**Հորի կամ Իդֆուի տաճարը** եգիպտական տաճար է, գտնվում է Վերին Եգիպտոսի Իդֆու քաղաքում, որը տեղակայված է Նեղոսի արևմտյան ափին։ Քաղաքը Հելլենականության դարաշրջանում հայտնի էր Koinē Greek: Ἀπόλλωνος πόλις և Լատիներենում որպես *Ապոլոնոպոլիս Մագնա /Apollonopolis Magna/*, եգիպտական դիցաբանության գլխավոր աստված Հորի անունով, որը համաձայն *հունական մեկնաբանության* ճանաչվել է որպես Ապոլլոն։ Այն Եգիպտոսի լավագույն պահպանվող սրբավայրերից մեկն է։ Տաճարը կառուցվել է մ. թ. ա. 237 -57 թվականներին Պտղոմեոսյան թագավորության կողմից։ Պատերի գրված արձանագրությունները կարևոր տեղեկություն են տալիս հելլենականության դարաշրջանում Եգիպտոսի լեզվի, առասպելների և կրոնի մասին։ Մասնավորապես, տաճարի պատերի վրա մակագրված տեքստերը «մանրամասներ են ներկայացնում ոչ միայն տվյալ կառույցի վերաբերյալ, այլ նաև տեղեկություններ են պահպանում այս և բոլոր մյուս տաճարների առասպելական մեկնաբանության մասին ՝ որպես Արարչագործության կղզի»։ Կան նաև «Սրբազան դրամայի կարևոր տեսարաններ և մակագրություններ, որոնք առնչվում են Հորուսի և Սեթի միջև դարավոր հակամարտությանը»։ Դրանք թարգմանվել են գերմանական Իդֆու նախագծի կողմից։

Պատմություն
-----------

Իդֆու տաճարի հյուսիսային կողմը
 Դարպասի դուռը
Իդֆուն մի քանի տաճարներից մեկն էր, որոնք կառուցվել էին Պտղոմեացիների թագավորության ժամանակաշրջանում, այդ թվում ՝ Դենդերա տաճարի համալիրը, Իսնա, Կոմ Օմբոյի և Ֆիլայի տաճարները։ Դրա չափերն արտացոլում են ժամանակի հարաբերական բարգավաճումը։ Ներկայիս տաճարը, որի կառուցման աշխատանքները սկսվել են մ․ թ․ա․ 237 թվականի օգոստոսի 23-ին «ի սկզբանե բաղկացած էր մի սյունասրահից, երկու լայնակի սրահներից և ապաստանից, որը շրջապատված էր աղոթատեղիներով»։ Շինարարությունը սկսցել է Պտղոմեոս III Էվերգեթի օրոք և ավարտվել մ․ թ․ ա․ 57 թվականին, Պտղոմեոս XII Աուլետեսի օրոք։ Այն կառուցվել է ավելի վաղ, փոքր տաճարի տեղում, որը նույնպես նվիրված էր Հորին, թեև նախորդ կառույցը արևելքից արևմուտք էր, այլ ոչ թե հյուսիսից հարավ, ինչպես ներկայիս տարածքում է։ Քանդված դարպասը գտնվում է ներկայիս տաճարի արևելքում․ հայտնաբերվել են գրավոր վկայություններ, որոնք ցույց են տալիս Եգիպտոսի նոր թագավորության կառավարիչների՝ Ռամզես I, Սեթ I և Ռամզես II կառավարության օրոք կառուցվող շենքի նախագիծը։

Տաճարի կենտրոնում գտնվող ապաստանը
Հարթաքանդակներ Իդֆու տաճարի պատերի վրա
Տաճարի նախասրահը, նայելով հարավ-արևելք:
Նեկտանեբո II-ի մասին նաոսն՝ ավելի վաղ կառույցի մասունքը առանձին շինություն է, իսկ տաճարը շրջապատված է ինը մատուռներով։

Թեոդոսիոս Ա Մեծի հալածանքներից հետո, և 391 թվականին Հռոմեական կայսրության տարածքում ոչ քրիստոնեական երկրպագությունը արգելող գործողությունների ժամանակ Իդֆուի տաճարը դադարել է օգտագործվել որպես կրոնական հուշարձան։ Ինչպես ամենուր, տաճարի փորագրված հարթաքանդակներից շատերը քանդվեցին քրիստոնեական հավատքի հետևորդների կողմից, որոնք եկել էին իշխելու Եգիպտոսում։ Հիպոստիլային դահլիճի սևացած առաստաղը, որն այսօր տեսանելի է, համարվում է կրոնական պատկերների ոչնչացմանն ուղղված հրկիզման արդյունք, որն այն ժամանակ համարվում էր հեթանոսական։

Դարեր շարունակ տաճարը թաղված է եղել 12 մետր խորությամբ անապատային ավազի շերտերի տակ։ Տեղի բնակիչները տներ էին կառուցում հենց տաճարի տարածքում։ 1798 թվականին, երբ տաճարը նույնականացվել է ֆրանսիական արշավախմբի կողմից, տեսանելի էին միայն տաճարի սյուների վերին մասերը։ 1860 թվականին ֆրանսիացի եգիպտաբան Օգյուստ Մարիետը սկսեց Իդֆու տաճարը ավազներից ազատելու աշխատանքները։

Իդֆուի տաճարը գրեթե չի տուժել և հին եգիպտական տաճարի շատ լավ օրինակ է։ Իդֆուի տաճարի հնագիտական նշանակությունն ու պահպանման բարձր վիճակը այն դարձրին Եգիպտոսի զբոսաշրջության կենտրոն և նավերի կանգառ, որոնք նավարկում էին Նեղոսով։ 2005 թվականին նորոգվեց տաճարի մուտքը՝ այցելուների կենտրոն և սալիկապատ ավտոկայանատեղի ավելացնելով։ 2006 թվականի վերջին ավելացվեց բարդ լուսավորության համակարգ, որը թույլ կտա գիշերային այցելություններ կատարել։

Կրոնական նշանակություն
----------------------

Իդֆուի տաճարը Հորին և Հաթորին նվիրված ամենամեծ տաճարն է։ Այն Հորին նվիրված տոնակատարությունների անցկացման կենտրոնն էր։ Ամեն տարի «Հաթոր աստվածուհին Դենդերի իր տաճարից մեկնում էր հարավ, որպեսզի այցելի Հորին, և նրանց սուրբ ամուսնությունը նշող այս իրադարձությունը մեծ փառատոնի և ուխտագնացության առիթ էր»։

Ազդեցությունը բրիտանական ճարտարապետության վրա
---------------------------------------------

Իդֆուի տաճարը օրինակ է ծառայում Լիդս Հոլբեքի տաճարի աշխատանքների համար,։ Իդֆուի բակի սյուները ճշգրիտ պատճենված են շենքի ճակատին։

Պատկերասրահ
-----------

* Նկարը՝ Ջոն Բիսլի Գրին կողմից, 1854 թվականՆկարը՝ Ջոն Բիսլի Գրին կողմից, 1854 թվական
* Նկարը՝ Ջոն Բիսլի Գրին կողմից, 1854 թվականՆկարը՝ Ջոն Բիսլի Գրին կողմից, 1854 թվական
* 
* ՀորՀոր
* ՄուտքըՄուտքը
* կրծքով կերակրման տեսարանկրծքով կերակրման տեսարան
* 
* Նիլոմետր ՝ Նեղոս գետի բարձրությունը չափելու համարՆիլոմետր ՝ Նեղոս գետի բարձրությունը չափելու համար
* ՀարթաքանդակՀարթաքանդակ
* ՀարթաքանդակՀարթաքանդակ
* ՀարթաքանդակՀարթաքանդակ
* ՀարթաքանդակՀարթաքանդակ
* Հարթաքանդակ Հարթաքանդակ
* Հորի արձանը տաճարի բակումՀորի արձանը տաճարի բակում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑  GEOnet Names Server — 2018.
3. ↑  David, Rosalie. Discovering Ancient Egypt, Facts on File, 1993. p.99
4. 1 2 3  David, op. cit. p.99
5. ↑  Agnese, Giorgio and Maurizio Re. Ancient Egypt: Art and archaeology of the land of the pharaohs, 2004. p.23 0-7607-8380-2
6. ↑  Dieter Arnold, Nigel Strudwick & Sabine Gardiner, The Encyclopaedia of Ancient Egyptian Architecture, I.B. Tauris Publishers, 2003. p.78
7. ↑  Arnold, Strudwick & Gardiner, op. cit. p.78
8. 1 2  David. op. cit. p.99
9. ↑  «SPOTLIGHT INTERVIEW 2005 - Dr. Zahi Hawass». Վերցված է 2007 թ․ ապրիլի 25-ին.
10. ↑  «Night visits to Temple of Horus allowed as of New Year». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ հունվարի 24-ին. Վերցված է 2007 թ․ ապրիլի 26-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Oakes, Lorna and Lucia Gahlin. *Ancient Egypt: An illustrated reference to the myths, religions, pyramids and temples of the land of the pharaohs*. 2006. 0-7607-4943-4
* Kurth, Dieter. *The Temple of Edfu*. 2004. American University in Cairo Press. 977 424 764 7
* Émile Gaston Chassinat, Maxence de Rochemonteix, *Le temple d'Edfou*, 14 vols. (1892–1934).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Իդֆուի տաճար» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4122590-9 · LCCN: sh88000327 · VIAF: 248580204, 3232156919252754970009 · WorldCat VIAF: 248580204, 3232156919252754970009 |

 |