**Ոսկրային մետաստազներ**, կամ մետասատատիկ ոսկրային հիվանդություն՝ առաջնային ուռուցքից ծագած մետաստազի տեսակ, տեղակայված ոսկրերում։ Ոսկրային առաջնային ուռուցքները՝ ինչպիսիք են օստեոսարկոման, խոնդրոսարկոման և Յուինգի սարկոման, հազվադեպ են հանդիպում։ Ի տարբերություն հեմատոլոգիկ նորագոյացությունների, որոնք առաջացնում են ոչ սոլիդ գոյացություններ, ոսկրային մետաստազները հիմնականում ունեն էպիթելիալ ծագում և ոսկրի ներսում առաջացնում են սոլիդ գոյացություն։ Ոսկրային մետաստազներով պացիենտները հիմնականում գանգատվում են խիստ ցավերից՝ բնույթով բութ, մշտական, պարբերաբար սրացման նմանվող ուժեղ նոպաներով։

Գոյացությունների տեսակներ
-------------------------

Ֆիզիոլոգիական պայմաններում ոսկորներում ընթանում է ռեմոդելավորման շարունակական գործընթաց՝ օսկեոկլաստ միջնորդված ոսկրերի քայքայում և օստեոբլաստ միջնորդված գոյացում։ Բնականոն պայմաններում այս գործընթացները հստակ կարգավորվում են՝ ապահովելու համար ոսկրի կառուցքվածի և կալցիումի հոմեոստազը օրգանիզմում։ Այս գործընթացներից որևէ մեկի խանգարումը հանգեցնում է կա՛մ օստեոբլաստիկ, կա՛մ օստեոլիտիկ գոյացությունների առաջացման, կախված այն մեխանիզմից որի խախտումը հանգեցրել է վերջինիս ձևավորմանը։ Որպես կանոն, օստեոլիտիկ մետաստազները ավելի ագրեսիվ են, քան օստեոբլաստիկները։ Ֆենոտիպից կախված ոսկրային մետաստազներում կարող ենք հանդիպել օստեոկլաստների պրոլիֆերացիա և հիպերտոֆիա։

**Առաջնային գոյացություն**

* Օստեոբլաստիկ գոյացություններ
	+ Շագանակագեղձի քաղցկեղ
	+ Կարցինոիդ
	+ Թոքի մանր բջջային քաղցկեղ
	+ Հոջկինի լիմֆոմա
	+ Մեդուլոբլաստոմա
* Օստեոլիտիկ գոյացություններ
	+ Թոքի ոչ մանր բջջային քաղցկեղ
	+ Վահանագեղձի քաղցկեղ
	+ Երիկամի քաղցկեղ
	+ Բազմակի միելոմա
	+ Մելանոմա
	+ Ոչ հոջկինյան լիմֆոմա
	+ Լանգերհանսյան բջիջների հիստիոցիտոզ
* Խառը գոյացություններ
	+ Կրծքագեղձի քաղցկեղ
	+ Ամորձու քաղցկեղ
	+ Ձվարանի քաղցկեղ
	+ Աղեստամոքսային ուղու քաղցկեղներ
	+ Մաշկի տափակ բջջային քաղցկեղ

Նշաններ և ախտանիշներ
--------------------

Ոսկրային մետաստազների կլինիկական նշանակությունը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ նրանք կարող են առաջացնել խիստ արտահայտված ցավեր, ոսկորների կոտրվածքներ, ողնուղեղի ճնշում, հիպերկալցեմիա, անեմիա, ողնաշարի անկայունություն, շարժունակության նվազում և կյանքի որակի կտրուկ վատացում։ Պացիենտները նկարագրում են բութ, մշտական ցավ, որը գնալով ավելի ինտենսիվ է դառնում ու ժամանակ առ ժամանակ ընդմիջվում է կտրուկ, սուր և կտրող ցավային նոպաներով։ Անգամ ճշգրիտ կազմակերպված ցավազրկող թերապիայի պայմաններում, օրը մի քանի անգամ կարող են դիտվել նման ուժգին ցավային նոպաներ։ Ցավերը ուժեղանում են գիշերային ժամերին և նվազում են շարժմանը զուգընթաց; Եթե մետաստազը տեղակայված է մարմնի հիմնական ծանրությունը կրող ոսկորներում ախտանշանները ավելի վաղ են ի հայտ գալիս, քան եթե լիներ տափակ ոսկրերում կամ կողերում, կրծոսկրում։

Ոսկրային մետաստազների ազդեցությունները
* ուժգին ցավ
* ոսկրերի կոտրվածքներ
* ողնուղեղի ճնշում
* հիպերկալցեմիա
* սակավարյունություն
* ողնաշարի անկայունություն
* շարժունակության նվազում

### Ախտանիշների պատճառներ

Կրծքագեղձի քաղցկեղի մետաստազներ կոնքում.
Ացիդոզ
Ացիդոզը միջավայրի՝ արյուն, մեզ, հյուսվածք, թթվայնության բարձրացումն է։ Օստեոկլաստները մասնակցում են արտաբջջային պրոտոնների գոյացմանը, վերջինս նվազեցնում է օստեոբլաստին շրջապատող արտաբջջային մատրիքսի pH–ը մինչև 4.5: Ոսկորներում տեղակայված նոցիցեպտորները (ցավազգաց ընկալիչներ) դրդվում են ացիդոզից, իսկ գլխուղեղը դա ընդունում որպես ցավային ազդակ։ Հենց սա էլ պացիենտների հիմնական գանգատի՝ բութ, քրոնիկ և մշտական ցավի պատճառն է։

Ոսկրային հյուսվածքի վերակառուցում
Օստեոկլաստների և օստոբլաստների չկառավորվող գործունեությունը հանգեցնում է ոսկորնորի մալֆորմացիաների զարգացման։ Մալֆորմացված ոսկորները՝ ի տարբերություն նորմալ ոսկորի, անկարող են դիմակայել մեխանիկական ստրեսին, որի պատճառով անգամ ամենօրյա գործունեությունը հանգեցնում է կոտրվածքների, ողնուղեղի ճնշման և ողնաշարի անկայունություններին։ Մալֆորմացիայի ենթարկված ոսկորները ևս կարող են մեխանիկորեն դրդել ցավային ընկալիչները։

Ոսկրային մետաստազների աղբյուրներ
--------------------------------

Մետաստազների հիմնական ուղղությունները, որոշ հաճախ հանդիպող քաղցկեղների համար։ Կրծքագեղձից և թոքերից ոսկոր մետաստազավորման ուղին ցուցադրված է ուսագոտու օրինակոբ։ Շագանակագեղձի քաղցկեղը երրորդ ամենահաճախ հանդիպող պատճառն է, չի ցուցադրված քանզի կնոջ մոդել է, Առաջնային ուռուցքը նշված է որպես "*...cancer*", իսկ հիմնական տարածման ուղին "*...metastases*".
Հարականջային թքագեղձի քաղցկեղ ունեցող 60ամյա կնոջ կոնքում ոսկրային մետաստազի ՀՇ պատկեր։ Ամենաշատ ախտահարված հատվածը ոչ կանոնավոր է և սկլեռոզված (ավելի բաց տեղամասեր)
Ոսկրերը մետաստազների երրորդ ամենահաճախ հանդիպող տեղակայումն են թոքերից և լյարդից հետո։ Չնայած տեսականորեն ցանկացած քաղցկեղ կարող է մետաստազավորվել դեպի ոսկոր, այնուամենայնիվ ոսկրի միկրոմիջավայրն այնպիսին է, որ որոշակի տեսակների համար ավելի բարենպաստ պայմաններ է ստեղծում։ Ինչպես օրինակ շագանակագեղձի, կրծքագեղձի և թոքի քաղցկեղների դեպքում։ Շագանակագեղձի քաղցկեղի դեպքում ոսկրերը հիմնականում մետաստազավորման միակ օջախն են։ Ոսկրային մետաստազների ամենահաճախ տեղակայումներն են ողնաշարը, կոնքը, կողերը, գանգը և ազդրոսկի պրոքսիմալ հատվածը։

**Ամենահաճախ հանդիպող առաջնային ուռուցքներ**

* Կրծքագեղձի քաղցկեղ
* Շագանակագեղձի քաղցկեղ
* Թոքի քաղցկեղ

Ախտորոշում
----------

Ոսկրային մետաստազները կարելի է հայտնաբերել մինչև ախտանիշների ի հայտ գալը համակարգչային շերտագրությամբ, հատկապես այն մարդկանց մոտ որոնք ունեն ուռուցային բջիջների ոսկորներ մետաստազավորման բարձր ռիսկ։ Անգամ սկլեռոզված ոսկրային մետաստազները ՀՇ–մբ ավելի հիպոդենս են (ըստ ռենտգեն խիտ հատվածների), քան էնոստոզները, այդ պատճառով խորհուրդ է տրվում 1060 Հաունսֆիլդի միավորից (HU) ցածր գոյացությունների դեպքում ավելի հավանական ախտորոշում համարել ոսկրային մետասատզը։

Բուժում
-------

Ոսկրային մետաստազների բուժման նպատակն է հասնել ցավի կառավարման, կոտրվածքների կանխարգելման և բուժման, պացիենտի առօրյա գործունեության վերականգնման և ուռուցքի տեղային կոնտրոլի։ Բուժման մեթոդի ընտրությունը հիմնվում է տարբեր գործոնների, այդ թվում հիվանդի վիճակից, սպասված ապրելիությունից, կյանքի որակի վրա ազդեցությունից և հիվանդության ընդհանուր կլինիկական դրսևորումից։

**Ցավի կառավարում**

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը ցավի կառավարման համար առաջարկել մի մոդել, որը կոչվում է «ցավի սանդուղք» և հիմնականում ներառում է տարբեր ուժգնության օփիոիդներ։ Թեթև ցավի կամ ցավային գրոհների դեպքում կարելի է կիրառել ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղորայք։

Այլ բուժման միջոցներից են բիսֆոսֆոնատները, կորտիկոստերոիդները, ռադիոթերապիան և ռադիոնուկլեոտիդային միջոցները։ Ոսկրային ցավի մեղմացման և շարժունակության բարելավման համար կարելի է իրականացնել պերկուտան (ներմաշկային) օստեոպլաստիկա ոսկրային ցեմենտի կիրառմամբ։ Ամոքիչ (պալիատիվ) բուժման հիմնական մեթոդներն են արտաքին ռադիացիան և ռադիոֆարմացևտիկ պրեպարատների կիրառումը։ Չնայած բարձր ինտենսիվության ուլտրաձայնային (HIFU) ալիքները կիրառվում են ոսկրային մետասատազների ամոքիչ բուժման համար, այնուամենայնիվ հետազոտությոնները դեռ շարունակվում են և շատ երկրներ, ինչպես օրինակ ԱՄՆ չեն հաստատել այս մեթոդի կիառումը։

Արտահայտված ցավային համախտանիշով ընթացող ոսկրային մետաստազների ամոքիչ բուժման համար ընդլայնել է իր կիրառությունը թերմալ աբլացիայի (հեռացում) մեթոդը։ Չնայած պացիենտների մեծամասնության մոտ դիտվում է ցավի վերացում արտաքին ճառագայթումից(տելեռադիոթերապիա) հետո, այնուամենայնիվ դա միանգամից չի լինում և հայտնաբերվել է, որ մոտ կեսի մոտ այդ ազդեցությունը անցողիկ է։ Այն պացիենտները, որոնք կայուն են սովորական բուժման մեթոդների նկատմամբ (ճառագայթային բուժում, քիմիոթերապիա, ամոքիչ վիրահատություն, բիսֆոսֆոնատներ և ցավազրկող դեղորայք), ցավի վերացման կարող են հասնել թերմալ աբլացիայի մեթոդների կիրառմամբ։ Մի քանի բազմակենտրոն կլինիկական փորձարկումների տվյալներով ռադիոհաճախական աբլացիայից հետո պացիենտների մեծամասնության մոտ դիտվել է միջին և ուժեղ ցավի վերացում կամ արտահայտված մեղմացում։ Այս հետազոտությունները սահմանափակվում են այն պացիենտներով, որոնք ունեն մեկ կամ երկու մետաստատիկ օջախ, քանի որ բազմակի ուռուցքային օջախների դեպքում ցավի հստակ տեղակայումը և հետևաբար բուժումը կազմակերպելը շատ ավելի դժվար է։ Վերջերս կիրառվող մեթոդներից են նաև կրիոաբլացիան, վերջինս ավելի արդյունավետ է կիրառել ՀՇ հսկմամբ, քան ռադիոհաճախական աբլացիան, ինչը պոտենցիալ առավելություն է երբ բարդ լոկալիզացված հատվածի հետ գործ ունես։

Ռադիում-223 քլորիդի( քսոֆիգո, նախկինում՝ ալֆարադին) ամենամսյա ներարկումները հաստատվել են ԱՄՆ–ի Դեղերի վարչության կողմից 2013 թվականի մայիսից՝ ոսկրային մետաստազներով կաստրացիոն ռեզիստենտ շագանակագեղձի քաղցկեղի (CRPC) բուժման համար։

Քոքրեյնի հետազոտություններում կալցիտոնինը չի ունեցել որևէ արդյունավետություն մետաստատիկ ոսկրային ցավի բուժման և կյանքի որակի բարելավման հարցում։

Տես նաև
-------

* Ոսկրային ուռուցքներ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  «Bone cancer pain»։ *Annals of the New York Academy of Sciences* **1198**: 173–81։ June 2010։ PMC 5642911 Ստուգեք `|pmc=`-ի արժեքը (օգնություն)։ PMID 20536932։ doi:10.1111/j.1749-6632.2009.05429.x  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
2. 1 2 3 4  Guise T (October 2010)։ «Examining the metastatic niche: targeting the microenvironment»։ *Semin. Oncol.* **37** (Suppl 2): S2–14։ PMID 21111245։ doi:10.1053/j.seminoncol.2010.10.007
3. ↑  «Similarities and differences in tumor growth, skeletal remodeling and pain in an osteolytic and osteoblastic model of bone cancer»։ *Clin J Pain* **22** (7): 587–600։ September 2006։ PMID 16926574։ doi:10.1097/01.ajp.0000210902.67849.e6  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
4. 1 2 3  Macedo F, Ladeira K, Pinho F, Saraiva N, Bonito N, Pinto L, Goncalves F (մարտի 3, 2017)։ «Bone Metastases: An Overview.»։ *Oncology Reviews* **11** (1): 321։ PMC 5444408 Ստուգեք `|pmc=`-ի արժեքը (օգնություն)։ PMID 28584570։ doi:10.4081/oncol.2017.321
5. ↑  Coleman RE (October 2006)։ «Clinical features of metastatic bone disease and risk of skeletal morbidity»։ *Clin. Cancer Res.* **12** (20 Pt 2): 6243s–9s։ PMID 17062708։ doi:10.1158/1078-0432.CCR-06-0931
6. ↑  Mercadante S (January 1997)։ «Malignant bone pain: pathophysiology and treatment»։ *Pain* **69** (1–2): 1–18։ PMID 9060007։ doi:10.1016/S0304-3959(96)03267-8
7. ↑  Zeppetella G (March 2009)։ «Impact and management of breakthrough pain in cancer»։ *Current Opinion in Supportive and Palliative Care* **3** (1): 1–6։ PMID 19365156։ doi:10.1097/SPC.0b013e3283260658
8. 1 2 3 4  Jacofsky David (2004)։ «Metastatic Disease to Bone»։ *Hospital Physician*
9. ↑  Teitelbaum SL (February 2007)։ «Osteoclasts: what do they do and how do they do it?»։ *Am. J. Pathol.* **170** (2): 427–35։ PMC 1851862։ PMID 17255310։ doi:10.2353/ajpath.2007.060834
10. ↑  «Molecular mechanisms of nociception»։ *Nature* **413** (6852): 203–10։ September 2001։ PMID 11557989։ doi:10.1038/35093019  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
11. ↑  List of included entries and references is found on main image page in Commons: Commons:File:Metastasis sites for common cancers.svg#Summary
12. ↑  Vigorita Vincent (2007)։ *Orthopaedic Pathology*։ Lippincott Williams & Wilkins։ էջ 527։ ISBN 978-0781796705
13. ↑  Ulano Adam, Bredella Miriam A. Burke Patrick, Chebib Ivan, Simeone F. Joseph, Huang Ambrose J. Torriani Martin, Chang Connie Y. (2016)։ «Distinguishing Untreated Osteoblastic Metastases From Enostoses Using CT Attenuation Measurements»։ *American Journal of Roentgenology* **207** (2): 362–368։ ISSN 0361-803X։ PMID 27101076։ doi:10.2214/AJR.15.15559
14. ↑  Anselmetti Giovanni Carlo (June 2010)։ «Osteoplasty: Percutaneous Bone Cement Injection beyond the Spine»։ *US National Library of Medicine: National Institutes of Health* **27** (2): 199–208։ PMC 3036518։ PMID 21629409։ doi:10.1055/s-0030-1253518
15. ↑  Criteria for Palliation of Bone Metastases – Clinical Applications from International Atomic Energy Agency. Retrieved November 2011
16. ↑  Tong Daphne, Gillick Laurence, Hendrickson Frank R. (1982-09-01)։ «The palliation of symptomatic osseous metastases final results of the study by the radiation therapy oncology group»։ *Cancer* (անգլերեն) **50** (5): 893–899։ doi:10.1002/1097-0142(19820901)50:5<893::aid-cncr2820500515>3.0.co;2-y
17. ↑  Dupuy Damian E. Liu Dawei, Hartfeil Donna, Hanna Lucy, Blume Jeffrey D. Ahrar Kamran, Lopez Robert, Safran Howard, DiPetrillo Thomas (2010-02-15)։ «Percutaneous radiofrequency ablation of painful osseous metastases»։ *Cancer* (անգլերեն) **116** (4): 989–997։ ISSN 1097-0142։ PMC 2819592։ PMID 20041484։ doi:10.1002/cncr.24837
18. ↑  Goetz Matthew P. Callstrom Matthew R. Charboneau J. William, Farrell Michael A. Maus Timothy P. Welch Timothy J. Wong Gilbert Y. Sloan Jeff A. Novotny Paul J. (2004-01-15)։ «Percutaneous Image-Guided Radiofrequency Ablation of Painful Metastases Involving Bone: A Multicenter Study»։ *Journal of Clinical Oncology* (անգլերեն) **22** (2): 300–306։ ISSN 0732-183X։ PMID 14722039։ doi:10.1200/JCO.2004.03.097
19. ↑  Callstrom Matthew R. Dupuy Damian E. Solomon Stephen B. Beres Robert A. Littrup Peter J. Davis Kirkland W. Paz-Fumagalli Ricardo, Hoffman Cheryl, Atwell Thomas D. (2013-03-01)։ «Percutaneous image-guided cryoablation of painful metastases involving bone»։ *Cancer* (անգլերեն) **119** (5): 1033–1041։ ISSN 1097-0142։ PMC 5757505 Ստուգեք `|pmc=`-ի արժեքը (օգնություն)։ PMID 23065947։ doi:10.1002/cncr.27793
20. ↑  Martinez-Zapata MJ (2012)։ «Calcitonin used to treat metastatic bone pain»։ *Cochrane Database Syst Rev* (3): CD003223։ PMID 16856000։ doi:10.1002/14651858.CD003223.pub2

Լրացուցիչ գրականություն
-----------------------

* «Expression of bone matrix proteins in human breast cancer: potential roles in microcalcification formation and in the genesis of bone metastases»։ *Bull Cancer* **84** (1): 17–24։ January 1997։ PMID 9180854  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
* «The functional and clinical roles of osteopontin in cancer and metastasis»։ *Curr. Mol. Med.* **1** (5): 621–32։ November 2001։ PMID 11899236։ doi:10.2174/1566524013363339  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
* «Expression of bone sialoprotein and osteopontin in breast cancer bone metastases»։ *Clin. Exp. Metastasis* **18** (3): 253–60։ 2000։ PMID 11315099։ doi:10.1023/A:1006754605901  `|vauthors=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
* Chung Leland W.K. Isaacs William B. Simons Jonathan W. (2007)։ *Prostate Cancer: Biology, Genetics, and the New Therapeutics*։ Humana Press։ ISBN 978-1-59745-224-3


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՄԴ-10 |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4164290-9 · LCCN: sh90003139 · Microsoft: 2908872597, 2909109716, 2910277337 |

 |