| **՞**Մակարդախոտ |
| --- |
| Galium verumՏորոնազգիների ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույս  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Ծածկասերմեր |
|
|
|
|
|
| Դաս | Երկշաքիլավորներ |
|
|
|
| Կարգ | Թիթեռնածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Տորոնազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Մակարդախոտ |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Galium
L. (1753) |
|  Հայերեն տարանուններ |
| 
**Մածնի, կտրածի խոտ, կառչուկ, կաթնախոտ, քրքմեղ**
 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մակարդախոտ** (լատին․՝ Galium), մածնի, կտրածի խոտ,ղալիոն, կառչուկ, կաթնախոտ, քրքմեղ, մակարդախոտ կառչուն, պիլիսկի, վժվժուկ,հովվի քամոց, տորոնազգիների ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի, հազվադեպ՝ կիսաթփերի ցեղ։
Տորոնազգիների ընտանիքին պատկանող, 60-150սմ բարձրության հասնող միամյա խոտաբույս է։ Ունի հանգույցներ և միջհանգուցային տարածություններ ունեցող նուրբ, կողավոր, կոր ցողուն։ Ցողունի կողերն ու տերևաթիթեղի կենտրոնական ջիղը ծածկված է մանր, դեպի ետ ծռված մազիկներով։ Տերևներն ունեն օղակադիր դասավորություն։ Հիմնականում ծաղկում է ամռանը։ Ծաղիկները սպիտակ են կամ կանաչավուն, հավաքված են նոսր, կեղծ հևանոցների ձևով, բաժակը բացակայում է, ծաղկապսակը քառաթերթ է՝ հիմքում ձուլված թերթիկներով, առէջներնը 4-ն են։ Պտուղը չոր է, համայա գնդաձև, բացվում է երկու կարով, ծածկված է կեռ փշիկներով։

Տեսակներ
--------

Հայտնի է մոտ 400, Հայաստանում՝ 31 տեսակ՝ Մակարդախոտ իսկական (G. verum), Մակարդախոտ գարնանային (G. vernum), Մակարդախոտ Մայմեխի (G. majmechense), Մակարդախոտ ա մ են աբարակ (G. tenuissimum) և այլն։

Տարածում
--------

Տարածված է Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի և այլ մարզերի ստորին և միջին լեռներում, հաճախ՝ նաև ենթալպյան և ալպյան գոտիներում։ Աճում է մարգագետիններում, անտառի բացատներում և եզրերին, քարքարոտ և խճոտ լանջերին, հաճախ՝ աղբոտ վայրերում։ Մակարդախոտ Սեվանին (G. sevanense) հանդիպում է Գեղարքունիքի մարզում (Սպիտւսկասարի լանջերին) և Մակարդախոտ Սոսնովսկուն (G. sosnowskyi)՝ Գեղամա լեռնաշղթայում (աճում է հրաբխային քարացրոններում, քարքարոտ և խճոտ լեռնալանջերին)։ Այս տեսակները ՀՀ բնաշխարհիկներ են։

Կառուցվածք
----------

Ցողունը հատվածավոր է, փռվող, տարածվող կամ կանգուն, քառանիստ, փշապատ կամ մերկ, բարձրանում է՝ 5-50 սմ Տերևներն ամբողջական են՝ կեղծ տերևանութներում։ Ծաղկաբույլը կիսահովանոցանման է կամ հուրանանման, ծաղիկները՝ մանր, սպիտակ, դեղնավուն կամ դեղին։ Ծաղկում է ապրիլ-օգոստոսին։ Պտուղը չոր, երկընկուզիկ է։

Կիրառում և նշանակություն
------------------------

Դեղաբույս է. պարունակում է գլիկոզիդ, սապոնիններ, վիտամին C, տանիններ, կարմիր ներկանյութ և այլն։ Պատրաստուկներն օգտագործում են որպես միզամուղ, ցավազրկող, լուծողական։ Մեղրատու է։ Մակարդախոտ Քյափ ազին (G. kiapazi) հանդիպում է Գեղարքունիքի մարզում (Վարդաձոր գյուղ), աճում է ալպյան գոտուքարքարոտ լանջերին, Մակարդախոտ Դեկենին (G. decaisnei)՝ Սյունիքի մարզում (Նռնաձոր գյուղ)՝ ստորին և միջին լեռն, գոտիների գիհու նոսրանտառներում, կրային լանջերին, Մակարդախոտ վալանտանմանը (G. valantioides) կովկասյան բնաշխարհիկ է, աճում է Լոռու մարզում (Ձորագետի վերին հոսանքում, վերնագավառում)՝ խոտածածկ լանջերին, թփուտների մացառուտներում։ Այս տեսակները գրանցված են ՀՀ Կարմիր գրքում։

##### Անվանում

Հոմանիշներ գիտական ​​անվանում։

* Aparinanthus Fourr. (1868)
* Aparine Guett. (1754)
* Aparinella Fourr. (1868)
* Aspera Moench (1794)
* Bataprine Nieuwl. (1910)
* Chlorostemma Fourr. (1868)
* Eyselia Neck. (1790)
* Galion St.-Lag. (1880), orth. var.
* Gallion Pohl (1810), orth. var.
* Gallium Mill. (1754), orth. var.
* Relbunium (Endl.) Hook.f. (1873)
* Trichogalium Fourr. (1868)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Список синонимов рода *Galium* L. в базе данных Королевских ботанических садов Кью(անգլ.) (Ստուգված է 2 Հոկտեմբերի 2009)

Գրականություն
-------------

* *Имханицкая, Н. Н.* Семейство мареновые (Rubiaceae) // Жизнь растений. В 6 т. / под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.: Просвещение, 1981. — Т. 5. Ч. 2. Цветковые растения. — С. 353-358. — 300 000 экз.

Արտաքին հղումներ
----------------

* *Подмаренник*: Информация на сайте «Флора Западной Австралии» Archived 2011-03-29 at the Wayback Machine.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2780093937 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Տաքսոնինույնացուցիչներ | 
* Վիքիցեղեր: Galium
* APDB: 190879
* APNI: 60206
* EoL: 29276
* EPPO: 1GALG
* FloraBase: 22104
* FNA: 113187
* FoC: 113187
* Fossilworks: 322021
* GBIF: 2913027
* GRIN: 4821
* iNaturalist: 53060
* IPNI: 34627-1
* IRMNG: 1033375
* ITIS: 34796
* NBN: NHMSYS0000458959
* NCBI: 25168
* NZOR: 0f474851-0f72-4353-ad17-b6fd45aaabb7
* Panartic Flora: 7501
* PLANTS: GALIU
* POWO: urn:lsid:ipni.org:names:325955-2
* Tropicos: 40012035
* VASCAN: 1193
* VicFlora: b56a5838-15d3-4ec0-8a3b-8dcfa6d27046
* WoI: 461
* WoRMS: 993892

 |

 |