**Երկաթի (II,III) օքսիդ** (ենթօքսիդ-օքսիդ, երկաթաքար) «խառը» օքսիդ է կազմված երկաթի երկու՝ երկվալենտ և եռավալենտ օքսիդներից, ունի հետևյալ բանաձևը՝ Fe3O4 կամ FeO·Fe2O3: Սև բյուրեղային նյութ է, ջրում չի լուծվում, առաջացնում է բյուրեղահիդրատ։

Ֆիզիկական հատկություններ
------------------------

Սենյակային ջերմաստիճանում երկաթի օքսիդը (II, III) սև, խորանարդային բյուրեղագրական համակարգով (սինգոնիա), F d3m խմբի տարածական կառուցվածքով նյութ է, որի բջջային պարամետրերն են a = 0.844 նմ, Z = 8 (շպինելի կառուցվածքը)։ 627°С ջերմաստիճանում α-ձևը վերափոխվում է β-ձևի։ Իսկ 120-125 Կ-ից ցածր ջերմաստիճանում վերածվում է մոնոկլինիկ ձևի։
Ունի ուժեղ արտահայտված մագնիսականություն։

Կիսահաղորդիչ է։ Մագնետիտը առավելագույն էլեկտրահաղորդականություն դրսևորում է սենյակային ջերմաստիճանում (250 Օս−1 ·սմ−1 
), ջերմաստիճանի նվազման հետ նվազում է նաև էլեկտրահաղորդականությունը։ Խորանարդային կառուցվածքից մոնոկլինայինի անցումը կատարվում է TV=120-150 Կ ջերմաստիճանում։ Սենյակային ջերմաստիճանից բարձր ջերմաստիճանում (780—800Կ) էլեկտրահաղորդականությունը դանդաղորեն իջնում է մինչև 180 Օս−1·սմ−1, այնուհետև մինչև տարրալուծման ջերմաստիճանին հասնելը այն շատ դանդաղ աճում է։

Մագնետիտի էլեկտրահաղորդականության արժեքը կարող է հարյուր անգամ տարբերվել կախված բյուրեղացանցում ճաքերի առկայությունից և դրանց կողմնորոշումից։

Առաջացնում է Fe3O4·2H2O բանաձևով բյուրեղահիդրատ։

Բնության մեջ
------------

Երկաթի ենթօքսիդը բնության մեջ հանդիպում է մագնետիտի, մագնիսական երկաթաքարի տեսքով։

Քիմիական հատկություններ
-----------------------

* Տաքացնելիս քայքայվում է։

{\displaystyle {\mathsf {2Fe\_{3}O\_{4}{\xrightarrow {1538^{o}C}}\ 6FeO+O\_{2}}}}
* Փոխազդում է նոսր թթուների հետ։

{\displaystyle {\mathsf {Fe\_{3}O\_{4}+8HCl{\xrightarrow {}}\ FeCl\_{2}+2FeCl\_{3}+4H\_{2}O}}}
* Փոխազդում է խիտ, օքսիդիչ թթուների հետ։

{\displaystyle {\mathsf {Fe\_{3}O\_{4}+10HNO\_{3}{\xrightarrow {}}\ 3Fe(NO\_{3})\_{3}+NO\_{2}\uparrow +5H\_{2}O}}}
* Փոխազդում է ալկալիների հետ։

{\displaystyle {\mathsf {Fe\_{3}O\_{4}+14NaOH{\xrightarrow {400-500^{o}C}}\ Na\_{4}FeO\_{3}+2Na\_{5}FeO\_{4}+7H\_{2}O}}}
* Օդի թթվածնով օքսիդանում է։

{\displaystyle {\mathsf {4Fe\_{3}O\_{4}+O\_{2}{\xrightarrow {450-600^{o}C}}\ 6Fe\_{2}O\_{3}}}}
* Վերականգնվում է ջրածնով և ածխածնի մոնօքսիդով։

{\displaystyle {\mathsf {Fe\_{3}O\_{4}+4H\_{2}{\xrightarrow {1000^{o}C}}\ 3Fe+4H\_{2}O}}}
{\displaystyle {\mathsf {Fe\_{3}O\_{4}+4CO{\xrightarrow {700^{o}C}}\ 3Fe+4CO\_{2}}}}
* Հալելիս փոխազդում է երկաթի հետ։

{\displaystyle {\mathsf {Fe\_{3}O\_{4}+Fe{\xrightarrow {900-1000^{o}C}}\ 4FeO}}}

Ստացում
-------

* Բնության մեջ հանդիպում է մագնետիտ (մագնիսական երկաթաքար) հանքաքարի տեսքով՝ Fe3O4.
* Օդում երկաթի փոշու այրումից։

{\displaystyle {\mathsf {3Fe+2O\_{2}{\xrightarrow {150-600^{o}C}}\ Fe\_{3}O\_{4}}}}
* Երկաթը տաք ջրային գոլորշիով մշակելիս։

{\displaystyle {\mathsf {3Fe+4H\_{2}O{\xrightarrow {800^{o}C}}\ Fe\_{3}O\_{4}+4H\_{2}}}}
* Երկաթի (III) օքսիդը ջրածնով դանդաղ վերականգնելիս։

{\displaystyle {\mathsf {3Fe\_{2}O\_{3}+H\_{2}{\xrightarrow {400^{o}C}}\ 2Fe\_{3}O\_{4}+H\_{2}O}}}

Կիրառություն
------------

* Կիրառվում է թուջի և պողպատի արտադրությունում։
* Հանդիսանում է մետաղական ներկերի բաղադրիչ։

Ալկալիական մետաղների քլորիդների տարալուծման էլեկտրոդների նյութ է, թերմիտի, գունավոր ցեմենտի, ներքնապատման խեցու, ֆերիտների, հիմնային կուտակիչների ակտիվ զանգվածի բաղադրիչ է։

Գրականություն
-------------

* Химическая энциклопедия / Редкол.: Кнунянц И. Л. и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1990, 5-82270-035-5.
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б. П. и др. испр. — М.-Л.: Химия, 1966.
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б. П. и др. испр. — Л.: Химия, 1971.
* *Лидин Р. А. и др.* Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — М.: Химия, 2000, 5-7245-1163-0.
* *Рипан Р. Четяну И.* Неорганическая химия. Химия металлов. — М.: Мир, 1972.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ferroferric oxide
2. ↑  *David R. Lide, Jr.* Basic laboratory and industrial chemicals: A CRC quick reference handbook — CRC Press, 1993. — ISBN 978-0-8493-4498-5
3. ↑  *Verwey E. J. W. Haayman P. W.* Electronic Conductivity and Transition Point of Magnetite («Fe3O4»)(գերմ.) // *Physica*. — 1941. — В. 9. — Т. 8. — С. 979—987. — doi:10.1016/S0031-8914(41)80005-6 — Bibcode: 1941Phy.....8..979V
4. ↑  Substance: Fe3O4. Property: electrical conductivity // Semiconductors / Eds.: O. Madelung et al. — Springer, 2000. — ISBN 978-3-540-64966-3