**Պյոտր Մոգիլա** (աշխարհիկ անունը՝ **Պյոտր Սեմյոնովիչ Մոգիլա** կամ **Պետրու Մովիլե**, ռումիներեն՝ Petru Movilă, դեկտեմբերի 31, 1596(1596-12-31), Սուչավա, Մոլդովական իշխանություն - հունվարի 1, 1647(1647-01-01), Կիև, Կիևի վոեվոդություն, Մալոպոլյան պրովինցիա, Լեհական թագավորության թագ, Ռեչ Պոսպոլիտա), Ուկրաինական եկեղեցու առաջնորդ, Կոստանդնուպոլսի ուղղափառ եկեղեցու եպիսկոպոս, Կիևի, Գալիցիայի և Համայն Ռուսիո մետրոպոլիտ, Կոստանդնուպոլսի գահի էկզարխ, Վալախիայի (հետագայում Մոլդավիա) տիրակալի որդին և հնագույն Վալախական բոյարների ընտանիքի ներկայացուցիչ Մովիլեն։

Մոգիլայի աշխատանքի շնորհիվ ուղղափառ կյանքը վերսկսվեց Կիևի հնագույն եկեղեցիներում, այդ թվում՝ Սուրբ Սոֆիայի տաճարում։ «1632 թվականին նա Լեհաստանի թագավոր Վլադիսլավ IV-ից ճանաչում է ստացել միութենականներից անկախ ուղղափառ եկեղեցու գոյության մասին»[1]: Նրա մասնակցությամբ հիմնադրվել է Ուկրաինայի ամենամեծ կրթական կենտրոնը՝ Կիև-Մոհիլա ակադեմիան։

2005 թվականի դեկտեմբերի 8-ին պատրիարք Ալեքսի II-ի օրհնությամբ մետրոպոլիտ Պյոտրի անունը ներառվել է Ռուս ուղղափառ եկեղեցու օրացույցում։ Հիշատակի օրը, ըստ Ռուս Ուղղափառ Եկեղեցու օրացույցի, դեկտեմբերի 31-ին (հունվարի 13-ին)։

Կենսագրություն
--------------

Նրա հայրը՝ Սիմեոն Մոգիլան (Մովիլե) նախ եղել է Վալախիայի (1601-1607), ապա Մոլդովայի (1607-1609) կառավարիչը։ 1612 թվականին Մոգիլաները, կառավարումը ստանձնած Կանտեմիր-Մուրզայից իրենց պարտությունից հետո, ստիպված եղան փախչել Ռեչ Պոսպոլիտա, որտեղ նրանք ունեին ուժեղ և հարուստ ազգականներ։ Սիմեոնի զարմուհին՝ Ռայնա Մոգիլյանկան, Միխայիլ Վիշնևեցկիի կինն էր, նրան պատկանում էր Ուկրաինայի գրեթե ողջ ձախ ափը։ Այստեղ *Մովիլե* ազգանունը դարձրել են *Մոգիլա*։

Լվովի եղբայրական դպրոցում Պյոտրը կրթություն է ստացել ուղղափառ ոգով։ Կրթությունն ավարտել է արտասահման մեկնելով, որտեղ դասախոսությունների է հաճախել տարբեր համալսարաններում։ Նա հիանալի տիրապետում էր լատիներենին։ Սկզբում Պյոտրը Ռեչ Պոսպոլիտայի սպա էր, մասնակցել է Խոտինի ճակատամարտին, բայց հավանաբար Կիևի մետրոպոլիտ Յոբ Բորեցկու ազդեցության տակ որոշել է հոգևորական դառնալ։

1627 թվականին նա ընտրվել է Կիև-Պեչերսկի Լավրայի վարդապետ, որն ուղղակիորեն ենթարկվում էր Կոստանդնուպոլսի պատրիարքին, բայց ոչ Կիևի մետրոպոլիտին և կրում էր «մեծ վարդապետի» տիտղոսը։ Մետրոպոլիտ Հոբ Բորեցկին մահից հետո իր գրադարանը կտակեց Պյոտրին և նշանակեց նրան կտակակատար։ Պյոտրի վարդապետության ժամանակ թշնամություն առաջացավ նրա և Հոբ Բորեցկու իրավահաջորդի՝ Իսայա Կոպինսկու միջև։

Այս առճակատումը կարող էր պատճառ հանդիսանալ, որ Պյոտրը ձեռնարկեր Կիևում նոր ուղղափառ կրթական կենտրոնի հիմնումը, չնայած արդեն գոյություն ունեցող Կիևի եղբայրական դպրոցին։

Պյոտր Մոգիլան «Ռուսաստանի հազարամյակ» հուշարձանին, Մեծ Նովգորոդ
1632 թվականին Մոգիլան Վարշավայի Սեյմում կիևացիների մի մասի ներկայացուցիչն էր՝ Լեհաստանի թագավոր Վլադիսլավ IV-ի ընտրության ժամանակ։
1633 թվականի ապրիլի 28-ին, Սուրբ Թովմասի շաբաթում, Պյոտրն իրեն հռչակեց մետրոպոլիտ իր հետևորդների ժողովում[3]: Նրա ձեռնադրությունը ղեկավարում էր Լվովի եպիսկոպոսը, օգտագործելով Կոստանդնուպոլսի պատրիարք Երեմիա Տիսարովի էքսարխի հեղինակությունը։ Այնուհետև մետրոպոլիտը մեկնեց Կիև, որտեղ նրան դիմավորեցին երկու պանեգիրիկներով՝ Լավրի եղբայրներից և եղբայրական դպրոցից։

1633 թվականի ապրիլին Պյոտր Մոգիլան Կոստանդնուպոլսի պատրիարք Կիրիլ Լուկարիսից ստացավ «Կոստանդնուպոլսի Սուրբ Առաքելական Աթոռի Էքսարխի» օրհնությունն ու կոչումը։
Լեհական թագավորի համաձայնությամբ վանքերը և տաճարները վերադարձվեցին Ուղղափառ եկեղեցուն, ներառյալ Սուրբ Սոֆիայի տաճարը և Վիդուբեցկի վանքը։ Վերականգնել և կառուցել է Բերեստովի հնագույն Ամենափրկիչ եկեղեցին, ինչպես նաև Երեք սրբերի եկեղեցին, որը տվել է Եղբայրական վանքին։ 1635 թվականին մետրոպոլիտ Պյոտրի հրամանով Տասանորդի եկեղեցու ավերակները պեղվել են մաքրվել են։

Մոգիլան հատուկ ուշադրություն է դարձրել Կիևի եղբայրության դպրոցին, որն այժմ կոչվում է *Մոգիլյանսկայա*։ 1632 թվականին Կիևի եղբայրական դպրոցը միավորվել է Կիևի Պեչերսկի Լավրայի դպրոցի հետ։ Միավորումից հետո դպրոցները վերակազմավորվեցին բարձրագույն ուսումնական հաստատության՝ Կիև-Մոգիլա կոլեգիայի, որը 1701 թվականին վերանվանվեց Կիև-Մոգիլայան ակադեմիա։ Կիև-Մոգիլայան քոլեջը դարձավ առաջին բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը արևելյան սլավոնական երկրներում։

Սուրբ Պյոտրը հանկարծամահ եղավ 1646 թվականի վերջին գիշերը՝ 1647 թվականի հունվարի 1-ին։ Սուրբ Պյոտրի մարմինը Կիևի Պեչերսկի Լավրայից տեղափոխվել է Սուրբ Սոֆիայի տաճար։ Մարտի 9/22-ին մետրոպոլիտի աճյունը, որն այս բոլոր ամիսների ընթացքում չեն ենթարկվել քայքայման, ամփոփվել է նրա կողմից նշված վայրում՝ Պեչերսկի Լավրայի Վերափոխման տաճարում։ 
Մետրոպոլիտ Պյոտրի մարմինը այդտեղ է մնացել մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ 1941 թվականի նոյեմբերին պայթեցվեց Մեծ Լավրայի եկեղեցին։ Պայթուցիկները տեղադրվել են Մետրոպոլիտի թաղման վայրի մոտ։ Մնացորդներով դագաղն ամբողջությամբ ավերվել է, պահպանվել են միայն արծաթե թիթեղներ՝ ընտանեկան զինանշանով և էպատաժով, որոնք հայտնաբերվել են 1982 թվականին Վ. Խարլամովի գլխավորած հնագիտական ​​արշավախմբի կողմից կատարված պեղումների ժամանակ։

Պաշտամունք
----------

Պյոտր Մոգիլայի կյանքի ընթացքում, ինչպես նաև նրա մահից անմիջապես հետո, նրա պատվին ստեղծվեցին պանեգիրներ և քարոզներ, որոնք փառաբանում էին նրան և երգում էին սրբազանի գործերը։ 17-րդ դարից ի վեր 12 տարբեր տեքստեր հայտնի են հին ուկրաիներեն, հին լեհերեն և լատիներեն։ Դրանց հեղինակների թվում են Լավրայի տպարանի տպագրիչներ, Կիև-Մոգիլա կոլեգիայի ուսուցիչներ և ուսանողներ, ինչպես նաև այնպիսի հայտնի գրողներ և գործիչներ, ինչպիսիք են Պամվա Բերինդան, Տարասի Զեմկան, Սոֆրոնի Պոչասկին, վանական Ջոզեֆ Կալիմոնը, եպիսկոպոս Թեոդոսիոս Վասիլևիչ Բաևսկին, արքեպիսկոպոս Լազար Բարանովիչը և վանահայր Էնթոնի Ռադիվիլովսկին։ Նրանց ստեղծագործություններում, մետրոպոլիտին փառաբանելու համար, օգտագործվում են մակդիրներ և համեմատություններ, որոնք ընդգրկում են Մոգիլաների ընտանիքի զինանշանի պատկերների խորհրդանշական մեկնաբանությունը, արևի անալոգիաները և բնական գիտության ոլորտի այլ երևույթները, հին դիցաբանության կերպարները, զանազան ընդհանրություններ անվան և աստվածաշնչյան պատկերների ու սյուժեների հետ։ Այս աշխատությունները վկայում են 17-րդ դարի ուկրաինական եկեղեցական և մշակութային գործիչների մոտ մետրոպոլիտի նկատմամբ հատուկ վերաբերմունքի մասին։

Սրբադասում
----------

Պյոտր Մոգիլայի սրբադասման նյութերը, որոնք ներկայացվել են Կիևի միտրոպոլիտ Վլադիմիրի (Սաբոդանի) կողմից և պատրաստվել են Խարկովի և Բոգոդուխովի մետրոպոլիտ Նիկոդիմի (Ռուսնակ) կողմից, երկու անգամ (1966 թվականի սեպտեմբերի 3-4 և հոկտեմբերի 25) դիտարկվել են Մոսկվայում՝ Ռուս ուղղափառ եկեղեցու սրբերի սրբադասման սինոդալ հանձնաժողովի կողմից :

Երկու ժողովներում էլ՝ քսանվեցերորդ և քսանութերորդ, հանձնաժողովը որոշեց մերժել՝ սրբադասման համար ներկայացված անբավարար նյութերի պատճառով։ Հանձնաժողովի հոկտեմբերի 25-ի եզրակացության մեջ ասվում է․

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Հանձնաժողովը միաձայն հանգել է հետևյալ եզրակացության՝ ներկայացված նյութերն այս պահին անբավարար են մետրոպոլիտ Պյոտրի սրբադասման համար։ Ո՛չ Մետրոպոլիտի աստվածաբանական ժառանգությունը, ոչ էլ նրա արքեպիսկոպոսական գործունեությունը բավարար հիմքեր չեն տալիս նրան՝ որպես սուրբ փառաբանելու համար։ Դրական գնահատելով Մետրոպոլիտի կրթական գործունեությունը՝ հանձնաժողովը միևնույն ժամանակ նյութերում չգտավ տեղեկություններ Պյոտրի անձնական արդարության, ինչպես նաև նրա հրաշագործությունների և ժողովրդական մեծարանքի և երկրպագության մասին |  |

Կիևում 1996 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Մոսկվայի պատրիարքության ուկրաինական ուղղափառ եկեղեցու Սուրբ Սինոդը սրբադասեց մետրոպոլիտ Պյոտր Մոգիլային։ Կարծիք կա, որ սրբադասումը տեղի է ունեցել հապճեպ և հակառակ Ռուս Ուղղափառ Եկեղեցու Սինոդալ հանձնաժողովի որոշման։

2005 թվականի դեկտեմբերի 8-ին պատրիարք Ալեքսի II-ի օրհնությամբ մետրոպոլիտ Պետրոսի անունը ներառվել է Ռուս ուղղափառ եկեղեցու օրացույցում։ Այդ ժամանակվանից ի վեր մետրոպոլիտ Պյոտրը համարվում է համառուսաստանյան սուրբ։ Հիշատակի օրը, ըստ Ռուս ուղղափառ եկեղեցու օրացույցի, դեկտեմբերի 31-ն է (հունվարի 13). В его память Украинская православная церковь учредила орден Святителя Петра Могилы։ Նրա հիշատակին Ուկրաինական ուղղափառ եկեղեցին սահմանել է *Սուրբ Պյոտր Մոգիլայի շքանշան*։

Հիշատակ
-------

* Պյոտր Մոգիլա, Փորագրություն, Լ․ Օսիպով, 1842Պյոտր Մոգիլա, Փորագրություն, Լ․ Օսիպով, 1842
* Ուկրաինայի փոստային նամականիշ՝ թողարկված մետրոպոլիտի 400-ամյա հոբելյանի առիթով, 1996 (№ 194, Փոստային նամականիշների կատալոգ)Ուկրաինայի փոստային նամականիշ՝ թողարկված մետրոպոլիտի 400-ամյա հոբելյանի առիթով, 1996 (№ 194, Փոստային նամականիշների կատալոգ)
* Մոլդովայի փոստային նամականիշ՝ թողարկված մետրոպոլիտի 400-ամյա հոբելյանի առիթով, 1996Մոլդովայի փոստային նամականիշ՝ թողարկված մետրոպոլիտի 400-ամյա հոբելյանի առիթով, 1996
* Մոլդովայի փոստային նամականիշ, 2006Մոլդովայի փոստային նամականիշ, 2006

Գրականություն
-------------

ռուսերեն

* *Асмус В. В.* К оценке богословия святителя Петра Могилы митрополита Киевского. // Богословский сборник. Вып. 10. — М.: ПСТБИ, 2002. — С. 224—241.
* Житецкий И. П. (1890–1907). «Петр Могила». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
* Могила Пётр Симеонович / Шватченко О. А. // Мёзия — Моршанск. — М. : Советская энциклопедия, 1974. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 16).
* *Костомаров, Н.И.* Русская история в жизнеописаниях ее главнейших деятелей. Киевский Митрополит Петр Могила. М.: Эксмо, 2011.
* *Комиссия Священного Синода Русской Православной Церкви по канонизации святых* Справка о работе Комиссии по вопросу канонизации местночтимых святых // Канонизация святых в XX веке / по благословению Патриарха Московского и Вся Руси Алексия II. — Москва: Издательство Сретенского монастыря, 1999. — С. 232—233. — 256 с. — 5 000 экз.

այլ լեզուներով

* *A. Malvy, M. Viller, S.J.* La Confession orthodoxe de Pierre Moghila, metropolite de Kiev (1633—1646). — Rome, 1927. (Orientalia Christiana. Vol. X. № 39)
* Митрофан (Божко), архім. Образи святителя Петра Могили, митрополита Київського і Галицького, у панегіриках і посвятах XVII ст. // Труди Київської Духовної Академії. — №37. — К.: Київська духовна академія і семінарія, 2022. — С. 121—139.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Пётр Могила в Викицитатнике(ուկր.).
* Петр (Могила) сайт *Русское Православие*
* Памятник Петру Могиле в Киеве.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Петр Могила». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
2. ↑  Пётр Могила / Корзо М. А. // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
3. ↑  *Левассер де Боплан Г.* Описание Украины. Արխիվացված 2009-08-06 Wayback Machine Публикация 1901 г. — Ч. 1.
4. ↑  «Выписи из кадиаскерского сакка». Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 20-ին. Վերցված է 2012 թ․ հունիսի 17-ին.
5. ↑  «Святитель Петр (Могила), митрополит Киевский». azbyka.ru. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ հուլիսի 7-ին. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 9-ին.
6. ↑  Митрофан (Божко), архім. Образи святителя Петра Могили, митрополита Київського і Галицького, у панегіриках і посвятах XVII ст. Արխիվացված 2022-12-28 Wayback Machine // Труди Київської Духовної Академії. — №37. — К.: Київська духовна академія і семінарія, 2022. — С. 121—139.
7. 1 2 3  Канонизация святых в XX веке. Արխիվացված 2021-02-09 Wayback Machine / Комиссия Священного Синода Русской Православной церкви по канонизации святых. — М.: Изд-во Сретенского монастыря, 1999. — 255 с. — 5000 экз.
8. ↑  Архієрейський Собор УПЦ Київського Патрiархату 12 грудня 1996 року. Сайт УПЦ КП.
9. ↑  «Имена святых, упоминаемых в месяцеслове. Имена мужские. П + Православный Церковный календарь». days.pravoslavie.ru. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ մայիսի 20-ին. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 9-ին.
10. ↑  Пётр Могила / Корзо М. А. // Перу — Полуприцеп. — М. : Большая российская энциклопедия, 2014. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 26). — ISBN 978-5-85270-363-7.
11. ↑  «Священный Синод Украинской Православной Церкви учредил орден cвятителя Петра Могилы». Патриархия.ru. 2010 թ․ փետրվարի 27. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ դեկտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2019 թ․ նոյեմբերի 10-ին.