**Կարլ ֆոն Շեռցեր** (գերմ.՝ Karl von Scherzer, մայիսի 1, 1821(1821-05-01), Վիեննա, Ավստրիական կայսրություն - փետրվարի 19, 1903(1903-02-19), Գորիցիա, Իտալիա), ավստրիացի դիվանագետ, ճանապարհորդ, մարդաբան և գրող։

Կենսագրություն
--------------

Կարլ Շեռցերը ծնվել է վիեննական հարուստ ընտանիքում, ստացել հիանալի կրթություն։ Սովորել է իրավագիտություն, այնուհետև զբաղվել է տպագրական գործով, բացել է տպագրական արվեստանոց։ Իր առաջին ճանապարհորդությունները դեպի Հարավային Տիրոլ, Իտալիա, Գերմանիա, Ֆրանսիա և Անգլիա կատարել է դեռևս ուսանողական տարիներին (1838-1842)։ 1848 թվականին հիմնադրել է Գուտենբերգի միությունը («Gutenberg-Verein»), որը պաշտպանում էր տպագրական աշխատողների շահերը։ Եղել է Լիբերալ կուսակցության անդամ և 1848 թվականի հեղափոխության մի շարք ղեկավարների ընկեր, որի համար ձերբակալվել է և 1851 թվականին և կանգնել է ռազմական տրիբունալի առջև։

1852-1855 թվականներին Կառլ Շեռցերը գերմանացի ճանապարհորդ Մորից Վագների հետ մեծ ճանապարհորդություն է կատարում Հյուսիսային, Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայում։ Հայրենիք վերադառնալուց հետո, 1855 թվականին, հավաքած մեծ գիտական հավաքածուով, Շեռցերը կրկին կանգնում է տրիբունալի առաջ, այս անգամ` «անթույլատրելի բացակայության» մեղադրանքով և դատապարտվում 6 շաբաթվա ազատազրկման (որը սահմանափակվում է 8 օրյա կալանքով)։ 1857-1859 թվականներին Շեռցերն աշխատել է ավստրիական ֆինանսների նախարարությունում։ Էրցհերցոգ Մաքսիմիլիանի խնդրանքով Կ. Շեռցերը մասնակցել է պատմության մեջ առաջին և միակ` ավստրիական նավատորմի շուրջերկրյա ծովային գիտարշավին (Նովարի արշավ)` որպես դրա քարտուղար և ժամանակագիր, ինչպես նաև` առևտրային գործակալ։ Այդ նավարկությունից վերադառնալուց հետո Շեռցերին շնորհվում է ասպետական կոչում, և 1866 թվականին նա դառնում է առևտրի նախարարության պետական խորհրդական։ 1869 թվականին Շեռցերը մասնակցում է ավստրո-հունգարական արշավին դեպի Արևելյան Ասիա (այցելում է Չինաստան, Ճապոնիա և Սիամ)։

1872-1878 թվականներին եղել է Զմյուռնիայում Ավստրո-Հունգարիայի գլխավոր հյուպատոսը (այժմ՝ Իզմիր)։

1878 թվականին եղել է Ավստրո-Հունգարիայի դեսպան Լոնդոնում, 1878-1884 թվականներին՝ Լայպցիգում, 1884-1896 թվականներին եղել է Ջենովայում գլխավոր հյուպատոս։ 1896-ից անցել է թոշակի։

Մեքսիկայի գիտակ Կ. Շեռցերը նախազգուշացրել է իր հովանավոր էրցհերցոգ Ֆերդինանդ Մաքսիմիլիանին Մեքսիկական արշավի անցկացման մեծ վտանգի մասին։ Ճանապարհորդ Կ. Շեռցերի գրությունները բարձր են գնահատել հեռավոր երկրների այնպիսի հետազոտողներ, ինչպիսիք են Ալեքսանդր ֆոն Հումբոլդտը և Յուստուս ֆոն Լիբիխը։

Աշխատություններ
---------------

* Reisen in Nordamerika, 3 Bände, 1854, (mit M. Wagner);
* Die Republik Costarica, 1856, (mit M. Wagner)
* Wanderungen durch mittelamerikanische Freistaaten, 1857
* Reise der österreichischen Fregatte Novara um die Erde, beschreibender Teil, 3 Bände, Wien 1861-62
* Reise der österreichischen Fregatte Novara um die Erde, statistisch-kommerzieller Teil, 2 Bände , 1864.
* Aus dem Natur und Völkerleben im tropischen Amerika, 1864
* Fachmännische Berichte über die österreichisch-ungarische Expedition nach Siam, China und Japan, 1872.
* Smyrna, 1873.
* Weltindustrien, 1880
* Das wirtschaftliche Leben der Völker, 1886

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2 3 4  *Wurzbach D. C. v.* Scherzer, Karl Ritter von (գերմ.) // *Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*: *enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt haben* — Wien: 1856. — Vol. 29. — S. 227.
3. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #117222364 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.

Գրականություն
-------------

* «Шерцер, Карл»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Appletons' (1887—1901) |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV11167490 · BIBSYS: 90753419 · BNE: XX1768027 · BNF: 15342192f · CiNii: DA08818662 · GND: 117222364 · ISNI: 0000 0000 8385 0692 · LCCN: nr90002290 · NKC: pna2007383989 · NLG: 216135 · NTA: 153943939 · NUKAT: n2011100886 · PTBNP: 90034 · SUDOC: 14721937X · VIAF: 56913741 · WorldCat VIAF: 56913741 |

 |

 |