**Խրոնիկական ագրեսիվ հեպատիտի** առաջացման հիմնական պատճառը Բոտկինի հիվանդությունն է։ Խրոնիկական ագրեսիվ հեպատիտը կարող է առաջանալ այս հիվանդությունից անմիջապես հետո կամ տարիներ անց։ Խրոնիկական ագրեսիվ հեպատիտ կարող է առաջանալ նաև արտադրական կամ կենցաղային թունավորումներից, նախօրոք ընդունած որոշ դեղամիջոցներից հետո և այլ պատճառ։

Կլինիկան
--------

Խրոնիկական ագրեսիվ հեպատիտը բնորոշվում է արտահայտությունների բազմազանությամբ։ Դրանք կարելի է խմբավորել ըստ 3 հիմնական համախտանիշների`

1. ասթենո-վեգետատիվ
2. դիսպեպտիկ
3. «փոքր» լյարդային անբավարարություն

Ըստ կլինիկական յուրահատկությունների ընդունվում է խրոնիկական ագրեսիվ հեպատիտի 2 տարբերակ`

* լյարդային ախտանիշների արտահայտությամբ
* արտալյարդային երևույթների գերակշռությամբ (լյուպոիդ)

Լյարդային ախտանիշներով զարգացող ագրեսիվ հեպատիտ
-----------------------------------------------

*Լյարդային ախտանիշների գերակշռությամբ* ընթացող խրոնիկական ագրեսիվ հեպատիտին բնորոշ է` 

* խիստ թուլությունը
* աշխատունակության կորուսը
* հոգեկան ընկճվածությունը
* աջ թուլակողում կամ վերորոբայնային շրջանում ծանրության և լարվածության զգացումը
* տնքացող, երբեմն նաև ուժեղ մշտական ցավերը

Սրացման շրջանում միանում է նաև բարձր ջերմությունը և դեղնուկը։ Ոչ հազվադեպ նկատվում է նաև դիսպեպտիկ համախտանիշը`

* ախորժակի բացակայություն
* սրտխառնոց
* փսխում
* անտանելիություն ճարպային սննդի և ալկոհոլի նկատմամբ
* լուծ
* քաշի նվազում

*«Փոքր» լյարդային անբավարարության* համախտանիշը արտահայտվում է`

* քնկոտությամբ
* ստմոքսից կամ աղիներից, երբեմն քթից արնահոսություններով
* անցողիկ դեղնուկով և ասցիտով

Հիվանդության սրացումների ժամանակ հանդես են գալիս նաև «անոթային աստղիկներ», «լյարդային ափեր» և այլն։

### Կլինիկան

Հիվանդության բոլոր ձևերի ժամանակ և հատկապես սրացման շրջանում, լյարդը մեծանում է, շոշափվում է կողաղեղից 5-7 սամտիմետր ցած, չափավոր պնդանում է, դառնում է սուր եզրերով և ցավոտ։ Փայծաղը մեծանում է հազվադեպ։ Արյան շիճուկում ավելանում է բիլիռուբինի, խոլեստերինի, հիմնային ֆոսֆատազայի, լակտատդեհիդրոգենազայի 5-րդ ֆրակցիայի ակտիվությունը չափավոր բարձր է, թիմոլային փորձի տվյալները քիչ բարձր են, սուլեմայինըէ ցածր։ 
Խիստ խանգարվում է լյարդի արտազատող ֆունկցիան։ Հիվանդության հանդարտման շրջանում, առանձին դեպքերում լյարդի ֆունկցիոնալ հետազոտությունների տվյալները բարելավվում են, ֆերմենտների ակտիվությունը թուլանում է, բայց այնուամենայնիվ մնում է նորմայից շեղված։

Ըստ ընթացքի տարբերում են խրոնիկական ագրեսիվ հեպատիտի սրացումների և հանդարտումների հաջորդումներով և անընդմեջ կրկնվող ձևերը։

* Հաջորդումներով ընթացողի ժամանակ հիբանդությունը տարվա մեջ կարող է կրկնվել մի քանի անգամ և 3-6 ամիս տևողությամբ կլինիկական ընդմիջումներ տալ։ Խրոնիկական ագրեսիվ հեպատիտը համարվում է կայունացած, երբ 1,5-2 տարի կլինիկորեն և բիոքիմիորեն լավացում է առաջանում։
* Անընդմեջ կրկնումներով ընթացող ակտիվ հեպատիտը տարիներ շարունակ կարող է չմեղմանալ կամ կարճատև, մինչև 1 ամիս տևողությամբ հանդարտումներ տալ։

Արտալյարդային երևույթներով զարգացող ագրեսիվ հեպատիտ
---------------------------------------------------

*Արտալյարդային երևույթների գերակշռությամբ* ընթանում է լյուպոիդ հեպատիտը։ Սա լյարդի ծանր, արագորեն զարգացող հիվանդություն է, որն ուղեկցվում է իմունաբանական զգալի տեղաշարժերով, լյարդային անբավարարության և արտալյարդային այլ արտահայտություններով։ Հիվանդանում են հիմնականում կանայք, 20-30 տարեկան հասակում, երբեմն կլիմաքսի շրջանում (դաշտանադադար)։ Այս հիվանդության դեպքում լյարդի բջիջների ախտահարումը տեղի է ունենում հեպատիտի վիրուսի առաջացրա իմունաբանական տեղաշարժի արդունքում։
Հյուսվածաբանական լյուպոիդ հեպատիտի սկզբնական շրջանը նման է վիրուսային ծանր հեպատիտին, հեպատոցիտները նեկրոզվում են, խանգարվում է լյարդի բլթային կառուցվածքը և զարգանում է հետնեկրոտիկ ցիռոզի նման պատկեր։

### Կլինիկան

Հիվանդության սկիզբը հաճախ բուռն է լինում, ինչպես վիրուսային հեպատիտի ժամանակ, սակայն կարող է նաև սկսվել առանց սկզբնական սուր երևույթների` թուլությանժմբ, ախորժակի բացակայությամբ, որոնց հետագայում միանում է դեղնությունը։ Դիտվում է տենդ, որովայնի ցավեր, հոդացավեր, մաշկի քոր, բազմաձև ցան, լյարդի և փայծաղի մեծացում, ավշահանգույցների ախտահարում, «լյարդային ափեր», «անոթային աստղիկներ», դռներակային ցանցում ճնշման բարձրացում, տղամարդկանց մոտ կնաստինքություն (գինեկոմաստիա)։

Բուժումը
--------

Խորհուրդ է տրվում կազմակերպել ֆիզիկական և հոգեկան հանգիստ, սրացումների ժամանակ` անկողնային ռեժիմ։ Արգելվում է լյարդի պարենխիմայի վրա ազդող դեղորայքի օգտագործումը։ Նշանակվում են լյարդի բջիջների նյութափոխանակությունը լավացնող միջոցներ։ Ուշ շրջաններում, դռներակային ցանցում ճնշման բարձրացման և ասցիտի զարգացման ժամանակ դրան ավելացվում է ցիռոզների դեպքում նշանակվող սովորական բուժում։

Գրականություն
-------------

* Հ. Բ. Բաղդասարյան– Մարսողական օրգանների հիվանդություններ, Երևան, 1984, 422