**Հենրիխ Առյուծ** (գերմ.՝ Heinrich der Löwe, 1129 -1195 թվական օգոստոսի 6), միապետ Վելֆերի դինաստիայից, Սաքսոնիայի դուքս 1142-1180 թվականներին (**Հենրիխ III** անվան տակ) և Բավարիայի դուքս 1156-1180 թվականներին (**Հենրիխ XII** անվան տակ)։ Սաքսոնական և Բավարական դուքս Հենրիխ X Հպարտի (մոտ 1108-1139 թվականի հոկտեմբերի 20) և Հերթրուդա Սուպլինբուրգցու (1115 թվականի ապրիլի 18-1143 թվականի ապրիլի 18)՝ կայսր Լոտար II-ի դուստրի որդին։

Կենսագրություն
--------------

1137 թվականին մայրական կողմից պապի՝ կայսր Լոտար II-ի մահից հետո, Հենրիխ Առյուծի հայր Հենրիխ Հպարտը, ի լրումն ունեցած բավարական դքսությանը և Իտալիայում լայնարձակ տիրույթներին, ժառանգում է նաև Սաքսոնական դքսությունը, այդպիսով դառնալով կայսերական իշխաններից հզորագույնը։ Սակայն, Վելֆերի հակառակորդները 1138 թվականին արտահերթ սեյմում արքա են ընտրում Կոնրադ III Հոհենշտաուֆենին։ Վերջինս Հենրիխ Հպարտից անմիջապես պահանջում է հրաժարում գերմանական երկու տոհմային դքսություններից մեկից։ Հենրիխը չի համաձայնվում և, ի պատասխան, Կոնրադը նրան զրկում է երկու դքսություններից էլ, Սաքսոնիան հանձնելով Ալբրեխտ Արջին, իսկ Բավարիան՝ մոր կողմից իր եղբայր Լեոպոլդ Ավստրիացուն։ Սակայն Սաքսոնիայում, որտեղ Հենրիխ Հպարտը տիրապետում էր բազմաթիվ անձնական տիրույթների և որտեղ վասալների մեծամասնությունը աջակցում էր նրան, նա հաջողությամբ դիմակայում էր արքայի կողմից նշանակված Ալբրեխտ Արջին։

1139 թվականին Հենրիխ Հպարտի հանկարծակի մահը չի օգնում նրա հակառակորդներին։ Տասնամյա Հենրիխ Առյուծը ընկնում է իր տատ, Լոտար II-ի այրի Ռիհենզայի խնամակալության տակ։ Նա գլխավորում է Սաքսոնիայում դիմադրությունը, իսկ նրա քեռի Վելֆ VI-ը՝ երկրի հարավում։ Արդյունքում, 1142 թվականին, իշխանների հավաքում, Ալբրեխտը հրաժարվում է Սաքսոնիայի դուքսի տիտղոսից՝ հօգուտ երիտասարդ Հենրիխ Առյուծի։ Իր հերթին Հենրիխը հրաժարվում է Բավարիայի նկատմամբ հավակնություններից (նրա քեռի Վելֆ VI-ը չի ընդունում այդ որոշումը և իր անունից շարունակում էր պայքարը)։

1147 թվականին Հենրիխ Առյուծը Ալբրեխտ Արջի հետ միասին գլխավորում են սլավոնների դեմ դեպի արևելք խաչակրաց արշավանքը, որն ավարտվում է անհաջողությամբ։

Նույն թվականին Հենրիխը ամուսնանում է Կլեմենցիայի հետ, Ցերինգեն տնից արքայադուստրի, որպես օժիտ ստանալով Բադենվայլերը Շվաբիայում։ Շուտով Հենրիխը Բադենվայլերը զիջում է Ֆրիդրիխ I Շիկամորուսին, փոխարենը ստանալով որոշակի տիրույթներ Սաքսոնիայում, որոնք հարում էին նրա ժառանգական տիրույթներին։

Դեպի արևելք հետագա արշավների արդյունքում, սկսած 1160 թվականից, Հենրիխ Առյուծը գրավում է բոդրիչների համարյա ամբողջ տարածքները և դառնում է Էլբայից արևելք գտնվող հսկայական տարածքի տերը։

1168 թվականին Հենրիխ Առյուծը ամուսնանում է Մաթիլդայի, անգլիական արքա Հենրի II Պլանտագենետի և Էլեոնորա Աքվիտանացու դստեր հետ։

Վելֆերի հզորացումը կտրուկ ընդհարում է առաջացնում նրանց և կայսր Ֆրիդրիխ I Շիկամորուսի միջև։ Երբ Հենրիխ Առյուծը հրաժարվում է Իտալիա կայսրի արշավին մասնակցությունից, Ֆրիդրիխը նրա նկատմամբ դատական գործընթաց է սկսում (1180 թվական)։ Արդյունքում, Հենրիխ Առյուծը զրկվում է իր տիրույթների մեծամասնությունից։ Սաքսոնիայի դքսությունը մասնատվում է Քյոլնի արքեպիսկոպոսի, ով ստանում է Վեստֆալիան և Բեռնհարդ Անհալտցու միջև՝ Ալբրեխտ Արջի որդու, ում բաժին է հասնում արևելյան մասը։ Բավարիայի դքսությունը հասնում է Օտտոն ֆոն Վիտելսբախին։ Հենրիխի ձեռքին է մնում միայն Բրաունշվեգը և Լյունեբուրգը, իսկ անձամբ ինքը, մինչ կայսրի մահը, ստիպված էր թաքնվել աներոջ մոտ։

Հենրիխ Առյուծը մահացել է 1195 թվականի օգոստոսի 6-ին Բրաունշվեյգում։

Ամուսնություն և զավակներ
------------------------

Հենրիխ Առյուծը և Մաթիլդան
Վելֆերի տիրույթները Հենրիխ Առյուծի տիրակալության ժամանակաշրջանում
Հենրիխ Առյուծի և Մաթիլդայի տապանաքարը Բրաունշվեյգի տաճարում
* Առաջին կին՝ մոտ 1148/1149 թվականից (ամուսնալուծվել է 1162 թվականի նոյեմբերի 23-ին), **Կլեմենցիա Ցերինգենացի** (մահացել է 1173/1175 թվականին), Ցերինգենի դուքս Կոնրադի և Կլեմենցիա Նամյուրացու դուստրը։ Նա երկրորդ ամուսնությամբ 1164 թվականին ամուսնանում է Սավոյաի և Մորենայի դուքս Հումբերտ III-ի հետ։ Զավակներ.
	+ **Հենրիխ** (մահացել է երեխա)
	+ **Հերթրուդա** (մոտ 1155 — 1197 թվականի հուլիսի 1), առաջին ամուսին՝ 1166 թվականից, **Ֆրիդրիխ IV** (1145 — 1167 թվականի օգոստոսի 19), Շվաբիայի և Ռոտհենբուրգի դուքս 1152 թվականից; երկրորդ ամուսին՝ 1177 թվականի ապրիլից, **Կնուդ VI** (մոտ 1162 - 1202 թվականի նոյեմբերի 2), Դանիայի արքա 1182 թվականից։
	+ **Ռիհենզա** (մահացել է մինչև 1168 թվականի փետրվարի 1-ը)
* Երկրորդ կին՝ 1168 թվականի փետրվարի 1-ից (Մինդեն, մայր տաճար) **Մաթիլդա Պլանտագենետ** (1156 թվականի հունիս — 1189 թվականի հունիսի 28), Անգլիայի արքա Հենրի II Պլանտագենետի և դքսուհի Էլեոնորա Ավիտանացու դուստրը։ Զավակներ.
	+ **Ռիհենզա** (1172 -1209/1210 թվականի հունվարի 13), առաջին ամուսին՝ 1189 թվականից, **Ժոֆրուա III դյու Պերշ** (մահացել է 1202 թվականի մարտի 27-ին կամ ապրիլի 5-ին), Պերշի դուքս; երկրորդ ամուսին, 1204 թվականից, Անգերան III դը Կուսի (մահացել է 1243 թվականին), սենյոր դը Կուսի
	+ **Հենրիխ V Ավագ** (մոտ 1173/1174 -1227 թվականի ապրիլի 28), Ռեյնի պֆալցկոմս (1195-1212), Բրաունշվեյգ-Լյունեբուրգի դուքս, 1213
	+ **Լոթար** (մոտ 1174/1175-1190 թվական հոկտեմբերի 15)
	+ **Օտտոն IV Բրաունշվեյգցի** (մոտ 1176/1177- 1218 թվականի մայիսի 19), Պուատիեի դուքս 1196-1198 թվականներ, Գերմանիայի արքա 1208 թվականի հունիսի 9-ից, Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսր 1209 թվականի հոկտեմբերի 4-ից
	+ **որդի** (1182 թվականի հուլիս/դեկտեմբեր — նորածին)
	+ **Վիլհելմ Գեր** (1184 -1213 թվականի դեկտեմբերի 12), Լյունեբուրգի դուքս

Նաև Բլիսկաստելի դուքս Գոտֆրիդի դուստրից Հենրիխ Առյուծը ունեցել է ապօրինածին դուստր.

* **Մաթիլդա** (մինչև 1164- մինչև 1219), ամուսին՝ 1178 թվականի դեկտեմբերի 30-ից վաղ, **Հենրիխ Բորվին I** (մոտ 1150 -1227 թվականի հունվարի 28), Մեկլենբուրգի կոմս։

Արական գծով Հենրիխ Առյուծի ժառանգներն են եղել ռուսական կայսր Իվան VI-ը և Մեծ Բրիտանիայի արքաներ Հաննովերյան դինաստիայից, ներառյալ թագուհի Վիկտորիաին։

Ֆիլմագրություն
--------------

* «Բարբարոսա» (Իտալիա, 2009 թվական)։ Հենրիխ Առյուծի դերում Ալին Օլթյանու։

Գրականություն
-------------

* «Հենրիխ Առյուծ». *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.`{{cite book}}`: CS1 սպաս․ location missing publisher (link)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Heinrich XII. der Löwe (գերմ.)


| Նախորդող |  | Ժառանգորդ |
| --- | --- | --- |
| Ալբրեխտ Արջ | Սաքսոնիայի դուքս1142 - 1180 | Բեռնհարդ I |
| Հենրիխ XI Յազոմիրգոտ | Բավարիայի դուքս1156 - 1180 | Օտտոն I |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հենրիխ Առյուծ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | The Peerage · Find A Grave · WikiTree · WeRelate · Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Allgemeine Deutsche Biographie · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10195558 · BIBSYS: 90740906 · BNF: 13757949b · GND: 118548336 · ISNI: 0000000066293097 · LCCN: n50066850 · LNB: 000184054 · NDL: 00946252 · NKC: jn20021217001 · NLA: 35567786 · NLP: a0000001770254 · NTA: 070545286 · NUKAT: n2004051871 · LIBRIS: 189317 · SUDOC: 027324788 · VIAF: 803717 · ULAN: 500397666 · WorldCat VIAF: 803717 |

 |

 |