recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Գրետա Թասլակյան** (օգոստոսի 16, 1985(1985-08-16), Անջար, Զահլեի շրջան, Բեկաայի մարզ, Լիբանան), լիբանանահայ թեթևատլետուհի, կարճ տարածության վազքի ազգային ռեկորդակիր, համաարաբական խաղերի չեմպիոնուհի, Լիբանանի պատմության մեջ լավագույն վազորդուհի։

Կարիերա
-------

Գրետա Թասլակյանը ծնվել է 1985 թվականին Անջարում, այնուհետև տեղափոխվել է Բեյրութ։ Հայրը ծնվել է Սիրիայում, իսկ մայրը՝ Լիբանանում։ Հոր շնորհիվ մանկուց զբաղվել է սպորտով։ Տասներկու տարեկանից դպրոցներում մասնակցել է մրցումների։ Առաջին միջազգային հաղթանակը շահել է տասնյոթ տարեկանում։ Նա Լիբանանում առաջին կին մարզիկն է, որ երեք անգամ ներկայացրել է Լիբանանը օլիմպիական խաղերում։ Նա ներկայացրել է նաև Լիբանանը ֆրանկոֆոն երկրների համաարաբական ու համահայկական խաղերում։ Նա պահպանում է 60,100, 200 և 400 մետր սպրինտերական վազքի (կարճ տարածության վազք) ազգային ռեկորդները։ 200 մետրը նա հաղթահարել է 23,32 վայրկյանում, իսկ 100 մետրը՝ 11,5 վայրկյանում։ 2011 թվականին արաբական երկրների թեթև ատլետիկայի 10-րդ առաջնությունում նա Լիբանանին երկու ոսկի մեդալներ է ապահովել, իսկ Ասիայի 11-րդ առաջնությունում նվաճել է արծաթե և բրոնզե մեդալներ։ Գրետա Թասլակյանն այժմ հանդես է գալիս Բեյրութի «Inter-Lebanon» ակումբում։ Բացի սպորտից Գրետա Թասլակյանը փորձում է դրսևորել իրեն մոդելային աշխարհում և նկարահանվում է գովազդներում։ Գրետայի հովանավորը հանդիսանում է իր ամուսինը՝ գործարար Շահե Երևանյանը։

Մեդալներ
--------

* Ասիայի թեթև ատլետիկայի առաջնություն, 2011, Ճապոնիա, արծաթե մեդալ։
* Ասիայի թեթև ատլետիկայի առաջնություն, 2013, Հնդկաստան, բրոնզե մեդալ։
* Համաարաբական խաղեր, 2007, Եգիպտոս, երկու ոսկե մեդալ։
* Համաարաբական խաղեր, 2011, Կատար, մեկ ոսկե և մեկ արծաթե մեդալ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Sports-Reference.com
2. 1 2  World Athletics Database
3. ↑
4. ↑
|  |
| --- |
| **Բոցենի հուրանավոր** |
| Բոցենի հուրանավորԲոցենի հուրանավոր |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Հավամրգածաղկավորներ (Ericales) |
| **Ընտանիք** | Զարմանազանազգիներ (Polemoniaceae) |
| **Ցեղ** | Բոցենի *(Phlox)* |
| **Տեսակ** | **Բոցենի հուրանավոր** *(P. paniculata)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Phlox paniculata***L. 1753 |

**Բոցենի հուրանավոր** (լատ.՝ Phlox paniculata), զարմանազանազգիների ընտանիքին պատկանող միամյա կամ բազմամյա բույսեր են։ Ծագում են հիմնականում Հյուսիսային Ամերիկայից։ Հայտնի է բոցենու 60 տեսակ։ Հուրանավոր բոցենուց ստացվել են կուլտուրական բազմամյա ֆլոքսի բազմաթիվ սորտեր։

Նկարագրություն
--------------

Սպիտակ ծաղիկներով բոցենի հուրանավոր
Ուղիղ վեր ձգվող ընձյուղներով բույս է՝ 50-150 սմ բարձրությամբ, 1,5-5 սմ տրամագիծ ունեցող բուրումնավետ ծաղիկներով, որոնք բացվում են հուլիսից մինչև ուշ աշուն, ունեն ամենաբազմազան գունավորում, բայց ավելի հաճախ՝ ալ կարմիր, կարմրանարնջագույն, նարնջագույն, մանուշակագույն և այլն։ Հավաքված են հուրանանման ծաղկաբույլերում։ Բազմանում են կտրոններով, թփի բաժանմամբ և արմատային մացառներով։ Գարնանը, երբ ընձյուղները հասնում են 8-10 սմ երկարության, կտրոններ են վերցնում և տնկում ստվերոտ մարգերում կամ սառը ջերմոցներում։ Արմատակալելուց հետո հաջորդ գարնանը տնկում են մշտական տեղում։ Թուփը բաժանման համար կիսում են ծաղկելուց հետո կամ գարնանը։ Լայնորեն գործածվում է միքսբորդերներում, լանդշաֆտային ձևավորումներում, գազոնի ֆոնի վրա։

Կան բազմամյա բոցենու տեսակներ, որոնք օգտագործվում են որպես միամյա։ Այդպիսիններից է Դրյումոնդի բոցենին, որը խիտ թփակալող բույս է՝ 20-60 սմ բարձրությամբ։ Ծաղիկները բուրավետ են, տարբեր գունավորմամբ, հավաքված հովանոցանման վահաններում։ Լուսասեր և ջերմասեր է, լավ է աճում ինչպես մերձարևադարձային, այնպես էլ բարեխառն գոտու պայմաններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ. Վ. Հարությունյան, Քո շրջապատի ծաղիկները, Արևիկ հրատարակչություն, Երևան, 1987


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777852572 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Phlox paniculata
* APA: 2876
* BioLib: 40628
* EoL: 580833
* EPPO: POXPA
* GBIF: 2927744
* GRIN: 401812
* iNaturalist: 117437
* IPNI: 193615-2
* IRMNG: 11299305
* ITIS: 30973
* MichiganFlora: 2259
* MoBotPF: 285435
* NBN: NBNSYS0000004927
* NCBI: 103537
* NZOR: bcc09d9c-1479-4153-89f3-7c45aea14d4c
* PalDat: Phlox\_paniculata
* PFI: 8571
* Plant List: tro-25800423
* PLANTS: PHPA9
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:193615-2
* Tropicos: 25800423
* VASCAN: 8065
* WisFlora: 4482

 |

 |
Փարիզ ժամանած ադրբեջանցի ուսանողների մի խումբ, 1920 փետրվար
**Մուսավաթական Ադրբեջանի ուսանողներն արտասահմանում**, 1920-ականների սկզբին Արևմտյան Եվրոպայի, Ռուսաստանի և Թուրքիայի բուհեր ուղարկված ուսանողներ։ Ընդհանուր առմամբ պետական հովանավորությամբ արտասահման է ուղարկվել հասարակության տարբեր խավերից շուրջ 100 երիտասարդ, որի համար Ադրբեջանի Ժողովրդական Հանրապետության ժողովրդական լուսավորության նախարարությանն է հատկացվել 7 միլիոն ռուբլի։

Մուսավաթական Ադրբեջանի անկումից և նորաստեղծ պետության մեջ Կարմիր բանակի ներխուժման արդյունքում երկրի խորհրդայնացումից հետ ուսանողներից շատերը հայրենիք են վերադարձել, որտեղ բավականին զգալի բարձունքների էին հասել, դառնալով գործարանների տնօրեններ, նավթային ձեռնարկությունների ղեկավարներ և զբաղեցնելով այլ ղեկավարող պաշտոններ։ Ուսանողներից ոմանք հետագայում կառավարական պարգևների են արժանացել՝ ընդհուպ մինչև Լենինի շքանշան։ Այդ մարդկանց մեջ էին Ահմեդ Ռաջաբլին, Ասլան Վեզիրզադեն, Աշրաֆ Ալիևը, Սամանդար Ախունդովը, Թեյմուր Ասլանովը և այլք։

Չնայած, նախկին ուսանողներից շատերը հետագայում՝ 1930-ականներին հալածվել են ԽՍՀՄ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի մարմինների կողմից, ստանալով Գերմանիայի օգտին լրտեսության և Ադրբեջանի անկախության վերականգնման աջակցության մեղադրանքներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Միքելաձե Գ.* Զրույցներ Ռամիզ Աբութալիբովի հետ. առաջին ադրբեջանցի ուսանողները Եվրոպայում և Ջեյհուն բեկ Հաջիբեյլին.
2. ↑  *Мусаев И.* Культурное строительство в республике // *Азербайджанская Демократическая Республика (1918 - 1920)*. — Б. — ISBN 5-8066-0897-2.

1. ↑  Լուսանկարը նվեր է ստացել Ռազմիզ Աբութալիբովը Փարիզի խաղաղության վեհաժողով ադրբեջանական պատվիրակության նախկին խորհրդատու Մուհամմադ Մահերաամովից, ով ժամանակից օգնում էր երիտասարդ ուսանողներին տեղավորվել Եվրոպայում
Օրգանական հանածո վառելիք
**Օրգանական հանածո վառելիք.** վառելիքի և էներգիայի հիմնախնդիրը մարդկության առջև ծառացած կարևոր հարցերից մեկն է։ Արդյունաբերության և գյուղատնտեսության արտադրական կարողությունների ընդարձակման, նոր արտադրաեղանակների ներդրման, ձեռքի ծանր աշխատանքի վերացման համար անհրաժեշտ է վառելիքի և էլեկտրաէներգիայի արտադրության մշտական աճ։ Հազարամյակներ առաջ իրար հետ շփելով փայտի երկու կտոր՝ մարդն առաջին անգամ կրակ ստացավ, խորհրդավոր կրակ, որից այնուհետև մնաց անբաժան։ Դրանից սկսած՝ մինչև ժամանակակից գերհզոր հրթիռային շարժիչների ստեղծումը, մարդն անընդհատ փնտրել է ուժի և էներգիայի աղբյուրներ։ Դարեր շարունակ պարզագույն սարքերում որպես բանող ուժ օգտագործվել է մարդկանց և կենդանիների մկանային ուժը։ Այնուհետև մարդը կարողացել է իրեն ծառայեցնել շարժվող ջրի էներգիան։ Որպես առաջին ջրամեքենա կարելի է հիշատակել ոռոգման նպատակով օգտագործվող ասորեստանյան և եգիպտական շերեփանիվները։ 11-րդ դարից սկսած՝ հատկապես եվրոպական երկրներում հողմաղացների ձևով օգտագործվել է քամու ուժը, որը մինչ այդ ծառայում էր որպես առագաստանավերի շարժման միջոց։ Շոգեմեքենայի գյուտը 18-րդ դարի կեսերին (Ջ. Ուատտ) շրջադարձային եղավ քաղաքակրթության համար։ Ջերմային շարժիչների մյուս խումբը ներքին այրման շարժիչներն են, որոնցով համալրված են ավտոմեքենաները։ Այդ շարժիչում վառելիքի այրման ջերմությունը վերածվում է մեխանիկական աշխատանքի։ Ինքնաթիռների, նավերի և հրթիռների շարժման համար ևս օգտագործվում է քիմիական վառելիքի էներգիան։ Որպես էներգիայի հիմնական աղբյուր մինչև այժմ ծառայում է վառելիքի, հատկապես օրգանական վառելիքի այրման ջերմությունը։

Ջերմությունը էներգիայի այլ տեսակների, մասնավորապես աշխատանքի փոխարկվելու մասին գիտությունը կոչվում է ջերմադինամիկա։ Ըստ այս ուսմունքի առաջին սկզբունքի, որը միաժամանակ էներգիայի պահպանման օրենքն է, էներգիան չի կարող առաջանալ ոչնչից և չի կարող անհետանալ։ Քարածխի նստվածքները Երկրի ընդերքի ոչ մեծ խորություններում են, այդ պատճառով առաջինը հենց այդ վառելիքն է սկսել օգտագործվել։ Նավթը և գազը ավելի մեծ խորություններում են (3000 մ և ավելի) և, բնականաբար, հայտնաբերվել ու օգտագործվել են ավելի ուշ։ Հարկ է իմանալ, որ վերջիններիս բաժինը օրգանական հանածո վառելիքի ընդհանուր պաշարի մեջ մեծ չէ։

***Յուրաքանչյուր վառելիքի բաժինն ընդհանուր պաշարում.***

| Քարածուխ | Նավթ | Բնական գազ |
| --- | --- | --- |
| 80% | 10% | 10% |

Աղբյուրներ
----------

* Քիմիայի 12-րդ դասարանի ընդհանուր և բնագիտամաթեմատիկական հոսքերի դասագիրք (Առլիկ Խաչատրյան, Լիդա Սահակյան)
*Երաժշտության այլաբանություն,* Ֆիլիպպո Լիպպի (1475 - 1500): Երաժշտության այլաբանությունը նկարչության մեջ տարածված թեմա է: Լիպպին օգտագործել է Վերածննդի ժամանակաշրջանում տարածված երաժշտության խորհրդանիշներ, որոնցից շատերը եկել են հունական դիցաբանությունից:
**Այլաբանություն**, **ալեգորիա** (հին հունարեն՝ ἀλληγορία` այլաբանություն), փոխակերպության տեսակներից մեկը, որով իրականության որևէ կողմի, երևույթի, առարկայի մասին գաղափար է տրվում ոչ թե ուղղակի նկարագրությամբ, այլ գեղարվեստական կոնկրետ պատկերի, խոսքի ուրույն կառուցման միջոցով։

Բնությունից, կենդանիների կյանքից վերցված կամ որևէ այլ պատկերի օգնությամբ այլաբանությունը տալիս է հասարակական այս կամ այն երևույթի փոխաբերական նկարագիրը։ Այլաբանության բովանդակությունը պայմանական է, որի միջոցով բուն իմաստն արտահայտվում է անուղղակի կերպով։ Արվեստի տարբեր ճյուղերում օգտագործվում են այլաբանական կայուն պատկերներ։ Օրինակ` հայ մանրանկարչության և ճարտարապետության մեջ խաղողի ու նռան պատկերներն արտահայտել են հայ մարդու ստեղծագործ աշխատանքը, իսկ գեղարվեստական գրականության մեջ վարդի և սոխակի պատկերներով արտահայտվել է սիրո այլաբանությունը։ Առակները, առածները, հանելուկները, հեքիաթները հիմնականում կառուցվում են այլաբանական սկզբունքով։ Դրանցում, օրինակ, աղվեսը խորամանկության արտահայտություն է, առյուծը` ուժի և հզորության, գայլը` ագահության, նապաստակը՝ վախկոտության, մրջյունն ու մեղուն` աշխատասիրության և այլն։ Այլաբանական իմաստ կարող են ունենալ նաև այլ ժանրի գործեր (Եղիշե Չարենցի «Մահվան տեսիլ» պոեմը, Մաքսիմ Գորկու Մրրկահավի երգը բանաստեղծությունը, «Դանկոյի սիրտը» պատմվածքը և այլն)։

Տես նաև
-------

* Քարանձավի այլաբանություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 10։

Աղբյուրներ
----------

* Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան, «Գրականագիտական բառարան», 1980, էջ 12

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Վ. Դալի · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Համառոտ հրեական · Մեծ կատալոնական · Մեծ ռուսական · Ուղղափառ · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119308658 · GND: 4001236-0 · LCCN: sh85003642 · NDL: 00560317 · NKC: ph173216 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 343)։*  |
Արմունկի դիաթերմիա (1945 թվական)
**Դիաթերմիա** (հուն․՝ διά - միջով և νέρμη - տաքություն), էնդոթերմիա, թերմոպենետրացիա, էլեկտրաբուժության մեթոդ, հյուսվածքների և օրգանների տաքացումը բարձր հաճախականություն (1,6 Մհց) և 3 Ա ուժ ունեցող հոսանքով։ Մեթոդն առաջարկել է չեխ բժիշկ Ռ․ Ցեյնեկը, 1905 թվականին, իսկ «դիթերմիա» տերմինը՝ գերմանացի բժիշկ Ֆ․ Նահելշմիդը։ Մարմնի օրգաններն ու հյուսվածքներն օժտված են տարբեր էլեկտրահաղորդականությամբ․ ամենամեծ դիմադրությունն ունեն մաշկային, ճարպային, ոսկրային ու մկանային հյուսվածքները (սրանք ավելի ուժեղ են տաքանում), ամենափոքրը՝ արյունով և ավիշով հարուստ օրգանները՝ թոքեր, լյարդ, ավշային հանգույցներ (ավելի թույլ են տաքանում)։ Ջերմային ազդեցություններից բացի բարձր հաճախականության հոսանքը օրգանիզմում առաջացնում է առանձնահատուկ պրոցեսներ, որոնց էությունը բացահայտված չէ։ Ենթադրվում է, որ հոսանքի ներգործմամբ բջջային իոնները տեղաշարժվում են, իոնների սահմանային որոշ կոնցենտրացիաների դեպքում կոլոիդները քայքայվում են, և բջիջն անցնում է գրգռված վիճակի։ Դիաթերմիայի հիմնական ազդեցությունը արտահայտվում է ֆիզիոլոգիական ռեակցիաներով, բարձրանում է վեգետատիվ նյարդային համակարգի ակտիվությունը (ավիշի, արյան շրջանառության, նյութափոխանակության արագացում, լեյկոցիտների ակտիվության ուժեղացում), զգացող նյարդերի գրգռման շեմքը, թուլանում են կմախքային և ներքին օրգանների մկանները։ Այդ պատճառով դիաթերմիան կիրառում են միզածորանի, լեղուղիների, լեղապարկի և արյան անոթների կծկումներից առաջացող այլ հիվանդությունների, ինչպես նաև նյարդերի, նյարդարմատների ոչ թարախային բորբոքումների, մկանների և հոդերի ցավերի դեպքում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 370)։*  |
Հասարակ խոշորացույց
**Խոշորացույց**, աչքով վատ տեսանելի օբյեկտների դիտման օպտիկական սարք։ Օբյեկտը տեղավորում են խոշորացույցի կիզակետային հեռավորությունից աննշան փոքր հեռավորության վրա։ Խոշորացույցով անցնող և աչքի մեջ բեկվող ճառագայթները ցանցաթաղանթի վրա հավաքվում են ավելի մեծ անկյան տակ, քան խոշորացույցի բացակայության դեպքում։ Դրանով է բացատրվում սարքի խոշորացնող հատկությունը։

Խոշորացում է կոչվում {\displaystyle {\frac {\tan \alpha '}{\tan \alpha }}={\frac {D}{F}}} հարաբերությունը, որտեղ 

* α'-ը այն անկյունն է, որով երևում է պատկերն աչքի բիբի կենտրոնից,
* α-ն՝ այն անկյունը, որով երևում է լավագույն տեսողության հեռավորության (D=0, 25 մ) վրա գտնվող առարկան,
* իսկ F-ը կիզակետային հեռավորությունն է։

Պարզագույն խոշորացույցը փոքր խոշորացումով (~2-3) հավաքող ոսպնյակ է։ Միջին խոշորացում (4 - 10) ստանալու համար կիրառվում են 2 կամ 3 ոսպնյակներից կազմված համակարգեր։ Լինում է նաև չափիչ խոշորացույց՝ օբյեկտի գծային չափերի որոշման համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 73)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արշակունիներ (այլ կիրառումներ)
Աղվանից Մարզպանությունը 387-706 թթ.
**Մազքթաց Արշակունիները** Պարթև Արշակունիներից սերած թագավորական հարստություն էին մ.թ. I դ. 2-րդ կեսից մինչև 428-ը։ Մեծ Հայքի Արշակունիների հարստությունը հիմնելու հետ միաժամանակ պարթևներին հաջողվել է իրենցից սերած Վաչագան Քաջի, ապա և նրա հաջորդների ժառանգական արտոնությունը դարձնել Մազքթաց թագավորությունը, որի տիրապետությունը տարածված էր Կասպից ծովի արևմտյան ափերի վրա՝ Կովկասյան լեռնաշղթայից մինչև Կուր գետի ձախ ափը։ Արշակունիներն իրենց են ենթարկել բուն Աղվանքի տարածքում (Կասպից ծովից մինչև Ալազան գետի հովիտը և Կովկասյան լեռնաշղթայից մինչև Կուրի հոսանքը) բնակվող ցեղախմբերին, հիմնել Աղվանից պետությունը։ Այս թագավորության ժառանգորդներն իբրև հայ Արշակունիների տոհմակիցներ նրանց հետ ունեցել են քաղաքական և մշակութային սերտ հարաբերություններ։ Երկու թագավորությունների միջև երբեմն տեղի ունեցած բախումների հրահրողը եղել են Սասանյան թագավորները։ Աղբյուրները հանգամանորեն հիշում են Մազքթաց Արշակունիների թագավորներ Վաչագան Քաջին, Սանեսանին կամ Սանատրուկին, Ուռնայրին և Արսվաղենին։ Սասանյան Պարսկաստանը 428-ին վերացրեց Մազքթաց Արշակունիների հարստությունը հայ Արշակունիների թագավորության հետ միասին։ Այնուհետև ամբողջ բուն Աղվանքը, իր ցեղային տարասեռ միավորումներով, Մեծ Հայքի Արցախ և Ուտիք նահանգների հետ միասին կազմել է Աղվանից մարզպանությունը։

Գրականություն
-------------

* *Փավստոս Բուզանդ, Պատմություն Հայոց, Երևան, 1968*

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 108)։*  |
**Ժոսլեն I Կուրտենե** (ֆր.՝ Josselin I de Courtenay, 1072, Կուրտենե - 1131 կամ 1131, Ուռհա, Թուրքիա և Քեսունի բերդ, Բեհեսնի, Ադըյամանի մարզ, Թուրքիա), Գալիլեայի իշխան (1112-1118), 1118 թվականից Եդեսիայի կոմս։ Իր կառավարության տարիներին Եդեսիայի կոմսությունը ծաղկունք ապրեց։ Նա ուներ կրտսեր որդի սինյոր Ժոսլեն դը Կուրտենեն և Իզաբելլա դե Մոնլերին, ինչպես նաև իր ազգական Բալդուին II (Երուսաղեմի արքա)-ը։

Նա տեղափոխվել է Պաղեստին, որտեղ Ժոսլեն I անունով 1118 թվականին դարձել Եդեսիայի կոմս՝ փոխարինելով իր զարմիկ Բալդուին II-ին, ով դարձավ Երուսաղեմի թագավոր։

1131 թվականին Ժոսլեն I-ը վիրավորվել է Դանեշմանդների ամիրա ալ-Ղազիի դեմ ճակատամարտում. վերջիններս գրավում են Քեսունի բերդը։ Կոմսը մահանում է, և նրան փոխարինելու է գալիս որդին՝ Ժոսլեն II-ը։

Ամուսնացած էր Կիլիկիայի իշխան Թորոս Ա-ի քրոջ՝ Բեատրիս Ռուբինյանի հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  WikiTree — 2005. — ed. size: 23699588
2. ↑  *Կլոդ Մութաֆյանը* // Վերջին թագավորություն // Խմբ-"Բորոդինո", էջ 25 (161) 2009 թ.

Գրականություն
-------------

* Nicholson, R. B. "Joscelyn I, prince of Edessa". Univ. of Illinois Press-ը, 1954.

|  |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ՆախորդողԲալդուին II | **Եդեսիայի կոմս**1118 — 1131 | Հաջորդող Ժոսլեն II |
|

 |
**Կարավանկե** (Կարավանկս կամ Կարավանկաս, սլովեն.՝ Karavanke, գերմ.՝ Karawanken), լեռնաշղթա Հարավային Կրաքարային Ալպերում։ Ձևավորում է բնական սահման Ավստրիայի ու Սլովենիայի միջև։ Լեռնաշղթան ձգվում է արևմուտքից արևելք 120 կմ և հանդիսանում է Եվրոպայի ամենաերկար լեռնաշղթան։

Կարավանկե լեռնաշղթայի ամենաբարձր կետը Վելիկի Ստոլն (գերմ.՝ Hochstuhl, սլովեն.՝ Veliki Stol) է, որն ունի 2236 մ բարձրություն։ Լեռնաշղթային է պատկանում Մեժակլա բարձրավանդակը։ Լեռնաշղթայի հյուսիսայի ստորոտին է տեղակայված ալպիական Ֆակեր-Զե լիճը։

Լեռնաշղթան ձևավորվել է կրաքարից ու դոլոմիտներից։ Խիստ մասնատված է, Ավստրիայի կողմի լանջերը կտրուկ են ու ժայռոտ, իսկ Սլովենիայի կողմինը ավելի հարթ են և ծածկված են լայնատերև ու փշատերև անտառներով։ 1700—1800 մետրից բարձր տարածվում են թփուտներն ու ալպիական մարգագետինները։

Կարավանկե լեռնաշղթան հայտնի է լեռնագնացների շրջանում։ Բազմաթիվ լեռնագագաթներից հիանալի տեսարան է բացվում դեպի Դրավա գետի հովիտը, որտեղ տեղակայված է Ավստիայի Կլագենֆուրտ քաղաքը, և դեպի Սավա գետի հովիտը, որտեղ գտնվում է Սլովենիայի մայրաքաղաք Լյուբլյանան։

Լեռնաշղթայի արևմտյան հատվածի տակ փորված է երկաթուղային ու ավտոմոբիլային Կարավանկե թունելը, որն իրար է կապում Ֆիլախ ու Եսենիցե քաղաքները։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կարավանկե լեռնաղթայի քարտեզներ ու լուսանկարներ (անգլ.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Austrian map (գերմ.) — BEV.
2. ↑  Flügel, Helmut W. & Peter Faupl (eds.). 1987. *Geodynamics of the Eastern Alps*. Vienna: Franz Deuticke, p. 374.
3. ↑  *McGraw-Hill Encyclopedia of Science and Technology*, vol. 6. 2002. New York: McGraw Hill Higher Education, p. 708.
4. ↑  Pavlakovich-Kochi, Vera, Barbara Jo Morehouse, & Doris Wastl-Walter. 2004. *Challenged Borderlands: Transcending Political and Cultural Boundaries* Aldershot: Ashgate, p. 58.
5. ↑  Kmecl, Matjaž, & Joco Žnidaršič. 1987. *Treasure Chest of Slovenia*. Ljubljana: Cankarjeva založba.
6. ↑  Murray, John. 1871. *Handbook for Travellers in Southern Germany*. London: John Murray, p. 369.
7. ↑  Raos, Ivan, & Miodrag Stojanović. 1966. *The Beauties of Yugoslavia*. Ljubljana: Delo.
**Վահե Հմայակի Սամուելյան** (հունվարի 25, 1935(1935-01-25), Հալեպ), հայ դերասան, ռեժիսոր։

Կենսագրություն
--------------

Վահե Սամուելյանը ծնվել է 1935 թվականին Հալեպում։ Սովորել է Մեսրոպյան դպրոցում։ Առաջին անգամ բեմ է բարձրացել 1947 թվականին դպրոցական թատրոնում, կատարելով Հիսուսի դերը (աչքերը կապույտ լինելու համար), իսկ մեծ հորեղբոր կազմակերպած «Պատվի համար»-ում խաղացել է Վարդանի դերը։

1956 թվականից աշխատել է Հայ երիտասարդաց ընկերակցության թատերախմբում (ՀԵԸ), «Գերմանիկ Վասպարական» թատերախմբում բեմադրել է «Անին ծախվեցավ» պիեսը, կազմակերպել է Հայ երիտասարդաց ընկերակցության ուսանողական թատրոնը, որտեղ բեմադրել է Հակոբ Պարոնյանի «Շողոքորթը», Ալեքսանդր Սարուխանի «Մենք հայերեն չենք գիտեր» պիեսները։

Սամուելյանի թատերական գործունեությունը հիմնականում ընթացել է Հայ երիտասարդաց ընկերակցության թատերախմբում, որը 1961 թվականից կրում է Պետրոս Ադամյանի անունը։ Երկար տարիներ եղել է թատերախմբի ատենապետը։

Դերեր
-----

Խաղացել է և մեծ հաջողություն է գտել առանձնապես կատակերգական և բնութագրական դերերում՝ 

* Գիքո («Պեպո»),
* Կիսլար («Պաղտասար աղբար»),
* Բոլդին («Օշին Պայլ»),
* Ագնոստրոս («Եզովպոս»),
* Ֆերեկիս («Պահանջվում է ստախոս»),
* Պլանչլի («Շոկոլադե զինվորը»),
* Վալերիոս («Ագահը»,
* Չուբուկով («Առաջարկություն»),
* Տոպազ (համանուն պիեսում),
* պրոֆեսոր («Գնա մեռի, արի սիրեմ»),
* Ռուֆ Էլպի («Իմ սիրտը լեռներում է») և այլն։

Ռեժիսորական աշխատանքներ
-----------------------

Բեմադրել է «Պաղտասար աղբար». «Շողոքորթը», «Քաղաքավարության վնասները», «Մենք հայերեն չենք գիտեր» ը և այլ պիեսներ, հոդվածներով հանդես է եկել մամուլում, երկարամյա բեղմնավոր գործունեաթյան համար պարգևատրվել է «Պետրոս Ադամյան» թատերախմբի արծաթե և ոսկե հուշամեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բախտիար Հովակիմյան, Թատերական օրացույց, «Ասողիկ» հրատարակչություն, Երևան, 2005
Ներկայիս ունիտար պետությունները
**Ունիտար պետություն**, պետական կարգ, իշխանության վարչատարածքային կազմավորման առանձնահատկությունների ամբողջություն։

Պետությունների տեսակներ
-----------------------

Ըստ պետական կարգի պետությունները լինում են․

* ունիտար
* դաշնային կամ ֆեդերատիվ։

Մասնագիտական գրականության մեջ առանձնացվում են նաև կոնֆեդերացիաներ կամ համադաշնություններ, որոնք, կարելի է ասել, ոչ թե պետություններ են, այլ պետությունների համագործակցության ձևեր։ Ունիտար պետությունները ծագումնաբանորեն ավելի վաղ են հանդես եկել։ Ունիտար պետությունները, որպես կանոն, ձևավորվում են մոնոէթնիկ տարածքների վրա։ Այստեղ վարչատարածքային բոլոր սուբյեկտները հավասար են իրենց քաղաքական և իրավական կարգավիճակով։ Ունիտար պետություններում գործում է 1 սահմանադրություն, միասնական օրենսդրություն, միասնական օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների մարմիններ։ Ունիտար պետություններում վարչատարածքային միավորները չեն կարող ունենալ սեփական կառավարությունը, սեփական պառլամենտը կամ դատական իշխանության կառույցները։ Ունիտար պետությունները տարանջատվում են՝

* կենտրոնացված
* ապակենտրոնացված պետություններ։

Կենտրոնացված ունիտար պետությունների օրինակ է ՀՀ-ը, իսկ ապակենտրոնացվածի՝ Ֆրանսիան, Վրաստանը և այլն։
Ունիտար կամ միացյալ է համարվում այն պետությունը, որտեղ առկա է մեկ միասնական սահմանադրություն և որի ամբողջ տարածքում գործում են կենտրոնացված պետական իշխանություն և կառավարման միասնական համակարգ։ Այստեղ ներքին տարածական բաժանումը ընդունված է անվանել վարչատարածքային բաժանում, իսկ միավորները՝ վարչատարածքային միավորներ։ Աշխարհի պետությունների մեծ մասն ունիտար են, օրինակ՝, որն ունի երկաստիճան կառուցվածք։ Այն բաղկացած է և մարզերին ենթական համայնքներից ։

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Պետության և պետական կառավարման ձևեր |
| --- |
|  |
| Ավազակապետություն • Ավտոկրատիա • Արիստոկրատիա • Բացարձակ միապետություն • Բռնապետություն • Գերոնտոկրատիա • Դաշնություն • Դիարխիա • Եռապետություն • Թեոկրատիա • Ժողովրդավարություն • Իսլամիստական պետություն • Խորհրդարանական ժողովրդավարություն • Կեսարոպապիզմ • Կոնդոմնիում • Կրիտարխիա • Համադաշնություն • Հանրապետություն • Մերիտոկրատիա • Միակուսակցական պետություն • Միապետություն • Նետոկրատիա •Պարտիտոկրատիա • Պլուտոկրատիա • Պոնտիֆիկատ • Պսևդոկրատիա • Սահմանադրական միապետություն • Տեխնոկրատիա • Ունիտար պետություն • Քառապետություն • Օլիգարխիա • Օխլոկրատիա |

 |
**«Երուսաղեմի ասիզներ»**, Երուսաղեմի թագավորության օրենքների ժողովածու։

Բաղկացած է երկու մասից․ Վերին և Ստորին Ատյանի ասիզներ։ Մեզ է հասել XIII դ․ Կիպրոսում կազմված օրինակը՝ օրենսդիրներ Ֆիլիպ Նավարացու և Ժան դ’Իբելենի խմբագրությամբ։ «Երուսաղեմի ասիզները» փորձի հիման վրա նշված իրավական նորմեր են, այսինքն՝ դատավորների արձանագրած դեպքեր ու դեպքերի մշակումներ՝ պատճառաբանված փաստարկներով և վկայակոչումներով։ Դրանք կարգավորել են թագավորի և նրա վասալների փոխհարաբերությունները՝ կապված ավատի և դրա դիմաց կատարվող զինվորական ծառայության հետ։ «Երուսաղեմի ասիզներ»-ում ավելի շատ թագավորի պարտականություններն են նշված, քան իրավունքները։

«Երուսաղեմի ասիզները» օգտագործվել եև նաև Կիլիկիայի հայկական պետությունում՝ կարգավորելու համար ֆեոդալական հողատիրական հարաբերությունները։

Տես նաև
-------

* Անտիոքի ասիզներ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 642)։*  |
**Ստոյու Նեդելչև Շիշկով** (բուլղար․՝ Стою Неделчев Шишков, 27 հուլիսի, 1865, Ուստովո, Օսմանյան կայսրություն - 26 դեկտեմբերի, 1937, Պլովդիվ, Բուլղարիայի թագավորություն), բուլղարացի գրող, բանահավաք, ազգագրագետ ու պատմաբան, Սմոլյանի թանգարանի հիմնադիրը, զբաղվել է Ռոդոպների ու Թրակիայի լեռների ուսումնասիրությամբ։

Կենսագրություն
--------------

Ստոյու Շիշկովը ծնվել է 1865 թվականի հուլիսի 27-ին Ուստովո բնակավայրում (ներկայում՝ Սմոլյան քաղաքի թաղամասերից մեկը)՝ մանր արհեստավորի ու առևտրականի ընտանիքում։ 14 տարեկան հասակում նա սկսել է սովորել Ուստովոյի Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցուն կից ուսումնարանում։ Մինչև 1927 թվականը նա որպես ուսուցիչ աշխատել է Բուլղարիայի տարբեր բնակավայրերում՝ Ուստովոյում, Ռայկովոյում, Լևոչևոյում, Օրեխովոյում, Չեպելարեում, Ասենովգրադում և Պլովդիվում։ Մանկավարժական գործունեությանը զուգահեռ Ստոյու Շիշկովն զբաղվել է գիտական-լուսավորական, հրապարակախոսական ու հրատարակչական գործունեությամբ։ Նա հրատարակել է «Родопски старини» (1887-1892), «Славееви гори» (1894), «Родопски напредък» (1903-1912) ամսագրերը։ Ստոյու Շիշկովը բազմիցս մեկնել է Ռոդոպներ, և ինքն է ֆինանսավորել բոլոր հրատարակությունները։

Ստոյու Շիշկովն զբաղվել է Ռոդոպների ու Թրակիայի լեռների ուսումնասիրությամբ։ Նա հեղինակել է ավելի քան 70 գրքեր, հետազոտական աշխատանքներ ու գրախոսություններ, որոնց մեծ մասը նվիրված են Ռոդոպների ու Թրակիայի լեռների բնակչության ազգագրությանը, բանահյուսությանը, լեզվաբանությանը, ժողովրդագրությանը, պատմությանը, առևտրին ու թանգարանային գործին։ Նա դարձել է Սմոլյանի Պատմության մարզային թանգարանի հիմնադիրը։ Իր 70-ամյակի օրը ա թանգարանին է նվիրել, այսպես կոչված, «Կանոնների ժողովածու» «Ռոդոպների ազգագրաական թանգարանի հիմնադիր Ստ. Ն. Շիշկով, ք. Պլովդիվ, 26 մայիսի, 1935 թվական» մակագրությամբ և հատկացրել է ևս 50 հազար բուլղարական լև իր հայրենի Ուստովոյում ազգագրական թանգարանի կազմակերպման համար։

Ստոյու Շիշկովը մահացել է 1937 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Պլովդիվում։

Ստոյու Շիշկովի անունն են կրում Բուլղարիայի մի շարք դպրոցներ, որոնց թվին են պատկանում Սմոլյանի չորրորդ դպրոցն ու Սոֆիայի 34-րդ դպրոցը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress.
2. ↑  Основно училище "Стою Шишков" гр. Смолян (բուլղ.)
3. ↑  34 ОУ "Стою Шишков" (բուլղ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Стою Шишков Archived 2014-11-13 at the Wayback Machine. Регионалнa библиотека "Николай Вранчев" - гр. Смолян (բուլղ.)
* Помаците между глада и кръста (1912 – 1913). Ограбвани и малтретирани (բուլղ.)
* СТОЮ НЕДЕЛЧЕВ ШИШКОВ Archived 2017-04-24 at the Wayback Machine. (բուլղ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12475072n · GND: 135792029 · ISNI: 0000 0001 1584 1812 · LCCN: n85121572 · NKC: js2006342094 · SUDOC: 110727681 · VIAF: 110415 · WorldCat VIAF: 110415 |

 |

 |
**Կենսաօրգանական քիմիան** օրգանական քիմիայի բաժիններից մեկն է, որն ուսումնասիրում է կենդանի օրգանիզմներում նյութափոխանակությանը մասնակցող օրգանական միացությունները (զանազան դասերի և շարքերի պատկանող), որոնց կազմում հանդիպում են մոտ 20 տարրեր։

Կենդանի օրգանիզմներից անջատված միացությունների կազմի մեջ մտնող տարրերի գերակշռող մասը կազմում են ածխածինը և ջրածին, այդ իսկ պատճառով օրգանական միազությունները ուսումասիրող գիտությունը անվանում են նաև ածխածնի միացությունների քիմիա։ Այդ միացությունների կազմում հանդիպում են նաև O, N, S, P տարրերը, որոնք կոչվում են օրգանոգեն և մտնում են կյանքի համար անհրաժեշտ միացությունների կազմի մեջ։

Նյութափոխանակությանը մասնակցող միացությունները կոչվում են մետաբոլիտներ։ Կարևորագույն մետաբոլիտներ են բիոպոլիմերները (սպիտակուցներ, նուկլեինաթթուներ, պոլիսախարիդներ)՝ բոլոր կենդանի օրգանիզմների կառուցվածքային հիմքը և բիոռեգուլյատորները (ֆերմենտները, հորմոններ, նեյրոմեդիատորներ, վիտամիններ), որոնք կարգավորում են նյութափոխանակությունը։

Մեթոդներ
--------

Մինչև օրգանական քիմիայի զարգացումը որպես գիտություն, բազմաթիվ, այսպես կոչված, բնական ծագում ունեցող միացություններ (բույսերից և կենդանի օրգանիզմներից անջատած) օգտագործվում էին զանազան հիվանդությունների բուժման համար, որպես օծանելիքներ, սոսինձներ և տարբեր այլ խնդիրների լուծման նպատակներով։ Այդ նյութերը օգտագործվում էին առանց նրանց քիմիական կազմը և կառուցվածքը իմանալու, ելնելով նրանց արդեն հայտնի հատկություններից։ Դարեր շարունակ հայտնի էին ցիտրուսների բուժիչ հատկությունները, մինչև 1933 թվականը անջատվեց և ուսումնասիրվեց նրանց ակտիվ գործող բաղադրամասի՝ վիտամին C-ի (ասկորբինաթթվի) քիմիական կառուցվածքը։ Այժմ վերածնունդ է ապրում հետաքրքրությունը դեպի ժողովրդական բժշկությունը։

Բնական աղբյուրներից անջատվում և մանրակրկիտ ուսումնասիրվում են բազմաթիվ բուժիչ հատկություններով օժտված միացություններ։

Միացությունների կառուցվածքների բացահայտում
------------------------------------------

Միացությունների կառուցվածքների բացահայտումը հնարավորություն է տալիս մշակել նրանց սինթեզի եղանակները և արդյունաբերական ծավալներով արտադրումը։ Օրինակ, վիտամին C-ի սինթեզի եղանակը մշակվել է դեռևս 1933 թվականին, իսկ այժմ յուրաքանչյուր տարրի ամբողջ աշխարհում սինթեզվում է մոտ 40 տոննա վիտամին C։

Հիմնական խնդիրներ
-----------------

Կենսաօրգանական քիմիայի հիմնական խնդիրներից են՝

1. բնական և սինթետիկ ծագում ունեցող կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների, դեղանյութերի կառուցվածքի ուսումնասիրությունը,
2. օրգանական միացությունների կառուցվածքի և կենսաբանական ակտիվության միջև եղած կապի պարզաբանումը,
3. կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների սինթեզը։

Տես նաև
-------

* Օրգանական քիմիա
* Մոլեկուլային կենսաբանություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Manfred T. Reetz: *Biocatalysis in Organic Chemistry and Biotechnology: Past, Present, and Future*, J. Am. Chem. Soc. 135 (2013) S. 12480−12496.

Գրականություն
-------------

* *Бендер М. Бергерон Р. Комияма М.* Биоорганическая химия ферментативного катализа. Пер. с англ. — М.: Мир, 1987. — 352 с.
* *Дюга Г. Пенни К.* Биоорганическая химия. — М.։ Мир, 1983.
* *Тюкавкина Н. А. Бауков Ю. И.* Биоорганическая химия. — М.: Медицина, 1991.
**Կենտ-զույգ տեսակավորումը** համեմատաբար պարզ տեսակավորման ալգորիթմ է։

Այն գործում է՝ համեմատելով ցուցակի բոլոր կենտ, զույգ ինդեքսներով էլեմենտները առանց բացառությունների, և եթե որևէ զույգը սխալ հերթականությամբ է (առաջինը երկրորդից մեծ է), էլեմենտները տեղերով փոխվում են։ Հաջորդ քայլը կրկնում է նույն գործընթացը հաջորդական տարրերի համարակալված զույգերի համար։ Այնուհետև այն փոխում է (զույգ, կենտ) և (կենտ, զույգ) քայլերը մինչև ցուցակը կտեսակավորվի։ Այս գործընթացը կարելի է նմանեցնել պղպջակային տեսակավորում կիրառող զուգահեռ պրոցեսորներ օգտագործելուն, որոնցից յուրաքանչյուրը սկսում է գործել ցուցակի տարբեր կետերից (բոլոր կենտերը սկսում են առաջին քայլը)։

Կենտ-զույգ տեսակավորումը համեմատական տեսակավորում է, որը հիմնված է պղպջակային տեսակավորման վրա, որի հետ ունի բազմաթիվ ընդհանուր բնութագրեր։ Տեսակավորման այս ալգորիթմը միայն քանակապես է ավելի դժվար կիրառել, քան պղպջակային տեսակավորումը։

Ալգորիթմ
--------

Ալգորիթմի օրինակը C++ լեզվով։

```
 template <class T>
void OddEvenSort (T a[], int n)
{
 for (int i = 0 ; i < n ; i++)
 {
 if (i & 1) // 'i' is odd
 {
 for (int j = 2 ; j < n ; j += 2)
 { 
 if (a[j] < a[j-1])
 swap (a[j-1], a[j]) ;
 }
 }
 else
 { 
 for (int j = 1 ; j < n ; j += 2)
 {
 if (a[j] < a[j-1])
 swap (a[j-1], a[j]) ;
 } 
 }
 }
}

```

Ալգորիթմի օրինակը javascript լեզվով։

```
/\* Ենթադրվում է, որ a-ն արժեքների զանգված է։ \*/
var sorted = false;
while(!sorted)
{
 sorted=true;
 for(var i = 1; i < list.length-1; i += 2)
 {
 if(a[i] > a[i+1])
 {
 swap(a, i, i+1);
 sorted = false;
 }
 }

 for(var i = 0; i < list.length-1; i += 2)
 {
 if(a[i] > a[i+1])
 {
 swap(a, i, i+1);
 sorted = false;
 }
 }
}

```

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
«Դարյալ» տիպի կայանի պատկերը ամերիկյան մասնագետների կատարմամբ
**Գաբալայի ռադիոտեղորոշիչ կայան** կամ **Գաբալայի ՌՏԿ** (ռուս.՝ Габалинская радиолокационная станция), «Դարյալ» տիպի ռադիոտեղորոշիչ կայան, հրթռրային հարձակման կանխման համակարգի բաղադրիչ մաս, որը գտնվում է ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Գաբալա (Կուտկաշեն) քաղաքի մոտ, տվյալ դիպի ԽՍՀՄ-ում կառուցված ինը կայանների մեկը։

2012 թվականի դեկտեմբերի 10-ին հայտնի է դարձել, որ Ռուսաստանը դադարեցրել է Գաբալայի ռադիոտեղորոշիչ կայանի (ՌՏԿ) գործունեությունը, քանի որ 2012 թվականի դեկտեմբերի 9-ին լրացել է «Ռուսաստանի ու Ադրբեջանի կառավարությունների միջև Գաբալայի ՌՏԿ-ի կարգավիճակի, շահագործման սկզբունքների ու պայմանների վերաբերյալ» համաձայնագրի ժամկետը, ռուսական կողմը նոտա է հղել՝ այս տարվա դեկտեմբերի 10-ից Գաբալայի ՌՏԿ-ի շահագործման դադարեցման մասին։

Ռուսաստանը Գաբալայի ՌՏԿ-ն 10 տարով վարձակալել էր 2002 թվականի դեկտեմբերին։ Եվ քանի որ սպառվում էր դրա վարձակալության ժամկետը, վերջինս մտադիր էր պայմանագիրը երկարաձգել մինչև 2025 թվականը։ Սակայն Ադրբեջանը պահանջել էր 43 անգամ ավելացնել տարեկան վարձավճարի չափը՝ 7 միլիոն դոլարից հասցնելով մինչև 300 միլիոն դոլարի։

Կառուցման աշխատանքները ընթացել են 1976 թվականից, ռազմական հերթապահության է անցել 1985 թվականից։ Տեխնիկական ռեսուրս ապահովում է ՌՏԿ-ի աշխատունակությունը մինչև 2012 թվականը։ Այս կառույցը ԽՍՀՄ հակահրթիռային պաշտպանության կարևորագույն մասն էր կազմում և նախատեսված էր խորհրդային պետության հարավային սահմանների պաշտպանության համար։ Կայանի աշխատելու էֆեկտիվ շառավիղը կազմում է 8 հազար կմ։ Դա հերիք էր Հնդկական օվկիանոսի ջրատարածությունից արձակված հրթիռները նկատելու համար, ընդ որում ՌՏԿ-ի տեսադաշտում են ամբողջությամբ Թուրքիայի, Իրաքի, Իրանի, Հնդկաստանի և Մերձավոր Արևելքի բոլոր պետությունների տարածքները։ Գաբալայի կայանի օգնությամբ կարելի է նկատել ոչ թե միայն հրթիռների արձակումները, այլ նաև հետևել դրանց հետագծին, ինչը հնարավորություն է տալիս չեզոքացնել սպառնալիքը։

Տես նաև
-------

* Հակահրթիռային պաշտպանություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ի՞նչն է հրթիռային հարձակման կանխման Գաբալայի ՌՏԿ-ի համակարգը
2. ↑  Ամփոփիչ հոդված Գաբալայի ՌՏԿ-ի մասին GlobalSecurity.org կայքում (անգլ.)
3. 1 2  Ռուսաստանը դադարեցրել է Գաբալայի ռադիոտեղորոշիչ կայանի գործունեությունը
4. ↑  Գաբալայի ռադիոտեղորոշիչ կայանի հնարավորություններ
**Գործազուրկ**, Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության ընդունված սահմանման համաձայն՝ **գործազուրկ** պետք է համարել այն մարդկանց, ովքեր որոշակի ժամանակահատվածի համար միաժամանակ բավարարել են հետևյալ երեք պայմաններին.

1. Չեն ունեցել աշխատանք կամ եկամտաբեր զբաղմունք.
2. Ակտիվորեն փնտրել են աշխատանք կիրառելով բոլոր միջոցները, այսինքն՝ դիմել են զբաղվածության պետական և (կամ) մասնավոր ծառայություն, աշխատանք են փնտրել իրենց ծանոթների, բարեկամների, աշխատանքային հայտարարությունների միջոցով կամ կամայական այլ եղանակով՝ այդ ժամանակահատվածին նախորդող 4 շաբաթների ընթացքում.
3. Պատրաստ են եղել անմիջապես (այսինքն՝ առաջիկա 2 շաբաթվա ընթացքում) անցնել աշխատանքի։

Գործազուրկ են համարվում նաև անձինք, ովքեր դիտարկվող ժամանակահատվածին նախորդող 4 շաբաթվա ընթացքում չեն ունեցել և չեն փնտրել աշխատանք, քանի որ արդեն գտել են և կանցնեն աշխատանքի առաջիկա 2 շաբաթվա ընթացքում։
Բացի վերոգրյալից Զբաղվածության պետական ծառայությունում գրանցված գործազուրկ են համարվում տարիքային կենսաթոշակի իրավունք տվող տարիքը չլրացած՝ աշխատանք փնտրող և «Զբաղվածության մասին» ՀՀ օրենքով նախատեսված գործունեության որևէ տեսակով չզբաղված անձինք, ովքեր աշխատանք են փնտրում և այն գտնելու նպատակով հաշվառված են զբաղվածության պետական գործակալությունում, պատրաստակամ են անցնել հարմար աշխատանքի և գործակալության կողմից ստացել են գործազուրկի կարգավիճակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության Սոցիալ-տնտեսական Վիճակը 2016 թվականի հունվար-հունիսին։ Եր.-2016
Երուսաղեմի լույսերի փառատոն, Դավիթի միջնաբերդ և հին քաղաքի պատեր
Երուսաղեմի լույսերի փառատոն, 2012 թվական
**Երուսաղեմի լույսերի փառատոնը** Երուսաղեմում ամեն ամառ անցկացվող մեկշաբաթյա փառատոն է։

Պատմություն
-----------

Երուսաղեմի լույսերի փառատոնը հիմնադրվել է 2009 թվականին։ Այն ցուցադրում է միջազգային առաջատար նկարիչների աշխատանքը, որոնք լույսն օգտագործում են որպես ստեղծարար միջոց։

2011 թվականի փառատոնին, որը տեղի է ունեցել Երուսաղեմի հին քաղաքում և նրա շրջակայքում, մասնակցել է ավելի քան 200,000 այցելու։ 2012 թվականին ցուցադրությունը տարածվել է հին քաղաքի այլ թաղամասերում, ներառյալ Դամասկոսի դարպասից Ռեհով Հագայ տանող առևտրային փողոցը։

Պահապան հրեշտակ, Մարո Ավրաբոու և Դմիտրի Խանակիս, 2013 թվական
Լոտոսանման գմբեթ, Դան Ռոսեգարդե, 2013 թվական
Մեկ շաբաթ տևող փառատոնը հովանավորվում են Երուսաղեմի քաղաքապետարանի, Վարչապետի գրասենյակի, կիսահասարակական Արիել ընկերության և Երուսաղեմի զարգացման գործակալության կողմից։ 7 միլիոն շեկել մասամբ վճարվել է առևտրային հովանավորների կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Dazzling nights in the Old City", Dani Bronstein, Times of Israel June 8, 2012,
2. ↑  "Jerusalem Gears Up for Annual Light Show", June 1, 2011, CBN,
3. ↑  "The light shines out in Jerusalem", Hello (magazine)
4. ↑  "Old City to shine during third annual light festival", Melanie Lidman, 05/26/2011

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքէջ Archived 2020-03-31 at the Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Կղմուխ անցողուն** |
| Կղմուխ անցողունԿղմուխ անցողուն |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| **Ընտանիք** | Աստղածաղկազգիներ (Asteraceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Աստղածաղկայիններ (Asteroideae) |
| **Տրիբա** | *Inuleae* |
| **Ցեղ** | Կղմուխ *(Inula)* |
| **Տեսակ** | **Կղմուխ անցողուն** *(I. acaulis)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Inula acaulis***Boiss. |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Կղմուխ անցողուն** (լատ.՝ Inula acaulis Schott), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա կոճղարմատավոր, համարյա մերկ, հազվադեպ՝ ցողուններով բույս է, որն ունի 5-15 սմ բարձրություն։ Տերևները մեծ մասամբ արմատամերձ վարդակում են։ Զամբյուղը միայնակ է և ունի 3,5-4 սմ տրամագիծ։ Սերմնիկները թավոտ են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Սևանի (Արեգունու ափ, Լճաշեն գյուղի շրջակայք) և Դարեղեգիսի (Խաչիկ և Գնիշիկ գյուղերի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Նախիջևանում և Անատոլիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ենթալպյան և ալպյան գոտիներում՝ ծովի մակերևույթից 2300-2800 մ բարձրությունների վրա, մարգագետիններում, ժայռի միջև, խոնավ վայրերում։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս-սեպտեմբերին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, որի տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր, ընդգրկված չէ նաև GITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլացիայի մի մասը պահպանվում «Սևան» ազգային պարկի պահպանման գոտում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Inula acaulis
* GBIF: 3148401
* iNaturalist: 439154
* IPNI: 225725-1
* IUCN: 19614681
* NCBI: 1811829
* Plant List: gcc-89540
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:225725-1
* Tropicos: 2731481

 |

 |
**Ամենասուրբ Կույս Մարիամի անարատ հղիության հռոմեակաթոլիկ տաճար** (ռուս.՝ Римско-Католический Храм Непорочного Зачатия Пресвятой Девы Марии), հռոմեակաթոլիկ տաճար Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1898 թվականին։

Պատմություն
-----------

19-րդ դարի 80-ական թվականների վերջին Յալթայի հռոմեակաթոլիկ համայնքը բաղկացած էր մոտ 500 հոգուց, որոնք աղոթքի համար հավաքվում էին մի փոքրիկ տնակում։ Յալթայի գավառի առաջին կաթոլիկ քահանան հայր Նիկոլայ Սուխոդոլսկին էր։ Ծուխը բազմազգ էր և բաղկացած էր լեհերից, չեխերից, գերմանացիներից, լիտվացիներից, ֆրանսիացիներից և իտալացիներից։

1888 թվականին համայնքը դիմեց Ռուսաստանի ներքին գործերի նախարարություն՝ խնդրելով թույլ տալ քաղաքում կառուցել կաթոլիկ մատուռ։ Շինարարության թույլտվությունը ստացվեց միայն տասը տարի անց՝ 1898 թվականին։ Ճարտարապետ, հետագայում ճարտարապետության ակադեմիկոս, Լիվադիական կայսերական պալատի նախագծի հեղինակ Նիկոլայ Պետրովիչ Կրասնովը, ճարտարապետ Կոմոռնիցկու հետ մատուռի փոխարեն նախագծեց ինքնատիպ եկեղեցի։ Շինարարությունն ընթացավ մեծ դժվարությամբ՝ միջոցների բացակայության պատճառով։

Տաճարում սկսվեցին անցկացվել ժամերգություններ, իսկ ծխականները, քաղաքագլուխ Տրեպովի աջակցությամբ, շարունակում էին միջոցներ փնտրել՝ շինարարությունն ավարտին հասցնելու համար։ Վանահայրն էր քահանա Ռաֆայիլ Շեֆերը։ Հայտնի է նաև, որ 1913 թվականին ծխի ադմինիստրատորն էր Մատվեյ Գուդայտիսը։

1927 թվականի հոկտեմբերի 20-ին հանձնաժողովը, երկրաշարժից հետո ուսումնասիրելով տաճարի շենքը, հայտնաբերեց ճաքեր և սվաղի վնասված։ Տաճարը փակվեց մինչև վերականգնելը։ «Վերականգնումը» ձգվեց մինչև 1920-ական թվականների վերջ, երբ կաթոլիկ համայնքը լուծարվեց իշխանությունների կողմից։ Միաժամանակ փակվեցին նաև Ղրիմի բոլոր կաթոլիկ եկեղեցիները։ Տաճարի շենքում 1930-ական թվականների սկզբին գործում էին մարզադահլիճ և հրաձգարան, իսկ 1945 թվականից՝ գավառագիտական թանգարան։

1989 թվականին ճարտարապետ Ա. Գրաուժիսի նախագծով եկեղեցու շենքը վերականգնվեց և բացվեց երգեհոնային դահլիճ։

1991 թվականի հոկտեմբերի 6-ին տեղի ունեցավ վերածնված կաթոլիկ համայնքի առաջին հանդիպումը, որին մասնակցեց 12 հոգի։ Նույն տարվա հոկտեմբերի 20-ին հայր Զիգմունտ Կոզարը տաճարի շենքում անցկացրեց առաջին ժամերգությունը։ Այդ ժամանակից ի վեր ժամերգությունները կատարվում են պարբերաբար։

1993 թվականի փետրվարի 25-ին եկեղեցու շենքը վերադարձվեց Յալթայի հռոմեական կաթոլիկ ծխին, իսկ 1993 թվականի մարտի 28-ին Կամենեց-Պոդոլսկի թեմի եպիսկոպոս Յան Օլշանսկին կրկին օծեց տաճարը։

Ժամերգություններն անցկացվում են ռուսերեն, ուկրաիներեն և լեհերեն։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* Տաճարի ներսըՏաճարի ներսը
* ՊատուհաններըՊատուհանները

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։

Աղբյուրներ
----------

* Из истории Храма Archived 2020-02-02 at the Wayback Machine.
* Костел в Ялте. Католический Храм Непорочного Зачатия Пресвятой Девы Марии
**«Յալթա - Գորկա» ճոպանուղի** (փոքր ճոպանուղի, ռուս.՝ Канатная дорога «Ялта — Горка», Малая канатная дорога), Մեծ Յալթայի (Ղրիմ) ճոպանուղու գործող երեք գծերից մեկը։

Ճոպանուղին բաց է ամեն օր ժամը 10-18-ին։

Նկարագրություն
--------------

Ճոպանուղու բացումը տեղի է ունեցել 1967 թվականին։ Մուտքը գտնվում է Յալթայի կենտրոնում, «Տավրիդա» հյուրանոցի շենքի հարևանությամբ (ձախ կողմից), վերին կայարանը գտնվում է Դարսան բլրի վրա։ Ճոպանուղու երկարությունը 600 մ է, բարձրությունների տարբերությունը՝ 120 մ, ճանապարհորդության տևողությունը` 12 րոպե։ Յուրաքանչյուր խցիկ նախատեսված է երկու ուղևորի համար, խցիկ պետք է մտնել ընթացքում։ Ճոպանուղին երթևեկում է շրջանաձև և առանց կանգառների։

Երթուղին անցնում է Ալեքսանդր Նևսկու տաճարի ոսկեզօծ գմբեթների, Յալթայի Ա. Պ. Չեխովի անվան գիմնազիայի շենքի, տարբեր հյուրանոցների գեղեցիկ ճակատների և պարզապես յալթացիների բակերի վրայով։ «Գորկան» Դարսան բլուրն է, որտեղից բացվում է քաղաքի հիանալի տեսարանը։

Իջնելով հարևան Փառքի բլուր, կարելի է դիտել Հավերժական կրակով հուշահամալիրը, որը կառուցվել է Ռուսաստանի քաղաքացիական և Հայրենական մեծ պատերազմների ժամանակ ընկած հերոսների պատվին։ Հուշարձանի հեղինակներն են ճարտարապետներ Վ. Ա. Պետերբուրժցևը, Ա. Վ. Ստեպանովը, Ա. Ա. Պոպովը։ Այն բացվել է 1967 թվականին, Հոկտեմբերյան հեղափոխության 50-ամյակի առթիվ։ Հավերժական կրակը վառվել է 1967 թվականի նոյեմբերի 6-ին Սևաստոպոլի Մալախովյան բլրի Հավերժական կրակի բոցից։ Ներկայում Հավերժական կրակը չի գործում։

Ճոպանուղին կինոյում
-------------------

* «Ասսա» (1987), ռեժիսոր՝ Սերգեյ Սոլովյով
* «Հպում» (1992), ռեժիսոր՝ Ալբերտ Սարգսի Մկրտչյան

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. 1 2 3  «Канатная дорога "Ялта-Горка"»։ Վերցված է 2019 Փետրվար 25
3. ↑  «Канатные дороги • Канатная дорога Ялта — Горка»
4. ↑  «Холм Славы»։ Վերցված է 2019 Հունվար 24

Արտաքին հղումներ
----------------

* Канатная дорога, Ялта Archived 2017-12-09 at the Wayback Machine.
* Ялта. Канатные дороги
* Канатная дорога Ялта-Горка (холм Дарсан)
Կանաչ + Կապույտ = Կարմիր
**Ապոլոնիուսի թեորեմը** կապ է հաստատում եռանկյան միջնագծի և նրա կողմերի երկարությունների միջև։


|  |
| --- |
| 
Ցանկացած *ABC* եռանկյան համար, որտեղ *AD*-ն միջնագիծ է, գոյություն ունի հետևյալ հավասարությունը
{\displaystyle AB^{2}+AC^{2}=2(AD^{2}+BD^{2})\,}
Ապոլոնիուս |

Սա Ստյուարտի թեորեմի մասնավոր դեպք է։ Հավասարասրուն եռանկյան դեպքում այն վերածվում է Պյութագորասի թեորեմի։ Քանի որ զուգահեռագծի անկյունագծերը հատվելիս կիսում են իրար, Ապոլոնիուսի թեորեմը համարժեք է զուգահեռագծերի օրենքին։

Թեորեմը իր անունը կրում է հին հույն գիտնական Ապոլլոնիոսի պատվին։

Ապացույց
--------

Ապոլոնիուսի թեորեմի ապացույցը
Այս թեորեմը կարելի է դիտարկել որպես Ստյուարտի թեորեմ մասնավոր դեպք, այն կարելի է ապացուցել վեկտորների միջոցով։
Ստորև բերվում է մեկ այլ ապացույց, որն օգտագործում է կոսինուսների թեորեմը։

Դիցուք *a*-ն, *b*-ն և *c*-ն որևէ եռանկյան կողմերն են, իսկ *d*-ն *a*-ին տարված միջնագիծն է։ Միջնագիծը *a*-ն կբաժանի երկու *m = 1/2 a* երկարությամբ հատվածների։ *a*-ի և *d*-ի միջև ընկած անկյունը նշանակենք θ, իսկ θ′-ով նշանակենք նրա կից անկյունը (հետևաբար, cos θ′ = −cos θ)։ Օգտվենք կոսինուսների թեորեմից՝ θ և θ′ անկյունների համար.

{\displaystyle {\begin{aligned}b^{2}&=m^{2}+d^{2}-2dm\cos \theta \\c^{2}&=m^{2}+d^{2}-2dm\cos \theta '=m^{2}+d^{2}+2dm\cos \theta .\,\end{aligned}}}
Այս երկու հավասարությունները գումարելով՝ կստանանք

b^2 + c^2 = 2m^2 + 2d^2\,
որն էլ որ պահանջվում էր ապացուցել։

Տեսեք նաև
---------

* Ստյուարտի թեորեմ

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Godfrey, Charles; Siddons, Arthur Warry (1908). Modern Geometry. University Press. p. 20. .

* Թեորեմի մասին PlanetMath-ում Archived 2012-03-30 at the Wayback Machine.