«**Չախչախ թագավորը**», Հովհաննես Թումանյանի հեքիաթներից։

Սյուժե
------

Մի աղքատ ջաղացպան «մի պատռված քուրք հագին, մի ալրոտ փոստալ գլխին ապրելիս է լինում գետի ափին, իր կիսավեր ջաղացում։ Ունենում է մի մոխրոտ բաղաջ ու մի կտոր պանիր»։ Մի օր գնում է, որ ջաղացի ջուրը թողնի, գալիս է, տեսնում՝ պանիրը չկա, հաջորդ անգամ գնում է, գալիս տեսնում է՝ բաղաջը չկա։ Ջաղացի շեմքում թակարդ է լարում ու առավոտյան տեսնում, որ մի աղվես է ընկել մեջը։ Աղվեսը խնդրում է իրեն չսպանել՝ խոստանալով լավություն անել։

Աղվեսը թագավորի աղբանոցում մի ոսկի է գտնում, ապա թագավորի կոտն ուզում, որ Չախչախ թագավորն իր ոսկին չափի. ասում է, որ Չախչախը մի շատ հարուստ թագավոր է, իսկ ինքն էլ նրա վեզիրն է։ Աղվեսը գտած ոսկին ամրացնում է կոտի ճեղքում ու երեկոյան վերադարձնում։ Թագավորը զարմանում է, թե նրանք ինչքան ոսկի ունեն, որ կոտով են չափել։

Հաջորդ օրն աղվեսը նորից կոտն ուզում է, որ ակն ու մարգարիտ չափեն, ապա մի մարգարիտ է գտնում, դնում է կոտի արանքը ու երեկոյան վերադարձնում։ Թագավորը կոտը թափ է տալիս, մարգարիտն ընկնում է. զարմանում է, թե Չախչախ թագավորն ինչքան հարուստ պետք է լինի, որ ոսկին, ակն ու մարգարիտը կոտով է չափում։

Մի քանի օր անց աղվեսը գնում է թագավորի մոտ՝ խնդրելով նրա աղջկա ձեռքը Չախչախ թագավորի համար։ Թագավորն ուրախանում է ու հրամայում պատրաստվել հարսանիքի։

Աղվեսը վազում է ջաղացպանին զգուշացնելու, ապա վազում է պալատ ու ասում, որ ճանապարհին թշնամի զորքերը հարձակվել են Չախչախ թագավորի շքախմբի վրա մարդկանց կոտորել, ամեն ինչ թալանել, իսկ Չախչախ թագավորը փախել է ու թաքնվել մի ջաղացում, իրեն էլ ուղարկել է, որ շոր ու ձի տանի։ Թագավորը մարդիկ է ուղարկում, ջաղացպանին տանում են պալատ. «իր օրումը պալատ չտեսած ջաղացպա՜ն. շշկլված, բերանը բաց մին չորս կողմն է, մին հագի շորերին է նայում, խլշկոտում ու զարմանում»։ Աղվեսը բացատրում է, թե համեմատում է իր ունեցածի հետ։

Յոթն օր, յոթ գիշեր հարսանիք անում, իսկ աղվեսն էլ դառնում է քավոր։ Երբ Չախչախ թագավորին ճանապարհում են տուն, աղվեսը նրանցից առաջ գնում է ու դաշտում նախիր, ոչխարի հոտ արածեցնողներին, հնձվորներին ու խոտ հարողներին պատվիրում է հարցնողներին ասել, թե այդ ամենը Չախչախ թագավորինն է։

Հասնելով Շահ-Մարի պալատ, աղվեսը զգուշացնում է, որ թագավորը նրա վրա բարկացել է ու զորքով գալիս է նրան սպանելու և խորհուրդ է տալիս փախչել։

Յոթն օր, յոթ գիշեր էլ այսստեղ են քեֆ անում, ապա Չախչախ թագավորը, իր կինն ու քավոր Աղվեսն սկսում են ապրել Շահ-Մարի պալատներում, «իսկ թագավորից վախեցած Շահ-Մարը մինչև էսօր էլ դեռ գնում է»։

Պատմություն
-----------

Առաջին անգամ տպագրվել է 1907 թվականին՝ Թիֆլիսում լույս տեսած «Հասկեր» մանկական ամսագրի № 5/6-ում (էջ 199-204՝ «*Հեքիաթ*» ենթավերնագրով։ Այնուհետև 1907 թվականին «Լուսաբեր» դասագրքում (երկրորդ տարի), ապա Երևանում՝ 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության երրորդ հատորում (էջ 144-148)։

Ինքնագիրը չի պահպանվել։

Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդի № 1360-ում պահվում են հեքիաթի՝ «Լուսաբերում» տպագրված բնագրերը (1907, 1908)։

Հովհաննես Թումանյանի երկերի լիակատար ժողովածուի 5-րդ հատորում տպագրվել է «Հասկեր» ամսագրից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Թումանյան, Հովհաննես (1994). *Երկերի լիակատար ժողովածու*. Երևան: ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչություն. pp. 762–764.

Վիքիդարանի պատկերանիշըՎիքիդարանի պատկերանիշը Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝  
**Չախչախ թագավորը**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հովհաննես Թումանյան |
| --- |
|  |
| Պոեմներ | Ալեք  • Անուշ  • Դեպի անհունը  • Թմկաբերդի առումը  • Լոռեցի Սաքոն  • Հազարան Բըլբուլ  • Հառաչանք  • Հին կռիվը  • Մարոն  • Մեհրի  • Մերժած օրենք  • Պոետն ու Մուսան  • Սասունցի Դավիթ |  |
|  |
| Հեքիաթներ | Անխելք մարդը  • Չախչախ թագավորը  • Ծիտը  • Ուլիկը  • Սուտասանը  • Ճամփորդները  • Կացին ախպեր  • Խոսող ձուկը  • Խելոքն ու հիմարը  • Ոսկու կարասը  • Տերն ու ծառան  • Պոչատ աղվես  • Անհաղթ աքլորը  • Սուտլիկ որսկանը  • Բարեկենդանը  • Եդեմական ծաղիկը  • Անբան Հուռին  • Քեֆ անողի քեֆը չի պակասի  • Քաջ Նազար  • Կիկոսի մահը  • Ձախորդ Փանոսը  • Մարդակերի աղջիկն ու խորհրդավոր վարպետը  • Աստղերից իջած կինը  • Որոտ թագավորը  • Անգին քարը  • Կախարդի քսակը  • Ոսկի բանալին  • |
|  |
| Պատմվածքներ | Սովի ժամանակից  • Քաջերի կյանքից  • Աղքատի պատիվը  • Լեռների հովիվը  • Գիքորը  • Երկաթուղու շինությունը  • Եղջերուի մահը  • Արջաորս  • Խորհրդավոր ծերունին  • Գաբո բիձու շերամապահությունը  • Երկու հայր  • Խրիմյան Հայրիկի օրերից մինը  • Մայրը  • Ահմադը  • Գրազը  • Եղջերուն  • Քեռի Խեչանը  • Նեսոյի քարաբաղնիսը  • Ուրախ գիշեր  • Ալլահից ղրկված  • Գելը • Ծղրիդը  • Շունը  • Իմ ընկեր Նեսոն |

 |