recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Միքայել Քրիստափորի Չամանյան** (ապրիլի 7 (20), 1908, Ախալցխա - մահվան մասին տվյալները բացակայում են), հայ դրամատուրգ, կինոսցենարիստ։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ 1966 թվականից։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1952 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1945 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Միքայել Չամանյանը ծնվել է 1908 թվականի ապրիլի 7-ին, Ախալցխա քաղաքում։ 1924 թվականին ավարտել է տեղի 9-ամյա հայկական դպրոցը, 1934 թվականին Մոսկվայի կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտի գրական-սցենարական ֆակուլտետը, 1954 թվականին՝ ԽՄԿԿ Կոնտկոմին կից բարձրագույն կուսակցական դպրոցը։ Կինոյի բնագավառում աշխատել է 1929 թվականից։ Այդ նույն թվականին Մոսկվայի «Մեժռաբպոմ-ֆիլմ» ստուդիայում մասնակցել է սցենարական արվեստանոցի սկզբնական դասընթացներին։ Առաջին կինոսցենարը գրել է 1931 թվականին։ 1934-1942 թվականներին աշխատել է «Սոյուզդետֆիլմ», «Վոստոկֆիլմ» (Մոսկվա) և «Հայֆիլմ» (Երևան) կինոստուդիաներում՝ որպես ռեժիսորի ասիստենտ, կինոխմբի ղեկավար և սցենարիստ։ 1942-1943 թվականներին աշխատել է Երևանի «Կոմունիստ» (ռուսերեն) թերթի խմբագրությունում, 1943-1945 թվականներին ավագ խորհրդական էր ՀԽՍՀ արտաքին գործերի նախարարությունում։ 1945-1948 թվականներին եղել է ՀԿԿ Կենտկոմի քարտուղարի օգնականը։ 1952-1955 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ մշակույթի նախարարությունում՝ որպես գլխավոր խմբագիր։ 1958-1969 թվականներին եղել է Հայաստանի կինեմատոգրաֆիստների միության քարտուղարը, 1969-1970 թվականներին՝ Երևանի վավերագրական և փաստագրական ֆիլմերի ստուդիայի տնօրենը, 1965-1978 թվականներին՝ Հայաստանի ժողովրդական կինոստեղծագործության ընկերության վարչության նախագահը։ 1978 թվականից աշխատում է որպես կինոֆոտոինֆորմացիայի բաժնի վարիչ։ Նրա սցենարներով նկարահանվել են «Արարատյան դաշտի աղջիկը» («Հայֆիլմ», 1949, մինչ այդ բեմադրվել է Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան և Թբիլիսիի հայկական թատրոններում), «Ում է ժպտում կյանքը» («Հայֆիլմ», 1958-1959), «Հանդիպում ցուցահանդեսում» («Հայֆիլմ», 1967-1968), «Երգ հայրենյաց» («Հայֆիլմ», 1970) կինոնկարները։ Չամանյանի «Մեր թանկագին հյուրերը» պիեսը 1950 թվականին բեմադրվել է Երևանում և Լենինականում։ Երևանի Կ. Ստանիսլավսկու անվան ռուսական դրամատիկական թատրոնը 1978 թվականին բեմադրել է Չամանյանի «Պոեմ մեր մեծ բարեկամի մասին» (նվիրված Վալերի Բրյուսովին) պիեսը։

Ֆիլմագրություն
--------------

### Սցենարիստ

| Տարեթիվ | Ֆիլմ |
| --- | --- |
| 1929 | «Նայիր շուրջդ» |
| 1949 | «Արարատյան դաշտի աղջիկը» |
| 1957 | «Ում է ժպտում կյանքը» |
| 1968 | «Հանդիպում ցուցահանդեսում» |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Михаил Чаманян»։ *Кино-Театр.РУ*։ Վերցված է 2019-02-12
2. ↑  Գրական տեղեկատու։ Երևան։ «Սովետական գրող»։ 1986։ էջ 359-360

Գրականություն
-------------

* Справочник Союза кинематографистов СССР 1981 года (сост. Г. Мирнова) // М. БПСК, Московская типография № 6.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ԿինոՊոիսկ |

 |
**Նորայր Բախտամյան** (նոյեմբերի 1, 1970(1970-11-01), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ) հայ հրաձիգ՝ ատրճանակից, Հայաստանի բազմակի չեմպիոն, 2011 թվականի հրաձգության աշխարհի գավաթի արծաթե մրցանակակիր։ 3 Օլիմպիական խաղերի մասնակից (2004, 2008 և 2012):

Կենսագրություն
--------------

Նորայր Բախտամյանը ծնվել է 1970 թվականի նոյեմբերի 1-ին՝ Երևանում։ Հրաձգությամբ տարվել է 1985 թվականից։ Սպորտում առաջին քայլերն արել է Խորեն Իգիթյանի գլխավորությամբ։

Նվաճումներ
----------

Սպորտում եղած ողջ ընթացքում բազմիցս դարձել է Հայաստանի չեմպիոն։ 2004 թվականին Աթենքի Օլիմպիական խաղերում՝ 10 մետր հրաձգությունում, զբաղեցրել է 4-րդ տեղը։ Չորս տարի անց ելույթ է ունեցել Պեկինի Օլիմպիական խաղերում, բայց՝ անհաջող։ 2011 թվականին Սիդնեյի աշխարհի գավաթի առաջնությունում երկրորդն է եղել։ 2012 թվականին երկու անգամ գրավել է աշխարհի գավաթի չորրորդ տեղը։ Նույն տարվա փետրվարին ֆիննական Վերումայկի քաղաքում կայացած Եվրոպայի ձմեռային առաջնությունում հավաքելով 679,6 միավոր՝ գրավել է 6-րդ տեղը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Լոնդոն-2012. Հայ օլիմպիականները. Նորայր Բախտամյան»։ NEWS.am Sport։ 2012 թ․ հուլիսի 12։ Վերցված է 2012 թ․ հուլիսի 3
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Պատկանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Միքայել Սերեվբեի Պատկանյան** (հոկտեմբերի 2, 1814(1814-10-02), Աստրախան, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 1, 1895(1895-05-01), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն), հայ դրամատուրգ, թատերական գործիչ, թարգմանիչ։

Սերովբե Պատկանյանի որդին է, Գաբրիել Պատկանյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Նախնական կրթությունն ստացել է Աստրախանի Աղաբաբյան դպրոցում։ 1834 թվականին ավարտել է Լազարյան ճեմարանը, երեք տարի սովորել Մոսկվայի բժշկավիրաբուժական ակադեմիայում։ 1840 թվականին տեղափոխվել է Կովկաս, պաշտոնավարել Ստավրոպոլում, Էջմիածնում, ապա հաստատվել Թիֆլիսում, ռուսաց լեզու և պատմություն դասավանդել Ներսիսյան դպրոցում։ 1846-1847 թվականներին մասնակցել է «Կովկաս» շաբաթաթերթի խմբագրման աշխատանքներին։ 1851 թվականին լույս է տեսել նրա «Պարգև մանկանց» դասագիրքը։ 1850-ականներին մասնակցել է արևելահայ թատրոնի կազմակերպման և ստեղծման գործին, դարձել թատրոնի սկզբնավորողներից մեկը Թիֆլիսում։ Թե՛ իր ստեղծած և թե՛ փոխադրած պիեսներում շոշափել է այն հարցերը, որոնք հետագայում արծարծվել են հայ ռեալիստական դրամատուրգիայում։

Ստեղծագործական աշխատանք
-----------------------

1853 թվականին գրել է առաջին պիեսը՝ «Միջի մարդ կամ մոցիքուլ» (բեմադրվել՝ 1853 թվականին, հրատարակվել՝ 1859 թվականին) կատակերգությունը, որի նյութը թիֆլիսահայ կյանքն է՝ 1850-ականներին բնորոշ արտահայտություններով։ «Մեկը նշանած, մյուսը կին», «Սատանի փայ», «Շուշանիկ» (պատմական դրամա) պիեսները, որոնք ժամանակին կրքերի բախումներ են առաջ բերել, միայն հատվածաբար պահպանվել են քննադատների հոդվածներում։ Հանդես է եկել կատակերգության կատարելիք դերի և ընդհանրապես թատերական քննադատության մասին հոդվածներով և, լայնորեն օգտագործելով Վ. Բելինսկու «Գրական երազանքները», փորձել է հայ ընթերցողին ծանոթացնել նրա հայացքներին, հանդես եկել քննադատական ռեալիզմի տարրեր պարունակող գեղագիտական որոշակի ծրագրով։ 1861 թվականին լույս է տեսել գրողի «Կրիտիք Հակոբա Կարենյանց հեղինակության վրա» քննադատական աշխատությունը։ Ռուսերենից և ֆրանսերենից թարգմանել է շատ կատակերգություն-վոդևիլներ և Գալուայի «Ինկվիզիցիայի պատմությունը» (Հ. Կարենյանի հետ, 1854)։ Թղթակցել է «Մեղու Հայաստանի» և «Կավկազ» թերթերին։

Գրականություն
-------------

* Վահրամ Թերզիբաշյան, Հայ դրամատուրգիայի պատմություն, հ․ 2, Ե․, 1964։ Մ․ Սադյան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Վիեննայի մենաստանի մամուլի շտեմարան- ԿՈՎԿԱՍ»։ Վերցված է 2023-01-11
2. ↑  «Համահայկական թվանշային գրադարան»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Միքայել Պատկանյան Archived 2021-11-28 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Մակոնդո** (իսպ.՝ Macondo), հորինված քաղաք Գաբրիել Գարսիա Մարկեսի «Հարյուր տարվա մենություն» վեպից։ Վեպում Մակոնդոն Բուենդիաների ընտանիքի հայրենի քաղաքն է։

Արակատակա
---------

Արակատակա բնակավայրը, որի հիման վրա Մարկեսը ստեղծել է Մակոնդո քաղաքը:
Մակոնդոն ենթադրաբար պատկերում է Գարսիա Մարկեսի մանկության քաղաքը՝ Արակատական։ Արակատական գտնվում է Կոլումբիայի հյուսիսային (Կարիբյան) ափում՝ Սանտա Մարտայից 80 կմ հարավ։ 2006 թվականի հունիսին, Արակատակայում տեղի ունեցած հանրաքվեի ժամանակ ցանկանում էին բնակավայրի անվանումը փոխեն և դարձնեն Մակոնդո։

Ծագումնաբանություն
------------------

Մարկեսն իր ինքնակենսագրության՝ «Ապրում եմ հեքիաթը պատմելու համար», առաջին գլխում պնդում է, որ «Մակոնդո» անվանումը վերցրել է Արականայի մոտ գտնվող բանանի պլանտացիաների ցուցանակի վրայից։ Նա նաև նշում է, որ «Մակոնդոն» այդ շրջանում աճող *Cavanillesia platanifolia* ծառի տեղական անվանումն է։

«Մակոնդո» անվանումը կարող է ծագած լինել Աֆրիկայում։ Կիտուբա լեզվում, որով խոսում են երկու Կոնգների արևմտյան հատվածում ապրողները, «բանան» բառը «մանկոնդո» է (հոգնակին՝ «դինկոնդո»)։ Այս անվան տարբերակը հնարավոր է ստրուկների կողմից բերվել է Կոլումբիա։ Մարկեսը կարծես թե չի իմացել այս հնարավորության մասին, չնայած որ բառի ծագման հետ կապ չունեցող Մակոնդե մարդկանց գոյության մասին նշում է «Հարյուր տարվա մենություն» վեպի վերջին գլխում։

Պատմություն
-----------

Քաղաքն առաջին անգամ հայտնվում է Մարկեսի «Տերևների փոթորիկ» կարճ պատմվածքում։ Այն «Հարյուր տարվա մենություն» վեպի կենտրոնական և հիմնական աշխարհագրական վայրն է, որտեղ տեղի են ունենում վեպի հիմնական իրադարձությունները։ Վեպից հետո Մարկեսը Մակոնդոն օգտագործել է նաև այլ պատմվածքներում։

«Հարյուր տարվա մենության» մեջ պատմվում է, թե ինչպես քաղաքը արտաքին աշխարհից մեկուսացած փոքրիկ բնակավայրից դառնում է մեծ և ծաղկող տարածք։ Հետագայում, քաղաքում բանանի պլանտացիայի հաստատումից հետո Մակոնդոն սկսում է անկել, հաջորդում է ուժգին փոթորիկ, որը սրբում է Մակոնդոն քարտեզների վրայից։ Մակոնդոյի զարգացման և անկման ընթացքում Բուենդիաների ընտանիքի տարբեր ներկայացուցիչներ կարևոր դեր են խաղում քաղաքում կատարվող իրադարձություններում։

Մակոնդոյի անկումն սկսվում է 4 տարի տևած հեղեղներով, որը քայքայում է քաղաքի պաշարները և կառույցները։ Հեղեղներին հաջորդող տարիների ընթացքում քաղաքը, այդ թվում և Բուենդիաների տունը սկսում է դատարկվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Marquez town rebuffs Macondo name»։ *BBC*։ 2006 թ․ հունիսի 26։ Վերցված է 2016 թ․ օգոստոսի 16
2. ↑  Peixoto, Aristeu Mendes, de Toledo, Francisco Ferraz (1995)։ *Enciclopédia Agrícola Brasileira: I-M Vol. 4*։ EdUSP։ էջեր 346–։ ISBN 978-85-314-0719-2։ Վերցված է 2013 թ․ մարտի 23
3. ↑  Granda, Germán de (1971). "Un afortunado fitónimo Bantú: Macondo", *Thesaurus, Boletín del Instituto Caro y Cuervo, Bogotá* **26(3)**, 485-494 (in Spanish)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մարգարյան (այլ կիրառումներ)

**Մարգար Ավետիսի Մարգարյան** (հոկտեմբերի 4, 1894(1894-10-04), Վաղարշապատ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 20, 1941(1941-11-20), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ հայտնի դուդուկահար։ Հայտնի է եղել Ուստա Մարգար անունով։

Կենսագրություն
--------------

Մարգար Մարգարյանը ծնվել է 1894 թվականին Վաղարշապատում։ Նվագել է արևելյան գործիքների անսամբլում, այնուհետև Վարդան Բունու ղեկավարած Արևելյան սիմֆոնիկ նվագախմբում։ 1926 թվականից դարձել է Հայաստանի ժողոգործիքների անսամբլի մենակատար (ղեկավար՝ Արամ Մերանգուլյան)։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

Մարգար Մարգարյանը ունեցել է հարուստ երգացանկ՝ պարեղանակներ, հայկական ժողովրդական ու աշուղական երգերի գործիքային փոխադրումներ, մուղամներ; 1939 թվականին մասնակցել է Մոսկվայում կայացած հայկական արվեստի տասնօրյակին։ Ի. Ստալինը պարգևատրել է նրան ոսկե ժամացույց;որը ոչ միայն ընծա է եղել այլ Կրեմլ ազատ ել ու մուտ անելու այցեքարտ։ Ժողգործիքների երաժիշտ կատարողների համամիութենական ստուգատեսում նա արժանացել է երրորդ մրցանակի։ Մարգարյանի կատարողական արվեստը բարձր է գնահատել Արամ Խաչատրյանը։ Մարգար Մարգարյանի կատարմամբ թողարկվել են ձայնապնակներ, գրառվել են «Պեպո», «Զանգեզուր», «Սևանի ձկնորսները», «Լեռնային հեղեղ» և այլ ֆիլմեր։ Դուդուկի կատարելագործմանն առաջինն անդրադարձել է Մարգար Մարգարյանը. նա փոքրացրել է դուդուկի չափսերը և իրար մոտեցրել նվագանցքերը, դուդուկի իրանի գլխամասում բերանոցի համար սարքել կոնաձև մուտք, ինչը հեշտացրել է նվագարանը լարելը։ Այդ կոնաձև մուտքը բնորոշ է միայն հայկական դուդուկներին։ Մ. Մարգարյնի ստեղծած դուդուկի տարատեսակը դարձավ սոպրանո-դուդուկի նախատիպ< ժողովրդական փողային նվագարան`դուդուկ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 302.
2. ↑  Բաղդասարյան Արամ։ «AV Production - Մարգար Մարգարյան»։ *avproduction.am*։ Վերցված է 2016 թ․ հոկտեմբերի 3 (չաշխատող հղում)
3. ↑  Անահիտ Կիրակոսյան, Հայ ժողովրդական նվագարանային կատարողական արվեստ, Երևան 2011

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 302)։*  |
Մակրուդ թխվածքաբլիթներ
**Մակրուդ** (արաբ․՝ مقروض‎‎), ավանդական քաղցր թխվածքաբլիթներ Հյուսիսային Աֆրիկայում։ Ենթադրվում է, որ այն ծագումով եկել է Թունիսից, բայց նաև շատ է տարածված եղել Ալժիրում, Մարոկկոյում (հատկապես Ուջա և Տետուան քաղաքներում), Լիբիայում և Մալթայում։ Կա կարծիք, որ այն առաջացել է Մզաբիի օազիսներում և Ալժիրի Սեթիֆի տափաստաններում, այլ աղբյուրների համաձայն՝ մակրուդ թխվածքաբլիթի պատմությունը կապված է եղել Թունիսի հոգևոր մայրաքաղաքի (Կայրուան քաղաքի) հետ։ Այս քաղաքում 2008 թվականի մայիսի 20-ին տեղի է ունեցել մակրուդի առաջին ազգային փառատոնը։ Որպես խոհարարական մշակույթի մաս՝ մակրուդը տարածված է եղել նաև շատ երկրներում, որտեղ ապրել են ալժիրյան կամ թունիսյան ծագում ունեցող մեծ թվով մարդիկ, հատկապես Ֆրանսիայում։

Մաղրիբում կան բազմաթիվ տեսակներ, որոնցից մի քանիսը եփված են և ունեն քիչ ընդհանրություններ ավանդական մակրուդի հետ (բացառությամբ ձևի)։ Օրինակ, մակրուդ մալահը («աղի մակրուդ») պատրաստվում է կարտոֆիլից, համեմունքներից (քրքում, չաման, սուսամբար, ուրց), իսկ միջուկը սովորաբար պատրաստվում է լոլիկով, պղպեղով, սխտորի սոուսով մարինացված հավով և ձիթապտղի յուղով։ Այնուհետև վրան շաղ են տալիս թարմ քունջութ։ Դասական տարբերակով, թխվածքաբլիթները լցոնվում են խուրմայի, ընկույզի կամ նուշի խյուսով։ Այն շեղանկյունի է և ունի այդ ձևին բնորոշ անվանում։ Խմորը պատրաստվում է մանրաձավարի և ալյուրի համադրությունից, որը թխվածքաբլիթին յուրահատուկ համ է տալիս։ Խուրմայով և մեղրով մակրուդը ժողովրդայնություն է վայելում Ռամադանի ժամանակ։

Պատրաստում
----------

Խմորը պատաստվում է այլուրից, մանրաձավարից և բուսական յուղից, այնուհետև այն բացելով, վրան ավելացնում են խուրմայի խյուս։ Սովորաբար խյուսի պատրաստման համար օգտագործվում է դենգլեթ նուռ, ինչպես նաև թուզ, նուշ, դարչին կամ ցիտրուսակեղև։ Այն փաթաթվում է ժապավենաձև, որը սեղմվում է ավելի բարակ ձև ստանալու համար։ Ապա ստանում են շեղանկյուն կտորներ։ Դրանից հետո ստացված թխվածքաբլիթները կամ տափակվում է բուսական յուղով, կամ էլ թխվում է ջեռոցում։
Պատրաստման վերջին փուլը ջրից, մեղրից և նարնջի ծաղիկներից պատրաստված քաղցր օշարակի մեջ մակրուդի թաթախելն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Foued Allani, "En couverture ", La Presse Magazine, 27 mai 2008, p. 2-7
2. ↑  «Makrout el louz - Les Joyaux de Sherazade»։ *Les Joyaux de Sherazade* (ֆրանսերեն)։ 2015 թ․ հուլիսի 16։ Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 19
3. ↑  «Recette pour ramadan facile / Makrout salé»։ *Les Joyaux de Sherazade* (ֆրանսերեն)։ 2014 թ․ մայիսի 29։ Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 19
4. ↑  «Desserts from Around the Globe»։ Dessertsfromaroundtheglobe.wordpress.com։ Վերցված է 2014 թ․ ապրիլի 9
5. ↑  Gaelle & Patrice Le Franc։ «Makroudh»։ La Cuisinede Ma Copine։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 8-ին։ Վերցված է 2014 թ․ ապրիլի 9
6. ↑  «North African Cuisine»։ *www.foodingredientsonline.com* (անգլերեն)։ Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 5
**Սուրիկ Խաչիկի Կոբելյան** հունվարի 2, 1955(1955-01-02), Ջիգրաշեն (Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետ), Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետ, Սամցխե-Ջավախեթի մարզ, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ, հայ անասնաբույժ, անասնաբուժական գիտությունների դոկտոր (2001)։

Կենսագրություն
--------------

Սուրիկ Կոբելյանը ծնվել է 1955 թվականի հունվարի 2-ին Վրաստանի Ջիգրաշեն գյուղում։ 1978 թվականին ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը։ 1978-1979 թվականներին աշխատել է նույն ինստիտուտում, իսկ 1994 թվականից՝ Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանում։ 1981 թվականին եղել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինտսիտուտի անատոմիայի ամբիոնի ավագ լաբորանտ, 1985-1990 թվականներին եղել է ինստիտուտի անատոմիայի ամբիոնի ասիստենտ, իսկ 1990-1991 թվականներին եղել է ինստիտուտի անատոմիայի ամբիոնի դոցենտի պաշտոնակատար։ 1991-2007 թվականներին եղել է Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի գյուղատնտեսական կենդանիների մորֆոլոգիայի և ծննդագիտության ամբիոնի դոցենտ, 2007-2008 թվականներին եղել է համալսարանի գյուղատնտեսական կենդանիների մորֆոլոգիայի և ծննդագիտության ամբիոնի վարիչ, 2008-2009 թվականներին եղել է գյուղատնտեսական կենդանիների մորֆոլոգիայի և ծննդագիտության ամբիոնի վարիչի պաշտոնակատար, իսկ 2009-2012 թվականներին եղել է համալսարանի գյուղատնտեսական կենդանիների մորֆոլոգիայի ֆիզիոլոգիայի և ախտաբանական անատոմիայի ամբիոնի դոցենտ։

Աշխատանքները վերաբերում են Հայաստանի Հանրապետությունում բուծվող կիսակոպ տաբուրդ ցեղի ոչխարների ոսկրային և մկանային համակարգերի մակրո և միկրո ձևաբանությանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Կոբելյան Սուրիկ Խաչիկի, Անասնաբուժականգիտությունների դոկտոր»։ *bok.am* (հայերեն)։ Վերցված է 2023-08-07  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
2. ↑  «Կոբելյան Սուրիկ Խաչիկի ։»։ *persons.anau.am*։ Վերցված է 2023-08-07

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Յաբլոկովների առևտրի տուն** (ռուս.՝ Торговый дом Яблоковых), շենք Դոնի Ռոստովի Բոլշայա Սադովայա փողոցում (շենք №64)։ Կառուցվել է 1898 թվականին ճարտարապետ Եվգենի Գուլինի նախագծով։ Շենքն ունի մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտի կարգավիճակ։

Պատմություն
-----------

Շենքը XX դարի սկզբին
Կառուցվել է 1898 թվականին ռոստովցի ճարտարապետ Եվգենի Գուլինի նախագծով։ Տունը պատկանել է Ս. Կ. Յաբլոկովին։ Տան առաջին հարկը վարձակալել են առևտրային կազմակերպություններ. Ժիրարդյան կտորեղենի բաժնետիրական ընկերությունը և Էմիլ Ցինդելի կտորեղենի ընկերակցությունը։ Շենքի նկուղը զբաղեցնում էր «Ֆորտունա» ռենկյան մառանը (մուտքը եղել է Նիկոլաևյան նրբանցքի կողմից)։ Այնտեղ հաճախ տեղի էին ունենում կաբարեի և թատերախմբերի ելույթները։ Յաբլոկովների տան երկրորդ հարկը 1904 թվականին վարձակալեց Ռ. Շտրեմերը։ Այնտեղ բացվեց Ռուսաստանի հարավում առաջին էլեկտրակենսագիրներից մեկը (այն ժամանակ այդպես էին անվանում կինոթատրոնները)։

1917 թվականին էլեկտրակենսագիրը կոչվեց «Օլիմպ» կինոթատրոն։ Խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո, 1924 թվականին, Յաբլոկովների տունն ազգայնացվեց։ Այն ժամանակ առաջին հարկում սկսեցին գործել Զինառի և Ռուսարդառի խանութները։ 1930-ական թվականներից կինոթատրոնը կոչվեց «Կոմսոմոլեց»։ Հայրենական մեծ պատերազմից հետո կինոթատրոնը շարունակեց իր աշխատանքը, սակայն 1990-ականներին փակվեց։ Այդ ժամանակ իրականացվեց շենքի վերակառուցում ճարտարապետ Ե. Ռեկալոյի նախագծով։

Ճարտարապետություն
-----------------

Երկրորդ հարկի պատուհանների ձևավորում
Երկհարկանի շենքը գտնվում է Բոլշայա Սադովայա փողոցի կարմիր գծի վրա` Կոստանաևի եկամտաբեր տան և «Մոսկովսկայա» հյուրանոցի միջև։ Շենքի Ճարտարապետության և դիզայնի մեջ առկա են էկլեկտիզմի և մոդեռնի տարրեր։ Շենքի ճակատի ճարտարապետագեղարվեստական նկարագիրը ձևավորում են խոշոր լուսամուտատեղերը։ Առաջին հարկում խանութների ցուցափեղկերն են։ Երկրորդ հարկի պատուհաններն ունեն հարուստ ձևավորում։ Նրանք շրջանակված են պրոֆիլավորված կամարաղեղներով։ Կողպեքային բոլոր քարերը զարդարված են թևավոր գլխարկով Հերմեսի գլխով։ Կողմնային պատուհանների միջապատերը զարդարված են Հերմեսի գավազանի` կադուցեուսի ծեփակերտ պատկերով։ Պատուհանների կամարակներին տեղադրված են տարբեր թեմաներով բարձրաքանդակներ։ Հերմեսը հայտնի է որպես առևտրի աստված, ուստի նրա պատկերները առևտրի տան ճակատին պատահական չեն։ Շքամուտքով շենքի կենտրոնական ծավալը փոքր-ինչ իջեցված է։ Երկրորդ հարկի կենտրոնական լուսամուտատեղը ձևավորված է փոքրիկ պատշգամբով բարդ կառուցվածքով լոջիայի տեսքով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Ростов-на-Дону (объекты культурного наследия регионального значения)»։ Официальный портал Правительства Ростовской области։ Վերցված է 2013-08-28
2. 1 2 3 4 5 6  *Есаулов Г. В. Черницына В. А.* Архитектурная летопись Ростова-на-Дону. — 2-е изд.. — Ростов-на-Дону, 2002. — С. 134—137. — ISBN 5-8456-0489-3
3. 1 2 3  «Доходный дом С. Яблокова»։ voopiik-don.ru։ Վերցված է 2013-09-27
**Մհեր Խաչատրյան** (մարտի 21, 1989(1989-03-21), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դերասան, հաղորդավար և լրագրող։ Առավել հայտնի է դարձել «Դոմինո» հայկական կատակերգական հեռուստասերիալում կերտած Գարիկի դերից։ 2012-2015 թվականներին աշխատել է Արմնյուզ հեռուստատեսությունում որպես լրագրող։ Եղել է «Երեկոյան Երևան» ժամանցային ծրագրի հաղորդավարներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Մհեր Խաչատրյանը ծնվել է 1989 թվականին Երևան քաղաքում։ Հայրը մաթեմատիկոս է, մայրը՝ թատերագետ։ Ունի երկու քույր։
Մհերը 2005 թվականին ավարտել է Երևանի Անտոն Չեխովի անվան թիվ 55 դպրոցը։ 2005-2009 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի առևելագիտության ֆակուլտետի իրանագիտության բաժնում։ 2009-2011 թվականներին ժամկետային զինծառայության է անցել է Հայաստանի զինված ուժերում։ Ծառայության մեկ տարին անց է կացրել Թեհրանում Հայաստանի դեսպանատանը։ 2012 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի մշակութաբանության բաժնի մագիստրատուրա։ 2012-2015 թվականներին աշխատել է «Արմնյուզ» հեռուստաընկերությունում՝ որպես «Արմքոմեդի» հաղորդման թղթակից-լրագրող։ 2015 թվականից աշխատել է «Արմենիա» հեռուստաընկերությունում, որտեղ նկարահանվել է «Դոմինո» հումորային նախագծում։ Զուգահեռաբար աշխատել է նաև «Արմնյուզ» հեռուստաընկերությունում, որտեղ վարել է «Երեկոյան Երևան» հաղորդումը։ 2018 թվականին Հովհաննես Ազոյանի հետ համատեղ վարել է «Երեկոյան Ազոյան» ժամանցաին հաղորդումը։

Ֆիլմագրություն
--------------

Հեռուստատեսություն| Տարի | Անվանում | Դեր | Նշումներ |
| --- | --- | --- | --- |
| 2015-2017 | *«Դոմինո» (Արմենիա հեռուստատեսություն)* | Գարիկ | Գլխավոր դեր |
|

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Դա միակ բանն է, որի համար միշտ «մեղադրում եմ» ծնողներիս. «ԱրմՔոմեդիի» Մհեր Խաչատրյանը նոր կերպարի, ընտանիքի և անձնական կյանքի մասին - Այսօր՝ թարմ լուրեր Հայաստանից»։ *aysor.am*։ Վերցված է 2018-07-14
2. ↑  Փորձում եմ ինքս ինձ լուրջ չվերաբերվել. Մհեր Խաչատրյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մհեր Խաչատրյան.«Գարիկի կերպարն ինձ ընդհանրապես հոգեհարազատ չէ» Archived 2021-11-13 at the Wayback Machine.
* Մհեր Խաչատրյան Archived 2016-09-13 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |

 |
**Մարգարիտա Գորանովա** (բուլղար․՝ Маргарита Горанова, օգոստոսի 28, 1947(1947-08-28), Պլևեն, Բուլղարիա), բուլղարացի երգչուհի։

Կենսագրություն
--------------

Մարգարիտա Գորանովան ծնվել է 1947 թվականի օգոստոսի 27-ին Պլևենում։ Երգել սկսել է վաղ տարիքից։ Մինչև 10-րդ դասարան Գորանովան երգել է «Բոդրա Սմյանա» երգչախմբում, այնուհետև՝ ակադեմիայում։ 1973 թվականին ավարտել է Բուլղարիայի ազգային երաժշտական ակադեմիան (Իրինա Չմիխովայի դասարան)։ Առաջին ձայնագրությունը` «Բաժանում» երգը (Բորիս Կարադիչև), կատարել է 1972 թվականին, երբ ուսանող էր, և երգը դարձել է 1973 թվականի «Փետրվարյան մեղեդի»։ Նրա առաջին համերգը տեղի է ունեցել Մշակութային հանգստի և Բալկանտուրիստի զվարճանքի ծրագրում։ 1976-1979 թվականներին եղել է «Սոֆիա» նվագախմբի մենակատար։

1983 թվականին «Բալկանտոնը» թողարկել է Գորանովայի առաջին լիամետրաժ խաղացանկը՝ «Երգ երկուսի համար»։ Փառատոներում ներկայացրած երգերի համար արժանացել է հետևյալ մրցանակներին՝

* «Ի՜նչ լավ է» (Վ. Տոդորով)՝ Ոսկե Օրփեոս երկրորդ մրցանակ, 1979
* «Երգ երկուսի համար» Դիմիտար Վալչև)՝ Ոսկե Օրփեոս երրորդ մրցանակ, 1980
* «Ով է վերադառնում» (Պ. Պետրով)՝ մրցույթի հանդիսատեսի պարգև «Երգեր ծովի, Բուրգասի և այնտեղ աշխատողների համար»

հանդես է եկել Գերմանիայում, Լեհաստանում, Սերբիայում, Չեխիայում, Ռուսաստանում, Կուբայում և Մոնղոլիայում։ Նկարահանել է «Գյուղացին անվի հետ» ֆիլմում։

50 տարեկանում թողել է բեմը, չնշել տարեդարձը, չթողարկելով նախատեսված տարեդարձյան ալբոմը։ Երգչուհին օնկոլոգիական բուժման փուլ է անցնում, որը ընդհատում է նրա կատարումները, սակայն հաղթահարում է հիվանդությանը։

Մարգարիտա Գորանովայի համար երգեր են գրել այնպիսի կոմպոզիտորներ, ինչպիսիք են՝ Գեորգի Կոստովը, Տոնչո Ռուսևը, Զոռնիցա Պոպովան, Մորիս Ալաջեմը, Վիլի Կազասյանը, Ալեքսանդր Իոսիֆովը, Մարիա Գանևան, Իվան Պեևը, Լյուբոմիր Դամյանովը և ուրիշներ։

Ալբոմներ
--------

* Լավ օր (1974)
* Небе от нова нежност (1980)
* Երգ երկուսի համար (1983)
* Ոսկե անձրև (1985)
* Ոչինչ մի ասա (1986)
* Դատավճիռ (1989)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Маргарита Горанова
2. ↑  «Певицата от "Селянинът с колелото" се стяга за правнуци!»։ *Сензация - здраве и красота* (bg-BG)։ 2013-05-27։ Վերցված է 2019-01-17

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |

 |
**Մյուրիել Էվելին Գրոսսֆելդ** (անգլ.՝ Muriel Evelyn Grossfeld, հոկտեմբերի 7, 1940(1940-10-07), Նյու Յորք, ԱՄՆ - հունվարի 17, 2021(2021-01-17)), ամերիկացի մարմնամարզուհի, 1963 թվականի Պանամերիկյան խաղերի թիմային մրցույթի ոսկե մրցանակակիր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1940 թվականին Նյու Յորք քաղաքում։ Գրոսսֆելդը մասնակցել է գեղարվեստական մարմնամարզության մրցույթին 1956 թվականին Մելբուրնի Օլիմպիական խաղերում, 1960 և 1964 թվականներին Հռոմում և Տոկիոյում։

Օլիմպիական թիմային մրցումներում նա գրավել է իններորդ տեղը։ 1960 թվականի Օլիմպիական խաղերում նրա լավագույն արդյունքը անհատական մրցույթում 19-րդն էր՝ թեթև վարժություններում։

1962 թվականին Պրահայում ընթացող աշխարհի առաջնությունում մասնակցել է գեղարվեստական մարնամարզությանը, բայց մնացել է առանց մեդալի։

Մյուրիել Էվելին Գրոսսֆելդը ամուսնացաց էր իր թիմակից մարմնամարզիկ Աբիե Գրոսսֆելդի հետ, բայց նրանք հետագայում ամուսնալուծվել են։ Դադարեցնելով մասնակցությունը մրցույթներին նա երկար ժամանակ աշխատել է որպես մարմնամարզության ազգային մարզիչ և միջազգային կարգի մրցավար։

1981 թվականին Գրոսսֆելդի անունն ընդգրկվել է Ամերիկյան մարմնամարզության փառքի սրահում։

Մահացել է 2021 թվականի հունվարի 17-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Sports-Reference.com
2. ↑  Obituary
3. ↑  admin։ «Biography: GROSSFELD, Muriel Davis»։ *Gymnastics Hall of Fame* (en-US)։ Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 11
4. ↑  Мэрил Дэвис-Grossfeld В Archived 2011-09-16 at the Wayback Machine.. sports-reference.com
5. ↑  Абие Grossfeld В Archived 2009-03-15 at the Wayback Machine.. sports-reference.com
6. ↑  Grossfeld в, Мюриэль Дэвис. usghof.org
7. ↑  Woods David։ «Indianapolis native Muriel Grossfeld was a 3-time Olympian who had brush with Hollywood»։ *The Indianapolis Star* (en-US)։ Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 11

Արտաքին հղումներ
----------------

* USA Gymnastics Hall of Fame biographical treatment
* Davis-Grossfeld on To Tell the Truth

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GTAA: 104696 · LCCN: n81106468 · VIAF: 33325659 · WorldCat VIAF: 33325659 |

 |
**Մարգո Վարազդատի Մանասյան** (նոյեմբերի 21, 1961(1961-11-21), Կիրովական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարչուհի, նկարչության մեջ «Ասեղնագործ գեղանկարներ» ուղղության հիմնադիր։

Կենսագրություն
--------------

Մարգո Մանասյանը ծնվել է 1961 թվականին Վանաձորում։ Սովորել է թիվ 8 և Ստեփան Աղաջանյանի անվան գեղարվեստի դպրոցներում, 1984 թվականին՝ Մոսկվայի ժողովրդական արվեստի համալսարանի «Գեղանկարչության և գրաֆիկայի» բաժնում։ 1988-1992 թվականներին աշխատել է թիվ 17 դպրոցում՝ որպես նկարչության ուսուցչուհի։ 1992 թվականից աշխատում է Վանաձորի թիվ 1 հիմնական դպրոցում՝ որպես տեխնոլոգիայի և կերպարվեստի ուսուցչուհի։ 2010-2014 թվականներին, միաժամանակ աշխատել է Ստեփան Աղաջանյանի անվան գեղարվեստի դպրոցում։

Ստեղծել է նկարչության մեջ նոր ուղղություն՝ «Ասեղնագործ գեղանկարներ»։ Ունի 100 և ավելի ասեղնագործ գեղանկարներ, միաժամանակ յուղաներկ և ջրաներկ բազմաթիվ աշխատանքներ։ Մի շարք աշխատանքներ գտնվում են արտասահմանյան տարբեր երկրներում՝ Մոսկվայում, Հոլանդիայում, Հունաստանում, Ֆրանսիայում և այլն։ Աշխատանքներից գտնվում են Վանաձորի կերպարվեստի թանգարանում, անհատական հավաքածուներում։

Ցուցահանդեսներ
--------------

2004 թվականից մասնակցում է համաքաղաքային, մարզային և հանրապետական ցուցահանդեսների։ 2012 թվականին մասնակցել է Իջևանի «Աշնանային գույները» ցոուցահանդեսին։

Պարգևներ
--------

Մարզային և քաղաքային իշխանությունների կողմից արժանացել է մի շարք պատվոգրերի և շնորհակալագրերի։

Գրականություն
-------------

* «Գույներ և տարիներ» - Վանաձորի կերպարվեստի թանգարանի հիմնադրման 40 -ամյա հոբելյանին նվիրված հանրապետական ցուցահանդեսի ալբոմ, 2014:
* Գագիկ Քարհանյան - «Կիրովական (ԳՈՒԳԱՐԱՑ ԱՇԽԱՐՀ ՉՔՆԱՂ ԼՈՌԻ)», գիրք 4, Երևան «ԱՍՈՂԻԿ» 2017:
* «Չխամրող գույներ» - Վանաձորի կերպարվեստի թանգարանի հիմնադրման 45 -ամյակին նվիրված հանրապետական ցուցահանդեսի պատկերագիրք, 2019:
* «Ծննդավայրը ասեղնագործ գեղանկարներում» - tvալիք շաբաթաթերթ, 22-28 մարտի, 2004:
* «Մուլինե գեղանկարների վանաձորյան տիրուհին» - Աստղիկ՝ կանանց նվիրված էջ, թիվ 58, հուլիսի 28, 2004:
* «Արվեստը էգոիստ է, ուզում է, որ միայն իրենով զբաղվես» - Վանաձորյան խճանկար շաբաթաթերթ 22 հունիսի, 2016:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մարգո Վարազդատի Մանասյան(չաշխատող հղում)
2. ↑  «Իջևանի «Աշնանային գույները»»։ *www.civilnet.am* (հայերեն)։ Վերցված է 2020-11-28  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
**Նոյեմբերյանի քաղաքային մարզադաշտ,** ֆուտբոլային մարզադաշտ Տավուշի մարզի Նոյեմբերյան քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Խորհրդային տարիներին Նոյեմբերյանի «Կենտրոնական» անունով հայտնի ֆուտբոլային դաշտը վերանորոգվել է 2008-2013 թվականներին։ Նոյեմբերյանի քաղաքային նոր մարզադաշտը բացվել է 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ին՝ ընդամենը 100 նստատեղով։ Նախատեսվում է խաղադաշտի հյուսիսային մասում տեղադրել մինչև 1500 նստատեղերի տարողությամբ մշտական տրիբունա։

Մարզադաշտի ընդհանուր արժեքը կազմում 165 մլն դրամ։

Խաղադաշտը Նոյեմբերյանի «Ազնավուր» ֆուտբոլային ակումբի սեփական դաշտն էր։ Ակումբը 1981-1997 թվականներին մարզադաշտն օգտագործել է ներքին մրցումների համար, երբ այն լուծարվեց ֆինանսական դժվարությունների պատճառով։

Մարզադաշտը ներկայումս օգտագործվում է մարզի ֆուտբոլի երիտասարդական թիմերի կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «The stadium in Noyemberyan has been reopened (in Armenian)»։ Արխիվացված է օրիգինալից 24 April 2014-ին։ Վերցված է 24 April 2014
2. ↑  «Stadium without stands (in Armenian)»։ Արխիվացված է օրիգինալից 29 November 2014-ին։ Վերցված է 24 April 2014
**Մյուֆիդե Իլհան** (թուրքերեն՝ Müfide İlhan, փետրվարի 11, 1911(1911-02-11), Բեյքոզ, Ստամբուլի մարզ, Օսմանյան կայսրություն - փետրվարի 2, 1996(1996-02-02), Բոդրում, Մուղլայի մարզ, Թուրքիա), թուրք մանկավարժ և պետական գործիչ։ Թուրքիայի առաջին կին-քաղաքապետն է։

Կենսագրություն
--------------

Մյուֆիդե Իլհանը ծնվել է 1911 թվականի փետրվարի 11-ին Մերսինում։ Նրա հայրը` Մուստաֆա Նազիֆը, զինվորական սպա է եղել, իսկ մայրը` Էմինեն` տնային տնտեսուհի։ Երբ Մյուֆիդեն չորս տարեկան էր, նրա հայրը մահանում է Դարդանելի գործողության մարտերի ժամանակ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Մերսինը կարճ ժամանակով ֆրանսիական բանակի վերահսկողությանն էր անցել, այդ իսկ պատճառով Մյուֆիդե Իլհանը ավարտել է իր նախնական կրթությունը Անկարայում։ Մյուֆիդեն ավարտել է Ստամբուլի աղջիկների դպրոցը։ 1928 թվականին նա ավարտել է մանկավարժական լիցեյը, այնուհետև աշխատել Ստամբուլում որպես ուսուցչուհի։

Մյուֆիդե Իլհանը ամուսնացել է բժիշկ Ֆարուկ Իլհանի հետ։ Ամուսնության ընթացքում ծնվել են յոթ երեխա, ամուսինները հաճախ ճամփորդում էին Թուրքիայի քաղաքներով, հետո սովորել են Բեռլինում։ 1937 թվականին Մյուֆիդե և Ֆարուկ Իլհանները վերադարձել են Թուրքիա, սակայն հետո կրկին լքել են այն։ Ֆարուկ Իլհանը առաջարկություն է ստացել դասավանդել Աֆղանստանում՝ Քաբուլի համալսարանի բժշկագիտության դպրոցում։ Այդ պատճառով ամուսիններին ուղարկում են այնտեղ։ Մյուֆիդա և Ֆարուկ Իլհանները նաև այցելել են Իրաք, որտեղ նրանք իրականացրել են ծովային ճանապարհորդություն Բարսայից Կարաչի։ 1945 թվականին ամուսինները ցանկացել են վերադառնալ Թուրքիա, բայց պատերազմի պատճառով ծովով ճանապարհորդությունը անհնար էր, և նրանք Իրանի տարածքով վերադարձել են մեքենայով։ 1946 թվականին Թուրքիա վերադառնալուց հետո ամուսինները սկսել են զբաղվել քաղաքականությամբ։

1950 թվականին համընդանուր ընտրություններին հաղթել է Դեմոկրատական կուսակցությունը` ընդհատելով Հանրապետական ժողովրդական կուսակցության 27-ամյա կառավարումը։ Մյուֆիդե Իլհանը առաջադրվել է որպես Մերսինի ղեկավար Դեմոկրատական կուսակցության կողմից, և դառնալով Թուրքիայի պատմության առաջին կին-քաղաքապետը, ինչի շնորհիվ ստացել է լայն ճանաչում։

1951 թվականին Մյուֆիդե Իլհանը հեռացել է քաղաքապետի պաշտոնից և դուրս է եկել կուսակցությունից։

1968-ից 1981 թվականներին Մյուֆիդե Իլհանը Գերմանիայում ուսուցչուհի է եղել, և դասավանդել է թուրք փախստականներին։ Նաև աշխատել է բարեգործական կազմակերպությունների շարքերում և օգնել է Մերսինի հիվանդանոցներին և ծերանոցներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Kudret Ünal:*Müfide İlhan*, Tarsus Belediyesi Kültür Yayınları, Tarsus, 2013 ISBN 978-605-62343-9-2,p.11
2. ↑  İçel Sanat Kulübü dergisi, 175, Abdullah Ayan: *Bilinmeyen Müfide İlhan*
3. ↑  «Online newspaper article»։ Todayszaman.com։ 2009 թ․ մարտի 16։ Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 2 (չաշխատող հղում)
«**Մայր Բուլղարիա»** (բուլղար․՝ Майка България), հուշարձան, որը կանգնեցվել է փառաբանելու 4 պատերազմների ժամանակ ընկածների հիշատակը։ Գտնվում է բուլղարական Վելիկո Տիռնովո քաղաքում։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը կառուցվել է 1935 թվականին։ Այն նվիրված է թվով չորս պատերազմներում ընկածների հիշատակին։ Այդ պատերազմներն են՝ 

* Ռուս-թուրքական պատերազմ (1877-1878),
* սերբ-բուլղարական (1885),
* Առաջին Բալկանյան պատերազմ (1912-1913)
* Առաջին համաշխարհային պատերազմ (1914-1918)

Հուշարձան կառուցելու նպատակով հանգանակություն են կատարել Վելիկո Տիռնովոյի բնակիչները։ «Մայր Բուլղարիա» հուշարձանի ճարտարապետը դարձավ Սվետոսլավ Յոցովը։

Պաշտոնական բացման արարողությունը կայացել է 1935 թվականի մայիսի 7-ին։

Կառուցվածք
----------

«Մայր Բուլղարիա» հուշարձանի պատվանդանի մեջ դամբարան է, որտեղ կառուցված է հավերժական կրակը։ Դրա վրա բարձր պատվանդանն է։ Վերջինիս վրա տեղադրված է թագադրված ծնկաչոք կնոջ արձան, որը խորհրդանշում է Բուլղարիայի մորը։ Կնոջ արձանի ձախ ձեռքում ձիթենու ճյուղ է, որը խորհրդանշում է խաղաղությունը, իսկ աջ ձեռքին Բուլղարիայի ազգային դրոշն է։

Քիչ ներքևում, քառանկյուն պատվանդանի ամեն անկյունում տեղադրված են մարտիկ-զինվորների արձանները։

Պատվանդանի հիմքի բոլոր անկյուններում նշված են թվով 4 պատերազմների թվականները՝ 

1. **1877-78**
2. **1885**
3. **1912-13**
4. **1915-18**

Հուշարձանի շուրջը կառուցված է նստարաններով փոքրիկ այգի։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

1944 թվականի սեպտեմբերի 9-ին «Մայր Բուլղարիա» հուշարձանի կնոջ արձանի թագը կտրեցին, որից հետո այն անհետացավ։ 1989 թվականի նոյեմբերին ոսկեջրած թագը վերադարձվեց նախկին տեղը։ Այդ թագի զանգվածը 20 կգ է, որի ոսկեջրման համար օգտագործվեց շուրջ 22 կարատ ոսկի։

Պատկերասրահ
-----------

* Դետալ, որտեղ երևում են ձիթենու ճյուղը դրոշը և ոսկեջրած թագըԴետալ, որտեղ երևում են ձիթենու ճյուղը դրոշը և ոսկեջրած թագը
* Մարտիկների արձաններիցՄարտիկների արձաններից
* Հուշարձանի տեսքը կողքիցՀուշարձանի տեսքը կողքից
* Կից այգումԿից այգում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Паметник "Майка България"»։ *www.veliko-tarnovo.bg*։ Վերցված է 2020-08-18
2. ↑  «Паметник "Майка България" (Град Велико Търново)»։ *Guide Bulgaria* (բուլղարերեն)։ Վերցված է 2020-08-18

Արտաքին հղումներ
----------------

* "Майка България" се окичи с позлатена корона(բուլղ.)
* Панорамное изображение памятника «Мать Болгария»

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մայր Բուլղարիա (հուշարձան)** կատեգորիայում։ |
**Յոթաղբյուր**, աղբյուր, բնության հուշարձան Հայաստանի Հանրապետությունում։ Բնության հուշարձանը գտնվում է Վայոց ձորի մարզի Ջերմուկ քաղաքից 10 կմ հյուսիս-արևելք դեպի Ալ լիճ տանող ճանապարհին, Ջերմուկի հրաբխային պլատոյի վրա, ծովի մակարդակից 2610 մ բարձրության վրա։ Այն գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Բնապահպանության նախարարության բնության պետական հուշարձանների ցանկում։ Բնության պետական հուշարձանների ցանկում ներառվել է 2008 թվականի օգոստոսի 14-ին ընդունված «Հայաստանի Հանրապետության բնության հուշարձանների ցանկը հաստատելու մասին» ՀՀ Կառավարության որոշման համաձայն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայաստանի Հանրապետության բնության հուշարձանների ցանկը հաստատելու մասին»։ *www.arlis.am*։ 14 oգոստոսի 2008 թվական։ Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 30
2. ↑  «Հայաստանի Հանրապետության բնապահպանության նախարարություն, Բնության հուշարձանների ցանկ»։ *www.mnp.am*։ Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 30

Տես նաև
-------

* Հայաստանի բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
* Բնության պետական հուշարձաններից ցանկը Վիքին սիրում է Երկիրը հուշարձանների ցանկում
**Մարզվանի հայկական տպագրություն**, հայկական տպագրությունը Արևմտյան Հայաստանի՝ պատմական Փոքր Հայքի Սեբաստիայի վիլայեթի Մարզվան քաղաքում սկիզբ է առել 20-րդ դարի սկզբին։

Պատմություն
-----------

Առաջինը եղել է 1909 թվականին Հակոբ Սրապյանի և Ղազարոս Ներսիսյանի հիմնադրած «Ներսո և Սրապյան» տպարանը (վերջում՝ «Անատոլիա»), որը գործել է մինչև 1915 թվականը։ Տպագրել է շուրջ 80 անուն գիրք՝ Արտավազդ Գալենտերյանի «Միութենական հարց եւ Շնորհալի» (1909) երկը, Արամ Գազանճյանի «Խունկ եւ արցունք» (1910), Կ. Գոճանյանի «Հայկական հառաչներ» (1911) բանաստեղծությունների ժողովածուները, Գագիկ Օզանյանի «Հայապատում, հայուն պատմական դերը» (1912), «Յուշիկք Զէյթունի» (1912) և «Պատմութիւն հայ լեզուի եւ բանահիւսութեան» (1913) երկերը, Կ. Թումայյանի «Տպագրիչ Մարզուանցի Գրիգոր Դպիր» (1912) ուսումնասիրությունը, «Ծրագիր կանոնագիր Շաւարշեան ուսանողական միութեան Անատոլիա գօլէճի Մարզուան» (1915) գրքույկը, թարգմանական գրականություն, դասագրքեր և այլն։

Երկրորդը «Գուտենբերգ» տպարանն էր, որը 1909 թվականին հիմնադրել է Սամուել Միածինյանը, 1910 թվականից նրան ընկերակցել է Ալեքսանդր Յոզղատլյանը։ Տպանանը գործել է մինչև 1913 թվականը, տպագրել է շուրջ 10 անուն գիրք՝ Միհրան Իսպիրյանի «Հայաստանի ոգին» (1911), Վահան Ասլանի «Հոգի՜ս...» (1913), Անդրանիկ Գըլտրյանի «Քաղաքացիական կրթութիւն» (1913) և այլն։

Մարզվանում լույս են տեսել նաև «Զեփիւռ» (1889), «Արուսեակ» (1889), «Սոխակ» (1900) խմորատիպ թերթերը, «Նոր այգ» (1910-1914) գրական, գիտական, քաղաքական, «Հայկունի» (1910-1912) գրական-ուսանողական հանդեսները, «Բողբոջ» (1911-1914) մանկապատանեկան երկշաբաթաթերթը և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայ գրերի գիւտի եւ տպագրութեան համազգային մեծ յոբելեանի տոնակատարութիւնը Մայր աթոռ Ս. Էջմիածնում»։ *greenstone.flib.sci.am*։ Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 18
2. 1 2 3  Այվազյան Հովհաննես, ed. (2015)։ *Հայ գրատպություն և գրքարվեստ. հանրագիտարան*։ Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն։ էջեր 712–713։ ISBN 978-5-89700-042-5
**Մայքլ Ջեքսոնի արձան**, գիպսից և խեժից` կառուցված Մուհամեդ Ալ Ֆայեդի պատվերով։ Պաշտոնապես բացվել է 2011 թվականին Քրավեն Քոթեջի բակում։

Պատմություն
-----------

### Արձան

Արձանն ունի 7,5 ֆութ (2,3 մետր) բարձրություն և պատրաստված է գիպսից և խեժից։ Այն գտնվում է Ֆուլհեմ ֆուտբոլային ակումբի տարածքում, որի նախագահն էր Ալ Ֆայեդը։ Արձանը 2013 թվականին տեղափոխվել է Ֆուլհեմի նոր նախագահ Շահիդ Խանի կողմից և 2014 թվականին տեղադրվել է Մանչեստրի Ֆուտբոլի ազգային թանգարանում։ Այն ցուցադրությունից հանվել է 2019 թվականին։

### Ոգեշնչում

Ջեքսոնն Ալ Ֆայեդի ընկերն էր։ 1999 թվականին նա այցելել է Քրավեն Քոթեջ՝ դիտելու Ֆուլհեմի խաղը Վիգան Աթլետիկում։ 2009 թվականին՝ Մայքլ Ջեքսոնի մահից հետո, նա պատվիրեց Ջեքսոնի նստած արձանը Լոնդոնի Նայթսբրիջ շենքում գտնվող Հարոդս խանութի համար, որն այդ ժամանակ իրեն էր պատկանում։ Հարոդսի վաճառքից հետո նոր, Քաթարի սեփականատերերը չցանկացան այն և կազմակերպվեց արձանի տեղադրումը Քրավեն Քոթեջի բակում։

### Բացում և ընդունելություն

2011 թվականի ապրիլի 3-ին արձանը բացվեց Ալ Ֆայեդի կողմից՝ նախքան Ֆուլհեմի խաղը Բլեքփուլի դեմ։ Արձանը գրեթե միշտ բացասական էր ընդունվում։ Այն նկարագրվում էր որպես ծաղրապատկեր և Ֆուլհեմ ֆուտբոլային ակումբի որոշ երկրպագուների կողմից շրջանառվում էին «Մենք ծաղրի առարկա ենք։ Ֆուտբոլում ոչինչ չկա անելու» և «Այն ծիծաղի առարկա է դարձնում ակումբը։ Ես կարծում եմ սա ապրիլմեկյան կատակ է» մեկնաբանությունները։ Ֆուլհեմի որոշ ֆուտբոլիստներ, ներառյալ՝ Բրեդ Հանգելանդը, լիազորեցին արձանի տեղադրման ակումբի որոշմանը։ Արձանի վերաբացումից հետո Ֆուլհամը հաղթեց Բլեքփուլին 3։0 հաշվով։ Լուիզ Բաքը՝ ժամանակակից արվեստի թղթակիցը «Արվեստ» լրագրում, նկարագրում է այն որպես «Ծաղրապատկեր, որն այդքան էլ նման չէր Մայքլ Ջեքսոնին»։ Արվեստների Գրասեղան կայքի արվեստի քննադատ Ֆիսուն Գաներն ասել է․ «Այն այնպիսի տեսք ունի՝ ասես նրա պլաստիկ վերջույթները չափազանց ծանր են սահուն համակենտրոնացնելու համար և այն կատարվում է փոքր ընդհատումներով, ասես մետաղական Միկիի պար լինի»։ Ես համոզված եմ, որ Մայքլն ուղղակի կսիրեր այն։

### Տեղափոխում և դժգոհություն

2013 թվականի հուլիսին Շահիդ Խանն Ալ Ֆայեդից ձեռք բերեց Ֆուլհեմ ֆուտբոլային ակումբը՝ վճարելով 150-200 մլն շիլինգ։ 2013 թվականի սեպտեմբերին որոշում կայացվեց, որ արձանը կտեղափոխվի և կվերադարձվի Ալ Ֆայեդին, այն չէր մտնում տարածքի վերաշահագործման ծրագրերի մեջ։ 2014 թվականի մայիսի 3-ին Ֆուլհամը՝ Անգլիայի լավագույն ֆուտբոլային ակումբը, հանվեց Բարձր Լիգայի 13 տարվա խաղաշրջանից հետո։ Մուհամեդ Ալ Ֆայեդը մեղադրվեց արձանը տեղափոխելու համար, որն էլ պատճառ դարձավ՝ ակումբի աստիճանազրկության։ Արձանը 2014 թվականի մայիսին տեղափոխվեց Մանչեստրի Ֆուտբոլի Ազգային թանգարան։ 2019 թվականի մարտի 6-ին արձանը տեղափոխվեց Ֆուտբոլի Ազգային թանգարանից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Michael Jackson Fulham FC statue defended by Al Fayed". BBC News. 3 April 2013. Retrieved 7 May 2014.
2. ↑  Blackhurst, Chris (20 September 2013). "Gone Too Soon? You Must Be Joking – No One Wanted Jacko at Craven Cottage". The Independent – via HighBeam Research (subscription required). Archived from the original on 8 May 2014. Retrieved 8 May 2014.
3. ↑  «Michael Jackson statue: Art critics give their verdict»։ BBC news։ ապրիլի 4, 2011։ Վերցված է մայիսի 7, 2014
**Շահեն Ալեքսանդրի Հայրապետով** (նոյեմբերի 30, 1917(1917-11-30), Դերբենդ, Դաղստանի մարզ, ՌԽՖՍՀ - սեպտեմբերի 6, 2007(2007-09-06), Մոսկվա, Ռուսաստան), ճարտարապետ, ՌՍՖՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1975)։

Կենսագրություն
--------------

1947 թվականին ավարտել է Մոսկվայի ճարտարապետության ինստիտուտը։ Եղել է «Մոսնախագիծ-2»-ի, «Ակադեմ» նախագծերի գլխավոր ճարտարապետը, Քաղաքացիական շինարարության և ճարտարապետության պետկոմի հասարակական կառույցների վարչության պետի տեղակալ, ԽՍՀՄ ԳԱ նախագծերի փորձագիտության բաժնի գլխավոր փորձագետ։

Հեղինակային խմբի կազմում իրականացրել է Մոսկվայի Կալինինի պողոտայի առևտրային կենտրոնի կառույցները, Կրեմլում ԽՍՀՄ ԳԽ նախագահության շենքի, Գորկու փողոցի և Կառլ Մարքսի պողոտայի վերակառուցումները։

Հայրապետովի նախագծերով կառուցվել են ԽՍՀՄ ԳԱ Լեռնային գործի ինստիտուտի, ԽՄԿԿ կենտկոմին կից հասարակական ԳԱ շենքերը, Մոսկվայում` Լյուքսեմբուրգի դեսպանատունը, Դամասկոսում` ԽՍՀՄ դեսպանատան շենքերի համակառույցը, Ջոկյակարտայում` ԽՍՀՄ տաղավարը Ինդոնեզիայի միջազգային ցուցահանդեսում։

Մասնակցություն Հայրենական պատերազմին
------------------------------------

1941 թվականի մարտից մինչև 1945 թվականը ծառայել է բանակում։ 1942 թվականին ավարտել է Ռազմա-ինժեներական ակադեմիայի արագացված դասընթացները։ Մարտնչել է Կալինինյան ռազմաճակատում, Արևմտյան ռազմաճակատում, Երրորդ Բելառուսական ռազմաճակատում, Առաջին մերձբալթյան ռազմաճակատում` որպես ականազերծման վաշտի հրամանատար։ Վերջին զինվորական կոչումը եղել է կապիտան։ Երեք անգամ վիրավորվել է։ Եղել է Հայրենական մեծ պատերազմի հաշմանդամ։

Ցուցահանդեսներ
--------------

Ունեցել է ստեղծագործական և գրաֆիկական աշխատանքների ցուցահանդեսներ (1978, 1979, 1987 թվականներ), 1991 թվականին կազմակերպել է «Հայաստանի հին ճարտարապետությունը» ցուցահանդեսը Մոսկվայում։

Մրցանակներ
----------

* Հայրենական պատերազմի 1-ին և 2-րդ աստիճանի շքանշաններ
* Ժուկովի անվան արծաթե մեդալ
* ԺՏՆՑ արծաթե մեդալ
* «Ոսկեհատույթ» մրցանակ, 2005

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա․ Ա․ Այվազյան, ՆԱԽԻՋԵՎԱՆ․ պատկերազարդ բնաշխարհիկ հանրագիտակ, Երևան, «Հուշարձան», 1995, էջ 274 — 368 էջ. — 2700 հատ, ISBN 5-8079-0911-9։
2. ↑  «О принципах архитектурной композиции Жолтовского. Айрапетов.pdf»։ *Google Docs*։ Վերցված է 2019-03-06
3. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
**Քրիստին Վաշոն** (անգլ.՝ Christine Vachon, նոյեմբերի 21, 1962(1962-11-21), Նյու Յորք շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի պրոդյուսեր։ Վաշոնը առավել հայտնի է անկախ կինոյի ոլորտում իր աշխատանքով։

Վաղ տարիներ
-----------

Վաշոնը ծնվել է 1962 թվականին, Նյու Յորք քաղաքի Մանհեթեն թաղամասում։ Նա Ֆրանսուազա Ֆորեստիեի և լուսանկարիչ Ջոն Վաշոնի դուստրն է։

Կարիերա
-------

1983 թվականին ավարտել է Բրաունի համալսարանը, որտեղ ուսման ընթացքում հանդիպել է Թոդ Հեյնսին և Բարի Էլսոուրթին։ Միասին նրանք 1987 թվականին ստեղծել են շահույթ չհետապնդող Apparatus Productions ընկերություն, որի գործունեությունը եղել է հակահոլիվուդյան արտադրության ստեղծումը և որը հետագա հինգ տարիներին համակարգել է յոթ ֆիլմերի արտադրության գործընթացը։

Քրիսթին Վաշոնը և համապրոդյուսեր Պամելա Կոֆլերը ներկայումս աշխատում են Killer Films-ում, որը ստեղծվել է 1996 թվականին։ Ընկերությունը 2005 թվականին նշել է իր 10-ամյակը և Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի թանգարանում արժանացել է հետահայաց ցուցադրության։

Քրիսթին Վաշոնը եղել է Թոդ Հեյնսի «Թույնը» դեբյուտային ֆիլմի պրոդյուսերը, որն ստացել է Սանդէնսի կինոփառատոնի Գրան Պրի։ Վաշոնը եղել է նույն ռեժիսորի նաև հաջորդ` «Թավշե ոսկի» ֆիլմի պրոդյուսերը, որը բրիտանական գլամ ռոք դարաշրջանի մասին է և որը 1990 թվականների վերջին տեսաերիզներով ձեռքից ձեռք էր փոխանցվում, ինչպես նաև` եղել է «Քերոլ» ֆիլմի պրոդյուսերը (2015)։

Անձնական կյանք
--------------

Վաշոնը և նրա զուգընկերուհին` նկարչուհի Մարլեն ՄաքՔարթին, իրենց դստեր` Գաթրիի հետ, ապրում են Իսթ-Վիլիջում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  Buckley Cara (November 6, 2009)։ «When Being Home Is an Adventure»։ *The New York Times*
3. ↑  Galloway Stephen, Belloni Matthew (11 December 2015)։ «Watch THR's Full, Uncensored Producer Roundtable With Ice Cube, Steve Golin and More»։ *The Hollywood Reporter*։ Վերցված է 25 January 2016
4. ↑  Sharf Zack (24 січня 2016)։ «Sundance Exclusive: Christine Vachon and Pamela Koffler's 6 Survival Tips for Producing»։ *Indiewire*։ Վերցված է 31.03.2016
5. ↑  ПРЕМИЯ TEDDY AWARD ОТМЕТИЛА СВОЁ 30-ЛЕТИЕ Archived 2016-04-11 at the Wayback Machine. на *BERLIN-VISUAL.com* (ռուս.)
6. ↑  Leland, John (2002-07-18)։ «Producing Rooms With Plot Twists»։ *The New York Times* (անգլերեն)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1288361 · GND: 122266153 · ISNI: 0000000114932309 · LCCN: n94003202 · NTA: 204476267 · SUDOC: 083223754 · VIAF: 69805972 · WorldCat VIAF: 69805972 |

 |

 |
**Յոնաս Հոֆման** (գերմ.՝ Jonas Hofmann; ծնվ․ հուլիսի 14, 1992, Խայդերբեգ, Գերմանիա), գերմանացի ֆուտբոլիստ, «Դորտմունդի Բորուսիայի» կիսապաշտպան, ով ներկայումս վարձավճարային հիմունքներով հանդես է գալիս գերմանական «Մայնց 05» ակումբում։

Ակումբային կարիերա
------------------

Ֆուտբոլ սկսել է խաղալ «Ռոտ» ֆուտբոլային ակումբում, որտեղ մնացել է մինչև 2003/04 մրցաշրջանը, այնուհետև տեղափոխվել է «Հոֆենհայմ» ֆուտբոլային ակադեմիա։ 2011 թվականի ապրիլին նորամուտն է նշել թիմի երկրորդ կազմում, իսկ մրցաշրջանի ավարտին մասնակցում է 5 խաղի և դարձել 2 գոլի հեղինակ։

### «Բորուսիա» Դորտմունդ

2011-12 մրցաշրջանի սկզբում Հաֆմանը պայմանագիր կնքեց «Բորուսիայի» հետ, որը պետք է ավարտվեր 2015 թ. հուլիսի 6-ին։ Առաջին տարում հանդես եկավ երկրորդ թիմի կազմում։ օգոստոսի 6-ին անցկացրեց իր առաջին հանդիպումը հիմնական թիմի կազմում, և հենց այդ խաղում էլ դարձավ գոլի հեղինակ, իսկ սեպտեմբերի 10-ին «Շալկե 04»-ի դարպասն ուղարկեց երկու գնդակ։

2012 թվականի դեկտեմբերի 16-ին նա իր հարազատ «Հոֆենհայմի» դեմ խաղում նորամուտը նշեց Բունդեսլիգայում, խաղի վերջնամասում փոխարինման դուրս գալով Մարիո Գյոթցեի փոխարեն։ Իր առաջին մրցաշրջանում նա մասնակցեց 3 հանդիպման, դարձավ Չեմպիոնների լիգային 2012-13 թվականի ֆինալիստ, ստացավ Բունդեսլիգայի արծաթե մեդալը և նվաճեց Գերմանիայի սուպերգավաթը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հոֆենհայմ VS. Բորուսիա (Դորտմունդ) 1:3» (ռուսերեն)։ soccerway.com։ 2012-12-16

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AS.com · BDFA · BDFutbol · ESPNFC.com · eu-football.info (խաղացող) · FootballDatabase.eu · Fussballdaten.de · L’Équipe · National Football Teams.com · Soccerbase (խաղացող) · Soccerway · Transfermarkt (խաղացող) · worldfootball.net (խաղացող) · Գերմանական ֆուտբոլային միություն · ՈւԵՖԱ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Munzinger |

 |