**Լորենցո Լոտտո**  (իտալ.՝ Lorenzo Lotto, 1480[…], Վենետիկ, Վենետիկի հանրապետություն - 1556, Լորետո, Անկոնա, Մարկե, Պապական մարզ), վենետիկյան խոշոր գեղանկարիչներից մեկը։ Արվեստում և հոգևոր ոլորտում փոխզիջման չգնացող Լորենցո Լոտտոն ապրել է անհանգիստ կյանք և հաճախ է ունեցել նյութական դժվարություններ։ Չենթարկվելով իշխող ոճերին, Լոտտոն ճանապարհորդում է՝ փնտրելով պատվիրատուներ, որոնք կկարողանային հասկանալ և գնահատել իր աշխատանքները։ Կարճ հաջողությունից հետո նա մոռացվեց, իսկ Վենետիկում ծաղրի ենթարկվեց։

19-րդ դարի ավարտին (1895) Լոտտոն նորից ճանաչվեց լայն հասարակության կողմից արվեստաբան Բեռնարդ Բերենսոնի կողմից։ Բերենսոնի կարծիքով՝ «16-րդ դարը հասկանալու համար Լոտտոյին ճանաչելը նույնքան կարևոր է, որքան Տիցիանին»։

Լոտտոյի կենսագրության և ստեղծագործական ուղու վերակագնումը հիմնված է նրա նամակագրության վրա, հատկապես՝ Բերգամո մեկնելու հետ կապված։ Իր շատ աշխատանքներ Լոտտոն ստորագրում և թվագրում էր։

Կենսագրություն
--------------

Լորենցո Լոտտոն ծնվել է 1480 թվականին Վենետիկում և այնտեղ անց է կացրել իր մանկությունն ու երիտասարդությունը։ Վենետիկում նա ստացել է իր նախնական գեղագիտական կրթությունը։ Ջորջո Վազարին գրում է, որ «որոշ ժամանակ Բելլինիին ընդօրինակող Լոտտոն, ի վերջո հարեց Ջորջոնեի ոճին»։ Լոտտոյի ստեղծագործությունների հետազոտողները, սակայն, գտնելով նմանություն երկու նկարիչների վաղ աշխատանքների ոճի մեջ՝ ենթադրում են, որ նա եղել է Ալվիզե Վիվարինիի աշակերտը։ Բայց Բելլինին լինելով ճանաչված և նշանակալի վենետիկյան վարպետ՝ ունեցել է իր ազդեցությունը Լոտտոյի վրա։ 
Երիտասարդ նկարիչը հնարավորություն ուներ ծանոթանալու նաև իր ժամանակի հյուսիսային գեղանկարչության հաջողություններին. 1494-1495 թվականներին, (հնարավոր է) նաև 1506—1507 թվականներին, Վենետիկում է գտնվել Դյուրերը, իսկ գերմանացի գեղանկարչի փորագրությունները ստացել էին լայն տարածում Ալպերից դեպի հարավ։ Հնարավոր է Լոտտոն Դյուրերից ընդօրինակել է դետալների ռեալիստական պատկերումը, և միաժամանակ՝ գերբնական երևույթների խանդավառությունը։ Պայծառ լույսը, փայլող գույները, հստակ ուրվագծերը Լոտտոյի ստեղծագործություններում հյուսիսային գեղանկարչությանը բնորոշ հատկանիշներ են։ Ոճն այնպիսի նկարիչների, որոնցից է Չիմա դա Կոնելյանոն, Լոտտոյին ավելի մոտ է, քան Ջորջոնեի, Բելլինիի և նրա աշակերտների գեղանկարը՝ մեղմ լույսով պարուրված եզրագծերով։

### Տրևիզո

Անառակության և առաքինության այլաբանություն, 1505
1503-1504 թվականների միջև Լոտտոն առաջին անգամ որպես գեղանկարիչ հիշատակվում է Տրևիզոյում, որտեղ նա ստանում է իր առաջին կարևոր պատվերը և ճաշակում առաջին հաջողությունը։ Գավառական քաղաքի մշակութային կյանքը պտտվում էր եպիսկոպոս Բեռնարդո դե Ռոսսիի բակում, որը լրացնում էին գիտնականներ ու գեղանկարիչներ։ Եպիսկոպոսի դիմանկարը[it], իրականացված Լոտտոյի կողմից 1505 թվականին, իր «սուր պսիխոլոգիզմով գուշակում է ապագայի պատկերը»։ Դե Ռոսսիի նկարի համար Լոտտոն ստեղծեց բարդ «կափարիչ» այլաբանություն, նման «Ողջախոհության այլաբանությանը[it]», նույնպես նկարված մոտ 1505 թվականին, լի առեղծվածային սիմվոլներով։

Տիրամայրը Ռոսարիում
Տրեվիզոյին մոտ Տիվերոնի Սուրբ Քրիստինայի եկեղեցու համար Լոտտոն 1505 թվականին ստեղծեց խորան[it]։ Խորանի կենտրոնական մասում ներկայացված է Մարիամ Աստվածածինը նորածնի հետ, շրջապատված սրբերով, Աստվածածնի ներկայացման ձևը, այսպես կոչված *Սուրբ զրույց*։ Անտարակույս է այդ բեմական կերպարի կապը Բելլինիի «Սբ. Զաքարիայի եկեղեցական բեմի» և Ջորջոնեի «Կաստելֆրանկոյի խորանի» հետ։ Ավանդական պատկերագրությունը Լոտտոյի մոտ ստանում է նոր զարգացում։ Նկարիչը նահանջում է *Սուրբ զրույցի* սովորական մեկնաբանությունից։ Հայացքները, որոնցով փոխանակվում են պերսոնաժները, նրանց ժեստերը, կրում են անհանգստություն, ինչը ամրապնդվում է սառը լույսով և կտրուկ եզրագծերով։

«Մարիամի մահը[it]» Ազոլոյի տաճարի համար և «Երիտասարդի դիմանկարը», (Արվեստի պատմության թանգարան (Վիեննա), Վիեննա) 1506 թվականին դարձան Լոտտոյի վերջին աշխատանքները Տրեվիզոյում։

### Մարկե և Հռոմ

Տիրամայրը մանկան հետ
Մի քանի տարիների ընթացքում նշանակալի հեղինակություն վաստակած նկարիչը 1506 թվականին դոմինիկյանների կողմից հրավիրվում է Մարկե Ռեկանատի։ Այդ վանականի կարգի հետ նա կապ է պահպանում մինչև իր օրերի վերջը։ 1508 թվականին Լոտտոն ավարտում է մեծ նախասրբի կերպարը Սրբ. Դոմենիկ եկեղեցու համար Ռեկանատիում (ներկայումս պահվում է քաղաքային պատկերասրահում)։ Աշխատանքն ամփոփում է Լոտտոյի առաջին ստեղծագործությունների շարքը, նկարիչը դառնում է հասուն վարպետ։

Տրեվիզո կարճ վերադարձից հետո, 1509 թվականին Հուլիոս II-ի կանչով նա ուղևորվում է դեպի Հռոմ, որպեսզի մասնակցի Վատիկանի առաքելական պալատի նախշազարդմանը։ Այստեղ նա աշխատում է Սոդոմայի և Բրամանտինոյի հետ, զարդանախշերը սակայն ոչնչացվեցին, քանի որ պահանջվեց տեղ ազատել Ռաֆայելի ստեղծագործությունների համար։

Որոշակի վստահությամբ կարելի է հռոմեական շրջանին դասել «Զղջացող Սուրբ Իերոնիմ[it]» գեղանկարը (1509, Սուրբ Հրեշտակի ամրոց), այդ թեմային նկարիչը անդրադարձել է 1506 թվականին (այդ նկարում արվեստաբանները նկատում են Գերմանիայի և Նիդերլանդների արտահայտչականության ազդեցությունը)։ Հռոմեական տարբերակը տարբերվում է իր ավելի պակաս «հյուսիսային», լուսավոր, բայց միաժամանակ հուզումնալի մարդակերպ ծառերով բնապատկերով։

Նկարչի ավելի ուշ նկարներից դատելով, նա եղել է Պերուջայում և Ֆլորենցիայում, որտեղ ծանոթացել է Պիետրո Պերուջինոյի և Ռաֆայելի ստեղծագործություններին։ Լոտտոն վերադառնում է Մարկե, ինչը հայտնի է պայմանագրից՝ կնքված 1511 թվականի հոկտեմբերի 18-ին նկարչի և Բարի Հիսուս Եղբայրության Էզի միջև։ Լոտտոն պարտավորվում է նկարել «Խաչից հանումը» Սուրբ-Ֆլորիանո եկեղեցու համար (ներկայումս գեղանկարը պահպանվում է տեղական գեղարվեստի պատկերասրահում)։

### Բերգամո (1513—1526)

Սուրադիի ճառը Տրեսկոյում, Սբ. Կլարա
1513 թվականին Լոտտոն հաջողությամբ դիմակայում է մրցույթը այլ գեղանկարիչների հետ, ինչի արդյունքում Բերգամոյի դոմինիկյանների կողմից ընտրվում է իրականացնելու իրենց եկեղեցու (Chiesa dei Santi Domenico e Stefano) նախագահի կերպարը։ Նկարիչը ժամանում է քաղաք, որտեղ անցնում է նրա կյանքի ամենահանգիստ ու արգասաբեր տարիները։ Ռոբերտո Լոնգիի կարծիքով Լոտտոն, ինչպես և Մորետտոն, Սավոլդոն և Մորոնին

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | … Տալով իր տուրքը „grand goût" դարին, անտիկյան կողմնորոշվածությամբ, որն արտացոլված է Ռաֆայելի, Միքելանջելոյի կամ Տիցիանի ստեղծագործություններում, շարունակում է շարժվել այլ ուղիով և ի շնորհիվ իր ավելի արտահայտված մարդկայնության, ավելի բարեպաշտության, ավելի ճիշտ ու մանրազնին մտածված կոլորիտի <…>, պահպանել է մարդկանց և իրերի բնությունը լավագույնս հասկանալու տրամադրվածությունը, իսկ դա հավասարազոր է ինչպես անդեմ ամբոխին լուծվելու կարողությանը, այնպես էլ չտրորված ճանապարհով ինքնուրույն քայլելու հնարավորությանը՝ առանց միֆոլոգիագան ազդեցության |  |

1524 թվականին Լոտտոն պատվեր ստացավ Բերգամոյի հայտնի ընտանիքի ներկայացուցիչ կոմս Ջովաննի Բատտիստա Սուարդիից՝ զարդանախշելու ընտանեկան առանձնատան ժամատունը Տրեսկոյում։ Սուարդի Քրիստոսի մատուռի որմնանկարը խաղողի վազի պատկերով մրցակցում է «իր միջնադարյան սիմվոլիկայի առեղծվածային տարօրինակությամբ»։ Տեսարանները Սրբեր Վարվառայի, Կլարայի, Բրիգիտտայի վարքից համակցվում են Մարգարեների և Գուշակուհիների պատկերների հետ, որոնք կանխագուշակում էին Քրիստոսի հանդիսավոր հաղթանակի մասին։ Սուրբ Կլարայի և Վարվառայի վարքի իրադարձությունները Լոտտոն Մեմլինգի նման (տես «Քրիստոսի չարչարանքները») մանրամասնորեն տեղակայել է ժամանակակից քաղաքային միջավայրում։

Ստեղծելով Սուրբ Բրիգիտտայի որմնանկարը, Լոտտոն, հետևելով ժամատան ինտերիերին (որտեղ պատերին կան երկու պատուհան և մեկ դուռ), ստիպված էր բաժանել այն երեք մասի։ Դրանցից յուրաքանչյուրին ներկայացված է մի քանի հատվածներ սրբի կյանքից։

Մի քանի աշխատանքներ
-------------------

* «Տիրամայրը նորածնի և մարտիրոսի Սբ. Պետրոսի հետ», 1503, Կոպադիմոնտե թանգարան, Նեապոլ
* «Եպիսկոպոս Բեռնարդո դե Ռոսսիի դիմանկար», 1505, Կոպադիմոնտե թանգարան, Նեապոլ
* «Այլաբանական կոմպոզիցիա», 1505, Վաշինգտոն
* «Նավթի լամպով երիտասարդի դիմանկար», մոտ. 1506, Արվեստի պատմության թանգարան, Վենա
* «Տիվերոնի խորան», 1506, Սուրբ Քրիստինա եկեղեցի, Տրեվիզո
* «Անհայտ երիտասարդի դիմանկար», 1506, ՈՒֆիցցի, Ֆլորենցիա
* «Քրիստոսի ողբումը», 1508, Կոմունալե պատկերասրահ, Ռեկանատի
* «Բազմապատկեր Ռեկանատիից», 1508, Ամառանոց, Ռեկանատի
* «Խորան Մարտինենգո», 1516, Բերգամո
* «Լյուչիա Բրեմբատիի դիմանկար», մոտ 1518, Կարրարի ակադեմիա, Բերգամո
* Խորան «Տիրամայրը գահին սրբերի հետ», 1521, Սբ. Բեռնարդոյի եկեղեցի, Բերգամո
* «Սբ. Եկատերինայի միստիկ նշանադրությունը», 1523, Կարրարի ակադեմիա, Բերգամո
* «Դրվագներ Սբ. Վարվառայի կյանքից», որմնանկար 1524-1525 թթ. (Բերգամոյից ոչ հեռու)
* «Ճանապարհ դեպի Գոլգոֆու», 1526, Լուվր, Փարիզ
* «Առյուծի ոսկե թաթով անծանոթի դիմանկար», 1527, Արվեստի պատմության թանգարան, Վենա
* «Քրիստոսը և մեղսագործուհին», 1529, Լուվր, Փարիզ
* «Անդրեո Օդոնեի դիմանկար», 1527, Թագավորական հավաքածու, Լոնդոն
* Խորան «Սբ Նիկոլայը Բարիից փառքի մեջ», 1529, Եկեղեցի Սամտա Մարիա դե Կարմինե, Վենետիկ
* «Տիրամայրը մանկան, Սբ. Եկատերինայի և Թովմաս առաքյալի հետ», 1530, Արվեստի պատմության թանգարան, Վենա
* «Տիրամայրը մանկան և երկու հրեշտակների հետ», Պուշկինի անվան գեղարվեստի թանգարան, Մոսկվա
* «Գրքով երիտասարդի դիմանկար», մոտ. 1530, Ակադեմիայի պատկերասրահ, Ֆլորենցիա
* «Լուկրեցիա Վալյե», 1535, Ազգային պատկերասրահ (Լոնդոն)
* «Մարսիկիո Կազոտտը կնոջ և հրեշտակի հետ», 1533, Պրադո, Մադրիդ
* «Հովիվների խոնարհումը մանուկ Քրիստոսի առաջ», մոտ. 1534, Պատմության և արվեստի պետական թանգարան, Բրեշիա
* «Ճարտարապետի դիմանկար», 1533 (?), մասնավոր հավաքածու
* «Ավետում», 1535, Կոմունալե պատկերասրահ, Ռեկանատի
* «Սբ. Քրիստափորը Սբ. Ռոհոմի և Սբ. Սեբաստիանի հետ», 1535, Առաքելական պալատ, Լորետո

Պատկերասրահ
-----------

* Մեսսեր Մարսիլիոն կնոջ հետՄեսսեր Մարսիլիոն կնոջ հետ
* Արվեստի պատմության թանգարան (Վիեննա)Արվեստի պատմության թանգարան (Վիեննա)
* Լուկրեցիա (Տիկնոջ դիմանկար),մոտ.1533,Լոնդոնի ազգային պատկերասրահ,ԼոնդոնԼուկրեցիա (Տիկնոջ դիմանկար),մոտ.1533,Լոնդոնի ազգային պատկերասրահ,Լոնդոն
* Պիետա. (Պոլիպտիխ, Ռեկանատի), 1508, քաղաքային պատկերասրահ, Ռեկանատի (Մաչերատա)Պիետա. (Պոլիպտիխ, Ռեկանատի), 1508, քաղաքային պատկերասրահ, Ռեկանատի (Մաչերատա)

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  MutualArt.com — 2008.
3. 1 2  Trove — 2009.
4. 1 2 3 4
5. 1 2 3 4
6. 1 2 3
7. 1 2  Bernard Berenson — Lorenzo Lotto, Abscondita 2008.
8. ↑  Жермен Базен. История истории искусства. От Вазари до наших дней. с 183
9. 1 2 3  Zuffi, cit. pag. 8.
10. ↑  Как указано в его завещании от 25 марта 1546 года.
11. ↑  Giorgio Vasari, Vite de' più eccellenti pittori, scultori e architetti
12. 1 2  Zuffi, cit. pag. 9.
13. ↑  Дзуффи С. Большой атлас живописи. 1000 лет изобразительного искусства. с. 126
14. ↑  De Vecchi-Cerchiari, cit. pag. 181.
15. ↑  De Vecchi-Cerchiari, cit. pag. 182.
16. 1 2 3 4  Zuffi, cit. pag. 10.
17. ↑  См. Бенуа. История живописи… с. 387
18. ↑  Лонги Р. От Чимабуэ до Моранди. с. 258
19. ↑  Zuffi, cit. pag. 12.
20. ↑  *Бенуа А.* История живописи всех времён и народов. — М.: ОЛМА-ПРЕСС, 2002. — Т. 2. — С. 394.(Бенуа, с. 394)
21. ↑  Zuffi, cit. pag. 13.