recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Շահինյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Գառնիկ Սերյոժայի Շահինյան** (մարտի 12, 1962(1962-03-12), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մայիսի 3, 1994(1994-05-03), Աղդամի շրջան (Ադրբեջանական ԽՍՀ), Ադրբեջան), ազատամարտիկ, բանաստեղծ, Երկրապահ Կամավորականների Միության պատվավոր անդամ (հետմահու, 1997 թվականից)։

Կենսագրություն
--------------

Գառնիկ Շահինյանը ծնվել է 1962 թվականի մարտի 12-ին Խորհրդային Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում։ 1881-1882 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում։ 1992-1994 թվականներին Երևան քաղաքի Նոր Նորք վարչական շրջանի Երկրապահ կամավորականների ջոկատի տարբեր զորամիավորումների կազմում մասնակցել է ՀՀ Ճամբարակի (Վահան – Արծվաշեն ուղղություն) ինքնապաշտպանական և ԼՂՀ Լաչինի (այժմ՝ Բերձոր) միջանցքի բացման, Մարտակերտի և Աղդամի շրջանների ազատագրական մարտերին։ Հեղինակ է «Տագնապի զանգեր» (Երևան, 1998) բանաստեղծական ժողովածուի։ Գառնիկ Շահինյանը զոհվել է 1994 թվականի մայիսի 3-ին 32 տարեկան հասակում Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետության Աղդամի շրջանում ծավալված մարտական գործողությունների ժամանակ։ Նրա մարմինն ամփոփված է Արցախյան ազատամարտիկների Եռաբլուր զինվորական պանթեոնում։

Հիշատակ
-------

* Երևանի թիվ 141 դպրոցի դասարաններից մեկը անվանակոչվել է Գառնիկ Շահինյանի անունով։

Պարգևներ
--------

* Գառնիկ Շահինյանը պարգևատրվել է ՀՀ «Արիություն» մեդալով։

Երկեր
-----

* Տագնապի զանգեր, Երևան, 1998, 64 էջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988—1994) հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո ։*  |
**Գոռ Սուջյան** (հուլիսի 25, 1987(1987-07-25), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ռոք երգիչ, երաժիշտ և երգահան, որը 2013 թվականին իր Դորիանս խմբով ներկայացրել է Հայաստանը Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթում։

Կենսագրություն
--------------

### Մանկություն

Գոռ Սուջյանը ծնվել է 1987 թվականի հուլիսի 25-ին Երևանում, հայտնի կիթառահար և ջազմեն Մկրտիչ Սուջյանի ընտանիքում։

### Դորիանս

17 տարեկանում Գոռը հիմնադրել է Գոռ և ընկերներ խումբը, որը կատարում էր հայտնի ռոք երգերի քավրներ։ 2008 թվականին Գոռը դառնում է Դորիանս ռոք խմբի մենակատարը։

2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ին խումբը թողարկում է իր առաջին ալբոմը՝ «Fly» անվանմամբ։

### Եվրատեսիլ 2013

2013 թվականին Հանրային հեռուստաընկերությունը հայտարարել է, որ Գոռը Դորիանս խմբի հետ ներկայացնելու է Հայաստանը Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթում։ Մրցույթում Դորիանսը կատարել է Lonely Planet երգը և, անցնելով եզրափակիչ փուլ, զբաղեցրել է 18-րդ հորիզոնականը։

### Անձնական կյանք

2013 թվականին Գոռ Սուջյանը ամուսնացել է Վարսենիկ Մինասյանի (Վարսենիկ Սուջյան/Վարսա) հետ։ Նրանք ունեն մեկ որդի՝ Դանիելը։

### Project LA

2017 թվականից Գոռ Սուջյանը սկսել է գործունեություն ծավալել Լևոն Արևշատյանի հիմնած Project LA նախագծում։ Այստեղ Գոռ Սուջյանը հանդես է գալիս հայ և արտասահմանյան մեծանուն գրողների ստեղծագործությունների ներկայացմամբ՝ երգի տեսքով։

Տես նաև
-------

Հայաստանը Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթում
PROJECT LA

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Մարկո Բրեյ (2013, հունվարի 22)։ «Գոռ Սուջյանը կներկայացնի Հայաստանը»։ *ԵՀՄ*
**Գեներալիսիմուս** (լատիներեն *generalissimus* - **ամենագլխավոր**), բարձրագույն զինվորական կոչում, որը տրվել է Սրբազան Հռոմեական կայսրությունում, իսկ ավելի ուշ նաև Ռուսաստանում և Չինաստանում։

Այս կոչումը տրվել է տրվել է այն զորավարներին, ովքեր պատերազմական շրջանում ղեկավարել են մեկ կամ մի քանի բանակ, մի քանի դեպքերում գեներալիսիմուս կոչումը տրվել է նաև ազնվանական տոհմից սերող ազդեցիկ անձանց կամ քաղաքական գործիչներին։

Երկրներ և գեներալիսիմուսներ
---------------------------

### Սրբազան Հռոմեական կայսրություն և Ավստրիա

* իշխան Ալբրեխտ Վալլենշտեյն (1583 - 1634)
* իշխան Ռայմոնդո Մոնտեկուկկոլի (1609 - 1680)
* իշխան Կառլ Լոտարինգիացի (1712 - 1780)
* իշխան Մաքսիմիլլիան Բավարիացի (1662 - 1726)
* իշխան Եվգենի Սավոյացի (1663 - 1736)
* կոմս Լեոպոլդ Յոզեֆ Դաուն (1705 - 1766)
* կոմս Էռնստ Գիդեոն Լաուդոն (1716 - 1790)
* հերցոգ Կառլ (1771 - 1847)
* իշխան Կառլ Ֆիլիպ Շվարցենբերգ (1771 - 1820)

### Ռուսաստան

Ռուսաստանում այս կոչումը առաջինը ստացել է զորավար Ա. Ս. Շեյնը Պետրոս I-ից 1696 թվականի հունիսի 28-ին։

Ֆ. Յու. Ռոմոդանովսկին և Ի. Ի. Բուտուրլինը ոչ պաշտոնապես ստացել են այդ կոչումը Շեյնից 2 տարի առաջ՝ 1694 թվականին։

Պաշտոնապես Ռուսաստանում գեներալիսիմուս կոչումը մտցվել է ռազմական կանոնադրությամբ 1716 թվականից։
Ռուսաստանում գեներալիսիմուս կոչմանն արժանացած մյուս անձինք են՝

* իշխան Ա. Դ. Մենշիկով - 1727 թվականի մայիսի 12
* արքայազն Անտոն Ուլրիխ Բրաունշվեյգսկի (Իվան VI կայսրի հայրը) - 1740 թվականի նոյեմբերի 11
* Ալեքսանդր Սուվորով - 28 հոկտեմբերի 1799

Ֆրանսիա
Արքայազն Անրի Անժուացի 1569 թ.(I գենրալիսիմուս)

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, 1954 թվականի հունիսի 26-ի ՍՍՀՄ Գերագույն խորհրդի հրամանով հաստատվել է «Սովետական Միության Գեներալիսիմուս» կոչումը և հունիսի 27-ին շնորհվել է Ստալինին։

Ներկայումս Ռուսաստանի Դաշնության օրենսդրությամբ գեներալիսիմուս կոչումը նախատեսված չէ։

### Չինաստան

* Յուան Շիկայ (1859 - 1916)
* Սուն Յատսեն (1866 - 1925)
* Տան Ցզիյաո (1882 - 1927)
* Չան Կայշի (1887 - 1975)
* Չժան Ցզոլին (1875 - 1928)
* Պու Ի (1906 - 1967)

### Չեչնիա

1996 թվականի դեկտեմբերի 23-ի Իչկերիայի Չեչնիայի Հանրապետություն սահմանել է գեներալիսիմուս կոչումը և հետմահու շնորհել այն Ջոհար Դուդաևին։
Նրանից բացի նույն կոչումը ստացել են
Ասլան Մասխադովը (1951-2005) և Շամիլ Բասաևը (1965 - 2006)

### Այլ երկրների հայտնի գեներալիսիմուսներ

* Ֆրանցիսկո Ֆրանկո (Իսպանիա) (1892 - 1975)
* Ֆրեդրիկ I (Շվեդիայի թագավոր)
* Ռաֆայել Տրուխիլո (Դոմինիկյան Հանրապետություն)
* Ֆրանսիսկո Միրանդա (Վենեսուելա)
* Կիմ Իլ Սոնգ (ԿԺԴՀ)
* Ալֆրեդո Սթրեսսներ (Պարագվայ)
* Արքայազն Անրի Անժուացի 1569 թ.(I գենրալիսիմուս)(Ֆրանսիա

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Սիտինի ռազմական |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 10)։*  |
**«Գորտաման»** (ֆր.՝ La Grenouillère) 1869 թվականին Ֆրանսիացի նկարիչ Օգյուստ Ռենուարի վրձնած նկարը։

Նկարում պատկերված է ջրի վրա գտնվող սրճարան, որը կամրջով կապված է Սենա գետի ափի կառամատույցին, գտնվում է փոքր գետաբազուկի վրա և կղզու հետ կապված է փոխադրական կամրջով։ Սեն գետի վրա՝ այդ տեղում, Փարիզից հյուսիս–արևմուտք գտնվող Շատու (ֆր.՝ Chatou) և Բուժիվալ վայրերում կային կղզիների մի ամբողջ խումբ, որտեղ փարիզեցիները գալիս էին հանգստանալու։ Այդ վայրերը մանրամասն նկարագրված են Գոնկուր եղբայրների («Սողոմոնի դրամ»), Էմիլ Զոլայի և Գի դը Մոպասանի ստեղծագործություններում։

«Գորտամանն» իր անվանումը ստացել է այն բանի համար, որ այստեղ հաճախ հավաքվել են թեթև վարքի տեր աղջիկներ, որոնց կոչում էին «գորտեր», որոնք արվարձաններից այդտեղ էին գալիս մանր խուլիգանների և խարդախների ուղեկցությամբ։ Երբեմն նրանք միայնակ էին գալիս, որպեսզի հաճախորդներ գտնեին՝ որպես խայծ օգտագործելով ճչան, գայթակղիչ հագուստներ։

1869 թվականի օգոստոսին Ռենուարն ու Մոնեն աշխատել են կողք կողքի՝ օգտագործելով նույնատիպ նյութեր, ընդ որում համարյա նույն ոճերում։ Երկուսն էլ վրձնել են «գորտամանի» վերաբերյալ նկարներ, որտեղ սրճարանը պատկերված է համարյա նույն կետից։ Սակայն, եթե Մոնեն առավել հետաքրքրված է բնապատկերով և բնությամբ, ապա Ռենուարը տարված է մարդկանց պատկերելով։ Մոնեի նկարում այցելուները երկրորդական են, իսկ Ռենուարի մոտ հագուստները պատկերված են առանձնակի մանրամասնությամբ։

* «Գորտաման», Մոնե«Գորտաման», Մոնե
* «Լոգանք Գորտամանում», Ռենուար«Լոգանք Գորտամանում», Ռենուար

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3
2. ↑

Աղբյուրներ
----------

* *Креспель Ж.-П.* Повседневная жизнь импрессионистов. 1863—1883. — М.: Молодая гвардия, 1999. — 301 с.
* *Ines Janet Engelmann* Impressionism: 50 Paintings You Should Know. — Munich, Berlin, London, New York: Prestel, 2007. — С. 36—37. — 144 с. — ISBN 978-3-7913-3843-9

Արտաքին հղումներ
----------------

* La Grenouillère, 1869, Auguste Renoir, Google Art Project, www.googleartproject.com
**Դրամի շուկա**, ֆինանսական շուկայի կարևոր հատված, որտեղ դրամական միջոցները վաճառվում են մինչև մեկ տարի ժամկետով։ Դրամի շուկան իր մեջ ներառում է և՛ փոխատվական կապիտալի, և՛ արժեթղթերի շուկաներից հատվածներ։

Դրամի շուկան իր հերթին ստորաբաժանվում է մի քանի առանձին շուկաների, որտեղ կատարվում են առանձին պարտավորությունների ու ֆինանսական գործիքների առք և վաճառքը։ Այդ շուկաներից են օրինակ, պետական կարճաժամկետ պարտատոմսերի, միջբանկային վարկերի, արտարժույթի,բանկային հավաստագրերի, առևտրային արժեթղթերի, մուրհակների շուկաները։

Դրամի շուկաները ֆինանսավարկային ու նաև այլ կազմակերպություններին ապահովում են իրենց ակտիվների իրացվելիության ապահովման համար արդյունավետ ֆինանսական գործիքներով։ Քանի որ դրամական միջոցների մուտքերի ժամկետները մեծ մասամբ չեն համընկնում ծախսերի կատարման ժամկետների հետ, տնտեսավարող անձիք, ֆինանսական ինստիտուտները, առևտրային կամ արդյունաբերական կազմակերպությունները, պետական կառույցները ժամանակ առ ժամանակ առերեսվում են իրենց ակտիվների իրացվելիության կառավարման խնդիրների հետ, որոնք կարգավորվում են դրամի շուկայի օգնությամբ և միջոցով։ Օրինակ, եթե որևէ կազմակերպություն ունի ժամանակավորապես ազատ դրամական միջոցներ, նա կարող է այդ միջոցներն ուղղել դրամի շուկա՝ ներդրելով դրանք բանկային հավաստագրերում, կարճաժամկետ փոխառություններում կամ առևտրային արժեթղթերում կամ էլ դրամի շուկայի այլ գործիքներում, և ստանալ որոշակի եկամուտ։

Դրամի շուկաները տնտեսության մեջ կատարում են յուրահատուկ կուտակիչի դեր՝ դրանք մի կողմից հավաքագրում են տնտեսության մեջ ժամանակավորապես ազատ դրամական միջոցները և մյուս կողմից այդ միջոցները տրամադրում են դրանց կարիքն ունեցող տնտեսավարող սուբյեկտներին։

Դրամի շուկայի ֆինանսական գործիքները պետք է ունենան հետևյալ բնութագրերը՝

1. չվճարումների ցածր ռիսկը,
2. դրանց արժեքի տատանման ցածր ռիսկը,
3. բարձր իրացվելիությունը,
4. գործարքային ցածր ծախսերը։

Դրամի շուկայի գործիքները, բացի վերը նշված բնութագրիչներից, պետք է ունենան ստանդարտ վավերապայմաններ, իսկ դրանց թողարկողները պետք է ունենան ֆինանսատնտեսական լավ ցուցանիշներ և բարձր վարկանիշ։

Դրամի շուկայի պետական կարգավորումն իրականացվում է բանկային համակարգը կարգավորող լիազորված պետական մարմնի կողմից։ Մեր հանրապետությունում այն իրականացվում է ՀՀ Կենտրոնական բանկի կողմից, իսկ օրինակ, ԱՄՆ-ում Ֆեդերալ ռեզերվային համակարգի կողմից, իսկ մի շարք այլ երկրներում՝ ազգային բանկերի կողմից։

Աղբյուրներ
----------

* Լ․ Բադանյան, Կ․ Աբգարյան, Գ․ Չատինյան, Ա․ Մաթևոսյան և ուրիշներ (2.8.2021)։ *«Ֆինանսներ, դրամաշրջանառություն և վարկ»*։ Երևան: Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան։ էջ 49-55
**Գեորգի Կոստանտինի Միրզոև** (ռուս.՝ Мирзоев, Георгий Константинович, ապրիլի 16 1933 թ. Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ - փետրվարի 23 2018 թ. Ռուսաստան), հայկական արմատներով խորհրդային կոնստրուկտոր։ 1976-1998 թվականներին եղել է «ԱվտոՎԱԶ» ընկերության գլխավոր կոնստրուկտոր։ Եղել է Ռուսական ինժեներական ակադեմիայի թղթակից անդամ, պրոֆեսոր, գիտությունների թեկնածու։

Կենսագրություն
--------------

Գեորգի Միրզոևը ծնվել է Վրացական ԽՍՀ-ի մայրաքաղաք Թբիլիսիում 1933 թվականի ապրիլի 16-ին։ Հայրական կողմից հայ է։ Հայտնի է, որ նրա հայրը և պապը աշխատել են Թբիլիսիի վագոնավերանորոգչական գործարանում։

1956 թվականին Միրզոևն ավարտել է Մոսկվայի պոլիտեխնիկական համալսարան և աշխատանքի ուղեգրվել Ուլիանովի ավտոմոբիլային գործարան (ՈւԱԶ)։

1976 թվականի հունիսի 2-ին Ավտոմոբիլային արդյունաբերության նախարարության թիվ 246 հրամանով Գ. Միրզոևը նշանակվել է «ԱվտոՎԱԶ» ընկերության գլխավոր կոնստրուկտոր։

Գ. Միրզոևի գլխավորությամբ սկիզբ դրվեց ՎԱԶ-2121 Նիվա, «05», «07», «010», «Օկա», ՎԱԶ-2123 ավտոմեքենաների արտադրությանը, սկսվեցին «Կալինա» և «Պրիորա» ավտոմեքենաների նախագծման աշխատանքները։

«ԱվտոՎԱԶ» ընկերության գլխավոր կոնստրուկտորի պաշտոնից հեռանալուց հետո Գ.Միրզոևն իր գաղափարակիցների հետ ստեղծեց «ԱՆՏԵԼ» ավտոմեքենան։

Գ. Միրզոևը դասավանդել է Տալյատիի պետական համալսարանում։

Երկար տարիներ բնակվել է Մոսկվայում։ Մահացել է 2018 թվականի փետրվարի 23-ին։

Պարգևներ և կոչումներ
--------------------

1993 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Գ.Միրզոևն արժանացել է «Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր կոնստրուկտոր» կոչման։ 2006 թվականին ջրածնային էներգետիկայի զարգացման համար պարգևատրվել է Ռուսաստանի Դաշնության Կրթության նախարարության պատվո դիպլոմով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Մահացել է «ԱվտոՎԱԶ»-ի հայտնի կոնստրուկտոր, «Նիվայի» և «08»-ի հեղինակ Գեորգի Միրզոևը
2. ↑  Скончался легендарный конструктор АВТОВАЗа Георгий Мирзоев.(ռուս.)
3. ↑  Указ Президента Российской Федерации от 6 сентября 1993 года № 1349 «О присвоении почетных званий Российской Федерации работникам объединений, предприятий и организаций машиностроения».(ռուս.)
**Բարդ երկմաս ձև**, երաժշտական ձև, որը բաղկացած է 2 մասից, որոնցից յուրաքանչյուրը (կամ միայն առաջինը) առավել բարդ է, քան պարբերությունը։ Մասերը համադրվում են՝ ըստ թեմայի, ֆակտուրայի և տոնայնության։ Ձևի հնագույն նմուշներ հանդիպում են 16-17-րդ դարերի սյուիտներում (դուբլ - Da capo՝ համադրվում են 2 համանուն, սակայն տարբեր պարեր)։ Բարդ ձևերի չափանիշային տեսակները ձևավորվել են Վիեննայի դասական դպրոցի կոմպոզիտորների գործերում։ Առավել տարածված են բարդ երկմաս ձևերը (պարեր, քայլերգեր՝ սկերցոներ, սոնատա-սիմֆոնիկ ցիկլի դանդաղ մասեր՝ տարբեր ժանրերի գործիքային, վոկալ ստեղծագործություններ և այլն)։ 

Բարդ երկմաս ձևերում (հնագույն օրինակներում մասերը գրվել են նույն տոնայնություններով) առաջին մասն ունի նախաբանի (Ն. Ա. Ռիմսկի-Կորսակովի «Սադկո» օպերայում՝ Վեդենեցյան հյուրի 2 երգը), իսկ երկրորրդը՝ եզրափակչի (Վ. Ա. Մոցարտի «Դոն Ժուան» օպերայում Դոն Ժուանի և Ցերլինայի դուետինոն) կամ կրկներգի (Մ. Ի. Գլինկայի «Բոլերո» ռոմանսը) բնույթ։ Այն առավել տարածված է վոկալ ստեղծագործություններում, քանի որ առանց ռեպրիզի հակադրումը պահանջում է բովանդակային հաստատում տեքստում, բեմավիճակում (Պ. Ի. Չայկովսկու «Պիկովայա դամա» օպերայում Լիզայի արիոզոն)։ Գործիքային երկերում կարող է կապվել թաքնված ծրագրային ենթատեքստով (Ֆ. Շոպենի նոկտյուռնը՝ g-moll op.15): Հակադիր մասերից բաղկացած ձևի կազմման սկզբունքն առավել բնորոշ է 19-20-րդ դարերի երաժշտությանը և ունի բազմապիսի գործածություն։ Այն ընկած է նաև կազմածո ձևերի (չունեն մասերի հաստատագրված քանակ) և նրանց դասավորության հիմքում (օր.՝ Ֆ. Շոպենի վալսը՝ Es-dur op. 18, որի սխեման է՝ ABCDA + կոդա)։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին և 20-րդ դարում բազմաթիվ բարդ երկմաս ձևերում մասերի հակադրությունն ուժեղանում է մինչև տեմպի տարբերությունները, որով մոտենում է հակադիր-կազմածո ձևերին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Ընդհանրացված ֆունկցիա**, ֆունկցիայի դասական գաղափարն ընդհանրացնող մաթեմատիկական հասկացություն, որի հիմքում ընկած է այն փաստը, որ ամեն մի {\displaystyle x\in R^{n}} կետի շրջակայքում ըստ
Լեբեգի ինտեգրելի f(x) ֆունկցիան {\displaystyle (f\in L\_{1}(loc))} որոշվում է (համարյա ամենուրեք), եթե հայտնի են {\displaystyle \int \limits f\varphi d\_{x}} ինտեգրալների արժեքները «փորձնական» {\displaystyle {\varphi }} ֆունկցիաների որոշակի {\displaystyle D={\varphi }} բազմության վրա։ Ընդհանրացված ֆունկցիաների տեսությունն առավել բեղմնավոր է ստացվում, երբ D-ն այն անվերջ դիֆերենցելի ֆունկցիաների բազմությունն է, որոնցից յուրաքանչյուրը որոշակի {\displaystyle R\_{\varphi }} շառավղով գնդից դուրս հավասար է զրոյի, իսկ 

{\displaystyle \varphi \_{n}\rightarrow \varphi \qquad (\varphi \_{n},\varphi \in D)}
{\displaystyle n\rightarrow \infty }
զուգամիտությունը նշանակում է, որ բոլոր {\displaystyle \varphi \_{n}}–երը հավասար են զրոյի միևնույն R շառավղով գնդից դուրս և բոլոր {\displaystyle {\frac {\partial ^{k}\varphi \_{n}}{\partial ^{\alpha \_{1}....}\partial ^{\alpha \_{n}}}}=D^{\alpha }\partial \_{n}} ածանցյալները հավասարաչափ զուգամիտում են։ Այդ դեպքում D-ն գծային տոպոլոգիական (հաշվելի–նորմավորված) տարածություն է և հետևաբար կարելի է դիտարկել նրա համալուծ տարածությունը, այսինքն՝ {\displaystyle f:D\rightarrow R} գծային (անընդհատ) ֆունկցիոնալների տարածությունը։ Յուրաքանչյուր այդպիսի {\displaystyle f(\varphi )} ֆունկցիոնալ կոչվում է ընդհանրացված ֆունկցիա։ Ընդ որում {\displaystyle f(\varphi )}ի փոխարեն ընդունված է գրել նաև {\displaystyle (f,\varphi )}: Այսպիսով, ընդհանրացված ֆունկցիան որոշված է D փորձնական ֆունկցիաների դասում և ընդունում է իրական արժեքներ, իսկ {\displaystyle (f\in L\_{1}(loc))} դասական ֆունկցիաները {\displaystyle D'}–ի մեջ են ընդգրկվում այն իմաստով, որ համապատասխան {\displaystyle (f,\varphi )} ընդհանրացված ֆունկցիան կարելի է սահմանել {\displaystyle (f,\varphi )=\int \limits f\varphi d\_{x}} բանաձևով, քանի որ աջ մասը պատկանում է {\displaystyle D'}–ին։{\displaystyle D'}–ը շատ լայն դաս է։ Մասնավորապես այդ դասին է պատկանում ֆիզիկայում հայտնի {\displaystyle \delta (x-x\_{0})} Դիրակի ֆունկցիան, այսինքն՝ {\displaystyle (\delta (x-x\_{0}),\varphi )=\varphi (x\_{0})} ֆունկցիոնալը։ {\displaystyle D^{\alpha }f,(f\in D')} սահմանվում է որպես {\displaystyle (D^{\alpha }f,\varphi )=(f,(-1)^{|x|}D^{\alpha }\varphi )} ֆունկցիոնալ, ուստի ընդհանրացված ֆունկցիաներն ունեն բոլոր կարգի ածանցյալներ։ Ընդհանրացված ֆունկցիայի այս գաղավւարը մտցրել է Ս. Լ. Սոբոլևը, իսկ նրա հետագա զարգացումը և կիրառությունները կապված են առաջին հերթին Լ. Շվարցի անվան հետ։ Ընդհանրացված ֆունկցիայներն այժմ լայն կիրառություն են գտել մաթեմատիկայում և ֆիզիկայում՝ մասնավորապես քվանտային տեսության մեջ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 105)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գութան (այլ կիրառումներ)
Գութան
**Գութան**, հողը վարող գյուղատնտեսական գործիք։ Բաղկացած է հետևյալ մասերից․ ձևիչ՝ հողը կտրում է ուղղաձիգ, խոփ, որի միջոցով հողաշերտը կտրվում է հորիզոնական ուղղությամբ, թեք կտրված հողաշերտը փխրեցնում է և շրջում, մաճ, որի օգնությամբ մաճկալը ուղղություն է տալիս գութանի ընթացքին և կարգավորում ակոսի պահանջվող խորությունը։ Գութանը կարող է ունենալ նաև նախագութանիկ՝ հողի վերին ճիմոտ շերտը կտրելու և ակոսի մեջ գցելու համար, և ակոս խորացնող թաթիկ՝ ակոսի հատակը փխրեցնելու համար։ Գութաններն ըստ աշխատանքի բնույթի ու թևի ձևի լինում են գլանային, շատ թեթև հողերի կրկնավարի համար, կիսագլանայիև՝ ոչ ծանր ու ճիմոտ հողերի համար, կիսապտուտակային կամ համապիտանի՝ ծանր հողերի համար, և պտուտակային՝ խամ ու խոպան հողերի համար։ Ըստ քարշող ուժի լինում է եզնաքարշ, ձիաքարշ, տրակտորային (կցովի կամ կախովի) և ինքնագնաց՝ տեղավորված ինքնագևաց առանցքի վրա։ Գութանները լինում է միակորպուս և բազմակորպուս (կորպուսների թիվը ութից չի անցնում)։ Հինգից ավելի կորպուս ունեցող գութանը՝ կցովի կամ կիսակախովի է։ Ըստ նշանակության լինում են ընդհանուր օգտագործման (հողը 20-35 սմ խորությամբ վարելու համար) և հատուկ գութաններ (այգիները, անտառի հողերը, թփուտները վարելու համար)։

Ինտենսիվ գյուղատնտեսության մեջ օգտագործվող ժամանակակից գութան

Գութանի պատմությունը Հայկական լեռնաշխարհում
-------------------------------------------

Գութանը սկզբում եղել է փայտյա (խոփը՝ երկաթից), ապա՝ երկաթյա։ Գութանի նախատիպը եղել է նախագութանը (արորից գութանի անցման տիպ)։ Հայկական գութաններն առաջացել են Այրարատի, Բարձր Հայքի, Սյունիքի, Վասպուրականի, Աղձնիքի ու Ծոփքի նահանգներից։ Առջևի մասում ունեն երկայնական լծակ (գռնել), որը երկաթյա հաստ շղթայով հաջորդաբար միանում է եզների կամ գոմեշների լծերին (4-12 զույգ)։ Գութանը կարող է գործել գրեթե բոլոր տիպի հողերում։ Հայերի մեջ այն ունեցել է մեծ համարում, փառաբանվել ու գովերգվել հորովելներում և ժողովրդական այլ ստեղծագործություններում։ Գութանի դերը գյուղատնտեսության մեջ այնքան կարևոր է եղել, որ իր ողջ սարվածքով հաճախ քանդակվել է հմուտ երկրագործների շիրմաքարերի վրա։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 244)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Դասական հնությունների իրական բառարան · Մեծ կատալոնական · Շվեյցարական կենսագրական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 11964840h · GND: 4174098-1 · LCCN: sh85103538 · Microsoft: 180429540 · NKC: ph115750 |

 |
**Բարձունքային հիվանդություն**, հիվանդագին վիճակ, առաջանում է բարձրությունների վրա (3000 մ–ից բարձր), երբ ներշնչվող օդում նվազում է թթվածնի մասնակի (պարցիալ) ճնշումը։

Նկարագրություն
--------------

Բարձունքային հիվանդությունը սկիզբ է առնում առանձին օրգանների, համակարգերի, առաջին հերթին կենտրոնական նյարդային համակարգի բջիջների գործունեության խախտման ժամանակ, որն առաջանում է թթվածնային քաղցի՝ թերթթվածնարյունության՝ հիպօքսիայի պատճառով։ Մինչև 3000 մ բարձրության վրա օրգանիզմում թթվածնային անբավարարությունը փոխհատուցվում է թոքային գազափոխանակության ուժեղացմամբ (շնչառության հաճախացում և խորացում), էրիթրոցիտների, հեմոգլոբինի քանակության մեծացմամբ և արյան հոսքի արագացմամբ։ Ծովի մակերևույթից 3–4 կմ–ից ավելի բարձրության վրա հիպօքսիան խորանում է։ Շրջապատող օդում թթածնի անբավարարությունը թոքերում առաջացնում է թթվածնի մասնակի ճնշման զգալի անկում և նվազեցնում զարկերակային արյան թթվածնային հագեցածությունը։ Բարձունքային հիվանդության բնորոշ ախտանիշներն են՝ հևոց, սրտխփոց, գլխապտույտ, աղմուկ ականջներում, գլխացավ, սրտխառնոց, մկանային թուլություն, քրտնարտադրություն, աշխատունակության անկում, քնկոտություն, տեսողության վատացում ևն։ Ախտանշանների զարգացումը կրում է փուլային բնույթ և կախված է բարձրանալու արագությունից և օրգանիզմի մարզվածության աստիճանից։ 6–8 կմ բարձրության վրա հիվանդագին ախտանիշները դառնում են խիստ վտանգավոր։ Ծովի մակերևույթից 8,5–9 կմ այն սահմանն է, որից ավելի մարդն առանց թթվածնային հարմարանքների ի վիճակի չէ բարձրանալ։ Բուժումը՝ բարձրությունից իջեցում, սրտային դեղամիջոցներ, մուգ թեյ կամ սուրճ, ծանր դեպքերում՝ թթվածնի ներշնչում։ Կանխարգելումը՝ բարձրություններ բարձրանալիս, հատուկ սարքերի օգնությամբ թթվածնի ներշնչում։ Բարձունքային հիվանդության տարատեսակներից է լեռնային հիվանդությունը, որի առաջացմանը նպաստում են ոչ միայն թթվածնի անբավարարությունը, այլև ֆիզիկական հոգնածությունը, սառեցումը, ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումը և այլն։ Բարձունքային կլիմայավարժեցումը թուլացնում է ախտանշանները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 331)։*  |
**Գարրի Աշոտի Թադևոսյան** (օգոստոսի 30, 1935(1935-08-30), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - մարտի 10, 2016(2016-03-10), Սուխում), հայազգի աբխազ երաժիշտ, թավջութակահար, Աբխազական ԻԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1990)։

Կենսագրություն
--------------

Գարրի Թադևոսյանը ծնվել է 1935 թվականի օգոստոսի 30-ին, Երևանում։ 1962 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի լարային (թավջութակ) բաժինը և սկսել դասավանդել Սուխումի երաժշտական ուսումնարանում։

1968 թվականին ընդունվել է Աբխազիայի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի թավջութակի խմբի կոնցերտմայստեր և այնտեղ աշխատել ավելի քան քառասուն տարի։ 1970-ականներին ելույթ է ունեցել Վլադիմիր Կալիտին (ջութակ), Գարրի Թադևոսյան (թավջութակ), Անատոլի Գելբակ (դաշնամուր) գործիքային տրիոյի կազմում, ինչպես նաև վոկալ մենակատարներ Լյուդմիլա Լոգուայի (սոպրանո) և Բորիս Ամիչբայի (տենոր) հետ։

Որպես մենակատար-գործիքավորող 1995-2013 թվականներին աշխատել է Աբխազիայի Ռաժդեն Գումբայի անվան պետական ֆիլհարմոնիայում՝ ակտիվորեն մասնակցելով պետական միջոցառումներին և փառատոներին, հանդես գալով մենահամերգներով և անսամբլում այլ երաժիշտների հետ, 1990-ականների կեսերից Նինել Բժանիայի հետ (դաշնամուր) դուետով։

1997-2011 թվականներին եղել է Աբխազիայի պետական ֆիլհարմոնիայի մենակատարների կողմից ստեղծված «Ավե Մարիա» կամերային խմբի մենակատար և պարբերաբար ելույթ ունեցել Պիցունդայի մայր տաճարի երգեհոնային դահլիճում։

Մահացել է 2016 թվականի մարտի 10-ին։

Մրցանակներ
----------

* Աբխազական ԻԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1990),
* «Աղձ-Աբշա» III աստիճանի շքանշան (2005, Աբխազիայի Նախագահի հրամանագիր «Մշակույթի և արվեստի զարգացման գործում հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար»)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Абхазский биографический словарь / под ред. В. Ш. Авидзба. — Абхазский институт гуманитарных исследований им. Д. И. Гулиа АН Абхазии. — Сухум: АбИГИ, 2015. — С. 651. — 832 с.
2. ↑  Ушёл из жизни известный абхазский музыкант, виолончелист Гарри Татевосян
|  |
| --- |
| **Գետնամուշկ** |
| ԳետնամուշկԳետնամուշկ |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Պտերներ (Pteridophyta) |
| **Դաս** | *Lycopodiopsida* |
| **Կարգ** | *Lycopodiales* |
| **Ընտանիք** | Գետնամուշկազգիներ (Lycopodiaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | *Huperzioideae* |
| **Ցեղ** | **Huperzia** |
| **Տեսակ** | **Գետնամուշկ** *(H. selago)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Huperzia selago***Schrank & Mart. 1829 |

**Գետնամուշկ** (լատին․՝ Lycopodium selago L.), գետնամուշկազգիների ընտանիքին պատկանող գետնամուշկ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա, մշտադալար խոտաբույս է, ունի 5–10 սմ բարձրություն։ Ցողունները ուղիղ են, մի փոքր բարձրացող։ Տերևները գծային–նշտարաձև են, հերթադիր, պարուրաձև, խիտ դասավորությամբ։ Սպորանգիումները մեկական են և գտնվում են տերևների անոթներում։

Տարածվածություն
---------------

Հանդիպում է միայն Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Մրղուզի լեռնաշղթա)։ Հայաստանից բացի հանդիպում է նաև Արևելյան Ասիայում, Ճապոնիայում, Եվրոպայում և Հյուսիսային Ամերիկայում, Ալթայում, Կրասնոյարսկի երկրամասում, Իրկուտսկի հարավում, Յակուտիայի հյուսիսում, Կամչատկայում, Կուրիլյան կղզիներում և Չուկոտյան թերակղզում։ Ռուսաստանում տարածված է Նոր Երկրից մինչև Կովկաս ներառյալ։

էկոլոգիա
--------

Աճում է միջինից մինչև ենթալպյան գոտի՝ ծովի մակարդակից 1000–2300 մ բարձրությունների վրա, անտառներում, խոնավ ժայռերի վրա։

Պահպանություն
-------------

Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնաբերվել է 1982 թվականին Մրղուզի լեռնաշղթայում։ Հայաստանի ֆլորայի համար ոչ միայն նոր տեսակ է, այլև նոր ցեղի, նոր ընտանիքի և ընդհանրապես նոր կարգի պատկանող տեսակ։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
2. ↑  «Huperzia+selago»։ *Germplasm Resources Information Network (GRIN)* (Ստուգված է 7 փետրվարի 2016)


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777214948 |

 |
**Գեդեոն Բարսեղի Միրաղյան** (հունիսի 28, 1859(1859-06-28), Թիֆլիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 27, 1919(1919-01-27), Թիֆլիս, Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետություն), հայ դերասան և մանկավարժ։

Գևորգ Միրաղյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Գեդեոն Միրաղյանը ծնվել է Թիֆլիսում։ 1887 թվականից դասավանդել է Հավլաբարի (Թիֆլիս) ծխական, Ներսիսյան, Արհեստավորաց դպրոցներում։ Պրոֆեսիոնալ թատրոնի բեմ է բարձրացել 1884 թվականին։ 1889 թվականից խաղացել է նաև վրացական թատրոնում՝ Գեդևանով ազգանունով։ Եղել է կատակերգական և բնութագրական դերերի լավագույն մեկնաբան։

Լավագույն անձնավորումներից են՝ Պեպո, Գիժ Մոզի, Զամբախով, Իսայի (Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո», «Քանդած օջախ», «Խաթաբալա»), Բոբչինսկի (Գոգոլի «Ռևիզոր»), Պոլոնիուս (Շեքսպիրի «Համլետ»)։ Հեղինակ է մի շարք թարգմանությունների (Ա․ Ցագարելիի «Սիբիրական»-ը, 1908, և այլն)։ Աշխատակցել է «Գեղարվեստ», «Հուշարար», «Մշակ» և այլ պարբերականների։

Ծանոթագրություններ
------------------



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 614)։*  |
**Գերմանիայի երկրորդ կոմունիստական կուսակցություն**, **ԳԿԿ** (գերմ.՝ Kommunistische Partei Deutschlands, *KPD*), 1948 թվականին Արևմտյան Գերմանիայում (ԳՖՀ) ձևավորված կոմունիստական կուսակցություն՝ Մաքս Ռայմանի ղեկավարությամբ։

1946 թվականին Արևելյան Գերմանիայում կազմավորված Գերմանիայի սոցիալիստական միասնական կուսակցության (ԳՍՄԿ) մեջ վերամիավորվեցին կոմկուսակցությունը և Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը։ Այնուամենայնիվ, արդեն մայիսին, ԳՍԴԿ համագումարը հետաձգեց միավորումը մինչև Գերմանիայի օկուպացիայի ավարտը։

Կազմակերպչորեն ձևավորվել է 1948 թվականի ապրիլի 27-ին, Գերնեի կոնֆերանսում։

Դեմ է արտահայտվել 1954 թվականի Փարիզի համաձայնագրի ու ՆԱՏՕ-ի մեջ ԳՖՀ մտնելու դեմ։ 1954 թվականի նոյեմբերին Կարլսրուեում դատ բացվեց ԳԿԿ-ի դեմ և 1956 թ.-ին այն արգելվեց։ Հետագա մի քանի տարիների Արևմտյան Գերմանիայում արգելված գործունեության համար բազմաիթվ կոմունիստներ ձերբակալվեցին, որոնցից շատերը բանտ նետվեցին։ Նման պայմաններում ԳԿԿ ընդհատակում շարունակեց իր գործունեությունը։

Կուսակցությունը մասնակցել է կոմունիստական կուսակցությունների 1957, 1960 և 1969 թվականների Մոսկվայի խորհրդակցություններին, հավանություն տվել նրանց ընդունած փաստաթղթերին։ 1969 թվականին Արևմտյան Գերմանիայում ստեղծվեց լեգալ գերմանական կոմունիստական կուսակցությունը։ ԳԿԿ անդամներին իրավունք ընձեռվեց անհատապես մտնելու նորաստեղծ կոմկուսի մեջ։ Դա հասցրեց ԳԿԿ-ի լուծարքին, որը ձևականորեն ավարտվեց 1971 թ.-ի նոյեմբերին, երբ Ռայմանը մտավ այդ կուսակցության մեջ։ ԳԿԿ-ի կենտրոնական օրգանն էր «Ֆրայես Ֆոլկ» («Freies Volk») թերթը և «Վիսսեն ունդ Տատ» («Wissen und Tat») ամսագիրը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Գեզոյզե** (գերմ.՝ Gesäuse), ազգային պարկ Ավստրիայում, որը գտնվում է Շտիրիայի շրջանում։ Ազգային պարկը ձգվում է Էնս գետի երկայնքով։ Պարկի ընդհանուր մակերեսը 110 կմ² է, նախատեսվում է ավելացնել ևս 15 կմ²։ Պարկը ըստ մակերեսի մեծության 3-րդն է երկրում։ Այն համարվում է Ավստրիայի ամենաերիտասարդ պարկը, որը հիմնադրվել է 2002 թվականի հոկտեմբերի 26-ին։

Պարկի ամենաբարձր կետը համարվում է Հոկտոր (2369 մետր) լեռը։ Պարկը տեղակայված է լեռնային տեղանքում։ Այստեղ նկատելի են գեղատեսիլ լանդշաֆտներ։

Ազգային պարկի տարածքում կան հազվադեպ հանդիպող կենդանիներ և բույսեր։ Էնսա գետի խոր հովիտը, որը անցնում է ամբողջ պարկով, հետաքրքրում և գրավում է մեծ թվով զբոսաշրջիկների։

Պատմական վայրերի շրջանակում առանձնաում է բենեդիկյան Ադմոնտ վանքը, որը կառուցվել է 1074 թվականին՝ Զալցբուրգի արքեպիսկոպոսների կողմից։ Վանքը հայտնի է իր հարուստ գրադարանով, որը համարվում է աշխարհի ամենամեծ գրապահոցներից մեկը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ազգային պարկի պաշտոնական վեբ-կայքը
* Ադմոնտ վանքի կայքը

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4724867-1 · NKC: ge327518 |

 |
**Թադևոս Ավետումյան** (Խաչիկ) (1811, Նոր Ջուղա, Ղաջարական Պարսկաստան - փետրվարի 13, 1863(1863-02-13), Կալկաթա, Բրիտանական կայսրություն), հայ գրող, հրապարակախոս, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Նոր Ջուղայում, ուսանել և գործել է Կալկաթայում։ Մ. Թաղիադյանի համախոհներից էր, լուսավորական շարժման գործիչ, Կալկաթայի «Արարատյան ընկերության» հիմնադիրներից։

Գրել է Մ. Թաղիադյանի կենսագրությունը՝ նրա մահվան առթիվ («Արշալոյս Արարատեան», 1858)։ «Արամայիս» վիպակի (1846) նյութը վերցրել է հնդկահայ կյանքից, արծարծել լուսավորական գաղափարներ, պաշտպանել հայոց լեզուն, կենցաղը, գինու մշակույթը անաղարտ պահելու հարցերը՝ որպես ազգապահպանման կարևոր գործոն։

Կատարել է թարգմանություններ Բեռնարդեն դը Սեն Պիեռ, Օ. Գոլդսմիթից։ Մահացել է փետրվարի 13-ին, Կալկաթայում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 617.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 617)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մարտիրոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Գուրգեն Թորգոմի Մարտիրոսյան** (հունիսի 14, 1934(1934-06-14), Վաղարշապատ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 27, 2001(2001-08-27), Երևան, Հայաստան), հայ քիմիկոս-օրգանիկ։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1972), պրոֆեսոր (1976)։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Երևանի համալսարանի քիմիական ֆակուլտետը (1956)։ Եղել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի դեղագործական, թունաբանական քիմիայի և ֆարմակոգնոզիայի ամբիոնի առաջին վարիչը (1974-1978), 1978-1991 թվականներին՝ «Նաիրիտ» գիտաարտադրական միավորման գլխավոր տնօրենի տեղակալ։ 1993-1999 թվականներին աշխատել է «Պարեն» ԳԱ նախագծային ինստիտուտում։

Եղել է Ա․ Բաբայանի աշակերտը։ Զբաղվել է CH և NH թթուները հիմնային միջավայրում չհագեցած միացություններով և ալկիլ հալոգենիդներով ալկիլելու ռեակցիաների հետազոտությամբ։ Մարտիրոսյանը բացահայտել է ապրոտոն երկբևեռ լուծիչներում (ցածր ջերմաստիճաններում) չհագեցած միացությունների հալոգենացման ռեակցիաների մեխանիզմը, որով հնարավոր դարձավ մշակել բուտադիենի հեղուկաֆազ քլորման եղանակը և կրճատել քլորոպրենի արտադրության ժամանակ առաջացող թափոնները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 348.
2. ↑  Ով ով է։ Հայեր։ Կենսագրական հանրագիտարան։ 2-րդ հատոր, 2007 թթ. էջ 67


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | hush.am |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 348)։*  |
| **՞**Բարոզավր |
| --- |
| Բարոզավր  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Սողացողներ |
|
|
| Վերնակարգ | Դինոզարեր |
| Կարգ | Մողոսանման դինոզավրեր |
| Ենթակարգ | Sauropodomorpha |
|
|
| Ընտանիք | Դիպլոդոքինաե |
|
|
|
| Ցեղ | Բարոզավր |
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Barosaurus Marsh, 1890 |
|  Տեսքը |
| 
*B. lentus* Marsh, (1890)
*B. africanus* (1908) 
*B. gracilis* (Janensch, 1961)
 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Բարոզավր**, (լատին․՝ Barosaurus), պատկանում է խոտակեր դինոզավրերի տեսակին, դինոզավրերի դիպլոիդ ընտանիքում, որոնք ապրել են մեզանից 150 տարի առաջ,*Յուրայի ժամանակահատվածում*։ Մնում է հայտանբերել Աֆրիկայում , ինչպես նաև ԱՄՆ-ում։

Արտաքին տեսքը
-------------

Դա մի մեծ կենդանի է, 30 տոննա քաշով, երկարությունը 20 մետր, իսկ բարձրությունը հասել է 12 մետրի, ինչպես բրախինոզավրերինը։ Նման է իր ազգականներին հատկապես Դիպլոդոքեուսին, սակայն տարբերվումմ են կարճ պոչ, և շատ ավելի երկար ու ճկուն վիզ։

Կյանքի տևողությունը
-------------------

Բարոզավրերը խոտակեր կենդանիներ են։ Մեծ մասը ժամանակը տրամադրում են սննդի հայթայթմանը, նրանց սնունդ են հանդիսանում՝ տերևները, սնկերը և ցածր թփերը։ Նման հսկայական դինոզավրերը պահանջում են հսկայան իշխանություն։ Նրանք օրը սպառում են 500-1000 կգ բուսական սնունդ։ *Բարոզավրերը*, ինչպես նաև բոլոր խոտակեր դինոզավրերը ապրել են նախիրներով։ Բարոզավրերը պաշտպանվում էին պոչով, իսկ անհրաժեշտության դեպքում կարող էին օգտագործել նաև պարանոցը։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Барозавр на сайте www.dinosaurfact.net
* Диплоциды на сайте Диновеб
* Изображение барозавра, выполненное Чарльзом Найтом
* Барозавр

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779645238 |

 |
**«Գեղամա աշխարհ»**, հասարակական-քաղաքական, մշակութային շաբաթաթերթ։ Գեղարքունիքի հրատարակչություն։

Պատմություն
-----------

Լույս է տեսնում 1996 թվականից Գավառում (1996-2001 թվականներին՝ «Գեղարքունիք»)։ Խմբագիրներ՝ Յուրի Խաչատրյան, Նաիրի Օհանյան, Խոսրով Խլղաթյան (2008 թվականից)։

Անդրադառնում է մարզպետարանի աշխատանքներին, մարզի հասարակական, տնտեսական, կրթական և մշակութային կյանքին, Սևանա լճի և նրա ջրհավաք ավազանի կենսապաշարների պահպանման ու զարգացման հիմ­նախնդիրներին, ժողովրդագրությանը, շրջանի պատմությանը, անվանի դեմքերին, մշակութային հուշարձաններին։ Լուսաբանում է համահայկական միջոցառումները։ Առանձնակի տեղ է հատկացրել Արցախյան ազատամարտին և գեղարքունիքցի ազատամարտիկներին։

Տպագրում է գեղեցիկ ստեղծագործություններ, գրականագիտական և պատմագիտական հոդվածներ։

  


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Բարվախոս** ( <բարք + խոս), բարոյախոս (<բարոյք + խոս), բնախոս (<բուն + խոս), առակների և առակատիպ զրույցների հին հունական ժողովածու։ Կազմվել է հավանաբար 2-րդ դարում, Ալեքսանդրիայում (Եգիպտոս)։ Սկզբնաբար իր նյութն առել է միայն կենդանական աշխարհից, բայց հետագա խմբագրություններում պատահում են նաև ծառերի, քարերի, ինչպես նաև մարդկանց անուններ։ Կենդանիների օրինակով այլաբանորեն ուսանելի ընդհանրացումներ է անում։ Առակներին ու զրույցներին երբեմն տրվում են կենցաղային, իսկ երբեմն՝ կրոնաբարոյական մեկնաբանություններ։ Միջին դարերում բարվախոս տարածված էր շատ լեզուներով։ Հայտնի են լատիներեն, ասորերեն, հայերեն, ղպտիերեն, եթովպերեն, արաբերեն և այլ հին թարգմանություններ ու խմբագրություններ։ Հայերեն թարգմանությունը հավանաբար կատարվել է 5–6-րդ դարերում։ Այդ թարգմանությունից հայտնի են ձեռագիր բազմաթիվ օրինակներ ։ Հայերեն առաջին անգամ հրատարակվել է 1855 թվականին։ Նիկողայոս Մառը 1894 թվականին և 1904 թվականին տարբեր ձեռագրերի հիման վրա տվել է երկու նոր հրատարակություն, որոնք բնագրի տարբեր խմբագրություններ են։ Մառն ապացուցել է, որ վրացերեն բարվախոսը հայերենից է թարգմանվել։ Հեղինակը հայտնի չէ։ Այդ մասին բանասիրության մեջ գոյություն ունեն տարբեր կարծիքներ, վերագրվում է Եպիփանես Կիպրացուն կամ Պետրոս Աղեքսանդրացուն, Բարսեղ Կեսարացուն, Հովհաննես Ոսկեբերանին և ուրիշների։ Հայերեն ձեռագրերում բարվախոսը մեծ մասամբ անանուն է և հաճախ խորագրված՝ «Ի»րատք իմաստասիրաց և ուղղափառ վարդապետաց», «Բանք խրատականք ասացեալ յիմաստնոց» և այլն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 338)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թովմաճանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Եղիա Թովմաճյան** (*Եղիա Թոմաճան, Թովմաճանյան*, դեկտեմբերի 18, 1777(1777-12-18), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - սեպտեմբերի 23, 1848(1848-09-23), Վենետիկ, Ավստրիական կայսրություն), հայ բանասեր, թարգմանիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Փոքր հասակից ուղարկվել է Վենետիկ, սովորել Մխիթարյան միաբանության Ս. Ղազար վանքում, ընդունել հոգևորական կոչում, զբաղվել բանասիրությամբ ու թարգմանություններով։ Հունարենից թարգմանել, հայերեն տեքստերի հետ համեմատել և առաջաբանով ու ծանոթագրություններով հրատարակել է Հովհան Ոսկեբերանի «Ճառերը» (հ. 1-2, 1818), բնագրից թարգմանել է Հոմերոսի «Իլիականը» (1843), «Ոդիսականը» (1848), Պլուտարքոսի «Զուգակշիռքի» վեց հատորները (1832-1834) և այլն։ Բացի վերոհիշյալ թարգմանական գործերից, հրատարակել է նաև ինքնուրույն երկեր, ինչպես՝ «Դպրութիւն նամակաց ի լեզու գրաբար և աշխարհաբար» (Վենետիկ, 1805), «Իմաստություն մարդկային, որ կը սովրեցնե մարդուս խելքը աղեկի բանեցնել, կատարյալ մարդ ըլլալ և մեծության հասնիլ» (Վենետիկ, 1833) և այլն։

Հայ կլասիցիստական գրականության մեջ նշանակալի երևույթ են «Տարեգրութիւն ի մեծն Մխիթարայ աբբայ» պոեմը, «Ի սուրբն Դաւիթ մարգարէ», «Ողբերգութիւն Ադլմսեհի. երգ», «Առ Հայաստան խրախոյս» գործերը (հրտ.՝ «Տաղք Մխիթւսրեան վարդապետաց», հ.2, 1853):

Մահացել է 1848 թվականի սեպտեմբերի 23-ին Վենետիկում։

Գրականություն
-------------

* Եղիա Թումաճան, տես Մխիթարեան յոբելեան, Վն. 1901, էջ 120-123, 220։

Աղբյուրներ
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 4. — էջ 202—203.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: 2005.
3. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ էջ 369


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11706 · GND: 1056157909 · ISNI: 0000000022369328 · LCCN: n00051057 · VIAF: 13543108 · WorldCat VIAF: 13543108 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 202)։*  |
Տարբեր գույների թանաքներ
**Թանաք**, գրելու համար գործածվող ներկանյութերի ջրային լուծույթներ։ Հայտնի է նաև *մելան* անունով։

Էրեբունիի պեղումների ժամանակ շենքերի պատերին հայտնաբերված կանաչ, կապույտ, վարդագույն, ծիրանագույն և մուգ բալի գույնի որմնանկարները վկայում են, որ մ․ թ․ ա․ 8-րդ դարում Հայաստանում թանաքը կիրառվել է որմնանկարչության մեջ։

13-18-րդ դարերում հայկական ձեռագրերում պահպանվել են թանաք պատրաստելու բազմաթիվ դեղատոմսեր, ըստ որոնց թանաք ստանալու համար կիրառվել են բուսական (խունկ, գարի, տորոն, գխտոր, կտավատի ձեթ, նռան կեղև և այլն), կենդանական (լեղի, կաթ, ձու, որդան կարմիր և այլն), ինչպես նաև հանքային ծագման (արջասպներ, պաղլեղներ, կիր, պողպատի խարտուք, լեղակ և այլն) նյութեր։

Թանաք ստացվել է տարբեր եղանակներով՝ բույսերի տերևները, ծաղիկներն ու արմատները տրորելով և քամելով, ջրի մեջ եփելով, ծեծելով և այլն։

Սև թանաք հիմնականում ստացվել է գխտորից, կարմիրը՝ որդան կարմիրից, տորոնից, քրքումից կամ դրանց խառնուրդներից, կապույտը՝ լեղակից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ խմբ․ հանձնաժողով՝ Կ․ Ս․ Խուդավերդյան (գլխ․ խմբ) և ուրիշ, Հայկական համառոտ հանրագիտարան, հ. 2 (ՀՀ գլխ․ խմբ․), Երևան, «Հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն», 1995, էջ 265 — 768 էջ. — 10000 հատ, ISBN 5-89700-003-5։

Գրականություն
-------------

* Հարությունյան Ա․ Ք․, «Ներկերի և թանաքների գործածությունը հին հայկական ձեռագրերում», Երևան, 1941
* Առաքելյան Բ․ Ն․, «Քաղաքները և արհեստները Հայաստանում IX―XIII դդ․», Երևան, 1959

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Թանաք** կատեգորիայում։ |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 138)։*  |
**Sony Pictures Entertainment**, ամերիկյան կինոընկերություն, ֆիլմերի և հեռուստատեսային ծրագրերի արտադրող ու դիստրիբուտոր։

Պատմություն
-----------

1989 թվականին Սոնին 3,4 միլիարդ դոլարով Կոկա-Կոլայից ձեռք բերեց «Columbia Pictures Entertainment»-ը։ 1991 թվականին ընկերությունը վերանվանվեց «Sony Pictures Entertainment»: 2005 թվականին Sony Pictures-ը գնեց նաև «Metro-Goldwyn-Mayer»-ը։

2013 թվականին կինոընկերության ֆիլմերն այնքան էլ հաջող չէին, բայց ստուդիայի ղեկավարությունը հաջողությամբ հաղթահարեց այդ տարիների դժվարությունները՝ մասամբ «Խաբեություն ամերիկյան ձևով» և «Կապիտան Ֆիլիպս» ֆիլմերի հաշվին։

2015 թվականին ՎիքիԼիքս կայքում հրապարակվեցին 2014 թվականի նոյեմբերին ընկերությունի հափշտակված փաստաթղթերը, որոնք վկայում են այն մասին, որ Sony Pictures «ազդեցիկ ընկերություն է, որ կապեր ունի Սպիտակ տանը, կարող է օրենքներ ընդունել տալ, ինչպես նաև կապեր ունի ամերիկյան ռազմական արդյունաբերության կեմպլեքսի հետ»։

Կորպորատիվ կառուցվածք
---------------------

Շտաբ-բնակարանը գտնվում է ԱՄՆ-ի Կալիֆորնիա նահանգի Կալվեր Սիթի քաղաքում։

Sony Pictures Home Entertainment
--------------------------------

Այս ֆիլմի տնային վիդեո համակարգը ստեղծվել է 1979 թվականին։ Այս հրատարակումը ընկերության բոլոր ֆիլմերն ու մուլտֆիլմերը թողարկեց VHS-ի վիդեոլուսանկարման տուփերով, իսկ 90-ականների վերջից Columbia Pictures Home Entertainment հրատարակության DVD ֆորմատով։ Հետո նա անվանվեց Columbia TriStar Home Video, այնուհետև Columbia TriStar Home Entertainment, իսկ 1992 թվականին ընկերությունը բաժանորդագրվեց Dolby Digital-ին։ 2005 թվականից Columbia TriStar Home Entertainment-ը դադարեց գոյություն ունենալ ի փոխարեն Sony Pictures Home Entertainment-ի։

Sony Pictures Releasing International
-------------------------------------

1993 թվականին Sony Pictures ընկերությունը Columbia TriStar Motion Pictures Group-ից ձեռք բերեց միջազգային կինովարձույթ ստեղծող «Columbia TriStar Film Distributors International»-ը։ 2005 թվականին Columbia TriStar Film Distributors International ընկերությունը վերանվանվեց Sony Pictures Releasing International:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑  Ъ-Новости - WikiLeaks опубликовала похищенный архив документов Sony

Արտաքին հղումներ
----------------

* Sony Pictures Entertainment
* Sony Pictures Entertainment Музей

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Սոցիալական ցանցերում | Ֆեյսբուք · Թվիթթեր |
|  |
| Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Ինստագրամ · ՅուԹյուբ |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000088842915 · LCCN: no97061495 · VIAF: 129314918, 19145424533986830562 · WorldCat VIAF: 129314918, 19145424533986830562 |

 |
**Բեդվիններ** (եզակի՝ բեդվին, բեդուին, արաբ. بَدَوِي‎‎ - բադաուին, անապատի բնակիչ), Առաջավոր Ասիայի և Հյուսիսային Աֆրիկայի վաչկատուն և կիսավաչկատուն անասնապահ արաբներ։ Երբեմն բեդվին են կոչում նաև արաբական այն ցեղերին, անկախ ազգությունից և կրոնական պատկանելիությունից, որոնք համատեղում են անասնաբուծությունն ու անասնապահությունը երկրագործության հետ։

Բեդվիններն անապատում ապրում են ոչ պակաս, քան 4-5 հազար տարի։ Սկզբում հեթանոսներ էին։ 4-րդ դարից սկսած, նրանց մեջ տարածում գտավ քրիստոնեությունը։ 7-րդ դարում ընդունեցին իսլամ և սկսեցին խոսել արաբերեն լեզվով։ 11-րդ դարում բեդվինները ներխուժեցին Հյուսիսային Աֆրիկա։ Նրանց ազդեցությամբ տեղի բնակչության (հիմնականում բերբերները) մեծամասնությունը իսլամացվեց։

Իսրայելյան բեդվինները ծագումով Սաուդյան Արաբիայից են, իսկ Սուդանից եկածները (պատկանում են նեգրոիդ ռասային), ի սկզբանե Արաբական թերակղզու բեդվինների մոտ ստրկական կարգավիճակում էին, սակայն հետագայում դարձան լիիրավ բեդվիններ։

Բեդվիններ կան Իսրայելում, Սաուդյան Արաբիայում, Սիրիայում, Հորդանանում, Եգիպտոսում և այլ արաբական երկրներում։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 351)։*  |
**Գիրտ Վիլկս** (ռուս.՝ Гирт Андреевич Вилкс, հունվարի 1, 1909(1909-01-01), Դուրբե, Լատվիա - ապրիլի 11, 1983(1983-04-11)), խորհրդային և լատվիացի նկարիչ։
Լատվիական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1909 թվականի հունվարի 1-ին, Դուրբեից եկած դարբինների ընտանիքում։

1936-1940 թվականներին սովորել է Լիեպայի գեղարվեստի ստուդիայում, այնուհետև` Լատվիայի համալսարանի ճարտարապետական ֆակուլտետում, որտեղ նկարիչ Վիլհելմ Պուրվիտի ղեկավարությամբ ուսումնասիրել է արվեստի տարբեր դիսցիպլիններ։

1930-ական թվականների կեսերին Վիլկսն սկսել է բեմանկարներ նկարել Ռիգայի տարբեր թատրոններում, իսկ 1937 թվականին ինքնուրույն կատարել է իր առաջին բեմանկարները` աշխատելով Գեղարվեստի թատրոնի Փոքր անսամբլում։

1940 թվականից աշխատել է Ռիգայի գեղարվեստի թատրոնում։ 1947 թվականին նշանակվել է Գեղարվեստի թատրոնի գլխավոր դեկորատոր։

1946 թվականին նկարազարդել է իր առաջին գիրքը` «Ես սպիտակ շարֆ նետեցի ուսերիս» ժողովրդական երգը։

Գիրտ Վիլկսը նաև աշխատել է մոնումենատալ գեղանկարչության ոլորտում` զբաղվելով հյուրանոցների և պանսիոնատների ներքին ձևավորմամբ։ Մոսկվայի մետրոյի «Րիժսկի» կայարանը ձևավորվել է Վիլկսի կողմից։ «Լատվիական կարմիր նետերը» վիտրաժների հեղինակն է։

Մահացել է 1983 թվականի ապրիլի 11-ին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  РЕЕСТР ХУДОЖНИКОВ Российской империи, СССР, «русского зарубежья», Российской Федерации и республик бывшего Советского Союза

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լատվիայի նկարիչները. Գիրտ Վիլկս
* Вилкс Гирт Андреевич(չաշխատող հղում)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  ⛭  | 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| GND: 127063846 · ISNI: 0000000378623323 · LCCN: n82238786 · LNB: 000005568 · NLP: a0000002523506 · VIAF: 256801947 · WorldCat VIAF: 256801947 |

 |

 |