recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սուրբ Հակոբյանց փողոց** (եբրայերեն՝ רחוב סנט ג'יימס‎), կենտրոնական փողոց Երուսաղեմի հին քաղաքի Հայկական թաղամասում։ Արևմուտքից հատվում է Հայ պատրիարքության փողոցին, արևելքից՝ Արարատ փողոցին Հայկական և Հրեական թաղամասերի սահմանագծում։ Անվանվել է ի պատիվ Հիսուս Քրիստոսի 12 առաքյալներից մեկի՝ Հակոբոս առաքյալի։ Հարակից Սուրբ Հակոբյանց վանքը նույնպես կառուցվել է նրա պատվին։

Պատմություն
-----------

Փողոցը և նրա շրջակայքը կառուցված են Երուսաղեմի վերին քաղաքի ավերակների վրա, որն ավերվել է Երկրորդ տաճարի ժամանակ Հին Հռոմի կողմից։

Միջնադարից սկսած փողոցը եղել է Հայկական թաղամասի փակ տարածքում գտնվող հանրային սեփականություն։ Ճանապարհն անցնում է երկու հատվածների միջով (որոնք շրջապատված են պատով) հյուսիսային հատվածի, որտեղ բնակվում են հայկական ծագումով քաղաքացիներ և հարավային մասը, որը ծառայում է որպես «վանական համալիր» և ներառում է Սուրբ Հակոբյանց տաճարը, Հայկական թանգարանը և Սրբոց թարգմանչաց վարժարանը։ Այն նաև Յաֆֆայի դարպասից դեպի Հրեական թաղամաս տանող ամենակարճ ճանապարհն է։

Լուսանկարիչ Ջոն Ֆիլիպսը փողոցը նկարագրում է որպես ճանապարհ, որով տեղափոխում էին հրեա բանտարկյալներին Հագանայից և Իրգունից, ինչպես նաև 1948 թվականի Անկախության պատերազմի ժամանակ Հրեական թաղամասի համար ճակատամարտում տեղահանված տեղացիների դեպի «Քիշլա» թաղամասի բնակիչների կողմից հանձնման մասին համաձայնագրի ստորագրումից հետո։ Արաբական լեգեոնը ստիպված էր մաքրել ճանապարհը թշնամի արաբ բնակիչներից (Բանտարկյալներին բերել են Քիշլա, այնուհետև տեղափոխել Հորդանանի մեկուսարան, որտեղից մի քանի ամիս անց ազատ են արձակվել նորաստեղծ Իսրայել պետությունում)։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Yeshayahu Peres, "The Land of Israel - Book of Travels", Jerusalem-Berlin-Vienna 1921, p. 169.
2. ↑  John Phillips," The Will to Life, "Old Jerusalem from End of Resurrection, Jerusalem, Idanim Publishers, 1977, p. 19:

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սուրբ Հակոբյանց փողոց** կատեգորիայում։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վարդանանք (այլ կիրառումներ)

**Վարդանանք**, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Էդուարդ Իսաբեկյանի` Դերենիկ Դեմիրճյանի «Վարդանանք» պատմավեպի հիման վրա ստեղծած նկարազարդումները։

Պատմություն
-----------

Ոգեշնչված Վարդանանց հերոսամարտով՝ Էդուարդ Իսաբեկյանն ի սկզբանե ստեղծել է «Պատասխան Հազկերտին» և «Ավարայրի ճակատամարտը» էսքիզները, այնուհետև, ծանոթանալով Վարդանանք վեպին, ստեղծել հինգ թերթ մատիտանկար, որտեղ երկու մասսայական տեսարաններին ավելացել են մի քանի գլխավոր հերոսների՝ (Վարդան, Վասակ, Ղևոնդ) կերպարները։

Պատմավեպի երկրորդ հրատարակության նկարազարդումների համար Իսաբեկյանը ստեղծել է տասներկու թերթ, որտեղ գերակշիռ տեղ են ունեցել «Պատասխանը» և «Ճակատամարտը»։ Պատմական թեմայի մեջ մխրճվելով զգոն ռեալիստի խորաթափանցությամբ՝ նկարիչը խտացրել է երևույթի պատմա-փիլիսոփայական ողջ իմաստը, որն իր դրսևորում է գտել «Պատասխան Հազկերտին» մեծադիր գեղանկարչական կտավի ձևով։ Նկարը համարվում է հայ պատմական գեղանկարչության լավագույն գործերից մեկը։

Իսաբեկյանը վարպետորեն ստեղծել է անհատականացված-հոգեբանական կերպարներ, կոմպոզիցիոն տրամաբանված փոխհարաբերության մեջ մտցնելով նրանց՝ կտավին հաղորդել տագնապալի լարվածություն, ուր թևածում էր խրոխտ ոգու հերոսականությունը, դյուցազնականությունը, հայրենասիրությունը։

Ստեղծելով գեղանկարչական մեծադիր կտավ՝ Իսաբեկյանը չավարտեց Վարդանանց թեմային։ «Հայաստան» հրատարակչության ձեռնարկած Դերենիկ Դեմիրճյանի «Վարդանանքի» ռուսերեն հրատարակությունն առիթ հանդիսացավ, որ Էդուարդ Իսաբեկյանը նորից ձեռնամուխ լինի դրա նկարազարդումներին (14 նոր էջեր), որոնք նրա երկար տարիների խորաթափանց ջանքերի, գեղարվեստական երկի նկարազարդման համոզված և կայուն ըմբռնումների, նրա ոճի, կերպավորման, փիլիսոփայական իմաստի հարազատ, անմտացածին դրսևորումներն են։

Ներկա հավաքածուն ընդգրկում է նկարչի վերջին գրաֆիկական էջերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Վարդանանք», նկարազարդումներ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էդուարդ Իսաբեկյանի պաշտոնական կայքը

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Էդուարդ Իսաբեկյանի նկարներ |
| --- |
|  |
| 
* Բնանկար: Մախինջաուրի
* Ավարայրի ճակատամարտը
* Պատանի Դավիթ
* Պատասխան Հազկերտին
* Աշտիշատի ժողովը
* Վարդանանք
* Դուրս տաճարից
* Ձեր կենացը
* Ակսել Բակունց
* Իգդիրի երևելիները. Թաղում Իգդիրում
* Իգդիրյան նախաճաշ
* Աբովյանը Արարատի բարձունքներում
* Ակադեմիկոս Գամսախուրդիայի դիմանկարը
* Դավիթ Բեկ
* Դերենիկ Դեմիրճյանի դիմանկարը
* Երեկոն այգում
* Ծերունու առավոտը
* Ծովինար
* Հաղպատի գյուղացիների ապստամբությունը
* Հարսանյաց երթ Կողբից Իգդիր
* Հորովել
* Մոր դիմանկար
* Մայրս և ես
* Անհանգիստ ձիեր (նկարաշար)
* Արտավազդի կործանումը (կտավ)
* Սայաթ-Նովա
* Անդորր. Բնության գրկում
* Տանյա
* Նավզիկե
* Գիշերային Աշտարակ
* Վրացի ծերուկը
* Հեռացողը
* Գնչուհին թութակով
* Առևանգումներ
* Բնորդուհին (Արվեստանոցում)
* Ոտքդ զգույշ դիր հողին
* Բանջարանոցում
* Այդ տղաները
* Չվերադարձան
* Մթնշաղ
* Ինքնանկար
* Տաճկահայաստանում

 |  |

 |
Գարգամելը, ներկայումս ցուցադրվում է ՑԵՌՆ-ի Միկրոկոսմ թանգարանային պարտեզում
**Գարգամել**, ՑԵՌՆ-ի դեդեկտորներից, բշտիկային խցիկ, նախագծված էր գլխավորապես նեյտրինային փոխազդեցությունների որոշման համար։ Կառուցվել է Ֆրանսիայում, տրամագիծը մոտ 2 մետր է, երկարությունը՝ 4,8 մ, կարող էր տեղավորել 12 խորանարդ մետր ֆրեոն (CF3Br)։ Ավելի տիպական հեղուկ ջրածնի փոխարեն ծանր հեղուկի օգտագործումը նշանակում է նեյտրինային փոխազդեցության ավելի մեծ հավանականություն, ինչպես նաև մյուոններից պիոններից տարբերելու ավելի հեշտ հնարավորություն։

Գարգամելը գործել է 1970-1978 թվականներին մյուոնային նեյտրինային փնջով, որը առաջանում էր ՑԵՌՆ-ի պրոտոնային սինքրոտրոնում։ Այս փորձերը պսակվեցին ՑԵՌՆ-ում երբևէ կատարված ամենակարևոր հայտնագործություններից մեկով. 1973 թվականի հուլիսին, տեսական կանխատեսումից ոչ շատ չանցած հայտարարվեց թույլ չեզոք հոսանքների դիտարկման մասին։

Փորձի համար վերլուծության են ենթարկվել մոտ 83 000 նեյտրինային իրադարձություններ։ Դիտվել են 102 չեզոք հոսանքներ։

Գարգամելը կոչվել է Ֆրանսուա Ռաբլեի Գարգանտուան և Պանտագրյուելը վեպի հերոս Գարգանտուայի մոր՝ հսկա Գարգամելի անունով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Գրականություն
-------------

* *The discovery of the weak neutral currents*, CERN Courier Archived 2007-03-11 at the Wayback Machine.
* Experimental Study of the High-energy Reactions Anti-muon-neutrino e → Antu-muon-neutrino e-, Anti-muon-neutrino N → mu + X in the Gargamelle Bubble Chamber. (In French) Farhad Rahimi (Strasbourg, CRN). CRN-HE-84-13, Dec 1982.(չաշխատող հղում)
* The road to unification – Gargamelle and the discovery of Weak Neutral Currents Archived 2011-08-27 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Padilla Antonio (Tony)։ «Gargamelle and Neutral Currents»։ *Sixty Symbols*։ Brady Haran for the University of Nottingham
|  |
| --- |
| **Խորդենի խոշորածաղիկ** |
| Խորդենի խոշորածաղիկԽորդենի խոշորածաղիկ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Խորդենածաղկավորներ (Geraniales) |
| **Ընտանիք** | Խորդենազգիներ (Geraniaceae) |
| **Ցեղ** | Խորդենի *(Pelargonium)* |
| **Տեսակ** | **Խորդենի խոշորածաղիկ** *(P. grandiflorum)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Pelargonium grandiflorum***Willd. 1800 |

**Խորդենի խոշորածաղիկ** (լատ.՝ Pelargonium grandiflorum), խորդենազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա բույս, որը մեր պայմաններում աճեցվում է ջերմատանը, գարնան վերջում տեղափոխվում բաց գրունտ և աշնանային առաջին սառնամանիքները սկսվելուց առաջ կրկին տեղափոխվում ջերմատուն։

Ունի ուղղահայաց ցողուն, կլորավուն, ատամնաեզր տերևներ և ալ կարմիր, խոշոր ծաղիկներից կազմված կոմպակտ ծաղկաբույլեր։ Բազմանում է կտրոններով՝ ամռանը և գարնանը։ Ամառային կտրոնավորումը կատարում են հունիս–օգոստոսին։ Կտրոնները տնկում են տորֆահումուսային հողախառնուրդով լցված 6-7 սմ թաղարներում` դրանք տեղավորելով կիսատաք ջերմոցներում՝ ապակուց հեռու։ Որպեսզի կտորները հեշտ արմատակալեն, հողը և օդը մշտապես պետք է պահել խոնավ վիճակում։ Գարնանային կտրոնավորման դեպքում տնկումը կատարում են անմիջապես արկղերում կամ ջերմատան ստելաժներում։ Ամառային կտրոնավորումը նախընտրելի է, քանի որ հաջորդ տարվա գարնանը արդեն առատորեն ծաղկող բույսեր ենք ստանում։ Երբ կտրոններն արմատակալում են, դրանք տնկում են ավելի խոշոր թաղարներում։ Որպեսզի կոմպակտ թուփ ստացվի։ Խորհուրդ է տրվում գլխավոր ընձյուղը ծերատել։ Անհրաժեշտ է գրունտում (ծաղկային ձևավորումներում) տնկել թաղարներով, որպեսզի բույսի աճն ու զարգացումը շարունակվի բնականոն ձևով։ Խոշորածաղիկ խորդենին սովորաբար ծաղկում է մայիսի սկզբից մինչև ուշ աշուն, իսկ ջերմատանը՝ գրեթե կլոր տարվա ընթացքում։ Հայտնի են ինչպես հասարակ, այնպես էլ լիաթերթիկ ծաղիկներով տեսակները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ․Վ․ Հարությունյան, Քո շրջապատի ծաղիկները, Արևիկ հրատարակչություն, Երևան, 1987


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Pelargonium grandiflorum
* EoL: 5016370
* GBIF: 3827422
* GRIN: 27125
* iNaturalist: 430134
* IPNI: 376255-1
* NCBI: 4029
* Plant List: tro-13900487
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:376255-1
* SANBI: 1976-143
* Tropicos: 13900487

 |

 |
**Աղվենի ժողովի կանոններ**, վաղ միջնադարի հայկական իրավական հուշարձան։

Հիշատակում
----------

Հիշատակվում է «Կանոնագիրք Հայոց»-ամ և Մովսես Կաղանկատվացու «Աղվանից աշխարհի պատմության» մեջ։ Տիրապետող կարծիքի համաձայն, ժողովը կայացել է 5-րդ դարի վերջին կամ 6-րդ դարի սկզբին, Վաչագան Գ Բարեպաշտի օրոք, Պուրտավից արևմուտք՝ թագավորական ամառանոց Աղվենում։ Իր բնույթով ժողովն աշխարհիկ-եկեղեցական Էր։ Հրավիրման դրդապատճառը բազմաթիվ հակառակություններն էին երկրի աշխարհականների և հոգևորականների միջև, նպատակը՝ ներգործության իրավական միջոցներով դրանք հարթելը։ Արքայի ամառանոցում ժողով հրավիրելը եկեղեցու նվաստ կացության հետևանքն էր։

Ժողովն ընդունել է 21 կանոն, որոնք չափազանց մերձ են Աշտիշատի ժողովի սահմանումներին։ Նրանցից երևում Է, որ ազատներն իրենց դաստակերտներից վտարում էին երեցներին, նոր երեցներ կարգում, եկեղեցիներում սեղան կանգնեցնում, նշխարներ տեղադրում, պատարագ կազմակերպում՝ առանց եպիսկոպոսի հետ համաձայնեցնելու՝ յուրացնելով վերջինիս իշխանությունը կիրակի օրերը իրենց ծառաների հետ եկեղեցի չէին գնում հանգուցյալի հոգեբաժինը չէին հանձնում եկեղեցուն հանգուցյալի հիշատակին նվիրված պատարագ չէին կատարում շարունակում էին ապրել հեթանոսաբար, ամուսնանում մերձավոր ազգականների, եղբոր կնոջ հետ, կին էին առնում առանց պսակի և օրհնության, առանց պատճառի կնոջից ամուսնալուծվում են։ ժողովը պակասեցրեց աշխարհականներից գանձվող պտղի և տասանորդ կոչվող հարկերը։

Նրանց համար սահմանվեցին նաև հոգևոր բնույթի մի շարք պարտավորիչ կանոններ՝ արգելվեցին նոր կրոնի գաղափարներին հակասող հեթանոսական կենցաղավարության առանձին երևույթներ, վերջապես, «ամենայն սրությամբ» հետապնդվեց հոգևորականների դատապարտելի վարքը (օրինակ՝ միմյանց վրա մեղք բարդելը, վանքի հասույթները հափշտակելը են)։

Գրականություն
-------------

* Մովսես Կաղանկատվացի, Պատմություն Աղվանից աշխարհի, Ե. 1969։
* Բարխադուրյան Մ. Պատմություն Աղվանից, հ. 1, Վաղ-պատ, 1902։
* Հովհաննիսյան Ա. Հ. Աղվենի սահմանադիր ժողովի կանոնները և նրանց աղերսը Աշտիշատի կանոնների հետ, «ՊԲՀ», 1967, .ՒՏ4։ Ակինյան Ն. Մովսես Դասխուրսւնցի (կոչված Կաղանկատվացի) և իր պատմություն Աղվանից, Վնն. 1970։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 265)։*  |
**Կարծրախտ**, *սկլերոզ*, մարդու և կենդանիների որևէ օրգանի կամ հյուսվածքի շարակցահյուսվածքային կարծրացում։ Կարծրախտի ժամանակ օրգանի պարենքիմայի ֆունկցիոնալ արժեքավոր տարրերը ոչնչանում են և փոխարինվում շարակցական հյուսվածքով, երբեմն՝ ամիլոիդի, հիալինի, կրիկուտակումով։ Նորաստեղծ շարակցական հյուսվածքը սովորաբար առաջանում է շարակցահյուսվածքային բջիջների՝ ֆիբրոբլաստների բազմացման ճանապարհով և կոլազենի մոլեկուլի արագ առաջացումով։ Կարծրախտը կարող է լինել տարածուն և օջախային։ Տարածուն կարծրախտի դեպքում լինում է ամբողջ օրգանի զգալի կարծրացում, որի մակերեսը հաճախ մնում է հարթ, օջախայինի դեպքում՝ հատիկավոր, իսկ երբեմն էլ թմբիկավոր (այստեղից էլ՝ «հատիկավոր երիկամ», «թմբիկավոր լյարդ» անվանումները)։ Հատիկավորությունը և թմբիկավորությունը պայմանավորված են մի կողմից կարծրախտի ոչ հավասար զարգացումով, մյուս կողմից կարծրացող օրգանի պարենքիմայի մնացորդների կոմպենսատոր գերաճի և հիպերպլազիայի երևույթներով։ Կարծրախտ ոչ սակավ ուղեկցվում է միայն տվյալ օրգանի փոքրացումով և կարծրացումով։ Օրգանի մակերեսը մնում է սովորական, հարթ։

Ախտանշաններ
-----------

Կարծրախտի առաջացմանը նպաստում են քրոնիկական բորբոքային հիվանդությունները (սիֆիլիս, ռևմատիզմ, տուբերկուլոզ, ակտինոմիկոզ, քրոնիկական թարախակալումներ)։ Բորբոքումների հետևանքով առաջացած կարծրախտը ըստ էության չի տարբերվում հյուսվածքի սպիացման պրոցեսներից։ Կարծրախտի առաջացումը կարող է պայմանավորվել նաև արյան շրջանառության խանգարումներով (երակային կանգ) և օրգանի պարենքիմայի ետաճման պրոցեսներով (ետաճման հասակային գործոններ, որ լինում են գլխավորապես ծերության շրջանում, ետծննդյան փոփոխություններ արգանդի անոթներում, փոփոխություններ ձվարանների դեղին մարմինների տեղերում)։ Նյարդային համակարգում կարծրախտ առաջանում է գլխավորապես, իսկ երբեմն էլ բացառապես, գլիոզ տարրերի գերաճման հաշվին։ Տարածուն կարծրախտի դեպքում օրգանները քիչ թե շատ չափով կորցնում են իրենց ֆիզիոլոգիական հատկությունները։ Կարծրախտի հետևանքով կարող են առաջանալ օրգանների ձևափոխություն (թամբաձև քիթ, բլթավոր լյարդ), ախտաբանական պրկում, անոթների լուսանցքի նեղացում, կնճռոտում և ախտաբանական այլ փոփոխություններ։ Տես նաև աթերոսկչերոզ, կարդիոսկրելոզ, պնևմոսկլերոզ՝ թոքերի կարծրացում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 326)։*  |
**Ջուզեպպե Մեացցա** կամ **Սան Սիրո** մարզադաշտը (իտալերեն՝ Stadio Giuseppe Meazza կամ իտալերեն՝ Stadio San Siro), ֆուտբոլային մարզադաշտ Իտալիայի Միլան քաղաքում։ «Ինտեր Միլան» և «Միլան» ֆուտբոլային ակումբների տնային մարզադաշտն է, կոչվել է իտալացի նշանավոր ֆուտբոլիստ Ջուզեպպե Մեացցայի պատվին։ «Սան Սիրո» կոչում են «Միլանի» երկրպագուները, իսկ «Ինտերի» երկրպագուները մարզադաշտը կոչում են «Ջուզեպպե Մեացցա» քանի որ Ջուզեպպե Մեացցան եղել է Միլանի Ինտերի նախկին խաղացող։

Տեղավորում է մոտ 80 000 հանդիսատես, կառուցվել է 1925 թվականին։

Այժմ մարզադաշտի տարածքում գտնվում է նաև ձիարշավարանը (արևելյան տրիբունայի հետևում)։ Բացի ֆուտբոլային խաղերից, Սան-Սիրոյում անց են կացվում նաև համաշխարհային մասշտաբի համերգային ծրագրեր։ Մասնավորապես, այստեղ ելույթ են ունեցել էստրադայի այնպիսի աստղեր, ինչպիսիք են Մադոննան, Մայքլ Ջեքսոնը, U2, The Rolling Stones, Depeche Mode և այլ խմբեր։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  archINFORM (գերմ.) — 1994.
2. ↑  SIRBeC (իտալ.)
3. ↑  Struttura
4. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* պաշտոնական կայք
* «Սան Սիրոն» WorldStadiums.com կայքում Archived 2006-02-16 at the Wayback Machine.
**Սոլժենիցինի պողոտա** (ռուս.՝ Проспект Солженицына), պողոտա Ռուսաստանի Դոնի Ռոստով քաղաքի Լևենցովսկի կառուցվող միկրոշրջանում։ Անվանվել է ռուս մեծանուն արձակագիր, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ, 1970 թվականի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Ալեքսանդր Սոլժենիցինի անունով։ Սկիզբ է առնում Երյոմենկոյի փողոցի հետ ստեղծած օղակաձև հանգույցից և ավարտվում Դովատորի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 570 մետր է։

Պատմություն և նկարագրություն
----------------------------

Նորակառույց Լևենցովսկի միկրոշրջանի կենտրոնական պողոտան Ալեքսանդր Սոլժենիցինի անունով կոչելու հրամանը 2008 թվականին ստորագրել է Դոնի Ռոստովի քաղաքապետ Միխայիլ Չեռնիշովը։ Ամբողջ Լևենցովսկի միկրոշրջանով անցնող պողոտան ունի չորս շարք, որոնք բաժանված են սիզամարգով։

Պողոտան սկսվում է Երյոմենկոյի փողոցի հետ ստեղծած օղակաձև հանգույցից և ավարտվում Դովատորի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 570 մետր է։ Պողոտայում կա համարակալված 3 շինություն։

Սոլժենիցինի պողոտայի փոստային դասիչն է՝ 344049։

Պողոտան անվանվել է ռուս մեծանուն արձակագիր, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ, 1970 թվականի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Ալեքսանդր Սոլժենիցինի անունով։ Գրողը Դոնի Ռոստովում անցկացրել է մանկությունն ու պատանեկությունը. այստեղ նա ավարտել է դպրոցը և համալսարանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «В Ростове-на-Дону появился проспект имени Солженицына»

Աղբյուրներ
----------

* Проспект Солженицына в Ростове-на-Дону

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс Проспект Солженицына, г. Ростов-на-Дону
**Բարբարոսական օրենքներ** (լատ.՝ Lgees barbarorum, բառացի՝ բարբարոսների օրենքներ), գերմանական ցեղերի սովորութային իրավունքի գրառումներ։ Կազմվել են 5-ից 9-րդ դարերում՝ արտացոլելով տոհմացեղային կարգերից ֆեոդալականին անցնելու ընթացքը։ Գրվել են թագավորական և դուքսական իշխանության նախաձեռնությամբ ։ Նրա կանոնները վերաբերում էին քրեական իրավունքին, դատավարությանը, ցեղի անդամների ունեցվածքային հարաբերություններին, նոր կազմավորվող պետության մարմիններին։ Դրանք վկայում են հասարակության շերտավորման, համայնական կարգերի քայքայման ու պետության առաջացման, թագավորի և եկեղեցու իշխանության ուժեղացման մասին։ Ֆեոդալական կարգերի ամրապնդմանը զուգընթաց բարբարոսական օրենքները կորցրեցին իրենց նշանակությունը և 9-րդ դարում մեծ մասամբ դադարեցին կիրառվելուց։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 310)։*  |
Մյուրյու ալասը: Ձիերը լճի ափին
**Ալաս** (յակուտ.՝ Алаас), տիպիկ է Յակուտիայի հարթավայրի և Տյումենի մարզի համար (որտեղ նրանց անվանում են «խասիրեյներ»')։

Ալասն իրենից ներկայացնում է հարթ հատակով և թեք լանջերով մի քանի մետր տրամագծով օվալաձև տարածք, որի խորությունը 30 մ է։ Ձևավորվում է ստորգետնյա սառույցների՝ տերմոկարստների, լեռնային և վերգետնյա հողի հիմքի վրա և այլն։ Ալասի ներքին հատվածը հիմնականում պատված է ճահճաշատ լճերով, իսկ լանջերը՝ մարգագետնա-տափաստանային բուսականությամբ։

Ալասն իրենից ներկայացնում է ավտոնոմ բիոտոպ։ Բնութագրական են տորֆի կուտակումները։ Ալասի չորային տարածքները օգտագործվում են գյուղատնտեսությունում։

Ամենամեծ ալասը Մյուրյուն է, որը գտնվում է Յակուտիայի Ուստ Ալդանի ուլուսում։ Ըստ որոշ տվյալների նրա շրջանագծի երկարությունը գերազանցում է 80 կիլոմետրը։ Նրա տարածքում է տեղակայված ուլուսի կենտրոնը՝ Բորոգոնցի գյուղը։ 2002 թվականին Մյուրյուում Լենա գետից անց են կացվել 73 կիոմետրանոց ջրատար խողովակներ, և գետի ջրով լցրեցին տեղի բնական լիճը։

Յակուտիայի ալասները ունեն տնտեսական մեծ նշանակություն։ Յակուտ բնակչության մեծ մասը գտնվում է ալասներում։ Միչհեղափոխական ժամանակահատվածում յակուտների ընտանիքներից յուրաքանչյուրը բնակվում էր սեփական ալասում։ Խորհրդային իշխանության տարիներին, նախկին կյանքի արմատական փոփոխությունից հետո, ալասներում շարունակվում էին խոշոր գյուղերի ձևավորումը։ Բայց ալասներից շատերը բնակեցված չեն, սակայն պահպանվում են սայիլիկ ամառանոցները, ֆերմաները և այլ օբյեկտներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Общее мерзлотоведение / под ред В. А. Кудрявцева. — Изд-во МГУ, 1978. — С. 278

Արտաքին հղումներ
----------------

* Как образуется алас, фотографии
**Քաղաքների մայր** 19-րդ դարի արաբ գրող և հրապարակախոս Աբդ ալ-Ռահման ալ-Քաուաքիբիի ամենահայտնի ստեղծագործություններից։ Տպագրվել է 1902 թվականին։

«Ումմ ալ-կուրա» հրապարակախոսական աշխատությունն իրենից ներկայացնում է ուտոպիա մուսուլմանական մոդեռնիզմի ոգով։ Նրանում պատկերված է 1899 թ գաղտնի համաժողովը Մեքքայում հաջջի ժամանակ։ Համաժողովի 12 նիստերում մասնակցում էին ոչ միայն արաբ 22 մուսուլմաններ տարբեր երկրներից։ Այս համաժողովի հռչակագրերը կազմում են «Ումմ ալ-կուրա» գրքի մասը։ Այս հռչակագրերը ներկայացված են այնքան իրական, որ շփոթության մեջ են գցել որոշ եվրոպացի արևելագետների, հավատացած լինելով, որ այդ հավաքն իրականում տեղի է ունեցել։

Համաժողովի ժամանակ ակտիվ քննարկում է տեղի ունենում, առաջ են գալիս վեճեր, տարբեր կարծիքներ են բախվում։ Համաժողովի նպատակն է բացահայտել և քննարկել մուսուլմանական աշխարհի անկնման պատճառները և նրա վերածնման համար փնտրել առավել գործուն միջոցներ։ Ալ-Քաուաքիբին այդ պատճառներից առանձնացնում է կրոնականը, քաղաքականը և բարոյականը, որոնք սերտորեն կապված են իրար հետ։ Կրոնական պատճառների շարքում, նա որպես մուսուլմանական ռեֆորմացիայի իսկական կողմնակից դասում է առաջին հերթին աղավաղված պատկերացումները իսլամի մասին, որը մեծ մասամբ մուսուլման աստվածաբանների պատճառով էր տեղի ունենում։ Կապելով մուսուլմանական աշխարհի անկման կրոնական պատճառը քաղաքականի հետ՝ ալ-Քաուաքիբին զայրույթով է այն մուսուլման իմամների մասին, որոնք հանդիսանում էին սուլթանի տոտալիտար ռեժիմի հենարանը։

Ընդհանրապես ազատության և հավասարության գաղափարները Քաուաքիբիի հրապարակախոսության առանձնահատկություններից մեկն են և այս գաղափարները մեծ տարածում են գտել նաև «Ումմ ալ-կուրա»-ում։ Խոսում է նաև մուսուլմանական համայնքի անկման բարոյական պատճառներից, որտեղ առաջին տեղը դրվում է տգիտությունը և նրա հետ սերտորեն կապված կրթության և կրոնական ու բարոյական դաստիարակության փչացումը։ Ալ-Քաուաքիբին այստեղ ընդգծում է նաև կնոջ կրթության անտարբերության հարցը, ինչը և վատ ազդեցություն է ունենում ընտանիքում երեխաների դաստիարակության վրա։ Ալ-Քաուաքիբին բարոյական պատճառներից առանձնացնում է նաև Արևելքի ժողովրդի պասիվությունը, որ ոչնչով չեն աջակցում առաջընթացին։

Օգտագործված գրականության ցանկ
-----------------------------

* Долинина А.А. Очерки истории арабской литературы нового времени. Египет и Сирия. Публицистика 1870-1914. М.1968.
* Крымский А.Е. История новой арабской литературы (XIX - начало XX века). М, 1971.
* Сафронов В.В. Новая арабская литература. М. 1996.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աբդ ալ-Ռահման ալ-Քաուաքիբի, Քաղաքների մայրը, արաբերեն
**Իջևանատուն**, հյուրանոցային տիպի հաստատությունների ընդհանուր անվանումը միջնադարյան Հայաստանում։ Պատմական ակնարկներում, վիմագիր արձանագրություններում պահպանվել են բազմաթիվ հոմանիշ բառեր՝ *իջևան*, *հոգետուն*, *քարավանատուն*, *պանդոկ*, *հյուրատուն*, *օտարանոց*, *ասպնջականոց*, *խան*, *կայան*։

Սակայն, որպես կառույցներ, դրանք մեծ մասամբ առանձնահատկություններով և տարբեր ֆունկցիոնալ լուծումներով որոշակի ճարտապետական տիպեր են։ Իջևանատներ կառուցում էին մայրուղիների, առևտրական ճանապարհների վրա, մեծ քաղաքներում, վանքերում։ Ծառայում էին հասարակությանը, քարավաններին, օտարական ճանապարհորդներին, աղքատ անցորդներին (վերջիններիս հանգստի տեղ և անվճար սնունդ էին տալիս)։ Կառուցվել են վաղ ժամանակներից, պահպանված տիպերի մի մասը պատկանում է 12–14-րդ դարերում։ Հայաստանի որոշ գյուղեր մինչև օրս անվանվում են *իջևան*, որը վկայում է հնում այդ տեղում իջևանատուն լինելու մասին։

Իջևանատուն
Իջևանատները շինվում էին ոչ միայն քաղաքներում ու գյուղերում, որոնց միջով անցնում էր ճանապարհը, այլև այդ երկու բնակավայրերի արանքում եղած բաց դաշտերում, երբեմն էլ՝ լեռնացքների վրա, երբ ճանապարհն անցնում էր լեռնային անմարդաբնակ վայրերով։

Պատմական Արցախի շատ վայրերում մնացել են միջնադարյան այդպիսի իջևանների ավերակներ թե՛ բնակավայրերի մոտ, թե՛ լեռնացքների վրա և թե՛ բաց ու ընդարձակ դաշտերում։ Այդպիսի մի լավ պահպանված հուշարձան է Հադրութ-Մարտունի խճուղու 10-րդ կմ հատվածում, այժմյան Ղարդաբազար գյուղի կենտրոնում բարձրացող բլրի արևմտյան լանջին գտնվող իջևանատուն կոչվող համալիրը։

Իջևանատան համալիրը կառուցված է ազատ հատակագծման սկզբունքով՝ ելնելով միայն տեղանքից ու կողմնորոշումից։ Այստեղ ռելիեֆը թողնված է անփոփոխ, և կառույցներն են հարմարեցված տեղանքին։ Բլրի գագաթին գտնվող տաճարը կառուցված է սրբաշատ մոխրագույն քարից, գրեթե քառանկյուն հորինվածքով։ Շենքը աչքի է ընկնում պատերի հաստությամբ։

Տաճարից 40 մ ցած (դեպի հարավ-արևմուտք) բլրի լանջով ձգվող կիսամշակ քարով շարված պատը կենտրոնական մասում ունի երեք կամարակապ դուռ։ Դռների ետևում ընդարձակ սրահն է, որի հյուսիսային և հարավային կողմում գտնվում են միանավ դահլիճների դռները։ Ավելի քան 100 մ² տարածություն ունեցող 4 դահլիճներն ամբողջապես գտնվում են բլրի մեջ։ Արտաքուստ բոլորովին չեն երևում այդ դահլիճները։ Սրահի և դահլիճների թաղակապ ծածկը բնական ապառաժ բլուրն է։ Իջևանատան համալիրի մեջ մտնող մյուս շինությունները գտնվում են բլրի ստորն լանջին։ Հիմնական մուտքը տեղադրված է սրահի ուղղությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, Շահեն Մկրտչյան, Հայաստան հրատարակչություն, Երևան-1985

Տես նաև
-------

* Իջևան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 382)։*  |
**Ռափայել Թումայի Տեր-Թումայան** (նաև՝ Հաջի Ռափայել, Հեքիմ Ռափայել, ?, Ստանոզ, Անկարայի գավառ, Անկարայի նահանգ - 1915, Ստանոզի մոտ), հայ բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Անկարայի նահանգի Անկարայի գավառի Ստանոզ ավանում՝ Տեր Թումա քահանայի ընտանիքում։ Պատկանել է Ստանոզի առևտրական համայնքին։ Բժշկական կրթություն չի ունեցել, սակայն, ունենալով բժշկական ու անասնաբուժական բազմակողմանի գիտելիքներ ու փորձ, զբաղվել է ժողովրդական բժշկությամբ (հեքիմությամբ) և անձնվիրաբար ծառայել ժողովրդին։ Ճանաչված ու հարգված է եղել ավանի թուրք և հայ բնակչության կողմից, որպես աստվածավախ ու անբասիր նկարագրով անձ։ Նրան կոչել են Հաջի Ռափայել կամ Հեքիմ Ռափայել։

1915 թվականի տարագրության ժամանակ բոլոր ստանոզցիներին տեղահանել են դեպի Անկարա, սակայն որոշ պատճառներով առևտրականները վերադարձվել են Ստանոզ։ Կարճ ժամանակ անց պետական մարմինները նրանց
կրկին կանչել են իրենց մոտ ու առաջարկել իսլամ ընդունել, ինչի փոխարեն նրանց կտրվեր գերմանական անձնագիր։ Սական ստանոզցիները մերժել են այդ առաջարկը, ինչի հետևանքով առևտրականներին տարել են Ստանոզից 8 կմ հեռու գտնվող մի վայր, բոլորին սպանել ու թաղել մի խորունկ փոսում։ Դրանց մեջ է եղել ու առանձնակի դաժանությամբ սպանվել նաև Հեքիմ Ռափայելը։

Ունեցել է կին՝ Սրբուհի և որդիներ Կղեմես և Թոմա Տեր-Թումայաններին, որոնցից վերջինը 1940 թվականին զոհվել
է Փարիզի ռմբակոծության ժամանակ։

Գրականություն
-------------

* Թէրզեան Կարապետ, Պատմագիրք Ստանոզի Հայոց, Պէյրութ, 1969, 372 էջ
* Շահբազյան Հասմիկ և Միրզոյան Անահիտ (կազմողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923), հ. 3, Անկարայի նահանգ, Երևան, 2006։

Աղբյուր
-------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Յուրի Աղաբեկյան** (2 սեպտեմբերի, 1957, Ստեփանակերտ - 13 սեպտեմբերի, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։ 2006)

Կենսագրություն
--------------

Յուրի Աղաբեկյանը ծնվել 1957 թ. սեպտեմբերի 2-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ավարտել է թիվ 7 միջնակարգ և հաշվապահական դպրոցները։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է առևտրի ոլորտում։ 1982-84 թթ. սովորել է Բաքվի ապրանքագիտական տեխնիկումում։ 1988 թ. թողել է ուսումն ու վերադարձել հայրենի քաղաք։ Այնուհետև կամավորական ջոկատների կազմում մասնակցել է Շուշիի, Մարտունու և Աղդամի շրջաններում տեղի ունեցած մի շարք մարտերի։ 1990-ից ծառայել է Արցախյան բանակում որպես պարենային ծառայության պետ, այնուհետև տեղափոխվել կապի ծառայություն։ 1994 թ. ապրիլի 14-ին վիրավորվել ու գլխի վնասվածքով տեղափոխվել է Երևան։ Ապաքինվելուց հետո շարունակել է ծառայությունը։ Մահացել է 2006 թ. սեպտեմբերի 13-ին՝ ծառայության ժամանակ։ Հետմահու պարգևատրվել է «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք զավակ։ Հանգչում է Հին Արմենավանի գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Յուրի Աղաբեկյանը Արցախյան պատերազմի թանգարանի կայքում(չաշխատող հղում)
**Իջվի** (ֆր.՝ Idjwi) (2°07′ հվ. լ. 29°05′ ավ. ե.HGЯOL), Կիվու ծովի ամենամեծ կղզին է, ընդ որում պատկանում է նաև աշխարհի ամենամեծ կղզիների շարքին։

Աշխարհագրություն
----------------

Կղզին զբաղեցնում է 285 կմ² տարածք, տեղակայված է Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությում, ունի մոտ 40 կմ երկարություն։ Կղզու՝ արևելքից հարավ հատվածը սահմանակից է Ռուանդայի ջրային տարածքին։

Բնակչություն
------------

Կղզու մարդահամարը անցկացվել է 1996 թվականին և կազմել մոտավորապես 112000 մարդ Կոնգոյի բնակիչ, որոնցից 50000-ը Ռուանդայից ներգաղթյալներ էին, որոնք գաղթել էին սեփական երկրից միջէթնիկական պատճառների հետևանքներով 1990 թվականի կեսերին։ 1993 թվականին՝ նույն ժամանակահատվածում բնակչությունը կազմում էր 50000 մարդ։ Բնակչությունն ունի առողջական խնդիրներ. կղզու 9000 բնակիչների 54 %-ն ունի խպիպ, իսկ 1,1 %-ն կրետիմիզմ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  FULL TEXT1\_RUS.doc БЭЗИЛ-С(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* (չաշխատող հղում)
* 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Քանքանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Աղասի Գարեգինի Քանքանյան** (սեպտեմբերի 17, 1904(1904-09-17), Վան, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - հունվարի 15, 1999(1999-01-15), Երևան, Հայաստան), հայ խորհրդային քիմիկոս, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1970), քիմիական գիտությունների թեկնածու (1939), դոցենտ (1941)։

Կենսագրություն
--------------

1915 թվականին նրանց ընտանիքը բռնել է գաղթի ճանապարհը, հասել Երևան։ Սովորել է գաղթականների երեկոյան, ապա՝ Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան միջնակարգ դպրոցում, որն ավարտել է 1924 թվականին։

1928 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի գյուղատնտեսական ֆակուլտետը՝ Աղասի Քանքանյանը աշխատանքի է անցել վերլուծական քիմիայի ամբիոնում նախ որպես լաբորանտ, ապա՝ ասիստենտ։

1935-1935 թվականներին սովորել է Լենինգրադի համալսարանի ասպիրանտուրայում։ 1939 թվականին թեկնածուական ատենախոսություն պաշտպանելուց հետո վերադարձել է Երևան և շարունակել աշխատել վերլուծական քիմիայի ամբիոնում մինչև 1985 թվականը։ 13 տարի համատեղությամբ դասավանդել է գյուղատնտեսական ինստիտուտում, շուրջ տասը տարի աշխատել ՀԽՍՀ ԳԱ քիմիայի ինստիտուտում։

Գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են ներմետաղական միացությունների ստացմանն ու հետազոտմանը։ Ուսումնասիրել է ՀԽՍՀ բնական սորբենտները և կիրառել դրանք որպես նրբաշերտ քրոմատագրաֆիական կրողներ՝ անօրգանական իոնները բաժանելու և որոշելու համար։ Մշակել է նստեցուցիչ-կոմպլեքսանտի բարենպաստ կոնցենտրացիայի որոշման քրոմատագրաֆիական եղանակ։

Հեղինակ է շուրջ 150 գիտական հոդվածների, «Անալիտիկ քիմիայի խնդիրներ և վարժություններ» (1974), «Որակական քիմիայի անալիզի գործնական աշխատանքներ» (1977), «Որակական քիմիայի անալիզի տեսական հիմունքներ» (1979) ձեռնարկների և համահեղինակ՝ «Վերլուծական քիմիայի ծրագրավորված խնդիրների ժողովածու» (1984), «Քիմիական անալիզի հիմունքներ» (1985) գրքերի։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Երկեր
-----

* Անալիտիկ քիմիայի հարցեր և վարժություններ, Երևան, 1974։
* Վերլուծական քիմիայի ծրագրավորված ծնդիրների ժողովածու, Երևան, 1984 (համահեղինակ)։
* Քիմիական անալիզի հիմունքներ, Երևան, 1985 (համահեղինակ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կենսագրական հանրագիտարան, Ե. ԵՊՀ հրատ. 2009, էջ 586-587։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Հինգը մեկ պատիճից** (դան․՝ Fem fra en Ærtebælg), դանիացի հայտնի հեքիաթագիր Հանս Քրիստիան Անդերսենի հեքիաթը, գրվել է 1852 թվականին։

Սյուժե
------

Հեքիաթը պատմում է պատիճի մեջ գտնվող 5 սիսեռահատիկի մասին։ Պատիճները մտածում էին, որ աշխարհը կանաչ է։ Պատիճն աճում ու մեծանում էր, սիսեռահատիկներն էլ` նրա հետ, և բոլոր հատիկները ցանկանում էին շուտ դուրս գալ պատիճից։ Մեկ շաբաթ անց սիսեռահատիկները դեղնում են, պատիճն էլ սկսում է դեղնել. նրանք մտածում էին, որ աշխարհը դեղնում է։ Հանկարծ մի ձայն է լսվում, մեկը պոկում է պատիճը և դնում իր գրպանում։ Սիսեռահատիկները սկսում են մտածել իրենց ապագայի մասին։ Հանկարծ պատիճը բացվում է, և բոլոր սիսեռահատիկները դուրս են գալիս արևի տակ։ Մի տղա նրանց պահում է իր բռի մեջ և ասում է, որ դրանք իր հրացանի համար պետք կգան. նա սիսեռահատիկներից մեկին դնում է իր հրացանի մեջ և կրակում, սիսեռահատիկը միանգամից չքանում է։ Երկրորդ սիսեռը ասում է, որ թռչելու է դեպի արևը և չքանում է։ Երրորդը թռչում է բաց երկինք, իսկ այն երկուսը որոշում են, որ որտեղ ընկնեն, այդտեղ էլ կքնեն։ Նրանցից մեկին տղան կրակում է, մնում է միայն մեկը։ Այդ մեկն ընկնում է պատուհանի տակ, փափուկ հողի մեջ, թաքնվում է մամուռի մեջ։ Այդ պատուհանը մի աղքատ կնոջ հիվանդ աղջկա սենյակն էր։ Այդ կինը սկզբից երկու աղջիկ էր ունեցել, որոնցից մեկը մահացել էր, իսկ մյուսը մահամերձ էր։ Երբ որ մայրը աշխատանքի էր գնում, հիվանդ աղջիկը համբերատար պառկում էր և մորն էր սպասում։ Գալիս է գարունը, աղջիկը նայում է և տեսնում է, որ իր պատուհանի տակ մի կանաչ բույս է աճել։ Մայրը տեսնում է և իր աղջկան ասում է, որ դա սիսեռի ծիլ է։ Աղջիկը մի առավոտ իր մորը ասում է, որ ինքը կապաքինվի, սակայն մայրը չի հավատում։ Նա սիսեռի ծիլի մոտ մի փայտ է ամրացնում, որ հանկարծ չկոտրվի և հետո թելերով նրան կապում է պատուհանից։ Մի քանի օր հետո սիսետը ծաղկում է։ Մորը թվում էր, որ իր աղջիկը կայտառացել է. նա առավոտյան ինքնուրույն էր բարձրանում անկողնու մոտ և նայում ծիլին։ Մի շաբաթ անց աղջիկը մի ամբողջ ժամ կարողանում է դուրս գալ անկողնուց և իրեն լավ է զգում։ 
Սիսեռահատիկներից երեքը թռչուններին կեր են դառնում, իսկ մյուսն առվակի մեջ այնքան է մնում, որ նեխում է ու փքվում։

Կերպարներ
---------

* Սիսեռահատիկներ
* Աղջիկ
* Տղա
* Մայր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հանս Քրիստիան Անդերսեն, Հեքիաթներ, Երևան 2013, էջ 242
2. ↑  Հանս Քրիստիան Անդերսեն, Հինգը մեկ պատիճից(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Пятеро из одного стручка
* Г.Х. Андерсен, Пятеро из одного стручка
* Пятеро из одного стручка - Ганс Христиан Андерсен - (аудио сказка)
**Հայաստանի ազգային դրամանիշը**՝ դրամը, շրջանառության մեջ է դրվել 1993 թվականի նոյեմբերի 22-ին՝ ՀՀ ԿԲ 10, 25, 50, 100, 200 և 500-դրամանոց բանկային տոմսերի ձևով։ Փոխանակումը կատարվել է 1 դրամ = 200 ռուբլի հարաբերությամբ։ Մինչև 1994 թվականի մարտի 17-ը ժամանակավոր շրջանառության մեջ են թողնվել նաև խորհրդային 1961-1992 թվականների նմուշների 1-ից մինչև 500 ռուբլի անվանական արժեքներով թղթադրամները։ 1994 թվականի փետրվարի 21-ին շրջանառության մեջ են դրվել առաջին շարքի ալյումինե մետաղադրամները՝ 10, 20, 50 լումա և 1, 3, 5, 10 դրամ անվանական արժեքներով, 1994 թվականի հոկտեմբերի 24-ին՝ 1994 թվականի նմուշի 1000 դրամ, իսկ 1995 թվականի սեպտեմբերի 6-ին՝ 1995 թվականի նմուշի 5000 դրամ անվանական արժեքներով թղթադրամները։ 1998 թվականից սկսած՝ թողարկվել են 50, 100, 500, 1000, 5000, 10.000 և 20.000 դրամ անվանական արժեքներով երկրորդ շարքի թղթադրամները։

2001 թվականի հունիսի 4-ին շրջանառության մեջ է դրվել 50.000 դրամ անվանական արժեքով հոբելյանական թղթադրամը՝ նվիրված Հայաստանում քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակելու 1700-ամյակին։ 2004-2005 թվականներին շրջանառությունից հանվել են 1993-1995 թվականների նմուշի և 1998 թվականի նմուշի 50 ու 100 դրամ անվանական արժեքներով թղթադրամները։ 2003-2004 թվականներին շրջանառության մեջ են դրվել երկրորդ շարքի մետաղադրամները՝ 10, 20, 50, 100, 200 և 500 դրամ անվանական արժեքներով, 2009 թվականի օգոստոսի 24-ից՝ 100.000 դրամ անվանական արժեքով հիշատակային թղթադրամը, որի վրա պատկերված է Եդեսիայի՝ ազգությամբ հայ առաջին թագավոր Աբգար Ե-ն, որն առաջինն է ընդունել քրիստոնեություն (Հայ առաքելական եկեղեցին նրան դասել է իր սրբերի կարգը)։ ՀՀ ԿԲ-ն թողարկել է նաև մի քանի տասնյակ հուշադրամներ՝ ոսկուց, արծաթից և պղինձ-նիկելի համաձուլվածքից։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայաստանի դրամական միավորները |
| --- |
|  |
| ՀՀ Կենտրոնական բանկ | Հայկական դրամ • Լումա • Հուշադրամներ • «Նոյյան տապան» մետաղադրամներ • Դրամի գրանշան | ՀՀ զինանշանը |
|  |
| Պատմական արժույթներ | Հայկական ռուբլի • Խորհրդային ռուբլի |
|  |
| Դրամաշրջանառությունը Հայաստանում • Արցախյան դրամ • Դրամի հուշարձան |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայաստանի Հանրապետություն (այլ կիրառումներ)

**Հայաստանի Հանրապետություն**, 1928 թվականին հրապարակված Սիմոն Վրացյանի աշխատություն։

Բովանդակություն
---------------

Սիմոն Վրացյանը Հայաստանի առաջին Հանրապետության հիմնադրման տասնամյակի առթիվ գրել և 1928 թվականին Փարիզում հրապարակել է Հայաստանի Հանրապետության ամբողջական պատմությունը։ Գրքում լուսաբանվել է առաջին աշխարհամարտի տարիներին Արևմտյան Հայաստանի և Արևելյան Հայաստանի վիճակը, Ռուսաստանում հեղափոխական խմորումների հետևանքով Հայաստանում ստեղծված կացությունը, հայ-թուրքական պատերազմը, Սարդարապատի և մյուս հերոսամարտերի նշանակությունը։

Աշխատության մեջ արտացոլվել են նաև Հայաստանի Հանրապետության հռչակման, հասարակական-տնտեսական, քաղաքական և մշակութային զարգացման, հայ-վրացական սահմանային վեճին, Արցախին, Զանգեզուրին, Նախիջևանին վերաբերվող խնդիրները։ Գրքի մեջ նաև զետեղված են Հայաստանի Հանրապետության խորհրդարանի արձանագրությունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Սիմոն Վրացյան, Հայաստանի Հանրապետություն (խմբ. Ա.Մ. Հայրապետյան), Երևան, ««Հակոբ Մեղապարտ» տպագրատուն», 1903 — 2, էջեր 2 — 704 էջ. — 5-540-01452-9 հատ։
**Մեքենաշինական տեխնոլոգիաները Հայաստանում,** Հայաստանում նյութերի մշակման և կտրման բնագավառի առաջին հետազոտությունները կատարվել են տարբեր քարատեսակների (գրանիտ, մարմար, բազալտ և այլն) համար։ Բացահայտվել է կտրման պարամետրերի ու կտրող գործիքի մաշման շարժընթացի կապը, ստացվել են կտրման դինամիկական ցուցանիշները և տարբեր քարերի համար կտրման լավագույն արագությունները։ Այդ հետազոտությունների արդյունքները հիմք են ծառայել կտրման տեսության հիմունքների ձևավորման (Մ. Կասյան, Տեր-Ազարև) և բազային քարաֆրեզիչ հաստոցի ստեղծման համար։

Հետազոտությունները
------------------

Երևանի պետական համալսարանի մեքենաշինության տեխնոլոգիայի ամբիոնում, այնուհետև Մետաղահատ հաստոցների փորձարարական Գիտահետազոտական ինստիտուտի անդրկովկասյան մասնաճյուղում և «Հայմեքշինգիտ» ինստիտուտում ծավալվել են նոր տեսակի մետաղահատ հաստոցների, կտրող գործիքների նոր կոնստրուկցիաների մշակման, կտրման լավագույն ռեժիմների ընտրության համալիր հետազոտություններ։ Երևանի պետական համալսարանում, մետաղահատ հաստոցների փորձարարական Գիտահետազոտական ինստիտուտում, «Հայմեքշինգիտ»-ում, Երևանի պետական համալսարանի Վանաձորի և Գյումրիի մասնաճյուղերում կատարված հետազոտությունները հանգեցրել են մրրկապատճենահանման, էլեկտրաքիմիական մշակման, սինթետիկ կորունդը որպես կտրող գործիք օգտագործելու հետ կապված նոր տեխնոլոգիաների ստեղծմանը։ ԵՊՀ-ի մեխանիկական ու մեքենաշինության ֆակուլտետներում ժամանակին գործող գերձայնային տեխնոլոգիաների և կտրման հոսքաբանության հետազոտական լաբորատորիաներում ուսումնասիրվել են տարբեր կառուցվածքային նյութերի մեխանիկական մշակման ժամանակ առաջացող երևույթների (Մ. Կապան, Գ. Մինասյան), տեխնոլոգիական տարբեր միջավայրերում (Հ. Մարգարյան) ու գերձայնային դաշտում (Մ. Վարդանյան) կտրման առանձնահատկությունները, ալմաստային հղկման դեպքում կտրող հատիկների բացման և այլ երևույթներ, որոնք հիմք են դարձել պտտման մարմինների շրջատաշման ու ներտաշման գործողությունների կատարելագործման և նոր կտրող գործիքների ստեղծման համար։ Մշակվել է արտամշակման մեթոդով էլեկտրաշարժիչների իրանների ստացման նոր տեխնոլոգիա (Ռ. Հարությունյան)։ Ներկայումս նյութերի մշակման ասպարեզում ՀՀ-ի առաջատար հետազոտական կենտրոնը Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի մեքենաշինական տեխնոլոգիաների հետազոտության լաբորատորիան է, որի հիմնական գիտական ուղղությունը ժամանակակից տեխնոլոգիական շարժընթացների կատարելագործման հոսքաբանական հիմունքների զարգացումն է։ Ծավալվել են հետազոտություններ՝ նյութերի կտրման նոր տեսության մշակման ուղղությամբ՝ կտրման շարժընթացում առաջացող թերմոդինամիկական երևույթների հաշվառումով, որը թույլ է տվել մշակել գերձայնային ներգործմամբ կտրման նոր տեխնոլոգիա (Ս. Խրիստաֆորյան)։ Հետազոտությունների մյուս հեռանկարային ուղղությունը բազմասայր կտրող գործիքներով կտրման շարժընթացի ուսումնասիրությունն է՝ գերձայնային դաշտի վերադրմամբ, և գերձայնային տեխնոլոգիաների ու սարքավորման նոր տարատեսակների մշակումը (Բ. Բալասանյան)։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Վախուշտի Կոտետիշվիլի** (վրաց.՝ ვახუშტი ვახტანგის ძე კოტეტიშვილი, օգոստոսի 4, 1935(1935-08-04), Թիֆլիս, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 7, 2008(2008-08-07), Թբիլիսի, Վրաստան),վրացի խորհրդային գրականագետ, քննադատ, թարգմանիչ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Վրաստանի մանկավարժական ակադեմիայի ակադեմիկոս, «Սաբա» մրցանակի դափնեկիր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է վրացի անվանի գրականագետ, արվեստաբան, հասարակական գործիչ Վախթանգ Կոտետիշվիլու (1893—1937) ընտանիքում։ 1937 թվականին հորը գնդակահարել են՝ մեղադրելով հակախորհրդային գործունեության մեջ։

Վախուշտին 1959 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետը։ 1965-ից 1977 թվականներին դասավանդել է համալսարանում։

Նրա առաջին բանաստեղծությունը լույս է տեսել 1954 թվականին, առաջին թարգմանությունները՝ 1958-ին;

1964 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Հաֆիզի քնարերգության մեկնաբանության հարցի շուրջ» թեմայով։ Բանասիրական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճանի արժանացել է «Պարսկական դասական տաղաչափության կառուցվածքի մասին» ատենախոսական աշխատության համար, որը պաշտպանել է 1975 թվականին։

Ապրել է Թբիլիսիում, հոր՝ Վախթանգ Կոտետիշվիլու անունը կրող փողոցի 7-րդ շենքումում։

Գրականություն
-------------

Мой век минутный. 2005 ISBN 5-94542-174-X

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Литературный конкурс «Саба» — возрождая традиции грузинской литературы
2. ↑  Грузия глазами Художника — Вахушти Котетишвили
3. ↑  Каталог РНБ
4. ↑  Каталог РНБ
5. ↑  Улица, где отстроенный заново дом стоит сейчас, носит имя отца Вахушти
6. ↑  Каталог РНБ

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1176202588 · LCCN: n2001053498 · NKC: jo20191059989 · SUDOC: 195966481 · VIAF: 21487289 · WorldCat VIAF: 21487289 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տիսա (այլ կիրառումներ)

**Տիսա** (հունգ.՝ Tisza-tó), հայտնի է նաև որպես **Կիշկորե ջրամբար** (հունգարերեն՝ *Kiskörei-víztározó*), Հունգարիայի ամենամեծ արհեստական լիճը։ Գտնվում է Հևես մարզի հարավարևելյան եզրին։

Որպես Տիսա գետի ջրհեղեղներից պաշտպանման ծրագրի մաս՝ 1973 թվականին կառուցվել է Տիսա ամբարտակը։ Լցավորումն ավարտվել է 1990-ական թվականներին՝ արդյունքում ունենալով 127 կմ² տարածությամբ լիճ, որն ունի 27 կմ երկարություն, միջին խորությունը կազմում է 1,3 մ, առավելագույն խորությունը՝ 17 մ, 43 կմ² տարածք են կազմում փոքրիկ կղզյակները։

Ջրամբարի կառուցման ավարտից հետո այս վայրը դարձել է հունգարացիների տոնական հավաքատեղին, քանի որ այն մատչելի է Բալատոն լճի համեմատ։ Տուրիստական ենթակառուցվածքների ստեղծմամբ ջրամբարն անվանվեց Տիսա լիճ և պաշտոնապես գրանցվեց որպես տուրիստական գրավչության վայր։

Լիճը (կամ ջրամբարը) ունի նոր տեղական էկոլոգիա՝ թռչունների, բույսերի և կենդանիների բազմազանությամբ։ 2012 թվականի ապրիլի 27-ին Տիսա գետի ափին բացվել է էկոկենտրոն, որը նախատեսված է Տիսա գետի հովտի, ջրամբարի, վայրի բնությամբ հետաքրքրվող զբոսաշրջիկների համար։

Պատկերասրահ
-----------

* Լճի բնապատկերըԼճի բնապատկերը
* Կամուրջ ԴեբրեցենումԿամուրջ Դեբրեցենում
* Տիսան ամռանըՏիսան ամռանը
* ԷկոկենտրոնԷկոկենտրոն

Արտաքին հղումներ
----------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Տիսա (լիճ)***էջը Վիքիպահեստում |

* Webpage of the lake Archived 2008-11-30 at the Wayback Machine.
* Webpage of Lake Tisza Ecocentre
* Lake Tisza at funiq.hu

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |

 |
**Իզոֆլուրան**, միջոց` ինհալացիոն անզգայացման համար։ Օգտագործվում է թթվածնի համադրությամբ, ինչպես նաև թթվածնի և ազոտի ենթօքսիդի համադրությամբ՝ հատուկ անզգայացնող սարքավորումների օգնությամբ։ Ներկայումս հաճախակի փոխարինվում է սեվոֆլուրանով և դեսֆլուրանով, ինչպես նաև ոչ ինհալացիոն անզգայացման միջոցներով։

Անզգայացման արդյունավետությունն արագ է զարգանում (վիրաբուժական անզգայացման փուլը սկսվում է 7-10 րոպե հետո), ինհալացիայի դադարից հետո անզգայացման վիճակից վերականգնումը նաև կարճատև է։

Նախնական փորձերի ժամանակ իզոֆլուրանով անզգայացման բարձր արդյունավետություն է ցուցադրվում ուժեղ դեպրեսիայի դեպքում, որը նման է էլեկտրահաղորդիչ թերապիայի արդյունավետությանը՝ բայց ավելի քիչ կողմնակի ազդեցություններով։

Դեղորայքային փոխազդեցությունը
-----------------------------

Նպաստում է մկանային ցավազրկմանը։

Կողմնակի ազդեցություն
---------------------

Դեղորայքը սովորաբար լավ ազդեցություն է թողնում։ Հնարավոր է առիթմիայի զարգացում, արյան ճնշման իջեցում։

Հակացուցումներ
--------------

Հակացուցված է ուղեղային ճնշման աճի, ինչպես նաև անամնեզում չարորակ հիպերթերմիայի դեպքում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Изофлуран (Isoflurane): ցուցումներ, օգտագործում և բաղադրություն»։ *Դեղորայքային հանրագիտարան*։ РЛС-Патент

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Howard R. Weeks et al.* Antidepressant and Neurocognitive Effects of Isoflurane Anesthesia versus Electroconvulsive Therapy in Refractory Depression // *PLOS ONE*. — 2013. — doi:10.1371/journal.pone.0069809
Բալկանյան Անտանտ
**Անտանտ Բալկանյան**, Ռումինիայի, Հարավսլավիայի, Հունաստանի և Թուրքիայի դաշինքը։

Կնքվել է 1934 թվականի փետրվարի 9-ին, Աթենքում՝ ուժերի հետվերսալյան հարաբերակցությունը (Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո) Բալկաններում պահպանելու նպատակով։ Ռումինիան և Հարավսլավիան միաժամանակ մտնում էին Փոքր Անտանտի մեջ։ Բալկանյան Անտանտի պայմանագիրը, իր հիմնական խնդիրը համարելով տերիտորիալ ստատուս քվոյի պահպանումը Բալկաններում, մասնակիցների վրա դնում էր նաև փոխադարձ օգնության պարտավորություններ։

Բալկանյան Անտանտի ստեղծման գաղափարն առաջադրել էր Ֆրանսիան՝ Հարավ-Արևելյան Եվրոպայում իր դիրքերն ամրապնդելու ակնկալությամբ։ Սակայն, Գերմանիան և Իտալիան, օգտագործելով դաշինքի մասնակիցների միջև եղած լուրջ հակասությունները և հենվելով Ռումինիայում, Հարավսլավիայում, Հունաստանում ու Թուրքիայում առկա պրոֆաշիստական խմբավորումների վրա զգալիորեն ամրապնդեցին իրենց դիրքերն այդ երկրներում։ Բալկանյան Անտանտի գոյությանը վերջ դրեց 1939 թվականին սկսված երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85011188 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 441)։*  |
**Գուստավ Յանի** (հունգ.՝ Jány Gusztáv, 1924 թվականից՝ **Գուստավ Հաուցինգեր**, հոկտեմբերի 21, 1883(1883-10-21), Ռայկա, Mosonmagyaróvár District, Moson County, Հունգարիայի թագավորություն, Ավստրո-Հունգարիա - նոյեմբերի 26, 1947(1947-11-26), Բուդապեշտ, Հունգարիայի երկրորդ հանրապետություն), հունգարացի ռազմական գործիչ, հունգարական բանակի գեներալ-գնդապետ։

Կենսագրություն
--------------

Գուստավ Յանին ծնվել է 1883 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Ավստրո-Հունգարիայի Ռայկա գյուղում։ Ավստրո-Հունգարիայի կողմում («Քառյակ դաշինք») մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։ 1918 թվականին Հունգարիայի անկախանալուց հետո ծառայել է հունգարական բանակում։

1928 թվականին նշանակվել է 2-րդ խառը գումարման բրիգադի հրամանատար։ 1931 թվականին տարել է դասախոսական աշխատանքներ «Լյուդովիկոս» ռազմական ակադեմիայում։ 1936 թվականին կրկին նշանակվել է 3-րդ խառը բրիգադի հրամանատար։

1938 թվականին դառնում է Հունգարիայի ռազմական քարտուղարության պետ՝ գեներալի պաշտոնով։

1939-1940 թվականներին (Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբ) եղել է հունգարական առաջին բանակային կորպուսի հրամանատարը։

1940 թվականին նշանակվել է խորհրդա-գերմանական ճակատում կռվող երկրորդ բանակային կորպուսի հրամանատար։ Երրորդ Ռայխի պարտությունից հետո ճակատամարտերից մեկի ընթացքում վիրավորվել է և 1943 թվականին հետ է կանչվել Հունգարիա։

1944 թվականին փախել է Գերմանիա և ստացել Հաուցինգեր գերմանական ազգանունը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին Գերմանիայի կրած պարտության պատճառով վերջինս զինաթափվեց և ենթարկվեց կապիտուլյացիայի։ Գերմանիան բաժանվեց տարբեր օկուպացված գոտիների, իսկ Գուստավը բնակություն հաստատեց ամերիկյան գոտում։

1946 թվականին՝ կնոջ մահից հետո, ինքնակամ վերադարձել է Հունգարիա։ 1946 թվականին ձերբակալվել է, իսկ 1947 թվականին ռազմական տրիբունալի դատավճռով՝ գնդակահարվել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. ↑  Kovács, Attila Ótott (2006). Die ungarischen Inhaber des Ritterkreuzes des Eisernen Kreuzes. Ranis: Scherzers Militaer-Verl. ISBN 978-3-938845-02-8.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 167237050 · ISNI: 0000 0000 3514 9527 · LCCN: n95026148 · VIAF: 21383890 · WorldCat VIAF: 21383890 |

 |