**Անա Շտերբա-Բյոմ** (ծնված՝ Յենկո, հունիսի 9, 1885(1885-06-09), Լյուբլյանա, Կրայնա դքսություն, Ավստրո-Հունգարիա - հուլիսի 22, 1936(1936-07-22), Պրահա, Չեխոսլովակիա), սլովենացի քիմիկոս, ով հայտնի էր նրանով, որ եղել է սլովենական հողերից առաջին կինը, ով ստացել է քիմիայի դոկտորի կոչում։

Վաղ մանկություն և կրթություն
----------------------------

Անա Յենկոն ծնվել է Լյուբլյանայում, որն այն ժամանակ Ավստրո-Հունգարիայի մի մասն էր, բարձրակիրթ ընտանիքում։ Նրա հայրը բժիշկ Լյուդվիկ Յենկոն էր, իսկ մայրը՝ Թերեզա Յենկոն (ծնված՝ Լենչե), ով նույնպես կրթված կին էր, սովորել էր ուրսուլինների (անգլ.՝ Ursulines) մոտ՝ Լյուբլյանայում և Բավարիայում, ինչպես նաև մեկ տարի անց էր կացրել Մոսկվայում։ Նա օգնել է ամուսնուն իր պրակտիկայում, և զույգն ակտիվորեն մասնակցել է Սլովենիայի մշակութային կյանքին՝ որպես պանսլավիզմի քարոզիչներ։ Նրանք ունեցել են չորս երեխա։ Բոլոր քույրերն ու եղբայրները բարձրագույն կրթություն են ստացել, հատկապես Անայի քույրը՝ Էլեոնորան, ով հետագայում դարձել է Սլովենիայի առաջին կին բժիշկը։

Անայի վաղ կրթությունն անհայտ է. ասում են, որ նա հաճախել է Լյուբլյանայի 1-ին գիմնազիա՝ որպես մասնավոր ուսանող, ինչը ուղղակի համալսարան ընդունվելու միակ միջոցն էր, քանի որ այդ ժամանակ աղջիկներին թույլ չէին տալիս սովորել սովորական գիմնազիաներում։ Համալսարանն ավարտելուց հետո նա 1906 թվականին ընդունվել է Պրահայի Կառլ-Ֆերդինանդի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետ, որտեղ գրանցման ձևանմուշում նշել է, որ նախկինում մասնակցել է նաև Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանին կից կանանց բարձրագույն դասընթացներին։

Հինգ կիսամյակների ընթացքում նա քիմիա է սովորել որպես արտասովոր ուսանող, այնուհետև որպես սովորական ուսանող։ Նրա ուսուցիչների թվում էին Բոգուսլավ Բրաուները (չեխ․՝ Bohuslav Brauner) (տեսական և ֆիզիկական քիմիա), Բոհումիլ Կուժման (անօրգանական քիմիա) և նրա ապագա ամուսինը՝ Յան Ստանիսլավ Շտերբա-Բյոմը (քիմիայի պատմություն), ինչպես նաև հանքանյութաբանության, փորձարարական ֆիզիկայի, մաթեմատիկայի, փիլիսոփայության պատմության, չեխերենի ու գերմաներենի դասընթացները ներառված են եղել նրա ուսումնական ծրագրում։ Նա, հավանաբար, 1911 թվականի ամառային կիսամյակն անց է կացրել՝ պատրաստելով իր դոկտորական թեզը երեք օրգանական թթուների՝ սաթաթթու, խնձորաթթու և գինեթթու, որոշման և տարանջատման թեմայով։ 1911 թվականի հուլիսի 22-ին նա դոկտորի կոչում է ստացել Պրահայի Կառլ-Ֆերդինանդի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետում (Չեխական մասնաճյուղ) քիմիայի և ֆիզիկայի հիմնական դիպլոմներ ստանալուց հետո, իսկ փիլիսոփայության երկրորդական՝ պաշտպանելով «Ուսումնասիրություն կիսելինի ձևավորման և բաժանման վերաբերյալ. սաթ, խնձոր և գինի» թեզը։ Սա նշվել է սլովենական մի քանի ժամանակակից թերթերի կողմից և նրան համբավ է բերել որպես առաջին սլովենացի կին, ով գիտությունների դոկտորի կոչում է ստացել։

Հետագա կյանք
------------

Հաջորդ տարի՝ 1912 թվականի դեկտեմբերի 4-ին, Անա Յենկոն ամուսնացել է իր պրոֆեսոր Յան Ստանիսլավ Շտերբա-Բյոմի հետ և վերցրել է նրա երկու ազգանունները, ուստի նա սկսել է օգտագործել Անա (Աննա) Շտերբա-Բյոմ անունը։ Յան Ստանիսլավը, ով դարասկզբին Անրի Մուասանի, Պիեռ Կյուրիի և Մարի Կյուրիի ղեկավարությամբ ավարտել է Փարիզի Սորբոնը, հավանաբար կազմակերպել է Անայի ուսուցումը Մարի Կյուրիի լաբորատորիայում։ Ամուսնությունից հետո, սակայն, Անա Շտերբա-Բյոմը չի զբաղվել անկախ հետազոտություններով, այլ աջակցել է ամուսնու հետազոտություններին սկանդիումի հատկությունների վերաբերյալ։ Նա չի նշվել որպես 1914 թվականին «Էլեկտրաքիմիայի և կիրառական ֆիզիկական քիմիայի հանդես» (գերմ.՝ Zeitschrift für Electrochemie und Angewandte Physikalische Chemie) ամսագրում հրապարակված հոդվածի համահեղինակ, ինչն ընդունված էր այն ժամանակ, բայց նրա գիտական ներդրման մասին վկայագրվում է երախտագիտության բաժնում։

1914 թվականին ծնվել է նրանց որդին՝ Յան Պետերը։ Յան Պետեր Շտերբա-Բյոմը նույնպես դարձել է քիմիկոս և, ինչպես իր մայրը, համագործակցել է հոր հետ՝ քիմիական հետազոտությունների ոլորտում։ 1937 թվականին ստացել է քիմիայի դոկտորի աստիճան։ Անա Շտերբա-Բյոմը մահացել է քաղցկեղից՝ 1936 թվականի հուլիսի 22-ին Պրահայում և թաղվել է այնտեղ՝ Վինոգրադայի գերեզմանատանը։ Նրա ամուսինը մահացել է 1938 թվականին։

Նշումներ
--------

1. ↑  Յան Ստանիսլավ Շտերբա-Բյոմը ծնվել է 1874 թվականին Չեխիայի Սեզեմիցե քաղաքում (Պարուբիցեի շրջան) չեխ հոր՝ Լեոպոլդ Շտերբի (Սեզեմիցեի քաղաքացի, ավագ լեյտենանտ և Պարուբիցեի ռազմական հիվանդանոցի հրամանատար) և մոր՝ Ֆրանսիսկա Մարիա Ռեմեշովայի (Պարուբիցեի ուսուցչի դուստրը) ընտանիքում։ Երկու տարեկան հասակում մահացել է նրա մայրը, իսկ հինգ տարեկան հասակում մահացել է նրա հայրը։ Ծնողների մահից հետո նրան խնամել է իր հոր երկրորդ կինը՝ Անա Բյոմը, Պարուբիցեի բնակիչ Ֆրենսիս Բյոմի դուստրը։ 1912 թվականին նա պաշտոնապես որդեգրվել է Անա Բյոմի կողմից, և այդ ժամանակ նա իր ազգանունին ավելացրել է իր մոր օրիորդական անունը՝ Բյոմ։ 1912 թվականին իր ամուսնությունից հետո Աննա Յենկոն նույնպես վերցրել է իր ամուսնու նոր ազգանունը, և ամուսնությունից ի վեր նրա անունը Աննա Շտերբա-Բյոմ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Petrič I. Jareš J. Iglič A.* Ana Jenko Šterba-Böhm (1885–1936), prva Slovenka z doktoratom iz kemije (словен.) — Slovensko kemijsko društvo, 2015. — ISSN 1318-0207; 1580-3155
2. 1 2 3 4 5 6  Petrič Iztok, Jereš Jakub, Iglič Aleš (2015 թ․ դեկտեմբերի 15)։ «Ana Jenko Šterba-Böhm (1885–1936), prva Slovenka z doktoratom iz kemije»։ *Acta Chimica Slovenica* (սլովեներեն): S140–S144։ doi:10.17344/acsi.2015.1796  `|doi-access=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
3. 1 2 3 4 5  Perdih Franc (2018)։ «Ana Štěrba-Böhm, geb. Jenko (1885–1936), die erste slowenische Doktorin der Philosophie»։ in Kramberger Petra, Samide Irena, Žigon Tanja։ *Frauen, die studieren, sind gefährlich : Ausgewählte Porträts slowenischer Frauen der Intelligenz* (գերմաներեն)։ Znanstvena založba Filozofske fakultete Univerze v Ljubljani։ էջեր 39–55։ ISBN 978-961-06-0112-8
4. 1 2  Smolej Tone (2021 թ․ հունիսի 21)։ «Prvih deset slovenskih doktoric filozofije»։ *57. seminar slovenskega jezika, literature in kulture: ustvarjalke v slovenskem jeziku, literaturi in kulturi* (սլովեներեն)։ Znanstvena založba Filozofske fakultete Univerze v Ljubljani։ էջեր 89–97։ ISBN 9789610604693։ doi:10.4312/ssjlk.57.89-97  `|s2cid=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
5. ↑  D. G. (January 1938)։ «Prof. J. S. Štěrba-Böhm»։ *Nature* **141** (3560): 149–149։ doi:10.1038/141149a0  `|doi-access=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)