recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Հողօգտագործման իրավունք**, Իրավական նորմերի համակարգ, որով կարգավորվում են հողօգտագործողների հարաբերությունները։ Հայաստանի Հանրապետությունում հողօգտագործման հիմքում դրված է հողի նկատմամբ պետության, ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց սեփականության իրավունքը (ՀՀ Սահմանադրություն, հոդված 20)։ Հողօգտագործման իրավունք բոլոր սուբյեկտների (ֆիզիկական և իրավաբանական) մոտ ծագում է պետական ու համայնքային հողերի մասնավորեցման, ժառանգման, առուվաճառքի, նվիրատվության և հողի հետ կապված այլ գործարքների ու իրավաբանական փաստերի հիման վրա։ Սեփականատերը հողամասն օգտագործման է տրամադրում անհատույց (մշտական) կամ վարձակալության իրավունքով։ Պետության ու համայնքների սեփականության ներքո գտնվող հողերը վարձակալության են տրվում մինչև 99, իսկ գյուղատնտեսական նշանակության հողերը՝ մինչև 25 տարով։ Հողօգտագործման իրավունք լինում է հասանելի, անձնական, առաջնային, երկրորդային, գյուղատնտեսական և ոչ գյուղատնտեսական նշանակության։ 2001 թվականից գործող ՀՀ Հողային օրենսգրքում հաստատվում է, որ քաղաքացիներին, իրավաբանական անձանց կամ համայնքներին չպատկանող հողերը համարվում են պետության սեփականություն։ Անհրաժեշտության դեպքում պետությունը կարող է սեփականության իրավունքով հողամասեր գնել համայնքներից, քաղաքացիներից և իրավաբանական անձանցից։ Պետության կամ համայնքների սեփականություն հանդիսացող և քաղաքացիների ու իրավաբանական անձանց մոտ օգտագործման (մինչև դրա ժամկետի լրանալը) իրավունքով գտնվող հողամասերը չեն կարող օտարվել այլ անձանց, եթե պայմանագրային հարցերը լուծված չեն։ Հողօգտագործման իրավունքի կարևոր պայմաններից է նաև մասնավորեցված հողատարածքների ճշտումը, որպեսզի բացառվեն հողային սերվիտուտները՝ մեկ այլ սեփականատիրոջ կողմից տվյալ հողատարածքի օգտագործելու իրավունքը (օրինակ՝ այդ տեղով երթևեկելը կամ ջուր անցկացնելը)։

Հողօգտագործման իրավունքի համաձայն՝ հողամասի մասնավորեցման համար քաղաքացին կամ իրավաբանական անձը պետք է ներկայացնի՝

1. հողամասի վրա գտնվող շենքի, շինության և գրանցման վերաբերյալ համապատասխան փաստաթղթեր,
2. հողամասի օգտագործման իրավունքի գրանցման փաստաթղթերն ու հատակագիծը։

Պետության սեփականություն հանդիսացող հողամասերի անհատույց տրամադրումը կատարվում է վիճակահանությամբ։ Հողօգտագործման իրավունք կարող է դադարեցվել բացառապես օրենքով սահմանված կարգով։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 538)։*  |
**Հայագիտակ**, հրատարակչություն։ Հիմնադրվել է 1991 թվականին Երևանում։ Հայագիտական բարեգործական ընկերության հրատարակություն։ Նախագահ՝ Ալբերտ Իսոյան, տնօրեն՝ Վահագն Իսոյան (2006 թվականից)։ Հրատարակում է հայագիտական աշխատություններ, տեղեկատուներ, պատկերագրքեր, հուշանվերային քարե կազմով գրքեր։

Պատմություն
-----------

Լույս է ընծայել «Հայերն աշխարհում» (1995 թվական) տեղեկատու բառարանը, «Ամենայն հայոց կաթողիկոսներ» (2001 թվական) պատկերագիրքը, Նիկողայոս Ադոնցի «Հայկական հարց» (1996 թվական) և «Հայաստանի ոսկեհանք» (2006 թվական) հոդվածների ժողովածուները, Ֆեոդոր Դոստոևսկու «Արևելյան հարց» (2007 թվական) օրագրությունը, ռուսերեն վերահրատարակել է Յ. Շիլթբերգերի 1886 թվականին տպագրված «Ճանապարհորդություն Մյունխենից Եվրոպա, Ասիա, Աֆրիկա 1394–1427» երկը (2012 թվական), Սերգեյ Գլինկայի և Վ. Աբազայի ուսումնասիրությունները, որոնք մատենագիտության հազվագյուտ նմուշներ են։ 2009-2012 թվականներին նմանահանությամբ լույս է ընծայել Ղևոնդ Ալիշանի «Սիսական», «Շիրակ», «Այրարատ», «Սիսուան» աշխատությունները և Սայաթ-Նովայի խաղերի՝ Գևորգ Ախվերդյանի (1852 թվական) հրատարակած ժողովածուն։ «Հայագիտակ»-ի նախաձեռնությամբ ստեղծվել է «Գիր» մատենաշարը. լույս է ընծայել «Գանձարան հայ հին բանաստեղծության» (2000 թվական) ժողովածուն, Հովհաննես Թումանյանի (2001 թվական), Ավետիք Իսահակյանի (2001 թվական), Վահան Տերյանի (2005 թվական), Ակսել Բակունցի (2009 թվական) ընտրանիները, Հրանտ Մաթևոսյանի «Սպիտակ թղթի առջև» (2004 թվական), Եղիշե Չարենցի «Վերջին խոսք...» (2007 թվական) ժողովածուները։ 1997 թվականից հրատարակում է հուշանվերային գրքերի մատենաշար։ 2011 թվականին Եղիշե Չարենցի ծննդյան 100-ամյակի առթիվ հրատարակել է բանաստեղծությունների (վանակատե, փայտե և այլ կազմերով, զանազան դրվագումներով), նաև «Վահան Տերյան։ Տերյանագիտություն և մատենագիտություն», 2012 թվականին՝ «Դյուցազնագիրք, 1991–2011 թվականներ» ժողովածուները։ Ուշագրավ է «Սև գիրք։ Նշանավոր օտարերկրացիները թուրքական ոճիրների և Հայոց ցեղասպանության մասին» (հայերեն՝ 2011, ռուսերենից լրացված հրատարակություն՝ 2012 թվական, կազմող՝ Ա. Իսոյան), «Երկիր դրախտավայր. օտարերկրացիները Հայաստանի և հայերի մասին...» (2014 թվական, կազմող՝ Ա. Իսոյան, ընդգրկում է 300 հեղինակ) ժողովածուները։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Կավաքավանք**, վանք, որը գտնվում է արցախյան դաշտի նախալեռնային նեղ, ալիքավոր տափաստանի կենտրոնում` բարձրադիր կոնաձև բլրի գագաթին։ Եկեղեցին եռանավ բազիլիկ է՝ 12,8 X 9,8 մետր հատակագծային չափերով։ Այն կառուցվել, ավելի ճիշտ, վերակառուցվել է 1742 թվականին՝ Դիզակի քարագործ վարպետ Գրիգորի ձեռքով լայնանիստ բլրի ստորոտի հայկական Գյումուշ, Չիման և Հողեր գյուղերի հավատացյալների օժանդակությամբ։

Վանքի համալիրը դրանից շատ առաջ կողոպտվել, հիմնահատակ է արվել օտարների կողմից։ Այստեղ եղել է վանական առաջնակարգ կենտրոն։ Այդ են վկայում մշակութային արժեք ներկայացնող բազմաթիվ բեկորներ։ Նախկին վանքային համալիրից միայն այս եկեղեցին է, որ ամբողջական տեսքով պահպանվում է։ Մյուս շենքերի քանդված, ավերված պատերը հիմնականում թափվել են բլրի ստորոտը։ Սակայն մոտակայքում՝ մասնավորապես եկեղեցու շրջապատում, նկատելի են հիմնապատերի հատվածներ, ձևավոր մասեր, զարդաքանդակներով հարուստ վիմաքարերի, խաչքարերի, գերեզմանաքարերի բեկորներ։

Դժվարամատչելի վանքը կավե խողովակներով ջուր է ստացել հարավարևմտյան կողմի Վնեսա լեռան ստորոտի աղբյուրներից։ Մինչև օրս պահպանվել է ջրատարը, որի երկարությունը հասնում է շուրջ 6 կմ-ի։

Շքամուտքը պսակված է հայկական միջնադարյան ոճի զարդաքանդակներով։ Մուտքը երիզող շրջանակը պատկերված է ստալակտիդային մոտիվներով։ Այստեղի գերեզմանաքարի վրա փորագրված է մի արձանագրություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Շ․Մ․ Մկրտչյան, Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետակակ հուշարձանները, 1985
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Մարտիրոսյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Համբիկ Օննիկի Մարտիրոսյան** (1945, Սեբաստիա, Թուրքիա), հայ խմբագիր, մանկավարժ, գրող։

Կենսագրություն
--------------

Համբիկ Մարտիրոսյանը ծնվել է 1945 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Սեբաստիայում։ 1966 թվականին ավարտել է Բեյրութի Սեն Ժոզեֆ համալսարանը։ 1966-1986 թվականներին եղել է Դամասկոսի ՀԲԸՄ Կյուլապի Կյուլպենկյան վարժարանի ուսուցիչ-տնօրեն, 1980-1985 թվականներին, միաժամանակ՝ «Փարոս» երկրորդական վարժարանի ուսուցիչ։ 1972-1997 թվականներին եղել է Դամասկոսի հայոց առաջնորդարանի, 2002-2010 թվականներին՝ ՀԲԸՄ Լիբանանի մասնաճյուղի դիվանապետ, 2002 թվականից՝ ՀԲԸՄ «Խօսնակ» պաշտոնաթերթի խմբագրակազմի անդամ. 2007 թվականից՝ գլխավոր խմբագիր։ Աշխատակցել է «Կամար» պարբերաթերթին։ 

Լույս են տեսել Համբիկ Մարտիրոսյանի «Ես եւ դուն» (1981), «Սպիտակ երգ» (2003), «Կարօտ ու մորմոք» (2010), «Երկու ափ» (2012) բանաստեղծությունների, «Արցունք եւ ժպիտ» (2008) արձակ ստեղծագործությունների ժողովածուները, «Մա՛րդ, մարդացի՛ր, կ՚աղաչեմ» (2004) պոեմը, «Հրեշտակներու մայրաքաղաքը...» (2004) թատերգությունը
և այլն։ Հեղինակել է դպրոցական դասագիրք։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Համբիկ Մարտիրոսյան – «Օտարախօս հայերուն»
* Հարցազրույց Համբիկ Մարտիրոսյանի հետ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայաստան (այլ կիրառումներ)

**«Հայաստան» հրատարակչություն**, հրատարակչություն է Երևանում։ Հրատարակում է հասարակական-քաղաքական, գիտական, գիտահանրամատչելի, գյուղատնտեսական գրականություն, ինչպես նաև տեղեկատուներ, օրացույցներ, պլակատներ ևն։

Հիմնվել է 1921 թվականի հունիսին (մինչև 1964 թվականը կոչվել է «Հայաստանի պետական հրատարակչություն», կրճատ՝ «Հայպետհրատ»)։ Հայպետհրատի առանձին բաժինների հիման վրա ստեղծվել են մի շարք հրատարակչություններ՝ Կուսհրատ, Քաղհրատ, «Խորհրդային գրող» (1947-1948), Հայպետգիտտեխհրատ (1959-1960), Հայպետուսմանկհրատ (1955 թվականից, 1964 թվականից՝ «Լույս»)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 135)։*  |
**Կատերինա Ջիննազի** (իտալ.՝ Caterina Ginnasi. 1590[…], Հռոմ, Պապական մարզ - նոյեմբերի 30, 1660(1660-11-30), Հռոմ, Պապական մարզ), բարոկկոյի դարաշրջանի իտալացի նկարչուհի։ Հատկապես ակտիվ էր Հռոմում։

Ջիննազին որբացել է պատանեկան տարիքում, և հորեղբոր՝ Կարդինալ Դոմենիկո Ջիննազիի խնամքի տակ է անցել, ով Հռոմի Սուրբ Ուսումնարանի դեկանն էր։ Նա կազմակերպել է իր և զարմիկի ամուսնությունը, բայց նա ընտրեց միայնակ մնալ և նվիրեց իրեն նկարչությանը։ Նա սկսեց նկարչության դասընթացները նկարիչ Գասպարե Սելիոյի մոտ, ապա Ջիովաննի Լանֆրանկոյի մոտ։ Նա Ջիովաննա Գարզոնիի ժամանակակիցն էր։

Հռոմում նրա հաջողությունը հիմնականում սահմանափակվում էր կրոնական զոհասեղանի պատկերներով։ Նա նկարում էր «դել Անջելո Կուստոդի եկեղեցու Պահապան հրեշտակը»։ Նրա աշխատանքների մեծամասնությունը, սակայն, ավարտվում էին Սանտա Լուսիա ալ Բոտտեժ Օսքուր եկեղեցու համար, որ պահպանվել էին նրա հորեղբոր հովանավորչության օրոք։ Կարդինալ Դոմենիկոյի մահից հետո նրան պարգևատրեցին, որպեսզի Ջիննազի պալատում Սուրբ Թերեզայի 

Կարդինալ Ջիննազի, վերագրված Կատերինա Ջիննազի
պատվերով ընտանեկան պալատին կից հողամասում հիմնադրի միանձնուհիների համար կուսանոց։ 

Գիննազին մինչև իր մահը բնակվեց Սանտա Լուսիայի այս կուսանոցում։ Իր ընտանիքի նման նա թաղվեց այնտեղ, սակայն, 1938 նթվականին այս եկեղեցին ու կուսանոցը քանդվեցին Վիա դել Բոտեժ Օսքյուրի տարածքի ընդլայնման ընթացքում։ Եկեղեցու նախամուտքը այժմ կանգնեցված է Կաթոլիկ կրոնական կազմակերպության Մաեստրո Պիե Ֆիլլիպպինիի շենքում։ Ընտանիքի բարոկկոյական ոճով տապանաքարերը, որոնք Սուրբ Լուսիայում էին, տեղափոխվեցին ժամանակակից ոճով վերակառուցված «Ջիննազի պալատի» ժամանակակից մատուռ, որոնք մի ժամանակ հին պալատի ճակատային հատվածում տեղադրված վերարկուով ձեռքեր էին։

Այս շենքի ներսի ժամանակակից աղոթատանը Կատերինա Ջիննազիի անհատական աշխատանքներն են, որոնք ներառում են Սուրբ Լուսիայի Մարթիրդոմի զոհասեղանի պատկերները և Վերջին Ընթրիքի սրբապատկերը։ Շենքի տապանաքարերի արձանագրությունները Կատերինայի համար վերադառնալն է անառողջ բարեփոխումներին կյանքից հետո, այդ արձանագրությունը թարգմանվում է. «Կատերինա Ջիննազի, Կարդինալ Ջիննազի զարմուհի, նրա առաքինության պատճառով, աղքատի մայր և դեռևս անպտուղ։ Նա չի օգտագործել գումար Աստծուց շահ գնելու համար այս երկրի վրա, բայց առաջարկեց այն որպես բարեգործություն բոլորի նկատմամբ։ Տան կահ-կարասիում, սննդի մեջ, կացարանում միայնակ տառապեց, և մահից հետո ապրելու համար նա ապրեց այնպես, կարծես իր բնակարանը ոչ այլ ինչ էր, քան գերեզմանը։ Վաղ ձմռան մի առավոտ սրբազան վայրեր այցելելով, իր աստվածային սիրուց ջերմանալով, նա մրսեց, և այդ պատճառով մահացավ, բայց նրա ողորմաշությունը երբեք չի մահանա»։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Caterina de Ginnasi — 2008.
3. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
4. 1 2  RKDartists (նիդերլ.)
5. 1 2  FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
6. ↑  Passeri, page 306
7. ↑  09
8. ↑  Castelbolognese Site
9. ↑  Palazzo Ginnasi, Largo dei Ginnasi (Centro Storico), Largo di Santa Lucia Filippini, 5



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | RKDartists |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Իտալացիների կենսագրական բառարան |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | VIAF: 96018936 · ULAN: 500050552 · WorldCat VIAF: 96018936 |

 |
**Հոնիա**, Յոնիա, Փոքր Ասիայի արևմտյան ծովափի միջին մասի (հյուսիսում Փոկեա և հարավում Միլեթ քաղաքների միջև) և Եգեյան ծովի հարակից կղզիների (Պսարա, Քիոս, Սամոս, Իկարիա, Պատմոս, Լեպսիա, Լերոս) հին հունական անվանումը։ Մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի 2-րդ կեսին բնակեցրել են աքայացիները, մ.թ.ա. 11-9-րդ դարեր՝ հուն, այլ ցեղեր՝ հոնիացիները։ Հոնիայով էին անցնում Արևելքի և Արևմուտքի միջև առևտրի կարևոր ճանապարհները և իրականացվում մշակութային հաղորդակցությունը։ Տարանցիկ առևտուրը, արհեստների զարգացումը քաղաքներում նպաստեցին Հոնիայի տնտեսական և մշակութային ծաղկմանը (մինչև մ.թ.ա. 500-449 թվականների հույն-պարսկական պատերազմները)։ Հոնիայի քաղաքների Սմյուռնա (Զմյուռնիա, այժմ՝ Իզմիր), Փոկեա, Էրիթրե, Պրիենե, Կոլոփոն, Եփեսոս, Միլեթ և այլն] զարգացած մշակույթը խոշոր ազդեցություն է թողել Հին Հունաստանի մշակույթի վրա։ Մ.թ.ա. 8-6-րդ դարերում Հոնիայի քաղաքները ստեղծել են բազմաթիվ գաղութներ։ Հոնիայում առաջացել են հին հունական փիլիսոփայությունը (Անաքսիմանդրոս, Անաքսիմենես, Թալես) և պատմագրությունը (լոգոգրաֆներ, Հերոդոտոս)։ Մ.թ.ա. 6-րդ դարի կեսին Հոնիայի տարածքը նվաճել է Լիդիան, 546-թվականին՝ Կյուրոս II Մեծը, մ.թ.ա. 4-րդ դարում՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին, մ.թ.ա. 3-րդ դարում մտել է Սելևկյանների պետության կազմի մեջ, մ.թ.ա. 2-րդ դարում նվաճել է Հռոմը։ Մ.թ. 395 թվականից գտնվել է Բյուզանդիայի կազմում։ 14-15 դարերում նվաճել են օսմանյան թուրքերը։ 1913 թվականի Բուխարեստի հաշտության պայմանագրով Քիոս, Իկարիա, Սամոս և այլ կղզիները միացվել են Հունաստանին։ 1919 թվականին հուն, զորքերը թուրք, լծից ազատագրել են մայրցամաքային Հոնիան, սակայն 1922 թվականին հարկադրված թողել են այն. հույն և հայ բնակչությունը վտարվել է։ Մայրցամաքային Հոնիան այժմ մտնում է Թուրքիայի Իզմիր և Այդըն վիլայեթների մեջ։ Հոնիայի անունով հայերը հույների երկիրն անվանել են Հունաստան։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 544)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Դասական հնությունների իրական բառարան · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4072919-9 · LCCN: sh2013001532 · SUDOC: 027294420 · VIAF: 172601768 · WorldCat VIAF: 172601768 |

 |
**Համուս**, բերդ Կիլիկյան Հայաստանում, Ամանոսյան (Սև) լեռների շրջանում, Թիլ Համդունի և Սարվանդիքարի միջև, բարձր ժայռի վրա։ Սմբատ Սպարապետը 11-րդ դարում հիշատակում է «Պարոն Արեգ տէր Համուսայի»։ 12-րդ դարի առաջին կեսին Համուսը գրավել են բյուզանդացիները։ 1165 թվականի օգոստոսին Համուսի հույն դուկը, բերդի ստորոտում գտնվող Սոսյաց անտառում խնջույքի հրավիրելով Թորոս Բ-ի եղբայր Ստեփանեին, դավադրաբար հեղձամահ է արել եռացրած ջրով լեցուն կաթսայում. այդ առիթով հայկական զորքերը կոտորել են հույներին և ազատագրել Համուսը։ 1259 թվականին Համուսի բերդատեր է հիշվում Սմբատ Սպարապետի փեսան՝ իշխան Վահրամը։ 1266 թ.-ին Եգիպտոսի սուլթանության զորքերը պաշարել են Համուսը, բայց գրավել չեն կարողացել։ 1269 թվականին ավերվել է երկրաշարժից։ Մինչև 20-րդ դարի սկիզբը, Համուսի շրջակայքի հայերը Սոսյաց անտառի աղբյուրի մոտ, ամեն տարի Զատկի տոնի 2-րդ օրը (մեռելոց) նշել են Ստեփանեի եղերական մահվան հիշատակը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 120)։*  |
Արշարունյաց դպրոցները, գործել են V– XIV դարերում, Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Արշարունիք գավառում։ Մեզ հայտնի գրչության հնագույն խոշոր դպրոցներ են եղել Մայրաձոր անապատն ու Սանդղկավանքը։ Հիմնադրվել են V դարում, Մեսրոպ Մաշտոցի և Սահակ Ա Պարթևի աշակերտներ Թաթուլի ու Վարոսի ջանքերով։ Բուռն ծաղկում են ապրել VI դարում։ Այնտեղ ընդգրկված էին 36 ընտիր գրչագրեր։ Ուսուցանել են գրչության արվեստներ՝ աստվածաբանություն և փիլիսոփայություն։

Ըստ Ստեփանոս Օրբելյանի՝ Արշարունյաց դպրոցը VII դարում համարվել է «վարդապետարան հայոց...»։ Արշարունյաց իշխաններից բացի դպրոցը հովանավորել են Բագրատունիները և Կամսարականները։ Վահան Կամսարականի խնդրանքով «քաջ փիլիսոփա և նախընտիր վարդապետ» հռչակված Գրիգորիս Արշարունին VIII դարի սկզբին շարադրել է «Մեկնութիւն ընթերցուածոց» աշխատությունը։ X դարի վերջին Կարսի Աբաս թագավորը (984–1029 թվականներ) Արշարունյաց գավառում է կառուցել վանք՝ կից կառույցներով և համալրել։ Նույն դարում աչքի է ընկել Վարդկավանքի դպրոցը, վարդապետարանը վերաշինող՝ առաջնորդ Վարդիկի անունով։ Հաճախադեպ արշավակրոնավորներովնքները կործանել են մշակութային կենտրոնները, սակայն դրանցից ոչ հեռու ծաղկել են այլ կենտրոններ։ X դարի Կաղզվանի մոտ հիմնադըրվել է Կամրջաձորի դպրոցը, որն ունեցել է մոտ 300 միաբան սան։ Նշանավոր էին Սամվել Կամրջաձորեցին, նրա աշակերտներ Ստեփանոս Ասողիկը և Գևորգ Թառիճեցին (Ուռճեցին)։ XI դ. զարգացում են ապրել Մայրաձորի կամ Կանչնուտի և Սանդղկավանքի գրչության դպրոցները։ Առաջին դարից մեզ են հասել «Մողնու», «Սանդղկավանքի» և «Բեկյունց» Ավետարանները, որոնց նկարազարդումները (գրիչ և ծաղկող՝ Հովհաննես Սանդղկավանեցի) հայ մանրանկարչության արժեքավոր գործերից են։ XIV դարի հայտնի էին Հանկյունաց վանքի, Կաղզվանի և գրչության այլ դպրոցներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 109)։*  |
Հոսքագիծ
**Հոսքային գիծ**, մշակող մեքենաների կամ աշխատատեղերի համախումբ, որոնք դասավորված են դետալների պատրաստման կամ շինվածքների հավաքման տեխնոլոգիական պրոցեսի ընթացքին համապատասխան։ Հոսքային գծի յուրաքանչյուր մեքենայի կամ աշխատատեղի համար նախատեսվում է մեկ կամ մի քանի գործողություն։ Մետաղամշակման արտադրամասերում հոսքային գիծ մշակող հաստոցների (մեքենաների) մեկ (կամ երկու) շարք է, որոնք իրար հետ կապված են դետալը մեկ գործողությունից մյուսը փոխանցող տրանսպորտային միջոցներով։ Հավաքման տեղամասերում hոսքային գծի սարքավորումով, հարմարանքներով, գործիքներով, տրանսպորտային միջոցներով հագեցած աշխատատեղերի շարք է՝ հավաքվող շինվածքը (մեքենան) մի դիրքից մյուսը փոխադրելու և շինվածքի հավաքման ժամանակ դետալներով և հանգույցներով անընդմեջ ապահովելու համար։ Հոսքային գծերի բազայի վրա ստեղծված են ավտոմատ գծեր՝ դրանք դետալների բեռնման ու բեռնաթափման մեխանիզմներով, միջհաստոցային տրանսպորտով, կառավարման համակարգով սարքավորելու միջոցով։ Հոսքային գծերը լինում են. անհատական՝ մեկ դետալի մշակման համար, զույգ՝ միաժամանակ երկու դետալի, և խմբային՝ միաժամանակ մի քանի դետալների մշակման կամ որոշակի հաջորդականությամբ նրանց պատրաստման համար։ խոշոր օբյեկտների հոսքային հավաքման դեպքում առանձին հանգույցներն ու դետալները մատուցվում են սահմանված հաջորդականությամբ, իսկ մոնտաժը կատարում են մասնագիտացված խմբերը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 549)։*  |
**Հակոբ Հովհաննեսի Ասատուրյան** (մարտի 3, 1903(1903-03-03), Չոմախլու, Դևելի, Կայսերիի մարզ, Թուրքիա - օգոստոսի 11, 2003(2003-08-11), Նյու Ջերսի, ԱՄՆ), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, երաժշտագետ։

Կենսագրություն
--------------

Հակոբ Ասատուրյանը ծնվել է Կեսարիայի գավառի Չոմախլու գյուղում։ 1915 թվականին, չավարտած Խրիմյան վարժարանը, ընտանիքի հետ բռնում է տարագրության ճանապարհը, որի ընթացքում սովից ու տանջահարությունից մահանում են մայրը ու երկու քույրերը։ 1918 թվականին հանգրվանում է Երուսաղեմի ժառանգավորաց վարժարանում, որը վերածվել էր որբանոցի։ 1920 թվականին հաստատվում է ԱՄՆ-ում։ 1928 թվականին հետևել է Կոլումբիայի համալսարանի գիշերային դասընթացներին։ ԱՄՆ-ում գտնվելու առաջին տարիներից հանդես է եկել նաև որպես երգիչ՝ կատարելով Կոմիտասի, Ռոմանոս Մելիքյանի, Բարսեղ Կանաչյանի, Ալան Հովհաննեսի մշակած ժողովրդական ստեղծագործությունները, որոնք 1947 թվականին, Նյու Յորքում լույս են տեսել ձայնապնակներով՝ «Հայ երգ» վերտառությամբ։

Ստեղծագործական գործունեություն
------------------------------

Ասատուրյանի առաջին բանաստեղծությունները լույս են տեսել 1923 թվականին, «Հայաստանի կոչնակ» շաբաթաթերթում՝ Յ. Յ. Ա. ստորագրությամբ։ Ասատուրյանը տպագրվել է Մաժակցի գրական կեղծանունով։ 1936 թվականից հանդես է եկել «Նոր գիր» գրական հանդեսում, տպագրել արձակ և չափածո ստեղծագործություններ, գրական-քննադատական տեսություններ։ Հակոբ Ասատուրյանի «Անդաստան» (1946) բանաստեղծությունների գիրքն արտացոլում է հայրենի հողից կտրված հայի տվայտանքը։ Նրա «Հովակիմի թոռները» (1965), «Հովակիմի թոռնորդիները» (1982), «Տօ, լա՜ճ տնաւեր» (1986) վեպերը սփյուռքահայ արձակի նվաճումներից են։

Հակոբ Ասատուրյանը գրել է նաև «Կոմիտաս վարդապետ եւ հայ երգը» (1962) աշխատությունը, Հայաստանի կյանքն ու մշակույթը ներկայացնող երկեր («Քարի եւ հողի պատմութիւն», 1969, «Պարոյր Սեւակի հետ», 1971)։ 1990 թվականին Լոս Անջելեսում հրատարակել է «Ո՞ւր, Վահրամ» ժողովածուն։

Պարգևներ
--------

* «Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ» շքանշան, 1983

Երկեր
-----

* Հարիւրամեակ, հանդիպումներ, յուշեր, Նյու Յորք, 1978։

Գրականություն
-------------

* Թամրազյան Հ. Հակոբ Ասատուրյան։ Կյանքը եւ գործը, Ե. 1993։
* Հարյուրամյակ, Նյու Յորք, 1978։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 553.
2. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*

ՎիքիդարանըՎիքիդարանը
Վիքիդարանը ունի բնօրինակ գործեր, որոնց հեղինակն է՝ 
***Հակոբ Ասատուրյանը***


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 10110 · GND: 14106675X · LCCN: n95055610 · VIAF: 170529401 · WorldCat VIAF: 170529401 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 553)։*  |
| **՞**Կատվաձուկ |
| --- |
| Ձուկ Հրեշ, *Mobula mobular*  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
| Ենթատիպ | Ողնաշարավորներ |
|
|
|
|
| Դաս | Կռճիկային ձկներ |
|
|
| Վերնակարգ | **Կատվաձկներ** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Batoidea

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | ITIS**563992**NCBI**117893**EOL**4655330**

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կատվաձուկ** (լատին․՝ Batoidea), կռճիկային ձկների վերնակարգ։
Կատվաձուկ հայերեն անունը սխալ է,այս ծովային ձուկը ունի իր հայկական անվանումները ըստ կարգերի,որն է.

* Սրապոչ (լատ. Batoidea),
* Գիշաձուկ (լատ. Myliobatiformes, syn. Dasyatiformes),
* Ծովաչարք (լատ. Manta birostris)
* Թմրաձուկ-(լատ. Torpediniformes)

Մաշկը թեփուկազուրկ է կամ փշերով ծածկված։ Կմախքը կռճիկային է։ Մարմինը և գլուխը տափակացած են մեջքափորային ուղղությամբ, իսկ առանձին տեսակների մոտ միաձուլվել են կրծքային լողակների հետ և առաջացրել սկավառակ։ Խռիկային 5 զույգ ճեղքերը մարմնի փորային մասում են։ Հայտնի է 10 ընտանիք։

Մեծ մասն ապրում է արևադարձային և մերձարևադարձային ծովափնյա շերտերում, որոշ տեսակներ՝ բարեխառն և սառը ծովերում։ Կան նաև քաղցրահամ ջրերում ապրողներ։ Կենդանածին է կամ ձվակենդանածին, միայն սովորական կատվաձուկը ձվածին է։ Մեծ մասը սնվում է հատակային կենդանիներով, որոշները՝ փափկամորթներով։ Շատ տեսակների միսը օգտագործվում է որպես սնունդ։ Լյարդից տեխնիկական յուղ են ստանում։

Կատվաձկները պատկանում են շնաձկնանմանների կարգի ձկների ենթակարգին։ Ապրում են ծովի հատակին։ Նրանց մարմինն ու գլուխը մեջքափորային ուղղությամբ տափակացած են, որոշ տեսակներինը միաձուլվել են կրծքային լողակների հետ և առաջացրել սկավառակ։ Մաշկը թեփուկազուրկ է կամ փշածածկ։

Կատվաձկները դանդաղ են լողում՝ ժամանակ առ ժամանակ թափահարելով մարմնի և գլխի կողքերին գտնվող մեծ լողակները։ Նրանց պոչը երկար է ու բարակ, իսկ աչքերը տեղադրված են գլխի գագաթին։

Փշապոչ կատվաձկների պոչի վրա կան թունավոր փշեր, որոնք թշնամիներից պաշտպանվելու միջոց են։ Էլեկտրական կատվաձկները կարող են արտադրել էլեկտրական լիցքեր, որոնց օգնությամբ նրանք խլացնում են իրենց զոհին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 291)։*  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա |
|  |
| Տաքսոնոմիա | iNaturalist · NCBI · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4613930-8 · LCCN: sh85111253 · Microsoft: 2780112126 · NDL: 00561770 |

 |
Հովիկ Աֆյանի <Կարմիր> վեպի շապիկը

**Հովիկ Աֆյան** (29 հուլիսի 1983 թ. ք.Աբովյան, Հայաստան) լրագրող, խմբագիր, սցենարիստ, գրող, արձակագիր։ Տասնյակ պատմվածքների հեղինակ է, որոնք հրապարակվել են տարբեր գրական հանդեսներում ու կայքերում, ունի 5 տպագրված գիրք, որոնք տարբեր ժամանակներում ընդգրկվել են երևանյան բեսթսելլերների առաջին տասնյակում։
Նրա **«Մի գավաթ ռոմ»** պատմվածքն 2013 թ. ընդգրկվել է Lավագույն արձակ մրցանակաբաշխության եզրափակիչ փուլում, իսկ **«Մարդերեն չխոսող աղջիկը»** պատմվածքն արժանացել է «Գրանիշի» 2020 թ. «Լավագույն արձակ» մրցանակին։
**«Միս ուտողները»** և **«Չաստվածաշունչ»** պատմվածքների ժողովածուի, **«Կարմիր»**, **«Քաղցր կյանք»** և **«Ժողովրդի հայրերը»** վեպերի հեղինակն է։ 2021 թվականին «Կարմիր» վեպը ներկայացրել է Հայաստանը TCK Publishing-ի կազմակերպած միջազգային մրցույթում և ճանաչվել է **«Տարվա լավագույն գեղարվեստական գիրք»**։ Բացի այդ, վեպն ընդգրկվել է Եվրոպայի միության գրականության մրցանակի կարճ ցանկում։ Հովիկ Աֆյանը 2021թ. օգոստոսի 1-ին արժանացել է **Գրքի երևանյան 4-րդ փառատոնի /Yerevanbookfest/ առաջին մրցանակին**։ Պարգևատրվել է **«Եղիշե Չարենց» հուշամեդալով**։ 2022թ-ի հոկտեմբերի 5-ին պարգևատրվել է **«Ստեփան Ալաջաջյան»** երիտասարդական մրցանակով` **«Քաղցր կյանք»** վեպի համար։

### Կենսագրություն

Հովիկ Աֆյանը ծնվել է 1983 թ. Հայաստանի Աբովյան քաղաքում։ 2000-ին, դպրոցն ավարտելուց հետո, ընդունվել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի Կուլտուրայի ֆակուլտետ՝ հեռուստալրագրության բաժին։ 2005-ին, ուսումն ավարտելուց հետո, անցել է ծառայության Հայաստանի զինված ուժերում, զորացրվել է 2007-ին։ 2009-ից մինչև այսօր աշխատում է **«Ազգ»** շաբաթաթերթում՝ որպես լրագրող, վերլուծաբան և հրապարակախոս։ 2010-ից մինչև 2013 թ-ն աշխատել է Report.am լրատվավերլուծական կայքում՝ որպես սյունակագիր-հրապարակախոս։ 2013-ից մինչև 2014-ն աշխատել է «Երկիր Մեդիա» հեռուստաընկերությունում՝ որպես վերլուծական, թեմատիկ ռեպորտաժների հեղինակ։ 2014-ից մինչև 2016-ն աշխատել է Yerkir.am կայքում՝ որպես սյունակագիր-հրապարակախոս։ 2017-2018 թթ. աշխատել է Հանրային հեռուստաընկերության լրատվավերլուծական հաղորդումների բաժնում՝ որպես «Օրակարգից դուրս» հաղորդման և լուսագրերի ու հավելումների խմբագիր։ 2018 թ-ից աշխատում է **«5-րդ ալիք»** հեռուստաընկերությունում՝ որպես գլխավոր խմբագիր։

Ամուսնացած է, ունի մեկ դուստր։

Ստեղծագործություններ
--------------------

* Անվճար աղավնիներ
* Առաջին բառը
* Դավաճանություն
* Սև օվկիանոսը
* Մի գավաթ ռոմ
* Մարդերեն չխոսող աղջիկը
* Կարմիր բլուզը
* Գարունը շատ էր արևոտ ու ջերմ Archived 2021-05-18 at the Wayback Machine.
* Յուլո
* ԱԿՈՐԴԵՈՆ, ԶՈՒՌՆԱ, ԴՀՈԼ
* Սուրճ եփողը
* Նոր գիրք
* Դաշտը հնձելու օրերը
* Շները մի կողմում, տղերքը` մյուս
* «Միս ուտողները», պատմվածքների ժողովածու, 2017 թ.
* «Չաստվածաշունչ» պատմվածքների ժողովածու, 2019 թ.
* «Կարմիր», վեպ, 2020 թ.
* «Քաղցր կյանք», վեպ, 2021 թ.
* «Ժողովրդի հայրերը», վեպ, 2022 թ.

Ծանոթագրություններ
------------------

* Գժվելու ժամանակներ են
* Երբեք մի մոռացիր
* Ինչպես ապրել «Միս ուտողների» հասարակությունում
* Սերը և պատերազմը՝ Հովիկ Աֆյանի «Կարմիր» վեպում
* Երբ կարմիրը պարզապես գույն չէ Archived 2021-05-21 at the Wayback Machine.
* Ամենասիրունն այն գիշերներն են...
«**Մարաթուկ**», ժողովրդական երգի-պարի անսամբլ։

Պատմություն
-----------

Հիմնադրվել է 1983 թվականին Երևանում՝ Հովհաննես Մկրտիչ (Մգրո) Սարգսյանի (1945–1989) նախաձեռնությամբ (1993 թվականից՝ Մ. Սարգսյանի անվան)։ Անսամբլի գեղարվեստական ղեկավարներ են եղել նաև Ալքեսանդր Կարապետյանը (նաև խմբավար), Երվանդ Թորոսյանը (1993 թվականից), պարուսույց՝ Արտյուշա Կարապետյանը (ՀՀ ժողովրդական արտիստ, 2007), խմբավար՝ Արա Ավագյան։ 

Տարբեր տարիների անսամբլի կազմում երգել են Սահակ Սահակյանը, Սուսաննա Սիրադեղյանը, Ալեքսանդր Քոչարյանը, Ռադիկ Ալավերդյանը, Վարյա Մայլյանը, Մարգարիտա Մելքոնյանը և ուրիշներ։ Երգացանկում եղել են հետևյալ ստեղագործությունները՝ «Հանինա», «Բոբիկ ջուր մի երա», «Խորոտ յար», «Համբարձման երկուշաբթին», «Սուրբ Կարապետ վանքին մոտիկ», «Գևորգ Չաուշի հիշատակին», «Քաջ Նժդեհ», «Ի զեն հայեր», «Բիթլիս քաղաք շատ լեռնային», «Ձայն տուր ով ֆեդա» և այլ երգեր։ 

Համերգներով հանդես է եկել ԱՄՆ-ում, Սիրիայում, Լիբանանում, Բուլղարիայում, Ֆրանսիայում, Բելգիայում, Հոլանդիայում և այլուր։ 

2014 թվականին «Մարաթուկ»-ից առանձնացել է «Մարաթուկցիներ» անսամբլը (խմբավար՝ Արա Ավագյան, հիմնադիր-անդամներ՝ Գառնիկ Մելքոնյան, Ռաֆիկ Հակոբյան, Լևոն Մկրտչյան, Համբարձում Ղազանչյան, Արամայիս Դավթյան) և գործում է ինքնուրույն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Մարաթուկը» երգեց անգամ ավտոբուսում

Արտաքին հղումներ
----------------

* 30-ամյա «Մարաթուկ» համույթը կրկին համախմբվել է. «Մենք պարտավոր ենք լինել ժողովրդի մեջ ու հաստատ կլինենք»
* Մարաթուկ անսամբլ - Թող լինին ազատ
* «Մարաթուկ» անսամբլ - Հանինա

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հովհաննես Աճեմյան (այլ կիրառումներ)

**Հովհաննես Աճեմյան** (հունվարի 11, 1840(1840-01-11), Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - հունիսի 7, 1895(1895-06-07), Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն), հայ երգիչ, առաջին պրոֆեսիոնալ երգիչներից մեկը արևմտահայ իրականության մեջ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, ապա շարունակել ուսումը ֆրանսիական դպրոցում։ 1870-ականներից մասնակցել է Կ. Պոլսի օպերետային խմբերի ներկայացումներին որպես տենոր երգիչ։ Եղել է հայ երաժշտական թատրոնի հիմնադիրներից, մեծ հաջողությամբ հանդես գալով հատկապես Տիգրան Չուխաջյանի օպերետներում։ Եվրոպական մամուլում բազմաթիվ հոդվածներ է տպագրել թատրոնի մասին։ Եղել է ֆրանսիական թերթերի թատերական քննադատ, խմբագրել է «Ֆար դյու Բոսֆոր» պարբերականը։ Գրել է «Արիֆ» օպերետի լիբրետոն։ Հոր աղա» դերակատարումներով (1875)։ Երաժշտագիտական հոդվածներով աշխատակցել է Կ.Պոլսի հայ և ֆրանսիական մամուլին։ Խմբագրել է «Ֆար դյու Բոսփոր» («Phare du Bosphore») ֆրանսերեն թերթը, որ լույս է տեսել Կ.Պոլսում։

1880-ական թվականներին թողել է բեմը։

Գրականություն
-------------

* Ստեփանյան Գ. Ուրվագիծ արևմտահայ թատրոնի պատմության, հ. 2, Ե. 1969։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 1. — էջ 269.
2. ↑  Գառնիկ Ստեփանյան (1973)։ *Կենսագրական բառարան, հատոր Ա*։ Երևան: «Հայաստան»։ էջ էջ 77


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 269)։*  |
«**Հայ ազգագրություն և բանհուսություն**», մատենաշար։ Լույս է տեսնում Երևանում (հ. 1-26... 1970-2009 թվականներ)։ Հրատարակում է ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտը։

Խմբագրակազմ
-----------

Յուրաքանչյուր հատորում զետեղված է 1-3 մենագրություն, որոնք կատարվել են դաշտային ազգագրական ու բանահյուսական հավաքչական նյութերի հիման վրա։ Ուշագրավ են Ա. Օդաբաշյանի «Ամանորը հայ ժողովրդական տոնացույցում», Ա. Նազարյանի «Էջմիածնի և Աշտարակի բանահյուսությունից» (հատոր 9, 1978 թվական), Ա. Ստեփանյանի «Հայ ժողովրդական տարազի զարդանախշերը», Ս. Մկրտչյանի «Տոները հայոց արդի կենցաղում», Լ. Պետրոսյանի «Հայոց ավանդական փոխադրամիջոցների պատմամշակութային աղերսները» (հատոր 22, 2007 թվական), Ս. Հոբոսյանի «Հայոց ձիթհանության մշակույթը (XIX- XX դարի առաջին կես» (հատոր 23, 2007 թվական), Թ. Հայրապետյանի «Կոնստանդին Մելիք-Շահնազարյան (Տմբլաչի Խաչան)։ Կյանքն ու գործը» (2001 թվական), Ե. Հարությունյանի «Հայ ժողովրդական սգո երգեր» (հ. 24, 2007), Է. Խեմչյանի «Իջևան (Ձորոփոր)» (հատոր 25, 2008), Մ. Գալստյանի «Արտագնացությունը Հայաստանում (XIX դարի երկրորդ կես-XX դարի 80-ական թվականներ)», Ն. Կիլիչյանի «Հայկական ժողովրդական բեմադրական պարը (XX դարի սկիզբ-30-ական թվականներ)» (հատոր 26, 2009) և այլ աշխատություններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ գրատպություն և գրքարվեստ» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
**Հակոբ Տատրյան բեյ** (1853, Կեսարիա, Թուրքիա - 1936, Կադը), հայ բժիշկ, վիրաբույժ, մանկաբարձ և ներքին հիվանդությունների մասնագետ։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1853 թվականին, Անկարայի նահանգի Կեսարիայի գավառի կենտրոն Կեսարիա քաղաքում։

Ավարտել է Կեսարիայի պետական վարժարանը։ 1878 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Կայսերական զինվորական բժշկական վարժարանը։

Եղել է փոքր վիրահատությունների վիրաբույժ, մանկաբարձ և ներքին հիվանդությունների մասնագետ։

1888-1898 թվականներին հատուկ ծառայության («հըզմեթի մախսուսե») մեջ է եղել Բաղ­դա­դում, Մու­սու­լում, Բաս­րայում և դրանց շրջակայքում։

1898 թվականին վերադարձել է Կեսարիա, ամուսնացել և մեկ որդի ու երկու դուստր է ունեցել։

Պաշտոնավարել է Թրակիայի Քրքլարելիի, Չորլուի և Ուզուն քեոփրյուի զինվորական հիվանդանոցներում։ Եղել է Մարմարա-Էրեյլիի զինվորական հիվանդանոցի բժշկապետը։

1912-1913 թվականներին Բալկանյան պա­տե­րազ­մի ժամանակ զինվորական բժիշկ է ծառայել Յանիայում, որտեղ և վիրավորվել է և գերի ընկել։ Պատերազմն ավարտվելուց հետո ազատվել է և Կ. Պոլիս եկել։

1914 թվականին Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ կրկին զորակոչվել է օսմանյան բանակ։ 1914-1916 թվականներին եղել է Սելիմիեի զորանոց-հիվանդանոցի բժշկապետը։ 1916 թվականին զորացրվել է և թոշակի անցել գնդապետի (միրալայ-ալբայ) աստիճանով։ Որոշ ժամանակ Կ. Պոլսի Կադըգյուղ թաղամասի քաղաքային բժիշկ է աշխատել։ Եղել է փորձառու բժիշկ և հարգված քաղաքացի։

Մահացել է 1936 թվականին, Կադը գյուղում՝ 83 տարեկանում։ Հուղարկավորությունը կատարվել է զինվորական պատիվներով։

Պար­գև­ներ
----------

* Պարգևատրվել է արքունիքի և սպայակույտի շքանշաններով։

Գրականություն
-------------

Շիկահեր Վարդ, Կիսադարեան պատմութիւն թրքահայ բժշկութեան, 1923-1975, Իսթանպուլ, 1975։

Աղբյուրներ
----------

* Հարություն Մինասյան, Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
**Հայ առևտրական ընկերություն**, Նոր Ջուղայի հայ առևտրական ընկերություն, Իրանի հայ վաճառականների առևտրական կազմակերպություն։

Պատմություն
-----------

Ստեղծվել է XVII դարի կեսին, Նոր Ջուղայում, առևտրական գործունեությունն ընդլայնելու և Իրան թափանցած եվրոպական առևտրական ընկերությունների մրցակցությանը հակազդելու նպատակով։ Վայելել է Իրանի կառավարության հովանավորությունը, ստացել մի շարք արտոնություններ (Իրանում անմաքս առևտրի իրավունք և այլն)։ Բազմաթիվ երկրներում ունեցած մշտական ներկայացուցիչների միջոցով կնքել է առևտրային պայմանագրեր, կազմակերպել ընկերության բաժանմունքներ։ Հայ վաճառականները կատարել են նաև դիվանագիտական հանձնարարություններ (Լիվոռնոյում հաստատված Միրիմանյան առևտրական ընտանիքի ավագը միաժամանակ եղել է շահի ներկայացուցիչը Տոսկանայի դքսությունում)։

1667-ին և 1673-ին Ռուսաստանի հետ կնքած առևտրային պայմանագրերով Հայ առևտրական ընկերությունը Կասպից ծով-Վոլգա ճանապարհով Ռուսաստանի և Արևմտյան Եվրոպայի երկրների հետ առևտուր անելու իրավունք է ստացել․ նախատեսված առանձնաշնորհումները վերաբերել են բոլոր հայ վաճառականներին։

XVII դ․ վերջին - XVIII դ․ սկզբին Իրանում հայ վաճառականության համար ստեղծված աննպաստ պայմանների հետևանքով՝ սկսվել է նրանց արտագաղթը Ասիայի և Եվրոպայի առևտրական կենտրոններ։ Չնայած դրան, Հայ առևտրական ընկերությունը 1718-ի ռուս-իրանական առևտրային պայմանագրում հիշատակվում է որպես այդ երկրների միջև առևտուրն իրականացնող կարևոր հիմնարկություն։

Ընկերությանն ուժեղ հարված է հասցրել աֆղանների 1722-ի արշավանքը Իրան (ավերվել է Նոր Ջուղան, բնակչությունը վճարել է 70 հազար թուման փրկագին)։

XVIII դ․ կեսին նորջուղայեցիների արտագաղթն ուժեղացել է, և Հայ առևտրական ընկերությունը իր գործունեությունը փոխադրել է այլ երկրներ՝ մի շարք բաժանմունքներ ստեղծելով նաև Ռուսաստանում (Աստրախանում, Մոսկվայում և այլն)։

Գրականություն
-------------

* Տեր-Հովհանյանց Հ․, Պատմութիւն Նոր Ջուղայու որ յԱսպահան, հ․ 1, Նոր Ջուղա, 1881
* Խաչիկյան Շ․Լ․, Նոր Ջուղայի հայ վաճառականությունը և նրա առևտրատնտեսական կապերը Ռուսաստանի հետ, Ե․, 1988
* Армяно-русские отношения в XVII веке (сборник докладов), т․ 1, Е․, 1953

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 169)։*  |
**Հակոն Բարֆոդ** (նորվ.՝ Hakon Barfod, օգոստոսի 17, 1926(1926-08-17), Օսլո, Նորվեգիա - նոյեմբերի 4, 2013(2013-11-04), Բերում, Նորվեգիա), նորվեգացի նավասպորտի վարպետ, Լոնդոնյան Օլիմպիական խաղերի (1948) և Հելսինկիի չեմպիոն (1952):

Սպորտային կարիերա
-----------------

Առագաստանավային սպորտով սկսել է զբաղվել Սիգվե Լիի հետ միասին` հետպատերազմյան շրջանում, ինչպես նաև դարձել է նորվեգական «Պան» նավակի, կառուցված Թոր Թորվալդսենի կողմից, անձնակազմի անդամ։ 1940-ականների վերջերին և 1950-ական թվականների սկսզբներին «Պան»-ի անձնակազմը համարվել է Դրակոն դասի լավագույնը աշխարհում։

Լոնդոնի ամառային Օլիմպիական խաղերին (1948) դարձել է այդ դասի չեմպիոն, իսկ արդեն չորս տարի անց Հելսինկիի Խաղերին (1952) նվաճել է արծաթե մեդալ։ 1948 և 1950 թվականներին հաղթել է Դրակոն դասի Ոսկե գավաթը, հաշվելով ոչ պաշտոնական աշխարհի առաջնությունը։ Ինչպես նաև համարվել է «Սնայպ» դասի զբոսանավի ուժեղ մարզիկ։

Դարձել է ծովագնացության նավերի պրոֆեսոնալ ստեղծող, Վետրե գործարանում, Օսլոյից ոչ հեռու, թողարկել է «Սնայպ» և «Թռչող հոլանդացի» դասերի նավեր։ Շարունակել է զբաղվել առագաստանավային սպորտով 1980-ական թվականներին, մահանալու ժամանակ եղել է նորվեգական օլիմպիական խաղերի ավագ ողջ մնացած չեմպիոն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. 1 2  Freebase տվյալների վերբեռնում — Google.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հակոն Բարֆոդի Archived 2011-08-29 at the Wayback Machine. էջը *sports-reference.com* կայքում (անգլ.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Olympic Channel · Առագաստանավային սպորտի միջազգային ֆեդերացիա · ՄՕԿ |

 |
**Կարապետ Վարդանի Ավեսյան** (ապրիլի 28, 1979(1979-04-28), Բեյրութ, Լիբանան), հայ երաժիշտ, կոմպոզիտոր, դիրիժոր, Լիբանանի կոմպոզիտորների միության անդամ։

Կենսագրություն
--------------

Կարապետ Ավեսյանը ծնվել է Բեյրութում, 1979 թվականի ապրիլի 28-ին։

2006 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժինը (Զոհրաբյանի դասարան), իսկ 2007 թվականին՝ դիրիժորության բաժինը (Արամ Ղարաբեկյանի դասարան)։

2007 թվականին Կարապետ Ավեսյանը վերադարձել է Լիբանան և ստանձնել «Բարսեղ Կանաչյանի անվան երաժշտական քոլեջի տեսության բաժնի ղեկավարի պաշտոնը։ 2009 թվականին Ս. Քեչիկի հետ Կարապետ Ավեսյանը ստեղծել է կամերային նվագախումբ։ 2008 թվականից հանդիսանում է Լիբանանի պետական ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի դիրիժոր և պետական կոնսերվատորիայի դասախոս, 2007-2011 թվականներին եղել է Մերձավոր Արևելքի Աստվածաբանական ճեմարանի երգչախմբի ղեկավար դասախոս։ 2009–2012 թվականներին ղեկավարել է Բեյրութի «Արմիս» երգչախումբը, մասնակցել «Բեյրութ Չանց» միջազգային փառատոնին։

2010 թվականից Կարապետ Ավեսյանը դասավանդում է Բեյրութի Արաբական համալսարանի ճարտարապետության բաժնում։ 2012 և 2014 թվականին Փարիզում և Չիկագոյում կատարելագործվել է դիրիժորության միջազգային վարպետաց դասընթացներում։ Երաժիշտը հանդիսանում է «Սուրբ Միշել» ինստիտուտի Երիտասարդական կամերային նվագախմբի հիմնադիր ղեկավար (2013), 2014 թվականից՝ Լիբանանի ազգային երիտասարդական նվագախմբի գլխավոր դիրիժոր։

Ստեղծագործություններ
--------------------

Կարապետ Ավեսյանը կամերային, խմբերգերի ստեղծագործությունների հեղինակ է, մշակել է լիբանանյան. ժողովրդական երգեր՝ էստրադային նվագախմբի համար։

Գրել է սոնատին (2002)՝ կլառնետի և դաշնամուրի, «Ցոլուն աստղեր» (Հովհաննես Թումանյանի խոսքերով, 2002)՝ երգչախմբի, թեմա և վարիացիաներ (2003)՝ դաշնամուրի, «Երեք հայրեն Քուչակէն» (2004) վոկալ շարք՝ մեցցո սոպրանոյի և դաշնամուրի, սիմֆոնիկ պատկեր (2006)՝ նվագախմբի, սոնատ (2005)՝ ջութակի և դաշնամուրի համար, դաշնամուրային կվարտետ (2003), լարային կվարտետ (2008) և այլ աշխատություններ։

2004 թվականին Երևանում արժանացել է Կոմպոզիտորների Ղազարոս Սարյանի անվան մրցույթի 3-րդ մրցանակին։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կարապետ Ավեսյան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
| **՞**Մարգարտածաղիկ բազմամյա |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ցեղ | Մարգարտածաղիկ |
|
|
| Տեսակ | Մարգարտածաղիկ բազմամյա |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Bellis perennis

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Մարգարտածաղիկ բազմամյա**, աստղածաղկազգիների ընտանիքին պատկանող ցածրաճ բազմամյա բույս, որն օգտագործվում է որպես երկամյա։ Տարածման շատ մեծ արեալ ունի․ հանդիպում է Մերձբալթիկայից մինչև սևծովյան ափեր ու Միջին Ասիա, որտեղ աճում է խոնավ մարգագետիններում ու անտառներում։

Նկարագրություն
--------------

Անցողուն բույս է՝ թիականման տերևների վարդակով։ Ամռան ընթացքում առաջանում է մեկ կամ մի քանի ծաղկակիրներ, որոնց յուրաքանչյուրի վրա կազմավորվում է մեկ ծաղկազամբյուղ։ Ծաղկում է գարնանը և ամռանը, հաճախ վեգետացիոն շրջանի ընթացքում անընդհատ։ Խողովականման ծաղիկները ոսկեդեղին են, լեզվականմանները՝ սպիտակ, վարդագույն կամ կարմիր։

Լավ է աճում ավազակավային, ստրուկտուրային, օրգանական նյութերով հարուստ հողերում։ Բարձր լեռնային շրջաներում, եթե ձյան ծածկոցը բացակայում է կամ աննշան է, ապա ուժեղ սառնամանիքների դեպքում մարգարտածաղիկը կարող է ցրտահարվել։

Բազմանում է սերմերով և թփի բաժանմամբ։ Ցանքը կատարում են հունիս-հուլիս ամիսներին, մարգերում կամ սառը ջերմոցներում։ Ծիլերը երևում են 1-2 շաբաթ հետո։ Սածիլները դաշտ են տեղափոխում օգոստոսին և տնկում ժապավեններով՝ 50 սմ հեռավորության վրա (ժապավենների միջև գծերի հեռավորությունը պետք է կազմի 25 սմ, իսկ շարքերինը՝ 15 սմ)։ Որպես միամյա ծաղկաբույս մշակելու դեպքում ցանքը կատարում են մարտին՝ ջերմոցում։ Սածիլները դաշտ են տեղափոխում ցանքից 40 օր հետո։ Օգտագործում են եզրաշերտերում, գորգային ձևավորումներում, քարապարտեզներում և ալպինարիաներում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Լ․Վ․Հարությունյան, Քո շրջապատի ծաղիկները, Երևան, «Արևիկ», 1987


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | UNII |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (9-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Մեծ նորվեգական · Մեծ սովետական (1 հրտ.) |
|  |
| Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4322441-6 · Microsoft: 2779111362 |

 |
«**Հայ երգ**», իրանահայ երաժշտական ընկերություն, որը գործել է 1961-1965 թվականներին Թեհրանում։ Հիմնադիրներն են եղել Լյուդվիգ Բազիլը (նաև երգչախմբի ղեկավար), Ա. Աղաբեկյանը, Վ. Խոջայանը։ 

Ընկերության նպատակն է եղել տարածել հայ ժողովրդական և դասական երաժշտությունը, երիտասարդ երաժիշտներ պատրաստել ու հովանավորել նրանց։ 

Կազմակերպել են երաժշտական դասընթացներ (երգ, ջութակ, դաշնամուր, կոմպոզիցիա, հայ երաժշտության տեսություն), համերգներ (մասնակցել են ընկերության երաժիշտ անդամերը, մեներգիչներն ու երգչախումբը)՝ նվիրված Կոմիտասին, Սայաթ-Նովային, Մ. Եկմալյանին, հրատարակել հանրամատչելի գրականություն («Հայ դասական երաժշտություն», 1961, «Հայոց եկեղեցական եղանակներ», 1962, և այլն)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 124)։*  |
**Մարդը և լորդու օձը**, Տիգրան Փոլատի նկարազարդումներից, որում հերոսը ներկայացված է 17-18-րդ դարերի ֆրանսիական ազվականներին բնորոշ կերպարով։ Պահպանված է նաև ֆրանսիական ազնվականներին բնորոշ ժամանակի տարազը։

Նկարագրություն
--------------

Իր սովորության համաձայն` Փոլատը պատկերի սյուժե է ընտրել առակի առաջին մասը, երբ մարդը լորդու օձ է բռնել։ Կասկածելով, որ նա կարող է իրեն թունավորել և չանսալով ո'չ նրա հավաստիացմանը, ո'չ ոչ էլ ուրիշի վկայությանը, որ նա մարդուն բարեկամ է, որոշում է սպանել։ Առակի բարոյախոսությունը այն է,որ մեծամեծերի կարծիքով, ամեն ինչում միայն իրենք են ճշմարիտ։ Նկատի ունենալով առակում ցույց տված մարդու գերիշխանությունը, կամայականությունը և մարդու ապերախտությունը կենդանիների հանդեպ, նկարիչն ընտրել է ֆրանսիական ազնվականի տիպար` ցայտուն դարձնելու համար մարդու մենաշնորհ կամայականությունը։

Գեղարվեստական արտահայտության տեխնիկա
------------------------------------

Փոլատը նույնիսկ այս երևակայական տիպարին պատկերել է հոգեբանական արտահայտությամբ, նրա դեմքին արտացոլված սառն անտարբերության հանդեպ աղերսող օձը ասում է նրա կանխամտածված վճռի մասին։

Գեղարվեստական անմիջականությամբ է ստեղծված մարդու, կենդանու և բնության համատեղումով ստեղծված այս պատկերը` օգնելով ընթերցողին ավելի պատկերավոր տպավորություն ստանալու առակից։

Մեկնաբանություն
---------------

Լաֆոնտենի առակները արտացոլում են 17-րդ դարի հասարակական կյանքի երևույթները, մինչդեռ Փոլատի պատկերազարդումներում առակների հերոսները ներկայացված են առավելապես ժամանակակից` 19-20-րդ դարերի մարդկանց կերպարներով։ Փոլատն այս առակի պատկերազարդման մեջ տեղ է տալիս առակախոսի ժամանակի մարդու կերպարին, որը հազվադեպ երևույթ է նրա մոտ։ Նա ուզում է ասել, որ անցյալի այդ երևույթները պահպանված են նաև ներկա պայմաններում
։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ե.Մարտիկյան, Հայկական կերպարվեստի պատմություն, Երևան, 1987
**Հաճախորդների սպասարկում** (անգլ.՝ customer service), հաճախորդների սպասարկման ապահովումը ապրանքի գնումից առաջ, ընթացքում և հետո։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Հաճախորդների սպասարկումը գործողությունների հաջորդականությունն է՝ ուղղված հաճախորդի բավարարվածության մակարդակի բարձրացմանը, այսինքն՝ հաճախորդի մոտ այնպիսի զգացողության ձևավորմանը, որ ապրանքը կամ ծառայությունը համապատասխանում են նրա սպասումներին- Jamier L. Scott (2002)
 |  |

Հաճախորդների սպասարկման անհրաժեշտությունը տարբեր է՝ կախված ապրանքի կամ ծառայության առանձնահատկություններից, բնագավառից և հաճախորդից, օրինակ՝ խոտանված կամ չօգտագործվող ապրանքը ենթակա է փոխարինման, հաճախ միայն կտրոնի առկայության դեպքում և սահմանափակ ժամանակահատվածում։

Հաճախորդների սպասարկումը կարող է իրականացվել ընկերության աշխատակցի կողմից (օրինակ՝ վաճառողի կամ հաճախորդների սպասարկման մասնագետի կողմից) կամ իրականացվել որպես ինքնասպասարկման ծառայություն (օրինակ՝ ընկերության վեբ-կայքին կամ էլեկտրոնային հասցեին նամակ դիմելը, բողոքների գրքում գրելը)։

Հաճախորդների սպասարկման ստորաբաժանումը, որպես կանոն, ցանկացած ընկերության անբաժանելի մասն է։  Իր «խախտման կանոնները և օրենքներին հետևելը» (անգլ.՝ Rules to Break and Laws to Follow) գրքում, Դոն Պեպպերսը և Մարթա Ռոջերսը գրում են. «Հաճախորդները հիշում են ձեզ, անկախ նրանից, թե դուք հիշում եք նրանց, թե ոչ»։ Հաջորդ՝ «հաճախորդի վստահությունը կարող է մի ակնթարթում խաթարվել սպասարկման ոլորտում կոպիտ սխալի պատճառով».
։

Տես նաև
-------

* Հաշվապահություն
* Մարքեթինգ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Turban Efraim (2002)։ *Electronic Commerce: A Managerial Perspective*։ Prentice Hall։ ISBN 0131854615. (անգլ.)
2. ↑  Peppers Don and Martha Rogers, Ph.D. (2008)։ *Rules to Break and Laws to Follow*։ Wiley։ էջեր 24, 164։ ISBN 978-0470227541. (անգլ.)