**Ռադիոակտիվ աղբյուրի ակտիվություն**, միավոր ժամանակում ռադիոակտիվ տրոհումների քանակը։

Ակտիվության տեսակներ
--------------------

* **Տեսակարար ակտիվություն**` ռադիոակտիվ աղբյուրի միավոր զանգվածին բաժին ընկնող ակտիվություն
* **Ծավալային ակտիվություն**` ռադիոակտիվ աղբյուրի միավոր ծավալին բաժին ընկնող ակտիվություն
* **Մակերևույթային ակտիվություն**` ռադիոակտիվ աղբյուրի միավոր մակերեսին բաժին ընկնող ակտիվություն

Ակտիվության չափման միավորներ
----------------------------

Միավորների միջազգային համակարգում ակտիվության չափման միավորը բեքերելն է (Բք, Bq), 1 Բք = վ−1: Եթե աղբյուրի ակտիվությունը 1 Բք է, ապա 1 վայրկյանում միջինում մեկ տրոհում է լինում։

#### Այլ չափման միավորներ

* կյուրի` (Կի, Ci), 1 Կի = 3,7×1010 Բք
* ռեզերֆորդ (Ռդ, Rd), 1 Ռդ = 106 Բք (հազվադեպ է օգտագործվում)

Տեսակարար ակտիվությունը չափում են Բք/կգ (Bq/kg), ավելի քիչ՝ Կի/կգ - ներով։

Ծավալային ակտիվությունը չափում են Բք/մ³ կամ Բք/լ։

Մակերևույթային ակտիվությունը չափում են Բք/մ² կամ Կի/կմ², (1 Կի/կմ² = 37 կԲք/մ²)։

Ակտիվության կախումը ժամանակից
-----------------------------

Ակտիվությունը (կամ *տրոհման արագությունը*) կախված է ժամանակից հետևյալ բանաձևով

{\displaystyle A(t)=-{\frac {dN}{dt}}=\lambda N={\frac {\ln 2}{T\_{1/2}}}\,N\_{0}\,2^{-t/T\_{1/2}}={\frac {\ln 2}{T\_{1/2}}}\,{\frac {m}{\mu }}\,N\_{A}\,2^{-t/T\_{1/2}}=A\_{0}\,2^{-t/T\_{1/2}},}

ուր

* *NA* — Ավոգադրոյի թիվն է
* *T*1/2 — կիսատրոհման պարբերությունն է
* *N*(*t*) — տվյալ տիպի ռադիոակտիվ միջուկների քանակը
* *N*0 — ռադիոակտիվ միջուկների սկզբանական քանակը
* λ — տրոհման հաստատունն է
* μ — ռադիոակտիվ միջուկների մոլային զանգվածն է
* *m* — նմուշի զանգվածն է

Աղբյուրի ակտիվության որոշում
----------------------------

Իմանալով աղբյուրը կազմող նյութի կիսատրոհման պարբերությունը (*T*1/2) և մոլային զանգվածը (μ), ինչպես նաև աղբյուրի *m* զանգվածը, հնարավոր է որոշել միավոր ժամանակում (*t*) տրոհումների քանակը հետևյալ բանաձևով

{\displaystyle N(t)=N\_{0}\left(1-2^{-t/T\_{1/2}}\right),}
ուր {\displaystyle N\_{0}={\frac {m}{\mu }}N\_{A}} — միջուկների սկզբնական քանակն է։ Ակտիվությունը հավասար է *N*(*t*) -ի *t* -ի նկատմամբ ածանցյալին։

{\displaystyle A=-dN(t)/dt={\frac {N\_{0}\ln 2}{T\_{1/2}}}\cdot 2^{-t/T\_{1/2}}.}
Եթե կիսատրոհման պարբերությունը շատ ավելի մեծ է, քան չափողական ժամանակը՝ {\displaystyle (t\ll T\_{1/2}),} ապա ակտիվությունը կարող ենք համարել անփոփոխ։ Այս դեպքում կարող ենք գրել հետևյալ հավասարումը

{\displaystyle A={\frac {N\_{0}\ln 2}{T\_{1/2}}}.}
{\displaystyle \lambda ={\frac {\ln 2}{T\_{1/2}}}} մեծությունը կոչվում է ռադիոնուկլիդի **տրոհման հաստատուն**։ Դրա հակադարձ մեծությունը կոչվում է **կյանքի տևողություն**, ( {\displaystyle \tau =1/\lambda ={\frac {T\_{1/2}}{\ln 2}}}), որը ցույց է տալիս ժամանակը, որի ընթացքում ռադիոնուկլիդի քանակությունը նվազում է *е* անգամ։

Հաճախ պետք է լինում որոշել ռադիոնուկլիդի կիսատրոհման պարբերությունը իմանալով ակտիվությունը և միջուկների սկզբնական քանակությունը։ Կիսատրոհման պարբերությունը կարող ենք որոշել հետևյալ բանաձևով։

{\displaystyle T\_{1/2}={\frac {N\_{0}\ln 2}{A}}.}

Օրինակներ
---------

* ռադիում-226-ի տեսակարար ակտիվությունը կազմում է 1 Կի/գ
* Մայրցամաքների վրա ռադոնի ծավալային ակտիվությունը կազմում է 10…100 Բք/մ³
* Չեռնոբիլի ԱԷԿ-ի մոտակայքում ցեզիում-137-ի մակերևույթային ակտիվությունը հասնում է մի քանի տասնյակ Կի/կմ²

Տես նաև
-------

* Բանանային էքվիվալենտ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Фиалков Ю. Я. Применение изотопов в химии и химической промышленности, Киев, «Техніка», 1975, էջ 52 — 240 էջ. — 2000 հատ։