**Վիգեն** (ի ծնե՝ **Վիգեն Տերտերյան**, պարս.՝ ویگن دردریان, անգլ.՝ Viguen Derderian, նոյեմբերի 23, 1929(1929-11-23), Համադան, Իրան - հոկտեմբերի 26, 2003(2003-10-26), Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), իրանահայ էստրադային երգիչ և դերասան, հայտնի էր որպես «Իրանական փոփի արքա» և «Ջազի սուլթան»։ Հայտնի է ամբողջ Մերձավոր Արևելքում։ Վիգենը երգում էր ինչպես պարսկերեն, այնպես էլ հայերեն։ Կյանքի վերջին տարիներն անցկացրել է ԱՄՆ-ում։

Վիգենը իրանահայ էր և պարսկական փոփի ոսկե դարաշրջանում (1970-ականների սկիզբ) մինչև 1979 թվականի Իսլամական հեղափոխությունը իրանցի շատ կատարողներ և հայտնիներ, այդ թվում՝ Դելկեշը, Պուրանը և Էլահեն, ասոցացվում էին նրա հետ։

Վիգենի նորարարական և լավատեսական երաժշտական ոճը մեծ ազդեցություն ունեցավ իրանական երաժշտության նոր ժանրի ճանապարհը հարթելու վրա։ Այն ազդված էր Արևմտյան Եվրոպայի և Լատինական Ամերիկայի ոճերից։ Նրա երաժշտական և կատարողական տաղանդները շուտով գրավեցին իրանցի շատ հայտնի բանաստեղծների և երգահանների ուշադրությունը, ինչպիսիք են Փարվիզ Վաքիլին և Քարիմ Ֆաքուրը, և նրանք միասին ստեղծեցին իրանական ամենահիշարժան երգերը։

Վաղ կյանք
---------

Վիգենը ծնվել է Իրանի արևմտյան Համադան քաղաքում՝ ութ երեխաներ ունեցող իրանահայ ընտանիքում։ Նրա հայրը մահացել է թոքաբորբի հետ կապված բարդություններից, երբ Վիգենն ընդամենը ութ տարեկան էր։ Մայրը և ավագ եղբայր Զավենը նրան մեծացրել են ընտանեկան անհամաձայնության պատճառով հայրենի տնից հեռանալուց հետո։ Նրա ավագ եղբայր Կարոն իրանցի հայտնի բանաստեղծ էր և գրել է Վիգենի «Lala'ee» («Օրորոցային») հայտնի երգի բառերը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նրա ընտանիքը տեղափոխվել է հյուսիսային Թավրիզ քաղաք, որտեղ տեղի ադրբեջանցի ազգայնականները խորհրդային օկուպացիոն ուժերի օգնությամբ այդ տարածքում հռչակել էին անջատողական հանրապետություն։ Այստեղ Վիգենը ռուս զինվորից գնել է իր առաջին կիթառը և հայտնաբերել, որ ամերիկյան, իտալական և իսպանական երաժշտությունն իրեն հոգեհարազատ է։ Այդ մեղեդիներից շատերը սկսեցին հնչել պարսկերեն բառերով և դարձան ու մինչ օրս մնում են Իրանի ամենահայտնի երգերից։

Գեղարվեստական վերելք
--------------------

Պատանի հասակում Վիգենը տեղափոխվել է Թեհրան և 1951 թվականին սկսել է հանդես գալ մայրաքաղաքի հյուսիսային ծայրամասում գտնվող «Café Shemiran» բարձրակարգ ռեստորան-բարում։

Իրանի որոշ երկրպագուների կողմից Վիգենը հավասարեցվում էր Էլվիս Փրեսլիին. կենսուրախ տեսքը և բարձրահասակ ու մարզական կազմվածքը լրացնում էին նրա՝ որպես Իրանի առաջին տղամարդ փոփ-աստղի գրավչությունը, հատկապես իրանցի երիտասարդ կանանց շրջանում այն ժամանակ, երբ 1950-ական և 60-ական թվականներին ազատական գաղափարները հաստատվել էին երկրում։ Նա նաև իրանցի առաջին դերասաններից էր, ով ելույթ է ունեցել կիթառով։

Ավելի ուշ աշխատանքներ
---------------------

1971 թվականին Վիգենը տեղափոխվել է ԱՄՆ և հաստատվել Կալիֆոռնիայում։ Նա ամեն տարի վերադառնում էր Իրան՝ համերգներ տալու և Վեգասի ոճով ելույթ ունենալու գիշերային ակումբներում։ 1979 թվականի իսլամական հեղափոխությունից հետո նա աքսորվել է Միացյալ Նահանգներ, քանի որ Իրանում փոփ երաժշտությունն այլևս թույլատրված չէր։ Իր կարիերայի 50-ամյակը նա նշել է 2001 թվականի փետրվարին Լոս Անջելեսի Հոլիվուդյան պալադիումում։

Նրա ամենանշանավոր երգերից են՝ «Baroon Barooneh» («Անձրև է գալիս»), «Asb-e Ablagh» («Զտարյուն ձի»), «Mahtab» («Լուսնի լույս»), «Lala'ee» («Օրորոցային»),«Gol-e Sorkh» («Կարմիր վարդ»), «Ragheeb» («Մրցակից»), «Simin-bari» («Սիմին-բարի»), «Awazekhan» («Երգիչ») և «Del-e Divaneh» («Խենթ սիրտ»)։ Իր երկարամյա գործունեության ընթացքում Վիգենը ձայնագրել է ավելի քան 600 երգ։

Կինոյում
--------

Վիգենի նորամուտը կինեմատոգրաֆում տեղի է ունեցել 1955 թվականին, երբ նրան հայտնաբերել է իրանահայ անվանի ռեժիսոր Սամուել Խաչիկյանը՝ իր «Chaharrah-e Havades» («Իրադարձությունների խաչմերուկ») ֆիլմում դեր կատարելու համար։ Հետագա տարիներին նա խաղացել է Խաչիկյանի և այլ պրոդյուսերների բազմաթիվ այլ կինոնկարներում, այդ թվում՝«Zalembala» (1956, Սիամակ Յասամի), «Tappeh-eh Eshgh» (1959, Խաչիկյան), «Arshin Malalan» և «Cheshmeh Oshagh» (1960, Սամադ Սաբահի), «Atash Khakestar» (1961, Խոսրո Փարիզի), «Arooseh Darya» (1965, Արման)։ Ավելի ուշ նա հիմնադրել է «Viguen Film»-ը՝ սեփական կինոնկարներ արտադրելու համար, բայց այդ գործին հետամուտ չի եղել։

### Ֆիլմագրություն

| Թվական | Բնօրինակ անվանում | Թարգմանություն | Նշումներ |
| --- | --- | --- | --- |
| 1955 | Chaharrah-e Havades | Իրադարձությունների խաչմերուկ | Վիգենի նորամուտը կինեմատոգրաֆում տեղի է ունեցել 1955 թվականին, երբ նրան հայտնաբերել է իրանահայ ռեժիսոր Սամուել Խաչիկյանը՝ այս ֆիլմում նկարահանելու համար։ |
| 1955 | Khoon va Sharaf | Արյուն և պատիվ |  |
| 1959 | Tappe-ye Eshq | Սիրո բլուրը |  |
| 1965 | Aroos-e Darya | Ծովի հարսնացուն |  |
| 1969 | Atash va khakestar | Կրակ և մոխիր |  |

Անձնական կյանք
--------------

Վիգենի առաջին կնոջ անունը Օլգա էր, նրանք ունեին երեք դուստր՝ դերասանուհի Այլինը (հայտնի է նաև որպես Էյլին կամ Էյլեն), Այլինի երկվորյակ քույրը՝ երգչուհի Ժակլին Մյունսը (հայտնի է նաև որպես Ջաքլին կամ Ժակլին) և Քեթրինը։

Նրա երկրորդ կնոջ անունը Նադյա էր, և նրանք ունեցել են մեկ դուստր՝ Էվելին, և մեկ որդի՝ Էդվին Տերտերյան անունով։

Նրա երրորդ կինը Կարեն Հոլստոն Տերտերյանն էր (1951–2015), և նա ուներ խորթ դուստր՝ Ռոբին Նավոն Բրեյքֆիլդ։

Մահ
---

Վիգենը մահացել է տանը 2003 թվականի հոկտեմբերի 26-ին քաղցկեղից։ Թաղված է Կալիֆոռնիայի Ուեսթլեյք Վիլիջ քաղաքում գտնվող Pierce Brothers Valley Oaks գերեզմանատանը։

Կյանքի ընթացքում Վիգենը ձայնագրել է ավելի քան վեց հարյուր երգ, նկարահանվել է վեց կինոնկարում և հյուրընկալվել հայտնի հեռուստատեսային շոուներում, այդ թվում՝ *The Bob Hope Show*, *The Jack Benny Show* և *«Անհնարին առաքելություն»* հեռուստասերիալում։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Abrahamyan, Lusine (2011 թ․ սեպտեմբերի 1). «Milanda de Mont: "My life is art, art is my life"». *Hayern Aysor*. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ հուլիսի 13-ին. Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 8-ին. «[...] most of my relatives are artists. Vigen Terterian is my mother's uncle's son.»
2. 1 2  Saba, Sadeq (2003 թ․ հոկտեմբերի 27). «Iranian pop legend dies at 74». BBC News. Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 18-ին.
3. 1 2 3 4 5 6 7  «Vigen Derderian | Iran | [[The Guardian]]». *webcache.googleusercontent.com*. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 19-ին. `{{cite web}}`: URL–wikilink conflict (օգնություն)
4. 1 2  «Iran Chamber Society page on Vigen Derderian». Iranchamber.com. Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 16-ին.
5. ↑  «Vigen Derderian: "Sultan of Persian jazz"». *OST ARMENIA* (ամերիկյան անգլերեն). 2019 թ․ մարտի 13. Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ հուլիսի 19-ին. Վերցված է 2021 թ․ հուլիսի 19-ին.
6. ↑  «The Crossroad of Events». IMDb. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
7. ↑  «Blood and Honor». IMDb. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
8. ↑  «The Hill of Love». IMDb. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
9. ↑  «The Bride of the Sea». IMDb. Վերցված է 2015 թ․ նոյեմբերի 22-ին.
10. 1 2  Zinder, Jac (1992 թ․ մարտի 19). «The King of Persian Pop: Never a Dull Nouruz». *Los Angeles Times*. Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 18-ին.
11. ↑  «Karen Derderian Obituary». *Valley Oaks-Griffin Memorial Park, Mortuary & Crematory*. Վերցված է 2016 թ․ մարտի 6-ին.
12. ↑  «Vigen, Iran's King of Pop Passed Away». *Iran Dokht*. Iran Dokht. 2003. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 6-ին. Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 18-ին.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Dehkordi, Morteżā Ḥoseyni (2010). «DARARIĀN, Vigen». *Encyclopaedia Iranica*.
* Vigen Death in BBC
* Vigen Biography on BBC Persian
* Vigen Bio on Iranian Chamber
* Sheet Music of songs by Viguen

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Վիգեն (երգիչ)» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ֆոտո, վիդեո և աուդիո | Apple Music · Spotify |
|  |
| Թեմատիկ կայքեր | Allmusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Find A Grave |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Իրանիկա |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | ISNI: 0000000044475439 · VIAF: 61309774 · WorldCat VIAF: 61309774 |

 |