**Տրայրան ազգային անտառ** (պորտ.՝ Floresta Nacional do Trairão), ազգային անտառ Պարա նահանգում, Բրազիլիա։ Պարունակում է Ամազոնի խոնավ անտառի մի մեծ հատված, որն ունի բարձր կենսաբազմազանություն։ Այն կայուն օգտագործվող պահպանման միավոր է, որտեղ փայտամթերումը թույլատրվում է կառավարման պլանով, և որը ստեղծվել է այդ տարածքում անօրինական անտառահատումները խոչընդոտելու նպատակով։

Տեղագրություն
-------------

Տրայրան ազգային անտառն ընդգրկում է Ամազոն բիոմի 257.526 հա տարածքը։ Ստեղծվել է 2006 թվականի փետրվարի 13-ին և կառավարվում է Չիկո Մենդեսի Կենսաբազմազանության պահպանության ինստիտուտի կողմից։ Ներառում է Տրայրան (69.2%), Ռուրոպոլիս (22.0%) ու Իտայտուբա (8.8%) մունիցիպալիտետներից որոշ հատվածներ՝ Պարա նահանգում։ Մոտակա հիմնական քաղաքային կենտրոններն են` Տրայրան, Իտայտուբան, Ռուրոպոլիսը և Սանտարեն։ Ազգային անտառը արևելքից սահմանակից է Ռիոզինիո դու Անֆրիսիո արդյունահանող արգելոցին, իսկ հարավից՝ Ժամանշին ազգային պարկին։ Այն անվանակոչվել է Տրայրան մունիցիպալիտետի անունով, որն էլ իր անունը ստացել է տրայրան ձկան (*Hoplias lacerdae*) անունից։ Անտառի շրջակայքում 260905 մարդ է բնակվում՝ բնակչության խտությունը՝ 1.08 բնակիչ 1 քառ. կմ-ի վրա։

Անտառը գտնվում է տարածաշրջանում, որտեղ կան 12 կայուն օգտագործվող պահպանման տարածքներ ու 6 լիարժեք պաշտպանված տարածքներ։ Վերջիններս՝ Ամազոնիա, Ժամանշին, Ռիո Նովո և Սերրա դու Պարդու ազգային պարկերը, ինչպես նաև Սերրա դու Կաշիմբու կենսաբանական արգելոցն ու Տերրա դու Մեյու էկոլոգիական կայանը ընդգրկում են 6670422 հա։ Կայուն օգտագործվող տարածքները ներառում են՝ Տապաժոս բնապահպանական տարածքը և Ալտամիրա, Ամանա, Ժամանշին, Տրայրան և Իտայտուբա I, Իտայտուբա II ու Տապաժոս ազգային անտառները, որոնք ընդհանուր ունեն 7555889 հա տարածք։

Մուտք
-----

Միավորումը հասանելի է BR-163 մայրուղուց, որը անտառի արևմտյան մասում է։ Իտայտուբա կարելի է հասնել նաև նավակով՝ Տապաժոս գետի միջոցով, որը հոսում է դեպի արևմուտք։ Սանտարենից մինչև Իտայտուբա նավակով ուղևորությունը տևում է 15 ժամ։ Անտառը գտնվում է Տապաժոս և Շինգու գետերի ավազանների որոշ մասերում։ Պարկի ներսում գլխավոր ջրանցքներն են՝ Բրանկո, Իտապակուրա և Կուպարի գետերը։ Թեև կան շատ գետեր ու վտակներ, որոնցից մի քանիսը հարմար են գետային տրանսպորտի համար՝ ծանծաղուտների, զառիթափերի, ծառի կոճղերի, նեղ ուղիների, սուր թեքությունների ու ընկած ծառերի շնորհիվ։ Ջրհեղեղի ժամանակ դժվար է հայտնաբերել նավարկելի հունը։

Շրջակա միջավայր
---------------

Միջին բարձրությունը 51 մետր է։ Տարեկան տեղումների քանակը 2000 մմ է։ Անձրևոտ եղանակին՝ դեկտեմբերից մինչև մայիս ամիսներին ավելի զով է և ավելի տաք է չոր եղանակին՝ հունիս-նոյեմբեր ամիսներին։ Տարեկան ջերմաստիճանը 25-28 °C է։ Բուսականության 70%-ը խիտ խոնավ անտառ է, իսկ 30%-ը բաց խոնավ անտառ։

Անտառը գտնվում է ջրբաժան հատվածում, որը ստեղծում է բնակավայրի լայնածավալ փոփոխություններ՝ ներառյալ ջրվեժները, իգապո հեղեղված, գետեզրյա անտառը՝ սկիզբ տալով բարձր կենսաբազմազանության։ 2009 թվականի սեպտեմբերին անտառի երկու վայրերում հերպետոֆաունայի կարճ ուսումնասիրության արդյունքում գրանցվել են երկկենցաղների ու սողունների 94 տեսակներ։ Կա երկկենցաղների 35, կրիաների 4, մողեսների 23 ու օձերի 31 տեսակներ։ Տեսակների մեծ մասը բնորոշ են արևադարձային անտառներին։ Կասկածելի է, թե արդյոք գրանցված տեսակների որոշ մասը ունեցել է դասաբաշխություն, թե կարող է նոր լինել գիտության համար։ Հայտնաբերվել են ձկների 64 տեսակներ, այդ թվում՝ լոքո (16), պերկեսազգիներ (7) և այլն։

Պահպանություն
-------------

Տրայրան ազգային անտառը դասվում է Բնության պահպանության միջազգային միության VI կատեգորիային (բնական ռեսուրսի կայուն օգտագործմամբ պահպանվող տարածք)։ Նպատակն է՝ աջակցել անտառային ռեսուրսների կայուն բազմակի օգտագործմանը և գիտական հետազոտությունների իրականացմանը՝ շեշտը դնելով հայրենի անտառների կայուն շահագործման մեթոդների վրա։ Անտառանյութի արդյունահանումը թույլատրվում է։ Անտառը ստեղծվել է որպես պահպանման ռազմավարական շրջան՝ Ամազոնում անտառահատման գործընթացը կանխելու և կենսաբազմազանության կորուստը նվազագույնի հասցնելու համար, ինչպես նաև անտառահատումների, հանքարդյունաբերության, անօրինական գյուղատնտեսության պատճառով։ Տարածքը հասանելի է BR-163 մայրուղուց, որի 10.4%-ն արդեն անտառահատվել էր, իսկ էկոհամակարգերը խիստ մասնատված էին։ Հույս կա, որ ժամանակակից բազմակողմանի օգտագործվող անտառների կառավարումը կբարձրացնի շրջանում աշխատատեղերի թիվը՝ ապահովելով եկամուտ ու բնակչության կենսամակարդակի բարձրացում։

Կառավարման պլանը հրապարակվել է 2010 թվականի մարտին։ Անտառի հարավային և հարավարևմտյան հատվածի որոշ մասեր համարվել են կարևոր տարածք կենսաբազմազանության համար և հաստատվել են որպես պահպանվող տարածք։ Խոնավ անտառի փոխակերպումը արոտավայրի, ինչպես տեղի է ունեցել Պարա նահանգի այլ մասերում, կհանգեցնի հերպետոֆաունայի տեսակների մեծացմանը, քանի որ դրանք հարմարվել են խոնավ միկրոկլիմային։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Floresta Nacional do Trairão – Chico Mendes». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հուլիսի 11-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 5-ին.
2. 1 2  «Plano de Manejo» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2017 թ․ փետրվարի 11-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 5-ին.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  «Plano de Manejo» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2017 թ․ փետրվարի 11-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 5-ին.
4. 1 2 3  Pedroza, Vasconcelos Ribeiro & Almeida 2010
5. 1 2 3 4 5  «Mendes-Pinto & Souza 2011». Արխիվացված է օրիգինալից 2019-07-11-ին. Վերցված է 2019-08-05-ին.
6. ↑  «Mendes-Pinto & Souza 2011». Արխիվացված է օրիգինալից 2019-07-11-ին. Վերցված է 2019-08-05-ին.
7. ↑  «Mendes-Pinto & Souza 201». Արխիվացված է օրիգինալից 2019-07-11-ին. Վերցված է 2019-08-05-ին.
8. ↑  Unidade de Conservação ... MMA
9. ↑  «Plano de Manej» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2017 թ․ փետրվարի 11-ին. Վերցված է 2019 թ․ օգոստոսի 5-ին.

Աղբյուրներ
----------

* *Floresta Nacional do Trairão* (պորտուգալերեն), Chico Mendes Institute for Biodiversity Conservation, Արխիվացված է օրիգինալից 2016-08-12-ին, Վերցված է 2016-05-18-ին
* Mendes-Pinto, Telêmaco Jason; Souza, Sergio Marques de (20 November 2011), «Preliminary assessment of amphibians and reptiles from Floresta Nacional do Trairão, with a new snake record for the Pará state, Brazilian Amazon», *Salamandra*, **47** (4), ISSN 0036-3375, Արխիվացված է օրիգինալից 2016-09-18-ին, Վերցված է 2016-05-19-ին
* Pedroza, Wellington Silva; Vasconcelos Ribeiro, Frank Raynner; Almeida, Fabiane Ferreira de (2010), «Ictiofauna da Porção Oeste da Floresta Nacional do Trairão – Bases para a Conservação e Manejo» (PDF), *Anais do I Seminário Internacional de Ciências do Ambiente e Sustentabilidade na Amazônia*, Վերցված է 2016-05-19-ին
* *Plano de Manejo da Floresta Nacional do Trairão, Localizada no Estado do Pará* (PDF), Brasília – DF: ICMBio, Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2017-02-11-ին, Վերցված է 2016-05-19-ին
* *Unidade de Conservação: Floresta Nacional do Trairão* (պորտուգալերեն), MMA: Ministério do Meio Ambiente, Վերցված է 2016-05-18-ին