recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Դանիել Նեփսթադը 2010 թվականին՝ անտառների միջազգային օրվա 4-րդ տոնակատարությանը, Կանկուն, Մեքսիկա
**Անտառների միջազգային օր**, ամենամյա տոն, որը նվիրված է անտառների պահպանությանը։ Առաջին անգամ նշվել է 2013 թվականի մարտի 21-ին։ Հռչակվել է 2012 թվականի դեկտեմբերի 21-ին ՄԱԿ-ի Գլխավոր Ասամբլեայի որոշմամբ։ Անտառների միջազգային օրն ստեղծվել է որպես գլոբալ հարթակ այն մարդկանց համար, որոնք հետաքրքրված են անտառի պահպանմամբ և կլիմայի գլոբալ փոփոխության հետևանքների մեղմացմամբ, ինչպես նաև այդ ուղղություններով մարդկանց կարծիքների փոխանակման և կոոպերատիվ աշխատանքի համար։

Նախադրյալներ
------------

Անտառների հատումն ածխածնի համաշխարհային արտանետումների մոտ 12-18 %-ի պատճառ է, ինչը գրեթե հավասար է ամբողջ տրանսպորտով CO2-ի բոլոր արտանետումների գումարին։ Անտառները ցամաքային կենդանի արարածների 80%-ի տունն են։ Ամեն տարի ավելի քան 13 միլիոն հեկտար անտառ է հատվում, ինչը մոտավորապես հավասար է Անգլիայի մակերեսին։ Այդ կապակցությամբ անհրաժեշտ էին անտառահատումների արագության նվազեցման միջոցառումներ։ Այդպիսի միջոցառումներից մեկը Անտառների միջազգային օրն էր։

Պատմություն
-----------

Մինչ Անտառների միջազգային օրվա հռչակումը եղել է սերտորեն կապված միջազգային երկու միջոցառում՝ նվիրված անտառահատումների խնդրին։ Դրանք էին՝ Անտառային տնտեսության համաշխարհային օրը, որը սահմանվել է 1971 թվականին ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության կողմից, և Անտառի օրը, որը 2007-2012 թվականներին կազմակերպվել է միջազգային անտառատնտեսական հետազոտությունների կենտրոնի կողմից։

Տես նաև
-------

* ՄԱԿ-ի միջազգային օր
* Անտառվերականգնում

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Резолюция, принятая Генеральной Ассамблеей 67/200. Международный день лесов.
2. ↑  Лесовосстановление: самый простой способ борьбы с изменением климата
**Արտոս** (հուն․՝ άρτος — հաց), թթխմորով պատրաստված հաց, որ ուղղափառ եկեղեցում օրհնվում է Զատկի առաջին օրը և բաժանվում ժողովրդին շաբաթ օրը։

Ըստ Տիպիկոնի՝ արտոսը խաչի պատկերով ամբողջական պրոսֆորա է (ամբողջական և առանց մասնիկները հեռացնելու), սակայն ռուսական պրակտիկայում դա բարձր գլանաձև հաց է, որի կենտրոնում սովորաբար պատկերում են Քրիստոսի Հարությունը, մինչդեռ աթոսյան վանքերի պրակտիկայում դա փոքր հաց է։

Պատմություն
-----------

Արտոսի օգտագործման առաջին հիշատակումը գրանցվել է Եվերգետիդյան Տիպիկոնում (12-րդ դարի առաջին կես)։ Նմանատիպ հիշատակություն կա Երուսաղեմի տիպիկոնում։

Պատարագային մեկնաբանություններում արտոսի ծագումը կապվում է առաքյալների հետ, որոնք Քրիստոսի Համբարձումից հետո իբր ընթրիքի սեղանին նրա համար դրել են մի բաժին հաց՝ դրանով իսկ խորհրդանշականորեն պատկերելով Նրա ներկայությունը ճաշի մեջ։ Այս լեգենդը արտացոլվում է հին ռուսական գրականության հուշարձաններում։

Արտոսի պատրաստման ավանդույթը խստորեն ազդել է ուղղափառ ժողովուրդների Զատկի խոհանոցի վրա. արտոսի ժողովրդական վերաիմաստավորումն է Զատկի հացն՝ ռուսական կուլիչը, ուկրաինացիների պասկան, ռումինական և մոլդովական կոզունակը և այլն։

Ժամանակակից պրակտիկա
--------------------

Ռուս ուղղափառ եկեղեցու ծխական պրակտիկայում արտոսի օրհնությունը տեղի է ունենում Զատկի առաջին օրը՝ պատարագի ժամանակ՝ վերջին աղոթքից հետո, սովորաբար բեմում կամ Թագավորական դարպասների մոտ։ Որպես կանոն, այն ներառում է, բացի աղոթքից, բուրվառում և սուրբ ջրով ցողում։ Օրհնված արտոսը ժամերգությունների միջև ընկած ժամանակահատվածներում դրվում է գրակալի վրա, որը գտնվում է Թագավորական դարպասների միջև, իսկ ժամերգությունների ընթացքում՝ Քրիստոսի պատկերի դիմաց։ Ավագ շաբաթվա ընթացքում ամեն օր անցկացվող երթի ընթացքում, ըստ սահմանված ծխական պրակտիկայի, արտոսը պտտում են տաճարի շուրջը, այնուհետև դրնում են իր սկզբնական տեղում։ Ավագ շաբաթ օրը՝ աղոթքները կարդալուց և արտոսը մասնատելուց հետո, այն բաժանվում է ժամերգության բոլոր մասնակիցներին։

Ռուսական պրակտիկայում տարածված է արտոսը տանը պահելու սովորույթը, որպեսզի այն հետագայում ուտեն սոված ժամանակ, ինչը կատարվում է հատուկ դեպքերում (օրինակ՝ հիվանդության ժամանակ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Артос Archived 2019-05-06 at the Wayback Machine. // *Чудинов А. Н.* Словарь иностранных слов, вошедших в состав русского языка, 1910
2. ↑  Артос Archived 2019-05-06 at the Wayback Machine. // Исторический словарь
3. 1 2 3 4  Желтов М. С. Рубан Ю. И. Артос // Православная энциклопедия. — М. : Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2001. — Т. III. — С. 470—472. — 752 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-89572-008-0.
4. ↑  *Агапкина Т. А.* Прагматика и функции пасхального хлеба (региональный аспект) // Живая старина. 2014. № 2.
5. ↑  Что такое артос? Православие и мир, 18.4.2006.

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Артос»։ *Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)*։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907
* Что такое артос?, Журнал «Православие и мир».
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Կարախանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Հովսեփ Հովակիմի Կարախանյան** (մայիս 21, 1878, գյուղ Վողան (Իրան) - հունվար 31, 1931, Լենինական), պրոֆեսիոնալ հեղափոխական, հրապարակախոս, մանկավարժ, ԽՄԿԿ անդամ՝ 1910 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է էջմիածնի Գևորգյան և Մոսկվայի Լազարյան ճեմարաններում։ Դասախոսություններ է լսել Պետերբուրգի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ Տիրապետել է ութ լեզվի։ Ուսանողական տարիներին ուսումնասիրել է Մարքսի, էնգելսի և Լենինի աշխատությունները։ 1905-ին վերադարձել է Իրան։ Զգալի ավանդ ունի Իրանում մարքս–լենինյան գաղափարների տարածման գործում։ Հրապարակախոսական հոդվածներով հանդես է եկել հայ բոլշևիկյան մամուլում։ 1914-ին տեղափոխվել է Բաքու։ 1918-ին խմբագրել է Բաքվի կոմունայի «Տեղեկատու»-ն։ 1918-ի հուլիսից աշխատել է Իրանում՝ սովետական դեսպանատանը, որպես խորհրդական և առաջին քարտուղար։ 1918-ի աշնանը դեսպանատան վրա կատարված ավազակային հարձակման ժամանակ ձերբակալվել է և ավելի քան 2 տարի մնացել գերության մեջ։ 1921-ին, սովետական կառավարության միջամտությամբ, վերադարձել է Մոսկվա, որտեղ նրան ընդունել է Վ. Ի. Լենինը։ 1921–23-ին աշխատել Է Մոսկվայում և Ուկրաինայում։ 1923–31-ին եղել է Լենինականի գավգործկոմի ժողկրթբաժվարը։ Կարախանյանի անունով է կոչվում Լենինականի N 30 միջնակարգ դպրոցը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 5. — էջ 294—295.


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 294)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Դաթա Թութաշխիա (այլ կիրառումներ)
**Դաթա Թութաշխիա** (վրաց.՝ დათა თუთაშხია), վրացի գրող Ճաբուա Ամիրեջիբիի պատմավեպը, որ գրվել է 1973-1975 թվականներին։ Վեպում պատկերված է մինչհեղափոխական Վրաստանը։ Ստեղծագործության գլխավոր հերոսը՝ Դաթա Թութաշխիան, ով կրում է հին վրացական առասպելական հերոս Թութաշխայի անունը, մտադրվում է արմատախիլ անել չարն ու աշխարհը դարձնել ավելի լավը, ինչը հանգեցնում է իշխանությունների ու պետության հետ կոնֆլիկտի։ Դաթան դառնում է թափառական աբրեկ։

«Դաթա Թութաշխիա» վեպը մի քանի անգամ հրատարակվել է Վրաստանում ու Ռուսաստանում (ռուսերեն է թարգմանվել հեղինակի կողմից 1976 թվականին) և թարգմանվել եվրոպական մի շարք լեզուներով։ 1977 թվականին Վրացֆիլմ կինոստուդիայում նկարահանվել է համանուն ֆիլմը։

Սյուժե
------

Վեպը բաղկացած է չորս մասից, որոնցից յուրաքանչյուրում որպես նախաբան ներկայացված է հնագույն հեթանոսական առասպելի մի հատված Թութաշխա աստծո հոգևոր որոնումների մասին։ Ստեղծագործությունը ընդհանուր սյուժետային գծով միմյանց հետ կապված նովելների ժողովածու է։ Այդ նովելները ներկայացվում են XIX դարի վերջին - XX դարի սկզբին կովկասյան ժանդարմերիայի ղեկավար կոմս Սեգեդիի գրությունների ձևով։ Դրանցից յուրաքանչյուրը պատմում է մի մարդ, ով իր կյանքի ճանապարհին հանդիպել է Դաթա Թութաշխիային։ Նրանց շարքում է նաև Սեգեդին, ով հետևում է երկու զարմիկների՝ Դաթա Թութաշխիայի ու Մուշնի Զարանդիայի հակամարտությանը։ Նրանք երկուսն էլ չափազանց սիրում են միմյանց, երկուսն էլ խելացի են, սակայն բարոյական պատճառներով ապրում են հակադիր աշխարհներում։ Պատմողների շարքում կան հոգևորականներ, հասարակ գյուղացիներ, մտավորականներ, ովքեր մտահոգված են ժողովրդի ճակատագրով։ Վեպում հնչում է վրաց ժողովրդի ամենատարբեր ներկայացուցիչների ձայնը, տարբեր մարդկանց ճակատագրի բացահայտման միջոցով պատկերվում է երկրի կյանքն այդ ժամանակաշրջանում։

Վաղ տարիքում մանլով որբ՝ Դաթա Թութաշխիան մեծացել է աղքատ, բայց լավ կրթություն ստացած դպիր Մաղալի Զարանդիայի տանը, որտեղ երկու հարազատ զավակներից բացի դաստիարակում էին նաև երեք որդեգրյալների։ Հենց այդ տանը, որտեղ իշխում էին սերն ու առաքինությունը, ձևավորվում են երկվորյակ եղբայրների պես միմյանց նման երկու եղբայրների՝ Դաթա Թութաշխիայի ու Մուշնի Զարանդիայի բարոյական հատկանիշները։ Հանգամանքների բերումով Դաթան ստիպված է լինում թափառական կյանք վարել, իսկ Մուշնին ընտրում է Ռուսական կայսրությանը ծառայելու ուղին՝ նպատակ ունենալով օգտակար լինել իր ժողովրդին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Дата Туташхиа: Роман. — Пер. с груз. авт. — [Послесл. Р. Тварадзе; Худож. Б. Мессерер]. — М.: Сов. писатель, 1990. — 558 с.: цв. ил. ISBN 5-265-00792-X
2. ↑  Дата Туташхиа: Роман. — Пер. с груз. авт.; с сокр. — М.: Дрофа, 1993. — 672 с. ISBN 5-7107-0083-5

Արտաքին հղումներ
----------------

* Վեպը Amazon.com կայքում
* novel's review Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
* Վեպը goodreads.com կայքում
**Անտիկ արվեստ** (լատին․՝ anticuus-հին), հին հույների և հին հռոմեացիների արվեստը, որ բարձր զարգացման հասավ մ. թ. ա. I հազարամյակում և մ. թ. ա. I հազարամյակի 1-ին կեսին։ Սկզբնավորվելով Բալկանյան թերակղզու հարավում, Եգեյան կղզիներում և Փոքր Ասիայի արևմտյան եզերքին՝ Անտիկ արվեստը տարածվեց՝ ընդգրկելով Միջերկրական ու Սև ծովերի ափերին ընկած երկրները, ինչպես և Մերձավոր Արևելքը՝ մեծ ազդեցություն գործելով տարբեր ժողովուրդների ու երկրների մշակույթի վրա։

Անտիկ ժամանակաշրջանի ստեղծագործությունների նմուշներ
---------------------------------------------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Phoenix Ancient Art
* Seattle's Art Museum
* Oriental Institute Archived 2011-02-11 at the Wayback Machine.
* Virtual Egyptian Museum

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 451)։*  |
**Թամամշյան թատրոն** (վրաց.՝ თამამშიანს თეატრი), առաջին թատերական շենքն Անդրկովկասում (ճարտարապետ՝ Ի․ Բ․ Սկուդիերի)։

Պատմություն
-----------

Կառուցվել է 1846-1851 թվականների Թիֆլիսի Երևանյան հրապարակում, պատվավոր քաղաքացի Գաբրիել Թամամշյանի միջոցներով։ Բացվել է 1951 թվականի ապրիլի 12-ին՝ պարահանդես-դիմակահանդեսով, իսկ նոյեմբերի 9-ին իտալական արտիստներից կազմված Բարբիերիի օպերային խումբը ներկայացրել է Դոնիցետտիի «Լյուչիա դի Լամերմուր» օպերան։

Ներկայացվել են նաև Վերդիի «Էռնանի», Ռոսսինիի «Սևիլյան սափրիչ», Բելլինիի «Նորմա» օպերաները։ Այստեղ ելույթներ են ունեցել Թիֆլիսի ռուսական և վրացական դրամատիկական, ինչպես և Պերճ Պռոշյանի, Գևորգ Չմշկյանի ղեկավարած հայկական խմբերը։

1852 թվականի Թամամշյանի թատրոնում է ներկայացվել առաջին բալետական տեսարանը (Շնայցհոֆֆերի «Սելֆիդա»)։ Այս թատրոնում 1863 թվականին, Խորեն Գալֆայանի «Արշակ Երկրորդ» ներկայացումով և իր գործունեությունն է սկսել Թիֆլիսի հայկական դերասանախումբը։

Առաջին անգամ Թամամշյան թատրոնում բեմադրվել Սունդուկյանի «Պեպոն» (1871)։ Այստեղ են ստեղծագործել Գևորգ և Սաթենիկ Չմշկյանները, Քեթևան Արամյանը, Ա․ Սուքիասյանը, Ամիրան Մանդինյանը և ուրիշներ։ 1874 թվականին թատրոնն այրվել է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  ՀՀ խմբ․ հանձնաժողով՝ Կ․ Ս․ Խուդավերդյան (գլխ․ խմբ) և ուրիշ, Հայկական համառոտ հանրագիտարան, հ. 2 (ՀՀ գլխ․ խմբ․), Երևան, «Հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրություն», 1995, էջ 260 — 768 էջ. — 10000 հատ, ISBN 5-89700-003-5։



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 132)։*  |
**Դալնաշ** (չեչեներեն՝ далнаш), չեչենների ազգային ավանդական ուտեստը, որը ներառում է ցորենի ալյուր, կեֆիր, խմորի սոդա, գաձակ, հում ճարպ, սոխ, աղ, աղացած սև պղպեղ, կարագ։

Նկարագրություն
--------------

Կեֆիրի վրա լցնում են ցորենի ալյուր, հունցում աղի և ջրի հավելումով։ Լցոնի համար մանր կտրատում են խաշած գանձակը, հում խոզի ճարպը և սոխը, ապա ամեն ինչ տապակում, ըստ ճաշակի՝ ավելացնելով աղ և պղպեղ։ Խմորը բաժանում են մասերի և կլոր ձևի բլիթների տեսք տալիս, մեջտեղում աղացած միս դնում, միջուկով լցոնած խմորի եզրերը ամրացնում գլորելով։ Թխում են տապակի մեջ կամ վառարանի վրա՝ առանց տապակը յուղելու։ Եփած բլիթները խոնավացնում են տաք ջրով՝ այրված ալյուրը փափկացնելու և մաքրելու համար, բլիթների վրա կարագ են քսում։

Մատուցելուց առաջ այն բաժանվում է փոքր մասերի, ըստ ճաշակի մատուցվում է հալած կարագի հետ պիալայով։

Գրականություն
-------------

* Чеченцы: история и современность / Составление и общая редакция Ю. А. Айдаева. — Москва: Мир дому твоему, 1996. — 352 с.
* *Антология* Чеченская Республика и чеченцы. История и современность. — Москва: Наука, 2006. — 576 с. — ISBN 5-02-034016-2

Նշումներ
--------

1. ↑  Որոճողների առաջին ստամոքսը

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Чеченцы: история и современность» / Составление и общая редакция Ю. А. Айдаева. — Москва: Мир дому твоему, 1996
**Թանձրացական և վերացական գոյականներ**, գոյականի իմաստային–քերականական խումբ։

**Թանձրացական գոյականներն** անվանում են բուն առարկայական աշխարհն իր ամբողջ բազմազանությամբ՝ *նկար*, *գնացք*, *ջուր*, *Մհեր*, *Մարինե*, *վագր*։
**Վերացական գոյականները** նյութական մարմիններ չեն անվանում, այլ ցույց են տալիս հատկանիշներ, երևույթներ (բնության, հասարակական, մտավոր), բայց քերականորեն հասցված առարկայի աստիճանի, որպես առարկա մտածված։ Օրինակ՝ *վախ, հարգանք, սեր, միտք, չարություն, չարչարանք, օգտագործում*։

Այս խմբերի իմաստային յուրահատկությունը պայմանավորում են քերականական որոշ տարբերություններ.

* վերացականները, ի տարբերություն թանձրացականների, գերազանցապես չեն օգտագործվում հոգնակի թվով, քանի որ նրանց ցույց տված օբյեկտները քանակական հատկանիշ չունեն։
* Վերացական գոյականներն ունեն կապակցելիության որոշ սահմանափակումներ ու առանձնահատկություններ. նրանք չեն կարող կապակցվել թվականով, քանակ ցույց տվող դերանուններով ու գոյականներով արտահայտված որոշչի հետ (ինչպես՝ *հինգ վախ, մի քանի հարգանք, մեծ քանակությամբ ուրախության*)։
* Վերացականները սովորաբար չեն գործածվում ներգոյական հոլովով։
* Վերացականները սովորաբար կազմվում են *-ություն*, *-ում*, *-ք*, *-անք* ածանցներով։

Վերացական և թանձրացական գոյականները անջրպետված չեն։ Շատ բառեր մի խմբից մյուսն են անցնում իմաստափոխության հետևանքով, ինչպես *հայտարարություն* (հայտարարել և փակցնել), *դիմում* (դիմել և գրվածը)։ Հոգնակի թվում վերացականները թանձրացական նշանակություն են ստանում։ Վերացականները հոգնակի թվով գործածվում են իմաստի որոշ կոնկրետացման հետ կապված (համապատասխան հասկացություններ), շարահյուսական որոշ պայմաններում (մի քանի անգամ կրկնվելը կանխելու իմաստ), այլև արտահայտված հատկանիշի դրսևորման տարբերություններն ընդգծելու համար։
| **՞**Կարմրան բազմաճյուղ |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Կարմրանածաղկավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Կարմրանազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Կարմրան |
|
|
| Տեսակ | Կարմրան բազմաճյուղ |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Támarix florida Bge

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կարմրան բազմաճյուղ** (լատին․՝ Támarix florida Bge), կարմրանազգիների ընտանիքի, կարմրան ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ փոքր ծառ կամ թուփ է՝ բազմամյա ճյուղերը ծածկված են մուգմոխրագույն, իսկ երիտասարդ ճյուղերը կարմրավուն կամ նարնջակարմրավուն կեղևով։ Միամյա ընձյուղների տերևները նշտարաձև են, կարճ ցողունը որոշ չափով ընդգրկող հիմքով։ Կանաչ ընձյուղների տերևները կարճ-օվալաձև են կամ դելտայաձև սրտանման,ցողունը որոշ չափով ընդգրկող հիմքով։ Ծաղիկները գտնվում են ծայրային հուրաններում։ 5 անդամանի են։ Ծաղկակիցը նշտարաձև է կամ ձվաձև-նշտարաձև, ծաղկակոթին հավասար է կամ նրանից մի փոքր երկար։ Բաժակաթերթիկները օվալաձվաձև են, սրածայր կամ բթավուն, կիսաթափանցիկ, թաղանթանման եզրերով, առանց քթիկի։ Պսակաթերթիկները վարդագույն են, վառ մանուշակագույն կամ սպիտակ,հակառակ-ձվաձև, թեք, մինչև 1,5 մմ երկարությամբ, որոնք առաջացնում են հավաքված, բաժականման պսակ, որը մնում է պտուղների վրա։ Ենթավարսանդային սկավառակը 5 մասանի է, յուրաքանչյուր գագաթին փոքրիկ փոսիկներով, երբեմն՝ առանց դրանց։ Առէջները 5-ն են։ Վարսանդը ունի 3 սռնակ։ Պտուղը տուփիկ է մինչև 5 մմ երկարությամբ, միջին հաշվով պարունակում է 17 սերմ, որոնք ծլունակությունը պահպանում են 3-10ամիս։ Ծաղկում է գարնանից մինչև խոր աշուն։

Տարածվածություն
---------------

Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, նախկին ԽՍՀՄ-ի Եվրոպական մասում Միջին Ասիայում, Ղազախստանում, Մոնղոլիայում, Չինաստանում, Ճապոնիայում, Աֆղանստանում, Իրանում, Փոքր Ասիայում, Բալկաններում։ Հայաստանի պայմաններում հանդիպում է Արաքս գետի հովտում, Լոռիում, հազվադեպՍևանի ավազանում, որտեղ աճում է գետափերին, գետերի չորացած հուներում, աղուտներում, ծովի մակերևույթից 1600- 1800 մ (երբեմն' 1950 մ) բարձրության վրա։ Արտակարգ ցրտադիմացկուն տեսակ է. դիմանում է մինչև -45 °C-ի սառնամանիքների։

Կիրառություն
------------

Չափազանց արժեքավոր դեկորատիվ տեսակ է, որը կարելի է առաջարկել հանրապետության բոլոր դենդրոլոգիական շրջաններում մշակելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ 233։
**Աշխարհագրական միջավայր**, աշխարհագրական թաղանթի մի մասը՝ բնական և մարդածին տարրերի ու երևույթների բարդ զուգորդություն, որն անմիջականորեն կապված է մարդկային կյանքի հետ։ Այն մարդկային հասարակության կողմից քիչ թե շատ յուրացված միջավայրն է և նրա գոյության նյութական հիմքը։

Մարդու գործունեության ոլորտի ընդարձակմանն ու հասարակական զարգացմանը զուգընթաց աշխարհագրական միջավայրի, մասնավորապես մարդոլորտի, սահմաններն ընդարձակվում են և ավելի են մոտենում աշխարհագրական թաղանթի սահմաններին։ Աշխարհագրական միջավայրում է կատարվում մարդկանց բնօգտագործման և բնապահպանական գործունեությունը։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 482)։*  |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
| **՞**Կեղծ խոտային չրխկան |
| --- |
|  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Բաժին | Միջատներ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ընտանիք | Չրխկաններ |
|
|
|
|
|
|
| Տեսակ | Կեղծ խոտային չրխկան |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Cardiophorus pseudo

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Կեղծ խոտային չրխկան** (լատին․՝ Cardiophorus pseudo), չրխկանների ընդանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Նկարագրություն
--------------

6-8,3 մմ մարմնի երկարությամբ փոքր չափի բզեզ է՝ սև մարմնով, կարմիր առաջնամեջքով, մուգ դարչնագույն վերջույթներով։ Մարմնի վերին մասի մազիկները երկգույն են, խառը, ներքևի մասինը` միագույն, բաց գունավորված։

Տարածվածություն
---------------

Հայաստանի էնդեմիկ տեսակ է։ Հայաստանում տարածված էր Երևան քաղաքում, սակայն հիմա անհետացել է։ Ներկայումս հանդիպում է Գողթ գյուղի շրջանում՝ Գեղարդի վանքի մոտ (Կոտայք մարզ), Եղեգնաձոր քաղաքի և Արենի գյուի մոտակայքում (Վայոց ձորի մարզ), ինչպես նաև «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում։

Էկոլոգիա
--------

Ապրում են չոր լեռնատափաստաններում։ Հանդիպում են թեթև հողերով տարածքներում, որտեղ հունիս-հուլիս ամիսներին խոտածածկի վրա հավանաբար կատարվում է թրթուրների զարգացումը։

Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

Պահպանություն
-------------

Սահմանական արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։ Հազվադեպ է հանդիպում, հայտնի են ոչ բազմաքանակ նմուշներ։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները պարզված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններից է խոպան հողերի յուրացումը։

Պահպանվում են «Խոսրավի անտառ» պետաական արգելոցում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  *Հայաստանի Կարմիր գիրք*։ Երևան: Հայաստանի բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6
**Shady Lady** (թարգմանաբար`«հանելուկային»), այս երգով ուկրաինացի երգչուհի Անի Լորակը ներկայացրեց Ուկրաինան 2008 թ. մայիսի 22 Եվրատեսիլ 2008 երգի մրցույթում։ Երգի հեղինակներն են` Ֆիլիպ Կիրկորովը և Կարեն Կավալերյանը։ Հունաստանում, մրցույթի ժամանակ, շշուկներ կար, որ Դմիտրիս Կոնտոպուլոսը ևս հանդիսանում էր այդ երգի հեղինակներից մեկը, չնայած, որ նրա անունը չէր հիշատակվում հեղինակային երգում որպես երգի հեղինակ։ Հետագայում նա հաստատեց, որ նա ևս այդ երգի հեղինակներից է։

Անի Լորակը Եվրատեսիլ-2008 մրցույթի 2-րդ կիսաեզրափակչում մասնակցեց 4-րդ համարի տակ և 152 միավորով զբաղեցրեց 1 տեղը։ Երգը մրցույթի եզրափակիչ փուլում մասնակցեց 18 համարի տակ և զբաղեցրեց 2-րդ հորիզոնականը 230 միավորով` զիջելով միայն Ռուսաստանի ներկայացուցիչ Դիմա Բիլանին։ Վերջինս ներկայացավ Believe երգով, որը Եվրատեսիլ-2008 թվականի մրցույթից հետո թողարկվեց ռուսերեն «С неба в небо» տարբերակով։

Shady Lady երգը մեծ ճանաչում ունեցավ ամբողջ աշխարհում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  «Clip of performance of "Shady Lady" at the pre-selection»
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Թումանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Աշոտ Հովհաննեսի Թումանյան** (հոկտեմբերի 14, 1881(1881-10-14), Ջալալօղլի, Բորչալուի գավառ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 9, 1951(1951-01-09), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բոլշևիկ հեղափոխական գործիչ, մանկավարժ, ԽՄԿԿ անդամ (1903)։ 

Ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը (1901)։ Մասնակցել է 1899 թվականին Ջալալօղլիում (այժմ՝ Ստեփանավան) Ստեփան Շահումյանի՝ մարքսիստական խմբակի աշխատանքներին։ 1910-1913 թվականներին Սոլովյանի և Անանովի հետ, եղել է կապավար Վրաստանի և Հայաստանի բոլշևիկների միջև։ Թղթակցել է «Կայծ», «Նոր խոսք» թերթերին։ 1919-1920 թվականներին ղեկավարել է Թիֆլիսի ընդհատակյա կուսակցական դպրոցը։ 1921 թվականին Կովկասյան բյուրոն նրան աշխատանքի է ուղարկել Հայաստան։ 1922-1934 թվականներին զբաղվել է մանկավարժությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 4. — էջ 233.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 233)։*  |
**Աշոտ Մեժլումյան** (դեկտեմբերի 22, 1904(1904-12-22), Հայաստան - հոկտեմբերի 21, 1994(1994-10-21), Տագանրոգ, Ռոստովի մարզ, Ռուսաստան), խորհրդային ճարտարապետ, Տագանրոգում «Ծովային սանդուղք» նախագծի հեղինակ։ Տագանրոգի պատվավոր քաղաքացի (1979)։

Կենսագրություն
--------------

Սովորել է Երևանում և Օդեսայում։ Աշխատել է Դոնի Ռոստովում։

1924 թվականին Աշոտ Մեժլումյանն ուղարկվեց Տագանրոգ՝ հայկական դպրոցը ղեկավարելու համար։ 1925 թվականին ավարտել է ռաբֆակը և ուսումը շարունակել Սվերդլովսկի Ուրալի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ Ստացել է ճանապարհների և կամուրջների ինժեների քաղաքացիական ճարտարապետության մասնագիտություն։

Բանակում, ծառայության ընթացքում, ձերբակալվել և երեք տարի անցկացրել է Գուլագի ճամբարներում։

Վերադառնալով Տագանրոգ՝ 1931 թվականին ակտիվորեն աշխատել է քաղաքի բարեկարգման ամենադժվար հատվածներում։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին եղել է Ռոստովի մարզադպրոցի ինժեներ-տեսուչ, վերականգնել մարզի կամուրջներն ու ճանապարհները։ Հետպատերազմյան շրջանում Աշոտ Անտոնովիչը շինարարական կազմակերպություններում զբաղեցրել է ղեկավար մի շարք պաշտոններ։

1966 թվականին թոշակի է անցել, սակայն շարունակել է ակտիվորեն մասնակցել քաղաքի կյանքին։

Քաղաքը նրան պարտական է հին քարե աստիճանի, Ա. Չեխովի անվան թատրոնի, Ռոտ-Ֆրոնտ կինոթատրոնի վերակառուցման համար, Տագանրոգի քաղաքաշինության և կենցաղի, Չեխովի կրպակների, Տագանրոգի պատկերասրահի թանգարանների ստեղծման համար։

Աշոտ Մեժլումյանի ամենահայտնի նախագծերը
--------------------------------------

* 1967 - Ծովային սանդուղք (Տագանրոգ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6  *Киричек М. С.* Межлумян-Муратханян Ашот Антонович // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 483. — ISBN 978-5-88040-064-5.
2. ↑  *Петровский К.* По проекту таганрожца // Таганрогская правда. — 1997. — 1 ноября. — С. 3.
**Աշոտ Վիլասյան** (մայիսի 28, 1946(1946-05-28) - հուլիսի 7, 2006(2006-07-07), Երևան, Հայաստան), խորհրդային, ծանրամարտի ռուս և հայ մարզիչ։ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ։ ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ (1984)։

Կենսագրություն
--------------

Աշոտ Վիլասյանը ծնվել է 1946 թվականի մայիսի 28-ին Սիսիանի շրջանի Տոլորս գյուղում։ 1949 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Երևան, որտեղ 16 տարեկանում սկսել է զբաղվել ծանրամարտով Ավետիք Դանիելյանի ղեկավարությամբ։ 1971 թվականին ավարտել է ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտը։ 1971-1993 թվականներին մարզչական գործունեություն է ծավալել «Սպարտակ» և «Դինամո» մարզական ընկերություններում։ Վիլասանի ամենահայտնի աշակերտը Աշխարհի և Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն Հոքսեն Միրզոյանն էր, ում նա մարզել էր իր մարզական կարիերայի ողջ ընթացքում (1977-1992)։

1993-2003 թվականներին ապրել է Սանկտ Պետերբուրգում։ Աշխատելով Վ. Ֆ. Կրաևսկու անվան և Սանկտ Պետերբուրգի թիվ 2 օլիմպիական պահեստային ուսումնարանում՝ պատրաստել է պատանիների Եվրոպայի և աշխարհի առաջնությունների մրցանակակիր Մամիկոն Մկրտչյանին, պատանիների Եվրոպայի չեմպիոններ Արմեն Թումանյանին և Տիգրան Մխիթարյանին։

2003 թվականին վերադարձել է Երևան։ 2005 թվականի փետրվարից եղել է ծանրամարտի Հայաստանի երիտասարդական հավաքականի ավագ մարզիչը։

Մահացել է 2006 թվականի հուլիսի 7-ին։ Թաղվել է Երևանի Կենտրոնական գերեզմանատանը (Թոխմախ)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  В поисках силы богатырской
2. 1 2  Mkrtchian Mamikon (RUS)(անգլ.)
3. ↑  Tumanian Armen (RUS)(անգլ.)

Արտաքին հղումներ
----------------

* Ашот Виласян в энциклопедии «Динамо»
* Георгий Корхов «Ашот Виласян: Главное, чтобы ценили твой труд». — «Олимп», 1997, № 2, с. 10–11. — ISSN 0201–4785
**Աուգուստուսբուրգ**  պալատը (գերմ.՝ Augustusburg) և **Ֆալկենլուստ** որսորդական ամրոցը (գերմ.՝ Falkenlust), տեղակայված են Բրյուլ քաղաքի լանդշաֆտային այգում։ Հանդիսանում են Գերմանիայի՝ 18-րդ դարի ռոկոկո ոճի ճարտարապետության ամենավաղ օրինակներից։ 1984 թվականից ընդգրկված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

Պալատային կոմպլեքս
------------------

Երկու ամրոցներն էլ կառուցված են 18-րդ դարի սկզբին՝ Քյոլնի արքեպիսկոպոս և կուրֆյուրստ (կայսր ընտրող իշխան հին Գերմանիայում) Կլեմենտ Ավգուստ Բավարսկու (1700-1761) կարգադրությամբ։ Աուգուստուսբուրգ պալատի ճարտարապետն էր Յոհան Քոնրադ Շլաուն, ով նախագծեց այն U-աձև տեսքով, որն ուներ երեք հիմնական հարկեր և երկու ձեղնահարկ։ Որսորդական ամրոց Ֆալկենլուստը կառուցվել է ճարտարապետ Ֆրանսուա դե Կուվիլիեսի կողմից 1729-ից 1740 թվականներին՝ որպես օժանդակ կառույց։

Ֆալկենլուստ
Աուգուստուսբուրգ պալատի առաստաղը
Երկու շինությունները կապված են իրար հետ լայնարձակ զբոսայգով։ Որպես պալատային կոմպլեքսի կանաչ զանգվածի նախագծող հանդես եկավ Դոմինիկ Ժիրարը։ 1800-ական թվականներին զբոսայգու մի մասը, որտեղ զետեղված էր ծաղկային այգին, Պյոտր Ժոզեֆ Լեննեի կողմից ենթարկվեց վերանորոգման։

Պատմություն
-----------

19-րդ դարի սկզբին Ռեյնի մարզը, որտեղ տեղակայված էին ամրոցները, գրավված էր Նապոլեոնի կողմից։ Երբ 1809 թվականին նա տեսավ Աուգուստուսբուրգ պալատը, վշտացավ, որ չի կարող այն տանել իր հետ Ֆրանսիա։ Ռեյնլանդի ազատագրումից հետո՝ 1815 թվականին այն անցավ Պրուսսիայի տիրապետության տակ։ 1877 թվականից Վիլհելմ 1-ին կայսրը պալատն օգտագործեց որպես իր նստավայր։

Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմից հետո Աուգուստուսբուրգը Գերմանիայի ղեկավարների կողմից օգտագործվում էր բազմաթիվ պետական ընդունելությունների անցկացման համար։ Հետպատերազմյան շրջանում այստեղ եղել են 100-ից ավել ղեկավարներ՝ օտարերկրյա կառավարություններից և իշխանություններից։ Դրանով էր հենց պայմանավորված բարեհաճ վերաբերմունքը Բոն քաղաքի հանդեպ, որը հանդիսանում էր ԳՖՀ-ի մայրաքաղաք։

Ներկայումս Աուգուստուսբուրգում կազմակերպվում են ամենօրյա էքսկուրսիաներ զբոսաշրջիկների համար, իսկ հարակից այգիները օգտագործվում են որպես հանրային վայր կամ որպես համերգների անկացման վայր։

Պատկերասրահ
-----------

* 
* 
*

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑   Дворец Аугустусбург и охотничий замок Фалькенлуст на сайте ЮНЕСКО.
2. ↑   Дворец Аугустусбург — жемчужина эпохи рококо — Сайт Deutsche Welle.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт(գերմ.)

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Աուգուստուսբուրգ և Ֆալկենլուստ** կատեգորիայում։ |
**Թյուրինգյան խմորագնդիկներ** (գերմ.՝ Thüringer Klöße), կարտոֆիլի խմորագնդիկներ, կարտոֆիլով ավանդական ուտեստ Թյուրինգիայում, Ֆրանկոնիայում, Սաքսոնիայում և Ֆոգթլանդում։ Թյուրինգյան Հայխելհայմում գործում է խմորագնդիկների թանգարան։

Թյուրինգյան խմորագնդիկները բավականին մեծ գնդիկներ են, որոնք սովորաբար ձեռքով պատրաստվում են հում քերած (2/3) և խաշած կարտոֆիլի (1/3) խառնուրդից։ Խմորագնդիկները Թյուրինգիայում մատուցվում են որպես խավարտ մսային ու որսի մսից պատրաստված ուտեստների հետ և մատուցվում են շոգեխաշած թթու կաղամբով կամ կարմիր կաղամբով։ Թյուրինգյան խմորագնդիկները լավ չեն համադրվում ձկան, խեցգետնակերպերի, սպիտակ սոուսների, պանրի և թարմ բանջարեղենի հետ։ Թյուրինգյան խմորագնդիկների հետ անուշաբույր համեմունքներ (մշկընկույզ կամ կարրի) չեն օգտագործվում։

Թուրինգյան պելմենին թթու կաղամբով՝ գարեջրի սև սոուսով տապակած խոզի մսի խավարտով
Թյուրինգյան խմորագնդիկների պատրաստումը բավականին բարդ և ժամանակատար գործընթաց է։ Կարտոֆիլը քերում են քերիչով ջրի տակ, ապա քամում են։ Կարտոֆիլի այս զանգվածը որոշակի հարաբերակցությամբ հունցում են կարտոֆիլի պյուրեի հետ, մինչև ստացվի խմոր, որից կլոր գունդ է ձևավորվում։ Երբեմն խմորին ավելացնում են սպիտակ հացի կտորներ։ Խմորագնդիկի մակերեսը պետք է լինի կատարյալ հարթ, առանց ճաքերի, որպեսզի եռման ժամանակ ջուրը ներս չմտնի։ Պատրաստի խմորագնդիկն անմիջապես ընկղմվում է թեթև եռացող ջրի մեջ և ցածր ջերմաստիճանով եփվում մինչև ամբողջովին պատրաստ լինելը, երբ դրանք բարձրանում են ջրի մակերես։

Թյուրինգյան խմորագնդիկների պատմությունը հայտնի է 1757 թվականից, երբ *Weimarischer Wochenblatt* թերթում նյութ է տպագրվել կարտոֆիլի օգտագործման մասին, որը պարունակում է նաև խմորագնդիկների բաղադրատոմս՝ նշելով խաշած և հում կարտոֆիլի հարաբերակցությունը։ Թյուրինգյան խմորագնդիկները նախկինում եղել են աղքատների ամենօրյա կերակուր, որը հաճախ փոխարինել է հացին։ Բացի այդ, աղքատները ուտում էին նաև ջուրը, որի մեջ եփում էին խմորագնդիկները։ Հնարավոր է, որ կերակրատեսակն առաջացել է որպես օսլայի արտադրության գործընթացի կողմնակի արտադրանք, որպեսզի կարտոֆիլը չթափվի։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Тюрингенский мир клёцек(գերմ.)
2. ↑  *Ursula Heinzelmann* Kaffee, Zucker und Kartoffeln // Was is(s)t Deutschland. Eine Kulturgeschichte über deutsches Essen / Ralf Frenzel. — Süddeutsche Zeitung Edition. — Wiesbaden: Tre Torri Verlag GmbH, 2016. — S. 162. — 431 S. — (Gourmet Edition). — ISBN 978-3-944628-78-3
3. ↑  berlin.de: Здравица клёцкам Archived 2021-10-05 at the Wayback Machine.(գերմ.)

Գրականություն
-------------

* *Маркина Л. Г.* THÜRINGER KLÖßE ТЮРИНГСКИЕ КЛЁЦКИ // Культура Германии: лингвострановедческий словарь / под общей редакцией проф. Н. В. Муравлёвой. — М.: АСТ, 2006. — С. 989. — 1181 с. — 3000 экз. — ISBN 5-17-038383-5.
* *Erhard Gorys.* Thüringer Klöße // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 535. — 599 S. — ISBN 3-423-36008-9.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Թյուրինգյան խմորագնդիկների թանգարան Հայխելհայմում (գերմ.)
* Թյուրինգիա. երկիր, մշակույթ ու պատմություն «Գերմանիայի կանաչ սրտում». Թյուրինգյան խմորագնդիկներ
* Deutsche Welle: Рождественский календарь: 17 декабря — кнедли и краснокочанная капуста (ռուս.)
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բագրատ Ղարիբջանյան (այլ կիրառումներ)

**Բագրատ Տիրանի Ղարիբջանյան** (մարտի 4, 1937(1937-03-04), Կիրովական, ԽՍՀՄ), հայ ուռուցքաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1976), պրոֆեսոր (1987)։ ՀՀ ԲԳԱ ակադեմիկոս (1999)։

Կենսագրություն
--------------

Բագրատ Ղարիբջանյանը ծնվել է Կիրովականում։ 1960 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1960 թվականից աշխատել է Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտում, 1970-1987 թվականներին եղել է ինստիտուտի փոխտնօրեն, 1988 թվականից՝ տնօրեն։ 1964-1972 թվականներին դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանի քիմիական ֆակուլտետում։ 1976 թվականին (ԽՍՀՄ-ում առաջիններից) կազմակերպել է դեղամիջոցների նախակլինիկական փորձարկումների բաժին, որտեղ ուսումնասիրվել են նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտում ստեղծված տասը դեղանյութ և «Արմենիկում» պատրաստուկը, 1994 թվականին՝ հայ-ամերիկա-գերմանական դեղագործական համատեղ ձեռնարկությունը։ Ղարիբջանյանի հայտնագործած հակաուռուցքային երեք միացություն ներկայացվել է նախակլինիկական, երկուսը՝ կլինիկական փորձարկումների, «Ֆտորաֆուր» դեղամիջոցն արտոնագրվել է արտասահմանում։

Քաղցկեղի դեղաբուժության միջազգային և հանրապետական մի շարք ընկերությունների անդամ, 1998 թվականից ՀՀ դեղագետների ընկերության փոխնախագահ, 1999 թվականից՝ ՌԴ բնական ԳԱ, Բնության և հասարակության մասին միջազգային ԳԱ (1999 թվական), Ազգային անվտանգության հիմնահարցերի միջազգային ակադեմիայի անդամ (1999 թվական)։

Պարգևներ
--------

* 1999 թվականին արժանացել է ԱՄՆ-ի կենսագրական կենտրոնի «Տարվա մարդ» կոչմանը։
* Կիտազատոյի մեծ ոսկե մեդալ, 1991
* ՌԳԱ Ի. Պ. Պավլովի արծաթե մեդալ, 2000
* Վ. Ի. Վեռնադսկու արծաթե մեդալ, 2001
* Ֆրանսիայի արդյունաբերողներին օժանդակողների պետական ընկերակցության դափնեկիր, ոսկե մեդալ, 2002

Երկեր
-----

* Противоопухленый препарат фторафур, Москва, 1981. (համահեղինակ)
* Рак и метаболизм, Ереван, 1994. (համահեղինակ)

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
| **՞**Թույոպսիս սովորական |
| --- |
|   |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Բույսեր |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Կարգ | Ասեղնատերևավորներ |
|
|
|
| Ընտանիք | Նոճազգիներ |
|
|
|
| Ցեղ | Թույոպսիս |
|
|
| Տեսակ | Թույոպսիս սովորական |
|
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| distichum (Լ.) Rich

 |
| 

| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} ԴասակարգումըՎիքիցեղերում] | uselang=hy}}[{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Պատկերների որոնումՎիքիպահեստում] | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Թույոպսիս սովորական** (լատին․՝ Thujopsis distichum), նոճազգիների ընտանիքի, թույոպսիս ցեղի բույս։

Նկարագրություն
--------------

Տերևաթափ ծառեր են մինչև 30-45 մ բարձրությամբ և 90-150 սմ հաստության բնով։ Ծեր բույսերի սաղարթը ցրված է, լայն-կլորավուն գագաթով, իսկ երիտասարդներինը՝ բրգաձև։ Կեղևը գորշակարմրավուն է։ Փշատերևները փափուկ են, տափակ, գծանշտարաձև, սանրանման, 1,2-1,8 սմ երկարությամբ և 1,5 մմ լայնությամբ, ուղիղ կամ թեթևակի կորացած, բաց կանաչավուն։ Փշատերևներն ամեն տարի թափվում են, կարճացած ընձյուղի հետ միասին։ Արական հասկիկներն ունեն 10-12 սմ երկարություն և 3-5 սմ լայնություն։ Կոները հակառակ-ձվաձև են կամ համարյա կլորավուն, հասունանում են մեկ տարվա ընթացքում։
Աճում է ճահճուտներում և գետերի հովիտներում, որի հետևանքով կոչվում է նաև «ճահճային նոճի»։
Չափազանց լուսասեր ծառատեսակ է։ Աճում է շատ արագ։ Խոնավասեր է։ ճողում կրային միացությունների առկայությունը վատ է տանում։ Արմատային համակարգը հզոր է՝ հողի երես դուրս եկող բարձր, կոնուսաձև ելուստներով, որոնք արմատներին օդ են մատակարարում այն ժամանակ, երբ հողը երկար ժամանակ ծածկված է ջրով։ Դիմանում է մինչև -30 °C կարճատև սառնամանիքներին։ Ապրում է 500 -600 տարի։ Առանձին ծառեր ապրում են մինչև 3000-6000 տարի։

Տարածվածություն
---------------

Ծագում է Հյուսիսային Ամերիկայի հարավարևելյան մասից, որտեղ տարածված է Լոփզիանա, Տեխաս, Սրկանզաս, Կարոլինա, Մերիլենդ և Ֆլորիդա նահանգներում։

Կիրառություն
------------

Աչքի է ընկնում դեկորատիվ չափազանց բարձր արժանիքներով։ Հատկապես գեղեցիկ է ցանցառ և թափանցիկ սաղարթը։ Պիտանի է որպես սոլիտեր։ Աշնանը շատերևները թափվելուց առաջ չափազանց գեղեցիկ ոսկե-դեղին գունավորում են ստանում։ Էկոլոգիական խումբը՝ V: Մշակության հավանական շրջանները 7,9-10, 19-20։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (78)։
Կիլտսու դաստակերտ
**Կիլտսու դաստակերտ** (էստ․՝ Kõltsu poolmõis, գերմ.՝ Wellenhof), նախկին կիսադաստակերտ Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանում։

Պատմություն
-----------

Կիլտսու դաստակերտի հիմնական շինությունը փալտից է։ Այն կառուցվել է 19-րդ դարի վերջին նորաձև համարված ռուսական մոդեռնի ոճով, զարդարված է փայտե զարդանախշերով և ունի փոքր աշտարակ։

Ծովի ափին գտնվող Կիլտսու կիսադաստակերտն ասպետական Պիլկյուլա դաստակերտից առանձնացվել է 1806 թվականին։ XX դարի սկզբում դաստակերտը պատկանում էր ֆոն Մոռենշիլդների ընտանիքին, մասնավորապես Վալտեր Կարլ ֆոն Մոռենշիլդին (*Walter Karl von Mohrenschild*)։

Խորհրդային իշխանության տարիներին դաստակերտն օգտագործվել է որպես պիոներական ճամբար, որի համար կառուցել են ևս մի քանի նոր շինություններ։

Ներկայումս դաստակերտը մասնավոր սեփականություն է։ Օժանդակ շինությունները չեն պահպանվել կամ գրեթե ամբողջովին վերակառուցվել են։ Հնարավոր է, որ օժանդակ շինություններ չեն էլ եղել, քանզի XIX դարի քարտեզում դաստակերտը նշված է որպես ամառանոցային տուն։

Դաստակերտի գլխավոր կառույցն ու նրա այգին գրանցվել են Էստոնիայի մշակույթի հուշարձանների պետական ռեգիստրում․ 2015 թվականի սեպտեմբերի 5-ի դրությամբ՝ դրանք գտնվել են լավ վիճակում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Kõltsu poolmõis»։ *Portaal "Eesti mõisad"*
2. ↑  «2762 Kõltsu mõisa park, 19.-20.saj.»։ *Kultuurimälestiste riiklik register*
3. ↑  «2761 Kõltsu mõisa peahoone 19.-20.saj.»։ *Kultuurimälestiste riiklik register*

Արտաքին հղումներ
----------------

* Kõltsu poolmõis
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բախտ (այլ կիրառումներ)
**Բախտ**, ոգի հայ դիցաբանության մեջ։ Բախտը որոշում է մարդու ճակատագիրը, ծննդյան օրից (Գրողը գրանցում է այն)։

Հունական դիցաբանությունը ներկայացնում էր մարդկանց բախտի վերահսկումը երեք աստվածուհիների կողմից. **Կլոթո** (մանող), որը մանում էր կյանքի թելը, **Լաքեսիս** (վիճակ բաժանող), որը որոշում էր կյանքի երկարությունը, և **Ատրոպոս** (անթեքելի), որը կտրում էր կյանքը, երբ ժամանակը լրանում էր։ Նմանատիպ եռյակ գոյություն ուներ հռոմեական աստվածությունների մեջ։

Բախտը երբեմն պատկերվում է ալեհեր ծերունու տեսքով, որը նստած է կամ երկնքում, կամ բարձր սարին։ Նար կողմից որոշված ճակատագիրը, գրանցվում է Գրողի կողմից հատուկ գրքերում և գրվում մարդկանց ճակատին։ Բախտը նաև համարվում է երջանկություն պարգևող։ Որպեսզի հեռացած Բախտը նորից հետ գա, Հին Հայաստանում հին տարվա ավարտին կամ նոր տարվա սկզբին կատարվում էին հատուկ ծիսակատարություններ՝ աղջիկները նստում էին կրակխառնիչների վրա և թռչկոտում. պառավները դուրս էին գալիս տնից, մահակներով հարվածում գետնին ու հատուկ կախարդություններով խնդրում Բախտից վերադառնալ իրենց տուն։

Բախտին իր գործառույթներով կարելի է նմանեցնել հին հռոմեական Ֆորտունա աստվածուհուն։


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| * դ
* ք
* խ
Հայկական դիցաբանություն |
| --- |
|  |
| Սրբազանվայրեր | 
Արագած •
Արարատ •
Նեմրութ •
Պորտաքար •
Քարահունջ
 |  |
|  |
| Հավատալիքներև ծեսեր | 
Տոներ
(Բարեկենդան •
Նավասարդ •
Վարդավառ)
Բագին •
Մատաղ •
Սոսյաց անտառ
 |
|  |
| Գլխավոր աստվածներ | 
Անահիտ •
Անգեղ •
Ամանոր •
Աստղիկ •
Արա Գեղեցիկ •
Արամազդ •
Արեգ •
Բարշամին •
Գիսանե •
Դեմետր •
Լուսինե•
Ծովինար •
Հայկ •
Միհր •
Նանե •
Սպանդարամետ •
Տիր •
Վահագն •
Վանատուր •
 |
|  |
| Այլ աստվածներ,աստվածություններ և ոգիներ | 
Աժդահակ •
Ալ •
Արալեզ •
Բախտ •
Գիշերամայրեր •
Գրող •
Դև •
Ժուկ ու ժամանակ •
Նար •
Նուրին •
Տորք Անգեղ •
Վիշապ •
Քաջքեր
 |
|  |
| Հերոսներև նահապետեր | 
Ամասիա •
Արա Գեղեցիկ •
Արամանյակ •
Արամայիս •
Զարմայր •
Գեղամ •
Հայկ Նահապետ •
Հարմա
 |
|  |
| Տաճարներ | 
Աշճիշատ •
Արամազդի դպիրի դիվանը •
Արմավիր •
Բագառիճ •
Բագարան •
Գառնի •
Երիզա •
Թորդան •
Կուառս •
Յոթնփորակյան բագինք
 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 240)։*  |
**Թուրքմենստանի օպերայի և բալետի թատրոն**, օպերայի և բալետի պետական թատրոն Աշխաբադում, ստեղծվել է 1941 թվականին։ Կրել է թուրքմեն պոետ և փիլիսոփա Մահթումկուլիի անունը։ 2001 թվականին այն լուծարվել է Թուրքմենստանի նախագահ Սափարմուրադ Նիյազովի նախաձեռնությամբ, և դրա փոխարեն ստեղծվել է Մակթումկուլիի անվան ազգային երաժշտական-դրամատիկական թատրոնը։

Պատմություն
-----------

Թուրքմենստանի օպերայի և բալետի թատրոնը բացվել է 1941 թվականին Աշխաբադում։ Այն ստեղծվել է 1937 թվականին ստեղծված վոկալ և բալետային բաժիններով օպերային ստուդիայի հիման վրա։ 1941 թվականին բեմադրվել է առաջին ազգային օպերան, որի հեղինակը կոմպոզիտոր Գերոգի Նոեվիչ Կախիանին է, լիբրետոն գրվել է Թամարա Վալերիանովնա ֆոն Ադերկասի կողմից։ 
1956 թվականից այն կոչվել է Մահթումկուլիի անունով։ Թատրոնի զարգացման գործում ակտիվ մասնակցություն են ունեցել հայտնի թուրքմենական կոմպոզիտորներ Վելի Մուխաթովը, Աշիր Կուլիևը և Դանգաթար Օվեզովը։
1955 թվականին թատրոնը պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։ 
1960-ական թվականներին և 1970-ականների սկզբին թատրոնը մեծ ուշադրություն էր դարձնում ազգային խաղացանկի վրա։ Ավագ սերնդի հետ միասին, երիտասարդ թուրքմեն կոմպոզիտորներն ակտիվորեն ներգրավված էին երաժշտական և բեմական աշխատանքներում։ Թատրոնի բեմում ցուցադրվում էին ազգային օպերաներ, որոնցից էին Յուլիա Մեյտուսի «Մահտումկուլի» (1962), Աղաջիկովի «Սոնա» (1964) և «Տագնապալից գիշեր» (1969), Նուրիևի «Բոցավառ սրտեր» (1974) ստեղծագործությունները։ Թատրոնում ներկայացվել են Ռավիչի և Ն․ Մուխատովի «Հրաշալի բժիշկ» (1960), Նուրիմովի «Սուխովեյի մահը» (1967), Կ. Գուլիևի «Երջանկություն» (1970), Աղաջիկովի «Փիրուզա» (1974), Աշիր Կուլիևի «Ավազի մեջ գտնված սիրտը» (1975)։ Թուրքմենստանի ԽՍՀ երաժշտական թատրոնի կյանքում մեծ իրադարձություն էր Վելի Մուհաթովի «Արյունոտ ջրբաժանի վերջը» օպերայի ցուցադրությունը (1967)։
2001 թվականին նա վերացրեց Սապարմուրադ Թուրքմենբաշին լուծարում է թատրոնը։ «Ես բալետը չեմ հասկանում,- նշել է նա։ Ինչի՞ համար է այն մեզ պետք։ Դուք չեք կարող թուրքմեններին մեջ սեր սերմանել դեպի բալետը, եթե այն չկա նրանց արյան մեջ»։ Թուրքմենստանի օպերայի և բալետի թատրոնի փոխարեն ստեղծվել է Մահտումկուլիի անվան երաժշտական-դրամատիկական ազգային թատրոնը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Туркменбаши упразднил театр оперы и балета как чуждый национальным традициям
2. ↑  Топ-28 самых эксцентричных реформ Туркменбаши
**Բահաթուր Ավետիսի Բահաթրյան** (ապրիլի 16, 1872(1872-04-16), Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 1, 1934(1934-12-01), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մաթեմատիկոս։

Կենսագրություն
--------------

Բահաթուր Բահաթրյանը ծնվել է Շուշիում։ 1890 թվականին ավարտել էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը։ Երկու տարի Բուլղարիայում ուսուցչություն անելուց հետո, 1892 թվականին ընդունվել և 1896 թվականին ավարտել է Ժնևի համալսարանի ֆիզմաթ ֆակուլտետը, 1896-1899 թվականներին՝ Գենտի (Բելգիա) ինժեներական դպրոցը։ 1899-1914 թվականներին որպես ինժեներ աշխատել է Բաքվում, Սամարղանդում, Անդրկասպյան երկրամասում և Սիբիրում՝ զբաղվելով գլխավորապես ոսկու և նավթի հետախուզությամբ։ 1914 թվականին հրավիրվել է էջմիածնի Գևորգյան ճեմարան՝ որպես մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի ուսուցիչ։ Ճեմարանը փակվելուց հետո, 1918 թվականից աշխատել է Երևանի տարբեր դպրոցներում։ 1923 թվականից Երևանի պետական համալսարանում դասախոսել է բարձրագույն հանրահաշիվ, թվերի տեսություն և մաթեմատիկական անալիզ։ Զբաղվել է հայ մաթեմատիկայի պատմության հարցերով, մասնավորապես՝ Անանիա Շիրակացու մաթեմատիկական ձեռագրերի ու ժողովրդական հաշվումների մեթոդների ուսումնասիրությամբ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 2. — էջ 247.



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 247)։*  |
Դդմի կարկանդակ
**Դդմի կարկանդակ** (անգլ.՝ pumpkin pie), ամերիկյան խոհանոցի ավանդական աղանդեր, դդումով լցոնված բաց կարկանդակ։ Սովորաբար այն թխում են բերքահավաքից հետո՝ աշնանավերջին և ձմռան սկզբում։ Դդմի կարկանդակով հաճախ հյուրասիրում են Հելոուինի ժամանակ, Գոհաբանության և Սուրբ Ծննդյան օրերին։

Դդմի կարկանդակի խմորը պատրաստվում է ալյուրից, կարագից և աղ ավելացրած ջրից։ Դդմե լցոնի համար անհրաժեշտ է մուս, ձու, կաթ կամ սերուցք և պուդինգ, իսկ դարչին, կոճապղպեղ և մշկընկույզ ավելացնելիս կարկանդակը ստանում է անկրկնելի անուշ համ։ Թխման կաղապարի մեջ նախ տեղադրվում է փաթաթած խմորը, ապա ավելացվում դդմի լցոնը։ Սառեցված դդումով կարկանդակը սովորաբար մատուցվում է հարած սերուցքով։

1995 թվականին Ալան Հիրշի ղեկավարած Համի և հոտի հետազոտական կենտրոնում (Չիկագո) անցկացված փորձերի արդյունքում գտել են բուրմունքներ, որոնք տղամարդկանց հաղորդում են սիրային տրամադրություն, այդ բույրերի մեջ ամենաազդեցիկը դդմի կարկանդակի բույրն է, երկրորդ տեղում Քաղցրարմատ փքաբլիթների բույրն է։

Տես նաև
-------

* Գազարով տորթ
* Կարկանդակներ
* Ամերիկյան խոհանոց
* Աղանդեր

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  *Даттон Джуди*, Любовь и секс: как мы ими занимаемся: прямой репортаж из научных лабораторий, изучающих человеческую сексуальность, — М.: Добрая книга, 2012, С. 62-63. ISBN 978-5-98124-505-3

Արտաքին հղումներ
----------------

* Դդմի կարկանդակի բաղադրատոմս
* 
* 
* 

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Դդմի կարկանդակ** կատեգորիայում։ |
**Աբա Գնունի** (3-րդ դար - 4-րդ դար), հայ նախարար Մեծ Հայքում, Վասպուրական աշխարհի Առբերանի (Գնունիք) գավառի տանուտերը, Գնել Գնունու որդին, Պարգև Գնունու հայրը և Գնել Արշակունու քեռին, Գնունիների նախարարական տոհմից։

Կենսագրություն
--------------

Մեծ Հայքի արքա Խոսրով Կոտակի մահից հետո նրան հաջորդում է որդին՝ Տիրան Բ-ն (338-350)։ Իսկ Հայ Առաքելական եկեղեցու կաթողիկոսական գահին Վրթանես Ա-ին հաջորդում է որդին՝ երիտասարդ Հուսիկ Ա Պարթևը։ 341 թվականին Տիրան թագավորը սովորության համաձայն, Հուսիկ Պարթևի հետ գումարում է ժողով, մեծ նախարարների մասնակցությամբ։ Գումարված ժողովին մասնակցում են՝ մեծ հազարապետ Վաղարշ Անձտեցին, որը Մեծ Հայքի հազարապետության տոհմից էր (այդ ժամանակներում հազարապետները նշանակվում էին Անձտեացիների տոհմից) ու Անձիտի իշխանն էր, Մեծ Ծոփքի Զարեհ Ծոփացի իշխանը, Շահունյաց Ծոփքի Վարազ Շահունի իշխանը, Հաշտենից գավառի իշխան Գնիթ Կամինականը, Վանանդ գավառի իշխան Որոթ Վանանդեցին, Անձևացյաց տոհմի իշխան Շահեն Անձևացին, Գողթնի իշխան Ատամը, Կողբափորի իշխան Մանավազը, Ձորափորի իշխան Գորութը, Խորխոռունյաց տոհմից մախազության տան իշխան Մանասպը, Սահառունյաց տոհմի իշխան Տիրոցը և Գնունյաց իշխան Աբան։

Մի խումբ նախարարների հետ ուղեկցել է Հուսիկ Ա Պարթևին Կեսարիա՝ կաթողիկոս ձեռնադրվելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 1։
2. ↑  «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», հատոր 1, էջ 461-462
3. ↑  «Պատմություն Հայոց», Փավստոս Բուզանդը Տիրան թագավորի գահակալության մասին, դպր. Գ, գլ. ԺԲ



| ⛭Աբա Գնունի — նախնիներ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Աբա Գնունի |  | Գնել Գնունի[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

 |


| ⛭Տոհմածառ |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Գնել Գնունի[d] |  | Աբա Գնունի |  | Պարգև Գնունի |  | Մանեճ Գնունի[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

 |