**ՄԱԿ-ի Գենդերային հավասարության և կանանց հզորացման կառույց** (անգլ.՝ United Nations Entity for Gender Equality and the Empowerment of Women, հայտնի է նաև որպես **ՄԱԿ-Կանայք** անգլ.՝ UN Women), ՄԱԿ-ի մի կազմակերպություն, որի նպատակն է ողջ աշխարհում խթանել կանանց և աղջիկների կարիքների բավարարումը։ Կանանց և աղջիկների հավասարությունը ոչ միայն մարդու հիմնարար իրավունքներից է, այլ նաև սոցիալական և տնտեսական անհրաժեշտություն։

2010 թվականին Միավորված ազգերի կազմակերպության Ընդհանուր վեհաժողովը միաձայն կողմ քվեարկեց գենդերային հավասարության և կանանց իրավազորման միավոր ստեղծելուն։ «ՄԱԿ-Կանայք» կառույցը գործել են 2011 թվականի հունվարից։ Ներկայիս գործադիր տնօրենը Ֆումզիլե Մլամբո-Նգյուկան է (Հարավային Աֆրիկա)։ Ինչպես UNIFEM-ը նախկինում, այնպես էլ «ՄԱԿ-Կանայքը» ՄԱԿ-ի Զարգացման խմբի անդամ է։

Գլխավոր գրասենյակը գտնվում է ԱՄՆ-ում, Նյու Յորք 1119։

Պատմություն
-----------

ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 63/311 բանաձևին ի պատասխան, 2006 թվականի հունվարին Գլխավոր քարտուղարը ներկայացրեց A/64/588 զեկույց, որն ուներ «Գենդերային հավասարության և կանանց հզորացման համար համապարփակ համալիր առաջարկություն» վերնագիրը։ Իր զեկույցում Գլխավոր քարտուղարը վճռել է, որ այս գործով պետք է զբաղվի այլ՝ առանձին կազմակերպություն, և ՄԱԿ-ի մյուս կազմակերպությունները պետք է ազատվեն գենդերային հարցերով զբաղվելու պատասխանատվությունից։ «ՄԱԿ-Կանայք» կառույցը համախմբեց ՄԱԿ-ի չորս գործակալությունների և գրասենյակների՝ *ՄԱԿ-ի Կանանց զարգացման հիմնադրամի*, *Կանանց առաջընթացի բաժնի*, *Գենդերային հարցերով հատուկ խորհրդականի գրասենյակի* և *կանանց առաջընթացի համար ՄԱԿ-ի Վերապատրաստման և գիտահետազոտական ինստիտուտի* առկա մանդատները և գործառույթները։

Բացի այդ, Գլխավոր քարտուղար Բան Կի-Մունը ՄԱԿ-Կանայք կառույի հիմնադրման կապակցությամբ ասել է․ 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Միավորելով կանանց հարցերով զբաղվող ՄԱԿ-ի համակարգի չորս բաղադրիչները՝ անդամ պետությունները գլոբալ մակարդակով ստեղծել են կանանց և գենդերային հավասարության հարցերը բարձրացնող շատ ավելի հզոր միավոր |  |

Ֆումզիլե Մլամբո-Նգյուկան, Գործադիր տնօրեն, ՄԱԿ-Կանայք
Այս կառույցի տարեկան տարեկան սկզբնական բյուջեն կազմում է 500 միլիոն դոլար։

ՄԱԿ-ի անդամ երկրների, կանանց խմբերի և քաղաքացիական հասարակության միջև երկար տարիներ տևած բանակցություններից հետո ահա 2010 թվականի հուլիսի 2-ին Գլխավոր ասամբլեան միաձայն ընդունել է 64/289 բանաձևը` ստեղծելով ՄԱԿ-ի Կանայք կառույցը, որում միավորել է միավորել ՄԱԿ-ի Կանանց զարգացման հիմնադրամի (DAW), կանանց առաջընթացի համար ՄԱԿ-ի Վերապատրաստման և գիտահետազոտական ինստիտուտի (INSTRAW, հիմնադրվել է 1976 թվական), Գենդերային հարցերի և կանանց առաջընթացի հատուկ խորհրդատուի գրասենյակի (OSAGI, 1997 թվականին) և ՄԱԿ-ի Կանանց զարգացման հիմնադրամի (UNIFEM, հիմնադրվել է 1976 թվականին) մանդատները։

Գլխավոր քարտուղար Բան Կի Մունը հայտարերել է շարժման հիմնադրման մասին, ասելով, որ նա. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Երախտապարտ է ՄԱԿ-ի անդամ պետություններին աշխարհի կանանց և աղջիկների համար նման քայլի գնալու համար։ ՄԱԿ-ի կանայք զգալիորեն կնպաստեն ՄԱԿ-ի գենդերային հավասարության խթանմանը ընդլայնելուn և ամբողջ աշխարհում կպայքարեն խտրականության դեմ- Բան Կի Մուն, ՄԱԿ-ի նախկին Գլխավոր քարտուղար |  |

2010 թվականի սեպտեմբերի 14-ին հայտարարվել էր, որ Չիլլի նախկին նախագահ Միշել Բեչելեթը նշանակվել է ՄԱԿ-Կանայք կառույցի գործադիր տնօրենի պաշտոնին։ Տարբեր պետություններ աջակցել են նման մարմնի ստեղծմանը և դիմավորել են Բեչելեթին որպես տնօրեն։ Միավորված ազգերի կազմակերպության 65-րդ Գլխավոր վեհաժողովի բացման ժամանակ գլխավոր բանավեճի ժամանակ համաշխարհային առաջնորդները իրենց գոհունակությունն են ներկայացրել նման մարմնի ստեղծման և «կանանց հզորացնելու» մտադրության վերաբերյալ, ինչպես նաև ողջունել են Բեչելեթի դիրքորոշումը որպես պաշտոնակալության ղեկավար։ 2011 թվականի մարտի 11-ին կանադացի Ջոն Հենդան և հնդիկ Լակշմի Պուրին առաջին անգամ նշանակվել են ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի օգնականի մակարդակով գործադիր տնօրենի տեղակալի պաշտոնում։

Ընդհանուր վեհաժողովի կողմից 2010 թվականի հոկտեմբերի 2-ին ընդունված 63/311 բանաձևով սահմանված համակարգի համընդհանուր համաձայնեցման դրույթները կազմել են ՄԱԿ-Կանայք ծրագրի նախագիծը։ Ձգտելով ամրապնդել Միավորված ազգերի գենդերային հավասարության և կանանց հզորացմանն ուղղված ինստիտուցիոնալ միջոցառումները, 63/311 բանաձևը աջակցում էր ՄԱԿ-ի չորս բաղադրիչների համախմբմանը, որը կենտրոնացված էր բացառապես գենդերային հավասարությանը և կանանց հզորացման վրա։ Ընդ որում, բանաձևում պահանջվում էր, որ Գլխավոր քարտուղարը պատրաստի առաջարկություն, որը ցույց կտա համապարփակ մարմնի առաքելության հայտարարությունը և դրա ինստիտուցիոնալ միջոցառումները, ներառյալ կազմակերպչական աղյուսակը, ֆինանսավորումը և գործադիր խորհուրդը, որն էլ կվերահսկի դրա գործառնական գործունեությունը։

2016 թվականին Միավորված ազգերի կանանց կազմակերպությունը Թաիլանդում կազմակերպել է GEM-TECH մրցանակաբաշխություն (խոսնակ՝ Սարիտա Ռագուվանչի)։

Մանդատ
------

«ՄԱԿ-Կանայք» կառույցի նպատակն է ողջ աշխարհում խթանել կանանց և աղջիկների կարիքների բավարարումը, նպաստել գենդերային հավասարությանը աշխարհի տարբեր մասերում։

Կառույցի հիմնական գործառույթները հետևյալն է․

* Առաջնորդություն և քաղաքական մասնակցություն
* Տնտեսական հզորացում
* Կանանց նկատմամբ բռնության կանխարգելում
* Մարդասիրական գործողություններ
* Խաղաղության և անվտանգության հաստատում
* Կառավարում և ազգային պլանավորում
* Կայուն զարգացման նպատակներ
* ՄԻԱՎ և ՁԻԱՀ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  "Frequently Asked Questions". UN Women - Asia and the Pacific. Retrieved 2016 թ․ սեպտեմբերի 20.
3. ↑  "UNDG Members". Արխիվացված է the original 2011 թ․ մայիսի 11-ին. Retrieved 2018 թ․ ապրիլի 6. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. 1 2  *«Հիմնարար Փաստեր», Միավորված ազգերի կազմակերպություն* [*ՄԱԿ-ի մասին*]. ՄԱԿ-ի հանրային վարչություն. 2013. p. 92. «ԲԱՆ Կի-Մունի անդրադարձը ՄԱԿ-Կանայք կառույցի ստեղծմանը» `{{cite book}}`: Cite has empty unknown parameters: `|dead-url=` and `|subscription=` (help)
5. ↑  "Welcome to UN Women". Unwomen.org. 2010 թ․ հուլիսի 2. Retrieved 2010 թ․ սեպտեմբերի 15.
6. ↑  
	* "Michelle Bachelet's Appointment to Head UN Women Widely Applauded" Archived 2011-06-11 at the Wayback Machine. *Inter Press Service*
7. ↑  "General Debate: 65th Session". Gadebate.un.org. 2010 թ․ սեպտեմբերի 29. Retrieved 2011 թ․ մարտի 11.
8. ↑  The various speeches from all the world leader from 23-25 & 27–30 September 2010 are listed at
9. ↑  "UN Women Assistant Secretaries-General Appointed".
10. ↑  "Resolution on 6/311 on system-wide coherence". United Nations General Assembly. 2010 թ․ նոյեմբերի 9. Retrieved 2011 թ․ մարտի 13.
11. ↑  "Congratulations to the 2016 #GEMTechAwards winners: a powerful force for positive change!". 2016 թ․ նոյեմբերի 15. Retrieved 2017 թ․ ապրիլի 9.
12. ↑  UN Women Leadership and political participation, November 5, 2015.
13. ↑  UN Women Economic Empowerment, UN Women, November 5, 2015.
14. ↑  UN Women Ending Violence against Women, November 5, 2015.
15. ↑  UN Women Humanitarian Action, UN Women, November 5, 2015.
16. ↑  UN Women Peace and Security, UN Women, November 5, 2015.
17. ↑  UN Women Governance and National Planning, UN Women, November 5, 2015.
18. ↑  UN Women 2030 Sustainable Development Agenda, UN Women, November 5, 2015.
19. ↑  UN Women Leadership and political participation, UN Women, November 5, 2015.