**Ահմադ Մուհամմադ Հարուն** (արաբ․՝ أحمد هارون‎‎‎‎, հունվարի 1, 1964(1964-01-01), North Kordofan, Սուդան), սուդանցի քաղաքական և պետական գործիչ, Միջազգային քրեական դատարանի (ՄՔԴ) կողմից Դարֆուրում պատերազմական հանցագործությունների և մարդկության դեմ հանցագործությունների համար հետախուզվող հինգ անձանցից մեկը։ Չնայած Սուդանի կառավարության վրա միջազգային ճնշումներին՝ այն ՄՔԴ-ին փոխանցելու նպատակով, Հարունը Սուդանի հումանիտար հարցերով նախարարի պաշտոնը զբաղեցրել է մինչև 2009 թվականի մայիսը, երբ նշանակվել է Հարավային Կորդոֆանի նահանգապետ։ 2007 թվականի սեպտեմբերին նշանակվել է Դարֆուրում մարդու իրավունքների խախտումների հետաքննության ղեկավար։ 2013 թվականի հուլիսին նա հրաժարական տվեց Հարավային Կորդոֆանի նահանգապետի պաշտոնից և նշանակվեց Օմար ալ-Բաշիրի կողմից Հյուսիսային կորդոֆանի նահանգապետի պաշտոնում։ 2019 թվականի մարտի 1-ին նախագահ Օմար ալ-Բաշիրը նրան է փոխանցել երկրի իշխող քաղաքական կուսակցության՝ «Սուդանի ազգային կոնգրեսի» կառավարումը։ Սակայն ձերբակալվել է արդեն այս տարվա ապրիլին Սուդանում տեղի իշխանությունների կողմից հեղաշրջումից հետո։

Կենսագրություն
--------------

### Վաղ տարիներ

Հարունը ծնվել է 1964 թվականին Հյուսիսային Կորդոֆան նահանգում։ Արևմտյան Սուդանի Բարգո ցեղից է։ Ստացել է իրավաբանի կրթություն։

### Կարիերա և մեղադրանքներ

Մի ժամանակ Հարունը Սուդանի ամենաերիտասարդ պետական նախարարն էր։ Նա նաև մեղադրվում է Հարավային Սուդանում ապստամբների դեմ պայքարի ժամանակ խաղաղ բնակիչների վրա հարձակվելու համար ցեղային զինյալների մոբիլիզացիային մասնակցելու և նախապատրաստելու մեջ։ Նա նաև մասնակցել է Մուրահիլինի միլիցիայի զորահավաքին և 1990-ականների ընթացքում Կորդոֆանում ռազմական գործողությունների իրականացմանը։

Հարունը ներքին գործերի նախարարի պաշտոնը զբաղեցնելու ժամանակահատվածում ՝ 2003 թվականի ապրիլից մինչև 2005 թվականի սեպտեմբերը, նաև ղեկավարել է Դարֆուրի անվտանգության ծառայությունը, որը համակարգում էր Դարֆուրում ապստամբների դեմ պայքարի արշավում ներգրավված տարբեր կառավարական մարմինների աշխատանքը, ինչպիսիք են Ջանջավիդի ոստիկանությունը, զինված ուժերը և հետախուզական ծառայությունը։ Այս վարչությունը նաև վերահսկում էր ՀԿ-ների և լրատվամիջոցների մուտքը Դարֆուր։ 2006-2009 թվականներին եղել է հումանիտար հարցերով պետական նախարար։

### Դարֆուրում հանցավոր գործունեության մեղադրանքներ

Մեղադրող կողմի կարծիքով՝ Հարունը հավաքագրել, ֆինանսավորել և զինել է ջանջավիդ աշխարհազորայիններին և հարձակումներ հրահրել քաղաքացիական բնակչության վրա։

Նրա հրամանատարության տակ գտնվող ուժերը մեղադրվում էին 2003 և 2004 թվականների ընթացքում Կոդում, Բինդիսի, Մուկջար, Արավալա քաղաքների և հարակից շրջանների վրա հարձակումների մեջ, չնայած այն հանգամանքին, որ այդ քաղաքները զրկված էին ապստամբների ներկայությունից, և քաղաքացիական բնակչությունը չէր մասնակցում ռազմական գործողություններին։

BBC News-ի համաձայն՝ Հարունը հրամայել է աշխարհազորայիններին սպանել, բռնաբարել և խոշտանգել խաղաղ բնակիչներին։ Հարունը հերքել է մեղադրանքները և հայտարարել, որ բռնություն «երբեք չի եղել»։ Հաղորդվում էր, որ ելույթում Հարունը հայտարարել է, որ քանի որ «Ֆորայի երեխաները ապստամբներ են դարձել, ապա Ֆորայի ողջ ժողովուրդը ջանջավիների համար որս է դարձել»։ Նրա ելույթից հետո ջանջավիդ աշխարհազորայինները Ալի Քուշայբի հրամանատարությամբ կողոպտել են բինդիսիի և Մուկջարի միջև ընկած քաղաքները և ահաբեկել խաղաղ բնակիչներին։

Հարունն իր ժողովներից մեկի ժամանակ հայտարարել է, որ, լինելով անվտանգության ծառայության ղեկավար, լիազորված է ինչ-որ մեկին հեռացնել կամ ներում շնորհել՝ խաղաղությունն ու անվտանգությունը պահպանելու համար։

2003 թվականի օգոստոսին Հարունը մեղադրվեց նաև կոդում գյուղերից և հարակից շրջաններից մոտ 20,000 խաղաղ բնակիչների բռնի տեղահանման մեջ։ Նշվում է նաև, որ 2008 թվականի մարտին Հարունը և Ջանջավիդ աշխարհազորայինների առաջնորդներից Ալի Քուշայբը 34 000 քաղաքացիական անձանց ստիպել են լքել իրենց տները։ Բացի այդ, Հարունին մեղադրել են այն բանում, որ նա ստիպել է տեղահանվածներին լքել ճամբարները և այդպիսով կանանց ու երեխաներին հարձակումների ու թերսնման վտանգի ենթարկել։

### ՄՔԴ ձերբակալման հրամանը և հետևանքները

2007 թվականի ապրիլի 27-ին Միջազգային քրեական դատարանը Ահմադ Հարունին ձերբակալելու օրդեր Է տվել՝ նրան մեղադրելով մարդկության դեմ 20 հանցագործությունների և 22 պատերազմական հանցագործությունների մեջ։ Նրան մեղադրում են ջանջավիդ աշխարհազորայիններին հավաքագրելու, ֆինանսավորելու և զինելու մեջ։ Ջանջավիդները հարձակվեցին խաղաղ բնակիչների վրա և թալանեցին քաղաքներն ու գյուղերը ապստամբների հարձակումների ժամանակ։

2003 թվականի ապրիլից մինչև 2005 թվականի սեպտեմբերը Հարունը եղել է պետական նախարար, ինչպես նաև «Դարֆուրի անվտանգության ծառայության» ղեկավար, իսկ 2006 թվականից մինչև 2009 թվականը զբաղեցրել Է հումանիտար հարցերով պետական նախարարի պաշտոնը։ Հետագայում նա Հարավային Կորդոֆանի նահանգապետն է, որը սահմանակից է Հարավային Սուդանին, որտեղ տեղի է ունեցել ապստամբների դեմ պայքարի դաժան արշավ, հատկապես Նուբա լեռներում։

Չնայած նրան ձերբակալելու միջազգային կոչերին, Հարունը շարունակել է կատարել հումանիտար հարցերով պետական նախարարի գործառույթները (որը նախարարների լրիվ մակարդակից ցածր պաշտոն է)։ Այս պաշտոնում Հարունը Դարֆուրում վերահսկում էր երկու միլիոն ներքին տեղահանված մարդկանց։ Օգնության գործակալությունները նրան մեղադրել են տեղահանվածներին օգնելու իրենց ջանքերը խոչընդոտելու մեջ։

2007 թվականի սեպտեմբերին Սուդանի կառավարությունը հայտարարեց, որ Հարունը կգլխավորի Դարֆուրում մարդու իրավունքների խախտումների հետաքննությունը։ Հարունը նաև նշանակվել է Դարֆուրում ՄԱԿ-ի Աֆրիկյան միության առաքելության վերահսկման հանձնաժողովի անդամ (UNAMID), ինչը ազդել է Դարֆուրում խաղաղապահների տեղակայման վրա։

2011 թվականի առաջին շաբաթվա ընթացքում Աբյեի նահանգում ճգնաժամի սրման արդյունքում ՄԱԿ-ը որոշել է Հարունին տեղափոխել նահանգ։ Նա դիտվում էր որպես այն ժամանակվա միակ հարմար միջնորդը։ ՄՔԴ-ն ՄԱԿ-ի մաս չէ, բայց ՄԱԿ-ը խոստացել է համագործակցել ՄՔԴ-ի հետ։

### Հարավային և Հյուսիսային Կորդոֆանի նահանգապետ

2011 թվականի հունիսին Հարունը հաղթեց Աբդելազիզ Ալ-Հիլուին և դարձավ Հարավային Կորդոֆանի նահանգապետ։ Նրա մրցակցի շարժումը մերժեց ընտրությունների արդյունքները՝ անվանելով դրանք կեղծված։

2013 թվականի հուլիսի 12-ին Հարունը Հյուսիսային Կորդոֆանի նահանգապետի հետ հրաժարական է տվել։ Նախագահական հրամանագրով Օմար ալ-Բաշիրը Հարունին նշանակել է Հյուսիսային Կորդոֆանի նահանգապետ մինչև 2019 թվականի փետրվարի 23-ը։

### Իշխող կուսակցության նախագահ

2019 թվականի մարտի 1-ին Օմար ալ-Բաշիրը, որը մի քանի տասնամյակ գլխավորում էր Սուդանի ազգային կոնգրես կուսակցությունը, հրաժարական տվեց կուսակցության նախագահի պաշտոնից՝ շարունակվող զանգվածային բողոքի ցույցերից հետո։ Մինչ հաջորդ համագումարի անցկացումը պաշտոնակատար է նշանակվել նրա տեղակալ Ահմադ Հարունը։

Ձերբակալում և քրեական հետապնդում
--------------------------------

2019 թվականի ապրիլի 11-ին Հարունը ձերբակալվել էր տեղի իշխանությունների կողմից Սուդանում ռազմական հեղաշրջումից հետո։

2020 թվականի փետրվարին Սուդանի ինքնիշխան խորհուրդը հայտարարել էր Հաագայի միջազգային տրիբունալին Ահմադ Հարունին արտահանձնելու պատրաստակամության մասին։

2020 թվականի մայիսի 4-ին ներքին գործերի նախարարությունը հայտնել է, որ Ահմադ Հարունը վարակվել է COVID-19 կորոնավիրուսային վարակով և հոսպիտալացվել։ Երկու ամիս առաջ նրա ընտանիքի անդամները նամակներ էին գրել իշխանություններին՝ խնդրելով Հարունին տնային կալանքի ենթարկել այդ հիվանդության համաշխարհային համաճարակի ֆոնին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "alsadigalmahdi". Արխիվացված է the original 2021 թ․ նոյեմբերի 5-ին. Retrieved 2022 թ․ հունիսի 4. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. ↑  "Statement to the United Nations Security Council on the Situation in Darfur, pursuant to UNSCR 1593 (2005)". Արխիվացված է the original 2019 թ․ հունիսի 19-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  "Sudanese authorities arrest members of Bashir's party: source". Արխիվացված է the original 2019 թ․ մայիսի 8-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. ↑  "As Bashir faces court, Sudan's protesters keep the music alive". Արխիվացված է the original 2020 թ․ հուլիսի 9-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
5. ↑  Warrant of arrest for Ahmad Harun
6. ↑  "Darfur war crime suspect asks ICC to prosecute Bush, Sharon first". Արխիվացված է the original 2019 թ․ ապրիլի 29-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
7. ↑  [International Criminal Court Public Redacted Version of the Prosecutor's Application under Article 58 (14 July 2008).]
8. ↑  "Aegis Trust welcomes Darfur indictments, urges support to ICC". Արխիվացված է the original 2021 թ․ հունվարի 5-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
9. ↑  Prosecutor's Application under Article 58(7)
10. ↑  "ICC claims further isolate Sudan". Արխիվացված է the original 2007 թ․ օգոստոսի 18-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
11. ↑  "Sudan defiant on Darfur suspects". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 4-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
12. ↑  "Архивированная копия" (PDF). Արխիվացված է the original (PDF) 2009 թ․ մարտի 6-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
13. ↑  "News". Արխիվացված է the original 2011 թ․ հուլիսի 28-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
14. ↑  ICC Darfur Update
15. ↑  Sudan: Former Nuremberg and UN prosecutors push for action on Darfur's suspected war criminals
16. ↑  "Home | Waging Peace". Արխիվացված է the original 2016 թ․ մարտի 5-ին. Retrieved 2022 թ․ հունիսի 4. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
17. ↑  "Архивированная копия". Արխիվացված է the original 2013 թ․ մարտի 8-ին. Retrieved 2022 թ․ հունիսի 4. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
18. ↑  "War crime suspect heads human rights inquiry". Արխիվացված է the original 2011 թ․ հունիսի 4-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
19. ↑  "ICC names first war crimes suspects in Darfur". Արխիվացված է the original 2019 թ․ ապրիլի 29-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
20. ↑  "ICC issues Darfur arrest warrants". Արխիվացված է the original 2019 թ․ նոյեմբերի 17-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
21. ↑  Darfur war crimes suspect leads Sudan rights probe
22. ↑  [International Criminal Court. Public Redacted Version of the Prosecutor's Application under Article 58 (103), 14 July 2008.]
23. ↑  "U.N. flew indicted war criminal to Sudan meeting". Արխիվացված է the original 2012 թ․ հունիսի 16-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
24. ↑  "Sudan: SPLM rejects South Kordofan win for Ahmed Haroun". Արխիվացված է the original 2020 թ․ հոկտեմբերի 4-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
25. ↑  Republican Decree to Appoint Governors; Haroun for North, Adam for South, and Khamis for West Kordofan
26. ↑  "Sudan shuffles governors of Kordofan states including ICC suspect". Արխիվացված է the original 2020 թ․ մարտի 18-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
27. ↑  "Президент Судана покинул пост главы правящей партии". Արխիվացված է the original 2019 թ․ մարտի 6-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
28. ↑  "Sudan's President Steps Down After Months of Protests". Արխիվացված է the original 2020 թ․ սեպտեմբերի 13-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
29. ↑  "Власти Судана хотят судить экс-президента аль-Башира на родине". Արխիվացված է the original 2020 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
30. ↑  "بيان توضيحي لوزارة الداخلية حول الازمة الصحية للمواطن احمد هارون". Արխիվացված է the original 2020 թ․ մայիսի 8-ին. Retrieved 2020 թ․ մայիսի 9. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|deadlink=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)