**Աբու ալ-Հասան ալ-Աշարի** (արաբ․՝ ابو الحسن علي ابن إسماعيل اﻷشعري‎‎‎, 873/874 (Հիջրա՝ 260) - 935/936 (Հիջրա՝ 324) ամբողջական անուն՝ *Աբու ալ-Հասան Ալի իբն Իսմայիլ ալ-Աշարի*, մոտ 873[…], Բասրա, Իրաք, Աբասյան խալիֆայություն - մոտ 935, Բաղդադ, Իրաք, Աբասյան խալիֆայություն), մուսուլման մտածող և փիլիսոփա, իրավագետ, աշարիականության քալամի հիմնադիր։ Եղել է սուննի մտածող և փիլիսոփա Աբու Մանսուր ալ-Մատուրիդիի ժամանակակիցը։ Ապրել և ստեղծագործել է Բասրայում, որը այդ ժամանակ եղել է մուսուլմանական աշխարհի հասարակական, իրավական և փիլիսոփայական մտքի կենտրոններից մեկը։

Գործունեություն
---------------

Արաբական խալիֆայության միջագետքյան քաղաքներում՝ Բասրայում և Քուֆայում, զարգանում էին փիլիսոփայական, լեզվաբանական և այլ դպրոցների բազմաթիվ ուղղություններ, բուռն քննարկումներ էին անցկացվում դրանց ներկայացուցիչների միջև։ Մուսուլմանական մտքի բոլոր ուղղությունների մեջ այստեղ առանձնանում էին մութազիլիականների փիլիսոփայական-ռացիոնալ դպրոցի ներկայացուցիչները, որոնց շարքերում երկար ժամանակ եղել է նաև ալ-Աշարին։ Ավելի ուշ Աբու ալ-Հասան ալ-Աշարին վերանայեց իր համոզմունքները, հետ կանգնեց մութազիլիականությունից և սկսեց դնել սուննի իսլամի փիլիսոփայական-աշխարհայացքային հիմքերը։ Կանգնելով սուննիզմի դիրքերի մոտ՝ Աբու ալ-Հասան ալ-Աշարին փիլիսոփայական մեթոդների իր փայլուն իմացությունը ծառայեցրեց հենց սուննիզմին և մեծ ճանաչում գտավ մուսուլմանական աշխարհում։ Նրա կողմից մշակված դրույթների շնորհիվ հնարավոր դարձավ հաջողությամբ հակազդել գրեթե բոլոր հակառակորդներին։ Ալ-Աշարին բանականության փաստարկները ընդունում էր ինչպես շրջակա աշխարհի, այնպես էլ Աստվածային հայտնության իմաստավորելու հարցում։ Սակայն, սրա հետ մեկտեղ, ալ-Աշարին անհրաժեշտ էր համարում կրոնի 5 հիմնասյուների անխոս ընդունումը և ապա բանականության դրույթներով դրանք հիմնավորելը։ Հավատքի դրույթներն ապացուցելու համար նա ընդունում էր բանականության փաստարկները, սակայն ինքը Հայտնությունը պետք է ընդունվի հավատքի վրա։

Աշարիականություն
----------------

Հիմնական հոդված՝ Աշարիականություն
Ալ-Աշարին խստորեն հետևում էր սուննիական հայացքներին և սեփական ուսմունքը կառուցել է Ղուրանին, Սուննային, Մուհամմադի զինակիցներից՝ սահաբներից և նրանց հետևորդներից՝ թաիբուններից եկող ավանդությունների անկասկած հետևելու վրա։ Ի տարբերություն շիաների՝ ալ-Աշարին տարբերություն չէր դնում Մուհամմադի զինակիցների միջև և նրանց բոլորին ընդունում էր։ Մուսուլմանական կառավարման իդեալական համակարգ էր համարում առաջին չորս խալիֆների՝ Աբու Բաքրի (632-634), Օմարի (634-644), Օսմանի (644-656) և Ալիի (656-661) կառավարումը։ Ատրիբուտների մասին նշված դրույթները ալ-Աշարին հակադրել է ինչպես անտրոպոմորֆիսներին, ովքեր ատրիբուտները բառացիորեն էին ընդունում՝ նմանեցնելով մարդկայինին, այնպես էլ մութազիլիականներին։

Ալլահին տեսնելու մասին հարցում ալ-Աշարին ընգծում էր, որ Ալլահին տեսնելու մանրամասները և թե դա ոնց է տեղի ունենալու, հնարավոր չէ ըմբռնել մարդկային բանականության միջոցով։ Մութազիլիականները՝ ի տարբերություն նրա, մութազիլիները գտնում էին, որ Աստված տեսանելի լինելու համար պետք է կանգնի որոշակի տարածությունում, ինչը անհնարին է Նրա՝ որպես Արարիչ լինելու համար։ Ի տարբերություն մութազիլիների և աշարիների, անտրոպոմորֆիստները գտնում էին, որ Աստված իրոք մարդկանց առջև դրախտում որոշակի ձևով կկանգնի։

Ազդեցություն
------------

Աբու ալ-Հասան ալ-Աշարիի կողմից մշակված աշխարհայացքային սկզբունքները օգտագործվեցին քալամի դպրոցների և փիլիսոփայական այլ ուսմունքների վիճաբանությունների ժամանակ։ Դրանք հիմք դարձան սուննի իսլամական ուսմունքի համար։ Իր հիմնադրած ուսմունքը մեծ ճանաչում ունեցավ մուսուլմանական աշխարհում, ալ-Աշարիին սկսեցին անվանել սուննիների առաջնորդ։

Տես նաև
-------

* Քալամ
* Աշարիականություն
* Մութազիլիականություն

Աղբյուրներ
----------

* Ислам, энциклопедический словарь
* Абу'ль Хасан аль-Ашари Archived 2013-12-28 at the Wayback Machine.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  Новая философская энциклопедия (ռուս.) — 2010.
2. 1 2 3 4 5  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
3. 1 2 3 4  Library of Congress Authorities — Library of Congress.
4. 1 2 3 4  *Badawi A. R.* Histoire de la philosophie en Islam (ֆր.) // *Études de Philosophie Médiévale* — Paris: Librairie philosophique J. Vrin, 1972. — Vol. 60. — P. 263. — 886 p. — ISSN 0249-7921
5. ↑  CONOR.Sl


|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրոքհաուս · Իրանիկա · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Ուղղափառ · Treccani · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV12330425 · BIBSYS: 90043302 · BNE: XX929055 · BNF: 12184603x · CiNii: DA03784949 · CONOR: 229186915 · EGAXA: vtls000975339 · GND: 118650602 · ISNI: 0000000081132005 · LCCN: n84148994 · NLA: 35288272 · NLG: 154548 · NTA: 073515027 · NUKAT: n2011140610 · LIBRIS: 176098 · SUDOC: 030430461 · VIAF: 34501268 · WorldCat VIAF: 34501268 |

 |

 |