**Վարդո**, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մուշի գավառում` նրա հյուսիսարևմտյան կողմում` Բյուրականի լեռների հարավային փեշերին։ Կենտրոնը հայաբնակ Գյումգում գյուղն էր։ Համապատասխանում է Տուրուբերանի Արշամունիք գավառի արևելյան մասին։

Ըստ ավանդության այստեղ է գտնվել Ադամի դրախտը։

Աշխարհագրություն
----------------

Վարդոյի տարածքով հոսում է Բազկան կամ Բյուրակն գետը (ստորին հոսանքում՝ Չարբուհար)։ Հարուստ է սառնորակ աղբյուրներով և հանքային ջրերով (հայտնի են Լալազարի ջերմուկները), ծաղկաշատ և խոտավետ մարգագետիններով։

Կլիմա
-----

Կլիման զով է և առողջարար։

Պատմություն
-----------

Վարդոն 1555 թ. անցել է Թուրքիային` Ամասիայի թուրք-պարսկական պայմանագրով։ Մինչև XIX դարի կեսը բաժանված է եղել երկու մասի։ Հյուսիսային հատվածը, որը կենտրոնի անունով կոչվել է նաև Բազկան, ենթարկվել է Էրզրումի փաշայության Խնուս գավառի բեյերին, հարավայինը (Չարբուհար ավանի շրջանը) մտել է Մուշի գավառի մեջ։ Գավառակը Վարդո է կոչվել **Վարդուկ** գյուղաքաղաքի (ավերակները գտնվում են Ս. Կարապետ վանքից հյուսիս) անունով։

XIX դարի 2-րդ կեսից Վարդոն եղել է Էրզրումի, ապա` Բիթլիսի նահանգի Մուշ գավառի կազմում։ XX դարի սկզբին Վարդոյում, հայերից բացի, բնակվել են նաև քրդեր և 1870-ական թթ. հաստատված կովկասյան լեռնականներ (չերքեզներ)։

Հայերը հիմնականում բնակվել են Բազկան գետի վերին հոսանքում՝ Գունդեմիր գյուղախմբում, որի կենտրոն Գունդեմիր գյուղը զուտ հայաբնակ էր և XIX դարի վերջին ունեցել է 200 տուն բնակիչ։ Վարդոյի գավառակի կենտրոն Գյումգյում գյուղում բնակվել է 60 տուն հայ։

Վարդոն այժմ Թուրքիայի Մուշի իլի կազմում է։

Տնտեսություն
------------

Բնակչությունը հիմնական զբաղվում էր հացահատիկային և բանջարանոցային մշակաբույսերի մշակությամբ, ծխախոտագործությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ և մեղվաբուծությամբ։

Վարչական բաժանում
-----------------

Ըստ Վ. Քինեի տվյալների 1891 թվականին գավառակն ուներ 16 994 բնակիչ, որից 9 000-ը մուսուլմաններ, 7994 հայեր էին։ Հայերի մեծ մասը զոհվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Սակավաթիվ փրիվածներն ապաստանել են Արևելյան Հայաստանում։

Տես նաև
-------

* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 4, էջ 786

Աղբյուրներ
----------

* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ. Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Վարդոյի գավառակ |
| --- |
|  |
| Կենտրոն | Գյումգյում |
|  |
| Գյուղեր | Ամարակ • Անե • Բազրկան • Բասկան • Գունդեմիր • Դոդան • Զրընգ • Թաթան • Խամուկ • Կարաթաշ • Հաջիբեկ • Հասանօվա • Չարբուհուր • Ռանդուլի • Սալըգան • Ուսթուկրան Վերին • Ուսթուկրան Ստորին |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Բիթլիսի վիլայեթ |
| --- |
|  |
| Բիթլիսի գավառ | Բիթլիս • Գյոզալդարա • Խիզան • Խլաթ • Մոտկան • Սպարկերտ • Տատիկ |
|  |
| Գենջի գավառ | Բադըկան • Գենջ • Խուլփ • Ճապաղջուր • Սասուն |
|  |
| Մուշի գավառ | Բուլանըխ • Խութ-Բռնաշեն • Մանազկերտ • Մուշ • Շատախ • Վարդո |
|  |
| Սղերդի գավառ | Բարվար • Էրուն • Խարզան • Հազզո-Խաբլջոզ • Շիրվան • Սղերդ • Ռեդվան |
|  |
| Այլ գավառներ | Ազ |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |