*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Արզումանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Բաղդասար Հայրապետի Արզումանյան** (հունվարի 1, 1916(1916-01-01), Բորիսովկա, Զանգեզուրի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 20, 2001(2001-11-20) կամ նոյեմբերի 19, 2001(2001-11-19), Երևան, Հայաստան), հայ ճարտարապետ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար (1966)։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է գյուղի դպրոցում, ապա ավարտել Երևանի Ա. Թամանյանի անվան շինարարական տեխնիկումը և աշխատանքի անցել N 3 ճարտարապետական արվեստանոցում (ղեկավարներ՝ Միքայել Մազմանյան և Հովհաննես Մարգարյան)։

1938 թ. ընդունվել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի շինարարական ֆակուլտետը։ Հայրենական պատերազմի հենց սկզբին զորակոչվել է բանակ, եղել հրետանու վաշտի, մարտկոցի հրամանատար, մասնակցել Կալինինի, Բելառուսիայի, Մերձբալթիկայի ազատագրմանը, Քյոնիգսբերգի գրավմանը, պարգևատրվել մի շարք շքանշաններով, 1946 թ. զորացրվել է և շարունակել ուսումը պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ճարտարապետական ֆակուլտետում։

1958 թ. եղել է նորաստեղծ Երևաննախագիծ ինստիտուտի N1 ճարտարապետական արվեստանոցի ղեկավարի պաշտոնակատար (ղեկավար Գրիգոր Աղաբաբյան), իսկ 1978 թ.՝ նույն ինստիտուտի «Մոմիկ» ստեղծագործական խմբի ղեկավարը։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Բաղդասար Արզումանյանի լուսանկարը Էրեբունի թանգարանում
Բաղդասար Արզումանյանի դիմաքանդակ-հուշատախտակը Երևանի Չարենցի փողոցում, քանդակագործ՝ Գետիկ Բաղդասարյան
Բաղդասար Արզումանյանն իր ստեղծագործական ուղին սկսել է 1950 թվականից։ 50-ականների վերջում ակադեմիկոս Հովհաննես Մարգարյանի հետ համատեղ նախագծել է Կիրովական քաղաքի «Գուգարք» հյուրանոցը։ 1959 թ. նրա նախագծով իրականացվել է Երևանի ՄՄԳԻ-ի համալիրի շինարարությունը, իսկ 1968 թ.՝ «Էրեբունի» թանգարանը (Շմավոն Ազատյանի հետ)։

Բ. Արզումանյանը մեծ ներդրում ունի Էջմիածնի Մայր Աթոռում նոր ճարտարապետական կոթողների նախագծման և կառուցման ասպարեզում։ Վանատուն-հյուրանոցը (1966), «Սփյուռք» հուշակոթողը (1988), խաչքար (1991) և այդ ամենի մեջ՝ հայ ճարտարապետության գանձ ներկայացնող Ալեք և Մարի Մանուկյան գանձատունը (1980)։ Նա հեղինակ է Սանկտ Պետերբուրգում կառուցված նահատակաց հուշարձանի և Ս. Կատարինե եկեղեցու Ս. Սեղանի (1993)։

Արզումանյանը Մայր Աթոռի զարդը կազմող գեղարվեստական և կիրառական մի շարք հազվագյուտ գործերի հեղինակ է։ Դրանցից հնարավոր չէ չառանձնացնել Մեսրոպյան ոսկե այբուբենը, Ոսկե մեծ խաչը, Հայաստանի ոսկե զինանշանները, Մայր տաճարի ոսկե մանրակերտը։ Նրա կողմից են ձևավորվել կաթողիկոսական պանագեները, լանջախաչերը, գավազանները, կաթողիկոսարանի սրահները, հրատարակվաած մի շարք գրքեր, ալբոմներ և այլն։

Բ. Արզումանյանի նախագծով են կառուցվել Հայրենական պատերազմում զոհվածների հուշարձանները Սիսիանի Բարձրավան, Գորիսի Վերիշեն գյուղերում, Սամարղանդ քաղաքում, Մեսրոպ Մաշտոցի դամբարանը (վերակառուցում), Երևանի կոնյակի գործարանի լցման արտադրամասի նոր մասնաշենքը (որի համար արժանացել է ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի ոսկե մեդալին), Սպիտակի եկեղեցին, Օշականի հայ դպրության թանգարանը, Օդեսայի Ս. Գրիգոր Լուսավորչի եկեղեցին և Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Վազգեն Ա-ի տապանաքարը։

Բաղդասար Արզումանյանի նախագծով են կառուցվել նաև.

* Երևանի Նոր Նորք թաղամասի Սուրբ Սարգիս եկեղեցին,
* Ներքին Դվինի Սուրբ Հարություն եկեղեցին,
* Սպիտակի Սուրբ Հարություն եկեղեցին,
* Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի Աղավնո գյուղի Սրբոց Նահատակաց եկեղեցին,
* Գյումրիի Սուրբ Հակոբ եկեղեցին,
* Սևանի Վազգենյան դպրանոցի Սուրբ Հակոբ մատուռը,
* Երևանի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցին։

Հեղինակ է Ս. Գրիգոր Լուսավորիչ, Ս. Սահակ-Ս. Մեսրոպ, Ս. Ներսես Շնորհալի շքանշանների։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար (1966)
* «Տարվա լավագույն կառույց» համամիութենական  մրցույթի   դափնեկիր
* ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի ոսկե մեդալ (1989)
* Հայ  եկեղեցու Ս. Գրիգոր Լուսավորիչ շքանշան (1997)

Պատկերասրահ
-----------

* Էրեբունի թանգարանԷրեբունի թանգարան
* Սպիտակի Սուրբ Հարություն եկեղեցիՍպիտակի Սուրբ Հարություն եկեղեցի
* Սուրբ Երրորդություն եկեղեցիՍուրբ Երրորդություն եկեղեցի
* Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցիՍուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի
* Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (Նոր Նորք)Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (Նոր Նորք)
* Սուրբ Հակոբ ՄծբնաՍուրբ Հակոբ Մծբնա
* Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի, ՕդեսաՍուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի, Օդեսա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. — հատոր 1.
2. 1 2  Память народа (ռուս.) — 2015.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2005. — հատոր 1. — էջ 158—159.
4. ↑  Շ.Բ. Դավթյան «Ականավոր սյունցիներ. Սիսիան», Երևան, «Տնտեսագետ», 1998, էջ 94-95
5. ↑  "«Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր առաջին, գլխավոր խմբագիր Հովհաննես Այվազյան, հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, Երևան, 2007, էջ 158-159։". Արխիվացված է the original 2019 թ․ մարտի 9-ին. Retrieved 2019 թ․ հունվարի 1.
6. ↑  Վ. Հարությունյան «Նորօրյա Ոսկեձեռիկը. ճարտարապետ Բաղդասար Արզումանյանի կյանքն ու ստեղծագործական վաստակը», Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին, 2004

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 6204 · VIAF: 306099682 · WorldCat VIAF: 306099682 |

 |