**Դեբար** (մակեդոներեն՝ Дебар, ալբ․՝ Dibra, *Дибра*, թուրքերեն՝ Debre, *Дебре*)՝ քաղաք Հյուսիսային Մակեդոնիայի արևմտյան հատվածում։ Նույնանուն Դեբար համայնքի կենտրոնը։

Աշխարհագրություն
----------------

Քաղաքը գտնվում է Դեբարյան դաշտի գոգահովտում, Դեբարյան արհեստական լճի ափին, Սև Դրին և վերջինիս վտակ Ռադիկա գետերի միջև։ Սահմանամերձ է Ալբանիային։ Քաղաքը շրջապատված է ծովի մակարդակից 625 մ բարձրություն ունեցող Դեշատ, Ստոգովո, Յաբլանիցա և Բիստրա լեռներով։

Պատմություն
-----------

Քարտեզի վրա այն առաջին անգամ հիշատակվել է Կլավիդոս Պտղոմեոսի կողմից Դեբորուս (Deborus) անվան ներքո։

Բյուզանդական կայսր Բարսեղ Բ-ն հաստատել է քաղաքի գոյությունը, իսկ Ֆելիֆս Պետանքիքը այն վերանվանել է Դիբրի։

Երբ 1014 թվականին Սամուէլ Կոմսաձագը պարտություն կրեց բյուզանական կայսր Բարսեղ Բ-ից, քաղաքը սկսեց կառավարել Բիտոլայի Եպիսկոպոսը։

14-րդ դարի երկրորդ կեսից հետո Դեբարը կառավարվում էր Ալբանիայի Կաստրիոտի իշխող ցեղի կողմից։

1395 թվականին այն նվաճվել է Օսմանյան թուրքերի կողմից, իսկ հետագայում՝ դարձել Դեբարյան Սանջակի նստավայրը։

1440 թվականին Սկանդերբեգը այն սահմանեց սանջակ-բեյ։

Քաղաքում է ծնվել Հովհաննես Դեբարսկին (1018—1037), ով ուղղափառ արքեպիսկոպոսների մեջ առաջին գլխում էր։

Դեբարի բնակչությունը էականորեն նվազեց Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո։

Սկանդերբեգի հուշարձանը Դեբարում

Բնակչություն
------------

Համաձայն 2002 թվականի մարդահամարի՝ Դեբարն ունի 14561 բնակիչ։

|  |  |
| --- | --- |
| **Ազգություն** | **Ընդամենը** |
| մակեդոնացիներ | 1054 (7,24 %) |
| ալբանացիներ | 10 768 (73,95 %) |
| թուրքեր | 1415 |
| գնչուներ | 1079 |
| առումիններ | 2 |
| սերբեր | 22 |
| բոսնիացիներ | 2 |
| այլ ազգեր | 219 |
|

Դեբարի բնիկների 98 %-ը թուրքական մարդահամարի ցուցմունքի համաձայն մակեդոներենը մայրենի լեզու են համարում համարյա բոլորը։ Որպես թուրք գրանցվել են պոմակները կամ տորբեշները՝ մուսուլման մակեդոնացիները։

Մշակույթ
--------

Դեբարի մզկիթը
Ամենալավ արհեստավորների, փայտի փորագրության վարպետների և շինարարների մեծ մասը գալիս են Դեբարի շրջանից։ Նրանք հայտնի են դարձել վարպետությամբ ստեղծելով դետալներ և տպավորիչ փայտե փորագրություններ, նկարելով գեղեցիկ սրբապատկերներ, պատրաստելով եզակի կառույցներ։ Փաստ է, որ Դեբարը երեք հանրաճանաչ փայտագործական դպրոց ունեցող շրջաններից մեկն է։ Մյուս երկուսն են Սամոկովը և Բանսկոն։ Նրանց գործերը կարող են ցուցադրված լինել Բալկանյան թերակղզու բոլոր կողմերի բազմաթիվ եկեղեցիներում և մշակութային կառույցներում։

Դեբարը ճանաչված է նաև իր պիցայով։ 2018 թվականին Դեբարն յուրաքանչյուր 3 000 բնակչի հաշվով ունեցել է մեկ պիցերիա։ Իսկ քաղաքի էմիգրանտները ԱՄՆ-ում բացել են մոտ 50 պիցայի ռեստորաններ։

Հայտնի բնիկներ
--------------

* Միլան Պանչևսկի - Հարավսլավիայի կոմունիստների միության Կենտկոմի նախագության վերջին նախագահը,
* Մոիս Գոլեմի - Սկանդերբեգի բանակի գեներալ,
* Հակի Սթերմիլի - գրող,
* Գյոն Կաստրիոտի - Սկանդերբեգի հայրը,
* Ֆիքրի Դինի - Ալբանիայի առաջին վարչապետը,
* Էքրեմ Բաշա - գրող։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դեբարի շրջան
* Դեբարը քարտեզի վրա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Министерство за Локална Самоуправа. База на општински урбанистички планови Archived 2008-09-15 at the Wayback Machine.
  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n86091819 · VIAF: 129090387 · WorldCat VIAF: 129090387 |

 |