recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **՞**Ծղրիդներ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Հոդվածոտանիներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Միջատներ |
|
|
|
| Կարգ | Ծղրիդներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Tettigonioidea
Burmeister, 1838 |
|  Հոմանիշներ |
| 
*Tettigonioidea*
 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ծղրիդներ** (լատ.՝ Tettigonioidea, հայտնի է նաև մորեխ անվանմամբ), ուղղաթևերի կարգի միջատների վերնաընտանիք։ Նախկինում միավորված էին 1 ընտանիքում, ներկայումս՝ 2՝ իսկական ծղրիդների (Tettigoniidea) և թիթեղածղրիդների կամ տերևածղրիդների (Planeroptera)։ Հայտնի է 7 հազար, Հայաստանում՝ 42 տեսակ, որոնցից 4-ը՝ շերտավոր թիթեղապոչը (Zeptophyes trivitata), կովկասյան կոնուսապոչը (Euconocercuscauca- sicus), հայկական ֆիտոդրիմադուզան (Phytodrymadusa armeniaca), հայկական ցատկողը (Montana armeniaca) բնաշխարհիկներ են։

Կառուցվածք
----------

Գլուխը ձվաձև է, բերանը՝ կրծող տիպի, բեղիկները՝ թելանման՝ բաղկացած մինչև 200 հատվածից (երբեմն՝ մարմնից կրկնակի երկար)։ Առջևի սրունքների վրա ունեն լսողության օրգան, արուների վերնաթևերին կա ձայնային ապարատ։ Հետին ոտքերը խիստ զարգացած են, ցատկող։ Առաջնակուրծքը ոտքերի արանքում է, ունի տարբեր մեծության 2 ելուստ։ Առաջնամեջքը հարթ է, երբեմն՝ կնճռոտ, ծածկում է փորի առաջին հատվածը։ Էգերի փորը վերջանում է թրաձև, նետաձև կամ ուղիղ ձվադիրով (որի վրա կան բազմաթիվ ատամիկներ) և կազմված է 3 զույգ փեղկերից։ Ձվադրում են հողում, բույսերի վրա, առանց ձվապարկի՝ մեկական, երբեմն՝ մի քանի հատ միևնույն փոսիկում։ Զարգացման փուլը տևում է 1 տարի (ձու, թրթուր, հասուն)։ Ձմեռում են ձվի փուլում։ Թրթուրները ձվերից դուրս են գալիս գարնանը, ապա զարգանում 1-2 ամսում՝ 5-6 անգամ մաշկափոխվելով։ Սեռահասունացման ընթացքում բնորոշ ճռռոցներ են արձակում։

Տարածվածությունը Հայաստանում
----------------------------

Ապրում են անտառի եզրերին, քարերի տակ, քարանձավներում և այլն։ Մեծ մասամբ բուսակեր են, որոշ տեսակներ սնվում են և′ բույսերով, և′ կենդանիներ կերերով, կան նաև գիշատիչներ։ Հայաստանում 25 տեսակ ծղրիդներ (օրինակ՝ Շելկովնիկովի, կանաչ, կովկասյան և այլն) լուրջ վնաս են հասցնում բանջարանոցային, հացահատիկային և տեխնիկական բույսերին։ Լայնացած բրադիպորուսը, թամբանման և տափաստանային սագաները գրանցված են Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Պատկերասրահ
-----------

* Երգող ծղրիդԵրգող ծղրիդ
* Վարդագույն ծղրիդՎարդագույն ծղրիդ
* 
* 
* 
* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779145670 · NKC: ph165192 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 131)։*  |
|  |
| --- |
| **Ալոճ Տուրնեֆորի** |
| Ալոճ ՏուրնեֆորիԱլոճ Տուրնեֆորի |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Վարդազգիներ (Rosaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Խնձորայիններ (Maloideae) |
| **Ցեղ** | Ալոճենի *(Crataegus)* |
| **Տեսակ** | **Ալոճ Տուրնեֆորի** *(C. tournefortii)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Crataegus tournefortii***Griseb. 1843 |

**Սզնի, ալոճ Տուրնեֆորի** (լատ.՝ Crataegus tournefortii), վարդազգիների ընտանքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

2-2,5 մ բարձրությամբ թուփ կամ ոչ մեծ ծառ է։ Տակից ավելի բաց գույնի, խիտ մոխրագույն թավոտությամբ տերևները վերևից մուգ կանաչ են և ծածկված կարճ առսեղմ գանգուր մազիկներով։ Ծաղկաբույլի ծաղիկները փոքրաթիվ են։ Պտուղները կարմիր բալագույն են։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Իջևանի (Կոթի գյուղի շրջակայք) և Զանգեզուրի (Գորիսի և Աջաբաջ գյուղի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Եվրոպայում, Ղրիմում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1300-1400 մ բարձրությունների վրա, կաղնու և բոխու անտառների եզրերին, քարքարոտ լանջերին, թփուտներում։ Ծաղկում է մայիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս-հոկտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է, որի տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Crataegus × tournefortii
* EUNIS: 179423
* GBIF: 3014552
* GRIN: 104589
* IPNI: 724396-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:724396-1
* Tropicos: 27804345

 |

 |
**Գոտկային պունկցիա**, ախտորոշիչ, նաև՝ բուժիչ բժշկական միջամտություն։ Որպես ախտորոշիչ մեթոդ այն օգտագործվում է ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկ վերցնելու և որոշակի վիճակներ հաստատելու կամ ժխտելու նպատակով, ինչպիսիք են օրինակ՝ մենինգիտը և ենթաոստայնային արյունազեղումը։ Բուժական նպատակներով այն կարող է օգտագործվել բարձր ներգանգային ճնշումն իջեցնելու համար։ Որոշակի դեպքերում գոտկային պունկցիայի կատարումը ապահով չէ (օրինակ՝ մակարդելիության խանգարումների դեպքում, երբ կա արյունահոսության վտանգ)։ Այն ընդունված է համարել անվտանգ միջամտությունը, սակայն հաճախ գլխացավի առաջացման պատճառ է դառնում։

Այս միջամտությունը սովորաբար կատարվում է տեղային անզգայացման և ասեպտիկայի կանոնների պահպանումով։ Ենթաոստայնային տարածություն մուտքի հնարավորություն ունենալու և ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկ վրցնելու նպատակով օգտագործվում է ասեղ։ Ստացված հեղուկը կարող է ուղարկվել կենսաքիմիական, մանրէաբանական և բջջաբանական ուսումնասիրությունների։

Գոտկային պունկցիան առաջին անգամ ներկայացվել է 1891 թվականին գերմանացի բժիշկ Հենրիխ Կվինկեն (գերմ.՝ Heinrich Quincke)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Sempere AP, Berenguer-Ruiz, L, Lezcano-Rodas, M, Mira-Berenguer, F, Waez, M (1–15 October 2007)։ «Lumbar puncture: its indications, contraindications, complications and technique»։ *Revista de neurologia* **45** (7): 433–6։ PMID 17918111
2. ↑  Gröschel K, Schnaudigel S, Pilgram SM, Wasser K, Kastrup A (January 2008)։ «The diagnostic lumbar puncture»։ *Deutsche Medizinische Wochenschrift* **133** (1–2): 39–41։ PMID 18095209։ doi:10.1055/s-2008-1017470
3. ↑  Straus SE, Thorpe KE, Holroyd-Leduc J (October 2006)։ «How do I perform a lumbar puncture and analyze the results to diagnose bacterial meningitis?»։ *JAMA* **296** (16): 2012–22։ PMID 17062865։ doi:10.1001/jama.296.16.2012
4. ↑  Quincke HI (1891)։ *Verhandlungen des Congresses für Innere Medizin, Zehnter Congress, Wiesbaden* **10**։ էջեր 321–331
**Խոտատենդ**, մարդու ալերգիական հիվանդություն, որն արտահայտվում է որոշ բույսերի ծաղկափոշու հանդեպ օրգանիզմի զգայնության բարձրացումով։ Պոլինոզների (լատ. pollen - ծաղկափոշի) տարատեսակ է։ Սկսվում է խոտաբույսերի և ծառերի ծաղկման շրջանում։ Որոշակի ծաղկափոշու հանդեպ օրգանիզմի անհատական զգայնությունից և տվյալ բույսի ծաղկման ժամանակից կախված՝ խոտատենդը լինում է գարնանային, ամառային և աշնանային։ Խոտատենդն արտահայտվում է քթի, աչքի լորձաթաղանթների գրգռումով, հազվադեպ՝ բրոնխային հեղձուկի նոպայի ձևով։

Բուժումը. միջնոպային շրջանում սպեցիֆիկ դեսենսիբիլացում (ապազգայնացում), սրացումների ժամանակ՝ ախտանշանային (էֆեդրին, ադրենալին) և հակահիստամինային պատրաստուկներ։

Կանխարգելումը. կլիմայափոխություն՝ հիվանդության զարգացման սեզոնում, ալերգենի հետ շփման վերացում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 81)։*  |
**Նյու Այլենդ** (անգլ.՝ New Island, իսպ.՝ Isla de Goicoechea), կղզի Ֆոլկլենդյան կղզիներում, որը գտնվում է Ատլանտյան օվկիանոսի հարավում։ Գտնվում է կղզեխմբի արևմտյան հատվածում՝ Բիվեր կղզուց հյուսիս։

Աշխարհագրություն
----------------

Մակերեսը 11,81 կմ²է։ Երկարությունը 13 կմ է, իսկ լայնությունը 750 մ։ Կղզու ամենաբարձր կետը ծովի մակարդակից 226 մետր է։ Ափերը քարքարոտ են, կան նաև ավազոտ ափեր։ Շրջակայքում են գտնվում մի քանի փոքր մակերեսով կղզյակներ։

Երկար ժամանակ հանդիսացել է կետորսների հավաքատեղի և օգտագործվել է որպես ոչխարների արոտավայր։ 1972 թվականին կղզու տարածքը փակ է եղել։ Այստեղ հանդիպում են ծովափղեր (*Mirounga*), ծովակատուներ (*Arctocephalinae*), հարավային ծովառյուծ (*Otaria flavescens*), մագելանյան պինգվիններ (*Spheniscus magellanicus*), *Pachyptila belcheri*, մագելանի որոր (*Leucophaeus scoresbii*, *Larus scoresbii*), *Thalassarche melanophrys*, *Catharacta antarctica*։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Քարտեզ
2. ↑  Ֆիզիկական աշխարհագրություն


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Ծանարներ**, Դարիալի կիրճի (Ալանաց դուռ) մոտ և Թերեք գետի շրջանում (այժմ՝ Վրաստանի Կազբեկի շրջան) հնում ապրած ցեղ, Ծանարքի (Ծանարաց աշխարհի, ըստ արաբական աղբյուրների՝ Սանարիայի) հիմնական բնակիչները։

Պատմություն
-----------

Մինչև IX դար առաջատար դեր են խաղացել Կախեթի մարզի քաղաքական կյանքում։ Ծանարների մասին ամենահին հիշատակությունները հանդիպում են Պտղոմեոսի մոտ և «Աշխարհացույց»-ում (VII դար), վրացական «Մոքցևա Քարթլիսա»-ում («Վրաց դարձը»)։ Ուսումնասիրողների մի խումբ (Նիկողայոս Մառ, Սարգիս Կակաբաձե, Մ. Լորթքիփանիձե) ծանարներին առնչում են սվանների հետ, մյուսները (Անատոլի Գենկո, Վլադիմիր Մինորսկի, Հ. Մկրտումյան) նրանց կապում են վեյնախյան (չեչենա-ինգուշական) լեզվախմբի ցեղերի հետ։ Ծանարների ցեղապետը՝ Դարիալի կիրճի շրջանի ժառանգական կառավարիչը, կրել է «քորեպիսկոպոս» տիտղոսը (ըստ վրացական որոշ աղբյուրների՝ «քորիկոզ»)։ Իսկ երբ Արաբական խալիֆայության դեմ ծանարների գլխավորած պայքարն ավարտվեց հաղթանակով (VIII դարի վերջ), Անդրկովկասում առաջացավ քաղաքական նոր միավորում՝ Կախեթի քորեպիսկոպոսությունը, որը հետագայում (XI դարի սկիզբ) վերածվեց թագավորության։

Ըստ Թովմա Արծրունու, Վրթանեսի ավագ որդին՝ Գրոգորիսն է Քրիստոնեութիւն տարածել այս շրջանի ծանարներին և աբխազներին։ (էջ 275. Թովմա Արծրունի, Պատմութիւն Արծրունեաց Տան)։

Տես նաև
-------

* Կախեթի մարզ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 115)։*  |
**Սատրապական դրամներ**, Աքեմենյանների տիրակալության վերջին շրջանում՝ մ.թ.ա. 5-րդ դարի վերջերից և առավելապես 4-րդ դարում, տեղական սատրապները նվաճել էին սեփական դրամներ թողարկելու իրավունքը։ Այդ սատրապական դրամների շարքում պահպանվել են այնպիսի դրամական միավորներ, որոնք թողարկվել են Հայաստանի աքեմենյան կառավարիչների՝ Տիրիբազի և Օրոնտասի կողմից։

Տիրիբազի դրամները դրվագվել են Կիլիկիայի Իսսոս, Սոլի, Մալլոս և Տարսոն քաղաքներում, մ.թ.ա. 386 — 380 թվականներին։ Դրանց վրա նշված են Տիրիբազի և հիշյալ քաղաքների անունները, ըստ որում թե՛ միայն հունարեն և թե՛ երկլեզվյան՝ հունարեն ու արամեերեն արձանագրություններով։ Տիրիբազի դրամները կրում էին իրենց վրա Ահուրամազդայի, Բահալի, Հերակլեսի, Անահիտի, Դիոնիսի պատկերները, ինչպես նաև իր՝ Տիրիբազի դիմանկարները։

Պատկեր:Ervand II.jpgՕրոնտաս II-ի ոսկյա դրամի օրինակը
Կշռային տվյալներով դրանք պատկանում են աքեմենյան սիստեմին, ըստ որում թողարկվել են բացառապես արծաթից։ Դրանք մեծ մասամբ կրկնակի դրախմաներ (11,20 գրամ) և այդ նույն սիստեմի փոքր արժեչափի միավորներ՝ օբողոսներ են։ Ծագելով Կիլիկիայից, Տիրիբազի դրամները շրջանառության մեջ են եղել ոչ միայն Կիլիկիայում, այլև Փոքր Ասիայի ու Միջագետքի տարանցիկ առևտրի համար կարևոր նշանակություն ունեցող Ծոփքի և հավանաբար Փոքր Հայքի տնտեսական կենտրոններում, որոնք ենթակա էին նրա անմիջական իշխանությանը։

Հայաստանի սատրապ Օրոնտասի (Երվանդ) դրամները հայտնի են ոսկյա, արծաթյա և պղնձյա օրինակներով, թողարկված մ.թ.ա. 362 թվականին Լամպսակ, Կլազոմեն և այլ քաղաքներում։ Դրանց թողարկումը պայմանավորված էր տեղական պահանջներով, Օրոնտասի դրամների վրա դրոշմվել են հեթանոսական աստվածներ Զևսի, Աթենասի պատկերները և արևի պաշտամունքին վերաբերող խորհրդանշաններ, ինչպես նաև աքեմենյան տիրակալների ու իրեն Օրոնտասի դիմանկարները։

Աղբյուրներ
----------

* Ժողովրդի պատմությունը
**Լոս Անջելեսի գլխավոր փողոց** (Կալիֆոռնիա)՝ խոշոր հյուսիս-հարավ մայրուղի։

Ուղի
----

Ֆերմերների և վաճառականների բանկը Գլխավոր փողոցում, 2008 թ.:
Միացյալ Նահանգների դատարան
Փողոցը սկիզբ է առնում «Բուլվարի հովիտ» փողոցից մինչև «Առաքելություն ճանապարհ» փողոց։ Այն ավարտվում է Լոս Անջելեսի նավահանգստում։ 9-րդ փողոցում այն միավորում է Լոս Անջելեսի «Գարուն» փողոցի հետ։ Այդ փողոցների մոտ գտնվում է նաև «Չեզար Չավեսի» պողոտան։

Տրանսպորտ
---------

Գլխավոր փողոցում անցնում են Metro Local ավտոբուսների 10, 33, 48, 55, 68, 76, 83, 92, և 355 գծերը, ինչպես նաև Metro Rapid ավտոբուսների 733-րդ գիծը. այդ գծերի մեծամասնությունը գործում է միայն Գլխավոր փողոցում, իսկ 76 գիծը աշխատում է նաև Հյուսիսային Լոս Անջելեսում, 48 գիծը Հարավային Լոս Անջելեսում։

Տեսարժան վայրեր
---------------

* Caltrans կազմակերպության 7 գլխամասային գրասենյակ,
* Carrillo-ի տունը,
* Դոն Էբել Սթերնսի տունը,
* Լոս Անջելեսի ֆերմերների և առևտրականների բանկ (նախկին),
* ԼԱ նորաձևության համայնք,
* Ամիգոս դել Պաիսի դահլիճը,
* Higgins շենք,
* Հոթել Rosslyn Annex,
* Լինքնոլն զբոսայգի,
* Լոս Անջելեսի քաղաքապետարան,
* Լոս Անջելեսի Պլազա Պատմական շրջան,
* Կլոր տուն,
* Սբ. Վիբիանայի տաճարը,
* Triforium,
* Միացյալ Նահանգների դատարան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Map showing Main Street downtown
Ծրագրի մասնակցի էպոլետը ուսադիրը
**Սար Էլ** (եբրայերեն՝ שר-אל‎), կամավորականների ծրագիր իսրայելական բանակում։ «Սար Էլ» բառը «Ծառայություն Իսրայելին» (տառադարձ.՝ *«Շերութ ԼեԻսրայել»*) արտահայտության ակրոնիմն է։

Ծրագրի նպատակները
-----------------

Ամեն տարի ամբողջ աշխարհից շուրջ 5 հազար կամավորական ոչ զինյալ ծառայություն են անցնում իսրայելական բանակում։ Սննդից և ապրելուց բացի ծառայութոյւնը անվճար է, աշխատանքը հիմնականում կատարվում է լոգիստիկայի, բժշկության, պարենամթերքի և վերանորոգման ոլորտներում։ Ծրագրին գրանցվելու համար անհրաժեշտ է բժշկական պիտանիությունը և 17 տարի նվազագույն հասակը (15 տարի չափահասի ուղեկցությամբ)։ Ի տարբերություն Մահալի ծրագիրը բաց է նաև ոչ հրեաների համար։ Ծառայությանը զուգահեռ ընթացնում է խոշոր մշակութային ծրագիր։ Ոչ աշխատանքային օրերին ծրագրի մասնակիցներին տանում են Թել Ավիվ որտեղ նրան կարող են անվճար ապրել և հաց ուտել բանակային հոսթելում։

Չնայած մասնակիցները ծառայության ժամանակ զինվորական համազգեստ են կրում, նրան այնուամենայնիվ կոմբատանտներ չեն և այդպիսով իրենց ծառայությունը համադրելի է իրենց երկրների ռազմական օրենքներին։ Կամավորականները ծառայություն են անցնում բացառապես կանաչ գոտու շրջանակներում և կորուստներ դեռ չեն ունեցել։

Պատմություն
-----------

Ծրագիրը ստեղծել է 1983 թվականին պաշտոնաթող բրիգադային գեներալ Ահարոն Դավիդին, քանի որ Լիբանանյան պատերազմի ժամանակ որոշ կիբուցներում բերքը վտանգի տակ էր։ Դավիդին ի օգնություն բանակի ԱՄՆ-ից ավելի քան 600 կամավորական է հավաքագրել նրա համար, որ ռեզերվիստները կարողանան տուն վերադառնալ բերքը հավաքելուց հետո։ Ծրագիրը շարունակվել է կամավորականների խնդրանքով, հետագայում բացվելով նաև այլ երկրներից մասնակիցների համար։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքը (անգլ.)
* Ծրագրի նկարագրությունը Լոգիստիկայի զորքերի կայքում Archived 2014-03-02 at the Wayback Machine.
* Ծրագրի նկարագրության զորակոչման պաշտոնական կայքում Archived 2014-08-14 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հաջողության կամավորականները (ռուս.)



|  |
| --- |
| 
  **Իսրայել**
 |
**Դամոկլոիդ**, Արեգակնային համակարգի երկնային մարմիններ, որոնք ունեն գիսաստղերի նման ուղեծրեր (մեծ էքսցենտրիսիտետ և խավարածրի հարթության նկատմամբ թեքում), բայց չեն ցուցաբերում գիսաստղերի նման ակտիվություն, չեն ունենում վարս կամ պոչ։ Իրենց անվանումը դամոկլոիդները ստացել են այս դասի առաջին հայտնաբերված ներկայացուցչի անունից՝ (5335) Դամոկլես աստերոիդից։ 2010 թվականի հունվար ամսվա տվյալներով հայտնի են 41 դամոկլոիդ։

Դամոկլոիդներն ունեն համեմատաբար փոքր չափեր, նրանցից ամենամեծը՝ 2002 XU93, ունի 72 կմ տրամագիծ։ Նրանցից չորսի ալբեդոի չափումները (0,02 - 0,04) ցույց տվեցին, որ դամոկլոիդները հանդիսանում են Արեգակնային համակարգի ամենամութ մարմիններից մեկը, այնուամենայնիվ ունեն կարմրավուն երանգ։ Մեծ էքսցենտրիստների պատճառով նրանց ուղեծրերը չափազանց ձգված են, ապոհելիում նրանք գտնվում են Ուրանից հեռու (մինչև 571,7 ա. մ. 1996 PW-ի դեպքում), իսկ պերիհելիում - Յուպիտերից մոտ, իսկ երբեմն նույնիսկ Մարսից։

Համարվում է, որ դամոկլոիդները հանդիսանում են գիսաստղերի միջուկներ, նման Հալլեյի գիսաստղին, ծագել են Օորտի ամպում և կորցրել են իրենց ցնդող նյութերը։ Այս հիպոթեզը համարվում է ճշմարտացի, քանզի բավականին շատ մարմինների մոտ, որոնք ի սկզբանե համարվում էին դամոկլոիդներ, հետագայում հայտնաբերվեցին վարսեր և դասեցին նրանց գիսաստղերի դասին։ Մեկ այլ համոզիչ փաստն այն է, որ դամոկլոիդների մեծամասնության ուղեծրերը չափազանց թեքված են խավարածրի հարթությանը, երբեմն ավելին քան 90 աստիճանը, այսինքն նրանցից որոշները պտտվում են Արեգակի շուրջ մեծ մոլորակների պտույտի ուղղության հակառակ ուղղությամբ, որը խիստ տարբերում է նրանց աստերոիդներից։ Այսպիսի մարմիններից առաջինը, որը հայտնաբերվել է 1999 թվականին, անվանվել է (20461) Դիորետսա - «աստերոիդ» բառը հակառակ ընթերցմամբ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* David Jewitt. The Damocloids

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Արեգակնային համակարգ |
| --- |
|  |
|  |
|  |
| Աստղ | **Արեգակ** |
|  |
| Մոլորակներ | Մերկուրի · Վեներա · Երկիր · Մարս · *Սերես* · Յուպիտեր · Սատուրն · Ուրան · Նեպտուն · *Պլուտոն* · *Հոմեա* · *Մակեմակե* · *Էրիս* |
|  |
| *Գաճաճ մոլորակի* **թեկնածուներ** |  *Սեդնա · Օրկ · Կվավար · Գոնգգոնգ* |
|  |
| **Մոլորակների խոշոր արբանյակներ** | Լուսին · Կալիստո · Գանիմեդ · Եվրոպա · Իո · Տիտան · Էնցելադ · Միմաս · Հաբեթ · Թետիս · Դիոնա · Ռեա · Օբերոն · Տիտանիա · Արիել · Ումբրիել · Միրանդա · Տրիտոն · Քարոն |
|  |
| **Արբանյակներ** / Օղակներ | *Երկրի · Մարսի · Յուպիտերի/∅ · Սատուրնի/∅ · Ուրանի/∅ · Նեպտունի/∅ · Պլուտոնի · Հոմեայի · Էրիսի* |
|  |
| Աստղաքարեր · Փոքր մոլորակներ · Աստերոիդներ/Աստերոիդի լուսիններ · Տրոյացիներ · Կենտավրոսներ · Տրանսնեպտունյան մարմիններ (Պլուտինոներ · Քյուբիվանոներ) · Դամոկլոիդներ · Գիսաստղներ · Տիեզերական փոշի · Փոքր մարմիններ · Երկրային խմբի մոլորակներ · Աստերոիդների գոտի · Գազային հսկաներ · Կոյպերի գոտի · Ցրված սկավառակ · Օորտի ամպ |

 |
Կարմիր քառանկյունը զուգահեռագիծ է
**Վարինյոնի թեորեմ**, երկրաչափական փաստ, որն ապացուցվել է Պիեռ Վարինյոնի կողմից։

Սահմանումն ու ապացույցը
-----------------------

**Քառանկյունը, որի գագաթները համընկնում են կամայական քառանկյան կողմերի միջնակետերի հետ, զուգահեռագիծ է, որի կողմերը զուգահեռ են այդ քառանկյան անկյունագծերին։**

Կամ առավել համառոտ ձևակերպումը՝

**Կամայական քառանկյան կողմերի միջնակետերը զուգահեռագծի գագաթներ են։**

Ապացույցը  

Տանենք AC անկյունագիծը։ EF և GH հատվածները կլինեն \triangle ABC ու \triangle ADC եռանկյունների միջին գծերը։ Ըստ միջին գծի մասին թեորեմի այդ հատվածները զուգահեռ են անկյունագծին, հետևաբար նաև միմյանց։ Նույն դատողությունները BD անկյունագծի հետ անելուց հետո ստանում ենք, որ EFGH քառանկյան հանդիպակաց կողմերը զուգահեռ են, այսինքն, այդ քառանկյունը զուգահեռագիծ է։

**Ապապցուցենք, որ զուգահեռագծի մակերեսը հավասար է տրված քառանկյան մակերեսի կեսին։**

Ենթադրենք AC անկյունագիծը գտնվում է քառանկյան ներսում։ Այդ դեպքում ABC եռանկյան մակերեսը հավասար է {\frac {AC\cdot h\_{b}}2}, որտեղ h\_{b} --- ABC եռանկյան B գագաթից տարված բարձրությունն է։ Նույն կերպ, ADC եռանկյան մակերեսը հավասար է {\frac {AC\cdot h\_{d}}2}: Այդ դեպքում ամբողջ քառանկյան մակերեսը հավասար է {\frac {AC(h\_{b}+h\_{d})}2}: Բայց {\frac {(h\_{b}+h\_{d})}2}={\frac {h\_{b}}2}+{\frac {h\_{d}}2}-ը E և H կետերի AC ուղղից ունեցած հեռավորությունների գումարն է, այսինքն, EHGF զուգահեռագծի բարձրությունը։ Քանի որ զուգահեռագծի GH կողմը երկու անգամ փոքր է AC, զուգահեռագծի մակերեսն էլ հավասար է ABCD քառանկյան մակերեսի կեսին։

Քառանկյան կողմերի միջնակետերով առաջացած զուգահեռագիծը հաճախ անվանում են **վարինյոնական**, **վարինյոնյան** կամ **վարինյոնային**։

Զուգահեռագծի կենտրոնը գտնվում է քառանկյան կողմերի միջնակետերը միացնող հատվածի միջնակետում (այդ նույն կետում է գտնվում նաև կողմերի միջնակետերը միացնող ուղիղների՝ վարինյոնյան զուգահեռագծի անկյունագծերի հատման կետ)։

Տվյալներ
--------

### Պարագիծը

Վարինյոնի զուգահեռագծի պարագիծը հավասար է մեծ քառանկյան անկյունագծերի գումարին։

### Մակերեսը

Վարինյոնի զուգահեռագծի մակերեսը հավասար է մեծ քառանկյան մակերեսի կեսին։

Հետևություն թեորեմից
--------------------

Ուղղանկյան ու ահվասարասրուն սեղանի համար վարինյոնյան զուգահեռագիծը շեղանկյուն է, իսկ շեղանկյան համար՝ ուղղանկյուն։

Հնարավոր դեպքեր
---------------

| Ուռուցիկ քառանկյուն | Ոչ ուռուցիկ քառանկյուն | Ինքնահատող քառանկյուն |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

Արտաքին հղումներ
----------------

* Varignon Parallelogram in Compendium Geometry
* A generalization of Varignon's theorem to 2n-gons and to 3D Archived 2019-07-13 at the Wayback Machine. at Dynamic Geometry Sketches, interactive dynamic geometry sketches.
**Պետո Ալեքսանի Պողոսյան** (հոկտեմբերի 28, 1983(1983-10-28), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Գյումրու Մերկուրովի անվան նկարչական դպրոցը։ 1998-2000 թվականներին Գյումրու գեղարվեստի ակադեմիայում հաճախել է գրաֆիկայի և քանդակի դասընթացների։ 2000-2005 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստի ակադեմիայի կերպարվեստի բաժնում։

Աշխատանքները գտնվում են Հայաստանի, Լիբանանի, Իրանի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Անգլիայի, Բելգիայի, Շվեյցարիայի, ԱՄՆ-ի, Արգենտինայի մասնավոր հավաքածուներում, ինչպես նաև Հայաստանի ամերիկյան համալսարանում, Հայաստանում Չինաստանի դեսպանատանը։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Աշխատում է ջրաներկով, առանց որևէ այլ նյութի խառնուրդի, քաղաքանկարի ժանրում։

Ցուցահանդեսներ
--------------

Պետո Պողոսյանի անհատական ցուցահանդեսը Երևանի պատմության թանգարանի նախասրահում
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Հայաստանում և մասնակցել մի շարք հեղինակավոր ցուցադրությունների արտերկրում՝

* Շանհայի ջրաներկի միջազգային բիենալե, 2012
* Տոկիոյի հայ-ճապոնական արվեստի ցուցահանդես, 2012
* «Արտակարգ ջրաներկ» մրցանակ, 2013, Bold Brush Painting Competition
* Լոս Անջելեսի «Սինթեզ» միջազգային մրցույթ, 2013, 3-րդ մրցանակ
* Շենժենի ջրաներկի միջազգային բիենալե, 2013-2014
* Թաիլանդ, Ջրաներկի միջազգային էքսպո, 2014
* «Քաղաք` երկու մոտեցում», «Բյուրոկրատ» գրախանութ, Երևան, 2011
* «Քաղաքը» անհատական ցուցահանդես, Երևանի պատմության թանգարան, 2014

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Քաղաքի «լարման կետերը» վավերագրող նկարիչը. Պետո Պողոսյան
2. ↑  Պետո Պողոսյան. «Ուզում եմ վարակել այս ամենով մարդկանց»
3. ↑  Պետո Պողոսյան. «Քաղաքի լարման կետերն եմ դուրս բերում ու մատուցում նկարչությամբ»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պետո Պողոսյան
* Saatchi Art, Պետո Պողոսյան
**Թուզ**, անհոսք, աղի լիճ Թուրքիայի տարածքում՝ գտնվում է Փոքր Ասիա թերակղզու կենտրոնական մասում, մայրաքաղաք Անկարայից 150 կմ դեպի հարավ-արևելք։ Մեծությամբ երկրորդ լիճն է Թուրքիայում։ Աղիությամբ երկրորդն է աշխարհում՝ աղիությունը կազմում է 340 ‰։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից՝ 905 մ է։ Լիճն ունի 80 կմ երկարություն, 50 կմ լայնություն, իսկ մակերեսը 1500 կմ քառակուսի է։ Լիճը լրացնում տեկտոնական դեպրեսիան Թուրքիայի կենտրոնական սարահարթում։ Լիճը ընկած է երկու խոշոր գետերի միջև, սնվում է ստորերկրյա աղբյուրներից և տարափից:Այնտեղ, որտեղ ընկած է լիճը կան ջրանցքներ և առուներ, որոնք առաջացրել են ճահիճներ:Ամռանը գոլորշիացման պատճառով Թուզ լիճը կորցնում է ջրի մեծ մասը, դրա համար ձևավորվում է աղի միջին շերտ, որի հաստությունը կազմում է 30 սանտիմետր։ Ձմռանը աղը լուծվում է և լիճը վերադառնում է իր նախկին տեսքին։ Լիճը արդյունահանում է տարեկան 70 տոննա աղ, որը արտահանվում է Թուրքիայի կողմից։ Աղը որոշում է արդյունաբերական գործունեության ուղղությունը, որը հիմնականում կապված է մաքրման ու վերամշակման հետ։ Լիճը շրջապատված է վարելահողերով, միայն հարավում և հարավ-արևմուտքում հողի չի կարող մշակվել, քանի որ շրջապատված է աղակալված հողերով։ 2001 թվականին Թուզ լիճը և հարակից տարածքները հռչակվեցին պահպանվող տարածք։

Աղբյուրներ
----------

Фотографии озера Туз.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թուզ լիճ
* Թուրքիայում Թուզ լիճը կարմրել է(չաշխատող հղում)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2018000861 |

 |
«Գեներալիզացիա» բառը ծագել է ֆրանսերեն «generalisation» - ընդհանրացում բառից, որն իր հերթին ածանցված է, լատիներեն «generalis» բառից, որը նշանակում է ընդհանուր գըլխավոր։
Գեներալիզացիա ասելով հասկացվում է գլխավորի, էականի ընտրությունը, նրա նպատակասլաց ընդհանրացումը, նկատի առնելով քարտեզի նշանակամանը և մասշտաբին համապատասխան իրականության պատկերումը հիմանական, տիպական, բնորոշ առանձնահատկություներով։
Գեներալիզացիան ուժեղացնում և ակնառու է դարձնում քարտեզի ճանաչողականու-
թյունը։ Նա օժանդակում է վեր հանելու այն հիմնական և էական գծերը, որոնք յուրահատուկ են տվյալ երևույթին։
Գեներալիզացիան կախված է՝
ա) մասշտաբից, բ) քարտեզի նշանակումից, գ) պատկերվող տերիտորիայի լանդշաֆտի բնույթից։
Մասշտաբը չի սահմանափակվում գեներալիզացիաի միայն տեխնիկական կողմով։ Մասշտաբի փոքրացման դեպքում հնարավոր չի լինում խոշոր մասշտաբի քարտեզի վրա պատկերված օբյեկտները միևնույն մանրամասնությամբ ցույց տալ համեմատաբար ավելի փոքր մասշտաբի քարտեզի վրա, բացի դրանից պահանջվում է նոր կազմվող քարտեզի վրա ցույց տալ բոլոր այն տարրերը, որոնք տիպիկ են, բնորոշ են, յուրահատուկ են պահանջվող քարտեզի համար․ օրինակ՝ առանձին շրջանների վարչական քարտեզը կազմելիս մեծ նշանակություն ունի բոլոր շրջկենտրոնների և միջգյուղային կարևորագույն ճանապարհների պատկերումը տվյալ պետության քարտեզի վրա ավելորդ է, երկրորդա-
կան է․ նրանցից ընտրվում են միայն այնպիսիները, որոնք ունեն պետական նշանա-
կություն։ 
Քարտեզի նշանակաումը հենց ինքը ցույց է տալիս գեներալիզացիաի ուղղությունը, ընտրության և ընդանրացման աստիճանը։
Գեներալիզացիա պետք է կատարել հետևալ ուղղություններով․
ա) եզրագծերի ընդհանրացումով,
բ) քանակական հատկանիշների ընդհանրացումով,
գ) որակական հատկանիշների ընդհանրացումով,
դ) քարտեզահանվող օբյեկտների ընտրությամբ,
ե) անհատական տարրերը հավաքականով փոխարինելով։
**Ռելեային պաշտպանություն** էլեկտրական համակարգերի, ռելե պարունակող ինքնավար հարմարանքների համախումբ (կամ առանձին հարմարանք), որը նախատեսված է էներգետիկական համակարգի վնասված կամ ոչ նորմալ ռեժիմում աշխատող տարրի ավտոմատ բացահայտման և անջատման համար։ Որոշ դեպքերում ռելեային պաշտպանություն կարող է արձագանքել համակարգի աշխատանքի նորմալ ռեժիմի այլ խախտումներին (օրինակ, հոսանքի կամ լարման բարձրացմանը), միացնել ազդանշանային համակարգը կամ անջատել համակարգի համապատասխան տարրը։ էլեկտրական համակարգերի հիմնական վնասվածքներից է կարճ միացումը, որի ժամանակ տեղի է ունենում լարման կտրուկ և անհավասարաչափ նվազում և հոսանքի զգալի մեծացում համակարգի առանձին տարրերում։ Կարճ միացումի բացասական հետևանքները կարելի է նվազագույնի հասցնել ռելեային պաշտպանության օգնությամբ։ Որպես կանոն, էլեկտրական համակարգի բոլոր տարրերը (գեներատորները, տրանսֆորմատորները, էլեկտրահաղորդման գծերը, կայանների ու ենթակայանների շինաները ևն) սարքավորում են ռելեային պաշտպանության առանձին հարմարանքներով։ Ռելեային պաշտպանությանը ներկայացվող պահանջներն են․ ընտրողականությունը, զգայունությունը, արագագործությունը և հուսալիությունը։ Ռելեային պաշտպանությանը ընտրողականությունն ապահովում է կարճ միացումի դեպքում ցանցի միայն վնասված տեղամասի անջատումը։ Ըստ ընտրողականության մակարդակի ռելեային պաշտպանություն լինում է բացարձակ ընտրողական, հարաբերական ընտրողական և ոչ ընտրողական։

Զգայունությունն ապահովում է տարրի աշխատանքի ոչ նորմալ ռեժիմի դեպքում առաջացող ռելեային պաշտպանության ռեակցիան էլեկտրական մեծությունների փոփոխության նկատմամբ։ Այն բնութագրվում է զգայունության գործակցով։

Արագագործությունն ապահովում է վնասված տարրի արագ անջատումը, որն անհրաժեշտ է զուգահեռ աշխատող կայանների կայունությունը պահպանելու, ասինխրոն և սինխրոն էլեկտրաշարժիչներն աշխատանքի մեջ պահելու, վնասվածքների չափերը փոքրացնելու, հակավթարային համակարգային ավտոմատիկայի գործողության արդյունավետությունը բարձրացնելու համար։ Մինչև 0,1–0,2 վրկ ժամանակամիջոցում գործող պաշտպանությունը համարվում է արագագործ պաշտպանություն։ Ժամանակակից արագագործ պաշտպանությունը կարող է գործել 0,02–0,04 վրկ ընթացքում։

Հնուսալիությունն ապահովում է ռելեային պաշտպանության համար որոշակի գոտու սահմաններում դրա անխափան աշխատանքը կարճ միացումների ժամանակ և սխալ գործողությունների բացառումը այն ռեժիմներում, որոնցում ելեային պաշտպանության աշխատանքը չի նախատեսված։

Էլեկտրահաղորդման գծերի համար հիմնականում կիրառում են առավելագույն հոսանքային (ուղղորդված և չուղղորդված) հեռավորական, դիֆերենցիալ և բարձրահաճախային պաշտպանությունները։ Բացի այդ, յուղի մեջ ընկղմված ապարատների (օրինակ, տրանսֆորմատորների, ռեակտորների) համար կիրառում են գազային պաշտպանություն։

Գրականություն
-------------

* Федосеев А․ М․, Релейная защита электрических систем, М․, 1976
* Чернобровов Н․ В,, Релейная защита, 5 изд․, перераб․, М․, 1974․

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Սատրապ**, (հին պարսկ․ xsatrapan – բառացի՝ մարզի պահապան, հուն, όαιράληε)․ սատրապության կառավարիչ։ Սատրապին նշանակում էր արքայից արքան։ Պատերազմի ժամանակ սատրապ իր զորքով մասնակցում էր արքայից արքայի արշավանքներին, ապահովում էր ամենամյա տուրքերի և հարկերի գանձումը, վարում սատրապության դատական գործերը, իրավունք ուներ հատել արծաթե և պղնձե դրամ։ Սատրապի իշխանությունը աստիճանաբար դարձել է ժառանգական։ Աքեմենյանների տիրապետության ժամանակ Հայաստանում սատրապի պաշտոնը ժառանգաբար վարել են Երվանդունի տոհմի ներկայացուցիչները։ Սատրապների ինստիտուտը պահպանվել է նաև հետագայում՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացու, Սելևկյանների և պարթև Արշակունիների տերություններում։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Դասական հնությունների իրական բառարան · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4294830-7 · Microsoft: 2777757270 · NKC: ph351296 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 208)։*  |
**Վարֆոլոմեյ Վարֆոլոմեևիչ Ռաստրելլի** (1700[…], Փարիզ - ապրիլի 29 (մայիսի 10), 1771, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն), ռուս ճարտարապետ, 18-րդ դարի կեսի ռուս, բարոկկոյի առաջատար ներկայացուցիչը։ Ազգությամբ իտալացի, քանդակագործ Բ․ Կ․ Ռասարելլիի որդին։

1716 թվականին փոխադրվել են Պետերբուրգ։ 1725-1730 թվականի միջև սովորել է արտասահմանում։ 1730-1763 թվականներին՝ պալատական ճարտարապետ։ Վարֆոլոմեյ Ռաստրելլու վաղ շրջանի գործերը՝ այսպես կոչված Երրորդ Ձմեռային պալատը Պետերբուրգում (1732-1733), պալատներ Ռունդալեում (1736-1740) և Միտավայում (այժմ՝ Ելգավա, 1738-1740) առնչվում են 18-րդ դարի ռուսական ճարտարապետական ձևերի հետ։ Ստեղծագործական ծաղկուն շրջանում՝ 1740-1750-ական թվականներին, Վարֆոլոմեյ Ռաստրելլին եվրոպական բարոկկոյի ավանդույթները վերաիմաստավորել է ռուսական ազգային գեղարվեստական մշակույթի ազդեցությամբ։ Ստեղծագործական նոր ընկալումները արտահայտվել են արդեն 1740-ական թվականների առաջին խոշոր շինություններում՝ փայտե Ամառային պալատը Պետերբուրգում (1741-1744, չի պահպանվել) և Անդրեևյան եկեղեցին Կիևում (նախագիծը՝ 1747, կառուցվել է 1748-1767, ճարտարապետ Ի․ Ֆ․ Միչուրին)։ 1747-1752 թվականներին Վարֆոլոմեյ Ռաստրելլին իրականացրել է Պետերգոֆի (այժմ՝ Պետրոդվորեց) Մեծ պալատի շինարարությունը։ Պահպանելով Պետրոս I-ի օրոք ստեղծված պալատի հիմնական հորինվածքը՝ Վարֆոլոմեյ Ռաստրելլին ընդարձակել է նրա միջին մասը, կողային ճակատներին կցակառուցել պալատական եկեղեցի և մի մասնաշենք, նորովի ձևավորել բոլոր ինտերիերները։ Վարֆոլոմեյ Ռաստրելլիու կերտած հանդիսավոր ինտերիերներին բնորոշ են վառ բազմազանությունը և հարդարանքի ճոխությունը՝ բազմաթիվ հայելիներ, ոսկեջրած փայտե փորագրազարդումներ, գեղաձև մանրատախտակ և հատակներ, նկարազարդ առաստաղներ ևն։ Մ․ Ի․ Վորոնցովի (1749-1757) և Ս․ Գ․ Ստրոգանովի (1752-1754) պալատների (երկուսն էլ՝ Պետերբուրգում) կառուցման ժամանակաշրջանում ավարտվել է Վարֆոլոմեյ Ռաստրելլիու հասուն ճարտարապետական ոճի կազմավորումը։ Վարֆոլոմեյ Ռաստրելլին վերակառուցել է նաև Մեծ (Եկատերինյան) պալատը (1752-1757) Ցարսկոյե Սելոյում (այժմ՝ ք․ Պուշկին)։ Վարֆոլոմեյ Ռաստրելլիու նշանավոր գործերից են նաև Սմոլնիի մենաստանն (1748-1754) ու Ձմեռային պալատը (1754-1762) Պետերբուրգում, որոնք կերտվել են որպես ամբողջական, պարփակ քաղաքային անսամբլներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Arkitekter verksamma i Sverige — 2014.
2. 1 2  Union List of Artist Names
3. 1 2  Nationalencyklopedin (швед.) — 1999.
4. 1 2  *Bell A.* Encyclopædia Britannica — Encyclopædia Britannica Inc. 1768.
5. 1 2
6. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Անդրեյ Ռուբլյովի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Андрею Рублеву), հուշարձան Մոսկվայում, որը տեղադրվել է 1985 թվականին։ Գտնվում է նախկին Փրկիչ-Անդրոնիկ վանքի մուտքի մոտ։ Հուշարձանը նվիրված է ռուս առավել հայտնի և պաշտելի նկարիչ, Մոսկվայի գեղանկարչության դպրոցի հիմնադիր, XV դարի մոսկովյան սրբապատկերի, գրքի և մոնումենտալ գեղանկարչության դպրոցի ներկայացուցիչ, Անդրոնիկի մենաստանի աբեղա Անդրեյ Ռուբլյովին։ Հուշարձանի հեղինակն է քանդակագործ Օլեգ Կոմովը։ Հուշարձանը գտնվում է Անդրոնևսկայա հրապարակ, 10 շենքի առջև (մետրոպլիտենի «Իլյիչի հրապարակ» կայարան)։

Նկարագրություն
--------------

Նկարչի քանդակը պատրաստված է բրոնզից։ Անդրեյ Ռուբլյովը պատկերված է աշխատանքի պահին։ Նրա ձեռքում սրբապատկերներ ստեղծելու համար տախտակներ են։ Անդրեյ Ռուբլյովի գլուխը խոնարհված է, նրա ճակատը լարված է, նա, կարծես, մտածում է ապագա ստեղծագործության մասին։ Անդրեյ Ռուբլյովի իսկական կերպարը չի պահպանվել, և նրա կերպարը ստեղծվել է նրա ստեղծագործությունների ասոցիացիայով։

Պատմություն
-----------

1947 թվականին մշակույթի ճանաչված մի շարք գործիչներ ԽՍՀՄ կառավարությանն առաջարկել են վերանորոգել 1360 թվականին հիմնադրված և 1931 թվականին փակված Փրկիչ-Անդրոնիկ վանքը։ Բացի վերականգնողական աշխատանքներից, առաջարկվել է ստեղծել նաև հինռուսական գեղանկարչության թանգարան։ Դա հիմնավորվում էր նրանով, որ տեղական տաճարների պատերը նկարազարդել են նկարիչներ Դանիիլ Չոռնին և Անդրեյ Ռուբլյովը։ Թույլտվությունը ստացվել է նույն թվականին։

1960 թվականին վերականգնման նախաձեռնողներից մեկը՝ ակադեմիկոս Դավիթ Արսենիշվիլին, դարձել է «Հինռուսական արվեստի թանգարանի» տնօրենը։

1985 թվականին թանգարանը վերափոխվել է «Անդրեյ Ռուբլյովի անվան հնագույն մշակույթի և արվեստի պետական կենտրոնական թանգարանի», իսկ վերականգնված վանքի առջևի պուրակում բացվել է Անդրեյ Ռուբլյովի հուշարձանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Памятник иконописцу Андрею Рублеву в Москве»։ *Достопримечательности Москвы*
2. ↑  «Андрей Рублев»
RSA securityID
**RSA** (Rivest, Shamir ու Adleman ազգանուններից ստեղծված հապավում է), բաց բանալիով գաղտնագրային ալգորիթմ է։ RSA-ը առաջին համակարգն էր, որը կարելի էր օգտագործել և՛ գաղտնագրելու, և՛ թվային ստորագրությունների համար։ Մեծ մասամբ ալգորիթմը օգտագործվում է PGP, S/MIME, TLS/SSL, IPSEC/IKE և այլ գաղտնագրային ծրագրերում։

Պատմություն
-----------

1976 թվականին Ուիթֆիլդ Դիֆֆին և Մարթին Հելլմանը գաղտնագրային համակարգում առաջարկեցին նոր մոտեցում՝ բաց բանալիով գաղտնագրություն, որը փոխեց գաղտնագրության մասին պատկերացումները։ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտից (MIT) Ռոն Ռիվեսթը, Ադի Շամիրը և Լեոնարդ Ադլիմանը ուսումնասիրելով Դիֆֆի-Հելլմանի «Նոր ուղղություններ գաղտնագրությունում» (անգլ.՝ «New Directions in Cryptography») հոդվածը՝ սկսեցին փնտրել մաթեմատիկական ֆունկցիա, որը թույլ կտար իրագործել Դիֆֆի-Հելլմանի առաջարկած գաղտնահամակարգի մոդելը բաց բանալիով։ Ավելի քան 40 տարբերարկների վրա աշխատելուց հետո, նրանց հաջողվեց գտնել ալգորիթմ, որի անունն էլ դրեցին երեք գիտնականների ազգանունների սկզբնատառերով RSA։

Ալգորիթմի գեներացում
--------------------

1. Վերցնում ենք երկու պարզ թիվ՝ p և q, p≠q
2. բազմապատկում ենք n=p·q
3. հաշվում ենք Էիլերի ֆունկցիան F(n)=(p-1)(q-1)

Գտնում ենք բաց բանալին, որը պիտի բավարարի F(n) > e > 1 և (F(n), e)= (1;1)։ Փակ բանալին գտնում ենք Էվկլիդյան բանաձևի միջոցով՝ d = e-1(mod (F(n))։ Բաց բանալին կլինի e,n զույգը։ Փակ բանալին կլինի d,n զույգը։ Ընտրում ենք բնօրինակ, որը պետք լինի փոքր n-ից (M < n)։ Գաղտնագրված տեքստը կլինի՝ C = Me modn։ Վերծանելու համար՝ M = Cd mod n։

Օրինակ
------

{\displaystyle p=7,q=17,}
{\displaystyle n=p\cdot q=119}
{\displaystyle F(n)=(p-1)(q-1)=96}
{\displaystyle e=5,}
**Չհաջողվեց վերլուծել (MathML, SVG կամ PNG անցումով(խորհուրդ է տրվում ժամանակակից բրոուզերների և հասանելիությունը բարձրացնող գործիքների համար):: Invalid response ("Math extension cannot connect to Restbase.") from server "http://localhost:6011/hy.wikipedia.org/v1/":): {\displaystyle d=e-1 mod (F(n))= 77 }**

{\displaystyle PU=(5,119)}
{\displaystyle PB=(77,119)}
{\displaystyle M=19}
{\displaystyle C=195mod119=66}
{\displaystyle D=6677mod119=19}

Ալգորիթմ հաշվարկման համար ab mod n
----------------------------------

c ← 0 ; f ← 1   

for i ← k downto 0   

 do c ← 2 x c   

 f ← (f **·** f ) mod n   

 if bi=1   

 then c ← c+1   

 f ← (f **·** a) mod n   

return f

Անվտանգություն
--------------

Չորս եղանակ կա RSA ալգորիթմի հարձակման համար

1. Կոպիտ գրոհ՝ փորձելով բոլոր հնարավոր փակ բանալիները
2. Մաթեմատիկական հարձակում՝ փորձելով հասկանալ, որոնք են ընտրված պարզ թվերը
3. Ժամանակային հարձակումներ՝ սա կախված է վերծանման ալգորիթմի ծախսվելիք ժամանակից
4. Ընտրված ծածկագրված տեքստի հարձակում, որը օգտագործում է RSA ալգորիթմի հատկությունները
**Սելին Աքսելոս** (արաբ․՝ سيلين أكسيلوس‎‎, 1902, Ալեքսանդրիա, Եգիպտոս - 1992, Ալեքսանդրիա, Եգիպտոս), եգիպտացի պոետ, հրապարակախոս և հեղինակ։ Նրա ավագ եղբայրը` Ռենե Տասսոն, նույնպես բանաստեղծ էր, որը մահացել է 22 տարեկանում տուբերկուլյոզից։

Նրա հայրը լիբանանյան ծագման միջին դասի պաշտոնյա էր։ Սելինն ավագն էր չորս դուստրերից և իր ամբողջ կյանքն ապրել է Ալեքսանդրիայում, Եգիպտոսում` միայն կարճ ճանապարհորդություններ կատարելով դեպի ԱՄՆ (մեկ անգամ), Լիբանան (հիմնականում այցելել է իր որդու ընտանիքին) և Ֆրանսիա։

16 տարեկանում Սելինն ամուսնացել է Ջորջ Սալմի (Սալեմ) հետ, որը հարուստ հողատեր էր և Սելինից մեծ էր երկու անգամ։ Նրանք մեկ որդի են ունեցել, Ժոզեֆը։ Ամուսնությունը երջանիկ չի եղել, և ամուսինը հեռացրել է երեխային մորից ու նրան դպրոց է ուղարկել Վիրջինիայում։ Երեխան, ում ասել էին, թե իր մայրը մահացել է, մեծացել է Ամերիկայի մի քանի մանկատներում ու տարբեր դպրոցներ է հաճախել։ Միայն 15 տարի անց Սելինը նորից տեսել է իր երեխային։

Քանի որ Ջորջ Սալմը ԱՄՆ-ի քաղաքացի էր, Եգիպտոսի կառավարությունը նրանից օտարում է իր ողջ կալվածքը։ Ամերիկյան կառավարությունը պաշտպանում է Սալմին` ստանալով երկրի նախագահ Հերբերտ Հուվերի ստորագրությունը։ Գործը, որը հայտնի է դառնում Սալեմի պահանջ անունով, 1931 թվականին ուղարկվում է Վիենայի միջազգային դատարան։ Ամերիկյան կողմը պարտվում է, և Սալմը կորցնում է իր ողջ կարողությունը Եգիպտոսում։

Կյանքի վերջին տասնամյակներում Սելին Աքսելոսը հեռանում է հասարակությունից և դառնում է առավել ինքնամփոփ` խորանալով քրիստոնեական հավատի ուսմունքի մեջ։ «Այս աշխարհի տգեղությունը-, նա գրել է նամակում, գարշելի է դարձել ինձ համար»։ Նա գրել է նաև, որ փնտրում է «հոգևոր համբարձում, իրական երջանկության աղբյուր»։ Շատ տարիներ գրողն անաղմուկ ապրել է Ալեքսանդրիայի աղմկոտ փողոցների շենքերից մեկի իններորդ հարկում, նրա հավատարիմ աղախինը` Սոֆին, նրա համար ամեն օր գնումներ է կատարել և արել տնային գործերը։

Աշխատանք
--------

Սելին Աքսելոսը գրականության հանդեպ հետաքրքրություն է ցուցաբերել դեռ մանկության տարիներից, երբ լսել է իր ավագ եղբոր` Ռենե Տասսոյի բանաստեղծությունները։ Նրա շփման լեզուն ֆրանսերենն էր, որով խոսում էր Եգիպտոսի հասարակության բարձր խավը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Աքսելոսի բանաստեղծությունների երկու գրքերը տպագրվել են նրա կենդանության օրոք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* Record #13168218j // BnF catalogue général (ֆր.) — Paris: BnF.
2. ↑  Four of René Tasso's poems can be found in J. Moscatelli, *Poètes en Egypte*, 1955, pp. 80–83
3. ↑  B. Hunt et al. "Salem claim. Claim of the United States of America on behalf of George J. Salem v. the royal government of Egypt under Protocol of January 20, 1931," 7 vols. Washington, U.S. Govt. Print. Off. 1932-35.
4. ↑  "R. Lackany, "Celine Axelos." Alexandria: Publications de l'Atelier d'Alexandrie, 1987, p. 107.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 13168218j · ISNI: 0000 0003 5796 5092 · SUDOC: 035114983 · VIAF: 203035137 · WorldCat VIAF: 203035137 |

 |
«Թուրքիան՝ թուրքերի համար»` Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրք
**«Թուրքիան՝ թուրքերի համար»** (թուրքերեն՝ Türkler için Türkiye), Թուրքական Հանրապետության հիմնադիր և առաջին նախագահ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի նշանաբանը, որի վերածվել էր քաղաքական նպատակի՝ Թուրքիայի Հանրապետությունը բոլոր մյուս ազգություններից ազատելու և միատարր բնակչություն ստեղծելու համար։

Իրականում՝ *«Թուրքիան՝ թուրքերի համար»* նշանաբանը համարվում է պանթուրքիզմի գաղափարախոսության մի մաս։ Այս նշանաբանը քաղաքական ուղեծիր էր և Թուրքիայում արտահայտվում էր բացեիբաց։

Պատմություն
-----------

Լոզանի պայմանագիրը ևս չօգնեց հայերին և Թուրքիայի տարածքում ապրող մյուս քրիստոնյա ժողովուրդներին ապրել առավել բարեկեցիկ կյանքով։

Թեև՝ Լոզանի պայմանագիրը, որպես այդպիսին ուղղված էր Թուրքիայում ժողովրդավարության բարձրացման։ Թուրքական ոստիկանությունը անտարբեր էր հայերի նկատմամբ տեղի ունեցող բռնությունների նկատմամբ։

Թուրքիայում բնակվող հայերի համար միակ ապահով վայրը համարվում էր Կոստանդնուպոլիսը, որը գտնվում էր Թուրքիայի Եվրոպական հատվածում։ Պոլսում հայերը հնարավորինս կարող էին հավաքական կյանք վարել։

Հայկական վեց վիլայեթների տարածքի մեծ մասը զինվորական գոտի էր հայտարարվել և այնտեղ ճամփորդելն արգելված էր, իսկ զբոսաշրջիկի կարգավիճակով Թուրքիայի տարածք մտնող հայերը պետք է ստորագրություն հանձնեին, որ իրենց կալվածքները կառավարությունից հետ չպիտի պահանջեն։

Այս շրջանում Լոզանի պայմանագիրը մի հասարակ մոռացված թուղթ էր։ Ազգային փոքրամասնությունների հանդեպ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի որդեգրած քաղաքականությունը երկիրը տանում էր դեպի միատարր բնակչության հաստատման։

1930 թվականի օգոստոսի 31-ին թուրքական «Միլլիեթ» թերթը վարչապետ Իսմեթ Ինյոնյուի անունից հայտարարում էր.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Այս երկրում միայն թուրք ժողովուրդն է, որ ազգային իրավունքներ ունի, ո՛չ մի այլ տարր չի կարող այդ իրավունքներն ունենալ- Իսմեթ Ինյոնյու |  |

Նույն թերթը սեպտեմբերի 30-ին հրապարակեց նաև Թուրքիայի արդարադատության նախարարի պաշտոնական հայտարարությունը, որտեղ նշվում էր՝


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Թուրքը միակ տերն է այս երկրի։ Նրանք, ովքեր թուրք ազգին չեն պատկանում, միայն մեկ իրավունք ունեն՝ իրավունք ծառաներ և ստրուկներ լինելու համար- Թուրքիայի արդարադատության նախարար |  |

Հայտարարությունները ուղեկցվեցին գործնական քայելով։ *«Թուրքիան՝ թուրքերի համար»* գաղափարախոսության առաջին գործնական քայլերն էին հավելյալ տուրքերի և խտրական օրենքների ավելացումը։

Ճնշումների և սահմանափակումների ենթարկվեցին Թուրքիայի տարածքում գտնվող հայկական եկեղեցիները և դպրոցները, իսկ մշակութային կոթողները ավերվեցին։ Զուգընթաց շարունակվում էր ճնշումները հայերի նկատմամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սերգեյ Ավագյան, *Թուրքիայի դերը հայ դատի հետապնդման պայքարում՝ պանթուրքիզմը իշխանում է Թուրքիայի արտաքին քաղաքականության մեջ*, Հայկական հարցի պատմություն (խմբ. Փիրումյան Ռուբինա), Երևան, «Էդիթ Պրինտ», 2002, էջ 228 — 263 էջ, ISBN 99930-821-7-1։



|  |
| --- |
| 
  **Թուրքիա**
 |
**Ատենադպիր Անդրեյան Ռատմանովի ապարանք** (ռուս.՝ Палаты дьяка Андреяна Ратманова), նախապետրոսյան ճարտարապետության հուշարձան Մոսկվայում (Բոլշոյ Կոզլովսկի նրբանցք, տուն 13/17)։ Կառուցվել է XVII դարի վերջին, վերակառուցվել XVIII դարի երկրորդ կեսին։ Ունի մշակութային ժառանգության դաշնային նշանակության օբյեկտի կարգավիճակ։

Պատմություն
-----------

Ավատային վարչության ատենադպիր Անդրեյան Ռատմանովի ապարանքը կառուցվել է XVII դարի վերջին։ XVIII դարի երկրորդ կեսին ապարանքը վերակառուցվել է և ստացել երկու կողաշենքով և գլխավոր տնով դասական առանձնատան տեսք։ XVIII դարի վերջում առանձնատունը պատկանել է Ի. Բ. Կոզլովսկուն, որի պատվին անվանվել են հարևան Բոլշոյ և Մալի Կոզլովսկի նրբանցքները։

1800-1830-ական թվականներին առանձնատունը պատկանել է 1812 թվականի Հայրենական պատերազմի հերոս Վասիլի Ալեքսանդրովիչ Սուխովո-Կոբիլինին։ Առանձնատանը մեծացել են նրա զավակները՝ դրամատուրգ Ալեքսանդր Վասիլևիչ Սուխովո-Կոբիլինը, նկարչուհի Սոֆյա Վասիլևնա Սուխովո-Կոբիլինան և գրող Ելիզավետա Վասիլևնա Սուխովո-Կոբիլինան (Եվգենյա Տուր)։ Այնտեղ է ապրել նաև Սուխովո-Կոբիլինների երեխաների ուսուցիչը՝ Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր Ֆեոդոր Մորոշկինը։ Մեկ այլ ուսուցչի՝ պրոֆեսոր Նիկոլայ Նադեժդինի հետ, Ելիզավետա Սուխովո-Կոբիլինան ունեցել է ռոմանտիկ հարաբերություններ, բայց նրա ծնողները խանգարել են հարսանիքին։

1960-ական թվականներին հայտնաբերվեց, որ առանձնատան ճակատը թաքցնում է XVII դարի ապարանքը։ Դրանից հետո սկսվեց ապարանքի սկզբնական տեսքի վերականգնումը, կցակառուցվեց առմուտք։ Այժմ ապարանքը տարբերվում է առանձնատան ավելի ուշ կառուցված մասերից ինչպես ճարտարապետությամբ, այնպես էլ ավելի բաց գույնով։ Շենքում տեղակայված է շահույթ չհետապնդող «Պուշկինյան գրադարան» հիմնադրամը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Постановление Совета Министров РСФСР № 1327 от 30.08.1960
2. ↑  Дом (театр Юсуповых), конец XVIII в. с палатами XVII в. Archived 2018-05-13 at the Wayback Machine. // data.mos.ru
3. 1 2  *Романюк С. К.* Переулки старой Москвы. — М.: ЗАО Издательство Центрполиграф, 2013. — С. 687—688. — ISBN 978-5-227-04274-3
4. ↑  Козловский Б. 13 / Харитоньевский Б. 17. Палаты Ратманова // mmsk.ru
ՀՊՃՀ-ի **Քիմիական տեխնոլոգիաների և բնապահպանական ճարտարագիտության ֆակուլտետը** սկիզբ է առնում Երևանի պետական համալսարանի քիմիական ֆակուլտետից և ապա 1932 թ.-ին նրա հիմքի վրա բացված Հայաստանի քիմիատեխնոլոգիական ինստիտուտից, որը, 1933 թ.-ին միավորվելով շինարարական ինստիտուտի հետ, դարձավ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի երկու հիմնադիր ֆակուլտետներից մեկը։

Ընդհանուր տեղեկատվություն
-------------------------

Գործունեության տարիների ընթացքում ֆակուլտետը ղեկավարել են՝

* Ստեփան Ղամբարյանը (1930-31, 1936-37),
* Հովհաննես Չալտիկյանը (1931-34),
* Հուսիկ Պողոսյանը (1934-36),
* Հայրիկ Գրիգորյանը (1938-39, 1947-51),
* Լևոն Ղազարյանը (1939-44),
* Ազատ Ալչուջյանը 1944-47, 1951-58),
* Արտաշես Հովհաննիսյանը (1958-72),
* Ազատ Գյուլզադյանը (1972-89),
* Կարապետ Թահմազյանը (1989-2001),
* 2001 թ.-ից ֆակուլտետի դեկանն է դոցենտ Արտաշես Թադևոսյանը։

  

Ֆակուլտետի գիտահետազոտական աշխատանքների հիմնական ուղղություններն են՝ Հայաստանի ցեոլիտների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների և կիրառման բնագավառների ուսումնասիրում, հանքային հումքի և օգտակար հանածոների համալիր քիմիական մշակում, պղինձ պարունակող հանքանյութերից և արտադրական թափոններից պղնձի ստացման տեխնոլոգիայի, բարձր ջերմաստիճաններում թթվային կոռոզիան կանխող արդյունավետ ինհիբիտորների ստացում ու տեխնոլոգիական գործընթացների մշակում, պոլիմերային ֆլոկուլանտների ստացում ու նրանց կիրառմամբ արդյունաբերական հոսքաջրերի մաքրման գործընթացների մշակում, միջֆազային կատալիզ, շրջակա միջավայրի մոնիտորինգ, ապակիների և ապակեբյուրեղային նյութերի ստացում, հոսանքի քիմիական աղբյուրների ուսումնասիրություն, արեգակնային էներգիայի էլեկտրաքիմիական կերպափոխիչների ուսումնասիրություն։

Արտաքին հղումներ
----------------

Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի կայք էջը Archived 2011-10-04 at the Wayback Machine.
**Հայ հեղափոխական դաշնակցության (ՀՀԴ) Բրազիլիայի տեղական կազմակերպություն,** ՀՀԴ-ի Բրազիլիայի մասնաճյուղն է։ Հիմնվել է 1920-ական թվականներին, ունի երկու հիմնական կառույց՝ «Դրո» կոմիտե (նախագահ՝ Ավետիս Չալըքյան) և 1940 թվականից գործող Հայկական ակումբ։ Վերջինս տնօրինում է ընդարձակ տարածք՝ իր շինություններով (հանդիսասրահ, գրադարան, փակ մարզադահլիճ, ֆուտբոլի դաշտ, լողավազան և օժանդակ այլ հարմարություններ)։ Ունի 40 անդամից կազմված վարչական մարմին (նախագահ՝ փաստաբան Կարո Փիլավջյան)։ ՀՅԴ տեղական կազմակերպությունը հանդես է գալիս Հայ դատի պաշտպանությամբ։ Նրա նախաձեռնությամբ են ստեղծվել «Հայաստան» մշակութային ընկերությունը (հրատարակում է «Լրատու» պարբերականը), Հայկական երգչախումբը (հիմնադիր՝ կոմպոզիտոր և ռեժիսոր Վահագն Սինասյան, ղեկավարել է մինչև 1970 թվականը)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |