*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Ոսկանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Արուս Տիգրանի Ոսկանյան** (օրիորդական անուն-ազգանունը՝ Արուսյակ Դարբասյան, ապրիլի 28 (մայիսի 10), 1889, Կոստանդնուպոլիս - հուլիսի 20, 1943(1943-07-20), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դերասանուհի։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1935)։

Կենսագրություն
--------------

Արուս Ոսկանյանի հուշատախտակը Երևանի Հանրապետության փողոցում
Արուս Ոսկանյանը ծնվել է Կոստանդնուպոլսում։ Ապրել է անկարիք մանկություն, ստացել լավ կրթություն։ Վաղ տարիքից հրապուրվել է թատրոնով, նվագել ուդ և մանդոլին։ Ավարտել է Էսայան վարժարանի նախակրթական բարձրագույն բաժինները, ապա ուսանել ֆրանսիական քոլեջում։ Կրթությունն ավարտելուց հետո ընտրում է ուսուցչուհու գործը Ազգային հիվանդանոցի որբանոցում։ Նա Էսայան վարժարանում դաստիարակվել էր հայրենասիրական ոգով, որի մեջ մեծ դեր է ունեցել նրա ուսուցչուհին՝ բանաստեղծուհի Սիպիլը։ Բայց ուսուցչուհու գործը այնքան չէր գրավում նրան, որքան դերասանուհու աշխատանքը։ Եվ Արուսյակ Դարբասյանի համար առաջին առիթը եղավ երիտասարդ Վահրամ Փափազյանի ժամանելը Կոստանդնուպոլիս։ Աղջկան ոգևորում է երբեմնի դասընկերոջ առաջարկը՝ «Օթելլոյում» խաղալ Էմիլիայի դերը։ Նշանված օրիորդը շատ համարձակ է գտնվում և արհամարհում է դրության բարդ լինելը ու ստիպված է լինում նաև հատուցել դրա համար։ Շուտով փեսացուն հրաժարվում է նրանից, իսկ աղջկան ծնողները փախցնում են Բուլղարիա։

Երկրորդ առիթը Արուսյակ Դարբասյանին կապում է թատերական արվեստին։ 1908 թվականին Բուլղարիայից վերադարձած օրիորդը դիտում է Աբելյան-Արմենյան թատերախմբի ներկայացումները։ Թատերախմբի այդ կազմը, նրա տված ներկայացումները, այդ հյուրախաղերն նրա մեջ առաջացնում են բեմին նվիրվելու մեծ ձգտում։ Շուտով Արուսյակ Դարբասյանը ծանոթություն է հաստատում Աբելյանի հետ, ստանում նրա մեծ հովանավորությունը, ստանում Սիպիլի օրհնությունը, և Աբելյան-Արմենյան խմբի հետ մեկնում Կովկաս։ Իսկ երբ օրիորդը մտերմանում, ապա և ամուսնանում է այդ թատերախմբի դերասան Հովսեփ Ոսկանյանի հետ, լիովին գտնում է իր տեղը թատրոնում։ Արուսյակ Դարբասյանին փոխարինում է դերասանուհի Արուս Ոսկանյանը, ով մեծ ճանապարհ է անցնում արվեստում։

Կովկաս գալով՝ Ոսկանյան ընտանիքը հաստատվում է Բաքվում։ Երիտասարդ դերասանուհին հանդես է գալիս Սև Քաղաքում, Բալախանում, Արմենիքենդում տրվող դրամատիկական և օպերետային ներկայացումներում։ Այստեղ նրա հետ ծանոթանում է մեծահռչակ դերասանուհի Ազնիվ Հրաչյան և ինքնակամ ստանձնում նրա բեմական ուսուցիչը լինելու գործը։

1-ին շարք` Գուրգեն Ջանիբեկյան, Բագրատ Մուրադյան, Մկրտիչ Ջանան: 2-րդ շարք՝ Ավետ Ավետիսյան, Վաղարշ Վաղարշյան, Արուս Ոսկանյան, Հրաչյա Ներսիսյան: 3-րդ շարք` Օրի Բունիաթյան, Համբարձում Խաչանյան, 1925 թվական
Մինչև 1917 թվականը Ոսկանյանը հանդես է եկել Բաքվում, երբեմն էլ, Աբելյանի և Սիրանույշի խմբերի հետ, շրջագայել է Հյուսիսային Կովկասում, Միջին Ասիայում, Պարսկաստանում և այլուր։ Այդ տարիներին շատ դերեր է խաղացել երիտասարդ դերասանուհին. Սոնա, Սուսան, Մարգարիտ՝ Շիրվանզադեի դրամաներում և այլն։

Դերասանուհու գործունեության հաջորդ փուլը (1917-1921 թվականներ) ընթանում է Թիֆլիսում։ 1917 թվականից Ալեքսանդր Շիրվանզադեի՝ դերասանուհու հովանավորի խորհուրդներով ու աջակցությամբ, Ոսկանյանը հանդես է գալիս Թիֆլիսում, Հայոց դրամատիկական ընկերության խմբի կազմում։

Նրա մեծաթիվ դերերի մեջ առանձին նշանակություն է ստանում Կատերինան («Ամպրոպ», 1935 թվական)։ Այս դերի վրա դերասանուհին աշխատել է շատ ու խորին բավականությամբ և հասել հաջողության։

Սկսվում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը և դերասանուհին, ով տանել չէր կարողանում տարեց կանաց դերերը՝ հանձն է առնում Մարիա Նիկոլաևնայի դերը «Ռուս մարդիկ» ներկայացման մեջ։ Դա նրա վերջին դերն է լինում, ինչպես Զեյնաբի («Դավաճանություն») դերակատարումը 1943 թվականի հունիսի 29-ին՝ վերջին խաղը։

Մահ
---

Դերասանուհին մահացել է 1943 թվականի հուլիսի 20-ին՝ որովայնային տիֆից։

Խաղացած դերեր
-------------

| Հեղինակ | Պիեսի անվանում | Դեր |
| --- | --- | --- |
| Ա.Յուժին-Սումբատով | «Դավաճանություն» | Ռուքայա |
| Ա.Օստրովսկի և Ն.Սոլովյով | «Բելուգինի ամուսնությունը» | Ելենա |
| Ֆ.Շիլլեր | «Ավազակներ» | Ամալիա |
| Ուիլյամ Շեքսպիր | «Օթելլո» | Դեզդեմոնա |
| Հայզե | «Մարիամ Մագթաղինացի» | Մարիամ Մագթաղինացի |
| Մ. Արցիբաշև | «Խանդ» | Ելենա |
| Ա.Լունաչարսկի | «Կարմիր դիմակ» | Դիանա |
| Ա.Լունաչարսկի | «Թույն» | Ռիմա |
| Դ.Շչեգլով | «Բուք» | Օլան |
| Բ.Ռոմաշով | «Հրե կամուրջ» | Իրինա |
| Ա.Գլեբով | «Ինգա» | Ինգա |
| Գ.Հաուպտման | «Ջրասույզ զանգ» | Ռաուտենդլայն |
| Ա.Օստրովսկի | «Ամպրոպ» | Կատերինա |
| Ս.Շանշիաշվիլի | «Արսեն» | Նենո |
| Բ.Ռոմաշով | «Հրե կամուրջ» | Իրինա |
| Դ.Շչեգլով | «Տրանսատլանտիկ» | Օլան |
| Վ.Կիրշոն | «Ռելսերը զրնգում են» | Լյուդմիլա |
|  | «Կացնի պոեմ» | Անկա |
| Ա.Աֆինոգենով | «Ահը» | Ելենա |
| Վ.Շկվարկին | «Ուրիշի երեխան» | Մանյա |
| Ջ.Ջաբարլի | «Սևիլ» | Սևիլ |
|  | «Ռուս մարդիկ» | Մարիա Նիկոլաևնա |
| Ա.Յուժին-Սումբատով | «Դավաճանություն» | Զեյնաբ |

Պարգևներ
--------

* Հայկական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1935)
* Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1927 թվականի հունվարի 25)

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  «Հայկական Հանրագիտարան». *www.encyclopedia.am*. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 28-ին.
2. ↑  «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, գլխավոր խմբագիր՝ Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, Երևան, 2007, էջ 272-273։
3. ↑  «AV Production - Արուս Ոսկանյան». *avproduction.am*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2019 թ․ ապրիլի 28-ին.
4. ↑  Հայ Սովետական Թատրոնի Պատմություն, 1967 թվական
5. ↑  Советские актрисы театра

Գրականություն
-------------

* Ս. Մելիքսեթյան Թատերական ակնարկներ, 1945 թվական
* Ռ. Զարյան Թատերական դիմանկարներ, 1956 թվական
* Արուս Ոսկանյան (ալբոմ-ժող.), Ե. 1973:
* Арутунян С. Арус Восканян, Е.. 1953:
* Ա.Դարբասյան «Իմ Արուսը» Հայպետհրատ, Ե. 1955 թվական

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | AV Production |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 1193154260550224480002 · WorldCat VIAF: 1193154260550224480002 |

 |