**«Ֆիրդուսին կարդում է «Շահ-Նամե» պոեմը Շահ Մահմուդ Ղազնևիին»**, նկարիչ Վարդգես Սուրենյանցի կտավը։ 1913 թվականին այս նկարը Սուրենյանցը ցուցադրում է Շարժական գեղարվեստական ցուցահանդեսների ընկերության 42-րդ ցուցահանդեսում։ Այժմ գտնվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, ներկայացված է մշտական ցուցադրության։

Պատմություն
-----------

Սուրենյանցի ստեղծագործության մեջ առանձնանում են պարսկական թեմաներով կատարված աշխատանքները, որոնք նկարչի կողմից դեպի արևելքն ունեցած մեծ հետաքրքրության արդյունք են։ Պարսկական էտտյուդների շարքը, որը բերել էր 1885-1886 թվականներին Պարսկաստան կատարած ճանապարհորդությունից, նա ցուցադրում է 1892-1893 թվականներին Մոսկվայում «Արվեստը սիրողների ընկերության» ցուցահանդեսում։ Այդ էտյուդների որոշ մասն է հասել մեզ՝ «Պարսկական տան ճակատ Ջուղայում», «Էտյուդ խաչքարով», «Դուռ ստալակտիտով», «Երիտասարդ պարսիկի դիմանկարը» և այլն։ Սրանք հետագայում խոշոր կտավներ ստեղծելու նպատակով կատարած էտյուդներ են։

Շահի հանգիստը
Հետագայում Սուրենյանցը շարունակում է ստեղծագործել արևելյան թեմաներով՝ վրձնելով «Հաֆիզի երգը», «Սերենադ» մեծարժեք կտավները։ Սուրենյանցին հուզում է նաև արևելյան անմահ երգիչներից մեկի՝ Ֆիրդուսու կյանքն ու ստեղծագործությունը։ Ֆիրդուսուն անդրադառնալով նա անմիջականորեն արծարծել է նաև իրանական վիպերգությունը՝ ի դեմս Շահնամե պոեմի։ Նշվում է, որ մոտ 35 տարի աշխատելուց հետո Ֆիրդուսին Մահմուդ Ղազնևիին է ուղարկում պոեմը և սպասում խոստացված վարձատրությանը։ Չստանալով վարձատրությունը՝ նա ի դժգոհություն երգիծական տողեր է գրում շահի հասցեին։ Սուրենյանցը պատկերել է այն պահը, երբ Ֆիրդուսին կարդում է Շահի համար «Շահ-Նամե»-ն՝ պատմական կերպարների հետ հավերժացնելով նաև պոեմը։ Նկարի ստեղծման պատմությունը լրացնելու տեսանկյունից կարևոր է այդ ստեղծագործությանը նախատիպ ծառայած պատկերներից մեկի՝ «Շահի հանգիստը» կտավի հիշատակությունը։ Շահին պատկերող նկարները Սուրենյանցի մոտ աստիճանական զարգացում են ապրում։

Նկարագրություն
--------------

Ֆիրդուսին Շահի առջև ծնկաչոք կարդում է իր Թագավորների գիրքը։ Կտավում Ֆիրդուսու դեմքը չի երևում, սակայն դիտողը զգում է այդ պահին նրան համակած ոգևորությունը։ Պալատականների խորամանկ, իսկ երբեմն ոչինչ չասող, բութ հայացքները, գահին բազմած խստափայլ աչքերով շահը, և որպես նրա ուժի հզորության սիմվոլ՝ ոտքերի տակ նստած հովազը, հետևում կանգնած զինված թիկնապահները հայելու նման արտացոլում են այն կյանքը, որի մասին արևելյան բազմերանգ գույներով շարադրված է Ֆիրդուսու ձեռքին բռնած թերթիկներում։ Գահի, զգեստների բազմագույն խայտաբղետ զարդանկարները, ծառերի ճյուղերն ու տերևները պատկերված են հորիզոնական դիրքով։ Ընդհանուր կապույտի, կարմիրի, կանաչի և նարնջագույնի մեջ Ֆիրդուսու կերպարը միակ ամբողջական մոխրագույն գիծն է աշխատանքում։

Սուրենյանցը, հարազատ մնալով կատարման ռեալիստական սկզբունքներին՝ միաժամանակ կիսում է պուանտելիզմին բնորոշ հնարքներ, որոնք հիմնականում օգտագործվել են զգեստների, գորգերի և գահի զարդանկարների պատկերման ժամանակ։ Դեմքերը պատկերված են զուսպ ռեալիստական ուժով։

Աղբյուրներ
----------

* Ղազարյան Մանյա, «Վարդգես Սուրենյանց», Երևան, 1960
* Զոհրաբյան Շուշանիկ, Վարդգես Սուրենյանցի նկարների կոմպոզիցիոն-տարածաչափական առանձնահատկությունները, Երևան, 2014

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Ղազարյան, Մանյա (1960). *Վարդգես Սուրենյանց/Մենագրություն*. Երևան.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)
2. ↑  «Սուրենյանց Վարդգես Հակոբի». *www.gallery.am*. Վերցված է 2022 թ․ հունիսի 30-ին. `{{cite web}}`: Text "Ֆիրդուսին կարդում է "Շահ-Նամե" պոեմը Շահ Մահմուդ Ղազնևիին - Շտեմարան - Հավաքածու - Հայաստանի ազգային պատկերասրահ" ignored (օգնություն)
3. ↑  Կիրակոսյան, Հասմիկ (2015). *Մահմուդ Ղազնավիին ուղղված երգիծանքի տեքստի մի ձեռագիր «Շահնամե»-ում* (PDF). Երևան: «Նաիրի».
4. ↑  Զոհրաբյան, Շուշանիկ (2014). *Վարդգես Սուրենյանցի նկարների կոմպոզիցիոն-տարածաչափական առանձնահատկությունները* (PDF). Երևան.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սուրենյանց Վարդգես/Հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտ
* Վարդգես Սուրենյանց/Կենսամատենագիտություն

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀԱՊ |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Վարդգես Սուրենյանցի նկարներ |
| --- |
|  |
| Ստեղծագործություններ | Զաբել թագուհու վերադարձը  • Խրիմյան Հայրիկ կաթողիկոսի դիմանկարը  • Շամիրամը Արա Գեղեցիկի դիակի մոտ  • Ոտնահարված սրբություն  • Ջարդից հետո  • Սալոմե  • Սերենադ  • Ֆիրդուսին կարդում է «Շահ-Նամե» պոեմը Շահ Մահմուդ Ղազնևիին  • Անիի Աղջկանց վանքի ավերակները  • Թափորի ելքը Էջմիածնի մայր տաճարից  • Տիրամայրը մանկան հետ   • Հռիփսիմեի վանքը  • Ալհամբրա. Իսպանիա  • Երկրպագություն  • Անի։ Կանանց ելքը եկեղեցուց»  • Ասպետ կինը  • Հարեմում  • Կնոջ ֆիգուր։ Թախիծ  • Աննա Գրիգորևնա Իդելսոնի դիմանկարը»  • Քրիստոսի դեմքը. Դաստառակ |  |
|  |
| Այլ | Վարդգես Սուրենյանցի նկարների ցանկ  ·  Վարդգես Սուրենյանցը Վիքիպահեստում |

 |