recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Սուրբ Ամենափրկիչ վանքի գերեզմանատուն**, հայկական ավերված գերեզմանոց նախկին հայաբնակ, ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանարեպտության Ջուղայի շրջանի համանուն քաղաքում գտնվող Սուրբ Ամենափրկիչ վանքի հարևանությամբ։

Գերեզմանատունը գտնվում էր վանական համալիրի հարավային կողմում՝ 100-110 մետր հեռու։ Այնտեղ ամփոփված էին միաբանների և եպիսկոպոսների աճյունները։ Գերեզմանատան խաչքարերի մեծ մասը վերաբերում են 15-ից 16-րդ դարերին և ունեին հետաքրքիր զարդաձևեր ու պատկերաքանդակներ։ Խորհրդային ժամանակահատվածի կեսերին խաչքարերի մեծ մասը տապալված ու կոտրտված էին կամ կիսով չափ թաղված հողի մեջ։

Գերեզմանատան տարբեր հատվածներում եղել են նաև թաղակապ ծածկով մատուռ-դամբարաններ։

Այժմ գերեզմանոցն ամբողջովին ավերված է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Արգամ Այվազյան, Ջուղա, «Սովետական գրող» հրատարակչություն, Երևան - 1984 թվական, էջ 27-28։
2. 1 2  Արգամ Այվազյան, Նախիջևանի ԻՍՍՀ հայկական հուշարձանները, Երևան, «Հայաստան» հրատարակչություն, 1986 թվական։
3. ↑  «Նախիջեւանում հայկական հուշարձանները վանդալիզմի են ենթարկվում» (արխիվացված)։
**Սուրբ Տրդատ եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի Հայ Առաքելական եկեղեցու կազմում։ Գտնվում է Վայոց ձորի մարզի Վայք քաղաքում՝ Երևան-Գորիս մայրուղու 136-րդ կմ.-ին և մտնում է Հայաստանյայց Առաքելական Ս. Եկեղեցու Վայոց ձորի թեմի մեջ։

Հայաստանում քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն ճանաչած Տրդատ Գ թագավորի անունը հավերժացնող Սուրբ Տրդատ եկեղեցին կառուցվել է 2000 թ. ամերիկահայ բարերարներ Գալուստ և Էմմա Սողոյանների ֆինանսավորմամբ։

Սուրբ Տրդատ եկեղեցին օծվել է 2000 թ. օգոստոսի 6-ին Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ձեռամբ։

Ճարտարապետական հորինվածքով քառաթև կենտրոնագմբեթ եկեղեցի է, ունի մի խորան, որը նվիրված է Ս. Աստվածածնին, մի փոքր գավիթ, երկու ավանդատուն, երկու զանգակատուն՝ իրենց փոքրիկ գմբեթներով։
Եկեղեցին լուսավորվում է գմբեթի 12 և եկեղեցու 24 լուսամուտների շնորհիվ, բացի դրանցից եկեղեցին լուսավորվում է նաև մեկ մեծ և չորս փոքր էլեկտրական ջահերով։ Ս. Տրդատը ներսից զարդարված է չորս մեծ և մեկ փոքր սրբապատկերներով, որոնց վրա համապատասխանաբար պատկերված են Ս. Տրդատ թագավորի մկրտության, Հիսուս Քրիստոսի մկրտության և հարության դրվագները, ինչպես նաև Ս. Գայանե ու Ս. Հռիփսիմե կույսերի պատկերները։

Սուրբ Հարություն խաչքար-հուշակոթողը եկեղեցու տարածքում
Եկեղեցին ունի երեք փայտաշեն դռներ, որի արևմտյան դուռը նվիրված է եկեղեցու բարերար Գալուստ Սողոյանին և ունի իր արձանագրությունը. «Դուռս այս յիշատակ է Գալուստ Սողոեանի»։
Հյուսիսային դուռը նվիրված է Մեսրոպ արք. Աշճյանին և ունի իր արձանագրությունը. «Դուռս այս յիշատակ է Մեսրոպ արք. Աշճեանի 2000 թ.», իսկ հարավային դուռը նվիրված է Էմմա Թապիպյան Սողոյանին, սա էլ իր հերթին ունի իր արձանագրությունը. «Դուռս այս յիշատակ է Էմմայ Թապիպեան Սողոեանի 2000 թ.»։
Մկրտության ավազանը գտնվում է եկեղեցու հյուսիսային կողմում, որի վրա գրված է. «Կանգնեցաւ Մկրտութեան Աւազանս ի յիշատակ Տօքթ. Ստեփան Թապիպեանի 2000 թ.»։
Ս. Տրդատ եկեղեցու արևմտյան՝ կենտրոնական, դռան վերևում գրված է եկեղեցու կառուցման մասին արձանագրությունը.«Կառուցաւ Ս. Տրդատ եկեղեցիս արդեամբք Գալուստ եւ Էմմայ Սողոեանների ի Տիթրոյթ ԱՄՆ ի Հայրապետութեան Տ.Տ Գարեգնի Ա Կաթողիկոսին Ամենայն Հայոց եւ նորին հաջորդին Տ.Տ. Գարեգնի Բ Կաթողիկոսին Ամենայն Հայոց. յառաջնորդութեան Տ. Աբրահամա եպիսկոպոսին Սիւնեաց ի փառաւորումն 1700-ամեայ տարեդարձին Քրիստոնեութեան Հայոց. Ճարտարապետ Ա. Գալիկեան, Կառուցող Մ. Մկրտչյան. Ս. Սեղանս կանգնեցաւ ի յիշատակ Փառաւոն Սողոեանի 2000 թ. կանգնեցաւ Մկրտութեան Աւազանս ի յիշատակ Տօքթ. Ստեփան Թապիպեանի 2000 թ.»։
Ս. Տրդատ եկեղեցին ունի չորս խորշեր, որոնցից մեկի վրա՝ եկեղեցու արևմտյան դռան ձախ կողմում, տեղադրված է Հայոց Մեծ եղեռնին նվիրված խաչքար։
Եկեղեցին շրջապատված է պտղատու և դեկորատիվ ծառերով, եկեղեցու տարածքում է գտնվում նաև Վայոց ձորի թեմի փոխառաջնորդարանը, որը նույնպես կառուցվել է Գալուստ և Էմմա Սողոյանների բարերարությամբ։
Ս. Տրդատ եկեղեցու ուխտի օրը եկեղեցու օծման օրն է՝ օգոստոսի 6-ը, ինչպես նաև Ս. Տրդատ թագավորի տոնի օրերը։

Արտաքին հղումներ
================

* Վայք, Վայոց ձոր Archived 2014-08-08 at the Wayback Machine.
**Սիբիրական Պլատֆորմ** Հյուսիսային Ասիայի կենտրոնական մասի հին (մինչռիֆեյան) խոշոր պլատֆորմ։ *Սիբիրական Պլատֆորմ*-ի կառուցվածքումառանձնացնում են արխեյպրոտերոզոյան ծալքավոր բյուրեղային հիմքը և նրավրա մեղմ տեղադրված ռիֆեյֆաներոզոյան ծածկոցը։ Բյուրեղային հիմքը տեղ-տեղ (Անաբարի զանգված, Ալդանի վահան են) մերկանում է Երկրի մակերևույթին, իսկ մնացած վայրերում ծածկված է10—12 կմ հաստության նստվածքներով, մասնատվել է առանձին բլոկների և իջելտարբեր խորություններ։ Սիբիրական Պլատֆորմ–ի հիմքըկազմված է արխեյի և պրոտերոզոյի բյուրեղային ապարներից (գնեյսներ, թերթաքարեր, մարմարներ են), նստվածքայինծածկոցը՝ վերին քեմբրիից մինչև անթրոպոգենի հասակի նստվածքներից, որոնցից լայնորեն տարածված են ռիֆեյի,քեմբրիի և օրդովիկի բեկորային, կարբոնատային և աղաբեր հաստվածքները։ Սիբիրական Պլատֆորմի սահմաններում են գտնվում Տունգուսկայի կարբոնի ու պերմի, Իրկուտսկի յուրայի ածխաբեր ավազանները։Տունգուսկայի սինեկլիզի ծայրամասերում կան հիմքային հրային ապարներ՝ ւորապներ, որոնք առաջացնում են դայքեր,երակներ և ծածկոցներ, ինչպես նաև կիմբեռլիտներ՝ իրենց ալմաստաբեր փողակներով։ Սիբիրական Պլատֆորմ-ի հիմքային ապարներին հարում են երկաթի, փայլարի, պիեզոքվարցի, ապատիտի, նստվածքային ծածկոցիապարներին՝ նավթի, այրվող և բիտումինային թերթաքարերի, գազի, ածխի(Լենայի, Տունգուսկայի, Իրկուտսկի ավազաններ), քարաղի, գիպսի, երկաթի, ֆոսֆորիտների, մանգանի, ցրոնային ոսկու և այլ հանքավայրեր։ Տրապային ֆորմացիայի ապարների հետ կապված են մագնետիտի, նիկելի, պղնձի, ազնիվ մետաղների, գրաֆիտի, իսլանդական սպաթի և ալմաստի հանքավայրերը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 357)։*  |
«**Սուրբ Եկատերինայի առեղծվածային նշանադրությունը**» (իտալ.՝ *Matrimonio mistico di santa Caterina d'Alessandria*), Վենետիկի դպրոցի ներկայացուցիչ, իտալացի գեղանկարիչ Պաոլո Վերոնեզեի (1528-1588) նկարը։ Ստեղծվել է շուրջ 1575 թվականին։ Պահվում է Վենետիկի հավաքածուի ակադեմիայի պատկերասրահում։

Պատմություն
-----------

Կտավը վրձնել է Վենետիկի Սուրբ Եկատերինա եկեղեցու գլխավոր խորանի համար։ 1918 թվականին Վենետիկի հավաքածուի ակադեմիայի պատկերասրահում։ Եղել է նկարչի գործերի շարքում, որոնք ամենից շատ հիացրել են ժամանակակիցներին՝ քանդակագործ Յակոպո Սանսովինոյից սկսած, լայն ճանաչում են ձեռք բերել 1582 թվականին՝ Ագոստինո Կարաչիի փորագյուրեի շնորհիվ։ Այս մասին են վկայում նաև Մարկո Բոսկինիի բանաստեղծությունները՝ «Վենետիկի գեղանկարչության հարուստ գանձերը» գրքի հեղինակի գովաբանական պոեմից, որը տպագրվել է 1660 թվականին։

1980-ական թվականներին կատարված վերականգնողական աշխատանքների ժամանակ բացվել է հիանալի քրոմատիզմ, որն այնքան էին գովում տարբեր աղբյուրներում, բայց ոսկեզօծ շերտով թաքնվել էր XIX դարի վերջին նախորդ վերականգնման ժամանակ։

Նկարագրություն
--------------

Դետալ
Վերոնեզեի կտավը առավել ամբողջական ստեղծագործություններից մեկն է, որտեղ ներդաշնակորեն համադրվում են նրա ոճին բնորոշ բոլոր տարրերը։ Կտավի վրա պատկերված է Սուրբ Եկատերինայի առեղծվածային նշանադրության սյուժեն։ Նկարիչը Սուրբ դրվագը վերածեց XVI դար դար փարթամ տոնակատարության, որտեղ Սուրբ Եկատերինան՝ նշանավոր շքախմբի և թանգարանային հրեշտակների խմբի ուղեկցությամբ ընդունում է արիստոկրատուհու կերպարը, այն պատկերված է ոչ այնքան կրոնական միջավայրում, որքան տիպիկ վենետիկյան անթուրաժում։ Նկարչի գույնի հարստության հակումը՝ վառ լուսային շողերով, հանգեցնում է հանդիսավոր ճոխության, որը բավական հեռու է կրոնական գեղանկարչության զսպվածությունից, որը կոչված է խոնարհ զգացմունքներ առաջացնելու, ինչպես պահանջում էին Հակառեֆորմացիայի պահանջը։

Իր կառուցվածքով Պեզարոյի (1519-1526) ամենահաջողակ խորանի փոփոխություններից մեկն է՝ Տիցիան Սանտա-Մարիա-Գլորիոզա-դեի-Ֆրարի եկեղեցին, որը գտնվում է Վենետիկում. նույն անկյունագծային, ասիմետրիկ կոմպոզիցիան շնորհիվ աստիճանների տանող գահին՝ Տիրամայրը պատկերված է ձախ կողմում։ Կորնթոսի մի քանի սյուներ, ինչպես հավատքի սյուները, աջակցում են տաճարի գավիթների գահին։ Վերոնեզեի կոլորիտի պայծառությունն ու հագեցվածությունն այստեղ հասնում է իր գագաթնակետին, հարուստ կարմիր, կապույտ, դեղին և ոսկե գույները կարծես ներսից փայլում են։

Գրականություն
-------------

* «Галерея Академии. Венеция». Под ред. Лучии Импеллузо. = Gallerie Dell'accademia: Venezia. — /Пер. с ит. — М.: БММ, 2006. — 160 с. — (Великие музеи мира). — 3000 экз. — ISBN 5-88353-246-2
* *Н. Неташвілі, Л. Чечик.* ТОМ 14. // «Галерея Академії. Венеція». — К.: ПрАТ «Комсомольська правда - Україна», 2012. — P. 10. — 96 p. — («Великі музеї світу»). — 7000 экз. — ISBN 978-966-2492-95-8

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Սուրբ Եկատերինայի առեղծվածային նշանադրությունը (Վերոնեզե)** կատեգորիայում։ |
**Վճարունակությունը** (անգլ.՝ solvency) տնտեսվարող սուբյեկտի իր տրամադրության տակ եղած դրամական ռեսուրսների հաշվին օրենքով կամ պայմանագրով նախատեսված դրամական պարտավորությունները ժամանակին կատարելու կարողությունն է։

Սահմանում
---------

Ձեռնարկության վճարունակությունը ձեռնարկության` իր վճարման պարտավորությունները ժամանակին և ամբողջությամբ կատարելու կարողությունն է, որը ստեղծում է նախադրյալներ, պայմաններ և ձևեր առևտրային գործարքի իրականացման համար։
Անվճարունակությունը որոշակի ժամկետում տնտեսվարող սուբյեկտի պարտավորությունների համար վճարումներ ապահովելու անկարողությունն է։ Անվճարունակությունը կարող է հանգեցնել ձեռնարկության սնանկացման և լուծարման։

Վճարունակության գործակից
------------------------

Ձեռնարկության վճարունակությունը որոշվում է որոշակի ամսաթվով` վճարունակության գործակցով, հաշվի առնելով ձեռնարկության կողմից տնտեսական գործունեություն իրականացնելու համար ներգրավված առկա և հնարավոր ֆինանսական ռեսուրսները և ցույց տալով դրա ֆինանսական կայունության/ անկայունության աստիճանը հաջորդ հաշվետու ժամանակահատվածի համար։
Վճարունակության գործակիցը հավասար է ընթացիկ ակտիվների (ընթացիկ հաշվի կանխիկ դրամ, ակրեդիտիվներ, պատրաստի ապրանքներ, բանկային և այլ վարկեր, դեբիտորական պարտքեր ընթացիկ պարտավորությունների հարաբերությանը։
Եթե ընթացիկ ակտիվների (վճարման առաջին աստիճանի պատրաստման ֆոնդեր) գումարը գերազանցում է կամ հավասար է ընթացիկ պարտավորությունների չափին, այսինքն, վճարունակության գործակիցը 1-ից մեծ է կամ հավասար է, ապա համարվում է, որ ընկերությունն ունի կայուն ֆինանսական դրություն։

Եթե ընթացիկ ակտիվների գումարը պակաս է ընթացիկ պարտավորությունների չափից, այսինքն՝ վճարունակության գործակիցը 1-ից պակաս է, ապա ընկերությունը համարվում է ֆինանսապես անկայուն։

Տես նաև
-------

* Իրացվելիություն
* Անվճարունակություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Платёжеспособность предприятия / Чая В.Т. // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
2. ↑  Неплатёжеспособность / Лаврушин О.И. // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
**«Սուրբ ընտանիք»** (իսպ.՝ La Sagrada Familia), ֆլամանդացի գեղանկարիչ Բերնար վան Օրլիի նկար, ստեղծված 1522 թվականին։ Նկարը գտնվում է Պրադոյի թանգարանում։

Նկարագրություն
--------------

Բերնար վան Օրլին Բրյուսելում ծանոթացել էր Ռաֆայելի «Գործք առաքելոց» գոբելենի էսքիզին և այս աշխատանքում ակնհայտ են իտալական դասականության ազդեցությունը և՛ նկարի կոմպոզիցիայի, և՛ ստորագրության վրա, որն արվել է ոչ թե ռոմանական այլ գոթական տառերով։

Սուրբ ընտանիքը պատկերված է սենյակում, իսկ բաց լուսամուտից երևում է ափամերձ բնապատկերը։ Մանուկ Քրիստոսը խաղում է Տիրամոր հետ, իսկ սուրբ Հովսեփի ձեռքին խնձոր է, որը խորհրդանշում է Եդեմական պարտեզը և Մարիամին՝ նոր Եվայի կերպարում։ Հրեշտակներից մեկը Մարիամին թագադրում է Երկնային Թագուհու թագով, իսկ մյուսը մատուցում է ծաղիկներով լի զամբյուղ, որը խորհրդանշում է Խաչի չարչարանքները, որոնք Հիսուսը պիտի կրեր մարդկության մեղքերի թողության համար։ Սուրբ Հովսեփը պատկերվել է ստվերում և երկրորդ պլանում։

Գրականություն
-------------

* Национальный музей Прадо. Путеводитель по Прадо = Museo Nacional del Prado. — Издание 6-е, исправленное. — Мадрид: Museo Nacional del Prado, 2019. — С. 340. — 477 с. — ISBN 978-84-8480-352-2

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
2. 1 2 3 4 5 6
3. ↑  «Святое семейство», Бернарт ван Орлей, 1522 на сайте музея Прадо(իսպ.)
4. 1 2 3  Путеводитель по Прадо, 2019, էջ 340

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Սուրբ ընտանիք» Պրադո թանգարան (իսպ.)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրեն Աբրահամյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբրահամյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Սուրեն Աբրահամյան** (փետրվարի 25, 1961(1961-02-25), Տավուշ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, 2007 թվականից Հայաստանի գրողների միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1961 թվականի փետրվարի 25-ին, Շամշադինի շրջանի Թովուզ գյուղում (այժմ՝ Հայաստանի Տավուշի մարզ, գյուղ Տավուշ)։

Ավարտել է ԵՊՀ բանասիրության ֆակուլտետը, Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ Դասավանդել է հանրապետության տարբեր բուհերում, ինչպես նաև Երուսաղեմի (2001-2004) համալսարանի հայագիտության ամբիոնում և ժառանգավորաց բարձրագույն ճեմարանում։ Աշխատում է Երևանի պետական լեզվաբանական համալսարանում (2004)՝ գրականագիտության ամբիոնում։ Նաև Հայաստանի ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի հայ նորագույն գրականության բաժանմունքի վարիչն է։

Գրական գործունեություն
----------------------

Հրատարակել է հարյուրի հասնող գիտական հոդվածներ և աշխատություններ գրական, գիտական մամուլում (Հայաստանում և արտերկրում), որոնցից մեկը թարգմանվել է իտալերեն (Բոլոնիայի համալսարանի հայագիտության ամբիոնում), մյուսը՝ անգլերեն (Երուսաղեմի համալսարանի հայագիտության կենտրոնում)։

Սուրեն Աբրահամյանը Հայաստանի գրողների միության և գրականության ինստիտուտի՝ համատեղ հրատարակվող «Գրականագիտական հանդես»-ի գլխավոր խմբագիրն է։

Երկեր
-----

* Տեքստ և բնագիր (հոդվածների և տեսական ակնարկների ժողովածու), Երևան, 2011:
* Ժամանակակից հայ պատմվածքը (ժանրի տիպաբանությունը, 60-80-ական թթ.), Երևան, 2009:
* Ժամանակակից հայ պոեզիան (ժողովածու, իտալարեն), Իտալիա, 2000:

Մրցանակներ
----------

2011 թվականի «Տեքստ և բնագիր» գիրքը արժանացել է ՀԳՄ Նիկոլ Աղբալյանի անվան ամենամյա մրցանակի։

Տես նաև
-------

* Հայաստանի գրողների միության անդամների ցանկ

Աղբյուրներ
----------

* Հայկ Խաչատրյան (1986)։ *Գրական տեղեկատու*։ Երևան: «Սովետական գրող»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սուրեն Աբրահամյան Archived 2021-05-03 at the Wayback Machine.
| **՞**Օձաձկներ |
| --- |
| Muraena lentiginosa*Muraena lentiginosa*  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Ճառագայթալողակ ձկներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ |  **Օձաձկեր** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Anguilliformes

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Օձաձկներ** (անգլ.՝ *Anguilliformes* կամ անգլ.՝ *Apodes*), ոսկրային ձկների կարգ։

Արտաքին տեսք
------------

Երկարությունը մինչև 3 մ է, զանգվածը՝ 65 կգ։ Զարգանում են կերպարանափոխությամբ։ Մարմինն օձաձև Է, սովորաբար մերկ, մեջքի և հետանցքի լողակները երկար են, հաճախ միակցված պոչի լողակի հետ։ Փորի, երբեմն նաև կրծքի, լողակներ չունեն։

Տեսակներ
--------

Հայտնի է օձաձկների 22 ընտանիք (350 տեսակ)։ Ծովային օձաձուկ (անգլ.՝ Conger conger), հասուն անհատը, լեպտոցեֆալ թրթուրը Հիմնականում ծովային ձկներ են։

Առավել հայտնի է եվրոպական կամ սովորական գետային օձաձուկը (անգլ.՝ Anguilla anguilla), որը գետերում կամ լճերում ապրելով 5–25 տարի՝ իջնում է ծով և հաղթահարելով 4–7 հազար կմ տարածություն, ձվադրում է Սարգասյան ծովում (400 մ խորությունում), որից հետո մահանում է։

Հասնում են մինչև 1,5 մ երկարության և 6 կգ զանգվածի, արուներն Էգերից զգալիորեն փոքր են։ Օձաձկների միսը ճարպոտ է (23%) և համեղ։ ԽՍՀՄ–ում հանդիպում էին Սև, Բալթիկ ու Սպիտակ ծովերի ավազաններում։

Տարածում
--------

Տարածված էին բոլոր տաք ծովերում, միայն մեկ ընտանիք՝ քաղցրահամ ջրերում։ Ծովային օձաձկների մեծ մասը ապրում էր ծանծաղուտներում։ Որոշ տեսակներ ապրում էին 3–4 հազար մ խորություններում։ Լինում են մեծ գաղութներով։ Սնվում են հիմնականում միջին և փոքր չափսերի ձկներով։

Բազմացում
---------

Բազմանում են ափերից հեռու, մեծ խորություններում, ձվադրում են մինչև 8 մլն ձկնկիթ։ Գետային, քաղցրահամ ջրերի, կամ, ավելի ճիշտ, գաղթող օձաձկների (մոտ 10 տեսակ), կերպարանափոխությունից հետո, մինչև սեռահասուն դառնալը, ապրում են քաղցրահամ ջրերում, ձվադրման համար գնում են ծով։

Ունեն արդյունագործական ոչ մեծ նշանակություն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Կանադական · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119647616 · LCCN: sh85041181 · NKC: ph538437 |

 |
**Սուրեն Նշանյան** (1882 - սեպտեմբերի 5, 1915(1915-09-05), Կեսարիա, Թուրքիա), բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1882 թվականին, Ան­կա­րա­յի նա­հան­գի Կեսարիայի գավառի Կերմիր գյուղում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Կեսարիայի ազգային վարժարանում, միջնակարգը՝ Կեսարիայի Սուրբ Կարապետի վանքում։ 1907 թվականին ավարտել է Բեյրութի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսիական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1909-1911 թվականներին օգնական վիրաբույժ է աշխատել Կ. Պոլ­սի սուրբ Փրկիչ հայոց ազգային հիվանդանոցում։ 1911 թվականից հետո ևս շարունակել է բժիշկ աշխատել։ Աշխատակցել է հայկական մամուլին, հրապարակային բժշկական դասախոսություններ կարդացել։ Եղել է ՀՅԴ գործիչ։ 1914 թվականին, Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և Ան­կա­րա­յում զինվորական բժիշկ ծառայել։ 1915 թվականի ապրիլին, Անկարայում, ծառայության ընթացքում ծանրորեն հիվանդացել է և անտանելի հոդացավերի պատճառով գամվել հիվանդանոցային մահճակալին։ Զեղծարարության զրպարտանքով, Անկարայում, ծանր հիվանդ վիճակում ձերբակալվել է Իթթիհադի ղեկավարներից դոկտոր Բե­հա­էդ­դին Շա­քի­րի կազմած 58 ականավոր հայ բժիշկների ցուցակով։ 1915 թվականին Անկարայից ծանր հիվանդ, անդամալույծ, կիսամեռ վիճակում Կե­սա­րիա է տարվել։ 1915 թվականի սեպտեմբերի 5-ին, շաբաթ գիշերով, Կեսարիայում, առանց դատ ու դատաստանի, մեծ դժվարությամբ կախաղան է բարձրացվել՝ 33 տարեկանում։

Գրականություն
-------------

* Ղազարեան Վահան, Բժշկական եւ առողջապահական տարեցոյց, Կ. Պօլիս, 1914։
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրւած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։
* Ալպօյաճեան Արշակ, Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ, Ա. հատոր, Գահիրէ, 1937։
* Ալպօյաճեան Արշակ, Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ, Բ. հատոր, Գահիրէ, 1937։
* Կարոյեան Գասպար, Մեծ Եղեռնի նահատակ հայ բժիշկները (անոնց պատ գամները), Պոսթոն, 1957։
* Սահակյան Լիլիկ, Ոճրագործները չխնայեցին նույնիսկ մարդ ու կյանք ը փրկողներին, «Առող­ջա­պա­ հու­թյուն», Երևան, 1965, թվական 4։
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատ րաստեց Գերսամ Ահարոնե ան, Պէյրութ, 1965։
* Տէր Յովհաննէսեան Գրիգոր, Պատմագիրք Սիվրի-Հիսարի հայոց, Պէյրութ, 1965։
* Թէոդիկ, Յուշարձաննահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։
* Հին եւ նոր Կեսարիա։ Յուշամատեան, Փարիզ, 1989։
* Հայրապետյան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործության պատմությունից, Երևան,1990, 221 էջ։
* Շահբազյան Հասմիկ և Միրզոյան Անահիտ (կազ մողներ), Ցուցակ Հայոց ցեղասպանությանզոհերի (1915-1923 թվական), հ. 3, Անկարայի նահանգ, Երևան, 2006։

Աղբյուրներ
----------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Վոլտորբ,** (անգլ.՝ *Voltorb*, ճապ.՝ *ビリリダマ*) պոկեմոն Նինթենդոյից։ Վոլտորբը էլեկտրական պոկեմոն է, և ունի երկու զարգացման ձև։ Վոլտորբը զարգացման առաջին ձևն է և նա, զարգանալով, դառնում է Էլեկտրոդ։ Վոլտորբից-Էլեկտրոդ հատկությունները չեն փոխվում։ Պոկեդեքսում, պոկեմոնի կարգաթիվն է #100։ Պոկեմոնի հասակը կազմում է 50 սմ, իսկ զանգվածը 10,4 կգ։

Անվանում
--------

Պոկեմոնի անգլերեն անվանումը թարգմանաբար նշանակում է գունդ։ Կան նաև վարկած, որ անվանումը կախված է ֆիզիկական վոլտ միավորի անունից։ Բնօրինակ ճապոներեն անվանումը նշանակում է գունդ (ビ リ リ ダ マ)։ Նրա գերմաներեն անվանումը նշանակում է գունդ։

Ծագում
------

Պոկեգունդ
Վոլտորբը պոկեգունդ է, որը զարգանալով դառնում է Էլեկտրոդ։ Պոկեմոնի հիմնական հատկությունը ինքնապայթուցիկն է, որի միջոցով կարող է հաղթել կամ շատ թուլացնել գրեթե յուրաքանչյուր պոկեմոնի։

Ազդեցություն
------------

Պոկեմոնի դեմ ազդում են հող և կրակ պոկեմոնները։

Վիճակագրություն
---------------

**Ստատիկա**

* HP (նվազագույն՝ 284)
* գրոհ (նվազագույն՝ 174)
* պաշտպանություն (նվազագույն՝ 218)
* գրոհի արագություն (նվազագույն՝ 229)
* պաշտպանության արագություն (նվազագույն՝ 229)
* ցատկ (նվազագույն՝ 328)

Տես նաև
-------

* Օդիշ
* Էլեկտրոդ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  (անգլերեն) Episode 32- The Ninja-Poké Showdown da Serebii.net
2. ↑  (անգլերեն) Episode 49 - So near, yet so Farfetch'd da Serebii.net
3. ↑  (անգլերեն) Episode 316 - Watt's With Wattson? da Serebii.net
4. ↑  (անգլերեն) Episode 116 - The Underground Round Up da Serebii.net
5. ↑  (անգլերեն) Voltorb (TCG) da Bulbapedia
6. ↑  (անգլերեն) #100 Voltorb - Cardex da Serebii.net

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պոկեդեքս

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Giant Bomb |

 |
**Սուրխաթի գրչության կենտրոն**, գործել է հիմնականում 14-րդ դարում՝ Ղրիմի հայկական գաղթավայրի ծաղկման շրջանում։

Պատմություն
-----------

Տեղի Սուրբ Խաչ վանքում և մի շարք այլ եկեղեցիներում գրել ու նկարազարդել են բազմաթիվ ձեռագրեր (գրիչներ՝ Նատեր, Գրիգոր Թորոսանց, Տիրացու Երևանցի, Ասլան Արզրումցի, Վարդան, Ստեփանոս, Մարկոս, Սիմեոն և ուրիշներ)։ 

Սուրխաթում են ստեղծագործել նաև Ղրիմի հայկական մանրանկարչության դպրոցի նշանավոր ներկայացուցիչներ Գրիգոր Սուքիասանցը, Նատերի որդիները՝ Ավետիսն ու Ստեփանոսը և ուրիշներ։ Սուրխաթի գրչության կենտրոնում XVII դարի վերջին և XVIII դարի սկզբին ձեռագրեր է ստեղծել նաև Դավիթ գրիչը։ 

Սուրխաթի գրչության կենտրոնից մեզ է հասել ձեռագրերի պատկառելի ժառանգություն. ավելի քան 30-ը պահվում են Մատենադարանում (ձեռ. № 352, 1634, 1736, 2825, 7438, 7597 և այլն)։

Գրականություն
-------------

* Корхмазян Э. Армянская миниатюра Крыма, Е. 1978․

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի**, կրոնական կառույց Կոտայքի մարզի Առինջ գյուղում։ Եկեղեցին գտնվում է գյուղի հին մասի կենտրոնում՝ ծովի մակերևույթից 1305 մ բարձրության վրա։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցու մասին տեղեկություններն առաջին անգամ հիշատակվել են 1839 թվականին, երբ առաջին անգամ գյուղում *Սուրբ Աստվածածին* անվամբ ծխական եկեղեցի է հիշվում. «... եկեղեցին յանուն սուրբ Աստուածածնի»։ Նույն անվամբ եկեղեցին հիշվում է նաև 1842 թվականին։

Շուրջ երեք տասնամյակ անց եկեղեցու շենքն արդեն հասցրել էր այն աստիճան քայքայվել, որ 1879 թվականին որոշում են հնի փոխարեն բոլորովին նոր եկեղեցի կառուցել (վկայված է Սուրբ Հովհաննես անվամբ, որը մինչ նշյալ թվականն իրականացված նորոգությանը կամ վերակառուցմանը հաջորդած վերաօծման արդյուք էր)։

Նոր եկեղեցու կառուցման համար Բաղդասար Հարությունյանը, Պապի Սահակյանը, Հակոբ Փիլիպոսյանը, Ղուկաս Այդինյանը և Թադեոս Գևորգյանը 1879 թվականի սեպտեմբերի 22-ին պայմանագիր են կնքում երևանաբնակ վարպետ Մելքոն Դավթյանի հետ։

1880 թվականի նոյեմբերի 5-ին եկեղեցու կառուցման խնդրով գյուղի հասարակությունը դիմում է Երևանի վիճակային կոնսիստորիային.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ... սուրբ Յովհաննէս եկեղեցին գեղջ մերոյ գոլով փայտաշեն և կաի յոյք անշուք խանգարեալ դրութեան, ցանկամք նորոգել և հաստատել ի վերայ նախկին հոյակապ հիմանն սրբատաշ քարամբք և շքեղ երկաթակապ լուսամուտօք...: Ուսքի առ այն այժմ ունիմք եկեղեցական գումար աւելի քան զերիս հազար րուբլիս...: Ի սկսանել մեր շինուոեան յոյս ունեմք ամբողջութեամբ հաւաքել...: Յարակցեմք և զայս, թէ ի պակասել ծախուցն խոստանամք ի հասարակութենէս հոգալ զպակասորդն այնր շինութեան։ Վասն որոյ խնդրեմ վաղափոյթ տնօրէնութիւն Ատենիս, մինչդեռ կարելին համարի դիւրագին վարձել զվարպետս առ ի պատրաստութիւն յառաջիկայ գարնանս սկսանելոյ զշինութիւնն։ |  |

Թույլատվությունը տրվում է 1880 թվականի մայիսի 9-ին։

Այնուհետև եկեղեցին միևնույն՝ Սուրբ Հովհաննես անվամբ հիշվում է հետագա տարիներին (օրինակ՝ 1909 թվականին)։

Խորհրդային տարիներին եկեղեցթր շենքը գործածվում էր որպես պահեստ։

2006 թվականին արդեն բավականաչափ քայքայված կառույցը վերանորոգվում է պոլսահայ բարերար Մկրտիչ Սերթշիմշեքի, Պետրոս Շիրիանօղլու, Կ. Պոլսի Բերայի Սբ. Երրորդություն եկեղեցու թաղային խորհրդի նախագահ Աբիգ Հայրապետյանի, առինջեցի գործարար Գ. Ջանվելյանի և այլոց օժանդակությամբ։ Եկեղեցու վերաբացման առիթով օծումը կատարվում է 2007 թվականի հուլիսի 7-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀԱԱ, ֆ․ 56Պ, ց․ 12, գ․ 10, թ․ 5։ Տե՛ս նաև Շահխաթուրեանց Յ․, Ստորագրութիւն Կաթուղիկէ Էջմիածնի և հինգ գաւառացն Արարատայ, Էջմիածին, 1842, էջ 160։
2. ↑  ՀԱԴ, ֆ․ 56, ց․ 4, գ․ 617, թ․ 32։
3. ↑  Կարապետյան Սամվել (2015)։ *Առինջ գյուղի պատմական հուշարձանները*։ Երևան: ՀՃՈՒ հիմնադրամ։ էջ 44։ ISBN 978-9939-843-27-8
**Վարագավանքի դպրոց** (Վարագավանքի ժառանգավորաց դպրոց), հիմնադրվել է 1857 թվականին, վանահայր Խրիմյանի և նրա համախոհների ջանքերով։ Եղել է նոր տիպի դպրոց (Վանում առաջինը այստեղ են աշակերտներին տրամադրվել սեղաններ, գրատախտակ, քարտեզներ ու բնագիտական նկարներ), ուր վերացվել էր մարմնական պատիժը, արմատավորվել էին ժամանակի մանկավարժության առաջավոր ձևերն ու մեթոդները։ Դասավանդել են արտասահմանում կրթված մտավորականներ Արտամետցյանը, Փափազյանը, Գալպակչյանը, Ռուբենյանը, Փիրղալամյանը և ուրիշներ։ Ծրագրային առարկաներ են եղել սրբազան պատմությունը, աստվածաբանությունը, եկեղեցական երաժշտությունը, ճարտասանությունը, քերականությունը, աշխարհագրությունը, ազգային պատմությունը են։ Վասպուրականում առաջին անգամ այստեղ է դասավանդվել հայրենագիտություն առարկան, որի նպատակն էր նաև հետազոտել հայրենի բնությունը, պատմական հուշարձաններն ու բանահյուսությունը։ Այդ հետազոտությունների արդյունքներն ընդհանրացվել են առարկայի ուսուցիչ Խրիմյանի 1883 թվականին հրատարակված «Հայրենագիտությունն» 3 մասից բաղկացած գրքում։ 1862 թվականին դպրոցը տվել է առաջին շրջանավարտները։ Ժառանգավորացն ունեցել է գրադարան, թանգարան, տպարան (այստեղ է տպագրվել նաև «Արծվի Վասպուրական»)։ 1896 թվականի կոտորածների և Վանի ինքնապաշտպանության օրերին վանքը և դպրոցը ավերվել ու թալանվել են, ուսուցիչների ու աշակերտների մի մասը սպանվել։ Չնայած դպրոցը գոյատևել է մինչև 1915 թվականը, սակայն իր նախկին մակարդակին չի հասել։ Ժառանգավորացի շրջանավարտներից են Սրվանձտյանը, Թոխմախյանը, Սևիկյանը, Փոխանյանը, Մեսրոպյանը, Պապայանը, Պետրոսյանը, Հակոբյանը, Տեր-Գրիգորյանը և ուրիշներ։ Դպրոցում որոշ ժամանակ ուսուցիչ է եղել Րաֆֆին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 305)։*  |
**Պաուլ Օտտո Հերման Պիննա** (էստ․՝ Paul-Otto-Hermann Pinna, հոկտեմբերի 3, 1884(1884-10-03), Տալլին, Ռուսական կայսրություն - մարտի 29, 1949(1949-03-29), Տալլին, Էստոնական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), էստոնացի դերասան և թատերական ռեժիսոր, Էստոնական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1942)։

Կենսագրություն
--------------

Պաուլ Պիննան ծնվել է 1884 թվականին Տալլինում՝ քաղաքային ինքնավարության պաշտոնյայի ընտանիքում։ Դերասանական կարիերան սկսկել է «Էստոնիա» երաժշտական ընկերությունում։ 1905 թվականին Թեոդոր Ալտերմանի հետ միասին նախաձեռնել է «Էստոնիա» ազգային թատրոնի ստեղծումը։ 1909-1910 թվականներին հրատարակել է Էստոնիայի թատերական առաջին ամսագիրը՝ «Թատերաբեմ»։ 1914 թվականին թատրոնի հետ ունեցած կոնֆլիկտի պատճառով տեղափոխվել է Ռուսաստան։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո վերադարձել է Էստոնիա։ «Էստոնիա» թատրոնը հիվանդանոց դարձնելու և դերասանների որոշ մասի՝ բանակ զորակոչված լինելու պատճառով մեկնել է Մոսկվա, բայց մեկ տարի անց նորից վերադարձել է Էստոնիա՝ թատրոնը վերականգնելու նպատակով։ Ազատագրական պատերազմի ժամանակ եղել է Էստոնիայի դրամատիկական թատրոնի դերասան, ռեժիսոր և գեղարվեստական ղեկավար։ 1923 թվականին հիմնել է «Ազգային թատրոն», որտեղ խաղում էին սիրողական դերասաններ։ 1927 թվականին թատրոնը սնանկացել է։ Դրանից հետո Կարլ Յունգհոլցի հրավերով վերադարձել է «Էստոնիա» թատրոն։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ծառայել է աշխատանքային գումարտակում։ Պատերազմից հետո ապրել և աշխատել է Էստոնիայում։

Պաուլ Պիննայի գերեզմանը
Մահացել է 1949 թվականի մարտի 25-ին Տալլինում։ Թաղված է Տալլինի Մետսակալմիստու գերեզմանատանը։

Անձնական կյանքը
---------------

Պաուլ Պիննան ամուսնացել է 2 անգամ։ Առաջին կինը երգչուհի Նետտի Պիննան էր, երկրորդ կինը՝ Միլլի Ալտերմանը։ Երկու ամուսնություններից էլ երեխաներ է ունեցել։

Հիշատակը
--------

Տալլինում կա Պաուլ Պիննայի փողոց։ 1949-1989 թվականներին Տալլինում գործել է Պաուլ Պիննայի անվան թատրոն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Eesti biograafiline andmebaas ISIK (эст.)
2. 1 2 3  Пинна Пауль Юханович. — 3-е.
3. ↑  Eesti entsüklopeedia 12. köide, 2003: 415.
**Սուքիաս Աղամալյանց** (դեկտեմբերի 11, 1738(1738-12-11), Շոռոթ - մարտի 18, 1789(1789-03-18), Վենետիկ, Վենետիկի հանրապետություն), հայ մաթեմատիկոս, մանկավարժ։ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1738 թ. դեկտեմբերի 11-ին, Սյունիքի Երնջակ գավառի Շոռոթ գյուղաքաղաքում։ Հիմնական աշխատությունն է «Թուաբանութիւն»-ը (1781)՝ շարադրված գրաբարով։ Ի տարբերություն «Արհեստ համարողութեան» (1675) գրքի, «Թուաբանութիւն»–ն ունի հարուստ բովանդակություն և պարունակում է մաթեմատիկական սահմանումներ ու ապացույցներ։

Նյութի դասավորությունը, սահմանումների, ապացույցների և այլ հարցերի շարադրանքը հստակ է, ինքնատիպ և Արևմտյան Եվրոպայի XVIII դ դարի մաթեմատիկայի ուսումնական գրականության պահանջներին համապատասխան։ Մահացել է 1789 թ. մարտի 18-ին։

Գրականություն
-------------

* Պետրոսյան Գ. Բ. Մաթեմատիկան Հայաստանում հին և միջին դարերում, Ե. 1959

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 242.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 1.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 242)։*  |
**Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի**, եկեղեցի Մեծավան գյուղի կենտրոնական մասում՝ միջնադարյան գերեզմանոցի տարածքում։ Ինչպես գերեզմանոցը, այնպես էլ եկեղեցին վերակառուցվել են, և սկզբնական շինությունից մնացել է միայն պատերի ստորին մասը, որից երևում է, որ եկեղեցին նախկինում եղել է միանավ թաղակապ դահլիճ (7․50×3․65 մ չափերով), արևելյան կողմում ունենալով կիսաշրջանաձև խորան։

Երկայնական պատերից յուրաքանչյուրին կից եղել են երեքական որմնակամարներ, որոնցից պատերի հատման երեք անկյունում (բացի հարավարևելյանից) մնացել են քառակուսի կտրվածքով որմնամույթերը, իսկ հյուսիսային պատին կից՝ միայն կամարների բացվածքները։ Պահպանվել է խորանի հյուսիսային կողմի ճակատային որմնամույթի իմպոստը՝ գծային ոլորազարդերով։ Միակ մուտքը հարավից է, ունի մեծաչափ հեծանային ուղղանկյուն բարավոր, որի միջին մասում հարթաքանդակված է անհավասար թևերով խաչ, իսկ վերին ձախ անկյունում փորագրված է Ս(ՈՒՐ)Բ ՅՈՀԱՆՆԷՍ։ պահպանվել է արևելյան պատուհանի բարավորը՝ կիսաշրջանագծային եզրակալով, որի հորիզոնական թևերից պատկերված են խաչը և կենաց ծառի խորհրդանիշը ձեռքներին մեկական մարդկային ֆիգուրներ։

Եկեղեցու սկզբնական շինությունը եղել է դեղնավուն ֆելիզիտի մաքրատաշ խոշոր քարերով, իսկ վերակառուցված մասերը մուգ վարդագույն ֆելիզիտի մանր քարերով են։

Սկզբնական շինության մնացորդներից երևում է, որ այն իր հորինվածքով, հարդարանքով ընդհանրանում է Լոռվա տարածքի 13-րդ դարի նույնատիպ հուշարձանների (Սեդվի, Մանստև և այլն) հետ, որոնց և ժամանակակիցը կարելի է համարվել։

Եկեղեցու հարավարևելյան կողմում գտնվում է ուշագրավ զարդաքանդակներով և խաչապատկերնեով հարդարված տապանաքար՝ 1853 թ․ վախճանված Մխիթար վարդապետի գերեզմանի վրա։ Հորինվածքից պարրզ երևում է, որ այն բարավորի քար է տապանաքարի է վերածվել հետագայում։ Վրան փորագրված են վրացերեն երկու արձանագրություն, որոնք վերաբերում են 13-րդ դարի 30-40-ական թվականներին։ Սբ Հովհաննեսից ոչ հեռու գտնվում է Սուրբ Գևորգ եկեղեցին, որը պարզ, ուղղանկյունաձև մեծ (24×10 մ չափերով) դահլիճ է՝ առանց խորանի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գ. Շախկյան, ԼՈՌԻ պատմության քարակերտ էջերը
2. ↑  Մուրադյան Պ․։ *Հայաստանի վրացերեն արձանագրությունները*։ էջեր 152–156

Աղբյուր
-------

* Գ. Շախկյան, ԼՈՌԻ պատմության քարակերտ էջերը, էջ 22-23
**Սոփո Նիժարաձեն** (վրաց.՝ სოფო ნიჟარაძე, ռուս.՝ София Нижарадзе, փետրվարի 6, 1986(1986-02-06), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի երգչուհի, դերասանուհի և երգահան է, որ ներկայացնելու է Վրաստանը Եվրատեսիլ 2010 թվականին Օսլոյում «Shine» («Փայլ») երգով։

Կեսնագրություն
--------------

Ծնվել է Թբիլիսիում, Սովետական Վրաստանում։ Սոփոն գերազանց ավարտել է երաժշտական համալսարանը և հաճախել Գնեսինների անվան ռուսական երաժշտական ակադեմիան։ Տասնմեկ տարեկանում ընտրվել է ֆրանսիացի լրագրող Բերնար Պիվոյի կողմից կատարելու ֆրանսիական «Douce France» («Փափուկ Ֆրանսիա») երգը, TV5 Փարիզում։ Տասնյոթ տարեկանում, Սոփոն շահել է մի քանի միջազգային մրցանակներ երիտասարդ երգչուհիների համար, ներառյալ «Բրավո, Բրավիսիմո» մրցանակը Մինի Լա Սկալա, Իտալիայում։ Նա մասնակցել է մի քանի փառատոների Ռուսաստանում, Թուրքիայում, Իտալիայում, Լատվիայում և Վրաստանում։

2001 թվականից ի վեր, Նիժարաձեն վրացական ազգային ֆիլհարմոնիայի մենակատար է։ 2003 թվականին, նա կատարել է Ջուլիետայի դերը (Ռոմեո և Ջուլիետա) ռուսական ակադեմիական երաժշտական թատրոնում։ 2004 թվականին, գլխավոր դեր է ստացել Ժերար Պրեսգուրվիչի երաժշտական թատրոնում։ 2005 թվականին, Սոփոն հաջողության է հասել «Նոր Ալիք» փառատոնում Յուրմալայում (Լատվիա)։

Սոփոն գրում է երգեր վրացերենով, ռուսերենով և անգլերենով։

Դերեր
-----

* Երաժշտական թատրոն *Svadba Soek* (Կետեվան - գլխավոր դեր)
* Երաժշտական թատրոն *Ռոմեո և Ջուլիետա* - Ջուլիետա
* Երաժշտական թատրոն *Hello, Dolly*

Ալբոմներ
--------

* "**Where are you...**" (2008)

1. My Dream
2. Every Moment
3. Where Are You...
4. Leave Me Alone
5. I'm Running Away
6. Over and Over
7. Leave Me Alone (rmx)
8. Over and Over (rmx)

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2  Discogs — 2000.
2. 1 2  ČSFD (չեխերեն) — 2001.
3. ↑  Sopho Nizharadze to represent Georgia at 2010 ESC. Georgian Public Broadcasting. Հունվարի 16, 2010
4. ↑  Sopho Nizharadze to represent Georgia in Oslo!. Եվրատեսիլ։ Հունվարի 17, 2010

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սոֆո Նիժարաձեյի պաշտոնական MySpace-ը

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Deezer · Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | ČSFD · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · MusicBrainz |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1191318346 · VIAF: 3824156434633112120004 · WorldCat VIAF: 3824156434633112120004 |

 |
**Սիմեոն Մարտիրոսի Դավիթյան** (փետրվարի 3, 1926(1926-02-03), Աքքերման, Cetatea-Albă County, Ռումինիայի թագավորություն), հայ գրող, հրապարակախոս։

Կենսագրություն
--------------

Սիմեոն Դավիթյանը ծնվել է 1926 թվականի փետրվարի 3-ին, Չետատեա Ալբը (այժմ՝ քաղաք Բելգորոդ-Դնեստրովսկի՝ Ուկրաինայում)։ 1956 թվականին ավարտել է Բուխարեստի համալսարանի սլավոնական լեզուների և ընդհանուր տնտեսագիտության ֆակուլտետները։ 1958-1976 թվականներին եղել է «Դոբրոջանոու» («Նոր Դոբրուջա») թերթի գլխավոր խմբագրի տեղակալ, միաժամանակ, 1965 թվականից եղել է Կոնստանցայի մշակույթի և գիտության համալսարանի պրոռեկտոր։

Լույս են տեսել Դավիթյանի «Սեր և ճակատագիր» (1946) վեպը, «Ռումինիան նյութական և հոգեկան արժեքների համաշխարհային շրջանառության մեջ» (1972), «Ռումինիան աշխարհում» (1976) աշխատությունները։ «Դոբրուջայի ժամանակագրություն» (1984), «Էջեր պատմության փառքի համար» (1986) ուսումնասիրություններում անդրադարձել է նաև հակաֆաշիստական պայքարին։ Դավիթյանի «ԽՍՀՄ. ճանապարհորդական տպավորություններ» (1982) ուղեգրությունների գրքում կան նյութեր նաև Հայաստանի մասին։ Ստեղծագործել է ռումիներեն։

Երկեր
-----

* Սեր և ճակատագիր, 1946։
* Ռումինիան նյութական և հոգեկան արժեքների համաշխարհային շրջանառության մեջ, 1972։
* Ռումինիան աշխարհում, 1976։
* Դոբրուջայի ժամանակագրություն, 1984։
* Էջեր պատմության փառքի համար, 1986։
* ԽՍՀՄ ճանապարհորդական տպավորություններ, 1982։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005, էջ 343:(չաշխատող հղում)
**Վրեժ Վլադիմիր Օրդյան** (մայիսի 22, 1956(1956-05-22)), հայ շախմատիստ, ՖԻԴԵ-ի և ազգային վարպետ, Հայաստանի վաստակավոր մարզիչ (1999)։ Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատի տան փոխտնօրեն։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1956 թվականի մայիսի 22-ին։ Ոսկե մեդալով ավարտել է Երևանի Կրուպսկայայի անվան դպրոցը, ապա պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետը։ Հաճախակի հանդես է եկել ՀԽՍՀ շախմատի պատանեկան հավաքականի կազմում։ 1976 թվականին արժանացել է Երևանի տղամարդկանց չեմպիոնի տիտղոսին։ 1981 թվականին դարձել է Անդրկովկասի զինվորական օկրուգի չեմպիոն, 1990 և 1991 թվականներին Մոլդովայի Ռիբնիցա քաղաքում շախմատի միջացգային մրցաշարերի հաղթող։

Վրեժ Օրդյանի սաներից շատերը դարձել են աշխարհի և Եվրոպայի առանջությունների մրցանակակիրներ, մի քանի տասնյակ սաներ Հայաստանի պատանեկան առաջնություններում դարձել են չեմպիոններ և մրցանակակիրներ։ Միայն 2003 թվականին նրա 5 սաներ արժանացել են երկրի չեմպիոնի տիտղոսին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  ratings.fide.com
2. 1 2 3  «Գորիսի հանրագիտարան», Էդուարդ Զոհրաբյան, Համլետ Միրզոյան, Երևան, 2008, էջ 451.
**Վարդան Մկրտիչյան**, հայ դերասան, ռեժիսոր։

Կենսագրություն և ստեղծագործական կյանք
-------------------------------------

Ծնվել է 1960 թվականի հունիսի 19-ին, Լիբանանի մայրաքաղաք Բեյրութում։ Ուսումը ստացել է Ե. Տեմիրճյանի և Հովակիմյան-Մանուկյան վարժարաններում, նաև երկու տարի սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ 1983 թվականից սկսել է աշխատել թատրոնում։ Հինգ տարի շարունակ խաղացել է Վ. Ատրունու «Հայկական շրջիկ թատերախմբում», որտեղ կատարել տարբեր դերեր։

1988-1992 թվականներին մասնագիտական կրթություն ստանալու հնարավորություն է ունեցել Երևանի Գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում, Երևանում աշխատել է Հ. Մալյանի կինոդերասանի, Լուսաշխի տան «Հավլաբար» թատրոնների հետ։

Երբ վերադարձել է Բեյրութ, աշխատել է լիբանանահայ թատերախմբում` կատարելով մի շարք դերեր։ Ներկայացումներ է բեմադրել «Շիրվանզադե» թատերախմբում, իսկ 2001 թվականից տարբեր դերեր է կատարել «Վահրամ Փափազյան» թատերախմբում։

Մկրտիչյանը հիմնել է «Բեմ 2000» թատերախումբը։ Բեմադրել է մի քանի պիեսներ, որոնցից են «Թատրոն, թատրոն խաղանք», Շ. Շահնուրի «Նահանջ առանց երգի» և այլ ստեղծագործություններ։ «Նահանջ առանց երգի» ստեղծագործության բեմադրությամբ 2007 թվականին մասնակցել է «Հայ-Ֆեստ» երևանյան փառատոնին։

Դերասան
-------

* «Գահը»` Հեղափոխական
* «Մոխրիկ»` Իշխան
* «Ծառը»` Քերոբ
* «Փայտոջիլների պահարանը»` Հակոբ
* «Անավարտ սկիզբ»` Եփրեմ
* «Կասկածը կնոջ մտքին մեջ»` Քամիյ
* «Մենության վերջին կանգառը»-«Տրամվայ «Ցանկություն»` Սթենլի Քովալսքի
* «Ֆիլումենա Մարտուրանո»` Դոմենիկա Սորիանո
* «Շողոքորթն»` Բարթեմ

Ռեժիսոր
-------

* «Քաղաքավարություն մինչև մահ» (հեղինակ` Հակոբ Պարոնյան)
* «Թատրոն, թատրոն խաղանք»
* «Նահանջ առանց երգի» (Շահան Շահնուր)
* «100 տարի ետք` կամուրջին տակ»
* «Սառնարան, Դրամ, Փախլավա»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բ. Հովակիմյան, Թատերական օրացույց, Գիրք 5, Երևան, 2010
2. ↑  «Վահրամ Փափազեան» Թատերախումբը Լիբանանի Մէջ Կը Ներկայացնէ «Քաղաքավարութեան Վնասները»(չաշխատող հղում)
3. ↑  «Բեմ 2000» Թատերախումբը Ներկայացուց «100 Տարի Ետք` Կամուրջին Տակ» Տխուր Կատակերգութիւնը
4. ↑  ՀԲԸՄ-ՀԵԸ «ՎԱՀՐԱՄ ՓԱՓԱԶԵԱՆ » ԹԱՏԵՐԱԽՈՒՄԲԸ ՆՈՐ ԿԱՏԱԿԵՐԳՈՒԹԻՒՆ ՄԸ ԿԸ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԷ ԼԻԲԱՆԱՆԱՀԱՅ ԹԱՏԵՐԱՍԷՐ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹԵԱՆ(չաշխատող հղում)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վարդան Սարգսյան (այլ կիրառումներ)

**Վարդան Սարգսի Սարգսյան** (մայիսի 2, 1892(1892-05-02), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - հունվարի 1, 1978(1978-01-01), Մարսել), հայ խմբավար և երգահան, Կոմիտասի սաներից։

Կենսագրություն
--------------

1909 թվականին ավարտել է Պերպերյան վարժարանը։ 1910-1915 թվականներին աշակերտել է Կոմիտասին, երգել նրա երգչախմբերում։ 1911 թվականին հիմնել է Սկյուտարի «Րաֆֆի» լսարանական միության երգչախումբը։ Հովհաննես Թումանյանի «Անուշ»-ի բեմականացման համար հորինել է մի քանի երգային հատվածներ (Սարգսյանի երգերով «Անուշ»-ը որպես երգախառն դրամա մինչև 1920 թվականը մի քանի անգամ բեմադրվել է Կոստանդնուպոլսում, երեք երգ տպագրվել է Փարիզում, 1937 թվականին)։ 1920 թվականից Փարիզում շարունակել է երաժշտական ուսումը։

1923 թվականին Բրյուսելում հիմնել է «Արմենիա» երաժշտական ընկերությունը, շարունակել համերգները։

1931-1939 թվականներին Մարսելում վարել է իր հիմնած «Հայկական երաժշտական ընկերությունը», 1945 թվականից մշտապես բնակվել է այստեղ, երգչախմբային համերգներ տվել, կատարել Կոմիտասի և սովետահայ կոմպոզիտորների գործեր։ Սարգսյանը հեղինակել է նաև հայ ժողովրդի երգերի մշակումներ (դրանց թվում՝ «Հոյնար» ընդարձակ պարերգը ձայնի և դաշնամուրի համար), դաշնավորել «Արևագալի երգերը», կազմել հայ հոգևոր երաժշտության ժողովածուներ։ Աշխատակցել է Փարիզի «Կոմիտասյան հանձնաժողովին», մասնակցել Կոմիտասի անտիպ երգերը և «Պատարագ»-ը տպագրության պատրաստելու գործին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 226)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 7406 |

 |
**Սիմոն Ճուլարտյան** (հոկտեմբերի 20, 1811(1811-10-20), Կարին, Օսմանյան կայսրություն - փետրվարի 14, 1884(1884-02-14), Վենետիկ, Իտալիա), հայ բանահավաք, բանասեր։ Մխիթարյան միաբանության անդամ։ Խմբագրել և հրապարակել է հայկական («Առածք ազգայինք», 1880) և տաճկական (թուրք. «Տաճկական առածք», 1882) առած-ասացվածքների ժողովածուները։ Հայկական առածների ժողովածուն ներկայացնում է Կոստանդնուպոլսի, Վանի, Ալաշկերտի, Կարնո, Ջուղայի, Երևանի, Թիֆլիսի, Ղրիմի, Տրանսիլվանիայի խոսվածքներով 4000 առած-ասացվածք, որոնք հեղինակի գրառումներն են, ինչպես նաև տպագիր այլ աղբյուրներից քաղած նյութեր (Անանիա վարդապետ, Միքայել Միանսարյանց, Խաչատուր Աբովյան, Խոջոյան)։ Ժողովածուն համառոտած 1888 թվականին ֆրանսերեն և անգլերեն է թարգմանել Գևորգ Պայանը։ Ճուլարտյանի տաճկական առածների ժողովածուն գերազանցապես հեղինակի գրառումներն են՝ տպագրված հայատառ թուրքերենով (շուրջ 4500 գրաոում)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 7. — էջ 106.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 18588 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցի**, հայկական առաքելական եկեղեցի Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանում։

Պատմություն
-----------

1927 թ. խորհրդային Հայաստան եկան գաղթականներ Փոքր Հայքի Մելիտենե (Մալաթիա) քաղաքից։ Երևանի ծայրամասերից մեկում նրանք հիմնեցին թաղամաս, և անվանեցին Նոր Մալաթիա։

1960-ականներին Երևանի Նոր Մալաթիա թաղամասում հիմնվել է 1915 թ. Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան-այգի, որի հարևանությամբ տարիներ անց կառուցվեց նաև Սբ. Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին, որը նման է պատմական Մելիտենեի գլխավոր եկեղեցուն (ճարտարապետ՝ Հրաչյա Գասպարյան)։ Եկեղեցու կառուցման ժամանակ Փոքր Հայքի Մալաթիա նահանգից բերված հող է խառնվել պատի շաղախին։
Եկեղեցու կառուցումն սկսվել է 1991 թ.` նվիրված Արցախյան ազատամարտում ընկած հերոսների, նաև` նահատակված մալաթիահայերի հիշատակին։ Շինարարությունն սկսվել է Վազգեն Ա Ամենայն հայոց կաթողիկոսի օրոք։ Նախաձեռնությունը Նոր Մալաթիայի՝ այն ժամանակվա թաղապետ Վահան Զատիկյանինն էր։ Եկեղեցին գործում է 1998 թվականից։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մալաթիայի Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին Երևանի պաշտոնական կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |

 |
**Սիմոն (Շիմոն) բար Գյորա** (եբր. שמעון בר גיורא, 1-ին դար, Գերասա, Հրեաստան, Հռոմեական կայսրություն - 71, Հռոմ, Հռոմեական կայսրություն), հրեական բանակի հրամանատար, 66-73 թվականների հրեական պատերազմի մասնակից։ Արմատական «Զելոտ» թևի ներկայացուցիչ, որն ազատել է բոլոր ստրուկներին և չեղյալ հայտարարել իր կողմից վերահսկվող տարածքում գտնվող բոլոր պարտքերը։ Ըստ Հայամ Մակոբիի՝ «Հռոմեացիները նախ նրա մեջ սպառնալիք էին տեսնում յուրաքանչյուր կարգի հասարակության, ապա Սպարտակի համար»։

Ջոկատ
-----

Մ.թ. 66 թվականին Բեթ-Հորոնում Կետոիոս Գալլոսի դեմ մղվող պայքարում, որտեղ հրեաները հաղթեցին հռոմեացիներին՝ Սիմոնը դրսևորել է ֆիզիկական ուժ և քաջություն։

Հավաքելով ջոկատ կռվել է Իդոմե նահանգի դեմ։

Նա Մասադում թաքնվել է իր դեմ ուղարկված Երուսաղեմի բանակից։

Ավելի ուշ իր ջոկատը հասցրել է մի քանի հազար սիկարի` վերանայելով տեսակետները։

Նա կարողացել է հաղթել իդումեացիներին, բարձրանալ Ջերիխո, գրավել Հեբրոնը և մոտենալ Երուսաղեմին։

Երուսաղեմ
---------

Երուսաղեմում զելոտների և իդումեացիների միջև ընթացող ներքին պայքարի ընթացքում իդումեացիները պարտություն կրեցին և բար Գյորային հրավիրեցին քաղաք։

Եդոմացիներն ու Սիկարիան ՝ Բար Գյորայի գլխավորությամբ, հրեական ապստամբների երեք խմբակցությունների միջև քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ զբաղվել են չափավոր նախանձախնդրությամբ արյունալի վեճերով,

Քահանայապետ Մատիտյագոն, որը նպաստել է Բար Գյորայի ճանաչմանը՝ սպանվել է նրա կողմից։ Իդումեացիներն ու սիկարները Բար Գյորայի գլխավորությամբ, հրեա ապստամբների երեք խմբակցությունների միջև քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում հրահրել են արյունալի վեճեր, որոնք ղեկավարվում էին նախկին դաշնակիցներ Սիմոն Բար-Գյորայի, Հովհաննես Գիսկալայի և Էլեազար Բեն-Սիմոնի կողմից։

Բար Գյորան իր տասը հազարերորդ բանակի շնորհիվ իշխանություն է ստացել Երուսաղեմի վրա։

70 թվականի ապրիլին, երբ Տիտոսի ուժերը հասել են Երուսաղեմ, ապստամբները միավորվել են հռոմեացիների դեմ։

Մահ
---

Երուսաղեմի անկումից որոշ ժամանակ անց Բար-Գյորան գերեվարվել է հռոմեացիների կողմից և մահապատժի ենթարկվել՝ հաղթական տոնակատարությունների ժամանակ ի պատիվ Վեսպասյանի և նրա որդիների նետվելով Հռոմի Տարպեյան ժայռից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   *Бар-Гиора Шим‘он*՝ հոդվածը Հրեական էլեկտրոնային հանրագիտարանում
2. ↑  Флавий, «Иудейск. война», II, 22, § 2; IV, 9, § 3)
3. ↑  Флавий, «Иудейск. война», IV, 9, §§ 8, 10)
4. ↑  (Флавий, «Иудейск. война», V, 3, § 1; 6, § 1)

Արտաքին հղումներ
----------------

Աշխարհի բոլոր հրամանատարները Սիմոն (Շիմոն) բար Գյորա
**Վարդենի Մոստիչյան** (**Վարդենի Մոստիչեան**, անգլ.՝ Varteni Mosdichian, հունվարի 24, 1953(1953-01-24), Ստամբուլ, Թուրքիա), ամերիկահայ նկարչուհի։

Կենսագրություն
--------------

Վարդենի Մոստիչյանը ծնվել է Ստամբուլում, Մանուկ Մոստիչյանի (Մանուկ Մոստիչեան) և Զեփյուռ Էլմայանի (Զեփիւռ Էլմաեան) ընտանիքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Ստամբուլում։ 1969 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ։ Սովորել է Կալիֆոռնիայի Արվեստի համալսարանում, Կենտրոնական Ֆլորիդայի համալսարանում ստացել է արվեստի բակալավրի աստիճան։

Շուրջ 500 կտավների հեղինակ է։ 1974 թվականից ԱՄՆ-ում մասնակցել է ցուցահանդեսների, ցուցադրվել է նաև Գերմանիայում, Իսպանիայում, Ֆրանսիայում։ 1979 թվականին ցուցադրվել է Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում։ Ունեցել է անհատական ցուցահանդեսներ Բոստոնում, Ֆիլադելֆիայում, Ստամբուլում, Ուոթերթաունում, Փարիզում, Քեմբրիջում։ Ամերիկայի հայկական թանգարանում բացվել է նրա «Գյուղացիները հողին դեմ հանդիման» անհատական ցուցահանդեսը։ Ցուցադրված կտավներում արտահայտվել է հայ ժողովրդի ողբերգական անցյալը։

Վարդենին համարձակ վրձնահարվածներով կիրառում է վառ գույների հանդուգն համադրություն։ Վարդենիի համար գույնն այն հիմնական միջոցն է, որով նա հասնում է ինքնարտահայտման։ Ստեղծագործում է արվեստի վերացական ուղղությամբ։ Նրա գործերում գերակշիռ տեղ է գրավում հայկական թեմատիկան։ Վարդենիի կտավներից հորդող ջերմությունն արտացոլում է նկարչուհու հուզական աշխարհը։

Ստեղծագործություններից գտնվում են Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Ֆլորիդայի կենտրոնական համալսարանի գեղարվեստի քոլեջում, մասնավոր հավաքածուներում։

Մեջբերումներ Վարդենի Մոստիչյանից
--------------------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ներշնչանքի և ոգեղենի աղբյուրն ինձ համար իմ սեփական պատմությունն է։ Հին Ստամբուլի Գետիկ-Փաշա ծովափնյա թաղամասի առօրյան, աղքատ, բայց սրտամոտ, հասարակ, բարյացակամ համայնքը, տարրական դպրոցը, որտեղ ստացել եմ իմ նախնական կրթությունը, երկար և ոլորապտույտ, տեղ-տեղ աստիճանների վերածվող հնաշունչ փողոցները. Արևելյան Անատոլիայից գաղթած հայ գյուղացիները, նրանց գունեղ և ավանդական ապրելակերպը` այս ամենն ուժեղ և խոր արմատներ է գցել իմ մեջ։ Իմ պապերի հովանավորող ջերմությունը, նրանց կենսափորձը, ընտանիքում բանաստեղծների առկայությունը, ծովի հանդեպ հորս անսահման սերը և մորս ազատության տենչանքը, այս ամենն արգասավորել են իմ հոգին արվեստի աշխարհի սիրով։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հույզի նկարիչը` Վարդենի, «Ազգ», սեպտեմբերի 29, 1998, #180 (1683)
2. ↑  The Armenian Weekly, December 15, 1990
3. ↑  Երևան, օրաթերթ, 1991, նոյեմբերի 6
4. ↑  Պայքար շաբաթաթերթ, 1990, հոկտեմբերի 20, էջ 7
5. ↑  The Armenian Guardian, 1990 December
6. ↑  The Armenian Mirror-Spectator, 2000, April 1

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքը
* Varteni Mosditchian: Biography
* Varteni Mosdichian Archived 2016-06-17 at the Wayback Machine.
* Varteni Mosdichian at molorakfilms.com Archived 2016-08-15 at the Wayback Machine.
* Varteni Mosdichian at artslant.com Archived 2019-04-07 at the Wayback Machine.