recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Միհրան Ռուբենի Սոսոյան** (1928, ապրիլի 15, Երևան - 1992, փետրվարի 12, Երևան), գրաֆիկ, ձևավորող, վաստակաշատ մանկավարժ, ԽՍՀՄ վաստակավոր նկարիչ (1967)։

Կենսագրություն
--------------

1948 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1954 թվականին՝ Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1956 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների, արժանացել մրցանակների և մեդալների։ 1964 թվականից եղել է «Հայաստան» հրատարակչության գլխավոր նկարիչը։ 
1967 ստացել է ԽՍՀՄ վաստակավոր նկարչի կոչում։ 1968 թվականից եղել է Հայհրատպետկոմի գլխավոր նկարիչը։ 1975 թվականից դասավանդել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։

Նշանակալի գործերից
------------------

Գրքի ձևավորումներ՝ 

* Մարկ Տվեն «Թոմ Սոյերի արկածները», Երևան, 1953
* Հովհաննես Թումանյան, «Գիքորը», Երևան, 1955
* Էռնեստ Հեմինգուեյ, «Ծերունին և ծովը», Երևան, 1957
* Մ. Սարգսյան «Տիրամոր պատկերի առջև», Երևան, 1963
* Եղիշե Չարենց, «Ամբոխները խելագարված», Երևան, 1967
* Նաիրի Զարյան, «Սասնա Դավիթ», Երևան, 1966
* Հայկ Խաչատրյան, «Էրեբունի», Երևան, 1968

Գրաֆիկական շարքեր՝ 

* «Մեծ բարեկամություն», 1960
* «Բուլղարական մոտիվներ», 1968

Խճանկարների շարք «Հայոց մեծերը», Մոսկվայի գրքի միջազգային ցուցահանդեսի հայկական տաղավարի ձևավորման համար։ 1985

Միհրան Սոսոյանի ստեղծագործություններից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Գրականություն
-------------

* Դանիել Դզնունի «Հայ կերպարվեստագետներ» 1977 թ. Երևան
* Միհրան Սոսոյան «Աշխատանքների կատալոգ» 2003 թ. Երևան ISBN 99941-926-0-4

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Միհրան Սոսոյանի աշխատանքներից ՀԱՊ-ում
**Թիֆլիսի հայ-ռուսական համաձայնագիր**, կնքվել է Հայաստանի Հանրապետության և ՌԽՖՍՀ միջև 1920 թ. օգոստոսի 10-ին՝ Թիֆլիսում, ՌԽՖՍՀ (Բորիս Լեգրան և ուրիշներ) և Հայաստանի Հանրապետության (Ա. Ջամալյան և ուրիշներ) կառավարությունների պատվիրակությունների միջև։

Բանակցություններ
----------------

Բանակցություններն սկսվել են 1920 թ-ի օգոստոսի 6-ին և տևել մինչև 1920 թ-ի օգոստոսի 10-ը, ու այդ օրն էլ ստորագրվել է համաձայնագիրը։ Այն բաղկացած էր նախաբանից և 6 հոդվածներից։

Պայմանագրի կետեր
----------------

Նախաբանում ասված էր, որ ՌԽՖՍՀ ճանաչում է Հայաստանի Հանրապետության անկախությունն ու լիակատար ինքնուրույնությունը։ 1-ին հոդվածով օգոստոսի 10-ից դադարեցվում էին ռազմական գործողությունները ՌԽՖՍՀ և ՀՀ միջև։ Հայկական զորքերը Նախիջևանի հատվածում զբաղեցնում էին Շահթախթի-Խոկ-Ազնաբերդ-Սուլթանբեկ և այնուհետև՝ հյուսիսից ու Բազարչայից արևմուտք գիծը, իսկ Ղազախի գավառում՝ մինչև հուլիսի 30-ը զբաղեցրած գիծը։ ՌԽՖՍՀ զորքերը զբաղեցնում էին վիճելի համարվող Ղարաբաղը, Զանգեզուրը և Նախիջևանը, բացի հայկական զորքերի կողմից զբաղեցվող վերը նշած շերտի (հոդված 2)։ Խորհրդային զորքերի կողմից վիճելի տարածքների գրավումը չպետք է կանխորոշեր դրանց նկատմամբ Հայաստանի կամ Ադրբեջանի իրավունքի հարցը։ Այդ տարածքների ժամանակավոր գրավումով ՌԽՖՍՀ նպատակ ուներ նպաստավոր պայմաններ ստեղծել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև տարածքային վեճերի խաղաղ լուծման համար, այն հիմունքներով, որոնք կհաստատվեին ՌԽՖՍՀ և Հայաստանի Հանրապետության միջև կնքվելիք հաշտության պայմանագրում (հոդված 3)։ Կողմերը պարտավորվում էին նաև զորքեր չկենտրոնացնել ինչպես վիճելի, նույնպես և սահմանակից տարածքներում (հոդված 4)։ Մինչև կողմերի միջև պայմանագրի ստորագրումը Շահթախթի-Ջուլֆա երկաթգծի շահագործումը հանձնվում էր Հայաստանի երկաթուղային վարչությանը, պայմանով, սակայն որ այն չօգտագործվի ռազմական նպատակներով (հոդված 5), ՌԽՖՍՀ երաշխավորում էր հայկական զորքերի ազատ անցումը Հայաստան, որոնք հայտնվել էին խորհրդային զորքերի զբաղեցրած գծից այն կողմ։

Հետևանքներ
----------

Իրենց վերաբերմունքը կնքված համաձայնագրի հանդեպ արտահայտեցին ինչպես Անգլիան և Ֆրանսիան, այնպես էլ Թուրքիան և Ադրբեջանը։ Շուտով Երևան ժամանեցին Անդրկովկասում Անգլիայի և Ֆրանսիայի ներկայացուցիչները և Հայաստանի կառավարությունից պահանջեցին բացատրություն, թե արդյոք համաձայնագրի ստորագրումը չի՞ նշանակում, որ նա փոխել է իր քաղաքականությունը Արևմուտքի նկատմամբ։ Հայաստանի կառավարությունը հավաստիացրեց նրանց, որ նախկինի նման մնում է հակաբոլշևիկյան դիրքերում։ Իսկ Խորհրդային Ռուսաստանի դաշնակիցները՝ քեմալական Թուրքիան և Ադրբեջանը, առավել ուժեղացրին հակահայկական իրենց գործունեությունը։ Մոսկվայում գտնվող Թուրքիայի արտգործնախարար Բեքիր Սամին համառորեն պնդեց և ի վերջո ստացավ խորհրդային կառավարության համաձայնությունը Շահթախթին ու Սարիղամիշը գրավելու համար՝ կարմիր բանակի հետ անմիջական կապ ստեղծելու պատրվակով։ 1920-ի սեպտեմբերին թուրքական զորքերը ներխուժեցին Հայաստան (Հայ-թուրքական պատերազմ (1920))։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Հանդիսավոր արարողությունների պալատ** (ռուս.՝ Дворец торжественных обрядов, մինչև 1964 թվականը` **Երջանկություն տուն**, ռուս.՝ Дом счастья), երկհարկանի առանձնատուն Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Նովոչերկասկ քաղաքում։ Հասցեն` Մոսկովսկայա փողոց, 47։

Պատմություն
-----------

Տախտակ շենքի պատին
Այս մասնավոր առանձնատունը կառուցվել է XIX դարի երրորդ քառորդում և պատկանել է վաճառական Կիրյունինին։ Շենքի ճակատը զարդարված է բազմաթիվ ծեփվածքներով։ Շենքի գեղարվեստական նկարագիրը ստեղծում են բարոկկոյի, Վերածննդի, կլասիցիզմի և մավրիտանյան ճարտարապետության տարրերը։ Կենտրոնական մուտքի ձախ կողմում դարպասի կամարն է, որի վերևում տեղադրված է երկու առյուծ։ Վարկած կա, որ նախկինում շենքում գործել է հասարակաց տուն։ Այս վարկածն իր «Նովոչերկասկ» պատմվածքում հաստատում է Նովոչերկասկում ծնված խորհրդային գրող Գենադի Սեմենիխինը։ Հենց այդ պատճառով էլ, ըստ ամենայնի, դարպասի երկու կողմերում գտնվում են ֆալլուսապաշտական արվեստի տարրեր` երկու անվազատիչներ։ Նախկինում այստեղ ժամանող սպաները դրանց էին կապում իրենց ձիերը։

Շենքը բավականաչափ լավ է պահպանվել։ Ճակատի մասնակի վերակառուցումն իրականացվել է 1990 թվականին։ Թեև փաստաթղթերում «Երջանկության տուն» անվանումը դադարել են նշելուց 1964 թվականից, այն շարունակում էր օգտագործվել մինչև շենքի վերակառուցումը։ Այժմ շենքում գործում է Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման գործակալությունը (ՔԿԱԳ-ը)։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Решение Малого совета Ростовского областного совета народных депутатов № 325 от 17.12.1992
2. ↑  Кукушин В. С. История архитектуры Нижнего Дона и Приазовья — Ростов-на-Дону, ГинГо, 1996
3. ↑  Дворец торжественных обрядов, ЗАГС Новочеркасска
**Կալցիումի սուլֆիդ**, երկտարր անօրգանական քիմիական միացություն CaS բանաձևով։

Ստացումը
--------

Հայտնի է Օլգդամիդ (անգլ.՝ Oldhamite) հանքը, որը կազմված է կալցիումի սուլֆիդի և նատրիումի, երկաթի, մագնեզիումի, պղնձի խառնուրդներից։
Բյուրեղները բաց-շագանակագույնից վերափոխվում են մուգ-մանուշակագույն գույնի։

Տարրերի անմիջական սինթեզից.

{\displaystyle ~{\mathsf {Ca+S~{\xrightarrow {150~^{\circ }C}}\ CaS.}}}
Ծծմբաջրածնի և կալցիումի հիդրիդի փոխազդեցությունից.

{\displaystyle ~{\mathsf {CaH\_{2}+H\_{2}S~{\xrightarrow {500{-}600~^{\circ }C}}\ CaS+2H\_{2}.}}}
Կալցիումի կարբոնատից.

{\displaystyle ~{\mathsf {CaCO\_{3}+H\_{2}S~{\xrightarrow {900~^{\circ }C}}\ CaS+H\_{2}O+CO\_{2}.}}}
Կալցիումի սուլֆատի վերականգնումից.

{\displaystyle ~{\mathsf {CaSO\_{4}+3C~{\xrightarrow {900~^{\circ }C}}\ CaS+2CO+CO\_{2},}}}
{\displaystyle ~{\mathsf {CaSO\_{4}+4CO~{\xrightarrow {600{-}800~^{\circ }C}}\ CaS+4CO\_{2}.}}}

Ֆիզիկական հատկությունները
-------------------------

Սպիտակ բյուրեղներ, խորանարդաձև բյուրեղացանցը նման է NaCl-ի բյուրեղավանդակին (a=0.6008 նմ)։ Հալեցման ժամանակ քայքայվում է։ Բյուրեղում յուրաքանչյուր S2− իոն շրջապատված է վեց Са2+ իոններից կազմված օկտաեդրով, միառժամանակ յուրաքանչյուր Са2+ իոն շրջապատված է վեց S2− իոններով։
Սառը ջրում քիչ է լուծվում, բյուրեղահիդրատ չի առաջացնում։ Շատ սուլֆիդների նման, կալցիումի սուլֆիդը ջրի առկայության դեպքում ենթարկվում է հիդրոլիզի և ունի ծծմբաջրածնի հոտ։

Քիմիական հատկությունները
------------------------

Տաքացնելիս քայքայվում է պարզ նյութերի.

{\displaystyle ~{\mathsf {CaS\ {\xrightarrow {>2450^{o}C}}\ Ca+S}}}
Եռացող ջրում ամբողջովին հիդրոլիզվում է.

{\displaystyle ~{\mathsf {CaS+2H\_{2}O\ {\xrightarrow {100^{o}C}}\ Ca(OH)\_{2}+H\_{2}S}}}
Խիտ թթուները դուրս են մղում ծծմբաջրածինը աղից.

{\displaystyle ~{\mathsf {CaS+2HCl\ \rightarrow \ CaCl\_{2}+H\_{2}S}}}
Կոնցենտրիկ թթու-օքսիդիչները օքսիդացնում են ծծմբաջրածինը.

{\displaystyle ~{\mathsf {CaS+4HNO\_{3}\ \rightarrow \ Ca(NO\_{3})\_{2}+S+2NO\_{2}+2H\_{2}O}}}
Ծծբաջրածինը թույլ թթու է և կարող է հեշտ դուրս մղվել աղերից, նույնիսկ ածխաթթու գազով.

{\displaystyle ~{\mathsf {CaS+CO\_{2}+H\_{2}O\ \rightarrow \ CaCO\_{3}+H\_{2}S}}}
Ծծմբաջրածնի ավելցուկի դեպքում առաջանում է դիդրոսուլֆիդ.

{\displaystyle ~{\mathsf {CaS+H\_{2}S\ \rightarrow \ Ca(HS)\_{2}}}}
Ինչպես բոլոր սուլֆիդները, կալցիումի սուլֆիդը նույնպես օքսիդանում է թթվածնով.

{\displaystyle ~{\mathsf {CaS+2O\_{2}\ {\xrightarrow {700-800^{o}C}}\ CaSO\_{4}}}}

Կիրառությունը
-------------

Օգտագործվում է լյումինոֆորների արտադրության մեջ, բացի դրանից օգտագործվում է կաշեգործության մեջ՝ մազերը կաշվից հեռացնելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Oldhamite
**Թիֆլիսի հայ դրաման** ստեղծվել է 1921 թվականին։ Թատրոնի դերասանական և ռեժիսորական կազմը անընդհատ փոխվում էր, այդ իսկ պատճառով ներկայացումները զգալիորեն տարբերվում էին մեկը մյուսից, որն էլ խանգարում էր միասնական ոճի ներկայացումներ ստեղծելուն։ 1930-ական թվականներին թատրոնը գտնվում էր դժվար վիճակում, քանի որ թույլ ներկայացումները վանում էին հանդիսատեսին։ 1932-1933 թվականներին թատերաշրջանում վերականգնվում են Արշակ Բուրջալյանի բեմադրություններից մի քանիսը՝ «Դատավճիռ», «Արյունոտ անապատ», «Անմեղ մեղավորները»։ Նոր բեմադրություններ են պատրաստում նաև Ստեփան Քափանակյանը և Ալեքսանդր Աբարյանը, սակայն թատրոնի կյանքում ոչինչ չէր փոխվում։

1936 թվականի մարտի 29-ին «Շահնամե» ներկայացումով բացվում է Թիֆլիսի հայ դրամայի նոր շենքը Հավլաբար թաղամասում։ Նոր բեմադրությունները զգալիորեն բարձրացրեցին թատրոնի հեղինակությունը։ Այդ գործում մեծ էր Ալեքսանդր Աբարյանի դերը։ 1937-1940 թվականներին նա բեմադրում է մի շարք պիեսներ՝ «Քանդած օջախ», «Թոնդրակեցիներ», «Թշնամիներ»։ Բազմաթիվ հաջող բեմադրություններով հանդես եկավ նաև Ֆերդինանդ Բժիկյանը։ Թատրոն է հրավիրվում նաև Լևոն Քալանթարը։

Թատրոնի ռեժիսորները
-------------------

* Իսահակ Ալիխանյան
* Արմեն Արմենյան
* Վահրամ Փափազյան
* Արշակ Բուրջալյան
* Ստեփան Քափանակյան

Թատրոնում բեմադրված ներկայացումները
-----------------------------------

* Դ. Գրադովի և Վ. Օռլովի «Հռոմի պապ»
* Ա. Զինոևի «Բամբակ»
* Գ. Գոարիկի և Պ. Գուրովի «Բուլղարիան կրակե օղակներում»
* Կ. Գորբունովի «Սառցահալ»
* «Իզրայիլ»
* «Երկու որբ»
* «Միմոս»
* «Տրիլբի»
* «Օվկիանոսից այն կողմ»
* «Անհայտ կինը»
* «Ապահարզանի անակնկալները»
* Դատավճիռ»
* «Արյունոտ անապատ»
* «Անմեղ մեղավորները»
* «Շահնամե», (1936 թ)
* Ն. Պոգոդինի «Արիստոկրատներ»
* Ալեքսանդր Կորնեյչուկի «Պլատոն Կրեչետ»
* «Ամպրոպ»
* Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո»
* «Քանդած օջախ»
* «Թոնդրակեցիներ»
* «Թշնամիներ»

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  *Հայ սովետական թատրոնի պատմություն*։ Երևան: ՀՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն։ 1967
Եռանկյունը և նրա միջնագիծերը
**Միջնագիծ** (լատ.՝ mediāna) է կոչվում եռանկյան գագաթը նրա հանդիպակաց կողմի միջնակետին միացնող գիծը։ Հաճախ միջնագիծ են անվանում նաև այդ հատվածը պարունակող ուղղին։ Միջնագծի եռանկյանը հատվող կետը կոչվում է միջնագծի հիմք։

Հիմնական հատկություններ
-----------------------

Բոլոր երեք միջնագծերը հատվում են նույն կետում, որը կոչվում է եռանկյան ծանրության կենտրոն, և այդ կետով կիսվում են երկու մասի 2:1 հարաբերությամբ (հաշված գագաթից)։

Հավասարասրուն եռանկյան միջնագծի հատկություններ
----------------------------------------------

Հավասարասրուն եռանկյան երկու միջնագծերը տարված երկու հավասար կողմերին հավասար են, իսկ երրորդը՝ միաժամանակ հանդիսանում է նաև բարձրություն և կիսորդ։ Այստեղից հետևում է նաև, որ եթե եռանկյան երկու միջնագծերը հավասար են, ապա եռանկյունին հավասարասրուն է։

Հավասարակողմ եռանկյան երեք միջնագծերը հավասար են։

Միջնագծերի հիմքերի հատկություններ
---------------------------------

ինը կետերի շրջանագիծը

### Ինը կետերի Էյլերի թեորեմ

Կամայական եռանկյան երեք բարձրության կետերը, երեք կողմերի միջնակետերը (միջնագծերի հիմքերը), երեք հատվածների միջնակետերը՝ որոնք միացնում են գագաթը եռանկյան ծանրության կենտրոնի հետ, միասին գտնվում են մի շրջանի վրա, որը կոչվում է ինը կետերի շրջանագիծ։

### Միջին գիծ

Եռանկյան երկու միջնագծերի հիմքերը միացնող հատվածը հանդիսանում է նրա միջին գիծ։ Եռանկյան միջին գիծը միշտ զուգահեռ է այն կողմին, որի հետ չունի ընդհանուր կետ։

### Թալեսի թեորեմ (հետևություն)

Եռանկյան միջին գիծը հավասար է նրան զուգահեռ կողմի երկարության կեսին։

Այլ հատկություններ
------------------

* Եթե եռանկյունին հավասարակողմ չէ, ապա նրա ցանկացած գագաթից տարված կիսորդը գտնվում է նույն գագաթից տարված միջնագծի և բարձրության միջև։
* Միջնագիծը եռանկյունը բաժանում է երկու հավասարազոր մակերես ունեցող մասերի։
* Երեք միջնագծերի միջոցով եռանկյունը բաժանվում է վեց հավասարազոր եռանկյունների։
* Միջնագծերի հատվածներով կարելի է կառուցել եռանկյուն, որի մակերեսը հավասար կլինի եռանկյան մակերեսի 3/4֊ին։
* Ուղղանկյուն եռանկյան միջնագիծը, տարված ուղիղ անկյան գագաթից, հավասար է ներքնաձիգի կեսին։
* Եռանկյան մեծ կողմին համապատասխանում է փոքր միջնագիծը։
* Տրված միջնագծերով եռանկյունը գոյություն ունի, եթե փոքր միջնագծերի երկարությունների գումարը մեծ է երրորդ միջնագծի երկարությունից։

Հիմնական հարաբերակցություն
--------------------------

Տրված կողմերով եռանկյան միջնագծի հաշվման համար կիրառվում է Ապոլոնիուսի թեորեմը, որը դուրս է բերվում Ստյուարտի թեորեմի միջոցով։

{\displaystyle m\_{c}={\frac {\sqrt {2a^{2}+2b^{2}-c^{2}}}{2}}}, որտեղ {\displaystyle m\_{c}} ֊ն c կողմի միջնագիծն է, իսկ a, b, c֊ն եռանկյան կողմերը։
Մասնավորապես կամայական եռանկյան միջնագծերի քառակուսիների գումարը կազմում է եռանկյան կողմերի քառակուսիների գումարի 3/4֊ին։

{\displaystyle m\_{a}^{2}+m\_{b}^{2}+m\_{c}^{2}={\frac {3}{4}}(a^{2}+b^{2}+c^{2})}.
* Կարելի է նաև արտահայտել կամայական կողմի երկարությունը միջնագծերի միջոցով։

{\displaystyle a={\frac {2}{3}}{\sqrt {2(m\_{b}^{2}+m\_{c}^{2})-m\_{a}^{2}}}}, որտեղ {\displaystyle m\_{a},m\_{b},m\_{c}}֊ն a, b, c կողմերի համապատասխան միջնագծերն են։

Գրականություն
-------------

* *Ефремов Дм.* Новая геометрия треугольника, 1902 год.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Основные линии треугольника
**Հանքային օդաբանություն**, գիտական դիսցիպլին, որն ուսումնասիրում է հանքային մթնոլորտի հատկությունները՝ հանքային օդի շարժման օրենքները, հանքափորվածքներում և դրանց հարող ապարի զանգվածում գազանման խառնուկների, փոշու ու ջերմության տեղափոխումը։ Հանքային օդաբանության խնդիրներն են. հանքահորերի ապագազացման արդյունավետության բարձրացումը, փորվածքների աերոդինամիկական դիմադրության փոքրացումը, հանքահորերի օդափոխման ցանցերի հաշվարկման եղանակների կատարելագործումը, օդափոխման ավտոմատ կառավարման գիտական հիմունքների մշակումը, օդավախման համակարգերի հուսալիության բարձրացումը և այլն։ Հանքային օդաբանությունն ընդգրկում է հանքային մթնոլորտ, հանքային աերոդինամիկա, հանքային գազադինամիկա, հանքային աերոզոլների դինամիկա և հանքային ջերմադինամիկա բաժինները։

Հանքային մթնոլորտ
-----------------

Հանքային մթնոլորտ բաժինն ուսումնասիրում է հանքային օդի քիմական կազմն ու ֆիզիկական հատկությունները՝ խոնավությունը, ջերմաստիճանը, գազերով, գոլորշիներով և փոշով աղտոտվածությունը, ելնելով անվտանգության տեխնիկայից և սանիտարա-հիգիենիկ պայմաններից, որոշում հանքային օդի կոնդիցիաները, ուսումնասիրում ու կատարելագործում հանքային մթնոլորտի վերահսկման եղանակներն ու միջոցները։

Հանքային աերոդինամիկա
---------------------

Հանքային աերոդինամիկան ուսումնասիրում է փորվածքներով օդահոսքի շարժման կանոնները, որոշում օդատար խողովակների աերոդինամիկական դիմադրությունը, զբաղվում վնասակար խառնուկների նոսրացմամբ և արտամղմամբ, փորվածքների ցանցով օդի բաշխմամբ և այլն։

Հանքային գազադինամիկա
---------------------

Հանքային գազադինամիկան ուսումնասիրում է հանքավայրերում և հանքափորվածքներում հանքագազերի առաջացման, շարժման և բաշխման օրենքները, բնական ու տեխնոլոգիական գազերի երևակման ձևերն ու չափերը, մշակում հանքահորի օդափոխման համար անհրաժեշտ օդի քանակի հաշվման և օդափոխման կառավարման գազադինամիկայի գիտական հիմունքները։

Հանքային աերոզոլներ
-------------------

Հանքային աերոզոլների դինամիկան ուսումնասիրում է հանքափորվածքներում օդային հոսքերով պինդ ու հեղուկ մեխանիկական խառնուկների տեղաշարժման օրենքները, մշակում փոշեզերծող օդափոխման հիմունքները։

Հանքային ջերմադինամիկա
----------------------

Հանքային ջերմադինամիկան ուսումնասիրում է հանքափորվածքներում օդային հոսքերի և հարակից ապարների զանգվածների ու հանքավայրերում ջերմային աղբյուրների միջև տեղի ունեցող ջերմափոխանակման պրոցեսները, ջերմային պայմանների կանխագուշակման մեթոդները, հանքային օդի ջերմային կոնդիցիոնման միջոցներն ու եղանակները։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 234)։*  |
**Թոնրատուն**, լավաշի և հացի թխման հատուկ սենյակ, որտեղ գտնվում է թոնիրը։ Այն հանդիսանում է հայկական ավանդական տան անբաժան մաս և իր ուրույն դերն ունի հայկական խոհանոցի ճաշատեսակների պատրաստման գործընթացում։ Թոնրատան թոնիրի մեջ հաճախ նաև պատրաստում են խորոված՝ մշակված միսը կախելով թոնրի մեջ, որի հատակին վառվում է կրակը։

Թոնրատունը իրենից ներկայացնում է հիմնական տանից դուրս կառուցված հատուկ շինություն, որտեղ գտնվում է գետնի մեջ փորված կրակի օջախը։ Հազվադեպ այն գտնվել է նաև տան ներսում, սակայն այս դեպքում այն հիմնականում ծառայել է որպես հաց թխելու վայր, այլ որպես տան ջեռուցման միջոց։

Թոնրատունը ունի երկար պատմություն։ Թոնրատների հետքեր են հայտնաբերվել Հայկական լեռնաշխարհի տարբեր բնակավայրերում, որոնք թվագրվում են հազարամյակներով։ Հազարամյա թոնրատան օրինակ է Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում գտնվող Արենի 1 քարանձավում հայտնաբերված թոնրատունը։ Քարանձավում հայտնաբերված թոնրատան պեղված հետքերը թվագրվում են 4000-6000 տարով։

Պատկերասրահ
-----------

* Կինը թոնիրից հանում է թխված լավաշըԿինը թոնիրից հանում է թխված լավաշը
* Թոնրատուն Գառնի գյուղումԹոնրատուն Գառնի գյուղում
* Հացթուխը թոնրի մեջ թխում է հացՀացթուխը թոնրի մեջ թխում է հաց
* Թոնրատուն ԱպարանումԹոնրատուն Ապարանում

Տես նաև
-------

* Թոնրի փառատոն

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Թոնրատուն** կատեգորիայում։ |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Армяне / отв. ред. Л. М. Варданян, Г. Г. Саркисян, А. Е. Тер-Саркисянц. — Ин-т этнологии и антропологии им. Н. Н. Миклухо-Маклая РАН; Ин-т археологии и этнографии НАН РА. — М.: Наука, 2012. — С. 212. — 648 с. — 600 экз. — ISBN 978-5-02-037563-5.(ռուս.)
2. ↑  Лисициан С. Д. Очерки этнографии дореволюционной Армении // КЭС. 1955. Т.1 с. 182—264.(ռուս.)
**Bell P-59 Airacomet** (անգլ.՝ Bell P-59 Airacomet), ԱՄՆ-ի առաջին ռեակտիվ կործանիչը։ Մշակող և արտադրող՝ Bell Aircraft։ Առաջին թռիչքը տեղի է ունեցել 1942 թվականին։ Կիրառվել է միայնակ փորձարկումներում, մարտական գործողություններում չի կիրառվել։ 1945 թվականին դուրս է եկել կիրառությունից։

Մշակում
-------

Օդանավի նախագծումը սկսվել է այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ-ում հայտնի դարձավ Մեծ Բրիտանիայի Gloster E.28/39 ռեկտիվ կործանիչի մշակումը։ Նախատիպի մշակումով զբաղվում էր Bell Aircraft Corporation ընկերությունը։ Կոնստրուկտորական աշխատանքները վերջացել են հունվարին՝ 1942 թվականին, իսկ մարտին սկսվեց մի քանի մեքենաների արտադրություն։ Հենց այդ ժամանակ էլ ԱՄՆ ՌՕՈւ-ից 13 օդանավերի պատվեր ընդունեցին։ 1942 թվականի հոկտեմբերին սկսվեցին օդանավի թռիչքային փորձարկումերը։

Կիրառում
--------

Օդանավերից մեկը փոխանցվել է Մեծ Բրիտանիայի ՌՕՈւ փորձարկումների համար, երկրորդը՝ ԱՄՆ-ի ՌԾՈւ-ին նավային բազայի պիտանելիությունը փորձարկելու համար (պատասխանները ժխտեցին)։

P-59B օդանավի վերափոխությունը փոխանցվել է 412-րորդ կործանիչ ավեցիոն խմբավորմանը։ Մեքենաները օգտագործվել են հիմնականում օդաչուներին ծանոթացնելու նոր
ռեակտիվ տեխնիկայի հետ։ Մարտական գործողություններում օդանավը չի կիրառվել։ 1945 թվականին դուրս է եկել կիրառությունից։

Թռիչքա-տեխնիկական բնութագրություն
---------------------------------

P-59A-ի ուրվագծումը։
* Անձնակազմ. 1
* Երկարություն. 11,63 մ
* Թևերի թափը. 13,87 մ
* Բարձրություն. 3,76
* Թռիչքի առավելագույն քաշը. 5,760 կգ
* Ուժային տեղադրումը. 2× ՏՌՇ General Electric I-A, յուրաքանչյուրի քարշող ուժը 8.9 kN։

Թռիչքային բնութագրում
* Առավելագույն արագություն. 664 կմ/ժ
* Երկարություն. 386 կմ
* Գործնական առաստատաղ. 14,080 մ
* Բարձրանալու արագությունը. 16,26 մ/վ

Նկարներ
-------

* 
* 
* 
* 
*

Աղբյուրներ և արտաքին հղումներ
-----------------------------

Ինքնաթիռի մասին airwar.ru կայքում
**Աբամելիքներ**, հայկական իշխանական տոհմ Ռուսաստանում և Վրաստանում 17-20-րդ դարերի նշանավոր իշխանական տոհմերից։ Նրանցից սերել են գիտության, ռազմական գործի, մշակույթի և այլ ոլորտների բազմաթիվ հանրահայտ դեմքեր։

Աբամելիքները, Լազարյանների հետ ազգակցական կապեր հաստատելով (Խաչատուր Լազարյանի դուստր Եղիսաբեթն ամուսնացել է Սիմեոն Դավթի Աբամելիքի հետ), 1873 թվականից կրել են Աբամելիք-Լազարյաններ (Աբամելիք-Լազարևներ) ազգանունը։ Տոհմի առավել հայտնի ներկայացուցիչներից Սիմեոն Սիմեոնի Աբամելիք-Լազարևը (1857-1916) նշանավոր հնագետ էր, երկրաբան, կալվածատեր և արդյունաբերող (ունեցել է երկաթի ձուլման գործարաններ Ուրալում)։ Եղել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանի խնամակալ և պատվավոր հոգաբարձու։ Հռոմում նրա «Վիլլա Աբամելիք» դղյակն այժմ Ռուսաստանի սեփականությունն է։

Ռուսաստանի կայսրը Աբամելիք-Լազարյաններին 1850 թվականին շնորհել է ազնվականի կոչում և զինանշան։

Աննա Դավթի Աբամելիք-Լազարևան (ամուսնական ազգանունը՝ Բարատինսկայա) թարգմանչուհի էր։ Անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն է թարգմանել և Եվրոպայում հրատարակել Ալեքսանդր Պուշկինի, Միխայիլ Լերմոնտովի, Ֆեոդոր Տյուտչևի, Ալեքսեյ Տոլստոյի, Նիկոլայ Նեկրասովի ստեղծագործություններից։ Ռուսերեն է թարգմանել Հայնրիխ Հայնեի, Ֆրիդրիխ Շիլլերի և ուրիշների գործերից։ Մտերիմ էր Ալեքսանդր Պուշկինի հետ և ծանոթ՝ նրա շրջապատին։

Իվան (1768-1829) և Դավիթ (1774-1833) Սիմեոնի, Սողոմոն Հովսեփի (1853-1911) Աբամելիքները, Արտեմ (1823-1885) և Սիմեոն (1815-1888) Դավթի Աբամելիք-Լազարևները եղել են ռուսական բանակի գեներալներ։

Տես նաև
-------

* Լազարյաններ

Արտաքին հղումներ
----------------

* Աբամելիքների մասին Հայկական Հանրագիտարանում

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրոքհաուսի և Եփրոնի · Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր · Մեծ ռուսական · Նոր · Ռուսական կենսագրական |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | РГБ: 000091772 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 14)։*  |
**Հանքային գործ**, գործունեության գիտական և տեխնիկական բնագավառ, որն ընդգրկում է երկրի ընդերքից օգտակար հանածոներն արդյունահանելու և նախնական մշակման ենթարկելու գործընթացները, դրանց հետ կապված գիտական հետազոտությունները և համապատասխան կադրերի պատրաստումը։
Հայաստանի տարածքում երկրի ընդերքից հանքանյութի արդյունահանումը սկսվել է դեռևս պալեոլիթի ժամանակաշրջանում։ Սոթքում, Սյունիքի, Լոռու մարզերում հայտնաբերվել են հնագույն հանքափորվածքներ, հնավայրերում (Շենգավիթ, Կարմիր բլուր)՝ պղնձի դարի և ուրարտական ժամանակաշրջանի առարկաներ։ Հայաստանում հանքային գործի (կապված շինարարության հետ) զարգացման մասին է վկայում Մենուայի (Շամիրամի) ջրանցքը՝ հիդրոտեխնիկական մի խոշոր կառույց (մ.թ.ա. IX-VIII դդ.), որով Հայոց ձոր գավառի ջրառատ աղբյուրներից խմելու ու ոռոգելու ջուր է մատակարարվել Տուշպա քաղաքին։

Հայաստանի ընդերքը հարուստ է բազմատեսակ օգտակար հանածոների՝ աղի, գունավոր մետաղների և առանձնապես շինանյութերի հանքավայրերով։ Դրանց արդյունահանումով զարգացել է հանքարդյունաբերությունը։

Հանքային գործի ձեռնարկություններ են Զանգեզուրի, Ագարակի պղնձամոլիբդենային, Ալավերդու լեռնամետալուրգիական, Ավանի աղի կոմբինատները, պեռլիտների, մարմարների, կրաքարերի, գրանիտների և բազմերանգ տուֆերի բաց հանքարանները։

Հայաստանում հանքային գործի և շինարարության համատեղ կարևոր բնագավառ է երկաթուղային ու ավտոմոբիլային, ջրատար ու հիդրոտեխնիկական թունելների, Երևանի մետրոպոլիտենի շինարարությունը։

Հանքային գործի հետ առնչվող գիտական աշխատանքներ կատարվում են «Հայգունմետ» գիտնախագծային ինստիտուտում, ՀՀ ԳԱԱ Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում, ԵՊՃՀ-ում և ԵՊՀ-ում։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Հայաստանի հանքագործների և մետալուրգների միություն


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է* Հայկական համառոտ հանրագիտարանից*, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
Հանքային մեքենայի նմուշ
**Հանքային մեքենաներ**, ապարի քայքայման, բարձման ու տեղափոխման, ամրակապի կառուցման և հանքային այլ պրոցեսների կատարման համար անհրաժեշտ մեքենաներ։ Հանքային մեքենաները ստորաբաժանվում են չորս հիմնական խմբերի՝ հանույթային, բարձող-տեղափոխող, ամրակապի տեղադրման և լցանյութի լցավորման։ Հանքային մեքենաները լինում են՝ հորատման, ներհատման, հարվածապոկման և ջրաշիթային։ Ամուր ապարը զանգվածից պոկում և քայքայում են հորատապայթեցման աշխատանքներով՝ օգտագործելով հորատման բազմազան մեքենաներ, իսկ ռոտորային էքսկավատոր համեմատաբար թույլ ապարը՝ ներհատման, հարվածապոկման, ջրաշիթային մեքենաներով։ Քայքայված ապարը վագոնների և մեքենաների թափքերին կամ կոնվեյերներին բարձում են ընդհատ կամ անընդհատ գործողության մեքենաներով։ Ընդհատ գործողության բարձիչ մեքենաներն ունեն 0,2 մ³-ից (ստորգետնյա պայմաններում աշխատող) մինչև 125 մ³ (բացահանքերում աշխատող) տարողության շերեփներ։ Բացահանքերում կիրառում են ռոտորային և շղթայական բազմաշերեփ էքսկավատորներ, համալիրներ ևն։ Հզոր ռոտորային Էքսկավատորի շերեփման բարձրությունը 55 մ Է, խորությունը՝ 25 մ, ռոտորի տրամագիծը՝ 18 մ, արտադրողականությունը՝ մինչև 100000 մ³/օր, զանգվածը՝ 5600 տ, շարժիչների ընդհանուր հզորությունը՝ 14500 կվտ։ Նույն կարգի բնութագրեր ունի նաև շղթայական բազմաշերեփ Էքսկավատորը։ Համեմատաբար ոչ կարծր օգտակար հանածոն կամ դատարկ ապարը զանգվածից անջատելու և դրանք տեղափոխման միջոցներին բարձելու գործողությունները միաժամանակ կատարում են հանքային կոմբայնները։ Դրանք դասակարգվում են մաքրման (մաքրման փորվածքներում զանգվածից պոկում և տեղափոխում են օգտակար հանածոները), անցումային (փորվածքներ անցկացնող) և կտրման (մաքրման հանքախորշը նախապատրաստող) կոմբայնների։ Ամրակապի տեղադրման մեքենաները լայնորեն օգտագործվում են ածխի հանքահորերում՝ մեքենայացված շարժական ամրակապի տեսքով, ինչպես նաև լայնական մեծ մակերեսով թունելներ անցկացնելիս չուգունե կամ երկաթբետոնե տյուբինգները (ամրակապի սեգմենտաձև մասեր) տեղադրելու համար։ Լցավորման մեքենաների միջոցով արտադրության թափոններով կամ այլ նյութերով լցնում են օգտակար հանածոների արդյունահանման հետևանքով առաջացած ստորգետնյա այն դատարկ տարածությունները, որոնք կարող են առաջ բերել փլուզումներ։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 232)։*  |
**Հայ կաթողիկե եկեղեցու նվիրապետությունը**, Լիբանանի պատրիարքական թեմի առաջնորդանիստը գտնվում է Բեյրութում։ Առաջնորդը կաթողիկոս-պատրիարքն է, որը թեմը վարում է իր ընդհանուր փոխանորդի և վարչական խորհրդի միջոցով։

Գործում է 9 եկեղեցի, առավել հայտնի են Բեյրութի Սբ Եղիա-Սբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարը, Սբ Փրկիչ և Սբ Խաչ եկեղեցիները։ Եկեղեցիներ կան նաև Ռաուդայում և Հագմիեում, Զմմառում, Այնճարում, ինչպես նաև 1 մատուռ՝ Բիկֆայի Սխիթարյանների ամառանոցում։ Եկեղեցիներ են գործել նաև Սայդա, Սուր և այլ բնակավայրերում, որտեղ ժամանակին եղել է հայ կաթոլիկ ստվար բնակչություն։

Լիբանանում հոգևոր ու կրթական գործունեություն են ծավալում Ձմմառի, Մխիթարյան և Անարատ հղության հայ քույրերի միաբանությունները։ Բեյրութի Հազմիե արվարձանում Մխիթարյանները հիմնադրել են Բեյրութի Սբ Ավետման հայ Կաթողիկե եկեղեցին Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության մայրավանքը Երկրորդական վարժարան (ներկայումս չի գործում), 1972 թվականին բացվել է Մխիթարյան միաբանության Ռաուդայի դպրեվանքը։

Բեյրութում գործում են Անարատ հղության հայ քույրերի միաբանության Սբ Հռիփսիմյանց (1992 թվականից), Սբ Ագնես վարժարանները, ինչպես նաև դպրոցներ՝ Ջահլեում ու Այնճարում, Ձմմառի աղջկանց և Այնճարի երկսեռ որբանոցները։ 1937 թվականին հիմնված Սբ Շուշան վարժարանը 1997 թվականին վերածվել է մանկամսուրի։ Լիբանանահայ կրթական կենտրոններից է Մեսրոպյան վարժարանը։ Անցյալում լիբանանահայ պատանիների հայեցի դաստիարակության գործում մեծ է եղել նաև Հիսուսյան միաբանության Բեյրութի Սբ Գրիգոր Լուսավորիչ ճեմարանի դերը։ Թեմում գործում են մշակութային, բարեսիրական մարզ, և սկաուտական միություններ, 4 երգչախումբ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Հայ ժողովրդի ծագումը ըստ փռյուգական աղբյուրների**, Փռյուգական աղբյուրների փաստարկը հայ ժողովրդի ծագման մասին։ Կազմավորվող հայոց լեզվի նկարագրով էլ պայմանավորված է հունական պատմագրության մեջ առաջացած՝ հայ ժողովրդի ծագման փռյուգական վերսիան, որը կապված է հայ ժողովրդի հնդեվրոպական բաղադրիչի՝ արիմ-արմենների հետ։
Հայերենը դեռևս մ.թ.ա. 6-րդ դար-5-րդ դարերում այնքան մոտ էր փռյուգերենին, որ այդ բանը նկատում էին նաև կողմնակի դիտողները։ Ահա այս միջավայրում է առաջ գալիս հայերի ծագման փռյուգական վերսիան, ըստ որի փռյուգացիները եղել են հայերի ազգակիցները։ Այդ վերսիան իր ժամանակ արտահայտել է Հերոդոտը, որը վկայում է, թե «*Արմենները զինված էին փռյուգացիների նման և փռյուգական արտագաղթողներ էին։ Սրանց երկուսի առաջնորդն էր Արտոքմեսը, որն ամուսնացած էր Դարեհի դստեր հետ*»։ Նման տեղեկություն է պահպանվել նաև Եվդոքսոս Կնիդացին. «*Իսկ արմենները ծագումով Փռյուգայից են և նրանց լեզվում շատ բան փռյուգերենից է*»։ Հայերենի և փռյուգերենի հարազատության մասին է խոսում նաև Դիոնիսիոս Հալիկարնասցին։
Հայերի ծագման փռյուգական վերսիան, բացի լեզուների նմանությունից, հավանաբար ունեցել է նաև հետևյալ պատմական մեկնակետը։
Փռյուգացիների կենտրոն Գորդիոն քաղաքը գտնվում էր Սանգարիա գետի ափին, ներկայիս Անկարայից արևմուտք, որտեղ, ինչպես տեսանք, ապրում էին նաև հայերի հնդեվրոպական նախնիները։ Սրան կից Արգեոս լեռան շրջակայքը, որը հավանաբար, հայերի հնդեվրոպական նախնիների՝ արմենների բնակավայրն էր, միաժամանակ բնակավայրն էր փռյուգացիների, որոնց ճնշման տակ էլ արմենները շարժվել են դեպի Հալիս գետի վերին հոսանքի շրջանը և դարձել կասկեացիների կամ աբեշլայցիների և հայասցիների հարևանները։
Եթե հայ էթնոսի սկզբնական կորիզը ապրելիս է եղել այն վայրերում, ուր հաստատվել էին փռյուգացիները, որոնք դուրս են մղում նրանց դեպպի արևելք՝ Անտիտավրոսի լեռները, ապա սա կարող է հիմք ծառայած լինել Հերոդոտի այդ պնդմանը, թե հայերը «փռյուգական արտագաղթողներ են»։
Սակայն դա դեռ չի նշանակում, թե հայերը փռյուգացիների ճյուղավորումներ են։ Թեև հայերենն ու փռյուգերենը պատկանում են միևնույն թրակական կամ թրակա-փռյուգական ենթաճյուղից, դրանք ինքնուրույն լեզուներ են։ Թրակական հիմք լեզվից անջատվելուց հետո հայերենն ու փռյուգերենը զարգացան ինքնուրույն ու տարբեր ուղիներ են թևակոխում։

Գրականություն
-------------

* Հայ Ժողովրդի Պատմություն էջ 242
**«Վագրը թեյնիկում»**, 1972 թվականի հայտնի մուլտիպլիկացիոն կինոնկար՝ նկարահանված անգլիացի գրող Բետտի Յարդինի (1922-2006) համանուն հեքիաթի հիման վրա ԽՍՀՄ-ի «Київнаукфільм» կինոստուդիայում։ Ֆիլմը լի է քնարականությամբ և պոեզիայով։

Սյուժե
------

Մի անգամ մեծ ու համերաշխ ընտանիքը հավաքվել էր թեյ խմելու։ Նրանք ունեին սիրելի ճենապակե թեյնիկ։ Մայրիկը թխել էր տարատեսակ թխվածքաբլիթներ և գնում է թեյ դնելու։ Եվ հանկարծ նա տեսնում է վագրիկ թեյնիկի մեջ և մի փոքր կոպտորեն խնդրում նրան, որ դուրս գա, բայց նա չէր ցանկանում այդ անել։ Ընտանիքի մյուս անդամները նույնպես կոպտորեն խնդրում են դուրս գալ, միայն փաքրիկ աղջկան է հաջողվում համոզել վագրին, որովհետև նա մեղմաբար է խնդրում վագրին դուրս գալ թեյնիկից։

Ստեղծողներ
----------

|  |  |
| --- | --- |
| Սցենարի հեղինակ և ռեժիսոր | Ալլա Գրաչյովա |
| Բեմադրող նկարիչ | Ռոման Ադամովիչ |
| Մուլտիպլիկատոր | Կոնստանտին Չիկին, Ալեքսանդր Լավրով, Մարկ Դրայցուն |
| Կոմպոզիտոր | Լեոնիդ Վերբիցկիյ |
| Տեքստը կարդում է | Կլարա Ռումյանովա |
| Օպերատոր | Անատոլի Գավրիլով |
| Հնչյունային օպերատոր | Լև Ռյազանցև |
| Ընթերականեր | Յու․ Վորկաչ, Վ․ Սաբլիկով, Յու․ Սրեբնիցկայա, Լ․ Պոնոմարյովա, Օ․ Կասյանենկո, Ի․ Դիվիշեկ |
| Խմբագիր | Սվետլանա Կուցենկո |
| Ֆիլմի տնօրեն | Իվան Մազեպա |

Քննադատների արձագանքը
---------------------

> 
> 
> 1960-70-ական թվականների «Київнаукфільм»-ի լավագույն մուլտֆիլմերից են «Զրույց Իգորի արշավանքի մասին», «Կռունկ», «Տաք հաց», «Վագրը թեյնիկում», «Կախարդ Օխ», «Ուրախ ճուտիկ», «Տղան և ամպերը», «Անձրևանոցը որսի ժամանակ», «Մարդը և բառը», «Ինչպես են կազակները ազատում հարսին», «Հրավառություն», «Զարմանալի կատուն», «Կոլումբիացին հանգրվանեց ափի մոտ», «Ինչպես կանայք վաճառեցին ամուսիններին»։— КИНО: Энциклопедический словарь/ Под ред. С. И. Юткевича. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 436.
> 
>

Տես նաև
-------

* Վագրը, որ եկել է թեյ խմելու

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  *Малков, Дмитрий.* Оставшиеся за кадром // *Книжное обозрение*. — 19 марта 2007. — № 12.
2. ↑  Тигрёнок в чайнике
3. ↑  *С. В. Асенин*. «Мир мультфильма». «Пути советской мультипликации» Archived 2014-02-22 at the Wayback Machine. 3d-master.org.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մուլտֆիլմը Аниматор.ру կայքում
**Խաղաղության մանիֆեստ**, ընդունվել է Ալբանիայի, Ալժիրի, Ավստրալիայի, Արգենտինայի, Բելգիայի, Բոլիվիայի, Բրազիլիայի, Բուլղարիայի, Արևելյան Գերմանիայի, Գվատեմալայի, Արևմտյան Գերմանիայի, Դանիայի, Դոմինիկյան Հանրապետության, Էկվադորի, Թաիլանդի, Թունիսի, Թուրքիայի, Ինդոնեզիայի, Իսրայելի, Իսպանիայի, Իտալիայի, Իրաքի, Լեհաստանի, Լյուքսեմբուրգի, Կանադայի, Կոլումբիայի, Կոստա Ռիկայի, Կորեայի, Կուբայի, Հարավսլավիայի, Հնդկաստանի, Հոնդուրասի, Հորդանանի, Հունաստանի, Հունգարիայի, Ճապոնիայի, Մալայայի, Մարոկկոյի, ՄԺՀ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Մեքսիկայի, Նիդերլանդների, Նոր Զելանդիայի, Նորվեգիայի, Շվեդիայի, Շվեյցարիայի, Չիլիի, Չինաստանի, Չեխոսլովակիայի, Պանամայի, Պարագվայի, Պերուի, Պորտուգալիայի, Ռումինիայի, Սան Մարինոյի, Սիրիայի և Լիբանանի, Սովետական Միության, Վենեսուելայի, Վիետնամի, Շրի Լանկաի, Ուրուգվայի, Ֆինլանդիայի, Ֆրանսիայի կոմունիստական և բանվորական կուսակցությունների ներկայացուցիչների 1957 թվականի նոյեմբերի 16 - 19-ին Մոսկվայի խորհրդակցությունում։

Խորհրդակցության մասնակիցներն ընդունեցին դեկլարացիա, որտեղ պաշտպանություն գտան միջազգային զարգացման կարևորագույն սկզբունքային հարցերի վերաբերյալ ԽՄԿԿ XX համագումարի հետևություններն ու դրույթները։ Մանիֆեստն ուղղված էր բոլոր երկրների բարի կամքի մարդկանց, անկախ նրանց քաղաքական և կրոնական համոզմունքներից, կոչ էր անում ուժեղացնել պայքարը խաղաղության համար։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Խաղաղությունը կարող է պահպանվել միայն այն պայմանով, եթե բոլոր նրանք, որոնց համար թանկ է խաղաղությունը, միացնեն իրենց ջանքերը, բարձրացնեն զգոնությունը պատերազմի հրձիգների մեքենայությունների հանդեպ, մինչև վերջը գիտակցեն, որ իրենց սրբազան պարտքն է ուժեղացնել պայքարը խաղաղության պաշտպանության համար, որն սպառնալիքի տակ է- ԽՄԿԿ բանաձևերում, մաս 4, էջ 633 |  |

«Պատերազմն անխուսափելի չէ, պատերազմները կարելի է կանխել, խաղաղությունը կարելի է պաշտպանել և ամրապնդել», - այս եզրակացությունն արվեց՝ համաշխարհային պատերազմից հետո աշխարհում ուժերի հարաբերակցության արմատական փոփոխման մարքս-լենինյան վերլուծության հիման վրա։ Ֆաշիզմի դեմ տարած հաղթանակից հետո ստեղծվել է սոցիալիզմի համաշխարհային համակարգ. խաղաղության և միջազգային համագործակցության, հասարակական տարբեր սիստեմների խաղաղ գոյակցության ձգտումներով են ընթանում ժողովրդական դեմոկրատիայի երկրները։

Համաշխարհային ասպարեզում աճել է մի նոր ուժ ևս. գաղութային երկրների ժողովուրդները վարում են խաղաղության և զինաթափման, չեզոքության քաղաքականություն։ Պատերազմները ատելի են նաև կապիտալիստական երկրների ժողովուրդների համար։ Այս ուժերի միասնական պայքարը կարող է կանխել պատերազմը, պահպանել խաղաղությունը։ Մանիֆեստն ընդգծում էր, որ խաղաղության պաշտպանությունը վտանգում են կապիտալիստական մոնոպոլիաները, օրեցօր ուժեղացող սպառազինությունների մրցավազքը, միջուկային զենքի տարածումը։ Մանիֆեստը՝ որպես առաջնակարգ խնդիր պահանջում էր անհապաղ դադարեցնել ատոմային զենքատոմային և ջրածնային զենքի փորձարկումը և արտադրությունը։

Գրականություն
-------------

* Пporpaммные документы борьбы за мир, демократию и социализм, M. 1964.

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 712)։*  |
**Կախազարդ Ագիլար Անգիտայից** (իսպ.՝ Pectoral de Aguilar de Anguita), Մ. թ. ա. 500-376 թվականների բրոնզե կախազարդ, որը հայտնաբերվել է Իսպանիայի Գվադալախարա քաղաքի Ագիլար Անգիտա նեկրոպոլից։ Գտնվում է Մադրիդի ազգային հնագիտական թանգարանում 1940/27/AA/314 համարի ներքո։

Պատմություն
-----------

Կախազարդը հայտնաբերվել է Էլ Ալտիյո նեկրոպոլի ամենահարուստ շիրիմներից մեկի զգեստապահարանից, որտեղ եղել են նաև զենքեր, սաղավարտ, նախուտեստներ, հագուստ, իրեր։ Հնէաբան Էնրիկե դե Ագիլերա ի Գամբոան կարծում էր, թե հայտնաբերել է տեղական մի իր։

Նկարագրություն
--------------

Կախազարդը բաղկացած է երկուական բրոնզե սկավառակներից, որոնք շղթայով միանում են ընդհանուր վահանաձև սկավառակին։ Այն ավեի շատ նախատեսված է եղել արարողակարգերի և ցուցադրությունների, քան պայքարի մեջ կիրառելու համար։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Museo Arqueológico Nacional: *Pectoral de Anguita*. Consultado el 20 de septiembre de 2015
2. ↑  *El disco de Bronce y damasquinado en plata de Aguilar de Anguita (Guadalajara)*. Trabajos de Prehistoria 52, nº1, 1995, pp 175-187. Consultado el 20 de septiembre de 2015.
3. ↑  Pectoral de Aguilar de Anguita
**Կանադայի քաղաքացիություն** (անգլ.՝ Citizenship of Canada, ֆր.՝ Citoyenneté du Canada), Կանադա պետության և վերջինիս տարածքում բնակվող ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց միջև կայուն իրավական կապը, որի ուժով պետությունը և անհատը ձեռք են բերում փոխադարձ իրավունքներ և պարտականություններ։ Կանադայում քաղաքացիությունը սահմանադրական իրավունքի կարևորագույն ինստիտուտներից է և հիմնականում իր ամրագրումն է գտնում վերջինիս սահմանադրության մեջ, սահմանադրական ակտերում կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտերում։

Ըստ սահմանադրության՝ Կանադայի քաղաքացիություն կարող են ձեռք բերել այն ֆիզիկական անձինք, ովքեր բավարարում են ստորև նշված պայմաններին։ Դրանք են․ 
Կանադայի քաղաքացին պետք է լինի[1]

* 18 տարին լրացած ֆիզիկական անձ
* ունենա Կանադայում մշտական բնակություն

Կան որոշակի գործոններ, որոնց առկայության պայմաններում ֆիզիկական անձն իր կամքից անկախ ձեռք է բերում Կանադայի քաղաքացիություն։ 

* Կանադայի քաղաքացիներից ծնված երեխան այդ երկրի քաղաքացի է։
* Յուրաքանչյուր երեխա, որի ծնողներից մեկը Կանադայի քաղաքացի է, ունի Կանադայի քաղաքացիություն ձեռք բերելու բացառիկ իրավունք։

Օտար երկրների քաղաքացիները, ովքեր ցանկանում են դառնալ Կանադայի քաղաքացի, պետք է ունենան կացության իրավունք և քննական աշխատանքի ձևով հաստատեն այն հանգամանքը, որ ունեն գիտելիքներ Կանադայի պաշտոնական լեզուներից (օրենսդրորեն ամրապնդված են երկուսը՝ ֆրանսերեն և անգլերեն) մեկի, Կանադայի աշխարհագրության, մշակույթի և պատմության վերաբերյալ[2]։ Ըստ պաշտոնական վիճակագրության՝ ամեն տարի շուրջ 250 հազար մարդ ստանում է Կանադայի քաղաքացիություն։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Կանադայի քաղաքացիություն ստանալու կարգը՝ ըստ երկրի սահմանադրության // ռուսալեզու հրատարակչություն
2. ↑  Կանադայի քաղաքացիություն ստանալու համար նախատեսված քննական հարցաշար
**Մազդակյան շարժում** կամ **Մազդակիզմ**, գյուղացիության և քաղաքային չքավորության շարժում Սասանյան Իրանում V դարի վերջին-VI դարի 20-ական թվականներին։ Առաջացել է ազնվականության և զրադաշտական հոգևորականության ազդեցության ուժեղացման, կենտրոնական իշխանության թուլացման, արտաքին քաղաքականության անհաջողությունների և երկրում տարածված սովի հետևանքով։ 488 թվականի շարժման ղեկավարը և գաղափարախոսը քուրմ Մազդակն էր։ Մազդակյան շարժման գաղափարախոսության՝ մագդակիզմի հիմքը զրադաշտական դավանանքի չարի և բարու անընդհատ պայքարի դրույթն էր։ Նյութական փոխօգնության մասին Զրադաշտի պատվիրանը մազդակիզմը դիտում էր գույքային ընդհանրության և հավասարության գաղափարի մեջ։ Մազդակը կոչ էր անում սոցիալական անհավասարությունը վերացնել բռնի ուժով։ Սեփականության վերաբաշխումը, գույքային հավասարեցումը, իրավական հավասարությունը մազդաքյանների հիմնական պահանջներն էին։ Ազնվականության և հոգևորականության ազդեցությունը թուլացնելու նպատակով շահ *Կավադ I* (488-496) հարեց Մազդակյան շարժմանը։ 496 թվականին ազնվականությունը գահընկեց արեց Կավադ I-ին։ 499 թվականին վերագրավելով գահը, Կավադ I Մազդակյան շարժման մասնակիցներին տվեց պետական պաշտոններ, Մազդակը դարձավ մոգպետ։ Մազդակյանները սկսեցին իրագործել գույքային հավասարության գաղափարը։ Վախենալով Մազդակյան շարժման ուժեղացումից՝ Կավադ I մերձեցավ թուլացած ազնվականությանը և սկսեց հալածել Մազդակյան շարժման մասնակիցներին։ VI դարի 20-ական թվականներին Կավադ I-ի որդի *Խոսրով I Անուշիրվանը* ճնշեց Մազդակյան շարժումը։

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա (օնլայն) · Մեծ սովետական (1 հրտ.) · Universalis |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | LCCN: no2007000776 · NKC: xx0122224 · VIAF: 16991605 · WorldCat VIAF: 16991605 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 132)։*  |
**Կանադայում Լեհաստանի դեսպանություն** (անգլ.՝ Embassy of Poland in Ottawa, լեհ.՝ Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Ottawie), Լեհաստանի Հանրապետության դիվանագիտական ներկայացուցչությունը Կանադայում։

Կանադայում Լեհաստանի դեսպանատան շենքը գտնվում է մայրաքաղաք Օտտավայի Դեյլի պողոտայում։ Ներկայումս՝ Կանադայում Լեհաստանի դեսպանի պաշտոնը զբաղեցնում է Լուկազ Վերեմյուկը։

Կանադան Շենգենյան համաձայնության անդամ չէ, հետևաբար՝ Լեհաստան մուտք գործելու համար Կանադայի քաղաքացիները պետք է ձևակերպեն վիզա։

Կանադայի քաղաքացիները Լեհաստանի Հանրապետություն ժամանելու համար պետք է դիմեն Օտտավայում Լեհաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպանություն՝ կարճաժամկետ վիզայի ձևակերպման համար։

Պատմություն
-----------

Դիվանագիտական կապերն երկու երկրների միջև հաստատվել են 1935 թվականին։ Կանադան և Լեհաստանն ունեն ամուր քաղաքական և միջպետական կապեր։ Պատահական չէ, որ Կանադան առաջին երկիրն էր, որը վավերացրեց Լեհաստանի անդամակցությունը Հյուսիսատլանտյան դաշինքին։

Երկու երկրներն էլ անդամակցում են Միավորված ազգերի կազմակերպությանն ու Հյուսիսատլանտյան դաշինքին։ Հարաբերությունների ամրապնդման հետևանքով երկու երկրներում փոխադարձաբար բացվեցին արտակարգ և լիազոր դեսպանություններ, որոնք կոչված են երաշխավորելու երկու երկրների շահերը։

Կանադայում Լեհաստանի դեսպանությունը գործում է 2004 թվականից։ Բացի Լեհաստանի դեսպանությունից, Կանադայի երեք այլ քաղաքներում՝ Մոնրեալում, Տորոնտոյում և Վանկուվերում գործում են նաև պատվո հյուպատոսություններ։

1. ↑
2. ↑  Կանադայում Լեհաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպանություն կանադա-լեհական հարաբերություններ՝ պատվո հյուպատոսություններ
Թիֆլիս, Երևան հրապարակ
**1907 Թիֆլիսի բանկի կողոպուտ**, հայտնի նաև **կողոպուտ Երևանի հրապարակում**, զինված կողոպուտ Ռուսական կայսրության Կովկասի փոխարքայության Թիֆլիսի նահանգի Թիֆլիս քաղաքում (այժմ Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսի) 1907 թվականի հունիսի 26-ին։ Բանկի կանխիկ գումարները գողացան Բոլշևիկները, որպեսզի ֆինանսավորեն հեղափոխական գործունեությունը։ Կողոպտիչները հարձակվեցին բանկի վրա դիլիժանսով և շրջափակվեցին ոստիկանության և զինվորական ուժերի կողմից, օգտագործվեցին ռուբեր և թնդանոթներ, մինչդեռ դիլիժանսը տեղափոխեց գումարը Երևանի հրապարակով (այժմ Ազատության հրապարակ) փոստային բաժանմունք։ Հարձակման ժամանակ սպանվեց 40 մարդ և վիրավորվեց 50-ը, համաձայն պաշտոնական փաստաթղթերի։ Կողոպտիչները կարողացան հեռանալ 341,000 ռուբլիով (2017 թվականի դրությամբ համարժեք էր 3.86 միլիոն ԱՄՆ դոլարի)։

Կողոպուտը կազմակերպել էին Բոլշևիկների մեծ թվով առաջնորդներ, այդ թվում Վլադիմիր Լենինը, Իոսիֆ Ստալինը, Մաքսիմ Լիտվինովը, Լեոնիդ Կրասինն ու Ալեքսանդր Բոգդանովը, և իրագործվել էր Ստալինի մտերիմ հայազգի Տեր-Պետրոսյանը (Կամոն)։ Քանի որ այսպիսի գործողությունը արգելված էր Ռուսաստանի Սոցյալ Դեմոկրատական Բանվորական կուսակցության 5-րդ համաժողովով, կողոպուտը Բոլշևիկների դեմ հանեց կուսակցության մյուս անդամներին։ Արդյունքում Ստալինը և Լենինը փոձեցին իրենց հեռու պահել կողոպտիչներից։

Պատահարի շուրջ իրադարձությունները և նմանատիպ այլ կողոպուտները Բոլշևիկների ղեկավարության շրջանում պառակտման արդյունք դարձան, որի շրջանակներում Լենինի դեմ դուրս եկան Բոգդանովը և Կրասինը։ Չնայած կողոպուտի հաջողությանը և մեծ գումարին, Բոլշևիկները չկարողացան օգտագործել գողացված գումարի մեծ մասը, քանի որ շատ թղթադրամների սերիական համարները հայտնի էր ոստիկանությանը։ Լենինը նախատեսում էր իրացնել Եվրոպայում մեծ թվով թղթադրամներ միաժամանակ տարբեր վայրերում, սակայն անհաջող։ Արդյունքում տեղի ունեցան մեծ թվով ձերբակալություններ և քննադատական արձագանք Եվրոպայի սոցյալ դեմոկրատներից։

Կամոն բռնվեց Գերմանիայում կողոպուտից շատ չանցած, սական հաջողությամբ խոսափեց դատից` ձևանալով հոգեկան հիվան ավելի քան երեք տարի։ Նա կարողացավ փախչել իր հոգեբուժական կենտրոնից, սակայն երկու տարի անց ձերբակալվեց մեկ այլ կողոպուտ նախագծելիս։ Կամոն դատապարտվեց մահապատժի իր հանցագործությունների համար ներառյալ 1907 թվականի կողոպուտի, սակայն դատավճիռը փոխարինվեց ցմահ ազատազրկման։ Նա արդարացվեց 1917 թվականի հեղափոխությունից հետո։ Կողոպուտի մյուս մասնակիցներից և կազմակերպիչներից ոչ ոք երբեք չկանգնեց դատարանի առաջ։ Կամոյի մահից հետո նրա գերեզմանը և հուշարձանը տեղադրվեց Երևանի հրապարակի մոտ Պուշկինի այգիներում։ Այս հուշարձանը հետագայում քանդվեց, իսկ Կամոյի մասունքները տեղափոխվեցին այլ վայր։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Kun, 2003, էջ 75

Մեդիա ֆայլեր

|  |  |
| --- | --- |
| Վիիքպահեստ | Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել **Թիֆլիսի բանկի կողոպուտ (1907)** կատեգորիայում։ |
Աբանոթուբանի, Թբիլիսիի հնագույն թաղամասերից մեկը
**Թիֆլիսը** 18-րդ դարի սկզբից հայ երաժշտական մշակույթի կենտրոն էր, որտեղ կազմավորվել է վիրահայ աշուղ, դպրոցը՝ Սայաթ-Նովա, Շամչի Մելքո, Բուդաղ Օղլան, Քիչիկ-Նովա, Ֆրեյդուն, Հագիր և ուրիշներ։ Կյանքի վերջին շրջանում Թիֆլիսում է ստեղծագործել նաև Ջիվանին։ 19-րդ դարի վերջին 20-րդ դարի սկզբին նկատելիորեն զարգացել է հայ պրոֆեսիոնալ երաժշտությունը։ 1885 թվականին հայկական առաջին խմբերգային համերգով հանդես է եկել Քրիստափոր Կարա-Մուրզան։ Հիմնադրվել են երաժշտական դպրոց (1876 թվական), ուսումնարան (1886 թվական), Ներսիսյան դպրոցում ստեղծվել են երգչախմբեր (ղեկ.՝ Մակար Եկմալյան), համերգային կյանքի աշխուժացմանը նպաստել են Գենարիոս Ղորղանյանը և Վասիլ Ղորղանյանը։ 1907 թվականին ստեղծվել է Արևելյան երաժշտական ընկերությունը, 1912 թվականին՝ Թիֆլիսի հայոց երաժշտական ընկերությունը, 1917 թվականին՝ Հայոց երգչախմբային ընկերությունը, 1919 թվականին՝ հայ երաժիշտեսաբանների «Կոմիտաս» ընկերությունը։ Թիֆլիսում են ստեղծագործել նշանավոր երաժիշտներ Արշակ Ադամյանը, Կարո Ձաքարյանը, Ազատ Մանուկյանը, Վանո Մուրադելին, Անուշավան Տեր-Ղևոնդյանը, Վարդգես Տալյանը, Միքայել Միրզայանը, Վաչե Ումր-Շատը, Բեգլար Ամիրջանյանը, Սաշա ՕգանԱբանոթուբանի, Թբիլիսիի հնագույն թաղամասերից մեկըեզաշվիլին և ուրիշներ։ «Հայարտան» երաժշտական մասնաճյուղին (հիմնադիրներ՝ Արմեն Տիգրանյան, Սարգիս Բարխուդարյան, նախագահ՝ Ռոմանոս Մելիքյան) կից ստեղծվել է մանկավարժ, ստուդիա (1927 թվականից՝ ուսումնարան)։ Թբիլիսիի օպերայի և բալետի թատրոնում են աշխատել երգիչներ Լևոն Իսեցկին, Հայկանուշ Դանիելյանը, դիրիժորներ Դմիտրի Շիկանյանը, Սուրեն Չարեքյանը, պարուհի Լյուբով Վոինովա-Շիկանյանը և ուրիշներ։


|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է* *Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Կողքիսի ակադեմիա** (վրաց.՝ კოლხეთის უმაღლესი რიტორიკული სკოლა), հայտնի է նաև որպես *Փազիսի ակադեմիա*, մ.թ. 3-4-րդ դարերում Փազիս (ժամանակակից Փոթին) քաղաքի շրջակայքում գոյություն ունեցած բարձրագույն փիլիսոփա-հռետորական դպրոց։

Կողքիսի ակադեմիան հիշատակվում է 4-րդ դարի աղբյուրներում, սակայն կողմնակի աղբյուրները վկայում են դեռ 3-րդ դարավերջից նրա գոյության մասին։ Հայտնի հռոմեացի փիլիսոփա և հռետոր Թեմիստիոսը իր խոսքերից մեկում պատմում է, որ ինքն ու իր հայրը՝ փիլիսոփայության փառաբանված դասախոս Եգանը, իրենց կրթությունը ստացել են Պոնտոսի ծայրամասում՝ Փազիսի մոտ, «մի վայրում, որը մուսաների տաճար էր»։

Թեմիստիոս ծնվել է 317 թվականին, իսկ 345 թվականին արդեն դասախոսում էր Կոստանդնուպոլսում, հետևաբար նա սովորում էր Կողքիսի ակադեմիայում 330-340 թթ. իսկ նաև եթե հաշվի առնենք, որ նույն ակադեմիայիում, Թեմիստիոսի խոսքերով, սովորել է նաև իր հայրը, ապա ակնհայտ է, որ ակադեմիան գոյություն է ունեցել արդեն 3-րդ դարի վերջում։

Ակադեմիայում հռետորաբարնություն, փիլիսոփայություն, ֆիզիկա, մաթեմատիկա, տրամաբանություն և այլ գիտություններ էին դասավանդում։ Այդտեղ է կրթություն ստացել հայտնի վրացի փիլիսոփա Իոանե Լազին, ով Զաքարիա Վրացի հայտնի գիտնականի հետ դեպի Կոստանդնուպոլիս էր ուղեկցում իր աշակետրին, իսկ հետագայում հայտնի փիլիսոփա Պետրոս Իբերացուն։

Գրականություն
-------------

* Խորհրդային մեծ հանրագիտարան
* Каучхишвили С. Г. Центр риторического образования в древней Колхиде. ; — ВГМГ, т. X-В; 1940; с. 337—340; (վրաց.).
* Нуцубидзе Ш. Я. История грузинской философии, т. I, 1956, с. 96; (վրաց.).
* გამსახურდია ს. სწავლა-განათლება ძველ საქართველოში, თბ. 1975;   
Гамсахурдия С. Обучение в древней Грузии, Тбилиси, 1975
* Очерки истории Грузии.; изд. Мецниереба; т. II. 1988; с. 136.

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ф. Вильгельм Введение // Zu: Themistios. Or. 27. -Byzantinischneugriechische Zeitschrift,. — 6, Bd. 1927-28,. — С. c 451-489.