Ուղեկից խորհրդանիշներ՝ կարկին և անկյունաքանոն
**Կոմպանիոնաժ** (ֆր.՝ compagnon) (ֆր.՝ compagnonnage, ֆր.՝ compagnon-ից՝ ենթավարպետ), Ֆրանսիայում ենթավարպետների գաղտնի կազմակերպությունների ձև, որը, հավանաբար, ստեղծվել է 12-13-րդ դարերում և տարածվել 14-16-րդ դարերում։ Այն դարձել է ենթավարպետների պայքարի մեթոդ՝ աշխատանքի կազմակերպման արտադրամասի համակարգում վարպետների շահագործման դեմ։ Կոմպանիոնաժը շատ առումներով հիշեցնում է մասոնականություն։ Այս երևույթի շնորհիվ ֆրանսերենում հայտնվել է *faire son tour de France* արտահայտությունը, որը նշանակում է «շրջանցել Ֆրանսիան՝ կատարելագործվելով սեփական արհեստում»։

Պատմություն
-----------

Սկզբնապես կոմպանիոնաժները ստեղծվել են միայն այն ենթավարպետների կողմից, որոնք աշխատում էին «կարկինով և անկյունաքանոնով»։ Կոմպանիոնաժները երբեք չեն եղել միասնական կազմակերպություն։ Առանձին մերձմոսկովյան հասարակությունները պատկանել են տարբեր ճամբարների և խիստ թշնամաբար են վերաբերվել միմյանց։ Դեռևս 1850-ական թվականներին բախումները հաճախ ավարտվել են արյունոտ ջարդերով։

Կազմակերպություն
----------------

Կոմպանիոնաժների թվում տարբերակել են երեք գլխավոր խումբ․

* *Enfants de Salomon* կամ *Gavots*, այլ կերպ կոչվում են նաև *Devoir de liberté*-ի ենթավարպետներ, որոնց պատկանել են քարտաշները, հյուսնները և փականագործները, իսկ մասամբ միացել են նաև ունևորների մոտ տնային ծառայության մեջ գտնվող անձինք,
* *Enfants de maître Jacques*, որն ի սկզբանե բաղկացած է եղել նաև քարտաշներից, ատաղձագործներից և փականագործներից, սակայն հետագայում իրենց Devoir-ը (ծեսը) փոխանցել են այլ ենթվարպետների,
* *Enfants du père Soubise*, որին սկզբում պատկանել են տնային սպասավորները, իսկ ժամանակի ընթացքում միացել են նաև տանիքագործներն ու ծեփողները։

Վերջին երկու խմբի ներկայացուցիչները կոչվել են *Compagnons du devoir* կամ *devoirants*։

### Բարեփոխական կուսակցություն

1830 թվականից կոմպանիոնաժների շրջանում ստեղծվել է *Société de l’Union* անվանումով բարեփոխական կուսակցություն, որի շնորհիվ անհետացել են աննպատակ բախումների հանգեցնող նախկին սովորույթները, և պահպանվել են միայն գործնական նշանակություն ունեցող խնդիրները։ Այդ կուսակցության ջանքերի շնորհիվ կոմպանիոնաժը պահպանվել է և մեծ տարածում գտել 19-րդ դարի վերջին Փարիզում՝ տնային սպասավորների շրջանում, թեև ստիպված է եղել դիմակայել ոչ միայն հին ժամանակների երկրպագուների դեմ պայքարին, այլ նաև կոոպերացիայի նորագույն ձևերի վտանգավոր մրցակցությանը, որոնք լայն տարածում են ստացել աշխատողների շրջանում։

### Նպատակներ

Կոմպանիոնաժների գլխավոր նպատակն էր ենթավարպետներին օգնություն ցուցաբերել նրանց ճանապարհորդությունների ժամանակ։ Այն քաղաքներում, որոնցում տարածվել է ֆր.՝ *Tour de France du compagnonnage*-ը, հիմնադրվել են պանդխտահյուրանոցներ (*mère*)։ Նրանք նաև հոգ են տարել աշխատանք գտնելու, ճանապարհին հիվանդացած ենթավարպետներին բժշկական օգնություն տրամադրելու համար և այլն։

Բացի այդ, կոմպանիոնաժը հետապնդել է նաև այնպիսի խնդիրներ, որոնք առաջ են քաշվել 19-րդ դարի աշխատանքային միությունների կողմից՝ առաջարկի և պահանջարկի միջև հայտնի համապատասխանության պահպանումը, առանձին քաղաքներում ենթավարպետների ավելորդ ալիքը կանխարգելելը։

### Պայքարի մեթոդներ

Հաճախ այս կամ այն վարպետները և նույնիսկ ամբողջ քաղաքները ենթարկվել են բոյկոտի (*damnation*), և, չնայած օրենքի բոլոր արգելքներին, կազմակերպվել են լավ պլանավորված գործադուլներ։

Արվեստում
---------

* Ժորժ Սանդն ունի «Թափառող ենթավարպետ» վեպ (*Le Compagnon du tour de France*, 1841)

Տես նաև
-------

* Արհմիություն

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Компаньонажи // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

Գրականություն
-------------

* Simon, «Etude historique et morale sur le Compagnonnage» (Париж, 1853);
* Агриколь Пердигье, «Le livre du Compagnonnage» (3-е изд. 2 т. Париж, 1857);
* Lexis, «Gewerkvereine u. Unternehmerverbände in Frankreich» (Лейпциг, 1879);
* Jäger, «Geschichte der socialen Bewegung und des Socialismus in Frankreich» (т. I, Берлин, 1879);
* Maroussem, «Charpentiers de Paris, compagnons et indépendants» (П. 1891).
* Компаньонаж // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Official website of the «Compagnons du Tour de France»
* Official website of the Association companions
* Official website of the museum of compagnonnage

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2001033236 · NKC: pna2017966212 · SUDOC: 026496461 · VIAF: 169873383 · WorldCat VIAF: 169873383 |

 |