|  |
| --- |
| **Գլեդիչիա** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Caesalpinioideae* |
| **Տրիբա** | *Caesalpinieae* |
| **Ցեղ** | **Գլեդիչիա** *(Gleditsia)*L. 1753 |

**Գլեդիչիա**, ընդավորների ընտանիքի տերևաթափ ծառերի ցեղ։ Բունը և ճյուղերը ծածկված են պարզ կամ ճյուղավորված խոշոր փշերով։ Տերևները բարդ փետրաձև են։ Ծաղիկները երկսեռ և միասեռ են, մանր, կանաչավուն, հավաքված ողկուզանման ծաղկաբույլում։ Պտուղը գորշ-կարմրավուն ունդ է։ Սերմերը փայլուն են, ոսպաձև։ Հայտնի է 12 տեսակ, տարածված Ասիայում, հյուսիսային և հարավային Ամերիկայում, Արևադարձային Աֆրիկայում։ ԽՍՀՄ-ում տարածված է վայրի տեսակներից մեկը (G․ caspia), որն աճում է Թալիշի անտառներում (Արևելյան Անդրկովկաս), իսկ կուլտուրական տեսակներից՝ հյուսիսամերիկյան սովորական գլեդիչիա, տարածված է ԽՍՀՄ հարավային Եվրոպական մասում և Միջին Ասիայի պուրակներում, այգիներում։ Ջերմասեր է, լուսասեր, երաշտադիմացկուն։ Բնափայտն օգտագործվում է ատաղձագործության մեջ։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Տերևաթափ՝ մինչև 35-40 մ բարձրությամբ ծառ է, ունի մինչև 1 մ բնի տրամագիծ։ Բունը և բազմամյա ճյուղերը պատված են խոշոր, ճյուղավորված փշերով։ Տերևները բարդ են, կրկնակի փետրաձև, 8-15 զույգ ձվաձև կամ նշտարաձև տերևիկներ։

Ծաղիկները դեղնանարնջագույն են։ Պտուղները խոշոր են, երկարավուն՝ մինչև 20-45 սմ երկարությամբ ունդ։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբերին։ Հայաստանում հանդես է գալիս որպես էկոլոգիապես ճկուն ծառատեսակ։ Հաջողությամբ աճում է հատկապես ցածրադիր շրջաններում՝ մինչև 1400-1600 մ բարձրություններում։

Ունի բարդ տերևներ, կրկնակի փետրաձև 8-15 զույգ ձվաձև կամ նշտարաձև տերևիկներ։ Ծաղիկները դեղնանարնջագույն են, մանր, տարասեռ, հավաքված ծաղկաբույլերում։ Սերմերը մուգ աղյուսագույն են, ունեն ձվաձև տեսք։ Ընձյուղի բնի վրա աճում են 3-ական սրագագաթ ասեղներ։

Կիրառում
--------

Լայնորեն օգտագործվում է տարբեր տիպի ու կատեգորիայի տնկարկներում, առանձնապես պաշտպանական անտառաշերտեր ստեղծելիս։ Լուսասեր է, չորադիմացկուն, ջերմասեր, ոչ պահանջկոտ հողի նկատմամբ։ Գնահատվում է որպես բարձր գեղազարդ և դիմացկուն ծառատեսակ, հատկապես սլացիկ՝ ուղիղ բնի, նոսր սաղարթի և գեղեցիկ, խոշոր պտուղների շնորհիվ։ Առանձնապես գեղազարդ են գլեդիչիային անփուշ պարտիզային ձևերը։

### Բժշկության մեջ

Տերևների թուրմը օգտագործվում է արյան բարձ ճնշումը իջեցնելու, խոլիցտիրինի, ստամոքսի համար։ Տերևները պարունակում են մեծ քանակույամբ C վիտամին և տրիականտին ալկալոիդ, որը վերացնում է մկանների սպազման։

### Գյուղատնտեսության մեջ

Գլեդիչան՝ ջերմասեր, լուսասեր, հողի նկատմամբ քիչ պահանջկոտ ծառատեսակ է։ Ցածրադիր և միջին գոտու շրջաններում (ծովի մակերևույթից 1600մ բարձրության վրա այն լայնորեն օգտագործվում է կանաչապատման և ցանկապատ ստեղծելու համար։

Գրականություն
-------------

* Ծառագիտություն, Ժ. Հ. Վարդանյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 93)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777521140 · NKC: ph516973 |

 |