**Մահվան ֆիզիկական անհնարինությունը կենդանի մարդու գիտակցության մեջ** (անգլ.՝ The Physical Impossibility of Death in the Mind of Someone Living), 1991 թվականի արվեստի գործ, որը ստեղծել է «Երիտասարդ բրիտանացի արվեստագետներ» (YBA) խմբի ամենահայտնի ներկայացուցիչ՝ անգլիացի նկարիչ Դեմիեն Հերսթը։ Աշխատանքը ներկայացնում է ֆորմալինի լուծույթով տարա և այնտեղ տեղադրված վագրային շնաձուկ ։

«Մահվան ֆիզիկական անհնարինությունը ապրողի գիտակցությունում» դարձել է ժամանակակից արվեստի ամենանշանավոր պատկերներից մեկը և Բրիթ-Արտի խորհրդանիշն ամբողջ աշխարհում։

Նախնական 4,3 մ երկարությամբ վագրային շնաձկան դիակի քայքայման պատճառով 2006 թվականին այն փոխարինվել է մեկ այլով:

Նախապատմություն և հայեցակարգ
----------------------------

Հիրսթը աշխատանքը մտահղացել է Գոլդսմիթսում սովորելիս 1989 թվականին։ 1991 թվականին Չարլզ Սաատչին առաջարկել է վճարել Հիրսթին ցանկացած արվեստի գործի համար, որը նա ցանկանում է ստեղծել։ Քայքայում և փոխարինումինքն արժեր 6000 ֆունտ, իսկ կտորի ընդհանուր արժեքը՝ 50000 ֆունտ: Այն ժամանակ այս գումարն այնքան տպավորիչ էր, որ բրիտանական The Sun տաբլոիդը հոդված էր հրապարակել «50,000 ֆունտ ձկան և չիփսերի համար» վերնագրով։

Հիրսթը աշխատանք«Մահվան ֆիզիկական անհնարինությունը ապրողի գիտակցությունում» վերնագիրը, - ասում է հեղինակը, - պարզապես արտահայտություն է, որը ես օգտագործել եմ ինքս ինձ համար մահվան գաղափարը նկարագրելու համար: Գաղափարն ինքնին վերցված է Հիրսթի հիպերիրականության մասին ատենախոսությունից, ինչպես նաև Ռիչարդ Լոնգոյի և Ումբերտո Էկոյի աշխատանքից: Հերսթը հիշում է, որ իրեն դուր էր գալիս վերնագրի բանաստեղծական անհարմարությունը, քանի որ այն արտահայտում էր «մի բան, որը չկար կամ կար»:

ը մտահղացել է Գոլդսմիթսում սովորելիս 1989 թվականին։ 1991 թվականին Չարլզ Սաատչին առաջարկել է վճարել Հիրսթին ցանկացած արվեստի գործի համար, որը նա ցանկանում է ստեղծել։ Շնաձուկն ինքն արժեր 6000 ֆունտ, իսկ կտորի ընդհանուր արժեքը՝ 50000 ֆունտ: Այն ժամանակ այս գումարն այնքան տպավորիչ էր, որ բրիտանական The Sun տաբլոիդը հոդված էր հրապարակել «50,000 ֆունտ ձկան և չիփսերի համար» վերնագրով։

«Մահվան ֆիզիկական անհնարինությունը ապրողի գիտակցությունում» առաջին անգամ ցուցադրվել է Լոնդոնի Saatchi պատկերասրահում 1991 թվականին YBA I ցուցահանդեսում և մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել մամուլում: Հերսթը առաջադրվել է Թերների մրցանակին, որը, սակայն, շնորհվել է Գրանվիլ Դեյվիին ։ Այնուամենայնիվ, 2005 թվականին Հիրսթը ստացել է այս մրցանակը ֆորմալինի մեկ այլ աշխատանքի համար՝ «Մայրն ու երեխան բաժանված են» (այս աշխատանքը բաղկացած էր կովի և հորթի մասերից, որոնք տեղադրված էին առանձին ակվարիումներում:

Հերսթի նպատակն էր ստիպել դիտողին դուրս գալ իր հարմարավետության գոտուց, ինչի համար նա պատկերասրահի տարածքում տեղադրել է շնաձուկ, որը «բավականաչափ իրական էր վախեցնելու համար»։ Հեռացնելով շնաձկանն իր բնական միջավայրից և տեղադրելով այն ֆորմալինում, որը կյանքի պատրանք է ստեղծում, Հիրսթը ուսումնասիրում է մարդկային ամենամեծ վախերը և դրանք արտահայտելու պատշաճ փորձի հետ կապված դժվարությունները: Նա ասում է. «Դուք փորձում եք խուսափել [մահից], բայց դա այնքան կարևոր է, որ չեք կարող։ Սարսափելի է, այնպես չէ՞։

1997 թվականին «Մահվան ֆիզիկական անհնարինությունը կենդանիների մտքում» ընդգրկվել է Լոնդոնի թագավորական ակադեմիայի «Սենսացիա. բրիտանացի երիտասարդ նկարիչներ Սաատչիի հավաքածուից» ցուցահանդեսում: Տասը տարի անց Հիրսթը ընտրել է այս աշխատանքը որպես իր կենտրոնական «Re-Object» Kunsthaus Bregenz ցուցահանդեսի համար (Ավստրիա), որը ներառոված էին նաև Ջեֆ Կունսի և Գերհարդ Մերցի ստեղծագործությունները: Ցուցահանդեսը նվիրված էր Մարսել Դյուշանի ազդեցության ուսումնասիրությանը, և յուրաքանչյուր նկարիչ պետք է ներկայացներ իր ստեղծագործությունը:

Քայքայում և փոխարինում
----------------------

Սխալ պահպանման արդյունքում շնաձկան դիակը սկսել է քայքայվել։ Նրա տեսքը փոխվել է, մաշկը խորը կնճռոտվել, իսկ ակվարիումի լուծույթը պղտորվել է։ Saatchi պատկերասրահը ակվարիումի մեջ սպիտակեցնող նյութ է ավելացրել, որը, ըստ Hirst-ի ստուդիայի աշխատակիցների, միայն արագացրել է քայքայումը։ Ի վերջո, 1993-ին պատկերասրահի աշխատակիցները փորոտեցին շնաձկանը և նրա մաշկը ձգեցին ապակեպլաստե կաղապարի վրա: Հերսթը մեկնաբանել է. «Նա այլևս այնքան էլ սարսափելի տեսք չուներ: Կարելի էր հասկանալ, որ դա իրական չէ։ Նա քաշ չուներ»։

2004 թվականին Չարլզ Սաատչին աշխատանքը վաճառել է հայտնի ֆինանսիստ, միլիարդատեր և արվեստի կոլեկցիոներ Սթիվեն Ա. Քոենին չբացահայտված գումարի դիմաց, բայց ենթադրվում էր, որ այն կազմում էր առնվազն 8 միլիոն դոլար: Այնուամենայնիվ, Դոն Թոմփսոնի գրքի վերնագիրը՝ 12 միլիոն դոլար արժողությամբ լցոնված շնաձուկ։

Երբ Հերսթը իմացավ ստեղծագործության առաջիկա վաճառքի մասին Կոենին, նա առաջարկեց փոխարինել շնաձկանը։ Քոհենը ֆինանսավորել է փոխարինումը` անվանելով ծախսերը «անհետևանք» (օրինակ, միայն ֆորմալինի ներարկման գործընթացը, ներառյալ աշխատուժը և նյութերը, արժեցել է մոտավորապես $100,000): Մեկ այլ շնաձուկ (էգ, 25-30 տարեկան) բռնվել է Քվինսլենդի ափերի մոտ, սպանվել և ուղարկվել է Հիրսթին բեռնանավով հատուկ ավելի քան վեց մետր սառնարանում։ Տեղափոխումը տևել է 2 ամիս։ Լոնդոնի Բնական պատմության թանգարանի գիտնական և ձկների համադրող Օլիվեր Քրիմանն օգնել է պահպանել նոր նմուշը: Սա պահանջում էր ֆորմալինի ներմուծում օրգանիզմ, ինչպես նաև այն երկու շաբաթ ներծծում 7%-անոց ֆորմալինի լուծույթով լոգարանում։ Շնաձկանը պահելու համար օգտագործվել է 1991 թվականի սկզբնական տանկը։

Հիրսթը խոստովանել է, որ փիլիսոփայական հարց կա, թե արդյոք, երբ շնաձուկը փոխարինվի, արվեստի գործը դեռ նույնը կարելի է համարե՞լ, թե ոչ:

Նա նկատել է.

Սա մեծ երկընտրանք է։ Արվեստագետներն ու պահպանողները տարբեր կարծիքներ ունեն այն մասին, թե որն է ավելի կարևոր՝ ինքնատիպ արվեստի գործը կամ ինքնատիպ մտադրությունը: Իմ ծագումը կոնցեպտուալիզմ է, ուստի կարծում եմ, որ մտադրությունն ավելի կարևոր է: Նույն օբյեկտն է: Ընդհանուր առմամբ ժամանակը ցույց կտա։

Այլ տարբերակներ
---------------

Հետագայում Հերսթը ֆորմալինում ստեղծել է շնաձկան և այլ կենդանիների այլ տարբերակներ: Օրինակ՝ 2008 թվականի «Թագավորությունը», որը Sotheby's- ում վաճառվել է 9,6 միլիոն ֆունտ ստեռլինգով (ավելի քան 3 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ ավելի բարձր գնահատված գումարով), այս գինը ռեկորդային էր ֆորմալինի աշխատանքների համար (նախորդը վաճառվել էր 1,8 միլիոն ֆունտով): 

Հիրսթը նաև պատրաստել է «Մահվան ֆիզիկական անհնարինությունը ապրողի գիտակցությունում» գործի մանրանկարչական տարբերակը Նիդեռլանդների մանրանկարչության թանգարանի համար: Այս դեպքում նա տուփի մեջ (10 × 3,5 × 5 սմ ) դրել է ֆորմալինով գուպի:

Արձագանք
--------

2003 թվականին «Մեռած շնաձուկը արվեստ չէ» վերնագրի ներքո Stuckism International Center-ը և պատկերասրահը ցուցադրեցին մի շնաձուկ, որն առաջին անգամ ներկայացվեց հանրությանը Հերսթի համապատասխան աշխատանքների ցուցադրությունից 2 տարի առաջ, իսկ հետո Էդդի Սանդերսը տեղադրեց այս գիշատիչը։ ձուկ՝ Լոնդոնի Շորեդիչ արվեստի թաղամասի իր էլեկտրական ապրանքների խանութի պատուհանում։ Վերջինս, ի դեպ, որպես արվեստի շրջան հայտնի դարձավ առաջին հերթին «Երիտասարդ բրիտանացի արտիստներ» (YBA կամ Britart) ստեղծագործական ասոցիացիայի շնորհիվ, որի կազմում էր Դեմիեն Հերսթը։ Stuckists-ը ենթադրում է, որ Հերսթը կարող է իր աշխատանքի գաղափարը վերցրել Սանդերսից։

2004 թվականին Թագավորական ակադեմիայում ունեցած ելույթում արվեստաբան Ռոբերտ Հյուզը օգտագործեց «Մահվան ֆիզիկական անհնարինությունը ապրողի գիտակցությունում»՝ որպես վառ օրինակ այն բանի, թե ինչպես էր այդ ժամանակ արվեստի միջազգային շուկան «մշակութային անպարկեշտություն» դարձել: Առանց ստեղծագործության կամ նկարչի անունը նշելու, նա ասել է, որ Վելասկեսի նկարում ժանյակավոր օձիքի վրձնի հետքերը կարող են ավելի արմատական լինել, քան շնաձուկը «մռայլորեն քայքայվելով Թեմզայի մյուս կողմում գտնվող իր ակվարիումի մեջ»: 

Նրանց, ովքեր ասում էին, որ որևէ մեկը կարող էր անել այդ աշխատանքը, Հիրսթը պատասխանել է. «Բայց նա չարեց, չէ՞»։

Մշակույթում
-----------

2010 թվականին նկարահանված «Շչելկունչիկը և առնետների արքան » գեղարվեստական ֆիլմում կա մի տեսարան, որտեղ շնաձուկը հոսանքահարվում է ջրի բաքում, իսկ ռեժիսոր Անդրեյ Կոնչալովսկին հղում է անում Հիրսթի աշխատանքին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «The Physical Impossibility of Death in the Mind of Someone Living - Damien Hirst». www.damienhirst.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2019-12-20-ին. Վերցված է 2019-12-26-ին.
2. ↑  «Culture». *The Telegraph*. 2017-03-08. Արխիվացված է օրիգինալից 2019-06-18-ին. Վերցված է 2022-07-13-ին.
3. ↑  Swimming with Sharks // *Swimming with Sharks*. — 2007-10-11. — doi:10.5040/9781408167816.00000003
4. ↑  «The Physical Impossibility of Death in the Mind of Someone Living - Damien Hirst». www.damienhirst.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2019-12-20-ին. Վերցված է 2019-12-26-ին.
5. ↑  Swimming with Sharks // *Swimming with Sharks*. — 2007-10-11. — doi:10.5040/9781408167816.00000003
6. ↑  Vogel, Carol (2006-10-01). «Damien Hirst - Shark - Art - Report». *The New York Times*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020-10-01-ին. Վերցված է 2019-12-26-ին.
7. ↑  «The Physical Impossibility of Death in the Mind of Someone Living - Damien Hirst». www.damienhirst.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2019-12-20-ին. Վերցված է 2019-12-26-ին.
8. ↑  «Re-Object - Damien Hirst». www.damienhirst.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2019-12-11-ին. Վերցված է 2019-12-26-ին.
9. ↑  Vogel, Carol (2006-10-01). «Damien Hirst - Shark - Art - Report». *The New York Times*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020-10-01-ին. Վերցված է 2019-12-26-ին.
10. ↑  Vogel, Carol (2006-10-01). «Damien Hirst - Shark - Art - Report». *The New York Times*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020-10-01-ին. Վերցված է 2019-12-26-ին.
11. ↑  Vogel, Carol (2006-10-01). «Damien Hirst - Shark - Art - Report». *The New York Times*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020-10-01-ին. Վերցված է 2019-12-26-ին.
12. ↑  «A formaldehyde frenzy as buyers snap up Hirst works» (անգլերեն). The Independent. 2008-09-16. Արխիվացված է օրիգինալից 2020-02-26-ին. Վերցված է 2019-12-26-ին.
13. ↑  Глеб Клинов (2017-10-13). «Арт-районы: Шордич в Лондоне». *Оди. О дизайне* (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2022-07-14-ին. Վերցված է 2022-07-14-ին.
14. ↑  Ella Guru. «Stuckists, A Dead Shark Isn't Art, Damien Hirst». www.stuckism.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2021-03-08-ին. Վերցված է 2019-12-26-ին.
15. ↑  Kennedy, Maev (2004-06-03). «Art market 'a cultural obscenity'». *The Guardian*. Արխիվացված է օրիգինալից 2019-12-26-ին. Վերցված է 2019-12-26-ին.
16. ↑  Barber, Lynn (2003-04-20). «Bleeding art». *The Guardian*. Արխիվացված է օրիգինալից 2019-12-26-ին. Վերցված է 2019-12-26-ին.
17. ↑  «Andrei Konchalovsky builds a strange maze with 'The Nutcracker in 3D'» (անգլերեն). Los Angeles Times. 2010-11-26. Արխիվացված է օրիգինալից 2019-12-26-ին. Վերցված է 2019-12-26-ին.