**Թագավորի նոր զգեստը** (դան․՝ Kejserens nye klæder), դանիացի գրող Հանս Քրիստիան Անդերսենի հեքիաթներից։ Առաջին անգամ տպագրվել է 1837 թվականի ապրիլի 7-ին «Հեքիաթներ, որ պատմվել են երեխաներին» (դան․՝ «Eventyr fortalte for Børn») մանկական պատմությունների ժողովածուում։

Սյուժեն փոխառնվել է Խուան Մանուելի՝ 1335 թվականին տպագրված «Կոմս Լուկանոր» գրքի առաջին մասում տպագրված նովելից։ Այդ փաստը նշված է Անդերսենի օրագրի մեջ, որտեղ նա Կարլ ֆոն Բյուլովի նովելների ժողովածուն հիշատակում է որպես այս պատմության աղբյուր։

Սյուժե
------

Թագավորը (բնագրում՝ կայսրը) շատ էր սիրում նոր զգեստներ հագնել և ամբողջ փողը հագուստի վրա էր ծախսում։ Նա վարձում է երկու խաբեբաների, որոնք խոստանում են թագավորի համար զգեստ կարել այնպիսի նուրբ կտորից, որ հիմարները չեն կարող տեսնել։ Որոշ ժամանակ անց խաբեբաները ջուլհակի դատարկ հաստոցից թագավորին են հանձնում «անտեսանելի զգեստը»։

Թագավորը և իր պալատականները նկատում են, որ իրենք չեն կարողանում տեսնել նոր զգեստը, բայց հիմար չթվալու համար վախենում են դա խոստովանել։ Այսպիսով, թագավորը քայլում է մերկ, և բոլորը հիանում են նրա հոյակապ նոր զգեստով։ Միայն մի փոքրիկ տղա է խաբեությունը մերկացնում՝ գոռալով մի նախադասություն, որը հետագայում դարձել է թևավոր․

> 
> 
> *«Թագավորը մե՜րկ է։»* (դան․՝ «Men han har jo ikke noget paa.»)

Նմանատիպ պատմություններ
-----------------------

Համանման, բայց ավելի ծավալուն սյուժե է հիշատակվում 14-րդ դարի ժողովրդական բանահյուսության դրական հերոս Թիլ Ուլենշպիգելի մասին հոլանդական ժողովրդական լեգենդներում։ Ըստ լեգենդի՝ հմուտ գեղանկարիչ Ուլենշպիգելը վարձվում է մի լանդգրաֆի կողմից, որպեսզի նկարի վերջինիս անվանի մերձավորներին։ Սակայն բոլոր այն մարդիկ, ում պետք է նկարեր և որոնք ունեին ֆիզիկական արատներ, Ուլենշպիգելին սպառնում են մահացու պատիժներով, եթե նա իրենց գեղեցկացված չնկարի, այն դեպքում, երբ լանդգրաֆն էլ իր հերթին խոստանում է Ուլենշպիգելին մահապատժի ենթարկել, եթե նա նույնիսկ մի փոքր խեղաթյուրի խմբային նկարը։ Արդյունքում Ուլենշպիգելը, 60 օր անցկացնելով խնջույքներում ու շքեղության մեջ և այդպես էլ ոչինչ չնկարելով, դիմում է մերկ թագավորի մասին հեքիաթից հայտնի խորամանկության։ Ուլենշպիգելն ասում է, որ նկարը կարող են տեսնել միայն ազնվազարմները։ Արդյունքում բոլորը ազնվազարմ պարոնները և տիկինները հիանում են դատարկ պատերով, իսկ Ուլենշպիգելին հաջողվում է իրեն տրված պարգևներով անհետանալ։ Վերջում կատակը բացահայտվում է․ բոլորը, հասկանալով իրենց «հիմարությունը», հայտարարում են, որ ոչինչ չեն տեսնում, և այդ ժամանակ Ուլենշպիգելը գերադասում է վարվել հետևյալ կերպ․ «Երբ խոսում են հիմարները, խելացիներն ավելի լավ է թաքնվեն»։

Էկրանավորումներ
---------------

* Թագավորի նոր զգեստը (Յուրի Ժելյաբուժսկի, 1919)
* Das Kleid (ԳԴՀ, 1961)
* Թագավորի նոր զգեստը (ԱՄՆ, 1984)
* Թագավորի նոր զգեստը (ԱՄՆ/Իսրայել, 1987)
* Թագավորի նոր զգեստը (մուլտֆիլմ) (ԽՍՀՄ, 1990, տիկնիկային)
* Des Kaisers neue Kleider (չեխ․՝ Cisárové nové šaty, իսպ.՝ Los vestidos nuevos del emperador, ԳՖՀ/Չեխիա/Իսպանիա, 1992)
* Թագավորի նոր զգեստը (Císarovy nové saty, Չեխիա/Գերմանիա, 1994)
* The Emperor’s New Clothes (ԱՄՆ/Իտալիա, 2001)

Հետաքրքիր փաստեր
----------------

«Թագավորի նոր զգեստը» արձանախումբը Օդենսեում
* Տղայի՝ թագավորի «զգեստը» բացահայտող *«Թագավորը մե՜րկ է։»* արտահայտությունը դարձել է թևավոր խոսք։ Այն օգտագործում են, երբ բացահայտվում է քննարկվող անձի կամ օբյեկտի ինչ-որ անդուրեկան կամ անհամապատասխան գործունեության բնույթը։
* Անգլերենում կա նույն ծագմամբ համանման դարձվածք՝ *«The emperor has/wears no clothes»*։
* Պորտուգալերենում կա նույն ծագմամբ համանման դարձվածք՝ *«O rei está nu e a rainha é louca» (Թագավորը մերկ է, իսկ թագուհին՝ խենթ։)*։
* Եվգենի Շվարցը գրական հեքիաթը վերափոխել է պիեսի, որտեղ խաբեբաները ներկայացված են որպես դրական կերպարներ։
* Շախմատում թագավորին *մերկ* կամ միայնակ են անվանում, երբ նա ուրիշ ոչ մի խաղաքար չի ունենում։
* Հեքիաթը վերամշակվել է Լեոնիդ Ֆիլատովի կողմից։
* Անդերսենի հայրենիքում՝ Օդենսեում, տեղադրվել է հեքիաթը պատկերող արձանախումբ։
* Մեջբերում «Երկնային դատարան» ռուսական սերիալի երկրորդ մասից․ «1334 թվականի փետրվարի 12։ Երկնային դատարանի մանկական սենյակ։ Քննվում է Խուան Ռամիրեսի գործը, որի վերջին արարքը եղել է "Թագավորը մե՜րկ է։" բացականչելը (Հեքիաթում դա տղայի համար լավ է վերջանում, իսկ իրականում երեխային մեղադրել են սրբերին ծաղրելու համար)»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Легенда о Тиле Уленшпигеле
3. 1 2  "Фразеологизмы современного английского языка". Արխիվացված է the original 2010 թ․ մարտի 5-ին. Retrieved 2016 թ․ օգոստոսի 19. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
4. ↑  Голый король
5. ↑  "«Новое платье короля»". Արխիվացված է the original 2016 թ․ ապրիլի 2-ին. Retrieved 2016 թ․ օգոստոսի 19. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

Գրականություն
-------------

* *Пётр Вайль* Сказки народов севера // *Иностранная литература*. — 1997. — № 12.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4369876-1 |

 |