**Մոտկան**, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բիթլիսի գավառում, որոշ նշումներով Սասունի գավառում։ Վարչական կենտրոնը Դատվան գյուղն էր։

Մոտկանի տարածքը մոտավորապես համապատասխանում էր Աղձնիք աշխարհի Գզեզ գավառին։

Աշխարհագրություն
----------------

Մոտկանի գավառակը գտնվում էր Մուշ քաղաքից հարավ՝ Հայկական Տավրոսի փեշերին։ Այն լի է բարձրաբերձ լեռներով, անդնդախոր ձորերով։ Գլխավոր լեռնագագաթերն են Արծվիքը (Արծիվ), Մեղվաքարը (Մեղքար), Շնազը, Փորակը, արևմտյան սահմանագլխին՝ Մարութասարը (Մարաթուկ, 2967մ)։ Հարավային՝ Խարզանին հարող հատվածն ավելի հարթ է և պատված է ընկուզենու ու կաղնու կուսական անտառներով, մշտադալար թփուտներով։

Մոտկանի տարածքով հոսում է Արևմտյան Տիգրիսի ձախափնյա Սալնագետ կամ Արզան (այժմ՝ Խարզանասու), վտակը (այդ թվում՝ Արփի, քրդական Ռո, նաև՝ Մեյդանի գետ)։

Բնակչություն
------------

XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին Մոտկանի գավառակն ուներ 22 612 բնակիչ, որից 8000-ը հայեր էին։

Հայ բնակչության մեծ մասը թուրքերի ձեռքով կոտորվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մոտ 2000 փրկվածներն ապաստանել են Արևելյան Հայաստանում։ Նրանց սերունդներն ապրում են Արագածոտնի մարզի տարածքում։

Տնտեսություն
------------

Բնակիչները հիմնականում զբաղվել են անասնապահությամբ, այգեգործությամբ, մեղվաբուծությամբ (հայտնի էր Մոտկանի մեղրը) և արհեստագործությամբ։

Վարչական բաժանում
-----------------

XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին ուներ 69։

Հայկական հուշարձաններ
---------------------

Մոտկանի տարածքում, այդ թվում և քրդաբնակ գյուղերում, պահպանվել էին հայկական ճարտարապետության բազմաթիվ հուշարձաններ՝ Սբ. Լուսավորիչ, Նչի, Գզեխի, Մցուի վանքերը և XX դարի սկզբին լքված ու կիսավեր Բողնուտի (Բողնարդ), Կալհոկա, Կարբի (Քերփու), Մեղվաքարի (Մեղքարի) բերդերը։

Տես նաև
-------

* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 3, էջ 868
2. 1 2 3 4 5  «ՄՈՏԿԱՆ. գավառակ». Վերցված է 2013 Դեկտեմբերի 26-ին.

Աղբյուրներ
----------

* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ. Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Մոտկանի գավառակ |
| --- |
|  |
| Մոտկանի գյուղախումբ | Աբութաղ • Այնցոփ • Աղբժներ • Ասպնջեր • Ասպնջեր Ներքին • Ասպնջեր Վերին • Ավսպի • Արդրեր • Արփի • Բաբշեն • Բողնուտ • Բրուտք • Բույնուտ • Գզեխ • Գրխու • Դարեգավան • Դոլակ • Դոլգ • Զանդեր • Զիաբեթ • Թոթով • Թութեն • Իշկ • Խլորիկ • Կարփ • Կնծավ • Կնծու • Կոծոնք • Կրխու • Հավութաղ • Հերսան • Հրորք • Մարմանդ • Մեյդան • Մեծձոր • Մերեթաղ • Մզրեմիրան • Մզուք • Մրցանք • Մցու • Նիչ • Շեն • Որձենք • Ջրդո • Սալնաձոր • Տանձիկ • Տորխ • Ուրուս • Քաշախ |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Բիթլիսի վիլայեթ |
| --- |
|  |
| Բիթլիսի գավառ | Բիթլիս • Գյոզալդարա • Խիզան • Խլաթ • Մոտկան • Սպարկերտ • Տատիկ |
|  |
| Գենջի գավառ | Բադըկան • Գենջ • Խուլփ • Ճապաղջուր • Սասուն |
|  |
| Մուշի գավառ | Բուլանըխ • Խութ-Բռնաշեն • Մանազկերտ • Մուշ • Շատախ • Վարդո |
|  |
| Սղերդի գավառ | Բարվար • Էրուն • Խարզան • Հազզո-Խաբլջոզ • Շիրվան • Սղերդ • Ռեդվան |
|  |
| Այլ գավառներ | Ազ |
|  |
| Պորտալ:Արևմտյան Հայաստան |

 |