**Յացեկ Յան Կուրոն** (լեհ.՝ Jacek Jan Kuroń, մարտի 3, 1934(1934-03-03)[…], Լվով, Լեհաստանի Երկրորդ Հանրապետություն - հունիսի 17, 2004(2004-06-17)[…], Վարշավա, Լեհաստան), լեհ քաղաքական գործիչ, ԼԺՀ-ի գոյության ընթացքում ընդդիմության ղեկավարներից մեկը, պատմաբան, կարմիր սկաուտների ակտիվիստ, աշխատողների պաշտպանության կոմիտեի համահիմնադիր, աշխատանքի և սոցիալական քաղաքականության նախարար, 1989-2001 թվականներին Սեյմի X, I, II և III գումարումների պատգամավոր, Սպիտակ արծիվ շքանշանի ասպետ։

Կենսագրություն
--------------

1949 թվականից ակտիվորեն մասնակցել է լեհական երիտասարդության պրոկոմունիստական միության գործունեությանը։ 1952 թվականից եղել է խարցերական կազմակերպության հաստիքային հրահանգիչ և միացել է Լեհական միացյալ աշխատանքային կուսակցությանը։ 1953 թվականի նոյեմբերին հեռացվել է լեհական երիտասարդության պրոկոմունիստական միությանից և Լեհական միացյալ աշխատանքային կուսակցությունից՝ լեհական երիտասարդության պրոկոմունիստական միությունից գաղափարախոսական հայեցակարգը քննադատելու համար։

Ավարտել է Վարշավայի համալսարանի պատմության ֆակուլտետը (1957 թվական)։ 1960-ական թվականներին անկախ ուսանողական շարժման գործիչ է եղել։ Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունում ժողովրդավարական սոցիալիզմի և հակաավտորիտար մարքսիզմի դիրքերից վարչակարգի բյուրոկրատիզմը և դասակարգային բնույթը քննադատող «բաց նամակի» համար դատապարտվել է 3 տարվա ազատազրկման (ազատ է արձակվել 1967 թվականին)։ 1968 թվականի մարտին ուսանողական գործադուլներ կազմակերպելու համար դատապարտվել է երեք ու կես տարվա ազատազրկման։

Յացեկ Կուրոնի գերեզմանը (2004)
1976 թվականի սեպտեմբերին դարձել է աշխատողների պաշտպանության կոմիտեի հիմնադիրներից մեկը (լեհ.՝ Komitet Obrony Robotników), վերանվանվել է 1977 տարի է սոցիալական ինքնապաշտպանության կոմիտեի *KOR* (լեհ.՝ KSS KOR, լեհ.՝ Komitet Samoobrony Społecznej KOR), անօրինական մամուլի և քաղաքական ինքնակրթության ընդհատակյա համակարգի մասնակից։

Նկատի ունենալով 1970 թվականի հուզմունքը, երբ բանվորները ավերել են և այրել են կոմունիստական կուսկոմի մի քանի տարածքներ, Յացեկ Կուրոնը առաջ է քաշել հայտնի դարձած կարգախոսը։

Նա դարձել է անկախ «Համերաշխություն» (1980 թվական) պրոֆմիության ռազմավարության հեղինակներից մեկը։ 1981 թվականի դեկտեմբերի 13-ին ռազմական դրություն սահմանմամբ՝ ներկալվել է, 1982 թվականին ձերբակալվել է պետական կարգը փոխելու փորձի մեղադրանքով։ Ազատ է արձակվել համաներմամբ (1984 թվական)։

«Կլոր սեղանի» մասնակից է եղել(1989 թվական), որը բերել է մասամբ ազատ ընտրությունների և նրանց «Համերաշխության» հաղթանակի։ Եղել է Սեյմի պատգամավոր (1989-2001 թվականներին), աշխատանքի և սոցիալական քաղաքականության նախարար (1989-1990, 1992-1993 թվականներ)։ 1995 թվականի նախագահական ընտրություններում հավաքել է ձայների 9,2 տոկոսը և զբաղեցրել 3-րդ տեղը։

Կյանքի ավարտին Կուրոնը քննադատաբար է գնահատել Լեհաստանում և Արևելյան Եվրոպայում շուկայական վերափոխումների արդյունքները։ *«Ես ուզում էի ժողովրդավարություն ստեղծել, բայց չեմ մտածել, թե ինչպես։ Ես կարծում էի, որ կապիտալիզմը կարող է բարեփոխել ինքն իրեն, ամեն ինչ անհրաժեշտ է, օրինակ, աշխատողների ինքնակառավարումը...Ահա իմ կուրության ապացույցը...Միակ բանը, որի համար ես ցավում եմ, կառավարությունում իմ մասնակցության մասին է։ Իմ կառավարությունը օգնել է մարդկանց ընդունել կապիտալիզմը»*։ 2004 թվականի ապրիլին իր վերջին ելույթում նա դիմել է ալտերգլոբալիստներին, որոնք բողոքում էին Վարշավայում համաշխարհային տնտեսական համաժողովի դեմ հետևյալ խոսքերով. *«Դա ձեզ, իմ սիրելի բարեկամներ, պետք է կատարվի այն, ինչին ի վիճակի չեն ներկայիս քաղաքական էլիտաները. ստեղծել հասարակական համագործակցության նոր ըմբռնում, ներդնել ազատության, հավասարության և սոցիալական արդարության իդեալներ»*։

Յացեկ Կուրոնը մահացել է 2004 թվականի հունիսի 17-ին։

Յացեկ Կուրոնը երկու անգամ ամուսնացած է եղել։ Նրա առաջին կինը՝ Գրաժինան, ակտիվ այլախոհ-իրավապաշտպան էր, մահացել է ռազմական դրության ժամանակ։ Երկրորդ կինը՝ Դանուտը, եղել է ընդհատակյա «Համերաշխության» ակտիվիստ, Յան Յուզեֆ Լիպսկու անվան համալսարանի ռեկտոր։

Յացեկ Կուրոնի որդին՝ Մացեյը, երիտասարդ տարիքում եղել է ուսանողների անկախ միության ակտիվիստ, հայտնի խոհարար ու ճաշարանատեր։

Ճանաչում
--------

Պարգևատրվել է լեհական Սպիտակ արծվի շքանշանով (1998), Ֆրանսիայի Պատվո լեգեոնի շքանշանով, ծառայությունների համար գերմանական խաչով, Յարոսլավ Իմաստունի V աստիճանի Ուկրաինական շքանշաններով և III աստիճանի «Վաստակի համար», Լիտվայի Գեդիմինասի շքանշանով և հունվարի 13-ի հիշատակի մեդալով, Ժպիտի շքանշանով։

Տես նաև
-------

* Լեխ Վալենսա

Գրականություն
-------------

* *An Open Letter to the Party - A Revolutionary Socialist Manifesto* (with Karol Modzelewski), London: Pluto Press, 1969 (English Translation)
* *How to Get Out of a Dead-End Situation* *Telos* 51 (Spring 1982). New York: Telos Press.
* Text of an "List Otwarty Do Partii" ("Open Letter to Party") Archived 2018-05-12 at the Wayback Machine.
* Recycling of Ideas, 2006-06-27.
* Anna Bikont, Joanna Szczęsna. "Jacek Kuroń, 1934-2004", 2006-09-18 (accessed 2006-09-25).
* *Soviet communism and the socialist vision*, Julius Jacobson (ed.) Transaction Publishers, 1972; p. 242-282. (American translation of "An Open Letter to the Party" pp. 242–282)
* *Solidarność, the missing link: a new edition of Poland's classic revolutionary socialist manifesto: Kuron and Modzelewski's open letter to the Party*. London: Bookmarks, 1982. (British translation with useful introduction by Colin Barker.)
* Frankel, Benjamin. *The Cold War 1945-1991. Vol. 2, Leaders and other important figures in the Soviet Union, Eastern Europe, China and the Third World* (1992) pp 189–90.
* Lepak, Keith John. *Prelude to solidarity: Poland and the politics of the Gierek Regime* (Columbia University Press, 1988).

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
3. 1 2  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2 3 4  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #11900111X // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
5. 1 2  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
6. ↑  Pożegnanie Jacka Kuronia — Warsaw, 2004.
7. ↑  "В. Скачко. Уроки подлинной «Солидарности»". Արխիվացված է the original 2013 թ․ հոկտեմբերի 21-ին. Retrieved 2021 թ․ հունվարի 5. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ամսագրի սրահի կայքում
* Յացեկ Կուրոնը պատմում է իր կյանքի պատմությունը *Web of Stories*-ում (վիդեո)
* Յացեկ Կուրոն

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV12320726 · BIBSYS: 90075565 · BNE: XX1309718 · BNF: 119101904 · CiNii: DA00915676 · CONOR: 391139075 · GND: 11900111X · GTAA: 121274 · ISNI: 0000000106542765 · LCCN: n82255010 · NDL: 00446538 · NKC: js2010609843 · NLP: a0000001180456 · NTA: 10471865X · NUKAT: n94000220 · PTBNP: 220453 · SUDOC: 030892244 · VIAF: 51691742 · WorldCat VIAF: 51691742 |

 |

 |