**Զանգվածային սպանություն Մոնրեալի պոլիտեխնիկական համալսարանում** (ֆր.՝ Tuerie de l'École polytechnique de Montréal), 1989 թվականի դեկտեմբերի 6-ին ֆեմինիզմի դեմ ատելության հողի վրա Մարկ Լեպինի կողմից կատարված հանցագործությունը, որի հետևանքով զոհվել էր 14 կին։

Միջադեպը Կանադայի պատմության մեջ խոշորագույն զանգվածային սպանությունն էր համարվում մինչև 2020 թվականի ապրիլին Նոր Շոտլանդիայում տեղի ունեցած միջադեպը։

Մարդասպանի ինքնություն և հանցագործության պատճառներ
--------------------------------------------------

Մարկ Լեպին (անգլ.՝ Marc Lepine, ծննդյան անունը Գամիլ Գաբրի) ծնվել է 1964 թվականի հոկտեմբերի 26-ին ֆրանկո-կանադացու և ալժիրցու ընտանիքում։ Յոթ տարեկան հասակում նա մնացել է առանց հոր, դաստիարակվել է միայնակ մոր կողմից։ Մեծանում էր քչախոս և փակ։ Բանակում ծառայելուց Լեպինն ազատվել է առողջական վիճակի պատճառով։ Ըստ իրեն ճանաչողների հիշողությունների՝ նա շատ էր սիրում սարսափ ֆիլմերը։ Դպրոցում Լեպինը լավ է սովորել, ապագայում պատրաստվում էր ընդունվել Մոնրեալի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ինժեներական ֆակուլտետ։ Հետագայում հենց այդ ֆակուլտետում էլ նա կատարել է զանգվածային սպանությունը։

Հանցագործությունների պատճառների վարկածները շատ տարբեր էին։ Առավել տարածված է համարվում այն վարկածը, որ Լեպինը ֆեմինիզմի մոլի հակառակորդն էր։ Դա մասամբ հաստատում են 1989 թվականի դեկտեմբերի 6-ին տեղի ունեցած իրադարձությունները։ Սպանության գործիք է ծառայել 7,62 տրամաչափի ինքնաձիգ հրացանը, որը Լեպինը ձեռք է բերել 1989 թվականի նոյեմբերի 21-ին՝ վաճառողին ասելով, որ պատրաստվում է մանր որսով զբաղվել։ Բացի այդ, դրանից հետո յոթ օրվա ընթացքում նա ձեռք է բերել 7 պահեստատուփեր յուրաքանչյուրը 20 փամփուշտով և ավելի քան 200 միավոր ռազմամթերք։ Դեկտեմբերի 1-ին նա որսորդական դանակ էր ձեռք բերել։ Լեպինն չի ազատվել հրազենի տիրապետման ուսուցման պարտադիր դասընթացներից և անցել է դրանք դեկտեմբերի 3-ին և 4-ին։ Տեղի ունեցածի պատճառների մասին շատ վեճեր են ընթանում, հատկապես դրանք վերսկսվել են 2006 թվականի սեպտեմբերին Դոուսոն քոլեջում գնդակահարությունից հետո, որը կազմակերպել էր 25-ամյա Քիմվիր Ջիլը։ Միջադեպից հետո վերլուծաբանները հակված են այն տարբերակին, որ պատճառ է դարձել իրականության զգացողության կորուստը սարսափ ֆիլմերի հաճախակի դիտումների պատճառով։ Ինչպես նաև սոցիալական փոփոխությունները, որոնց պատճառով Լեպինը կորցրել է աշխատանքը, ինչը նույնպես հանգեցրել է նրա անձի դեգրադացիայի։ 2006 թվականի սեպտեմբերի 13-ից հետո վերլուծաբանները ենթադրում էին, որ Լեպինը, ինչպես և Ջիլը, կորցրել էր հետաքրքրությունը կյանքի նկատմամբ, իրեն միայնակ էր զգում և ոչ մեկին չէր համապատասխանում և ատում էր աշխարհը այն պատճառով, որ նա, ինչպես և Ջիլը, ներգաղթյալների զավակ էր։

Ավելի ուշ ընկերներից մեկը, ով ապրում էր նույն սենյակում, ասել է․ «Այդ առավոտ Մարկը ինքը չէր․ սովորաբար բարյացակամ, նա կանգնեց և նայեց դատարկ սառնարանի ու նույնիսկ անմիջապես նկատեց ինձ, երբ ես մտա։ Ավելի ուշ, վերադառնալով, ես տեսա, որ նա լվացել է սպասքը և հավաքել մահճակալը։ Ես սեղանին գտա նրա նամակը, բայց արդեն ուշ էր»։ Մարկ Լեպինը թաղվել է Նոտր Դամ դե Նեժեի գերեզմանատանը։

Ինքնասպանության նամակը՝

> 
> 
> Ներիր սխալների համար։ Նամակը գրելու համար ես ունեմ ընդամենը 15 րոպե։
> 
> 
> Եթե այսօր ես ինքնասպան լինեմ, խնդրում եմ գրեք, որ ես դա արել եմ ոչ թե տնտեսական նկատառումներով (որովհետև ես հատուկ սպասում էի, որ ֆինանսներն ավարտվեն, նույնիսկ աշխատանքի չգնամ), այլ քաղաքական, քանի որ ես որոշեցի ուղարկել ֆեմինիստուհիների ստեղծողին, որոնք միշտ թունավորել են իմ կյանքը։ Յոթ տարեկանից իմ կյանքում ոչ մի լավ բան չի եղել։ Երբ ես սկսեցի վերջնականապես կորցնել նրա նկատմամբ հետաքրքրությունը, ես որոշեցի ոչնչացնել այդ մեգերներին։ Երիտասարդ տարիքում ես ուզում էի զինված ուժեր մտնել որպես կուրսանտ և մուտք գործել զինանոց և գերազանցել երեք պաշտոնյաներին սպանած կապիտան Լուրտիին։ Բայց ինձ չվերցրին՝ նկատի ունենալով ասոցիալությունը… Ահա թե ինչու ես ստիպված էի սպասել այդ օրվան, որպեսզի իրականացնեմ այն։ Այդ ընթացքում ես ավարտեցի ուսումս պատահականորեն ընտրված ոլորտում, որը երբեք ինձ դուր չէր գալիս, քանի որ ես նախապես գիտեի, որ պատրաստ եմ, բայց դա ինձ չխանգարեց լավ նշումներ ստանալ, նույնիսկ չնայած այն բանին, որ ես աշխատանք չէի հանձնում և չէի պատրաստվում քննություններին։ Չնայած ԶԼՄ-ներն ինձ վրա կկպցնեն «խելագար մարդասպանի» պիտակը, ես ինձ համարում եմ խելամիտ մարդ, որին դրդել են ծայրահեղ միջոցների։ Հանուն ինչի՞ ենք մենք համառորեն քարշ տալիս խղճուկ գոյությունը՝ ի շահ կառավարության։ Ինձ՝ որպես անցյալ հայացքներով անձնավորություն, ինչ վերաբերում է գիտությանը, ֆեմինիստուհիները միշտ զայրացրել են։ Նրանք ցանկանում են պահպանել կանանց առավելությունները (օրինակ՝ ավելի էժան ապահովագրություն, ընդլայնված արձակուրդի պրոֆիլակտիկ արձակուրդից հետո), և միևնույն ժամանակ փորձում են յուրացնել տղամարդկանց առավելությունները։ Չէ որ ակնհայտ է, որ նույնիսկ եթե Օլիմպիական խաղերից հեռացնենք տղամարդկանց և կանանց մարզաձևերի բաժանումը, ապա նրբագեղություն պահանջող մրցումներին կմասնակցեն միայն կանայք։ Դա է պատճառը, որ այս սահմանափակմանը ֆեմինիստ կանայք չեն պայքարում։ Նրանք այնքան անսկզբունքային են, որ չեն խորշում օգտվել այն գիտելիքներից, որոնք տղամարդիկ կուտակել են դարերով։ Նրանք փորձում են փաստեր փնտրել ամեն առիթով։ Այնպես որ, մյուս օրը, ես լսել եմ, որ նրանք մեծարեցին կանադական կանանց և տղամարդկանց, ովքեր կռվել են ճակատներում Երկրորդ համաշխարհային։ Ինչպես չէ։ Չէ որ կանանց չէին թողնում գնալ ճակատներ։ Արդյոք մենք կարո՞ղ ենք լսել Կեսարի կանանց լեգեոնների մասին, կամ ինչպես են տառապել կանանց պատկերասրահներում, որոնցից կիսով չափ կազմված է հասարակությունը իր ողջ պատմության ընթացքում, չնայած որ դրանք գոյություն չեն ունեցել։ Վրեժխնդիր Կազուս բելլի։ Կներեք այսքան կարճ նամակի համար։
> 
> 
> — Մարկ Լեպին 1989 թվականի դեկտեմբերի 6
> 
>

1989 թվականի դեկտեմբերի 6
-------------------------

Այդ օրը, ժամը 16:00-ից հետո, Մարկ Լեպինը, որը զինված էր Ruger Mini-14 ինքնալից կարաբինով, որը նա գնել էր որսորդական խանութում 1989 թվականի նոյեմբերի 21-ին, մտել էր Մոնրեալի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ինժեներական ֆակուլտետի մասնաշենք։ Նա երկար ժամանակ քայլում էր նախասրահում և չէր արձագանքում ադմինիստրատորի հարցերին։ Երկրորդ հարկում, ժամը 17:00-ի սահմաններում, նա առաջին կրակոցներն է արձակել քննություններ հանձնած ուսանողուհու վրա, սակայն վրիպել է և նրան հաջողվել է փախչել։ Այնուհետև, ժամը 17:05-ի սահմաններում Լեպինը ներխուժել է լսարան, որտեղ տեղի է ունեցել ինժեներական մեխանիկայի վերաբերյալ դասախոսություն, և գտնվել է մոտ 60 մարդ։ Նա ներկաներին ասել է․ «Ես կին եմ ուզում»։

Այնուհետև Լեպինը հրամայել է բաժանվել տղաներին և աղջիկներին։ Չգիտես ինչու, ուսանողները Լեպինին ընդունել են որպես զվարճացնողի, ով որոշել է անհաջող կատակ անել։ Մարկը կրակել է առաստաղին՝ ցույց տալով, որ չի կատակում։

Այն բանից հետո, երբ ինը աղջիկներ դարձել են միմյանցից առանձին, Լեպինը բոլոր տղաներին հրամայել է հեռանալ լսարանից, ինչն էլ կատարվել է։ Դրանից հետո նա հարցրել է մնացած ուսանողուհիներին․ «Գիտե՞ք ինչու եք գտնվում այստեղ»։ Այն բանից հետո, երբ մի աղջիկ բացասական է պատասխանել, Լեպինն ասել է․ «Ես եկել եմ վերջ տամ ֆեմինիզմին»։

Մեկ այլ ուսանողուհի՝ Նատալի Պրովոն, փորձել է հակադարձել՝ ասելով․ «Բայց մենք ֆեմինիստ չենք, մենք միայն կանայք ենք, ովքեր ինժեներական մեխանիկա են ուսումնասիրում, որպեսզի ապագայում լավ աշխատանք ստանանք և նորմալ ապրենք», բայց Լեպինը, չլսելով պատասխանը, զայրանալով բղավել է․ «Դուք բոլորդ ֆեմինիստուհիների հոտ եք», և անմիջապես կրակ է բացել կարաբինից աղջիկների վրա։ Սպանել է վեց մարդու, այդ թվում՝ պրոֆեսորին, և վիրավորել ևս երեք աղջկա, այդ թվում՝ Պրովոյին։ Այնուհետև նա գրատախտակի վրա գրել է «Կեղտ» բառը, որից հետո հեռացել է լսարանից։

Այնուհետև Լեպինը սկսել է կրակել երկրորդ հարկում և վիրավորել երեք ուսանողուհիների։ Հանցագործն այնուհետև մտել է մեկ այլ լսարան, որտեղ փորձել է կրակել ուսանող աղջիկների վրա, սակայն երկրորդ կրակոցով կարաբինը չի կրակել․ քանի դեռ Լեպինը զբաղվել է այդ խնդրով, բոլոր ուսանողները լքել են տարածքը՝ վթարային ելքի միջոցով։

Այնուհետև վերալիցքավորելով կարաբինը, նա փորձել է վերադառնալ լսարան, որից ավելի վաղ հեռացել է, սակայն դուռը փակ է եղել, և Լեպինը չի կարողացել բացել այն երեք կրակոցներով։ Մինչ երկրորդ հարկը լքելը, հրաձիգը միջանցքում սպանել է ևս մեկ ուսանողուհու և վիրավորել մեկ այլ ուսանողուհու՝ կրակելով լսարաններից մեկի դռան վրա։

Այնուհետև Լեպինը վթարային աստիճաններով իջել է առաջին հարկ, որտեղ ներխուժել է ճաշարան և ցրել այնտեղ հավաքված ուսանողների բազմությունը՝ սպանելով ուսանողուհուն մուտքի մոտ։ Այնուհետև Լեպինը գրեթե համառորեն վիրավորել է սեղաններից մեկի տակ թաքնվող ուսանողուհուն, սակայն վերջինս, ստանալով վնասվածք, կորցրել է գիտակցությունը, ինչով փրկել է իր կյանքը։ Հետո հանցագործը, անցնելով նրա մարմնի վրայով, շարժվել է խոհանոցի տարածք, որտեղ գնդակահարել է երկու ուսանողուհիների, որոնք փորձել են թաքնվել այնտեղ։ Դրանից հետո Լեպինը վերադարձել է ճաշարանի տարածք և կարաբինի կրակոցն ուղարկել այն սեղաններից մեկին, որի տակ թաքնվում էր սիրահար զույգը, նա հրամայել է նրանց դուրս գալ սեղանի տակից, երբ նրանք ենթարկվել են, հարձակվողը մի կողմ է տարել կարաբինը, և հրամայել է նրանց փախչել սենյակից, ինչն էլ արել են։

Հետո հարձակվողը բարձրացել է երրորդ հարկ, որտեղ միջանցքում վիրավորել է երկու ուսանողի և ուսանողուհու։ Ժամը 17:25-ի սահմաններում նա մտել է ինստիտուտի երրորդ հարկի լսարաններից մեկը, որտեղ գտնվել են շնորհանդեսին նայող մի քանի տասնյակ ուսանողներ։ Լեպինը բոլոր տղաներին հրամայել է հեռանալ լսարանից, որից հետո միանգամից մի քանի կրակոցով վիրավորել է Մարիզ Լեկլերին, որը լսարանի առաջին շարքում էր։ Այնուհետև Լեպինը կրակ է բացել և սպանել վերը նշված երկու ուսանողուհիներին, ովքեր փորձել են փախչել։ Հետո Լեպինը բարձրացել է լսարանի երկրորդ շարքը և մի քանի կրակոցներով սպանել մեկին ու վիրավորել ևս երեք ուսանողուհիների։ Նա նորից լիցքավորել է կարաբինը։ Դրանից հետո վերադարձել է առաջին շարք, որտեղ լսել է ծանրորդ Մարիզ Լեկլերի հառաչանքը, որին ևս երեք անգամ կրակել է և «հավատարմության համար», մի քանի անգամ դանակով հարվածել է նրա արդեն մահացած մարմինը։ Այնուհետև Մարկ Լեպինը բարձրացել է լսարանի վերջին շարքը, հանել գլխարկը, կարաբինը փաթաթել ձմեռային երկար վերարկուի մեջ և ասել՝ «Կեղտ»։ Իր վրա կրակել է 17:30-ի սահմաններում, կրակոցների սկսվելուց մոտ 25-30 րոպե անց։

Դեպքի վայր ժամանած ոստիկանները Լեպինի գրպանում հետևյալ տեքստով գրություն են հայտնաբերել․ «Ֆեմինիստուհիները խորտակեցին իմ կյանըք։ Ես վրեժխնդիր եղա ինքս ինձ համար»։ Նրա մոտ հայտնաբերվել է մոտ 60 չօգտագործված փամփուշտ, ծխախոտի տուփ և որսորդական դանակ։

Զոհեր
-----

1. Ժենեևա Բերժերոն, 21 տարեկան
2. Էլեն Կոլգան, 23 տարեկան
3. Նատալի Կրոտո, 23 տարեկան
4. Բարբարա Դենյո, 22 տարեկան
5. Անն-Մարի Էդվար, 21 տարեկան
6. Մոդ Ավերնիկ, 29 տարեկան
7. Մարիզ Լագաներ, 25 տարեկան
8. Մարիզ Լեկլեր, 23 տարեկան
9. Անն-Մարի Լեմե, 22 տարեկան,
10. Սոնիա Պելետե, 28 տարեկան,
11. Միշել Ռիշար, 21 տարեկան,
12. Աննի Սան-Արնո, 23 տարեկան
13. Աննի Տյուրկոթ, 20 տարեկան,
14. Բարբարա Կլյուչնիկ-Վիդաևիչ, 31 տարեկան։ Սպասարկող անձնակազմ

Հետևանքներ
----------

1989 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Մոնրեալում տեղի է ունեցել զանգվածային սպանության զոհերի հուղարկավորությունը։ Կանադայում ողբերգության կապակցությամբ Պոլիտեխնիկական ինստիտուտում եռօրյա համազգային սուգ է հայտարարվել։ 1995 թվականին Կանադայի կառավարությունը օրենք է ընդունել, որի համաձայն արգելվում է մասնավոր այն զենքի վաճառքը, որն օգտագործել է Լեպինը։ Զենքի գրանցման ընթացակարգը խստացվել է և այդ ժամանակից ի վեր պահանջում է դրա անվտանգ օգտագործման ուսուցում։

Զանգվածային մշակույթում
-----------------------

2009 թվականին այդ իրադարձությունների կապակցությամբ ռեժիսոր Դենի Վիլնյովի կողմից նկարահանվել է «Պոլիտեխ» ֆիլմը. Լեպինի դերում նկարահանվել է կանադացի դերասան Մաքսիմ Գոդետը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Одна из самых кровавых атак в истории Канады: стрелок в форме полицейского убил 17 человек по неизвестным мотивам". *newsru.com*. 2020 թ․ ապրիլի 20.
2. 1 2  *Т.И.Ревяко, Н.В.Трус* Убийцы и маньяки. Сексуальные маньяки, серийные преступления. — М.: Литература, 1997. — (Энциклопедия преступлений и катастроф).
3. 1 2  "The Montreal Massacre | CBC Archives". *web.archive.org*. 2011 թ․ հունիսի 4. Արխիվացված է the original 2011 թ․ հունիսի 4-ին. Retrieved 2021 թ․ փետրվարի 28. `{{cite web}}`: Cite has empty unknown parameter: `|dead-url=` (help)
4. ↑  "Архивированная копия". Արխիվացված է the original 2017 թ․ հուլիսի 3-ին. Retrieved 2017 թ․ հուլիսի 28. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑
6. ↑  Montreal mass shooting 6 December 1989 Archived 23 November 2010 at the Wayback Machine. (չաշխատող հղում — *պատմություն*, *կրկնօրինակ*)
7. ↑  С. Бородин. "Постреляем!" (in ռուսերեն). russians.ca. Արխիվացված է the original 2012 թ․ մարտի 17-ին. Retrieved 2010 թ․ սեպտեմբերի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|datepublished=` ignored (help); Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help); Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Իրադարձությունների հիման վրա նկարահանված «Պոլիտեխ» գեղարվեստական ֆիլմը imdb.com կայքում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Կանադական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2017003022 |

 |