**Ուիլյամ Չարլզ Ութերմոհլեն** (անգլ.՝ William Utermohlen, դեկտեմբերի 4, 1933(1933-12-04), South Philadelphia, Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ - մարտի 21, 2007(2007-03-21), Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն), ամերիկացի ֆիգուրատիվ նկարիչ, որը հայտնի է իր ուշ շրջանի ինքնանկարներով, որոնք ավարտվել են Ալցհեյմերի հավանական հիվանդության ախտորոշումից հետո։ Նրա մոտ ախտորոշվել է 1995 թվականին, 1991թվականից ի վեր հիշողության աստիճանական կորուստ ուներ։ Ախտորոշումից հետո նա սկսեց ինքնադիմանկարների շարք՝ ազդված ինչպես ֆիգուրատիվ նկարիչ Ֆրենսիս Բեկոնի, այնպես էլ գերմանական էքսպրեսիոնիզմի շարժման կինեմատոգրաֆիստների կողմից։ Նա իր վերջինն ինքնադիմանկարը ավարտել է 2001 թվականին՝ իր մահից մոտ վեց տարի առաջ։

Հարավային Ֆիլադելֆիայում առաջին սերնդի գերմանացի ներգաղթյալների ընտանիքում ծնված Ութերմոհլենը կրթաթոշակ է ստացել Ֆիլադելֆիայի գեղարվեստի ակադեմիայում (ՖԳԱ) 1951 թվականին։ Զինվորական ծառայությունն ավարտելուց հետո նա 1953 թվականին եղել է Եվրոպայում սովորելու նպատակով, որտեղ ոգեշնչվել է Վերածննդի և բարոկկո ոճի արվեստագետներով։ Նա տեղափոխվել է Լոնդոն 1962 թվականին և ամուսնացել արվեստի պատմաբան Պատրիսիա Ռեդմոնդի հետ 1965 թվականին։ Նա տեղափոխվել է Մասաչուսեթս 1972թվականին՝ արվեստ դասավանդելու Ամհերսթ քոլեջում, նախքան Լոնդոն վերադառնալը 1975թվականին։ Նրա վաղ աշխատանքները բաղկացած են առանձին վեց փուլերից, որոնցից յուրաքանչյուրը ներառում են թեմաներ և թեման՝ սկսած դիցաբանությունից, մինչև պատերազմ և մերկ մարդկային կերպարանք։

Նրա հետագա ստեղծագործությունները սկսեցին ուշադրություն գրավել 21-րդ դարի սկզբին։ Նրա ինքնանկարները հատկապես կարևոր են նյարդաճանաչողական խանգարումների աստիճանական հետևանքների ըմբռնման համար և դարձել են Ալցհեյմերի մասին ամենահայտնի արվեստի գործերից։ Նրա հետագա նկարները լայնորեն ցուցադրվել են այն պահից, երբ նրա պատմությունը հայտնի է դարձել ժողովրդական բժշկության գրականության մեջ։

Կենսագրություն
--------------

Ութերմոհլենը կրթություն և կրթաթոշակը է ստացել Փենսիլվանիայի Գեղարվեստի ակադեմիայում (ՓԳԱ):Ուիլյամ Չարլզ Ութերմոհլենը ծնվել է 1933 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Փենսիլվանիայում՝ Հարավային Ֆիլադելֆիայում, որպես առաջին սերնդի գերմանացի ներգաղթյալների միակ զավակ։ Այդ ժամանակ տարածքը բաժանված էր լեզվական գծերով. նրա ընտանիքն ապրում էր քաղաքի գերմանախոս մասում գտնվող Հիքս փողոցում, սակայն այնտեղ ապրող գերմանացիները գաղթեցին ԱՄՆ-ով, ինչի արդյունքում նրանք ապրեցին իտալական բլոկում։ Ութերմոհլենի ծնողները թույլ չտվեցին նրան դուրս գալ իր անմիջական շրջապատից. Արվեստաբան Մանու Շարման ենթադրում է, որ Ութերմոհլենին ներքուստ նայելով, նման պաշտպանողականությունն ազդել է նրա գեղարվեստական զարգացման վրա։ 1951 թվականին կրթաթոշակ է ստացել Փենսիլվանիայի գեղարվեստի ակադեմիայում (ՓԳԱ), որտեղ սովորել է ռեալիստ նկարիչ Վալտեր Ստումփֆիգի մոտ:Երկու տարի անց,1953 թվականին ավարտել է իր զինվորական ծառայությունը Կարիբյան ծովում։ Կարճ ժամանակ անց նա ուսանել է Եվրոպայում՝ ճանապարհորդելով Իտալիայում, Ֆրանսիայում և Իսպանիայում, որտեղ նրա վրա մեծ ազդեցություն են թողել Պրոտո-Վերածննդի նկարիչ Ջոտտոյի և ֆրանսիացի բարոկկո նկարիչ Նիկոլա Պուսենի աշխատանքները։ Նա ավարտել է Ֆիադեֆիայի Ազգային Ակադեմիան 1957 թվականին և տեղափոխվել Անգլիա, մասամբ այն պատճառով, որ նրան գրավում էր լոնդոնյան արվեստի տեսարանը։ Ութերմոհլենի կինը՝ արվեստի պատմաբան Պատրիսիա Ռեդմոնդը, ասում է, որ «երբ նա արվեստի դպրոցում էր, նա շատ գեղեցիկ էր, և նրան հետապնդում էին բոլոր միասեռական դաստիարակները և բոլորը… Երբ նա եկավ Անգլիա, նա զարմանալիորեն բացահայտեց, որ անգլիացիները միշտ այդպիսինն են եղել, որ իրենց դուր են եկել կանացի դրսևորմամբ տղամարդիկ»։

1957-1959 թվականներին հաճախել է Օքսֆորդի համալսարանի Ռասկինի արվեստի դպրոցը, երբ նա եղել է Գի Բիլլում. Այնտեղ նա հանդիպեց ամերիկացի նկարիչ Ռոնալդ Բրուքս Քիթաջին, ում փոփ-արտ ստեղծագործությունները ազդել էին Ութերմոհլենի վրա։ Օքսֆորդից հետո նա երեք տարով վերադարձավ ԱՄՆ։ Նա տեղափոխվեց Լոնդոն 1962 թվականին, որտեղ հանդիպեց Ռեդմոնդին, ում հետ ամուսնացավ 1965 թվականին։ 1969 թվականին նրա արվեստի գործերը ցուցադրվեցին **Մարլբոռո պատկերասրահում**։ Նա արվեստ է դասավանդել Մասաչուսեթսի Ամհերսթ քոլեջում 1972 թվականից, որտեղ նա անցկացրել է իր վերջին տարին որպես նկարիչ։ 1975 թվականին Ռեդմոնդը մագիստրոսի կոչում է ստացելՄասաչուսեթսում, որից հետո նրանք կրկին վերադարձել են Լոնդոն՝ ի վերջո ստանալով բրիտանական քաղաքացիություն 1992 թվականին։

Ոճ
--

Նրա վաղ շրջանի աշխատանքները հիմնականում փոխաբերական են և բժշկական ակադեմիկոս Ջեյմս Մ. 1970թվականների վերջերին, ի պատասխան ֆոտոռեալիստական շարժման, նա լուսանկարներ էր տպում կտավի վրա և ուղղակիորեն նկարում դրանց վրա։ Այս տեխնիկայի օրինակները ներառում են նրա 1997 թվականի Ինքնադիմանկարը (Սպլիտ) և Ռեդմոնդի երկու դիմանկարները:Այս շրջանի ընթացքում Ութերմոհլենը չբացատրեց իր աշխատանքը կամ չքննարկեց դրանք Ռեդմոնդի հետ, քանի որ նա արվեստի պատմաբան էր, և վախենում էր, որ նա կխանգարի իր ստեղծագործական առաջընթացին։ Ռեդմոնդը կարծում է, որ ինքը «միանգամայն ճիշտ էր» այս մոտեցման մեջ, քանի որ նա, ամենայն հավանականությամբ, կընդգծեր իր աշխատանքի թերությունները։

Բոլորը աբստրակտ էքսպրեսիոնիստ էին, մինչդեռ նա հանդիսավոր կերպով նկարում էր այդ կերպարը»։ Նա «Studio 360»-ին տված հարցազրույցում բացատրեց, որ Ութերմոհլենը «տարակուսած և անհանգստացած էր, քանի որ նա չէր կարող աշխատել բացարձակապես վերացական ձևով», քանի որ նա այդ գործիչը համարում էր «անհավանական կարևոր»։ Նրա արվեստը հիմնականում կենտրոնացած է դիմանկարների վրա, թեև Ութերմոհլենը նաև որմնանկարներ է պատրաստել Թագավորական ազատ հիվանդանոցում և Լիբերալ հրեական սինագոգում։

### Վեց ցիկլեր

A painting of four grey figures shown in front of a purple and blue background.
Նրա վաղ շրջանի նկարների մեծ մասը կարելի է խմբավորել վեց ցիկլերի՝ դիցաբանական (1962–1963), Կանտոս (կամ Դանթե) (1964–1966), Մամմերներ (1969–1970), Պատերազմ (1972–1973), Մերկեր (1973–1974), և Զրույց (1989–1991):

Դանթեի ցիկլը անվանվել և ոգեշնչված է Դանթեի դժոխքից։ Այդ ցիկլը հակասում էր 1960-ականների լավատեսական տրամադրություններին՝ կապված միջնադարյան գրականության հղումների հետ, ըստ The Wall Street International-ի, որը միաժամանակ մեջբերում է Դանթեի ցիկլը որպես հասուն և նվիրված ֆիգուրատիվ նկարիչ։

Պատերազմի շարքը հղում է կատարում Վիետնամի պատերազմին. և, ըստ Ռեդմոնդի, մեկուսացված զինվորների ընդգրկումը ներկայացնում էր արվեստի ասպարեզում օտար լինելու իր զգացմունքները։

Երկուսն էլ Mummers և Conversations շարքը հիմնված է վաղ հիշողությունների վրա. առաջինը, որն ավարտվել է 1968-ից 1970 թվականներին, հիմնված է Ֆիլադելֆիայի Մամմերների շքերթի վրա, որին Ութերմոհլենին թույլ չեն տվել մասնակցել իր ծնողները։ 1970 թվականի նոյեմբերի նամակում Ութերմոհլենը նշել է, որ ցիկլը ստեղծվել է որպես «մեքենա»։ անհանգստությունս արտահայտելու համար»։

«Զրույցներ» կտավները Պոլինին նկարագրել է որպես փորձ՝ նկարագրելու իր կյանքը մինչև հիշողության կորուստը։ Նախքան նրա ախտորոշումը, դրանք արդեն մատնանշում էին մի շարք ախտանիշների սկիզբը։ Վերնագրերը, ինչպիսիք են W9-ը և Maida Vale-ը, հղում են կատարում համապատասխանաբար այն շրջանի և թաղամասի անունները, որտեղ նա ապրում էր այդ ժամանակ։ Արվեստի գործերը պարունակում են հագեցած գույներ և «գրավիչ տարածական դասավորություններ», որոնք ընդգծում են արվեստի գործերում մարդկանց գործողությունները։ Թոբի Զաուսները «Զրույց» հատվածների հեռանկարներն ու տարածական դասավորությունները համեմատել է Մ. Ք. Էշերի աշխատանքի հետ։

Ալցհայմերի, ուշ գործեր
----------------------

Ութերմոհլենը հիշողության կորուստ է ունեցել «Զրույց» շարքի վրա աշխատելիս։ Սա ներառում էր իր վզկապը փաթաթելու կամ իր բնակարանը գտնելու անկարողությունը։ Խոսքի և օրվա ժամը իմանալու հետ կապված խնդիրներ ուներ։ Ութերմոհլենը հազվադեպ էր իրեն պատկերում «Զրույց» սերիալում, և այս մի քանի պատկերներից մեկում՝ «Սնոու»-ում, Ութերմոհլենը իրեն մեկուսացրեց սեղանի շուրջ հինգ հոգուց բաղկացած խմբից։ Թոբի Զաուսները կարծում է, որ սա ներկայացնում էր Ութերմոհլենի պայքարը բանավոր հաղորդակցվելու հետ, երբ նա նկարում էր Ձյունը։ 1993-1994 թվականներին նա պատրաստեց վիմագրությունների շարք, որոնք պատկերում էին Առաջին համաշխարհային պատերազմի բանաստեղծ Վիլֆրեդ Օուենի պատմվածքները։ Ֆիգուրներն ավելի անշարժ են և դիմակային, քան «Զրույցի» կտորները։ Դրանք բաղկացած են մի շարք ապակողմնորոշված և վիրավոր զինվորներից, և նկարագրվում են իր արտ-դիլեր Քրիս Բոյկոսի կողմից՝ որպես հաջորդ տարում արված արտիստի դեմենցիայի ախտորոշման թվացյալ կանխազգացում։ Այդ ժամանակ նա հաճախ մոռանում էր դասավանդման իր նշանակումները։

1994 թվականին ընտանեկան դիմանկար են պատվիրել նրանից։ Մոտ մեկ տարի անց Ռեդմոնդն իր հաճախորդին տարավ Ութերմոհլենի ստուդիա՝ տեսնելու առաջընթացը, բայց տեսավ, որ դիմանկարը չի առաջադիմել ինը ամիս առաջ վերջին դիտումից հետո։ Նա վախենում էր, որ Ութերմոհլենը ընկճված էր և դիմեց բժշկի, որտեղ նրան ախտորոշեցին հավանական Ալցհեյմերի հիվանդություն 1995թ. օգոստոսին՝ 61 տարեկանում։ Նոյեմբերին արված MRI սկանավորումը քիչ կասկածներ թողեց այս ախտորոշման վերաբերյալ՝ ցույց տալով ընդգծված ուղեղային ատրոֆիա։ Նրան ուղարկեցին Queen's Square հիվանդանոց, որտեղ բուժքույր Ռոն Այզեքսը հետաքրքրվեց նրա նկարներով և խնդրեց սկսել ինքնանկարներ նկարել։ Յուրաքանչյուր ինքնադիմանկար ավարտվելուն պես, Ութերմոհլենն այն ցույց էր տալիս Իսահակին, որտեղ նա լուսանկարում էր այն։ Առաջինը՝ «Կապույտ երկինք», ավարտվել է 1994 թվականից 1995 թվականներին՝ նախքան նրա ախտորոշումը, և ցույց է տալիս, որ նա բռնել է դեղին սեղանը դատարկ, հազվադեպ նկարագրված ինտերիերում։ Երբ 1999 թվականի վերջին նրա նյարդահոգեբան Սեբաստիան Կրաչը այցելեց Ութերմոհլեն, նա նկարագրեց նկարը, որպես նկարիչ, որը փորձում էր կախվել և խուսափել վերևի բաց պատուհանից «դուրս հանվելուց»։ Պոլինին սեղանից բռնած իր պատկերը համեմատեց իր կտավից բռնած նկարչի հետ՝ ասելով, որ «գոյատևելու համար նա պետք է կարողանա ֆիքսել այս աղետալի պահը, նա պետք է պատկերի անասելի»։ Կապույտ երկինքը դարձավ Ութերմոհլենի վերջին «լայնածավալ» նկարը։

Այդ տարվա ուրվագիծը՝ A Welcoming Man, ցույց է տալիս ապամոնտաժված կերպար, որը կարծես ներկայացնում է տարածական ընկալման նրա կորուստը։ Էսքիզի վերաբերյալ Քրուտչը և ուրիշները նշեցին, որ «Ութերմոհլենը ընդունում էր, որ էսքիզի հետ կապված խնդիր կա, բայց չգիտեր, թե որն է խնդիրը և ինչպես կարելի է այն շտկել»։ Նա սկսել է ինքնադիմանկարների շարք՝ իր ախտորոշումից հետո՝ 1995 թվականին։ Ամենավաղը՝ «Դիմակներ» շարքը, ջրաներկով են և ավարտվել են 1994-2001 թվականներին։ Պոլինին Փեթի դերում (Նկարչի կինը)։ Այդ տարվա ուրվագիծը՝ «Ողջույն տղամարդը», ցույց է տալիս ապամոնտաժված կերպար, որը կարծես ներկայացնում է նրա տարածական ընկալման կորուստը։ Էսքիզի վերաբերյալ Քրուտչը և ուրիշները նշեցին, որ «Ութերմոհլենը ընդունում էր, որ էսքիզի հետ կապված խնդիր կա, բայց չգիտեր, թե որն է խնդիրը և ինչպես կարելի է այն շտկել»։ Նա սկսել է ինքնադիմանկարների շարք՝ իր ախտորոշումից հետո՝ 1995 թվականին։ Ամենավաղը՝ «Դիմակներ» շարքը, ջրաներկով են արված և ավարտվել են 1994-2001 թվականներին։ Պոլինին Փեթի դերում (Նկարչի կինը)։

### Մահ

Ութերմոհլենը թոշակի էր անցել 2000 թվականի դեկտեմբերին, այլևս չէր կարող նկարել 2002 թվականին և 2004 թվականին գտնվում էր Արքայադուստր Լուիզայի ծերանոցում։ Նա մահացել է թոքաբորբից Համերսմիթ հիվանդանոցում 2007 թվականի մարտի 21-ին, 73 տարեկան հասակում։

Ստեղծագործական ուշ շրջան
------------------------

### Ինքնադիմանկարներ

Նրա ինքնադիմանկարների շարքը դառնում էր ավելի աբստրակտ, քանի որ նրա դեմենցիան զարգանում էր, որոնք, ըստ քննադատ Անջան Չաթերջիի, նկարագրում են «հոգեբանական ինքնարտահայտումները»։ Հիվանդության վաղ փուլերը չեն ազդել նրա նկարելու ունակության վրա՝ անկախ այն բանից, թե ինչ են նկատել Քրուտչը և ուրիշներ։ Ենթադրվում է, որ նրա ճանաչողական խանգարումը ժառանգական չէ. Բացի 1989 թվականին տեղի ունեցած ավտովթարից, որը նրան անգիտակից վիճակում թողեց մոտ 30 րոպե, Ութերմոհլենի բժշկական պատմությունը Քրաթը նկարագրեց որպես «անուշագրավ»։ Ռեդմոնդը ծածկել է իրենց տան հայելիները, քանի որ Ութերմոհլենը վախենում էր այնտեղ տեսածից և դադարել էր դրանք օգտագործել ինքնանկարների համար։ Ութերմոհլենի ախտորոշումից հետո նրա գանգի նկարագրությունները դարձան նրա ինքնադիմանկարների առանցքային կողմը, և ակադեմիկոս Ռոբերտ Կուկ-Դիգանը նկատեց, թե ինչպես Ուտերմոհլենի վիճակը զարգանում էր, նա «աստիճանաբար ավելի քիչ գույն է ինտեգրում»։

Քրաչը և այլոք ենթադրում են, որ նրա նկարչական ոճի փոփոխությունը կարող էր պայմանավորված լինել «ըմբռնումային և տարածական տեղեկատվություն մշակելու նրա ունակության վատթարացմամբ», որը Թոբի Զաուսների խոսքերով մեծապես չի ազդել Ութերմոհլենի հիշողության վրա հիվանդության վաղ փուլերում։ Բժիշկ Բրյուս Միլլերն ասում է, որ դա կարող էր ավելի վերացական և սյուրռեալիստական դարձնել Ութերմոհլենի նախկին ինքնանկարները՝ նշելով, որ դրա պատճառը աջ պարիետալ բլիթն է, որը նրանք անվանում են «գեղարվեստական արվեստի գերիշխող կիսագունդ»։ Ռեդմոնդը ընդունում է, որ դիմանկարներում տեսողական աղավաղումները դիտավորյալ են եղել՝ նշելով, որ մեծացած ականջները կարող են ներկայացնել իր լսողության խնդիրները։ Նա նաև նշել է մի շեշտադրում նրա ճակատին, որն առկա է ինքնանկարներում։ Սի Հսուն ասում է, որ Ութերմոհլենի ավելի վաղ ստեղծագործությունների վառ փոփ-արվեստը, ինչպես գույները և «ավանդական գծագրությունը», «զերծ են մնացել դեմենցիայի հետևանքներից»։ դրանք առկա են նաև ինքնանկարներում։ Գիտության Ջովաննի Ֆրազետտոյի խոսքերով, դիմանկարները նշանավորվում են «մոտակա ֆիզիկական և էքզիստենցիալ քայքայման ցավալի գիտակցությամբ»։

Ուշ ինքնանկարները ներառում են ավելի հաստ վրձիններ, քան նրա նախկին աշխատանքները։ Գրելով Queen's Quarterly-ի համար՝ լրագրող Լեսլի Միլինը նշել է, որ նա աստիճանաբար ավելի աղավաղվում էր, բայց ավելի քիչ գունեղ։ Նիկի Ջերարդի 2019 թվականի «Ինչ է մեզ սովորեցնում սիրո մասին դեմենցիան» գրքում, նա ինքնանկարները նկարագրում է որպես զգացմունքային մոդեռնիզմ։

1996թ.-ի Ինքնադիմանկարում (Մոլբերտով), որը Զաուսները նույնացնում է որպես իր առաջին ինքնադիմանկարը հետախտորոշում, Ութերմոհլենը իրատեսորեն նկարված է, բացառությամբ դեմքի, որը ներկված է դեղին։ (Easel-ի հետ) ցույց է տալիս ավելի շփոթված հույզեր՝ ըստ Գրինի և այլոց։ Պոլինին նկարագրում է մոլբերտի տեսքը (With Easel) բանտի ճաղերի նման։ «Ինքնադիմանկար» (In The Studio) (1996 թ.) ֆիլմում հիասթափությունն ու վախն ակնհայտ են նրա արտահայտություններում։ Հսուն ենթադրում է, որ Ուտերմոհլենը ստեղծել է այս ինքնադիմանկարը, որպեսզի արտահայտի, որ ինքը չի ցանկանում հայտնի լինել դեմենցիայի դեմ իր պայքարով և ցանկանում է ճանաչվել որպես նկարիչ։ 1996թ.-ի Կոտրված կերպարանքը պարունակում է ուրվականանման կերպար, որը գծագրում ծառայում է որպես ընկած մարմնի ուրվագիծ։ Նրա «Ինքնադիմանկարը սղոցով» (1997 թ.) ունի ատամնավոր ատաղձագործական սղոց ծայրահեղ աջում, որն ըստ Ռեդմոնդի վկայակոչում է դիահերձում, որը որոշակի ախտորոշում կտա։ Պոլինին նկատել է, թե ինչպես է սղոցը ուղղահայաց կերպով, որը նման է գիլյոտինի սայրին, և գրել է, որ այն կարող է խորհրդանշել «նախապես պատկերված մահվան մոտեցումը»։ Գիլյոտինի թեման ընդգծված է նաև Պոլինիի կողմից 1998թ.-ի Ինքնադիմանկարում (Մոլբերտով)՝ դիմանկարի կարմիր և դեղին գծերը համեմատելով գիլյոտինի ձևի հետ։ Վերջին ինքնադիմանկարը, որի համար Ութերմոհլենն օգտագործել է հայելին, «Ինքնադիմանկարը» (1998) օգտագործում է նույն դիրքը, ինչ 1955 թվականի ինքնանկարը։ Պոլինին նշում է, որ դա իր ցանկությունն էր «կրկին զգալ նկարչության հին շարժումները»։

.Ջնջված ինքնադիմանկարը (1999) նրա վերջին ինքնանկարն էր՝ օգտագործելով ներկի վրձին։ Այն ավարտելու համար տևեց մոտ երկու տարի և BBC բրիտանական հեռուստա-ռադիո և ինտերնետ հեռարձակման խոշոր ընկերություն նկարագրեց որպես «գրեթե սպունգի նման և դատարկ»։ Պոլինին նկարագրում է Ջնջված Ինքնադիմանկարը որպես «միաժամանակ գծված և ջնջված»։ Head I (2000) ցույց է տալիս գլուխը, որը պատկերում է աչքերը, բերանը և ձախ կողմում մի բիծ, որը կարծես ականջ է. գլխի կենտրոնում ճեղք է առաջանում. Գլուխ I-ից հետո վերջին դիմանկարները դատարկ գլխի են, որոնցից մեկը ջնջված է։ Associated Press-ի լրագրող Ջոան Լովիլիոն Ուտերմոհլենի ուշ ինքնանկարները նկարագրում է որպես «ստեղծագործ և տաղանդավոր ոգու հետնապատկերներ, որոնց ինքնությունը կարծես անհետացել է»։

### Ազդեցություններ

Artsy-ից Ռոբ Շարփը նշում է, որ ինքնանկարները «էքսպրեսիոնիստական են և ազդված են իր գերմանական ժառանգության վրա»։ Ռեդմոնդը նաև դիմանկարները կապում է գերմանական էքսպրեսիոնիզմի հետ՝ համեմատելով դրանք այնպիսի արվեստագետների հետ, ինչպիսիք են Էռնստ Լյուդվիգ Կիրխները և Էմիլ Նոլդեը՝ New Statesman-ի համար բացատրելով. Գերմանացի աբստրակտ էքսպրեսիոնիստ։ Կարծում եմ, որ նա կարող էր շատ զվարճանալ դրանով»։ Crutch-ը և այլոք The Lancet-ից նշել են, թե ինչպես են Ութերմոհլենի ինքնանկարներում ծնոտի գծի մոտ գտնվող դեմքի բաժանումները նման Պիկասոյի ստեղծագործություններին, ինչպիսին է «Լացող կինը»։

Նրա ախտորոշումից անմիջապես հետո նա և Ռեդմոնդը ճանապարհորդեցին Եվրոպա և տեսան Դիեգո Վելասկեսի 1650 թվականի Հռոմի Իննոկենտիոս X-ի դիմանկարը, որը հետաքրքրություն առաջացրեց Ֆրենսիս Բեկոնի 1953 թվականի աղավաղված տարբերակի նկատմամբ, որը Վելասկեսի «Պապ Իննոկենտիոս X»-ի դիմանկարից հետո ուսումնասիրություն էր։ Անգլիա վերադառնալուց հետո 1999 թ. նա նկարել է «Ինքնադիմանկար» (Ստուդիայում), որը ներառում է Բեկոնի «Պապ» շարքից բերանի ճչացող մոտիվը։

2015 թվականի Scientific American հոդվածը, որը հիշատակում է և՛ Բեկոնի, և՛ Ութերմոհլենի աշխատանքները, նկարագրում է Բեկոնի «աղավաղված դեմքերը և այլանդակված մարմինները» որպես անհանգստացնող, նշում է, որ Բեկոնի աշխատանքները «այնքան աղավաղված են, որ խախտում են ուղեղի ակնկալիքները մարմնի հանդեպ», և քննարկվում է այն հնարավորությունը, որ նա ունեցել է դիսմորֆոպսիա։ Գրողը շարունակում է, որ Ուտերմոհլենի դիմանկարները «պատուհան են տալիս դեպի նկարչի» անկումը…[և] «նաև սրտաճմլիկ են նրանով, որ նրանք բացահայտում են [d] մի միտք, որը փորձում է հույսի դեմ՝ չնայած վատթարացմանը հասկանալու իրեն»։

Ժառանգություն
-------------

Այս սինապսի դիագրամը պարունակում է 1967 թվականի ինքնանկարի և Գլուխ արաջինի վերականգնումները:
"Ութերմոհլենի ինքնանկարների մասին առաջին անգամ զեկուցվել է որպես 2001 թվականի հունիսի դեպքի զեկույցի թեմա, որը հրապարակվել է The Lancet-ի կողմից, իսկ երեք ամիս անց օգոստոսին Լոնդոնի Թու 10 պատկերասրահում և մեկ այլ ցուցահանդես Փարիզում ցուցադրված ցուցահանդեսը գրավել է լրատվամիջոցների ուշադրությունը։ գեղարվեստական և գիտական աշխարհում իր ինքնանկարներին։ Գործի զեկույցում Crutch-ը և այլոք նշել են, որ գեղարվեստական կարողությունների ակնհայտ փոփոխությունը «նշանակում է նորմալ ծերությունից բարձր և ավելի բարձր գործընթացի»։ Հոդվածում նաև նշվում էր, որ Ուտերմոհլենը ցույց է տվել «արտադրված արվեստի գործի որակի օբյեկտիվ վատթարացում»։ Նրանք եզրակացրեցին, որ դիմանկարները «վկայում են մարդկային ստեղծագործության ճկունության մասին»՝ ասելով, որ «Լանսետի» հետ աշխատելու նրա պատրաստակամությունը նրա ինքնանկարները «ազատ է դարձնում ախտորոշիչ անորոշությունից, որն այդքան հակասական է դարձրել դե Կունինգի աշխատանքի գնահատումը»։ Քրաչն ասաց, որ Ութերմոհլենի ստեղծագործությունները «ավելի խոսուն են, քան այն ամենը, ինչ նա կարող էր ասել բառերով»։ Ուտերմոհլենը ցանկանում էր, որ իր աշխատանքները դառնան բժշկական հետազոտության առարկա՝ պատրաստակամորեն ներգրավվելով The Lancet-ի կողմից հրատարակված հետազոտության մեջ, որը ներառում էր հիվանդության ախտանիշների և իր աշխատանքի գեղագիտության միջև կապը։ Մեկնաբանելով դեպքի մասին զեկույցը The Daily Telegraph-ին, նա ասաց. «Կարծում եմ, որ դա կատարյալ է։ Այն կա մարդկանց օգնելու համար։

Ինքնադիմանկարները դարձել են արվեստում Ալցհեյմերի հիվանդությունից առաջացած ճանաչողական անկման ամենահայտնի պատկերներից մեկը։ Ըստ Հսուի, դիմանկարները «իր կարիերայի կարևորագույն կետն են»։ Շարման ինքնանկարները համեմատել է անգլիացի գեղանկարիչ Իվան Սելի աշխատանքների հետ՝ նշելով, որ վերջինիս աշխատանքներում պատկերված են առարկաներ, որոնք «[թափվում] են մաքուր ճանաչման և աբստրակցիայի եզրին»։ Neuropsychology ամսագրի գրողները ինքնանկարները համեմատել են Մերվին Փիքի նկարազարդումների հետ. Չնայած Demetrios J. Sahlas-ը Peake Studies-ից նշել է, որ Փիքի աշխատանքները տարբերվում են Ութերմոհլենից՝ «խորաթափանցության պահպանման» պատճառով։ 2013-ին The Lancet-ում հրապարակված հոդվածում նրա աշխատանքը համեմատվում է Ռեմբրանդտի ինքնանկարների հետ և Ուտերմոլենին նկարագրում է որպես «պայքարում է պահպանել իր անձը տարիքի դեմ»՝ միաժամանակ պայքարելով «անխոնջ նեյրոդեգեներացիայի» դեմ։ Ֆրազետտոն Ուտերմոհլենի ինքնանկարները նման է Էգոն Շիլեի աշխատանքներին, բացատրելով, որ դիմանկարները «նշում են ճեղքված մարմինները և ցցված դեմքերը», որոնք ցուցադրվել են վերջինիս աշխատանքում։ Times Colonist-ից Մայք Շահինը համարեց ինքնանկարները որպես «Ալցհեյմերի ավերածությունների մասին ամենահզոր գեղարվեստական մեկնաբանություններից մեկը... խոստանալով տարիներ շարունակ խոսել մարդկանց Ալցհեյմերի մասին»։ Բժիշկ Միլլերը Ութերմոհլենի ինքնանկարները վկայում է այն մասին, որ «մարդիկ [կարող են] արտահայտել այն, ինչ կարող են՝ չնայած իրենց հիվանդությանը»։

Շերի Իրվինն ասում է, որ դիմանկարները ցույց են տալիս «ուշագրավ ոճական առանձնահատկություններ՝ գնահատելու և մեկնաբանելու լուրջ ջանքերը պարգևատրելով»։ Իրվինը նշում է, որ դրանց «ֆորմալ և գեղագիտական առանձնահատկությունները», հարաբերակցությունը Ութերմոհլենի ավելի վաղ ստեղծագործությունների հետ և նրանց «մեկնաբանության պիտանիությունն» այն է, ինչը դարձնում է դիմանկարները «միասնաբար բավարար՝ դրանք ճիշտ ձևով կապելու անցյալ արվեստի հետ՝ [անկախ նրանից] բացակայությունից։ արտահայտված մտադրության մասին, թե ինչպես պետք է դրանք դիտարկվեն»։

Ալան Էմերին կարծում է, որ տկարամտության առաջադեմ ազդեցությունը նյարդաբաններին «հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես է հիվանդությունն ազդում նկարչի աշխատանքի վրա ժամանակի ընթացքում» և տրամադրում է ընկալման մանրամասն փոփոխությունը ուսումնասիրելու եզակի մեթոդ և ինչպես այն կարող է կապված լինել ուղեղի տեղայնացված գործառույթների հետ:, եզրակացնելով՝ նշելով, որ նեյրոպատկերման միջոցով ժամանակի ընթացքում փոփոխությունների փաստագրումը կարող է հանգեցնել դեմենցիայի ավելի լավ ըմբռնմանը։ Բժշկական մարդաբան Մարգարեթ Լոքը նշում է, որ դիմանկարները ցույց են տալիս, որ «կարող են լինել բազմաթիվ ուղիներ, որոնք առաջարկում են ուղիներ, որոնցով մարդիկ կարող են պաշտպանվել այս վիճակի ավերածություններից ողջ կյանքի ընթացքում սոցիալական և մշակութային գործունեության միջոցով»։ Բ. Նա հավելեց, որ դրանք «[բերեցին] գիտության և արվեստի ինտերֆուլը միանգամայն նոր մակարդակի»։

Էնդրյու Փերսելը հայտարարել է, որ Ութերմոհլենի ստեղծագործությունը հեռուստադիտողներին «յուրահատուկ հայացք է տվել նվազող ուղեղի ազդեցությանը»։ Իլինոյս Ուեսլեյան համալսարանի հետազոտողները հայտարարել են, որ Ութերմոհլենի ինքնանկարները ցույց են տալիս, որ «ԱԶ-ով տառապող մարդիկ կարող են ուժեղ ձայն ունենալ պատկերների միջոցով»։ Նրա նախկին ինքնադիմանկարների առկայությունը (որոնք թույլ են տալիս դիտողներին ստեղծել նրա մտավոր անկման ժամանակաշրջան) և այն գաղափարը, որ նրա ստեղծագործությունները հազվագյուտ տեսարան են տալիս Ալցհեյմերի հիվանդի մտքին, նպաստեցին նրա աճող ժողովրդականությանը։ 2019 թվականի «Հիշարժան» կարճամետրաժ ֆիլմը ոգեշնչվել է ինքնադիմանկարներից և առաջադրվել է «Օսկար» մրցանակի «Լավագույն անիմացիոն կարճամետրաժ ֆիլմ» անվանակարգում 2020 թվականին։

Ցուցահանդեսներ
--------------

Ութերմոհլենի հետմահու Ջերալդ Պենի դիմանկարը(1974)
Ութերմոհլենը արվեստ էր ցուցադրել իր ախտորոշումից շատ առաջ։ Նրա նկարները ցուցադրվել են 1968 թվականին Լի Նորդնես պատկերասրահում, 1969 թվականին Մարլբորո պատկերասրահում, իսկ 1972 թվականին Ամստերդամում ցուցադրվել է Mummers ցիկլը։ Ութերմոհլենի հետմահու Ջերալդ Պենի դիմանկարը ցուցադրվել է Ջերալդ Պենի '77 կենտրոնում; Այդ տարվա սկզբին նա ուներ արվեստի գործեր, ինչպիսիք են Հինգ ֆիգուրները Միդ արվեստի թանգարանում։ Հինգ ֆիգուրները Ջերալդ Փենիի մասին մեկ այլ նկար է։ Իր գագաթնակետին Ութերմոհլենի ավելի վաղ ստեղծագործությունների վաճառքը տատանվում էր $3000-ից $30,000-ի սահմաններում։

"Նրա ինքնանկարները մի քանի ցուցադրվեցին ցուցահանդեսներում նրա մահից հետո, այդ թվում՝ 12 ցուցահանդես 2006-ից 2008 թվականներին։ 2016 թվականին «Հիշողության համառություն» ցուցահանդեսը ցուցադրվեց Չիկագոյի Լոյոլայի համալսարանի արվեստի թանգարանում։ Ցուցահանդեսը, որտեղ ներկայացված էին Ութերմոհլենի 100 աշխատանքները, կազմակերպել է Պամելա Ամբրոզը, ով իր դիմանկարների մասին ասել է. 2016 թվականին Դուբլինի Գիտական պատկերասրահում անցկացված ցուցահանդեսում տրավմա. Այն վերանայվել է Ֆրազետոյի կողմից, ով գրել է. «Այն ժամանակ, երբ ահաբեկչությունը, բռնի միգրացիան, ատելության գաղափարախոսությունները և պատերազմի վտանգը փորձության են ենթարկում մեր քաղաքակրթությունն ու մտավոր բարեկեցությունը, տրավմայի գիտության և փորձի վրա ստեղծագործական արտացոլումը տեղի է ունենում. պարտավորեցնող.

Այլ ցուցահանդեսները ներառում են հետահայաց ցուցադրություն Լոնդոնի GV Art պատկերասրահում 2012 թվականին, ցուցահանդես Չիկագոյի մշակութային կենտրոնում 2008 թվականին հովանավորվող Myriad Pharmaceuticals-ի կողմից և Ուիլյամ Ուտերմոհլենի հետագա աշխատանքները, որոնք ցուցադրվել են 2006 թվականին Նյու Յորքի Բժշկության ակադեմիայում, որը նշանավորվեց Ալոիս Ալցհայմերի հարյուրամյակը, ով առաջին անգամ հայտնաբերեց հիվանդությունը. այն բաց էր հանրության համար անվճար։ Այդ տարվա սկզբին ևս մեկ ցուցահանդես էր Ֆիլադելֆիայի բժիշկների քոլեջում։ Նրա ինքնանկարները ցուցադրվել են 2007 թվականին Վաշինգտոնում, 2001 թվականին Լոնդոնի Two 10 պատկերասրահում, 2005 թվականին Մասաչուսեթս նահանգի Քեմբրիջի Հարվարդի համալսարանում, Բոստոնում և Լոս Անջելեսում։ Ինքնադիմանկարները ցուցադրվել են 2008 թվականին Կալիֆոռնիայի Սակրամենտո քաղաքում։ Ութերմոհլենի ստեղծագործությունները ցուցադրվել են 2016 թվականին Շվեյցարիայի Kunstmuseum Thun թանգարանում։ 2007 թվականի փետրվարին՝ Ութերմոհլենի մահից մեկ ամիս առաջ, նրա ինքնանկարները ցուցադրվեցին Ուիլքսի համալսարանում։

Ծանոթագրություններ
------------------

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. 1 2 3 4  Library of Congress Authorities — Library of Congress.
2. ↑  UK Government
3. ↑  
The Times 2007; Davenhill 2018, p. 318.
4. ↑  
Wall Street International 2012; Lock 2015, p. 244.
5. ↑  Gerlin, 2001, para. 16
6. ↑  Sharma, 2020, para. 2
7. ↑  Utermohlen, Polini, էջ 5
8. 1 2 3  Wall Street International, 2012
9. ↑  Loviglio, 2006, para. 5
10. ↑  Bradley, Harris, էջ 152
11. ↑  Molinsky, 2007, 0:56–1:05
12. ↑  Green, Montpetit, էջ 13
13. ↑  Molinsky, 2007, 1:06–1:31
14. ↑  Cook-Deegan, 2018, էջ 64
15. 1 2  The Times, 2007
16. 1 2 3 4  Lock, 2015, էջ 245
17. ↑  Wall Street International, 2012, para. 3
18. ↑  
Loviglio 2006; Adams 2012.
19. 1 2  Utermohlen, Polini, էջ 6
20. ↑  
Utermohlen, Polini & Boicos 2008, pp. 6–7; Loviglio 2006.
21. ↑  The Times, 2007, para. 7
22. ↑  
Utermohlen, Polini & Boicos 2008, p. 7; Wall Street International 2012.
23. ↑  The Times, 2007, para. 2
24. 1 2  Utermohlen, Polini, էջ 7
25. ↑  
The Times 2007; Loviglio 2006; Tulle 2004, p. 105.
26. ↑  Schutte, Stubenrauch, էջ 42
27. ↑  Utermohlen, Polini, էջեր 7–8
28. ↑  Molinsky, 2007, 2:35
29. ↑  Grady, 2006, para. 10
30. ↑  Molinsky, 2007, 1:24–1:35
31. 1 2 3 4  Crutch, Isaacs, էջ 2130
32. ↑  Gerlin, 2001, para. 23
33. ↑  Wall Street International, 2012, para. 4
34. ↑  Utermohlen, Polini, էջ 8
35. ↑  Hsu, 2014, էջ 114
36. ↑  Gerlin, 2001, para. 19
37. ↑  Utermohlen, Polini, էջ 12
38. ↑  Davenhill, 2018, էջ 305
39. ↑  Hsu, 2014, էջեր 117–118
40. ↑  Davenhill, 2018, էջ 301
41. ↑  Polini, 2006, էջ 4
42. 1 2 3  Zausner, 2022, էջ 167
43. ↑  
Gilhooly & Gilhooly 2021, p. 116; Davenhill 2018, p. 300.
44. ↑  Zausner, 2022, էջ 166
45. ↑  
Davenhill 2018, p. 307; Gerlin 2001.
46. ↑  Gerlin, 2001, para. 25
47. ↑  Hsu, 2014, էջ 116
48. ↑  Davenhill, 2018, էջ 300
49. ↑  Gerlin, 2001, para. 13–14
50. ↑  van Buren, Bromberger, էջ 2
51. ↑  Crutch, Isaacs
52. ↑  
Soricelli 2006; Utermohlen, Polini & Boicos 2008, p. 24.
53. ↑  Grady, 2006
54. ↑  Soricelli, 2006, para. 1
55. ↑  Zausner, 2022, էջ 166−167
56. ↑  
Schutte & Stubenrauch 2006, p. 42–43; Green et al. 2015, p. 17.
57. ↑  Loviglio, 2006, para. 6
58. ↑  Ball, 2017
59. ↑  
Polini 2006, p. 5; Davenhill 2018, p. 310.
60. ↑  
Adams 2012; Wall Street International 2012.
61. 1 2  Hsu, 2014, էջեր 112–113
62. 1 2 3  Boicos, 2016
63. 1 2  Davenhill, 2018, էջ 317
64. ↑  Polini, 2006, էջ 9
65. ↑  
Derbyshire 2001; BBC 2001b.
66. ↑  
Gerrard 2015; Ingram 2003, p. 312.
67. ↑  Chatterjee, 2015, էջ 487
68. ↑  Hsu, 2014, էջեր 111–112
69. ↑  Crutch, Isaacs, էջ 2129
70. ↑  Hsu, 2014, էջ 121
71. ↑  Purcell, 2012, para. 5
72. ↑  Cook-Deegan, 2018, էջ 65
73. 1 2  Crutch, Isaacs, էջ 2133
74. ↑  Zausner, 2022, էջ 168
75. ↑  Laino, 2006, para. 14
76. ↑  Derbyshire, 2001, para. 10
77. ↑  Laino, 2006, para. 7
78. ↑  Hsu, 2014, էջ 120
79. 1 2 3  Frazzetto, 2016, էջ 347
80. ↑  Millin, 2007, para. 3
81. ↑  Hale, 2019, para. 7
82. 1 2  Green, Montpetit, էջ 11
83. ↑  
Polini 2006, p. 6; Davenhill 2018, p. 312.
84. ↑  Hsu, 2014, էջ 129
85. ↑  Polini, 2006, էջ 6
86. ↑  
Frei, Alvarez & Alexander 2010, p. 675; Laino 2006, para. 8.
87. ↑  
Laino 2006; Hall 2012, p. 54.
88. ↑  
Polini 2006, p. 9; Hsu 2014, p. 118.
89. ↑  Davenhill, 2018, էջ 339
90. ↑  Polini, 2006, էջ 11
91. ↑  Davenhill, 2018, էջ 315
92. ↑  Loviglio, 2006, էջ D5
93. ↑  Loviglio, 2006, para. 9
94. ↑  Soricelli, 2006
95. ↑  BBC, 2001b
96. ↑  Laino, 2006, para. 10
97. ↑  Schutte, Stubenrauch, էջ 43
98. ↑  Dublin Science Gallery, 2016
99. ↑  Basting, 2009, էջ 126
100. ↑  Sharp, 2017, para. 6
101. ↑  Utermohlen, Polini, էջ 24
102. ↑  Adams, 2012, para. 9
103. ↑  Hsu, 2014, էջ 126
104. ↑  Adams, 2012
105. ↑  Hsu, 2014, էջ 127
106. ↑  Martinez-Conde, Macknik, էջ 23
107. ↑  Derbyshire, 2001, para. 12
108. ↑  Tulle, 2004, էջ 107
109. 1 2  Crutch, Isaacs, էջ 2132
110. ↑  
Cook-Deegan 2018, p. 65; Ball 2017.
111. ↑  Swinnen, 2015, էջ 147
112. ↑  Derbyshire, 2001, para. 11
113. ↑  Hsu, 2014, էջ 111
114. ↑  Sharma, 2020, para. 4
115. ↑  Forsythe, Williams, էջ 2
116. ↑  Sahlas, 2003, էջ 10
117. ↑  Matthews, Matthews, էջ 986
118. ↑  Shahin, 2006, paras. 8 & 12
119. ↑  Laino, 2006, para. 13
120. ↑  Irvin, 2012, էջեր 87–88
121. ↑  Irvin, 2012, էջ 88
122. ↑  Emery, 2004, էջ 371
123. ↑  Lock, 2015, էջ 246
124. ↑  Laino, 2006, paras. 26-27
125. ↑  Laino, 2006, para. 25
126. ↑  Purcell, 2012, para. 11
127. ↑  Green, Montpetit, էջ 17
128. ↑  Swinnen, 2015, էջեր 145–146
129. ↑  
Grobar 2020; McLean 2020.
130. ↑  Academy of Motion Picture Arts and Sciences, 2020
131. ↑  Jackson, Blair, էջ 1
132. ↑  Iacobuzio, 1974, էջ 18
133. ↑  Utermohlen, 2006j
134. ↑  Gerlin, 2001, para. 6
135. ↑  Utermohlen, Polini, էջ 35
136. ↑  Thometz, 2016
137. ↑  Stennett, 2016, para. 2
138. ↑  Politis, 2016, para. 3
139. ↑  
Wall Street International 2012; Adams 2012.
140. ↑  Purcell, 2012, para. 2
141. ↑  Lock, 2015, էջ 244
142. ↑  Swinnen, 2015, n. 4, էջ 147
143. ↑  
Laino 2006; Basting 2009, p. 125; Grady 2006.
144. ↑  Loviglio, 2006, էջ D1
145. ↑  Molinsky, 2007, 8:08–8:18
146. ↑  
BBC 2001a; Crutch, Isaacs & Rossor 2001, p. 2133.
147. ↑  
Sharp 2017, para. 5; Harvard Art Museums 2005, p. 34.
148. ↑  Trinity Journal, 2008
149. ↑  Sharp, 2017, para. 5
150. ↑  Biebel, 2007

### Նշումներ

* Տեսաձայնային նյութեր Վիքիպահեստում

1. ↑  In the Illinois Wesleyan University's chronology of Utermohlen's life, they listed her surname as Haynes.
2. ↑  Sources differ on the date of Utermohlen and Redmond's marriage. For example, *NBC* and *New Statesman* claim that they married the same year they met.
3. ↑  Joann Loviglio also lists the date of creation as between 1999–2000.
4. ↑  Also titled just *Head*, or *Self-portrait*
5. ↑  The GV Art gallery had another exhibition of Utermohlen's work earlier that year, under the name *William Utermohlen: Artistic Decline Through Alzheimer's*.

### Աղբյուրներ

* «The 92nd Academy Awards – 2020». *Academy of Motion Picture Arts and Sciences*. 2020 թ․ փետրվարի 9. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հոկտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 10-ին.
* Adams, Tim (2012 թ․ մայիսի 3). «Review: William Utermohlen (1933–2007); Retrospective». New Statesman. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ ապրիլի 9-ին. Վերցված է 2021 թ․ սեպտեմբերի 4-ին.
* Ball, Philip (2017 թ․ մարտի 11). «Forgetting but not gone: dementia and the arts». *The Guardian*. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 28-ին. Վերցված է 2021 թ․ նոյեմբերի 21-ին.
* «A portrait of Alzheimer's». *BBC*. 2001 թ․ հունիսի 28. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ փետրվարի 24-ին. Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 9-ին.
* «Drawing Dementia». *BBC*. 2001 թ․ հուլիսի 4. Արխիվացված օրիգինալից 2009 թ․ փետրվարի 12-ին. Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 20-ին.
* Biebel, Mary Therese (2007 թ․ փետրվարի 9). «Images by Alzheimer's victim displayed at Wilkes». *Times Leader*. Tribune Content Agency. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 18-ին – via Gale Onefile.
* Boicos, Chris (2016). «William Utermohlen : A Persistence of Memory—Loyola University Museum of Art, Chicago – Chris Boïcos Fine Arts». *boicosfinearts.com*. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 3-ին. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 2-ին.
* Derbyshire, David (2001 թ․ հունիսի 29). «Artist charts his slide into dementia». The Telegraph. Արխիվացված օրիգինալից 2016 թ․ փետրվարի 28-ին. Վերցված է 2021 թ․ նոյեմբերի 10-ին.
* «Self Portraits – Science Gallery Dublin». Dublin Science Gallery. 2016. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ սեպտեմբերի 14-ին. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 22-ին.
* Gerlin, Andrea (2001 թ․ օգոստոսի 13). «Self-portrait with Alzheimer's: As disease destroyed his mind, artist William Utermohlen made himself the subject». The Philadelphia Inquirer. Կաղապար:ProQuest. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 6-ին – via ProQuest.
* Gerrard, Nicci (2015 թ․ հուլիսի 19). «Words fail us: dementia and the arts». *The Guardian* (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ օգոստոսի 14-ին. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 2-ին.
* Grady, Denise (2006 թ․ հոկտեմբերի 24). «Self-Portraits Chronicle a Descent Into Alzheimer's». *The New York Times* (ամերիկյան անգլերեն). ISSN 0362-4331. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ օգոստոսի 15-ին. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 2-ին.
* Green, Jonathan; Montpetit, Mignon A.; Diaz, Joanne; Kooken, Wendy (2015). «Pursuing the Ephemerel, Painting the Enduring; Alzheimer's and the Artwork of William Utermohlen». Illinois Wesleyan University. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 7-ին. Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 16-ին.
* Grobar, Matt (2020 թ․ հունվարի 28). «'Memorable' Director Bruno Collet Uses Stop-Motion To Tap Into Aging Painter's Experience Of Dementia». Deadline. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ փետրվարի 26-ին. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 19-ին.
* Hale, Sheila (2019 թ․ մայիսի 3). «The self that declines: Stories of dementia: the price of longevity». *TLS. Times Literary Supplement*. No. 6057. The Times Literary Supplement. էջեր 13–14. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 19-ին – via Gale Academic Onefile.
* Hsu, Xi (2014). «A portrait of dementia: the symptoms of dementia as a model for exploring complex and fluid subjectivity in portrait-painting». Wollongong, New South Wales: University of Wollongong. Արխիվացված օրիգինալից 2015 թ․ մարտի 22-ին. Վերցված է 2021 թ․ նոյեմբերի 9-ին.
* Iacobuzio, Ted (1974 թ․ հունիսի 6). «Amherst Student, 1974 June 6, Commencement issue». *Amherst Student*. Amherst College. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 30-ին. Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 1-ին – via Amherst College Digital Collections.
* Jackson, Antonio; Blair, Raymond (1974 թ․ հոկտեմբերի 14). «Amherst Student, 1974 October 14». *Amherst Student*. Amherst College. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունվարի 17-ին. Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 1-ին – via Amherst College Digital Collections.
* Laino, Charlene (2006 թ․ դեկտեմբերի 19). «Art Portrays Descent into Dementia». *American Academy of Neurology*. Neurology Today. **6** (24): 22. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հոկտեմբերի 17-ին. Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 22-ին.
* McLean, Thomas J. (2020 թ․ փետրվարի 4). «Animated Shorts Long on Talent in Oscar Race». Variety. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ օգոստոսի 12-ին. Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 21-ին.
* Millin, Leslie (Summer 2007). «Idols of the eye». *Queen's Quarterly*. Vol. 114, no. 2. էջեր 259–268. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 27-ին – via Gale Academic OneFile.
* Loviglio, Joann (2006 թ․ մարտի 11). «Artist paints his struggle with Alzheimer's». *Associated Press, published by NBC*. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ սեպտեմբերի 13-ին. Վերցված է 2021 թ․ սեպտեմբերի 13-ին.
* Molinsky, Eric (2007 թ․ հունիսի 8). «William Utermohlen». Studio 360. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ հունիսի 13-ին. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 23-ին.
* Polini, Patrice (2006). «William Utermohlen Exhibit Catalog – The Later Works of William Utermohlen: 1995 to 2000» (PDF). Myriad Pharmaceuticals. Արխիվացված (PDF) օրիգինալից 2022 թ․ հունվարի 15-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 15-ին.
* Politis, Evangeline (2016). «An intimate portrait of Alzheimer's disease». Loyola University Chicago. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հունիսի 14-ին. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 14-ին.
* Purcell, Andrew (2012 թ․ հունվարի 31). «How an Artist Painted His Decline Into Alzheimer's». *New Scientist, published by Gizmodo*. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ նոյեմբերի 1-ին. Վերցված է 2021 թ․ նոյեմբերի 1-ին.
* Shahin, Mike (2006 թ․ հոկտեմբերի 21). «Paintings from the fog: Artist's self-portraits reveal agonizing descent into Alzheimer's». Times Colonist. Կաղապար:ProQuest. Վերցված է 2023 թ․ նոյեմբերի 21-ին – via ProQuest.
* Sharma, Manu (2020 թ․ հոկտեմբերի 10). «William Utermohlen's critical works reveal extent of Alzheimer's disease». Stir World. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 14-ին. Վերցված է 2022 թ․ մայիսի 16-ին.
* Sharp, Rob (2017 թ․ հունվարի 18). «For Alzheimer's Patients, Art's Therapeutic Effects Are Transformative». Artsy. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ ապրիլի 21-ին. Վերցված է 2022 թ․ ապրիլի 6-ին.
* Soricelli, Rhonda L. (2006 թ․ նոյեմբեր). «Commentary: Academic Medicine». *Academic Medicine*. **81** (11): 997. doi:10.1097/00001888-200611000-00014. PMID 17065867. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ օգոստոսի 11-ին. Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 11-ին.
* Stennett, Brooke Pawling (2016 թ․ փետրվարի 22). «Exhibit showcases Alzheimer's through art». *UWIRE*. ULOOP. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 26-ին – via Gale Academic OneFile.
* Thometz, Kristen (2016 թ․ մայիսի 16). «Arts Program Engages Alzheimer's Patients, Caregivers». WTTW. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ մայիսի 13-ին. Վերցված է 2022 թ․ փետրվարի 24-ին.
* «William Utermohlen; The Times». *The Times*. 2007 թ․ մայիսի 1. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հոկտեմբերի 6-ին. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 5-ին.
* «Portraits at state capitol reveal plight of Alzheimer's sufferers». *Trinity Journal*. 2008 թ․ փետրվարի 20. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ նոյեմբերի 21-ին. Վերցված է 2021 թ․ նոյեմբերի 21-ին.
* «William Charles Utermohlen personal appointments». *UK Government*. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ դեկտեմբերի 4-ին. Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 4-ին.
* Utermohlen, Patricia; Polini, Patrice; Boicos, Chris (2008). «The Works of William Utermohlen — 1955 to 2000» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2021 թ․ օգոստոսի 19-ին. Վերցված է 2021 թ․ օգոստոսի 19-ին.
* Utermohlen, Patricia (2006j). «Nude Paintings». www.williamutermohlen.org. Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ դեկտեմբերի 21-ին. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 24-ին.
* «William Utermohlen (1933–2007) – Retrospective; Wall Street International Magazine». *Wall Street International*. 2012 թ․ ապրիլի 19. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ սեպտեմբերի 26-ին. Վերցված է 2021 թ․ սեպտեմբերի 26-ին.

### Ամսագրեր

* Cook-Deegan, Robert (2018). «Progress Against Alzheimer's Disease?». *Issues in Science and Technology*. **35** (1): 62–76. JSTOR 26594289.
* Crutch, Sebastian J.; Isaacs, Ron; Rossor, Martin N. (2001 թ․ հունիսի 30). «Some workmen can blame their tools: artistic change in an individual with Alzheimer's disease». *The Lancet*. **357** (9274): 2129–33. doi:10.1016/S0140-6736(00)05187-4. PMID 11445128. S2CID 36177411.
* Emery, Alan E. H. (2004 թ․ դեկտեմբեր). «How Neurological Disease Can Affect an Artist's Work» (PDF). *Practical Neurology*. **4** (4): 366–371. doi:10.1111/j.1474-7766.2004.00248.x. S2CID 143346164.
* Forsythe, Alex; Williams, Tasmin; Reilly, Ronan G. (2017 թ․ հունվար). «What Paint Can Tell Us» (PDF). *Neuropsychology*. American Psychological Association. **31** (1): 1–10. doi:10.1037/neu0000303. PMID 28026197. S2CID 36622486.
* Frei, Judith; Alvarez, Sarah E.; Alexander, Michelle B. (2010 թ․ դեկտեմբեր). «Ways of Seeing: Using the Visual Arts in Nursing Education». *Journal of Nursing Education*. **49** (12): 672–676. doi:10.3928/01484834-20100831-04. PMID 20795611.
* Frazzetto, Giovanni (2016 թ․ հունվարի 22). «The damage we do». *Science*. American Association for the Advancement of Science. **351** (6271): 347. Bibcode:2016Sci...351..347F. doi:10.1126/science.aad9278. S2CID 51608571.
* «Annual Report (Harvard University Art Museums) No. 2005/2006». *Harvard Art Museums*. The President and Fellows of Harvard College. 2005. JSTOR 4301690.
* Hall, Stephen S. (2012 թ․ նոյեմբերի 1). «The Dementia Plague». *MIT Technology Review*. **115** (6): 50–58. ISSN 2749-649X.
* Ingram, Vernon (July–August 2003). «Alzheimer's Disease: The molecular origins of the disease are coming to light, suggesting several novel therapies». *American Scientist*. Sigma Xi, The Scientific Research Honor Society. **91** (4): 312–321. doi:10.1511/2003.26.866. JSTOR 27858242.
* Irvin, Sherri (Winter 2012). «Artwork and Document in the Photography of Louise Lawler». *The Journal of Aesthetics and Art Criticism*. Wiley; The American Society for Aesthetics; Oxford Journals. **70** (1): 79–90. doi:10.1111/j.1540-6245.2011.01500.x. JSTOR 42635858.
* Martinez-Conde, Susana; Macknik, Stephen L. (2015 թ․ ապրիլ). «Warped Perceptions». *Scientific American Mind*. Scientific American. **26** (2): 23–25. doi:10.1038/scientificamericanmind0315-23. JSTOR 24946491.
* Matthews, Paul M.; Matthews, Emily A. (2015 թ․ մարտի 23). «Expanding perception through the disordered brain». *The Lancet*. **381** (9871): 985–986. doi:10.1016/S0140-6736(13)60699-6. ISSN 0140-6736. S2CID 54298261.
* Sahlas, Demetrios J. (2003 թ․ նոյեմբեր). «Diagnosing Mervyn Peake's Neurological Condition». *Peake Studies*. G. Peter Winnington. **8** (3): 4–20. JSTOR 24776099.
* Schutte, Debra L.; Stubenrauch, James (2006 թ․ դեկտեմբեր). «CE Credit: Alzheimer Disease and Genetics: Anticipating the Questions». *The American Journal of Nursing*. Lippincott Williams & Wilkins. **106** (12): 40–48. doi:10.1097/00000446-200612000-00018. JSTOR 29744851. PMID 17133003.
* van Buren, Benjamin; Bromberger, Bianca; Potts, Daniel; Miller, Bruce; Chatterjee, Anjan (2013 թ․ փետրվար). «Changes in Painting Styles of Two Artists With Alzheimer's Disease». *Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts*. Educational Publishing Foundation. **7** (1): 89–94. doi:10.1037/a0029332.

### Մատենագիտություն

* Basting, Anne Davis (2009 թ․ հուլիս). *Forget Memory; Creating Better Lives for People with Dementia*. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-801-89649-1.
* Bradley, Ronald J.; Harris, R. Adron; Jenner, Peter; Rose, F. Clifford (2006 թ․ մայիսի 19). *The Neurobiology of Painting: International Review of Neurobiology* (անգլերեն). Boston: Elsevier. ISBN 978-0-08-046361-2.
* Chatterjee, Anjan (2015 թ․ մարտ). *The Cambridge Handbook of the Psychology of Aesthetics and the Arts*. Cambridge, England: Cambridge University Press. ISBN 978-1-139-20705-8.
* Davenhill, Rachael (2018 թ․ հոկտեմբերի 8). *Looking into Later Life*. England: Taylor and Francis. ISBN 978-0-429-91582-6.
* Gilhooly, Kenneth J.; Gilhooly, Mary L. M. (2021 թ․ օգոստոս). *Aging and Creativity* (անգլերեն). London: Elsevier. ISBN 978-0-128-16615-4.
* Lock, Margaret (2015 թ․ հոկտեմբերի 20). *The Alzheimer Conundrum – Entanglements of Dementia and Aging* (անգլերեն). Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-16847-0.
* Mackowiak, Philip A. (2018 թ․ նոյեմբերի 29). *Patients as Art; Forty Thousand Years of Medical History in Drawings, Paintings, and Sculpture*. Oxford, England: Oxford University Press. ISBN 978-0-190-85823-0.
* Swinnen, Aagje (2015). *Popularizing Dementia; Public Expressions and Representations of Forgetfulness*. Bielefeld: transcript. ISBN 978-3-839-42710-1.
* Tulle, Emmanuelle (2004). *Old Age and Agency* (անգլերեն). New York, N. Y.: Nova Science. ISBN 978-1-590-33884-1.
* Zausner, Tobi (2022 թ․ հունիսի 9). *The Creative Trance: Altered States of Consciousness and the Creative Process*. Cambridge, England: Cambridge University Press. ISBN 978-1-108-85113-8.