|  |
| --- |
| **Ալպակա** |
| ԱլպակաԱլպակա |
|
| **Դասակարգում** |
| **Ենթատիպ** | Ողնաշարավորներ (Vertebrata) |
| **Դաս** | Կաթնասուն (Mammalia) |
| **Վերնակարգ** | *Laurasiatheria* |
| **Կարգ** | Երկսմբակավորներ (Artiodactyla) |
| **Վերնաընտանիք** | *Cameloidea* |
| **Ընտանիք** | *Camelidae* |
| **Ցեղ** | **Vicugna** |
| **Տեսակ** | **Ալպակա** *(V. pacos)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Vicugna pacos***Linné, 1758 |

**Ալպակա** (լատին․՝ Vicugna pacos), ընտանի կոշտուկոտանի կենդանի, առաջացել է վիկունիայից (վիգոնից)։ Բուծվում է Հարավային Ամերիկայի բարձր լեռնային գոտիներում (Անդեր)։ Ներկայումս այնտեղ բնակվում է մոտ երեք միլիոն ալպակա, որոնց մեծ մասը բնակվում է Պերուում։ Ալպականերին բուծում են բրդի խուզման համար, որից տաք և փափուկ վերմակներ, շալեր և հագուստներ են պատրաստում, իսկ մորթուց՝ տան համար իրեր։

Ալպակայի բարձրությունը չի գերազանցում մեկ մետրը, նրանց քաշը մոտ 70 կիլոգրամ է և ունեն փափուկ և երկար բուրդ (կողքերի բրդի երկարությունը հասնում է 15-20 սանտիմետրի)։ Նրանք ապրում են Անդերում՝ 3500-5000 մետր բարձրության վրա, Էկվադորի, Հարավային Պերուի, Հյուսիսային Չիլիի և Արևմտյան Բոլիվիայի տարածքում։

Պատմություն
-----------

Մոտ 6000 տարի առաջ Պերուի հնդիկները ընտելացրել են ալպակային և սկսել են բուծել դրանց։ Ալպակայի պատկերները լայնորեն տարածված են Մոչե քաղաքակրթության մշակույթում։

1553 թվականին Պեդրո Սիեսա դե Լեոնի «Պերուի ժամանակագրությունը» գրքում տրվում է նրանց առաջին նկարագրությունը։

Տաքսոնոմիա
----------

Եվրոպայում հարավամերիկյան ուղտերի առաջին պատկերը: Պեդրո Սիեսա դե Լեոն:
Ալպական Հարավային Ամերիկայի *Camelidae* ընտանիքի մի մասն է, որն իր մեջ է ներառում նաև լամաներին, գուանակոներին և վիկունիաներին։ Սկզբում ալպակային սխալմամբ դասել են լամայի ցեղին, սակայն 2001 թվականին տեսակի կարգաբանությունը *Lama pacos*-ից փոխարինել են *Vicugna pacos*-ով՝ պարզելով, որ ալպակայի նախնիները եղել են վիկունիաները, այլ ոչ թե գուանակոները՝ բոլոր տնային լամաների նախահայրերը։ Ցեղի ճշգրիտ սահմանման դժվարությունը կայացել է նրանում, որ Հարավային Ամերիկայում հանդիպող *Camelidae* ընտանիքի բոլոր չորս ներկայացուցիչները կարողացել են սերունդ տալ միջտեսակային խաչասերման դեպքում, այնպես որ միայն ԴՆԹ-ի հետազոտությունը կարողացել է ճշգրիտ պատասխան տալ ալպակայի ծագմանը։ Լաման և ալպական խաչասերելու արդյունքում տալիս են ուարիսո (*Huarizo*), իսկ վիկունիան և ալպական՝ պակովիկունիա (P*aco-vicuña*) կոչվող սերունդ, որոնք չեն կարողանում բազմանալ, բայց ունեն շատ հնազանդ բնավորություն և, հետևաբար, կարող են լինել իդեալական ընտանի կենդանի։

Բայց նրանք չեն համարվում ընտանի կենդանի ավանդական իմաստով, դրանք համեմատաբար ընտելացված լեռնային կենդանիներ են. նրանք կարող են վախենալ ձեռքի հպումից։ Նրանք ի ծնե շատ հետաքրքրասեր են, նույնիսկ շատ, և կարող են իրենց վնասել։ Ակտիվորեն օգտվում են հոտառությունից։ Նրանք ունեն մեղմ և խաղաղ վարքագիծ. ի տարբերություն ուղտերի՝ նրանք չեն թքում մարդկանց վրա, միայն միմյանց վրա, երբ մրցում են սննդի համար։

Բնության մեջ կա ալպակայի երկու տեսակ՝ Սուրի (*Suri*) և Հուակայա (*Huacaya*): Առաջինների բուրդը երկար է, հյուսերի ձևով, երկրորդների բուրդը նման է փափուկ թավշի։

Արժեք
-----

Անդերում Օտավալոյի արհեստագործական շուկայում ալպակայի մորթուց պատրաստված ավանդական հագուստալպակայի բրդից գործած շարֆ
Նրանք գնահատվում են հիմնականում իրենց բրդի համար, որն ունի ոչխարի բրդի բոլոր հատկությունները, բայց քաշով շատ ավելի թեթև է։ Նրանց բուրդը բաժանված է մի քանի տեսակների. թագավորական ալպակա (մանրաթելի տրամագիծը՝ 19 միկրոմետր), փոքրիկ ալպակա (մանրաթելի տրամագիծը՝ 22,5 միկրոմետր), շատ փափուկ ալպակա (մանրաթելի տրամագիծը՝ 25,5 միկրոմետր), մեծահասակ ալպակա (մանրաթելի տրամագիծը՝ 32 միկրոմետր)։

Ալպակայի բուրդը շատ դիմացկուն է և յուղոտ չէ, ուստի դրանից պատրաստված արտադրանքը երկար ժամանակ չի կեղտոտվում։ Աշխարհում ոչ մի այլ բուրդ չի համեմատվում ալպակայի մորթու հետ, հատկապես, ալպակայի ձագերի մորթու հետ. այն յոթ անգամ ավելի տաք է, քան ոչխարի բուրդը, գրեթե անջրանցիկ է և չի առաջացնում ալերգիաներ։

Պատկերասրահ
-----------

* Ալպակայի գլուխԱլպակայի գլուխ
* Ալպական Մոսկովյան կենդանաբանական այգումԱլպական Մոսկովյան կենդանաբանական այգում
* Ալպակայի կմախքը (Ոսկրաբանություն թանգարան)Ալպակայի կմախքը (Ոսկրաբանություն թանգարան)
* Ալպական ագարակի մոտԱլպական ագարակի մոտ
* Ալպակայի դեմքը մեծ պլանով Ալպակայի դեմքը մեծ պլանով
* Սուրի ալպակա Սուրի ալպակա
* Ալպական ԷկվադորումԱլպական Էկվադորում
* Ալպակայի որոճալը (տեսանյութ)
* Ալպակայի բրդի մանումը, Սեն Գոթարդ, 2018 թվական
* Բոլիվուդյան տղամարդը և նրա ալպականԲոլիվուդյան տղամարդը և նրա ալպական

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  "Ударение в слове «альпака»". xn----8sbhebeda0a3c5a7a.xn--p1ai. Retrieved 2018 թ․ հոկտեմբերի 16.
2. ↑  "Alpacas 101". *Parris Hill Farms*. Retrieved 2014 թ․ հոկտեմբերի 23.
3. ↑  "Harvesting of textile animal fibres". UN Food and Agriculture Organization.
4. ↑  "Сьеса де Леон, Педро. Хроника Перу. Часть Первая. — Киев, 2008 (пер. А. Скромницкий)". Արխիվացված է the original 2012 թ․ հուլիսի 9-ին.
5. ↑  "Llama-Alpaca Behavior Packet" (PDF). *Pet Partners*. December 2016.

Արտաքին հղումներ
----------------

Վիքիցեղերը պարունակում է տեղեկություններ՝
***Lama pacosի*** մասին։


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Ալպակա***էջը Վիքիպահեստում |

* "Альпака, вид ламы". *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*. Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907.
* Հարավային Ամերիկայի հնդկացիներն ալպակային ընտելացրել են առնվազն 1000 տարի առաջ
* International Alpaca Association (IAA)
* Alpaca Owners Association (AOA) (US)
* Alpaca Association of Australia (AAA) (AU)
* View the Ալպակայի գենոմը Ensembl-ում

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Հանրագիտարանային բառապաշար · Մեծ կատալոնական · Մեծ Յուժակովի · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · ITIS TSN |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 146296360 · GND: 4141991-1 · LCCN: sh85003800 · NDL: 01168746 · NKC: ph858660 |

 |