**Աբու Նադդարա** (արաբ․՝ أبو نظارة‎‎՝ ակնոցավոր), ի ծնե անունը՝ Յակուբ Սաննու, 1839, Կահիրե, Եգիպտոս - 1912), բանաստեղծ, երգիծաբան, հրապարակախոս, Եգիպտոսի ազգային թատրոնի հիմնադիր (1873)։ Արաբական վերածննդի նշանավոր գործիչ է, արաբական հրապարակախոսության հայտնի դեմքերից մեկը։ Ծագումով ղպտի։

Կենսագրություն
--------------

Յակուբը եգիպացի հուդայական էր, ով ծնվել էր եգիպտացի մոր և իտալացի հոր ընտանիքում։ Հայրն աշխատում էր Յանկեն արքայազնի մոտ, ով Եգիպտոսի ու Սուդանի խեդիվ Մուհամմադ Ալի փաշայի թոռն էր։ Տասներեք տարեկանում պատանի Յակուբը գրում է առաջին բանաստեղծությունը՝ արաբերենով, և կարդում արքայազնի առաջ։ Տաղանդավոր պատանին հետաքրքրում է նրան։

Յակուբը ստանում է ավանդական հրեական կրթություն և պատանի հասակում ուսումնասիրել է եվրոպական լեզուներ։ Փաշայի հովանավորության շնորհիվ նա իր բանասիրական կրթությունն ավարտում է Իտալիայի Լիվոռնո քաղաքում, ուր սովորում է լեզուներ և արվեստներ։ Եգիպտոս վերադառնալով սկսում է դասավանդել լեզուներ և իր հոդվածներով հանդես գալիս անգլիական տիրապետության դեմ։

Ստեղծագործություն
-----------------

Սաննուն հետաքրքրված էր թատրոնով և 1870 թվականին Եգիպտոսում բացում է առաջին պրոֆեսսիոնալ դրամատիկական թատրոնը արաբերեն խոսակցական լեզվով։ Շատ կարճ ժամանակում նա գրում է 32 պիես, որտեղ նա ծաղրում էր տգետներին, կոպիտ փաշաներին և ֆեոդալներին։ Դրանով իսկ Սաննուն իր դերն է խաղում լուսավորականության և ռեֆորմների պայքարի համար։ Սանուին գնահատում է Իսմայիլ խեդիվը, ով եվրոպականացմանն կողմնակից էր և անգամ տալիս է նրան «Եգիպտոսի Մոլիերի» տիտղոսը։

Սակայն «Եգիպտոսի Մոլիերին» հետաքրքրում էր ոչ միայն թատրոնը, նա նաև հասարակական կյանքով էր հետաքրքրվում։ Իր աշակերտների շարքում ֆրանսերեն սովորելու եղել են ալ-Աֆղանին և Մուհամմադ Աբդոն։ Շուտով Սաննուն ուսուցչից վերածվում է աշակերտի տարված լինելով ալ-Աֆղանիի գաղափարներով, կտրուկ փոխում է իր կարծիքը։ Նրա թատրոնը փակվում է «Հայրենիք և ազատություն» բեմադրությունից հետո և Սաննուն սկսում է զբաղվել լրագրությամբ։

Կահիրեի միջնաբերդը 19-րդ դարում
Սկզբում համագործակցում է մոդեռնիստերի թերթերի հետ իսկ հետո բացում է իր սեփական սատիրիկ թերթը, որը կոչվում է «Աբու նազարա զարկա» («Երկնագույն ակնոցներով մարդը»)(արաբ․՝  ابو نظارة زرقاء‎‎)։ Դրանում Սաննուն հրատարակում էր հոդվածներ ուղղված խեդիվի և նրա վարչակարգի, եվրոպական էքսպանսիայի դեմ և ազատագրական պայքարի կոչ անում՝ «Եգիպտոսը եգիպտացիների համար» կարգախոսով։ Այս թերթում նրա հոդվածներում առկա է սատիրա ժանրը, որը նորություն էր արաբական հրապարակախոսության մեջ։ Նա այստեղ ծաղրի էր ենթարկում թե էմիրներին և խեդիվներին և թե թուրք և եվրոպացի կառավարիչներին։

Հեղինակի սատիրան ուղղված էր նաև դատարկախոս-ճարտասանների դեմ, որոնք ուրիշներին կռվի կոչ են անում իսկ իրենք երկնագույն ակնոցներով նայում այդ կռիվը՝ իրենց անձը վտանգի չենթարկելով։ Այս սատիրայական թերթի հետ էին համագործակցում նաև ալ-Աֆղանին և Աբդոն։ Այն գոյություն ունեցավ 34 տարի։ Թեև իր այս գործունեության համար Յակուբ Սաննուն արտաքսվում է Եգիպտոսից, այնուամենայնիվ, հաստատվելով Փարիզում, նա դեռ երկար տարիներ շարունակում է հրատարակել հոդվածներ և տարածել ամբողջ արաբական աշխարհում։

Կյանքի վերջին տարիներ
---------------------

Քաղաքական գործունեության համար ենթարկվել է հալածանքի, 1878 թվալկանից ապաստանել Փարիզում, հրատարակել «Աբու Նադդարա» երգիծական հանդեսը։ Քաջատեղյակ էր հայ ժողովրդի պատմությանն ու մշակույթին։ Փարիզում սերտ կապեր Է հաստատել «Հայոց հայրենասիրական միության» անդամների հետ (1886), հանդես եկել սուլթանական ցեղասպան քաղաքականության դեմ։

Յակուբ Սաննուն առաջինն էր, ով ստեղծագործեց ժողովրդին հասկանալի լեզվով՝ եգիպտական արաբերենով։ Նա մահացել է 1912 թվականին։ Իր գործը շարունակել են թատերագիր Թաուֆիկ ալ-Հաքիմը, Մուհամմադ Թեյմուրը և ուրիշներ։

Աղբյուրներ
----------

* Али-заде Э.А. Египетская новелла. М. 1974
* Борисов В.М. Современная египетская проза. М„ 1961.
* Крымский А.Е. История новой арабской литературы (XIX - начало XX века). М, 1971.
* Сафронов В.В. Новая арабская литература. М. 1996. Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աբու Նադդարա, արաբերեն(չաշխատող հղում)
* Եգիպտական թատրոնի հիմնադիր, արաբերեն
* Եգիպտական Մոլիեր, արաբերեն
* Յակուբ Սաննու, արաբերեն(չաշխատող հղում)
* Յակուբ Սաննու, արաբերեն Archived 2014-08-01 at the Wayback Machine.
* Յակուբ Սաննուի թատրոն, արաբերեն Archived 2014-09-05 at the Wayback Machine.

Տես նաև
-------

* Արաբական հրապարակախոսություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2 3 4  Faceted Application of Subject Terminology
3. 1 2 3 4 5  Dictionary of African Biography / E. K. Akyeampong, Henry Louis Gates, Jr. — NYC: OUP, 2012. — ISBN 978-0-19-538207-5


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 45)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 13566723q · GND: 118985345 · ISNI: 0000 0001 2124 714X, 0000 0003 6863 9022, 0000 0003 6863 9030, 0000 0003 6863 9049 · LCCN: n85018745 · NTA: 114501505 · LIBRIS: 233513 · SUDOC: 125904991 · VIAF: 24768849 · WorldCat VIAF: 24768849 |

 |

 |