**Մարիա Մանդել** (հունվարի 10, 1912(1912-01-10), Münzkirchen, Schärding District, Վերին Ավստրիա, Ավստրիա - հունվարի 24, 1948(1948-01-24), Կրակով, Լեհաստան), նացիստ ռազմական հանցագործ։ 1942- 1944 թվականներին եղել է Օսվենցիմ համակենտրոնացման ճամբարի կանանց բաժանմունքի ղեկավար։ Պատասխանատու է ավելի քան 500 000 կին բանտարկյալների մահվան համար։

Կենսագրություն
--------------

Մարիա Մանդելը ծնվել է 1912 թվականի հունվարի 10-ին Ավստրիայի Մյունցկիրխեն քաղաքում։ Սկսած 1938 թվականից՝ նա ծառայել է ՍՍ-ի կանանց օժանդակ ստորաբաժանումներում։ 1938 թվականի հոկտեմբերի 15-ից Մանդելը աշխատել է Լիխտենբուրգ համակենտրոնացման ճամբարում։ 1939 թվականի մայիսի 15-ից Մանդելը տեղափոխվել է Ռավենսբրյուկ կանանց համակենտրոնացման ճամբար։ Նրան հաջողվել է ճամբարի ղեկավարության ուշադրությունը կենտրոնացնել իր վրա, և 1942 թվականի հունիսին նշանակվել է ավագ վերակացուի պաշտոնում։ Նրա պարտականությունների մեջ մտել են անվանականչերի իրականացումը, բանտարկյալների աշխատանքի ուղարկելը և պատժատեսակների նշանակումը։ 1942 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Մանդելը տեղափոխվել է Օսվենցիմ համակենտրոնացման ճամբար։ Այնտեղ նա զբաղեցրել է ճամբարի կանանց բաժանմունքի պետի պաշտոնը։ Զբաղեցնելով ավելի ցածր դիրք, քան ճամբարի ղեկավարության արական կազմը՝ նա լիակատար իշխանություն է ունեցել կանանց բարաքների և ունեցել է ՍՍ-ի փոխգնդապետի կոչում։ Հենց Մանդելն է հովանավորել Իրմա Գրեզեի թեկնածությունը, ով զբաղեցրել է Օսվենցիմի հունգարացի կանանց ճամբարի ղեկավարի պաշտոնը։

Գործընկերները Մանդելին նկարագրել են որպես «արտակարգ խելացի և իր գործին նվիրված» մարդու։ Այդուհանդերձ, Օսվենցիմի բանտարկյալները նրան անվանել են հրեշ։ Մանդելը անձամբ է ընտրել բանտարկյալներին և հազարներով ուղարկել մահվան գազախցեր։ Հայտնի են դեպքեր, երբ Մանդելը անձամբ, ժամանակավոր, իր հովանավորության տակ է վերցրել որոշ բանտարկյալների, իսկ երբ նրանք նրան հոգնեցնում էին, ներառում էր նրանց գազախցեր ուղարկվողների ցուցակներում։ Հենց Մանդելին է պատկանում կանանց ճամբարային նվագախմբի ստեղծման գաղափարը, ովքեր ուրախ երաժշտությամբ էին դիմավորում համակենտրոնացման ճամբար բերվող նոր բանտարկյալներին։ Փրկվածների հիշողությամբ, Մանդելը եղել է երաժշտամոլ և լավ է վերաբերվել նվագախմբի երաժիշտների նկատմամբ, անձամբ եկել է նրանց բարաքներով՝ խնդրելով մի բան նվագել։

1944 թվականին Մանդելը նշանակվել է Մուլդորֆ համակենտրոնացման ճամբարի ղեկավարի պաշտոնում, որը Դախաու համակենտրոնացման ճամբարի բաժանմունքներից մեկն էր։ Այնտեղ նա աշխատել է մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտը։ 1945 թվականի մայիսին փախել է իր հարազատ Մյունցկիրխեն քաղաքի շրջակա լեռներ։ 1945 թվականի օգոստոսի 10-ին Մենդելը ձերբակալվել է ամերիկացի զինծառայողների կողմից։ 1946 թվականի նոյեմբերին նա, որպես ռազմական հանցագործ, հանձնվել է լեհական իշխանություններին՝ վերջիններիս դիմումի հիման վրա։ Մանդելը եղել է Օսվենցիմի առաջին դատավարության առաջին կերպարներից մեկը, որը տեղի է ունեցել 1947 թվականի նոյեմբեր- դեկտեմբեր ամիսներին։ Դատարանը նրան մահապատժի է դատապարտել։ Մահապատիժ էր նշանակվել կախաղանը։ Մահապատիժը իրականացվել է 1948 թվականի հունվարի 24-ին Կրակովի բանտում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Артур Штильман. "Из Вены в Освенцим" (in ռուսերեն). Еврейская старина. Արխիվացված է the original 2012 թ․ հուլիսի 26-ին. Retrieved 2011 թ․ հունվարի 5. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|datepublished=` ignored (help); Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
2. 1 2 3  Николай Гротовский. "Несколько портретов на фоне колючей проволоки" (in ռուսերեն). Lenta.Ru. Արխիվացված է the original 2012 թ․ հուլիսի 26-ին. Retrieved 2011 թ․ հունվարի 5. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|datepublished=` ignored (help); Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
3. ↑  Brown, D. P.: *The Camp Women: The Female Auxiliaries Who Assisted the SS in Running the Nazi Concentration Camp System*; Schiffer Publishing 2002; ISBN 0-7643-1444-0.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | WikiTree |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 134104692 · ISNI: 0000000022844248 · NLP: a0000003640866 · SUDOC: 166598844 · VIAF: 33206947 · WorldCat VIAF: 33206947 |

 |