**Սեգեդ** (հունգ.՝ Szeged), մեծությամբ երրորդ քաղաքն է Հունգարիայում։ Քաղաքի տարածքն է 280.84 քառակուսի կիլոմետր, բնակչությունը 171 952 մարդ (2015 թվականի հունվարի 1 դրությամբ)։ Սեգեդը տեղակայված է Տիսա գետի երկու ափերին՝ Մարոշ գետին միացման տեղից հարավ։

Անվան ծագում
------------

Գոյություն ունի քաղաքի ժամանակակից անվան ծագման մի քանի վարկած։ Ըստ վարկածներից մեկի, քանի որ քաղաքը գտնվում է Տիսա գետի հունի շրջադարձի վրա, անունը ծագում է հին հունգարական szeg բառից, ինչը նշանակում է «անկյուն»։ Մակ այլ վարկածում անունը ծագում է sziget բառից, ինչը հունգարերեն նշանակում է «կղզի»։

Պատմություն
-----------

Սեգեդի գիշերային տաճարը
Սեգեդի տեղում բնակավայր հնագույն ժանամակներից է գոյություն ունեցել։ Կլավդիոս Պտղոմեոսը հիշատակում է քաղաքի հին հռոմեական անունը՝ Պարտիսկում։ Կա վարկած, որ հոների առաջնորդ Աթիլլայի նստավայրը գտնվել է ժամանակակից Սեգեդից ոչ հեռու։ Հետագայում տարածաշրջանը բաժանեց ողջ ժամանակակից Հունգարիայի տարածքի ճակատագիրը. այնտեղ բնակվեցին սլավոններ, իսկ 9-րդ դարից՝ հունգարներ։

Հունգարական «Սեգեդ» անվամբ քաղաքն առաջին անգամ հիշատակվում է 1183 թվականին։ 13-րդ դարում մոնղոլական արշավանքների ընթացքում Սեգեդն ամբողջովին սնանկանում է, սակայն հետո նորից վերաշինվում է։ 14-15-րդ դարերում Սեգեդը առնում է Հարավային Հունգարիայի խոշորագույն քաղաքը և 1498 թվականին ստանում է քաղաքի կարգավիճակ։

Դեմետրի աշտարակ
1526 թվականին թուրքական բանակը գրավում և թալանում է քաղաքը, սակայն Օսմանյան կայսրության կազմի մեջ է մտնում միայն 1543 թվականին։ Թուրքական իշխանության տակ Սեգեդը մնում է մինչև 1686 թվականը, ինչից հետո մտնում է Հաբսբուրգյան կայսրության կազմի մեջ։ 18-րդ դարը Սեգեդի համար դառնում է ծաղկման շրջան, քաղաքն արագ աճում է։ 1721 թվականին պիարների միաբանությունը Սեգեդում ակադեմիա է բացում։ 1720 թվականին քաղաքում կային 193 կալվածքներ, որոնցից 99 պատկանում էին սերբական համայնքին։

Սեգեդի համայնապատկեր, տեսք մայր տաճարից
19-րդ դարում աղաքը կարևոր դեր է խաղում 1848-1849 թվականների հունգարական հեղափոխության իրադարձություններում։ Այստեղ է հնչեցնում իր հանրահայտ ճառը Լայոշ Կոշուտը։ Ապստամբների պարտությունից հետո 1849 թվականին Սեգեդ է տեղափոխվում Հունգարական պաշտպանության կոմիտեի նստավայրը։

Աշխարհագրություն և տրանսպորտ
----------------------------

Քաղաքը գտնվում է Բուդապեշտից 160 կմ հարավ-արևելք, 10 կմ հարավ անցնում է Սերբիայի սահմանը, իսկ 20 կմ դեպի հարավ-արևելք՝ Ռումինիայի սահմանը։
Սեգեդով է անցնում Բուդապեշտ - Կեչկեմետ - Սեգեդ - Նովի-Սադ - Բելգրադ (Е75) ավտոմայրուղին։ Այլ ավտոճանապարհները տանում են Բեկեշչաբու և ռումինական Արադ քաղաքը (Е68)։ Երկաթուղիները տանում են Կեչկեմետ և Բուդապեշտ, ինչպես նաև Ռումինիա և Սերբիա։ Բուդապեշտի ճանապարհը գնացքով 2 ժամ 40 րոպե է։
Քաղաքային տրանսպորտը ներկայացվում է ավտոբուսի 33, տրամվայի 5 և տրոլեյբուսի 6 գծերով։
Քաղաքից ոչ հեռու կա փոքր ինքնաթիռներ ընդունելու կարողությամբ ոչ մեծ օդանավակայան։

Կլիմա
-----

Սեգեդի կլիման անցումային է օվկիանոսային կլիմայից (ըստ Կյոպենի կլիմաների դասակարգման՝ *Cfb*) դեպի խոնավ ցամաքային կլիմա (*Dfb*)։ Այստեղ լինում են ցուրտ ձմեռներ, շոգ ամառներ, և բավականին քիչ են տեղումները։

| Սեգեդի կլիմայական տվյալները |
| --- |
| Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի  |
| Միջին բարձր °C (°F) | 1.7 (35.1) | 5.1 (41.2) | 11.2 (52.2) | 16.1 (61) | 21.3 (70.3) | 24.3 (75.7) | 26.4 (79.5) | 26.0 (78.8) | 21.4 (70.5) | 15.6 (60.1) | 9.5 (49.1) | 3.8 (38.8) | 15.2 (59.36) |
| Միջին օրական °C (°F) | −1.8 (28.8) | 0.9 (33.6) | 5.6 (42.1) | 11.1 (52) | 16.2 (61.2) | 19.2 (66.6) | 20.8 (69.4) | 20.2 (68.4) | 16.5 (61.7) | 11.0 (51.8) | 5.1 (41.2) | 0.6 (33.1) | 10.45 (50.83) |
| Միջին ցածր °C (°F) | −4.8 (23.4) | −2.5 (27.5) | 0.9 (33.6) | 5.5 (41.9) | 10.3 (50.5) | 13.4 (56.1) | 14.4 (57.9) | 13.9 (57) | 10.4 (50.7) | 5.6 (42.1) | 1.7 (35.1) | −2.1 (28.2) | 5.56 (42) |
| Տեղումներ մմ (դյույմ) | 29 (1.14) | 25 (0.98) | 29 (1.14) | 41 (1.61) | 51 (2.01) | 72 (2.83) | 50 (1.97) | 57 (2.24) | 34 (1.34) | 26 (1.02) | 41 (1.61) | 40 (1.57) | 495 (19.46) |
| Միջին ամսական արևային ժամ | 62.0 | 87.6 | 142.6 | 180.0 | 235.6 | 255.0 | 288.3 | 266.6 | 210.0 | 170.5 | 81.0 | 49.6 | 2028,8 |
| *աղբյուր: Hong Kong Observatory* |

Դեմոգրաֆիա
----------

2005 թվականին բնակչության թիվը 162 889 մարդ էր, ճնշող մեծամասնությունը հունգարացի (93,5 %)։ Քաղաքի երբեմնի բավականին մեծ սերբական բնակչությունը կրճատվել է մինչև 0,5 %։ Ազգային այլ փոքրամասնությունները ներկայացնում են գնչուները, գերմանացիները, ռումինացիները, խորվաթները, սլովակները, հրեաները (ամբողջը՝ 1 %-ից քիչ)։ Հավատացյալների մեծ մասը կաթոլիկ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Magyarország helységnévtára, Detailed Gazetteer of Hungary (հունգ.) — KSH, 2023.
2. ↑  Ежегодное издание «Административная Венгрия», Центральное Статистическое Бюро, 2014.
3. ↑  "Climatological Normals of Szeged". Hong Kong SAR Government. Արխիվացված է the original 2019 թ․ հոկտեմբերի 23-ին. Retrieved 2011 թ․ հունվարի 6. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 98035084 · BNF: 11962342b · GND: 4106475-6 · NKC: ge134527 · SUDOC: 027622576 · VIAF: 137203033 · WorldCat VIAF: 137203033 |

 |

 |

| Հունգարիա Հունգարիայի վարչական կենտրոններ |
| --- |
| Բուդապեշտ | Կեչկեմետ | Պեչ | Բեկեշչաբա | Միշկոլց | Սեգեդ | Սեկեշֆեհերվար | Դյոր | Դեբրեցեն | Էգեր | Սոլնոկ | Թաթաբանյա | Շալգոտարյան | Կապոշվար | Նյիրեձհազա | Սեկսարդ | Սոմբատհեյ | Վեսպրեմ | Զալաէգերսեգ |