recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Տեսարան Ռումելիհիսարից
**Ռումելիհիսար**, **Ռումելական ամրոց** (*Բողազ քյոսեն* (թուրքերենից թարգմանած նշանակում է «կոկորդ կտրող» ), հունարեն՝ Ρούμελη Χισάρ, թուրքերեն՝ Rumeli Hisarı), պաշտպանական ամրոց, որը գտնվում է Ստամբուլի եվրոպական հատվածում` Բոսֆորի ափին։ Գտնվում է Բեբեք շրջանից դեպի հյուսիս։ Ռումելիհիսարի հարևանությամբ է գտնվում Սուլթան Մեհմեդ Ֆաթիհի կամուրջը։

Պատմություն
-----------

Ռումելիհիսարը կառուցվել է Բոսֆորի ափին (նեղուցի ամենանեղ մասում)` բյուզանդական Ֆոնեուս (հունարեն՝ Φωνεύς) ամրոցի տեղանքում։ Գտնվում է Անադոլուհիսարի հակադիր կողմում։ Կառուցվել է Մեհմեդ II-ի հրամանով 1452 թվականին և նախատեսված է եղել Կոստանդնուպոլիսը Սև ծովից անջատելու և քաղաքի պաշարումը իրականացնելու համար։ Ամրոցը կառուցվել է այդ ժամանակների համար ռեկորդային արագությամբ` 4 ամիս և 16 օր։ Կառուցմանը մասնակցել է ավելի քան 1000 վարպետ և 2000 կառուցող։ Ամրոցի կառուցումից հետո Բոսֆորով լողալը անհնար է դառնում, այդ իսկ պատճառով օտարերկրացիները Ռումելիհիսարը անվանում էին «կոկորդ կտրող»։

Կոստանդնուպոլսի անկումից հետո, ամրոցը ծառայել է որպես հսկիչ անցագրային կետ։ Ամրոցը մեծապես տուժել է 1509 թվականին տեղի ունեցած երկրաշարժի ժամանակ, սակայն շատ արագ վերականգնվել է։ 17-րդ դարում Ռումելիհիսարը դարձել է բանտ։ 1746 թվականին տուժել է հրդեհի արդյունքում։ Ամրոցը վերակառուցվեց Սելիմ III կայսեր հրամանով` 1761- 1807 թվականներին։ 19-րդ դարից ամրոցը չի օգտագործվում։

1953 թվականին ամրոցում սկսվեցին մասշտաբային վերականգնողական աշխատանքներ, որոնք ավարտվեցին 1958 թվականին։ 1960 թվականին ամրոցի ներսում բացվեց Հրետանու թանգարան և թռիչքային թատրոն, որտեղ բեմադրվում են ամառային ներկայացումներ։

Ճարտարապետություն
-----------------

### Ամրաշինական աշտարակներ

* Հալիլ փաշայի աշտարակ
* Սարուջա փաշայի աշտարակ (տարամագիծը 24 մ, իսկ բարձրությունը` 33 մետր)
* Զագանոս փաշայի աշտարակ (բարձրությունը ծովի մակարդակից` 57 մ)

Տես նաև
-------

* Կոստանդնուպոլսի անկում
* Կոստանդնուպոլսի պարիսպներ
* Անադոլուհիսար

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռումելիհիսարը WikiMAPIA-ում
* Բոսֆորի նեղուց, տեսարան Կուլելիից, Կոստանդնուպոլիս, Թուրքիա

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ռումելիհիսար» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 242772679 · WorldCat VIAF: 242772679 |

 |
Մամլուք, 1779 թվականի նկար
**Մամլուքներ** (արաբ․՝ مملوك‎‎, բառացի թարգմանաբար՝ սեփականություն), զինվորական դաս միջնադարյան Եգիպտոսում, որը ձևավորվում էր տարբեր ազգերից (հիմնականում թուրք, չերքեզ, վրացի) գերված պատանիներից, որոնց վաղ հասակից վարժեցնում էին ռազմական գործին։

Մամլուքները սկզբում կազմում էին եգիպտական բանակի հատուկ ընտրանի, և որոնք դարձան խաչակիրների դեմ պայքարող գլխավոր ուժը։ Մամլուքները ազատություն ստացած ստրուկներ էին, ովքեր անցել էին զինվորական ծառայության։ Այուբյանների ժամանակ մամլուք բեյերը զգալի տիրույթներ ձեռք բերեցին և փաստացի նրանք Այուբյանների վերջին ժամանակներում իշխանությունը կենտրոնացրել էին իրենց ձեռքում։

1250 թվականին մամլուքները անցնում են Եգիպտոսի իշխանության գլուխ, և նրանց օրոք Եգիպտոսն ունենում է տնտեսական և մշակութային մեծ վերելք։ 1375 թվականին մամլուքները գրավում են Կիլիկիայի հայկական թագավորությունը և մայրաքաղաք Սիսը, գերի վերցնում արքա Լևոն Զ-ին և ընտանիքին։ Դրանից հետո փաստացի Կիլիկիայի Հայկական Թագավորությունը դադարում է գոյություն ունենալուց։ 1515 թվականին Կիլիկիան գրավվում է օսմանյան թուրքերի կողմից։

1516 թվականին օսմանյան բանակները Սիրիայի տարածքում ջախջախիչ պարտության են մատնում մամլուքներին և շուտով նվաճում են Եգիպտոսը։ Մամլուքներն իրենց գոյությունը շարունակում են օսմանյան իշխանության ներքո։

1808 թվականից սկսած Եգիպտոսի փաշա Մուհամմադ Ալին նրանց զրկում է մեծ իրավունքներից՝ այդ թվում հողատիրական իրավունքից և 1811 թվականին գրեթե բնաջնջում նրանց։ Արդյունքում սպանվում է մոտ 4000 մամլուք, փրկվածների մի մասն էլ փախչում է Սուդան։

Գրականություն
-------------

* Պողոսյան Վ. Ա. Հայերը - Նապոլեոնի ուղեկիցներ. Պատմություններ և առասպելներ։ Երևան, «Էդիտ Պրինտ» հրատարակչություն, 2009. ISBN 978-9939-52-163-3
* D. Nicolle, A. McBride «The Mamluks 1250—1517» - «Osprey Publishing», 1993 ISBN 1-85532-314-1
* БАХРИТЫ. Династия мамлюкских султанов, правивших в Египте в 1250 - 1382 гг.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մամլուքները Իսլամի պատմության մեջ Արխիվացված 2010-10-26 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մամլուքներ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Treccani |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 118730517 · Microsoft: 2777898063 · NKC: ph210146 · VIAF: 30331952 · WorldCat VIAF: 30331952 |

 |
| **՞**Գույնզգույն խխունջ |
| --- |
| Գույնզգույն խխունջ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Cepaea hortensis
(O. F. Müller, 1774) |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : 157208 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Գույնզգույն խխունջ** (լատին․՝ Cepaea hortensis), փորոտանիների դասին պատկանող փափկամարմին կենդանատեսակ։

Գտնվում է հատուկ պահպանության տակ, որպես քիչ մտահոգող տեսակ։ Հայտնաբերվել է 1774 թվականին։

Նկարագրություն
--------------

Ի տարբերություն փափկամարմինների տիպիկ ներկայացուցիչ անտառախխունջի՝ գույնզգույն խխունջի խեցու ելուզանցքն ունի չափազանց վառ և ցայտուն արտահայտված գունավորում։ Սեռական օրգանի վրա կան չորս և ավելի գեղձեր այն դեպքում, երբ սովորական անտառախխունջն այս հատվածում ունի առավելագույնը երեք գեղձ։

Խխունջի խեցին դեղին է, որի վրա կան շագանակագույն կամ սև շերտեր, որոնց տրամագիծը կազմում է 25 մմ։ Առանձնյակին բնորոշ է գենետիկական երկձևությունը, որն իրենից ներկայացնում է դիմորֆիզմի դրսևորում միևնույն տեսակի օրգանիզմում։ Դրանք տարբերվում են մորֆո-ֆիզիոլոգիական հատկանիշներով։

Տարածվածություն և կենսակերպ
---------------------------

Տեսակը լայնորեն տարածված է Եվրոպա աշխարհամասի արևմտյան և կենտրոնական շրջաններում։ Ակտիվ շրջանը համարվում է մարտից մինչև ուշ հոկտեմբեր ամիսների միջև ընկած ժամանակահատվածը։ Այս շրջանում էլ տեղի է ունենում գույնզգույն խխունջների բազմացումը։

Սնվում են հիմնականում ջրիմուռներով։ Այս անողնաշարավորները որևէ լուրջ վտանգ չեն սպառնում այգեգործական տնտեսությունների համար, չնայած նրան, որ մակաբուծությունը վերջիններիս կենսակերպի անբաժանելի մասն է։

Տես նաև
-------

* Խաղողի խխունջ
* Փորոտանիներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Բրեմ Ա.Ե.* Կենդանիների կյանքը. — Մոսկվա, Ռուսաստան, 2004. — С. 1081. — 1192 с. — 5000 экз. — ISBN 5-85197-214-9

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գույնզգույն խխունջ» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գույնզգույն խխունջ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |

 |
**Սևեններ ազգային պարկ** (ֆր.՝ Parc national des Cévennes), ազգային պարկ Ֆրանսիայի հարավային մասում, Սևեններ կոչվող լեռնային տարածքում։

Ստեղծվել է 1970 թվականին, վարչական կենտրոնը գտնվում է Ֆլորակ քաղաքում, համանուն ամրոցում։ Հիմնականում տեղակայված է Լոզեր և Գար դեպարտամենտներում և ընդգրկում է Արդեշ ու Ավերոն գավառների որոշ հատվածները։ Ավեն Արմանդ քարանձավը գտնվում է Սևեններ ազգային պարկում։ 2011 թվականին պարկը դարձավ Կոս և Սևեններ լեռնահամակարգի մի մասը։ Վերջինս համարվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության Միջերկրածովյան գյուղատնտեսական մշակութային լանդշաֆտ։

Աշխարհագրություն
----------------

Ազգային պարկն ընդգրկում է մի քանի լեռներ և հարթավայրեր։ Լոզեր լեռն ամենաբարձր գագաթն է տարածքում և ունի 1699 մ բարձրություն։

Պատմություն
-----------

Սևեններ տարածքն ունի հարուստ պատմություն՝ բարձր մշակութային արժեքներով։ Եղել է կամիզարների հակաֆեոդալական ապստամբության կիզակետը (Ապստամբության պատճառ է հանդիսացել Նանտի Էդիկտ հրովարտակը, որին հաջորդել են բողոքականների հետապնդումները)։ Կամիզարյան պատերազմի վերաբերյալ բազմաթիվ վկայություններ կան Սևենների և՛ քաղաքներում, և՛ գյուղերում։ Լե Ռուվ հին տաճարում ներկայացված է կամիզարների հիշատակին նվիրված ցուցահանդես։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Տես նաև
-------

* Ֆրանսիայի ազգային պարկերի ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Nationally designated areas (CDDA)
2. ↑
3. ↑  Antoine Court de Gébelin (2009), *Histoire des troubles des Cévennes ou de la guerre des camisards sous le règne de Louis le Grand*, reprint of the original text published in 1760. Editions Lacour-Ollé, Nîmes (in French)
4. ↑  The first Camisards and freedom of conscience Արխիվացված 2013-07-16 Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Սևեններ ազգային պարկ Արխիվացված 2019-08-19 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սևեններ ազգային պարկ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GitHub |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 119971100 · GND: 4708689-0 · ISNI: 0000000106740331 · LCCN: sh85097955 · SUDOC: 028060415 · VIAF: 155366607 · WorldCat VIAF: 155366607 |

 |

 |
**Ռոջեր Լի Սիսսոն** (*անգլ.՝ Roger Sisson, հունիսի 24, 1926(1926-06-24) - հունվարի 22, 1992(1992-01-22)*), տվյալների մշակման բնագավառի վաղ ռահվիրա։ Աշխատել է Whirlwind նախագծի վրա, երբ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի ասպիրանտ էր։ Հիմնադրել է առաջին խորհրդատվական ընկերությունը` նվիրված տվյալների էլեկտրոնային մշակմանը, հրատարակել է մի շարք գրքեր և պարբերականներ՝ համակարգիչների և տվյալների մշակման վերաբերյալ։

1950 թվականին հունվարին Սիսսոնը Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի կողմից ստացել է Էլեկտրատեխնիկայի մագիստրոսի կոչում։ Նա աշխատել է Ջեյ Ֆորրեսթերի լաբորատորիայում՝ *Whirlwind* նախագծի վրա։ Նրա թեզը, որը գրել էր Ալֆրեդ Սուսկինդի հետ, վերաբերում էր կաթոդային ճառագայթային խողովակի ցուցադրման թվային անալոգային փոխարկմանը։

Ռոջեր Լի Սիսսոնը և Ռիչարդ Քեննինգը ստեղծել են առաջին խորհրդատվական ընկերություններից մեկը, որը նվիրված էր բացառապես տվյալների էլեկտրոնային մշակմանը։ 1955 թվականից սկսած Սիսոնը և Քեննինգը հրատարակել են նաև ամենավաղ համակարգչային պարբերականներից մեկը՝ *Data Processing Digest*: Սիսսոնը շարունակել է գրել մի շարք նշանավոր գրքեր *EDP* թեմայով, ինչպիսին են՝ «Տվյալների մշակման կառավարում», «Տվյալների մշակման կառավարչի ուղեցույց»։ 1959 թվականին *Operations Research* ամսագրում հրատարակվել է գործողությունների հետազոտության բնագավառում նրա ազդեցիկ հոդվածը՝ «Գործողությունների հաջորդականության մեթոդները աշխատատեղերում»։

Մահ
---

Ռոջեր Լի Սիսսոնը մահացել է 1992 թվականի հունվարի 22-ին, Նյու Յորք քաղաքում` սրտի կաթվածից։ Մահացել է 65 տարեկան հասակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Biographies Obituary, Roger Lee Sisson
2. ↑  ARTIFACT DETAILS
3. ↑  Sisson, Roger L.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n50025585 · NUKAT: n2019063625 · SUDOC: 18179456X · VIAF: 71923713 · WorldCat VIAF: 71923713 |

 |
**Գորգոնա** (իտալ.՝ Isola di Gorgona), կղզի Միջերկրական ծովում։ Պատկանում է Տոսկանյան կղզեխմբին, Իտալիա։ Վարչականորեն Գորգոնա կղզին Լիվոռնոյի կոմունաներից է, Լիվորնո գավառի կազմում, Տոսկանա շրջան։ Տոսկանական կղզեխմբում ամենափոքր կղզին է։

Պատմություն
-----------

Կղզին հայտնի էր հին ծովագնացներին մինչև հռոմեական ժամանակները, որոնք օգտագործում էին այն որպես կանգառ՝ ջրով լիցքավորվելու համար։ Սկզբում այնտեղ ապրել են էտրուսկները։ Նրանք սկզբում կղզուն տվել են Ուրգոն անվանումը, ապա՝ Գորգոնա։ Միջնադարում բենեդիկտյաններն ու ցիստերցիաները այստեղ վանք են կառուցել։ 1283 թվականին կղզին Պիզայի հանրապետության կազմում էր։ 1406 թվականին այն հայտնվում է Մեդիչիների տոհմի ազդեցության տակ։

Կղզին բնական արգելոց է։ Տեղակայված է Լիվորնոյից 35 կմ հեռավորության վրա։ Առանց Իտալիայի Արդարադատության նախարարության թույլտվության մուտքը դեպի կղզի արգելված է։ Անցկացվում են միայն բացառիկ շրջագայություններ, որոնք հսկվում են։ Լուսանկարչական սարքավորումներ չեն թույլատրվում։ Մասնավոր նավերը կարող են մոտենալ կղզուն ոչ ավելի քան 500 մետր։ Միակ նավահանգիստը *Cala dello Scalo*-ն է, որը գտնվում է կղզու հյուսիսարևելյան հատվածում։ Նավահանգստից դեպի բնակավայր ճանապարհն անցնում է երկու բլուրների միջով, հարավում՝ Պունտա Գորգոնա (254 մ), և հյուսիսում՝ Պունտա Զիրի (213)։ Կղզու արևմտյան կողմում քարափների վրա կա դիտակետ՝ *Torre Vecchia* (հին աշտարակ), որը կառուցվել է 12-րդ դարում, Պիզայի հանրապետության ժամանակաշրջանում։

17-րդ դարում կղզու վրա կառուցվել է *Torre Nuova* (նոր աշտարակ) պահակադիտանոց՝ Տոսկանայի Մեծ դքսության պատվերով։

Կղզու վրա կան վանքեր և այլ կառույցներ։ 1869 թվականից կղզին վերածվել է փորձարարական գյուղատնտեսական տաժանակիր գաղութի։ Բանտարկյալները աշխատում են գյուղատնտեսության մեջ, ինչպես նաև զբաղվում անասնապահությամբ։ Նրանց բնակավայրերը բավականին մեծ են։ Կա նաև ֆուտբոլի դաշտ։ Բնակիչների և բանտարկյալների միջև հաղորդակցումը վերհսկվում է։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Island of Gorgona». WelcomeToItaly.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ ապրիլի 26-ին. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 22-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Official site» (իտալերեն). Parco Nazionale Arcipelago Toscano. 2012. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ փետրվարի 18-ին..
* «Progetto Granducato» (իտալերեն). Ministero della Giustizia. 2012..

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գորգոնա (կղզի)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4235466-3 · LCCN: sh95000945 · VIAF: 239080668 · WorldCat VIAF: 239080668 |

 |
| **՞**Մադագասկարյան կրիա |
| --- |
| Մադագասկարյան վահանաոտ կրիա  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
|
| Կարգ | Կրիաներ |
| Ենթակարգ | Կողքավիզ կրիաներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | **Վահանաոտ կրիա** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Erymnochelys madagascariensis |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակIUCN 3.1 *Critically Endangered* : 8070 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մադագասկարյան վահանաոտ կրիա** (լատին․՝ Erymnochelys madagascariensis), սողունների դասի կողքավիզ կրիաների ենթակարգին պատկանող ողնաշարավոր կենդանի, որը գրանցված է միջազգային կարմիր գրքի մեջ, որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Համարվում է Աֆրիկայի հարավում գտնվող Մադագասկար կղզու էնդեմիկ կենդանատեսակ։

Տարածվածություն և կենսակերպ
---------------------------

Մադագասկարյան վահանաոտ կրիաները հայտնաբերվել են միայն Մադագասկար կղզում և համարվում են աֆրիկյան այս կղզու էնդեմիկ կենդանատեսակ։ Ապրում են կղզու արևմտյան և հյուսիսային շրջաններում, հիմնականում՝ գետի ավազաններում։

Նախընտրում է բնակվել հարթավայրային տարածքներում, սակայն, որպես չափանիշ ապրում է ծովի մակարդակից մինչև 800 մետր բարձրություններում։

Մադագասկարյան վահանաոտ կրիան ցերեկային կենսակերպ վարող սողուն է։ Սնվում է փոքրիկ ձկներով, երկկենցաղներով, կակղամորթներով, իսկ ավելի հաճախ՝ հոդվածոտանիներով։

Նկարագրություն
--------------

Մադագասկարյան վահանաոտ կրիան միջին չափի սողուն է։ Մարմնի ընդհանուր երկարությունը կազմում է միջինում 50 սմ։

Սրա հետ մեկտեղ կողքավիզ այս կրիան ունի բավականին ծանր քաշ և կշռում է շուրջ 15 կգ։ Ընդհանուր հաշվով այս կրիան ունի մարմնի մուգ գունավորում և մաշկում գերակայում է մելանինը։ Ալբինոս առանձնյակներ գրեթե չեն հանդիպում։

Գունավորումը թույլ է արտահայտված փորի հետին շրջանում։ Առջևի և ետին վերջույթները համաչափ են և նույնագույն։

Տես նաև
-------

* Մադագասկարյան կրիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ․Ջ․ Գրիգորյան, *Ողնաշարավորներ*, Հայերեն կենդանաբանական տերմինաբանություն (վերլուծություն և սկզբունքներ) (խմբ. Հ․Գ․ Խաչատրյան), «ՀՀ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչություն», 2008, էջ {{{1}}} — 264 էջ. — 300 հատ, ISBN 978-5-8080-0723-9։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մադագասկարյան վահանաոտ կրիա» հոդվածին։ |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մադագասկարյան վահանաոտ կրիա» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Կորոնիա** (հուն․՝ Λίμνη Κορώνεια), լիճ Հունաստանի հյուսիսարևելյան հատվածում՝ Սալոնիկի տարածաշրջանային միավորում։ Ընկած է Հունաստանի երկրորդ խոշորագույն քաղաքից՝ Սալոնիկից դեպի արևելք։

Կորոնիան Եգեյան Մակեդոնիայի պատմաշխարհագրական տարածաշրջանի ամենախոշոր լճերից է, որը զբաղեցնում է 42,823 քառակուսի կմ տարածք։ Լճի առավելագույն խորությունը կազմում է 5 մետր։

Ժամանակի ընթացքում լիճը ծանծաղանում է։ 2008 թվականին լիճը գրեթե ամբողջովին չորացել է։ Մինչ լճի մակարդակի իջեցումն ու ճահճացումը 1970-ականներին լճի ջրհավաք ավազանը կազմում էր մոտ 450 կմ²։ Մոտ մեկ միլիոն տարի առաջ Կորոնիան հարակից Վոլվի լճի հետ միասին կազմել է հսկայական ջրատարածություն։

Տես նաև
-------

* Հունաստանի լճերի ցանկ
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ελευθεροτυπία // Απογευματινή Αδέσμευτη Εφημερίδα». *www.enet.gr* (հունարեն). Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 23-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կորոնիա» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Հունաստան**   **Եվրոպա**   **Աշխարհագրություն**
 |
**Ռոլֆ Մաքսիմիլիան Զիվերտ** (գերմ.՝ Rolf Maximilian Sievert, մայիսի 6, 1896(1896-05-06), Ստոկհոլմ, Շվեդիա - դեկտեմբերի 3, 1966(1966-12-03), Ստոկհոլմ, Շվեդիա), շվեդ ռադիոֆիզիկոս, ուսումնասիրել է կենսաբանական օրգանիզմների վրա ռադիացիոն ճառագայթման ազդեցությունը, ռադիոկենսաբանության հիմնադիրներից մեկն է։

Զիվերտը ծնվել է Շվեդիայում՝ Ստոկհոլմում։ 1914 թվականից սովորել է Կարոլինսկա ինստիտուտում և Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի ինժեներական ինստիտուտում։ 1924-1937 թվականներին գլխավորել է շվեդական «Radiumhemmet» ֆիզիկական լաբորատորիան, որտեղ հետազոտություններ են իրականացվել քաղցկեղի ոչ վիրահատական բուժման և ռադիոթերապիայի ուղղությամբ։ Այնուհետև ղեկավարել է Կարոլինսկա ինստիտուտի ռադիացիոն ֆիզիկայի բաժինը։ Նա խոշոր ներդրում է ունեցել քաղցկեղի ախտորոշման ու բուժման ժամանակ օգտագործվող իոնացնող ճառագայթների չափաբաժինների չափման աշխատանքներում։

1979 թվականին՝ Չափման միավորների XVI գլխավոր գիտաժողովի ժամանակ, Զիվերտի պատվին նրա անունով կոչվեց Միավորների միջազգային համակարգի արդյունավետ ու համարժեք իոնացնող ճառագայթման չափաբաժնի չափման միավորը․ զիվերտ՝ նշանակվելով Զվ, Sv:

Զիվերտի անունով ոչ պաշտոնապես անվանում են նաև «Ռադիացիայի դեմ պայքարի» համար տրվող շքանանշանը։ Զիվերտի նախաձեռնությամբ Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիան այդ շքանշանով սկսել է պարգևատրել 1862 թվականից։ Ի տարբերություն Շվեդիայի ակադեմիայի մյուս ավելի հայտնի մրցանակաբաշխության՝ Նոբելյան մրցանակի, «Զիվերտի շքանշանի» դափնեկիները շատ ավելի քիչ են. 2003 թվականի դրությամբ ընդհանուր 10 մարդ։

1964 թվականին Զիվերտը հիմնադրել է Ռադիացիայի պաշտպանության միջազգային ասոցիացիան (International Radiation Protection Association): Նա նաև գլխավորել է ՄԱԿ-ի՝ ատոմային ռադիացիայի հարցերով գիտական կոմիտեն։

Տես նաև՝
--------

* Զիվերտ (չափման միավոր)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Rolf M Sievert (շվեդերեն) — 1917.
2. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Rolf Sievert, the man and the unit (անգլ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ռոլֆ Զիվերտ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Շվեդական կենսագրական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 136276105 · ISNI: 0000000058467851 · NDL: 00621476 · NKC: jo2004213792 · NTA: 15604482X · LIBRIS: 382542 · VIAF: 80648714 · WorldCat VIAF: 80648714 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Միքայել Հրեշտակապետ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)
**Սուրբ Հրեշտակապետ Միխայիլի տաճար** (ռուս.՝ Храм Святого Архистратига Михаила), ուղղափառ եկեղեցու տաճար Ղրիմի Յալթայի քաղաքային խորհրդի կազմում, որը գտնվում է Օրեանդա ավանի մոտ։ Կառուցվել է 2006 թվականին Այ-Նիկոլա լեռան ստորոտին՝ Յալթա-Սևաստոպոլ ավտոմոբիլային ճանապարհի մոտ։ Ղրիմի հարավային ափի տեսարժան վայրերից է։ Տաճարը գտնվում է Մոսկվայի պատրիարքարանի Ուկրաինայի ուղղափառ եկեղեցու Սիմֆերոպոլի թեմի իրավասության ներքո։

Եկեղեցու պատմություն
--------------------

Եկեղեցին կառուցվել է այն վայրի մոտ, որտեղ գտնվել է հնագույն քրիստոնեական վանք, որի մնացորդները հայտնաբերվել են հնագետների կողմից։ Այդ վայրում Միքայել Հրեշտակապետին նվիրված տաճարի կառուցման գաղափարը պատկանում է Յալթայից Միխայիլ Կարաշկևիչի ընտանիքին, որոնք այլ բարերարների հետ միասին գումար են նվիրաբերել տաճարի կառուցման համար։ 2006 թվականի նոյեմբերի 21-ին եկեղեցին օծվել է Սիմֆերոպոլի և Ղրիմի Լազարի մետրոպոլիտի կողմից։

Ճարտարապետական առանձնահատկություններ
------------------------------------

Եկեղեցին կառուցվել է Յալթայի հայտնի ճարտարապետ Վյաչեսլավ Բոնդարենկոյի նախագծով։ Ներքին ինտերիերը (իկոնոստասը և սրբապատկերները) մշակել են սրբանկարիչներ Արևմտյան Ուկրաինայից՝ Վ. Գումենյուկի գլխավորությամբ, որը զարդարել է Արևմտյան Ուկրաինայի շատ եկեղեցիներ։

Եկեղեցու շուրջը գտնվող լեռները ստեղծում են անսովոր ակուստիկա։ Քահանաներն այն օգտագործում են եկեղեցու արական երգչախմբի երգեցողության ժամանակ։ Բազմիցս անդրադառնալով ժայռերից՝ երգչախմբի երգեցողությունը ձեռք է բերում մոնումենտալ հնչողություն, որին կարելի է հասնել միայն հատուկ համերգասրահներում։

 եկեղեցու պատկերակը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ХРАМ АРХИСТРАТИГА МИХАИЛА, ПГТ. ОРЕАНДА». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ մայիսի 17-ին. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 28-ին.
2. ↑  «Храм Святого Архистратига Михаила в Ореанде». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ մայիսի 28-ին. Վերցված է 2019 թ․ մայիսի 28-ին.

Գրականություն
-------------

* Дмитренко Адам. Храмы Большой Ялты. — Симферополь: «Світ», 2006.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Церковь Архистратига Божия Михаила.
* Ялтинское благочиние. Храм Архистратига Михаила. Верхняя Ореанда. Արխիվացված 2008-06-22 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սուրբ Հրեշտակապետ Միխայիլի տաճար» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 21149486039093422777 · WorldCat VIAF: 21149486039093422777 |

 |
**Սուվլայի ծոց** (թուրքերեն՝ Suvla Koyu), ծովածոց Թուրքիայի Հանրապետության արևմուտքում՝ Եգեյան ծովում։ Գտնվում է Գալիպոլիի թերակղզում՝ Դարդանելի նեղուցի շրջակայքում` Թուրքիայի եվրոպական հատվածում։ Ընկած է Սարոսի ծոցից դեպի հարավ։

Պատմություն
-----------

15-րդ դարում Օսմանյան կայսրության կողմից նախկինում Հունաստանին պատկանող Գալիպոլի կամ Թրակիական Խերսոնեսի գրավումից հետո Սուվլայի ծոցն անցել է թուրքերի վերահսկողության տակ։ Այն ունեցել է առևտրային կարևոր նշանակություն։

Սուվլայի ծոցն առավել հայտնի է դարձել նրանով, որ Առաջին համաշխարհային պատերազմի շրջանակներում այստեղ տեղի ունեցած արյունարբու մարտերից հետո։ 1915 թվականի օգոստոսի 6-ին բրիտանական զորքերը վայրէջք են կատարել ծոցում և զինված գործողություններ սկսել ընդդեմ Օսմանյան կայսրության։

Ճակատամարտում անտանտյան զորքերը ծանր պարտություն են կրել և հեռացել Արևմտյան Թուրքիայից։ Այս առումով Սուվլայի ճակատամարտը հայտնի է, որպես վայր, ուր անիմաստ թափվել է բրիտանացի զինվորների արյուն։ Ճակատամարտին են նվիրված մի շարք բրիտանական և իռլանդական երգեր։ Դրանցից են «Մառախլապատ ցող» և «կամավոր սերժանտ» բալլադները։

Տես նաև
-------

* Գալիպոլիի ծովածոց
* Դարդանելի օպերացիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Çanakkale'den Yepyeni Bir Şarap Markası: 'Suvla'» (Turkish). Çanakkale'nin Rehberi. Վերցված է 2015 թ․ հուլիսի 28-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սուվլայի ծոց» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Թուրքիա**   **Եվրոպա**   **Աշխարհագրություն**
 |
**Ռոզա Բլոխ-Բոլագ** (անգլ.՝ Rosa Bloch-Bollag, հունիսի 30, 1880(1880-06-30), Ցյուրիխ, Շվեյցարիա - հուլիսի 13, 1922(1922-07-13), Ցյուրիխ, Շվեյցարիա), շվեյցարացի քաղաքական գործիչ և ակտիվիստ, որը, որպես շվեյցարական սոցիալիստական կուսակցության անդամ, 1918 թվականին արդյունավետորեն ղեկավարել է կանանց ցույցն ընդդեմ պարենային ապրանքների գների բարձրացման։ 1920 թվականին հանդիսացել է Շվեյցարիայի կոմունիստական կուսակցության հիմնադիր անդամներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Ռոզա Բլոխը ծնվել է 1880 թվականի հունիսի 30-ին Ցյուրիխում և հանդիսացել հացահատիկի վաճառական Բերտոլդ Բլոխի և Ջուլի Գուգենհայմի դուստրը։ Դաստիարակվելով աղքատ հրեա վաճառականի ընտանիքում՝ իր անկախությունն ստանալուց հետո (չափահաս դառնալուց հետո) նա աշխատել է որպես ոսկերչական խանութի ներկայացուցիչ։ Սկզբնապես անարխիստ լինելով՝ 1912 թվականին անդամագրվել է սոցիալիստական կուսակցությանը, սակայն հետագայում մարքսիստ դարձել։. Ապացուցել է, որ հանդիսանում է կին աշխատողների *Die Vorkämperin* ամսագրի հմուտ խմբագիր և ներկայացրել հոդվածներ, որոնք ոչ միայն քաղաքականապես գրավիչ էին, այլև շատ լավ էին մշակված։

Ամուսնացել է Շվեյցարիայի սոցիալական արխիվի տնօրեն Զիգֆրիդ Բոլագի հետ։

Լինելով խելացի և տաղանդավոր հռետոր՝ 1918 թվականի սկզբին միացել է Օլտենի գործողությունների կոմիտեի ձախ թևին ու ակտիվորեն ներգրավվել կանանց սոցիալիստական շարժման մեջ։ Նույն տարվա հունիսին կանանց արդյունավետ ցույց է կազմակերպել ընդդեմ սննդամթերքի գների բարձրացման ու իր պահանջները ներկայացրել գավառական խորհրդին։

Նույն 1918 թվականին դարձել է Սոցիալիստական կուսակցության կանանց հանձնաժողովի առաջին նախագահը։ 1921 թվականին սոցիալիստական կուսակցության փլուզումից հետո մյուս ձախթևայինների հետ դարձել է Կոմունիստական կուսակցության հիմնադիր անդամ։

Ռոզա Բլոխ-Բոլագը մահացել է 1922 թվականի հուլիսի 13-ին Ցյուրիխում, խպիպի վիրահատության ենթարկվելուց հետո։ Նրան հիշում են որպես Շվեյցարիայի բանվորական շարժման ամենաարդյունավետ կանանցից մեկի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  WeChangEd
2. 1 2 3 4  Historische Lexikon der Schweiz, Dictionnaire historique de la Suisse, Dizionario storico della Svizzera (գերմ.) — Bern: 2017.
3. 1 2 3 4 5 6 7  «Bloch [-Bollag], Rosa» (German). Historisches Lexikon der Schweiz. 2017 թ․ դեկտեմբերի 8. Վերցված է 2018 թ․ նոյեմբերի 19-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
4. 1 2  Spillmann, Anna (2018 թ․ նոյեմբերի 16). «Rosa Bloch, militante à facettes multiples» (French). Gauchebdo. Վերցված է 2018 թ․ նոյեմբերի 19-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
5. ↑  Rauber, André (2015 թ․ ապրիլի 3). «Héros et héroïnes du mouvement communiste suisse du 20ème siècle» (French). Parti Communiste Genevois. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հոկտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2018 թ․ նոյեմբերի 19-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ռոզա Բլոխ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Շվեյցարական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1050018230 · ISNI: 0000000433649412 · SUDOC: 162395418 · VIAF: 308192721 · WorldCat VIAF: 308192721 |

 |
**Հայֆայի Սուրբ Եղիա մարգարեի տաճար** (եբրայերեն՝ קתדרלת אליהו הנביא‎, արաբ․՝ كاتدرائية مار إلياس‎‎), կաթոլիկ եկեղեցի, որը գտնվում է Իսրայելի հյուսիսային հատվածում՝ Հայֆա քաղաքում։

Սուրբ Եղիա մարգարեի տաճարը համարվում է Հայֆայի գլխավոր տեսարժան վայրերից մեկը։ Այն պատկանում է Աքքայի եպիսկոպոսությանը։

Պատմություն
-----------

Տաճարի շինարարական աշխատանքները կատարվել են արաբ ճարտարապետ Սամիհ Աթալի նախագծմամբ։ Կառույցի շինարարական աշխատանքները սկսվել են 1938 թվականին և տևել մեկ տարի :

1939 թվականին տաճարը օծվել է, որպես Հայֆայի կաթոլիկ տաճար։ Աքքայի եպիսկոպոսության գլխավոր եկեղեցին հանդիսանում էր Հայֆայի Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին։

1947-1949 թվականների արաբա-իսրայելական պատերազմներից հետո այդ տարածքներում ապրող կաթոլիկները տեղափոխվել են Հայֆայի ստորին թաղամասը։ Անհրաժեշտություն է առաջացել կառուցել նոր եկեղեցի՝ կաթոլիկ համայնքի համար։

Ներկայում՝ Սուրբ Եղիա մարգարեի տաճարը Իսրայելի գլխավոր կաթոլիկ տաճարներից մեկն է։

Հայֆայի կաթոլիկ տաճարը կրում է քրիստոնեական եկեղեցու սուրբ Սուրբ Եղիա մարգարեի անունը։ Այն կատարում է Իսրայելի կաթոլիկ համայնքի միավորման պարտականություններ։ Եղիայի տաճարը միանգամայն տարբերվում է տեղի հուդդայական կրոնական կառույցներից։

Տես նաև
-------

* Երուսաղեմի տաճար
* Հայֆայի թատրոն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Սուրբ Եղիա մարգարեի հռոմեական կաթոլիկ տաճար, Հայֆա, Իսրայել
2. ↑  «Սուրբ Եղիայի տաճար՝ Աքքայի եպիսկոպոսություն». *catholicchurch-holyland.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 23-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 19-ին.
3. ↑  Daniels, Հեյքեր (2016 թ․ ապրիլի 27). *Աքքայի եպիսկոպոսություն* (անգլերեն). Lexington Books. ISBN 9781498515825.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սուրբ Եղիա մարգարեի տաճար» հոդվածին։ |
**Կլոդ Ռոբեր Ռիշ** (ֆր.՝ Claude Robert Rich; փետրվարի 8, 1929(1929-02-08)[…], Ստրասբուրգ - հուլիսի 20, 2017(2017-07-20)[…], Օրգեվալ), ֆրանսիացի դերասան։ Հիմնականում նկարահանվել է կատակերգական ժանրի կինոնկարներում։ Սեզար կինոմրցանակի դափնեկիր է։

Կենսագրություն
--------------

Կլոդ Ռիշը հաճախել է Շառլ Դյուլենի դերասանական կուրսերին, ի հակառակ ծնողների կամքի, ովքեր ցանկանում էին, որ նա դառնա ապահովագրական գործակալ։ Կուրսերն ավարտելուց հետո Ռիշը ընդունվել է Կոնսերվատորիա։ Կլոդ Ռիշի առաջնախաղը մեծ կինոյում եղել է «Մեծ մանյովրներ» ֆիլմում։ Մինչ 1960-ական թվականների սկիզբը Ռիշը զբաղեցրել է երկրորդ պլանի դերեր, մինչև Ժան Ռենուար նրան առաջաարկեց նկարահանվել «Ամրացված կապրալ» ֆիլմում, որտեղ նրա խաղընկերներն են եղել Ժան Պիեր Կասելը և Կլոդ Բրասյորը։

1963 թվականին Ժորժ Լոտները հրավիրել է Կլոդին՝ նկարահանվելու «Գանգստեր հորեղբայրները» ֆիլմում։ Այնուհետև նկարահանվել է Միշել Դևիլի «Այս երեկո կամ երբեք», Ժյուլեն Դյուվիվյեի «Սատանան և տասը պատվիրանները» և Ժան Պիեռ Մոկի «Մարգարտածաղկի զինակիցները» ֆիլմերում։

Միևնույն ժամանակ Ռիշը շարունակել է խաղալ թատերական ներկայացումներում, որոնց մի մասը գրել էր ինքը։

1980-ական թվականներին դերասանը ընդունել է միայն այն դերերի մարմնավորման առաջարկը, որոնց սցենարը գրավել է նրան։ 1992 թվականին արժանացել է Սեզար կինոմրցանակի՝ Էդուար Մոլինարոյի «Ընթրիք» ֆիլմի համար։

2000-ականներից սկսած սկսել է նկարահանվել է երկրորդ պլանի դերերում։ Նա նկարահանվել է «Դ'Արտանյանի դուստրը», «Սուրբ ծննդյաн կարկանդակ», Աստերիքսն ու Օբելիքսը։ Առաքելությունը՝ Կլեոպատրա և այլ ֆիլմերում։

2008 թվականին դերասանը «Աստծո վրա հույս դիր, իսկ ինքդ մի սխալվիր» ֆիլմի համար դարձյալ նոմինացվել է Սեզար կինոմրցանակի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Discogs — 2000.
2. 1 2 3 4  filmportal.de — 2005.
3. 1 2 3 4 5 6
4. 1 2 3 4  Fichier des personnes décédées
5. 1 2

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կլոդ Ռիշ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 5012869 · BNE: XX1492610 · BNF: 12721130h · GND: 129530131 · ICCU: NAPV082503 · ISNI: 000000012148660X · LCCN: nr97036954 · NKC: xx0181824 · NTA: 075217260 · NUKAT: n2008112127 · SUDOC: 056541120 · VIAF: 117006617 · WorldCat VIAF: 117006617 |

 |

 |
**Նիկոլայ Ավետիսի Ավետիսյան** (1922, Դդմաշեն, Նոր Բայազետի գավառ), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1942):

Կենսագրություն
--------------

Նիկոլայ Ավետիսյանը ծնվել է 1922 թվականին Սևանի շրջանի Դդմաշեն գյուղում։ 1941 թվականին ավարտել է ծննդավայրի միջնակարգ դպրոցը։

Խորհրդա-գերմանական պատերազմի հենց սկզբից կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ։ Պատերազմի չորս տարիներին ծառայել է 89-րդ դիվիզիայի սակրային գումարտակի հատուկ նշանակության դասակում, սկզբում շարքային, այնուհետև՝ դասակի հրամանատարի օգնական։ Թշնամու դեմ մղված մարտերին մասնակցել է 1942 թվականի օգոստոսից մինչև 1945 թվականի ապրիլի վերջը։ Երեք անգամ վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո վերադարձել է հարազատ զորամաս։ 1942 թվականին ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ 1943 թվականին Նովոռոսիյսկի մատույցների մարտերից մեկում մասնակցել է թշնամու կրակակետի ոչնչացմանը, հարձակման հատվածի ականազերծման և «լեզու» բերելու համար սերժանտ Ավետիսյանը պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Կերչի, Սևաստոպոլի շրջանում մղված մարտերում ցուցաբերած խիզախության համար պարգևատրվել է 2-րդ աստիճանի երկրորդ շքանշանով։ 1945 թվականին Օդեր գետի մատույցներում խիզախություն ցուցաբերելու համար պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի» 1-ին աստիճանի շքանշանով։

Պատերազմի ավարտից հետո Ավետիսյանը վերադարձել է հայրենի Դդմաշեն գյուղը։ Աշխատել է դպրոցում, ՀԼԿԵՄ Սևանի շրջկոմում։ Ավարտել է ՀԿԿ Կենտկոմին առընթեր կուսակցական երկամյա դպրոցը և Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ Հայրենի գյուղի միջնակարգ դպրոցում պատմություն և հասարակագիտություն է դասավանդել, զբաղվել է սովորողների ռազմահայրենասիրայկան դաստիարակության հարցերով։ Պարգևատրվել է Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության պատվոգրով։

Պարգևներ
--------

* Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Կիմ Ջի Յոն** (կորեերեն՝ 김지연 , մարտի 12, 1988(1988-03-12), Սեուլ, Հարավային Կորեա), կորեացի սուսերամարտիկ, օլիմպիական չեմպիոն, աշխարհի առաջնության գավաթակիր։

Կենսագրություն
--------------

Կիմ Ջի Յոնը սուսերամարտով սկսել է զբաղվել տասներեք տարեկանից, ընդ որում՝ իր կարիերայի սկզբում նա սկսել է սուսերամարտել վարժասուսերների օգնությամբ։ 16 տարեկանում Կիմը փոխեց իր զենքը սրով և դարձավ սուսերամարտիկ։

Թիմի կազմում Կիմը առաջին անգամ հայտնվել է 2006 թվականին, սակայն երկար ժամանակ չէր համարվում թիմի առաջնորդը՝ հայտնվելով ավելի հաջողակ սուսերամարտիկների ստվերում։

Կարիերա
-------

Կորեուհու առաջին լուրջ հաղթանակը եղել է Չինաստանում 2011 թվականին անցկացվող Ունիվերսիադայում, որտեղ նա ինչպես անհատական, այնպես էլ թիմային մրցույթներում ձեռք է բերել բրոնզե մեդալը։

Օլիմպիական խաղերից առաջ Կիմը լավ արդյունքներ է ցուցաբերում և Լոնդոնում կայացած Ամառային օլիմպիական խաղերում հայտնվում է համաշխարհային 5-րդ վարկանիշով։ Օլիմպիական մրցաշարում Կիմը հեշտությամբ հասավ կիսաեզրափակիչ, որտեղ նրա հակառակորդն էր Օլիմպիական կրկնակի չեմպիոն, ամերիկուհի Մարիել Զագունիսը։ Դաժան պայքարում կորեուհին ավելի ուժեղ դուրս եկավ՝ 15-13 հաշվով հաղթելով գործող չեմպիոնին։ Եզրափակչում Կիմը 15-7 հաշվով հաղթեց ռուս սուսերամարտիկ Սոֆյա Վելիկայային՝ դառնալով Հարավային Կորեայի պատմության մեջ առաջին կին օլիմպիական չեմպիոնը սուսերամարտից։

2013 թվականին Բուդապեշտում կայացած Սուսերամարտի աշխարհի առաջնությունում Կիմը նվաճեց առաջին հորիզոնականը։ Նույն թվականին Կազանում կայացած Ունիվերսիադայում կորեուհին անհատական մրցաշարում գրավեց երկրորդ տեղը, իսկ թիմային առաջնությունում կորեուհիները դարձան հաղթողներ։

2017 թվականի աշխարհի առաջնությունում կորեուհին դարձավ փոխչեմպիոն՝ զիջելով իտալուհուն։

2018 թվականին սուսերամարտի Գրան պրիի *«Московская сабля»* անհատական առաջնությունում գրավել է երրորդ հորիզոնականը։ Նույն թվականին կորեուհին դարձավ Սուսերամարտի աշխարհի առաջնության թիմային մրցախաղի բրոնզե մեդալակիր, իսկ մեկ ամիս անց նա նվաճեց Ասիական խաղերում երրորդ մրցանակը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  , SrDigitAll-. «GP de Órleans (França) - 10 e 11/02/2012 (Sabre Feminino) - Click Sports». *www.clicksports.com.br* (բրազիլական պորտուգալերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հուլիսի 27-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 11-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|last=`` (օգնություն)
2. ↑  «Result: South Korea's Kim Jiyeon wins individual sabre final». *Sports Mole* (բրիտանական անգլերեն). Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 11-ին.
3. ↑  Friday, Robert Lee The Korea Herald/Asia News Network; Aug 03; 2012. «Kim rises from underdog to champ». *news.asiaone.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ դեկտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2019 թ․ փետրվարի 11-ին. `{{cite web}}`: `|last3=` has numeric name (օգնություն)CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ким Джи Ён – օլիմպիական վիճակագրությունը *Sports-Reference.com* կայքում (անգլ.)
* Профиль на сайте FIE
* Kim Ji-yeon at BBC Sport
* Kim Ji-yeon at FIE

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Կիմ Ջի Յոն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | FIE |

 |
**Բուրգոսի տաճար** (իսպ.՝ Catedral de Burgos), Աստվածամոր տաճար Իսպանիայում։ Գտնվում է Բուրգոս գավառի համանուն քաղաքում։ Բուրգոսի արքեպիսկոպոսական թեմի Մայր տաճարն է։

Պատմություն
-----------

Բուրգոսի տաճար
Հիմնադրվել է 1221 թվականին որպես Կաստիլիայի թագավորության գլխավոր տաճար։ Շինարարությունն ավարտվել է 15-16-րդ դարերում։ Այդ ժամանակ ավելացվել է ճակատամասի սրածայր աշտարակներն ու մատուռները։ Համարվում է ամենացայտուն իսպանական գոթական տաճարը։ Նրա հսկայական կամարաշարը դարձավ իսպանալեզու աշխարհի տաճարների բաղկացուցիչ մասը (հատկապես Հարավային Ամերիկայում)։

Մայր տաճարի շինարարությունը սկսվել է 1221 թվականի հուլիսի 20-ին Կաստիլիայի Ֆերդինանդ 3-րդ թագավորի հրամանով հին ռոմանական տաճարի տեղում։ Խորանը բացվել է 1260 թվականին, որից հետո 200 տարի չեն տարվել շինարարական աշխատանքներ։ Տաճարի ավարտը վերագրվում է 1567 թվականին, երբ ավարտվեց հիմնական տանիքի սրածայր աշտարակի կառուցումը։ Գլխավոր տաճարի ճակատամասը, որի մեծ մասը կառուցվել է 12-րդ դարում, ուղղված է դեպի արևմուտք և նվիրված է Աստվածամորը։ Ամենահին ճակատամասը հարավայինն է (1230-ական թվականներ), որի վրա քանդակի տեսքով պատկերված է Քրիստոսը՝ շրջապատված առաքյալներով և հրեշտակներով։ Արևելյան աբսիդները կառուցվել են Վերածննդի ժամանակ (15-16-րդ դարերում)։

1919 թվականին տաճարում հողին հանձնեցին իսպանական ազգային հերոս Սիդ Կամպեադորին և կնոջը՝ Դոնյա Խիմենին։ Հենց այստեղ 2007 թվականին գտնվում է Տիսոնան՝ սուր, որը ենթադրվում է, պատկանում էր Էլ Սիդին։ 1984 թվականին տաճարը հայտարարվեց ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության հուշարձան։ 2012 թվականին թողարկվեց երկու եվրոանոց մետաղադրամ թողարկվեց ութ միլիոն օրինակով, որի վրա պատկերված է Բուրգոսի տաճարը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  2 Euro Burgos Cathedral. en.numista.com. Проверено 12 июня 2016.

Արտաքին հղումներ
----------------

* UNESCO: Բուրգոս քաղաքի Մայր տաճար Արխիվացված 2008-04-11 Wayback Machine
* Տաճարի պաշտոնական կայք(իսպ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բուրգոսի տաճար» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Սիտինի ռազմական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV11515076 · BNC: a1219332x · BNE: XX254306 · BNF: 11984602t · CiNii: DA11426354 · GND: 4069764-2 · ISNI: 000000012194253X · LCCN: n85191867 · SUDOC: 027904350 · VIAF: 152070691 · WorldCat VIAF: 152070691 |

 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Բաղդասարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Դնեպրիկ Սուրենի Բաղդասարյան** (սեպտեմբերի 29, 1929(1929-09-29), Ղարաքիլիսա, ԽՍՀՄ - 2009), ռազմական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1929 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Կիրովականում՝ զինվորականի ընտանիքում, ծագումնաբանորեն՝ Զանգեզուրի և Լոռու լեռնաշղթայից։ Դնեպրիկի պապը՝ Մկրտիչը, 1918 թվականին կազմակերպել էր իր հարազատ գյուղի՝ Կապանի շրջանի Ագարակ գյուղի ինքնապաշտպանությունը, ընդհանուր հրամանատարությունը Անդրանիկինն էր։ Հայրը՝ Սուրեն Բաղդասարյանը, սովետական բանակի կադրային սպա էր։ 1928 թվականին ծառայել է հայկական ազգային դիվիզիայում՝ կարմիր բանակի կազմում։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ նա եղել է 89-րդ Հայկական Թամանյան դիվիզիայի 400-րդ գնդի կոմիսար, հերոսաբար զոհվել Կրասնադարի շրջանի Գորբուզովայա Բալկա գյուղում։ 1943 թվականին փետրվարին հետմահու պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի շքանշանով։

Դնեպրիկ Բաղդասարյանը էքստեռնով ավարտել է դպրոցը և ընդունվել Գորկու Մեծ Հայրենական պատերազմի շքանշանի զենիթա-հրետանային ուսումնարանի Օդեսա քաղաքի մասնաճյուղը, որն ավարտել է 1950 թվականին։ Հետագայում սովորել է հրամանատարական դասընթացներ Գորկի քաղաքում։ 1954 թվականին ընդունվել է Բաքվի ընդհանուր զորքերի հրամանատարական զինվորական ուսումնարանը։ Զինվորական կարիերան սկսվել է հրետանային դասակի հրամանատարից, հետագայում եղել է գումարտակի հրամանատար, դիվիզիոնի հրամանատարի տեղակալ, դիվիզիոնի հրամանատար։ 1947-1970 թվականներին ծառայել է զենիթա-հրետանային և հետագայում՝ հրթիռային-հակաօդային զորքերի պաշտպանության զորքերում (ПВО) Գորկի, Օդեսա, Բաքու, Նիժնի Տագիլ քաղաքներում, հետագայում՝ Հեռավոր Արևելքում, Սախալին թերակղզում, Լատվիայում և Էստոնիայում։ 1970 թվականին զորացրվել է խորհրդային բանակից զինվորական համազգեստ կրելու իրավունքով։ 1970 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ որը գերազանց ավարտել է 1974 թվականին։ Երկար ժամանակ դասավանդել է Երևանի քիմիական տեխնիկումում՝ որպես զինղեկ։ 1989-1993 թվականներին ակտիվ մասնակցել է Արցախյան ազատամարտին, եղել ամենաթեժ կետերում։ 1991 թվականի ապրիլի 25-ին Արդարադատության նախարարությունը հաստատել է Հայաստանի Սպաների միության կանոնադրությունը, որի հիմնադիր նախագահ է ընտրվել Դնեպրիկ Բաղդասարյանը։ Այդ թվերից նա դասավանդել է իրավագիտություն Երևանի տնտեսաիրավագիտական համալսարանում։ Սովետական միության Սպաների միության պատվավոր անդամ է։

Աշխատություններ
---------------

Գրել և հրատարակել է բազմաթիվ ձեռնարկներ և գրքեր պետության և իրավունքի տեսության մասին, հայ ազգի կրոնական և էթնոմշակութային անցյալի հետ կապված աշխատություններ։ Մեծ ճանաչում բերեց ռուսերեն, հայերեն և անգլերեն լեզվով հրատարակված «Դիմակայություն» գիրք-հուշամատյանը, որը օբյեկտիվ, ճիշտ և բազմակողմանի պատմում է մեր հաղթանակած պատերազմի մասին։ Ռուս անալիտիկների կարծիքով՝ սա Հայաստանում առաջին գիրքն է, որն իր մեջ պարունակում է խորը զինվորական գիտելիքներ, օբյեկտիվ քաղաքական անալիզ և պատմում է հայ ազգի հերոսների մասին։

Պետական պարգևներ չունի։

Մահացել է 2009 թվականին, թաղված է Եռաբլուր պանթեոնում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դնեպրիկ Բաղդասարյանին նվիրված պաշտոնական կայք
**Հիլդա Գոբբի** (հունգ.՝ Gobbi Hilda, 6 հունիսի, 1913, Բուդապեշտ – 13 հուլիսի, 1988, Բուդապեշտ), կինոյի և թատրոնի հունգարացի դերասանուհի։ Կոշութի անվան մրցանակի դափնեկիր (1949), Հունգարիայի վաստակավոր արտիստ (1950)։ Հունգարացի կոմպոզիտոր, դիրիժոր և ջութակահար Ալայոշ Գոբբիի (1842-1932) թոռնուհին։

Կենսագրություն
--------------

Հիլդա Գոբբին ծնվել է 1913 թվականի հունիսի 3-ին Բուդապեշտում։ 1932 թվականից մինչև 1935 թվականը սովորել է Բուդապեշտի Դրամատիկական արվեստի ակադեմիայում, որն ավարտելուց անմիջապես հետո սկսել է աշխատել Ազգային թատրոնում։ Մասնակցել է հակաֆաշիստական շարժմանը, զբաղվել է բանվորների համար ներկայացումների կազմակերպմամբ։ Երբ 1945 թվականին գեներալ-մայոր Իվան Տերենտևիչ Զամերցևի համագործակցությամբ Բուդապեշտում կրկին բացվել է Ազգային թատրոնը, Հիլդա Գոբբին ակտիվ մասնակցություն է ունեցել թատերական կյանքին, շատ է ելույթ ունեցել բեմում։ 1957 թվականից դերասանուհին եղել է Աթիլլա Յոժեֆի թատրոնի դերասանուհի։ Նա եղել է Բուդապեշտում հունգարական թատերական արվեստի թանգարանի բացման նախաձեռնողը։ 1979 թվականին Հիլդա Գոբբին թոշակի է անցել, սակայն շարունակել է իր հասարակական գործունեությունը։ 1982 թվականին նա եղել է Յոժեֆ Կատոնայի թատրոնի հիմնադիրներից մեկը։

Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտը թատրոնում խաղացել է առավելապես կատակերգություններում ու ֆարսերում։ 1940-1950-ական թվականներին ընդլայնել է իր խաղացանկը։ Նրա լավագույն թատերական աշխատանքերից են Լյուբով Յարովայայի դերը Յոժեֆ Կատոնայի դերը Կոնստանտին Տրենյովի համանուն ստեղծագործության բեմադրության մեջ, Գերտրուդա թագուհու («Բանկ-բան», Յոժեֆ Կանտոնա), Նիլովնայի («Մայրը», ըստ Մաքսիմ Գորկու), «Վասա Ժելեզնովան» (ըստ Մաքսիմ Գորկու համանուն ստեղծագործության)։

Հիլդա Գոբբին նկարահանվել է «Պարոն ուսուցիչ Հանիբալը» (1956), «Դորոտյա» (1973) և այլ ֆիլմերում։ Քսան տարի շարունակ նա մասնակցել է «Սաբո ընտանիք» ռադիոհաղորդումների շարքի ստեղծմանը։ Իր կարիերայի ընթացքում Հիլդա Գոբբին խաղացել է մի քանի հարյուր թատերական դերեր։

Հիլդա Գոբբին մահացել է 1988 թվականի հուլիսի 13-ին Բուդապեշտում։ Թաղված է Ֆարկաշրետի գերեզմանատանը։

Իր կտակում դերասանուհին պատվիրել է իր ամառանոցը հանձնել Ազգային թատրոնին որպես Արվեստի տուն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  filmportal.de — 2005.
3. 1 2 3 4 5 6 7  *Г. Герасимова* Знакомьтесь: Хильда Гобби! // журнал «Огонёк». 1982
4. 1 2  Гобби Хильда // Театральная энциклопедия (под ред. П. А. Маркова). — М.: Советская энциклопедия, 1963. — Т. 2.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հիլդա Գոբբի» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · Find A Grave |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CONOR: 117568355 · GND: 1061261085 · ISNI: 0000000079031846 · LCCN: n85037748 · NSZL: 000000005345 · VIAF: 18644454 · WorldCat VIAF: 18644454 |

 |

 |
**Արծրուն Ստեփանի Գալստյան** (1925, Սամաղար, Հայաստան), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Արծրուն Գալստյանը ծնվել է 1925 թվականին, Էջմիածնի շրջանի Սամաղար գյուղում։ 1942 թվականին միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո զբաղվել է ուսուցչական աշխատանքով։ Գերմանա-խորհրդային պատերազմի ծանր օրերին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Կռվել է Գայի անվան «Երկաթյա դիվիզիա»-ի շարքերում։ Գալստյանը մասնակցել է մի շարք ճակատամարտերի, որոնցից մեկում ծանր վիրավորվել է, և բժիշկները ստիպված են եղել վիրահատել և հեռացնել նրա աջ ոտքը։

Տուն վերադառնալով աշխատանքի է անցել Սամաղարի դպրոցում։ 1952-1956 թվականներին սովորել է Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետում։ Որպես դասախոս աշխատել է «Գիտելիք» ընկերությունում։

Պարգևներ
--------

* Հայրենական մեծ պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
**Արշալույս Մնացականի Գյոզալյան** (1914, Չինչին, Հայաստան - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1943):

Կենսագրություն
--------------

Արշալույս Գյոզալյանը ծնվել է 1914 թվականին, Շամշադինի շրջանի Չինչին գյուղում։ Միջնակարգ կրթությունն ստացել է Բերդի դպրոցում։ 1935 թվականին Կամոյի քառամսյա ուսուցչական կուրսերն ավարտելուց հետո նշանակվել է Իջևանի շրջանի Սևքարի յոթնամյա դպրոցի դասվար և աշխարհագրության ուսուցիչ։ 1937 թվականին տեղափոխվել է Շամշադինի շրջան և ուսուցչական աշխատանքի նշանակվել Ղրղիի միջնակարգ դպրոցում։ Նույն ուսումնական տարում Գյոզալյանը ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական տեխնիկումը։ Այնուհետև աշխատել է շրջանի Մովսես գյուղի միջնակարգ դպրոցում։

1942 թվականին Գյոզալյանը զորակոչվել է բանակ։ Ծառայել է 409-րդ Հայկական դիվիզիայի 677-րդ հրաձգային գնդում, որի կազմում մասնակցել է Հյուսիսային Կովկասի համար մղված ահեղ մարտերին։ Մոզդոկի պաշտպանության մարտերից մեկում վիրավորվել է։ Ապաքինվելուց հետո ավարտել է կրտսեր հրամանատարական դպրոցը և նորից մեկնել ռազմաճակատ։ Արշալույսը մարտնչել է 2-րդ Ուկրաինական ռազմաճակատի 45-րդ բրիգադի կազմում։ 1943 թվականին Գյոզալյանը ռազմաճակատում ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ 1944 թվականի դեկտեմբերի 27-ին մարտկոցի հրամանատարի հրամանով Գյոզալյանի դիվիզիան խճուղին պահելով, թշնամուն ետ են շպրտել։ Հրամանատարության առաջադրանքը գերազանց կատարելու համար Գյոզալյանը պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։

Գերմանա-խորհրդային պատերազմի ավարտից հետո Գյոզալյանը զորացրվել է բանակից և անցել մանկավարժական աշխատանքի շրջանի Պառավաքարի միջնակարգ դպրոցում։ Աշխատանքին զուգընթաց սովորել է Թբիլիսիի Պուշկինի անվան երկամյա մանկավարժական ինստիտուտում և այն ավարտել է 1958 թվականին։ Գյոզալյանը Չինչինի դպրոցում դասավանդել է կենսաբանություն և եղել է ուսումնափորձնական հողամասի վարիչ։ Գյոզալյանը պարգևատրվել է մեդալներով, պատվոգրերով և դիպլոմներով։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982: