recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Արծկեի գրչության կենտրոն**, գործել է XIV-XVI դարերում, Արծկեում։ Դեռևս 884-ին Գրիգոր Մաշկևոր Քաջբերունյաց վարդապետը Արծկե քաղաքից դուրս գտնվող Սքանչելագործ (Երաշխավոր) վանքում սկսել և Լիմ անապատում ավարտել է մի Ավետարան, որի մասին միայն տեղեկություն է պահպանվել։ Գրչական կյանքը Արծկեում աշխուժացել է XIV դարի վերջին և հատկապես XV դարում՝ կապված Մեծոփավանքի դպրոցն ավարտած գրիչների և մանրանկարիչների գործունեության հետ։ Մեզ են հասել XIV դարի գրիչ Հովհաննեսի 1317, 1319, 1338 թվականներին ընդօրինակած 3 Ավետարան, 1415 թվականին՝ մեկ Հարցմունք, իսկ Աբրահամից՝ 1428-ի մեկ Ճառընտիր։ Գրիչներից հայտնի են նաև Թովմա Մեծոփեցու աշակերտ Հովհաննեսը (որի ձեռագրերից պահվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում) և Հակոբ Նետրարենցը։ Արծկեի գրչության կենտրոնի ընդօրինակություններից մեզ են հասել 1459, 1463, 1486, 1501, 1590, 1652 թվականի մեկական, 1264 թվականի երեք Ավետարան, 1475, 1480-ի մեկական Հայսմավուրք և 1502-ի մեկ Ճառընտիր։ XVI դարին Արծկեում են աշխատել Գրիգոր Արծկեցի Գանձասացը և Վարդան ծաղկողը։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 71)։*  |
Մետաղական կլոր բիքս
Բիքս՝ բեռնված վիրակապական նյութերով
**Բիքս** (գերմ.՝ Buchse — «անոթ»), **ստերիլիզացիոն արկղ**, **ստերիլիզացիոն թմբուկ**, **Շիմմելբուշի արկղ**— մետաղական արկղ, որը նախատեսված է ավտոկլավի մեջ վիրակապական նյութերի և սպիտակեղենի ստերիլիզացման, ինչպես նաև վիրահատարաններում և վիրակապարաններում դրանց պահպանման համար։

Պատմություն
-----------

Շիմմելբուշի գոլորշային ստերիլիզատորը
Առաջին անգամ բիքսերը սկսել են կիրառվել Գերմանիայում։ Գերմանացի հայտնի բժիշկ, ասեպտիկայի հիմնադիր Էրնստ ֆոն Բերգմանը 1889 թվականին իր հետ աշխատելու է հրավիրում բժիշկ Կուրտ Շիմմելբուշին, որի մանրեազերծման մասին աշխատությունների հիման վրա միասին ստեղծում են ժամանակակից բիքսերի նախատիպը և մշակում բժշկական սարքավորումների և վիրակապական նյութերի ստերիլիզացման գոլորշային մեթոդի հիմունքները։

Գործողության մեխանիզմը
----------------------

Ավտոկլավացման ընթացքում գոլորշին անցնում է բիքսի միջով նրա կորպուսի վրայի անցքերով, որոնք փակվում են հատուկ գործիքով բիքսը ավտոկլավից հանելուց հետո։ Բիքսը սովորաբար պատրաստում են չժանգոտող պողպատից։ Բիքսը կարող է ունենալ կլոր կամ ուղղանկյուն տեսք։ Պատերազմական ժամանակներում երբեմն կիրառել են բիքսեր պատրաստված առագաստալաթերից՝ ձգված կարկասի վրա։

Բիքսը կիրառվում է ստերիլիզացիայի գոլորշային մեթոդի դեպքում (ավտոկլավի մեջ), շարժական մետաղական օղագոտով հասարակ բիքսում ստերիլությունը պահպանվում է երեքից հինգ օրվա ընթացքում, հակաբակտերիալ ֆիլտրով բիքսում ստերիլությունը պահպանվում է 20-29 օր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Asepsis and Bacteriology: A Realignment of Surgery and Laboratory Science1

Արտաքին հղումներ
----------------

* Биксы
* Բիքսերի մասին տեղեկություններ
**Բիքրոմատներ**, երկքրոմատներ, երկքրոմական թթվի աղերը։ Նարնջակարմրավուն բյուրեղներ են։ Ալկալիների լուծույթներում փոխարկվում են քրոմատների, որոնք իրենց հերթին թթուների առկայությամբ վերածվում են բիքրոմատների։

Բիքրոմատներն ուժեղ օքսիդիչներ են, հատկապես թթվային լուծույթներում, տաքացնելիս քայքայվում են՝ անջատելով թթվածին։ Գործնական նշանակություն ունեն ալկալիական մետաղների և ամոնիումի ջրում լուծելի բիքրոմատներ։ Նատրիումի բիքրոմատը՝ {\displaystyle Na\_{2}Cr\_{2}O\_{7}}, ջրային լուծույթներից նստում է որպես բյուրեղահիդրատ՝ {\displaystyle Na\_{2}Cr\_{2}O\_{7}\cdot 2H\_{2}O} (խտությունը՝ 2525 կգ/մ³), որը 84,6 °C-ից բարձր տաքացնելիս կորցնում է բյուրեղաջուրը։ Հալման ջերմաստիճանը՝ 356°С, 400 °C–ից բարձր քայքայվում է։ Ջրում լավ է լուծվում (100-ում՝ 188 գ, 20 °C-ում)։ Օգտագործում են դաբաղանյութեր, պիգմենտներ պատրաստելու, մետաղները մշակելու (կոռոզիայի նկատմամբ կայուն դարձնելու) համար, որպես արծնիչ տեքստիլ արդյունաբերությունում, նաև քրոմական խառնուրդ պատրաստելու համար։

Կալիումի բիքրոմատը՝ {\displaystyle K\_{2}Cr\_{2}O\_{7}}, քրոմպիկն է։ Ամոնիումի բիքրոմատը՝ {\displaystyle (NH\_{4})\_{2}Cr\_{2}O\_{7}}, նարնջագույն նյութ է (խտությունը՝ 2150 կգ/մ³), լուծվում է սպիրտում և ջրում (100 գ ջրում՝ 30,8 գ, 15 °C–ում), տաքացնելիս քայքայվում է (185 °C)՝ {\displaystyle (NH\_{4})\_{2}Cr\_{2}O\_{7}=Cr\_{2}O\_{3}+N\_{2}+4H\_{2}O}: Օգտագործվում է լուսանկարչության, վիմագրության մեջ, պրոտեխնիկայում, քիմիական աշխատանոցում՝ ազոտ, քրոմական անհիդրիդ ստանալու համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 450)։*  |
|  |
| --- |
| **Անեղջյուրություն** |
|  |

**Անեղջյուրություն**, խոշոր եղջերավոր կենդանիների, ոչխարների, այծերի և այլ կենդանիների բնածին եղջյուրազրկություն։

Նկարագրություն
--------------

Գյուղատնտեսական կենդանիների որոշ ցեղերի և ցեղախմբերի անեղջուրությունը ժառանգական հատկանիշ է, օրինակ՝ խոշոր եղջերավոր կենդանիների աբերդին-անգուսյան, պեչորյան և վիչեգոդսկյան ցեղախմբերը, հեմփշիրյան, շրոփշիրյան, սուֆոլկյան և սաութդաունյան ոչխարների ցեղերը, անեղջյուր են որոշ ցեղերի (մերինոսնե), ռամբուլյե) մաքիները։ Խոշոր եղջերավոր կենդանիների անեղջուրությունը դոմինանտության դրսևորում է։ Անեղջյուր և եղջյուրներ ունեցող կենդանիների ցեղերի տրամախաչումից ստացված առաջին սերնդի խառնածինների մեծամասնությունը և «ինքն իր մեջ» այդպիսի խառնածինների բուծման ժամանակ ստացված սերնդի 75%-ն անեղջյուր են։ Անեղջյուր կենդանիներ հանդիպում են նաև խոշոր եղջերավոր կենդանիների ցեղերի (ջերսեյան, հերեֆորդյան, շորթհոռնյան և այլ ցեղերի) նախիրներում։ Ամեիկայի Միացյալ Նահանգներում, Կանադայում բուծվել են այդ ցեղերի կենդանիների անեղջյուր ցեղախմբեր։ Բուծվում են կենդանիների անվտանգ խնամքի ապահովության և կենդանիների միմյանց վնասելու հնարավորությունը բացառելու նպատակով, հատկապես կենդանիների խմբային անկանոն պահվածքի դեպքում։ Կիրառում են կենդանիների եղջյուրների արհեստական հեռացման տարբեր եղանակներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արփի (այլ կիրառումներ)
**«Արփի»**, հայակական գրական, գիտական և հասարակական ամսագիր։ Լույս է տեսել 1949-1956 թվականներին, Թեհրանում (Իրան)։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Հ. Թադևոսյան։ Տպագրել է գրական-գեղարվեստական, արվեստաբանական նյութեր և տեղեկություններ, թարգմանություններ եվրոպական և ռուս գրականությունից (Պուշկին, Լեմոնտով, Տուրգենև և այլն), լայն տեղ է հատկացրել Խորհրդային Հայաստանի գրականությանը։ «Արփի»-ն արձագանքել է հայկական առավելապես Իրանի հայերի կյանքի իրադարձություններին, ինչպես նաև կարևոր համարվող միջազգային քաղաքական նորություններին։

Աշխատակցել են Դևը, Լ. Բզնունին, Հ. Թամրազյանը և ուրիշներ։ 1950 թվականից ամսագրին կից հրատարակվել է «Արփի» մանկական հավելվածը, որտեղ տպագրվել են բանաստեղծություններ, հեքիաթներ, պատմվածքներ, մանկական խաղեր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 155)։*  |
Գրիֆոնի արձանը Բուդապեշտի գերեզմանոցներից մեկի մուտքի մոտ
Գրիֆոն (գերբ)
**Արծվառյուծ**, **գրիֆոն**, դիցաբանական թևավոր արարած, առյուծի իրանով և արծվի գլխով։ Ունեն սուր ճանկեր և սպիտակ կամ ոսկյա թևերը։ Գրիֆոնները հակասական արարածներ են, իրենց մեջ միավորում են միաժամանակ Երկինքն ու Երկիրը, Բարին ու Չարը։ Տարբեր գրականության մեջ գրիֆոնները նշանակությունը տարբերվում է։ Նրանք կարող են հանդես գալ որպես պաշտպաններ, հովանավորներ, ինչպես նաև որպես չար, սանձարձակ գազաններ։

Ծագումնաբանություն
------------------

*Գրիֆոն* բառը ծագել է լատին․՝ grȳphus բառից, որն էլ իր հերթին՝ հուն․՝ γρύψ բառից։ Տեսություններից մեկի համաձայն, հունական այս բառը ծագել է հին եբրայերեն «քերուբ» բառից։ Մեկ այլ տեսության համաձայն՝ բառը ծագում է հունարեն *γρυπός* («կարթակտուց»)-ից։

Պատմություն
-----------

Առաջին անգամ արվառյուծները պատկերվել են Կրետեի պալատական որմնանկարների մեջ՝ հետմինոսյան ժամանակաշրջանում։ Գրիֆոնի պատկերներ են հանդիպում նաև հին եգիպտական և պարսկական որմնանկարներում։

Անտիկ ժամանակաշրջանում գրիֆոնների մասին առաջին անգամ հիշատակվել է մ.թ.ա VI դարում՝ Արիստեաս Պրոկոնեսցու, Էսքիլեսի և Հերոդոտոսի աշխատություններում։

Միջնադարում գրիֆոնները լայնորեն օգտագործվել են։ Ներկայումս գրիֆոնը հերալդիկայում օգտագործվող ամենատարածված ոչ հերալդիկական պատկերներից է։

* Հերալդիկ գրիֆոնՀերալդիկ գրիֆոն
* Ռոմանովների գերբՌոմանովների գերբ
* Ֆիննական զինված ուժերի դրոշըՖիննական զինված ուժերի դրոշը
* Գրիֆոն Ղրիմի գերբի վրաԳրիֆոն Ղրիմի գերբի վրա

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Աշխարհի ժողովուրդների առասպելներ, 1991-92. В 2 т. Т.1. С.336
2. ↑  Яйленко В. П. Архаическая Греция и Ближний Восток. М. 1990. С.223(ռուս.)


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 231)։*  |
**Բյանկա Պիտցոռնո** (իտալ.՝ Bianca Pitzorno, օգոստոսի 12, 1942(1942-08-12), Սասսարի, Սարդինիա, Իտալիա), իտալացի գրող։

Կենսագրություն
--------------

Բյանկան ծնվել է 1942 թվականի օգոստոսի 12-ին Իտալիայի Սարդինիա կղզում։ Մանկուց նա հետաքրքրված էր լուսանկարչությամբ և նկարչությամբ։ Դպրոցից հետո ընդունվեց Կալյարիի համալսարանի նախապատմական հնագիտության ամբիոն։ Դրան զուգահեռ նա զբաղվել է կինոքննադատությամբ, հոդվածներ է գրել կարճամետրաժ ֆիլմերի համար, ելույթ է ունեցել Լոկառնոյի կինոփառատոնում՝ որպես երիտասարդական ժյուրիի անդամ։

1968 թվականին Պիցորնոն տեղափոխվում է Միլան և ընդունվում ուսումնարան՝ ստանալով կինոյի և հեռուստատեսության որակավորում։ Նա աշխատել է Թատերական արվեստի քաղաքացիական դպրոցում՝ որպես ձայնային դերասան, այնուհետև՝ հեռուստատեսությունում, որտեղ մշակել է հեռուստասցենարներ երեխաների համար։

1970 թվականին Բիանկա Պիցոռնոն հաղթել է երիտասարդ ընթերցողների համար շվեյցարական հրատարակիչների մրցույթում և հրատարակել իր առաջին գիրքը երեխաների համար («Il grande raduno dei cow boy»): Այդ պահից նա սկսել է անընդհատ գրել։ 1991 թվականին արտասահմանում հայտնի դարձավ «Լսիր սրտիս» վեպը, որը թարգմանվել է եվրոպական այլ լեզուներով, այդ թվում՝ ռուսերենով։ Գրքի առաջին տպաքանակը Իտալիայում կազմել է գրեթե 300000 օրինակ։ 

Հետագա տարիներին Բիանկա Պիցոռնոն հրատարակել է իր ավելի քան հիսուն ստեղծագործություն։ Զբաղվել է համաշխարհային գրականության դասականների՝ Ջոն Ռոնալդ Ռուել Թոլքինի, Տուվե Յանսոնի,Դավիթ Գրոսսմանի , Ս. Պլաթի և այլոց գրքերի իտալերեն թարգմանություններով։ 

Բիանկա Պիցոռնոն Իտալիայում ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպան է նշանակվել 2000 թվականին։

Մրցանակներ
----------

* 1996 թվական՝ Բոլոնիայի համալսարանի մանկավարժության պատվավոր կոչում
* 1997 թվական՝ Կուբայի գրողների ասոցիացիայի մրցանակ
* 2012 թվական՝ Հանս Քրիստիան Անդերսենի անվան մրցանակի առաջադրում

Մատենագրություն
---------------

Ռուսերեն լույս են տեսել նրա «Տունը ծառի վրա», «Լսիր իմ սրտի ձայնը», «Պոլիսենա Պորոսելլոյի զարմանալի արկածները», «Դիանան, կուպիդոնը և կոմանդորը», «Երբ մենք փոքր էինք» գրքերը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
2. 1 2  Babelio (ֆր.) — 2007.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Կենսագրությունը պաշտոնական կայքում
* Գրողի կենսագրությունըArchived 2017-10-07 at the Wayback Machine.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Internet Movie Database · Internet Speculative Fiction Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 1003456 · BNE: XX842939 · BNF: 12075678p · CiNii: DA1247114X · CONOR: 28173155 · GND: 12329505X · ICCU: CFIV007640 · ISNI: 0000000081858711 · LCCN: n80057537 · NDL: 00814798 · NKC: xx0030510 · NLA: 40015093 · NLG: 188138 · NSK: 000354633 · NTA: 073683957 · NUKAT: n2002070571 · SUDOC: 029049407 · VIAF: 116863880 · WorldCat VIAF: 116863880 |

 |

 |
**Անետ Պյոտչ** (ռուս.՝ Анетт Пётч-Раушенбах, գերմ.՝ Anett Pötzsch-Rauschenbach, սեպտեմբերի 3, 1960(1960-09-03), Խեմնից, Արևելյան Գերմանիա), արևելագերմանացի նախկին գեղասահորդուհի, հետագայում գեղասահքի մարզիչ, Չմշկասահորդների միջազգային խորհրդի տեխնիկական մասնագետ։

Մենասահքում օլիմպիական չեմպիոն (1980), աշխարհի կրկնակի չեմպիոն (1978, 1980), Եվրոպայի քառակի չեմպիոն (1977-1980 թթ. անընդմեջ), ԳԴՀ-ի հնգակի (1976-1980 թթ. անընդմեջ) չեմպիոն։

Կենսագրություն
--------------

Մարզվել է մարզիչ Յուտտա Մյուլլերի ղեկավարությամբ՝ ԳԴՀ-ից՝ Կարլ-Մարքս-Շտադտ սպորտկոմպլեքսում։

1973 թվականին նա գրավեց 3-րդ հորիզոնականը ԳԴՀ-ի առաջնությունում, և դա եղավ նրա դեբյուտը աշխարհի առաջնությունում։ Ձգտում էր առավել գերազանցության պարտադիր ֆիգուրաներում, տարբերվում էր սպորտային աթլետիկ ծրագրերով։ Տիրապետում էր երկու եռակի թռիչքների՝ տուլուպ և սալխ։

Կարիերայի ավարտից հետո ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության կտրուկ նվազման և առատ ու համեղ կերակուրի նկատմամբ հակում ունենալու պատճառով ավելացրեց քաշը։ Եղել է հաջող ռեստորանային քննադատ։ 2003-2005թթ. գովազդային նպատակների համար նիհարել է՝ 85 կիլոգրանից հասնելով 54 կիլոգրամի, որպեսզի հանրությանը իր ծննդյան 45 ամյակի օրը ներկայացնի սառցե շոու իր իսկ մասնակցությամբ։

Ներկա պահին Պյոտչը աշխատում է որպես մարզիչ Խեմնիցում (օրինակ՝ աշխատում է երիտասարդ գերմանացի գեղասահորդ Դանիել Դոթսաուերի հետ) և հանդիսանում է Չմշկասահորդների միջազգային խորհրդի դատավոր։

### Անձնական կյանք

Առաջին ամուսնությունը Ակսել ՈՒիթթի հետ էր, ով Կատարինա ՈՒիթթի եղբայրն էր, երկրորդը՝ գեղասահորդ Ակսել Ռաուշենբախի հետ։ Դուստրերը՝ Կլաուդիա և Սինդի Ռաուշենբախներ։ Կլաուդիան զբաղվում էր գեղասահքով և եղել է 2000 թվականի Գերմանիայի չեմպիոնուհի պատանիերի կարգում՝ զուգասահքում՝ Ռոբին Շոլկովիի հետ, աշխարհի առաջնությունների պատանիների կարգի մասնակից։

Սպորտային ձեռքբերումներ
-----------------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Մրցումներ/մրցաշրջան** | **1973** | **1974** | **1975** | **1976** | **1977** | **1978** | **1979** | **1980** |
| Ձմեռային օլիմպիական խաղեր |  |  |  | 4 |  |  |  | 1 |
| Գեղասահքի աշխարհի առաջնություն | 14 | 11 | 8 | 4 | 2 | 1 | 2 | 1 |
| Գեղասահքի Եվրոպայի առաջնություն | 8 | 7 | 3 | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| Գեղասահքի ԳԴՀ-ի առաջնություն | 3 | 2 | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2
2. ↑  Daniel Dotzauer(անգլ.) Չմշկորդների միջազգային միության պաշտոնական կայքում

Արտաքին հղումներ
----------------

Анетт Пётч на портале sports-reference.com Archived 2011-04-21 at the Wayback Machine. (անգլ.)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Munzinger |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 1217134522 · VIAF: 2919160001834530300009 · WorldCat VIAF: 2919160001834530300009 |

 |
Դասական արկադային Digger. խաղի աշխարհը տեղավորվում է մեկ էկրանին, խաղը շարունակվում է անվերջ, մինչև որ բոլոր կյանքերը կորչեն, խաղի հաշիվը պահպանվում է, չկա սյուժե, և միևնույն ժամանակ խաղը հեշտ է սովորել:
**Արկադա** (անգլերեն` arcade game, arcade genre), համակարգչային խաղերի ժանր, որը բնութագրվում է կարճ, բայց ինտենսիվ խաղախաղով։

Նեղ իմաստով արկադային խաղերը խաղեր են արկադային խաղային ավտոմատների համար։ Արկադային մեքենաներից տեղափոխված խաղերը կոչվում են նաև արկադային խաղեր։

1970-ականների վերջից մինչև 1980-ականների կեսերը ժամանակաշրջանը բնութագրվում էր արկադային խաղերի ծաղկման ժամանակով և հաճախ կոչվում է արկադային խաղերի ոսկե դար։

«Արկադ» անվանումը գալիս է անգլ.՝ arcade, խանութների ծածկված պատկերասրահ, որտեղ ավանդաբար տեղակայված էին արկադային խաղային ավտոմատները։

Պատմություն
-----------

Առաջին արկադային խաղերից մեկը Computer Space-ն էր, որը ստեղծվել է 1971 թվականին։ Դա առաջին արդյունաբերական էլեկտրոնային խաղն է։ Չնայած իր անվանը, որը սկսեց կապվել այս տեսակի խաղերի հետ միայն 1970-ականների վերջին։

Առաջին արկադային խաղերը, ինչպիսիք են Asteroids-ը, Battlezone-ը, Star Castle-ը, օգտագործում էին վեկտորային գրաֆիկա ցուցադրման համար, երբ պատկերը կառուցվում էր գծերից։ Գունավոր bitmap գրաֆիկայի հայտնվելուց հետո անիմացիոն տեսախաղերը և կերպարները, ինչպիսիք են Pac-Man-ը և Donkey Kong-ը, դարձան խորհրդանշական և հայտնվեցին որպես մշակութային երևույթ:

1980-ականների կեսերին արկադային խաղերը սկսեցին լայն տարածում գտնել՝ դառնալով ավելի բազմազան՝ թե՛ կառավարման ինտերֆեյսի (արկադային մեքենա) և թե՛ թեմաների, գրաֆիկայի և ժանրերի առումով։ Օգտագործվել են ավելի իրատեսական կարգավարներ, ինչպիսիք են երկտեղանոց Tail Gunner տիեզերանավերը։ կամ վարել Ferrari Out Run-ում։ Ժամանակի ընթացքում արկադային մեքենաները փոխարինվեցին տնային համակարգերով, քանի որ դրանց գրաֆիկները սկսեցին շրջանցել արկադային խաղերի մեծ մասը, և այդպիսով 1990-ականների վերջին արկադային մեքենաները լքեցին արդյունաբերությունը:

2000-ականներին արկադային ժանրը սկսեց կիրառվել սոցիալական և առցանց խաղերում, խաղային կենտրոնները տրամադրում էին ամենժամյա համակարգչային և կոնսոլային խաղերի ծառայություններ։ Տարբերությունը ինտերնետ սրճարանի մթնոլորտն էր և տեսասենյակի առավելությունների օգտագործումը։ Որոշ ընկերություններ մշակել են խաղեր՝ փորձելով համատեղել խաղացողների արկադային փորձը և գրավչության մոտեցման առավելությունները։ Օրինակ, Disney-ը և Sally Corporation-ը 2008-ի Toy Story Midway Mania-ում։ (անգլերեն) ռուսերեն չորս խաղացողների համար նրանք օգտագործել են վիդեո հսկա էկրաններ, կառնավալային ոճ և հատուկ էֆեկտներ՝ օգտագործելով VFX գլանանոթ:

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Rouse, 2004, էջ 656
2. ↑  Rouse, 2004, էջ 58
3. ↑  Rogers, 2010, էջ 4
4. ↑  Kent, 2001, էջ 12
5. ↑  Rogers, 2010, էջ 5
6. ↑  Rogers, 2010, էջ 5, 6
7. ↑  Rogers, 2010, էջ 6
**Գրիգոր Աղասու Աղայան** (դեկտեմբերի 27, 1955(1955-12-27), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հուլիսի 7, 2005(2005-07-07), Երևան, Հայաստան), հայ բժիշկ, համաճարակաբան, զինվորական գործիչ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (2003), պրոֆեսոր (2005), բժշկական ծառայության գնդապետ (1999)։

Կենսագրություն
--------------

1980 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանը։

1989-2000 թվականներին աշխատել է ՀՀ ՆԳՆ հոսպիտալի պետի տեղակալ, ռազմաբժշկական հանձնաժողովի նախագահ, ապա՝ բուժական, 2000-2005 թվականներին՝ Հայաստանի պաշտպանության նախարարության ռազմաբժշկական վարչության պետ։

Աշխատանքները վերաբերում են Հայաստանի զինված ուժերում բուժսպասարկման մակարդակի բարձրացման և բանակում վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման խնդիրներին։

Հեղինակ է ուսումնամեթոդաբանական ձեռնարկների։

Պարգևներ
--------

* 2001 թ. ՀՀ «Մարտական ծառայության համար» մեդալ
* 2002 թ. Գերմանիայի Պ. Էռլիխի արծաթե մեդալ
* 2003 թ. Մխիթար Հերացու մեդալ
* 2003 թ. «Մարշալ Բաղրամյան-100» մեդալ
* 2004 թ. «Համագործակցության ամրապնդման համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 11186 |

 |
**Անզգայացում**, *անեսթեզիա* (հուն. άναίσθησια, άν – ժխտ. մասնիկ և άισθησία - զգայություն), զգայության մասնակի կամ լրիվ կորուստ, որն առաջանում է մաշկի, մկանների, ներքին օրգանների և զգայարանների զգացող նյարդերի ախտահարման, ինչպես նաև նյարդերի և նյարդային կենտրոնների հաղորդականությունը խոչընդոտող նյութերի ներգործության հետևանքով։ Նկատվում է նաև մի շարք պսիխոզների և հիսթերիայի դեպքում։ Ա. կարող է ընդգրկել զգայության մեկ կամ մի քանի տեսակներ, անայգեզիա՝ ցավի զգացողության բացակայություն, թերմանեսթեզիա՝ ջերմային զգացողության բացակայություն, ագեվզիա՝ համի զգացողության կորուստ, անոսմիա՝ հոտառության բացակայություն։ Արհեստական եղանակով Անզգայացումը կարելի է առաջացնել անզգայացնող նյութերի (նովոկաին, դիկտին) միջոցով՝ վիրահատությունների ժամանակ ցավի զգացողությունը վերացնելու նպատակով։

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | NCI Thesaurus  |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Կրուգոսվետ · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Catholic (1997—…) · MESH ID · Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BNF: 11930894v · GND: 4001833-7 · LCCN: sh85004952 · Microsoft: 42219234, 2910003340 · NDL: 00567514 · NKC: ph114046 |

 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 403)։*  |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Արեշյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Գրիգոր Հակոբի Արեշյան** (հունվարի 1, 1881(1881-01-01), Թեթրի Ծղարո, Թիֆլիսի գավառ, Թիֆլիսի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - ապրիլի 23, 1957(1957-04-23), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային բժիշկ, մանկաբարձ-գինեկոլոգ։ Պրոֆեսոր (1928), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1935)։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Թիֆլիսի նահանգի Աղբուլաղ գյուղում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Թելավի շրջանի Սացխենիսի դպրոցում, իսկ միջնակարգը՝ Թիֆլիսի գիմնազիայում, որն ավարտել է 1902 թվականին։ 1903 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի ռազմաբժշկական ակադեմիայում մեկ տարի սովորելուց հետո առողջական վատ վիճակի պատճառով տեղափոխվել է Կիև։ 1909 թվականին ավարտել է Կիևի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը և աշխատանքի անցել Կիևի Պիսմեսկու կլինիկայում, սակայն 1911 թվականին զորակոչվել է բանակ և մինչև 1913 թվականը ծառայել Վարշավայի ռազմական օկրուգում որպես գնդի բժիշկ։ Զորացրվելուց հետո վերադարձել է Թիֆլիս, սակայն Առաջին համաշխարհային պատերազմի առաջին օրերին կրկին զորակոչվել և գործուղվել է Կովկասյան ռազմաճակատ։ 1916 թվականին հիվանդության պատճառով եկել է Թիֆլիս և երեք տարի աշխատել որպես օրդինատոր։

1919 թվականին հրավիրվել է Երևան, հիմնադրել է Հայաստանի առաջին մանկաբարձա-գինեկոլոգիական բաժանմունքը, ապա՝ դրան կից մանկաբարձական դպրոցը (1920), որտեղ դասավանդել է մանկաբարձություն և գինեկոլոգիա։ 1923 թվականին կազմակերպել է Երևանի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի (հետագայում՝ բժշկական ինստիտուտ) մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի ամբիոնը և մինչև 1957 թվականը ղեկավարել այն։ 1938-1957 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ մանկաբարձ-գինեկոլոգների գիտական ընկերության նախագահը։ Գրիգոր Արեշյանի անունով է կոչվում Երևանի 1-ին հիվանդանոցի մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի կլինիկան։

Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով (1950)։ ԵՊԲՀ-ում առաջադեմ ուսանողներին տրվում է նրա անունով անվանական կրթաթոշակ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974. — հատոր 2. — էջ 23.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — 1990. — հատոր 1.
3. ↑  Կենսագրական հանրագիտարան, ԵՊՀ հրատ. 2009, էջ 124-125։


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9626 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 23)։*  |
**Արձանագրագիտություն**, օժանդակ պատմական դիսցիպլին, որի նպատակն է հավաքել և ուսումնասիրել ժայռերի, ճարտարապետական հուշարձանների, մետաղե և կավե իրերի վրա եղած արձանագրությունները։ Հին ու միջնադարյան ժողովուրդների գրերով և լեզվով պահպանված արձանագրությունները առատ նյութ են տալիս անցյալի քաղաքական, սոցիալ–տնտեսական և գաղափարական կյանքի վերաբերյալ։ Արձանագրագիտությունը սկիզբ է առել Վերածնության դարաշրջանում։ Հիմնադիրն է իտալացի Կիրիակո Անկոնացին (1391-1452 թվականներին)։ Արձանագրագիտություն իսկական զարգացում է ապրել 19-րդ դարի կեսին, երբ հավաքված նյութերի մեծ ծավալը, բազմալեզու և բազմագիր բնույթն այն ճյուղավորեց ըստ մի քանի մասնավոր բնագավառների՝ գրերի սիստեմների և լեզուների։ Արձանագրագիտությունը հիմնականում զբաղվում է.

* անծանոթ նշաններով և անհետացած լեզուներով գրված բնագրերի վերծանությամբ
* մեռած լեզուներով (գրաբար, հին սլավոներեն, հին հունարեն, լատիներեն) գրված արձանագրությունների վերծանությամբ։

Առաջին խնդրի լուծմանը մեծապես նպաստեցին երկլեզվյան և եռալեզվյան արձանագրությունների հայտնաբերումը, ինչպես՝ Դարեհ I-ի Բեհիսթունի արձանագրությունը և Ռոզեթյան քարի արձանագրությունը։ Սրանցում եղած լեզուներից մեկի ծանոթ լինելը և նրանում հատուկ անունների առկայությունը բանալի տվեցին անհայտ լեզվի վերծանման համար։ Երկրորդ խնդիրը լուծվում է մեռած լեզվի հիման վրա առաջացած կենդանի լեզվի աստիճանական զարգացման ուսումնասիրությամբ։ Եգիպտական հիերոգլիֆ (վերծանել է ֆրանս․ լեզվաբան Ֆրանսուա Շամպոլիոնը), սեպագիր, սեմական, հնդկական և այլ արձանագրությունները սկսեցին հրատարակվել 19-րդ դարերում, իսկ հունարենը և լատիներենը ավելի վաղ՝ 17-րդ դարում։ Հայաստանում ուսումնասիրվում են հին (ուրարտերեն, հունարեն, լատիներեն ևն) և միջնադարյան արձանագրությունները։ Հայ արձանագրագիտություն սկզբնավորվում է 19-րդ դարում։ Հայաստանում արձանագրությունների հավաքման և ուսումնասիրման գործին առաջին անգամ ձեռնամուխ է եղել Ներսես Աշտարակեցին։ Մինչև 19-րդ դարի կեսը լույս են տեսել Մ․ Բժշկյանի, Հ․ Շահխաթունյանցի, Ս․ Ջալալյանցի արձանագրագիտական աշխատությունները, որոնց հետագայում հետևեցին ավելի ընդարձակ ուսումնասիրություններ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 85)։*  |
Արխար
**Արխար** (Ovis ammon, Архар), վայրի ոչխար։ Տարածված է Միջին և Կենտրոնական Ասիայում։ Ունի աշխարհագրական մի քանի տիպեր (ռասա), որոնք միմյանցից տարբերվում են մարմնի չափերով, եղջյուրների ձևով և բրդի գույնով։ Պամիրում և Ալթայում խոշոր արխարի կենդանի քաշը մոտ 200 կգ է։ Ապրում են հոտերով (200-300 գլուխ, իսկ որոշ շրջաններում՝ 15-20) դժվարանցանելի կիրճերում, լեռնալանջերի բաց տարածություններում և սարահարթերում։ Հիմնական կերը խոտաբույսերն են։ Ծինը սկսվում է գարնանը։ Արխարն արժեքավոր որսի կենդանի է։ Որսվում է մսի և կաշվի համար։ 

Արխարի և նրբագեղմ ոչխարների հիբրիդացումից ստացվել է ղազախական արխարամերինոս ցեղը։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Բրիտանիկա · Բրիտանիկա · Մեծ նորվեգական |
|  |
| Տաքսոնոմիա | CMS · EOL · GBIF · iNaturalist · NCBI · IRMNG · ITIS TSN |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 66)։*  |
**Անի Շահվերդյան** (անգլ.՝ Ani Shahverdyan, հունվարի 29, 1989(1989-01-29), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հունական և հայկական ծագմամբ անգլիագիր բանաստեղծուհի, գրող, գրքերի նկարազարդող։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է 1989 թվականին Երևանում հայ և հույն ծնողների ընտանիքում։ Սովորել է Երևանի Վ․ Բրյուսովի անվան պետական լեզվահասարակագիտական համալսարանի լեզվաբանություն և միջմշակութային հաղորդակցություններ ֆակուլտետում, ստացել բակալավրի աստիճան։ Ավարտելուց հետո յոթ տարի աշխատել է հեռահաղորդակցության ոլորտում որպես վաճառքի մենեջեր։ 2017 թվականին ամուսնու` Գարիկ Շահվերդյանի հետ հիմնել է հեռահաղորդակցական ընկերությունը, որի գլխավոր տնօրենն է այժմ։

Ստեղծագործությունը
------------------

Հեղինակ է չորս գրքի։

Անիի առաջին գիրքը` «Ticket to All-Inclusive Life», ոչ գեղարվեստական ժանրի մոտիվացիոն գիրք է (2018)։ Գիրքն անձնական, ֆինանսական և սոցիալական կյանքում հաջողություններ ձեռքբերելու մասին է։ Այն բաղկացած է երկու գլխից, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի մի քանի ենթագրեր` առանձին թեմաների շուրջ։ Երկրորդ գիրքը` «The Cosmos in My Head» բանաստեղծությունների ժողովածուն է, որը նույնպես հրատարակվել է 2018-ին։ Գիրքը բաղկացած է 5 գլխից, որոնցում նկարագրում է իր վաղ կյանքի տրավմաները և թե ինչպես է դրանք հաղթահարել ու ներդաշնակություն գտել կյանքում։ Երրորդ գիրքը` «Contrast» (2019) բանաստեղծությունների ժողովածուն, հակասական զգացողությունների արգասիք է։ 2020-ին հրատարակվել է նրա չորրորդ գիրքը` «Disaster Queen», բանաստեղծական ժողովածուն, որը սիրո, կորստի և վշտի մասին է։ Իր բոլոր բանաստեղծական գրքերը սեփական նկարազարդմամբ են։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ani Shahverdyan - In a World That Is Focused on Pragmatism, There Is a Hunger for Feelings.
2. ↑  https://www.poetry.com/poet/Ani+Shahverdyan
3. ↑  Ticket to All-Inclusive Life: Life Changing Motivational Guidebook
4. ↑  The Cosmos in My Head: Poems and Aphorisms
5. ↑  CONTRAST
6. ↑  Disaster Queen: Poetry
Այս հոդվածը Աստվածաշնչյան խորհրդանշական տեղանքի մասին է։  Այլ գործածությունների համար այցելեք Արմագեդոն (այլ կիրառումներ)։
**Արմագեդոն** (հունարեն` *Ἁαρμαγεδδών*), վայր, որտեղ ըստ Նոր կտակարանի Հայտնության գրքի, պետք է տեղի ունենա պատերազմ չարի և բարու միջև` խորհրդանշելով աշխարհի վերջը։ Ունի բազմանշանակ մեկնաբանություն. ներկայացվում է որպես ինչպես իրական, այնպես էլ՝ խորհրդանշական տեղանք։ Հանդես է գալիս նաև իր ծագումնաբանական իմաստով։

«Արմագեդոն» եզրույթն օգտագործվում է Նոր հունական կտակարանում (Հայտնություն 16։16). Կա կարծիք, որ այն կապ ունի հրեական Մագիդո լեռան (הר מגידו) հետ, որը հին ժամանակներում եղել է մարտերի վայր (մ.թ.ա. 15-րդ դ. մ.թ.ա. 609 թ.)։ Ժամանակակից Մագիդոն քաղաք է, որը գտնվում է Կիշոն գետի տարածքում՝ Գալիլեյան ծովի հարավային ափից 40կմ հարավ-արևմուտք։

Համաձայն նախահազարամյա քրիստոնեական մեկնաբանություններից մեկի՝ Մեսիան պետք է վերադառնա երկիր և Արմագեդոնի ճակատամարտում պարտության մատնի նախաքրիստոսին ("գազանին") և սատանային։ Այնուհետև սատանայի մարմինը կնետվի մի անհատակ փոս կամ ձոր ու այնտեղ կմնա 1000 տարի (մեկ և Մագոգին] (երկու տարբեր ազգերի ներկայացուցիչներ)։ Նրանք ճամբարում կտեղավորեն իրենց շրջապատող "սուրբ արարածներին" և "սիրելի քաղաքը"` Երուսաղեմը։ Աստված երկնքից կուղարկի կրակ, որը հազարամյակն ավարտվելուն պես ագահաբար կխժռի Գոգին ու Մագոգին։ Սատանան, մահը, դժոխքն ու բոլոր նրանք, ում մասին չի գրված Կյանքի գրքում, այնուհետ նետվելու են [Գեհենայի] (ծծմբով այրվող կրակի լիճ) մեջ։

### Քրիստոնեություն

Մեգիդոյի անունը Հին կատակարանում նշված է տասներկու անգամ, որից տասը հիշատակում են հին Մագիդո քաղաքին, իսկ երկուսը` "Մագիդոյի հարթավայրին"։ Հին կտակարանի այս հատվածներից ոչ մեկում Մագիդոն չի ներկայացում որպես որոշակի մարգարեական հավատքների հետ կապված քաղաք։

Նոր կտակարանում Արմագեդոն քաղաքին վերաբերող միակ հիշատակումը արված է Հայտնության գրքում (16։16)։ Այն նույնպես չի անում որրևէ կանխատեսում այդ քաղաքում կայանալիք մարտական գործողությունների մասին։ Փոխարենը այնտեղ կա ակնարկ, որ նրանք մի օր բոլոր թագավորներին հավաքելու են ... Արմագեդոնում։ Սակայն Հայտնության 16։14 գլխի հիման վրա կազմված ենթատեքստը թույլ է տալիս ենթադրել, որ հավաքույթի նպատակը ["Ամենազոր Աստծու մեծ օրվա պատերազմն է"]։ Նոր կատակարանի այսպիսի խորհրդանշական և խորհրդավոր թվացող ձևակերպումը որոշ գիտնականների բերում է այն եզրահանգման, որ Արմագեդոն լեռը պետք է լինի իդեալականացված վայր։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (11-րդ) · Ժամանակակից Ուկրաինայի · Մեծ նորվեգական |

 |
**Արհեստական արբանյակներ**, երկնային մարմինների (մոլորակների, արբանյակների, Արեգակի) շուրջը պտտվող չափիչ ու հաղորդիչ գործիքների և էլեկտրասնուցման աղբյուրների համալիրներ։

Երկրի արհեստական արբանյակներ արձակվում են մթնոլորտի շերտերի կաոուցվածքի, նրանցում տեղի ունեցող երևույթների, տիեզերական ճառագայթների, մագնիսական դաշտի, Երկրի ձևի ու չափերի, զանգվածի բաշխվածության և այլ հարցերի ուսումնասիրման, միջմոլորակային ճանապարհորդությունների նախապատրաստման նպատակով։ Օգտագործվում են հեռուստատեսային, հեռագրային ու հեռախոսային կապի, եղանակի կանխատեսման, նավերի ու ինքնաթիռների կողմնորոշման, ինչպես նաև ռազմական նպատակներով։ Արհեստական արբանյակները ուղեծիր են դուրս բերվում տիեզերական հրթիռների օգնությամբ։ Երկրաշուրջ ուղեծրով պտտվելու համար մարմիններին հաղորդվում է առաջին տիեզերական արագություն կամ նրանից փոքր-ինչ ավելի։ 

Երկրի առաջին արհեստական արբանյակը արձակվել է 1957 թվականի հոկտեմբեր 4-ին (ԽՍՀՄ)։ Մինչև 1975 թվականը արձակվել են մոտ 2000 արհեստական արբանյակներ։ Դրանց մեծ մասն արձակվել է ԽՍՀՄ-ից և ԱՄՆ-ից։ Արհեստական արբանյակներ են արձակել նաև Ֆրանսիան, Ճապոնիան, Չինաստանը, Ավստրալիան, Անգլիան, Հնդկաստանը։ Առաջին արհեստական արբանյակի արձակումը անձնակազմով (Յուրի Գագարին) տեղի է ունեցել 1961 թվականի ապրիլի 12-ին (ԽՍՀՄ), որով հիմք է դրվել տիեզերագնացությանը։ Լուսնի արհեստական արբանյակներն արձակվում են լուսնամերձ տարածությունը, Լուսնի ձգողական դաշտը, մակերևույթի ռելիեֆը ուսումնասիրելու, ինչպես նաև Լուսնի վրա արշավախմբի վայրէջքն ապահովելու համար։ Լուսնի առաջին արհեստական արբանյակը արձակվել է 1966 թվականի մարտի 31-ին (ԽՍՀՄ)։ Մինչև 1975 թվականը արձակվել են Լուսնի մոտ 20 արհեստական արբանյակներ (ԽՍՀՄ, ԱՄՆ)։ Լուսնի վրա առաջինը (1969) վայրէջք կատարեցին ամերիկյան տիեզերագնացներ Նիլ Արմսթրոնգը և Բազ Օլդրինը։ Արհեստական արբանյակներն են արձակվել նաև Մարսի շուրջ (ԽՍՀՄ-ից՝ երկու, ԱՄՆ-ից՝ մեկ)։ Եթե մարմնին հաղորդվում է երկրորդ տիեզերական կամ նրանից փոքր-ինչ ավելի արագություն, ապա այն հաղթահարում է Երկրի ձգողական դաշտը՝ նրանից հեռանում պարաբոլային կամ հիպերբոլային ուղեծրով և պտտվում Արեգակի շուրջը։ Արեգակի առաջին արհեստական արբանյակը (արհեստական մոլորակ) արձակվել է 1959 թվականի հունվարի 2-ին (ԽՍՀՄ)։ Մինչև 1975 թվականը արձակվել են շուրջ մեկ տասնյակ խորհրդային և ամերիկյան արհեստական մոլորակներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 80)։*  |
Բարտոլոմեո Ցեսի, Խաչելություն

|  |  |
| --- | --- |
|  | Բարտոլոմեո Ցեսի Վիքիպահեստում |

**Բարտոլոմեո Ցեսի** (օգոստոսի 16, 1556, Բոլոնիա, Պապական մարզ - հուլիսի 11, 1629(1629-07-11)[…], Բոլոնիա, Պապական մարզ), Բարոկկո ժամանակաշրջանի նկարիչ, ով աշխատել է Բոլոնյայի դպրոցում։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվելով Բոլոնյայի ապահովված ընտանիքներից մեկում՝ նա ուսում է ստացել Ջովաննի Ֆրանչեսկո Բեզզոյի (Նոսադելլա) մոտ։ Բոլոնյայում, նա աջակցեց Բոլոնյայի տաճարի, Սան Պրոկոլոյի և Սանտո Ստեֆանոյի աշխատանքներին։ Համագործակցել է Լյուդովիկո Կարաչիի և Պրոսպերո Ֆոնտանայի հետ։ Նրա բարեպաշտ սթափության վրա մեծ ազդեցություն է թողել Բոլոնյայի կարդինալ Գաբրիելե Պալեոտի հետ ընկերական հարաբերությունները։ Նրա կենսագրական տվյալներն ընդգրկվում են Կառլո Չեզարե Մալվասիայի *Felsina Pittrice (նկարիչ Ֆելսինա)* աշխատությունում։

Ցեսին ճամփորդել է Հռոմ և այնտեղ աշխատել Սցիպիոնե Պուլզոնեյի հետ։ 1591 թվականին վերադառնալով՝ նա Կարթուսյան վանքի համար ստեղծեց *Քրիստոսի կիրքը* (*Passion of Christ* ) որմնանկարների շարքը։  


| Ցեսիի աշխատությունների շարքը |
| --- |
|  |  |  |
| Գեթսեման | Խաչելություն | Ավանդադրում |

Աղբյուրներ
----------

* Grove Art Encyclopedia biography.



1. 1 2 3 4  RKDartists (նիդերլ.)
2. 1 2  KulturNav — 2015.
3. 1 2  Շվեդիայի ազգային թանգարան — 1792.
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արևմուտք (այլ կիրառումներ)
Քամիների 16-թևյա վարդ, որտեղ ընդգծված է արևմուտքը
**Արևմուտք**, արևմուտքի կետ, հորիզոնի չորս գլխավոր կետերից մեկը, գտնվում է դեմքով դեպի հյուսիս կանգնած դիտորդի ձախ կողմում։ Նշանակումը՝ **W** (անգլ.՝ West)։ Գիշերահավասարի օրերին Արեգակը մայր է մտնում արևմուտքի կետում։ Երկնոլորտի վրա արևմուտքի կետը մաթեմատիկական հորիզոնի և երկնային հասարակածի հատման երկու կետերից մեկն է։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուս · Մեծ նորվեգական · Treccani · Treccani |

 |

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Հորիզոնի կողմեր

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | Հյուսիս |   |
| Արևմուտք |  | Արևելք |
|   | Հարավ |   |

 |



|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 45)։*  |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արմեն Աղաբաբյան (այլ կիրառումներ)

**Արմեն Հայրապետի Աղաբաբյան** (հունիսի 15, 1925(1925-06-15), Մարտակերտի շրջան, Արցախ - հունվարի 27, 1974(1974-01-27), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), կաթնագործության բնագավառի հայ գիտնական։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1972), պրոֆեսոր (1972)։

Աշոտ Արմենի Աղաբաբյանի հայրը։

Կենսագրություն
--------------

Արմեն Աղաբաբյանը ծնվել է 1925 թվականի հունիսի 15-ին Լեռնային Ղարաբաղի Մարտակերտի շրջանի Հայադ գյուղում։ 1953 թվականին ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը։ 1956-1960 թվականներին եղել է ԼՂԻՄ Մարտունու շրջանի գյուղվարչության պետական գործկոմի նախագահ, 1961-1974 թվականներին՝ Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի կաթի տեխնոլոգիայի հիմնախնդրային լաբորատորիայի կաթի ֆիզքիմիայի բաժնի վարիչ։

Ուսումնասիրել է (առաջինը Հայաստանում) շվեյցարական, չանախ և հայկական պանիրների հասունացման շարժընթացում էլեկտրոնային դաշտի ազդեցության տակ սպիտակուցային ֆրակցիաների անջատումը, աղաջրային պանիրների հասունացման վրա միկրոտարրերի տարբեր խառնուրդների ազդեցությունը։

Մահ
---

Արմեն Աղաբաբյանը մահացել է 1974 թվականի հունվարի 27-ին, Երևանում։

Երկեր
-----

* Աղաբաբյան Ա. Հ. Կաթի և կաթնամթերքների կենսաքիմիան, Երևան, 1973 (համահեղինակ)։
* Աղաբաբյան Ա. Հ. Կաթի բաղադրության և հատկությունների փոխադարձ կապը, Երևան, 1974։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4
2. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։
3. ↑  Աղաբաբյան Արմեն Հայրապետի (1974)։ *Կաթի բաղադրության և հատկությունների փոխադարձ կապը*։ Երևան: Հայաստան


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |
| **՞**Ամառային բախտակ |
| --- |
| ԲոջակԲոջակի ընդհանուր տեսքը  |
|  |
| Գիտական դասակարգում |
| 

|
|  |
| Թագավորություն | Կենդանիներ |
|
|
|
|
|
| Տիպ | Քորդավորներ |
|
|
|
|
|
| Դաս | Ոսկրային ձկներ |
| Ենթադաս | Ճառագայթալողակ ձկներ |
|
|
| Կարգ | Սաղմոնանմաններ |
|
|
|
| Ընտանիք | Սաղմոններ |
|
|
|
| Ցեղ | Սաղմոն |
|
|
| Տեսակ | Սևանի իշխան |
| Ենթատեսակ | Բոջակ |
|

 |
|  Լատիներեն անվանում |
| Salmo ischchan aestivalis
Kessler |
|  Հայերեն տարանուններ |
| 
Բոջակ
 |
| 

| ԴասակարգումըՎիքիցեղերում | ՊատկերներՎիքիպահեստում | 

 |
| --- | --- | --- |

 |


**Բոջակ** (լատին․՝ Salmo ischchan danilewskii), սաղմոնաձկների ընտանիքի ձուկ։ Սևանի իշխանի 4 ենթատեսակներից։

Տարածվածություն
---------------

Տարածված է միայն Սևանա լճում՝ փոքր Սևանում և Մեծ Սևանի արևմտյան ափերի մոտ։

Նկարագրություն
--------------

Մարմնի կառուցվածքային հատկություններով նման է ձմեռային իշխանին, որից հիմնականում տարբերվում է գլխի երկարության 1/5-1/4 մասը կազմող մեծ աչքերով։ Միջին չափի ձուկ է։ Մարմնի երկարությունը՝ 20-25 սմ է (երբեմն՝ մինչև 32), զանգվածը 350 գրամ է։ Սևանի իշխանի մյուս ենթատեսակներից տարբերվում է դանդաղ աճով և մարմնի փոքր չափերով։ Ճարպային լողակը տեղադրված է մեջքային և պոչային լողակների միջև։ Ատամները թույլ են զարգացած, քան իշխանի մյուս ենթատեսակներինը։

Բազմացման շրջանում հաճախ հանդիպում են անատամ առանձնյակներ։ Թեփուկները մանր են, կողագծում՝ 105-108 հատ, առավել հաճախ՝ 111-113։ Մեջքային լողակում ճառագայթները 12-ն են, հետնալողակում՝ 10-12։ Խռիկային առաջին աղեղի վրա կան 15-20 կարճ ու թելանման առէջներ։ Ստերջ բոջակի մարմնի գունավորումը հիշեցնում է ձմեռային իշխանին, իսկ լողակներն ավելի մուգ են։ Բազմացման շրջանում մարմնի գունավորումը գրեթե չի փոխվում։ Նստակյաց է, ի տարբերություն մյուս ենթատեսակների՝ կերակրման ու բազմացման միգրացիաներ չի կատարում ո՛չ լճում, ո՛չ էլ նրա մեջ թափվող գետերում։ Բազմանում է հոկտեմբեր-մարտ ամիսներին՝ լճի խճապատ կամ խոշորահատիկ ավազով պատված հատակին՝ 1-20 մետր խորություններում։ Բեղունությունը՝ մինչև 900 ձկնկիթ։ Կենդանակեր է։ Մինչև 1970-ական թվականներին Սևանա լճում ունեցել է արդիական նշանակություն և որսված ձկների թվաքանակով զբաղեցրել է առաջին տեղը։ Ներկայում համարվում է վերացած ենթատեսակ (գերորսի և ձվադրավայրի կորստի հետևանքով)։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արմաշ (այլ կիրառումներ)
**Արմաշ**, գյուղ Թուրքիայի Իզմիթ (Նիկոմեդիա) գավառում, Իզմիթից 25 կմ հեռավորության վրա։ Մինչև Մեծ եղեռնը եղել է հայաբնակ։ Կառուցել են Պարսկաստանից գաղթած հայերը 1611-ին, Չարխափան ս․ Աստվածածին վանքի մոտ։ 1720-ին Չարխափանի տաճարը նորոգել է առաջնորդ Նիկողայոս Աստվածաբանը։ 1780-ից առաջնորդ է եղել տաղերգու Պետրոս Ղափանցին։ Բարթուղիմեոս Կապուտիկյանի օրոք կազմվել է միաբանություն, հաստատվել ուսումնարան, կառուցվել մատենադարան։ 1864-ին ստեղծվել է տպարան և սկսվել «Հույս» հանդեսի հրատարակությունը։ 1872-ին բացվել է Ղևոնդյանց գիշերօթիկ բարձրագույն վարժարանը, որը փակվել է 1881-ին։ Մաղաքիա եպիսկոպոս Օրմանյանի վանահայրության ժամանակ (1889-96) հիմնվել է դպրեվանքը։ Այդ տարիներին կառուցվել են ուսումնարանը, հյուրանոցը, շերամատունը, փուռը։ Շերամապահությունը զարգացնելու համար տնկվել են թթենու այգիներ։

XX դ․ սկզբներին Արմաշն ուներ 1500 բն․, որոնք գբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և շերամապահությամբ։ Արմաշի բնակիչները տեղահանվել են 1915-ին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։

Տես նաև
-------

* Արմաշի դպրեվանք
* Արմաշի դպրեվանքի մատենադարան

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 89)։*  |
**Բոստանային մշակաբույսեր**, դդմազգիներրի ընտանիքի մշակաբույսերի խումբ, որոնց պտուղներն օգտագործում են որպես սնունդ, կեր և տեխնիկական նպատակներով։

Նկարագրություն
--------------

Բոստանային մշակաբույսեր են ձմերուկը, սեխը, դդումը և այլն։ Դրանք առաջացել են Ասիայի, Աֆրիկայի և Ամերիկայի արևադարձային և մերձարևադարձային երկրներում։ Մշակվում են բոլոր մայրցամաքներում։ ԲոստանայիՆ մշակաբույսերի ցողունները խիղբերի օգնությամբ մագլցող կամ գետնատարած են և տերևակալած, հիմնականում միատուն են, փոշոտվում են միջատների օգնությամբ։ ԲոստանայիՆ մշակաբույսերն ունեն լավ զարգացած արմատային համակարգ։ Դդումի և կերակրային ձմերուկի գլխավորությամբ ցողունի երկարը մոտ 10 մ է, սեղանի ձմերուկինը՝ 5 մ, դդումինը՝ մոտ 3 մ։ Ջերմասեր է (լավագույն ջերմաստիճանը՝ 25–30 C), բավականին երաշտադիմացկուն են։ Պտուղը կեղծ հատապտուղ է։

Կիրառություն
------------

Սեխի և ձմերուկի պտուղներն օգտագործում են թարմ, ձմերուկի (նարդեկ), սեխի (բեկմես) մեղր եփելու համար։ Դրանցից պատրաստում են նաև մուրաբաներ, շաքարաչրեր և այլն։ Դդումը նույնպես օգտագործում են սննդի մեջ (եփած, տապակած, մուրաբա, պահածոներ պատրաստում)։ Կերակրային ձմերուկի և դդումի պտուղները հյութալի կերեր են։ Բոստանային մշակաբույսեր մշակում են ՀՀ գրեթե բոլոր մարզերում։ Բոստանային մշակաբույսերի բերքատվությունը՝ 200–400 ց/ հա։ Ավելի բարձր բերք ստացվում է խամ ու խոպան հողերում և բազմամյա խոտաբույսերից հետո մշակելիս։ Բոստաններ ստեղծում են հումուսով հարուստ հողերում։

Տես նաև
-------

Դդում

Ձմերուկ

Վարունգ

Սեխ

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արմեն Մելիքյան (այլ կիրառումներ)

**Արմեն Հովիկի Մելիքյան** (մայիսի 21, 1942(1942-05-21), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ֆիզիկոս։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1984), պրոֆեսոր (1990)։

Կենսագրություն
--------------

1959-1965 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետում։ 1970-1985 թվականներին եղել է ՀՀ ԳԱԱ ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, 1985 թվականից՝ ՀՊՃՀ ընդհանուր ֆիզիկայի ամբիոնի, 1992-2003 թվականներին՝ ֆիզիկայի դեպարտամենտի վարիչ, 2006 թվականից աշխատում է Ռուս-հայկական (Սլավոնական) համալսարանում։

Գործունեություն
---------------

Աշխատանքները վերաբերում են պինդ մարմնի ֆիզիկային և նյութի հետ էլեկտրամագնիսական ճառագայթման փոխազդեցության տեսությանը։ Դիտարկել է ոչ ներդաշնակ երևույթները բյուրեղներում, զարգացրել բյուրեղների վիճակի հավասարման տեսությունը։ Ուսումնասիրել է լազերային ճառագայթման հաճախության փոխակերպման շարժընթացները, այդ ճառագայթման տարածումը հոծ միջավայրում և ցրումը ատոմից։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երևան, 2007*


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | ՀՀ ԳԱԱ |

 |
**Բորդոյան հեղուկ**, պղնձարջասպի և կրակաթի կախույթ (1։ 0,75-1)։ Թույլատրվում է կիրառել բոլոր մշակաբույսի համար։ Օգտագործվում է խնձորենու և տանձենու գոնջության, խաղողի միլդյուի, կորիզավոր մշակաբույսի կոկոմիկոզի և կյլաստերոսպորիոզի, հաղարջենու անտրաքնոզի և սեպտորիոզի, կարտոֆիլի տոֆտորոզի, հատապտղային մշակաբույսերի բծավորության և բույսերի այլ հիվանդությունների դեմ պայքարելու համար։ Բորդոյան հեղուկով մշակումների ժամկետները և քանակը հաստատվում են ըստ հիվանդության հարուցիչի կենսաբանական առանձնահատկությունների ու եղանակային պայմանների։ Ծախսի չափաքանակը (կգ/հա՝ ըստ պղնձարջասպի) միանվագ սրսկումների դեպքում (մինչև բողբոջելը) խնձորենու, տանձենու, սերկևիլենու, խաղողի վազի, կորիզավոր և հատապտղային մշակաբույսերի դեպքում՝ 10-20 (խնձորենին, տանձենին, խաղողը մշակում են մինչև 6, կարտոֆիլը՝ մինչև 5, կորիզավոր մշակաբույսերը, գայլուկը, լոլիկը՝ մինչև 4, հատապտղային և ցիտրուսային մշակաբույսերը, ճակնդեղը, սոխը, վարունգը և այլ դդմազգիները՝ մինչև 3, առվույտը՝ մինչև 2 անգամ)։ Խնձորենու, տանձենու, խաղողի, կարտոֆիլի վերջին սրսկումը թույլատրվում է բերքահավաքից 15 օր, կորիզավոր մշակաբույսերինը, գայլուկինը, լոլիկինը՝ 8 օր, հատապտղային և ցիտրուսային մշակաբույսերինը, ճակնդեղինը, սոխինը, վարունգինը և այլ դդմազգիներինը՝ 5 օր առաջ։ Բորդոյան հեղուկը թունավոր է մարդկանց և կենդանիների համար։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում-Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Հակոբջանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:*

**Աննա Վալերիի Հակոբջանյան** (մայիսի 17, 1978(1978-05-17), Կիրովական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կոմպոզիտոր, Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ (2004)։

Կենսագրություն
--------------

Աննա Հակոբջանյանը ծնվել է 1978 թվականի մայիսի 17-ին Կիրովականում (ներկայում՝ Վանաձոր)։ 1998 թվականին ավարտել է Վանաձորի Մ. Թավրիզյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի տեսության բաժինը, 2003 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժինը, իսկ 2005 թվականին՝ ասպիրանտուրան (վերջին երկուսը՝ Ա. Զոհրաբյանի դասարան)։ 

Գրել է «Exodus» (2003)՝ սիմֆոնիկ նվագախմբի և խառը երգչախմբի, «Տաղ անանձնական» (2013)՝ տերեմինի և լարային նվագախմբի, կամերային երկեր՝ «Կոնցերտշտյուկ» (1996)՝ շեփորի և դաշնամուրի, պիես (1998)՝ լարային քառյակի համար, «Sonata Classic» (2000)՝ ջութակի և դաշնամուրի, «Anthem» (2002)՝ մենակատարների անսամբլի (ֆլեյտա, հոբոյ, կլառնետ, ալտ սաքսոֆոն, դաշնամուր) և լարային կվինտետի, «Images and Shadows» (2004)՝ ֆլեյտայի, կլառնետի, ջութակի, թավջութակի և դաշնամուրի, «The Labirinthes of Memory» (2005)՝ լարային քառյակի, «Նևմեր» (2007)՝ ֆլեյտայի և կլառնետի, «A une Dame creole» (2010)՝ սոպրանոյի, ֆլեյտայի, 2 ջութակի, ալտի, թավջութակի և դաշնամուրի համար, վոկալ շարքեր («Ցողակաթիլներ», ըստ Հ. Սահյանի, 2002, «Երեքնուկ», ըստ Վ. Դավթյանի, 2004), խմբերգեր («Լուսնի երգը», 1998, «Ձայները», ըստ Ռ. Դավոյանի, 1999, «Աղոթք Երրորդության», ըստ Ներսես Շնորհալու, 2002, «Տեր ողորմեա», 2008, «Ագնուս դեյ», 2011), դաշնամուրային («Կապույտ լապտերիկ», 1997, վարիացիաներ, 1998) և այլ երկեր։

Մրցանակներ
----------

* 2003 – Բ. Բրիտտենի անվան երիտասարդ կոմպոզիտորների մրցույթի 3-րդ մրցանակ,
* 2009 – Համաշխարհային հայկական կոնգրեսի մրցանակաբաշխության դափնեկիր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Աննա Հակոբջանյան․ «Կոմպոզիտորը դրսից պատվեր չունենա՝ չի կարող ապրել»

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աննա Հակոբջանյան - Agnus Dei]

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է*  «Հայ երաժշտության հանրագիտարանից», որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ |