recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Արթուր Գևորգի Միքայելյան** (մարտի 8, 1970(1970-03-08), Կիրովական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային, հայ և հույն բռնցքամարտիկ, Հայաստանի կրկնակի չեմպիոն (1992, 1993), Հունաստանի հնգակի չեմպիոն (1997-2001), աշխարհի առաջնության մրցանակակիր (1995), Օլիմպիական խաղերի մասնակից (2000)։

Կենսագրություն
--------------

Արթուր Միքայելյանը ծնվել է 1970 թվականի մարտի 8-ին Կիրովականում (այժմ՝ Վանաձոր)։ 12 տարեկանում, Կառլեն Թումանյանի մոտ, սկսել է զբաղվել բռնցքամարտով։ 1987 թվականից մարզվել է Ռաֆայել Մեհրաբյանի գլխավորությամբ։ 1989 թվականին թեթևագույն քաշային կարգում ԽՍՀՄ առաջնության բրոնզե մեդալակիր էր։ 1990 թվականին անցել է թեթևագույն քաշային կարգ, դարձել միջազգային մրցաշարերի հաղթող Ֆրանսիայում և Դանիայում, ստացել է «միջազգային կարգի ԽՍՀՄ սպորտի վարպետի» կոչում։ 1992-1996 թվականներին եղել է Հայաստանի հավաքականի կազմում, նվաճել Է Բեռլինի (1995) աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալ։

1997 թվականին տեղափոխվել է Հունաստան և հետագայում հանդես է եկել այդ երկրի դրոշի ներքո։ 2000 թվականին մասնակցել է Սիդնեյի Օլիմպիական խաղերին, 2001 թվականին նվաճել Է Թունիսի Միջերկրածովյան խաղերի բրոնզե մեդալը և հասել մինչև Բելֆաստի աշխարհի առաջնության քառորդ եզրափակիչ, որտեղ զիջել Է կուբացի նշանավոր բռնցքամարտիկ Գիլերմո Ռիգոնդոյին։

2002 թվականին ավարտել է մարզական կարիերան։ 2005-2009 թվականներին մարզչական գործունեությամբ զբաղվել է «ԱԵԿ» մարզական ընկերությունում։ 2009-2010 թվականներին եղել է Հունաստանի բռնցքամարտի կանանց հավաքականի գլխավոր մարզիչը։ 2010 թվականից մարզիչ է աշխատում Աթենքի «Balios» բռնցքամարտի ակումբում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  French Open – St.Nazaire, France – April 1–8 1990(անգլ.)
2. ↑  Copenhagen Cup – Copenhagen, Denmark – November 20–25 1990(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Артур Микаелян – օլիմպիական վիճակագրությունը *Sports-Reference.com* կայքում (անգլ.)
* Интервью Артура Микаеляна сайту Armsport.am Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |

 |
**Բաքվի նավթագազաբեր շրջան**, նավթի և գազի արդյունահանման շրջան Ադրբեջանում։ Հանքավայրերը տեղադրված են Հարավ–Կասպիական նավթագազաբեր ավազանում։ Նավթաբեր հորիզոնների մեծ մասը գտնվում է պլիոցենի արդյունավետ շերտախմբի սահմաններում՝ մինչե 4500 մ խորություն։ Բաքվի նավթագազաբեր շրջանի հանքավայրերի շահագործման ընթացքում արդյունահանվել է ավելի քան 1 մլրդ տ նավթ։ Ապշերոնյան թերակղզում նավթ արդյունահանվել է դեռ վաղ անցյալում։ 20-րդ դարի սկզբին շրջանը նավթի հանույթով աշխարհում գրավեց 1-ին տեղը՝ 11,4 մլն տ (1901 թվական)։ Սովետական իշխանություն հաստատվելուց հետո նավթային արդյունաբերությունը ազգայնացվեց և նավթամշակման գործարանները ենթարկվեցին վերակառուցման, հայտնաբերվեցին բազմաթիվ նոր, խորը տեղադրված նավթաբեր հորիզոններ։ 1926 թվականին ձեռք բերվեց 1913 թվականի մակարդակը՝ 7,7 մլն տ, իսկ 1940 թվականին շրջանի տեսակարար կշիռը նավթի միութենական արդյունահանման մեջ հասավ 70%-ի (22,2 մլն տ)։ 1950-ական թվականներից սկսվել են նավթի ստորջրյա կուտակումների հետազոտությունները՝ մինչե 30–40 մ խորությունը, որոնք հանգեցրել են մի շարք խոշոր հանքավայրերի հայտնաբերման («Նավթային քարեր», Դարվինի խրուտ են)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Անհետացող տեսակներ** (անգլ.՝ Lost: Endangered Species), 2005 թվականի ամերիկացի գրող Քեթի Հափքայի վեպը, ստեղծագործության առաջին մասը գրված է «Կորուսյալները» սերիալի մոտիվներով։

Սյուժե
------

Մինչ Ֆեյթի կղզի ընկնելը, նա եղել է մաշկաբան, ով աշխատել է բժիշկ Արրեգլոյի հետ։ Վերջինս պայմանագիր էր կնքել «Q Corp» ընկերության հետ քիմիական գործարանի կառուցման համար։ Աղջիկը պատահաբար իմանում է այդ մասին Օսկար Վուլֆից։ Ճշմարտությունը նրան գցում է շոկի մեջ։ Շուտով նրա և Օսկարի միջև սիրավեպ է սկսվում, և նրանք սկսում են համատեղ աշխատել։ Պատահականության արդյունքում զույգը ստիպված է լինում մեկնել Սիդնեյ։ Այնտեղ Ֆեյթը կրկին հանդիպում է Արրեգլոյին, և պրոֆեսորի ելույթներից մեկից հետո դառնում է նրա կողմնակիցը։ Նա փորձում է իր տեսակետը բացատրել Օսկարին, սակայն վերջինս միայն դատապարտում է, և սիրահարները բաժանվում են։

Հաջորդ օրը Օսկարը կազմակերպում է Ֆեյտի և Արրեգլոյի հանդիպումը։ Հանդիպման ժամանակ Օսկարը հարձակվում է Արրեգլոյի վրա և վիրավորում նրան օձի թույնով։ Չնայած Ֆեյտի դիմադրությանը, Օսկարը նրան հետ է տանում հյուրանոց և հրամայում է լռել և հնազանդվել։ Ֆեյտին հաջողվում է չեզոքացնել Օսկարին, աղջիկը զանգում է ոստիկանություն և անանուն հայտնում է Արրեգլոյի վրա հարձակման մասին։ Այնուհետև նա ուղևորվում է օդանավակայան և գնում է 815-րդ չվերթի տոմս...

... Կղզում նա ծանոթանում է Ջորջի հետ, ում հետ ոչ այնքան ընկերական հարաբերություններ են ծավալվում։ Սակայն, ավելի ուշ նա փրկում է տղային թունավոր օձից։ Այնուհետև նա տեսնում է մի թռչունի, որն ըստ նրա անհետացող տեսակի է, և իր տեսածը դրդում է այն մտքին, որ կղզում այլ փրկվածներ կլինեն։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

* վեպում 195 էջի վրա զետեղված է 23 գլուխ
* գորրծողությունները կատարվում են ավիավթարից 2 օր անց
* բոլոր գլուխները բաժանված են 2 մասի՝ հաջորդելով իրար՝ «Կղզի» և «Ֆլեշբեք»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Endangered Species (2005) (The first book in the Lost series)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | OCLC |

 |
|  |
| --- |
| **Անմոռուկ ազորյան** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | *Boraginales* |
| **Ընտանիք** | Գաղտրիկազգիներ (Boraginaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Գաղտրիկայիններ (Boraginoideae) |
| **Տրիբա** | *Myosotideae* |
| **Ցեղ** | Անմոռուկ *(Myosotis)* |
| **Տեսակ** | **Անմոռուկ ազորյան** *(M. azorica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Myosotis azorica***Hook. 1844 |
|
| **Կարգավիճակ** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Խոցելի տեսակ |

**Անմոռուկ ազորյան**, (լատին․՝ Myosotis azorica)։ Պատկանում են գաղտրիկազգիների ընտանիքին։

Բնութագիր
---------

Անմոռուկները միամյա, երկամյա և բազմամյա բույսեր են։ Գարնանային ամենագեղեցիկ ծաղիկներից մեկն է համարվում, առանձնապես գեղեցկությունը երևում է մասսայական տնկման դեպքում։ Ծաղկի գեղեցկությունը պայմանավորված է փիրուզի նման նուրբ երկնագույն, սպիտակ և բաց վարդագույն ծաղիկների շնորհիվ։ Շատ են անմոռուկի տեսակները նաև մեր հանրապետությունում, բոլորն էլ գեղեցիկ , բարձր դեկորատիվ բույսեր են և մեծ ուշադրության են արժանի։

Ավելի մեծ տարածում ունեն մշակության մեջ անմոռուկի ճահճային, երկարավուն, ազորյան և ալպիական տեսակները։ Ազորյան անմոռուկը բազմամյա է, սական մշակվում է միամյա բույս, որի բարձրությունը հասնում է մինչև 30 սմ-ի։ Ամռան ընթացքում ծաղիկները ամբողջությամբ ծաղկում են։

Բազմացում
---------

Մարտի սկզբին ծաղկի սերմերը ցանում են ջերմատներում, որից հետո սերմնաբույսերը վերատնկում են արկղերում։

Արդեն մայիսին վերատնկում են թաղարներում, իսկ հունիսին արդեն դաշտ են տեղափոխում։ Բազմացումը կատարվում է նաև ինքնացանով։ Դա ավելի լավ է կատարվում կիսաստվերոտ վայրերում որտեղ առկա է խոնավություն, սննդանյութերով հարուստ հող։ Անմոռուկը ամբողջ ամռան ընթացքում պահանջում է առատ ոռոգում։

Օգտագործում
-----------

Օգտագործվում է ծաղկաթմբերի, եզրաշերտերի, ալպինարիաների ձևավորման համար։ Ծաղիկն օգտագործվում է ծաղկեփնջերի պատրաստման մեջ հատկապես ճահճային անմոռուկը, ընդ որում ծաղիկները ջրի մեջ երկար են պահպանվում։

Գոյություն ունեն անմոռուկի բազմաթիվ սորտեր հատկապես՝ արժեքավոր։

Գրականություն
-------------

* Լ.Վ. Հարությունյան «Քո շրջապատի ծաղիկները», Երևան «Արևիկ 1987»
* Flora of the Azores, Governo dos Açores
* Watson, Hewett Cottrell. 1844. Myosotis azorica, Azorean mouse-ear or forget-me not. Botanical Magazine 70:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Արիս Ղազինյան** (հոկտեմբերի 25, 1967(1967-10-25), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ լրագրող, պոետ, պատմաբան, աշխարհագետ, հրապարախոս։ Զբաղվում է տարածաշրջանային քաղաքականության, պատմության և մշակույթի հարցերով։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1967 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Երևանում։ 1974-1984 թվականներին սովորել է Երևանի Ձերժինսկու անվան դպրոցում։ 1986–1991 թվականներին ուսանել է ԵՊՀ աշխարհագրության և երկրաբանության ֆակուլտետում, նեղ մասնագիտացումը՝ գեոմորֆոլոգ։

### Աշխատանային գործունեություն

1993–1994 թվականներին աշխատել է ԵՊՀ «Ատլաս» լաբորատորիայում, որպես քարտեզագետ, իսկ Քարտեզագրության ու գեոդեզիայի ինստիտուտում աշխատել է որպես խմբագիր–քարտեզագետ։ 1994–1998 թվականներին աշխատել է «Ազգ» օրաթերթում որպես թղթակից։ 1999-2000 թվականներին աշխատել է «Երկիր» թերթում որպես թղթակից։ 2000 թվականից «Գոլոս Արմենիի» թերթի քաղաքական մեկնաբանն է։ 1998-2005 թվականներին որպես «Ազգ», «Երկիր» և «Գոլոս Արմենիի» թերթերի քաղաքական տեսաբան լուսաբանել է Արցախյան հակամարտության բանակցությունների ընթացքը։ Երկար տարիներ հանդիսացել է ռուսաստանյան «Կովկաս» վերլուծական կենտրոնի և «Ռեգնում» գործակալության փորձագետ։

Որպես հայ և միջազգային տեղեկատվական-վերլուծական հրատարակությունների սեփական և հատուկ թղթակից աշխատել է Անդրկովկասում, Ռուսաստանի մի շարք սուբյեկտներում (Հարավային Օսիա, Կաբարդա-Բալկարիա, Ինգուշիա, Չեչնիա, Դաղստան, Կալմիկիա, Թաթարստան, Բաշկորտոստան), Առաջավոր Ասիայի, Մերձավոր Արևելքի, Աֆրիկայի մի շարք երկրներում։

Աշխատություններ
---------------

Մի շարք գեղարվեստական գրքերի, ինչպես նաև մենագրությունների հեղինակ է, որոնց թվում են.

### Մենագրություններ

* «Ադրբեջան» փորձադաշտը» («Полигон «Азербайджан»)
* «Երևան. խաչով կամ խաչի վրա» («Ереван: с крестом или на кресте»)
* «Ազգ» («Нация»)
* «Ազգերի ֆանտոմային ցավերը կամ առողջ նախապաշարմունքները. դատողություններ հայերի ազգային բնավորության մասին երեք հատորով» («Фантомные боли наций или здоровые предрассудки: рассуждения об армянском национальном характере в трех книгах»)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Արիս Ղազինյան. Ճանաչենք մեր պատմությունը և ձևակերպենք ազգային կյանքի բանաձևը(չաշխատող հղում)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աղասի Սարգսյան

**Աղասի Զալիբեկի Սարգսյան** (փետրվարի 11, 1938(1938-02-11), Արագած, Ապարանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - 2018), տնտեսագիտական գիտությունների դոկտոր (1985), պրոֆեսոր (1986)։

Կրթություն
----------

1955 թ-ին ավարտել է Արմավիր քաղաքի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը, 1961 թ-ին՝ Երևանի պետական համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետի հաշվապահական հաշվառման և տնտեսական գործունեության վերլուծության բաժինը, 1967 թվականին՝ ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի Նովոսիբիրսկի տնտեսագիտության ինստիտուտի նպատակային ասպիրանտուրան։ 1994 թվականին վերապատրաստվել է Լիոնի առևտրաարդյունաբերական պալատում, 1999-2000 թվականներին՝ Ֆրանսիայի Փարիզ-12 համալսարանում, 2000 թվականին՝ Լոնդոնի հաշվապահական քոլեջում։

Գործունեությունը
----------------

1961-1964 թվականներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետի ավագ մեթոդիստ, 1967-1972 թվականներին՝ նույն ֆակուլտետի հաշվապահական հաշվառման և տնտեսական գործունեության վերլուծության ամբիոնի դասախոս, 1972-1975 թվականներին նույն ամբիոնի դոցենտ։ 1975 թվականին մրցույթով աշխատանքի է անցել Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտում։ 1975-1981 թվականներին եղել է տնտեսական գործունեության վերլուծության ամբիոնի վարիչ, 1981-1986 թվականներին՝ հաշվապահական հաշվառման և տնտեսական գործունեության վերլուծության ամբիոնի դոցենտ, 1986-1994 թվականներին՝ հաշվապահական հաշվառման և տնտեսական գործունեության վերլուծության ամբիոնի վարիչ, 1994-2007 թվականներին՝ Երևանի պետական տնտեսագիտական ինստիտուտի գիտական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր։ 1967 թվականին Նովոսիբիրսկի պետական համալսարանում պաշտպանել է "Ոռոգման ջրանցքների վերակառուցման արդյունավետությունը" թեկնածուական ատենախոսությունը, 1985 թվականին՝ "Հայաստանի Հանրապետության ոռոգման համակարգերի արտադրական ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործումը" դոկտորական ատենախոսությունը։

Պարգևներ
--------

* ՀՀ Անանիա Շիրակացի մեդալ (13.11.2000)։

Հրատարակած աշխատություններ
--------------------------

* Ոռոգման համակարգերի տնտեսական արդյունավետության հաշվարկը գծային ծրագրման մեթոդներով։ Մենագրություն։ Երևան, 1972:
* Ոռոգման համակարգերի ռեսուրսների օպտիմալ օգտագործումը։ Մենագրություն։ Երևան, 1983:
* Հաշվապահական հաշվառում. ուսումնական ձեռնարկ (համահեղինակ), Ա. հ, 2004, 400 էջ։
* Աուդիտ, ուսումնական ձեռնարկ։
* Ֆինանսական հաշվառում, ուսումնական ձեռնարկ (համահեղինակ)։
* Կառավարչական հաշվառում, ուսումնական ձեռնարկ (համահեղինակ)։
* Տնտեսական գործունեության վերլուծություն։ Ուսումնական ձեռնարկ տնտեսագիտական մասնագիտությունների բակալավրիատի ուսանողների համար։ Տնտեսագետ, 2005, 446 էջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ՀՊՏՀ»։ *asue.am* (ամհարերեն)։ Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 9
2. ↑  ««Տնտեսագետ» ամսագիր։ Մարտ-ապրիլ, 2018, էջեր 16-17։»
3. ↑  *Հաշվապահական հաշվառում։ Ուս. ձեռնարկ տնտեսագիտ. մասնագիտ. ուսնողների համար* (հայերեն)։ Ա. հ։ 2004։ ISBN 978-99930-77-71-8  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
4. ↑  Սարգսյան Աղասի Զալիբեկի (2005)։ *Տնտեսական գործունեության վերլուծություն։ Ուսումնական ձեռնարկ տնտեսագիտական մասնագիտությունների բակալավրիատի ուսանողների համար* (հայերեն)։ Տնտեսագետ։ ISBN 978-99941-51-02-8  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 7248 |

 |
**Բեկման ցուցիչ**, միջավայրում լույսի (կամ էլեկտրամագնիսական ալիքների) տարածումը բնութագրող անչափ մեծություն։
Եթե միջավայրում լույսի տարածման արագությունը նշանակենք v-ով, ապա, սահմանման համաձայն

{\displaystyle n={\frac {c}{v}}}։
Քանի որ լույսի արագությունը միջավայրում միշտ փոքր է վակուումում լույսի արագությունից, ապա սահմանումից հետևում է, որ {\displaystyle n>1} (հավասարման նշանը համապատասխանում է վակուումին)։

Եթե միջավայրի բեկման ցուցիչը հաստատուն մեծություն է, ապա միջավայրն անվանում են *օպտիկապես համասեռ։*

Եթե անկման անկյունը նշանակենք \alpha-ով, իսկ բեկման անկյունը՝ \beta -ով, ապա, համաձայն բեկման օրենքի.

{\displaystyle {\frac {\sin \alpha }{\sin \beta }}={\frac {n\_{2}}{n\_{1}}}},
որտեղ {\displaystyle n\_{1}} և {\displaystyle n\_{2}} մեծությունները համապատասխանաբար առաջին և երկրորդ միջավայրերի բեկման ցուցիչներն են։ Օգտվելով այդ երկու բանաձևերից, կարող ենք գրել, որ

{\displaystyle {\frac {\sin \alpha }{\sin \beta }}={\frac {v\_{1}}{v\_{2}}}},
այսինքն՝ անկման և բեկման անկյունները կապված են երկու միջավայրերում լույսի արագությունների հետ։

Հատկապես ուշագրավ է մակերևույթին ուղղահայաց ընկնող ճառագայթի դեպքը, երբ {\displaystyle \alpha =0}։ Այս դեպքում բեկման անկյունը նույնպես զրո է, քանի որ

{\displaystyle \sin \beta ={\frac {n\_{1}}{n\_{2}}}\sin \alpha =0}։
Ընդունված է ավելի փոքր բեկման ցուցիչ ունեցող միջավայրն անվանել *օպտիկապես նոսր*, իսկ ավելի մեծ բեկման ցուցիչ ունեցողը՝ *օպտիկապես խիտ* միջավայր։

Աղբյուրներ
----------

* Էդուարդ Ղազարյան, Ալբերտ Կիրակոսյան, Գագիկ Մելիքյան, Արտավազդ Մամյան, Սոս Մաիլյան, Ֆիզիկա. Ավագ դպրոցի 12-րդ դասարանի դասագիրք

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Feynman Lectures on Physics Vol. II Ch. 32: Refractive Index of Dense Materials

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 380)։*  |
**Աղոթք հմայական**, կապքի աղոթք, ախտարական չափածո կամ արձակ բանաձև, որով մարդը փորձել է ներգործել արտաքին աշխարհի վրա և ազատվել բնական ու հասարակական ուժերի իշխանությունից։

Ծագումնաբանություն
------------------

Ծագումնաբանորեն կապվում է խոսքի հմայական պաշտամունքին և ուղեկցում հմայական արարողություններին։ Կազմաբանական տեսակետից կարևոր դեր են խաղացել երդումները, անեծքները և օրհնանքները։ Դասական տիպը կազմված է վիպական սկզբնամասից, հմայական արարողության նկարագրությունից և աղոթքի բուն նպատակից։

Երդմնեցման, աղերսանքի կամ հրամանի միջոցով արտահայտում է աղոթողի (հմայողի) բարի կամ չար ցանկությունը, որևէ երևույթ (հիվանդություն, մահ տարաժամ, երաշտ, կարկուտ, զանազան փորձանքներ ևն) կանխելու, ցանկալի արդյունք առաջ բերելու համար։ Սերելով նախնադարից՝ աղոթք հմայականը կրում է հեթանոսության և քրիստոնեության հետքեր։

Հայերեն աղոթք
-------------

Գոյատևել է բանավոր և գրավոր ավանդումով, հատուկ անհատների՝ աղոթողների, գրբացների և այլոց շնորհիվ։ Ստվար թիվ են կազմում հայերեն ձեռագրերում գտնվող աղոթք հմայականները։ Այդպիսի նյութերի ժողովածուներ են *«Ուրբաթագիրք»*-ը (հրատարակություն 1513, «Գիրք աղօթից, որ կոչի Կիպրիանոս, վասն ամենայն ազգ պատահարաց որք գան ի վերայ մարդոյ») և հմայիլները, որոնք փաթեթաձև գրվածքներ են և հայտնի են բազմաթիվ ձեռագրերով ու մի քանի տպագրություններով։

Տես նաև
-------

* Ախտարական գրականություն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 260)։*  |
| **՞**Արխեոցիատ |
| --- |
| ԱրխեոցիատԱրխեոցիատներ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
| Ենթաթագավորություն | Պարազոա |
|
|
|
|
| Տիպ | Սպունգներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Archeocyatha
Vologdin, 1937 |
|  Հոմանիշներ |
| 
* Cyathospongia Okulitch, 1935
* Pleospongia Okulitch, 1935

 |
|  Ենթատաքսոններ |
| 
* † Regulares Vologdin, 1937
* † Irregulares Vologdin, 1937

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | EOL**6868308**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Արխեոցիատ** (լատին․՝ Archaeocyathi) (հունարեն՝ άρχαίος-հնագույն և հունարեն՝ χύαθος-գավաթ), բրածո անողնաշարավոր ծովային կենդանիներ, ապրել են քեմբրի դարաշրջանում։ Ծակոտկեն, երկպատանի կրային կմախքով, կոնաձև կամ գավաթաձև կաոուցվածքի, փոքր չափերի՝ երկարությունը՝ 5-10 սմ (որոշ ձևերի մոտ՝ մինչև 1 մ), տրամագիծը՝ 1, 5-3 սմ (հազվադեպ՝ մինչև 50 սմ)։ Ապրել են առանձին, երբեմն՝ գաղութներով, մինչև 100 մ խորության վրա, հատակին կպած։ Ըստ կմախքի կառուցվածքի և սնման եղանակի, նման են սպունգներին ու առանձնացվում են որպես վերջիններիս ենթատիպ։ Արխեոցիատի հսկայական կուտակումներն առաջացրել են հնագույն (վաղ քեմբրիի) խութերը։ Հայտնի է արխեոցիատի ավելի քան 1000 տեսակ՝ գտնված երկրագնդի բոլոր մասերում։ Արխեոցիատը ստորինքեմբրիի նստվածքների ղեկավարող բրածոներ են։

Պահպանում
---------

Արխեոցիատի մնացորդները հիմնականում պահպանվում են որպես կարբոնատային կառույցներ կրաքարային մատրիցում։ Սա նշանակում է, որ բրածոները չեն կարող քիմիապես կամ մեխանիկորեն մեկուսացվել (բացառությամբ որոշ նմուշների, որոնք արդեն քայքայվել են իրենց մատրիցներից)։

**1**– Ճեղք
**2**– փորոքային խոռոչ
**3**– Ներքին պատ
**4**– Ծակոտի
**5**– Սեպտում
**6**– Արտաքին պատ
**7**– Ռիզոիդ

Զարգացման պատմություն
---------------------

Արխեոցիատներն առաջացել են մոտ 525 միլիոն տարի առաջ, ենթադրաբար Արևելյան Սիբիրի տարածքում, Երկրագնդի այլ տարածքներում ավելի ուշ տարածվեցին։ Դրանց կտրուկ անհետացումը սկսվել է 516 միլիոն տարի առաջ (Տոյոնյան դարաշրջան)։ Իր ծաղկման կարճ ժամանակահատվածում արխեոցիատները շատ տարածված և բազմազան էին, դրանց մնացորդները հայտնաբերվել են մոլորակի բոլոր մայրցամաքներում։

Մորֆոլոգիա
----------

Արխեոցիատների մարմինը ունի կրաքարային կմախք, որը բաղկացած էր ծակոտկեն շերտավոր կազմավորումներից։ Կմախքն ուներ մեկ կամ երկու պատեր։ Արտաքին պատի ծակոտիները ավելի փոքր էին, քան ներքինինը։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777662782 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 67)։*  |
| **՞**Արծաթաձուկ |
| --- |
| Արծաթաձուկ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
| Վերնադաս | Ձկներ |
| Դաս | Ոսկրային ձկներ |
|
|
|
| Կարգ | Ծածանանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ծածաններ |
|
|
|
| Ցեղ | **Արծաթաձկներ** |
|
|
| Տեսակ | **Արծաթաձուկ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Leucaspius delineatus
Heckel, 1843 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**163737**NCBI**58322**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Արծաթաձուկ** (լատին․՝ Leucaspius delineates), **վերնաձուկ**, ծածանաձկների ընտանիքի ձուկ։ ՀՀ ջրամբարներում հայտնաբերվել և նկարագրվել Է 1996-ին։ Հանդիպում Է Հրազդան, Մեծամոր գետերում և նրանց հարող ջրանցքներում։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Մանր ձուկ Է։
Մարմինն իլիկաձև Է, կողքերից մի փոքր սեղմված, երկարությունը՝ 4-6 (երբեմն՝ մինչև 10) սմ, զանգվածը՝ մինչև 10 գ և ավելի։ Բերանը փոքր Է, գտնվում Է դնչի վերին մասում։ Թեփուկները համեմատաբար խոշոր են՝ 1 երկայնական շարքում՝ 40-44 հատ։ Կողագիծը լրիվ չէ և արտահայտված է միայն առաջին 4-12 թեփուկների վրա։ Կլանային ատամները միաշարք կամ երկշարք են։ Պոչային լողակը մկրատաձև է, մեջքային լողակն ունի 11 ճառագայթ, հետնալողակը՝ 15։ Մեջքը ձիթապտղականաչավուն է, կողքերը՝ արծաթափայլ, փորիկը՝ սպիտակ։

Մարմնի երկայնքով ձգվում է նեղ և փայլուն երկնագույն շերտ։ Մեջքային, կրծքային և պոչային լողակները բաց մոխրագույն են, փորայինները և հետնալողակը՝ անգույն։

Բազմացում և զարգացում
---------------------

Սեռահասուն է դառնում 1 տարեկանում։ Բազմանում է գարնանը։ Յուրաքանչյուր առանձնյակ կարող է ձվադրել 2-3 անգամ (որոշակի ընդմիջումներով)՝ ստորջրյա բույսերի վրա։ Ձկնկիթը բաց դեղնավուն է։ Բնակվում է մեծ վտառներով՝ գետերի և ջրանցքների ինչպես դանդաղահոս, այնպես էլ արագահոս տեղամասերում՝ ջրի վերին կամ միջին շերտերում։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է ջուրն ընկած միջատներով և նրանց թրթուրներով, ստորակարգ խեցգետնակերպներով, երբեմն՝ ստորակարգ ջրաբույսերով։ Արդյունաբերական նշանակություն չունի։ Որոշակի վնաս կարող է հասցնել՝ սնվելով արժեքավոր ձկնատեսակների (ծածան, հաշամ, ճանար, կողակ) ձկնկիթով և թրթուրներով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778607957 |

 |
**Աման Կուլմամեդով** (դեկտեմբերի 31, 1908(1908-12-31), Askgabat District, Անդրկասպյան մարզ, Թուրքեստան, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 22, 1977(1977-08-22), Աշխաբադ, Թուրքմենական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), թուրքմեն խորհրդային դերասան։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1949)։ ՍՄԿԿ անդամ 1940 թվականից։

1929 թվականին ավարտել է Թուրքմենական դրամատիկական ստուդիան և ընդունվել առաջին ազգային դրամատիկական թատրոն (այժմ՝ Աշխաբադի Մոլլանեպեսի անվան թուրքմենական դրամայի թատրոն)։ Ստեղծել է մոնումենտալ, դրամատիկական ռեալիստական կերպարներ՝ Մահտումկուլի (Քերբաբաևի «Մահտումկուլի»), Ալլան (Մուխտարովի «Ալլանի ընտանիքը», ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1951), Օթելլո (Շեքսպիրի «Օթելլո»)։ Կուլմամեդովի երգիծական դերակատարումներից են՝ Յուսովը (Օստրովսկու «Եկամտաբեր պաշտոն»), Իվան Գոռլովը (Կոռնեյչուկի «Ռազմաճակատ»)։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 8761154260628724480001 · WorldCat VIAF: 8761154260628724480001 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 5)։*  |
**Ամանակ, մորա** (լատին․՝ mora - ժամանակամիջոց), անտիկ տաղաչափության մեջ ժամանակի նվազագույն միավորը։

Ամանակը ցույց էր տալիս կարճ վանկի արտասանության ժամանակամիջոցը։ Բանաստեղծության մյուս միավորները ամանակի կրկնապատկումներն են։ Երկար վանկն իր տևողությամբ հավասար է երկու ամանակի։ Հետևաբար, երկվանկ ոտքերը (քորեյ, յամբ), որոնք կազմաված են մեկ երկար և մեկ կարճ վանկերից, ունեն երեք ամանակ, իսկ եռավանկ ոտքերը (դակտիլ, ամֆիբրաքոս, անապեստ)՝ չորս ամանակ և այլն։ Բանաստեղծության տողերն ունեին նույն թվով ամանակներ, և նրանց արտասանության ժամանակամիջոցը հավասար է։

*Ամանակ* տերմինը գործածվում է նաև երաժշտության մեջ՝ ժամանակի միավորի հասկացությամբ։ Այս առումով ամանակը գործածվում է նաև ռազմագիտության և ֆիզկուլտուրայի մեջ։

Հայերեն
-------

Թրակացու քերականության մեջ հայերեն թարգմանության մեջ հունարենի հետևողությամբ հայերենում ևս ընդունվել է երկու ամանակի նշան՝ երկար (հունարեն տեքստերում՝ «—», հայերենում՝ «-») և սուղ (հունարեն տեքստերում՝ «-», հայերենում՝ «.»): Այս նշանները հետագայում աստիճանաբար մերժվեցին, առաջինը հունական պարույկի տեսքով՝ «῀» դառնում է զգացմունքային ինտոնացիայի հետ կապված բացականչական, երկարության նշան, իսկ երկրորդը՝ դուրս ընկնում լիովին։ Սա պատճառաբանվում է հայերենում երկար ու կարճ ձայնավորների բացակայությամբ։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան (1972)։ *Գրականագիտական բառարան*։ Երևան: «Լույս»։ էջ 11-12
2. ↑  Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 8։

Գրականություն
-------------

* Մելս Սանթոյան, Գրականագիտական բառարան, Ե. «Վան Արյան», 2009։
* Լ. Տիմոֆեև, Ն. Վենգրով, Գրականագիտական տերմինների համառոտ բառարան, Ե. Հայպետուսմանկհրատ, 1957։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4798608-6 · Microsoft: 2776746660 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 273)։*  |
Ամազոնի դաշտավայրը տիեզերքից
**Ամազոնի դաշտավայր** կամ **Ամազոնիա** (պորտ.՝ bacia do rio Amazonas, իսպ.՝ cuenca del Amazonas), երկրագնդի ամենամեծ դաշտավայրն է, ձևավորվել է պլատֆորմի հնագույն հիմքի իջած տեղամասում, որը հետագայում աստիճանաբար լցվել է գետաբերուկներով։ Այդ պատճառով էլ դաշտավայրի մակերևույթը հարթ է։ Արևմուտքում դաշտավայրը լայն է, դեպի արևելք աստիճանաբար նեղանում է և քնարի տեսք ստանում։ Զբաղեցնում է Հարավային Ամերիկայի մակերեսի շուրջ 5 միլիոն կմ²-ին։ Տարածվում է Անդերից մինչև Ատլանտյան օվկիանոս, Գվիանական և Բրազիլական սարահարթերի միջև և գրավում է Ամազոն գետի ջրհավաք ավազանը։

Ամազոնի դաշտավայր
Ամազոնի դաշտավայրը գրեթե ամբողջովին գտնվում է հասարակածային կլիմայական գոտում և պատված է խոնավ հասարակածային անտառներով։ Դրանց մեծ մասը դեռևս կուսական է, մարդու ազդեցությունը քիչ է։

Այստեղ եղանակը միապաղաղ է՝ բոլոր օրերը նման են միմյանց։ Վաղ առավոտյան արևածագից հետո երկինքը սովորաբար պարզ է լինում, ջերմաստիճանը՝ +22° +23 °C։ Շոգն աստիճանաբար ուժեղանում է և ցերեկվա ժամը մոտ երկուսին հասնում + 33° +34 °C։ Այդ ժամերին սկսում են ամպեր կուտակվել և սկսվում է ուժեղ, բայց կարճատև տեղատարափ անձրև։ Հեղեղային անձրևը, սակայն կարճ է տևում։ Գիշերը հեղձուցիչ տոթ է լինում, անընդհատ լսվում է գազանների ոռնոցները։

Ամազոնյան անտառներն ապշեցնում են իրենց բուսականության փարթամությամբ ու բազմազանությամբ։ Մինչ պլանտացիաներում կաուչուկատու ծառեր աճեցնելը, Ամազոնյան անտառները աշխարհում հայտնի էին իրենց կաուչուկատու ծառերով։

Ամենուրեք տարածված են մրջյուններն ու տերմիտները, մոծակների խմբերը, համրուկ, գետակինճ, վտանգավոր են հովազները, թունավոր օձերն ու սարդերը, գետերում՝ պիրանիաների վտառները, շնաձկները և կոկորդիլոսները։

Բնակչությունը անտառներում շատ նոսր է։ Որոշ ցեղեր մինչև այսօր թափառական կյանք են վարում։ Դաշտավայրի արևմտյան մասում են գտնվում Կոլումբիա, Պերու, արևելյան մասում՝ Բրազիլիա պետությունները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մ.Իսկանդարյան, Մայրցամաքների և օվկիանոսների աշխարհագրություն, Երևան, 1996 թ


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 272)։*  |
|  |
| --- |
| **Այլանթ բարձրաբուն** |
| Այլանթ բարձրաբունԱյլանթ բարձրաբուն |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Վերնաբաժին** | Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Օճառածաղկավորներ (Sapindales) |
| **Ընտանիք** | Սիմարուբազգիներ (Simaroubaceae) |
| **Ցեղ** | Երկնածառ *(Ailanthus)* |
| **Տեսակ** | **Այլանթ բարձրաբուն** *(A. altissima)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Ailanthus altissima***Swingle |

**Այլանթ բարձրաբուն** (լատին․՝ *Ailanthus altissima*), սիմարուբազգիների ընտանիքին պատկանող ծառատեսակ։

Կենսաբանական նկարագիր
---------------------

Ծառի բարձրությունը հասնում է մինչև 30 մետրի։ Բունը հարթ է, գորշամոխրավուն, սաղարթը լայն ձվաձև է։ Ընձյուղները ծածկված են թեթևակի աղվամազով, դեղնաշագանակագույն են։

Տերևները բարդ են՝ կենտ փետրաձև, 45-60 սմ երկարությամբ, կազմված 13-25 տերևիկներից։ Ծաղիկները երկսեռ են կամ արական, հավաքված 10-20 սմ երկարությամբ ծաղկափթթություններում։ Պտուղները երկարավուն են, անկանոն ռոմբաձև, սերմը գտնվում է կենտրոնում։

Ծաղկում է հունիսին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբեր-նոյեմբերին։

Վայրի վիճակում տարածված է Չինաստանում։ Հայաստանում մշակվում է 19-րդ դարի վերջերից։ Հատկապես շատ է տարածված Զանգեզուրում, որտեղ սխալմամբ «վայրի ընկուզենի» է անվանվում։

Տարածում
--------

Հաջողությամբ է աճում ծովի մակերևույթից մինչև 1500-1600 մ բարձրությունների վրա։ Շատ չորադիմացկուն և բավականին ջերմասեր ու լուսասեր բույս է։ Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ։ Առատ արմատային մացառներ է տալիս, որի շնորհիվ մեծ հաջողությամբ օգտագործվում է հակաէրոզիոն տնկարկներում։ Շատ արագ է աճում։ Լավ է դիմանում քաղաքի յուրահատուկ պայմաններին։

Կիրառություն
------------

Վեգետատիվ օրգանները տհաճ հոտ են արձակում։ Նպատակահարմար է օգտագործել Հայաստանի ցածրադիր շրջաններում, փլվածքների, ձորակների, հողալիցքերի, սողքերի, ավազների ամրացման համար, դաշտապաշտպան անտառաշերտերում, քարքարոտ, անբերրի հողամասերում։ Բազմանում է սերմերի և արմատային մացառների միջոցով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ. Վ. Հարությունյան (1983)։ *Քո շրջապատի ծառերը*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ 22

Արտաքին հղումներ
----------------

* Archived 2007-10-23 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 7735293-2 · LCCN: sh2005008327 · Microsoft: 2777832614 |

 |
**Ubisoft Entertainment** Ֆրանսիական ընկերություն, որի նշանակությունը կայանում է խաղեր պատրաստելը և զարգացնելը։ Ընկերությունը ներառում է ստուդիաներ ավելի քան 20 պետություններում, Ռուսաստանում, Կանադայում, Իսպանիայում, Չինաստանում, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, Գերմանիայում, Բուլղարիայւմ, Ուկրաինայում, Ռումինիայում, Իտալիայում։

Պատմություն
-----------

Գիյմո հինգ եղբայրները ստեղծեցին Յուբիսոֆտը 1986 թ․ Ֆրանսիայում։ Իվ Գիյմո հաստատեց գործերը «Electronic Arts», «Sierra On-Line» և «Microprose» հետ։ Մեծացրեց իր շուկան ԱՄՆ–ի, Մեծ Բրիտանիայի, Գերմանիայի տարածքներում։

Յուբիսոֆտը ստեղծեց 1994 թ․ ստուդիա Մոնրեալյւմ (Կանադա), որը դարձավ նրանց գլխավոր գրասենյակը։ Նույն տարում Միշել Անսելը ստեղծուց «Rayman» խաղը։ 1996 թ․ ստեղծեց գրասենյակ Շանխայում։

2001 թ ձեռք է բերել «Blue Byte Software» հայտնի է «The Settlers» խաղով։ 2003 թ.-ին, նա գնում իրավունք «Might & Magic» և «Heroes» ապրանքանիշը նկատմամբ։ Նույն տարում նրանք աշխատել են 22 պետություններում։ Յուբիսոֆտը պատրաստեց մի քանի հաջողված և պարգևատրվաց խաղեր, որոնց թվում է «Assassin's Creed», «Tom Clancy's Splinter Cell», «Prince of Persia: The Sands of Time», « XIII, Far Cry 2», «Rayman 3», «Tom Clancy's Rainbow Six 3: Raven Shield» և «Beyond Good & Evil». 2002-2003 թթ–ին եկամուտը կազմում է 453մլն Եվրո և 2003-2004 թթ–ին 508 մլն Եվրո։ 2004 թ տվյալներով այնտեղ աշխատել են 2350 մարդ։ 2000 թ․ Յուբիսոֆտը փորձում է դուրս գալ օնլայն շուկա։ Նա որպես ռեժիսոր է հանդես եկել «Uru: Ages Beyond Myst», «The Matrix Online» և «EverQuest»–ին։ 2004 թ․ փետրվարին հրաժարվեց հովանաորել «Uru: Ages Beyond Myst» և հրաժարվեց պատրաստել «The Matrix Online»–ից։ Մեկ շաբաթ անց ընկերությունը գովազդում է «Wolfpack Studios» ստուդիայի վաճառքը։ 2004 թ հուլիսին «Tom Clancy's Splinter Cell: Pandora Tomorrow» խաղը պատրաստում են Xbox և PlayStation 2 համար։ 2004 թ․ դեկտեմբերի 20–ին Electronic Arts–ը ձեռք է բերում ֆիռմայի 19, 9 %։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2 3
3. ↑
4. ↑  SIRENE (ֆր.)
5. 1 2 3  Ubisoft Entertainment SA Annual Report 2021
6. ↑
7. ↑
8. ↑


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · LinkedIn · Թվիթթեր (անգլ.) |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ (անգլ.) · ՅուԹյուբ · ՅուԹյուբ (գերմ.) |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GitHub · Internet Movie Database · MusicBrainz · Giant Bomb · MobyGames · MobyGames · VGMdb |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX221406 · BNF: 14010315s · GND: 2171291-8 · ISNI: 0000000123696272 · LCCN: no00030518 · NLA: 41790085 · NUKAT: n2010047062 · SUDOC: 077444698 · VIAF: 155352663 · WorldCat VIAF: 155352663 |

 |

 |
**Անազատներ**, վաղ միջնադարյան Հայաստանում առավել ցածր խավերին պատկանող անձանց բնութագրելու համար օգտագործվող եզրույթ։ Անազատների դասի մեջ մտնում էին ինչպես գյուղական ազատ ու կախյալ շինականները, այնպես էլ քաղաքային բնակչության ստորին խավերը՝ ռամիկները և առևտրականները։ Սովորաբար անազատները կազմում էին զորքի մեծ մասը։

Անազատների կախվածությունը կրել է տնտեսական բնույթ։ Վճարել են պետական, նախարարական և եկեղեցական զանազան հարկեր, կատարել շինարարական, ռազմական և այլ բևույթի աշխատանքային պարհակներ։ Պատերազմի ժամանակ անազատներից է կազմվել հետևակ զորքը, առանձին դեպքերում՝ նաև ռամիկ այրուձին։ Անազատները անձնապես ազատ են եղել և հանցանքների համար՝ ենթակա դատի։ Հանցավոր անազատները դատապարտվել են մարմնական պատիժների, տաժանակիր աշխատանքների, ստրկական ծառայության և վճարել դրամական տուգանք։ Անազատների արյան գինը կրկնակի ցածր է գնահատվել ազատների արյան գնից։

  


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 358)։*  |
**Անազոտ լուծամզուքային նյութեր**, ազոտ չպարունակող օրգանական նյութերի (բացառությամբ ճարպերի և թաղանթանյութի) մեծ խմբի անվանումը, որոնք բուսական և կենդանական օրգանիզմներում ընթացող ածխաջրային փոխանակման արգասիքներ են։

Անազոտ լուծամզուքային նյութեր
-----------------------------

Անազոտ լուծամզուքային նյութերն են՝ շաքարները (խաղողաշաքար, պտղաշաքար, եղեգնաշաքար, ածիկաշաքար, կաթնաշաքար), օսլան, ինուլինը, կիսաթաղանթանյութերը (պենտոզներ՝ պենտոզի ածանցյալներ, և հեքսոզներ՝ հեքսոզի ածանցյալներ), պեկտինային նյութերը և դրանց համա պատասխան լորձ նուբուսախեժը, ինչպես նաև լիգնինը, գլիկոզիդները, աղաղանյութերը, բույսերի որոշ գունանյութեր։ Անազոտ լուծամզուքային նյութերի պարունակությունը կերերում սովորոբար որոշում են սննդանյութերի ընդհանուր զանգվածից (100%) հանելով մարսելի պրոտեինի, ճարպի, թաղանթանյութի, մոխրի և ջրի պարունակությունը։ Անազոտ լուծամզուքային նյութերի քանակությունը կերում հաստատվում է վերլուծություններով (տես Կերերի վերլուծություն)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Vantablack-ը ալյումինե նրբաթիթեղի վրա
**Vantablack** (արտասանվում է Վանտաբլեկ), կազմված է ածխային նանոխողովակներից։ Համարվում է ամենասև նյութը հայտնիներից։ Կլանում է 99.965% նրա վրա ընկնող ճառագայթումը (տեսանելի լույս, միկրոալիքներ, ռադիոալիքներ)։ Համեմատության համար՝ ամենասև ածուխը կլանում է 96% լույս։ Կազմված է տնկարկ ուղղահայաց խողովակներից, որոնք «աճում են» ալյումինե նրբաթիթեղի վրա։ Ֆոտոնները, ընկնելով Vantablack-ի վրա, կորչում են այդ նանոխողովակների միջև և գործնականորեն չեն արտացոլվում՝ դառնալով ջերմություն։

Առաջին անգամ այս նյութը ներկայացվել է համաժողովրդական ֆիզիկայի Մեծ Բրիտանիայի լաբորատորիայի և Surrey NanoSystems-ի գիտնականի կողմից ավիաշոուի համանուն ավիացուցահանդեսի ժամանակ՝ 2014 թվականի հուլիսին։ Այսպես կոչված մատերիալն առաջանում է այս արտահայտությունից Vertically Aligned NanoTube Arrays (հայերեն՝ ուղղահայաց կողմնորոշված մասսայական նանոխողովակներ) և black բառից (հայերեն՝ սև)։

Ստացված նյութ ունի շատ պոտեցիալ օգտագործումներ. օրինակ՝ լույսի ցրումը կանխել աստղադիտակներում, Երկիր մոլորակում և տիեզերքում աշխատողների ինֆրակարմիր տեսախցիկների հզորացումը կարող է օգտագործվել ջերմային պաշտպանության համակարգերի և որպես փոքր հանգույցները ծածկելու համար և որպես տարբեր մկրոէելտրոմեխանիկական սարքերի տարր։ Նույնձև հնարավոր է նրա օգտագոործումը մարմինի ջերմային կլանումը մեծացնելու համար, որը օգտագործվում է տեխնոլոգիաներում, որոնք կենտրոնացնում են արևային էներգիան, իսկ մարտական առումով Vantablack-ը կարելի է օգտագործել ջերմային քողարկման ժամանակ, օրինակ օդային դատարանների համար։

Անվանումը
---------

Անվան ստուգաբանությունը գալիս է անգլերեն **V**ertically **A**ligned **N**anoTube **A**rrays (հայերեն՝ Ուղղահայաց կողմնորոշված նանոխողովակների զանգվածներ) և black բառից (հայերեն՝ սև)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Vantablack, the world’s darkest material, is unveiled by UK firm (անգլ.)
2. ↑  Vantablack: U.K. Firm Shows Off «World's Darkest Material» (անգլ.)
3. ↑  It’s like staring «into a black hole»: World’s darkest material will be used to make very stealthy aircraft, better telescopes (անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* The partial space qualification of a vertically aligned carbon nanotube coating on aluminium substrates for EO applications (անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2776133404 |

 |
**Անտիոք Կրագեան**, Անտիոքիակ, գյուղաքաղաք Լեռնային Կիլիկիայում, Իսավրյան ծոցի եզերքին։ Անտիոք Կրագեանի դղյակը գտնվել Է 300 մ բարձրությամբ ժայռի ծերպին, որը ստորոտի հետ կապված Էր վիմափոր սանդուղքներով։ Շատ հնուց եղել Է հայաբնակ։ 1069 թվականին, երբ Իկոնիայի թուրքերը Կիլիկիան ավարառության ենթարկելուց հետո վերադառնում Էին, հայերը Անտիոք Կրագեանի իշխան և զորավար Խաչատուրի գլխավորությամբ դարանակալեցին թուրքերին և ավարը ետ գրավեցին։

  

Մինչև XIII դարը մնում Էր Բյուզանդիայի ձեռքում։ XII դարի վերջին Անտիոք Կրագեանի իշխանն Էր Կիո Սակը (Սահակ), որը Գանաք անունով ոմն հույն ելուզակի միջոցով գաղտագողի գերեց ծովափնյա առողջարանում հանգստացող՝ Կիպրոսի Լյուզինյան թագուհուն և նրա որդիներին։ Լևոն Բ Մեծ թագավորը մահվան դատապարտելա սպառնալիքով Կիո Սակին հարկադրեց գերիներին շտապ բերել իր մոտ՝ Կոռիկոս։ Գերիներին պատվով վերադարձնելուց հետո Սանը գրավեց Անտիոք Կրագեանը, որը հայերի ձեռքում մնաց մինչև XIV դարի կեսը։ 1329 թվականին Անտիոք Կրագեան տակավին հայաբնակ գյուղաքաղաք Էր՝ Ա. Աիմեոն եկեղեցով։ Հետագայում թուրքական ասպատակությունների հետևանքով ավերվեց և դադարեց գոյություն ունենալուց։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 453)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արմատ (այլ կիրառումներ)

**Արմատ**, բույսի վեգետատիվ օրգաններից մեկը, որն օժտված է երկարությամբ անսահմանափակ աճով և գեոթրոպիզմով։ Նրա հիմնական ֆունկցիաներն են՝ բույսը հողին ամրացնելը, հողից ջրի և հանքային աղերի կլանումը օրգանական նյութերի սինթեզը և պահեստային նյութերի կուտակումը, վեգետատիվ բազմացումը, ձևափոխությունների ենթարկվելը և այլն։

Ընձյուղից տարբերվում է նրանով, որ զուրկ է տերևներից, բջիջներում չունի քլորոպլաստներ և արմատածայրը՝ մերիստեմը, ծածկված է արմատապատյանով։

Տեսակներ
--------

Ըստ ձևի լինում են՝ *գլանաձև*, *թելանման*, *իլիկաձև*, *կոնաձև* և *պալարանման*։

Ըստ ծագման․ 

* Գլխավոր - զարգանում է սերմի սաղմնային արմատիկից և հանդիսանում է սերմնային բույսերի առաջնային արմատը։
* Կողային - զարգանում է գլխավոր արմատից՝ ճյուղավորվելով առաջացնելով առաջնային, երկրորդային, երրորդային և այլ կարգերի կողային արմատներ։
* Հավելյալ - զարգանում է ցողունների, տերևների և դրանց ձևափոխությունների վրա։

Բույսի *արմատային համակարգը*, որը ձևավորվում է բոլոր տիպի արմատների ճյուղավորման հետևանքով, լինում է երկու տիպի՝ *առանցքային* ու *փնջաձև*։

Առանցքային արմատային համակարգը բնորոշ է երկշաքիլ բույսերին, որոնք ունեն լավ արտահայտված գլխավոր արմատ (օր․՝ խատուտիկ, սամիթ, երեքնուկ), իսկ փնջաձևը՝ միաշաքիլ բույսերին, որոնց գլխավոր արմատը սաղմնային արմատիկի ավելի կարճ ապրելու պատճառով չի զարգանում, այլ դրա փոխարեն զարգանում են չափերով իրար հավասար հավելյալ արմատները (օր․՝ ցորեն, սոխ, ծնեբեկ)։ Որոշ բույսերի մոտ նկատվում է միաժամանակ գործող գլխավոր արմատի և հավելյալ արմատների համակարգից կազմված *խառը* տիպի արմատային համակարգ։

Ըստ աճման ուղղության՝ տարբերում են *օրթոտրոպ*՝ ուղղահայաց (գլխավոր արմատ) և *պլագիոտրոպ*՝ հորիզոնական (կողային և հավելյալ արմատներ) արմատներ։

Պայմանավորված բույսի կենսաձևով և արտաքին պայմաններով՝ արմատները կարող են ունենալ տարբեր չափեր։ Ջրային և ճահճային բույսերն ունեն ոչ մեծ, տափաստանային և անապատային բույսերը՝ հզոր արմատային համակարգ, իսկ բարձրակարգ սպորային բույսերը (գետնամուշկեր, ձիաձետայիններ, պտերայիններ) չունեն սաղմնային արմատիկ, ինչի պատճառով գլխավոր արմատ չի զարգանում․ ցողունից միանգամից զարգանում են հավելյալ արմատները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Корень // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — СПб. 1907—1909.
2. 1 2 3 4  Դումանյան Կ․Հ․, Մելիքյան Ե․ Ա․, Բուսաբանություն, Երևան, 2011


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Terminologia Anatomica 98 |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Վ. Դալի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · MESH ID · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11964942g · GND: 4136391-7 · LCCN: sh85115375 · NDL: 00568062 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 92)։*  |
**Անտիֆոնային երգեցողություն**, երկու երգչախմբի կամ մեներգչի և երգչախմբի փոխնեփոխ երգեցողությունը։

Ծագել է հին հունական ողբերգությունից, որտեղ սովորաբար երգչախումբը բաժանված էր երկու կիսաերգչախմբ (կիրառվել է նաև հին­ հրեական տաճարային երգեցողության մեջ)։ Մեր թվարկության սկզբին այն ներմուծվել է քրիստոնեական մշակույթ (Իգնատիոս Անտիոքացի Աստվա­ծակիր եպիսկոպոս, կաթոլիկական եկեղեցում Ամբրոսիոս Մեդիոլանացի եպիսկոպոս)։

Անտիֆոնային երգեցողության սկզբունքը տարածվել է Իտալի­այում, իսկ վաղքրիստոնյական շրջանում դարձել երգասացության ամենատարածված ձևե­րից։ Հետագայում այն լայնորեն օգտա­գործել են բոլոր ժամանակների բազմա­թիվ կոմպոզիտորներ։

Անտիֆոնային երգեցողությունը կատարել են տղամարդկանց և մանկական երգչախմբերը, ուշ շրջանում կաթոլիկական եկեղեցում քահանան, երգչախմբերի մասերը՝ ամբողջ երգչա­խումբը։ Հայկական պաշտամունքի երգեցողութ­յան մեջ այդ ձևը կոչվում է փոխ։

Անսիֆոնային երգեցողությունը սերել է ժողովրդական երգարվ­ից, մասնա­վորապես՝ շուրջպարային շղթայակապ կառուց­վածքի երգերից։ Խմբի մի մասը մեղեդու 1 նախադասությունն ավարտում է, իսկ մյուս մասը նրանից վերցնում է վերջին բառերը և պատասխանում նույն կամ նոր նախա­դասությամբ՝ ստեղծելով յուրօրինակ երկ­ձայնություն։

Անսիֆոնային երգեցողությունը կիրառվում է նաև ժողովրդական և կոմպոզիտորային գործիքավորման երաժշտության մեջ։ Կոմիտասի 
երկերից անտիֆոնային երգեցողության նմուշներ են «Էն դիզան», «Եղնիկ», «Օրոր», «Սև ա չոբա­նի շունը» և այլ խմբերգեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արմեն Մելիքյան (այլ կիրառումներ)

**Արմեն Ռաֆայելի Մելիքյան** (մարտի 20, 1961(1961-03-20), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ վիրաբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1994), պրոֆեսոր (1995), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ՝ 2006 թվականից)։

Կենսագրություն
--------------

1984 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանի բուժական ֆակուլտետը։ 1986 թվականին վերապատրաստվել է Զապորոժիեի բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտում, 1991 թվականին՝ Միչիգանի համալսարանի էնդովիրաբուժության ամբիոնում, 1993 թվականին՝ Իսրայելի Տեխնիոնի ինստիտուտում։ 1987-1990 թվականներին եղել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանի թիվ 3 վիրաբուժական հիվանդությունների ամբիոնի ասիստենտ, 1990-1995 թվականներին` դոցենտ, 1995 թվականից` պրոֆեսոր, 1990-1992 թվականներին` «Մալաթիա» բժշկական կլինիկայի վիրաբուժական ծառայության ղեկավար, 1997-1998 թվականներին՝ Երևանի պետական բժշկական համալսարանի թիվ 3 վիրաբուժական հիվանդությունների ամբիոնի վարիչ, 1998 թվականից՝ ԱԱԻ էնդոսկոպիկ վիրաբուժության ամբիոնի վարիչ, 1999-2002 թվականներին` Հայաստանի Օլիմպիական կոմիտեի բժշկական հանձնաժողովի նախագահ։ 2007 թվականի նոյեմբերի 9-ին Ազգային ժողովի պատգամավոր է ընտրվել համամասնական ընտրակարգով «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունից։

Գործունեություն
---------------

Աշխատանքները վերաբերում են ընդերադիտական վիրաբուժության եղանակների մշակման և գործնականում ներդրման հարցերին։ 1992 թվականին կատարել է Հայաստանում առաջին էնդոսկոպիկ վիրաբուժությունը։ ՀՀ ընդերադիատական վիրաբուժական ընկերության նախագահ (1995), ՌԴ նույնանուն ընկերակցության նախագահության (1999), Եվրոպայի ընդերադիտական ընկերակցության տնօրենների խորհրդի (1999) անդամ։ 2002 թվականից «Հայաստանի ընդերադիտական վիրաբուժություն» (ռուսերեն) հանդեսի գլխավոր խմբագիր։ Հեղինակ է 4 մենագրությունների, 4 մեթոդական ձեռնարկների, 122 գիտական աշխատությունների։

Պարգևներ
--------

* Մխիթար Հերացու մեդալ (2009)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
2. ↑  Մխիթար Հերացու մեդալով պարգևատրելու մասին


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՀ ԳԱԱ |

 |
**Բժշկասանիտարական մաս**, խոշոր արդյունաբերական ձեռնարկությանը կից գործող բուժկանխարգելիչ հիմնարկ։

Լինում է փակ տիպի, որն սպասարկում է միայն ձեռնարկության բանվորներին ու ծառայողներին, և բաց՝ սպասարկում է նաև նրանց երեխաներին ու հարազատներին։ Բժշկասանիտարական մասի մեջ մտնում են հիվանդանոցը, պոլիկլինիկան, առողջապահական կետերը, հանգստյան տները և այլն։ Բժշկասանիտարական մասը օգնություն է ցույց տալիս ձեռնարկության աշխատողներին, տնտեսական և արհմիության կազմակերպությունների հետ մշակում և իրականացնում է բանվորների աշխատանքի ու հանգստի սանհիգիենային պայմանների բարելավման միասնական պլան, անցկացնում հակահամաճարակային միջոցառումներ, իրագործում հիվանդությունների և արտադրյունաբերական վնասվածքների նվազեցման ու կանխարգելման միջոցառումներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 435)։*  |