**Աննա Ջոնսոն Փել Ուիլլեր** (մայիսի 5, 1883(1883-05-05), Hawarden, Սիու շրջան, Այովա, ԱՄՆ - մարտի 26, 1966(1966-03-26), Բրին Մար, Մոնտգոմերի շրջան, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ), ամերիկացի մաթեմատիկոս։ Նա առավել հայտնի է իր վաղ աշխատանքներով անվերջ չափայնության գծային հանրահաշվում, որը հետագայում ֆունկցիոնալ անալիզի մաս դարձավ։

Կենսագրություն
--------------

Աննա Ջոնսոնը ծնվել է 1883 թվականի մայիսի 5-ին ազգությամբ շվեդ էմիգրանտների ընտանիքում, ԱՄՆ-ի Հավարդեն քաղաքում, Այովա։ Ինը տարեկանում նրա ընտանիքը տեղափոխվում է Ակրոն, Այովա, որտեղ նա ընդունվում է մասնավոր դպրոց։ 1903 թվականին նա ավարտում է Հարավային Դակոտայի համալսարանը և այնուհետ Այովայի համալսարանում սկսում է աշխատել դիպլոմայինի վրա։ Նրա թեզը նվիրված էր *Գալուայի տեսության ընդլայնումը մինչև գծային դիֆերենցիալ հավասարումներ* թեմային, որով նա 1904 թվականին մագիստրոսի աստիճան ստացավ։ Հաջորդ գիտական աստիճանը նա ստացավ մի տարի անց Ռեդքլիֆ քոլեջում, որտեղ նա անցավ Մաքսիմ Բոչերի և Ուիլյամ Օսգուդի դասընթացը։

1905 թվականին Ուելսլի քոլեջից նա շահեց Ալիս Ֆրիման Պալմերի կրթաթոշակ շահեց, Գյոթինգենի համալսարանում մի տարի սովորելու համար, որտեղ նա հետազոտություններ էր կատարում Դավիթ Հիլբերտի, Ֆելիքս Կլայնի, Հերման Մինկովսկու և Կարլ Շվարցշիլդի ղեկավարության ներքո։ Դոկտորական թեզի վրա աշխատելու ընթացքում նրա հարաբերությունները Ալեքսանդր Պելի՝ Հարավային Դակոտայի նախկին պրոֆեսոր, հետ ավելի խորացան։ Նա ուղևորվեց Գյոթինգեն և 1907 թվականի հուլիսին նրանք ամուսնացան։ Այս ուղևորությունը լուրջ սպառնալիք էր Փելի կյանքի համար, քանի որ նա նախկին Ռուսաստանի կրկնակի գործակալ էր, Սերգեյ Դեգաև իրական անվամբ։

Հարսանիքից հետո Փելլսը վերադառնում է Վերմիլիոն (Հարավային Դակոտա), որտեղ նա դասավանդում է Ֆունկցիաների և դիֆերենցիալ հավասարումների տեսություն։ 1908 թվականին նա վերադառնում է Գյոթինգեն, դիսերտացիան ավարտին հասցնելու համար, սակայն Գիլբերտի հետ վեճը այն դարձնում է անհնար։ Նա ամուսնու հետ տեղափոխվում է Չիկագո, որտեղ նա աշխատում է Մուրի հետ և ավարտին հասցնում *Ֆունկցիաների բիօրթոգոնալ համակարգերը իրենց կիրառություններով Ինտեգրալ հավասարումների տեսության մեջ*, և 1909 թվականին ստանում դոկտորի գիտական աստիճան։

Նա սկսեց դասախոսական հաստիք փնտրել, սակայն յուրաքանչյուր մաթեմատիկական բաժանմունքում թշնամանքի հանդիպեց։ Նա իր ընկերոջը գրել է․ «Ես հույս ունեի հաստիք ստանալ լավ համալսարաններից մեկում, օրինակ ՝ Wisc. Ill և այլն, բայց կանանց հանդեպ այնպիսի դիմադրություն կա, որ նրանք գերադասում են տղամարդուն, նույնիսկ եթե նա զիջում է թե փորձառությամբ և հետազոտական աշխատանքներով »։ 1911 թվականին նրա ամուսինը կաթված ստացավ և մինչև կիսամյակի ավարտը նա շարունակեց դասավանդել ամուսնու փոխարեն, ընդունելով Մաունթ Հոլյոք քոլեջի հաստիքը։ Նա այնտեղ դասավանդեց յոթ տարի։

1917 թվականին, Մաունտ Հոլյոք քոլեջի վերջին տարում, նա Գորդոնի հետ միասին Շտուրմի թեորեմին վերաբերող հոդված հրապարակեց։ Դրանում նրանք լուծել էին Սիլվեստրի և Վան Վլեկի բարձրացրած պրոբլեմը։ Այդ հոդվածը թեորեմի հետ միասին շուրջ 100 տարի մոռացության էր մատնվել և վերջերս է միայն հայտնաբերվել։

1918 թվականին նա Պենսիլվանիայի Բրին-Մար քոլեջի դոցենտ է դառնում, իսկ երեք տարի անց՝ մաթեմատիկայի ամբիոնի վարիչ և 1925 թվականին լրիվ դրույքով պրոֆեսոր։ Նույն տարում նա ամուսնանում է իր կոլեգա Արթուր Միլլերի հետ, ով շուտով տեղափոխվում է Փրինսթոնի համալսարան։ Աննան հետևում է ամուսնուն, թողնելով Բրին-Մար քոլեջը։ Փենսիլվանիայում նա դասավանդում է կես դրույք, դառնալով Փրինսեթոնի մաթեմաթիկական հանրության ակտիվ անդամ։ 1927 թվականին նա Ամերիկյան մաթեմատիկական հանրության առջև դասախոսություն է կարդում։ Սա առաջին դեպքն էր Ամերիկյան մաթեմատիկական հանրության համար, երբ կին էր վարում կոլոկվիումը։ 1932 թվականին, Վիլլերի մահից հետո, նա վերադառնում է Բրին-Մար և դասավանդում լրիվ դրույքով։

Ուիլլերը կարևոր դերակատարում ունեցավ գերմանացի մաթեմատիկոս Էմմի Նյոթերին 1933 թվականին Բրին-Մար բերելու մեջ, երբ նացիստական կառավարությունը Նյոթերին հեռացրել է Գյոթինգենի համալսարանից։ Երկու կանայք երկու տարի միասին երջանիկ աշխատեցին մինչև 1935 թվականին Նյոթերը վիրահատությունից հետո հանկարծամահ եղավ։

1948 թվականին Ուիլլերը թոշակի անցավ։ Նա մահացավ 1966 թվականին կաթվածից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ — 1994.
2. 1 2 3 4  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
3. ↑  Find A Grave — 1996.
4. 1 2  Louise S. Grinstein and Paul J. Campbell, "Anna Anna Johnson Pell Wheeler: Her life and work, Historia Mathematica 9(1982)37-53
5. 1 2 3 4  Kimberling, Clark. "Emmy Noether and Her Influence". *Emmy Noether: A Tribute to Her Life and Work.* Ed. James W. Brewer and Martha K. Smith. New York: Marcel Dekker, Inc. 1981. 0-8247-1550-0. pp. 3–61.
6. 1 2 3 4 5 6  O'Connor, J.J. and E.F. Robertson. "Anna Johnson Pell Wheeler". *The MacTutor History of Mathematics archive*. January 1997. Retrieved on 10 April 2008.
7. ↑  Kimberling gives the year of her Ph.D. as 1910.
8. 1 2 3 4  Riddle, Larry. "Anna Johnson Pell Wheeler". *Biographies of Women Mathematicians*. 23 May 2007. Retrieved on 10 April 2008.
9. ↑  A. J. Pell and R. L. Gordon:*The Modified Remainders Obtained in Finding the Highest Common Factor of Two Polynomials*. Annals of Mathematics, Second Series, Vol. 18, No. 4, 188--193, 1917
10. ↑  Akritas, Alkiviadis G.:*Anna Johnson and Her Seminal Theorem of 1917*. Computer Tools in Education, Vol. 2, 13--35, 2016.
11. ↑  «Prizes, Awards, and Honors for Women Mathematicians». agnesscott.edu. Վերցված է 2014 թ․ հունվարի 25-ին.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ · Mathematics Genealogy Project · Zentralblatt MATH database · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | American National Biography |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 134101472 · ISNI: 0000000083536388 · LCCN: no2010155330 · SUDOC: 083731598 · VIAF: 6141611 · WorldCat VIAF: 6141611 |

 |