recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Մաքսային ծառայության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենք**, Հայաստանի Հանրապետությունում գործող օրենք, որը կարգավորում է մաքսային հարաբերությունները։

Մաքսային ծառայություն
---------------------


|  |
| --- |
| 
Հայաստանի Հանրապետության մաքսային ծառայությունը Հայաստանի Հանրապետության մաքսային մարմինների միասնական կենտրոնացված համակարգն է։
 |

### Խնդիրներ

Ինչպես Հայաստանի Հանրապետությունում գործող մյուս ծառայությունները, այնպես էլ մաքսային գործերը ունեն իրենց աշխատանքային խնդիրները։ Մաքսային ծառայության խնդիրներն են Հայաստանի Հանրապետության մաքսային քաղաքականության իրականացումը, մաքսային գործի և մաքսային մարմինների գործունեության արդյունավետ
կազմակերպումը։

Օրենքը լիազորվում է նաև ապահովել մաքսային ծառայողների իրավունքների և պարտականությունների իրականացումը։

### Մաքսային օրենքի գործածության ոլորտ և մաքսային ծառայության կազմակերպում

Ըստ Հայաստանի Հանրապետության մաքսային ծառայության մասին օրենքի, մաքսային մարմիններում որոշակի պաշտոններ զբաղեցնող անձիք կոչվում են մաքսային ծառայողներ։

Նրանց կարող են շնորհվել մաքսային ծառայության հատուկ կոչումներ, որոնք լիազորված են
իրականացնել մաքսային մարմինների գործառույթների հետ կապված մասնագիտական գործունեություն։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Մաքսային մարմիններում քաղաքացիական ծառայողների հետ կապված հարաբերությունները
կարգավորվում են Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական ծառայության մասին օրենքով և դրանից բխող իրավական ակտերով։- Մաքսային ծառայության մասին ՀՀ օրենք, հոդված 2 |  |

Մաքսային մարմինների գործունեության տեխնիկական սպասարկում իրականացնող անձանց աշխատանքային հարաբերությունները կարգավորվում են Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքով։
**Face ID**, մարդու դեմքի ծավալային տարածական ձևի սկաներ, որը մշակվել է Apple ընկերության կողմից։ Տեղադրվել է iPhone X, XS/XS Max, XR, 11 սմարթֆոններում, ինչպես նաև iPad Pro 2018-ում։ Face ID տեխնոլոգիան ներկայացվել է Apple ընկերության կողմից 2017 թվականի սեպտեմբերի 12-ին՝ փոխարինելով «Touch ID» մատնադրոշմային սենսորին։ Նոր սենսորը (True Depth Camera կամ Time-of-Flight Camera) թույլ է տալիս բացել սարքը, գնումներ կատարել iTunes Store-ում, App Store-ում և iBooks Store-ում, ըտրել քարտեր Apple Pay-ում վճարելու համար։

Անվտանգություն
--------------

Face ID տեխնոլոգիայից օգտվելու համար անհրաժեշտ է ստեղծել գաղտնաբառ։ Գաղտնաբառ մուտքագրելը պարտադիր է iPhone X, XS/XS Max, XR, 11 սարքերի ապաարգելափակման համար, սմարթֆոնի վերագործարկման դեպքում, կամ չօգտագործման երկար ժամանակահատվածից հետո (48 ժամ), կամ եթե գաղտնաբառը չի մուտքագրվել վերջին 6,5 օրվա ընթացքում (156 ժամ) և վերջին 4 ժամվա ընթացքում ապաարգելափակում չի եղել[1]։

Ինչպես նշում է Apple ընկերությունը, կոդավորված կենսաչափական տեղեկատվությունը պահվում է հենց սարքի, պրոցեսորի ներսում (iPhone X — A11 Bionic-ի համար), և չի կարող ուղարկվել որևէ տեղ։ Ըստ Apple-ի, սա սկանավորված երեսի մաթեմատիկական պատկերն է, այլ ոչ լրիվ պատկեր։

Face ID տեխնոլոգիան ինքնաուսուցանվող է, այն հիշում է փոփոխությունները, ի դեմս օգտագործելով սմարթֆոնի պրոցեսորի նեյրոնային ցանցերը։ Առաջին անգամ Face ID-ն հայտնվել է iPhone X–ում։ Face ID–ն օգտագործվում է Apple Pay վճարային համակարգի միջոցով գնումներ կատարելու, iOS-ի համար «Կարգավորումներ» հավելվածում գաղտնաբառեր դիտելու, iTunes Store-ում, App Store-ում, iBooks Store-ում գնումներ կատարելու, կողմնակի հավելվածների՝ ինչպես օրինակ 1Password գաղտնաբառերի մենեջերի և որոշ բանկային հավելվածների ապաբլոկավորման համար։

Տես նաև
-------

* Touch ID
* IPhone XR

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑

Արտաքին հղումներ
----------------

* 
* 
*
|  |
| --- |
| **Կարմրավուն մրջյուն** |
| Կարմրավուն մրջյունԿարմրավուն մրջյուն |
|
| **Դասակարգում** |
| **Թագավորություն** | Կենդանիներ (Animalia) |
| **Տիպ/Բաժին** | Հոդվածոտանիներ (Arthropoda) |
| **Ենթատիպ** | Վեցոտանիներ (Hexapoda) |
| **Դաս** | Միջատներ (Insecta) |
| **Կարգ** | Թաղանթաթևեր (Hymenoptera) |
| **Ընտանիք** | Մրջյուններ (Formicidae) |
| **Ցեղ** | **Manica** |
| **Տեսակ** | **Կարմրավուն մրջյուն** *(M. rubida)* |
|
| **Միջազգային անվանում** |
| ***Manica rubida***Latreille, 1802 |

**Կարմրավուն մրջյուն** (լատ.՝ Manica rubida), մրջյունների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

Աշխատավոր առանձնյակների մարմնի երկարությունը 5,5-7,5 մմ է (էգեր` 9-11 մմ և արուներ` 8-8,5 մմ)։ Բավականին խոշոր, բաց կարմրադարչնագույն գունավորմամբ մրջյուններ են։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված են Եվրոպայի լեռներում (Ալպեր, Հարց, Ապենիններ, Սուդետներ, Կարպատներ, Բալկաններ), Թուրքիայում, Կովկասում։ Հայտնաբերվել է միայն Հայաստանի կենտրոնական մասում` Կոտայքի (Արտավազ գյուղի մոտակայք) և Արագածոտնի (Ապարան քաղաքի մոտակայք) մարզերում։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են ենթալպյան մարգագետիններում` ծովի մակարդակից 2000-2500 մ բարձրություններում։ Հասարակական միջատներ են, գաղութները կարող են պարունակել մի քանի հարյուր առանձնյակ։ Բները պատրաստում են քարերի տակ և հողում։ Թևավոր սեռական առանձնյակները հայտնաբերվել են մրջնանոցներում հունիսին։ Սնվում են անողնաշար կենդանիներով և նրանց դիերով։

Պահպանություն
-------------

Հանրապետությունում սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Հազվադեպ է հանդիպում, հայտնի են մի քանի գաղութներ։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոն է հանդիսանում անասունների գերարածեցմամբ պայմանավորված էկոհամակարգերի դեգրադացումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Տաքսոնոմիա | EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |
Պրոպանի կառուցվածքային բանաձևը
Պարզագույն ածխաջրածինը` մեթան
**Բնական այրվող գազեր**, երկրակեղևում առաջացող գազային ածխաջրածիններ։ Բնական այրվող գազերի արդյունաբերական հանքավայրերը հանդիպում են որևէ այլ օգտակար հանածոների հետ կապ չունեցող առանձին կուտակների, գազանավթային հանքավայրերի, որտեղ գազային ածխաջրածինները լրիվ կամ մասամբ լուծված են նավթի մեջ կամ գտնվում են ազատ վիճակում, ինչպես նաև գազակոնդենսատային հանքավայրերի ձևով, որտեղ գազը հարստացված է լինում հեղուկ ածխաջրածիններով։ Բնական այրվող գազերը բաղկացած են գլխավորապես մեթանից, պարունակում են նաև էթան, պրոպան, բութան ։ Բնական այրվող գազեր առաջանում են նստվածքային ապարներում պարունակվող օրգանական նյութի փոխակերպման հետևանքով, իսկ նրանց հանքակուտակները ձևավորվում են գազի տեղաշարժման ճանապարհին հանդիպող բնական դարաններում։ Ըստ կառուցվածքի հանքակուտակները լինում են շերտավոր և զանգվածային։ Բնական այրվող գազերի համաշխարհային պաշարները հասնում են մոտ 1000 տրիլիոն մետր խորանարդի, որը համարժեք է 1 տրիլիոն տոննա նավթի։ ԽՍՀՄ-ում բնական այրվող գազերի ամենախոշոր հանքավայրերը գտնվում են Արևմտա- Սիբիրական նավթագազաբեր մարզում (5,5 տրիլիոն մետր խորանարդ), Վոլգա-Ուրալյան մարզում (1,35 տրիլիոն մետր խորանարդ) արտասահմանում ամենախոշոր պաշարներն ունեն (տրիլիոն մետր խորանարդով)՝ ԱՄՆ-ը (8,3), Ալժիրը (4,0), Իրանը (3,1), Նիդերլանդները (2,3)։ Բնական այրվող գազերի արդյունահանումն ընդգրկում է ընդերքից գազի հանումը, հավաքումը, հաշվառումը, նախապատրաստումը փոխադրման համար (գազից պինդ և հեղուկ խառնուկների, ծանր ածխաջրածինների, կոնդենսատների հեռացումը, գազի չորացումը, մաքրումը ծծմբածխածնից), ինչպես նաև հորատանցքերի և վերգետնյա սարքավորման շահագործումը։ Գազի շերտի յուրացումը կատարվում է փուլերով։ Արդյունահանումը տևում է, հիմնականում, 15—20 տարի, որի ընթացքում հանվում է գազի պաշարների 80—90 տոկոսը։ Հորատանցքերը հանքադաշտում տեղաբաշխվում են հավասարաչափ՝ քառակուսի կամ եռանկյունի ցանցով կամ էլ անհավասարաչափ՝ խմբերով։ Գազը, արդյունահանման ձեռնարկություններում մշակվելուց հետո, 4,5—5,5 Մն/մ2 (45— 55 Կգ/սմ2) ճնշման տակ տրվում է դեպի գլխավոր գազամուղի հիմնական շինությունները։ Բնական արվող գազերը շահավետ վառելիք են, այրման ջերմությունը՝ 32,7 Մջ/մ3 (7800 կկալ/մ3) և ավելի։ Լայնորեն օգտագործվում են էլեկտրակայաններում, սև և գունավոր մետալուրգիայում, ցեմենտի և ապակու արդյունաբերության մեջ, շինանյութերի արտադրության և կոմունալ-կենցաղային կարիքների համար։ Բնական արվող գազերի բաղադրության մեջ մտնող ածխաջրածինները հումք են մեթիլային սպիրտի, ֆորմալդեհիդի, ացետալդեհիդի, քացախաթթվի, ացետոնի և այլ օրգանական միացությունների արտադրության համար։ Բնական այրվող գազերի հիմնական բաղադրամասից՝ մեթանից, ստանում են սինթեզ-գազ (СО + Н2), որը լայնորեն օգտագործվում է ամոնիակ, սպիրտներ ստանալու համար։ Բնական այրվող գազերից ստանում են նաև օլեֆինային ածխաջրածիններ, առաջին հերթին՝ էթիլեն և պրոպիլեն, որոնցից սինթեզվում են պլաստմասսաներ, սինթետիկ կաուչուկներ, արհեստական թելեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 489)։*  |
**Մակերևութային ալիքներ**, առաձգական ալիքներ, որոնք տարածվում են պինդ մարմնի ազատ մակերևույթով կամ ուրիշ միջավայրերի հետ պինդ մարմնի ունեցած սահմանով և մարում այդ սահմանից հեռանալիս, ինչպես նաև ալիքներ, որոնք առաջանում և տարածվում են հեղուկի ազատ մակերևույթով կամ երկու չխառնվող հեղուկների բաժանման մակերևույթով։

Պարզագույն և գործնականում հաճախ հանդիպող մակերևութային ալիքներ են Ռելեյի ալիքները, որոնք տարածվում են պինդ մարմնի ազատ սահմանի մոտակայքում և խորության հետ մարում։ Ռելեյի ալիքների օրինակներ են երկրաշարժերի ժամանակ Երկրի մակերևույթի վրա առաջացող ալիքները, ուլտրաձայնային մակերևութային աալիքները պինդ մարմիններում և այլն։ Մակերևութային ալիքների պատճառով հեղուկի մակերևույթի խախտված հավասարակշռությունը վերականգնող ուժերի բնույթից կախված՝ տարբերում են. մազական ալիքներ, եթե մակերևութային լարվածության ուժերն են գերակշռում, և գրավիտացիոն ալիքներ, եթե ծանրության ուժերն են գերակշռում։ Գրավիտացիոն ալիքների առաջացման պատճառներից է Լուսնի և Արեգակի ձգողությունը (մակընթացություն և տեղատվություն)։ Ծանրության ու մակերևութային լարվածության ուժերի համատեղ գործողության դեպքում ալիքները կոչվում են գրավիտացիոնմազական։ Մակերևութային լարվածության ուժերի ազդեցությունն էական է փոքր ալիքների, ծանրության ուժերինը՝ մեծ ալիքների դեպքում։ Հեղուկի մակերևույթի վրա ալիքների տարածման с արագությունը կախված է ալիքի λ երկարությունից։ Ալիքի երկարության մեծացման հետ գրավիտացիոն-մազական ալիքների տարածման արագությունը սկզբում նվազում է մինչև որոշ с4= у 4ga/p արժեքը (σ-ն մակերևութային լարվածությունն է, g-ն՝ ծանրության ուժի արագացումը, p-ն՝ հեղուկի խտությունը), այնուհետև աճում։ ci արժեքին համապատասխանում է λι-2π )f a/gp երկարության ալիք։ λ»λι դեպքում տարածման արագությունն առավելապես կախված է ծանրության ուժերից, իսկ λ«λι դեպքում՝ մակերևութային լարվածության ուժերից։ Օդի և ջրի բաժանման մակերևույթի համար λι=1, 72«ι/։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 177)։*  |
**Մակերևութային ակտիվ նյութեր**, ֆազերի բաժանման մակերևույթի վրա ադսորբվելու ունակ նյութեր, որոնց չնչին քանակները ({\displaystyle 0,01-0,1\%}) խիստ փոքրացնում են մակերևութային լարվածությունը։ Մակերևութային ակտիվ նյութերը օրգանական միացություններ են, որոնց մոլեկուլները կազմված են միջավայրի հետ տարբեր կերպ փոխազդող ատոմական խմբերից՝ ածխաջրածնային ռադիկալներից (հիդրոֆոբ, լիոֆիլ) և բևեռային (հիդրոֆիլ՝ {\displaystyle COOH~}, {\displaystyle OH~}, {\displaystyle NH\_{2}~} և այլն) խմբերից։ Հիդրոֆոբ խմբերի թույլ փոխազդեցությունը ջրի հետ պայմանավորում է ջրից նրանց վանվելու և օրգանական ֆազ անցնելու ձգտումը, իսկ բևեռային խմբերը մոլեկուլները պահում են ջրային ֆազում կամ ձգտում են օրգանական ֆազից նրանց տեղափոխել դեպի ջուր։ Տարբերում են ցածրամոլեկուլային և բարձրամոլեկուլային, իոնային (անիոնային՝ օրգանական թթուները և դրանց աղերը, կատի ոնային՝ ամինները, չորրորդային ամոնիումային աղերը և այլն) և ոչ իոնային (պոլիօքսիէթիլենային եթերներ), ինչպես նաև միցեչներ առաջացնող ու չաոաջացնող մակերևութային ակտիվ նյութեր։ Մակերևութային ակտիվ նյութերը օգտագործվում են արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, բժշկության մեջ և կենցաղում, որպես լվացող միջոցներ, օճառներ, ֆլոտացնող, մանածագործական օժանդակ, նավթամթերքների որակը բարձրացնող նյութեր, էմուլսիաների և կոլոիդային համակարգերի կայունացուցիչներ և այլն։ Լայն կիրառումը պահանջում է ստեղծել շրջապատը չկեղտոտող, բնական պայմաններում կենսաքիմիական քայքայման ենթարկվող մակերևութային ակտիվ նյութեր։ Բնական մակերևութային ակտիվ նյութերը կարևոր են կենսաքիմիական պրոցեսներում, մտնում են արյան, մարսողական, բուսական հյութերի բաղադրության մեջ։ 

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 177)։*  |
**Կապրոլակտամ**, e-ամինակապրոնաթթվի լակտամ. սպիտակ բյուրեղային նյութ է, հալման ջերմաստիճանը՝ 68—69 °C, եռմանը՝ 262, 5 °C։ Լավ է լուծվում ջրում ն օրգանական լուծիչներում։ Թթուների և հիմքերի ջրային լուծույթների ազդեցությամբ հիդրոլիզվում է՝ առաջացնելով e-ամինակապրոնաթթու՝ H2N (CH2)5COOH։ Քիչ քանակությամբ ջրի, սպիրտի, ամինի, օրգ. թթուների և այլ նյութերի առկայությամբ տաքացնելիս (250—260 °C) կապրոլակտամը պոլիմերվում է՝ առաջացնելով պոլիամիդային խեժ, որից ստանում են կապրոն՝ կապրոլակտամի արտադրության համար հումք են ծառայում ֆենոլը (կապրոլակտամի ստացման առաջին արտադրական եղանակ, որը չի կորցրել իր նշանակությունը), բենգոյական թթուն, ցիկլոհեքսանը և այլն։ Արդ. բոլոր եղանակները ընդգրկում են կիսաարգասիք ցիկլոհեքսանոնօքսիմի ստացման ու փոխարկման (*Բեկմանի վերախմբավորում*) փուլերը։ Կապրոլակտամի արտադրությունը ցիկլոհեքսանից (հիմնական եղանակներից) իրականացվում է հետևյալ փուլերով, օդի թթվածնով ցիկլոհեքսանի կատալիտիկ օքսիդացմամբ ստացվում է ցիկլոհեքսանոն, որը հիդրօքսիլամինի հետ փոխազդելիս առաջացնում է ցիկլոհեքսանոնօքսիմ։ Վերջինիս վերախմբավորումից ստացվում է կապրոլակտամ՝ Ամենաարդյունավետ եղանակն է 1-ի լուսաքիմիական նիտրոզացմամբ 3-րդի հիդրոքլորիդի ստացումը։ Այդ դեպքում նիտրոզիլքլորիդի ցիկլոհեքսանային լուծույթը 10 կվա հզորությամբ սնդիկային լամպով անընդհատ լուսավորում են՝ գազային քլորաջրածնով հագեցնելու պայմաններում։ Բոլոր եղանակներով ստացված կապրոլակտամը անջատվում է բազմաթորման (ռեկտիֆիկացիայի) կամ լուծահանման (օրինակ, բենզոլով) միջոցով։ Կապրոլակտամ հիմնականում օգտագործվում է պոլիամիդային պլաստմասսաներ, թաղանթներ, թելեր ստանալու համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 266)։*  |
Կենցաղային ժանրը պատկերող որմնանկար, Հին Եգիպտոս
**Կենցաղային ժանր**, (**ժանրային նկարչություն** ֆր.՝ genre բառից) կերպարվեստի ժանր, որ պատկերում է անձնական և հասարակական, առօրյա կյանքը (սովորաբար՝ ժամանակակից նկարչի կողմից)։ Կենցաղային ժանրում առաջատար է կենցաղային (ժանրային) գեղանկարչությունը, մասամբ՝ գրաֆիկան և քանդակագործությունը։

Կենցաղային ժանրի զարգացումը ընթացել է կենցաղի փաստական վավերացումից դեպի առօրյա կյանքի երևույթների ներքին իմաստի և հասարակական-պատմական բովանդակության հոգեբանական բացահայտումը։ Կենցաղային պատկերները հայտնի են հնուց (նախնադարից՝ որսի, ծեսերի տեսարաններ), սակայն, որպես արվեստի հատուկ ժանր, առանձնացել է ֆեոդալական դարաշրջանում (Հեռավոր Արևելք) և բուրժուական հասարակարգի ձևավորման շրջանում (Եվրոպա)։

Միջին դարերում ժանրային տեսարանները հաճախ միահյուսվել են կրոնական և այլաբանական կոմպոզիցիաներին։ 7-13-րդ դարերում Չինաստանում կազմավորվել և գործել են ժանրային գեղանկարչության դպրոցներ։

Վերածննդի դարաշրջանում եվրոպական գեղանկարչության մեջ մեծ տեղ է տրվել կենցաղային մանրամասներին։ Գեղանկարիչները պատկերել են մարդկանց առօրյա կյանքի և կենցաղի զանազան իրավիճակներ, ինչպես օրինակ, շուկաներ, փողոցներ, երեկույթներ, խնջույքներ և այլն։

«Գյուղական հարսանիք», 1568 թվական, Պիտեր Բրեյգել, Վիեննայի արվեստի պատմության թանգարան
16-րդ դարում կենցաղային ժանրը հետզհետե անջատվել է կրոնական, այլաբանական ժանրերից և վերջնականապես ձևավորվել 17-րդ դարում։

Կենցաղային ժանրի առաջադիմական զարգացումը կապված է դեմոկրատական և ռեալիստական միտումների աճի, սոցիալական խնդիրների լայն ընդգրկումով աշխատավոր ժողովրդի կյանքն ու աշխատանքը պատկերող արվեստագետների (Պ. Բրեյգել, Յան Վերմեեր, Դ. Վելասկեզ, Լուի Լենեն, Ժ. Բ. Մ. Շարդեն, Ֆ. Գոյա, Գ. Կուրբե, Գասպարե Տրավերսի, Ա. Մենցել, Ալեքսեյ Վենեցիանով, Պ. Ֆեդոտով, պերեդվիժնիկներ՝ Վ. Պերով, Ի. Ռեպին, Ն. Կասատկին) գործունեության հետ։ Կենցաղային ժանրը կարևոր տեղ է գրավել սովետական արվեստում (Յու. Պիմենով, Ա. Պլաստով)։

Ժանրային պատկերին մեծ տեղ է տրվում նաև քանդակագործության և գրաֆիկայի մեջ։ Կենցաղային տեսարաններով և մանրամասներով հարուստ են Հայկական լեռնաշխարհում հայտնաբերված ժայռապատկերները, միջնադարյան տապանաքարերը, Աղթամարի և այլ ճարտարապետական հուշարձանների բարձրաքանդակները, ձեռագիր մատյանների մանրանկարները։

Կենցաղային ժանրի ուշագրավ գործեր են ստեղծել հայ արվեստում Ս. Ներսիսյանը, Վ. Սուրենյանցը, Հ. Արծաթպանյանը, Ե. Թադևոսյան, Է. Շահին, Ս. Խաչատուրյանը, Վ. Ախիկյանը, Ս. Առաքելյանը, Հ. Կոջոյանը, Գ. Գյուրջյանը, Հ. Կարալյանը, Գ. Խանջյանը։ Կենցաղային ժանրում արտահայտվել են մեր հայրենիքի վերափոխման թափն ու առօրյա կյանքի ողջ բազմազանությունը։

Գրականություն
-------------

* Апраксина Н. Бытовая живопись, Л. 1959.
* Никифоров Б. М. Жанровая живопись, М. 1961.
* Русская жанровая живопись XIX века, М. 1961.
* Русская жанровая живопись XIX — начала XX века, М. 1964.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 381)։*  |
Կառլի կամուրջը
**Զբոսաշրջությունը Չեխիայում** (չեխ․՝ Cestovní ruch), Չեխիայի Հանրապետության տնտեսության ոչ արտադրական ոլորտի գլխավոր ճյուղերից մեկմ է։

Չեխիան համարվում է Եվրոպայի զբոսաշրջության գլխավոր կենտրոններից մեկը։ Երկրի մայրաքաղաքը՝ Պրահան, օտարերկրյա զբոսաշրջիկների գլխավոր նպատակակետն է։

Զբոսաշրջային նշանակություն ունեցող մյուս քաղաքներից են Բռնոն և Պլզենը։ Զբոսաշրջիկներին Չեխիայում գրավում է բարձր ճարտարապետական, հոգևոր և պատմական շինությունները, ինչպես նաև բարձր քաղաքակրթությունը։

Այստեղ է գտնվում համաշխարհային հայտնիություն ունեցող Պրահայի կենդանաբանական այգին և Կառլի կամուրջը, ինչպես նաև Կառլովի Վարի առողջարանը, որը գտնվում է համանուն չեխական քաղաքում։

Ամեն տարի Չեխիա են այցելում մոտ 8 միլիոն զբոսաշրջիկներ աշխարհի տարբեր պետություններից։ Ամենից շատ Չեխիա են այցելում զբոսաշրջիկներ Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունից, Սլովակիայից, Ռուսաստանից, Լեհաստանից, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից, Իսրայելից և Միացյալ Թագավորությունից։

Վիճակագրություն
---------------

2014 թվականի տվյալներով Չեխիայի Հանրապետություն այցելած զբոսաշրջիկների թիվը ըստ պետության։

|
|  |
| N | Երկիր | Այցելուների թիվ |
| 1 | Գերմանիա Գերմանիա | 1,559,836 |
| 2 | Ռուսաստան Ռուսաստան | 695,388 |
| 3 | Սլովակիա Սլովակիա | 496,353 |
| 4 | Լեհաստան Լեհաստան | 451,729 |
| 5 | Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ | 442,697 |
| 6 | Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա | 398,809 |
| 7 | Իտալիա Իտալիա | 371,487 |
| 8 | Ֆրանսիա Ֆրանսիա | 273,582 |
| 9 | Ավստրիա Ավստրիա | 244,880 |
| 10 | Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան | 211,830 |
|  | Ընդհանուր | 8,126,369 |

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Table 5 Guests, overnight stays (non-residents by country, numbers, indices)
**Տոկոսադրույք**, ֆինանսավարկային գործիքի եկամտաբերության ցուցիչ, որը պայմանագրով սահմանված ժամանակաշրջանում վճարված կամ ստացված տոկոսների և տրամադրված վարկերի կամ ավանդների գումարների հարաբերակցությունն է։ Այն բնութագրվում է ներգրավված կամ տրամադրված դրամական միջոցների նկատմամբ հատկացված տոկոսագումարների չափը։ Տոկոսադրույքը արտահայտվում է հետևյալ նշանով՝ «%», և հաշվարկներ կատարելիս բազմապատկվում է 100-ով։

Օրինակ, առևտրային բանկը վարկ է տրամադրում իր հաճախորդին 10.000.000 դրամի չափով և ըստ պայմանագրի՝ նրանից ակընկալում է 1.200.000 դրամ տոկոսային եկամուտ։ Այս դեպքում տարեկան տոկոսադրույքը կկազմի (1.2/10) x 100% = 12%:

Լողացող տոկոսադրույք
--------------------

Բանկային այս տերմինն ունի երկու իմաստ`

1. այն որոշ պարտատոմսերի, ավանդային սերտիֆիկատների և այլնի տոկոսադրույքն է, որը փոխվում է շուկայական տոկոսադրույքին զուգընթաց և հիմնված է բազային տոկոսադրույքի վրա,
2. երկարաժամկետ և միջնաժամկետ վարկերի տոկոսադրույքն է, որի չափը չի ամրագրվում վարկի ամբողջ ժամկետի ընթացքում, այլ պարբերաբար վերանայվում է՝ կախված վարկային շուկայում ձևավորված իրադրության, այսինքն՝ պարտատիրոջ և փոխառուի կողմից փոխհամաձայնեցված ժամանակաշրջանում, օրինակ՝ ամիսը, եռամսյակը մեկ անգամ։

Հաշվարկային տոկոսադրույք
------------------------

Բանկային այս տերմինը նույնպես ունի երկու իմաստ`

1. տոկոսադրույք, որով առևտրային բանկերը դրամական շուկայում հաշվառում կամ զեղչում են մուրհակները։ Այն ունի հաշվարկման հետևյալ բանաձևը՝ *զեղչի գումար = մուրհակի գումար x զեղչատոկոս x մարմանը մնացած օրերի թիվ*։
2. տոկոսադրույք, որով կենտրոնական բանկը պատրաստ է հաշվառել կամ վերահաշվառել առաջնակարգ մուրհակները կամ վարկեր տրամադրել առևտրային բանկերին։ Այս գործողությունը նպաստում է դրամավարկային կարգավորման գործընթացին։

Միջբանկային տոկոսադրույք
------------------------

Այն իրենից ներկայացնում է տոկոսադրույք, որով հաշվարկային պալատի անդամները գնում կամ ներկայացնում են ԱՄՆ դոլար գնելու հայտ ոչ թե տարբեր ֆինանսական հաստատություններից անմիջապես մատակարարումով, այլ արժույթների հետ փոխանակելու նպատակով։

Շուկայական տոկոսադրույք
-----------------------

Տոկոսադրույքի այս տեսակը ունի երկու իմաստ՝

1. տոկոսադրույք, որը որոշվում է շուկայի այն մասնակիցների կանոնավոր գնումների հիման վրա, որոնք մասնակցում են իրական գործարքներին,
2. տոկոսադրույք, որը ֆիրման վճարում է՝ միջոցների փոխառության նպատակով։

Վարկային տոկոսադրույք
---------------------

Տոկոսադրույքի այս տեսակը հանդիսանում է որոշակի ժամկետով տրամադրվող վարկի օգտագործման համար հաճախորդի կողմից բանկին վճարվող հաշվարկային գինը։ Վարկային տոկոսադրույքի դասակարգման հիմքում դրված են՝ վարկի տեսակները, վարկային կազմակերպությունները, վարկի ժամկետները, վարկի օգտագործման ուղղությունները, գործառնությունների տեսակները, տոկոսադրույքի հաշվարկման ձևերը։

Գրականություն
-------------

* Լ․Հ․ Բադանյան, Ֆինանսներ, դրամաշրջանառություն և վարկ, Երևան 2003թ․։ ISBN 99930-2-773-1
* Ա․Հ․ Բայադյան, ֆինանսա-վիճակագրական բացատրական բառարան, Երևան, «Լիմուշ» հրատարակչություն 2008թ․։ ISBN 978-9939-805-14-6
* Ռ․Ա․ Թովմասյան, Տնտեսագիտության տեսություն, Հարցեր և պատասխաններ, Երրորդ լրացված, վերամշակված հրատարակություն, Երևան, «Աստղիկ գրատուն» հրատարակչություն 2007թ․։ ISBN 99941-51-12-6
Եգիպտացորենի սիլոս
Անասնակերի սիլոսացում Մեծ Բրիտանիայում
**Սիլոս** (իսպաներեն՝silos, silo — նկուղ, ցորենի պահեստահոր), հյութալի կեր, որը պատրաստում են անօդ պայմաններում պահածոյացմամբ։

Ըստ հումքի տեսակի տարբերում են եգիպտացորենի, կարտոֆիլի, արևածաղկի, վիկ-վարսակային և այլ սիլոսներ։ Սիլոսի սննդարարությամբ մոտավորապես համարժեք է սիլոսացվող զանգվածին, նրանում պահպանվում են կարոտինը և վիտամին C, պարունակում է ավելի քիչ ջրալույծ շաքարներ, բայց առկա են օրգանական թթուները, կաթնաթթու (մինչև 2%), քացախաթթու (մինչև 0,6%), իսկ սիլոսի մի քանի տեսակներում՝ նաև պրոպինաթթու, վալերիանաթթու են, սիլոսացման տեխնոլոգիայի խախտման և ոչ ճիշտ պահպանման դեպքում՝ նաև կարագաթթու։ Սիլոսի դյուրամարսելիությունը կախված է բույսերի տեսակից, բերքահավաքի պահին դրանց զարգացման փուլից, սիլոսացման տեխնոլոգիայից և պահպանման պայմաններից։ 100 կգ արևածաղկի սիլոսը պարունակում է մոտ 16 կերային միավոր, 1,4 կգ մարսելի պրոտեին, 350 գ կալցիում, 160 գ ֆոսֆոր և 1500 մգ կարոտին։ Լավագույն սիլոսի գույնը պետք է լինի դեղնականաչավուն, դեղնավուն, իսկ մուգշագանակագույնը բնորոշ է ուժեղ տաքացած սիլոսին։ Հոտը նման է թթու դրած կաղամբի, երբեմն՝ մրգերի, ուժեղ ինքնատաքացման դեպքում՝ թարմ հացի կամ մեղրի, իսկ փչանալիս՝ հոտած ձկան, գոմաղբի հոտին։ Լավագույն Սիլոսի Ph=4,2՝ մոտ 70% խոնավության դեպքում։ Սիլոսը բարելավում է մարսողությունը, հնարավոր է դարձնում լավագույն ձևով օգտագործել այլ կերերը (հատկապես կոպիտ կերերը)։ Սիլոսով կերակրում են գյուղատնտեսական բոլոր կենդանիներին։ Կաթնատու և բտվող կենդանիների կերաբաժիններում այն կարող է կազմել ընդհանուր կերի 50, իսկ խոզերի համար՝ մինչև 20%։ Հորթերի, խոզերի և թռչունների համար պատրաստում են հատուկ սիլոսին։ Սիլոսը տալիս են ձմռանը, իսկ չորային շրջաններում նաև ամռանը։

Տես նաև
-------

* Սիլոսացում

Արտաքին հղումներ
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ կատալոնական · Մեծ կատալոնական · MESH ID |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11946876k · GND: 4181293-1 · LCCN: sh85122457 · Microsoft: 2776544680 · NDL: 01155604 · NKC: ph184855 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ջեյմս (այլ կիրառումներ)

**Ջեյմսի կղզի** (անգլ.՝ James Island), փոքրիկ, անմարդաբնակ կղզի Գամբիա պետության տարածքում, Ատլանտյան օվկիանոսից մոտ 30 կմ հեռավորության վրա։

Պատմություն
-----------

Առաջին անգամ այս կղզին հայտնաբերել են 1651 թվականին լատվիացիները և տարածքը դարձրել Կուռլանդական դքսության գաղութը։

1661 թվականին կղզին գաղութացրել են բրիտանացիները, և տվել կղզու ներկայիս անվանումը։ Կղզին գտնվելով Արևմտյան Աֆրիկայում, հարուստ է եղել ոսկու պաշարներով և բրիտանացիները այստեղից ներկրել են փղոսկր, ոսկի և սևամորթ ստրուկներ։

1697 թվականին կղզին ֆրանսիացիները հետ են վերադարձրել Անգլիական Թագավորությանը, սակայն 1702 թվականին մի շարք այլ անգլիական տիրույթների հետ կղզին հետ է վերադարձվել Ֆրանսիային։

Արդիականացում
-------------

2003 թվականին Ջեյմսի կղզիները, ինչպես նաև Աֆրիկայի մի շարք այլ կախյալ տարածքներ հայտարարվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  UNESCO page for James Island

Արտաքին հղումներ
----------------

* UNESCO page for James Island
* WorldStatesmen- Gambia
* More details with a map
* UNESCO report

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Մեծ նորվեգական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2003070716 |

 |
**Պրանա** (սանսկրիտ՝ प्राण, prāṇa ***IAST***), սանկսկրիտերեն բառ է, նշանակում է ներշնչում, շնչառություն, կյանք, կենսագործունեություն, քամի, էներգիա, ուժ։ Հոգնակի թվով (պրանաներ) այս տերմինը կիրառվում է մարդու՝ կենսականորեն կարևոր էներգետիկ կենտրոնների, դրանցով էներգետիկ հոսքերի ու այդ հոսքերի՝ մարդու վրա ունեցած ազդեցությունների մասին խոսելիս։

Անվան ստուգաբանություն
----------------------

Այս բառի հիմքում երկու սանսկրիտերեն բառեր են. **Պրանա**` կենսաուժ կամ կենսատև ուժ, մասնավորապես շնչառությունը, և **այամա**` արտամղում, դուրս բերում (սակայն կա թարգմանության և այլ տարբերակ, "յամ" բառի, որ նշանակում է՝ սանձում, կառավարում։ Հաճախ Պրանայամա բառը հենց այսպես է թարգմանվում սանսկրիտից, ինչը մինչև այժմ բանավեճերի առիթ է թարգմանիչների շրջանում։ Հարկ է նշել, որ Պրանայամայի պրոցեսում հավասարապես կարևոր են թե օդի / պրանայի արտամղումը, թե ներմղումը, թե դադարները արտամղումից և ներմղումից հետո, ուստի իմաստային առումով առավել հարմար է հենց թարգմանության երկրորդ տարբերակը։

Պատմական ակնարկ
---------------

Պրանայամայի ակունքները հինավուրց Բհարատում են, այսինքն Հնդկաստանում, ուր հազարամյակներ առաջ ծնունդ է առել ու զարգանալով մինչև մեր օրերը հասել Յոգա գիտությունը։ Պրանայաման Յոգայի 8 հիմնական փուլերից մեկն է՝ չորրորդը։ Պրանայամայի ուսանումն ու տիրապետումը բարդ և կոմպլեքս պրոցես է ու ենթադրում է հմուտ և փորձառու մասնագետի առկայություն, այլապես կարող է օգուտի փոխարեն վնաս հասցնել կիրարկողին։ Պրանայաման չի կարելի շփոթել այժմ մոդաիկ դարձած շնչառական մարմնամարզության զանազան տեսակների հետ, քանի որ դրանցում գերակայող դինամիկ վարժություններն անհամեմատ մեղմացնում, թուլացնում են մարդու շնչառական և այլ համակարգերի փոխշաղկապված ակտիվացումն ու հետևաբար չեն կարող բերել այն էական էֆֆեկտին, որին կարող է բերել հմուտ վարպետի ուղեկցմամբ կատարված Պրանայաման։

Պրանայամայի մասին հիշատակումներ կան բազմաթիվ հինդուիստական ձեռագրերում, սակայն ամենից հեղինակավոր հիմնաղբյուր է հանդիսանում Պատանջալի Իմաստունի (Մ.թ.ա. մոտ 2-րդ դարի կեսեր) հեղինակած "Յոգա Սուտրա" աշխատությունը, որում աֆորիզմների ոճով գրի են առնված Յոգայի մասին հազարամյակներով բերնեբերան փոխանցված գիտելիքները, որոնց հիմնաղբյուրն են համարվում Չորս Վեդաները։
**Մանագարովի փողոց** (ռուս.՝ Улица Манагарова), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է խորհրդային զորահրամանատար, Խորհրդային Միության հերոս գեներալ-գնդապետ Իվան Մեֆոդևիչ Մանագարովի (1898-1981) պատվին։ Սկիզբ է առնում Կիրովի փողոցից և ավարտվում Լուկոմսկու փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 900 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Յալթա քաղաքի Մանագարովի փողոցը սկսվում է Կիրովի փողոցից և ավարտվում Լուկոմսկու փողոցի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 25 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 12 շենք, աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 13։ Երկարությունը 900 մետր է։

Մանագարովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298600։

Փողոցն անվանվել է խորհրդային զորահրամանատար, Խորհրդային Միության հերոս գեներալ-գնդապետ Իվան Մեֆոդևիչ Մանագարովի (1898-1981) պատվին։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին զբաղեցրել է հրամանատարական բարձր պաշտոններ, եղել է 41-րդ և 53-րդ բանակների հրամանատարը, մասնակցել բազմաթիվ ճակատամարտերի, Խարկով, Պոլտավա, Կրեմենչուգ, Բուխարեստ, Բուդապեշտ և այլ քաղաքների ազատագրմանը։ 1945 թվականի ապրիլի 28-ին ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով ֆաշիստական զավթիչների դեմ պայքարի ճակատում հրամանատարության մարտական առաջադրանքներն օրինակելի կատարելու և խիզախություն ու հերոսություն ցուցաբերելու համար գեներալ-լեյտենանտ Իվան Մեֆոդևիչ Մանագարովին շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։ 1953 թվականի սեպտեմբերին Մանագարովն առողջական վիճակի պատճառով անցել է թոշակի։ Նա ապրել է Յալթայում, որտեղ մահացել է 1981 թվականի նոյեմբերի 27-ին։ Թաղված է Յալթայի հին գերեզմանատանը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «Манагаров Иван Мефодьевич. Биография»։ Военно-биографический словарь։ Վերցված է 2019 Ապրիլ 26
3. ↑  «Манагаров, Иван Мефодьевич. Сайт «Герои страны»»։ Վերցված է 2019 Ապրիլ 26

Աղբյուրներ
----------

* Улица Манагарова в Ялте
* Подробная карта Улица Манагарова, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс улица Манагарова, г. Ялта
**Շինարարական ֆիզիկա**, կիրառական ֆիզիկայի բաժինների համակցություն, որն ուսումնասիրում է շինարարության, շենքերի և կառույցների շահագործման հետ կապված ֆիզիկական երևույթներն ու պրոցեսները և մշակում համապատասխան ինժեներական հաշվարկային մեթոդներ։ Շինարարական ֆիզիկայի հիմնական և առավել զարգացած բաժիններն են՝ շինարարական ջերմատեխնիկան, շինարարական ձայնագիտությունը, շինարարական լուսատեխնիկան, որոնք ուսումնասիրում են ջերմության, խոնավության, ձայնի և լույսի տարածման օրինաչափությունները՝ շենքերում և կառույցներում անհրաժեշտ ջերմախոնավային, ձայնային ու լուսային պայմաններ ստեղծելու նպատակով։ Շինարարական ֆիզիկայի մյուս բաժիններն են՝ շինարարական կլիմայագիտություն, շինարարական աերոդինամիկան և շինանյութերի ու կառույցների երկարակեցության տեսությունը։ Վերջինս կարևոր նշանակություն է ունեցել Հայաստանում կառուցված շենքերի պահպանման համար՝ ելնելով հանրապետության չոր կլիմայական, սեյսմիկ, երկրաբանական պայմաններից» ինչպես նաև քիմիական արդյունաբերության զարգացման առանձնահատկություններից։ Շինարարական ֆիզիկայի զարգացումն ընթանում է ժամանակակից ֆիզիկայի և ֆիզիկական քիմիայի տեսական և փորձարարական տվյալների հիման վրա։ Շինարարական ֆիզիկայի խնդիրների լուծման համար օգտագործվում են ընդհանուր օրինաչափությունների վրա հիմնված տեսական հաշվարկներ, մոդելավորման մեթոդներ, շինանյութերի և կոնստրուկցիաների լաբորատոր փորձարկումներ, շենքերի և կառույցների բնօրինակային հետազոտություններ։ Հայաստանում շինանյութերի և կառույցների երկարակեցության տեսության զարգացմանը նպաստել են տարբեր ժամանակաշրջաններում կառուցված բազմաթիվ պատմական հուշարձանների պահպանվածության աստիճանի բնօրինակային հետազոտությունները՝ ըստ հուշարձանների տարիքի, շինանյութերի տեսակի, կլիմայական պայմանների կառույցների կոնստրուկտիվ առանձնահատկությունների։ Շինարարական ֆիզիկայի բուռն զարգացումը պայմանավորված է նոր շինանյութերի և թեթևացված կոնստրուկցիաների կիրառմամբ, որոնց խոշոր ծավալներով ներդրումը պահանջում է շենքերի արտաքին պատերի ու ծածկերի ջերմակայունության, խոնավակայունության, երկարակեցության և ներքին պատերի, միջնորմերի ու միջհարկային ծածկերի ձայնամեկուսացման քանակական գնահատում։ Որպես գիտություն, շինարարական ֆիզիկան սկզբնավորվել է XX դարի սկզբներին։ Հայաստանում շինարարական ֆիզիկայի տարբեր հարցերով զբաղվել է Շինարարության և ճարտարապետության ինստիտուտը, որտեղ 1963 թվականին ստեղծվել է շինարարական ֆիզիկայի լաբորատորիա՝ երկու հիմնական գիտական ուղղություններով, շինարարական ջերմաֆիզիկա և շինարարական ձայնագիտություն։ Շինարարական ֆիզիկայի հետագա զարգացումը սերտորեն կապված է ուլտրաձայնի, լազերների, գամմա ճառագայթների կիրառման, մոդելավորման, թերմոգրաֆիայի և այլ մեթոդների հետ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 502)։*  |
**Ժան Արման դե Մայե-Բրեզե** (ֆր.՝ Jean Armand de Maillé), **Դուքս Ֆրանզակ**, **Մարքիզ դե Բրեզե** (հոկտեմբերի 18, 1619 — հունիսի 14, 1646), ֆրանսիական բանակի ծովակալ և Երեսնամյա պատերազմի մասնակից։

Մահացել է երիտասարդ հասակում՝ 27 տարեկանում։ Նրա մահը մեծ կորուստ է եղել Ֆրանսիայի երիտասարդական նավատորմի համար։

Կենսագրություն
--------------

Ժան Արման դե Մայե-Բրեզեն ծնվել է 1619 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Ֆրանսիայի Միլի լը Մեուգոն փոքրիկ գյուղում։

Ունեցել է փոքր հասակ և անբարետես արտաքին, սակայն աչքի է ընկել խելահեղ քաջությամբ, կառավարչական ունակություններով և վաղ տարիքից անսովոր նավատորմավարի հատկություններով։ 1638 թվականին նա սկսել է իր զինվորական կարիերան՝ ծառայության անցնելով ռազմա-ցամաքային ուժերում։

Ժան Արմանը հատկապես աչքի է ընկել Ֆլանդրիայում։ Շնորհիվ իր ազգական կարդինալ Ռիշել Բրեզեի՝ 1639 թվականին տեղափոխվել է ծառայության Միջերկրական ծովի ֆրանսիական նավատորմում, որպես ծովապետ։ Հաջորդ տարի Բրեզեն նշանակվել է Պորտուգալիայի դեսպանորդ, սակայն որոշ ժամանակ անց ինքնակամ դուրս է եկել պաշտոնից՝ խաղաղություն չսիրելու պատճառով։ Նա կրկին նշանակվել է Միջերկրական ծովի նավատորմավար՝ ծովակալ։ Հունիսի 29-ին նրա ղեկավարած նավատորմը մի քանի օր հետապնդել է Իսպանիայի նավատորմին և պարտադրաբար ստիպել իսպանական ռազմածովային ուժերին սկսել ռազմական գործողություններ։

Բարսելոնայի մոտ տեղի ունեցած ընդհարումների արդյունքում իսպանական նավատորմը ունեցավ մեկ նավի կորուստ։ 1643 թվականի օգոստոսի 9-ին նրա ղեկավարած նավատորմը գերի է վերցրել 6 իսպանական նավեր։ Նա կարողացել է գրավել Տալամանոն, Սալինոն և Սան Ստեֆանոն։

Իսպանացիների դեմ մարտերից մեկի ժամանակ զոհվել է։ Նրա մահը ծանր կորուստ է եղել Ֆրանսիայի նավատորմի համար։

Գրականություն
-------------

* Брезе, Арман, маркиз // Бомбарда — Верещагин, Александр Васильевич. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. В. Сытина, 1911. — С. 60. — (Военная энциклопедия : [в 18 т.] / Под ред. К. И. Величко [и др.] ; т. 5).
**Ալեքսեյ Ալեքսանդրովիչ Մեշերյակով** (փետրվարի 13, 1984(1984-02-13), Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս ռոք երաժիշտ, «Սպլին» խմբի թմբկահարը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Լենինգրադում։ Մանկուց սկսել է հետաքրքրվել երաժշտությամբ։

13 տարեկանում ընդունվել է երաժշտական դպրոց, դաշնամուրի դասարան։ Սակայն 3 տարի սովորելուց հետո թողել է դասերը և սկսել է զբաղվել հարվածային գործիքներով։ Հանրակրթական դպրոցում վատ է սովորել։ Երկար ժամանակ ցանկանում էր դառնալ երաժիշտ, բայց չէր կողմնորոշվում, թե ինչ ուղղությամբ։ Ագաֆոնովի հետ ծանոթանալուց հետո սկսում է նվագել նրա հետ։

2000 թվականին ընդունվում է Սանկտ Պետերբուրգի մշակույթի և արվեստների համալսարան՝ երաժշտական արվեստի էստրադայի բաժին։ Այդ ժամանակ «Катюша» խմբի անդամ էր։ Այնուհետև դառնում է «android» խմբի անդամ, որը լքում է 2002-ին։ Նույն թվականին մասնակցություն է ունենում «Катран» խմբում, որը նույնպես շուտով լքում է։ Հաջորդ տարիներին նա ժամանակ առ ժամանակ նվագում է «Королевы» և «Катран», «МореКорабли» խմբերում։

Մի անգամ Ալեքսեյը դիմում է Ալեքսանդր Վասիլևին՝ իրեն «Սպլին» խմբի կազմ ընդունելու խնդրանքով։ Նրան ընդունում են նախկին թմբկահար Սերգեյ Նավետնովի փոխարեն։

Ամուսնացած է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Алексей Мещеряков

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ալեքսեյ Մեշերյակովի մասին՝ Սպլինի ֆան-կայքում
* Ալեքսեյ Մեշերյակովի էջը ՎԿ սոցիալական ցանցում
Անասնակերի սիլոսացում Մեծ Բրիտանիայում
**Սիլոսացում**, կերերի պահածոյացում անօդ պայմաններում։ Հյութալի կերերի կուտակման առավել տարածված ձև է։ Հայտնի է Եվրոպայում XVIII դարից։ Ռուսաստանում կիրառվել է XIX դարերի վերջերից։ Սիլոսացման ժամանակ կերային զանգվածում օդի թափանցումը կանխելով դադարում է աերոբ մանրէների և բորբոսասնկերի զարգացումը, իսկ կաթնաթթվային մանրէների կենսագործունեության հետևանքով առաջացած կաթնաթթուն կերը թթվեցնելով (pH-ի լավագույն մեծությունը՝ 4,2) ճնշում է անաերոբ նեխման, կարագաթթվային և այլ պրոցեսները։ Կաթնաթթվային մանրէների սնման աղբյուրը շաքարն է, որի պարունակությամբ էլ որոշվում է կերի սիլոսացման ունակությունը։ Գործնականում տարբերում են հեշտ սիլոսացվող բույսեր (եգիպտացորեն, արևածաղիկ, միամյա և բազմամյա հացազգի խոտաբույսեր, դրանց խառնուրդը բակլազգիների հետ, կերի կաղամբը, արմատապտուղներն), դժվար սիլոսացվող բույսեր (բակլազգի խոտաբույսեր, կարտոֆիլ) և չսիլոսացվող բույսեր (եղինջ, լոլիկ, դդում)։ Սիլոսացման պրոցեսը կարգավորում են սիլոսացման ունակությանը համապատասխան հումքի ընտրությամբ։ Ոչ ցանկալի մանրէաբանական պրոցեսները կանխելու նպատակով դժվար սիլոսացվող զանգվածի վրա ավելացնում են քիմիական տարբեր նյութեր։ Սիլոսացվող զանգվածում շաքարի ավելցուկը խմորվում է շաքարասնկերով։ Այս դեպքում անօգուտ կորչում է կերի չոր նյութի զգալի մասը։ Այդ պրոցեսը կարելի է կանխել զանգվածի խոնավության նվազեցմամբ։ Հումքի խոնավությունը 75%-ից չպետք է գերազանցի, իսկ ջերմաստիճանը՝ 35 - 37 °C։ Բուսական հումքի մանրացումը (սիլոսային կառույցները լցնելուց առաջ) առաջացնում է առատ բջջահյութի անջատում, որի հետևանքով կաթնաթթվային մանրէներն ավելի լավ են օգտագործում ածխաջրերը, և կաթնաթթվի կուտակումն արագ է ընթանում։ Մանրացրած զանգվածն ավելի հեշտ է խառնել այլ կերերի հետ, հանել պահեստարաններից և բաշխել կենդանիներին։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։*  |
**Ժան Բրյուն** (ֆր.՝ Jean Brunhes, հոկտեմբերի 25, 1869(1869-10-25)[…], Թուլուզ - օգոստոսի 25, 1930(1930-08-25), Բուլոն Բիյանկուր), ֆրանսիացի աշխարհագրագետ։ Գիտության մեջ մտցրել է «սոցիալական աշխարհագրություն» տերմինը։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է մաթեմատիկայի պրոֆեսորի ընտանիքում։ Ավարտել է Փարիզի բարձրագույն նորմալ դպրոցը, այնուհետև Լիոնի համալսարանը, 1892 թվականին դարձել է պատմության և աշխարհագրության պրոֆեսոր։ Պոլ Վիդալ դը լա Բլաշի խորհրդով ավելի քան մեկ տարի անցկացրել է Իսպանիայում, որտեղ սովորել և նյութեր է հավաքել իր ապագա ատենախոսության համար։ Ատենախոսությունը պաշտպանվել է 1902 թվականին, հետազոտության թեման դարձել է Պիրենեյան թերակղզում և Հյուսիսային Աֆրիկայում ոռոգման գործընթացը և նրա կազմակերպությունը։ 1896 թվականին Ֆրիբուրում նա առաջին անգամ գիտության մեջ օգտագործեց «սոցիալական աշխարհագրություն» տերմինը, իսկ 1907 թվականին Լոզանում՝ «սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրություն» տերմինը։ 1912 թվականից՝ Կոլեժ դե Ֆրանսի պրոֆեսոր։ 1913 թվականին ընդունել է բանկիր և բարերար Ալբեր Կանի առաջարկությունն` ընդունելու գիտական ղեկավարումը de la planète-ի արխիվում, որը ներառում է ամբողջ աշխարհի աշխարհագրական լուսանկարների հավաքածուն։

1927 թվականին ընտրվել է Բարոյական և քաղաքական գիտությունների ակադեմիայի անդամ, սակայն լիարժեք ակադեմիական կարիերա չի կարողացել ստեղծել, առաջին հերթին այն ժամանակվա համար անսովոր գիտական և քաղաքական հայացքների պատճառով (միաժամանակ աջակցում էր sillon սոցիալիստական և կաթոլիկ շարժմանը)։ Իր կյանքի ընթացքում հրատարակել է մեծ թվով աշխատանքներ, որոնցում ձգտում էր հանրայնացնել սոցիալական աշխարհագրությունը, սակայն ճանաչում է ստացել միայն կյանքի վերջին տարիներին։

Մատենագիտություն
----------------

* Musée Albert Kahn, Boulogne, *Jean Brunhes autour du monde, regards d'un géographe / regards de la géographie*, Vilo, Paris, 1993, 348 p.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
2. 1 2  GeneaStar
3. 1 2  Base Léonore (ֆր.) — ministère de la Culture.
4. 1 2 3 4  Брюн Жан // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
5. 1 2 3 4 5 6 7  Գերմանիայի ազգային գրադարանի կատալոգ (գերմ.)
6. 1 2  Annuaire prosopographique : la France savante
7. ↑
8. ↑  Ֆրանսիայի քոլեջի պրոֆեսորների ցանկ
**Նորդ-ֆյորդ** (նորվ.՝ Nordfjorden), իր երկարությամբ Նորվեգիայի վեցերորդ ֆյորդը։ Ունի 106 կմ երկարություն։ Ֆյորդի անունով է կոչվում հարակից շրջանը՝ Նորդ-ֆյորդը։ Շրջանը և ֆյորդը տեղակայված են Նորվեգիայի արևմտյան ափին՝ Սոգն-օկ Ֆյուրանե ֆյուլկեյում (մարզ)։

Նորդ-ֆյորդ շրջանի մեջ են ընդգրկված Սելե, Վադսյո, Բերմանգեր, Էյհդ, Գլոպեն, Հորնինդալ և Ստրյուն բնակավայրերը։ Շրջանը ունի 4295 կմ² մակերես և 33000 բնակիչ։

Նյորդ-ֆյորդը, Սոգնե-ֆյորդի (հարավում և Ստուր-ֆյորդի (հյուսիս) հետ միասին կենտրոնական Նորվեգիայի ամենախոշոր ֆյորդերի եռյակում է։  Առավելագույն խորությունը 565 մ է, առավելագույն լայնությունը շուրջ 5 կմ։ Այս ֆյորդը ունի զբոսաշրջային մեծ հնարավորություններ, հատկապես, կապված, որ այն ունի մի քանի ճանապարհներ դեպի Եվրոպայի ամենամեծ սառցադաշտ՝ Յոստեդալսբերն։ Ֆյորդի երկայնքով անցնում է ավտոճանապարհ, որը սկսում է գետաբերանից, անցնում Ստրյունա բնակավայրով, շրջանցում ֆյորդը և միանում Յոստեդալսբերն սառցադաշտի տակ կառուցված թունելին։

Ֆյորդի վրա գործում է 2 լաստանավային երթուղի՝ Լոտե — Անդա և Ստորհեյմ — Իսանե։

Ֆյորդի գետաբերանը Նորվեգական ծովի կղզիներով, որոնցից ամենամեծերից են Վադսյեն և Բրեմանգերը։ Ինչպես Նորվեգիայի մյուս ֆյորդերը, Նյորդ-ֆյորդը նույնպես բաժանվում է բազմաթիվ ճյուղերի.

* Էիդսֆորդ
* Իսեֆորդ
	+ Օլֆյոտֆյորդ
* Հյունդվիգֆյորդ
	+ Հյուֆորդ
	+ Գլոպեֆյորդ
* Ուտֆյորդ
* Ինֆիկֆյորդ
* Ֆալեյֆյորդ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Store norske leksikon. "Nordfjordområdet". (նորվեգերեն)
2. ↑  Fjord1
3. ↑  Store norske leksikon. "Nordfjorden". (նորվեգերեն)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Reisemål Stryn & Nordfjord AS. (նորվեգերեն)
**Վավերացում**`  

1.միջազգային իրավունքում, լիազորված անձի կնքած միջազգային պայմանագրի հաստատումը պետական իշխանության գերագույն մարմնի կողմից։ Սովորաբար վավերացման ենթակա են առավել կարևոր միջազգային
պայմանագրերը, սակայն դրա անհրաժեշտությունն առկա է, եթե նախատեսված է պայմանագրով, եթե պայմանագրի բովանդակությունից բխում է դրա անհրաժեշտությունը, եթե պետության լիազորված անձը պայմանագիրը կնքել է «Վավերացման պայմանով» կամ այդ մասին ուղղակի նշված է պետության ներկայացուցչի լիազորությունների մասին փաստաթղթում։ Պետությունների մեծ մասի սահմանադրություններով վավերացման իրավունքը վերապահվում է պետության գլխին (օրենսդիր բարձրագույն մարմնի սանկցիայով կամ առանց դրա) կամ անմիջապես օրենսդիր բարձրագույն մարմնին։ Վավերացումը ձևակերպվում է վավերագրով, որտեղ ամփոփվում է պայմանագիրը վավերացման մարմնի կողմից քննարկելու մասին, բերվում է նրա բուն տեքստը, արվում է հայտարարություն պայմանագրի կատարման պարտադիր լինելու մասին, դրվում են անհրաժեշտ ստորագրություններ և կնիք։ Երկկողմ պայմանագրեր կնքելիս կողմերը կատարում են վավերագրերի փոխանակություն։ Բազմակողմ պայմանագրեր կնքելիս մասնակից պետությունները վավերագրերը հանձնում են ի պահ որևէ պետության (դեպոզիտարին)։   

2. Քաղաքացիական իրավունքում, պետական իրավասու մարմնի կողմից օրենքով սահմանված կարգով ու ձևով իրավական փաստի կամ նրա իսկության հաստատումը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 299)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վազգեն Սարգսյանի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Վազգեն Սարգսյանի հուշարձան**, գտնվում է Արարատի մարզի Արարատ քաղաքի քաղաքային զբոսայգում։

Հեղինակներ
----------

* Քանդակագործ՝ Արայիկ Ալեքյան
* ճարտարապետ՝ Պարգև Սեդրակյան

Տվյալներ
--------

97 քմ հարթակի վրա վեր է խոյանում ճարտարապետ Պարգև Սեդրակյանի և քանդակագործ Արա Ալեքյանի 3 մետր 60 սմ բարձրությամբ բրոնզաձույլ ստեղծագործությունը։

Պատմություն
-----------

Հուշարձանի բացման արարողությունը տեղի է ունեցել Հայաստանի անկախության 18-րդ ամյակի օրը։ Արձանի բացման արարողության պատիվը տրվել է ԱԺ նախագահ Հովիկ Աբրահամյանին, Արարատի մարզպետ Վարդգես Հովակիմյանին, Արարատի քաղաքապետ Աբրահամ Բաբայանին, Վազգեն Սարգսյանի ծնողներին։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Արձանի մեջ դրել եմ Վազգենի ըմբոստ հոգին, ներկայացրել են նրա և՛ արվեստագետի, և՛ քաղաքական գործչի կերպարը։ Չգիտեմ` որքանով է դա ստացվել։- Արայիկ Ալեքյան |  |

Տես նաև
-------

* Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրի (Երևան)
* Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրի (Վաղարշապատ)
* Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրի (Կապան)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Արարատում բացվեց Վազգեն Սարգսյանի բրոնզաձույլ արձանը
2. ↑  Սպարապետը «վերադարձավ»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վազգեն Սարգսյանի արձանը(չաշխատող հղում)
* Սպարապետը չի լինի զինվորական
**Միցկոյի փողոց** (ռուս.՝ Улица Мицко), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքի 10-րդ միկրոշրջանում։ Անվանվել է Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Յալթայի օկուպացիայի տարիների ընդհատակյա գործիչ Անտոն Ստեպանովիչ Միցկոյի պատվին։ Սկիզբ է առնում Տիմիրյազևի փողոցից և ավարտվում Յուժնոբերեժնոյե խճուղու հետ հատումով։ Երկարությունը 550 մետր է։

Նկարագրություն
--------------

Յալթա քաղաքի Միցկոյի փողոցը գտնվում է 10-րդ միկրոշրջանում։ Այն սկսվում է Տիմիրյազևի փողոցից և ավարտվում Յուժնոբերեժնոյե խճուղու հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 13 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 7 շենք, աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 6։ Երկարությունը 550 մետր է։

Միցկոյի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298609։

Փողոցն անվանվել է Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Յալթայի օկուպացիայի տարիների ընդհատակյա գործիչ Անտոն Ստեպանովիչ Միցկոյի պատվին։ Պատերազմի տարիներին Յալթայի էլեկտրակայանում գործում էր 15-հոգանոց ընդհատակյա հայրենասիրական խումբ, որը կոչվում էր «Էլեկտրակայան»։ Խումբը կազմակերպել և ղեկավարում էր կոմունիստ, փականագործ Անտոն Միցկոն։ Նրանք շարքից հանում էին թշնամու սարքավորումները, ռադիոյով ստանում էին խորհրդային տեղեկատվական բյուրոյի հաղորդագրութունները, բազմացնում ու տարածում թռուցիկներ, կապ պահում պարտիզանների հետ։ 1943 թվականին ֆաշիստները ձերբակալել են Ա. Ս. Միցկոյին և խմբի անդամներ Ս. Յ. Դոնեցին ու Մ. Ն. Կլիմենկոյին։ Դաժան խոշտանգումներից հետո նրանց գնդակահարել են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Տվյալ աշխարհագրական օբյեկտը տեղայակված է Ղրիմի թերակղզում, որի մեծ մասը տարածքային վեճի առարկա է Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև։ Համաձայն Ռուսաստանի վարչատարածքային բաժանման՝ թերակղզում տեղակայված են ՌԴ Ղրիմի Հանրապետության սուբյեկտները և դաշնային նշանակություն ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։ Համաձայն Ուկրաինայի վարչատարածքային բաժանման՝ Ղրիմում գտնվում են Ուկրաինայի կազմի մեջ մտնող Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող Սևաստոպոլ քաղաքը։
2. ↑  «ул. Мицко (Ялта)»
3. ↑  «Памятный знак в честь борцов с фашизмом.»
4. ↑  «Ялта, которую мы должны помнить.»

Աղբյուրներ
----------

* Улица Мицко в Ялте
* Подробная карта улица Мицко, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта

Արտաքին հղումներ
----------------

* Почтовый индекс улица Мицко, г. Ялта
**Վավերագրական գրականություն**, գրականության ինքնուրույն տեսակ, որի օբյեկտիվ հիմքն ու առարկան փաստերի, փաստաթղթերի, իրական դեմքերի ու դեպքերի ճշմարտապատում աշխարհն է։ Վավերագրական գրականությունը ակունքներով ու զարգացման ուղիներով կապվում է գիտության, արվեստի, փիլիսոփայության, հրապարակախոսության, սոցիոլոգիայի և հոգևոր գործունեության այլ ոլորտների հետ։ Համաշխարհային գրկ․ հարուստ է Վավերագրական գրականության տարատեսակներով՝ քաղաքական, փիլիսոփայական հրապարակախոսական պամֆլետ ու ֆելիետոն, հուշագրություններ, օրագրեր, ճամփորդական նոթեր, ակնարկներ՝ բարքագրական ակնարկ, ակնարկ-էսսե, գրական դիմանկար։ Հաճախ վավերագրական գրականության դրսևորում են համարվում նաև ամսագրերը, լուսանկարները, դասագրքերը, ճանապարհորդական գրքերը, գծագրերը և գծապատկերները։

Հայ գրականությունը նույնպես հարուստ է Վավերագրական գրականությամբ հին տարեգրություններից, վարքագրություններից, ճամփորդական նոթերից մինչե գրականության դասական ու ժամանակակից շրջաններին բնորոշ վավերագրությունները՝ օրագիր, հուշագրություն, ինքնակենսագրական վեպ, պատմվածք, ակնարկ, ֆելիետոն, պամֆլետ, գրական դիմանկար։ Վավերագրական գրականության օրինակներ են թողել Մեսրոպ Թաղիադյանը, Խաչատուր Աբովյանը, Րաֆֆին, Միքայել Նալբանդյանը, Հակոբ Պարոնյանը, Պերճ Պռոշյանը, Ղազարոս Աղայանը, Ալեքսանդր Շիրվանզադեն, Ավետիք Իսահակյանը, Ստեփան Զորյանը, Դերենիկ Դեմիրճյանը, Նայիրի Զարյանը, Հրաչյա Քոչարը և ուրիշներ։

Տես նաև
-------

* Գեղարվեստական գրականություն
* Գրականություն

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 298)։*  |