|  |
| --- |
| **Փշատենի նեղատերև** |
| Փշատենի նեղատերևՓշատենի նեղատերև |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Վարդածաղկավորներ (Rosales) |
| **Ընտանիք** | Փշատազգիներ (Elaeagnaceae) |
| **Ցեղ** | Փշատենի *(Elaeagnus)* |
| **Տեսակ** | **Փշատենի նեղատերև** *(E. angustifolia)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Elaeagnus angustifolia***L. 1753 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակ |

**Փշատենի նեղատերև** (լատին․՝ Elaeagnus angustifolia), փշատազգիների ընտանիքին պատկանող փշատենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ ծառ է` մինչև 10 մ բարձրությամբ և 20-25 սմ բնի տրամագծով։ Երբեմն թփանման է։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը մուգ կարմրագորշագույն է, փայլուն, 0,7-3 սմ երկարությամբ փշերով։ Ընձյուղները արծաթափայլ են` առատ թեփուկանման մազմզուկների առկայության շնորհիվ։ Բողբոջները մանր են, ձվաձև, նույնպես ծածկված արծաթափայլ թեփուկներով։ Տերևները գծանման են, նշտարաձև, երբեմն` նեղ էլիպսաձև կամ նեղ ձվաձև, 2,5-8 սմ երկարությամբ 0,4-1,8 սմ լայնությամբ, սեղմված հիմքով, կարճ կոթունավոր, վերևի կողմից մոխրականաչավուն, ներքևից` արծաթագույն։ Ծաղիկները բուրումնավետ են, 1-3-ական նստած տերևածոցերում, զանգականման, արտաքինից արծաթավուն, ներսի կողմից` նարնջագույն, առէջները չորսն են, սռնակը երկարավուն է, վերևի մասում կորացած, սերմնարանը 1 բնանի է։ Կորիզապտուղները կլորաէլիպսաձև են, դարչնադեղնավուն, համեղ պտղամսով, սկզբում արծաթավուն, հասունանալիս` դեղնագորշավուն, նոսր, գորշ թեփուկներով, վերևի մասում սռնակի մնացորդներով։ Կորիզը նեղ էլիպսոիդանման է, 8 երկայնական ակոսիկներով։ Ծաղկում է հունիսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Միջին Ասիայում, Չինաստանում, Իրանում, Մոնղոլիայում, Հիմալայներում, Փոքր Ասիայում, Հնդկաստանում, Ճապոնիայում, Միջերկրական ծովի շրջակայքում։

Հայաստանի տարածքում հանդիպում է հյուսիսարևելյան շրջաններում, հատկապես Դեբեդ գետի հովտում, ինչպես նաև ստորին լեռնային գոտում։ Մշակվում է գրեթե ամենուրեք, բացառությամբ բարձր լեռնային շրջանների (ծովի մակերևույթից մինչև 1950 մ բարձրության վրա)։
Արագ է աճում։ Ապրում է 65-85 (հազվադեպ` 100) տարի։ Առատ պտղաբերում է մինչև խոր ծերություն։ Չափազանց լուսասեր է, չորադիմացկուն, աղադիմացկուն և գազադիմացկուն։ Չոր վայրերում դանդաղ է աճում և շատ փշեր է առաջացնում։ Լավ է աճում ջրաթափանց, օդաթափանց, սննդանյութերով հարուստ ավազակավային հողերում։ Դիմանում է մինչև - 30 °C-ի սառնամանիքներին, նույնիսկ այն վայրերում, որտեղ մնացած բոլոր ծառերը ոչնչանում են ծխից ու վնասակար գազերից։

Նշանակություն
-------------

Օգտակար ծառատեսակ է։ Բնից և բազմամյա ճյուղերից ստացված խեժը օգտագործում են տպագրական ներկ ստանալու համար և տեքստիլ արդյունաբերության
մեջ։ Կեղևը և տերևները օգտագործվում են կաշվի դաբաղման համար։ Տերևները պարունակում են 150-328 մգ/% C վիտամին։ Ծաղիկներից պարֆյումերային յուղ են ստանում։ Պտուղներից պատրաստված խաշիլանման զանգվածը պարունակում է 44 % շաքար, 11 % սպիտակուցներ, կալիումական և ֆոսֆորական աղեր և չափազանց սննդարար մթերք է համարվում։ Օգտագործվում է թարմ վիճակում և պահածոների ու հրուշակեղենի արտադրություններում։
Հրաշալի դեկորատիվ կուլտուրա է, քանի որ աչքի է ընկնում արծաթավուն սաղարթով, դեղնանարնջագույն, բուրումնավետ ծաղիկներով ու գեղեցիկ պտուղներով։
Օգտագործվում է նաև անտառամելիորատիվ նպատակներով` շարժվող ավազները, գետերի ափերն ամրացնելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 81։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85116000 · Microsoft: 2911072917 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Elaeagnus angustifolia
* APDB: 142824
* BioLib: 40440
* BOLD: 254078
* Calflora: 2897
* Cal-IPC: elaeagnus-angustifolia
* Ecocrop: 5624
* EoL: 582727
* EPPO: ELGAN
* EUNIS: 169005
* FEIS: elaang
* FoC: 200014543
* FoIO: ELAANG
* GBIF: 3039269
* GISD: 216
* GRIN: 14915
* iNaturalist: 64694
* IPA: 3022
* IPNI: 323646-1
* IRMNG: 10858018
* ISC: 20717
* ITIS: 27770
* IUCN: 62002626
* MichiganFlora: 1192
* MoBotPF: 279922
* NBN: NBNSYS0000042100
* NCBI: 36777
* NZOR: e985bf46-536b-449b-967a-cd2b4eea4679
* PalDat: Elaeagnus\_angustifolia
* PfaF: Elaeagnus angustifolia
* PFI: 3158
* Plant List: kew-2784980
* PLANTS: ELAN
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:323646-1
* Tropicos: 11600001
* uBio: 455471
* VASCAN: 5455
* WisFlora: 3472
* WoI: 741
* WoRMS: 594771

 |

 |