**Վերներ Մագնուս Մաքսիմիլիան Ֆրայհեր ֆոն Բրաուն** (գերմ.՝ Wernher Magnus Maximilian Freiherr von Braun, մարտի 23, 1912(1912-03-23)[…], Վիժիսկ, Պրուսիա, Պլզենի մարզ, Գերմանական կայսրություն - հունիսի 16, 1977(1977-06-16)[…], Ալեքսանդրիա, Վիրջինիա, ԱՄՆ), հրթիռների գերմանացի ճարտարագետ, հրթիռային զենքերի և տիեզերագնացության հիմնադիրներից մեկը։

Նացիոնալ-սոցիալիստական Գերմանիայի վարած պատերազմին ունեցած սերտ կապի, հեռահար V2 հրթիռների նախագծման ու համակենտրոնացման ճամբարների բռնավորների և նացիոնալ-սոցիալիստական պարտադիր աշխատանքի օգտագործման միջոցով հրթիռների կառուցման պատճառով ֆոն Բրաունի մասին տեղեկություններն այնուամենայնիվ խնդրահարույց են։

Մանկություն և կրթություն
------------------------

Վերներ Բրաունի հայրը՝ Մագնուս Ֆրայհեր ֆոն Բրաունը արևելապրուսական խոշոր հողատեր էր, իսկ հետագայում՝ Գերմանիայի սննդի և գյուղատնտեսության նախարար։ Ֆոն Բրաունի մայրը Էմմին էր՝ Վերներ ֆոն Քվիստորպի դուստրը, ով ևս խոշոր հողատեր էր։ Վերների մեծ եղբայրը ՝ Զիգմունդ ֆոն Բրաունը (1911–1998), 1936 թվականից աշխատում էր Երրորդ Ռայխի, հետագայում նաև ԳԴՀ-ի արտաքին գործերի նախարարությունում։ Կրտսեր եղբայր Մագնուս ֆոն Բրաունը (1919–2003) ինժեներ էր օրգանական քիմիայի ոլորտում։

Դեռևս մանկությունից ֆոն Բրաունը հետաքրքրվում էր երաժշտությամբ և բնական գիտություններով։ Նրա հետաքրքրվածությունը աստղագիտությամբ գալիս էր իր մորից, ով նրան ընդունելության առթիվ հեռադիտակ էր նվիրել։ Առաջին անգամ իր փորձարկումները կատարել է 13 տարեկանում Բեռլինի Մեծ Թիեռգառթեն այգում՝ հրավառության հրթիռներով։ Երբ նա առաջին անգամ ձեռքը վերցրեց Հերման Օբերթի «Հրթիռ դեպի միջմոլորակային տարածություն» գիրքը, նրա երևակայությունները՝ ծնված Ժյուլ Վերնի և Կուրդ Լասվիթցի արկածային վեպերից, ավելի իրական կերպարանք ստացան։ Մասնագիտական գրականությունը հասկանալու համար նրա լարում է իր բոլոր ջանքերը՝ իր՝ մինչ այդ ունեցած մաթեմատիկական գիտելիքները բարելավելու համար։ Ներշնչվել է նա ամեն դեպքում սլովենացի աստղագետ և աստղաֆիզիկոս Հերման Պոտոկնիկի «Տիեզերական ճանապարհոդության խնդիրը» գրքով։

Մինչև 1925 թվականը ֆոն Բրաունը հաճախել է Բեռլինի Ֆրանսիական գիմնազիան, ապա բնակվել է Վայմար քաղաքի Էթերսբուրգ ամրոցի Հերման-Լիթց գիշերօթիկ դպրոցում։ 1928 թվականից նա հաճախել է նոր հիմնադրված Հերման-Լիթց դպրոցը։ Լավ առաջադիմության շնորհիվ արդեն 18 տարեկանում նա կարողացել է հանձնել ավարտական քննությունը 1930 թվականի ապրիլին։

1929 թվականից նա աշխատել է Հերման Օբերթի հետ Բեռլին-Փլյոցենզեում, իսկ վերջինիս՝ դեպի Զիբենբյուրգեն վերադարձից հետո՝ 1930 թվականի օգոստոսից «Տիեզերագնացության միության» անդամների հետ հեղուկ վառելիքով աշխատող շարժիչների վրա՝ Բեռլինի Ռայնիկենդորֆ շրջանի հրթիռների մեկնարկային կայանքում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո նա վեցամսյա պրակտիկա է անցել Բեռլինի «Բորսիգ» լոկոմոտիվների գործարանում, որը խթանում էր ճարտարագիտական ուսումնառությունը։ Նա հենց այստեղ էր սովորել, որ «բացարձակապես ոչինչ չկա, ինչը կգերազանցեր առկա, ավարտուն և հիմնավոր աշխատանքը», ինչպես պիտի հիշեր նա տասնյակ տարիներ անց։

1930 թվականից Ֆոն Բրաունը սովորել է Բեռլին-Շառլոթենբուրգում՝ Բեռլինի տեխնիկական բարձրագույն դպրոցում և Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոցում։ 1932 նա ստացել է Բեռլինի տեխնիկական բարձրագույն դպրոցի դիպլոմ՝ որպես մեխանիկ և, ունենալով Վալտեր Դորնբերգերի աջակցությունը, որպես քաղծառայող ներառվել ռազմական հրթիռաշինության նախագծում։ Իր փորձերը նա անց է կացրել Կումմերսդորֆ փորձադաշտում՝ Բեռլինից գրեթե 30 կմ հեռավորության վրա։ 1934 նա ավարտել է Բեռլինի Ֆրիդրիխ-Վիլհելմ համալսարանը՝ որպես փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր՝ «Հեղուկ վառելիքով աշխատող շարժիչով հրթիռների կառուցողական, տեսական և փորձնական մասի» վերաբերյալ իր աշխատանքով։ Նույն տարում ֆոն Բրաունի կողմից նախագծված «Aggregat 2»-ը, որn արձակվել էր Հյուսիսային ծովի Բորկում կղզուց, հասել է 2200 մետր բարձրության։ 1935-1937 թվականներին Էրնսթ Հայնկելի և փորձարկիչ օդաչու Էրիխ Վարզիթցի հետ սերտ համագործակցության արդյունքում ֆոն Բրաունը ստեղծեց հրթիռի մի շարժիչ, որը նախ Կումմերսդորֆում, ապա Նոյհարդենբերգում փորձարկվեց օդանավի վրա։

Ֆիլմեր
------

* «Wernher von Braun - Rocket Man for War and Peace», երեք մասից բաղկացած փաստագրական ֆիլմ, Գերմանիա 2002։ Արտադրությունը՝ MDR, Մարտին Հյուբներ
* «Der Raketenmann. Wernher von Braun und der Traum vom Mond» փաստագրական դրամա, Գերմանիա 2009։ Արտադրությունը՝ ZDF, շարք՝ ZDF-History
* «Prüfstand 7», գեղարվեստական ֆիլմ, Գերմանիա 2002։ Սցենարիստ և ռեժիսոր՝ Ռոբերտ Բրամկամպ, դերասաններ՝ Ինգա Բուշ, Փեթեր Լոհմեյեր և այլք։
* «Wernher von Braun – Ich greife nach den Sternen», գեղարվեստական ֆիլմ, Գերմանիա/ԱՄՆ 1960։ Ռեժիսոր՝ Ջ. Լի Թմփսոն, դերասաններ՝ Քուրդ Յուրգենս և այլք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118514652 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. ↑
6. 1 2 3
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. ↑  Space Pioneers Enshrined — Las Vegas: 1976. — P. 6.
12. ↑  *Garza A. D. L.* How Historians Are Reckoning With the Former Nazi Who Launched America's Space Program // *Time* / N. Gibbs — NYC: Time Inc. 2019. — ISSN 0040-781X; 2169-1665
13. ↑  Հերման-Լիթց դպրոցի կայքը
14. ↑  «Վերներ ֆոն Բրաունի ճառը դպրոցական համայնքի առջև (մայիսի 23, 1975)». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ դեկտեմբերի 18-ին. Վերցված է 2014 թ․ դեկտեմբերի 7-ին.
15. ↑  Prüfstand 7 ֆիլմի կայքը

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Mathematics Genealogy Project · Internet Movie Database · Internet Speculative Fiction Database · Find A Grave · WikiTree · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · American National Biography · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV12535232 · BIBSYS: 90378049 · BNE: XX865227 · BNF: 12374590j · CiNii: DA00638951 · CONOR: 111919971 · GND: 118514652 · ISNI: 000000012132837X · LCCN: n79114065 · NDL: 00520287 · NKC: xx0053918 · NLA: 35852072 · NLG: 110655 · NLP: a0000001243471, a0000002501852 · NSK: 000035578 · NTA: 070343403 · NUKAT: n96216199 · PTBNP: 26909 · LIBRIS: 100239 · SUDOC: 032784058 · VIAF: 51769292 · WorldCat VIAF: 51769292 |

 |

 |