recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Միխայիլ Քրիստափորի Կարապետյանց** (մարտի 27, 1914(1914-03-27), Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 23, 1977(1977-05-23), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), սովետական քիմիկոս ու մանկավարժ, քիմիական գիտությունների դոկտոր, Մոսկվայի Դ. Ի. Մենդելեևի անվան քիմիատեխնոլոգիական ինստիտուտի պրոֆեսոր, քսանից ավելի դասագրքերի, մենագրությունների և 400-ից ավելի գիտական հոդվածների հեղինակ, ՌԽՖՍՀ գիտության և տեխնոլոգիայի վաստակավոր գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Միխայիլ Կարապետյանցը ծնվել է 1914 թվականի մարտի 14-ին (27) Մոսկվայում։

1938 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Դ. Ի. Մենդելեևի անվան քիմիատեխնոլոգիական ինստիտուտը։

Հետագայում նա դասավանդել է ալմա մատերում, իսկ 1957 թվականին այնտեղ ստացել է պրոֆեսորի աստիճան։

Մ. Կարապետյանցի հիմնական աշխատանքները վերաբերվել են քիմիական թերմոդինամիկայի ոլորտում կատարված հետազոտություններին։

1953-1965 թվականներին Կարապետյանցը Վ. Ա. Կիրեևի հետ մշակել է ֆիզիկա-քիմիական հատկությունների համեմատական հաշվարկման մեթոդների ընդհանուր տեսությունը։

1960-1970-ական թվականներին հիմնվելով Մենդելեևի պարբերական օրենքի վրա՝ Կարապետյանցը ուսումնասիրել է տարբեր նյութերի և քիմիական լուծույթների հատկությունները, որից հետո դրանք ներկայացրել է որպես համակարգ։

Կարապետյանցը ունի երկրաքիմիայի, տիեզերաքիմիայի, օրգանական քիմիայի, սիլիկատների և գիտական այլ հարյուրավոր ուսումնասիրություններ։ Դրա հետ միասին Կարապետյանցը տասնյակ դասագրքերի, ձեռնարկների և քիմիայի վերաբերյալ տեղեկատու գրքերի հեղինակ է։

Միխայիլ Կարապետյանցը մահացել է 1977 թվականի մայիսի 23-ին Մոսկվայում։

Պարգևներ և մրցանակներ
---------------------

* ՌԽՖՍՀ գիտության և տեխնոլոգիայի վաստակավոր գործիչ
* Ստալինյան երրորդ աստիճանի մրցանակ (1952) «Քիմիական թերմոդինամիկա» (1949), «Քիմիական թերմոդինամիկայի խնդիրներ և վարժություններ» (1950) գիտական ձեռնարկների համար։

Ընտանիք
-------

Որդին` Արտեմի Միխայիլի Կարապետյանցը, ռուս բանասեր-չինագետ, լեզվաբան, տեքստաբան, բանասիրական գիտությունների դոկտոր է։

Ընտրված մատենագիտություն
------------------------

* «Քիմիական թերմոդինամիկա»
* «Քիմիական երևույթների մասին տեսության ներածություն»
* «Ընդհանուր և անօրգանական քիմիա»
* «Քիմիական թերմոդինամիկան ԽՍՀՄ-ում»
* «Քիմիական թերմոդինամիկայի խնդիրներ և վարժություններ»
* «Նյութի կառուցվածք»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Czech National Authority Database
2. ↑  Միխայիլ Կարապետյանց
3. ↑  Միխայիլ Կարապետյանց


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| CiNii: DA08450860 · GND: 1089197802 · ISNI: 0000000117778546 · LCCN: no96029108 · NKC: jx20050728031 · NTA: 135366585 · NUKAT: n96402923 · SUDOC: 196304938 · VIAF: 101893062 · WorldCat VIAF: 101893062 |

 |

 |
**Միխայիլ Չերեմնիխ** (ռուս.՝ Черемных, Михаил Михайлович, հոկտեմբերի 18 (30), 1890, Տոմսկ, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 17, 1962(1962-08-17), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային գծանկարիչ, ծաղրանկարիչ, գրքերի պատկերազարդող, պաստառների վարպետ։

ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի ակադեմիկ։ ՌԽՖՍՀ ժողովրդական նկարիչ։ Ստալինյան երկրորդ աստիճանի մրցանակի դափնեկիր։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Տոմսկի գիմնազիան, ընկերություն է արել Ն. Կոտովի հետ։ Նկարել սովորել է նկարիչ Ս. Պրոխորովի մոտ, որը նկարչության դասավանդման մեթոդիկան ղեկավարել է իր ուսուցչի` Պավել Չիստյակովի սկզբունքներով։ 

1911-1917 թվականներին սովորել է Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում` Կոնստանտին Կորովինի և Ս. Մալյուտինի մոտ։ 

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո, քաղաքական պատերազմի ժամանակ ստեղծել է քարոզչական պլակատներ («Պետք է պատրաստ լինել», «Որպեսզի այդ ձեռքից դանակ չընկնի, հակաֆաշիստական ճակատը պետք է ուժեղացնել»)։ 1919 թվականին ստեղծել է առաջին «ՌՈՍՏԱ պատուհանը»։ 

Եղել է «ՏԱՍՍ պատուհանի» և «Կրոկոդիլ» լրագրի ստեղծողներից մեկը։

1949-1962 թվականներին դասավանդել է Վ. Սուրիկովի անվան Մոսկվայի գեղարվեստական ինստիտուտում։ Համագործակցել է «Անաստվածը դազգահի մոտ», «Սմեխաչ» լրագրերի հետ։ Հակակրոնական այբուբենի հեղինակն է։ Եղել է ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի անդամ։ 

Մ. Չերմենիխը թաղվել է Մոսկվայի Կոլումբարիումի Նովոդևիչ գերեզմանատանը։

Նրա առաջին կինը Ռաիսա Վինագրադովան էր։ Երկրորդ կինը Նինա Չերմենիխն էր, որը ամուսնու օգնականը, ընկերը, տեքստերի և պաստառների հեղինակն էր։ Նկարչի մահից հետո նա մի գիրք է գրել` նվիրված ամուսնու հիշատակին։

Մրցանակներ
----------

* Երկրորդ աստիճանի Ստալինյան մրցանակ (1942)` քաղաքական պլակատներ և «ՌՈՍՏԱ պատուհաններում» ծաղրանկարների համար
* ՌԽՖՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1952 թվական)
* «Պատվո շքանշանի»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
2. ↑  Антирелигиозная азбука М.-Л. Утильбюро Изогиза 1933

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ծաղրանկար
* Ծաղրանկարի մեծ հանրագիտարան

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 129761206 · ISNI: 0000000083372563 · LCCN: n85091453 · NKC: xx0162730 · NUKAT: n2013168778 · LIBRIS: 249340 · VIAF: 120787724 · ULAN: 500128053 · WorldCat VIAF: 120787724 |

 |

 |
|  |
| --- |
| **Շերտագլուխ եղեգնաթռչնակ** |
| Շերտագլուխ եղեգնաթռչնակՇերտագլուխ եղեգնաթռչնակ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Ճնճղուկազգիներ (Passeriformes) |
| **Ընտանիք** | *Acrocephalidae* |
| **Ցեղ** | Եղեգնաթռչնակներ *(Acrocephalus)* |
| **Տեսակ** | **Շերտագլուխ եղեգնաթռչնակ** *(A. schoenobaenus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Acrocephalus schoenobaenus***Linnaeus, 1758 |
|
| **Տարածվածություն և պահպանություն** |
| **Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝**   Քիչ մտահոգող տեսակՏաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Շերտագլուխ եղեգնաթռչնակ**, (լատին․՝ Acrocephalus schoenobaenus), շահրիկների ընտանիքի թռչուն։

Արտաքին տեսք
------------

Մարմնի երկարությունը՝ 13 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 17-21 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 11-15 գ։ Փետրածածկը խայտավոր է, պոչը՝ կարճ։ Հասունի հոնքը աղոտ սպիտակ է, գագաթի կողմնային շերտերը և ակնաշերտը՝ սև։ Վերևից մոխրադարչնագույն է՝ մուգ խայտերով, գոտկատեղը՝ շիկակարմիր-դարչնագույն։ Երիտասարդի կրծքի վրա կա մանր պտերից կազմված լայնակի շերտ։ Երգում է՝ թփի ծայրին նստած կամ հարսանեկան թռիչքի ընթացքում։ Բնակվում է ճահճուտներում, բոշխային մարգագետիններում։

Սննդառություն
-------------

Սնվում է անողնաշարավորներով։

Բազմացում
---------

Գարնանային վերադարձը՝ մայիսի 1-ին տասնօրյակից։ Հարսանեկան զույգերը ձևավորվում են մայիսի վերջ հունիսին, որին զուգահեռ հայտնվում են ձվադրմանը պատրաստ կամ 1-3 ձվերի առկայությամբ բներ։

Բնադրում
--------

Բույնը գավաթաձև է (տրամագիծը՝ 8 սմ)՝ խոտաբույսերից՝ հյուսված թփուտներին կամ բարձր խոտաբույսերին։ Դնում է 18 մմ տրամագծով, ձիթապտղագույն-դարչնագույն՝ մուգ կանաչ պտերով 5-6 ձու։ Բնում կերակրվող ձագերը գրանցված են հունիսի վերջին, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ հուլիսին, թռիչքին ոչ հմուտ տիրապետողները (ծնողների հետ)' մինչև հուլիսի վերջը։

Կենսակերպ
---------

Բնադրող-չվող է, քիչ տարածված։ Երիտասարդ թռչունների թիվը կտրուկ աճում է օգոստոս-սեպտեմբերին։ Աշնանային չուն՝ մինչև սեպտեմբերի 1-ին կեսերը։ Կենսակերպի այլ առանձնահատկություններին վերաբերող տվյալները բացակայում են։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4538825-8 |

 |
**Մարի-Հրանույշ Ֆելեկյան** (1875, Թեհրան, Իրան - նոյեմբերի 24, 1936(1936-11-24)), հայ դերասանուհի։

Սիմոն Ֆելեկյանի դուստրը, Վարդիթեր Ֆելեկյանի քույրը։

Ֆելեկյան քույրերը բեմական գործունեությունն սկսել են 1880-ական թթ. կեսին՝ Թիֆլիսում։ Խաղացել են նաև Բաքվի հայկակական թատրոնում, հյուրախաղերով և առանձին խմբերով հանդես եկել Շուշիում, Երևանում, Ալեքսանդրապոլում, Թավրիզում, Թեհրանում։ 1904 թվականին, Եգիպտոսում կազմակերպել են թատերախումբ, 1908 թվականին ներկայացումներ տվել ԱՄՆ-ում։ Սկսած 1910 թվականից մասնակցել են պոլսահայ թատերական կյանքին, 1919 թվականին, Կ. Պոլսում կազմակերպել «Ֆելեկյան թատերախումբ» (գոյատևել է մինչև 1922 թվական)։

Մարի-Հրանույշ Ֆելեկյանն առավելապես աչքի է ընկել կատակերգական դերերում՝ Մադամ Սան-ժեն (Սարդուի և Մորոյի «Մադամ Ման-ժեն»), Ֆրու ֆրու (Մեյլակի և Հալևիի «Ֆրու ֆրու»)։ Հանդես է եկել նաև տղամարդկանց դերերով։ Օ. Սևումյանի հրավերով Ֆելեկյան քույրերը խաղացել են Կ. Պոլսի Հայ դրամատիկի հետ։ 1922 թվականին Վարդիթեր Ֆելեկյանը նկարահանվել է Մ. Էրթուղրուլի «Վոսփորի գեղուհին կամ Ոճրագործ սերը» ֆիլմում՝ Վահրամ Փափազյանի և Գրիգոր Ավետյանի հետ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 624)։*  |
**Միկենք** (հին հունարեն՝ Μυκῆναι, հուն․՝ Μυκήνες), հնադարյան քաղաք Արգոլիդայում, Միկենյան մշակույթի, իսկ ավելի ուշ` հունական քաղաքակրթության կենտրոններից մեկը։ Թվագրվում է մ.թ.ա. 3 հարյուրամյակով։ Գտնվում է Աթենքից 90 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։ Ներկայումս ավերակների մեջ է։

Ըստ ավանդության՝ քաղաքը կառուցել է Պերսևսը։ Այստեղ ապրել են Դանաոսի ժառանգները և Հելիդայից վերաբնակեցված ամիֆաոնիդները, այնուհետև նաև պելոնիդները, որոնց օրոք հարևան Արգոսը իրեն է ենթարկել Միկեններին։

Հերակլիդների վերադարձից հետո քաղաքը սկսեց անկում ապրել, իսկ հույն-պարսկական պատերազմների ժամանակ վերջնականապես կործանվել է։

Մինչ անտիկ շրջանը Միկենները եղել են Միկենյան քաղաքակրթության խոշոր կենտրոններից մեկը, որը կործանվել է բրոնզի դարի ճգնաժամի արդյունքում։

Մ.թ.ա. 1350 թվականին Միկեններն ունեին 30 000 բնակիչ և 32 հեկտար տարածք։

Միկենյան դամբարաններ
--------------------

Ամրոցների և քաղաքների կառուցումից առաջ միկենացիները իրենց թագավորներին թաղում էին գմբեթավոր դամբարաններում, որոնք կառուցվում էին մեծ քարե սալիկներից և իրենց ձևով հիշեցնում էին հսկա գմբեթներ։

Վայրէջք և անկում
----------------

Մ.թ.ա. մոտ 1450 թվականին միկենացիները գրավել են Կրետեն և Եգեյան ծովի ափին, Հռոդոս և Կիպրոս կղզիներում սկսել են գաղութներ հիմնել։ Առևտուրն ընթանում էր ողջ Միջերկրածովյան տարածաշրջանում, մասնավորապես Փյունիկիայի, Եգիպտոսի և Իտալիայի հետ։ Համաձայն դիցաբանական ավանդույթի, մ.թ.ա. 13-րդ դարում Միկենները եղել են մայրցամաքային Հունաստանի ուժեղագույն պետությունը և, հնարավոր է, նրանց կառավարիչները գլխավորում էին պելոպենեսյան թագավորությունների կոնֆեդերացիան, ինչպիսին է միկենյանը։ Այդ ներկայացումների հետ համընկնում են նաև այդ ժամանակաշրջանում Միկեններում կառուցված նոր ամրոցները, որոնց կիկլոպական պատերը պահպանվել են մինչ օրս։ Սակայն մ.թ.ա. մոտ 1200 թվականին Միկենյան քաղաքակրթության պալատական կենտրոնների մեծ մասը ավերվել է։ Միկենների բնակիչները ստիպված էին արտագաղթել այլ երկրներ։

* Միկենյան ակրոպոլիս, 2001 թվականՄիկենյան ակրոպոլիս, 2001 թվական

Տես նաև
-------

* Միկենյան քաղաքակրթություն
* Հունաստանի պատմություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Chew, Sing C. (2000). "Neglecting Nature: World Accumulation and Core-Periphery Relations, 2500 BC to AD 1990". In Denemark, Robert A. World-System History: The Social Science of Long-Term Change. London and New York: Routledge. pp. 216–234.
2. ↑  French, Elizabeth Bayard (2002). Mycenae: Agamemnon's Capital. Stroud: Tempus. ISBN 0-7524-1951-X.

Գրականություն
-------------

* Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան

Արտաքին հղումներ
----------------

* Միկենների լուսանկարներ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Դասական հնությունների իրական բառարան · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10235550 · BNF: 11945132s · GND: 4040975-2 · LCCN: sh85089175 · NKC: ge130117 · NUKAT: n2013008498 · SUDOC: 027401219 · VIAF: 241425432 · WorldCat VIAF: 241425432 |

 |

 |
**Մարիա Նիկոլայի Գալամքարյան** (մայիսի 13, 1903(1903-05-13), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 7, 1988(1988-07-07)), սփյուռքահայ դաշնակահարուհի։

Ծնվել է 1903 թ. Թիֆլիսում։ Ավարտելով Թիֆլիսի կոնսերվատորիան՝ 1921-ին մեկնել է արտասահման կատարելագործման (Ավստրիա և Գերմանիա)։ 1945 թ.] հաստատվել է Գերմանիայի Թյուբինհեն քաղաքում։ Համերգներով հանդես է եկել Ֆրանսիայում, Իսպանիայում, Իտալիայում, ԱՄՆ-ում և այլն, կատարել հնագույն կլավիրային և ժամանակակից (Է. Վիլա-Լոբոս, Ջ․ Գերշվին, Բ. Բրիտտեն), ինչպես նաև հայ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ (Ալեքսանդր Հարությունյանի «Կոնցերտինո»-ի և Առնո Բաբաջանյանի «Կապրիցաչո»-ի արտասահմանում առաջին կատարողն է)։ Գալամքարյանի կատարմամբ ձայնագրվել են ձայնասկավառակներ («Ֆ․ Է․ Բախի Կլավիրային կոնցերտները» , «Ռուսական երաժշտություն» և այլն)։

Որպես նվագակցող 1936-38 թվականներին հանդես է եկել Ֆեոդոր Շալյապինի հետ։

Մահացել է Տյուբինգենում |1988 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 2. — էջ 651—652.

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 651)։*  |
**Հունաստանի և Դանիայի արքայադուստր Թեոդորա** (հունարեն՝ Θεοδώρα της Ελλάδας και Δανίας, մայիսի 30, 1906(1906-05-30), Տատոյ, Acharnes Municipality, Արևելյան Ատտիկե, Attica Prefecture, Հունաստան - հոկտեմբերի 16, 1969(1969-10-16), Կոնստանց, Գերմանիա), հույն արքայազն Անդրեյի երկրորդ դուստրը, արքայազն Բերտոլդ Բադենացու կինը։ Էդինբուրգի դուքս արքայազն Ֆիլիպի՝ Եղիսաբեթ II թագուհու ամուսնու ավագ քույրերից մեկն է։

Կենսագրություն
--------------

### Ընտանիք և վաղ տարիներ

Թեոդորան ծնվել է 1906 թվականի մայիսի 13-ին հունական արքայական ընտանիքի ամառանոցում՝ Տատոյի պալատում՝ լինելով հունական և դանիական արքայազն Անդրեյի և Ալիսա Բատենբերգի երկրորդ դուստրը։ Ընտանիքում ավելի վաղ ծնվել է դուստր Մարգարիտան։ Թեոդորայից հետո ծնվել են նաև կրտսեր դստրերը՝ Սեսիլիան և Սոֆյան, իսկ 1921 թվականին ծնվել է միակ որդին՝ արքայազն Ֆիլիպը, որը 1947 թվականին ամուսնական դաշն է կնքել Մեծ Բրիտանիայի ապագա թագուհի Եղիսաբեթ II-ի հետ։ Հորական կողմից նա Գլյուքսբուրգների տոհմից առաջին հույն թագավոր Գեորգիոս I-ի (դանիացի թագավոր Քրիստիան IX-ի և ռուս մեծ իշխանուհի Օլգա Կոնստանտինովնայի որդին) թոռնուհին է, մորական կողմից՝ գերմանական արքայազն Լյուդվիգ Ալեքսանդր Բատենբերգի և Հեսսենի և Ռայնի արքայադուստր Վիկտորյայի թոռնուհին։ Ալիսա Բատենբերգը եղել է ռուս վերջին կայսրուհի Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնայի զարմուհին։

1917 թվականին արքայազն Անդրեյի ընտանիքը, ինչպես հունական թագավորական ընտանիքի շատ անդամներ, ստիպված էր հեռանալ արտերկիր` արքայադուստր Թեոդորայի հորեղբայր Կոնստանտինոս I-ի հրաժարականից հետո։ Հաջորդող մի քանի տարիներին ամուսինները երեխաների հետ ապրել են Շվեյցարիայում։ 1920 թվականին Կոնստանտինոս I-ի կրկին գահ բարձրանալուց հետո ընտանիքը կարճ ժամանակով վերադարձել է Հունաստան՝ Կերկիրա կղզում գտնվող Մոն Ռեպոս ամառանոց։ Հույն-թուրքական երկրորդ պատերազմում հունական բանակի պարտությունը հանգեցրել է Կոնստանտինոս I-ի երկրորդ գահընկեցությանը։ Արքայազն Անդրեյը ձերբակալվել է և դատից հետո ընտանիքով արտաքսվել երկրից։ Ամուսինները երեխաների հետ լքել են Հունաստանը անգլիական *HMS Calypso* նավով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Lundy D. R.* The Peerage
2. ↑  «Theodora zu Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, Princess of Greece and Denmark» (անգլերեն)  `|description=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
3. ↑  Van der Kiste, 1994, էջ 96
4. ↑  Vickers, 2000, էջ 171


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · Find A Grave · WikiTree · WeRelate · Rodovid |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 16940115p · GND: 1128187329 · VIAF: 6526151248003644270000 · WorldCat VIAF: 6526151248003644270000 |

 |
| **՞**Շշադդում |
| --- |
| Շշադդում  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| *Lagenaria siceraria*

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


Շշադդմի սերմերը
**Շշադդում** (*Lagenaria siceraria*), դդմազգիների (*Chenopodiaceae*) ընտանիքի Lagenaria ցեղի Vulgaris ընտանիքին պատկանող միամյա, միատունկ մշակաբույս։

Շշադդմի պտուղները կարող են ունենալ տարբեր չափեր և ձևեր, մասնավորապես՝ շշաձև, երկարավուն, գլանաձև և այլն։ Լրիվ հասունացման շրջանում պտղի ներքին հյուսվածքները չորանում են, արտաքին պատը փայտանում է, կարծրանում և ամրանում։ Սննդի համար պիտանի են երկարավուն պտուղներով բույսերը։

Հայրենիքն համարվում է Հարավային Աֆրիկան, ըստ որոշ դիտարկումների նաև Հնդկաստանը և Միջին Ասիան։ Չինաստանում շշադդումն սկսել է մշակվել շուրջ 2000 տարի առաջ։

Պտուղների երկարություննը կազմում է 1,5-2 մ, քաշը 3-7 կգ։ Պտղից պատրաստում են աղցան, սոուս, պյուրե, խավիար և բլիթ։ Թերհաս պտուղը, ինչպես դդմիկի դեպքում, տապակում են, թթու դնում, մսով և բրնձով լցոն պատրաստում, չորացնում։ Մագլցող բույս է, ինչի պատճառով մշակման ժամանակ դրվում են հենարաններ, կամ ցանվում ծառերի, ցանկապատերի մոտ։

Ծաղիկները խոշոր են, սպիտակ և բացվում են օրվա երկրորդ կեսին, լրիվ բացվում են երեկոյան ժամերին, երբ շրջակայքում միջատները քիչ են։ Այս պատճառով կատարվում է ձեռքով փոշոտում, քանի որ բույսը խաչաձև փոշոտվող է։ Մեկ բույսից կարող է ստացվել մինչև 30 կգ բերք։ Սերմ ստանալու համար սովորաբար թողնվում են առաջին պտուղները, որոնք հասունանում են աշնանը։ Սերմերը պահվում են 16-20 °C ջերմության պայմաններում։ Կեղևն ամրանալուղց հետո սերմերն հանվում են։

Շշադդմի պտղի գագաթնային մասն հեռացնելով և սերմնազատելով կարելի է այն օգտագործել որպես ամանեղեն։ Ունի լայն ոչ-սննդային օգտագործում տարբեր երկրների մշակույթներում։

Գրականություն
-------------

* Մելիքյան, Անդրեաս. *«Բանջարաբուծություն»*, Երևան, «Դար», 2005
* Խաչատրյան Ս. Ս. *«Բանջարաբուծություն»*, Երևան, 1977

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Decker-Walters, D.S. Wilkins-Ellert, M. Chung, S.-M. Staub, J.E. (2005)։ *Reconstructing the Origins and Dispersal of the Polynesian Bottle Gourd (Lagenaria siceraria)*։ Proceedings of the SMBE Tri-National Young Investigators' Workshop 2004։ էջեր 58, 501–508.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NDL: 00577086 |

 |
**Մեսրոպ Տիգրանի Մեսրոպյան** (հուլիսի 1, 1920(1920-07-01) - հունվարի 10, 1983(1983-01-10)), հայ խմբավար։

Կենսագրություն
--------------

Մեսրոպ Մեսրոպյանը ծնվել է 1920 թվականի հուլիսի 1-ին Այնթապում (Կիլիկիա)։ Սովորել է Այնթապի Կրթասիրաց վարժարանում։ 1941-1946 թվականներին եղել է Դամասկոսի ռադիոյի մենակատար (երգիչ, կիթառահար, խմբավար)։ 1946 թվականին հայրենադարձել է։ 1949 թվականին ավարտել է Երևանի Ռ. Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանը, 1955 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիան։ 

1958-1983 թվականներին դասավանդել է ՀՊՄԻ-ում, նաև եղել է «Ծաղկեփունջ» կամերային երգչախմբի հիմնադիր-խմբավարը։ 1978-1983 թվականներին զուգահեռաբար եղել է Ե. Սահառունու անվան ժողովրդական երգի-պարի անսամբլի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր։ 

Մեսրոպ Մեսրոպյանը մահացել է 1983 թվականի հունվարի 10-ին։

Մրցանակներ
----------

* 1967 – Համամիութենական փառատոնի 2-րդ կարգի դիպլոմ (Մոսկվա),
* 1967 – Հանրապետական փառատոնի ոսկե մեդալ,
* 1968 – Հայաստանի երիտասարդական 1-ին փառատոնի արծաթե մեդալ,
* 1969 – Կոմիտասի 100-ամյակին նվիրված մրցույթի ոսկե մեդալ։

Գրականություն
-------------

* «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, գլխ. խմբ. Հովհ. Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատ. Երևան, 2007։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Սաղմոնաձկների ցանցային տնտեսություն Ֆարերյան կղզիներում
**Մարիկուլտուրա**, կենսատեխնոլոգիական մի ողջ համալիր է, որն իրենից ներկայացնում է ծովային արժեքավոր կենդանիների և բույսերի արտադրություն և վերամշակում, առաջացել է (լատիներն ḿḁŕé- ծով և ķúĺțúŕá- մշակել) բառերից։ Ծովակուլտուրա- ծովային արդյունագործական օրգանիզմների` ձկների, փափկամարմինների, խեցգետնակերպերի, մարգարիտների, այլ կենդանիների և ջրիմուռների բնական և արհեստական բազմացում և աճեցում։ Ծովակուլտուրայով զբաղվում են ծովային ֆերմաներում և պլանտացիաներում։

Սննդի արդյունաբերության այս ճյուղերի համաշխարհային արտադրանքի ամենամյա աճը կազմում է 5-7 %։ Եվ իզուր չի, որ ժամանակի ընթացքում ավանդական ձկնորսությանը եկել են փոխարինելու (արդեն մասնակի փոխարինել են) «ծովային անասնապահությունը» և «ծովային բուսաբուծությունը»։ Այն երկրները (Ճապոնիա, Նորվեգիա, Մեծ Բրիտանիա, Իսլանդիա և այլն), որոնք մեծապես կախված են ծովից, մշակել և կյանքի են կոչել մարիկուլտուրայի զարգացման հատուկ ծրագրեր։ Օրինակ` Նորվեգիայում մարիկուլտուրայի զարգացման հիմնական ներդրումային միջոցները բաժին են ընկնում նավթագազային ընկերություններին, որոնք շահագործում են Հյուսիսային ծովի մայրցամաքային ծանծաղուտի նավթային հանքավայրերը։ Այսօր արդեն հայտնի է մարիկուլտուրայի շատ բարձր մթերատվությունը. մեկ հեկտար ծովն ավելի շատ մթերքներ է տալիս, քան մեկ հեկտար ցամաքը։ Մեկ հեկտար ծովային պլանտացիայից այսօր կարելի է հավաքել մինչև 120 տոննա ծովային կաղամբ, 3 տոննա մանր ծովախեցգետին։ Եթե 1985 թվականին մարիկուլտուրայի համաշխարհային արտադրանքը կազմում էր 12,1 միլիոն տոննա, ապա այսօր այն անցնում է 40 միլիոն տոննան, որից 8 միլիոնը բաժին է ընկնում Չինաստանին։

Համաշխարհային օվկիանոսում ձկնորսության կարևորագույն շրջաններն են Եվրասիայի արևմտյան և արևելյան, Հյուսիսային Ամերիկայի արևմտյան, արևելյան, ինչպես նաև պերու-չիլիական ափամերձ գոտիները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Յ. Մուրադյան, Մ. Մուրադյան, մարդկության համամոլորակային հիմնախնդիրները և դրանց լուծման ուղինրը, Երևան 2014, էջ 179, 181


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119324211 · LCCN: sh85081084 · Microsoft: 14429324 · NDL: 00998402 |

 |
**Հրազդան Թոքմաջյան** (հունվարի 18, 1961(1961-01-18), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ գեղանկարիչ, բեմանկարիչ, արվեստաբան։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1961 թվականի հունվարի 18-ին, Գյումրիում։ 1980 և 1985 թվականներին ավարտել է համապատասխանաբար Երևանի Փ. Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստական ուսումնարանը և Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական գեղանկարչության բաժնի ինստիտուտը։
1990-ական թվականներին տեղափոխվել է Հալեպ (Սիրիա)։

Ստեղծագործական կյանք
--------------------

1988-1990 թվականներին աշխատել է Գյումրու «Առասպել» դպրաթատրոնում` որպես գլխավոր նկարիչ։

Հալեպ տեղափոխվելուց հետո, 1993 թվականին աշխատանքի է անցել Սարյան ակադեմիայում` որպես գեղանկարիչ և բեմանկարիչ։ Իսկ արդեն 1995 թվականին Հալեպում Հրազդան Թոքմաջյանը «Պետրոս Ադամյան» թատերախմի համար ձևավորել է բեմադրություններ, նաև` բեմադրությունների ծրագրեր և ազդագրեր։

Հրազդան Թոքմաջյանը Մարաշի ասեղնագործության արվեստը երկար ուսումնասիրելուց հետո հրատարակության է պատրաստել «Մարաշի ասեղնագործությունը» պատկերազարդ ուսումնասիրությունը, որի շնորհանդեսը տեղի է ունեցել 2010 թվականին, Հայաստանի Ազգային ակադեմիայում, իսկ ցուցանմուշները ցուցադրվել են Երևանի պատմության թանգարանում։

2015 թվականին տեղի է ունեցել մեկ այլ գրքի` «Այնթապի ասեղնագործությունը» աշխատության շնորհանդեսը և Մատենադարանում կազմակերպվել է նմուշների ժամանակավոր ցուցադրություն։

### Ձևավորած ներկայացումներ

* «Ղողանջ հուսո»
* «Կիկոսի մահը»
* «Մոխրիկը»
* «Եզովպոս»
* «Խելագար օր»
* «Ատամնաբույժն արևելյան»
* «Փրկենք նոր տարին»
* «Կյանքը դռներու ետին»
* «Սիրո մեղեդիներ»
* «Եվ երկինքեն երեք աթոռ ինկավ»
* «Հե՜յ, ջան շաշաստան»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  Բ. Հովակիմյան, Թատերական օրացույց, 2011, Երևան, էջ 12-13
3. ↑  Լույս է տեսել «Այնթապի ասեղնագործությունը» գիրքը` Ռիտա Սարգսյանի առաջաբանով
4. ↑  ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆՈՒՄ «ԱՅՆԹԱՊԻ ԱՍԵՂՆԱԳՈՐԾՈՒԹՅՈՒՆԸ» ԳՐՔԻ ՇՆՈՐՀԱՆԴԵՍՈՎ ՄԵԿՆԱՐԿԵՑ ՆՈՒՅՆ ԹԵՄԱՅՈՎ ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ՑՈՒՑԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հրազդան Թոքմաջյան - Մարաշի, Ուռհայի, Այնթափի ասեղնագործական դպրոցները - 22.09.2015
* Պաշտամունքային կառույցները հայկական ասեղնագործությունում։ Հրազդան Թոքմաջյան
* Չակերտներ. Հրազդան Թոքմաջյան(չաշխատող հղում)
**Մինա Բիբի**, Ակսել Բակունցի պատմվածքը, որը գրվել է 1925 թվականին հայրենի Գորիս քաղաքում և ուղարկվել Թփղիս տպագրության։

Տպագրման պատմություն
--------------------

Մինա բիբի պատմվածքը առաջին անգամ տպագրվել է ռուսերեն «Զարյա Վոստոկա» օրաթերթում՝ 1925 թվականի նոյեմբերի 5-ին։ 1927 թվականին պատմվածքը տեղ է գտել «Մթնաձոր» ժողովածուի մեջ։ Մինա Բիբի պատմվածքը «Զարյա Վոստոկա» լրագրում տպագրված թարգմանության և «Մթնաձոր» ժողովածուի մեջ տեղ գտած հայերեն բնագրի բովանդակությունների միջև կան բազում տարբերություններ։ Ռուսերեն տարբերակի թարգմանիչն անհայտ է։ Նկատվում է, որ թարգմանությունը հեղինակը չի կատարել։ Ստույգ չեն թարգմանված հատվածները։ «Մինա Բիբի» պատմվածքը տեղ է գտել գրողի երկերի 1955 թվականի հրատարակության մեջ, ինչպես նաև Երկերի 1964 թվականի հրատարակության առաջին հատորում։

Սյուժե
------

Մինա Բիբուն ասել էին, որ տասը տարվա բացակայությունից հետո որդին ընտանիքով գյուղ է վերադառնալու։ Ուրախությունից Մինա Բիբին չէր ցանկանում տուն մտնել։ Կանգնել էր կտուրին, ձեռքը դրել ճակատին և յուրաքանչյուր անցորդի մեջ փնտրում էր որդուն։ Նույն չափ անհանգիստ և անհամբեր էր նաև Մինա Բիբու ամուսինը՝ Ավան ամին։ Անսահման էր ուրախությունը, երբ նշմարում է որդու ընտանիքը։ Հրճվանքով իջնում է կտուրից և տուն վազում։ Հուզմունքից ամբողջ գիշեր չի կարողանում քնել։ Մյուս առավոտ Մինա Բիբին վաղ է արթնանում, Ավան ամին էլ գնացել էր գոմ՝ տավարին խոտ տալու։ Տիգրանը վաղուց չէր եղել գյուղում և երկար ժամանակ քաղաքում չապրած մարդու համար առաջին տպավորությունները գրավիչ էին։ Գյուղում օրերը ձանձրալի էին միայն Անժելիկի համար։ Մինա բիբին ամեն օր հարսին՝ Էլյային, պատմում էր իրենց գյուղի պատմությունները, որից հարսը շատ էր զարմանում։ Տատը ամեն կերպ ցանկանում էր աղոթք սովորեցնել թոռնիկին և մի օր որոշում է թոռան հետ մատուռ գնալ և նրան աղոթք սովերեցնել։ Անժելիկը զարմանում է, տեսնելով այդ մրոտ քարերը, որը համբուրում էր տատը։ Տատը խնդրում է, որ նա էլ համբուրի և Անժելիկից մերժում է ստանում՝ քարերի կեղտոտ լինելու պատճառաբանությամբ։ Մատուռ մտնելիս Անժելիկը գլուխը խփում է դռանը և նախատում դուռը ցածր կառուցողին։ Տատը փորձում է նախատել թոռանը, ասում, որ Աստված կբարկանա, բայց թոռն ասում է, որ Աստված չկա։ Այդ խոսքերը սրի նման խոցեցում են տատի սիրտ, և նա այլևս չի կարողանում ոչինչ ասել և սկսում է լուռ արտասվել։

Հերոսներ
--------

* Մինա բիբի
* Ավան ամի
* Տիգրան
* Էլյա
* Անժելիկ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Բակունց Ակսել (1976)։ *Երկեր հատոր առաջին*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ։ էջեր 633–634
2. ↑  Բակունց Ակսել (1986)։ *Երկեր*։ Երևան: Սովետական գրող։ էջեր 81–88
**Մարինա Միտուշի Մարգարյան** (հուլիսի 28, 1957(1957-07-28), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բժիշկ, ՀՀ նախկին պատգամավոր։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։

Կենսագրություն
--------------

Մարինա Մարգարյանը ծնվել է 1957 թվականի հուլիսի 28-ին Երևանում։ 1980 թվականի ավարտել է Երևանի Մ. Հերացու անվան պետական բժշկական ինստիտուտի ստոմատոլոգիական ֆակուլտետը։ 1987թվականին՝ Մոսկվայի կենտրոնական գիտահետազոտական ստոմատոլոգիական ինստիտուտի ասպիրանտուրան։

1980-1988 թթ. աշխատել է Երևանի կայազորային հոսպիտալի բժիշկ - ստոմատոլոգ։ 1988-1989 թթ.՝ ԵՊԲԻ մանկական ստոմատոլոգիայի ամբիոնի ասիստենտ։ 1988-1996 թթ.՝ ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի գիտական քարտուղար։ 1994-2006 թթ.՝ ԵՊԲՀ մանկական ստոմատոլոգիայի ամբիոնի դոցենտ։ 2000-2006 թթ.՝ ԵՊԲՀ ստոմատոլոգիական հիվանդությունների կանխարգելման և մանկական ստոմատոլոգիայի ամբիոնի վարիչ։ 2001-2006թթ.՝ ԵՊԲՀ ստոմատոլոգիական ֆակուլտետի դեկան, 2005-2006 թթ.՝ ԵՊԲՀ թիվ 2 համալսարանական ստոմատոլոգիական պոլիկլինիկայի ղեկավար։ 2006-2007 թթ.՝ Հայ և ֆրանսիական քոլեջի ատամնատեխնիկական դպրոցի փոխտնօրեն։ 2007-2008 թթ.՝ ԵՊԲՀ-ի ընտանեկան ստոմատոլոգիայի ամբիոնի, 2009 թվականից՝ թերապևտիկ և ընտանեկան ստոմատոլոգիայի ամբիոնի պրոֆեսոր։ 2011 թվականից ակնաբուժություն, լոռ և ստոմատոլոգիա «025» մասնագիտական խորհրդի գիտական քարտուղար է։

Քաղաքական գործունեություն
-------------------------

2017 թ. ապրիլի 2-ին ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել «Ծառուկյան» կուսակցությունների դաշինքի համապետական ընտրական ցուցակով։

Պարգևներ
--------

Պարգևատրվել է ԵՊԲՀ ոսկե (2000-2008 թթ.) մեդալներով, արժանացել է մի շարք պատվոգրերի։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

1989 թ. պաշտպանել է թեկնածուական թեզը Կիրովի անվան ռազմա-բժշկական ակադեմիայում, քաղաք Լենինգրադ §Первичная профилактика основных стоматологических заболеваний и ее эффективность у военнослужащих переменного состава советской армии թեմայով
1990 թ. շնորհվել է բժշկական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան
2005 թ. պաշտպանել է դոկտորական թեզը ԵՊԲՀ –ում «*Мониторинг стоматологической заболеваемости и его роль в разработке программ профилактики для населения Республики Армения*» թեմայով
2006 թ. շնորհվել է բժշկական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան
2006 թ. շնորհվել է պրոֆեսորի գիտական կոչում
2016 թ.-ից առ այսօր Eurasia Oral Patology Project գրանտային ծրագրի ղեկավար

Հեղինակ է բազմաթիվ գիտական աշխատությունների, հոդվածների (130-ից ավել), ունի 7 ռացիոնալիզատորական առաջարկ, և 2 գյուտ, 14 մեթոդական ձեռնարկներ։ Բազմակի անգամ տպագրվել է արտասահմանյան և ՌԴ գիտական հանդեսներում։ Հանդիսացել է 8 գիտական թեզի ղեկավար։

Ընտանիք
-------

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մարինա Միտուշի Մարգարյանի մասին ՀՀ ԱԺ կայքում
2. ↑  Մարինա Միտուշի Մարգարյանի մասին ՀՊԲՀ-ի կայքում


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հայաստանի Ազգային ժողով |

 |
**Հրամայական եղանակի** (լատին․՝ modus imperativus) բայաձևերը ցույց են տալիս գործողության կատարման հրաման, թելադրանք, կոչ, պատվեր, հորդոր, խնդրանք։ Պաղդասար Դպիրն այս եղանակն անվանել է աղաչական եղանակ։

Հրամայական եղանակն ունի միայն եզակի ու հոգնակի թվերի երկրորդ դեմքի բայաձևեր։

Ժամանակակից հայերենում հրամայական եղանակի բայաձևերը կազմվում են *ԻՐ, Ա* և *ՈՒ* վերջավորություններով։ Հրամայական եղանակի հոգնակի բայաձևերը կազմվում են *Եք* վերջավորության միջոցով։

*Ա* և *Ե* խոնարհման և կրավորական բայերի եզակի հրամայականը կազմվում է առաջին հիմքով, մյուս բայերինը՝ երկրորդ (կատարյալի) հիմքով։ *Ա* խոնարհման բայերի եզակի հրամայականը կազմվում է *ա*, պատճառական բայերինը՝ *ու*, իսկ *Ե* խոնարհման բայերինը՝ պարզ և սոսկածանցավոր, ինչպես նաև *Ա* խոնարհման սոսկածանցավոր բայերինը՝ *իր* վերջավորությամբ։

| Եզակի թիվ | Հոգնակի թիվ |
| --- | --- |
| գրի՛ր | գրե՛ք |
| հասի՛ր | հասե՛ք |
| հեռացի՛ր | հեռացե՛ք |
| կարդա՛ | կարդացե՛ք |
| մոտեցրու՛ | մոտեցրե՛ք |

Օրինակ՝

* *Գոտեպնդվեցե՛ք* ատելությամբ վառ,

*Գոտեպնդվեցե՛ք* ահեղ վրեժով... (Ավետիք Իսահակյան)
* Մի հավատար ստվերներին, *հենվիր* միայն քեզ վրա,

Ատելու չափ *սիրիր* մարդկանց, բայց լավություն միշտ *արա*։ (Ավետիք Իսահակյան)

Արգելական հրամայական
--------------------

Ժխտական (արգելական) հրամայականը կազմվում է *մի* մասնիկով, օրինակ՝ 

* Դու *մի՛ հավատա* ժպտուն աչքերին,

Շատ անգամ նըրանք ծաղիկներ են վառ՝
Բուսած կորըստյան անդունդի ծերին... (Հովհաննես Թումանյան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 8։
2. ↑  Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Ձևաբանություն, Երևան, 2002։
3. ↑  Սերգեյ Աբրահամյան, Ժամանակակից հայերենի քերականություն, Երևան, 1975, էջ 171։

Տես նաև
-------

* Բայի եղանակ
* Սահմանական եղանակ
* Ըղձական եղանակ
* Պայմանական եղանակ
* Հարկադրական եղանակ։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4026648-5 · Microsoft: 2778313740 · NKC: ph303405 |

 |
**Շողեր Հովիկի Հովհաննիսյան** (փետրվարի 16, 1991(1991-02-16), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դաշնակահարուհի։

Կենսագրություն
--------------

Շողեր Հովհաննիսյանը ծնվել է 1991 թվականի փետրվարի 16-ին Երևանում։ Առաջին մենահամերգը տվել է 8 տարեկանում, 15 տարեկանում ելույթ է ունեցել Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ։ 2012 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիան (Ի. Յավրյանի դասարան), 2014 թվականին՝ մագիստրատուրան, իսկ 2016 թվականին՝ վարպետության բարձրագույն դասընթացները (ղեկ.՝ Ա. Բաբախանյան)։ Մասնակցել է Ս. Նավասարդյանի, Զ. Շպայդելի, Վ. Մամիկոնյանի, Վ. Դելահանթի, Բ. Բերեզովսկու, Յ. Բաշմետի վարպետության դասընթացներին։ Ընդունվել է Գերմանիայի Հանովեր քաղաքի մենակատար դաշնակահարների միջազգային «Neue Sterne» ակադեմիան (Ա. Մամրիևի դասարան)։

Շողեր Հովնհաննիսյանը արժանացել է ՀՀ նախագահի մրցանակի (2014), դարձել միջազգային (ՀՀ, Ուկրաինա, Ֆրանսիա) և հանրապետական մրցույթների դափնեկիր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**«Հրանոթային համազարկ»** (հոլ.՝ Het kanonschot), գեղանկար, պատկանում է հոլանդացի ծովանկարիչ Վիլլհելմ վան դե Վելդեի վրձնին։ Նկարել է մոտավորապես 1680-ական թվականներին։ Պահպանվում է Ամստերդամի Ազգային պատկերասրահում (№SK-C-244):

Նկարագրություն
--------------

Վիլլհելմ վան դե Վելդե կրտսերը եղել է իր ժամանակի հայտնի ծովանկարիչներից մեկը։ Իր հոր՝ Վիլլհելմ վան դե Վելդե ավագի պես նա ևս սիրում էր նկարել ծովային տեսարաններ։ Նրա ուշադրությունից ոչ մի դետալ չի վրիպել՝ անկախ նրանից նավը իրականում եղել է բնօրինակի մեջ, թե՝ ոչ։ Սակայն հեղինակը այնքան էլ քմահաճ չի եղել ծովի ու երկնքի հարցում։

Այս նկարում հեղինակը նկարել է ծովի բացարձակ հանգիստ վիճակ։ Առագաստը դանդաղ կայմից իջնում է ներքև։ Ծովի մակերևույթը հանգիստ շարժվում է, օրը պարզ, արևոտ է։ Նավի մոտ երևում է հրավառության համար նոր արձակած ռումբի ծուխը։

1854 թվականին Ադրիան վան Հոփը (1778—1854) նկարը կտակում է Ամստերդամ քաղաքին։ 1885 թվականից այն Ամստերդամի Ազգային պատկերասրահում է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
2. 1 2 3 4 5
3. 1 2 3
4. ↑

Գրականություն
-------------

* *Марлейн Доминикус-Ван Суст.* Rijksmuseum Amsterdam. Шедевры. Путеводитель. — Amsterdam: Rijksmuseum Amsterdam, 2009. — 144 с. — ISBN 8-716074-020098

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թանգարանի կայք(անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDimages |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Պետրոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Հրանտ Զինավորի Պետրոսյան** (հունվարի 14, 1927(1927-01-14), Հաթերք, Ադրբեջան - մարտի 16, 2001(2001-03-16), Նյու Ջերսի, ԱՄՆ), հայ լեզվաբան, հայերենագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1973), պրոֆեսոր (1978)։

Կենսագրություն
--------------

Հրանտ Պետրոսյանը ծնվել է 1927 թվականի հունվարի 14-ին Լեռնային Ղարաբաղի Մարտակերտի շրջանի Հաթերք գյուղում, որտեղ ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։ 1946 թվականին ավարտել է Ստեփանակերտի ուսուցչական (երկամյա) ինստիտուտը, այնուհետև սովորել է ԵՊՀ բանասիրության ֆակուլտետում, որն ավարտել է 1951 թվականին։ 1954 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն։ 1955-1956 թվականներին Հրանտ Պետրոսյանը՝ որպես խմբագիր, աշխատել է ԵՊՀ հրատարակչությունում։ 1957-1963 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտի գիտաշխատող։ 1963-1993 թվականներին դասախոսել է ԵՊՀ-ում։

1973 թվականին Հրանտ Պետրոսյանը պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն։ 1978 թվականից նա եղել է համալսարանի ընդհանուր և համեմատական լեզվաբանության ամբիոնի պրոֆեսոր, իսկ 1993 թվականից՝ նույն ամբիոնի վարիչ։

Հրանտ Պետրոսյանը մահացել է 2001 թվականի մարտի 16-ին Նյու Ջերսիում (ԱՄՆ)։

Հրանտ Պետրոսյանն իր գիտական գործունեության շուրջ 30 տարիների ընթացքում հեղինակել է հայերենագիտույթանն ու ընդհանուր լեզվաբանությանը նվիրված բազմաթիվ հոդվածներ և մենագրական աշխատություններ։ Մասնակցել է «Լեզվաբանական բառարանի» (Երևան, 1975) ստեղծման աշխատանքներին։

Աշխատություններ
---------------

* Գոյականի առումները հայերենում, Երևան, 1960,
* Գոյականի թվի կարգը հայերենում, Երևան, 1972,
* Լեզվաբանական բառարան, 1975 (համահեղինակ)
* Ակնարկներ հայերենի պատմական ձևաբանության, Երևան, 1976,
* Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987։

Աղբյուրներ
----------

* Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987, էջ 528-529։
* Հրանտ Պետրոսյան Archived 2021-01-16 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| ՀԳՀԳ: 8721 · BNF: 155747649 · ISNI: 0000000079942471 · LCCN: n86117851 · NTA: 078992966 · SUDOC: 228308321 · VIAF: 47080999 · WorldCat VIAF: 47080999 |

 |

 |
**Մարկ Ավերբուխ** (ռուս.՝ Марк Михайлович Авербух, մայիսի 21, 1945(1945-05-21), Մոսկվա, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 25, 2006(2006-10-25)), խորհրդային, ապա` ռուս կինոռեժիսոր և օպերատոր։ «Քրեական Ռուսաստան. ժամանակակից խրոնիկաներ» հայտնի հեռուստահաղորդման ռեժիսորը և հեղինակն է։

Կենսագրություն
--------------

Մարկ Ավերբուխը ծնվել է 1945 թվականի մայիսի 21-ին, Մոսկվայում։ Հայրը Միխայիլ Ավերբուխն էր, իսկ մայրը` Բետյա Բաիսմանը։ Բանակից անմիջապես հետո սկսել է աշխատելու վավերագրական ֆիլմերի կենտրոնական կինոստուդիայում, որպես օգնական։

Ավարտել է Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտի օպերատորական ֆակուլտետը (Պ. Տոկինի արվեստանոցը), սովորել է Լեոնիդ Կրիստիի մոտ։ 1965 թվականից աշխատել է օպերատորի մոտ որպես օգնական։ Ամուսնացել է 1968 թվականի ապրիլի 20-ին, իր դասընկերուհու` Մարինա Գորյաչկովսկայայի հետ (1945-2006. հայրը` Գեորգի Գորյաչկովսկի, մայրը` Եվգենիա Գրինշպուն)։ 1973-1974 թվականներին եղել է ռեժիսոր և օպերատոր։ 25 տարի աշխատել է վավերագրական ֆիլմերի կենտրոնական ստուդիայում։ 90-ականների սկզբին եղել է Բորիս Ելցինի խորհրդականի օգնականը։ Վավերագրական ֆիլմերի կենտրոնական ստուդիայի փլուզումից հետո աշխատել է հեռուստատեսությունում, արդեն ոչ միայն որպես ռեժիսոր և օպերատոր, այլ նաև` որպես պրոդյուսեր։ Շատ անգամներ համագործակցել է գերմանական հեռուստատեսությունների հետ, Գերմանիայի պատվերով նկարահանել է «Հինգերորդ կետ» կիսա-ինքնակենսագրական ֆիլմը։ Ավելի քան 50 վավերագրական ֆիլմերի հեղինակ է, եղել է խորհրդային և միջազգային կինոփառատոնների դափնեկիր, այդ թվում` Բեռլինում, Սան Սեբաստիանում, Մյունխենում, Կառլովի Վարիում։

Մահացել է 2006 թվականի հոկտեմբերի 25-ին. սրտի կաթված է ստացել կնոջ մահից հետո։

Ֆիլմագրաֆիա
-----------

* 1973 թվական` Գարնանային սկիզբ
* 1973 թվական` Պետությունը մենք ենք
* 1973 թվական` Ձեռքը` հեռակառավարման վահանակին
* 1974 թվական` Հավերժ հիշողություն
* 1975 թվական` Ամեն օր
* 1975 թվական` Սպարտակիադիայի դրոշի ներքո
* 1975 թվական` Մոսկովյան հողում
* 1982 թվական` Մոսկվայի օրը
* 1976 թվական` Նորը` հնի և նորի մասին
* 1976 թվական` Հանդիպումներ Գորնո Պրավդինսկում
* 1976 թվական` Հորատման վարպետ (ֆիլմ)
* 1977 թվական` Տվարդովսկին և Բարտովը (ֆիլմ)
* 1977 թվական` Բորիս Պրորոկով (ֆիլմ)
* 1977 թվական` Հավատարիմ ենք կարմիր նշանին (ֆիլմ)
* 1977 թվական` Մի համազգեստի պատմություն (ֆիլմ)
* 1978 թվական` Վասիլևը Վասիլևից (ֆիլմ)
* 1978 թվական` Պատերազմ հյուսիսում (ֆիլմ)
* 1978 թվական` Ճակատամարտ ծովում
* 1978 թվական` Մեքսիկայի նախագահը ԽՍՀՄ-ում
* 1982 թվական` Սև քայլ
* 1983 թվական` Ուղևորություն ծառայության հետևից
* 1984 թվական` Որքա՞ն է կարտոֆիլի գինը
* 1986 թվական` Կաշառք։ Փաստեր և մտքեր
* 1988 թվական` Հատուկ գոտի
* 1994 թվական` Մի՛ լքիր. հրեա որբերի 5 պատմություն Ռուսաստանում
* 1998 թվական` Ստալինի անձնական թշնամին
* 1995 թվական` Քրեական Ռուսաստան
* 2002 թվական` Բոլորին հետախուզում
* 2003 թվական` Երկար, երկար օր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Умер кинорежиссер Марк Авербух — Российская газета
2. ↑  Солдат документального фронта


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1048659585 · VIAF: 307298671 · WorldCat VIAF: 307298671 |

 |
**Հրաչուհի Ջինանյան** (նոյեմբերի 25, 1919(1919-11-25), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - սեպտեմբերի 19, 2012(2012-09-19), Երևան, Հայաստան), դերասանուհի, հաղորդավարուհի, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, Երևանի պատվավոր քաղաքացի։

Կենսագրություն
--------------

Հրաչուհի Ջինանյանի անվանական աստղը Նվիրյալների արահետում
Հրաչուհի Ջինանյանը ծնվել է 1919 թվականի նոյեմբերի 25-ին, Կոստանդնուպոլիսում։ 1925 թվականին ներգաղթել է Խորհրդային Հայաստան։ 1936-1941 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում։ 1941 թվականից աշխատել է Հայաստանի հանրային ռադիոյում` որպես հաղորդավար, ապա` խմբագիր և ռեժիսոր։ Երևանի պետական թատերական ինստիտուտի հիմնադրման օրվանից մինչև 2002 թվականը զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ, երկար տարիներ ղեկավարել բեմական խոսքի ամբիոնը։

Արժանացել է բազմաթիվ պատվոգրերի ու մրցանակների, պարգևատրվել պետական պարգևներով։ 1977 թվականին արժանացել է ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստի պատվավոր կոչման։ 1984 թվականին ստացել է բեմական խոսքի ամբիոնի պրոֆեսորի կոչում։ 2001 թվականին պարգևատրվել է «Մովսես Խորենացու մեդալով»։ 2003 թվականին արժանացել է «Երևանի պատվավոր քաղաքացի» կոչմանը։ Ջինանյանի ստեղծագործական գործունեության մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում ասմունքի ժանրը։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, 1977
* Բեմական խոսքի ամբիոնի պրոֆեսոր, 1984
* Մովսես Խորենացու մեդալ, 2001
* «Երևանի պատվավոր քաղաքացի», 2003

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մահացել է սիրված դերասանուհի Հրաչուհի Ջինանյանը
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հանրային ռադիոյի արխիվ |

 |
**Միջազգային իրավարարություն**, միջպետական վեճերը կարգավորելու միջոց, որի դեպքում կողմերը դիմում են երրորդ անձանց՝ իրավարարների կամ միջնորդ դատավորների։ Տարբերում են կամավոր (երբ կողմերը վեճը իրավարարությանը հանձնում են կամավոր, համաձայնում վեճի առարկայի, իրավարար ընտրելու կամ նշանակելու կարգի, կիրառվող իրավունքի աղբյուրների շուրջը և այլն) և պարտադիր (երբ պետությունները որոշակի կատեգորիայի վեճեր իրավարարությանն են հանձնում նախօրոք կնքված համաձայնագրի համաձայն)։ Իրավարարությունը, որպես միջազգային վեճերը խաղաղ կարգավորելու միջոց, նախատեսված է ՄԱԿ-ի կանոնադրությամբ (հոդված 33) և երկկողմ ու բազմակողմ պայմանագրերով։ 

Միջազգային իրավարարության ինստիտուտի զարգացմանը, սկսած դրա սկզբնավորման շրջանից, նպաստել է նաև Հայաստանը։ Դեռևս Տիգրան Բ Մեծի օրոք հայերը Միջազգային իրավարարության միջոցով վեճեր են լուծել։ Տիգրան Բ-ի և նրա որդու միջև եղած վեճը, որպես միջնորդ, լուծել է Պոմպեոսը՝ որդուն հանձնելով Կորդուքն ու Ծոփքը, հորը՝ Հայաստանի մնացյալ տարածքը։ Միջազգային իրավարարության օգնությամբ է լուծվել նաև հայ-պարթևական վեճը Կորդուքի և Հյուսիսային Միջագետքի վերաբերյալ։ Պոմպեոսի առաջարկով վեճի քննարկումը հանձնվել է Միջազգային իրավարարության, որը վիճելի տարածությունը հանձնել է հայերին։ Գագիկ Ա թագավորի որդիների՝ Աշոտի և Հովհաննես-Սմբատի միջև ծագած վեճը լուծել է Աբխազական և վրացական Գեորգ թագավորը։ 

Պետությունների հետ կոնֆլիկտը խաղաղ կարգավորելու, Միջազգային իրավարարությունն օգտագործելու հնարավորություններ է փնտրել նաև Կիլիկիայի հայկական պետությունը։ Պահպանվել են իրավարարական ակտիվ գործունեություն վարելու մասին բազմաթիվ փաստաթղթեր (այդ թվում նամակներ՝ ուղղված Հռոմի պապին)։ Իրավարարական պրակտիկան Հայաստանում, ավանդույթ դառնալու շնորհիվ, շարունակել է նաև պետականության կորստից հետո։ Մասնավորապես, պետականությունը վերականգնելու վերաբերյալ տարբեր նախագծերում Միջազգային իրավարարությունը դիտվել է որպես վեճերը խաղաղ կարգավորելու միջոց։ 

1919-1920-ի Փարիզի խաղաղության կոնֆերանսում դաշնակից երկրների Գերագույն խորհրդի, ապա Սևրի հաշտությունը կնքող պետությունների որոշմամբ ԱՄՆ 28-րդ նախագահ Վուդրո Վիլսոնին էր հանձնվել հայթուրքական սահմանի որոշումը (Վիլսոնի իրավարար վճիռ)։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 574)։*  |
**Հրատարակչական հատկորոշում**, հրատարակության բնագրին ուղեկցող փաստաթուղթ, որտեղ շարադրվել են բնագիրը տպագրելու անհրաժեշտ ցուցումները։

Հրատարակչական հատկորոշման մեջ տրվել են տեխնիկական ցուցումներ բնագրի շարվածքի եղանակի, տառատեսակի և տառաչափի, հիմնական և լրացուցիչ տեքստերի, նկարների, վերնագրերի, աղյուսակների, բանաձևերի, ինչպես նաև շարվածքի չափի, միջտողային բացատի, պարբերության մեծության և էջկապի առանձնահատկությունների մասին, ինչպես նաև տպագրության եղանակի, թղթի տեսակի, կազմարարաբրոշյուրավորման գործընթացների՝ քաղի, կարի, գրքի բլոկի մշակման, կազմանյութի և անհրաժեշտ այլ աշխատանքների յուրահատկությունները։ Բնագրի պատրաստման արդի՝ էլեկտրոնային եղանակի պայմաններում հրատարակչական հատկորոշումը պահպանվել է միայն կազմարարաբրոշյուրավորման մասով, մնացածը կատարվում է հրատարակչությունում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կարստ (այլ կիրառումներ)
**Յոզեֆ Կարստ** (գերմ.՝ Josef Karst, 1871[…], Holving, arrondissement of Forbach, Մոզել - 1962[…]), գերմանացի հայագետ-լեզվաբան։

Աշակերտել է Հայնրիխ Հյուբշմանին։

Կենսագրություն
--------------

1899 թվականին պաշտպանել է դոկտորական դիսերտացիա՝ «Կիլիկյան հայերենի արտասանությունն ու ձայնավորները» թեմայով, որտեղ քննել է կիլիկյան հայերենի հնչյունաբանությունը, արել կարևոր եզրահանգումներ։ Առանձնապես արժեքավոր է «Կիլիկյան հայերենի պատմական քերականություն» (1901) ուսումնասիրությունը, որը ներառում է կիլիկյան հայերենի հնչյունաբանությունը, ձևաբանությունը, շարահյուսական առանձնահատկությունները։

Կարստը «Հայոց ազգագրական դիրքը» («Հուշարձան», առթիվ 100-ամյա հոբելենի Մխիթարյան միաբանության, 1911) աշխատության մեջ կատարել է հայերենի և ասուրերենի, սումերերենի, ուրալալթայան, ինչպես նաև այլ լեզուների համեմատություններ։ 1928 թվականին հրատարակել է «Ալարոդյաններ և նախաբասկեր» գիրքը, որտեղ այն կարծիքն է հայտնել, թե Հայաստանի տարածքից են դուրս եկել Կովկասից մինչև Պիրենեյներ տարածված ցեղերը։

Խոսելով հայերենի արդի բարբառների մասին՝ Կարստը նշում է դրանց ուսումնասիրման կարևորությունը լեզվի պատմության հարցերում։ Կարստը երկհատորանոց աշխատություն է նվիրել (1905) Սմբատ Սպարապետի և Մխիթար Գոշի դատաստանագրքերի թարգմանությանը, ուսումնասիրությանը և աղբյուրներին, առանձին աշխատություն՝ իրավունքի տարբեր ճյուղերի տեսությանը (Armenisches Rechtsbuch sempadsch Kodex aus dem 13, Strasburg, 1909, Bd 1—2)։ Արժանի գնահատական տալու հետ մեկտեղ, Կարստը որոշ գիտնականների օրինակով համարում է, թե իբր հայ իրավունքը մեխանիկորեն փոխառնված է օտար իրավունքի աղբյուրներից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  opac.vatlib.it
3. 1 2 3 4  Alvin
4. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #116060999 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 348)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12787093t · GND: 116060999 · ISNI: 0000000110270694 · LCCN: no90010829 · NKC: mzk2015857647 · NLA: 50659947 · NTA: 072442719 · NUKAT: n2008144750 · SUDOC: 080598765 · VIAF: 54274594 · WorldCat VIAF: 54274594 |

 |

 |