**Տեյչի** (լատիշ․՝ Teiču dabas rezervāts), բնության հատուկ պահպանվող տարածք Լատվիայի արևելքում։ Գտնվում է Մադոնա, Վարակյանի, Կրուստպիլսի շրջանների տարածքում։ Տեյչիի տարածքի մեջ է ընդգրկված երկրի խոշորագույն ճահիճը` Տեյչուն (լատիշ․՝ Teiču purvs): Ճահիճն ընդգրկված է նաև բնության պահպանվող տարածքների` «Նատուրա-2000» կազմում։ Լիելայս-Պելեչարես (լատիշ․՝ Lielais Pelečāres purvs) ճահճի հետ համարվում է ջրային-ճահճային միջազգային նշանակության տարածք, որ պահպանվում է Ռամսարի կոնվենցիայով։

Պատմություն
-----------

Արգելավայրը ստեղծվել է 1982 թվականի մայիսի 26-ին Տեյչու ճահճի պահպանության նպատակով։ Այն զբաղեցնում է 19.779 հա տարածք, որից 13.681 հեկտարը բաժին է ընկնում ճահճին։ Ճահճային տարածքից առանձնանում են ջրային մաքուր 18 տարածքներ` լճեր։ Կան նաև բարձրադիր հատվածներ` ամուր հողով։

Արգելավայրի 3.729 հա տարածքը զբաղեցնում են անտառները։ Տեյչին իր տեսակի մեջ խոշորագույն էկոհամակարգերից է Բալկաններում, իսկ ճահիճը` ամենախոշորներից մեկը Լատվիայում և Մերձբալթիկայում (Մադոնայի շրջանի վարչական տվյալներով` խոշորագույնը)։

Արգելավայրի տարածքը կուսական է։ 20-րդ դարի սկզբին փորձեր են եղել չորացնելու տարածքը, սակայն ներկայումս դրենաժային հատվածները ծածկվում են ինչպես մարդկանց, այնպես էլ կենդանիների կողմից։

Արգելավայրի կղզիներից մեկում` Սիքսալայում (Siksala), ապրում են հնադավաններ։ Նրանք էթնիկ ռուսներ են, որ այստեղ հայտնվել են 17-րդ դարում` փրկվելով կրոնական հետապնդումներից։

Աշխարհագրություն
----------------

Բնության այս տարածքը առանձնանում է պաշտպանության բարձր աստիճանով։ Այսպիսի տարածքնեը Լատվիայում չորսն են 683 պահպանվող տարածքներից։ Կարգավիճակով պայմանավորված` արգելանոցում արգելված է տնտեսական ամեն գործունեություն, իսկ այնտեղ այցելությունները սահմանափակված են։ Սկսած 2004 թվականից` Տեյչի արգելանոցը մտնում է Եվրոպայի հատուկ պահպանվող տարածքների «Նատուրա-2000» ցանցի մեջ։

Արգելավայրում առանձնացված են երկու շրջաններ` կանոնակարգվող հասանելությամբ ու սահմանափակ մուտքով։ Վերջինը կարելի է այցելել միայն գիտական նպատակով` ունենալով կազմակերպության համապատասխան հիմնավորումը։ Արգելավայրի մնացած տարածքը կարելի է այցելել տարվա մեջ սահմանափակ ժամանակահատվածում` հույիսի 1-ից հոկտեմբերի 31-ը։ Կրուստպիլսի շրջանում արգելավայրի տարածքում կառուցվել է դիտաշտարակ, որի մուտքը ազատ հասանելի է. В Крустпилсском крае на территории заповедника построена смотровая башня, доступ к которой свободный:

Բուսական ու կենդանական աշխարհ
-----------------------------

Արգելավայրի տարածքում հաշվվել են 688 տեսակ բույսեր, որոնցից 37-ը ընդգրկված են Լատվիայի Կարմիր գրքում, իսկ 6-ը էնդեմիկ են։ Դրանք են` Agrimonia pilosa, Cinna latifolia, Cypripedium calceolus, Liparis loeselii, Pulsatilla patens, Thesium ebracteatum: Մամուռները ներկայանում են 212 տեսակով, որոնցից 16-ը ընդգրկված են Կարմիր գրքում (շատ հազվագյուտ են համարվում Sphagnum molle, Splachnum sphaericum և Andreaea rupestris տեսակները)ref name="rsis"/>:

Արգելավայրը կենդանիների կարևոր կենսամիջավայր է` ներառյալ անողնաշարավորները, և ունի միջազգային նշանակություն ինչպես չվող, այնպես էլ ձմեռող թռչունների համար։ Այստեղ կարելի է հանդիպել մեծ թվով գիշատիչ թռչունների, որոնք բնակեցրել են լատվիական ճահիճները։ Դրանցից որոշ տեսակներ, օրինակ` կռունկներն ու սագերը, հանդիպում են մեծ քանակությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  «Teici Nature Reserve». Visit Latvia. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ նոյեմբերի 3-ին. Վերցված է 2015 թ․ մայիսի 21-ին.
2. ↑  «Teiču dabas rezervāts» (Latvian). Latvian Nature Conservation Agency. Վերցված է 2015 թ․ մայիսի 21-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
3. 1 2 3  «"Teiču Nature Reserve"– the largest moss marsh in the Baltics». Madona Municipality. Վերցված է 2015 թ․ մայիսի 21-ին.
4. 1 2  «Заповедник Тейчи Teicu dabas rezervats». *Pribalt.info*. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ մարտի 23-ին. Վերցված է 2017 թ․ մարտի 23-ին.
5. 1 2  «Protected areas». Latvian Nature Conservation Agency. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ ապրիլի 26-ին. Վերցված է 2015 թ․ մայիսի 21-ին.
6. ↑  «Specially Protected Nature Territories». Ministry of Environmental Protection and Regional Development of the Republic of Latvia. Վերցված է 2015 թ․ մայիսի 21-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Տեյչի» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LNB: 000058012 |

 |