**Դանիել Էլսբերգ** (անգլ.՝ Daniel Ellsberg, ապրիլի 7, 1931(1931-04-07), Չիկագո, Իլինոյս - հունիսի 16, 2023(2023-06-16), Kensington, Կալիֆոռնիա), ամերիկացի ռազմական վերլուծաբան և «RAND» կորպորացիայի աշխատակից, որը 1971 թվականին մամուլին է փոխանցել «Ամերիկա-վիետնամական հարաբերություններ․ 1945-1967 թվականների հետազոտություն» գաղտնի ժողովածուն, որը հետագայում հայտնի է եղել որպես «Պենտագոնի փաստաթղթեր»։ Դրանում պարունակվող տեղեկատվությունը բացահայտել է ԱՄՆ բարձրաստիճան ղեկավարության համար տհաճ տեղեկություններ Վիետնամի պատերազմի և դրա նախապատմության մասին։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Չիկագոյում, հրեական ընտանիքում։ Նրա ծնվելուց առաջ ծնողները դարձել են քրիստոնեական գիտության հետևորդներ։ Մանուկ հասակում դաշնամուր նվագելու տաղանդ է ցուցաբերել։ Դանիելի մայրը՝ Ադել Էլսբերգը, ամեն կերպ խրախուսել է որդու երաժշտական զարգացումը, բայց տղան դադարել է նվագել այն բանից հետո, երբ մայրը մահացել է ավտովթարից, որը տեղի է ունեցել 1946 թվականին՝ ղեկին քնած Դանիելի հոր մեղքով։

Ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո Դանիել Էլսբերգը կրթաթոշակ է շահել Հարվարդի համալսարանում։ Նա ավարտել է այն 1952 թվականին գերազանցությամբ՝ տնտեսագիտության բակալավրի աստիճանով։ Վուդրո Վիլսոնի անվան կրթաթոշակով մեկ տարի շարունակ ուսումը շարունակել է Քեմբրիջի համալսարանում։

1954 թվականին զորակոչվել է բանակ, ծառայել ծովային հետևակում։ 1957 թվականին զորացրվել է ավագ լեյտենանտի կոչումով։

1959 թվականին աշխատանքի է անցել «RAND» կորպորացիայում, որտեղ զբաղվել է միջուկային ռազմավարության հարցերով։ 1961 թվականին առաջինը նկարագրել է երկիմաստության էֆեկտը («Էլսբերգի պարադոքս»)։ 1962 թվականին որոշումների կայացման տեսության հետ կապված իր թեզի համար Հարվարդի համալսարանում արժանացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճանի։

1964 թվականին Էլսբերգին ուղարկել են Հարավային Վիետնամ։ Այնտեղ նա զբաղեցրել է Սայգոնում ԱՄՆ դեսպանատան կապի ավագ սպայի պաշտոնը։ Էլսբերգը Վիետնամում անցկացրել է երկու տարի։

ԱՄՆ վերադառնալուց հետո Դանիել Էլսբերգը շարունակել է աշխատել «RAND’е»-ում։ 1967-1968 թվականներին նա մասնակցել է «Ամերիկա-վիետնամական հարաբերություններ․ 1945-1967 թվականների հետազոտության» վրա, որը պատվիրել է ԱՄՆ-ի պաշտպանության նախարար Ռոբերտ ՄաքՆամարան։ Հետազոտության վրա աշխատելու ընթացքում Էլսբերգի վերաբերմունքը Վիետնամի պատերազմին կտրուկ քննադատական է դարձել։ 1969 թվականից սկսել է մասնակցել հակապատերազմական հանրահավաքներին։ Միևնույն ժամանակ նա սկսել է պատճենել գաղտնի զեկույցը, ընդհանուր առմամբ հասցրել է պատճենել մոտ 7000 էջ։ Էլսբերգը սկսել է փորձել զեկույցի պատճենները փոխանցել հակապատերազմական տրամադրված կոնգրեսականներին ու սենատորներին։ Երբ դա չի հաջողվել, նա դրանք հանձնել է «Նյու Յորք Թայմս» թերթին, որտեղ դրանք տպագրվել էին 1971 թվականի հունիսի 13-ին։

Դանիել Էլսբերգը ձերբակալվել է և դատի է տրվել։ Նրան սպառնում էր մինչև 115 տարվա ազատազրկում, սակայն ապացույցների հավաքման մեթոդները, որոնք ակնհայտորեն խախտում են մարդու իրավունքները (հեռախոսի գաղտնալսում, ապօրինի խուզարկություններ և այլն), հրահրել են հանրային աջակցության լայն շարժում։ Դանիել Էլսբերգն արդարացվել է։

Դատավարությունը դադարեցնելուց և «RAND»-ից հեռացնելուց հետո Դանիել Էլսբերգը դասախոսություններ է կարդացել։ 2002 թվականին թողարկել է «A Memoir of Vietnam and the Pentagon Papers» հուշագրությունը։ Իրաքյան պատերազմի սկսվելուց հետո Էլսբերգը կրկին սկսել է զբաղվել հակապատերազմական գործունեությամբ և նույնիսկ ձերբակալվել հանրահավաքներից մեկի ժամանակ, որը տեղի է ունեցել Ջորջ Բուշի ռանչոյից ոչ հեռու։ 2009 թվականին Էլսբերգի կյանքի մասին նկարահանվել է «Ամերիկայի ամենավտանգավոր մարդը. Դանիել Էլսբերգը և Պենտագոնի փաստաթղթերը» վավերագրական ֆիլմը, որն առաջադրվել է «Օսկար» կինոմրցանակի «Լավագույն վավերագրական լիամետրաժ ֆիլմ» անվանակարգում։

Դանիել Էլսբերգն ակտիվորեն հանդես է եկել Ջուլիան Ասանժի և «ՎիքիԼիքս» կայքի գործունեության օգտին։

Գաղտնի հավաքածուն («Պենտագոնի թղթերը») ամբողջությամբ գաղտնազերծվել է արտահոսքից 40 տարի անց՝ 2011 թվականին։

2017 թվականին թողարկվել է ռեժիսոր Սթիվեն Սփիլբերգի «Գաղտնի դոսյե» գեղարվեստական ֆիլմը, որը պատմել է «The New York Times»-ի և «The Washington Post»-ի լրագրողների աշխատանքի մասին այն օրերին, երբ նրանք հրապարակել են Պենտագոնի փաստաթղթերից ստացված նյութերի մի մասը, և երբ Դանիել Էլսբերգը դոսյեն փոխանցել է «RAND»-ի իր նախկին գործընկերոջը՝ «The Washington Post»-ի թղթակցին։

Մահացել է 2023 թվականի հունիսի 16-ին Կալիֆոռնիայի Քենսինգթոն քաղաքում գտնվող իր տանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Ray M.* Encyclopædia Britannica
2. 1 2  Discogs — 2000.
3. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
4. 1 2  Daniel Ellsberg, who leaked the Pentagon Papers, dies at 92 — Washington Post.
5. ↑  Ellsberg proposes Pulitzer prize for sources — 2004.
6. ↑  'Source' wins journalism career award // *San Francisco Chronicle* — San Francisco: Hearst Communications, 2004. — ISSN 1932-8672; 2574-5921
7. ↑  2018 – Daniel Ellsberg — *(untranslated)*.
8. ↑
9. ↑  «The devil and Daniel Ellsberg: From archetype to anachronism. - Wild Man: The Life and Times of Daniel Ellsberg - book review» (անգլերեն). findarticles.com. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 17-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 29-ին.
10. ↑  «Daniel Ellsberg Biography» (անգլերեն). bookrags.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 14-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 29-ին.
11. ↑  «Биография на официальном сайте» (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հունվարի 16-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 29-ին.
12. ↑  «Portrait: Daniel Ellsberg» (անգլերեն). buzzle.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ օգոստոսի 29-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 29-ին.
13. ↑  «Информация о книге «A Memoir of Vietnam and the Pentagon Papers»» (անգլերեն). us.penguingroup.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ ապրիլի 18-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 29-ին.
14. ↑  «Antiwar Protesters Arrested Near Bush Ranch» (անգլերեն). The Washington Post. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ նոյեմբերի 3-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 29-ին.
15. ↑  «82-я церемония вручения кинопремии «Оскар»» (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 29-ին.
16. ↑  «Фрагмент интервью Д. Эллсберга» (անգլերեն). colbertnation.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հունվարի 12-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 29-ին.
17. ↑  «Дэниел Эллсберг: «Нам нужно больше разоблачителей»» (ռուսերեն). Новости@mail.ru. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ դեկտեմբերի 28-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 29-ին.
18. ↑  Pentagon Papers released in full on 40th anniversary of leak, June 13th, 2011
19. ↑  В США опубликуют рассекреченные документы о войне во Вьетнаме // Вести.ру, 13.06.2011
20. ↑  Smith, Harrison (2023 թ․ հունիսի 16). «Daniel Ellsberg, who leaked the Pentagon Papers, dies at 92». *Washington Post*. Վերցված է 2023 թ․ հունիսի 16-ին.