|  |
| --- |
| **Օկապի** |
| ՕկապիՕկապի |
| Օկապի (արու)Օկապի (արու) |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Կաթնասուն (Mammalia) |
| **Կարգ** | Երկսմբակավորներ (Artiodactyla) |
| **Ընտանիք** | Ընձուղտանմաններ (Giraffidae) |
| **Ցեղ** | '**Okapia'** |
| **Տեսակ** | **Օկապի** *(O. johnstoni)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Okapia johnstoni***P.L. Sclater, 1901 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Վտանգված տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Օկապի** կամ **Ջոնսթոնի օկապի** (լատին․՝ Okapia johnstoni), երկսմբակավորի տեսակ, որն օկապի (լատին․՝ Okapia) ցեղի միակ ներկայացուցիչն է: Օկապիի մարմինն առաջին հայացքից ավելի շատ հիշեցնում է ձիու, քան ընձուղտի, բացի այդ, նրանք ունեն շերտավոր վերջույթներ, ինչպիսին զեբրերինն է: Այնուամենայնիվ, ձիազգիները օկապիներից բավականին հեռու են, քանի որ պատկանում են բոլորովին այլ կարգի (բայց որոշ չափով նման են ընձուղտների հին, քիչ մասնագիտացված, ընդհանուր նախնիներին): Տեսակի մականունը տրվել է բրիտանացի ճանապարհորդ Հարի Ջոնսթոնի պատվին (1858-1927):

Առանձնահատկություններ
---------------------

Օկապին ունի շոկոլադե գույնի թավշյա բուրդ, որը երանգավորվում է կարմրավուն երանգով: Վերջույթները սպիտակ կամ բաց շագանակագույն են, իսկ դունչը՝ սև-սպիտակ նրբերանգով: Պարանոցը և ոտքերը բավականին երկար են, թեև ոչ այնքան, որքան ցեղակից տափաստանային ընձուղտինը: Արուներն ունեն ամեն տարի փոխարինվող ծայրերով երկու կարճ եղջյուրներ, իսկ էգերը եղջյուրներ չունեն: Օկապիի քաշը կազմում է շուրջ 250 կգ: Մարմնի երկարությունը մոտ 2,1 մ է, փոչի երկարությունը՝ 30-40 սմ: Վզակոթի բարձրությունը 150-170 սմ է: Էգերը միջին հաշվով փոքր-ինչ բարձր են արուներից: Օկապիի լեզուն այնքան երկար է, որ կենդանին լիզում է սեփական աչքերը:

Տարածում
--------

Միակ պետությունը, որի տարածքում հանդիպում է օկապի, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունն է: Օկապին բնակվում է երկրի հյուսիում և արևելքում գտնվող խիտ արևադարձային անտառներում, օրինակ, «Սալոնգա», «Մաիկո» և «Վիրունգա» արգելոցներում:

Վայրի բնությունում օկապիի ժամանակակից թվաքանակը անհայտ է: Քանի որ օկապին շատ վախկոտ և գաղտնի կենդանի է և ապրում է այնպիսի երկրում, որը քայքայվում է քաղաքացիական պատերազմից, ազատության մեջ նրանց կյանքի մասին քիչ բան է հայտնի: Անտառահատումները, որոնք նրանցից խլում են կենսատարածքները, հավանաբար հանգեցնում են պոպուլյացիայի նվազման: Ազատության մեջ ապրող օկապի տեսակի առանձնյակների թվաքանակը տատանվում է 35 հազարից մինչև 50 հազարի միջև: Աշխարհի կենդանաբանական այգիներում հաշվվում է 160 օկապի:

Կենսակերպ
---------

Օկապին Բեռլինի կենդանաբանական այգում
Ինչպես ազգակից ընձուղտները, այնպես էլ օկապիները հիմնականում սնվում են ծառերի տերևներով. իրենց երկար և ճկուն լեզվով կենդանիները բռնում են թփի երիտասարդ ընձյուղները և հետո սահուն շարժմամբ նրա վրայից պոկում են տերևները։ Բայց քանի որ օկապիի վիզը ընձուղտի վզից կարճ է, դրա համար այս կենդանին նախընտրում է ուտել միայն այն բուսատեսակները, որոնք աճում են գետնին մոտ։ Բացի դրանից, օկապիները ուտում են խոտ, պտերներ, սունկ և մրգեր։ Ինչպես ցույց են տվել կենդանաբան Դե Մեդինայի ուսումնասիրությունները, կերի ընտրության հարցում օկապին բավականին քմահաճ է. 13 ընտանիքի բույսերից, որոնք աճում են արևադարձային անտառների ստորին յարուսում (հարկում), նա կանոնավոր օգտագործում է դրանց միայն 30 տեսակը: Օկապիի արտաթորանքի մեջ հայտնաբերել են նաև փայտածուխ և աղ, որը պարունակում է անտառի եզրով հոսող առվակի կավ։ Ըստ երևույթին այդ կերպ կենդանիները կոմպենսացնում են հանքային կերերի պակասը։ Օկապիները սնվում են օրվա լուսավոր ժամերին։

Օկապին ակտիվ է ցերեկային ժամերին: Մեծահասակ էգերը ունեն հստակ սահմանված տարածքներ, մինչդեռ արուների տարածքները հատվում են և միանշանակ սահմանված չեն: Օկապիներն ապրում են միայնակ։ Ժամանակ առ ժամանակ դրանք կարող են հայտնաբերվել փոքր խմբերով, բայց թե ինչ պատճառներով են դրանք կազմավորվում, դեռ անհայտ է:

Օկապիի հղիությունը տևում է 450 օր։ Բազմացումը կախված է տարվա եղանակից: Ծննդաբերությունը տեղի է ունենում օգոստոս-հոկտեմբեր ամիսներին` անձրևների շրջանում: Ծննդաբերության համար էգը հեռանում է խուլ վայրեր, նորածին ձագը մի քանի օր պառկում է և թաքնվում թավուտներում: Մայրը գտնում է նրան իր ձայնով։ Հասուն օկապիի ձայնը հիշեցնում է մեղմ հազ: Նմանատիպ ձայներ արձակում են նաև ձագերը, բայց կարող է նաև փոքր-ինչ բառաչել հորթի նման կամ երբեմն մեղմ սուլել: Մայրը շատ կապված է երեխայի հետ. հայտնի են դեպքեր, երբ էգը փորձել է իր ձագից վռնդել նույնիսկ մարդկանց։ Օկապիի զգայարաններից առավել զարգացած են լսողությունը և հոտառությունը։ Գերության մեջ օկապին կարող է ապրել մինչև 30 տարի։

Օկապիի հայտնաբերման պատմությունը
--------------------------------

Օկապիի հայտնաբերման պատմությունը 20-րդ դարի առավել աղմկալից կենդանաբանական սենսացիաներից մեկն է: Անհայտ կենդանու մասին առաջին տեղեկությունները 1890 թվականին ստացել է հայտնի ճանապարհորդ Հենրի Մորտոն, որին հաջողվել է հասնել Կոնգոյի ավազանի կուսական անտառներ: Իր զեկույցում Ստենլին ասել է, որ պիգմեյները, տեսնելով իր ձիերին, չեն զարմացել (հակառակ սպասումներին) և պարզաբանել, որ նմանատիպ կենդանիներ հայտնաբերվել են իրենց անտառներում: Մի քանի տարի անց Ուգանդայի այն ժամանակվա նահանգապետ անգլիացի Ջոնսթոնը որոշել է ստուգել Սթենլիի խոսքերը. անհայտ «անտառային ձիերի» մասին տեղեկությունները անհեթեթ էին թվում: Սակայն 1899 թվականի խմբային արշավի ժամանակ Ջոնսթոնին հաջողվել է գտնել Ստենլիի խոսքերի հաստատումը. սկզբում պիգմեյները, իսկ հետո սպիտակ միսիոներ Լլոյդը Ջոնսթոնին նկարագրել են «անտառային ձիու» արտաքին տեսքը և հայտնել նրա տեղական անվանումը՝ օկապի: Հետո Ջոնսթոնի բախտն ավելի շատ է բերել. Բենի ամրոցում բելգիացիները նրան երկու կտոր օկապիի կաշի են նվիրել։

Դրանք ուղարկվել են Լոնդոնի Թագավորական կենդանաբանական ընկերություն: Դրանց ստուգման արդյունքը ցույց է տվել, որ կաշին չի պատկանում հայտնի զեբրերի տեսակին, և 1900 թվականի դեկտեմբերին կենդանաբան Սկլաթերը հրապարակել է կենդանու նոր տեսակի նկարագրությունը՝ տալով նրան «Ջոնսթոնի ձի» անվանումը։ Միայն 1901 թվականի հունիսին, երբ Լոնդոն է ուղարկվել ամբողջ կաշին և երկու գանգը, պարզվել է, որ դրանք ձիու չեն պատկանում, բայց մոտ են վաղուց անհետացած կենդանիների ոսկորներին: Հետևաբար, այս խոսքը բոլորովին նոր տեսակի կենդանու մասին էր: Այսպիսով, օրինականացվել է ժամանակակից օկապի անվանումը՝ անուն, որը հազարավոր տարիներ օգտագործվել է Իտուրի անտառների մոտ բնակվող պիգմեյների կողմից: Սակայն օկապիները մնում են գրեթե անհասանելի։

Երկար ժամանակ ապարդյուն են եղել կենդանաբանական այգիների հարցումները։ Միայն 1919 թվականին Անտվերպենի կենդանաբանական այգին ստացել է առաջին երիտասարդ օկապիին, որը Եվրոպայում ապրել է ընդամենը հիսուն օր: Եվս մի քանի փորձեր ավարտվել է անհաջողությամբ։ Սակայն 1928 թվականին Անտվերպենի կենդանաբանական այգի է ժամանել Տելե մականունով էգ օկապի։ Նա ապրել է մինչև 1943 թվականը և մահացել է սովից՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Իսկ 1954 թվականին նույն Անտվերպենի կենդանաբանական այգում ծնվել է օկապիի առաջին ձագը, որը շուտով մահացել է։ Օկապիի առաջին լիարժեք հաջողված բազմացումը ստացվել է 1956 թվականին Փարիզում։ Ներկայումս Էպուլուում (Կոնգոյի Հանրապետություն, Կինշասա) գործում է հատուկ կայան կենդանի օկապիների որսման համար։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* Օկապի և գետային խոզուկներ ԱՄՆ-ի Օռլանդոյում Դիսնեյ ՈւորլդումՕկապի և գետային խոզուկներ ԱՄՆ-ի Օռլանդոյում Դիսնեյ Ուորլդում
* Օկապիի գլուխը և լեզունՕկապիի գլուխը և լեզուն
*

Տես նաև
-------

* Ընձուղտ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Соколов В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз. 1984. — С. 128. — 10 000 экз.
2. ↑  *Bo Beolens, Michael Watkins, and Mike Grayson* The eponym dictionary of mammals. — Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2009. — P. 214. — 574 p. — ISBN 978-0-8018-9304-9
3. ↑  Скалдина Оксана, Слиж Евгений. Красная книга Земли. Litres, 2013 ISBN 545749893X
4. ↑  Zoo Basel(չաշխատող հղում)
5. 1 2  կենդանիների կյանքը բաժանվում են 6 հատորների։ / Լ․ Ա․ Զենկևիչ Հ․ 6 Մ․, 1971 էջ 627-481

Արտաքին հղումներ
----------------

* Животные Африки. Окапи
* Юбилей окапи(չաշխատող հղում)
* Резерват окапи(չաշխատող հղում)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Նոր · Universalis |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4172534-7 · NDL: 01092792 |

 |