recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Գոհաբանության օր** (անգլ.՝ Thanksgiving Day, ֆր.՝ Jour de l'Action de grâce) Կանադայում պետական տոն, որն անցկացվում է ամեն տարվա օգոստոս ամսվա երկրորդ շաբաթվա ընթացքում։ Պաշտոնապես ընդունված է Կանադայի պառլամենտի կողմից 1957 թվականի հունվարի 31-ին։ Ի սկզբանե համարվում էր քրիստոնեական տոն, այժմ ունի համազգային նշանակություն։

Պատմություն
-----------

Ի սկզբանե տոնի պատմությունը սկիզբ է առնում եվրոպական ավանդական բերքի տոնից։ Այն Եվրոպայից տեղափոխվեց օվկիանոսից այն կողմ՝ Հյուսիսային Ամերիկա։ Այդպիսի ավանդույթներ ունեին նաև Հյուսիսային Ամերիկայի աբորիգենները։

1578 թվականին անգլիացի ծովագնաց Մարտին Ֆռոբիշերի որոշմամբ ապագա Կանադայի տարածքում կատարվեց Գոհաբանության օրվա առաջին օֆիցյալ տոնակատարություններից մեկը։ Նույն թվականին նրա Հյուսիս-Արևմտյան անցուղու փնտրտուքներն ավարտվեցին ձախողությամբ, արշավախմբի մի մասը մահացավ, իսկ մյուսները, մնալով ողջ, ստիպված էին ափ իջնել։ Այսպիսով տեղի ունեցած առաջին տոնված Գոհաբանության օրը դարձավ և բերքի տոն, և մահից ձերբազատվելու տոն։

XVII դարի սկզբում՝ Կանադայի ապագա տարածքում, Գոհաբանության օրը նշվել է նաև առաջին ֆրանսիացի ներգաղթյալների կողմից՝ Սամուել դե Շամպլենի գլխավորությամբ։

Մեր ժամանակներ
--------------

Մեր օրերում Գոհաբանության օրը նշվում է Կանադայի տարածքի մեծ մասում։ Բացառություն են Նոր Շոտլանդիա ու Նյուֆաունդլենդ և Լաբրադոր պրովինցյաները։ Տոնը ընդունվում է Կանադայի բոլոր պետական կազմակերպությունների կողմից։

Սովորաբար տոնական օրերը առիթ են դառնում ընտանեկան հանգստի համար։ Չնայած դրան, որ պաշտոնապես տոնը նշվում է երկուշաբթի, տոնական ընթրիքը կարող է կազմակերպվել եռօրյա ուիքենդի յուրաքանչյուր օրում։ Ընթրիքի համար պատրաստում են ավանդական ուտեստներ, որոնք պատրաստվել են առաջին ներգաղթյալների կողմից։ Այդպիսի ուտեստներ են լցոնած հնդկահավը և դդմային կականդակները։

Ի տարբերություն ԱՄՆ-ի, Կանադայում բացակայում են Գոհաբանության օրը կատարվող տոնահանդիսությունները։ Այնուամենայնիվ Գոհաբանության օրը համընկնում է գարեջրային փառատոնի հետ։ Այն անցկացվում է Կիտչեր և Ուոտերլու քաղաքներում և հեռարձակվում է հեռուստատեսությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «The odd, complicated history of Canadian Thanksgiving - Macleans.ca»։ 2017 թ․ հոկտեմբերի 5։ Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 9

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գոհաբանության օրը Կանադայում
* Կանադայի տոները Archived 2009-03-02 at the Wayback Machine.
* Գոհաբանության օր (անգլ.)
**Արտեմի Գրիգորի Շահգալդյան** (1910, ապրիլի 17, Պրոխլադնի, Կաբարդա-Բալկարիա - 1985, մայիս 26, Նալչիկ), խորհրդային ջութակահար, դիրիժոր։ Կաբարդա-Բալկարիայի ժողովրդական արտիստ (1964)։

Կենսագրություն
--------------

Արտեմի Շահգալդյանը ծնվել է Ռուսաստանի Կաբարդա-Բալկարիայի Պրոխլադնի քաղաքում։ Սովորել է Մոսկվայի (1930-1931 թթ.), կատարելագործվել Լենինգրադի (1951) կոնսերվատորիաներում։ 1932-1942 թվականներին ղեկավարել է Նալչիկի ռադիոյի սիմֆոնիկ անսամբլը։ 1942-1947 թվականներին նախ իբրև ջութակահար-կոնցերտմայստեր, ապա դիրիժոր աշխատել է Երևանի երաժշտության կոմեդիայի թատրոնում, 1947-1967 թվականներին՝ Նալչիկի ֆիլհարմոնիայի սիմֆոնիկ նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր, 1967-1970 թվականներին՝ երաժշտության թատրոնի գլխավոր դիրիժոր։ Եղել է Կաբարդա-Բալկարիայի երգչախմբային ընկերության նախագահ (1957-1967 թթ.)։ 40-ից ավելի երկերի (գլխավորապես երգեր) հեղինակ է։

Մահ
---

Մահացել է 1985 թվականի մայիսի 26-ին Ռուսաստանի Նալչիկ քաղաքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Baghdasaryan Aram։ «AV Production - Արտեմի Շահգալդյան»։ *avproduction.am*։ Վերցված է 2017-04-17 (չաշխատող հղում)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 420)։*  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ · AV Production |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Գևորգյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գոհար Գևորգյան** (սեպտեմբերի 26, 1976(1976-09-26), Ադիս Աբեբա, Եթովպիա), հայ-եթովպացի նկարչուհի, արվեստագետ։ Իր արվեստում կիրառում է գեղարվեստական բազմազան նորարար տեխնիկաներ։

Կենսագրություն
--------------

Գոհար Գևորգյանը ծնվել է 1976 թվականին, Երվանդ Գևորգյանի և Արաքսի Գևորգյանի (ծննդյան ազգանունը՝ Ասլանյան) ընտանիքում։ Գոհարի համար ստեղծագործական ոգեշնչման աղբյուր է մայրը, որը հագուստի մոդելավորող է։ Սովորել է Ազգային Գևորգով վարժարանում, Կիպրոսի Մելքոնյան վարժարանում, 1995-1997 թվականներին՝ Ադիս Աբեբայի գեղարվեստի և դիզայնի դպրոցում, այնուհետև կրթությունը շարունակել է Լոնդոնի գեղարվեստի ռեգենտ ակադեմիայում։ 2008-2009 թվականներին հաճախել է Գեղագիտության ազգային կենտրոնի խեցեգործության դասընթացների՝ Սամվել Բաղդասարյանի ղեկավարությամբ։

Գոհարը ստեղծում է գեղանկարներ, եռաչափ պատկերներ, տան կահավորման պարագաներ, փայտե քանդակներ, սեղաններ, հայելիներ, մոմակալներ, խեցեղեն, կաշվե բարձիկներ, պայուսակներ, ջահեր։ Աշխատանքները ստեղծում է բնական նյութերից, վերամշակված կաշվից ու կաշվե թափոններից։ Համադրելով ավանդական ու նորագույն տեխնիկաները՝ ստեղծում է ժամանակակից նմուշներ։ Գոհարի հեղինակային աշխատանքներից է «Միրդո» աֆրիկյան սանրը։

Ցուցահանդեսներ
--------------

Անհատական և խմբակային ցուցահանդեսներով հանդես է եկել Եթովպիայում։ 2019 թվականին Երևանի Նուռ ցուցասրահում տեղի է ունեցել Գոհարի «Արևապար» անհատական ցուցահանդեսը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Bilen(ብሌን)։ «Sewasew | Who is Painter Kohar Kevorkian?»։ *www.sewasew.com*։ Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 10

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Հասցեն՝ Հայաստան. Գոհար Գևորգյան
Բրոնյարի պալատը արտաքինից
Բրոնյարի պալատը ներսից
**Բրոնյարի պալատ** (ֆր.՝ Palais Brongniart), պալատ Փարիզում, որ նախկինում կրել է Բորսային պալատ անվանումը, ներքին բակը կորնթյան ոճով շրջապատված 1807—1825 թվականների շինություն է, որտեղ գործել է Փարիզի ֆոնդային բորսան։ Այն գտնվում է Փարիզի երկրորդ շրջանի Վիվիեն թաղամասում։ Այն անվանվել է ի պատիվ ճարտարապետ Ալեքսանդր Թեոդոր Բրոնյարի (Alexandre Théodore Brongniart), որն սկսել է պալատի շինարարությունը 1807 թվականին նախկին վանքի տեղում (couvent des Filles de Saint Thomas), բայց մահացել է 1813 թվականի հունիսի 6-ին անավարտփողնելով այն։ Հետագայում շինարարությամբ զբաղվել է Էլուա Լաբառը, ավարտելով այն 1825 թվականի նոյեմբերին։ Պալատի առաստաղը նկարազարդել է Ալեքսանդր Աբել դը Պիոժոլը։ Ֆոնդային բորսայի սեփականատեր «Euronext»-ը բորսայի աշխատանքն ամբողջովին դարձրել է համակարգչային և պալատի ազատված սրահները օգտագործում է կոնֆերանսների , սեմինարների ու գործնական հանդիպումների համար։

Տես նաև
-------

* Փարիզի ֆոնդային բորսա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Un lieu chargé d’histoire et résolument tourné vers l’avenir | Palais brongniart»։ *palaisbrongniart.com*։ Վերցված է 2020-07-21

Արտաքին հղումներ
----------------

* Фотографии Дворца Броньяр

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | LinkedIn · LinkedIn |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Flickr · Ինստագրամ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Mérimée: PA00086010 |

 |
**Եվգենի Պավելի Գրիգորյանց** (Կրիկորյանց,Евгений Павлович Крикорьянц, ), հայազգի բժիշկ։ Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիայի պրոֆեսոր (1998)։ Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր բժիշկ։

Կենսագրություն
--------------

1960 թվականին ավարտել է Օմսկի պետական բժշկական ինստիտուտը։ 1960-1963 թվականներին աշխատել է Օմսկի մարզի Պավլոգրադի շրջանի Նովո-Ուրալյան տեղամասային հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ, 1963-1964 թվականներին՝ թիվ 2 բուժսանմասի ուրոլոգիական բաժանմունքի անեսթեզիոլոգ, 1964-1969 թվականներին՝ թիվ 2 բուժսանմասի ուրոլոգիական բաժանմունքի օրդինատոր-բժիշկ, 1969-1970 թվականներին՝ «Սոլնեչնի» առողջարանի օրդինատոր բժիշկ, 1970-1974 թվականներին՝ թիվ 2 բուժսանմասի ստացիոնարի ուրոլոգ։

Աշխատում է N10 բուժսանմասի ուրոլոգիական բաժանմունքի (Օմսկ) վարիչ։

Ձեռքբերումներ
-------------

* Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիայի պրոֆեսոր (1998),
* Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր բժիշկ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «профессор РАЕ Крикорьянц Евгений Павлович»։ *famous-scientists.ru* (ռուսերեն)։ Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 31
2. ↑  «Крикорьянц Евгений Павлович — Энциклопедия фонда «Хайазг»»։ *ru.hayazg.info*։ Վերցված է 2023 թ․ օգոստոսի 31
**«Տասը հազարի նահատակությունը»**, Ալբրեխտ Դյուրերի յուղանկարներից, թվագրվում է 1508 թվականով, այժմ պահվում է Վիեննայի Արվեստի պատմության թանգարանում։ Ստորագրությունն առնված է նկարի կենտրոնում գտնվող Դյուրերի ինքնանկարից կախված կարտուշի մեջ, որտեղ գրված է. «Iste fatiebat Ano Domini 1508 Albertus Dürer Aleman»։

Պատմություն
-----------

Նկարի պատվիրատուն Սաքսոնիայի կուրֆյուստ Ֆրեդերիկ III-ն էր, որը նկարը պատվիրել էր Վիտենբերգում գտնվող Բոլոր սրբերի եկեղեցու համար։ Ֆրեդերիկը Դյուրերի հովանավորն էր արվեստում 1496 թվականից ի վեր։ Թեմայի ընտրությունը նրանն էր, քանի որ մասունքների իր հավաքածուում կային մասունքներ տասը հազար նահատակներից։

1496 թվականի փայտագրությունը
Այս նույն թեմայով Դյուրերը մոտ տասը տարի առաջ փայտափորագրություն էր արել, իսկ նոր աշխատանքում անտեսեց որոշ մռայլ մանրամասներ, ինչպես օրինակ Ակակիոս եպիսկոպոսի տանջանքները, որի աչքերը գայլիկոնով փորում էին։ Այս տեսարանը նա փոխարինեց՝ աջ մասում պատկերելով խաչելություն, իսկ դրա հետևում՝ շղթայակապ եպիսկոպոսին։

Հատված անտառից
Աշխատանքը շարունակաբար հիշատակվել է Դյուրերի և ֆրանկֆուրտցի Յակոբ Հելլերի նամակագրությունում։ Դյուրերն այս կտավի համար ստացել է 280 ֆլորին։

Նկարագրություն
--------------

Նկարում պատկերված է տասը հազար քրիստոնյա զինվորների առասպելական նահատակությունը, որը կատարել է պարսից արքա Շապուհ I-ը հռոմեացի կայսր Հադրիանոսի կամ Անտոնիոս Պիոսի կամ, այլ աղբյուրների համաձայն, Դիոկղետիանոսի հրամանով։

Դյուրերը բազմաթիվ տարբեր նահատակություններ է պատկերել բացատներ և ժայռոտ տեղանքներ ունեցող անտառներում։ Առաջին պլանում խաչելություններ են, գլխատումներ, մրճահարություններ։ Աջում ձիավարող պարսից արքան պատկերված է օսմանյան սուլթանի կերպարով։ Դահիճները նույնպես վառ օսմանական հանդերձներով են։ Հետին պլանում ժայռերի միջով քայլող բանտարկյալներ են, որոնց այդտեղից նետում են ապառաժների և մացառների վրա, կան նաև բրերով ծեծելու և քարկոծման տեսարաններ։ 
Մարդաշատ տեսարանի կենտրոնում սևահանդերձ երկու կերպարներ են, որոնք հանդարտ քայլում են՝ ակնհայտորեն անտեղյակ շրջակա սարսափներին։ Նրանցից մեկը Դյուրերն է (ձեռքում բռնած իր ստորագրությունը), մյուսը՝ նրա ընկեր, հումանիստ, բանաստեղծ Կոնրադ Ցելտիսը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  *Koepplin D.* Lukas Cranach: Gemälde, Zeichnungen, Druckgraphik — 1974. — Vol. 1. — P. 41—42.
4. ↑
5. 1 2 3 4 5
6. ↑  *Koepplin D.* Lukas Cranach: Gemälde, Zeichnungen, Druckgraphik — 1974. — Vol. 1. — P. 41—42.
7. 1 2  Posselt Christina։ «Kommentar»։ *sandrart.net*։ Վերցված է հունիսի 10, 2013

Աղբյուրներ
----------

* Costantino Porcu, ed. (2004)։ *Dürer*։ Milan: Rizzoli

Արտաքին հղումներ
----------------

* Page at the museum's website Archived 2011-10-03 at the Wayback Machine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDimages |

 |
**Տուդոր Բրատու** (սեպտեմբերի 27, 2002(2002-09-27)), մոլդովացի մարզիկ, ծանրորդ, Եվրոպայի 2023 թվականի առաջնության բրոնզե մեդալակիր, 2021 թվականի աշխարհի պատանիների չեմպիոն։

Կենսագրություն
--------------

Տուդոր Բրատուն ծնվել է 2002 թվականին։ 2019 թվականից մասնակցում է ծանրամարտի միջազգային մրցումների։ Նոիյն թվականին մոլդովացի մարզիկը առաջին անգամ հանդես է եկել Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությունում, որտեղ մինչև 81 կգ քաշային կարգում նվաճել է արծաթե մեդալ։ 2021 թվականի աշխարհի պատանիների առաջնությունում մինչև 89 կգ քաշային կարգում 364 կգ ընդհանուր արդյունքով դարձել է չեմպիոն։

2022 թվականին Տիրանայում տեղի ունեցած Եվրոպայի առաջնությունում մինչև 96 կգ քաշային կարգում Տուդոր Բրատուն 361 կիլոգրամ արդյունքով զբաղեցրել է 5-րդ հորիզոնականը։

2022 թվականին Բոգոտայում տեղի ունեցած աշխարհի առաջնությունում մինչև 102 կգ քաշային կարգում մոլդովացի մարզիկը 370 կգ ընդհանուր արդյունքով զբաղեցրել է 12-րդ հորիզոնականը։

2023 թվականին Երևանում տեղի ունեցած Եվրոպայի առաջնությունում Տուդոր Բրատուն նվաճել է բրոնզե մեդալի։

Նվաճումներ
----------

Եվրոպայի ծանրամարտի առաջնություն

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Արդյունք** | **Քաշ** | **Թվական** | **Մրցաշարի վայր** | **Պոկում** | **Հրում** | **Ընդհանուր քաշ** |
| 3 Բրոնզ | մինչև 102 կգ | 2023 | Երևան, Հայաստան | 170,0 | 204,0 | 374,0 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Тяжелоатлет Тудор Брату стал чемпионом молодёжного чемпионата мира»։ *TRM* (ռուսերեն)։ 2021 թ․ մայիսի 29։ Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 23
2. ↑  Djein Vacari (2022 թ․ դեկտեմբերի 15)։ «Молдавский спортсмен занял 12-е место на чемпионате мира по тяжелой атлетике в Колумбии, США»։ *#diez на русском* (ru-RU)։ Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 23
3. ↑  «ЧЕ 2023 по тяжелой атлетике. Результаты восьмого дня»։ *vahesport.ru* (ռուսերեն)։ Վերցված է 2023 թ․ ապրիլի 23

Արտաքին հղումներ
----------------

* Тудор Брату Archived 2021-09-12 at the Wayback Machine. на сайте IWF

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | IAT · IWF · IWRP |

 |
Արցախի Հանրապետությունը և Միացյալ Նահանգները պաշտոնական դիվանագիտական հարաբերություններ չունեն, քանի որ Միացյալ Նահանգները այն երկրների ճնշող մեծամասնության մեջ է, որը չի ճանաչում Արցախը որպես ինքնիշխան պետություն և փոխարենը ճանաչում է Արցախը որպես Ադրբեջանի մաս։ Չնայած պաշտոնական հարաբերությունների բացակայությանը, 1997 թվականի նոյեմբերից Արցախի Հանրապետությունը ներկայացուցչություն ունի Վաշինգտոնում։

Պատմություն
-----------

1991-ից 1994 թվականներին, Լեռնային Ղարաբաղի տարածաշրջանում առաջին պատերազմից սկսած, եղել են շարունակական ականազերծման գործողության մի մասը, որը հիմնականում ֆինանսավորվել է Միացյալ Նահանգների Միջազգային զարգացման գործակալության (USAID) կողմից։ ԱՄՆ ՄԶԳ-ն սերտորեն համագործակցում է HALO Trust-ի՝ Մեծ Բրիտանիայում գործող ականազերծող ՀԿ-ի հետ, որը միակ միջազգային կազմակերպությունն է, որն իրականացնում է ականազերծում Լեռնային Ղարաբաղում։ Նրանք 2000-2016 թվականներին ոչնչացրել են 180,858 փոքր զինամթերք, 48,572 միավոր «այլ պայթուցիկ նյութեր», 12,423 կասետային ռումբեր, 8,733 հակահետևակային ականներ և 2,584 հակատանկային ականներ։ Մինչև 2018 թվականը նրանք մաքրել էին տարածքի ականապատ դաշտերի 88%-ը, նպատակ ունենալով մաքրել մնացածը մինչև 2020 թվականը։ Ստեփանակերտ և Շուշի հիմնական քաղաքները, ինչպես նաև հյուսիս-հարավ գլխավոր մայրուղին մաքրված են և անվտանգ են ճանապարհորդության համար։

2001 թվականի ապրիլին Հայաստանի, Ադրբեջանի, Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի և Միացյալ Նահանգների ներկայացուցիչները հանդիպեցին Փարիզում և Քի Ուեսթում, Ֆլորիդա՝ լուծելու Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ վեճը։ Չնայած խոսակցություններին, որ կողմերը մոտ են լուծմանը, Ադրբեջանի իշխանությունները՝ ինչպես Հեյդար Ալիևի նախագահության ժամանակ, այնպես էլ 2003 թվականի հոկտեմբերի ընտրություններում նրա որդու՝ Իլհամ Ալիևի անդամակցությունից հետո, կտրականապես հերքել են, որ Փարիզում որևէ պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել կամ Քի Ուեսթում։

Ճանաչում
--------

ԱՄՆ կառավարության դաշնային մակարդակում Արցախի ճանաչում չկա, բայց ճանաչում կա նահանգային և տեղական մակարդակներում։ Տասը նահանգ, տասը քաղաք, Կալիֆորնիայի երեք շրջան, մեկ Նևադայի շրջան և չորս Նյու Ջերսի թաղամասեր 2021 թվականի դրությամբ ճանաչել են Արցախը որպես անկախ պետություն։

Տես նաև
-------

* Հայ-ամերիկյան հարաբերություններ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Introduction to the Office of the Nagorno Karabakh Republic in the United States of America»։ *Office of the Nagorno Karabakh Republic*։ Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 11
2. ↑  «The HALO Trust – A charity specialising in the removal of the debris of war :: Requirement for continued clearance»։ *The Halo Trust*։ 2010 թ․ հունիսի 25։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հունիսի 25-ին
3. ↑  «Three HALO Trust Workers Killed in Artsakh»։ *The Armenian Mirror-Spectator*։ 2018 թ․ ապրիլի 5։ Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 14
4. ↑  «Armenia and Azerbaijan: Key West Peace Talks»։ *United States Department of State*։ 2001 թ․ ապրիլի 6։ Վերցված է 2021 թ․ ապրիլի 14
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գաբդուլլա Տուկայի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Գաբդուլլա Տուկայի հուշարձան** (ռուս.՝ Памятник Габдулле Тукаю, թաթ.՝ Габдулла Тукай һәйкәле), հուշարձան Թաթարստանի մայրաքաղաք Կազանում, որը նվիրված է թաթար ժողովրդական բանաստեղծ, գրական քննադատ, հրապարակագիր, հասարակական գործիչ և թարգմանիչ Գաբդուլլա Տուկային (Թուքայ)։ Տեղադրվել է Պուշկինի փողոցում, Տուկայի անվան պուրակում՝ քաղաքի Վախիտովյան շրջանում։

Թաթարստանի մայրաքաղաքում տեղադրված է Գաբդուլլա Տուկայի երկու հուշարձան. մյուսը գտնվում է Թաթարստանի Մուսա Ջալիլի անվան օպերայի և բալետի ակադեմիական թատրոնի շենքի մոտ, Թատերական փողոցում։ Ամեն տարի բանաստեղծի ծննդյան օրը այս հուշարձանի մոտ կայանում են ստեղծագործական միջոցառումներ։

Նկարագրություն
--------------

Հուշարձանի հեղինակներն են Սադրի Ախունովը, Լև Կերբելը և Լև Պիսարևսկին։

Բրոնզե հուշարձանը պատկերում է Գաբդուլլա Տուկային, որի ձեռքին բացված գիրք է։ Քանդակը տեղադրված է սև լաբրադորիտից կառուցված բարձր պատվանդանին։ Պատվանդանը, որը գտնվում է քառակուսի հիմքի վրա, ներքևում քառանիստ է, որն աստիճանաբար վերածվում է ութանիստի։ Պատվանդանի ստորին հատվածը գոտեվորված է թաթարական ժողովրդական նախշերով։ Պատվանդանի ճակատային մասում կյուրեղագրով և արաբական տառերով փորագրված է

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Գաբդուլլա Տուկայ. 1886-1913 |  |

մակագրությունը։

Հուշարձանը բացվել է 1958 թվականին։ ՌԽՖՍՀ նախարարների խորհրդի 30.08.1960 թվականի թիվ 1327 որոշման հավելված 1-ով հուշարձանը ճանաչվել է մշակութային ժառանգության դաշնային նշանակության օբյեկտ։

Պատկերասրահ
-----------

* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Памятник Г. Тукаю в Казани (по Театральной улице)» (չաշխատող հղում)

Աղբյուրներ
----------

* Юлия Потапова (2013 թ․ հուլիսի 14)։ «Площадь Габдуллы Тукая»։ Казанские истории։ Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 5
**Երախտագիտոության բերքի փառատոնը** Միացյալ Թագավորությունում հողի վրա աճեցված բերքի և սննդի տոն է։ Այն տարվա ընթացքում հաջող բերքի համար շնորհակալություն հայտնելու առիթ է, երբ մոտենում է ձմեռը։ Փառատոնը նաև շնորհակալություն է հայտնում մարդկանց կյանքում բոլոր լավ և դրական բաների համար, ինչպիսիք են ընտանիքը և ընկերությունները։

Բերքի տոները ըստ ավանդույթի անց են կացվում ոչ միայն եկեղեցիներում, այլ նաև դպրոցներում և երբեմն գինետներում։ Որոշ կալվածքներ և ագարակներ նախկինում բերքի տոնը անցկացնում էին գոմում։ Որոշ քաղաքներում և գյուղերում բերքահավաքի տոներն այնպես են կազմակերպվում, որ տարբեր եկեղեցիներում այն նույն օրը չունենա։ Մարդիկ իրենց այգուց, համայնքային պարտեզից կամ ագարակից են բերում բերք, նույնիսկ պահածոյացված և փաթեթավորված սնունդ։

Ժամանակը
--------

Եկեղեցիների մեծամասնությունը, հատկապես գյուղական վայրերում, Բերքի տոնը անց է կացնում տատանվող ժամանակներում՝ ըստ տեղական ավանդույթների։ Շատ եկեղեցական դպրոցներ նշում են կես շաբաթ։ Բերքահավաքի փառատոները Միացյալ Թագավորությունում տեղի են ունենում բերքահավաքի ավարտից հետո տարբեր օրերին, սովորաբար սեպտեմբերին կամ հոկտեմբերին, կախված նրանից, թե ինչ մշակաբույսեր են աճեցվում և երբ են դրանք հավաքվում տեղում։ Ի տարբերություն ԱՄՆ-ի Երախտագիտության օրվա, այդ օրը պաշտոնական տոն չի հայտարարվել։ Չնայած Բերքի օրը ինքնին կիրակի է նշվում, շատ շքերթներ, փառատոներ և ծառայություններ տեղի են ունենում մոտ օրերին։

Տես նաև
-------

* Բերքի տոն
* Գոհաբանության օր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Harvest Festivals and Michaelmas»։ 2015 թ․ սեպտեմբերի 15
2. ↑  «Peover Churches » Harvest Festival»
3. ↑  «British harvest: How long does the season last, when is harvest day, plus history and traditions»
**Արցախյան առաջին պատերազմում Ավետարանոցի նահատակված քաջորդիներին նվիրված հուշարձան**, Արցախյան ազատամարտին նվիրված հուշարձան Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանի Ավետարանոց գյուղում։ Հուշարձանը գտնվում է Կուսանաց անապատի տարածքում՝ Հայրենական Մեծ պատերազմում զոհվածների հիշատակը հավերժացնող հուշարձանի մոտ։ Հուշարձանը տեղադրվել է 2013 թվականին։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանը Կուսանաց անապատի տարածքում տեղադրվել է 2013 թվականին։ Հուշարձանը կանգնեցվել է վանքի միջնադարյան պարսպի վրա

Հուշարձանի ոչնչացում
--------------------

44-օրյա պատերազմի ընթացքում՝ 2020 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Ավետարանոց գյուղը բռնազավթվում է ադրբեջանական զինված ուժերի կողմից։

2021 թվականի հոկտեմբերի 7-ին տեսանյութ է տարածվում, որտեղ երևում է, թե ինչպես են ադրբեջանցի զինվորականները պղծում եկեղեցու և տապանատան տարածքը։ 2021-2022 թվականներին ադրբեջանցիների կողմից նկարահանված որոշ տեսանյութերից հստակ երևում է, որ ադրբեջանական կողմը վնասել է հուշարձանը, գրություններով պատել Հայրենական պատերազմի զոհերի հիշատակին կանգնեցրած հուշարձանը։ 2020-2022 թվականներին ներբեռնված տեսանյութերից երևում է, որ դեռևս կանգուն է նաև 2013 թվականին Արցախյան առաջին պատերազմում զոհված Ավետարանոցի հերոսների հիշատակին կանգնեցված հուշարձանը։ Տեսանյութերում թեև հուշարձանը մոտիկից նկարահանված չէ, սակայն տարածքի տեսարանները ցուցադրող հատվածներում այն երևում է։ Ավետարանոց գյուղի հերոսների հիշատակին կանգնեցված հուշարձանը տեսանելի է նաև 2023 թվականի ապրիլի 23-ին ադրբեջանցի օգտատիրոջ կողմից տեղադրված տեսանյութում։ Տեսանյութում հատկապես ուշադրություն է գրավում օգտատերերից մեկի մեկնաբանություն-հարցադրումը, թե ինչու դեռևս չեն քանդել խաչի արձանը։

Հաշվի առնելով Ադրբեջանի պաշտոնական քարոզչությունը և վերջին տարիների քաղաքականությունը, ըստ որի նման հուշարձանները համարվում են Ադրբեջանի համար «օկուպացիայի» խորհրդանիշ, ենթադրվում է, որ Իլհամ Ալիևի այցի կապակցությամբ հուշարձանը պարզապես ոչնչացրվել է։ Ենթադրվում է, որ 2023 թվականին, միգուցե ավելի վաղ է հուշարձանը ոչնչացվել։

Պատկերասրահ
-----------

* Կուսանաց անապատը և հուշարձանախումբը։Կուսանաց անապատը և հուշարձանախումբը։
* Հուշարձանը՝ Կուսանաց անապատից։Հուշարձանը՝ Կուսանաց անապատից։
* Կուսանաց անապատ տանող ճանապարհը։Կուսանաց անապատ տանող ճանապարհը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  «Վանդալիզմ, որն արժանի է պարսավանքի»։ *www.asu.am*։ Վերցված է 2023 թ․ նոյեմբերի 2
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  «Ադրբեջանական կողմը ոչնչացրել է Արցախյան առաջին պատերազմում Ավետարանոցի նահատակված քաջորդիներին նվիրված հուշարձանը»։ *artsakhpress.am*։ Վերցված է 2023 թ․ նոյեմբերի 2
3. ↑  «Մշակութային եղեռն (Արցախի ճարտարապետական հուշարձանների օրինակով)»։ *armenianarchaeology-am*։ Վերցված է 2023 թ․ նոյեմբերի 2
**Ռոման Ռոմանյուկ** (ուկրաիներեն՝ Роман Сергійович Романюк, հոկտեմբերի 18, 1961(1961-10-18), Չեռնովցի, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի քաղաքական գործիչ, Ուկրաինայի վաստակավոր իրավաբան, Ուկրաինայի VII, VIII գումարումների ժողովրդական պատգամավոր։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1961 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Չերնովցի քաղաքում։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է գիշերօթիկ դպրոցում։ Այնուհետև ընդունվել է № 2 տեխնիկական դպրոցում (քաղաք Չերնովցի), որտեղ նա ստացել է Էլեկտրական ռադիոյի սարքավորումներ մոնտաժողի մասնագիտություն։

1980-1982 թվականին ծառայել է Սովետական բանակում։

1988 թվականին ավարտել է Շևչենկոյի անվան Կիևի պետական համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետը։ Աշխատել է Կիևի պետական իշխանության և տեղական ինքնակառավարման մարմիններում։

Եղել է Կիևի քաղաքային պետական վարչակազմի դատարանների, իրավապահ մարմինների և արդարադատության մարմինների հետ փոխգործակցության վարչության պետի տեղակալ, վարչության պետ։

2004 թվականին նա Ուկրաինայի նախագահին առընթեր ավարտել է պետական կառավարման ազգային ակադեմիան՝ ստանալով «Պետական կառավարման մագիստրոսի» որակավորում։

2007 թվականից դարձել է «Մայրաքաղաքի իրավապահների ֆոնդ» բարեգործական կազմակերպության խորհրդի նախագահ։

2008-2012 թվականներին ընտրվել է 6-րդ գումարման Կիևի քաղաքային խորհրդի պատգամավոր։ Եղել է օրենքի և կարգի, կանոնակարգերի և խորհրդարանական էթիկայի հանձնաժողովի անդամ։

2009-2010 թվականներին «Նոր երկիր» քաղաքական կուսակցության նախագահն էր։

2012 թվականին ընտրվել է 7-րդ գումարման Ուկրաինայի ժողովրդական պատգամավոր, զբաղեցրել է Ուկրաինայի Վերխովնա ռադայի կոմիտեի նախագահի տեղակալի պաշտոնը՝ օրենքի գերակայության և արդարության հարցերով։

Գերագույն ռադայի արտահերթ ընտրություններում երկրորդ անգամ ընտրվել Է Ուկրաինայի VIII գումարման Ժողովրդական պատգամավոր՝ «Պյոտր Պորոշենկոյի բլոկ» բազմամանդատ համապետական կուսակցության կազմից, ցուցակի համարը՝ 25: «Պյոտր Պորոշենկոյի բլոկ» կուսակցության պատգամավորական խմբակցության անդամ, Արդարադատության բարձրագույն խորհրդի իրավական կարգավիճակի հարցերով ենթակոմիտեի, Ուկրաինայի Գերագույն ռադայի իրավական քաղաքականության և արդարադատության հարցերով հանձնաժողովի Բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովի նախագահ։

Պարգևներ
--------

* Ուկրաինայի վաստակավոր իրավաբան,
* Պարգևատրվել է Ֆորտ-17 (2014 թվականի հունիսի 26 ) զենք-ատրճանակով,և "Beretta Px4 Compact" ( 2014 թվականի սեպտեմբերի 24) ատրճանակով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Роман Романюк, Мария Жартовская (2017-01-13)։ «Наградной фронт. Кому Аваков подарил 400 стволов»։ «Украинская правда»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ռոման Ռոմանյուկի կայքը ՅուԹյուբում
* «Ռոման Սերգեևիչ Ռոմանյուկ»։ *Верховная рада XII созыва: Кто есть кто*։ Парламентские выборы 2012։ Վերցված է 2013-09-16
* «Ռոման Սերգեևիչ Ռոմանյուկ»։ Слово и Дело։ Վերցված է 2013-09-16
* Ուկրաինայի բարձրագույն ռադա

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Верховна рада |

 |
**Գորիսի «Զանգեր» հուշարձան**, նորակառույց հուշարձան, որը գտնվում է Գորիս-Ստեփանակերտ մայրուղու աջ մասում։

Պատմություն
-----------

1980-ական թվականներին հուշարձանի (ճարտարապետ Սևադա Զաքարյան) նախատիպը կառուցվել էր Գորիս քաղաքի մուտքի հուշարձանի տեղում և այն անվանվում էր «Զանգեր»։ 2001 թվականին հուշարձանը քանդվել է և տեղը կառուցվել նոր հուշարձան։ 2017 թվականի դեկտեմբերին Գորիս-Ստեփանակերտ մայրուղու աջ հատվածում սկսվել են քանդված հուշարձանի վերակառուցողական աշխատանքները և հուլիսին ավարտվել։ Հուշարձանի բացման արարողությունը տեղի է ունեցել «Գորիսը ԱՊՀ մշակութային մայրաքաղաք» միջոցառումների մեկնարկի օրը՝ հուլիսի 7-ին։ Հուշարձանի ճարտարապետը Սևադա Զաքարյանն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Գորիսը քաղաքի մուտքը զարդարող նոր խորհրդանիշ և դիտակետ կունենա»։ *PanARMENIAN.Net*։ Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 14
2. ↑  7–8 июля в Горисе состоится открытие Программы «Горис – Культурная столица Содружества 2018 года»
3. ↑  ««Զանգեր» հուշարձանի բացմամբ մեկնարկեցին «Գորիսը ԱՊՀ մշակութային մայրաքաղաք» միջոցառումները»։ *armenpress.am* (հայերեն)։ Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 14  CS1 սպաս․ հայերենը նշված է (link)
4. ↑  ««Զանգերը» Իշխանասարի փեշերից բերված քարերով է կառուցված. Գորիսում բացվեց հուշարձանը»։ Վերցված է 2018 թ․ հուլիսի 14 (չաշխատող հղում)
|  |
| --- |
| **Գուավա** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Մրտենածաղկավորներ (Myrtales) |
| **Ընտանիք** | Մրտենազգիներ (Myrtaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Մրտենայիններ (Myrtoideae) |
| **Տրիբա** | *Myrteae* |
| **Ցեղ** | **Գուավա** *(Psidium)*L. 1753 |

**Գուավա** կամ **Պսիդիում** (լատին․՝ Psídium)՝ մրտենազգիների ընտանիքի ցեղ, որն ընդգրկում է 100 տեսակ։ Գյուղատնտեսական նշանակություն ունեն բարձրորակ և յուրահատուկ համով պտուղների համար։

Արեալ
-----

Գուավան հանդիպում է հասարակածային և մերձհասարակածային կլիմայական գոտիներում։ Հայրենիքը համարվում է Ամերիկան՝ Մեքսիկայի արևադարձային գոտիներից մինչև Հարավային Ամերիկայի հյուսիսային հատվածը։ Որոշ տեսակներ հաջողությամբ աճեցվում են Աֆրիկայում, Հնդկաստանում, Հարավարևելյան Ասիայում և Օվկիանիայում։

Նկարագրություն
--------------

Ոչ բարձր՝ սովորաբար 3-4 մ բարձրությամբ մշտադալար կամ կիսատերևաթափ ծառեր կամ թփուտներ են։ Որոշ տեսակներ կարող են ունենալ մինչև 10 մ բարձրություն։

Պտուղներ
--------

Գուավայի պտուղներ
Պտուղները ունեն 4-12 սմ երկարություն, կլոր են կամ օվալաձև։ Ունեն արտահայտված բուրմունք, որը հիշեցնում է լիմոնի հոտը, սակայն ոչ այդքան սուր։ Պտղամաշկը լինում է հաստ և դառը, հանդիպում է նաև բարակ և քաղցր պտղամաշկով տեսակներ։ Պտղամիսը քաղցր է կամ փոքր-ինչ թթվաշ։ Սերմերը շատ ամուր են։

Կիրառություն
------------

Գուավայի պտուղները օգտագործվում են հում վիճակում և նրանցից պատրաստում են մարմելադներ, ջեմեր, հյութեր և ալկոհոլային խմիչքներ։ Այն Պակիստանում հայտնի է որպես ազգային պտուղ։

Արտադրություն
-------------

| Գուավայի արտադրությունը 2016 թ |
| --- |
| Երկիր | մլն տոննա |
| {{{2}}}Հնդկաստան | 18.8 |
| {{{2}}}Չինաստան | 4.7 |
| Թաիլանդ | 3.4 |
| {{{2}}}Մեքսիկա | 2.2 |
| Ինդոնեզիա | 2.2 |
| Պակիստան | 1.6 |
| {{{2}}}Բրազիլիա | 1.4 |
| **Աշխարհ** | **46.5** |
| Աղբյուր։ Tridge Global Trade Platform |

2016 թվականի տվյալներով գուավայի ընդհանուր արտադրությունը կազմել է 46,5 մլն տոննա, առաջատարն է Հնդկաստանը, որտեղ աճեցվել է գուավայի բերքի մոտ 41%-ը։ Առաջատար դիրք են գրավում նաև Չինաստանը և Թայլանդը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  «Top Producing Countries of Guava»։ Tridge։ 2016։ Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 2
3. ↑

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · MESH ID |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2778130027 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ղազարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գագիկ Հովհաննեսի Ղազարյան** (դեկտեմբերի 10, 1947(1947-12-10), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ քանդակագործ։

Արվեստաբան Վիգեն Ղազարյանի եղբայրն է։

Կենսագրություն
--------------

1965 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1972 թվականին՝ Լենինգրադի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտը։ 1977 թվականից դասավանդում է Երևանի գեղարվեստի ակադեմիայում, 1998 թվականից՝ պրոֆեսոր, 1990-1994 թվականներին՝ դեկան։ 1992-1998 թվականներին Հայաստանի նկարիչների միության քանդակագործության մասնաճյուղի նախագահ, 1998 թվականից՝ վարչության քարտուղար։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Ստեղծել է դեկորատիվ-մոնումենտալ գործեր։

* «Հիշողություններ Կոնդից», 1982, Հայաստանի նկարիչների միության տարվա լավագույն աշխատանքի մրցանակ (1983)
* «Պատմական Էրեբունի», 1987-1988, «Էրեբունի» հյուրանոց
* «93-ի ցուրտ ձմեռը», 1997
* «Սրբազանը», 2002

Գրաֆիկաներում և քանդակներում դոմինանտ է մարդը՝ որպես գաղափարական ու նյութականի միակ, ամենահիմնավոր ու եսակենտրոն առեղծված։
Գործերից տեղադրված են Մոսկվայում («Կոխ», 1979), Յալթայում («Անմահական խնձոր», 1981), Իջևանում («Իջևանյան հուշապատկերներ», 1986), Երևանում («Արքայադուստրը հավալուսնով», 1994), Արցախում («Արցախի վերածնունդը», 1996), Փոթիում («Հրեշտակներ», 1998)։

Պարգևներ
--------

* ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ, 2017

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
2. ↑  Քանդակային խճանկար. Գագիկ Ղազարյան
3. ↑  «ՀՀ մշակույթի նախարարության պարգևներ - ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ»։ *mincult.am*։ Վերցված է 2018-01-06

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գագիկ Ղազարյան Archived 2021-06-02 at the Wayback Machine.
**Լեմյուել Գուլիվերը** (անգլ.՝  Lemuel Gulliver), իռլանդացի երգիծաբան Ջոնաթան Սվիֆթի «Գուլիվերի ճանապարհորդությունները» գրքի հերոսն է։

Սյուժե
------

Գուլիվերը ճանապարհորդում է 4 արտասովոր երկրներում։

### Առաջին երկիր

Առաջինը Լիլիպուտիան է՝ թզուկների երկիրը, որտեղ Գուլիվերը հսկա է թվում։ Երկրի բնակիչներն իրենց թզուկ թագավորին անվանում են հզորագույն կայսր, Տիեզերքի ուրախություն ու սարսափ, միապետների միապետ, բայց պարզվում է, որ Գուլիվերը՝ անգլիացի սովորական հողատիրոջ որդին, կարող է այդ գաճաճ թագավորին ու նրա արքունիքին փաթաթել թաշկինակի մեջ և դնել բաճկոնի գրպանը։

### Երկրորդ երկիր

Երկրորդ երկիրը հսկաների աշխարհն է, այստեղ նա աննշան էակ է։ Երբ Գուլիվերը հսկաների թագավորին պատմում է իր երկրի արքունիքի և իր դատողությունների մասին, թագավորն ապշում է, թե այդ փոքրիկ ու ողորմելի էակներն ինչպես կարող են այդքան դաժան մտքեր ու մեծ հավակնություններ ունենալ։

### Երրորդ երկիր

Երրորդ երկիրը թռչող Լապուտա կղզին է, որի թագավորն ու ժողովուրդն ամբողջությամբ նվիրվել են արվեստին ու գիտությանը, սակայն ոչ մի կերպ չեն կարողանում օգտվել դրանցից, որովհետև գիտնականները զբաղվում են անկարևոր խնդիրներով։ Վեպում ներկայացված Լագադոյի լուսարձակների ակադեմիան Անգլիայի գիտությունների ակադեմիան է, որին անխնա ծաղրել է Սվիֆթը՝ անօգտակար հետազոտությունների համար։

### Չորրորդ երկիր

Չորրորդ երկիրն ամենաարտասովորն է, դա զարմանահրաշ ձիերի՝ հուիհընմհընմների երկիրն է՝ իդեալական բարքերով ու կատարյալ ապրելաձևով։ Հուիհընմհընմները չգիտեն՝ ի՞նչ է պատերազմը, չունեն թագավոր, քանի որ բոլորը հավասար են, չկա իշխանություն, պատիժ, որովհետև դատապարտելու ոչինչ չկա։ Նրանց լեզվում չկան «կեղծիք» և «խաբեություն» բառերը։ Սակայն այս երկրում ապրում են եհուները՝ կեղտոտ, չար ու այլասերված արարածները։ Գուլիվերը սարսափում է և կարծում, որ մարդկությունը հետադիմում և գնում է կործանման, որից փրկվելու միջոց է համարում վերադարձը բնություն։

Գրքում այլաբանության միջոցով ծաղրված են Անգլիայի քաղաքական, իրավական, կրոնական, տնտեսական հաստատությունները, հասարակության բոլոր խավերը՝ արքայից մինչև վերջին հպատակը։
Ավելի քան 250 տարի է անցել այս գրքի լույսընծայումից, սակայն Գուլիվերի արտասովոր արկածներն այնքան հրապուրիչ են, որ մինչ այսօր գերում են թե՜ փոքրերին, թե՜ մեծերին։ Հսկա մարդկանց հաճախ անվանում են Գուլիվեր, որովհետև մարդկանց ամենից շատ դուր է եկել։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Հայկական Հանրագիտարան»։ *www.encyclopedia.am*։ Վերցված է 2015-11-07

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: nb2017001876 |

 |
**Տորթ «Երեք կաթ»** (իսպ.՝ Tres Leches կամ *Torta De Tres Leches*, կոչվում է նաև Pan Tres Leches)**,** աղանդեր, որի մեջ խառնված են երեք տեսակի կաթեր՝ խտացրած կաթ, եռացրած կաթ և սերուցք։

Բաղադրություն և պատրաստում
--------------------------

Եթե պատրաստման ժամանակ չեք օգտագործում կարագ, այդ դեպքում տորթը ստացվում է շատ հեշտ։ Այդ իսկ պատճառով տորթի հյուսվածքը չի կարող խիտ լինել, չնայած այն հանգամանքին, որ նրա բաղադրության մեջ են մտնում երեք տեսակի կաթեր։

Ճանաչվածություն
---------------

Ճաշատեսակը տարածված է Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայում, Հյուսիսային Ամերիկայում և Կարիբյան մի շարք շրջաններում։

Ծագում
------

Երեք կաթ տորթի ծագման մասին տարբերակները տարբեր են, սակայն հեղուկում թրջված տորթ ստեղծելու յուրօրինակ գաղափարը, ամենայն հավանականությամբ, ունի միջնադարյան եվրոպական ծագում, ինչպես և այլ նմանատիպ տորթեր, օրինակ, բրիտանական թրայֆլը և ռոմով թխվածքը, ինչպես նաև իտալական տիրամիսուն։

Տորթի բաղադրատոմսը XIX դարում հայտնի է եղել Մեքսիկայում, հավանաբար, Եվրոպայի և Հյուսիսային ու Հարավային Ամերիկայի միջև տեղի ունեցած զանգվածային մշակույթի փոխանակման շնորհիվ։

Տորթի բաղադրատոմսերը 1940-ական թվականներին տպագրվել են «Nestlé» ընկերության խտացրած կաթերի տարաների վրա, որը ցույց է տալիս, որ տորթը հայտնի է և մեծ ճանաչում ունի Լատինական Ամերիկայում, քանի որ 1930 թվականին ընկերությունը մասնաճյուղեր հիմնադրեց Արգենտինայում, Չիլիում, Կուբայում և Վենեսուելայում։

2004 թվականին «Haagen-Dazs» ընկերությունը կարճ ժամանակով արտադրեց պաղպաղակ՝ «երեք կաթ» տորթի համով, որը պարունակում է Tres Leches ռոմով պատված կտորներ, թաթախված քաղցր սերուցքային պաղպաղակի մեջ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Higuera McMahon Jacqueline (օգոստոսի 8, 2007)։ «Tres Leches cake goes one better»։ *SFGate*։ Վերցված է հունվարի 19, 2014
2. ↑  Pack MM (փետրվարի 13, 2004)։ «Got Milk? On the trail of pastel de tres leches»։ *Austin Chronicle*։ Վերցված է հունվարի 19, 2014
3. ↑  Nestlé S.A.  Retrieved 19 February 2014
4. ↑  By MM Pack (Feb. 13, 2004)։ «austinchronicle.com «Got Milk?™ On the trail of pastel de tres leches»» (անգլերեն)։ Վերցված է 2014-06-17
|  |
| --- |
| **Բալեարյան շիկահավ** |
| Բալեարյան շիկահավ (արու)Բալեարյան շիկահավ (արու) |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Քորդավորներ (Chordata) |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Թռչուններ (Aves) |
| **Կարգ** | Ճնճղուկազգիներ (Passeriformes) |
| **Ընտանիք** | Շահրիկներ (Sylviidae) |
| **Ցեղ** | Շիկահավեր *(Sylvia)* |
| **Տեսակ** | **Բալեարյան շիկահավ** *(S. balearica)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Sylvia balearica***Jordans, 1913 |
|
| **Տարածվածություն** |
| Տաքսոնի տարածվածությունը Տաքսոնի տարածվածությունը |

**Բալեարյան շիկահավ** (լատին․՝ Sylvia balearica), շահրիկների ընտանիքի թռչունների նորահայտ տեսակ։ Ավելի վաղ համարվում էր *Sylvia sarda*-ի ենթատեսակ, բայց հետագայում հեղինակներն (Shirihai et al. 2001, Baerlein et al. 2006) առանձնացրին՝ հիմնվելով չափսերի, արտաքինի, երանգավորման, երգեցիկության, բացականչության, տեղաշարժի և մտԴՆԹ-ի զգալի տարբերությունների վրա։ Չնայած չափսերի և մարմնի կազմվածքի միջև տարբերությունները մեծ չեն, երանգավորման մեջ թռչունները շատ են տարբերվում, երգեցիկության մեջ զգալի տարբերություններ չկան, թռչունների տեղաշարժը հանդիսանում է բավականին ծանրակշիռ կետ՝ ի տարբերություն տաքսոնների միջև եղածի, անցկացված մոլեկուլային հետազոտությունների արդյունքները դեռևս շարունակում են մնալ չհրապարակված։ Այդ իսկ պատճառով քանի դեռ տաքսոնների *Sylvia sarda balearica* և *Sylvia sarda sarda* տեսակների միջև ավելի խորը հետազոտություններ չեն անցկացվել, չարժե դրանք համարել տաքսոնների առանձին տեսակներ։ Տարածված է Բալեարյան կղզիներում՝ Իվիսայում, Ֆորմենտերայում, Մալյորկայում, Դրագոներայում և Կաբրերայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «*Sylvia balearica*» (անգլերեն)։ BirdLife.org։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-08-15-ին։ Վերցված է 2011-07-29
2. ↑  «Таксономия и распространение»։ *Old World Warblers (Sylviidae)* (անգլերեն)։ IBC.Lynxeds.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-08-15-ին։ Վերցված է 2011-07-30

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Фотогалерея: Balearic Warbler *Sylvia balearica*» (անգլերեն)։ birdguides: better birding through technology (birdguides.com)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-15-ին։ Վերցված է 2011-07-30

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | eBird · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |

 |
**Եկբատան**, հնագույն քաղաք պատմական Մարաստանում, վերջինիս մայրաքաղաքը։ Համապատասխանում է ներկայիս պարսկական Համադան քաղաքին։

Աշխարհագրական դիրք
------------------

Ներկայումս համարվում է, որ պատմական Եկբատանը գտնվել է ժամանակակից Իրանի Համադան քաղաքի տարածքում` Զագրոսի լեռնային համակարգի Ալվանդ լեռան ստորոտին։ Ունեցել է նպաստավոր աշխարհագրական դիրք` գտնվելով Զագրոսը հատող արևելքից արևմուտք տանող կարևորագույն ճանապարհներից մեկի վրա։

Պատմություն
-----------

Հերոդոտոսը Եկբատանի կառուցումը վերագրում է Մարաստանի թագավորության կիսաառասպելական հիմնադիր Դեովկեսին, ինչը տեղի է ունեցել մ.թ.ա. 8-րդ դարի վերջում կամ 7-րդ դարի սկզբում։ Ըստ Հերոդոտոսի նկարագրության Եկբատանը կառուցված է եղել բլրի վրա՝ շրջապատված յոթ պարիսպներով։ Քաղաքի բարձրադիր մասում՝ 7-րդ պարսպի ներսում, գտնվել են արքունի պալատը և գանձարանը։

Եկբատանը հանդիսացել է Մարական թագավորության մայրաքաղաքը մինչև վերջինիս կործանումը։ Մ.թ.ա. 550 թ. Աքեմենյան հարստության հիմնադիր Կյուրոս Բ Մեծը պարտության է մատնել Մարաստանի վերջին թագավոր Աստիագեսին, գրավել Եկբատանը և գանձարանը տեղափոխել Անշան։ Կյուրոսի և նրան հաջորդող թագավորների օրոք քաղաքը հանդիսացել է Աքեմենյանների ամառային նստավայրը, այնտեղ է գտնվել նրանց գանձարանը։

Մ.թ.ա. 330 թվականին քաղաքը գրավել է Ալեքսանդր Մակեդոնացին, որի ձեռքն է անցել նաև Աքեմենյանների գանձարանը, թալանվել է արքայական պալատը։ Մ.թ.ա. 305 թվականից քաղաքը եղել է Սելևկյանների իշխանության ներքո։ Նրանցից Անտիոքոս Դ Եպիփանեսի օրոք (իշխել է մ.թ.ա. 175-163 թվական) վերջինիս անունով կոչվել է Եպիփանիա։ Մարաստանի Սելևկյան սատրապ Տիմարքոսը ապստամբել է Անտիոքոս Դ-ի հաջորդ Դեմետրիոս Ա-ի դեմ և անկախ թագավորություն հռչակել՝ Եկբատանի կենտրոնով, որտեղ նրա անունով հատվել է դրամ։ Քաղաքում դրամ են հատել նաև Սելևկյան թագավորներ Դեմետրիոս Ա-ն և Ալեքսանդր Բալասը։

Մ․թ․ա․ 140-ական թվականներին Եկբատանը գրավել է Պարթևստանի Արշակունի թագավոր Միհրդատ Ա-ն։ Պարթև Արշակունիները շարունակել են օգտագործել Եկբատանը որպես ամառային նստավայր։ Մ.թ.ա. 130 թվականին Սելևկյան թագավոր Անտիոքոս Է-ն փորձել է հետ գրավել քաղաքը, սակայն հաջողության չի հասել։

Մ.թ.ա. 87 թվականին կամ 86 թվականին հայկական զորքերը՝ Տիգրան Բ Մեծի առաջնորդությամբ, գրավել են Մարաստանը և պաշարել Եկբատանը։ Այդ պաշարման ժամանակ հրկիզվել է պարիսպներից դուրս կառուցված արքունի դղյակը՝ Ադրաբանան։ Պարթևների Գոդերձ Ա թագավորը ստիպված է եղել ճանաչել Տիգրան Մեծի գերիշխանությունը և նրան զիջել արքայից արքա տիտղոսը։

Պարթևական թագավորության կործանումից (մ․թ․ 224 թվական) հետո Եկբատանն աստիճանաբար անկում է ապրել։ Միջին դարերում Եկբատանի ավերակներից ոչ հեռու բարձրացել է ներկայիս Համադան քաղաքը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  - Encyclopædia Iranica
2. ↑  Հերոդոտոս, «Պատմություն», Գիրք 1, 98-99
3. ↑  «Ecbatana | ancient city, Iran | Britannica»։ *www.britannica.com* (անգլերեն)։ Վերցված է 2022-11-21
**Գուրամ Տուշիշվիլի,** (փետրվարի 5, 1995(1995-02-05), Կոջոր, Գարդաբանի մունիցիպալիտետ, Վրաստան), վրացի ըմբշամարտիկ։ Նա ոսկե մեդալ է նվաճել 2018 թվականի Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնությունում 100 կգ քաշային տղամարդկանց պայքարում։ 2019 թվականի մարտի 19-ին Տուշիշվիլին ոսկե մեդալ է նվաճել նաև Ըմբշամարտի Եվրոպայի ֆեդերացիայում 100 կգ քաշային տղամարդկանց պայքարում։ 2019 թվականի մարտի 29-ին Ձյուդոյի միջազգային ֆեդերացիան որակազրկվեց մինչև 2019 թվականի մայիսի 29-ը։ 2020 թվականին Չեխիայի Պրահա քաղաքում կայացած Ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնությունում նվաճեց բրոնզե մեդալներից մեկը 100 կգ քաշային տղամարդկանց պայքարում։

2021 թվականին մրցեց Կատարի Դոհա քաղաքում կայացած Ըմբշամարտի աշխարհի 202 վարպետների 100 կգ քաշային տղամարդկանց պայքարում։

Մեդալներ
--------

2017
Մեծ սաղավարտ, Բաքու
Համաշխարհային վարպետներ, Սանկտ Պետերբուրգ
2018
Գրան Պրի, Թբիլիսի
Գրան Պրի, Զագրեբ
Համաշխարհային վարպետներ, Գուանչժոու

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  IJF profile
3. ↑  Breaking News:Guram Tushishvili's disqualification
4. ↑  Browne Ken (2020 թ․ նոյեմբերի 22)։ «French women fantastique, Russia on a roll on final day at European Judo Championships in Prague»։ *Olympic Channel*։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 21-ին։ Վերցված է 2020 թ․ նոյեմբերի 21  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
5. ↑  «2021 Judo World Masters»։ *International Judo Federation*։ Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 12  `|url-status=` պարամետրը գոյություն չունի (օգնություն)
**Արևելյան արվեստի թանգարան** (իտալ.՝ Museo d'Arte Orientale, ինչպես նաև հայտնի է ՄԱՕ հապավումով) թանգարան, որը գտնվում է 17-րդ դարում կառուցված պալատում, Իտալիայի Թուրին քաղաքում։

Թանգարանում է գտնվում Իտալիայի ասիական արվեստի կարևոր հավաքածուներից մեկը։ Հավաքածուն, որն ընդգրկում է շուրջ 2.200 աշխատանքներ, ներկայացնում է Ասիա աշխարհամասի մշակութային և գեղարվեստական ավանդույթները։

Պատմություն
-----------

Թանգարանը բացվել է 2008 թվականի դեկտեմբերի 8-ին` իր մեջ ներառելով Թուրինի Հնագույն արվեստի քաղաքային թանգարանի ասիական հավաքածուն, ինչպես նաև` նվիրատվություններ Թուրինի քաղաքապետարանի, Ջիովանի Ագնելի հիմնադրամի և Սան Պաուլո ընկերության կողմից։ Ճարտարապետ Անդրեա Բրունոն իրականացրել է Պալացո Մազոնիսի վերակառուցումը, որպեսզի այն կարողանա տեղավորել նոր բացված թանգարանը։

Առաջին տարվա ընթացքում թանգարան է այցելել մոտ 10000 մարդ։

Հավաքածու
---------

Ճապոնական երկու քարերի այգիներ գտնվում են ներքնահարկի բակում և առանձնացված են ապակիով։ Այստեղ կա նաև ժամանակավոր ցուցադրությունների տարածք։

Առաջին հարկում են գտնվում մի քանի հավաքածուներ Հնդկաստանից, հնագույն Գանդհարայից և Հարավարևելյան Ասիայից։ Առաջին և երկրորդ հարկերի միջնահարկում գտնվում են ճապոնական արվեստի գործեր։ Չինական արվեստի հավաքածուները` Հան ազգությունից մինչև Թան դինաստիան ներկայացնող ծիսական բրոնզե արձաններ, թաղման ծեսերի նմուշներ, գտնվում են երկրորդ հարկում։ Երրորդ հարկի Հիմալայան պատկերասրահը նվիրված է բուդդայական արվեստի գործերին Բութանից, Նեպալից և Տիբեթից։

Չորրորդ հարկում է գտնվում իսլամական արվեստի հավաքածուն. այստեղ են պահվում արվեստի գործեր Թուրքիայից, Իրանից, Իրաքից և Արաբական թերակղզուց։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  dati.beniculturali.it — 2014.
2. 1 2 3  Indagine sui musei e le istituzioni similari — 2022.
3. ↑  *Italian National Institute of Statistics* Indagine sui musei e le istituzioni similari — 2021.
4. ↑  Indagine sui musei e le istituzioni similari — 2023.
5. ↑  *Italian National Institute of Statistics*  — 2017.
6. ↑  «Quelle meraviglie Mai Viste In Italia» (Italian)։ La Repubblica։ 2008-12-03։ Վերցված է 2009-05-21
7. ↑  «Mao Il Tesoro Dell' Arte Orientale» (Italian)։ La Repubblica։ 2008-12-03։ Վերցված է 2009-05-21

Արտաքին հղումներ
----------------

* Պաշտոնական կայք
* Maria Ludovica Rosati, Oriente italiano. Il nuovo MAO di Torino nel contesto dei musei d’arte orientale della Penisola Archived 2020-09-19 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Flickr · Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no98127751 · VIAF: 133705038 · WorldCat VIAF: 133705038 |

 |
**Բերաթ Ալբայրաք** (ծնվ. հունվարի 1, 1978(1978-01-01), Ստամբուլ, Թուրքիա, Ստամբուլ, Թուրքիա), թուրք բիզնեսմեն և քաղաքական գործիչ, 2018 թվականի հուլիսի 10-ից Թուրքիայի ֆինանսների նախարար։ Զբաղեցրել է Çalık Holding-ի տնօրենների խորհրդի նախագահի պաշտոնը, 2015 թվականի նոյեմբերից մինչև 2018 թվականի հուլիսի 8-ը զբաղեցրել է Թուրքիայի էներգետիկայի նախարարի պաշտոնը։ Բերաթ Ալբայրաքը Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի փեսան է։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1978 թվականի հունվարի 1-ին Ստամբուլում։ Բերաթի հայրը Սադըք Ալբայրակը թուրք հայտնի լրագրող և քաղաքական գործիչ է։ Սադըք ավագը Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի մտերիմ ընկերն է։ Սովորել է Ստամբուլի համալսարանի բիզնես կառավարման դպրոցում։

1999 թվականից աշխատել է Çalık Holding-ում, 2002 թվականին նշանակվել է հոլդինգի ամերիկյան մասնաճյուղի ֆինանսական գծով տնօրեն։ 2006 թվականին Բերաթ Ալբայրաքը վերադարձել է Թուրքիա, իսկ արդեն 2007 թվականին նշանակվել է հոլդինգի տնօրենների խորհրդի նախագահ։ Բերաթ Ալբայրաքը այդ պաշտոնը զբաղեցրել է մինչ 2013 թվականը։

2015 թվականին ընտրվել է Թուրքիայի խորհրդարանի անդամ` Արդարություն և զարգացում կուսակցությունից, իսկ արդեն նոյեմբերի 24-ին նշանակվել է էներգետիկայի նախարար։

### Անձնական կյանք

2004 թվականի հուլիսի Բերաթ Ալբայրաքը ամուսնացել է Էսրա Էրդողանի հետ։ Նրանք ունեն երեք երեխա` Ահմեդ Ակիֆ (2006), Էմինե Մախինուր (2009) և Սադըք (2015)։

Տես նաև
-------

* Բիլալ Էրդողան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Çalık Holding, DR. BERAT ALBAYRAK — CEO
3. ↑  *Milliyet*, 30 March 2007, Berat Albayrak, Çalık Holding Genel Müdürü oldu
4. 1 2  Gundogan Dilay (նոյեմբերի 24, 2015)։ «Erdogan son-in-law wins key post in new Turkey cabinet»։ *Yahoo*։ Վերցված է դեկտեմբերի 2, 2015
5. ↑  *Հուրիեթ*, 24 November 2015, Turkish PM Davutoğlu forms 64th government of Turkey
6. ↑  «Enerji Bakanı Albayrak'ın mutlu günü»։ Sabah։ Վերցված է դեկտեմբերի 12, 2015

Արտաքին հղումներ
----------------

* Նոր կառավարությունում էներգետիկայի նախարարը կլինի Էրդողանի փեսան

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1222135760 · VIAF: 7890150869812722190009 · WorldCat VIAF: 7890150869812722190009 |

 |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Վարդանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Գայանե Սարգսի Վարդանյան** (մարտի 14, 1954(1954-03-14), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կենսաքիմիկոս։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1997), պրոֆեսոր (2005)։

Ակադեմիկոս, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Սարգիս Վարդանյանի դուստրը, քիմիկոս-օրգանիկ Ռուբեն Վարդանյանի քույրը։

Կենսագրություն
--------------

Գայանե Վարդանյանը ծնվել է 1954 թվականին Երևանում։ 1976 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1977-1988 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ Կենսաքիմիայի ինստիտուտում, 1988 թվականից՝ Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի կենսաքիմիայի ամբիոնում։

Աշխատանքները վերաբերում են ալոքսանային շաքարախտի ժամանակ լոշտակի նյութամզվածքի և չհագեցած եռոքսիթթուների նշանակությանը լիպիդների նյութափոխանակության որոշ շարժընթացների կարգավորման գործում։ Զբաղվում է նաև օպիոիդախթանիչ նյարդաշարժահաղորդ (նեյրոտրանսմիսիա) շարժընթացի խանգարման և շաքարախտային նեյրոպաթիայի կենսաքիմիական մեխանիզմների ուսումնասիրությամբ։

Պարգևներ
--------

* ԵՊԲՀ ոսկե մեդալ, 2005

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Կենսաքիմիայի ամբիոն»։ *www.ysmu.am* (am-am)։ Վերցված է 2017-02-03 (չաշխատող հղում)
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*
3. ↑  «Вартанян, Гаянэ Саркисовна - Роль модификационных преобразований липидного компонента мембран в регуляции некоторых нейро-эндокринных взаимоотношений : автореферат дис. ... доктора биологических наук : 03.00.04 - Search RSL»։ *search.rsl.ru* (ru-RU)։ Վերցված է 2017-02-03