**Կիմ Յոնգ Սամ** (կոր.՝ 김영삼, 金泳三, դեկտեմբերի 20, 1927(1927-12-20)[…], Կոջե, Հարավային Գյոնգսանգ, Հարավային Կորեա - նոյեմբերի 22, 2015(2015-11-22)[…], Սեուլ, Հարավային Կորեա), Կորեայի հանրապետության 7-րդ նախագահը 1993 թվականի փետրվարի 25-ից մինչև 1998 թվականի փետրվարի 25-ը համարվում էր Կորեայի Հանրապետության ժողովրդավարացման գործում առանցքային դեմք։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Գյոնգսանգ Նամդո նահանգի Կոջե քաղաքի Վեֆո-րի գյուղում՝ ձկնորսի ընտանիքում։ Նրա նախնիները պատկանել են յանբանովի ռազմական դասին։ Իմչժինյան պատերազմի ժամանակ (1592-1598) նրանցից մեկը տեղափոխվեց Կոջե կղզի, որը նրանց համար դարձավ «փոքր հայրենիք»։ Քաղաքական գործչի հայրը զբաղվում էր ձկնորսությամբ և առևտրով, դավանում էր քրիստոնեություն և պատկանում էր ժամանակի միջին եկամուտ ունեցող ընտանիքներին։

Սովորել է Սեուլի համալսարանում՝ ավարտելով այն 1952 թվականին՝ ստանալով փիլիսոփայության Բակալավրի աստիճան։

Կորեական պատերազմի ժամանակ սկզբում թաքնվել է Հյուսիսային Կորեայի իշխանություններից, այնուհետև կամավոր մեկնել հարավի բանակ՝ որպես հակաքարոզչության հարցերով մասնագետ և ռազմական թղթակից։ Նույն տարիներին դառնում է Ազգային ժողովի փոխնախագահ Չան Թաեք Սանի քարտուղար, որը շուտով հավակնում է վարչապետի պաշտոնին։ Կիմ Յոնգ Սամը դարձել է կառավարության ղեկավարի օգնականը՝ կատարելով բավական պատասխանատու հանձնարարություններ՝ ընդհուպ մինչև պատգամավորական խմբի նիստերի անցկացումը։

1954 թվականին, 26 տարեկան հասակում, ընտրվել է երկրի Ազգային Ժողովում։ 1954 թվականի դեկտեմբերին, ի նշան բողոքի նախագահ Լի Սին Մանի լիազորությունների երրորդ ժամկետով երկարաձգման դեմ, նա դուրս եկավ իշխող Լիբերալ կուսակցության շարքերից և դարձավ դեմոկրատական ընդդիմության առաջնորդներից մեկը։ 1960 թվականի մայիսին Հյուսիսային Կորեայի ապստամբները, որոնք գործում էին Կոջե կղզում, դաժանորեն սպանեցին նրա մորը՝ Պակ Պու Ռենին։ 1969 թվականին ռազմական կառավարման շրջանում վարձու բանդան, որի հետքերը այդպես էլ չի հաջողվել պարզել, մահափորձի փորձ է կատարել Կիմ Յոնգ Սամի դեմ, սակայն նա ողջ է մնացել։

Դեմ էր ավտորիտար կառավարությանը, հրաժարվեց խորհրդարանի աթոռից (չնայած հետագայում վերադարձավ), երբ Լի Սին Մանը փորձեց փոփոխել սահմանադրությունը։ Ավելի ուշ, Կիմ Դե Չժունի հետ միասին, դարձավ Պակ Չոն Հիի և Չոն Դու Հվանգի ռազմական կառավարությունների գլխավոր քննադատներից մեկը։ 1979 թվականին ձերբակալվել է նախագահ Պակ Չոն Հիի կողմից իրականացված սահմանադրական բարեփոխումների դեմ բողոքելու համար՝ իր կառավարումը երկարացնելու նպատակով։ Դրանից հետո նա հացադուլ է հայտարարել և տնային կալանքի տակ է դրվել հակակառավարական գործունեության համար, այդ պաշտոնում է եղել երկու տարի։ Հեռացվել է Ազգային Ժողովից և հեռացվել քաղաքականությունից 1980-1985 թվականներին։

1987 թվականին երկրում տեղի ունեցած առաջին ժողովրդավարական ընտրությունների ժամանակ Կիմ Յոնգ Սամը և Կիմ Դե Չժունը մրցակիցներ էին, չնայած երկուսն էլ ներկայացնում էին ընդդիմությունը։ Ընդդիմության շարքերում պառակտումը թույլ տվեց հաղթել նախկին նախագահի զինակից Ռո Դե Ուի ընտրություններում։ 1990 թվականին Կիմ Յոնգ Սամը միավորեց իր Միացյալ Դեմոկրատական Կուսակցությունը իշխող Դեմոկրատական արդարության կուսակցության և նոր Դեմոկրատական Հանրապետական կուսակցության հետ։ 3 կուսակցությունների միավորման արդյունքում հիմնադրվեց Դեմոկրատական ազատական կուսակցությունը։ Նոր աջակցություն ստանալով՝ 1992 թվականի նախագահական ընտրություններում նա կարողացավ շրջանցել Կիմ Դե Չժունին։

Նախագահի գործունեությունը
-------------------------

### Տնտեսություն

Տնտեսության մեջ հիմնական գործողությունները ֆինանսական և բանկային գործերում իրական ազգանունների և անունների օգտագործման համակարգի ներդրումն են և հարավկորեական խոշորագույն կորպորացիաների՝ *չեբոլիի* բարեփոխման փորձերը։

Փորձել է բարեփոխել վարչական համակարգը և տնտեսությունը։ Կառավարության կողմից մշակվեց և ընդունվեց նոր տնտեսության 100 օրվա արտակարգ պլանը (1993 թվականի մարտ-հուլիս), որի հիման վրա ճշգրտվեց յոթերորդ հնգամյա ծրագիրը (1994-1998 թվականներին), որի ռազմավարական խնդիրն էր փորձել իրականացնել սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի համակարգված կայունացում։ Այս առումով նախատեսվում էր, հաշվի առնելով աճող պետական ծախսերը, 1992 թվականին ավելացնել հարկերի դրույքաչափերը 19,4%-ից մինչև 22-23% 1998 թվականին իրականացնել պետական ծախսերի ընդհանուր կառուցվածքի արմատական վերափոխում՝ նվազեցնելով պետական ապարատի ֆինանսավորումը, իրականացնել դեբյուրոկրատացում և ապահովել բանկային և ֆինանսական հատվածի ավելի մեծ բացություն։ Ծրագիրը ներառում էր նաև «ազատ և նորարարական տնտեսական գործունեությունը» խոչընդոտող վարչական կանոնների վերանայում և թուլացում, արդյունաբերական կառուցվածքի վերակողմնորոշում դեպի տեխնոլոգիական և տեղեկատվական հզոր արտադրությունների առաջնահերթ զարգացում, արդյունաբերական տեխնոլոգիայի, հատկապես նորագույն տեխնոլոգիական գյուտերի արագացված զարգացման խթանում, գիտահետազոտական և փորձակոնստրուկտորական աշխատանքներում ներդրումների զգալի ավելացում (1992 թվականին 2,1%-ից մինչև 3-4 % 1998 թվականին), հողօգտագործման համակարգի արդիականացում՝ հողերի օգտագործման հնացած կանոնների վերանայման միջոցով և մի շարք այլ միջոցառումներ։

Այնուամենայնիվ, այդ միջոցները միայն մասամբ իրականացվեցին և հանգեցրին միայն սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի ժամանակավոր կայունացմանը, այնուհետև վերածվեցին մակրոտնտեսական ցուցանիշների վատթարացման։ 1994 թվականին ՀՆԱ-ի աճի ծավալը կազմել է 8,6 %, 1995 թվականին աճել է մինչև 9 %, այնուհետև 1996 թվականին նվազել է մինչև 7,1%, իսկ 1997 թվականին կտրուկ նվազել է մինչև 5,5%։ Նույն միտումը նկատվել է նաև բնակչության մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ի աճի տեմպի մասին տվյալներում՝ 1994 թվականին՝ 7,6 %, 1995 թվականին՝ 7,9 %, 1996 թվականին՝ 6,2% և մինչճգնաժամային 1997 թվականին՝ 3,9%:

1997 թվականի մարտին իրականացվեցին հակաճգնաժամային միջոցառումներ. նվազեց մի շարք թանկարժեք ներմուծվող ապրանքների ներմուծումը, կրճատվեց պետական ծառայողների աշխատակազմը 10 հազար չինովնիկով, կրճատվեց պետական ծախսերի ծրագիրը 2,2 միլիարդ դոլարով, ստեղծվել է բանկային կառույցների սնանկության կանխարգելման արտակարգ հիմնադրամ։ Այնուամենայնիվ, այս գործողությունները քիչ ազդեցություն ունեցան տնտեսության հիմքի վրա, որը հիմնված էր խոշոր ընկերությունների գործունեության վրա, ուստի դրանց իրականացման ազդեցությունն անարդյունավետ էր։

1997 թվականի աշնանից սկսվեց վոնայի փոխարժեքի աղետալի անկումը։ Եթե 1997 թվականի սեպտեմբերին 1 ԱՄՆ դոլարը փոխանակվում էր 930 վոնի հետ, ապա դեկտեմբերի կեսերին՝ 2000 վոնի։

### Հասարակական-քաղաքական կյանք

1997 թվականի աշնանից սկսվեց վոնի փոխարժեքի աղետալի անկումը։ Եթե 1997 թվականի սեպտեմբերին 1 ԱՄՆ դոլարը փոխանակվեց 930-ի հետ, նրա օրոք տեղի ունեցավ հասարակական-քաղաքական կյանքի ժողովրդավարացում։ 1993 թվականի դեկտեմբերին ընդունվեց «քաղաքական կուսակցությունների գործունեության մասին» օրենքը, որը մեծապես պարզեցրեց կուսակցությունների գրանցման կարգը և դրանց իրավական արտոնությունները։ 1994 թվականի մարտին ընդունված «այլընտրանքային ընտրական համակարգի մասին» օրենքը նախատեսում էր քաղաքացիական վարչակազմի ձևավորում միայն մրցութային հիմունքներով։ Այս իրավական նորմի խախտման համար սահմանվել է քրեական պատասխանատվություն։ Ապա, դեկտեմբերի կեսերին տուգանվեց 2000 վոնով։ Նույն թվականի հունիսին լրացումներ կատարվեցին Ազգային ժողովի մասին Օրենքում, որոնց հիման վրա ընդդիմադիր խմբակցություններն ու փոքրամասնության հոսանքները օժտված էին նույն իրավական իրավունքներով, ինչ իշխող մեծամասնության խմբակցությունը։ 1994 թվականի ապրիլին ժողովրդավարական ուժերի ճնշման ներքո վերացվեց քրեական օրենսգրքի ամենահեռանկարային հոդվածներից մեկը, որը նախատեսում էր մինչև 2 տարվա ազատազրկում ամուսնական անհավատարմության համար, որը ծանրաբեռնված չէր որևէ այլ քրեական գործողություններով։

### Կոռուպցիայի դեմ պայքար

Նախագահի պաշտոնում առաջին քայլերից մեկը հակակոռուպցիոն արշավն էր, որի շրջանակներում զինվորականներն ու պետական պաշտոնյաները պետք է հրապարակեին իրենց ֆինանսական հաշվետվությունները։ Կոռուպցիայի մեղադրանքով ձերբակալել է նախկին նախագահներ Չոն Դու Հվանին և Ռո Դե Ուին։ Նա համաներեց հազարավոր քաղբանտարկյալների և հանեց բոլոր մեղադրանքները 80-ականների սկզբին Գվանջուի իրադարձությունների մասնակիցներից։ Դատավարության ընթացքում պարզվել է, որ Ռո Դե Ուն, ով առաջատար կորպորացիաներից որպես ուղղակի և անուղղակի կաշառք ստացել է ավելի քան 500 մլրդ վոն (650 մլն դոլար) (Ռոյի «գաղտնի հիմնադրամի» չորս հիմնական դոնորներն են եղել «Հենդեն», «Սամսունգը», «Դեհուն» և «Լաքի գոլդսթարը»՝ այժմ «Էլ-Ջի»)։ Հետաքննություն է սկսվել նաև հարավկորեացի 36 առաջատար գործարարների նկատմամբ։ Նրանք մեղադրվում էին որոշակի ծառայությունների դիմաց Ռոյին կաշառք տալու մեջ։ Ինը գործարարի պաշտոնական մեղադրանք է առաջադրվել, և նրանցից հինգը, այդ թվում՝ «Դեհու»-ի և «Սամսունգի» նախագահները, դատապարտվել են 2,5 տարվա ազատազրկման։ Սակայն այդ դատավճիռների կատարումը հետագայում կասեցվեց։ Գլխավոր մեղադրյալը՝ Ռո Դե Ուն, ստացել է 22 ու կես տարվա ազատազրկում (ավելի ուշ պատժաչափը կրճատվել է մինչև 17 տարի, իսկ ավելի ուշ Ռոն ընկել է նախագահական համաներման տակ)։ Նախկին նախագահների քրեական հետապնդումը, ըստ մի շարք փորձագետների, պայմանավորված էր նրանով, որ 1995 թվականի հունիսին իշխող կուսակցությունը պարտություն կրեց տեղական ընտրություններում, և նրա վիճակը խարխլվեց։ Իշխանությունը կարծում էր, որ Չոնի և Ռոյի կողմնակիցները կարող են օգտագործել իրենց գաղտնի հիմնադրամները իշխող դաշինքը պառակտելու և նոր քաղաքական կուսակցություն ֆինանսավորելու համար, և փորձեց կանխարգելիչ հարված հասցնել։

Առաջին անգամ նա հրապարակեց իր ընտանիքի եկամուտների և ունեցվածքի վերաբերյալ տվյալները, այնուհետև 1993 թվականի հունիսին անցկացրեց քաղաքացիական ծառայողների էթիկայի մասին օրենք, որի համաձայն նրանք պետք է պարբերաբար լրացնեին եկամուտների հայտարարագիրը, և նրանց բանկային հաշիվների վերաբերյալ տվյալները ենթակա էին հրապարակման։ Էթիկայի մասին օրենքի ընդունումից գրեթե անմիջապես հետո ավելի քան մեկուկես հազար պաշտոնյաներ կամ հեռացվել են աշխատանքից, կամ ստիպված են եղել հրաժարական տալ։ 1993 թվականի օգոստոսին ընդունվեց արտակարգ հրամանագիր, որը պարտավորեցրեց ֆինանսական գործարքներ իրականացնել միայն իրական անուններով։ Անանուն գործողություններն արգելվել են։ Նույն արշավի շրջանակներում իշխանությունները վերադարձան Կորեայի համար ավանդական պրակտիկային՝ մարզեր գաղտնի ֆինանսական տեսուչներ ուղարկելու համար, որոնք պետք է ստուգեին տեղի բնակիչների բողոքները։ Ձևավորվել են քննիչների հատուկ խմբեր՝ կոռուպցիոն գործերը քննելու համար։ Կորեայի Հանրապետության դատախազության տվյալներով՝ 1995-1996 թվականների ընթացքում կոռուպցիայի մեջ բացահայտվել է գրեթե հինգ հազար մարդ, որոնցից ավելի քան երկու հազարը դատական հետապնդման են ենթարկվել։

Հայտարարվեց, որ նրա վարչակազմը հրաժարվում է քաղաքական հիմնադրամների ձևավորման պրակտիկայից։

Սակայն հետագա տարիներին ինքը՝ նախագահը, կասկածվում էր այն բանում, որ կոռուպցիայի դեմ պայքարի կարգախոսով փորձում էր ուժեղացնել իրեն հավատարիմ գործարարների դիրքերը։ Կորեական լրատվամիջոցները բացահայտել են 17 խոշոր կոռուպցիոն սկանդալներ, որոնցից 4-ն անմիջականորեն կապված են եղել երկրի ղեկավարության հետ։ Առավել հայտնի է դարձել նախագահի որդու գործը, որը ծագել է 1997 թվականին և կապված է եղել հարավկորեական խոշոր «Հանբո» կոնգլոմերատի սնանկության հետ։ Ինչպես պարզվել է, այդ հոլդինգը հսկայական ներդրումներ է կատարել Կիմ Յոնգ Սամի նախընտրական արշավում 1992 թվականին, այնուհետև օգտվել է նոր վարչակազմի հատուկ տրամադրությունից, մասնավորապես ստացել է նոր պողպատաձուլական գործարան կառուցելու թույլտվություն։ Կոռուպցիոն սխեմաների և առևտրային կաշառքի շնորհիվ ընկերությանը հաջողվել է վեց միլիարդ դոլարի վարկեր ստանալ։ Իսկ երբ այն սնանկացավ, պարզվեց, որ խաբեբաներին ակտիվորեն օգնում էր նախագահի կրտսեր որդին։ Կիմ Հյոն Չհոլը մեղադրվում էր կաշառք ստանալու մեջ՝ հեռուստակայաններ բացելու լիցենզիաներ ստանալու և նախագահի վարչակազմում և հետախուզական ծառայությունում իրեն հավատարիմ մարդկանց առանցքային պաշտոններում տեղավորելու համար իր ազդեցությունն օգտագործելու դիմաց։ Նախագահի որդին դատապարտվել է երեք տարվա ազատազրկման, սակայն հետո համաներվել է 2000 թվականի օգոստոսին։

Բացահայտվել են նաև բազմաթիվ խախտումներ, որոնք թույլ է տվել ինքը՝ նախագահը նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում։ Մասնավորապես, այն, ինչ ծախսվել է այս քարոզարշավի վրա 3,5 անգամ ավելի, քան ենթադրվում էր օրենքով։

Կիմ Յոնգ Սամի ժողովրդականությունը սկանդալից հետո ընկել է մինչև 3,8 տոկոս (նրա նախագահության սկզբում 80 տոկոսի փոխարեն)։

Մահ
---

Մահացել է 2015 թվականի նոյեմբերի 22-ին սրտի անբավարարությունից 87 տարեկան հասակում։ Նա ուներ երեխաներ, երկու որդի և երեք դուստր, ինչպես նաև հինգ կրտսեր քույրեր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
2. 1 2 3 4  Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
4. 1 2  *Brozović D. Ladan T.* Hrvatska enciklopedija (хорв.) — LZMK, 1999. — 9272 p. — ISBN 978-953-6036-31-8
5. ↑  "Kim Young Sam: South Korean president ended years of military rule". *The Globe and Mail*. Retrieved 2023 թ․ դեկտեմբերի 15.
6. ↑  "Hospital official: Former South Korean President Kim Young-sam | Chicago Sun-Times". *web.archive.org*. 2015 թ․ նոյեմբերի 23. Արխիվացված է the original 2015 թ․ նոյեմբերի 23-ին. Retrieved 2023 թ․ դեկտեմբերի 15. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Статья на официальном сайте Президента Республики Корея(անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Find A Grave · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Notable Names Database · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV12034706 · BIBSYS: 90718836 · BNE: XX907853 · BNF: 12334812r · CiNii: DA07255360 · GND: 124489265 · GTAA: 118847 · ISNI: 0000000080807672 · LCCN: n81019640 · NDL: 00157250 · NKC: jo2009330649 · NLA: 35542378 · NTA: 12689986X · SUDOC: 074581988 · VIAF: 947664 · WorldCat VIAF: 947664 |

 |

 |