Ռինջանի լեռան խառնարանային լիճը, Ինդոնեզիա
Յեակ Լաոմ լիճը, Կամբոջա
**Հրաբխային խառնարանային լճեր**, խառնարանային լճեր, որոնք առաջանում են հրաբխի ժայթքման կամ ժայթքման պատճառով տեղի ունեցած փլուզման արդյունքում։

Կազմավորում
-----------

Կալդերաների լճերը լցվում են հրաբխի ժայթքման ժամանակ փլուզման առաջացրած խառնարանների մեջ։ Ցածր ռելիեֆով հրաբխային խառնարանի լճերը լցվում են միջին չափի խառնարաններ, որտեղ ժայթքումը բեկորներ է կուտակում հրաբխի անցքի շուրջը։ Խառնարանի լճերը ձևավորվում են, երբ ստեղծված իջվածքը, խառնարանի եզրին, լցվում է ջրով։ Ջուրը կարող է առաջանալ տեղումներից, ստորերկրյա ջրերի շրջանառությունից (հրաբխային խառնարանների դեպքում՝ հաճախ հիդրոթերմալ հեղուկներ) կամ հալված սառույցից։ Նրա մակարդակը բարձրանում է այնքան ժամանակ, մինչև հավասարակշռություն ձեռք բերվի մուտքային և ելքային ջրի արագությունների միջև։ Ջրի կորստի աղբյուրները առանձին կամ միասին կարող են ներառել գոլորշացում, ստորգետնյա արտահոսք և տեղ-տեղ մակերևութային արտահոսք կամ վարարում, երբ լճի մակարդակը հասնում է իր եզրի ամենացածր կետին։ Պատնեշի միջով շարունակական արտահոսքը կամ մակերեսային արտահոսքը կարող է քայքայել իր մեջ ներառված նյութերը՝ այդպիսով իջեցնելով լճի մակարդակը մինչև ջրի հոսքի, էրոզիայի և ապարների դիմադրության նոր հավասարակշռություն հաստատվի։ Եթե հրաբխային ամբարտակի հատվածը արագ քայքայվում է, ապա այդ երևույթը առաջացնում է բռնկում կամ հեղեղում։ Ժամանակի ընթացքում շրջակա միջավայրի պայմանների փոփոխության դեպքում նման ջրհեղեղների առաջացումը բնորոշ է բոլոր բնական պատնեշների համար։

Օրինակներ
---------

Աշխարհի ամենամեծ հրաբխային խառնարանային լիճը։ Ինդոնեզիայի Տոբա լճի լանդսատ պատկերը
Հայտնի խառնարանային լիճը, որը կրում է նույն անունը, ինչ երկրաբանական առանձնահատկությունը, Օրեգոնում գտնվող Քրեյթեր լիճն է (անգլ.՝ crater խառնարան բառից )։ Այն գտնվում է Մազամա լեռան կալդերայում։ 594 մետր խորությամբ այն Միացյալ Նահանգների ամենախոր լիճն է։ Այն սնվում է բացառապես տեղացող անձրևով և ձյունով, առանց ներհոսքի կամ արտահոսքի և, հետևաբար, աշխարհի ամենապարզ լճերից մեկն է։ Աշխարհի ամենաբարձր հրաբուխը՝ Չիլիի Օջոս դել Սալադոն (6893 մ), իր արևելյան կողմում 6390 մ բարձրության վրա ունի մշտական խառնարանային լիճ՝ մոտ 100 մ տրամագծով։ Սա, ամենայն հավանականությամբ, անկախ տեսակից աշխարհի ամենաբարձր լիճն է։ Իրենց անկայուն միջավայրի պատճառով որոշ խառնարանների լճեր միայն ընդհատումներով են գոյատևում։ Ի տարբերություն դրանց, կալդերայի լճերը կարող են լինել բավականին մեծ և երկարատև։ Օրինակ, Տոբա լիճը (Ինդոնեզիա) առաջացել է մոտ 75000 տարի առաջ՝ համանուն հրաբխի ժայթքումից հետո։ Շուրջ 100 կիլոմետր երկարությամբ, 30 կիլոմետրով լայնությամբ և 505 մետր խորությամբ՝ Տոբա լիճն աշխարհի ամենամեծ խառնարանային լիճն է։

Վտանգներ
--------

Չնայած խառնարանային շատ լճեր գեղատեսիլ են, դրանք կարող են նաև մահացու լինել։ 1986 թվականին Կամերունի Նյոս լճից գազի արտանետումները խեղդել են 1800 մարդու, Ռուապեհու լեռը (Նոր Զելանդիա), հաճախ նպաստում է կործանարար լահարների՝ պիրոկլաստիկ նյութի և քարքարոտ բեկորների ցեխահոսքի առաջացմանը։

Տարբերությունը այլ հրաբխային լճերից
-----------------------------------

Որոշ ջրային մարմիններ, թեև դրանց ձևավորումն ուղղակիորեն կապված է հրաբխային գործունեության հետ, սովորաբար չեն կոչվում խառնարանային լճեր, այդ թվում՝

* Հրաբխային կալդերայից դուրս հոսող լավայի պատճառով ստեղծված լճեր (օրինակ՝ Գարիբալդի լիճը Կանադայում, Ֆուձիի հինգ լճերը Ճապոնիայում)
* Փակ ատոլի ծովածոցեր (օրինակ՝ Կլիպերտոնի ծովածոց), որոնց ձևավորման գործընթացը ենթադրում է նաև հետագա կենսաերկրաչափական գործընթացներ
* Ջրվեժների հատակին առաջացած լճակներ, որոնք հանդիպում են հրաբխային կիրճերում, բայց ոչ հրաբխային կալդերայի ներսում (օրինակ՝ Տրու դե Ֆերը Ռեյունյոն կղզում)

Պատկերասրահ
-----------

### Աֆրիկա

* Բարոմբի լիճ, ԿամերունԲարոմբի լիճ, Կամերուն
* Մբալանգ լիճ, ԿամերունՄբալանգ լիճ, Կամերուն
* Աուինգ լիճ, ԿամերունԱուինգ լիճ, Կամերուն
* Բամբիլի, հարավ-արևմտյան ԿամերունԲամբիլի, հարավ-արևմտյան Կամերուն
* Մանենգոուբա լիճ, ԿամերունՄանենգոուբա լիճ, Կամերուն
* Ձյանի Ձահա, ՄայոտՁյանի Ձահա, Մայոտ

### Ասիա

* Դրախտի լիճ, Պեկտուսան լեռների հրաբխային խառնարանային լիճըԴրախտի լիճ, Պեկտուսան լեռների հրաբխային խառնարանային լիճը
* Ասո լիճ, ՃապոնիաԱսո լիճ, Ճապոնիա
* Տաալ հրաբուխ, ՖիլիպիններՏաալ հրաբուխ, Ֆիլիպիններ
* Պինատուբո լիճ, Ֆիլիպիններ, ձևավորվել է 1991 թվականին Պինատուբո հրաբխի ժայթքումից հետոՊինատուբո լիճ, Ֆիլիպիններ, ձևավորվել է 1991 թվականին Պինատուբո հրաբխի ժայթքումից հետո

### Եվրոպա

* Կերիդ լիճը, ԻսլանդիաԿերիդ լիճը, Իսլանդիա
* Ljótipollur Crater Lake - Area of Landmannalaugar - IcelandԼյոտիպոլուր լիճ, Իսլանդիա

### Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկա

* Քրեյթեր լիճը ԱՄՆ Օրեգոն նահանգումՔրեյթեր լիճը ԱՄՆ Օրեգոն նահանգում
* Կատմաի լիճ, ԱլյասկաԿատմաի լիճ, Ալյասկա
* Իրազու լիճ, Կոստա ՌիկաԻրազու լիճ, Կոստա Ռիկա
* Մադերաս լիճը Նիկարագուայի Օմեպետե կղզումՄադերաս լիճը Նիկարագուայի Օմեպետե կղզում
* Իլոպանգո լիճը, ՍալվադորԻլոպանգո լիճը, Սալվադոր
* Կոատեպեկ կալդերա, ՍալվադորԿոատեպեկ կալդերա, Սալվադոր
* Կուիկոչա, ԷկվադորԿուիկոչա, Էկվադոր

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  
«Facts and Figures about Crater Lake». U.S. National Park Service. Վերցված է 2009 թ․ մարտի 17-ին.
2. ↑  «Andes Website – Information about Ojos del Salado volcano, a high mountain in South America and the World's highest volcano». Արխիվացված է օրիգինալից 2007 թ․ ապրիլի 27-ին.
3. ↑  Glenday, Craig (2010). *Guinness World Record 2011*. ISBN 9781904994572.