**Ռոբերտ Լադլեմ** (անգլ.՝ Robert Ludlum մայիսի 25, 1927(1927-05-25)[…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - մարտի 12, 2001(2001-03-12)[…], Նեյփլս, Քոլիեր շրջան, Ֆլորիդա, ԱՄՆ), ամերիկացի գրող, մի շարք բեսթսելլերների հեղինակ, դերասան և պրոդյուսեր։ Լադլեմի աշխատանքները թարգմանվել են 32 լեզուներով և վաճառվել ավելի քան 210 միլիոն օրինակով։

Կենսագրություն
--------------

Ռոբերտ Լադլեմը (*Robert Ludlum*) ծնվել է Նյու Յորքում 1927 թվականի մայիսին։ Հայրը՝ Ջորջ Լադլեմը (*George Ludlum*), մահացել է, երբ որդին ընդամենը 7 տարեկան էր, այդ պատճառով տղան իր կյանքի մեծ մասն անցկացրել է Նյու Ջերսիում՝ ապրելով հեռավոր հարազատների հետ։ Այստեղ նա սովորել է *Rectory School* դպրոցում, այնուհետև ուսումը շարունակել է Կոնեկտիկուտ նահանգի Միդլթաուն քաղաքի Ուեսելյան համալսարանում (Middletown, Connecticut), որտեղ դարձել է «*Alpha Delta Phi*» ուսանողների ոչ ֆորմալ եղբայրության անդամ։

Ռոբերտը բավականին շուտ է սկսել մտածել ապագա մասնագիտության ընտրության մասին. հավասարապես ցանկացել է դառնալ պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, զինվորական, դերասան և գրող, սակայն 16 տարեկանում նրան առաջարկել են խաղալ «Կրտսեր օրիորդ» կատակերգությունում, որը լիովին փոխել է նրա կյանքը։

1945-ին զորակոչվել է բանակ, ծառայել Խաղաղ օվկիանոսի ծովային հետևակում։ Հայտնի է, որ այնտեղ անցկացրած առաջին մի քանի ամիսներին Լադլեմը մի քանի հարյուր էջանոց նոթատետր է ունեցել Ռազմածովային ուժերում ծառայության իր տպավորությունների մասին։

Միդլթաուն վերադառնալուց հետո, 1951 թվականին Ռոբերտն ավարտել է համալսարանը և ստանացել է արվեստի բակալավրի աստիճան։ Նույն թվականին ամուսնացել է Մերիի (*Mary Ryducha*) հետ, որի հետ ունեցել են երեք երեխա։

### 1950-ական թվականներ

1950-ական թվականներին Լադլեմը հաճախ է հայտնվել հեռուստաշոուներում և սերիալներում, որոնցից ամենահայտնիներն էին` «*The Kraft Television Theatre*», «*Studio One*», «*Robert Montgomery Presents*»: 1954 թվականին նա խաղացել է Սպարտակի դերը «Գլադիատոր» («The Gladiator») ֆիլմում, իսկ 1959 թվականին խաղացել է զինվորի դեր Ֆրից Հոչվոլդերի (գերմ.՝ Fritz Hochwälder) «Ուժեղները մենակ են» («The Strong Are Lonely») հեռուստատեսային ներկայացման մեջ։ 1957 թվականին Ռոբերտը աշխատանքի է անցել որպես *North Jersey Playhouse*- ի պրոդյուսեր, իսկ երկու տարի անց Նյու Ջերսի նահանգի Պարամուս քաղաքում բացել է *Playhouse-on-the-Mall* թատրոնը։

### 1970-ական թվականներ

Մինչև 1971 թվականը Լադլեմը զբաղվել է միայն թատրոնի համար պիեսներ գրելով, որոնցից շատերն, այնուամենայնիվ, հայտնվել են Բրոդվեյում։ 1971 թվականի վերջին լույս է տեսել նրա առաջին գիրքը՝ «Սկարլատի ժառանգությունը», որտեղ պատմում է Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին ամերիկացի զինվորի մասին։ Ինչպես ավելի ուշ ասել է հեղինակը, գիրքը տպագրվել է միայն տասներորդ փորձից հետո, և չնայած հրատարակիչների մտահոգությանը, վեպն ակնթարթորեն դարձել է բեսթսելլեր։ Գրողի հաջորդ աշխատանքը 1973 թվականին լույս տեսած «Օստերմանի հանգստյան օրեր» («*Osterman Weekend*») գիրքն էր, 1983 թվականին նկարահանվել է ռեժիսոր Սեմ Պեկինպահի համանուն կինոնկարը։

Ռոբերտը ընտանիքի հետ միասին 1970 թվականին տեղափոխվել է Նյու Յորք, բացի այդ, նա նաև տուն է ունեցել Ֆլորիդայում։ Այդ ժամանակ Լադլեմը շատ է ճանապարհորդել նոր ստեղծագործությունների համար բավարար նյութ հավաքելու համար։ Ռոբերտը միշտ նշել է, որ Փարիզը միշտ էլ եղել է իր սիրելի քաղաքը։

### Բորնի նույնականացումը գիրք

1980 թվականին լույս է տեսել Լդլեմի մի գիրք, որը հեղինակին բերել է համաշխարհային հռչակ, և դարձել գրքերի մի ամբողջ «Բորնի նույնականացումը» շարքի սկիզբը։ Գրքի սյուժեի համաձայն՝ գլխավոր հերոս Բորնը՝ ԿՀՎ-ի նախկին գործակալ, հայտնաբերվել է ծովում անգիտակից վիճակում. ամբողջ գրքում նա փորձում է հիշել, թե ով է ինքը։ 1988 թվականին թողարկվել է համանուն ֆիլմը, գրքի երկրորդ էկրանավորումը եղել է 2002 թվականին։

1986 և 1990 թվականներին լույս են տեսել «Բորնի գերակշռությունը» և «Բորնի վերջնագիրը» գրքերը, որոնք համապատասխանաբար դարձել են սագայի շարունակությունը։

Լադլեմի որոշ գրքեր լույս են տեսել Մայքլ Շեֆարդ (Michael Shepherd) կամ Ջոնաթան Ռայդեր (Jonathan Ryder) կեղծանուններով։

### Գործունության ավարտ

Նրա վերջին գիրքը 2000 թվականին լույս տեսած «Պրոմեթևսյան հնարքն» («The Prometheus Deception») է եղել։

Ռոբերտ Լադլեմը մահացել է 73 տարեկան հասակում, 2001 թվականի մարտի 12-ին, սրտի կաթվածից։ Գրելու իր գործունեության ընթացքում նա հեղինակել է ավելի քան 20 գիրք, որոնք թարգմանվել են 32 լեզուներով, ընդհանուր 200 միլիոնից ավելի տպաքանակով։

Լադլեմի մահից հետո հայտնաբերվել են նրա մի քանի ձեռագրեր, որոնցից մեկը՝ «Էմբլերի նախազգուշացումը», լույս է տեսել 2005 թվականին՝ բնօրինակ լեզվով. 2006 թվականին թարգմանվել է ռուսերեն և հրատարակվել Ռուսաստանում, որտեղ այն դարձել է իսկական բեսթսելլեր։

Մատենագիտություն
----------------

* *«*Սկարլատի ժառանագություն*»* (*«The Scarlatti Inheritance»*, 1971)
* *«*Օստերմանի հանգստյան օրեր*»* (*«The Osterman Weekend»*, 1972)
* «Փայլաթուղթ» (*«The Matlock Paper»*, 1973)
* «Տրեվայն» (*«Trevayne»,* 1973, ստորագրված է Ջոնաթան Ռայդեր անվամբ)
* «Հալիդոնի կանչը» (*«The Cry of the Halidon»*, 1974, ստորագրված է Ջոնաթան Ռայդեր անվամբ)
* «Ռեյնեմանի փոխանակում» (*The Rhinemann Exchange*, 1974)
* «Գանդոլֆոյի ճանապարհը» (*«The Road to Gandolfo»*, 1975, գրվել է Մայքլ Շեպարդ կեղծանվամբ - *Michael Shephard*)
* *«*Ճանապարհ դեպի Գանդոլֆո*»* (*«The Gemini Contenders»*, 1976)
* «Չենցելորի ձեռագիրը»(*«The Chancellor Manuscript»*, 1977)
* «Հոլքրոֆթի կտակը» (*«The Holcroft Covenant»*, 1978)
* *«*Մատարեսի շրջանը*»* (*«The Matarese Circle»*, 1979)
* «Բորնի նույնականացումը» («*The Bourne Identity»,* 1980)
* «Պարսիֆալի խճանկարը» (*«The Parsifal Mosaic»*, 1982)
* «Ակվիտանիայի դավադրություն» (*«The Aquitaine Progression»*, 1984)
* «Բորնի գերակշռությունը» («*The Bourne Supremacy»,*1986)
* «Իկարուսի' ***օրակարգը» (*«The Icarus Agenda»*, 1988)***
* «Բորնի վերջնագիրը»(«*The Bourne Ultimatum»,*1990)
* «Ճանապարհ դեպի Օմահա» (*«The Road to Omaha»*, 1992)
* «Կարիճի պատրանք» (*«The Scorpio Illusion»*, 1993)
* «Ապոկալիպսիս ժամացույցը» (*«The Apocalypse Watch»*, 1995)
* *«*Մատարեսի հետհաշվարկ*» («The Matarese Countdown»*, 1997)
* «Պրոմեթևսյան հնարք» (*«The Prometheus Deception»*, 2000)
* «Սիգմայի արձանագրություն» (*«The Sigma Protocol»,* 2001)
* «Էմբլերի նախազգուշացումը» *(«The Ambler Warning»,* 2005*)*

Ֆիլմագրություն
--------------

Լադլեմի որոշ վեպեր էկրանավորվել են, վերածվել են կինոնկարների և մինի-սերիալների, չնայած սյուժետային զարգացումները կարող են էապես տարբերվել բնօրինակ նյութից։ Սովորաբար սերիալները ավելի մոտ են վեպի տեքստին, որի հիմքով նկարահանվել են։

| Տարի |  | Հայերեն անվանում | Բնօրինակ անվանում | Դեր
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1977  | ս | Ռեյնեմանի գործարք | *The Rhinemann Exchange* | Սթիվեն Քոլինզը Դեյվիդ Սպոլդինգի դերում, Լորեն Հաթոնը Լեսլի Ջեններ Հակֆուդի դերում |
| 1983  | ֆ | Օստերմանի հանգստյան օրերը | *The Osterman Weekend* | Ռուտգեր Հաուերը Ջոն Թենների դերում |
|  1985 | կֆ | Հոլքրոֆթի կտակը | *The Holcroft Covenant* | Մայքլ Քեյնը Նոել Հոլկրոֆտի դերում
 |
| 1988  | ս | Բորնի ինքնությունը | *The Bourne Identity* | Ռիչարդ Չեմբերլենը Ջեյսոն Բորնի դերում, Ժակլին Սմիթը Մերի Սեն Ժակի դերում |
| 1997  | ս | Ապոկալիպսիսի պահապանը | *The Apocalypse Watch* | Պատրիկ Բերգնը Դրյու Լետեմայի դերում |
| 2002  | ֆ | Բորնի նույնացումը | *The Bourne Identity* | Մեթ Դեյմոնը Ջեյսոն Բորնի դերում, Ֆրանկա Պատենտան Մարի Ելենա Կրոյտցի դերում |
| 2004  | ֆ | Բորնի գերակշռությունը | *The Bourne Supremacy* | Մեթ Դեյմոնը Ջեյսոն Բորնի դերում |
| 2006  | ս | Պաշտպանությունը մեկն է.Ֆակտոր Աիդան | *The Apocalypse Watch* | Սթիվեն Դորֆը Ջոն Սմիթի դերում, Միրա Սորվինոն Ռեչել Ռասսելի դերում |
| 2007  | ֆ | Բորնի վերջնագիրը | *The Bourne Ultimatum* | Մեթ Դեյմոնը Ջեյսոն Բորնի դերում |
| 2012  | ֆ | Բորնի Էվոլուցիան | *The Bourne Legacy* | Ջերեմի Ռեներ, Ռեյչել Ուայզ, Էդվարդ Նորթոն |
| 2016  | ֆ | Ջեյսոն Բորն | *Jason Bourne* | Մեթ Դեյմոն, Ալիսյա Վիկանդեր, Թոմի Լի Ջոնս |
| 201?  | ֆ | Չենցելորի ձեռագիրը | *The Chancellor Manuscript* | Լեոնարդո ԴիԿապրիոն Պիտեր Չենցելորի դերում (ֆիլմի աշխատանքներն ավարտված չեն) |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
2. 1 2 3 4  filmportal.de — 2005.
3. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
4. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #119171449 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. ↑  LIBRIS — 2016.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90086637 · BNC: a11633190 · BNE: XX986044 · BNF: 13162647s · CONOR: 10972771, 10970979, 6965603 · GND: 119171449 · ICCU: CFIV002591 · ISNI: 0000000121473411, 0000000368646871 · LCCN: n79147847 · LNB: 000002682 · NDL: 00448173 · NKC: jn19990005216 · NLA: 35315539 · NLG: 60554 · NLP: a0000001184535 · NTA: 069088330 · NUKAT: n94000507 · LIBRIS: 72586 · SUDOC: 026997614 · VIAF: 109373898 · WorldCat VIAF: 109373898 |

 |

 |