Կոաքսիալ մալուխ
**Համառանցք մալուխ** հայտնի է նաև **Կոաքսիալ մալուխ** անվամբ (լատին․՝ co (cum) - համատեղ և լատին․՝ axis — առանցք), մեկ կամ մի քանի (մինչև 20) կոաքսիալ զույգերից կազմված մալուխ, որոնցում երկու հաղորդալարերը (ներքին ու արտաքին) օդային-պոլիէթիլենային մեկուսացումով անջատված համառանցք գլաններ են։ Ծառայում է ռադիոտեխնիկական ապարատուրայի հանգույցներն ու բլոկները միմյանց միացնելու, կապի բազմականալ համակարգում հեռուստատեսային ծրագրերի և հեռախոսային խոսակցությունների (միաժամանակ մինչև 3600 խոսակցություն, երկու կոաքսիալ զույգով) միջքաղաքային հաղորդումների համար։

Կառուցվածք
----------

Կոաքսիալ մալուխի կառուցվածքը
1—ներքին հաղորդալար

2—մեկուսիչ

3—արտաքին հաղորդալար(էկրան)

4—արտաքին շերտ

Համառանցք կաբելը բաղկացած է.

* 4 (A) - արտաքին շերտը (ծառայում է արտաքին գործոններից պաշտպանման համար) պատրաստվում է պոլիէթիլենային, պոլիվինիլքլորիդային, ֆտորոպլաստիկ շերտով ժապավենից կամ մի ուրիշ մեկուսացնող նյութից,
* 3 (B) - արտաքին հաղորդալարը (էկրանը) տեսքով նման է հյուսվածքի, փայլեթղթի, պատված է ալյումինե ստվարաթղթով և դրանց համակցություններով, նաև ակոսավոր խողովակից, մետաղական, պղինձ, փողային կամ ալյումինե խառնուրդ պարունակող շերտերով։
* 2 (C) - մեկուսացումը պատրաստված է (պոլիէթիլենային, պոլիէթիլենային փրփուր, պինդ Teflon, PTFE ժապավեն, և այլն) միատար կամ կիսադիոդային դելեկտրիկ նյութից, որը ապահովում է հավասարեցում ներքին և արտաքին հաղորդալարին։
* 1 (D) - Ներքին հաղորդալարը նման է մեկ ուղիղ գծի (ինչպես պատկերված է նկարում)։ Պատրաստվում է պղնձի, պղինձ-ալյումինե սկավառակներ, ալյումինե խառնուրդ, պողպատ omednёnnoy, omednёnnogo ալյումինե, արծաթագույն-plated պղնձի, և այլն։

Շնորhիվ երկու հաղորդալարերի առանցքների համապատասխանեցման իդեալական համառանցք մալուխների մոտ մագնիսական դաշտը կենտրոնացված է ներսում և կորուստներ տեղի չեն ունենում, նաև պաշպանում է մալուխը արտաքին էլեկտրամագնիսական միջամտությունից։ Իրական համառանցք մալուխներում սահմանափակումը դուրս եկող ճառագայթների և զգայնությունը շեղվում է իդեալական լինելուց երկրաչափական չափերով։

Բարձրագույն տիպի ալիքները կոաքսիալ մալուխում
--------------------------------------------

Դիտարկենք դաշտը համառանցք կաբելում։ Հելմհոլցի հավասարման՝

{\displaystyle {\partial ^{2}E\_{Z} \over \partial r^{2}}+{\frac {1}{r}}{\partial E\_{Z} \over \partial r}+{\frac {1}{r^{2}}}{\partial ^{2}E\_{Z} \over \partial \varphi ^{2}}+g^{2}E\_{Z}=0}
արմատներն ունեն հետևյալ տեսքը.

{\displaystyle E\_{Z}={C\_{1}J\_{m}(gr)+C\_{2}N\_{m}(gr)}\cos(m\varphi )\quad \quad (1)}
Կլոր ալիքատարի վերլուծության ժամանակ ընդունել էինք {\displaystyle C\_{2}=0}, քանի որ {\displaystyle r=0} կետում Նեյմանի ֆունկցիան ձգտում է {\displaystyle -\infty }։
Կոաքսիալ կաբելում էլեկտրամագնիսական դաշտը տարածվում է {\displaystyle a} և {\displaystyle b} շառավիղներով գլանների միջև։ Այդ տարածությունում {\displaystyle J} և {\displaystyle N} վերջնական ֆունկցիաներ են և պետք է պահպանվեն։ Սա է կլոր ալիքատարի և համառանցք կաբելների միջև եղած սկզբունքային տարբերությունը։ {\displaystyle E} տիպի ալիքների համար սահմանային պայմանները կգրվեն.

{\displaystyle E\_{Z}=0{\Big /}{\begin{matrix}r=a\\r=b\end{matrix}}\quad \quad (2)}
Կիրառելով (2) սահմանային պայմանը (1) հավասարման համար՝ կստանանք.

{\displaystyle {\begin{cases}C\_{1}J\_{m}\left(ga\right)+C\_{2}N\_{m}\left(ga\right)=0\\C\_{1}J\_{m}\left(gb\right)+C\_{2}N\_{m}\left(gb\right)=0\\\end{cases}}}
Որոշումը հետևյալն է՝

{\displaystyle {\begin{vmatrix}J\_{m}(ga)&N\_{m}(ga)\\J\_{m}(gb)&N\_{m}(gb)\end{vmatrix}}=0}
կամ

{\displaystyle J\_{m}(ga)N\_{m}(gb)-J\_{m}(gb)N\_{m}(ga)=0\quad \quad (3)}
Հատուկ ֆունկցիաների ամեն մի կարգի արժեքի համար կգտնվի *g* ' (n-ալիքային թվի համարն է) լայնակի ալիքային թվերի դիսկրետ արժեքների անվերջ քանակ։ Հավասարում (3)-ը, փաստորեն, ենթադրում է **E** տիպի ալիքների անվերջ մեծ հանրության առկայություն։

Նշանակենք՝

{\displaystyle g\_{mn}a=k\_{mn},{\frac {b}{a}}=p}։
Ալիքի կրիտիկական երկարությունն է.

{\displaystyle \lambda \_{kr}={\frac {2\pi }{g\_{mn}}},}
կամ 

{\displaystyle \lambda \_{kr}={\frac {2\pi (b-a)}{(p-1)k\_{mn}}}}
Ամենաերկար կրիտիկական ալիքը համապատասխանում է {\displaystyle (p-1)k} փոքրագույն արժեքին, որն է 2,405։

Հետևաբար,

{\displaystyle \lambda \_{kr.max}={\frac {6,28}{2,405}}(b-a)=2,61(b-a):}
Նկար 1. E տիպի ալիքի դաշտը
Աղյուսակում բերված են {\displaystyle k\_{mn}(p-1)} -ի որոշ արժեքներ E-տիպի ալիքների համար։

| p | {\displaystyle (p-1)k\_{01}} | {\displaystyle (p-1)k\_{02}} | {\displaystyle (p-1)k\_{03}} |
| --- | --- | --- | --- |
| 1.2 | 3.14 | 6.282 | 9.424 |
| 1.5 | 3.135 | 6.28 | 9.423 |
| 2 | 3.122 | 6.273 | 9.418 |
| {\displaystyle \propto } | 2.405 | 5.52 | 8.654 |

| p | {\displaystyle (p-1)k\_{11}} | {\displaystyle (p-1)k\_{02}} | {\displaystyle (p-1)k\_{13}} |
| --- | --- | --- | --- |
| 1.2 | 3.146 | 6.285 | 9.426 |
| 1.5 | 3.161 | 6.293 | 9.431 |
| 2 | 3.197 | 6.312 | 9.445 |
| {\displaystyle \propto } | 3.832 | 7.016 | 10.174 |

Եթե ալիքի երկարությունը **λ**-ից ավելի է, ապա էլեկտրական տիպի ալիքների տարածումը համառանցք կաբելում անհնար է։

Նկարում պատկերված է **E** տիպի ալիքի դաշտը։

Մագնիսական տիպի **H** ալիքները համառանցք կաբելում դիտարկվում են նույն ձևով։ Ուսումնասիրման արդյունքում կհանգենք այն հաստատման, որ առավելագույն երկար կրիտիկական ալիք ունի **H** տիպի ալիքը (նույնը, ինչ կլոր ալիքատարում)։

{\displaystyle \lambda \_{kr.H\_{11}}={\frac {2\pi (a+b)}{2}}:}
Եվ էլեկտրական, և մագնիսական տիպի ալիքների բաղադրիչները կարելի է ստանալ անցման բանաձևերից։ Ներկայումս E և H տիպի ալիքները համառանցք կաբելներում չեն կիրառվում, քանի որ դրանց կիրառումը համառանցք կաբելում էներգիայի ավելի մեծ կորուստներ է ստեղծում, քան երբ դրանք կիրառվում են կլոր ալիքատարում։ Ըստ այդմ, համառանցք գծում օգտագործվում է հիմնական տիպի՝ **TEM** ալիքը։

Օգտագործում
-----------

Համառանցք մալուխների հիմնական նպատակն է բարձր հաճախային ալիքների տեղափոխումը տարբեր տեխնոլոգիաներում.

* կապի համակարգ,
* հեռարձակման ցանցեր,
* ցանցերի ստեղծում,
* ալեհավաք-սնուցող համակարգ,
* Ավտոմատացում և այլ արդյունաբերական և հետազոտական տեխնիկական համակարգեր,
* Հեռակառավարման համակարգեր, չափման և հսկման,
* ազդանշանային համակարգեր և ավտոմատացում
* օբյեկտիվ հսկողության և ինժեներական համակարգը,
* հղումներ տարբեր էլեկտրոնային սարքերի բջջային օբյեկտների,
* ներհամակարգային և միջբլոկային հաղորդակցությունները որպես ռադիոէլեկտրոնային սարքավորումների մաս,
* կենցաղային և սիրողական տեխնիկայի տեխնոլոգիաներում,
* ռազմական տեխնիկա և այլ ոլորտները հատուկ կիրառման

Մալուխների կտրվացքները նաև կարելի է օգտագործել այլ նպատակների համար.

* մալուխներ ուշացումը գիծը,
* քառորդ ալիքային տրանսֆորմատորներ,
* հավասարեցման և համապատասխանեցման սարքեր,
* մաքրման և համապատասխանեցման իմպուլսներ,

Գոյություն ունեն նաև համառանցք մալուխներ ցածր հաճախային ալիքների և հաստատուն բարձր հոսանքների փոխանցման համար։ Այդպիսի մալուխի բնորոշ դիմադրությունը ստանդարտացված չէ։

Գրականություն
-------------

* Ա. Սարգսյան, Էլեկտրադինամիկա և ռադիոալիքների տարածում։ Ուսումնական ձեռնարկ։ Հայաստանի Պետական Ճարտարագիտական Համալսարան։ Երևան, 2004, {139-141} էջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 500)։*  |