recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Նիկոլայ Իվանովիչ Բուխարին** (ռուս.՝ *Николай Иванович Бухарин*, հոկտեմբերի 9, 1888(1888-10-09), Մոսկվա, Մոսկվայի մարզ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 15, 1938(1938-03-15)[…], Կոմունարկայի կրակահրապարակ), բոլշևիկ հեղափոխական, խորհրդային պետական գործիչ, մարքսիստ փիլիսոփա և հեղափոխական տեսության բազմաբեղուն հեղինակ, ՀամԿ(բ)Կ ԿԿ անդամ (1917-1934), ԿԿ թեկնածու անդամ (1934-1937), ՌԿ(բ)Կ ԿԿ քաղբյուրոյի թեկնածու անդամ (1919-1924), ԽՄԿԿ ԿԿ քաղբյուրոյի անդամ (1924-1929), ՌԿ(բ)Կ ԿԿ Կազմբյուրոյի թեկնածու անդամ (1923-1924)։

Հեղափոխական գաղափարների համար վեց տարի անցկացրել է տարագրության մեջ, որտեղ ծանոթացել է Վլադիմիր Լենինի և Լև Տրոցկու հետ։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո վերադարձել է Մոսկվա և բոլշևիկյան ֆրակցիայում զբաղեցրել բարձր պաշտոններ։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո նշանակվել է բոլշևիկյան «Պրավդա» թերթի գլխավոր խմբագրի պաշտոնը։

Մինչև 1921 թվականը բոլշևիկյան կուսակցության մեջ ներկայացրել է ձախ կոմունիստական թևը։ «Նոր տնտեսական քաղաքականության» (*նովայա էկոնոմիչեսկայա պոլիտիկա, ՆԷՊ*) աջակցմամբ գլխավորել է աջ օպոզիցիան։ 1924 թվականին, Լենինի մահվանից հետո, սատարել է Իոսիֆ Ստալինին։ 1927 թվականի դեկտեմբերին, Կոմունիստական կուսակցության 15-րդ համագումարին, Ստալինի հետ կարողացել է կուսակցության շարքերից դուրս հանդել ձախ օպոզիցիայի գործիչներ Տրոցկուն, Գրիգորի Զինովևին և Լև Կամենևին։ 1926-1929 թվականներին զբաղեցրել է Կոմունիստական ինտերնացիոնալի գործկոմի գլխավոր քարտուղարի աթոռը։ Այնուամենայնիվ, դեմ է արտահայտվել ԽՍՀՄ-ում գյուղատնտեսության կոլեկտիվացման ստալինյան բանաձևին, և 1929 թվականի հեռացվել է Քաղբյուրոյի շարքերից։

1930-ականների բռնաճնշումների (Մեծ զտում) ժամանակաշրջանում Ստալինը ցանկացած պատրվակ փորձում էր օգտագործել իր նախկին դաշնակիցներին ու մրցակիցներին լիկվիդացնելու համար։ Բուխարինի որոշ նամակների, զրույցների և գաղտնալսված հեռախոսազանգերի մեջ անհավատարմության դրսևորումներ արձանագրվեցին, ուստի 1937 թվականի փետրվարին Բուխարինը ձերբակալվեց։

Բուխարինը մեղադրվեց «հակասովետական դավադրություն» իրականացնելու մեջ և գնդակահարվեց 1938 թվականի մարտին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. ↑  *Kuznetsov S.* Bukharin, Nikolay // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T012167
4. ↑  *Olga Hess Gankin, Harold Henry Fisher* The bolsheviks and the world war. 1940. p. 249
5. ↑  Aleksandr Shliapnikov. On the eve of 1917
6. ↑  *Бьеркегрен Х.* Скандинавский транзит. Российские революционеры в Скандинавии. 1906—1917. — М.: Омега, 2007. — С. 225.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էջը Marxists.org կայքում(անգլ.)
* Ն․ Բուխարինի աշխատությունները(ռուս.)
**«Ջերմ բաժանում»** (հանգըլ՝ 뜨거운 안녕; թարգմանաբար Դդեոգուն աննեյոնգ (Ddeugeowoon Annyeong)), 2013 թվականին լույս տեսած Հարավկորեական ֆիլմ։ Այն հեռարձակվել է 2013 թվականի մայիսի 30-ին։

Սյուժե
------

Չուն Օն (Լի Հոնգ Կի) սիրված երգիչ է, ով հայտնի է ոչ միայն իր երգերով, այլ նաև սկանդալներով։ Եվ ահա այդպիսի մի միջադեպից հետո, տղան ոչ իր կամքով մի հիվանդանոցում, որտեղ ծանր հիվանդներին նախապատրաստում են մահվան, դառնում է կամավոր օգնական։ Սակայն գալիս են դժվար ժամանականեր և հիվանդանոցը փակման եզրին է։ Եվ հիվանդանոցի փակվելու փաստի վրա ուշադրությունը գրավելու համար էլ այսպիսի «հայտնի» կամավորին ուղարկում են այնտեղ։ Չուն Օնին բախտ է վիճակվում հանդիպել քաջասիրտ մարդկանց հետ, որոնք չնայած իրենց մահացու ախտորոշմանը ամեն օր պայքարում են կյանքի համար և շարունակում են երազել։ Նրանք երազում են այն մասին, որ իրենց «Ֆենիքս» երգի խումբը մի օր ելույթ կունենա համերգի ժամանակ։ Եվ ահա մեր խռովարարը պատրաստ է օգնել նրանց այդ հարցում։

Դերերում
--------

### Գլխավոր դերերում

* Լի Հոնգ Կի- Չուն Օ
* Չոն Մին Սո- Հա Յուն
* Պեկ Ջին Հի- Ան Նա
* Լի Դոնգ Սոկ- Մու Սունգ
* Իմ Վոն Հի- Բոնգ Սիկ

### Երկրորդական դերերում

* Լի Մին Ա- Հա Յունի մայրը
* Կվանգ Ջա Հոնգ- Հա Յունի հայրը
* Յու Ջե Մունգ- ինտենսիվ զգուշության բժիշկը
* Կիմ Հյոն Ա- Չուն Օ-ի մայրը
* Չո Կվոն- Գվան Սեմ
* Նո Կանգ Մին- Հիմ Չան

Սաունդթրեքեր
------------

| Կատարող | Երգի անվանում |
| --- | --- |
| Լի Հոնգ Կի | Jump |

Մեջբերումներ
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Եթե մահացու հիվանդը քեզնից ինչ–որ բան է խնդրում, անպայման տուր, որովհետև դա կարող է լինել նրա վերջին խնդրանքը- Լի Դոնգ Սոկ(Մու Սունգի դերում) |  |

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

Նկարահանումները սկսվել են 2012 թվականի սեպտեմբերի 24-ից։

Աղբյուրներ
----------

*
Ոսկու հանքավայր Ավստրալիայի արևմուտքում
**Ոսկու արդյունաբերություն**, լեռնային արդյունաբերության ճյուղ, որը զբաղվում է արմատական և ցրոնային հանքավայրերից ոսկու արդյունահանմամբ։ Ոսկու հայթայթումը հայտնի է եղել շատ վաղուց։ Ոսկու հարուստ հանքավայրեր են հայտնաբերվել Գանայում (1471 թ.), Մեքսիկայում (1500 թ.), Պերուում և Չիլիում (1532 թ.), Բրազիլիայում (1577 թ.), Ռուսաստանում (Ուրալ, 1745 թ.), Կանադայում (Քվեբեկ, 1823 թ.), ԱՄՆ-ում (Կալիֆոռնիա, 1848 թ. Կոլորադո, 1858 թ. Նևադա, 1859 թ. Ալյասկա, 1890 թ.), Ավստրալիայում (1851 թ.), ՀԱՀ-ում (1884 թ.)։ XVI դարում արդյունահանվել է 763, XVII դարում՝ 914, XVIII դարում՝ 1890, XIX դարում՝ 11616, XX դարում (մինչև 1975 թվականը, առանց խորհրդային երկրների)՝ մոտ 60500, որի 54% ֊ը բաժին է ընկնում ՀԱՀ-ին։ Նախկին ԽՍՀՄ տարածքում պարբերաբար (երկարատև ընդմիջումներով) ոսկի է արդյունահանվել Կովկասում, Կարպատներում, Ուրալում, Միջին Ասիայում, Ղազախստանում, Հեռավոր Արևելքում։ Ճյուղի ձևավորման սկիզբը համարվում է 1745 թվականը, երբ Ուրալում հայտնաբերվեց Բերյոզովսկիի ոսկու հանքավայրը։ Ոսկին արդյունահանվում էր հիմնականում ցրոնային հանքավայրերից, իսկ համեմատաբար խոշոր արմատական հանքավայրերի թիվը մինչև 1917 թվականը չէր անցնում 10-ից։ Արդյունաբերությունն ուներ կիսատնայնագործական բնույթ, մշակվում էին միայն հարուստ հանքանյութերն ու ցրոնները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 636)։*  |
**Եվստիֆեևկա,** գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի Հանրապետությունում, Ալթայի երկրամասում։ Գետաբերանը գտնվում է Լոկտևկա գետի ձախ ափից 95 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 17 կիլոմետր է։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցման պետական տվյալների համաձայն՝ գետը պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, Օբ գետի ջրօգտագործման մասն է Բիա և Կատուն գետերի միավորմամբ մինչև Բարնաուլ քաղաքը՝ առանց Ալեյ գետի։ Վերին Օբի գետային ենթաավազանն է մինչև Տոմի թափվելը։ (Վերին) Օբի գետային ավազանն է մինչև Իրտիշ թափվելը։

Աշխարհատեղեկատվական համակարգի ՌԴ տարածքի ջրատնտեսական շրջանացման տվյալներով՝

* Ջրային գրանցման տվյալների կոդ՝ 13010200312115100009945
* Հիդրոլոգիական ստուգման կոդ՝ 115100994
* Ավազանի կոդ՝ 13.01.02.003
* Հիդրոլոգիական ուսումնասիրության ծավալի համար՝ 15
* Հիդրոլոգիական ուսումնասիրության թողարկում՝ 1։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ՌԴ ջրային գրանցման տվյալներ. Եվստիֆեևկա»


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Իստոկ (այլ կիրառումներ)

**Իստոկ (Չարիշի վտակ),**  գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի Հանրապետությունում, Ալթայի երկրամասում։ Գետաբերանը գտնվում է Չարիշ գետի աջ ափից 17 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 կիլոմետր է։

Ջրագրության տվյալներ
--------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցման պետական տվյալների համաձայն՝ գետը պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, Օբ գետի ջրօգտագործման մասն է Բիա և Կատուն գետերից մինչև Բարնաուլ քաղաքը՝ առանց Ալեյ գետի, Վերին Օբի գետային ենթաավազանն է մինչև Տոմի թափվելը։ Վերին Օբի գետային ավազանն է մինչև Իրտիշ թափվելը։

Աշխարհատեղեկատվական համակարգի ՌԴ տարածքի ջրատնտեսական շրջանացման տվյալներով՝

* Ջրային գրանցման տվյալների կոդ՝ 13010200312115100010323
* Հիդրոլոգիական ստուգման կոդ՝ 115101032
* Ավազանի կոդ՝ 13.01.02.003
* Հիդրոլոգիական ուսումնասիրության ծավալի համար՝ 15
* Հիդրոլոգիական ուսումնասիրության թողարկում՝ 1։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ՌԴ ջրային գրանցման տվյալներ. Իստոկ (Չարիշի վտակ)»


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
**Գլուբոչանկա**  (ռուս.՝ Глубочанка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասով, Ալթայի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Կատուն գետի ձախ ափից 13 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 12 կմ։

Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
-----------------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցման պետական տվյալների համաձայն՝ գետը պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, Օբ գետի ջրօգտագործման մասն է Բիա և Կատուն գետերի՝ մինչև Բարնաուլ թափվելը։ Վերին Օբի գետային ենթաավազանն է մինչև Տոմի թափվելը։ Վերին Օբի գետային ավազանն է մինչև Իրտիշ թափվելը։

Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 13010200312115100009662
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 115100966
* Ավազանի կոդը — 13.01.02.003
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 15
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 1

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Государственный водный реестр РФ: Глубочанка»


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ГВР |

 |
**Գանձատուն թանգարան** (Ալեք և Մարի Մանուկյան), բացվել է 1982 թվականին, որի երկհարկանի շենքը (Նոր վեհարանի հարավարևմտյան կողմում) կառուցվել է Վազգեն Ա Ամենայն հայոց կաթողիկոսի նախաձեռնությամբ և ազգային գործիչ ու բարերար Ա. Մանուկյանի միջոցներով։ Գանձատանը պահվում են համաշխարհային արժեք ունեցող հայ հոգևոր մշակույթի գեղարվեստական ստեղծագործություններ՝ սուրբ մասունքների պահարաններ, ձեռագիր մատյաններ, եկեղեցական սպասքի, նվիրական առարկաների ու զգեստների հարուստ հավաքածուներ, որոնք բերվել են Աևիից, Թոքատից, Կ. Պոլսից, Վանից, Սեբաստիայից, Կեսարիայից, Վասպուրականից, Արցախից, Կիլիկյան Հայաստանից և այլ վայրերից, ինչպես նաև՝ հայկական գաղթավայրերից։ Սրբազան առարկաներից հիշատակելի են խաչերը, Ավետարանների կրկնակագմերը, քշոցները, ոսկեզօծ սկիհները, գավազանները, մասնատուփերը, բուրվառները, խնկամանները, ճաճանչազարդերը, մյուռոնամանները, կանթեղները (հիմնականում՝ արծաթե՝ երբեմն ագուցված կիսաթանկարժեք քարերով)։ Հայկական մետաղամշակության ընտիր օրինակներ են մասանց պահարանները և աջերը։ Ուշագրավ են Նաև արծաթե գոտիներն ու ճարմանդները, հին մետաղադրամների ու թղթադրամների, ինչպես նաև հնադարյան կավե ամանների և Կուտինայի հախճապակե անոլծևերի հավաքածուները։ Գանձատանը պահվում և ցուցադրվում են նաև եկեղեցական գործվածքների բազմաթիվ նմուշներ (եկեղեցական զգեստներ, վարագույրներ, սկիհի ծածկոցներ, սրբիչներ և այլն), հնագույններն են Կիլիկյան Հայաստանում ստեղծված նրբագործ արտախուրակները և Գրիգոր Ա Լուսավորչի մետաքսե խաչվառը (1448)։ Եկեղեցական ասեղնագործության նշանակալի աշխատանքներից են նաև Փիլիպոս Ա Աղբակեցի կաթողիկոսի արծվագորգը (1651), Սուրբ Էջմիածնի Մայր տաճարի Ավագ խորանի ասեղնագործ վարագույրը (1705-1714, Կոստանդնուպոլիս), Գեղարդավանքին նվիրաբերված խույրը (1715) և այլն։ Ուշագրավ են նաև հայկական կերպասագործության գլուխգործոց՝ մետաքսաթել դիպակից կարված շուրջառը և դաջագործության նմուշներ՝ խորանի վարագույրները (1689, 1781, 1805), ժամաշապիկը (1778)։ Գանձատան հյուսվածքների հավաքածոտւմ հատկապես առանձնանում են հայկական գորգերը, ուղեգորգերն ու կարպետները, պարսկական մետաքսագորգերը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալեք և Մարի Մանուկյանների գանձատուն թանգարան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Բերդ քաղաքի պատմության և կենցաղի թանգարան**, Տավուշի մարզի Բերդ քաղաքի թանգարանը հիմնադրվել է 1981 թվականին՝ որպես Սարդարապատի ազգագրության թանգարանի մասնաճյուղ, հետագայում անցել է ՀՀ Մշակույթի նախարարության ենթակայության տակ, իսկ 1997 թվականին այն Բերդի քաղաքապետարանի ենթակայությամբ գործող հիմնարկություն է։

Պատմություն
-----------

Թանգարանը գտնվում է Բերդ քաղաքից փոքր-ինչ հեռու՝ բարձրադիր ու գեղատեսիլ վայրում, «Սորան» կոչվող զբոսայգու հարևանությամբ։ Թանգարանի հիմնադիր և առաջին տնօրեն է եղել Ռաֆիկ Աշոտի Մուրադյանը։

Ցուցադրություն
--------------

Թանգարանում առկա է 624 ցուցանմուշ, որոնցից 190-ը գտնվում է ֆոնդում։ Ցուցադրված է 434-ը, որից 34-ը գրքեր են։ Թանգարանն ունի բաժիններ, որոնք վերաբերում են Հայոց ցեղասպանությանը, ԽՍՀՄ կազմում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցածներին, հայ-ադրբեջանական հակամարտությանը, քաղաքի ինքնապաշտպանական ջոկատներին (այս բաժինն ստեղծվել է տնօրեն Հրաչիկ Աթոյանի նախաձեռնությամբ) Տավուշ կամ Ցլիկ Ամրամի ամրոցի պատմությանը, կատարված պեղումներին, բնակավայրի կենցաղին, որը ներկայացված է «տատիկի տուն», «մոր և մանկան» անկյունների միջոցով, հողագործությանը, կավագործությանը, ձեռագործությանը, գորգագործությանը և երաժշտական գործիքներին։

Արժեքավոր է հատկապես Տավուշ բերդին նվիրված անկյունը, որտեղ ներկայացված են պեղումների միջոցով բերդի շրջակայքից հայտնաբերված կավե, պղնձե գործիքների մնացորդներ, նիզակներ, կենցաղային իրեր, ջրամատակարարման կավե խողովակներ, կմախքներ, զարդեր և այլն։

Առանձին բաժիններ են հատկացված անասնապահական, գյուղատնտեսական իրերի ցուցադրությանը։ Ներկայացված են հին հայկական կարպետներ, գորգեր, ասեղնագործ աշխատանքներ։

Թանգարանում ներկայացված են նկարիչ Միշա Հովհաննիսյանի գծանկարները՝ հայ գրականության, գիտության, մշակույթի, արվեստի, շախմատի, թատերարվեստի ու կինոյի մեծերի՝ Շառլ Ազնավուրի, Առնո Բաբաջանյանի, Հրաչյա Ներսիսյանի, Տիգրան Պետրոսյանի, Մհեր Մկրտչյանի, Արամ Խաչատրյանի, Կոմիտասի, Պարույր Սևակի, Վիլյամ Սարոյանի դիմանկարները։ Ցուցադրվում են նաև քաղաքի նկարիչ Ռոմեո Մելիքյանի կտավները։

Հասցե
-----

Թանգարանը գտնվում է բերդ քաղաքում, «Սորան» կոչվող զբոսայգու հարևանությամբ։
**Գևորգ Չաուշի տուն-թանգարան**, բացվել է 1980-ական թվականներին։ Ընդգրկված է Աշնակի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

Պատմություն
-----------

Հայ ազգային ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի Գևորգ Չաուշի տուն-թանգարանը գտնվում է Աշնակ գյուղում։ Թանգարանը կառուցվել է 1980-ական թվականներին՝ Չաուշի զարմիկի՝ Գևորգ Մելքոնյանի նախաձեռնությամբ, նախագծել է ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանը։ Թանգարանի աշտարակին պետք է կանգնեցվեր դեպի Արևմտյան Հայաստան թռչող արծիվը։ Գևորգ Չաուշի թանգարանի «ֆիդայատան» աշտարակին Հայոց արծվի քանդակը տեղադրվել է 2014 թվականին՝ ճարտարապետ Լևոն Մկրտչյանի նախագծով, քանդակագործ Գևորգ Գևորգյան։

Ցուցադրություն
--------------

Թանգարանը ներկայացնում է Գևորգ Չաուշի կյանքն ու գործունեությունը։ Ներկայացված են անվանի զորավարի անձնական իրերն ու Հայաստանի XX դարսակզբի պատմական իրադարձությունները նկարագրող ցուցադրություններ։

Հասցե
-----

Թանգարանը գտնվում է Արագածոտնի մարզի Աշնակ գյուղում։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.
2. ↑  Գևորգ Չաուշի թանգարանի աշտարակին արծվի քանդակ է տեղադրվել

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սուրացող արծիվ՝ Գևորգ Չաուշի թանգարանի աշտարակին(չաշխատող հղում)
**Գլոբուսների թանգարան** (գերմ.՝ Globenmuseum), աշխարհում միակ գլոբուսների թանգարանը։ Գտնվում է Վիեննայի Կլարի-Ալդրինգեն պալատում, Ազգային գրադարանի շենքերից մեկում։

Հիմնադրում
----------

Թանգարանը հիմնադրվել է 1956 թվականին գլոբուսների հավաքածուի հիման վրա, որոնք պահպանվում էին Ավստրիայի ազգային գրադարանում։ Գլոբուսների մեծ մասը գրադարանում է հայտնվել ավստրիական կայսրերի հավաքածուներից։ Դրանք կամ նվիրել են (ինչպես օրինակ, Վինչենցո Մարիա Կորոննելիին հատուկ Լեոպոլդ I կայսեր համար պատրաստել է երկու գլոբուսներ հենց կայսեր դիմապատկերով), կամ էլ գնվել։ 1921 թվականին աշխարհագետ Օյհեն Օբերհումմերը կատարել է գլոբուսների գույքագրում և հայտնաբերել ութ գլոբուսներ տարբեր չափերի (ինչպես Երկրի, այնպես էլ երկնքի), և երկու արմիլյարային թաղանթներով գլոբուսներ։ 1922 թվականին այդ գլոբուսները տեղափոխվել են Աշխարհագրական հավաքածու, որտեղ 1948 թվականին արդեն հավաքվել էր շուրջ 28 գլոբուս։ Թանգարանի բացումը հնարավոր դարձավ շնորհիվ գլոբուսների խանդավառ հավաքորդ Ռոբերտ Հարդտի։ 1956 թվականի ապրիլի 14-ին բացվեց աշխարհում դեռևս առաջին գլոբուսների թանգարանը։ 1956 թվականին հավաքածուում մուտք գործեցին 63 ցուցանմուշներ։ Հաջորդ 30 տարիների ընթացքում թանգարանի նմուշների թիվը հասավ 145-ի։ Համալրումը հիմնականում կայացավ ի հաշիվ գնումների, նվիրատվությունների և այլ թանգարանների հետ փոխանակման։ 1970-1976 թվականներին թանգարանը ընդարձակվեց։ 1996 թվականին թանգարանում հաշվվում էր 260 ցուցանմուշ։ Գլոբուսների թանգարանը մի քանի անգամ փոխել է իր տեղադիրքը։ 2005 թվականի դեկտեմբերի 1-ից ցայսօր գտնվում է Մոլլարդա-Կլարի պալատում։

Ցուցանմուշներ
-------------

Բացի սեփական հավաքածուից, այստեղ ցուցադրվում են նաև մի քանի տասնյակ գլոբուսներ անձնական հավաքածուներից, որոնք բերվել են այստեղ երկարատև ցուցադրության և պահպանման նպատակով։

Կորոնելլիի գլոբուսներից բացի, թանգարանի թանկարժեք էքսպոնատների ցանկում են նաև Մերկատորի 1541 թվականի Երկրի և 1551 թվականի երկնքի գլոբուսները։ Ինչպես նաև Գեմմա Ֆրիզիուսի 1536 թվականի գլոբուսը՝ Ավստրիայի հնագույն գլոբուսներից մեկը։

Գլոբուսներից բացի թանգարանում ցուցադրված են նաև զանազան աստղագիտական գործիքներ։ 2009 թվականի հունվարի դրությամբ թանգարանի հավաքածուն բաղկացած էր 590 առարկաներից, որոնցից 250-ը գտնվում են ցուցադրությունում։

Պատկերասրահ
-----------

Ցուցանմուշները

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Elisabeth Zeilinger: *Das Globenmuseum der Österreichischen Nationalbibliothek und seine Geschichte.* Archived 2009-10-15 at the Portuguese Web Archive (pdf; 781 kB)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Webpräsenz des Globenmuseums Archived 2016-04-15 at the Wayback Machine.
* Globenkatalog der ÖNB(չաշխատող հղում)
* Bilder des Museums auf Flickr
* Michael Frank։ *Globenmuseum. Der Nabel der Welt.* Archived 2013-01-06 at Archive.is Artikel in der SZ vom 1. Dezember 2005.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 121473615 · GND: 10122398-5 · ISNI: 0000000087870703 · LCCN: n89612505 · NKC: xx0237307 · VIAF: 127666458 · WorldCat VIAF: 127666458 |

 |

 |
**Եկատերինբուրգի պատմության թանգարան** (ռուս.՝ Музей истории Екатеринбурга), գտնվում է Եկատերինբուրգ քաղաքի պատմական կենտրոնում, մի քանի պատմական շենքերում` Կարլ Լիբկնեխտի փողոցում։

Պատմություն
-----------

Եկատերինբուրգի պատմության թանգարանը իր գործունեությունը սկսել է 1940 թվականից։ Գլոբալ վերափոխումներից հետո 1995 թվականին Յա. Մ. Սվերդլովի հիշատակի թանգարանը ստացավ իր իսկական անվանումը։

Շենք
----

Շենքի պատմական լուսանկար
Թանգարանը գտնվում է XIX դարի սկզբի շենքում, որը համարվում է պատմության և մշակույթի հուշարձան։ Հիմնական շինությունը կառուցել է , փոստատար Գ. Լայվաշևսկին 1820 թվականին, իսկ կողաշենքը վերակառուցվել է 1837 թվականին լեռնային ինժեներ Ա. Գ. Կաչկայի կողմից։ Իր գոյության ընթացքում այն եղել է հյուրանոց, ազնվականների դաստակերտ, եկամտաբեր տուն, բնակելի տուն, կոմունալ բնակարաններով։ 19-րդ դարի վերջին 20-րդ դարի սկզբին շինության մեջ տեղակայված էր Ս. Ա. Տիխոցկու մասնավոր գրադարանը։ 

2004-2005 թվականներին շինությունը վերակառուցվեց և զգալիորեն ընդլայնվեց։

Մշտական ցուցադրություն «Քաղաք, ժամանակ, հին տուն»
-------------------------------------------------

Նորացված ցուցադրությունում կարելի է զբոսնել հին Եկատերինբուրգի փողոցներով, ծանոթանալ Տան պատմությանը, տեսնել մեր քաղաքը տիեզերքից, իջնել ստորերկրյա քաղաք, տեսնել ընդերքի հարստությունը, գետային և քաղաքային հաղորդակցության ուղիները։

Սոֆիա Ադոլֆովնա Տիխոցկու գրադարան
---------------------------------

Վերականգնվել է շենքի ներքին հարդարանքը, պահպանվել Եկատերինբուրգի Ս. Ա. Տիխոցկու ամենահաջողված մասնավոր գրադարանի գրքերի հավաքածուն։ 20-րդ դարի սկզբին Վոզնեսենսկու փողոցի վրա գտնվող կիսավերնահարկով տունը լայն ճանաչում ստացավ այստեղ բացված մասնավոր գրադարանի շնորհիվ։ Որտեղ, եթե ոչ այստեղ կարելի էր ընդլայնել մտահորիզոնը, ստանալ հետաքրքիր տեղեկատվություն, հաղորդակցվել մարդկանց հետ։ Սոֆիա Ադոլֆովնան պահպանելով մոտեցման կարգը , հաղորդակցվում էր բոլոր այցելուների հետ, կարողանում էր նրան տրամադրել անհրաժեշտ գրքեր։ Իր ամբողջ անձնական գրադարանը, 16 հազար հատոր, նա տվել էր հասարակական օգտագործման։ Այն ժամանակվա երիտասարդ սերունդը Սոֆիա Ադոլֆովնային գիտեր որպես Եկատերինբուրգի ամենահայտնի կին, նրա մասին խոսում էին և գրում թերթերում։ Ս. Ա. Տիխոցկու գրադարանը Եկատերինբուրգի մշակութային կյանքի ամբողջական էջերից մեկն է։ Ցուցադրությունում առկա է եզակի ցուցանմուշ, 1734 թվականի լեհական արտադրության պահարան, որը Եկատերինբուրգի հասակակիցն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Եկատերինբուրգի պատմության թանգարանի կայք

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
{{Ay

Պատմություն
-----------

Արտաշես Ա, գահին բարձրացավ մ.թ.ա. 189-ին և ճանաչվեց իբրև Մեծ Հայքի արքա թե՛ Հռոմեական հանրապետության և թե՛ Պարթևստանի կողմից։ Պատմվածքը տեղի է ունեցել ալանների ներխուժումանը Մեծ Հայք Արտաշես Ա-ի թագավորության ժամանակ։ Վիրքի գրավումից հետո, Ալանները ավելի հարավ ներխուժելով անցան Կուր գետը, մտնելով Մեծ Հայք։ Արտաշեսը հավաքել է մեծ զորք դիմադրելու համար Ալաններին։ Պատերազմ ծագել ալանների և հայերի միջև, որի արդյունքում գերավարվել է ալանների թագավորի կրտսեր զավակը։ Ալանները ստիպված ետ են քաշվել մինչև Կուր գետի հյուսիսային ափը իսկ հայերը հետևել են ալաններին մինչև Կուր գետի հարավային ափը։ Ալանների թագավորը խնդրել է ստորագրման խաղաղության դաշինքի իր ժողովուրդի և հայերի միջև և խոստացել է Արտաշեսի տալ ինչ որ ցանկանա, բայց այս վերջինը մերժել է խնդրանքը։Երբ Արտաշեսը չի համաձայնում պատանուն ետ տալ, պատանու քույրը բարձրանում է գետի ափի բարձրավանդակը և թարգմանողի օգնությամբ ձայն է տալիս Արտաշեսին։

|  |
| --- |
| «Քեզ եմ ասում, քաջ տղամարդ Արտաշես,
Որ հաղթեցիր ալանների քաջ ազգին.
Ե՛կ լսի՛ր ալանների գեղաչյա դստերս խոսքերին 
Եվ տուր պատանուն։ 
Որովհետև օրենք չէ՝ որ քենի համար դյուցազունները
Ուրիշ դյուցազն զարմերի կենդանությունը ջնջեն
Կամ իբրև ծառա ստրուկների կարգում պահեն, 
Եվ երկու քաջ ազգերի մեջ 
Մշտնջենավոր թշնամություն հաստատեն» |

Արտաշեսն այս իմաստուն խոսքերը լսելով գնաց գետի ափը և տեսնելով գեղեցիկ կույսին ու լսելով նրանից իմաստուն խոսքեր, նրան ցանկացավ։ Կանչում է իր դայակ Սմբատին, բաց է անում իր սրտի փափագը՝ կին առնել Ալանների արքայազն օրիորդին, դաշինք և ուխտ կնքել քաջերի ազգի հետ և պատանուն խաղաղությամբ արձակել։ Սմբատը հավանություն է տալիս և մարդ ուղարկում Ալանների Թագավորի մոտ, որ ալանների արքայադուստր Սաթենիկին կնության տա Արտաշեսին։ Ալանների թագավորն ասում է․

«Եվ ո՞րտեղից քաջ Արտաշեսը պետքա տա հազար հազարներ ու բյուր բյուրեր քաջերի սերունդ այս կույսի՝ ալանների արքայազն օրիորդի համար»։

Վիպասաններն երգելիս այս տեղն առասպելաբանում են ասելով․

|  |
| --- |
| «Հեծավ արի Արտաշես արքան գեղեցեկ սև ձին,
Եվ հանելով ոսկեօղ շիկափոկ պարանը,
Եվ անցնելով գետն իբրև սրաթև արծիվ, 
Եվ նետելով ոսկեօղ շիկափոկ պարանը, 
Ձգեց մեջքը ալանաց օրիորդի,
Եվ շատ ցավեցրեց փափուկ օրիորդի մեջքը, 
Արագաբար իր ճամբարն հասցնելով»։ |

Ժողովրդական Երգերից որոնք գրի է առել Մովսես Խորենացին, պահպանվել են հատվածներ Արտաշեսի և Սաթենիկի շքեղ հարսանիքի մասին։

|  |
| --- |
| «Ոսկի տեղ էր տեղում
Արտաշեսի փեսայության ժամանակ․
Մարգարիտ էր տեղում 
Սաթենիկի հարսնության ժամանակ»։ |

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2 3  Մովսես Խորենացի. *Պատմություն Հայոց*, 2.50, էջ. 165.
2. ↑  Մովսես Խորենացի. *Պատմություն Հայոց*, 2.50, էջ 165. Թարգմանված գրաբարից արևելահայերենի Ստեփան Մալխասյանցից։
3. ↑  Մովսես Խորենացի. *Պատմություն Հայոց*, 2.50, էջ. 166.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Դիցոնգ բնական պատմության ազգային թանգարան** (խոսակցական՝ **Տրանսվաալի թանգարան**), բնական պատմության թանգարան Հարավային Աֆրիկայի Պրետորիա քաղաքում։ Թանգարանը հիմնադրվել է նախկին Հարավաֆրիկյան Հանրապետության կողմից, որը 1895 թվականին նաև հայտնի է եղել որպես «Տրանսվաալ»։ Թանգարանն ունի Plio-Pleistocene բրածոների մեծ հավաքածու, այդ թվում հոմինիդներ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ Սթերկֆոնտեյն քարանձավներից, Սվարտքրանսից և Քրոմդրաաիից, Մարդկության օրրանը, ինչպես նաև Պերմյան ուշ շրջանի տերապսիդներ (պրոտո-կաթնասուններ Կառու տարածքից)։ Թանգարանում է ցուցադրվում նաև Australopithecus africanus նմուշի Միսիս Պլեսի ամբողջական գանգը։ Բացի այդ, Տրանսվաալի թանգարանում կան մեծ թվով կաթնասունների, թռչունների, սողունների և անողնաշարավորների հավաքածուներ։ Թանգարանը գտնվում է Պոլ Կրյուգեր փողոցում, Վիզաժի և Միննաար փողոցների միջև, Պրետորիայի քաղաքապետարանի դիմաց։ Այն Հարավային Աֆրիկայի Դիցոնգ թանգարանների հիմնադիր թանգարաններից մեկն է։

Պատմություն
-----------

Տրանսվաալի թանգարանի անձնակազմը 1909 թվականի մարտին
Թանգարանը հիմնադրվել է Հարավաֆրիկյան Հանրապետության *պետական թանգարանի* (աֆրիկաանս՝ Staatsmuseum) կողմից 1892 թվականի դեկտեմբերի 1-ին։ Յան Վիլեմ Բաուդվին Գունինգը նշանակվել է թանգարանի առաջին տնօրեն։ Հիմնադրումից հետո առաջին երկու տարիներին թանգարանը տեղակայված է եղել Ou Raadsaal պառլամենտական շենքում։

1999 թվականի ապրիլի 1-ին Հյուսիսային Flagship Institution-ի ստեղծման համար Տրանսվաալի թանգարանը միացվել է Պրետորիայում հիմնված Ազգային մշակութային պատմության թանգարանին (նաև կոչվում է Աֆրիկյան պատուհան) և Հարավաֆրիկյան ռազմական պատմության ազգային թանգարանին (տեղակայված է Յոհաննեսբուրգում)։ Հյուսիսային Flagship Institution-ը 2010 թվականի ապրիլին պաշտոնապես վերանվանվել է Հարավային Աֆրիկայի Դիցոնգ թանգարաններ։ Նույն տարում Տրանսվաալի թանգարանը վերանվանվել է Դիցոնգ բնական պատմության ազգային թանգարան։ Դիցոնգը ղեկավարվում է գլխավոր գործադիր ղեկավարի և խորհրդի կողմից, որը փոխարինել է նախկին երեք թանգարանային խորհուրդներին։

Պատկերասրահ
-----------

* Թանգարանի տեսքը Պրետորիուս հրապարակիցԹանգարանի տեսքը Պրետորիուս հրապարակից
* Նախապատմական կենդանիներՆախապատմական կենդանիներ
* Միսիս ՊլեսՄիսիս Պլես
* Australopithecus africanus (Sts 60)*Australopithecus africanus* (Sts 60)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  University of Pretoria

Արտաքին հղումներ
----------------

* DNMNM official website
* 360 degree Virtual Tour of the Transvaal Museum Archived 2018-09-17 at the Wayback Machine.

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Տրանսվաալի թանգարան** կատեգորիայում։ |
**Սկիբո ամրոց** (անգլ.՝ Skibo Castle, գաել.՝ Caisteal Sgìobail), շոտլանդական ամրոց, տեղակայված Դորնոխ քաղաքի արևմուտքում, այժմ Շոտլանդիայի մարզ։ Գտնվում է Դորնոխի ֆորդում։ Ամրոցը կառուցված է եղել դեռևս XII դարում, սակայն ժամանակակից շինարարությունը հիմնականում տեղի է ունեցել XIX դարից մինչև XX դարի սկզբին, երբ այնտեղ ապրում էր արդյունաբերող Էնդրյու Կարնեգին։

Ներկա պահին ամրոցում գտնվում է փակ ակումբ՝*Carnegie Club* և հյուրանոց՝ ակումբի աշխատողների համար։ Ամրոցում է տեղի ունեցել երգչուհի Մադոննայի ամուսնությունը, իսկ նրա որդին մկրտվել է մոտակա Դորնոխ քաղաքի տաճարում նույն օրը։

Ամրոցի անունը *Skibo-*ն *Sgìobal* շոտլանդական անվան փոփոխված բառն է, որը իր հերթին նշանակում է հողամաս վառելափայտի համար կամ Սկիտի (Skithi) համար։

Պատմություն
-----------

Սկիբոյի առաջին կանոնադրությունը գրվել է 1211 թվականին։ Իր վաղ պատմությունից ամրոցը համարվում է Քաիթնես եպիսկոպոսների նստավայր։ Սկիբոն մնաց եպիսկոպոսների նստավայր մինչև 1545 թվականը։ 1745 թվականին Ռոբերտ Գրեյը հանձնեց գույքը։ Պատկանելիս է եղել Կարնեգիի ընտանիքին, և մնացել է նրանց հսկողության տակ մինչև 1982 թվականը։

Սկիբո ամրոց

Ամրոցի հիմքեր
-------------

Հիմքեր են ներառում Լուիզա լիճը, որը շատ փոքր արհեստական լիճ է և Շոտլանդիայում ջրի մի քանի մարմիններից մեկը, որոնք հայտնի են որպես լճեր։ Գույքը նշված է Շոտլանդիայում գտնվող պարտեզների և ձևավորված լանդշաֆտների գույքագրում, դրանք տեղակայված են ազգային լանդշաֆտների ցանկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Legacies of British Slave-ownership — 2004.
2. ↑  See Watson, William J.: «Scottish Place-name Papers», Steve Savage (publisher) 2002, pp. 40, 68, 234

Արտաքին հղումներ
----------------

* The Carnegie Club at Skibo Castle
* Skibo Estate, *Gazetteer for Scotland*
**Կազիմիր Ալխիմովիչ** (լեհ.՝ Kazimierz Alchimowicz, դեկտեմբերի 20, 1840(1840-12-20)[…], Dembrava, Լիդսկի գավառ, Գրոդնոյի նահանգ, Վիլնայի գլխավոր նահանգապետարան, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 31, 1916(1916-12-31), Վարշավա, Ռուսական կայսրություն), լեհ և բելառուս նկարիչ։

Կյանք և ստեղծագործություն
-------------------------

«Փուլում» (1894)
Ալխիմովիչն դպրոցն ավարտել է Վիլնոյում։ 1863 թվականին նա որպես զինվոր մասնակցել է Լիտվայում տեղի ունեցած հակակառավարական ապստամբությանը, որի համար աքսորվել է Սիբիր, որտեղ էլ սկսել է նկարել։ 1869 թվականին վերադառնալուց հետո նա ապրել է Վարշավայում, որտեղ նկարչության դասեր է անցել նկարիչ Վոյցեխ Գերսոնի մոտ։ 1873-1875 թվականներին նկարչական ուսումը շարունակել է Մյունխենում, 1876-1877 թվականներին ապրել է Ֆրանսիայում, իր նկարները ցուցադրել փարիզյան սրահներում։ 1877 թվականից հիմնականում ապրել է Վարշավայում։ 1890 թվականին սկսել է դասավանդել Պոսվիկովայի գծագրության և փորագրության մասնավոր դպրոցում։

Ալհիմովիչը համարվում է լեհ ռոմանտիկ վերջին նկարիչներից մեկը։ Նրա գեղարվեստական ոգեշնչումը հիմնականում գալիս էր գյուղացիական կյանքից և պատմությունից։ Նկարել է պատմական և դիցաբանական թեմաներով նկարներ, Լիտվայի և Տատրայի բնապատկերներ, կրոնական կտավներ, ժանրային տեսարաններ։ Նրա նկարները ցուցադրվել են Վարշավայում, Մյունխենում, Օդեսայում, Կրակովում, Վիեննայում։ Նրա «Գեդիմինայի հուղարկավորությունը» (1888 թ.) կտավը և «Փուլում» կտավը երկու անգամ արժանացել են մրցանակների։ Նկարչությունից բացի Ալխիմովիչը սիրում էր նկարազարդել ճենապակի և հախճապակի, ինչպես նաև զբաղվում էր փայտի փորագրությամբ։ Ալխիմովիչի մեծաքանակ գործեր պահվում են Վարշավայի ազգային թանգարանում։

Հիացինտ Ալխիմովիչը նկարչի մեծ եղբայրն է։

Ալխիմովիչի անունով է կոչվել Գրոդնոյի փողոցներից մեկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Գերմանիայի ազգային գրադարանի կատալոգ (գերմ.)
2. 1 2  Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online (գերմ.) / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL
3. 1 2 3 4  Առցանց լեհական կենսագրական բառարան (польск.)
4. 1 2
5. ↑  Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
6. ↑  *Katarzyna Kluczwajd* Städtisches Gemäldegalerie – muzealna Miejska Galeria Malarstwa z okresu okupacji hitlerowskiej i jej historia // *Acta Universitatis Nicolai Copernici Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo*. — 2016-06-20. — В. 46. — С. 244. — ISSN 0208-533X. — doi:10.12775/aunc\_zik.2015.009


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1069177954 · ISNI: 0000000370889362 · LCCN: n2017073428 · NKC: js20191049564 · NUKAT: n98065070 · VIAF: 96673484, 250293255 · ULAN: 500176695, 500543655 · WorldCat VIAF: 96673484, 250293255 |

 |

 |
**Ալլա Վիկենտևնա Յոհանսեն** (ծննդյամբ՝ Հերբուրտ-Հեյբովիչ, դեկտեմբերի 14, 1901(1901-12-14), Խարկով, Ռուսական կայսրություն - ապրիլի 27, 1993(1993-04-27), Մյունխեն, Գերմանիա), գեղանկարիչ, գծանկարիչ, քանդակագործ, գրող, բանաստեղծուհի, թարգմանիչ։

Ուկրաինացի գրող Մայք Յոհանսենի կինը։

Կենսագրություն
--------------

Ալլա Յոհանսենը 1929 թվականին ավարտել է Խարկովի արվեստի ինստիտուտը, եղել է Իվան Պադալկայի աշակերտուհին։ 1930-ական թվականներից ակտիվորեն մասնակցել է Խարկովի գրական-գեղարվեստական կյանքին։ Ապրել է Խարկովի «Սլովո» տանը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբին ամուսնու գնդակահարվելուց հետո արտագաղթել է Գերմանիա։ Վտարանդիության ժամանակ դասավանդել է Մյունխենի ուկրաինական գիմնազիաներում (1951-1964)։

Համագործակցել է նախկին ուկրաինացի բռնադատվածների դեմոկրատական միավորման հետ, եղել է Ուկրաինայի կանանց միավորման, Մյունխենի և Հարավային Բավարիայի նկարիչների միության անդամ (1973)։

Մահացել է 1993 թվականին, Մյունխենում։ Թաղվել է ԱՄՆ-ի Նյու Ջերսի նահանգի Սաուֆ Բաունդ Բրուք քաղաքի Սուրբ Էնդրյուի գերեզմանատանը։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Ալլա Յոհանսենը մանկական նկարիչ և մանկագիր է, երեխաների և դեռահասների համար վեպերի ու պատմվածքների հեղինակ, գեղանկարիչ, նատյուրմորտների, բացիկների, քանդակագործական ստեղծագործությունների հեղինակ, նկարիչ-նկարազարդող։

### Ընտիր գրական ստեղծագործություններ

* «Гнатові пригоди» (1927),
* «Штани капітана Вілза» (1928),
* «Сагібова подяка» (1929),
* «Китайські рибки» (1929),
* «Вирізалочка» (Дитвидав, 1935),
* «Задачі-забавки» (Харків; Одеса: Дитвидав, 1934),
* «Розфарбуй» (Одеса: Дитвидав, 1935)․

### Ընտրված նկարչական աշխատանքներ

* «Квіти»,
* «Маки»,
* «Рибки»

Գրաֆիկա
* «Початок голоду в Україні», «Не сміємо забувати про голодне Різдво 1932 року в Україні», «Застеляйте столи...», «Ялинка», «Христос воскрес!» բացիկներ

քանդակագործական կոմպոզիցիա
* «Голод»

Գրականություն
-------------

* Богемні дружини українських письменників : [особисте життя Алли Гербурт] // Культура. — 2017

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Йогансен Алла Вікентіївна


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի |

 |
Կենտրոնական գերմանիայի լեզուները----     (1):Ռիփյուարերեն
**Ռիփյուարերենը** (*Ripoarish* կամ *Ripuarisch Platt*, տառացիորեն նշանակում է՝ «Գետահովտային» կամ «Ռիփարյան ստորին գերմաներեն») Արևմտյան գերմաներենի բարբառներից մեկն է և մտնում է Արևմտյան կենտրոնական գերմաներեն լեզվախմբի մեջ։ Մոզել ֆրանկոներենի և լյուքսեմբուրգերենի հետ միասին ռիփյուարերենը պատկանում է ավելի խոշոր Կենտրոնական ֆրանկոնական բարբառների ընտանիքին և նաև հռենոսյան և ստորին ֆրանկոնական լեզվաբանական բարբառների խմբին։

Ռիփյուարերենը գործածվում է Ռայնլանդում Բենրաթյան գծից հարավ տարածքներում, սկսած Դյուսելդորֆի հյուսիս-արևմուտքից և Կոլոնից մինչև Աախեն արևմուտքում և Վալդբրյոլ արևելքում։ Լեզվի տարածքի մեջ մտնում են նաև Բելգիայի գերմանախոս հյուսիսային համայնքները և Նիդերլանդների Լիմբուրգ գավառից հարավ ընկած տարածքները։ Լեզվի անունը գալիս է Ռիփյուարյան ֆրանկներից (գերմ.՝ Rheinfranken), ովքեր այդ տարածքում բնակություն են հաստատել սկսած 4րդ դարից։

Ռիփյուարյան լեզվախմբի ամենահանրահայտ անդամը *քյլոլշ բարբառն* է, որը Կոլոն քաղաքի տեղական բարբառն է։ Ռիփյուարյան խմբին պատկանող բոլոր բարբառներն իրենք իրենց անվանում են *Platt*, ինչպես օրինակ *Öcher Platt*/*Օյքեր փլատ* (Ախենի բարբառը) կամ *Eischwiele Platt*/*Այշվիլե փլատ* (Էշվելլերի բարբառ), *Bocheser Platt*/*Բոքեզեր փլատ* (Բոքոլցի բարբառ) կամ *Bönnsch Platt*/*Բյոնշ փլատ* (Բոննի բարբառ)։ Կան ավելի քան հարյուր ռիփյուարյան բարբառներ, որոնցով խոսում են մեն մի գյուղում կամ մեն մի քաղաքում բնակվող մարդիկ։ Սովորաբար հստակ տարբերությունները քիչ են լինում հարևան բարբառների միջև (որոնք սակայն տեղացիները անմիջապես են նկատում), և տարբերությունները գնալով մեծանում են ըստ բարբառների աշխարհագրական հեռավորության։ Ռիփյուարյան լեզվակիրները ունեն հնչյունների արտասանության յուրահատուկ ձև, որոնք բացահայտում են նրանց պատկանելությունը որևէ գյուղի կամ բնակավայրի նույնիսկ այլ լեզվով խոսելիս յուրահատուկ արտասանության շնորհիվ։

Տես նաև
-------

* Պաշտոնական լեզու
* Լեզվաընտանիքների ցանկ

Ծանոթագրություններ
------------------

Արտաքին հղումներ
----------------

* GeoNames
* Ethnologue

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Գերմանական լեզուներ |
| --- |
|  |
| **Հյուսիս-գերմանական** |  **Արևմտա-սքանդինավյան** 
 • Իսլանդերեն  • Նորվեգերեն (նյունորսկ)  • Ֆարյորերեն  • 
**Արևելա-սքանդինավյան**
 • Դանիերեն  • Նորվեգերեն (բուկմոլ)  • Շվեդերեն  • |
|  |
| Արևմտա-գերմանական | **Անգլո-Ֆրիզյան**
 • Անգլերեն  • Սաթերլանդ ֆրիզերեն  • Շոտլանդերեն  • Արևմտյան ֆրիզերեն  • 
**Ստորին ֆրանկոնական**
 • Աֆրիկաանս (Բուրերեն)  • Հոլանդերեն (Նիդերլանդերեն)  • Արևմտյան Ֆլամանդերեն  • Լիմբուրգերեն  • Զեյլանդերեն  • 
**Ստորին Գերմանական** • Հոլանդական ստորին սաքսոներեն  • Ստորին գերմաներեն  • 
**Վերին գերմանական լեզուներ**
 • Գերմաներեն  • Ռիփյուարերեն  • Քյոլշ բարբառ  • Լյուքսեմբուրգերեն  • Պենսիլվանյան գերմաներեն  • 
 • Ալեմաներեն  • (Ալեման կոլոնյերո)  • Ավստրո-բավարերեն  • 
**Իդիշ**
 • Իդիշ  • |

 |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4120322-7 |

 |
**Ստեփանակերտի օդանավակայան**, Արցախի օդային դարպասը։ Գտնվում է Ստեփանակերտից 10 կմ հեռավորության վրա, Ստեփանակերտ-Ասկերան A317 մայրուղուն հարող հատվածում Իվանյան գյուղի մոտ։

Պատմություն
-----------

Մինչև 1980-ականների վերջը օդանավակայանը սպասարկում էր Երևան-Ստեփանակերտ կանոնավոր ուղևորափոխադրումներ։ Ղարաբաղյան հակամարտության սկզբով և Ադրբեջանական ԽՍՀ իշխանությունների կողմից հաստատված Հայկական ԽՍՀ-ի և ԼՂԻՄ-ի շրջափակմամբ օդանավակայանը դարձավ շրջափակված տարածաշրջանի և արտաքին աշխարհի միջև կապի միակ միջոցը։ 1990 թվականի օգոստոսի 1-ին վթարի է ենթարկվել Երևանից Ստեփանակերտ թռչող Յակ-40 քաղաքացիական ինքնաթիռը (պոչի համարը CCCP-87453[9])։ Բոլոր 39 ուղեւորներն ու անձնակազմի 4 անդամները զոհվել են։ Որոնողափրկարարական աշխատանքներ կազմակերպելուց հետո Լաչինի շրջանի Ֆարաջ գյուղի մոտ հայտնաբերվել են ինքնաթիռի բեկորներ և զոհերի մարմիններ։ ԽՍՀՄ պետական ​​ավիացիոն վերահսկողության հանձնաժողովի և Ադրբեջանական ԽՍՀ ներկայացուցիչների պաշտոնական վարկածով, որոնք իրականացրել են.Հետաքննության արդյունքում ինքնաթիռը կործանվել է սահմանափակ տեսանելիության պայմաններում օդաչուների կողմնորոշման կորստի պատճառով։ Օդանավակայանի աշխատակիցները զուգահեռ հետաքննություն են անցկացրել և առաջ քաշել ևս երկու ոչ պաշտոնական վարկած՝ գերբեռնվածություն և ինքնաթիռի խոցում[1]։ Ադրբեջանի ղեկավարությունն իր հերթին ջանքեր է գործադրել փակելու օդանավակայանը, մասնավորապես՝ կտրուկ կրճատելով թռիչքների թիվը, ինչպես նաև կառուցելով հարևան Խոջալու գյուղը (1990թ. ապրիլից, որը ստացել է քաղաքի կարգավիճակ). ադրբեջանական բնակչությունը (մի քանի տարիների ընթացքում Խոջալուի բնակչությունն ավելի քան եռապատկվել է, Ավելին՝ թռիչքուղու մոտակայքում նոր տներ են կառուցվել)։ ԼՂԻՄ-ում հայտարարությունից հետո

Արտաքին հղումներ
----------------

* օդանավակայան Լեռնային Ղարաբաղում (տեսանյութ)
* The Airport of Nagorno Karabakh (Republic of Artsakh) .flv (տեսանյութ (ֆր.))
* Ստեփանակերտի օդանավակայանը ֆեյսբուքում
* Ստեփանակերտի օդանավակայան. համացանցում հայտնվել է փոքր օդանավի թռիչքի տեսանյութ Archived 2014-07-16 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 142088995 · WorldCat VIAF: 142088995 |

 |
**Իվան Սերգեևիչ Պատորժինսկի** (ուկրաիներեն՝ Iван Сергiйович Паторжинський, փետրվարի 20 (մարտի 3), 1896, Petro-Svystunove, Ալեքսանդովսկի գավառ, Եկատերինոսլավի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 22, 1960(1960-02-22), Կիև, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի խորհրդային երգիչ (բաս) և մանկավարժ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1944)։ ԽՄԿԿ անդամ 1946 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Եկատերինոսլավի (այժմ՝ Դնեպրոպետրովսկ) կոնսերվատորիան (1922)։ 1925-1935 թվականներին՝ Խարկովի օպերային թատրոնի, 1935 թ.-ից՝ Կիևի օպերայի և բալետի թատրոնի մենակատար։

Պատորժինսկին ուկրաինացի վոկալ արվեստի ականավոր ներկայացուցիչներից էր, օժտված թավշյա տեմբրով, ուժեղ ձայնով։

Դերերգերից են՝ Սուսանին (Գլինկայի «Իվան Սուսանին»), Բորիս Գոդունով (Մուսորգսկու «Բորիս Գոդունով»), Ջրաղացպան (Դարգոմիժսկու «Ջրահարսը»), Մեֆիստոֆել (Գունոյի «Ֆաուստ»), Դոն Բազիլիո (Ռոսսինիի «Սևիլյան սափրիչ»), Տարաս (Գուլակ-Արտեմովսկու «Զապորոժցին՝ Դանուբից այն կողմ»), Տարաս Բուլբա (Լիսենկոյի «Տարաս Բուլբա», ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1942), Վալկո (Մեյտուսի «Երիտասարդ գվարդիա»)։

Հանդես է եկել նաև որպես կամերային երգիչ։

1946 թվականից՝ Կիևի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր։

Պարգևատրվել է Լենինի և 3 այլ շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 139820290 · GND: 1051415977 · ISNI: 0000000037686879 · LCCN: no89007956 · VIAF: 19874915 · WorldCat VIAF: 19874915 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անապատ (այլ կիրառումներ)

**Անապատ**, վաղ միջնադարյան բերդ ներկայիս Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանի Անուշավան գյուղից 2-2,5 կմ հյուսիս-արևելք, լեռնագագաթի վրա, Արմավաշեն գետակի վերին հոսանքում։ Տեղադրվաձ է մոտ 200 մ բարձր վեր խոյացած մի ժայռաբեկորի վրա։

Ճարտարապետություն
-----------------

Բերդը կառուցվել է անմշակ և կիսամշակ լեռնային քարից։ 13-րդ և 14-րդ դարերում վերակառուցվել է։ Միջնաբերդ չունի։ Կրաշաղախով շարված պարիսպները քարաշեն են, բայց այժմ գտնվում են ավերակ վիճակում։ Ընդհանուր համալիրի ավերակները գտնվում են լեռնագագաթի վրա և նրա շուրջը։ Ունի բնականից ապահով դիրք։ Շրջակայքում նշմարվում են զանազան շինությանների հետքեր։

Գրականություն
-------------

* Արգամ Այվազյան, Նախիջևան. բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ, Երևան, ««Հուշարձան»», 1995 — 368 (+ 48 էջ նկարներ) էջ. — 2700 հատ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Արգամ Այվազյան, Նախիջևանի ԻՍՍՀ հայկական հուշարձանները։ Համահավաք ցուցակ (խմբ. խմբ. Բ. Ա. Ուլուբաբյան), Երևան, «Հայաստան», 1986 — 224 էջ։
2. 1 2 3  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 248 — 992 էջ։
**Ռոջեր Սեյվորի** (անգլ.՝ Roger Savory, հունվարի 27, 1925(1925-01-27), Պիտերբորո, Քեմբրիջշիր, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն - փետրվարի 17, 2022(2022-02-17)), կանադացի արևելագետ, իրանագետ։ Տորոնտոյի համալսրաանի պատվավոր պրոֆեսոր։

Սովորել է Լոնդոնի Մինորսկոգո դպրոցի Արևելագիտության և Աֆրիկայի հետազոտման բաժնում։ հենց այնտեղ էլ առաջին անգամ հրատարակել է Սեֆյան Պարսկաստանի մասին իր աշխատությունները։ 1971 թվականին Կանադայում հրավիրել է իր առաջին «Iranian Civilization and Culture» կոնֆերանսը Իրանի վերաբերյալ։ «Introduction to Islamic Civilisation» և «Iran Under the Safavids» գրքերի հեղինակն է։

Կենսագրություն
--------------

Առաջին անագամ իրանական հետազոտություններին ծանոթացել է 1943 և 1947 թվականներին։ Նա սկսեց իր ֆորմալ կրթությունը Օքսֆորդում ՝ պրոֆեսորներ Համիլտոն Գիբբայի, Ջոզեֆ Հանթի և Ռիչարդ Վալցերի ղեկավարությամբ։ 1950 թվականին սկսել է պարսկերեն դասախոսություններ կարդալ համալսարաններում։ Այնուհետև նա ընդունվել է Տորոնտոյի համալսարանի ֆակուլտետ և կարևոր դեր է խաղացել Տորոնտոյի համալսարանի ստեղծման գործում ՝ որպես Հյուսիսային Ամերիկայում մերձավորարևելյան և իրանական հետազոտությունների ղեկավարներից մեկը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "The Principal Offices of the Safawid State During the Reign of Ismail I (907-30/1501-24) BSOAS 23, 1960, pp. 91-105
2. ↑  «The Principal Offices of the Safawid State During the Reign of Tahmasp (930-84/1524-76)» BSOAS 24, 1961, pp. 65-85
3. ↑  *Roger Savory*. Introduction to Islamic Civilisation. Cambridge University Press, 1976, ISBN 052109948X
4. ↑  *Roger Savory*. Iran Under the Safavids. Cambridge University Press, 2007, ISBN 0521042518
5. ↑  Roger Savory, "Near and Middle Eastern Civilizations"- University of Toronto"
6. ↑  Iranian Studies in Canada Archived 2011-05-21 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Iranian Studies in Canada
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Յուկոն (այլ կիրառումներ)
**Յուկոն**, (Yukon), սարավանդ Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիս–արևմուտքում։ Շրջապատված է Բրուքսի, Ալյասկայի, Ս․ Եղիայի և Մակենզի լեռներով։ Տեկտոնական հովիտներով բաժանվում է խոշոր լեռնային զանգվածների (բարձրությունը՝ 1500–2990 մ)։ Կազմված է գլխավորապես մինչքեմբրիի և պալեոզոյի նստվածքային և բյուրեղային ապարներից։ Կան պղնձի, կապարի, քարածխի, վոլֆրամի, ոսկու հանքավայրեր։ Կլիման մերձարկտիկական Է, ցամաքային։ Տարեկան տեղումները մոտ 300 մմ են։ Ամենուրեք տարածված են բազմամյա սառած գրունտները։ Գետերի երկայնքով աճում են ցածրաբուն ուռենու և բարդու ողողատային անտառները, 400 մ–ից բարձր՝ նոսր անտառները, 600–700մ–ից բարձր՝ լեռնատունդրային բուսականությունը։

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 131)։*  |
**Սեյլան** (*Արշակ Գևորգի Մադոյան*, հունվարի 24, 1861(1861-01-24), Ախալքալաք, Թիֆլիսի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - մարտի 29, 1934(1934-03-29), Ախալքալաք, Վրացական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), մանկավարժ, գրող, պատմաբան։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, սովորել է Վենետիկում։ Կ. Պոլսի Կեդրոնական վարժարանից ստացել է առաջին կարգի ուսուցչի վկայագիր։ 1886 թվականից եղել է Սասունում, հիմնել նոր տիպի ուսումնարաններ, պաշտոնավարել է Զմյուռնիայում, Կարինում, Տրապիզոնում։ 1910 թվականին եվրոպացի մի խումբ գիտնականների հետ բարձրացել է Մասիսի գագաթը։ 1920-1924 թվականներին ուսուցչություն է արել Ջավախքում, Ծալկայում, Մանգլիսում։ Ղեկավարել է Ախալքալաքի գավառի հնագիտական կայանի աշխատանքները։ Սեյլանը գրի է առել ժողովրդական ավանդություններ և տպագրել մամուլում՝ Ալևույթ, Սիլվան ստորագրություններով։ Հեղինակ է «Բախտի մէկ խաղը» (1890), «Խան-Միրան» (1892), «Հայթաֆիրատ» (1904), «Լեոն կայսր» (1904) գրքերի։ Կորած երկերից է «Ֆերիտեն», որը ազգային կուսակցությունների կազմավորման ու պայքարի առաջին տարիների պատմությունն էր։

Երկեր
-----

* Սասուն. պատմաազգագրական ակնարկ, Երևան, 1990։
* Նշմարներ, Երևան, 1999։
* Լէօն-Կայսր, Աղէքսանդրապօլ, 1904
* Հայթա-Ֆիրատ, Թիֆլիս, 1904
* Խան-Միրան, Թիֆլիս, 1892
* Բախտի մէկ խաղը, Պօլիս, 1890
|  |
| --- |
| **Առափնյա ծիծեռնակ** |
| Առափնյա ծիծեռնակԱռափնյա ծիծեռնակ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Ճնճղուկազգիներ (Passeriformes) |
| **Ընտանիք** | Ծիծեռնակներ (Hirundinidae) |
| **Ցեղ** | **Riparia** |
| **Տեսակ** | **Առափնյա ծիծեռնակ** *(R. riparia)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Riparia riparia***Linnaeus, 1758 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

 *Riparia riparia* 
**Առափնյա ծիծեռնակ** (*Riparia riparia*), ծիծեռնակների ընտանիքին պատկանող թռչուն։

Արտաքին կառուցվածք
------------------

Առափնյա ծիծեռնակը արտաքին նկարագրով նման է քաղաքային ծիծեռնակին, սակայն նրանից զգալիորեն փոքր է։ Գլխի վերին մասը, պարանոցը, մեջքը, թևերը, պոչը և կրծքի լայնակի շերտը մոխրագույն են, կոկորդը, կուրծքը և որովայնը՝ սպիտակ։ Պոչը սրանկյուն կտրվածքով է վերջանում։ Քաշը՝ 11-16 գ, թևի երկարությունը՝ 96-113 մմ։

Կենսակերպ
---------

Հայաստանում բնադրվող, չվող թռչուն է։ Գարնանը վերադառնում է ապրիլ-մայիս ամիսներին։ Չուի ընթացքում կազմում է հազարավոր առանձնյակներից երամներ, որոնք հավաքվում են գետերի, լճերի և լճակների ափերին։ Խոշոր գաղութներով բնադրվում են զառիթափ ջրափերի փորվածքներում կամ հաճախ իրենք են բներ պատրաստում։

Բնադրում
--------

Բնի խորությունը կազմում է 50-60 սմ։ Մայիս-հուլիս ամիսներին դնում է 4-6 սպիտակ ձու։ Խոշոր բնադրվող գաղութներ են գրանցված Արարատյան հարթավայրի ջրավազանների տարածքում և Սևանա լիճը սնող գետերի ափերին։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է հատկապես միջատներով, մոծակներով, որոնց որսում է թռիչքի ընթացքում։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայում, Ասիայի մեծ մասում, Հիմալայներում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Ենիսեյի ափերին, Հարավային Կովկասում։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Մ. Ս. Ադամյան (1988)։ *Հայաստանի թռչունները*։ Երևան: «Արևիկ»։ էջ էջ 18


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · Neotropical Birds · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4186669-1 · LCCN: sh90000318 · NKC: ph410028 |

 |
**Բիրսյա** (ռուս.՝ Бирся), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Բաշկորտոստան հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կալկանովո գետի աջ ափին՝2390 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 30 կմ է։

Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
-----------------------------

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։

Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության<cite web|url= водный реестр РФ։ Бирся|archiveurl=</ref>։

* *Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը* - **12010000112112200001375**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը* - **112200137**
* *Ավազանի կոդը* - **12.01.00.001**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը* - **12**
* *Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների* - **2**

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · ГВР |

 |

Արտաքին հղումներ
----------------

* ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.