Հարաբերական անցք
----------------

**Օբյեկտիվի հարաբերական անցք**, օբյեկտիվի լույսային թափանցելիության օպտիկական բնութագիր։ Տարբերում են **երկրաչափական** և արդյունավետ հարաբերական անցքեր։ Երկրաչափական անցք է համարվում օբյեկտիվի մուտքի բբի տրամագծի հարաբերությունը իր հետին ֆոկուսային հեռավորությանը։ **Արդյունավետ հարաբերական անցքը** միշտ ավելի փոքր է, քան երկրաչափականը, քանի որ այն հաշվի է առնում լույսի կորուստը, երբ այն անցնում է ապակու միջով, օդի հետ սահմանում ցրվածությունն ու շրջանակի դետալներում։

Օբյեկտիվի լուսային թափանցելիության կախվածությունը հարաբերական անցքից

Հարաբերական անցքի հաշվարկ
-------------------------

Երկրաչափական հարաբերական {\displaystyle N} անցքը արտահայտում են կոտորակի տեսքով։ 

{\displaystyle N={D \over f'}},
որտեղ {\displaystyle D} նշանակում է մուտքային բբի տրամագիծը, իսկ {\displaystyle f'}'-ը՝ հետին ֆոկուսային հեռավորությունը։ Հարաբերական անցքն ընդունված է նշանակել վերջակետով տարանջատած երկու թվերի հարաբերակցությամբ։ Ընդ որում, առաջին թիվը միշտ ընդունվում է մեկ միավոր, օրինակ՝ 1:5,6։ Ժամանակակից գրականության մեջ հարաբերական անցքի նշանակումն ավելի լայն տարածում է գտել f համարիչով նշանակումը, օրինակ՝ f/5,6: Հայելաոսպնյակային օբյեկտիվների համար մուտքային բբի մակերեսը հաշվարկվում է ավելի բարդ օրենքով, քանի որ նրա կենտրոնական մասը էկրանավորված է։ Այդ դեպքում դիաֆրագման կարող է ունենալ ոչ թե շրջանի ձև, այլ՝ օղակի, և մուտքի բբի տրամագծի գտնելու համար անհրաժեշտ է հաշվարկի ժամանակ իրական մուտքագրման բիբը (օղակ) փոխարինել համարժեք մակերեսով շրջանով։ Հայտնաբերված շրջանի տրամագիծն էլ կհանդիսանա մուտքային բբի որոնվող տրամագիծը հետագա հաշվարկներում կիրառման համար։

Հարաբերական անցքի քառակուսին կոչվում է լուսաուժ և որոշում է օբյեկտի պայծառության և նրա պատկերի լուսավորության հարաբերակցությունը ֆոկալ հարթության մեջ։ Արդյունավետ հարաբերական անցքը հաշվարկվում է հաշվի առնելով օպտիկական համակարգի լույսի բեկման {\displaystyle \tau } գործակիցը, որը հաշվի է առնում ապակու ընդհանուր հաստությունը և օդ/ապակի սահմանների թիվը։ Օբյեկտիվի թափանցելիության նվազեցման գործակիցը որոշվում է հետևյալ բանաձևով.

{\displaystyle \tau =(1-P)^{n}\cdot (1-\alpha )^{m}},
որտեղ {\displaystyle P}-ն միջավայրերի սահմանագծի հարթության արտապատկերման ժամանակ կորցրած լույսի մասնաբաժինն է,

{\displaystyle n}՝ օդի/ապակու բաժանման մակերեսների քանակը,
{\displaystyle \alpha }՝ լույսի կլանումը 1 սանտիմետր ապակու մեջ,
{\displaystyle m}՝ ոսպնյակի ընդհանուր հաստությունը սանտիմետրերով։
Չլուսավորված օբյեկտիվների համար {\displaystyle \tau } չի գերազանցում 0.65։ Լուսավորմամբ օբյեկտիվները կորցնում են ոչ ավել, քան 10% լույս։

Երկրաչափական և արդյունավետ հարաբերական անցքի հաշվարկման այս մեթոդները ճիշտ են միայն «անսահմանության» վրա օբյեկտիվի ֆոկուսավորման ժամանակ։ Վերջավոր հեռավորությունների համար ֆունկցիայի հայտարարը մեծանում է օբյեկտիվի տեղաշարժումից, հանգեցնելով հարաբերական անցքի նվազմանը։ Արդյունավետությունը հատկապես նկատելի է մակրո լուսանկարչությունում, երբ զուգակցված կիզակետային երկարությունը կարող է գերազանցել երկու կամ ավելի անգամ։ Այս դեպքում անտեսել հարաբերական անցքի փոփոխությունը անթույլատրելի է։

Դիաֆրագմային թիվ
----------------

Օբյեկտիվի դիաֆրագմայի սանդղակ (ստորին), որը նշված է դիաֆրագմային թվերով: Օղակի դիրքը համապատասխանում է f/8 հարաբերական անցքին
Եթե մուտքային բբի տրամագիիծն ընդունենք հավասար միավորի, երկրաչափական հարաբերական անցքը կարող է արտահայտվել հետևյալ կերպ։

{\displaystyle N={D \over f'}={1 \over k}} :
Այս դեպքում հայտարարի հարաբերական {\displaystyle k} անցքը կոչվում է **«դիաֆրագմային թիվ»** կամ «դիաֆրագմի թիվ»։ Դիաֆրագմային թիվը հաշվարկվում է որպես օբյեկտիվի կիզակետային հեռավորության հարաբերակցությունը իր մուտքային բբի տրամագծով և նշանակվում է թվանշանով։ Դիաֆրագմային թիվը հարաբերական անցքին հակադարձ մեծություն է.

{\displaystyle k={f' \over D}={1 \over N}}:
Այս պարամետրը առավել հարմար է դիաֆրագմայի սանդղակի գծանշմանների համար, քանի որ չի պարունակում կոտորակներ։

Նման սանդղակի յուրաքանչյուր բաժանումը համապատասխանում է լուսաուժի երկու անգամ փոփոխությանը, իսկ հարաբերական անցքինը՝ {\displaystyle {\sqrt {2}}\approx 1,41} անգամ. Բացառություն կարող են կազմել դիաֆրագմային թվի ամենափոքր արժեքները, որոնք համապատասխանում են օբյեկտիվի օպտիկական հնարավորություններին և չեն տեղավորվում ստանդարտ շարքում։

Դիաֆրագմային թվերի սանդղակի այսպիսի կառուցվածքն օգտագործվում է 1950-ական թվականներից, երբ ի հայտ եկավ լուսակայում հասկացությունը։

Ժամանակակից ֆոտոօբյեկտիվներում այդպիսի սանդղակը (ինչպես նաև դիաֆրագմայի ճշգրտման օղակը) բացակայում։ Ժամանակակից թվային լուսանկարչական ապարատների դիաֆրագմային թվերի սանդղակն ունի միջանկյալ նշանակություն, 1/3 քայլին համապատասխան.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1.0 | 1.1 | 1.2 | 1.4 | 1.6 | 1.8 | 2 | 2.2 | 2.5 | 2.8 | 3.2 | 3.5 | 4 | 4.5 | 5.0 | 5.6 | 6.3 | 7.1 | 8 | 9 | 10 | 11 | 13 | 14 | 16 | 18 | 20 | 22 | 25 | 29 | 32 |

Լուսակայումների մեխանիկական կառավարման ժամանակ հարաբերական անցքը կարգավորվում է առանց քայլերի և դիաֆրագմային թիվը կարող է ընդունել ցանկացած կոտորակային արժեք։

Տես նաև
-------

* Լուսաուժ
* Աբբե Էռնստ

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3  Фотокинотехника, 1981, էջ 228
2. 1 2  Гордийчук, 1979, էջ 152
3. ↑  Гордийчук, 1979, էջ 153
4. ↑  Общий курс фотографии, 1987, էջ 17
5. ↑  Фотокинотехника, 1981, էջ 78
6. ↑  Фотография: Техника и искусство, 1986, էջ 20
7. 1 2  Краткий справочник фотолюбителя, 1985, էջ 34
8. ↑  Общий курс фотографии, 1987, էջ 18

Գրականություն
-------------

* *Гордийчук, И. Б.* Справочник кинооператора / И. Б. Гордийчук, В. Г. Пелль. — М. : Искусство, 1979. — 440 с. — 30 000 экз.

* *Е. А. Иофис* Фотокинотехника / И. Ю. Шебалин. — М.: «Советская энциклопедия», 1981. — С. 228. — 447 с. — 100 000 экз.

* *Н. Д. Панфилов, А. А. Фомин* Краткий справочник фотолюбителя / Н. Н. Жердецкая. — М.: «Искусство», 1985. — С. 179—184. — 367 с. — 100 000 экз.

* *Фомин А. В.* § 4. Фотографические объективы // Общий курс фотографии / Т. П. Булдакова. — 3-е. — М.: «Легпромбытиздат», 1987. — С. 124—130. — 256 с. — 50 000 экз.

* *Хокинс Э. Эйвон Д.* Фотография: Техника и искусство / А. В. Шеклеин. — М.: «Мир», 1986. — С. 45—55. — 280 с. — 50 000 экз.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Լուսանկար |
| --- |
|  |
| Ժանրեր | Ինքնապատկեր **·** Ճարտարապետական **·** Օդալուսանկարչություն **·** Վավերագրական **·** Արբանյակային **·** Լոմոգրաֆիա **·** Սիրողական **·** Մակրոլուսանկարչություն **·** Միկրոլուսանկարչություն **·** Շարժալուսանկարչություն **·** Նորաձև **·** Գիտական (Աստղալուսանկարչություն) **·** Նատյուրմորտ **·** Գիշերային **·** Նյու (ժանր) **·** Համայնապատկերային **·** Բնանկար **·** Ստորջրյա նկարահանում **·** Դիմապատկեր **·** Հետմահու **·** Արդյունաբերական **·** Գովազդային **·** Վերարտադրանկար **·** Հարսանեկան **·** Լուսագրաֆիկա **·** Ինքնուկ **·** Փողոցային **·** Գեղարվեստական **·** Ֆոտոորսորդություն **·** Ճեղքային **·** Ֆոտոլրագրություն **·** Ֆոտոքանդակ |
|  |
| Ֆոտոապարատների տեսակներ | Օդալուսանկարչական ապարատ **·** Արկղային խցիկ **·** Հեռաչափական **·** Երկօբյեկտիվ հայելային **·** Ճանապարհային **·** Կարդանային **·** Կոմպակտ **·** Խոշորաձևաչափային **·** Փոքրաձևաչափային **·** Միաօբյեկտիվ հայելային **·** Համայնապատկերային **·** Կիսաձևաչափային **·** Պարզագույն **·** Մամլախցիկ **·** Ուղղակի դիտման **·** Պսևդոհայելային **·** Ծալովի **·** Միջնաձևաչափային **·** Ստենոպ **·** Ստերեոսկոպիկ **·** Ֆոտոթակարդ **·** Ֆոտոգնդացիր **·** Ֆոտոգրանցիչ **·** Ֆոտոհրացան **·** Թվային (Անհայելային **·** Հայելային **·** Միջնաձևաչափային)  **·** Սանդղակային |
|  |
| Եզրույթներ | Սպիտակի հաշվեկշիռ **·** Բոկե **·** Լուսաբռնկիչի առաջատար թիվ **·** Դրվագազարդում **·** Պահաժամ **·** Կիզակետ **·** Հստակության խորություն **·** Օբյեկտիվի դիաֆգրամա **·** Դիստորսիա **·** Կադրավորում **·** Կրոպ գործոն **·** Լուսավորվածություն **·** Հարաբերական անցք **·** Ցրման բիծ **·** Աշխատանքային հատված **·** Լուսաուժ **·** Լուսաբռնկիչի համաժամացում **·** Կիզակետային հարթություն **·** Կիզակետային հեռավորություն **·** Լուսատպագրություն **·** Լուսանկարչական լայնություն **·** Լուսակայում **·** Համարժեքային կիզակետային հեռավորություն |
|  |
| Արտադրողներ | Agfa **·**  Canon  **·** Casio **·** Eastman Kodak **·** Fujifilm **·** Hama **·** Konica **·** Konica Minolta **·** Leica **·** Minolta **·** Nikon **·** Olympus **·** Panasonic Lumix **·** Pentax **·** Polaroid **·** Ricoh **·** Samsung **·** Sigma Corporation **·** Sony **·** Tamron **·** Արսենալ **·** ԲելՕՄՕ **·** ԿՄԳ **·** ԼՈՄՈ **·** ՖԵԴ |
|  |
| Ֆոտոտեխնիկա | Ինքնաթողք **·** Ինքնակիզակետում **·** Օբյեկտիվի հարմարակ **·** Օբյեկտիվի սվինամիացք **·** Մարտկոցային բռնակ **·** Կոշիկ **·** Բլենդ **·** Շարժիչային հաղորդակ **·** Գլխիկ **·** Դիտան **·** Հեռաչափ **·** Լիցքավորման թևք **·** Փոփոխական կիզակետային հեռավորության օբյեկտիվ **·** Մատրից **·** Կիզակետային պարկ **·** Փորձաղյուսակ **·** Մոնոպոդ **·** Ակնապանակ **·** Հավելադիր ոսպնյակ **·** Օբյեկտիվ **·** Որսորդական խցիկ **·** Հարմարակ (լուսանկարչական սարքվածք) **·** Դիաֆգրամայի ռեպետիր **·** Լուսազտիչ **·** Թողքի պարան **·** Հեռափոխարկիչ **·** Երկարացնող օղակներ **·** Հաստատուն կիզակետային հեռավորության օբյեկտիվ **·** Բայերի զտիչ **·** Լուսաբռնկիչ **·** Լուսանկարչական փականակ **·** Թվային հետնամաս **·** Լայնանկյուն փոխարկիչ **·** Կալան (եռոտանի) **·** Լուսակայացույց |
|  |
| Պորտալ **·** Ամենաթանկարժեք լուսանկարների ցանկ |

 |