recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Միրմուխսին** (իսկական անունը**`Միրսաիդով Միրմուխսին,** ուզբ.՝ Mirmuhsin Mirsaidov, մայիսի 3, 1921(1921-05-03), Տաշքենդ, Kirghiz Autonomous Socialist Soviet Republic, Խորհրդային Ռուսաստան - փետրվարի 3, 2005(2005-02-03), Տաշքենդ, Ուզբեկստան), ուզբեկ բանաստեղծ և արձակագիր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է աղքատ բրուտագործի ընտանիքում։ Գրել սկսել է 1936 թվականից։ 1941 թվականին ավարտել է Տաշքենդի բանասիրության ֆակուլտետը, 1946-ին մտել Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցություն: 1950-1960 թթ. եղել է «Արևի աստղ» ամսագրի գլխավոր խմբագիրը։ Իր գործունեությունն է ծավալել նաև «Մուշթում» և «Գյուլիստան» ամսագրերում։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Հիմնական աշխատանքներից են` «Ջամիլյա», «Սպիտակ մարմար» (1957), «Ստրկուհին», «Ալեքսանդրյան նեղուց», «Գիշերային շանթեր» (1964) վիպակները, «Ումիդ» (1969), «Կոփում», «Ճարտարապետը», «Ձուլողի որդին» վեպերը, որոնք բոլորը թարգմանվելեն նաև ռուսերեն։ Գրել է նաև երեխաների համար։ Մանկական ստեղծագործություններից են` «Լոլա» (1952), «Աստղեր», «Սալար և ուրյուկ» (1952), «Շողացեք, աստղիկներ» չափածո և արձակ ժողովածուները։

Մրցանակներ և պատվավոր կոչումներ
-------------------------------

* Ուզբեկական ՍՍՀ Խամզիի անվան պետական մրցանակ` «Ումիդ» վեպի համար (1974թ.)
* Ուզբեկստանի ժողովրդական գրող (1981թ.)
* Ուզբեկական ՍՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1974թ.)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Мирмухсин // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  . `{{cite web}}`: Missing or empty `|title=` (օգնություն)(չաշխատող հղում)
3. ↑  *Կենդանի նամակ (ուզբեկական հեքիաթներ)*. Երևան: «Սովետական գրող» հրատարակչություն. 1979թ. էջ 97.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 1055790985 · ISNI: 0000000055613278 · LCCN: n85116177 · NKC: jx20050608036 · NTA: 240291417 · VIAF: 33429374 · WorldCat VIAF: 33429374 |

 |

 |
**Ուրսուլա Անդրեսի սպիտակ բիկինի** (նաև հայտնի է որպես **«Բժիշկ Նոուի» բիկինի** անվամբ), իրենից ներկայացնում է Ուրսուլա Անդրեսի սպիտակ բիկինին, որը նա կրել է 1962 թվականի «Բժիշկ Նոու» ֆիլմում Հաննա Ռայդերի դերը կատարելիս։ Դա հագած նա դուրս է գալիս լողափի ջրից, որը ֆիլմի շշմեցուցիչ հաջողությունից հետո ստացել է Ջեյմս Բոնդի անունը (Ջեյմս Բոնդի լողափ)։ Համարվում է բոլոր ժամանակների ամենահայտնի բիկինիներից և նորաձևության ու կինեմատոգրաֆիայի ամենանշանակալի դրվագներից մեկը։ Ուրսուլա Անդրեսի սպիտակ բիկինին բիկինիի պատմության ամենանշանակալի պահերից է, կազմված է երկու մասից՝ վերևից ու ներքևից, որը Անդրեսի դերից հետո բուռն վերելք է ունեցել։ Բիկինիի ներքևը զարդարված է սպիտակ գոտիով, որը կրում են բրիտանական բանակում, արույրե ճարմանդով և մասերով, ինչպես նաև ձախ կողմում կա մեծ դանակի համար պատյան։

Պատմություն
-----------

Առաջին անգամ բիկինին ցուցադրվել է Փարիզի նորաձևության ցուցադրության ժամանակ 1946 թվականին, սակայն 1950-ական թվականներին բիկինին դեռևս համարվել է տաբուացված հագուստ։ Անդրեսի բիկինին դարձել է կարևոր իրադարձություն կանանց պատմության մեջ, որոնք ի հայտ են եկել «սեքսուալ հեղափոխության» առաջացման շրջանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Former Bond girl to sell Dr No bikini». The Telegraph. 2011 թ․ հունվարի 13. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 16-ին.
2. ↑  *Porterfield, Sally F.; Polette, Keith; Baumlin, Tita French* Perpetual adolescence: Jungian analyses of American media, literature, and pop culture. — SUNY Press, 2009. — С. 118. — ISBN 978-1-4384-2799-7
3. ↑  *Bensimon, Kelly Killoren* The bikini book. — Thames & Hudson, 2006. — ISBN 978-0-500-51316-3
4. ↑  *Lindner, Christoph* The James Bond Phenomenon: A Critical Reader. — Manchester University Press, 2009. — ISBN 978-0-7190-8095-1
5. ↑  *Pedersen, Stephanie* Bra: a thousand years of style, support and seduction. — F&W Media International, 2004. — С. 72. — ISBN 978-0-7153-2067-9
6. ↑  *Steele, Valerie* Encyclopedia of clothing and fashion. — Charles Scribner and Sons, 2005. — ISBN 978-0-684-31395-5
7. ↑  *Jütting, Kerstin* "Grow Up, 007!" - James Bond Over the Decades: Formula Vs. Innovation. — GRIN Verlag, 2007. — С. 59. — ISBN 978-3-638-85372-9
**Սավաննախեթ**, Սավաննակեթ (լաոս.՝ ໄກສອນ ພົມວິຫານ), քաղաք Լաոսում Մեկոնգ գետի վրա, Սավաննախեթ նահանգի վարչական կենտրոնը, Լաոսի երկրորդ ամենամեծ քաղաքը։

Պատմություն
-----------

2005 թվականին քաղաքը վերանվանվել է Լաոսի նախագահ Քեյսոն Ֆոմվիհանի պատվին (ճիշտ, «Փոմվիհանա», բայց ռուսական լրատվամիջոցներում արդեն հաստատվել է նրա ազգանվան սխալ տառադարձումը), ով ծնվել է գյուղում, որն այժմ գտնվում է այդ տարածքում։ Այնուամենայնիվ որոշ ժամանակ հետո, ինչպես ռուսախոս այնպես էլ անգլախոս երկրներում քաղքաը կոչվում էր նախկին անունով՝ Սավաննախեթ։ Քաղաքի բոլոր ցուցանակները և անուները նույնպես պարունակում են միայն Սավաննախոթ անվանումը։

Տրանսպորտ
---------

Մեկոնգի վրայով բացված «Թաիլանդ-Լաոսական բարեկամության երկրորդ կամուրջ», որը բացվել է 2007 թվականին, քաղաքը կապում է Թաիլանդի Մուկադահան նահանգի հետ։ Մայրուղին դեպի արևելք կապում է քաղաքը վիետնամական Լաո Բաո սահմանային կետի հետ (Քուանգչի նահանգ)։ Քաղաքի մոտ գտնվում է օդանավակայանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Obituary:Lieutenant-Colonel David Danger: SAS radio operator». *The Times*. London. 2009 թ․ մարտի 31. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ մայիսի 23-ին. Վերցված է 2010 թ․ մարտի 28-ին. `{{cite news}}`: More than one of `|accessdate=` and `|access-date=` specified (օգնություն); More than one of `|archivedate=` and `|archive-date=` specified (օգնություն); More than one of `|archiveurl=` and `|archive-url=` specified (օգնություն)
2. ↑  Կաղապար:London Gazette
3. ↑  Կաղապար:London Gazette

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames · GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n88079806 · SUDOC: 117051454 · VIAF: 129109439 · WorldCat VIAF: 129109439 |

 |
«**My Way**» (անգլ.՝ «Իմ ճանապարհը»), XX դարի կեսերի ամենահանրահայտ էստրադային երգերից մեկը, որի անգլերեն տեքստը գրել է Փոլ Անկան Ֆրենկ Սինատրայի համար։ Սինատրան ստուդիական տարբերակը ձայնագրել է 1968 թվականի դեկտեմբերի 30-ին, իսկ 1969 թվականի սկզբին երգը ներկայացվել է հանրությանը և երկար ժամանակ բարձր հորիզոնականներ է զբաղեցրել ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի երաժշտական չարթերում։ Կապված բառերի հետ՝ երգը Սինատրայի կատարմամբ օգտագործվում է Մեծ Բրիտանիայի յուրաքանչյուր յոթերորդ թաղման ժամանակ։ Չնայած դրան՝ իր թաղման համար Սինատրան ընտրել էր սակավ հայտնի *Put Your Dreams Away* երգը։

Բնօրինակ ֆրանսերեն տարբերակ
---------------------------

Երգի բնօրինակ ֆրանսերեն տարբերակը կատարել է Կլոդ Ֆրանսուան և ստեղծվել է 1967 թվականին, կոչվում է «*Comme d’habitude*» («*Ինչպես միշտ*») (երաժշտություն՝ *Ժակ Ռևո*, *Կլոդ Ֆրանսուա*, բառեր՝ *Ժիլ Տիբո*, *Կլոդ Ֆրանսուա*)։ Երգում ներկայացված է «սովորական պատմություն», երբ երկուսը միասին ապրում են, ուշադրություն են միմյանց նկատմամբ ցուցաբերում, սակայն շատ արարքներում նրանք ստիպված են լինում ձևանալ, ոչ անկեղծ լինել առանց սիրո։ Եվ այդպես շարունակվում է ամեն օր նորից ու նորից…

Անգլերեն տարբերակ
-----------------

Անգլերեն տեքստը չի համապատասխանում բնօրինակ ֆրանսերենին։ Իրադրությունը պատմվում է առաջին դեմքով։ Մարդը անցել է, ինչպես իրեն է թվում, գրեթե ողջ կյանքի ուղին։ Եկել է ժամանակը ամփոփելու այն։ Չնայած թույլ տված սխալներին և դժվարություններին, որ հանդիպել են այդ ուղու վրա, կյանքն անցել է, ըստ այդ մարդու, արժանիորեն, ստեղծագործաբար։ Հատուկ նշվում է, որ յուրաքանչյուր մարդ պետք է ասի այն, ինչ նա զգում է և ինչին հավատում է, չկրկնի նրանց խոսքերը, որոնք քծնում են ուրիշների առջև։ Հեղինակը կարծում է, որ նա միշտ իր ձևով է գործել, դա ամենակարևորն է կյանքում։

Կատարողներ
----------

«My Way» երգը համարվում է այն երգերից մեկը, որոնք ընտրում են բազում կատարողներ։ Բացի Ֆրենկ Սինատրայից՝ երգը կատարել են և՛ Էլվիս Փրեսլին ( իր համար «նշանակալի» երգ, որ կատարել է իր կյանքի վերջին տարիներին և թողարկել սինգլի կարգավիճակով՝ իր մահից մի քանի շաբաթ առաջ), և՛ Թոմ Ջոնսը, և՛ Միրեյ Մաթյոն, Sex Pistols-ը, Ռոբի Ուիլյամսը, Il Divo-ն և շատ ուրիշներ։ Գոյություն ունի նաև քավեր տարբերակը՝ ըստ ֆրանսիական raw black metal Mutiilation ֆորմացիայի։ ԽՍՀՄ-ում My Way երգն առաջին անգամ կատարել է Մուսլիմ Մագոմաևը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Շոն Փոլթեր։ (14 октября 2012). «My Way to go... one in seven funerals feature Sinatra anthem as two-thirds choose pop music over classical» (անգլերեն). Daily Mail. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 8-ին. `{{cite web}}`: Italic or bold markup not allowed in: `|publisher=` (օգնություն)
2. ↑  Ջոն Սազերլենդ։ (15 октября 2012). «Frank Sinatra's My Way – the song that refuses to die» (անգլերեն). The Guardian. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 8-ին. `{{cite web}}`: Italic or bold markup not allowed in: `|publisher=` (օգնություն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Երգի անգլերեն տեքստը և թարգմանությունը ռուսերեն լեզվով
**Իվ Անրի** (ֆր.՝ Yves Henry ապրիլի 2, 1959(1959-04-02), Էվրո), ֆրանսիացի դաշնակահար։

Կենսագրություն
--------------

Իվ Անրին իր նորամուտը նշել է Փարիզում, 13 տարեկանում։ Նա Բեռլինի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ կատարել է Բեթհովենի 1-ին դաշնամուրի կոնցերտը։

Ավարտել է Փարիզի կոնսերվատորիան (որտեղ նա այժմ դասավանդում է), Պիեռ Սանկանի ղեկավարությամբ, որից հետո Ալդո Չիկոլինիի ղեկավարությամբ երեք տարի կատարելագործել է իր հմտությունները։

1981 թվականին Ցվիկաու քաղաքում տեղի ունեցած Ռոբերտ Շումանի անվան միջազգային մրցույթում Իվ Անրին ճանաչվել է հաղթող։

Իվ Անրիի ձայնագրությունների թվին են դասվում Շումանի, Ռավելի, Գերշվինի ստեղծագործոությունները։ Որպես անսամբլի երաժիշտ ձայնագրել է Էդուարդ Լալոյի և Սեզար Ֆրանկի բոլոր եռյակները։ Նրա կատարմամբ Շոպենի ստեղծագործությունների հեռուստատեսային ձայնագրությունները հեռարձակվել են Ֆրանսիայի և Լեհաստանի հեռուստաընկերությունների կողմից։

1997-2003 թվականներին Իվ Անրին ղեկավարել է Փարիզի 6-րդ շրջանի երաժշտական դպրոցը, այժմ դասավանդում է Փարիզի կոնսերվատորիայում։ Նրան պարբերաբար հրավիրում են ԱՄՆ, Ճապոնիա և Չինաստան՝ համալսարաններում համերգների և վարպետության դասերի։

Մշակույթի նախարարի կողմից 2003 թվականի հուլիսի 14-ին արժանացել է արվեստի և գրականության շքանշանի ասպետի, 2010 թվականի հունվարի 4-ին ստացել է սպայի կոչում։

2010 թվականին նա Լեհաստանի կողմից ստացել է «Գլորիա Արտիս» մեդալ՝ Շոպենի ծննդյան երկու հարյուրամյակին իր ավանդի համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Who's Who in France (ֆր.) — Paris: 1953. — ISSN 0083-9531; 2275-0908
2. ↑  Holland, Bernard (1985 թ․ մայիսի 18). «Concert: Yves Henry Piano Recital». The New York Times. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ փետրվարի 27-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 26-ին.
3. ↑  (Ֆրանսերեն) Notice d'autorité personne sur le site du catalogue général de la BnF
4. ↑  
«Yves Henry». *le site du magazine Le Point*. 30 mai 2011. Վերցված է 6 décembre 2014-ին..
5. ↑  Jean-Pierre Thiollet, *88 notes pour piano solo*, Neva Editions, 2015, 54. 978-2-3505-5192-0

Արտաքին հղումներ
----------------

* Биография на сайте фестиваля Nancyphonies(ֆր.)
* Pr�sident du Festival de Nohant Archived 2022-01-23 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · MusicBrainz |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 139631382 · ISNI: 0000000073278282 · LCCN: n85225954 · NUKAT: n2012244780 · SUDOC: 148092403 · VIAF: 28516401 · WorldCat VIAF: 28516401 |

 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Բարսեղյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Զեմֆիրա Սամսոնի Բարսեղյան** (օգոստոսի 31, 1936(1936-08-31), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դաշնակահարուհի, Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1983), պրոֆեսոր (1991)։

Կենսագրություն
--------------

Զեմֆիրա Բարսեղյանը ծնվել է 1936 թվականի օգոստոսի 31-ին՝ Երևանում։ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան երաժշտական մասնագիտական դպրոցն ավարտելուց հետո սովորել է Երևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում, հետագայում ավարտել Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրի բաժինը (1958, Գեորգի Սարաջևի դասարան)։ 1964 թվականից դասավանդել է նույն կոնսերվատորիայում, 1985-1993 թվականներին եղել է ամբիոնի վարիչ։ Մենահամերգներով հանդես է եկել սիմֆոնիկ նվագախմբի և անսամբլների հետ, նաև Ժան Տեր-Մերկերյանի հետ։

Մասնակցել է հեղինակավոր մրցույթների, արժանացել է մրցանակների։

Որպես մենակատար և նվագակցող Զեմֆիրա Բարսեղյանը հանդես է եկել Հունգարիայում, Բուլղարիայում, Շվեդիայում, ԱՄՆ-ում, 
Ֆրանսիայում և այլուր։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Զեմֆիրա Բարսեղյանի կատարումներն առանձնանում են երաժշտականությամբ, թեմատիկ նյութի խոր զգացողությամբ, կառուցվածքային ձևի 
ճշմարիտ ընկալմամբ։-  |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Զեմֆիրա Բարսեղյան
2. ↑  *Հայ երաժշտության հանրագիտարան*. Երևան: «Հայկական հանրագիտարան. հրատարակչություն»,. 2019. էջեր 122–123. `{{cite book}}`: Text "Գիտահրատարակչական խորհուրդ՝ Հ. Մ. Այվազյան (գլխ. խմբագիր) և ուրիշներ" ignored (օգնություն)CS1 սպաս․ հավելյալ կետադրություն (link)

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
ՆոտաներՆոտաներ
Ղարաբաղի շիքյաստա
**Ղարաբաղի շիքյաստա** (ադրբ.՝ Qarabağ şikəstəsi), ռիթմիկ ադրբեջանական մուղամներից մեկը;

Ադրբեջանական ժողովրդական երաժշտության մեջ կա շիկեսեի երկու տեսակ՝ Քեսմե շիքյաստա և Ղարաբաղի շիքյաստա։ Ղարաբաղի շիքյաստան ի հայտ է եկել 19-րդ դարում որպես մուղամի տեսակ։ Շիքյաստա ժանրը նախ հայտնվեց աշուղ երաժշտության մեջ, այնուհետև ի հայտ եկան տարբեր տեսակներ։

Կատարումներ
-----------

Ղարաբաղի և Քեսմե շիքյաստաները հաճախ կատարում են ադրբեջանցի խանենդեների կողմից։ Բացի նրանից, որ շիքյաստան երգել են Ադրբեջանում, այն բավականին հայտնի է եղել Ադրբեջանի սահմաններից դուրս։ Հաշվի առնելով երգի տարածվածությունը ժողովրդի շրջանում՝ մի քանի ադրբեջանցի խանանդեները խորհրդային տարիներին երգեցին շիքյաստան։

Առավել ճանաչվել ու սիրվել են Խան Շուշինսկիի, Սեյիդ Շուշեցիի, Ալիբաբա Մամեդովի, Աբուլֆաթ Ալիևի, Բյուլ-բյուլի, Առիֆ Բաբաևի կատարումները։ Մեր ժամանակներում երգը կենդանի է մնացել մարդկանց հիշողության մեջ Ալիբաբա Մամեդովի, Առիֆ Բաբաևի, Քյոնյուլ Խասիևայի, Ալիմ Գասըմովի, Շովքեթ Ալեքպերովայի կատարումներով։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Իլհամ Ալիևը և Պուտինը լսում են շիքյաստան
* Ալիմ Գասըմովի կատարումը
* Խան Շուշինսկու կատարումը

Տես նաև
-------

* Մուղամ
* Խանենդե

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Гарабағ шикәстәси / Под ред. Дж. Кулиева. — Азербайджанская советская энциклопедия: Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии, 1979. — Т. 3. — С. 48.
2. ↑  Л. В. Карагичева. Музыкальная культура союзных республик. Азербайджанская ССР. — 2. — Государственное музыкальное издательство, 1956. — С. 11. — 100 с.
18-րդ դար

**Մեխելական ժանյակ** կամ մալին, սա իլիկով գործած ժանյակ է, որը ամենից առաջ արտադրվել է Մեխելենում։ Սա ամենահայտնի ֆլամանդական ժանյակներից մեկն է։ Այն պատրաստվում է շատ բարակ, թափանցիկ և ամենակարևորը գեղեցիկ է նայվում այլ գույնի հագուստի վրա։ Բացի Մեխելանից, այն պատրաստվել է Անտվերպենում, Լիրում, Տյուրնխաուտում։ Մալինը ամենից շատ օգտագործել են գիշերային զգեստների, մանժետների և ժաբոյի ասեղնագործության համար։

Մեխելական ժանյակները հայտնի են իրենց ծաղկային մոտիվներով։ Այն հիշեցնում է Բրյուսելական ժանյակները, սակայն, ի տարբերություն նրա, այն ամբողջական էր, այլ ոչ թե հատվածներից կազմված։

Պատմություն
-----------

Սրա պատմությունը գալիս է Բրաբանտ ժանյակներից։ Հիմնականում «մեխելական ժանյակ» տերմինը օգտագործվել է ցանացած իլիկով գործած ժանյակի համար Ֆլանդրիայից։ Մեխելական ժանյակը ճանաչում է ստացել17-րդ և 18-րդ դարերում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Mechlin.» *The Oxford English Dictionary*. 2nd ed. 1989.
2. ↑  Sharp, Mary (2007). *Point and Pillow Lace*. Herron Press. էջեր 147–148. ISBN 1406745626. Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 10-ին. `{{cite book}}`: Unknown parameter `|month=` ignored (օգնություն)
3. 1 2 3  Palliser, Bury (1984). *History of Lace*. Dover Publications. էջեր 111–114. ISBN 0486247422. Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 10-ին. `{{cite book}}`: Unknown parameter `|month=` ignored (օգնություն)
4. ↑  «Tondern lace». *Encyclopædia Britannica* (online ed.). Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 10-ին.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Հակոբ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Հակոբ եկեղեցի**, հայկական առաքելական եկեղեցի Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում գտնվող Փոքր Խանչալի գյուղում։ Եկեղեցու հիմնադրման մասին ստույգ տեղեկություններ առայժմ հայտնի չեն։

Եկեղեցու շուրջ տարածվում է գերեզմանոցը, որի տապանաքարերի մեծ մասը թվագրվում են 19-րդ դարով։ Հայտնի է, որ Սբ. Հակոբի եկեղեցու տարածքում եղել է նաև քառակոթող, կոթողային տապանաքարեր, որոնց մի մասի գտնվելու վայրն այժմ անհայտ է։

Պատմություն
-----------

Եկեղեցու մասին հիշատակություններ հանդիպում են սկսած 1850-ական թվականներից։ 1875 թվականին հիմնովին վերաշինվել է։ Արևմտյան ճակատը սրբատաշ քարից է, իսկ մնացածը՝ կոփածո քարից։

Ճարտարապետություն
-----------------

Եկեղեցու արտաքին չափերն են՝ 16,80 x 10,33 մ, պատերի հաստությունը՝ 90 սմ։ Երկթեք ծածկի տակ գտնվող տանիքը ներսից պահում են երկու զույգ բոլորաձև սյուներ։ Միակ մուտքը շինության արևմտյան կողմից է։ Հյուսիսային պատի մեջ պահպանվում է մկրտարանի` միակտոր քարից կերտված ավազանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Aleks\_El\_Dia. «ՓՈՔՐ ԽԱՆՉԱԼԻ - ՍՈՒՐԲ ՀԱԿՈԲ ԵԿԵՂԵՑԻ». *armenianchurch.ge*. Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 1-ին. `{{cite web}}`: Missing `|author1=` (օգնություն)
2. 1 2 3 4  Սամվել Կարապետյան, Ջավախք, Երևան, 2006, էջ 531-532։
**Տամաշ Մանդելենյի** (հունգ.՝ Tamás Mendelényi, մայիսի 2, 1936(1936-05-02), Բուդապեշտ, Հունգարիայի Թագավորություն - սեպտեմբերի 6, 1999(1999-09-06), Várgesztes, Tatabánya District, Կոմարոմ-Էստերգոմ, Հունգարիա), հունգարացի սուսերամարտիկ, 1960 թվականի Օլիմպիական չեմպիոն թիմային մրցապայքարում։

Կենսագրություն
--------------

Տամաշ Մանդելենյին հանդես է եկել Բուդապեշտի «Վաշաշ», «Գոնվեդ» և Բուդապեշտի ԲՎՍԿ ակումբներում։ 1956 թվականին նա նվաճել է աշխարհի պատանեկան չեմպիոնի տիտղոսը, մեկ տարի անց հաղթել է մեծահասակների հավաքականների աշխարհի առաջնությունը։ Ընդհանուր հաշվով նվաճել է 8 մեդալ, որոնցից երկուսը՝ ոսկե (երկուսն էլ թիմային մրցապայքարում), անհատական մրցապայքարում նրա լավագույն արդյունքը եղել է 1959 թվականին Բուդապեշտում Աշխարհի առաջնությունում 2-րդ տեղը։ 1960 թվականին նա դարձել է թիմային մրցապայքարում օլիմպիական չեմպիոն, հանդես է եկել մինչև 1964 թվականը։ Մանդելենյին իր մարզական գործունեությունից հետո զբաղվել է մարզչական գործունեությամբ և բարձրագույն կրթություն ստացել ֆիզիկական դաստիարակության բնագավառում, ինչպես նաև ստացել է վիրաբույժի դիպլոմ։ Նրա գլխավորությամբ Հունգարիան նվաճել է մի շարք մեդալներ Եվրոպայի և աշխարհի առաջնություններում, ինչպես նաև Օլիմպիադաներում. նրա աշակերտներն են եղել Ֆերենց Համանգը (1980 թվականի բրոնզե մեդալակիր), Աթիլա Կովեչը (աշխարհի երկակի չեմպիոն), Տամաշ Կովաչը (1968 և 1972 թվականների Օլիմպիական խաղերի երկակի բրոնզե մեդալակիր) և շատ ուրիշներ։ 1979 թվականին Մանդելենյին ընտանիքով տեղափոխվել է Անգլիա, որտեղ աշխատել է մարզիչ, ինչի պատճառով կառավարությունը նրան զրկել է բոլոր մրցանակներից։ 1993 թվականին նա կարող էր վերադառնալ հայրենիք, ռեաբիլիտացիայի է ենթարկվել (մեղադրանքները հանվել են) մահից միայն 10 տարի անց։

Նվաճումներ
----------

* Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն՝ 1960 (թիմային մրցապայքար),
* Աշխարհի չեմպիոն՝ 1957, 1958 (թիմային մրցապայքար),
* Աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիր՝ 1959 (թիմային և անհատական մրցապայքար), 1962 (թիմային մրցապայքար),
* Աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր՝ 1957 (անհատական մրցապայքար), 1961, 1963 (թիմային մրցապայքար)։

Գրականություն
-------------

* Havas László: A magyar sport aranykönyve – Budapest, 1982 – ISBN 9632535723
* Révai új lexikona XIV. (Mah–Nel). Főszerk. Kollega Tarsoly István. Szekszárd: Babits. 2004. ISBN 963-955-616-5
* Bocsák Miklós: Hogyan élnek olimpiai bajnokaink (166-an szerte a világban) – St. plusz kft. 1998 – (ISBN szám nélkül)
* Lukács László – Szepesi György: 112. A magyar olimpiai aranyérmek története – Budapest, 1980 – ISBN 9632535537

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Արխիվացված պատճենը». Sports-Reference.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 12-ին. Վերցված է 16 lutego 2012-ին. `{{cite web}}`: More than one of `|accessdate=` and `|access-date=` specified (օգնություն); Unknown parameter `|język=` ignored (օգնություն)
2. ↑  «Tamás Mendelényi Olympic Results». *sports-reference.com*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ ապրիլի 17-ին. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 30-ին.
3. ↑  www.sport-komplett.de
**Միջնադարյան արվեստի ազգային թանգարան** (ալբ․՝ Kombëtar I Artit Mesjetar Korçë Museum), Ալբանիայի արվեստի ազգային թանգարան։ Գտնվում է Ալբանիայի Կորչա քաղաքից հարավ-արևելք գտնվող Ֆան Նոլի բուլվարում։

Նկարագրություն
--------------

Հիմնադրվել է 1980 թվականի ապրիլի 24-ին։

Թանգարանը պարունակում է միջնադարյան արվեստի հավաքածուներ, որոնք հիմնականում կապված են բյուզանդական և հետբյուզանդական քրիստոնեական արվեստի հետ։ Այն ներառում է սրբապատկերների հավաքածուներ, քարե և փայտե քանդակներ և մետաղական զարդեր։

Թանգարանի ամենակարևոր մասը նրա ավելի քան 6500 սրբապատկերների հավաքածուն է, որը համարվում է Եվրոպայում ամենահարուստներից մեկը։ Մշտական ցուցահանդեսում ներկայացված են 13-19-րդ դարերի մոտ 200 պատկերակներ։

Թանգարանի հավաքածուում ներկայացված է սրբանկարիչների աշխատանքներ, այդ թվում՝ Օնուֆրիայի, սրբանկարչի և ալբանացի գլխավոր մոնումենտալ նկարիչներից մեկի աշխատանքները, որոնք 16-րդ դարում ստեղծագործել են Կենտրոնական և Հարավային Ալբանիայի և հարավ-աևմտյան Մակեդոնիայի տարածքում, Նիկոլայի, Օնուֆրիայի որդու, Դավիդ Սելենիցայի, Կոնստանդին Շպատարակի, Կոնստանդին Ժերոմոնակի, Զոգրաֆի եղբայրների, Չեթիրետովի (Գեորգիա, Հովհաննես, Նաումա, Նիկոլայ և Գեորգի կրտսեր) և այլոց աշխատանքներ։

Թանգարանը ակտիվորեն համագործակցում է Սալոնիկի Բյուզանդական թանգարանի հետ։ Սալոնիկում համատեղ աշխատանքի արդյունքում վերականգնվել է թանգարանային հավաքածուի 88 ամենակարևոր սրբապատկերները։

Շենքը վերակառուցվել է 2016 թվականի հոկտեմբերի 4-ին՝ Կորչայի քաղաքապետարանի և Հունաստանի կառավարության ֆոնդի համագործակցությամբ։

Կորչայի միջնադարյան արվեստի ազգային թանգարանի ցուցանմուշներ
-----------------------------------------------------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Gloyer, Gillian (2018 թ․ մարտի 5). *Albania* (անգլերեն). Bradt Travel Guides. ISBN 978-1-78477-078-5.
2. ↑  «National Museum of Medieval Art». *Into Albania* (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 23-ին.
3. ↑  Elsie, Robert (2010). *Historical Dictionary of Albania* (անգլերեն). Rowman & Littlefield. ISBN 978-0-8108-6188-6.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թանգարանի կայք
* National Museum of Medieval Art(անգլ.)
* Կորչե. Միջնադարյան արվեստի ազգային թանգարան
* Տիրամայր Էլեուսա։ Սրբապատկեր։ Միջնադարյան արվեստի ազգային թանգարան, ք. Կորչա, Ալբանիա

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2015046851 · VIAF: 142925347 · WorldCat VIAF: 142925347 |

 |
**Հայաստանի հելսինկյան խումբ**, Հայկական ԽՍՀ-ում 1977 թվականի ապրիլին ձևավորված իրավապաշտպան կազմակերպություն։

Խորհրդային Միությունում առաջին հելսինկյան խումբը ձևավորվել է Մոսկվայում 1976 թվականին։ Այնուհետև հայտարարվեցին ուկրաինական, լիտվական, վրացական և հայկական նմանօրինակ խմբերի ստեղծման մասին։ Թվարկված բոլոր հելսինկյան խմբերը ենթարկվում էին դաժան հետապնդումների և ճնշումների։ Խմբերում ներգրավված իրավապաշտպանները դատապարտվում էին երկարատև ազատազրկման։ Հայաստանի հելսինկյան խմբի անդամներ Շահեն Հարությունյանն ու Ռոբերտ Նազարյանը կալանավորվում են 1977 թվականի դեկտեմբերին, իսկ խմբի ղեկավար Էդուարդ Հարությունյանը՝ 1979 թվականի հուլիսին։ Իրավապաշտպանները շրջանում չընդմիջվող կալանավորումներ էին ծավալվում մյուս հանրապետություններում ևս։
1977 թ. հայկական Հելսինկյան խմբի հռչակագրում ամրագրված է, որ Հայաստանը ձգտում է դառնալ ՄԱԿ-ի անդամ, որպեսզի լուծի աշխարհասփյուռ հայ ժողովրդի համազգային խնդիրները։ Ասվում էր նաև, որ պետք է ձգտել «Ներկայումս Ադրբեջանական ԽՍՀ կազմի մեջ մտնող Լեռնային Ղարաբաղի և Նախիջևանի ինքնավար մարզի վերամիավորմանը Հայաստանի Հանրապետությանը», ինչպես նաև պահանջել «հայոց լեզվի կիրառումը Հայաստանի կյանքի բոլոր բնագավառներում»։
1990-ական թվականներին, երբ ԱԱԾ-ի արխիվները կարճ ժամանակահատվածով բացվեցին, ԱԱԾ տրամադրած ցուցակներում Հայաստանի հելսինկյան խմբի անդամների անունները առհասարակ բացակայում էին, չնայած նրանց հանդեպ գործ էր հարուցվել ՀԽՍՀ ՔՕ 206 հոդվածի հատկանիշնեով և ազատազրկվել էին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Վարդան Հարությունյան, Այլախոհությունը Խորհրդային Հայաստանում (խմբ. Լիզա Ճաղարյան), Երևան, «Վան Արյան», 2014 — 380-393, էջեր 380-393. — 500 հատ։
2. ↑  Վարդան Հարությունյան, Այլախոհությունը Խորհրդային Հայաստանում (խմբ. Լիզա Ճաղարյան), Երևան, «Վան Արյան», 2014 , էջ 12
**Մեղրու պետական քոլեջ**, միջին մասնագիտական ուսումնական հաստատություն։ Գտնվում է Մեղրի քաղաքի Զորավար Անդրանիկ փողոցում։ Ընդունելությունը կատարվում է 9-րդ և 12-րդ դասարանների կրթության հիմքով։ Քոլեջը հիմնվել է 2001 թվականի սեպտեմբերի 17-ին։ Քոլեջի տնօրեններ են եղել Ժորա Միրզոյանը, Հապետնակ Խաչիկյանը, Շուշիկ Բաբայանը (ժամանակավոր պաշտոնակար)։ 2014 թվականից քոլեջի տնօրենն է Թամամ Հովհաննեսյանը։

Պատմություն
-----------

Մեղրիում միջին մասնագիտական պետական ուսումնական հաստատություն ունենալու գաղափարը շրջանառվել է դեռևս 1970-1980-ական թվականներին, սակայն քոլեջը հիմնադրվել է 2001 թվականին սեպտեմբերի 17-ին՝ Հայաստանի կառավարությունն թիվ 863 որոշմամբ։

Քոլեջը իր գործունեությունը սկսել է երեք կրթական ծրագրերով՝

1. «Դասավանդում տարրական դասարաններում» (միջին մասնագիտական կրթական ծրագիր)
2. «Էկոնոմիկա, հաշվապահական հաշվառում և աուդիտ» (միջին մասնագիտական կրթական ծրագիր)
3. «Ավտոփականագործ» (նախնական մասնագիտական կրթական ծրագիր)

2002 թվականին ստեղծվել է ուսանողների ուժերով հրատարակվող քոլեջի «Ուսանող» ամսաթերթը, այնույհետև գյուղատնտեսական ուղղվածություն ունեցող «Արևիկ» պատանեկան ակումբը, որի սաները տարիներ շարունակ պարբերաբար մասնակցել են ԱՄՆ ԳԴ պատանեկան ուսուցողական ճամբարներին։
Հետագա տարիների ներդրվում են «Հայոց լեզվի և գրականության դասավանդում», «Իրավագիտություն» և «Փոխադրումների կազմակերպում և կառավարում տրանսպորտում» միջին մասնագիտական կրթական ծրագրերը։ 2004-2005 թվականներից իրականացվում է «Դասավանդում տարրական դասարաններում» և «Էկոնոմիկա, հաշվապահական հաշվառում և աուդիտ» մասնագիտություններով հեռակա ուսուցում, ստեղծվել է ժամանակակից համակարգչային լսարան, վերանորոգվել է քոլեջի շենքը։

2016 թվականին քոլեջում ներդրվել է ժամանակակից «Զբոսաշրջություն» մասնագիտությունը։

Մասնագիտական կրթություն ստանալու հետ զուգահեռ ուսանողների մասնակցությամբ կազմակերպվում են մշակութային, մարզական ու հայրենասիրական միջոցառումներ՝ կրթադաստիարակչական գործընթացը դարձնելով բազմաբովանդակ։ Պարբերաբար վերապատրաստվում են քոլեջի դասախոսները։

Հիմնադրման օրվանից քոլեջն ակտիվորեն համագործակցում է հասարակական կազմակերպությունների, տարածաշրջանի մի շարք հիմնարկ-ձեռնարկությունների, դպրոցների, հանրապետության տարբեր քոլեջների հետ։

Մասնագիտություններ
------------------

* Զբոսաշրջություն
* Հաշվապահական հաշվառում
* Փոխադրումների կազմակերպում և կառավարում տրանսպորտում
* Նախադպրոցական կրթություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «ԻՐՏԵԿ - Իրավական տեղեկատվական կենտրոն».. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 13-ին. `{{cite web}}`: External link in ``|website=`` (օգնություն)
2. ↑  «Մեղրու պետական քոլեջ».(չաշխատող հղում)
3. ↑  «Մեղրու պետական քոլեջ». Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ օգոստոսի 25-ին. Վերցված է 2017 թ․ հուլիսի 13-ին.
**ՀԽՍՀ պետական մրցանակ**, Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության պետական մրցանակ, որը շնորհվել է երկու տարին մեկ անգամ։

Պատմություն
-----------

Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միությունում, որի կազմում էր ՀԽՍՀ-ն ամենամյա պետական մրցանակ է սահմանել 1966 թվականից, որը սահմանվել է Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեի և ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի կողմից։ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակը համարվել է 1941-1954 թվականներին շնորհվող Ստալինյան մրցանակի իրավահաջորդը և քաղաքական նկատառումներից ելնելով, նույնպես համարվել է «պետական»։

ՀԽՍՀ պետական մրցանակներ սահմանվել են ՀԿԿ Կենտկոմի և ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի որոշմամբ։ Պետական մրցանակը հանձնել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհուրդը։ Գիտության և տեխնիկայի բնագավառում պետական մրցանակների կանոնադրությունը հաստատվել է 1969 թվականի նոյեմբերի 18-ին, գրականության, արվեստի, ճարտարապետության և քաղաքաշինության բնագավառներինը՝ 1974 թվականի սեպտեմբերի 9-ին, բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների և հանրակրթական դպրոցների դասագրքերի համար՝ 1972 թվականի փետրվարի 9-ին, սոցիալիստական մրցության առաջավորների համար՝ 1977 թվականի օգոստոսի 8-ին։ ՀԽՍՀ պետական մրցանակների արժանացածներին շնորհվել է «Հայկական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր» կոչումը, հանձնվել է դիպլոմ և պատվո նշան, որի վրա նշված է եղել շնորհման տարեթիվը։ ՀԽՍՀ պետական մրցանակները շնորհվել են երկու տարին մեկ անգամ, մինչև 9 մրցանակ գրականության, արվեստի, ճարտարապետության և քաղաքաշինության բնագավառում, մինչև 16 մրցանակ (8-ը՝ բանվորների, 8-ը կոլտնտեսության առաջավորների համար) սոցիալիստական մրցության բնագավառում, մինչև 2 մրցանակ բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների և հանրակրթական դպրոցների դասագրքերի համար։ Յուրաքանչյուր մրցանակի չափը 2500 ռուբլի էր։ ՀԽՍՀ–ում, որպես կանոն, նույն անձին երկրորդ անգամ պետական մրցանակ չի շնորհվել։ ՀԿԿ Կենտկոմի և ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի որոշումը ՀԽՍՀ պետական մրցանակների շնորհման մասին հրապարակվում էր մամուլում՝ Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատման տարեդարձի օրը։

Կրկնակի դափնեկիրներ
-------------------

* Ֆրունզե Դովլաթյան - 1967, 1971

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Պետական մրցանակներ, Հայկական Սովետական Հանրագիտարան*. Երևան: ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՍՈՎԵՏԱԿԱՆ ՀԱՆՐԱԳԻՏԱՐԱՆԻ ԳԼԽԱՎՈՐ ԽՄԲԱԳՐՈԻԹՅՈԻՆ. 1983. էջեր 246–247.
2. ↑  Постановление ЦК КПСС и Совета Министров СССР от 9 сентября 1966 года № 739 «О Ленинских и Государственных премиях СССР в области науки и техники, литературы и искусства»
3. ↑  «Հայաստանի Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետության սահմանադրություն (Հիմնական օրեն), հոդված 106».. ԻՐՏԵԿ. `{{cite web}}`: External link in ``|website=`` (օգնություն)
4. ↑  «Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 3. — էջ 440».
**Կոտանգենսների թեորեմը**, եռանկյունաչափական թեորեմ է, որը կապ է հաստատում եռանկյանը ներգծված շրջանագծի շառավղի և եռանկյան կողմերի երկարությունների միջև։

Բանաձև
------

Վերոնշյալ փաստարկներով, բոլոր վեց հատվածները ցույց են տրված:
եռանկյան ընդհանուր տեսքը
Դիցուք

{\displaystyle a,b,c}-ն եռանկյան երեք կողմերի երկարություններն են,
{\displaystyle A,B,C}-ը՝ համապատասխանաբար {\displaystyle a,b,c} կողմերի դիմացի անկյունները,
{\displaystyle r}-ը՝ եռանկյանը ներգծված շրջանագծի շառավիղ
{\displaystyle p={\frac {a+b+c}{2}}}-ը՝ եռանկյան կիսապարագիծը։
Այդ դեպքում տեղի ունեն հետևյալ բանաձևերը՝

{\displaystyle \mathrm {ctg} {\frac {A}{2}}={\frac {p-a}{r}}},
{\displaystyle \mathrm {ctg} {\frac {B}{2}}={\frac {p-b}{r}}},
{\displaystyle \mathrm {ctg} {\frac {C}{2}}={\frac {p-c}{r}}},
կամ դրանց համարժեք՝

{\displaystyle {\frac {p-a}{\mathrm {ctg} (A/2)}}={\frac {p-b}{\mathrm {ctg} (B/2)}}={\frac {p-c}{\mathrm {ctg} (C/2)}}=r}:
Թեորեմը կարելի է ձևակերպել հետևյալ կերպ. կիսանկյան կոտանգենսը հավասար է կիսապարագծի և տրված անկյան դիմացի կողմի տարբերության հարաբերությանը ներգծված շրջանագծի շառավղին։

Հետևություն
-----------

Կոտանգենսներից թեորեմից ներգծված շրջանագծի շառավղի համար ստացվում է

{\displaystyle r={\sqrt {{\frac {1}{p}}(p-a)(p-b)(p-c)}}}։
Մյուս կողմից, քանի որ եռանկյան մակերեսը՝ {\displaystyle S=pr}, ապա կարելի է ստանալ Հերոնի բանաձևը՝

{\displaystyle S={\sqrt {p(p-a)(p-b)(p-c)}},}

Տես նաև
-------

* Սինուսների թեորեմ
* Կոսինուսների թեորեմ
* Հերոնի բանաձև
* Եռանկյուն
* Մակերես
* Պարագիծ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  The Universal Encyclopaedia of Mathematics, Pan Reference Books, 1976, page 530. English version George Allen and Unwin, 1964. Translated from the German version Meyers Rechenduden, 1960.
**Հասան Սաթթար օղլի Թուրաբով** (ադրբ.՝ Həsən Səttar oğlu Turabov, մարտի 24, 1938(1938-03-24), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - փետրվարի 23, 2003(2003-02-23), Բաքու, Ադրբեջան), թատրոնի և կինոյի ադրբեջանցի դերասան, Ադրբեջանի ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1972), Ադրբեջանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1982), ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Հասան Թուրաբովը ծնվել է 1938 թվականի մարտի 24-ին Բաքվում։ Նա իր առաջին կրթությունն ստացել է թիվ 31 միջնակարգ դպրոցում։ Միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո՝ նա ընդունվել է Ադրբեջանի արվեստի ինստիտուտ։ 1960 թվականին ավարտել է ինստիտուտը։ Այդ ժամանակվանից նա սկսեց աշխատել որպես դերասան՝ Ադրբեջանի դրամատիկական թատրոնում։ 1987-2001 թվականներին աշխատել է թատրոնի տնօրեն և գեղարվեստական ղեկավար։

Հասան Թուրաբովը մահացել է 2003 թվականին։ Նա թաղված է «Գյուրդ գափիսի» գերեզմանատնում։

Գործունեություն
---------------

### Թատրոնում

Հասան Թուրաբովն իր գործունեության առաջին տարիներից կատարել է քնարական-հոգեբանական դերեր։ Նա գլխավոր դերեր է խաղացել ադրբեջանցի և համաշխարհային դրամատուրգների ստեղծագործություններում։ Նա բեմում խաղացել է Աղասադըկ Գերայբեյլիի, Ադիլ Իսգենդերովի և այլ հայտնի դերասանների հետ միասին։

Լավագույն դերակատարումներից են՝

* Վահիտ («Գյուղի աղջիկը»)
* Ազեր («Լավ մարդ»)
* Համլետ («Համլետ»)
* Լիոնել («Անտառային աղջիկ»)
* Իսգենդեր («Մահերը»)
* Խայյամ («Խայյամ»)

### Կինոյում

Հասան Թուրաբովը մի քանի դերեր է խաղացել որոշ ֆիլմերում, այդ թվում` հեռուստատեսային ֆիլմերում։ «Ես ուզում եմ յոթ որդի» ֆիլմի «Գարայ բեկ» կերպարն նրա ամենահիշարժան դերերից մեկն է։ 

### Մանկավարժական գործունեություն

Հասան Թուրաբովը եղել է Ադրբեջանի մշակույթի և արվեստի պետական համալսարանի պրոֆեսոր։

Պարգևներ և կոչումներ
--------------------

* Ադրբեջանի ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ - 29.04.1971
* Ադրբեջանի ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր - 1972

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2
3. ↑  "Читать "Большая Советская Энциклопедия (ЗВ)" - Большая Советская Энциклопедия "БСЭ" - Страница 7 - ЛитЛайф"
4. ↑  Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.
5. ↑  Ադրբեջանի ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ Հասան Թուրաբով
6. ↑  Հասան Սաթթար օղլի Թուրաբով
**Աղադադաշ Գյուլմամեդ օղլի Ղուրբանով** (ադրբ.՝ Ağadadaş Gülməmməd oğlu Qurbanov, մարտի 8, 1911(1911-03-08), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 22, 1965(1965-06-22), Սալյան, Ադրբեջանական ԽՍՀ), թատրոնի և կինոյի ադրբեջանցի խորհրդային դերասան, Ադրբեջանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնի հիմնադիրներից մեկը, Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1943), Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1954);

Կենսագրություն
--------------

Աղադադաշ Ղուրբանովը ծնվել է 1911 թվականի մարտի 8-ին Բաքվում։ Նա սկսեց իր դերասանական կարիերան Ադրբեջանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնում, որտեղ 1927 թվականից մինչև 1952 թվականը նա նման դերեր է խաղացել որպես *Մոլլա Իբրահիմ-Խալիլ* (Միրզա Ախունդով), *Հաջի Կենբեր* (Նաջափ-բեկ Վեզիրով), *Կարլ* (Յոհան Ֆրիդրիխ Շիլլեր), *Խլեսդաքով* (Նիկոլայ Գոգոլ), *Բեհրամ* (Աբդուլա Շահիգ) և այլն։ Աղադադաշ Ղուրբանովը 1952 թվականից մինչև իր կյանքի ավարտը աշխատել է Ազգային դրամատիկական թատրոնում։ Նա այս թատրոնում մի շարք հիշարժան դերեր է խաղացել։ Լավագույններից են՝ *Միրզե Սեմենդեր*, *Աբու Ուբեյդ* («Ալմազ», «Հրո հարսը», Ջաֆար Ջաբարլի), *Շեյխ Սանան*, *Սայավուշ* («Շեյխ Սանան», «Սայավուշ», Հուսեյն Ջավիդ), *Քամիլիո* («Ձմեռային հեքիաթ», Ուիլյամ Շեքսպիր), *Իբրահիմ խան* և *Վագիֆ* «(Վագիֆ», Սամեդ Վուրղուն), *Շուլց* («Հեռավոր ափերին», Հասան Սեյիդբեկլի), *Հաջի Կարա* («Հաջի Կարա», Միրզա Ախունդով), *Աքիֆ* («Գյանք», Միրզե Իբրահիմով) և այլն ։

1943 թվականին Աղադադաշ Ղուրբանովը արժանացել է Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, իսկ 1954 թվականին `ժողովրդական արտիստի կոչմանը։ Աղադադաշ Ղուրբանովը մահացել է 1965 թվականի հունիսի 25-ին ողբերգական վթարի հետևանքով։

Ֆիլմագրություն
--------------

* «Սաբուհի» (ֆիլմ, 1941),
* «Շամդան բեկ» (ֆիլմ, 1956),
* «Տաք արևի տակ» (ֆիլմ, 1957),
* «Մեկ աշտարակի առեղծվածը» (ֆիլմ, 1959),
* «Քերոկլի» (ֆիլմ, 1960),
* «Մեր փողոցը» (ֆիլմ, 1961),
* «Առշին մալ ալան» (ֆիլմ, 1965):

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  medeniyyet.az*Աղադադաշ Ղուրբանով*
2. ↑  Юсуфбейли Т. Г. Драматургия Шекспира на сцене азербайджанского драматического театра (1920—1933 гг.) // Известия Академии наук Азербайджанской ССР. — 1963. — С. 34.
3. ↑  Աղադադաշ Ղուրբանով
4. ↑  Աղադադաշ Ղուրբանով

Գրականություն
-------------

* Гурбанов Ағададаш Ҝүлмәммәд оғлу / Под ред. Дж. Кулиева. — Азербайджанская советская энциклопедия: Главная редакция Азербайджанской советской энциклопедии, 1979. — Т. III.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Համակարգերի տեսությունը** ընդհանուր առմամբ համակարգերի միջճյուղային ուսումնասիրություններ են, նպատակ ունենալով բացահայտել սկզբունքներ, որոնք կիրառելի լինեն գիտական հետազոտությունների բոլոր բնագավառներում, ենթակայության բոլոր մակարդակների բոլոր տիպի համակարգերի նկատմամբ։ Անվանումը դեռևս լավ հիմնավորված ճշգրիտ նշանակություն չունի, սակայն նպատակահարմար է դիտարկել համակարգային մտածողության մասնագիտացում, համակարգերի գիտության ընդհանրացում, համակարգային մոտեցում։

Համակարգերի տեսության ուսումնասիրության առարկան ինքնակառավարվող համակարգերն են՝ այսինքն համակարգեր, որ ինքնակարգավորվում են հետադարձ կապի օգնությամբ։ Ինքնակարգավորվող համակարգեր հանդիպում են բնության մեջ այդ թվում մեր մարմնի ֆիզիոլոգիական համակարգում, մասնակի և գլոբալ էկոհամակարգերում, կլիմայում, մարդու ուսուցման գործընթացում անհատից մինչև միջազգային կազմակերպություններ, ինչպես ՄԱԿ-ը։

Սեղմ նկարագրություն
-------------------

Մարգարեթ Միդը համակարգերի տեսության բնագավառում նշանակալից դեմք էր։
Համակարգերի տեսության ժամանակակից գաղափարները սկիզբ են առել գիտության տարբեր ճյուղերից, կենսաբան Բերտալանֆիի, բանասեր Բանատիի, բնապահպանական Հովարդ Օդումի, Եվգենի Օդումի և Ֆրիտյոֆ Կապրայի, կազմակերպման և կառավարման տեսություններից Պետեր Սենգիի աշխատանքների օրինակների հիման վրա, այնպիսի միջճյուղային ուսումնասիրությունների միջոցով, ինչպիսիք են Ռիչարդ Սվանսոնի Մարդկային ռեսուրսների զարգացում աշխատությունը և մանկավարժների եզրակացությունների օգնությամբ։ Համակարգերի տեսությունը, որպես միջառարկայական, ներճյուղային և բազմատեսանկյուն տիրույթ, ի մի է բերում օնտոլոգիայի, գիտության փիլիսոփայության, ֆիզիկայի, համակարգչային գիտության, կենսաբանության, և ճարտարագիտություն, ինչպես նաև աշխարհագրություն, սոցիոլոգիա, քաղաքագիտություն, հոգեթերապիա և տնտեսագիտություն բնագավառների սկզբունքներն ու հասկացությունները։ Այսպիսով համակարգերի տեսությունը ծառայում է որպես կամուրջ ինչպես հետազոտության ինքնուրույն բնագավառների միջև միջճյուղային երկխոսության համար, այնպես և հենց համակարգային գիտության տիրույթի ներսում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Biel,R. and Mu-Jeong Kho (2009)«The Issue of Energy within a Dialectical Approach to the Regulationist Problematique," Recherches & Régulation Working Papers, RR Série ID 2009-1, Association Recherche & Régulation: 1-21» (PDF). theorie-regulation.org. 2009 թ․ նոյեմբերի 23. Վերցված է 2012 թ․ օգոստոսի 9–ին-ին.
**Կապույտ գլխարկը**, Ուկրաինայի մշակույթի և արվեստի նախարարության պատվերով 1998 թվականին նկարահանված ուկրաինական անիմացիոն ֆիլմ՝ ըստ շոտլանդական հեքիաթների մոտիվների, ռեժիսորը Նատալյա Չերնիշևան է։

Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է «ԿՐՈԿ» անիմացիոն ֆիլմերի միջազգային փառատոնի շրջանակներում։

Սյուժե
------

Ձկնորսության համար անհաջող մի օր ձկնորսը գնում է անտառ՝ նոր նավակի համար ծառ կտրելու։ Սակայն, այստեղ էլ նրա բախտը չի բերում. նա հազիվ կարողանում է փախչել սոված գայլերից. ծառը, որի վրա նա բարձրանում էր, ծանրությունից ընկնում է և ջախջախում գիշատիչներին։

Մութ անտառից և գիշերային ամպրոպից նա ապաստան է գտնում մի տան մեջ՝ երեք տարօրինակ տարեց կանանց հետ։ Հենց նրանց թվում է, թե տղամարդը քնել է, նրանք դնում են իրենց կապույտ գլխարկները, կախակարդական բառեր են ասում և անհետանում։ Տղամարդը որոշում է կրկնել ծեր կանանց գործողությունները և հայտնվում է գինու նկուղում։ Այստեղ նա որոշում է զվարճանալ։ Զվարճանքը տևում է այնքան ժամանակ, մինչև տանտերը` եպիսկոպոսը, հասնում է նկուղ. նա զայրացած էր գյուղացու չտեսնված լկտիությունից և հրամայում է գողերին մահապատժի ենթարկել` խարույկի վրա վառելով։

Սյունին կապված լինելով` տղամարդը խնդրում է իր վերջին ցանկությունը` իր սիրած կապույտ գլխարկով գնալ այն աշխարհ։ Խնդրանքը կատարվում է, և տղամարդն իսկույն արտաբերում է կախարդական բառերն ու հայտնվում իր հարազատ վայրում։

Եվ սյունից, ամենայն հավանականությամբ, կստացվի նոր նավակը...

Մուլտֆիլմի մասին
----------------

Իր նախորդ աշխատանքների նմանությամբ` Նատալյա Չերնիշևան այս ֆիլմում հանդես է եկել որպես ռեժիսոր, բեմադրիչ և բեմադրող նկարիչ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ֆիլմը նկարահանվել է շոտլանդական հեքիաթների հիման վրա՝ այս հեքիաթների առանձնահատկությամբ և Նատալյա Չեռնիշևայի հումորով։ 
Բարի, ուրախ և զվարճալի ֆիլմ է։ Տխուր է միայն այն պատճառով, որ մեր կյանքում պրեմիերաներն իրադարձություն են դառնում ոչ թե ստեղծագործ գաղափարների տաղանդավոր մարմնավորման պատճառով, այլ` նրանց անհավանական հազվադեպության պատճառով։- Սվետլանա Կորոտկովան «Հայելի շաբաթվա» մեջ, 1999 թվականի հունվարի 10 |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Светлана КОРОТКОВА (10 января 1999). «Рождественская премьера «Укранимафильма»» (ռուսերեն). Зеркало недели. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 8-ին. Վերցված է 2016 թ․ մարտի 7-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Матеріали до історії українського кіно. Вип. 3 (укр.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |

 |
**Սուրեն Մելքումյան**, ապրիլյան քառօրյա պատերազմի հերոս։

Կենսագրություն
--------------

Սուրեն Մելքումյանը ծնվել է 1979 թվականի հոկտեմբորի 10-ին, Արցախի Հադրութի շրջանի Տումի գյուղում։ Սովորել է Տումի գյուղի դպրոցում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո 1997 թվականին ընդունվում է Վազգեն Սարգսյանի անվան ռազմական ինստիտուտ։ 2001 թվականին ավարտելով ռազմական ինստիտուտը լեյտենանտի կոչումով և կապավորի մասնագիտությամբ, ծառայել է ԼՂՀ ՊԲ մի շարք զորամասերում ամենուր ցուցաբերելով բարձր կատարողական կարգապահություն և մարտական պատրաստվածություն։ Հարուստ փորձի և բարձր պատասխանատվության համար նշանակվում է զորամասի վառելիքա-քսայուղային նյութերի ծառայության պետ ։

Մարտական գործողություններ
-------------------------

Ապրիլի 1-ին ադրբեջանական կողմը լայնածավալ ռազմական գործողություններ է սկսում սահմանագծում։ Սուրենը՝ իր չորս ընկերների հետ առանց տատանվելու նետվում է առաջնագիծ, որտեղ ծանր մարտ էր մղվում, մարտնչում է որպես հասարակ զինվոր, և իր չորս սպա ընկերների հետ կյանքը տալիս հայրենի հողի համար ։

Պարգևներ
--------

* «Անբասիր ծառայության» 1-ին աստիճանի մեդալ
* Հայաստանի զինված ուժերի 20-ամյակին նվիրված մեդալ

Հուղարկավորություն
------------------

Հոգեհանգիստը տեղի է ունեցել 2016 թվականի ապրիլի 3-ին ժամը 17:00-ին, իսկ հուղարկավորությունը՝ 2016 թվականի ապրիլի 4-ին, ժամը 13:00-ին Տումի գյուղի եկեղեցում ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հերոս Սուրեն Մելքումյանը
2. ↑  Սուրենը զոհվեց ընկերների հետ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Սուրեն Մելքումյան. 4 տղաների հոր կիսատ մնացած երազանքները (Ֆոտո)
* Սուրեն Մելքումյան
* հերոս նահատակ Մելքումյան Սուրենի տանը Yerkir.am Մայոր Սուրեն
* Yerkir.am Մայոր Սուրեն Մելքումյանը 4 ընկերների հետ գնաց մահվանն ընդառաջ
* «Սուրենը որդիներին զինվորականի պես էր դաստիարակում». պատմում է զոհված զինծառայողի կինը(չաշխատող հղում)
* Քառօրյա պատերազմի զոհերը․Սուրեն Մելքումյան Archived 2017-05-04 at the Wayback Machine.
**Ընկերուհի**, մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ`նկարահանված ռեժիսոր Ելենա Գավրիլկոյի ամերիակական ազգային հեքիաթի հիման մոտիվներով։

Ֆիլմում օգտագործվել են հատվածներ Փոլ Ուինթերի երաժշտությունից։

Մրցանակներ
----------

* 1991թվական — Կիևի «Կրոկ» Գրան-պրի փառատոնին

Սյուժե
------

Տխուր ծերունին բուխարուց ծխախոտ վառելով ՝ հանում է դեղնած նկարը, որտեղ պատկերված են մի քանի երիտասարդ տղաներ։ Այս նկարը նկարվել է,երբ նա աշխատում էր շոգենավի վրա, ընկնելով տխուր հիշողությունների մեջ, նա հասկանում է, և նրա հաևաններն են մնացել ճայն ու ցուլը։ Վշտերով համակված՝ նա խնձոր է վերցնում, որդեր, կարթը և գնում ձկնորսության։ Նստում է շատ երկար, մինչև մի ձուկ է հայտնվում։ Սակայն նա չի մոտենում խայծին, այլ սկսում է խնձորով խաղալ։ Ծերուկը հասկանում է, որ կարթի վրա պետք է խնձոր դնել։ Այդպես էլ անում է։Մի մեծ ձուկ է բռնում և պահում իր բակի տակառի մեջ։ Շատ մրգեր է հավաքում ու բերում իր նոր ընկերոջ համար ծերուկը, իսկ ձուկն էլ սկսում է ուրախությունից ձեռնածություն անել։ Այդպես ծերունին սկսում է ձվածեղ պատրաստել ձկան համար,և նա հաճույքով ուտում է։ Այդ օրվանից ծերուկը զբաղվում է նրա դաստիարակությամբ՝ սովորեցնում է պատրաստել, ցախ ջարդել, մարզվել, բանջարանոցը փորել, կրակ վառել։ Մեծանում է ձկնիկը, ինքնուրույն է ուտում, փորձում է կատարել տան բոլոր գործերը և տակառի փոխարեն ապրում է ծերունու տանը։ Երեկոյան նրանք միասին պառկում են քնելու, իսկ ընկերուհին նրան օգնում է հանել կոշիկները և ծվարվում է ոտքերի տակ՝ ինչպես կատու։ Օր օրի ավելի մեծանում ու խելացի է դառնում ձուկը։ Որոշելով զվարճացնել իր ընկերուհուն՝ ծերուկը նրան տանում է ձկնորսության։ Ընթացքում նրանց մոտով անցնուոմ է «Սյուզի» լայները, և ծերուկը ընկնում է մտքերի մեջ։ Այդ պահին ձկնիկը, որը մոռացել էր ինչպես են լողում, ընկնում է ջուրը։ Երբ ծերուկը գտնում է նա արդեն սատկել էր։

Մենակյաց ծերուկը թաղում է նրան խնձորենու տակ և շարունակում է իր միայնակ կյանքը։

Հեղինակներ
----------

|  |  |
| --- | --- |
| սցենարիստ | Ալեքսանդր Կոնստանստինսկիյ |
| կինոռեժիսոր և անիմատոր | Ելենա Գավրիլկո |
| նկարիչ-բեմադրող և անիմատոր | Յուրի Բատանին |
| նկարիչներ | Ա․ Չիստովա, Սերգեյ Գլագոլեվ, Ե․ Ստարիկովա, Իրինա Սոբոյանինա, Լյուբով Գորելովա, Ե․ Իսայկինա, Ա․ Պոզին, Վերոնիկա Ախմետովա, Լ․ Վորոբյով |
| ռեժիսորի օգնական | Տ․ Խոլոստովա |
| մոնտաժոր | Տ․ Սմիրնովա |
| օպերատոր | Միխայիլ Դրույան |
| ձայնային օպերատոր | Վկադիմիր Կուտուզով |
| խմբագիր | Տատյանա Պապարովա |
| նկարահանումների խմբի տնօրեն | Նինա Սուչկովա |

Վիդեոնյութեր
------------

* Մուլտֆիլմը թողարկվել է մուլտֆիլմերի DVD-ի«Masters of Russian Animation Volume 4» հավաքածուի մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Masters of Russian Animation Volume 4
| **՞**Եզնակող Կոզո–Պոլյանսկու |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Հովանոցավորներ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Եզնակող Կոզո–Պոլյանսկու |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Bupleurum koso–poljanskyi

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Եզնակող Կոզո–Պոլյանսկու** (լատին․՝ Bupleurum koso–poljanskyi), հովանոցավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա խոտաբույս է, որի բարձրությունը 25-40 սմ է։ Արմատամերձ տերևները կոթունավոր են, լայն ձվաձև կամ էլիպսաձև։ Հովանոցները 3-4 են, շատ բարակ մազանման անհավասար ճառագայթներով։ Ծածկոցի թերթերը ձվաձև են, եռաջիղ և ծաղկի ժամանակ հովանոցիկներին հավասար։ Ծաղիկները դեղին են։ Պտուղները էլիպսաձև են` նեղ թևավոր կողերով։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանում հանդիպում է Իջևանի և Գեղամի ֆլորիստիկական շրջաններում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է միջին լեռնային գոտուց մինչև ալպյան գոտի՝ ծովի մակարդակից 1000–3000 մ բարձրությունների վրա, անտառներում, թփերի մացառուտներում, քարաթափվածքների վրա։ Ծաղկում է հուլիս ամսին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Պահպանություն
-------------

Խոցելի տեսակ է։ Հայաստանի էնդեմիկ է։ Արեալը մասնատված է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²–ից պակաս է, իսկ բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Տեսակին անտառտնտեսական միջոցառումների, գյուղատնտեսական հանդակների ընդլայնման, անասունների կողմից տրորման հետևանքով սպառնում է աճելավայրերի խախտման վտանգ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես անորոշ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկում ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*. Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն. 2010. ISBN 978-99941-2-420-6.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա |

 |