**Չուայի շղթա**, **Չուայի սխեմա**, պարզորոշ էլեկտրական շղթա, որը ներկայացնում է քաոսային տատանումներ։

Առաջարկվել է Կալիֆորնիայի համալսարանի պրոֆեսոր Լեոն Չուայի կողմից 1983 թվականին։

Շղթան կազմված է 2 կոնդեսատորից, ինդուկտիվության մեկ կոճից, գծային ռեզիստորից և բացասական դիմադրությամբ ոչ գծային ռեզիստորից (սովորաբար անվանում են Չուայի դիոդ)։

Մաթեմատիկական մոդել
-------------------

Շղթայի հավասարումը ունի հետևյալ տեսքը՝

{\displaystyle \left\{{\begin{matrix}C\_{1}{\frac {dv\_{C\_{1}}}{dt}}=G(v\_{C\_{2}}-v\_{C\_{1}}),g(v\_{C\_{1}})\\C\_{2}{\frac {dv\_{C\_{2}}}{dt}}=G(v\_{C\_{1}}-v\_{C\_{2}})+i\_{L}\\L{\frac {di\_{L}}{dt}}=-v\_{C\_{2}}\end{matrix}}\right.},

որտեղ {\displaystyle g(v\_{C\_{1}})}-ն կիսագծային ֆունկցիա է, որը որոշվում է հետևյալ կերպ՝

{\displaystyle g(v\_{C\_{1}})=G\_{b}v\_{C\_{1}}+{\frac {1}{2}}(G\_{a}-G\_{b})(|v\_{C\_{1}}+E|-|v\_{C\_{1}}-E|)}
Նկար 3`(չաշխատող հղում)

Չուայի դիոդի վոլտամպերային բնութագիծ:

գրաֆիկորեն պատկերված է նկար 2-ում։

Կատարենք հետևյալ փոխարինումը՝

{\displaystyle m\_{0}={\frac {G\_{a}}{G}};m\_{1}={\frac {G\_{b}}{G}};\alpha ={\frac {C\_{2}}{C\_{1}}};\beta ={\frac {C\_{2}}{LG^{2}}}}

{\displaystyle \tau ={\frac {tG}{C\_{2}}};x={\frac {v\_{C\_{1}}}{E}};y={\frac {v\_{C\_{2}}}{E}};z={\frac {i\_{L}}{EG}}}:

Հավասարումների հիմնական համակարգի համար կստացվի՝

{\displaystyle \left\{{\begin{matrix}{\frac {dx}{d\tau }}=\alpha (y-x-h(x))\\{\frac {dy}{d\tau }}=x-y+z\\{\frac {dz}{d\tau }}=-\beta y\end{matrix}}\right.},

որտեղ

{\displaystyle h(x)=m\_{1}x+{\frac {1}{2}}(m\_{0}-m\_{1})[|x+1|-|x-1|]}:

Չուայի օսցիլյատոր
-----------------

«Չուայի օսցիլյատոր» տերմինը օգտագործվում է ինդուկտիվության L կոճի ակտիվ դիմադրության հաշվառմամբ Չուայի շղթայի ուսումնասիրության համար։

Այս սխեման ունի բազմազան ռեժիմներ և կարող է գործնականորեն իրականացվել (նկար 7)։

R0-ն վերցնելով որպես L ինդուկտիվությամբ կոճի սեփական դիմադրություն, կարելի է գրել՝

Նկար 3՝(չաշխատող հղում)

Չուայի օսցիլյատորի գործնական սխեմա:

{\displaystyle \left\{{\begin{matrix}C\_{1}{\frac {dv\_{c\_{1}}}{dt}}=G(v\_{C\_{2}}-v\_{C\_{1}}),g(v\_{C\_{1}})\\C\_{2}{\frac {dv\_{c\_{2}}}{dt}}=G(v\_{C\_{1}}-v\_{C\_{2}})+i\_{L}\\L{\frac {di\_{L}}{dt}}=-v\_{C\_{2}}+R\_{0}i\_{L}\end{matrix}}\right.}

Գործնականորեն իրականացնելու պարզությունը և մաթեմատիկական համեմատաբար հեշտ մոդելի առկայությունը Չուայի շղթան դարձնում են քաոսի ուսումնասիրման համար հարմար մոդել։

Տես նաև
-------

* Մեմրիստոր

Գրականություն
-------------

* Кузнецов А.П. Наглядные образы хаоса // Соросовский образовательный журнал, 2000, № 11, с. 104-110;
* Бугаевский М. Ю. Пономаренко В. И. Исследование поведения цепи Чуа. Учебно-методическое пособие,  — Саратов: Издательство ГосУНЦ «Колледж», 1998. — 29 с.
* Matsumoto, T. A Chaotic Attractor from Chua’s Circuit, IEEE Transactions on Circuits & Systems, 1984, vol.CAS-31, no.12, pp.1055-1058.
* Chua, L.O. Komuro, M. Matsumoto, T. "The Double Scroll Family, "IEEE Transactions on Circuits & Systems, 1986, vol.CAS-33, no.11, pp.1073-1118.
* T. Matsumoto, L. O. Chua, M. Komuro «Birth and death of the double scroll» Physica D Volume 24, Issue 1-3 (Jan. / Feb. 1987)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Chua’s Circuit diagrams, equations, simulation and pictures Чуа Схемы, формулы, моделирования и фотографии
* Chua’s Circuit: Diagram and discussion Archived 2012-01-26 at the Wayback Machine.
* NOEL laboratory. Leon O. Chua’s laboratory at the University of California, Berkeley
* References
* ТИИЭР Том 75 № 8 Август 1987