**Միջինչեխական երկրամաս** (չեխ․՝ Středočeský kraj), Չեխական Հանրապետության վարչական միավոր, որը գտնվում է Բոհեմիա պատմական շրջանի կենտրոնական մասում, չներառելով Պրահա մայրաքաղաքը։ Այնուամենայնիվ, Միջինչեխական երկրամասի կառավարման մարմինները գտնվում են Պրահայում։ Հյուսիսում սահմանակից է Լիբերեցկի, հյուսիս-արևելքում՝ Կրալովեգրադեցկի, արևելքում՝ Պարդուբիցկի, հարավ-արևելքում՝ Վիսոչինա, հարավում՝ Հարավչեխական, հարավ-արևմուտքում ՝ Պլզենի և հյուսիս-արևմուտքում ՝ Ուստեցկի երկրամասի հետ։

Աշխարհագրություն
----------------

Միջինչեխական երկրամասը գտնվում է այսպես կոչված Բոհեմյան կաթսայում։ Երկրամասի հյուսիսում և արևելքում տեղանքը հարթավայրային է, հարավում և հարավ-արևմուտքում, բլուրները ձգվում են։ Ամենաբարձր կետը Տոկն է (Tok)՝ 864 մետր ծովի մակարդակից, ամենացածր կետը գտնվում է Լաբայի (Էլբա) ափին՝ Մելնիկ շրջանում, ծովի մակարդակից 153 մետր բարձրությամբ։ Երկրամասի տարածքի 61 %-ը զբաղված է գյուղատնտեսական հողերով։ Երկրամասի տարածքի մեծ մասում, բացառությամբ հարավի լեռնային տեղանքի, կան բերրի սևահողեր՝ հումուսի մեծ պարունակությամբ։ Բլրոտ տեղանքում գերակշռում են ավազուտ հողերը։ Երկրամասի 28 %-ը զբաղեցնում են անտառները։ Մինչ երկրամասի հյուսիսային մասի անտառները հիմնականում հատվել են՝ հողը գյուղատնտեսական կարիքների համար օգտագործելու նպատակով, Սազավա գետի հովտում և Ռոժմիտալայում պահպանվել են անտառային զանգվածներ։

Տարածքի երկայնքով հոսում են հետևյալ գետերը.

* Լաբա (Էլբա)
* Վլտավա
* Սազավա
* Բերոունկա
* Ջիզերա

Միջինչեխական երկրամասում, հատկապես Վլտավա և Լաբա գետերի հովիտներում, կլիման բավականին ջերմ է և բարենպաստ գյուղատնտեսության համար։

Տարածք
------

Միջինչեխական երկրամասը գտնվում է Չեխիայի կենտրոնում։ 10929 կմ² մակերեսով այն կազմում է երկրի տարածքի գրեթե 14%-ը։ 2010 թվականից հետո շրջանը դարձել է հանրապետության ամենախիտ բնակեցվածը. այստեղ բնակվում է շուրջ 1,369 մլն բնակիչ։

Երկրամասը ամբողջությամբ շրջապատում է մայրաքաղաք Պրահան և հյուսիսում սահմանակից է Լիբրեցկի, հյուսիս-արևելքում՝ Կրալովեգրադեցկի, արևելքում՝ Պերդուբիցկի, հարավ-արևելքում՝ Վիսոչինա, հարավում՝ Հարավ-Չեխական, հարավ-արևմուտքում՝ Պլզենի և հյուսիս-արևմուտքում՝ Ուստեցկի երկրամասին։

Տարածքայինորեն պատկանում է չեխական զանգվածին, որը համարվում է եվրոպական մայրցամաքի ամենահին մասերից մեկը։ Ռելիեֆն անցնում է Էլբա գետի մոտ գտնվող հարթ հյուսիսայինից դեպի բարձրլեռնային՝ շրջանի հարավային և հարավ-արևմտյան հատվածում։

Պատմություն
-----------

Երկրամասը կազմավորվել է 1960 թվականի հուլիսի 1-ին Չեխոսլովակիայի հանրապետության Պետության տարածքային բաժանման մասին N 36/1960 СЗ օրենքով, որն ընդունվել է 1960 թվականի ապրիլի 11-ին։ 2000 թվականի հունվարի 1-ից զուգահեռ գոյություն ունի ինքնավար վարչական միավոր՝ նույն անվանմամբ և տարածքով։ Միջինչեխական երկրամասը ծածկում է Պրահայի երկրամասի տարածքի զգալի մասը, որը գոյություն է ունեցել 1949-1960 թվականներին։

Վարչական բաժանում
-----------------

Երկրամասի վարչական քարտեզ
Երկրամասը բաժանվում է 12 շրջանի.

| Շրջան | Բնակչություն,մարդ (2011) | Մակերես,կմ² |
| --- | --- | --- |
| Բենեշով | 95 459 | 1474,71 |
| Բերոուն | 86 160 | 661,91 |
| Կլադնո | 158 799 | 719,61 |
| Կոլին | 96 001 | 743,57 |
| Կուտնա Հորա | 73 404 | 916,93 |
| Մելնիկ | 104 659 | 701,08 |
| Մլադա Բոլեսլավ | 123 659 | 1022,83 |
| Նիմբուրկ | 94 884 | 850,07 |
| Պրահա-արևելք | 157 146 | 754,91 |
| Պրահա-արևմուտք | 131 231 | 580,63 |
| Պրշիբրամ | 112 816 | 1692,05 |
| Ռակովնիկ | 54 993 | 896,3 |
|

2011 թվականի մարդահամարի արդյունքներով.

| Ընդհանուր | Կանայք | Տղամարդիկ |
| --- | --- | --- |
| 1289211(100 %) | 651959(50,57 %) | 637252(49,43 %) |
|

Ամենամեծ տարածքը զբաղեցնում է Պրշիբրամ շրջանը (երկրամասի տարածքի 15 %-ը), տարածքով ամենափոքր՝ Պրահա-արևմուտք (տարածքի 5%-ը)։ 2005 թվականի տվյալներով երկրամասում եղել է 1146 բնակավայր, որոնց մեծ մասը՝ Մլադա Բոլեսլավ շրջանի տարածքում (123), իսկ փոքրը ՝ Մելնիկ շրջանում (70)։

Միջին քաղաքում խոշոր մեգապոլիսներ չկան։ Շրջանի ողջ բնակչության 43%-ը բնակվում է 2000-ից պակաս բնակչություն ունեցող բնակավայրերում։

Տնտեսություն
------------

Երկրամասում զարգացած է ինչպես գյուղատնտեսությունը, այնպես էլ արդյունաբերական արտադրությունը։ Հիմնական գյուղատնտեսական շրջանը համարվում է Լաբա գետի հովիտը, որտեղ աճեցնում են ցորեն, շաքարի ճակնդեղ, բանջարեղեն, մրգեր։

Մլադա Բոլեսլավում է գտնվում «Շկոդա» (չեխ․՝ Škoda) ավտոմեքենաների արտադրության գործարանը։ Բացի այդ, երկրամասում կան ևս մի քանի խոշոր մեքենաշինական ձեռնարկություններ, քիմիական արդյունաբերության ձեռնարկություններ (չեխ․՝ Spolana), սննդի, տպագրական արդյունաբերություն, ապակու և խեցեղենի արտադրություն։ Կլադնո շրջանում իրականացվում է ածուխ արդյունահանում և պողպատի արտադրություն.

Շրջանում զարգացած է նաև ծառայությունների ոլորտը, առևտուրը, մշակույթն ու սպորտը։

Տրանսպորտ
---------

Միջինչեխական երկրամասը՝ Պրահայի հետ միասին, տիրապետում է Չեխիայի ամենախիտ տրանսպորտային ցանցին։ Ավտոմոբիլային և երկաթուղային տրանսպորտի հետ միասին մեծ նշանակություն ունի գետային նավարկությունը։ Երկրի՝ ջրային տրանսպորտով բոլոր փոխադրումների մոտ երեք քառորդը բաժին է ընկնում Միջինչեխական երկրամասին։

Պրահայի մերձակայքում ուղևորափոխադրումներն իրականացվում են քաղաքամերձ գնացքների կողմից։

Զբոսաշրջություն
---------------

Միջինչեխական երկրամասի տարածքում են տեղակայված մի շարք զբոսաշրջային տեսարժան վայրեր, այդ թվում՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-յի համաշխարհային ժառանգություն ճանաչված մշակույթի հուշարձաններ (Սուրբ Վարվառայի տաճարը, Վլաշեսկի Դվորը և Սեդլեցը Կուտնա Հորա քաղաքում)։ Զբոսաշրջիկների շրջանում նաև հայտնի է Կարլշտեյն թագավորական ամրոցը, հիմնադրված չեխական թագավոր և Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսր Կառլոս 4-րդի կողմից։ Բացի դրաից, երկրամասի տարածքում են գտնվում Կրշիվոկլատ՝ Ռակովնիկի ծայրամասերում, Չեսկի Շտերնբերկ, Կոնոպոշիտե (արքիդուքս և ավստրոհունգարական գահի ժառանգորդ Ֆրանց Ֆերդինանդի նախկին նստավայրը) թագավորական ամրոցները, Կոկորժին ամրոցը Մելնիկ քաղաքի մոտ, Լանայի ամրոց։

Կրշիվոկլատի ծայրամասերում տեղակայված է բնական պարկ և կենսոլորտային արգելոց, պաշտպանվող բնական տարածքներ են համարվում նաև Կոկորժին Չեսկի Կրաս և Չեսկի Ռայ բնական պարկերը։

Սազավա, Բերոունկա և Վլտավա գետերի վրա են տեղակայված ջրային զբոսաշրջության կենտրոններ։

Բնություն և պատմական հուշարձաններ
---------------------------------

Միջինչեխական երկրամասի տարածքում են տեղակայված կարևոր պատմական արժեք ունեցող հուշարձանների մեծ քանակություն և մի քանի պաշտպանվող գոտի։ Հուշարձանների մեծագույն համակենտրոնացումն է համարվում Կուտնա Հորա քաղաքը, որը դասվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-յի համաշխարհային բնական և մշակութային ժառանգության ցանկում։

Շրջանի ավելի կարևոր բնական տարածքներն է ներկայացնում Կրժիվոկլատսկո մարզը, որը ներառված է կենսոլորտային արգելոցների շարքին։ Այլ կարևոր մարզերը ներառում են Կոկորժինսկոն, Չեխական կարստը, Չեխական դրախտը և Բլանիկը։ Այլ բնականորեն հետաքրքիր շրջաններն են հավարվում Բրդերը, որտեղ 2009 թվականին հայտարարվել են «Լեռնաշղթաներ» և Ջբան բնական պարկերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Český statistický úřad* Počet obyvatel v obcích – k 1. 1. 2023 (չեխերեն) — Praha: ČSÚ, 2023.
2. ↑
3. ↑  Administrativní registr ekonomických subjektů
4. ↑  Перепись населения Чехии (2011)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Երկրամասի ղեկավարության պաշտոնական կայքը Archived 2015-02-05 at the Wayback Machine.