**Յուվալ Նեեման** (եբրայերեն՝ יובל נאמן‎‎, մայիսի 14, 1925(1925-05-14)[…], Թել Ավիվ, Իսրայել - ապրիլի 26, 2006(2006-04-26)[…], Թել Ավիվ, Իսրայել), իսրայելցի տեսական ֆիզիկոս, ռազմական գիտնական և քաղաքական գործիչ։ 1980-ականների և 1990-ականների սկզբին եղել է Իսրայելի գիտության և զարգացման նախարար։

Կենսագրություն
--------------

Յուվալ Նեեմանը ծնվել է Թել Ավիվում Մանդատային Պաղեստինի ժամանակաշրջանում։ 15 տարեկանում ավարտել է ավագ դպրոցն ու ընդունվել Տեխնիոնի մեքենաշինություն բաժինը։ 15 տարեկանում անդամակցել է Հագանային։ 1948 թվականի արաբ-իսրայելական պատերազմի ժամանակ Նեեմանը ծառայել է Իսրայելի պաշտպանության բանակում որպես գումարտակի հրամանատարի տեղակալ, այնուհետև` որպես Թել Ավիվի գործառնական սպա և Գիվատի բրիգադի հրամանատար։

Հետագայում 1952-1954 թվականներին ծառայել է որպես Գլխավոր շտաբի գործառնական բաժնի հրամանատարի տեղակալ, Իսրայելի պաշտպանության բանակի պլանավորման վարչության հրամանատար։ Պաշտոնավարման ընթացքում օգնել է պաշտպանության բանակին կազմավորվել որպես պահեստազորային բանակ, մշակել է զորահավաքային համակարգը և գրել Իսրայելի պաշտպանական դոկտրինի առաջին նախագիծը։

1958 և 1960 թվականներին Նեեմանը Մեծ Բրիտանիայում եղել է Իսրայելի պաշտպանության բանակի կցորդ, Լոնդոնի կայսերական քոլեջից ստացել ֆիզիկոսի որակավորում՝ սովորելով 1979 թվականի Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակակիր Աբդուս Սալամի հսկողության ներքո։ 1961 թվականին զորացրվել է Իսրայելի պաշտպանության բանակից գնդապետի աստիճանով։

1981 թվականին Նեեմանը դարձավ Համաշխարհային մշակութային խորհրդի հիմնադիր անդամ։

1998-2002 թվականներին Նեեմանը ղեկավարել է Իսրայելի ինժեներների ընկերակցությունը։

Գիտական գործունեություն
-----------------------

Ֆիզիկայի բնագավառում Նեեմանի ամենամեծ նվաճումներից մեկը Մարի Գել-Մանից անկախ 1961 թվականին SU (3) համային սիմետրիայի միջոցով հադրոնի դասակարգման հայտնաբերումն էր, այժմ էլ կոչվում է «Ութապատիկ ուղի»։ Այս SU (3) սիմետրիան դրել է 1964 թվականին Գել Մաննի ու Ջորջ Ցվեյգի (անկախ միմյանցից) առաջարկած քվարկային մոդելի հիմքը։

Քննարկում Լեզ Ուշեի, ֆիզիկայի դպրոցի դասախոսությունների գլխավոր սրահում, 1972 թ.: Ձախից` Յուվալ Նեեման, Բրայս ԴեՎիտ, Քիփ Թորն
Նեեմանը 1965-1972 թվականներին Թել Ավիվի համալսարանում հիմնադրել է Ֆիզիկայի և աստղագիտության դպրոց և 1971-1975 թվականներին ղեկավարել այն, 1971-1975 թվականներին եղել է Թել Ավիվի համալսարանի նախագահ, 1979-1997 թվականներին՝ Առաջատարա հետազոտությունների Սաքլեր ինստիտուտի տնօրեն։ 
1968-1990 թվականներին եղել է Օսթինի Տեխասի համալսարանի Մասնիկների տեսության կենտրոնի (Սուդարշանի հետ միասին) համանախագահ։ Իսրայելի տնտեսական ապագայի և անվտանգության համար խիստ կարևորել է տիեզերական հետազոտություններն ու արբանյակները և 1983 թվականին հիմնադրել է Իսրայելի տիեզերական գործակալությունը, որը ղեկավարել է մինչև մահ։ 1965-1984 թվականներին ընդգրկված է եղել Իսրայելի ատոմային էներգիայի հանձնաժողովում և զբաղեցրել է Սորեք միջուկային հետազոտությունների կենտրոնի գիտական տնօրենի պաշտոնը։ 1974-1976 թվականներին եղել է Պաշտպանության նախարարության գիտական աշխատակից։

Նեեմանը նկարագրվել է որպես «ժամանակակից գիտության ամենապայծառ գործիչներից մեկը»։ Համահեղինակ է *The Particle Hunters* աշխատության, որը լույս է տեսել 1986 թվականին անգլերենով։ The Times-ի գրական հավելվածը բարձր է գնահատել այս գիրքը որպես «ներկայումս հասանելի քվանտային ֆիզիկայի լավագույն ուղեցույց»։

Պարգևներ և մրցանակներ
---------------------

* Իսրայել մրցանակ ճշգրիտ գիտությունների բնագավառում, 1969 թ. in the field of exact sciences (որը վերադարձել է 1992 թվականին ի նշան Էմիլ Հաբիբիի Իսրայելի մրցանակի արժանանալու դեմ բողոքի)
* Ալբերտ Այնշտայն մրցանակ, 1970 թ.
* ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի մրցանակ, 1972 թ.
* Վինգեր մեդալ, 1984 թ.
* Արվեստի, գիտության և մշակույթի EMET մրցանակ, 2003 թ.

Պարգևատրվել է նաև Ֆրանսիական քոլեջի մեդալով և Ֆրանսիայի Պատվո շքանշանով (Փարիզ, 1972 թ.), Վինգեր մեդալով (Ստամբուլ-Օսթին, 1982 թ.), Բիրլայի գիտական մրցանակով (Հայդերաբադ, 1998 թ.) և այլ մրցանակներ ու պատվավոր կոչումներ Եվրոպայի և ԱՄՆ-ի համալսարաններից։

Մահ
---

Յուվալ Նեեմանը մահացել է 80 տարեկանում՝ 2006 թվականի ապրիլի 26-ին Թել Ավիվի Սուրասկի բժշկական կենտրոնում, կաթվածից։ Նեեմանը ամուսնացած է եղել Դվորայի հետ։ Ունեցել են որդի և դուստր։ Քույրը՝ Ռութ Բեն Իսրայելն է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Mathematics Genealogy Project — 1997.
2. 1 2 3 4  חה"כ יובל נאמן — Knesset.
3. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
4. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica
5. 1 2
6. ↑  "In Remembrance of Yuval Ne'eman" Արխիվացված Հոկտեմբեր 7, 2007 Wayback Machine, Teddy Ne'eman (son of Yuval Ne'eman), PhysicaPlus (פיזיקהפלוס), online magazine of the Israel Physical Society, Issue No. 7
7. ↑  Watson, Andrew. «Yuval Ne'eman Dies at 80 - ScienceNOW». sciencemag.org. Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ մարտի 14-ին. Վերցված է 2011 թ․ օգոստոսի 27-ին.
8. ↑  «About Us». World Cultural Council. Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 8-ին.
9. ↑  «Archived copy». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ նոյեմբերի 8-ին. Վերցված է 2014 թ․ նոյեմբերի 8-ին.`{{cite web}}`: CS1 սպաս․ արխիվը պատճենվել է որպես վերնագիր (link)
10. ↑
11. ↑  Yuval Ne'eman Dies at 80 – Watson 2006 (426): 1. ScienceNOW
12. 1 2  Lawrence Joffe (2006 թ․ մայիսի 14). «Obituary: Yuval Ne'eman | Science». *The Guardian*. London. Վերցված է 2011 թ․ օգոստոսի 27-ին.
13. 1 2  «Yuval Ne'eman». Utexas.edu. Վերցված է 2011 թ․ օգոստոսի 27-ին.
14. ↑  Yuval Neeman Israel Science and Technology
15. ↑  Nadav Shragai (2006 թ․ ապրիլի 26). «Professor, veteran politician Yuval Ne'eman dies at 81». *Haaretz*. Վերցված է 2011 թ․ օգոստոսի 27-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Yuval Ne'eman on the Knesset website
* Yuval Ne'eman's papers in the INSPIRE-HEP database
* Jewish Physicists list

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յուվալ Նեեման» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Mathematics Genealogy Project · Zentralblatt MATH database · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 90300630 · BNE: XX900519 · BNF: 12284569r · CiNii: DA0010110X · GND: 114455449 · ICCU: CFIV091607 · ISNI: 0000000109281265 · LCCN: n80102694 · NDL: 00472174 · NTA: 06826643X · NUKAT: n96031138 · SUDOC: 031675573 · VIAF: 98083038 · WorldCat VIAF: 98083038 |

 |

 |