recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Արիյ (Արիյս) Սկրիդե**  (լատիշ․՝ Ārijs Skride, սեպտեմբերի 24, 1906(1906-09-24), Մադոնայի շրջան, Լատվիա - նոյեմբերի 22, 1987(1987-11-22)), խորհրդային և լատվիացի նկարիչ։ Լատվիական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Արիյ Սկրիդեն ծնվել է 1906 թվականի սեպտեմբերի 24-ին, Ձելզավսկի շրջանում (այժմյան` Լատվիայի Մադոնայի շրջան)։

Ավարտել է Լատվիայի գեղարվեստի ակադեմիան (Վիլհելմ Պուրվիտի բնանկարչական արվեստանոցը, 1932 թվական)։ Աշխատել է Ռիգայի Ն. Դրաուձինիի անվան գիմնազիայում` որպես նկարչության ուսուցիչ (1936-1942), Լատվիայի պետական արվեստի ակադեմիայում` որպես մանկավարժ (1942-1964)։

Եղել է «Սադարբս» գեղարվեստական միության (1929), Լատվիայի նկարիչների միության անդամ (1944 թվականից)։ Պարգևատրվել է Սան Ֆրանցիսկոյի համաշխարհային գեղարվեստական ցուցահանդեսի բրոնզե մեդալով։ Լատվիական ԽՍՀ-ի արվեստի վաստակավոր գործիչ է (1956), Լատվիական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1966)։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Ցուցահանդեսների մասնակցել է 1928 թվականից։ Իրեն հայտարարել է իր ուսուցիչ Վ. Պուրվիտի ստեղծագործական ավանդույթների շարունակող։ Հասուն տարիքում բացի բնանկարներից պատկերել է նաև ժանրային կոմպոզիցիաներ` նվիրված աշխատանքի մարդկանց և սոցիալիստական շինարարներին։ Առավել հայտնի աշխատանքներից են. «Ծառուղին և կարմիր տանիքը» (1926), «Նավերը Դաուգավեի վրա» (1930), «Գարունը Ռիգայի ծայրամասում» (1930), «Մոսկվայի արվարձան» (1930), «Կեգումս» (1939), «Հացահատիկի մատակարարում պետությանը» (1949), «Ձմեռը Վիձեմում» (1964), «Կիրովի փողոցը» (1969)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
2. 1 2 3 4  Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
3. ↑  Ārijs Skride // Latvijas Enciklopēdija. — Rīga: SIA «Valērija Belokoņa izdevniecība», 2007. — ISBN 9984-9482-0-X.

Գրականություն
-------------

* *Vasks A.* Ārijs Skride. R. 2007
* Māksla un arhitektūra biogrāfijās. Atb. red. A. Vanaga — Rīga, 2000 — 1. sēj.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 127070869 · ISNI: 0000000066835853 · LCCN: n2007085064 · LNB: 000094643 · SUDOC: 129532452 · VIAF: 62558735 · ULAN: 500121457 · WorldCat VIAF: 62558735 |

 |

 |
**ArmSat-1**, Հայաստանի առաջին արբանյակը, որը տիեզերք է արձակվել 2022 թվականի մայիսի 25-ին։

Պատմություն
-----------

ArmSat-1 արբանյակը, որը սկզբնապես կոչվել է «Urdaneta», տիեզերք է արձակվել 2022 թվականի մայիսի 25-ին՝ Երևանի ժամանակով ժամը 22.35-ին։ Արձակումը տեղի է ունեցել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Կանավերալի հրվանդանում գտնվող տիեզերակայանից՝ SpaceX ընկերության տիեզերանավով։ Այդ մասին Հայաստանի կառավարության նիստում հայտարարել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։

Արբանյակի արձակումը կատարվել է հայկական պետական «Գեոկոսմոս» և իսպանական «Սանտլանտիս» ընկերությունների համատեղ աշխատանքի շնորհիվ։ Հայաստանի կառավարությունը դեռևս 2013 թվականի հունիսին էր հայտարարել «Armsat» արբանյակն արձակելու մասին։ Այդ ծրագրի արժեքը պետք է լիներ 250 միլիոն դոլար։ Սակայն այդ նախագիծը երկար տարիներ ի կատար չածվեց։

Արբանյակը ժամանակավորապես կոչվել է «Urdaneta», սակայն որոշ ժամանակ անց՝ 2022 թվականի հունիսին վերանվանվել է «ArmSat-1»։

Նշանակություն
-------------

«ArmSat-1»-ի հաղորդած տեղեկությունները հասանելի են լինելու միայն Հայաստանի Հանրապետությանը։ Ըստ վարչապետ Փաշինյանի՝ արբանյակի ուղարկած տվյալները Հայաստանում կօգտագործվեն սահմանները հսկելու, արտակարգ իրավիճակները կանխարգելելու և կառավարելու, շրջակա միջավայրը պահպանելու, քաղաքաշինության, ճանապարհաշինության, երկրագիտության և այլ ոլորտներում։

Տվյալներ
--------

«ArmSat-1»-ը Երկիր մոլորակը դիտարկելու 16U CubeSat տիպի փոքր արբանյակ է։ Զանգվածը՝ 17,9 կիլոգրամ։ Արբանյակի վրա տեղադրված է Satlantis iSIM-90 օպտիկական համակարգը։ Օպտիկայի տարածքային թույլատվությունը 1,8 մետր է, գրավման գոտու լայնությունը՝ 14,3 կիլոմետր։ «ArmSat-1»-ն աշխատում է հետևյալ չորս սպեկտրալ դիապազոններում՝ PAN, RGB, NIR և SWIR։ Այն թռչում է 500 կմ հելիոսինքրոն ուղեծրով։ Արբանյակի աշխատանքի նվազագույն տևողությունը 4 տարի է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *McDowell J.* Jonathan's Space Report — International Space University, 1989.
2. 1 2 3 4  Հայաստանը տիեզերք է արձակել իր առաջին արբանյակը
3. ↑  Հայաստանի առաջին արբանյակը կապ է հաստատել Երկրի հետ. ենթահամակարգերն աշխատում են անխափան
4. ↑  Հայաստանում մինչև տարեվերջ բացվելու է «ArmSat-1» արբանյակի կառավարման կենտրոն
5. ↑  Հայացք՝ վերևներից։ «Հայաստանի առաջին արբանյակի» տեխնիկական մանրամասները
**Անասնաբուժասանիտարիայի, սննդամթերքի անվտանգության և բուսասանիտարիայի ոլորտի** **ծառայությունների** **կենտրոն**։

Հիմնադրում
----------

Կենտրոնը հիմնադրվել է 2011 թվականին «Բույսերի կարանտինի և բույսերի պաշտպանության ծառայություն» պետական ոչ առևտրային կազմակերպության հիմքի վրա։ Իրականացնում է բույսերի պաշտպանության և կարանտինի, անասնաբուժական և անասնաբուծական բնագավառների պետական ծրագրեր, բույսերի վնասակար օրգանիզմների մոնիթորինգ, անասնահամաճարակային, կենդանիների կարանտինային հիվանդությունների կարանտինային միջոցառումներ, սննդամթերքի, կենդանական ծագման հումքի, կերերի, լրակերերի, կերային խառնուրդների և հավելումների, անասնաբուժական դեղամիջոցների, բույսերի, բուսասանիտարական արտադրանքի, այլ առարկաների ոչնչացում կամ տեխնիկական օգտահանում, մարդու և կենդանիների համար ընդհանուր վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելում ու վերացում, օտարերկրյա պետություններից կենդանիների կարանտինային, հատուկ վտանգավոր ու պարտադիր ծանուցման վարակիչ հիվանդությունների ներթափանցման կանխարգելում, գյուղատնտեսական կենդանիներ հաշվառում, համարակալում և այլն։ Կենտրոնին վերապահված է նաև ձեռնարկատիրական գործունեության որոշ տեսակների իրավունք։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Այս հոդվածը արևմտահայ բժշկի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Վահան Վարդանյան (այլ կիրառումներ)։

**Վահան Դավիթի Վարդանյան**, արևմտահայ բժիշկ, Հայոց Ցեղասպանության զոհ։

Կենսագրություն
--------------

Վահան Վարդանյանը ըստ տարբեր տվյալների ծնվել է 1877, 1880 կամ 1882 թվականին, Սեբաստիայի նահանգի Սեբաստիայի գավառի Տիվրիկի գավառակի Զմառա ավանում, բժիշկ Բաղդասար Վարդանյանի եղբայրն է։

1907 թվականին ավարտել է Բեյրութի Սեն Ժոզեֆ ֆրանսիական համալսարանի դեղագործական բաժինը։ Սեբաստիայում սեփական դեղատուն է ունեցել
և դեղագործ աշխատել։ Եղել է ամուսնացած և ընտանիքատեր։ Եղել է Սեբաստիայի ՀՅԴ Կենտրոնական կոմիտեի կարկառուն դեմքերից։

1915 թ. մարտին կամ ապրիլին ձերբակալվել են դեղագործ Վահանը, Մշեցի Մարտիրոսը, Հովհաննես Փոլադյանը և ուրիշներ։ Մի քանի օր անց, Սեբաստիայից դուրս, գաղթի ճանապարհին, Մաշարլար Երի վայրում, Սեբաստիայի արյունարբու նահանգապետ Մուամմերի հրահանգով թուրք ոստիկան-զինվորների ձեռքով ընտանիքի անդամների և ընկերների հետ սրախողխող է արվել՝ մոտ 35 տարեկանում։

Գրականություն
-------------

* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919
* Համբարձումեան Վահան, Գիւղաշխարհ, Փարիզ, 1927
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965
* Թէոդիկ, Յուշարձան նահատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985
* Հայրապետյան Վանիկ, Էջեր Հայաստանի դեղագործության պատմությունից, Երևան, 1990
* Համբարձումյան Վահան, Գյուղաշխարհ, Երևան, 2000
* Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001
* Խաչատրյան Լ. Բաբլումյան Ա. Ցուցակ հայոց ցեղասպանության զոհերի (1915-1923 թթ.), գիրք 1, Սեբաստիայի նահանգ, Երևան, 2004

Աղբյուրներ
----------

Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անատոլի Սիդորով (այլ կիրառումներ)

**Անատոլի Իվանովիչ Սիդորով** (ռուս.՝ Анатолий Иванович Сидоров, ապրիլի 13 (25), 1866, Նովոչերկասկ, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 18, 1931(1931-12-18), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս խորհրդային գիտնական-մեխանիկ և մեքենաշինարար, ՌՍՖՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1928), պրոֆեսոր, Մոսկվայի բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանի մեխանիկական ֆակուլտետի դեկան։

Կենսագրություն
--------------

Անատոլի Սիդորովը ծնվել է 1866 թվականի ապրիլի 13-ին (նոր տոմարով՝ ապրիլի 25-ին ) Վոյսկա Դոնսկի մարզի Նովոչերկասկ քաղաքում։ 1888 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետի առաջին դասընթացը, 1891 թվականին՝ Մոսկվայի Կայսերական տեխնիկական ուսումնարանը (ՄԿՏՈւ)՝ ինժեներ-մեխանիկի կոչումով։

1895 թվականին Ժողովրդական կրթության նախարարության կողմից գործուղվում է արտասահման պրոֆեսորի կոչման նախապատրաստելու համար։ Մասնակցել է Բեռլինի պոլիտեխնիկական դպրոցի մեքենաշինության դասընթացներին, եղել Գերմանիայի և Շվեյցարիայի բազմաթիվ մեքենաշինական գործարաններում։ 1897 թվականին նշանակվում է ՄԿՏՈւ-ի մեքենաշինության ամբիոնի ասպիրանտ-պրոֆեսոր, որտեղ էլ 1898 թվականին դառնում է պրոֆեսոր։

* 1907-1912 թվականներին դասավանդել է գծագրություն և «Մեքենաների կառուցվածք» դասընթացը մեխանիկական (II, III, IV տեխնիկական դասարաններ) և քիմիական (III տեխնիկական դասարան) բաժանմունքներում։

1915-1921 թվականներին եղել է ՄԿՏՈւ-ի մեխանիկական ֆակուլտետի դեկանը։ 1921-1923 թվականներին եղել է ՌՍՖՍՀ Արտասահմանյան գիտության և տեխնիկայի բյուրոյի տնտեսական ներկայացուցչությունում Խորհրդային Ռուսաստանի ներկայացուցիչը Գերմանիայում։ 1892 թվականից եղել է ՄԿՏՈւ-ին կից Պոլիտեխնիկական ընկերության անդամ, 1897-1898 թվականներին՝ դրա քարտուղարը, 1898-1904 թվականներին ինժեներա-մեխանիկական բաժանմունքի նախագահը, 1900-1901 թվականներին ինժեներա-էլեկտրոտեխնիկական բաժանմունքի նախագահը։ 1898 թվականից համարվել է Ընկերության պատվավոր անդամ։ 

Անատոլի Իվանովիչը համագործակցել է «Տեխնիկական ժողովածու», «Արդյունաբերության բանբեր» և «Պոլիտեխնիկական ընկերության տեղեկագիր» ամսագրերի հետ։ Նրան են պատկանում մեքենաների և դրանց հանգույցների նախագծման, մեքենաների ավտոմատ կարգավորման և տեխնիկայի պատմության վերաբերյալ աշխատություններ։

Բնակվել է Մոսկվայում Բրիգադիրսկի առաջին նրբանցքի, Գերմանական 12 (այժմ՝ Բաումանյան փողոց 42) և Լեֆորտովյան 14 (այժմ՝ Սոլդատսկի նրբանցք), հասցեներում։

Մահացել է 1931 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Մոսկվայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Сидоров Анатолий Иванович // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  *Е.Н.Будрейко, А.П.Жуков* Профессора Университета Менделеева:XX век М.: РХТУ им.Д.И.Менделеева. — Москва: РХТУ им. Д.И.Менделеева, 2006. — С. 553. — 756 с. — ISBN 5-7237-0513-X
3. ↑  Сидоров Анатолий Иванович

Արտաքին հղումներ
----------------

* Անատոլի Իվանովիչ Սիդորով

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 8905154260452724480005 · WorldCat VIAF: 8905154260452724480005 |

 |
**Անգեդոնիա** (հուն․՝ ἀν բացասական նախածանց + ἡδονή «հաճույք»), հաճույք ստանալու ունակության անկում կամ կորուստ ուղեկցվում է դրան հասնելու գործունեության կորստով։ Անգեդոնիան չունի մոտիվացիա այն գործողությունների համար, որոնք սովորաբար հաճելի են՝ ներառյալ սպորտը, հոբբին, երաժշտությունը, սեռական ակտիվությունը և սոցիալական շփումները։

Անգեդոնիան հոգեբանության ախտաբանական վիճակ է։ Սովորաբար նկատվում են հոգեբուժական խանգարումներ, ինչպիսիք են դեպրեսիան, շիզոֆրենիան, տագնապային խանգարումը, հետվնասվածքային սթրեսը, ապաանձնավորումը և անհատականության որոշ խանգարումներ։ Հատկապես տարածված է խոշոր դեպրեսիայի ժամանակ։ Դա կարող է լինել նաև նեյրոլեպտիկ թերապիայի կողմնակի ազդեցություն։ Անգեդոնիան սովորաբար կապված է դոֆամիներգիկ համակարգի խաթարման կամ ցիրկադային ռիթմերի խաթարման հետ։

Տերմինը 1886 թվականին առաջարկել է Թեոդյուլ Արման Ռիբոն լյարդի հիվանդությունները նկարագրելիս: Հետագայում օգտագործել են Բլեյլերը և Կրեպելինը` շիզոֆրենիայի հուզական թերությունը նկարագրելու համար։ Նմանատիպ «սոցիալական ագնոզիա» տերմինը հոգեվերլուծության մեջ ներդրել է Վիլհելմ Ռայխը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ангедония // Большой толковый словарь терминов по психиатрии В.А. Жмурова.
2. ↑  *Treadway M. T. Zald D. H.* Reconsidering anhedonia in depression: lessons from translational neuroscience // Neurosci Biobehav Rev : journal. — 2011. — Vol. 35, no. 3. — P. 537—555. — PubMed.
3. ↑  *Аведисова А. С.* Новые возможности улучшения когнитивных функций и социальной адаптации при терапии шизофрении // Фарматека : журнал. — 2004. — № 9/10 (87).
4. ↑  Phase relationships between core body temperature, melatonin, and sleep are associated with depression severity: further evidence for circadian misalign mention-seasonal depression (Psychiatry Research 2010; 178: 205—207).
5. ↑  Шейер
Այս հոդվածը զինվորականի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Աբրահամ Աբրահամյան (այլ կիրառումներ)։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբրահամյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Աբրահամ Միքայելի Աբրահամյան** (օգոստոսի 8, 1950(1950-08-08), Խրամորթ, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մարտի 31, 1992(1992-03-31), Հարավ, Ասկերանի շրջան, Արցախ), հայ զինվորական, ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

Համառոտ կենսագրություն
----------------------

Աբրահամ Աբրահամյանը ծնվել է 1950 թվականի օգոստոսի 8-ին, Ասկերանի շրջանի Խրամորթ գյուղում։ Միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո 1967 թվականին ընդունվել է Հայաստանի Ղափանի լեռնամետալուրգիական տեխնիկումը։ 1969-1971 թթ. ծառայել է Խորհրդային բանակի շարքերում։

Զորացրվելուց հետո ավարտել է Կապանի լեռնամետալուրգիական տեխնիկումը և աշխատանքի անցել Հրազդան քաղաքում։ 1975 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Թբիլիսիի թիվ 344 զինվորական ուսումնարանը, սպայի կոչումով ծառայության անցել Ստեփանակերտում տեղակայված Խորհրդային բանակի զորամասում, իսկ 1984 թվականին, զորամասի հրամանատարության երաշխավորագրով ծառայության է ուղարկվել Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետություն։ Հինգ տարի (1984-1989 թթ.) ծառայել է Օդերի-Ֆրանկֆուրտ քաղաքում տեղակայված զորամասում։ 1989 թվականին ընտանիքով վերադարձել է Ստեփանակերտ և ծառայությունը շարունակել Խորհրդային բանակի զորամասերց մեկում։

1991 թվականին կամավոր զինվորագրվել է Ասկերանի հետախուզական ջոկատին։ Մասնակցել է Խոջալուի, Խրամորթի համար մղված մարտերին։

Զոհվել է 1992 թվականի մարտի 31-ին, Հարավ գյուղում։

Հետմահու պարգևատրվել է Հայաստանի և Արցախի «Արիության համար» մեդալներով։ Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։ Հուղարկավորված է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
Դերձակները արհեստանոցում, 1568 թվանկարի լիտոգրաֆիա
**Արհեստանոց**, արհեստագործական-տնայնագործական գործատեղի։ Արհեստանոցում արհեստավորն աշխատում է միայնակ կամ օգնական ենթավարպետի ու աշակերտների հետ՝ հիմնականում ձեռքի աշխատանքային գործիքներով։ Արհեստանոցները ունենում են արհեստներին համապատասխան անուններ (դարբնոց, հյուսնոց, ոսկերչական և այլն)։ Արհեստանոցները հաճախ կոչվել են նաև կրպակ, խանութ՝ արտադրանքը նույն տեղում վաճառելու պատճառով։ Արտադրական կարիքներին, պատվիրատուների, գնորդների պահանջներին հարմարվելով՝ Հայաստանում, ինչպես ազատ արհեստավորների, այնպես էլ համքարությունների արհեստանոցները տեղավորում էին բանուկ, մարդաշատ վայրերում, շուկայում և շուկայամերձ փողոցներում՝ կազմելով տվյալ արհեստին համապատասխան շարքեր։ XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին արհեստանոցների մեծ շարքեր և արհեստների անուններով փողոցներ կային Կաբինում, Բաղեշում, Երևանում, Ալեքսանդրապոլում, Ախալցխայում և այլուր։ Այժմ արհեստանոցները հիմնականում նորոգման ձեռնարկությունների, գործարանների, կենցաղային սպասարկման կոմբինատների, տեղական արդյունաբերության ֆաբրիկաների արտադրամասեր են։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4140619-9 · LCCN: sh85148187 · NDL: 001144972 · NKC: ph987131 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 83)։*  |
**Անգլո-աֆղանական պատերազմներ**, Անգլիայի նվաճողական պատերազմներն Աֆղանստանի դեմ։

Առաջին պատերազմ
---------------

Առաջին պատերազմը (1838—1842) անգլո-աֆղանական 383 ավարտվեց Աֆղանստան ներխուժած անգլիական զորքերի արտաքսումով։

Երկրորդ պատերազմ
----------------

Հիմնական հոդված՝ Երկրորդ անգլո-աֆղանական պատերազմ
Երկրորդ պատերազմի (1878—1880) հետևանքով Աֆղանստանի էմիր Աբդոաուհմանը ճանաչեց անգլիական վերահսկողությունր իր երկրի արտաքին քաղաքականության նկատմամբ և համաձայնեց տերիտորիալ զիջումների, պահպանելով, սակայն, ներքին գործերի տնօրինման իրավունքը։

Երրորդ պատերազմ
---------------

Երրորդ պատերազմը (1919 թվականի մայիսի 3—հունիսի 3) ավարտվեց Ռավալպինդիում՝ 1919 թվականի օգոստոսին ստորագրված անգլո-աֆղանական հաշտության նախնական պայմանագրով, որով պահպանվեց Աֆղանստանի տերիտորիալ ստատուս քվոն։

|  |  |
| --- | --- |
|  | Սա բազմիմաստ կամ համանուն եզրի տարբեր իմաստներով և կիրառումներով Հայերեն Վիքիպեդիայում առկա հոդվածների ցանկ է։ Ընտրեք ձեր որոնած իմաստը կամ կիրառումը ցանկից, իսկ հոդվածի բացակայության դեպքում կարող եք ավելացնել այն՝ հետևելով համապատասխան կանոններին։  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 382)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ագռավավանք (այլ կիրառումներ)

**Ագռավավանք**, *Ղառղառավանք*, վանք Հայաստանի Կոտայքի մարզում, Եղվարդ քաղաքի մոտ, Արայի լեռան հյուսիսարևելյան լանջին։

Ավանդություն
------------

Մի անգամ ուխտավորներն այստեղ մատաղ են պատրաստում մեծ կաթսայի մեջ։ Օձը թունավորում է մատաղը։ Այդ բանը տեսնում է մի ագռավ և աշխատում է թույլ չտալ ուխտավորին ուտելու մատաղը։ Ուխտավորները գլխի չեն ընկնում, և ագռավը ստիպված իրեն նետում է եռացող կաթսայի մեջ։ Թափում են մատաղը և նոր միայն տեսնում օձին։ Այդ օրվանից անձնազոհ ագռավի հիշատակին վանքը կոչվում է Ագռավավանք՝ Ղառղառավանք։

Պատմություն
-----------

Վանքի եկեղեցին կառուցել է տվել Գրիգոր Ա Մամիկոնյանը VII դարում։ Համալիրի հյուսիսային կողմում կա գերեզմանոց XIII-XIV դարերի խաչքարերով և տապանաքարերով։ Ըստ ավանդության՝ ուխտավորների կերակուրն օձը թունավորում է, մի ագռավ, նկատելով այդ, իրեն նետում է կերակրի կաթսան, որպեսզի ուխտավորները չուտեն թունավորված ճաշը։ Դրանից էլ վանքը ստացել է իր անունը։ Այժմ գտնվում է ավերված վիճակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Ստեփան Մելիք-Բախշյան, Հայոց պաշտամունքային վայրեր, Երևան, «ԵՊՀ հրատարակչություն», 2009 — 5, էջեր 5 — 432 + 10 էջ ներդիր էջ. — 500 հատ։
2. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 25 — 992 էջ։
3. ↑  Արամ Ղանալանյան (1969)։ *Ավանդապատում*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտ
4. ↑  Մովսես Խորենացի։ *Պատմութիւն Հայոց*։ էջեր Գիրք Ա, Գլուխ Ի
5. ↑  Մանուկ Աբեղյան (1899)։ *Հայ ժողովրդական առասպելները Մովսես Խորենացու Հայոց պատմության մեջ*։ Վաղարշապատ
6. ↑  Г. Халатьянц (1896)։ *Армянский эпос в Истории Армении Моисея Хоренского*։ Москва
**Borgward**, Գերմանիայի ֆեդերատիվ հանրապետությունում ստեղծված ընկերություն, գոյություն է ունեցել 1929-1961 թվականներին։ Ընկերությունը հիմնել է Կառլ Բորգվարդը (*Carl F. W. Borgward*), տեղակայված է եղել Բրեմեն քաղաքում։

Borgward group թողարկել է ավտոմեքենաներ Borgward, Hansa, Goliath և Lloyd ապրանքանիշերով։

Կառլ Բորգվարդի կողմից նախագծված առաջին մեքենան եղել է եռանիվ Blitzkarren մակնիշի ֆուրգոնը, որն ունեցել է 2 ձիաուժ հզորություն, այն հաջողությամբ է վաճառվել շուկայում։ Առավել պահանջված էր փոքր բյուջե ունեցող ընկերություններում որպես հարմար բեռնատար, ինչպես նաև օգտագործվում էր փոստային ծառայությունների կողմից։

1929 թվականին Բորգվարդտ դառնում է Hansa Lloyd AG ընկերոթյուն տնօրեն և նախագծում է Hansa Konsul ապրանքանիշը։ Այսպես 1937 թվականին թողարկում է նոր Hansa Borgward 2000-ը, դրան հաջորդում է 2300 մոդելը, որը մնում է արտադրությունում մինչև 1942 թվականը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո շուկա է թողարկում Borgward Hansa 1500-ը։ Բորգվարդի գլխավոր ճարտարագետներից մեկը 1938-1952 թթ. եղել է Հուբերտ Մ. Մայնգաստը (Hubert M. Meingast):

1954 թվականին սկսում է արտադրել Borgward Isabella մոդելները։ Այն դառնում է ընկերության թերևս ամենահայտնի մոդելը և թողարկվում է մինչև ընկերության գոյություն ունենալը։

1950-ական թվականների վերջին սկսում է արտադրել նաև սպորտային մեքենաներ, մասնավորապես 16 մխոցանի շարժիչով, որոնք հաջողությամբ օգտագործվել են Formula Two-ի վազքուղում, իսկ մի քանիսը նույնիսկ F1 մրցություններում՝ 1961 թվականին։

Չնայած նրան, որ Borgward ընկերությունը ներմուծել էր մի քանի տեխնիկական ներդրումներ, այնուամենայնիվ շատ դժվար էր մրցակցել Opel և Volkswagen մեծ արտադրողների հետ, և 1961 թվականին ընկերությունը դադարեցրեց իր գործունեությունը սնանկության պատճառով։ Չնայած դրան ընկերությունը վճարեց իր բլոլոր պարտքերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Borgward History Archived 2012-03-20 at the Wayback Machine.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4206108-8 · VIAF: 247243854 · WorldCat VIAF: 247243854 |

 |
**Ագրոօդերևութաբանական դիտարկում**, ագրոօդերևութաբանական գործոնների, նաև բույսերի աճի ու զարգացման, այգիների, ցանքերի և արոտավայրերի վիճակի դիտարկում։

Մեթոդներ
--------

Անցկացվում են դաշտում և օդերևութաբանական հրապարակում (5 x 6 մ)` ընդհանուր մեթոդով։ Օդերևութաբանական հրապարակում ամեն օր (տեղական ժամանակով ժամը 8.00- ին), գետնից 1,5 մ բարձրության վրա տեղադրված հատուկ ջերմաչափերով չափում են օդի շտապ (դիտարկման պահի), օրական առավելագույն և նվազագույն ջերմաստիճանները, որոշում են օդի ջերմաստիճանը հողից 2 սմ բարձրությյան վրա (նվազագույն ջերմաչափով), տեղումների քանակը (տեղումնաչափով), ձմռանը` ձնածածկույթի հզորությունը (մշտական ձողաքանոնով) և գրանցում են մթնոլորտային երևույթները։ Դաշտերում նշում են մշակաբույսերի զարգացման փուլի սկսվելը, բույսերի վնասվելն օդերևութաբանական երևույթներից, հողի վերին շերտի խոնավացման աստիճանը, գարնանը` վարելահողի ջերմաստիճանը։ Ձմռանը կատարում են ձնաչափ նկարահանումներ և վերցնում են աշնանացան բույսերի նմուշներ` նրանց կենսունակությունը որոշելու համար։

Օդերևութաբանական դիտարկումները Հայաստանում
------------------------------------------

Հայաստանում առաջին օդերևութաբանական դիտարկումները կատարվել են 1840-ական թթ-ից՝ Գյումրիում (1843) և Երևանում (1844) բացված կայաններում։ Սակայն ոլորտը պատշաճ զարգացում ապրել է միայն խորհրդային իշխանության տարիներին։ 1938-ին Երևանում բացվել է 1-ին մասնագիտացված ագրոօդերևութաբանական կայանը, հրատարակվել Հայաստանի կլիմայի մասին 1-ին աշխատությունը և ջրագրական տարեգիրքը։ 1962-ին գործել են 82 օդերևութաբանական կայաններ, 46 օդերևութաբանական և 63 ջրագրական դիտակետեր։ Ներկայում ՀՀ-ում Ագրոօդերևութաբանականներ և համապատասխան կանխատեսումներ կատարում է Հայաստանի հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի պետական ծառայությունը։ Գործում են Երևանի մասնագիտացված ագրոօդերևութաբանական կայանը, ցանցի 37 կայաններ և 2 դիտակետեր, որոնցով իրականացվում է շուրջ 30 մշակաբույսերի՝ նաև խոտհարքներում և արոտավայրերում, դիտարկումներ։ Ագրոօդերևութաբանականման տվյալները՝ ամփոփագրերի տեսքով, տրվում են մարզպետարանների համապատասխան վարչություններին։

Տես նաև
-------

Օդերևութաբանական կայան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
***From Her to Eternity՝*** Nick Cave and the Bad Seeds խմբի դեբյուտային ալբոմ, որը թողարկվել է 1984 թվականին։

Ալբոմի մասին
------------

The Birthday Party խմբի փլուզումից հետո Նիկ Քեյվը ստեղծել է նոր կոլեկտիվ, որում ընդգրկվել են The Birthday Party-ի մասնակից Միք Հարվին, Einstürzende Neubauten-ի մասնակից Բլիքսա Բառգելդը, Magazine-ի մասնակից Բարրի Ադամսոնը և գործազուրկ Հյուգո Ռեյսը։ Խմբի առաջին ելույթը տեղի է ունեցել 1983 թվականին Մելբուռնում, Ամանորի նախօրեին, այդ ժամանակ այն դեռ կրում էր Nick Cave — Man Or Myth? անունը։ Հաջորդած շրջագայությունների ընթացքում խումբը կոչվել է Nick Cave and the Cavemen և, ի վերջո, Nick Cave and the Bad Seeds։ The Bad Seeds բառակապակցությունը վերաբերվում է ցածրորակ թմրանյութի, ինչպես նաև սա The Birthday Party *Mutiny/The Bad Seed*–ի վերջին մինի ալբոմինի հղումն է։ *From Her to Eternity*-ի մեծ մասը ձայնագրվել է 1984 թվականին Լոնդոնում, «Saint Huck»–ը, «Wings off Flies»–ը և «A Box for Black Paul»–ը ձայնագրվել են դրանից մեկ տարի առաջ։ Ալբոմի անվանումը հղում է ամերիկյան «*From Here to Eternity*» դրամային։ *From Her to Eternity*–ն չափազանց դրական է ընդունել քննադատների, օրինակ, Քրիս Լոնգն այն անվանել է «անկատար, ներքին, հետաքրքիր և վերջապես դասական»։

Կոմպոզիցիաների ցանկ
-------------------

| # | Վերնագիր | Տևողություն | Հեղինակ(ներ) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | Avalanche | 5:13 | Լեոնարդ Քոհեն |
| 2. | Cabin Fever! | 4:00 | Քեյվ, Բառգելդ |
| 3. | Well of Misery | 5:25 | Քեյվ |
| 4. | From Her to Eternity | 5:33 | Քեյվ, Ռեյս, Ադամսոն, Հարվի, Անիտա Լեյն |
| 5. | In the Ghetto \* | 4:06 | Մակ Դևիս |
| 6. | The Moon is in the Gutter \* | 2:36 | Քեյվ |
| 7. | Saint Huck | 7:22 | Քեյվ |
| 8. | Wings off Flies | 4:06 | Քեյվ, Պիտեր Սաթքլիֆ, Ջիմ Թերլուել |
| 9. | A Box for Black Paul | 9:42 | Քեյվ |
| 10. | From Her to Eternity \* | 4:35 | Քեյվ, Լեյն, Բառգելդ, Ռեյս, Ադամսոն, Հարվի |

Նշում։ \* նշված երգերը 1987 թվականին ավելացվել են CD–ում։

Ձայնագրման մասնակիցներ
----------------------

* Նիկ Քեյվ — վոկալ, շրթնահարմոն
* Բլիքսա Բեռգելդ — կիթառ, բեք վոկալ
* Հյուգո Ռեյս — կիթառ, բեք վոկալ
* Բարրի Ադամսոն — բաս կիթառ, բեք վոկալ
* Միկ Հարվի — հարվածային, դաշնամուր, վիբրաֆոն, բեք վոկալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Nick Cave and the Bad Seeds Chronology
2. ↑  BBC Review

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալբոմը Nick Cave and the Bad Seeds-ի պաշտոնական կայքում (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Deezer |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · MusicBrainz |

 |
**Արման Նորայր, Նուրհան** (1948, Կոստանդնուպոլիս), հայ ջութակահար, դիրիժոր։

Կենսագրություն
--------------

Արման Նորայրը ծնվել է 1948 թվականին, Կոստանդնուպոլսում։ Իբրև ջութակահար՝ 13 տարեկանից հանդես է եկել մենահամերգներով։ 1970 թվականից նվագել է Կալիֆոռնիայի կամերային, Ֆլորիդայի սիմֆոնիկ, Լոս Անջելեսի Հայ սիմֆոնիկ երաժշտության ընկերակցության նվագախմբերում։ 1982 թվականից եղել է Կանադայի Նորթ Բեյ նվագախմբի, 1986 թվականից՝ Նյու Բրունսուիք սիմֆոնիկ և կամերային նվագախմբերի երաժշտական տնօրենը։ 1984 թվականին հիմնադրել Է «Նորդերն սիմֆոնիա» և «Նորթ Բեյ» ամառային փառատոները։ 1990 թվականից որպես հրավիրյալ ղեկավարել է բազմաթիվ երկրների (Լեհաստան, Հունգարիա, Ռուսաստան, Չեխոսլովակիա և այլն) սիմֆոնիկ նվագախմբերը։

1992, 1993 և 1995 թվականներին այցելել է Հայաստան, ղեկավարել մի շարք համերգներ Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի մասնակցությամբ. երգացանկում՝ Բեթհովենի, Բախի, Մոցարտի, Շումանի, Լորիս Ճգնավորյանի և այլոց գործերից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, էջ 167, 2005։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 17485 |

 |
**Արմեն Բագրատի Գրիգորյանց** (սեպտեմբերի 28, 1918(1918-09-28), Անդիժան, Andizhansk Uyezd, Ֆերգանայի մարզ, Turkestan Autonomous Soviet Socialist Republic, Խորհրդային Ռուսաստան - մարտի 26, 1976(1976-03-26), Մինսկ, Բելառուսական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային բեմանկարիչ։ ԽՍՀՄ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1955)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Լենինգրադի գեղարվեստա-մանկավարժական ուսումնարանը (1939)։ Աշխատել է Տաշքենդի, Վիլնյուսի և այլ քաղաքների թատրոններում։ 1953-ից 1962 թվականներին եղել է Բելառուսիայի Մաքսիմ Գորկու անվան ռուսական դրամատիկական, 1962 թվականից՝ Յա․ Կուպալայի անվան թատրոնների գլխավոր նկարիչ։ Ձևավորել է Իբսենի «Նորա» (1954), Բյադուլյայի «Սոխակ» (1956), Սիմոնովի «Չորրորդը» (1962), Սունդուկյանի անվան թատրոնում՝ Պոգոդինի «Երրորդը՝ պաթետիկականը» (1960), Սարոյանի «Իմ սիրտը լեռներում է» (1961), Շեքսպիրի «Ռոմեո և Ջուլիետ» (1964), Սունդուկյանի «Պեպո» (1966) և Ռոզովի «Իրիկնամուտից մինչև կեսօր» (1971) ներկայացումները։ Բելառուսական «Կարմիր տերևներ» (1957), «Պոլեսյան լեգենդ» (1963) կինոֆիլմերի նկարիչ-բեմադրողն Է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 3. — էջ 227—228.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 227)։*  |
**Ադո Գրիգորի Ադոյան** (սեպտեմբերի 1, 1905(1905-09-01), Խորգոմ, Արտամետ, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - 1986, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային լրագրող, հասարակական գործիչ։ Հայկական ԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1967)։

Կենսագրություն
--------------

Ադո Ադոյանը ծնվել է 1905 թվականի սեպտեմբերի 1-ին, Արևմտյան Հայաստանի Հայոց ձոր գավառի Խորգոմ գյուղում։ Ավարտել է Անդրկովկասյան կոմունիստական համալսարանը (1929)։ 1935-1936 թվականին սովորել է Համաշխարհային տնտեսության և համաշխարհային քաղաքականության կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտում (Մոսկվա)։ 1929-1934 թվականներին վարել է կուսակցական պատասխանատու պաշտոններ Ղափանում, Գորիսում, ՀԿ(բ) կ Կենտկոմում։ 1937-1939 թթ. ստալինյան բռնաճնշումների օրերին, բանտարկվել ու կտտանքների է ենթարկվել։ Այնուհետև աքսորվել է կենտրոնացման ճամբար։

1956 թվականից ՀԿԿ Կենտկոմի «Պարտիական կյանք», 1957-1985 թթ.՝ «Լենինյան ուղիով» տեսական-քաղաքական ամսագրի խմբագիրն էր։ Եղել է Հայկական ԽՍՀ V, VI և VII գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։ Տպագրել է բարոյագիտական, քաղաքի, սոցիոլոգիական, հայագիտական հոդվածներ և «Սիրո և ընտանիքի էվոլյուցիան» գիրքը (հատորներ 1-2, 1967-1972)։ ԽՄԿԿ անդամ 1927 թվականից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 76.
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | hush.am |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10487 · BNF: 16186217j · GND: 1036668967 · ISNI: 0000000077737677 · VIAF: 107612831 · WorldCat VIAF: 107612831 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 76)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ադդարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Արմեն Հովսեփի Դարյան** (Ալֆոնս Ադդարյան, 1924, Հալեպ - 1989, Բեյրութ, Լիբանան), հայ գրող, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Հալեպում, ավարտել է Վենետիկի Մխիթարյանների դպրոցը, հաստատվել Բեյրութում։ Առաջին ստեղծագործությունները տպագրվել են «Անի», «Հառաջ», «Հառաջ գրական», «Երկիր» և այլ պարբերականներում։ Բեյրութում լույս են տեսել Դարյանի «Մեր հացը» (1956), «Խարիսխեն հեռու» (1964), Երևանում՝ «Կարոտ և կյանք» (1963), «Խարիսխին մոտ» (1973), Մոսկվայում (ռուսերեն)՝ «Հայրենիքից հեռու» (1968) պատմվածքների ժողովածուները։ Ստեղծագործությունների հիմնական թեման կապիտալիստական աշխարհի քննադատությունն է, սփյուռքահայության սերը մայր հայրենիքի հանդեպ։ «Էջեր գրականության և արվեստի» (Բեյրութ) պարբերականում 1972 թվականին հրատարակվել է «Ակնարկ հայ–արաբ մշակութային կապերի վրա» ուսումնասիրությունը։ Ֆրանսերենից հայերեն է թարգմանել արաբ գրող Ժ․ Շահատեի «Վասքոյի հեքիաթը» (1964) դրաման։ Մահացել է 1990 թվականին, Բեյրութում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 3. — էջ 317.
2. 1 2 3 4 5 6  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 2.


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9800 · ISNI: 0000000055237620 · LCCN: n90709699 · SUDOC: 204494060 · VIAF: 36083569 · WorldCat VIAF: 36083569 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 317)։*  |
**ICQ**, հաղորդագրությունների ակնթարթային փոխանակման կենտրոցված ծառայություն համացանցում, որը առաջին անգամ մշակել է իսրայելական Mirabilis ընկերությունը։ Այժմ ICQ-ն պատկանում է ռուսական Digital Sky Technologies ներդրումային ֆոնդին(այն գնել է 2010 թ.-ի ապրիլ ամսին ամերիկյան AOL կոորպորացիայից՝ 187.5 միլիոն ամերիկյան դոլարով)։ 1996 թվականի նոյեմբերին առաջին անգամ դուրս է եկել ICQ-ի լիակատար տարբերակը և այդ օրվանից դարձել է համացանցի հաղորդագրությունների ակնթարթային փոխանակման առաջին ծրագրերից մեկը։ Այժմ ICQ-ում գրանցված է մոտ 400 միլիոն մասնակցային հաշիվ և մոտ 15 միլիոն ակտիվ մասնակիցներ ունի։

ICQ-ն տարածում են 2005 թվականից Rambler Media-ն, իսկ 2009 թվականից Յանդեքսը։ 2010 թվականի ավարտին նրանց կմիանա Mail.Ru պորտալը։

16.08.2010
----------

2010 թվականի օգոստոսի 16-ին կեսօրի մոտերքում վիրուսային համաճարակ սկսվեց ICQ բաժանորդների մոտ, երբ նրանք միացնում էին ICQ ծրագիրը ցանցի միջոցով համակարգիչ մուտք էր գործում Snatch վիրուսային ծրագիրը։ Այդ ծրագիրը կազմված էր համանուն .exe ֆայլից։ Այդ իսկ պատճառով այս վիրուսային ծրագիրը վտանգավոր է միայն Windows օպերացիոն համակարգից օգտվողների համար։ Օգոստոսի 16-ի դրությամբ հակավիրուսային ծրագրերի մեծ մասը այս վիրուսը չէին ճանաչում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* ICQ - ի մասին lenta.ru կայքում
* ICQ-ի պաշտոնական կայքը (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NKC: ph136820 |

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Stub icon | *Սա Համացանցի, նրա ստանդարտների և պրոտոկոլների մասին անավարտ հոդված է։ Դուք կարող եք օգնել Վիքիպեդիային՝ ուղղելով և լրացնելով այն։* |
**Դիսնեյ հեռուստաալիք** (անգլ.՝ Disney Channel) ամերիկյան մանկական կաբելային հեռուստաալիք, ցուցադրում է սեփական արտադրության մուլտֆիլմեր, հեռուստասերիալներ և հաղորդումներ։ Պատկանում էր Disney-ABC Television Group հեռուստաընկերությանը։ Հանդիասանում էր Disney-ABC Television Group-ի ամենապահանջված հեռուստատեսություններից մեկը։

Հայաստանի կաբելային ցանցերում հասանելի է հեռուստաալիքի Ռուսաստանյան տարբերակը։

Պատմություն
-----------

### Disney Channel. սկիզբը (1983—1997)

1983 թվականին The Walt Disney Company-ն հայտարարում է, որ հիմնելու է կաբելային ալիք, որ Disney-ի կախարդանքով պիտի զվարճացնի ընտանիքներին երկար տարիների ընթացքում։ Disney Channel-ը հիմնադրվել է 1982 թվականին Ալան Վագների ղեկավարությամբ, ով էլ դառնում է ալիքի առաջին նախագահը։ Երկրի ներսում ալիքը հաղորդումների հեռարձակումն սկսել է 1983 թվականի ապրիլի 18-ին՝ առավոտյան ժամը 7-ին ցուցադրելով «Բարի լույս, Միկի» սերիալը։ Իր հիմնադրման պահին Disney Channel-ն օրական ցուցադրվում էր 16 ժամ՝ առավոտյան 7-ից մինչ երեկոյան 11-ը։ 1984 թվականի ապրիլին ալիքն իր ցուցադրության ժամանակն ավելացնում է ևս երկու ժամով (առավոտյան 7-ից մինչ երեկոյան 1-ը)։

Օրվա ընթացքում ցուցադրվում էին Welcome to Pooh Corner ու You and Me Kid, ինչպես նաև մուլտսերիալներ ու արտասահմանյան արտադրության ֆիլմեր, այդ թվում՝ Asterix, The Raccoons, Paddington Bear, Five Mile Creek։ Սեփական արտադրության էր «Օզիի ու Հարիեթի աշկածները» հաղորդումը։ 1986 թվականի դեկտեմբերի 1-ից Disney Channel-ն սկսում է շուրջորյա հեռարձակումը։

1989 թվականի սկզբին ալիքը նոր ֆորմատով սկսում է ցուցադրել «Միկի Մաուսի ակումբ» շուոն, որ մեծե ժողովրդականություն է վայելում։ 1995 թվականին Disney Channel ԱՄՆ ողջ տարածքում դիտում էին ավելի քան 8 միլիոն ընտանիք։

### Zoog & Vault Disney (1997—2002)

1997 թվականին Disney Channel-ն նորացնում է ձևը, ցանցի անվանումից հանում է «the» նախդիրը և բաժանվում ծրագրային երեք բլոկների՝ Playhouse Disney (նախադպրոցական տարիքի երեխաներին ուղղված բլոկ), Vault Disney (գիշերային բլոկ, որ ցուցադրում էր Disney-ի դասական անիմացիա) և Zoog Disney (աշխատում էր օրվա երկրորդ կեսից մինչ ուշ երեկո, ուղղված էր մինչ 15 տարեկան դեռահասներին։ Այս բլոկը ցուցադրում էր՝ Ուրախացիր Ստիվենսոնի հետ, Լիզի Մագուայեր, Smart Guy, The Famous Jett Jackson, Чудеса.com և այլն)։ Zoog Disney ու Vault Disney հեռարձակվեցին մինչ 2002 թվականը, երբ տեղի ունեցան նոր փոփոխություններ։

Պաշտոնական կայք
---------------

* Disney International (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | ՎԿ · Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 120065755 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Զաքարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Արմեն Իգիթի Զաքարյան** (սեպտեմբերի 28, 1989(1989-09-28), Սեմեյ, Ղազախական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայկական ծագմամբ ռուսաստանցի բռնցքամարտիկ, Ռուսաստանի երկակի չեմպիոն (2012, 2015), Եվրոպայի չեմպիոն (2013)։ Ռուսաստանի միջազգային կարգի սպորտի վարպետ (2013)։

Կենսագրություն
--------------

Արմեն Զաքարյանը ծնվել է 1989 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Սեմիպալատինսկում, Գյումրիից գաղթած հայերի ընտանիքում, որը ստիպված է եղել տեղափոխվել Սպիտակի երկրաշարժից հետո։ Բռնցքամարտով զբաղվել սկսել է ութ տարեկանում Իսկիտիմ քաղաքի մանկապատանեկան մարզադպրոցում՝ Ալեքսանդր Վիննիկովի մոտ։ 2005 թվականին տեղափոխվել է Նովոսիբիրսկ, որտեղ շարունակել է մարզվել «Первомаец» մարզական ակումբում Վալերի Մոտկինի ղեկավարությամբ։

Արմեն Զաքարյանի մարզական կարիերայի առաջին նշանակալի հաջողությունը եղել է հաղթանակը 2012 թվականի Ռուսաստանի առաջնությունում։ 2013 թվականին մասնակցել է Մինսկում անցկացվող Եվրոպայի առաջնությանը, որտեղ հաղթել է չորս մարտերում ընդդեմ Շոտլանդիայի, Անգլիայի, Ֆրանսիայի ու Մոլդովայի ներկայացուցիչների և նվաճել ոսկե մեդալ։ 2015 թվականին AIBA Pro Boxing (APB) մրցաշարում իր հաջող ելույթների շնորհիվ որակավորվել է մասնակցելու Ռիո դե Ժանեյրոյում 2016 թվականին անցկացվելիք Ամառային օլիմպիական խաղերին։

2015 թվականին Արմեն Զաքարյանը երկրորդ անգամ է հաղթել Ռուսաստանի առաջնությունում, սակայն շուտով հայտնի է դարձել, որ հավաքականի մարզչական շտաբի որոշմամբ Արմեն Զաքարյանը չի ընդգրկվել 2016 թվականի Օլիմպիական խաղերի մասնակիցների ցանկում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Приказ Министерства спорта РФ от 30 июля 2013 года № 97-нг О присвоении спортивного звания «Мастер спорта России международного класса»
2. ↑  Օլիմպիական Արմեն Զաքարյան. Եթե Հայաստանի հավաքականի տղաներին չխանգարեն, նրանք կհասնեն ամենաբարձր արդյունքների
3. ↑  Армен Закарян завоевал олимпийскую лицензию на Игры-2016
4. ↑  Определены восемь боксёров, которые выступят на Играх в Рио

Արտաքին հղումներ
----------------

* Интервью Армена Закаряна агентству стратегических коммуникаций «В`ДА»

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | BoxRec |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Էդուարդ Մանուկյան (այլ կիրառումներ)

**Էդուարդ Նշանի Մանուկյան** (դեկտեմբերի 10, 1945(1945-12-10), Երևան), հայ ճարտարագետ-մեխանիկոս։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1989), պրոֆեսոր (1992)

Կենսագրություն
--------------

1968 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։
1968 թվականից աշխատում է ՀՊՃՀ-ում, 2003 թվականից՝ Հաշվողական տեխնիկայի ամբիոնի մեքենայական թարգմանության լաբորատորիայի վարիչ։ Աշխատանքները վերաբերում են արհեստական բնականության համակարգերի ստեղծմանը և կիրառմանը՝ հայ-անգլիական երկկողմանի իմաստային թարգմանություններում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Էդուարդ Նշանի Մանուկյան
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի պրոֆեսոր, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր Էդուարդ Մանուկյանը համագործակցության առաջարկով դիմել է լեզվաբաններին և հայոց լեզվի ուսուցիչներին Archived 2011-08-20 at the Wayback Machine.
* Էդուարդ Մանուկյանի կտակը
**Ադրբեջանի ճարտարապետության և շինարարության համալսարան** (ադրբ.՝ Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti), բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Բաքվում։ Գործում է Ադրբեջանի Հանրապետության կրթության նախարարության ներքո։

Ստեղծվել է 1951 թվականին՝ Ադրբեջանի Տեխնիկական համալսարանի ճարտարապետաշինարարական և ճարտարագիտաշինական ֆակուլտետների հիմքի վրա։ Մինչև 2000 թվականը՝ Ադրբեջանի Շինարարական ինժեներների համալսարան, 2000 թվականից՝ Ադրբեջանի ճարտարապետության և շինարարության պետական համալսարան։

Պատմություն
-----------

1951 թվականին գործել է Ադրբեջանի Պոլիտեխնիկական ինստիտուտի կազմի մեջ։ 1975 թվականին Ադրբեջանի Հանրապետության Նախարարների խորհրդի որոշմամբ ստեղծվել է Ադրբեջանի Շինարարական ինժեներների ինստիտուտ։ Ինստիտուտը համալսարանի կարգավիճակ է ստացել 1992 թվականին։ 2000 թվականի հունիսի 13-ին Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահ Հեյդար Ալիևի հրամանագրով այս համալսարանը վերանվանվել է Ադրբեջանի ճարտարապետության և շինարարության համալսարան։

Ունի ճարտարապետության, քաղաքացիական շինարարության, շինինարարության տեխնոլոգիայի, տրանսպորտային շինարարության, դիզայն, շինարարական իրերի և կառուցվածքների արտադրության, ջրային համակարգերի շինարարության և շահագործումի, տրանսպորտային ուղիների, միջոցների շինարարության, կառավարումի և դրանց շահագործումի և այլ ֆակուլտետներ, ասպիրանտուրա, ատենախոսության պաշտպանության 2 մասնագիտական խորհուրդներ, հեռակա ուսուցման բաժին, գրադարան, հրատարակչություն, 5 կորպուսներ։

Համալսարանը համագործակցում է արտերկրի շուրջ 100 գիտաճյուղական հաստատությունների հետ։ Ադրբեջանի ճարտարապետության և շինարարության համալսարանում սովորում է շուրջ 8,5 հազար ուսանող։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ադրբեջանի ճարտարապետության և շինարարության համալսարանի պաշտոնական կայքէջ
2. ↑  Азербайджанский университет архитектуры и строительства
3. ↑  beu.edu.az


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Բաքվի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ |
| --- |
|  |
| 
Ադրբեջանի ճարտարապետության և շինարարության համալսարան • Ադրբեջանի մշակույթի և արվեստի պետական համալսարան • Ադրբեջանի պետական մանկավարժական համալսարան • Բաքվի պետական համալսարան • Բաքվի երաժշտական ակադեմիա |

 |
**«Անիծած հարսը»**, բալլադ, որի հեղինակը հայ գրող Հովհաննես Թումանյանն է։ Բալլադի սյուժեն վերցված է ժողովրդական բանահյուսությունից։

Պատմություն
-----------

Ենթադրվում է, որ Թումանյանը նյութը ստեղծել է ըստ բանավոր զրույցների, որովհետև հայտնի երկու տարբերակները լույս են տեսել բալլադի ստեղծումից հետո` 1900 և 1908 թվականներին։

Բալլադը գրվել է 1898 թվականին։

Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի համար 39 ֆոնդում պահվում է մեկ ինքնագիր` «Ժողովրդական լեգենդա» ենթավերնագրով։

Թումանյանի ընտանիքի արխիվում պահվում են սևագրության տարբերակներ, որոնք հրապարակել է Արամ Ինճիկյանը։

Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի համար 1354 և համար 1355 ֆոնդերում պահվում են Թիֆլիսում տպագրված բանաստեղծությունների և Բաքվում տպագրված բանաստեղծությունների` գրողի սեփական օրինակները, որոնց վրա Թումանյանը աշխատել է։

«Ժողովրդական լեգենդա» ենթավերնագրով առաջին անգամ տպագրվել է «Մուրճ» ամսագրում, 1901, համար 3, էջ 65-68, այնուհետև` Թիֆլիսում տպագրված բանաստեղծությունների ժողովածուում, էջ 58-60 և Թիֆլիսում տպագրված լեգենդների ժողովածուում, էջ 15-17, Բաքվում տպագրված բանաստեղծությունների ժողովածուում, էջ 78-80, 1909, էջ 165-167, Կ. Պոլսում տպագրված բանաստեղծությունների ժողովածուում, էջ 81-83, ապա` Երկերի ժողովածուի առաջին հատորում, 282-284։

Սյուժե
------

Մի հայ շենում լինում է մի գեղեցիկ հարս։ Մի անգամ նա դուրսը նստած իր շքեղ մազերի հետ էր խաղում և երգ ասում, այդ ժամանակ նրա ծեր սկեսուրը հոպոպ կանչելով մտնում է ներս ու անիծում է հարսին։ Հարսը հոպոպ է դառնում և դուրս է թռչում պատուհանից։ Եվ մինչև այսօր դաշտերի մեջ թափառելով` հիշում է, թե ինչպես է սկեսուրն անիծել իրեն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Թումանյան Հովհաննես (1988)։ *Երկերի լիակատար ժողովածու*։ Երևան: Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն։ էջ 555
**Արմեն Մանդակունյան** (անգլ.՝ Armen Mandakunian, հունվարի 19, 1934(1934-01-19), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կոմպոզիտոր։

Կենսագրություն
--------------

Արմեն Մանդակունյանը ծնվել է Երևանում։ Սովորել է Երևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցի ջութակի բաժնում։ Առաջին երաժշտությունը ստեղծել է Հովհաննես Թումանյանի քառյակներից մեկի համար.

Երազումս մի մաքի
Մոտս եկավ հարցմունքի.
-Աստված պահի քո որդին,
Ոն՞ց էր համը իմ ձագի…
1942 թվականին ընդունվել է Երևանի պարարվեստի ուսումնարան, զուգահեռ սովորել է քամանչա նվագել։ 1949 թվականին ընդունվել է Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարան, 1955 թվականին՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիա։

1957 թվականին Երիտասարդական 6-րդ համաշխարհային փառատոնին մասնակցելու համար ձևավորում է Եղեգնաձորի մարզային երգի ու պարի համույթը, որը կատարելով Մադակունյանի «Արփայի հովտում» ստեղծագործությունը, դառնում է փառատոնի ոսկե մեդալակիր։

1961 թվականին Մանդակունյանը հրավիրվում է զբաղեցնելու ժողովրդական արվեստի ընկերակցության տնօրենի պաշտոնը, կազմակերպում է հայ կոմպոզիտորների համերգը Կրեմլի դահլիճում, մեծ շուքով կազմակերպում է Սայաթ Նովայի ծննդյան 250-ամյակը։ Այս շրջանում Մանդակունյանը ստեղծում է «Անի», «Արաքսի ափին», «Վան», «Ղարաբաղ» ազգային երգերը։ 1955-1974 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամ։ 1966 թվականին ղեկավարել է Հեռուստատեսության և ռադիոյի պետական նվագախումբը։

Խորհրդային տարիներին Մանդակունյանի երգերն արգելվել են Հայաստանում։ 1974 թվականից Մանդակունյանն ապրում և ստեղծագործում է ԱՄՆ-ում։ 1976 թվականին Հոլիվուդում հիմնադրել է Սպենդիարյան երաժշտական ակադեմիան, նույն թվականին Լոս Անջելեսում հիմնել է հայկական ժողովրդական նվագախումբ։ 1977 թվականից Ամերիկյան կոմպոզիտորների, հեղինակների ու հրատարակիչների ընկերակցության (ASCAP) անդամ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Armen Mandakunian ‎– Album of songs

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայքը Archived 2016-03-03 at the Wayback Machine.
* Արմեն Մանդակունյանի 60-ամյա ստեղծագործական գործունեության հոբելյանը
* Մուսա լեռան պարեղանակներ, մշակում, գործիքավորում՝ Արմեն Մանդակունյանի(չաշխատող հղում)
* Երգ երգոց նվիրված Արմեն Մանդակունյանին

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Հանրային ռադիոյի արխիվ · Discogs |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: n2005084513 · VIAF: 65884171 · WorldCat VIAF: 65884171 |

 |
| **՞**Անխիզավր |
| --- |
| Ուլտրազավրի վերակառուցվածքըՈւլտրազավրի վերակառուցվածքը  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Սողուններ |
|
|
| Վերնակարգ | Դինոզավրեր |
|
|
| Ինֆրակարգ | Զաուրոպոդներ |
|
|
|
|
|
| Ցեղ | Anchisauridae |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Ultrasaurus Kim, 1983 |
|  Տեսակներ |
| 
U. tabriensis Kim, 1983
 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Անխիզավր**, ինչպես նաև անկիզավր (անգլ.՝ Anchisaurus, հին հունարեն՝ αγκχι և - «գրեթե» σαυρος - «թեփամորթ» բառերից ), խոտակերների ցեղից, որոնք ապրել են ներկայիս Հյուսիսային Ամերիկայի տարածքում։ Ներկայացված է մեկ տեսակի ներքո - *Anchisaurus polyzelus*։ Նախկինում դասվում էր պրոզավրոպոդների, բայց վերջերս հայտնաբերել են նմանություններ զավրոպոդների հետ։ Մարմնի երկարությունը 2-2.1 մ.։ Իր մարմնի երկարությանը համեմատ, մարմնի քաշը 27 կգ է։ Իր ցեղակիցներն են՝ պլատեոզավրը, մասոսպոնդիլ, տեկոդոնտոզավր։ Կենցաղավարման ժամանակահատվածը - մոտավորապես 200-188 միլիոն տարի առաջ։

Հայտնագործումը
--------------

Անխիզավրի մնացորդներ առաջին անգամ հայտնաբերվել են 1818 թվականին՝ Կոնեկտիկուտ նահանգում(ԱՄՆ), որտեղ ամենասկզբում որպես մարդու ոսկորների տեղ էին ընդունել։ 1885 թվականին նրանց դասել են սողունների կարգին։ 1865 թվականին Հիչկոկը հավաքել է մնացորդները և անվանել է Megadactylus։ Բայց նմանատիպ անվանում արդեն օգտագործվել էր։ Հենց այդ պատճառով 1885 թվականին գիտության մեջ հայտնի ամերիկացի հնէաբան Գոֆոնիիլ Չարլզ Մարշը վերանվանափոխել է Anchisaurus։ Ավելի ուշ այս տեսակի դինոզավրի մնացորդները հայտնաբերվել են Հարավային Աֆրիկայում (Լավրազիա, Գոնդվանա և Չինաստանում։ Ներկայումս անխիզավրի կմախքի ոչ ամբողջ մասերն են հավաքված։

### Նկարագրություն

Անխիզավրը ուներ ուժեղ թաթեր, մատների վրա սուր ճանկեր, որով կարող էր գետնից բույսեր պոկել և պաշտպանվել։ Երկար ժամանակ նա քայլում էր չորս ոտքով, բայց հնարավոր է նաև, որ կարողացել է կանգնել հետևի երկու ոտքերի վրա, որպեսզի կարողանա բույսեր պոկի բարձր տեղերից։ Ենթադրվում է, որ անխիզավրերը սնվել են բույսերով, սակայն որոշ գիտնականներ հակված են այն մտքին, որ հնարավոր է, որ նրանք սնվել են մսով։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · IRMNG |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2775846233 |

 |