**Ջեֆ** (անգլ.՝ Gef), հայտնի է նաև որպես **«խոսող մանգուստ»** (անգլ.՝ Talking Mongoose), խորհրդավոր արարած, որը, ըստ տերերի, ապրում էր Մեն կղզու Դալբի գյուղի մոտակայքում գտնվող Դորլիշ Քեշեն ֆերմայում։ Խոսող կենդանու պատմությունը, որն իրեն անվանում էր Ջեֆ (հնդկական մանգուստ), 1930-ականների կեսերին ակտիվորեն քննարկվում էր բրիտանական մամուլի էջերում՝ անուղղակի առիթ հանդիսանալով Համայնքների պալատում հատուկ լսումներ բացելու և Մեծ Բրիտանիայի Գերագույն դատարանում դատավարություններ սկսելու համար։ Ֆենոմենի հետազոտողները (մասնավորապես՝ Հարի Փրայսը և Նանդոր Ֆոդորը) չկարողացան վերջնական եզրակացության գալ այն մասին, թե իրականում ով է Ջեֆը. պոլտերգեյստի տեսակ, կրիպտիդներ կամ տեղական լեգենդի կերպար, որը ստեղծվել է տան տերերի՝ Իրվինգների ընտանիքի անդամների կողմից։

Ֆենոմենի պատմություն
--------------------

Մեն Կղզի։ Փարոս Դուգլաս Հեդ
Նանդոր Ֆոդորը, ով իրադարձությունների իր վարկածը շարադրել է «Խոսող մանգուստ» էսսեում («երկու աշխարհների միջև» գիրքը), Մեն կղզին բնութագրել է որպես «Բրիտանիայի ամենաանտեսանելի անապատներից մեկը»։ Դորլիշ Քեշենի ագարակը, որը գտնվում է ծովի մակարդակից 750 ոտնաչափ բարձրության վրա, «նույնիսկ ընդհանուր ֆոնի վրա բավականին մռայլ է թվում», ասում է նա. դա ցածրիկ առանձնատուն է, որը գտնվում է զառիթափ լանջերով բլրի գագաթին և կառուցված է ցեմենտով ամրացված թերթաքարային սալերից։

Ջեյմս Իրվինգը, ով այստեղ բնակություն է հաստատել 1917 թվականին, ամրացրել է կառույցի պատերը փայտե վահանակներով՝ քամուց պաշտպանվելու համար։ Հենց այս վահանակների հետևում էլ 1931 թվականի սեպտեմբերին սկսեցին հնչել տարօրինակ ձայներ, որոնք սկիզբ դրեցին մի երևույթի, որի մասին տանտերը հետագայում մանրամասն պատմեց պարանորմալ երևույթների հայտնի հետազոտող Հարի Փրայսին ուղղված նամակում։ Հոկտեմբերին Ջեյմսը և նրա դուստրը ՝ Վարան (անգլ.՝ Voirrey Irwing) արդեն հասցրել էին տեսնել «փոքրիկ, առնետ հիշեցնող արարած՝ երկար փափկամազ պոչով»։ Դեկտեմբերին կենդանին, Իրվինգի խոսքով, սկսել է առաջին իմաստալից հնչյուններն արձակել ևդարակներից առարկաներ նետել, որից հետո իրերը նետելը նրա մոտ սովորություն է դարձել։ Տան տերն ինքը (Նանդոր Ֆոդորի վերապատմության մեջ) նկարագրել է իրադարձությունների սկիզբը․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Դա 1931 թվականի սեպտեմբերին էր, մի գիշեր, մենք լսեցինք ինչ-որ թակոց, որը գալիս էր ձեղնահարկից և մտածեցինք, որ տանը մկներ են հայտնվել։ Հաջորդ օրը, առաստաղի լյուկը գցելու ժամանակ, ես այնտեղ գտա մի արձանիկ, որը ես ինքս ժամանակին պատրաստել էի հնդկական փայտից։ Ինչպես կարող էր նա հայտնվել այնտեղ։ Ես նրանով հարվածեցի հատակին. լսվեց այն նույն ձայնը, որը մեզ արթնացրեց գիշերը։ Երեկոյան թակոցը կրկնվեց։ Շուտով այն անցավ մանր և հաճախ դոփյունի։ Դա մուկ չէր։ Լսվեցին ինչ-որ չփչփոցներ, հառաչանքներ և սուլոցներ, իսկ հետո լսվեց սարսափելի ճռճռոց, որը նկարները մղեց պատերին։ Մինչ ես մտածում էի, թե ինչ հրեշ է դա, որը մոլեգնում է մեր գլխավերևում, տեղի ունեցավ մի բան, որից բոլորս կորցրինք խոսելու ունակությունը։ Վերևից լսվեցին ձայներ, որոնք շատ նման էին մանկան թոթովանքների. «Դամմադամմա ... բլամբլամբամ» - նման մի բան։ Այլմոլորակայինն ակնհայտորեն փորձում էր ինչ-որ բան ասել։ Ինքս ինձ զարմացնելով ՝ ես սկսեցի խոսել նրա հետ ինչ-որ բանի մասին, և նա... սկսեց պատասխանել ինձ բարակ ձայնով։ Սկսվեցին անվերջ երկխոսություններ։ Մի քանի օր շարունակ նա հետևեց ինձ թաթերի վրա՝ պահանջելով իր համար նոր ու նոր «դասեր»։ Հարցերը իրար ետևից թափվում էին։ «Եվս մեկ րոպե, -մեկ-մեկ լսում էի աղերսող ճռռոցը։ - Վերջին հարցը, Ջիմ, և ես քեզ կթողնեմ քնել»։ |  |

Իրվինգի խոսքով՝ արարածի ձայնը մարդկայինից երկու օկտավա բարձր էր հնչում, բայց երբեմն իջնում էր ավելի ցածր՝ սովորական տիրույթի մակարդակին։ Ինչպես իր զեկույցներում նշել Է Հարի Փրայսը, Իրվինգն ինքը, նկատելով արարածի յուրահատուկ ունակությունը հնչյունները (թռչունների և բոլոր տեսակի կենդանիների ձայները) ընդօրինակելու համար, խնդրել է նրան վերարտադրել մարդկային ձայները։ Այս ուղղությամբ վճռական քայլը կատարվել է հավատքի կողմից, ով եկվորին պատմել է մանկապարտեզի ոտանավորը, և նա անմիջապես կրկնել է այն։

### «Ռազմական գործողությունների» սկիզբը և հաշտեցումը

Իր հայտնվելուց մի քանի շաբաթ անց արարածը, եթե հավատանք Իրվինգին, սահուն խոսեց անգլերեն, ներկայացավ որպես «Ջեֆ» և իրեն հայտարարեց որպես մանգուստ։ «Լիովին պարզ չէ, թե արդյոք մանգուստն ինքն իրեն անվանել է Ջեֆ, բայց Իրվինգներն այդպես են սկսել անվանել նրան, և դա, ըստ երևույթին, դուր է եկել նրան», - ավելի ուշ պարզաբանել է Փրայսը։ Ջեֆը պնդում էր, որ ծնվել է Դելիում (նույնիսկ նշել է ճշգրիտ ամսաթիվը՝ 1852 թվականի հունիսի 7-ը), բայց լքել է հայրենի վայրերը տեղացիների կողմից «հետապնդումների» պատճառով։ Նա իրեն վերագրել է (ըստ Փրայսի զեկույցների) Herpestes mungo-ի ներկայացուցիչներին, որը եգիպտական մանգուստին ազգակից է (հայտնի է նաև որպես «փարավոնների առնետ»)։ Նանդոր Ֆոդորն ավելի ուշ ենթադրեց, որ Ջեֆը հորինել է իր ծագման պատմությունը այն բանից հետո, երբ լսել է, որ 1912 թվականին տեղի ֆերմերը դաշտեր է բաց թողել մանգուստների երամ, որպեսզի նրանք ոչնչացնեն բազմացած ճագարներին։

Ի լուր աշխարհի հայտարարելով, որ այս բնակարանն իրեն սազում է, Ջեֆը սկսել է հարաբերություններ հաստատել ընտանիքի անդամների հետ, ընդ որում՝ չխորշելով շանտաժից։ Այն բանից հետո, երբ նա խոստացավ, որ (եթե նա փոխըմբռնման չհանդիպի) կսպանի բոլոր ընտանի թռչուններին, և միևնույն ժամանակ տերերին («Ես իրականում չար չեմ, բայց ունակ եմ ամեն ինչի։ Այո, ես հեշտությամբ կսպանեի ձեզ, պարզապես չեմ ուզում դեռ»։), նրանք կատակով վախեցան, առաջին հերթին իրենց դստեր համար։ Զինված՝ նախ ատրճանակով, ապա մկան թակարդներով և առնետի թույնով, Ջեյմս Իրվինգը դուրս եկավ պատերազմի արահետ, բայց Ջեֆը շրջանցեց թակարդները և իր վրդովմունքն արտահայտեց ճիչերով և դղրդյունով, որից ցնցվում էր տունը։ Իրվինգները խուճապահար Վարայի մահճակալը տեղափոխեցին իրենց ննջասենյակ, ինչն էլ ավելի զայրացրեց մանգուստին։ Վերջապես…

> 
> 
> ... Կարճատև պատերազմն ավարտվեց տանտերերի լիակատար պարտությամբ։ Ջեֆը չկարողացավ ցույց տալ, ի թիվս այլ բաների, լուցկիների հետ Վարպետորեն վարվելու ունակությունը իր մազոտ չորս մատներով. ինչը կարող էր խանգարել նրան, եթե ցանկանար այրել տունը։ Այս միտքը սարսափեցրեց Իրվինգներին ոչ շատ երկար՝ մինչև նրանք հասկացան, որ Ջեֆը հուսահատորեն նրանց կարիքն ունի։ Մարդկանց աշխարհում նրանք նրա միակ դաշնակիցներն էին, կերակրողներն ու ուսուցիչները։ Բացի այդ, այդ օրերին մանգուստն իր ամենաթեժ համակրանքն ունեցավ Վարայի հանդեպ, Այնուամենայնիվ, նա նրան վերաբերվում էր որպես քրոջ ավագ եղբայր։ «Վարան կարող է վերադառնալ իր սենյակ», - մռայլ հայտարարեց Ջեֆը 1932 թվականի մայիսին։ «Ես ձեզանից ոչ մեկին չեմ վնասի»:

Դրանից հետո երեք մարդ և խորհրդավոր կենդանին տանը խաղաղ գոյակցություն են սկսել։ Վերջինս իր համար բույնի նման մի բան է կառուցել Վարայի սենյակի կցաշենքում. այս վայրն այստեղ սկսել են անվանել «Ջեֆովո ապաստան»։ Ինչպես գրել է Փրայսը, ավելի ուշ, երբ պարոն Իրվինգն ու Ջեֆը բավական մտերմացել են, վերջինս վերադարձել է «հրաձգության թեմային». «Իրվինգը Ջեֆին բացատրել է, որ սկզբում նրան շփոթել է սովորական դաշտային կենդանու հետ և, իհարկե, ներողություն է խնդրել։ Երկուսն էլ ծիծաղեցին միջադեպի վրա և համարեցին, որ այն փակված է»։

#### Մամուլի առաջին արձագանքը

1932-ի սկզբին իրադարձությունների վայր ժամանեց Մանչեստրի Daily Dispatch-ի թղթակիցը, և ամբողջ երկիրը իմացավ Իրվինգների ընտանիքի խորհրդավոր հյուրի մասին։ «Լսել եմ արդյոք խոսող գազանին։ Չգիտեմ։ Բայց ես հաստատ գիտեմ, որ այսօր լսել եմ մի փոքրիկ ձայն, որը, իմ կարծիքով, ոչ մի կերպ չէր կարող մարդկային լինել։ Ես նաև գիտեմ, որ մարդիկ, ովքեր պնդում են, որ սա խոսող կենդանի է, ողջամիտ, ազնիվ և պատասխանատու են, ակնհայտորեն հակված չեն երկարատև և անիմաստ կատակների անցկացմանը», լրագրողը գրել է.

Տեղական թերթերն այս լուրին թերահավատորեն են վերաբերվել։ Ֆերմա այցելած լրագրող Ջ. Ռեդկլիֆը վերադարձել է խմբագրություն՝ համոզված լինելով, որ Ջեֆի «ձայնը» իրականում հենց Վարային է պատկանել։ Մամուլի նման արձագանքից վրդովված՝ Իրվինգը նամակում անձամբ հրավիրել Է Հարի Փրայսին գալ և հետաքննել երևույթը։ Այդ ժամանակ Փրայսը զբաղված էր Ռուդի Շնայդերի ֆենոմենի հետաքննությամբ և դեպքի վայր ուղարկեց իր օգնական կապիտան Դենիսին։ 1935 թվականի հուլիսին նա ժամանեց նաև որպես սեփական անձ՝ BBC ընկերության ամսագրի the Listener-ի գլխավոր խմբագիր Ռիչարդ Լամբերտի ուղեկցությամբ։ Նրանց այցի արդյունքը եղավ «The Haunting of Cashen 's Gap» (1936) գիրքը, որում հեղինակները մանրամասն ներկայացրեցին հիմնական փաստերը՝ զերծ մնալով իրադարձությունների գնահատումից։

### Ջեֆն ու նրա «տաղանդները»

Տան տերերը պատմել են, որ Ջեֆն իրենց հետ զրույցներում ցուցադրել է շատ յուրահատուկ պատմական ոճ. նրա բառապաշարում գերակշռում էին բարդ, ճոռոմ արտահայտությունները, որոնք, Իրվինգի խոսքով, երբեք չեն օգտագործվել ընտանիքում։ Վերջինս Ն. Ֆոդորին ասում էր, որ հենց սկզբից կասկածում էր.պանդուխտը միայն բեմադրում էր սեփական «զարգացումը», որպեսզի մարդկանց անմիջապես չվախեցնի իր ելույթներով։ Джеф, однако, утверждал обратное: «Մարդկային խոսքը Ես հասկանում էի, իհարկե, միշտ, Բայց ինքս խոսել չգիտեի։ Շնորհակալություն Ջիմին, նա է ինձ սովորեցրել»։ Շուտով տերերը պարզեցին, որ իր բառապաշարը (որը լի էր, Ինչպես գրում է Ֆոդորը, «կասկածելի տիպի էպիտետներով, որոնցից մի քանիսը կստիպեին նավաստին կարմրել»), Ջեֆը հարստացրեց մոտակա քարհանքում, որտեղ, ըստ երևույթին, նա ապրում էր նախքան Իրվինգներին տեղափոխվելը, և որտեղ նա շարունակում էր պարբերաբար այցելել՝ ամեն անգամ հետ բերելով բոլոր տեսակի հայհոյանքների նոր պաշար։«Աշխատանքային օրվա» ավարտին մանգուստը վերադառնում էր Իրվինգներին շատ զվարճալի «հրատապ զեկույցներով»։ - Լսիր, Ջիմ, այդ ինչ տեսակ է այնտեղ թափառում նրանց մեջ։ նա մի անգամ նետեց իր ձայնի մեջ արհամարհական նոտայով։ - Դե, որը պենսնայում է և ոչ մի անիծյալ բան չի անում։ Նրա ծնկները դեռ դուրս են մնում ներսից ... «Պարզվում է, որ նա նկատի ուներ հերթափոխի ղեկավարին»։, - Ֆոդորը գրել է «երկու աշխարհների միջև» գրքում։

Դորլիշ Քեշենի ագարակում գտնվելու առաջին իսկ օրերից Ջեֆը փորձել է ընտանիքի յուրաքանչյուր անդամի նկատմամբ գտնել իր ուրույն մոտեցումը։ Նրա համար անվիճելի հեղինակություն էր Ջեյմս Իրվինգը, և Ջեֆը պատշաճ ակնածանքով էր տոգորված նրա հանդեպ, Թեև նա ինչ-որ չափով ծանոթաբար անվանում էր «Ջիմ»։ Տիկին Իրվինգը անմիջապես վերածվեց «Մեգիի» նրա համար, և շուտով Ջեֆը սկսեց նրան (ինքնասիրության զգացումով լի տիկնոջը) անվանել «իմ ճուտիկը», որից նա վրդովվեց, ինչը, իր հերթին, ոգևորեց Ջեֆին։ Վարայի համար մանգուստը դարձավ մի տեսակ թիկնապահ։ Նա ձեռնամուխ եղավ նրան պարբերաբար դպրոց ուղեկցելուն՝ ժամանակ առ ժամանակ խոստանալով Իրվինգին, որ եթե ինչ-որ մեկը փորձի կառչել աղջկան, նա անմիջապես մահացու պայքարի մեջ կմտնի թշնամու հետ։

> 
> 
> Սկզբում այս գովեստը մեծահասակները ընկալում էին որոշակի հեգնանքով, բայց մի անգամ Ջեֆը Իրվինգին պատմեց ավտոբուսի կանգառում լսված խոսակցությունը, և նա ստիպված եղավ ինչ-որ չափով փոխել իր վերաբերմունքը «ուղեկցորդի առաջնորդի» նկատմամբ։ «Այսօր մեր Սպուկին չենք տեսնում», - նետեց մի տղա մյուսին (նկատի ունենալով, իհարկե, Վարային, որին դպրոցում սկսեցին ծաղրել Ջեֆի շնորհիվ)։ Եթե նա այսօր ուշանար ավտոբուսից»։ Ջեֆին այդ ցանկությունն այնքան էլ դուր չեկավ, և նա իսկույն քար նետեց տղայի վրա։ - «Իսկ հետո ինչ եղավ»։ հետաքրքրվեց Իրվինգը։ «Ոչ մի հատուկ բան։ Նա հոլի նման պտտվեց և բղավեց․ Հեյ, գարշելի, դու ինչ է հիմար ես»։ Չծուլանալով ստուգել պատմությունը, Իրվինգը պարզեց․ ավտոբուսին սպասողների մեջ այդ ժամին իսկապես տեղացի տղա կար, ով կրում էր այդ հմայիչ մականունը։

Ինչպես նշում է Ֆոդորը, աստիճանաբար Ջեֆը կարծես սկսել էր հոգնել Վերայից և անցել էր Ջեյմսին, որի մեջ հայտնաբերել էր ամեն տեսակի տեղեկատվության անսպառ աղբյուր։ Մանգուստը, եթե հավատանք վերջինիս, ի թիվս այլ բաների, նաև սովորել է կարդալ, գուցե այն պատճառով, որ դասերի ժամանակ նա նստած էր ճյուղերի մեջ թաքնված, հենց պատուհանի մոտ և լսում էր այն ամենը, ինչի մասին խոսվում է դասարանում։

Սա էր պատճառներից մեկը, թե ինչու շատ հետազոտողներ կարծում էին, որ պարանորմալ երևույթների բոլոր տեսակներից նա ամենամոտն է պոլտերգեյստին․ բայց նա, ի վերջո, դարձավ պոլտերգեյստին ամենամոտ մարդը։ Մի անգամ Ջեֆը կատաղեց միայն այն պատճառով, որ Ջեյմս Իրվինգը շատ դանդաղ բացեց առավոտյան նամակագրությունը։ «Վերջապես կարդա, դու, թզուկ ճարպոտ»,- բացականչեց մանգուստը։ («Ես դեռ կդիմանայի ճարպոտ մարդուն, բայց թզուկ» - դա չափազանց շատ էր։ Իրվինգը կատակով բողոքեց Ֆոդորին)։ Մի անգամ գիշերը Ջեֆը բոլորին սպիտակ ջերմության հասցրեց նրանով, որ կես ժամ շարունակ անդադար հառաչանքներ ու հոգոցներ էր արձակում։ «Ես դա արեցի հանուն սատանայականության» - («I did it for devilment») նա այսպես բացատրեց իր պահվածքը։ Մի օր փոքրիկ քարերի կարկուտ թափվեց Մարգարեթի վրա, որը մոտենում էր տանը։ - «Այդ դու ես, Ջեֆ»։ հարցրեց նա. «Այո, Մեգին կախարդ է, զուլու կին, Հոնոլուլու կին»։ - պատասխանեց նա։

Մարկ Հենսոնը («Խոսող մանգուստ» էսսեի հեղինակը) պատմում է, որ Ջեֆն իր մեջ զարգացրել է երգելու ունակություններ և գիտեր շատ սիրված երգերի բառերը։ Միևնույն ժամանակ, նրա որոշ «ելույթներ» հետագայում ստիպեցին հոգևորականության հետևորդներին ենթադրել, որ այստեղ խոսքը միջակության մի տեսակ դրսևորման մասին է։ Այսպես, եթե հավատանք Փրայսի և Լամբերտի գրքին, 1934 թվականի հուլիսի 26-ի երեկոյան Ջեֆը բարձր մաքուր ձայնով երգեց մանկի ազգային օրհներգի «Ellan Vannin» - ի երեք քառյակներ, այնուհետև Իսպանական երգի երկու քառյակներ, մեկը՝ Ուելսերեն, որից հետո աղոթք կարդաց եբրայերեն՝ եզրափակելով համերգը ֆլամանդերեն երկարատև ասմունքով։ Ջեֆի սիրելի երգը «Carolina Moon» - ն էր. նա սիրում էր ձայնակցել, երբ նրան պտտում էին հին գրամոֆոնի վրա, երբեմն (եթե հավատանք Վարայի պատմություններին) գնդակը հարվածում էր ռիթմին։ Մի անգամ նա հատուկ Մարգարետի համար կատարեց «Home on the Range» անվայելուչ ծաղրերգությունը (որը լսվել էր ավտոբուսի վարորդների կողմից)։ Նա վրդովված բացականչեց. «Գիտես, Ջեֆ, դու կենդանի չես։»-«Իհարկե ոչ! Ջեֆը պատասխանեց. - Ես Սուրբ Հոգի եմ»։

Եթե հավատանք Ջեյմս Իրվինգի օրագրի գրառումներին, արդեն 1932 թվականի օգոստոսին Ջեֆը խոսում էր արաբերեն, ինչպես նաև պնդում էր, որ գիտի խուլ ու համրերի այբուբենը։ Պարզվեց նաև, որ նա ծանոթ է ռուսերենին, չնայած նրա գիտելիքները սահմանափակվում էին մի արտահայտությամբ, որը (Հարի Փրայսի տառադարձությամբ) հնչում էր այսպես․ «Ne pani amato aporusko»։ Չարլզ Նորթվուդը (հավատքի կնքահայրը) պնդում էր, որ լսել է նաև Ջեֆի ասմունքները։ Նրա օրոք Իրվինգը, իր «ընտանի կենդանու» տաղանդները ցուցադրելու համար, հարցրեց Ջեֆին."- նկատի ունենալով մանգուստի այցը տեղական ժողովարան։ «Veyho hefto ley macho chomocho» («Սիրիր քո հարևանին, ինչպես ինքդ քեզ»)։ Նորթվուդում Իրվինգի ցույցերը ուժեղ տպավորություն թողեցին, և նա եկավ այն համոզման, որ Ջեֆը «իսկապես մի տեսակ ականավոր կենդանի է, որը զարգացրել է մարդկային խոսքի ունակությունը»։

### Արտաքին տեսք

Սկզբում Ջեֆը խուսափում էր մարդկանցից, բայց կամաց-կամաց, համարձակվելով, սկսեց իրեն մաս-մաս ներկայացնել. մի անգամ՝ մոմի ստվերի տեսքով, որը իրվինգները թողել էին դռներից մեկի մոտ։ Որոշ ժամանակ անց նա ցույց տվեց «մատները՝ ծուռ, դեղնավուն, ճանկերով դեպի ներս թեքված»։ «Տիկին Իրվինգը թույլտվություն է ստացել ոչ միայն դիպչել նրանց, այնուհետև շոյել Ջեֆի բուրդը, այլև սեփական մատը մտցնել նրա բերանը։ Միջնամատս ամբողջությամբ մտավ նրա բերանը, ասում է տիկին Իրվինգը։

Դրանից հետո նա անմիջապես իր փոքրիկ սուր ատամիկներով կծեց այն և քաշեց արյունը։ Ես վրդովվեցի։ Ինձ միայն արյան թունավորումն էր պակաս։

Գնա և մերսիր, - նյարդայնացած նետեց Ջեֆը», - այսպես էր նկարագրում  Ֆոդորը «հաղորդակցություն» դրվագներից մեկը։ Մի անգամ Ջեֆն ինքն է առաջարկել Վարային լուսանկարել իրեն, ընդ որում՝ աղջկան մանրամասն հրահանգել է. աղջիկը պետք է սեղմեր փեղկը այն պահին առանց վայրկյան ուշացնելու, երբ Ջեֆը տնից մի քանի յարդ հեռավորության վրա ցատկելու էր ցանկապատի հետևում գտնվող բլրի վրա։ Լուսանկարը (պահպանվել Է Հարի Փրայսի արխիվներում) իսկապես հանդիսատեսին է ներկայացնում մանգուստ հիշեցնող փոքրիկ գազան։ Վարան՝ ով պնդում էր, որ նրան մի քանի անգամ հստակ տեսել է, ասում էր, որ Ջեֆը փոքր առնետի չափ էր, ուներ դեղնավուն մորթի և երկար, փափկամազ պոչ (ինչը չի համապատասխանում հնդկական մանգուստի նկարագրությանը)։ Իր մասին նա, ի թիվս այլ բաների, ասում էր հետևյալը. «ես ճռռան եմ. ձեռք ու ոտք ունեմ, և եթե ինձ տեսնես, սարսափի կգաս, մումիֆիկանաս, քարի կամ աղի սյան կվերածվես»։

1932 թվականի Սուրբ Ծննդյան օրը Իրվինգը պարզեց, որ «մանգուստ»- ի առջևի ոտքերը ոչ միայն ավելի մեծ են հետևի ոտքերի չափերով, այլև այլ տեսք ունեն. դրանք հիշեցնում են մարդկային փոքրիկ ձեռքեր։ Նա նման եզրակացություն արեց՝ ուսումնասիրելով գիշերը փոշու և ալյուրի մեջ Ջեֆի թողած մատնահետքերը։ Ջեֆը, պնդում էր, որ ունի երեք երկար մատ և մեկ մեծ, կարճ մատ։ Փրայսը և Լամբերտը իրենց գրքում նշում էին, որ նա ոչ միայն ուներ մարդկային վրձիններ, այլև դրանք օգտագործում էր որպես մարդ։ Իրվինգի խոսքով՝ սնունդը, որն իրեն պարբերաբար հասցնում էին, ինքը շուտով սկսել է ուտել գդալով, ուտելիս անդադար խոսում էր, իսկ ճաշն ավարտելուց հետո ամանով հարվածում էր հատակին և փչում էր մոմը։

Բրիտանական բնագիտության թանգարանից Ռեջինալդ Պոուկոկը, որը Հարի Փրայսից ստացել է պլաստիլինում Ջեֆի թաթերի հետքերի լուսանկարները, հայտարարել է, որ դրանք չեն կարող պատկանել հայտնի կենդանիներից ոչ մեկին (չնայած հետքերից մեկը կարող էր թողնել շունը)։ «Գոյություն չունի կաթնասուն, որի առջևի թաթերի չափերն այնքան տարբեր կլինեն հետևի թաթերից։ Չեմ հավատում, որ այս լուսանկարներում պատկերված է մեկ կենդանու չորս հետք։ Լիովին համոզված եմ, որ դրանցից ոչ մեկը չի պատկանում մանգուստին»։

### Տնային պարտականություններ

Ջեֆը, ինչպես պատմում էր Իրվինգը, ամեն կերպ փորձում էր օգտակար լինել տանը։ Նա ստանձնեց պահակի գործառույթները, որոնք անմիջապես տեղեկացնում էին տերերին հյուրերի կամ ինչ-որ անծանոթ շան մոտենալու մասին։ Գիշերվա կեսին, եթե ինչ-որ մեկը հիշում էր, որ կրակը կարող է մնալ վառարանում, կենդանին հնազանդորեն իջնում էր և հանգցնում վառարանը։ Նրա համար, ում պետք էր շուտ արթնանալ, նա զարթուցիչի դեր էր կատարում։ Երբ տանը չափազանց շատ մկներ էին հայտնվում, նա ստանձնում էր կատվի դերը. ճիշտ է, նա հազվադեպ էր սպանում կրծողներին՝ նախընտրելով վախեցնել մլավոցով։ Մեկ անգամ չէ, որ նա Իրվինգին տեղեկացրել է, որ աքիսը կամ լաստանավը մոտենում են տանը. նա նրանց համարում էր ընտանիքի ամենավատ թշնամիները։ Մանգուստը, Բացի այդ, պարբերաբար ուղեկցում էր իրվինգներին շուկա գնալու ժամանակ, բայց միշտ մնում էր կանաչ ցանկապատի մյուս կողմում, չնայած այդ ընթացքում անդադար զրուցում էր։ Իրվինգը պնդել է, որ Ջեֆը, ընտանիքի համար, որը շատ աղքատ էր ապրում, ծառայել է որպես մթերքի արդյունահանող. տիրոջ հաշվարկներով՝ նա սպանել և տուն է բերել 277 ճագար։ Որպես որսի համար վարձատրություն նրան տրվել են բիսկվիթներ, կոնֆետներ, բանան և շոկոլադ։ Բացի այդ, Ջեֆը պաշտում էր նրբերշիկն ու բեկոնը։ Նրա սնունդը մնացել էր բաժակապնակի մեջ՝ առաստաղի տակ գտնվող հենարանների վրա. նա մոտենում էր նրանց և ուտելիք վերցնում, երբ տեսնում էր, որ ոչ ոք իրեն չի նայում։

Ջեֆը, Իրվինգի խոսքով, զվարճացրել է ընտանիքի անդամներին նրանով, որ մշտապես լրտեսել է բոլորին և ամեն ինչից՝ ամենաանսպասելի եւ զվարճալի արտահայտություններով։ Երբեմն նա, չսպասելով ընթրիքին, ինքնուրույն հյուրասիրվում էր, որից հետո մեղավոր հարցնում էր Միսիս Իրվինգին. «Մեգի, չէ որ դու շատ չես հայհոյի, եթե ասեմ, որ ամբողջ բեկոնն եմ կերել»։ Նա կատաղում էր, Ջեֆը թաքնվում էր և սպասում էր, որ փոթորիկը հանդարտվի, և այդ իմաստով, ինչպես ֆոդորն էր նշում, միանգամայն մարդկայնորեն վարվելով։ Ինչպես նշում է Մարկ Հենսոնը, Ջեֆը նաև իր պարտականությունն էր համարում ընտանիքի անդամներին մշտապես զվարճացնելը։ Միայն մեկ անգամ է իր կատակով հակառակ արդյունքի հասել. երբ թունավորված է ձևացել։ Ջեյմս Իրվինգի օրագրի գրառումների համաձայն՝ 1934 թվականին Ջեֆը սկսել է կարճատև ուղևորություններ կատարել մոտակա քաղաք և վերադառնալուց հետո գյուղացուն զեկուցել, թե ինչով են զբաղվում նրա այս կամ այն բնակիչները։ Իրվինգը պնդում էր, որ ստուգել է որոշ փաստեր և համոզվել, որ դրանք ճիշտ են։ Այնուհետև Ջեֆը (եթե հավատանք նույն օրագրին) սկսեց դրսևորել պայծառատեսության ունակություններ և հաղորդեց տանտերերին, թե ինչ է կատարվում տնից մի քանի մղոն հեռավորության վրա՝ առանց նրա սահմանները լքելու։

### Ջեֆն իր մասին

«Խոսող մանգուստը», ըստ ֆերմայի տերերի, ֆենոմենալ լսողություն ուներ և արձագանքում էր տանը արտասանված յուրաքանչյուր բառի։ Երբ ինչ-որ մեկը ենթադրում էր. Վերջինս անմիջապես համաձայնվում էր, Բայց ավելացնում. Օ, այո, ես աքիսի ուրվականն եմ։ Հիմա ես թափառելու եմ ձեր տանը, տարօրինակ ձայներ եմ արձակելու և շղթաներով կլցնեմ», - որից հետո ձայնային էֆեկտ է ստեղծել, որը նման է գդալով հարվածը երկաթին։

> 
> 
> Խոսող մանգուսը շատ էր սիրում խորհրդավոր տեսք հաղորդել իր վրա՝ պաշտելով (կրկին արագ զարգացող երեխայի պես) անհասկանալի, բարդ բառերը։ «Ես 5-րդ չափումն եմ։ Ես աշխարհի ութերորդ հրաշալիքն եմ։ Ես բաժանում եմ ատոմը»։ Վերջապես, բոլորովին համեստորեն։ «Ես Սուրբ Հոգին եմ»։ Մի անգամ, որոշելով պարզել, թե որքան հեռու է գնացել Ջեֆը իր մտավոր զարգացման մեջ, Միստեր Իրվինգը հարցրեց նրան, թե ուր է գնալու, իր հասկացողությամբ, մահից հետո։ «Ես չեմ մեռնի» Ջեֆը վախեցավ, և նրա ձայնը դողաց։ «Դե, եթե, այնուամենայնիվ, մեռնես, որտեղ կհայտնվես։»- «Անդրաշխարհում», - ասաց Ջեֆը, բայց անմիջապես ուղղվեց. - այսինքն՝ ոչ, մառախուղների Թագավորությունում։»

Իրվինգի խոսքով՝ Ջեֆը շոյվել և ուրախացել է այն լուրից, որ իր մասին խոսել են Համայնքների պալատում։

1936 թվականին Լամբերտի և Փրայսի կողմից հրատարակված «The Haunting of Cashen’s Gap: A Modern Miracle» գիրքը, Լոնդոնում սկանդալ է առաջացրել։ Երկու հեղինակներից առաջինի անմիջական ղեկավարը՝ Ջոն Լավիտան, եկել է այն եզրակացության, որ «պարոն Լամբերտը լիովին ընկել է իր հերոսի ազդեցության տակ» և կորցրել է օբյեկտիվությունը՝ դառնալով, ինչպես ինքն է ասում, «կատաղած ջեֆիստ»։ Լավիտան քննադատել է իր ենթական BBC-ի ղեկավարների առջև, ովքեր շատ շուտով նրան աշխատանքից ազատելու ծանուցում են ուղարկել։ Այն բանից հետո, երբ Լավիտան կասկած հայտնեց Լամբերտի՝ Բրիտանական կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտի տնօրենների խորհրդում ընդգրկվելու իրավունքի վերաբերյալ, Վերջինս 1937 թվականին դատի տվեց իր նախկին ղեկավարին։ Խորհրդարանի անդամներից մեկը, վրդովված հայտնի լրագրողի աշխատանքից, պահանջել է, որ համայնքների պալատը հանձնաժողով ստեղծի՝ խորհրդավոր երևույթի անկախ հետաքննություն անցկացնելու համար։ Մեծ Բրիտանիայի Գերագույն դատարանը, որը երկու օր քննում էր իր պատմության մեջ ամենաարտասովոր գործերից մեկը, երկարաշունչ բանավեճերից հետո հանգել է այն եզրակացության, որ պարոն Լամբերտին 35 հազար ֆունտ փոխհատուցում է սպասվում։ Այս դատավարությունը Բրիտանական Իրավագիտության Պատմության մեջ մտավ որպես «Գործ Մանգուստի մասին»։

Ջեֆի ծագման տարբերակները
------------------------

Տան այն սակավաթիվ հյուրերի թվում, որոնց հետ Ջեֆը անմիջական կապի մեջ էր, կապիտան Ջեյմս Դենիսն էր՝ հոգեկան հետազոտությունների ազգային լաբորատորիայի խորհրդի անդամ։

> 
> 
> Մի անգամ նա և Իրվինգի ընտանիքը նստած էին խոհանոցում։ «Պատրաստվեք, հիմա ես ձեր պատուհանից դուրս եմ թողնում խճաքարերը», - անսպասելիորեն տեղեկացրեց նրանց Ջեֆը, և նույն ակնթարթում դրսից ապակու վրա թափվեց մանր քարերի կարկուտ։ Միսիս Իրվինգը նյարդայնացավ և հրամայեց Ջեֆին անհապաղ դադարեցնել այդ չարաճճիությունները, քանի դեռ պատուհանները դեռ անձեռնմխելի են։ Ջեֆը ինչ-որ բան փաթաթեց ձեղնահարկից և... քարերի կարկուտ թափեց տան տանիքին։ Այս միջադեպը շատ է տարակուսել նավապետին։ Ինչպես կարող էր պատահել, որ Ջեֆի ձայնը լսվեր տանը, և քարերն ակնհայտորեն թռչում էին դրսում։ Այս մասին հարցրեցին մանգուստին, և նա սպառիչ պատասխան տվեց. «իրական մանրուք. հնդկական մոգություն».

Չնայած այն հանգամանքին, որ քարեր նետելը բնորոշ է պոլտերգեյսթին, Նանդոր Ֆոդորը վճռականորեն մերժեց այս վարկածը. Ջեֆը անտեսանելի չէր, ավելին, երբեմն «հոգում էր տան բնական կարիքները՝ թողնելով ավելի քան էական ապացույցներ»։ Մի անգամ, երբ նրան հարցրել են, թե ինչու է թրջել ամենատեսանելի տեղում, Ջեֆը հայտարարել է. «Որպեսզի նավապետ Դենիսը վերջապես հասկանա, որ ես ուրվական չեմ, այլ գազան»։ Ֆոդորը գրում է, որ Իրվինգին փոստով ուղարկել է պոլտերգեյսթի մասին գիրք։ Ֆերմերը բարձրաձայն կարդաց հատվածներ նրանից, և Ջեֆը վրդովված բացականչեց»․

Ֆոդորը նշել է, որ ավելի շատ Ջեֆը հիշեցնում է «հոգի» ծանոթին, որը (ինչպես կարծում են օկուլտիզմները), ընդունելով փոքրիկ կենդանու տեսքը, տարբեր տեսակի ծառայություններ է մատուցում կախարդներին և կախարդներին։ Բայց խոսող մանգուսը «մարմնական էակ էր. հայտնվելով փակ դռան առջև՝ նա գերբնական կերպով չէր ներթափանցում սենյակ, այլ կամ ինքն էր բացում այն, կամ սպասում էր, որ ուրիշները դա անեն իր համար»։ Ֆոդորը եզրափակում է․ «Դե, մնում է, ըստ երևույթին, հենց այստեղ էլ վստահել Ջեֆին։ Ես պարզապես շատ խելացի մանգուստ եմ»,- մի անգամ նկատեց  նա։ - Այսինքն՝ ոչ թե խելացի, այլ գեր-գեր-խելացի»։

Մարկ Ռ. Բելը, հեռակա բանավեճի մեջ մտնելով Ֆոդորի և Փրայսի հետ (ովքեր կարծում էին, որ պոլտերգեյիստը մարդկանց հետ բանակցությունների մեջ չէր մտնի), մատնանշեց Թեդվորթի թմբկահար Բել վհուկի հետ դեպքերը, ինչպես նաև «խոսող պոլտերգեյիսթի» դեպքերը, որոնք նկարագրված են Լյուդովիկո Մարիա Սինիստրատիի «Demoniality» գրքում։ Ուոլթեր Մաքգրաուն (1970 թվականի «ճակատագիր» ամսագրի հոդվածի հեղինակ) նշել է, որ Ջեֆն իրեն դրսևորել է Իրվինգների տանը 8-9 տարի. դա շատ ավելի երկար է, քան պոլտերգեյստի կյանքի սովորական ժամանակը։ Ընդունելով, որ չնայած ընտանիքի անդամների և ֆենոմենի հետազոտողների թողած բազմաթիվ ապացույցներին, հնարավոր չէ ճշգրիտ դասակարգել Ջեֆին պարապսիխոլոգիայի կատեգորիաներում, նա առաջ քաշեց երկու հնարավոր բացատրություն։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Բացառված չէ, որ <Ջեֆ> - ը հոգեբանական սերունդ է. մի տեսակ «անտեսանելի ընկեր», որը ստեղծվել է Վարայի հոգեկանի կողմից և ընկալվում է ընտանիքի մնացած անդամների կողմից։ Հենց որ Վարան անցավ սեռական հասունացման շրջանը, նա և Ջեֆը կարծես կորցրել էին հետաքրքրությունը միմյանց նկատմամբ, և վերջինս թողեց նրան և գնաց Ջեյմսի մոտ։ Իրադարձությունների մասնակիցների պահվածքը հուշում է, որ այստեղ մենք խոսում ենք հնարավոր հալյուցինացիայի մասին, որը ընտանիքի բոլոր անդամներն էին և սնուցվում էին դրա նկատմամբ արտաքին հետաքրքրության էներգիայով։ Տուն եկողներից շատերը համոզված էին, որ Իրվինգների անկեղծության վերաբերյալ, և բոլորը համաձայն էին, որ ընտանիքը հարգված է տեղի համայնքում։ |  |

Մաքգրաուն նաև ենթադրել է, որ Ջեֆը կարող էր լինել «tulpa»՝ նյութականացված մտքի ֆիզիկական դրսեւորում, ընդ որում նա վկայակոչել է Արևելքի հետազոտող Ալեքսանդրա Դևիդ-Նիլի դիտարկումները, որը պնդում էր, որ տիբեթյան վանականների հետ խորհրդածելիս բազմիցս նկատել է նյութականացման երևույթը։

### Սկեպտիկների կարծիքը

Բազմաթիվ թերահավատներ նշել են, որ ֆենոմենի հետազոտողների հավաքած ապացույցները համոզիչ չեն։ Տեղի բնակիչներից ոչ ոք Ջեֆին չէր լսել և չէր տեսել, թեև հարևաններից ոմանք ասում էին, որ տնից դուրս գալիս երբեմն «տարօրինակ ձայներ» են լսել Մոտակայքում․ նրանք դրանք վերագրեցին «ձեռքի մանգուստին», որը, ինչպես բոլորը կարծում էին, ապրում է Իրվինգների տանը։ Այնուամենայնիվ,  Ֆոդորը գրել է, որ զրուցել է տեղի երկու պատանիների հետ, ովքեր պնդում էին, որ լսել են Ջեֆի ձայնը. նրանցից մեկին՝ 19-ամյա Հարի Հոլին, մանգուստը՝ «բարձր, ճղճղան ձայնով», երկու անգամ ճիշտ է նշել, թե որ կողմն է ընկել իր նետած մետաղադրամը։ Իրվինգների տանը կենդանու գոյության իրականության նյութական ապացույցներից մնացին պլաստիլինի մեջ թաթերի և ատամների տպագրությունները և Վարայի կողմից արված միակ լուսանկարը։ Վերջինս, ինչպես նշվեց, ոչինչ չի ապացուցում. լուսանկարում կարող է պատկերված լինել ցանկացած կենդանի, այդ թվում՝ կատու։ Փրայսը, որը Վարայից ստացել է Ջեֆի իբր «բրդի մազերը», տվել է հետազոտության և պարզվել է, որ դա շան մազ է (Իրվինգների տանը ապրում էր Մոնա հովվաշունը)։

Տեղական լրագրող Ջ․ Ռեդկլիֆը,  առաջիններից էր, ով այցելեց Դորլիշ Քեշեն ֆերմա, բացահայտ ծաղրեց «ֆենոմենը»։ Նա գրել է, որ մինչ նա և իր գործընկերը տանը էին, Ջեֆը լռում էր։ Հենց որ նրանք հավաքվեցին հեռանալու և շրջվեցին այն սենյակից, որտեղ գտնվում էր Վարան, այնտեղից լսվեց մի կարճ զրնգուն ճիչ։ «Պարոն Իրվինգը արտակարգ հուզմունքի մեջ ընկավ և բռնեց իմ ձեռքը. «նա այնտեղ է։ Լսել եք նրան»։ Ես և Էվանսը զարմացած նայեցինք միմյանց։ Մեզ տարան դեպի ելքը, և նորից հնչեցին փնթփնթոցներ՝ մեկը մյուսի հետևից փոքր ընդմիջումներով։ Նրանցից յուրաքանչյուրը մեզ թարգմանեց պարոն Իրվինգը․ «Նրանք չեն հավատում․․․» կամ՝ «Ես ուզում եմ ձի նստել»․․․ դա արդեն շատ է։ Իմ լսողությունը լավ է, և հաստատ կարող եմ ասել, որ այդ ճչոցները արձակել է հետևում գտնվող մարդը։ Մենք մի քանի օր հետո ծիծաղեցինք դրա վրա, քանի որ այդ ամենն արվել անշնորհք է և իսկապես ահավոր ծիծաղելի», - գրել է լրագրողը։ Ավելի ուշ Ֆոդորը, մեկնաբանելով այս դրվագը, նշել է. չնայած այն հանգամանքին, որ Վարան, հնարավոր է, զբաղվում էր խաբեությամբ (ինչպես դա, ամենայն հավանականությամբ,  Ռեդկլիֆի նկարագրած դեպքում), սա չի կարող ծառայել որպես ապացույց, որ ամբողջ ֆենոմենը խաբեություն էր սկզբից մինչև վերջ։ «Չպետք է մոռանալ, որ ... նման վարքագիծը, ընդհանուր առմամբ, բնորոշ է պոլտերգեյսթին; վերջինս անհավասարակշռված անհատականության ծնունդ է, որը հաճախ փորձում է ընդօրինակել երևույթը՝ ուշադրություն գրավելու համար», - նկատեց Ֆոդորը։

### Հարի Փրայսի հաշվետվությունները

Դորլիշ կատարած այցից անմիջապես առաջ Քեշեն Փրայսը այստեղ ուղարկեց հոգեկան հետազոտությունների Ազգային լաբորատորիայի իր լիազոր կապիտան Ջեյմս Դենիսին (զեկույցներում, որը հայտնվել է «կապիտան Մակդոնալդ» կամ «կապիտան Իքս» անուններով), ով հետագա տարիներին իրվինգից ստացավ Բոլոր զեկույցները Ջեֆի մասին։ Նավապետը կղզի է ժամանել 1932 թվականի փետրվարի 26-ին. առաջին երեկոյին ոչ մի առանձնահատուկ բան չի հայտնաբերել և որոշել է վերադառնալ հյուրանոց։ Հանկարծ, արդեն շեմքին (իրեն ուղեկցող ֆերմերի հետ միասին), նա հետևից լսեց մի ծակող ձայն. «Հեռացեք։ Ով է այդ մարդը»։ Պարոն Իրվինգը բռնեց նրա ձեռքը. «Ահա նա » Լսվեց մրմնջոց, որից նավապետը ոչ մի բառ չհասկացավ։ Որոշ ժամանակ նա եղել է տանը, բայց այլևս ոչինչ չի լսել և վերջապես վերադարձել է հյուրանոց։

Հաջորդ օրը Իրվինգները պատմել են, որ Ջեֆը հյուրի ճանապարհելուց հետո խոսել է և նույնիսկ խոստացել զրուցել նավապետի հետ, բայց միայն այն դեպքում, եթե նա նստի խիստ սահմանված վայրում։ Նավապետին խնդրեց բարձր ասել․«Ես հավատում եմ քեզ, Ջեֆ»։ - նա դա արեց, որից հետո համբերատար սպասեց ամբողջ օրը, բայց ոչինչ չլսեց։ Սակայն, հենց որ բոլորը տեղավորվեցին թեյի շուրջ, մեծ ասեղ ընկավ վերևից՝ հարվածելով թեյնիկին։ Ժամը 19.45-ին, թեյելուց հետո, նավապետը լսեց, թե ինչպես է վերևում Ջեֆը զրուցում Մարգարետի և Վարայի հետ։ «Ինչու չես իջնում։ բղավեց նավապետը. - Ես հավատում եմ քեզ» - «Ոչ. Ես կարճ ժամանակով եմ այստեղ», - պատասխանեց նրան բարակ ձայնը։ «Եվ հետո, ես քեզ չեմ սիրում»։ Նավապետը սողոսկեց դեպի աստիճանները, սկսեց բարձրանալ դեպի ննջարան, բայց սայթաքեց և աղմուկ բարձրացրեց։ «Նա գալիս է, այդ ծեր կեղտոտ խաբեբան»։ Բղավեց Ջեֆը և ի վերջո թողնելով հեռացավ․ «Ինչպես նրան իմաց չտամ իմ թերարժեքության բարդույթի մասին»։ Եվս մի քանի օր կղզում մնալուց և այդ ընթացքում նոր բան չլսելուց հետո նավապետը վերադարձավ Լոնդոն։ Շուտով նա իրվինգից ստացավ այն մազերը, որոնք Ջեֆը, իբր, հանել էր իր պոչից։ Փրայսը ցուցանմուշը փոխանցել է պրոֆեսոր Ջուլիան Հաքսլիին, որն իր հերթին այն փոխանցել է ոլորտի մասնագետ Ֆ. Մարտին Դանկանին։ Վերջինս եկել է այն եզրակացության, որ մորթին հաստատ չի կարող պատկանել ոչ մանգուստին, ոչ առնետին, ոչ էլ աքիսին, և որ, ամենայն հավանականությամբ, դա շան մազ է։ Ընդ որում, Դունկանը նշել է, որ կլոկը ոչ թե քաշվել է, այլ կտրվել։ Ավելի ուշ Ջեյմս Իրվինգը Ջեֆի հետ զրույցում բարձրացրել է այդ հարցը՝ նկատելով, որ պարոն Դունկանը «կարծում է, որ իր ներկայացրած մորթու նմուշները իրականում կարող էին պատկանել շանը»։ - «Նա չպետք է կարծի, նա պետք է իմանա։ Եվ ով եմ ես, նա, անիծիյալ թող լինի, հաստատ չգիտի», սա էր Ջեֆի պատասխանը։ 1935 թվականի մայիսի 20-ին կապիտան Դենիսը երկրորդ այցը կատարեց կղզի։ Իր զեկույցում նա պնդում էր, որ լսել է Ջեֆի  բացականչությունները և բացի այդ դիտել է նրա հնարքները մետաղադրամներով և քարեր նետելով։ Անհանգիստ Փրայսը որոշեց անձամբ գալ կղզի․ նա դա արեց 1935 թվականի հուլիսի 30-ին ՝ իր հետ հրավիրելով Ռիչարդ Լամբերտին՝ «Լիսներ» ամսագրի գլխավոր խմբագրին։

#### Փրայսի և Լամբերտի այցը

Ջեյմս Իրվինգը պատմել է, որ Ջեֆը նախապես հակակրանք է ունեցել Հարի Փրայսի նկատմամբ։ Սկզբում նա ծիծաղով էր արտաբերում նրա ազգանունը իսկ հետո բացականչեց «Հարցրեք Հարի Փրայսին, ում անտեսանելի ձեռքն էր, որ գիշերը մանուշակները ցրեց սենյակի շուրջը։ Նա ասաց... Դե, գիտեք, Օլգա և Ռուդի Շնայդերների մասին»։ Իրվինգը պնդում էր, որ չնայած մամուլում հանդիպել է Փրայսի զեկույցներին Ռուդի Շնայդերի ֆենոմենի վերաբերյալ իր հետազոտության մասին, ինչ-որ «ուրվական ձեռքով» ցրված մանուշակների հետ կապված միջադեպի մասին, նա մինչ այդ ոչինչ չգիտեր։ Բայց դրա մասին տեղեկություն է գրվել «Թայմս» և այլ թերթերում․ Իրվինգը ենթադրել է, որ Ջեֆը կարող է ինչ-որ կերպ կարդալ դրանք։ Մանգուստը, ըստ երևույթին, տեղյակ լինելով Փրայսի մասին, ակնհայտորեն վախեցած էր նրա հեղինակությունից։ Երբ հայտարարվեց կապիտան Մաքդոնալդի Դորլիշ Քեշենի երկրորդ այցի մասին, Ջեֆը հայտարարեց. «նավապետը դեռ լավ ... բայց ոչ Փրայսը․ նրա գլխիբ կասկածաբքի գլխարկ կար»։ 1934 թվականի հոկտեմբերին Ջեֆը, Բացի այդ, հայտարարել է, որ թերթերում տեսել է Փրայսի լուսանկարները, և դա իրեն դուր չի եկել։

Անմիջապես այն բանից հետո, երբ Իրվինգը Փրայսից և Լամբերտից նամակ ստացավ առաջիկա այցի մասին, Ջեֆը լռեց, իսկ նրանց այցի ընթացքում «բացակայում էր», ինչը բավական հիասթափեցրեց հետազոտողներին։ Լամբերտը և Փրայսը գրել են․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ջեֆը մեկ ամսում իմացավ մեր այցի մասին։ Նրան խնդրեցին երևալ և Իրվինգին, և մենք, բայց նա համառեց իր բացակայության մեջ՝ ի վնաս իրեն։ Ի վերջո, եթե մենք աշխարհին ասեինք, որ տեսել կամ լսել ենք այս կենդանուն, նա պատմության մեջ կմտներ որպես ամենահիասքանչ մանգուստ։ Բացի այդ, նա կարող էր մի ամբողջ կարողություն բերել Իրվինգներին։ Նա բաց թողեց պարզապես հրաշալի հնարավորությունը։ Իհարկե, տանտերերը շատ էին ափսոսում, որ ստիպված էինք լքել կղզին՝ այդպես էլ չստանալով այն վկայությունները, որոնց հետևից ժամանել էինք հեռվից։ Նրանք ասացին, որ իրենցից կախված ամեն ինչ արել են, և անկեղծորեն չէին կարողանում հասկանալ, թե ինչու էր Ջեֆը թաքնվել գրեթե հինգ շաբաթ։ |  |

Իր զեկույցում Փրայսը նշել է, որ իրվինգները, մանրամասն պատասխանելով հյուրերի հարցումներին, ճշգրտորեն կրկնել են սկզբնական նամակում շարադրված փաստերը՝ դրանք լրացնելով մանրամասներով։ «Եթե ընտանիքը դավադրություն է կազմակերպել իր ցուցմունքներում, ապա նրա անդամներն իրենց հիանալի դերասաններ են դրսևորել։ Խաբելու համար նրանք շարժառիթներ չունեին՝ ոչ ֆինանսական, ոչ էլ որևէ այլ», - գրել է նա։ Տանը պարոն Իրվինգը հյուրերին ցույց տվեց բոլոր այն վայրերը, որտեղ ապրում էր Ջեֆը՝ բազմաթիվ անցքեր, որտեղից նա դիտում էր տերերին, անցուղիներն ու ճեղքերը, ինչպես նաև Վարայի սենյակի հետևում գտնվող «Ջեֆի ապաստարանը», որտեղ նա, ըստ վերջինիս պատմությունների, ձայնակցում էր գրամոֆոնին՝ ռիթմի տակ նետելով իր սիրելի գնդակը։ «Մենք շատ հաճելի ժամեր անցկացրեցինք այս հյուրընկալ տան տանիքի տակ, բայց այդպես էլ չկարողացանք հասկանալ, թե ինչ ենք փորձում հետաքննել այստեղ՝ ֆարս, թե ողբերգություն։ Մի բան պարզ է. ոչ մի դրամատուրգ չէր կարող ավելի բարդ և հուզիչ սյուժե կազմել պիեսի համար, որը ծավալվել է Մեն կղզու քամուց փչված բարձունքներում», - եզրափակեց Փրայսը։

Իր զեկույցում հետազոտողը զգալի տեղ է հատկացրել Ջեյմս Իրվինգի օրագրի նկարագրությանը (ավելի քան երկու հարյուր մեքենագիր էջ), որը, ըստ այնտեղ նկարագրված անհավանական բաների քանակի, նա համեմատում է «Հազար ու մի գիշերների» հեքիաթների հետ։ Օրագիրը, ինչպես իրենք են զեկույցները, պահվում են Լոնդոնի համալսարանի Սենատի գրադարանում Հարի Փրայսի արխիվներում։

### Նանդոր Ֆոդորի հետաքննությունը

Հոգեկան հետազոտությունների Միջազգային ինստիտուտի խոսնակ, հոգեվերլուծաբան և պարապսիխոլոգ դոկտոր Նանդոր Ֆոդորը մեկ շաբաթ անցկացրեց Իրվինգների տանը։ Ջեֆին նա չտեսավ և չլսեց, բայց, մանրամասն հարցնելով ընտանիքի անդամներին և տեղացիներին, հեռացավ այն տպավորության տակ, որ Իրվինգների պատմած ամեն ինչ ճիշտ է։ Ավելի ուշ Ֆոդորը գրել է, որ Իրվինգները տպավորություն են թողել «պարզ, անկեղծ և բաց» մարդկանց վրա, և որ նա չի հավատում «ընտանիքի բոլոր անդամների կողմից դիտավորյալ խաբեության» հնարավորությանը։ Ֆոդորը խոսեց «խոսող մանգուստի» մասին երկու գրքերում՝ «Haunted People» (գրված է Հյուորդ Քարինգթոնի հետ, 1951) և «Between Two Worlds» (1964)։ «Ճշմարտությունը խոսող մանգուստի մասին» գլխում (դրանցից առաջինը) նա փորձեց բացատրել երևույթը հոգեվերլուծության տեսանկյունից, որպես Ջեյմս Իրվինգի ենթագիտակցական գործունեության արդյունք։ «Դա անհաջողակ էր, տանջված կրքերով, որոնք թույլ չէին տալիս նրան համակերպվել այն գիտակցության հետ, որ իր կյանքը ձախողվեց», - գրել է Ֆոդորը։ Իրվինգը, ըստ հեղինակի, «մտավոր սով» է ապրել, չի կարողացել օգտագործել իր արտասովոր մտավոր (և, հնարավոր է, նաև մտավոր) ունակությունները և այդպիսով, իր կամքից բացի, տանը առաջացրել է «մարդու, կենդանու և ուրվականի միջև խաչ»։ Հետազոտողը ձևակերպել է «Իրվինգի անհատականության երկփեղկման» մի տեսակ տեսություն, ըստ որի՝ տան տիրոջ հոգեբանության անջատված մասը, որը տառապում էր թյուրիմացությունից և մենակությունից, բնակվել է իրական կենդանու մեջ և վերջինիս տվել մարդկային որակներ։ «Եթե պարոն Իրվինգը ծանոթ լիներ հոգեկան հետազոտություններին, չեմ կասկածում, որ նրա տան ֆենոմենը շատ ավելի օկուլտային բնույթ կկրեր», - գրել է Ֆոդորը։

Սակայն հետմահու հրատարակված «երկու աշխարհների միջև» գրքում հեղինակը ոչ մի անգամ չի հիշատակել Իրվինգի «ենթագիտակցական գործունեության» հետ կապված իր առաջին վարկածը։ Հիշելով էլբերֆելդի ձիերին (որոնք, ըստ որոշ զեկույցների, ունակ էին խորանարդ արմատներ հանել թվերից՝ պատասխանելով հարցերին սմբակների թակոցով) և շներին, որոնց սովորեցրել էին կարդալ և խոսել, Ֆոդորը ենթադրեց, որ Ջեֆը, հավանաբար, իսկապես «ոչ թե սովորական  մանգուստ էր, այլ գերխելացի մանգուստ», - այսպես է նա բնութագրում իրեն։

### Եզրափակիչ

Իրվինգները լքեցին ագարակը 1937 թվականին։ Նրանցից հետո այստեղ բնակություն հաստատած ֆերմեր Լեսլի Գրեհեմը պնդում էր, որ 1946 թվականին կրակել է մի տարօրինակ կենդանու, որը միքիչ նման է սկյուռի և աքիսին։ Սակայն, ըստ ֆերմերի նկարագրության, այս կենդանին  սև և սպիտակավուն էր  և մեծ չափսեր ուներ։ Վարա Իրվինգը, որն այդ ժամանակ ապրում էր Անգլիայի հարավ-արևմուտքում, վստահություն է հայտնել, որ դա ոչ մի կերպ չէր կարող լինել Ջեֆը։ Ավելին, նա պնդել է, որ Խոսող մանգուստը տերերի մեկնելուց որոշ ժամանակ առաջ սկսել է նրանց հետ ավելի քիչ շփվել, իսկ հետո ընդհանրապես անհետացել է, հնարավոր է՝ գնալով նոր բնակարան փնտրելու։

1970 թվականին ՀԱԵ ամսագրում հոդված է հայտնվել «խոսող մանգուստի» մասին։ Դրա հեղինակը՝ Ուոլթեր Մաքգրաուն, ով լավ գիտեր Նանդոր Ֆոդորին, ով շփվում էր վարա Իրվինգի հետ, ինքն է վերցրել վերջին հարցազրույցը։ Նա հաստատել է Ֆոդորի գրած ամեն ինչ, ինչպես նաև այն փաստը, որ Ջեֆը լքել է ագարակը ընտանիքի մեկնելուց որոշ ժամանակ առաջ։ Վարա Իրվինգի խոսքով՝ Ջեֆն ընտանիքի վրա թանկ է նստել. նրանք ստիպված են եղել գրեթե առանց պատճառի բաժանվել ֆերմայից, որը «վատ» համբավ ուներ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ջեֆն ինձ շատ վնաս պատճառեց։ Բոլորը խուսափում էին մեզանից։ Երեխաները ծաղրում էին ինձ «Սպուկի»-ով։ <Նրա պատճառով> մենք ստիպված էինք լքել Մեն կղզին, և ես հուսով եմ, որ այն մարդկանցից ոչ ոք, ում հետ այժմ աշխատում եմ, չգիտի այս պատմությունը։ Ջեֆի պատճառով ես նույնիսկ չամուսնացա։ Ինչպես կարող եմ պատմել ամուսնուս ընտանիքին, թե ինչ է պատահել մեզ հետ։ |  |

Նշումներ
--------

1. ↑  www.harryprice.co.uk կայքի «The Talking Mongoose» տեքստը հանդիսանում է Փրայսի «Confessions of a Ghost-Hunter» գրքի VI գլխի կրճատ տարբերակը (Putnam, 1936)
2. ↑  Ինքը՝ Փրայսը, «Ուրվականների որսորդի խոստովանությունները» (1936) գրքի վեցերորդ գլխում պնդել է, որ հրավեր է ստացել ինչ-որ Մեն կղզու տիկնոջից, որը Ջեյմս Իրվինգի նախկին ծանոթն էր, որից հետո ինքը նամակ է գրել վերջինիս
3. ↑  Բնօրինակ տեքստում <Dirty old > sleech՝ մեներեն լեզվով՝ «խորամանկ և անպատվաբեր մարդ»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  The Curious Case of the Talking Mongoose — 1997.
2. 1 2 3 4  «Gef the talking mongoose» (անգլերեն) — www.mysteriousbritain.co.uk. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 31-ին. Վերցված է 2009 թ․ սեպտեմբերի 10-ին.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Нандор Фодор (1964). «Меж двух миров. Говорящий мангуст». Արխիվացված օրիգինալից 2011 թ․ սեպտեմբերի 28-ին. Վերցված է 2009 թ․ սեպտեմբերի 10-ին.
4. 1 2  The Isle of Man Examiner, 19 Feb 1932
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Mark Russell Bell. «Putting Together the Poltergeist Puzzle». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 31-ին. Վերցված է 2009 թ․ սեպտեմբերի 10-ին.
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Harry Price (1936). «The Talking Mongoose». Putnam Books. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ հուլիսի 24-ին. Վերցված է 2009 թ․ սեպտեմբերի 10-ին. `{{cite web}}`: Invalid `|url-status=404` (օգնություն)
7. 1 2 3 4  «Gef The Eighth Wonder of the World» (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 31-ին. Վերցված է 2009 թ․ սեպտեմբերի 10-ին.
8. ↑  «Gef: the talking mongoose» (անգլերեն) — www.isleofman.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 31-ին. Վերցված է 2009 թ․ սեպտեմբերի 10-ին.
9. 1 2 3 4  Mark Henson. «The Talking Mongoose». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 31-ին. Վերցված է 2009 թ․ սեպտեմբերի 11-ին.
10. 1 2 3 4  «Gef's Voice» (անգլերեն) — Gef the Talking Mongoose. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 31-ին. Վերցված է 2009 թ․ սեպտեմբերի 10-ին.
11. ↑  «The Haunting of Doarlish Cashen» (անգլերեն) — 2 мин. 09 сек. Фотография Джефа, сделанная Варой Ирвинг. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ հոկտեմբերի 22-ին. Վերցված է 2009 թ․ սեպտեմբերի 11-ին.
12. ↑  «The Haunting of Doarlish Cashen» (անգլերեն) — 3 мин. 12 сек. Джеф на рисунке Вары Ирвинг. Արխիվացված օրիգինալից 2014 թ․ հոկտեմբերի 22-ին. Վերցված է 2009 թ․ սեպտեմբերի 11-ին.
13. ↑  «Gef the Talking Mongoose» (անգլերեն) — Paw Prints. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 31-ին. Վերցված է 2009 թ․ սեպտեմբերի 10-ին.
14. ↑  «Alexandra David Neel». 2005. Արխիվացված է alexandra-david-neel.org օրիգինալից 2009 թ․ սեպտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2009 թ․ սեպտեմբերի 10-ին. `{{cite web}}`: Check `|url=` value (օգնություն)
15. 1 2  «Расследование капитана Макдональда (Денниса)» (անգլերեն) — dalbyspook.110mb.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 31-ին. Վերցված է 2009 թ․ սեպտեմբերի 10-ին.
16. ↑  «Gef Hair» (անգլերեն) — Gef the Talking Mogoose. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 31-ին. Վերցված է 2009 թ․ սեպտեմբերի 10-ին.
17. ↑  *Harry Price*. — An Account of Some Further Experiments with Rudi Schneider. Bulletin IV of the National Laboratory of Psychical Research, London, 1933
18. ↑  «Расследование Нандора Фодора» (անգլերեն) — dalbyspook.110mb.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 31-ին. Վերցված է 2009 թ․ սեպտեմբերի 10-ին.