**Խաղողի թերապիա** կամ **խաղողի դիետա**, որը նաև հայտնի է որպես **ամպելոթերապիա**, թերապիա, սննդակարգ, դիետա, որը ներառում է սննդի մեջ մեծ քանակությամբ խաղողի օգտագործում, ներառյալ սերմերի, որթատունկի մասերի, նաև տերևների օգտագործում, որպես այլընտրանքային բժշկության ձև։ Հայեցակարգը մշակվել է 19-րդ դարում Գերմանիայի գինեգործական շրջանների բուժավայրերում, ինչպիսիք են Բադ Դյուրկհեյմը, Մերանոն կամ Պրեսբուրգում։

Խաղողի թերապիայով բուժման կողմնակիցները վստահեցնում են, որ այն կարող է բուժել գրեթե ցանկացած տեսակի հիվանդություններ, օրինակ. դիսպեպսիա, հիստերիա, թութք, լյարդի հիվանդություններ, շնչառական հիվանդություններ, մաշկային հիվանդություններ, հոդատապ, նաև կարող է բուժել արյան բարձր ճնշումը, աչքի հիվանդությունները կամ ալեհեր մազերը։

Հայեցակարգը չունի գիտական հիմք և համարվում է շառլատանություն այնպիսի գիտական հաստատությունների կողմից, ինչպիսին է Ամերիկյան քաղցկեղի միությունը։

Օգտակարություն
--------------

Խաղողի թերապիան որոշ առումով ենթադրում է, որ խաղողի բաղադրիչների օգտագործումը կարող է ապահովել անսովոր թերապևտիկ կամ սննդային օգուտներ։ Այնուամենայնիվ, խաղողի օգտագործումը անհայտ ազդեցություն ունի սրտանոթային հիվանդությունների և այլ հիվանդությունների խնդրում, ինչպիսիք են մետաբոլիկ համախտանիշը։ Այլընտրանքային բժշկության մասնագետները խորհուրդ են տվել խաղող և որթատունկի մասեր՝ տարբեր հիվանդությունների բուժման համար, սակայն նման ազդեցության որևէ կլինիկական ապացույց չկա։

Խաղողի կնճեռը (չեչ, քուսպ) պարունակում է տարբեր միկրոէլեմենտներ, սակայն կնճեռից ստացված ալյուրը ունի սննդանյութերի փոփոխական պարունակություն՝ պայմանավորված վերամշակման, չորացման և պահպանման պայմաններով։ Հում խաղողը հիմնականում զուրկ է սննդային օգուտներից, բացառությամբ չափավոր քանակությամբ ածխաջրերի և վիտամին K-ի (տես խաղողի օգտագործում)։

Խաղողի կորիզներից և խաղողի կեղևից արդյունահանված պրոանտոցիանիդինները, անտոցիանինները և ռեսվերատրոլը գտնվում են հիմնական հետազոտության տակ՝ իրենց հնարավոր կենսաբանական ազդեցության համար։ Կնճեռը պարունակում է նաև օրգանական թթուներ (գինեթթու կամ խաղողաթթու, խնձորաթթու, կիտրոնաթթու, տանինաթթու (դաբաղանյութ)), սակայն առողջության վրա այս ֆիտոքիմիկատների ազդեցության որևէ ապացույց չկա։

Պատմություն
-----------

Խաղողի սննդակարգի մասին փաստաթղթավորում առաջին անգամ հայտնաբերվել է Գերմանիայի Բադ Դյուրկհեյմ խաղողագործական քաղաքի ընտանեկան բժիշկ Վեյթ Կաուֆմանի հրապարակումում, որը կոչվում է «Die Traubenkur in Dürkheim a.d. Haardt» (Խաղողի բուժման դասընթաց Դյուրկհեյմում, Հաարդտ գետում) (1856)։ Կաուֆմանը լավ հայտնի էր իր տարածքում և ախտաբան Ռուդոլֆ Վիրխովի (1821-1902) անձնական ընկերն էր, ով պարբերաբար բուժում էր անցնում նրա մոտ։

ԽՍՀՄ-ում խաղողի բուժման սկզբունքները մշակվել են 1920-ական թվականներին Սեմաշկոյի ինստիտուտի (Յալթա) մի խումբ բժիշկների կողմից՝ Ա.Վ. Դյակովի գլխավորությամբ։ Ամպելոթերապիան առաջարկվում է այլընտրանքային բժշկության կլինիկաներում և առողջարաններում, մասնավորապես Եվրոպայում, գինոթերապիայի հետ միասին (կոսմետիկ բուժում, որը ներառում է խաղողը մաշկին քսելը)։

Յոհաննա Բրանդտի հետ հանդիպման ազդաթերթիկ
Հարավաֆրիկացի բուժքույր Յոհաննա Բրանդտը տարածել է խաղողի դիետան որպես քաղցկեղի բուժման միջոց 1925 թվականից։ Նա իր *«Խաղողի բուժումը»* գրքով հրապարակել է մոտ քսան բրոշյուր առողջական խնդիրների բնական միջոցների մասին, որը, ինչպես ասում են, գրվել է այն բանից հետո, երբ Բրանդտը բուժել է իրեն ստամոքսի քաղցկեղից՝ հետևելով այդ սննդակարգին։ Գիրքը վերահրատարակվել է 1989 թվականին որպես *«Ինչպես հաղթահարել քաղցկեղը, բնականորեն»*, որում ներառվել է Բրանդտի աշխատանքի մասին Բենեդիկտ Լուստի աջակցական խոսքը, որին սովորաբար անվանում են «նատուրոպաթիայի հայր»։

Թեև խաղողի կեղևում պարունակվող ռեսվերատրոլը սովորաբար օգտագործվում է որպես սննդային հավելում և ուսումնասիրվել է մարդկանց վրա փորձարկումներում այն քանակությամբ, որն ավելի շատ է, քան կարմիր գինի խմելով կարելի է ընդունել, ապացուցողական բժշկությամբ հաստատված չէ, որ ռեսվերատրոլը որևէ կերպ ազդում է սրտանոթային հիվանդությունների ռիսկի գործոնների վրա։ Խաղողի թերապիայի ջատագովները պնդում են, որ խաղողի ֆիտոքիմիկատներն արգելակում են քաղցկեղի, արթրիտի կամ շաքարախտի զարգացումը, սակայն նման ազդեցության մասին գիտական ապացույցներ չկան։

Բուժումներ
----------

Խաղողի բուժումը տևում է երեքից վեց շաբաթ` օրական մի քանի կիլոգրամ խաղող ուտելով, բուժման ավելի ժամանակակից կողմնակիցները հիմնականում նվազեցրել են այն մինչև 300 գ-ից մինչև 1 կգ։ Բուժման որոշ տարբերակներում խաղողը կարող է փոխարինվել նաև խաղողի հյութով։

Վեյտ Կաուֆմանի առաջարկած դիետան խորհուրդ է տալիս օրական մի քանի ֆունտ թարմ քաղած խաղող ուտել՝ այն 4 բաժինների բաժանած՝ զուգորդելով զբոսանքների, սպորտի և թեթև առողջ սնունդի հետ, երեքից վեց շաբաթվա ընթացքում բժշկական անձնակազմի կողմից վերահսկվող բուժավայրում։ Յոհաննա Բրանդտի առաջարկած դիետան խորհուրդ էր տալիս երկու-երեք օր ծոմ պահել՝ միայն սառը ջուր օգտագործել, որից հետո հաջորդել միայն խաղողի և ջրի դիետա մեկից երկու շաբաթ՝ օրական յոթ անգամյա սնունդով։ Որից հետո սննդակարգը լրացնել թարմ մրգերով, լոլիկով և մածունով կամ կաթնաշոռով, որին էլ հաջորդել հում բանջարեղենը։

Քննադատություններ
-----------------

Առկա գիտական ապացույցները չեն հաստատում այն պնդումները, որ խաղողի դիետան ինքն իրենով արդյունավետ է քաղցկեղի կամ որևէ այլ հիվանդության բուժման համար։ Բրանդտի դիետան, մասնավորապես, նկարագրվել է որպես «շառլատանություն» Բարեթի կողմից, ով նշում է, որ Ամերիկյան քաղցկեղի միությունը վերանայել է «Խաղողի բուժումը» 1965, 1971, 1974 և 2000 թվականներին և չի գտել որևէ օգտակարություն մարդու քաղցկեղի կամ որևէ այլ հիվանդության դեմ։ Խաղողի կորիզի էքստրակտը ԱՄՆ Սննդի և դեղերի վարչության կողմից ճանաչվել է որպես «քաղցկեղի կեղծ բուժում»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Kaufmann, Veit (1854). *Die Traubenkur in Dürkheim a.d. Haardt*. Mannheim: J. Bensheimer.
2. 1 2  Dr. Veit Kaufmann (1854). «Die Traubenkur in Dürkheim a.d. Haardt».
3. 1 2 3 4 5 6 7  Barrett, Stephen (2001 թ․ սեպտեմբերի 18). «The Grape Cure». Quack Watch. Վերցված է 2014 թ․ դեկտեմբերի 26-ին.
4. 1 2 3 4  Woerdeman, J; van Poelgeest, E; Ket, J C F; Eringa, E C; Serné, E H; Smulders, Y M (2017 թ․ հունվարի 1). «Do grape polyphenols improve metabolic syndrome components? A systematic review». *European Journal of Clinical Nutrition*. **71** (12): 1381–1392. doi:10.1038/ejcn.2016.227. ISSN 0954-3007. PMID 28145414. S2CID 2204847.
5. 1 2  Castro Sousa, Eldina; and 11 others (Jan 2014). «Chemical composition and bioactive compounds of grape pomace (*Vitis vinifera* L.), Benitaka variety, grown in the semiarid region of Northeast Brazil». *Food Science and Technology*. **34** (1). Վերցված է 2020 թ․ փետրվարի 15-ին.`{{cite journal}}`: CS1 սպաս․ թվային անուններ: authors list (link)
6. ↑  Brazinha, Carla; Cadima, Mafalda; Crespo, João G. (2014). «Optimization of Extraction of Bioactive Compounds from Different Types of Grape Pomace Produced at Wineries and Distilleries». *Journal of Food Science*. **79** (6): E1142–E1149. doi:10.1111/1750-3841.12476. ISSN 0022-1147. PMID 24891032.
7. ↑  «Grape Cure». The Free Dictionary. Վերցված է 2014 թ․ դեկտեմբերի 26-ին.
8. ↑  Maillard, Catherine. «Treat your skin to grape therapy». *The Grape Cure*. Վերցված է 2014 թ․ դեկտեմբերի 26-ին.
9. ↑  «The Grape Cure Audiobook». *audiobookstore.com*. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 6-ին.
10. ↑  Brandt, Johanna (2012). *The grape cure* (Special pocket-size ed.). Yonkers, N.Y.: Ehret Literature Publishing. ISBN 978-1570672798.
11. ↑  Brandt, Johanna (1989 թ․ օգոստոսի 1). *How to Conquer Cancer, Naturally:* (English). Tree of Life Publications,U.S. ISBN 978-0-930852-06-1.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
12. ↑  James C. Whorton. «Benedict Lust, Naturopathy, and the Theory of Therapeutic Universalism» (PDF). Iron Game History. Volume 8 Number 2.
13. ↑  «Naturopathic Opposition to Immunization | Quackwatch» (ամերիկյան անգլերեն). 2019 թ․ մայիսի 31. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 6-ին.
14. ↑  Sahebkar A, Serban C, Ursoniu S, Wong ND, և այլք: (2015). «Lack of efficacy of resveratrol on C-reactive protein and selected cardiovascular risk factors--Results from a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials». *Int. J. Cardiol*. **189**: 47–55. doi:10.1016/j.ijcard.2015.04.008. PMID 25885871.
15. ↑  «The Grape Cure». Sydney Morning Herald. 1862.
16. ↑  «Traubenkur». *naturheilkundelexikon.de*. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 6-ին.
17. ↑  «Traubenkur. Die Meraner Kurtraube als Heilmittel». *www.suedtirol-it.com*. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 6-ին.
18. ↑  «187 Fake Cancer 'Cures' Consumers Should Avoid». U.S. Food and Drug Administration. Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ մայիսի 2-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 20-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «ԽԱՂՈՂ՝ հասարակ մրգից մինչև մի ամբողջ գիտություն՝ ԽԱՂՈՂԱԳՈՐԾՈՒԹՅՈՒՆ». *www.iammedia.am*. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 5-ին.
* «Գերմանացի բժիշկ Հեյնը բազմաթիվ ապացույցներ ունի այն մասին, որ խաղողի հյութն իջեցնում է արյան շաքարի տոկոսը». *shamshyan.com*. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 5-ին.
* «The grape cure». *Wellcome Collection* (անգլերեն). 2021 թ․ նոյեմբերի 16. Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 5-ին.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780513144 |

 |