recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Էստոնիայի բնակավայրեր
**Էստոնիայի բնակավայրեր** (էստ․՝ asula կամ asustusüksus), բնակատեղեր կամ տարածքային միավորներ Էստոնիայի համայնքապետարանների կազմի մեջ։ Բնակավայրերը չունեն վարչական նշանակություն։ Բնակավայրերի խմբերը կազմում են շրջաններ տեղական վարչություններով։ Քաղաքների մեծամասնությունը կազմում են առանձին քաղաքային համայնքներ, սակայն որոշները միավորված են իրենց շրջապատող շրջանների հետ։

Պաշտոնապես Էստոնիայում կան չորս տեսակի բնակավայրեր՝

* **քաղաքներ** (էստ․՝ linn);
* **քաղաքատիպ ավաններ** (էստ․՝ alev);
* **գյուղական ավաններ** (էստ․՝ alevik);
* **գյուղեր** (էստ․՝ küla);

2012 թվականի հուլիսի 16-ի դրությամբ Էստոնիայում կային 47 քաղաքներ (որոնցից 14 շրջանային ենթակայության), 12 քաղաքատիպ ավաններ, 185 գյուղական ավաններ և 4443 գյուղեր։

Տես նաև
-------

 **Էստոնիայի բնակավայրեր Էստոնիայի գյուղական ավաններ Էստոնիայի գյուղեր  Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի բնակավայրեր  Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի բնակավայրեր  Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի բնակավայրեր  Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի բնակավայրեր  Էստոնիայի Հիյումա նահանգի բնակավայրեր  Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի բնակավայրեր  Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի բնակավայրեր  Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի բնակավայրեր  Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի բնակավայրեր  Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի բնակավայրեր  Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի բնակավայրեր  Էստոնիայի Վալգամաա նահանգի բնակավայրեր  Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի բնակավայրեր  Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի բնակավայրեր  Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի բնակավայրեր Էստոնիայի քաղաքատիպ ավաններ  Էստոնիայի քաղաքներ**

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Vallasiseste linnade, alevite, alevike ja külade nimistu kinnitamine ning nende lahkmejoonte määramine (Ներշրջանային բնակավայրերի պաշտոնական ցանկ, 2006 թվականի խմբագրություն)» (էստոներեն). Riigi Teataja. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 30-ին.
* «Էստոնիայի բնակավայրերի պաշտոնական ցանկ (15 փետրվարի 2010 թ.)». Էստոնիայի աշխարհագրական անվանումների խորհուրդ. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ հուլիսի 2-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 30-ին.
* «Էստոնիայի բնակավայրերի պաշտոնական ցանկի փոփոխություններ (մինչև 2012 թ. հուլիսի 16)» (էստոներեն). Էստոնիայի աշխարհագրական անվանումների խորհուրդ. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ հուլիսի 2-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 30-ին.
* «Էստոնիայի աշխարհագրական անվանումների մասին օրենք» (ռուսերեն). Էստոնիայի աշխարհագրական անվանումների խորհուրդ. Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ հուլիսի 2-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունիսի 30-ին.
Սկիրոս քաղաքի համայնապատկերը
**Սկիրոս** (հուն․՝ Σκύρος), փոքր քաղաք Հունաստանում՝ նույնանուն կղզու արևելյան ափին, Կենտրոնական Հունաստանի Էվբեա պերիֆերիայի Սկիրոս համայնքի վարչական կենտրոնը։ Բնակչության թվաքանակը ըստ 2011 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալների եղել է 1657 մարդ։

Քաղաքը գտնվում է թեք լանջին Բերդասարի, որի կատարին հին ակրոպոլիս և բյուզանդական ամրոց կա։

Սկիրոսն առաջին անգամ հիշատակվել է ֆրանսիացի ճանապարհորդ Ժոզեֆ Պիտտոն դը Տուրնեֆորի կողմից, 1702 թվականին։ 

Տեսարան սկիրոսյան կառնավալից
Քաղաքում գործում են հնագիտական և Մանոսի ու Անաստասիա Ֆալտայցի՝ պատմության և բանահյուսության թանգարանները (Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Μάνου και Αναστασίας Φαλτάϊτς):

Քաղաքի տեսարժան վայրերից են նաև Սուրբ Երրորդության ու Սուրբ Աթենասոսի եկեղեցիները, 962 թվականին կառուցված Սուրբ Գեորգիոսի վանքը, կենտրոնական հրապարակում վեր խոյացող «Անմահ քնարերգություն» քանդակը, որ բարձրացվել է ի պատիվ բանաստեղծ Ռոբերտ Բրուքի։ Հազարավոր զբոսաշրջիկների են այստեղ հրապուրում-բերում նաև սկիրոսյան ամենամյա կառնավալները։

Սկիրոսից 17 կիլոմետր դեպի հյուսիս գտնվում է քաղաքի օդանավակայանը։

Բնակչությունը
-------------

1991 թ. - 1892 մարդ

2001 թ. - 1890 մարդ

2011 թ. - ↘ 1657 մարդ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Αρχαιολογικό Mουσείο Σκύρου. Περιγραφή». *Οδυσσέας* (հունարեն). Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού. 2012. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2018 թ․ փետրվարի 27-ին.
2. ↑  «Μόνιμος και Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος. Σύνολο Ελλάδος, νομοί, δήμοι/κοινότητες, δημοτικα/κοινοτικά διαμερίσμα και οικισμοί. Απογραφές πληθυσμού 2001 και 1991» (հունարեն). Հունաստանի վիճակագրական ծառայություն. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ հուլիսի 16-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունիսի 22-ին.

Աղբյուրներ
----------

* Αρναούτογλου, Χρυσαυγή (1982). *Ελληνική Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική: Σκύρος*. Αθήνα: Μέλισσα.
* Ιστοσελίδα Δήμου Σκύρου
* Χώρα Արխիվացված 2016-08-01 Wayback Machine

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n99030504 · NKC: ge1124068 · VIAF: 152629220 · WorldCat VIAF: 152629220 |

 |
**Օլգա Մարիա Լաններ** (շվեդ.՝ Olga Maria Lanner, սեպտեմբերի 1, 1884(1884-09-01), Կարլստադ, Շվեդիա - հուլիսի 26, 1961(1961-07-26), Կլարա ծխական համայնք, Ստոկհոլմ քաղաք, Փոխմարզպետի պաշտոն, Շվեդիա), շվեդ նկարիչ, քանդակագործ և ոսկերիչ։

Կենսագրություն և ստեղծագործություն
----------------------------------

Օլգա Լանները ծնվել է 1884 թվականին Կարլստադում։ Ընտանիքում կար ութ երեխա։ 1903-1906 թվականներին Լանները սովորել է Ստոկհոլմի տեխնիկական դպրոցում (*Tekniska skolan*), այնուհետև ուսումը շարունակել է Գերմանիայում, Ֆրանսիայում և Իտալիայում։ Շվեդիա վերադառնալուց հետո նա որոշ ժամանակ ապրել է Արվիկայում (Վերմլանդ), որտեղ շփվել է այսպես կոչված «ռակենյան խմբի» (*Rackengruppen*) նկարիչների և արհեստավորների հետ։ Օլգա Լաններն իր կարիերան սկսել է արծաթյա զարդերի պատրաստմամբ։ 1909 թվականին նրա արտադրանքը ցուցադրվում էր Շվեդիայի արհեստավորների ասոցիացիայի (*Svenska Slöjdföreningen*) կազմակերպած ցուցահանդեսում։ Այնուհետև, 1911 թվականին, Արվիկում կազմակերպած ցուցահանդեսում նա ներկայացրել է ինչպես սեփական արվեստանոցում պատրաստված պղնձե և արծաթյա զարդեր, այնպես էլ կռածո երկաթից մոմակալներ։ Լանների այդ ժամանակաշրջանի գործերում զգացվում էր «յուգենդստիլ» ոճի ազդեցությունը նկարչի անհատական մեկնաբանությամբ։ Շվեդիայի ազգային թանգարանում պահվում է 1913 թվականին նրա պատրաստած սարդի ցանցի տեսքով արծաթե զարդը, որի մեջ ընկած են չորս ճանճեր։

1914 թվականին Օլգա Լանները բացել է իր արվեստանոցը Ստոկհոլմում, որտեղ նա զբաղվել է կռման և քանդակադրոշման աշխատանքներով։ Նույն թվականին ստեղծել է յուրահատուկ զոհասեղան-քանդակ՝ յոթ արծաթե սկավառակով` այդ ժամանակ օծված Էնգելբրեկտ եկեղեցու համար։ Բացի այդ, նա պատրաստել է նաև չորս հատակադիր երկաթակուռ ճյուղավոր ոսկեզօծ մոմակալներ նույն եկեղեցու համար։ 1915 թվականին նա իր աշխատանքները ցուցադրել է Սան Ֆրանցիսկոյի Համաշխարհային ցուցահանդեսում։

Քանդակագործական ժանրում Օլգա Լանները ստեղծեց բազմաթիվ պատկերներ և դիմաքանդակներ, այդ թվում` նկարիչ Հաննա Պաուլիի դիմաքանդակը։ Օլգա Լանների «*Mr G. som tennisspelare*» (պարոն Գ. Թենիսիստ) քանդակի համար որպես բնորդ հանդես է եկել (կեցվածք է ընդունել) թագավոր Գուստավ V-ը։

Օլգա Լանները մահացել է 1961 թվականին Ստոկհոլմում։ Թաղված է Կարլստադում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Շվեդիայի Ազգային թանգարանի նկարիչների ցանկ — 2016.
2. 1 2 3 4 5  Svenskt kvinnobiografiskt lexikon

Արտաքին հղումներ
----------------

* Märta Holkers. «Olga Maria Lanner». *Svenskt kvinnobiografiskt lexikon* (անգլերեն).
**Հենրի Տիգրանի Սարդարյան** (սեպտեմբերի 29, 1989(1989-09-29)), Մոսկվայի պետական ինստիտուտի Կառավարման և քաղաքականության ֆակուլտետի դեկան, քաղաքական գիտությունների դոկտոր։

Կենսագրություն
--------------

Հենրի Սարդարյանը ծնվել է 1989 սեպտեմբերի 29-ին։ 2005 թվականին ընդունվել է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության կառավարման միջազգային ինստիտուտը։ 2008 թվականին եղել է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության պատվիրակության անդամ Մոսկվայի ինովացիոն կոնվենցիայում։ 2009 և 2010 թվականներին եղել է Երիտասարդ առաջնորդների միջազգային ֆորումի համակազմակերպիչ։ Ավարտել է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության կառավարման միջազգային ինստիտուտը։ 2011 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2012 թվականաի մայիս հանդես է եկել «Ռուսաստանի Դաշնության սահմանադրական իրավունք» դասախոսությունների դասընթացով։ 2014 թվականի մարտի 31–ին նշանակվել է Ռուսաստանի Դաշնության Արտաքին գործերի նախարարության կառավարման միջազգային ինստիտուտի փոխտնօրեն։

2015 թվականին ստացել է քաղաքական գիտությունների թեկնածուի աստիճան՝ թեման՝ «Իտալիայի կենտրոնական կառավարության հետ տարածաշրջանային հարաբերությունների քաղաքական խնդիրները»։

2015 թվականի սեպտեմբերի 1–ից Իտալիայի Մաչերատա քաղաքի համալսարանում եղել է հրավիրված պրոֆեսոր։ 2018 թվականից ռազմական գիտությունների ակադեմիայի ընտրված պրոֆեսոր է։

2020 թվականին Ռուսաստանի Դաշնության ներկայացուցիչ է ընտրվել ՄԱԿ-ի պետական կառավարման հանձնաժողովում, նույն թվականի հունիսի 16–ին ընտրվել է Ռուսաստանի Դաշնության Հասարակական պալատի անդամ։

Եղել է Մոսկվայի հայ երիտասարդության ասոցիացիայի ստեղծողն ու առաջին նախագահը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Сардарян Генри Тигранович — Энциклопедия фонда «Хайазг»». *ru.hayazg.info*. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 17-ին.
2. ↑  News, Shant. «Հենրի Սարդարյանը ՄԱԿ-ում բարձր պաշտոն է ստացել» (ամհարերեն). Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 17-ին. `{{cite web}}`: `|last=` has generic name (օգնություն)
3. ↑  «Сардарян Генри Тигранович». *Официальный сайт МГИМО МИД России*. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 17-ին.
4. ↑  «Մոսկվայի հայ երիտասարդների ասոցիացիաի նախագահ է ընտրվել Անդրանիկ Հովսեփյանը». *PanARMENIAN.Net*. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 17-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հենրի Սարդարյանը ՌԴ ներկայացուցիչ է ընտրվել ՄԱԿ-ի պետական կառավարման հանձնաժողովում
* Сардарян Генри Тигранович
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Սայադյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Բագրատ Գևորգի Սայադյան** (մարտի 21, 1902(1902-03-21), Մազրա, Բաբեկի շրջան, ԽՍՀՄ - հունվարի 23, 1975(1975-01-23), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մանկաբարձ-գինեկոլոգ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1962), պրոֆեսոր (1963): ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1944):
ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1970):

Կենսագրություն
--------------

Բագրատ Սայադյանը ծնվել է 1902 թվականին Նախիջևանի Բաբեկի շրջանի Մազրա գյուղում։ 1927 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1940-1941 թվականներին եղել է Երևանի տարհանման հոսպիտալի վիրաբուժության բաժնի, 1952-1954 թվականներին և 1963-1970 թվականներին՝ Երևանի բժշկական ինստիտուտի մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի ամբիոնի վարիչ, 1962-1964 թվականներին՝ Երևանի բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտի մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի ամբիոնի հիմնադիր-վարիչ։ 1954-1970 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր մանկաբարձ-գինեկոլոգ։

Աշխատանքները վերաբերում են ՀԽՍՀ-ում մայրության և մանկության պահպանության, մանկական գինեկոլոգիայի, վաղաժամ ծննդաբերության և հետծննդյան օգնության կազմակերման հարցերին։ Բազմաթիվ գիտական հրապարակումների հեղինակ է։

Պարգևներ
--------

* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ, 1944
* ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ, 1970

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2005. — հատոր 2.
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*.

Գրականություն
-------------

* Айриян А. П. Армянские учёные-медики. - Ер. 1998 - 276 с. ISBN 99930-1-001-7
**Պլասկո առևտրի կենտրոն** (պարս.՝ ساختمان پلاسکو, *Sakhteman Plasko*), եղել է 17-հարկանի շինություն Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանում։ Այն կառուցվել է 1962 թվականին Իրանի տնտեսական առագ զարգացման շրջանում իրանահրեա գործարար Հաբիբ Էլխանինի կողմից, և այն անվանավել է իր՝ պլաստմասի ընկերության անունով։ Այն բնակելի և առևտրային շինություն էր, որի առաջին հարկում գործում էր մեծ առևտրի կենտրոն, իսկ երկրորդ հարկում՝ ռեստորան և մի քանի կարի արհեստանոցներ։
Երբ կառուցվեց, այն Իրանի ամենաբարձր շինություն էր համարվում և Թեհրանում համայնապետկերում անզեն աչքով տեսանելի էր։ Շինությունը փլուզվել է 2017 թվականի հունվարի 19-ին հրդեհի հետևանքով։

Փլուզում
--------

2017 թվականի հունվարի 17-ին տեղական ժամանակով առավոտյան 7:50-ի սահմաններում շենքի 9-րդ հարկում կրակ է բռնկվել.:
Այդ ժամանակ շենքում եղել են բնակիչներ, խանութների ու արհեստանոցների աշխատողներ և զբոշարջիկներ
Հրշեջների 10 ջոկատ է ժամանել դեպքի վայր։ Հրշեջները ժամեր շարունակ փորձել են հանգցնել կրակը՝ տարհանելով մարդկանց, երբ շենքի հյուսիսային պատը հանկարծակի փլվել է, որի հետևանքով վայրկյաններ անց փլվել է ամբողջ շենքը։ Փլուզումը նկարահանվել է Press TV-ի կողմից, որն այդ պահին նկարահանում էր հրշիջման աշխատանքները։
Պատի փլման ժամանակ որոշ հրշեջներ են եղել շենքի ներսում։ Մինչ ամբողջ շինության փլվելը որոշները հասցրել են փախչել, 25 հրշեջ կորած է հայտարարվել։ Թեհրանի քաղաքապետ Մուհամմեդ Բաղեր Ղալիբաֆը հայտարարեց, որ շենքում ոչ մի քաղաքացի չկար, մինչդեռ վկաների խոսքով բնակիչները փորձել են ներս մտնել իրենց իրերի հետևից։ 
Առնվազն 70 այլ մարդիկ են վիրավորվել, 23-ը տեղափոխվել են հիվանդանոց։ Շենքը փլվել է ուղղահայց դիրքով՝ հարևան շինություններին փոքրածավալ վնասներ հասցնելով։
Տեղեկան մարմինները հայտարարե են որոնողական աշխատանքներ, որ կտևեն մի քանի օր։

Պատկերասրահ
-----------

* Մանրակերտ շենքը մինչև կառուցելըՄանրակերտ շենքը մինչև կառուցելը
* 1960-ականներ. նորակառույց շենքը1960-ականներ. նորակառույց շենքը
* 1970-ականներ. շենքի ներսը1970-ականներ. շենքի ներսը
* կրակի մատնված շենքըկրակի մատնված շենքը
* կրակի մատնված շնքըկրակի մատնված շնքը
* շենքը փլվելիսշենքը փլվելիս
* փլված շենքըփլված շենքը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Bengali, Shashank; Mostaghim, Ramin (2017 թ․ հունվարի 19). «50 firefighters killed in Iran as burning high-rise collapses». *Los Angeles Times*. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 19-ին.
2. ↑  «A 17-story apartment block has reportedly collapsed in Tehran». *NBC News* (անգլերեն). Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 19-ին.
3. ↑  News, ABC. «High-Rise Tower on Fire in Iranian Capital Collapses». *ABC News* (անգլերեն). Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 19-ին. `{{cite news}}`: `|last=` has generic name (օգնություն)
4. 1 2  «Tehran fire: Many feared dead as high-rise collapses». *BBC*. 2017 թ․ հունվարի 19. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 19-ին.
5. ↑  Bozorgmehr, Shirzad; Smith-Spark, Laura (2017 թ․ հունվարի 19). «Iran: 'More than 20 firefighters dead' in Tehran building collapse». *CNN*. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 19-ին.
6. ↑  «At least 20 firefighters killed in Tehran building collapse». *Reuters*. 2017 թ․ հունվարի 19. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 19-ին.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մինասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ալմին** (բուն անունով՝ *Ալբերտ Մինասյան*, 1952, Թեհրան, Իրան - օգոստոսի 14, 2021(2021-08-14), Թեհրան, Իրան), իրանահայ բանաստեղծ։ Հայաստանի, Արցախի և Իրանահայ գրողների միությունների անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Նախնական և միջնակարգ կրթությունը ստացել է Թեհրանում։ Գրել սկսել է պատանի հասակից։ Նրա առաջին բանաստեղծությունները լույս են տեսել «Ալիք Պատանեկան» երկշաբաթաթերթում 1970 թվականին, ապա տպագրվել են մի շարք գրական թերթերում և ամսագրերում, ինչպես՝ «Ալիք», «Բագին», «Գրական թերթ», «Գարուն», «Աղբյուր» և այլն։

Ալմինի բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ «Տրոփիւններ»-ը, լույս է տեսել 1976 թվականին Թեհրանում։ Այնուհետև հրատարակել է «Լուսարբութիւն» (1978), «Սիրանիւթ» (1981), «Եւ եղեւ լոյս» (1991) բանաստեղծությունների ժողովածուները։ 1990 թվականին արժանացել է գրական մրցանակի։

Նա որպես ուսուցիչ հայոց լեզու և գրականություն է դասավանդել հայկական դպրոցներում։

2000 թվականին պարգևատրվել է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության «Ս. Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանով։

Մահացել է 2021 թվականին կորոնավիրուսից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Իրանահայ դարավերջի գրողներ, Թեհրան, Իրանահայ գրողների միութիւն, թիվ 4, էջ 33։
2. ↑  Իրանահայ հանրահայտ գործիչներ։ Ալմին։
3. ↑  Պայծառ Յիշատակդ Մեր Սրտերում Անմոռանալի Սիրելի Ալմին (Մահուան Տխուր Առիթով)։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալմինի բանաստեղծությունները «Գրական թերթ»-ում։
**Ստելլա Ջոնս** (անգլ.՝ Stella Marjorie Jones, ծննդյան ազգանուն՝ Կլարիջ, ապրիլի 5, 1904(1904-04-05), Կիլմբոլտոն - հունիսի 6, 1991(1991-06-06), Նոր Զելանդիա), նորզելանդացի դրամատուրգ, գրող։

Կենսագրություն
--------------

Ջոնսը ծնվել է Նոր Զելանդիայի Կիլմբոլտոն քաղաքում՝ Լուիս Մարի Կլարիջի (ծննդյան ազգանունը՝ Թեյլոր) և Ջեյմս Հենրի Կլարիջի ընտանիքում։ Ունեցել է վեց քույր և երկու եղբայր։ Հայրը եղել է թերթի խմբագիր և աշխատել է տարբեր քաղաքներում, ուստի Ստելլայի մանկությունն անցել է տարբեր մեծ ու փոքր քաղաքներում։ 1931 թվականին ամուսնացել է Արթուր Թոմաս Ջոնսի հետ։

Ջոնսը իր գրական գործունեությունն սկսել է կարճ պատմվածքներ ու հոդվածներ գրելով, որոնք տպագրվել են «Landfall» գրական ամսագրում։ Հայտնի է դարձել «Ծառը» (1957) պիեսով՝ պատմություն ծերացող ծնողների և նրանց երեք դուստրերի մասին, որոնցից մեկը տուն է վերադառնում 15-ամյա բացակայությունից հետո։ 1956 թվականին Ջոնսը պիեսը ներկայացրել է «Southland Provincial Centennial» մրցույթին և արժանացել 2-րդ մրցանակի, սակայն պիեսը մերժվել է նորզելանդական մի շարք թատրոնների կողմից։ Պիեսը գնել է լոնդոնաբնակ մի գործակալ և պրոֆեսիոնալ բեմում այն ներկայացվել է Բրիստոլում։ Անգլիայում հաջողության հասնելուց հետո նորզելանդացի բեմադրիչները, ովքեր նախկինում մերժել էին բեմադրել պիեսը, այն ներկայացրեցին ամբողջ երկրով։ Պիեսը Նոր Զելանդիայում առաջիններից էր, որ համընդհանուր ճանաչողության և քննադատների գովասանքին արժանացավ։ Նորզելանդական Հերալդ թերթն այն բնորոշել է որպես «ազդեցիկ և առաջին կարգի ստեղծագործություն»։

Հետագայում Ջոնսը գրել է նաև ռադիոպիեսներ, այդ թվում մեծ պահանջարկ վայելող «Եղանակների միջև» (1965) և «Ջուլիայի օրը» (1972) ստեղծագործությունները։ «Auckland-Waikato» պատմական ամսագրում 1979 և 1980 թվականներին Ջոնսը տպագրել է երկու հոդվածներ՝ վերլուծելով նորզելանդական թերթերում հոր ներդրումները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Jones, Stella». *www.aucklandcity.govt.nz*. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 29-ին.
2. 1 2  Robinson, Roger (ed.) (1998). *The Oxford Companion to New Zealand Literature*. Auckland: Oxford University Press. էջեր 273. ISBN 0 19 558348 5. `{{cite book}}`: `|first=` has generic name (օգնություն)
3. 1 2 3 4  «New Zealand Theatre: theatre reviews, performance reviews - Theatreview». *www.theatreview.org.nz*. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունիսի 19-ին. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 29-ին.
4. ↑  McLintock, A.H. ed. (1966). «Prizes commemorative of national and local occasions». *An Encyclopaedia of New Zealand*. New Zealand Ministry for Culture and Heritage. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 29-ին.
5. ↑  Taonga, New Zealand Ministry for Culture and Heritage Te Manatu. «Plays and playwrights – Te Ara Encyclopedia of New Zealand». *www.teara.govt.nz* (անգլերեն). Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 29-ին.
6. ↑  «Art students receive Auckland War Memorial Museum grants - The University of Auckland». *www.arts.auckland.ac.nz*. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 29-ին.
7. ↑  «Newspapers | NZETC». *nzetc.victoria.ac.nz*. Վերցված է 2016 թ․ ապրիլի 29-ին.
8. ↑  Harvey, Douglas (1997). *Book & Print in New Zealand: A Guide to Print Culture in Aotearoa*. Wellington: Victoria University Press. էջ 72. ISBN 0 86473 331 3.
**Խիրոնելյայի ամրոց** (իսպ.՝ Castillo de Gironella), հնագույն ամրոց Իսպանիայի Կատալոնիա ինքնավար մարզի Բերգադա (կատ.՝ Bergada) կոմարկայի Խիրոնելյա փոքր քաղաքի հին թաղամասում։ Ամրոցն ընդգրկված է Կատալոնիայի ճարտարապետական ժառանգության կադաստրում և պահպանվում է որպես մշակութային հուշարձան, որ ունի ազգային արժեք։

Պատմություն
-----------

Ամրոցն ու նրա սահմանները նշված են 1253 թվականի մի փաստաթղթում։ Ամրոցը կառուցվել է Պորտելայի բարոնների կողմից 13-րդ դարում։ Այն ունեցել է ռազմավարական կարևոր նշանակություն, քանի որ իշխող դիրք ուներ Լլոբրեգատ գետի և Կասերաս հովտի նկատմամբ։ 19-րդ դարում ամրոցն ու ողջ Խիրոնելյան ավերվել են Կառլական առաջին պատերազմի ժամանակ (1839)։ Ամրոցից դեպի հարավ տեղակայված տարածքներում կատարված պեղումների ժամանակ գտնվել են միջնադարյան խեցեգործական իրեր, որոնցից ամենահինը վերաբերում է 9-րդ դարի վերջին։

Նկարագրություն
--------------

Քաղաքի պարսպի մնացորդները Խիրոնելյայի եկեղեցու մոտ
Ներկայում պահպանվում են հատվածներ ամրոցի պարսպից և քառակուսաձև աշտարակը։ Վերջինս որպես հենարան է ծառայում զանգակատան համար, որ գտնվում է այն ժայռի ծայրի, որը բաժանում է Լլոբրեգատ հին քաղաքը։

Աշտարակի ու միջնադարյան ամրոցի ավերակները մեկ ամբողջություն են կազմում բնակավայրի կկենտրոնական հատվածի հետ։ ՄՆացորդները գտնվում են այն շինությունում, որ հասարակության շրջանում կոչվում է «Բանտ»։ Շինությունը կից է մունիցիպալիտետի խորհրդին։

Կենտրոնական աշխատակի ժամացույցը տեղադրվել է 1932 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  Generalitat de Catalunya (ed.). «Castell de Gironella». *El patrimonio català* (catalán). Վերցված է 29 de setiembre de 2014-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)(չաշխատող հղում)
3. 1 2 3  Ajuntament de Gironella (ed.). «Presó i torre del rellotge». Վերցված է 26 octubre 2014-ին.
4. ↑  Generalitat de Catalunya (ed.). «Castell de Gironella». *gencat.Gaudi Elementarquitectonic* (catalán). Վերցված է 29 de setiembre de 2014-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)(չաշխատող հղում)
5. ↑  Generalitat de Catalunya (ed.). «Torre i Castell de Gironella». *gencat.Jaciments* (catalán). Վերցված է 29 de setiembre de 2014-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)(չաշխատող հղում)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Խիրոնելյայի ամրոց** կատեգորիայում։ |
**Գուրմինջ Զավկիբեկովի անվան երաժշտական գործիքների թանգարան** (կրճատ` **Գուրմինջի թանգարան**, տաջ.՝ Осорхонаи асбобҳои мусиқии ба номи Гурминҷ Завқибеков), մասնավոր թանգարան Տաջիկստանի մայրաքաղաք Դուշանբեի կենտրոնում, Իսմոիլի Սոմոնի թաղամասում։

Պատմություն
-----------

Թանգարանը հիմնադրվել է 1990 թվականին, դերասան և երաժիշտ, Տաջիկական ԽՍՀ-ի ժողովրդական արտիստ Գուրմինջ Զավկիբեկովի կողմից, որի անունով էլ կոչվել է այն։ Թանգարանի հիմնադիրը ղեկավարել է այն մինչև իր կյանքի վերջը, 2003 թվականը, իսկ այդ ժամանակից ի վեր թանգարանը ղեկավարում է նրա որդին` Իկբոլ Զավկիբեկովը, որը ևս պրոֆեսիոնալ երաժիշտ է։ Թանգարանի կուրատորը Լոլա Ուլուգովան է։ Ի սկզբանե թանգարանը գտնվում էր Բոխտար փողոցի վրա գտնվող այն շենքում, որտեղ ժամանակին ապրել էր Գուրմինջ Զավկիբեկովը, իսկ 2018 թվականին այն տեղափոխվել է նոր վայր` Շոթա Ռուսթավելու փողոցում` նախորդ վայրում շինարարական աշխատանքների պատճառով։

Ցուցադրություն
--------------

Գուրմինջի թանգարանում ցուցադրված են Տաջիկստանի ժողովուրդների ավելի քան 100 ավանդական երաժշտական գործիքներ, որոնք գլխավորապես հավաքվել են Զավկիբեկովի կողմից դեպի հայրենի շրջան` Գորնո Բադախշի ինքնավար մարզ կատարած արշավների ժամանակ։ Դրանց մեջ գերակշռում են լարային գործիքները, այն է` թառը, դուտարը, գիջակը, ռուբաբը։ Ներկայացված են նաև պամիրների նյութական մշակույթի որոշ տարրեր, որոնք կապ չունեն երաժշտության հետ։

Թանգարանում պարբերաբար անց են կացվում համերգներ, դասախոսություններ և այլ կրթական ու մշակութային միջոցառումներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Лола Улугова». *Central Asian Culture and Arts Network*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 14-ին.
2. ↑  «Новый адрес». *Музей Гурминджа в Душанбе*. 2018 թ․ սեպտեմբերի 3. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 18-ին. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 14-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Gurminj Museum of Musical Instruments — AKMA Laureate». *YouTube* (անգլերեն) — Видеоролик Фонда Ага-хана об истории и деятельности музея. 2019 թ․ ապրիլի 3. Վերցված է 2020-10-14-ին.
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղահրամանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հենրիկ Ղահրամանյան**, (դեկտեմբերի 28, 1996(1996-12-28), Մասիս, Արարատի մարզ, Հայաստան - 2016)ապրիլյան քառօրյա պատերազմի հերոս, կրտսեր սերժանտ, կապավոր։

Կենսագրություն
--------------

Հենրիկ Ռուդոլֆի Ղահրամանյանը ծնվել է 1996 թվականի նոյեմբերի 28-ին Ռուսաստանում։ 6 տարեկան հասակում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Երևան։ Ապրում էր Մասիս քաղաքում։ Սովորել է Մասիսի թիվ 2 դպրոցում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է քոլեջ հետագայում ուսումը շարունակելու համար։ 2014 թվականին զորակոչվել է բանակ։

Մարտական գործողություններ
-------------------------

2016 թվականի ապրիլի 2-ին ծավալված մարտական գործողությունների ժամանակ հակառակորդի մեծաքանակ վարձկան դիվերսանտների դեմ մարտնչել է մինչև վերջին փամփուշտը, ոչնչացրել թշնամու բազմաթիվ գրոհայինների։ Այդ կատաղի մարտերից հետո զոհվել է մարտադաշտում։ ԼՂՀ նախագահ Բակո Սահակյանի հրամանով հետմահու պարգևատրվել է Հայաստանի Հանրապետության «Արիություն» մեդալով։

Պարգևներ
--------

* Հայաստանի Հանրապետության «Արիություն» մեդալ
* «Մարտական ծառայություն» մեդալ

Հուղարկավորություն
------------------

Հոգեհանգիստը տեղի է ունեցել 2016 թվականի ապրիլի 8-ին ժամը 17:00-ին, իսկ հուղարկավորությունը՝ 2016 թվականի ապրիլի 9-ին, ժամը 13:00-ին Մասիսի՝ Սուրբ Գևորգ եկեղեցում :

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հերոս Հենրիկ Ղահրամանյանը
2. ↑  ՀԵՆՐԻԿ ՂԱՀՐԱՄԱՆՅԱՆ
3. ↑  Ցավում ենք և հպարտանում. Հենրիկ Ղահրամանյան (լուսանկար)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ապրիլյան պատերազմում զոհված Հենրիկ Ղահրամանյանն այսօր կդառնար 20 տարեկան Արխիվացված 2017-05-20 Wayback Machine
* Հենրիկ Ղահրամանյան
* Ապրիլյան պատերազմի հերոս. Հենրիկ Ղահրամանյան
* Ինչ է պատմում զոհված զինծառայող Հենրիկ Ղահրամանյանի մայրը
* Համ տղա եմ կորցրել, համ մտերիմ ընկեր. Հենրիկ Ղահրամանյանի ընտանիքը չի համակերպվում հերոսի կորստի հետ
**Արդահանի գրավում,** 1877-1878 թվականներին տեղի ունեցած չորրորդ ռուս-թուրքական պատերազմում ռուսական բանակի առաջին խոշոր հաղթանակը։

Արդահանը  քաղաք է Թուրքիայի հյուսիսարևելյան մասում։ Հանդիսանում է համանուն մարզի կենտրոնը։ Գտնվում է Արդահանի սարահարթում՝ Կուր գետի վերին հոսանքներում, որը բաժանվում է երկու մասի։

Նախապատմություն
---------------

1877 թվականի ապրիլի 24-ից հուլիսի 10-ը տեղի ունեցած առաջին մարտական գործողությունը 
Արդահանը ռազմավարական կարևոր դիրք և նշանակություն ուներ, քանզի փակում էր դեպի Էրզրում, Կարս և Բաթում տանող ճանապարհները։ Թուրքական հրամանատարությունը ֆորտերով ու լյունեթներով ամրացնելով՝ Արդահանը դարձրել էր ուժեղ և դիմացկուն ամրոց։ Պաշտպանության գլխավոր դիրքերն էին Արևելքից Գելյավերդինյան (Գյուլյավերդինյան) բարձունքները և հյուսիսից Մանգլաս լեռը։ Ամրոցի կայազորը 95 հրանոթ ունենալու դեպքում բաղկացած էր 8100 մարդուց։ 1877 թվականի ապրիլի վերջին Կովկասյան բանակի գործող զորամիավորման Ախալցխայի ջոկատը գեներալ-լեյտենանտ Դևելի հրամանատարությամբ (8,5 հազար հետևակային զինվոր, 28 հեծելազորային ջոկատ) մոտեցավ Արդահանին և շրջապատեց այն։ Դևելը չի համարձակվում սեփական ուժերով գրոհել, այդ իսկ պատճառով օգնության խնդրանքով դիմում է կովկասյան ռազմաճակատի հրամանատար հայազգի Լոռիս-Մելիքովին։ Վերջինս հրամայեց գեներալ-լեյտենանտ Գեյմանին իր ջոկատի հետ մասնակցել Արդահանում իրականացվելիք մարտական գործողություններին։ Լոռիս-Մելիքովը Գեյմանի հետ ուղևորվեց դեպի Արդահանի ամրոցը՝ գրոհի ընդհանուր ղեկավարումն իրականացնելու համար։ Օգնության եկած Ախալցխայի ջոկատի հետ միասին, ռուսական բանակը կազմել է 15 հազար զինվոր, 56 դաշտային և 20 պաշարող զինվորական։

### Գրոհում

Մայիսի 4-ին և 5-ին անցկացվել է հետախուզություն և կազմվել է ամրոցի գրոհման պլանը, նախատեսված երկու օրվա համար՝ մայիսի 5-ին և 6-ին։ Մայիսի 4-ի գիշերը 10 հրետանային ջոկատ ամրացրել են իրենց դիրքերը ամրոցի մատույցներում՝ գնդակոծելու համար։ Լուսաբացին սկսվել է Հելիավերդինյան բարձունքի հարձակումը, որն աջակցում էր մոտ 20 հրանոթներից բաղկացած փոքր ջոկատ։ Ցերեկը դիրքերը գրավվեցին։ Այսպես սկսվեց Արդահանի գրոհի նախապատրաստությունը։ Դևելի հրամանատարությամբ զորքերի առաջին շարասյունը պետք է ցուցադրական հարձակում իրականացներ Ռամազան Ֆորտի վրա, երկրորդը՝ Գեյմանի գլխավորությամբ, գլխավոր հարվածը հասցներ հարավից, իսկ զորքերի մի մասը՝ արևելքից ռմբակոծեր Գելավերդան (Գյուլավերդա)։ Գրոհից առաջ զանգվածային հրետակոծություն է իրականացվել, իսկ մայիսի 5-ին հետևակային ջոկատները հարձակման են անցել։ Այն սկսվել է ավելի վաղ, քան նախատեսված էր, քանի որ հետախուզությունը հայտնաբերել էր հակառակորդի հապճեպ նահանջը դեպի լեռներ։ Արդահանը գիշերը գրավվեց։ Ռուսական զորքերի կորուստը կազմել է 296 մարդ՝ սպանված և վիրավոր, իսկ հակառակորդինը՝ մոտ 3000 մարդ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արդահանի գրավում

Աղբյուրներ
----------

* Военный энциклопедический словарь. — М. 1986.
* *Шебеко В.* Военные операции в Малой Азии в русско-турецкую воину 1877—1878 гг. «Военный сборник», 1898, № 1. стp. 16.
* Материалы для описания русско-турецкой войны 1877—1878 гг. на Кавказско-Малоазиатском театре. — Тифлис, т. I, 1908, стр. 203—204, приложения. Norman « Armenia and the Campaign of 1877».

Տես նաև
-------

* Ղրիմի պատերազմ
Հեծելազորի հարձակումը Բաշկադըքլարի ճակատամարտի ժամանակ
**Բաշկադըքլարի ճակատամարտ**, տեղի է ունեցել 1853 թվականի նոյեմբերի 19 (դեկտեմբերի 1 )-ին, Ղրիմի պատերազմի ժամանակ, ռուսական և թուրքական զորքերի միջև, Ալեքսանդրապոլ–Կարս ճանապարհին ընկած Բաշկադըքլար գյուղի մոտ։

Դեպի Կարս նահանջող թուրքական բանակը սերասքյար Ահմեդ փաշայի հրամանատարությամբ փորձում էր կասեցնել ռուսական զորքերի (հրամանատար գեներալ Վասիլ Բեհբութով) առաջխաղացումը։ Այնուամենայնիվ, ռուսական ուժերը (10 հազար զինվոր, 32 հրանոթ), չնայած թուրքերի թվական գերակշռությանը (36 հազար զինվոր, 46 հրանոթ) և համառ դիմադրությանը, սրընթաց գրոհով ջախջախեցին նրանց աջ թևը։ Չդիմանալով ռուսական զորամասերի գրոհին՝ թուրքերը փախուստի դիմեցին։ Ճակատամարտին մասնակցել է նաև հայերից և կովկասյան այլ ժողովուրդներից կազմված 11 հարյուրյակ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 293)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Սիտինի ռազմական |

 |
**Լեխի ճակատամարտ** (գեր. Schlacht auf dem Lechfeld, հունգ. augsburgi csata): 955թ.-ի օգոստոսի 10-ին գերմանական զորքերը Օտտո I արքայի գլխավորությամբ ջախջախեցին Կենտրոնական Եվրոպա ներխուժած հունգարական ցեղախմբերին և վերջնականապես կանգնեցրին վերջիններիս դեպի քրիստոնեական երկրներ ամայացնող արշավանքները։

Ճակատամարտը տեղի է ունեցել Լեխ գետի մոտ, Աուգսբուրգ քաղաքի մոտակայքում։ Մինչ այդ հունգարական ցեղախմբերը փորձեցին գրոհով ներխուժել Աուգսբուրգ։ Օտտո I-ի հավաքագրած այրուձին, չնայած քանակով զիջում էր հակառակորդին, բայց ծանր սպառազինությամբ գերազանցում էր հունգարական թեթև հեծելազորին։ Գերմանացիները հաղթանակի հասան առաջին հերթին խիստ կարգապահության շնորհիվ։ Հունգարական զորքերը, շրջապատելով գերմանացիներին, շտապեցին և սկսեցին կողոպտել քաղաքի մոտակայքում գտնվող ամբարները, որից օգտվելով Օտտո I-ը կարողացավ դուրս գալ շրջափակումից և, հակահարձակման անցնելով, ծանր հարված հասցնել թշնամուն։ Հետապնդելով խուճապի մատնված հունգարական հրոսակներին, գերմանական զորքերը չխախտեցին իրենց մարտակարգը։ Գերյալ հունգարների մի մասին, այդ թվում նրանց ցեղապետներից մեկին` Լելեին, գերմանացիները մահապատժի ենթարկեցին։ Կտրելով մնացած գերիների քթերն ու ականջները, հաշմելով նրանց մարմինները, գերմանացիները նրանց բաց թողեցին։

Լեխի ճակատամարտը հաճախ անվանում են «գերմանական ազգի ծննդյան» մարտ (գերմ. *«Geburt der deutschen Nation»*)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wolfgang Hebold: 50 Klassiker: Siege und Niederlagen, Gerstengerg Verlag, 2002; Augsburger Stadtarchive und Adi Briegel: Bayrisch-Schwäbische Geschichte, Verlag für schwäbische Landeskunde, 1959
2. ↑  «Lechfeld - Geburt der deutschen Nation: 955 - WELT». *DIE WELT*. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 10-ին.
Վրատնա դաշտը
Վրատնա դաշտը Պոլուդնյովի գրյուն սարից /1460 մ/
**Վրատնա դաշտ** կամ **Վրատնա դոլինա**, դաշտ Սլովակիայում՝ Փոքր Ֆատրա լեռնահամակարգում։ Գտնվում է Ժիլինա շրջանի Տերչով գյուղից 3 կիլոմետր հեռավորության վրա, զբաղեցնում է մոտավորապես 36 քառակուսի կիլոմետր մակերես։ Դաշտ կարելի է մուտք գործել Տիեսնավիից, Ստարա դոլինայից, Նովա դոլինայից, Ստարի դվորից։

Զբոսաշրջություն
---------------

Վրատնան համարվում է Սլովակիայի ամենահաճախ այցելվող զբոսավայրերից և լեռնադահուկային կենտրոններից մեկը։ «Վրատնա» հանգստյան տունը տեղավորված է 600-1550 մետր բարձրության վրա և դահուկորդներին տրամադրում է 16 դահուկուղիներ։ 2006 թվականից այստեղ գործում է ութտեղանոց գոնդոլներով ճոպանուղի մինչև Խլեբ սարի գագաթը, որը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1490 մետր բարձրության վրա։ Դահուկային մարզաձևերի սիրահարները կարող են սար բարձրանալ նաև առանց ճոպանուղուց օգտվելու, զբաղվել ձմեռային զանազան խաղերով, սահնակ, հեծանիվ վարել, արշավների գնալ...

Ջրհեղեղը
--------

2014 թվականի հուլիսի 21-ին, արտասովոր առատ տեղումներից հետո, ջրհեղեղը ծածկեց Վրատնա բերող ճանապարհն ու մասամբ քանդեց այն՝ դաշտը կտրելով երկրի մնացած մասից։ Ճապանուղու վերին կայանից և «Վրատնա» հանգստյան տնից ավելի քան 120 զբոսաշրջիկներ տարհանվեցին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «no title». Vratna.com. n.d. Վերցված է 2007 թ․ մայիսի 27-ին. `{{cite web}}`: Cite uses generic title (օգնություն)
2. ↑  Katastrofa vo Vrátnej Արխիվացված 2016-03-24 Wayback Machine {{{2}}}
3. ↑  Evakuácia vyše 120 turistov v okolí Vrátnej {{{2}}}

Քարտեզը

Արտաքին հղումներ
----------------

* Vrátna Valley at Slovakia.travel
* Vrátna Ski Resort at Slovakia.travel
* Vrátna at Slovakiatourism.sk
* Vrátna Free Time Zone resort

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վրատնա դաշտ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: xx0079508 |

 |
**Արսեն Պետրոսի Հայրիյան** (հունիսի 1, 1929(1929-06-01), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ - հուլիսի 31, 2004(2004-07-31), Երևան, Հայաստան), հայ խորհրդային բժիշկ, սոցիոլոգ-հիգիենիստ, բժշկական գիտությունների դոկտոր (1968 թ.), ԽՍՀՄ ԲԳԱ թղթակից անդամ (1988 թ.), ԽՍՀՄ ԲԳԱ Ն․ Ա․ Սեմաշկոյի անվան մրցանակի դափնեկիր (1970 թ.), ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1985 թ.), ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Բաքվում։ 1953 թվականին ավարտել է Ն. Նարիմանովի անվան ադրբեջանական բժշկական ինստիտուտի բուժ-կանխարգելիչ ֆակուլտետը։ 1954 թվականից աշխատել է որպես ՀԽՍՀ Արարատի շրջանի Արմաշի տեղամասային հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ։ Հայրիյանի նախաձեռնությամբ Նրա նախաձեռնությամբ 1959 թվականին Արմաշում կազմակերպվել է ԽՍՀՄ-ում միակ «Սանիտարական կուլտուրայի թանգարան»-ը, որտեղ էլ 1987 թվականին ստեղծվել է Հայաստանում առաջին Առողջության գյուղական կենտրոնը։

1985 թվականից միաժամանակ ղեկավարել է նաև ԵրՊԲԻ Արմաշի սոցիալ-հիգիենիկ խնդիրների լաբորատորիան։

Հայրիյանը պարգևատրվել է ԽՍՀՄ ժողտնտեսության ձեռքբերումների ցուցահանդեսի ոսկե մեդալով՝ «Атлас сельского здравохранения Армении» (1968 թ.) գրքի համար, «Պատվո նշան» շքանշանով։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

Հայրիյանն ավելի քան 250 գիտական աշխատությունների հեղինակ է։ Գիտական աշխատանքները նվիրված են առողջապահության կազմակերպման տեսությանը, բժշկական աշխարհագրությանը, հիգիենային, ժամանակակից գյուղի սոցիալական խնդիրներին և գյուղական առողջապահության բժշկաէկոլոգիական հարցերին։

Պարգևներ
--------

* Ն․ Ա․ Սեմաշկոյի անվան մրցանակ, 1970 թ.
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1985 թ.

Աշխատություններ
---------------

* Социологическое исследование семьи (1974)
* О социально-экологической очаговости болезней человека (1985)
* Медико-экологический атлас Армении (1998)

Տես նաև
-------

* Արմաշի առողջության կենտրոն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  А. П. Айриян (1998). *Армянские учёные-медики*. Ереван: Амарас. էջ 39. ISBN 99930-1-001-7. `{{cite book}}`: Check `|isbn=` value: checksum (օգնություն)
2. 1 2  Վիկտոր Համբարձումյան (1980). *Հայկական Սովետական Հանրագիտարան*. Երևան: Հայկական Հանրագիտարան Հրատարակչություն. էջ 213.

 Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են  ***Արսեն Հայրիյան*** հոդվածին

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիքաղվածքն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Արսեն Հայրիյան» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11543 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 213)։*  |
**Գեբել էլ-Սիլսիլա** (արաբ․՝ جبل السلسلة‎‎, եգ․: *ẖny*), տեղանք, որը գտնվում է Էդֆուից հարավ՝ Ասուանից 65 կմ հյուսիս։ Հնում հայտնի է եղել իր քարհանքներով։

Անվանում
--------

Այս վայրում ավազաքարե լեռները երկու կողմից շրջապատում են Նեղոսը, ինչի արդյունքում նեղացնում է նրա հոսքը։ Գետի հոսանքին հակառակ շարժվելով, որն այդ հատվածում ավելի ուժեղ է դառնում, զբոսաշրջիկները ստիպված էին լրացուցիչ ջանք թափել։ Այդ պատճառով տեղանքը ստացել է Հենու (բառացիորեն՝ «թիի վայր») անվանումը։ Իսկ արաբական Գեբել էլ-Սիլսիլա անվանումը (բառացիորեն՝ «շղթաների լեռ») կապված է մի լեգենդի հետ, ըստ որի շղթան պատնեշում է գետի այդ հատվածը։

Պատմություն
-----------

Այստեղ գտնվող քարհանքերը գոյություն են ունեցել առնվազն եգիպտական XVIII դինաստիայից մինչև հունահռոմեական ժամանակաշրջանը։

XVIII դինաստիայի ժամանակ եգիպտացիները կրաքարով շինարարությունը փոխարինեցին ավազաքարով։ Այդ ժամանակահատվածում Գեբելեինի քարհանքը չէր արտադրում բավականաչափ նյութ վիթխարի շինարարությունների համար, և Գեբել էլ֊-Սիլսիլան վերածվեց ավազաքարի աղբյուր։

Ռամզես II-ի օրոք 3000-ից ավել աշխատողներ գետի արևելյան ափի քարհանքում արդյունահանում էին ավազաքար Ռամզեսեում քաղաքի համար։ Հենց այստեղ, լեռնային զանգվածի հյուսիսային ծայրում տեղակայված են հին քաղաքի և տաճարի ավերակները՝ Ռամզես II-ի ժամանակաշրջանի մակագրություններով։ Քաղաքի արևելքում է գտնվում Ամենհոտեպ IV-ի ժայռափոր գրությունը, որից հետևում է, որ նա պատվիրել է հատել բլոկներ Կառնակի արևի տաճարի համար։

Նեղոսի արևմտյան ափին տեղակայված են Հորեմհեբի, Սեթի I-ի, Ռամզես II-ի և Մերնեպտահի ժայռփոր սրբավայր-կենոտաֆներ։

Պատկերասրահ
-----------

* 1809 թվականի լուսանկար։1809 թվականի լուսանկար։
* Ռամզես II-ի և Մերնեպտահի ժայռափոր տաճարները։Ռամզես II-ի և Մերնեպտահի ժայռափոր տաճարները։
* 
* Հորեմհեբի սրբավայրը։Հորեմհեբի սրբավայրը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Wilkinson, Richard H.* The complete temples of ancient Egypt. — New York: Thames & Hudson, 2000. — С. 40, 65, 208. — 256 с. — ISBN 0500051003
2. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* Friends of Silsila Արխիվացված 2021-10-19 Wayback Machine
* Gebel el Silsila (Epigraphic) Survey Project blog
* Photo gallery of "Gebel el Silsileh: The Quarries East and West", part of "The Egyptian Theben Desert Portfolio" by Yarko Kobylecky

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Գեբել էլ-Սիլսիլա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4640500-8 · LCCN: sh2001008828 · VIAF: 233887193 · WorldCat VIAF: 233887193 |

 |
**Արմանդո Նավարետե Գարսիա** (իսպ.՝ Armando Navarrete García,), մեքսիկացի ֆուտբոլիստ, «Վենադոս» ակումբի դարպասապահ:

Ակումբային կարիերա
------------------

Նավարետեն «Ատլաս» ակումբի սան է։ 2000 թվականին «Պուեբլայի» դեմ խաղում իր նորամուտը նշեց Մեքսիկական պրիմերայում։ Արմանդոն արագորեն տեղ գրավեց հիմքում և 2002 թվականին դարձավ թիմի լավագույն խաղացողներից մեկը: 2003 թվականին նա կրկին դուրս մնաց հիմքից և վարձավճարով տեղափոխվեց «Տոլուկա», որտեղ անհաջող փորձեց մրցակցել ակումբի երկարամյա լեգենդ Հերնան Կրիստանտեի հետ: 2004 թվականին Նավարետեն «ատլասից» պահանջել է խաղային պրակտիկայի երաշխիքներ և կրկին վարձակալության է տրվել, նրա նոր ակումբը դարձել է «Վերակրուսը»: 2005 թվականին նա վերադարձավ վարձակալությունից, բայց մասնակցեց ընդամենը յոթ խաղի՝ փոխարինելով վնասվածք ստացած Անտոնիո Պերես Դելգադիլոյին:

2006 թվականին Նավարետեն տեղափոխվեց մայրաքաղաքային «Ամերիկա»՝ դառնալով ակումբի միակ տրանսֆերային հաջողությունը, քանի որ Սիրիլո Սաուսեդոյի տեղափոխությունը խափանվեց վերջին պահին: Արմանդոն լավ փոխարինող էր աշխարհի առաջնությանը Գերմանիա մեկնած Գիլյերմո Օչոային։ Նույն թվականին խաղային պրակտիկա ստանալու համար Արմանդոն վարձավճարով կարճ ժամանակ խաղաց «Սակատեպեկում»։ Այն բանից հետո, երբ Օչոան տեղափոխվեց ֆրանսիական «Այաչո», Նավարետեն դարձավ հիմնական դարպասապահը: Առաջին իսկ մրցաշրջանն անհաջող դուրս եկավ, և նա լքեց թիմը։

2012 թվականի սկզբին Նավարետեն տեղափոխվեց «Ատլանտա»։ Հունվարի 8-ին «Գվադալախարայի» դեմ խաղում նա իր նորամուտը նշեց Կանկունի ակումբում: Նույն թվականի ամռանը Արմանդոն միացավ «Նեկաքսին»։ Հուլիսի 21-ին Լոբոս ԲՈՒԱՊ-Ի դեմ խաղում նա իր նորամուտը նշեց նոր թիմում։ 2013 թվականի ամռանը Նավարետեն վերադարձավ էլիտա՝ պայմանագիր կնքելով «Պուեբլայի» հետ։ Հուլիսի 24-ին «Կաֆետալերոս դե Պատաչուլայի» դեմ Մեքսիկայի գավաթի խաղում նա իր նորամուտը նշեց նոր ակումբում։ Արմանդոն խաղացել է միայն գավաթային հանդիպումներում այդ պատճառով մրցաշրջանի ավարտից հետո խնդրել է իրեն բաց թողնել խաղային պրակտիկայի համար։ 2014 թվականի ամռանը Նավարետեն վարձավճարով տեղափոխվեց «Իրապուատո»: Հուլիսի 20-ին «Ալեբրիխես դե Օախակա»-ի դեմ խաղում նա իր նորամուտը նշեց նոր թիմում։ 2015 թվականի ամռանը վարձավճարով տեղափոխվել է «Սիմարոնես դե Սոնորա»։ Հուլիսի 26-ին «Ալեբրիխես դե Օախակա»-ի դեմ խաղում նա նորամուտը նշեց ակումբում։

2016 թվականի ամռանը Նավարետեն հեռացավ «Պուեբլայից» և պայմանագիր կնքեց «Սակատեպեկի» հետ: Իր դեբյուտային մրցաշրջանը նա խաղաց առանց փոխարինման։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Гвадалахара VS. Атланте 0:1» (անգլերեն). soccerway.com. 2012—01—08. Արխիվացված է օրիգինալից 2014-04-08-ին. Վերցված է 2017-03-31-ին.
2. ↑  «Некакса VS. Лобос БУАП 3:1» (անգլերեն). soccerway.com. 2012—07—21. Արխիվացված է օրիգինալից 2017-03-31-ին. Վերցված է 2017-03-31-ին.
3. ↑  «Пуэбла VS. Кафеталерос де Патачула 2:2» (անգլերեն). soccerway.com. 2013—07—24. Արխիվացված է օրիգինալից 2017-03-31-ին. Վերցված է 2017-03-31-ին.
4. ↑  «Алебрихес де Оахака VS. Ирапуато 2:1» (անգլերեն). soccerway.com. 2014—07—20. Արխիվացված է օրիգինալից 2017-03-31-ին. Վերցված է 2017-03-31-ին.
5. ↑  «Алебрихес де Оахака VS. Симарронес де Сонора 1:0» (անգլերեն). soccerway.com. 2015—07—26. Արխիվացված է օրիգինալից 2017-03-31-ին. Վերցված է 2017-03-31-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Goal profile
* Oleole profile
**Սուրբ Առաքելոց հայոց եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Վրաստանի Սամցխե Ջավախք երկրամասի Ախալքալաքի մունիցիպալիտետի կազմում գտնվող Մարտունի գյուղում։ Գտնվում է գյուղի հյուսիսային եզրին։

Պատմություն
-----------

Որոշ տվյալների համաձայն՝ կառուցվել է 12-13-րդ դարերում որպես հայ քաղկեդոնականների սրբատեղի։ Հետագայում, քաղկեդոնականության անկումից հետո դարձել է առաքելական։ Հայտնի է, որ 1830-ական թվականների սկզբներին օծվել է Սուրբ Առաքելոց անվամբ և գործել որպես ծխական եկեղեցի։

Համաձայն ժամանակի թերթերի հրապարակումների՝ 19-րդ դարի վերջերին եկեղեցին գտնվել է խարխլված վիճակում։

1980-ական թվականներին Վրացական ԽՍՀ-ի Վրաստանի հուշարձանների պահպանության վարչության կողմից կատարվել է եկեղեցու հիմնանորոգման աշխատանքներ։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցին ունի միանավ, թաղածածկ հորինվածք և կառուցված է սրբատաշ քարերով։ Ունի 8,96 x 5,46 մ արտաքին չափեր։ Որմերին վիմագրեր չկան։ Միակտոր քարից պատրաստված մկրտարանի ավազանը եկեղեցու հիմնադրումից մինչ օրս պահպանվել է իր նախնական տեղում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Սամվել Կարապետյան (2006). *Ջավախք* (PDF). Երևան: Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամ. էջ 592. ISBN ISBN 5-8080-0651-1. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2020 թ․ սեպտեմբերի 29-ին. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 14-ին. `{{cite book}}`: Check `|isbn=` value: invalid character (օգնություն)
2. ↑  «Արձագանք», 1885, N 3, էջ 43։
3. ↑  «Նոր-Դար», 1898, N 159, էջ 2։
**Մառիի ճակատամարտ** տեղի է ունեցել 1266 թվականի օգոստոսի 23-ին, Եգիպտոսի Մամլուքների սուլթանության և Կիլիկյան Հայաստանի զորքերի միջև, Մառի կոչվող կապանում (Սև լեռների շրջան)։

Ընթացքը
-------

Եգիպտոսի սուլթան Զահեր Բայբարսը, օգտվելով մոնղոլական տիրակալության տրոհումից ու թուլացումից, վերանվաճեց Հյուսիսային Ասորիքը, իսկ օգոստոսին Մանսուր Կալաունին 30-հազարանոց զորաբանակով ուղարկեց Կիլիկիա։ Հեթում Ա-ն գտնվում էր Թավրիզում՝ դաշնակից մոնղոլների մոտ։ Մամլուքների դեմ դուրս եկան արքայազներ Լևոնը և Թորոսը 15-հազարանոց բանակով։ Հայկական զորքերը չկարողացան դիմադրել իրենց կրկնակի գերազանցող մամլուքներին։ Արքայազն Թորոսը զոհվեց, իսկ Լևոնը Սմբատ Սպարապետի որդու՝ Վասիլ Թաթարի հետ միասին գերեվարվեց։

Հետևանքներ
----------

Հեթում Ա-ն վերադարձավ և իր երկիրը հայտնաբերեց թալանված վիճակում մամլուքները թալանել և ավերել էին երկրի երեք խոշոր քաղաքները՝ Մամեստիան, Ադանան և Տարսոնը, ինչպես նաև Այաս նավահանգիստը։ Մամլուքներին քսան օր պաշարելուց հետո հաջողվեց գրավել Սիս մայրաքաղաքը, գերեվարեց շուրջ 40 հազար բնակիչ։ Հեթումը անհապաղ քայլեր ձեռնարկեց Լևոնին գերությունից ազատելու համար և որոշ տարածքային զիջումներ կատարելու դիմաց հետ վերադարձրեց գահաժառանգին։ 1269 թ. Տարսոն քաղաքում Լևոնը օծվեց թագավոր, իսկ Հեթումը ծառայության անցավ Դրազարկի վանքում որպես կրոնավոր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *The Armenian Kingdom and the Mamluks* p.49, Angus Donald Stewart
2. ↑  Bournotian, *A Concise History of the Armenian People*, p. 101
3. ↑  Կլոդ Մութաֆյան, p.60

Գրականություն
-------------

* Renée Grousset, *Histoires des Croisades, III*
* Կլոդ Մութաֆյան, *Le Royaume Armenien de Cilicie*
* Angus Donal Stewart, *The Armenian Kingdom and the Mamluks*
**Մեթվենի ճակատամարտ,** Շոտլանդիայի անկախության համար մղված պատերազմների ընթացքում Շոտլանդիայի Մեվին գյուղի մոտ 1306 թվականի հունիսի 19-ին տեղի ունեցած ճակատամարտ։ Մարտադաշտի տեղի անորոշության պատճառով պահպանվող տարածքներով զբաղվող ոչ մի կազմակերպության ցանկում ընդգրկված չէ։

Անգլիայի թագավոր Էդուարդ I-ը Այմեր դե Վալենսին նշանակել էր Շոտլանդիայի հատուկ լեյտենանտ։ Ամռան կեսին նա, սըր Հենրի Փերսիի ու սըր Ռոբերտ Քլիֆֆորդի հետ, հյուսիսային կոմսություններից հավաքած 3000 մարդուց բաղկացած բանակով տեղավորվել էր Փերթ քաղաքում։ Նա որոշել էր ոչ մեկի չխնայել ու բոլոր նրանք, ում ձեռքին զենք կհայտնվեր, առանց դատաստանի մահապատժի էին ենթարկվելու։ Այս մասին թագավորը (Բրյուսը) հավանաբար չի իմացել, որովհետև նա ասպետական ավանդույթների կողմնակից էր ու կոչ էր արել դե Վալենսին դուրս գալ Փերթի պարիսպներից ու մարտ վարել։ Դե Վալենսը, որը պատվարժան մարդու համբավ ուներ, պատճառաբանել էր, թե մարտ վարելու համար ուշ է և որ մարտահրավերը հաջորդ օրը կընդունի։ Թագավորն իր զորքի համար ճամբար է խփել Ալմոնդ գետից ոչ հեռու անտառների մեջ՝ նրանցից մոտ վեց մղոն հեռու։ Մթնշաղին, երբ Բրյուսի բանակը ճամբար էր պատրաստում ու շատերն անզեն էին, Այմեր դե Վալենսի բանակը հանկարծակի գրոհով հարձակվել է նրանց վրա։

Թագավորն առաջին հարձակման ժամանակ ձիուց ցած է գցել Փեմբրոքի կոմսին (դե Վալենսին), բայց ինքն էլ է ընկել ձիուց ու սըր Ֆիլիպ Մոուբրեյին նրան գերի կվերցներ, եթե սըր Քրիստոֆեր Սեթոնը նրան չփրկեր։ Հարձակումից անակնկալի եկած ու թվով թշնամուն զիջելով՝ թագավորի բանակը հաղթելու շանս չուներ։ Բրյուսին ևս երկու անգամ գցել են ձիուց, բայց երկու անգամ էլ նորից փրկել։ Վերջապես, շոտլանդական ասպետներ Ջեյմս Դուգլասը, Նեյլ Քեմփբելլը, Էդուարդ Բրյուսը, Աթոլի կոմսը Ջիլբերտ դե Հեյն ու թագավորը ֆալանգ են կազմել ու ջախջախիչ պարտություն կրելով փախչելով ազատվել՝ թողնելով թագավորի ամենահավատարիմ հետևորդներին կա՛մ սպանված, կա՛մ էլ շուտով մահապատժի ենթարկվելու։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Inventory battlefields». Historic Scotland. Վերցված է 2012 թ․ ապրիլի 12-ին.
2. ↑  «Inventory of Historic Battlefields Research Report: Methven». Historic Environment Scotland. 2016 թ․ հուլիսի 11. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2019 թ․ ապրիլի 18-ին. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 18-ին.
3. ↑  Scott, Ronald (1982). *Robert the Bruce, King of Scots*. Peter Bedrick Books. էջ 81.

Նշումներ
--------

* Barbour, John, *The Bruce*, trans. G. Eyre-Todd, 1907.
* Barbour, John, *The Bruce*, trans. A. A. H. Duncan, 1964.
* Barrow, G.W. S. *Robert Bruce and the Community of the Realm of Scotland*, 1964.
* Barron, E. M. *The Scottish War of Independence*, 1934.
* Hailes, Lord (David Dalrymple), *The Annals of Scotland*, 1776.
* Macnair-Scott, R. *Robert Bruce, King of Scots*, 1982.