**Դին Ռիդ** (անգլ.՝ Dean Reed, ամբողջական անունը` Դին Սիրիլ Ռիդ (Dean Cyril Reed), սեպտեմբերի 22, 1938(1938-09-22), Դենվեր, Կոլորադո - հունիսի 13, 1986(1986-06-13), Ցոյտեն, Դամե Շպրեվալդ, Բրանդենբուրգ, Գերմանիա), ամերիկացի երգիչ, կինոդերասան, ռեժիսոր և հասարակական գործիչ, ով առավել հայտնի էր Լատինական Ամերիկայի և Արևելյան Եվրոպայի երկրներում։

Կենսագրություն
--------------

Դին Ռիդը ծնվել է ԱՄՆ-ի Կոլորադո նահանգի Դենվեր քաղաքի մոտակայքում գտնվող Վիտ Ռիջ վայրում ` գյուղական ուսուցիչ Սիրիլ Ռիդի և տնային տնտեսուհի Հռութ Աննայի ընտանիքում։ Նա ուներ նաև երկու եղբայր։ 12 տարեկանից Դին Ռիդը կիթառ նվագել է սովորել, 18 տարեկանում ընդունվել է Կոլորադոյի համալսարան` օդերևութաբանություն սովորելու նպատակով։ Այդ տարիներին նա նաև վաստակում էր` զանազան ակումբներում ելույթներ ունենալով։ Երկու տարի սովորելուց հետո թողել է ուսումը և երջանկություն որոնելու համար մեկնել է Հոլիվուդ։

1958 թվականին ավտոստոպի միջոցով Դին Ռիդը հասել է Լոս-Անջելես և հաջող լսումներից հետո Capitol Records երաժշտական ստուդիայի հետ ստորագրել է ոչ նշանակալից պայմանագիր։ Նշված ստուդիան ապահովել է գովազդը, ձայնագրել մի քանի ձայնասկավառակ և Դին Ռիդը ելույթ է ունեցել ազգային հեռուստատեսությամբ։

1961 թվականին նրա «Մեր ամառային ռոմանսը» վերնագրով ձայնասկավառակը Լատինական Ամերիկայում հիթ դարձավ, իսկ ԱՄՆ-ում գրավեց պատվավոր 20-րդ հորիզոնականները։ Նրա երգերը իրական ճանաչում ստացան Հարավային Ամերիկայում, ուր նրան ուղարկեցին համերգային շրջագայության։ Այնտեղ նրա փառքը գերազանցեց Էլվիս Փրեսլիին։ Լատինական Ամերիկայի երկրներով մի քանի շատ հաջողված համերգներից հետո, Դին Ռիդը որոշեց մնալ Արգենտինայում։ Այնտեղ նա ձայնագրեց երաժշտական ալբոմներ, նկարահանվեց կինոնկարներում և վարում էր իր հեռուստատեսային հաղորդումը։

Դին Ռիդի քաղաքական ակտիվությունը և ձախ հայացքները դուր չէին գալիս Արգենտինայի աջ ուժերին։ Մասնավորապես նա ելույթներ էր ունենում միջուկային զենքի արգելման համար, Վիետնամում տեղի ունեցող պատերազմի դեմ, կազմակերպում էր համերգներ, որոնցից ստացված ողջ հասույթը գնում էր բանտարկյալներին։ Նույնիսկ 1970 թվականին Դին Ռիդը Սանտյագոյում, ԱՄՆ-ի հյուպատոսարանի առջև հրապարակայնորեն խարազանել էր իր երկրի դրոշը` ի նշան բողոքի Վիետնամի պատերազմի դեմ և «երրորդ աշխարհի» (ինչպես նաև Լատինական Ամերիկայի) դեմ ` ԱՄՆ-ի վարած քաղաքականության։ Դրա համար նա ձերբակալվել էր Չիլիում և մի քանի օրով բանտարկվել։ ԱՄՆ-ում այդ արարքը նույնիսկ չնկատեցին, սակայն այն հսկայական ռեզոնանս առաջացրեց ԽՍՀՄ-ում։ Քաղաքական ճնշումների ներքո, 1966 թվականի զինվորական հեղաշրջումից հետո, Դին Ռիդը ստիպված լքեց Արգենտինան։ Նույնիսկ դեպք էր եղել, երբ կրակահերթ էին բացել այն տան վրա, որտեղ ապրում էր նա։

Մի քանի տարի նա ապրեց Հռոմում, որտեղ ակտիվորեն նկարահանվում էր իտալական արտադրության «Վայրի Արևմուտքի» մասին պատմող կովբոյական ֆիլմերում։ 1965 թվականին նա առաջին անգամ այցելեց ԽՍՀՄ և հետագայում սկսեց նկարահանվել նաև Արևելյան Եվրոպայի երկրներում, ինչպես նաև ԽՍՀՄ-ում։ Միաժամանակ Դին Ռիդը մասնակցում էր հասարակական-քաղաքական կյանքին` ելույթներ էր ունենում ԱՄՆ-ի կողմից Վիետնամի պատերազմին մասնակցելու դեմ, որի համար Հռոմում ձերբակալվել էր ցույցերից մեկի ժամանակ։ 1970 թվականին օգնել էր Չիլիի նախագահ Սալվադոր Ալյենդեի ընտրություններին։

Բազմաթիվ անգամներ Դին Ռիդը այցելել է ԽՍՀՄ և նույնիսկ ցանկություն էր հայտնել Մոսկվայում ապրելու։ Սակայն այն ժամանակվա քաղաքական գաղափարախոսները նրան ուղարկեցին բնակվելու ԳԴՀ-ում և նույնիսկ ստիպեցին ամուսնանալու գերմանացի դերասանուհի Ռենատա Բլյումեի հետ։ 1973 թվականին հաստատվելով ԳԴՀ-ում, նա շարունակում էր երգել, նկարահանվել կինոյում, նկարահանել իր սեփական ֆիլմերը և անդադար շարունակում էր քաղաքական պայքարը` հավատարիմ մնալով իր համոզմունքներին։

ԽՍՀՄ-ում, ԳԴՀ-ում, Չեխոսլովակիայում, Բուլղարիայում, Հունգարիայում և այլ սոցիալիստական երկրներում մեծ տպաքանակով թողարկվում էին Դին Ռիդի երգերի ձայնագրությունները։ Հատկապես ճանաչված էին նրա «Հավա նագիլա» և «Բելլա Չաո» երգերը։ 1979 թվականին Դին Ռիդը պարգևատրվել է Լենինյան կոմերիտմիության շքանշանով` խաղաղության համար պայքարին, հակաիմպերիալիստական համերաշխությանը և ժողովուրդների միջև բարեկամությանը նվիրված երգերի համար։

Դին Ռիդի ամենահայտնի ֆիլմը «Երգիչը» (1977թ.) կինոնկարն էր, որը իր չիլիացի ընկերոջ` երգիչ Վիկտոր Հարայի կենսագրությունն էր։ Վերջինս սպանվել էր 1973 թվականին, Աուգուստո Պինոչետի կողմնակիցների կողմից` զինվորական հեղաշրջումից հետո։

1986 թվականին՝ ԽՍՀՄ-ում վերակառուցումը սկսվելուց հետո, Դին Ռիդը վերջնականապես հիասթափվեց իր բազմամյա անիմաստ պայքարից և սկսեց մտածել իր հայրենիք` ԱՄՆ վերադառնալու մասին։ 1986 թվականին, Արևելյան Բեռլինում գտնվող իր տանից ոչ հեռու, Ցոյտենյան լճում հայտնաբերել են նրա դին։ Պաշտոնապես հայտարարվեց, որ նա խեղդվել է, սակայն նրա գերմանացի ընկերների կարծիքով, դա ինքնասպանություն էր։ Հետագայում ինքնասպանության փաստը հաստատվեց, քանի որ նրա փաստաթղթերի մեջ հայտնաբերվել էր Դին Ռիդի հրաժեշտի նամակը, որը նա գրել էր մահվանից առաջ։

Անձնական կյանքը
---------------

Դին Ռիդը երկար տարիներ մտերմիկ հարաբերությունների մեջ էր էստոնացի դերասանուհի Էվե Կիվիի հետ։

Ուներ երկու դուստր` Ռամոնա (1968 թ.) և Նատաշա (1976 թ.):

1981 թվականին ամուսնացել էր հայտնի արևելագերմանական դերասանուհի Ռենատա Բլյումեի հետ։

Ֆիլմագրությունը
---------------

| Թվական | Անվանում | Բնօրինակ անվանում | Կերպար |
| --- | --- | --- | --- |
| 1957-1962 | Միայնակ հայրը | Bachelor Father | - |
| 1964 | Բազմադեմ սեր | Love Has Many Faces | - |
| 1965 | Իմ առաջին սերը | Mi primera novia | - |
| 1965 | Նոր ռիթմ և հին ալիք | Ritmo nuevo y vieja ola | - |
| 1965 | Ամառը Գվադալահարայում | Guadalajara en verano | Ռոբերտ Դուգլաս |
| 1967 | Բակարու | Buckaroo, il winchester che non perdona | Բակարու |
| 1968 | Աստված նրանց ստեղծել է, իսկ ես սպանում եմ | Dio li crea… Io li ammazzo! | - |
| 1968 | Զորրոյի զարմիկները | I nipoti di Zorro | Զորրո |
| 1969 | Ֆաննիի գաղտնի օրագիրը | Il diario proibito di Fanny | - |
| 1969 | Շիկահեր - Խայծ մարդասպանի համար | Blonde Köder für den Mörder | Բոբ Մարտին |
| 1970 | «Երեք քրիզանթեմ» ավազակախումբը | La banda de los tres crisantemos | Օուեն |
| 1970 | Քսան քայլով մահվանը մոտ | Veinte pasos para la muerte (Saranda) | Մեստիզո |
| 1970 | Մահը թակում է երկու անգամ | La morte bussa due volte | Բոբ Մարտին |
| 1971 | Մնաս բարով, Սաբատա | Indio Black, sai che ti dico: Sei un gran figlio di (Adio’s, Sabata) | Բալանտայն |
| 1971 | Կանաչ կղզու ծովահենները | Los corsarios (I pirati dell’isola verde) | Ալան Դրեյք |
| 1971 | Կայենի ժառանգները | La stirpe di Caino | - |
| 1973 | Պատմություն կարատեի, բռունցքների և լոբու մասին | Storia di karatè, pugni e fagioli | Սեմ |
| 1973 | Մի անբանի կյանքից | Aus dem Leben eines Taugenichts | անբան |
| 1974 | Կիտ և Կո | Kit & Co. | Քրիստոֆեր Բելյու |
| 1975 | Արյունակից եղբայրներ | Blutsbrueder | Հարմոնիկա |
| 1976 | Ժպտա, հասակակից | Soviel Lieder, soviel Worte | - |
| 1978 | Երգիչը | El cantor | Վիկտոր Հարա |
| 1981 | Երգիր, կովբոյ, երգիր | Sing, Cowboy, sing | Ջո |
| 1984 | Ուինդի | Uindii | Գեյնս |

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  Discogs — 2000.
2. 1 2 3 4  filmportal.de — 2005.
3. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
4. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118598929 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AllMovie · Allmusic · AlloCiné · ČSFD · Դանիական ազգային ֆիլմագրություն · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · ԿինոՊոիսկ · MusicBrainz · Find A Grave · WikiTree |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1570733 · BNF: 15821024w · GND: 118598929 · ISNI: 0000000055331297 · LCCN: n86045606 · NKC: js20030512002 · NLP: a0000002745519 · SUDOC: 088642135 · VIAF: 8180151 · WorldCat VIAF: 8180151 |

 |

 |