recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Expresso Love** երգը գրվել է Dire Straits խմբի կողմից, ավելի կոնկրետ Մարկ Նոպֆլերի՝ խմբի մեներգչի կողմից, իրենց երրորդ ալբոմի *Making Movies*-ի համար։ Իրենց ավելի արագ երգերից է համարվում, որի հիմնական ռիթմը նվագվում է կիթառով։ Այն վերամշակվել է չթողարկված *Making Movies* երգից։ Երգում նաև հնչում է դաշնամուրային մեղեդի։ **Expresso Love** երգում նաև հիշատակում է *Dire Straits*-ի ավելի վաղ «Wild West End» երգը հետևյալ տողում "Hey mister, you wanna take a walk in the Wild West end sometime?" (Էյ պարոն, ուզո՞ւմ ես գնալ ման գալ Wild West End-ում երբևէ։)։

Այն *Making Movies* ալբոմի չորս երգերից էր, որոնցով ելույթ են ունեցել Love Over Gold և Brothers in Arms շրջագայությունների ընթացքում։ Երգը ավելի տպավորիչ էր կենդանի ալբոմի *Alchemy*-ի ժամանակ, սակայն երգը դրանից հետո այլևս չի հնչել համերգների ընթացքում։ Երգը նաև համարվել է ռադիո հիթ Միացյալ Նահանգներում, հասնելով #39 հորիզանական ամերիկյան թոփ ռոք երգերի շարքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տեսանյութը ՅուԹյուբում
2. ↑
XVIII դարի պաստառ՝ առագաստանավով ստրուկների տեղափոխման գծապատկերով 
**Աբոլիցիոնիզմ** (անգլ.՝ abolitionism), սևամորթների ստրկությունը վերացնելու շարժում ԱՄՆ-ում, Մեծ Բրիտանիայում և Ֆրանսիայում XVIII-XIX դարերում։

Շարժումը ծագել է ԱՄՆ-ում, 1775 թ.-ին և ծավալվել հատկապես «Ստրկության դեմ պայքարի ամերիկյան ընկերության» ստեղծվելուց (1833 թ.) հետո։ Շարժմանը մասնակցել են ֆերմերներ, բանվորներ, մտավորականներ, սևամորթ շարժման գործիչներ, բուրժուազիայի ներկայացուցիչներ։

Աբոլիցիոնիզմին դեմ էին ԱՄՆ-ի հարավային նահանգների ստրկատեր-պլանտատորները ու տնտեսապես նրանց հետ կապված բուրժուական տարրերը։

Աբոլիցիոնիզմն ուներ երկու հոսանք՝ չափավոր ազատամիտներն ընդունում էին պայքարի տակ սոսկ բարոյական միջոցները, իսկ արմատականները կոչ էին անում զենքի դիմել։ Տեղի ունեցան մի շարք հակաստրկատիրական ապստամբություններ (1800, 1831, 1859 թթ.)։

Աբոլիցիոնիզմը դարձավ ԱՄՆ-ում քաղաքացիական պատերազմի (1861-1865 թթ.) նախապատրաստման գաղափարական հիմք և նպաստեց ստրկության ոչնչացմանը։ Այդ գործում մեծ դեր խաղաց ԱՄՆ նախագահ Աբրահամ Լինկոլնը։

1948 թվականին ՄԱԿ-ը ընդունեց Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը, ըստ որի՝

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | - Ոչ ոք չպետք է պահվի ստրկության մեջ, ստրկության և ստրուկների վաճառքի ցանկացած ձև պետք է արգելվի։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Համբարձում Ա. Գրիգորյան (1982)։ *Պատմական տերմինների դպրոցական համառոտ բառարան*։ Երևան: Լույս։ էջ 5


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Լարուսի · Մեծ կատալոնական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Treccani · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11931271s · GND: 4302520-1 · LCCN: sh85123315 · Microsoft: 2777385265 · NKC: ph118240 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 31)։*  |
**«Յակոբսրուե»** (գերմ.՝ Jakobsruhe), Սովետսկի ամենահին զբոսայգին, որը գտնվում է քաղաքի պատմական կենտրոնի մոտ և համարվում է տեսարժանություն։

Պատմություն
-----------

Այգին հիմնվել է արոտավայրում, որը 1823 թվականին Տիլզիտի անտառային միության կողմից վերածվել է անտառի։ Անվանումը («Յակոբի հանգիստ») գալիս է հովիվ Յակոբի անունից։ 1891 և 1905 թվականներին այգում տեղի են ունեցել խոշոր արդյունաբերական ցուցահանդեսներ։ 1930 թվականին այգում կառուցվել է «Հինդենբուրգ» մարզադաշտը, 1935 թվականին՝ «Թինգպլացը» (այժմ՝ «Կանաչ թատրոն»)։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո շատ հազվադեպ ծառեր անհետացան այգուց, և այն աստիճանաբար դարձավ ամայի տեղ։ 2014 թվականին այգին նոր շունչ է ստացել, վերականգնվել են հին ծառուղիները, տեղադրվել են լապտերներ և նստարաններ, վերականգնվել է Կարարայի սպիտակ մարմարից պատրաստված 1900 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Պրուսիայի կայսր Վիլհելմ II-ի ներկայությամբ բացված Լուիզա թագուհու հուշարձանը, որը համարվում է Սովետսկ քաղաքի խորհրդանիշերից մեկը։ Հուշարձանի հանդիսավոր վերաբացումը տեղի է ունեցել 2014 թվականի հուլիսի 6-ին։

Տեսարժան վայրեր
---------------

* Լուիզա թագուհու հուշարձան
* Մուտքի կամար
* Ճարտարապետ Հայդենրիայխի հուշարձանի մնացորդները
* Թինգլպլաց («Կանաչ թատրոն»)
* Միխայիլ Գլինկայի հուշարձան
* Լյուդվիգ Յանի կաղնի

Պատկերասրահ
-----------

* Լուիզա թագուհու հուշարձանԼուիզա թագուհու հուշարձան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Городской парк «Якобсруэ»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Информационный портал Советск, Калининградская область
* Парки, заповедники и природные объекты города Советска
| **՞**Փոքր կարապ |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Թռչուններ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Բադեր |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Փոքր կարապ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Cygnus columbianus bewickii

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Փոքր կարապ** (լատին․՝ Cygnus columbianus bewickii), բադերի ընտանիքն պատկանող թռչուն։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Եվրոպայի տունդրայում՝ Սկանդինավյան թերակղզուց մինչև Կոլիմայի դելտան, ինչպես նաև Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի արևմտյան կղզիներում։ Հանդիպում է Սևանա լճի ավազանում, հազվադեպ՝ Արարատի մարզում՝ Արաքս գյուղի հովում՝ ձկնաբուծական տնտեսություններում։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են խոշոր արհեստական լճակներում և լճերի առափնյա տեղամասերում՝ ջրաճահճային բուսականության առկայությամբ, լճերի ծանծաղուտներում և գետաբերաններին։

Հայաստանում հանդիպում է չուի և ձմեռման շրջաններում, հաճախ՝ ճչան կարապի հետ սեպտեմբեր-մարտ ամիսներին։

Պահպանություն
-------------

Հայաստանում հազվագյուտ, չուի և ձմեռման շրջաններում ոչ կանոնավոր հանդիպող տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Միշտ հանդիպում է 2-20, հազվադեպ՝ 60, բացառիկ դեպքերում՝ մինչև 230 առանձնյակներից կազմված խմբերով։

Վտանգման հիմնական գործոններն են փոքր թվաքանակը, որսագողությունը, Սևանա լճի ավազանում՝ ձմեռման վայրերում, մշտապես ձկնորսների կողմից անհանգստացնելը։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկում։ Տեսակը խիստ պահպանության կարիք ունի։ Անհրաժեշտ է Գավառագետ և Մասրիկ գետերի գետաբերաններում արգելել ձկնորսների մուտքը, կազմակերպել կարապների ձմեռային կերակրումը լճի այդ հատվածներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Մարտունի Գուրգենի Պողոսյան** (հոկտեմբերի 7, 1926(1926-10-07), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ճարտարագետ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (2003), պրոֆեսոր։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարագետ (1971)։

Կենսագրություն
--------------

1948 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1948 թվականից աշխատել է Երևանի պետական ճարտարապետաշինական համալսարանում, 1977-1983 և 1989-2000 թվականներին եղել է ջրամատակարարման և ջրահեռացման ամբիոնի վարիչ, 1973-1977 և 1986-1989 թվականներին՝ ճարտարագիտաշինական ֆակուլտետի դեկան։

Աշխատանքները վերաբերում են ջրատարներին և ջրաբաշխման համակարգերին, հաշվարկների մեթոդներին։

Հեղինակ է ուսումնական և մեթոդական ձեռնարկների։ 1978-1991 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ բարձրագույն և միջնակարգ կրթության նախարարության գիտամեթոդական խորհրդի անդամ։

Պարգևներ, մրցանակներ
--------------------

* ՀՀ Անանիա Շիրակացու մեդալ, 2002

Երկեր
-----

* Ջրամատակարարման համակարգերի ճնշումային ջրատարների հաշվարկը, Ե. 1995:
* Расчет водопроводных сетей в условиях горного рельефа, Е. 1980.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
**Ռագնար Սիգուրդսոն** (իսլ.՝ Ragnar Sigurðsson, հունիսի 19, 1986(1986-06-19), Ռեյկյավիկ, Իսլանդիա), իսլանդացի ֆուտբոլիստ, ռուսական Կրասնոդար ֆուտբոլային ակումբի և Իսլանդիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի պաշտպան։

Կարիերա
-------

### Ակումբային կարիերա

Ռեգնարը իր պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային կարիերան սկսել է հայրենի երկրի «Ֆիլկիր» ֆուտբոլային ակումբի կազմում։ 2006 թվականին տեղափոխվել է շվեդական «Գյոտեբերգ»։

2007 թվականին իսլանդացի ֆուտբոլիստը Շվեդիայի ազգային առաջնությունում անցկացնում է 26 հանդիպում և օգնում է շվեդական Գյոտեբերգ ֆուտբոլային ակումբին առաջին տեղը զբաղեցնելու հարցում։

Մինչ Շվեդիա տեղափոխվելը, Ռագնարը գրավել է Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Անգլիայի և Գերմանիայի բազմաթին ֆուտբոլային ակումբների ուշադրությունը։ Շվեդական ակումբի սպորտային տնօրենը իսլանդացի այս ֆանտաստիկ պաշտպանին առաջարկել է 3 մլն եվրո՝ հավաքականում մնալու նպատակով։

Գյոտեբերգում անցկացրած 29 հանդիպումներից հետո ֆուտբոլիստը տեղափոխվում է Ալսվենսկանե ֆուտբոլային ակումբ։ Լինելով պաշտպան՝ հինգ մրցաշրջանների 125 հանդիպումներում Ռագնար Սիգուրդսոնը հեղինակել է 12 գոլային գնդակ։

2011 թվականի մայիսի 30-ին Ռագնարը կնքել է չորս տարվա պայմանագիր դանիական Կոպենհագեն ֆուտբոլային ակումբի հետ։ Նրա վճարը եղել է 5,5 մլն դանիական կրոնա։ 2014 թվականին Ռագնարը տեղափոխվել է ռուսական Կրասնոդար և մինչ օրս հանդես է գալիս այս ֆուտբոլային ակումբում։

### Հավաքականում

2001-2002 թվականներին հանդես է եկել Իսլանդիայի մինչև 17 տարեկանների երիտասարդական հավաքականի կազմում։ Մեկտարյա հավաքականային դադարից հետո կարճ ժամանակահատվածով՝ մեկ տարով 2004 թվականին խաղում է մինչև 19 տարեկանների Իսլանդիայի հավաքականում և հեղինակում է 2 գնդակ։

2005-2006 թվականներին հանդես է գալիս Իսլանդիայի մինչև 21 տարեկանների առաջնությունում։ Անցկացրած 7 խաղերի ընթացքում չի կարողանում հեղինակել գնդակ։

Ռագնար Սիգուրդսոնը 2007 թվականից ի վեր հանդես է գալիս ՈՒԵՖԱ-ում` Իսլանդիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում։ Առաջին խաղը անցկացրել է մրցելով Կանադայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դեմ։

Իսլանդիայի ազգային հավաքականի կազմում մասնակցել է Եվրո 2016 թվականի մրցաշարի ընտրական փուլին և իր թիմի հետ ստացել ուղեգիր դեպի Ֆրանսիա` մասնակցելու Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություն 2016-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. 1 2  Argentine Soccer Database (իսպ.)
3. 1 2  As (իսպ.) — Madrid: Grupo PRISA, 1967.
4. ↑  Player Profile: Ragnar Sigurdsson Archived 2007-10-11 at the Wayback Machine. - Retrieved on 7 December 2008, svenskfotboll.se (in Swedish)
5. ↑  Sigurdsson intresserar engelska klubbar(չաշխատող հղում)
 - Retrieved on 7 December 2008, sportal.nu (in Swedish)
6. ↑  FC København henter islænding i Sverige

Արտաքին հղումներ
----------------

* Sigurdsson intresserar engelska klubbar(չաշխատող հղում)
* Player Profile: Ragnar Sigurdsson Archived 2007-10-11 at the Wayback Machine.
* National football team կայքում

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | AS.com · BDFA · eu-football.info (խաղացող) · FootballDatabase.eu · National Football Teams.com · Soccerway · svenskfotboll.se · Transfermarkt (խաղացող) · Transfermarkt (մարզիչ) · worldfootball.net (խաղացող) · ՈւԵՖԱ · ՖԻՖԱ |

 |
**Աբրահամ Թովմասյան** (մահ. 2020 թ․ սեպտեմբերի 10, Բեյրութ), Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակի (ԱՍԱԼԱ) ազատամարտիկ։

Կենսագրություն
--------------

Թովմասյանը ԱՍԱԼԱ-յի շարքերին անդամակցել է 1980-ականների սկզբին։ Կազմակերպության ռազմակայանում համապատասխան մարզումներից հետո, նա աշխույժ գործունեություն է ծավալել 1980-ական թթ․՝ մասնավորապես Եվրոպայի տարածքում։ 1983-ի հունվարի 22-ին նա խմբային հարձակում է գործել Փարիզում թուրքական Օդանավային ընկերության գլխավոր գրասենյակի վրա՝ իրականացնելով «Շապին Գարահիսար» գործողությունը, որի համար դատապարտվել է 2,5 տարվա բանտարկության։ 1985 թ․ վերադաձել է Լիբանան և իր պայքարը շարունակել է Հայկական Ժողովրդային շարժման Լիբանանի մասնաճյուղի շրջանակներում։

Մահացել է Բեյրութում՝ 2020 թ․ սեպտեմբերի 10-ի երեկոյան՝ սեպտեմբերի 5-ին պատահած ավտովթարից հինգ օր անց։

Այս առնչությամբ ԱՍԱԼԱ-յի տարածած հաղորդագրության մեջ ասվում է. "Ընկեր Աբրահամ Թովմասյանը համեստ էր, ծառայասեր, միշտ պատրաստ՝ անմնացորդ նվիրումով կատարելու իրեն հանձնարարված ամենադժվար պարտականությունները":

Սեպտեմբերի 14-ին Երևանի Եռաբլուր պանթեոնում հոգեհանգստյան արարողություն է կատարվել Թովմասյանի հիշատակին։

Տես նաև
-------

* Հայաստանի ազատագրման հայ գաղտնի բանակ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լիբանանում ավտովթարից մահացել է «ASALA»-ի անդամներից Աբրահամ Թովմասյանը(չաշխատող հղում)
2. ↑  ՀԱՀԳԲ-ը կը հարուածէ, Ազատ Հայ, էջ 8-9
3. ↑  Mort du combattant Abraham Tovmassian, Nouvelles d´Arménie

* Թոմվասյանի հարցազրույցը ֆրանսիացի դերասանին
* Լիբանանում ավտովթարից զոհվել է ASALA-ի անդամ Աբրահամ Թովմասյանը, Shant TV
**Իվան Պետրովիչ Պոպով** (ռուս.՝ Иван Петрович Попов, 1836, Նովոչերկասկ, Ռուսական կայսրություն - 1906), ռուս բանաստեղծ, լրագրող, հրատարակիչ։

Կենսագրություն
--------------

Իվան Պետրովիչ Պոպովը ծնվել է Վոսկա Դոնսկի շրջանի Նովոչերկասկ քաղաքում` ռազմական սերժանտի ընտանիքում։ Ավարտել է Նովոչերկասկի գիմնազիան, այնուհետև` Խարկովի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Ստացել է իրավաբանական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։

Գիմնազիայում սովորելու տարիներին գրել է «Ազովի իջվածք» վիպակը։ Համալսարանն ավարտելուց հետո աշխատել է Տարածաշրջանային վիճակագրական կոմիտեի քարտուղար։ Աշխատանքի բնույթից ելնելով զբաղվել է նյութերի հավաքագրմամբ և դրանք «Վոսկա Դոնի տարածաշրջանի վիճակագրական կոմիտեի ժողովածուում» հրապարակմամբ։

1887 թվականին Իվան Պոպովը հիմնել և հրապարակել է «Դոնի խոսք» իր սեփական թերթը, որը դարձել է Ռուսաստանի հարավում ամենախոշոր թերթերից մեկը, այնտեղ տպագրվել են Ալեքսանդր Կուպրինը, Կ. Ա. Տրենևը, Ա. Ս. Պոպովը (Սերաֆիմովիչ)։

Նրա ձեռնարկումներից մեկը «Դոն» ամսագրի ստեղծումն էր, որի թողարկումը սկսել է 1887 թվականից։ Ամսագիրը գոյատևել է մեկ տարի և փակվել է միջոցների բացակայության պատճառով։

Ստեղծագործական ուղի
-------------------

Իվան Պետրովիչ Պոպովը գրել է բանաստեղծություններ, պատմական գրառումներ և լրագրողական հոդվածներ։ Նրա ստեղծագործությունները տպագրվել են «Կազակական լրատու»-ում, «Տագանրոգի լրատու»-ում, մոսկովյան և սանկտպետերբուրգյան «Զարթուցիչ», «Գուսլի», «Սպուտնիկ», «Խրախճանք» ամսագրերում։ Նրա ստեղծագործությունների հիմնական թեման Դոնի կազակներն ու նրանց պատմությունն էր։

Գրականություն
-------------

* Астапенко М. П. Астапенко Г. Д. Астапенко Е. М. Казачья доля — Дон, степь да воля. Ростов н/Д, 2014. 320 с.: ил. ISBN 978-5-87259-806-0
* Попов Иван Петрович. Материалы к истории Дона / собран. Ив. П. Поповым. — Новочеркасск : Тип. наслед. Н. И. Редичкина, 1900. — 168 с.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Попов И. П. Материалы к истории Дона. — Новочеркасск, 1900.
**Քահանայի առու**, *Քեշիշ արխի, Քեշի արղ*, առու (ջրանցք) Զանգեզուրում, Որոտան գետի ավազանում, Գորիս քաղաքից 4 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բռուն գյուղից հարավ։ Հոսում է մինչև Տաթևի վանք։ Կառուցվել է 10-րդ դարում։

Ավանդություն
------------

Տաթևի վանքը կառուցում է մի անվանի վարպետ։ Մի կրոնավոր էլ որոշում է վանքի համար ջուր բերել։ Նրանք գրազ են գալիս, թե ով ավելի շուտ կավարտի։ Առուն փորելիս վարդապետը հանդիպում է մի հսկայական քարի, որն անհնար է լինում տեղից շարժել։ Աղոթում է և քարը կտոր-կտոր է լինում։ Տղան զարմանում է հոր չար աչքի վրա, և կրոնավորի մի աչքը կուրանում է։ Շարունակում են աշխատանքը, բայց այս անգամ էլ կանգ են առնում մի մեծ վիհի առաջ։ Ի՞նչ անել։ Իսկ վարպետն արդեն հասնում է աշխատանքի ավարտին։ Կրոնավորը որոշում է խաբել նրան։ Վիհի հակառակ կողմից կախ է տալիս մի մեծ սպիտակ սավան, որը քամու տակ ծածանվում է ալիքաձև և հեռվից թափվող ջրի պատրանք է ստեղծում։ Վարպետը դնում է գմբեթի վերջին քարը. վեր նայելով հանկարծ նկատում է հեռվում երևացող սպիտակ ալիքները և կարծում է, թե գրազը տանուլ է տվել։ Իրեն ցած է նետում գմբեթից և ջարդ ու փշուր լինում։ Վարպետին թաղում են վանքի մոտ։

Մինչև այսօր էլ ցույց են տալիս նրա գերեզմանը։ Խաբեբա կրոնավորի անունով առուն կոչվում է Քահանայի առու՝ Քեշիշ արղ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արամ Ղանալանյան (1969)։ *Ավանդապատում*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտ
2. ↑  Մովսես Խորենացի։ *Պատմութիւն Հայոց*։ էջեր Գիրք Ա, Գլուխ Ի
3. ↑  Մանուկ Աբեղյան (1899)։ *Հայ ժողովրդական առասպելները Մովսես Խորենացու Հայոց պատմության մեջ*։ Վաղարշապատ
4. ↑  Г. Халатьянц (1896)։ *Армянский эпос в Истории Армении Моисея Хоренского*։ Москва
**Զվորնիկ քաղաքի քաղաքային մարզադաշտ**, մարզադաշտ Բոսնիա և Հերցեգովինայի Զվորնիկ քաղաքում։ Այժմ մարզադաշտը օգտագործվում է ֆուտբոլային հանդիպումների համար և համարվում է «Դրինա» ֆուտբոլային ակումբի տնային մարզադաշտը։ Մարզադաշտի տարողությունը կազմում է 3020 մարդ։

Պատմություն
-----------

Քաղաքի առաջին ֆուտբոլային մարզադաշտը կառուցվել է բնակելի տների տեղում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մարզադաշտը տեղափոխվել է իր ներկայիս տեղը։ Մարզադաշտը բացել և կառուցվել է 1945 թվականին։ Մինչև 2009 թվականը մարզադաշտը նստատեղեր չի ունեցել։ Վերակառուցման ժամանակ մարզադաշտը ունեցել է 1500 նստատեղ։ «Դրինա» ֆուտբոլային ակումբի Բոսնիա և Հերցեգովինայի Պրեմիեր լիգա դուրս գալուց հետո, մարզադաշտը վերակառուցվել է։ Կառուցվել է արևելյան տրիբունան, որից հետո մարզադաշտի տարողությունը կազմել է 3020 մարդ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Քաղաքային մարզադաշտ Զվորնիկ, www.fkdrinazv.blogspot.com
2. ↑  Քաղաքային մարզադաշտի վերկառուցումը, www.fkdrinazv.blogspot.com

Արտաքին հղումներ
----------------

* Զվորնիկ քաղաքի քաղաքային մարզադաշտ, soccerway.com
**Տուգանային մեկուսարան**, ուղղիչ հիմնարկի բաժին, որտեղ տեղակայված են խցիկներ կալանքի ռեժիմը խախտողների համար։ Տուգանային մեկուսարաններում գտնվողների իրավունքներն զգալիորեն սահմանփակվում են։

Նրանց համար արգելված ն տեսակցությունները, հեռախոսազանգերը, ծանրոցներ ստանալը, ծանրոցներ փոխանցելը, ցանկացած ապրանքների ձեռքբերումը, ծխախոտը, արգելվում է իրենց հետ տանել սնունդ և անձնական իրեր, բացառությամբ առաջին անհրաժեշտության իրերի (ատամի մածուկ, զուգարանի թուղթ, օճառ, սրբիչ և այլն)։

Տուգանային մեկուսարանում կալանքի առավելագույն ժամկետը 15 օր է։ Պատիժը կիրառելի չէ I խմբի հաշմանդամների, հղի կանաց, մանկատանը մինչև 3 տարեկան երեխա ունեցող կանանց համար։

Տուգանային մեկուսարանն ուղարկելն ուղղիչ հիմնարկների ամենախիստ պատիժն է, որով այն տարբերվում է մենախցերում և կամերային տիպի տարածքներում տեղավորումից, որտեղ նրանց թույատրվում են կարճատև այցելությունները, ծանրոցների ստացումը, կանխիկ դրամական միջոցների ծախսուը, չնայած այդ իրավունքները զգալիորեն սահմանափակ են։

Տուգանային մեկուսարանը ԽՍՀՄ-ում
-------------------------------

Խորհրդային տարիներին տուգանային մեկուսարանում պատիժն ավելի խիստ բնույթ ուներ։ Մինչև 1988 թվականը կրճատված էր սննդի չափաքանակը։ Դատապարտյալներին սնունդ տրվել է օրումեջ, որի համար տուգանային մեկուսարանները բանտարկյալների շրջանում կոչվել են «սովից խոշտանգում»։ Մեկուսարանում գտնվող բանտարկյալներին թույլ չի տրվել զբոսնել, նրանց չեն տրվել անկողնային սպիտակեղեն, ներքնակ։ Հիմնական հագուստը վերցվել է բանտարկյալներից և նրանց հատկացվել է հատուկ բանբակյա համազգեստ։ Այս իրավիճակը տևել է մինչև 1992 թվականը, նոր քրեական օրենսդրության ընդունումից հետո վերացվել են բազմաթիվ սահմանափակումներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Особенности содержания в штрафных изоляторах
2. ↑  Штрафной изолятор (ШИЗО) // Большой юридический словарь. Под ред. А. Я. Сухарева, В. Е. Крутских. — М.: Инфра-М, 2003—704 с.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Штрафной изолятор — статья из юридической энциклопедии.
* Штрафной изолятор (ШИЗО) — статья из юридического словаря.
| **՞**Պորչինսկու իշամեղու |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Իսկական մեղուներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Պորչինսկու իշամեղու |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Bombus portshinskii

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Պորչինսկու իշամեղու** (լատին․՝ Bombus portshinskii), իսկական մեղուների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Առաջնամեջքը և վահանիկը ծածկված են դեղին մազիկներով, միջնամեջքը սև տրամակապով է, փորիկի 2-րդ տերգիտը` սև մազիկներով, 4-5-րդը` սպիտակ կամ դեղնամոխրագույն։ Կրծքի կողքերը ծածկված են բաց դեղին մազիկներով։

Տարածվածություն
---------------

Համարվում է Կովկասի տարածաշրջանի էնդեմիկ տեսակ։ Հայտնի է Կովկասից, հյուսիսային Թուրքիայից, հյուսիսարևմտյան Իրանից և Հայաստանից։ Տարածված է կենտրոնական Հայաստանում՝ Գեղարքունիքի (Սևան քաղաքի մոտակայք), Կոտայքի (գյուղ Արտավազ, Կոտայք, Աղվերանի կիրճ` Արզական գյուղի մոտ) և Արագածոտնի (քաղաք Ապարան) մարզերից։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են ենթալպյան և ալպյան գոտիներում, լեռնատափաստանային լանդշաֆտներում, լեռնային անտառներում, մարգագետիններում և բացատներում։

Հասարակական և բազմակեր միջատներ են, կենսական ցիկլով՝ նման հայկական իշամեղու տեսակին։ Թռիչքը դիտվում է հունիս-սեպտեմբեր ամիսներին։ Բները պատրաստում են հողում։

Պահպանություն
-------------

Ոչ մեծ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Հանդիպում է հազվադեպ։ Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Սպառնացող վտանգներից է լայն ազդեցությամբ միջատասպաններով անտառային տարածքների մշակումը։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Ջեմմա Մնացականի Քաղցրիկյան** (մայիսի 17, 1950(1950-05-17), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգչուհի։

Սովորել է Լենինականի (այժմ՝ Գյումրի) Չարենցի անվան միջնակարգ դպրոցում։ 1967 թ. ավարտելով դպրոցը՝ սովորել է Լենինականի Կարա-Մուրզայի անվան երաժշտական ուսումնարանում, վոկալ, ապա՝ խմբավարական բաժիններում։ Ուսմանը զուգընթաց աշխատել է Լենինականի Խաչատուր Աբովյանի անվան թիվ 12 միջնակարգ դպրոցում՝ որպես երգ-երաժշտության ուսուցչուհի և խմբավար։

1973-1978 թթ. սովորել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի Խմբավարական բաժնում։ 1973 թվականից աշխատել է Հայաստանի երաժշտական ընկերության Լենինականի բաժանմունքի մեթոդիստ, Ձայնի պահպանման ստուդիայում՝ սոլֆեջիոյի ուսուցչուհի, դասավանդել է Լենինականի Միքայել Նալբանդայի անվան մանկավարժական ինստիտուտում, Լենինականի Նիկողայոս Տիգրանյանի անվան թ. 1 երաժշտական դպրոցում։

1982- 1986 թվականներին Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում անցել է մասնագիտական որակավորման բարձրացման կուրսեր։ 1989 թվականից աշխատել է Լենինականի (այժմ՝ Գյումրի) Ժողովրդական գործիքների պետական նվագախմբում՝ որպես երգչուհի։

Դասավանդել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի Գյումրու մասնաճյուղում։ 2001 թ. Գյումրու Ժողովրդական գործիքների պետական նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավարն ու գլխավոր դիրիժորն է։

2013 թ. ՀՀ Նախագահի հրամանագրով շնորհվել է ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր կոչումներ շնորհելու մասին
Պտտվող բանտը Գալատինում, Միսսուրի։
**Պտտվող բանտ** (անգլ.՝ rotary jail), 19-րդ դարի վերջին ԱՄՆ Միջին Արևմուտքում որոշ բանտերի ճարտարապետական կառույց։ Բանտախցերն այդպիսի բանտերում տեղակայվում էին միակ ելք ունեցող շրջանաձև բլոկում։ Շրջանաձև բլոկը պտտվում էր իր հորիզոնական առանցքի շուրջ այնպես, որ միակ ելքը միաժամանակ հասանելի էր միայն մեկ բանտախցի։

Կառույց և պատենտ
----------------

Պտտվող բանտը սկզբնապես նախագծվել էր ճարտարապետ Ուիլյամ Բրաունի կողմից և կառուցվել թուջ վերամշակող Haugh, Ketcham & Co. ընկերության կողմից Ինդիանապոլիսի մերձքաղաքային շրջանում՝ Հովիլում (Haughville)։

Առանձնահատկություններ
---------------------

Շրջանի սեկտորի ձև ունեցող բանախցերը պտտվում էին սանիտարա-կոյուղային համակարգի շուրջը, ինչը այդ ժամանակվա համար անսովոր ճոխություն էր։ Բլոկը կարող էր պտտվել մեկ մարդու կողմից, որը ձեռքով պտտում էր հատուկ սարքը։ Վերջինս կառույցի ստորին հատվածից միացված էր ատամնավոր անիվի հետ, որը պտտում էր խցերի ողջ բլոկը։

Հրաժարում օգտագործումից
-----------------------

Բանտերը գործնականում միանգամից հանդիպեցին այն փաստին, որ բանտարկյալների վերջույթները տրորվում էին կամ խանգարում էին բանտախցերի բլոկի պտույտին։ Բանտերի մեծամասնությունում ստիպված եղան յուրաքանչյուրի խցին ապահովել անհատական հասանելիություն; Նրանք բոլորը հանվեցին գործարկումից 1939 թվականի հունիսի 22-ին։

Վայրեր
------

Զանազան աղբյուրներում նման բանտերի թիվը տարբեր է նշվում՝ 6-ից մինչև 18։ Ստորև ներկայացվում են ինը հավաստի և հայտնի վայրերը.

Պահպանված կառույցներ.

* Մոնթգոմերիի շրջանային բանտ և շերիֆի տարածք, Քրոուֆորդսվիլ, Մոնթգոմերի
	+ Միակ աշխատողը մինչ օրս։
* Քաունսիլ Բլաֆս, Պոտավատոմի
* Գալատին, Դեյվիս
* Շերման, Գրեյսոն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Marimen, Mark (2008)։ *Weird Indiana: Your Travel Guide to Indiana's Local Legends and Best Kept Secrets*։ Sterling։ էջեր 126։ ISBN 978-1-4027-5452-4

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ben L. Ross architects Archived 2011-07-07 at the Wayback Machine.
* Ben L. Loss History of the Jail Archived 2011-07-07 at the Wayback Machine.
* Pottawattamie County Jail Archived 2007-08-14 at the Wayback Machine.
* Indiana Statelib Publication 7028 Archived 2007-07-21 at the Wayback Machine.
* Патент роторной тюрьмы (с чертежами)(չաշխատող հղում)
**Անդրեյ Ալեքսանդրովիչ Սուրայկին** (ռուս.՝ Андрей Александрович Сурайкин, հոկտեմբերի 20, 1948(1948-10-20), Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 28, 1996(1996-09-28), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան), խորհրդային գեղասահորդ, հանդես է եկել զուգասահքով։ Լյուդմիլա Սմիռնովայի հետ զուգասահքով 1972 թվականին Սապորոյում կայացած ձմեռային օլիմպիական խաղերին դարձել է արծաթե մեդալակիր, աշխարհի առաջնության եռակի արծաթե մեդալակիր, Եվրոպայի առաջնության եռակի արծաթե մեդալակիր։ Սպորտի ԽՍՀՄ վաստակավոր վարպետ։

Կենսագրություն
--------------

Գեղասահքով սկսել է զբաղվել 1957 թվականից։ Հանդես է եկել որպես «Սպարտակի» (Լենինգրադ) մարզիկ։ Մարզիչը եղել է Վիկտոր Կուդրյավցևը։ 1968 թվականին ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում էր։ Ավարտել է Լենինգրադի Հերցենի անվան պետական ​​մանկավարժական ինստիտուտը։

Սմիռնովա-Սուրայկին զույգի բաժանումից հետո Անդրեյը փորձում էր հանդես գալ Նատալյա Օվչիննիկովայի հետ, բայց բաց են թողնում 1973 թվականի ԽՍՀՄ չեմպիոնատը, իսկ 1974 թվականի 4-րդ հորիզոնականը զբաղեցնելուց հետո զույգը բաժանվեց։ Անդրեյ Սուրայկինը փորձել է ելույթ ունենալ Իրինա Անդրիկինայի հետ, 1975 թվականին Սամարայում մասնակցել է «Դինամոյի» մրցաշարին, սակայն ոչինչ չստացվեց։

Կարիերայի ավարտից հետո աշխատել է որպես մարզիչ։ Նրա առաջին սաներն էին Լարիսա Սելեզնյովան, Օլեգ Մակարովը և Անդրեյ Բուշկովը։ Որպես մարզիչ 90-ականների սկզբներին աշխատել է Չեխոսլովակիայում, ԱՄՆ-ում և Ֆինլանդիայում։

Պարգևներ
--------

* Շքանշան «Աշխատանքային խիզախության համար» (03.03.1972)

Ցուցադրումների արդյունքներ
--------------------------

Սմիրնովայի հետ

| Մրցումներ | 1969—1970 | 1970—1971 | 1971—1972 |
| --- | --- | --- | --- |
| Ձմեռային խաղեր |  |  | 2 |
| Աշխարհի առաջնություններ | 2 | 2 | 2 |
| Եվրոպայի առաջնություններ | 2 | 2 | 2 |
| ԽՍՀՄ առաջնություններ | 2 | 2 |  |
| Մրցաշար «Московские Новости» | 2 | 1 | 2 |
| Ձմեռային ունիվերսադա | 1 |  |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Заслуженный мастер спорта Олег Макаров: «В детстве я был лентяем»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Pairs on ice: Л. Смирнова/А. Сурайкин Archived 2007-10-07 at the Wayback Machine.
* Профиль на сайте В. Соловьёва

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | FSkate.ru |

 |
**Ագրոքիմիական լաբորատորիա**, հաստատություն, որտեղ կատարվում են պարարտանյութերի, պեստիցիդների, կերերի, հողի քիմիական բաղադրության որոշում և գյուղատնտեսական մթերքների որակի ուսումնասիրություն։

Նկարագրություն
--------------

Գործում են ուսումնական ագրոքիմիական լաբորատորիաներ՝ գյուղատնտեսական ուսումնական հաստատություններին կից, գիտահետազոտական և արտադրական ագրոքիմիական լաբորատորիաներ` գյուղատնտեսական գիտահետազոտական ինստիտուտներին և փորձարարական կայաններին կից։

Գործառույթներ
-------------

Գյուղատնտեսության ագրոքիմիական սպասարկումը կատարում են հիմնականում գյուղատնտեսական գիտահետազոտական ինստիտուտներին և փորձարարական կայաններին կից կազմակերպված քիմիացման նախագծաորոնողական կայանների ագրոքիմիական լաբորատորիաները։ Ագրոքիմիական հոսքային վերլուծությունների կատարման համար լաբորատորիաներն ապահովված են ժամանակակից սարքավորումներով։ Զանգվածային վերլուծությունները կատարվում են բոլոր ագրոքիմիական լաբորատորիաներում՝ միևնույն խիստ ստանդարտ եղանակներով։ Ագրոքիմիական լաբորատորիաներում կատարվում են պարարտանյութերի արտադրական փորձարկումներ, իրենց գործունեության գոտում ընդհանրացնում են ագրոքիմիական սպասարկման աշխատանքների արդյունքները, ստուգում են պարարտանյութերի ճիշտ փոխադրումը, պահպանումն ու օգտագործումը, տարածում են ագրոքիմիական գիտելիքներ։ Ագրոքիմիական լաբորատորիաների հողերի վերլուծության տվյալների և փորձերի արդյունքների հիման վրա կազմվում են ագրոքիմիական քարտեզագրամներ, հաստատվում են պարարտանյութերի կիրառման տեխնոլոգիաները և որոշվում պարարտանյութերի նկատմամբ տնտեսության պահանջները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ադաթ** (արաբերեն՝ عادة - սովորույթ, عادات - սովորույթներ) - սովորական, չգրված (ի տարբերություն շարիաթի) օրենք իսլամ դավանող մի շարք ժողովուրդների մոտ։

Ադաթ հիմնականում ձևավորվել է տոհմացեղային հարաբերությունների պայմաններում։ Ադաթին յուրահատուկ է բազմազանությունը, տարբեր նորմերի են հետևում երբեմն միևնույն ժողովրդի հատվածները։ Ըստ Ադաթի, «արյունը արյամբ են լվանում», «եղբայրների առկայության դեպքում քույրերը ժառանգ չեն», «հարսին պետք է գնել» ևն։

Ադաթի շատ նորմեր (արյան վրժառություն, եղբայրության երդում, հարսնացուի առևանգում և այլն) ձևավորվել է դեռևս տոհմացեղային հարաբերությունների տիրապետության պայմաններում։ Չնայած ադաթը բովանդակում է բարոյականության որոշ կանոններ՝ հարգանք մեծերի նկատմամբ, հովանավորություն և օգնություն թույլերին և այլն, այն, ըստ որոշ կարծիքների, հետադիմական դեր է խաղում, քանի որ պաշտպանում է իրենց դարն ապրած նահապետական-տոհմական հարաբերությունները, բացասական ազդեցություն թողնում քաղաքացիական իրավունքի նորմերին համապատասխան ընտանեկան-ամուսնական հարաբերությունների կանոնավորման, անձնական ունեցվածքի ժառանգության կարգի վրա։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  *Աթեիստի գրպանի բառարան*։ Երևան: «Հայաստան»։ 1983։ էջ էջ 5


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 62)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Պրահա (այլ կիրառումներ)

**Պրահա**, շոկոլադե թխվածք, հայտնի Ռուսաստանում դեռ ԽՍՀՄ տարիներից։

Պատմություն
-----------

Տարածված կարծիք է, որ «Պրահա» խմորեղենի օրիգինալ բաղադրատոմսը գալիս է Չեխիայից։ Այն շատ ժամանակատար և ոչ էժան խմորեղեն է, քանի որ իր մեջ ընդգրկում է չորս տեսակի կարագի սերուցք, նաև ընդգրկում է մի քանի տեսակի խմիչքներ՝ կոնյակ, լիկյոր և ռոմ։ Սակայն Չեխիայի խոհանոցում այս խմորեղենը բացակա է։ Իրականում այն բաղադրատոմսը, որ հավանել էին Ռուսաստանում, մտածված էր հրուշակեղենի գործարանի տնօրեն և «Պրահա» ռեստորանի տնօրեն Միխայիլ Գուրալնիկի կողմից, ով հորինել է ավելի քան 30 թխվածքներ դրանցից մեկն է շատ հայտնի «Թռչնի կաթ» խմորեղենը։ Իր կարիերիայի սկզբում Գուրալնիկը, լինելով աշակերտ ռեստորանի խոհանոցում, սովորում էր խմորեղեն պատրաստել Չեխոսլովակիայի վարպետներից, ովքեր գնում էին Մոսկվա` կիսելու իրենց փորձը և գիտելիքները։

Խորհրդային տարիներին թխվածքը չէր արտոնագրվել պրակտիկայի բացակայության պատճառով։ Սակայն տրվում էր համապատասխան ԳՕՍՏ, և դրանով կարելի էր պատրաստել խմորեղենը ցանկացած հրուշակեղենի գործարանում։

Բաղադրատոմս
-----------

Խմորեղեն «Պրահա»-ն բաղկացած է երեք տորթից, ծածկված «Պրահական» կրեմով և վերևում ծածկված է շոկոլադով։ Խմորեղենի միջի խմորը պատրաստվում է բիսկվիտից և մեջն ավելացվում է սերուցքային յուղ և կակաո։ Կրեմը ընդգրկում է սերուցքային յուղ, ձվի դեղնուց, խտացրած կաթ։ Թխվածքի թխվելուց հետո մի քանի ժամ պետք է սառնարանում պահել։ Սառնարանից հանելուց հետո պետք է քսել մրգային քսուկ, որից հետո պետք է ավելացնել հալեցված շոկոլադը և զարդարել կրեմով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Рецепт торта по ГОСТу Archived 2015-04-02 at the Wayback Machine. (ռուս.)
**Քարի տարեգրության թանգարան** (ադրբ.՝ Daş salnamə muzeyi), քարի մշակման արհեստին նվիրված թանգարան։ Թանգարանի ցուցադրությունը թույլ է տալիս ակնառու կերպով հետևել ներկայիս Ադրբեջանի տարածքում քարի մշակման ավանդույթների զարգացման և կայացման փուլերին։ Թանգարանում պահվում են նաև Հայաստանի տարածքից ապօրինի տեղափոխված և «ադրբեջանական» ներկայացվող նմուշներ։ Քարե տարեգրության թանգարանը գտնվում է Պետական դրոշի հրապարակում, ստեղծվել է Հեյդար Ալիևի հիմնադրամի կողմից։

Պատմություն
-----------

Շենքը, որտեղ գտնվում է թանգարանը, կառուցվել է 1901 թվականին Սիմենս եղբայրների կողմից։ Շենքում գործում էր Բաքվում նավթով աշխատող առաջին էլեկտրակայանը։ Այնուհետև շենքը հիմնանորոգվել և վերածվել է քարե տարեգրության թանգարանի։

Թանգարանի բացումը տեղի է ունեցել 2015 թվականին հունիսի 8-ին։ Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևը, ինչպես նաև Հեյդար Ալիևի հիմնադրամի նախագահ Մեհրիբան Ալիևան և հիմնադրամի փոխնախագահ Լեյլա Ալիևան ծանոթացել են թանգարանին։

Ցուցադրություն
--------------

Թանգարանում ցուցադրվում են քարամշակման բազմաթիվ օրինակներ, որոնք հայտնաբերվել են Ադրբեջանի ներկայիս տարածքում, ինչպես նաև` Հայաստանի տարածքից ապօրինի տեղափոխված նմուշներ։

Հնագույն ցուցանմուշների մեծ մասը կենցաղային իրեր են` գործնական նշանակությամբ։ Ներկայացված են նաև նախնադարյան մարդկանց պարզունակ աշխատանքային գործիքներ։

Թանգարանում ներկայացված են նաև «Գոբուստան» և «Գալա» արգելոցներից բերված ժայռապատկերներ։

Ցուցադրության հիմնական մասը ներկայացված է Շիրվան-Ապշերոն գոտում հայտնաբերված միջնադարի տապանաքարերով։ Գերեզմանաքարերն ու տապանաքարերը տեղեկություններ են հաղորդում միջնադարի տարբեր հասարակական-քաղաքական, սոցիալական, մշակութային, գաղափարական իրադարձությունների մասին։

Թանգարանի ցուցադրությունը ներառում է նաև Ադրբեջանի ժողովրդական նկարիչ Հուսեյն Հագվերդիևի «Շնչերակ» աշխատանքը (2014 թվական)։

Ցուցահանդեսում ներկայացված ցուցանմուշների միջոցով դիտողաբար կարելի է հետևել Ադրբեջանի ներկայիս տարածքում քարամշակման ավանդույթների պատմական զարգացմանն ու կայացման փուլերին։

Տես նաև
-------

* Պատմության կեղծարարությունն Ադրբեջանում
* Ջուղայի խաչքարերի ոչնչացում
* Նիզամի Գյանջևիի ադրբեջանականացում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Официальный сайт Фонда Гейдара Алиева
2. ↑  На территории Площади Государственного флага открылся Музей каменной летописи
Մայքելսոնի փորձի կահավորումը
**Մայքելսոնի փորձ** Լույսի արագության վրա Երկրի շարժման ազդեցությունը չափելու նպատակով 1881 թվականին Մայքելսոնի կատարած փորձը։ Մայքելսոնի փորձի բացասական արդյունքը հարաբերականության հատուկ տեսության հիմքում ընկած փորձնական կարևոր Փաստերից էր։ 19-րդ դարի վերջին ֆիզիկայում ընդունված էր այն տեսակետը, թե լույսը տարածվում է ինչ-որ հատուկ միջավայրում՝ եթերում։ Անշարժ եթերի վարկածի համաձայն՝ լույսի արագությունը Երկրի նկատմամբ պետք է կախված լինի եթերում Երկրի շարժման ուղղության նկատմամբ լուսային ճառագայթի ունեցած ուղղությունից։ Փորձը կատարվել է Մայքելսոնի հավասարաբազուկ ինտերֆերոմետրով, որի բազուկներից մեկն ուղղվում էր Երկրի շարժման ուղղությամբ, իսկ մյուսը՝ դրան ուղղահայաց։ Ամբողջ սարքը 90°-ով շրջելիս՝ ճառագայթների ընթացքների տարբերությունը պետք է փոխի նշանը, որի հետևանքով և պետք է շեղվի ինտերֆերենցիոն պատկերը։ Հաշվարկը ցույց է տվել, որ այդ շեղումը՝ Δ= (2l/λ) (ν2/c2), որտեղ l-ը ինտերֆերոմետրի բազուկի երկարությունն է, λ-ն՝ կիրառված լույսի ալիքի երկարությունը, c-ն՝ լույսի արագությունը եթերում, v-ն՝ Երկրի ուղեծրային արագությունը։ Քանի որ Երկրի ուղեծրային շարժման դեպքում v/c մեծությունը 104 կարգի է, ապա սպասվող շեղումը շատ փոքր է և այդ Փորձում կազմում էր ընդամենը 0, 04։ Այսուհանդերձ, Մայքելսոնի այդ փորձը բավական էր համոզվելու համար, որ անշարժ եթերի վարկածը ճիշտ չէ։ 1885-1887 թվականներին Մայքելսոնը է. Ու. Մոռլիի հետ նոր փորձեր է կատարել սնդիկի մեջ լողացող զանգվածեղ սալի վրա տեղադրված ինտերֆերոմետրով։ Չափումները դարձյալ հաստատել են Մայքելսոնի փորձի բացասական արդյունքը։ Հետագայում Մայքելսոնի փորձը բազմիցս կրկնվել է։ 1958 թվականին Կոլումբիայի համալսարանում (ԱՄՆ) մեկ անգամ ևս ցույց է տրվել անշարժ եթերի բացակայությունը։ Դասական ֆիզիկան ի վիճակի չէր բացատրելու Մայքելսոնի փորձի բացասական արդյունքը և այն համաձայնեցնելու շարժվող միջավայրերի էլեկտրադինամիկայի այլ երևույթների հետ։ Մինչդեռ հարաբերականության տեսության մեջ լույսի արագության հաստատուն լինելը հաշվարկման բոլոր իներցիալ համակարգերում ընդունվում է իբրև բազմաթիվ փորձերով հաստատված պոստուլատ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 208)։*  |
**Գասպար դե Ագիլար** (իսպ.՝ Gaspar Aguilar,հունվար 1561, Վալենսիա, Իսպանիա - հուլիսի 26, 1623(1623-07-26), Վալենսիա, Իսպանիա), Իսպանական ոսկեդարի իսպանացի գրող և թատերագիր։

Կենսագրություն
--------------

Գասպար դե Ագիլարի կյանքի մասին քիչ բան է հայտնի։ Ծնվել է Վալենսիայում (Իսպանիա), ազնվական ընտանիքում։ Կրթություն է ստացել, որպես քարտուղար աշխատել է Սինարկասի կոմսի և Չելվայի վիկոնտի մոտ, հետագայում աշխատել է նաև Գանդիի հերցոգի, Կոսենտայնայի կոմսի և Ալմենարի մարքիզի մոտ։

Նրա պոեզիան հիմնականում գրվել է հովանավորներին գովաբանելու, կրոնական տոների, տոնակատարությունների և պաշտոնական միջոցառումների համար։

Ագիլարը 1592, 1606 և 1619 թվականներին Վալենսիայում մասնակցել է բանաստեղծական բազմաթիվ մրցույթների։ Նա գրել է Fiestes nuptciales (1599) և հակամավրիտանական ​ «Expulsion de los moros en España» («Մավրերի վտարումը Իսպանիայից», 1610) պոեմները։

Ագիլարը հայտնի l'Acadèmia dels Nocturns-ի (Գիշերային ակադեմիա) կազմակերպիչներից մեկն էր Վալենսիայում։ Ակադեմիայի հանդիպումներից մեկի ժամանակ Ագիլարը ներկայացրել է իր` երգիծական ոճով գրված «Երգիծանք ընդդեմ ձկնորսների» բանաստեղծությունը։ Բանաստեղծությունները, որոնք հավաքվել են «Գիշերային ակադեմիայի երգեր» գրքում, սկզբնապես հրատարակվել են 1869 թվականին և վերահրատարակվել երեք հատորով՝ 1905-1912 թվականներին։

Գասպար դե Ագիլարը վախճանվել է 1623 թվականի հուլիսի 26-ին, Վալենսիայում և թաղված է Սան-Ադրես եկեղեցում։

Նրան են վերագրվում 28 կատակերգություններ, բայց միայն 12-ն են փրկվել։ Դրանցից ամենահայտնիներն են.

* «El mercador amante» (Սերվանտեսը բարձր է գնահատել այս ստեղծագործություննը),
* «La Venganza haurosa»,
* «Las Amantes de Cartago»,
* «La Nuera humilde»,
* «La gitana melancolica»,
* «Les Rimas humanas i divinas»,
* Onafre Bartomeu Ginard (1608),
* «La suerta sin esperanza», գրվել է թեթև, սահուն quintillas-ներով (կարճ հնգատողեր)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ватсон М. В. (1890–1907)։ «Գասպար դե Ագիլար»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ
* Գասպար Ագիլար (իսպ.).

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ կատալոնական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNE: XX1145407, XX5580567 · BNF: 16528779d · GND: 1057043540 · ISNI: 0000000079753371 · LCCN: nr88004828 · NTA: 07523811X · SUDOC: 059061553 · VIAF: 52043147 · WorldCat VIAF: 52043147 |

 |

 |
**«Փեսացուն կրկեսից»**, հայկական արկածային կինոկատակերգություն, որի պրեմիերան կայացել է 2011 թվականին։ Սցենարի հեղինակներն են Աշոտ Աբրահամյանը, Ռուբեն Ջաղինյանը, Դավիթ Բաբախանյանը։

Սյուժե
------

Եթովպիայի մշակույթի նախարարն իր երկրում գտնվող հայ դեսպանին է նվիրում մի հին կավե կուժ։ Դեսպանը ժամանում է Հայաստան՝ իր հետ բերելով կուժը։ Ֆիլմի հետագա զարգացումներից պարզ է դառնում, որ կուժը Հայաստան տեղափոխելը ոչ միայն մշակութային դիվանագիտական առաքելության ակտ է, այլև՝ հատուկ ծառայությունների կողմից մանրակրկիտ կերպով մշակված օպերացիա, որի նպատակը հանցավոր կազմակերպության բացահայտումն է՝ կողոպուտի փորձ հրահրելու միջոցով։ Սակայն օպերացիան անկանխատեսելի ընթացք է ստանում…

Ֆիլմի գլխավոր հերոս Նարեկը սիրահարված է դեսպանի դստերը։ Նա ժամանում է ամառանոց, ուր սպասվում է նրա ծանոթությունը հարսնացուի ծնողների հետ։ Նարեկը մասնագիտությամբ անասնաբույժ է և աշխատում է կրկեսում։ Հանգամանքների բերումով նա ամառանոց է գալիս ոչ մենակ… Չիմանալով ում մոտ թողնել կապիկ Միկկիին՝ Նարեկն իր հետ բերում է նրան։ Հասկանալով, որ դա լավագույն լուծումը չէ առաջին անգամ հարսնացուի ծնողներին այցելողի համար, հերոսն անում է հնարավոր ամեն ինչ՝ Միկկիին թաքցնելու նպատակով։ Սակայն իրադարձությունները դուրս են գալիս վերահսկողությունից… Ամառանոցում ծավալվում է անսպասելի ու զվարճալի միջադեպերով լի պատմություն… 
Թվում է, թե այդ խճճված և արկածներով լի պատմությունը լավ ավարտ չի կարող ունենալ։ Սակայն կա մի հանգամանք, որն օգնում է ֆիլմի գլխավոր հերոսներին խուսափել անհաջողություններից և վերագտնել՝ թվում է արդեն կորցրած սերն ու երջանկությունը։

Նկարահանող անձնակազմ
--------------------

* Ռեժիսոր՝ Դավիթ Բաբախանյան
* Պրոդյուսեր՝ Լիլիթ Մարտիրոսյան
* Գործադիր պրոդյուսեր՝ Արմեն Համբարձումյան
* Գլխավոր պրոդյուսեր՝ Ռուբեն Ջաղինյան

Դերեր
-----

* Հովհաննես Ազոյան
* Սերժ Ավետիքյան
* Ռոզի Ավետիսովա
* Վիվյեն Բաստաջյան
* Սամվել Սարգսյան
* Սոս Ջանիբեկյան
* Վրույր Հարությունյան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Փեսացուն կրկեսից Շարմ Հոլդինգի պաշտոնական կայքում Archived 2014-07-13 at the Wayback Machine.
* Փեսացուն կրկեսից Շարմ Pictures կայքում(չաշխատող հղում)
* Փեսացուն կրկեսից Պանարմենիան Մեդիա կայքում
* Փեսացուն կրկեսից ֆիլմի սաունդթրեքը
**«Գրիշա»**, Անտոն Պավլովիչ Չեխովի պատմվածքը` գրված 1886 թվականին։ Առաջին անգամ հրապարակվել է 1886 թվականի ապրիլի 18-ին «Օսկոլկի ամսագրի» 14-րդ համարում։

Հրապարակումներ
--------------

Պատմվածքի սյուժեն Անտոն Չեխովին առաջարկել է Վիկտոր Բիլբինը, որն իր 1886 թվականի մարտի 14-ի նամակում գրել է.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ես Ձեզ երբեմն կներկայացնեմ թեմաներ հոդվածների համար...- (ГБЛ) |  |

1886 թվականի մարտի 14-ի նամակում նա խորհուրդ է տվել խոստացված թեմաներից մեկը. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Փոքր երեխայի հոգեբանություն- (2-3-4 տարեկան) Ֆեդյա՞, (պատմողի կողմից) |  |

Առաջին անգամ պատմվածքը հրատարակվել է 1886 թվականի ապրիլի 18-ին «Օսկոլկի ամսագրի» հումորային գրական-գեղարվեստական ​​շաբաթաթերթի տասնչորսերորդ համարում։ Մի փոքր ձևափոխված տարբերակով Չեխովը պատմությունը ներառել է 1899-1901 թվականներին Ադոլֆ Մարքսի կողմից հրատարակված իր ստեղծագործությունների առաջին հատորում։

Չեխովի կենդանության օրոք պատմվածքը թարգմանվել է հունգարերեն, գերմաներեն, սերբախորվաթերեն , չեխերեն։

Սյուժե
------

Երկու տարի և ութ ամսական Գրիշան իր քմահաճ դայակի ուղեկցությամբ առաջին քայլերն է անում շրջապատում, որը նրան նույնիսկ առաջին կում ալկոհոլն է հրամցնում։ Երեկոյան Գրիշան մորը պատմում է, թե որտեղ է եղել, ինչ է տեսել։ Երեխայի մոտ աննշան առողջական խնդիրներ են ի հայտ գալիս, որոնք մայրը բուժում է գերչակի յուղով։

Գրիշայի համար նախատիպ է հանդիսացել գրող Ն. Ա. Լեկիմի որդին՝ Ֆեդյան, որին 1886 թվականին որդեգրել էր գրողը։ Լեյկինը մի քանի անգամ Չեխովին գրել է տղայի կյանքի մասին։ 1885 թվականին Չեխովը եղել է Լեյկինի մոտ և մի քանի անգամ մտաբերել է տղային։

Գրականություն
-------------

* Чехов А. П. Гриша // Чехов А. П. Полное собрание сочинений и писем: В 30 т. Сочинения: В 18 т. / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького. - М.: Наука, 1974-1982.
* Евг. Ляцкий. Ст. А. П. Чехов и его рассказы. «Вестник Европы», 1904, № 1, стр. 158.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  .
Рассказ Гриша. Примечания.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գրիշա, բնօրինակ ռուսերեն տեքստ
* Գրիշա, թարգմանություն անգլերենից
**Ռոզա Իսմաիլ ղիզի Ջալիլովա** (ադրբ.՝ Cəlilova Roza İsmayıl qızı, մայիսի 17, 1929(1929-05-17), Ղուբա, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), բալետի ադրբեջանցի արտիստուհի, բալետմայստեր, Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ (2007);

Կենսագրություն
--------------

Ռոզա Ջալիլովան ծնվել է 1929 թվականի մայիսի 17-ին Շաբրան շրջանում։ Ռոզա Ջալիլովան 1945 թվականին ավարտել է Բաքվի Խորեոգրաֆիա դպրոցը։ Դպրոցն ավարտելուց հետո նա սկսեց իր ստեղծագործական գործունեությունը Ադրբեջանի երգի և պարի պետական համույթում։

Ազգային պարերի հետ միասին արաբական, պարսկական, հնդկական և մի շարք այլ ազգերի պարերը նույնպես մեծ տեղ են զբաղեցնում իր ռեպերտուարայում։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել Ֆրանսիայում, Իսպանիայում, Կանադայում, Չեխոսլովակիայում, Եթովպիայում, Չինաստանում, ԱՄՆ-ում, Թուրքիայում, Իրաքում, Մարոկկոում և այլուր։

Տարբեր տարիների ընթացքում նա եղել է Նախիջևանի, Շամախիի, Սաաթլիի և Լենքորանի շրջանի պարի հավաքականների հիմնադիրը։ 1959 թվականին Ռ. Ջալիլովային շնորհվել է Հանրապետության վաստակավոր արտիստի պատվավոր կոչում։

Նա համաշխարհային փառատոնների և միջազգային մրցույթների դափնեկիր է։ Նա ներկայումս մանկավարժական գործունեությամբ զբաղվում է Ազգային կոնսերվատորիայի գիմնազիայում։

2019 թվականին Ռոզա Ջալիլովայի 90-ամյա հոբելյանը նշվել է պետության կողմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  bookcollector.az Archived 2019-07-15 at the Wayback Machine. Roza Cəlilova
2. ↑  Ռոզա Ջալիլովայի 90-ամյա հոբելյանը
3. ↑  Official website of the Ministry of Culture of the Republic of Azerbaijan
**Ուիլյան Բրյուս, 1-ին Բարոնետ** (անգլ.՝ Sir William Bruce of Kinross, 1st Baronet, 1630, Blairhall - հունվարի 1, 1710(1710-01-01)), շոտլանդացի ճարտարապետ, շոտլանդական պալլադիանիզմի հիմնադիրներից մեկը»։ Ժամանակակիցների խոսքով նա հանդիսանում էր «Շոտլանդիայում դասական ճարտարապետության իրական հիմնադիրը»։ Նրան հաճախ համեմատում են այնպիսի անվանաի ճարտարապետների հետ, ինչպես Ինիգո Ջոնսը և Քրիստոֆեր Ռենը։

Ճարտարապետի մանուկ հասակից, երիտասարդությունից, ինչպես նաև ծննդյան օրվա մասին քիչ տեղեկություններ են պահպանվել։ Ապրել է Ռոտերդամում, որտեղ զբաղվել է վաճառականությամբ։ Ակտիվ մասնակցություն էր ցուցաբերում Ստյուարտների և Չարլզ II-ի տան վարակառուցմանը 1659 թվականին։ Թագավորին նվիրվածության համար նշանակվել է «թագավորական ճարտարապետի» պաշտոնին (անգլ.՝ Surveyor General of the King's Works in Scotland): Իր հովանավորն էր Ջոն Մեյտլենդը (անգլ.՝ John Maitland, 1st Duke of Lauderdale), ով այդ ժամանակ Շոտլանդիայի ամենաազդեցիկ դեմքերից մեկն էր։ Իր հովանավորության ներքո Բրյուսը Շոտլանդիայի թագավորի օրոք դարձավ պառլամենտի, իսկ շուտով նաև Գաղտնի խորհրդի անդամ (անգլ.՝ Privy Council of Scotland):

Չնայած պրոֆեսիոնալ բանիմացություն և գիտելիքների պակասին՝ Բրյուսը դարձավ իր ժամանակի ամենահայտնի շոտլանդական ճարտարապետներից մեկը։ Նա աշխատում էր փորձառու որմնադիրների և պրոֆեսիոնալ շինարարների հետ։ Սկսած 1660 թվականից նա կառուցել և վերականգնել է մի շարք առանձնատներ, այդ թվում Տեռլեստանի ամրոցը, որը պատկանում էր դուքս Լաուդերդելին, և Հոպտոնի կալվածքը։ Իր ամենահայտնի աշխատանքների թվին է պատկանում Կինրոսսի դղյակը՝ կառուցված Բրյուսի կողմից 1675 թվականին Լոխ-Լիվեն լճի մոտ։

Կառլ II-ի մահից հետո Բրյուսը զրկվում է քաղաքական ազդեցությունից, իսկ հետագայում Վիլհելմ III Օրանացու և Մարիա II-ի հրամանով ձերբակալվել է յակոբիզմի մեջ մեղադրանքով։ Այնուամենայնիվ նա շարունակում է զբաղվել ճարտարապետությամբ՝ այդ թվում աշխատելով նաև յակոբինների կողմնակիցների պատվերներով։

Աշխատություններ
---------------

* Իտալական պատշգամբով գրեթե սիմետրիկ Բելկասկու հարավային ճակատը: Իտալական պատշգամբով գրեթե սիմետրիկ Բելկասկու հարավային ճակատը:
* Տերլեստան ամրոցի Բրյուսի կողմից վերակառուցված ճակատը: Տերլեստան ամրոցի Բրյուսի կողմից վերակառուցված ճակատը:
* Հոլիռուդհաուզի առջևի մուտքը: Հոլիռուդհաուզի առջևի մուտքը:
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Faceted Application of Subject Terminology
2. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage
3. ↑  Colvin, էջ 172-76
**Զոհված զինվորների հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник погибшим воинам), հուշարձան Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Կազաչի միկրոշրջանում (ռուս.՝ микрорайон Казачий)։ Հուշարձանը եղբայրական գերեզմանի վրա տեղադրվել է 1957 թվականին։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը Քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեի որոշմամբ տեղադրվել է 1957 թվականի մայիսի 9-ին Գագարինի փողոցում Կրասնի Սուլինի Կազաչի ավանում (միկրոշրջան)։ Այն գտնվում է քաղաքացիական գերեզմանոցում։

Հուշարձանը կանգնեցվել է 1918 թվականին քաղաքը սպիտակգվարդիականներից ազատագրելու ժամանակ զոհվածների հիշատակին։ Այդ ժամանակ զոհվել է խորհրդային բանակի 15 զինվոր, 1 սպա։

1918 թվականի փետրվարի 11-ին Կալեդինի ջոկատներից Ա. Վ. Մոկրոուսովի հրամանատարությամբ Սևծովյան նավաստիների ջոկատի կողմից Սուլինի ազատագրումից հետո ավանում ձևավորվել է Սուլինի 1-ին սոցիալիստական ​​ջոկատը։ Մետաղագործները և հանքագործները անձնվիրաբար պայքարել են Կրասնովի և Դենիկինի սպիտակգվարդիական զորամիավորումների դեմ։ Այդ պայքարում սպանվել են շատ բնակիչներ։ Հերոսների պատվին քաղաքում կառուցվել է հուշարձան, որը գտնվում է Կազաչի միկրոշրջանի գերեզմանոցում։

1943 թվականին, քաղաքи գերմանական օկուպացիայի ժամանակ, նույն գերեզմանում թաղվել է ևս 18 մարդ։

Հուշարձանի առջևի մասում փակցված տախտակին գրված է. *«Հավերժ փառք մեր Հայրենիքի ազատության և անկախության համար պայքարում ընկած հերոսներին»*։

Ավելի ներքև զոհված զինվորների ցանկով տախտակն է. *«Այստեղ թաղված են 1918 թվականին Սուլինի սոցիալիստական գնդի կարմիրբանակայինները և 1943 թվականի Խորհրդային բանակի զինվորները»*.

Նոսով Վ. Ս.՝ հեղափոխական ջոկատի հրամանատար  

Դոնցով՝ ջոկատի հրամանատար  

Պրիեմչենկո Կ.՝ հետևակային հետախուզության հրամանատար  

Դորոֆեև Դ.՝ ենթասպա  

Նովիկով Ռ. Մ.՝ կարմիրբանակային  

Տոլստոռեբրով Տ.՝ կարմիրբանակային  

Սիրոլոմոլոտով Ի.՝ կարմիրբանակային  

Կոստրոբին Ս.՝ կարմիրբանակային  

Կովալյովա Մ. Ս.՝ կարմիրբանակային  

Անիսիմովա Ա. Պ.՝ կարմիրբանակային  

Տիսլենկո Մ. Ս.՝ կարմիրբանակային  

Սիմոնով Ա.՝ կարմիրբանակային  

Սկորոպուպով Ս. Գ.՝ կարմիրբանակային  

Մանցև Ֆ.՝ կարմիրբանակային  

Կուտիլով Ի. Ի.՝ Հայրենական մեծ պատերազմի կարմիրբանակային  

Ինոզեմցև՝ լեյտենանտ

Մյուսների անունները պարզված չեն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  «Памятник погибшим воинам (Братская могила. Поселок Казачий ул. Гагарина)»