**Մարիա դե լոս Անխելես Կանո Մարկես** (իսպ.՝ María de los Ángeles Cano Márquez, օգոստոսի 12, 1887(1887-08-12), Մեդելյին, Կոլումբիա - ապրիլի 26, 1969(1969-04-26), Մեդելյին, Կոլումբիա), կոլումբիացի գրող և բանաստեղծ, որը եղել է այդ երկրի առաջին կին քաղաքական առաջնորդը։ «Աշխատավորների ծաղիկ» անունով հայտնի Կանոն ղեկավարել է պայքարը հանուն հիմնական քաղաքացիական իրավունքների և աշխատավարձ ստացող բանվորների իրավունքների։ Առաջնորդել է մի քանի գործադուլ և հանդիսացել Կոլումբիայի կոմունիստական կուսակցության համահիմնադիրներից մեկը։

Վաղ կյանք և կրթություն
----------------------

Կանոն ծնվել է 1887 թվականի օգոստոսի 12-ին Կոլումբիայի Անտիոկիա նահանգի Մեդելյին քաղաքում, Ռոդոլֆո Կանոյի և Ամելիա Մարկեսի ընտանիքում․ ծնողները կիրթ և ազդեցիկ արմատական լիբերալներ էին։ Ունեցել է երկու քույր, կրթությունն ստացել է աշխարհիկ, ոչ թե կաթոլիկ դպրոցներում։ Այդ ժամանակ կոլումբիացի կանանց չէր թույլատրվում համալսարանում սովորել։ Ծնողները մահացել են, երբ նա եղել է տարեկան։

Գործունեություն
---------------

Կանոն Մեդելինի այլ մտավորականների հետ հիմնադրել է գրական խմբակ ու *Cyrano* ոչվող ամսագիրը։ Մինչև 1922 թվականն աշխատել է *El correo liberal* («Ազատական փոստ») թերթում։ Նրա գրվածքները և պոեզիան ունեցել են «ինտիմ և էրոտիկ» երանգ։ 1924 թվականի մարտին ցանկություն է հայտնել բացել անվճար հանրային գրադարան, հրավիրել թերթերին ու գրախանութնորին նյութեր տրամադրել, իսկ մայիսին արդեն քաղաքային գրադարանը գործել է։

Կանոն ներգրավվել է բոլշևիկյան հեղափոխության ազդեցության տակ գտնվող քաղաքական շրջանակներում և դարձել սոցիալիստ։ Դադարեցրել է զուտ գեղարվեստական պատճառներով գրելը և դարձել սոցիալական ակտիվիստ և հեղափոխական առաջնորդ։ Կարիքավորներին սնունդ և հագուստ տրամադրելուց բացի գրադարանում ընթերցումներ է կատարել՝ աշխատողների մշակութային տեղեկացվածությունը բարձրացնելու համար։ Այցելել է գործարաններ, սկսել է դատապարտել անարդար աշխատանքային պայմանները և գործադուլներ կազմակերպել։

1925 թվականի մայիսի 1-ին՝ Կոլումբիայի աշխատավորների տոնին, նրան կնքել են ««Մեդելինի աշխատավորների ծաղիկ»» անունով, բարեգործական աշխատողներին սովորաբար տրված պատվավոր կոչում, որը նա օգտագործում էր որպես քաղաքական հարթակ։ Դարձել է ըմբոստ կանանց խորհրդանիշը, իսկ «Անտիոկիայի ծնողները փորձում էին կանխել, որ իրենց դուստրերը մարիականոներ չդառնան»

1925–1927 թվականների ընթացքում յոթ անգամ շրջագայել է երկրում։ Նրա առաջին հանրահավաքներն անցկացվել են Սևիլիայի և Ռեմեդիոսի հանքերում։ 1926 թվականին Կոլումբիայ Ազգային աշխատավորական համադաշնությունը նրան պարտավորեցրել է կազմակերպել Անտիոկիայի ներկայացվածությունը Երրորդ աշխատավորական համագումարում։ Համագումարում նա հարցազրույց է վերցրել կառավարության քարտուղարից՝ կոչ անելով ազատել քաղբանտարկյալներ Վիսենտե Ադամեին և Մանուել Քինտին Լամեին, որով դարձել է Կոլումբիայի քաղաքական կազմակերպություններում ղեկավար պաշտոն զբաղեցնող առաջին կինը։ Ճանաչվել է «Կոլումբիայի աշխատավորների ծաղիկ»։ Կարևոր դեր է խաղացել 1926 թվականին Սոցիալիստական հեղափոխական կուսակցության հիմնադրման գործում, նախկին նախագահ Կառլոս Ռեստրեպոյի հետ հանդես է եկել մահապատժի դեմ։

Մի քանի անգամ ձերբակալվել է և հայտնվել ոստիկանության հսկողության տակ։ Նրա մի քանի հանրահավաքներ ոստիկանությունը ցրել է պաշտպանական հագուստներով։ Արտահայտվել է ընդդեմ էլիտայի շրջանում սոցիալական անարդարության, կառավարության կողմից ընդդիմության ճնշումների և ամերիկյան ընկերությունների գործելակերպի։

Համահիմնադրել է կուսակցական *La justicia* թերթն ու գրել բազմաթիվ այլ հրատարակություննների համար։ 1928 թվականին ղեկավարել է պայքարը կառավարության՝ կոմունիզմը ճնշելու համար նախատեսված օրենքի դեմ։ Նաև աջակցել է Նիկարագուայի առաջնորդ Աուգուստո Սանդինոյին՝ ընդդեմ ԱՄՆ զորքերի ներխուժման։ 1928 թվականի նոյեմբերին բանանի տնկարկների աշխատակիցների գործադուլն ավարտվել է Մագդալենայի Սիենագա քաղաքում տեղի ունեցած ցույցի ժամանակ բանվորների կոտորածով։ Չնայած Կանոն ներկա չէր գտնվել, նրան մեղադրել են դավադրության մեջ և բանտարկել։ Նա քաղաքականապես մեկուսացել է սոցիալիստական շարքերում գաղափարական պառակտումից հետո և անհաջողություն ունեցել 1934 թվականին քաղաքականություն վերադառնալու մեջ։

Հեռացել է Բոգոտայից և աշխատել է Մեդելինի Անտիոքիա պետական մամուլում։ 1945 թվականին Մեդելինի կանանց դաշինքը ճանաչել է նրա ներդրումները, իսկ 1960 թվականին նա նշանակվել է Անտիոկիայի կանանց ժողովրդավարական կազմակերպության խոսնակ։

Անձնական կյանք
--------------

Կանոն ապրել է կոմունիստ գրող և հռետոր Իգնասիո Տորես Ժիրալդոյի հետ։

Մահ և ժառանգություն
-------------------

Մահացել է 1967 թվականի ապրիլի 26-ին Մեդելինում։

1990 թվականին ռեժիսոր Կամիլա Լոբոգերերոն *Maria Cano* վերնագրով ֆիլմ է նկարահանել։ Անտիոկիայում նրա պատվին անվանակոչվել են մեկ փողոց, երկու դպրոց և մեկ համալսարան։ 1991 թվականին *The Flor del Trabajo Association* անվամբ լեյբորիստական կազմակերպություն է ստեղծվել Ֆունցայում, որի անունը 2013 թվականի մարտի 23-ին փոխվել է *Association Maria Cano-*ի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Archila Neira, Mauricio (1980 թ․ դեկտեմբերի 11). «La flor rebelde». *Semana* (Spanish). Վերցված է 2017 թ․ մարտի 25-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
2. 1 2 3 4 5 6 7  Velásquez Toro, Magdala (1990 թ․ հունիսի 1). «María Cano. Pionera y agitadora social de los años 20». *Credencial Historia* (Spanish). Banco de la República. **6**. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ մարտի 26-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 25-ին.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
3. 1 2 3 4 5  Stanfield, Michael Edward (2013). *Of Beasts and Beauty: Gender, Race, and Identity in Colombia*. University of Texas Press. էջեր 1925–1926. ISBN 9780292745605.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Suárez, Juana (2001). «María Cano». In Tompkins, Cynthia; Foster, David William (eds.). *Notable Twentieth-century Latin American Women: A Biographical Dictionary*. Greenwood Publishing Group. էջեր 64–67. ISBN 9780313311123.
5. 1 2  Dueñas-Vargas, Guiomar (2008). «María Cano». In Smith, Bonnie G. (ed.). *The Oxford Encyclopedia of Women in World History, Volume 1*. Oxford University Press. էջեր 277–278. ISBN 9780195148909.
6. ↑  Farnsworth-Alvear, Ann (2000). *Dulcinea in the Factory: Myths, Morals, Men, and Women in Colombia's Industrial Experiment, 1905–1960*. Duke University Press. էջ 126.
7. ↑  «Fundación Universitaria María Cano».

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մարիա Կանո» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000028239866 · LCCN: n85372195 · NTA: 128335661 · VIAF: 13774888 · WorldCat VIAF: 13774888 |

 |