recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոլապս (այլ կիրառումներ)

**Թմբիր**, *կոլապս* (լատ.՝ collapsus-անկում), կյանքին անմիջական վտանգ սպառնացող անոթային սուր անբավարարություն, ուղեկցվում է զարկերակներում և երակներում արյան ճնշման անկումով։

Ախտածագում
----------

Զարգանում է արյունատար անոթների տոնուսի կարգավորման խանգարման և վարակիչ հիվանդությունների, թունավորումների, մեծ քանակությամբ արյան կորստի, օրգանիզմի խիստ ջրազրկման, սրտամկանի ախտահարման (միոկարդի սուր ինֆարկտ) դեպքում։ Կոլապսին բնորոշ է դեպի սիրտը արյան հոսքի նվազումը և կենսական կարևոր օրգանների արյան մատակարարման դժվարացումը, հիպօքսիայի զարգացումը։ Ախտանշաններն են. դեմքի մաշկի գունատություն, երբեմն՝ գիտակցության կորուստ, հաճախացած և մակերեսային շնչառություն, արագացած պուլս, մածուցիկ քրտինք, արյան ճնշման անկում։ Ծանր կոլապսը կարող է անմիջապես մահվան պատճառ դառնալ։

Բուժում
-------

Առաջին հերթին անհրաժեշտ է խթանել արյան շրջանառությունը և շնչառությունը։ Այդ նպատակով կիրառվում են կոֆեին, կորազոլ, կորդիամին։ Քանի որ հյուսվածքներից ներծծումը դանդաղում է, ցանկալի է նշված միջոցները տալ ներերակային։

Ծայրամասային արյան շրջանառության կարգավորման համար տալիս են էֆեդրին, մեզատոն կամ նորադրենալին (0,2%-2 մլ), իզադրին, ալուպենտ, պրեդնիզոլոն (30-60 մգ), հիդրոկադրենիզոն (25-125 մգ)` ֆիզիոլոգիական կամ 5%-անոց գլյուկոզայի լուծույթով, ներերակային-կաթիլային եղանակով։ Երբեմն արդյունավետ է ստրիխնինի (0,01%-1,0) արյան փոխարինիչների, լազիքսի, տրիսամինոլի (կամ նատրիումի բիկարբոնատի) համակցված ներարկումը։

Միաժամանակ տրվում է թթվածնային խառնուրդ` կարբոգեն (95% թթվածին և 5% ածխաթթու գազ)՝ դիմակով, քթային փողակով կամ արհեստական շնչառության սարքով։

Անհրաժեշտության դեպքում ձեռնարկում են վերակենդանացման միջոցառումներ։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև հիմնական հիվանդության դեմ ուղղված բուժական միջոցները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ներքին հիվանդություններ, հատոր առաջին, Երևան, «Լույս», 1988*


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 508)։*  |
**Կոնստանտին Հոլթհոեր** (ֆիններեն՝ Konstantin Holthoer, հունվարի 4, 1865(1865-01-04), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 20, 1933(1933-03-20), Հելսինկի, Ֆինլանդիա), ռուս գեներալ, Առաջին համաշխարհային պատերազմի հերոս։

Կենսագրություն
--------------

Կոնստանտին Հոլթհոերը ծնվել է 1865 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում, գեներալ-լեյտենանտ Ալեքսանդր Ֆյոդրովիչի և Վերա Գավրիլովնա Հոլթհոերի ընտանիքում։ Եղել է Սանկտ-Պետերբուրգի նահանգի ուղղափառ ազնվականներից։ 1882 թվականի սեպտեմբերի 1-ից անցել է ծառայության։ Ավարտել է Պաժերի կորպուսը (1884), որպես պրապորշչիկ ծառայել Պրեօբրաժենսկի գնդի լեյբ-գվարդիայում։

Եղել է Պրեօբրաժենսկի գնդի վաշտի և գումարտակի, այնուհետև` 4-րդ հրաձգային գումարտակի (1906-1910) և 92-րդ Պեչորյան հետևակային գնդի հրամանատար (08.06.1909-28.06.1910): Հետագայում եղել է 4-րդ հրաձգային Կայսերական ազգանվան գնդի (1910-22.04.1915) և 1-ին բրիգադայի 1-ին գվարդիական հետևակային դիվիզիայի (22.04.1915-10.07.1916) հրամանատար։ Հայտնի է նաև, որ նա եղել է 2-րդ գվարդիական հետևակային դիվիզիայի (1916- 9.04.1917) հրամանատար։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մարտական գործողություններում աչքի ընկնելու համար պարգևատրվել է Գեորգիևյան զենքով և Սուրբ Գեորգիի 4-րդ աստիճանի շքանշանով 1914 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Օպատովի տակ մղվող մարտերում գնդի գործողությունները գերազանց ղեկավարելու, իր գնդով թշնամու մարտական դիրքերը գրոհելու և հարևան զորամասերին թշնամու զորքերի շրջափակման օղակը ճեղքելու աջակցման համար։

1918 թվականին եղել է Պետրոգրադի հակասովետական ընդհատակյա կազմակերպության անդամ, մասնակցել Սպիտակ շարժմանը։ Քաղաքացիական պատերազմից հետո արտագաղթել է Ֆինլանդիա։ Աշխատել է գործարանային բանվոր։

Մահացել է 1933 թվականի մարտի 30-ին Հելսինկիում։ Թաղված է Լապնլախտի շրջանի ուղղափառ գերեզմանատանը։

Կոչումներ
---------

* Պոդպորուչիկ (14.08.1884)
* Պորուչիկ (14.08.1888)
* Շտաբս-կապիտան (գերազանցության համար, 06.12.1895)
* Կապիտան (գերազանցության համար, 06.05.1900)
* Արքայահամհարզ (1904)
* Գնդապետ (06.12.1904)
* Գեներալ-մայոր (28.06.1910)
* Նորին Մեծության շքախմբի գեներալ-մայոր (1912)

Ընտանիք
-------

Ամուսնացել է իր խնամակալ Զինաիդա Յակովլևնա Լիխաչյովայի դստեր և Պ. Ն. Յակոբի քենու` Զ. Դ. Կրոնբերգի հետ։ 1907 թվականի նոյեմբերի 1-ի դրությամբ ունեցել է երկու երեխա։ 

* Որդին` Ալեքսանդր Կոնստանտինովիչ (12.08.1901- 3.05.1956, Հելսինկի)
	+ Թոռը` Ռոստիսլավ Ալեքսանդրովիչ (29.07.1937, Հելսինկի- 28.04.1997, Հելսինկի), ֆիննական եգիպտոլոգ

Պարգևներ
--------

* Սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ աստիճանի շքանշան (1905)
* Սուրբ Աննայի 2-րդ աստիճանի շքանշան (1906)
* Սուրբ Վլադիմիրի 3-րդ աստիճանի շքանշան (1913)
* Գեորգիևյան զենք (ВП 03.01.1915)
* Սուրբ Գեորգիի 4-րդ աստիճանի շքանշան (30.01.1915)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Незабытые могилы. Российское зарубежье: некрологи 1917-1997 в 6 томах. Том 2. Г-З. М.: «Пашков дом», 1999. - ISBN 5-7510-0169-9. С. 162
2. ↑  Список захоронений русского кладбища в Хельсинки
3. ↑  *Флам, Людмила Сергеевна* Правовед П. Н. Якоби и его семья: воспоминания. — М.: Русский путь, 2014. — 192 с. — ISBN 978-5-85887-446-1

Արտաքին հղումներ
----------------

* Биография на сайте «Русская императорская армия» Archived 2011-11-14 at the Wayback Machine.
* Erik-Amburger-Datenbank(գերմ.)
**Իվան Խարիտոնով** (ռուս.՝ Иван Михайлович Харитонов, հունիսի 2 (14), 1870, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 17, 1918(1918-07-17), Եկատերինբուրգ, Պերմի նահանգ, Խորհրդային Ռուսաստան), ռուս վերջին կայսր Նիկոլայ II-ի պալատական խոհարարներից։

Ծնվել է 1870 թվականին և սպանվել կայսրի ընտանիքի հետ միասին Եկատերինբուրգում, 1918 թվականի հուլիսի 16-ի գիշերը։ Խարիտոնովը Նիկոլայ II-ի և նրա ընտանիքի տնային կալանքի ժամանակ կամավոր մնացել է նրանց հետ և հոգեբանական օգնություն է ցուցաբերել դժվարին պահերին։ Դասվել է Ռուս Ուղղափառ Եկեղեցու սրբերի շարքը։

Իվան Խարիտոնովի հայրը՝ Միխայիլ Խարիտոնովը, վաղ մանկությունից որբ լինելով, կարողացել է ստանալ հիանալի կրթություն, ստացել բազմաթիվ կոչումներ և մեդալներ, ստանձնել է պալատական խոհարարի աշխատանքը, այնուհետև դարձել է պալատի գլխավոր խոհարարը։

Իվան Խարիտոնովը մասնագիտությունը սովորել է Փարիզում։ 1888 թվականին ստացել է խոհարարական ամենաբարձր պարգևը։ Ստացել է "պատվավոր քաղաքացու" կոչում։

1917 թվականի հեղափոխության արդյունքում գահընկեց արված Նիկոլայ II-ը իր ընտանիքի հետ հայտնվեց տնային կալանքում։ Սկզբում Ցարսկոյե Սելոյում, այնուհետև Տոբոլսկում և վերջում Եկատերինբուրգում տնային կալանքում ապրող Նիկոլայի հետ կամավոր գտնվում էին նաև Իվան Խարիտոնովը, բժիշկ Եվգենի Բոտկինը, սպասուհի Աննա Դեմիդովան և սպասավոր Ալեքսեյ Տրուպը։ Նրանց բոլորին հնարավորություն էր տրվել հեռանալ, սակայն նրանք իրենց պարտք էին համարում մնալ ընտանիքի հետ։

Խարիտոնովը կայսրի աղջիկներին սովորեցնում էր հաց թխել և ճաշեր պատրաստել, զբաղեցնում էր հիվանդ Ալեքսեյ Նիկոլաևիչ Ռոմանովին և էմոցիոնալ օգնություն էր ցուցաբերում դժվար կացության մեջ հայտնված ընտանիքին։

Նիկոլայ II-ի ընտանիքը սպանվեց բոլշևիկների կողմից 1918 թվականի հուլիսի 16-17-ի գիշերը։ Նրանց հետ մահացան նաև բոլոր չորս աշխատողները։ 1978 թվականին հայտնաբերված մարմնի մնացորդները հաստատվեցին որպես մահացածներինը և թաղվեցին մեծ շուքով Սանկտ-Պետերբուրգի Սուրբ Պողոս և Պետրոս տաճարում։
Իվան Խարիտոնովը դասվել է ռուս սրբերի շարքը։

Արտաքին հղումներ
----------------

* *к. ф. н. Лукашевский Е.* Царские слуги Archived 2013-11-04 at the Wayback Machine.
* «Ваш навеки Иван» Archived 2011-11-22 at the Wayback Machine.// Новгородские ведомости. — 16 августа 2000. — № 24(14545).
* *Степанова И.* «Хорошо меня кормишь, Иван»// АиФ Петербург. — 10 июля 2002. — № 28(465).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000 0000 7006 4131 · LCCN: no2009136724 · VIAF: 96920315 · WorldCat VIAF: 96920315 |

 |
**Իշխան Կոնստանտին Բագրատիոն-Մուխրանսկի** (ռուս.՝ Константин Александрович Багратио́н-Мухра́нский, մարտի 14, 1889, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն – հունիսի 1, 1915, Զագրոդի գյուղ (Գալիցիա), Լյուբաչյով քաղաք, Լեհաստան), Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից, Գեորգիևյան ասպետ։

Կենսագրություն
--------------

Տատյանա Կոստանդինովնա Ռոմանովնան ամուսնու՝ Բագրատիոն-Մուխրանսկու հետ
Իշխան Կոնստանտին Բագրատիոն-Մուխրանսկին ծնվել է 1889 թվականի մարտի 14-ին Թիֆլիս քաղաքում։ Հայրը - Ալեքսանդր Միխաիլովիչ Բագրատիոն-Մուխրանսկի (29.03.1856 թ. — 19.01.1935 թ.), մայրը — Նինա Իյոսիֆովնա Թարխան-Մոուրավի (1860-1934 թթ.): Իշխան Կոնստանտին Բագրատիոն-Մուխրանսկին Իշխան Թեյմուրազ տեր (բատիոն) մուխրանի հետնորդ է, որը նախկին Բագրատունիների հայկական թագավորական ընտանիքից էր ծագում ու նրանից շարունակվող Բագրատիոն-Մուխրանիների իշխանական ճյուղի հիմնադիրն էր։ Նա 1901 թվականի մարտի 11-ից (փետրվարի 26) ընդգրկված է եղել Բարձր Արքունիքի պաժ-թեկնածուների մեջ։ 1909 թվականի օգոստոսից եղել է Նորին Մեծություն Կայսրուհի Մարիա Ֆեոդորովնայի գնդում, որպես կոռնետ Կավալերգարդ։ 1910 թվականի ձմռանը Ռոմանովների մեծիշխանական զույգերի Օստաշևսկի կալվածքում Կոստանտինը ծանոթացել է իր ապագա կնոջ՝ իշխանուհի Տատյանա Կոստանտինովնա Ռոմանովնայի հետ։ Տատյանայի ծնողները դեմ էին նրանց ամուսնությանը, ահա այսպես է գրում այս իրադարձությունները իր օրագրում Մեծ Իշխան Գաբրիել Կոստանտինովիչը.

«Հայրս ու մայրս կտրականապես դեմ էին այդ ամուսնությանը, քանի որ Բագրատիոնին համարվում էր Տատյանայի ծագմանը անհավասար։ Հայրս պահանջում էր, որ Բագրատիոնը լքի Պետերբուրգը։ Այն ժամանակ Բագրատիոնը մեկնեց Թիֆլիս՝ Թեհրան տեղփոխվելու և Կոզակական զորամասին միանալու սպասումով, որը իր կայազորային ծառայություն էր անցնում Պարսկական շահի մոտ։»

Կոնստանտինն ու Տատյանան բաժանվել էին շուրջ մեկ տարի և միայն իրենց ամուր սիրո կապին ուղղված բոլոր փորձություններից հետո 1911 թվականի մայիսի 14-ին, սուրբ Տիրամոր հովանու Օրեանդյան եկեղեցում անցկացվեց նրանց նշանադրության արարողությունը, իսկ պսակադրությունը անցկացվեց մերձ պետերբուրգյան Պավլովյան ամրոցում 1911 թվականի սեպտեմբերի 6-ին արքայական ընտանիքի անդամների ներկայությամբ։

Կոստանտինի ու Տատյանայի երջանիկ ամուսնական կյանքը փառավորվեց նրանց երկու երեխաների ծնվելուց հետո. որդին՝ Թեյմուրազը, ծնված 1912 թվականի սեպտեմբերի 3-ին և դուստրը Նատալին ծնված 1914 թվականի մայիսի 2-ին։

1914 թվականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին Կոստանտինը Կավալերգարդական գնդի շարքերում գնաց ճակատ, որտեղ ցույց տվեց հերոսություն ու ռազմական քաջություն՝ մարտական և հետախուզական գործողություններում, որի համար 1915 թվականի հունիսի 23-ին ամենաբարձր հրամանով պարգևատրվեց Գեորգիևյան զենքով։ Հրամանագրում գրված է.
«Գեորգիևյան Դումայի կողմից հաստատված հրամանագրով, պարգևատրել մարտերում հակառակորդին սպանելու պարգևատրումը։

Տես նաև
-------

*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage
2. ↑  *Կայք «Բազմալեցու ծագումնաբանական տոհմածառ»*

Արտաքին հղումներ
----------------

*
**Ղազախլար մզկիթ** (ադրբ.՝ Qazaxlar məscidi), Ադրբեջանի Գանձակ քաղաքում գտնվող մզկիթ։ Գանձակի պատմա-ճարտարապետական հուշարձանը։

Պատմություն
-----------

Պորտալը մզկիթի մուտքի մոտ
Մզկիթը կառուցվել է 1801-1802 թվականներին մահալի բնակիչների կողմից։ Ղազախի մզկիթը կառուցվել է Ջումա մզկիթի պլանի հիման վրա։ Անհայտ է, թե ով է մզկիթի ճարտարապետը։

Բոլոր պատերի հաստությունը 12-20 սմ է, իսկ բարձրությունը `1.5 մետր։ Մզկիթի պատերը աղյուս են։ Մզկիթի հատակը նաև աղյուս է։ Ինչպես և Ջումա մզկիթի, Ղազախլարի մզկիթն ունի նաև երեք մուտքի դուռը։ Հիմնական մուտքը մզկիթի դիմաց է։ Այլ դռները գտնվում են մզկիթի աջ և ձախ կողմերում։ Մզկիթը ունի տասներեք փայտե պատուհան և մեկ սանդուղք։ Մզկիթի պատերին ոչ մի գրելը և զարդապատկեր չկան։ 1920 թվականին ռուսների կողմից Գանձակի օկուպացիայից հետո, երկար ժամանակ մզկիթի օգտագործումը արգելված էր կրոնական նպատակներով։ Այն օգտագործվել է պահեստների, դպրոցների և այլ նպատակների համար։

Ներկայումս այս հուշարձանը օգտագործվում է որպես մզկիթ։

Տես նաև
-------

* Գանձակ
* Հյուսեյնիյյե մզկիթ
* Գանձակի պետական ֆիլհարմոնիա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Ղազախլար մզկիթ
3. ↑  Գանձակ. Ղազախլար մզկիթ(չաշխատող հղում)
4. ↑  Գանձակի հուշարձանները
Հոլանդական ռեֆորմատական եկեղեցու հին շենքը Սպրինգբոկի կենտրոնում
**Հարավային Աֆրիկայի ռեֆորմատական եկեղեցի** (անգլ.՝ Dutch Reformed Church in South Africa), կալվինիստական դենոմինացիա ՀԱՀ-ում, որի պատմությունը սկսվում է 1652 թվականից։

Պատմություն
-----------

Սկզբում Հարավային Աֆրիկայի ռեֆորմատական համայնքները, որոնք ձգտում էին դեպի Քեյփթաուն, կազմում էին Հոլանդական եկեղեցու բաղկացուցիչ մաս։ 1806 թվականին անգլիացիների կողմից հոլանդական գաղութների բռնանվաճումից հետո, նրանք դե ֆակտո ստացան ինքնավարություն գաղութային վարչակազմի հսկողության ներքո։ Հարավային Աֆրիկայի ռեֆորմատական համայնքի ծխական գործունեության կոորդինացման նպատակով 1843 թվականին միավորվեցին ՆԳԿ դենոմինացիայի մեջ (աֆրիկաանս՝ Nederduitse Gereformeerde Kerk): Գաղութային իշխանությունների և տեղական սպիտակ ֆերմեր ռեֆորմատների միջև շփումների արդյունքում սկսվեց Մեծ Տրեկը, որը հանգեցրեց Տրանսվաալ պետության և ՆՀԿ (աֆրիկաանս՝ Nederduitsch Hervormde Kerk) դենոմինացիայի կազմավորմանը (1853)։ Որոշ ժամանակ գոյություն ունեին Օրանժի պետության և Նատալյայի ինքնավար սինոդները, բայց 1885 թվականին նրանք նորից միավորվեցին Կապի սինոդում (աֆրիկաանս՝ Gereformeerde Kerke, բառացիորեն՝ Ռեֆորմատական եկեղեցի)։

Ռեֆորմատական եկեղեցու բոլոր ծխականները սպիտակ նորաբնակներ էին։ Ներկայումս եկեղեցին միավորում է հազարից ավելի ծխեր և 1 միլիոն ծխականներ։ Ծխերը միավորված են 10 տարածքային սինոդներում, որոնք ղեկավարվում են Պրետորիայի Գերագույն սինոդի կողմից։ Առանձին աստվածաբանական քննարկումների թեմա է դարձել նիդերլանդական ռեֆորմատների վերաբերմունքը «ոչ սպիտակ» բնակչությանը։ Արդյունքում հաղթեցին անջատողականները։ ՀԱՀ-ում Նիդերլանդական ռեֆորմատական եկեղեցին արմատավորեց ապարտհեյդի և սպիտակ ռասիզմի քաղաքականությունը։ 


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Աստված պատվիրեց ազգերին և ժողովուրդներին լինել բաժանված, տալով յուրաքանչյուր ազգին հատուկ նախասահմանումներ և շնորհներ։ |  |



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «Սուրբ Առաքյալների արարքները» գիրքը, ըստ Տոմիուսի, ոչ մի կասկած չի թողնում Տիրոջ մտադրությունների մասին, «Մեկ արյունից նա արարեց ամբողջ մարդկային ցեղը, որ բնակվի ողջ երկրի վրա, սահմանելով նախորոշված ժամանակներ և նրանց բնակության սահմանները» (17:26)։ |  |

Ապարտհեյդի դարաշրջանում ՀԱՀ քաղաքականությունը կանխորոշող Աֆրիկաներների եղբայրություն հեղինակավոր կազմակերպությանը անդամակցելու համար պարտադիր պայման էր ռեֆորմատական եկեղեցուն պատկանելությունը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Голландская реформатская церковь Южной Африки
2. ↑  Голландская реформатская церковь Африки
3. ↑  ЮЖНО-АФРИКАНСКАЯ РЕСПУБЛИКА: ОПЫТ ПОСТРОЕНИЯ РАСОВОГО ГОСУДАРСТВА
4. ↑  Дмитрий Жуков, "Апартеид: История режима"

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հարավային Աֆրիկայի Հոլանդական ռեֆորմատական եկեղեցի
**Զորգեի փողոց** (ռուս.՝ Улица Зорге), փողոց Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքի Խորհրդային շրջանի տարածքում։ Սկսվում է Կոմունիստիչեսկի պողոտայից և ավարտվում Երյոմենկոյի փողոցի հետ խաչմերուկում։ Փողոցի ուղղությունը հարավից դեպի հյուսիս է, Սոդրուժեստվոյի փողոցին զուգահեռ։ Երթևեկելի մասի շերտերի քանակը տատանվում է երկուսից չորսի սահմաններում։

Անվանում
--------

Փողոցն իր անվանումը ստացել է ի պատիվ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիների խորհրդային հայտնի հետախույզ, Խորհրդային Միության հերոս (1964 թվական, հետմահու) Ռիխարդ Զորգեի (1895-1944)։ Զորգեն համարվում է XX դարի աշխարհի մեծագույն հետախույզներից մեկը։

Տրանսպորտ
---------

Զորգեի փողոցը Արևմտյան բնակելի զանգվածի գլխավոր մայրուղին է։ Այստեղ կազմակերպված է թիվ 26, 67, 71, 94, 96 ավտոբուսների, ինչպես նաև մեծ թվով երթուղային տաքսիների երթևեկությունը։

Կառուցապատում
-------------

Փողոցի զույգ կողմում հիմնականում տարբեր հարկայնության բնակելի շենքեր են, ներառյալ` Հարավային դաշնային համալսարանի հանրակացարանները, կան նաև հասարակական-կենցաղային նշանակության շենքեր։ Փողոցի կենտ կողմում, բացի բնակելի շենքերից, գտնվում են` Պլևեն քաղաքի անվան զբոսայգին, Հարավային դաշնային համալսարանի ֆակուլտետները, Պրիվոզ շուկան, համալսարանի ուսանողական ավանի նորակառույց շենքերը, «Տալեր» առևտրի կենտրոնը։

Ուշագրավ օբյեկտներ
------------------

* Խորհրդային շրջանի վարչակազմի նստավայրը
* ԲուլղարիայիՊլևեն քաղաքի անվան զբոսայգին
* Հարավային դաշնային համալսարանի ֆակուլտետների մի մասը և ուսանողական ավանը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Дергачёв, Владимир Александрович Стратегическая разведка Archived 2022-02-25 at the Wayback Machine. / Цивилизационная геополитика (Геофилософия). — Киев: ВИРА-Р, 2004. — 672 с.
2. ↑  Ростов-на-Дону — официальный портал городской Думы и Администрации города
**Ղանդաբ Հաբիբ կըզը Կուլիևա** (ադրբ.՝ Qəndab Həbib qızı Quliyeva, օգոստոսի 10, 1949(1949-08-10), Ֆիզուլիի շրջան, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 26, 2017(2017-06-26), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի խանենդե, Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստ (1992);

Կենսագրություն
--------------

Ղանդաբ Կուլիևան ծնվել է 1949 թվականի օգոստոսի 10-ին, Ֆիզուլիի շրջանի Դիլագարդայի գյուղում։ 1976-1980 թվականին սովորել է Ասաֆ Զեյնալլու անվան Ադրբեջանի պետական երաժշտական դպրոցի մուղամի բաժնում։ 1991-1996 թվականներին սովորել է Ադրբեջանի երաժշտության և արվեստի պետական համալսարանում։ Նրա առաջին մուգամի ուսուցիչը Նարիման Ալիևն էր։ Միևնույն ժամանակ նա սովորել էր նաև այլ խանենդեների մուղամի դասարաններում։ 1981 թվականից աշխատել է որպես Ադրբեջանի պետական օպերայի և բալետի թատրոնում որպես մենակատար։ Նա կատարել է Լեյլիի, Ասլիի («Լեյլի և Մեջնուն» օպերա, «Ասլի և Քերեմ» օպերա, Ուզեիր Հաջիբեկով), Էրեբզենգիի («Շախ Իսմայիլ» օպերա, Աբդուլ Մագոմաև), Շախսենեմ («Աշուղ Գարիբ», Զուլֆիկար Հաջիբեկով) և այլ դերերը։

Հյուրախաղերով հանդես է եկել Գերմանիայի, Կանադայի, Ֆրանսիայի, Շվեդիայի, Թուրքիայի, Իրանի, Իրաքի, Ճապոնիայի բեմերում։

Կատարել է «Բայաթի-Շիրազ», «Սեգախ», «Մահուր», «Բայաթի-Շիրազ», «Շուռ» մուղամները։ Մուղամներից բացի, Ղանդաբ Կուլիևան կատարել է նաև ժողովրդական երգեր։

Ղանդաբ Կուլիևան մահացել է 2017 թվականի հունիսի 26-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  QULİYEVA Qəndab Həbib oğlu (азерб.) // Muğam ensiklopediyası. — Bakı: Musiqi dünyası, 2008. — S. 116-117.
2. ↑  Ղանդաբ Հաբիբ կըզը Կուլիևա
3. ↑  Керимов Н. Поёт Гандаб Кулиева (рус.) // Мелодия. — 1989.
4. ↑  մահացել է Ղանդաբ Կուլիևաա
**Պոդբելսկու նրբանցք** (ռուս.՝ Переулок Подбельского), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքի Կազաչի միկրոշրջանում։ Անվանվել է ռուս բոլշևիկյան հեղափոխական գործիչ, խորհրդային պետական գործիչ Վադիմ Նիկոլաևիչ Պոդբելսկու (1887-1920) պատվին։ Սկիզբ է առնում Դոնսկայա փողոցից և ավարտվում 2-րդ Գիծ և 3-րդ Գիծ փողոցներն իրար կապող ճանապարհի հետ հատումով։ Երկարությունը 190 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Կրասնի Սուլին քաղաքի Պոդբելսկու նրբանցքը սկսվում է Դոնսկայա փողոցից և ավարտվում 2-րդ Գիծ և 3-րդ Գիծ փողոցներն իրար կապող ճանապարհի հետ հատումով։ Կարճ նրբանցք է. երկարությունն ընդամենը 190 մետր է։ Նրբանցքում համարակալված շինություններ չկան։

Պոդբելսկու նրբանցքի փոստային դասիչն է՝ 346351։

Նրբանցքն անվանվել է ռուս բոլշևիկյան հեղափոխական գործիչ, խորհրդային պետական գործիչ Վադիմ Նիկոլաևիչ Պոդբելսկու (1887-1920) պատվին։ 1917 թվականի հոկտեմբերյան հեղափոխության օրերին նա եղել է Մոսկվայի ՌՀԿ-ն ղեկավարող կուսակցական կենտրոնի անդամ։ 1918 թվականի մայիսին նշանակվել է ՌԽՖՍՀ փոստ-հեռագրային ժողկոմ՝ այդ պաշտոնում հաջորդելով Պռոշ Պռոշյանին։ Աճյունն ամփոփված է Կրեմլի պատի մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հ. 9, էջ 346»

Աղբյուրներ
----------

* Переулок Подбельского в Красном Сулине
* Подробная карта Переулок Подбельского, город Красный Сулин со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* г. Красный Сулин, Переулок Подбельского Archived 2019-04-08 at the Wayback Machine.
**Վադիմ Վլադիմիրովիչ Սելին** (ռուս.՝ Вадим Владимирович Селин, հոկտեմբերի 23, 1985(1985-10-23), Դոնի Ռոստով, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս արձակագիր, սցենարիստ, «Դեբյուտ» միջազգային գրական մրցանակի դափնեկիր՝ «Գրականություն դեռահասների համար» անվանակարգում, նախագահական թոշակավոր «Ռուսաստանի տաղանադավոր երիտասարդներ» անվանակարգում։ Հեղինակի ստեղծագործությունները ընդգրկվել են «Լավագույն ստեղծագործությունների ցուցակում»։

Կենսագրություն
--------------

Վադիմ Սելինը ծնվել է 1985 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Դոնի Ռոստովում, ՌԽՖՍՀ։ 2007 թվականին ավարտել է Հարավային ֆեդերալ համալսարանի հոգեբանության ֆակուլտետը՝ «իրավաբանական հոգեբանություն» մասնագիտությումբ։ 2002 թվականին «Край городов», «Нашли!», «У Солнечных часов» ալմանախներում հրատարակվել են առաջին պատմվածքները։ 2005 թվականին Ռուսաստանի և Եվրոպայի խոշորագույն «Էքսմո» հրատարակչությունում հրատարակվել է «Ջրասույզ նավերի գիշեր» առաջին գիրքը։

2005 թվական՝
«Ջրասույզ նավերի գիշեր»,
«Զրահ սեփական ձեռքերով»։

2006 թվական՝
«Վայրի վարդիկ»։

2007 թվական՝
«Վեց քառորդ» («Светлые головы» հրատարակչություն),
«Ծովային հեծյալ»,
«Հանդիպումների ցուցակ»,
«Աղջիկ-ամառ»,
«Սիրո մասին լավագույն վեպեր աղջիկների համար» հեղինակային հավաքածու։

2009 թվական՝
«Վեպ սխալմամբ»,
«Փարոս սիրահարների համար»։

2010 թվական՝
«Կատարյալ զույգի գաղտնիք»։ Համաքածու «Սեր համացանցով»։ Սիրո մասին վեպեր մեծ գիրք աղջիկների համար»։

2011 թվական՝
«Երկու սրտերի համաստեղություն»,
«Սեր երկրորդ փորձից»։

2013 թվական՝
Հավաքածու «Սիրո արևի տակ»,
հավաքածու «Սիրո մասին վեպերի ծննդյան մեծ գիրք աղջիկների համար»։

2014 թվական՝ 
«Այնտեղ, որտեղ ապրում է երազանքը»։

2016 թվական՝ 
«Մեծ արջ» հատվածք «Տղամարդիկ երջանկության մասին» հավաքածուում։

2017 թվական՝ 
«Երազանքի եզրին»։

«Խուզարկուներ», «Տեղամասային խուզարկու» սերիալների մի քանի սերիաների սցենարիստ, «Մի հեռացիր», «Վստահության ուժը», «Բժշկուհի» մելոդրամաների գաղափաների հեղինակ։

Գրական մրցանակներ
-----------------

2004 թվականին «Нашли!» ալմանախի «Ծննդյան շուրջպարեր» գրական մրցույթում զբաղեցրել է 2-րդ հորիզոնականը։ 2006 թվականին «Ինչպես սովորել սահել սքեյթի վրա» պատմվածքի համար «Գրականություն երեխաների համար» անվանկարգում դարձել է «Դեբյուտ» միջազգային գրական մրցանակի հաղթող։ 2006 թվականին Ռուսաստանի երիտասարդ գրողների 6 ֆորումի արդյունքների համաձայն՝ ստացել է կրթաթոշակ։

Լիպկաններում Ռուսաստանի երիտասարդ գրողների 5-րդ, 6-րդ և 10-րդ ֆորումների մասնակից։ Գրողների համար 3-րդ (անցկացման վայր՝ Յասնայա Պոլյանա) և 7-րդ (անցկացման վայր՝ Մելիխովո) սեմինարների մասնակից, որոնք գրում են մանկական գրականություն։ 2006 թվականին «Գրքի հետ դեպի նոր տարի» ընթերցանության փառատոնի մասնակից (անցկացման վայր՝ Չուվաշիա քաղաք)։ 2007 թվականի «Չեխովյան օրեր» գրքային փառատոնի մասնակից (անցկացման վայր՝ Տագանրոգ)։ 2010 թվականի «Ամառը գրքի հետ» գրքային փառատոնի մասնակից (անցկացման վայր՝ Վոլգոգրադ)։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ростовчанин вышел в финал литературного конкурса среди авторов, пишущих для детей(չաշխատող հղում)
* Ростовчанин стал победителем литературной премии «Дебют»(չաշխատող հղում)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 61144648392704488043 · WorldCat VIAF: 61144648392704488043 |

 |
TB-303 սինթեզատոր գործիքը, որը հաճախ է օգտագործվում հաուս երաժշտության մեջ
**Հաուս երաժշտություն** (անգլ.՝ house music), ակումբային երաժշտության տարատեսակ, որը ծնունդ է առել ԱՄՆ-ի Չիկագո քաղաքում 1980-ականների սկզբին։ Արդեն 80-ականների կեսերին այս ոճը մեծ ժողովրդայնություն էր վայելում դիսկոտեկներում` աֆրոամերիկացիների և լատինաամերիկացիների շրջանում։ Երաժշտությունը տարածվում է Միացյալ Նահանգների ու Կանադայի այլ խոշոր քաղաքներում, որից հետո մուտք է գործում Եվրոպա։

Այժմ հաուս երաժշտությունն ունի բազմաթիվ ենթաժանրեր, որոնցից առավել հայտնիներն են Էլեկտրո-հաուսը, հաուսը, հոլանդական-հաուսը, պրոգրեսիվ-հաուսը, Ֆյուչր-հաուսը, Բիգ Ռում հաուսը, Դիփ-հաուսը և այլն։

Պատմություն
-----------

Ամենաառաջին հաուս ոճի երգը՝ «On and on»-ը գրվել է Ջեսս Սոնդերսի և Վինս Լոուրենսի կողմից։ Ձայնագրությունը կատարվել է 1984 թվականին Չիկագոյում Roland TB-303 կոչվող բաս֊սինթեզատորի և Roland TR-808 հարվածային մեքենայի օգնությամբ, բացի այդ օգտագործվել է «Player One» խմբի «Space Invaders» (1980) երգից հատված։ Հաուս երաժշտության տարատեսակների հիմքում կանգնած էին Ֆրենկի Նակլզը, Մարշալ Ջեֆերսոնը և այլք։

Անվանում
--------

Մինև օրս չի պարզվել երաժշտության անվանման ծագումը։ Կա վարկած, որ «հաուս» (անգլ.՝ տուն) բառի ընտրությունը կապված է այն հանգամանքի հետ, որ նախկինում այս ժանրի երգերը գրվել և ձայնագրվել են սեփական առանձնատներում։ Ավելի տարածված տարբերակներից է, որ անվանումը ծագել է Չիկագոյում գտնվող «Warehouse» (անգլ.՝ «պահեստ») ակումբի անվանումից։

Հաուսը ժամանակակից մշակույթում
------------------------------

* Օգտագործվում է «Grand Theft Auto» համակարգչային խաղի մեջ։ «San Andreas» խաղում կա SF-UR ռադիոկայան, որտեղ վկայարկվում է միայն հաուս ոճի երաժշտություն։
* Rise FM ռադիոն «Grand Theft Auto 3» և «Grand Theft Auto» խաղերի մեջ։ «Liberty City Stories»֊ում նույնպես հիմնականում օգտագործվում է հաուս։
* Քենան Թոմփսոնի «Շաբաթ երեկոյան ուղիղ եթերում» (անգլ.՝ Saturday Night Live) եղել է «Deep House Dish» էպիզոդների շարք, որի ժամանակ երաժիշտները նվագում էին հաուս։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  unesdoc.unesco.org/images/0012/001201/120152e.pdf
3. ↑  Snoman, Rick (2009). The Dance Music Manual: Tools, Toys, and Techniques — Second Edition. Oxford, UK: Elsevier Press. էջ 233


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 12486957p · GND: 4419692-1 · GTAA: 262949 · LCCN: sh97008974 · LNB: 000300471 · NKC: ph224352 |

 |

 |
**Հայաստանում Ֆունկցիոնալ անալիզի**, հետազոտություններն սկսվել են 1950-ական թվականներին ԵՊՀ-ում և ՀԽՍՀ ԳԱ մաթեմատիկայի և մեխանիկայի սեկտորում, ուսումնասիրվել են նոր տիպի եզրային խնդիրները հիլբերտյան տարածության մեջ Կոշիի օպերատորային խնդրին հանգեցնելու հարցերը (Ռաֆայել Ալեքսանդրյան)։ Պտտվող հեղուկի որակական տեսության մաթեմատիկական հետազոտություններին նվիրված աշխատանքների շարքի համար Ռաֆայել Ալեքսանդրյանը 1986 թվականին արժանացել է ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի։ Հետագայում մի շարք մաթեմատիկոսների աշխատանքներով էապես ընդլայնվել է հետազոտությունների թեմատիկան ինչպես ֆունկցիոնալ անալիզի, այնպես էլ դիֆերենցիալ և ինտեգրալ հավասարումների բնագավառներում։ Հետազոտությունների հիմնական ուղղություններն են օպերատորների տեսությունը, օպերատորային հավասարումները, ինքնահամալուծ օպերատորային հավասարումները և դրանց սպեկտրային տեսությունը։ Կամայական ինքնահամալուծ օպերատորի ռեզոլվենտի տերմիններով ներմուծվել է սպեկտրի կորիզի գաղափարը, մշակվել է սեփական ֆունկցիոնալների լրիվ համակարգի կառուցման ունիվերսալ եղանակ, և ըստ այդ ֆունկցիոնալների՝ սպեկտրային վերլուծության վերաբերյալ թեորեմներ։ Ապացուցվել են նոր տիպի առնչություններ, որոնցից բխում են սպեկտրի որակական բնույթը բնորոշող հայտանիշներ (Ռաֆայել Ալեքսանդրյան, Ռ. Մկրտչյան)։ Բանախյան հանրահաշիվների տեսության մեջ ապացուցվել են թեորեմներ, որոնք զարգացնում են Հոֆմանի արդյունքները Ստոունի-Վայերշտրասի տիպի թեորեմների ընդհանրացման ուղղությամբ, ինչպես նաև Վեռների թեորեմների դիսկ–հանրահաշիվների մաքսիմալության և ընդհանրացրած անալիտիկ ֆունկցիաների հանրահաշիվների վերաբերյալ։ Հետազոտվել են որոշ դասերի բագմանդամային օպերատորային փնջի սպեկտրային հատկությունները, առաջարկվել է նրանց սեփական ֆունկցիոնալների կառուցման եղանակ։ Բացահայտվել են Շրեդինգերի հավասարումն ընդգրկող որոշ դասերի ոչ ստացիոնար օպերատորային հավասարումների լուծումների ասիմպտոտիկ համարյա պարբերականության պայմանները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
«**The Windmills of Your Mind**» (հայերեն՝ Քո գիտակցության հողմաղացը) երգը գրվել է Ալան Բերգմանի, Մերիլին Բերգմանի և Միշել Լեգրանի կողմից՝ «Թոմաս Քրաունի խարդախությունը» ֆիլմի համար, որտեղ խաղում է Նոուել Հարիսոնը։ 1968 թվականին երգն Օսկար մրցանակի է արժանացել՝ որպես լավագույն ֆիլմի երգ, արժանացել է նաև «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի։

Երգի քավեր տարբերակի հեղինակը Դասթի Սպինգֆիլդն է՝ «Dusty in Memphis» ալբոմում, երգը կատարել են Պետուլա Քլարկը, Սթինգը, Պատրիսիա Կաասը, Բարբարա Սթրեյզանդը, Շառլ Ազնավուրը։ 1969 թվականին «Vanilla Fudge» ամերիկյան ռոք խումբը ձայնագրել է երգի իր տարբերակը՝ «Rock & Roll» ալբոմի համար։

Շատ հայտնի է երգի ֆրանսերեն տարբերակը՝ «Les Moulins de mon cœur» անվանմամբ։

*The Windmills of Your Mind* անվանմամբ գործիքային տարբերակը կատարել է Ֆաուստո Պապետին, Պոլ Մորիայի նվագախումբը։

Երգը հաճախ է օգտագործվել տարբեր ֆիլմերում․ Սթինգի տարբերակը հնչել է «Թոմաս Քրաունի խարդախությունը» ֆիլմում՝ 1999 թվական, Դաստի Սփրինգֆիլդ տարբերակը դարձել է «Նախաճաշ Պլուտոնի վրա» ֆիլմի երգերից մեկը, իսկ Կլարկ Պետուլայի տարբերակը հնչել է «Խաղատան կողոպուտ» ֆիլմում։ Երգը հնչել է նաև «Ֆոկուս», «Սերն ապրում է երեք տարի» ֆիլմի կամեոյում՝ Միշել Լեգրանի կատարմամբ։

Երգի կրկներգը ԽՍՀՄ-ում
----------------------

1970-ական թվականների վերջում երաժշտությունը ներառվել է Ստաս Նամինի «Ծաղիկներ» խմբի տասրոպեանոց երգաշղթայի մեջ՝ որպես ֆրանսիական կոմպոզիտորների երգեր։ Ավելի ուշ այն հաջողությամբ հնչել է «Միդեմ-81» միջազգային փառատոնին՝ Կաննում, իսկ երկու տարի անց ձայնագրվել է «Անակնկալ պարոն Լեգրանի համար» ալբոմի համար, որը թողարկվել է «Մեղեդի» ընկերության կողմից՝ 1983 թվականին։

Լեգրանի երաժշտության վրա գրվել են ռուսերեն խոսքեր, որը կատարվել է 2009 թվականի ամանորի գիշերը՝ Ռուսաստանի առաջին ալիքով՝ Լյուդմիլա Գուրչենկոյի և Միխայիլ Բոյարսկու կողմից։ 2011 թվականի հոկտեմբերի 8-ինն երգը կատարվել է Իվան Ուրգանտի կողմից՝ «Պրոժեկտորպերեսհիլթոն» հաղորդմանը՝ Սթիվ Ջոբսի ներկայությամբ։ 2012 թվականի փետրվարի 17-ին «Երկու աստղ» հեռուստաշոուի ժամանակ Լեոնիդ Ագուտինը և Ֆյոդոր Դոբրոնրավովը կատարել են «Սոսնձված էջերի գաղտնիքը» երգը ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  ISWC-Net
2. ↑  *Щёлкин В. Фролов С.* Легенды ВИА. — Грифон, 2007. — С. 335. — 463 с. — ISBN 978-5-98862-034-1
3. ↑  *Чурляев А. И.* Дискография советской (до 1991) и российской (после 1991) поп-рок эстрады. — Издательство «Дискограф», 1998. — С. 187.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Слова песни The Windmills Of Your Mind Archived 2013-12-16 at the Wayback Machine. на сайте LyricWiki.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Allmusic · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) |

 |
**Ամրական քարանձավ** (*Ակոթի, Ակոփաքար, Ամրականց քարանձավ, Անձավ, Աքքիփրի, Ջըմփ Ջըմփ Մաղարա, Ջմցըմ Մաղարա, Ջմփզմփ Նաղարա, Թոփրախկայա, Թսփրախկալհ, Թոփրակկալա, Թոփրակկալե, Ռասսփփնա, Ռասախինիլի)*, ամրոց Արևմտյան Հայաստանում, Վան քաղաքում, նրա hարավ–արևելյան կողմում, Մհերի դուռ կոչվող քարաժայռի վրա։ Կառուցել է Ռուսա Ա թագավորը ( մ.թ.ա 735-713 թթ.) Տուշպայում ասորեստանի թագավոր Թիգլաթպալասար III-ի ավերածություններից հետո, այն կոչելով Ռուսախինա կամ Ռուսախինիլի։ Բերդի տարածքում պահպանվում են շինությունների ավերակներ։ Այստեղ պարբերաբար պեղումներ են կատարել Ն. Մառը, Հ. Օրբելին, միսիոներ Ռայնոլդը, ինչպես նաև Կլեյտոնը, Ռասսամը, Լեհման-Հաապտը, Վ. Բելքը և ուրիշներ։ Կառույցների մեծ մասը հում աղյուսից է։ Պեղումների ժամանակ բացվել են գունավոր քարերով, շախմատաձև շարված տաճարի պատերը, զոհարանը, հայտնաբերվել են պատկերազարդ, դեկորատիվ վահաններ, կահույքի քանդակազարդ մասեր, խճանկարի բեկորներ, գունավոր փայլեցրած խեցեղեն, ուրարտական սեպագրեր, փղոսկրյա արձանիկներ, ոսկյա և արծաթյա իրեր, զենքեր, կնքադրամներ, թագավորական քանդակազարդ կապարճներ, երկրագործական գործիքներ, թևավոր ցուլի բրոնզե արձանիկներ, մետաքսե գործվածքի մնացորդներ, գինու կավե խոշոր կարասներ, մարդկային կմախքի ոսկրներ և այլն։ Գտածո նյութերի մեծ մասը այժմ պահվում է Բրիտանական և Բեռլինի թանգարաններում, մասամբ նաև Սանկտ Պետերբուրգի Էրմիտաժում։ Ամրական քարանձավ հավանարար ավերվել ու լքվել է ուրարտական պետության թուլացման և անկման ժամանակ տնակներում, մ.թ.ա. VI դ. սկզբներին։ Ամրական քարանձավ ըստ երևույթին վանեցիների շրջանում հայտնի ավանդական Պղնձե քաղաքն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 220 — 992 էջ։
Ամրակների տեսակներ
**Ամրակ**, գրենական պիտույք նախատեսված թղթերի ամրացման համար։ Այն իրենից ներկայացնում է հատուկ ձևով կորացված 10-12 սմ երկարությամբ մետաղալար։ Բացի իր ուղիղ գործառույթից այն կարող է օգտագործվել որպես պտուտակ, պոկերի խաղանիշ, ատամմաքրիչ, ագռավուկ, նյութ ձկնորսական կարթերի կեռիկների համար, ինչպես նաև որպես հողագործական կամ այգեգործական գործիք։

Պատմություն
-----------

13-րդ դարում թերթերի ամրացման համար հայտնվեցին ինքնատիպ «արագակարներ»․ թղթի վերևի ձախ անկյունում կտրվածք էին անում և նրա միջով անց էին կացնում կտորե ժապավեն։ Այնուհետև մեծ տարածում գտան գնդասեղները, որը 1935 թվականին հնարել էր ամերիկացի բժիշկ Ջոն Հաուին։ Նյու Յորքի գործավարները հայտնաբերեցին, որ գնդասեղներով կարելի է ամրացնել ավելի քան 10 թերթ։ Գնդասեղները հարմար չէին, ծռվում էին, թղթի վրա թողնում էին ոչ գեղեցիկ հետքեր և արյունոտ բծեր։

1867 թվականին Սեմուել Ֆեյեմն առաջարկեց հագուստների պիտակներն ամրացնելու համար օգտագործել մետաղալարե զսպանակներ, որոնք էլ գրասենյակներում սկսեցին օգտագործվել ամրակի փոխարեն։ 1899 թվականին նորվեգացի ինժեներ Վոլեր Յուխանը, փորձարկելով զսպանակե մետաղալարի կտորները, ստեղծեց ամրակների մի քանի հաջողված տարբերակներ և իր հայտնագործման համար արտոնագիր ստացավ։ Բայց Վոլերը այդ նախագծին ուշադրություն չդարձրեց, և 1900 թվականին ամերիկացի գիտնական Կոռնելիուս Բրոսնանը արտոնագրեց ամրակ, որն ստացավ «Konaclip» անվանումը։ Սակայն այդ գրասենյակային պարագան իր ժամանակակից տեսքն ստացավ անգլիական «Gem Manufacturing» ֆիրմայի ջանքերով, որն էլ այդ թվականին արտադրեց «Gem» ամրակը երկու դասական օվալների տեսքով։

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

Ամրակի հուշարձան Նորվեգիայում
* Նորվեգացիների համար ամրակն ունի սիմվոլիկ նշանակություն։ Այն կապված է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կատարված հերոսական արարքի հետ։ 1940 թվականին զավթելով երկիրը՝ ֆաշիստները օկուպացված ղեկավարությանը նշանակեցին իշխանության գլուխ և տեղաբնակներին արգելեցին հագուստի վրա կրել արտաքսված Հակոն 7-րդ թագավորի ինիցիալներով կոճակներ և նշաններ։ Այդ ժամանակ էլ Նորվեգացիներն սկսեցին կոճակների փոխարեն օգտագործել ամրակներ, որոնք էլ դարձան ազգային միասնության և հակամարտության խորհրդանշան։ Քաղաքացիների այդ քայլը չմոռացվեց, նաև ի պատիվ գիտնականի՝ 1990 թվականին Օսլոյում տեղադրվեց ամրակի հուշարձան։
* 1999 թվականին ամրակի հայտնաբերման 100-ամյակի առթիվ Նորվեգիայում թողարկեցին դրոշմանիշեր։
* Ուրալի Միասս քաղաքում տեղադրված է ամրակի հուշարձան, որի բարձրությունը 9մ 28 սմ է։ Հուշարձաններ կան նաև նվիրված կոճգամին, կարկինին, մկրատին և քանոնին։ Ամրակի հուշարձանը գրանցվել է Գինեսի ռեկորդների գրքում, ռեկորդի պաշտոնական գրանցումը կատարվել է 2010 թվականի մայիսի 4-ին։
* Բելգիացի Ժանին Վան դեր Մայրեն ամրակի շնորհիվ գրանցվել է Գինեսի ռեկորդների գրքում։ Նա 22025 ամրակներից շղթա է հավաքել, որի երկարությունը 820մ է։
* 1996 թվականի հուլիսի 13-24-ը Սինգապուրի «Boon Lay Community Centre» երիտասարդական ակումբի 40 անդամները 20 ժամում ամրակներից ստեղծեցին 15,02կմ երկարությամբ շղթա։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Largest paperclip - Guinness World Records


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh85097606 |

 |
**Դատավարական ժամկետներ**, ժամանակահատված, որի ընթացքում դատավարության մասնակիցները իրավունք ունեն կամ պարտավոր են կատարել որոշակի դատավարական գործողություններ կոչվում է դատավարական ժամկետներ։ Դատավարական ժամկետներ սահմանվում են օրենքով (քրեական գործի նախաքննության ժամկետ, մեղադրանք առաջադրելու ժամկետ ևն) կամ դատարանի վճռով (լրացուցիչ ապացույցներ ներկայացնելու ժամկետ ևն)։ Հաշվում են ժամերով, օրերով և ամիսներով։ Որպես կանոն, հաշվի մեջ չի մտնում դատավարական ժամկետի սկսելու ժամն ու օրը։ Օրերով հաշվելու դեպքում դատավարական ժամկետներն ավարտվում են վերջին օրվա ժամը 24-ին, ամիսներով՝ վերջին ամսվա համապատասխան օրը։ Դատավարական ժամկետները պահպանված են համարվում, եթե մինչև ժամկետի ավարտը բողոքը կամ դատավարական փաստաթուղթը հանձնվում է փոստին։ Օրենքով սահմանված դատավարական ժամկետները փոփոխության ենթակա չեն, բացառությամբ օրենսդրությամբ նախատեսված դեպքերի։ Բաց թողնված դատական ժամկետները հարգելի պատճառների առկայության դեպքում, կարող են վերականգնել դրա իրավունքն ունեցող պաշտոնատար անձինք։

Գրականություն
-------------

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 308)։*  |
**Սանր**, կենցաղային անհատական օգտագործման առարկա մազերը սանրելու և գլխի մերսման համար։ Կան նաև սանրեր կենդանիների բրդի համար։

Ժամանակակից պլաստիկե սանր
Խոզանակե սանր

Տեսակները
---------

Կան սանրերի երկու հիմնական տեսակներ` ատամնավոր և խոզանակե։ Ատամնավորը լինում է բռնակով և առանց բռնակի։

Պատմություն
-----------

Ամենահին սանրը հայտնաբերվել է Հին Հռոմի տարածքի պեղումների ժամանակ։ Այն պատրաստված է եղել կենդանու ոսկորից և ունեցել է 8 ատամիկ։

Սանրի դերը
----------

Սանրերն օգտագործվում են տարբեր նպատակներով, այն է `

* Երկար մազերը կարգի բերելու համար։
* Մազերի հարդարման համար։
* Թափված մազերը հեռացնելու համար։
* Մակաբույծների հեռացման համար (ոջիլ, անիծ և այլն)։

Սանրերը հաճախ օգտագործվում են դետեկտիվների կողմից հանցագործի ճանաչման գործում մազերի տեսակը ստանալու համար։

Սանրերի նյութը
--------------

Եղջյուրե սանրեր
Սանրերը կարող են պատրաստված լինել տարբեր նյութերից, սովորաբար լինում են փայտյա կամ պլաստիկե։ Երբեմն սանրերը պատրասատում էին փղոսկրից, հիմա ոչ, քանի որ վտանգ կա այդ կենդանիների պահպանման համար։ Եթե սանրերը փայտից են, ապա որպես կանոն պատրաստում են բալենու կամ սոճու բնափայտից։ Փայտյա սանրերը լաքապատվում են։

Սանրերը լինում են`

* ոսկորե,
* փայտյա,
* մետաղական,
* պլաստիկե,
* համակցված (պլաստիկե` մետաղյա բռնիչով, մետաղյա` պլաստիկե բռնիչով և այլն)։

Սանրերը դիցաբանության մեջ
-------------------------

Դիցաբանության մեջ սանրերը կանացիության խորհրդանիշն են։ Անտիկ ժամանակներում սանրերի հետ կապված էին ջրային երևույթները։ Սանրվում էին, օրինակ, ջրահարսերը, ծովահարսերը։ Սանրերը շատ աստվածուհիների, նամանավանդ սիրո և ջրի աստվածուհիներ Վեներայի, Աֆրոդիտեի, ատրիբուտներից էին։

Սանրվելը որպես մոգական գործողություն և հենց սանրը ունեցել են տարբեր նշանակություններ. մի կողմից այն գեղեցկության և կանացի գրավչության խորհրդանիշ է, մյուս կողմից` խորհրդավորության խորհրդանիշ։ Շատ երկրների հեքիաթներում հանդիպում են հերոսներ, որոնք փախուստի ժամանակ իրենց հետևից շպրտում են սանրեր, որից աճում է հետապնդողներին խանգարող խիտ անտառ։

Կախարդների մասին ասում էին, որ նրանք իրենց մազերը սանրելով կարող էին ազդել եղանակի վրա և փոթորիկ առաջացնել։

Ձևերը
-----

Սանրերը լինում են սահուն, տուփով, տարբեր ձևերի, օրինակ` հրացանի, դանակի, ձկան և այլ տեսքերով։

Պատկերասրահ
-----------

* Անտիկ եգիպտական սանր, մ.թ.ա. 15-րդ դարԱնտիկ եգիպտական սանր, մ.թ.ա. 15-րդ դար
* Էտրուսկների քաղաքակրթության սանր, մ.թ.ա. 7-րդ դարԷտրուսկների քաղաքակրթության սանր, մ.թ.ա. 7-րդ դար
* Սկիֆիական սանրՍկիֆիական սանր
* Անտիկ հռոմեական սանրԱնտիկ հռոմեական սանր
* Հնագույն մակագրությամբ սանր, ԴենմարկՀնագույն մակագրությամբ սանր, Դենմարկ
* Եկեղեցական սանր, Իտալիա, 15-րդ դարԵկեղեցական սանր, Իտալիա, 15-րդ դար
* Mary Rose նավի մեջ հայտնաբերված սանրեր *Mary Rose* նավի մեջ հայտնաբերված սանրեր
* Քանդակազարդ սանր, 16-րդ դարՔանդակազարդ սանր, 16-րդ դար
* Մակաբույծների հեռացման համար նախատեսված սանրՄակաբույծների հեռացման համար նախատեսված սանր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Оригинальные расчески
2. ↑  սանրների նկարներ
**Կոնստանտին Կուդիևսկի** (ուկրաիներեն՝ Кудієвський Костянтин Гнатович, մարտի 23, 1923(1923-03-23), Ցյուրուպինսկ, Ցյուրուպինսկի շրջան, Kherson Okruha, Odessa Governorate, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 5, 1992(1992-05-05), Կիև, Ուկրաինա), ուկրաինացի գրող, լրագրող, սցենարիստ, ծովային։

Կենսագրություն
--------------

Կոնստանտին Կուդիևսկին ծնվել է 1923 թվականին Խերսոնի մարզի Ցյուրուպինսկ քաղաքում, ծառայողի ընտանիքում։ Հայրենական պատերազմի նախօրեին ավարտել է Օդեսայի ռազմածովային հատուկ դպրոցը։ Պատերազմի տարիներին ծառայել է ծովային հետևակում, Սևծովյան նավատորմում և Կասպիական նավատորմում։ 1946 թվականին ավարտել է ռազմածովային բարձրագույն ուսումնարանը, որպես սպա ծառայել է Հյուսիսային նավատորմում։ 1949 թվականից հանդես է եկել որպես զինվորական լրագրող։ Աշխատել է «Կրասնի ֆրոնտ» և «Կրասնայա զվեզդա» թերթերի խմբագրություններում։ 1953 թվականին զորացրվել է և աշխատել ուկրաինական թերթերի և ամսագրերի խմբագրություններում, եղել Ալեքսանդր Դովժենկոյի անվան գեղարվեստական ֆիլմերի ստուդիայի գլխավոր խմբագիր։

Մահը
----

Մահացել է 1992 թվականի մայիսի 5-ին Կիևում։ Թաղված է Բայկովո գերեզմանատանը։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Հեղինակ է վեպերի, պատմվածքների, վիպակների ժողովածուների։

* «Հյուսիսծովայինները», 1954
* «Երեկոները առագաստների հովանու տակ», 1964
* «Կապույտ ծովերի երգը», վեպ-լեգենդ, 1962
* «Ատլանտիկայի դառնաղետ մառախուղները», 1974
* «Թռչող հոլանդացու լեգենդը», 1979
* Ձմեռային գիշերների ամառային երազները, 1982

Պարգևներ
--------

* Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշան
* Ժողովուրդների բարեկամության մեդալ
* Պավլո Տիչինայի անվան մրցանակի դափնեկիր

Գրականություն
-------------

* Спілка кінематографістів України. К. 1985. — С.86;
* Письменники Радянської України. 1917—1987. К. 1988. — С.ЗЗО.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ուկրաինական պատմվածքներ, «Սովետական գրող» հրատարակչություն, Երևան, 1977
2. ↑  Կոնստանտին Կուդիևսկի, Խորհրդային դարաշրջան (1917-1991)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կոնստանտին Կուդիևսկի Archived 2017-01-31 at the Wayback Machine.
**Ղազախստանի Հանրապետության նախագահ** (ղազ.՝ Қазақстан Республикасының Президенті), պետության բարձրագույն պաշտոնատար անձն է և Ղազախստանի Հանրապետության զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարը։ Նրա լիազորությունները սահմանվում են Ղազախստանի Հանրապետության Սահմանադրության հատուկ բաժնով։

1990 թվականի ապրիլի 24-ից Ղազախստանի նախագահն է Նուրսուլթան Նազարբաևը (ղազ.՝ Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев):

Սահմանադրական կարգավիճակ
------------------------

Ղազախստանի Հանրապետության նախագահը պետության գլուխն է, նրա բարձրագույն պաշտոնատար անձը, որը սահմանում է պետության ներքին և արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղությունները և Ղազախստանը ներկայացնում է երկրի ներսում և միջազգային հարաբերություններում։

**Ղազախստանի Հանրապետության նախագահը ըստ սահմանադրության՝**

* ժողովրդի միասնության և պետական իշխանության, Սահմանադրության անսասանության, մարդու և քաղաքացու իրավունքների և ազատությունների խորհրդանիշ և երաշխավոր։
* ապահովում է պետական իշխանության բոլոր ճյուղերի և ժողովրդի առաջ պատասխանատու մարմինների համաձայնեցված գործունեությունը։
* իրավունք ունի հանդես գալու ժողովրդի և պետության անունից։

Հանրապետության նախագահի և նրա ընտանիքի ապահովումը, սպասարկումը և պահպանությունը իրականացվում են պետության հաշվին։

Ղազախստանի Հանրապետության նախագահի տարբերանշաններ
-------------------------------------------------

Հանրապետության նախագահն ունի տարբերանշաններ՝ կրծքանշան և Ղազախստանի Հանրապետության նախագահի շտանդարտ։

Հանրապետության նախագահն ի պաշտոնե դառնում է Ալթին Կիրան շքանշանի ասպետ (*«Ոսկե Արծիվ»*)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Назарбаев Нурсултан Абишевич (ПЕРСОНАЛЬНАЯ СПРАВКА)
2. ↑  Закон Республики Казахстан от 12 декабря 1995 года № 2676 «О государственных наградах Республики Казахстан» (с изменениями и дополнениями по состоянию на 13.02.2012 г.)
**«Մարսեցի Ջոն Քարթերը»** (անգլ.՝ John Carter of Mars), Էդգար Ռայս Բերոուզի բարսումյան շարքի տասնմեկերորդ և վերջին գիրքը։ Բաղկացած է երկու առանձին վեպերից՝ «Ջոն Քարթերը և Մարսի հսկան» և «Կմախք - մարդիկ Յուպիտերից»։ Առանձին հրատարակությամբ լույս է տեսել 1964 թվականին։

Սյուժե և նկարագիր
-----------------

### Ջոն Քարթները և Մարսի հսկան

Մանկական վեպ է, որը գրվել է Բերրոուզի ավագ որդու՝ նկարիչ Ջոն Կալմեն Բերրուզի կողմից (1913-1979) Whithman Big Little Book - ի համար։ Քննադատները շարունակ վիճում են այն հարցի շուրջ, թե ինչ մասնակցություն է ունեցել գրքի ստեղծմանը հենց ինքը՝ Էդգար Ռայս Բերրոուզը։ Շատերի կարծիքով նա խմբագրել է տեքստը՝ ավելացնելով դրան շուրջ 6000 բառ։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1940 թվականին, վերահրատարակվել Amazing Stories Quarterly - ում 1941 թ․ ։ 1964 թվականին, որպես գիրք հրատարակելու ժամանակաշրջանին մոտ, տպագրվել է Amazing Stories-ի հունվարյան համարում։

Զբոսանքի ժամանակ առևանգում են արքայադուստր Դայա Տորիսին։ Վերջինս Ջոն Քարթերի հարսնացուն է, Թարդոս Մորսի թոռնուհին։ Առևանգողը Պյու Մոջելին է։ Նրան են ծառայում ինտելեկտուալ սպիտակ կապիկները, ինչպես նաև 130- ֆուտանոց հսկա Ջուգը։ Օյու Մոջելը պատրաստվում է դառնալ ամբողջ Բարսումի նահանգամետ, բայց նրան անհասանելի են հելիումի ռեսուրսները, ինչի համար էլ հենց նա առևանգել է Դեյա Տորիսին։ Նա երկար ժամանակ լրտեսել է արքայական ընտանիքը՝ շնորհիվ տեսախցիկների։ Կանտոս Կանին և Ջոն Կարտներին ի վերջո հաջողվում է բռնել ինքնակոչ նահանգապետին, և բարեբախտաբար, ամեն ինչ ավարտվում է լավ։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Text file of «John Carter and the Giant of Mars» at Project Gutenberg Australia
* Text file of «Skeleton Men of Jupiter» at Project Gutenberg Australia
* Edgar Rice Burroughs Summary Project page for «John Carter and the Giant of Mars»
* Edgar Rice Burroughs Summary Project page for «Skeleton Men of Jupiter»
* Сборник на сайте «Лаборатории фантастики»

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Bleiler, Everett Franklin; Bleiler, Richard (1990). Science Fiction, the Early Years. Kent State University Press. p. 101. ISBN 0-87338-416-4.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Էդգար Բերոուզի մարսիական շարք |
| --- |
|  |
| **Մարսիական պատերազմներ** | Մարսի արքայադուստրը (1917) • Մարսի աստվածները (1918) • Մարսի տիրակալները (1919) |
|  |
| **Մարսիական ասպետներ** | Տուվիա, Մարսի օրիորդը (1920) • Մարսիական շախմատ (1922) • Մարսի մեծ ուղեղը (1927) • Մարսի մեծ ռազմիկը (1930) |
|  |
| **Մարսիական կայսրություններ** | Մարսի թրերը (1935) • Մարսի արհեստական մարդիկ (1939) • Լլանան Գաթոլից (1941/1948) • Մարսիացի Ջոն Քարթերը (1964) |
|  |
| **Էկրանավորումներ** | Մարսի արքայադուստրը (2009) • Ջոն Քարթեր (2012) |
|  |
| **Կերպարներ** | Ջոն Քարթեր • Դեա Տորիս |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: sh2002011315 |

 |
**Արարատյան ջոկատ**, կազմվել Է 1915 թ. հայ կամավորական խմբերի (2-րդ, 4-րդ) միավորումով (2800 մարտիկ, որից 2300-ը՝ հետևակ, 500-ը հեծյալ), ռուսական Կովկասյան բանակի 4-րդ կորպուսի կազմում, Վարդանի (Սարգիս Մեհրաբյան) ընդհանուր հրամանատարությամբ։ 1915 թ. ջոկատը մասնակցել է Բերկրիի (ապրիլի 30), Վանի (մայիսի 5), Շատախի (մայիսի 12), Մոկսի (հունիսի 18) գրավմանը։

Հունիսի 15-ին Արարատյան ջոկատին միացել է հայ կամավորների 1-ին խումբը Անդրանիկի հրամանատարությամբ։ Հայ կամավորները հունիսի 18-ին միացյալ ուժերով գրավել են Ջիվանի բարձունքները, հունիսի 29-ին՝ Սորբը, հուլիսի 7-ին Ուրտափն ու Դատվանը։ Թուրքերի հարձակման ժամանակ 4-րդ կորպուսի հետ նահանջեց նաև Արարատյան ջոկատը, որի 1-ին և 2-րդ խմբերը Վանա լճի հյուսիսային ափով հասան մինչև Իգդիր, 3-րդը և 4-րդը հարավային ափով՝ Դիլման (Իրան)։ Մասնակցել Է 1915 թ. Ալաշկերտի օպերացիային, այնուհետև կազմալուծվել։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 701)։*  |