**Ֆեմինիզմի տեսություն**, գենդերային անհավասարության բնույթը պարզելու համար փիլիսոփայական տրամասություն է։ Հետազոտում է սոցիալական դերերը, փորձը, շահերը, պարտականությունները և քաղաքականությունը այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են մարդաբանությունը և սոցիոլոգիան, հաղորդակցությունները, մեդիա-հետազոտությունները, հոգեվերլուծությունը, գրականությունը, կրթությունը և փիլիսոփայությունը։

Ֆեմինիզմի տեսության կողմից ուսումնասիրվող գրականությունը, կրթությունը և փիլիսոփայությունը, ներառում են խտրականությունը, օբյեկտիվությունը (հատկապես սեռական օբյեկտիվությունը), ճնշումն ու պատրիարքությունը, ինչպես նաև կարծրատիպերը, արվեստի պատմությունը, ժամանակակից արվեստը և գեղագիտությունը։

Պատմություն
-----------

Ֆեմինիզմի տեսության առաջին ուսումնասիրությունները հայտնվել են 18-րդ դարի վերջին այնպիսի հրապարակումներում, ինչպիսիք են «Կանանց իրավունքների պաշտպանությունը» Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ, «Փոփոխվող կինը» և «Միթե ես կին չեմ», «Խոսքը անօրինական քվեարկության համար կալանքից հետո» և այլն։ 1851 թվականին Սոջորներ Տրութն անդրադարձել է կանանց իրավունքների խնդիրներին իր «Միթե ես կին չեմ» հրապարակման մեջ։ Անօրինական քվեարկության համար կալանքից հետո Սյուզան Էնթոնին դատարանում հանդես է եկել ելույթով, որում նա անդրադարձել է սահմանադրության շրջանակներում լեզվական հարցերին, որոնք արտացոլված են նրա «խոսքը անօրինական քվեարկության համար կալանքից հետո» (1872 թվական) հրապարակման մեջ։ Էնթոնին կասկածի տակ է դրել սահմանադրության սկզբունքները և նրա տղամարդկային լեզուն։ Նա բարձրացրել է այն հարցը, թե ինչու են կանայք պատասխանատվություն կրում օրենքով պատիժ կրելու համար, բայց չեն կարող օգտագործել օրենքը սեփական պաշտպանության համար։ Նա նաև քննադատել է սահմանադրությունը գենդերային կողմնակալությամբ իր լեզվի համար և հարցրել, թե ինչու կանայք պետք է պահպանեն այն օրենքները, որոնք չեն հիշատակում կանանց։

Հարվարդի պրոֆեսոր Նենսի Կոտը տարբերություն է դնում ժամանակակից ֆեմինիզմի և նրա նախորդների միջև, հատկապես ընտրական իրավունքի համար պայքարի դեպքում։ Նա նշում է, որ ԱՄՆ-ում շրջադարձային պահը տեղի է ունեցել 1920 թվականին (1910-1930 թվականներ) կանանց ձայնի իրավունք ստանալու պահից տասնամյակներ առաջ և հետո։ Նա պնդում է, որ կանանց նախորդ շարժումը պայքար էր կանանց համար ունիվերսալիզմի համար, մինչդեռ 20-ամյա այս ընթացքում այն վերածվել է սոցիալական տարբերակման և անհատականության շարժման։ Նոր հարցերն ավելի շատ վերաբերում էին սոցիալական կառուցվածքի և գենդերային ինքնության շրջանակներում տիրող վիճակին։ Քաղաքական տեսանկյունից տեղի է ունեցել ֆեմինիստուհիների անցումը աջերից դեպի ձախ։

Պրոֆեսոր Սյուզան Քենթը կարծում է, որ միջպատերազմյան տարիներին ֆեմինիզմի ազդեցության նվազումը տեղի է ունեցել Ֆրոյդի պատրիարքության պատճառով։ Բրիտանացի հոգեվերլուծաբան Ջուլիետա Միտչելը նման մոտեցումը չափազանց պարզեցված է համարում, քանի որ Ֆրոյդի տեսությունը լիովին անհամատեղելի է ֆեմինիզմի հետ։ Ֆեմինիստ գիտնականների ուշադրությունը ընտանիքի ծագման հետազոտություններից տեղափոխվել է պատրիարքարանի առաջացման վերլուծության։ Հետպատերազմյան շրջանում Սիմոնա դե Բովուարը դեմ է հանդես եկել «կինը տանը» կերպարին։ Դե Բովուարը ֆեմինիզմին էկզիստենցիալիստական չափումներ է հաղորդել *Le Deuxième Sexe* («Երկրորդ սեռը») հրապարակման մեջ 1949 թվականին։ Ամերիկացի ֆեմինիստուհիների առաջնորդ Բեթի Ֆրիդանը պնդում է, որ կանանց թերարժեքության մասին պատկերացումը միֆ է, որը հորինել են տղամարդիկ՝ ճնշված վիճակում կանանց պահելու համար։ Նրա կարծիքով, կանանց համար հարցը ոչ թե կանանց մասին հայտարարելն է, այլ լիարժեք մարդ դառնալը։ Ըստ Թորիլ Մոյի, «կինն ինքն իրեն բնորոշում է այն բանի միջոցով, թե ինչպես է ապրում իր հատուկ իրավիճակում»։ Ուստի ուրիշի դերից խուսափելու համար կինը պետք է վերականգնի իր սուբյեկտիվությունը։

Ֆեմինիստական ակտիվիզմի վերածնունդը 1960-ական թվականների վերջին ուղեկցվում էր շրջակա միջավայրի պաշտպանությանը նվիրված գրականության առաջացմամբ։ Դա, իր հերթին, ստեղծել է մթնոլորտ, որը նպաստում է մայրության վերաբերյալ հետազոտությունների և բանավեճերի վերածնմանը։ Հայտնի ֆեմինիստուհիները, ինչպիսիք են Էդրիեն Ռիչը և Մերիլին Ֆրենչը դեմ են արտահայտվել դետերմինիզմին, մինչդեռ սոցիալիստական ֆեմինիստուհիները, ինչպիսիք են Էվելին Ռիդը, մատնանշել են տղամարդկանց սեռական հարաբերությունները կապիտալիզմի հետ։ Հոգեբան ֆեմինիստուհիները, ինչպիսիք են Ջին Բեյքեր Միլլերը, ձգտում էին ֆեմինիստական վերլուծությունը կիրառել հայտնի հոգեբանական տեսությունների նկատմամբ՝ պնդելով, որ «խնդիրը կանանց մեջ չէ, այլ այն, թե ինչպես է ժամանակակից մշակույթն իրենց մեկնաբանում»։

Հայտնի ֆեմինիստ և գրական քննադատ Էլեյն Շոուոլթերը նկարագրում է ֆեմինիզմի տեսության զարգացման մի քանի փուլեր։ Առաջինը նա անվանում է «ֆեմինիստական քննադատություն», որը գրական ստեղծագործությունները դիտարկում է ֆեմինիզմի տեսանկյունից։ Երկրորդ փուլը Շոուոլտերն անվանում է «գինոքրիտիկա»՝ գրական քննադատության բաժին, որը հասկանում է կանացի ստեղծագործության հոգեբանությունը, լեզվաբանությունը և կանանց լեզվի խնդիրը, գրականության պատմության մեջ անհատական կամ կոլեկտիվ կանացի գրական կարիերայի հետագիծը։ Վերջին փուլը նա անվանում է «գենդերային տեսություն», որտեղ հետաքննվում են «գաղափարական մարմնավորում և գրական էֆեկտներ, որոնք բխում են գենդերային կամ սեռային տարբերություններից»։ Այս մոդելը քննադատվել է վերը նշված Թորիլ Մոյի կողմից, որը դիտում է այն որպես կանանց սուբյեկտիվության էսենցիալիստական և դետերմինիստական մոդել։ Նա նաև քննադատում է ֆեմինիզմի տեսությունը այն բանի համար, որ այն հաշվի չի առնում արևմուտքի սահմաններից դուրս կանանց դիրքորոշումը։ Քանի որ 1970-ականներին, որոշիչ ազդեցություն ֆեմինիստական տեսության ունեցել հոգեվերլուծական ֆրանսիական ֆեմինիզմի գաղափարներ առաջացած ոլորտում։ Ֆեմինիստական հոգեվերլուծությունը ժխտել է անգիտակից ֆալլուսային վարկածը։ Ջուլիա Կրիստևան, Բրահա Էթինգերը և Լյուսի Իրիգարերը մշակել են հատուկ հասկացություններ, որոնք վերաբերում են անգիտակից սեռական տարբերություններին, կանանց սկզբին և մայրությանը, որոնք մեծ նշանակություն ունեն կինոյի և գրականության վերլուծության համար։

Կարգապահություններ
------------------

Փորձագետները հաճախ իրենց ոլորտներում կիրառում են ֆեմինիստական մեթոդներ և սկզբունքներ։ Այս առարկայական ոլորտներից մի քանիսը՝

### Մարդու մարմինը

Արևմտյան փիլիսոփայության մեջ մարմինը պատմականորեն ասոցացվում էր բացառապես կանանց հետ, մինչդեռ տղամարդիկ ասոցացվում էին բանականության հետ։ Փիլիսոփա ֆեմինիստ Սյուզան Բորդոն իր աշխատություններում զարգացնում է մտքի և մարմնի միջև կապի երկակի բնույթը, հետազոտելով Արիստոտելի, Հեգելի և Դեկարտի գաղափարները, և ցույց տալով, թե ինչպես են տարբեր երկուական տարրերը, ինչպիսիք են ոգին, նյութը և տղամարդկանց գործունեությունը կամ կանանց պասիվությունը հանգեցրել գենդերային հատկանիշների և դասակարգումների ամրապնդմանը։ Բորդոն նշում է, որ տղամարդիկ պատմականորեն կապված են ինտելեկտի, մտքի կամ ոգու հետ, մինչդեռ կանայք երկար ժամանակ ասոցացվում են մարմնի և զգացմունքների հետ։ Այն պատկերացումը, որ կանանց հետ ասոցացվում է մարմինը, այլ ոչ թե միտքը, արդարացում էր կանանց օբյեկտիվացման համար, այսինքն` նրանց որպես սեփականություն և նույնիսկ ապրանք ընկալելու համար։ Այս մոտեցումը հակասում է տղամարդկանց դերին, որպես բարոյական գործակալ, որը պատասխանատու է աշխատանքի, պատերազմների մասնակցելու համար և այլն։

### Լեզու

Կին գրողները ուշադրություն են դարձնում տղամարդկանց գենդերային լեզվի գայթակղությանը, որը կարող է չհամապատասխանել կանանց կյանքի հասկացությանը։ Ֆեմինիզմի այս տեսակի տեսաբանները բերում են Աստվածաշնչում օգտագործված «Հայր Աստված» արտահայտության օգտագործումը։ Ֆեմինիստ տեսաբանները փորձում են շտկել իրավիճակը լեզվի վերակազմավորման միջոցով։ Օրինակ՝ ներմուծելով այնպիսի նեոլոգիզմներ, ինչպիսիք են՝ «womyn» և «womxn»-ը։ Որոշ ֆեմինիստ տեսաբաններ առաջարկում են օգտագործել մասնագիտական անուններ առանց սեռի, օրինակ՝ ոստիկանության աշխատակից, այլ ոչ թե ոստիկան։ Որոշ ֆեմինիստ տեսաբաններ վերանայել և վերասահմանել են ժարգոնային բառերը, ինչպիսիք են «dyke» (լեսբիներ) և bitch («քած») և դրանց նոր սահմանումները կատարել ֆեմինիստական բառարաններում

### Հոգեբանություն

Ֆեմինիստական հոգեբանությունը հոգեբանության ձև է, որը կենտրոնացած է գենդերային հարցերի վրա։ Ֆեմինիստական հոգեբանությունը քննադատում է այն փաստը, որ պատմականորեն հոգեբանական հետազոտություններն իրականացվել են տղամարդկանց տեսանկյունից՝ ենթադրելով, որ հենց տղամարդիկ են նորմ։ Իրենց կողմից ֆեմինիստ հոգեբանները կենտրոնանում են ֆեմինիզմի արժեքների և սկզբունքների վրա։ Առաջին հայտնի կին հոգեբանը Էթել Դենչ Պաֆֆեր Հոուզն էր։ Հիմնական հոգեբանական տեսություններից մեկը՝ հարաբերությունների և մշակույթի տեսությունը, հիմնված է Ջին Բեյքեր Միլլերի աշխատանքի վրա։ Ֆեմինիստական հոգեբանությունը ձգտում է ապացուցել, որ «խնդիրը կանանց մեջ չէ, այլ այն, թե ժամանակակից մշակույթն ինչպես է մեկնաբանում նրանց»։

### Հոգեվերլուծություն

Թեև ֆեմինիստական հոգեվերլուծությունը հիմնականում հիմնված է Ֆրոյդի աշխատանքների և նրա հոգեվերլուծական տեսությունների վրա, կարևոր վերապահում է արվում։ Այն է, որ մարդու սեռի հասկացությունը ոչ թե կենսաբանական է, այլ հիմնված է մարդու հոգեսեռական զարգացման վրա։ Ֆեմինիստ-հոգեվերլուծողները կարծում են, որ գենդերային անհավասարությունը բխում է վաղ մանկության փորձառություններից, որոնք տղամարդկանցից պահանջում են տղամարդկային լինել, իսկ կանանցից` կանացի։ Այնուհետև պնդվում է, որ գենդերը տանում է դեպի սոցիալական համակարգ, որտեղ գերիշխում են տղամարդիկ, ինչն իր հերթին ազդում է անհատական հոգեսեռական զարգացման վրա։ Որպես լուծում՝ ոմանք առաջարկում էին խուսափել համատեղ ուսուցման գենդերային յուրահատուկ կառուցվածքից։ 20-րդ դարի վերջին 30 տարիների ընթացքում ժամանակակից ֆրանսիական հոգեվերլուծական տեսությունները ներկայացված են այնպիսի հոգեվերլուծողների կողմից, ինչպիսիք են Յուլիա Կրիստևան, Մոդ Մաննին, Լյուս Իրիգարայը և Բրահ Էթինգերը։ Այս գիտնականները հիմնականում ազդել են ոչ միայն ֆեմինիստական տեսության, այլև ֆեմինիզմի փիլիսոփայական մեկնաբանության և ընդհանուր առմամբ հոգեվերլուծության վրա։ Այս ֆրանսիացի գիտնականները հիմնականում հետևում են Ժակ Լականի ուսմունքին։ Ֆեմինիզմի մյուս հոգեվերլուծողներն ու տեսաբանները, որոնք հարստացրել են հոգեվերլուծությունը, Ջեսիկա Բենջամինն են, Ժակլին Ռոուզը, Ռեյնջան Հաննան և Շոշանա Ֆելմանը։

Աղջիկը տիկնիկով
### Գրական քննադատություն

Ֆեմինիստական գրական քննադատությունը գրական քննադատություն է, որը հիմնված է ֆեմինիստական տեսությունների վրա։ Այս քննադատությունը ներկայացված է կին հեղինակների դասական աշխատանքներով, ինչպիսիք են Ջորջ Էլիոտը, Վիրջինիա Վուլֆը և Մարգարետ Ֆուլերը, ինչպես նաև «ֆեմինիզմի երրորդ ալիքի» ներկայացուցիչների կանանց հետազոտությունների և գենդերային հետազոտությունների ժամանակակից աշխատանքներով։

Ընդհանուր առմամբ, ֆեմինիստական գրական քննադատությունը մինչև 1970-ական թվականները կապված էր կանանց հեղինակության քաղաքականության և գրականության մեջ կանանց վիճակի վերլուծության հետ։ Գենդերի և սուբյեկտիվության ավելի բարդ հասկացությունների ի հայտ գալով՝ ֆեմինիստական գրական քննադատությունը ուսումնասիրում է շատ տարբեր թեմաներ։ Սեռը դիտարկվում է ֆրոյդական և լաքանական հոգեվերլուծության տեսանկյունից՝ որպես առկա ուժային հարաբերությունների ապամոնտաժման մաս։

### Ֆիլմի տեսություն

Շատ ֆեմինիստական կինոքննադատներ, ինչպիսիք են Լաուրա Մալվին, մատնանշել են «տղամարդկանց հայացքը», որը գերակշռում է դասական հոլիվուդյան կինոարտադրության մեջ։ Տարբեր կինեմատոգրաֆիկ տեխնիկայի օգտագործման միջոցով, օրինակ` բեքֆիրինգով, հեռուստադիտողներին ներկայացվում է տղամարդ գլխավոր հերոսի տեսակետը։ Հատկանշական է, որ կանայք գործում են որպես այդ հայացքի օբյեկտներ շատ ավելի հաճախ, քան հանդիսատեսի համար վստահված անձինք։ Վերջին քսան տարվա ֆեմինիստական կինոյի տեսության վրա մեծապես ազդել է գեղագիտական ոլորտում ընդհանուր վերափոխումը, ներառյալ հայացքի ձևավորման նոր հնարավորություններ, որոնք առաջարկում է հոգեվերլուծական ֆրանսիական ֆեմինիզմը, ինչպիսիք են Բրահա Էտինգերի կանացի, մայրական և մատրիցային հայացքները։

### Արվեստի պատմություն

Լինդա Նոհլին և Գրիզելդ Պոլլոկը հայտնի արվեստի պատմաբաններ են, որոնք գրում են ժամանակակից արվեստագետների մասին և ձևակերպելով արվեստի պատմությունը ֆեմինիստական տեսանկյունից։ Պոլոկը աշխատում է ֆրանսիական հոգեվերլուծության և մասնավորապես, Քրիստևոյի և Էտտինգերի տեսությունների հետ, առաջարկելով նոր հեռանկարներ, ինչպես արվեստի պատմության, այնպես էլ ժամանակակից արվեստի վերաբերյալ՝ կենտրոնանալով կին նկարիչների աշխատանքում վնասվածքների և վերարտադրողական հիշողության վրա, որոնցից են` Նորմա Բրաուդենը, Մերի Հարարդը, Ամելիա Ջոնսը, Միկե Բալը, Քերոլ Դունկանը, Լինդա Նիդը, Լիզա Թիքները, Թամար Գարբը, Ռոբինսոնը, Հիլարին և Քեթի Դիփուելը։

### Պատմություն

Ֆեմինիստները կարծում են, որ մարդկության պատմությունը, որը հիմնականում գրվել է տղամարդկանց կողմից, տառապում է գենդերային կողմնակալությունից։ Օրինակ՝ բրիտանացի հայտնի ֆեմինիստ Քերոլայն Պերեսը գրում է.

> 
> > Մարդկության ողջ պատմությունը զգալի բաց է պարունակում։ Արական որսորդի պատմությունից ի վեր, մատենագիրներն ու պատմաբանները քիչ ուշադրություն են դարձրել կանանց և նրանց դերին մարդկային ցեղի էվոլյուցիայում։ Մարդկությունը կարծես բաղկացած էր միայն տղամարդկանցից։ Մարդկության երկրորդ կեսի պատմությունը ծածկված է լռության շղարշով։
> 
> 

Ֆեմինիստական պատմությունը զբաղվում է ֆեմինիստական տեսանկյունից պատմության վերաիմաստավորմամբ։ Դա նույն պատմությունը չէ, ինչ ֆեմինիզմի պատմությունը, որը ուրվագծում է ֆեմինիստական շարժման ծագումը և էվոլյուցիան։ Այն նաև տարբերվում է կանանց պատմությունից, որտեղ հիմնական շեշտը դրվում է պատմական իրադարձությունների մեջ կնոջ դերի վրա։ Ֆեմինիստական պատմության նպատակն է ուսումնասիրել և լուսաբանել պատմության մեջ կանանց տեսակետը կանանց գրողների, նկարիչների, փիլիսոփաների և այլնի վերաբացման միջոցով ' անցյալում կանանց դերի վերաբերյալ արդարությունը վերականգնելու համար։

Ֆեմինիստական պատմությունը զբաղվում է ֆեմինիստական տեսանկյունից պատմության վերաիմաստավորմամբ։ Սա նույնը չէ, ինչ ֆեմինիզմի պատմությունը, որն ուրվագծում է ֆեմինիստական շարժման ծագումն ու զարգացումը։ Այն նաև տարբերվում է կանանց պատմությունից , որը կենտրոնանում է կանանց դերի վրա պատմական իրադարձություններում։ Ֆեմինիստական պատմության նպատակն է ուսումնասիրել և լուսաբանել պատմության մեջ կանանց տեսակետը կին գրողների, նկարիչների, փիլիսոփաների և այլնի վերաբացման միջոցով` անցյալում կանանց դերի վերաբերյալ արդարությունը վերականգնելու համար։

### Աշխարհագրություն

Ֆեմինիստական աշխարհագրությունը հաճախ դիտվում է, որպես առարկայի նկատմամբ ավելի լայն հետխորհրդային մոտեցման մաս, որը որպես այդպիսին հիմնականում կապված չէ հայեցակարգային տեսության զարգացման հետ, այլ ավելի շուտ կենտրոնանում է մարդկանց և խմբերի իրական փորձի վրա իրենց սեփական վայրերում, աշխարհագրական շրջաններում, որտեղ նրանք ապրում են իրենց համայնքների ներսում։ Բացի իրական աշխարհի վերլուծությունից, ֆեմինիստական աշխարհագրությունը քննադատում է գոյություն ունեցող աշխարհագրական և սոցիալական հետազոտությունները, պնդելով, որ գոյություն ունեցող գիտությունը վարակված է պատրիարքության կողմից, և որ ժամանակակից հետազոտությունները նաև արտացոլում են արական սեռի տղամարդկանց կողմնակալությունը։

### Փիլիսոփայություն

Ֆեմինիստական փիլիսոփայությունը վերաբերում է ֆեմինիստական տեսանկյունից իրականացված հետազոտություններին։ Նման փիլիսոփայությունը օգտագործում է փիլիսոփայության մեթոդները ֆեմինիզմի գործը առաջ տանելու համար, և այն նաև փորձում է քննադատել և (կամ) վերագնահատել ավանդական փիլիսոփայության գաղափարները ֆեմինիզմի տեսանկյունից։ Այս քննադատությունը բխում է երկփեղկումից, որը արևմտյան փիլիսոփայությունը բերում է մտքի և մարմնի երևույթների ուսումնասիրությանը։ Ի տարբերություն այլ գիտական առարկաներից, ֆեմինիստական փիլիսոփայության հատուկ դպրոց գոյություն չունի։ Ֆեմինիստ փիլիսոփաների տեսակետները կարելի է գտնել տարբեր ավանդույթներում։ Ֆեմինիստ փիլիսոփաները տարբեր տեսակետներ ունեն այդ ավանդույթների շրջանակներում փիլիսոփայական հարցերի վերաբերյալ։ Ֆեմինիստ փիլիսոփաները կարող են պատկանել ֆեմինիզմի բազմաթիվ տարբեր տեսակների։ Առավել կարևոր ազդեցություն ժամանակակից ֆեմինիստական փիլիսոփայության մեջ ունեցել են Ջուդիթ Բատլեր, Ռոզի Բրայդոտի, Դոննա Հարաուայ, Բրահա Էթթինջեր և Ավիթալ Ռոննել։

### Քաղաքագիտություն

Ֆեմինիստական քաղաքական տեսությունը վերջերս հայտնված քաղաքական գիտության ոլորտն է, որտեղ հիմնական ուշադրությունը կենտրոնանում է պետության, հասարակական ինստիտուտների և քաղաքականության ուսումնասիրության գենդերային և ֆեմինիստական թեմաների վրա։ Այն կասկածի տակ է դնում «ժամանակակից քաղաքական տեսությունը, որում գերիշխում է գենդերային կամ ինքնության այլ տարբերությունների նկատմամբ անտարբերության համընդհանուր լիբերալ գաղափարը և, հետևաբար, չի շտապում ուսումնասիրել այդ հարցերը»։

Ֆեմինիստական տեսակետները մտել են միջազգային հարաբերություններ 1980-ականների վերջին, մոտավորապես միևնույն ժամանակ, երբ սառը պատերազմը ավարտվեց։ Այս համընկնումը պատահական չէր, քանի որ նախորդ քառասուն տարիների ընթացքում միջազգային քաղաքականության գլխավոր թեման ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի միջև հակամարտությունն էր։ Սառը պատերազմի ավարտից հետո միջազգային հարաբերությունների օրակարգում բազմաթիվ նոր հարցեր են հայտնվել։ Ֆեմինիստուհիները սկսել են ընդգծել, որ թեև կանայք միշտ միջազգային համակարգում նկատելի խաղացողներ են եղել, նրանց մասնակցությունը հաճախ ասոցացվում է ոչ կառավարական կազմակերպությունների հետ։ Սակայն նրանք կարող էին մասնակցել միջպետական մակարդակով որոշումների կայացման գործընթացին, ինչպես տղամարդիկ։ Մինչև վերջերս միջազգային քաղաքականության մեջ կանանց դերը կայանում էր նրանում, որ լինեն դիվանագետների կանայք, դայակներ, որոնք մեկնում են արտասահման` աշխատանք փնտրելու կամ սեքս-աշխատողներ, որոնց վաճառում են միջազգային սահմաններում։ Կանանց ներդրումը չի նկատվել այն ոլորտներում, որտեղ կարևոր դեր է խաղում կոպիտ ուժը, օրինակ, ռազմական ոլորտում։ Ներկայումս կանայք ավելի ու ավելի մեծ նշանակություն են ձեռք բերում միջազգային հարաբերությունների ոլորտում ` զբաղեցնելով նշանավոր պաշտոններ կառավարություններում, դիվանագիտությունում և այլն։ Չնայած ծառայողական առաջխաղացման խոչընդոտներին, ներկայումս կանայք զբաղեցնում են ԱՄՆ սենատի միջազգային հարաբերությունների կոմիտեում տեղերի 11%-ը և ներկայացուցիչների պալատում տեղերի 10,8%-ը։ ԱՄՆ պետդեպարտամենտում կանայք կազմում են ԱՄՆ առաքելությունների ղեկավարների 29%-ը և ղեկավար պաշտոնների 29%-ը։

### Տնտեսություն

Ֆեմինիստական տնտեսությունը լայն իմաստով վերաբերում է տնտեսության զարգացող ճյուղին, որը ֆեմինիստական գաղափարներ է կիրառում տնտեսության նկատմամբ։ Ուսումնասիրությունները այս ոլորտում հաճախ միջդիսցիպլինար և (կամ) ոչ ուղղափառ։ Տնտեսության այս ճյուղը ներառում է բանավեճ ֆեմինիզմի և տնտեսության միջև բազմաթիվ մակարդակներում հարաբերությունների մասին. հիմնական տնտեսական մեթոդների կիրառումից մինչև ցածր «կանանց» ոլորտները, մինչև հիմնական տնտեսությունը գնահատում է վերարտադրողական ոլորտը, ինչպես նաև տնտեսական էպիստեմոլոգիայի և մեթոդաբանության փիլիսոփայական քննադատությունը։

Ֆեմինիստ տնտեսագետների ուսումնասիրած կարևոր խնդիրներից մեկն այն է, որ համախառն ներքին արդյունքը (ՀՆԱ) չի կարող համարժեք կերպով չափել այն չվճարվող աշխատանքը, որը կատարվում է հիմնականում կանանց կողմից, ինչպիսիք են տնային աշխատանքը, երեխաների խնամքը և տարեցների խնամքը։ Ֆեմինիստ տնտեսագետները նաև քննադատում են տնտեսական տեսության մեթոդական մոտեցումները, ներառյալ հոմո տնտեսական մոդելը։ «Տնային տնտեսուհու տեղեկատուում» Բեթսի Ուորիորը համոզիչ փաստարկ է բերում այն բանի օգտին, որ կանանց վերարտադրությունն ու տնային աշխատանքը տնտեսական գոյատևման հիմք են կազմում։ Սակայն այդ աշխատանքը մնում է առանց վարձատրության և չի ներառվում ՀՆԱ-ում։ «Տնտեսությունն այն տեսքով, որով այն ներկայացված է այսօր, զուրկ է որևէ իրական հիմքից, քանի որ այն հաշվի չի առնում տնտեսական կյանքի բուն հիմքը։ Այս հիմքը, որը կառուցվել է կանանց աշխատանքի հիման վրա, նախ նրա վերարտադրողական աշխատանքը, որը արտադրում է յուրաքանչյուր նոր աշխատող (և առաջին ապրանքը, որը հանդիսանում է մայրական կաթ և որը սնուցում է յուրաքանչյուր նոր, սպառող/ բանվոր»), երկրորդ հերթին, կանանց աշխատանքը բաղկացած է բերքահավաքից, ճաշից, սոցիալական կայունության և դաստիարակության մասին բանակցություններից, որը պատրաստվում է նոր աշխատողների շուկա դուրս գալ։ Առանց այդ հիմնական աշխատանքի և ապրանքի չէր լինի տնտեսական գործունեություն»։ Ուորիորը նաև նշում է, որ անօրինական գործունեությունից ստացված եկամուտը, ինչպիսիք են զենքի, թմրանյութերի և մարդկանց առևտուրը, քաղաքական կաշառակերությունը և ընդհատակյա գործունեության այլ տեսակները, որոնք հիմնականում տղամարդիկ են, նույնպես հաշվի չեն առնվում վիճակագրության կողմից, ինչն էլ ավելի է նվազեցնում ՀՆԱ-ի ցուցանիշները։ Նույնիսկ ստվերային տնտեսության այն ճյուղերում, որտեղ կանայք գերակշռում են թվերով, օրինակ՝ մարմնավաճառության և տնային ստրկության մեջ, եկամուտների մեծ մասը բաժին է ընկնում տղամարդկանց (կավատներին, կազմակերպված հանցագործությունների պարագլուխներին և այլն)։

Այս տեսության կողմնակիցները կարևոր դեր են խաղացել այլընտրանքային մոդելների ստեղծման գործում, ինչպիսիք են ն կարողությունների մոտեցումը և գենդերային ասպեկտների ներառումը տնտեսական տվյալների վերլուծության մեջ:

Գրականություն
-------------

* *Кэролайн Криадо Перес* Невидимые женщины. Почему мы живем в мире, удобном только для мужчин. Неравноправие, основанное на данных. = Caroline Criado Perez. Invisible Women: Exposing Data Bias in a World Designed for Men. — М. 2020. — 496 p. — ISBN 978-5-9614-3762-1

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Chodorow, Nancy J. *Feminism and Psychoanalytic Theory* (Yale University Press: 1989, 1991)
2. ↑  Brabeck, Mary; Brown, Laura (1997). «Feminist theory and psychological practice». *Shaping the Future of Feminist Psychology: Education, Research, and Practice*. Washington, D.C.: American Psychological Association. էջեր 15–35. doi:10.1037/10245-001. ISBN 1-55798-448-4.
3. ↑  Gilligan, Carol, 'In a Different Voice: Women’s Conceptions of Self and Morality' in *Harvard Educational Review* (1977)
4. 1 2  Lerman, Hannah, *Feminist Ethics in Psychotherapy* (Springer Publishing Company, 1990) 978-0-8261-6290-8
5. ↑  Pollock, Griselda. *Looking Back to the Future: Essays on Art, Life and Death*. G&B Arts. 2001. 90-5701-132-8
6. ↑  de Zegher, Catherine. Inside the Visible. Massachusetts: MIT Press 1996
7. ↑  Armstrong, Carol and de Zegher, Catherine. *Women Artists at the Millennium*. Massachusetts: October Books / MIT Press 2006. 0-262-01226-X
8. ↑  Arnold, Dana and Iverson, Margaret (Eds.). Art and Thought. Blackwell. 2003. 0-631-22715-6
9. ↑  Florence, Penny and Foster, Nicola. Differential Aesthetics. Ashgate. 2000. 0-7546-1493-X
10. ↑  «The Changing Woman» (Navajo Origin Myth). Feminist Theory: A Reader. 2nd Ed. Edited by Kolmar, Wendy and Bartowski, Frances. New York: McGraw-Hill, 2005. 64.
11. ↑  Truth, Sojourner. «Ain’t I a Woman». Feminist Theory: A Reader. 2nd Ed. Edited by Kolmar, Wendy and Bartowski, Frances. New York: McGraw-Hill, 2005. 79.
12. ↑  Anthony, Susan B. «Speech After Arrest for Illegal Voting». Feminist Theory: A Reader. 2nd Ed. Edited by Kolmar, Wendy and Bartowski, Frances. New York: McGraw-Hill, 2005. 91-95.
13. ↑  Cott, Nancy F. The Grounding of Modern Feminism. New Haven: Yale University Press, 1987
14. ↑  Mitchell, Juliet. Psychoanalysis and Feminism: Freud, Reich, Laing, and Women. New York 1975
15. ↑  Stocking, George W. Jr. After Tylor: British Social Anthropology, 1888—1951. Madison, Wisconsin 1995
16. ↑  «Le Deuxième Sexe (online edition)». Արխիվացված օրիգինալից 2007 թ․ օգոստոսի 24-ին. Վերցված է 2007 թ․ օգոստոսի 17-ին.
17. ↑  Moi, Toril. What is a Woman? And Other Essays. Oxford 2000
18. ↑  Bergoffen, Debra B. The Philosophy of Simone de Beauvoir: Gendered Phenomenologies, Erotic Generosities. SUNY 1996 0-7914-3151-7
19. ↑  Rich, Adrienne. Of Woman Born: Motherhood as Experience and Institution New York 1976
20. ↑  French, Marilyn. Beyond Power: On Women, Men, and Morals. New York 1985
21. ↑  Reed, Evelyn. Woman’s Evolution: From Matriarchal Clan to Patriarchal Family. New York, 1975
22. ↑  «Jean Baker Miller». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հուլիսի 20-ին. Վերցված է 2020 թ․ հոկտեմբերի 28-ին.
23. ↑  Showalter, Elaine. 'Toward a Feminist Poetics: Women’s Writing and Writing About Women' in *The New Feminist Criticism: Essays on Women, Literature and Theory* (Random House, 1988), 978-0-394-72647-2
24. ↑  Moi, Toril, *Sexual/Textual Politics* (Routledge, 2002), 978-0-415-28012-9
25. ↑  Zajko, Vanda and Leonard, Miriam (eds.), *Laughing with Medusa* (Oxford, 2006) 978-0-199-27438-3
26. ↑  Bordo, Unbearable Weight, p. 4
27. ↑  Crawford, M. & Unger, R. (2000). Women and Gender: A feminist psychology (3rd ed.). Boston, MA: McGraw-Hill Companies Inc.
28. ↑  «Biography of Dr. Jean Baker Miller». *Changing the Face of Medicine*. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 24-ին. Վերցված է 2016 թ․ մայիսի 12-ին.
29. ↑  Kristeva, Julia, Toril Moi (Ed.), 'The Kristeva Reader'. NY: Columbia University Press, 1986. 0-231-06325-3
30. ↑  Irigaray, Luce, Irigaray, Luce, 'Sexes and Genealogies'. Columbia University Press. 1993.
31. ↑  Irigaray, Luce, 'Key Writings'. London: Continuum. 0-8264-6940-X
32. ↑  Ettinger, Bracha, 'The Matrixial Borderspace'. (Essays from 1994—1999), University of Minnesota Press 2006. 0-8166-3587-0.
33. ↑  Theory, Culture and Society, Vol. 21 num. 1, 2004. ISSN 0263-2764
34. ↑  Vanda Zajko and Miriam Leonard (eds.), 'Laughing with Medusa'. Oxford University Press, 2006. 87-117. 0-19-927438-X
35. ↑  Jessica Benjamin, *The Bonds of Love*. London: Virago, 1990.
36. ↑  «Dora: Fragment of an Analysis» in: *In Dora’s Case*. Edited by Berenheimer and Kahane, London: Virago, 1985.
37. ↑  Khanna, Ranjana (2003). *Dark Continents: Psychoanalysis and Colonialism*. Duke University Press. ISBN 978-0822330677.
38. ↑  Felman, Shoshana (1993). *What Does a Woman Want*. Johns Hopkins University Press. ISBN 9780801846205.
39. ↑  Humm, Maggie, *Modernist Women and Visual Cultures*. Rutgers University Press, 2003. 0-8135-3266-3
40. 1 2  Barry, Peter, 'Feminist Literary Criticism' in *Beginning theory* (Manchester University Press: 2002), 0-7190-6268-3
41. ↑  Chaudhuri, Shohini, *Feminist Film Theorists* (Routledge, 2006) 978-0-415-32433-5
42. ↑  Mulvey, Laura 'Visual Pleasure and Narrative Cinema' in *Feminism and Film Theory*. Ed. Constance Penley (Routledge, 1988)«Archived copy». Արխիվացված է օրիգինալից 2005 թ․ նոյեմբերի 3-ին. Վերցված է 2007 թ․ օգոստոսի 5-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ արխիվը պատճենվել է որպես վերնագիր (link)
43. ↑  Humm, Maggie, *Feminism and Film*. Indiana University press, 1997. 0-253-33334-2
44. ↑  Gutierrez-Arbilla, Julian Daniel, *Aesthetics, Ethics and Trauma in the Cinema of Pedro Almodovar*. Edinburgh University press, 2017. 978-1-4744-3167-5
45. ↑  Nochlin, Linda, «„Why have There Been No Great Women Artists?" Thirty Years After». In: Armstrong, Carol and de Zegher, Catherine (eds). *Women Artists as the Millennium*. Cambridge Massachusetts: October Books, MIT Press, 2006. 978-0-262-01226-3
46. ↑  Parker, Roszika and Pollock, Griselda Old Mistresses: Women, Art and Ideology London and New York: Pandora, 1981.
47. ↑  Griselda Pollock, *Looking Back to the Future*. New York: G&B New Arts Press, 2001. 90-5701-132-8
48. ↑  Griselda Pollock, *Encounters in the Virtual Feminist Museum: Time, Space and the Archive*. Routledge, 2007. 0-415-41374-5
49. ↑  Perez, 2020, Предисловие, էջ 5
50. ↑  Cain, William E. ed. *Making Feminist History: The Literary Scholarship of Sandra M. Gilbert and Susan Gubar* (Garland Publications, 1994)
51. ↑  Laslitt, Barbara, Ruth-Ellen B. Joeres, Krishan Sharma, Evelyn Brooks Higginbotham, and Jeanne Barker-Nunn, ed. *History and Theory: Feminist Research, Debates, Contestations* (University of Chicago Press, 1997)
52. ↑  Lerner, Gerda, *The Majority Finds Its Past: Placing Women in History* (Oxford University Press, 1981)
53. ↑  Pollock, Griselda. *Generations and Geographies in the Visual Arts*. London: Routledge, 1996. 0-415-14128-1
54. ↑ . de Zegher, Catherine and Teicher, Hendel (Eds.) *3 X Abstraction*. New Haven: Yale University Press, 2005. 0-300-10826-5
55. ↑  Rose, Gillian, *Feminism and Geography: The Limits of Geographical Knowledge* (Univ. of Minnesota Press, 1993)
56. ↑  Moss, Pamela, *Feminisms in Geography: Rethinking Space, Place, and Knowledges* (Rowman & Littlefield Publishers, 2007) 978-0-7425-3829-0
57. ↑  Welchman, John C. Rethinking Borders. Macmillan, 1996 0-333-56580-0
58. ↑  Rée, Jonathan; Urmson, J.O. (2005). *The Concise Encyclopedia of Western Philosophy* (3rd ed.). London: Routledge. էջեր 143–145. ISBN 978-0-203-64177-4.
59. ↑  Véronique Mottier, *Feminist analyses of the state Արխիվացված 2007-08-27 Wayback Machine*, Feminist political theory, University of Essex. Retrieved on 1-10-2010
60. ↑  «WOMEN@IR – WeBIND: A Network to Promote Women Leadership in International Relations». *Institute for Women's Policy Research*. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հունվարի 2-ին. Վերցված է 2020 թ․ հունվարի 2-ին.
61. ↑  Barker, Drucilla K. and Edith Kuiper, eds. 2003. *Toward a Feminist Philosophy of Economics*. London and New York: Routledge.
62. ↑  Radical Feminism: A Documentary Reader, By Barbara A. Crow, Housework: Slavery or a Labor of Love, p 530, NYU Press 2000
63. ↑  Waring, Marilyn, *If Women Counted: A New Feminist Economics,*San Francisco: Harper & Row, 1988.
64. ↑  Marianne A. Ferber and Julie A. Nelson, *Beyond Economic Man: Feminist Theory and Economics,* Chicago: University of Chicago Press, 1993. Marianne A. Ferber and Julie A. Nelson, *Feminist Economics Today: Beyond Economic Man*, Chicago: University of Chicago Press, 2003.
65. ↑  «"A Modest Herstory" of Betsy Warrior» (PDF). Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2015 թ․ նոյեմբերի 20-ին. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 10-ին.
66. ↑  Lowrey, Annie (2014 թ․ մարտի 12). «In-Depth Report Details Economics of Sex Trade». *The New York Times*. Արխիվացված օրիգինալից 2017 թ․ օգոստոսի 18-ին. Վերցված է 2017 թ․ փետրվարի 21-ին.
67. ↑  Power, Marilyn. «Social Provisioning as a Starting Point for Feminist Economics» *Feminist Economics*. Volume 10, Number 3. Routledge, November 2004.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ֆեմինիզմի տեսություն» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | BNF: 119641966 · LCCN: sh90002282 · LNB: 000048139 · Microsoft: 157150851 |

 |