recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Երկհայելային պարաբոլային անտենաները** բաղկացած են երկու հայելուց և ճառագայթիչից։ Գլխավոր հայելին պտտման պարաբոլոիդ է։
Դասական օպտիկայի կանոններին հարմարվելով՝ կիրառում են Կասեգրենի և Գրեգորիի համակարգեր, ուր երկհայելային անտենայի բացվածքում դաշտի հարթ ճակատը ձևավորվում է հայելային մակերևույթներից երկակի անդրադարձման արդյունքում։ Համարում ենք, որ կիզակետում շրջուղղված (իզոտրոպ) ճառագայթիչ է։ Այդ իզոտրոպ լինելու պայմանն անհրաժեշտ է որոշակի անկյան սահմաններում, կարևոր է, որ ճառագայթիչն ունենա սֆերիկ փուլային ճակատ։ Երկհայելային անտենան մեկ հայելայինից ավելի լավ պարամետրեր կունենա, եթե երկրորդ հայելին լինի երկրորդ կարգի կոր, այսինքն՝ էլիպս կամ հիպերբոլ։ Նախակիզակետային հիպերբոլիկ երկրորդական հայելիով համակարգերի դասը կոչվում է Կասեգրենի համակարգ։ Խոսելով կիզակետ հասկացության մասին՝ նկատի ունենք կետը, որ կոչվում է առաջին հայելու կիզակետ, պետք է տարբերել նախակիզակետային անտենաները հետկիզակետայիններից։ Այսինքն՝ կիզակետի համեմատ որտեղ գտնվում է փոքր հայելին, հետևաբար այդ տիրույթը կլինի նախակիզակետային կամ հետկիզակետային։ Որպես կանոն, նախակիզակետային փոքր հայելիները ուռուցիկ են, իսկ հետկիզակետայինները՝ գոգավոր։ Դիտարկենք երկհայելային անտենայի մեկ այլ համակարգ, որը դասական օպտիկայում ճանաչված է որպես Գրեգորիի համակարգ։

Երկհայելային անտենաները ունեն հետևյալ առավելությունը ՝

1) Ավելացած է ՄՕԳ -ը, քանի որ գոյացել է բացվածքում ամպլիտուդային բաշխվածությունը հարթեցնելու ևս մեկ հնարավորություն կամ ևս մեկ ազատության աստիճան։
2) Կոնստրուկտիվ տեսակետից ավելի հարմար է ամուր հենարաններ պատրաստել՝ անշարժ երկրորդական հայելու համար։

Թերությունները՝

1) Առկա է երկրորդ հայելու պատրաստման անհրաժեշտություն։
2) Ճառագայթիչի համար ճառագայթման անկյունը ավելի փոքր է։ Կպահանջվեն ճառագայթիչներ, որոնց դիագրամն ավելի նեղ է, փոքր հայելու մակերեսը արդյունքում կարող է անհավասարաչափ ճառագայթվել կամ կարող է հոսանքների հետհոսք գոյանալ փոքր հայելու հետնամասում, ինչը արդյունքում երկու դեպքում էլ հանգեցնում է կողային թերթիկների մակարդակի աճի և սեփական աղմուկների ավելացման։

Արտաքին հղումներ
----------------

* ԱՆՏԵՆԱՆԵՐ հեղինակներ՝ Ա. Ս. Սարգսյան, Պ. Մ. Հերունի, Ս. Մ. Մարտիրոսյան
Հեռահաղորդակցության ոլորտում, **8b/10b** իրենից ներկայացնում է գծային կոդավորման եղանակ, որը արտապատկերում է 8-բիթ սիմվոլները 10-բիթ սիմվոլների, հասնելու DC-հավասարակշռության և "bounded disparity" ինչպես նաև ապահովում է բավարար քանակի վիճակի փոփոխություններ (1->0 և 0->1) որը թույլ է տալիս վերականգնել տակտային հաճախականությունը (clock)։ Սա նշանակում է, որ 1-երի և 0-երի տարբերությունը առնվազն 20 բիթ երկարությամբ տողում կազմում է ոչ ավելի քան 2, և որ կան ոչ ավելի քան 5 իրար հաջորթող 1-եր կամ 0-եր։ Սա օգնում է նվազեցնել կանալի թողունակության ստորին սահմանի վրա դրված պահանջը որը անհրաժեշտ է աղդանշանը փոխանցելու համար։

Կոդավորման այս եղանակը նկարագրվել է 1983 թ․ Al Widmer և Peter Franaszek կողմից "IBM Journal of Research and Development" հանդեսում։ Արտոնագիրը հրապարակվել է IBM կողմից հաջորդ տարում․

Աշխատանքի սկզբունքը
-------------------

Կոդավորման այս եղանակը առաջարկում է 8-բիթ տվյալը փոխանցել որպես 10-բիթ որը կոչվում է սիմվոլ։ Ստորին (low) 5 բիթերը կոդավորվում է 6-բիթ խմբի (5b/6b) իսկ վերին (high) 3 բիթերը կոդավորվում են 4-բիթ խմբի (3b/4b)։ Այս կոդային խմբերը միավորվելով միասին ձևավորում են 10-բիթ սիմվոլներ։ Այս սիմվոլները հաճախ անվանում են D.x.y որտեղ, x-ի արժեքը տատանվում է 0-31 միջակայքում իսկ y-ի 0-7 միջակայքում։ 8b/10b կոդավորման ստանդարտը սահմանում է նաև 12 հատուկ սիմվոլներ (կամ ղեկավարման սիմվոլներ) որոնք կարող են ուղարկվել տվյալների սիմվոլների տեղում։ Այս սիմվոլները հաճախ օգրտագործվում են ցույց տալու փաթեթի սկիզբը ե վերջը, անգործության (idle), բաց թողնելու կամ նմապանատիպ պայմանները։

#### Ղեկավարման սիմվոլներ

8b/10b կոդավորման դեպքում 10b-ն իրենից ներկայացնում է ղեկավարման սիմվոլներ, որոնք ճիշտ բիթային հաջորդականություններ են (պարունակում են ոչ ավելի քան վեց 1-եր կամ 0-եր ) բայց չունեն իրենց համապատասխան 8b բայթը։ Այդ սիմվոլները օգտագործվում են ցածր մակարդակի ղեկավարման ֆունկցիաների համար։

5b/6b և 3b/4b աղյուսակներից ստացվում են հետևյալ 12 թույլատրելի ղեկավարման սիմվոլները

Ղեկավարման սիմվոլներ| input | RD = −1 | RD = +1 |
| --- | --- | --- |
|  | HGF EDCBA | abcdei fghj | abcdei fghj |
| K.28.0 | 000 11100 | 001111 0100 | 110000 1011 |
| K.28.1 † | 001 11100 | 001111 1001 | 110000 0110 |
| K.28.2  | 010 11100 | 001111 0101 | 110000 1010 |
| K.28.3  | 011 11100 | 001111 0011 | 110000 1100 |
| K.28.4  | 100 11100 | 001111 0010 | 110000 1101 |
| K.28.5 † | 101 11100 | 001111 1010 | 110000 0101 |
| K.28.6  | 110 11100 | 001111 0110 | 110000 1001 |
| K.28.7 ‡ | 111 11100 | 001111 1000 | 110000 0111 |
| K.23.7  | 111 10111 | 111010 1000 | 000101 0111 |
| K.27.7  | 111 11011 | 110110 1000 | 001001 0111 |
| K.29.7  | 111 11101 | 101110 1000 | 010001 0111 |
| K.30.7  | 111 11110 | 011110 1000 | 100001 0111 |

Sեխնոլոգիաներ, որոնք օգտագործում են 8b/10b կոդավորումը
------------------------------------------------------

* PCI Express prior to 3.0
* IEEE 1394b
* Serial ATA
* SAS
* Fibre Channel
* SSA
* Gigabit Ethernet (բացառությամբ 1000Base-T)
* InfiniBand
* XAUI
* Serial RapidIO
* DVB
* DisplayPort
* DVI և HDMI
* HyperTransport
* Common Public Radio Interface (CPRI)
* USB 3.0.
**Ցասման խաչեր**, վիշապաքարերի, ապա՝ խաչքարերի ենթատեսակ։ Հավանաբար, որպես վիշապաքար տեղադրվում էին աստծո «ցասման դեմն առնելու» համար, որպես խաչքար՝ «բնության տարերքը սանձելու»։

Համաձայն հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի ցասման խաչերը պահպանվել են գրեթե միայն Խլաթ գավառում։

Պատմություն
-----------

Ցասման խաչերի սկզբնական նշանակության վերաբերյալ գոյություն ունի գիտական բանավեճ։ Համաձայն ամենատարածված կարծիքի, ցասման խաչերը Հայաստանում հնուց տեղադրվում էին աստծո «ցասման դեմն առնելու» համար։ Այդպես էին կարծում, օրինակ, Գարեգին Սրվանձտյանը և Մանուկ Աբեղյանը, համաձայն որոնց ցասման խաչերը տեղադրվում էին տարերային զանազան արհավիրքներից ու աղետների պաշտպանվելու, ինչպես նաև աստծո «ցասման դեմն առնելու» համար։ Ղափանցյանը գտնում էր, որ այժմ ցասման խաչեր կոչվող կոթողները՝ Արա ասատծո քարակոթողները, ստեղծվել են երկաթե գործիքներով, հետևաբար վերաբերվում են մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակին։ Համաձայն Սամվել Կարապետյանի, ցասման խաչերը կերտվում և կանգնեցվում էին հատկապես հացահատիկի բերքը մանավանդ կարկտից, ինչպես նաև բնության այլ արհավիրքներից ազատելու նպատակով՝ աստծո ցասումն իրենց վրա վերցնելով։ Քրիստոնեության ընդունումից հետո ցասման խաչերի տեղադրումը շարունակվել է որպես խաչքարերի մի ենթատեսակ, դրանց հաղորդելով «բնության տարերքը սանձողի» նշանակություն։

Տես նաև
-------

* Վիշապաքար
* Խաչքար

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Խաչքար
2. 1 2  Գ. Ղափանցյան, Արա Գեղեցիկի պաշտամունքը, 1945, էջ 153
3. ↑  «Ցասման խաչեր». Սամվել Կարապետյան
4. ↑  Մ. Աբեղյան. Վիշապներ կոչվող կոթողներն իբրև Աստղի-Դերկետո աստվածուհու արձաններ, Երևան, 1941, Էջ 167
**Նորվեգիայի հեռախոսակապի ոլորտ**, համարվում է աշխարհի ամենազարգացածներից, որտեղ գործունեություն իրականացնող ընկերություններից շատերը նաև հանդիսանում են ակտիվ դերակատարներ ոլորտի համաշխարհային շուկայում։

Նորվեգիայի 4,9 միլիոն բնակչության պայմաններում երկրում առկա է բջջային հեռախոսակապի շուրջ 4,7 միլիոն բաժանորդ։ Ի տարբերություն բջջային հեռախոսակապի բաժանորդների անընդհատ աճի՝ ստացիոնար հեռախոսակապի բաժանորդների քանակը նվազել է և կազմում է 2 միլիոն։

Նորվեգիայի հեռախոսային կոդը «47» է։ Բոլոր հեռախոսային համարները կազմված են ութ թվից, ընդ որում, երկրի յուրաքանչյուր ֆյուլքե (մարզ) ունի իր կոդը, որոնք հեռախոսահամարների առաջին, երբեմն էլ առաջին երկու թվերն են։ Ժամանակակից բջջային հեռախոսահամարները սկսվում են 4, 58 և 59 թվերով։

Տելենոր
-------

Տելենոր ընկերության տարբերանշանը
Հիմնական հոդված՝ Տելենոր
Տելենորը նորվեգական հեռահաղորդակցային ընկերություն է։ Հանդիսանում է Նորվեգիայի ամենախոշոր ընկերությունը, բջջային հեռախոսակապի միջազգային շուկայի առաջատար ներդրողներից։ Գլխավոր շտաբը տեղակայված է Նորվեգիայի Ակերսհուս ֆյուլքեի Բերում կոմունայի Ֆորնեբու շրջանում (մայրաքաղաք Օսլոյի մոտ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  CIA World Factbook. Archived 2015-10-16 at the Wayback Machine.(անգլ.)
2. ↑  Տելենորի պաշտոնական կայք: *(բազմալեզու)*
Խառը անտառների տարածման շրջանները
**Խառը անտառներ**, բարեխառն բնական գոտու ենթագոտիներից է, տարածվում է փշատերև և լայնատերև անտառների ենթագոտիների միջև։ Յուրահատուկ է թե’ փշատերև, թե’ մանրատերև, թե’ լայնատերև ծառերի տեսակներով։

Տարածման շրջանները
------------------

Խառը անտառ Հոլանդիայում
Խառը անտառների գոտին համատարած տարածում չունի։

Եվրասիայում այն տարածվում է Հյուսիս-արևմտյան և Հարավ-արևելյան Եվրոպայում, Սանկտ-Պետերբուրգ - Չելյաբինսկ - Կիև եռանկյունում, կղզյակների տեսքով ձգվում է մինչև արևելք (Հարավ-արևելյան Ռուսաստան, Չինաստան, Ճապոնիա)։ 

Խառը անտառ Չինաստանում
Հյուսիսային Ամերիկայում այն տարածվում է մայրցամաքի կենտրոնական մասի արևելյան շրջաններում։

Հարավային կիսագնդում խառը անտառները կղզյակներով նկատվում են Հարավային Ամերիկայի ծայր հարավ-արևմուտքում և Ավստրալիայի հարավ-արևելքում։

Կլիմա
-----

Աշնանային խառը անտառ
Կլիման ավելի մեղմ է, քան տայգայում։ Տեղումների տարեկան քանակը կազմում է 700 - 500 մմ. (արևմուտքից արևելք)։

Հողեր
-----

Այստեղ գերակշռում են ճմամոխրավուն հողերը։ Կան նաև ճմապոդզոլային և անտառային գորշ հողեր, որոնք տայգայի հողերի հետ համեմատ՝ հումուսով ավելի հարուստ են։

Բուսական աշխարհ
---------------

Կլիմայի մեղմ լինելը հնարավորություն է տալիս աճելու և’ փշատերև, և’ մանրատերև, և’ լայնատերև ծառեր։ Գոտու հյուսիսում գերակշռում են փշատերև, իսկ հարավում՝ լայնատերև ծառերը։

Այս գոտում խոտային ծածկույթը ավելի առատ է, քան տայգայում։

Տարածված ծառատեսակներից են՝ կաղնին, թխկին, լորենին, հացենին, ընկուզենին, կորեական մայրին և այլն։ Ծառերին փաթաթված են վայրի խաղող և լիմոննիկ։

Կենդանական աշխարհ
-----------------

Տայգային հատուկ կենդանիներից բացի, այս գոտում կան նաև ուսուրիական երկարամազ վագր, ամուրյան անտառակատու, ուսուրիական սև արջ, վարազ, բծավոր եղջերու և այլն (Ասիայում)։

Յուրացում
---------

Անտառները շատ վայրերում կտրատվել են, ազատված հողերը վեր են ածվել մշակվող դաշտերի, կառուցվել են արդյունաբերական քաղաքներ։
**Հայաստանում հեռագրական կապ** առաջին անգամ կիրառվել է 1864 թվականին, երբ սկսել են գործել Թիֆլիս-Դիլիջան-Երևան-Նախիջևան, ապա՝ Թիֆլիս-Ալեքսանդրապոլ հեռագրական գծերը։ 1913 թվականին գործող 26 փոստահեռագրերը ձեռնարկություններից միայն 15-ն է ունեցել հեռագրական կապ։ 1925 թվականին գործել է Երևան-Մոսկվա առաջին, հետագայում՝ Երևանի ու հանրապետության 25 շրջկենտրոնների միջև հեռագրական կապը։ 1956 թվականին սկսվել է տոնային հեռագրության կատարելագործված ապարատների ներդրումը։ 1960 թվականից լայնորեն տարածվել է բաժանորդային հեռագրության (հեռատիպ) ցանցը, և ամբողջ հեռագրային կապը փոխադրվել է ուղիղ միացումների համակարգի (բացառել է միջանկյալ հանգույցներում հեռագրերի մշակումը)։ ՀԽՍՀ-ում մայրուղային կապ է գործել Մոսկվայի, Կիևի, Թբիլիսիի, Նիժնի Նովգորոդի, Ստավրոպոլի, Սամարայի, Տաշքենդի, Դոնի Ռոստովի հետ, 1967 թվականից՝ հայատառ հեռագրերի հաղորդման և ընդունման հեռագրային ցանց։ 1980 թվականին շահագործման է հանձնվել Երևանի հեռագրատան հարավսլավիայի ավտոմատ նոր կայանը, որը հնարավորություն է տվել հանրապետության բաժանորդներին ուղիղ կապի ցանցով միանալ ԽՍՀՄ տարածքում գործող համակցման կայաններին։ 1997 թվականին համակարգիչների հիմքի վրա Երևանում շարք է մտել համակցման ՏԴՍ-128 բաժանորդային-տելեքսային կայանը, որը հնարավորություն է տվել լիովին ավտոմատացնել հեռագրային կապը, նշանակալիորեն արագացնել հեռագրերի հաղորդումն ու ընդունումը և դրանց միաժամանակյա գրանցումը մագնիս, սկավառակների վրա։ 1990-ական թթ-ի վերջերին բաժանորդային հեռագրության կայաններ էին տեղադրված հանրապետության 18 քաղաքներում։ Աշխարհում և Հայաստանի Հանրապետությունում հեռահաղորդակցության նոր տեխնոլոգիաների զարգացմամբ պայմանավորված՝ 1990-ական թթ-ից կապի այս տեսակն աստիճանաբար դուրս է մղվել։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Զորրոն** (իսպ.՝ Zorro (աղվես) կամ Սինյոր Զորրո, իսպ.՝ Señor Zorro) կամ Դոն Դիեգո Դե Լա Վեգան հորինված կերպար է՝ ստեղծված գրող Ջոնսթոն Մաքքալիի կողմից։

Զորրոյի կերպարը
---------------

Կերպարը առաջին անգամ հայտնվում է «Կապիստրանոյի անեծքը» արկածային վեպում, որը հրատարակվում է All Story Weekly ամսագրում 1919 թվականին։ Դոն Դիեգոն ազնվական ծագում ունեցող իսպանացի էր, որը բնակվում էր Իսպանական թագավորության գաղութ համարվող Կալիֆորնիայում և պաշտպանում էր բնակչությանը կոռումպացված տեղական իշխանավորներից։ Զորրոն ի սկզբանե արդարության մարտիկի կերպար էր։ Նա կրում էր սև թիկնոց, սոմբրերո, դիմակ, որը ամբողջությամբ ծածկում էր նրա դեմքը, իսկ որպես զենք նա օգտագործում էր ինչպես սուսերը, որով նա գրում էր հանրահայտ Z տառը, այնպես էլ ատրճանակ։ Զորրոյի կերպարը հաճախ ասոցացվում է Ռոբին Հուդի կերպարի հետ։

Զորրոն ֆիլմերում
----------------

Զորրոյի՝ մեզ ավելի հայտնի կերպարը ստեղծվել է համր կինոյի վարպետ Դուգլաս Ֆերբենքսի կողմից, երբ 1920 թվականին էկրան բարձրացավ «Զորրոյի նշանը» ֆիլմը։ Այս ֆիլմը այնքան ոգեշնչեց Մակքալիին, որ նա գրեց ևս մի քանի տասնյակ նովելներ Զորրոյի մասին։ Զորրոյի խարիզմատիկ կերպարի շուրջ ստեղծվել են տարբեր ժանրերի ավելի քան 40 ֆիլմեր։ Զորրոյի կերպարը ոգեշնչել է այնպիսի աստղերի, ինչպիսիք են Թայրոն Փաուերը («Զորրոյի նշանը»), Անտոնիո Բանդերասը («Զորրոյի դիմակը», «Զորրոյի լեգենդը»), Ալեն Դելոնը («Զորրո») և այլք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Zorro,* Վիքիբառարան, ազատ բառարան

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Mark of Zorro, by Johnston McCulley

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 120069998 · GND: 119404656 · LCCN: nb2016005351 · SUDOC: 028183460 · VIAF: 1320145857046622920936 · WorldCat VIAF: 1320145857046622920936 |

 |
Սուզանավ
**Ստորջրյա պատերազմ**, պայմանական տերմին, որն արտահայտում է սուզանավերի ռազմական գործողությունները։ Ստորջրյա պատերազմը լայնորեն կիրառվել է առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների ժամանակ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին առևտրական նավատորմին սուզանավերի պատճառած վնասը 14 միլիոն բրուտո-ռեգիստրային տ (1 ռեգիստրային տ=2,83 մ3) է, և խորտակվել է 193 ռազմանավ։ Հակառակ միջազգային իրավունքների նորմերի, Գերմանիան սուզանավերն օգտագործում էր ոչ միայն հակառակորդի ռազմանավերի, այլև հակառակորդի և չեզոք պետությունների առևտրական նավերի դեմ։ Պատերազմից հետո Ստորջրյա պատերազմներն արգելելու հարցը քննարկվել է Վաշինգտոնի (1921-1922), Լոնդոնի (1930, 1936) կոնֆերանսներում։ Վաշինգտոնի 1921-1922 թվականների կոնֆերանսում Մեծ Բրիտանիան հանդես եկավ պատերազմում սուզանավերի կիրառման դեմ, սակայն առաջարկությունը չընդունվեց։ Դեմ քվեարկողների թվում էր նաև ԱՄՆ։ 1936 թվականին ԱՄՆ, Մեծ Բրիտանիան (ներառյալ Դոմինիոններն ու Հնդկաստանը), Ֆրանսիան, Իտալիան և Ճապոնիան ստորագրեցին լոնդոնյան արձանագրությունը, որով սահմանվում էին առևտրական նավերի նկատմամբ սուզանավերի գործողությունները պատերազմի ժամանակ։ Արձանագրությանը միացել են ԽՍՀՍ (1937), Բելգիան, Նիդերլանդները, սկանդինավյան պետությունները, Գերմանիան և այլն։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին առևտրական նավերի ընդհանուր կորուստը կազմել է 22 միլիոն բրուտո-ռեգիստրային տ, և խորտակվել է շուրջ 400 ռազմանավ։ Ֆաշիստական Գերմանիան և ճապոնիան բազմիցս խախտել են Ստորջրյա պատերազմի վերաբերյալ կանոնները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 150)։*  |
**Անրիի ռեակցա**, նիտրոալդոլային ռեակցիա (անգլ.՝ Henry reaction, nitroaldol reaction), ալդոլային տիպի ռեակցիա ալդեհիդների և նիտրոմեթանի միջև։

Նուկլեոֆիլ միացման փուլը կատալիզվում է հիմքերի միջոցով և α դիրքում ակտիվ ջրածնի առկայության դեպքում ընթանում ջրի անջատումով։ Անրիի ռեակցիայով հիմնականում ստացվում են β-հիդրօքսինիտրոմիացություններ, արոմատիկ ալդեհիդների դեպքում՝ նիտրոալկաններ։

Առանձնահատկություններ
---------------------

Անրիի ռեակցիայի առանձնահատկություններն են.

* Բոլոր փուլերը դարձելի են
* Կարելի է օգտագործել բավարար ուժի հիմքեր, օրինակ՝ մետաղների հիդրօքսիդներ, կարբոնատներ, ֆտորիդ իոնի աղբյուրներ, պոլիմերային բնույթի հիմքեր և այլն։
* Լուծիչի ընտրությունը էական նշանակություն չունի։
* β-հիդրօքսինիտրոմիացությունները ստացվում են երկու դիաստերեոմերի խառնուրդի ձևով և ռեակցիայի պայմանների փոփոխությունների միջոցով հնարավոր է ստանալ դրանցից որևէ մեկը։

Ստերեոընտրողականություն
-----------------------

Անրիի ռեակցիայի արդյունքում ձևավորվում է երկու նոր ստերեոկենտրոններ և տեսականորեն հնարավոր է ստացվեն 4 ստերեիզոմերներ։ Սովորաբար ստացվում է դիաստերեոմերների խառնուրդ, սակայն հնարավոր է խիրալ լիգանդների կիրառմամբ մեծացնել դրանցից որևէ մեկի ելքը։ Այսպես, ցինկի տրիֆլատի, դիիզոպրոպիլամինի (DIPEA) և խիրալ լիգանդ (+)-N-մեթիլէֆեդրինի ներկայությամբ բենզալդեհիդի և նիտրոմեթանի փոխազդեցությունից հնարավոր է ստանալ էնանտոսելեկտիվ կոնդենսացիայի վերջանյութ։

Անրիի ռեակցիայի դիաստերեոսելեկտիվ ավելի բարդ օրինակներից մեկը ներկայացված է ստորև։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Henry, L. C. R. Hebd. Acad. Sci. **1895**, 120, 1265.
2. ↑  Kurti, L.; Czako, B. Strategic Applications of Named Reactions in Organic Synthesis; Academic Press: 2005
3. ↑  *Enantioselective Henry Reactions under Dual Lewis Acid/Amine Catalysis Using Chiral Amino Alcohol Ligands* Claudio Palomo, Mikel Oiarbide, Antonio Laso Angewandte Chemie, Vol. 44, Issue 25 , P. 3881 — 3884 **2005** Abstract(չաշխատող հղում)
4. ↑  *Organocatalyzed diastereoselective Henry reaction of enantiopure 4-oxoazetidine-2-carbaldehydes* Benito Alcaide, Pedro Almendros, Amparo Luna, M. Paz de Arriba and M. Rosario Torresc ARKIVOC **2007** (iv) 285—296
**Ստերեոտիպիա**, ստերեոտիպավորում, բարձր տպագրության տպաձևերի պատճենների՝ ստերեոտիպերի, պատրաստման պրոցես։ Ներառնում է տառամայրավորումը, տառամայրից ստերեոտիպ պատրաստելը և նրա մշակումը։ Ստերեոտիպը կիրառվում է մեծ տպաքանակով հրատարակությունների, միաժամանակ տարբեր կետաչափերով լրագրերի, առանց բովանդակության փոփոխման կրկնակի հրատարակությունների, ռոտացիոն տպագրական մեքենաներով տպագրման համար։ Ստերեոտիպերը պատրաստում են ձուլմամբ, էլեկտրալիտիկ եղանակով և մամլմամբ։ Ձուլման եղանակի դեպքում ձուլման քանդովի, հատակին դրված ստվարաթղթե տառամայրով կաղապարը լցնում են 300-320 °С ջերմաստիճան ունեցող հեղուկ տառանյութով։ Մեկ տառամայրից կարելի է կատարել մինչե 15-17 ձուլում։ Ստերեոտիպերի հաստությունը որոշվում է տպագրական մեքենայի տիպով։ Ձուլումից հետո կատարվում է ստերեոտիպերի մեխանիկական մշակում։ Հարթ և ռոտացիոն ստերեոտիպերի մեծ մասը ձուլում են կիսաավտոմատ սարքերով (արտադրողականությունը՝ 2-3 րոպեում 1 հատ) կամ ավտոմատներով (1 րոպեում 2-3 հատ)։ խոշոր լրագրային արտադրության մեջ կիրառում են հոսքային գծեր, որոնք ապահովվում են մեծ արագությամբ ավտոմատ ձուլումը և ստերեոտիպերի մեխանիկական մշակումը։ էլեկտրալիտիկ եղանակի դեպքում ստերեոտիպը ստանում են տառամայրի վրա մետաղի (սովորաբար պղնձի) շերտի նստեցումով, որը տառամայրից անջատելուց հետո ոչ տպագրող կողմից ամրացվում է տպագրական համաձուլվածքով կամ պլաստմասսայով։ Այսպիսի ստերեոտիպերի մշակումը կատարվում է այնպես, ինչպես ձուլման եղանակի դեպքում։ Մամլման եղանակով ստերեոտիպեր պատրաստելիս տառամայրը ծառայում է որպես դրոշմոց՝ պլաստիկ նյութերի (պլաստամասսա, ռետին) վրա ռելիեֆային ձև ստանալու համար։ Ընդ որում տառամայրերը արվում են ջերմառեակտիվ, իսկ ստերեոտիպերը՝ ջերմապլաստիկ պլաստմասսաներից։ Տառամայրերը տեղակայում են հատուկ մամլիչում, որն ունի տաքացնող (մինչև 170-190 °С) ստորին և հովացնող վերին սալեր։ Սեկ տառամայրից կարելի է ստանալ մի քանի ստերեոտիպեր, որոնք ենթարկվում են աննշան մեխանիկական մշակման։ Ռետինե ստերեոտիպ պատրաստում են հում ռետինից, որը մամլումից հետո ճնշման տակ վուլկանացման են ենթարկում։ Ստերեոտիպի եղանակի ընտրությունը որոշվում է, հիմնականում, հրատարակությունների թողարկման ժամկետներով, պատկերման որակին ներկայացվող պահանջներով և տնտական նկատառումներով։

Տես նաև
-------

* Գալվանաստերեոտիպիա

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 123)։*  |
**«Կուրսկ» ատոմային սուզանավի անձնակազմի հուշահամալիր** (ռուս.՝ Мемориал экипажу атомного подводного крейсера «Курск»),հուշարձանՌուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը կանգնեցվել է 2000 թվականի օգոստոսի 12-ի աղետից հետո, երբ զորավարժությունների ժամանակ խորտակվեց ռուսական Կ-141 «Կուրսկ» սուզանավը։ Զոհվել են սուզանավում գտնվող բոլոր 118 անձինք։

Կառուցման պատմություն
---------------------

Հուշարձանը տեղադրվել է Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի ««Կուրսկ» ատոմային սուզանավի անձնակազմի հիշատակը հավերժացնելու մասին» թիվ 1577 հրամանագրի համաձայն, որը ստորագրվել է 2000 թվականի օգոստոսի 26-ին։

Հուշարձանը պատրաստված է բրոնզից, հեղինակներն են քանդակագործ Լև Եֆիմովիչ Կերբելը և ճարտարապետ Իգոր Նիկոլաևիչ Վոսկրեսենսկին։ Արձանի էսքիզները պատրաստ էին 2001 թվականին, սակայն դժվարություններ էին առաջացել ստեղծման համար անհրաժեշտ միջոցների՝ 50 հազար դոլարի հատկացման ժամանակ. 20 հազարն անհրաժեշտ էր մանրակերտերը պատրաստելու համար, 30 հազարը՝ հուշարձանն իրական չափսերով ձուլելու համար։

Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 2002 թվականի օգոստոսի 12-ին՝ սուզանավը կործանվելու երկրորդ տարելիցի օրը։

Նկարագրություն
--------------

4,5 մետր բարձրությամբ կոթողը կոչվում է «Սգացող նավաստի», այն տեղադրված է Խորհրդային բանակի փողոցում, Զինված ուժերի կենտրոնական թանգարանի մուտքից աջ, մետրոպոլիտենի «Դոստոևսկայա» կայարանի մոտ։ Հուշարձանը պատկերում է ձախ ձեռքին անհովար գդակով նավաստու, որը կիսադարձ նայում է դեպի աջ։ Նավաստու հետևում, աջից, գտնվում է սուզվելուն պատրաստվող սուզանավը, որի ուրվագծերը, չնայած ոճավորմանը, նման են զոհված սուզանավին։ Հուշարձանը կանգնած է ոճավորված Անդրեևյան դրոշի տեսքով պատրաստված հիմքի վրա։

Հուշարձանի պատվանդանին արված է հետևյալ մակագրությունը.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ուսումնամարտական առաջադրանքը կատարելիս զոհված «Կուրսկ» ատոմային սուզանավի անձնակազմի հիշատակին։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  flot.com // «Об увековечении памяти экипажа атомного подводного крейсера „Курск"»
2. ↑  lenta.ru // Минфин не нашел денег на памятник «Курску»
3. ↑  utro.ru // МИНФИН РОССИИ НЕ ДАЕТ ДЕНЬГИ НА ПАМЯТНИК «КУРСКУ»
4. ↑  rian.ru // В столице состоится открытие памятного знака в честь погибшего экипажа подлодки «Курск»
**Թալինի քարավանատուն**, քարավանատուն Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի Արագածոտն գավառում։ Ավերակները պահպանվել են Հայաստանի Թալինի շրջանում, Թալին-Դաշտադեմ ավտոճանապարհի վրա։ Ունի քառանկյունի հատակագիծ, 73 մ երկարությամբ, 37 մ լայնությամբ։ Կառուցվել է 12-13-րդ դարերում սև, գորշ և կարմրավուն, սրբատաշ տուֆից, կրաշաղախով։ Իջևանատունը կառուցել են Զաքարյանները, որը նշանավոր տարանցիկ առևտրի կենտրոն է դառնում Դվինից Անի տանող ճանապարհին։ Իջևանատունը գտնվում էր նշանավոր Մետաքսի առևտրական ճանապարհի վրա։ Մետաքսի ճանապարհը ձգվում էր Չինաստանից, Հնդկաստանից մինչև Փոքր Ասիա ընկած հատվածը։ Այդ ճանապարհի մի մասն էլ անցնում էր Թալինով։ Թալինի իջևանատունը Մեծ Հայքի ամենամեծ իջևանատներից էր, գտնվում էր Անիից մեկ օրվա ճանապարհի վրա։ Թ. Թորամանյանը գրում է, որ քարավանատունը գտնվում էր «Հին և Նոր Թալինների ճանապարհի միջին կետի վրա»։ Այն ուներ երկու հյուրատուն-սրահների միջև մեծ բակ-վաճառանոց, կարող էր տեղավորել մինչև 300 ուղտերով քարավաններ։ Հենց իջևանատան բակում էլ եկած քարավանները կազմակերպում էին տոնավաճառներ։ Դա շուկա էր նաև Թալինի բնակիչների գյուղատնտեսական արտադրանքի համար։ Պահպանվել է շինության չնչին մասը միայն։ Ժողովրդի շրջանում իջևանատունը կոչվել է Դևեքի քարվանսարա անունով, այսինքն ուղտերով վաճառականների հյուրանոց։ Այստեղ եղել են և ուղտերի, և մարդկանց համար նախատեսված սենյակներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 396 — 992 էջ։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կարստ (այլ կիրառումներ)
Կարստային գետ
**Կարստ**ային (Սլովենիայում գտնվող Կարստ սարահարթի անունից) երևույթները առաջանում են լուծվող ապարներում՝ կապված ջրի և քիմիական պրոցեսների հետ, երբ ջուրը մակերևույթներից ճեղքվածքների միջոցով թափանցում է երկրի ընդերքը։ Այստեղ նա լուծում է կրաքարը և առաջացնում ընդարձակ անձավներ` նրանց մեջ երբեմն առաջացնելով ստորերկրյա լճեր։ Որոշ գետեր անհետանում են խոր իջվածքներում, հոսում են գետնի տակով, ապա դուրս գալիս երկրի մակերևույթ։ 

Կարստային գոյացություններ
Կարստային երևույթներ երկրագնդում դիտվում են ոչ միայն լեռներում, այլև հաթավայրերում։

Կարստային երևույթների ամենատիպիկ արտահայտությունը քարանձավներն են։ Սրանք շատ դեպքերում ստորերկրյա գոյակցություններ են։

Կարստը բնութագրվում է մակերեսային (կառեր, փակ խորություններ, ձագարներ, գոգավորություններ) և ստորերկրյա (անցքեր, խոռոչներ, անձավներ) ձևերի համալիրով, գետային ցանցի, լճերի և ստորերկրյա ջրերի յուրահատուկ շրջանառությամբ ու ռեժիմով։ Զարգանում է կարբոնատային (կրաքար, դոլոմիտ, կավիճ) և ոչ կարբոնատային (գիպս, քարաղ) ապարներում՝ մակերեսային և ստորերկրյա ջրերի համատեղ ներգործությունից։ Ապարների տարրալուծումը հաճախ ուղեկցվում է մեխանիկական լվացումով։ Ամենաերկար կարստային անձավը (Ֆլինտ–Ռիջը, Կենտուքիում) ավելի քան 100 կմ է, ամենախոր անդունդը (Բերժե, Ֆրանսիայում)՝ 1112 մ։ Կարստային վայրերին բնորոշ է մակերեսային հոսքի սակավությունը։ Գետակներն ու աղբյուրները հաճախ անցնում են ստորերկրյա խոռոչները, հոսում նրանցով և դուրս գալիս երկրի մակերես հզոր աղբյուրների ձևով։ Կարստային երևույթներին արտաքնապես նման է կեղծ Կարստի երևույթը, որն առաջանում է սառույցներում և սառած գրունտներում։ Կարստը բարդացնում է շինարարական աշխատանքները, դժվարացնում օգտակար հանածոների հանույթը։ Կարստը զարգացած է Արևելա–Եվրոպական հարթավայրում, Ղրիմում, Ուրալում, Կովկասում, Հարավսլավիայում, Չինաստանում, ԱՄՆ–ում և այլուր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Կ. Գաբրիելյան, Մարդը և ջրային տարերքը, Երևան, 1982 թ.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 348)։*  |
Թալիշ ժողովրդի բնակեցման ժամանակակից տարածքները, որոնք մոտավորապես համընկնում են պատմական Թալիշստանի հետ
**Թալիշստան** (թալ.՝ Tolışston, تالشئستوُن), պատմական տարածաշրջան Կասպից ծովի արևմտյան ափին՝ Հարավային Կովկասի հարավ-արևելյան հատվածում։ Այսօր Թալիշստանի հյուսիսային հատվածը մտնում է Ադրբեջանական Հանրապետության (Լենքորանի, Լերիկի, Աստարայի, Մասալլիի և Յարըմլիի շրջաններ) կազմի մեջ, իսկ հարավայինը՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության (Գիլանի օսթան)։ Թալիշստանի մայրաքաղաքն է համարվում Լենքորան քաղաքը, որն այսօր գտնվում է Ադրբեջանական Հանրապետության հարավում։

Պատմություն
-----------

Թալիշստան տեղանունը հանդիպվում է արդեն միջնադարյան հեղինակների մոտ Գիլան տարածաշրջանի վերաբերյալ։ Այդպես, քարտեզագիր Մուհամմեդ Սադիք իբն Մուհամմեդ Սալեք Սադիք Սպահանը օգտագործում էր Թալիշստան եզրն արդեն 1609 թվականին՝ նույնպես կիրառելով Գիլանի վերաբերյալ։ Եզրը օգտագործում է նաև Աբդ Ալ Ֆաթթահ Ֆումենին իր «Գիլանի պատմություն» աշխատության մեջ.

Քարտեզներ
---------

* Թալիշստանը հյուսիսային հատվածը՝ ժամանակակից Ադրբեջանի հարավային շրջանները
* Թալիշստանի դրոշ
* Թալիշստանի զինանշան

Տես նաև
-------

* Թալիշստանի ձայն
* Թալիշ-Մուղանական Ինքնավար Հանրապետություն
* Լեզգիստան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  "The geographical works of Sadik Isfahani. Translated by J.C. from original Persian mss. in the collection of Sir William Ouseley, the editor. London , Printed for the Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland; sold by J. Murray, 1832. Oriental Translation Fund. Publications ; — v. 20. pg 15:
«Talish is the name of the son Japhet, the son of Noah (on whom be the peace of God), from him the name was given to a tribe in Gilan and from that tribe the country was called Talishistan. The Arabs write the name as Talish طالش».
2. 1 2  Աբդ Ալ Ֆաթթահ Ֆումենի. «Թարիհ-ի Գիլան»
**Հովհաննես Թումանյանի թանգարանում «Խավարում» ցուցահանդեսի փակում**, Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաք Երևանում գործող Հովհաննես Թումանյանի թանգարանում բացված ցուցահանդեսի փակման շուրջ սկանդալ, որն բուռն արձագանք է ունեցել հասարակության մեջ։

Պատմություն
-----------

«Խավարում» խորագրով ցուցահանդեսը բացվել է 2017 թվականի օգոստոսի 4-ին Հովհաննես Թումանյանի թանգարանի մուտքի բացօթյա տարածքում և ներկայացնում էր Հայաստանում ստալինյան բռնաճնշումների զոհերին, որոնց թվում էին նաև Հովհաննես Թումանյանի երեք որդիները։

Հայաստանի մշակույթի փոխնախարար Արև Սամուելյանը «Ազատություն» ռադիոկայանի հետ զրույցում պարզաբանել է Թումանյանի տուն-թանգարանի նախաձեռնած բոլշևիկյան բռնատիրության զոհերին նվիրված «Խավարում» խորագիրը կրող ցուցահանդեսի փակումը՝ նշելով, թե այն «քաղաքականացված էր»։

Սեպտեմբերի 14-ին մշակույթի նախարարը, պատասխանելով «Խավարում» խորագիրը կրող ցուցահանդեսի փակմանն առննչվող հարցերին, հայտնել է, որ որևէ թանգարան իրավունք չունի ինքնուրույն քաղաքականություն վարել։

Տես նաև
-------

* Ստալինյան բռնաճնշումները Հայաստանում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Խավարում» ցուցահանդեսի փակման պատճառը «աշխատանքային ներքին կանոնակարգն է եղել»․ Ամիրյան(չաշխատող հղում)
2. ↑  Բոլշևիկյան բռնատիրության զոհերին նվիրված ցուցահանդեսը փակվել է, որովհետև «քաղաքականացված էր»․ Փոխնախարար
3. ↑  Արմեն Ամիրյանը «Խավարում»-ի փակման մասին ասել է.«Որևէ թանգարան իրավունք չունի ինքնուրույն քաղաքականություն վարելու» (Տեսանյութ)
**Տեղանվանաբանություն,** պոտոնոմիկա, անվանաբանության (օնոմաստիկա) բաժին։ Զբաղվում է աշխարհագրական տեղանունների ուսումնասիրությամբ, քննության առնում տեղանունների իմաստը, կառուցվածքը, ծագումը և տարածման արեալը։ Տեղանվան արժեքավոր նյութ է տալիս պատմությանը, լեզվաբանությանը, ազգագրությանը, աշխարհագրությանը (մասնավորապես բնակչության աշխարհագրությանը), օգնում վերականգնելու հնագույն ցեղերի տարաբնակեցման սահմանները, ժողովուրդների վերաբնակեցման ուղիները, ուրվագծելու անցյալում լեզուների տարածման մարզերը, մշակութային և տնտեսական կենտրոնների, առևտրական ուղիների աշխարհագրությունն և այլն։

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Կանադական · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Շվեյցարական կենսագրական · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 119750909 · GND: 4172891-9 · LCCN: sh85136092 · LNB: 000332111 · Microsoft: 116856471 · NKC: ph116464 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 647)։*  |
**Սվալբարդի եկեղեցի** (նորվ.՝ Svalbard kirke), լյութերական եկեղեցի Նորվեգիայի Շպիցբերգեն լեռնավահանի Լոնգյիր բնակավայրում։ Եկեղեցին պատկանում է լյութերական նորվեգական պատրիարքության Հյուսիսային Հոլգլանդի թեմին և հանդիսանում է աշխարհի ամենահյուսիսային լյութերական եկեղեցին։

Պատմություն
-----------

Սվալբարդի ժամանակակից եկեղեցին կառուցվել է 1957 թվականին։ 1958 թվականի օգոստոսի 24-ին տեղի է ունեցել եկեղեցու օծումը, որը կատարել է եպիսկոպոս Ալֆ Վիիգ։ Մինչ նոր եկեղեցու կառուցումը Լոնգյիրում եղել է մեկ այլ եկեղեցի, որը կառուցվել է 1921թ.-ին։ Այն ավերվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Նոր եկեղեցին 2004թ.-ին վերանորոգվել է՝ միացվելով բնակավայրի կենտրոնական ջեռուցման համակարգին։

Սվալբարդի եկեղեցուց Շպիցբերգենում է գտնվում Բարենցբուրգի ռուսական ուղղափառ եկեղեցի։ Հորնսուն գիտահետազոտական կայանում կա նաև լեհական կաթոլիկ եկեղեցու 10 հոգանոց համայնք, որը չունի սեփական եկեղեցի և հոգևորական։ Սվալբարդի եկեղեցու հոգևոր հովիվը այցելում է լյութերական այլ համայնքներ, այդ թվում՝ լեհական և հոգևոր ծառայություն մատուցում։ Նա համագործակցում է կաթոլիկ և ռուսական ուղղափառ եկեղեցիների հետ։

Պատկերասրահ
-----------

* Հին եկեղեցին, Լոնգյիր, 1925թ.
* Սվալբարդի եկեղեցին ԼոնգյիրումՍվալբարդի եկեղեցին Լոնգյիրում
* Սվալբարդի եկեղեցու ներքին հարդարանքըՍվալբարդի եկեղեցու ներքին հարդարանքը
* Եկեղեցու ընդհանուր տեսքըԵկեղեցու ընդհանուր տեսքը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Svalbard Kirke". Visit Svalbard AS. Retrieved November 1, 2016.
2. ↑  Svalbard kirke /տեղեկություններ/ Archived 2016-11-05 at the Wayback Machine. (նորվեգերեն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք (նորվ.)
Մարդուկ կամ Բել   
Միջագետքի մշակույթ, Լուվրի թանգարան
**Մարդուկ** (սեպագիր՝ 𒀭𒀫𒌓), սկզբում Բաբելոն քաղաքի հովանի աստվածը, մ.թ.ա. XVIII դարից՝ Բաբելոնիայի թագավորության գլխավոր աստվածը։)

Միջագետքի սեմական ցեղերն ու ժողովուրդները Մարդուկ կամ Բել («տեր») են անվանել Շումերի Էնլիլ աստծուն։ Ըստ առասպելի՝ Մարդուկը եղել է իմաստության աստծո՝ Հայայի որդին։ Աստվածների խորհրդում իբր ճանաչվելով «գերագույն»՝ Մարդուկը պայքարել է հրեշների ու քաոսի աստվածների դեմ, մենամարտում սպանել նրանց առաջնորդ Տիամատին՝ նրա վիթխարի դիակից կերտելով երկինքն ու երկիրը, իսկ մատնիչ ու խռովարար Կինգո աստծո արյունը խառնելով կավին, ստեղծել է մարդկանց՝ ի ծառայություն աստվածների։ Նոր Բաբելոնյան թագավորության հիմնադրումից (մ.թ.ա. VII դ. վերջին քառորդ) հետո, երբ նրա միապետները Միջագետքում ստեղծել են կենտրոնացված հզոր տիրակալություն, Մարդուկի պաշտամունքում դրսևորվել է միաստվածության միտում։ Տեղական բոլոր հին աստվածությունները հռչակվել են Մարդուկի տարբեր մարմնավորումների դրսևորումներ (նա կրել է շուրջ 50 աստվածների անվանում)։ Այսպես, Նինուրտան խորհրդանշել է Մարդուկի հզորությունը, Ներգալը՝ մարտը, Էնլիլը՝ իշխանությունը։ Մարդուկի սրբազան կենդանին համարվել է Բաբելոնի վիշապը, երկնային լուսատուն՝ Յուպիտերոս մոլորակը, շաբաթվա օրը՝ հինգշաբթին, կինը՝ սիրո և գեղեցկության դիցուհի Իշտարը։ Մարդուկի աշխարհի արարչագործության հիշատակը մեծահանդես արարողություններով տոնվել է յուրաքանչյուր նոր տարվա սկզբին, Բաբելոն քաղաքում, Մարդուկի գլխավոր մեհյանում՝ Էսագիլու տաճարում։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Ուղղափառ · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119611536 · GND: 118730940 · LCCN: sh85081029 · SUDOC: 078611792 · VIAF: 10640869, 203920404 · WorldCat VIAF: 10640869, 203920404 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 309)։*  |
**Աուսկուլտացիա** (լատ.՝ auscultare - ունկնդրել), մարդու և կենդանիների ներքին օրգանների հետազոտման մեթոդ՝ դրանցում առաջացած ձայնային երևույթների ունկնդրմամբ։ Աուսկուլտացիայի նպատակներն են հետազոտել արյան շրջանառության և շնչառության համակարգերը (սրտի տոներ և շնչառական աղմուկներ), ինչպես նաև ստամոքս-աղիքային ուղին (աղիքային աղմուկներ)։ Օրգանիզմում առաջացած ձայնային երևույթների ունկնդրումը՝ որպես ախտորոշման եղանակ կիրառվել են դեռևս Հին Եգիպտոսում։ Սրտի ունկնդրումն առաջինը կիրառել է հույն բժիշկ Արեթեոսը դեռևս մեր թվարկությունից առաջ 2-րդ դարում։

Աուսկուլտացիա բառը առաջին անգամ կիրառվել է Ֆրանսիացի թերապևտ Ռ. Լաեննեկի կողմից, ով 1819 թվականին մշակել է ասուկուլտացիաի ժամանակակից մեթոդը՝ կիրառելով ստետոսկոպը։ Լաեննեկի ներդրումն այն է, որ նա կատարելագործեց այս եղանակը՝ իրար հետ կապելով որոշակի ձայները կրծքավանդակում որոշակի ախտաբանական փոփոխությունների հետ և վերջինիս կատարման համար հնարեց հարմար գործիք՝ ստետոսկոպ։

Աուսկուլտացիան հմտություն է, որը պահանջում է բավարար կլինիկական փորձառություն և լավ ունկնդրելու կարողություն։ Անասնաբուժության մեջ գործիքային ունկնդրման մեթոդն առաջին անգամ (1901) կիրառել է հունգարացի գիտնական Ի․ Սարեկը։ Ասուկուլտացին լինում է ուղղակի (ականջի անմիջական հպումով), անուղղակի (գործիքներով՝ ստեթոսկոպ, ֆոնենդոսկոպ)։ Թոքերի հիվանդությունների ժամանակ ասուկուլտացիայի օգնությամբ հայտնաբերվում են շնչառական բնորոշ աղմուկներ, զանազան խզզոցներ։ Սրտի տոների փոփոխությունները և աղմուկները լսելով դատում են սրտի գուծունեության խանգարումների մասին։ Զարկերակի աշխատանքը լսում են արյան ճնշումը չափելիս։ Որովայնի ասուկուլտացիայով հաստատում են ստամոքսի կամ աղիքների գալարակծկանքի փոփոխությունները, հղիների մոտ՝ պտղի սրտի բաբախը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 160)։*  |
| **՞**Գետաձիայիններ |
| --- |
| Սովորական գետաձի  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Վերնաթագավորություն | Կորիզավորներ |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
| Ենթաթագավորություն | Բազմաբջիջներ |
|
|
|
|
| Տիպ | Ողնաշավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
| Ենթադաս | Կենդանածիններ |
| Ինֆրադաս | Ընկերքավորներ |
|
| Կարգ | Երկսմբակավորներ |
| Ենթակարգ | Չորոճողներ |
|
|
| Ընտանիք | Գետաձիայիններ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Hippopotamidae

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |

**Գետաձիայինների ընտանիք**ը կազմված է երկու տեսակի կենդանիներից՝ սովորական և գաճաճ գետաձիերից, որոնք բնակվում են Աֆրիկայում։ Անվանումը փոխանցվել է հին հույներից, ովքեր Նեղոս գետում տեսնելով այդ ծանրամարմին կենդանիներին՝ անվանեցին«հիպոպոտամուս», որը նշանակում է գետային ձի։ Գետաձին ամենևին նման չէ ձիու, պարզապես նրա նման փռնչացնում է։

Տեսակները
---------

### Սովորական գետաձի

Սովորական գետաձին խոշոր խոտակեր կենդանի է։ Նա չափերով ցամաքային կենդանիներից զիջում է միայն փղին ու ռնգեղջյուրին։ Մարմնի երկարությունը մինչև 5 մ է, իսկ քաշը՝ մինչև 4,5 տ։ Ունի հաստ ու ողորկ մաշկ, հսկա գլուխ։ Ապրում է հոտերով։ Օրվա մեծ մասն անցկացնում է ջրում։ Նրա հիմնական սնունդը ջրային բույսերն են։

### Գաճաճ գետաձի

Գաճաճ գետաձու մարմնի երկարությունը մինչև 1,5 մ է, քաշը՝ մինչև 140 կգ։ Բնակվում է Լիբերիայի արևադարձային ջրամերձ վայրերում։ Սնվում է Բույսերի արմատներով ու արմատապտուղներով։ Գրանցված է Բնության պահպանության միջազգային Կարմիր գրքում։

Պատկերասրահ
-----------

Սովորական գետաձի Սան Դիեգոյի կենդանաբանական այգում
Սովորական գետաձի
Գաճաճ գետաձի

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Կենդանիների հանրագիտարան* (հայերեն)։ Երևան: Վահագն Աբրահամյան։ 2015։ էջ 88


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Աստվածաշնչյան · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LNB: 000258116 · Microsoft: 2779899501, 2909461815 · NKC: ph947067 |

 |
**Յանա Չերվենկովա** (չեխ․՝ Jana Červenková, հունվարի 18, 1939(1939-01-18), Պրահա, Չեխոսլովակիա), չեխ արձակագիր, հրապարակախոս։

Կենսագրություն
--------------

Յանա Չերվենկովան ծնվել է 1939 թվականին Պրահայում։ Ավագ դպրոցում սովորել է ռուսերեն և անգլերեն (1953-1956)։ 1956 թվականից պատմություն է ուսումնասիրել Պրահայի Կարլի համալսարանի մանկավարժական մասնաճյուղում։ 1960-1961 թվականներին որպես ուսուցիչ աշխատել է Պլանայում, 1961-1962 թվականներին՝ Պրահայում։ 1990 թվականից հետո աշխատել է որպե խմբագիր, 1993-2006 թվականներին եղել է Չեխիայի Պեն ակումբի բանտարկյալ գրողների կոմիտեի նախագահ։ Յանա Չերվենկովան աշխատում է «Post Bellum» (Ետպատերազմյան շրջան) ընկերությունում, որտեղ հավաքում է այն տարեց մարդկանց պատմությունները, ովքեր վերապրել են պատերազմը, կոմունիստական ժամանակաշրջանում անցել դժվարությունների միջով, եղել են համակենտրոնացման ճամբարներում, թաքնված հրեաներ են, կամ ընդհատակում ապրած մարդիկ։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Չերվենկովայի գրքերից մի քանիսը թարգմանվել են սլովակերեն, գերմաներեն և հոլանդերեն։ Սկզբնական շրջանում ստեղծագործել է պատանիների համար։ Խորհրդային ժամանակաշրջանում, երբ Յանան չէր կարող դասավանդել, նա շարունակում էր գրել՝ չնայած ուժեղ գրաքննությանը։ Այդ տարիների նրա գրքերը մեծահասակների և ազատության մասին էին։ 1989 թվականի հեղափոխությունից հետո Յանա Չերվենկովան ազատորեն տպագրել է իր գրքերը։ Իր ստեղծագործություններում Յանան անդրադառնում է մեծահասակների սիրո պատմության, ինչպես նաև կոմունիզմի տարիների սահմանագծում ապրելու մասին։

### Երկեր

* 1969 - Čtyřlístek pro štěstí
* 1976 - My dva doma
* 1978 - Krok přes práh
* 1981 - Semestr života
* 1989 - Věno pro Ivettu Márovou
* 1993 - Jak vypadá nic
* 1998 - Kurs potápění
* 2004 - Pozdní láska

Մրցանակներ
----------

* Թոմ Սթոփարդ մրցանակ (շնորհել է Charta 77 հիմնադրամը) «Սուզվելու դասընթաց (Սուզվել անցյալ)» գրքի համար

Գրականություն
-------------

* Գրական տապան 2015, ԱՕԿՍ, Երևան, 2016, ISBN 978-9939-1-0432-4
* Recenze: Semestr života: J. Lukeš, Práce 13. 1. 1982․
* J. Polák + Z. Heřman, ZM 1982, s. 397․
* Jak vypadá nic: M. Petříček, LitN 1994, č. 29․
* P. Švanda, LD 27. 6. 1994․
* Kurs potápění: A. Haman, Tvar 1998, č. 20․
* J. Lukeš, Týden 1998, č. 43; P. Švanda, Rovnost 2. 10. 1998․
* Pozdní láska: J. Šiklová, Mosty 2004, č. 17․
* A. Šporková, Tvar 2004, č. 13; A. Haman, LidN 27. 5. 2004.
* Rozhovory: P. Nový, MF 20. 9. 1983․
* I. Zítková, NK 1998, č. 45․
* O. Vašková, Knižní novinky 2005, č. 17.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Czech National Authority Database
2. 1 2 3 4  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
3. ↑  Jana ČERVENKOVÁ


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 16783097s · GND: 139156526 · ISNI: 0000 0000 7101 120X · LCCN: nr94043358 · NKC: jk01021693 · NLP: A1187756X · NTA: 071064826 · VIAF: 10257468 · WorldCat VIAF: 10257468 |

 |

 |
|  |
| --- |
| **Կեղծափուչիկ մատնաձև** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Կաղամբածաղկավորներ (Brassicales) |
| **Ընտանիք** | Կաղամբազգիներ (Brassicaceae) |
| **Տրիբա** | *Thlaspideae* |
| **Ցեղ** | Կեղծափուչիկ *(Pseudovesicaria)* |
| **Տեսակ** | **Կեղծափուչիկ մատնաձև** *(P. digitata)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Pseudovesicaria digitata***Boiss. 1888 |

**Կեղծափուչիկ մատնաձև** (լատ.՝ Pseudovesicaria digitata), խաչածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Երկամյա թխակապույտ մերկ բույս է, որի բարձրությունը 5-10 (20) սմ է։ Տերևները մսալի են և վերին մասում ունեն 3-5 կլորացած բլթակ։ Ծաղկաբույլը խիտ ողկույզ է։ Ծաղիկները քառատիպ են, պսակաթերթերը՝ սպիտակ ու ամբողջական։ Պտուղը փքված, էլիպսաձև կամ հակաձվաձև պատիճակ է, որը ունի 7-10 (15-25) մմ երկարություն, պտղի բները 2-4 (6) սերմերով են։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Արագածի ֆլորիստիկական շրջանում (խառնարանում՝ հյուսիսային լեռնագագաթի ստորոտին և հյուսիսային ու արևմտյան լեռնագագաթների միջև գտնվող լեռնաթմբի վրա)։ Աճում է Կովկասում՝ ընդգրկելով Մեծ Կովկասը և Հարավային Անդրկովկասը։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից 3600-3900 մ բարձրությունների վրա, քարաթափվածքներում և քարափլուզումներում։ Ծաղկում է հուլիս ամսին, պտղակալում՝ օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Կովկասի էնդեմիկ է։ Հայտնի է միայն Արագած լեռնազանգվածից։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին, կապված հազվագյուտության և կլիմայի գլոբալ փոփոխության հետ, սպառնում է անհետացում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում բացակայում է։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Armeniapedia |
|  |
| Տաքսոնոմիա | GBIF · NCBI |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Տաքսոնի նույնացուցիչներ |
| --- |
|  |
| *Pseudovesicaria digitata* | 
* GBIF: 3042391
* IPNI: 288234-1
* NCBI: 664049
* Plant List: tro-4104277
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:288235-1
* Tropicos: 4104277

 |
|  |
| *Vesicaria digitata* | 
* GBIF: 5373624
* IPNI: 291029-1
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:291029-1
* Tropicos: 100360895

 |

 |
**arping**, ծրագիր, որը նախատեսված է համակարգչային ցանցում հոսթերի հայտնբերման համար։

Այ գործում է ping ծրագրի նման, սակայն ի տարբերություն նրա, arping-ը ուղարկում և ընդունում է ARP փաթեթներ։ Քանի որ ARP-փաթեթները հեռարձակ են և չեն անցնում երթուղիչի միջով, arping-ը կարելի է օգտագործել միայն L2-դոմեյնում։

Այն հնարավորությունները, որոնք հասանելի են դառնում ծրագրի տեղադրումից հետո․ 

* -А — օգտագործել ARP փաթեթ ARP-պատասխան ուղարկելու համար, ARP-հարցման փոխարեն։
* -b — ուղարկում է հեռարձակ փաթեթներ MAC-ի աստիճանի։
* -с — սահմանում է հարցումների քանակը, որից հետո այն պետք է կասեցվի։
* -I — ցանցային միջերեսի անվան տրամդրում, որի կողմից պետք է ուղարկել ARP-փաթեթները։

Օրինակ
------

Հրամանի կատարում․ 

```
$ ARPING 192.168.39.120 from 192.168.39.1 eth0 - t
Unicast reply from 192.168.39.120 [00:01:80:38:F7:4C] 0.810ms
Unicast reply from 192.168.39.120 [00:01:80:38:F7:4C] 0.607ms
Unicast reply from 192.168.39.120 [00:01:80:38:F7:4C] 0.602ms
Unicast reply from 192.168.39.120 [00:01:80:38:F7:4C] 0.606ms
Sent 4 probes (1 broadcast(s))
Received 4 response(s)

```

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Joseph D Sloan* Network Troubleshooting Tools. — O’Reilly Media, 2001. — С. 68—. — ISBN 978-0-596-55198-8
**Գուրգեն Մարգարյանի կիսանդրի**, գտնվում է Երևանի Աջափնյակ համայնքում՝ Լենինգրադյան 52 շենքի հարակից այգում (Լենինգրադյան և Գ. Հասրաթյան փողոցների խաչմերուկ), տեղադրվել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 28-ին՝ նվիրված հայ լեյտենանտ Գուրգեն Մարգարյանին, ով սպանվել է 2004 թվականի փետրվարի 19-ին ադրբեջանցի սպայի կողմից։

Հեղինակներ
----------

* Քանդակագործ՝ Սերժ Մեհրաբյան
* Ճարտարապետ՝ Արտակ Վարդանյան

Պատմություն
-----------

2004 թվականի հունվարի 11-ից Գուրգեն Մարգարյանը Բուդապեշտում մասնակցում էր ՆԱՏՕ-ի «Գործընկերություն հանուն խաղաղության» ծրագրի անգլերենի եռամսյա դասընթացներին։ Գուրգենի ծառայակիցը՝ ադրբեջանցի մարդասպան Ռամիլ Սաֆարովը, ով նույնպես մասնակցում էր դասընթացին, կացնի 16 հարվածներով սպանել է քնած հայ սպային։  

Հուշարձանի բացման արարողությանը ներկա են եղել ՀՀ պաշտպանության նախարարության, օտարերկրյա դեսպանատների, միջազգային կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ, հասարակական-քաղաքական գործիչներ, ինչպես նաև Մեծ Բրիտանիայի լորդերի պալատի բարոնուհի Քերոլայն Քոքսը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Վաղը կբացվի Գուրգեն Մարգարյանի կիսանդրի-հուշարձանը(չաշխատող հղում)
2. ↑  Քերոլայն Քոքս. «Ձեր հերոսները իրական հերոսներ են»
**«Խաչքար-հուշարձան աղոթքի և ուխտի»** կամ «Խաչքար աղոթքի և ուխտի, ի հիշատակ 1915 թվի չարագործության զոհ դարձած հայերի», խաչքար-հուշարձան էջմիածնի Մայր տաճարի հյուսիսային մասում։ Ցեղասպանության հայ նահատակներին նվիրված առաջին հուշարձանն է Հայաստանում։ Կառուցվել է Հայոց ցեղասպանության 50-ամյա տարելիցի առթիվ։

Պատմություն
-----------

Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակը հավերժացնող խաչքար-հուշարձանը կանգնեցվել է 1965 թվականին էջմիածնի Մայր տաճարի հյուսիսային մասում, Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգեն Առաջինի որոշմամբ։ Հուշարձանն իր ծավալային հորինվածքով աստիճանաձև պատվանդանին կանգնեցված բազալտե կոթող է՝ ամբողջության մեջ կուռ ներդաշնակված տարբեր նկարվածքի և կտրվածքի բազմաթիվ խաչքարերով։ Կոթողի հակադիր երեսին հայոց պետականության ավանդական խորհրդանիշ՝ արծիվ, սուր և վահանի բարձրաքանդակ պատկերն է։ Վահանի բոլորակին արձանագրված են տեղանուններ՝ Հաճըն, Եդեսիա, Զեյթուն, Մուսա լեռ, Վան, Շատախ, Շապին Գարահիսար, Մարաշ, Սարդարապատ, Սասուն, որտեղ հայ բնակչությունը հերոսաբար դիմադրել է ջարդարարներին։

Հեղինակներ
----------

* Ճարտարապետ՝ Ռաֆայել Իսրայելյան
* Քանդակագործ՝ Արա Հարությունյան

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GeoNames — 2005.
2. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
3. ↑  Հոգեհանգստյան արարողություն՝ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Խաչքար-հուշարձան աղոթքի և ուխտի (Էջմիածին)** կատեգորիայում։ |