recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աշոտ Մկրտչյան (այլ կիրառումներ)

**Աշոտ Ավետիքի Մկրտչյան** (ապրիլի 14, 1950(1950-04-14), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ճարտարապետ։ Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամ (1976)։ Երիտասարդ ճարտարապետների 1977 թվականի և 1981 թվականի համամիութենական ստուգատեսների դափնեկիր։

Կենսագրություն
--------------

Աշոտ Մկրտչյանը ծնվել է 1950 թվականի ապրիլի 14-ին, Երևան քաղաքում։ 1972 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1972-1992 թվականներին աշխատել է Հայպետնախագիծ ինստիտուտում, 1988 թվականից, միաժամանակ՝ ճարտարապետական արվեստանոցի ղեկավար։ 1994 թվականից բնակվում է ԱՄՆ-ում։

Կազմել է (համահեղինակությամբ) Սևան քաղաքի կենտրոնի մանրամասն հատակագիծը համար 4 միկրոշրջանի կառուցապատման նախագիծը (1980-1988), Վանաձորի «Տարոն 1-3» բնակելի համալիրի (ԽՍՀՄ Ճարտարապետների միության «Տարվա լավագույն նախագիծ» մրցանակ 1990), «Տարոն 1-4» առևտրային կենտրոնի մանրամասն հատակագծերը (1989-1995): Մկրտչյանի (համահեղինակությամբ) նախագծերով Դիլիջանում իրականացվել են հանգստյան տների համալիր (1975), պանսիոնատ (1975), պրոֆիլակտորիում, հանրակացարան (երկուսն էլ՝ 1975), Կինեմատոգրաֆիստների ստեղծագործական տան քոթեջներ (1984), Գորիսում՝ բնակելի համար 5 թաղամասի կառուցապատումը (1975-1986, Սոֆիայի «Բիենալե-85»-ի Մեծ մրցանակ և ոսկե մեդալ), Աբովյանում՝ ավտոկայարան (1980, ՀԼԿԵՄ մրցանակ՝ 1985), Գյումրիում՝ կենտրոնական հրապարակի վերակառուցում և բարեկարգում (1980-1988, 1978 թվականի նախագիծն արժանացել է 1-ին մրցանակի), Երևանում և արտերկրում՝ էլիտային մենատներ, չորս վիլլա՝ ԱՄՆ-ի Քոնեքթիքութի, Նյու Յորքի, Նյու Ջերսիի նահանգներում, (1995-2000), 1000-տեղանոց «Շերատոն» հյուրանոցը՝ Հայնան կղզում (Չինաստան), առևտրա-զվարճանքների կենտրոնով էլիտային բնակելի համալիր (60 վիլլա)՝ Շանհայում, բժիշկ Նալբանդյանի քաղաքային նստավայրի, Աֆրիկյան երկրների օգնության Ռոկֆելլերյան կենտրոնի (երկուսն էլ՝ Նյու Յորքի Մանհեթենում) վերակառուցումները (բոլորը՝ 2000-2001), Նյու Ջերսիի Ջերսի Սիթիում և Ռոշել պարկում՝ բնակելի համալիրներ, Նյու Յորքում՝ առևտրի կենտրոն և 150 բնակելի տներով համալիր (բոլորը՝ 2003-2004) և այլն։

Մրցանակներ
----------

* Երիտասարդ ճարտարապետների 1977 թվականի և 1981 թվականի համամիութենական ստուգատեսների դափնեկիր
* ՀԼԿԵՄ մրցանակ, 1985
* «Բիենալե-85»-ի Մեծ մրցանակ և ոսկե մեդալ, Սոֆիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Члены союза". *uaa.am*. Արխիվացված է the original 2019 թ․ ապրիլի 30-ին. Retrieved 2019 թ․ ապրիլի 30.
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007, էջ 144։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վարդանանք (այլ կիրառումներ)
**Վարդանանք** (անգլ.՝ Vardanank), տեղեկատվական հայագիտական հեռուստածրագիր, որը լույս էր տեսնում 1997-2008 թվականներին շաբաթը մեկ անգամ հաճախականությամբ։

Պատմություն
-----------

Ինչպես պատմում եմ է Վարդան Հովհաննիսյանը, դեռ դպրոցական տարիներից իր մոտ հայոց պատմության վերաբերյալ բազմաթիվ հարցեր էին ծագել, սակայն դրանցով զբաղվելու հնարավորություն եղավ միայն 1985 թվականից։ Ըստ նրա, հայոց պատմության շատ մասեր (այդ թվում՝ (համեմատական լեզվաբանություն (հնդևրոպական տեսություն), հայոց պատմության ռևիզիոնիզմ) ճշմարիտ չեն ներկայացվում և այդ գործընթացը սկսել է մոտ 150 տարի առաջ։

Ըստ Հովհաննիսյանի, հայերը ունեն թերարժեքության բարդույթ, որը երկար տարիներ պետականության բացակայության արդյունք է, ինչն էլ առաջացրել է հայերի ժամանակակից բոլոր խնդիրները։ Նա պնդում է, որ *«հայ ազգը պետք է հասկանա թե նա ով է, Հայկական լեռնախաշրհի բնիկն է, աստվածային երկրի ժողովուրդ է»*։

Ծրագիրը առաջին անգամ լույս է տեսել 1997 թվականին Լոս Անջելեսից։ Վարողը՝ Վարդան Հովհաննիսյանն էր։ 1999 թվականին Հովհաննիսյանը Հայաստան է վերադարձել և շարունակել հեռուստահաղորդման նկարահանումները Երևանում (Հայաստանից առաջին հաղորդումը Պարիս Հերունու հետ էր)։ Ծրագրի թողարկումը ավարտվել է 2008 թվականին Հովհաննիսյանի առողջական խնդիրների պատճառներով։

Ծրագիրը ավարտելուց հետո Հովհաննիսյանը սկսում է հետ հավաքել հայագիտությամբ զբաղվող մարդկանց անկախ իրենց մասնագիտությունից։ 2003 թվականին Աշոտ Մելքոնյանի հետ կազմակերպում են եռօրյա գիտաժողով «Հայկական լեռնաշխարհը հայոց և համաշխարհային քաղաքակրթության բնօրրան» խորագրով։ Երկրորդ գիտաժողովը եղավ 2006 թվականին։ Այդ տարիներին նույն թեմաներով սեմինարներ էր կազմակերպում։

Այդ ամենի նպատակն էր, ինչպես վկայում Վարդան Հովհաննիսյանը, «ժողովրդի հոգեբանության մեջ փոխել դեռ խորհրդային տարիներին դպրոցներում ձևավորված տեսությունը» և «հայկականացնել հայագիտությունը»։ Ստեղծեց նաև հայոց արժեքները պահպանող և պաշտպանող կազմակերպություն։

Բովանդակություն
---------------

Կազմված էր թեմաների հետևյալ բլոկերից.

1. Հայոց պատմություն
2. Մշակույթ
3. Համազգային հարցեր
4. Դպրոցները Կալիֆորնիայում և հայոց լեզուն
5. Արցախ
6. Թուրքիա-Ադրբեջան
7. Ընտանիք
8. Հայ բանտարկյալները Կալիֆորնիայում
9. Աղանդներ

Տես նաև
-------

* Հայագիտություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հարցազրույց Վարդան Հովհաննիսյանի հետ 2013 թվականի օգոստոսի 20-ին
2. 1 2 3 4  "Գիտաժողով՝ «Հայկական լեռնաշխարհը հայոց և համաշխարհային քաղաքակրթության բնօրրան»". Արխիվացված է the original 2014 թ․ մարտի 29-ին. Retrieved 2014 թ․ փետրվարի 6.
«Սպիրիտիկ լուսանկարի» ֆրանսիացի վարպետ Է․ Բուգեն (1840-1901) ցուցադրում է հոգեկինեզի հնարավորությունները իր՝ 1875 թվականի «Ֆլյուիդների ազդեցությունը» ֆոտոկեղծման մեջ։
**Տելեկինեզ** կամ Փսիխոկինեզ (հոգի, սիրտ, շնչառություն), տերմին, որը հոգեբանության մեջ ընդունված է որպես մարդու կարողությունները միայն մտքի կիրառությամբ ֆիզիկական մարմինների վրա ազդելու հատկություն։
Տելեկինեզ տերմինը առաջին անգամ օգտագործել է 1890 թվականին ռուս հետազոտող Ա. Ն. Ակսակոբը, ով զբաղվում էր ոչ նորմալ երևույթների ուսումնասիրությամբ։ «Փսիխոկինեզ» տերմինի հեղինակը ամերիկացի հեղինակ և հրատարակող Հենրի Հոլտն է, տերմինը լայն ճանաչում գտավ ամերիկյան պարահոգեբան Ջ. Ռայնի գործածումից հետո՝ 1934 թվականին։ Այն նաև գործածվում է որպես «հեռավոր ազդեցություն», «հեռավոր ազդեցությունը մտքով», «ուղիղ գիտակցված ազդեցություն», «միտք, իր կառավարող»։ Տերմինը տելե և պսխիկինեզը ընդունված են որպես հոմանիշներ, սակայն փսիխոկինեզը ավելի ընդհանուր տերմին է, միացնում է բոլոր (մակրո, և միկրո) երևույթները, այս կամ այն կերպ կապված է մարմնի վրա մտքի ազդեցությանը, ավելի ընդգրկուն է իմաստային առումով։ 
Տելեկինեզ, պիրո և կրիոկինեզ, աերո և գիդրոկինեզ, բիոբժշկություն, տելեպարտացիա, «մտքագիտություն»։
Ֆիզիկոս Էրիկ Դեյվսը տելեկինեզը նկարագրում է, որպես «փսիխոկենեզի հատուկ դեպք»։ 
Տելեկինեզի գոյության կողմնակիցները պնդում են, որ այդ երևույթը հայտնի է հին ժամանակներից և հիշվում է Աստվածաշնչում, մասնավորապես՝ Գործք Առաքելոցում, պսիխոկինեզի էլեմենտներն այնուհանդերձ կարող էին լինել անեծք, կախարդանք, եղանակի գուշակություն, «աչքով տալ»։

Ենթադրվում է, որ փսիխոկինեզի մասսայական դեպքեր են նաև հոգեկանչական սեանսները, երբ մեդիումների ներկայության դեպքում մարդիկ հետևվում են լեոիտացիայի և դեմատիրիզացիայի երևույթին։ 19-րդ դարում հայտնվում էին այսպես կոչված լիցքավորված մեդիումներ (անգլ.՝ electric people), որոնք, եթե հավատանք վկաներին, ստիպում էին մետաղական պարագաներին կպչել կաշվին, իսկ հայացքի ուժգնությունից գդալները ծռվում էին և այլն։ 
20-րդ դարի սկզբին մեծ հայտնություն էր մեդիում Ռուդի Շնայդերը, ով ականատեսների կողմից ընկալվում էր որպես առանձնահատուկ շնորհներով օժտված մարդ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Telekinesis". www.etymonline.com. Արխիվացված from the original on 2011 թ․ օգոստոսի 28. Retrieved 2010 թ․ հուլիսի 1. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|datepublished=` (help)
2. ↑  "Basic terms of parapsychology". www.parapsychology.org. Արխիվացված from the original on 2011 թ․ օգոստոսի 28. Retrieved 2010 թ․ հուլիսի 1. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|datepublished=` (help)
3. ↑  Acts: 16:19-40

Արտաքին հղումներ
----------------

* Телекинез Archived 2009-01-21 at the Wayback Machine. // paranormal.com
* Психокинез // themystica.com
* Psychokinesis // skepdic.com
**Աշիյան թանգարան** (թուրքերեն՝ Aşiyan Müzesi), թուրք հայտնի գրող Թևֆիկ Ֆիքրեթի (1867-1915) տունը Ստամբուլի Բեշիքթաշ շրջանի հարևանությամբ։ Այն կառուցվել է 1906 թվականին, հետագայում, 1945 թվականին վերակառուցվել է որպես թանգարան։ Թանգարանը պատկանում է Ստամբուլի մունիցիպալիտետին։

Շենք
----

Թևֆիկ Ֆիքրեթն ապրել է այս տանը 1906 թվականից մինչև 1915 թվականը, իր մահը։ Շենքը 1940 թվականին գրողի կինը` Նազիմեն, Լյութֆի Քըրդալի նախաձեռնությամբ վաճառել է քաղաքապետարանին։ Շենքը վերակառուցվել է որպես թանգարան և կոչվել է Նոր գրականության թանգարան (օսման.՝ Edebiyat-ı Cedide Müzesi): Թանգարանը բացվել է 1945 թվականին։ Թանգարանը վերանվանել է Աշիյան 1961 թվականին, երբ Թևֆիկ Ֆիքրեթի մասունքները, որոնք ի սկզբանե թաղված էին Էյուփ գերեզմանատանը, տեղափոխվել են իր տան բակ, որը նա շատ էր սիրում դեպի Բոսֆոր բացվող համայնապատկերի համար։

Գրողը շենքը նախագծել էր ինքնուրույն և իր տունն անվանել էր «Աշիյան», ինչը պարսկերենով նշանակում է «բույն»։ Շենքը երեքհարկանի փայտե կառույց է և գտնվում է այգու մեջ

Թանգարան
--------

Շենքի ներքնահարկում գտնվում են վարչական գրասենյակները։ Առաջին հարկում ներկայացված են «Նոր գրականության շարժման» գրողներ Աբդյուլհակ Համիդ Թարհանը (1851-1937) և Նիգար Հանըմը։ Երկու առանձին սենյակներում ներկայացված են երկու գրողների նկարները, լուսանկարները, գրքերը և անձնական իրերը։

Երկրորդ հարկում տեղակայված են Թևֆիկ Ֆիքրեթի աշխատասենյակն ու ննջարանը։ Այստեղ ցուցադրված են նրա անձնական իրերը, գրասեղանը, բազկաթոռը և իր կողմից արված նկարներն ու գծանկարները։ Ննջարանում ցուցադրված է նաև նրա հետմահու դիմակը։ Այն ժամանակվա օսմանյան կայսր շահ Աբդյուլմեսիդի նկարը, որը նա նկարել է Թևֆիկ Ֆիքրեթի «Սիս» բանաստեղծության նեշնչմամբ, ևս կախված է առաջին հարկի պատից։

Աշիյան թանգարանն ամբողջությամբ վերակառուցվել է և վերաբացվել քաղաքապետ Կադիր Թոփբաշի կողմից 2012 թվականի դեկտեմբերին։ Վերանորոգման աշխատանքներն արժեցել են 1.128 միլիոն լիրա (մոտավորապես` 640,000 ԱՄՆ դոլար)։

Վերանորոգումից հետո ըստ օրիգինալ լուսանկարների վերակառուցված կահույքն ու Թևֆիկ Ֆիքրեթի մոմե արձանը տեղափոխվել են թանգարան։

Այցելություն
------------

Թանգարանը փակ է լինում երկուշաբթի օրերին։ Այցելության ժամերը 9:00-16:00-ն է։ Մուտքն ազատ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GeoNames — 2005.
2. 1 2 3 4 5 6  "Aşiyan Müzesi" (in Turkish). Istanbul Net. Retrieved 2013 թ․ մարտի 27.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
3. 1 2 3  Akçakaya , Ali. "Aşiyan Müzesi" (in Turkish). İstanbul Büyükşehir Belediyesi. Արխիվացված է the original 2019 թ․ հունվարի 13-ին. Retrieved 2013 թ․ մարտի 27.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
4. 1 2  "Aşiyan Müzesi restore edildi". *Sabah* (in Turkish). 2012 թ․ դեկտեմբերի 14. Retrieved 2013 թ․ մարտի 27.`{{cite news}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
5. 1 2 3 4 5  "Aşiyan Müzesi yenilendi" (in Turkish). arkitera. 2012 թ․ դեկտեմբերի 17. Retrieved 2013 թ․ մարտի 27.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
**Աոկիգահարա** (ճապ.՝ 青木ヶ原 «կապույտ ծառերի հարթավայր»), հայտնի է նաև **Ձյուկայ** անունով, անտառ Ֆուձիյամա լեռան ստորոտում, ճապոնական Հոնսյու կղզում։ Ընդհանուր տարածքը կազմում է 35 քառ. կմ։ Անտառի ռելիեֆը ներառում է բազում ժայռային քարանձավներ։ Ինչպես նաև նշվում է, որ անտառային շրջանի ընդերքում գտնվում են երկաթի հսկայական հանքեր։

Աոգիկահարան համարվում է երիտասարդ անտառ, գոյացել է շուրջ 1200 տարի առաջ։ Ֆուձի հրաբխի վերջին խոշոր ժայթքումը տեղի է ունեցել 1707 թվականին և ինչ-որ պատճառով չի ծածկել լանջերից մեկը, որը մոտ 3000 հա հողակտոր է կազմում։ Ավելի ուշ այդ տարածքում խիտ անտառ առաջացավ, որտեղ գերակշռող բույսերն են՝ տոսախ, սոճի և այլ մերկասերմեր: Անտառը գրեթե ստվար պատ է առաջացնում։ Աոգիկահարանում կան նաև կենդանիներ՝ վայրի աղվեսներ, օձեր և շներ։

Պատմություն
-----------

Աոկիգահարան համարվում է ողբերգական տարածաշրջան Ճապոնիայում։ Այս անտառն անվանում են *ինքնասպանների անտառ*։ Նախապես անտառն ասոցացվում էր առասպելաբանության հետ և ավանդաբար համարվում էր սատանաների ու ուրվականների բնակավայր։ Լեգենդներն այս անտառի մասին հայտնի են դեռևս միջնադարից։

Ավանդաբար խիստ սնահավատ ճապոնացիները հավատում են գերբնական ուժերին, որոնք բնակվում են անտառներում, ինչպես նաև սատանաներին ու ուրվականներին, որոնք բնակվում են Աոկիգահարայի ծառերի ներսում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Zack Davisson* The Suicide Woods of Mt. Fuji // *SeekJapan 2010*. — SeekJapan.
2. ↑  "Detailed Travel Guide for Aokigahara Jukai". Must love Japan. Արխիվացված from the original on 2012 թ․ ապրիլի 26. Retrieved 2010 թ․ մայիսի 19.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Небольшой документальный фильм

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NDL: 01019986 · VIAF: 257341146 · WorldCat VIAF: 257341146 |

 |
**Աշխատանքային փառքի հուշարձան-կոթող** (ռուս.՝ Памятник-монумент Трудовой Славы), հուշարձան-կոթող Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Պերվոմայսկայա փողոցում, Սուլինի մետալուրգիական գործարանի մուտքից 100 մետր հեռավորության վրա։ Տեղադրվել է 1972 թվականին՝ Սուլինի մետալուրգիական գործարանի 100-ամյակի օրը։ Հուշակոթողը կազմված է եղել ստելայից և գործարանի բանվորի պատկերաքանդակից։ Վերջինի տեղն այժմ անհայտ է։

Պատմություն
-----------

Հուշարձան-կոթողի բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 1972 թվականի հոկտեմբերի 14-ին։ Այն տեղադրվել է Ժողովրդական պատգամավոորների քաղաքային խորհրդի գոծադիր կոմիտեի որոշմամբ՝ Սուլինի մետալուրգիական գործարանի արհմիութենական կոմիտեի և կուսակցական կոմիտեի որոշման հիման վրա։

Հուշարձան-կոթողը տեղադրվել է Սուլինի մետալուրգիական գործարանի 100-ամյակի օրը քաղաքի Պերվոմայսկայա փողոցում, Սուլինի մետալուրգիական գործարանի մուտքից 100 մետր հեռավորության վրա։ Քարե ստելայի վերևում փակցված մետաղական տախտակի վրա գրված է. *«1872-1972. Սուլինի մետալուրգիական գործարան»*, իսկ ներքևի մասում, աջից, գրված են հետևյալ բառերը. *«Մենք փառաբանում ենք մեր հայրերին, պապերին և ապուպապերին, որոնք կառուցել են և իրենց աշխատանքային սխրանքով բազմապատկել քո փառքը։ Եվ կանգնեցնելով այս հուշարձանը քո դարի պատվին՝ երդվում ենք այսուհետև չարատավորել մեր պատիվը, իսկ երդումն այս կտակում ենք ապագա սերունդներին»*։

Հուշարձանը պատրաստված է երկաթբետոնից և գրանիտից։ Ներքևում պատվանդանի վրա ժամանակին կանգնած է եղել գործարանի բանվորի պատկերաքանդակը, որն այսօր այլևս այնտեղ չէ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  "Памятник-монумент Трудовой Славы". Արխիվացված է the original 2019 թ․ մարտի 20-ին. Retrieved 2019 Մարտ 19. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
**Վիգերի կուսակցություն**, ԱՄՆ-ում 19–րդ դարի կեսերին գործող քաղաքական կուսակցություն։ Նախագահներից 4–ը դեռևս պաշտոնավարման տարիներին գտնվում էին կուսակցության կազմում։ Հակառակորդ Դեմոկրատական կուսակցության հետ միասին այն 1830-1850–ականներին ի հայտ եկած Երկրորդ կուսակցական համակարգի գլխավոր մասն էր կազմում։ Ի սկզբանե այն ստեղծել է ի հակադրություն նախագահ Էնդրյու Ջեքսոնի քաղաքականության և Դեմոկրատական կուսակցության։ Մասնավորապես, վիգերը Կոնգրեսը գերադասում էին նախագահին և կողմ էին արդիականացման, բանկային գործի և հովանավորչության, ինչը կնպաստեր արտադրության ծավալների աճին։ Սա, իհարկե, գրավիչ էր ձեռնարկատերերի և անհատ ձեռներեցների համար, սակայն քիչ էր հետաքրքրում ագարակատերերին կամ ոչ հմուտ բանվորներին։ Շատ ակտիվ բողոքականներ էին ընդգրկված կուսակցության կազմում։ Կուսակցության հիմնադիրներն այն անվանեցին «վիգերի»՝ ի պատիվ 1776 թվականին գործող Ամերիկյան վիգերի, ովքեր պայքարում էին հանուն անկախության։ «Վիգ» նշանակում է բռնապետությանը դեմ։

Վիգերի կուսակցությունն առաջադրել է մի քանի թեկնածուներ Ամերիկայի 1836 թվականի նախագահական ընտրություններում, 1840 թվականին՝ գեներալ Վիլյամ Հենրի Հարիսոնին, 1844 թվականին՝ նշանավոր առաջնորդ Հենրի Քլեյին և այլն։ Իր գոյության երկու տասնամյակների ընթացքում Վիգերի կուսակցության անդամներից երկուսը՝ Հարրիսոնը և Թեյլորը, ընտրվել են ԱՄՆ նախագահներ։ Երկուսն էլ մահացել են պաշտոնավարման տարիներին։ 1841 թվականին՝ Հարրիսոնի մահից հետո նրան հաջորդեց Ջոն Թայլերը, ով, սակայն, վտարվեց կուսակցությունից։ Միլլարդ Ֆիլմորը, ով Թեյլորի մահից հետո դարձավ նախագահ 1841 թվականին, վերջին Վիգերի կուսակցությանը պատկանող վերջին նախագահն էր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Whigs From The Past". *Modern Whig Party*. Արխիվացված է the original 2014 թ․ հոկտեմբերի 28-ին. Retrieved 2014 թ․ դեկտեմբերի 7.
2. ↑  Holt (1999), p. 231.
3. ↑  The name was not directly related to the Whig party in England. Holt (1999), pp. 27–30.
**Վիսյոլ**  (ռուս.՝ Висьёль), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Պեչորա գետի ձախ ափին 1334 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 11 կմ։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է սկսած ակունքից մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան։

Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03020200112103000019072
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103001907
* Ավազանի կոդը — 03.02.02.001
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "Պետական ջրային տվյալների գրանցում ըստ Ռուսաստանի Դաշնության։ Մեծ Պևկ". Արխիվացված from the original on 2012 թ․ հուլիսի 18. Retrieved 2015 թ․ հուլիսի 13.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
**Ապագայի գրադարան** (նորվ.՝ Framtidsbiblioteket), շոտլանդացի գեղանկարիչ Քեթի Փաթերսոնի հասարակական արթ-նախագիծը, որը մեկնարկել է 2014 թվականին և տևելու է 100 տարի։ Մեկ դարի ընթացքում յուրաքանչյուր տարի ժամանակակից խոշոր գրողներից մեկը նախագծին է փոխանցում իր նոր վեպը։ Այս ձևով հավաքված ստեղծագործությունները կհրատարակվեն 2114 թվականին։

Նախագիծը մտածել է Քեթի Փաթերսոնը 2014 թվականի ամռանը։ Նախագծի իրականացման համար հատուկ հիմնադրամ է ստեղծվել։ Նախագծին աջակցում են Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյի քաղաքային իշխանությունները։ Նախագիծը ստեղծվել է քաղաքի պատվերով հասարակական արվեստի «Դանդաղ տարածություն» նախագծի համար, որը ստեղծվում է նախկին նավահանգստի տարածքում։

Ստեղծագործությունները պահվելու են Օսլոյի Բյորվիկա շրջանում գտնվող հասարակական գրադարանի նոր շենքի հատուկ սարքավորված սրահում։ Ստեղծագործությունների ցանկը կցուցադրվի էկրանին, սակայն ստեղծագործությունները հասանելի չեն լինի ընթերցման համար։

Հիմնադրամի կոմիտեն յուրաքանչյուր տարի ընտրում է նոր հեղինակի՝ «գրականության կամ պոեզիայի մեջ ունեցած մեծ ներդրման և ներկա ու ապագա սերունդների երևակայությունը գրավելու կարողության» չափանիշերի հիման վրա։

Հազար սոճի է տնկվել Նորդմարկի անտառում, որոնցից 2114 թվականին թուղթ կսարքեն՝ սահմանափակ՝ 1000 խմբագրաքանակ ունեցող անթոլոգիայի տպման համար։ Անթոլոգիայի ձեռքբերման վկայականները վաճառվել են 625 ֆունտ ստերլինգով։

Մարգարեթ Էթվուդը դարձավ առաջին հեղինակը, որը միացավ նախագծին․ նա 2015 թվականի մայիսին տվեց Scribbler Moon վեպը։ Երկրորդ մասնակիցը Դևիդ Միտչելն էր, որը 2016 թվականի մայիսին տվեց From Me Flows What You Call Time վեպը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Bjørvika - Norway’s largest urban development project
2. ↑  "Future Library – Framtidsbiblioteket – Katie Paterson". *www.futurelibrary.no*. p. About. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 9.
3. ↑  "In English". Արխիվացված է the original 2018 թ․ հունիսի 12-ին. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 9.
4. ↑  Thorpe, Vanessa. "Reader offer: buy a Katie Paterson Future Library limited-edition print". *the Guardian*. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 9.
5. ↑  Mumford, Tracy. "A library that won't be read for 100 years". *www.mprnews.org*. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 9.
6. ↑  "'Future Library' Reminds Us How Connected Books And The Environment Really Are". *The Huffington Post*. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 9.
7. ↑  "Future Library | Edition | Ingleby Gallery". *www.inglebygallery.com*. Retrieved 2015 թ․ օգոստոսի 9.
8. ↑  Flood, Alison (2014 թ․ սեպտեմբերի 5). "Margaret Atwood's new work will remain unseen for a century". *The Guardian*. Retrieved 2014 թ․ սեպտեմբերի 7.
9. ↑  Alison Flood,
Into the woods: Margaret Atwood reveals her Future Library book, Scribbler Moon, The Guardian, 27 May 2015.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ապագայի գրադարանի պաշտոնական կայք
Անտիտապոռ նախագծի պատկերանշանը
**Անտիտապոռ** (Антитопор (հակակացին)), տեղեկատվական-վերլուծական նախագիծ, որի նպատակն է պայքարել Ադրբեջանի Հանրապետության գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամների կեղծիքների դեմ, որոնք վերաբերում են հայերին, Հայաստանին և տարածաշրջանի պատմությանը։ Նախագծի շրջանակներում հայտնաբերվում են ադրբեջանական պատմաբանների զեղծարարությունները, տրվում փաստերի վրա հիմնված համարժեք պատասխան։

Պատմություն
-----------

Համաձայն նախագծի ղեկավար և հեղինակ, արևելագետ, Ռուսաստանի լրագրողների միության անդամ Վադիմ Արուտյունովի մոտ նախաձեռնության գաղափարը ծագել է 2013 թվականին։

Մասնակիցներ
-----------

Վադիմ Արուտյունովից բացի նախագծում մասնակցում են նաև արևելագետ Ռոբերտ Մկրտչյանը, պատմաբան Գարիկ Մարգարյան և փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածու Ռոդիոն Բաշկատովը։

Շուտով բացվելու է նաև անգլերեն և իսպաներեն հեռարձակում։

Տես նաև
-------

* Պատմության խեղաթյուրումը Ադրբեջանում
* Ոսկանապատ (վերլուծաբանական կենտրոն)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Անտիտապոռ նախագծի մասին". Արխիվացված է the original 2014 թ․ ապրիլի 26-ին. Retrieved 2014 թ․ մարտի 8.
2. ↑  "С врагом без топора". Արխիվացված է the original 2014 թ․ մարտի 18-ին. Retrieved 2014 թ․ մարտի 8.
3. 1 2 3  С врагом без топора Archived 2014-03-18 at the Wayback Machine. (ռուս.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անտիտապոռ նախագծի կայքը
* Անտիտոպոռ նախագիծը Ֆեյսբուքում
* Անտիտապոռ նախագծի ՅուԹյուբյան էջը
* Թվիթթերյան էջը
**Անդրեյ Վլադիմիրովիչ Պլետնյով** (ռուս.՝ Андрей Владимирович Плетнёв, մարտի 14, 1971(1971-03-14), Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային և ռուս ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։

Կարիերա
-------

### Ակումբային

Ֆուտբոլով սկսել է զբաղվել հարազատ քաղաքում՝ «Զվեզդայում», հանդես է եկել «Դինամոյում» (1989), «Կիրովեցում»(1990-1991), «Լոկոմոտիվում» (1992)։ 1993-1994 թվականներին հանդես է եկել Տոլյատիի «Լադայում», անցկացրել է 9 խաղ բարձրագույն խմբում, աշնանը մեկնել Ուկրաինա, որտեղ Լուգանսկի «Զարյա»-ՄԱԼՍ-ի կազմում անցկացրել է 7 հանդիպում, խփել է 1 գոլ։ 
1995 թվականին վերադարձել է Սանկտ Պետերբուրգ և «Զենիթի» կազմում անցկացրել է 28 հանդիպում։ Տարվա վերջին վարձավճարով ուղարկվել է Իժևսկի «Գազովիկ Գազպրոմ», որի համար խաղացել է նաև 1997 թվականին։ Հաջորդ երկու տարին անցկացրել է Եկատերինբուրգի «Ուրալմաշում» (1998) և «Լադա-Սիմբիրսկում» (Դիմիտրովգրադ), որից հետո կրկին վերադարձել է Սանկտ Պետերբուրգ, որի թիմերում հանդես է եկել մինչև 2005 թվականը ԼՖԼ-ի երկրորդ դիվիզիոնում և մրցումներում՝ 2002 թվականին մասնակցելով Բելառուսի բարձրագույն լիգային Մինսկի «Տորպեդոյի» կազմում։

### Մարզչային

Ունի մարզչական B-UEFA արտոնագիր։

2010-2015 թվականներին աշխատել է «Զենիթի» ակադեմիայում։

2016 թվականից «Զվեզդա» ՄՊՖԱ-ի գլխավոր մարզիչն է։

Անձնական կյանք
--------------

Ամուսնացած է։ Ունի չորս երեխա։ Որդին՝ Դմիտրին, նույնպես ֆուտբոլիստ է։

Բարձրագույն կրթություն ունի, ավարտել է ՎՖԿՊԻ-ը «ֆուտբոլի մարզիչ» մասնագիտությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Чемпионат Украины - 1994-1995 г. г. Первый круг(չաշխատող հղում)
2. ↑  Все игроки «Зари»
3. 1 2 3  "Андрей Владимирович Плетнев - ФК ЗВЕЗДА". fczvezda.com. Արխիվացված է the original 2020 թ․ մարտի 27-ին. Retrieved 2020 թ․ մարտի 27. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆուտբոլիստի էջը «Զենիթի» պաշտոնական կայքում
* Ֆուտբոլիաստի էջը zenit-history.ru կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru |

 |
**Վասիլի Միխայլովիչ Սուրոշնիկովի առանձնատուն** (ռուս.՝ Особняк Василия Михайловича Сурошникова), ճարտարապետական հուշարձան Սամարայում։ Կառուցվել է 1910-1914 թվականներին նշանավոր ճարտարապետ Ֆեոդոր Շեխտելի նախագծով, շինարարությունը ղեկավարել է Ալեքսանդր Շչերբաչյովը։ Շենքը գտնվում է Պիոներական և Ալեքսեյ Տոլստոյի փողոցների անկյունում (հասցեն` Պիոներական փողոց 22/41): Դաշնային նշանակության մշակութային ժառանգության օբեկտ է։

Պատմություն
-----------

Երկար ժամանակ համարվում էր, որ սամարացի առաջին գիլդիայի վաճառական Վասիլի Միխայլովիչ Սուրոշնիկվի առանձնատան միակ հեղինակը եղել է Ա. Ա. Շչերբաչյովը և այն կառուցվել է 1907 թվականին։ Սակայն հետագայում Ֆ. О. Շեխտելի արխիվներում հայտնաբերվում է առանձնատան նախնական նախագիծը, որը թվագրված է 1909 թվականով։ Շչերբաչյովը միայն որոշակի փոփոխություններով իրականացրել է այդ նախագիծը։

Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ առանձնատունը զբաղեցրել է 24-րդ Սամարո-Սիմբիրսկյան Երկաթյա դիվիզիայի շտաբը, իսկ 1918 թվականի նոյեմբերին հանձնվել է Սամարյան Պրոլետկուլտին կից կերպարվեստի բաժնին։ Ստուդիան փակվում է 1921 թվականին, որից հետո առանձնատանը տեղակայվում է Կույբիշևի գավառագիտական թանգարանը։ Հայրենական Մեծ պատերազմի սկզբում կառավարական հաստատությունների էվակուացիայի ժամանակ առանձնատունը նախատեսվում էր տրամադրել ԱՄՆ դեսպանատանը, թանգարանը փոխադրվեց Ֆրունզեի փողոցի վրա գտնվող եկեղեցու շենքը։ Սակայն պլանները չիրականացան, դրանց փոխարեն առանձնատանը բնակվում է Ստալինի դուստրը` Սվետլանա Ալիլուևան։ Պատերազմից հետո առանձնատանը գտնվում էր Կույբիշևի Բժշկական ինստիտուտի ռազմա-բժշկական ֆակուլտետը։ Ներկայումս առանձնատունը զբաղեցնում է ՌԴ Պաշտպանության նախարարության Ֆինանսական ապահովման վարչությունը։ 

2010-ական թվականներին շենքը գտնվում էր անմխիթար վիճակում, դանդաղորեն փլուզվում էր ճակատային մասը։ 2017 թվականին սկսվեց առանձնատան վերականգնումը, որն անմջապես նշանավորվեց սկանդալով, երբ բանվորները սկսեցին կոտրել ճակատային մասի պահպանված սալիկները։

Ճարտարապետական առանձնահատկություններ
------------------------------------

Շենքը կառուցվել է մոդեռն ոճով։ Նրա համար բնութագրական են նաև օգտագործված նյութերը, բնական քարը, կապույտ կերամիկական սալիկները և հատիկավոր սվաղը։ Շեխտելի նախագծում նշմարվում են նաև վենետիկյան ապարանքի տարրեր։ Նախագծի համեմատ փոփոխվել են սալիկների անկյունագծային շարվածքը ուղղանկյունաձևի և կենտրոնական մուտքի դիրքը։ Տան անկյունում գտնվող յուրահատուկ պատշգամբը հիշեցնում է Մոսկվայի Յարոսլավյան կայարանի աշտարակը, որի հեղինակը նույնպես եղել է Շեխտելը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Т. Святкина (2014 թ․ ապրիլի 9). "Падение фасада на фоне внеисторической среды". *Засекин.ру*. Արխիվացված է the original 2018 թ․ մարտի 21-ին. Retrieved 2018 թ․ մարտի 20. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "«Ищем вандалов»". *Хранители наследия*. 2017 թ․ հունիսի 5. Retrieved 2018 թ․ մարտի 21.
3. ↑  "20 лучших зданий самарского модерна". *СамКульт*. 2015 թ․ դեկտեմբերի 19. Retrieved 2018 թ․ մարտի 21.
4. ↑  "Особняк купца В. М. Сурошникова". *Музей Самарской Архитектуры*. Retrieved 2018 թ․ մարտի 20.

Արտաքին հղումներ
----------------

* kraeham (2013 թ․ սեպտեմբերի 27). "Самарский купец В.М. Сурошников и проекты Шехтеля". Retrieved 2018 թ․ մարտի 19.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աշոտ Մանուկյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մանուկյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Աշոտ Ռուբենի Մանուկյան** (սեպտեմբերի 21, 1958(1958-09-21), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - փետրվարի 3, 1994(1994-02-03)), «Սասունցի Դավիթ» կամավորական, աշխարհազորային ջոկատի հրամանատար։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1958 թվականի սեպտեմբերի 21-ին՝ Երևանում։ Սովորել է թիվ 93 միջնակարգ դպրոցում, որը հետագայում անվանակոչվեց նրա անունով։ Այնուհետև ուսումը շարունակել է Կիևի սննդի արդյունաբերության ինստիտուտում։ Այնուհետ աշխատել է պահեստապետ, ապա Երևանի թիվ 3 հացի գործարանի տնօրեն։

Արցախյան շարժման սկզբից ակտիվորեն մասնակցել է հանրահավաքներին։ 1990 թվականի հունվարի 13-ին ազատության հրապարակում՝ միտինգի ժամանակ Աշոտ Մանուկյանը ներկայացնելով սահմանամերձ շրջաններում տիրող վտանգահարույց վիճակը, կոչ է անում դավիթաշենցիներին հավաքվել երեկոյան և քննարկել մարտական ջոկատ կազմելու հարցը։ Ընդամենը երեք օր պահանջվեց, որ դավիթաշենցի կամավորականներից կազմվի ջոկատ, որը հենց հրամանատար Աշոտ Մանուկյանի առաջարկով կոչվեց «Սասունցի Դավիթ»։

Հհրամանատարն իր վրա էր վերցրել տղաների սննդի, հագուստի և զենքի մատակարարման հոգսը, մարտի դաշտում խելամիտ մարտ կազմակերպելու պատասխանատվությունը։ Աշոտի տղաների մարտական մկրտությունը Երասխավանում էր։ 1990 թվականի հունվարի 17-ին սկսվեցին կատաղի մարտերը, որոնք ավարտվեցին հաջորդ օրը երեկոյան։ Հայ զինվորները գրավեցին Երասխավանի բարձունքները։ Այնուհետև Նոյեմբերյան, Գորիս, Մեղրի, Իջևան ու արցախյան ճակատ։

Մեջբերումներ Աշոտ Մանուկյանի մասին
----------------------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Աշոտ Մանուկյանն ամենաառաջին և ամենավառ դեմքերից է։ Երբ Աշոտը ջոկատ կազմավորեց, մենք ոչինչ չունեինք՝ ոչ զենք, ոչ հագուստ, բայց նա ոչ միայն իր ջոկատին էր զենք մատակարարում, այլև՝ ուրիշների։ Նա իր կազմակերպվածությամբ և ծավալով պետական տղա էր, պետական մտածողություն ուներ։- Վազգեն Սարգսյան |  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մի անգամ իր ջոկատի տղաների վրա բարկացա՝ զինամթերք խելամիտ չօգտագործելու համար։ Երբ տղաներն այս մասին նրան պատմեցին, հիշեցրեց, որ ինքն է ջոկատի հրամանատարը, հետո «սպառնաց», թե կկոչումազրկի գնդապետից լեյտենանտի։- Արկադի Տեր-Թադևոսյան (Կոմանդոս) |  |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Աշոտ Մանուկյանի նման հրամանատար ունենայինք մենք Բաքուն վաղուց վերցրած կլինեինք։ Այդ ամբողջ զորահամերգը բխում էր զուտ հոգուց, ազգային գաղափարներից, հայ ֆիդայու մտքից։ Աշոտ Մանուկյանը, իրոք, ամեն ինչ արել է, այսօրվա անկախ ու խաղաղ պետության համար։- Արամո» ջոկատի հրամանատար Արամ Թորգոմյան |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  "Մեծանուն Հայեր". *www.haymard.am*. Արխիվացված է the original 2020 թ․ հուլիսի 20-ին. Retrieved 2020 թ․ հուլիսի 20.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աշոտ Մանուկյանի մասին պատմող տեսանյութ
* Ներսիկ Իսպիրյանի երգը նվիրված Աշոտ Մանուկյանին
* Աշոտ Մանուկյանի 60 ամյակին նվիրված երեկո
**Վասիլի Աբրամովիչ Դյակով** (ռուս.՝ Василий Авраамович Дьяков, հունվարի 6 1883 - անհայտ կորել է 1945 թ.),  Դոնի զինված ուժերի հրամանատար, գեներալ-մայոր։

Կյանքը Ռուսաստանում
-------------------

Կրթությունը ստացել է Դոնի կադետային կորպուսում և Նիկոլաևյան հեծելազորի ուսումնարանում։ 1905 թվականին ընդունվել է կայսերական գվարդիայի կազակների գունդ, որի կազմում ծառայել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

1918 թվականի հունվարի 2-ին գլխավորել է գունդը Դոն վերադառնալուց հետո։ 1918 թվականի հունվարի 15-ին Դյակովը և գնդի մի քանի այլ սպաներ ձերբակալվում են բոլշևիկների կողմից։ Ձերբակալությունից երկու ամիս անց նրանց տեղափոխում են Նովոչերկասյան բանտ։ Հետագայում ազատ են արձակվել բոլշևիկ Մ.Մ. Սմիրնովի կողմից և գնդի կազմում մասնակցել Նովոչերկասկի ազատագրմանը հեղափոխականներից։

1919 թվականի փետրվարին մեկնել է ռազմաճակատ, որտեղ կասեցրել է 8-րդ կարմիր բանակի ճեղքումը Բելայա Կալիտվա կայարանի մոտ։ Նույն թվականի ապրիլի 6-ին ստացել է գեներալ-մայորի զինվորական կոչում և նշանակվել գվարդիական բրիգադի հրամանատարի պաշտոնում։ 1919 թվականի հոկտեմբերի 24-ին նշանակվել է Դոնի 1-ին դիվիզիայի հրամանատարի պաշտոնում, որի կազմում մասնակցել է Ռուսաստանի հարավի զինված ուժերի բոլոր մարտերին մինչև 1920 թվականի աշուն։ 1920 թվականի մարտին Նովոռասիսկում կռվել է ընդդեմ «կանաչների» և ապահովել Տանելնայա կայարանի մոտակայքում նահանջի ճանապարհը։ Ղրիմում տեղակայված գեներալ Պյոտր Վրանգելի ղեկավարած բանակի մաս հանդիսացող Դոնի ստորաբաժանման կազմում իր դիվիզիայով 1920 թվականի մայիսից մասնակցել է հյուսիսային Ղրիմի բոլոր մարտերին։

Կյանքը արտագաղթի տարիներին
--------------------------

Ղրիմից արտագաղթելուց հետո Դյակովը հաստատվում է հունական Լեմնոս կղզում։ Այնուհետև գեներալ Պյոտր Սեմենովիչի կարգադրությամբ անցել է լեհերի կողմը և ապահովել Լեհաստան տեղափոխված կազակների ղեկավարումը։ Ֆինանսական խնդիրների պատճառով գեներալ Պ.Սեմենովիչի՝ Լեհաստանում գտնվող ներկայացուցչության փակմումից հետո Վարշավայից տեղափոխվել է Դանցիգ, որտեղ բնակվել է մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտը։ Անհետ կորել է 1945 թվականի մարտին Դանցիգի տարհանման ժամանակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Дьяков Василий Авраамович". Արխիվացված from the original on 2013 թ․ ապրիլի 6. Retrieved 2013 թ․ մարտի 10.
2. ↑  *Шкуро А. Г.* Гражданская война в России: Записки белого партизана. — М.: ACT: Транзиткнига, 2004. - прим 223
3. ↑  Гражданская война в России: Оборона Крыма. — М: ACT; СПб.: Terra Fantastica, 2003.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դյակովի կենսագրությունը hrono.ru կայքում:
**Առաջին դասարանցու արձան** (ռուս.՝ Памятник первокласснику),բրոնզե հուշարձան ՌԴ Դոնի Ռոստով քաղաքի Լենինյան շրջանի Գորկու փողոց, 115 հասցեում գտնվող թիվ 36 գիմնազիայի բակում։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը ստեղծելու նախաձեռնությունը պատկանում է Դոնի Ռոստովի Լենինյան շրջանի ղեկավար Սերգեյ Սուխարիևին։ Իր հարցազրույցում նա նշել է, որ նախագծի մշակման նախնական փուլերում ցանկանում էր, որ վերջնական քանդակն ինչ-որ բանով հիշեցնի «Փոքրիկն ու տանիքում ապրող Կառլսոնը» հեքիաթի Մանչուկին։

Քաղաքի իշխանությունները որոշեցին 7-9-րդ դասարանների աշակերտների շրջանում անցկացնել հուշարձանի լավագույն էսքիզի մրցույթ։ Ներկայացվեցին ավելի քան 500 էսքիզներ, և դրանցից մեկի հեղինակը դարձավ հաղթող։ Դա թիվ 36 գիմնազիայի 9-րդ դասարանի աշակերտուհի Աննա Նիկոլաևան է։ Հուշարձանը ստեղծելու համար գումար տրամադրել են հովանավորները, իսկ քանդակագործ է ընտրվել Դմիտրի Լինդինը։

Նա քանդակը ստեղծել է ըստ աշակերտուհու մատիտանկարի։ Հուշարձանը ստեղծելու համար ծախսվել է մոտ կես տարի, այն ձուլվել է Դոնի Ռոստովի արհեստանոցներից մեկում։ Հուշարձանի բացման հանդիսավոր արարողությունը կայացել է 2011 թվականի սեպտեմբերի 1-ին` Գիտելիքի օրը, թիվ 36 գիմնազիայի ներքին բակում։ Հուշարձանի բացման արարողությանը ներկա է եղել քաղաքապետ Անատոլի Չեռնիշովը։

Նկարագրություն
--------------

Հուշարձանը բրոնզից է, նրա բարձրությունը մոտ 2 մետր է, իսկ քաշը` կես տոննա։ Հուշարձանը պատկերում է դպրոցական համազգեստով առաջին դասարանցի ծիծաղող տղա աշակերտի։ Նա նստած է գլոբուսին, իսկ ձեռքում պահում է գիրք, որի վրա գրված է «Школа» («Դպրոց»)։ Ըստ քանդակագործի` այս հուշարձանը համատեղում է իսկական առաջին դասարանցու գծեր, որը միևնույն խանդավառությամբ կարողանում է և՜ սովորել, և՜ զվարճանալ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "1 сентября в Ростове-на-Дону откроют памятник первокласснику". Արխիվացված է the original 2017 թ․ հունիսի 19-ին. Retrieved 2017 թ․ մարտի 13. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. 1 2 3 4 5  В Ростове-на-Дону открыли памятник первокласснику
3. ↑  В День знаний в Ростове откроют памятник первокласснику
4. 1 2 3  В Ростове-на-Дону открыли памятник первокласснику//Российская газета
Այս հոդվածը ճարտարապետական Վերակառուցման մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Վերակառուցում (այլ կիրառումներ)։
**Վերակառուցումը** ճարտարապետական մեթոդ է, որի նպատակն է հին շենքը վերադարձնել ավելի վաղ իմացած վիճակի, օգտագործելով ավելի ժամանակակից նյութեր, որոնք նախկինում չեն կիրառվել այդ շենքում։ Մեթոդն բացատրվել է Բուրրա Հրովարտակով։ Այս մեթոդը վերաբերվում է նաև ներքին հատակագծային փոփոխություններին։ Վերակառուցման ամենածայրահեղ ձևը՝ ամբողջովին քանդված շենքի կրկնօրինակ ստեղծելն է։

Կրկնօրինակ շենքերի բարձրացնելը հաճախ նշանաձող հուշարձանների կործանման արդյունք է, որը տարածքի շատ բնակիչների կողմից տրավմատիկ է տարվում, երբեմն ծրագրման սխալները և քաղաքականորեն մղված կործանումը այսպես են ճշտվում։

 Ֆրաենքիրշի վերակառուցումը՝ Դրեզդենում
Օրինակներ են Յոնգինգմեն (նախկին Պեկին քաղաքի դարպասը, որը ժամանակավոր զոհ էր գնացել խցանման բարելավմանը, Ս. Մարքի կմպանիլ (փլվեց 1902 թ-ին), Սևագլուխների Տունը (Ռիգա), Իբերյան Դարպասը և մատուռ Մոսկվայում, Քրիստոս Փրկչի Մայր Տաճարը Մոսկվայում (Ստալինիզմի զոհեր էին, Ֆրաենքիրշը և Սեմպերոպերը Դրեզդենում (ռմբակոծվեց 2-րդ համաշխարհային պատերազմի վերջին)։ Բոլոր այս նշանաձող շենքերը հիմնականում նոր են և նաև կրկնօրինակներ են այն շենքերի, որոնք կործանվել են պատմական և բնական աղետներով։

Հատկապես ճանաչված օրինակներից է 1945 թվականից հետո Վարշավայի պատմական քաղաքակենտրոնի վերակառուցումը։ Հին Վարշավան և թագավորական ամրոցները շատ էին վնասվել 2-րդ համաշխարհային պատերազմի սկզբում։ Այն սիստեմատիկ կերպով գետնին հավասարվեց գերմանական զորքերի կողմից՝ Վարշավայի ապստամբությունից հետո՝ 1944 թվականին։ Վարշավայի պատմական կենտրոնը (օր. Ս. Ջանի Մայր Տաճարը, Ս. Քազիմիերզ Եկեղեցին, Ուվազդո Ամրոցը), ինչպես նայև Ստառի-Մոստի կրկնօրինակը, որոնք վերջերս են կառուցել Մոսկվայում, որոնք էլ արձանագրվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-յի ցանկում։

Վերակառուցված և կրկնօրինակված շենքերի քննադատողները նրանց տեսնում են, որպես պատմական կեղծում, և որպես մի տեսակ «Ճարտարապետական կեղծիքի ստեղծում»։ Մեծ մասամբ վերակառուցման կանոնները (ինչպես Բուրրա և Վենետիկի Հրովարդակները՝ առաջարկում են, որ նոր կառուցումը տարբերվի բնօրինակից։)

Տես նաև
-------

* Վերականգնում (ճարտարապետական)
* Պահպանում (ճարտարապետական)

Արտաքին Հղումներ
----------------

* "Բուրրա Հրովարտակ". Արխիվացված է the original 2008 թ․ մայիսի 12-ին. Retrieved 12-27-08.
**Վարդգես Կոստանի Խանոյան** (դեկտեմբերի 5, 1949(1949-12-05), Շատին, Միկոյանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բանաստեղծ։ Հայաստանի գրողների միության անդամ (2013)։

Կենսագրություն
--------------

Վարդգես Խանոյանը ծնվել է 1949 թվականի դեկտեմբերի 5-ին, Եղեգնաձորի շրջանի Շատին գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ 1970 թվականից բնակվում է Ջերմուկ քաղաքում։ Ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի մշակույթի բարձրագույն դպրոցը։ Աշխատել է մշակութային տարբեր ոլորտներում, եղել առողջարանի գրադարանավար։ Բազմաթիվ գրքերի հեղինակ է։ Հրատարակել է բանաստեղծությունների հետևյալ ժողովածուները՝ «Արևի ձայն», 1984 (գրական ալմանախ), «Հրաշալի քաղաքացին», 1989, «Քաջերը մահ չունեն», 1995, «Թախծի ծառ», 2012, «Արևի ճանապարհով», 2014: Բանաստեղծություններում անդրադառնում է հայրենի բնաշխարհին, մարդկային հույզերին ու ապրումներին։ Արցախյան պատերազմում զոհված ջերմուկցիներին է նվիրված «Քաջերը մահ չունեն» գրքույկը՝ լուսանկարներով ու համառոտ կենսագրականով։ 2016 թվականին Խանոյանի և գրող, հրապարակախոս Լյուդվիգ Կարապետյանի համահեղինակությամբ լույս է տեսել «Լուսավոր հետագիծ» գիրքը՝ նվիրված «Ջերմուկ աշխարհ» առողջարանի ղեկավար բժիշկ Ստեփան Ավագյանին։

Անդամակցություն
---------------

* Հայաստանի գրողների միության անդամ

Երկեր
-----

* Թախիծի ծառ, Երևան, 2012։
* Քաջերը մահ չունեն, Երևան, 2013։
* Սիրտս գարուն է։ [Բանաստեղծություններ, առակներ, զրույցներ], 2009։
* Հրաշալի քաղաքացին, Երևան, 1985։
* Արևի ձայն, Երևան, 1983։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վարդգես Խանոյանի կենսագրությունը ՀԳՄ կայքում
2. ↑  "Вардгес Ханоян". Արխիվացված է the original 2020 թ․ մարտի 1-ին. Retrieved 2021 թ․ մարտի 6.
3. ↑  Վարդգես Խանոյան
4. ↑  Թախծի ծառ
5. ↑  "Koha online catalog › Entry". *haygirk.nla.am*. Retrieved 2020 թ․ մարտի 1.
**Այի Թեոդորի (կղզի)** (հուն․՝ Άγιοι Θεόδωροι, «Святые Теодоры»), երկու ոչ մեծ անմարդաբնակ կղզիներ՝ տեղադրված Խանյա ծովածոցում՝ Կրետե կղզու արևմտյան մասում։ Կղզիներից մեկը կոչվում է Այոս Թեոդորոս (Άγιος Θεόδωρος), նաև Թոդորու (Θοδωρού), իսկ նրանից հյուսիս գտնվում է Թեոդորոպուլա կամ Միկրոս-Այոս-Թեոդորոս (Μικρός Άγιος Θεόδωρος) (Փոքրիկ Այոս-Թեոդորոս) կոչվող կղզյակը (հուն․՝ Θεοδωροπούλα)։ Պատկանում է Խանյա համայնքին]։ Կղզին կրի-կրիների բնակության վայր է։ Նրա անվանումն առաջացել է տեղի Այոս-Թեոդորոս եկեղեցու անվանումից։ Կղզու հարավում կա մեծ քարանձավ՝ կամարաձև մուտքով։

Պատմություն
-----------

Կղզու հին անվանումը Ակիտիոն (հուն․՝ Ακοίτιον — «անմարդաբնակ») է։ 1583 թվականին վենետիկցիները Այոս-Թեոդորոսում կառուցեցին երկու ոչ մեծ ամրոցներ, որպեսզի կանխեն կղզու օգտագործումը ծովահեններից և պաշտպանեն Կրետեի ափերը։ 1645 թվականին կատաղի մարտից հետո, երբ կղզու 70 հոգանոց նավատորմը չհանձնվեց, և թուրքերը այրեցին վառոդի նկուղը, կղզին նվաճվեց թուրքերի կողմից։ Ամրոցը պայթեց պաշտպանների հետ միասին, և այդ ժամանակ թուրքերը ափ իջան։

1930 թվականին Այա-Մարինա համայնքը, համագործակցելով Հանի որսորդության միության հետ, որոշում է կղզիները դարձնել արգելավայր։ 1935 թվականին Թեոդորոս Վիգլիսը Սամարիա կիրճում բռնում է կրի-կրիի մի արուի և էգի և բաց թողնում նրանց Այոս-Թեոդորոսում, որպեսզի նրանք կարողանան հանգիստ բազմանալ, քանի որ ոչ մի ուրիշ այծ չէր բնակվում կղզում։ Կրի-կրիների այդ փոքրիկ համայնքը շատ քիչ էր ինբրիդինգը կանխելու համար, այդ պատճառով ավելի շատ կրի-կրիներ են բերվում կղզի։ 
Կրի-կրիի պոպուլյացիան կղզում օգտագործվում է՝ այս կենդանիների ենթատեսակով ողջ մոլորակի կենդանաբանական այգիները ապահովելու համար։

Տես նաև
-------

* Հունաստանի կղզիների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GEOnet Names Server — 2018.
2. ↑  Կաղապար:Карта
3. ↑  NGA GeoNames Additional Metadata(չաշխատող հղում)
4. ↑  "Πίνακας αποτελεσμάτων Μόνιμου Πληθυσμού-Απογραφής 2011" (in հունարեն). Հունաստանի վիճակագրական ծառայություն. 2014 թ․ մարտի 20. Արխիվացված է the original 2015 թ․ նոյեմբերի 13-ին. Retrieved 2017 թ․ հոկտեմբերի 22. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑  Thodorou Islands off Platanias ExploreCrete.com
6. ↑  Έφη Καρπονίδη-Δημητριάδη (1995). *Κάστρα και Φορτέτσες της Κρήτης*. Εκδόσεις Αδάμ. p. 205-206. ISBN 960-500-000-8.
7. ↑  Νησίδα Θοδωρού Archived 2015-04-21 at the Wayback Machine. cretanbeaches.com
8. ↑  Agii Theodori KretaKultur.dk
9. ↑  Δημοτική Ενότητα Πλατανιά Archived 2013-01-26 at the Wayback Machine. chania-citizen-guide.gr

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4059747-7 |

 |
**«Վերածնունդ» հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник «Возрождение»), Ռուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայի տեսարժան վայրերից մեկը, որը 2000 թվականին տեղադրվել է Կորպորատիվ բարեփոխումների ազգային ինստիտուտի (արդյունաբերող և բարերար Մորոզովների քաղաքային նախկին կալվածք) մասնավոր տարածքում։ Հասցեն՝ Բոլշայա Օրդինկա, 41, Վսպոլիեում Աստվածամոր Իբերոսյան սրբապատկերի տաճարից ոչ հեռու։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը հանդիսավորությամբ բացվել է 2000 թվականի ապրիլի 18-ին։ Այդ ամսաթիվը, հնարավոր է, հարմարեցվել է քանդակի հեղինակ Էռնստ Նեիզվեստնիի ծննդյան 75-ամյակին։ Այն պատճառով, որ տարածքը, որտեղ գտնվում է հուշարձանը, մասնավոր է, հանդիսականները բացման արարողությանը հետևել են ցանկապատի վանդակաճաղերի արանքով։ Արարողությանը ներկա են եղել Ռուսաստանի գյուղատնտեսական գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ և Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս Եգոր Ստրոևը, Ռուսաստանի Դաշնության Դաշնային ժողովի Դաշնության խորհրդի նախագահ Վալենտինա Մատվիենկոն, Մոսկվայի պետական համալսարանի Հումանիտար ոլորտի մշակութային քաղաքականության և կառավարման բարձրագույն դպրոցի ֆակուլտետի գիտական ղեկավար, այն ժամանակ՝ մշակույթի նախարար Միխայիլ Շվիդկոյը և այլք։ Բացմանը թույլատրվել է նաև հեռուստաօպերատորի մասնակցությունը։

Նկարագրություն
--------------

«Վերածնունդ» հինգմետրանոց հուշարձանը նոր Ռուսաստանի՝ բարգավաճող պետության յուրօրինակ խորհրդանշական մարմնավորում է։ Հորինվածքի կենտրոնական տարրը Միքայել Հրեշտակապետի բրոնզաձույլ կերպարն է, որը հանդես է գալիս որպես Աստծո օրենքի պահապան հանդիսացող Երկնային զորքերի հրամանատար և հիշատակվում է դեռևս առաքելական ժամանակներից։ Վերածնունդը բավական բարդ փորձություն է լինում Հրեշտակապետի համար. նա պայքար է մղում չարի դեմ, որը պատկերվում է պատվանդանի մոտից սողացող Օձի տեսքով, միաժամանակ փորձելով ազատվել կապանքներից։ Ընդ որում՝ սուրբը հանդիսատեսին մատնացույց է անում Երուսաղեմի քարից պատրաստված հինավուրց պատը ճեղքող կյանքի ծիլը։

Քննադատություն
--------------

«Վերածնունդ» կոթողը բազմիցս ենթարկվել է քննադատության։ Ըստ որոշ դիտողների՝ Օձը, որի հետ պայքարում է Հրեշտակապետը, ավելի շատ նման է առվի, կենտրոնում գնդով կիսաշրջանաձև որմնախորշ-պատուհանը, որը, հավանաբար, խորհրդանշում է արևածագը, բավական տարօրինակ է և չի տեղավորվում հորինվածքի մեջ։ Միարժեք կարծիքն չկա նաև ծառերի պտուղների և խաղողի վազերի տեսքով հորինվածքի ավարտի մասին, ինչպես նաև հասկի, որը մարմնավորում է ծլած սերմը կամ արեգակն ու լուսինը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  "Замоскворечье обрело памятник Эрнста Неизвестного". Вестник Замоскворечья. 2000 թ․ ապրիլի 1. Retrieved 2015 թ․ հունիսի 26.
2. 1 2 3  "Монумент "Возрождение"". Путеводитель intomoscow. 2009 թ․ փետրվարի 7. Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2015 թ․ հունիսի 26.
3. 1 2 3 4  "Монумент-памятник «Возрождение» Эрнста Неизвестного на Большой Ордынке". Достопримечательности Москвы. Retrieved 2015 թ․ հունիսի 26.
4. ↑  "Монумент «Возрождение»". Достопримечательности Москвы — прогулки по Москве. Արխիվացված է the original 2015 թ․ հունիսի 27-ին. Retrieved 2015 թ․ հունիսի 26.
**«Վերադարձ դեպի Գյուրուն»**, "Back to Gürün LLC" ընկերության նկարահանած ֆիլմ։ 2015 թվականին ներկայացվել է «Ոսկե ծիրան» միջազգային կինոփառատոնի «Հայկական համայնապատկեր» ծրագրում։

Սյուժե
------

Ֆիլմը պատմում է Ադրինե Գրիգորյանի դեպի Գյուրուն ուղևորության մասին։ Ադրինեն 1915 թվականի ցեղասպանության ժամանակ Գյուրունից հեռացած պապիկի հետքերով վերադառնում է Թուրքիա, որպեսզի գտնի պապիկի ծննդավայրը, տունը։ Պապը Ցեղասպանությունից փրկվելու նպատակով հեռացել էր իր հարազատ գյուղից, բայց միշտ հիշում էր նրա մասին, ուներ գյուղի գրավոր նկարագրությունը։

Ադրինեն Թուրքիայում հանդիպում է տարբեր թուրքերի, որոնք ցանկանում են օգնել նրան, սակայն նրանց բոլորի մոտ առկա է վախի զգացումը։ Վախ, որը չի ճանաչում ոչ ժամանակ, ոչ տարածություն, որը ստիպում է մարդկանց հերքել անհերքելին, դավաճանել ճշմարտությանը։

Պատմությունը երևան է բերում «լռեցված» ցեղասպանության տևական ազդեցությունը, որ փոխանցվել է սերնդեսերունդ, ինչպես նաև անհատի փնտրտուքը լուծում գտնելու ճանապարհին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "«Վերադարձ դեպի Գյուրուն» ֆիլմը «Ոսկե Ծիրան»ի «Հայկական համայնապատկեր»-ում". Արխիվացված է the original 2018 թ․ փետրվարի 3-ին. Retrieved 2015 թ․ հոկտեմբերի 21. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "Խորհուրդ ենք տալիս դիտել… «Վերադարձ դեպի Գյուրուն»". Արխիվացված է the original 2017 թ․ հոկտեմբերի 16-ին. Retrieved 2015 թ․ հոկտեմբերի 21. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վերադարձ դեպի Գյուրուն Archived 2015-09-24 at the Wayback Machine.
* Adrineh Gregorian, Back to Gürün Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
**Անզոր Սահրիդինովիչ Բակաև** (նոյեմբերի 30, 1989(1989-11-30), Գրոզնի, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), չեչեն երգիչ, 2011-2015 թվականներին աշխատել է մենակատար Ա. Շահբուլատովի անվան Չեչենական պետական ֆիլհարմոնիայում։ Չեչնիայի հանրապետության։ վաստակավոր արտիստ։ Ճանաչվել է 2013 թվականի երգիչ։

Կենսագրություն
--------------

Անզորը ծնվել է 1989 թվականին՝ Գրոզնի քաղաքում։ Դեռ խոր մանկությունից Անզորը երգելու մեծ ցանկություն ուներ և 17 տարեկանում նրան հաջողվեց ի կատար ածել իր երազանքը։ Սկսեց քայլել արվեստի կարիերաի աստճաններով՝ բոլորին հայտնի Իսլամ Մուսխաբով կոմպոզիտորի հետ։ Առաջին երեք երգերը սկսնակ երգչի համար գրեց հենց Մուսխաբովը։

Այդ ժամանակ Անզորը մասնակցեց երիտասարդական «Молодые звезды 2» նախագծին։ Համառ պայքարից հետո հասավ երափակիչ փուլ։ Երկու տարի շարունակ արժանացել է «Национальная пятерка» մրցանակին։ 2013 թվականին հաղթել է «Տարվա երգիչ» անվանակարգում։

Այս պահին երիտասարդ երգիչը ունի տասնյակ երգեր, որոնցից յուրաքանչյուրը մեծ հաջողության է հասել։ Անզորը հանրահայտ դարձավ ոչ միայն Չեչնյայում, այլ նաև ամբողջ Կովկասում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Указ Главы Чеченской Республики от 14.02.2015 N 19 «О присвоении почетного звания „Заслуженный артист Чеченской Республики"»". Արխիվացված է the original 2018 թ․ ապրիլի 8-ին. Retrieved 2020 թ․ մարտի 1.
2. ↑  В Грозном Лель и Гурцкая поздравили лучших певцов
3. ↑  Радио АССА 104.8 fm