recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **՞**Հելիկոբակտեր պիլորի վարակ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բակտերիաներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Helicobacter pylori

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Helicobacter pylori վարակ**ի բուժման լավագույն միջոցն է հանդիսանում պրոտոնային պոմպի արգելակիչներ հանդիսացող կլարիտրոմիցինի և ամօքսիսիլլինի կամ մետրոնիդազոլի եռակի բուժումը, որը տրվում է օրական երկու անգամ և խորհուրդ է տրվում որպես առաջին ընտրություն Helicobacter pylori վարակի բուժման համար։ Այս բուժման հետ կապված առաջին հիմնական խնդիրը այն է, որ Helicobacter pylori ձեռք է բերում դիմացկունություն այդ 3 հակաբիոտիկների նկատմամբ։ Բացի այդ H. pylori-ի ոչնչացմանը ձգտող բուժումը սովորաբար ունենում է բացասական ազդեցություն այդ բուժումը ընդունած հիվանդների մոտավորապես 5-30%-ի մոտ։ Ամենահասարակ կողմնակի ազդեցությունը աղեստամոքսային խանգարումն է, որն արտահայտվում է փորլուծությամբ, սրտխառնոցով կամ փսխումով (Huang et al. 2002)։ Այս խնդիրները հաղթահարելու համար օգտագործվող միջոցառումները ներառում են պրոբիոտիկների օգտագործումը, որոնք կենդանի սննդային միկրոօրգանիզմային բաղադրիչներ են և օգտակար են առողջությանը։ Պրոբիոտիկները H. pylori վարակների դեմ որպես լրացուցիչ բուժում օգտագործելը հիմնված է ուսումնասիրությունների արդյունքների վրա, որոնք ցույց են տվել, որ տարբեր լակտոբացիլներ (e.g. Lactobacillus johnsonii La1, L. acidophilus CRL 639, L. casei) կամ նրանց նյութափոխանակության արգասիքները կարող են արգելակել կամ սպանել H. pylori in vitro։

Մանկահասակ բնակչության մեջ կան 4 ՊՎՓ-ներ, որոնք գնահատել են, թե արդյո՞ք պրոբիոտիկների օգտագործումը մեծացնում է H. pylori ոչնչացման չափը և նվազեցնում բուժման կողմնակի ազդեցությունները։ Մեկ ՊՎՓ-ն ցույց է տալիս, որ պրոբիոտիկ-լրացուցիչ խմբի հիվանդները, որոնք ստանում են օմեպրազոլ, ամօքսիցիլլին և կլարիտրոմիցին(+) պարունակող L. casei DN-114 001, ունեն ավելի բարձր ոչնչացման տեմպեր, քան թե ստուգիչ խմբի մարդիկ, որոնք ստանում են միայն դեղամիջոցներով բուժում։ Կողմնակի ազդեցությունների ընդգրկումը, այնուամենայնիվ, չի տարբերվում խմբերի միջև։ Երեք այլ ՊՎՓ-ներ ցույց չտվեցին ոչնչացման տեմպերի որևէ նշանակալի տարբերություն Bifidobacterium animalis և L. casei, L. reuteri ATCC 55730 կամ Lactobacillus GG պարունակող արտադրական յոգուրտով բուժման և ստուգիչ արտադրանքով բուժման միջև։ Որոշ պրոբիոտիկներ, այնուամենայնիվ, կարող են նվազեցնել H.pylori ոչնչացնող կառուցվածքների հետ կապված վնասակար ազդեցությունների հաճախությունը։

Ամփոփելով ասենք, որ H. pylori վարակ ունեցող երեխաների մոտ հաստատուն եռակի բուժման լրացուցիչ ընտրված պրոբիոտիկները կարող են տարբերվել ոչնչացման աստիճանով և /կամ կողմնակի ազդեցություններով, այնուամենայնիվ, կրկնվող ուսւմնասիրությունների բացակայությունը թույլ չի տալիս որոշակի եզրակացություններ անել։
| **՞**Ճուռակախոտ փրչոտ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Բարդածաղկավորներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Ճուռակախոտ փրչոտ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Hieracium pannosum

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Ճուռակախոտ փրչոտ** (լատին․՝ Hieracium pannosum), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամայա, վերին մասում համարյա անտերև բույս է, որի բարձրությունը հասնում է 15-35 սմ-ի։ Տերևները լայն-նշտարաձև են, ամբողջաեզր կամ մանր-ատամներով, նստադիր մոտեցած ցողունի հիմքում կամ մի փոքր վերև՝ առաջացնելով կեղծ վարդակ։ Ամբողջ բույսը խիտ ծածկված է երկար (5-12 մմ երկարության), կոշտ շիկակարմիր և սպիտակ մազիկներով։ Ծաղկաբույլը խոր և երկար եղանաձև ճյուղավորված է։ Զամբյուղները ունեն 8-15 սմ երկարության կոթեր։ Սերմիկները 2,5-4 մմ երկարության են, 10 հարթ կողերով՝ վերևում միացած օղակաձև գլանիկի ձևով։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է Շիրակի (լեռնագագաթ՝ Արտենի), և Դարեղեգիսի (Խաչիկ գյուղի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։Աճում է նաև միջերկրածովյան ավազանի արևելյան երկրներում և Անատոլիայում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է վերին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1600-2200 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին, տափաստաններում, մարգագետիններում, մարգագետնատափաստաններում։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · WoRMS |

 |
**Ճպուռները** կազմում են գիշատիչ միջատների առանձին կարգ։ Տարածված են հատկապես արևադարձային և խոնավ մերձարևադարձային գոտիներում։ Հայտնի է շուրջ 4,5 հազար, Հայաստանում՝ 52 տեսակ։ Առավել տարածվածներից են սլաքիկները, գեղուհիները և թիակիկները՝ հիմնականում լեռնային ուղղաձիգ գոտիներում, մասամբ՝ հարավային շրջաններում։

Կառուցվածք
----------

Խոշոր միջատներ են՝ բարեկազմ, փայլուն, երկարացած մարմնով, երկար փորիկով (14–120 մմ)։ Գլուխը խոշոր է, շարժուն, ֆասետային աչքերը գրավում են գրեթե ամբողջ գլուխը։ Բերանը կրծող տիպի է։ Ունեն 2 զույգ նույնանման կառուցվածքով, խիստ ջղավորված թափանցիկ թևեր (10–94 մմ)։ Ձվադրում են հողում, ջրում, ջրային բույսերի հյուսվածքներում։ Զարգանում են ոչ լրիվ կերպարանափոխությամբ (բացակայում է հարսնյակի փուլը)։ Թրթուրները նույնպես գիշատիչ են. սնվում են ջրային միջատների թրթուրներով, երբեմն հարձակվում են մատղաշ ձկների վրա։ Նրանց շատակերությունը չափազանց օգտակար է. շատ վնասատու միջատներ են ոչնչացնում՝ թռչելով անտառային կածանների, բացատների ու անտառեզրերի վրայով։ Առհասարակ ճպուռներն արագաշարժ են և իրենց զոհին որսում են թռիչքի ժամանակ։ Ճպուռները նաև վտանգավոր են. կարող են տարածել ընտանի թռչունների հիվանդություններ (օրինակ՝ պրոտոգոնիմոզ)։

Նրա բնութագիրը
--------------

Ճպուռն ամենաարագ թռչող միջատն է. նա սլանում է գետերի ու լճակների վրայով՝ որսալով մոծակներ և այլ միջատներ։

Նկարներ
-------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Համակարգված միջատաբանություն
2. ↑  «Կյանքի ծառը» վեբ նախագիծ

Աղբյուրներ
----------

* Հայկական Հանրագիտարան Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Վ. Դալի · Մեծ նորվեգական · MESH ID · Universalis |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11942217f · GND: 4035570-6 · LCCN: sh85094090 · Microsoft: 2781015247 · NDL: 00573267 · NKC: ph116665 |

 |

 |
**Հարմոնիկ անալիզ**, մաթեմատիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է պարբերական ֆունկցիաները եռանկյունաչափական շարքերի և ինտեգրալների վերլուծելու հարցերը։ Հարմոնիկ անալիզի հիմնական խնդիրներից մեկը f(x) պարբերական ֆունկցիան եռանկյունաչափական շարքի գումարի տեսքով ներկայացնելն է, այսինքն՝ պարբերական ֆունկցիան տրոհել պարզ հարմոնիկ բաղադրիչների։ {\displaystyle T=2\pi } պարբերություն ունեցող f(x) ֆունկցիայի համար այդպիսի վերլուծությունն ունի

f(x)={\displaystyle {\frac {a\_{0}}{2}}} + {\displaystyle \sum \_{n=1}^{\mathcal {1}}} {\displaystyle (a\_{n}cosnx+b\_{n}sinnx)} տեսքը, որտեղ {\displaystyle a\_{n}} և {\displaystyle b\_{n}} գործակիցները որոշվում են

{\displaystyle a\_{n}}={\frac {1}{n}}{\displaystyle \int \limits \_{-\pi }^{+\pi }} {\displaystyle f(x)consnxdx}, {\displaystyle n=(0,1,2...)}

{\displaystyle b\_{n}}={\frac {1}{n}}{\displaystyle \int \limits \_{-\pi }^{+\pi }}{\displaystyle f(x)sinnxdx}, {\displaystyle n=(1,2...)} բանաձևերով։ 

Հանգունորեն, {\displaystyle (-\infty ,+\infty )} միջակայքում արված f(x) ֆունկցիան որոշակի պայմանների դեպքում ներկայացվում է Ֆուրիեի ինտեգրալով՝ 

f(x)=\frac{1}{\pi} {\displaystyle \int \limits \_{-{\mathcal {1}}}^{+{\mathcal {1}}}dz}{\displaystyle \int \limits \_{-{\mathcal {1}}}^{+{\mathcal {1}}}f(t)cosz(t-x)dt},
որը կարելի է գրել նաև կոմպլեքս տեսքով՝

f(x)=\frac{1}{\pi}{\displaystyle \int \limits \_{-{\mathcal {1}}}^{+{\mathcal {1}}}e^{-ixu}~~du}{\displaystyle \int \limits \_{-{\mathcal {1}}}^{+{\mathcal {1}}}f(t)e^{iut}~~dt}:
Վերջինս տրոհվում է երկու բանաձևերի՝

{\displaystyle F(u)}={\displaystyle {\frac {1}{\sqrt {2\pi }}}}{\displaystyle \int \limits \_{-{\mathcal {1}}}^{\mathcal {1}}f(t)e^{iut}~~dt}
f(x)={\displaystyle {\frac {1}{\sqrt {2\pi }}}}{\displaystyle \int \limits \_{-{\mathcal {1}}}^{\mathcal {1}}~~F(u)e^{-iux}~du}։
F(x)-ը կոչվում է f(x) ֆունկցիայի Ֆուրիեի ձևափոխություն։ Ֆուրիեի շարքերը և ձևափոխությունների տեսությունները կարևոր դեր են խաղում մաթեմատիկայի մի շարք բաժիններում, ֆիզիկայում, էլեկտրատեխնիկայում, ռադիոֆիզիկայում և այլն։ Հարմոնիկ անալիզի վերը նշված հարցերը ուսումնասիրել են դեռևս Բ. Ռիմանը, Ա. Լեբեգը, հետագայում սովետական մաթեմատիկոսներ Ն. Ն. Լուզինը, Դ. Ե. Մենշովը, Ա. Ն. Կոլմոգորովը, Ն. Կ. Բարին։ Հայ մաթեմատիկոսներից այդ բնագավառում զգալի ավանդ են ներդրել Մ. Մ. Ջրբաշյանը և Ա. Ա. Թալալյանը։

Տես նաև
-------

* Ֆուրիեի շարք

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 309)։*  |
**Մենթոս** (ռուս.՝ Ме́нтос), դրաժե ծամելու համար։ «Մենթոս» ապրանքանիշը պարունակում է «Պերֆետտի Վան Մելե» ընկերությանը։ Դրաժեն առաջին անգամ արտադրվել է Հոլանդիայում, 1950-ական թվականների սկզբին։ Ունի սեղմված օվալի ձև, արտաքինից պատված է չոր, համեղ շերտով, որի տակ գտնվում է ծամվող զանգվածը։ Սովորական տուփի մեջ կա 14 կոնֆետ։ «Մենթոս» ապրանքանիշով հիմա նաև արտադրվում են մի քանի տեսակի մաստակներ։

Մենթոսը և Կոլան
---------------

Կոլա+Մենթոս
Սովորական մենթոսը Կոկա Կոլայի կամ այլ գազավորված ըմպելիքի մեջ հայտնվելու դեպքում, տեղի է ունենում ըմպելիքի գազի արտազատում, որն էլ առաջացնում է փրփուր։ Հատկանշական է, որ թթվահիմնային ռեակցիան այդ գործընթացին չի մասնակցում։ Փրփուրի առաջացման պատճառը դրաժեի մակերեսի անհարթություններն են, որոնք ծառայում են կենտրոններ ածխածնի երկօքսիդի արտազատման համար։ Գործընթացը նաև ուժեղացնում է ըմպելիքի մեջ եղած հավելումները՝ ասպարտամը (շաքարի փոխարինիչ)։ Շաքարի փոխարինիչը փոքրացնում է հեղուկի մակերևութային լարվածությունը, որը խթանում է գազի արտազատմանը։ Այլ բաղադրիչներ ևս պատճառ են հանդիսանում գազի արտազատման համար՝ նատրիումի բենզոատը (կոնսերվանտ) և կոֆեինը Կոկա Կոլայում, գումմիարաբիկը և դոնդողը մենթոսում։ Ավելի ուժեղ փրփրուր է առաջանում դիետիկ կոլայով և առանց գլազորի մենթոլով (ավելի անհարթ և ծակոտկեն)։
Լրացուցիչ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ ռեակցիան պայմանավորված է կոնֆետի ֆիզիկական և ոչ թե քիմիական հատկություններով։.
Ներկայումս, Կոկա Կոլայի շատրվանի ռեկորդը 9 մետր է։ Ռեկորդը սահմանվել է «Լեգենդի կործանողներ» հաղորդաշարի հաղորդավարներ Ջեյմ Հայդեմանի և Ադամ Սեվիրջի կողմից։.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Science of Mentos-Diet Coke explosions explained - physics-math - 12 June 2008 - New Scientist
2. ↑  Steve spangler science:Mentos Geyser — Diet Coke Eruption

Արտաքին հղումներ
----------------

* Mentos(անգլ.) — Պաշտոնական կայք
* Российский сайт Mentos Archived 2015-02-14 at the Wayback Machine.
* Կոլա + Մենթոս

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |

 |
Նովոչերկասկի Ա.Նիկոլսկու անվան գործարանի 20 ռուբլի արժողությամբ ժամանակավոր հաշվարկային չեկ 
**Հաշվարկային չեկ**, ստացված ապրանքների, մատուցված ծառայությունների, կատարված աշխատանքների համար իրավաբանական անձանց և ֆիզիկական անձանց միջև անկանխիկ վճարումների ստուգման չեկ։ Հաշվարկային չեկերը կարող են լինել երկու տեսակի` ակցեպտավորված և ոչ ակցեպտավորված։

Սահմանում
---------

Ըստ Սովետական մեծ հանրագիտարանի՝ *հաշվարկային չեկը* ստացված ապրանքների, մատուցված ծառայությունների, կատարված աշխատանքների համար իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց միջև անկանխիկ վճարումների ստուգման չեկ է։

Մի շարք իրավաբաններ *հաշվարկային չեկը* սահմանում են որպես անկանխիկ վճարումների համար խիստ հաշվառման ձևաթերթիկ (բլանկ), որը պարունակում է չեկը տվողի հանձնարարականը բանկին` իր հաշվից (որը նա բացել և վարում է) չեկը ստացողի հաշվին որոշակի գումար փոխանցելու մասին։

*Հաշվարկային չեկը* չեկը տվողի (ապրանքի գնորդի) կողմից փոխանցվում է չեկը ստացողին (ապրանքի վաճառող)` այն բանկին ներկայացնելու համար, որտեղ գտնվում է չեկը ստացողի հաշիվը։ Հաշվարկային չեկերն օգտագործվում են միայն բանկերի միջոցով անկանխիկ վճարումների համար, և դրանցից դուրս չեն կարող շրջանառվել։ Չեկն ստացողը, որը նման չեկ է ստացել որպես վճար, այն ներկայացնում է իր բանկին, որը չեկի գումարը փոխանցում է նրա հաշվին։ Հաշվարկային չեկի վրա խազ է քաշվում անկյունագծային շերտով, որն անցնում է ստորին ձախ անկյունից դեպի վերևի աջ անկյուն։ Այդպիսի հաշվարկային չեկերը երաշխիք են, որ միայն նա, ում համար նախատեսված է, գումարը կստանա հաշվին։ Բացի այդ, արգելվում է (չեկը տվողի կամ չեկը ստացողի կողմից) կատարել կանխիկ վճարում *հաշվարկային չեկի* միջոցով (դրա համար չեկի դիմային մասում գրված է «Հաշվարկային» գրությունը)։ Արգելքը խախտած վճարողը պարտավոր է ամբողջությամբ փոխհատուցել չեկը տվողի կամ չեկը ստացողի կորուստները` ներառյալ կորցրած շահույթը։

Հաշվարկային չեկերի տեսակներ
---------------------------

Հաշվարկային չեկերը կարող են լինել երկու տեսակի` 

* *ակցեպտավորված*  (բանկի կողմից ապրանքների և ծառայությունների դիմաց վճարումների համար),
* *ոչ ակցեպտավորված* (բանկի կողմից ապրանքների և ծառայությունների դիմաց վճարումների համար, ինչպես նաև ֆինանսական մարմինների կողմից` բյուջեի եկամուտների վերադարձից հետո)։

Սահմանափակ և անսահմանափակ չեկային գրքույկներից հաշվարկային չեկերը կարող են օգտագործվել իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց կողմից ապրանքների և ծառայությունների դիմաց վճարումներ կատարելիս (օրինակ՝ կոմունալ ծառայությունների դիմաց վճարումներ անկանխիկ վճարումների կարգով)։

Տես նաև
-------

* Չեկ
* Դրամական չեկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Чек // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
2. ↑  Расчётный чек//Юридическая энциклопедия /Под. ред. Тихомирова М. Ю. — М.: Изд. Тихомиров М. Ю. 2014 — 972с. — ISBN 5-89194-069-8
3. ↑   Расчётный чек//Большой юридический словарь / [В. А. Белов и др.]//Под ред. А. Я. Сухарева, В. Е. Крутских. — М.: ИНФРА-М, 2003 — 703с. — ISBN 5-16-000169-7
Գերմանական հեծելազորը 1943 թ.
Նապոլեոնի հուսարը
**Հեծելազոր** (ֆր.՝ cavalerie, իտալ.՝ cavaleria, լատին․՝ caballus «ձի» բառից), զորատեսակ, որը կազմված է ձի հեծած մարտիկներից։

Եգիպտոսի, Հնդկաստանի, Չինաստանի, Միջագետքի երկրների բանակներում, ինչպես նաև Հայկական լեռնաշխարհում մինչև հեծելազորի երևան գալը կիրառվել են ձի լծած մարտակառքեր։ Հեծելազորը որպես զորատեսակ երևան է եկել Ասորեստանում, Ուրարտուում և ստրկատիրական այլ պետություններում։ Մ․թ․ա․ VI դարում Պարսկաստանում այն հիմնական զորատեսակ էր (ծանր և թեթև)։ Կանոնավոր հեծելազոր Հին Հունաստանում առաջին անգամ օգտագործվել է մեր թվարկությունից առաջ IV դարում և ավելի կատարելագործվել Ալեքսանդր Մակեդոնացու բանակում (ծանր, միջին, թեթև)։ Իր մարտունակությամբ և հզորությամբ հռչակված էր հայկական հեծելազորը (տես Այրուձի)։ Հին հռոմեական բանակում հեծելազորը օժանդակ զորատեսակ էր լեգեոնի կազմում։ Արևմտյան Եվրոպայում ֆեոդալական զորքերի գլխավոր ռազմական ուժը կազմել է ասպետական հեծելազորը (ծանրազեն, զրահակիր)։ IX—X դարերում Կիևյան Ռուսիայի զորքերում իշխանական դրուժինաները կազմված էին հեծելազորից։ Իր բարձր մարտունակությամբ XIII—XIV դարերում աչքի է ընկել թաթար-մոնղոլական թեթև հեծելազորը։ XIV դարում հրազենի երևան գալով և հետևազորի դերի ուժեղացմամբ ասպետական ծանր հեծելազորը կորցրել է իր նշանակությունը։ XVI դարից սկսած մեծ դեր է խաղացել թեթև հեծելազորը, որը զինված էր հրազենով։ XVI դարի վերջից ռուսական բանակում կարևոր էր կազակական հեծելազորը։ Պետրոս I-ի օրոք ստեղծվեց կանոնավոր հեծելազոր։ Նապոլեոնյան պատերազմների ընթացքում մարտական լուրջ ուժ էր ֆրանսիական հեծելազորը, որը, սակայն, 1812 թվականի արշավանքների ժամանակ զիջեց ռուսական հեծելազորին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918 թթ.) սկզբին պատերազմող կողմերի բանակներում հեծելազորը կազմում էր 8—10%։ Ռազմական տեխնիկայի տարբեր տեսակների զարգացման հետևանքով հեծելազորային գրոհները պատերազմում դարձան սակավ արդյունավետ, և ետպատերազմյան շրջանում հեծելազորները կրճատվեց, իսկ 1930-ական թվականների վերջին արևմտյան պետությունների մեծ մասում փաստորեն վերացվեց։ Մինչև 1939-1945 թթ.-ի երկրորդ համաշխարհային պատերազմը հեծելազորը պահպանվել էր միայն մի քանի երկրներում (Լեհաստան, Հունգարիա, Ռումինիա, Հարավսլավիա, ԽՍՀՄ և այլն)։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբի ռազմական գործողությունների փորձը, տանկային և օդային մեծ ուժերի կիրառումը հանգեցրին հեծելազորի քանակի (դիվիզիաներ) կրճատմանը։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 342)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հարություն Մինասյան (այլ կիրառումներ)

**Հարություն Հովհաննեսի Մինասյան** (փետրվարի 27, 1920(1920-02-27), Ալեքսանդրապոլ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն - փետրվարի 25, 1988(1988-02-25), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային վիրաբույժ, ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1963), բժշկական գիտությունների թեկնածու (1953)։

Կենսագրություն
--------------

1941 ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետը։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1953 թվականից աշխատում է Երևանի բժշկական ինստիտուտի ֆակուլտետային վիրաբուժության ամբիոնում (1962 թվականից՝ դոցենտ)։ Եղել է Երևան քաղաքի գլխավոր վիրաբույժ (1954-1956 թթ. 1963-1976 թթ.)։ 1965 թվականից Երևանի բժշկական ինստիտուտի ֆակուլտետային վիրաբուժության ամբիոնի մասնաճյուղի («Մալաթիա» հիվանդանոցում) վարիչն է։

Մինասյանը Հայաստանում առաջիններից մեկն է գործնականում կիրառել ինտուբացիոն նարկոզը, առաջինը կատարել կերակրափողահատում (1954)։ Ստամոքսի և 12-մատնյա աղիքի խոցային հիվանդության բուժման ժամանակ կատարել է սելեկտիվ պրոքսիմալ վագոտոմիա (1976) և ներդրել երկրի վիրաբուժական պրակտիկայում։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 555.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | hush.am |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 555)։*  |
Հայաստանում **հաշվողական տեխնիկայի և հաշվողական համակարգերի** բնագավառում գիտական հետազոտությունները և գիտատեխնիկական մշակումներն սկսվել են 1950-ական թվականների կեսերից, երբ Հայաստանի կառավարության և Գիտությունների Ակադեմիայի նախաձեռնությամբ հիմնադրվել է ԵՄՄԳՀԻ-ն, որի սկզբնական խնդիրը եղել է էլեկտրոնային հաշվող, տեխնիկայի միջոցների ստեղծումը։ Ինստիտուտը շուտով դարձել է նախկին ԽՍՀՄ-ում քաղաքացիական և պաշտպանողական նշանակության հաշվող, տեխնիկայի միջոցների ու կառավարման ավտոմատացված համակարգերի (ԿԱՀ) մշակման խոշորագույն կենտրոններից։ Հանրապետությունում ԵՄՄԳՀԻ-ն կատարել է համակարգող կենտրոնի դեր, որի կայացումն ու զարգացումը վճռականորեն անդրադարձել են նաև գիտության ու տեխնիկայի հարակից ուղղությունների զարգացման վրա՝ Գիտությունների Ակադեմիայի, բուհերի և ճյուղային գիտության ու արտադրության համակարգերում։

1960-ական թվականների սկզբին ձևավորվել են ինստիտուտի աշխատանքների հիմնական ուղղությունները՝ փոքր ու միջին ԷՀՄ-ների, իսկ 1960-ական թվականների վերջին՝ հատուկ հաշվողական համալիրների ու հատուկ նշանակության կառավարման ավտոմատացված համակարգերի ստեղծումը։ Հիմնական ուղղություններին զուգահեռ զարգացել են էլեկտրոնային ու կոնստրուկտոր, նախագծման, ծրագրավորման ու թեստային ապահովման, նախագծման ավտոմատացման, էլեկտրասնուցման և հիշողության համակարգերի, տեխնոլոգիական ապահովման և այլ ստորաբաժանումներ։ ԵՄՄԳՀԻ-ի ստեղծմանն ու կայացմանը մեծապես նպաստել են Վիկտոր Համբարձումյանը, Անդրոնիկ Իոսիֆյանը, տնօրեններ Սերգեյ Մերգելյանը և Ֆադեյ Սարգսյանը։ ԷՀՄ-ների և սարքերի փորձն, խմբաքանակների մշակման համար ԵՄՄԳՀԻ-ին կից ստեղծվել է փորձարարական գործարան, որը մինչև սարքերի զանգվածային արտադրությունն ապահովել է փորձն, նմուշների պատրաստումը, փաստաթղթերի և տեխնիկաների լուծումների վերջնամշակումը։ Ինստիտուտը սերտորեն համագործակցել է Մոսկվայի էլեկտրոնային հաշվող, տեխնիկայի ԳՀ կենտրոնի, ճշգրիտ մեխանիկայի ու հաշվող, տեխնիկայի ինստիտուտի և Ավտոմատ սարքավորումների ԳՀ-ի հետ։ Ինստիտուտի նախագծած ԷՀՄ-ները պատրաստվել են Կազանի ԷՀՄ-ների, Վիննիցայի ռադիոտեխ. Երևանի «էլեկտրոն» գործարաններում և այլուր։
**Հեղինե Գրիգորի Քացախյան** (հունվարի 1, 1908(1908-01-01), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 13, 1986(1986-09-13), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երաժշտագետ, մանկավարժ։ Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1960)։

Կենսագրություն
--------------

Հեղինե Քացախյանը ծնվել է 1908(1909) թվականի հունվարի 1-ին Թիֆլիսում։ Կատարելագործվել է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի ղեկավարությամբ (1924-1925, տեսություն և կոմպոզիցիա)։ 1927 թվականին ավարտել է Երևանի երաժշտական ստուդիայի դաշնամուրի (դասատու՝ Ա. Մնացականյան) բաժինը։ 1931 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի մանկավարժության, իսկ 1946 թվականին՝ երաժշտագիտության բաժինը (Վ. Տալյանի և Ս. Կոպտևի դասարաններ)։ 

1929-1986 թվականներին դասավանդել է Հայաստանի առաջին քառամյա մասնագիտական երաժշտական դպրոցում (այժմ՝ Ա. Սպենդիարյանի անվան), որտեղ 1953-1986 թվականներին եղել է ուսմասվար, ինչպես նաև եղել է երգչախմբի խմբավար։ 1946-1969 թվականներին դրա հետ միաժամանակ աշխատել է Պ. Ի. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում։ 

Հեղինակել է «Երաժշտ. գրականություն» դասագիրքը, սոլֆեջջոյի հայկական առաջին գործնական դասընթացը (1–7 դասարաններ) և թելադրությունների ձեռնարկներ։ 

Հեղինե Քացախյանը մահացել է 1986 թվականի սեպտեմբերի 13-ին։ Թաղված է Նուբարաշենի գերեզմանատանը։

Պարգևներ
--------

* 1971 – ԽՍՀՄ «Պատվո նշան» շքանշան,
* 1971 – Լենինի շքանշան։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հեղինե Քացախյան

Գրականություն
-------------

* Հարությունյան Ն. Ակնարկ երաժշտագէտ-մանկավարժ Հեղինէ Քացախեանի կեանքի եւ գործունէութեան, Հայկազեան հայագիտական հանդէս, Պէյրութ, 2010, էջ 613–623:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Կոռնելիա Հոլոշի** (հունգ.՝ Hollósy Kornélia, ապրիլի 13, 1827(1827-04-13), Gherteniș, Berzovia, Caraș-Severin County, Ռումինիա - փետրվարի 10, 1890(1890-02-10), Dombegyház, Mezőkovácsháza District, Բեքեշ, Հունգարիա), հունգարահայ երգչուհի (մեցցո սոպրանո)։

Կենսագրություն
--------------

Կոռնելիա Հոլոշին ծնվել է 1827 թվականին Սամոշույվարում։ Կատարելագործվել է Իտալիայում, արժանացել կոմպոզիտոր Գ. Դոնիցետտիի դրվատանքին։ Եղել է Բուդապեշտի օպերային թատրոնի առաջատար մեներգչուհի (Մելինդա՝ Ֆ. Էրկելի «Բանկ բան», 1861) և նշանավոր կամերային երգչուհի։ Ժամանակի հունգարական ազգային օպերաների և թատրոնի կատարողական արվեստների գեղարվեստական մակարդակի բարձրացումը պայմանավորվել է նաև Հոլոշիի արվեստով։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել Վիեննայում, Բուխարեստում, Վարշավայում, Փարիզում և այլուր։ Մերժել է ֆրանսիացի կոմպոզիտոր Ջ. Մեյերբերի՝ Փարիզի «Գրանդ օպերա»-ում երգելու հրավերը՝ մնալով Բուդապեշտի օպերային թատրոնում։ Նրան բարձր են գնահատել կոմպոզիտորներ Ֆ. Լիստը, Գ. Դոնիցետտին։ Հոլոշիին անվանել են «Հունգարիայի սոխակ»։ Բեմը թողել է 1865 թվականին։

Կոռնելիա Հոլոշին մահացել է 1890 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4

Գրականություն
-------------

* Բրուտեան Ց. Հայ երաժշտական մշակոյթի աշխարհասփիւռ ընձիւղները, Ե. 1996:

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Հացահատկի դաշտ Շիրակի մարզում
**Հացահատիկային կուլտուրաներ**, մշակվող բույսերի կարևորագույն խումբ, որը տալիս է հատիկ՝ մարդու հիմնական սննդամթերքը, կեր՝ գյուղատնտեսական կենդանիների և հումք՝ արդյունաբերության տարբեր ճյուղերի համար։ Գրեթե բոլոր հացահատիկային կուլտուրաները (ցորեն, գարի, աշորա, եգիպտացորեն, վարսակ, կորեկ, բրինձ, սորգո) դաշտավլուկազգիների, իսկ հնդկացորենը մատիտեղազգիների ընտանիքից են։

Հացահատիկային կուլտուրաների տեսակները
-------------------------------------

* Սովորական հացահատիկային կուլտուրաներ՝ ցորեն, գարի, աշորա և վարսակ։ Սրանց հատիկն ունի ակոսիկ, հատիկի ծլման ժամանակ առաջանում են սաղմնային մի քանի արմատիկներ, ծաղկաբույլը հասկ է (ցորեն, գարի) կամ հուրան (վարսակ)։ Երկար օրվա բույսեր են, ջերմության նկատմամբ շատ պահանջկոտ չեն։
* Կորեկանման հացահատիկային կուլտուրաներ՝ կորեկ, սորգո, բրինձ, եգիպտացորեն։ Սրանց հատիկները չունեն ակոսիկ, ծլելիս տալիս են սաղմնային միայն մեկ արմատիկ, ծաղկաբույլը հուրան է կամ հուրան ու կողր (եգիպտացորեն)։ Բացառապես գարնանացան են, կարճ օրվա և ջերմասեր բույսեր են։
* Երրորդ խմբում ընդգրկված է միայն հնդկացորենը։

Արմատային համակարգը
-------------------

Հացահատիկային կուլտուրաների արմատային համակարգը փնջաձև է, հիմնականում տեղաբաշխված է վարելաշերտում, լինում են առաջնային կամ սաղմնային (աճում են հատիկի սաղմից) և հիմնական կամ երկրորդային (առաջանում են ավելի ուշ՝ բույսերի թփակալման հանգույցներից)։ Եգիպտացորենը և սորգոն ունեն նաև հենակային կամ օդային արմատներ։ Հացահատիկային կուլտուրաների աճման և զարգացման փուլերն են՝ ծլում, թփակալում, խողովակակալում, հասկակալում, ծաղկում, հասունացում։ Հատիկը պարունակում է սպիտակուցներ, ածխաջրեր, ճարպեր, թաղանթանյութեր, մոխիր, զանազան ֆերմենտներ և վիտամիններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 326)։*  |
**Հասարակական-տնտեսական կացութաձև**, էկոնոմիկայի ճյուղ, տնտեսության տիպ, որի հիմքում արտադրության միջոցների սեփականության որոշակի ձևն է և դրան համապատասխանող արտադրական-տնտեսական հարաբերությունները։ Յուրաքանչյուր հասարակական-տնտեսական ֆորմացիայում կարող են գոյություն ունենալ մեկ կամ մի քանի հասարակական-տնտեսական կացութաձևեր։ Այսպես, ստրկատիրության ծաղկման շրջանում, անգամ միևնույն պետության մեջ, որոշ ցեղերի մոտ պահպանվում էին նախնադարյան-համայնական հարաբերությունները՝ զարգացման տարբեր աստիճաններում։ Ֆեոդալիզմի ժամանակ պահպանվեցին և ստրկատիրական, և նախնադարյան, իսկ կապիտալիստական հարաբերությունների տիրապետության շրջանում՝ մինչկապիտալիստական ֆորմացիաներին յուրահատուկ գրեթե բոլոր հասարակական-տնտեսական կացութաձևերը։ Բազմակացութաձև հասարակարգերում կացութաձևերից որևէ մեկը, որպես կարգ, տիրապետող է, գերակշռող։ Միավորելով և իրեն ենթարկելով մնացած բոլոր հասարակական-տնտեսական կացութաձևերը՝ այն որոշում է հասարակարգի սոցիալ-տնտեսական բնույթը, դառնում նրա հիմքը, հենարանը։ Միաժամանակ, մինչսոցիալիստական ֆորմացիաների ընդերքում տիրապետող կացութաձևին զուգահեռ, տարերայնորեն ծագում և զարգանում են հասարակական-տնտական նոր ֆորմացիայի սաղմերը հանդիսացող կացութաձևերը։ Սակայն սոցիալիստական կացութաձևը, որպես տնտեսական հարաբերությունների ամբողջական համակարգ, չի կարող ծագել կապիտալիզմի ընդերքում, այն առաջանում է սոցիալիստական հեղափոխության հաղթանակի հետևանքով, արտադրության միջոցները հանրայնացնելու ուղիով։ Այդ պատճառով կապիտալիզմից սոցիալիզմին անցման ժամանակաշրջանի էկոնոմիկային բնորոշ է բազմակացութաձևությունը։ Դրանց թիվը պայմանավորված է տվյալ երկրի զարգացման առանձնահատկություններով, բայց սոցիալիստական, մանրապրանքային և մասնավոր կապիտալիստական կացութաձևերի առկայությունն անխուսափելի է։ Անցման շրջանում հնարավոր է նաև պետական կապիտալիստական, իսկ առավել թույլ զարգացած երկրներում՝ նահապետական կացութաձևերի գոյությունը։

Աղբյուրներ
----------

* Նյութեր Հայկական Սովետական հանրագիտարանից, էջեր՝ 251, 252

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 251)։*  |
**Հասարակական դաշինք**, փիլիսոփայական և իրավական ուսմունք, որը հասարակության և պետության ծագումը համարում է մարդկանց փոխհամաձայնության արդյունք, որով իբր բնական անապահով վիճակից անցում է կատարվել քաղաքացիականին։ Հասարակական դաշինքի գաղափարը առաջադրել է Էպիկուրը (թեև դրա արտահայտություններ եղել են նաև ավելի վաղ շրջանում)։ Որպես ամբողջական ուսմունք հասարակական դաշինքը առաջացել է Արևմտյան Եվրոպայում։ Այն հարաբերությունների զարգացման հետևանք էր և դարձել է ֆեոդալիզմի դեմ պայքարի գաղափարական նախադրյալ։ Հասարակական դաշինքի տեսության հիմնադիրը Հ. Գրոտիոսն է։ Ի հակադրություն իշխանության աստվածային ծագման ուսմունքների, հասարակական դաշինքի կողմնակիցները, ելնելով բնական իրավունքից, պնդում էին, որ պետական կառավարումը կազմավորվել է ազատ ու անկախ անհատների փոխպայմանավորվածությամբ՝ մարդու բնածին իրավունքը, անվտանգությունն ու սեփականությունը ապահովելու նպատակով։ Մարդկանց մինչհասարակական վիճակը բնորոշվել է կամ որպես համընդհանուր պատերազմ, ուր մարդը մարդու համար գայլ է (Թ. Հոբս), կամ բնական ազատության ու հավասարության վիճակ (Ջոն Լոք, Ժան-Ժակ Ռուսո)։

Հասարակական դաշինքի տեսության արմատական-հեղափոխական ըմբռնմամբ պետությունն առաջացել է դաշինքով և պայմանադիր կողմերից մեկն է, հետևաբար, իր պարտականությունները չկատարելու կամ իրավունքները չարաշահելու դեպքում, ազատ քաղաքացիներն իրավունք ունեն ըմբոստանալու և տապալելու այն։ Հասարակական դաշինքի տարբեր ըմբռնումները բնորոշ են նաև Բ. Սպինոզային, Դ. Դիդրոյին, Ա. Պուֆենդորֆին, Թ. Ջեֆերսոնին, Ա. Ռադիշչևին։

Հասարակական դաշինքի և բնական իրավունքի գաղափարներն արտահայտել են նաև XVIII — XIX դդ. հայ առաջավոր մտածողները (Հ. էմին, Շ. Շահամիրյան, Մ. Բաղրամյան, Խ. Աբովյան, Ա. Բագրատունի, Մ. Թաղիադյան, Մ. Աղաչրաղյան և ուրիշներ)։ Այդ գաղափարները նրանք դարձրել են հասարակագիտական և սոցիալ-քաղաքական հայացքների մշակման ելակետ։

Աղբյուրներ
----------

Նյութեր Հայկական Սովետական հանրագիտարանից, էջ՝ 249

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 249)։*  |
**Մեսրոպ Աշճյան** (ավազանի անունը՝ Հրայր, հունվարի 3, 1941(1941-01-03), Բեյրութ, Լիբանան - դեկտեմբերի 2, 2003(2003-12-02), Նյու Յորք, ԱՄՆ), եկեղեցահասարակական գործիչ, արքեպիսկոպոս։ ՀՀ ԳԱԱ պատվավոր դոկտոր (2001 թ.)։

Կենսագրություն
--------------

Մեսրոպ Աշճյանը ծնվել է Բեյրութում։ Ավարտել է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Դպրեվանքը (1961 թ. Անթիլիաս)։ 1962 թվականին ուսանել է Շվեյցարիայում, 1970 թվականին՝ ԱՄՆ-ի Նյու Ջերսիի Բրինսթոնի աստվածաբանական համալսարանում։ 1963 թվականին ձեռնադրվել է վարդապետ, 1977 թվականին՝ եպիսկոպոս։ 1964-1970 թվականներին դասավանդել է Անթիլիասում ու Հալեպում, եղել Դպրեվանքի տեսուչ և Բեյրութի ազգային Մարտիկյան վարժարանի տնօրեն, 1977 թվականին՝ Կիլիկիոյ կաթողիկոսության Սպահանի (Նոր Ջուղա), 1978-1998 թվականներին՝ Հյուսիսային Ամերիկայի Արևելյան նահանգների և Կանադայի թեմերի առաջնորդ, 1978 թվականից լույս է ընծայել «Աութրիչ» (անգլերեն) ամսաթերթը։ 1993 թվականին Աշճյանի ջանքերով ստեղծվել է առաջնորդարանի հիմնադրամը։ 1992 թվականից՝ «Մեծն Ներսես» բարեգործական և «Արամ Մանուկյան» մշակութային ու հասարակական կազմակերպությունների նախագահ։ 1990 թվականին Լորենց Առուշանյանի հետ ստեղծել է «Վարարակն» հիմնադրամը և Արցախ առաքել սննդամթերք, վառելանյութ, դեղորայք, նյութական և դրամական օգնություն ցույց տվել շրջափակման մեջ գտնվող արցախցիներին, զոհված ազատամարտիկների ընտանիքներին։
1996-2000 թվականներին Սուրբ Էջմիածնում վարել է Հայաստանում քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակման 1700-ամյակի գրասենյակի տնօրենի պաշտոնը։ 2001 թվականից՝ «Մուղնի» հրատարակչության հիմնադիր-տնօրեն։ 1984 թվականին ստացել է Կարինթիայի ասպետական ընկերության հոգևոր խորհրդատուի Գևուզի մեծ շղթան։

Երկեր
-----

Մեսրոպ Աշճյանը հեղինակ է հայերեն և անգլերեն լեզուներով աստվածաբանական, հայագիտական, բարոյագիտական գրական և հրապարակախոսական ուսումնասիրությունների։

* Կեանքի եւ հաւատքի էջեր, Նիւ Եորք, 1993 թ.
* Հանդիպումներ, Նիւ Եորք, 1993 թ.
* Էջեր հայ եկեղեցւոյ պատմութենէն, 2 հրտ. Ե. 1994 թ.
* Լուսաւորչի լոյս նշխարները, Էջմիածին, 2000 թ.
* Պահն ու յաւերժութիւնը, Երեւան, 2002 թ.
* Արագահաս Սուրբ Սարգիս, Երեւան, 2002 թ.
* Armenian Church Patristic and other Essays, N. Y. 1994 թ.
* The Catholicoi of Etchmiadzin, N. Y. 1995 թ.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան (հայ.) — 2004. — էջ 66—67. — 865 p.
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 10097 · BNF: 16567200b · CiNii: DA15344976 · GND: 130200018 · ISNI: 0000000114974963 · LCCN: n93047390 · NUKAT: n96218027 · SUDOC: 079173659 · VIAF: 119131052 · WorldCat VIAF: 119131052 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Անասյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Հենրիկ Հակոբի Անասյան** (ապրիլի 10, 1937(1937-04-10), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կոմպոզիտոր, դիրիժոր, գրող, հասարակական գործիչ։ Պատմաբան, բանասեր, աղբյուրագետ, մատենագետ, ձեռագրագետ Հակոբ Անասյանի որդին։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիան (1966):

1962-1978 թթ. աշխատել է ՀԽՍՀ հեռուստառադիոպետկոմի երաժշտական բաժնում, 1966-1967 թթ.՝ Հայաստանի սիմֆոնիկ նվագախմբի, 1977 թվականին՝ Երգի-պարի պետական անսամբլի դիրիժոր։

1978 թվականից բնակվում է Լոս Անջելեսում։

1978 թվականին ԱՄՆ-ում ստեղծել է «Սիփան» երգչախումբը, որը 1990, 1991, 1997 թթ. ելույթներ է ունեցել Երևանում, եղել է «Սարդարապատ» երգի-պարի անսամբլի գեղարվեստական ղեկավարը։

Անասյանը ստեղծել է «Սրբազան համերգ» շարքը՝ նվիրված Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին, գրել «Հայրենիք և սեր», «Սայաթ-Նովա» սյուիտները, «Ճանապարհ» սիմֆոնիկ պոեմը, կոնցերտ՝ դուդուկի և նվագախմբի համար, խմբերգեր, երգեր («Սիրում եմ», «Երազ աղջիկ» և այլն)։ 

Հեղինակ է երաժշտական գործերի («Իմ հայրենիք», «Կռունկ, բարով դառնաս», 1997), գրական, երաժշտագիտական, հրապարակախոսական հոդվածների ժողովածուների՝ «Լուռ ցավեր» (1990), «Այս եմ ես...» (հ. 1-4, 1993-2004), և այլ գրքերի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հանրային ռադիոյի արխիվ |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11215 · GND: 1077317530 · VIAF: 118144782957983486390 · WorldCat VIAF: 118144782957983486390 |

 |
**Հասմիկ Հայկի Հարությունյան** (ապրիլի 12, 1963(1963-04-12), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երաժշտագետ, արվեստագիտության թեկնածու (2005)։

Կենսագրություն
--------------

Հասմիկ Հարությունյանը ծնվել է 1963 թվականի ապրիլի 12-ին Լենինականում (ներկայում՝ Գյումրի)։ 1982 թվականին ավարտել է Լենինականի Ք. Կարա-Մուրզայի անվան երաժշտական ուսումարանը, 1987 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիան։ 

1987-2004 թվականներին եղել է Գյումրիի «Կումայրի» պատմաճարտարագիտական արգելոց-թանգարանի գիտաշխատող, 1997 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ Շիրակի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնի ազգագրության բաժնի աշխատակից, 2005 թվականից՝ կենտրոնի գիտական քարտուղար։ 

1990-2004 թվականներին դասավանդել է Գյումրիի Ն. Տիգրանյանի անվան երաժշտական դպրոցում (երաժշտության տեսության բաժնի վարիչ), 1997-2013 թվականներին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի Գյումրիի մասնաճյուղում, որտեղ 2019 թվականին դարձել է տնօրեն (ժամանակավոր պաշտոնակատար)։ 2012 թվականից դրա հետ միաժամանակ աշխատել է Հառիճավանքի Թրբանճյան ընծայարանում։ 

Ուսումասիրությունները վերաբերում են հայ հոգևոր երաժշտության պատմությանն ու տեսությանը (մասնավորապես՝ հայ միջնադարյան երաժշտության աղբյուրագիտությանը), հայ էթնոերաժշտագիտությանը (Շիրակ գավառի ժողովրդական, ժողովրդական պրոֆեսիոնալ արվեստներին)։

Մատենագիտություն
----------------

* Երաժշտությունը V–XV դդ. հայ մատենագրության մեջ, Երևան, 2010։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հասմիկ Հարությունյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հասմիկ Հարությունյան, Ժողովրդական երգի արդի դրսևորումները Շիրակում Archived 2023-02-20 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
| **՞**Կովկասյան խլուրդ |
| --- |
| Կովկասյան խլուրդ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Կաթնասուններ |
|
|
|
| Կարգ | Միջատակերներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Խլուրդներ |
|
|
|
| Ցեղ | Խլուրդներ |
|
|
| Տեսակ | **Կովկասյան խլուրդ** |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Talpa caucasica  Satunin, 1908 |
|  Հատուկ պահպանություն |
| 
Քիչ մտահոգող տեսակIUCN 3.1 *Least Concern* : ??? |
|  Արեալ |
| պատկեր |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կովկասյան խլուրդ** (լատիներեն` *Talpa caucasica*), խլուրդների ընտանիքի կենդանի։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կենտրոնական և Արևմտյան Անդրկովկասում, Հայաստանում։ Արցախում հայտնաբերվել է Մարտակերտի շրջանի Թարթառի գետահովտի անտառներում։

Կենսակերպը
----------

Գերադասում է բնակություն հաստատել անտառային և նախանտառային գոտում, որտեղ հողերը ճահճացած չեն, փուխր են, հարուստ անձրևորդերով, հանդիպում է նաև մերձալպյան գոտիներում, վերին սահմանը հասնում է մինչև 2500-2600 մ, սակայն բնակատեղերի նկարագրումը վերջնական համարել չի կարելի։ Վարում է թաքնված կենսակերպ, օրվա մեծ մասը անցկացնում է ստորգետնյա անցուղիներում։

Արտաքին տեսքը
-------------

Աչքերն ամբողջովին փակ են նուրբ փոքր մաշկով, գանգը բավական խոշոր է, նրա ընդհանուր երկարությունը` 34,2-36 մմ է, կոնդիլոբազալ երկարությունը՝ 32,2-35 մմ, քթային բաժինը բավականին լայն է՝ 4,8-5 մմ։ Մարմնի երկարությունը քթի ծայրից մինչև պոչարմատը՝ 105-124,5 մմ, պոչի երկարությունը՝ 24-37 մմ, քաշը տատանվում է 32,5-115 գրամի սահմաններում։ Մորթախավի գույնը սևագորշ է, համարյա սև։ Սեզոնային և հասակային փոփոխություններն աննկատ են։ Երիտասարդ և հասուն առանձնյակների մոտ մազափոխությունից հետո մորթախավը ինտենսիվ սև է և մազածածկի ծայրերի արծաթափայլի շնորհիվ՝ փայլուն։

Բազմացումը
----------

Բազմացումը ձգձգված է։ Ի տարբերություն հյուսիսային շրջանների, հարավային շրջաններում այն ավելի շուտ է կատարվում։ Այս կենդանիների զուգավորումը սկսվում է փետրվարի սկզբներին, իսկ տաք եղանակներին ավելի շուտ։ Հունիս-հուլիս ամիսներին սեռական ակտիվությունը նվազում է։ Հղիությունը տևում է 38-40 օր, սերնդում ունենում են 3-4 ձագ։

Այս կենդանիների թվաքանակի կրճատման բնական պատճառներից են երկարատև երաշտը, սակավաձյուն ձմեռը, առավելապես մերձալպյան գոտում, լայնատերև անտառների հատումը։

Նշանակությունը
--------------

Խլուրդները կարևոր նշանակություն ունեն հողագոյացման, հողերի օդափոխության, խոնաավության ռեժիմի պահպանության, քիմիական կազմի և բերրիության բարձրացման գործում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ղարաբաղի կենդանիների Կարմիր գիրք, Ե. Էդիթ Պրինտ, 2012, էջ 190։
2. ↑  Յավրույան Է. Գ. Հայրապետյան Վ. Տ. Ղարաբաղի վայրի կաթնասունները, մաս I, Ստեփանակերտ, «Դիզակ պլյուս», 2003։
3. ↑  Соколов В. Е. Темботов А. К. Млекопитающих (Насекомоядные), Москва, Наука, 1989.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Հելիոտեխնիկա** (հելիո և տեխնիկա), տեխնիկայի ճյուղ, որն ուսումնասիրում Է արեգակնային ռադիացիայի Էներգիայի փոխակերպումը գործնական օգտագործման համար Էներգիայի այլ տեսակների։ Արեգակը Երկիր Է ուղարկում ճառագայթային Էներգիայի անսպառ հոսք, որի խտությունը մթնոլորտի սահմանում հասնում Է 1,4 կվտ/մ², սակայն դրա զգալի մասը կլանում Է Երկրի մթնոլորտը։ Ծովի մակերևույթի վրա արեգակնային ուղիղ ճառագայթման խտությունը հազվադեպ Է գերազանցում 1,0 - 1,02 կվտ/մ²։ Հելիոտեխնիկական հաշվարկներում այդ մեծության միջին արժեքը ընդունվում Է 0, 815 կվտ/մ²։ Արեգակնային ճառագայթման Էներգիան օգտագործելու փորձեր արվել են դեռևս վաղ ժամանակներից, որոնք լուրջ գործնական կիրառում չեն գտել։ Միայն 1770-թվականին Շվեյցարիայում կառուցվեց «տաք արկղ» տիպի առաջին արևային տեղակայանքը։ XX դարի 1930-ական թվականների մշակվեցին նոր արևային տեղակայանքներ, որոնք ավելի հաճախ սկսեցին կիրառվել որպես էլեկտրաէներգիայի աղբյուր, ինչպես նաև չորացման, ջրի աղազրկման համար ևն։ Հատկապես մեծ նշանակություն ստացան Արեգակի ճառագայթային էներգիան ուղղակի էլեկտրականի փոխակերպելու աշխատանքները՝ կապված տիեզերական տարածության յուրացման հետ։ Գործնական օգտագործման արևային տեղակայանքների սերիական արտադրություն կա ԱՄՆ-ում, Ճապոնիայում, Ֆրանսիայում և այլ երկրներում։

Հեռանկարային է համարվում հելիոտեխնիկայի կիրառումը գյուղատնտեսության մեջ (բազմաթիվ փոքր էներգաունակություն ունեցող և տարակենտրոնացված սպառողների համար, երբ էլեկտրահաղորդման գծերի կառուցումը և վառելիքի փոխադրումը տնտեսապես ձեռնտու չեն)։

Տես նաև
-------

* Հելոֆիկացիա
* Արևային մարտկոց

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 334)։*  |
**Հավասարակշռության օրգաններ**, մարդու և կենդանիների հատուկ օրգաններ, որոնք ընկալում են տարածության մեջ մարմնի դիրքի փոփոխությունները, ինչպես նաև օրգանիզմի վրա արագացումների և ձգողության ուժերի ազդեցությունը։ Անողնաշարավոր կենդանիների հավասարակշռության օրգաններ ստատոցիստներն են կամ ձայնային բշտիկները, որոնց ներսում կան կոշտ գոյացումներ՝ ստատոլիտներ (ականջաքարեր)։ Առավել բարդ են գլխոտանի փափկամարմինների հավասարակշռության օրգանները, որոնք փակ բշտիկների ձևով տեղադրված են գլխային կռճիկի պատյանում։ Ողնաշարավոր կենդանիների (ներառյալ մարդու) հավասարակշռության օրգանը անդաստակային (վեստիբուլյար) ապարատն է, որը գտնվում է ներքին ականջում։ Վերջինիս կիսաշրջանաձև խողովակները մասնակցում են հավասարակշռության և տարածության մեջ մարմնի դիրքի կարգավորմանը։ Խողովակների թելանման բջիջների գրգռումից առաջացած ազդակները անդաստակային նյարդով հաղորդվում են գլխուղեղ։ Կենտրոնական անդաստակային մեխանիզմների բարդ կառուցվածքը, ուղեղիկի և ցանցանման գոյացության հետ եղած բազմաթիվ կապերը ապահովում են փոխներգործությունը մյուս անալիզատորների հետ և պայմանավորում մկանների լարվածության (տոնուսի) նուրբ կարգավորումը։ Ականջի լաբիրինթոսներից, աչքերից, մկանային, հոդային և մաշկային ընկալիչներից եկող զգայական ազդակների ամբողջությունն առաջացնում է ստատոկինետիկական ռեֆլեքսներ, որոնց շնորհիվ կենդանին կարողանում է կողմնորոշվել ծանրության ուժի ուղղության նկատմամբ և հակազդել արագացումներին։ Այս ռեֆլեքսային ռեակցիաներին մասնակցում են ողնուղեղը և գլխուղեղի ստորին բաժինները։ Հավասարակշռության պահպանման գործում կարևոր դեր ունեն նաև մաշկային, մկանահոդային զգացողությունը և տեսողությունը։ Մարդու հավասարակշռության խանգարումները դիտվում են նյարդային համակարգի որոշ հիվանդությունների (ատաքսիա), ինչպես նաև անդաստակային ապարատի գրգռման ժամանակ։

Տես նաև
-------

* Գլխապտույտ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 261)։*  |
**Մետաքսյա գործվածքների արդյունաբերություն**, տեքստիլ արդյունաբերության ճյուղ, որը զուտ մետաքսյա, բնական ու սինթետիկ, ինչպես նաև խառը մանրաթելերից գործվածքներ է արտադրում։ Մետաքսագործության հայրենիքը համարվում է Չինաստանը։ 

Հայկական լեռնաշխարհում շերամապահությամբ և մետաքսագործությամբ զբաղվել են հեռավոր ժամանակներից։ Ավատատիրական կալվածքներում և հատուկ «գործատներում» պատրաստվում էին մետաքսաթել, գործվածքներ և «Մետաքսի ճանապարհով» արտահանվում հարևան ու հեռավոր երկրներ։ Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին անցնելուց հետո մուտք գործեց ռուսական մետաքսյա գործվածքը, որն աստիճանաբար դուրս մղեց տեղական տնայնագործական արտադրանքը։ Այնուամենայնիվ, բոժոժից մետաքսաթելերի ստացումն ու գործվածքների արտադրությունը պահպանվեց և 1860-ական թվականներին ստացավ մանուֆակտուրային բնույթ։ Դարավերջին Հայաստանում գործում էր տարեկան 350—400 փութ մետաքսաթել արտադրող 32, նաև տնայնագործական սեզոնային 7 արհեստանոց, որոնք հիմնականում կենտրոնացված էին Երևանի նահանգում ու Մեղրու շրջանում։ Ընդ որում, գործվածք թողարկելու համար մետաքսաթելի մոտ 70%-ը առաքվում էր Ռուսաստան։ 1921 թվականին մետաքսաթելի ու գործվածքների ձեռնարկություններն ազգայնացվեցին, այնուհետև վերացվեցին մետաքսաթելի մանր արհեստանոցները։ 1928 թվականին գործարկվեց Երևանի Մարտի 8-ի անվան մետաքսաթելի ֆաբրիկան, որին 1931 թվականին հանձնվեց Ղափանի մետաքսաթելի ֆաբրիկայի ամբողջ սարքավորումը։ 1940 թվականին արհեստագործական կոոպերացիայի Երևանի ու Շահումյանի մետաքսյա գործվածքների արտելները միավորվեցին և ընդգրկվեցին թեթև արդյունաբերության համակարգի մեջ։ 1953 թվականին դրանց բազայի վրա ստեղծվեց Երևանի մետաքսի կոմբինատը, որին միավորվեց նաև Մարտի 8-ի անվ․ մետաքսաթելի ֆաբրիկան (1958 թվականին)։ Մետաքսյա գործվածքների արդյունաբերության ձեռնարկությունների սարքավորումների նորացման, քիմ․ մանրաթելերի արտադրության զարգացման շնորհիվ աճել էր արտադրության ծավալը, ընդլայնվել թողարկվող գործվածքների տեսականին։ 1979 թվականին արտադրվել է 21, 7 միլիոն մ² մետաքսյա գործվածք։ Ճյուղի տեխնիկական զարգացման գիտահետազոտական ու կոնստրուկտորափորձարարական աշխատանքներով զբաղվում էր թեթև և տեքստիլ մեքենաշինության համամիութենական ԳՀԻ-ի Երևանի մասնաճյուղը։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 485)։*  |
Այս հոդվածը Նյու-Յորք քաղաքի օպերայի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Մետրոպոլիտեն (այլ կիրառումներ)։
Մետրոպոլիտեն օպերայի հին շենքը 1905 թվականին
Մետրոպոլիտեն օպերայի նոր շենքը Լինքոլն կենտրոնում
**Մետրոպոլիտեն օպերա** (անգլ.՝ Metropolitan Opera), առաջատար օպերային թատրոն ԱՄՆ-ում՝ Նյու-Յորք քաղաքի Լինքոլնի կենտրոնում։ Հաճախ կրճատ անվանում են «Մետ»։

Թատրոնը աշխարհի ամենահայտնի օպերային բեմերից մեկն է։ Գեղարվեստական ղեկավար Ջեյմս Լեվայն, գլխավոր տնօրեն Պիտեր Գելբ։ Բացվել է 1883 թվականին Շառլ Գունոյի «Ֆաուստ» օպերայի ներկայացումով։ Ստեղծվել է «Մետրոպոլիտեն օպերա հաուզ քամփնի» (անգլ.՝ Metropolitan Opera House company) բաժնետիրական ընկերության միջոցներով։

Մետրոպոլիտեն օպերան ԱՄՆ-ում միակ մշտական օպերային թատրոնն է։ Գործում է տարեկան 7 ամիս՝ սեպտեմբերից մինչև ապրիլ։ Ներկայացումները ամեն օր են։ Երգչախումբը, նվագախումբը և օժանդակ կոլեկտիվները կայուն են։ Առաջատար մենակատարներն ու դիրիժորները հրավիրվում են առանձին թատերաշրջանների և ներկայացումների։ Օպերաները կատարվում են բնագրի լեզվով։ Այդ սկզբունքը ձևավորվել է 1910-ական թվականներին։ Երկացանկը կազմում են հիմնականում դասական գործեր՝ Ջուզեպպե Վերդիի, Ջակոմո Պուչչինիի, Գաետանո Դոնիցետտիի, Ռիխարդ Վագների, Շառլ Գունոյի, Ժորժ Բիզեի, Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի, Ռիխարդ Շտրաուսի և այլոց օպերաները։

Հայ երգիչները Մետրոպոլիտեն օպերայում
------------------------------------

Մետրոպոլիտեն օպերայում հանդես են եկել հայ երգիչներ՝

* Պաոլո Անանյանը
* Սյուզան Սիմոնեն
* Շաքե Վարթենիսյանը
* Կարպիս Բոյաջյանը

Նշանակալի է այդ թատրոնում

* Արման Թոքատյանի
* Լիլի Չուգասզյանի
* Լուսին Ամարայի
* Արա Բերբերյանի ներդրումը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  GRID Release 2017-05-22 — 2017-05-22 — 2017. — doi:10.6084/M9.FIGSHARE.5032286
2. ↑  Энциклопедический музыкальный словарь, Москва 1966
3. ↑  Հայկական Սովետական Հանրագիտարան


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Կանադական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 14284340r · CiNii: DA0674574X · GND: 2077687-1 · ISNI: 0000000121087473 · LCCN: n50074748 · NDL: 00932302 · NKC: xx0068242 · SUDOC: 030208084 · VIAF: 126398520 · WorldCat VIAF: 126398520 |

 |

 |