recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ղազար Թոխաթեցի** (մոտ 1550-ականներ, Թոքաթ - 1610, Կամենեց-Պոդոլսկի, Ռեչ Պոսպոլիտա), հայ տաղասաց, գրիչ։ 1602 թվականին Թոխաթի կոտորածից ազատվել և հաստատվեւ է Եազլովցա քաղաքում, ապա՝ Կամենիցում։ Այստեղ մտերմացել է լեհահայ գաղութի հոգևոր առաջնորդ, արքեպիսկոպոս Կարապետ վարդապետի հետ, որին և նվիրել է «Գովասանք Կարապ ետ արքեպիսկոպոսիի Թոխաթցի Ղազար եպիսկոպոսէ ասացեալ» ներբողը։ Ղազար Թոխաթեցու մյուս 3 գործերը կապվում են ծննդավայրի հետ։ Դրանցից մեկում՝ «Գովասանքի վերայ Թոխաթ քաղաքին» երկում, Թոխաթը համարվել է «փոքր Ստամբոլ»։ Մնացած 2-ը ողբ են («Ողբ ի վերայ կոտորածին Թոխաթի» և «Ողբ ի ուլերայ սովոյն Թոխաթի»), որոնք պահպանված են եղել բանասեր Շավարշ Սահակյանի մոտ և ոչնչացվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Ղազար Թոխաթեցին ընդօրինակել է ձեռագրեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974. — հատոր 7. — էջ 19.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ղազար Թոխաթեցին հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարանում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 19)։*  |
Պիոս VII պապի sedia gestatoria-ն, որը ցուցադրվում է Վերսալի պալատում
**Sedia Gestatoria** (*sedia gestatoria* [ˈsɛːdja dʒestaˈtɔːrja], տեղափոխվող գահ Հռոմի պապերին տեղափոխելու համար։ Իրենից ներկայացնում է գահավորակի մի տարբերակ՝ շքեղ զարդարված, պատված մետաքսով բազկաթոռ, որն ամրացված է պատվանդանի վրա, որի յուրաքանչյուր կողմից ամրացված է երկու ոսկեզօծ երկաթյա օղակներ. այդ օղակների միջով անցկացված է երկու քառակողմ փայտ, որոնց օգնությամբ տասներկու մարդ իրենց ուսերին են տանում *sedia gestatoria-ն*։ Բազկաթոռի աջից և ձախից ամրացված են երկու քշոց՝ ծիսակարգային հովհար՝ ջայլամի փետուրներից։

Պիոս VIII պապը *Sedia Gestatoria-*ի վրա
Հիմնականում օգտագործվել է պապին Լաթերանի բազիլիկ եկեղեցիկամ Սուրբ Պետրոսի տաճար ծիսակարգերին տանելու և հակառակ ուղղությամբ։ Բացի այդ, պապական թագադրման արարողակարգի ժամանակ։ Նորընտիր պապի առջև, որը նստած է sedia gestatoria-ի վրա, երիցս խծուծի փունջ են վառում՝ ասելով. «*Sancte Pater, sic transit gloria mundi»* (Հա՛յր Սուրբ, այսպես անցնում է երկրային փառքը), որից հետո եկեղեցապետին անցկացնում են քաղաքով։

Հովհաննես Պողոս I պապն իր ընտրվելիս հրաժարվեց օգտագործել *sedia gestatoria*, ինչպես նաև պապական տիարա։ Բայց արդյունքում նրան համոզեցին, որ հավատացյալները պետք է հնարավորություն ունենան տեսնել պապին քաղաքում տեղաշարժվելիս։ Բայց նրա հաջորդ Հովհաննես Պողոս II-ը վերջնականապես հրաժարվեց օգտագործել *sedia gestatoria*, և դա փոխարինվեց ինքնագնաց և զրահապատ պապամոբիլով։

Տե՛ս նաև
--------

* Գահավորակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Oliger Livarius. Sedia Gestatoria //*The Catholic Encyclopedia,* vol. XIII. — New York:1912

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Catholic (1997—…) |

 |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Պապական արարողակարգեր, խորհրդանիշեր և ծիսակարգեր |
| --- |
|  |
| Առաքելական պալատ • Վատիկան • Պապական գերբ • Կոնկլավ • Թագադրում • Սուրբ Աթոռ • Գահակալեցում • Պապական Խաչ • Խույր • Մոցցետտա • Պալլիում • Պապամոբիլ • Պապական հանդերձանք և տարբերանշաններ • Ձկնորսի մատանի • Սուրբ Պետրոսի տաճար • Սուրբ Պետրոսի հրապարակ • Լատերանյան բազիլիկ • Սիքստինյան կապելլա • Տիարա • Ֆանոն • Կամաուրո • Habemus Papam • Sede Vacante • Sedia Gestatoria • Extra omnes | Vatican City: Coat of Arms |

 |
**Մարիա Մեզենցևա** (ուկրաիներեն՝ Марія Сергіївна Мезенцева, դեկտեմբերի 10, 1989(1989-12-10), Խարկով, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի քաղաքական գործիչ, կամավոր, անհատ ձեռնարկատեր։ 9-րդ գումարման Ուկրաինայի Գերագույն ռադայի ժողովրդական պատգամավոր։ Հաղթել է գործող պատգամավոր Վալերիյ Պիսարենկոյին։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Խարկովի Վ. Ն. Կարազինի անվան ազգային համալսարանը (մասնագիտություն «Միջազգային տնտեսական հարաբերություններ» և «Անգլերենից ռեֆերենտ-թարգմանիչ»)։ Սովորել է Քենթ համալսարանում (Մեծ Բրիտանիա), ստացել է մագիստրոսի աստիճան՝ «Միջազգային հարաբերություններ և միջազգային իրավունք» մասնագիտությամբ։

2008 թվականից մինչև 2010 թվականը «Ցամաքային էքսկլյուզիվ» ՍՊԸ-ում եղել է իրավաբանի օգնական (իրավաբանական ընկերություն), Խարկով։ 2011 թվականին վերապատրաստվել է Ուկրաինայի Գերագույն ռադայում։ 2012 թվականից մինչև 2013 թվականը վերապատրաստվել է Եվրախորհրդարանում, Միավորված ազգերի կազմակերպության Խորհրդարանական վեհաժողովում։ 2014-2015 թվականներին վերապատրաստվել է Բրյուսելի «Ուկրաինա-ԵՄ» բիզնես ռադայում։ 2016 թվականից համարվում է անհատ ձեռնարկատեր։

Աշխատել Է Բրյուսելում Եվրոպական պահպանողականների և ռեֆորմատորների դաշինքում, եղել է ուկրաինական հարցերով լոբբիստական Եվրոպական խորհրդարանում։

2015 թվականին ընտրվել է Խարկովի 7-րդ գումարման քաղաքային խորհրդի պատգամավոր։ Միջազգային համագործակցության, ներդրումների, սպորտային և իմիջային նախագծերի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ «Ինքնօգնության միավորում» պատգամավորական խմբակցության անդամ։ Անկուսակցական։

2019 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Ժողովրդի ծառա կուսակցությունից Ժողովրդական պատգամավորի թեկնածու (թիվ 168 ընտրատարածք, Խարկով քաղաքի Շևչենկովսկի շրջան)։ Ընտրությունների ժամանակ՝ ֆիզիկական անձ-գործարար, անկուսակցական։ Ապրում է Խարկովում։

Ժամանակակից պարերի Ուկրաինայի բազմակի չեմպիոն, «Խարկովի շնորհալի երեխաներ» մրցանակի դափնեկիր։

Օրենսդրական գործունեություն
---------------------------

Թմրանյութերի մասին օրինագծի համահեղինակ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2
3. ↑  Відомості про підрахунок голосів виборців в одномандатному виборчому окрузі № 168 *cvk.gv.ua*(ուկր.)
4. ↑  "Мажоритарщик Кернеса" проиграл кандидатке от "Слуги народа" Archived 2019-07-24 at the Wayback Machine. *Укринформ* (23.07.2019)
5. ↑  Депутати від партії «Cлуга Народу» в мажоритарних округах Archived 2019-08-11 at the Wayback Machine.(ուկր.)
6. ↑  "Слуга народа" представила мажоритарщиков в 23 областях и Киеве *Украинская правда* (21 июня 2019)
7. ↑  Відомості про кандидата в народні депутати України *cvk.gov.ua*(ուկր.)
8. ↑  Мезенцева Мария. ДОСЬЕ *rudenko.kiev.ua* (4 августа 2019)
9. ↑
10. ↑
11. ↑
12. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт(չաշխատող հղում)
(ուկր.)
* Марии Мезенцевой Ֆեյսբուքում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Верховна рада |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մանաս (այլ կիրառումներ)
**Մանաս** (devanāgarī ։ मनस् ), սանսկրիտ եզրույթ, որն իր մեջ է ներառում բազմաթիվ նշանակություններ։ Ավելի հաճախ նշանակում է մտածողություն, բանականություն, միտք և ինտելեկտ.

Հինդուիզմի մեջ
--------------

Փաթանջալիի Յոգա Սուտրայում (Yoga Sūtra) այդ եզրույթը նշանակում է միտք և երբեմն ինտելեկտ (բուդդհի), անգամ անգիտակցականը (չիտտա)։ Այն ունի և արթմնի կամ էգո (ահամկարա) սովորական գիտակցության իմաստ։ Այն անտահկարանայի բաղկացուցիչներից մեկն է։ Տայտտիրիյա Ուպանիշադում *Մանաս*ը համապատասխանում է *Մանոմայա-կոշա*ին (*Manomaya-kosha*), որը շուկշմա շարիրայի (sūkshma sharīra) երկրորդ թաղանթն է.
*Մանաս*ը Վյասայի (Vyāsa) Յոգա Բհասյայի (Yoga Bhāṣya) մեջ բնութագրվում է իբրև հինգ վիճակ՝ անհանգիստ (*kṣipta*), անհստակ (*mūḍha*), մոլորված (*kṣipta*), խտացված (*ekāgra*) և խցանված (*niruddha*) ·.

Բուդդհիզմի մեջ
--------------

Բուդդհիզմի մեջ *մանաս*ը նշանակում է միտքը՝ մարդու բնութագրիչ ընդունակությունը (*man*- արմատը)։ Այն նաև վեցերորդ իմաստն է (մնացած հինգին զուգահեռ), որը կապի մեջ է մտնում մտային առարկանների հետ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *The Sanskrit Heritage Dictionary* de Gérard Huet)
2. ↑  Lorsque que l'on ajoute citta, on parlera d'organe interne quadruple (*antahkarana catustaya*). Voir *The Sanskrit Heritage Dictionary* de Gérard Huet
3. ↑  Il ne faut pas confondre ce concept de la philosophie indienne avec l'expression corps subtil qui peut avoir différents sens dans la littérature occidentale.
4. ↑  *kṣiptaṃ mūḍhaṃ vikṣiptaṃ ekāgraṃ niruddham iti cittabhūmayaḥ* (Y.B. I,4.1)
5. ↑  *Yoga philosophy of Patañjali: containing his Yoga aphorisms with Vyāsa's commentary in Sanskrit and a translation with annotations including many suggestions for the practice of Yoga.* Patañjali, Hariharānanda Āraṇya, Vyāsa. Éd. SUNY Press, 1983, page 1. ISBN 9780873957281

Տես նաև
-------

### Համապատասխան հոդվածներ

* Ջիվա
* Վիջնանա
* Վրիտտի
**Պլանկի երկարություն**, երկարության հիմնարար միավորը Պլանկի միավորների համակարգում։ Նշանակվում է {\displaystyle l\_{P}\ }։ Միավորների միջազգային համակարգում մոտ 1,6×10−35 մետր է։ Պլանկի երկարությունը երկարության բնական միավոր է, քանի, որ սահմանվում է միայն հիմնարար ֆիզիկական հաստատունների միջոցով։ Դրանք են՝ լույսի արագությունը, Պլանկի հաստատունը, գրավիտացիոն հաստատունը։

Պլանկի երկարությունը հավասար է

{\displaystyle l\_{P}={\sqrt {\frac {\hbar G}{c^{3}}}}\cong 1{,}616252(81)\times 10^{-35}} մ,
որտեղ

* {\displaystyle \hbar }-ը Պլանկի բերված հաստատունն է՝ h/2π,
* {\displaystyle G}-ն՝ գրավիտացիոն հաստատունը,
* {\displaystyle c} - ն՝ լույսի արագությունը վակուումում։

Փակագծերի վերջին երկու թիվը ցույց են տալիս վերջին երկու կարգի անորոշությունը (ստանդարտ շեղումը)։

ՄՄ համակարգում դիտարկվող Տիեզերքի շառավիղը (1,3×1026 մետր կամ 13 միլիարդ լուսատարի) 4,6×1061 Պլանկի երկարություն է։

{\displaystyle \pi } բազմապատկիչի ճշտությամբ Պլանկի զանգվածը հավասար է սև խոռոչի զանգվածին՝ Շվարցշիլդի շառավղին, որը նրա կոմպտոնի ալիքի երկարությունն է։ Նման սև խոռոչի շառավիղը Պլանկի երկարության մեծության կարգի կլինի։

Նշանակությունը
--------------

Պարզ վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ խնդրահարույց է ֆիզիկական օբյեկտների դիրքի չափումը Պլանկի երկարության ճշտությամբ։ Իրոք, ձեռնարկենք հետևյալ մտային փորձը։ Ենթադրենք, որ ուզում ենք որոշել օբյեկտի դիրքը և այդ նպատակով նրա վրա ուղղում ենք էլեկտրամագնիսական ճառագայթման հոսք, այսինքն՝ ֆոտոններ։ Որքան մեծ է ֆոտոնների էներգիան, այնքան կարճ է նրանց ալիքի երկարությունը և այնքան ճշգրիտ կլինի չափումը։ Եթե ֆոտոնը ունենար Պլանկի երկարության չափերով օբյեկտի չափման համար բավարար էներգիա, այն պետք է կոլապսի ենթարկվելով դառնար միկրոսկոպական սև խոռոչ, և չափումը անհնար կլիներ։ Այսպիսով, Պլանկի երկարությունը հիմնարար սահմանափակումներ է դնում երկարության չափման ճշգրտության վրա։

Այս մտային փորձը օգտագործում է ինչպես հարաբերականության ընդհանուր տեսությունը, այնպես էլ քվանտային մեխանիկայի անորոշությունների սկզբունքը։ Ըստ այդ երկու տեսությունների, հնարավոր չէ այնպիսի ճշգրտությամբ չափում, որը կգերազանցի Պլանկի երկարությանը։ Այսպիսով, հարաբերականության ընդհանուր տեսությունը և քվանտային մեխանիկան միավորող ցանկացած քվանտային գրավիտացիոն տեսության մեջ ժամանակի և տարածության մասին ավանդական պատկերացումը կիրառելի չէ Պլանկի երկարությունից փոքր հեռավորության կամ Պլանկի ժամանակից փոքր ժամանակային միջակայքի համար։

Համաձայն լարերի տեսության, լրացուցիչ 6 (կամ 7) չափողականությունները կրճատված են մինչև Պլանկի երկարության չափերը, ուստի չեն կարող նկատվել փորձնականորեն։

Հղումներ
--------

 Archived 2008-12-20 at the Wayback Machine.

Տե՛ս նաև
--------

* Պլանկի ժամանակ
* Պլանկի ջերմաստիճան
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Դերբենդի Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի** (ռուս.՝ Церковь Святого Всеспасителя), հայկական եկեղեցի, որը գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության Դերբենդ քաղաքում։

Համարվում է Դաղստանի և Ռուսաստանի ամենախոշոր հայկական եկեղեցիներից մեկը, որը ներառված է ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցին կառուցվել է հայ գրող, թատերագիր Գաբրիել Սունդուկյանի նախագծմամբ՝ Դերբենդի հայկական թաղամասում։

Այն կառուցվել է 1870 թվականին (մեկ այլ աղբյուրում նշվում է 1871 թվականին) հայկական թաղամասում գտնվող մատուռի տեղում։ 1888 թվականին ավելացվել է Դերբենդի հայկական եկեղեցու զանգակատունը։

Սուրբ Ամենափրկիչ հայկական եկեղեցին մեծապես վնասվել է Դաղստանում ընթացող քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում։ Քոչվորները ոչնչացրել են զանգակատունը և վնասել գմբեթը։ Ռուսաստանի Դաշնության նախարարական խորհրդի որոշմամբ այն ճանաչվել է ճարտարապետական հուշարձան և հայտնվել պետության հատուկ պաշտպանության ներքո։

1976-ից 1982 թվականներին կառույցը վերանորոգվել է։ Գրանցված է ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյակտների ցանկում, որպես պատմաճարտարապետական հուշարձան։

2009 թվականից եկեղեցում սկսել են անցկացվել մկրտության և հարսանեկան արարողություններ։

Ճարտարապետություն
-----------------

Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցին կառուցվել է հայկական ճարտարապետական ոճով։ Ունի խաչաձև գմբեթ։ Եկեղեցին ունի 15,7 մետր բարձրություն։

Կառուցված է տաշած կրաքարային ժայռերից, իսկ պատերը գաջից են։ Եկեղեցու գմբեթի վրա կանգնացված է հայկական խաչ, որը ցույց է տալիս հայ առաքելական եկեղեցուն պատկանելությունը։

Մուտքի մոտ պատկերված է հսկայական խաչ։ Ունի խաչաձև պատուհաններ, որոնք հանդիսանում են լուսավորության գլխավոր միջոցներ։

Տե՛ս նաև
--------

* Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի (Կալինինգրադ)
* Սուրբ Խաչ եկեղեցի (Մոսկվա)

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Постановление Совета Министров РСФСР № 110 от 31.03.1988
2. ↑
3. ↑  Դաղստանի հայկական եկեղեցիներ Archived 2012-07-03 at the Wayback Machine. Ռուսաստանի Դաշնության պատմաճարտարապետական հուշարձաններ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Եկեղեցու լուսանկարներ

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի (Դերբենդ)** կատեգորիայում։ |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայ Առաքելական եկեղեցի Ռուսաստանի հայկական եկեղեցիներ |
| --- |
|  |
| Մոսկվա | **Մոսկվայի տաճար** • Սուրբ Պայծառակերպության • Սուրբ Հարություն • Սուրբ Խաչ |  |
|  |
| Սանկտ Պետերբուրգ | Սուրբ Կատարինե, Սուրբ Հարություն |
|  |
| Կալինինգրադի մարզ | Սուրբ Ստեփանոս |
|  |
| Դերբենդ | Սուրբ Ամենափրկիչ |

 |

|  |
| --- |
| 
  **Ճարտարապետություն**   **Հայաստան**   **Ռուսաստան**
 |
**Էմիլ Մանով** (բուլղար․՝ Емил Манов, (հուլիսի 29, 1919(1919-07-29), Սոֆիա, Բուլղարիա - օգոստոսի 30, 1982(1982-08-30), Սոֆիա, Բուլղարիա)՝ բուլղարացի գրող, սցենարիստ։

Կենսագրություն
--------------

Էմիլ Մանովը ծնվել է Սոֆիայում։ Ավարտել է Սոֆիայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Տպագրվել սկսել է 1936 թվականից՝ աշխատակցելով երիտասարդական և ուսանողական պարբերականների։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին եղել է ֆաշիզմի դեմ մղվող պայքարի աչքի ընկնող ներկայացուցիչներից մեկը, որի համար դատապարտվել է ցմահ բանտարկության։ 1944 թվականին ազատվել է բանտարկությունից և սեպտեմբերի 9-ից հետո դարձել է ազատագրված Բուլղարիայի սոցիալիստական վերաշինության ակտիվ մասնակիցներից, զբաղեցրել պետական և հասարակական բարձր պաշտոններ։ Եղել է «Родна реч» ամսագրի գլխավոր խմբագիրը, մշակութային կոմիտեի փոխտնօրեն, Բուլղարիայի գրողների միության քարտուղար, փոխնախագահ։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Հայտնի է «Դելիյաների վախճանը» (1958 թվականին լույս է տեսել նաև հայերեն), «Ծնվում է օրը» (1959), «Գալակտիկական բալլադ» (1971), «Ճամփորդություն Ուիբրոբիյում» (1981) վեպերով, «Նշենու ճյուղը» և այլ պատմվածքների ժողովածուներով, ինչպես նաև բանտային ու ռազմական կյանքը պատկերող բազմաթիվ ակնարկներով։

**Նորավեպեր**

* «Նամակ տիեզերքից» (1965)
* «Արկածներ» (1966)
* «Трогателна екзекуция» (1967)
* «Ուտոպիայի կղզի» (1978)

### Ֆիլմեր

* «Հիշատակի լուսանկարներ» (1979)
* «Խաղաղ փախստականը» (1972)
* «Ամռան ավարտը» (1967)
* «Արձակուրդների ավարտը» (1965)
* Пленено ято (1962)
* «Զառիթափ» (1961)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *(unspecified title)* (բուլղ.)
2. ↑  Пътеводител по мемоарните документи за БКП, ЦДА, Главно управление на архивите при Министерският съвет, стр. 257
3. ↑  Բուլղարական պատմվածքներ, «Հայաստան» հրատարակչություն, Երևան, 1966

Արտաքին հղումներ
----------------

* Эмил Манов (Емил Манов)

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 23008 · CONOR: 43500899 · GND: 12853401X · ISNI: 0000000116790252 · LCCN: n82276252 · NKC: xx0002439 · NTA: 067636888 · NUKAT: n2009144494 · SUDOC: 126079366 · VIAF: 79529149 · WorldCat VIAF: 79529149 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սանտորինի (այլ կիրառումներ)

**Սանտորինի** (հուն․՝ Καλδέρα Σαντορίνης), վահանային հրաբուխ, որը գտնվում է Հունաստանի Թիրա կղզու վրա՝ Եգեյան ծովի ափին։

Համարվում է Սանտորինի կղզու ամենաբարձր կետը, որն ունի ծովի մակարդակից մինչև 130 մետր բարձրություն։ Մեզ հայտնի է, որ Սանտորինի կղզին առաջացել է մեզանից դեռևս 880 հազար տառի առաջ։

Առաջին ժայթքումն եղել է 1645-1600 տարի առաջ։ Դրա հետևանքով վերացել է կղզու վրա գտնվող ամբողջ քաղաքակրթություն՝ Կիկլադյան քաղաքակրթությունը։ Ժայթքումն ունեցել է բազմաթիվ աշխարհագրական հետևանքներ։

Ներկայումս Սանտորինի հրաբխի վրա կառուցված են համանուն կղզու բազմաթիվ տեսարժան վայրերը։ Այն համարվում է Հունաստանի ամենից այցելվող լեռներից մեկը։

Հրաբխի վերջին ժայթքումը եղել է 1950 թվականին։

Տես նաև
-------

* Սանտորինի
* Հունաստանի հրաբուխների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Վորոբյով Յ. Լ. Ակիմով Վ. Ա. Սոկոլով Յ. Ի.* Ցունամին Միջերկրական ավազանում // Ցունամի՝ կանխարգելում և պաշտանում / МЧС России. — Մոսկվա, 2006. — С. 69-72. — 264 с.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 315137825 · WorldCat VIAF: 315137825 |

 |
**Մարկոս Պատկերահան**, 17-րդ դարի 2-րդ կեսի մանրանկարիչ, Կ. Պոլսի հայկական մանրանկարչության դպրոցի ներկայացուցիչ։

Աշխատել է Կ. Պոլսում և Էջմիածնում։

Մարկոս Պատկերահանի ձեռագրերից Մատենադարանում պահվում են 1651 թվականի Հայսմավուրքը (ձեռ. № 1502), 1654-1660 թվականների Աստվածաշունչը (ձեռ. № 348) և Մաղաքիա Կոստանդնուպոլսեցու հետ 1686 թվականին Էջմիածնում պատկերազարդած Աստվածաշունչը (ձեռ. № 349), Վիեննայի Մխիթարյան մատենադարանում՝ 1694 թվականին որդու՝ Գաբրիել Պատկերահանի հետ նկարազարդած «Սուտ Կալլիսթենեսի պատմութիւնը» (ձեռ. № 319)։ Մարկոս Պատկերահանի ձեռագրերից պահվում են նաև Երուսաղեմի (ձեռ. № 1552, 1970, 2275, 2276, 2289, 2561), Էջմիածնի (ձեռ. № 224) մատենադարաններում։

Մարկոս Պատկերահանի նկարազարդումները հարուստ են կենցաղի մոտիվներով, նաև դիմապատկերներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մարկոս Պատկերահան
2. ↑  Մարկոս Պակերահանը և Մատենադարանի № 1502 Հայսմավուրքի պատկերազարդումները

Գրականություն
-------------

* Բուշհաուզէն Հայդէ եւ Հելմուտ, Նկարազարդ հայկական ձեռագիրներ Մխիթարեան միաբանութեան ի Վիէննա (աշխատասիր.՝ Ե. Ցիմերմանի), Վնն. 1978, էջ 44–45։
* Պողարեան Ն. Հայ նկարողներ (ԺԱ–ԺԷ դդ.), Երուսաղեմ, 1989, էջ 209, 227։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մարկոս Պատկերահանի ծաղկած հինկտակարանային տեսարանները 1686 թ. Աստվածաշնչում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Մանուել Գոնզալես Մարին** (իսպ.՝ Manuel Marín González, հոկտեմբերի 21, 1949(1949-10-21), Սյուդադ Ռեալ, Կաստիլիա-Լա Մանչա, Իսպանիա - դեկտեմբերի 4, 2017(2017-12-04), Մադրիդ, Իսպանիա), իսպանացի քաղաքական գործիչ։

Քաղաքական կարիերա
-----------------

### Իսպանիայում

2004 թվականի ապրիլից մինչև 2007 թվականի նոյեմբեր 15-ը եղել է Իսպանիայի Պատգամավորների կոնգրեսի նախագահ։

### Եվրամիությունում

Մարինը հանդիսանում է «Էրազմուս» ծրագրի հեղինակ։

Ժակ Սանտերի նախագահի պաշտոնից հրաժարվելուց հետո և մինչև իր հաջորդի՝ Ռոմանո Պրոդիի երդմնակալությունը, 1999 թվականի մարտ-սեպտեմբեր ամիսներին եղել է Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնակատար։

Քաղաքականությունից հեռանալուց հետո իրեն նվիրել է կլիմայի փոփոխության գլոբալ պայքարին։ 2008 թվականի հուլիսի 22-ին «Iberdrola» ընկերության նախագահ Իգնասիո Սանչես Գալանի առաջարկությամբ, նշանակվել է «Iberdrola» հիմնադրամի նախագահ։

Մրցանակներ
----------

* Իզաբելլա I-ի Մեծ խաչ շքանշանի դափնեկիր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  El expresidente del Congreso Manuel Marín muere a los 68 años (իսպ.) — Madrid: Grupo Prisa, 2017. — ISSN 1576-3757; 1134-6582
2. 1 2
3. ↑  Diario La Vanguardia. 04/12/2017. «Muere Manuel Marín, ex presidente del Congreso.».
**Խոսակցական լեզուն** ոչ միայն գրական լեզուն տիրապետող հանրության բանավոր, անկաշկանդ խոսքն է, այլև հասարակության այն մասի խոսքը, որի համար գրական լեզուն սովորաբար հաղորդակցման միջոց չէ։

Նկարագրություն
--------------

Լեզվաբանության մեջ առանձնացվում են խոսակցական լեզվի երկու դրսևորումներ՝ գրական-խոսակցական և ժողովրդական-խոսակցական։ Գրական լեզվի խոսակցական տարբերակը, որում հիմնականում պահպանվում է լեզվական նորման, գործածվում է հանդիսավոր իրադրությունների ժամանակ (ժողովներ, պաշտոնական հանդիպումներ, ընկերական միջավայր, հիմնարկ-ձեռնարկություններ, ուսումնական հաստատություններ և այլն)։ Իսկ ժողովրդախոսակցական լեզուն, որը գերազանցապես իրանում է առօրյա-խոսակցական ոճում, գործածվում է ոչ պաշտոնական, ոչ հանդիսավոր իրադրությունների մեջ (տանը, ընկերների հետ մտերմիկ խոսակցության ժամանակ, մարզադաշտում, փողոցում և այլուր)։ Խոսակցական լեզուն ունի հանպատրաստից, առանց նախապատրաստվելու դրսևորում։ Հետևաբար խոսկացական լեզվում հաճախ ձևավորվում են, այսպես կոչված, դիպվածային(օկազիոնալ) բառեր, որոնք ստեղծվում են հաղորդակցման տվյալ գործընթացում և համարվում են անհատական նորաբանություններ (օրինակ՝ *խաշիստ, տոկոսացավ, փողնախարար* և այլն)։ Խոսակցական լեզվի հատկապես ժողովրդախոսակցական տարբերակին բնորոշ են նաև բարբառային բառեր կամ արտահայտություններ (*չոբան, ազիզ ջան* և այլն), դարձվածքներ (*գույնը գցել, աչքը մտնել* և այլն), ժարգոնային (ծածկալեզվյան) բառեր  (*շպո*-ծածկաթերթիկ, *թույն մեքենա*- շատ լավ ավտոմեքենա) և այլն, հասարակաբանություններ և գռեհկաբանություններ (*շնթռել, ռեխ* և այլն)։ Խոսակցական լեզվի կարևոր առանձնահատկություններից է նաև լեզվական միջոցների խնայողությունը, խոսքի սեղմությունն ու հակիրճությունը, որը պայմանավորված է նաև խոսքային իրադրությամբ և դրսևորվում է լեզվի բոլոր մակարդակներում՝ սկսած բառօգտագործումից մինչև շարահյուսական կառույցները։ Քանի որ խոսակցական լեզուն հիմնականում երկխոսական բնույթի է, ուստի կարևորվում է հնչերանգի դերը։ Հնչերանգը ծառայում է նախադասության բովանդակության ճիշտ բացահայտմանը, այսինքն՝ ընդգծում է, թե նախադասության բովանդակության համար որն է հատկանշական՝ հիացո՞ւմը, զայրո՞ւյթը, անբավականությո՞ւնը և այլն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ս. Ա. Մելքոնյան, Ակնարկներ հայոց լեզվի ոճաբանության, Եր. 1984, էջ 218

Աղբյուրներ
----------

Լ. Եզեկյան, Հայոց լեզվի ոճագիտություն, Եր. 2003, էջ 69-83։

Տես նաև
-------

Էդ. Աղայան, Լեզվաբանության ներածություն, Եր. 1967:

Պ. Պողոսյան, Խոսքի մշակույթի և ոճագիտության հիմունքներ, Եր. 1990:
**Ժոզեֆ Բոզե** (փետրվարի 6, 1745(1745-02-06), Մարտիգ - հունվարի 17, 1826(1826-01-17)[…], Փարիզ), ֆրանսիացի նկարիչ, դիմանկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ժոզեֆ Բեզեն ծնվել է նավապետ Ժան-Ֆրանսուա Բոզեի ընտանիքում, որը հետագայում դարձավ Հողմակողմ կղզիների նահանգապետ և Մալթայի ֆրանսիացի կոնսուլ։

Մանկուց փոքր Ժոզեֆի մոտ նկատվում էր նկարչության հանդեպ սերը, 17 տարեկանում նա ավարտել է Մարսելի նկարչության դպրոցը։ Դրանից հետո ուսումը շարունակել է Մորիս Կանտեն դե Լատուրի գլխավորությամբ։

Երիտասարդ նկարիչի կարիերան հաջողություն ունեցավ այն ժամանակ, երբ ավարտեց մի քանի պալատականների դիմանկարներ, ինչպես նաև Լյուդովիկոս XVI-ի դիմանկարը։ Բոզեի դիմանկարներից մի քանիսը փորագրվել են։

Հեղափոխության սկզբում Բոզեն նկարում էր Սահմանադրական ժողովի պատգամավորների դիմանկարներ, որոնք արագ փորագրվեցին և տարածվեցին, ինչպես տաք կարկանդակները։ Նկարիչը համաձայնեց պատկերել ոչ միայն լիբերալ Միրաբոի, այլև Ռոբեսպիեռին և Մարատին։ Այնուհետև թագուհի Մարի Անտուանետի դատին նա վկայություն տվեց թագուհու օգտին, որի համար ձերբակալվեց և պահվեց Կոնսերժերի բանտում։ Գլխատման սպառնալիքից նրան փրկեց Ռոբեսպիեռի և նրա ռեժիմի անկումը։ Բոզեն արտագաղթեց Հոլանդիա, այնուհետև Անգլիա։ 1798 թվականին նկարիչը վերադարձավ Փարիզ, որտեղ շարունակեց իր կարիերան ևս 30 տարի։

Ժոզեֆ Բոզեն մահացել է 1826 թվականին Փարիզում։

Պատկերասրահ
-----------

* Լյուդովիկոս XVI.Լյուդովիկոս XVI.
* Մարիա-ԱնտուանետՄարիա-Անտուանետ
* Նապոլեոն Բոնապարտը և Լուի Ալեքսանդր Բերտեն Մարենգոյի ճակատամարտումՆապոլեոն Բոնապարտը և Լուի Ալեքսանդր Բերտեն Մարենգոյի ճակատամարտում
* Մարշալ ԲերտեՄարշալ Բերտե
* ՄարատՄարատ
* Կամիլ ԴեմուլենԿամիլ Դեմուլեն

Գրականություն
-------------

* Gérard Fabre, Xavier Salmon et Laurent Hugues, Joseph Boze, 1745-1826, Portraitiste de l’Ancien Régime à la Restauration, catalogue de l’exposition présentée à Martigues, au musée Ziem, du 18 novembre 2004 au 20 février 2005, Somogy (ISBN 2-850567-68-X).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Joseph Boze (նիդերլ.)
3. 1 2  Joseph Boze — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
4. ↑  RKDartists (նիդերլ.)
5. ↑

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 146176307 · GND: 122032268 · ISNI: 0000000073277255 · LCCN: n2005014652 · NLA: 35091551 · NUKAT: n2020140693 · SUDOC: 084716789 · VIAF: 24854160 · ULAN: 500016461 · WorldCat VIAF: 24854160 |

 |

 |
**Մադագասկար** (ֆր.՝ Madagascar), ըստ տարածքի՝ աշխարհի չորրորդ ամենամեծ կղզին, որը գտնվում է Ատլանտյան օվկիանոսում՝ Աֆրիկայի արևելյան ափին։ Աֆրիկայից բաժանվում է Մոզամբիկի լայն նեղուցով։

Կղզու կլիման արևադարձային է, իսկ ծայր հարավում նաև մերձարևադարձային։ Կղզու երկարությունը կազմում է 1600 կմ քառ. իսկ լայնությունը՝ մոտ 600 կմ քառ.: Զբաղեցնում է 587 040 կմ² տարածք։ Կղզու վրա է գտնվում Մադագասկար պետությունը՝ Անտանանարիվու մայրաքաղաքով։

Կղզու ամենաբարձր կետը հանդիսանում է Մարումուկուտրու հանգած հրաբուխը՝ 2876 մետր բարձրությամբ։ Այն գտնվում է կղզու հյուսիսային հատվածում։

Մադագասկարի կենտրոնական հատվածը զբաղեցնում է Անջաֆի բարձրալեռնային բարձրավանդակը։ Ընդերքը հարուստ է հանքանյութերով և մետաղներով։ Մասնավորապես` Մադագասկարում կան ոսկու, պղնձի և երկաթի հանքեր։

Թեև Մադագասկարը գտնվում է Աֆրիկայում, սակայն կղզու կենդանական և բուսական աշխարհը խիստ տարբերվում է Աֆրիկայի կենդանական աշխարհից։ Կղզու կենդանիների 80 %-ը էնդեմիկ են՝ տարածված են միայն Մադագասկարում։

Դա է պատճառը, որ Մադագասկարը հաճախ կոչվում է «փոքր մայրցամաք»։

Տես նաև
-------

* Մադագասկար

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Водовозов В. В. Мадагаскар // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907

Գրականություն
-------------

* Мадагаскар = Madagascar / Пер. с англ. М. А. Аршиновой; Отв. ред. серии акад. В. Е. Соколов; Науч. ред. и послесл. Б. Д. Васильева — 45 000 экз. — ISBN 5-01-002049-1.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մադագասկար — Բրիտանիկա հանրագիտարան

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Սիտինի ռազմական |

 |
**Ժյուստին Գուդո** (ֆր.՝ Justin Goudot. ապրիլի 14, 1802(1802-04-14), Լոն-լե-Սոնիե - հունիսի 6, 1847(1847-06-06), Honda, Tolima Department, Կոլումբիա), ֆրանսիացի հետազոտող և բնագետ կոլեկցիոներ։

Կենսագրություն
--------------

Գուդոն ծնվել է Ֆրանսիայի Ժուրա քաղաքում։ Նա կցվել է Փարիզի ազգային պատմական բնության թանգարանին՝ որպես կոլեկցիոներ բնագետ։ 1822 - 1842 թվականներին նրան մեղադրանք է առաջադրվել Նոր Գրանադայի կառավարության կողմից գիտական հաստատությունների հիմնման համար։

1828 թվականից Գուդոն սկսեց թռչունների կաշի հավաքել Փարիզի թանգարանի համար, որն այն ժամանակ աշխարհի ամենամեծ թռչունների հավաքածուն էր։ Նա նաև հավաքել է կաթնասուններ, սողուններ, փափկամարմիններ, միջատներ և այլ անողնաշարավորներ, ինչպես նաև բուսաբանական նյութեր։ Նա վերադարձավ Ֆրանսիա 1842 թվականի դեկտեմբերին և 1843-1846 թվականներին հրատարակեց մի շարք հոդվածներ Կոլումբիայի բուսական և կենդանական աշխարհի վերաբերյալ։ 1848 թվականից հետո նա կրկին այցելեց Կոլումբիա, որտեղ նա մահացել է մոտ 1850 թվականին։

Փայլուն-կանաչ կոլիբրին (Lepidopyga goudoti) անվանել է նրա պատվին Ժյուլ Բուրսիեն, իսկ Ռենե-Պրիմեվեր Լեսսոնը նրա համար անվանել է մանգաղաթև գուան (Chamaepetes goudotii): Գուդոյի հավաքած դիպտերան նկարագրվել է Պիեռ-Ժյուստին-Մարի Մակքվարտի կողմից։

Օձի մի տեսակ՝ Leptotyphlops goudotii, նրա պատվին անվանվել է Անդրե Մարի Կոնստան Դյումերիլի և Գաբրիել Բիբրոնի կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Beolens B, Watkins M, Grayson M. 2011. *The Eponym Dictionary of Reptiles*. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 pp. 978-1-4214-0135-5. ("Goudot, J.-M.", p. 104).

Լրացուցիչ ընթերցում
-------------------

* Edited Laboratoire, 1981 *Histoire et nature : Cahiers de l' Association pour l' Histoire des Sciences de la Nature* Paris, Laboratoire d'Ethnobotanique.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1238004369 · SUDOC: 250230844 · VIAF: 496160791824902860007 · WorldCat VIAF: 496160791824902860007 |

 |
**Մաքսիմիլիան Թեոդոր Ալբերտ Լաուեր** (Lauer, հունվարի 11, 1841(1841-01-11) - 1923), գերմանացի արևելագետ, հայագետ, աստվածաբան, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

Մաքսիմիլիան Լաուերը ծնվել է 1841 թվականի հունվարի 11-ին Շհիլսինգենում (Գերմանիա)։ Սովորել է Գյոթինգենի համալսարանում։

1869 թվականին Վիեննայում լույս է տեսել Մաքսիմիլիան Լաուերի «Դասական հայերենի քերականություն» դասագիրքը, որը 1883 թվականին Փարիզում հրատարակվել է ֆրանսերեն՝ Օ. Կարիերի թարգմանությամբ։

Մաքսիմիլիան Լաուերը գերմաներեն է թարգմանել Մովսես Խորենացու «Պատմություն Հայոց» երկը (1869, Ռեգենսբուրգ), որի Բ գիրքն ամբողջությամբ զետեղել է իր կազմած «Հայկական քրեստոմատիա» (1881, Վիեննա, Մխիթարյան տպարան) ձեռնարկում՝ ծանոթագրություններով և հայերենի քերականության առանձնահատկությունների վերաբերյալ ծավալուն ուսումնասիրությամբ։

Մաքսիմիլիան Լաուերը մահացել է 1923 թվականին։

Գրականություն
-------------

* Հովհաննիսյան Պ. Մովսես Խորենացի։ Մատենագիտություն, Ե. 2013:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Տարրի հարաբերական ատոմային զանգված** , քիմիական մեծություն, որը ցույց է տալիս թե տվյալ քիմիական տարրը քանի անգամ է մեծ որպես չափանիշ ընդունված ջրածնի հարաբերական ատոմային զանգվածից {\displaystyle Ar(H)=1}:

Ատոմային հարաբերականություն
---------------------------

Բոլոր քիմիական տարրերի ատոմները ունեն շատ փոքր զանգված։ Որոշ ֆիզիկոսներ կարողացել են չափել մի շարք քիմիական տարրերի ատոմային զանգվածները, սակայն դրանք շատ փոքր թվեր են։

Օրինակ՝ ածխածին քիմիական տարրի (քիմիական նշանը՝ **C**, ատոմային թիվն է՝ 6) հարաբերական ատոմային զանգված *C = 0,000 000 000 000 000 000 000 012 գ*։ Քանի որ այս թիվը շատ փոքր է դժվար է նրանով հաշվարկներ կատարել և կիրառության մեջ է դրվել Հարաբերական ատոմային զանգված մեծությունը, որը ցույց է տալիս թե տվյալ տարրը (Ածխածին), քանի անգամ է մեծ ջրածնի հարաբերական ատոմային զանգվածից (Ar)։

Հարաբերական ատոմային զանգվածի չափման մեծությունը ջրածնի Հարաբերական ատոմային զանգվածն է, որը հավասար է 1-ի։ Քանի որ ածխածնի ատոմների զանգվածը 12 անգամ ծանր է հիդրոգենիումի ատոմների զանգվածից, հետևաբար {\displaystyle Ar(C)=12}

|  |
| --- |
| 
Հարաբերական ատոմային զանգված կամ Ar է կոչվում այն քիմիական մեծությունը, որը ցույց է տալիս թե քանի անգամ է տարրի ատոմների զանգվածը մեծ ջրածնի հարաբերական ատոմային զանգվածից
 |

*Հարաբերական ատոմային զանգվածը չափողականություն չունի, այն հարաբերական մեծություն է։* 

Ատոմի զանգվածը՝ զանգվածի ատոմային միավորներով արտահայտված, և ատոմի հարաբերական ատոմային զանգվածը թվային արժեքով միմյանց հավասար են։

Քիմիական տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածն իմանալով՝ կարող ենք որոշել տարրի մեկ ատոմի իրական զանգվածը։ Այդ նպատակով տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածը բազմապատկում ենք զանգվածի ատոմային միավորով։

Բոլոր տարրերի հարաբերական ատոմային զանգվածները ներկայացված են Մենդելեևի քիմիական տարրերի պարբերական համակարգում։ Գործնականում օգտվում են
հարաբերական ատոմային զանգվածների՝ մինչև ամբողջ թիվ կլորացված արժեքներից, բացառությամբ քլորի, որի ատոմային զանգվածի հարաաբերական արժեքը հավասար է 35,5-ի։

|  |
| --- |
| 
Յուրաքանչյուր քիմիական տարր ունի հարաբերական ատոմային զանգվածի որոշակի արժեք
 |

Տես նաև
-------

* Ատոմ
* Հարաբերական մոլեկուլային զանգված

Արտաքին հղումներ
----------------

* IUPAC Իզոտոպային տարատեսակներն ու ատոմային կշիռներ
* NIST հարաբերական ատոմային զանգվածների բոլոր իզոտոպներ և ստանդարտ ատոմային կշիռներ
* Տարբեր տարրերի հարաբերական ատոմային զանգվածներ(չաշխատող հղում)
**Իլհամ Իսմաիլ օկլի Մեհտիև** (ադրբ.՝ İlham İsmayıl oğlu Mehdiyev, օգոստոսի 2, 1965(1965-08-02), Hənifə, Balakan District, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ԱՀ պետական սահմանային ծառայության պետի տեղակալ, գեներալ-լեյտենանտ։ Երկրորդ ղարաբաղյան պատերազմում ծառայել է որպես Պետական Սահմանային Զորքերի հրամանատար։

Կենսագրություն
--------------

Իլհամ Մեհտիևը ծնվել է 1965 թվականի օգոստոսի 2-ին Բալականի շրջանի Հանիֆա գյուղում։ Իր ռազմական կրթությունը նա ստացել է Ուկրաինայի Օդեսայի բարձրագույն հրետանային հրամանատարների ռազմական դպրոցում։ Զինվորական ծառայությունը սկսել է 1993 թվականից։ 2016 թվականի օգոստոսին Իլհամ Մեհդիևը ստացել է գեներալ-լեյտենանտի կոչում։

2008 թվականին շնորհվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայության համար» 3-րդ աստիճանի շքանշան՝ զինծառայության ընթացքում ունեցած բարձր նվաճումների համար։

2019 թվականին նա պարգևատրվել է 3-րդ աստիճանի «Արիության» շքանշանով՝ սահմանների պահպանության ծառայությունում առանձնացված ծառայության համար։

Երկրորդ ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ նա ղեկավարել է գործողությունները Zանգիլանի, Ջաբրայիլի և հատկապես Խուդաֆարի կամրջի համար։

2020 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Իլհամ Մեհտիևը արժանացել է «Հայրենական պատերազմի հերոս» կոչման՝ պատերազմում իր հերոսության համար։

2020 թվականի դեկտեմբերի 24-ին պարգևատրվել է «Ջաբրայիլի ազատագրման համար» և «Զանգիլանի ազատագրման համար» մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ԱՀ պետական սահմանային ծառայություն
2. ↑  3-րդ աստիճանի «Արիության» շքանշան
3. ↑  Հայրենական պատերազմի հերոս
4. ↑  "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularına "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı" president.az
5. ↑  Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
6. ↑  Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının "Zəngilanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
**Մելեքխանըմ Էյուբովա** (ադրբ.՝ Mələkxanım Əyyubova, նոյեմբերի 5, 1962(1962-11-05), Շամախի, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Ադրբեջանցի խանենդե, մուղամի կատարող, Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստ։

Կենսագրություն
--------------

Մելեքխանըմ Էյուբովան ծնվել է 1962 թվականի նոյեմբերի 5-ին Շամախիում։ 1969-1979 թվականներին սովորել է Բաքվի թիվ 155 միջնակարգ դպրոցում։ Ավարտել է 5-ամյա երաժշտական դպրոցը ՝ ակորդեոն մասնագիտությամբ։ Նա եղել է Ա. Ջավանշիրովի ղեկավարած մանկական երգչախմբի մենակատար։

1979-1984 թվականներին սովորել է Մ.Ալիևի անվան Ադրբեջանի պետական արվեստի համալսարանի «Երաժշտական կատակերգության դերասանական» ֆակուլտետում։ 1980-1985 թվականներին եղել է «Ժառանգություն» ժողովրդական անսամբլի, իսկ 1985 թվականից ՝ Ադրբեջանի Պետական հեռուստառադիոընկերության Ս.Ռուստամովի անվան ժողովրդական գործիքների նվագախմբի մենակատար։

Նա համերգներով հանդես է եկել աշխարհի շատ երկրներում ՝ ԱՄՆ, Գերմանիա, Ավստրալիա, Ֆրանսիա, Թուրքիա, Ռումինիա, Բելառուս, Լատվիա, Շվեդիա, Իրաք, Նիդեռլանդներ, Բելգիա, Ռուսաստան և այլն։

1995 թվականին նա Ադրբեջանի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնում խաղացել է Լեյլիի դերը Ուզեիր Հաջիբեկովի «Լեյլի և Մաջնուն» օպերայում։

Նա ավելի քան 10 տարի աշխատում է Ադրբեջանի մշակույթի և արվեստի պետական համալսարանում որպես դոցենտ։

Նրան շնորհվել է Ադրբեջանի վաստակավոր և ժողովրդական արտիստի կոչում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  president.az
2. ↑  Мелекханым Мазахир кызы Эйюбова
3. ↑  Մելեքխանըմ Էյուբովա
4. ↑  Энциклопедия / Ханенде
**Խոմայի արկածները** (ռուս.՝ Приключения Хомы), ռեժիսոր Գարրի Բարդինի խորհրդային նկարված մուլտիպլիկացիոնի ֆիլմ, որն ստեղծվել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում։ Նկարահանվել է ըստ Ալբերտ Իվանովի հեքիաթի այն մասին, թե ինչպես է ալարկոտ գերմանամուկ Խոման ստիպում Գետնասկյուռիկին նրա փոխարեն կատարել առօրյա գործերը։

Սյուժե
------

Ամենքն իր բնում իրար հարևանությամբ ապրում էին երկու ընկեր` գերմանամուկ Խոման և Գետնասկյուռիկը։ Առավոտյան բարևում էին իրար։ Գետնասկյուռիկն ասում էր. «Բարև՛, Խոմա»։ Խոման պատասխանում էր. «Բարև Գետնասկյուռիկ... «Գետնասկյուռիկ, դու իմ ընկե՞րն ես», «Իհարկե», պատասխանում է Գետնասկյուռիկը։ «Իմ փոխարեն մարմնամարզություն արա և վազիր։ Ինձ օգտակար է։ Շնորհակալությո՛ւն, ընկե՛ր։ Եվ ի՞նչ մարմնամարզություն առանց լողալու։ Գնա և լողացիր։ Դու ինձ պետք է լսես։ Ես քեզանից կես տարով մեծ եմ, այսինքն քեզանից խելացի եմ», ասում է Խոման։ Դրանից հետո Խոման ցանկանում է Գետնասկուռին ուղարկել սիսեռի հետևից, սակայն արդյունքում ինքն է գնում։ Խոման սիսեռի մի քանի պատիճ է հավաքում, մի մասը լցնում է իր բերանը և երկու պատիճը տանում է։ Ճանապարհին գորտերը նրան այնպես են ծիծաղեցնում, որ սիսեռի հատիկներե դուրս են թռնում բերանից։

Ծիծաղելով, Խոման տուն է հասնում և երկու պատիճն էլ տալիս Գետնասկյուռին։ Մինչև Խոմա ծիծաղից ուշքի է գալիս, Գետնասկյուռն ուտում է պատիճները։ «Պատիճներն ո՞ւր են», հարցնում է Խոման։ «Ես երկուսիս տեղն էլ կերա։ Դու մի մտածիր, ես քեզ չեմ խաբել։ Փոքրը իմ տեղն եմ կերել, իսկ մեծը` քո, իրոք համեղ էր, չէ», հարցնում է Գետնասկյուռը։ «Ամեն ինչ ճիշտ է։ Ամեն ինչ համընկնում է։ Միայն մի բան չեմ հասկանում, ինչո՞ւ եմ ես սոված», հարցնում է Խոման։ Եվ ընկերները գնում են ամեն մեկը իր բնում քնելու։

Հեղինակներ
----------

|  |  |
| --- | --- |
| սցենարի հեղինակ | Ալբերտ Իվանով |
| ռեժիսոր | Գարի Բարդին |
| բեմադրող նկարիչ | Լեոնիդ Շվարցման |
| կոմպոզիտոր | Միխայիլ Մեերովիչ |
| օպերատոր | Միխայիլ Դրույան |
| հնչյունային օպերատոր | Բորիս Ֆիլչիկով |
| մոնտաժող | Մարգարիտա Միխեևա |
| նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ | Օլգա Օռլովա, Գալինա Զեբրովա, Մարինա Ռոգովա, Վլադիմիր Կրումին, Օլեգ Կոմարով, Վիկտոր Արսենտև |
| նկարիչներ | Դմիտրի Անպիլով, Սերգեյ Մարակասով |
| օգնականներ | Տատյանա Միտիտելո, Ե. Գոլոլոբովա, Ն. Սարատովա |
| խմբագիր | Ելենա Միխայլովա |
| ֆիլմի տնօրեն | Լյուբով Բուտիրինա |

Դերերը հնչյունավորել են
-----------------------

* Ալեքսեյ Բորզունով` Խոմա
* Վալերի Նոսիկ` Գետնասկյուռ

Վերաթողարկում DVD ձևաչափով
--------------------------

Մուլտֆիլմը բազմիցս վերաթողարկվել է DVD ձևաչափով մուլտֆիլմերի տարբեր ժողովածուներում։

Գրականություն
-------------

*Иванов Альберт* Приключения Хомы. — Астрель, 2012. — (СОЮЗМУЛЬТФИЛЬМ представляет: впервые — легендарные мультфильмы в книгах!). — ISBN 978-5-271-40060-5

Տե՛ս նաև
--------

* 2005-Խոմայի զարմանալի արկածները

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990.
2. ↑  *Наталья Василькова.* Гарри Бардин // Наши мультфильмы / Арсений Мещеряков, Ирина Остаркова. — Интеррос, 2006. — ISBN 5-91105-007-2

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Խոմայի ճանապարհորդությունը» Գարի Բարդինի պաշտոնական կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Animator.ru |

 |
**Մարգարե Արճիշեցի**, 16-րդ դարի 1-ին կեսի գրիչ։

Պատմություն
-----------

Ապրել է Արճեշում, Մեծոփում, Վանում, Վարագում, Աղթամարի և Խառաբաստա վանքերում։ Աշակերտել է Գրիգորիս Աղթամարցուն։

1522 թվականից ստեղծել է մի շարք ձեռագրեր և պատմամշակութային արժեքավոր հիշատակարաններ։ 1534 թվականին Գրիգորիս Աղթամարցու պատվերով ընդօրինակել է Սաղմոսարան, ընդօրինակել ու կազմել Ճառընտիր (Վանում), Ալեքսանդր Մակեդոնացու պատմության երկու արժեքավոր մատյաններ՝ Գրիգորիս Աղթամարցու խմբագրությամբ, կաֆաներով և նկարազարդումներով. առաջինը՝ 1526 թվականին Խառաբաստա վանքում (Վենետիկի Մխիթարյան մատենադարան, Հ. Քյուրտյանի ֆոնդ, № 280), երկրորդը՝ 1536 թվականին Վարագում (Երուսաղեմի մատենադարան, № 473)։

Մարգարե Արճիշեցու՝ Գրիգորիս Աղթամարցուն ուղղած նամակ-հիշատակագրություններում (պահպանվել են ձեռագրերում) կան հավաստի փաստեր վերջինիս գործունեության մասին։

Գրականություն
-------------

* Ակինեան Ն. Գրիգորիս Ա կաթողիկոս Աղթամարի, Վնն. 1958։
* Սիմոնյան Հ. Հայ միջնադարյան կաֆաներ, Ե. 1975։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Բագրատիոնի-Մուխրանիներ** (վրաց.՝ მუხრანბატონები), վրաց ազնվականական տոհմ, Բագրատիոնիների ճյուղ։ 16-րդ դարում արքայորդի Բագրատը ժառանգություն է ստանում Քարթլիի թագավորության կենտրոնական հատվածում գտնվող Մուխրանի երկրամասը։ Այդ ժամանակից ի վեր ազնվական ընտանիքը հայտնի դարձավ **Մուխրան-Բատոնի** անվանումով։

Բագրատիոնի-Մուխրանիների թագավորական ընտանիքի ղեկավարը միջնադարյան ժամանակաշրջանում հայտնի էր *«բատոն»* անվանումով։

Մուխրանիների ազնվականական տոհմի ավագ ճյուղն այժմ հանգած է։ Վերջիններս գոյություն են ունեցել Քարթլիի թագավորության հինգ արքաների կառավարման տարիներին՝ 1658-1724 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Նրանց հետնորդները տեղափոխվել են Ռուսական կայսրություն և ստացել *«վրաց իշխանի»* կամ *«բագրատիոնի իշխանի»* տիտղոս։

1957 թվականից Բագրատիոնի-Մուխրանիները իրենց համարում էին Վրաստանի գլխավոր թագավորական տոհմը։ Դա պայմանավորված էր նրանով, որ Մուխրանիները համարվում էին Բագրատիոնիների գլխավոր հետնորդը։ Ներկայումս Մուխրանիների բատոնը Գեորգի Բագրատիոնի-Մուխրանելին է, ով իր գործունեությունը ծավալում է Իսպանիայում։

Տես նաև
-------

* Վրաց Բագրատիոնիների թագավորություն

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Մուխրանիներ** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| 
  **Վրաստան**   **Պատմություն**
 |
**Իվար Անոսկր** (հին սկանդինավերեն՝ *Ívarr hinn Beinlausi*, անգլո-սաքսոներեն՝ *Hyngwar*, 9-րդ դար, Դանիա - ոչ վաղ քան 787 և ոչ ուշ քան 878, Անգլիա), Դանիայի վիկինգների առաջնորդ, Ռագնար Լոդբրոկի որդին, ով մարտի դաշտում աչքի է ընկել առանձնակի դաժանությամբ։

Կենսագրություն
--------------

Իր եղբարների հետ Իվար Անոսկրը գլխավորել է «հեթանոսների մեծ բանակը», որը 865 թվականին ներխուժում է Արևելյան Անգլիա։ 867 թվականին նա ջախջախում է Նորտումբրիայի թագավոր Էյլե II-ի բանակը, իսկ վերջինիս դատապարտում տանջամահության։ Նույն թվականին իրեն է ենթարկում Նորտումբրիան՝ նորմանների թագավորությունը։ 870 թվականին Իվար Անոսկրը հրամայում է սպանել Արևելյան Անգլիայի թագավոր Էդմունդին։

«Անոսկր» մականվան պատճառն այնքան էլ պարզ չէ։ Կա վարկած որ նրան այդպես են անվանել նրա գերճարպիկ լինելու պատճառով, իսկ այլ վարկածի համաձայն նա տառապել է պաթոլոգիական հիվանդությամբ։

Ժառանգություն
-------------

«Ռագնարի որդիների մասին ասքը» հաղորդում է․ «Նա չուներ որդիներ, որովհետև շատ թեթևամիտ էր, և կյանքում չտեսավ ո՛չ սեր ո՛չ կիրք․ նա չուներ իմաստության և դաժանության պակաս․ մահացավ նա ծերության մեջ Էնգլանդում, և թաղվեց ժայռաբլուրում։

Իվարի դիակի ճակատագիրը
----------------------

Ըստ «Ասք Ռագնարի և նրա որդիների մասին» (գրված XVIII դարում) աշխատության, նախքան մահանալը, Իվարն ասել էր, որ իր ոսկոորները կպաշտպանեն երկիրը դրսից եկող բոլոր ոտնձգություններից։ Այդ պատճառով, երբ Վիլհելմ I Նվաճողը ներխուժեց Բրիտանիա, նրա առաջին գործն եղավ քանդել ժայռաբլուրը, որտեղ ըստ ավանդության թաղված էր Անոսկրը, և կրակի մատնել այն։

*«Իվարը կառավարեց Անգլիան մինչ խոր ծերություն և մահացավ հիվադությունից։ Եվ երբ մահամերձ էր, հրամայեց որ նրան տանեն երկրի ամենախոցելի վայրը, որպեսզի թշնամիները գալով այդտեղ չկարողանան հաղթանակ տանել։»*։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ասք Ռագնարի և նրա որդիների մասին, XVIII

Արտաքին հղումներ
----------------

* The History Files: In the Footsteps of Ivarr the Boneless
* Nabil Shaban’s page about Ivar the Boneless
**Մարգարիտ Մակինթայր** (անգլ.՝ Marguerite MacIntyre, մայիսի 11, 1965(1965-05-11), Դետրոյթ, Միչիգան, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասանուհի։ Առավել հայտնի է «Վամպիրի օրագրերը» հեռուստասերիալում Էլիզաբեթ Ֆորբսի դերով։

Կենսագրություն
--------------

Տասնվեցամյա հասակում Մաքինթայրը տարածաշրջանային թատրոնների բեմում հանդես է եկել այնպիսի բեմադրություններով, ինչպիսիք են «451 աստիճան ըստ Ֆարենհայթի» և «Հարավ-Խաղաղօվկիանոսյան»։ Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանում ստացել է բակալավրի աստիճան և սովորել է դերասանական վարպետություն Լոնդոնի Դրամատիկական արվեստի թագավորական ակադեմիայում։

Մաքինթայրը հայտնվել է բրոդվեյ և օֆֆ բրոդվեյ թատերական բեմադրություններում, որոնց թվում են «Ջեյն Էյրը», «Հրեշտակների քաղաքը» և «Մատա Հարին»։

Հեռուստատեսությունում Մաքինթայրի ամենահայտնի դերը շերիֆ Լիզ Ֆորբսն է «Վամպիրի օրագրերը» հեռուստասերիալում, որտեղ նա հայտնվել է վեց եթերաշրջաններում։ Նաև խաղացել է հոգեբան Նիկոլ Թրեյգերի գլխավոր դերը «Քայլ XY» հեռուստասերիալում։

Անձնական կյանք
--------------

Առաջին անգամ ամուսնացել է Մարկոս Սիգայի հետ 1990 թվականին, սակայն 2000 թվականին զույգը ամուսնալուծվել է։ Երկրորդ անգամ ամուսնացել է Քերի Լելոնդի հետ 2007 թվականի դեկտեմբերի 21-ին։

Մակինթայրը չունի երեխաներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  Biography for Marguerite MacIntyre Internet Movie Database կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մարգարիտ Մակինթայր (անգլ.) *Internet Movie Database* կայքում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 135046408 · ISNI: 0000000047697512 · LCCN: no2008186241 · VIAF: 78610492 · WorldCat VIAF: 78610492 |

 |
**Մերլին Մելցեր** (անգլ.՝ Marlyn Meltzer, 1922, Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ - դեկտեմբերի 7, 2008(2008-12-07), Yardley, Բաքս շրջան, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ), ամերիկացի մաթեմատիկոս և համակարգչային ծրագրավորող, եղել է ԷՆԻԱԿ առաջին ընդհանուր նշանակության էլեկտրոնային թվային համակարգիչի առաջին ծրագրավողներից մեկը։

Կենսագրություն
--------------

Մերլին Ուեսկոֆը (ծննդյան անուն) ծնվել է 1922 թվականին Ֆիլադելֆիայում, Փենսիլվանիա։ 1942 թվականին ավարտել է Թեմփլի համալսարանը։ Նույն թվականին նա աշխատանքի է ընդունվել Մուրի Էլեկտրատեխնիկայի դպրոց՝ եղանակի հաշվարկներ կատարելու համար, քանի որ նա փայլուն աշխատում էր հաշվիչ մեքենայի վրա։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Մերլինը տեղափոխվել է այլ բաժին, որը զբաղվում էր ձգաբանության հետագծերի հաշվարկով։ 1945 թվականին Մերլինը և հինգ այլ աղջիկներ ընտրվել են ԷՆԻԱԿ առաջին ընդհանուր նշանակության էլեկտրոնային թվային համակարգիչի ծրագրավորողներ։

1947 թվականին Մերլինն ամուսնության պատճառով լքել է ծրագրավորողների խումբը․ նա ամուսնացել է բժիշկ Ֆիլիպ Մելցերի հետ և կրել վերջինիս ազգանունը։ Դրանից հետո նա կամավոր աշխատանք է կատարել գրադարանում, կիրակնօրյա դպրոցում և տուն առաքման ծառայությունում։ Իր կյանքի վերջին չորս տարիներին Մերլինը մոտ 500 գլխարկ է գործել «Սյուզան Գ. Կոմեն» կազմակերպության համար՝ քիմիաթերապիայի արդյունքում մազերը կորցրած կանանց համար։

Մերլին Մելցերը մահացել է 2008 թվականի դեկտեմբերի 7-ին, Յարդլի քաղաքում (Փենսիլվանիա), որտեղ նա ամուսնու հետ մշտապես ապրում էր 1957 թվականից։

Հիշատակում
----------

* 1996 թվականին լույս է տեսել «ԷՆԻԱԿ-ի կանայք» գիրքը
* 1997 թվականին Մերլին Մելցերի և նրա հինգ կին գործընկերների անուններն ընդգրկվել են «Կանայք տեխնոլոգիաների ոլորտում» միջազգային փառքի սրահում
* Կանայք աշխատում են ԷՆԻԱԿ համակարգչով2010 թվականին Էկրան Է բարձրացել ամերիկյան «Հույժ գաղտնի գեղեցկուհիներ. Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի կին ծրագրավորաղները» վավերագրական ֆիլմը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Invisible Women: The Six Human Computers Behind The ENIAC
3. ↑  Marlyn Wescoff Meltzer
4. ↑  Зал славы *Women in Technology International* Archived 2018-10-01 at the Wayback Machine. (անգլ.)
5. ↑  *Джанелл Браун.* Women Proto-Programmers Get Their Just Reward Archived 2017-03-17 at the Wayback Machine. (անգլ.) на сайте *wired.com*, 8 мая 1997

Արտաքին հղումներ
----------------

* Мэрлин Мельцер (անգլ.) на сайте *ethw.org*
* Die ENIAC-Programmiererinnen (գերմ.) на сайте *frauen-informatik-geschichte.de*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree |

 |