------

Ներկայումս շենքում գործում է Տագանրոգի Չեխովի անվան մանկավարժական ինստիտուտի օտար լեզուների ֆակուլտետը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Дом Гайрабетова». Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ նոյեմբերի 7-ին. Վերցված է 2017 Փետրվար 5-ին.

Գրականություն
-------------

* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0

Արտաքին հղումներ
----------------

* Петровская улица‎, д. 68 Արխիվացված 2017-03-02 Wayback Machine. Объекты культурного наследия федерального значения.
* Дом Гайрабетова Արխիվացված 2017-11-07 Wayback Machine
**Պալացցո Կորսինի** Հին Հռոմի Բարոկկո ոճով կառուցված պալատ։ Կառուցվել է 1730-1740 թվականներին Կորսինի ընտանիքի համար, XV դարում ստեղծված ամառանոցի հիմքի վրա, որը պատկանում էր Ռիարիո ընտանիքին։ Պալատը գտնվում է Հռոմի Տռաստեվեռե մարզում, Ֆառնեզին ամառանոցի մոտ։ 1659-1689 թվականներին պալատում ապրում էր նախկին Շվեդիայի թագուհին, ով հեռանալով գահից բնակություն է հաստատում այդ պալատում։ Նրա հովանավորության ներքո պալատը դարձավ հռոմեական Արկադիական ակադեմիայի հանդիպումների վայր։ Հռոմի Նապոլեոնյան բռնազավթման ժամանակ պալատում բնակություն է հաստատել Ժոզեֆ Բոնապարտը։ Ներկայումս Պալացցո Կորսինի պալատում կան մի քանի առանձին Դեյ Լինչի ազգային ակադեմիաներ և Կորսինիի պատկերասրահ։ Պարտեզը, որը գտնվում է Յանիկուլ բլուրի վրա, պատկանում է Հռոմի բուսաբանական այգուն։ Բացի դրանից պալատը միակը չէ Իտալիայում։ Կան մի շարք պալատներ, որոնք պատկանում են ֆլորենցիական ընտանիքին։ Այս հռոմեական պալատը կոչում են Palazzo Corsini Lungarno այն օրվանից երբ ընտանիքի անդամներից մեկը ստանձնեց պապական աթոռը։ Մի այլ Պալացցո Կորսինի անվանմամբ պալատ կա Ֆլորենցիայում գտնվող Արնո գետի ափին։

Կորսինի պատկերասրահ
-------------------

Հին արվեստի ազգային պատկերասրահ, հայտնի գեղարվեստական թանգարան, զբաղեցնում է Պալացցո Կորսինիի երկրորդ հարկը։ Պատկերասրահի հին արվեստի հավաքածուն (կտավների ճնշող մեծամասնությունը հանձնվել են 1000 թվականից հետո) գտնվում է հռոմեական տարբեր մասնաշենքերում։ Պալացցո Բարբերինի, Բորգեզե պատկերասրահ և Պալացցո Կորսինի։ Կորսինի պատկերասրահի հիմնական ցուցանմուշների մեծամասնությունը որպես նվեր փոխանցվել է Կորսինի ընտանիքի կողմից։ Ի սկզբանե ցուցանմուշները հավաքվել էին XVII դարի մոլի կոլեկցիոներների կողմից, կարդինալ Ների Մարիա Կորսինիի։ Հավաքածուն ընդլայնվել է նաև ընտանիքի մյուս անդամների, պապ Կլիմենտ XII -ի և նրա եղբորորդու կողմից։ 1883 թվականին պալատը ամբողջովին փողանցվել է պետությանը, այսպիսով Կորսինիի կոլեկցիաները վերադարձվեցին իրենց նախկին տեղը։ Կոլեկցիայի մեջ կային վերածննդի դարաշրջանից մինչև XVIII դարը նկարված կտավներ։ Ներկայացված էին ոչ միայն պատմական և կրոնական այլ նաև բնանկարչային և ժանրային կտավներ։Կորսինիի պատկերասրահի կտավների հեղինակներն են Ֆրա Բեատո Անժելիկոն, Յակաբո Բասանոն, Կարրաչչին, Կարավադջոն, Վան Դեյկան, Ֆրանչեսկո Ֆրանչին, Ջենտիլեսկին, Ջորդանոն, Գվերչինոն, Անգելիկի Կաուֆման, Լանֆրանկոն, Կարլո մարատտին, Մուրիլյոն, Մատտիա Պրետին, Գվիդո Ռենին և այլք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Պալացցո Կորսինի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4470627-3 · VIAF: 295365795 · WorldCat VIAF: 295365795 |

 |
| **՞**Հայկական Էյրենիս |
| --- |
| Պատկեր:Eirenis punctatolineatus armenus.jpeg  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
|
| Կարգ | Թեփուկավորներ |
| Ենթակարգ | Օձեր |
|
|
| Ընտանիք | Լորտուներ |
|
|
|
| Ցեղ | Էյրենիսներ |
|
|
| Տեսակ | **Հայկական Էյրենիս** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| *Eirenis armenus* Boettger, 1892 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Հայկական Էյրենիս** (լատին․՝ Eirenis armenus), օձերի տեսակ էյրենիսների ցեղից, լորտուների ընտանիքից։

Նկարագրություն
--------------

Հասուն էյերիսների չափսերը հասնում են 49 սմ։ Գունավորումը բազմազան է։ Մարմնի վերին հատվածը՝ մոխրագույն-դեղնականաչ, բաց-դարչնագույն, վարդագույն-նարնջագույն, պղնձակարմիր կամ ավելի հազվադեպ, մուգ-շագանակագույն, համարյա սև։ Դնչի առջևի հատվածը կլորացած է։ Մարմնի միջին հատվածում կան 17 թեփուկներ, որոնցով կարելի է հեշտ տարբերակել վզնոտավոր էյրենիսից։

Սնվում է միջատներով, սարդանմաններով և այլ անողնաշարավորներով, որոնք հաճախ բնակվում են քարերի տակ։

Կերի կլանման ձևը հետևյալն է՝ Էյրենիսը մի կողմ է տանում գլուխը, լայն բացում է բերանը և արագ բռնում է կերը, և այդ դիրքով կուլ տալիս։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է արևելյան Կովկասում, Հայաստանի հարավում և հարավարևմտյան, հարավարևելյան Ադրբեջանում, նաև արևելյան Թուրքիայում, Իրանի արևմտյան և Իրաքի արևելյան հատվածներում։

Հայաստանում հանդիպում է Eirenis punctatolineatus punctalineatus ենթատեսակը։ (Boettger, 1892).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Rocka.ru». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ ապրիլի 8-ին. Վերցված է 2014 թ․ սեպտեմբերի 9-ին.
2. ↑  «Animal.comyr.com». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2014 թ․ սեպտեմբերի 9-ին.
3. ↑  Ecosystema.ru

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայկական էյերիսի պատկեր Արխիվացված 2013-04-29 Wayback Machine
* Հայկական էյերիսի պատկեր

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հայկական էյրենիս» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Միսաք Փանոսյան** (1890, Թոքաթ - 1915, Թոքաթ), հայ բժիշկ, ուսուցիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1890 թվականին Սեբաստիայի նահանգի Եվդոկիայի գավառի կենտրոն Եվդոկիա քաղաքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի ազգային վարժարանում։ 1895 թվականին մտել է Արմաշի դպրեվանքը։ Երկար տարիներ արդյունավետ կերպով ուսուցիչ և դպրոցների տեսուչ է աշխատել Եվդոկիայում։ 1907-1911 թվականներին սովորել է Բեյրութի Սեն Ժոզեֆ ֆրանսիական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։ 1911 թվականի հոկտեմբերին վերադարձել է Եվդոկիա և բժիշկ աշխատել։ Ամուսնացել է և զավակներ ունեցել։

1914 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և բժիշկ նշանակվել Եվդոկիայի զինվորական հիվանդանոցում, ուր ծառայում էին նաև բժիշկներ Արմենակ Սերայտարյանը և Հակոբ Էմինյանը։ Երեքն էլ հրաժարվել են իսլամություն ընդունելու առաջարկից։ 1915 թվականի ապրիլին Եվդոկիայում Շուուբերեիսի («Զինվորագրության բաժնի պետ») Քեորբինբաշիի («Կույր մայոր») հրահանգով, երեք բժիշկները ձերբակալվել և բանտարկվել են Իթթիհադի ղեկավարներից մեկի՝ դոկտոր Բեհաէդդին Շաքիրի կազմած 58 ականավոր հայ բժիշկների ցուցակով։ 1915 թվականի հունիսին, պոկելով երեք հայ բժիշկների սպայական ուսադիրները, նրանց տարել են Մալ Գայանի թաղի բլուրի վրա գտնվող պահակակետը, հանել զինվորական համազգեստները և համարյա մերկ վիճակում կախաղան բարձրացրել։ Մահվան ժամանակ Միսաք Փանոսյանը եղել է 25 տարեկան։ Այլ տվյալով՝ Միսաք Փանոսյանը, Արմենակ Սերայտարյանը և Հակոբ Էմինյանը սրախողխող են արվել թուրք ոստիկան զինվորների ձեռքով։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Իսթանպուլ, 1940։
* Ալպօյաճեան Արշակ, Պատմութիւն Եւդոկիոյ հայոց, Գահիրէ, 1952։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթոն, 1957։
* Յուշ ամ ատ եա ն Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Հայրապետյան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործության պատմությունից, Երևան,1990։
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։
* Խաչատրյան Լուսինե և Բաբլումյան Արփինե (կազմողներ), Ցուցակ հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923 թթ.), գիրք 1, Սեբաստիայի նահանգ, Երևան, 2004։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Խորհրդակցությունների դահլիճ
Եվրոպական խորհրդարանը (ԵԽ) Եվրամիության օրենսդիր մարմինն է։ Ստեղծման գաղափարն սկիգբ է առել 1950-ական թթ. Եվրահամայնքի ձևավորման առաջին համաձայնագրերից։

Կառուցվածք
----------

1979 թվականից կազմավորվում է յուրաքանչյուր 4 տարին մեկ, անդամ պետությունների ներկայացուցիչների ուղղակի ընտրությունների արդյունքում՝ անդամ երկրների բնակչության թվաքանակին համարժեք։ Ունի ներքին, արտաքին և ժամանակավոր հանձնաժողովներ։ Եվրախորհրդի հետ հանդես է գալիս օրենսդրական նախաձեռնությամբ, Եվրամիության կառույցների միջոցով իրականացնում ժողովրդավարական գործառնություններ, վերահսկում, ընդունում կամ մերժում Եվրամիության բյուջեն։ ԵԽ-ի նիստերը գումարվում են Ստրասբուրգում. հանձնաժողովների, քաղաքական խմբակների աշխատանքային հանդիպումները նաև Բրյուսելում։

Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմը
--------------------------------

Հայկական հիմնախնդիրներին առաջին անգամ անդրադարձել է 1987 թվականի հուլիսի 18-ի որոշումով, որով Թուրքիային կոչ էր արվում հաշտվել իր պատմական անցյալի հետ և ճանաչել 1915-ի Հայոց ցեղասպանության փաստը։ Առանձին հոդվածով Թուրքիային պարտավորեցվում էր հոգ տանել և պահպանել իր տարածքում գտնվող հայկական պատմաճարտարապետական հուշարձանները։ Ղարաբաղյան շարժման վերսկսման և Ադրբեջանի կողմից արցախահայությանը պարտադրած պատերազմի ընթացքում ԵԽ ընդունել է մեկ տասնյակ բանաձևեր։ 1988 թվականի մարտի 10-ին ընդունած առաջին բանաձևում արձանագրվել է Հայաստանում տեղի ունեցող բազմամարդ ցույցերի փաստը և Եվրոպական համայնքի անդամ երկրներին կոչ է արվել հայանպաստ միասնական դիրքորոշում ունենալ ԼՂ հիմնախնդրի կարգավորման հարցում։ Երկրորդ բանաձևը ընդունվել է նույն թվականի հուլիսի 7-ին. որում նշվում է. «... նկատի ունենալով Հայաստանի հետ Լեռնային Ղարաբաղի միավորվելու պահանջը և Լեռնային Ղարաբաղի պատմական կարգավիճակը որպես Հայաստանի մաս. ինչպես նաև 1988 թվականի փետրվարին Աումգայիթում սանձազերծած կոտորածները դատապարտել հայերի նկատմամբ իրականացվող բռնությունները և աջակցել Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչությանը Ղսոսբաղը Հայաստանի հետ միավորելու պահանջին, ապահովել Ադրբեջանի հայ բնակչության անվտանգությունը, պատմել հայկական ջարդերն իրականացնողներին...»։ Բանաձևում, որպես հիմնախնդրի ժամանակավոր լուծում, առաջարկվել է ԼՂ-ի կառավարումը հանձնել կենտրոնական իշխանությանը։
1989-1991 թվականներին ընդունած բանաձևերում մտահոգություններ են արտահայտված «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամների անօրինական ձերբակալության, Բաքվի հայկական ջարդեր, ՀՀ և ԼՂ շրջափակման, «Օղակ» գործողության ժամանակ խորհրդային բանակի և Ադրբեջանի ՄՀՆՋ-ականների կատարած բռնությունների և անօրինականությունների կապակցությամբ։ 1991-1994 թվականներին ընդունված բանաձևերն առանձնանում են հակամարտող կողմերի միջև որոշակի հաշվեկշիռ ապահովելու ձգտմամբ և փոփոխված դիրքորոշումներով։ 2002 թվականի փետրվարին և 2004 թվականի հունվարին խորհրդարանը պատգամավոր Պ. Գարթոնի ներկայացրած զեկույցների հիման վրա ընդունել երկու բանաձև, որոնցով կոչ է արվում հակամարտող կողմերին հիմնախնդիրը լուծել քաղաքական և ոչ առճակատման ճանապարհով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**«Winston»**, JTI ընկերության կողմից թողարկվող ծխախոտի ապրանքանիշ։ 2011 թվականին այն Ռուսաստանում ամենաշատ վաճառված ծխախոտի բրենդն էր։

Պատմություն
-----------

Winston-ի կողմից հովանավորվող ծխելու սենյակը Դուբայի միջազգային օդանավակայանում:
Ապրանքանիշն անվանակոչվել է Հյուսիսային Կարոլինա նահանգի Վինսթոն Սեյլեմ (անգլ.՝ Winston-Salem) քաղաքի պատվին, որը ծխախոտի տերևի վերամշակման պատմական կենտրոնն էր։ 1954 թվականին Winston ծխախոտները դարձան առաջին սերիական ձևով թողարկվող ֆիլտրով ծխախոտները ԱՄՆ-ում։ Տարբեր ժամանակներում Winston-ը ճանաչվել է որպես «ծխախոտի լավագույն բրենդ»(1956 թ․), «ԱՄՆ-ում ամենաշատը վաճառվող ծխախոտ» (1965 թ․)։ 1966-ից 1972 թվականներին ապրանքանիշը վաճառքի քանակով ԱՄՆ-ում զբաղեցնում էր առաջին տեղը։ 1970-ական թվականներին Winston-ը ճանաչում է ստանում նաև ԱՄՆ-ի սահմաններից դուրս, 1992 թվականին սկսվում են Winston Filters-ի առաքումները Ռուսաստան։ 1988 թվականին Japan Tobacco և R.J. Reynolds Tobacco ընկերությունների միավորման շնորհիվ ստեղծվում է JTI ընկերությունը։ 2007 թվականին թողարկվեց Super Slims շարքը, որտեղ ներկայացվում էին Lights, Super Lights и Lights menthol ոճերը, իսկ հետագայում՝ 2009 թ․-ին շարքին ավելանում է նաև One ոճը։ 2008 թվականին թողարկվում է նոր ապրանքանիշ՝ Winston Premier, վերջինս ցայսօր իր գերժամանակակից դիրքերում է։ Winston Premier ապրանքանիշը ներկայացվում է 4 ոճերով՝ Filters, Lights, Super Lights և One։ 2010 թվականից սկսեց թողարկվել նաև Winston XS-ը, իսկ 2012-ին՝ Winston XStyle-ը։

«Winston» ծխախոտի տեսակները
---------------------------

| Տեսակի անվանում | Խեժերի պարունակությունը 1 մգ ծխախոտում | Նիկոտինի պարունակությունը 1 մգ ծխախոտում |
| --- | --- | --- |
| Winston Filters | 8 | 0,6 |
| Winston Classic | 10 | 0,8 |
| Winston Blue | 6 | 0,5 |
| Winston Silver | 4 | 0,3 |
| Winston White | 1 | 0,1 |
| Winston Super Slims |
| Super Slims Blue | 5 | 0,5 |
| Super Slims Silver | 3 | 0,3 |
| Super Slims White | 1 | 0,1 |
| Super Slims Menthol | 5 | 0,5 |
| Winston XSence |
| XSence Blue | 6 | 0,5 |
| XSence Silver | 4 | 0,4 |
| XSence White | 1 | 0,1 |
| Winston XStyle |
| XStyle Blue | 6 | 0,5 |
| XStyle Silver | 4 | 0,3 |
| Winston XS Micro |
| XS Micro Black | 5 | 0,4 |
| XS Micro Silver | 3 | 0,3 |

2010 թվականի վերջին 2011-ի սկզբին շուկայում հայտնվեցին Winston Limited Edition ծխախոտները՝ մոխրագույն, մուգ կապույտ և սև փաթեթներով, որը բացվում է կողքից՝ մյուս կողմին սեղմելով։

Տես նաև
-------

* Ծխախոտ
* Մալբորո (ծխախոտ)
* Juul

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  «Brands». *Itgbrands.com*. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 27-ին.
2. ↑  «Our brands». *Jti.com*. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 27-ին.
3. ↑  «Каждый восьмой курит «Winston»». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ նոյեմբերի 21-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* JTI-ի կայքը Արխիվացված 2012-11-23 Wayback Machine
* Winston Premier-ի կայքը
**Գյուլբենկ Գևորգի Գյուլբենկյան** (1888, Անկարայի նահանգ, Կե­սա­րի­այի գավառ, Թալաս - 1916), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Գյուլբենկ Գյուլբենկյանը ծնվել է 1888 թվականին, Կե­սա­րի­այի գավառի Թալաս ավանում, հայ առաքելական ընտանիքում։ 1903 թվականին «պսա­կա­վոր ար­վես­տից» վկայականով ավարտել է Անատոլիա քոլեջը։ 1907 թվականին ավարտել է Բեյ­րու­թի ամե­րի­կյան հա­մալ­սա­րա­նի բժշկական բաժինը։

1907-1913 թվականներին բժիշկ է աշխատել Թալաս քաղաքում։

1914 թվականին սկսված Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժիշկ ծառայել։

1916 թվականին Կովկասյան (ռուսական) ռազմաճակատում սպանվել է մի թուրք հազարապետի գնդակով։

Գրականություն
-------------

* Ալպօյաճեան Արշակ, Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ, Բ. հատոր, Գահիրէ, 1937։
* Քէստենեան Հրաչ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Շրջանաւարտ Եւ Մեծ Եղեռնին Նահատակուած Հայ Բժիշկներ, «Ազ­դակ», 01-112012

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Nesquik** («Նեսքվիկ», կազմված է *Nestlé* և անգլ.՝ quick, «արագ» բառերից),Nestlé ընկերության լուծվող շոկոլադե ըմպելիքի ապրանքանիշ։

Մշակվել է 1948 թվականին ԱՄՆ-ում և թողարկվել *Nestlé Quik* անվանումով։ 1950 թվականին թողարկվել է Եվրոպայում՝ *Nesquik* անվամբ։ Թողարկվում է ինչպես սեփական արտադրություններում, այնպես էլ երրորդ կողմի ձեռնարկություններում լիցենզային պայմանագրերով (օրինակ, Ռուսաստանում 2001 թվականից թողարկում է Օստանկինի կաթի կոմբինատը)։

Այս ապրանքանիշի տակ վաճառվում են նաև չոր շոկոլադե նախաճաշեր, շոկոլադներ, լուծվող կակաո և այլ կակաո պարունակող արտադրանքներ։

Մասքոտ
------

Քվիկի ճագարը (հայտնի է Եվրոպայում *Quicky the Nesquik Bunny* և ԱՄՆ-ում *Nesquik Bunny* անուններով) *Nesquik* ապրանքանիշի մասքոտն է, անտրոպոմորֆ նապաստակ, որը կարողանում է պտտեցնել մի ականջը մյուսի շուրջը։

Առաջին անգամ Քվիկիի ճագարը հայտնվել է 1973 թվականին՝ որպես *«Quik»* խմիչքի գովազդի հերոս, և այդ պահին կոչվում էր *Quik Bunny*։ Այդ ժամանակ նա կրում էր միայն մեդալիոն «Q» տառի տեսքով։ 1999 թվականին *«Quik»* ապրանքանիշը վերանվանվել է *«Nesquik»*, դրա հետ մեկտեղ փոխվել է նաև ճագարի անունը։ Նաև փոխարինվել է մեդալյոնի տառը «N»-ով։

Սկսած 2000-ականների երկրորդ կեսից, Քվիկիի կերպարը համալրվել է կապույտ տաբատով և դեղին շապիկով ու բեյսբոլի գլխարկով։ Ճագարի անգլիախոս բնագրում Քվիկի ձայնը հնչեցնում է Բարրի Գորդոնը, իսկ Ռուսաստանում՝ Դմիտրի Պոլոնսկին։ Նրա մրցակցին՝ արջ Ջերին, անգլալեզու բնօրինակում հնչեցնում է Փոլ Նյումանը, մինչդեռ Ռուսաստանում դա անում է Ալեքսանդր Գրուզդևը։

Բացի անիմացիոն գովազդից, Քվիկին եղել է «DC Universe» կոմիքսների հերոսը։ Նա նաև հայտնվում է «Հարավային այգի» մուլտֆիլմի «Երևակայություն, էպիզոդ III» սերիայում, որպես երևակայության բնակիչներից մեկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Владимир Моторин (2001 թ․ փետրվարի 7). «Кролик попал в молоко». *Время МН*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 5-ին. Վերցված է 2015 թ․ հունիսի 4-ին.
2. ↑  ClioStage Արխիվացված 2011-02-08 Wayback Machine
3. ↑  TripAtlas.com — About Nesquik(չաշխատող հղում)
(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт — www.nesquik.com (անգլ.)
* Character of the Week: Quiky, the Nesquik Bunny (անգլ.)
* Кролик Квики

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայոց ցեղասպանության խաչքար (այլ կիրառումներ)
**Հայոց ցեղասպանության հուշարձան**, հուշարձան Ուրուգվայի մայրաքաղաք Մոնտեվիդեոյի «Արմենիա» հրապարակում։

Պատմություն
-----------

Հայաստանից բերված խաչքարը նվիրված է Հայոց Ցեղասպանության զոհերի հիշատակին։ Տեղադրվել է 2010 թվականի ապրիլի 24-ին։ Խաչքարի բացումը կատարել է ՈՒրուգվայի նախագահ Խոսե Ալբերտո Մուխիկա Կորդանոն, խաչքարը օծել է Հայ Առաքելական եկեղեցու Ուրուգվայի թեմի առաջնորդ Հակոբ արքեպիսկոպոս Գլնջյանը, ներկա են գտնվել նաև Ուրուգվայի կրթության և մշակույթի նախարար Ռիկարդո Էլրիխը և սպորտի ու զբոսաշրջության փոխնախարար Լիլիան Քեշիշյանը։

Ուրուգվայն առաջին երկիրն է, որը 1965 թվականին պաշտոնապես ճանաչել է Թուրքիայում հայերի ցեղասպանության փաստը՝ ապրիլի 24-ը հայտարարելով «Հայ նահատակների հիշատակի օր»։ 1971 թվականին Մոնտեվիդեոյի կենտրոնական հրապարակներից մեկը, որտեղ կանգնեցված է Մեծ եղեռնի զոհերին նվիրված հուշարձան-կոթող, կոչվել է Արմենիա, իսկ 1972 թվականին ծովեզրյա մի պողոտա Ռամբլա-Արմենիա։ «Արմենիա» անունը կրող հրապարակ կա նաև Պիրիապոլիս ծովեզրյա քաղաքում։

Մոնտեվիդեոյի «Արմենիա» հրապարակի «Արծիվ» քանդակը, քանդակագործ՝ Ներսես Ունանյան

Տվյալներ
--------

Մոնտեվիդեոյի «Արմենիա» հրապարակում խաչքարի տեղադրումը ձեռնարկել են Ուրուգվայի ՀԲԸՄ-ի ու ՍԴՀԿ-ի տեղական կառույցները, Հայ ազգային կենտրոնը և «Արմենիա» հրապարակի հանձնախումբը։ Խաչքարի հեղինակն է հայաստանցի վարպետ Ռուբեն Նալբանդյանը, բարերարը՝ ուրուգվահայ Կառլոս Կեցոյանը։

Տես նաև
-------

* Հայերն Ուրուգվայում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Khachkar memorial in Montevideo, Uruguay
2. ↑  Ուրուգվայի նախագահ Մուխիկան մասնակցել է հայերի միջոցառմանը(չաշխատող հղում)
**Lay’s'** տարատեսակ կարտոֆիլային չիպսերի բրենդ, հիմնադրված 1938 թվականին։ Lay’s չիպսերը Frito-Lay ընկերության արտադրանքն է, որ 1965 թվականից պատկանում է ՊեպսիԿո ընկերությանը։ Frito-Lay ընկերության այլ բրենդներ են Fritos, Doritos, Ruffles, Cheetos և բրեցել Rold Gold:

Ապրանքանիշի պատմություն
-----------------------

Lay’s չիպսերի ապրանքանիշը հորինել է ամերիկացի Գերման Վ. Լեյը (անգլ.՝ Herman W. Lay) , որն իր բիզնեսը սկսեց 1932 թվականին Նեշվիլում կարտոֆիլի չիպսեր վաճառող շրջիկ գործակատարի հետ։ 24-ամյա գործարարն այն ժամանակ վաճառում էր Barrett Food Products ընկերության Gardner’s չիպսերը, տեղակայված Ատլանտայում(Ջորջիա նահանգ)։ Լեյը հավատարիմ էր Barrett Food Products ընկերությանը մինչև 1994 թվականը, երբ որոշեց կարտոֆիլային չիպսերի անունը փոխել Lay’s Potato Chips-ի։ Այդ տարին համարվում է Lay’s ապրանքանիշի վաճառքի ծննդյան տարին։

1965 թվականին Frito-Lay-ի հետ միավորումից հետո The Pepsi Cola Companyն վերանվանվեց ՊեպսիԿո, Դալասի ընկերության կողմից, որը արտադրել էր Չիպսեր և այլ խորտիկներ։ Այդ ընկերությունը հիմնադրվել է 1939 թվականին Գերման Լեյի կողմից H. W. Lay & Company անունով, 1959 թվականին այն միավորվեց Fritos ընկերության հետ, մինչ Pepsi ընկերության հետ միավորումը Frito-Lay արտադրանքի շարքը կազմել է 32 ապրանք, վաճառքի ծավալը գերազանցեց 100 միլիոնը։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  Thomas, Jr. Robert McG. (1982 թ․ դեկտեմբերի 7). «HERMAN W. LAY, 73, IS DEAD; SUCCESS TIED TO POTATO CHIPS». *New York Times*. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Сайт компании Frito-Lay

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Sina Weibo · Թվիթթեր · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |

 |
**Հայկ Բաղդասարի Ղուլյան** (մայիսի 8, 2001, Շեխեր, ԼՂՀ - հոկտեմբերի 4, 2020, Մեխակավան), Արցախյան երկրորդ պատերազմի ազատամարտիկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 2001 թվականի մայիսի 8-ին Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Շեխեր գյուղում։

2006-2018 թվականներին․ սովորել է Շեխերի միջնակարգ դպրոցում։

2018 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի «Միջազգային հարաբերություններ» ֆակուլտետի «Միջազգային հարաբերություններ» բաժինը։

Հայկը փայլուն արդյունքներ է գրանցել դպրոցականների առարկայական օլիմպիադաներում։ Տիրապետում էր հայերենին, ռուսերենին և անգլերենին։

Զինվորական ծառայություն
-----------------------

2019 թվականին զորակոչվել է Արցախի ՊԲ, որպես ժամկետային զինծառայող։ Ծառայության է անցել նախ Մեխակավանում, ապա Զինավանում։

Զոհվել է 2020 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Մեխակավանում բեկորային վնասվածքից։

Տես նաև
-------

* Արցախյան երկրորդ պատերազմ
* Արցախյան երկրորդ պատերազմի մարտական ծառայության մեդալակիրների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկը շատ հայրենասեր էր, ասում էր՝ աշխարհին ստիպելու եմ ճանաչել Արցախի անկախությունը. նահատակված զինծառայողի կուրսեցի». Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ փետրվարի 11-ին. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 30-ին.
2. ↑  «Հայկը սիրում էր երկինքը».
3. ↑  «Զոհված արցախցի Հայկը երազում էր Արցախի նախագահ դառնալ».

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հերոսացած համալսարանականների պատկերասրահ ԵՊՀ 6-րդ հարկում։
* Ձեզ բացակա չենք դնի Արխիվացված 2021-03-10 Wayback Machine
**Կոդոմո նո հի** (ճապ.՝ 子供の日, Երեխաների օր), ճապոնական ազգային տոն, նշվում է ամեն տարի մայիսի 5-ին, համարվում է «Ոսկյա շաբաթվա» մաս, ստացել է ազգայն տոնի կարգավիճակ 1948 թվականին։

Տոնի պատմություն
----------------

Սկզբում տոնն անվանվել է *Տանհո նո սեքու* (ճապ.՝ 端午の節句, ձիու առաջին օրվա տոն) և նշվել է լուսնային կամ չինական օրացույցի հինգերորդ լուսնի հինգերորդ օրը։ Տոնն այլ կերպ կոչվում է նաև *Սյոբու նո սեքի*՝ հիրիկների տոն։ Հիրիկ ծաղիկը խորհրդանշում է քաջություն և հաջողություն։

Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը այդ տոնն անվանել են «Տղաների օր»։ Ներկայիս ժամանակահատվածում տոնը հայտնի է «Երեխաների օր» անվանումով։ 1948 թվականին Ճապոնիայի կառավարությունն իր հրամանով հաստատել է ազգային տոնի կարգավիճակը։

Տոնի հետ կապված ավանդույթներ կապված
-----------------------------------

«Երեխաների տոնից» առաջ ճապոնական ընտանիքները տան դիմաց ձողի վրա կախում են կաինոբորի՝ գունավոր դրոշներ գետածածանի տեսքով. դրոշների քանակը կախված ընտանիքի տղաների քանակից։ Ճապոնիայում գետածածանը համարվում է դիմացկունության և քաջության խորհրդանիշ, որը կարող է լողալ անգամ ամենահզոր հոսանքների դեմ։

Կանաչ մահուդով ծածկված հատուկ դարակի վրա ցուցադրվում են *գոգացու նինգյո* տիկնիկներ՝ ճապոնական ավանդական տիկնիկներ, որ ներկայացնում են զինված սամուրայներ։

Երեխաների օրը նշում են ամբողջ ընտանիքով, ավանդաբար կատարվում են հատուկ երգեր։

Տես նաև
-------

* Հինամացուրի — «Աղջիկների օր»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Nussbaum, Louis Frédéric and Käthe Roth. (2005). *Japan Encyclopedia.* Cambridge: Harvard University Press. 978-0-674-01753-5; OCLC 48943301, p. 948
2. ↑  Kigawa, Michiyo. «Kodomo no hi: Children's Day Celebration». *About Japan: A Teacher's Resource* (ամերիկյան անգլերեն). Japan Society. Վերցված է 2018 թ․ մայիսի 3-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Երեխաների օր» Calend.ru կայքում
* «Կոդոմո նո հի» Արխիվացված 2022-03-27 Wayback Machine Nihon.ru Արխիվացված 2017-09-12 Wayback Machine կայքում
* <Կոդոմո նո հի> Ria.ru կայքում
**Վարդան Մինասի Կոմիկյան** (հունվարի 9, 1915(1915-01-09), Ադափազար, Թուրքիա - հունիսի 13, 1998(1998-06-13), Ստամբուլ, Թուրքիա), հայ արձակագիր, գրող։

Կենսագրություն
--------------

Վարդան Կոմիկյանը ծնվել է 1915 թվականի հունվարի 9-ին Թուրքիայի Ադաբազար քաղաքում։ Նախնական կրթություն ստացել է Արամյան և Թորոսյան վարժարաններում։ 1932 թվականին ավարտել է Կոստանդնուպոլսի Կեդրոնական վարժարանը, 1949 թվականից դասավանդել է տեղի Կեդրոնական և Եսայան վարժարաններում, Դպրեվանքում։ Նպաստել է պոլսահայ գրականության զարգացմանը։

Կոմիկյանը մահացել է 1998 թվականին Կ. Պոլիսում։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Ստեղծագործել է դպրոցական տարիքից։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1932 թվականի «Զարթոնք» ամսագրում Վ. ծածկանվամբ, իսկ «Արեւելք» հավելվածներում հրատարակվել է Վ. Հազանդ գրչանունով։ Թղթակցել է պոլսահայ գրեթե բոլոր օրաթերթին և հանդեսներին։

Լույս են տեսել Կոմիկյանի «Բարի եկար, սէր» (1958), «Համրիչի հատիկներ» (1993) պատմվածքների ժողովածուները, որոնցում գրողի զգացումներն են՝ կապված պատերազմի արհավիրքների, խաղաղության ու սիրո հետ։

Պարգևներ
--------

* Հայ եկեղեցու Ներսես Շնորհալի շքանշան (1994)

Գրականություն
-------------

* Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն (խմբ. խմբագրող և համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան), Միշիկըն, «Ռօյըլ Օք», 1994, էջ 30 — 536 (հատոր Ա), 780 (հատոր Բ) էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 18475 · BNF: 15719220m · GND: 1159966303 · ISNI: 0000000089597894 · LCCN: n2001056891 · VIAF: 310519607 · WorldCat VIAF: 310519607 |

 |

 |
**Բասիլևս**, միկենյան դարաշրջանի (մ.թ.ա. 3-2-րդ հազարամյակ) Հունաստանում ոչ մեծ բնակավայրի կամ տարածքային համայնքի կառավարիչը, իսկ հոմերոսյան դարաշրջանում` ցեղի, ցեղային միության գլխավորը։ Վերջինս օժտված էր ռազմական առաջնորդի, դատավորի, քրմապետի իրավունքներով։ Աթենքում թագավորական իշխանության վերացումից հետո(մ.թ.ա. 11-րդ դար) բասիլևս է կոչվել երկրորդ արքոնտը։ Սպարտայում բասիլևսը համարվել է թագավորական տիտղոս, իսկ հելլենիստական պետություններում` միապետի անվանում։ Հելլենիզմի դարաշրջանում բասիլևս են կոչվել նաև Կոմագեննեի, Ծոփքի, Փոքր Հայքի, Մեծ Հայքի հայկական պետությունների թագավորները։ Հին հունական հեղինակները բասիլևս են անվանել հռոմեական կայսրերին։ Միջին դարերում բասիլևս է եղել բյուզանդական կայսրերի պաշտոնական տիտղոսը։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 303)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Երիցյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Մարտին Շահենի Երիցյան** (հունվարի 31, 1932(1932-01-31), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - փետրվարի 20, 2022(2022-02-20), Երևան, Հայաստան), հայ ջութակահար, վինագործ։ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր։

Վինագործ-վարպետ, Հայաստանում վինագործության հիմնադիր Շահեն Երիցյանի որդին։

Կենսագրություն
--------------

Մարտին Երիցյանը ծնվել է 1932 թվականի հունվարի 31-ին, Երևանում։ Երաժշտական կրթություն ստացել է նախ Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցում (Գոհար Հակոբյանի դասարան), Երևանի երաժշտական ուսումնարանում, ապա ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան, այնուհետև՝ ասպիրանտուրան և ընդունվել Հայաստանի ֆիլհարմոնիայի կվարտետ՝ որպես երկրորդ ջութակահար։ Կվարտետի կազմով 1969 թվականին Բրյուսելում մասնակցել է Եղիսաբեթ թագուհու անվան երաժշտական միջազգային մրցույթին։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Ռուսաստանում և այլ երկրներում։ Դասավանդում է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի կվարտետի ամբիոնում (պրոֆեսոր)։ 1985 թվականին մեկնել է Չեխոսլովակիա, որտեղ աշխատել է հայտնի վինագործ Վլադիմիր Պիլարժի հետ, նրա արհեստանոցում։

Երիցյանը պատրաստել է ավելի քան 500 ջութակ, շուրջ 300 ալտ և 30 թավջութակ, 20-ից ավելի քանոն, 15 քեմանին ու 7 թավ քեմանին և այլ գործիքներ։ Գործիքների վրա գրում է. «Մարտին Երիցյան՝ որդին Շահենի։ Պատրաստված է Երևանում, այսինչ թվականին», գրում է լատիներեն։

Պարգևներ
--------

Արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների ու դիպլոմների։

* Իտալիայի Ստրադիվարիուսի անվան միջազգային մրցույթի մրցանակ, 1980
* «Աշխատանքային վաստակի համար» մեդալ, 2020

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեքստեր Վիքիդարանում

1. 1 2
2. 1 2 3  «Մարտին Երիցյանի կենսագրությունը avproduction.am կայքում». Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ փետրվարի 20-ին. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 21-ին.
3. ↑  «Ճիշտ պատրաստված գործիքները տարիների ընթացքում ավելի լավն են դառնում. երաժշտական գործիքների վարպետ Մարտին Երիցյան». Արխիվացված է օրիգինալից 2022-02-20-ին. Վերցված է 2020-09-21-ին.
4. ↑  «Հանրապետության նախագահի հրամանագրերը - Փաստաթղթեր - Հայաստանի Նախագահ». *president.am*. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 21-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մարտին Երիցյան. լարային երաժշտական գործիքների 60 տարվա վարպետը
**Ադրիան Գուսելշչիկով** (ռուս.՝ Адриан Константинович Гусельщиков, մայիսի 26, 1871(1871-05-26), Գունդորովսկ ավան, Դոնի զորքի մարզ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 21, 1936(1936-02-21), Վիշի), ռուս զինվորական, գեներալ-լեյտենանտ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1871 թվականի մայիսի 26-ին (այլ տվյալներով օգոստոսի 28-ին) Վոյսկա Դանսկի մարզի Գունդորովսկ ավանում, կազակների ընտանիքում։
1900 թվականին ավարտել է Նովոչերկասսկի կազակական յունկերական ուսումնարանը և ստացել ենթասպայի կոչում։ Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։ Ծառայել է Դոնի գնդերում։ 1917 թվականին ստացել է զորական ավագի աստիճան, 1918 թվականի մայիսին` գնդապետի կոչում և նշանակվել Դոնի բանակի Գունդորավսկի գնդի հրամանատար։ Գեներալ-մայոր (հր. 15.09.1918, ВВД ատամանի հր. № 969)։ Եղել է Հյուսիսային ռազմաճակատի Հյուսիսարևմտյան շրջանի զորքերի կազմում գործող Հյուսիսային ջոկատի հրամանատարը (հր. 16.10.1918, մինչև 11.10.1918)։ Գեներալ-լեյտենանտ (հր. 01.02.1919, Պետրովսկու խուտորի մոտ կարմիրներին ջախջախելու համար)։ 1919 թվականի փետրվարի 11-ից Հյուսիսային ռազմաճակատի Հյուսիսարևմտյան շրջանի հրամանատար։

1919 թվականի փետրվար-մարտին Հյուսիսարևմտյան շրջանը վերափոխվում է Դոնի 4-րդ կորպուսի (6-րդ, 7-րդ Դոնի հետևակային դիվիզիաներ)։ Գուսելշչիկովը 1919 թվականի մայիս-հունիսին եղել է Դոնի 8-րդ կորպուսի հրամանատար։ 1919 թվականի սեպտեմբերին Լիսկի քաղաքի տակ մղվող մարտերում ծանր վիրավորվում է։ 1919 թվականի նոյեմբերի 22-ից եղել է Դոնի 3-րդ կորպուսի հրամանատար, Գեներալ Վրանգելի ռուսական բանակում Դոնի 3-րդ կորպուսի (24.03.1920 թվականից) մնացորդներից ձևավորված Դոնի 3-րդ կազակական դիվիզիայի հրամանատար։
1920 թվականին Ղրիմի տարհանումից հետո մնացել է դիվիզիայի հրամանատար, որի հետ էլ տեղափոխվել է Հարավսլավիա։ 1920 թվականի դեկտեմբերի 12-ից եղել է Դոնի 2-րդ դիվիզիայի հրամանատար, 1920 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1928 թվականի հունիս ընկած ժամանակաշրջանում` Թուրքիայում և Բուլղարիայում Գունդորովսկու գնդի հրամանատար։ 1928 թվականից գտնվել է վտարանդիության մեջ Ֆրանսիայում, ապրել է Վիշի քաղաքում, որտեղ էլ մահացել է 1936 թվականի փետրվարի 21-ին։ Թաղված է քաղաքային գերեզմանատան ռուսական տեղամասում։

Պարգևներ
--------

Ունեցել է Ռուսական կայսրության և Սպիտակ շարժման պարգևներ, այդ թվում` Սուրբ Նիկոլայ Հրաշափառի շքանշան (Գլխավոր հրամանատարի 1921 թվականի մարտի 14-ի № 93 հրաման).

Հիշատակ
-------

* 2013 թվականի հոկտեմբերին Դոնեցկ քաղաքում բացվել է Գուսելշչիկովի հուշարձանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Генерал А. К. Гусельщиков и Гундоровский Георгиевский полк(չաշխատող հղում)
2. ↑  «Русская армия в Великой войне: Картотека проекта: Гусельщиков Адриан Константинович». *www.grwar.ru*. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 30-ին.
3. ↑  «В Донецке поставили памятник генералу Гусельщикову». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 5-ին. Վերցված է 2017 թ․ ապրիլի 30-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Биография на сайте ХРОНОС
* Гусельщиков Адриан Константинович Արխիվացված 2013-10-21 Wayback Machine
**Ծուլություն** (լատին․՝ lenus - հանգիստ, դանդաղ, անտարբեր), հոգեկան վիճակ, որն ուղեկցվում է անհրաժեշտ աշխատանքի կատարման ցանկության բացակայությամբ։

Նույն վիճակում գտնվող անձը սակայն կարող է մեծ հաճույքով կատարել մի ուրիշ՝ նախընտրելի (ոչ անհրաժեշտ) աշխատանք (նույնիսկ ծանր)։

Բնութագիր
---------

Ծուլության դեպքում աշխատանքային գործունեությանը նախընտրվում է հանգստի ժամանց։ Սակայն ծավալուն աշխատանք կատարելուց հետո նույնպես կարող է առաջանալ նման վիճակ՝ հոգնածության պատճառով։

Հոգեբանությունում ծուլությունը դիտվում է որպես մոտիվացիայի (դրդապատճառի) պակաս կամ բացակայություն։

Տարբեր կուլտուրաներում ծուլության նկատմամբ վերաբերմունքը տարբեր է։ «Ծուլությունը», այնուամենայնիվ, պատմության մեջ փաստորեն կատարել է և շարունակում է կանարել գիտատեխնիկական առաջընթացի շարժիչի դեր (աշխատանքի ավելի հեշտ տարբերակներ որոնելու շնորհիվ)։ Ծուլությունը հակադարձ կապ ունի կամքի հետ։ Երբեմն ծուլությունը ներքին հոգեկան հակասությունների պատճառ է դառնում, քանի որ ներքին աշխարհում առաջանում են երկու իրար հակասող ձգտումներ՝ անհրաժեշտ աշխատանքը կատարելու՝ և վերջինից խուսափելու։ Այդ երկակիությունը հաճախ բերում է դեպրեսիայի։

Պատճառներ
---------

Ծուլության պատճառ կարող են լինել՝

* Կազմակերպվածության պակասը կամ բացակայությունը
* Կատարման ենթակա աշխատանքների (նամանավանդ՝ ոչ ցանկալի աշխատանքների) մեծ ծավալը
* Ներքին «տոնուսի» անկումը
* Կատարելու ենթակա աշխատանքի մասամբ կամ ամբողջովին անիմաստ լինելու զգացումը
* Ֆրուստրացիան
* Ֆոբիաները
* Տխրությունը
* Վախը (այն կարող նաև հակառակ ազդեզությունն ունենալ)
* Հիասթափությունը
* Եվ այլն

Գրականություն
-------------

* Lafargue, Paul. The Right to Be Lazy (Ծույլ լինելու իրավունք). ISBN 1-892355-03-5 (անգլերեն)
* Лень в представлениях обыденного сознания / Михайлова Е. Л. // Психологические проблемы самореализации личности / Под ред. Л. А. Коростылёвой. - СПб.։ Изд-во Санкт-Петербургского ун-та, 2004. - Вып. 8. - С. 274 - 282 (ռուսերեն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ինչպես ազատվել ծուլությունից (հոդված)
* Մեջբերումներ ծուլության մասին
* Կոլումբիայում բացվել է «ծուլության թանգարանը»
* Աֆորիզմներ ծուլության վերաբերյալ
**Դավիթ Գրիգորի Դավիթխանյան** (վրաց. დავითხანიანი დავით გრიგოლის ძე, մարտի 17, 1888(1888-03-17), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 7, 1957(1957-08-07), Բուենոս Այրես, Արգենտինա), հայ քաղաքական գործիչ, Վրաստանի հիմնադիր խորհրդարանի անդամ (1919-1921)։ Դաշնակցություն կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Դավիթ Դավիթխանյանը սովորել է Երևանի թեմական դպրոցում, ավարտել Թիֆլիսի առևտրային ուսումնարանը։ Պատրաստվել է ուսումը շարունակել Սանկտ Պետերբուրգի կայսերական համալսարանում, սակայն 1908 թվականի ապրիլի 11-ին ձերբակալվել է քաղաքական գործունեության համար և մեկ տարի անցկացրել բանտում։ Ազատ արձակվելուց անմիջապես հետո՝ 1910 թվականին, կրկին ձերբակալվել և արտաքսվել է Ռուսաստան, որտեղից նրան հաջողվել է մեկնել արտասահման։ 1914 թվականին ստացել է քաղաքատնտեսության աստիճան Լայպցիգի առևտրային ինստիտուտից։

1914 թվականին վերադարձել է Թիֆլիս։ 1918 թվականին ընտրվել է Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետության խորհրդարանի պատգամավոր, որտեղ ներկայացրել է Դաշնակցություն կուսակցությունը։ 1919 թվականի սեպտեմբերին ընտրվել է Վրաստանի Հանրապետության Հիմնադիր խորհրդարանի անդամ Դաշնակցություն կուսակցության ցուցակով, 1919 թվականի նոյեմբերի 7-ին հրաժարվել է պատգամավորական մանդատից։ Եղել է Վրաստանում ՀՀ սննդի և մատակարարման նախարարության ներկայացուցիչը։ 1921 թվականին՝ Վրաստանի խորհրդայնացման ժամանակ, հեռացել է Վրաստանից և մինչև 1923 թվականը բնակվել Ստամբուլում։ Հետո տեղափոխվել է Բեռլին։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին մասնակցել է հայ ռազմագերիների ազատ արձակմանը։ 1945-1949 թվականներին ապրել և աշխատել է Շտուտգարտում, այնուհետև տեղափոխվել Փարիզ։ 1951 թվականից ընտանիքի հետ ապրել է Արգենտինայի Բուենոս Այրես քաղաքում, որտեղ աշխատել է «Արմենիա» օրաթերթի վարչական բաժնում։

Գրականություն
-------------

* ირაკლი ხვადაგიანი. საქართველოს დამფუძნებელი კრება 1919. საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორია. თბილისი, 2016, გვ. 215.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918—1921)

Արտաքին հղումներ
----------------

დავით დავითხანიანი
**Լեոնիդ Բալակլավ** (ռուս.՝ Леонид Фёдорович Балаклав, ապրիլի 13, 1956(1956-04-13), Բելցի, Մոլդովական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հրեա և խորհրդային նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել և մեծացել է Բելցիում՝ հյուսնի ընտանիքում, որտեղ 9-ամյա հասակում սովորել է Գեղարվեստի դպրոցում։ 1971-1973 թվականներին սովորել է Կիևի գեղարվեստի դպրոցում, այնուհետև սովորել է Օդեսայի գեղարվեստական ինստիտուտում (այն ավարտել է 1974 թվականին)։ Ինստիտուտն ավարտելուց հետո բնակվել է Քիշնևում, որպես դեկորատոր աշխատել է քաղաքային Տպագրության տանը և թատրոնում, իսկ 1987 թվականից աշխատել է Կիևի գիտական ֆիլմերի ստուդիայում։ 1987 թվականին մուլտիպլիկացիոն աշխատանքի համար պարգևատրվել է Տոկիոյի կինոփառատոնի ոսկե մեդալով (Ֆելինի մրցանակ)։ Եղել է ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ։

1989 թվականից ապրել է Իսրայելում (Երուսաղեմ և Միցպե Ռամոն)։ Աշխատում է դիմանկարի և քնարական բնանկարի ժանրում, շատ աշխատել է կրոնի թեմատիկայով։

Դուստրը գերմանացի գծանկարիչ Ինգա Բալակլավն է (ծն. 1980 թվականի ապրիլի 26, Քիշնև), որն ապրում է Մյունխենում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Invaluable — 1989.
2. 1 2  MutualArt.com — 2008.
3. ↑  «У художника нет возраста!» Արխիվացված 2015-06-27 Wayback Machine

Գրականություն
-------------

* Leonid Balaklav: Drawings. Герцлия: Herzliya Museum of Art, 1997.
* Leonid Balaklav: The Face of Light (альбом). Эйн Харод: Haim Attar Museum of Art, 2002.

Պատկերասրահ
-----------

* Автопортрет
* Виртуальная галерея в Иерусалимской антологии
* Виртуальная галерея в Jerusalem Anthologia
* Галерея на ArtNet
* Ella Gallery
* ArtSpace Gallery (Иерусалим)
* Engel Gallery
* Леонид Балаклав — живопись и религия

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 121574725 · ISNI: 000000007864056X · LCCN: nr2003018947 · VIAF: 97644253 · WorldCat VIAF: 97644253 |

 |
**Միքայել Վլադիմիրի Ավագյան** (կեղծանունը՝ **Կոբրա**, ապրիլի 19, 1957(1957-04-19), Բուղաշեն, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մարտի 6, 1994(1994-03-06), Հորադիզ, Ադրբեջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից, հետախույզ, Խորհրդային Վրաստանի իրավապահ համակարգի աշխատակից։

Կենսագրական տվյալներ
--------------------

Միքայել Ավագյանը ծնվել է Խորհրդային Վրաստանի Բուղաշեն բնակավայրում (Ջավախք) 1957 թվականի ապրիլի 19-ին։

Միքայել Ավագյանը եղել է Վրացական ԽՍՀ-ի իրավապահ համակարգի ներկայացուցիչ և մինչև 1990 թվականն աշխատել է Աբխազական Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության տարածքում։ 1990 թվականի վերջին նա ընտանիքով տեղափոխվել է Ռուսաստանի ԽՖՍՀ, իսկ 1991 թվականին արդեն բնակվելիս է եղել Հայաստանի Սիսիանի շրջանի Սառնակունք գյուղում։ Աշխատել է «Հայգազարդ» ընկերության Գորիսի մասնաճյուղում։ Ակտիվորեն մասնակցել է Հայաստանի Հանրապետության սահմանների պաշտպանությանը։

### Արցախյան ազատամարտ

1993 թվականին Միքայել Ավագյանն ընտանիքով տեղափոխվել է Արցախ և մասնակցել Արցախյան ազատամարտին։ Ռազմական գործողություններին մասնակցել է որպես հետախույզ, եղել է հետախուզական ջոկատի հրամանատար։ 1994 թվականի մարտի 6-ին Միքայել Ավագյանը Հորադիզում մարտական գործողությունների ժամանակ զոհվել է։

### Հիշատակ

Ի հիշատակ ազատամարտիկ Միքայել Ավագյանի՝ հայրենի Բուղաշեն գյուղում 1994 թվականին տեղադրվել է նրա կիսանդրին։ 2018 թվականին կիսանդրին նորոգվել է, բարեկարգվել է տարածքը, և տեղի է ունեցել հուշարձանի հանդիսավոր վերաբացում, ինչին մասնակցել են նաև Վրաստանի պետական բարձրաստիճան հայ պաշտոնեաներ։ Այդ իրադարձությունը հանգեցրել է Ադրբեջանի Հանրապետության պետական և հասարակական շրջանակների կողմից բողոքի, Ադրբեջանում Վրաստանի դեսպանը կանչվել է բացատրության, Վրաստանին է ուղարկվել բողոքի նոտա, Թբիլիսիում Վրաստանի խորհրդարանի շենքի դիմաց տեղի է ունեցել ադրբեջանցիների բողոքի ցույց։ Դեպքի առթիվ բողոքի միջոցառումներ են իրականացրել նաև Վրաստանում բնակվող հայերը, իսկ Սամցխե Ջավախքի և Քվեմո Քարթլիի հայերի հասարակական կազմակերպությունների խորհուրդը հանդես է եկել հայտարարությամբ։

Ընտանիք
-------

Միքայել Ավագյանը ամուսնացած է եղել։ Կինը Մանուշակ Ավագյանն է։

Տես նաև
-------

* Արցախյան ազատամարտ
* Հայերը Վրաստանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  «Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան 1988-1994», Երևան 2004 թվական։
2. 1 2 3  «Реакция Совета на ажиотаж по поводу бюста Авагяна» (արխիվացված)(ռուս.):
3. 1 2 3 4 5  «Ազատամարտիկ Միքայել Ավագյանը չի մասնակցել վրաց-աբխազական բախումներին. մերկացվել է ադրբեջանական հերթական սուտը» Արխիվացված 2019-05-01 Wayback Machine (արխիվացված)։
4. ↑  «Վրաստանի իշխանությունները գիտակցում են, որ Միքայել Ավագյանի հուշարձանի ապամոնտաժման պահանջը ադրբեջանական սադրանք է. Էդուարդ Այվազյան» Արխիվացված 2022-02-11 Wayback Machine (արխիվացված)։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ասլանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Էմիրջան Լեի Ասլանյան** (մայիսի 6, 1962(1962-05-06), Ստեփանակերտ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ԼՂՀ ՊԲ փոխգնդապետ (1997)։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1980)։ 1985-1988 թվականներին՝ Ստեփանակերտի էլեկտրատեխնիկական գործարանի ճարտարագետ-կոնստուրկտորական, ապա՝ արտադրամասի պետ։ 1992-1994 թվականներին ծառայել է ականանետային, ապա՝ № հաուբիցային դիվիզիոնում՝ դասակի, մարտկոցի հրամանատար. Ասկերանի պաշտպանական շրջանի, 1993-1998 թվականներին՝ Հադրաթի պաշտպանական շրջանի տարբեր զորամասերի հրետանու պետ, 1998-1999 թվականներին՝ № զորամասի. 1999-2000 թվականներին՝ ուսումնական գնդի հրետանային դիվիզիոնի, 2000 թվականից՝ № զորամասի առանձին (ուսումնական) հրետանային դիվիզիոնի հրամանատար։

ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշան

Ինքնապաշտպանական մարտերում մասնակցությունը
------------------------------------------

1988-1994 թվականներին տարբեր ջոկատների և ՊԲ ստորաբաժանումների կազմերում մասնակցել է Ասկերանի (Արմենակավան, Բերքաձոր, Նախիջևանիկ), Մարտակերտի (Հաթերք, Չափար. Վերին Հոռաթաղ, Գետավան, Վաղուհաս, Դրմբոն, Կիչան, Սփրավենդ և այլն). Աղդամի (Աղդամ և շրջակա գյուղեր) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին, ինչպես նաև Ֆիզուլիի, Զանգելանի, Ջաբոսյիլի, Հոոսդիզի, Մինջևանի մի շարք գյուղերում տեղակայված կրակակետերի ոչնչացմանը։

Պարգևատրությունները
-------------------

Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով. «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով. ՀՀ «Մարտական ծառայության համար». ՊՆ «Գարեգին Նժդեհ» մեդալներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Իվան Հայրապետի Աթայան** (1931, Ջրաղացներ, Ասկերանի շրջան, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - 1998, Ավետարանոց, Ասկերանի շրջան, Արցախ), հայ մանկավարժ, ֆիզիկոս։ ԽՍՀՄ ժողովրդական ուսուցիչ (1984 թվական)։ Ղարաբաղյան շարժման գործիչ։ ԼՂԻՄ Ազգային խորհիդի և «Կռունկ» կոմիտեի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Ստեփանակերտի ուսուցչական (1953 թվական) և Բաքվի պետական մանկավարժական ինստիտուտները (1957 թվական)։ 1953 թվականից աշխատել է ԼՂԻՄ-ի դպրոցներում։

1987 թվականին Կ. Դանիելյանի, Ա. Առուշանյանի և ուրիշների հետ Ասկերանում կազմակերպել է հանրահավաքներ և ստորագրահավաք։ 1988 թվականին ԼՂԻՄ-ի պատվիրակության կազմում (Ռ. Քոչարյան. Մ. Միրզայան և ուրիշներ) հանդիպել է ԽՄԿԿ ԿԿ քարտուղար Ե. Լիգաչովի հետ։ Մասնակցել է ՀԽՍՀ ԳԽ և ԼՂԻՄ Ազգային խորհրդի համատեղ նիստի (1989 թվական) աշխատանքներն։ Ուսուցիչներ և բարձրագույն կրթության աշխատողներ համագումարում (Մոսկվա, 1989 թվական) տարածել է Արցախի պատմության, ժողովրդագրության մասին տեղեկատվական նյութեր։

Հեղինակ է «Լույսի տաճարում» և Ասկերանի շրջանի Ավետարանոցի ենթաշրջանի զոհված ազատամարտիկներին նվիրված «Ընդմիշտ մեզ հետ» գրքույկների։ Կրթության և մանկավարժության վերաբերյալ բազմաթիվ հոդվածներ է տպագրել ԼՂ, ՀՀ և միութենական մամուլում։ Հետմահու 2001 թվականին պարգևատրվել է ԼՂՀ «Վաչագան Բարեպաշտ» մեդալով։ Ավետարանոցի միջնակարգ դպրոցը կոչվել է Աթայանի անունով, այնտեղ տեղադրված է նաև նրա կիսանդրին։ ԼՂՀ կրթության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը սահմանել է «Իվան Աթայան» հուշամեդալը։

Երկեր
-----

* Լույսի տաճարում, Ստեփանակերտ, 1991։
* Ընդմիշտ մեզ հետ, 1995։

Գրականություն
-------------

* Զիլֆուղարյան Մ. Ժողովրդի ուսուցիչը, Երևան, 2000։
* Հարությունյան Թ. Իվան Աթայան, Երևան, 2001։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |