Բրազիլիայի ֆինանսների նախարար Գիդո Մանտեգան, ով 2010 թվականի սեպտեմբերին ահազանգում էր արժութային պատերազմի մասին։
**Արժութային պատերազմ**, որը նաև հայտնի է որպես մրցակցային արժեզրկումներ, միջազգային հարաբերություններում պայման է, երբ երկրները ձգտում են առևտրային առավելություն ստանալ այլ երկրների նկատմամբ՝ պատճառելով իրենց արժույթի փոխարժեքի անկումը այլ արժույթների նկատմամբ։ Քանի որ երկրի արժույթի փոխարժեքը նվազում է, արտահանումը դառնում է ավելի մրցունակ այլ երկրներում, իսկ ներմուծումը երկիր՝ ավելի ու ավելի թանկանում։ Երկու ազդեցությունն էլ օգուտ է բերում ներքին արդյունաբերությանը, և, հետևաբար, զբաղվածությանը, որը պահանջարկի աճ է ստանում ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին շուկաներից։ Այնուամենայնիվ, ներկրվող ապրանքների (ինչպես նաև արտասահմանյան ճանապարհորդության արժեքի) թանկացումները հանրաճանաչ չեն, քանի որ վնասում են քաղաքացիների գնողունակությանը, և երբ բոլոր երկրները որդեգրեն նմանատիպ ռազմավարություն, դա կարող է հանգեցնել միջազգային առևտրի ընդհանուր անկման՝ վնասելով բոլոր երկրներին։

Պատմականորեն մրցակցային արժեզրկումները հազվադեպ են եղել, քանի որ երկրները հիմնականում գերադասել են պահպանել իրենց արժույթի բարձր արժեքը։ Երկրները հիմնականում թույլ են տվել շուկայական ուժերին աշխատել կամ մասնակցել կառավարվող փոխարժեքների համակարգերին։ Բացառություն եղավ, երբ արժութային պատերազմ սկսվեց 1930-ականներին, երբ երկրները հրաժարվեցին ոսկու ստանդարտից Մեծ դեպրեսիայի ժամանակ և օգտագործեցին արժույթի արժեզրկումը՝ փորձելով խթանել իրենց տնտեսությունները։ Քանի որ դա արդյունավետորեն դրդում է գործազրկությանը արտասահմանում, առևտրային գործընկերներն արագ հակադարձեցին իրենց իսկ արժեզրկումներով։ Համարվում է, որ այդ ժամանակաշրջանը անբարենպաստ իրավիճակ էր բոլոր շահագրգիռ կողմերի համար, քանի որ փոխարժեքի անկանխատեսելի փոփոխությունները նվազեցրին ընդհանուր միջազգային առևտուրը։

Բրազիլիայի ֆինանսների նախկին նախարար Գվիդո Մանտեգայի խոսքերով, համաշխարհային արժութային պատերազմը սկսվել է 2010 թվականին. Այս տեսակետին արձագանքել են բազմաթիվ այլ պետական պաշտոնյաներ և ֆինանսական լրագրողներ ամբողջ աշխարհից։ Այլ բարձրաստիճան քաղաքական գործիչներ և լրագրողներ ենթադրեցին, որ «արժութային պատերազմ» արտահայտությունը գերագնահատել է թշնամանքի չափը։ Մի քանի բացառություններով, ինչպիսին է Մանտեգան, նույնիսկ մեկնաբանները, ովքեր համաձայնել են, որ 2010 թվականին արժութային պատերազմ է եղել, ընդհանուր առմամբ եզրակացրել են, որ այն ավարտվել է 2011 թվականի կեսերին։

2010 թվականից ի վեր հնարավոր մրցակցային արժեզրկման մեջ ներգրավված պետությունները օգտագործել են քաղաքականության գործիքների խառնուրդ, ներառյալ կառավարության անմիջական միջամտությունը, կապիտալի վերահսկողության սահմանումը և, անուղղակիորեն, քանակական մեղմացումը։ Մինչ շատ երկրներ իրենց փոխարժեքների վրա անցանկալի բարձր ճնշում են ունեցել և մասնակցել շարունակվող վեճերին, 2010-11 թվականների դրվագի ամենաուշագրավ չափը Միացյալ Նահանգների և Չինաստանի միջև հռետորական հակամարտությունն էր՝ կապված յուանի արժեւորման հետ։ 2013 թվականի հունվարին Ճապոնիայի կողմից հայտարարված միջոցառումները, որոնք ակնկալվում էր արժեզրկել նրա արժույթը, առաջացրեցին մտահոգություն 21-րդ դարի երկրորդ արժութային պատերազմի բռնկման վերաբերյալ, այս անգամ լարվածության հիմնական աղբյուրը ոչ թե Չինաստանն ընդդեմ ԱՄՆ-ի, այլ Ճապոնիան ընդդեմ Եվրոգոտու էր։ Փետրվարի վերջին արժութային պատերազմի նոր բռնկման մասին մտահոգությունները հիմնականում փարատվել էին այն բանից հետո, երբ G7-ը և G20-ը հայտարարություններ տարածեցին՝ պարտավորվելով խուսափել մրցակցային արժեզրկումից։ Այն բանից հետո, երբ 2015 թվականի հունվարին Եվրոպական կենտրոնական բանկը սկսեց քանակական մեղմացման նոր ծրագիրը, կրկին ակտիվացան արժութային պատերազմի մասին քննարկումները։

Նախապատմություն
---------------

Ազգային կառավարական մարմինների կողմից արտարժույթի շուկայում միջամտության բացակայության դեպքում երկրի արժույթի փոխարժեքը ընդհանուր առմամբ որոշվում է ժամանակի որոշակի կետում առաջարկի և պահանջարկի շուկայական ուժերով։ Պետական իշխանությունները կարող են ժամանակ առ ժամանակ միջամտել շուկայում՝ հասնելու քաղաքականության հատուկ նպատակներին, ինչպիսիք են՝ պահպանելով իր առևտրային հաշվեկշիռը կամ արտահանողներին միջազգային առևտրում մրցակցային առավելություն տալու համար։

### Կանխամտածված արժեզրկման պատճառները

1980–2008 թվականների ընթացիկ հաշվի կուտակային մնացորդը (Միլիարդ ԱՄՆ դոլար)՝ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի տվյալների հիման վրա։
Արժեզրկումը, իր բացասական հետևանքներով, պատմականորեն հազվադեպ է եղել նախընտրելի ռազմավարություն։ Ըստ տնտեսագետ Ռիչարդ Ն. Կուպերի, որը գրել է 1971 թվականին, էական արժեզրկումը ամենա «տրավմատիկ» քաղաքականություններից մեկն է, որը կառավարությունը կարող է որդեգրել. այն գրեթե միշտ հանգեցրել է վրդովմունքի աղաղակների և կառավարությանը փոխելու կոչերի։ Արժեզրկումը կարող է հանգեցնել քաղաքացիների կենսամակարդակի նվազմանը, քանի որ նրանց գնողունակությունը նվազում է և՛ ներմուծում գնելիս, և՛ արտասահման մեկնելիս։ Դա կարող է նաև ավելացնել գնաճային ճնշումը։ Արժեզրկումը կարող է ավելի թանկացնել միջազգային պարտքի տոկոսների վճարումը, եթե այդ պարտքերը արտահայտված են արտարժույթով, և դա կարող է հուսահատեցնել օտարերկրյա ներդրողներին։ Առնվազն մինչև 21-րդ դարը ուժեղ արժույթը սովորաբար դիտվում էր որպես հեղինակության նշան, մինչդեռ արժեզրկումը կապված էր թույլ կառավարությունների հետ։

Այնուամենայնիվ, երբ երկիրը տառապում է բարձր գործազրկությունից կամ ցանկանում է վարել արտահանման աճի քաղաքականություն, ավելի ցածր փոխարժեքը կարող է ձեռնտու համարվել։ 1980-ականների սկզբից Արժույթի միջազգային հիմնադրամը (ԱՄՀ) առաջարկել է արժեզրկումը՝ որպես պոտենցիալ լուծում զարգացող երկրների համար, որոնք հետևողականորեն ավելի շատ են ծախսում ներմուծման վրա, քան վաստակում են արտահանման վրա։ Ներքին արժույթի ավելի ցածր արժեքը կբարձրացնի ներմուծման գինը՝ միաժամանակ արտահանումն ավելի էժան կդարձնի։ Սա հակված է խրախուսելու ավելի շատ ներքին արտադրությանը, ինչը բարձրացնում է զբաղվածությունը և համախառն ներքին արդյունքը (ՀՆԱ): Այնուամենայնիվ, նման դրական ազդեցությունը երաշխավորված չէ, օրինակ՝ Մարշալ-Լերների վիճակի հետևանքների պատճառով։ Արժեզրկումը կարող է դիտվել որպես գործազրկության գրավիչ լուծում, երբ այլ տարբերակներ, ինչպիսիք են՝ պետական ծախսերի ավելացումը, բացառվում են բարձր պետական պարտքի պատճառով, կամ երբ երկիրն ունի վճարային հաշվեկշռի դեֆիցիտ, որի արժեզրկումը կօգնի շտկել։ Զարգացող տնտեսություններում տարածված արժեզրկումը նախընտրելու պատճառն այն է, որ համեմատաբար ցածր փոխարժեքի պահպանումն օգնում է նրանց արտարժույթի պահուստներ ստեղծել, ինչը կարող է պաշտպանել ապագա ֆինանսական ճգնաժամերից։

### Արժեզրկման մեխանիզմ

Պետությունը, որը ցանկանում է արժեզրկել կամ գոնե ստուգել իր արժույթի արժեւորումը, պետք է աշխատի տիրող միջազգային արժութային համակարգի սահմանափակումների ներքո։ 1930-ական թվականներին երկրները համեմատաբար ավելի անմիջական վերահսկողություն ունեին իրենց փոխարժեքների վրա՝ իրենց կենտրոնական բանկերի գործողությունների միջոցով։ 1970-ականների սկզբին Բրետտոն Վուդսի համակարգի փլուզումից հետո շուկաների ազդեցությունը զգալիորեն մեծացավ, երբ շուկայական ուժերը հիմնականում սահմանեցին փոխարժեքները աճող թվով երկրների համար։ Այնուամենայնիվ, նահանգի կենտրոնական բանկը դեռ կարող է միջամտել շուկաներին արժեզրկման համար, եթե նա վաճառի իր սեփական արժույթը՝ այլ արժույթներ գնելու համար, ապա դա կհանգեցնի սեփական արժույթի արժեքի անկմանը, ինչը սովորական պրակտիկա է այն պետությունների համար, որոնք ունեն կառավարվող փոխարժեքի ռեժիմ։ Ավելի քիչ ուղղակի, քանակական մեղմացումը (տարածված 2009 և 2010 թվականներին), հակված է հանգեցնել արժույթի արժեքի անկմանը, նույնիսկ եթե Կենտրոնական բանկը ուղղակիորեն չի գնում օտարերկրյա ակտիվներ։

Երրորդ մեթոդն այն է, որ իշխանությունները պարզապես նվազեցնեն իրենց արժույթի արժեքը՝ ակնարկելով ապագա գործողությունների մասին, որոնք խրախուսում են սպեկուլյանտներին խաղադրույք կատարել ապագա աճի վրա, թեև երբեմն դա քիչ նկատելի ազդեցություն է ունենում։ Ի վերջո, կենտրոնական բանկը կարող է արժեզրկել՝ նվազեցնելով իր բազային տոկոսադրույքը, այնուամենայնիվ, դա երբեմն սահմանափակ ազդեցություն է ունենում, և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից ի վեր կենտրոնական բանկերի մեծ մասը սահմանել է իրենց բազային տոկոսադրույքը՝ ըստ իրենց ներքին տնտեսության կարիքների։

Եթե երկրի իշխանությունները ցանկանում են արժեզրկել կամ կանխել արժեւորումը շուկայական ուժերի նկատմամբ, որոնք բարձր ճնշում են գործադրում արժույթի վրա և պահպանել տոկոսադրույքների նկատմամբ վերահսկողությունը, ինչպես սովորաբար լինում է, ապա նրանց անհրաժեշտ կլինի կապիտալի վերահսկողություն իրականացնել՝ պայմանավորված անհնարին եռամիասնության պատճառով։

### Քանակական մեղմացում

Քանակական մեղմացումը (QE) պրակտիկա է, երբ կենտրոնական բանկը փորձում է մեղմել պոտենցիալ կամ փաստացի ռեցեսիան՝ մեծացնելով իր ներքին տնտեսության փողի առաջարկը։ Դա կարելի է անել փող տպելու և բաց շուկայական գործառնությունների միջոցով ներքին տնտեսություն ներարկելու միջոցով։ Հնարավոր է խոստում տրվի ոչնչացնել ցանկացած նոր ստեղծված փող, երբ տնտեսությունը բարելավվի՝ գնաճից խուսափելու համար։

Քանակական մեղմացումը լայնորեն օգտագործվում էր որպես պատասխան 2007 թվականին սկսված ֆինանսական ճգնաժամերին, հատկապես Միացյալ Նահանգների և Միացյալ Թագավորության, և, ավելի քիչ, Եվրոգոտու դեմ։ Ճապոնիայի բանկը առաջին կենտրոնական բանկն էր, որը հայտարարեց, որ կիրառել է նման քաղաքականություն։

Թեև ԱՄՆ վարչակազմը հերքել է, որ իրենց արժույթի արժեզրկումը քանակական մեղմացում իրականացնելու իրենց նպատակների մի մասն է, պրակտիկան կարող է երկու անուղղակի ձևով արժեզրկել երկրի արժույթը։ Նախ, այն կարող է խրախուսել սպեկուլյանտներին գրազ գալ, որ արժույթի արժեքը կնվազի։ Երկրորդ, ներքին փողի զանգվածի մեծ աճը կնվազեցնի ներքին տոկոսադրույքները, հաճախ դրանք կդառնան շատ ավելի ցածր, քան քանակական մեղմացում չկիրառող երկրներում։ Սա պայմաններ է ստեղծում փոխադրման առևտրի համար, որտեղ շուկայի մասնակիցները կարող են ներգրավվել արբիտրաժի ձևով՝ քանակական մեղմացում կիրառող երկրի արժույթով փոխառելով և համեմատաբար բարձր տոկոսադրույք ունեցող երկրում վարկեր տրամադրելով։ Քանի որ նրանք արդյունավետորեն վաճառում են միջազգային շուկաներում քանակական մեղմացման համար օգտագործվող արժույթը, դա կարող է մեծացնել արժույթի առաջարկը և, հետևաբար, նվազեցնել դրա արժեքը։ 2010 թվականի հոկտեմբերին շուկաներում սպասումները մեծ էին, որ Միացյալ Նահանգները, Մեծ Բրիտանիան և Ճապոնիան շուտով կսկսեն QE-ի երկրորդ փուլը, իսկ Եվրագոտու համար նրանց միանալու հեռանկարները ավելի քիչ հստակ կլինեն։

2010 թվականի նոյեմբերի սկզբին Միացյալ Նահանգները սկսեց QE2-ը՝ քանակական մեղմացման երկրորդ փուլը, որը սպասվում էր։ Դաշնային պահուստը լրացուցիչ 600 միլիարդ դոլար է տրամադրել ֆինանսական ակտիվների գնման համար։ Սա հարուցեց Չինաստանի, Գերմանիայի և Բրազիլիայի լայնածավալ քննադատությունն այն մասին, որ Միացյալ Նահանգները օգտագործում է QE2՝ փորձելով արժեզրկել իր արժույթը՝ առանց հաշվի առնելու, թե կապիտալի ներհոսքը կարող է ունենալ զարգացող տնտեսությունների վրա։

Որոշ առաջատար գործիչներ կարևոր երկրներից, ինչպիսիք են Չժոու Սյաոչուանը, Չինաստանի Ժողովրդական բանկի կառավարիչը, ասել են, որ QE2-ը հասկանալի է՝ հաշվի առնելով Միացյալ Նահանգների առջև ծառացած մարտահրավերները։ Չինաստանի ֆինանսների փոխնախարար Վան Ջունն առաջարկել է, որ QE2-ը «կարող է մեծապես օգնել համաշխարհային տնտեսության աշխուժացմանը»։ Նախագահ Բարաք Օբաման պաշտպանել է QE2-ը՝ ասելով, որ դա կօգնի ԱՄՆ-ի տնտեսության աճին, ինչը «լավ կլինի ամբողջ աշխարհի համար»։ Ճապոնիան նաև սկսեց քանակական մեղմացման երկրորդ փուլը, թեև ավելի փոքր չափով, քան Միացյալ Նահանգները. Մեծ Բրիտանիան և Եվրոգոտին 2010 թվականին չեն սկսել լրացուցիչ QE:

### Արժութային պատերազմի համար անհրաժեշտ միջազգային պայմաններ

Որպեսզի համատարած արժութային պատերազմ տեղի ունենա, նշանակալի տնտեսությունների մեծ մասը պետք է ցանկանա միանգամից արժեզրկել իրենց արժույթները։ Սա մինչ այժմ տեղի է ունեցել միայն համաշխարհային տնտեսական անկման ժամանակ։

Առանձին արժույթի արժեզրկումը պետք է ներառի առնվազն մեկ այլ արժույթի արժեքի համապատասխան աճ. Համապատասխան աճը ընդհանուր առմամբ կտարածվի մյուս բոլոր արժույթներով և այսպես, քանի դեռ արժեզրկվող երկիրը չունի հսկայական տնտեսություն և էականորեն արժեզրկվում է, ցանկացած առանձին արժույթի փոխհատուցման աճը փոքր կամ նույնիսկ աննշան կլինի։ Նորմալ ժամանակներում այլ երկրներ հաճախ բավարարվում են ընդունելով սեփական արժույթի արժեքի փոքր աճը կամ վատագույն դեպքում անտարբեր լինել դրա նկատմամբ։ Այնուամենայնիվ, եթե աշխարհի մեծ մասը տառապում է ռեցեսիայից, ցածր աճից կամ հետապնդում է ռազմավարություններ, որոնք կախված են բարենպաստ վճարային հաշվեկշռից, ապա երկրները կարող են սկսել մրցել միմյանց հետ արժեզրկման համար։ Նման պայմաններում, երբ փոքր թվով երկրներ սկսեն միջամտել, դա կարող է առաջացնել մյուսների համապատասխան միջամտությունները, քանի որ նրանք ձգտում են կանխել իրենց արտահանման մրցունակության հետագա վատթարացումը։

Պատմական ակնարկ
---------------

### Մինչեւ 1930 թվական

Հազարամյակներ շարունակ, վերադառնալով առնվազն դասական ժամանակաշրջանին, կառավարությունները հաճախ արժեզրկել են իրենց արժույթը՝ նվազեցնելով դրա ներքին արժեքը։ Մեթոդները ներառում էին մետաղադրամներում ոսկու տոկոսի նվազեցումը կամ ոսկու փոխարինումը պակաս թանկարժեք մետաղներով։ Այնուամենայնիվ, մինչև 19-րդ դարը, համաշխարհային առևտրի տեսակարար կշիռը, որը տեղի է ունենում ազգերի միջև, շատ ցածր է եղել, ուստի փոխարժեքները հիմնականում մեծ անհանգստություն չեն պատճառում, փոխարենը դիտվել է որպես արտահանողին օգնելու միջոց։

Երկրորդ՝ արժույթի նվաստացումը պայմանավորված էր ներքին դրամական զանգվածը և իշխող իշխանությունների հարստությունը սինյորացիայի միջոցով մեծացնելու ցանկությամբ, հատկապես, երբ նրանք պետք է ֆինանսավորեին պատերազմները կամ վճարեին պարտքերը։ Հատկանշական օրինակ է Նապոլեոնյան պատերազմների ժամանակ տեղի ունեցած զգալի արժեզրկումները։ Երբ երկրները ցանկանում էին տնտեսապես մրցակցել, նրանք սովորաբար կիրառում էին մերկանտիլիզմ, ինչը դեռևս ներառում էր արտահանումը խթանելու փորձեր՝ միաժամանակ սահմանափակելով ներմուծումը, բայց հազվադեպ՝ արժեզրկման միջոցով։ Նախընտրելի մեթոդը տնային արդյունաբերության պաշտպանությունն էր՝ օգտագործելով ընթացիկ հաշվի վերահսկողությունը, ինչպիսիք են սակագները։ 18-րդ դարի վերջից և հատկապես Բրիտանիայում, որը 19-րդ դարի մեծ մասի համար աշխարհի ամենամեծ տնտեսությունն էր, մերկանտիլիզմը գնալով վարկաբեկվում էր ազատ առևտրի հակառակորդ տեսության կողմից, որը գտնում էր, որ բարգավաճումը խրախուսելու լավագույն միջոցը կլինի թույլ տալ առևտուրն իրականացնել առանց կառավարության կողմից սահմանված վերահսկողության։ Փողի ներքին արժեքը ձևակերպվեց ոսկու ստանդարտի հետ, որը լայնորեն ընդունվեց մոտավորապես 1870-1914 թվականներին, այնպես որ մինչ համաշխարհային տնտեսությունն այժմ բավականաչափ ինտեգրված էր մրցակցային արժեզրկման համար, քիչ հնարավորություն կար։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո շատ երկրներ, բացի ԱՄՆ-ից, ապրեցին ռեցեսիա, և քչերն անմիջապես վերադարձան ոսկու ստանդարտին, ուստի արժութային պատերազմի մի քանի պայմաններ կային։ Այնուամենայնիվ, արժութային պատերազմ տեղի չունեցավ, քանի որ Մեծ Բրիտանիան փորձում էր բարձրացնել իր արժույթի արժեքը նախապատերազմյան մակարդակին՝ արդյունավետորեն համագործակցելով այն երկրների հետ, որոնք ցանկանում էին արժեզրկվել շուկայի դեմ։ 1920-ականների կեսերին ոսկու ստանդարտի շատ նախկին անդամներ կրկին միացել էին, և թեև ստանդարտը այնքան հաջող չէր գործում, որքան մինչ պատերազմը, չկար համատարած մրցակցային արժեզրկում։

### Արժութային պատերազմ Մեծ դեպրեսիայի մեջ

1930-ականների Մեծ դեպրեսիայի ժամանակ երկրների մեծ մասը հրաժարվեց ոսկու ստանդարտից։ Համատարած բարձր գործազրկության պայմաններում արժեզրկումները սովորական դարձան, մի քաղաքականություն, որը հաճախ նկարագրվել է որպես «մուրացկանիր քո հարևանին», որտեղ երկրները, իբր, մրցում են գործազրկության արտահանման համար։ Այնուամենայնիվ, քանի որ արժեզրկման հետևանքները շուտով կփոխհատուցվեն համապատասխան արժեզրկումով և շատ դեպքերում պատասխան մաքսատուրքերով կամ առևտրային գործընկերների կողմից այլ խոչընդոտներով, քիչ երկրներ կարող են կայուն առավելություն ստանալ։

1930-ականների արժութային պատերազմի մեկնարկի ճշգրիտ ամսաթիվը բաց է քննարկման համար։ Երեք հիմնական կուսակցություններն էին Բրիտանիան, Ֆրանսիան և Միացյալ Նահանգները։ 1920-ականների մեծ մասի համար երեքը հիմնականում համընկնում էին շահերը. և՛ ԱՄՆ-ը, և՛ Ֆրանսիան աջակցեցին Մեծ Բրիտանիայի ջանքերին՝ բարձրացնելու Ստեռլինգի արժեքը շուկայական ուժերի դեմ։ Համագործակցությանն օգնեց ամուր անձնական բարեկամությունը ազգերի կենտրոնական բանկիրների միջև, հատկապես բրիտանացի Մոնթագու Նորմանի և ամերիկացի Բենջամին Սթրոնգի միջև մինչև վերջինիս վաղ մահը՝ 1928 թվականը։ 1929 թվականի Ուոլ Սթրիթի վթարից անմիջապես հետո Ֆրանսիան կորցրեց հավատը ստերլինգի նկատմամբ՝ որպես արժեքի աղբյուրի և սկսեց մեծապես վաճառել այն շուկաներում։ Մեծ Բրիտանիայի տեսանկյունից և՛ Ֆրանսիան, և՛ ԱՄՆ-ն այլևս չէին խաղում ոսկու ստանդարտի կանոններով։ Իրենց դրամական պաշարները ոսկու ներհոսքով մեծացնելու փոխարեն, (ինչը կընդլայներ այդ տնտեսությունները, բայց կկրճատի նրանց առևտրային ավելցուկները) Ֆրանսիան և ԱՄՆ-ն սկսեցին ստերիլիզացնել ներհոսքերը՝ կուտակելով ոսկու պաշարներ։ Այս գործոնները նպաստեցին 1931 թվականի ստերլինգի ճգնաժամին. սեպտեմբերին Մեծ Բրիտանիան էապես արժեզրկեց և ֆունտը հանեց ոսկու ստանդարտից։ Մի քանի տարի անց այս համաշխարհային առևտուրը խաթարվեց մրցակցային արժեզրկման և պատասխան սակագների պատճառով։ 1930-ականների արժութային պատերազմը, ընդհանուր առմամբ, համարվում է, որ ավարտվել է 1936 թվականի Եռակողմ դրամավարկային համաձայնագրով։

### Բրետտոն Վուդսի դարաշրջան

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից մինչև մոտավորապես 1971 թվականը, Բրետտոն Վուդսի կիսաֆիքսված փոխարժեքների համակարգը նշանակում էր, որ մրցակցային արժեզրկումը տարբերակ չէր, ինչը համակարգերի ճարտարապետների նախագծման նպատակներից մեկն էր։ Բացի այդ, այս ժամանակահատվածում համաշխարհային աճը, ընդհանուր առմամբ, շատ բարձր էր, ուստի արժութային պատերազմի համար քիչ խթան կար, նույնիսկ եթե դա հնարավոր լիներ։

### 1973 - 2000 թվականներ

Թեև այս ժամանակահատվածում արժութային պատերազմը թույլատրելու որոշ պայմաններ գործում էին տարբեր կետերում, երկրներն ընդհանուր առմամբ ունեին հակադիր առաջնահերթություններ, և ոչ մի պահի չկային բավականաչափ պետություններ, որոնք միաժամանակ ցանկանում էին արժեզրկել արժութային պատերազմը։ Մի քանի անգամ երկրները հուսահատորեն փորձում էին ոչ թե արժեզրկում առաջացնել, այլ կանխել այն։ Այսպիսով, պետությունները պայքարում էին ոչ թե այլ երկրների, այլ շուկայական ուժերի դեմ, որոնք անցանկալի անկումային ճնշում էին գործադրում իրենց արժույթների վրա։ Օրինակները ներառում են Միացյալ Թագավորությունը սև չորեքշաբթիի ժամանակ և տարբեր վագրային տնտեսություններ 1997 թվականի ասիական ճգնաժամի ժամանակ։ 1980-ականների կեսերին Միացյալ Նահանգները ցանկանում էր զգալիորեն արժեզրկել, բայց կարողացավ ապահովել այլ խոշոր տնտեսությունների համագործակցությունը Պլազայի համաձայնագրի հետ։ Երբ 1990-ականներին ազատ շուկայի ազդեցությունները մոտենում էին իրենց գագաթնակետին, զարգացած տնտեսությունները և ավելի ու ավելի շատ անցումային և նույնիսկ զարգացող տնտեսությունները շարժվեցին դեպի այն տեսակետը, որ լավագույնն է իրենց տնտեսությունների կառավարումը թողնել շուկաներին և չմիջամտել նույնիսկ ընթացիկ հաշվի էական դեֆիցիտը շտկելու համար։

### 2000-2008 թվականներ

1997 թվականի ասիական ճգնաժամի ժամանակ ասիական մի քանի տնտեսություններ կրիտիկական ցածր էին արտաքին պահուստներով, ինչը նրանց ստիպեց ընդունել կոշտ պայմաններ ԱՄՀ-ից և հաճախ ընդունել ցածր գներ իրենց ակտիվների հարկադիր վաճառքի համար։ Սա խարխլեց ազատ շուկայական մտածողության նկատմամբ հավատը զարգացող տնտեսությունների շրջանում, և մոտավորապես 2000 թվականից նրանք սկսեցին միջամտել իրենց արժույթների արժեքը ցածր պահելու համար։ Սա մեծացրեց նրանց կարողությունը՝ հետևելու արտահանմանն առաջնորդվող աճի ռազմավարություններին՝ հետամուտ լինելու նրանց կարողությունը՝ միևնույն ժամանակ ստեղծելով արտաքին պահուստներ, որպեսզի նրանք ավելի լավ պաշտպանված լինեն հետագա ճգնաժամերից։ Ոչ մի արժութային պատերազմ չեղավ, քանի որ ընդհանուր առմամբ զարգացած տնտեսություններն ընդունեցին այս ռազմավարությունը. կարճաժամկետ կտրվածքով դա որոշ օգուտներ ունեցավ իրենց քաղաքացիների համար, որոնք կարող էին գնել էժան ապրանքներ և այդպիսով օգտվել ավելի բարձր նյութական կենսամակարդակից։ ԱՄՆ-ի ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտը զգալիորեն աճեց, բայց մինչև մոտավորապես 2007 թվականը, ազատ շուկայի տնտեսագետների և քաղաքականություն մշակողների միջև, ինչպիսիք էին Ալան Գրինսպենը, որն այն ժամանակ Դաշնային պահուստային համակարգի նախագահն էր, և Փոլ Օ'Նիլը՝ ԱՄՆ ֆինանսների նախարարը, գտնում էին, որ դեֆիցիտը անհանգստության հիմնական պատճառ չէ։

Սա չի նշանակում, որ ժողովրդական մտահոգություն չի եղել. մինչև 2005 թվականը, օրինակ, ԱՄՆ-ի գործադիրներից կազմված երգչախումբը, արհմիությունների և միջին օղակի պետական պաշտոնյաներ բարձրաձայնում էին այն մասին, թե ինչ էին նրանք ընկալում որպես Չինաստանի կողմից անարդար առևտրային պրակտիկա։

Տնտեսագետներ, ինչպիսիք են Մայքլ Պ. Դուլին, Փիթեր Մ. Գարբերը և Դեյվիդ Ֆոլկերտս-Լանդաուն, զարգացող տնտեսությունների և ԱՄՆ-ի միջև նոր տնտեսական հարաբերությունները նկարագրեցին որպես Բրետտոն Վուդս II։

### Մրցակցային արժեզրկում 2009 թվականից հետո

 Որպես աշխարհի առաջատար պահուստային արժույթ՝ ԱՄՆ դոլարը կենտրոնական նշանակություն ունեցավ 2010–2011 թվականներին արժութային պատերազմի բռնկման համար։
Մինչև 2009 թվականը արժութային պատերազմի համար պահանջվող որոշ պայմաններ վերադարձել էին, երբ տնտեսական լուրջ անկումը տեսավ համաշխարհային առևտրի անկում այդ տարի մոտ 12% -ով։ Զարգացած տնտեսությունների շրջանում տարածված մտահոգություն կար իրենց դեֆիցիտի չափի վերաբերյալ. նրանք գնալով ավելի են միանում զարգացող տնտեսություններին՝ արտահանման առաջնորդվող աճը դիտելով որպես իրենց իդեալական ռազմավարություն։ 2009 թվականի մարտին, մինչ միջազգային համագործակցությունը կհասներ իր գագաթնակետին 2009 թվականին G-20 Լոնդոնի գագաթնաժողովով, տնտեսագետ Թեդ Թրումենը դարձավ առաջիններից մեկը, ով նախազգուշացրեց մրցակցային արժեզրկման վտանգների մասին։ Նա հորինել է նաև մրցակցային չգնահատում արտահայտությունը։

2010 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Բրազիլիայի ֆինանսների նախարար Գիդո Մանտեգան հայտարարեց, որ աշխարհը «միջազգային արժութային պատերազմի մեջ է»։ Բազմաթիվ ֆինանսական լրագրողներ համաձայն էին Մանտեգայի տեսակետին, ինչպիսիք են Financial Times-ի Ալան Բիթին և The Telegraph-ի Ambrose Evans-Pritchard-ը։ Լրագրողները Մանտեգայի հայտարարությունը կապում են տարբեր երկրների վերջին միջամտությունների հետ, որոնք փորձում են արժեզրկել իրենց փոխարժեքը, այդ թվում՝ Չինաստանը, Ճապոնիան, Կոլումբիան, Իսրայելը և Շվեյցարիան։

Այլ վերլուծաբաններ, ինչպիսիք են Goldman Sachs-ի Ջիմ Օ'Նիլը, պնդում են, որ արժութային պատերազմի վախերը չափազանցված են։ Սեպտեմբերին այնպիսի բարձրաստիճան քաղաքական գործիչներ, ինչպիսիք են Դոմինիկ Ստրոս-Կանը, ԱՄՀ-ի այն ժամանակվա կառավարիչ տնօրենը և Թիմ Գեյթները՝ ԱՄՆ ֆինանսների նախարարը, հաղորդեցին, որ իրական արժութային պատերազմի բռնկման հավանականությունը ցածր է, սակայն հոկտեմբերի սկզբին Ստրոս-Կանը զգուշացնում էր, որ արժութային պատերազմի վտանգը իրական է։ Նա նաև առաջարկել է, որ ԱՄՀ-ն կարող է օգնել լուծել առևտրային անհավասարակշռությունը, որը կարող է լինել արժույթի գնահատման շուրջ հակամարտությունների հիմքում ընկած պատճառ։ Պարոն Ստրոս-Կանը ասաց, որ արժույթների օգտագործումը որպես զենք «լուծում չէ և դա կարող է նույնիսկ շատ վատ իրավիճակի հանգեցնել։ Գլոբալ խնդրի ներքին լուծում չկա»։

Զգալի ուշադրություն է դարձվել ԱՄՆ-ի՝ քանակական մեղմացման ծրագրերի շնորհիվ, և Չինաստանի վրա։ 2009 և 2010 թվականների մեծ մասում Չինաստանը գտնվում էր ԱՄՆ-ի ճնշման տակ՝ թույլ տալով յուանի փոխարժեքի բարձրացում։ Հաստատուն ամրացումը չեղարկվեց միայն G20-ի հունիսին կայանալիք հանդիպումից առաջ, որից հետո յուանը արժեւորվեց մոտ 1%-ով, բայց նորից դանդաղ արժեզրկվեց մինչև սեպտեմբերին ԱՄՆ-ի հետագա ճնշումը, երբ այն կրկին համեմատաբար կտրուկ արժեւորվեց հենց սեպտեմբերին ԱՄՆ Կոնգրեսի նիստից առաջ՝ քննարկելու միջոցներ վերագնահատում պարտադրելու համար։

Reuters-ը ենթադրում է, որ և՛ Չինաստանը, և՛ Միացյալ Նահանգները «հաղթում» են արժութային պատերազմում՝ պահելով իրենց արժույթները՝ միաժամանակ բարձրացնելով եվրոյի, իենի և շատ զարգացող տնտեսությունների արժույթների արժեքը։

Financial Times-ի տնտեսագիտության առաջատար գրող Մարտին Վուլֆը ենթադրում է, որ արևմտյան տնտեսություններում կարող են առավելություններ ունենալ Չինաստանի դեմ ավելի առճակատման մոտեցում ցուցաբերելով, որը վերջին տարիներին մրցակցային արժեզրկման ամենախոշոր պրակտիկանտն էր։ Թեև նա խորհուրդ տվեց, որ ոչ թե պաշտպանողական միջոցների կիրառումը, որոնք կարող են առևտրային պատերազմ հրահրել, ավելի լավ մարտավարություն կլինի Չինաստանի դեմ նպատակային կապիտալ հսկողություն կիրառելը, որպեսզի թույլ չտա նրանց գնել օտարերկրյա ակտիվներ յուանը ավելի արժեզրկելու համար, ինչպես նախկինում առաջարկել էր Եվրոպական քաղաքականության հետազոտությունների կենտրոնի տնօրեն Դանիել Գրոսը։

Հոկտեմբերի 19-ին հրապարակվեց հակասական տեսակետ, որտեղ չինացի տնտեսագետ Հուանգ Յիպինի հոդվածը պնդում էր, որ ԱՄՆ-ը չի հաղթել Ճապոնիայի հետ վերջին «արժութային պատերազմում», և նույնիսկ ավելի քիչ հնարավորություն ունի Չինաստանի դեմ. բայց փոխարենը պետք է կենտրոնանա ավելի լայն «կառուցվածքային ճշգրտումների» վրա 2010 թվականի նոյեմբերին կայանալիք G-20 Սեուլի գագաթնաժողովում։

Արժութային պատերազմի և անհավասարակշռության շուրջ քննարկումները գերակշռում էին 2010-ին G-20 Սեուլի գագաթնաժողովում, սակայն խնդրի լուծման հարցում քիչ առաջընթաց գրանցվեց։

2011 թվականի առաջին կիսամյակում վերլուծաբանները և ֆինանսական մամուլը լայնորեն հաղորդում էին, որ արժութային պատերազմն ավարտվել է կամ առնվազն մտել է անդորր, թեև 2011 թվականի հուլիսին Գվիդո Մանտեգան ասել է Financial Times-ին, որ հակամարտությունը դեռ շարունակվում է։

Օգոստոսի սկզբին, երբ ներդրողների վստահությունը համաշխարհային տնտեսական հեռանկարների նկատմամբ ընկավ, Bloomberg-ը ենթադրեց, որ արժութային պատերազմը թեւակոխել է նոր փուլ։ Սա հետևեց ԱՄՆ-ի քանակական մեղմացման հնարավոր երրորդ փուլի և Շվեյցարիայի և Ճապոնիայի կողմից օգոստոսի առաջին երեք օրերին միջամտությունների մասին նոր խոսակցություններին՝ իրենց արժույթների արժեքը իջեցնելու նպատակով։

Սեպտեմբերին, որպես ՄԱԿ-ի 66-րդ բանավեճի բացման իր խոսքի մաս, ինչպես նաև Financial Times-ի համար հոդվածում, Բրազիլիայի նախագահ Դիլմա Ռուսեֆը կոչ է արել վերջ տալ արժութային պատերազմին լողացող արժույթների ավելացմամբ և խոշոր տնտեսությունների միջև ավելի մեծ համագործակցությամբ ու համերաշխությամբ՝ փոխարժեքի քաղաքականությունը բոլորի բարօրության համար, այլ ոչ թե առանձին ազգեր ձգտեն իրենց համար առավելություններ ձեռք բերել։

2012 թվականի մարտին Ռուսեֆն ասաց, որ Բրազիլիան դեռևս անցանկալի ճնշում է գործադրում իր արժույթի վրա, իսկ ֆինանսների նախարար Գիդո Մանտեգան ասաց, որ իր երկիրն այլևս «հիմար չի խաղալու» և թույլ չի տա ուրիշներին ազատվել մրցակցային արժեզրկումից՝ հայտարարելով նոր միջոցների մասին, որոնք ուղղված են սահմանափակելու «Ռեալի» հետագա արժեւորումը։ Այնուամենայնիվ, հունիսին «Ռեալը» զգալիորեն անկում ապրեց դոլարի նկատմամբ իր գագաթնակետից, և Մանտեգան կարողացավ թուլացնել իր հակագնահատման միջոցները։

### Արժութային պատերազմը 2013 թվականին

2013 թվականի հունվարի կեսերին Ճապոնիայի կենտրոնական բանկը ազդարարեց պարտատոմսերի գնման բաց ծրագիր գործարկելու մտադրության մասին, որը, ամենայն հավանականությամբ, կարող է արժեզրկել իենը։ Սա հանգեցրեց կարճատև, բայց ինտենսիվ տագնապի ժամանակ արժութային պատերազմի հնարավոր նոր փուլի վտանգի մասին։

Կենտրոնական բանկի բազմաթիվ բարձրաստիճան ղեկավարներ և ֆինանսների նախարարներ հրապարակային նախազգուշացումներ են արել, որոնցից առաջինը Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկի նախագահի առաջին տեղակալ Ալեքսեյ Ուլյուկաևն է։ Ավելի ուշ նրան միացան շատ ուրիշներ, այդ թվում՝ Հարավային Կորեայի ֆինանսների նախարար Պակ Ջե Վանը և Բունդեսբանկի նախագահ Յենս Վեյդմանը։ Վեյդմանը գտնում էր, որ 2009-11 թվականների ընթացքում միջամտությունները բավականաչափ ինտենսիվ չէին մրցակցային արժեզրկում համարելու համար, սակայն իսկական արժութային պատերազմն այժմ իրական հնարավորություն է։ Ճապոնիայի էկոնոմիկայի նախարար Ակիրա Ամարին ասել է, որ Ճապոնիայի բանկի պարտատոմսերի գնման ծրագիրը նպատակ ունի պայքարել գնանկման դեմ, այլ ոչ թե թուլացնել իենը։

Փետրվարի սկզբին ԵԿԲ նախագահ Մարիո Դրագին համաձայնեց, որ ընդլայնող դրամավարկային քաղաքականությունը, ինչպիսին QE-ն է, չի ձեռնարկվել միտումնավոր արժեզրկման պատճառ դառնալու համար։ Դրագիի հայտարարությունը, այնուամենայնիվ, հուշում էր, որ ԵԿԲ-ն կարող է միջոցներ ձեռնարկել, եթե եվրոն շարունակի արժեւորվել, և դա տեսավ, որ եվրոպական արժույթի արժեքը զգալիորեն ընկավ։ G7-ի փետրվարի կեսերին արված հայտարարությունը հաստատում է առաջադեմ տնտեսությունների հանձնառությունը՝ խուսափելու արժութային պատերազմից։ Այն ի սկզբանե շուկաների կողմից կարդացվեց որպես Ճապոնիայի գործողությունների հաստատում, թեև ավելի ուշ պարզաբանումները ցույց տվեցին, որ ԱՄՆ-ը կցանկանար, որ Ճապոնիան մեղմի իր լեզվի մի մասը, մասնավորապես՝ չկապելով QE-ի նման քաղաքականությունը իենը արժեզրկելու արտահայտված ցանկության հետ։ Մեկնաբանների մեծ մասը պնդում է, որ եթե մրցակցային արժեզրկման նոր փուլ տեղի ունենա, դա վնասակար կլինի համաշխարհային տնտեսության համար։ Այնուամենայնիվ, որոշ վերլուծաբաններ հայտարարել են, որ Ճապոնիայի ծրագրված գործողությունները կարող են բխել մնացած աշխարհի երկարաժամկետ շահերից ճիշտ այնպես, ինչպես նա արեց 2010-11 թվականների միջադեպի համար․ տնտեսագետ Բարրի Էյխենգրինը առաջարկել է, որ նույնիսկ եթե շատ այլ երկրներ սկսեն միջամտել իրենց արժույթների նկատմամբ, դա կարող է խթանել աճն ամբողջ աշխարհում, քանի որ հետևանքները նման կլինեն կիսահամակարգված համաշխարհային դրամավարկային էքսպանսիային։ Այլ վերլուծաբաններ թերահավատություն են հայտնել պատերազմի բռնկման ռիսկի վերաբերյալ, ընդ որում, Brown Brothers Harriman-ի գլխավոր արժութային ստրատեգ Մարկ Չանդլերը խորհուրդ է տալիս. «Իրական արժութային պատերազմը մնում է հեռավոր հավանականություն»։

Փետրվարի 15-ին Մոսկվայում կայացած G20-ի ֆինանսների նախարարների և կենտրոնական բանկերի ղեկավարների հանդիպման ժամանակ հրապարակված հայտարարությունը հաստատում է, որ Ճապոնիան չի բախվի բարձր մակարդակի միջազգային քննադատության իր պլանավորած դրամավարկային քաղաքականության համար։ ԱՄՆ Fed-ի նախագահ Բեն Բեռնանկեի կողմից հաստատված հայտարարության մեջ ԱՄՀ-ի գործադիր տնօրեն Քրիստին Լագարդն ասել է, որ արժութային հնարավոր պատերազմի վերաբերյալ վերջին մտավախությունները «չափազանց են»։ Փոլ Կրուգմանը կրկնել է Էյխենգրինի տեսակետը, որ Կենտրոնական բանկի ոչ ավանդական դրամավարկային քաղաքականությունը լավագույնս ընկալվում է որպես աճը խթանելու ընդհանուր մտահոգություն, այլ ոչ թե որպես արժութային պատերազմ։ Goldman Sachs-ի ստրատեգ Կամակշյա Տրիվեդին առաջարկել է, որ ֆոնդային շուկաների աճը ենթադրում է, որ շուկայի խաղացողները հիմնականում համաձայն են, որ կենտրոնական բանկի գործողությունները լավագույնս ընկալվում են որպես դրամական թուլացում և ոչ թե որպես մրցակցային արժեզրկում։ Այլ վերլուծաբաններ, սակայն, շարունակում են պնդել, որ արժույթի արժեւորման շուրջ շարունակվող լարվածությունը պահպանվում է, ընդ որում արժութային պատերազմը և նույնիսկ առևտրային պատերազմը դեռևս զգալի ռիսկ են։ Կենտրոնական բանկի պաշտոնյաները՝ սկսած Նոր Զելանդիայից և Շվեյցարիայից մինչև Չինաստան, նոր հայտարարություններ են արել իրենց արժույթների նկատմամբ հնարավոր հետագա միջամտությունների մասին։

Վերլուծություններ են հրապարակվել RBS-ի արժութային ստրատեգների կողմից՝ գնահատելով երկրներին միջամտություն ձեռնարկելու իրենց ներուժի վերաբերյալ՝ չափելով իրենց արժույթը թուլացնելու նրանց հարաբերական մտադրությունը և դա անելու նրանց կարողությունը։ Վարկանիշները հիմնված են երկրի տնտեսության բաց լինելու, արտահանման աճի և իրական արդյունավետ փոխարժեքի (REER) գնահատման վրա, ինչպես նաև այն շրջանակի վրա, որը երկիրը պետք է թուլացնի իր արժույթը` չվնասելով իր տնտեսությանը։ 2013 թվականի հունվարի դրությամբ Ինդոնեզիան, Թաիլանդը, Մալայզիան, Չիլին և Շվեդիան ամենից շատ պատրաստակամն էին և կարող են միջամտելու, մինչդեռ Մեծ Բրիտանիան և Նոր Զելանդիան ամենաքչերից են։

2013 թվականի մարտից անհանգստությունները նվազեցին հետագա արժութային պատերազմի վերաբերյալ, թեև նոյեմբերին մի քանի լրագրողներ և վերլուծաբաններ նախազգուշացրեցին հնարավոր նոր բռնկման մասին։ Լարվածության հավանական հիմնական աղբյուրը հերթական անգամ փոխվեց, այս անգամ ոչ թե ԱՄՆ-ն ընդդեմ Չինաստանի կամ Եվրոգոտին ընդդեմ Ճապոնիայի, այլ ԱՄՆ-ն ընդդեմ Գերմանիայի։ Հոկտեմբերի վերջին ԱՄՆ-ի գանձապետարանի պաշտոնյաները քննադատել էին Գերմանիային ընթացիկ հաշվի չափազանց մեծ հավելուրդ ունենալու համար՝ այդպիսով ազդելով համաշխարհային տնտեսության վրա։

### Արժութային պատերազմը 2015 թվականին

Եվրոպական կենտրոնական բանկի կողմից 2015 թվականի հունվարին մեկնարկեց ամսական 60 միլիարդ եվրոյի քանակական մեղմացման ծրագիրը։ Թեև եվրոյի արժեքի իջեցումը ծրագրի պաշտոնական նպատակների մաս չէր, շատ ենթադրություններ կային, որ նոր Q.E. ներկայացնում է արժութային պատերազմի սրացում, հատկապես արտարժույթի շուկաներում աշխատող վերլուծաբանների կողմից։ Օրինակ՝ Bank of America Merrill Lynch-ի գործադիր տնօրեն Դեյվիդ Վուն հայտարարեց, որ շուկայի մասնակիցների միջև կա «աճող կոնսենսուս» այն մասին, որ պետություններն իսկապես ներգրավված են գաղտագողի արժութային պատերազմի մեջ։ Financial Times-ի խմբագրականում, սակայն, ասվում է, որ արժութային պատերազմի մասին հռետորաբանությունը ևս մեկ անգամ սխալ է։

2015 թվականի օգոստոսին Չինաստանը յուանը արժեզրկեց 3%-ով, մասամբ՝ նախորդ ամսվա ընթացքում −8,3%-ով արտահանման ցուցանիշների թուլացման պատճառով։ Արտահանման անկումը պայմանավորված է արտահանման այլ երկրների նկատմամբ մրցունակության կորստով, ներառյալ Ճապոնիան և Գերմանիան, որտեղ արժույթը կտրուկ արժեզրկվել էր քանակական մեղմացման նախորդ գործողությունների ընթացքում։ Դա արժեզրկման նոր փուլ առաջացրեց ասիական արժույթների, այդ թվում՝ Վիետնամի դոնգի և Ղազախստանի տենգեի միջև։

Համեմատություն 1932 թվականի և 21-րդ դարի արժութային պատերազմների միջև
---------------------------------------------------------------------

Միգրանտ մայրը Դորոթեա Լանգի կողմից (1936): 32-ամյա յոթ երեխա ունեցող ֆերմայում աշխատող աշխատակցի այս դիմանկարը դարձել է դժբախտության դեմ դիմակայությունը խորհրդանշող խորհրդանշական լուսանկար: Արժութային պատերազմը նպաստեց 1930-ականների Մեծ դեպրեսիայի համաշխարհային տնտեսական դժվարություններին:
Ե՛վ 1930-ականները, և՛ մրցակցային արժեզրկման բռնկումը, որը սկսվեց 2009 թվականին, տեղի ունեցավ համաշխարհային տնտեսական անկումների ժամանակ։ 2010-ականների հետ կապված կարևոր տարբերությունն այն է, որ միջազգային թրեյդերները շատ ավելի լավ են կարողանում պաշտպանել իրենց ազդեցությունը փոխարժեքի անկայունությունից՝ ավելի բարդ ֆինանսական շուկաների պատճառով։ Երկրորդ տարբերությունն այն է, որ ավելի ուշ ժամանակաշրջանի արժեզրկումներն անփոփոխ պայմանավորված էին ազգերի կողմից իրենց դրամական պաշարների ընդլայնմամբ՝ փող ստեղծելով արտարժույթ գնելու համար, ուղղակի միջամտությունների դեպքում կամ գումար ստեղծելով իրենց ներքին տնտեսություններ ներարկելու համար՝ քանակական մեղմացմամբ։ Եթե բոլոր երկրները փորձեն միանգամից արժեզրկվել, ապա փոխարժեքների վրա զուտ ազդեցությունը կարող է չեղյալ համարվել՝ դրանք հիմնականում թողնելով անփոփոխ, սակայն միջամտությունների ընդլայնող ազդեցությունը կմնա։ Համագործակցության մտադրություն չի եղել, բայց որոշ տնտեսագետներ, ինչպիսիք են Բերկլիի Բարրի Էյխենգրինը և Goldman Sachs-ի Դոմինիկ Ուիլսոնը, առաջարկել են, որ զուտ էֆեկտը նման կլինի կիսահամակարգված դրամավարկային ընդլայնմանը, որը կօգնի համաշխարհային տնտեսությանը։ Միավորված ազգերի կազմակերպության Առևտրի և զարգացման համաժողովից (UNCTAD) Ջեյմս Չհանը, սակայն, 2010թ. հոկտեմբերին նախազգուշացրել է, որ փոխարժեքի տատանումները արդեն իսկ ստիպում են կորպորացիաներին նվազեցնել իրենց միջազգային ներդրումները:։

Համեմատելով 2010 թվականի իրավիճակը 1930-ականների արժութային պատերազմի հետ՝ Ամբրոզ Էվանս-Պրիթչարդը The Daily Telegraph-ից առաջարկել է, որ արժութային նոր պատերազմը կարող է շահավետ լինել այն երկրների համար, ովքեր տառապում են առևտրային դեֆիցիտից։ Նա նշեց, որ 1930-ականներին մրցակցային արժեզրկման սկսվելուց հետո մեծ ավելցուկ ունեցող երկրներն էին, որոնք լուրջ ազդեցություն ունեցան։ Նա նաև առաջարկել է, որ չափազանց առճակատման մարտավարությունը կարող է հակադարձ արդյունք տալ ԱՄՆ-ին՝ վնասելով դոլարի կարգավիճակը՝ որպես համաշխարհային պահուստային արժույթ։

ԱՄՆ Դաշնային պահուստային համակարգի նախագահ Բեն Բեռնանկեն համեմատեց նաև միջպատերազմյան ժամանակաշրջանում մրցակցային արժեզրկման հետ՝ նկատի ունենալով Ֆրանսիայի և Ամերիկայի կողմից ոսկու ներհոսքի ստերիլիզացումը, որն օգնեց նրանց պահպանել մեծ առևտրային ավելցուկներ, բայց նաև գնանկումային ճնշում առաջացրեց իրենց առևտրային գործընկերների վրա՝ նպաստելով Մեծ դեպրեսիայի։ Բերնանկեն հայտարարել է, որ 1930-ականների օրինակը ենթադրում է, որ «արտահանման գլխավորությամբ աճի ձգտումը, ի վերջո, չի կարող հաջողության հասնել, եթե հաշվի չառնվեն այդ ռազմավարության հետևանքները համաշխարհային աճի և կայունության վրա»։

2013 թվականի փետրվարին Գևին Դեյվիսը The Financial Times-ի համար ընդգծեց, որ 1930-ականների և 21-րդ դարի բռնկումների միջև հիմնական տարբերությունն այն է, որ առաջինը երկրների միջև որոշակի հակահարվածներ է ունեցել, որոնք իրականացվում են ոչ թե արժեզրկմամբ, այլ ներմուծման մաքսատուրքերի բարձրացմամբ, որոնք հակված են ավելի շատ խանգարելու միջազգային առևտրին։

Այլ կիրառումներ
---------------

«Արժութային պատերազմ» տերմինը երբեմն օգտագործվում է այնպիսի իմաստներով, որոնք կապված չեն մրցակցային արժեզրկման հետ։

2007 թվականին չինացի տնտեսագետ Սոնգ Հոնգբինգի «Արժութային պատերազմներ» գրքում տերմինը երբեմն օգտագործվում է մի փոքր հակառակ իմաստով, նկատի ունենալով ենթադրյալ պրակտիկա, երբ անբարեխիղճ բանկիրները վարկ են տալիս զարգացող շուկայի երկրներին, իսկ հետո սպեկուլյացիա են անում զարգացող պետության արժույթի դեմ՝ փորձելով արժեզրկել այն հակառակ այդ նահանգների կառավարության ցանկությանը։

Նույն անունով մեկ այլ գրքում Ջոն Քուլին օգտագործում է տերմինը, որպեսզի մատնանշի պետության դրամավարկային իշխանությունների ջանքերը՝ պաշտպանելու իր արժույթը կեղծարարներից, լինեն նրանք պարզ հանցագործներ կամ օտարերկրյա կառավարությունների գործակալներ, որոնք փորձում են արժեզրկել արժույթը և առաջացնել ավելորդ գնաճ՝ հակառակ հայրենի կառավարության ցանկության։

Ջիմ Ռիկարդսը 2011 թվականին իր «Արժութային պատերազմներ. հաջորդ գլոբալ ճգնաժամի ստեղծումը» գրքում պնդում է, որ Ֆեդերացիայի՝ տնտեսական աճը խթանելու փորձերի հետևանքները կարող են կործանարար լինել ամերիկյան ազգային անվտանգության համար։ Թեև Ռիկարդի գիրքը հիմնականում վերաբերում է արժութային պատերազմին որպես մրցակցային արժեզրկման, այն օգտագործում է տերմինի ավելի լայն սահմանում՝ գնաճ առաջացնող քաղաքականությունները դասակարգելով որպես արժութային պատերազմ։ Նման քաղաքականությունը կարող է դիտվել որպես փոխաբերական պատերազմ նրանց դեմ, ովքեր դրամական ակտիվներ ունեն՝ հօգուտ նրանց, ովքեր չունեն, բայց քանի դեռ աճող գնաճի հետևանքները միջազգային առևտրի վրա չեն փոխհատուցվում արժեզրկմամբ, գնաճային քաղաքականությունը միտված է երկրի արտահանումը ավելի քիչ մրցունակ դարձնել օտար երկրների նկատմամբ։ Գրքի վերաբերյալ իրենց գրախոսության մեջ Publishers Weekly-ն ասաց. «Ռիկարդսի առաջին գիրքը նրա ներդրումների արդյունքն է և ավելի ուշ երկօրյա պատերազմական խաղի մոդելավորում, որն անցկացվել է Կիրառական ֆիզիկայի լաբորատորիայի պատերազմի վերլուծության լաբորատորիայում։ Նա պնդում է, որ ԱՄՆ-ի դեմ ֆինանսական հարձակումը կարող է կորցնել վստահությունը դոլարի նկատմամբ։ Ռիկարդսի կարծիքով՝ ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ վստահության նվազեցման միջոցով քանակական մեղմացման Ֆեդերացիայի քաղաքականությունը կարող է հանգեցնել քաոսի գլոբալ ֆինանսական շուկաներում»։ Kirkus Reviews-ն ասում է. «Ռիկարդսի կարծիքով՝ աշխարհը ներկայումս անցնում է երրորդ արժութային պատերազմի («CWIII») միջով, որը հիմնված է մրցակցային արժեզրկման վրա։ CWII-ը տեղի ունեցավ 1960-ականներին և 70-ականներին և գագաթնակետին հասավ Նիքսոնի՝ դոլարը ոսկու ստանդարտից հանելու որոշմամբ։ CWI-ն հետևեց Առաջին համաշխարհային պատերազմին և ներառեց 1923 թվականի գերմանական հիպերինֆլյացիան և Ռուզվելտի կողմից դոլարի արժեզրկումը ոսկու նկատմամբ 1933 թվականին։ CWIII-ը, գրում է նա, բնութագրվում է Դաշնային պահուստային համակարգի քանակական մեղմացման քաղաքականությամբ, որը նա վերագրում է, ինչպես ինքն է անվանում «լայնածավալ տեսական աշխատանքի» արժեզրկման, բացասական տոկոսադրույքների և այլ երկրների հաշվին ձեռք բերված խթանման վերաբերյալ։ Նա առաջարկում է տեսակետ, թե ինչպես է դոլարի շարունակական արժեզրկումը և արժեզրկումը, ի վերջո, կհանգեցնի փլուզման, որը, ըստ նրա, տեղի կունենա անարժեք ուռճացված գործիքի համատարած հրաժարման միջոցով։ Rickards-ը նաև տրամադրում է ապագայի հնարավոր սցենարներ, ներառյալ համագործակցությունը տարբեր արժույթների միջև, համաշխարհային կենտրոնական բանկի ի հայտ գալը և ԱՄՆ-ի ուժային վերադարձը ոսկու ստանդարտին՝ արտակարգ լիազորությունների վրա հիմնված իրավական ռեժիմի միջոցով։ Հեղինակն ընդգծում է, որ այս հարցերը քաղաքականության և ընտրության հարցեր են, որոնք կարող են տարբեր լինել»։

Պատմականորեն այս տերմինն օգտագործվել է Ճապոնիայի և Չինաստանի միջև մրցակցության համար, որպեսզի նրանց արժույթները օգտագործվեն որպես նախընտրելի մրցույթ Ասիայի որոշ մասերում երկրորդ չին-ճապոնական պատերազմին նախորդող տարիներին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Cooper 1971, p.3
2. ↑  Kirshner 2002, p.264
3. ↑  Owen 2005, p.3
4. ↑  See also this 2018 FT article about recent devaluations typically not helping exporters.
5. ↑  Sloman 2004, pp. 965–1034
6. ↑  Wolf 2009, pp. 56, 57
7. 1 2  Owen 2005, pp. 1–5, 98–100
8. ↑  In practice this chiefly means purchasing assets such as government bonds that are denominated in other currencies
9. ↑  Wilmott 2007, p. 10
10. ↑  Burda 2005, pp. 248, 515, 516
11. ↑  James Mackintosh (2010 թ․ սեպտեմբերի 28). «Currency War». *The Financial Times*. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 11-ին.
12. ↑  To practice quantitative easing on a wide scale it helps to have a reserve currency, as do the United States, Japan, UK, and Eurozone, otherwise there is a risk of market speculators triggering runaway devaluation to a far greater extent than would be helpful to the country.
13. ↑  Theoretically, money could be shared out among the entire population, though, in practice, the new money is often used to buy assets from financial institutions. The idea is that the extra money will help banks restore their balance sheets, and will then flow from there to other areas of the economy where it is needed, boosting spending and investment. As of November 2010 however, credit availability has remained tight in countries that have undertaken QE, suggesting that money is not flowing freely from the banks to the rest of the economy.
14. ↑  Gavyn Davies (2010 թ․ հոկտեմբերի 4). «The global implications of QE2». *The Financial Times*. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 4-ին.
15. ↑  Alan Beattie; Kevin Brown; Jennifer Hughes (2010 թ․ նոյեմբերի 4). «Backlash Against Fed's $600bn Easing». *The Financial Times*. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 8-ին.
16. ↑  Ambrose Evans-Pritchard (2010 թ․ նոյեմբերի 1). «*QE2*risks Currency Wars and the End of Dollar Hegemony». *The Daily Telegraph*. London. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 1-ին.
17. ↑  Michael Forsythe (2010 թ․ նոյեմբերի 8). *China Says Fed Easing May Flood World With 'Hot Money'*. Bloomberg L.P. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 9-ին.
18. ↑  Alan Beattie; Kathrin Hille; Ralph Atkins (2010 թ․ նոյեմբերի 7). «Asia Softens Criticism of U.S. Stance». *Financial Times*. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 8-ին.
19. ↑  Ed Luce; James Lamont (2010 թ․ նոյեմբերի 8). «Obama Defends QE2 ahead of G20». *Financial Times*. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 8-ին.
20. ↑  Though not necessarily evenly: in the late 20th and early 21st century countries would often devalue specifically against the dollar, so while the devaluing currency would lower its exchange rate against all currencies, a corresponding rise against the global average might be confined largely just to the dollar and any currencies currently governed by a dollar peg. A further complication is that the dollar is often affected by such huge daily flows on the foreign exchange that the rise caused by a small devaluation may be offset by other transactions.
21. 1 2 3  Joshua E Keating (2010 թ․ հոկտեմբերի 14). «Why do currency wars start». *Foreign Policy magazine*. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ ապրիլի 23-ին. Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 21-ին.
22. ↑  
Philip Coggan, ed. (2011). «*passim*, see esp Introduction». *Paper Promises: Money, Debt and the New World Order*. Allen Lane. ISBN 978-1-84614-510-0.
23. ↑  Despite global trade growing substantially in the 17th and 18th centuries
24. ↑  Ravenhill 2005, p.7
25. ↑  Devaluation could however be used as a last resort by mercantilist nations seeking to correct an adverse trade balance – see for example chapter 23 of Keynes' *General Theory*
26. ↑  This was against the interests of British workers and industrialists who preferred devaluation, but was in the interests of the financial sector, with government also influenced by a moral argument that they had the duty to restore the value of the pound as many other countries had used it as a reserve currency and trusted GB to maintain its value.
27. ↑  Ravenhill 2005, pp. 7–22, 177–204
28. ↑  Rothermund 1996, pp. 6–7
29. ↑  Ravenhill 2005, pp. 9–12, 177–204
30. ↑  Mundell 2000, p. 284
31. ↑  Ahamed 2009, esp chp1; pp. 240, 319–321; chp 1–11
32. ↑  Olivier Accominotti (2011 թ․ ապրիլի 23). «China's Syndrome: The "dollar trap" in historical perspective». Voxeu.org. Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 27-ին.
33. 1 2 3  Gavyn Davies (2013 թ․ փետրվարի 3). «Who is afraid of currency wars?». *The Financial Times*. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 4-ին.
34. 1 2  Ravenhill 2005, pp. 12–15, 177–204
35. ↑  Though a few commentators have asserted the Nixon shock was in part an act of currency war, and also the pressure exerted by the United States in the months leading up to the Plaza accords.
36. ↑  Though developing economies were encouraged to pursue export led growth – see Washington Consensus.
37. ↑  Some had been devaluing from as early as the 1980s, but it was only after 1999 that it became common, with the developing world as a whole running a CA surplus instead of a deficit from 1999. (e.g. see Wolf (2009) p31 – 39)
38. ↑  Reinhart 2010, pp. 208–212
39. ↑  Neil C. Hughes (2005 թ․ հուլիսի 1). «A Trade War with China». *Foreign Affairs*. Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.
40. ↑  Dooley, Michael P.; Folkerts‐Landau, David; Garber, Peter (2004). «The Revived Bretton Woods System». *International Journal of Finance and Economics*. **9** (4): 307–313. doi:10.1002/ijfe.250.
41. ↑  Michael P. Dooley; David Folkerts-Landau; Peter Garber (2009 թ․ փետրվար). «Bretton Woods II Still Defines the International Monetary System». *NBER Working Papers*. National Bureau of Economic Research.
42. ↑  Brown 2010, p. 229
43. ↑  Tim Geithner (2010 թ․ հոկտեմբերի 6). «Treasury Secretary Geithner on IMF, World Bank Annual Meetings». United States Department of the Treasury. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հունվարի 4-ին. Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.
44. ↑  Ted Truman (2009 թ․ մարտի 6). «Message for the G20: SDR Are Your Best Answer». Voxeu.org. Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.
45. ↑  Martin Wolf (2010 թ․ սեպտեմբերի 29). «Currencies clash in new age of beggar-my-neighbour». *The Financial Times*. Վերցված է 2010 թ․ սեպտեմբերի 29-ին.
46. ↑  Tim Webb (2010 թ․ սեպտեմբերի 28). «World gripped by 'international currency war'». *The Guardian*. London. Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.
47. ↑  Jonathan Wheatley in São Paulo and Peter Garnham in London (2010 թ․ սեպտեմբերի 27). «Brazil in 'currency war' alert». *The Financial Times*. Վերցված է 2010 թ․ սեպտեմբերի 29-ին.
48. 1 2  Alan Beattie (2010 թ․ սեպտեմբերի 27). «Hostilities escalate to hidden currency war». *The Financial Times*. Վերցված է 2010 թ․ սեպտեմբերի 29-ին.
49. ↑  Ambrose Evans-Pritchard (2010 թ․ սեպտեմբերի 29). «Capital controls eyed as global currency wars escalate». *The Daily Telegraph*. London. Վերցված է 2010 թ․ սեպտեմբերի 29-ին.
50. ↑  *West inflates EM 'super bubble'*. The Financial Times. 2010 թ․ սեպտեմբերի 29. Վերցված է 2010 թ․ սեպտեմբերի 29-ին.
51. ↑  Russell Hotten (2010 թ․ հոկտեմբերի 7). «Currency wars threaten global economic recovery». BBC. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 17-ին.
52. ↑  Jim O'Neill (economist) (2010 թ․ նոյեմբերի 21). «Time to end the myth of currency wars». *The Financial Times*. Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ մայիսի 7-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 14-ին.
53. ↑  «Currency Tensions May Be Curbed With IMF Help, Strauss-Kahn Says». Bloomberg L.P. 2010 թ․ հոկտեմբերի 9. Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.
54. ↑  «Possible "currency war" to hamper int'l economy recovery». xinhua. 2010 թ․ հոկտեմբերի 17. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.
55. ↑  Bagchi, Indrani (2010 թ․ նոյեմբերի 14). «US-China currency war a power struggle». *The Times of India*. Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.
56. ↑  James Mackintosh (2010 թ․ սեպտեմբերի 27). *Deep pockets support China's forex politics*. *The Financial Times*. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 11-ին.
57. ↑  «Who's winning the currency wars?». *Reuters*. 2010 թ․ հոկտեմբերի 11. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ փետրվարի 28-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 9-ին.
58. ↑  Martin Wolf (2010 թ․ հոկտեմբերի 5). «How to fight the currency wars with stubborn China». *The Financial Times*. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
59. ↑  Daniel Gros (2010 թ․ սեպտեմբերի 23). «How to Level the Capital Playing Field in the Game with China». CEPS. Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ հոկտեմբերի 9-ին. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 6-ին.
60. ↑  Huang classes the conflicting opinions over the relative valuations of the US dollar and Japanese yen in the 1980s as a currency war, though the label was not widely used for that period.
61. ↑  Yiping Huang (2010 թ․ հոկտեմբերի 19). «A currency war the US cannot win». Voxeu.org. Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 27-ին.
62. ↑  Chris Giles; Alan Beattie; Christian Oliver in Seoul (2010 թ․ նոյեմբերի 12). «G20 shuns US on trade and currencies». *The Financial Times*. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 12-ին.
63. ↑  EVAN RAMSTAD (2010 թ․ նոյեմբերի 19). «U.S. Gets Rebuffed at Divided Summit». *The Wall Street Journal*. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 13-ին.(չաշխատող հղում)
64. ↑  Mohamed A. El-Erian (2010 թ․ նոյեմբերի 17). «Three Reasons Global Talks Hit Dead End: Mohamed A. El-Erian». Bloomberg L.P. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 19-ին.
65. ↑  Michael Forsythe; Julianna Goldman (2010 թ․ նոյեմբերի 12). «Obama Sharpens Yuan Criticism After G-20 Nations Let China Off the Hook». Bloomberg L.P. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 19-ին.
66. ↑  Andrew Walker and other BBC staff (2010 թ․ նոյեմբերի 12). «G20 to tackle US-China currency concerns». BBC. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 17-ին.
67. ↑  «Currency Wars Retreat as Fighting Inflation Makes Emerging Markets Winners». Bloomberg L.P. 2011 թ․ փետրվարի 28. Վերցված է 2010 թ․ ապրիլի 12-ին.
68. ↑  Steve Johnson (2011 թ․ մարտի 6). «Currency war deemned over». *The Financial Times*. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 13-ին.
69. ↑  Stefan Wagstyl (2011 թ․ ապրիլի 13). «Currency wars fade as inflation hits emerging world». *The Financial Times*. Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 16-ին.
70. ↑  Alan Beattie (2011 թ․ մայիսի 13). «TBig guns muffled as currency wars enter a lull». *The Financial Times*. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 13-ին.
71. ↑  Chris Giles; John Paul Rathbone (2011 թ․ հուլիսի 7). «Currecny wars not over, says Brazil». *The Financial Times*. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հուլիսի 8-ին. Վերցված է 2011 թ․ մայիսի 7-ին.
72. ↑  Shamim Adam (2011 թ․ օգոստոսի 4). «Currency Intervention Revived as Odds of Federal Reserve Easing Escalate». Bloomberg L.P. Վերցված է 2011 թ․ օգոստոսի 4-ին.
73. ↑  Lindsay Whipp (2011 թ․ օգոստոսի 4). «Japan intervenes to force down yen». *The Financial Times*. Վերցված է 2011 թ․ օգոստոսի 4-ին.
74. ↑  Dilma Rousseff (2011 թ․ սեպտեմբերի 21). «2011 opening Statement by Dilma Rousseff to the UN General Assembly». United Nations. Վերցված է 2011 թ․ սեպտեմբերի 27-ին.
75. ↑  Dilma Rousseff (2011 թ․ սեպտեմբերի 21). «Time to end the Currency War / Brazil will fight back against the currency manipulators». *The Financial Times*. Վերցված է 2011 թ․ սեպտեմբերի 27-ին.
76. ↑  Samantha Pearson (2012 թ․ մարտի 15). «Brazil launches fresh 'currency war' offensive». *Financial Times*. Վերցված է 2012 թ․ մարտի 23-ին.
77. ↑  Alan Beattie; Richard McGregor (2012 թ․ հունիսի 17). «Temperature drops in currency wars for G20». *The Financial Times*. Վերցված է 2012 թ․ հունիսի 18-ին.
78. ↑  «Jens Weidmann warns of currency war risk». *The Daily Telegraph*. Reuters. 2013 թ․ հունվարի 21. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 28-ին.
79. ↑  Jeff Black; Zoe Schneeweiss (2013 թ․ հունվարի 28). «Yi Warns on Currency Wars as Yuan Close to 'Equilibrium'». Bloomberg L.P. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 29-ին.
80. ↑  Michael Steen; Alice Ross (2013 թ․ փետրվարի 7). «Draghi move fuels currency war fears». *The Financial Times*. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 9-ին.
81. ↑  Robin Harding (2013 թ․ փետրվարի 13). «Currency farce reveals US-Japan dispute». *The Financial Times*. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 14-ին.
82. ↑  Kelley Holland (2013 թ․ հունվարի 24). «Currency War? Not Just Yet, Expert Says». CNBC. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ փետրվարի 15-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 28-ին.
83. ↑  Mohamed A. El-Erian (2013 թ․ հունվարի 24). «Currency war could cause lasting damage to world economy». *The Guardian*. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 28-ին.
84. ↑  Peter Koy (2013 թ․ հունվարի 24). «The Surprising Upside to Japan's 'Currency War'». Bloomberg L.P. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հունվարի 27-ին. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 28-ին.
85. ↑  Niall Ferguson (2013 թ․ հունվարի 25). «Currency wars are best fought quietly». *The Financial Times*. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 28-ին.
86. ↑  Alice Ross in London; Charles Clover in Moscow; Robin Harding in Washington (2013 թ․ փետրվարի 15). «G20 finance chiefs take heat off Japan». *The Financial Times*. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 17-ին.
87. ↑  Kristine Aquino; Candice Zachariahs (2013 թ․ փետրվարի 20). «Currency Rhetoric Heats Up as Wheeler Warns on Kiwi». Bloomberg L.P. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 24-ին.
88. ↑  Peter Koy (2013 թ․ մարտի 4). «Currency War Turns Stimulus War as Brazil Surrenders». Bloomberg L.P. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 7-ին.
89. ↑  Humayun Shahryar (2013 թ․ փետրվարի 19). «Guest post: Forget currency wars, we are in the middle of a trade war». *The Financial Times*. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 7-ին.
90. ↑  Louisa Peacock (2013 թ․ մարտի 2). «Jens China 'fully prepared' for currency war». *The Daily Telegraph*. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 7-ին.
91. ↑  Peter Garnham (2013 թ․ հունվարի 16). «Currency wars: a handy guide». *Euromoney*.
92. ↑  James Mackintosh (2013 թ․ նոյեմբերի 1). «Germany feels US ire over war on currencies». *The Financial Times*. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 11-ին.
93. ↑  Emma Charlton; John Detrixhe (2013 թ․ նոյեմբերի 11). «Race to Bottom Resumes as Central Bankers Ease Anew: Currencies». Bloomberg L.P. Վերցված է 2013 թ․ նոյեմբերի 11-ին.
94. ↑  Editorial (2015 թ․ հունվարի 23). «No need for hostilities in the phoney currency war» (Կաղապար:Registration required). *Financial Times*. Վերցված է 2015 թ․ փետրվարի 12-ին.
95. ↑  David Keohane (2015 թ․ փետրվարի 5). «All currency war, all the time» (Կաղապար:Registration required). *Financial Times*. Վերցված է 2015 թ․ փետրվարի 12-ին.
96. ↑  «China devaluation raises spectre of currency wars». *Financial Times*. 2015 թ․ օգոստոսի 11.
97. ↑  «Kazakhstan and Vietnam weaken currencies». *Financial Times*. 2015 թ․ օգոստոսի 19.
98. ↑  Alan Beattie (2010 թ․ հոկտեմբերի 11). «G20 currency fist fight rolls into town». *The Financial Times*. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 13-ին.
99. ↑  Not all economists agree that further expansionary policy would help even if it is co-ordinated, and some fear it would cause excess inflation.
100. ↑  Jonathan Lynn (2010 թ․ հոկտեմբերի 14). «UPDATE 2-Currency war risk threatens investment recovery-UN». *Reuters*. Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 21-ին.
101. ↑  Ambrose Evans-Pritchard (2010 թ․ հոկտեմբերի 10). «Currency wars are necessary if all else fails». *The Daily Telegraph*. London. Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 13-ին.
102. ↑  Scott Lanman (2010 թ․ նոյեմբերի 19). «Bernanke Takes Defense of Monetary Stimulus Abroad, Turns Tables on China». Bloomberg L.P. Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 29-ին.
103. ↑  Barry Eichengreen and Douglas Irwin (2009 թ․ հուլիսի 3). «The Slide to Protectionism in the Great Depression: Who Succumbed and Why?» (PDF). *NBER*. Dartmouth College. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2012 թ․ հուլիսի 8-ին. Վերցված է 2013 թ․ փետրվարի 4-ին.
104. ↑  Neither the book nor its sequel *Currency War 2* are available yet in English, but are best sellers in China and South East Asia.
105. ↑  McGregor, Richard (2007 թ․ սեպտեմբերի 25). «Chinese buy into conspiracy theory». Վերցված է 2009 թ․ մարտի 29-ին.
106. ↑  John Cooley (2008). *Currency Wars*. Constable. ISBN 978-1-84529-369-7.
107. ↑  Jim Rickards (2011). *Currency Wars: The Making of the Next Global Crisis*. suman Portfolio/Penguin. ISBN 978-1-59184-449-5.
108. ↑   Review of Currency Wars, Publishers Weekly. 24 October 2011
109. ↑   Kirkus Reviews: Currency Wars: The Making of the Next Global Crisis, 15 October 2011.
110. ↑  Shigru Akita; Nicholas J. White (2009). *The International Order of Asia in the 1930s and 1950s*. Ashgate. էջ 284. ISBN 978-0-7546-5341-7.

Գրականություն
-------------

* Liaquat Ahamed (2009). *Lords of Finance*. WindMill Books. ISBN 978-0-09-949308-2.

* Gordon Brown (2010). *Beyond the Crash*. Simon & Schuster. ISBN 978-0-85720-285-7.

* Michael C. Burda and Charles Wyplosz (2005). *Macroeconomics: A European Text, 4th edition*. Oxford University Press. ISBN 0-19-926496-1.

* Richard N. Cooper (1971). *Currency devaluation in developing countries*. Princeton University Press.

* Jonathan Kirshner, ed. (2002). *Monetary Orders: Ambiguous Economics, Ubiquitous Politics*. Cornell University Press. ISBN 0-8014-8840-0.

* Robert A. Mundell; Armand Clesse (2000). *The Euro as a stabilizer in the international economic*. Springer Science+Business Media. ISBN 0-7923-7755-9. `{{cite book}}`: Text "Springer" ignored (օգնություն)

* James R Owen (2005). *Currency devaluation and emerging economy export demand*. Ashgate Publishing. ISBN 0-7546-3963-0.

* John Ravenhill (editor), Eirc Helleiner, Louis W Pauly; և այլք: (2005). *Global Political Economy*. Oxford University Press. ISBN 0-19-926584-4. `{{cite book}}`: `|author=` has generic name (օգնություն)CS1 սպաս․ բազմաթիվ անուններ: authors list (link)

* Carmen Reinhart and Kenneth Rogoff (2010). *This Time Is Different: Eight Centuries of Financial Folly*. Princeton University Press. ISBN 978-0-19-926584-8.

* Dietmar Rothermund (1996). *The Global impact of the Great Depression 1929–1939*. Routledge. ISBN 0-415-11819-0.

* John Sloman (2004). *Economics*. Prentice Hall. ISBN 0-7450-1333-3.

* Paul Wilmott (2007). *Paul Wilmott Introduces Quantitative Finance*. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-470-31958-1. `{{cite book}}`: Text "Wiley" ignored (օգնություն)

* Martin Wolf (2009). *Fixing Global Finance*. Yale University Press. ISBN 978-0-300-14277-8.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Global economy: Going head to head article showing various international perspectives (*Financial Times*, October 2010)
* Data visualization from *OECD*, to see how imbalances have developed since 1990, select 'Current account imbalances' on the stories tab, then move the date slider. ( OECD 2010 )
* Why China's exchange rate is a red herring alternative view by the chairman of *Intelligence Capital*, Eswar Prasad, suggesting those advocating for China to appreciate are misguided (*VoxEU*, April 2010).
* Q. What is a 'currency war'? – view from a journalist in Korea, the hosts of the November 2010 G20 summit. (*Korea Joongang*, October 2010)
* Brazil's Currency wars – a 'real' problem – introductory article from a South American magazine (*SoundsandColours.com*, October 2010)
* What's the currency war about? introductory article from the BBC (October 2010)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | Microsoft: 2777847424 |

 |