recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Արսեն Սերգեյի Բոշնաղյան** (հունիսի 26, 1914(1914-06-26), Նոր Բայազետ, Նոր Բայազետի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 8, 1972(1972-01-08), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային բանակի գեներալ-մայոր (1958): ԽՄԿԿ անդամ (1940), Հայրենական մեծ պատերազմի 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Արսեն Բոշնաղյանը ծնվել է 1914 թվականի հունիսի 26-ին, Նոր Բայազետ (Գավառ) քաղաքում։ 1932 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի հետևակային դպրոցը, 1935 թվականին՝ Օրենբուրգի ավիադպրոցը, 1955 թվականին՝ Մոսկվայի գլխավոր շտաբի բարձրագույն դասընթացները։ 1935-1940 թվականներին ծառայել է Հայկական առանձին լեռնահրաձգային դիվիզիայում։ Ավարտել է Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան և Գերմանա-խորհրդային պատերազմի սկսվելոււ պես նշանակվել գլխավոր շտաբի օպերատիվ վարչության պետի օգնական, 1941-1943 թվականներին ծառայել շտաբային, բանակի գեներալ Սերգեյ Շտեմենկոյի ղեկավարությամբ, ով մասնակցում էր Մոսկվայի պաշտպանության, Հյուսիսային Կովկասի, Ղրիմի, Սևաստոպոլի ռազմական գործողությունների պլանների մշակմանն ու իրականացմանը, ծառայել է գնդապետ Սիմոն Զավարյանի, Խորհրդային Միության մարշալ Հովհաննես Բաղրամյանի հրամանատարության ներքո։ Հետագայում աշխատել է որպես կորպուսի օպերատիվ բաժնի, դիվիզիայի, ապա կորպուսի շտաբի պետ, բանակի հրամանատարի տեղակալ։ 1943 թվականին Բոշնաղյանը նշանակվել է առաջին մերձբալթյան ռազմաճակատի 6-րդ գվարդիական բանակի հրաձգային կորպուսի շտաբի օպերատիվ բաժնի պետ։ Անմիջականորեն մասնակցել է Բելառուսիայի և Մերձբալթյան հանրապետությունների ազատագրման մարտերին։ Մասնակցել է Նևել, Գորոդոկ, Վիտեբսկ, Պոլոցկ, Ելգավա քաղաքների ազատագրման համար մղված մարտերին։ 1944 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1945 թվականի մայիսը Բոշնաղյանն անմիջական մասնակցություն է ունեցել Յուրլանդական թերակղզու և Քյոնիկսբերգ քաղաքի գրավման մարտերի պլանավորմանը և իրականացմանը։ 1955 թվականին ավարտել է Գլխավոր շտաբի բարձրագույն ակադեմիական դասընթացները։ 1960–1963 թվականներին ծառայել է Գերմանիայում տեղակայված խորհրդային զորախմբերում։

Արսեն Բոշնաղյանը մահացել է 1972 թվականի հունվարի 8-ին, Երևանում։

Պարգևներ
--------

* Լենինի շքանշան
* Կարմիր աստղի շքանշան
* Կարմիր դրոշի շքանշան (2 անգամ)
* Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. ↑  «Արսեն Սերգեյի Բոշնաղյան». *www.kyavartv.am*. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 6-ին.
3. ↑  Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005։
4. ↑  «Բոշնաղյան Արսեն Սերգեյի | historyofarmenia.am.am». *www.armin.am*. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 6-ին.(չաշխատող հղում)

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 2, էջ 520)։*  |
**Միխալիս Սիֆակիս** (սեպտեմբերի 9, 1984(1984-09-09), Հերակլիոն), հույն ֆուտբոլիստ, դարպասապահ, որը հանդես է եկել Հունաստանի ազգային հավաքականի կազմում։

Կարիերա
-------

### Ակումբային

Սիֆակիսը «Ացալենիոս» ակումբի սան է։ 1999 թվականին տեղափոխվել է «ՕՖԻ», որտեղ մի քանի տարի խաղացել է երիտասարդական հավաքականում։ 2002 թվականին նա ակումբի հետ կնքել է մասնագիտական պայմանագիր։ «ՕՖԻ»-ում Սիֆակիսն անցկացրել է 5 մրցաշրջան, վերջին 3-ում նա հիմնական դարպասապահ է եղել։

2007/08 մրցաշրջանի մեկնարկից առաջ Սիֆակիսը պայմանագիր է կնքել հունական «Օլիմպիակոս» ֆուտբոլային ակումբի հետ։ Միխալիսը խաղացել է Անտոնիոսա Նիկոպոլիդիսայի փոխարեն և մրցաշրջանում մասնակցել միայն 2 խաղի։ «Պիրեյոս» թիմի հետ Սիֆակիսը դարձել է Հունաստանի չեմպիոն։

Սիֆակիսը հետագայում տեղափոխվել է «Արիս» ակումբ։

### Միաջազգային

«ՕՖԻ»-ի խաղերի ընթացքում նա հաճախ հանդես էր գալիս Հունաստանի երիտասարդական հավաքականում և անցկացրել է 15 հանդիպում։

2009 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Միխալիսը խաղում էր Լիխտեշտայնի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում (2:1)։ 2010 թվականին ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչ Օտտո Ռեհագելը դարպասապահին ընդգրկել է Աշխարհի առաջնությունում, որտեղ նա խաղացել է որպես Ալեքսանդրոս Ցորվասին փոխարինող։

Նվաճումներ
----------

«Օլիմպիակոս»
* Հունաստանի չեմպիոն. 2007/08

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Transfermarkt.com(բազմ․) — 2000.
2. 1 2  FBref.com(բազմ․)
3. 1 2  As (իսպ.) — Madrid: Grupo Prisa, 1967. — ISSN 1888-6671

Արտաքին հղումներ
----------------

* Официальный сайт Михалиса Сифакиса
**Ստեփան Գրիգորի Բեկյան** (1919, Փառակա, Նախիջևանի գավառ, Ադրբեջանի Ժողովրդավարական Հանրապետություն), հայ ռազմական բժիշկ, գնդապետ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից, ԽՄԿԿ անդամ (1941)։

Կենսագրություն
--------------

Մինչև Գերմանա-խորհրդային պատերազմը աշխատել է Լեռնային Ղարաբաղի Մարտունու շրջանի տրոպիկական կայանում որպես պետ և արդյունավետ գործ կատարել մալարիայի վերացման բնագավառում։

1941 թվականի հունիսի 23-ին զորակոչվել է բանակ և 400-րդ Սևաստոպոլյան գնդի հետ, որպես բժշկական վաշտի կրտսեր բժիշկ, Կովկասի նախալեռներից հասնել է Բեռլին։ Պատերազմի ավարտից հետո շարունակել է զինվորական ծառայությունը։ Գերազանցությամբ ավարտել է Լենինգրադի ռազմաբժշկական ակադեմիայի բժշկահրամանատարական ֆակուլտետը։ Ծառայել է տարբեր զորամասերում, եղել է գնդի բժշկական վաշտի կրտսեր, ապա՝ գնդի ավագ բժիշկ, գնդի բժշկական մասի պետ, դիվիզիայի համաճարակաբան, դիվիզիայի բժշկական ծառայության պետ։

1974 թվականին բժշկական ծառայության գնդապետի աստիճանով զորացրվել է բանակից։ Գալով Երևան՝ աշխատանքի է անցնում բժշկական ինստիտուտի ռազմագիտության ամբիոնում որպես վարիչի տեղակալ։ Հետագայում նշանակվում է ուսանողների արտադրական պրակտիկայի բաժնի վարիչ։

Կարմիր աստղի շքանշանի և կառավարական 21 այլ պարգևների ասպետ է։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Վ. Գրիգորյան, Բ. Գ. Մելքումյան, Հայաստանի բժիշկները Մեծ հայրենականում, գիրք 2, Ե. 1987, էջ 57-58։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վարդան Բալայան (այլ կիրառումներ)

**Վարդան Բալայան** (մարտի 14, 1914(1914-03-14), Աշան, Մարտունու շրջան, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ - նոյեմբերի 24, 1966(1966-11-24)), հայ արձակագիր, դրամատուրգ, մանկավարժ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1960 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Ծնվել է Աշան (այժմ՝ ԼՂՀ Մարտունու շրջան) գյուղում։ 1936 թվականին ավարտել է Շուշիի մանկավարժական ուսումնարանը, 1947 թվականին՝ Ադրբեջանի Լենինի անվան մանկավարժական ինստիտուտը։ Որպես ուսուցիչ 1936-1938 թվականներին աշխատել է Մարտունու շրջանի Ղզղալա գյուղի միջնակարգ դպրոցը, 1938-1942 թվականներին՝ Աշանի միջնակարգ դպրոցում։ 1942 թվականին ծառայել է խորհրդային բանակում, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ Ծանր վիրավորվել է Նալչիկի համար մղված մարտում ու զորացրվել։ 1942 թվականի ապրիլից մինչև սեպտեմբեր եղել է Մարտունու շրջանային ժողկրթբաժնի տեսուչ, ապա՝ ուսուցիչ Ղզղալայի դպրոցում։ 1945 թվականին նշանակվել է նյուն գյուղի դպրոցի տնօրեն։ 1964-1966 թվականներին եղել է Աշանի կոլտնտեսության նախագահը։ 1966 թվականին նորից վերադարձել է մանկավարժական աշխատանքի՝ որպես հայրենի գյուղի դպրոցի տնօրեն։

Պատմվածքներից բացի գրել է «Ալ դրոշի ներքո» մեկ գործողությամբ պիեսը՝ նվիրված Լևոն Միրզոյանի կյանքին ու գործունեությանը։ Բեմադրվել է նաև Բալայանի «Մոր կամքը» պիեսը։

Վ. Բալայանի երկերի մատենագրություն
----------------------------------

* Իմ կյանքի լուսաբացը (պատմվածքներ), Բաքու, Ազերնեշր, 1959, 84 էջ։
* Լեռնային վտակ (ժողովածուում տեղ է գտել Վ. Բալայանի գործերից մի քանիսը), Բաքու, Ազերնեշր, 1963, 132 էջ։
* Լեռնային վտակ (ժողովածուում տեղ է գտել Վ. Բալայանի գործերից մի քանիսը), Բաքու, Ազերնեշր, 1967, 196 էջ։
* Պատմվածքներ, Բաքու, Ադրբեջանի պետական հրատարակչություն, 1968, 136 էջ։

Աղբյուրներ
----------

1. ↑  Հայկ Խաչատրյան (1986). *Գրական տեղեկատու*. Երևան: «Սովետական գրող». էջ էջ 92-93.
**Թոմաս Փաթեն Ստաֆորդ** (անգլ.՝ *Thomas Patten Stafford*, սեպտեմբերի 17, 1930(1930-09-17), Weatherford, Custer County, Օկլահոմա, ԱՄՆ - մարտի 18, 2024(2024-03-18), Satellite Beach, Բրեվարդ շրջան, Ֆլորիդա, ԱՄՆ), ամերիկացի տիեզերագնաց-օդաչու, ռազմաօդային ուժերի բրիգադային գեներալ։

1952 թվականին ավարտել է ԱՍՆ-ի ռազմածովային ակադեմիան, ստացել գիտությունների բակալավրի աստիճան, իսկ 1959 թվականին՝ Էդուարդսի (Կալիֆոռնիայի նահանգ) ավիացիոն բազայի փորձարկող օդաչուների դպրոցը։

ԱՍՆ տիեզերագնացների խմբում ընդգրկվել է 1962 թվականին։ 1965 թվականի դեկտեմբերի 15-16-ին Ուոլթեր Շիրայի հետ, որպես երկրորդ օդաչու, թռիչք է կատարել «Ջեմինի-6» տիեզերանավով։ Թռիչքը տևել է 25 ժամ 51 րոպե (Երկրի շուրջը կատարել է 17 պտույտ)։ 1966 թվականի հունիսի 3-6-ին Յուջին Սերնանի հետ, որպես հրամանատար, թռիչք է կատարել «Ջեմինի-9» տիեզերանավով։ 12 ժամ 2 րոպեում տիեզերանավը Երկրի շուրջը կատարել է 45 պտույտ։ 1969 թվականի մայիսի 18-26-ին, Ջոն Յանգի և Յուջին Սերնանի հետ, որպես հրամանատար, «Ապոլլոն-10» տիեզերանավով թռիչք է կատարել դեպի Լուսին։ Մայիսի 21-ին տիեզերանավը դուրս է բերվել Լուսնի արհեստական արբանյակի ուղեծիր, Ստաֆորդը և Սերնանը լուսնախցիկով (անջատվել էր տիեզերանավից) մոտեցել են Լուսնի մակերևույթին՝ մինչև 15 կիլոմետր հեռավորությամբ։ Թռիչքը տևել է 192 ժամ 3 րոպե (Լուսնի արհեստական արբանյակի ուղեծրում եղել է 61 ժ 40 ր)։ 1975 թվականի հուլիսի 15-25-ին Դոնալդ Սլեյտոնի և Վենս Բրանդի հետ, որպես «Ապոլլոն» տիեզերանավի հրամանատար, թռիչք է կատարել «Ապոլլոն» - «Սոյուզ» ծրագրով։ Թռիչքը տևել է 217 ժամ 28 րոպե, որի ընթացքում ամերիկյան «Ապոլլոն» և սովետական «Սոյուզ-19» տիեզերանավերը 2 անգամ կցվել էն, կատարվել են գիտատեխնիկական փորձեր։

Չորս թռիչքի ընթացքում տիեզերքում մնացել է 517 ժամ 43 րոպե։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990.
2. 1 2  Internet Speculative Fiction Database — 1995.
3. 1 2  Munzinger Personen (գերմ.)
4. 1 2  Thomas Stafford, NASA astronaut who led Apollo-Soyuz joint mission, dies at 93
5. ↑
6. 1 2  Agency Awards Historical Recipient List — www.nasa.gov.
7. 1 2

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Թոմաս Ստաֆորդ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Discogs · Internet Movie Database · Internet Speculative Fiction Database · WikiTree |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Notable Names Database |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BIBSYS: 14012771 · GND: 124459471 · GTAA: 157480 · ISNI: 0000000374280319 · LCCN: nr92021128 · VIAF: 56474779 · WorldCat VIAF: 56474779 |

 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վլադիմիր Բադալյան (այլ կիրառումներ)

**Վլադիմիր Գրիգորի Բադալյան** (1920, Պառավաքար-), հայ բժիշկ, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

1937 թվականին ավարտել է Խ. Աբովյանի անվան միջնակարգ դպրոցը։ Երևանի բժշկական ինստիտուտն ավարտել է 1942 թվականին և մեկնել ռազմաճակատ։ Որպես բժիշկ մարտերին մասնակցել է Կենտրոնական և Վոլխովյան ռազմաճակատում։ Մասնակցել է Լենինգրադի պաշտպանությանը, շրջափակման օղակի ճեղքմանը, շրջափակման իսպառ վերացմանը։ Այդ ժամանակ նա գտնվել է 2-րդ հարվածային բանակի կազմում։ Երկու անգամ վիրավորվել է։ 1944 փետրվարին ծանր կոնտուզիա է ստացել։ Նրան գիտակցությունը կորցրած տեղափոխվել են Լենինգրադի զինվորական հոսպիտալ։ Այստեղ բուժվում և զորացրվում է։ Նա բուժսանգումարտակի հրամանատար էր և ուներ բժշկական ծառայության մայորի կոչում։

վերադառնալով Երևան՝ նշանակվել է քաղաքի շրջաններից մեկի առողջապահության բաժնի վարիչ (1944-1950), այնուհետև աշխատել է Իջևանի ու Սևանի հոգեբուժական հիվանդանոցներում որպես գլխավոր բժիշկ։ Ապա գալիս է Երևան, բաժանմունքի վարիչի պաշտոնով աշխատում հանրապետական ու քաղաքային հոգեբուժական դեսպանսերներում, այնուհետև տեղափոխվում հանրապետական հոգենարկոլոգիական դեսպանսեր որպես բաժանմունքի վարիչ։

Ստացել է կառավարական 16 պարգև։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Վ. Գրիգորյան, Բ. Գ. Մելքումյան, Հայաստանի բժիշկները Մեծ հայրենականում, գիրք 2, Ե. 1987, էջ 52-53։
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Դավթյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Հակոբ Քրիստափորի Դավթյան** (հոկտեմբերի 10, 1888(1888-10-10), Վերին Ագուլիս, Նախիջևանի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 28, 1938(1938-07-28), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային դիվանագետ։

Կենսագրություն
--------------

Հակոբ Դավթյանը ծնվել է Վերին Ագուլիս գյուղում։ 1907 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի 1-ին գիմնազիան։ Սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանում։ Ավարտել է Բրյուսելի ճարտարագիտական ինստիտուտը։ 1908-1918 թվականներին Բելգիայում եղել է վտարանդի։ Տիրապետել է մի շարք լեզուների։ Բազմաթիվ երկրներում համատեղելէ դիվանագիտական և հետախուզական աշխատանքը։ Արտերկրում ստեղծել է գործակալական լայն ցանց, հավաքագրել լրտեսներ։ 1920 թվականից աշխատել է ԱԳԺԿ մարմիններում։ Ֆելիքս Ձերժինսկու խնդրանքով աշխատանքի է անցել ԱՀ-ում։

Գործունեություն
---------------

Դիվանագիտական աշխատանքի է անցել 1919 թվականին։ 1921-1922 թվականներին եղել է ՌԽՖՍՀ արտաքին գործերի նախարարության կոլեգիայի անդամ, Մերձբալթյան երկրների բաժնի վարիչ, այնուհետև՝ ՌԽՖՍՀ լիազոր ներկայացուցիչ Լիտվայում։ 1922-1924 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ներկայացուցչության խորհրդական Չինաստանում, որտեղ լիազոր ներկայացուցիչներ Կարախանի և Իոֆֆեի հետ մեծ աշխատանք է տարել Խորհրդաչինական հարաբերությունների բարելավման համար։ 1925-1927 թվականներին ԽՍՀՄ ներկայացուցչության խորհրդականը, ապա ժամանակավոր հավատարմատարն էր Ֆրանսիայում, իսկ 1927-1939 թվականներին՝ խորհրդային լիազորներ–կայացուցիչը Իրանում։ 1930-1932 թվականներին եղել է Լենինգրադի ճարտարագիտական ինստիտուտի տնօրեն, միաժամանակ՝ Լենինգրադի մեքենաշինական ինստիտուտի տնօրեն։ 1932-1938 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ լիազոր ներկայացուցիչ նախ Հունաստանում, ապա՝ Լեհաստանում։ 1935 թվականին ընտրվել է ԽՍՀՄ Կենտգործկոմի անդամ։ Աշխատել է Հունգարիայում, Տուվայում, Փարիզում, Թեհրանում։ ԽՄԿԿ անդամ 1905 թվականից։

Մահ
---

Անհիմն մեղադրանքով գնդակահարվել է 1938 թվականին։ Արդարացվել է 1956 թվականին։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3 4  Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
2. ↑  «Հայաստանի Հանրապետության Ազգային անվտանգության ծառայություն - Հետախուզություն և հակահետախուզություն. հայկական հետքը». *www.sns.am* (ամհարերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ օգոստոսի 5-ին. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 30-ին.
3. ↑  Александр, Дегтярев Клим + Колпакиди. «Давтян Яков Христофорович - Внешняя разведка СССР». *www.e-reading.club*. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 30-ին.(չաշխատող հղում)
4. ↑  Administrator. «Давыдов Яков Христофорович - Энциклопедия - spbarm.ru». *spbarm.ru*. Վերցված է 2017 թ․ հունվարի 30-ին.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | Rodovid |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Հայազգ |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 298)։*  |
**Լյուքսեմբուրգյան պալատ** (ֆր.՝ Palais du Luxembourg), պալատ, որ կառուցվել է Մարիա Մեդիչիի համար Սողոմոն դե Բրոսի նախագծով 1615-1645 թվականներին Փարիզի Լյուքսեմբուրգյան այգում՝ հանգուցյալ հերցոգ, Լյուքսեմբուրգյան տոհմի ներկայացուցիչ Պինեի կալվածքի տեղում (այստեղից էլ՝ անվանումը)։

Ոճը անցումային է՝ վերածննդից բարոկկո։ Մարիա Մեդիչիի պատվերով Ռուբենսը թագուհու կյանքի դրվագներով 24 կտավ է նկարել պալատի համար։ Շինարարությունն ավարտելուց մի քանի ամիս անց Լյուդովիկոս XIII-ը Մեդիչիին արտաքսում է պալատից։ Վերջինիս մահից հետո պալատում ապրել են նրա որդին՝ Գասթոն Օռլեանցին, և թոռնիկը՝ Աննա դե Մոնպասիեն։

Նացիստական օկուպացման ժամանակ պալատում է տեղակայվել Գերմանիայի զինված ուժերի ռազմաօդային ուժերի՝ լյուֆտվաֆի (գերմ.՝ Luftwaffe) գրասենյակը Ֆրանսիայում։ Այնտեղ ժամանակ առ ժամանակ մնում էր Հերման Գյորինգը, իսկ գեներալ-ֆելդմարշալ Գուգո Շպերլեն բավական երկար ապրել է այնտեղ։ Ներկայումս այստեղ է գործում Ֆրանսիայի Սենատը։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ayers 2004, p. 129.

Արտաքին հղումներ
----------------

* Լյուքսեմբուրգյան պալատը Ֆրանսիայի Սենատի կայքում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լյուքսեմբուրգյան պալատ» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Թեմատիկ կայքեր | GeoNames |
|  |
| Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Universalis |
|  |
| 

|  Չափորոշչային վերահսկողություն |
| --- |
|  |
| BAV: ADV10002305 · GND: 4297008-8 · LCCN: n2018029010 · LNB: 000128045 · Mérimée: PA00088653 · NKC: xx0136283 · SUDOC: 154826774 · VIAF: 171768437 · ULAN: 500310024 · WorldCat VIAF: 171768437 |

 |

 |
**Սասունիկ Վաղարշակի Ավդալյան** (1920, գ. Հոռոմ - ), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

1937 թվականին ավարտել է Լենինականի մանկավարժական ուսումնարանը և անցել ուսուցչական աշխատանքի։ 1940 թվականին կանչվել է զինվորական ծառայության։ Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել է 1941 թվականի հունիսի 22-ից։ Այդ ժամանակ նրանց զորամասը Պրուտ գետի ափին էր, Ունգեն քաղաքի մոտակայքում։ Մեկ ամիս հակառակորդի դեմ կռվելուց հետո նրան գործուղել են Օդեսա՝ հրամանատարական դասընթացների։ Դասընթացները չավարտած՝ նրան ուղարկում են Վոլխովի ռազմաճակատ որպես ականանետի հրամանատար։ Վոլխովի ռազմաճակատում նա մարտնչում է մինչև 1942 թվականի հուլիսի կեսերը, այնուհետև՝ թշնամու թիկունքում, Լենինգրադի մարզում գործող 13-րդ պարտիզանական բրիգադի կազմում՝ որպես հետախուզական խմբի հրամանատար։ 1944 թվականի փետրվարից մինչև պատերազմի ավարտը կռվել է Լենինգրադի, 1-ին Ուկրաինական ռազմաճակատներում, 125-րդ հրաձգային դիվիզիայի 749-րդ գնդի ականանետային մարտկոցում։ Մասնակցել է Լենինգրադի շրջափակման վերացման և Մերձբալթիկայի ազատագրման մարտերին։ Երեք անգամ վիրավորվել է։ Զորացրվել է 1945 թվականի հոկտեմբերին։

Ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։ Երեք ու կես տասնամյակ Արթիկի շրջանի դպրոցներում վարել է ուսմասվարի, տնօրենի պաշտոններ, միաժամանակ դասավանդել հայոց լեզու և գրականություն։

Արժանացել է «Խիզախության համար», «Մարտական ծառայությունների համար» և այլ մեդալներով, ինչպես նաև ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի երկու պատվոգրերով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Հ. Հարությունյան, Հ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասյան, Հայաստանի ուսուցիչները մեծ Հայրենականում, գիրք 2, Ե. «Լույս», 1982, էջ 16-17։
**Միքայել Գաբրիելի Դավթյան** (1915, Ղուլալի, Հայաստան - *անհայտ*), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Միքայել Դավթյանը ծնվել է 1915 թվականին, Շամշադինի շրջանի Այգեձոր գյուղում։ 1937 թվականին ավարտել է Բերդի միջնակարգ դպրոցը, 1937-1941 թվականներին աշխատել է Նորաշենի և Այգեձորի դպրոցներում, որպես պատմության ուսուցիչ։ Այդ տարիներին հեռակա կարգով սովորել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետում։

1941 թվականի դեկտեմբերից զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Առաջին մարտական մկրտությունն ստացել է Ղրիմի ճակատամարտում, 390-րդ հայկական դիվիզիայի կազմում։ Հետագայում Միքայելը կռվել է Հյուսիսային Կովկասի, Կալինինի, 2-րդ Մերձբալթյան ռազմաճակատներում։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Ռիգայի, Դաուգավայի և այլ քաղաքների ու բնակավայրերի ազատագրմանը։ Մարտի դաշտում երեք անգամ վիրավորվել է, ապաքինվել ու վերադարձել է շարք։ 1944 թվականի նոյեմբերի 30-ին Լիպավայի մատույցներում մղված թեժ կռիվներից մեկում Դավթյանը ծանր վիրավորվել է, զրկվել աջ ոտքից։ 29 տարեկան հասակում Միքայելը դարձել է առաջին կարգի հաշմանդամ։

Զորացրվելուց հետո Միքայելը ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը, որը կիսատ էր թողել պատերազմի պատճառով և անցել է մանկավարժական աշխատանքի։ 1945 թվականից Դավթյանն աշխատել է Շամշադինի շրջանի Այգեձոր գյուղում։ Ակտիվորեն մասնակցել է գյուղի և դպրոցի հասարակական աշխատանքներին։ Մարտական ծառայությունների համար Դավթյանն արժանացել է հայրենիքի մի շարք պարգևների, այդ թվում՝ «Խիզախության համար» և «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալների։

Պարգևներ
--------

* «Խիզախության համար» մեդալ
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
Հակոբ Մեղապարտը
**Հայ գրքի հնատիպ շրջան**, հայերեն գրքերի առաջին տպագրիչը Հակոբ անունով մի հայ հոգևորական է եղել, որի անվանը հետո ավելացվել է «Մեղապարտ» մականունը (ըստ նրա թողած հիշատակարանի)։ 

  

Հռոմի պապից հայերեն գրքեր տպագրելու թույլտվություն ստանալով՝ Հակոբ Մեղապարտը Վենետիկում (այս քաղաքն իր ավելի քան 200 տպարաններով XVI դարի սկզբին դարձել էր Եվրոպայի տպագրական կենտրոնը) կահավորել է տպարան, ըստ իր գծագրած նմուշների՝ ձուլել է տվել հայերեն տպատառեր և սկսել տպագրել իր մոտ եղած ձեռագիր մատյանները։ 1512 թ.-ին Մեղապարտը լույս է ընծայել հայերեն առաջին տպագիր գիրքը՝ Ուրբաթագիրքը, որը միջնադարյան աղոթագիրք-բժշկարան է. գրքում, ի թիվս այլ բնագրերի, զետեղված է նաև Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» պոեմի 41-րդ գլուխը։ 

  

Հայատառ առաջին գիրքը Հայաստանից այդքան հեռու տպագրվելն ուներ քաղաքական լուրջ պատճառներ՝ պետականության բացակայություն, անկայուն քաղաքական իրավիճակ, շարունակական պատերազմներ, Եվրոպայի մշակութային կենտրոնների հետ բավարար հարաբերությունների բացակայություն և այլն։ Այս պայմաններում Հայ եկեղեցին էական դեր է կատարել հայ հասարակաքաղաքական և մշակութային կյանքում։ Ճնշման և հալածանքների պայմաններում դժվարացել էր նաև գրչագիր մատյանների ստեղծումն ու տարածումը, ուստի եկեղեցու շատ ներկայացուցիչներ հասկացել են, որ միայն տպագրության միջոցով կարելի է լրացնել գրքերի պակասը։

  

Եվ քանի դեռ Հայաստանում տպարաններ չկային, ստիպված էին գրքեր տպագրել Եվրոպայում և փոխադրել Հայաստան ու հայաբնակ այլ վայրեր։ 1513 թ.-ին Հակոբ Մեղապարտը հրատարակել է ևս 4 գիրք (ըստ տպագրման հերթականության)՝ Պատարագատետր (պատարագի արարողության ծիսակարգային ձեռնարկ), Աղթարք (պարունակում է աստղագուշակություն, միջնադարյան զանազան սնահավատություններ և բժշկարան), Պարզատումար (36 տարիների օրացույց է և գուշակություններ), Տաղարան (միջնադարյան հայ հեղինակների՝ Ներսես Շնորհալու, Ֆրիկի, Մկրտիչ Նաղաշի, Հովհաննես Թլկուրանցու և ուրիշներ ստեղծագործությունների ժողովրդական)։ Պատարագատետրի վերջում կա հիշատակարան. «Գրեցավ սուրբ տառս ի ՋԿԲ, ի աստուածապահ քաղաքս ի Վէնէժ, որ է Վենետիկ, Ֆռանկստեան, ձեռամբ մեղապարտ Հակոբին։ Ով որ կարդայք, մեղաց թողութիուն խնդրեցեք Աստուծոյ» (աշխարհաբարը՝ «Այս սուրբ տառերը գրվեցին 962 թ.-ին, Վենեժ աստվածապահ քաղաքում, որն է Վենետիկ՝ Ֆրանկստան, մեղապարտ Հակոբի ձեռքով։ Ով որ կարդա, թող մեղքերիս թողություն խնդրի Աստծուց»)։ Հակոբ Մեղապարտի գրքերի տպագրությունը երկգույն է՝ սև և կարմիր։ Նա փորձել է իր հրատներին ձեռագիր մատյանների տեսք տալ, քանի որ ձեռագրերը հայության մեջ շատ հարգի էին, իսկ տպագիր գիրքը՝ անսովոր։

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է* *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։*  |
**Լեզգինկա**, Աղվանք պետության 26 ցեղերից մեկի՝ լագերի (ներկայումս հայտնի են որպես լեզգիներ) ազգային պար։ Հետագա դարերում այն լայն տարածում է գտել կովկասյան այլ բնիկ և եկվոր ցեղերի մոտ՝ վրացիներ, ավարներ, թաթարներ, օսեր, աբխազներ, չեչեններ, հայեր, ադրբեջանցիներ և այլն։

Ընդհանուր տեղեկություններ
-------------------------

Լեզգինկան «ի սկզբանե եղել է ռազմիկների պար»։ Պարը հնում տարածված էր Կովկասի բացառապես բոլոր ազգերի մոտ` տարբեր անուններով։ «Լեզգինկան» ցանկացած կովկասցու այցեքարտը դարձավ` լեռնականի հոգու արտահայտությունը։ Պարն ունի միջազգային հեղինակություն, սիրված է տարբեր երկրներում, տարածված է հատկապես այն երկրներում, որտեղ բնակվում են կովկասցիներ։ Այն պարում են բոլորը։ Պարն ունի նաև միջազգային ճանաչում. օրինակ, Բիշքեկում (Ղրղզստանում) տեղի ունեցավ «Լեզգինկա. պար, որ մի ողջ կյանք է» կովկասյան պարի միջազգային փառատոն։

Պարի նկարագիրը
--------------

Լեզգինկան տղամարդու մենապար և զուգապար է։ Այն տարածված է կովկասյան շատ ազգերի մոտ։ Պարը ներկայացնում է երկու պատկեր. տղամարդը շարժվում է «արծվի» տեսքով՝ հերթագայելով արագ և դանդաղ շարժումները։ Առավել տպավորիչ են պարային այն շարժումները, որոնք տղամարկիկ կատարում են ոտքերի թաթերի վրա՝ ձեռքերը շարժելով տարբեր ուղղություններով։ Իսկ կանայք շարժվում են «Կարապի» հեզաճկուն կեցվածքով և սահուն ձեռքերի շարժումներով՝ տղամարդկանց հետ զուգահեռ աստիճանաբար արագացնելով տեմպը։ Պատահական չէ, որ բոլոր կովկասյան ազգերի մոտ տարածված այս պարն անվանվել է ըստ լեզգիների հնագույն տոտեմի. «լեկ» բառը լեզգիերեն նշանակում է արծիվ։ Պարի երաժշտության չափը՝ 6/8, մեղեդին հստակ է և դինամիկ, իսկ տեմպը՝ շատ արագ։

Պատմական վկայություն
--------------------

* 1634 թվական՝ դոմինիկյան միաբան Էմիդիո Պորտելլին (կամ Դորտելլին) Ասկոլիից տեղեկացնում էր.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Չերքեզները շատ ուրախ ազգ են, նրանք պարում են ոտքերի թաթերի վրա, որը շատ դժվար է, բայց շատ գեղեցիկ։ |  |

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Корни легенд об Одине и Торе. Тавры, кавказские народы, зиги
2. ↑  Сказки и легенды народов России. С. 263—264
3. ↑  Доминиканец Эмиддио Доттелли Д’асколи. Описание Чёрного Моря и Татарии

Արտաքին հղումներ
----------------

* Лезгинский ансамбль песни и танца «Сувар»

Վիքիբառարան

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ընթերցե՛ք **«լեզգինկա»** բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։ |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 513)։*  |
**Համերգասրահ**, հատուկ տարածք է, որը նախատեսված է հրապարակային համերգներ անցկացնելու համար։

Ստեղծման պատմություն
--------------------

Առաջին համերգասրահներ հայտնվել են XIX դարի սկզբին։ Նախկինում համերգներ իրականացվել են խանութներում, պալատներում, եկեղեցիներում, թատրոններում և մասնավոր տներում։

Համերգասրահների տեսակներ
------------------------

Համերգասրահը որպես կանոն ունի՝ նախասրահ, զգեստապահարան, բուֆետ։ Դահլիճը պետք է ունենա որոշակի ակուստիկ հատկանիշներ և պետք է հագեցած լինի ձայնային և լուսային սարքավորումներ։

Համերգասրահ կարող է լինել ցանկացած Մշակույթի Տուն կամ սպայական տուն, օրինակ՝

Որպես համերգասրահ կարող է հանդես գալ նաև մարզական համալիր, ինչպես Օլիմպիական Սպորտային համալիրը, որտեղ անցկացվել են շատ մեծ համերգներ, այդ թվում և 2009 թվականի Եվրատեսիլը։

Որոշ համերգային համալիրներ ունեն մարզահամերգային անվանումը (ինչպես Պետերբուրգյան ՄՀՀ) և ունեն նաև դահլիճ։

Ռուսաստանի համերգասրահներ
-------------------------

Գոյություն ունեն մեծ համերգասրահներ, որոնք մեծ դերակատարություն ունեն երկրի երաժշտական կյանքում։ Ինչպես, օրինակ․ Մոսկվայի կոնսերվատորիայի մեծ և փոքր դահլիճները, Միությունների տունը, Կրեմլի Պետական դահլիճը և այլն։

Մեծ հանրաճանաչություն է ձեռք բերել Մոսկվայի նոր Crocus City Hall դահլիճը։

Աշխարհի համերգասրահներ
----------------------

 Ալբերտ հոլ
Համաշխարհային հռչակ են ստացել՝ Հասարակական տունը Պրահայում, Քարնեգի հոլը Նյու Յորքում, Ալբերտ հոլը Լոնդոնում, Գևանդհաուզը Լայպցիգում, Կոնսերտգեբաունը Ամստերդամում և այլն։

Արտաքին հղումներ
----------------

* Մոսկվայի համերգասրահները
* Սանկ-Պետերբուրգի համերգասրահները
* Աշխարհի լավագույն համերգասրահները

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Համերգասրահ» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | GND: 4128843-9 · LCCN: sh85088909 · NDL: 00576026 · NKC: ph170415 |

 |
**Չեչոտկա**, պարի տարատեսակ, բնահատուկ առանձնահատկությունն է ռիթմիկ, հարվածային ոտքերի աշխատանքը (գնչուերենից «чячё» - «այո»՝ բառ, որը հաճախ հնչում է չեչոտկայի կատարման ժամանակ)։ Ուրիշ անվանում՝ ստեփ (անգլ.՝ step dance, step — «քայլ»)։ Որպես կանոն չեչոտկան կատարվում է հատուկ կոշիկներով, որոնց ներքևի մասում մետաղյա շերտ է խփված։ Ժանրի հիմնադիրները (Բիլլ Ռոբինսոն (անգլ.՝ Bill Robinson), Սեմի-Դեվիս կրտսեր, Նիկոլաս եղբայրներ (անգլ.՝ Nicholas Brothers) և ուրիշներ) նրանցով չէին օգտվում, վստահելով պինդ կոշկատակին և կաղնու հատակին։

Պատմություն
-----------

Չեչոտկան ծագում է տարբեր մշակույթների խառնուրդից, ամենից առաջ իռլանդական և աֆրոամերիկական պարային ավանդույթներից։ Հատկապես այն հայտնի է դարձել ԱՄՆ-ում, որտեղ հավաքվել է մշակութային ավանդուկթների բազմություն և 19-20-րդ դդ. ծագեց նոր պար։

Ստեփի համար կոշիկներ
1930-1940 թթ. Հոլիվուդյան երաժշտական նկարների շնորհիվ ստեփը ձեռք բերեց մեծ համբավ։ Ֆրեդ Ասթերը, Փոուլ Դրեյպրը, Ռեյ Բոլջերը ժամանակակից պարերի էլեմենտներ և կլասիկ բալետի շարժումներ մտցրին չեչոտկայի մեջ, որը այլաձևեց և հարստացրեց պարի էսթետիկան։ Բնական ձևով ջազի մոդան մասսայականացրեց չեչոտկան, նրան նոր կերպարանք և ավելի դժվար ռիթմիկ ու մելոդիկ հիմք տալով։

1970-ականններին ստեփի հանդեպ հետաքրքրությունը վերածնվեց, ի շնորհիվ նրան, որ ԱՄՆ-ում վերահաստատվեցին հին մյուզիքլները, սկսեցին բացվել նոր պարային դպրոցներ։
Աշխարհի ամենահայտնի կոլեկտիվներից մեկը, որոնք կատարում են իռլանդական ստեփի տարատեսակներ, «Riverdance» խումբն է։

20-րդ դարի վերջում 21-րդ դարի սկզբում պարի կենտրոնը նորից դառնում է ԱՄՆ-ն, որտեղ աշխատում են Գրիգորի Հայնսը, Սեվիոն Գլովերը, Ջեյսոն Սեմուելս-Սմիթը և ուրիշներ։ Իր մասին հայտնեց «Tap Dogs» շոուն, փորձելով ստեփ պարի միջոցով փոխանցել ժամանակակից արդյունաբերական քաղաքի կենսակերպը։

ԽՍՀՄ-ում պարը պաշտոնապես ճանաչված չէր, բայց չեչոտկան ներկա է ֆիլմերում՝ «Կառնավալային գիշեր», «Ձմեռային գիշեր Գագռաներում», «Մենք ջազից ենք»։ Չնայած որ ԽՍՀՄ-ում պարը այդքան հայտնի չէր, համբավ օգտագործում էին չեչոտկայի սովետային կատարողներ Գուսակով եղբայրները։

Արտաքին հղումներ
----------------

* «Ստեփի պատմություն» Արխիվացված 2013-02-11 Wayback Machine
* Չեչոտկայի տերմինները Արխիվացված 2016-10-14 Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Չեչոտկա» հոդվածին։ |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Բառարաններ և հանրագիտարաններ | Բրիտանիկա · Բրոքհաուս |
|  |
| Չափորոշչային վերահսկողություն | NDL: 00572712 · NKC: ph215907 |

 |
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալեքսանդր Աղաջանյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աղաջանյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*

**Ալեքսանդր Մարգարի Աղաջանյան** (1904, Թաղասեռ), ռազմական բժիշկ, մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, գնդապետ։ ԽՄԿԿ անդամ՝ 1928 թվականից։

Կենսագրություն
--------------

Թաղասեռի դպրոցն ավարտելուց հետո, 1922 թվականին մեկնել է Թիֆլիս աշխատելու։ 1923 թվականին ընդունվել է Երևանի հայկական զինվորական դպրոցը (հետևակի բաժին), որն ավարտելուց հետո՝ 1926 թվականին վաշտի հրամանատարի աստիճանով ուղարկվել է Ադրբեջանական դիվիզիայի 2-րդ գունդը։ Զինվորական ծառայությունը շարունակել է Ստեփանակերտում մինչև 1929 թվականը։ Այնուհետև գործուղվում է Թբիլիսի՝ ռազմաքաղաքական դասընթացներ սովորելու։ 1930-1934 թվականներին քաղաշխատող է եղել տարբեր զորամասերում։ Այնուհետև մեկնել է Լենինգրադ և ընդունվել է Ս. Մ. Կիրովի անվան ռազմաբժշկական ակադեմիա, որն ավարտել է 1939 թվականին և երկրորդ կարգի բժշկի կոչումով նշանակվել 38-րդ ավտոտրանսպորտային գնդի սանծառայության պետ։

1941 թվականին հաջողությամբ քննություններ է հանձնել և ընդունվել Լենինգրադի ռազմաբժշկական ակադեմիայի ասպիրանտուրան՝ քիթ-ականջ-կոկորդ (ԼՕՐ) մասնագիտությամբ։ Հայրենականի մեծ պատերազմի առաջին օրերից նշանակվում է Արևմտյան ռազմաճակատի 38-րդ ավտոտրանսպորտային գնդի սանծառայության պետ, 1942-1943 թվականներին՝ 33-րդ բանակի 110-րդ հրաձգային դիվիզիայի 1287 հրաձգային գնդի բուժսանծառայության պետ, 1943-1944 թվականներին՝ 87-րդ հրաձգային դիվիզիայի բուժսանգումարտակի հրամանատար, ապա՝ 33-րդ բանակի Սմոլենսկի հրաձգային դիվիզիայի սանծառայության պետ, 1944 թվականի ապրիլից մինչև 1946 թվականը՝ 5-րդ բանակի 65-րդ հրաձգային Վիլնյուս-Կաունասյան կորպուսի բուժսանծառայության պետ։ Ակտիվորեն մասնակցել է Բելոռուսիայի, Լիտվայի ազատագրման, Քյոնիգսբերգի գրավման համար մղված մարտերին։

Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակից հետո բանակի հետ ուղարկվել է Հեռավոր Արևելք՝ Առաջին հեռավորարևելյան ռազմաճակատ։ Այստեղ մասնակցել է Կվանտունյան բանակ դեմ ծավալված մարտերին, մասնակցել Մանջուրիայի ազատագրմանը։

1946 թվականին երկու տարով գործուղվել է Լենինգրադ՝ ռազմաբժշկական ակադեմիայում քիթ-ականջ-կոկորդ մասնագիտության մեջ որակավորվելու համար։ 1948 թվականին գործուղվել է Կրասնոդարի զինվորական հոսպիտալ, իսկ 1949 թվականի ապրիլին նշանակվել է Բաքվի օկրուգի հակաօդային պաշտպանության ռազմաբժշկական վարչության պետի տեղակալ, ապա՝ պետ (1950): 1957 թվականին թողել է զինվորական ծառայությունը և աշխատանքի անցել Բաքվի 2-րդ պոլիկնիկայում որպես քիթ-ականջ-կոկորդ բաժանմունքի վարիչ։

Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի երկու, Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի, Հայրենական պատերազմի 2-րդ երկու աստիճանի, Կարմիր աստղի շքանշաններով և մարտական ութ մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Վ. Գրիգորյան, Բ. Գ. Մելքումյան, Հայաստանի բժիշկները Մեծ հայրենականում, գիրք 2, էջ 22-24։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արտաշես Աբրահամյան (այլ կիրառումներ)
*Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Աբրահամյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։*
**Արտաշես Սիմոնի Աբրահամյան** (1923, Առաքյալ գյուղ), հայ մանկավարժ, զինվորական։ ԽՄԿԿ անդամ (1943): Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Արտաշես Աբրահամյանը ծնվել է 1923 թվականին, Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար մարզի Հադրութի շրջանի Արաքյալ գյուղում։ 1940 թվականին ավարտել է Հադրութի մանկավարժական տեխնիկումը և նշանակվել նույն շրջանի Բանազուր գյուղի մոթեմատիկայի և ֆիզիկայի ուսուցիչ։ 1941 թվականի հոկտեմբերի 24-ին մեկնել է բանակ։ Ստալինգրադում երեք ամիս ծառայելուց հետո ուղարկվել է ռազմաճակատ. կռվել է 3-րդ առանձին օդային պարաշյուտային դեսանտային գումարտակի կազմում, այնուհետև որպես սակրավոր մասնակցել է Մոսկվայի մատույցներն ականապատելու, հակառակորդին հեռացնելուց հետո՝ ականազերծելու գործողություններին։

1942 թվականի ապրիլին տեղափոխվել է 64-րդ հրաձգային դիվիզիայի 1029-րդ հրետանային գունդը։ Եղել է 76 մմ տրամաչափի հրանոթի նշանառու, իսկ այնուհետև՝ հրամանատար։ Այդ զորամասի կազմում էլ մասնակցել է Ստալինգրադի ճակատամարտին։ 1943 թվականին ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը։

1943-1945 թվականներին մասնակցել է Բելոռուսիայի և Լեհաստանի ազատագրման, Օդերի Ֆրանկֆուրտ և Բեռլին քաղաքների գրավման համար մղված մարտերին։ Այդ մարտերում ոչնչացրել է հակառակորդի 9 տանկ, տասնյակ զրահամեքենաներ։

Ստալինգրադյան ճակատամարտում պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար» և «Արիության համար» մեդալներով, Բելոռուսիայի ազատագրման մարտերում՝ Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշանով, Բեռլինի փողոցային մարտերում՝ Կարմիր աստղի շքանշանով։ Արժանացել է նաև «Ստալինգրադի պաշտպանության համար», «Վարշավայի ազատագրման համար», «Բեռլինի գրավման համար» և այլ մեդալների 13 անգամ արժանացել է գերագույն գլխավոր հրամանատարի շնորհակալագրին։ Վիրավորվել է 1945 թվականի մայիսի 1-ին Բեռլինի փողոցային մարտերում։

1945 թվականի նոյեմբերին զորացրվելուց հետո մանկավարժական աշխատանք է կատարել Լեռնային Ղարաբաղի և Կիրովաբադի դպրոցներում։

1955 թվականին ավարտել է Բաքվի մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետը։ 1967 թվականին փոխադրվել է Երևան։ Աշխատել է № 62 դպրոցում նախ որպես ուսմասվար, ապա՝ տնօրեն։ 1976 թվականին ընտրվել է լուսավորության, բարձրագույն դպրոցի և գիտական հիմնարկների աշխատողների արհմիության Խորհրդային շրջկոմի նախագահ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Ա. Հ. Հարությունյան, Հ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասյան, Հայաստանի ուսուցիչները մեծ Հայրենականում, գիրք 2, Ե. «Լույս», 1982, էջ 6-7
**Թոմ Սոյեր՝ խուզարկու** (անգլ.՝ Tom Sawyer, Detective), Մարկ Տվենի արկածային վիպակը, որը գրվել է 1896 թվականին, Թոմ Սոյերի և Հեքլբերի Ֆինի արկածների շարունակությունն է։

Սյուժե
------

Իրական իրադարձությունների գրական մշակումը, որը տեղի է ունեցել մի քանի տասնամյակ շուտ (գրելու ժամանակ) Շվեդիայում։ Թոմ Սոյերը և նրա ընկեր Հաքլբերի Ֆինն օգնում են հետաքննել խճճված հանցագործությունը՝ ադամանդների գողությունն ու սպանությունը, ինչի համար Նրանք ստիպված են Միսսուրիից մեկնել Արկանզաս

Պատմությունը պատմում է Հաք Ֆինը։

Փաստեր
------

* Երևելի ջենտլմենների լիգա» ֆիլմում առկա է Թոմ Սոյերի կերպարը, ով պնդում է, որ «աշխատել է որպես խուզարկու»։ Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում 19-րդ դարի վերջին, ընդ որում Թոմը 18 տարեկան է։ գրքի իրադարձությունները տեղի են ունենում 1860-ական թվականներին, Թոմը 16-17 տարեկան է։
* 1938 թվականին գրքի հիման վրա նկարահանվել է նույնանուն ֆիլմը։

Գրագողության մեղադրանքներ
-------------------------

1909 թվականին դանիացի դպրոցական ուսուցիչ Վալդեմար Թորեսը «Maaneds» ամսագրում հրապարակել է գրություն, որում պնդում է, որ Տվենը պատմվածքի սյուժեն փոխառել է Սթեն Բլիխերի «Վիկարիոսը Ուեյլբլից» պատմությունից։

Քանի որ այս պատմությունը դանիերենից միայն գերմաներեն է թարգմանվել, այլ ոչ թե անգլերեն, Մարկ Տվենի քարտուղարը գրեց Թորեսենին պատասխանել է. «Պարոն Քլեմենսը (Մարկ Տվեն) դանիերենին չի տիրապետում, իսկ գերմաներենին մակերեսորեն է ծանոթ։ Հետևաբար, նա չի կարդացել այն գիրքը, որի մասին խոսում եք, և չի տեսել նրա թարգմանությունները։ «Թոմ Սոյերը՝ խուզարկու»-ի սյուժեն ամբողջությամբ հորինել է պարոն Քլեմենսը, որը երբեք գրագողություն չէր»։

Ինքը՝ Տվենըը, այս առիթով ասել է, որ իր ստեղծագործության հիմք է ընդունել հին ստեղծագործություն՝ Շվեդիայի հանցավոր ժամանակագրությունից, գործողությունները տեղափոխել է Ամերիկա և ավելացրել է մի քանի աննշան մանրամասներ։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Том Сойер — детектив на IMDB
2. ↑  "Was 'Tom Sawyer' Danish Or American?; Why Mark Twain Is Charged with 'Borrowing' from Steen Blicher's Story of 'The Vicar of Weilby.'", Генри С. Лич, *New York Times* Sunday Magazine, 6 февраля 1910, стр. 7
3. ↑  См. вступление к повести

Արտաքին հղումներ
----------------

* Գրքի տեքստը գուտենբերգի նախագծում
* Գրքի բնօրինակ տեքստը marktwainclassics.com կայքում

|  |  |
| --- | --- |
|  | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Թոմ Սոյեր՝ խուզարկու» հոդվածին։ |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Ստեղծագործությունների տեքստ | Գուտենբերգ նախագիծ |

 |
**Ասատուր Սիմոնի Չերքեզյան** (1913, Տեղ, Զանգեզուրի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ Հայրենական պատերազմի մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1939):

Կենսագրություն
--------------

Ասատուր Չերքեզյանը ծնվել է 1913 թվականին Գորիսի շրջանի Տեղ գյուղում։ 1933 թվականին ավարտել է Գորիսի մանկավարժական ուսումնարանը, որպես ուսուցիչ աշխատել Տեղ գյուղի յոթնամյա դպրոցում, այնուհետև նշանակվել է Խոզնավար գյուղի դպրոցի տնօրեն և հայոց լեզվի ու գրականության ուսուցիչ, 1936-1938 թվականներին՝ Վերիշենի դպրոցի տնօրեն, եղել է նաև ժողկրթբաժնի տեսուչ։ Հեռակա ավարտել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի հայոց լեզվի ու հայ գրականության ֆակուլտետը։

1941 թվականի հունիսի 25-ին զորակոչվել է բանակ, 1942-1943 թվականներին 89-րդ հայկական դիվիզիայում թշնամու դեմ կռվել է Թաման թերակղզում և Կերչի մատույցներում, հայկական Թամանյան դիվիզիայի կազմում մասնակցել է Ռոստովի, Մարիուպոլի, Տագանրոգի ազատագրմանը, հասել Գերմանիա` Օդեր։ Մարտերում չորս անգամ վիրավորվել է։ 1945 թվականի ապրիլին ազատվել է ծառայությունից 2-րդ կարգի հաշմանդամության պատճառով։ Պատերազմից հետո աշխատել է Գորիսի շրջանային ժողկրթբաժնի տեսուչ, եղել Ակսել Բակունցի անվան միջնակարգ դպրոցի ուսմասվար։ 1976 թվականից Չերքեզյանն անցել է կենսաթոշակի։

Պարգևատրվել է մարտական ու հոբելյանական մի շարք մեդալներով։

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ 3 գիրք։ Հարությունյան, Աշոտ Հովսեփի, Մելքումյան, Հայկազ Ստեփանի, Սուքիասյան, Աղվան Ղազարի։ Երևան, «Լույս», 1987:
2. ↑  «ՉԵՐՔԵԶՅԱՆ ԱՍԱՏՈՒՐ ՍԻՄՈՆԻ». *ԶԱՆԳԵԶՈՒՐ* (ռուսերեն). 2010 թ․ մայիսի 6. Վերցված է 2020 թ․ սեպտեմբերի 30-ին.
**Ավետիք Բադալի Ավդալյան** (1920, Մոլլա-Գյոկչա, Ալեքսանդրապոլի գավառ - *անհայտ*), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Ավետիք Ավդալյանը ծնվել է 1920 թվականին, Անիի շրջանի Մարալիկ գյուղում։ 1940 թվականին ավարտել է Մարալիկի միջնակարգ դպրոցը։ Աշխատել է որպես շրջանային գրադարանի վարիչ և դպրոցի ֆիզկուլտուրայի ուսուցիչ։

1940 թվականին Ավետիքը զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Ծառայել է Լիտվայի արևմտյան սահմաններում։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Լատվիայում և Լիտվայում թշնամու դեմ մղված ճակատամարտերում։ Ավդալյանը մարտնչել է Ստալինգրադյան, 1-ին Մերձբալթյան և Լենինգրադյան ռազմաճակատներում, ցուցաբերելով խիզախություն, բարձր կարգապահություն։ Ավդալյանը երկու անգամ վիրավորվել է, բայց չի հեռացել ռազմի դաշտից։ Մարտերում ցուցաբերած արիության և խիզախության համար արժանացել է Կարմիր աստղի, Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշանների և մեդալների։ 1941 թվականին Ավդալյանը ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։

Ավդալյանը բանակից զորացրվել է 1946 թվականին և նույն թվականից աշխատել Ձորաշենի յոթնամյա դպրոցում։ 1947 թվականից մինչև 1954 թվականն աշխատել է շրջանային ֆիզկուլտկոմիտեի նախագահ և ֆիկուլտուրա դասավանդել Մարալիկի միջնակարգ դպրոցում, հետագայում անցել է կուսակցական աշխատամնքի։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Գառնիկ Վանոյի Բաղդասարյան** (1913, Ալափարս, Նոր Բայազետի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - *անհայտ*), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ (1953), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1940):

Կենսագրություն
--------------

Գառնիկ Բաղդասարյանը ծնվել է 1913 թվականին, Հրազդանի շրջանի Ալափարս գյուղում։ Դեռևս դպրոցական տարիներից զբաղվել է մանկավարժական աշխատանքով։ 1930-1933 թվականներին Հրազդանի շրջանի Ֆանտան և Բջնի գյուղերում դասավանդել է աշխարհագրություն։ Միաժամանակ ավարտել է Երևանի մանկավարժական տեխնիկումի հեռակա բաժինը։ 1933 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ, ծառայել հայկական գնդի վարժական դիվիզիոնում։ 1934-1941 թվականներին Գառնիկը պատմություն և աշխարհագրություն է դասավանդել Հրազդանի շրջանի Ֆանտան գյուղում, եղել է երեկոյան դպրոցի վարիչ։ ԽՄԿԿ անդամ է եղել 1940 թվականից։ 1941 թվականին եղել է Քաղսի գյուղի դպրոցի տնօրենը։

1942 թվականի ապրիլին զորակոչվել է բանակ, ծառայել 683-րդ հրաձգային գնդում որպես վաշտի ավագ և կուսակցական կազմակերպիչ։ 1942 թվականի սեպտեմբերից կռվել է Հյուսիսային Կովկասում։ Մարտերում ցուցաբերած խիզախության համար Բաղդասարյանը պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար», «Խիզախության համար» մեդալներով։ 1942 թվականի հոկտեմբերին ծանր վիրավորվում է և տեղափոխվում հոսպիտալ, ապաքինվելուց հետո զորացրվում է բանակից։

1943 թվականից Բաղդասարյանն աշխատել է Ֆանտանի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն և գյուղի սկզբնական կուսկազմակերպության քարտուղար, միաժամանակ ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ Բաղդասարյանը պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով, «Աշխատանքային արիության համար» մեդալով։ 1950- 1953 թվականներին եղել է Սոլակի 7-ամյա և ծննդավայրի միջնակարգ դպրոցների տնօրեն։

1953 թվականին Բաղդասարյանին շնորհվել է ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցչի պատվավոր կոչում։

1954-1971 թվականներին Բաղդասարյանը ղեկավարել է Չարենցավանի երեկոյան միջնակարգ և Երևանի Շահումյանի շրջանի № 111 8-ամյա դպրոցների մանկավարժական կոլեկտիվները։ Կենսաթոշակի է անցել 1971 թվականից։

Պարգևներ
--------

* ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* «Խիզախության համար» մեդալ
* «Պատվո նշան» շքանշան
* «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. ↑  Հարությունյան Ա. Հ. և ուրիշներ Հայաստանի ուսուցիչները Մեծ հայրենականում։ Երեք գրքով։ Գիրք 3-րդ, Լույս, 1987։
**Վազգեն Մկրտչի Զուռնաչյան** (1919, Այգաբաց, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն - *անհայտ*), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Վազգեն Զուռնաչյանը ծնվել է 1919 թվականին, Ախուրյանի շրջանի Այգաբաց գյուղում։ 1937 թվականին ավարտել է Լենինականի մանկավարժական տեխնիկումը և նշանակվել Սպիտակի շրջանի Ղաչաղանի 7-ամյա դպրոցի ուսմասվար։ 1939 թվականի հոկտեմբերին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Ծառայել է միջինասիական ռազմական օկրուգում, հեծյալ զորամասում։ Սովորել է ռազմական դպրոցում, սակայն 1941 թվականին հրամանատարությանը խնդրել է իրեն ուղարկել գործող բանակ։

Վազգեն Զուռնաչյանը մասնակցել է Ելեցի, Կուրսկի-Օրյոլի, Կիևի, Կովելի, Վարշավայի ճակատամարտերին, եղել է հետախույզ, հրետանավոր։ 1-ին Բելոռուսական ռազմաճակատի զորամասերի կազմում մասնակցել է Բեռլինի գրավմանը։

Զուռնաչյանը պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի, «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի, Կարմիր աստղի, Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշաններով, «Խիզախության համար», «Բեռլինի գրավման համար» և այլ մեդալներով։

Պատերազմի ավարտից հետո շարունակել է մանկավարժական աշխատանքը։ Եղել է Ախուրյանի շրջանի Շքորակ գյուղի դպրոցի տնօրեն, 1954 թվականից՝ Արտաշատի շրջանի Բուրաստան գյուղի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ Ակտիվ մասնակցություն է ցուցաբերել գյուղի քաղաքական-մասսայական աշխատանքներին, զբաղվել է երիտասարդության ռազմահայրենասիրական դաստիարակությամբ։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր դրոշի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* Կարմիր աստղի շքանշան
* Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշան
* «Խիզախության համար» մեդալ
* «Բեռլինի գրավման համար» մեդալ

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982:
**Սիմոն Մովսեսի Յուզբաշյան** (փետրվարի 27, 1886(1886-02-27), Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 3, 1960(1960-01-03), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ-խորհրդային կենդանաբան, էվոլուցիոնիստ, պրոֆեսոր 1929 թվականից։

Մկրտիչ Յուզբաշյանի եղբայրը։

Կենսագրություն
--------------

Ավարտել է Ֆրայբուրգի համալսարանը 1910 թվականին, այնուհետև դասավանդել է Թիֆլիսի բուհերում։ 1929 թվականից աշխատել է Անդրկովկասյան անասնաբուժական ինստիտուտում, որտեղ կազմակերպել է ընդհանուր կենսաբանության և գենետիկայի ամբիոն, եղել դրա վարիչը, միաժամանակ դասախոսել է Երևանի համալսարանում 1934 թվականից։ 1935 թվականին նրա նախաձեռնությամբ հիմնադրվել է ԽՍՀՄ ԳԱ Արմֆանի կենսաբանության ինստիտուտը, որի տնօրենն է եղել մինչև 1939 թվականը։ 1939 թվականից եղել է Թիֆլիսի Ալեքսանդր Պուշկինի անվան մանկավարժական ինստիտուտի կենդանաբանության ամբիոնի վարիչը։

Գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են կենդանիների օրգանների ապաճման խնդիրներին։ Նա զարգացրել է Ա. Սևերցովի ուսմունքը, առաջարկել օրգանների ապաճման առանձին դասակարգում կախված այն բանից, թե օնտոգենեզի որ փուլում է այն տեղի ունենում և թե ինչ հարաբերությունների մեջ է մյուս օրգանների հետ։ Զբաղվել է նաև ընդհանուր կենսաբանության հարցերով։

Երկեր
-----

* Էվոլյուցիայի տեսություններ, Երևան, 1933։

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   Չափորոշչային վերահսկողություն | ՀԳՀԳ: 9452 |

 |

|  |
| --- |
| *Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 130)։*  |
**Սարգիս Համբարձումի Խաչատրյան** (1920, Զովաբեր, Հայաստան), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«Հայրենական մեծ պատերազմ»*, 1941-1945) մասնակից։

Կենսագրություն
--------------

Սարգիս Խաչատրյանը ծնվել է 1920 թվականին, Սևանի շրջանի Զովաբեր գյուղում, չքավոր գյուղացու ընտանիքում։ 1940 թվականին ավարտել է Հրազդանի շրջկենտրոնի Մռավյանի անվան միջնակարգ դպրոցը։ Սովորել է Երևանի երկամյա մանկավարժական ինստիտուտում։ Դեռ ինստիտուտը չավարտած ուսուցչական աշխատանքի է անցել հայրենի գյուղի դպրոցում։

1942 թվականի հունվարին Սարգիսը զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Նրա զինվորական ծառայությունն սկսվել է Հեռավորարևելյան կարմրադրոշ բանակի 105-րդ հրաձգային դիվիզիայի 130-րդ գնդում։ Սովորել է Վլադիմիրի տանկային ուսումնարանում։ Ուսումնարանն ավարտելուց հետո նրան շնորհվել է կրտսեր լեյտենանտի կոչում։ Մասնակցել է Բորիսով, Մինսկ քաղաքների ազատագրմանը։ Ցուցաբերած արիության համար լեյտենանտ Խաչատրյանը պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով։ Մասնակցել է նաև Վարշավայի ազատագրման մարտերին, պարգևատրվել է «Խիզախության համար» մեդալով։ Վիսլա գետի անցման ժամանակ հրամանատարության առաջադրանքն օրինակելիորեն կատարելու համար Խաչատրյանը պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ Շտետին քաղաքի գրավման, Օդերի անցման ընթացքում համառ մարտերում խիզախություն ցուցաբերելու համար արժանացել է Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանի և գերագույն գլխավոր հրամանատարի շնորհակալությանը։ Բեռլինի գրավման ժամանակ կատարած սխրանքի համար հրամանատարությունը Խաչատրյանին պարգևատրել է Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշանով։

Հաղթանակից հետո լեյտենանտ Խաչատրյանը զորացրվել է բանակից և նորից մանկավարժական աշխատանքի է անցել հայրենի Զովաբեր գյուղում։ Թոշակի անցնելուց հետո էլ շարունակել է մանկավարժական գործունեությունը։

Պարգևներ
--------

* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* «Խիզախության համար» մեդալ
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշան

Ծանոթագրություններ
------------------

1. 1 2 3  Հայաստանի ուսուցիչները մեծ հայրենականում (Ա. Հ. Հարությունյան, Լ. Ս. Մելքումյան, Ա. Ղ. Սուքիասայան), «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1982: