**Առնոլդ Շյոնբերգը** (գերմ.՝ Arnold Schönberg, սեպտեմբերի 13, 1874(1874-09-13)[…], Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա - հուլիսի 13, 1951(1951-07-13)[…], Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ավստրիացի կոմպոզիտոր, երաժշտական տեսաբան, գրող, նկարիչ, գյուտարար։

Ծագումով հրեա է, ապրել է Ավստրիայում։  Նա ստեղծեց իր համախոհների խումբը (դպրոցը), ֆաշիզմի ժամանակ իբրև հրեա հետապնդվեց, գաղթեց ԱՄՆ, որտեղ և մահացավ։ Ունի ստեղծագործական մի քանի փուլ, սկզբում ռոմանտիկական, որտեղ կրում է Բրամսի ազդեցությունը, գրել է «Լուսավորված գիշեր» ծրագրային գործը լարային նվագախմբի համար, որտեղ հասել է զգացմունքների, նրբերանգների բազմազան պատկերմանը, իր իսկ առաջարկած սյուժեով։ Կինը և տղամարդը զբոսնում են լուսնի լույսով ողողված անտառում, կինը խոստովանում է իր մեղքերը, տղամարդը նրան հանգստացնում է և նրանց հոգիները ձուլվում են գիշերային բնության մեջ։

Հաջորդ փուլը, սկսած 20-րդ դարի սկզբից կապվում է էքսպրեսիոնիզմի հետ։ Տիպիկ էքսպրեսիոնիստական սյուժեով է օրինակ «Գարե ամրոցի երգը» օրատորիան։ Արքայի մասին է, որի սիրուհուն՝ հասարակ մի գեղջկուհու, սպանել է տալիս թագուհին։ Արքան վշտից մահացել է և երևում է ամրոցի մոտակայքում ուրվականի տեսքով՝ փնտրելով իր սպանված սիրուհուն։ Նման սյուժե կա «Սպասում» մոնոդրամայում։ Կնոջ մռայլ կանխազգացումներն են, որը գիշերով անտառում սպասում է իր սիրելիին, ապա մտնում է անտառի թավուտը և գիշերային ձայները ուժեղացնում են նրա սարսափը, ի վերջո գտնում է սիրելիի դիակը։ Օգտագործված է վոկալ տեխնիկայի լայն հնարավորություններ՝ մեզ արդեն ծանոթ գերլարված ճիչերը, որոնք գալիս են Մալերի սիմֆոնիաների վոկալ պարտիաներից։ Շյոնբերգի մոտ դա առավել ևս ընդգծվում է և այդ օպերան անվանվում է «ճիչերի դրամա»։

Ատոնալ շրջանի նշանակալի գործն է «Լուսնային Պիերո» կանտատը, մեներգչուհու համար՝ գործիքային անսամբլի կատարմամբ։ Պիերոն ավանդական կառնավալային կերպար է, բայց այս անգամ ներկայացվում է լուսնոտի կերպարանքով և սովորական երևույթները նրա աչքին երևում են տեսիլների ձևով, հաճախ որպես արյունալի տեսիլներ։ Երգող ձայնի պարտիան մասամբ կատարվում է արտասանությանը մոտ եղանակով, այս դեպքում նոտայի գլխին դրվում է խաչ՝ փոքրիկ։ Այսպիսի խոսակցական երգեցողությունը Շյոնբերգը անվանել է «շպրեխ-գեզանգ» (խոսակցական երգեցողություն Նվագակցող անսամբլը կազմված է 5 երաժիշտներից, բայց ընդգրկված են 8 գործիք, քանի որ ֆլեյտահարը նվագում է նաև պիկոլո ֆլեյտա, կլարնետահարները նաև բաս կլարնետ, ջութակահարը նաև ալտ, բացի դրանից կա նաև թավջութակ և դաշնամուր։ Սա օրինակ է ոչ ավանդական անսամբլի դիմելու։

1921-1922 թթ. իր առաջ քաշած դոդեկաֆոնիայի տեսությունը Շյոնբերգը պրակտիկորեն մարմնավորում է 5 դաշնամուրային պիեսներում և սերենադում՝ գրված բարիտոնի և ոչ ավանդական գործիքային կազմի համար։ Ֆաշիզմի օրոք, հետապնդվելով որպես հրեա, Շյոնբերգը գաղթեց ԱՄՆ, որտեղ և ստեղծեց դաշնամուրային կոնցերտը և 2 հակապատերազմյան գործեր, որոնք հերքեցին այն կարծիքը, որ Շյոնբերգը անտարբեր է քաղաքական իրադաձությունների նկատմամբ։ Դրանք են «Ձոներգ Նապոլեոնին» և «Փրկվածը Վարշավայից»։ Առաջինը գրված է Բայրոնի խոսքերով, որը զգուշացնում է, թե ինչ վտանգ է սպառնում, երբ մեկ անհատի ձեռքում կենտրոնանում է մեծ իշխանությունը։ Բոլորը հասկացան, որ Շյոնբերգը, չնայած Նապոլեոնին է ձոնում իր գործը, բայց ի նկատի ունի Հիտլերին և իր շրջապատին։  Ընդգրկված են անսովոր բաս, արտասանող, դաշնամուր և լարային քառյակ։

«Փրկվածը Վարշավայից» գործը պատմում է համակենտրոնացման ճամբարի զոհերի մասին, հրաշքով փրկված ականատեսի անունից։ Դարձյալ կա արտասանող, նվագակցում է նվագախումբը, իսկ վերջում միանում է երգչախումբը՝ հրեական եկեղեցական երգեցողությամբ։

Գրականություն
-------------

* Տիգրան Մանսուրյան, Մեր դարաշրջանի երաժշտական հիմնական ուղղությունները։ (Զրույցներ ժամանակակից արվեստի մասին)։ «Գարուն», 1969, № 2, էջ 67-70։
* Տիգրան Մանսուրյան, Առնոլդ Շյոնբերգ։ «Գարուն», 1971, № 7, էջ 80-81։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
3. 1 2  *Newlin D. Kuiper K.* Encyclopædia Britannica
4. 1 2 3 4 5 6  Шёнберг Арнольд // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
5. 1 2 3 4 5 6 7 8  Գերմանիայի ազգային գրադարանի կատալոգ (գերմ.)
6. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
7. ↑  JSTOR — 1995.
8. ↑

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · Allmusic · AlloCiné · Discogs · Filmportal · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · International Music Score Library Project · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · RKDartists · Find A Grave · gravsted.dk · WikiTree · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Կրուգոսվետ · Համառոտ հրեական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · American National Biography · Notable Names Database · Treccani · Universalis · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10222389 · BIBSYS: 90077345 · BNC: a10154760 · BNE: XX1723110 · BNF: 138995262 · CiNii: DA00577529 · CONOR: 11398243 · GND: 118610023 · GTAA: 151514 · ICCU: CFIV033278 · ISNI: 000000012095618X · LCCN: n80032780 · LNB: 000035065 · NDL: 00455723 · NKC: jn20000402196 · NLA: 36175870 · NLG: 63963 · NLP: a0000001184260 · NSK: 000115483 · NTA: 068523769 · NUKAT: n97014917 · PTBNP: 775570 · LIBRIS: 198575 · SUDOC: 027342603 · VIAF: 12492826 · ULAN: 500030015 · WorldCat VIAF: 12492826 |

 |

 |