recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Լյուդմիլա Խրիստեսևա** (բելառուս․՝ *Людміла Хрысцесева*, ), բելառուսական ծագումով շվեդ նկարիչ։

Կյանք և գործունեություն
-----------------------

2001 թվականին Բելառուսի Վիտեբսկի պետական ​​տեխնոլոգիական համալսարանի արվեստի և տեքստիլ դիզայնի մագիստրոսի կոչում ստանալուց հետո Խրիստեսևան տեղափոխվել է Շվեդիա և միացել շվեդ դիզայներ Լարս Վալինի ստեղծագործական թիմին։

Բելառուսական և շվեդական մշակույթի սինթեզը ոգեշնչեց Խրիստեսևային՝ ուսումնասիրելու գենդերային, ինքնության և կանանց ներկայացվածության թեման տարբեր մշակույթներում: Խրիստեսևան ակտիվորեն մասնակցում է տարբեր գեղարվեստական ​​նախագծերի և ցուցահանդեսների Շվեդիայում և արտերկրում։ Նրա *Artten* ստուդիան գտնվում է Ստոկհոլմի կենտրոնում և գործում է որպես երիտասարդ նկարիչների ցուցահանդեսային հարթակ.

Խրիստեսևան Ստոկհոլմի համալսարանում ստացել է մագիստրոսի կոչում նորաձևության պատմության և տեսության ոլորտում՝ գրելով ատենախոսություն *Pussy Riot*-ի մասին, որտեղ օգտագործվում էր նորաձևության աքսեսուարը՝ *բալակլավան*, ընդդիմադիր տեսակետները ներկայացնելու համար: Նա նաև սովորել է *Konstfack* արվեստի բարձրագույն դպրոցում։

Նրա «*Sustainidentuty*» ցուցահանդեսը՝ տարբեր մշակույթներում կանացիության գաղափարի մասին, ներկայացվել է Ղազախստանում (2015) և Բելառուսում (2016) տեղի դիվանագիտական ​​կորպուսի աջակցությամբ։ Տուալից (բնական բամբակե կտոր՝ զարդանախշով, հնդկական կտորի տեսակ) պատրաստված քանդակները, որոնք բարձր նորաձեւության նախատիպեր են, ցուցադրվել են Բանակի թանգարանում (2016), Ստոկհոլմում Ամերիկայի դեսպանի նստավայրում, Սկանդինավյան թանգարանում (2017-2018) և Ռուզնդալ այգում (2018): 

2017 թվականին Խրիստեսևան Շվեդիայի ինստիտուտի համար կազմակերպել է *Ingmar Bergman and his legacy in fashion and art* ցուցահանդեսը։ Ցուցահանդեսը ցուցադրվել է Ինգմար Բերգմանի հոբելյանական տարում, Շվեդիայի դեսպանության աջակցությամբ՝ աշխարհի տարբեր թանգարաններում և արվեստի պատկերասրահներում։ 2018 թվականի ամռանը *Bergmancenter*-ը հրավիրեց Քրիստեսևային՝ ներկայացնելու իր «Անհաղթ կանացիություն» գեղարվեստական ​​նախագիծը Ֆորյո կղզում։

Արտաքին հղումներ
----------------

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «KRIGET HAR INGET KVINNLIGT ANSIKTE». Արխիվացված է օրիգինալից 2021-05-09-ին. Վերցված է 2021-03-20-ին.
2. ↑  «Swedish Artist Explores Cultural, Gender Evolution in Exhibit at Kulanshi Gallery». Արխիվացված օրիգինալից 2021-04-19-ին. Վերցված է 2021-03-20-ին.
3. ↑  Ludmila Christeseva(չաշխատող հղում)
4. ↑  «ARTTEN GALLERY». Արխիվացված օրիգինալից 2021-11-05-ին. Վերցված է 2021-03-20-ին.
5. ↑  «Ludmila Christeseva». Արխիվացված օրիգինալից 2021-04-19-ին. Վերցված է 2021-03-20-ին.
6. ↑  «EXHIBITION: Ingmar Bergman and his Legacy in Fashion and Art». Արխիվացված օրիգինալից 2021-05-25-ին. Վերցված է 2021-03-20-ին.
7. ↑  «Fira Bergman på Fårö». Արխիվացված օրիգինալից 2021-05-25-ին. Վերցված է 2021-03-20-ին.
**Հայկ Հովհաննեսի Միրզաբեկյան** (հունվարի 16, 1893(1893-01-16), Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 24, 1971(1971-02-24), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային հիգիենիստ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1941), պրոֆեսոր (1942), ՀԽՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

1916 թ.-ին ավարտել է Կիևի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1923-1939 թթ.-ին աշխատել է Հայաստանի ժողկոմիսարիատում, 1939 թ.-ից Երևանի սանիտարաբակտերոլոգիական Գիտահետազոտական Ինստիտուտի աշխատանքի հիգիենայի լաբորատորիայի վարիչ։

Այդ լաբորատորիայի բազայի վրա, Միրզաբեկյանի նախաձեռնությամբ, 1959 թ.-ին հիմնադրվել է աշխատանքի հիգիենայի և պրոֆեսիոնալ հիվանդությունների Գիտահետազոտական ինստիտուտը (1971 թ.-ից ընդհանուր հիգիենայի և պրոֆեսիոնալ հիվանդությունների ԳՀԻ)։ 1942 թ.-ին կազմակերպել է բժշկական ինստիտուտի աշխատանքի հիգիենայի ամբիոնը և վարել այն մինչև 1970 թ.-ը։ 1942-1945 թթ.-ին եղել է Երևանի զինվորական հոսպիտալի բժշկական ծառայության պետ։

Միրզաբեկյանի գիտական աշխատանքները վերաբերում են ՀԽՍՀ լեռնարդյունաբերության, տեքստիլ և քիմիական (սինթետիկ կաուչուկ, պոլիվինիլացետատ, ալյումին և այլն) արտադրական ձեռնարկությունների աշխատանքի հիգիենայի, պրոֆեսիոնալ հիվանդությունների, արդյունաբերական թունաբանության հարցերի ուսումնասիրությանը և բանվորների աշխատանքային պայմանների բարելավման գործնական մեթոդների ու հիգիենային նորմաների մշակմանը։ Միրզաբեկյանը աշխատանքներ է տարել նաև ՀԽՍՀ արդյունաբերական ձեռնարկությունների նախագծերի սանիտարական փորձաքննության, հիգիենային թերությունների կանխարգելման ուղղությամբ։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 617.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիդարանն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հայկ Միրզաբեկյան» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | hush.am |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11964 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 617)։*  |
**Նեստորաս Միտիդիս** (հուն.՝ Νέστωρας Μυτίδης, հունիսի 1, 1991(1991-06-01), Լարնակա, Կիպրոս), կիպրոսցի ֆուտբոլիստ, հարձակվող։ Ներկայումս վարձակալական հիմունքներով հանդես է գալիս «ԱԵԿ»-ի և Կիպրոսի ազգային հավաքականի կազմում։

Ակումբային կարիերա
------------------

### «ԱԵԿ»

Միտիդիսը իր կարիերան սկսել է Անդրեաս Միխալիդիսայի ղեկավարությամբ՝ «*ԱԵԿ*»-ի կազմում։ Թիմի հիմնական կազմում իր դեբյուտը Միտիդսը նշել է 2009/10 մրցաշրջանում՝ մասնակցելով երկու հանդիպման։

Թիմի կազմում իր առաջին գոլը Միտիդիսը խփել է 2010 թվականի նոյեմբերի 13-ին՝ «*Էրմիս*»-ի դեմ խաղում։ Եվրոպայի լիգայում իր առաջին գոլը Նեստորասը խփել է 2011 թվականի հունիսի 14-ին՝ «*Ֆլորիանա*»-ի դեմ խաղում։

### «Ռոդա»

2016 թվականի հուլիսի 12-ին Նեստորաս Միտիդիսը տեղափոխվել է հոլանդական «*Ռոդա*»։ նա թիմի հետ կնքել է 2-ամյա պայմանագիր։

### Վերադարձ «ԱԵԿ»

2017 թվականի հունվարին Միտիդիսը վարձակալական հիմունքներով վերադարձել է «*ԱԵԿ*»։

Միջազգային կարիերա
------------------

Կիպրոսի ազգային հավաքականի կազմում Միտիդիսը իր դեբյուտը նշել է 2010 թվականի նոյեմբերի 16-ին՝ Հորդանանի հավաքականի դեմ խաղում։

2015 թվականի հունիսի 12-ին Միտիդիսը հեթ-տրիկի հեղինակ է դարձել Անդորրայի հավաքականի դեմ խաղում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. 1 2  FBref.com(բազմ․)
3. ↑  «Floriana v AEK Larnaca». UEFA Europa League. 2011 թ․ հունիսի 14. Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 15-ին.
4. ↑  «Nestoras Mytides voor twee seizoenen naar Roda JC» (հոլանդերեն). rodajc.nl. Վերցված է 16.7.2016-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վիճակագրությունը *National Football Teams* կայքում(անգլ.)

* Ֆուտբոլիստի էջը *soccerway.com* կայքում(անգլ.)
* Պրոֆիլը *transfermarkt.com* կայքում(անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | eu-football.info (խաղացող) · FootballDatabase.eu · National Football Teams.com · Soccerway · Transfermarkt (խաղացող) · ՈւԵՖԱ |

 |
**Քուրդ Բ Ամբերդեցի** (ծննդյան թվականն անհայտ - 1340/1350-ական թթ-ին), հայ ռազմական և պետական գործիչ, Արարատյան կողմնակալության հրամանատար-կողմնակալ, իշխանաց-իշխան, Վաչուտյան իշխանատոհմի իշխան։

Գործունեությունը
----------------

Արարատյան կողմնակալության հիմնադիր Վաչե Ա-ի որդու՝ Քուրդ Ա-ի թոռն է, Տայիրի որդին և կողմնակալության գահին հաջորդել է հորեղբորը՝ Դավիթ Վաչուտյանին։ 1316-1335 թվականների միջև գրված մի ձեռագրի հիշատակարանում նշված է, որ նա գահակալել է մոնղոլ Ղազան խանի /գահակալել է 1295-1304 թթ-ին/, Խուդաբանդ խանի /գահակալել է 1304-1316 թթ-ին/, Աբու Սայիդ խանի /գահակալել է 1316-1335 թթ-ին/ օրոք՝ 13-րդ դարավերջից մինչև 1340-ական թվականները։

Այս խաների հետ ունեցած հարաբերությունների շնորհիվ՝ ընդունվել է նրանց կողմից և իր տարածքներում ինքնիշխան գործելու հրամանագիր /ֆարման/ է ստացել։ Հենց այդ շրջանում մոնղոլական լծի թուլացմանը զուգահեռ ավելանում էր առանձին հայ իշխանավորների հզորությունը։ Քուրդ Բ-ն Շահնշահ Գ-ի, Բուրթել Օրբելյանի, Գրիգոր Դոփյանի (Խաչենցու) հետ 14-րդ դարի առաջին կեսի ամենահայտնի քաղաքական-ռազմական դեմքերից մեկն էր։ Նա վերականգնել էր ռազմական հզորությունը՝ Ամբերդի, Կարբիի և այլ բերդեր, ուներ հզոր հեծելազոր և իր զորաբանակներով պաշտպանում էր ոչ միայն հայրենի տիրույթները, այլև ,,...այլոց գաւառակցացն բազում կարեկից և օգնական լինէր,,։ Արժանահիշատակ են նաև նրա բարեկամական կապերը։ Նրա կինն էր Իվանե Ա Զաքարյանի տոհմից Ամիրբեկի դուստր Խուանդ խաթունը։

Դստերը՝ Թաթունին կնության էր տվել Խաչենի Ծարա ճյուղից Հասան Գ-ի որդի Հասան Դ-ին։ Թշնամիների դեմ տարած հաղթանակները Քուրդ Բ-ն հավերժացրել է Կարբիի հաղթակամար-եկեղեցու կառուցումով, որի շինարարությունն ամենայն հավանականությամբ ավարտվել է 1338 թ-ին և որը իր գաղափարական մատուցմամբ՝ հաղթակամար-եկեղեցի, եզակի երևույթ է հայկական միջավայրում։

Գրականություն
-------------

1. Զաքարիա Սարկավագ, Պատմագրութիւն, հ. 3, Վաղարշապատ, 1870 թ.։
2. Տիգրան Պետրոսյանց, Վաչուտյաններ, Ե. 2001 թ. 363 էջ։
3. ՊետրոսՅանց Տիգրան, Վաչուտյաններ, Ե. 2023:
4. Վիկտոր Պետրոսյանց /Տիգրան Պետրոսյանց/, Վաչուտյան իշխանական տան տոհմածառը, ,, բանբեր Երևանի համալսարանի,,, 1981 թ. թիվ 3։
**Վաֆա Ալի Մուստաֆա** (արաբ․՝ وفا علي مصطفى‎‎, օգոստոսի 4, 1990(1990-08-04), Մասյաֆ, Համայի մարզ, Սիրիա), սիրիացի ակտիվիստ և լրագրող, Սիրիայում ռազմագերիների ազատման ջատագով։

Կենսագրություն
--------------

2011 թվականին Վաֆա Մուստաֆան ձերբակալվել է Սիրիայում բողոքի ցույցերի համար, սակայն շուտով նրան ազատ են արձակել։ Ձերբակալությունից հետո նա չի կարողացել վերադառնալ դպրոց՝ ուսումը շարունակելու համար, քանի որ դպրոցները հրաժարվել են ընդունել ցույցերին մասնակցած աշակերտներին։

Վաֆա Մուստաֆան ասում է, որ ակտիվ աշխատանքն ինքը սկսել է հոր՝ Ալի Մուստաֆայի (2013 թվականի հուլիսին ձերբակալված իրավապաշտպան) անհետացումից հետո։ Հոր ձերբակալությունից հետո նա ստիպված է եղել տեղափոխվել Հալեպ, ապա Թուրքիա՝ փախստականների ճամբար։

Վաֆան համարվում է «Ընտանիք հանուն ազատության» կազմակերպության անդամ։ Որպես կազմակերպության անդամ՝ 2020 թվականին նա ակտիվորեն լոբբինգ է արել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում՝ սիրիացի բանտարկյալների վերաբերյալ որոշում կայացնելու համար, որպեսզի կառավարությունը բացահայտի Սիրիայում բոլոր բանտարկյալների անունները և գտնվելու վայրերը։ 2016 թվականին մեկնել է Գերմանիա։

Վաֆան փորձում է ցանկացած տեղեկություն ստանալ Սիրիայում անհետացած իր հոր և մյուս բանտարկյալների մասին։

2020 թվականի մայիսի 30-ին նա հանրահավաք է կազմակերպել Կոբլենցի (Գերմանիա) դատարանի շենքի մոտ, որտեղ տեղադրել է Սիրիայում անհայտ կորած մարդկանց 61 լուսանկար, այդ թվում՝ իր հոր լուսանկարը։

2020 թվականին ավարտել է Բեռլինի Բարդ քոլեջը` ստանալով արվեստի և հումանիտար գիտությունների մասնագետի որակավորում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. 1 2 3  «How one woman's missing father inspired her to fight for justice for Syria». *The National* (անգլերեն). 2020 թ․ հունիսի 27. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 11-ին.
3. 1 2 3  «Syrian detainees: charter on the path to justice». *Enab Baladi* (ամերիկյան անգլերեն). 2021 թ․ փետրվարի 27. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 11-ին.
4. 1 2  «Security Council stalemate frustrates families of Syria's missing detainees». *UN News* (անգլերեն). 2020 թ․ հուլիսի 23. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 11-ին.
5. ↑  «Wafa Mustafa: The Story Behind The Name • Page 2 of 2 • Die Bärliner». *Die Bärliner* (ամերիկյան անգլերեն). 2017 թ․ ապրիլի 4. Վերցված է 2021 թ․ մարտի 11-ին.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |

 |
**Մատիաս Ալբերտո Աբիսաբ Գուտերես** (իսպ.՝  Matías Alberto Abisab Gutiérrez, սեպտեմբերի 10, 1993(1993-09-10), Մոնտեվիդեո, Ուրուգվայ), ուրուգվայցի ֆուտբոլիստ, «Սուդ Ամերիկա» ակումբի կիսապաշտպան։

Ակումբային կարերիա
------------------

Աբիսաբը «Բելյա Վիստա» ակումբի սան է։ 2012 թվականի փետրվարի 25-ին մայրաքաղաքային «Ֆենիքս» ակումբի դեմ խաղում նա իր նորամուտն է նշել Ուրուգվայի բարձրագույն լիգայում` երկրորդ խաղակեսում փոխարինելով Խեսուս Բելասիին։ Ապրիլի 29-ին «Ռամպլա Խունիորս» ակումբի դեմ խաղում Մատիասն իր առաջին գոլն է խփել «Բելյա Վիստայի» կազմում։ Երկրորդ խաղաշրջանում Աբիսաբը տեղ է ստացել թիմի հիմնական կազմում։

2013 թվականի ձմռանը նա տեղափոխվել է «Սերրո»։ Օգոստոսի 25-ին «Դանուբիո» ակումբի դեմ խաղի ժամանակ Աբիսաբը իր նորամուտն է նշել իր նոր թիմում։ Հոկտեմբերի 5-ին «Սուդ Ամերիկա» ակումբի դեմ խաղի ժամանակ Մատիասն իր առաջին գոլն է խփել «Սերրոյի» կազմում։

2016 թվականի ձմռանը Աբիսաբը տեղափոխվել է «Դեպորտիվո Մալդոնադո»։ «Աթենաս» ակումբի դեմ խաղում նա իր նորամուտն է նշել Ուրուգվայի առաջնության երկրորդ դիվիզիոնում։

Միջազգային կարիերա
------------------

2012 թվականին Աբիսաբը հայտավորվել է Ուրուգվայի հավաքականում` Հարավային Ամերիկայի երիտասարդական առաջնությանը մասնակցելու համար։ Մրցաշարում նա մասնակցել է Չիլիի հավաքականի դեմ խաղին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. 1 2  Արգենտինական ֆուտբոլի տվյալների շտեմարան (իսպ.)
3. ↑  «Белья Виста VS. Феникс Монтевидео 0:0» (անգլերեն). soccerway.com. 2012 թ․ փետրվարի 25.
4. ↑  «Белья Виста VS. Рампла Хуниорс 3:1» (անգլերեն). soccerway.com. 2012 թ․ ապրիլի 29.
5. ↑  «Данубио VS. Серро 2:1» (անգլերեն). soccerway.com. 2013 թ․ օգոստոսի 25.
6. ↑  «Суд Америка VS. Серро 2:4» (անգլերեն). soccerway.com. 2013 թ․ հոկտեմբերի 5.
7. ↑  «Չիլի (մինչև 20 տարեկան) VS. Ուրուգվայ (մինչև 20 տարեկան) 0:1» (անգլերեն). soccerway.com. 2013 թ․ հունվարի 27.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ֆուտբոլիստի էջը *soccerway.com* կայքում(անգլ.)
* Պրոֆիլը sports.ru կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | BDFA · FootballDatabase.eu · Soccerway · Transfermarkt (խաղացող) |

 |
**Եթերային յուղեր**, օրգանական ցնդող հեղուկ նյութերի խառնուրդներ, որոնց հիմնական բաղադրիչ մասը տերպեններն են։ 

Բուսական յուղ

Ստացում
-------

Ստացվում են եթերայուղատու բույսերից և պայմանավորում դրանց հոտը։

### Ստացման եղանակներ

Եթերային յուղերը ստացվում են հիմնականում երեք եղանակով՝ ջրային գոլորշիներով թորում, ցածրաեռ լուծիչներով լուծահանում ն մամլում։

Ֆիզիկական բնութագիր
-------------------

Սենյակային ջերմաստիճանում եթերային յուղերը թափանցիկ, դյուրաշարժ կամ մածուցիկ, անգույն կամ գունավոր (դեղին, կանաչ) հեղուկներ են։

Լուծում
-------

Լուծվում են օրգանական լուծիչներում, բուսական և կենդանական ճարպերում, հազվագյուտ՝ ջրում։ Օդում, լույսի ազդեցությամբ արագ օքսիդանում են, խեժանում և փոխում իրենց հոտը։

Անջատված միացություններ
-----------------------

Եթերային յուղերից անջատված է մոտ հազար օրգանական նյութ՝ հագեցած, չհագեցած, ալիֆատիկ, արոմատիկ, տերպենային, ցիկլավոր ածխաջրածիններ և դրանց թթվածնավոր ածանցյալները՝ սպիրտներ, ալդեհիդներ, կետոններ, եթերներ, օքսիդներ, լակտոններ, ինչպես նան հետերոցիկլավոր միացություններ։ եթերային յուղեր պարունակող բույսերը շատ են։ Տարբեր բույսեր պարունակում են տարբեր քանակի եթերային յուղեր, օրինակ, վարդը՝ 0,07— 0,1%, մեխակը՝ 20—22%։

Կիրառում
--------

Եթերային յուղեր օգտագործում են բժշկության մեջ և կոսմետիկայում, սննդի և քիմիական արդյունաբերության մեջ (նուրբ օրգանական սինթեզների համար, օրինակ, պինինը՝ կամֆորայի և սկիպիդարի սինթեզում), օծանելիքի, լաքերի և ներկերի արտադրության բնագավառում։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Եթերային յուղեր» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · MESH ID · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4000637-2 · Microsoft: 2777278459, 2910411845 · NDL: 01010558 · NKC: ph136920 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 488)։*  |
**Պատմավեպ**, վեպ, որը կառուցված է պատմական սյուժեի վրա, որը գեղարվեստական ձևով ներկայացնում է որևէ դարաշրջան, պատմության որոշակի ժամանակահատված։ Պատմավեպում ժողովրդի կյանքի այս կամ այն դրվագն է, որը հագեցած է կարևորագույն դեպքերով։ Պատմավեպում պատմական իրականությունը համադրվում է գեղարվեստականի հետ, պատմական փաստը՝ գեղարվեստական հնարանքի, իրական պատմական դեմքերը՝ մտացածին կերպարների, իսկ մտացածինը տեղադրված է նկարագրվող ժամանակահատվածի սահմաններում։ Պատմավեպում բոլոր պատմություններն արվում են պատմական իրադարձությունների ֆոնին։

Ժանրի պատմական ձևավորում
------------------------

Պատմավեպի սաղմերը նկատելի են Ալեքսանդր Մակեդոնացու և Տրոյական պատերազմի մասին ստեղծագործություններում, որոնք գրվել են մեր թվարկության առաջին դարերում և լայն տարածում են գտել Միջնադարյան Եվրոպայում։ 17-րդ դարի ֆրանսիական կեղծ-պատմավեպերում պատմությունը միայն ֆոն էր կերպարների անհավանական արկածները նկարագրելու համար, իսկ պատմական փաստերը շատ հաճախ փոխարինվում էին հնարանքով (այստեղից էլ անվանումը՝ «կեղծ-պատմավեպ»)։

Առաջին իսկական պատմավեպերի հեղինակ և ժանրի հիմնադիր է համարվում անգլիացի գրող Վալտեր Սքոթը։ Այնպիսի ստեղծագործություններում, ինչպիսիք էին «Ուևերլի, կամ Վաթսուն տարի առաջ» (1814), «Ռոբ Ռոյ» (1817), «Այվենհո» (1819), «Քվենտին Դորվարդ» (1823), Սքոթը կարողացավ համատեղել պատմական փաստը գեղարվեստական հնարանքի հետ՝ ընդ որում օգտվելով ինչպես ռոմանտիկական, այնպես էլ ռեալիստական պատկերավորման գրական միջոցներից։ Պատմվածքի այս տեսակը հետագայում անվանվեց «վալտերյան» և մեծ ազդեցություն ունեցավ եվրոպական (այդ թվում՝ ռուսական) գրականության մեջ պատմավեպի զարգացման վրա, ինչպես նաև նպաստեց ռոմանտիկ հետաքրքրության զարթոնքին դեպի պատմությունն ընդհանրապես և միջնադար մասնավորապես։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Է.Ջրբաշյան, Հ.Մախչանյան (1980). *Գրականագիտական բառարան*. «Լույս» հրատարակչություն. էջ 294.
2. 1 2  Литературная энциклопедия: Словарь литературных терминов / Под ред. Бродского Н. Лаврецкого А. Лунина Э. Львова-Рогачевского В. Розанова М.. — СПб, 1925. — Т. 1. — 576 с.
3. ↑  «*Ivanhoe*» (անգլերեն). Edinburgh University Library. Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 19-ին. Վերցված է 2011 թ․ մարտի 5-ին.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մուհու (այլ կիրառումներ)

**Մուհու** (էստ․՝ Muhu, նաև Muhumaa), կղզի Բալթիկ ծովում։ Էստոնիայի՝ մեծությամբ երրորդ կղզին է Սաարեմաայից ու Հիյումաայից հետո։ Կղզու ընդհանուր մակերեսը 204 քառ. կմ է։

Մուհու կղզին հարևան ավելի փոքր չորս կղզիների՝ Կեսելեյդի, Վիրելեյդի, Վոյլեյդի ու Սուրլեյդի հետ կազմում է Մուհու ծխական համայնքը՝ գյուղական ինքնավարությունը, որ մտնում է Սաարե կոմսության (էստ․՝ Saare maakond) կազմի մեջ։ Կղզին մայրցամաքից բաժանված է Սուուր նեղուցով (Moonsund), որը ձմռանը սառչում է։ Սառույցի վրա ընկած ճանապարհով էլ Մուհու կղզու բնակիչները ձմռանը հաղորդակցվում են մայրցամաքի հետ։

Կղզու բնակչությունը 1822 մարդ (2004)։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է ձկնորսությամբ ու ձկան վերամշակմամբ, երկրագործությամբ ու տավարաբուծությամբ։

Պատմություն
-----------

Մուհու կղզու՝ ծովի մակերևույթից բարձրանալու գործընթացն սկսվել է 8000 տարի առաջ և շարունակվում է մինչև օրս։ Առաջին բնակիչները կղզի են տեղափոխվել մ.թ. 2500 տարի առաջ։

1227 թ. Սուսերակիրների Լիվոնյան եղբայրության անդամները ներխուժել են Մուհու, ռազմական գործողությունները շարունակվել են 7 օր։ Մուհուի գրավումը Լիվոնյան խաչակրաց արշավանքի վերջին կռիվն է, որից հետո Էստոնիան մի քանի դար մնաց օտարների լծի տակ։

1629-1721 թվականներին կղզին մտել է Շվեդական Լիվոնիայի կազմի մեջ։ 1721 թվականին՝ Հյուսիսային պատերազմի ավարտին, Մուհու կղզին Լիվոնիայի մյուս տարածքների հետ միասին անցել է Ռուսական կայսրությանը։ 19-րդ դարի կեսերին Մուհուի բնակչության 70 տոկոսը դարձավ ուղղափառ, ինչը կղզու առանձնահատկություններից է։

Ռուսաստանի ժամանակավոր կառավարութան՝ 1917 թվականի մարտի 30-ի որոշման համաձայն ձևավորվել է Էսլյանդական ինքնավար նահանգը, որի կազմի մեջ էր մտնում նաև Մուհու կղզին։ 1918 թվականի փետրվարի 24-ին Էստոնիան հռչակվեց անկախ հանրապետություն։

Պատկերասրահ
-----------

* Pädaste ManorPädaste Manor
* Մուհուի թանգարանըՄուհուի թանգարանը
* գյուղական տունգյուղական տուն
* ԳյուղԳյուղ
* Սբ. Կատերինեի եկեղեցինՍբ. Կատերինեի եկեղեցին

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Estonian Nature Information System
2. ↑  Rahvaloenduse tulemused näitavad asustatud saarte arvu kasvu — Statistics Estonia, 2013.
3. ↑  Encyclopædia Britannica.Chicago: Encyclopædia Britannica, 2012: Encyclopædia Britannica
4. 1 2 3  «History of Muhu Island» (անգլերեն). Koguva-home.ee. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ ապրիլի 17-ին. Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 13-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Մուհու» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Նոր · Ռուսաստանի կայսրության աշխարհագրական և վիճակագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4512995-2 · LCCN: sh93000141 |

 |
1934 թվականին կառուցված երկնաքեր
**Վիլյորբան** (ֆր.՝ Villeurbanne [vi.lœʁ'ban]), քաղաք և նույնանուն համայնք Ֆրանսիայում, Օվրեն-Ռոն-Ալպեր երկրամասում։

Անմիջականորեն սահմանակից է Լիոնին (վերջինիս հյուսիս-արևելքից)։ Մտնում է Մեծ Լիոնի՝ Ֆրանսիայի մեծությամբ երկրորդ մեգապոլիսի (Փարիզից հետո) մեջ (մինչև 2015 թվականը տնում էր Ռոն դեպարտամենտի մեջ)։ Բնակչությունը՝ մոտ 130 հազար մարդ։

Հայտնի է Հին Հռոմից։ Անվանումը ծագել է լատին․՝ Villa urbana-ից` «քաղաքային վիլլա»։

1355 թվականից մտնում է Ֆրանսիական թագավորության մեջ։ Այն ժամանակ առանձնացված էր Լիոնից Ռոնի վտակով` Ռիզա գետով, որի 19-րդ դարի վերջին անհետացավ Ժոնաժ ջրանցքի ստեղծման և քաղաքային տարածքի վերակառուցման պատճառով։

Արդյունաբերական հեղափոխության սկզբից քաղաքում զարգանում է արրդյունաբերությունը` սկզբից տեքստիլ, հետո քիմիական և մեքենաշինական։

Հիմա քաղաքում տեղադրված են «լիոնի գոտու» մեջ մտնող շատ համալսարաններ և քոլեջներ։ 1957 թվականին Ռոջեր Պլանշոնի հիմնադրած Վիլյորբանի Քաղաքային թատրոնը (*Théâtre de la Cité*) 1973 թվականին անվանափոխվում է և ստանում է Ազգային ժողովրդական թատրոնի կարգավիճակ։ 1973-1986 թվականներին ղեկավարներից մեկը եղել է Պատրիս Շերոն։ 2002 թվականից ղեկավարում է Քրիստիան Սկյարետտին։

Ժողովրդագրություն
-----------------

Քաղաքապետներ
------------

* 1977—1990 Շառլ Էրնյու

Քույր քաղաքներ
--------------

* Բելառուս Մոգիլյով, Բելառուս (1979 թվականից)
* Հայաստան Աբովյան, Հայաստան
* Իսրայել Բատ-Յամ, Իսրայել
* Իսպանիա Աբանիլյա, Իսպանիա
* Ռուսաստան Խաբարովսկ, Ռուսաստան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Base officielle des codes postaux — La Poste, 2018.
2. ↑  «Embassy of France in Moscow». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ դեկտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունվարի 30-ին.
  


|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վիլյորբան» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · LinkedIn · LinkedIn · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · INSEE |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11881391j · GND: 4119443-3 · LCCN: n81071950 · SUDOC: 026597098 · VIAF: 153615453 · WorldCat VIAF: 153615453 |

 |
**Սուրճ մակիատո** (Իտալերեն արտասանություն՝ [kafˈfɛ makˈkjaːto] ( լսել)), երբեմն անվանում են նաև **Էսպրեսո Մակիատո**։ Էսպրեսո սուրճը ըմպելիք է՝ քիչ քանակությամբ կաթով, սովորաբար փրփրած։ Իտալերեն *macchiato* բառացի թարգմանած՝ նշանակում է "ներկված" կամ "խայտաբղետ":

Ինչպես կապուչինոյի, այնպես էլ մակիատոյի հիմքը Լատտե-արտն է։

Պատմություն
-----------

«Մակիատո» անունը կապված է հետևյալ իրադարձության հետ. բարիստան մատուցողներին պետք է ցույց տալ սովորական Էսպրեսոյի և քիչ քանակությամբ կաթով Էսպրեսոյի տարբերությունը։ Վերջինս պիտակավորված էր։ Այս գաղափարը արտացոլված է նաև պորտուգալական ըմպելիքի անվան մեջ '"café pingado", ինչը նշանակում է *"կաթիլով սուրճ"*։

Պատրաստում
----------

Ի տարբերություն կաթով պատրաստված այլ սուրճերի, մակիատո սուրճն իր մեջ պարունակում է կաթի ամենամեծ տոկոսայնությունը։ Քիչ քանակությամբ կաթ ավելացնելու նպատակն այն չէ, որ սուրճի համն անհետանա, այլ այն, որ այն ապահովի քաղցրությամբ։ Ըմպելիքը սովորաբար պատրաստվում է էսպրեսոյի և փրփրած կաթի խառնուրդից։ Հայտնի է նաև այլ բաղադրատոմս, ըստ որի էսպրեսսոյի վրա վերևից բարի գդալով ավելացվում է շատ նուրբ կաթի փրփուրի կաթիլ(մոտավորապես 15 մլ)։ Մակիատոյի այն տարատեսակը, որը պատրաստվում է սառը կաթով, կոչվում է իտալ.՝ Freddo, իսկ տաք կաթովը՝ իտալ.՝ Caldo: Մեկ բաժին սուրճը պահանջում է 5-10 գրամ(1-2 թեյի գդալ) կաթ, որը եփված կլինի 60–66 °C (140–150 °F):

Պատկերասրահ
-----------

* Մակիատոն ԵթովպիայումՄակիատոն Եթովպիայում
* Մակիատոն Թայլանդում, Իմպրեսո Էսպրեսո ԲարՄակիատոն Թայլանդում, Իմպրեսո Էսպրեսո Բար
* Մակիատոն Հյուսիսային Ուելսում, Մեծ ԲրիտանիաՄակիատոն Հյուսիսային Ուելսում, Մեծ Բրիտանիա
* Մակիատոն Պապուա Նոր ԳվինեայումՄակիատոն Պապուա Նոր Գվինեայում
* Մակիատոն Կալիֆոռնիայում, Մար ՎիստաՄակիատոն Կալիֆոռնիայում, Մար Վիստա
* Մակիատոն ապակե բաժակի մեջ՝ կաթով, փրփուրով, ՄասաչուսեթսՄակիատոն ապակե բաժակի մեջ՝ կաթով, փրփուրով, Մասաչուսեթս

Տես նաև
-------

* Լատտե
* Լատտե-արտ
* Կապուչինո

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «"Milk Frothing Guide", CoffeeGeek, 13 June 2012». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 18-ին. Վերցված է 2020 թ․ հուլիսի 19-ին.
2. ↑  "Espresso Macchiato", Starbucks Coffee Company, 13 June 2012
3. ↑  «How to order coffee in Portugal».
4. ↑  Davids, Kenneth (1997). *Espresso: The Ultimate Coffee*. Cole Group. ISBN 1564265579.
5. ↑  Moldvaer, Anette (2014). *Coffee Obsession*. Dorling Kindersley Limited. էջեր 150–151.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Davids, Kenneth (2001). *Coffee: A Guide to Buying, Brewing, and Enjoying* (5e ed.). New York, NY, USA: St. Martin's Griffin. ISBN 0-312-24665-X.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սուրճ մակիատո** կատեգորիայում։ |

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սուրճ մակիատո** կատեգորիայում։ |
**Թթի փառատոն**, տեղի է ունենում Հայաստանի այն տարածաշրջաններում, որտեղ թութն առատ է աճում, և տեղի բնակիչները թթից տարբեր բարիքներ պատրաստելու ավանդույթներ ունեն։

Տոնակատարությունը հիմնականում կազմակերպվում է Սյունիքի մարզում և Արցախի Ամարաս վանքի շրջակայքում։

Պատմություն
-----------

Թթենու հայրենիքը Չինաստանն է։ Տարածաշրջան բերվել է 16-րդ դարից սկսած՝ Մետաքսի ճանապարհով։ Այն այժմ լայն տարածում ունի Հայաստանում և Արցախում։ Հիմնականում տարածված է երկու տեսակ՝ սև և սպիտակ։

Առաջին թթի փառատոնը անցկացվել է 1914 թվականի ամռանը Գորիսում։ Արցախում, առաջին անգամ, թթի փառատոն անցկացվել է 2015 թվականի ամռանը՝ Ամարաս վանքի հարակից տարածքում։

Փառատոնի նպատակը տարածաշրջանում զբոսաշրջության զարգացման խթանումն է, տեղական արտադրության զարգացումը, հայկական խոհանոցի հանրահռչակումը, ինչպես նաև համայնքների մշակութային կյանքի աշխուժացումը։ Փառատոնը սկսվում է թութ թափ տալու հին ավանդույթից։ Փառատոնին ցուցադրվում են թթի օղու և դոշաբի պատրաստման ավանդական եղանակները, թթի օղու թորման մշակույթը և այլն։ Փառատոնի ընթացքում հնչում են հայկական ավանդական և ժամանակակից երգ ու երաժշտություն։ Հյուրերը կարող են համտեսել ցուցահանդես-վաճառքին ներկայացված հայ ավանդական ուտեստները, ձեռք բերել դրանք:: Կազմակերպվում են ավանդական խաղեր, թթենիների թափ տալու մրցույթներ, հյուրասիրություն և բազմաթիվ այլ ժամանցային միջոցառումներ։ Արվեստի տաղավարներում ներկայացվում են նկարիչների, կավագործների, գորգագործների և արվեստի այլ վարպետների աշխատանքներ։ Փառատոնում ներկայացվում է նաև մետաքսագործությունը և մետաքսի մշակման արվեստը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Global, AIST. «Թթի փառատոն». *armeniadiscovery.com*. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 21-ին.
2. ↑  հատոր 4 (1978). *Հայկական Սովետական Հանրագիտարան*. Երևան: Հայ սովետական հանրագիտարան հրատարակչություն. էջ 183.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
3. ↑  ««Թթի փառատոնը» և Գորիսի հյուրերը». *www.irates.am* (անգլերեն). Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 21-ին.
4. ↑  «Հաստատվել է Արցախում «Թթի փառատոն»-ի կազմակերպման օրը». *artsakhpress.am*. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 21-ին.
5. ↑  ARMENIA, ICH (2022 թ․ հունվարի 31). «Թթի Փառատոն». *ՀՀ ՈՆՄԺ*. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 21-ին.
**«Մարգարետե» ռազմագործողություն** (գերմ.՝ Unternehmen Margarethe), Նացիստական Գերմանիայի ֆյուրեր Ադոլֆ Հիտլերի կողմից հրահանգավորված վերմախտի կողմից Հունգարիայի օկուպացումը, որը տեղի է ունեցել 1944 թվականի մարտ ամսին՝ 12-ից 16-ն ընկած ժամանակահատվածում։

Ռազմագործողության արդյունքում Հունգարիան նվաճվել է գերմանական ուժերի կողմից և այստեղ հաստատվել է օկուպացիոն վարչակարգ։ Նախատեսվում էր Հունգարիայի ռազմակալումից հետո ներխուժել նաև Ռումինիա և այդ երկիրը գրավել «Մարգարետե II» ռազմագործողության ընթացքում։

Պատմություն
-----------

Տե՛ս նաև՝ «Պանցերֆաուստ» ռազմագործողությունՀունգարիայի վարչապետ Միկլոշ Կալային՝ երկրի փաստացի ղեկավար Միկլոշ Հորթիի համաձայնությամբ, 1944 թվականի սկզբին բանակցություններ է սկսում դաշնակից տերությունների ղեկավարության հետ։ Ֆյուրեր Ադոլֆ Հիտլերն իմանալով այս մասին ցանկանում է ամեն կերպ կանխել դաշնակիցների և Հունգարիայի հնարավոր մերձեցումը՝ ցանկանալով բացառել Հունգարիայի անդամակցությունը հակաֆաշիստական կոալիցիային։ Բացի այդ, պատերազմական գործողությունների համար Հունգարիայի նավթով հարուստ շրջանները պարզապես անհրաժեշտություն էր գերմանական կողմի համար։

1944 թվականի մարտի 12-ին Ադոլֆ Հիտլերը գերմանական զորքերին հրամայում է գրավել Հունգարիայի կարևորագույն ռազմավարական օբյեկտները։ Մարտի 15-ին Ավստրիայի (Անշլյուսի արդյունքում այս երկիրն արդեն իսկ բռնակցվել էր Ռայխին) Զալցբուրգ քաղաքում Գերմանիայի ֆյուրերը բանակցություններ է սկսում Հունգարիայի առաջնորդ Հորթիի հետ․ օրակարգում՝ անցնցում կերպով գերմանական ուժերի տեղափոխումն էր Բուդապեշտ։ Մինչդեռ երկրների առաջնորդները դիվանագիտական հարթությունում ցանկանում էին լուծել առկախ խնդիրը՝ վեմախտը նոր ռազմագործողություն է սկսում Հունգարիայի դեմ։ Երկխոսությունները շարունակվում են մինչև ամսի 18-ը, որից հետո Միկլոշ Հորթին երկաթուղով ետ է վերադառնում հայրենիք։

Բուդապեշտում նրան են դիմավորում գերմանական վերմախտի ստորաբաժանումները։ Շուտով պարզ է դառնում, որ բանակցությունների ընթացքում Հիտլերը Հորթիին տեղեկացրել է, որ Հունգարիան իր սուվերենիտետը կարող է պահել միայն այն պարագայում, եթե երկրում Գերմանիայի թելադրանքով ձևավորվեր նոր կառավարություն։ Հակառակ դեպքում նացիստ ինտերվիստները կսկսեին Բուդապեշտի հրթիռահրետակոծությունը, ընդհու մինչև՝ կկիրառեն հրետանային համազարկ։ Սակայն արդյունքները սպառիչ են լինում, քանզի գործող իշխանավորները հրաժարվում են իրենց պաշտոններից՝ հանուն հայրենիքի։ Հունգարիայում գերմանական օկուպացիոն վարչակարգի հաստատումից հետո շուրջ 550 հազար հրեաներ տեղահանվում են երկրից։

Տես նաև
-------

* «Պանցերֆաուստ» ռազմագործողություն
* Գերմանական վերմախտի կողմից Հունգարիայի օկուպացիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Earl F. Ziemke, Stalingrad to Berlin: The German Defeat in the East, U.S. Government Printing Office, 1968.
2. ↑  Cesarani, David (2005). *Eichmann: His Life and Crimes*. London: Vintage. էջեր 159–195. ISBN 978-0-099-44844-0.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ռուս-թուրքական պատերազմ (այլ կիրառումներ)

**Ռուս-թուրքական պատերազմ**, 1806-1812 թվականներին տեղի ունեցած ռազմական գործողություն Անդրկովկասում և Բալկանյան թերակղզում՝ Ռուսաստանի և Օսմանյան կայսրության միջև։ Տեղի է ունեցել այն ժամանակ, երբ շարունակվում էր ռուս-պարսկական առաջին պատերազմը։

Ֆրանսիայի կայսր Նապոլեոն Բոնապարտի դրդումով 1806 թվականին Թուրքիան պատերազմ սկսեց Ռուսաստանի դեմ։ Օգտվելով թվական գերակշռությունից՝ թուրքական զորքերը Կարսի, Ախալքալաքի և Ախալցխայի ուղղությամբ հաջող հարձակումներ են կատարում։ 1807 թվականի ամռանը թուրքական զորքերը գլխավոր հրամանատար Յուսուֆ փաշայի գլխավորությամբ մի քանի անգամ հարձակման են դիմում, բայց հաջողության չեն հասնում։ Գլխավոր ճակատամարտը տեղի է ունենում 1807 թվականի հունիսին Գյումրիի մոտ։ Երկու կողմերն էլ 7 ժամ շարունակ լարված մարտեր էին մղում։ Թուրքերը փախչում են Կարս։ Նրանք մարտի դաշտում թողնում են ավելի քան 1000 սպանված, իսկ Յուսուֆ փաշան հազիվ է փրկվում գերի ընկնելուց։

Աննշան իրադարձություններով պատերազմը ձգձգվեց, և միայն 1812 թվականին Բուխարեստում հաշտություն կնքվեց, որով Բեսարաբիան և Աբխազիան անցան Ռուսաստանին, իսկ գրավված մյուս տարածքները վերադարձվեցին Թուրքիային։ Պայմանագրի կնքմանը աջակցեց Մոլդովայում բնակվող հայազգի նշանավոր գործիչ Մանուկ բեյը, որի պալատում էլ ստորագրվեց պայմանագիրը։

Տես նաև
-------

* Ռուս-թուրքական պատերազմներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Ռուս-թուրքական առաջին պատերազմը». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 5-ին. Վերցված է 2014 թ․ դեկտեմբերի 16-ին.
**Արտյոմ Փիլիպոսյան** (անգլ.՝ Artyom Filiposyan, հունվարի 6, 1988(1988-01-06), Սամարղանդ, Ուզբեկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայկական ծագմամբ ուզբեկ ֆուտբոլիստ, պաշտպան, ով խաղում է «Դինամո» ֆուտբոլային ակումբում։

Կարիերա
-------

Արտյոմ Փիլիպոսյանը պարապում և խաղում է Սամարղանդ քաղաքի «Դինամո» ֆուտբոլային ակումբում։ Նա իր պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է 2006 թվականին Մուբարեկ քաղաքի «Մաշալ» ֆուտբոլային ակումբում։ «Մաշալ» ֆուտբոլային ակումբում Փիլիպոսյանը խաղաց մինչև 2008 թվականը և այդ ժամանակահատվածում նա խաղաց 44 խաղ և խփեց 1 գոլ։

2009 թվականի գարնանը Փիլիպոսյանը գործարք է կնքում Կարշի քաղաքի «Նասաֆ» ֆուտբոլային ակումբի հետ։ «Նասաֆ» ֆուտբոլային ակումբի կազմում նա խաղաց 3 մրցաշրջան և այդ ժամանակահատվածում իր թիմի հետ նվաճեց մի քանի տիտղոս։ «Նասաֆա» ֆուտբոլային ակումբում ընդհանուր հաշվարկով նա խաղացել է 62 խաղ և խփել 3 գոլ։

2014 թվականի փետրվարին Փիլիպոսյանը պայմանագիր է կնքում չինական «Լյանին Խուվին» ֆուտբոլային ակումբի հետ, բայց նա չկարողացավ հաստատվել հիմնական կազմում և մայիսին նա լքեց չինական ակումբը։ 2015 թվականին տեղափոխվել է Տաշկենդի «Բունյոդկոր», սակայն մրցակցությունը ակումբում խաղալու համար պարտվեց և տեղափոխվեց «Դինամո Սամարկանդ»։

Ձեռքբերում
----------

### Մաշալ

* Ուզբեկստանի առաջնության բրոնղե մեդալակիր. 2007
* Ուզբեկստանի գավաթի ֆինալիստ. 2006

### Նասափ

* Ուզբեկստանի առաջնության արծաթե մեդալակիր. 2011
* Ուզբեկստանի առաջնության բրոնզե մեդալակիր. 2009, 2010
* Ուզբեկստանի գավաթի ֆինալիստ. 2011

### Բունյոդկոր

* Ուզբեկտանի չեմպիոն. 2013
* Ուզբեկստանի առաջնության արծաթե մեդալակիր. 2012
* Ուզբեկստանի գավաթի հաղթող. 2012, 2013
* Ուղբեկստանի սուպերգավաթի հաղթող. 2014

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. ↑  Uzbekistan — S. Rashidov — Profile with news, career statistics and history — Soccerway<
3. ↑  "New players in «Bunyodkor» Արխիվացված 2012-04-23 Wayback Machine. FC Bunyodkor, 14.12.2011.
4. ↑  辽足与双外援解约教练组添新人 at sports.sina.com 2014-05-29 Retrieved 2014-05-30
5. ↑  辽足宣布乌兹别克国脚将加盟 at sports.sina.com 2014-02-17 Retrieved 2014-02-18

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
**Ադրիանապոլսի ճակատամարտ**, ճակատամարտ Վաղես կայսեր կողմից ղեկավարվող Հռոմեական կայսրության բանակի և գոթական ապստամբների միջև։ Տեղի է ունեցել Ադրիանապոլիս քաղաքից 13 կմ հյուսիս (ներկայիս Հունաստանի և Բուլղարիայի սահմանի մոտակայքում) հռոմեական Թրակիա պրովինցիայում։ Ճակատամարտն ավարտվեց գոթերի լիակատար հաղթանակով և Վաղես կայսեր մահով։

Ճակատամարտը մաս էր կազմում 376-382 թվականների գոթական պատերազմի և հաճախ համարվում է հետևակի նկատմամբ հեծելազորի գերազանցության և Արևմտյան Հռոմեական կայսրության կործանման սկիզբը։ Իրականում ճակատամարտում մասնակցում էին Արևելյան Հռոմեական կայսրության ուժերը, որը գոյատևեց մինչև 15-րդ դար (կոչվում էր նաև Բյուզանդական կայսրություն), սակայն ճակատամարտում արևելահռոմեական կայսրության ուժերի ջախջախումը, նշանակում էր, որ վերջինս չէր կարող օգնություն ցույց տալ Արևմտյան Հռոմեական կայսրությանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Զոսիմուս, *Historia Nova*, գիրք 4.
2. ↑  Հռոմեական կայսրություն – Ադրիանապոլիս Արխիվացված 2017-12-29 Wayback Machine roman-empire.net. պատկերազարդված Հռոմեական կայսրություն. Վերցված ապրիլ 2, 2007.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ադրիանապոլսի ճակատամարտ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Կրուգոսվետ · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85001017 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արմեն Նազարյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Նազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արմեն Վլադիմիրի Նազարյան** (հունիսի 20, 1982(1982-06-20), Հրազդան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ձյուդոիստ, Եվրոպայի չեմպիոն (2005) և բազմակի մեդալակիր, Հայաստանի բազմակի չենպիոն, Հայաստանի միջազգային կարգի սպորտի վարպետ (2005)։

Կենսագրություն
--------------

Նազարյանը սկսել է սպորտով զբաղվել 1990 թվականից Հրազդանի սպորտի դպրոցում։ Սկզբում Նազարյանը հետաքրքրված էր բոքսով, սակայն 1993 թվականից տեղափոխվել է ձյուդոյի բնագավառ։ 1995 թվականից նրան մարզում էր Կարեն Աբաղյանը։ 2003 թվականին նա դարձել է երիտասարդների մեջ Եվրոպայի չեմպիոն և նվաճել է բրոնզե մեդալ 2003 թվականի Եվրոպայի առաջնությունում։ Նա նորից դառնում է բրոնզե մեդալակիր 2004 թվականի Եվրոպայի առաջնությունում և մասնակցում է 2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերում։ Նազարյանը նվաճել է ոսկե մեդալ 2005 թվականի Եվրոպայի առաջնությունում, որը տեղի է ունեցել Ռոտերդամում՝ հաղթելով բոլոր հինգ մենամարտերում, այդ թվում գործող չեմպիոն Լյուդվիգ Պիզչերին Ավստրիայից։ Նազարյանը եղել է առաջին ձյուդոյի Եվրոպայի չեմպիոնը Հայաստանի պատմության մեջ։ Հետագայում ստանձնել է Հայաստանի ձյուդոի հավաքականի գլխավոր մարզիչի պաշտոնը և արդեն որպես մարզիչ հաղթել է Եվրոպայի չեմպիոնի կոչումը`ի շնորհիվ Ֆերդինանտ Կարապետյանի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  JudoInside.com — 2002.
2. ↑  Армен Назарян, дзюдо (ռուսերեն). rumobile.beeline.am. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ փետրվարի 18-ին. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 24-ին.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Արմեն Նազարյան (ձյուդոիստ)» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | IFJ · JudoInside · Olympic Channel · TheSports.org |

 |
**Ջերմանիս (գյուղատեղի)**,գտնվում է Արարատի մարզում, Վեդի գետի մի քանի վտակների միախառնման տեղում՝ գոգավոր հարթության վրա՝ մարզկենտրոնից 35 կմ հյուսիս-արևելք։

Միջնադարյան գյուղատեղի, որտեղ այժմ ավերակներ են մնացել, ըստ ուսումնասիրությունների արդյունքի պարզվում է, որ գյուղատեղին գոյություն է ունեցել 10-17-րդ դարերում, բայց բնակավայրն իր ծաղկուն շրջանին է հասել 12-14-րդ դարերում։ Մատենագրական տվյալներ չեն պահպանվել, բայց հայտնի է, որ այն եղել է Ուրծ գավառի հին բնակավայրերից մեկ, որը նախկինում անվանվել է Քյոլանլու։

Գյուղատեղիի կենտրոնում՝ ցածր թմբի վրա, գտնվել է 12-13-րդ դարի եկեղեցին, որը հավանաբար վերակառուցվել է 16-րդ դարում, այժմ հիմնովին ավերված է։ Եկեղեցու ներսում պահպանվել է կոտրված խաչքար (13-րդ դարի) և տապանաքար (15-16-րդ դարի)։ Եկեղեցու շուրջը փռված է գերեզմանոց, որտեղ պահպանվել են 12-13-րդ դարերի խաչքարեր։ Տարծքում պահպանվել են տնատեղերի հետքերը և ջրաղացը, իսկ գյուղատեղիի հարավային մասում՝ ճանապարհի եզրին, պահպանվել են ժայռափոր խաչքարեր, որոնք հավանաբար 12-13-րդ դարերի են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  hushardzantest. «ԳՅՈՒՂԱՏԵՂԻ «ՋԵՐՄԱՆԻՍ»». *Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայության* (ամհարերեն). Վերցված է 2021 թ․ հունիսի 15-ին.
**Ֆոքստրոտ** (անգլ.՝ foxtrot, < fox –աղվես և trot – վարգ, արագ քայլ), պարահանդեսային զուգապար։

Պարում են զույգերով։ Ձևավորվել է 1912 թվականին ԱՄՆ–ում, հեղինակ է համարվում ամերիկացի պարող և կատակերգակ Հարր Ֆոքսը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո լայն տարածում է գտել Եվրոպայում։ Պարաձևին հատուկ են մանր, սահուն քայլքը, սինկոպավոր ռիթմը, հավասար շարժումները, որոնք հեշտությամբ ենթարկվում են վարիացիաների։ Գոյություն ունի արագ և դանդաղ ֆոքստրոտ։ Երաժշտական չափը 4/4 է։

1927 թվականին Մեծ Բրիտանիայում առաջացավ ֆոքստրոտի արագ տարատեսակ` «Քուիքթայմ Ֆոքստրոտ և Չառլստոն», միացնելով ֆոքստրոտը չառլստոնի «հարթ քայլերի» հետ։

1930-ական թվականներին ԱՄՆ-ում նորաձև դարձավ ֆոքստրոտի դանդաղ ձևը - «լուսնային» սլոուֆոքս (անգլ.՝ slowfox)։

1936 թվականին պարը սկսեց դուրս գալ նորաձևությունից, զիջելով տեղը ջիթերբագին, որը սկիզբ դրեց սվինգ ժանրի ժամանակաշրջանին։

Ֆոքստրոտի զարգմացման մեջ մեծ ավանդ են ունեցել այդ ժամանակների հայտնի պարողները։ Շնորհիվ ամերիկացի Մորգանի առաջ է եկել «բաց-սպին շրջադարձը», Անդերսոնը և Ժոզեֆինա Բրեդլին մտածել են «ուղղության փոփոխությունը» և «փետուր քայլը», իսկ Ֆրենկ Ֆորդը - «բարձրակրունկային շրջադարձը»։

Ֆոքստրորտը և այլ պարեր մեծ ճանաչում էին գտել ԽՍՀՄ-ի վաղ ժամանակաշրջանում, նման պարերը ոչ միայն պարում էին սրճարաններում, այլ նաև ներառված էին բեմականացումների մեջ, մասնավորապես Վսևոլոդ Մեյերխոլդի և Նիկոլայ Ֆորեգերի։ Այսպես կոչված «սրճարանային մշակույթի» մայրամուտից հետո ֆոքստրոտը ներկայացվեց ու մեղադրվեց սեքսուալիզմի մեջ և այդպիսով արգելքի տակ դրվեց։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ирина Сироткина (13 փետրվար2014 года). «Маяковский танцует фокстрот: социальные танцы 1920-х годов». theoryandpractice.ru.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 695)։*  |
**Լինդի-հոպ** (անգլ.՝ lindy hop lindy hop, [Lindi hɔp])՝ աֆրիկյան պարեր, որը հայտնվել է Նյու Յորքում 1920- 1930- ական թվականներին ։ Լինդի-հոպը մշակվել է ջազային երաժշտության հետ զուգահեռ և դասակարգվում են որպես պարի ռիթմ։ Այն ներառում է չարլեստոնի, ստեպի (տեպա), ջազի և այլ պարերի առանձնահատկություններ, որոնք գոյություն ունեն միաժամանակ։

Պատմություն
-----------

Կան երկու լեգենդներ կապված պարի անվան հետ։

Նրանցից մեկն ասում է, որ պարի անունը եկել է հայտնի պարուհի Ջորջ (Shorty) Շոուդենից, ով կատակով անվանում է նոր պարային լինդի հոփ։

50 տարիների ընթացքում պարը աստիճանաբար մոռացվել է, քանի որ Ջազը պատերազմի ընթացքում աստիճանաբար կորցնում է իր ժողովրդականությունը և ճանապարհ տվել Բուգի-վուգի երաժշտությանը։

Լինդի-հոպ պար
-------------

Լինդի հոպը ունի երկու բեյսիկ՝ ութ բիթ և վեց բիթ։ Պարի բոլոր կերպարները հիմնված են նրանց վրա։

Երաժշտությունը բաժանվում է 32 բիթի։ Այս 32 բիթը կարող է տեղադրված կամ 4 գործիչ ութ-բիթ հիմնական, վեց-բիթ կամ 4 կտոր և 1 - ութ-բիթ։ Բլյուզ երաժշտություն ունի 12 հարված ձևը, որը տանում է դեպի 12х4=48 բաժինների։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Charles Augustus Lindbergh Jr». *Biography.com*. The Biography.com website. Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 12-ին.
2. ↑  Bastin, Bruce, The Melody Man: Joe Davis and the New York Music Scene, 1916-1978, University Press of Mississippi, 2012
3. ↑  Jazz Odyssey 'The Sound Of Harlem' Volume III Original 1964 3XLp Vinyl Box Set Columbia Records C3L 33 Mono Jazz Archive Series Various Artist in High Fidelity Sound with 40-Page Booklet, produced by Frank Driggs
**Ամել Բեգո Մույչինովիչ** (սլովեն.՝  և բոս․՝ Amel Bego Mujčinovič, նոյեմբերի 20, 1973(1973-11-20), Տուզլա), բոսնիացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ։ Մեկ խաղ է անցկացրել Բոսնիա և Հերցեգովինայի ազգային հավաքականում։

Կենսագրություն
--------------

### Ակումբային կարիերա

Ամել Մույչինովիչը ֆուտբոլային կարիերան սկսել է բոսնիական «Զմայ օդ Բոսնե» ակումբում։ Մեկ տարի անց նա տեղափոխվել է Սլովենիայի առաջնության «Ցելե» ակումբ, որտեղ անցկացրել է իր կարիերայի ամենաերկար հատվածը։

Մույչինովիչը մեկ մրցաշրջան է անցկացրել Ռուսաստանի առաջնությունում՝ խաղալով Մախաչկալայի «Անժիում»։ Ավելի ուշ նա վերադարձել է Սլովենիայի առաջնություն, որտեղ նրա նոր ակումբը դարձել է «Մուրան»։

2005 թվականին նա վերադարձել է «Ցելե», որտեղ էլ 2016 թվականին ավարտել է ֆուտբոլիստի կարիերան։

2009 թվականին Մարիբորում Սլովենիայի առաջնության բոլոր աստղերի ցուցադրական խաղում Մույչինովիչը բախվել է մրցակից թիմի խաղացողի հետ և լուրջ վնասվածք ստացել։ Հիվանդանոցում պարզվել է, որ կոտրվել է նրա այտոսկրը։ «Ցելեի» դարպասապահի վիրահատությունը բարեհաջող ավարտ է ունեցել։ Այնուամենայնիվ, նա բաց է թողել մրցաշրջանի մնացած մասը։ Այդ մրցաշրջանում «Ցելեի» մարզիչ Սլավիշա Ստոյանովիչը դժվարություններ է ունեցել դարպասապահի դիրքի հետ կապված, քանի որ թիմի մյուս դարպասապահ Ալեքսանդեր Շելիգան վաճառվել էր «Սպարտային» (Ռոտերդամ)։

### Կարիերա ազգային հավաքականում

2001 թվականի փետրվարի 28-ին Զենիցայում տեղի է ունեցած Հունգարիայի ազգային հավաքականի դեմ ընկերական խաղում Ամել Մույչինովիչն անցկացրել է իր միակ հանդիպումը Բոսնիա և Հերցեգովինայի ազգային հավաքականի կազմում՝ Ադնան Գուշոյի փոխարեն խաղադաշտ դուրս գալով ընդմիջումից անմիջապես հետո։ Այդ խաղում նա ոչ մի գոլ բաց չի թողել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. 1 2  FBref.com(բազմ․)
3. 1 2 3  «Amel Mujcinovic - Player profile». *www.transfermarkt.com* (անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 28-ին.
4. ↑  «Амел Муйчинович - биография, рейтинг, видео голов, фото, достижения | Футбол Топ.ру». *www.footballtop.ru*. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 28-ին.
5. ↑  «Mujčinović operiran». Արխիվացված օրիգինալից 2012 թ․ դեկտեմբերի 3-ին. Վերցված է 2012 թ․ նոյեմբերի 27-ին.
6. ↑  Протокол матча Босния и Герцеговина - Венгрия(բոսն.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պրոֆիլը ՌՊԼ-ի կայքում
* Ֆուտբոլիստի էջը *National Football Teams* կայքում(անգլ.)
* Պրոֆիլը *transfermarkt.com* կայքում(անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | eu-football.info (խաղացող) · FootballDatabase.eu · National Football Teams.com · Soccerway · Transfermarkt (խաղացող) · Transfermarkt (մարզիչ) · worldfootball.net (խաղացող) · ՌՊԼ (խաղացող) |

 |
**Անտվերպենի պաշարում**, բելգիական Անտվերպեն քաղաքի գրավումը գերմանական ուժերի կողմից Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում։

Պատմություն
-----------

1914 թվականին Անտվերպեն քաղաքը պաշտպանված էր բոլոր կողմերից մի քանի տասնյակ փոքր վանքերով և երկու պաշտպանական գծերով։ Երբ բելգիական բանակը նահանջեց Անտվերպեն հետո գերմանական զորքերը սեպտեմբերի 20֊ին սկսեցին քաղաքի պաշարումը։ Պաշարումը թերի էր, գերմանական զորքերն արգելափակում էին Անվերպելը միայն արևելքից և հարավից։ Հյուսիսից անցնում էր սահման չեզոք Նիդերլանդների հետ, Մեծ Բրիտանիան արևմուտքից կարող էր օգնել քաղաքին։ Գերմանական հրամանատարությունը քաղաքը գրավել է 3-րդ ռազմական կորպուսի օժանդակությամբ (գերմանացիների հիմնական ուժերը կռվում էին Ֆրանսիայում)։

Բելգիական բանակն ասպատակել է քաղաքը։ Այդ պատճառով գերմանացիները ուղարկեցին Անտվերպենին լրացուցիչ ուժեր։

Ֆրանսիական Մոբիոժ ամրոցը պաշարած ծանր հրետանու ազատվելուց հետո՝ սեպտեմբերի 28-ին, գերմանացիները սկսեցին քաղաքի ռմբակոծությունը։ Առաջին համազարկերը էական արդյունքներ տվեցին։ Պարզ էր դառնում, որ Անտվերպենը երկար չի դիմանա շրջափակմանը, առավել ևս, որ Ֆրանսիայում տարածվել էր ռազմաճակատը, ինչն էլ սպառնում էր լրիվ շրջափակումով։ Հոկտեմբերի 2-ին սկսեցին որոշ ամրությունների գրոհը և գրավեցին նրանցից երկուսը։

Տես նաև
-------

* Անտվերպեն
* Առաջին համաշխարհային պատերազմ

Գրականություն
-------------

* Зайончковский А. М. Первая мировая война. — СПб.: Полигон, 2000. — 878 с. — ISBN 5-89173-082-0.
* Бэзил Лиддел Гарт. 1914. Правда о Первой мировой. — М.: Эксмо, 2009. — 480 с. — (Перелом истории). — 4300 экз. — ISBN 978-5-699-36036-9.
75-րդ հետևակային դիվիզիայի ամերիկացի զինվորները Արդենների օպերացիայում
Գերմանական զրահատեխնիկան Արդենների օպերացիայի ժամանակ
**Արդենների օպերացիա** (անգլ.՝  *Ardennes Counteroffensive*, նաև հայտնի որպես **«Պայթյունի ճակատամարտ»** [*Battle of the Bulge*]), Նացիստական Գերմանիայի զորքերի հարձակումը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևմտյան ռազմաճակատում՝ Արդենների շրջանում (Բելգիայի հարավ-արևմուտքում՝ 1944 թվականի դեկտեմբերից 1945 թվականի հունվարը)։ Արդենների օպերացիայի նպատակն էր 25 դիվիզիայի ուժերով ջախջախել Բելգիայում և Հոլանդիայում գտնվող անգլոամերիկյան զորքերին, պառակտել հակահիտլերյան կոալիցիան և այդպիսով փոխել պատերազմի ընթացքը հօգուտ Գերմանիայի։

Դեկտեմբերի 16-ին հանկարծակի հարձակմամբ գերմանական զորքերը ճեղքել են ամերիկյան բանակի պաշտպանությունը և մինչև դեկտեմբերի 26-ը 90 կմ խորացել Դինան քաղաքի ուղղությամբ։ Դեկտեմբերի վերջին գերմանական զորքերի հարձակումը կասեցվել է դաշնակիցների պահեստային ուժերի հակահարվածով, սակայն Արևմտյան ռազմաճակատի դրությունը շարունակել է մնալ լարված։ Հունվարի 6-ին Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Ուինսթոն Չերչիլը դիմել է խորհրդային կառավարությանը՝ խնդրելով արագացնել հարձակումը խորհրդա-գերմանական ռազմաճակատում։ Հունվարի վերջերին դաշնակիցները վերականգնել են դրությունը Արևմտյան ռազմաճակատում։

Արդենների օպերացիայում դաշնակիցների կորուստները (սպանված, վիրավոր և անհետ կորած) կազմել են մոտ 77 հազար, գերմանացիներինը՝ մոտ 93 հազար մարդ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Sandler, 2002, էջ 101

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Արդենների ռազմագործողություն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11946276x · GND: 4122058-4 · LCCN: sh85006980 · NKC: ph117339 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 8)։*  |