**Ֆորտալեզա** (պորտ.՝ Fortaleza — *ամրություն*), քաղաք Բրազիլիայի Սեարա նահանգում։ Այն մեծությամբ Բրազիլիայի հինգերորդ քաղաքն է, Ֆորտալեսայի ագլոմերացիա մեզոշրջանի բաղկացուցիչ մասը։

Քաղաքի անունը կապված է 17-րդ դարի հոլանդական Սհոնենբուրխ (հոլ.՝ Schoonenborch) ամրոցի հետ։

Պատմություն
-----------

Մինչկոլումբոսյան Ամերիկա դարաշրջանում տարածքում բնակվել են հնդկացի տուպի ժողովուրդը, որոնք զբաղվում էին որսորդությամբ և պարզունակ հողագործությամբ։

Եվրոպացիները առաջին անգամ այստեղ վայրէջք են կատարել 1500 թվականի փետրվարի 2-ին։ Դա եղել է իսպանացի Վիսենտե Պինսոնի արշավախումբը, որը կոչվում էր Սանտա Մարիա դե լա Կոնսոլասոն (իսպ.՝ Santa Maria de la Consolación): Գաղութացումը Պորտուգալիայում սկսվել է այն ժամանակ, երբ 1603 թվականին *Պերո Կոզելո դե Սոուզը* Տիարա գետի վրա կառուցել է *Սան Տիագո* բերդը (պորտ.՝ Fortim de São Tiago): Կարճ ժամանակում Բրազիլիայի հյուսիսարևելյան ափը բնակեցված է եղել հոլանդացիներով, որոնք այստեղ հիմնել են Սհոնենբուրխ ամրոցը, իսկ պորտուգալացիների վերադառնալուց հետո այն վերանվանվել է Ֆորտալեզա դե Նոսսա Սենորա դե Ասսունսու (պորտ.՝ Fortaleza de Nossa Senhora da Assunção): 1799 թվականին Սեարա նահանգը առանձնացվել է Պերնամբուկու նահանգից, իսկ Ֆորտալեզան դարձել է նրա մայրաքաղաքը։

1824 թվականի օգոստոսից սեպտեմբերը ընկած ժամանակահատվածում քաղաքը մտել է Հասարակածային համադաշնության կազմի մեջ (չճանաչված պետություն է, որը փորձում էր առանձնանալ Բրազիլական կայսրությունից)։

19-րդ դարում Ֆորտալեզան մասնագիտացել է բամբակի մշակմամբ։

1812 թվականին քաղաքում ստեղծվել է մաքսատուն։ Հետագա տարիներին Ֆորտալեզայում հայտնվում են ոչ միայն արդյունաբերական ձեռնարկություններ, այլ նաև դպրոցներ, ճեմարան (1864), հանրային գրադարան (1867)։ 1870 թվականին սկսվում է երկաթուղու շինարարություն, որը Ֆորտալեզայի հասարակական տրանսպորտային համակարգի սկիզբ է հանդիասանում։ 1884 թվականի մարտի 25-ին Սեարա նահանգի ստրուկները ազատ են արձակվել։ 1910-ական թվականներին Ֆորտալեզան բնակչության թվաքանակով դառնում է Բրազիլիայի յոթերորդ քաղաքը։ 1954 թվականին այստեղ հիմնվել է առաջին համալսարանը (պորտ.՝ Universidade Federal do Ceará (UFC)): 1950-ական և 1960-ական թվականներին քաղաքը չափերով ընդարձակվել է, ստեղծվել են նոր տարածքներ։ 1970-ական թվականների վերջում Ֆորտալեզան դառնում է խոշոր արդյունաբերական ագլոմերացիայի կենտրոն։ Ումբերտու Կաստելու Բրանկույի բռնատիրական կառավարման ժամանակ Բրազիլիայում առաջին անգամ ընտրվել է կին քաղաքապետ՝ *Մարիա Լուիզա Բիլ Դենը*։ 1990-ական թվականներին քաղաքը դարձել է Բրազիլիայի գլխավոր զբոսաշրջային կենտրոններից։

Աշխարհագրություն
----------------

Ֆորտալեզան գտնվում է Բրազիլիայի հյուսիս-արևելքում, Ատլանտյան օվկիանոսի ափին, Կատտինգա բնական գոտում։

Քաղաքը բնութագրվում է տիպիկ արևադարձային կլիմայով։ Ամենատաքը լինում է դեկտեմբեր և հունվար ամիսներին, իսկ հունվարից հուլիս ընկած ժամանակահատվածում եղանակը անձրևային է։


|  **Ջերմաստիճանի և տեղումների տարեկան միջին ցուցանիշները Ֆորտալեզա քաղաքում** |
| --- |
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | տարին |
| բացարձակ առավելագույնը (°C) | 38,0 | 37,0 | 37,0 | 37,0 | 37,0 | 37,0 | 37,0 | 37,0 | 37,0 | 37,0 | 37,0 | 37,0 | 38,0 |
| միջին առավելագույնը (°C) | 30,5 | 30,1 | 29,7 | 29,7 | 29,1 | 29,6 | 29,5 | 29,1 | 29,2 | 30,5 | 30,7 | 30,7 | 29,8 |
| միջին ջերմաստիճանը (°C) | 27,3 | 26,7 | 26,3 | 26,5 | 26,3 | 25,9 | 25,7 | 26,1 | 26,6 | 27,0 | 27,2 | 27,3 | 26,5 |
| միջին նվազագույնը (°C) | 24,7 | 23,2 | 23,8 | 23,4 | 23,4 | 22,1 | 21,8 | 22,6 | 23,4 | 24,5 | 24,4 | 24,6 | 23,4 |
| բացարձակ նվազագույնը (°C) | 21,0 | 19,0 | 19,0 | 18,0 | 20,0 | 19,0 | 19,0 | 18,0 | 19,0 | 20,0 | 20,0 | 20,0 | 18,0 |
| տեղումների քանակը (մմ) | 129 | 215 | 338 | 348 | 226 | 160 | 91 | 31 | 22 | 15 | 13 | 49 | 1637 |
| *Աղբյուր՝ World Climate* |


|  |
| --- |
| 

Ֆորտալեզայի համայնապատկերը
Ֆորտալեզայի համայնապատկերը

 |

Բնակչություն
------------

Բնակելի թաղամասեր
Գաղութային ժամանակահատվածում քաղաքի բնակչությունը կազմել է մոտ 2000 մարդ։ Առաջին անգամ այն էապես ավելացել է 1865-1872 թվականներին, որը կապված էր երկաթգծի կառուցման հետ։ 1877 թվականին երաշտը հանգեցրել է բնակչության թվաքանակի նվազման։ Երաշտը կրկնվել է 1888, 1900, 1915, 1932 և 1942 թվականներին։ 1922 թվականին Ֆորտալեզա քաղաքի բնակչության թիվը կազմել է հարյուր հազար մարդ։

Ըստ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի քաղաքի բնակչությունը 2013 թվականին կազմել է 2,55 մլն մարդ։

Բնակչության մոտ 80 %-ը կաթոլիկներ են, 13 %-ը՝ բողոքականներ, 6 %-ը՝ աթեիստ։ Հանցավորության մակարդակը բարձր է, ինչը բնորոշ է Բրազիլիայի խոշոր քաղաքներին։

Տնտեսություն
------------

Քաղաքային լողափը գիշերով
Քաղաքի տնտեսության հիմքը կազմում են՝

* առևտուրը
* ծառայությունների ոլորտը
* զբոսաշրջությունը

Ֆորտալեզան Բրազիլիայի հիմնական տուրիստական ուղղություններից մեկն է։ Հյուրերին հիմնականում գրավում է վառ գիշերային կյանքը, լողափերը, բուտիկները, առևտրի կենտրոնները, ցուցահանդեսները և կոնֆերանսները։ Ծովային *Parque Estadual Marinho da Pedra da Risca do Meio* արգելոցը հիանալի վայր է դայվինգի համար։

Քաղաքում կան կոշիկի և հագուստի խանութներ։ Ֆորտալեզայի մոտակա տարածքներում կատարվում է օգտակար հանածոների արդյունահանում։

2005 թվականին քաղաքի համախառն ներքին արդյունքը կազմել է R$19 734 557 000, բնակչության մեկ շնչի եկամուտը՝ R$ 8,309:

Տրանսպորտ
---------

Քաղաքին սպասարկում է Պինտա Մարթինս (IATA: FOR, ICAO: SBFZ) միջազգային օդանավակայանը։ Ուղևորային կանոնավոր չվերթներ իրականացվում են Բրազիլիայի քաղաքների, ինչպես նաև Միլանի, Ամստերդամի, Մայնի Ֆրանկֆուրտի, Պրայաի, Մայամիի, Լիսաբոնի հետ։

Ֆորտալեզիայից է սկսվում **BR-116** դաշնային մայրուղին (Ֆորտալեզա-Պորտու Ալեգրի)։

Տնտեսության հիմքը կազմում են ավտոբուսները, 2012 թվականին բացված մետրոպոլիտենը (2 գիծ, 28 կայան, 43 կիլոմետր)։

Մշակույթ և կրթություն
---------------------

Ֆորտալեզայում գտնվում են ինչպես մասնավոր, այնպես էլ պետական մի քանի համալսարաններ, այդ թվում Սեարայի պետական համալսարանը (պորտ.՝ Universidade Federal do Ceará, UFC): Ինչպես Բրազիլիայի, այնպես էլ Ֆորտալեզայի դպրոցներում և համալսարաններում ուսուցումը կատարվում է պորտուգալերեն, բայց անգլերենը և իսպաներենը մտնելու են միջնակարգ դպրոցի ծրագիր։

19-րդ դարի վերջին Ֆորտալեզան կարևոր մշակութային կենտրոն էր։ Սեարայի ինստիտուտը, որը հիմնադրվել է 1887 թվականին, պատմության, աշխարհագրության և մարդաբանության բնագավառներում իրականացնում էր հետազոտություններ։ Քաղաքում կան տարբեր մշակութային կենտրոններ։

### Հայտնի շենքեր

Երկաթուղային կայարան
* Ժոզե դե Ալենկարայի թատրոն (պորտ.՝ Teatro José de Alencar)
* Մուրիսիպեյի փարոս (պորտ.՝ Farol do Mucuripe)
* Ֆորտալեզա տաճար
* Իրասեմի արձան (պորտ.՝ Estátua de Iracema)
* Աստվածամոր Վերափոխման տաճար (պորտ.՝ Forte de Nossa Senhora da Assunção)
* Պալասիո դա Լուժ (պորտ.՝ Palácio da Luz):

Սպորտ
-----

Քաղաքում գործում է «Սեարա» ֆուտբոլային ակումբը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7
2. ↑  Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística, Estimativa Populacional 2013
3. ↑  *GDP* (PDF) (Portuguese). Fortaleza, Brazil: IBGE. 2005. էջ 21. ISBN 85-240-3919-1. Վերցված է 2007 թ․ հուլիսի 18-ին.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
4. ↑  *per capita income* (PDF) (Portuguese). Fortaleza, Brazil: IBGE. 2005. ISBN 85-240-3919-1. Վերցված է 2007 թ․ հուլիսի 18-ին.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)

Արտաքին հղումներ
----------------

* (պորտուգալերեն) Fortaleza City Council home page
* (պորտուգալերեն) Fortaleza Tourism Office home page Արխիվացված 2007-09-20 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ֆորտալեզա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4372772-4 · LCCN: n80117179 · VIAF: 139555655 · WorldCat VIAF: 139555655 |

 |