| **՞**Արծիվ |
| --- |
| Արծիվներ  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Թռչուններ |
|
|
|
| Կարգ | Բազեազգիներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Ճուռակներ |
| Ենթաընտանիք | Արծիվներ |
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| **Aquilinae** |
|  Ցեղեր |
| 
* *Aquila*
* *Hieraaetus*
* *Ictinaetus*
* *Lophaetus*
* *Oroaetus*
* *Polemaetus*
* *Spizaetus*
* *Spizastur*
* *Stephanoaetus*

 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Արծիվներ** (Հոմարմեր), ճուռակների ընտանիքին պատկանող գիշատիչ թռչուններ։ Հայաստանում տարածված է 9 տեսակ՝ գաճաճ արծիվ, տափաստանային արծիվ, գերեզմանարծիվ, մեծ շահնարծիվ, փոքր շահնարծիվ, քարարծիվ, ջրարծիվ, օձակեր արծիվ, սպիտակապոչ արծիվ։ Աչքի են ընկնում լավ զարգացած մագիլներով, ինչը թույլ է տալիս որսալ մկնակերպ կրծողներից մինչև փոքր սմբակավորներ։ Երբեմն նրանց անվանում եմ հիմա թռչուններ։

Նկարագրությունը
---------------

Թևերի բացվածքը 43–53 սմ-ից (գաճաճ արծիվ) մինչև 2,5 մ է (սպիտակապոչ արծիվ), կենդանի զանգվածը՝ 700 գ-ից (գաճաճ արծիվ) մինչև 6, 5 կգ (սպիտակապոչ արծիվ)։ Ոտքերը փետրավորված են մինչև կրնկաթաթերը։ Մատներն ուժեղ են՝ զարգացած մագիլներով։ Ունեն սուր տեսողություն։ Էգը և արուն միագույն են։

Բնադրում
--------

Բնադրում են անտառներում, ժայռերի կամ գետնի վրա։ Էգերը դնում են 1-3 սպիտակ, երբեմն՝ կարմրագորշավուն պուտերով ձու։ Թխսում են և՛ էգը, և՛ արուն։ Արծիվները զույգեր են կազմում և երկար տարիներ անդավաճան են զույգին։ Սնվում են փոքր և միջին մեծության ողնաշարավոր կենդանիներով, նաև լեշով։

Արծիվները շատ զգուշավոր են և սակավ են մարդկանց աչքին երևում։ Միայն աշնանամուտին, երբ ձագերն արդեն մեծացած են լինում, երբեմն կարելի է տեսնել, թե ինչպես բարձր երկնքում սահասավառնում ու ճախրում է մի ամբողջ արծվաընտանիք։ Օձակեր, տափաստանային, սպիտակապոչ արծիվները և ջրարծիվը գրանցված են Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Տարածվածությունը և բնակության վայրերը
-------------------------------------

Հայտնի է արծիվների 74 տեսակ որոնք տարածված են Եվրոպայում, Ասիայում, Աֆրիկայում և Հյուսիսային Ամերիկայում։ Հայաստանում տարածված է 9 տեսակ՝ քարարծիվ, գաճաճ արծիվ, մեծ շահնարծիվ, փոքր շահնարծիվ, տափաստանային արծիվ, ջրարծիվ, օձակեր արծիվ, գերեզմանարծիվ, սպիտակապոչ արծիվ։ Արծիվները բնակվում են լեռնատափաստաններում, գյուղատնտեսական հողատարածքներում (տափաստանային արծիվ), անտառների տափաստանային հատվածներում (գաճաճ արծիվ), ծառահատված անտառներում (փոքր շահնարծիվ), լեռներում, խոր ձորերում (քարարծիվ), կիսաանապատային նախալեռներում (օձակեր արծիվ), ափամերձ ժայռերով գետերում, լճերում, լճակներում (ջրարծիվ), ձկնաբուծական ավազաններում (սպիտակապոչ արծիվ)։ Բացառությամբ քարարծվի (նստակյաց է) և սպիտակապոչ արծվի (կլոր տարի չվահյուր է)՝ մյուս տեսակները բնադրող-չվող են, քիչ տարածված։

Արծիվը որպես պետական խորհրդանիշ
-------------------------------

* Ալբանական թագավորության զինանշանըԱլբանական թագավորության զինանշանը
* Միացյալ նահանգների զինանշանըՄիացյալ նահանգների զինանշանը
* Ավստրիայի զինանշանըԱվստրիայի զինանշանը
* Բյուզիանդիայի զինանշանըԲյուզիանդիայի զինանշանը
* Գերմանիայի զինանշանըԳերմանիայի զինանշանը
* Եգիպտոսի զինանշանըԵգիպտոսի զինանշանը
* Լեհաստանի զինանշանըԼեհաստանի զինանշանը
* Լեռնային Ղարաբաղի զինանշանըԼեռնային Ղարաբաղի զինանշանը
* Հնդկաստանի Կանարտակա նահանգի էմբլեմանՀնդկաստանի Կանարտակա նահանգի էմբլեման
* Հայաստանի զինանշանըՀայաստանի զինանշանը
* Մեխիկոյի զինանշանըՄեխիկոյի զինանշանը
* Նապոլեոնյան արծիվՆապոլեոնյան արծիվ
* Նիդերլանդների Բերխ են Թապայթ գյուղի զինանշանը.Նիդերլանդների Բերխ են Թապայթ գյուղի զինանշանը.
* Ռայխսադլերը՝ Սրբազան հռոմեական կայսրության և Գերմանական կայսրության (1871-1918) խորհրդանիշը։Ռայխսադլերը՝ Սրբազան հռոմեական կայսրության և Գերմանական կայսրության (1871-1918) խորհրդանիշը։
* Ռումինական իշխանությունների զինանշանը 1600 թ.Ռումինական իշխանությունների զինանշանը 1600 թ.
* Ռուսաստանի զինանշանըՌուսաստանի զինանշանը
* Սերբիայի զինանշանըՍերբիայի զինանշանը
* Ցարական Ռուսաստանի զինանշանըՑարական Ռուսաստանի զինանշանը

Աղբյուր
-------

* Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան, Գիրք I, Արծիվներ Արխիվացված 2016-04-08 Wayback Machine

Արտաքին հղումներ
----------------

* PBS Nature: Eagles Արխիվացված 2008-10-06 Wayback Machine
* PBS Video Episode: American Eagle
* Eagle photos Արխիվացված 2012-06-06 Wayback Machine

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 70)։*  |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Կանադական · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · MESH ID |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4141431-7 · LCCN: sh85040377 · Microsoft: 2780985876 · NDL: 00574162 · NKC: ph549197 |

 |