Ուսուսամայի՝ Իմաստության հինգ աստվածություններից մեկի արձանը Սոջիի տաճարի զուգարանում (Ճապոնիա)
**Զուգարանի աստվածներ**,աստվածություններ, որոնք կապված են արտաքնոցների և զուգարանների հետ։ Այս տնային աստվածությունները հայտնի են ժամանակակից և հնագույն մշակույթներում ՝ Ճապոնիայից մինչև Հին Հռոմ։ Դրանք կապված են առողջության, բարեկեցության և պտղաբերության հետ (թափոնները օգտագործվում են գյուղատնտեսության մեջ)։ Նրանց մխիթարելու համար զոհաբերություններ են արվում, կանչվում և խաղաղվում աղոթքներով, խորհրդածում և կատարում ծեսեր, ինչպիսիք են՝ մտնելուց առաջ կոկորդը մաքրելը կամ նույնիսկ զուգարանը կծելը՝ Աստծուն հոգևոր ուժեր փոխանցելու համար։

Ժամանակակից մշակույթներ
-----------------------

Ճապոնիայում զուգարանի կամ կավայա Կամիի Աստծուն հավատալը երկու նպատակ ուներ։ Արտանետման արտադրանքները հավաքվել և օգտագործվել են որպես պարարտանյութ՝ ապահովելով ընդհանուր սանիտարական ավելի բարձր մակարդակ, քան այլ երկրներում, որտեղ դրանք պահվում էին cesspools-ում կամ այլ կերպ էին տնօրինվում։ Զուգարանը հաճախ մութ, տհաճ վայր էր, որտեղ այցելուն վտանգում էր ընկնել և խեղդվել։ Հետևաբար, զուգարանի Աստծուց պաշտպանություն խնդրեցին՝ նման ճակատագրից խուսափելու համար։

Զուգարանի Աստվածը նույնպես կապված է պտղաբերության հետ, քանի որ թափոնները հավաքվում և օգտագործվում էին որպես պարարտանյութ։ Նոր տարում կատարվել են ծեսեր, որոնց օգնությամբ կավայա կամին լավ բերք է խնդրել։ Որոշ շրջաններում ընտանիքի անդամները զուգարանի դիմաց նստում էին ծղոտե գորգի վրա և ուտում մի բուռ բրինձ, ինչը խորհրդանշում էր Աստծո թողածը ուտելը։ Զուգարանը պետք է լինի զարդարված և հնարավորինս մաքուր, քանի որ զուգարանի աստվածը համարվում էր շատ գեղեցիկ։ Ենթադրվում էր, որ զուգարանի վիճակն ազդում է չծնված երեխայի արտաքին տեսքի վրա։ Հղի կանայք խնդրում էին զուգարանի Աստծուն տղաներին տալ «բարձր քիթ» և փոսիկներ։ Եթե  զուգարանը կեղտոտ էր, ենթադրվում էր, որ երեխան կծնվի տգեղ և դժբախտ։ Ճապոնական մեկ այլ ավանդույթի համաձայն՝ զուգարանի Աստվածը պատկերված էր որպես կույր մարդ՝ նիզակը ձեռքին։ Սա հասկանալի ցավոտ սպառնալիք էր այն մարդու համար, ով կծկվում է կղելուց, ուստի զուգարան մտնելուց առաջ անհրաժեշտ էր համարել մաքրել կոկորդը, որպեսզի կույր Աստված հեռացնի իր նիզակը։

Ճապոնիայի շրջաններում տարբերվում են ինչպես զուգարանի Աստծո անունները, այնպես էլ դրա հետ կապված ծեսերը։ Իսիգակի կղզում նրան անվանում էին կամու-տակա, հիվանդները նրան սիրաշահում էին խնկի ձողերով, ծաղիկներով, բրնձով և բրնձի գինով։ Նագանոյի պրեֆեկտուրայի նախկին Մինամիաձումի շրջանում ատամի ցավով տառապողները կրակ են վառել զուգարանի աստծո պատվին, որին տակագամիսամա են անվանել։ Հիրոսիմայի բնակիչները զուգարանի Աստծուն անվանում էին Սեթինսան, Օիտա պրեֆեկտուրայի բնակիչները նրան անվանում էին Սեթիմբիսան, իսկ Էհիմե պրեֆեկտուրայի բնակիչները՝ Ուսիմասամա։ Ամերիկացի մարդաբան Ջոն Էմբրի 1930-ականներին արձանագրել է, որ ճապոնական ամենահարավային Կյուսյու կղզու մի մասի բնակիչները զուգարանի մեջ դնում են ուռենու կամ չինական շրջանակի մի ճյուղ, որը զարդարված է Մոչիի կտորներով՝ որպես զուգարանի Աստծուն ընծա, որպեսզի գալիք տարում տան բնակիչներին պաշտպանի միզապարկի հիվանդություններից։

Հյուսիսային Ճապոնիայի եւ Ռուսաստանի Հեռավոր Արեւելքի բնակիչները հավատում էին, որ զուգարանի Աստված Ռուկար Կամուին առաջինը կօգնի վտանգի մեջ։

Ռյուկյու կղզիներում (ներառյալ Օկինավա կղզիներում) ֆուրունուկամին կամ «զուգարանի Աստվածը» ընտանիքի պաշտպանն է, երբ խոսքը վերաբերում է թափոններին։ Խոզի զուգարան (ふーる / 風呂), այս բարեսիրտ Աստծուց զրկվելը կարող է դառնալ չար ուժերի ազդեցության վայր, որտեղ ոգիները կարող են բնակություն հաստատել (օրինակ՝ ականամե) և այլ  չար ոգիներ, որոնք գրավվել են թափոններով)։ Քանի որ նա համարվում է տնային հիմնական Աստված, ֆուռունուկամին  բնակավայրը՝  (զուգարան) մաքուր է պահվում և համարվում է հարգալից վարքի արժանի։ Աստծուն պարբերաբար հայտնում են ընտանիքի վիճակի մասին։ Այն նմանություններ ունի Կորեայի զուգարանի աստվածուհի Չհիքսինգի հետ։

Կորեայում զուգարանի աստվածուհի Chhykxin (կամ Chhykkansin) հայտնի էր որպես «զուգարանի աղջիկ»։ Համարվում էր, որ նա ունի «այլասերված բնույթ» և ամեն տարի հոկտեմբերին տնային տնտեսուհիները սիրաշահում էին նրան և այլ տնային աստվածներին։

Չինաստանում զուգարանի Աստվածը կոչվում էր zi-gu 紫姑, ինչպես նաև Mao gu, զուգարանի աղջիկ կամ զուգարանի երրորդ դուստրը։ Ենթադրվում էր, որ նա հարճի ոգի է, որը վրեժխնդիր կնոջ կողմից ֆիզիկական բռնության է ենթարկվել և մահացել զուգարանում։ Թվում է, թե նրա պաշտամունքը ծագել է Շանսի շրջանում և տարածվել ամբողջ Չինաստանում Տանգի ժամանակաշրջանում։ Կանայք երկրպագում էին նրան խորհրդանշող ձեռագործ տիկնիկին յուրաքանչյուր տարվա առաջին ամսվա տասնհինգերորդ օրը՝ ծիսականորեն կանչելով նրան գիշերը զուգարանում։ Տիկնիկին աղոթքներ էին ասում, որոնք ասում էին, որ ամուսինն ու կինը գնացել են, և այժմ նա կարող է ապահով դուրս գալ։ Տիկնիկի շարժումները, երբեմն ավտոմատ գրելու տեսքով, օգտագործվում էին գուշակության համար։ Աստվածուհու ծագման մեկ այլ վարկած նկարագրված է Մինգ շրջանի հանրաճանաչ վեպում, որտեղ զուգարանի աստվածությունը երեք քույրերն էին, որոնք պատասխանատու էին պարզունակ ոսկե դույլի (հունյուան ջինդու) կամ երկնային զուգարանի համար, որից ծնվել են բոլոր արարածները։

Բուդդիզմի որոշ տարբերակներ հավատում են Ուչխուշմային՝ «զուգարանի Աստծուն», որը ոչնչացնում է անմաքրությունը։ Ուչխուշմայի շուրջ պաշտամունքը զարգացել է Զենի վանքերում, որտեղ զուգարան, Լոգարան կամ մեդիտացիայի սենյակ, սեղանատունը համարվում էր երեք «հանգիստ վայրեր» (սամմոկուդո) մտորումների համար։

Նոր Զելանդիայում կարծում էին, որ ատուան՝ մաորի ժողովրդի աստվածներն ու ոգիները, պատասխանատու են զուգարանի համար։ Եթե Ռազմիկը հիվանդանում էր, անհանգստություն էր զգում կամ տապու էր անում, նա քայլում էր դեպի զուգարան և կծում նրան։ Եթե Ռազմիկը հիվանդանում էր, անհանգստություն էր զգում կամ տապու էր անում, նա քայլում էր դեպի զուգարան և կծում նրան։ Ենթադրվում էր, որ զուգարանը կծելիս կծողը տապան փոխանցում է իր աղբյուրին՝ աստվածների աշխարհին։ Որդին կծում է իր հանգուցյալ հոր առնանդամը՝ իր ուժերը ստանալու համար, ջուլհակի աշակերտը կծում է ջուլհակը՝ Տապա ձեռք բերելու համար, որը կօգնի նրան իր ուսման մեջ։ մաորիի կյանքի այլ ոլորտներում հայտնի է նաև Մանանա կամ Տապա փոխանցելու համար կծելը։

Հին մշակույթներ
---------------

Հին Հռոմի բնակիչները ունեին կոյուղու աստվածուհի, զուգարանի Աստված և արտաթորանքի Աստված։ Կոյուղու աստվածուհի Կլոացինան (լատիներեն cloaca «կոյուղի» - ից), հավանաբար, փոխառվել է էտրուսկյան դիցաբանությունից և դարձել Հռոմի կոյուղու համակարգի՝ մեծ Կլոակայի պաշտպանը։ Հետագայում նրան միավորեցին ավելի հայտնի Հռոմեական աստվածուհի Վեներայի հետ և երկրպագեցին Կլոացինայի Վեներայի սրբավայրում Հռոմեական ֆորումում։

Վաղ քրիստոնյաները պնդում էին, որ հռոմեացիներն ունեին զուգարանի Աստված Կրեպիտ, որը նույնպես պատասխանատու էր գազերի առաջացման համար և առաջանում էր, եթե մարդը լուծ կամ փորկապություն ուներ։ Կրեպիտոսի հնագույն հիշատակություններ չկան։ Նրանք նաև հարգում էին Stercutia-ին (stercus-ից արտաթորանք), գոմաղբի Աստծուն, Նա կարևոր էր իրենց դաշտերը պարարտացնող ֆերմերների համար։ Նա սերտ հարաբերությունների մեջ էր գյուղատնտեսության Աստծո՝ Սատուրնի հետ։ Վաղ քրիստոնյաները կարող էին համարել, որ Ստերկուտիան հատկապես ծիծաղելի է. նա ծաղրի առարկա էր Սուրբ Ավրելիոս Օգոստինոսի կողմից իր «Աստծո քաղաքի մասին» գրքում Մ. թ. 5-րդ դարի սկզբին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Hanley, Susan B.* Everyday things in premodern Japan: the hidden legacy of material culture. — University of California Press, 1999. — С. 122—125. — ISBN 978-0-520-21812-3
2. ↑  *Norbeck, Edward* Country to city: the urbanization of a Japanese hamlet. — University of Utah Press[en], 1978. — ISBN 978-0-87480-119-4
3. ↑  *Yanigita, Kunio* Japanese folk tales. — Tokyo News Service, 1954.
4. ↑  *Embree, John Fee* Suye mura, a Japanese village. — University of Chicago Press, 1939.
5. ↑  *Shigeru, Kayano* The Ainu: a story of Japan's original people. — Tuttle Publishing[en], 2003. — С. 23. — ISBN 978-0-8048-3511-4
6. ↑  «Aka-name ~ 垢舐 (あかなめ) ~ part of The Obakemono Project: An Online Encyclopedia of Yōkai and Bakemono». Արխիվացված օրիգինալից 2006 թ․ փետրվարի 6-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 29-ին.
7. ↑  *Korean Institute of Traditional Landscape Architecture* Korean traditional landscape architecture. — Hollym International, 2007. — ISBN 978-1-56591-252-6
8. ↑  *Yi, Kwang-gyu* Korean family and kinship. — Jipmoondang Publishing Co. 1997. — ISBN 9788930350037
9. ↑  *Koo, John H.* An introduction to Korean culture. — Hollym International, 1997. — ISBN 978-1-56591-086-7
10. ↑  *Lust, John* Chinese popular prints. — BRILL, 1996. — С. 322—324. — ISBN 978-90-04-10472-3
11. ↑  *Kang, Xiaofei* The cult of the fox: power, gender, and popular religion in late imperial and modern China. — 2006. — С. Columbia University Press. — ISBN 978-0-231-13338-8
12. ↑  *Faure, Bernard* The red thread: Buddhist approaches to sexuality. — Princeton University Press, 1998. — С. 62. — ISBN 978-0-691-05997-6
13. ↑  *Hanson, F. Allan; Hanson, Louise* Counterpoint in Maori culture. — Routledge, 1983. — С. 77. — ISBN 978-0-7100-9546-6
14. ↑  Hanson & Hanson (1983), *ibid*, p. 81
15. ↑  *Daly, Kathleen N.* Greek and Roman Mythology A to Z. — Infobase Publishing[en], 2009. — С. 35. — ISBN 978-1-60413-412-4
16. ↑  *Machado, Carlos* Pagans and Christians in the Roman Empire: The Breaking of a Dialogue: (IVth-VIth Century A.D.): Proceedings of the International Conference at the Monastery of Bose (October 2008). — LIT Verlag Münster[en], 2011. — С. 523. — ISBN 978-3-643-90069-2