recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Դիզակ պլյուս»**, գրահրատարակչության համալիր Ստեփանակերտում։

2001 թվականին ստեղծվել է տպարանը, 2004 թվականին՝ հրատարակչությունը։ Հիմ­նադիր-տնօրեն՝ Դավիթ Բեգլարյան։

Պատմություն
-----------

Լույս է ընծայում պատմագիտական գրականություն՝ հատկապես Արցախի պատմության վերաբերյալ, հայ և օտարազգի, ինչպես նաև ժամանակակից արցախցի գրողների գործեր Բագրատ Ուլուբաբյանի «Փորձության օրերի խորհուրդը» (2010 թվական), Ժաննա Բեգլարյանի «Հեռացումի անեզրություն» (2010 թվական), Հրանտ Ալեքսանյանի «Որպես մի դարձող բանազավր», «Չճանաչված երկրի լրատվությունը», Կիմ Գաբրիելյանի «Լևոն Խեչոյանի ստեղծագործության գեղագիտական առանձնահատկությունները» (երեքն էլ՝ 2011 թվականին)]։

«Դիզակ պլյուս»-ում տպագրվում են նաև ամսագրեր («ԼՂՀ պաշտոնական տեղեկագիր», «ԼՂՀ դատական իշխանություն», «Մեսրոպ Մաշտոց համալսարան», «Արցախի ներդրումային հիմնադրամ») ու թերթեր («Լուսարար», «Եղիցի լույս», «Ջրաբերդ», «Ստեփանակերտ», «Ակունք», «Եղբայրակցություն»)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Գաբրիել Սողոմոնի Նահապետյան** (հունվարի 27, 1857(1857-01-27), Փանիկ, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 29, 1939(1939-05-29), Վենետիկ, Իտալիա), հայ բանասեր, հայագետ։ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ (1874), քահանա (1877)։

Կենսագրություն
--------------

Գաբրիել Նահապետյանը ծնվել է 1857 թվականին Քյավթառլու գյուղում (այժմ՝ գյուղ Փանիկ, Շիրակի մարզ)։ 1877-1883 թվականներին սովորել է Հռոմի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետում։ 1883-1885 թվականներին և 1921-1923 թվականներին՝ եղել է Վենետիկի Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանի ուսուցիչ և տեսուչ, 1919-1920 թվականներին՝ «Բազմավեպ» հանդեսի խմբագիր (հանդես է եկել *Մեղու Շիրակա* կեղծանունով), 1928-1930 թվականներին և 1935-1936 թվականներին՝ Փարիզի Մուրադյան վարժարանի տեսուչ։

Ստեղծագործություններ
--------------------

«Ուղղագրութիւնք ազգային հին մատենագրաց» (1907) գրքում ամփոփել է հայ պատմիչների գործերի իր կատարած տեքստաբան, ուսումնասիրություններն ու դրանց հետ կապված գիտական բանավեճերը։ Լույս են տեսել Նահապետյանի «Սուրբ Մեսրոպ և Հայաստանի ոսկեդարը» (1914), «Վենետկոյ Մխիթարեանց ուղղագրութեան մասին» (1927 թվական, համահեղինակ), «Քրիստոնեական ճարտարապետութիւն» (1930) գրքերը։

Գրականություն
-------------

* Շտիկյան Ս. Հայ նոր գրականության ժամանակագրություն (1851-1865), Ե. ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ. 1983, էջ 181։
* Սարգսյան Գ. Կենսագրական բառարան, հատոր Գ, գիրք 1, Ե. «Խորհրդային գրող», 1990, էջ 123։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  *Time Measurement and Calendar Construction* (անգլերեն)։ Brill Archive
3. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 173)։*  |
|  |
| --- |
| **Գազ Վեդու** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Galegeae* |
| **Ցեղ** | Գազ *(Astragalus)* |
| **Տեսակ** | **Գազ Վեդու** *(A. vedicus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Astragalus vedicus***Takht. 1940 |

**Գազ Վեդու** (լատին․՝ Astragalus vedicus), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

15-35 սմ բարձրությամբ, քիչ ճյուղավորված թուփ է։ Տերևների առանցքը բարակ է, սովորաբար նարնջակարմիր և փոքրիկ փշիկով վերջացող։ Տերևիկները 4-6-ական զույգերով են, խավոտ, էլիպսաձև, հաստավուն, հետ թեքված առանցքներով։ Ծաղիկները հավաքված են խիստ մոտեցած տերևների անութներում և առաջացնում են 2-3 սմ տրամագծով գնդաձև ծաղկաբույլ։ Բաժակը խավոտ է, ատամիկները՝ խողովակից շատ երկար, խոզանաձև, երկար թարթիչավոր։ Պսակը դժգույն վարդագույն է, դրոշը բաժակին չգերազանցող, առանց ականջուկների։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Երանոս, Քաղցրաշեն, Երասխ, Վեդի, Ուրծի լեռնաշղթա)։ Աճում է նաև Նախիջևանում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 800-1000 մ բարձրությունների վրա, քարաթափվածքների, կրաքարային և տրավերտինային տեղերում։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Համարվում է Հարավային Անդրկովկասի էնդեմիկ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Անհրաժեշտ է ստեղծել նոր ԲՀՊՏ Երախի լեռնաշղթայի վրա։ Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | GBIF · IRMNG |

 |
**Դիլեր** (արժեթղթերի շուկայում), արժեթղթերի շուկայի մասնագիտացված մասնակից է, որը կատարում է արժեթղթերի գործարքներ իր անունից և իր հաշվին` եկամուտ ստանալով առքուվաճառքի գների տարբերությունից։

*Դիլեր* (դիստրիբյուտոր, վաճառող), ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ, որը զբաղվում է ընկերության արտադրանքի մեծածախ առևտրով և վաճառում է այն մանրածախ առևտրով (օրինակ, մեքենաների վաճառքով զբաղվող դիլեր)։

Ֆոնդային շուկայի դիլերներ
-------------------------

Դիլերային առևտրի առանձնահատկություններից համարվում են լրացուցիչ պարտավորությունները, որոնք իր վրա է վերցնում դիլերը՝ գնի հրապարակային հայտարարությամբ և (կամ) այդ գներով գործարքների կատարմամբ որոշակի ժամանակահատվածում։ Դա դիլերներին թույլ է տալիս դառնալ շուկա ստեղծողներ։ Դիլերային գործունեությունը համարվում է գործունեության արտոնագրված տեսակ։ Առանց արտոնագրման անձը չի կարող լինել շուկայի մասնակից։

Գոյություն ունեն դիլերային գործունեության 2 արտոնագրման հիմնական տեսակներ.

* գործարքներ կորպորատիվ արժեթղթերով,
* գործարքներ պետական արժեթղթերով։

Գործարքների իրականացման կատարումը երաշխավորելու համար դիլերը պետք է ունենա բավարար սեփական կապիտալ, նվազագույն արժեք, որը սահմանված է օրենքով։ Դիլերը կարող է համետեղել իր գործունեությունը արժեթղթերի շուկայում բրոքերային գործունեության հետ։

Իրենց վրա պատասխանատվություն վերցնելով արժեթղթերի գնանշման համար՝ դիլերները ձևավորում են ֆոնդային շուկայի լրացուցիչ իրացվելիություն։ Հայտարարելով հանրային գնանշում՝ դիլերը կարող է տեղեկացնել նաև այլ էական պայմանների մասին, որոնք կարևոր են վաճառքի պայմանագրերի կնքման համար՝ արժեթղթերի գնորդների (վաճառողների) քանակը, գների հայտարարման ժամկետները և այլն։ Շուկայի մասնակիցը, իմանալով պայմանագրի պայմանները, գնահատում է դրանք, այնուհետև, եթե դրանք իրեն գոհացնում են, կնքում է գործարք դիլերի հետ՝ առաջարկված պայմաններով։ Դիլերը պարտավոր է իրականացնել այդ գործարքը։

Հայտարարելով արժեթղթերի գնանշումը՝ դիլերը, որպես կանոն, տիրապետում է էմիտենտների մասին տեղեկությունների։ Միաժամանակ, այդ տեղեկությունը միշտ չէ, որ հասանելի է շուկայի մասնակիցների լայն շրջանում։ Այդ պատճառով դիլերները պարտավոր են բացահայտել էմիտենտների մասին տեղեկություն և խորհուրդ տալ հաճախորդներին այս կամ այն արժեթուղթը ձեռք բերելու ժամանակ։

Ըստ օրենքի՝ դիլերը պարտավոր է.

* գործել բացառապես հանուն հաճախորդների շահերի,
* սեփական հաճախորդներին ապահովել գործարքների կնքման լավագույն պայմաններով,
* հաճախորդներին հասցնել բոլոր կարևոր տեղեկությունները շուկայի իրավիճակի, էմիտենտների, գների առաջարկի և պահանջարկի, ռիսկերի և այլնի մասին,
* կանխել գների շահարկումը և չտրամադրել դիտավորյալ աղավաղված տեղեկություն էմիտենտների, արժեթղթերի, գների փոփոխության դինամիկայի և այլնի մասին,
* իրականցնել արժեթղթերի առք ու վաճառքի գործարքներ՝ հաճախորդներին դիլերային գործունեության հետ հարաբերություններում առաջնային կարգի պահպանման հանձնարարությամբ, եթե դիլերը համատեղում է իր գործունեությունը բրոքերային գործունեության հետ։

Իր գործունեության իրականացումից հետո դիլերը կարող է ստանալ եկամուտ հետևյալ ձևերով.

1. Սպրեդ (հայտարարված գնի առքի ու վաճառքի տարբերությունը),
2. վճարներ խորհրդակցությունների և տեղեկատվության տրամադրման համար,
3. միջնորդավճարներ։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4134688-9 · Microsoft: 5600068 · NDL: 00572096 |

 |
|  |
| --- |
| **Գազ կանաչ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Galegeae* |
| **Ցեղ** | Գազ *(Astragalus)* |
| **Տեսակ** | **Գազ կանաչ** *(A. viridis)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Astragalus viridis***E.Sheld. 1894 |

**Գազ կանաչ** (լատին․՝ Astragalus viridis Bunge), բակլազգիների ընտանիքի, գազ ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Թուփ է` 30-50 սմ բարձրությամբ։ Բնի կեղևը դարչնագույն է։ Տերևները կազմված են 5-8 զույգ նշտարաձև կամ գնդաձև 1-1,5 սմ երկարությամբ և 0,2-0,4 սմ լայնությամբ տերևիկներից։ Ծաղկաբույլերը օվալաձև են։ Ծաղկակիրները 2-3 անգամ երկար են տերևներից։ Պսակը բաց կապտակարմիր է։ Ունդերը թեթևակի աղեղնաձև ծռված են։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է Կովկասում, Իրանում, Հայկական բարձրավանդակում։ Հայաստան տարածքում հանդիպում է Սևանի ավազանում, Արարատյան դաշտում, Վայքում, միջին և վերին լեռնային գոտիներում, չոր, քարքարոտ թեքությունների վրա։ Էկոլոգիական խումբը՝ XI:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 2, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 70։


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
**Բագարատ Թևյան** (1893, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - 1970, Ստամբուլ, Թուրքիա), հայ արձակագիր, դրամատուրգ, հրապարակախոս։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը, սովորել նախ թաղային վարժարանում, ապա՝ Կեդրոնական։ 1918-1919 թթ.-ից սկսած պոլսահայ մամուլում տպագրել է հրապարակախոսական հոդվածներ և գեղարվեստական երկեր, ինքնուրույն և թարգմանական թորթոններ։ Աշխատակցել է «Ճակատամարտ», «Շեփոր», «Ժամանակ», «Զարթոնք», «Մարմարա», «Նոր լուր» և այլ պարբերականների։ 1926-ին հրատարակել է «Կեսուր» երգիծական շաբաթաթերթը։ Հետագայում խմբագրել է «Անուշապուր», «Պատկեր» պարբերականները։ 1928 թ.-ից՝ մոտ քառասուն տարի, հրատարակել է «Երջանիկ տարեգիրքը», որին աշխատակցել են պոլսահայ բոլոր գրողներն ու բանաստեղծները։

Առանձին գրքերով հրատարակել է «Թոսուն Միրիկ» (Կ. Պոլիս, 1931), «Բանտարկյալի մը օրագիրը» (1933), «Զսպանակի վրա» (1951) վեպերը, «Հանգրվանը» (1943), «Շուշիկին կաղանդը» (1954), «Զարթիկ հորքուրին տունը» (1955) պիեսները, գրված Ատրինե Տատրյանի հետ միասին։

Թարգմանություններից առանձին գրքով լույս է տեսել Վ. Քեոյի «Փոցտամի գաղտնիքները» վեպը (Կ. Պոլիս, 1924)։ Օգտագործել է *Բոռ, Մահակ, Զապել Տերտերյան, Պրպտող, Բ. Թայիս, Սեդա, Բակուր, բրոֆ. Ներսես Ճիլանճյան* և այլ ծածկանուններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 4. — էջ 174.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Ով ով է. հայեր (հայ.) / Հ. Այվազյան — Երևան: 2005. — հատոր 1.
3. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ 358


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11674 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 174)։*  |
**Գազային հաստատուն**, **համապիտանի (ունիվերսալ) գազային հաստատուն** (երբեմն՝ **Մենդելեևի հաստատուն**), ֆիզիկական հաստատուն, հանդես է գալիս բազմաթիվ հիմնարար հավասարումներում, ինչպես օրինակ, իդեալական գազի վիճակի հավասարումը կամ Նեռնստի հավասարումը։ Նշանակվում է {\displaystyle ~R}։ Թվապես հավասար է իզոբար պրոցեսում 1 մոլ իդեալական գազի ընդարձակման ժամանակ կատարված աշխատանքին, ջերմաստիճանը 1 Կելվինով բարձրանալու դեպքում։ Առաջին անգամ կիրառության մեջ է դրել Մենդելեևը 1874 թ.։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

1874 թ. Մենդելեևը հաշվեց Մենդելեև-Կլապեյրոնի հավասարման (իդեալական գազի վիճակի հավասարում) հաստատունի արժեքը մեկ մոլ գազի համար, ելնելով Ավոգադրոյի օրենքից, որի համաձայն, մինևնույն ճնշման և ջերմաստիճանի դեպքում ցանկացած գազի 1 մոլը զբաղեցնում է միևնույն {\displaystyle ~V} ծավալը։

Իդեալական գազի վիճակի հավասարումը՝
{\displaystyle p={RT \over {V}}}։

Միավորների միջազգային համակարգում
{\displaystyle ~R=\;8{,}3144621\;\pm \;0{,}0000075\;} Ջ/(մոլ∙Կ)։

ՍԳՎ համակարգում
{\displaystyle ~R=\;8{,}3144621\cdot 10^{7}\;} Էրգ/(մոլ∙Կ)

Կապը Բոլցմանի հաստատունի հետ
----------------------------

Համապիտանի գազային հաստատունը արտահայտվում է *k*B Բոլցմանի հաստատունով՝

{\displaystyle \qquad R=N\_{\rm {A}}k\_{\rm {B}},\,}
որտեղ *N*A-ն Ավոգադրոյի թիվն է։
Այդ դեպքում իդեալական գազի վիճակի հավասարումը կարելի է գրել

{\displaystyle p=N\_{\rm {A}}k\_{\rm {B}}T \over {V}}
կամ

{\displaystyle pV=Nk\_{\rm {B}}T}
որտեղ *N*-ը մասնիկների (գազի մոլեկուլների) թիվն է։

Եթե մասնիկների թիվը տրված է մոլերով, ավելի հարմար է գազային հաստատունի օգտագործումը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Д. И. Менделеев. О сжимаемости газов (Из лаборатории С.-Петербургского Университета). стр. 309-352. *Журнал русского химического общества и физического общества*. Том 6. 1874 г.
2. ↑  Д. Менделеев. Объ упругости газовъ. 1875 г.
3. ↑  CODATA հանձնարարելի արժեքներ, 2010 թ.

Տես նաև
-------

* Բոլցմանի հաստատուն
* Ավոգադրոյի հաստատուն
* Իդեալական գազի վիճակի հավասարում

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 642)։*  |
**Գիլզան**, երկիր հնագույն Հայաստանում՝ Ուրարտուում։ Ասորեստանյան սեպագիր արձանագրություններում Գիլզանը հիշատակված է։

Շտրեքը կարծում էր որ այդ ամենը գտնվում էրՈւրմիո լճի հարավ ափին, իսկ ըստ Բիլլերբեքի՝ նույն լճի հարավ-արևմտյան ափին։ Ն. Ադոնցը մեկ տեղադրում է Հյուսիսային Միջագետքում, Ասորեստանի և Ուրարտուի սահմանագլխին Արևելյան Եփրատի վրա, և նաև հավանական է համարվում Գիլզան տեղադրվել է Ուրմիա լճի հյուսիս-արևմտյան կողմում։ Հավանաբար այն նույնացրել են Սարգոնի հիշատակած Զարանդա կոչված երկրի հետ։ Վերջինս էլ սովորաբար նույնացվում է հայ հեղինակների հիշատակած Զարևանդի հետ։ Սալմանասար թագավորի թողած արձանագրության համաձայն նա 853 թվականին (մ.թ.ա.) արշավանքի ժամանակ գրավել է Գիլզանը։ Աշուրնասիրպալ 2-րդ թագավորը (883-859) իր 866 թվականին արշավանքին հարկատու է դարձրել նաև այլ երկրների հետ։ Ըստ մնացածի Գիլզանը չպետք է շփոտել Գուզանե կամ Գուզանա (կիրզանե) երկրի հետ, որը նույնացվում է Վանա լճից հարավ գտնվող այժմյան խիզանին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ էջ 863 — 992 էջ։
**Դիկտեյական քարանձավ** (հուն․՝ Δικταίο Άντρο), քարանձավ Հունաստանի Կրետե կղզում, Դիկտեյական լեռների Լասիտիի սարահարթի վրա։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 1024 մ բարձրության վրա։ Կրետեի հայտնի վայրերից մեկն է։ Զբոսաշրջիկներին գրավելու նպատակներով այն հաճախ անվանում են Զևսի քարայր։

Դիցաբանություն
--------------

Հեսիոդոսի խոսքերով, աստվածուհի Հռեան, Լասիտիիից ոչ հեռու գտնվող Դիկտեյական լեռներում թաքնվում էր իր ամուսնուց՝ Քրոնոսից, քանի որ նա խժռում էր իրենց երեխաներին։

Քրոնոսը վստահ էր, որ իշխանությունն ընդմիշտ կմնա իր ձեռքում։ Նա երկյուղ ուներ, որ իր դեմ կապստամբեն զավակները և իրեն կդատապարտեն նույն ճակատագրին, որին ինքն արժանացրեց իր հորը՝ Ուրոնոսին։ Նա վախենում էր իր զավակներից։ Քրոնոսն հրամայեց իր կնոջը՝ Հռեային, որ նա իր մոտ բերի ծնած երեխաներին, և անգթորեն կուլ տվեց նրանց։ Հռեան՝ տեսնելով իր զավակներին վիճակված ճակատագիրը սարսափեց։

Հինգ երեխաներին Քրոնոսն արդեն կուլ էր տվել. Հեստիային, Դեմետրային, Հերային, Հադեսին (Աիդ) և Պոսեյդոնին։

Հռեան չցանկացավ կորցնել իր վերջին մանկանը։ Իր ծնողների՝ Ուրանոսի (երկինք) և Գեայի (երկիր) խորհրդով, նա հեռացավ Կրետե կղզի, և խորունկ մի անձավում ծնվեց նրա կրտսեր որդին, որի փոխարեն բարուրի մեջ փաթաթված մի երկարուկ քար տվեց ամուսնուն, որ կուլ տա։ Քրոնոսը չկասկածեց, որ կինը խաբել է իրեն։

Իսկ Զևսը մեծանում էր Կրետեում։ Սկսած 19-րդ դարի վերջից, Զևսի պատմությունը կապվում էր դիցաբանական այս վայրի հետ։

Պատմություն
-----------

Քարանձավում առաջին պեղումները կատարվել են 1886 թվականին՝ Ջոզեֆ Հաձիդակիսի կողմից։ Ուսումնասիրությունները շարունակվել են 1896 թվականին՝ Արթուր Էվանսի կողմից։

Պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել են հնագույն զոհասեղաններ, Զևսին նվիրված շատ արձանիկներ։ Դրանից հետո հանգեցին այն եզրակացության, որ Զևսին այստեղ ծառայել են 2000 տարի շարունակ։

Ներկայումս քարանձավի գտածոները պահպանվում են Հերկլիոնի, Էշմոլի և Օքսֆորդի թանգարաններում։

Նկարագրություն
--------------

Քարանձավի մուտքը գտնվում է ծովի մակարդակից 1024 մ բարձրության վրա։ Քարանձավը բաղկացած է նախասրահից (42 × 19 × 6.5 մետր)՝ որտեղ եղել են քարե զոհասեղանները և հիմնական դահլիճը (85 × 38 × (5-14 մետր))։ Քարանձավի խորքում գտնվում է փոքր ստորգետնյա լիճ։ Պատերի և առաստաղի վրա կան արտասովոր ստալագմիտներ և ստալակտիտներ։

Տուրիզմ
-------

Զևսի քարանձավը Կրետեի հայտնի զբոսաշրջային վայրերից է։ Ափամերձ շրջանների զբոսաշրջային գործակալությունները առաջարկում են այդտեղ անցկացնել էքսկուրսիաներ։ Ավտոկայանատեղիից քարայր պետք է բարձրանալ կտրուկ արահետով (զբոսաշրջիկները կարող են բարձրանալ էշով)։ Քարանձավ իջնում են մետաղյա սանդուղքով։ Ներսում կա էլեկտրական լույս, լճի վրա կան կամրջակներ։ Քարանձավի մուտքը վճարովի է։ Մուտքի մոտից տեսանելի է դառնում Լասիտիիի սարահարթը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Гесиод. Теогония 465—484

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հունաստանի մշակույթի նախարարության կայքում քարանձավի մասին տեղեկատվություն Archived 2019-06-16 at the Wayback Machine. (անգլ.)
* Զևսի քարանձավը՝ Լասիտիի հովտում (heraklion.ru կայքում)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 16642893c · LCCN: no97041265 · VIAF: 148055781 · WorldCat VIAF: 148055781 |

 |
**«Բազագրան»**, բենտոզան, հերբիցիդ։ Արտադրվում է 48%-անոց ջրային լուծույթիի ձևով։ Կիրառվում է երկշաքիլ մոլախոտերի (ներառյալ՝ 2,4-դեղաչափի նկատմամբ կայունները) ոչնչացման համար։

Կիրառություն
------------

Բազագրանի ծախսի չափաքանակը (լ/հա ազդող նյութ) բազմամյա բակլազգի խոտաբույսերի լրացանքի հետ հասկավոր հացահատիկային բույսերի ցանքերում՝ 1–1,9 (մշակումը՝ հացահատիկային բույսերի բողբոջման փուլում), եգիպտացորենի՝ 1–1,9 (մշակումը՝ 3–5 տերևների առկայության փուլում), երկարաթել վուշի՝ 1,5–2 («եղևնիկի» փուլում), սոյայի՝ 0,7–1,4 (1–3 տերևների առկայության փուլում), ոլոռի՝ 1,5–1,9 (5–6 տերևների առկայության փուլում), դաշտի երեքնուկի՝ 1,4–2,9 (գարնան աճի շրջանում), առվույտի 1-ին տարվա սերմնացանքերում՝ 1,0 (1–2 իսկական տերևների առկայության փուլում)։ Նվազ թունավոր է տաքարյուն կենդանիների համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Խնձորեսկի քարանձավները
**Էկոլոգիական զբոսաշրջությունը** (էկոտուրիզմ, էկոզբոսաշրջություն), բնության, նրա բաղադրիչների և պատմամշակութային հուշարձանների ճանաչողության նպատակով կազմակերպվող զբոսաշրջություն։ Էկոզբոսաշրջության խնդիրներն են բնական և մշակութային ժառանգության պահպանության օժանդակումը, ազգաբնակչության էկոլոգիական կրթության և իրազեկության բարձրացումը։ էկոզբոսաշրջությունը զբոսաշրջության առավել արագ զարգացող ճյուղերից է, չի նախատեսում հարմարավետ հյուրանոցներ և բարձրակարգ սպասարկման ծառայություններ իրականացվում է ավտոմեքենայով, հետիոտն, ձիով, վրանային և այլ միջոցներով։ Ըստ բնույթի՝ էկոզբոսաշրջությունը լինում է բնապահպանական, գիտաճանաչողական, մշակութային և այլն։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Էկոտուրիզմ - Հակոբյան բնապահպանական կենտրոն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Արմենիապեդիա · Բրիտանիկա · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Ժամանակակից Ուկրաինայի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4372085-7 · Microsoft: 151807755 · NDL: 00998647 · NKC: ph119840 |

 |
**«Էմալե պրոֆիլը Ձեր»** (**Գալանտ երգեր**) Եղիշե Չարենցի բանաստեղծությունների շարք՝ գրված 1920 թվականի փետրվարին Երևանում։ Հեղինակն այն նվիրել է Արմենուհի Տիգրանյանին։

Պատմություն
-----------

Բանաստեղծությունների շարքն առաջին անգամ ամբողջովին տպագրվել է Եղիշե Չարենցի «Երկերի ժողովածու»ի 1-ին հատորում։ Մինչ այդ մամուլում հրապարակվել են` «Սոնետ», «էմալե պրոֆիլը Ձեր», «Երբ ես տեսնում եմ Ձեզ», «Որպես հեռու բույրի», «Երբ ես տեսնում եմ դեմքը Ձեր» տողերով սկսվող բանաստեղծությունները։

1920 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Եղիշե Չարենցը «Գեղարվեստ» հանդեսի խմբագիր Գարեգին Լևոնյանին ուղղված նամակում գրել է․ «Գեղարվեստի» առաջիկա համարի համար ուղարկում եմ հինգ բանաստեղծություն «էմալե պրոֆիլը Ձեր» շարքից, և կարծում եմ, որ նրանք արժանի են «Գեղարվեստին»։ Մի քանի օր անց՝ սեպտեմբերի 20-ին, Չարենցը մի նոր նամակում խնդրել է չտպագրել «էմալե պրոֆիլը Ձեր» շարքը։ «Ես Ձեզ նոր նյութեր կուղարկեմ, իսկ ե՞րբ, չգիտեմ»,— նամակի վերջում ավելացրել է բանաստեղծը։

Բանաստեղծութունների ինքնագիրը պահպանվում է Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Լևոնյանի ֆոնդում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Գեղարվեստ, հանդես, Թիֆլիս 1921 թ. N 7, էջ 105֊107
2. ↑  Եղիշե Չարենց, Երկերի ժողովածու, հատոր 1-ին, էջ 360֊361

Արտաքին հղումներ
----------------

* Բանաստեղծության բնօրինակը, Գեղարվեստ հանդեսում, Թիֆլիս 1921 թ. N 7, էջ 105֊107
**Գայանե Պարույրի Գեղամյան** (դեկտեմբերի 5, 1960(1960-12-05), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգչուհի (սոպրանո), ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ։

Կենսագրություն
--------------

Գայանե Գեղամյանը ծնվել է 1960 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Երևանում։ 1988 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան (Աննա Սարաջևայի դասարան), 1993 թվականին՝ ասպիրանտուրան։ 1995 թվականին սկսել է դասավանդել Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (2006 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ 

1993-2013 թվականներին Գայանե Գեղամյանը եղել է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի մեներգչուհի. նրա դերերգերից են՝ Իոլանտա, Լիզա (Պ. Ի. Չայկովսկու «Իոլանտա», «Պիկովայա դամա»), Նեդդա (Ռուջերո Լեոնկավալլոյի «Պայացներ»), Ամելիա, Լեոնորա, Աիդա (Ջուզեպպե Վերդիի «Պարահանդես-դիմակահանդես», «Տրուբադուր», «Աիդա»), Մադամ Բատերֆլայ (Ջակոմո Պուչինիի «Չիո-Չիո սան»), Դոննա Էլվիրա (Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի «Դոն Ժուան»), Կլարա (Ջորջ Գերշվինի «Պորգի և Բես») և այլն։ 

Գայանե Գեղամյանի սաներից են Հրաչուհի Բասենցը, Պերճ Քարազյանը, Լ. Ղազարյանը, Ա. Զախարյանը, Հ. Թորոսյանը և ուրիշներ։ 

Հյուրախաղերով շրջագայել է Արգենտինայում, ԱՄՆ-ում, Բրազիլիայում, Կորեայում, Սերբիայում, Իտալիայում, Ռուսաստանում և այլուր։ 

Ձայնագրել է 4 ձայնասկավառակ։

Մրցանակներ
----------

* 1980 – Հանրապետական մրցույթի դիպլոմ,
* 1987 – Մ. Գլինկայի անվան XII միջազգային մրցույթի դիպլոմ (Բաքու),
* 2002 – XX միջազգային մրցույթ-փառատոնի ոսկե գավաթ (Կորեա),
* 2005 – Մովսես Խորենացու մեդալ – *մշակույթի բնագավառում ներդրած ավանդի համար*։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Երգում է պրոֆեսոր Գայանե Գեղամյանի դասարանը
2. ↑  Գ. Պ. Գեղամյանին Մովսես Խորենացու մեդալով պարգևատրելու մասին

Արտաքին հղումներ
----------------

* Երգում է Գայանե Գեղամյանը
* Չակերտներ. Գայանե Գեղամյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Թոմ Էյս Վենտուրա** (անգլ.՝ Tom Ace Ventura) - հորինված կատակերգության կերպար, տարօրինակ մասնավոր խուզարկու, ով մասնագիտացված է գողացված կամ մոլորված կենդանիների որոնմամբ։

Կրոն
----

Կրոնը քրիստոնեությունն է, սակայն դա մինչև 1994 թվականը։ 1994 թվականին նա փորձում է փրկել մի կենդանու, սակայն նրա մոտ դա չի ստացվում, և կենդանին մահանում է՝ ընկնելով անդունդը։ Սրանից հետո Էյսը շոկի մեջ է ընկնում և սկսում է հետևել նոր կրոնի՝ բուդդայականությանը, սրանով նա փորձում էր մաքրել և հարմոնիայով լցնել իր հոգին։ Սակայն դառնալով բուդիստ քահանա, նա միևնույն է չի դադարում հիմարություններ անել՝ շտապելով այստեղ և այնտեղ։ Նա անգամ մեղք է գործել՝ կապվելով աֆրիկյան արքայադուստր Վաչատիի հետ։

Էյսի ընտանիքը
-------------

Ըստ մտահաղացման նա ամուսնացած է մամուլի քարտուղարուհի Մելիսա Ռոբինսոնի հետ, որի դերը առաջին ֆիլմում մարմնավորել է Քորթին Կոքսը։ Սրանից հետո նրա ընտանեկան կարգավիճակը մնաց անհայտ, հայնտի է միայն այն, որ նա ունի որդի, ում անունն է Թոմ Էյս Վենտուրա կրտսեր, և մի երեխա էլ աֆրիկյան արքայադստրից՝ երկրորդ ֆիլմում։

Վենտուրայի կերպարը
------------------

Էյսի կերպարը ստեղծվել է ամերիկացի սցենարիստ և պրոդյուսեր Ջեք Բերնստայնի կողմից, իսկ դերը մարմնավորել է Ջիմ Քերրին «Էյս Վենտուրա. Տնային կենդանիների որոնում» ֆիլմում 1993 թվականին։ 1995 թվականին նկարահանվեց «Էյս Վենտուրա 2. Երբ բնությունն է կանչում» ֆիլմը։ Ֆիլմերի հաջողությունների մասին խոսում է 1995-1997 թվականներին թողարկված մուլտսերիալները և հետագայում համակարգչային խաղերը։ 2009 թվականին դուրս եկավ Էյս Վենտուրայի որդու մասին ֆիլմը, որտեղ Ջիմ Քերրին չի նկարահանվել։

Էյս Վենտուրայի թողարկումները
----------------------------

* 1993 թվական - «Էյս Վենտուրա։ Ընտանի կենդանիների խուզարկուն»
* 1995 թվական - «Էյս Վենտուրա 2. Երբ բնությունն է կանչում»
* 1995-2000 թվականներ - «Էյս Վենտուրա. մուլտսերիալ»
* 1996 թվական - Ace Ventura adventures (համակարգչային խաղ)
* 2009 թվական - «Էյս Վենտուրա կրտսեր»

Աղբյուրներ
----------

* Ace Ventura: Pet Detective
* Ace Ventura: When Nature Calls
* Ace Ventura Jr: Pet Detective(չաշխատող հղում)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Giant Bomb |

 |
**Բաթումի հայկական թատրոն**, հիմնադրվել է 1886-ին, Ստեփան և Ալմա Սաֆրազյանների ջանքերով, որպես հայ թատերասերների խումբ։ Սաֆրազյաններից հետո խումբը ղեկավարել է Սմբատ Կարինյանը։ Առաջին ինքնուրույն ներկայացումը Սունդուկյանի «*Գիշերվա սաբրը խեր է*» կատակերգությունն էր և Մ․ Տեր-Գրիգորյանի «*էս էլ քի մոցիքլութին*» վոդևիլը։ 1887-ին Բաթում հրավիրված Պ․ Ադամյանը և Զաբելը նպաստել են թատերախմբի կատարողական մակարդակի բարձրացմանը։ 1889-ին խումբը պաշտոնապես ճանաչվել է որպես Թիֆլիսի Հայ բարեգործական ընկերության դրամատիկական սեկցիայի մասնաճյուղ։ Բեմադրվել են հայկական, ռուսական, արևմտա–եվրոպական դասական և ժամանակակից պիեսներ։ 1909-ին Բաթումի հայկական թատրոնին հատկացվել է նոր շենք, որի բացումը կատարել է «Աբեւյան–Արմենյան թատերախումբը»։ Բաթումի հայկական թատրոնի ներկայացումներին հյուրախաղերով մասնակցել են Գ․ Չմշկյանը, Գ․ Տեր–Դավթյանը, Սիրանույշը, Հ․ Աբելյանը, Գ․ Ավեայանը, Ա․ Արմենյանը, Հասմիկը, Ա․ Ոսկանյանը, Վ․ Փափազյանը, Ա․ Խարազյանը, Հ․ Ներսիսյանը, Ա․ Վրույրը, Ա․ Իփթարյանը և ուրիշներ։ Բաթումի հայկական թատրոնում դերասանական մկրտություն են ստացել Ս․ Ադամյանը, Հ․ Ւոսչանյանը, Ց․ Ամերիկյանը, Լ․ Զոհրաբյանը, Ն․ Ալիխանյանը։ 1921-ից թատրոնը ընդգրկվել է խորհրդային Աջարիայի Գեղաշխի կազմում, ունեցել է դրամատիկական և օպերետային խմբեր։ 1931-ին, գործող թատերախմբի հիման վրա, կազմակերպվել է ը։ 1939-ին պետթատրոնը լուծարքի է ենթարկվել և Հ․ Ավետիսյանի ղեկավարությամբ գործել որպես շրջիկ խումբ։ 1956-ին Աջարական ԽՍՍՀ կառավարությունը Բաթումի հայկական պետական թատրոնին հատկացրել է հատուկ շենք, թատրոնի ղեկավար Հ․ Ավետիսյանին շնորհել Աջարական ԽՍՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի, իսկ թատերախմբի անդամներ Լ․ Պետրոսյանին, Զ․ Եղիկյանին, Թ․ Բարսամյանին և Ն․ Բարությանին՝ վասա․ արտիստի կոչում։ 1964 թվականից բաթումի հայկական թատրոն գործում է որպես ժողովրդական թատրոն։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 221)։*  |
**Գաբրիել Գևորգի Մենևիշյան** (*Բյուզանդ*, ապրիլի 3 (15), 1864, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - նոյեմբերի 14, 1936(1936-11-14), Նովի Սադ, Սերբիա), լեզվաբան, հայագետ։

Կենսագրություն
--------------

1878 թվականին մեկնել է Վիեննա, 1882 թվականին դարձել միաբանության անդամ, իսկ 1887ին ստացել քահանայական ձեռնադրություն։ 1886-1889 թվականներին դասախոսել է միաբանության դպրոցում։ 1889 թվականին մեկնել է Կ․ Պոլիս, ապա՝ Զմյուռնիա և մինչև 1892 թվականը պաշտոնավարել տեղի Մխիթարյան դպրոցում։ 1892-1913 թվականներին՝ Կ․ Պոլսի Մխիթարյան դպրոցի ուսուցիչ, ապա՝ տնօրեն (որոշ ընդմիջումներով)։ 1895-1898 թվականներին եղել է «Հանդես ամսօրյա»-ի խմբագիրը։ 1913 թվականին Մխիթարյան միաբանության վարչությունը Մենևիշյանին ուղարկել է Նովի Սադ՝ միաբանության տնտեսական գործերը տնօրինելու։ Մենևիշյանն իր ուսումնասիրություններում քննել է հայերեն բառերի ծագումնաբանությունը, պարզաբանել ոսկեդարյան հայերենի, աշխարհաբարի քերականության և ուղղագրության որոշ հարցեր։ «Արդի լեզուագիտութիւնը» (հատոր 1, 1903) աշխատության մեջ շարադրել է ժամանակի լեզվաբանության նվաճումները։ Գրել է նաև «վոլափյուք» արհեստական լեզվի, գրելու արվեստի («Գիրք գրելու արուեստը», 1898), գրական քննադատության դերի և այլ խնդիրների մասին։ Մանկավարժական գրականության բնագավառում առանձնանում է Մենևիշյանի եռահատոր «Պատկերազարդ բնական պատմութիւն» (1897) դասագիրքը, որը ներառում է կենդանաբանությանը, բուսաբանությանն ու հանքաբանությանը վերաբերող նյութեր։ Հեղինակել է նաեւ այլ աշխատություններ՝ «Ազգաբանութիւն ազնուական զարմին Տիւզեանց» (1890), «Հայերէն լեզուի ուղղագրութեան խնդիրը» (1910), «Գրիգոր Մագիստրոսի «Գամագտականի» ամբողջական լուծումը» (1912)։ Մենևիշյանն անդրադարձել է նաև ազգագրական ու բանասիրական այլևայլ խնդիրների։ Կատարել է թարգմանություններ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) — Երևան: 1981. — հատոր 7. — էջ 461.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 461)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գանձակի պայմանագիր (այլ կիրառումներ)
**Գանձակի պայմանագիր**, 1724 թվականի մարտի 4-ին Արցախի հայերի (սղնախների) և Գանձակի թյուրքերի (թաթարների) ֆեոդալների միջև Գանձակում կնքված պայմանագիր։ Պայմանագրի նպատակն էր միավորել Արցախի հայերի ու Գանձակի թյուրքերի ռազմական ուժերն ընդդեմ Օսմանյան կայսրության և Դաղստանի լեզգի ֆեոդալների։

1724 թվականի փետրվարին Արցախի սղնախների հարյուրապետերը (յուզբաշիները) և մելիքները դիմել են Ռուսական կայսրության ներկայացուցիչ Իվան Կարապետին, որպեսզի նա դառնա միջնորդ Արցախի հայերի ու Գանձակի թյուրքերի միջև դաշինք կնքելու համար։ Արդյունքում կնքվել է փոխօգնության պայմանագիր երկու օրինակից՝ հայերեն և պարսկերեն։

Հայկական կողմից ստորագրել են Եսայի Հասան–Ջալալյանը, Ավան հարյուրապետը, Արցախի մելիքները, իսկ երկրորդ կողմից՝ Գանձակի թյուրք մեծամեծեերը։ Հայերը պարտավորվել են օգնության հասնել Գանձակի թյուրքերին՝ Օսմանյան կայսրության կամ լեզգի ֆեոդալների հարձակման դեպքում, իսկ Գանձակի թյուրքերը, իրենց հերթին, օգնելու էին Արցախի հայերին՝ նրանց վրա հարձակվելու դեպքում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  1724 թվականի Գանձակի պայմանագիր (ռուս.)


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 686)։*  |
**Բաժնետոմսի շահույթ** (անգլ.՝ Earnings per share, EPS), ֆինանսական ցուցանիշ, որը հավասար է ընկերության բաշխման համար մատչելի մաքուր շահույթի հարաբերությանը սովորական բաժնետոմսերի տարեկան միջին թվին։ Բաժնետոմսի շահույթը հանդիսանում է այն հիմնական ցուցիչներից մեկը, որն օգտագործվում է ներդրումների գրավչությունը և արժեթղթերի շուկայում գործող ընկերությունների արդյունավետությունը համեմատելու համար։

Բաժնետոմսի շահույթի հաշվում
---------------------------

Բաժնետոմսի շահույթը որոշվում է հետևյալ բանաձևով. 
{\displaystyle EPS={\frac {I\_{N}-D\_{P}}{S\_{A}}}},

որտեղ {\displaystyle I\_{N}}-ը հաշվետու ժամանակաշրջանի մաքուր շահույթն է,
{\displaystyle D\_{P}}-ն` հաշվետու ժամանակաշրջանում կուտակված արտոնյալ բաժնետոմսերի դիվիդենտները,
{\displaystyle S\_{A}}-ն` հաշվետու ժամանակահատվածում շրջանառության մեջ գտնվող սովորական բաժնետոմսերի միջին կախույթային քանակը։

{\displaystyle S\_{A}}-ն հաշվելիս հաշվի են առնում հաշվետու ժամանակահատվածում ընդհանուր բաժնետոմսերի քանակի բոլոր փոփոխությունները։ Այն դեպքում, երբ հաշվարկված *EPS* արժեքը զրոյից ցածր է, իմաստ ունի խոսել *բաժնետոմսի կորստի* մասին։

Բաժնետոմսի շահույթը հաշվարկվում է բաժնետոմսերի քանակի հիման վրա, որը փաստացի կերպով շրջանառության մեջ կոչվում է *բաժնետոմսի բազային շահույթ*։

Գոյություն ունի նաև ցուցանիշ *բաժնետոմսերի բաժանված (նվազեցված) շահույթի* համար (անգլ.՝ diluted EPS), որտեղ հաշվի է առնվում բաժնետոմսերի և եկամուտների քանակի հետևանքով հնարավոր փոփոխությունները` կապված այլ գնահատված արժեթղթերի սովորական բաժնետոմսերի վերածվելու հետ (օրինակ՝ օպցիոնների գործարկման, պարտատոմսերի փոխարկման, նոր բաժնետոմսերում արտոնյալ դիվիդենտների վճարման պատճառով)։

*EPS*-ը հաշվարկելիս զուտ շահույթի իրական արժեքների փոխարեն կարող են օգտագործվել ֆինանսական վերլուծաբանների կողմից ակնկալվող զուտ շահույթի գնահատականները։ Այս դեպքում խոսում են *բաժնետոմսի համար ակնկալվող շահույթի* մասին (անգլ.՝ forward EPS):

Բաժնետոմսի շահույթի հաշվարկման բանաձև
-------------------------------------

Համաձայն *IAS 33*-ի ստանդարտների՝ հաշվետու ժամանակաշրջանի բաժնետոմսի շահույթի հաշվարկման ընդհանուր բանաձևը հետևյալն է.

*բաժնետոմսի բազային շահույթ* = *սովորական բաժնետոմսերի սեփականատերերին վերագրվող տվյալ ժամանակաշրջանի շահույթ (վնաս)* */* *հաշվետու ժամանակահատվածում շրջանառության մեջ գտնվող սովորական բաժնետոմսերի միջին կախույթային քանակ*,

որտեղ *սովորական բաժնետոմսը* մասնային գործիք է, իսկ *սովորական բաժնետոմսերի սեփականատերերին վերագրվող տվյալ ժամանակաշրջանի շահույթ (վնասը)*` համախմբված շահույթ` հանված եկամտահարկից, *չվերահսկվող բաժնեմասի բաժնետերերը*` արտոնյալ բաժնետոմսերի շահաբաժիններ, *հաշվետու ժամանակահատվածում շրջանառության մեջ գտնվող սովորական բաժնետոմսերի միջին կախույթային քանակը*` սովորական բաժնետոմսերի քանակ (ճշգրտված ժամանակահատվածի սկզբին թողարկված նոր սովորական բաժնետոմսերի քանակի համար), որում հաշվի է առնվում դրանց թողարկման ամսաթիվը և պայմանները։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Журнал МСФО* МСФО(IAS) 33 "Прибыль на акцию" // *Издательский дом «Методология»*.
Եկեղեցական տարվա տոներին նվիրված հանդիսավոր երգաշարքերն ամփոփող հայկական միջնադարյան ձեռագիր խազավոր մատյան։ Գանձարանի երգաշարքերի կամ գանձաշարքերի ստեղծումը վերագրվում է Գրիգոր Նարեկացուն։ Ի տարբերություն Շարակնոցի երգերի, Գանձարանի երգերը ազատ էին ութ ձայնի կանոններից։ Գանձաշարքը սովորաբար ներառում է 2-4 միավոր՝

* 1 շարքը բացող բուն գանձը, որը սերում է հնագույն երգվող քարոզից, պատմում է տվյալ տոնի առանցք հանդիսացող իրադարձության կամ անձի մասին։
* 2. Տաղը հուզական մոտեցում է արտահայտում գանձում նկարագրվող իրադարձության հանդեպ։
* 3.Մեղեդին ավելի է խորացնում շարքի հուզական տրամադրությունը։
* 4. Փոխը կամ հորդորակը ամփոփում և ունկնդրի հիշողության մեջ ամրացնում է արտահայտված գաղափարներն ու տրամադրությունները։

Գրիգոր Նարեկացի
Գանձարանը որոշակի կառուցվածք ունեցող երգարան-ժողովածու է, որը ձևավորվել է, հավանաբար, 10-11-րդ դարերում։ Նրանում առավելապես արտացոլված է հոգևոր հիմներգության, տաղատիպ ժանրերի բուռն ծաղկումը 10-14-րդ դարերի։
Հին կամ նախնական խմբագրության (մինչև 14-րդ դարի վերջ) Գանձարաններում զետեղված են միայն գանձեր կամ՝ գանձերն ու տաղերը հանդես են գալիս առանձին բաժիններով (ինչպես, օրինակ Մատենադարանի ձեռագրեր դարան 4068 և Փարիզի ազգային գրադարանի ձեռագրերի դարան 79 1241 թվականի վերջինս հնագույնն է պահպանված Գանձարաններից։

Մատենադարան
Հետագայում նույն տոնին ձոնված գանձը, տաղը, մեղեդին և փոխը զետեղվել են արդեն համապատասխան շարքերով։ Գանձարանում բովանդակում է հայ միջնադարյան նշանավոր և անհայտ երաժիշտ բանաստեղծների թողած հարուստ ժառանգությունը, որը խազերի բանալու կորստյան պատճառով իր մեղեդիական բաղադրիչով մեզ է հասել հատուկենտ նմուշներով։

Գանձարանի ձևավորման և հարստացման գործում կարևոր դեր են խաղացել Գրիգոր Նարեկացին (X դար), Ներսես Շնորհալին (12-րդ դար), Կոստանդին Սսեցին (XIII դար), Մխիթար Այրիվանեցին (XIII դար), Գրիգոր Խլաթեցին, որի խմբագրած Գանձարանովով XV դարը եզրափակվել է ժողովածուի զարգացման նախորդ շրջանը։

Տեղեկություններ են պահպանվել որոշ հեղինակների, նրանց թվում՝ Գրիգոր Նարեկացու և Մխիթար Այրիվանեցու անհատական Գանձարանների մասին։ Ուշ միջնադարում Գանձարանինին բնորոշ է աշխարհականացման միտումը, զուտ ծիսական կիրառություն կամ ժողովրդական ծագում ունեցող ստեղծագործությունների թափանցումը (այսպես կոչված՝ մեռելաթաղի գանձեր, պսակի տաղեր են)։ Տաղարանի երևան գալով՝ Գանձարանը աստիճանաբար կորցրել է իր նախնական նշանակությունը և դուրս մղվել գործածությունից։ Ստեղծված բազմաթիվ ուշագրավ Գանձարաններից հիշատակելի են Մատենադարանի ձեռագրեր դարան 7785, XIV դար, Ղրիմական ձեռագիր, դարան 3503, 1394 թվական, Սիսիական ձեագիր, դարան 5521, XV դար, Աղթամար, Երուսաղեմի Սրբոց Հակոբյանց վանքի մատենադարանի ձեռագիր դարան 231, XIII դար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  *Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո:*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 687)։*  |
|  |
| --- |
| **Գառնադմակ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Տիպ/Բաժին** | Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Քարբեկածաղկավորներ (Saxifragales) |
| **Ընտանիք** | Թանձրատերևազգիներ (Crassulaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Գառնադմակայիններ (Sempervivoideae) |
| **Տրիբա** | *Semperviveae* |
| **Ցեղ** | **Գառնադմակ** *(Sempervivum)*L. 1753 |

**Գառնադմակ** (լատին․՝ Sempervivum), թանձրատերևազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 50, Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ Գառնադմակ անդրկովկասյան լատին․՝ Տ. transcaucasicum։ Հանդիպում է Կոտայքի մարզի միջին և վերին լեռնային, գոտիներում։ Աճում է ժայռաճեղքերում և քարքարոտ լանջերին։

Բույսի ցողունը ծածկված է ներհակված սպիտակ աղվամազով։ Արմատամերձ տերևները հավաքված են կլորավուն վարդաբույլում, 3-5 սմ տրամագծով, հակադարձ տերևները լինում են ձվաձև, մերկ կամ ծածկված կարճ աղվամազով, կանաչ, սուր, եզրերը արտևունանքաձև են, 2-5 սմ երկարությամբ։ Ծաղիկները բաց մանուշակագույն են, հավաքված վահանաձև ծաղկաբույլում, 12-16 հոդերով։ Բաժակը 2-3 անգամ կարճ է պսակից և կազմված է ազատ ներհակված նշտարաձև բաժակաթերթերից։ Առէջները 24-32-ն են, հիմքի մոտ լայնացած, վարակված թելերով և կարմրավուն փոշեհատիկներով։ Պտղիկները 12-16 հատ են։ Ծաղկում է ամռան երկրորդ կեսին։

### Քիմիական բաղադրությունը

Տերևները պարունակում են ասկորբինաթթու, միկրոտարրեր, լորձանյութեր։

### Օգտագործման եղանակները

Բժշկության մեջ օգտագործել են բույսի պտուղը, սերմը, տերևները և արմատը։ Հայկական բժշկության մեջ գառան դմակն օգտագործել են լյարդի, վարակիչ հիվանդությունների, աղիքների ուռուցքների, խրոնիկական լուծի, արգանդային արյունահոսության, այրունախխման, արևահարության, գլխացավի, կարմիր քամու, այրվածքների, պարանոցի ուռուցքների, ականջաբլթակի խոցի, սրտխփոցի, փորկապության, սրտխառնոցի, նքոցների, մակերիկամների բորբոքման, նյութափոխանակության խանգարման, լնդախտի բուժման նպատակով։

1. 5 գ ջրային գառան դմակի պտուղը մանր ծեծել, վրան ավելացնել 200 գ սերկևիլի մզվածք և օրը երեք անգամ 100- ական գ խմել աղիքների ուռուցքների, խրոնիկական լուծի, արգանդի արյունահոսության բուժման համար։ Այդ նույն պատրաստուկին ավելացնել 100 գ գինի և օրը երկու անգամ 100- ական գ խմել այրունախխման, լուծի և արևահարության համար։
2. Գառան դմակը վարդի յուղով շաղախել և քսել այրվածքներին, կարմիր քամու դեպքում՝ կարմրած տեղերին։
3. Գառան դմակի տերևներն աղալ և դնել ականջաբլթակի խոցին։
4. Գառան դմակը եփել և ուտել՝ փորկապության, նքոցի, սրտխառնոցի, նյութափոխանակության խանգարման, գերթթվայնության, մակերիկամների բոբոքման բուժման համար։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Նոր |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2779120964 · NKC: ph134938 |

 |
**Էնվեր Սերվերովիչ Իզմայլով** (ուկրաիներեն՝ Енвер Серверович Ізмайлов, Ղրիմի թաթարերեն՝ Enver Server oğlu İzmaylov; հունիսի 12, 1955(1955-06-12), Ֆերգանա, Ուզբեկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ղրիմաթաթարական ծագմամբ ուկրաինացի երաժիշտ, վիրտուոզ, կիթառահար։

Կենսագրություն
--------------

Էնվերը ծնվել է 1955 թվականին Ուզբեկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Ֆերգանա քաղաքում, որտեղ նրա ծնողները աքսորվել էին 1944 թվականին՝ ղրիմի թաթարների աքսորի ժամանակ։ Ավարտելով տեղի ուսումնարանը՝ ինքնուրույն սովորել և սկսել է նվագել էլեկտրոնային կիթառ։ Սկզբնական շրջանում զբաղվել է միայն ռոք երաժշտությամբ։ 80-ական թվականներին նվագել է «Սատո» ջազ- ռոք խմբում։ Հանդես է եկել համամիութենական մի շարք փառատոներում։

Իզմայլովը համարվում է տեպպինգի քարոզողներից մեկը, ով ելույթներով հանդես է եկել ԽՍՀՄ ողջ տարածքում։

90-ական թվականներին Էնվեր Իզմայլովը տեղափոխվել է բնակության Ֆոնտան գյուղ (ներկայումս Սիմֆերոպոլի արվարձաններից մեկը), որտեղ սկսել է հավաքել իր նախնիների՝ ղրիմի թաթարների, երաժշտական ֆոլկլյորը։ Այդ տարիներին նա գրել է մի քանի սոլո ծրագրեր, որտեղ ներկայացրել է էթնոջազի սինթեզի վերաբերյալ իր պատկերացումները։ Զուգահեռաբար, Էնվեր Իզմայլովը ղեկավարել է տրիո, որը ձևավորվել է 1995 թվականին ֆլեյտահար Նարկետ Ռամազանովի և թմբուկահար Ռուստեմ Բարիի կողմից («Մինարեթ» ալբոմ, 1999 թվական)։ Միջազգային փառատոններում Էնվեր Իզմայլովը հանդես է եկել թուրք երաժիշտ Բուրհան Օչալոմի, ֆրանսիացի դաշնակահար Քսավիե Գարսիայի և այլ երաժիշտների հետ։

Անկետավորման տվյալների համաձայն, որն անց է կացրել «Սովետսկայա մոլոդյոժ» թերթի կողմից (Ռիգա), Էնվեր Իզմայլովը զբաղեցրել է 6-րդ տեղը ԽՍՀՄ կիթառահարների շարքում, հինգերորդ հորիզոնականը «Տարվա երաժիշտ» կատեգորիայում և երկրորդը, որպես «Երաժիշտ, ով մեծ ճանաչում է ունեցել»։ Նա Լոզանում դարձել է Կիթառահարների եվրոպական մրցույթի հաղթող։ Իզմայլովը ստացել է մի շարք դիպլոմներ և մրցանակներ։

1995 թվականին դարձել է Ուկրաինայի ջազային ասոցիացիայի անդամ։

Մասնակցել է ջազային փառատոների Ուկրաինայում, Լատվիայում, Ռուսաստանում, Ֆինլանդիայում, Գերմանիայում, Նորվեգիայում, Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Ավստրիայում, Շվեյցարիայում, Շվեդիայում։

Արտաքին հղումներ
----------------

Պաշտոնական կայք էջ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · MusicBrainz · MusicBrainz |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Ժամանակակից Ուկրաինայի |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 13488180X · ISNI: 0000000055536284 · LCCN: no98033806 · VIAF: 63621839 · WorldCat VIAF: 63621839 |

 |
|  |
| --- |
| **Գազ թավոտ** |
|  |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Բույսեր (Plantae) |
| **Ենթատիպ** | Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes) |
| **Կարգ** | Բակլածաղկավորներ (Fabales) |
| **Ընտանիք** | Բակլազգիներ (Fabaceae) |
| **Ենթաընտանիք** | Բակլայիններ (Faboideae) |
| **Տրիբա** | *Galegeae* |
| **Ցեղ** | Գազ *(Astragalus)* |
| **Տեսակ** | **Գազ թավոտ** *(A. eriopodus)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Astragalus eriopodus***Boiss. 1843 |

**Գազ թավոտ** (լատին․՝ Astragalus eriopodus), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Բազմամյա, գիպսասեր խոտաբույս է, որը ծածկված է երկար, ցցված և պարզ մազիկներով։ Ցողունների բարձրությունը 17-50 սմ է, ճյուղավորված են։ Տերևները 6-12-ական զույգերով են, կլոր-էլիպսաձև, վերևից մերկ են, իսկ ներքևից՝ խավոտ։ Ծաղկաբույլը ծաղկաթափից հետո ձգվող է և նոսրացող։ Պսակը կարմիր-մանուշակագույն է, ունդը՝ ոտիկով և երկարավուն-ձվաձև։

Տարածվածություն
---------------

Աճում է Երևանի (Լեռնագագաթ՝ Երանոս, Զովաշեն և Գառնի գյուղերի միջև) և Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Հարավարևելյան Անատոլիայում և Իրանում։

Էկոլոգիա
--------

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 800-1400 մ բարձրությունների վրա, գիպսակիր լանջերին, տափաստաններում և ֆրիգանանման բուսականության մեջ։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիսին։

Պահպանություն
-------------

Վտանգված տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայտնի են երկու պոպուլացիաներ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված է որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · IRMNG |

 |
**Գլիֆոնատ**, հերբիցիդ, որի ազդող նյութը գլիֆոսատն է։ Թողարկվում է 410գ/լ ջրում լուծույթի ձևով։ Կիրառվում է միամյա և բազմամյա հացազգի, երկշաքիլավոր մոլախոտերի ոչնչացման համար՝ սրսկումների ձևով։ Ծախսի չափաքանակը (լ/հա)՝ խաղողի այգիներում (գարնանային և ամառային՝ միամյա հացազգի և երկշաքիլավոր մոլախոտեր)՝ 1,6-3,2, (մայիս–հունիսին՝ բազմամյա հացազգի և երկշաքիլավոր մոլախոտեր)՝ 3,2 պտղատու ծառուտների (գարնան և ամառվա՝ բազմամյա հացազգի և երկշաքիլավոր մոլախոտեր)՝ 3,2-6,4 հացահատիկային բույսերի ցանքերում (բերքահավաքից 2 շաբաթ առաջ միամյա և բազմամյա խոտեր)՝ 2,4 շաքարի ճակնդեղի և եգիպտացորենի ցանքերում (ցանքից 2 շաբաթ առաջ՝ միամյա և բազմամյա մոլախոտեր)՝ 1,6-4,0, կարտոֆիլի, գազարի դաշտերում (մշակաբույսերի ծլարձակումից 2-5 օր առաջ՝ միամյա և բազմամյա մոլախոտեր) 1,6,-2,4 արևածաղկի, կաղամբի դաշտերում (ցանքից 2-5 օր առաջ միամյա և բազմամյա հացազգի և երկշաքիլավոր մոլախոտեր)՝ 1,6-2,4։ Մշակումների առավելագույն քանակը՝ 1 անգամ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Էշակսրտի լեռնաշղթա**, *Էշեկսրտի լեռնաշղթա, Էշեկսիրտի լեռնաշղթա, Էշաքսրտի լեռնաշղթա*, լեռնաշղթա Թուրքիայում, Հայկական լեռնաշխարհի հյուսիսում, Ճորոխ լեռնաշղթայի հարավ-արևմտյան կեսն է։ Ձգվում է Բաբերդ քաղաքի մոտից մինչև Չորմայրի լեռնազանգվածը՝ 78 կմ երկար։ Միջին բարձրությունը 2450 մ, առանձին գագաթներինը 1700-2900 մ է։ Կազմված է յուրայի և կավճի հրաբխային ապարներից։ Հարավում լանջերը կարճ են ու զառիթափ, հյուսիս-արևմուտքում և հյուսիսում թույլ թեքությամբ աստիճանաձև իջնում են դեպի Ճորոխ գետը։ Լավ է արտահայտված կլիմայի և հողաբուսական ծածկի ուղղաձիգ գոտիականությունը։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը 0°C–ից –6°C է, հուլիսինը՝ 20°C–ից 10°C, տարեկան տեղումները՝ 400–800 մմ։ Ծածկված է սաղարթավոր անտառներով, թփուտներով, տափաստանային տարախոտերով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հակոբյան Թ. Խ. Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ. Բարսեղյան Հ. Խ. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 2 [Դ-Կ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 347 — 992 էջ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 61)։*  |