**Էքշըն** (Action-ը թարգմանվել է անգլերենից - «գործողություն») կամ **մարտաֆիլմ** (կինոյի ժանրի նման), համակարգչային խաղերի ժանր, որն ընդգծում է խաղացողի ֆիզիկական կարողությունների օգտագործումը, ներառյալ ձեռք-աչքի համակարգումը և արձագանքման արագությունը։ Ժանրը գալիս է բազմաթիվ տարատեսակներից՝ մարտական խաղերից, հրաձիգներից և հարթակներից, որոնք համարվում են ամենակարևորը ժանրի համար, մինչև MOBA և իրական ժամանակի որոշ ռազմավարական խաղեր, որոնք կարելի է վերագրել էքշն ժանրին։

Պլատֆորմեր, մարտական խաղերի տեսակներից մեկը

Բովանդակության հատկանիշ
-----------------------

Էքշն խաղերում խաղացողը սովորաբար վերահսկում է գլխավոր հերոսին կամ ավատարին։ Այս կերպարը պետք է ելք գտնի մակարդակից, հավաքի իրեր, խուսափի խոչընդոտներից և տարբեր ձևերով պայքարի թշնամիների դեմ։ Նման խաղերի գործողությունը զարգանում է շատ դինամիկ և պահանջում է ուշադրության բարձր կենտրոնացում և արագ արձագանք խաղի մեջ տեղի ունեցող իրադարձություններին։ Մակարդակի կամ մակարդակների հավաքածուի վերջում խաղացողը սովորաբար կռվում է շեֆի հետ, որի հետ պայքարելը ավելի դժվար է, և բոսը հաճախ ավելի մեծ է, քան սովորական թշնամիները։ Խոչընդոտներն ու թշնամու հարձակումները ցամաքեցնում են ավատարի առողջությունն ու կյանքը։ Եթե նա կյանքեր չունի, խաղացողը ստանում է «Խաղն ավարտված» հաղորդագրությունը։ Հակառակ դեպքում, երբ մակարդակների շարքը հաջողությամբ ավարտվում է, խաղացողը հաղթում է։ Այնուամենայնիվ, որոշ խաղերում, հատկապես արկադներում, մակարդակների թիվը կարող է անսահման լինել, և նման խաղերում անհնար է հաղթել։ Այս դեպքում խաղացողի նպատակն է դառնում ստանալ որքան հնարավոր է շատ միավորներ հավաքելով իրեր և ոչնչացնելով թշնամիներին։

Էքշն խաղերը կարող են դասակարգվել որպես ցանկացած խաղ, որտեղ թշնամու նկատմամբ հաղթանակն ապահովված է ֆիզիկական գերազանցության շնորհիվ, օրինակ՝ ավելի լավ նպատակադրվելու կամ ավելի արագ արձագանքման ժամանակի։

Էքշն խաղերը կարող են ունենալ այլ մրցակցային տարրեր, ինչպիսիք են մրցավազքը, գլուխկոտրուկներ լուծելը և իրեր հավաքելը, բայց դրանցից ոչ մեկը ժանրի համար կենտրոնական չէ։ Խաղացողներին կարող են առաջարկվել հետախուզական կամ մարտավարական դրվագներ, բայց այս խաղերը հիմնականում պահանջում են լավ արձագանքման արագություն և աչք-ձեռքի համակարգում։ Խաղացողը սովորաբար ճնշման տակ է և ժամանակ չունի մտածված պլանավորման համար։ Որպես կանոն, որքան արագ է խաղը, այնքան ավելի դժվար է։ Նույնիսկ եթե խաղում կան հանելուկներ, դրանք պետք է լինեն բավականին պարզ, քանի որ խաղացողը գտնվում է ժամանակի մեծ ճնշման վիճակում:

Պատմություն
-----------

1978 թվականին «Տիեզերական զավթիչները» բլոկբաստերի հայտնվելը համակարգչային խաղերի արդյունաբերության մեջ շրջադարձ առաջացրեց դեպի մարտական խաղեր[3]:

Space Invaders-ին հաջորդեցին այնպիսի հայտնի խաղեր, ինչպիսիք են Asteroids-ը 1979 թվականին,ref name="GS-SI-Hall"> Pac-Man-ը 1980 թվականին և շատ այլ արկադային տեսախաղեր, որոնք սահմանեցին ժանրի կանոնը։ Paperboy-ը, որը թողարկվել է 1984 թվականին, կարողացավ թերթերի առաքումը վերածել խաղային փորձի, այդպիսով ցույց տալով այս ժանրի բազմակողմանիությունը։ Robotron: 2084, թողարկված 1982 թվականին, նշանավորվեց հրաձիգների սկիզբը:

Ենթաժանրեր
----------

Էքշն խաղերը ներառում են մի քանի հիմնական ենթաժանրեր։ Այնուամենայնիվ, կան շատ խաղեր, որոնք չեն տեղավորվում այս ենթաժանրերի մեջ, բայց ունեն մարտական խաղի տարրեր:

Հետևյալները միայն ժանրի անմիջական ժառանգներն են։
Ծեծիր նրանց
Պայքար
Հրաձիգ
Պլատֆորմեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Adams, Rollings, 2006
2. ↑  The Next Generation 1996 Lexicon A to Z(անգլ.) // *Next Generation*. — 1996. — № 15. — С. 28—42.
3. ↑  Kevin Bowen. "The Gamespy Hall of Fame: Space Invaders". *GameSpy* (in անգլերեն). Արխիվացված է the original 2012 թ․ փետրվարի 13-ին. Retrieved 2009 թ․ փետրվարի 17.
4. ↑  Nate Ahearn (2007 թ․ նոյեմբերի 29). "Asteroids Deluxe Review". *IGN* (in անգլերեն). Արխիվացված է the original 2012 թ․ մարտի 3-ին. Retrieved 2009 թ․ փետրվարի 17.
5. ↑  "Bandai Namco press release for 25th Anniversary Edition" (in ճապոներեն). Namco Bandai Games Inc. 2005 թ․ հունիսի 2. Արխիվացված է the original 2007 թ․ դեկտեմբերի 30-ին. Retrieved 2007 թ․ հոկտեմբերի 10. 2005年5月22日で生誕25周年を迎えた『パックマン』。 ("Pac-Man celebrates his 25th anniversary on May 22, 2005", seen in image caption)
6. ↑  Spanner Spencer (2008 թ․ փետրվարի 6). "The Tao of Beat-'em-ups" (in անգլերեն). EuroGamer. Արխիվացված է the original 2012 թ․ մարտի 3-ին. Retrieved 2009 թ․ փետրվարի 18.
7. ↑  Subskin. "Fighting Force 2" (in անգլերեն). GameSpy. Արխիվացված է the original 2006 թ․ մարտի 16-ին. Retrieved 2009 թ․ փետրվարի 18. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|description=` ignored (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* "Боевик". Լավագույն համակարգչային խաղեր. Retrieved 2019 թ․ մարտի 24.